open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Myrmecophagidae

***Myrmecophagidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
Hiziv an deiz ez eus daou c'henad ha tri spesad merienaerien ennañ:
* *[[Myrmecophaga]]*
** merienaer meur (*Myrmecophaga tridactyla*)
* *[[Tamandua]]*
** tamandua an Norzh (*Tamandua mexicana*)
** tamandua ar Su (*Tamandua tetradactyla*)
Bradypodidae

***Bradypodidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. *Bradypus* eo ar genad nemetañ ennañ.

## Spesadoù
4 spesad lezireged tri biz a zo ennañ:
* Lezireg korr, *Bradypus pygmaeus*
* Lezireg gell, *Bradypus variegatus*
* Lezireg tri biz, *Bradypus tridactylus*
* Lezireg moueek, *Bradypus torquatus*

## Liammoù diavaez
Megalonychidae

***Megalonychidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. *[[Choloepus]]* eo ar genad nemetañ gant spesadoù bev hiziv an deiz, lezireged anezho.

## Genadoù
*Acratocnus* • *[[Choloepus]]* • *Diabolotherium* • *Diodomus* • *Eucholoeops* • *Habanocnus* • *Imagocnus* • *Megalocnus* • *Megalonychops* • *Megalonychotherium* • *Megalonyx* • *Meizonyx* • *Menilaus* • *Miocnus* • *Neocnus* • *Neomesocnus* • *Ortotherium* • *Paranabradys* • *Parocnus* • *Paulocnus* • *Pliometanastes* • *Pliomorphus* • *Proschisomotherium* • *Protomegalonyx* • *Pseudortotherium* • *Sinclairia* • *Synocnus* • *Torcellia* • *Valgipes*

## Liammoù diavaez
Choloepus

***Choloepus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad lezireged daou viz a zo ennañ:
* lezireg Hoffmann (*Choloepus hoffmanni*)
* an ounaou (*Choloepus didactylus*)

## Liammoù diavaez
Lagomorfed

Al **lagomorfed** eo ar bronneged a ya d'ober an urzhiad *Lagomorpha* e rummatadur al loened.

## Kerentiadoù
Tri c'herentiad zo ennañ :
* *[[Leporidae]]* (konikled ha gedon)
* *[[Ochotonidae]]* (pikaed)
* *[[Prolagidae]]*, aet da get
Tatou teir roudenn Brazil

**Tatou teir roudenn Brazil** (*Tolypeutes tricinctus*) a zo ur bronneg brosezat e Brazil.

## Liammoù diavaez
Pika Dauria

**Pika Dauria** (*Ochotona dauurica*) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e kreiz Azia (Sina, Mongolia ha Rusia).
Leporidae

***Leporidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ ar c'honikled hag ar gedon.

## Genadoù
11 genad a ya d'ober ar c'herentiad-mañ :
* *[[Pentalagus]]*
* *[[Bunolagus]]*
* *[[Nesolagus]]*
* *[[Romerolagus]]*
* *[[Brachylagus]]*
* *[[Sylvilagus]]*
* *[[Oryctolagus]]*
* *[[Poelagus]]*
* *[[Caprolagus]]*
* *[[Pronolagus]]*
* *[[Lepus]]*
Konikl Amami

**Konikl Amami** (*Pentalagus furnessi*) a zo ur bronneg geotdebrer brosezat e Japan. Ar spesad nemetañ eo er genad *Pentalagus*.
Konikl ar stêrioù

**Konikl ar stêrioù** (*Bunolagus monticularis*) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Suafrika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Bunolagus*.
Nesolagus

***Nesolagus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
Daou spesad konikled a zo ennañ:
* konikl Annam (*Nesolagus timminsi*) 
* konikl Sumatra (*Nesolagus netscheri*)
Deukalion (mab Prometheüs)

**Deukalion** zo mab da Brometheüs ha Pronoia e mojennoù Henc'hres. 

Dimeziñ reas d'e geniterv Pyrra, merc'h Epimetheüs ha Pandora, ha ganti e vevas daoust d'al Liñvadeg Veur. Tad eo da Hellen, Amfiktyon, Protogeneia, Pandora ha Thyia.

Tennañ a ra mojenn Deukalion da hini Noe er Bibl eta.
Konikl ar menezioù-tan

**Konikl ar menezioù-tan** (*Romerolagus diazi*) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Mec'hiko. Ar spesad nemetañ eo er genad *Romerolagus*.
Sylvilagus

***Sylvilagus*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
17 spesad konikled amerikan zo ennañ :

Isgenad *Tapeti*
* konikl ar geunioù (*Sylvilagus aquaticus*) 
* konikl Brazil (*Sylvilagus brasiliensis*) 
* konikl Dice (*Sylvilagus dicei*) 
* konikl Omilteme (*Sylvilagus insonus*) 
* konikl ar paludoù (*Sylvilagus palustris*) 
* konikl Barinas (*Sylvilagus varynaensis*) 
Isgenad *Sylvilagus*
* konikl Audubon (*Sylvilagus audubonii*) 
* konikl Manzano (*Sylvilagus cognatus*) 
* konikl Mec'hiko (*Sylvilagus cunicularius*) 
* konikl Florida (*Sylvilagus floridanus*) 
* konikl Grayson (*Sylvilagus graysoni*) 
* konikl Nuttal (*Sylvilagus nuttallii*) 
* konikl Appalachoù (*Sylvilagus obscurus*) 
* konikl postek (*Sylvilagus robustus*) 
* konikl Bro-saoz Nevez (*Sylvilagus transitionalis*) 
Isgenad *Microlagus*
* konikl Bachman (*Sylvilagus bachmani*) 
* konikl San Jose (*Sylvilagus mansuetus*)
Konikl Bunyoro

**Konikl Bunyoro** (*Poelagus marjorita*) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e kreiz Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Poelagus*.
Yann-Ber Piriou

**Yann-Bêr Piriou** a zo ur skrivagner hag ur barzh breizhat. Ganet eo bet e Lannuon d'an 30 a viz Eost 1937, brezhoneger a-berzh mamm. Bevet en deus e-pad 10 vloaz e Kaledonia-Nevez gant e dud. Studiet en deus e Nouméa, Pariz, Roazhon ha Kembre. Kelenner e Skol-Veur Roazhon 2 eo bet a-raok mont war e leve.

Skrivet en deus meur a studi (*Usage spontané et usage littéraire du breton*, *Les Temps Modernes*, 1973) ha dreist pep tra : *Défense de cracher par terre et de parler breton*, un torkad barzhonegoù stourm divyezhek eus 1950 da 1970 hag un esae diwar-benn ar yezh hag al lennegezh vrezhonek. Skrivet en deus ivez esaeoù, dastumadegoù barzhoniezh (*Ar mallozhioù ruz*, …). Graet en deus un dezenn doktorelezh Stad war lennegezh kollet eus ar Grennamzer Uhel e Breizh-Vihan. Labouret en deus ivez war doare ar c'hoariva brezhonek hag ar varzhoniezh vrezhonek adal an deroù betek bremañ.

Alan Stivell en deus lakaet daou varzhoneg dezhañ war e bladenn *[[E Langonned]]*.

