open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nikaia

**Nikaia** (Νίκαια, hiziv **İznik** e turkeg) zo ur gêr savet war-dro 300 kent JK. Brudet eo evel lec'h daou sened-iliz e deroù an oadvezh kristen.
Farmakos

Ar **farmakos** (en henc'hresianeg φαρμακός, « an hini a vez aberzhet ») eo an hini, den pe loen, a veze harluet pe aberzhet d'an doueed e Henc'hres evit kas kuit, en ul lid-aberzh, an droug kouezhet war ar geoded, hañval a-walc'h ouzh bouc'h ar pec'hedoù gant an Hebreed.

Pa c'hoarveze naonegezh, bosenn, pe un droug bennak war ur geoded, e veze dibabet ur **farmakos**, a-wechoù sklav, den nammet, pe torfedour, e kumuniezhioù gresian ar bed kreizdouarel rak krediñ a raed e vije glanaet ar gumuniezh evel-se

En Aten, da zeiz kentañ gouelioù an Targelia en enor d'an doue Apollon, e veze harluet daou zen bep bloaz.

En enez Lefkada e veze graet ordalia ar c'h-« katapontismos » (καταποντισμός)

## Levrlennadur
*Jan Bremmer, *Scapegoat Rituals in Ancient Greece*, Harvard Studies in Classical Philology, Vol. 87. (1983), pp.&nbsp;299–320.
Bouc'h ar pec'hedoù

**Bouc'h ar pec'hed**, **bouc'h ar pec'hedoù**, **bouc'h an aberzh**, a oa ur bouc'h implijet hag aberzhet gant an Hebreed hervez levr al Leviegezh er Pentateuc'h.

## Notennoù
François Ravaillac

**François Ravaillac** a oa un den lies micher ha mestr-skol gall brudet evit bezañ muntret ar roue Herri IV d'ar 14 a viz Mae 1610. Ganet e oa bet Ravaillac e 1577 en Angoulême ha lakaet e oa bet d'ar marv goude bezañ boureviet d'ar 27 a viz Mae 1610 er place de Grève e Pariz, tamallet dezhañ bezañ graet ur rouelazh.

## Skeudennoù

Assassination of Henry IV (Henry IV, King of France; François Ravaillac) by Gaspar Bouttats.jpg|Muntr Herri IV
Death-of-Henry4.jpg|Marv ar roue Herri IV
Franz Hogenberg Franss Rauaillart der morder shnodt 1610.jpg|Bourevierezh Ravaillac
Execution Ravaillac Illustration allemande 2.png|Skeudennadur resis bourevierezh Ravaillac
Execution Ravaillac gravure.jpg|Skeudennadur resis hag e liv bourevierezh Ravaillac
Execution Ravaillac par Job.jpg|Marv Ravaillac hervez al levr, *Le Bon Roy Henry* embannet e Tours e 1894.
AntiVir

**Avira Free Antivirus** zo ur meziant enep-viruz embannet gant an embregerezh alaman Avira savet gant Tjark Auerbach. Gellout a ra stourm a-enep ar rootkit.
## Doareoù
Avira a gaver dindan tri stumm :

* Avira Free Antivirus a c'heller implij digoust;
* Avira Antivirus Pro hag Avira Internet Security Suite doare koustus d'an enep-viruz.
Reizhiad unanennoù henroman

Setu amañ ar **reizhiad unanennoù henroman**, a veze en implij en Impalaeriezh roman eta.
En Impalaeriezh roman ar Reter e vezent arveret ivez, gant nebeut a ziforc'hioù.

## Unanennoù an SI
* Hirder e metroù (m)
* Pouez e kilogrammoù (kg)
* Gorread e metroù-karrez (m²)
* Endalc'h e metroù-diñs (m3), hogen degemeret e vez al litroù (l) ; 1 m3 = 1&nbsp;000 l.

## Unanennoù henroman
E **druz** emañ an unanennoù a gas da reoù all : da skouer, ***jugerum*** > 1 *saltus* = **2** *jugerum* = 28&nbsp;800 *pes quadratus* = 2&nbsp;018&nbsp;304 m².
### <span style="color:teal">♦&nbsp;</span>Hirder

### <span style="color:teal">♦&nbsp;</span>Gorread

### <span style="color:teal">♦&nbsp;</span>Pouez

### <span style="color:teal">♦&nbsp;</span>Dalc'had

## Notennoù
Apotropaik

**Apotropaik** (eus ar verb henc'hresianek *apotrepein*, « distreiñ») zo un anv-gwan a vez implijet diwar-benn traoù a bep seurt brudet da gas kuit an droukchañs. Ar chañsvaderioù o defe vertuzioù apotropaik. Jestroù ivez, evel kroaziañ bizied, stekiñ ouzh koad, istribilhañ medalennoù sant Kristof er c'hirri-tan, da virout ouzh gwallzarvoudoù. 

Doueed apotropaik a oa d'an Henc'hresianed (Ἀποτρόπαιοι θεοί: Apotropaioi Theoi), hag aberzhioù a veze kinniget dezho.
Dictionnaire de la Langue bretonne

An **Dictionnaire de la Langue bretonne** *où l'on voit son antiquité, son affinité avec les anciennes langues, avec l'étymologie de plusieurs mots des autres langues*, zo ur geriadur brezhoneg-galleg savet gant Dom Le Pelletier, pe Loeiz ar Pelleter, hag embannet e 1752 e Pariz.

## Liamm diavaez
*Ar geriadur el lec'hienn Gallica
Kastell Rocher-Portail

**Kastell Rocher-Portail** zo ur c'hastell eus ar  e Sant-Brizh-Gougleiz‎, e Gougleiz, e biz Breizh.

## Liammoù
*Pennad er gazetenn Ouest-France 16/06/2017
Kárpátia

**Kárpátia** zo ur strollad rock broadelour hungarat savet e 2003. Alies e vez adkemeret ganto kanaouennoù hengounel eus ar vro adsavet en un doare modern. Temoù kanaouennoù ar strollad a chom stag ouzh istor ar vro meulganet. Ar strollad a zo ennañ Attila Bankó (tabouliner), Tamás Bíró ha Levente Csizér (gitar), Gábor Galántai (klavieroù), ha János Petrás evit ar c'han ha gitar.
## Mennozhioù
Ma 'z eo brudet ar strollad dre sevel sonerezh savet ha c'hoariet mat, chom a ra ur strollad enep-komunour a-grenn ha kilstourmer. A-wechoù e vez rebechet d'ar strollad bezañ dedennet gant ar mennozhioù nevez-nazi met hep prouenn sklaer. Meulganet e vez tudennoù istorel evel Miklós Horthy ha Ferenc Szálasi a vefe tostik-tost eus Pétain pe Francisco Franco evit Europa ar C'hornôg. Tevel a reont war ar fed e oant bet kablus eus ur politikerezh enep-yuzev.

Eus un tu e roont bron da Viktor Orbán met eus un tu all e savont a-du gant ar Jobbik Magyarországért Mozgalom, ur strollad nevez-nazi hungarat. En o c'hanaouennoù e adkaver alies tem Hungaria veur, gant an douaroù hiziv dreist-holl e Roumania. Adkavout a reer ivez un harp a-grenn d'an unvezhioù hungarat a stourmas war Talbenn ar Reter a-enep an Arme Ruz. Kavout a reer raloc'h tem an Nyilaskeresztes Párt, ur strollad faskour ha kenlabourer hungarat gant an Alamanted.
## Pladennoù
Alies e vez adkavet pladennoù Kárpátia er Magyar top-40 eus an industriezh pladennoù en Hungaria Hangfelvétel-kiadók Szövetsége
* 2003 – *Hol vagytok, székelyek?*
* 2003 – *Így volt! Így lesz!*
* 2004 – *Tűzzel, vassal*
* 2005 – *Hősi énekek*
* 2006 – *Piros, fehér, zöld*
* 2007 – *Istenért, hazáért*
* 2008 – *Idők szava*
* 2009 – *Regnum Marianum*
* 2009 – *Szebb jövőt!*
* 2010 – *Utolsó percig*
Ibolya Oláh

**Ibolya Oláh**, ganet d'an 31 a viz Genver 1978, zo ur ganerez pop hungarat. Bet eo bet o kemer perzh e stumm hungarat an abadenn skinwel Pop Idol, Megasztár. Oláh zo a orin Rom. Ganet e oa bet e Nyíregyháza, bevet he deus he yaouankiz en un ti-emzivaded e Tiszadob, eno e oa bet o studiañ ar sevel legumaj. Klasket he deus studiañ en ur skol-sonerezh e Budapest met n'eas ket betek penn ar stummadur. Desket he deus ar c'han hag ar seniñ gitar drezi he-unan. 

