Kàng (tommerezh)

***Kàng*** (sinaeg : 炕 *kàng* ; manchoueg : **ᠨᠠᡥᠠᠠ** *nahan* ; kazakeg : кән *kan*) a reer e Sina eus ur savenn dommet a implijed da leurenn war an deiz ha da wele diouzh noz e Norzh ar vro hag e Mongolia abalamour ma vez ker yen ar goañvezhioù eno ma ne bade ket gweleoù giz ar Su klouaroc'h. Da leur end-eeun ur sal e c'helle servijout ivez pa veze bras a-walc'h.

## Deskrivadur

Ur savenn graet gant brikennoù (pri pe leus, hervez ar vro) zo staliet etre un oaled ma reer un tantad — er gegin peurliesañ — hag ar siminal ; an tantad a gas moged hag aer tomm betek ar siminal, dre ar mogedegoù a zo dindan ar savenn : meur a eurvezh a vez ret evit tommañ ar brikennoù, met pa vez graet mat ec'h eo gouest gorre ar savenn da chom ken tomm ha 40°C a-hed un nozvezh sklas hep muioc'h a dan. Ar sal a vez tommet ouzhpenn d'ar savenn neuze.

War-dro daou vetr eo ledander ar savenn, a c'hall bezañ ken hir ha moger ar sal m'emañ. Eus un drederenn betek un hanter eus gorread ur sal e vez peuliesañ, met dre an hevelep doare e c'heller tommañ al leur hepken en he fezh : un *dikang* ("*kàng* al leur") eo an anv a roer d'an doare *kàng*-se.

"Ar penn" (炕头 *kàng tóu*) a reer eus tu an oaled, tra m'eo "ar beg" (炕梢 *kàng shāo*) tu ar siminal ; er penn e lakaer mestr an ti hag ar gouvidi a bouez, er beg e kousk an dud vihan hag ar yaouankizoù.

## Istor

Ken abred ha Nevezoadvezh ar Maen e voe ijinet tommañ an tiez dre o leur e Sina, da lavaret eo war-dro 7 200 vloaz zo.
E tiriad ar rouantelezh Balhae (698-926) ec'h eo bet kavet koshañ merkoù ur gwele *kàng* : ur gwiskad pri 10&nbsp;cm e devder, chouket war al leur ; un tantad a veze graet war e c'horre, ha pa veze tommet a-walc'h an darenn e veze lazhet an tan ha skubet al ludu kent gourvez warni.

Un darenn tommet dre ur mogedeg hepken zo bet kavet e proviñs Heilongjiang e dismantroù ur savadeur eus ar  ; stummet evel un **L** e oa ar mogedeg savet gant brikennoù ha mein, ha golet e oa gant darennoù maen.
En ur palez eus ar  e proviñs Jilin ez eus bet kavet ur voger dommer daou vogedeg enni evit tommañ ur gwele *kàng* stummet evel un **L** ivez, graet e brikennoù sec'het en heol.

## Sevenadur
Kement ha "lakaat dilhad da sec'hañ e-kichen an tan" eo stêr kentañ *kàng*, evel m'eo testeniekaet er *Shuō wén jiě zì* (說文解字, "displegañ ar gerioù"), ur geriadur sinaeg embannet da vare an dierniezh Han er bloaz 121.

En e levr "Annezioù hengounel e Sina" (中国传统民居 *Zhōngguó chuántǒng mínjū*) e tispleg an aozer Wang Qi Jun penaos e veze peurimplijet galloud al leus da virout an tommder, evit keginañ ouzhpenn da dommañ ar sal.
Kevioù anvet *yáo dòng* (窰洞, "kev") eo an annezioù henañ e Sina, a oa paot e Plateiz al Leus e kreiz ar vro ; dastumet ez eus bet e vijent bet diannezadus hep *kàng*.

Paot e oa ar savennoù *kàng* e Manchouria ivez, ma vezent anvet *nahan* e yezh ar vro. Pouezus e oant pa c'hoarveze kañv : lakaet e veze ar re dremenet war ur plankenn e-kichen an *nahan* ; uhelder ar plankenn a ziskoueze dere ar familh pe oad an den marv.

## Hêrezh
Ne vez mui savet *kàng* ebet en doare hengounel, pe ral a wech, met miret eo bet an doare : ur gaoter e-lec'h un oaled, un darenn beton e-lec'h brikennoù, troellenegadoù dour zomm e-lec'h mogedegoù, ha siminal ebet alies.

Ur mennozh damheñvel a oa deuet d'ar Romaned : an *[[hypocaustum]]*, da dommañ o c'hibelldioù ha savadurioù foran all.

## Levrlennadur
*  Qinghua Guo. *The Chinese Domestic Architectural Heating System [Kang]: Origins, Applications and Techniques *. In : 
*  Zhi Zhuang. *Chinese kang as a domestic heating system in rural northern China—A review*. In : 
*  Wang, Qi Jun. *Chine - Habitations Traditionnelles*. Beijing : Foreign Languages Press, 2006