## Studiadennoù

* *Usage spontané et usage littéraire du breton* e *Les Temps Modernes*, 1973

Studiadennoù e-barzh labourioù a-stroll :
* *Histoire culturelle et littéraire de Bretagne*, Slatkine, Pariz, 1987
* *La Bretagne, une province à l'aube de la révolution*, Brest, 1989
* *Les aventures de Jean Conan*, Skol Vreizh, Montroulez, 1990
* *1491, la Bretagne, terre d' Europe* Brest, Kemper, 1992
* *Breizh-Bretagne* Brüder-Grimm, Museum Kassel, 1993
* *Toute l'Histoire de Bretagne*, Skol Vreizh, Montroulez, 1993
* *La Bretagne et la littérature orale en Europe*, CRBC, Brest, 1999
* *Dictionnaire du patrimoine breton*, Apogée, Roazhon, 2000
*  *[[Anjela Duval]], oberenn glok* Mignoned Anjela, Louergad, 2000
*  *Ar Seiz Breur* (1923-1947), Terre de Brume, Roazhon, 2000
* *Monsieur le "conservateur"*, Apogée, Roazhon, 2001

## Levrioù

*   *Défense de cracher par terre et de parler breton*, P.J.O. Honfleur 1971
*  *Ar mallozhioù ruz*, P.J. Oswald, Pariz, 1974
*  *Ur feunteun anvet Anjela*, Levraoueg Aodoù an Arvor, 1991
* *Il était une voix... [[Anatole Le Braz]]*, apogée, Roazhon, 1995
* *Au-delà de la légende… Anatole Le Braz*, buhezskrid, Terre de Brume, Presse Universitaire de Rennes, 1999
*  *Kestell traezh evit kezeg ar mor* (levr + pladenn fetis gant ar pianoour Didier Squiban), Skol Vreizh 2001, Priz Meur 2002 skrivagnerien Breizh, diazezadur Yves Rocher
*  *Divaskell da nijal kuit* (barzhonegoù + ur bladenn), Skol Vreizh, 2017, Priz al levr a faltazi er Prizioù 2018.

## Liammoù diavez
* L'Ouest en mémoire (Ina) - Yann-Bêr Piriou: Stourm ur barzh
* YB Piriou
Yann-Erwan Broudig

**Yann-Erwan Broudig**, ganet e Bulien e 1952, zo bredelfennour en Oriant. Breur eo da Fañch Broudig. Skrivet en deus e peurunvan ha savet e dri bugel e brezhoneg.

## Oberennoù
**Diyezh*.
Sergi López

**Sergi López** zo un aktour katalan (ganet d'an 22 a viz Kerzu 1965 e Katalonia, Spagn). Komz a ra katalaneg, spagnoleg, galleg ha saozneg, ha c'hoariet en deus rolloù en holl yezhoù-se. Deuet e oa brud bras dezhañ er Frañs da heul ar filmoù *[[Western (film)|Western]]* ha *[[Harry, un ami qui vous veut du bien]]*.
Sierra Parima

Ar **Sierra Parima** zo menezioù eus Venezuela, e Kompezenn ar Gwianaoù, etre 500 ha 1500 metr.

Eno emañ eien ar stêr Orinoko.

## Levrlennadur
* *L'Amazone, un géant blessé* (1988). Alain Gheerbrant. Découvertes Gallimard.
Krigner

Ar **c'hrignerien** eo ar bronneged a ya d'ober an urzhiad Rodentia e rummatadur al loened. Gant ouzhpenn 2 000 spesad ennañ eo an urzhiad bronneged ledanañ. 

## Dent
Perzh heverkañ ar c'hrignerien eo o rakdent hir ha kromm a gresk a-hed o buhez hag a rankont krennañ dre grignat. 

Chom a ra lemm-mat an dent-se dre m'eo disheñvel o lodenn a-raok, goloet gant amailh kalet, diouzh o lodenn a-dreñv, goloet gant olifant hag a zo un danvez teneroc'h hag alese uzet diehan.

## Kerentiadoù
Anomaluridae

***Anomaluridae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ krignerien hag a vev e koadegoù kreiz Afrika.

Tennañ a reont d'ar gwiñvered-nij nemet eo disheñvel o c'hlopenn ha skantek eo lodenn zindan o lost. Gant 6 spesad diwar ar 7 a ya d'ober ar c'herentiad ez eus ur groc'henenn a stag o favioù a-dreñv ouzh o favioù a-raok hag a ro tu dezho da blavañ eus ur wezenn d'eben.

## Spesadoù
3 genad ha 7 spesad a zo er c'herentiad-mañ:
* genad *[[Anomalurus]]*
** *[[Anomalurus beecrofti]]*
** *[[Anomalurus derbianus]]*
** *[[Anomalurus pelii]]*
** *[[Anomalurus pusillus]]*
* genad *[[Idiurus]]*
** *[[Idiurus macrotis]]*
** *[[Idiurus zenkeri]]*
* genad *[[Zenkerella]]*
** *[[Zenkerella insignis]]*

## Liammoù diavaez
Menez Du Menoe

**Mynydd Du Mynwy** (pe *Menez Du Menoe* e brezhoneg) pe **Mynyddoedd Duon (''pe Menezioù Du Kembre'')** eo anv an aradennad-venezioù e Sir Fynwy (pe Kontelezh Menoe), e gevred Kembre, er reter da Fannau Brycheiniog, tost da harzoù Bro-Saoz.

## Pennadoù kar
* Mynydd Du, kern menez a zo darn eus Fynydd Du Sir Fynwy.
* Mynydd Du, aradennad torgennoù e Sir Gaerfyrddin, er c'hornog da Fannau Brycheiniog.

* Black Mountain
* Menezioù Du
* Montenegro
Mynydd Du

**Mynydd Du** zo un anv-lec'h kembraek (*Menez Du* e brezhoneg) a vez graet eus menezioù pe torgennoù e Kembre

*Mynydd Du, aradennad torgennoù e Sir Gaerfyrddin, er c'hornog da Fannau Brycheiniog.
*Mynydd Du, aradennad-venezioù e Sir Fynwy, e gevred Kembre, er reter da Fannau Brycheiniog, tost da harzoù Bro-Saoz; 
*Mynydd Du, kern menez a zo darn eus Mynydd Du Sir Fynwy.

## Pennadoù kar
* Black Mountain
* Menez Du
* Montagne Noire
* Montenegro
Gad-lammer

Ar **gedon-lammer** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Pedetidae* hag ar genad nemetañ ennañ: *Pedetes*.

Daoust d'o anv n'int ket gedon met krignerien. Bevañ a reont en Afrika.

## Spesadoù
2 spesad gedon-lammer a zo:
* gad-lammer ar C'hab (*Pedetes capensis*)
* gad-lammer Reterafrika (*Pedetes surdaster*)

Gad-lammer Reterafrika a c'hell bezañ rummataet evel isspesad *P. capensis* c'hoazh.

## Liamm diavaez
''Pedetes surdaster'', gwir spesad hervez an IUCN
Thyia

**Thyia** (Θυία e henc'hresianeg) a oa merc'h da Zeukalion ha Pyrra e mojennoù Hellaz kozh, hervez ar barzh Hesiodos, en e *Eoiae* pe *[[Katalog ar Maouezed]]*, oberenn gollet nemet ez eo miret en *De Thematibus* (gant Constantine Porphyrogenitus) hag en *Ethnika* (gant Stephanus of Byzantium).

Serc'h e oa da Zeus, an doue a oa tad he bugale Magnes ha Makednos, tad mojennel pobl Makedonia. 

Hervez mojennoù Delfi e oa naiadenn an nevezamzer war Menez Parnassos e Fokis e kreiz Hellaz. Merc'h e oa d'an doue-stêr Kefissos, stêr Delfi. Eno en em vode an *Thyiadezed*, anezho menadezed hag a lide orgedoù an doue Dionysos. 

Hi an hini gentañ a aberzhas da Zionysos, hag a lidas orgedoù en enor dezhañ.

## Gwez
Diwar hec'h anv, savet war ar ger θύω a dalvez frond hag aberzh, e teu anv ar gwez-thuja, anv ur genad gwez frondus.

## Liamm diavaez
*Theoi Project - Nymphe Thyia
Razh-godell

Ar **razhed-godell** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Geomyidae*.

Graet e vez razhed-godell eus ar c'hrignerien-se en abeg d'o divadjod. Ispisial eo an adjodoù-se dre ma tigoront war an diavaez. Al loen a skarzh anezho gant e bavioù.

## Genadoù
* *[[Cratogeomys]]*
* *[[Geomys]]*
* *[[Orthogeomys]]*
* *[[Pappogeomys]]*
* *[[Thomomys]]*
* *[[Zygogeomys]]*

## Evezhiadenn
N'eus liamm ebet etre ar razhed-godell hag ar godelleged.

## Liammoù diavaez
Heteromyidae

***Heteromyidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Razhed-kangourou, logod-kangourou ha logod-godell a ya d'ober anezhañ.

