open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elaf

**Elaf** pe **Elafius** (hervez ar stumm latin) a oa anv ur roue brezhon, eus kreisteiz Enez Vreizh, en Hampshire a-vremañ, er Vvet kantved. 
Anavezet eo peogwir e tegemeras Jermen Auxerre e-pad e eil veaj da Vreizh war-dro 440 hag e voe skrivet danevell ar veaj gant Constantius Lyon a savas buhezskrid Jermen. 
Roue Gwynntguig moarvat e oa Elaf. Seizet e oa e vab. Pareet e voe gant Jermen. Kement-se a ziskouezas eoa ar gwir feiz gant ar Gatoliked, ha n'eo ket gant ar Belagiz.

## Liammoù diavaez
*Arroudoù eus oberenn Constantius ma'z eus meneg eus Elafius
*Skrid Bede diwar-benn Elafius, adkemeret eus oberenn Constantius
Ceint

**Ceint** eo an anv a reer eus ar rouantelezh vrezhon martezeüs lec'hiet e kontelezh Kent a vremañ. Hervez Nennius e voe roet e 450 d'ar roue sakson Hengist gant Vortigern a c'hoantae eurediñ e verc'h. 

Gwrangon a vije bet roue eno. N'eo ket gwall fizius Nennius avat, ha Gwrangon, war a seblant, a oa un nobl eus rouantelezh Gwent.

Ar pezh a zo sur eo e oa ar rannvro damani ar bobl Cantiaci a-arok an aloubidigezh roman ha gwirheñvel eo e oa ur rouantelezh etre disparti ar Romaned ha donedigezh ar Saksoned. Ne badas ket pell avat. Ar rannvro gentañ da vezañ dalc'het gant ar Saksoned goude o emsavidigezh e voe hervez Nennius. Hervezañ e emgannas ar Vrezhoned ouzh ar Saksoned en Aegelesthrep e 455, Crecganford e 456 ha Wippedesfleot e 465. Dont a rejont a-benn d'o faezhañ, war a seblant, met ne c'helljont o c'has kuit eus Preden ha gouestl e voe ar roue sakson Hengist da adkavout e c'halloud, dre drubardiezh, ma kreder Nennius (gwelet Klemm ar Vrezhoned). Ar darvoudoù-se a c'hellfe bezañ mojennel pe zamvojennel.

Rouantelezh Kent eo an hini a voe savet gant ar Saksoned goude e Ceint.

An arkeologiezh a ziskouez, avat, ne oa niverus ar saksoned nemet war an aod, eus genou an Tavoez betek Dover. Ar bezioù pagan a ziouer e diabarzh ar vro ha war an aod su. An dra-se a c'hellfe talvezout e chomas kornioù-bro dindan kontrol ar Vrezhoned betek hanterenn gentañ ar . Posupl eo e oa kristen un darn vrasoc'h eus ar Saksoned eget ma kredfed, avat.

## Gwelet ivez
*Hengist
*Horsa
*Vortigern
*Rouantelezh Kent

## Daveoù
**Britain and the End of the Roman Empire, Ken Dark, Tempus, London, 2002, ISBN 0752425323*
Mattersburg

**Mattersburg** (betek 1921 : **Mattersdorf** ; hungareg : **Nagymarton** ; kroateg Burgenland : **Materštof**), bet diazezet en , zo ur gêr e Stad kevredet Burgenland en Aostria.

Bez' e oa unan eus kreizennoù sevenadurel pouezusañ ar Yuzevien aostrian betek aloubidigezh ar vro gant an nazied e 1938. Drouklazhet e voe e-tro 100 Yuzev eus Mattersburg ha harluet ar peurrest anezho, en o zouez Jaakov Pinkas — a yeas da vinistr en Israel diwezhatoc'h — ha Richard Berczeller, ur skrivagner hag ur mezeg brudet. Kiryat Matersdorf, ur gêr haredi en Israel, zo bet anvet diwar anv kozh Mattersburg.

## Monumantoù heverk
* Iliz katolik (1390)
* *Pestsäule* ("piler ar vosenn")
* Bered yuzevek

## Gevelliñ
* : Kapuvár

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Wolfsberg (Karintia)

**Wolfsberg** (sloveneg : **Volšperk**), meneget evit ar wech kentañ e 1178, eo unan eus kumunioù brasañ Karintia, Aostria. Lec'hiet eo e biz ar stad kevredet, tost ouzh bevenn Stiria.

Schloss_Wolfsberg_Kaernten.jpg|Kastell Wolfsberg

## Gevelliñ
Gevellet eo Wolfsberg gant ar c'hêrioù-mañ:
*Herzogenaurach 
*Várpalota 

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel kêr Wolfsberg
Klosterneuburg

**Klosterneuburg** (a dalvez hec'h anv kement ha "Kastell ar manati nevez") a zo ur rakkêr da Vienna, lec'hiet war ribl an Danav en Aostria-Izel. Etre ar bloavezhioù 1133 ha 1298 e oa sez duged Aostria eus lignez Babenberg.

## Monumantoù heverk

StiftKlosterneuburg b.jpg|Manati
Stiftskirche Klosterneuburg Südansicht.JPG|Iliz


## Tud vrudet a gKlosterneuburg
* Johann Georg Albrechtsberger, sonaozour
* Karlheinz Essl, sonaozour
* O. W. Fischer, aktour

## Gevelliñ
* : Göppingen (1971)

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel kêr Klosterneuburg
Eyvind Johnson

**Eyvind Johnson** a oa ur skrivagner svedek, bet gantañ Priz Nobel al lennegezh. Ganet e oa bet d’an 29 a viz Gouere 1900 e Svartbjörnsbyn ha marvet e oa d’ar 25 a viz Eost 1976 e Stockholm. 
Er bloavezh 1974 e voe roet Priz Nobel al lennegezh dezhañ ha da Harry Martinson a-gevret.

Asambles gant e wreg en deus troet skridoù meur a skrivagner gallek, evel Albert Camus, Anatole France, Jean-Paul Sartre pe Eugène Ionesco.

## E skridoù

* *De fyra främlingarna* (danevelloù, 1924)
* *Kommentar till ett stjärnfall* (romant, 1929)
* *Romanen om Olof* (romant e peder lodenn, 1934-37)
* *Soldatens återkomst* (romant, 1940)
* *Grupp Krilon* (romant e teir lodenn, 1941-43)
* *Strändernas svall* (romant, 1946)
* *Drömmar om rosor och eld* (romant, 1949)
* *Hans nådes tid* (romant, 1960)
* *Några steg mot tystnaden* (romant, 1973)
Joseph Kabila

D'ar 4 a viz Mezheven 1971 eo bet ganet **Joseph Kabila Kabange**, e Hewa Bora, e bro Fizi (Su-Kivu), ur politiker eus Republik Demokratel Kongo. Prezidant eo deuet da vezañ war-lerc'h e dad Laurent-Désiré Kabila, a voe drouklazhet d'ar 16 Genver 2001 e-kerzh Eil brezel Kongo

Gounit a reas an dilennadeg demokratel kentañ aozet er vro d'ar 27 a viz Du 2006. E penn ar *[[Strollad ar bobl evit an Adsevel hag an Demokratelezh|Parti du Peuple pour la Reconstruction et la Démocratie]]*  (PPRD ; "Strollad ar Bobl evit an Adsevel hag an Demokratelezh", bet savet gantañ e 2002) emañ.

Addilennet e voe e 2011, daoust d'an dilennadeg bezañ bet amreizh hervez aozadurioù broadel koulz hag etrebroadel. Étienne Tshisekedi, e eneber en eil tro an dilennadeg, a nac'has anzav an disoc'h embannet ha goulenn a reas digant ar bobl mont da vanifestiñ. E 2016 ne c'hallas ket mont war ar renk evit an trede gwech ha goursezañ a resa ar votadeg *sine die*, o tevoudañ un enkadenn bolitikel.

Dalc'het e voe an dilennadeg prezidant e 2018 ha floderezh yoc'hek a voe tamalle. E 2019 e lezas Joseph Kabila e sez prezidantel da Félix Tshisekedi (mab Étienne) ha dont a resa da vezañ senedour a-hed buhez. Kemer a reas ivez an titl a « brezidant a enor ».

