open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flandrez zelandat

Lodenn Su Zeland, en Izelvroioù, eo **Flandrez zelandat** (*Zeeuws-Vlaanderen* en izelvroeg, *Zêeuws-Vloandern* e flandrezeg ha *Zeêuws-Vlaonderen* e zelandeg).

Dispartiet eo diouzh ar peurrest eus Zeland gant brec'h kornôg ar stêr Schelde, en norzh. Liammet eo outañ dre ur riboul etre Terneuzen ha Borsele, an hent-se o kas war-zu porzh Vlissingen ha tost alese da gêr-benn Zeland, Middelburg.

Teir c'humun zo e Flandrez zelandat : Sluis er c'hornôg, Terneuzen er c'hreiz ha Hulst er reter
Poto Bosman

**Poto Bosman** (*Perodicticus potto*) a zo ur bronneg eus ar c'herentiad *Lorisidae* hag a vev en Afrika, eus Ginea betek Ouganda.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Perodicticus*.

## Doareoù pennañ
E gorf zo etre 30 ha 40 cm hag e lost etre 5 ha 15 cm. War-dro 1 kg eo e bouez. Gris, gell pe rous eo e feur.

En em vagañ a ra diwar frouezh, sev pe loened bihan. Gouest eo da chom difiñv eurvezhioù-pad. Pa vez taget e stou e benn hag e sko e enebour gant begoù melloù e c'houzoug.

200 devezh e pad an dougen hag e c'hell poto Bosman bevañ 25 bloaz.
Kouskous brizh

Ar **c'houskous brizh** (*Spilocuscus maculatus*) zo ur bronneg godellek a vev en Aostralia ha Ginea Nevez.
We Are the World

***We Are the World*** a zo ur ganaouenn a garitez eus 1985 skrivet gant Michael Jackson ha Lionel Richie, produet gant Quincy Jones hag enrollet gant ar strollad USA for Africa. Pal ar ganaouenn a oa dastum arc'hant evit mont a-enep d'an naonegezh en Etiopia.

Ar mennozh a zo bet er penn kentañ gant an aktor/kaner Harry Belafonte. E vanager Ken Kragen en deus kinniget dezhañ ober ur ganaouenn lies-arzourien evel evit *[[Do They Know It's Christmas?]]* eus ar strollad Band Aid ennañ Bob Geldof ha Midge Ure e 1984. 

An arzourien a gemere perzh er raktres a zo en em bodet en A&M Recording Studios e Hollywood, Kalifornia, d'an 28 a viz Genver 1985. Graet en doa Kragen an dibab e-pad an American Music Award evit kaout ar muiañ posupl a dud. Quincy Jones en deus skrivet « *Check your egos at the door* » (« Laoskit ho me e dor ar studio ») er bedadenn

En holl ez eus bet muioc'h eget 45 soner enno Bob Geldof, 21 kaner enno Lionel Richie, Michael Jackson, Tina Turner, Bob Dylan et Bruce Springsteen, o kemer perzh er raktres.

Ar Columbia Records he deus profet ar c'houst produiñ ha dasparzhañ. *"We are the World"* a zo deuet er maez d'ar Meurzh 7 a viz Meurzh 1985. Goude ar week-end kentañ e oa bet gwerzhet 800 000 skouerenn. D'ar Gwener 5 a viz Ebrel 1985 (Gwener ar Groaz e oa ar bloavezh-se) e vez lakaet da dremen ar ganaouenn war 5 000 savlec'h skingomz d'ar memes koulz. An abadenn-se a lak anezhañ d'ar renk kentañ ar gwerzh pladennoù er Stadoù Unanet, chom a raio er plas-se e-pad 4 sizhunvezh da heul.

Ar ganaouenn he deus gounezet 3 Grammy Awards e 1986. 

Muioc'h eget 7,5 milion a skouerennoù eus an ton a zo bet gwerzhet er Stadoù Unanet. Kavet e vez er pladenn *USA for Africa : We Are The World*, 3 milion a skouerennoù eus ar bladenn-mañ a zo bet gwerzhet. Bez ez eus tonioù skrivet gant Prince, Springsteen, Turner ha tud all c'hoazh a vez kavet war ar bladenn.

Ar raktres (albom, videoclip, single) en deus degaset 50 milion a zollaroù evit talañ d'an naonegezh en Etiopia

## Sonerien, arzourien ha kanerien
### Kanerien
An arzourien da heul o deus da nebeutañ skrivet ul linenn eus ar ganaouenn

### Listenn klok al laz-kanañ

VH-1's *[[Pop-Up Video]]* a lavar en deus kuitaet Waylon Jennings ar prantad enrollañ dre ma oa reuz war ar c'homzoù.

### Sonerien
* Michael Boddicker - kenaozerioù, programmadur
* Paulinho da Costa - toserezh
* Louis Johnson - gitar-boud
* Michael Omartian - klavieroù
* Greg Phillinganes - klavieroù
* John Robinson - taboulinoù

## Liammoù diavaez
*  Komzoù
*  Komzoù: stumm berr
*  Video Clip : We Are The One
Koala

Ar **c'hoala** (*Phascolarctos cinereus*) zo ur bronneg godellek a vev en Aostralia. Ar spesad bev nemetañ eo er c'herentiad *Phascolarctidae*.

## Doareoù pennañ
War-dro 70-80 cm eo ar c'hoala, gant ur pouez etre 5 ha 15 kg.

Bevañ a ra er c'hoadegoù eukaliptuz. En em vagañ a ra diwar delioù ar gwez-se (war-dro 500g bemnoz), asambles gant douar, grouan ha rusk evit aesaat e goazhadur. Estreget ar chas n'en deus tamm preizher ebet.

Ul lodenn vras eus a amzer a dremen o kouskediñ war ur brank. Daoust d'e feson dous e c'hell ar c'hoala dantañ ha skilfañ.

35 devezh eo an dougen. Goude-se ec'h a ar c'holen nemetañ e godell e vamm ma chomo 6 miz enni.

## Annez
Tour-tan Sant-Pêr

**Tour-tan Sant-Pêr** pe **Trour-tan Eckmühl** zo un tour-tan e Sant-Pêr, e kumun Penmarc'h, etre Keriti ha Sant-Gwenole.

Savet e oa bet an tour-tan zo bremañ e 1890, gant arc'hant profet gant Adélaïde-Louise d'Eckmühl de Blocqueville, markizez Blocqueville, merc'h d'ar marichal Louis Nicolas Davout, bet lakaet da briñs Eckmühl gant an impalaer Napoleon Iañ goude emgann taer ha trec'h an arme c'hall er gêriadenn-se eus Bavaria, e 1809.

Koshoc'h eo an anv brezhonek avat, diwar anv ar gêriadenn ma oa bet savet, Sant-Pêr.

Echuet e voe al labourioù e 1897. Sevel a ra an tour-tan betek 60 metr uhelder a-us d'an douar ha tri c'hant seizh pazenn zo ennañ. Gwelet e vez war-hed 91 km war vor. N'eus mui gward ebet ennañ, pa ya en-dro an tour-tan e-unan abaoe 2007.

## Notennoù
Jelada

Ar **jelada** (*Theropithecus gelada*) a zo ur marmouz eus Etiopia. Er c'herentiad *Cercopithecidae* emañ, asambles gant ar babouzed.

## Doareoù pennañ
70 cm eo hirder e gorf ha 50 cm hini e lost. E bouez zo war-dro 20 kg.

Bevañ a ra a-strolladoù war uhelgompezennoù avelek Etiopia.

En em vagañ a ra ar jelada diwar geot, garennoù ha greun nemetken.
Kinkajou

Ar **c'hinkajou** (*Potos flavus*) a zo ur bronneg eus Kreiz ha Suamerika.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Potos*.
Linsang roudennek

Al **linsang roudennek** (*Prionodon linsang*) a zo ur bronneg eus Azia ar Gevred (su Thailand, ledenez Malaysia, Borneo, Sumatra, Java).