Bevañ a ra ar c'hrignerien-se en Amerika.

## Genadoù
* Iskerentiad *[[Heteromyinae]]*
** *[[Heteromys]]*
** *[[Liomys]]*
* Iskerentiad *[[Dipodomyinae]]*
** *[[Dipodomys]]*
** *[[Microdipodops]]*
* Iskerentiad *[[Perognathinae]]*
** *[[Perognathus]]*
** *[[Chaetodipus]]*
Heteromys

***Heteromys*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
8 pe 9 spesad logod-godell a zo ennañ:
* *[[Heteromys anomalus]]* 
* *[[Heteromys australis]]* 
* *[[Heteromys desmarestianus]]* 
* *[[Heteromys gaumeri]]* 
* *[[Heteromys nelsoni]]* 
* *[[Heteromys oasicus]]* 
* *[[Heteromys oresterus]]* 
* *[[Heteromys teleus]]* 
* *[[Heteromys goldmani]]* (spesad drezañ e-unan pe isspesad *H. desmarestianus*)
Liomys

***Liomys*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
5 spesad logod-godell a zo ennañ:
* *[[Liomys adspersus]]* 
* *[[Liomys irroratus]]* 
* *[[Liomys pictus]]* 
* *[[Liomys salvini]]* 
* *[[Liomys spectabilis]]*
Castoridae

***Castoridae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged.

An daou spesad avanked (avank Amerika hag avank Eurazia) eo ar c'hrignerien bev diwezhañ er c'herentiad hiziv an deiz.
Tatou bihan blevek

An **tatou bihan blevek** (*Chaetophractus vellerosus*) zo ur bronneg a vev e Suamerika (Bolivia, Chile, Paraguay hag Arc'hantina).
Perognathus

***Perognathus*** a zo ur genad krignerien eus ar c'herentiad Heteromyidae, krouet e 1839 gant an naturour alaman Maximilian zu Wied-Neuwied (1782-1867).

## Spesadoù
Nav spesad logod-godell a zo ennañ :
* *[[Perognathus alticolus]]*
* *[[Perognathus amplus]]*
* *[[Perognathus fasciatus]]*
* *[[Perognathus flavescens]]*
* *[[Perognathus flavus]]*
* *[[Perognathus inornatus]]*
* *[[Perognathus longimembris]]*
* *[[Perognathus merriami]]* 
* *[[Perognathus parvus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Chaetodipus

***Chaetodipus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
17 spesad logod-godell a zo ennañ:
* *[[Chaetodipus arenarius]]* 
* *[[Chaetodipus artus]]* 
* *[[Chaetodipus baileyi]]* 
* *[[Chaetodipus californicus]]* 
* *[[Chaetodipus dalquesti]]* 
* *[[Chaetodipus eremicus]]* 
* *[[Chaetodipus fallax]]* 
* *[[Chaetodipus formosus]]* 
* *[[Chaetodipus goldmani]]* 
* *[[Chaetodipus hispidus]]* 
* *[[Chaetodipus intermedius]]* 
* *[[Chaetodipus lineatus]]* 
* *[[Chaetodipus nelsoni]]* 
* *[[Chaetodipus penicillatus]]* 
* *[[Chaetodipus pernix]]* 
* *[[Chaetodipus rudinoris]]* 
* *[[Chaetodipus spinatus]]*
Razh-kangourou

Ar **razhed-kangourou** eo ar bronneged a ya d'ober ar genad *Dipodomys*.

Krignerien int ha disheñvel diouzh ar c'hangouroued-razh hag a zo godelleged. Dont a ra o anv eus o doare da zilec'hiañ a lammoù.

Bevañ a reont e Norzhamerika.

## Spesadoù
21 spesad razhed-kangourou zo :
* *[[Dipodomys agilis]]* 
* *[[Dipodomys californicus]]* 
* *[[Dipodomys compactus]]* 
* *[[Dipodomys deserti]]* 
* *[[Dipodomys elator]]* 
* *[[Dipodomys gravipes]]* 
* *[[Dipodomys heermanni]]* 
* *[[Dipodomys ingens]]* 
* *[[Dipodomys insularis]]* 
* *[[Dipodomys margaritae]]* 
* *[[Dipodomys merriami]]* 
* *[[Dipodomys microps]]* 
* *[[Dipodomys nelsoni]]* 
* *[[Dipodomys nitratoides]]* 
* *[[Dipodomys ordii]]* 
* *[[Dipodomys panamintinus]]* 
* *[[Dipodomys phillipsii]]* 
* *[[Dipodomys simulans]]* 
* *[[Dipodomys spectabilis]]* 
* *[[Dipodomys stephensi]]* 
* *[[Dipodomys venustus]]*
Logodenn-gangourou

Al **logod-kangourou** eo ar bronneged a ya d'ober ar genad *Microdipodops*.

Krignerien eus Norzhamerika int. 

## Spesadoù
2 spesad logod-kangourou a zo:
* *[[Microdipodops megacephalus]]* 
* *[[Microdipodops pallidus]]*
Logodenn-c'hodell

Al **logod-godell** zo bronneged bihan a ya d'ober meur a c'henad en urzhiad ar c'hrignerien.

Evel ar razhed-godell o deus divadjod a zigor war an diavaez hag a skarzhont gant o favioù.

## Genadoù
* *[[Heteromys]]* 
* *[[Liomys]]* 
* *[[Perognathus]]* 
* *[[Chaetodipus]]*
Ctenodactylus

***Ctenodactylus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad goundied a zo ennañ:
* Goundi Norzhafrika (*Ctenodactylus gundi*)
* Goundi Val (*Ctenodactylus vali*)
Goundi Norzhafrika

**Goundi Norzhafrika** (*Ctenodactylus gundi*) a zo ur bronneg krigner hag a vev en dezerzh e Maroko, Aljeria, Tunizia ha Libia.

## Doareoù pennañ
War-dro 15-20 cm eo e hirder, gant ul lost munut 2 cm. 200 g eo e bouez.

Tennañ a ra d'ar razh-Indez. Berr eo e bavioù, plat e zivskouarn, bras e zaoulagad ha hir e vourroù.

## Gouennañ
An aliesañ e vez ganet daou golen blevek goude un dougen 40 deiz. Nebeut amzer goude o ganedigezh e vez dizonet ar re vihan, moarvat dre ma'z eus nebeut a laezh gant ar vamm en un endro ken sec'h.

## Emzalc'h
Bevañ a ra ar goundied e tropadoù, an niver a hiniennoù enno o cheñch hervez ar c'hementad boued en endro.

Ober a reont o annez e goudor roc'helloù a vir tommder an deiz e-pad an noz hag a chom fresk diouzh an deiz. Diouzh ar goañv en em lak ar goundied bern-war-vern.

Tommheoliañ a reont diouzh ar beure a-raok mont d'en em vagañ. War-lerc'h e souchont war ar reier tomm betek ma tizh an temperadur tro-dro 30° C ha mont neuze e goudor ar roc'helloù ma chomont betek fin an endervezh.

## Boued
En em vagañ a reont diwar plant, korzennoù, delioù, bleunioù ha greun. Dre m'eo skars ar boued en dezerzh eo ret dezho foetañ bro evit debriñ o gwalc'h.

Ar goundied n'evont ket. Bastet e vez d'o ezhommoù dour gant ar plant a zebront.
Razh-goz

Ar **razhed-goz** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Bathyergidae*. Bevañ a reont en Afrika issahara.

## Doareoù pennañ
Bihan eo o daoulagad hag o divskouarn ha lod anezho zo dall. An darn vrasañ anezho zo laosk-mat o c'hroc'hen, ar pezh a aesa dezho cheñch tu e lec'hioù enk evel er riboulioù toullet ganto. An holl (war-bouez an daou spesad e *Bathyergus*) a doull gant o genoù kentoc'h eget gant o favioù evel ar gozed. Berr eo o lost hag e reont gantañ evel un organ stekiñ pa'c'h eont war-gil.