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel prezidant Republik demokratel Kongo,
*  ''Joseph Kabila Kabange : Congolais cent pour cent Fils de Laurent Désiré Kabila et de Sifa Mahanya'', deboutcongolais.info, 15 a viz Gwengolo 2006.
Parti Socialiste (Frañs)

Ur strollad politikel gall eus an tu kleiz eo ar **Strollad sokialour gall**, e anv ofisiel **Parti Socialiste** krouet e 1905. Anvet e oa SFIO neuze, ha deuet eo da vezañ ar Strollad sokialour, pe **PS** e 1969. 

E penn ar gouarnamant gall eo bet etre 1981 ha 1986, hag adarre etre 1988 ha 1993, hag adarre etre 1997 ha 2002.

François Mitterrand zo bet prezidant Bro-C'hall etre 1981 ha 1995 ha François Hollande, prezidant etre 2012 ha 2017, a oa izili eus ar PS. 

War o lec'hienn ofisiel https://web.archive.org/web/20060811003138/http://www.parti-socialiste.fr/tiki-index.php e vez embannet palioù ar strollad. 

Ezel eus PSE Strollad Sokialour European an hini eo.

### E Bro Frañs
* Laurent Fabius
* François Hollande
* Lionel Jospin
* Jack Lang
* François Mitterrand
* Michel Rocard
* Ségolène Royal
* Dominique Strauss-Kahn
* Manuel Valls

### E Breizh
* Nathalie Appéré
* Jean-Marc Ayrault
* Jean-Yves Le Drian
* Claude Evin
* Edmond Herve
* Odette Hervieux
* Charles Josselin
* Pierre Maille
* François Marc
* Patrick Mareschal
* Louis Le Pensec
* Michel Phlipponneau
* Bernard Poignant
* Tanguy Prigent
* Yann-Bêr Thomin
* Pierre-Yvon Tremel
* Jean-Jacques Urvoas

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar PS

## Notennoù
Iriaterin Werner

**Iraterin Werner** a zo ur pesk dour dous eus kerentiad ar Melanotaenia, ar spesad nemeti er c'henad Iriatherina. E gavout a reer e Ginea Nevez etre ar stêrioù Fly ha Merauke hag en Aostralia er stêr Jardine er C'hab York. 

## Livadur
Ur pesk bihan eo (war dro 5 cm) gant ur c'horf hir ha fin. Ar pared o deus angelloù-revr hir ha fin tre hag ur vras a stuc'henn a savont pa vezont o rutiñ. Gwenn int dreist holl met ur revr ruzart a zo gant ul lodenn anezho.

## Annez
Plijout a ra da iraterined Werner un dour a zo war-dro neutr (tro 7.0 e b/Ph) hag etre 24°C ha 28°C e demperatur. Stank e rank bezañ ar strudaj, gant kelc'hiadoù frank evit ma c'hellfe ar pesked neuial. En akwariom eo gwelloc'h d'o lakaat gant melanotaeniae arall.

## Emzalc'h ha gouennadur
Ur pesk-moudenn peoc'hek eo daoust ma c'hell ar pared bezañ tagus a-walc'h. Gouennañ a reont alies en akwariom. Dozviñ a reont er strudaj goude ur likaouerezh kreñv a savont ar piri o stuc'hennoù. Diglorañ a ra ar vioù goude 8-12 dezvezh hervez an temperatur. Bihan tre eo ar munuch ha gant ar gerent e vezont debret alies.

## Liammoù diavaez
*Iriaterin Werner
*Iriaterin Werner war Aquabase.org
*Iriaterin Werner
Baden (Aostria)

**Baden bei Wien**, unan eus kêrioù pouezusañ Aostria-Izel, en Aostria, zo bet diazezet da vare ar Romaned en-dro da 13 feunteun domm a vez implijet o doureier betek an deiz a hiziv evit parañ kleñvedoù zo. *Thermae Pannonicae* a oa anv latin ar gêr.


1482 Statt Paadn.jpg|Baden treset e 1482
BadenDreifaltigkeitssaeule20030815.jpg|Piler an Drinded e kreiz-kêr


## Tud vrudet
*Karl Landsteiner, loread Priz Nobel ar vezegiezh
*Arnulf Rainer, livour
*Max Reinhardt, leurenner
*Marlene Streeruwitz, skrivagnerez

## Monumantoù heverk
*Iliz Sant Stefan ()
*Kastell Rauheneck
*Kastell Rauhenstein
*Kastell Scharfeneck
*Piler an Drinded''
*Sinagogenn

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Bangor (Breizh)

**Bangor** a zo unan eus peder c'humun Enez ar Gerveur, e Breizh, e departamant ar Mor-Bihan
## Douaroniezh

* Er Gerveur emañ Bangor.

## Anv

### Gerdarzh
Breuriezh veur, hervez Joseph Loth

Kinniget eo, evit Bangor Bro-Gembre ː "*Benchoer*, 634. "Wattled fence" ... reference is probably to the wattled fence that enclosed de monastery founded in 525" = kloued en dro ur manati.

## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Bangor e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Porzh-Lae; e Bann an Alre e oa; gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe miret ar c'hanton dindan anv Kanton ar Gerveur; lakaet e voe Bangor en Arondisamant an Oriant e 1800..
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 41 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,05 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'an 28 a viz Even 1943 e kouezhas ur c'harr-nij *[[B-17]]* eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e Bourdoulig e Bangor; lazhet e voe tri nijour eus e baread, seizh nijour all a voe tapet d'an Alamaned. 
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* E Sankenn an Oriant edo Bangor.
* Dieubet e voe ar gumun d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an Alamaned.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 7 a viz Gwengolo 1957.
## Monumantoù ha traoù heverk

Bangor eglise.jpg|Iliz katolik Bangor.
Église de Bangor - side view.jpg

* Iliz katolik adsavet en  (gouestlet da Sant Pêr).

Belle-ile le Grand Phare.JPG|Tour-tan ar Goulfar, er pelloù.
Phare Goulphar (3).jpg|Tour-tan ar Goulfar.

* An tour-tan, e Kervilhaouen, savet en , dezhañ 52 vetr uhelder.

Aérodrome de Belle-Ile-en-Mer.jpg|An nijva.

* Nijva ar Gerveur. 
* Peder melin dismantret ().
* Tiez kozh.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù .
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

Belle-Ile commemoration aviateurs.jpg|Ar monumant.

* Monumant an nijourion stadunanat.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
### Tud marvet eno
### Tud liammet ouzh ar gumun
John Russell, Claude Monet, Henry Moret ha Françoise Bangor a livas eno.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn an ti-kêr
## Levrlennadur
* A.D.Mills ː *Oxford Dictionary of British Place Names*. Oxford University Press . 2003

## Dave ha notennoù
Kistreberzh Kumuniezh

**Kistreberzh Kumuniezh**, anvet *Kumuniezh-kumunioù Bro Kistreberzh* betek 2015, a zo un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gwened eo. Krouet eo bet e 1997.

