open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abri du Marin

An ***Abri du Marin*** (Goudor ar Vartoloded) a oa tier-herberc'h krouet gant Jacques de Thézac e deroù an  e perzhier Breizh, e Kerne dreist-holl, evit ar vartoloded a voazie tremen o amzer re alies en tavarnioù. Lec'hiet mat e oant e-kichen ar c'haeoù hag ar chaoserioù ma veze staget ar bagoù.

Jacques de Thézac en doa graet eus ar Goudorioù-se binvioù evit stourm ouzh ar baourentez hag an dienez sokial, lec'hioù plijus evit degemer ar vartoloded.

Etre 1900 ha 1940 e oa tremenet 14 milion a dud dre ar Goudorioù. Eus 1940 da 1976 e voe 6 milion a dud c'hoazh.

## Savidigezhioù ''Abris du marin''
Awenet e oa bet Jacques de Thézac gant *sailor’s homes* Breizh-Veur, a oa tier livet en roz savet er perzhier.

Unnek *Abri du marin* a voe savet etre 1900 ha 1933 : dek e Penn-ar-Bed hag unan e Mor-Bihan. Re all a voe c'hoazh, pa voe savet pemzek en holl etre 1900 ha 1952.

Er bloavezhioù-mañ e voe digoret *Abris du Marin* :
* Kerzu 1899, war Enez-Sun
* C'hwevrer 1900 : er Gelveneg.
* Genver 1901 : e *[[Lanrieg|Passage-Lanriec]]*.
* Du 1901 : e Gwaien, hag e Konk-Kerne (kae ar Groaz), a voe troet en herberc'hti yaouankiz e 1960.
* Kerzu 1901 : e Porzh-Lae (Ar Gerveur).
* 1903 : e Kameled.
* Du 1904 : Goudor ar Vartoloded Sant Voran.
* 1906 : un eil war Enez-Sun.
* 1908 : en Enez-Tudi.
* 1909 : e Rosko.
* Goude 1910 : e Konk-Leon.
* 1912 : e Douarnenez, hiriv ti ar Chasse-marée.
* 1952 : e Sant-Wenole (Penmarc'h).
* Deiziadoù dianav : Poulgwazeg, Enez Houad, Porzh-Maria.

## Skeudennoù

File:993 Douarnenez.JPG|Douarnenez : Ti ar *Chasse-Marée* (talbenn ar gevred)
File:175 Douarnenez.JPG|Douarnenez : Ti ar *Chasse-Marée* (talbenn)
File:Une salle de l'Abri du marin d'Audierne en hiver vers 1914.jpg|E Gwaien e goañvezh 1914
File:La salle de couchage de l'Abri du marin d'Audierne vers 1914.jpg|Ar sal-gousket e Gwaien war-dro 1914
File:Sainte-Marine 010 L'abri du marin.JPG|E Sant-Voran, war-dro 1905
File:Sainte-Marine Abri du marin Mousses faisant de la dentelle.JPG| E Sant-Voran : moused oc'h ober dantelezh evit gounit o boued e-pad enkadenn ar sardin (deroù an XXvet kantved) 
File:Sainte-Marine 012 L'abri du marin Vue intérieure de la salle principale.JPG|E Sant-Voran 
File:Sainte-Marine 013 Abri du marin Sainte-Marine Affiche.JPG|E Sant-Voran : skritell 
File:Abri du marin Combrit Ste Marine.jpg|E Sant-Voran
File:BENODET 347.jpg|E Sant-Voran


## Brezhoneg
Tammoù brezhoneg a weler war luc'hskeudennoù kozh, met war a seblant int bet diverket holl.

## E lec'hioù all
*Unan a oa en Enez Yeu ivez
*Ur ranndi da feurmiñ zo anvet heñvel, e Kastell-Nevez ar Faou, netra da welout gant an tier istorel war an aod.

## Liammoù diavaez
*Un tamm istor : Lec'hienn Sant-Voran

## Notennoù
Variola louti

***Variola louti*** a zo ur spesad pesked-mor kavet eus aodoù reter Afrika da gornôg Amerika, pergen war-dro Indonezia (Mor Arafura), Aostralia hag Azia ar Reter.

## Notennoù ha daveennoù
Callithrix flaviceps

***Callithrix flaviceps*** a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo.

## Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned ha frouezh, ha dreist-holl diwar ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez
Kavout a reer al loen e koadeier gleb gevred Brazil (gevred Espírito Santo, hanternoz Rio de Janeiro, Minas Gerais).

## Liammoù diavaez
* ''Callithrix (Callithrix) flaviceps'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Rummatadur
Renket eo en isgenad *Callithrix (Callithrix)*.

## Notennoù ha daveennoù
Callithrix kuhlii

***Callithrix kuhlii*** a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

Dont a ra e anv eus hini al loenoniour alaman Heinrich Kuhl (1797-1821), bet eiler Coenraad Jacob Temminck (1778-1858) e muzeom Leiden (Izelvroioù).

## Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo.

## Boued
Bevañ a ra al loen diwar frouezh, nektar hag ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez

Bevañ a ra al loen e koadegi trovanel hag istrovanel reter Brazil.

## Rummatadur
Renket eo en isgenad *Callithrix (Callithrix)*.

## Liammoù diavaez
* ''Callithrix (Callithrix) kuhlii'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Lanrieg

**Lanrieg** zo ur gumun gozh eus Breizh, e Kerne-Izel, staget ouzh Konk-Kerne abaoe an 21 a viz C'hwevrer 1959.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 109 gwaz ag ar gumun, eleze 3,82% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Reter-Nesañ]]
* Mervel a reas ur milour eus an Tirlu gall d’ar 25 a viz  Genver 1920 en El Hammam e Kilikia e Turkia.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 39 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 2 a viz Ebrel 1961 e Batna (departamant Batna) .
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise_Notre_Dame_de_Lorette_-_Lanriec.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron Varia Loreto*, bet savet war-dro 1477.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
## Tud
* Yann-Vari Nikolaz (1848-1899), beleg ha skrivagner breizhat, genidik eus Plougerne, a voe persoun katolik e Lanrieg.
## Notennoù ha daveennoù
Plouhinec

**Plouhinec** a zo anv gallek div gumun eus Breizh-Izel : 
*Ploeneg, e Kerne,
*Pleheneg, e Bro-Gwened.

## Gerdarzh
Diwar ploe (« parrez ») hag *ethin* « lann», hag an dibenn -ec. Ithinuc pe Ecthinoc a zo « lanneg ».

Hervez un displegadur all e teufe eus anv sant Winog.
Anv-stroll

Un **anv-stroll** (*collective noun* e saozneg) zo un doare da verkañ liester an anv-kadarn. E brezhoneg eo un anv lies hag a saver e unander o stagañ an dibenn *-enn* outañ. Doareoù all zo e yezhoù all.

## En alamaneg
En alamaneg e reer gant ar rakger *ge-* da sevel anvioù-stroll, a vez nepreizh alies, evel : 
*das Gebirge, "menezioù"
Testamant nevez hon aotrou Jézuz-Krist

**Testamant nevez hon aotrou Jézuz-Krist** zo un droidigezh eus an Testamant Nevez savet gant Yann-Frañsez ar Gonideg (1775-1838), hag embannet en Angoulême e 1827.

## Liammoù diavaez
*Ur bajenn e wikisource : https://br.wikisource.org/wiki/Pajenn:Dizanv_-_Testamant_Nevez_Hon_Aotrou_hag_Hor_Zalver_Jesus-Christ.djvu/12

## Notennoù
Callithrix humeralifera

***Callithrix humeralifera*** (pe *Mico humeralifera*) a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo.

## Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned, frouezh hag ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez

Kavet e vez en un takad bihan a-walc'h, etre ar stêrioù Tapajós (Brazil) ha reoù Madeira ha Roosevelt.