Brudet spontus e voe en Hungaria gant ar ganaouenn vrogar Magyarország (Hungaria en hungareg), ur meulgan da Hungaria.

E miz Du 2011 e voe embannet da vezañ heñvelreizh gant an tabloid Blikk.

## Pladennoù

### Albomoù

### Singles
* 2004 "Nem kell" (#20 er MAHASZ Radio Top 40; #21 on MAHASZ Editor's Choice)
* 2005 "Magyaroszág" (#2, #5, #124 war Euro 200)
* 2005 "Édes méreg" (#12 en Top 40)
* 2006 "Nézz vissza" (#24 en Top 40)
* 2006 "Valamit valamiért" feat. Roy & Ádám (#27 on Top 40)
* 2008 "Egy elfelejtett dal" feat. Zsuzsa Cserháti & Caramel (#13 en Top 40)
* 2010 "Ritmus" (#4 en Top 40)
* 2010 "Baby" (#8 en Top 40)

## Liammoù diavaez
* Oláh Ibolya - Magyarország (gant ar pozioù)
Ksenofon

**Ksenofon** (Ξενοφῶν / Xenophōn) (430 kent Jk - 355 kent JK) zo ur skrivagner gresianek atenat, bet goprsoudard, ha pennbrezel.

An Anabasis ( Ἀνάβασις e henc'hresianeg) eo e oberenn bouezusañ, seizh levrenn anezhi, savet war-dro -370.

Ganet e oa en Erchia en Attika. Mab e oa d'un den pinvidik anvet Gryllos. Arvar zo war bloaz e c'hanedigezh : war-dro -430 ma oa paotr yaouank e deroù an Anabasis ; met bloazioù all zo kinniget gant istorourien zo : -426, dre ma oa an oad izelañ evit kemer perzh en dro-vreze Lesbos, en -428/-427 hervez an istorourez Claude Mossé.

Daremprediñ a reas ar sofourien, en o zouez Prodikos e Tebai.

## -404/-401
Diskibl e voe da Sokrates, ha kemer notennoù a rae. Hervez Diogenes Laertios e oa roudoù eus ar berrskrivadur war-dro -430, hiriv e kred an istorourien e oa Ksenofon unan eus an ijinerien anezhañ, pa notenne kelennadurezh Sokrates hervez un doare-skrivañ fonnus e henc'hresianeg.

Enebet e oa ouzh adsavidigezh an demokratelezh goude tiranterezh Tregont Mac'homer Aten. E-touez diskibien Sokrates n'en em gleve ket gant Aristippos, na gant Platon. Hervez Fotios e voe diskibl d'ar prezeger Isokrates.

Hervez Strabon ha Diogenes Laertios e vije bet Ksenofon en emgann Delion, ma voe saveteet e vuhez gant Sokrates, pa oa kouezhet diwar e varc'h : kement-se ne c'hall ket bezañ pa ouzer e voe ganet Ksenofon e -430 pe -426, hag e oa emgann Delion e -424; ne vefe nemet ur vojenn ganet diwar abadenn savete Alkibiades en emgann Potidaia gant Sokrates.

## -401/-399
Galvet e voe da lez Cyrus gant e vignon Proxène Tebai. Hep brezeliñ, setu eñ da-heul troiad Cyrus a-enep e vreur son frère Artakserkses II (-400).

*Troiad-vrezel an Dek Mil
## -399/-394. Aten ha Sparta

## -394-374. Harlu en e Scillonte, e   Peloponessos

## 374/-355. Korintos

## Oberennoù
* Ἀπολογία Σωκράτους πρὸς τοὺς Δικαστάς / Apologia Sokrates
* Ἀνάβασις / Anabasis
Monique Morelli

**Monique Morelli**, ganet **Monique Dubois** e Béthune e 1923 ha marvet e Montmartre e Pariz e 1993, a oa ur ganerez c'hallek. Kanet he deus kanaouennoù gwirvoudel (Fréhel) ha testennoù barzhed evel Mac Orlan, Tristan Corbière hag Aragon. C'hoariet he deus ivez en un nebeud filmoù ha pezhioù.
Burundi bwacu

**Burundi Bwacu** (Burundi karet) eo kan broadel Burundi. Skrivet eo bet ar pozioù gant ur strollad aozourien renet gant Jean-Baptiste Ntahokaja, ur beleg katolik. An ton a voe savet gant Marc Barengayabo. Implijet e vez en un doare ofisiel abaoe dieubidigezh ar vro e 1962.

## Komzoù

## Gwelet ivez

* Roll ar c'hanoù broadel
Ridan

**Ridan**, pe **Nadir Kouidri** e anv en ti-kêr, bet ganet d'an 23 a viz Even 1975 e Brou-sur-Chantereine (Bro-c'hall) a zo ur c'haner gall gallek.

## Un nebeud pladennoù
*2004 : *Le Rêve ou la Vie* (Sony Music)
*2007 : *L'Ange de mon démon* (Sony Music)
*2009 : *L'un est l'autre* (Sony Music)
*2012 : *Madame la République*

## Loreadeg
* Victoires de la musique, *Album révélation de l'année* evit *Le rêve ou la vie*, ex-æquo gant *Crèvecœur* (Daniel Darc), e 2005
* Priz an Akademiezh Charles-Cros e 2007
Estrellas de Areito

**Estrellas de Areito** a oa ul laz a dregont soner kuban, savet e 1969, en o zouez Rubén González, Richard Egües, Nino Rivera, Félix Chappotín, Miguelito Cuní, Pío Leyva, Arturo Sandoval, Tata Güines ha Paquito D'Rivera. Pemp pladenn o deus graet evit ar gompagnunezh-stad Egrem.

## Pladennoù
*Estrellas de Areito (1)
**A1	Prepara Los Cueros - Juan Pablo Torres
**A2	Yo Si Como Candela – Luis Griñan
**B1	Mi Amanecer Campesino – Pedro Aranzola
**B2	Póngase Para Las Cosas – Pedro Aranzola
**Los Heroes* (1998, diwar enrolladurioù eus 1979)
# GUAGUANCO A TODOS LOS BARRIOS.................... Miguelito Cuní
# HASTA PANTOJA BAILA MI SON........................Rafael "Felo" Bacallao
# YO SI COMO CANDELA............................... Miguelito Cuní
# EL PREGÓN DE LA MONTAÑA...........................Pio Leyva
# GUAJIRA GUANTANAMERA............................. Carlos Embale
# QUE TRAIGAN EL GUAGUANCO......................... Miguelito Cuni & Manuel Furé
# MARACAIBO ORIENTAL............................... Pio Leyva
# PREPARA LOS CUEROS............................... Teresa García Cartula
# LLORA TIMBERO.................................... Tito Gómez
# EL MANICERO...................................... Carlos Embale
# PARA MI CUBA TRAIGO UN SON....................... Magaly Tars
# PÓNGASE PARA LAS COSAS........................... Pio Leyva

## Sonerien ha kanerien
*Juan Pablo Torres: rener; 
*mouezhioù: Rafael Bacalao; Teresa Garcia Caturla, Miguelito Cuní, Carlos Embale, Manuel Fauré; Tito Gómez; Filbert Hernández: ; Pio Leyva; Pepe Olmos; Magaly Tars; 
*trompilhoù Félix Chapotín, Adalberto Lara, Manuel “El Guajiro” Mirabal; Arturo Sandoval, Jorge Varona, Angel Cabazon;
*violin : Miguel Baron, Pedro Despite, Pedro Hernández, Enrique Jorrin, Rafael Lay, Félix Reina, Elio Valdes,
*Jesus “Aguaje” Ramos: trombone; Juan Pablo Torres: trombone; Paquito D’Rivera: alto saxophone; 
*fleüt : Richard Egües, Melquiades Fundora, 
*piano Rubén González, Jesús Rubalcaba; 
* tres : Niño Rivera: ; 
*cuatro : Israel Pérez: 
*bass : Fabián García: 
*congas: Tata Güines, Guillermo García; 
*bongos : Ricardo “El Niño” Leon:
*güiro : Gustavo Tamayo: 
* timbales: Amadito Valdés, Filiberto Sánchez; 
*laz-kanañ : Alberto Bermúdez (Orchesta Jorrin), Armando Bermúdez (Los Hermanos Bermúdez), Ruben Bermúdez (Los Hermanos Bermúdez), Eugenio Rodríguez “Raspa” (Chapotín y sus Estrellas), Ignacio Carrillo “Masacote” (Chapotín y sus Estrellas), Rolo Martínez.