## Kumunioù
Kistreberzh Kumuniezh a ya 13 kumun d’ober anezhi:
#Berrig (abaoe 2004)
#Kaden (abaoe 1999)
#Kistreberzh (sez)
#ar C'hour
#Langroez
#Laozag (abaoe 2006)
#Lare
#Lizmerzher
#Malañseg (abaoe 2009)
#Moulleg (abaoe 1999)
#Pluhernin
#Roc'h-an-Argoed (abaoe 2010)
#Sant-Gravez (abaoe 2009)

## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 163 skoliad er c'hlasoù divyezhek (7,1 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn an etrekumuniezh

## Notennoù
Emgann Kistreberzh

**Emgann Kistreberzh** a enebas ul lu viking ouzh arme vreizhat Alan I hag e gevezer Yezekael. Alan I ha Yezekael, hag a veze o stourm an eil ouzh egile evit tron Breizh, o doa divroc'het a-benn talañ ouzh an dañjer nevez. Nebeut a dra a ouzer diwar-benn an emgann-se met Yezekael a voe lazhet ennañ, ar pezh a lakaas Alan I da roue nemetañ. Un trec'h a yeas gant ar Vretoned memes tra. Goude o faezhidigezh ne reas ket ar Vikinged kalz a dra sirius ken evit tagañ Breizh ha kement-se betek marv Alan.
## Monumantoù Kistreberzh

Restr:KistreberzhAlanVeur01.jpg|Plakenn, Monumant Alan Veur er vourc'h
Restr:KistreberzhAlanVeur02.jpg|Plakenn, Monumant Alan Veur er vourc'h
Restr:KistreberzhAlanVeur03.jpg|Monumant Alan Veur er vourc'h
Restr:KistreberzhAlanVeur04.jpg|Kroaz Alan Veur er vered
Restr:KistreberzhAlanVeur05.jpg|Plakenn, Kroaz Alan Veur er vered 


## Gwelet ivez
*Vikinged
Gwern-Porc'hoed Kumuniezh

**Gwern-Porc'hoed Kumuniezh** a zo anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Ploermael - Kalon Breizh eo. Krouet e voe e 1994. Betek ar 1añ a viz Genver 2014 e oa “Kumuniezh-kumunioù Bro Gwern-Porc'hoed” hec'h anv. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Eus an Oud da Vreselien Kumuniezh, goude kendeuziñ gant div etrekumuniezh-all.

## Kumunioù
Kumuniezh-kumunioù Bro Gwern-Porc’hoed a yae 7 kumun d’ober anezhi :
*Algam
*Benion (abaoe ar 01.01.2014)
*Gwern-Porc'hoed
*Monteneg
*Porzh-Karozh
*Ruvenieg
*Sant-Maloù-Benion

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Bro Gwern-Porc'hoed
Harry Martinson

**Harry Martinson** a zo ur skrivagner svedek eus gevred Sveden. Ganet e oa bet d’ar 6 a viz Mae 1904 ha marvet e oa d’an 11 a viz C'hwevrer 1978). E 1974 e voe roet Priz Nobel al lennegezh dezhañ ha d'ur Svedad all, Eyvind Johnson. Kavet e voe abeg en dra-se gant un toullad tud, rak izili eus bodad-barn ar Priz e oa an daou skrivagner o-unan, hag er bloavezh-se e oa bet soñjet e c'hellje ar priz bezañ roet da Vladimir Nabokov, Graham Greene pe Saul Bellow.

Lakaet diaes e voe Harry Martinson gant kement-se hag e 1978 en em lazhas e Stockholm.

## E skridoù

* *Nässlorna blomma* (1935)
* *Vägen ut* (1936)
* *Vägen till Klockrike* (1948)
* *Resor utan mål* (1932)
* *Kap farväl* (1933)
* *Svärmare och harkrank* (1937)
* *Midsommardalen* (1938)
* *Det enkla och det svåra* (1939)
* *Verklighet till döds* (1940)
* *Den förlorade jaguaren* (1941)
* *Utsikt från en grästuva* (1963)
* *Gringo* (1932)
* *Salvation* (1933)
* *Lotsen från Moluckas* (1937)
* *Tre knivar från Wei* (1964)
* *Spökskepp* (1929)
* *Nomad* (1931; 1943)
* *Natur* (1934)
* *Passad* (1945)
* *Cikada* (1953)
* *Aniara* (1956)
* *Gräsen i Thule* (1958)
* *Vagnen* (1960)
* *Dikter om ljus och mörker* (1971)
* *Tuvor* (1973)
* ''De tusen dikternas bok (2004)

## Liammoù diavaez
* lec'hienn ofisiel Harry Martinson (svedeg)
* Nobelprize.org
* Kirjasto
* Swedish Book Review
Portugal

**Portugal** (brezhoneg: [pɔrty:gal]; portugaleg: [puɾtuˈɣaɫ]), ent-ofisiel **Republik Portugalat** (*República Portuguesa* [ʁɛ'puβlikɐ puɾtu'ɣezɐ] diouzh doare an IPA e portugaleg, *República Pertuesa* e mirandeg), a zo ur riez lec'hiet e mervent Europa, el Ledenez iberek, anezhi ar vro a ya ar pellañ e kornôg kevandir Europa. Harzoù he deus gant Spagn war-du an norzh hag ar reter ha riblet eo gant ar Meurvor Atlantel war-du ar su hag ar c'hornôg. Div enezeg he deus ivez er Mor Atlantel : Azorez ha Madeira. Emañ ar vro e-barzh Unaniezh Europa hag AFNADont a ra anv Portugal diwar e anvadur orinel er , pa raed eus ar c'hentañ kontelezh en hanternoz *Terra Portucalensis*, da lavaret eo douar *Portus Cale*, diwar anv div gêr e beg ar stêr Douro, gant *Portus* (Porto a-vremañ) war he glann zehoù, ha *Cale* (Vila Nova de Gaia a-vremañ) war he glann gleiz.

E-kerzh ar  hag ar , gant hec'h impalaeriezh hollek, e oa unan eus galloudoù armerzhel, politikel ha sevenadurel pennañ er bed. Portugal a zo anezhi ur vro diorroet, ezel eus Unaniezh Europa (abaoe 1986) hag eus ar Broadoù Unanet (abaoe 1955); kement hag un ezel diazezer eus Takad an Euro, an AKDE, an AFNA, hag ar CPLP (Comunidade dos Países de Língua Portuguesa — Kumuniezh ar Broioù Portugalek).

## Istor
*Gwelet ar pennad *'Istor Portugal*'. Gwelet ivez [[Rouaned Portugal]] ha [[Rouanezed Portugal]].*

## Douaroniezh
En em ledañ a ra Portugal war u lodenn eus al Ledenez iberek ha div enezeg er Meurvor Atlantel : Madeira hag an Asorez. Treuzet eo Portugal gevandirel gant an Tajo. Meneziek eo Norzh ar vro pa 'z eus plaenennoù er Su.
## Politikerezh
Addilennet eo Marcelo Rebelo de Sousa da brezidant ar republik d'ar 24 a viz Genver 2021. Dilennet eo António José Seguro e 2026.

## Armerzh
Unan eus an unnek stad diazezer an euro e 1999 eo Portugal.

Ezporzhiañ a ra ar vro dilhad, kirri, beloioù, boteier, produioù oberiet, parzhioù urzhiataerezh ha dafar urzhiataerezh.

## Poblañs
Kreskiñ a ra ar boblañs eus 0,305 %. Kontañ a reer 10,45 ganedigezh evit 1000 annezad ha 10,62 marv evit 1000 annezad. N'eo ket adnevezaet ar boblañs eta, ar feur gouennañ o vezañ 1,49 bugel dre vaouez hepken.

Hervez an ABU  e 2010 e oa 60 % eus ar Bortugaliz a oa o chom e kêr ha 40 % anezho o chom war ar maezioù.

## Sevenadur
Gouelioù bras a vez lidet gant an dud, gant prosesionoù, pirc'hirindedoù, kanoù, dañsoù, gwiskamantoù hengounel. Pep kêr, bras pe bihan, he deus he sant paeron (*padroeiro*), ha lidet e vez ur wech ar bloaz da nebeutañ : Sant Visant ha sant Anton e Lisboa, Sant Yann hag Itron Varia ar Vandoma e Porto, Sant Theotonius e Coimbra, Sant Sisenand e Beja, Sant Pêr en Évora, Sant Eosten e Leiria, etc.

## Daveoù
Kleinzell

**Kleinzell im Mühlkreis** zo ur gumun e hanternoz Stad kevredet Aostria-Uhel, en Aostria.

Rannet eo etre ar c'hêriadennoù Am Edhügel, Apfelsbach, Bairach, Edholz, Etzleinsberg, Graben, Grünental, Kleinzell i.M., Partenstein, Ramersberg, Schörgenhub, Steining, Weigelsdorf ha Zaun.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Baden

Meur a lec'h a zo anvet **Baden**, e Breizh hag er broioù alamanek. "Baden" ha "von Baden" zo deuet da vezañ anvioù-tiegezh alamanek ivez. Menegiñ a c'heller :

## 
* Baden , ur stad istorel hag un dugelezh-veur en Alamagn, bet staget ouzh Württemberg d'ober stad Baden-Württemberg,
* Baden-Baden, ur gêr, anvet *Baden* gwechall.