## Rummatadur
Renket eo en isgenad *Callithrix (Mico)*.

## Liammoù diavaez
* ''Callithrix (Mico) humeralifera'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
The Incredibles

***The Incredibles*** a zo ur film tresadennoù-bev saoznek, sevenet gant ar filmaozer stadunanat Brad Bird.

Produet gant Pixar Animation Studios ha Walt Disney Pictures e voe skignet evit ar wech kentañ d'ar 27 a viz Here 2004 da-geñver Festival filmoù Londrez (Bro-Saoz). C'hwec'hvet film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h *[[Finding Nemo]]* (e miz Mae 2003) hag a-raok *[[Cars]]* (e miz Mezheven 2006).

## Notennoù ha daveennoù
Buceros hydrocorax

***Buceros hydrocorax*** a zo ur spesad kalaoed eus kerentiad ar Bucerotidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous emañ brosezat an tri isspesad anezhañ — *Buceros hydrocorax hydrocorax*, *Buceros hydrocorax mindanensis* ha *Buceros hydrocorax semigaleatus* — e Filipinez an hanternoz ma vez graet "kalaw" anezhañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Buceros hydrocorax'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Jacques de Thézac

**Jacques de Thézac** (ganet en Orléans en 1862 - marvet e Kombrid e 1936) a oa ur moraer, tudoniour, luc'hskeudenner gall, ha saver an tier anvet Abri du Marin.

Mab e oa da Émile Compagnon de Thézac ha da Louise de Balby de Vernon. En 1888 e ti timezas d'ur Vreizhadez, Anne de Lonlay, a oa o chom e maner ar Portzou, e Lanrieg. Mont a reas an dud nevez da chom neuze da Sant-Voran.
Muniadona Kastilha

**Muniadona Kastilha** pe Mumadonna Sánchez (995–1066), anvet ivez * Mayor* pe *Munia*, a voe rouanez Pamplona dre he dimeziñ d'ar roue Sancho Garcés III Pamplona (1011–1035). Ouzhpenn-se, dre he gwirioù a diegezh, e renas ivez war Ribagorza (1017–1035) ha Kastilha (1028–1035).

## Istor

Merc'h e oa da Sancho García kont Kastilha ha d'e bried Urraca Gómez eus an tiegezh Banu Gómez. Dimezet e voe Muniadona d'ar roue Sancho Garcés III Pamplona, lesanvet «el Mayor», war-dro 1011. 
 
## Pennad kar
* Muniadona
Egretta dimorpha

***Egretta dimorpha*** a zo ur spesad evned hirc'harek eus kerentiad ar Pelecaniformes.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-dour, kresteneged bihan, pesked bihan ha raned.

## Rummad
Hervez an evnoniourien e vez renket ***Egretta dimorpha*** en urzhiad Ciconiiformes pe Pelecaniformes.

## Annez
Bevañ a ra al labous e Madagaskar hag en inizi Aldabra ha Gorroidigezh ma plij ar bazennoù damsall dezhañ.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Egretta vinaceigula

***Egretta vinaceigula*** a zo ur spesad evned hirc'harek eus ar c'herentiad Ardeidae.

Anvet e voe *Melanophoyx vinaceigula* (kentanv) da gentañ-penn (e 1895) gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar besked bihan peurvuiañ, diwar velc'hwed-krogennek ha nadozed-aer gwech an amzer.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e geunioù ha korzegi kreisteiz-kreiz Afrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Egretta vinaceigula'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Egretta vinaceigula'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kontelezh Kastilha

**Kontelezh Kastilha** a oa ur gontelezh eus rouantelezh León, savet en 850 evit Rodrigo Kastilha. Dont a reas da vout emren en 932, ha dizalc'h a-grenn en 1065 evel rouantelezh Kastilha.

Adpoblet e voe gant tud eus pobloù all (Leoniz, goted, Astured, Vaskoned, kantabred, mozarabed ...). 

## Pennad kar
*Bardulia
Elisabeth von Hessen

**Elisabeth von Hessen** zo anv meur a briñsez :

## XVvet kantved
* Elisabeth von Hessen (1453–1489), deut da vout, dre zimeziñ, kontez Nassau-Weilburg

## XVIvet kantved
* Elisabeth von Hessen (1466–1523), deut da vout, dre zimeziñ, kontez von Nassau-Dillenburg
* Elisabeth von Hessen (1502–1557), deut da vout, dre zimeziñ, Erbprinzessin von Sachsen
* Elisabeth von Hessen (1503–1563), deut da vout, dre zimeziñ, dugez Zweibrücken und Pfalzgräfin von Simmern
* Elisabeth von Hessen (1539–1582), deut da vout, dre zimeziñ, Kurfürstin von der Pfalz
* Elisabeth von Hessen-Darmstadt (1579–1655), deut da vout, dre zimeziñ, kontez Nassau-Weilburg-Gleiberg

## XVIIvet kantved
* Elisabeth von Hessen-Kassel (1596–1625), deut da vout, dre zimeziñ, dugez Mecklenburg-Güstrow
* Elisabeth Magdalena von Hessen-Darmstadt (1600–1624), deut da vout, dre zimeziñ, kontez Württemberg-Mömpelgard
* Elisabeth von Hessen-Kassel (1634–1688), abadez kouent Herford
* Elisabeth Amalia von Hessen-Darmstadt (1635–1709), deut da vout, dre zimeziñ, dugez Neuburg und Jülich-Berg sowie Kurfürstin von der Pfalz

## XVIIIvet kantved
* Marie Elisabeth von Hessen-Darmstadt (1656–1715), deut da vout, dre zimeziñ, dugez Sachsen-Römhild.
* Elisabeth Dorothea von Hessen-Darmstadt (1676–1721), deut da vout, dre zimeziñ, Landgräfin von Hessen-Homburg

## XIXvet kantved
* Elisabeth von Hessen-Darmstadt (1864-1918), pe *Jelisawjeta Fjodorowna Romanowna*, priñsez-veur Rusia; 
* Elisabeth von Hessen-Darmstadt (1895–1903), merc'h d'an dug-meur Ernst Ludwig ha Victoria Melita
Callithrix leucippe

***Callithrix leucippe*** (pe *Mico leucippe*) a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo.

## Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned, frouezh hag ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez

Kavet e vez al loen en un dachennig eus stad Pará, e hanternoz Brazil, er c'hreisteiz d'an Amazon.

## Rummatadur
Renket eo en isgenad *Callithrix (Mico)*.

## Liammoù diavaez
* ''Callithrix (Mico) leucippe'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Heniochus intermedius

***Heniochus intermedius*** a zo ur spesad pesked-mor eus kerentiad ar c'hChaetodontidae.

## Doareoù pennañ

## Annez
Bevañ a ra e hanternoz Meurvor Indez. 

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Autrigones

An **Autrigones** a oa ur bobl rakroman o chom e hanternoz ledenez Iberia, etre ar stêrioù Asón ha Nerbioi. Meneget eo o anv gant Titus Livius, er bloaz 76 kent JK , en tolead a zo deuet da vezañ Bizkaia hag Araba, en Euskal Herria, hag e hanternoz Proviñs Burgos. En-dro dezho e oa ar g- Cantabri er c'hornôg, ar g-Caristii er reter, ar v-Berones er gevred, hag an d-Turmodigi er c'hreisteiz.