## Annez
Daman ar C'hab

**Daman ar C'hab** (*Procavia capensis*) a zo ur bronneg eus Afrika hag eus ar reter nesañ. Ar spesad nemetañ eo er genad *Procavia*.
Kolobouz

Ar **c'holobouzed** a zo marmouzed eus Afrika issahara rummataet er c'herentiad *Cercopithecidae*.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù kolobouzed emañ :

* genad *Colobus*
** kolobouz Kornôgafrika *Colobus polykomos*
** kolobouz Angola *Colobus angolensis*
** kolobouz Geoffroy *Colobus vellerosus*
** kolobouz Guereza *Colobus guereza*
** ar c'holobouz du *Colobus satanas*

* genad *Piliocolobus* (bet renket er genad *Procolobus*)
** kolobouz ruz Kornôgafrika *Piliocolobus badius*
** kolobouz ruz Ouganda *Piliocolobus tephrosceles*
** ar c'holobouz ruz *Piliocolobus pennantii*
** kolobouz ruz Gordon *Piliocolobus gordonorum*
** kolobouz ruz Preuss *Piliocolobus preussi*
** kolobouz ruz Thollon *Piliocolobus tholloni*
** kolobouz ruz an Tana *Piliocolobus rufomitratus*
** kolobouz ruz Zanzibar *Piliocolobus kirkii*

* genad *Procolobus*
** kolobouz Van Beneden *Procolobus verus*
Kolobouz Kornôgafrika

**Kolobouz Kornôgafrika** (*Colobus polykomos*) a zo ur marmouz eus kornôg Afrika (eus Gambia betek Aod an Olifant).
Kolobouz Angola

**Kolobouz Angola** (*Colobus angolensis*) a zo ur marmouz hag a vev e diazad ar C'hongo hag e Tanzania.

## Annez

## Liammoù diavaez
Kolobouz Geoffroy

**Kolobouz Geoffroy** (*Colobus vellerosus*) a zo ur marmouz hag a vev en Aod an Olifant, Benin, Togo, Ghana ha Nigeria.
Ride (EP)

***Ride*** a zo ur bladenn EP bet savet gant ar strollad breizhveuriat Ride. D'ar 15 a viz Genver 1990 e teuas er-maez, embannet e voe gant Creation Records.

*Ride hag* ar bladenn EP a zeuas da-heul, *[[Play (EP)|Play]]* he zitl, a voe adembannet asambles war ar bladenn *[[Smile (Ride)|Smile]]* e miz Gouere 1990, hag embannet e voe er Stadoù-Unanet. Embannet e vo ivez er Rouantelezh-Unanet e miz Du 1992, dre ma oa diviet an div bladenn EP. 

## Roll an tonioù
Holl ganaouennoù savet gant Ride.

# "Chelsea Girl" - 2:58
# "Drive Blind" - 4:45
# "All I Can See" - 3:24
# "Close My Eyes" - 5:27
*Padelezh : 16.34 munutenn

## Liammoù diavaez
*Komzoù an tonioù
*Pennad barn war Allmusic
Kolobouz Guereza

**Kolobouz Guereza** (*Colobus guereza*) a zo ur marmouz hag a vev e kreiz, kornôg ha reter Afrika.

## Doareoù pennañ
War-dro 50 cm eo hirder e gorf ha betek 80 cm e c'hell bezañ e lost a zo un doupenn wenn en e benn. Etre 8 ha 13 kg eo e bouez.
Du eo e vlevenn gant ur roudenn wenn tro-dro d'e zremm ha war e gostezioù.

A-strolladoù bihan e vev kolobouz Guereza: ur par gant un nebeud parezed hag o re vihan.

Difenn a ra e diriad gant roc'hadennoù ha lammoù.

Ur perzh dibar zo gant e venvegad koazhañ: an hanter vuioc'h a elfennoù bouedus a c'hell tennañ diwar e voued eget ar marmouzed all a-drugarez da vakteri en e stomog.
Today Forever

***Today Forever*** a zo ur bladenn EP bet savet gant ar strollad breizhveuriat Ride hag embannet gant Creation Records d'ar 4 a viz Meurzh 1991.

An teir c'hanaouenn gentañ a gaver war ar CD *single* anvet "Vapour Trail" a voe embannet er Stadoù-Unanet. Ar peder c'hanaouenn a voe ouzhpennet e dibenn ar bladenn vras *[[Nowhere]]* pa voe adembannet e 2001.

## Roll an tonioù
#"Unfamiliar"
#"Sennen"
#"Beneath"
#"Today"
* Padelezh : 19:56 munutenn

## Liamm diavaez
* Pennad barn war Allmusic
Kolobouz ruz Kornôgafrika

**Kolobouz ruz Kornôgafrika** (*Piliocolobus badius*) a zo ur marmouz hag a vev e kornôg Afrika, eus Senegal betek Ghana.
Kolobouz ruz Ouganda

**Kolobouz ruz Ouganda** (*Piliocolobus tephrosceles*) a zo ur marmouz hag a vev en Ouganda, Rwanda, Burundi ha Tanzania.
Fall (EP)

***Fall*** eo an trede pladenn EP a voe savet gant ar strollad breizhveuriat Ride. Embannet e voe d'ar 17 a viz Gwengolo 1990 gant Creation Records. 
Ar peder c'hanaouenn a gaver war ar bladenn a gaver en-dro war ar bladenn vras *[[Nowhere]]* (stumm CD nemetken), embannet e miz Here 1990. War ar bladenn vinil ne gaver nemet "Dreams Burn Down".

## Roll an tonioù
# "Dreams Burn Down" - 6:04
# "Taste" - 3:16
# "Here and Now" - 4:26
# "Nowhere" - 5:23
* Padelezh : 19:09 munutenn

## Liamm diavaez
* Pennad barn war Allmusic
Play (EP)

***Play*** a voe an eil pladenn EP bet savet gant ar strollad sonerin breizhveuriat Ride. Embannet e voe er Rouantelezh-Unanet gant Creation Records d'an 2 a viz Ebrel 1990.

E miz Gouere 1990 e voe embannet er Stadoù-Unanet asambles gant ar pladenn EP kent, *[[Ride (EP)|Ride]]* he zitl, dindan an anv *[[Smile (Ride)|Smile]]*. E miz Du 1992 e voe embannet *Smile* er Rouantelezh-Unanet ivez, dre ma oa diviet ar pladennoù EP orin. 

## Roll an tonioù
Holl ganaouennoù gant Ride.

# "Like a Daydream" - 3:06
# "Silver" - 4:10
# "Furthest Sense" - 3:24
# "Perfect Time" - 3:52
* Padelezh : 14:32 munutenn

## Liamm diavaez
* Pennad barn war Allmusic
Kolobouz ruz

Ar **c'holobouz ruz** (*Piliocolobus pennantii*) a zo ur marmouz eus Afrika, hag a vev e Nigeria, Republik Kongo hag en Enez-Vioko.
Kolobouz ruz Thollon

**Kolobouz ruz Thollon** (*Piliocolobus tholloni*) a zo ur marmouz hag a vev e republik Kongo ha republik demokratel Kongo.
Pina Bausch

**Pina Bausch**, anv-micher **Philippina Bausch**, 27 a viz Gouere 1940 e Solingen, Nordrhein-Westfalen (Alamagn) - 30 a viz Even 2009) a oa un dañsourez hag ur gorollourez alaman. Staliet e oa he strollad, anvet Tanztheater Wuppertal, e Wuppertal, en Alamagn.