## 
* Baden, ur gêr e land Aostria-Izel.

## 
* Baden, ur gumun e Bro-Gwened,
* An Arvor-Baden, ur gumun amezek.

## 
* Baden, ur ''borough'' e Pennsylvania.

## 
* Baden, ur gumun e distrig Baden e kanton Aargau.

## Pennad kar
* Baden Powell
Krems

**Krems** pe **Krems an der Donau**, lec'hiet war ribl an Danav e penn rannvro Wachau er gwalarn da Vienna a zo unan eus kêrioù koshañ ha pouezusañ stad kevredet Aostria-Izel, Aostria. Etre 1938 ha 1945, dindan ar velestradurezh naziat, e oa kêr-benn *[[Reichsgau]]* Niederdonau.

## Monumantoù heverk
* Manati Und
* Kreiz-kêr kozh Krems ha Stein

## Gevelliñ
Gevellet eo Krems gant ar c'hêrioù-mañ :
* Ribe () abaoe 1971
* Böblingen () abaoe 1971
* Beaune () abaoe 1973
* Passau () abaoe 1974
* Kroměříž () abaoe 1994 
* Grapevine () abaoe 1999

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel kêr Krems
Reichsgau Niederdonau

**Niederdonau** a veze graet eus Aostria-Izel da vare an nazied (1938 - 1945), rak difennet groñs e oa ober gant anv hengounel Aostria a zo *Österreich* en alamaneg. Lavarout *Niederösterreich* e-lec'h ar stumm ofisiel a veze gwelet evel ur merk a zisrannouriezh politikel. Krems e oa kêr-benn ar *[[Reichsgau]]* (=proviñs)-mañ.
## Aozadur melestradurel
Aozadur melestradurel ar Gau dre zonennoù:
### Rannoù kêrel / ''Stadtkreise''
#Kêr Krems
#Kêr Sankt Pölten
#Kêr Wiener Neustadt
### Distriktoù war ar maez / ''Landkreise''
#Landkreis Amstetten
#Landkreis Baden
#Landkreis Bruck an der Leitha
#Landkreis Eisenstadt
#Landkreis Gänserndorf
#Landkreis Gmünd
#Landkreis Hollabrunn
#Landkreis Horn
#Landkreis Korneuburg
#Landkreis Krems
#Landkreis Lilienfeld
#Landkreis Melk
#Landkreis Mistelbach an der Zaya
#Landkreis Neubistritz
#Landkreis Neunkirchen in Niederdonau
#Landkreis Nikolsburg
#Landkreis Oberpullendorf
#Landkreis Sankt Pölten
#Landkreis Scheibbs
#Landkreis Tulln
#Landkreis Waidhofen an der Thaya
#Landkreis Wiener Neustadt
#Landkreis Znaim
#Landkreis Zwettl
Caer Celemion

**Caer Celemion** a oa ur rouantelezh vrezhon en Hampshire a hiziv. Ne gaver hogos netra diwarni en testennoù met an arkeologiezh a ziskouez e oa ur greizenn-stourm bennañ eus ar Vrezhoned. Anvioù keltiek o-deus kêriadennoù ar vro evel Andover, Micheldover, Candover ha Pentbridge. Bezioù  niverus a gleuzjod e tuchennoù Bro ar C'hleiz, tost a-walc'h eus ar c'helc'hiad ma voe savet Caer Celemion, ma c'haller krediñ e voe kalz emgannoù er rannvro.

Un douflez, Douvez Bokerley, a savas tud Caer Celemion war he harzoù an hanternoz d'en em wareziñ ouzh argasadegoù ar saozon. 

Ne anavezer netra diwar-benn he rouaned met mojennoù lec'hel a-zivout ur ramz *Orion* e anv, a zamveneg bezañs un tiern *Einion* e anv.

E-pad ar  e voe peuraloubet ar rannvro gant Mercia ha Wessex.

## Liammoù diavaez

Caer Celemion war History Files
Lundein

**Lundein** eo an anv a reer eus ar rouantelezh a oa e reter Preden, war-dro Londrez. 

N'ouzer hogozik netra diwar he fenn, met krediñ a c'haller e voe ur repu d'ar Vrezhoned a dec'he kuit eus Ceint. Hervez a zesker gant an arkeologiezh e oa ur greizenn-stourm vrezhon betek hanterenn gentañ ar .
Mödling

**Mödling** (diwar ar slaveg *Medlica*), lec'hiet e runioù ar Wienerwald e Stad kevredet Aostria-Izel, Aostria, zo ur rakkêr da Wien.

## Monumantoù heverk
* Kreiz-kêr kozh
* Dismantroù kastell Mödling
* Iliz Sant Otmar () & karnel

## Tud vrudet
* Paul Harather, leurenner
* Albert Drach, skrivagner
* Anton Wildgans, skrivagner

## Gevelliñ
* : Offenbach am Main
* : Sint-Gillis (Brusel)
* : Puteaux
* : Kőszeg
* : Velletri
* : Esch-sur-Alzette
* : London Borough of Tower Hamlets
* : Zemun
* : Vsetín

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Varsovia

Kêr-benn Polonia eo **Varsovia** (*Warszawa* e poloneg, distaget [varˈʂava]). Diazezet eo war ar stêr Vistula, 370 km bennak diouzh ar Mor Baltel ha diouzh ar C'harpatoù. E 2014 e oa 1&nbsp;726&nbsp;851 a dud o chom enni, hag un hollad a 3 milion bennak a annezidi gant ar bannlevioù.

## Istor
Er XVI kantved e voe divizet gant ar roue Sigismund III Vasa e vefe Varsovia kêr-benn ar vro, e lec'h Krakovia. 
## Tud dibar ganet e Varsovia
* Marie Curie e 1867
* Jean Epstein e 1897
* Haroun Tazieff e 1914
* Marek Halter e 1936

 

## Gevellerezh


File:Hdred Pałac na Wodzie.jpg
File:Stalin palace.JPG
File:Syrenka on the market.JPG
File:Kościół w Warszawie.JPG
Vyera Mentchikova

**Vyera Mentchikova** (e tchekeg: **Věra Menčíková**, e ruseg: **Вера Францевна Менчик** / Vyera Frantsevna Mentchik, e saozneg: **Vera Menchik-Stephenson**) a zo bet ganet d'an 16 a viz C'hwevrer 1906 e Moskov (Rusia) ha marvet d'an 26 a viz Mezheven 1944, e Clapham, (Bro-Saoz).

Meurc'hoarierez echedoù tchek-breizhveurat.

Dont a reas a-benn da vout kampionez ar bed e 1927 (Londrez). Difenn ha mirout e reas he zitl e 1930 (Hambourg), 1931 (Praha), 1933 (Folkestone), 1934 (Rotterdam), 1935 (Varsovia), 1937 (Semmering) ha 1939 (Buenos Aires) . Kampionez e oa c'hoazh pa voe lazhet, asamblez gant he c'hoar Olga hag o mamm gant ur vombezenn-nij alaman V1 pe V2 kouezhet war he zi e 1944.

## Partiennoù dedennus
*http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1258249 Frédéric Lazard a-enep da Vyera Mentchikova, Pariz 1929, Digoradur Bird
*http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1258409 Mir Sultan Khan a-enep da Vyera Mentchikova, Hastings 1931, Garadenn an Damez nac'het
*Vyera Mentchikova a-enep da George Thomas, Poděbrady 1936
## Liammoù diavaez
*"Vyera Mentchikova" gant Bill Wall
*10 Lec'hiadenn a-bouez ag he fartiennoù
Strollad ar bobl evit an Adsevel hag an Demokratelezh

**Strollad ar bobl evit an Adsevel hag an Demokratelezh** (SAD) zo ur strollad politikel e Republik Demokratel Kongo. 

Savet eo bet gant Joseph Kabila, prezidant ar vro.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar SAD
Kourchourenn zremm-marc'h

Ar **gourchourenn zremm-marc'h** (*Acantopsis choirorhynchos*) a zo ur pesk dour dous ha meizh eus kerentiad ar c'hourchourennoù (Cobitidae). E gavout a reer war foñs stêrioù Azia ar gevred, eus India da Indonezia. E parkeier liñvet e vez o chom ivez. War draezh pe c'hrozol ma c'hell en em zouarañ e plij gwelloc'h dezhañ bevañ. Kalz amzer a c'hell tremen douaret gant e daoulagad hepken gwelus. Debriñ a reont anevaled-dour bihan zoken ma degemeront tout an doareoù boued en akwariom.