N'ouzer ket ha Kelted e oant, daoust ma kaver anvioù keltek en tolead, evel *Uxama Barca* ha re all gant al lostger *-briga*, da neuze e vefent bet euskarekaet evel o amezeien Caristii ha Varduli

## Notennoù
Synodus variegatus

***Synodus variegatus*** a zo ur spesad pesked.

## Doareoù pennañ

## Annez
Bevañ a ra eus Meurvor Indez da Meurvor Habask. 

## Daveoù
Caristii

**Caristii** a vez lavaret eus ur bobl rakroman e hanternoz Ledenez Iberia, er broioù deuet da vout Bizkaia hag Araba, en Euskal Herria. Krediñ a reer e c'hallfent bout kar pe d'ar Gantabred pe d'ar Geltibered, pe d'ar Vaskoned. Er c'hornôg dezho e oa an Autrigones, er reter ar Várdulos.

## Orin
Bevañ a raent tre en tolead ma vez komzet rannyezh Bizkaia hiriv.
N'ouzer ket koulskoude pe e oant Akwitaned, ha kerent d'ar Vaskoned, pe Kelted, ha neuze kerent d'ar Gantabred ha d'ar Geltibered hag euskarekaet goude.

## Notennoù
Stêr Anton Ruiz

Ar **Stêr Anton Ruiz** (*Río Anton Ruiz* e spagnoleg) zo ur stêr e Puerto Rico, un 10&nbsp;km hed dezhi. Eieniñ a ra e Collores, ha tremen dre Humacao ha Naguabo.
Stêr Asón

Ar **Stêr Asón** zo ur stêr en Cantabria, e hanternoz Spagn, ha 44km hed dezhi, hag a ya d'en em deuler e Mor Kantabria . 

Eieniñ a ra er * peña de Azalagua*, 680 metr a uhelder, er *Parque Natural de los Collados del Asón*. Difoupañ a ra eus ur vougev hag ober ul lamm-dour dreist ar Peña. Aberiñ a ra er Ría de Limpias, a zigor war Mor Kantabria, etre Limpias ha Colindres. 

Ar stêrioù Bustablado, Gándara, Carranza ha Vallino eo hec'h adstêrioù.
Asón

**Asón** zo un anv lec'h spagnolek.

## Lec'hioù
* Ar **[[Stêr Asón]]** en Cantabria, e hanternoz Spagn.
* Ar **[[Valle del Asón]]**, saonenn ar stêr Asón, hag unan eus komarkoù Cantabria
* **[[Asón (Soba)|Asón]]**, kêriadenn e kumun Soba, en Cantabria.
* **[[Asón (Arredondo)|Asón]]**, kêriadenn e kumun Arredondo, en Cantabria .
* **[[Val del Asón]]**: kêriadenn e kumun Arredondo, en Cantabria.
* **[[Komark Asón-Agüera]]**, unan eus komarkoù Cantabria.
* **[[Parque Natural Collados del Asón]]**, park naturel e kumuniezh emren Cantabria.
Ría de Limpias

**Ría de Limpias** zo un aber e Kantabria, e hanternoz Spagn, ma en em daol ar stêr Asón, er c'hreisteiz da gêr Conlindres.

Ur rann eus bae Santoña eo, etre kêriadenn Limpias ha pont Treto, evit ar skourr reter anezhi ; ar skour kornôg a vez graet "Ría de Angustina" anezhi. "Ría de Treto" a lavarer adalek ar pont.
The Hitchhiker's Guide to the Galaxy

*[[The Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]* (*Sturlevr ar Bizmeutaer er Stergoumoulen*) zo ur stirad fent ha skiant-faltazi savet gant ar skrivagner saoz Douglas Adams (1952-2011).

Boulc'het e oa bet gant un abadenn skingomz war BBC Radio 4 e 1978. Azasaet eo bet e stummoù all, hag aet eo d'un oberenn liesvedia etrebroadel. E-touez an azasadennoù ez eus pezhioù-c'hoari, pemp levr embannet etre 1979 ha 1992, ur c'hwec'hvet levr skrivet gant Eoin Colfer e 2009, ur stirad skinwel, ur c'hoari video war urzhiataer, ha bannoù-treset. Ur film zo bet produet gant Hollywood, er Rouantelezh-Unanet, deuet er-maez e miz Ebrel 2005. Gant Douglas Adams eo bet krouet ul lodenn eus an azasadennoù-mañ, al levrioù, ar stirad skinwel, ar c'hoari ha brouilhed film Hollywood en o zouez.

Eus an oberenn-mañ e teu ar  Goulenn Veur diwar-benn ar Vuhez, an Hollved ha Pep Tra , a zo bet savet, hervez an istor, ouzh ur robot hollouiziek, en defe lakaet 7 milion a vloavezhioù ha hanter evit respont "42". Kement-se zo troet d'ur *[[meme]]* war an Internet, ha kavet e vez daveoù d'an niver-mañ en ur bern oberennoù all.

## Levrlennadur
*  Douglas Adams, *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy*, Del Rey, 1995 
: *Le Guide du voyageur galactique*, Folio, 2010
Dis, quand reviendras-tu ?

***Dis, quand reviendras-tu ?*** zo ur ganaouenn c'hallek savet gant ar ganerez c'hall Barbara.
Kanañ a ra an arzourez diwar-benn daou zen dispartiet, ar vaouez o c'hortoz ar gwaz, hag an amzer o tremen.

## Kanerien
*Dis quand reviendras-tu ?* zo bet kanet gant un toullad kanerien all :
* Thierry Amiel
* Jean-Louis Aubert
* Nilda Fernández
* Bénabar
* La Grande Sophie
* Eva
* Martha Wainwright
* Nolwenn Leroy
* Jules Pélissier
* Marie-Paule Belle
Cantabri

**Cantabri** a veze laret gant ar Romaned eus un toullad pobloù o chom e hanternoz ledenez Iberia.

Amaya e oa o c'hêr-benn. En-dro dezho e oa Autrigones, Astured ha pobloù all

## Ar pobloù
Sed anvioù an 11 pobl kantabr:
* Avarigines, 
* Blendii (pe Plentusii), 
* Camarici, 
* Concani, 
* Coniaci, 
* Morecani, 
* Noegi, 
* Orgenomesci, 
* Salaeni, 
* Vadinienses 
* Velliques
Museu Paraense Emílio Goeldi

Ar **Museu Paraense Emílio Goeldi** a zo un ensavadur enklaskoù lec'hiet e kêr vBelém e stad Pará (hanternoz Brazil).

Krouet e oa bet d'ar 6 a viz Here 1866 gant an naturour braziliat Domingos Soares Ferreira Penna (1818-1888), "Associação Philomática" ("Mignoned ar Skiantoù") e anv kentañ. D'ar 25 a viz Meurzh 1871 ez eas ar gevredigezh da vMuseu Paraense ent ofisiel, Ferreira Penna anvet da gentañ rener.

Renet e voe gant Emílio Goeldi (1859-1917) adalek an 9 a viz Mezheven 1894 betek miz Meurzh 1907 ha roet anv ar skiantour suis d'an ensavadur da zougen bri dezhañ.

## Roll renerien an ensavadur
* 1872-73 : João Baptista Gonçalves da Rocha,
* 1873-81 : Joaquim Pedro Corrêa de Freitas (1829-1888),
* 1881-82 : José Coelho da Gama e Abreu (1832-1906),
* 1882 : Antonio Manuel Gonçalves Tocantins (1836-1905),
* 1882-1884 : Domingos Soares Ferreira Penna,
* 1883-1884 : Joaquim Pedro Corrêa de Freitas,
* Hildebrando Barjona de Miranda,
* 1885 : Abel Augusto César de Araújo,
* 1886-1888 : Álvaro Pinto de Pontes e Souza,
* 1894-1907 : Emílio Augusto Goeldi,
* 1907-1914 : Jacques Hüber (1867-1914),
* 1914-1921 : Maria Emilie Snethlage (1868-1929),
* Rodolfo Siqueira Rodrigues,
* 1930-1936 : Carlos Estevão de Oliveira (1880-1946),
* [...].