## Liamm diavaez
*Selaou an albom : Son Montuno de Lujo - Estrellas de Areito - Album "Los Heroes" - 1979
* ha https://www.youtube.com/watch?v=D12EJtot4Sc
Dour-diwar-linad

**Dour-diwar-linad** zo un temz a servij da demzañ ar plant tomatez.
Lakaat ur c'hilo deil linad e glec'h e-barzh dek litrad dour. Gortoz div sizhun a-raok d'ar gwelien dihanañ da c'hoiñ. Silañ ha neuze astenn pemp gwezhiad dour warnañ. Prest eo.
Marcel Mouloudji

**Marcel** André **Mouloudji** (anavezetoc'h evel **Mouloudji**), bet ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1922 e Pariz hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Mezheven 1994 e Neuilly-sur-Seine (Hauts-de-Seine, Bro-C'hall), a oa un aktour, ur c'haner-sonaozer hag ul livour gall.

## E filmoù er sinema
### Evel aktour

### Evel kaner (sonenn)où orin ur film
* 1953 : *[[Ma Jeannette et mes copains]]* (film berr) sevenet gant Robert Ménégoz.
* 1971 : *[[Biribi (film)|Biribi]]* gant Daniel Moosmann.
* 1972 : *[[Le Franc-tireur (film, 1972)|Le Franc-tireur]]* gant Jean-Max Causse ha Roger Taverne.

## Evel kaner
### Kanaouennoù brudetañ
* 1951 : *[[La Complainte des infidèles]]*, pozioù gant Carlo Rim, tonioù gant Georges van Parys (78 tro Le Chant du Monde)
* 1951 : *[[Le Mal de Paris]]*, pozioù gant Mouloudji, ton gant Pierre Arimi (kanaouenn an heuliad skinwel Les enquêtes du commissaire Maigret)
* 1951 : *[[Comme un p'tit coquelicot]]*, pozioù gant Raymond Asso, ton gant Claude Valéry
* 1954 : *[[Le Déserteur (kanaouenn)|Le Déserteur]]*, pozioù gant Boris Vian (cheñchet gant Mouloudji), ton gant Harold Berg
* 1954 : *Un jour, tu verras*, pozioù gant Mouloudji, ton gant Georges van Parys
* 1955 : *Mon pote le Gitan*, pozioù gant Jacques Verrières, ton gant Marc Heyral
* 1955 : *La Complainte de la Butte*, pozioù gant Jean Renoir, ton gant Georges van Parys
* 1965 : *Les [[The Beatles|Beatles]] de 40*, pozioù gant Mouloudji, ton gant Gaby Wagenheim
* 1970 : *Autoportrait*, pozioù gant Mouloudji, ton gant Cris Carol
* 1973 : *Faut vivre*, pozioù gant Mouloudji, ton gant Cris Carol
### Pladennoù brudetañ
**[[La Commune en chantant (pladenn)|La Commune en chantant]]* – Div bladenn - 1970 (meur a ganer, Armand Mestral, Les Octaves, Francesca Solleville en o zouez)
**[[Ballades et complaintes syndicalistes - Le chant des ouvriers]]* – div bladenn – meur a ganer – 1972. Kanañ a ra Mouloudji *Frère... Entends-tu ?...*, *Le Curieux satisfait*, *Angleterre debout*, *La Corvée d'eau*, *Le Chant des marais* ha *Le Chômage*)
### En enor dezhañ
* 2004, *Un jour tu verras* : daou CD adengravet, uhel o zespizadur (Mercury/Universal)
* 2014. 20 vloaz goude e varv, e miz Even 2014, lañset gant e vugale Annabelle et Grégory 
** *En souvenir des souvenirs, Hommage à Mouloudji* (kanerien : Alain Chamfort, Louis Chedid, Mélissmell, Jil Caplan, Christian Olivier, Baptiste W. Hamon, Annabelle Mouloudji, Daphné, Maud Lubëck, Grégory Mouloudji, Frédéric Lo) (Discograph/ Le chant du Monde)
** *Récital au Théâtre de la Renaissance* : adenrolladur an albom engravet e 1975 (Sony-BMG)
** *Mouloudji, cœur libre* : 300 kanaouenn, en o zouez 157 na oant war albom ebet + 5 dianav, diwar Philips, BAM, Disc'AZ ha productions Mouloudji (Universal/ Productions Mouloudji)

## Notennoù ha daveennoù
Comme un p'tit coquelicot

***Comme un p'tit coquelicot*** (*Evel ur [[Roz-aer|rozenn-aer]] vihan*) a zo ur gananouenn c'hallek, savet gant ar pozier Raymond Asso (1901-1968) hag ar bianoourez ha sonaozourez Claude Valéry (1909-1992) e-kerzh hañv 1951.

Krouet e oa bet evit ma vije kanet gant Maurice Chevalier da gentañ-penn ; dre na blijas ket ar sonenn dezhañ e voe kinniget da Yves Montand a nac'has ivez. Gant Mouloudji e voe graet a-barzh fin ar gont e sal-sonadegoù Les Trois Baudets (Pariz XVIII) e miz Kerzu 1951. Enrollet e voe d'an 8 a viz C'hwevrer 1952 gantañ, eilet gant André Grassi (1911-1972) hag e laz-seniñ.

Daoust ma voe kanet gant ur bern arzourien all — Leïla Bekhti, Marie-Paule Belle, Louis Chedid, Jacqueline Dulac, Maxime Le Forestier, Les Compagnons de la chanson ha Les Sunlights en o zouez — e chomas liammet ***Comme un p'tit coquelicot*** ouzh Mouloudji e vuhez-pad.

## Selaou ''Comme un p'tit coquelicot''...
*  ... kanet gant Mouloudji.

## Notennoù ha daveennoù
Jean-Luc Bleunven

**Jean-Luc Bleunven**, ganet d'an 20 a viz Kerzu 1958 e Plabenneg, zo ur politikour ha stourmer breizhat katolik eus an tu-kleiz. Dilennet e oa bet da gannad evit trede pastell-vro Penn-ar-Bed (Goueled Leon) gant 52,29 % eus ar mouezhioù en eil tro d'ar 17 a viz Even 2012. Etre 2008 ha 2014 e oa maer (tu-kleiz) kumun Plabenneg ha besprezidant ar gumuniezh kumunioù anvet bro an Aberioù etre 2011 ha 2014. Goude-se ez eo distroet ar gumun a zehoù goude dilennadegoù miz Meurzh 2014. Trec'het eo bet en eil tro an dilennadegoù kannad gant Didier Le Gac (En Marche!) p'en deus rastellet hennezh 39,31% eus ar mouezhioù.

Goude bezañ bet o vont gant meur a vicher, Jean-Luc Bleunven en devoa adkemeret tiegezh e dud e 1986. Stourmer eo bet er Confédération paysanne evit ar vicher, bez eo ivez stourmer e kevredigezhioù. Brezhoneger eo ha kaset en deus e vugale da skolioù Diwan. Kroget e oa gant ar politikerezh e ti-kêr Plabenneg e 1985. C'hwec'h bugel en deus bet, an holl anezho skoliataet e Diwan. 