## Spesadoù
6 genad a zo er c'herentiad-mañ:
* *[[Georychus]]*
* *[[Fukomys]]*
* *[[Cryptomys]]*
* *[[Heliophobius]]*
* *[[Bathyergus]]*
* *[[Heterocephalus]]*

## Evezhiadenn
**Razhed-goz** a vez graet ivez eus krignerien hag a zo er c'herentiad *[[Spalacidae]]*.
Razh-goz ar C'hab

**Razh-goz ar C'hab** (*Georychus capensis*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suafrika ha Lesotho. Ar spesad nemetañ eo er genad *Georychus*.

## Daveoù
*  Animal Diversity Web (ADW)
Razh-goz-arc'hant

Ar **razh-goz-arc'hant** (*Heliophobius argenteocinereus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Afrika ar Reter. Ar spesad nemetañ eo er genad *Heliophobius*.

## Dave
* WOODS, C. A.; KILPATRICK, C. W. *Infraorder Hystricognathi*. In: WILSON, D. E.; REEDER, D. M. (Eds.). **Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference**. 3. ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2005. v. 2, p.&nbsp;1538-1600.
* MAREE, S.; FAULKES, C. 2008. ''Georychus capensis''. In: IUCN 2008. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. .
Razh-goz noazh

Ar **razh-goz noazh** (*Heterocephalus glaber*) a zo ur bronneg krigner a vev en Afrika ar Reter (Kenya, Somalia, Djibouti hag Etiopia). Ar spesad nemetañ eo er genad *Heterocephalus*.
Diatomyidae

***Diatomyidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. 

Betek 2005 ne oa ennañ nemet spesadoù karrekaet aet da get 11 milion a vloavezhioù 'zo. Er bloavezh-se e voe deskrivet *[[Laonastes aenigmamus]]* en ur pennad skiantel. Dizoloet e Laos, *[[Laonastes aenigmamus]]* eo ar c'hrigner bev nemetañ er c'herentiad eta.

## Genadoù
* *[[Fallomus]]*, aet da get
* *[[Diatomys]]*, aet da get
* *[[Marymus]]*, aet da get
* *[[Willmus]]*, aet da get
* *[[Laonastes]]*
Goundi

Ar **goundied** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Ctenodactylidae*. Bevañ a reont en Afrika.

## Genadoù
* *[[Ctenodactylus]]*, 2 spesad
* *[[Felovia]]*, 1 spesad
* *[[Massoutiera]]*, 1 spesad
* *[[Pectinator]]*, 1 spesad
Hystricidae

***Hystricidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ an hoc'hed-dreinek a vev er Bed Kozh.

## Genadoù
3 genad a zo er c'herentiad-mañ:
* *[[Atherurus]]*
* *[[Hystrix]]*
* *[[Trichys]]*
Atherurus

***Atherurus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad hoc'hed-dreinek a zo er genad-mañ:
* *[[Atherurus africanus]]*
* *[[Atherurus macrourus]]*
René Werneer

**René Werneer** zo ur biolinour (soner violoñs) gall a orin flamank (tu Belgia) hag en deus bet ur roll a-bouez e berzh strollad Alan Stivell e deroù ar bloazioù 70.

Dizoleiñ a reas ar sonerezh folk asambles gant ar soner Gabriel Yacoub (Malicorne, Alan Stivell). Deskiñ a reas seniñ gant ar violin dre selaou ar re all ha tremen meur a laziad e Breizh-Veur e-mesk ar sonerien folk niverus a oa eno. Buan e teuas da vezañ brudet-kaer e metoù ar sonerezh folk hag e deroù ar bloazioù 70 e voe pedet gant ar soner Alain Cochevelou da zont da c'hoari gantañ ; savet e oa strollad kult Alan Stivell. Asambles gant Gabriel Yacoub ha Michel Santangeli, e voe René Werneer unan eus ar sonerien bennañ a yeas d'ober ar strollad-se. Bommoù ha soloioù boemus e violin a c'haller klevet war meur a don brudet ("Tri martolod", "The trees they grow high", etc). Ur soner hep e bar a voe pedet da seniñ amañ hag ahont, gant ar strollad Iwerzhonat Planxty da skouer. E 1978 e voe skrivet er gelaouenn Rock & Folk : *«&nbsp;Werneer a joué un rôle essentiel dans le mouvement folk et n'est peut-être pas tout à fait étranger au surprenant engouement qui se produisit en France vers 1973 pour le violon.&nbsp;»*.

E 1975, goude bezañ kuitaet strollad Alan Stivell e savas, gant Michel Santangeli ar strollad "araoger" Ys (sonerezh rock pe folk-rock awenet gant sonerezh hengounel Breizh, Iwerzhon ha Bro-C'hall). Ne voe enrollet nemet ur bladenn. E 1976 e tilezas "Ys" hag ar sonerezh keltiek a-benn en em reiñ da vat d'ar sonerezh folk gallek hag e c'hoarias e-pad ur bloavezhig bihan gant ar strollad Malicorne.

E 1977 e krouas ar strollad L'Habit de Plumes gant meur a soner all (en o zouez Jean-Luc Chevalier ha Claude Alvarez-Pereyre). Ar bladenn gentañ, anvet "L'Habit de Plumes", ma c'halled klevet elfennoù rock, folk, pop, hengounel, krennamzerel, a blijas kalz d'ar vurutellerien.

Distreiñ a reas da sonerezh Iwerzhon er bloazioù 80 hag er bloazioù 90 e kemeras perzh er bladenn "Bel" (Gabriel Yacoub) gant e guatuor *La réjouissance française*.

Hiziv an deiz ez eo em roet d'ar c'helenn.
Hoc'h-dreinek ar C'hab

**Hoc'h-dreinek ar C'hab** (*Hystrix africaeaustralis*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kreiz hag e su Afrika.
Hoc'h-dreinek kuch

An **hoc'h-dreinek kuch** (*Hystrix cristata*) a zo ur bronneg krigner hag a vev en Afrika hag en Italia.

## Doareoù pennañ

## Liammoù diavaez
Hoc'h-dreinek hirlostek

An **hoc'h-dreinek hirlostek** (*Trichys fasciculata*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Borneo hag e ledenez Malezia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Trichys*.
Hoc'h-dreinek Filipinez

**Hoc'h-dreinek Filipinez** (*Hystrix pumila*) a zo ur bronneg krigner brosezat en inizi Palawan ha Busuanga (Filipinez).
Razh-roc'h boutin

Ar **razh-roc'h boutin** (*Petromus typicus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e mervent Afrika (Angola, Namibia ha Suafrika). Ar spesad nemetañ eo er genad *Petromus* hag er c'herentiad *Petromuridae*.
Razh-korz

Ar **razhed-korz** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Thryonomyidae* hag ar genad nemetañ ennañ *Thryonomys*. Bevañ a reont en Afrika issahara.

## Spesadoù
* ar razh-korz bras (*Thryonomys swinderianus*)
* ar razh-korz bihan (*Thryonomys gregorianus*)

## Liammoù diavaez
Razh-chinchilla

Ar **razhed-chinchilla** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Abrocomidae*.

Bevañ a reont e Suamerika.

## Genadoù
* *[[Abrocoma]]*, 8 spesad
* *[[Cuscomys]]*, 1 spesad bev
* *[[Protabrocoma]]*, aet da get
Abrocoma

***Abrocoma*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
* razh-chinchilla Bennett (*Abrocoma bennettii*)
* razh-chinchilla Bolivia (*Abrocoma boliviensis*)
* razh-chinchilla Budin (*Abrocoma budini*)
* razh-chinchilla louet (*Abrocoma cinerea*)
* razh-chinchilla Famatina (*Abrocoma famatina*)
* razh-chinchilla Sierra del Tontal (*Abrocoma shistacea*)
* razh-chinchilla Uspallata (*Abrocoma uspallata*)
* razh-chinchilla Punta de Vacas (*Abrocoma vaccarum*)
Hutia Kuba

**Hutia Kuba** (*Capromys pilorides*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Kuba hag en inizi tro-dro. Ar spesad nemetañ eo er genad *Capromys*.