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar muzeom.
Callithrix mauesi

***Callithrix mauesi*** ( pe *Mico mauesi*) a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo.

## Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned ha frouezh kement ha diwar ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez

Ne gaver al loen nemet war glannoù kornôg Rio Maués Açu, e stad Amazonas (Brazil), ma plij ar c'hoadegi trovanel gleb stank dezhañ.

## Rummatadur
Renket eo en isgenad *Callithrix (Mico)*.

## Liammoù diavaez
* ''Callithrix (Mico) mauesi'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Epinephelus malabaricus

***Epinephelus malabaricus*** a zo ur spesad pesked-mor eus kerentiad ar Serranidae.

## Doareoù pennañ

## Annez
Bevañ a ra eus Meurvor Indez da vMeurvor Habask. 

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Coris aygula

***Coris aygula*** zo ur spesad pesked.

## Doareoù pennañ

## Annez
Bevañ a ra eus Meurvor Indez da Meurvor Habask. 

## Daveoù
Monguito

**Monguito** "El Unico", pe **Ramón Quian**, zo ur c'haner kuban, ganet e proviñs Matanzas, ha marvet e Mae 2006, e New York. Evel Ismael Rivera, e kanas ar son montuno dreist-holl.

* https://www.youtube.com/watch?v=-gp3imh1bxY
Rita Montaner

**Rita Montaner** (1900, Guanabacoa - 1958 La Habana) a oa ur ganerez kuban.

Merc'h e oa d'ur medisin gwenn, Domingo Montaner Pulgarón,ha d'un hironez, Mercedes Facenda. Bevañ a reas en ur metoù ma kenveve sevenadur Europa spagnolek ha hini Afrika. Yaouankik e studias sonerezh, hag ur vedalenn aour a voe roet dezhi d'hz 13 vloaz. Goude ma oa pianourez ampart e tivizas gouestlañ he buhez d'ar c'han.

Kregiñ a reas da ganañ zarzuela.

## Liammoù diavaez
*  : http://www.montunocubano.com/Tumbao/biographies/montaner,%20rita.htm
Hirvoudoù

**Hirvoudou** (skrivet *Hirvoudoù* hiriv) zo ur ganaouenn vrezhonek gant Augustin Konk (1874-1952). Savet eo diwar ar varzhoneg *The Banks O' Doon*, gant ar barzh skosat Robert Burns.

E 1995 e oa bet enrollet gant Alan Stivell, en e bladenn Brian Boru, ma veske an daou skrid.
Johannes Cuba

**Johann Wonnecke von Kaub**, lesanvet **Johann[es] Dronnecke**, pe **Johannes de Cuba** e latin, ha *Jehan Cuba* pe *Jean de Cuba* e galleg, ganet war-dro 1430 ha marvet war-dro 1503-1504, a oa ur medisin ha louzaouer alaman hag a savas ar c'hentañ levr istor naturel en ur yezh estreget latin, anvet *Der Ghenocklicke Gharde der Suntheit*, hag a voe brudet bras.
Iliz-veur Wells

**Iliz-veur Wells** zo un iliz-veur e kêr Wells e Somerset e Bro-Saoz. Lakaet eo bet da « unan eus ar re vravañ » ha « barzhelañ » a-douez ilizoù-meur Bro-Saoz.

## Liammoù diavaez
* 
## Notennoù
Zouc

**Zouc**, bet ganet Isabelle von Allmen d'an 29 a viz Ebrel 1950 e Saint-Imier (Kanton Bern, Suis), a zo ur fentigellourez suis.

Kemeret he deus perzh en un nebeud filmoù :
## Er skinwel : tri film
* 1974 : *[[L'Alboum de Zouc]]* sevenet gant Claude Massot.
* 1983 : *[[Monsieur Abel]]* sevenet gant Jacques Doillon.
* 1992 : *[[Sandra, c’est la vie]]* gant Dominique Othenin-Girard.

E miz Kerzu 1987 he devoa dalc'het roll ur strobinellerez er filmig sevenet gant ar filmaozer gall Laurent Boutonnat (1961-) evit ar ganaouenn *[[Sans contrefaçon]]* gant Mylène Farmer (1961-) :  Filmig ''Sans contrefaçon''.
## Er sinema : eizh film
* 1975 : *[[Parlez-moi d'amour (film, 1975)|Parlez-moi d'amour]]* sevenet gant Michel Drach.
* 1977 : *[[Le Couple témoin]]* gant William Klein.
* 1985 : *[[Drôle de samedi]]* gant Bay Okan.
* 1990 : *[[Trois années]]* gant Fabrice Cazeneuve.
* 1991 : *[[Caccia alla vedova]]* gant Giorgio Ferrara.
* 1993 :
** *[[Belyy korol, krasnaya koroleva]]* (*Белый король, красная королева*) gant Sergueï Bodrov,
** *[[Justinien Trouvé ou le Bâtard de Dieu]]* gant Christian Fechner.

## He fezhioù-c'hoari
 War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.

## Liamm diavaez
* '''Zouc''' war Internet Movie Database
Callithrix saterei

***Callithrix saterei*** (pe *Mico saterei*) a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

Kavet e voe ar spesad gant ar skiantour braziliat Marc van Roosmalen (1947-), un arbennigour war ar primated, hag anvet gant José de Sousa e Silva Júnior ha Maurício de Almeida Noronha.

## Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo.

## Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned ha frouezh kement ha diwar ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez

Brosezat eo e gwalarn Brazil, en un takad etre ar stêrioù Rio Abacaxis ha Canumã.

## Rummatadur
Renket eo en isgenad *Callithrix (Mico)*.

## Liammoù diavaez
* ''Callithrix (Mico) saterei'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Kerango

**Kerango** (*Kerangoff* eo an henstumm miret e galleg) zo anv meur a lec'h e Breizh-Izel:
**Kerango*, karter e Brest, ennañ ur skol Diwan (unan eus div skol Diwan Brest)
**Kerango* e Plouzane
Arnaldo Antunes

**Arnaldo Augusto Nora Antunes Filho**, ganet d'an 2 a viz Gwengolo 1960 e São Paulo, zo ur barzh ha kaner brazilian.

## Albomoù
* *[[Nome (álbum)|Nome]]* (1993)
* *[[Ninguém]]* (1995)
* *[[O Silêncio (albom)|O Silêncio]]* (1996)
* *[[Um Som]]* (1998)
* *[[Paradeiro]]* (2001)
* *[[Saiba]]* (2004)
* *[[Qualquer (albom)|Qualquer]]* (2006)
* *[[Iê Iê Iê (albom Arnaldo Antunes)|Iê Iê Iê]]* (2009)
* *[[Disco (albom Arnaldo Antunes)|Disco]]* (2013)
* *[[Já É]]* (2015)
* *RSTUVXZ* (2018)
* *O Real Resiste* (2020)

#### Albomoù en-bev
* *[[Ao Vivo no Estúdio]]* (2007)
* *[[Ao Vivo lá Em Casa]]* (2010)
* *[[Acústico MTV - Arnaldo Antunes]]* (2012)
* *Ao Vivo em Lisboa*  (2017)