Tad Perrine Bleunven eo.
## Levrlennadur
* Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles gant Lionel Henry, Yoran Embanner, 2013.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar Vodadenn Vroadel C'hall
## Notennoù ha daveennoù
Englishman In New York

***Englishman In New York*** a zo ur ganaouenn saoznek savet, ton ha son, gant ar c'haner-sonaozer saoz Sting.

## Danvez
El levrig lakaet a-gevret gant an albom *[[...Nothing Like the Sun]]* e kont Sting en devoa bet c'hoant da gaozeal eus ur mignon kozh dezhañ — an arzour gae saoz Quentin Crisp (1908-1999) — hag en devoa kuitaet Londrez da vont da New York d'ober e annez er c'harter Bowery (e 1981 hag eñ trizek vloaz ha tri-ugent d'an ampoent...).

## Enrollañ
Kaset e voe an enrolladennoù da benn e studioioù Associated Independent Recording (AIR) en Enez Montserrat (Tiriadoù Tramor Breizh-Veur), adalek miz Meurzh betek miz Eost 1987, gant ar sonerien amañ dindan :
* Mino Cinelu (1957-),
* Manu Katché (1958-) : taboulinoù,
* Kenny Kirkland (1955-1998) : klavier,
* Branford Marsalis (1960-) : saksell,
* Andy Newmark (1950-).

## Embann
Embannet e voe gant A&M Records d'an 13 a viz Here 1987 e-touez an unnek kanaouenn all eus *...Nothing Like the Sun*, eil albom studio ar c'haner saoz.

## Arzourien all
Kanet e oa bet gant Bamboo, The Black Eyed Peas, Cris Cab, Chico & the Gypsies, PH Electro ha Razorlight ivez.

## Selaou ''Englishman In New York'' ha lenn ar gerioù
*  ''Englishman In New York'' : ar c'hlip video sevenet gant David Fincher.
*  Gerioù ''Englishman In New York'' el lec'hienn A-Z Lyrics.
Kokomo (Beach Boys)

***Kokomo*** a zo ur ganaouenn saoznek gant The Beach Boys e 1988, savet gant Mike Love, Scott McKenzie, Terry Melcher (mab da Doris Day) ha John Phillips. Kaoz zo enni eus beaj daou zen yaouank d'un enezenn er Mor Karib.

## Selaou ''Kokomo''...
*  ...kanet wal al leurenn gant The Beach Boys.

## Lenn ar gerioù...
*  ... el lec'hienn A-Z Lyrics.
Kokomo

**Kokomo** zo un anv-den, anv-lec'h hag anv meur a ganaouenn.

## Tud
*Ma-Ko-Ko-Mo, penn ur bobl amerindian e SUA

## Lec'hioù

## Kanaouennoù
* Kokomo (Beach Boys) e 1988
Fichenn S

Ur **Fichenn S** zo ur fichenn savet hervez al lezenn c'hall d'un den a zo gwelet evel un dañjer gant ar polis gall. Al lizherenn "S" a dalv kement ha " Sûreté de l'État" (" surentez ar stad "). An dud-se zo d'eveshaat, hep o herzel dre ret.

Abaoe 1969 ez eus bet savet 400 000 fichenn S.

## Liamm diavaez
*Fichennoù S gwerzhet
Medimnenn

Ar **vedimnenn** ( μέδιμνος / médimnos e henc'hresianeg, liester μέδιμνοι / médimnoi) a veze implijet e Henc'hres da vuzuliañ ar greun ha danvezioù sec'h dre vras.

En Attika e oa war-dro 51,84 litr, met kemm a veze hervez ar broioù : 71,16 litr e Sparta .
Implijet e veze e meur a geoded all, evel Korintos ha megara

Gant ar muzul se e veze muzuliet kementadoù gwin hag eoul, pesked ha kig.

Implijet e voe gant Solon en e Vonreizh war-dro -595 en Aten. Hervez ar vonreizh-se e ranked paeañ gant kementadoù greun evit kaout kargoù zo, evel 500 medimnenn evit bezañ pennarme, ha 200 evit labourat douar. paeañ a c'halled gant boued a bep seurt, met ezhomm a oa da resisaat ar c'hementadoù hervez ar c'hargoù.

## Lenn
* Economic and Social History of Ancient Greece, M. M. Austin, Pierre Vidal-Naquet, 1981,

## Pennad kar
*poezell

## Liammoù diavaez
*://www.culturaclasica.com/cultura/pesos_medidas.htm
If You Want to Sing Out, Sing Out

***If You Want to Sing Out, Sing Out*** (*Mar fell dit kanañ kreñv, kan kreñv*) a zo ur ganaouenn saoznek savet, ton ha son, gant ar c'haner-sonaozer breizhveuriat Cat Stevens.

Lod eo eus ar c'hanaouennoù a glever a-hed *[[Harold and Maude (film)|Harold and Maude]]*, ar film sevenet e 1971 gant Hal Ashby (1929-1988). Dibabet e voe gantañ da bennsonenn ar film brudet-se, kanet meur a wech gant C. Stevens koulz ha gant an tudennoù pennañ anezhañ : Marjorie "Maude" Chardin (Ruth Gordon) ha Harold Parker Chasen (Bud Cort)An holl anezhe — *Don't Be Shy*, *On the Road to Find Out*, *I Wish, I Wish*, *Miles from Nowhere*, *Tea for the Tillerman*, *I Think I See the Light*, *Where Do the Children Play?*, ***If You Want to Sing Out, Sing Out*** ha *Trouble* — a oa bet krouet d'ar c'houlz ma veze Stevens oc'h ober war-dro *[[Tea for the Tillerman (albom)|Tea for the Tillerman]]*, e bevarvet albom studio.

Ne voe ket embannet ar ganaouenn a-raok 1984 pa zeuas e-maez an albom *Footsteps In The Dark - Greatest Hits Volume Two*. E 2007 an hini eo e voe embannet ar bladenn o telc'her sonerezh orin *Harold and Maude*.

## Selaou ''If You Want to Sing Out, Sing Out'' ha lenn ar gerioù
*  Tennet eus an albom ''Footsteps In The Dark - Greatest Hits Volume Two''.
*  ''If You Want to Sing Out, Sing Out'', kanet gant Ruth Gordon ha Bud Cort er film ''Harold and Maude''.
*  Gerioù ''If You Want to Sing Out, Sing Out'' el lec'hienn A-Z Lyrics.

## Notennoù ha daveennoù
Laurel and Hardy

**Laurel and Hardy** a oa anv un daouad fent savet e 1927 gant an aktourien Stan Laurel (1890-1965) hag Oliver Hardy (1892-1957). vuhez micherel a 25 vloaz, gant muioc'h evit 100 film, an daouad a voe brudet mat ha chomet eo brudet marteze an hini brudetañ e-touez daouadoù istor ar sinma. O kentañ studio a voe hini Hal Roach, ha gant an amzer o redek e voe ar Metro Goldwyn Mayer pe Universal Studios.

Stan Laurel hag Oliver Hardy o doa bet ur vuhez micherel er sinema pep hini anezho a-raok sevel an daouad pa erruont tro an 40 vloaz. Troet o deus asambles un heuliad filmoù e fin ar bloavezh 1926. Hervez ar rolloù a c'hoarient asambles e oa deuet war-wel buan dezho e oa gwelloc'h sevel un daouad gant pep hini o c'hoari un dudenn a zegase fent. Dre an doare-se d'ober e teuas ar brud raktal.