## Oberennoù

(deiziad krouiñ an abadenn)
* *Fritz* ( 5 a viz Genver 1974)
* *Iphigenie auf Tauris* (21 a viz Ebrel 1974)
* *Zwei Krawatten* (2 aviz Even1974)
* *Ich bring dich um die Ecke... - Adagio - Fünf Lieder von [[Gustav Mahler]]* (8 a viz Kerzu 1974)
* *Orpheus und Eurydike* (23 a viz Mae 1975)
* *Frühlingsopfer (Wind von West - Der zweite Frühling)* (3 a viz Kerzu 1975)
* *Die sieben Todsünden* (15 a viz Even 1976)
* *Blaubart - Beim Anhören einer Tonbandaufnahme von Béla Bartóks Oper „Herzogs Blaubarts Burg“* (8 a viz Genver 1977)
* *Komm tanz mit mir* (26 a viz Mae 1977)
* *Renate wandert aus* (30 a viz Kerzu 1977)
* *Er nimmt sie an der Hand und führt siein das Schloß, die anderen folgen* (22 a viz Ebrel 1978)
* *Café Müller* (20 a viz Mae 1978)
* *Kontakthof* (9 a viz Kerzu 1978)
* *Arien* (12 a viz Mae 1979)
* *Keuschheitslegende* (4 a viz Kerzu 1979)
* *1980 - Ein Stück von Pina Bausch* (18 a viz Mae 1980)
* *Bandoneon* (21 a viz Kerzu 1980)
* *Walzer* (17 a viz Even 1982)
* *Nelken* (30 a viz Kerzu 1982)
* *Auf dem Gebirge hat man ein Geschrei gehört* (13 a viz Mae 1984)
* *Two Cigarettes in the Dark* (31 a viz Meurzh 1985)
* *Viktor* (14 a viz Mae 1986)
* *Ahnen* (21 a viz Meurzh 1987)
* *Die Klage der Kaiserin (Kinofilm)* (film, 1989)
* *Palermo, Palermo* (17 a viz Kerzu 1989)
* *Tanzabend II (Madrid)* (27 a viz Ebrel 1991)
* *Das Stück mit dem Schiff* (16 a viz Genver 1993)
* *Ein Trauerspiel* (12 a viz C'hwevrer 1994)
* *Danzón* (13 a viz Mae 1995)
* *Nur Du - Only you* (11 a viz Mae 1996)
* *Der Fensterputzer* (12 a viz C'hwevrer 1997)
* *Masurca Fogo* (4 a viz Ebrel 1998)
* *O Dido* (10 a viz Ebrel 1999)
* *Kontakthof mit Damen und Herren ab '65* (25 a viz C'hwevrer 2000)
* *Wiesenland*(5 a viz Mae 2000)
* *Água* (12 a viz Mae 2001)
* *Für die Kinder von gestern, heute und morgen* (25 a viz Ebrel 2002)
* *Nefés* (21 a viz Meurzh 2003)
* *Ten Chi* (8 a viz Mae 2004)
* *Rough Cut* (15 a viz Ebrel 2005)
* *Vollmond* (11 a viz Mae 2006)
* *Bamboo Blues* (18 a viz Mae2007)
* *Sweet Mambo* (30 a viz Mae 2008)

## Prizioù
* 1984 : Bessie Award e New York
* 2004 : Priz Nijinski ar gorollourez wellañ, da enoriñ holl hec'h oberenn (dañs)
* 2007 : Leon Aour e Venezia da-geñver ar gouel dañs aozet e-pad an diskoueadeg arzoù daouvloaziek 
* 2008 : Priz Kyōto evit holl ar pezh a reas
* 2008 : Goethe-Preis

## Notennoù

## Levrlennadur
* Leonetta Bentivoglio ha Francesco Carbone, *Pina Bausch vous appelle*, L'Arche, 2007
* Brigitte Gauthier ha Guy Delahaye, *Le langage chorégraphique de Pina Bausch*, L'Arche, 2009
* Norbert Servos ha Maarten Vanden Abeele, Francesco Carbone, Gert Weigelt, *Pina Bausch ou L'art de dresser un poisson rouge*, L'Arche, 2001

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Tanztheater Wuppertal Pina Bausch
* Titouroù war Internet Dance Database
Kolobouz Van Beneden

**Kolobouz Van Beneden** (*Procolobus verus*) a zo ur marmouz hag a vev e kornôg Afrika.

## Liammoù diavaez
Tegucigalpa

**Tegucigalpa** eo kêr-benn Honduras, gant 850 000 a annezidi ha 1,5 milion a dud en tolpad-kêrioù (2005). Emañ en un draoñienn, war ribl ar stêr Choluteca. Talvezout a rafe an anv *Tegucigalpa* kement ha « menez an arc'hant » e nahouatleg, ar yezh kaozeet eno gant an Indianed.

Sukr ha butun a reer e Tegucigalpa, diwar gounezadoù ar maezioù tro-dro. Ur greizenn vras eo ivez evit eztennañ aour hag arc'hant. Diazezet e voe Tegucigalpa er  ha dont a reas da vezañ kêr-benn Honduras da vat e 1880, diwar-goust Comayagua. Eno emañ Skol-veur Vroadel Honduras, abaoe 1847. Er Mirdi Broadel ez eus un dastumad espar a pezhioù arz rakkolombian. E-kichen 
Tegucigalpa emañ aerborzh etrebroadel Toncontín.
Leo

**Leo** zo un anv-bihan latin ha saoznek.

## Yezhoù all
**Léo*, e galleg.

## Anv-bihan
* Anv latin ar bibien anvet Leon e brezhoneg.
* Leo Africanus (circa 1494–c. 1554?), Maour berber andalouziat, diplomat ha douaroniour
* Leo Battesti, politikour korsat
* Léo Ferré (1916-1993), kaner gallek 
*Leo Jogiches, politikour ha marksour eus Lituania
* Léo Lacroix, skiour gall
* Leo Perutz (1882-1957), skrivagner alamanek eus Aostria
*Leo von Caprivi (1831-1899), jeneral alaman ha kañseller Alamagn

## Anv-tiegezh
*Juliusz Leo (1861 - 1918), maer Kraków, e Pologn 
*Melissa Leo, aktourez stadunanat.

## Lec'hanvadurezh
* Léo, ur gêr e Burkina Faso
* Inizi Leo, e Nunavut, Kanada
* Leo, e kontelezh Cooke e Teksas, SUA
* Leones (Córdoba), e departamant Marcos Juárez, e proviñs Córdoba en Arc'hantina

## Filmoù
Meur a film zo bet anvet Leo :
**[[Leo the last]]*, ur film gant John Boorman e 1970
* ''Leo'', ur film spagnolek gant José Luis Borau e 2000
* ''Leo'', ur film gant Mehdi Norowzian e 2002

## Pennadoù kar
*Leon
*Leonardo
Vieja Trova Santiaguera

Ar **Vieja Trova Santiaguera** a oa ur strollad sonerien ha kanerien gozh eus Santiago de Cuba, savet e 1994 gant pevar den: Amado Machado (1912-1998), Aristóteles Limonta (*1913), Pancho Coba (*1913), (*1918) ha Reinaldo Hierrezuelo (*1926).

## Ar sonerien
Sonerien ha kanerien e oant o-fevar:
*Reinaldo Hierrezuelo la O (lesanvet *[[Rey Caney]]*), - armónico ha tres (seurtoù gitar) ha pennkaner
*Manuel Galban Torralbas - guitar ha kan
*Ricardo Ortiz Verdecia - maracas, güiro ha pennkaner
*Reinaldo Creagh Verane - claves ha pennkaner
*Aristoteles Raimundo Limonta - contrabajo ha kan

## Istor

## Film
Ur film izelvroat, Lágrimas Negras, a oa bet graet diwar o fenn e 1998. Eno e weler anezho o vont war vez 'Carlos Marx' evel gwir dispac'herien guban.

## Pladennoù
*Vieja Trova Santiaguera (1994) (NubeNegra/Intuition)
*Gusto y Sabor (1995) (NubeNegra/Intuition)
*Hotel Asturias (1996) (NubeNegra/Intuition)
*La Manigua (1998) (Virgin)
*Domino (2000) (Virgin)
*El Balcón del Adiós (2002) (Virgin)

## Levrlennadur

## Notennoù
Reinaldo Hierrezuelo

**Reinaldo Hierrezuelo la O**, pe **Rey Caney**, ganet d'an 30 a viz Kerzu 1926 e Santiago de Cuba, ha marvet e La Habana d'an 23 a viz C'hwevrer 2016, a oa kaner, gitarour ha *[[tres]]ero* kuban. 

## E vuhez
Ur pennad e voe e penn ar strollad Cuarteto Patría, brudet goude gant Eliades Ochoa. Er bloavezhioù 1950 e kemeras lec'h Compay Segundo en daouad Los Compadres, evit kanañ gant e vreur Lorenzo Hierrezuelo. Hag e-pad 30 vloaz o deus kanet a-gevret. 

Kanañ a rae ivez gant un toullad strolladoù all.

E 1990 e tistroas da Santiago de Cuba da gemer penn ar strollad Vieja Trova Santiaguera. 

Kanet en deus ivez gant e c'hoar Caridad Hierrezuelo, kanerez guaracha.