#### Trilhas sonoras
* *[[O Corpo (álbum)|O Corpo]]* (2000)

#### Spesiel
* *Pequeno Cidadão* (2009) (gant Antonio Pinto, Edgard Scandurra ha Taciana Barros)
* *[[Especial MTV - A Curva da Cintura]]* (2011) (gant Edgard Scandurra ha  Toumani Diabaté)

### Gant an Titãs
#### Albomoù
* *[[Titãs (albom)|Titãs]]* (1984)
* *[[Televisão (albom)|Televisão]]* (1985)
* *[[Cabeça Dinossauro]]* (1986)
* *[[Jesus Não Tem Dentes no País dos Banguelas]]* (1987)
* *[[Õ Blésq Blom]]* (1989)
* *[[Tudo ao Mesmo Tempo Agora]]* (1991)

#### En-bev
* *[[Go Back]]* (1988)

### Gant an  Tribalistas
* *[[Tribalistas (albom 2002)|Tribalistas]]* (2002)
* ''Tribalistas'' (2017)

## Liammoù diavaez
*Gant Marisa Monte : YouTube
*Gant Erasmo Carlos: YouTube
## Notennoù
Parkadoù Sivi Da Viken

**Parkadoù Sivi Da Viken** zo un dastumad kanaouennoù saoznek ha spagnolek troet e brezhoneg gant Mark Kerrain hag embannet gant Sav-Heol e 2016 
Dont a ra anv al levrig eus hini ar ganaouenn saoznek *[[Strawberry Fields Forever]]* (The Beatles, miz C'hwevrer 1967).

War skeudenn ar golo e weler ur sivienn, anezhi un darnig eus Liorzh ar plijadurezhioù, oberenn veur an Izelvroad Hieronymus Bosch e 1503. War gein al levr e weler tud eus Plougastell o sivia. 

## Kanaouennoù
* *Parkadoù Sivi Da Viken*, diwar *[[Strawberry Fields Forever]]*,
* *[[Jambalaya]]*, diwar ganaouenn Hank Williams,
* *Skañv va yalc'h ha toull va faner*, diwar *[[My Bucket's Got a Hole in It]]* gant Hank Williams,
* *Cucaracha Breizh*, diwar *[[La cucaracha]]*,
* *En deiz ma teuio al lestr en-dro*, diwar *[[When the Ship Comes In]]* gant Bob Dylan,
* *'Benn arc'hoazh*, diwar Cups (When I'm Gone),
* *O ! Mari na ouel ken !*, diwar *[[Mary Don't You Weep]]*,
* *Glav war ar vro*, diwar *[[Who'll Stop the Rain (kanaouen)|Who'll Stop the Rain]]*,
* *Piv e vo?* diwar ar mambo *[[¿Quién será?]]*,
* *Piv oar? Piv oar? Piv oar?*, diwar *[[Quizás, quizás, quizás]]*, 
* *Ostiz*, diwar *[[No Milk Today]]*,
* *Pelec'h mañ bremañ bleunioù Mae?*,
* *Soudarded ar geunioù*, diwar *[[Die Moorsoldaten]]*,
* *Ken e vi gwelet*, diwar *[[We'll Meet Again (kanaouenn)|We'll Meet Again]]*,
* *Lar din ha dont a ri en-dro*, diwar ur ganaouenn gant ar ganerez c'hall Barbara (kanerez).
* *O na boemusat nozvezh !*, diwar Georges Bizet,
* *Son ar vorganezig*, diwar *[[Ciranda da Bailarina]]* gant Chico Buarque.
 
-Kanaouennoù bugale :
* *Ma mammig kozh(-me) n'eo ket yaouank*, diwar *[[La mia nonna è vecchierella]]*, brudetoc'h evel *[[Bella ciao]]*.
* *Paotrig bihan*, diwar *[[Old Toy Trains]]*, gant Roger Miller,
* *Glav a ra*, diwar ar rimadell italianek Piove, piove,
* *Bingo*,
* *Un den o falc'hat*,
* *En e di e oa ur c'harv*, diwar *[[Im den Wald]]*,
* *Setu penaos e vroustan ma dent*.
## Notennoù ha daveennoù
I Need You (kanaouenn, George Harrison)

***I Need You*** eo an eil kanaouenn savet, ton ha son, gant George Harrison (1943-2001) evit ar strollad The Beatles.

N'en devoa ket skrivet ar gitarour saoz sonenn ebet abaoe *[[Don't Bother Me]]* (miz Eost 1963) a-raok ma voe dibabet ***I Need You*** da vezañ lakaet war an albom *[[Help! (albom)|Help!]]* (embannet d'ar 6 a viz Eost 1965). Enrollet d'ar 15-16 a viz C'hwevrer 1965 e Londrez, 2:28 he fadelezh, e voe lâret gant tud 'zo e oa bet savet ar ganaouenn garantez-mañ evit Pattie Boyd (1944-) en devoa kejet Harrison ganti da-geñver treiñ ar film *[[A Hard Day's Night (film)|A Hard Day's Night]]* e miz Meurzh 1964.

Lod eo ***I Need You*** eus ar c'hanaouennoù a glever a-hed ar film *[[Help! (film)|Help!]]* (deuet e-maez e miz Goure 1965) ivez.

Evit ar wech kentañ e voe implijet un droadikell wah-wah gant George Harrison d'an degouezh.

## Levrlennadur
* Tim Hill, *THE BEATLES Quatre garçons dans le vent*, Éditions Place des Victoires, miz Here 2008 pajennoù 427-441.

## Liammoù diavaez
* Gerioù ar ganaouenn war Metro Lyrics
* ''I Need You'' kanet gant The Beatles.

Da-geñver ar sonadeg Concert for George, dalc'het e Royal Albert Hall Londrez d'an 29 a viz Du 2002, e voe kanet ***I Need You*** gant mignon meur Harrison Tom Petty (1950-) :  ''I Need You'' - Concert For George - Tom Petty.

## Notennoù ha daveennoù
I Need You

***I Need You*** a c'hall bezañ anv meur a oberenn disheñvel :

## Filmoù
* titl saoznek ar film alaman *[[Ich brauche dich]]* (miz Mae 1944, sevenet gant Hans Schweikart (1895-1975),
* *[[I Need You (film, 2011)|I Need You]]* gant Scout Tafoya (2011),
* *[[I Need You (film berr, 2014)|I Need You]]* gant Lucy C. Cruell (2014).

## Kanaouennoù
* *[[I Need You (kanaouenn, Ray Davies)|I Need You]]* (1965), savet gant Ray Davies (1944-) evit The Kinks,
* *[[I Need You (kanaouenn, George Harrison)|I Need You]]* (1965), savet gant George Harrison (1943-2001) evit The Beatles,
* *[[I Need You (kanaouenn, Keith Moon)|I Need You]]* (1966), savet gant Keith Moon (1946-1978) evit The Who,
* *[[I Need You (kanaouenn, Gerry Beckley)|I Need You]]* (1971), savet gant Gerry Beckley (1952-) evit America,
* *[[I Need You (kanaouenn, Demis Roussos)|I Need You]]* (1980), savet gant Bobby Hart ha Barry Richards evit Demis Roussos (1946-2015),
* *[[I Need You (kanaouenn, LeAnn Rimes)|I Need You]]* (2000), savet gant Ty Lacy ha Dennis Matkosky evit LeAnn Rimes (1982-),
* *[[I Need You (albom)|I Need You]]* (2001), un albom kanaouennoù gant LeAnn Rimes,
* *[[I Need You (kanaouenn, Dave Gahan)|I Need You]]* (2003), savet gant Knox Chandler (1954-) ha Dave Gahan evit Dave Gahan (1962-),
* [...].
Kurt Vonnegut

**Kurt Vonnegut, Jr.** (Indianapolis, 11 a viz Du 1922 - New York, 11 a viz Ebrel 2007), zo ur romantour stadunanat.
Brudet e voe adal 1969 gant e romant *Slaughterhouse-Five* ("Lazhdi 5").
Pevarzek romant a skrivas, tri dastumad istorioù berr, pemp pezh-c'hoari ha pemp levr ma kontas e veajoù hag e selloù war ar vuhez.