Galloud a reont tizhout 30 cm met krediñ a reer e c'hellont en em c'houennañ adal ma vuzuliont muioc'h eget 6 cm. Den ebet en-deus deuet a-benn d'o gouennañ en erreoù, avat. Emporzhiet en Europa e voe evit ar wech gentañ e 1929 gant Edmund Riechers, eus Hambourg.

## Liammoù diavaez

*Ul lechienn diwar-benn ar c'hourchourennoù

## Daveoù

* Baensch, Hans A., and Riehl, Rudiger. (1997). *Baensch Aquarium Atlas*, Vol. 1. (6th ed.), p. 366. Microcosm Ltd.; Shelburne, Vermont. ISBN 1-890087-05-X
* 
*
Tianjin

Ur gêr e Sina an hanternoz eo Tianjin (; Pinyin: **Tientsin** en he stumm romanizaet) hag unan eus ar peder c'heoded e RPS a zo par d'ur rannvro er frammadur melestradurel sinat. Stok ouzh kumun Beijing eo, e-kreiz rannvro Hebei. Ouzhpenn pemzek milion a dud a oa e 2015. An pevarvet kêr Sina dre he ment eo goude Shanghai, Beijing ha Guangzhou.

War ribl ar stêr Hai emañ hag he forzh a zo war vord pleg-mor Bohai er Mor Melen. Emañ 111 km e gevred Beijing.

## Istor

Al lec'h m'emañ Tianjin hiziv a voe krouet gant goueledennoù ar stêrioù a en em daole e pleg-mor Bohai, ar Stêr Velen en-o-touez.

Kleuziadeg Kanol Bras Sina gant ar Suied a lakkas Tianjin d'ur greizenn-genwerzh vras. Betek 1404 e oa anvet "Zhigu" (直沽), pe "Porzh Reizh". Er bloaz-se e adanvas an impalaer Yongle anezhi "Tianjin", ar pezh a dalvez "Roudouz an Neñv" peogwir e oa aet an impalaer a-dreuz ur roudouz en-he-c'hichen p'edo o vrezeliñ ouzh e niz. Ur c'hreñlec'h a savas, Tianjin Wei e anv (h: 天津衛 / e: 天津卫).

D'un prefeti e voe lusket Tianjin e 1725.

E 1856 e abourzhe soudarded sinat an *Arrow*, ul lestr perc'hennet gant ur sinat met o tougen ar banniel saoz. War vezañ ur morlaer ha war ober floderezh opiom e tiskredent e gabiten. 12 a dud a vac'hjont. E distro-gwall e kasas ar saozon hag ar c'halloued bigi-kanoliañ bleniet gant an amiral Michael Seymour da gemer kreñvlec'hioù an Taku e mae 1858. E fin an darn gentañ an eil brezel an opium e tigoras ar feur-skrid Tianjin Tianjin d'ar c'henwerzh etrevroadel. Peurwiriekaet e voent gant impalaer Sina e 1860.

Etre 1895 ha 1900 e savas bro-Saoz, Frañs, Japan, Alamagn, Rusia, Aostria ha Belgia lec'hioù er vered e-barzh Tianjin. An dalc'h estrañjour a voe abeg un nebeud trubuilhoù evel Tabut Iliz Tianjin(天津教案)er viz Even 1870. Iliz Wanghailou (H: 望海樓教堂 / E: 望海楼教堂) a voe tamallet da vezañ bet kaoz eus skrapadeg ha marv bugale sinat. D'ar 21 miz Even e aozas mistri-kêr Tianjin ur vanifestadeg a droas d'un taol-dispac'h. Un emgann a voe etre izili an iliz hag ar vanifestourien. An iliz ha ti ar c'hoñsul gall a voe peurdevet. Klemm a ra ar gouarnamant gall ouzh ar Qinged hag d'hemañ e voe ret paeañ un digoll.

Er viz Even 1870 e teuas a-benn ar voxerien da gontrolliñ un darn vras eus ar gêr. D'ar 26 miz Even e harpjont luioù ar broioù europeat o vont war-du Beijing e-kichen Langfang hag o rediañ da vont en dro da Dianjin a rejont. Sezizet e voent al lec'hioù er vered e-pad meur a viz.

D'ur geoded e voe lakaet Tianjin e 1927.

## Douaroniezh
War aod kôrnog pleg-mor Bohai emañ Tianjin.

Pevar amzer en deus ar gêr. Ar goañvoù a vez yen, avelek ha sec'h kenañ, delanvadet gant antisiklonenn Siberia, pa vez gleb ha tomm an hañvoù abalamour d'ar monson. An neveramzerioù a vez sec'h hag avelek, a-wechoù gant korventennoù-traezh o tont eus dezerzh Gobi.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn titouroù evit an ezvroidi 
*  Lec'hienn ar gouarnamant
*  Steuñv ar gêr
Kab ar Pikernigoù

**Kab ar Pikernigoù** eo an anv roet gant ar verdeerien portugalat o deus dizoloet anezhañ (*Cabo das Agulhas* e portugaleg, *Cape Agulhas* e saozneg) diwar neuz lemm e roc'helloù. E poent ar suañ ma c'heller kavout e kevandir Afrika emañ, e Suafrika, proviñs Kornôg ar C'hab hiziv. Ur monumant bihan a zo bet savet evit diskouez ar poent m'emañ, dre emglev, an disparti difetis etre ar Meurvor Atlantel ha Meurvor Indez. N'eus ket kalz a dud o vevañ er bastell-vro p'emañ Kêr ar C'hab war-dro 170 km pelloc'h er c'hornôg.

Dre voas e vez kontet Kab ar Spi Mat, hemañ 140 km alese er c'hornôg e-touez ar c'haboù meur, met ouzhpennet e vez er roll gant lod Kab ar Pikernigoù p'eo e endro eus ar re zañjerusañ evit al listri. Du-hont ez eus bet aet da goll meur a hini anezho p'eo bas an dourioù koulz war an aod ha war ur vazenn ha pelloc'h en donvor.
Ur gasenn vras, hini Benguela, a ya ouzh kasenn Antarktika e tro ar pol hag an avelioù bras o skeiñ d'ar Reter ken e vez gwelet gwagennoù divent (30 m o uhelded a-wechoù) e-kichen ar c'hab.


Skeudenn:Agulhas.jpg|ar monumant a ziskouez disparti Meurvor Indez diouzh ar Meurvor Atlantel
Skeudenn:Cape_Agulhas_P1040396.JPG|Tour-tan Kab ar Pikernigoù
Skeudenn:Cape_Agulhas_P1040406.JPG|Diri Tour-tan Kab ar Pikernigoù
Skeudenn:Cape Agulhas panorama.jpg|Panorama
Unvaniezh evit ul Luskad Poblel

An **unvaniezh evit ul luskad poblel** pe (UMP) a oa ur strollad politikel gall, a oa anvet "Unvaniezh evit muiañ-niver ar prezidant" (Union pour la majorité présidentielle) pa oa krouet a-benn harpañ koulzad ar prezidant Jacques Chirac evit bezañ dilennet un eil gwezh e 2002. Ezel eo eus ar strollad poblek europat, hag eus an Unvaniezh demokratel etrebroadel, a vod strolladoù politikel kreizennour eu an tu dehou er bed a-bezh.

Bodañ a ra an RPR ha Démocratie libérale. War-dro an div drederenn eus dilennidi an UDF o deus lakaet o anv en UMP pa oa krouet. Ur bodad eus an nerzhioù gaolist, frankizour ha kreizennour eu an tu dehoù eo eta. Disklêriañ a ra an UMP ez eo ar c'hentañ strollad politikel eus Bro-C'hall dre niver e izili (338 554 d'ar 17/04/07).

E miz Mae 2015 e teu da vezañ Les Républicains ("ar Republikaned") an anv.