Kroget o devoa o labour e-pad mare ar sinema mut a-raok ma grogfe ar sinema da gaoz. Bez e vint eus ar re nebeut a teuio a-benn da dremen eus un doare sinema mut d'an doare sinema a gaoz. Ma oant brudet e-pad mare ar sinema mut, dont a rint a-benn da vezañ brudetoc'h c'hoazh e-pad mare ar sinema a gaoz. Ar c'hentañ komedienn gant komzoù gant Laurel hag Hardy e voe embannet e miz Mae 1929. an daouad fent a gompren diouzhtu penaos ez eo ur bed nevez o kregiñ evit ar sinema ha penaos ez eo dedennus evito an araokadennoù teknikel o tiwanañ. Implij a reont ar jestraouiñ evel ma raetn e-pad ar sinema mut met ivez bremañ fent ar gaoz hag an trouz. O doare da c'hoari a zo unan sioul ar pezh a laka anezho da vezañ disheñvel diouzh an aktourien fent all. N'int ket ivez aktourien o komz dizehan evel ma oa ar re Marx Brothers da skouer. Laurel hag Hardy ne glaskont ket degas ur c'hemenn, ur burutellañ sokial, kentelioù war ar mat ha ne glaskont ket degas ivez ur c'hoari pe komzoù dreisttremen.
## Skeudennoù

El Gordo y el Seco. Pirograbado de Antonio Navarro..JPG
Another fine mess 1930 poster.jpg
Debbie Reynolds Auction - Stan Laurel and Oliver Hardy signature suits.jpg
The Flying Deuces (1939) 1.jpg
Stannie Dum and Ollie Dee.jpg


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Polemark

Ur **polemark** ( πολέμαρχος /polémarkhos e henc'hresianeg) a oa un uhelgargad hag ur pennarme e Henc'hres.

En Aten e veze graet an anv-se eus ur pennofiser uhel. Gouzout a reer e oa Callimachos a oa polemark Aten en emgann Maraton e -490, e penn kostezenn dehou ar falanks.
Stan Laurel

**Stan Laurel** ganet **Arthur Stanley Jefferson**, d'ar 16 a viz Even 1890 ha marvet d'an 23 a viz C'hwevrer 1965 a oa un aktour fent, ur skrivagner ha filmaozour Saoz. Brudet e voe dreist-holl dre e daouad fentus Laurel and Hardy gant Oliver Hardy (1892-1957). Bez e voe o c'hoari e-barzh 107 film-berr, film hir gant e genseurt.
## Marv
Laurel a oa butuner sot betek paouez gant an tech-se tro 1960. e miz Genver 1965, ez eas da dremen skinoù-x evit ur bilimadur eus lodenn uhel e genoù. Mervel a reas d'an 23 a viz C'hwevrer 1965, oadet a 74 vloaz, pevar devezh goude bezañ bet tapet gant un taol-kalon (d'an 19 a viz C'hwevrer). 

Nebeut munutennoù a-raok mont da anaon, Laurel a zisklêrie d'e infirmiourez ne vije ket bet a-enep mont da skiañ raktal. Souezet ar vaouez a responte dezhañ ne ouie ket e oa eñ danvez skier. "N'on ket," a respontas, "Met gwelloc'h e vefen oc'h en ober evit ar pezh a reomp!" Nebeut munutennoù war-lerc'h, an infirmiourez a daole ur sell warnañ met marvet e oa sioul en e gador-ruilh.
Falanks

Ar **falanks** (φάλαγξ /phálanx e henc'hresianeg), pe **falañs** ha **falans** c'hoazh a oa un aozadur armet, krouet en Henc'hres, evit ober brezel. Komz a reer eus **falanks klasel**, hini an hoplited, adalek ar VIIvet kantved kent JK, ha **falanks [[Makedonia]]** dreist-holl adalek ar IVvet kantved kent JK, hag a voe benveg aloubadegoù Alesant Veur. Koulskoude, adalek kreiz an IIvet kantved e voe trec'het gant al lejion roman, dre ma oa gwevnoc'h ha hefiñv.

## Falanks Sumer
Istorourien zo a wel roud kentañ ar falanks e Mezopotamia, er IVvet milved, pa oa ganet sevenadurezh Sumer. 
En IIIde milved e tiorroas impalaeriezh Sagon diazezet war ar falanks, un arme war droad hag enni soudarded armet gant goafoù ha skoedoù bras a guzhe ar c'horf, evel ma weler war Maen-sonn ar Bultured .

## Falanks an hoplited

Stankik eo implij ar ger en Ilias, gant Homeros : 34 gwech en holl. 
Implijet eo bet ivez gant Hesiodos, en Teogonia.
Da gentañ e oa savet ar falanks gant keodedourien ar *polisoù* gresian a stourme evit difenn o c'heoded. Ne oa ket un aozadur milourel hepken met ur gumuniezh tud par;

Skoaz-ouzh-skoaz e kerzhe hoplited Henc'hres, etre -800 ha -350 kent JK, ha stok-ha-stok e veze o skoedoù ganto, ma raent evel ur voger, gant o goafoù troet war-du an enebourien.
Brezelourien c'hresian a veze gopret en Egipt adalek amzer ar faraon Psammetik Iañ.

### Falanks Sparta

En Emgann C'haeronea, e 338 kent JK e weler fin ar falanks hoplitek, pa voe faezhet gant falanks Makedonia, disheñvel e neuz hag e zoare-brezeliñ.

## Falanks Makedonia

En 359 kent JK e tegouezhas Fulup II er galloud e Makedonia, hag adaozañ a reas an arme. ur bagad soudarded a vicher, war droad, a oa dija, anvet [pezhetairoi]. Hervez Diodoros Sikilia, « Ar roue a roas d'e armeoù gwelloc'h aozadur, gwelloc'h armoù, hag a reas dezho embreger evit kustumiñ ouzh ar brezel. Empentiñ a eure fetisaat o regennadoù ma savas falanks Makedonia. »
— Biblioteka historica, XVI, 3, 1-2

Gant e soudarded e veze pep a goaf hir (betek 7,6 m) anvet sarissa, gant begoù arem, a veze dalc'het gant an daou zorn, ken n'halled ket ober gant an aspis koilè, skoed an hoplited, en devoa lezet e lec'h d'ur skoed bihanoc'h, un 60&nbsp;cm treuz.

## Azginivelezh
Tostaat a reer a-wechoù doare ar falanks ha re an armeoù suis adal ar XVvet kantved.

## Notennoù
Stellenn

Ur **stellenn** pe ur sklisenn zo ur seurt plakenn goad a lakaer da greñvaat un askorn pa vez bet torret.
Skarzh-dent

Ur **skarzh-dent** zo ur benveg bihan e koad, implijet da dennañ eus ar genoù an tammoù boued chomet etre an dent.
Loïg Chesnais-Girard

Loïg Chesnais-Girard, ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1977 e Lannuon, a zo ur politikour breizhat ezel eus ar Strollad Sokialour Gall.

Maer Liverieg eo etre miz Meuzh 2008 ha miz Mezheven 2017, hag ezel eus Kuzul Rannvro Breizh abaoe miz Meurzh 2010. Dilennet eo Prezidant Kuzul Rannvro Breizh d'an 22 a viz Even 2017.

### Dileuridigezhioù
* 03/2008 - 06/2017 : maer Liverieg
* 03/2010 - : kuzulier Rannvro Breizh
* 22/06/2017 - : prezidant Kuzul Rannvro Breizh

## Notennoù
Try a Little Tenderness

***Try a Little Tenderness*** a zo ur ganaouenn saoznek, savet gant ar bozierien vreizhveuriat James Campbell ha Reg Connelly hag ar pianoour ha sonaozer stadunanat Henry MacGregor Woods.

Enrollet e voe, evit ar wech kentañ, gant Ray Noble hag e laz-seniñ d'an 8 a viz Kerzu 1932 ha Val Rosing ouzh he c'hanañ. Enrollet e voe ivez gant ul listennad hir-hir a arzourien all ; koulskoude ez eo ret lavaret ez eo doare fromus Otis Redding, embannet e 1966 en e albom *The Otis Redding Dictionary Of Soul - Complete & Unbelievable*, a zo chomet mil anavezet er bed a-bezh.

Dibabet e voe ***Try a Little Tenderness*** gant Stanley Kubrick da gentañ kanaouenn *[[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]]* (1964) ha, dre n'halle ket echuiñ e film hep un tamm mousfent kriz, e tibabas ar filmaozer stadunanat *[[We'll Meet Again (kanaouenn)|We'll Meet Again]]* da ganaouenn diwezhañ.