## Oberennoù
### E romantoù
* *Player Piano* (1952)
* *The Sirens of Titan* (1959)
* *Mother Night* (1961)
* *Cat's Cradle* (1963)
* *God Bless You, Mr. Rosewater* (1965)
* *Slaughterhouse-Five* (1969)
* *Breakfast of Champions* (1973)
* *Slapstick* (1976)
* *Jailbird* (1979)
* *Deadeye Dick* (1982)
* *Galápagos* (1985)
* *Bluebeard* (1987)
* *Hocus Pocus* (1990)
* *Timequake* (1997)

## Notennoù
Chaetodon paucifasciatus

***Chaetodon paucifasciatus*** a zo ur spesad pesked eus ar c'herentiad Chaetodontidae.

## Doareoù pennañ

## Annez
Bevañ a ra e kornôg Meurvor Indez : er mor Ruz ha pleg-mor Aden, petra bennak m'eo bet gwelet en Afrika ar Reter ivez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Vonnegut

**Vonnegut** zo un anv alamanek, brudet dreist-holl gant ar romantour stadunanat Kurt Vonnegut.

## Tud
*Kurt Vonnegut (1922–2007), romantour
**Clemens Vonnegut (1824–1906), tad-kuñv Kurt Vonnegut
**Bernard Vonnegut I (1855–1908), tisavour, mab da Clemens Vonnegut, tad-kozh da g-Kurt;
**Kurt Vonnegut, Sr. (1884–1957), tisavour, mab da v-Bernard Sr. tad da g-Kurt
**Bernard Vonnegut (1914–1997), skiantour ha breur henañ Kurt
**Edith Vonnegut (born 1949), livourez, merc'h da g-Kurt
**Mark Vonnegut (born 1947), kelaouenner, mab da g-Kurt
*Norb Vonnegut (born 1958), skrivagner, kenderv da g-Kurt

## Asteroidenn
*25399 Vonnegut, an asteroidenn anvet diwar anv ar romantour Kurt Vonnegut.
Concert for George

***Concert for George*** ("Sonadeg evit George") zo ur sonadeg savet diwar atiz intañvez ha mab George Harrison (1943-2001) — Olivia (1948-) ha Dhani (1978-) — da zougen bri d'ar soner saoz.

Dalc'het e voe d'an 29 a viz Du 2002, da-geñver kentañ deiz-ha-bloaz e varv, e Royal Albert Hall Londrez (Bro-Saoz) hag aozet an darvoud-sonerezh dibar-mañ gant Eric Clapton (1945-) ha Jeff Lynne (1947-). Holl c'hounidoù ar sonadeg a voe roet d'ar gevredigezh a garitez Material World Charitable Foundation (MWV) bet krouet gant G. Harrison e miz Ebrel 1973.

Embannet e voe un teulfilm hag un albom, an eil d'an 10 a viz Here hag egile d'ar 17 a viz Du 2003.

## Roll an arzourien bet pedet
* Dave Bronze,
* Gary Brooker,
* Joe Brown hag e strollad :
** Phil Capaldi, Neil Gauntlett ha Dave 'Rico' Niles.
* Sam Brown,
* Jim Capaldi,
* Eric Clapton,
* Ray Cooper,
* English Chamber Choir,
* Andy Fairweather Low,
* Dhani Harrison,
* Jools Holland,
* Jim Horn,
* Michael Kamen,
* Jim Keltner,
* Katie Kissoon,
* Albert Lee,
* London Metropolitan Orchestra :
** Andrew Brown, Roger Chase, Chris Fish, Helen Hathorn, Lynda Houghton, Ian Humphries, Zoe Martlew, Stella Page ha Debbie Widdup.
* Jeff Lynne,
* Paul McCartney,
* Marc Mann,
* Monty Python :
** Carol Cleveland, Terry Gilliam, Eric Idle, Neil Innes, Terry Jones ha Michael Palin.
* Tessa Niles,
* Tom Petty and the Heartbreakers :
** Ron Blair, Mike Campbell, Steve Ferrone, Tom Petty, Benmont Tench ha Scott Thurston.
* Billy Preston,
* Tom Scott,
* Anoushka Shankar,
* Ravi Shankar,
* Henry Spinetti,
* Chris Stainton,
* Ringo Starr,
* Klaus Voormann.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Concert for George.
Superman

**Superman** a zo un haroz faltazi a gaver e comic books embannet gant DC Comics. Krouet eo bet gant ar skrivagner Jerry Siegel hag an arzour Joe Shuster ha deuet war wel evit ar wezh kentañ e-barzh *[[Action Comics]]* #1 (Miz Even 1938). Bet eo bet an dudenn-se e-barzh meur a filmoù, c'hoarioù-video pe heuliadoù skinwel. Da gustum e vez gwisket gant ur gwiskamant glas, ur c'hap ruz hag ur skoed melen gant un "S" ruz ennañ war e vruched. Kontet e vez gant istor orin Superman eo ganet gant an anv **Kal-El** war ar blanedenn Krypton a-raok bezañ kaset d'an Douar gant e dad skiantour Jor-El ur pennadig a-raok distruj Krypton. Kavet ha advugelet eo bet gant ur menajer eus Kansas hag e wreg ha savet gant an anv **Clark Kent.**


Jerry Siegel in Uniform ca1943 cropped.jpg|Jerry Siegel (~1943)
Superman S symbol.svg|
Joe Shuster.jpg|Joe Shuster (1939)

## Notennoù
Calyptomena hosii

***Calyptomena hosii*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Calyptomenidae.

Dougen a ra anv al loenoniour breizhveuriat Charles Hose (1863-1929).

## Doareoù pennañ
Anavezadus eo al labous e-touez an izili all eus ar genad *[[Calyptomena]]* a drugarez d'e grubuilh c'hlas.

## Annez
Kavet e vez e koadegi douaroù uhel hanternoz ha kreiz Borneo.

## Liammoù diavaez
*  ''Calyptomena hosii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Calyptomena viridis

***Calyptomena viridis*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Calyptomenidae.

## Doareoù pennañ
Diskouez a ra pluñv glas-emrodenn a-grenn, un nebeud pikoù du ouzh an divaskell hag ar gouzoug anezhañ.

## Boued
Bevañ a ra diwar fiez dreist-holl, ha frouezh gwak all ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Calyptomena viridis gloriosa*, en inizi Batu, e Borneo, Lingga, hanternoz inizi Natura, Nias ha Sumatera,
* *C. v. siberu*, en inizi Mentawai,
* *C. v. viridis*, e kreisteiz Myanmar, mervent Thailand, ledenez Malaysia hag inizi an trowardroioù.

## Liammoù diavaez
*  ''Calyptomena viridis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Elliot Goldenthal

**Elliot Bruce Goldenthal** (ganet d'an 2 a viz Mae 1954 e Brooklyn, New York, Stadoù-Unanet Amerika) a zo ur sonaozour stadunanat c'hoariva, sinema, c'hoarigan ha barrez. 

Skoliad da John Corigliano hag Aaron Copland eo bet. 

Brudet-tre eo gant ar sonerezh en deus kompozet evit David Fincher, Neil Jordan, Julie Taymor, Michael Mann ha Joel Schumacher. 