## Liammoù diavaez
Caviidae

***Caviidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Krignerien eus Suamerika a zo renket ennañ.

## Genadoù
6 genad zo er c'herentiad-mañ :
* *[[Cavia]]*
* *[[Galea]]*
* *[[Microcavia]]*
* *[[Dolichotis]]*
* *[[Hydrochoerus]]*
* *[[Kerodon]]*
Hydrochaeridae

***Hydrochaeridae***, pe ***Hydrochoeridae***, zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged evit ar c'hapibara hag al loened karrekaet kar dezhañ.

Abaoe 2005 eo lakaet evel diamzeret gant an darn vrasañ eus ar skiantourien goude ma voe dizoloet liammoù filogenetek tost etre ar c'hapibara hag ar genad *[[Kerodon]]*. Bremañ e vez rummataet evel un iskerentiad eus *[[Caviidae]]*.
Cavia

***Cavia*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar razh-Indez ha loened kar dezhañ.

## Spesadoù
* razh-Indez Brazil, *Cavia aperea*
* *Cavia fulgida*
* razh-Indez Santa Catarina, *Cavia intermedia*
* razh-Indez meur, *Cavia magna*
* razh-Indez, *Cavia porcellus*
* razh-Indez Tschudi, *Cavia tschudii*
Cuscomys

***Cuscomys*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad razhed-chinchilla zo ennañ :
* *[[Cuscomys ashaninka]]*
* *[[Cuscomys oblativus]]*, aet da get
Hutia

An **hutiaed** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Capromyidae*.

Bevañ a reont en inizi ar mor Karib.

## Genadoù
* *[[Capromys]]*
* *[[Geocapromys]]*
* *[[Mesocapromys]]*
* *[[Mysateles]]*
* *[[Hexolobodon]]*, aet da get
* *[[Isolobodon]]*, aet da get
* *[[Plagiodontia]]*
* *[[Rhizoplagiodontia]]*, aet da get

## Liammoù diavaez
Galea

***Galea*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
4 spesad krignerien hag a denn d'ar razh-Indez a zo ennañ:
* *[[Galea flavidens]]*
* *[[Galea monasteriensis]]*
* *[[Galea musteloides]]*
* *[[Galea spixii]]*
Microcavia

***Microcavia*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ krignerien eus Suamerika.

## Spesadoù
3 spesad zo ennañ :
* *[[Microcavia australis]]*
* *[[Microcavia niata]]*
* *[[Microcavia shiptoni]]*
Mara (bronneg)

Ar **maraed** eo ar bronneged a ya d'ober ar genad *Dolichotis*.

## Spesadoù
2 spesad maraed a zo ennañ:
* mara Chaco (*Dolichotis salinicola*)
* mara Patagonia (*Dolichotis patagonum*)
Kapibara bihan

Ar **c'hapibara bihan** (*Hydrochoerus isthmius*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suamerika. Betek 1991 e oa rummataet evel isspesad d'ar c'hapibara.
Chinchillidae

***Chinchillidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ar chinchillaed hag ar viskachaed zo renket ennañ.

## Genadoù
5 genad a zo er c'herentiad-mañ:
* *[[Chinchilla]]*
* *[[Lagidium]]*
* *[[Lagostomus]]*
* *[[Pliolagostomus]]*, aet da get
* *[[Prolagostomus]]*, aet da get
Lagidium

***Lagidium*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
4 spesad viskachaed a zo ennañ:
* *[[Lagidium peruanum]]*
* *[[Lagidium viscacia]]*
* *[[Lagidium wolffsohni]]*
* *[[Lagidium ahuacaense]]*, spesad nevez-deskrivet (miz Even 2009)

## Liamm diavaez
  Diverradenn deskrivadenn ar spesad nevez (e saozneg hag e kastilhaneg)
Lagostomus

***Lagostomus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad viskachaed a zo ennañ:
* Viskacha ar plaenennoù, *Lagostomus maximus*;
* *[[Lagostomus crassus]]*, aet da get.
Viskacha

Ar **viskachaed** eo ar bronneged a ya d'ober ar genadoù *[[Lagidium]]* ha *[[Lagostomus]]*.

Bevañ a reont e Suamerika.
Ctenomyidae

***Ctenomyidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. *Ctenomys* eo ar genad nemetañ ennañ.

Bevañ a ra ar c'hrignerien-se e Suamerika.

War-dro 60 spesad zo.
Hydrochoerus

***Hydrochoerus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ krignerien bras hag a vev e Suamerika.

## Spesadoù
* ar c'hapibara (*Hydrochoerus hydrochaeris*)
* ar c'hapibara bihan (*Hydrochoerus isthmius*)
Kerodon

***Kerodon*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad krignerien eus Brazil a zo ennañ:
* *[[Kerodon acrobata]]*
* *[[Kerodon rupestris]]*
Dasyproctidae

***Dasyproctidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ an agoutied hag an akouchied, krignerien eus Suamerika.

## Genadoù
2 c'henad gant spesadoù bev hiziv an deiz zo er c'herentiad:
* *[[Dasyprocta]]* (an agoutied)
* *[[Myoprocta]]* (an akouchied)

Gant skiantourien 'zo e vez lakaet spesadoù *Dasyproctidae* ha *[[Cuniculidae]]* er c'herentiad *[[Agoutidae]]*.

## Liammoù diavaez
Akouchi

An **akouchied** eo ar bronneged a ya d'ober ar genad *Myoprocta*.

Bevañ a reont e koadeier Amazonia.

## Spesadoù
2 spesad akouchied zo :
* an akouchi ruz (*Myoprocta acouchy*)
* an akouchi glas (*Myoprocta pratti*)
Akouchi ruz

An **akouchi ruz** (*Myoprocta acouchy*) zo ur bronneg krigner a vev e Suamerika, en norzh d'ar stêr Amazon.

## Doareoù pennañ
Etre 35 ha 50 cm eo e hirder hag etre 1 kg hag 1,5 kg e bouez.

Liv orañjez eo e gostezioù ha du pe gell e gein. Moal eo an takadoù a-dreñv d'e zivskouarn ha tro-dro d'e c'henoù ha d'e zaoulagad. Hir ha du eo e vourroù. Blevenn e dalier n'eo ket roudennek, pezh a ziforc'h anezhañ d'an akouti glas.

## Gouennañ
Da vare ar gouennañ e verk ar par e diriad gant gwagrennoù ar fraezh dre frotañ e bavioù a-dreñv ouzh an douar. Mont a ra da heul ur barez gant e bavioù a-raok o krenañ hag en ur ezteurel ur c'hri skiltr.

An dougen a bad war-dro 100 deiz ha ganet e vez etre 1 ha 3 c'holen. Dizonet e vez ar re vihan da 2 pe 3 miz ha tizhout a reont o oad gour pa vezont war-dro 10 miz.

## Boued
Geotdebrer eo hag en em vagañ a ra diwar frouezh, kraoñ ha had. Douarañ a ra greun evit ar c'houlz-amzer sec'h.

## Annez
Bevañ a ra e strouezheg stank ar c'hoadoù. Tremen a ra an noz e neizhoù graet gant delioù, alies e kefioù kleuz.
Paka brizh

Ar **paka brizh** (*Cuniculus paca*, gwechall *Agouti paca*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Kreiz ha Suamerika.