## Notennoù
Maen (mein)

Unan eus danvezioù fonnusañ a c'heller kavet eo ar maen, hemañ an danvez kalet m'eo graet gantañ lodenn vrasañ gorre an Douar (planedenn), met graet e vez ivez gant ar gerioù roc'h ha karreg evit un dolzenn vras a weler en natur. Kavet e vez mein e gwiskadoù roc'hellek tev dindan gorre an Douar, met ur maen a zo, da gentañ holl, un dra kalet-tre a c'hell bezañ dezouget ha treuzfurmet. N'eus forzh peseurt stumm a zo d'ar mein e c'heller benañ ha pikañ anezho gant ostilhoù a-feson. A-bell en deus desket an Den sevel tiez ha savadurioù bras ha bihan dre lakaat mein war o sonn pe en ur aozañ mogerioù ha tolzennoù mein. Mein vihan a c'hell bezañ benet ha kizellet evit ober bravigoù.

## Ar mein evit ar [[saverezh]]

## Gerioù gant ''maen'' enno

## Levrlennadur
*Yann Lukas, Joël Rolet & B. Y. Leglatin : *Breizh – Karregadoù ha maenadoù kaer*, An Here, 2001
Caer Gawch

**Caer Gawch** eo an anv a reer eus un tamm isrouantelezh eus Dyfed, e kantrev Pebidiog. N'ouzer hogozik netra diwar he fenn ha war a seblant ne chomas ket pell kent bezañ staget ouzh Dyfed.

## Listenn rouaned Caer Gawch
*Cynyr Ceinfarfog : war-dro 400
*Cei Hir mac Cynyr : war-dro 500
Nudd

**Nudd** pe **Natanleod** a oa roue ar rouantelezh vrezhon a anver Caer Gwynntguig. N'ouzer netra diwar e benn nemet e voe faezhet gant Cerdic Wessex en emgann Natanleag e 508.
Eil brezel Kongo

**Eil brezel Kongo** a voe un heuliad emgannoù war takad Republik demokratel Kongo etre 1998 ha 2002, echuet ent-ofisiel e miz Gouere 2003. Brezel brasañ etre Stadoù en istor Afrika a-vremañ eo. 9 bro hag un 30 lu bennak zo bet paket e-barzh. Tro 4,5 milion a dud a vije marvet abalamour d'ar brezel-se, dreist-holl diwar naon ha kleñvedoù ha milionoù a dud all a zo bet skarzhet eus o bro.
Lyoudmila Roudenko

**Lyoudmila Vladimirovna Roudenko** (e ruseg: *Людмила Владимировна Руденко*, en ukraineg: *Людмила Володимирівна Руденко /Ljudmila Wolodymyriwna Rudenko*) a zo bet ganet d'ar 27 a viz Gouere 1904 e Lubny, Ukraina (Impalaeriezh Rusia) ha marvet d'ar 4 a viz Meurzh 1986. Ur c'hoarierez echedoù ukrainan ha soviedat e oa. Mestr Etrebroadel e oa.
Kregiñ a reas gant an tournamantoù echedoù e 1925 goude bout bet graet hec'h annez e Moskov.Da Leningrad ez eas goude. Eno e timezas gant ar skiantour Lev Davidovich Goldstein. E 1929 e krogas da bleustriñ an echedoù gant ar mestr Peter Romanowski. E-pad an Eil brezel bed, Lyoudmila Roudenko a aozas un treniad a vugale da gas kuit eus Leningrad. Hervezi e oa bet an dra pouezusañ graet e-pad he buhez. Kampionadez ar bed e kampionad ar maouezi adalek 1950 betek 1953.
## Liammoù diavaez
*  Lyoudmila Roudenko
*  E. Bishard diwar-benn L. Roudenko
*  He fichenn e Chessgames
Strollad Komunour Gall

Ar **Strollad Komunour Gall** (ent-ofisiel *Parti Communiste Français*, pe **PCF** ) a zo ur strollad politikel gall savet e 1920.

## Istor ar Strollad Komunour Gall
E miz Kerzu 1920 eo rannet e daou ar *[[SFIO|Section française de l'Internationale ouvrière]]* (SFIO). Emezellañ a ra ar *[[ Section française de l'Internationale communiste]]* (SFIC) nevez d'ar C'hKomintern diazezet gant Lenin. Buan awalac'h eo adanvet *"Parti Comuniste"* hag embann a ra bezañ dispac'hour hag etrebroadelour. 
### E Breizh araok an Eil Brezel-bed
Aozadur ar strollad e Breizh e dibenn miz Here 1936   :
* *Région Bretonne*: Aodoù-an-Hanternoz ha Penn-ar-Bed, sekretour: Alain Signor, skolaer, e Keriti,
* *Région Atlantique*: Liger-Izelañ, gant departamant Vande, sekretour: Léon Le Guiader, en Naoned,
* *Région Rennaise*: Il-ha-Gwilen, gant departamant Mayenne, sekretour: Émile Drouillas (anvioù stourmer: Émile Guerrier, Maurice Laporte), e Roazhon.

Kazetennoù e Breizh :
* La Bretagne ouvrière, paysanne et maritime, 1935-1950,
* Bretagne Nouvelle, adalek 1968.

Niver kuzulioù-kêr dalc'het gant ar strollad e miz Ebrel 1936 goude dilennadegoù 1935   :
* *Région Bretonne*: 5,
* Aodoù-an-Hanternoz: 1.

Mouezhioù dastumet en dilennadegoù deputeed e Breizh: disoc'hoù ar strollad e 1928, 1932 ha 1936 (niver a vouezhioù)  
Aodoù-an-Hanternoz
Il-ha-Gwilen

Liger-Izelañ

Mor-Bihan

Penn-ar-Bed

Holladoù departamantel ha Breizh a-bezh

### Goude an Eil Brezel-bed ha betek 1958
Goude an Eil Brezel-bed en em ro dezhañ e-unan ar PCF al lesanv "Strollad ar 75000 den fuzuilhet" (*"Le parti des 75000 fusillés"*). Kemer a ra perzh er gouarnamant etre 1944 ha 1947;kichen-ha-kichen gant ar c'haollourien. Strollad kentañ Bro-C'hall e teu da vezañ e dilennadegoù ar gannaded e 1945, gant 26,2 % eus ar mouezhioù ha 159 kannad. E zisochoù gwellañ en deus e 1946 e dilennadegoù ar gannaded e 1946 (28,3 % eus ar mouezhioù ha 182 sez). E miz Here 1947 eo echu gant an Trede Republik hag eo lakaet war-sav ar  republik c'hall. E miz Du emañ ar Strollad Komunour en eil plas en dilennadegoù kêr, gant 30 % eus ar mouezhioù.

### Etre 1958 ha 1981
Ur strollad eus an tu enep eo. Skoulmañ a ra un emglev gant François Mitterrand hag ar Strollad Sokialour Gall er bloavezhioù 1970.

### Goude 1981
Adalek 1981 e kemer perzh er gouarnamant gant ar Strollad Sokialour Gall. Mont a ra war ziskar moueziadeg goude moueziadeg. War ar renk emañ evit an dilennadegoù prezidant evit ar wech diwezhañ e 1995. 8,6% eus ar mouezhioù a ya da Robert Hue, ar pezh a zo mat awalac'h evit ar strollad.

Kemer a ra perzh abaoe en emglevioù gant strolladoù all eus an tu-kleiz pe an tu-kleiz pellañ. 
 
## Notennoù ha daveoù
Yelizaveta Bykova

**Yelizaveta Ivanovna Bykova** (e ruseg: Елизавета Ивановна Быкова), ganet d'ar 4 a viz Du 1913 e Bogolyubovo (Rusia) ha marvet d'an 8 a viz Meurzh 1989 e Moskov (Rusia), a oa ur veurc'hoarierez echedoù soviedat.

Kampionez ar bed e kampionad ar maouezi e voe adalek 1953 betek 1956, hag adalek 1958 betek 1962.