Reseviñ a reas ar Golden Globe Award ha priz Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Fiñvskeudenniñ e 2003 evit ar gwellañ film sonerezh gant Frida (film).

Dimezet eo gant al leurennez ha filmaozerez Julie Taymor.

## E oberennoù

## Barrez
* 1968 : *Variations On Early Glimpses*
* 1995 : *Othello*

## C'hoarigan
* 2006 : *Grendel*

## Roll filmoù
* 1979 : *Cocaine Cowboys* gant Ulli Lommel
* 1980 : *Blank Generation* gant Ulli Lommel
* 1989 : *Pet Semetary* gant Mary Lambert
* 1989 : *Drugstore Cowboy* gant Gus Van Sant
* 1990 : *Criminal Justice* (skinwel) gant Andy Wolk
* 1991 : *Grand Isle* gant Mary Lambert
* 1992 : *Fool Fire* (skinwel) gant Julie Taymor
* 1992 : *Alien 3* gant David Fincher
* 1993 : *Demolition Man* gant Joel Schumacher
* 1994 : *Golden Gate* gant John Madden
* 1994 : *Roswell* (skinwel) gant Jeremy Kagan
* 1994 : *Cobb* gant Ron Shelton
* 1994 : *Interview with the Vampire : The Vampire Chronicles* gant Neil Jordan
* 1995 : *Batman Forever* gant Joel Schumacher
* 1995 : *Voices* gant Malcolm Clark
* 1995 : *Heat* gant Michael Mann
* 1996 : *A Time to Kill* gant Joel Schumacher
* 1996 : *Michael Collins* gant Neil Jordan
* 1997 : *Batman & Robin* gant Joel Schumacher
* 1997 : *The Butcher Boy* gant Neil Jordan
* 1998 : *Sphere* gant Barry Levinson
* 1999 : *In Dreams* gant Neil Jordan
* 1999 : *Titus* gant Julie Taymor
* 2001 : *Final Fantasy : The Sprirts Within* gant Hironobu Sakaguchi ha Motonori Sakakibara
* 2002 : *Frida* gant Julie Taymor
* 2002 : *The Good Thief* gant Neil Jordan
* 2003 : *S.W.A.T.* gant Clark Johnson
* 2007 : *Across the Universe* gant Julie Taymor
* 2009 : *Public Enemies* gant Michael Mann
* 2010 : *The Tempest* gant Julie Taymor
* 2014 : *A Midsummer Night's Dream* (c'hoariva) gant Julie Taymor

## Film sonerezh
* 2010 : *O Mistress Mine* gant Reve Carney
Eurylaimus javanicus

***Eurylaimus javanicus*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Eurylaimidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Eurylaimus javanicus brookei*, e Borneo ha hanternoz inizi Natura, 
* *Eurylaimus javanicus friedmanni*, e gevred Myanmar, Thailand hag Indez-Sina,
* *Eurylaimus javanicus javanicus*, e Jawa,
* *Eurylaimus javanicus pallidus*, e kreisteiz Thailand (strizh-douar Kra) ha ledenez Malaysia.

## Liammoù diavaez
*  ''Eurylaimus javanicus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Eurylaimus ochromalus

***Eurylaimus ochromalus*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Eurylaimidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez
Bevañ a ra en un takad hag a ya eus kreisteiz Myanmar da dThailand, ledenez Malaysia, Sumatera, Borneo hag an inizi diwar-dro.

## Liammoù diavaez
*  ''Eurylaimus ochromalus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eurylaimus ochromalus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Cuadonga

**Cuadonga** en astureg, *Covadonga* e spagnoleg, *Cuadonga/Covadonga* ent-ofisiel, zo ur barrez e kumun (*conseyu*) Cangues d'Onís (ar bourk zo 11&nbsp;km alese) en Asturies, e rouantelezh Spagn. Emañ e-kreiz ar *Parque nacional de la Montaña de Covadonga*.

Enni emañ ar *Real Sitio de Covadonga*, gant ar Santual ma vefe beziet ar rouaned Pelayu hag Alfonsu I.

Bez' e oa 73 den o chom e Cuadonga e 2023.

## Notennoù
Covadonga

**Covadonga** zo un anv-lec'h spagnolek.

* **[[Cuadonga|Covadonga (Cangas de Onís)]]**, ur barrez eus kuzul (*concejo*) Cangas de Onís en Asturiez, 
* **[[Gwerc'hez Covadonga]]**, enoret eno.
* **[[Santa Cueva de Covadonga]]**, ar vougev.
* An anv-bihan**[[Covadonga (anv-bihan)|Covadonga]]**.
* **[[Emgann Covadonga]]**, en VIIIvet kantved.
* **[[Lennoù Covadonga]]**, al lennoù en tolead.
* Ar **[[Goueletenn Covadonga|oueletenn Covadonga]]**, lestr spagnol (da gentañ) ha chileat (goude) en XIXvet kantved.
Sarcophanops samarensis

***Sarcophanops samarensis*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Eurylaimidae.

Betek n'eus ket pell amzer c'hoazh (7 a viz Gouere 2010) e veze renket er genad *[[Eurylaimus]]*.

## Doareoù pennañ

## Annez
Emañ brosezat al labous e kreiz Filipinez (inizi Bohol, Leyte ha Samar).

## Liammoù diavaez
*  ''Eurylaimus samarensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Naonegezh Bengal

Pa gomzer eus **Naonegezh Bengal** e komzer :
*pe eus naonegezh e Bengal e 1770
*pe, a-wechoù, eus naonegezh e Bihar e 1873-1874 (tizhet e voe Bengal un tamm ivez)
*pe naonegezh e Bengal e 1943
*pe naonegezh e Bangladesh e 1974

## Liammoù diavaez
*http://yourstory.com/2014/08/bengal-famine-genocide/
Naonegezh e Bengal e 1770

**Naonegezh Bengal** e 1770 (*Great Bengal famine of 1770* e saozneg ha ৭৬-এর মন্বন্তর *Chhiattōrer monnōntór* e banglaeg) a oa un naonegezh vras etre 1769 ha 1773 e Bengal, en India en amzer an trevadennerezh saoz. Dek milion a dud a varvas e Bengal, ma oa Bihar ha lod eus Odisha.
Kement-se a c'hoarvezas dre ma veze rediet ar gouerien da c'hounit opiom gant ar British East India Company da vout kaset goude da Sina, e-lec'h labourat douar da vagañ pobl Bengal, ken e vankas greun d'an dud.
## Liammoù diavaez
* ''The Bengal Famine: How the British engineered the worst genocide in human history for profit'' – Serbian FBReporter, 31/07/2015
Smithornis capensis

***Smithornis capensis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Calyptomenidae.

## Doareoù pennañ

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an nav isspesad anezhañ :
* *Smithornis capensis albigularis*,
* *Smithornis capensis camarunensis*,
* *Smithornis capensis capensis*,
* *Smithornis capensis conjunctus*,
* *Smithornis capensis cryptoleucus*,
* *Smithornis capensis delacouri*,
* *Smithornis capensis medianus*,
* *Smithornis capensis meinertzhageni*,
* *Smithornis capensis suahelicus*
hogos en Afrika a-bezh : Angola, Aod an Olifant, Botswana, Gabon, Ghana, Kameroun, Kenya, Liberia, Malawi, Mozambik, Namibia, Nigeria, Ouganda, Republik Demokratel Kongo, Republik Kongo, Republik Kreizafrikan, Rwanda, Sierra Leone, Suafrika, Eswatini, Tanzania, Zambia ha Zimbabwe.

## Liammoù diavaez
*  ''Smithornis capensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Broons

**Broons** zo un anv-lec'h gallek e Breizh :
**Broons*, pe Bronn, pennkanton;
*Broons-sur-Vilaine, kumun gozh, stag bremañ ouzh Kastell-Bourc'h.