## Liammoù diavaez
Paka ar menezioù

**Paka ar menezioù** (*Cuniculus taczanowskii*, gwechall *Agouti taczanowskii*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suamerika.
Pakarana

Ar **pakarana** (*Dinomys branickii*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suamerika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Dinomys* hag er c'herentiad *[[Dinomyidae]]*.
Dinomyidae

***Dinomyidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ne chom nemet ur spesad bev eus ar c'herentiad : ar pakarana.
Men in Black II

***Men in Black II*** a zo ur film stadunanat gant Barry Sonnenfeld deuet er-maez e 2002.

## Synopsis

Goude pemp bloaz er Men in Black, en deus ar gwazour J (atav hep kenlabourer) da enklask e lazhadegoù o deus graet ezdouaridi, n'eo nemet al lazhadegoù-se ul lodenn eus ur raktres arvarus evit an Douar.

Serleena, un ezdouaradez dindan tres un top-model, a zo e penn ar raktres.

J a zibab labourat en dro gant e genlabourer kozh a n'en deus soñj ebet eus ar MiB hag a zo bremañ war e leve evel implijad eus an ti-post.

## Fichenn teknikel
* Titl orin: *Men in Black II* pe *MIIB*
* Sevenidigezh : Barry Sonnenfeld
* Sevenidigezh eil skipailh : Eric Brevig
* Senario : Robert Gordon et Barry Fanaro
* Produadur : Laurie McDonald hag Walter F. Parkes evit Columbia Pictures, Stadoù-Unanet ;Amblin Entertainment, Stadoù-Unanet ; MacDonald / Parkes Productions, Stadoù-Unanet
* Produer sevener : Steven Spielberg
* Coproduer : Graham Place
* Rener ar skeudenniñ : Donald Peterman
* Sonerezh orin : Danny Elfman
* Kanaouenn : Will Smith
* Frammañ : Steven Weisberg et Richard Pearson
* Kinkladur : Bo Welch
* Efedoù arbennik : Rick Baker
* Luskañ hag efedoù hewel : John Andrew Berton Jr. ha Tom Bertino
* Farder : Rick Baker
* Farder ar gwiskamantoù : Mary E. Vogt
* Rener ar c'homedianeta : Ronna Kress
* Bro orin : Stadoù-Unanet
* Doare : Skiant-faltazi ha komedienn
* Liv : liv
* Padelezh : 98 minutenn

## Komedianeta
* Tommy Lee Jones : Ar gwazour K
* Will Smith : Ar gwazour J
* Rip Torn : Z
* Lara Flynn Boyle : Serleena
* Johnny Knoxville : Scrad / Charlie
* Rosario Dawson : Laura Vasquez
* Patrick Warburton : Ar gwazour T
* Tony Shalhoub : Jeebs
* Jack Kehler : Ben
* Tim Blaney : Mouezh ar c'hi, Frank
* Peter Graves : Eñ e unan
* Michael Jackson : Ar gwazour M
* Rick Baker : Ar gwazour MIB a wiriañ ar paseporzhoù
* Barry Sonnenfeld : Tad gant ar soñjoù diverket
* John Alexander : Jarra
* Matthew McGrory : Ezdouarat bras

## Filmadurezh [[Men in Black]]
* 1997  *[[Men in Black (film)|Men in Black I]]* savet gant Barry Sonnenfeld gant Tommy Lee Jones, Will Smith
* 1997 - 2001  *Men in Black* (heuliadenn lusket gant 59 pennad) eus Nathan Chew, Michael Goguen, Frank Paur, Dennis Woodyard
* 2002  *[[Men in Black II]]* savet gant Barry Sonnenfeld gant Tommy Lee Jones, Will Smith

## Liammoù diavaez
*  Fichenn Cbo
Men in Black

**Men in Black** (troet e brezhoneg evel « paotred e du ») a zo liammet ouzh sujedoù disheñvel :
* Paotred e du, a zo tud folklorel amerikan
* *[[Men in Black (film, 1934)|Men in Black]]*, ur film eus 1934
* *[[Men in Black (film)|Men in Black]]*, ur film eus 1997
* *[[Men in Black II]]*, ur film eus 2002
* Men in Black, ur bed a faltazi
* Men in Black a zo ur comic
* Men in Blacka zo ur ganaouenn «mesket» ha kanet gant an aktour/realizatour/kaner Will Smith
* Men in Black: Alien Attack a zo ur c'hoari eus tachenn ar c'hoarioù Universal Studios Orlando
Agouti

An **agoutied** eo ar bronneged a ya d'ober ar genad *Dasyprocta*. Bevañ a reont e Suamerika.

## Spesadoù
* *[[Dasyprocta azarae]]*
* *[[Dasyprocta coibae]]*
* *[[Dasyprocta cristata]]*
* *[[Dasyprocta fuliginosa]]*
* *[[Dasyprocta guamara]]*
* *[[Dasyprocta kalinowskii]]*
* *[[Dasyprocta leporina]]*
* *[[Dasyprocta mexicana]]*
* *[[Dasyprocta prymnolopha]]*
* *[[Dasyprocta punctata]]*
* *[[Dasyprocta ruatanica]]*
Paka

Ar **pakaed** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Cuniculidae* hag ar genad nemetañ ennañ *Cuniculus*.

Bevañ a reont e Kreiz ha Suamerika.

## Spesadoù
2 spesad pakaed a zo:
* ar paka brizh (*Cuniculus paca*)
* paka ar menezioù (*Cuniculus taczanowskii*)

Gant skiantourien 'zo e vez lakaet spesadoù *[[Dasyproctidae]]* ha *Cuniculidae* er c'herentiad *[[Agoutidae]]*.
Erethizontidae

***Erethizontidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ an hoc'hed-dreinek a vev er Bed Nevez, eus aodoù meurvor Arktika betek norzh Arc'hantina.

## Genadoù
4 pe 5 genad a zo er c'herentiad-mañ:
* *[[Coendou]]*
* *[[Echinoprocta]]*
* *[[Erethizon]]*
* *[[Sphiggurus]]*
* *[[Chaetomys]]* (a c'hell bezañ rummataet er c'herentiad *[[Echimyidae]]*)
Coendou

***Coendou*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Genadoù
4 spesad hoc'hed-dreinek amerikan a zo d'an nebeutañ er genad-mañ:
* an hoc'h-dreinek daouliv (*Coendou bicolor*)
** (*Coendou b. quichua* pe *[[Coendou quichua]]*)
* hoc'h-dreinek Koopman (*Coendou nycthemera* pe *Coendou koopmani*)
* hoc'h-dreinek Brazil (*Coendou prehensilis*)
* hoc'h-dreinek Rothschild (*Coendou rothschildi*)
Hoc'h-dreinek Brazil

**Hoc'h-dreinek Brazil** (*Coendou prehensilis*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suamerika.

## Doareoù pennañ
Etre 30 ha 60 cm eo hirder e gorf. Liv e gein (goloet gant pikoù berr) a cheñch gant pep loen, eus melen da zu. Gris eo e gof. 

Hir eo e lost (etre 30 ha 50 cm) ha hegrog, da lavaret eo e c'hell kregiñ e brank ar gwez gantañ.

## Engehentañ
War-dro 200 devezh e pad an dougen ha ganet e vez ur c'holen bewech, 400 gramm e bouez. Goude bloaz e tizh ment an oad gour.

## Emzalc'h
Oberiant eo diouzh an noz ha diskuizhañ kludet er gwez diouzh an deiz. Bevañ a ra er c'hoadegi dreist-holl daoust ma c'hell bezañ spurmantet o kantreal en tachadoù gounezet gant an dud.

Pa vez paket pe pa'n devez aon ec'h a en e rodelloù.

En em vagañ a ra diwar plant : gwrizioù, delioù, frouezh... Dibluskañ a ra rusk ar gwez evit tizhout lodenn denerañ ar c'hoad.

## Darempred gant an dud
Hoc'h-dreinek Brazil a c'hell kas freuz ha reuz er plantadegoù (bananez, goiavez, maiz...) pa glask boued.