## Notennoù
Caridad Hierrezuelo

**Caridad Hierrezuelo** (El Caney, 1924 &ndash; La Habana, 6 a viz C'hwevrer 2009) a oa ur ganerez eus Kuba, c'hoar da Lorenzo Hierrezuelo ha Reinaldo Hierrezuelo, daou soner ha kaner brudet eus an trova. *La Dama del Son* a veze graet anezhi a-wechoù.

Kregiñ a reas da ganañ e 1947 en *Trio Baraguá*, ha goude ar c'h-*Conjunto Beltrán*, betek 1950, pa zilezas ar strollad da ganañ hec'h-unan. Da gentañ e oa *guarachera*, da lavarout eo kanerez guaracha . Kanet he deus el lazoù Los Taínos de Mayarí, Rumbavana ha Conjunto Caney. Meur a wech ivez he deus kanet gant ar Vieja Trova Santiaguera, Ibrahim Ferrer, Eliades Ochoa ha Manolito Simonet.

Un droiad a reas gant Los Van Van e Perou, kanañ a reas e Madrid (er Sala Clamores). 
E Berlin eo bet gwelet war al leurenn gant al laz *Sonora Universal de Cuba* se o kanañ * Guarapo Pimienta y Sal*, ur ganaouenn savet gant he breur Reinaldo Hierrezuelo, hag en Expo 2000 en Hannover. Adalek 2001, sachet gant ar Spagnol Antonio Martínez, e oa bet ur pennad o chom en Alamagn. ma kane gant ar Festival *Son de Cuba*, a yae da seniñ dre Europa.

## Liammoù diavaez
* O kanañ e Berlin : https://www.youtube.com/watch?v=pjAevddSlHs
* Pennad kañv : http://www.cubaencuentro.com/cultura/noticias/muere-caridad-hierrezuelo-la-dama-del-son-154652
* O kanañ *El compositor no se equivo * (da-heul ur pennad tabut diwar-benn ar ganaouenn Rita la Caimana, savet gant he breur : https://app.box.com/s/unpbjazsex/file/382510072

## Pennad kar
*Caridad

## Notennoù
Lorenzo Hierrezuelo

**Lorenzo Hierrezuelo la O**, ganet en El Caney d'ar 5 a viz Gwengolo 1907 ha marvet e La Habana d'ar 16 a viz Du 1993, a oa ur soner trova kuban, kaner ha sonaozer.

Kanañ a reas gant tri den a bouez e sonerezh Kuba.

Diouzh e neuz e weled e oa a orin karib, an Indianed kavet en enezenn gant ar Spagnoled e deroù ar XVI kantved, ha lazhadeget goude. E vamm-gozh a oa eus ar bobl Ciboney. Mab ha niz e oa da sonerien, ha maget e voe en ur bed a sonerezh-pobl. Da zek vloaz e kane e Santiago de Cuba; da drizek vloaz e savas un triad gant daou vignon: hag int da La Habana. Kanañ a raent en ostalerioù ha tier tud pinvidik.

Pa zistroas an daou vignon all da Oriente, en em gavas Lorenzo gant María Teresa Vera, hag e 1937 e stagas da ganañ ganti.

Goude e kanas gant Compay Segundo (anv-micher Francisco Repilado), en daouad Los Compadres; pa'z eas Repilado kuit e viras anv an daouad da ganañ gant e vreur Reinaldo Hierrezuelo, lesanvet Rey Caney.

E c'hoar Caridad Hierrezuelo a oa kanerez guaracha .

Los Compadres a reas troiadoù e broioù Kreisteizamerika, ha tri bloaz e chomjont e Perou.

Goude berzh ar film Buena Vista Social Club, ma ne oa lec'h ebet evitañ, e krouas Lorenzo ar Vieja Trova Santiaguera.

Ur bern sonioù en deus savet, koulz bolero evel guaracha, evel *Barbarita tiene novio*, *Cantando mi son yo me muero*, *Caña quema*, *Culpable no soy*, *El hule de Tomasita*, *Ese palo tiene jutía*, *Mal tiempo*, *Mi son oriental*, *Rita la caimana*, *Sarandonga*.

## Pennad kar
*Caridad Hierrezuelo

## Daveennoù
Rakoun

Ar **rakoun** (*Procyon lotor*), liester "rakouned", pe **rakoun boutin**, a zo ur bronneg a-orin eus Norzhamerika.

## Annez
Reunig Greunland

**[[Reunig]] [[Greunland]]**, *Pagophilus groenlandicus* e anv skiantel, zo ur bronneg mor eus ar c'herentiad *Phocidae*.

## Anv
Savet eo bet e anv skiantel *Pagophilius groenlandicus* diwar ar gerioù henc'hresianek πάγος (*págos* : erc'h) ha φίλος (*phílos* : karout).
**Phoca groenlandica* ("reunig Greunland") e oa an anv skiantel anezhañ, pa oa bet rummataet er genad *Phoca* ; e 1844 e voe lakaet er genad *Pagophilus*, m'eo *Pagophilius groenlandicus* ar spesad nemetañ.
## Annezva

## Notennoù
Gwiñver-nij Sibiria

**Gwiñver-nij Sibiria** (*Pteromys volans*) a zo ur gwiñver hag a vev e hanternoz Eurazia, eus Finland betek ar meurvor Habask.

Ar gwiñver-nij nemetañ eo a vev en Europa.

Daoust d'o anv, ne nij ket ar gwiñvered-nij, plavañ ne lavarer ket. Gallout a reont en ober gant ar groc'henenn a stag o favioù a-raok ouzh o favioù a-dreñv.
Distrigoù Northumberland, 1974-2009

Rannet e oa Northumberland, etre 1974 hag ar 1añ Ebrel 2009, e 6 Distrig :
#Blyth Valley
#Wansbeck
#Castle Morpeth
#Tynedale
#Alnwick
#Berwick-upon-Tweed
Kustod

**Kustod** zo un anv brezhonek roet da zaou dra :
* un toull e moger un ti ma lakaer un delwenn, hini ur sant pe ar Werc'hez ;
* ul lestr ma vez lakaet an ostiennoù gant ar veleien gatolik ; dalc'hmat e vez goloet ar c'hustodoù-se.

## Kustodoù e Belgia

Rue de la Cigogne.JPG|Brusel, Rue de la Cigogne (1780)
Potale, quai aux foins Bxl.JPG|Brusel, Quai aux Foins
Potale01.jpg|Liège (Outremeuse)
Soignies JPGc1.jpg|Soignies (1844)
Potale 1.jpg|Purnode, rue Pont de Bayenne
Hanzinne Chp1d.jpg|Hanzinne, rue Saint-Oger (1642)
Thieusies 051218 (12) b.JPG|Thieusies, (1761)
Villers-le-Temple 050627 (7).JPG|Villers-le-Temple, (1777)
Karv-erc'h

Ar **c'harv-erc'h**, pe **karibou**, (*Rangifer tarandus*) a zo ur c'harv hag a vev er rannvedoù arktikel hag isarktikel.

Ar ger *karibou* a vez graet gantañ evit envel ar c'harv-erc'h eus Amerika. En Europa e vez graet kentoc'h gant *renne* (galleg), *Ren* (alamaneg), *rein* (reindeer e saozneg), *reno* (spagnoleg).

## Faltazi

Gant kirvi-erc'h eo stlejet an dranell a ra Tad-kozh an Nedeleg e droiad ganti (diwar vojenn amerikan *Santa Claus* eginet e-kreiz an 19vet kantved).
Louarn ar pampa

**Louarn ar pampa** (*Pseudalopex gymnocercus*) a zo ur c'higdebrer krenn e vent eus ar c'herentiad *[[Canidae]]* hag a vev e Suamerika.

## Doareoù pennañ
Heñvel a-walc'h eo louarn ar pampa ouzh al louarn met bihanoc'h eo ha gris ha stank eo e vlevenn. Ruzart eo e benn hag e c'houzoug. Etre 4 ha 6 kg e pouez lern ar pampa.

## Isspesadoù
* *P. g. antiquus*
* *P. g. gymnocerus*
* *P. g. lordi*

## Annez
Kavout a reer lern ar pampa en Arc'hantina, Uruguay, Paraguay, Bolivia ha Brazil. Er pradennoù hag er c'hoadegoù e vezont dreist-holl.

## Emzalc'h
O-unanig e vev lern ar pampa an aliesañ, en diavaez eus ar c'houlz-parañ. Ar par hag ar barez a ra war-dro ar re vihan asambles. Anevaled-noz pe serr-noz ez int. Debriñ a reont krignerien, raned, evned ha frouezh.