*[[The Broons]]* zo ur vandenn-dreset hag a gont e skoteg troioù-kaer ur familh skosat.
Priñselezh Montbéliard

**Priñselezh Montbéliard** (*Grafschaft Mömpelgard* en alamaneg) a oa ur gontelezh alaman krennamzerel eus an Impalaeriezh santel en-dro da gêr Vontbéliard. E 1042 e voe krouet gant an impalaer Herri III (1017-1056).
Adal 1444 e voe dalc'het gant an tiegezh Württemberg, a droas ar gontelezh da zugelezh er bloavezh 1495.
D'an 10 a viz Here 1793 e voe aloubet gant Bro-C'hall ha staget ouzh ar rouantelezh-se.
Un darn eus ar rannvro c'hall Franche-Comté ec'h eo hiziv.
Erasmo Carlos

**Erasmo Carlos** eo anv-micher ar c'haner brazilian **Erasmo Esteves** (ganet e 1941 e Rio de Janeiro, e karter Tijuca - 2022), liammet ouzh e gamarad Roberto Carlos Braga, a genlabouras pell amzer gantañ .

En-bihan e reas anaoudegezh gant Sebastião Rodrigues Maia (brudet diwezhatoc'h evel Tim Maia) hag en-kennarded e oant sot gant ar Rock and Roll.
En 1957, setu Tim Maia da sevel al laz The Sputniks, hag ennañ Tim, Arlênio Lívio, Wellington Oliveira ha Roberto Carlos.

### Pladennoù studio
*1962- Mil Bikinis (Compacto Duplo) 
*1965 - A Pescaria
*1966 - Você Me Acende
*1967 - Erasmo Carlos
*1967 - O Tremendão: Erasmo Carlos
*1968 - Erasmo Carlos
*1970 - Erasmo Carlos e os Tremendões
*1971 - Carlos, Erasmo
*1972 - Sonhos e Memórias
*1974 - Projeto Salva Terra
*1976 - Banda dos Contentes
*1978 - Pelas Esquinas de Ipanema
*1980 - Erasmo Convida
*1981 - Mulher
*1982 - Amar pra Viver ou Morrer de Amor
*1984 - Buraco Negro
*1985 - Erasmo Carlos
*1986 - Abra Seus Olhos
*1988 - Apesar do Tempo Claro...
*1992 - Homem de Rua
*1996 - É Preciso Saber Viver
*2001 - Pra Falar de Amor
*2004 - Santa Música
*2007 - Erasmo Convida, Volume II
*2009 - Rock 'n' Roll
*2011 - Sexo
*2014 - Gigante Gentil

## Liammoù diavaez
Erasmo Carlos o kanañ 
* gant Roberto Carlos Braga:  
* gant Arnaldo Antunes : https://www.youtube.com/watch?v=wE03bMygbjQ 
* https://web.archive.org/web/20160109102819/http://www.erasmocarlos.com.br/
Smithornis rufolateralis

***Smithornis rufolateralis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Calyptomenidae.

## Doareoù pennañ

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ :
* *Smithornis rufolateralis budongoensis*, eus reter-kreiz ha biz Republik Demokratel Kongo da c'hornôg Ouganda,
* *Smithornis rufolateralis rufolateralis*, eus reter Sierra Leone da c'hornôg Republik Demokratel Kongo, mervent Republik Kongo ha hanternoz Angola.

## Liammoù diavaez
*  ''Smithornis rufolateralis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Sarcophanops

***Sarcophanops*** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1877 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù
N'eus nemet daou spesad golvaneged hag a ya d'ober ar genad :
* *[[Sarcophanops samarensis]]*,
* *[[Sarcophanops steerii]]*.
Renket e vezent er genad *[[Eurylaimus]]* (*Eurylaimus samarensis* hag *Eurylaimus steerii*) kent.
Cymbirhynchus macrorhynchos

***Cymbirhynchus macrorhynchos*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Eurylaimidae.
Ar spesad nemetañ an hini eo er genad *[[Cymbirhynchus]]*.

## Doareoù pennañ

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Cymbirhynchus macrorhynchos affinis*,
* *Cymbirhynchus macrorhynchos macrorhynchos*,
* *Cymbirhynchus macrorhynchos malaccensis*
er c'hoadegi trovanel hag istrovanel eus Brunei, Indonezia, Kambodja, Laos, Malaysia, Myanmar, Singapour, Thailand ha Viêt Nam.

## Liammoù diavaez
*  ''Cymbirhynchus macrorhynchos'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Neodrepanis hypoxantha

***Neodrepanis hypoxantha*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus kerentiad ar Philepittidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar nektar dreist-holl.

## Annez
Emañ brosezat al labous e koadeier gleb reter-kreiz Madagaskar.

## Liammoù diavaez
*  ''Neodrepanis hypoxantha'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Corydon

***Corydon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1828 gant ar skiantour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Corydon sumatranus]]*.
Ramón

**Ramón** zo un anv-bihan spagnolek roet d'ar baotred.

## Stummoù all
*Ramona, roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
**Ramon* e katalaneg
**Raimond, Raimund* en alamaneg
**Raimondo* en italianeg
*Raymond e galleg ha saozneg

## Tud
*Ramon Berenguer, anv meur a zen
*Ramón del Valle-Inclán (1866–1936), skrivagner spagnol,
*Ramon Mercader, muntrer Lev Trotsky, haroz sovietek
*Ramon Muller (1935-1986), melldroader arc'hantinat (e Football Klub Naoned ha Stad Sant-Brieg peurgetket)

## Pennadoù kar
*Ramones
*San Ramón, anv meur a lec'h
Marina Ginestà

**Marina Ginestà Coloma** (Toloza, 29 a viz Genver 1919 – Pariz, 6 a viz Genver 2014) a oa ur gomunourez e-pad Eil Republik Spagn ha brezel Spagn.

Brudet e voe abalamour d'ul luc'hskeudenn kemeret d'an 21 a viz Gouhere 1936 gant an Alaman Hans Gutmann (Juan Guzmán) war toenn an Hotel Colón e Barcelona, pa ne oa nemet 17 vloaz a-boan. Jubennourez e oa ivez gant kazetenner ar Pravda, Mic'hail Koltsov.

Micherourien e oa he zud, divroet eus Spagn : Empar (Amparo) Coloma Chalmeta, a oa eus Valencia, ha Bruno Ginestà Manubens, eus Manresa (proviñs Barcelona).Hi e oa an eil eus daou vugel ar priedoù Ginestà-Coloma : he breur Albert, ganet e 1916 e Toloza evelti. He mamm-gozh a-berzh mamm, Micaela Chalmeta, a oa emsaverez sokialourez, gwregelourez ha kevelouriourez e Katalonia, ha perzh a gemeras e darvoudoù ar *[[Semana Trágica]]* e 1909. He zad-kozh a-berzh mamm, Joan Coloma, a oa emsaver e skourr katalan ar PSOE.
Haroz an Unvaniezh Soviedel

**Haroz an Unvaniezh Soviedel** (rusianeg: *Герой Советского Союза*, *Gueroï Sovietskogo Soïouza*) eo an uhelañ titl a enor a veze roet en URSS gant Urzh Lenin. Enoret e oa pe un hinienn pe a-stroll, evit obererezhioù harozel e servij an Unvaniezh soviedel kement en dachenn kevredeigezhel pe e servij ar Stad. The title was awarded both to civilian and military persons.
## Notennoù ha daveennoù

## Pennad kar
*Ramon Mercader: Muntrer Lyev Trotsky