Debret e vez gant annezidi Suamerika.
Hoc'h-dreinek daouliv

An **hoc'h-dreinek daouliv** (*Coendou bicolor*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suamerika (Perou, Bolivia, Kolombia hag Ekwador).
Hoc'h-dreinek Koopman

**Hoc'h-dreinek Koopman**, pe **hoc'h-dreinek korr du**, (*Coendou nycthemera* pe *Coendou koopmani*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Brazil.
Coendou rothschildi

***Coendou rothschildi*** a zo ur spesad krignerien eus kerentiad an Erethizontidae.

Dougen a ra anv al loenoniour breizhveuriat Michael Rogers Oldfield Thomas (1858-1929) en devoa deskrivet ar spesad evit ar wech kentañ e 1902.

## Annez

Emañ brosezat e Panamá ha bezant e Suamerika ivez.

## Liammoù diavaez
* ''Coendou rothschildi'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Sphiggurus

***Sphiggurus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Genadoù
10 spesad hoc'hed-dreinek amerikan a zo er genad-mañ:
* *[[Sphiggurus ichillus]]*
* *[[Sphiggurus insidiosus]]*
* *[[Sphiggurus melanurus]]*
* *[[Sphiggurus mexicanus]]*
* *[[Sphiggurus pallidus]]*, aet da get
* *[[Sphiggurus pruinosus]]*
* *[[Sphiggurus roosmalenorum]]*
* *[[Sphiggurus spinosus]]*
* *[[Sphiggurus vestitus]]*
* *[[Sphiggurus villosus]]*
Octodontidae

***Octodontidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ ez eus krignerien bihan hag a vev e Suamerika.

## Genadoù
8 genad ha 13 spesad zo renket er c'herentiad-mañ:
* *[[Aconaemys]]*, 3 spesad
* *[[Octodon]]*, 4 spesad
* *[[Octodontomys]]*, 1 spesad
* *[[Octomys]]*, 1 spesad
* *[[Pipanacoctomys]]*, 1 spesad
* *[[Salinoctomys]]*, 1 spesad
* *[[Spalacopus]]*, 1 spesad
* *[[Tympanoctomys]]*, 1 spesad
Dipodidae

***Dipodidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ ez eus krignerien bihan evel ar jerboazed pe ar sikisted.

## Genadoù
16 genad zo renket er c'herentiad-mañ :
* *[[Sicista]]*
* *[[Eozapus]]*
* *[[Napaeozapus]]*
* *[[Zapus]]*
* *[[Allactaga]]*
* *[[Allactodipus]]*
* *[[Pygeretmus]]*
* *[[Cardiocranius]]*
* *[[Salpingotulus]]*
* *[[Salpingotus]]*
* *[[Dipus]]*
* *[[Eremodipus]]*
* *[[Jaculus]]*
* *[[Paradipus]]*
* *[[Stylodipus]]*
* *[[Euchoreutes]]*
Sikist

Ar **sikisted** eo ar bronneged krigner a ya d'ober ar genad *Sicista*.

## Spesadoù
* sikist Armenia, *[[Sicista armenica]]*
* sikist-bezv, *[[Sicista betulina]]*
* sikist Kaokaz, *[[Sicista caucasica]]*
* sikist hirlostek, *[[Sicista caudata]]*
* sikist Sina, *[[Sicista concolor]]*
* sikist Kazbegi, *[[Sicista kazbegica]]*
* sikist Kluchor, *[[Sicista kluchorica]]*
* sikist Altai, *[[Sicista napaea]]*
* sikist gris, *[[Sicista pseudonapaea]]*
* sikist Severtzov, *[[Sicista severtzovi]]*
* sikist Strand, *[[Sicista strandi]]*
* sikist ar stepennoù, *[[Sicista subtilis]]*
* sikist Tien Shan, *[[Sicista tianshanica]]*
Hoc'h-dreinek lost-pilgos

An **hoc'h-dreinek lost-pilgos** (*Echinoprocta rufescens*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Kolombia hag un nebeud en Ekwador. Ar spesad nemetañ eo er genad *Echinoprocta*.
Hoc'h-dreinek Norzhamerika

**Hoc'h-dreinek Norzhamerika** (*Erethizon dorsatum*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko, Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada. Ar spesad nemetañ eo er genad *Erethizon*.

## Liammoù diavaez
Calomyscidae

***Calomyscidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. *Calomyscus* eo ar genad nemetañ ennañ.

## Spesadoù
8 spesad krignerien bihan a vev en Azia zo renket er c'herentiad-mañ :
* *[[Calomyscus bailwardi]]*
* *[[Calomyscus baluchi]]*
* *[[Calomyscus elburzensis]]*
* *[[Calomyscus grandis]]*
* *[[Calomyscus hotsoni]]*
* *[[Calomyscus mystax]]*
* *[[Calomyscus tsolovi]]*
* *[[Calomyscus urartensis]]*
Cricetidae

***Cricetidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ouzhpenn 100 genad ha war-dro 600 spesad a zo rummataet ennañ, en o zouez al lemminged pe an hamstered.

## Iskerentiadoù
6 iskerentiad a zo renket er c'herentiad-mañ:
* *[[Arvicolinae]]*
* *[[Cricetinae]]*
* *[[Lophiomyinae]]* (a c'hell bezañ renket e *[[Muridae]]*)
* *[[Neotominae]]*
* *[[Sigmodontinae]]*
* *[[Tylomyinae]]*
Bourguébus

**Bourguébus** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Bourguébus eo.
## Istor
### Kantved
* Eil Brezel-bed: emgannoù start a voe e miz Gouere 1944 etre al Lu Kanadian hag an Alamaned; mervel a reas tri den nann-soudard e Bourguébus abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Saint Vigor*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Tud
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Glirideged

Ar **glirideged** eo ar c'hrignerien a ya d'ober ar c'herentiad *Gliridae* e rummatadur ar bronneged.

## Genadoù
War-dro 10 genad krignerien a c'hell bezañ renket ennañ :
* *[[Graphiurus]]*
* *[[Chaetocauda]]*
* *[[Dryomys]]*
* *[[Eliomys]]*
* *[[Hypnomys]]*, aet da get
* *[[Muscardinus]]*
* *[[Myomimus]]*
* *[[Selevinia]]*
* *[[Glirulus]]*
* *[[Glis]]*
Dryomys

***Dryomys*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
3 pe 4 spesad krignerien eus Eurazia a zo ennañ:
* al liran (*Dryomys nitedula*)
* liran Niethammer (*Dryomys niethammeri*)
* al liran gloanek (*Dryomys laniger*)
* liran Sina (*Dryomys sichuanensis*), a c'hell bezañ rummataet en e c'henad dezhañ e-unan *Chaetocauda*.
Arvicolinae

***Arvicolinae*** a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged.

## Genadoù
War-dro 30 genad a zo renket ennañ:
* *[[Arvicola]]* (sk. muenn voutin)
* *[[Blanfordimys]]* 
* *[[Chionomys]]* (sk. muenn-erc'h)
* *[[Lasiopodomys]]*
* *[[Lemmiscus]]*
* *[[Microtus]]* (sk. muenn ar maezioù)
* *[[Neodon]]*
* *[[Phaiomys]]*
* *[[Proedromys]]*
* *[[Volemys]]*
* *[[Dicrostonyx]]*
* *[[Ellobius]]*
* *[[Eolagurus]]*
* *[[Lagurus (bronneged)|Lagurus]]* (1 spesad : lemming ar stepennoù)
* *[[Lemmus]]* (sk. lemming an toundra)
* *[[Myopus]]* (1 spesad : lemming ar c'hoadeier)
* *[[Synaptomys]]*
* *[[Alticola]]*
* *[[Caryomys]]*
* *[[Eothenomys]]*
* *[[Hyperacrius]]*
* *[[Myodes]]* (sk. muenn arrous)
* *[[Neofiber]]*
* *[[Ondatra]]* (1 spesad : ar razh-musk)
* *[[Dinaromys]]* (1 spesad : muenn Martino)
* *[[Prometheomys]]*
* *[[Arborimus]]*
* *[[Phenacomys]]*
Avank-menez

An **avank-menez** (*Aplodontia rufa*) zo ur c'hrigner a vev e kornôg Kanada ha Stadoù-Unanet Amerika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Aplodontia* hag er c'herentiad *Aplodontiidae*. Bevañ a ra nepell diouzh an dour, dreist-holl e koadeier deliaouek er menezioù, met ivez e koadeier avalpineged. 