## Daveoù
* 
* Louarn ar pampa
Razh

Ar **razhed** zo krignerien eus ar genad *Rattus*. Daou spesad razhed o deus trevadennet ar bed a-bezh : ar razh du hag ar razh rous.

«&nbsp;Razhed&nbsp;» a vez graet ivez eus loened ha n'int ket er genad *Rattus*, evel ar razh-goz, ar razh-godell, ar razh-kangourou, ar razh moueek pe ar razh-musk.

## Spesadoù

### Spesad nevez-kavet
Ur spesad razhed a oa dianav betek-henn zo bet kavet war enezenn Sulawesi gant enklaskerien eus Aostralia, Indonezia ha Stadoù-Unanet Amerika.
*Hog-nosed rat*, "razh fri-pemoc'h" eo bet anvet, *Hyorhinomys stuempkei* e anv skiantel, en abeg d'e zivfron valirek ha d'e zent izelañ, a zo balirek ivez.

## Notennoù
Razh du

Ar **razh du** (*Rattus rattus*) a zo ur c'hrigner a-orin eus Azia hag a vev bremañ er bed a-bezh koulz lavaret. Degouezhet e vefe en Europa en Iañ kantved ha strewet eo bet dre ar bed a-bezh abaoe da heul beajoù an Europeaned.

## Liammoù diavaez
Razh rous

Ar **razh rous** (*Rattus norvegicus*) zo ur c'hrigner a-orin eus hanternoz Sina hag a vev bremañ er bed a-bezh.
Maiz

Ar **maiz** (*Zea mays*) a zo un ed, an hini gounezet ar muiañ er bed. Gounezet e vez evit bevañ an dud met ivez evel boued chatal.


Zea mays fraise MHNT.BOT.2011.18.21.jpg|*Zea mays*"Fraise"
Dent Corn 'Oaxacan Green' (Zea mays) MHNT 2.jpg|*Zea mays<br>"Oaxacan Green"
Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|*Zea mays"Ottofile giallo Tortonese"

## Notennoù
Riz

Ar **riz** zo greun taolet gant plant eus ar genad *Oryza*, ar spesad *Oryza sativa* (riz Azia) pe ar spesad *Oryza glaberrima* (riz Afrika).

## Kenderc'hadur
* Listenn ar c'hementadoù riz a zo bet kenderc'het er bed e 2020).

## Bevezadur

* Listenn an 10 bro o deus bevezet ar muiañ a riz e 2019.

## Notennoù
Saiga (antilopenn)

Ar **saiga** (*Saiga tatarica*) a zo un antilopenn hag a vev en un nebeud tachadoù e Kalmoukia, Kazakstan ha Mongolia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Saiga*.

## Doareoù pennañ
Heverk eo ar saiga dre e fri fiñv-difiñv a denn d'un drompilh hag a servij da dommaat an aer analet diouzh ar goañv ha silañ ar poultr diouzh an hañv. Kerniel garanet zo war penn ar par.

War-dro 70 cm - 80 cm eo ouzh an draen hag etre 1 m hag 1,5 m a hirder. War-dro 40 kg a bouez eo ar saiga deuet d'e oad.

Arvelen ha berr eo e vlevenn diouzh an hañv, gris ha hir diouzh ar goañv.

## Gouennañ
Tizhet e vez o oad gour gant ar parezed d'an oad a 7 pe 8 miz ha gant ar pared da 2 vloaz.

Ar gouennañ a c'hoarvez e miz Kerzu. An dougen a bad 5 miz ha ganet e vez daou venn. Denañ a ra an hini yaouank e-pad 4 miz met gouest eo da beuriñ 1 sizhun goude e c'hanedigezh.

## Emzalc'h
Da vare ar gouennañ en em vod ar saigaed hag ober strolladoù 5 - 10 parez gant ur par. D'ar mare-se e c'hoarvez emgannoù feuls etre ar pared betek ma vefe lazhet unan anezho a-wechoù.

Peuriñ a ra ar saiga diouzh an deiz ha, diouzh an noz, e toull ur c'hleuz en douar evit kousket.

## Preizhata
Preizhataer pennañ ar saiga eo ar bleiz. Al louarn hag ar c'hi a dag ar menned nevez-ganet.

Priziet eo o c'herniel er medisinerezh sinat evit lazhañ an derzhienn.
Gwiñver

Ar **gwiñvered**, pe **kizhier-koad**, pe **razhed-koad**, pe **bisiged ruz**, a zo bronneged krignerien, krenn pe krennik, eus ar c'herentiad *Sciuridae*. 

## Boued
Greun a zebront koulz ha mez, kraoñ, kistin ha finij. Ral eo dezho debriñ amprevaned pe vioù, pe evned bihan, rak n'int ket kigdebrerien. Douar a c'hallont debriñ ivez.

En holl gevandirioù eo ar gwiñverioù evit an ekoreizhiadoù dreist-holl pouezus abalamour d'o mod da vevañ: « disoñjal  »  a reont greun a vez o c'herviñ, hag o c'herviñ gwelloc'h choazh  ma vezont douaret a-wechoù ha lakaet e darempred gant togoù-touseg gant al loened-se.

## Gouennadur
Peurvuiañ e vez graet gant ar gwiñverioù etre unan ha daou dougennad babiged a-hed ar bloaz.  Cheñch a ra an niver a vugale en dougennoù- se diouzh ar spesad . Daoust ma gan ar re vihan an deiz hep feur all ha divent kreskiñ a reont buan evit en em gavout en neuz a anavezomp.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù gwiñvered emañ:
* ar gwiñver rous (*Sciurus vulgaris*)
* ar gwiñver gris (*Sciurus carolinensis*)
* gwiñver Persia (*Sciurus anomalus*)
...

Spesadoù 'zo, ar gwiñvered-nij, a c'hell plavañ a-drugarez d'ur groc'henenn stag etre o favioù.
Distrigoù Kontelezh Durham, 1974-2009

Betek ar 1añ Ebrel 2009 e oa rannet kontelezh amaezel Durham e 7 distrig : 
#Kêr Durham
#Easington
#Sedgefield
#Teesdale
#Wear Valley
#Derwentside
#Chester-le-Street

Disrannet e voe endeo diouti :
*Hartlepool (8), d'ar 1añ Ebrel 1996
*Stockton-on-Tees (10)
*Darlington (9), d'ar 1añ Ebrel 1997
582

*Diwar-benn ar bloavezh *'582*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 582|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 582]]*

## [[:Rummad:Marvioù 582|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 582]]*
__NOTOC__
Richer Zaoulaz

**Ur [[stêr]] all zo anvet *'Daoulaz**, gwelout [[Daoulaz (Blavezh)]].''


**Richer Zaoulaz**, pe **Stêr Daoulaz*', a zo ur stêr vihan e [[Daoulaz]], e [[Kerne]], hag anvet *La Mignonne'' e galleg, un anv ijinet en  kantved da gemer lec'h an anv brezhonek, met posubl eo e teufe an anv gallek diwar ar galianeg mign/mignen/mignon, a dalvez 'lec'h gwerniek' evel Pont-Avignon e Plougerne pe Avignon e Bro-C'hall. 

## Kumunioù douret
* Sizun (andon),
* Irvilhag,
* Lannurvan,
* Daoulaz (genoù).

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Notennoù
Daoulaz (Blavezh)

An **Daoulaz** zo un adstêr d'ar Blavezh, war e lez kleiz. 19 kilometr eo e hed, etre Sant-Vaeg ha Gwareg e Breizh. Brudet eo al lec'h "Kanienn an Daoulaz" evit bezañ kaer.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Hierrezuelo

**Hierrezuelo** zo un anv-tiegezh brudet en istor sonerezh Kuba. En Europa e anavezer dreist-holl:

*Lorenzo Hierrezuelo, gitarour ha kaner 
*Caridad Hierrezuelo, kanerez 
*Reinaldo Hierrezuelo, gitarour ha kaner 

## Pennadoù kar
*Los Compadres
*Vieja Trova Santiaguera
Gwiñver Persia

**Gwiñver Persia** (*Sciurus anomalus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Gres, Turkia, e broioù ar C'haokaz hag en Azia, eus ar Mor Kreizdouar betek Iran.
Son Kuba

Ar **son cubano**, pe **son Kuba**, zo un doare sonerezh eus Kuba, ganet war-dro dibenn an XIXvet kantved. 