## Selaou ''Try a Little Tenderness''...
*  ...kanet gant Val Rosing e 1932.
*  ...kanet war al leurenn gant Otis Redding e 1967.
*  ''Dr. Strangelove'' o kregiñ gant ''Try a Little Tenderness''.

## Lenn ar gerioù (doare Otis Redding)...
*  ... el lec'hienn A-Z Lyrics.

## Notennoù ha daveennoù
Oc'hlokratiezh

An **oc'hlokratiezh** (diwar ar ger henc'hresianek ὀχλοκρατία / okhlokratía, e latin : ochlocratia) zo ur renad politikel ma c'hall an engroez (okhlos) lakaat e c'hoant da dalvezout. Ne dalv ket oc'hlokratiezh kement ha demokratiezh rak n'eo ket gouarnamant ar bobl, met hini an engroez, gwelet en e ster fallañ, ur bern tud aes da ren ha da heñchañ dre e c'hoantoù.

## James Mackintosh
En 1791, en Vindiciae Gallicae, e skrive ar prederour skosat James Mackintosh (1765-1832) e ranked sellout ouzh « aotrouniezh ur boblañs trouzus evel ouzh un oc'hlokratiezh eget ouzh un demokratiezh, evel mac'homerezh an engroez, ha n'eo ket gouarnamant ar bobl».
Falanksti

Ur **falanksti** (diwar falanks ha ti), pe **falansti**, pe **falañsti** pe **falañster** (*phalanstère* e galleg, diwar *[[phalange]]/[[falanks]]* hag an dibenn *stère* evel er ger *monastère*/*[[manati]]*.) , zo un ti ma'z eo bodet an elfennoù a zo ezhomm da vevañ en ur gumuniezh anvet falanks, diwar anv an arme en Henc'hres. Krouet e oa bet ar meizad gant ar prederour gall Charles Fourier ha kaset da benn gant meur a hini eus e ziskibien.

## Ar falanksti
Ar falanksti, hervez Charles Fourier, zo ur seurt leti kenlabour ma c'haller degemer pevar c'hant tiegezh (war-dro daou vil den) e-kreiz un domani 800 devezh-arat ma vez gounezet frouezh ha bleunioù da gentañ -penn. Deskrivañ a ra ivez an trepasoù tommet, ar predvaoù bras, ar c'hambreier plijus.

## Falankstioù

Meur a falanksti a voe krouet en XIXvet kanved e Bro-C'hall ha SUA dreist-holl.
*1832: *Colonie Sociétaire*, hiriv „La Colonie“ en Condé-sur-Vesgre, en Yvelines, e Bro-C'hall (Joseph Devay, A. Beaudet Duary, Charles Fourier)
*1855: *Phalanstère La Réunion* e-tal Dallas en Texas, SUA (gant ar prederour Victor Considerant, Karl Bürkli, Jean-Baptiste André Godin),

*1887: * Familistère Godin*, a-hed ar Willebroek-Kanale, e Brussel, Belgia .
* *Falanstério do Saí*, e Brazil 
*1903 : L'Esssai, en Ardennes (Bro-C'hall), trevadenn anarkourien savet gant Jean-Charles Fortuné Henry à Aiglemont.
*1906 : *L'Abbaye de Créteil*, pe *Groupe de l'Abbaye*, pe « L'Abbaye », stroll arzourien savet war patrom ar falanksti gant ar barzh Charles Vildrac hag ar romantour Georges Duhamel.
*1920 : e Minusio, e-tal Locarno, e Tessino, e Suis, gant Hans Brunner (1887-1960)

Hag ivez :
*Falansti Louis Rousseau, e Keremma, e Trelez.
*E Poncharra (Isère)
*war-dro 1970, Longo Maï en Provañs.

## Levrlennadur
* Louise Bachelet, *Phalanstère du Brésil. Voyage dans l'Amérique méridionale*, 1842
* Mathieu Briancourt: *Visite au Phalanstère*, Librairie Phalanstérienne, 1848 Pariz.
* Auguste Savardan: *Naufrage au Texas. Observations et impressions recueillies pendant deux ans et demi au Texas et à travers les Etats-Unis d'Amérique*, Garnier Frères, 1858, Pariz.
* THIAGO, Raquel. Fourier - *Utopia e Esperança na Península do Saí*. Blumenau: Editora da FURB, 1995. ISBN 8571140383 ISBN 9788571140387

## Pennadoù kar
*Kumuniezh Brook Farm, e SUA

## Notennoù
Oliver Hardy

**Oliver Norvell "Babe" Hardy** bet ganet **Norvell Hardy** d'an 18 a viz Genver 1892 hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Eost 1957 a oa un aktour fent stadunanat. brudet e voe evit bezañ en daouad Laurel and Hardy gant Stan Laurel. Kroget e oa bet gant Oliver Hardy da labourat eus e du evel e gamarad stan Laurel. Goude-se e labourjont asambles e-pad marevezha r filmoù-mut. Dont a rejont a-benn da genderc'hel gant o micher pa tremenas ar sinema d'ar sinema gant mouezhioù ar pezh a oa ral. An daouad a labouras e-pad 25 vloaz, etre 1927 ha 1951. 

An tu a voe da welet Oliver Hardy gant Stan Laurel e 107 film berr, film hir. Ar c'hentañ film lec'h ma voe graet eus outañ a voe ar film, Outwitting Dad, embannet e 1914. Evit ul lod eus e rolloù kentañ e oa graet "**Babe Hardy**" anezhañ, oc'h implij e lesanv.

## Marv
Laurel hag Hardy a oa butunerien sot. Ouzhpenn da-se Hardy en devoa kudennoù teuc'hegezh.
Mustapha Laabid

**Mustapha Laabid**, ganet d'an 29 a viz Meurzh 1969 e Roazhon, zo ur politikour breizhat, ezel eus La République en Marche !.

Kannad kentañ pastell-vro-votiñ Il-ha-Gwilen (Roazhon-Su) eo adalek 2017.

## Notennoù ha daveoù
2050

**2050** eo 2050vet bloaz an oadvezh kristen.

## Arme
Tennet eo ar Boeing B-52 Stratofortress eus aerlu ar Stadoù-Unanet.
## Lennegezh

## Kembre
* Ur milion a gembraegerien a dlefe bezañ e Kembre : http://lepeuplebreton.bzh/2016/08/02/un-million-de-locuteurs-de-gallois-en-2050/
Falanks (disheñvelout)

Ar **Falanks** a oa anv gresianek an arme, pe un aozadur arme, e Gres an Henamzer, hag ivez anv meur a dra abaoe.

## Istor
*Falanks an Henamzer, 
*Falanks Charles Fourrier
*Falanks Spagn, pe ar Falange Española, emsav politikel
*Falanks Liban.

## Pennadoù kar
*Falange
*Falanksti
Falange

**Falange** eo an anv spagnolek a glot gant falanks e brezhoneg. Implijet eo bet evit komz eus meur a dra.

Da gentañ-penn
* ar Falanks Spagnol, pe ar *[[Falange Española]]*, skourroù a voe e meur a vro e-touez Spagnoliz divroet, a-wechoù e voe kemeret da skouer ivez e broioù spagnolek all, evel
* *Falange Auténtica*, en Arc'hantina, 
* *Falange Socialista Boliviana*'
* *Falange Nacional Patriótica de Colombia*, 
* *Falange Nacional Garciana Ecuatoriana*, 
* *Falange Perú* 
* *Falange Boricua* , e Puerto Rico
* *Falange Venezolana*

## XXIañ kantved
* Falange Auténtica, strollad politikel spagnol, krouet e 2002

## Pennadoù kar
* Phalange
Louis Rousseau

**Louis Jean Népomoucène Marie Rousseau**, ganet en 1787 en Angerville (Seine-et-Oise), e Bro-C'hall, a oa un ofiser gall.