Gell-teñval eo, gant un tarch gwenn e traoñ pep skouarn. Plat ha ledan eo e benn, kreñv e rakdent ha berr e izili. Goloet eo e gorf gant ur vlevenn dilufr ha garv. Etre 30 ha 50 cm eo e hirder. N'eo ket gwall danav e gleved nag e weled er c'hontrol diouzh e stekiñ hag e c'hwesha.

## Gouennañ
E miz Du pe miz Kerzu e krog divgell, raksavenn ha gwagrennoù Cowper ar par da greskiñ. P'emañ ar barez e reuz e kresk he bronnoù hag e c'hwezh he c'hourzh. An dougen a bad etre 6 hag 8 sizhun ha ganet e vez 2 pe 3 c'holen peurliesañ. Ar re vihan zo 25 g a bouez enne. Roz ha dall int.

## Boued
Ur geotdebrer eo an avank-menez.
Lir Arabia

**Lir Arabia** (*Eliomys melanurus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Libia, Egipt, Arabia Saoudat, Jordania, Siria, Iraq, Israel, Liban ha Turkia.
Lir Maghreb

**Lir Maghreb** (*Eliomys munbyanus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Maroko, Tunizia, Aljeria ha Libia.

## Annez
Myomimus

***Myomimus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
3 spesad krignerien a zo ennañ:
* an hunegan masklet (*Myomimus personatus*)
* hunegan Ognev (*Myomimus roachi*)
* hunegan Setzer (*Myomimus setzeri*)
Hunegan Setzer

**Hunegan Setzer** (*Myomimus setzeri*) a zo ur bronneg krigner hag a vev en Iran, Turkia hag Azerbaidjan.
Grilian Japan

**Grilian Japan** (*Glirulus japonicus*) a zo ur bronneg krigner brosezat e Japan. Ar spesad nemetañ eo er genad *Glirulus*.
Eliomys

***Eliomys*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
3 spesad krignerien a zo ennañ:
* al lir (*Eliomys quercinus*)
* lir Arabia (*Eliomys melanurus*)
* lir Maghreb (*Eliomys munbyanus*)
Hunegan an dezerzh

**Hunegan an dezerzh** (*Selevinia betpakdalaensis*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Kazakstan ha marteze e Sina. Ar spesad nemetañ eo er genad *Selevinia*.
Liran Sina

**Liran Sina** (*Chaetocauda sichuanensis* pe *Dryomys sichuanensis*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e proviñs Sichuan (Sina).
Graphiurus

***Graphiurus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
14 spesad huneganed eus Afrika a zo ennañ:
* *[[Graphiurus angolensis]]*
* *[[Graphiurus christyi]]*
* *[[Graphiurus crassicaudatus]]*
* *[[Graphiurus johnstoni]]*
* *[[Graphiurus kelleni]]*
* *[[Graphiurus lorraineus]]*
* *[[Graphiurus microtis]]*
* *[[Graphiurus monardi]]*
* *[[Graphiurus murinus]]*
* *[[Graphiurus nagtglasii]]*
* *[[Graphiurus ocularis]]*
* *[[Graphiurus platyops]]*
* *[[Graphiurus rupicola]]*
* *[[Graphiurus surdus]]*
Sciuridae

***Sciuridae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ ar gwiñvered pe ar moreganed.

## Iskerentiadoù
* *[[Ratufinae]]*
* *[[Sciurillinae]]*
* *[[Sciurinae]]*
* *[[Callosciurinae]]*
* *[[Xerinae]]*

## Liammoù diavaez
Ratufa

***Ratufa*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, an hini nemetañ en iskerentiad *Ratufinae*. Ennañ emañ ar gwiñvered meur a vev e su hag e gevred Azia.

## Spesadoù
* gwiñver meur Raffles (*Ratufa affinis*)
* ar gwiñver meur du (*Ratufa bicolor*)
* gwiñver meur India (*Ratufa indica*)
* gwiñver meur Sri Lanka (*Ratufa macroura*)

## Liammoù diavaez
Gwiñver korr Amerika

**Gwiñver korr Amerika** (*Sciurillus pusillus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Brazil, Perou, Guyana, Surinam ha Gwiana c'hall.

Evit poent eo ar spesad nemetañ er genad *Sciurillus* hag en iskerentiad *Sciurillinae* met loenoniourien 'zo a soñj dezho ez eus spesadoù disheñvel rummataet dindan an anv-mañ.
Gwiñver meur Raffles

**Gwiñver meur Raffles** (*Ratufa affinis*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Thailand, Singapour, Malaysia, Indonezia ha Brunei.
Pteromys

***Pteromys*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad gwiñvered-nij azian zo ennañ:
* gwiñver-nij Sibiria (*Pteromys volans*)
* gwiñver-nij Japan (*Pteromys momonga*)
Maywood (Illinois)

**Maywood** zo ur gêr eus stad Illinois, er Stadoù-Unanet Amerika. 

## Poblañsouriezh
26&nbsp;987 annezad a oa eno er bloaz 2000.

## Istor
Krouet e oa bet anv **Maywood** en ur mod ofisiel e 1869.

## Tud vrudet bet ganet e Maywood
* Jim Brewer (c'hoarier basket-ball),
* Shannon Brown (c'hoarier basket-ball),
* Eugene Cernan (astraer stadunanat),
* Dennis Franz (aktour),
* Walter Burley Griffin (tisavour),
* Fred Hampton (emsaver stadunanat),
* Steven Hunter (c'hoarier basket-ball),
* John Prine (soner).

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel kêr Maywood
Gwiñver-nij gloanek

Ar **gwiñver-nij gloanek** (*Eupetaurus cinereus*) zo ur bronneg krigner a vev en India ha Pakistan. Ar spesad nemetañ eo er genad *Eupetaurus*.
Sciurinae

***Sciurinae*** a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged.

## Genadoù
War-dro 20 genad gwiñvered zo ennañ :
**[[Microsciurus]]*
**[[Rheithrosciurus]]*
**[[Sciurus]]*
**[[Syntheosciurus]]*
**[[Tamiasciurus]]*

Gwiñvered-nij :
**[[Aeretes]]*
**[[Aeromys]]*
**[[Belomys]]*
**[[Biswamoyopterus]]*
**[[Eoglaucomys]]*
**[[Eupetaurus]]*
**[[Glaucomys]]*
**[[Hylopetes]]*
**[[Iomys]]*
**[[Petaurillus]]*
**[[Petaurista]]*
**[[Petinomys]]*
**[[Pteromys]]*
**[[Pteromyscus]]*
**[[Trogopterus]]*

## Liammoù diavaez
Tamiasciurus

***Tamiasciurus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
3 spesad gwiñvered norzhamerikan zo ennañ:
* gwiñver Douglas (*Tamiasciurus douglasii*)
* gwiñver rous Norzhamerika (*Tamiasciurus hudsonicus*)
* gwiñver Mearns (*Tamiasciurus mearnsi*)
Gwiñver Douglas

**Gwiñver Douglas** (*Tamiasciurus douglasii*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kornôg Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada.
Gwiñver rous Norzhamerika

**Gwiñver rous Norzhamerika** (*Tamiasciurus hudsonicus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada.
Callosciurinae

***Callosciurinae*** a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged. Bevañ a reont en Azia.

## Genadoù
14 genad gwiñvered a zo ennañ:
* *[[Callosciurus]]*
* *[[Dremomys]]*
* *[[Exilisciurus]]*
* *[[Glyphotes]]*
* *[[Hyosciurus]]*
* *[[Lariscus]]*
* *[[Menetes]]*
* *[[Nannosciurus]]*
* *[[Prosciurillus]]*
* *[[Rhinosciurus]]*
* *[[Rubrisciurus]]*
* *[[Sundasciurus]]*
* *[[Tamiops]]*
* *[[Funambulus]]*