C'hoarvezet eo eus ar changui, krouet gant Nené Manfugas e Guantánamo da gentañ, ha degaset en 1882 da g-carnaval Santiago de Cuba, hag a veze sonet gant tri soner da gentañ: paotr an tres, hini ar bongo hag ur benveg-seniñ bout, ar marimbula en deroù. Diazezet eo war ul lusk a beder mentad, ha n'en deus netra voutin, pe dost gant son Mec'hiko.

En 1909, ret d'ar baotred yaouank mont d'an arme, e vo gwelet soudarded eus Santiago de Cuba o vont da La Habana hag o tegas o sonerezh gante. Mont a ray ar son-se war vuanaat ha niver ar sonerien war gresk: c'hwec'h a vo er Sexteto Boloña, ha Sexteto Occidental, hag al laz Cuarteto Oriental a deuy da vout Sexteto Habanero. Tamm ha tamm e vo dilezet an danzon da seniñ *son*.

En Enez ar Pin e voe grouet ar sucu-sucu, brudet gant Eliseo Grenet.

Er bloavezhioù 1920 e oa brudet an Trio Matamoros, savet gant Miguel Matamoros gant kanaouennoù evel « Mamá, son de la Loma », « El que siembra su maíz »... Buan e teu lazoù-seniñ brasoc'h da geveziñ: ar Sexteto Munamar, ar c'h-Cuarteto Machín, o deus graet pladennoù a laka c'hoazh an dud goubet da drelatiñ gant ar blijadur.

En 1927 e oa Ignacio Piñeiro a grouas ar Sexteto Nacional. Pa zeuas al laz da vout ar Septeto Nacional gant an trompilher ouzhpenn, e voe un nevezenti en istor ar *son* : biskoazh ne oa bet klevet trompilh ebet c'hoazh evel pennbenveg.

En 1928 edo ar Septeto Nacional e Diskouezadeg hollvedel Sevilla en Spagn.

Diwezhatoc'h e kanas Rita Montaner, dezhi ur vouezh soprano, gant he fianoour Ignacio Villa, anavezetoc'h evel « Bola de Nieve » (Guanabacoa [Cuba], 1911 - La Habana, 1971) e Pariz gant pregón-són ar soner kuban Moisés Simons, « El Manicero ».

## E-maez ar vro
Degouezhout a reas giz son Kuba e SUA, ma veze laret rhumba, gant « El Manisero », enrollet gant Don Azpiazu hag an Havana Casino Orchestra, ha sonet e Broadway gant Antonio Machín.

En Bro-C'hall e voe brudet ar *son kuban* gant Don Barreto hag ar Lecuona Cuban Boys.

En 1930 e krogas Arsenio Rodríguez da gendeuziñ *son* ha guaganco (unan eus doareoù ar rumba) da oober ar *[[son montuno]]*. 
(Papauba ha Para bailar son montuno).

War-dro 1950, Beny More a lakeas ar son kuban d'en em dreiñ (*Castellano que bueno baila usted*, ha *Vertiente Camaguey*); sonerien Puerto Rico a zegemeras ar *son* ivez, hag unan anezho, Ismael « Maelo » Rivera, « El Brujo de Borinquen » (*Sorser Puerto Rico*) a voe lesanvet ar « Sonero Mayor ».
 

Adal 1967, e voe kemeret lec'h ar *son* gant ar salsa, ur meskaj doareoù kuban ha puertorikan.

En 1989, e-kerzh ur sonadeg aozet gant ar Smithsonian Institute, e kanas Compay Segundo « Chan Chan ». 
En 1997 e c'hoantaas Ry Cooder adsevel ur strollad nevez gant *son*erien gozh, ar : Buena Vista Social Club.
Wim Wenders a reas ur film en 1999 hag a reas berzh ken ha ken..

## Liammoù diavaez
* Un eurvezh *son cubano* mod kozh, gant Los Compadres, Miguel Matamoros... https://www.youtube.com/watch?v=OZSf7QsNnX0
* Un eurvezh all : https://www.youtube.com/watch?v=zeHHn26dW30&nohtml5=False
* Film : Los Viejos y Sabios Musicos de Cuba
Bola de Nieve

**Ignacio Jacinto Villa Fernandez**, ganet d'an 11 a viz Gwengolo 1911 e Guanabacoa ha marvet d'an 2 a viz Here 1971 e Mec'hiko, anavezetoc'h evel *Bola de Nieve* ("Boul-erc'h"), a oa ur c'haner, sonaozour, ha pianoour kuban.

Gant Benny Moré hag Arsenio Rodríguez eo unan eus an arzourien dreist deuet eus Kuba. Ouzhpenn espagnoleg e kane: e saozneg, galleg, katalaneg, portugaleg hag italianeg e rae ivez.

Ar ganerez Rita Montaner, a sone-eñ piano ganti, a rae an anv-se anezhañ, abalamour d'e vlev gwenn. 

Da gentañ e oa bet brudet e Mec'hiko. Goude hepken e teuas Kuba, e vro c'henidik, ha neuze Kreisteizamerika, SUA, ha Bro-C'hall (Pariz bepred) goude. Diwar e benn e lavare: "Yo no canto canciones ni las interpreto, yo soy" (Kanañ ne ran ket, bezañ ec'h on).

Kanet en deus ivez e katalaneg, galleg, italianeg, portugaleg ha saozneg. 

En Habana e veze ordinal o kanañ hag o seniñ en davarn « El Monseigneur ». A-du e oa gant gouarnamant Castro, evitañ da vezañ heñvelrevad. 

Mervel a reas gant ur c'hwitadenn-galon e Kêr Vec'hiko, p'edo war e hent da Lima, a gare kenañ. 

Prezegenn e obidoù a voe distaget gant ar barzh Nicolás Guillén dirak ur mor a dud. 

Darn eus e ganaouennoù, evel *Ay, Amor*, zo bet adkemeret e filmoù Pedro Almodóvar.

## Kanaouennoù

Savet pe kanet gantañ:
* *Ay, mamá Inés* (1927), Eliseo Grenet 
* *Mama perfecta*, sonaozour dizanv eus an XIXvet kantved; 
* *Mésié Julian* (1943), Armando Oréfiche
* *[[El Manisero]]* (1928), Moisés Simmons
* *Bito Manué, tu no sabes inglé* (1930), Nicolás Guillén hag Emilio 
* *Ñango mambo*, Armando Oréfiche
* *Drume negrita*, Emilio Grenet
* *No puedo ser feliz*, Adolfo Guzmán
* *Chivo que rompe tambo*, Moisés Simmons
* *[[La vie en rose]]* (1945), Édith Piaf
* *Ay, amor*, Ignacio Villa
* *Si me pudieras querer* (1936), Ignacio Villa
* *La Flor de la canela* (1950), Arturo Granada

## Diwar-benn Bola

* ''Yo soy la cancion que canto, homenaje a Bola de Nieve'' en Internet Movie Database
*Film diwar e benn
Sikist ar stepennoù

**Sikist ar stepennoù** (*Sicista subtilis*) a zo ur bronneg krigner hag a vev er Balkanioù, Roumania, Ukraina ha kreisteiz Rusia.
Koruro

Ar **c'horuro** (*Spalacopus cyanus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Chile. Ar spesad nemetañ eo er genad *Spalacopus*.
Manzanilla

**Manzanilla** zo un anv spagnolek 
*hini ul louzaouenn, ha dreist-holl anv ar c'hramamailh, pe kamambilh, pe mammlouzoù
* hini ur gêriadenn, **[[Manzanilla (Huelva)|Manzanilla]]**, e Spagn, e proviñs Huelva;
* **[[manzanilla de Sanlúcar de Barrameda]]**, ur gwin eus Sanlúcar de Barrameda.

## Pennad kar
* Manzanillo
Mammlouzoù

**Kramamailh**, pe **kamambilh**, pe **mammlouzoù** hag anvioù all c'hoazh (*abrant, abrant-wenn, avron-ki, bozen, louzoù-ar-mammoù*) a vez graet eus al louzoù anvet Asteraceae, hervezh o c'herentiad.