## He skridoù
* Bykova, E. I.: *Sovetskie šachmatistki* (russ. ), Moskau 1951
* Bykova, E. I.: *Sorevnovanija na pervenstvo mira po šachmatam sredi ženščin* (russ. ), Moskau 1955
* Bykova, E. I.: *Vera Menčik* (russ. ), Moskau 1957

## Liamm diavaez
* He fichenn e Chessgames .
Olga Roubtsova

**Olga Roubtsova** (e ruseg: Ольга Николаевна Рубцова) bet ganet d'an 20 a viz Eost 1909 , marvet d'an 13 a viz Kerzu 1994.

Mestrc'hoarierez echedoù soviedat eo.

Kampionez e kampionad ar maouezi eus URSS meur a wezh, kampionez e kampionad ar maouezi maouezi adalek 1956 betek 1958, kampionadez e kampionad bedel ar maouezi dre lizher e 1972.

## Liamm diavaez

*Lod ag he fartiennoù e Chessgames
Lustenau

**Lustenau** (alemaneg : **Luschnou**) zo ur gumun e Vorarlberg, Aostria. Lec'hiet eo e kornôg ar Stad kevredet, war bevenn Suis. Meneget eo bet evit ar wech kentañ en un dornskrid e 887.

## Tud vrudet
* Marc Girardelli, skiour

## Liammoù diavaez
* Porched ofisiel
Te Nepal

Te Nepal a zo tost tre e vlaz ouzh hini Darjeeling, a zo e blantadegoù lec'hiet e-kichen e re.
Pevar doare a de Nepal ez eus : 

* *First flush*, skañv ha mildin
* *Second flush*, gant muioc'h blaz met mildin c'hoazh
* *Monsoon flush*, kreñv ha du
* *Autumn flush*, kreñv ha heñvel ouzh an teoù du arall

## Gwelet ivez

Te Darjeeling

Te Vietnam
Maia Tchibourdanidze

**Maia Tchibourdanidze** (jorjieg: მაია ჩიბურდანიძე), ganet d'ar 17 a viz Genver 1961 e Kutaisi (Jorjia), zo mestrc'hoarierez echedoù jorjian ha soviedat.

Kampionez e kampionad bedel ar maouezi eo bet adalek 1978 betek 1991.

## Liamm diavaez

* He fichenn FIDE
* Maia Tchibourdanidze e Supremechess, 666 partienn e pgn
* Maia Tchibourdanidze e Chessgames
* 25 Lec'hiadenn a-bouez hag he fartiennoù
* Maia Tchibourdanidze e SUA e-pad ar "Perestroika"
Nona Gaprindachvili

**Nona Gaprindachvili** (e jorjieg: ნონა გაფრინდაშვილი), ganet d'an 3 a viz Mae 1941 e Zougdidi, e Republik Jorjia (en Unaniezh Soviedel da neuze), a zo mestrc'hoarierez echedoù jorjian ha soviedat.

Kampionez e kampionad bedel ar maouezi adalek 1962 betek 1978.

E miz Mae 2007, e oa 2364 he renk Elo .

## Liamm diavaez

*35 Lec'hiadenn a-bouez ag he fartiennoù 
*He fichenn FIDE
*He fartiennoù e Chessgames
Korf bihan eus Koskoriad an Heol

Hervez an termenadur bet degemeret e-kerzh Emvod meur an Unvaniezh Steredoniel Etrebroadel e Praha, d'an 24 a viz Eost 2006, ez eo **Korfoù bihan eus [[Koskoriad an Heol]]** :

*An holl draezoù all hag a gelc’htro en-dro d’an [[Heol]], lakaet al [[loarell]]où a-gostez, a vez graet “Korfoù Bihan eus Koskoriad an Heol” anezho.*

Gant an notenn :

*e-barzh emañ an darn vrasañ eus [[asteroidenn]]où Koskoriad an Heol, an darn vrasañ eus an Traezoù Treuz-Neizhan (TTNoù), ar [[steredenn-lostek|stered-lostek]] hag an holl gorfoù all*.

Kement-se a dalv kement tra ha n'eo ket ur blanedenn, ur gorrblanedenn hag al loarennoù en-dro dezho.

## Gwelet ivez
*Planedenn
*Korrblanedenn
Kori Schwartz

**Kori Schwartz** (*Corydoras schwartzi*) a zo ur pesk dour dous trovanel eus kerentiad ar Callichthyidae. E gavout a reer e diazad ar stêr Puru e Brazil. Deskrivet e voe evit ar wech gentañ gant Rössel e 1963.

Tizhout 6 cm a c'hell ha plijout a ra gwelloc'h dezhañ dour etre 6 ha 8 e bPH hag etre 22°C ha 26°C. Debriñ a ra anevaled dour bihan a gav en traez pe er grozol. Dozviñ a ra e-touez ar plant stank met ne ra ket war-dro e-vioù.

Ur pesk peoc'hiek eo a zleer mirout e strolladoù bihan en un akwariom na zlefe ket bezañ bihanoc'h eget 60 litr.

## Liammoù diavaez

 Luc'hskeudennoù war fishbase

 Kori Schwartz war aquabase.org
Afloeg ap Cunedda

**Afloeg ap Cunedda** pe **Afloyg**, a oa ur mab da Cunedda Wledig, roue Gwynedd. E dad a rannas e rouantelezh etre e vibien, dezhañ e voe roet un tamm eus Llyn hag a zo anvet Afflogion abaoe. Betek e varv war-dro 480 e renas warni.
Nagano

**Nagano**, 長野市 (*Nagano-shi*) e japaneg, kêr ha sez ur prefeti eus Japan, en enez Honshū. E 1998 e voe aozet c'hoarioù olimpek ar goañv eno.
PS

**PS** a zo pennlizherennoù 

*a dalv evit Post-scriptum e latin, hag en holl yezhoù 
*a dalv evit **Post-scriptum**, pe Pa Soñjan e brezhoneg
*a dalv evit ar Strollad Sokialour gall
*a dalv evit ar Strollad Sokialour e kumuniezh c'hallek Belgia
Bludenz

**Bludenz**, diazezet e 1265, zo ur gêr lec'hiet war ribloù an Ill e kreisteiz Vorarlberg, Aostria.

## Monumantoù heverk
* *Unteres Stadttor*
* *Nepomukbrunnen*


Bludenz von nordwesten.jpg|Bludenz
Bludenz_Werdenbergerstrasse.JPG|Straed e kreiz-kêr


## Gevelliñ
* : Plettenberg
* : Borgo-Valsugana

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Breizh Cola

**Breizh Cola** a zo un doare Kola *disheñvel* (pe "altercola"), krouet gant Phare Ouest (Breserezh Lancelot) e 2002. Tregont implijad a vez evit produiñ ar Breizh Cola hiziv an deiz. E gavout a reer e Breizh dreist-holl hag er ranvroioù gall amezek.

Paeroniañ a ra ar merk kleuboù mell-droad 'zo : War-raok Gwengamp (22), Stad Brest 29 (29), Stad Roazhon (35), Gwened Olimpek Klub ha Football Club Lorient-Bretagne Sud (56).

E 2009 e produont 5 milion a voutailhadoù Breizh Cola, gant ur c'hresk a 20 % ; ar c'hrengreadur a voe 5 milion a euroioù. D'ar mare-se e vez gwerzhet gwelloc'h (e Breizh ha war lodenn gornôk Bro-C'hall) eget Pepsi-Cola, gant 10 % eus ar marc'had.

E 2019 en devoa tizhet Phare Ouest ur c'hengreadur a 26 milion a euroioù (10 milion a eurioù evit ar c'hola nemetken) oc'h impli 53 den. Uzin Ploermael a produe bier hag hini Dovanieg a brodue kola (145 000 hektolitrad).

E 2021 e voe prenet stal Phare Ouest gant Agrial, un strollad norman gant ur c'hrengreadur a 6,1 miliard a euroioù hag a zo perc'henn ivez eus Agrilait ha sistr Loïc Raison.

Ur blaz etre hini Coca-Cola ha Pepsi-Cola en deus, ur blaz kreñv met gant ur gaz dous.