E dad a oa mestr a bost e Beauce. E 1804 ez eas Louis, troet gant an avantur, er morlu gall. E 1806 e voe prizoniet gant ar Saozon e Saint-Domingue. Kaset e voe da Vro-Saoz ma voe prizoniet war listri-bac'h Portsmouth ma chomas e-pad eizh vloaz. Dieubet e voe e 1814, pa voe trec'het Napoleone Buonaparte ha kaset da Elba. Krediñ a reas Rousseau e c'hallje gounit ar gloar, hogen nemet Kant Deiz ne badas distro Napoleon ha n'en doe ket Louis amzer d'en em gannañ. Goude Waterloo e tistroas d'ar gêr, da Angerville, hag eno e voe tieg ha breser.

En 1823, glac'haret-bras gant marv e vab henañ, e prenas 600 devezh-arat a zouar fall e Bro-Leon, en arvor Trelez, evit labourat douar. Treiñ paludoù e douar-labour ne oa ket aes : ret e oa mirout ouzh an tevenn da fiñval gant mor hag avel, ha ret mestroniañ an dour. Da gentañ e plantas gwez hag e hadas geot da zerc'hel an traezh.

War-dro 1830 ez eas Louis Rousseau a-du gant mennozhioù Saint-Simon, dont a reas da vezañ penn "iliz Brest"', ... 3 ezel anezhi. Goude ez eas a-du gant mennozhioù Fourier, ha goude gant ar gatoligiezh sokial, hag an emglev etre relijion ha skiant.

Eno e klaskas sevel ur falanksti.

Falanksti avat ne voe biskoazh. Pa varvas Louis Rousseau en 1856, e kendalc'has Emma hag o mab Armand kenderc'hel gant raktres Louis, met Keremma ne voe nemet lec'h hañviñ pemp bugel hag a savas pep a vaner e-kreiz an domani.

## Oberennoù
* 1832: *Profession de Foi de Louis Rousseau.* *Le Globe*, Ebrel 19, 1832
* 1834: *Association Catholique des Devoirs de l'Homme.* *Le Phalanstère*
* 1840-42: *Cours d'Economie Sociale, extraits de l'Université Catholique*
* 1841: *Croisade du dix-neufième Siècle: Appel à l'Effet de Reconstituer la Science Sociale sur une Base Chrétienne, suivi par l'Exposition Critique des Théories Phalanstériënnes*
* 1848: *La Clé de la Science: Études Sociales addressées au Future Moderateur de la République Française*
* 1850: *Des Propriétés de la Ligne Droite en Politique.* *L'Océan*, Du 30 ha kerzu 6

## Liammoù
* Touchard, J., *Aux Origines du Catholicisme Social: Louis Rousseau, 1787-1856.* Paris, 1968.
* Waché, B., 'Louis, Jean-Népomucène Rousseau (1787-1856).' *Le Site de l'Association de Keremma*.
* 'Louis Rousseau - Biographie' *Angerville 91*
* Dubos, J.C., 'Touchard, Jean: Aux Origines du Catholicisme Social: Louis Rousseau (1787-1856)' *Cahiers Charles Fourier* n° 10, Kerzu 1999, pp.&nbsp;136–138.
* Brehon, D., 'Keremma: Un Rêve de Phalanstère' *Site des Cousins de Keremma*
* Pellarin, Ch., *Souvenirs anecdotiques: médecine navale, saint-simonisme, chouannerie*, 1868, Librairie des sciences sociales, Paris-France. Read online link
Emgann C'haeronea (-338)

**Emgann C'haeronea** a c'hoarvezas e C'haeronea (Boiotia) e 338 kent JK. 

Eno e voe gwelet fin ar falanks hoplit, pa voe faezhet gant falanks Makedonia, disheñvel e neuz hag e zoare-brezeliñ. An emgann-se a voe unan eus ar re bouezusañ eus an Henamzer. Nerzhioù lu Aten ha Thebai a oa bet peurzistrujet. Dibosubl e oa dezho kenderc'hel da dalañ ouzh Fulub. Ar brezel a oa bet echuet a-benn neuze. 

## Pennadoù kar

* Batailhon sakr Thebai a voe diskaret da vare emgann C'haeronea.
Emgann C'haeronea

Pemp emgann a voe e-tal kêr C'haeronea, e Beotia:

# Kentañ Emgann C'haeronea (-447), etre Beotia hag Aten.
# Eil **[[Emgann C'haeronea (-338)|Emgann C'haeronea]]**, e 338 kent JK, ma voe trec'het lu Aten ha kevre keodedoù Gres gant falanks Fulup II Makedonia;
# Trede **[[Emgann C'haeronea (-245)|Emgann C'haeronea]]** en 245 kent JK ma voe trec'h lu Kevre an Etolianed war Kevre ar Veotianed.
# Pevare ** [[Emgann C'haeronea (-87)|Emgann C'haeronea]]** en 87 kent JK ma voe trec'h arme ar Republik Roman, renet gant besgouarnour proviñs Makedonia (proviñs roman), Quinto Bruzzio Sura, war arme Mitridates VI, roue Pontos.
# Pempvet ** [[Emgann C'haeronea (-86)|Emgann C'haeronea]]** en 86 kent JK ma voe trec'h arme ar Republik Roman, renet gant L. Cornelius Sulla war arme Mitridates VI, roue Pontos.
Falanks (kumuniezh)

Ar **falanks**, er sokiologiezh utopek savet gant ar prederour gall Charles Fourier, zo ur gumuniezh tud hag a vod o nerzh hag o ampartiz da genlabourat evit mad an holl.

Hervez an utopiezh-se e vo 1 620 den er falank, paotred ha merc'hed kement ha kement, 810 a bep seurt, bodet en ul lec'h, da labourat ha da vevañ, anvet falanksti.

Dont a ra ar ger falanks (« phalange » gant Fourier) diwar hini an arme c'hresian, en Henamzer.

Adkemeret e vo ar ger ivez, diwezhatoc'h, gant ar faskourien spagnol ha [José Antonio Primo de Rivera]], pa savint o Falanks Spagnol, gwall bell diouzh mennozhioù Fourier.

## Levrlennadur
* *Le Nouveau monde industriel et sociétaire ou invention du procédé d'industrie attrayante et naturelle, distribuée en séries passionnées*, Paris, Bossange père, 1829.
C'haeronea

**C'haeronea** pe **C'haeroneia** ( Χαιρώνεια / Khairốneia e henc'hresianeg) zo ur gêr eus Beotia, entre Fokis hag Attika, nepell diouzh ar stêr Kefisos ( Κηφισός). Abaoe 2011 eo stag ouzh kumun Livadeia.

## Istor
**C'haeronea**, anavezet ivez kent evel **Arne**, zo meneget e *Katalog al listri*, brudet he *gwiniegoù fonnus*, bro Ménesthios, mab d'ar roue Areithoos ( Ἀρηίθοος ), kadour e brezel Troia, ha da Phylomedusa.

Er marevezh klasel e paee truaj da geoded Orc'homenos. Goude e voe un distrig eus Beotia.

### Emgannoù
Meur a emgann zo bet e C'haeronea:
**Gwelout [[Emgann C'haeronea]]*.

## Tud
* Ploutarc'hos, ganet e C'haeroneia.

## Notennoù
I Like Bananas Because They Have No Bones

**I Like Bananas, Because They Have No Bones** zo ur ganaouenn saoznek fentus gant The Hoosier Hot Shots. Lakaet eo bet e meur a yezh, galleg, brezhoneg.

## Kanerien
* George Elrick, e 1936
* George Formby

## Yezhoù all
E galleg eo bet kanet gant Ray Ventura ha gant Le Grand Orchestre du Splendid e 1979.

## Notenn
The Hoosier Hot Shots

**The Hoosier Hot Shots** a oa ul laz pevar soner jazz stadunanat, eus Indiana, etre ar bloavezhioù 1930 ha 1970. Brudet eo c'hoazh hiriv o c'hanaouenn fentus I Like Bananas Because They Have No Bones.
Torch-leur

Un **torch-leur**, pe **serpilherenn**, zo un tamm danvez tev hag a servij da naetaat al leurzi. Peurvuiañ e vez implijet gant dour ha soavon, met gallout a ra ivez servij da sec'hañ ul leur gleb.
Phalange

**Phalange** zo ur ger gallek, a orin gresianek, hag anv meur a dra.

## Gerdarzh
Diwar ar ger φάλαγξ / phálanx, e henc'hresianeg, a zo falanks , e brezhoneg.

## Istor
* anv gallek roet da meur a arme abaoe an Henamzer, da veur a strollad politikel er broioù spagnolek ivez, falanks e brezhoneg,
**La Phalange*', anv roet d'an dud o chom en ur falanksti en XIXvet kantved.
**La Phalange*, kelaouenn
* Ar Phalange française, strollad politikel gall savet en 1955 gant Charles Luca niz da bried Marcel Déat, divodet e 1958 gant gouarnamant Pflimlin.