Bleunioù melen o dez, gant petalennoù gwenn. Gante e vez graet eoul hag e vez aozet *dour diwar gamambilh*, evel ma skriv Jules Gros. 

Met *Chamaemelum nobile* eo an anv skiantel hiziv, goude ma oa *Anthemis nobilis* gant Linné. Anvioù all : *Ormenis nobilis* *Chamomilla nobilis* .

## Notennoù ha daveennoù

## Levrlennadur
*Geriadur Favreau, pajenn 844
Manzanillo (Cuba)

**Meur a lec'h zo anvet [[Manzanillo]].*

**Manzanillo** zo ur gumun hag ur porzh e Proviñs Granma e reter Enez Cuba, e pleg-mor Guacanayabo, e-kichen aber ar stêr Cauto. Krouet e oa bet e 1784.

Pevar emgann a voe eno e-pad Brezel 1898.

## Tud vrudet
### <small>Tud bet ganet eno</small>
* Carlos Puebla, sonaozour kuban, 11 a viz Gwengolo 1917.

## Kanaouenn
**Manzanillo*, ur ganaouenn gant Benny Moré
Hartlepool

**Hartlepool** zo ur gêr hag ur porzh e biz Bro-Saoz, e kontelezh Durham, war lez Mor an Hanternoz, 415&nbsp;km eus Londrez, 12&nbsp;km en hanternoz da Middlesbrough ha 27&nbsp;km er c'hreisteiz da Sunderland. Emañ dindan kuzul ar *Borough of Hartlepool*, a-gevret gant kêriadennoù amezek evel Seaton Carew, Greatham hag Elwick.

## Istor
Savet e voe Hartlepool er VIIvet kantved en-dro da abati Hartlepool. Ur porzh e voe er Grennamzer. Dre an hent-houarn e voe liammet ouzh ar glaouegi e 1835. Kreskiñ a reas ar sevel listri, hag e Kerzu 1914 e teuas morlu Alamagn da vombezañ ar porzh ma voe lazhet 117 den.

Goude bezañ bet distrig eus kontelezh Cleveland e teuas e 1996 **Hartlepool** da vezañ Amaezerezh unvan e diabarzh kontelezh lidel Durham.

## Monumantoù
*Mogerioù kêr, eus ar XIVvet kantved

## Notennoù
Darlington

**Darlington** zo ur gêr e Kontelezh Durham e Bro-Saoz. Pennlec'h borough of Darlington eo.

Ur pennadurezh unelour *(unitary authority)* eo Darlington abaoe ar 1 a viz Ebrel 1997, da lavaret eo e samm kefridioù ur gontelezh velestradurel hag un distrig.

Da 107 799 a dud e save ar boblañs d'an 21 a viz Meurzh 2021.

## Notennoù
Souslik

Ar **sousliked** eo ar bronneged kar d'ar gwiñvered hag a ya d'ober ar genad *Spermophilus*.

## Spesadoù
* *[[Spermophilus adocetus]]*
* *[[Spermophilus alashanicus]]*
* *[[Spermophilus annulatus]]*
* *[[Spermophilus armatus]]*
* *[[Spermophilus atricapillus]]*
* *[[Spermophilus beecheyi]]*
* *[[Spermophilus beldingi]]*
* *[[Spermophilus brevicauda]]*
* *[[Spermophilus brunneus]]*
* *[[Spermophilus canus]]*
* souslik Europa, *Spermophilus citellus*
* *[[Spermophilus columbianus]]*
* *[[Spermophilus dauricus]]*
* *[[Spermophilus elegans]]*
* *[[Spermophilus erythrogenys]]*
* *[[Spermophilus franklinii]]*
* *[[Spermophilus fulvus]]*
* *[[Spermophilus lateralis]]*
* *[[Spermophilus madrensis]]*
* *[[Spermophilus major]]*
* *[[Spermophilus mexicanus]]*
* *[[Spermophilus mohavensis]]*
* *[[Spermophilus mollis]]*
* *[[Spermophilus musicus]]*
* *[[Spermophilus pallidicauda]]*
* *[[Spermophilus parryii]]*
* *[[Spermophilus perotensis]]*
* *[[Spermophilus pygmaeus]]*
* *[[Spermophilus ralli]]*
* *[[Spermophilus relictus]]*
* *[[Spermophilus richardsonii]]*
* *[[Spermophilus saturatus]]*
* *[[Spermophilus spilosoma]]*
* souslik brizh, *Spermophilus suslicus*
* *[[Spermophilus taurensis]]*
* *[[Spermophilus tereticaudus]]*
* *[[Spermophilus townsendii]]*
* *[[Spermophilus tridecemlineatus]]*
* *[[Spermophilus undulatus]]*
* *[[Spermophilus variegatus]]*
* *[[Spermophilus washingtoni]]*
* *[[Spermophilus xanthoprymnus]]*
Stockton-on-Tees

Goude bezañ bet un distrig eus Cleveland betek 1996 e teuas **Stockton-on-Tees** da vezañ adalek ar 1añ Ebrel 1996 un Amaezerezh unvan e diabarzh kontelezh lidel Durham e Norzh ar stêr Tees ha kontelezh lidel Norzh Yorkshire e Su ar stêr Tees.

Load kefridiel Amaezerezh unvan Stockton-on-Tees
Manzanillo

**Manzanillo** zo anv meur a gêr er broioù spagnolek :

* **[[Manzanillo (Costa Rica)]]** e Costa Rica
* **[[Manzanillo (Cuba)]]** en Oriente e Cuba
* **[[Manzanillo (Spagn)]]** en Spagn
* **[[Manzanillo (Mec'hiko)]]** e Colima, e Mec'hiko
* **[[Manzanillo (Panamá)]]**, e Panamá
* **[[Manzanillo (Venezuela)]]**, e Nueva Esparta, e Venezuela. 

## Pennad kar
*Manzanilla
Souslik brizh

Ar **souslik brizh** (*Spermophilus suslicus*) a zo ur bronneg krigner eus kerentiad ar gwiñvered (*Sciuridae*).

Bevañ a ra e reter Europa.
Surikat

Ar **surikat** (*Suricata suricatta*) a zo ur bronneg eus su Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Suricata*.
Konikl Florida

**Konikl Florida** (*Sylvilagus floridanus*) a zo ur bronneg geotdebrer a-orin eus reter Norzhamerika, Kreiz ha Suamerika.
Diesel and Dust

***Diesel and Dust*** a zo ur bladenn gant ar strollad Midnight Oil hag a oa deuet er-maez e 1987, dindan al label enrollañ CBS. Ar bladenn a zo diwar-benn stourm an henvroidi aostralian ha kudennoù an endro. Lavaret e vez eo bet diazezet ritm ar ganaouenn "Beds are Burning" war trouz o c'hirri-tan.

Ar roudenn "Gunbarrel Highway" ne oa ket bet lakaet e-barzh ar bladenn pa zeuas er maez er Stadoù-Unanet. An dibab-mañ a zo bet graet peogwir e veze kavet re zivalav ar frazenn "shit falls like rain on a land that is brown" evit ar bobl amerikan.

E 1989 he doa dibabet ar gazetenn *[[Rolling Stone]]* lakaat ar bladenn-mañ en 13 plas en he listenn eus ar 100 pladenn wellañ er bloavezhioù 1980.

## Listenn ar roudennoù
# "Beds Are Burning" (Rob Hirst, James Moginie, Peter Garrett)
# "Put Down That Weapon" (Moginie, Hirst, Garrett)
# "Dreamworld" (Moginie, Garrett, Hirst)
# "Arctic World" (Moginie, Garrett)
# "Warakurna" (Moginie)
# "The Dead Heart" (Hirst, Moginie, Garrett)
# "Whoah" (Moginie, Garrett)
# "Bullroarer" (Hirst, Moginie, Garrett)
# "Sell My Soul" (Moginie, Garrett)
# "Sometimes" (Moginie, Garrett, Hirst)
# "Gunbarrel Highway" (Midnight Oil)

## Chart positions

## Perzhidi
* Martin Rotsey
* Peter Gifford
* Robert Hirst
* Jim Moginie
* Peter Garrett

## Daveoù


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn internet ofisiel Midnight Oil
Bual Afrika

**Bual Afrika** (*Syncerus caffer*) a zo un daskirier bras hag a vev en Afrika issahara. Ar spesad nemetañ eo er genad *Syncerus*.