## Produioù
* Limonad 1905 (1905)
* Breizh Cola "standard"
* Breizh Cola Hep sukr (2004)
* Breizh Cola Stevia (2010)
* Breizh Thé Glacé (abaoe C'hwevrer 2015)
* Breizh Agrum' (abaoe C'hwevrer 2015)

## Da lenn
* Pennad Ouest-France d'al Lun 17 a viz Gouere 2006, pajennoù "Bretagne"
* Pennad Le telegramme d'ar Gwener 09 a viz Here 2009, pajenn 8, "économie"
* Pennad war anarvorig.com

## Gwelet ivez
* Beuk Cola
* Britt Cola
* Euskal Kola / Euskal Herriko Kola

## Liamm diavaez
* www.breizhcola.bzh, lec'hienn ofisiel Breizh Cola.

## Notennoù ha daveennoù
Strollad Radikal an Tu-kleiz

Strollad Radikal an Tu-kleiz a zo ur strollad bihan eus an tu-kleiz furmet e 1972 goude un disrann eus ar Strollad Radikal.

## Anv

Chañchet en-deus Strollad Radikal an Tu-kleiz e anv meur a wech evit abegoù reizhel hag abalamour d'an diemglev a ebeb dezhañ ouzh ar strollad arall ganet gant disrann ar Strollad Radikalkozh : ar Strollad Radikal Valouazek. Anvet e voe *Emsav an tu-kleiz radikal-sokialour* e 1972, *Emsav Radikaled an Tu-Kleiz* e 1973, *Radikal* e 1994 ha neuze *Strollad Radikal-sokialour*. Perc'hennañ a reas e anv a vremañ d'ar 13 Genver 1998.

Eus un disrann eus ar Strollad Radikal eo ganet Strollad Radikal an Tu-kleiz. E bennoù bras (Maurice Faure, René Billières, Robert Fabre) a oa a-du gant ar program boutin ha harpañ a rejont François Mitterrand, emstriver nemetañ an tu-kleiz evit an dilennadeg brezidantel a 1974

## Istor

## A-enep ar brezhoneg
Meur a wech en deus embannet ar strollad e oa enebet ouzh skolioù Diwan, e Pariz, hag e Roazhon.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Führer

**Führer** (*sturier*, pe *rener*) eo an titl a voe roet da Adolf Hitler da vare an Trede Reich naziat. Bez' e oa ivez ur stumm sañset hiroc'h hag ofisieloc'h, "Führer und Reichskanzler" (*sturier ha kañseller ar Reich*) a veze implijet e prezegennoù ha kelaouennoù ofisiel.

Implijet eo bet hag e vez c'hoazh titloù gant an hevelep talvoudegezh gant diktatourien all er bed a-bezh.

Skwerioù:
* "Caudillo (de España)" (*sturier [[Spagn]]*) gant Francisco Franco ha kalz pennoù bras Amerika spagnolek
* "Vodca" ['vodtsa] (*sturier*) gant Jozef Tito, diktatour Slovakia etre 1939 ha 1945
* "Poglavnik Nezavisne Države Hrvatske" (*sturier stad dieub [[Kroatia]]*) gant Ante Pavelić, diktatour Kroatia etre 1941 ha 1945 
* "Fører" (kv. alamaneg "Führer") gant Vidkun Quisling, kentañ ministr Norvegia dindan an aloubidigezh naziat
* "Conducător" gant Ion Antonescu ha Nicolae Ceaușescu, diktatourien Romania
* "Duce" gant Benito Mussolini, diktatour Italia etre 1923 ha 1945
* "Widaehan ryŏngdoja" (koreaneg: 위대한 령도자) (*sturier karet*) gant Kim Jong-il, diktatour Norzhkorea (1994-2011)
* "Wěidà Lǐngxiù" (sinaeg: 伟大领袖毛主席) (*Sturier Meur*) gant Mao Zedong e Republik Pobl Sina
* "El Benefactor" (*ar madoberour*) gant Rafael Trujillo, diktatour ar Republik Dominikan etre 1930 ha 1961.
Caer Colun

**Caer Colun** eo an anv a reer eus ur rouantelezh vrezhon vartezeus a vije bet en-dro da gêr Colchester, e reter Bro-Saoz. N'eus ger er skridoù kozh diwar-benn istor ar rannvro met ne voe ket diazezet rouantelezh sakson Essex a-raok 540. Ne gaver roud ebet eus ar Saksoned enni .
Da neuze eo ret krediñ e oa bet dalc'het ar vro gant ar Vrezhoned hiroc'h eget e-barzh ar peurrest eus reter Bro-Saoz.

Un enezennad keltiek e-kreiz ur vro aloubet gant ar Saksoned e oa Caer Colun moarvat. Diskaret e voe er , peuraloubet gant Essex
Osfael ap Cunedda

**Osfael ap Cunedda** a oa unan eus mibien Cunedda Wledig.Herezhiñ a reas Enez Kubi an darn nemeti eus Enez Von kontrolet gant e familh. Netra a anavezer diwar-benn e vuhez met stourm a reas ouzh an iwerzhoniz a zalc'h ar peurrest eus an enez. Hervez Owen Rhoscomyl e c'hellfe-eñv bezañ an hevelep den ha Gwron ap Cunedda.

Anezhañ e denn rouantelezh Osmaeliog hec'h anv
Kanton Plogastell-Sant-Jermen

**Kanton Plogastell-Sant-Jermen** a oa unan eus kantonioù departamant Penn-ar-Bed betek 2014.

## Kumunioù
Kanton Plogastell-Sant-Jermen a yae 11 kumun d'ober anezhañ :
#Gourlizon ;
#Gwiler-Kerne ;
#Landudeg ;
#Purid ;
#Plogastell-Sant-Jermen ;
#Ploneiz ;
#Ploneour-Lanwern ;
#Plovan ;
#Plozeved ;
#Pouldreuzig.

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed

## Liammoù diavaez
Hallein

**Hallein**, lec'hiet 10 km er c'hreisteiz da Salzburg, zo ur gêr e Stad kevredet Salzburg en Aostria.

Adalek 600 kent JK betek 1989 e voe eztennet holen e Hallein, ha dont a ra anv ar gêr eus ar fed-se. N'en deus netra da welet gant ar ger brezhonek *holen* (< hengeltiek **saleino-* a vije en em droet da *Saln* pe *Söln* en alamaneg) avat, met gant an alamaneg *Halde*.

Rannet eo kêr en 11 arondisamant : Au, Bad Dürrnberg, Burgfried, Gamp, Gries, Hallein-Stadt, Kaltenhausen, Neualm, Rehof ha Rif-Taxach.

## Monumantoù heverk
* *Mengleuz an holen*
* *Mirdi hengeltiek*
* *Dürrnberg*
* *Dismantroù kastell Thürndl*

## Tud vrudet
* Franz Xaver Gruber, sonaozour (*Stille Nacht*)
* Herbert Fux, aktour ha politiker

## Gevelliñ
*Gurk, 
## Liammoù diavaez
* Porched ofisiel
* Mirdi hengeltiek
Kanton Pont-Aven

**Kanton Pont-Aven** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù
Kanton Pont-Aven a yae 4 c'humun d'ober anezhañ:
#Molan ;
#Nevez ;
#Pont-Aven ;
#Rieg.

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed

## Liammoù diavaez
Saalfelden

**Saalfelden** , lec'hiet war ribloù ar Saalach, zo ur gêr e stad kevredet Salzburg en Aostria. Kêr vrasañ rannvro Pinzgau eo.

## Monumantoù heverk
Saalfelden Einsiedelei.jpg|Peniti Palfen (1664)
*Pevar c'hastell zo e Saalfelden : Dorfheim, Farmach, Lichtenberg ha Ritzen.

## Gevelliñ
* : Rödermark
* : Rankoshi

## Liammoù diavaez
* Porched ofisiel kêr Hallein
*  Gouel an Jazz Saalfelden (aozet bep miz Eost)
Porched:Aostria

__NOTOC__








## Evezhiadennoù
# Mar krouit ur pennad pe mard adsavit ur pennad penn-da-benn, enskrivit anezhañ war roll ar "pennadoù nevez" en ur venegiñ an deiziad. Tennit anezhañ kuit eus roll ar pennadoù koshoc'h.
# Soñjet eo bet ar porched-mañ evel un nor evit mont war-du ar pennadoù a denn da Aostria ha d'he sevenadur. Ret eo glasaat al liammoù e ruz muiañ ma c'haller.