## Korfadurezh
*anv roet da eskern an dorn hag an troad, a zo oeñs e brezhoneg

## Oberennoù
* *Les Phalanges de l'Ordre noir*, istor treset gant Pierre Christin hag Enki Bilal.

## Kleub
* An *Union Jeanne d'Arc Phalange Quimper*, kleub e Kemper.
Andokides

**Andokides** (war-dro -440- war-dro -390) pe Ἀνδοκίδης / Andokídês e henc'hresianeg, a oa ur prezeger gresian, unan eus Prezegerien Attika. 

Anaout a reer e oberenn anavezet dindan an anv latin *De mysteriis*, a oa Περὶ τῶν μυστηρίων / Perì tô̄n mustèríōn e henc'hresianeg.

## E vuhez
Ganet e oa en Aten war-dro -440. Mab e oa da Leogoras, en un tiegezh a ouenn uhel, a lavare dont eus an haroz Odysseüs hag an doue Hermes. Daremprediñ a rae ar yaouankizoù pinvidik evel Alkibiades. 

Krediñ a reer e voe kaset da gannad meur a wech, da vroioù evel Thessalia, Makedonia, Molossia, Thesprotia, Italia ha Sikilia.

E -415, a-raok an droiad-vrezel graet gant morlu Aten da Sikilia, e voe tamallet da gemer perzh en afer an hermes. Ar re-se a oa delwennoù sakr a veze lakaet er c'hroashentoù, ma weled kalc'h ha kelloù doueed, hag a voe spazhet. Krediñ a ra istorourien zo hiriv ne oa ket digablus. Tapet e voe ha bac'het. Dieubet e voe dre ma prometas reiñ anvioù an dorfedourien. Dont a reas a-benn da saveteiñ e vuhez o tiskuliañ anvioù pevar den all hag a voe kondaonet d'ar marv. Diskuliet en dije e dad zoken ivez, met kement-se a nac'has bezañ graet atav. Kement-se a verkas e vuhez, rak un torfed bras e oa e metoù an aristokrated eveltañ, ma n'eo ket ar gwashañ torfed. Koll a reas e wirioù a geodedour, ha harluet e voe. Beajiñ a reas, daremprediñ tud a c'halloud, ha n'eo ket implij doareoù onest atav, evel e Kiprenez, ma reas kenwerzh.

## Oberennoù
Darnoù eus e oberennoù a c'haller lenn an droidigezh saoznek anezhe el lec'hienn saoznek *Perseüs*: 
#''Diwar-benn ar C'hevrinoù'' ( "*De Mysteriis*"). Emzifenn Andokides pa oa tamallet dezhañ oberoù disakr o kemer perzh e Kevrinoù Eleusis
#''Diwar-benn an Distro'' ( "*De Reditu*"). Engalv graet gant Andokides evit gallout distreiñ d'e gêr c'henidik hag evit ma vo lamet ar bevennoù d'e wirioù keodedel .
#''Diwar-benn ar peoc'h gant Sparta'' ( "*De Pace*"). Diwar-benn ar peoc'h gant Sparta
#Against Alcibiades ( "*Contra [[Alkibiades |Alcibiadem]]*").

## Notennoù ha daveennoù
The Bridge 2017

***The Bridge 2017*** eo ar redadeg treuzatlantel etre ar mordreizher *[[Queen Mary 2]]* ha peder bag lieskouc'h bras, adalek Pont Sant-Nazer (d'ar 25 a viz Even) betek Pont Verrazano e New York (d'ar 1 a viz Gouere).

Sturiet eo ar bigi evel-henn:
* *Actual*: skipailh Yves Le Blévec
* *Idec Sport*: skipailh Francis Joyon 
* *Macif*: skipailh François Gabart
* *Sodebo Ultim*: skipailh Thomas Coville 

Aozet eo bet ar redadeg gant ar bageer Damien Grimont (Record SNSM, Solidaire du Chocolat) evit lidañ dilestradeg ar *Sammies*, ar soudarded stadunanat erruet e Bro-C'hall e 1917.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Gildas Mahé

**Gildas Mahé**, bet ganet e 1975 e Brest, a zo ur bageer-dre-lien breizhat. Emañ o chom e Kemper.

## Loreadeg

Kemeret en deus perzh e meur a redadeg.

Kentañ e voe e:
* Transmanche en Double (asambles gant Benoît Petit) ha Mini-Fastnet (asambles gant Rodolphe Jacq) e 2001
* Spi Ouest-France hag Obélix Trophy e 2004
* Tro Breizh dre-lien (asambles gant Thierry Chabagny) ha Course Croisière EDHEC e 2005
* Transmanche en e-unan, National équipages Figaro (asambles gant Morgan Riou, Tangi Mahé, Erwan Taulois, Guillaume Bérenger, Julien Morvan) ha National Pogo 40 e 2006
* Redadeg Bro-C'hall en donvor en e unan e 2007
* Istanbul Europa Race e 2009 
* Atlantique Télégramme de Lorient e 2010
* Tro Breizh dre-lien (asambles gant Morgan Lagravière) e 2011
* Solo Figaro Massif Marine e 2012
* Commodore's cup e 2016

A-raok eo bet kampion:
* Frañs skiperien diwanat First Class 8 e 2000
* Frañs 420 e 1994 ha 1995
* Europa 420 e 1993
* Frañs Optimist e 1988

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Video Banque Populaire 2009
* Video skipaj Transat AG2R 2010
* Video 28/04/2010 Transat AG2R 2010
Hacksaw Ridge

**Hacksaw Ridge** zo ur film buhez istorel ha brezel embannet e 2016 ha sevenet gant Mel Gibson. An istor a gont buhez Desmond Doss, ur peoc'hgarour kristen stadunanat a emezelas en US Army hag a voe kaset evel infirmiour stourm war Talbenn Brezel ar Meurvor Habask. Desmond Doss en devoa bet kudennoù evit bezañ degemeret el lu dre ma ne felle ket dezhañ dougen un arm forzh pe hini a vije. Kalonek e voe en emgannoù pa saveteas degadoù a vuhezioù stadunanat hag enoret e voe gant ar Medal of Honor, "evit ur servij uheloc'h eget e zlead e-pad Emgann Okinawa. (*for service above and beyond the call of duty during the Battle of Okinawa*).

Renet e oa ar film gant Mel Gibson, skrivet gant Andrew Knight ha Robert Schenkkan, ha diazezet e oa war un teulfilm embannet e 2004 hag a gonte istor Desmond Doss. Er film e kaver Andrew Garfield o c'hoari Doss, Sam Worthington, Luke Bracey, Teresa Palmer, Hugo Weaving, Rachel Griffiths ha Vince Vaughn. Embannet e oa bet e Stadoù-Unanet Amerika d'ar 4 a viz Du 2016, ha degemeret mat-tre ; rastellet e voe gant ar film 175,3 milion a zollaroù dre ar bed.

## Skeudennoù

Urasoe Tunnel Exit.jpg|Ur sell war linenn difenn Urasoe lesanvet Hacksaw Ridge.
Doss Maeda.jpg|Desmond Doss e-pad Emgann Okinawa
Desmond Doss CMH award.jpg|Desmond Doss enoret gant ar prezidant Truman e miz Here 1945


## Notennoù ha davennoù

## Liammoù diavaez
* Hacksaw Ridge war IMDb
* Hacksaw Ridge war Rotten Tomatoes
* Twitter Hacksaw Ridge