## Doareoù pennañ
Ul loen mentek eo bual Afrika, etre 2 ha 3 metr e hirder hag ul lost etre 75 cm hag 1 m. Betek 1.70 m (live e skoaz) e c'hell bezañ. Bras eo e benn ha ledan e vruched. Kerniel ar par a vez juntet gant ur bos hag a zo ur gwir skoed a c'holo ar penn a-bezh.

Al loened yaouank zo goloet o c'horf gant ur vlevenn stank a ya war rouesaat gant an oad.

Disheñvel eo ment ar bualed hervez an isspesadoù : Hanter-vrasoc'h eo *Syncerus c. caffer* (a vev e savanennoù ar reter) eget *Syncerus c. nana* (a vev e koadeier kehederel).

## Gouennañ

A-hed ar bloaz e ouenn bualed Afrika, met aliesoc'h e c'hoarvez da goulz ar glaveier (etre miz C'hwevrer ha miz Gouere er blaenenn Serengeti da skouer).

Padout a ra an dougen ur bloavezh pe dost a-raok genel ur menn nemetañ a zo war-dro 40 kg a bouez. 

Ar par a guita e vamm d'an oad a 2 vloaz evit mont gant ur strollad bualed yaouank. Ar barez a chom gant he mamm betek ma c'han he menn kentañ.

O oad gour a vez tizhet da 5 bloaz gant ar barez ha war-dro 8 pe 9 bloaz gant ar par.
Goz

Ar **gozed** zo bronneged bihan, du o blev, amprevanetaerien ha turierien.

An darn vrasañ eus ar gozed zo rummataet er c'herentiad *Talpidae*, war un dro gant an desmaned. 

## Yezhoù all
**Twrch Daear* e kembraeg, da lavarout eo tourc'h douar. Turiañ douar a ra tourc'h ha goz.
**Mole* e saozneg, *mol* en izelvroeg. Un anv tiegezh stank eo Demol.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù gozed emañ :
* goz Europa (*Talpa europaea*)
* ar c'hoz dall (*Talpa caeca*)
* goz Roma (*Talpa romana*)

Loened all zo anvet gozed daoust dezho bezañ en ur c'herentiad all, evel ar c'hoz c'hodellek eus Aostralia pe ar gozed-aour da skouer.

## Lavaroù
**Evañ evel un toull-goz*: evañ kalz ha buan.
Brezel 1898 etre Spagn hag ar Stadoù-Unanet

**Brezel 1898** (*Guerra de Cuba* pe *Desastre del 98* e Spagn ; *Guerra hispano-cubano-norteamericana* e Kuba ; *Guerra hispanoamericana* e Puerto Rico ;*Spanish–American War* e SUA) a voe ur brezel etre Spagn ha SUA hag a c'hoarvezas etre miz Ebrel ha miz Eost 1898, e-kerzh brezel-dieubiñ Kuba (1895-1898).

Da neuze ne rene ket ar yaouaer Alfonso XIII, hag e vamm Maria Kristina Aostria, intañvez Alfonso XII, a oa rejantez, ha Práxedes Mateo Sagasta a oa prezidant ar gouarnamant spagnol, pa oa William McKinley prezidant Stadoù-Unanet Amerika.

Klask a rae SUA lakaat o c'hrabanoù war an douaroù tramor diwezhañ a chome eus impalaeriezh Spagn, da lavarout eo Kuba, ar Filipinez, Puerto Rico ha Guam, war zigarez stourm evit o frankiz. Trec'h e voe SUA war arme Spagn.

D'an 10 a viz Kerzu 1898 e voe sinet feur-emglev Pariz a roe galloud da SUA war an holl zouaroù-se a oa bet kollet gant Spagn.

Dizalc'h e voe Kuba betek 1901, pa zeuas SUA da lakaat o c'hrabanoù war drevadennoù spagnol ar Mor Karib.
 
Er Filipinez aloubet gant SUA e krogas brezel 1899-1902, etre an emsaverien ha SUA. Ar peurrest eus an douaroù dalc'het gant Spagn er Reter-Pellañ a voe gwerzhet d'an Impalaeriezh alaman dre Feur-emglev an 30 a viz C'hwevrer 1899 etre Spagn hag Alamagn, ma werzhas Spagn he enezegi diwezhañ d'an Impalaeriezh alaman — Inizi Mariana (war-bouez Guam), ar Palaos hag an Inizi Caroline — evit kement ha 25 milion a besetas (17 milion a zeutsch markoù).

## Stad an traoù
War an diskar edo galloud Spagn abaoe koll Kreisteizamerika, hag e dibenn an  ne chome nemet un toulladig douaroù er Meurvor Habask en Afrika, hag en Indez. Dizalc'h e oa an darn vrasañ eus an impalaeriezh trevadennel ha kalzik eus ar re a chome e dalc'h Spagn a oa o klask ober heñvel.

Bagadoù emsavidi a oa oberiant er Filipinez, hag e Kuba e oa bet un emsavadeg armet ivez e-pad ar Brezel Dek vloaz, etre 1868 ha 1878, da glask gounit an dizalc'hiezh pa voe lakaet e sklaved en o frankiz gant ar planter Carlos Manuel de Céspedes ha savet un arme. Seizh planter all ha tregont a reas kemend-all hag a savas Bonreizh Republik Kuba.

War-dro 1894 e oa postet arc'hant amerikan er plantadegoù korz-sukr ha labouradegoù-sukr Kuba, kement ha 50 milion a zollaroù amerikan, hag ar c'henwerzh etre an div vro bep bloaz a save betek ur 100 milion a zollaroù. Sukr dreist-holl a veze kaset da SUA. Ouzhpenn-se, diskibien a oa d'an amiral Alfred Mahan, a wele Kuba evel al lec'h gwellañ da ober perzhier-brezel tost da SUA.

Met bec'h a oa e Kuba, hag er baourentez vras e oa ar bobl izel.

## Notennoù
Goz Europa

**Goz Europa** (*Talpa europaea*) a zo ur bronneg turier hag a sav garidennoù dindan zouar.

## Doareoù pennañ
War-dro 100 g eo he fouez hag etre 10 ha 15 cm hirder he c'horf. Damzall eo ha bihan eo he daoulagad kuzhet a-dreñv he feur. He blevennoù a c'hell pladañ war a bep seurt tu ha gant se e c'hell ar c'hoz mont war-raok koulz ha kilañ digudenn en he garidennoù.

En em vagañ a ra diwar buzhug dreist-holl. Pa vez niverus he freizhoù e vir anezho a-gostez.

Padout a ra an dougen 4 sizhun ha ganet e vez 3 pe 4 c'holen dre dorad.
Goz dall

Ar **c'hoz dall** (*Talpa caeca*) a zo ur bronneg turier a sav garidennoù dindan-zouar. Bevañ a ra en Europa, eus Portugal betek Gres.

## Daveoù
* Insectivore Specialist Group 1996. Talpa caeca. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on 30 July 2007
Tapir

An **tapired** eo ar bronneged a ya d'ober ar genad *Tapirus* hag ar c'herentiad *Tapiridae*. Tapout a reont krog en o boued gant o zrompilh verr.

4 spesad tapired zo hiriv an deiz, an holl anezho en arvar bras pe vrasoc'h da vont da get :
* en Amerika
** tapir Baird, *Tapirus bairdii*
** tapir ar menezioù, *Tapirus pinchaque*
** tapir Brazil, *Tapirus terrestris*
* en Azia
** tapir Azia, *Tapirus indicus*
Tragelaphus

***Tragelaphus*** a zo ur genad er c'herentiad *Bovidae*. Antilopenned a ya d'ober anezhañ. Bras eo an dimorfegezh revel gant spesadoù ar genad-mañ.

## Spesadoù
* an nyala (*Tragelaphus angasii*)
* nyala ar menezioù (*Tragelaphus buxtoni*)
* ar bongo (*Tragelaphus eurycerus*)
* ar c'houdou bras (*Tragelaphus strepsiceros*)
* ar c'houdou bihan (*Tragelaphus imberbis*)
* ar sitatunga (*Tragelaphus spekeii*)
* (*Tragelaphus scriptus*)
* (*Tragelaphus sylvaticus*)

Ur spesad all (*Tragelaphus oryx*) a vez kentoc'h rummataet dindan an anv *[[Taurotragus oryx]]*.