open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heskenneg kabellek

An **heskenneg kabellek** (*Lophodytes cucullatus*) a zo un evn palvezek. Ar spesad nemetañ eo er genad *Lophodytes*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous a-dreuz Norzhamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Heskenneg Brazil

An **heskenneg Brazil** a zo ur spesad evned palvezek, *Mergus octosetaceus* an anv skiantel anezhañ.

En arvar bras e vefe al labous da vont da get o vezañ na vije ken nemet un 250 penn bennak bev er bed.

## Doareoù pennañ

## Boued
Daoust ma vev diwar besked dreist-holl e kemer amprevaned (hag o larvenned) ha blotviled ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e kreisteiz-kreiz Suamerika.

## Liammoù diavaez
*  ''Mergus octosetaceus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Mergus octosetaceus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mergus squamatus

***Mergus squamatus*** a zo ur spesad evned palvezek e-touez kerentiad an *[[Anatidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e reter Azia : gouennañ a ra e Manchouria ha gevred Siberia ha goañviñ e kreisteiz Sina.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
* ''Mergus squamatus'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Heskenneg Auckland

**Heskenneg Auckland** (*Mergus australis*) a oa un evn palvezek eus Zeland-Nevez, aet da get e deroù an .

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Piklost

Ar **piklosted** eo an evned palvezek a ya d'ober ar genad *Oxyura*, krouet e 1828 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* ar piklost Aostralia (*Oxyura australis*),
* *[[Oxyura ferruginea]]*
** *O. f. andina* ha ***ferruginea***,
* ar piklost rous (*Oxyura jamaicensis*),
* ar piklost penn gwenn (*Oxyura leucocephala*),
* ar piklost Maccoa (*Oxyura maccoa*),
* ar piklost Arc'hantina (*Oxyura vittata*).

Daou (2) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Piklost Aostralia

Ar **piklost Aostralia** a zo ur spesad evned palvezek, *Oxyura australis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra an houad splujer-mañ diwar amprevaned, blotviled, kresteneged ha plant dour.

## Annez

Emañ brosezat ar spesad e gevred ha mervent Aostralia (Tasmania enni).

## Liammoù diavaez
*   ''Oxyura australis'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Oxyura australis'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Piklost Maccoa

Ar **piklost Maccoa** a zo un evn palvezek, *Oxyura maccoa* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e douaroù uhel eus kreisteiz ha reter Afrika.

## Rummatadur

## Dave
Piklost Arc'hantina

Ar **piklost Arc'hantina** a zo ur spesad evned palvezek, *Oxyura vittata* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ
 
## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e kreisteiz Suamerika.

## Rummatadur

## Notennoù ha daveennoù
Dendrortyx

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek *δένδρον* (gwezenn e brezhoneg) hag *ὄρτυξ* (koailh e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Dendrortyx barbatus]]*,
* *[[Dendrortyx leucophrys]]*
** *D. l. hypospodius* ha ***leucophrys***,
* *[[Dendrortyx macroura]]*
** *D. m. diversus*, *griseipectus*, *inesperatus*, ***macroura***, *oaxacae* ha *striatus*.

## Annezva
O c'havout a reer e Kreizamerika ha Mec'hiko, eizh (8) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Colinus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hoailhed, krouet e 1820 gant al loenoniour alaman August Goldfuß (1782-1848).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Colinus cristatus]]*
** *C. c. badius*, *barnesi*, *bogotensis*, ***cristatus***, *decoratus*, *horvathi*, *leucotis*, *littoralis*, *mariae*, *mocquerysi*, *panamensis*, *parvicristatus* ha *sonnini*,
* *[[Colinus leucopogon]]*
** *C. l. dickeyi*, *hypoleucus*, *incanus*, ***leucopogon***, *leylandi* ha *sclateri*,
* *[[Colinus nigrogularis]]*
** *C. n. caboti*, ***nigrogularis***, *persiccus* ha *segoviensis*,
* ar c'holin Virjinia (*Colinus virginianus*)
** *C. v. aridus*, *atriceps*, *coyoleos*, *cubanensis*, *floridanus*, *godmani*, *graysoni*, *harrisoni*, *insignis*, *insulanus* (†), *maculatus*, *minor*, *nigripectus*, *pectoralis*, *ridgwayi*, *salvini*, *taylori*, *texanus*, *thayeri* ha ***virginianus***.

## Annezva
Daou isspesad ha daou-ugent (42) en holl : o c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Callipepla

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hoailhed, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek *κάλλος* (kened e brezhoneg) ha *πέπλος*.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Callipepla californica]]*
** *C. c. achrustera*, *brunnescens*, ***californica***, *canfieldae* ha *catalinensis*,
* *[[Callipepla douglasii]]*
** *C. d. bensoni*, ***douglasii***, *impedita*, *teres*, ha *vanderbilti*,
* *[[Callipepla gambelii]]*
** *C. g. fulvipectus*, ***gambelii***, *ignoscens* ha *stephensi*,
* *[[Callipepla squamata]]*
** *C. s. castanogastris*, *hargravei*, *pallida* ha ***squamata***.

## Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Amerika, triwec'h (18) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Odontophorus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hoailhed, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Pemzek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Odontophorus atrifrons]]*
** *O. a. *'atrifrons***, ''navai'' ha ''variegatus'',
* ''[[Odontophorus balliviani]]'',
* ''[[Odontophorus capueira]]'',
* ''[[Odontophorus columbianus]]'',
* ''[[Odontophorus dialeucos]]'',
* ''[[Odontophorus erythrops]]''
** ''O. e. '''erythrops*** ha *parambae*,
* *[[Odontophorus gujanensis]]*
** *O. g. buckleyi*, *castigatus*, ***gujanensis***, *marmoratus*, *medius*, *pachyrhynchus*, *rufogularis* ha *simonsi*,
* *[[Odontophorus guttatus]]*,
* *[[Odontophorus hyperythrus]]*,
* *[[Odontophorus leucolaemus]]*,
* *[[Odontophorus melanonotus]]*,
* *[[Odontophorus melanotis]]*
** *O. m. *'melanotis*** ha ''verecundus'',
* ''[[Odontophorus speciosus]]''
** ''O. s. loricatus'', ''soderstromii'' ha ***speciosus**',
* *[[Odontophorus stellatus]]*,
* *[[Odontophorus strophium]]*.

## Annezva
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, triwec'h (18) isspesad dezho en holl. 

## Notennoù ha daveennoù
Oulaanbaatar

**Oulaanbaatar** (e mongoleg : Улаанбаатар pe ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ, distaget /ˈuːlɑːn ˈbɑːˌtɑr/, a dalv "An Haroz Ruz", skrivet gwezhall ***Ulan Bator***) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Mongolia. Enni ez eus ouzhpenn 1.672.000 a dud o chom (2021).

Emañ Oulaanbaatar en hanternoz kreiz ar vro, war-dro 1310 metr a-us live ar mor, e traoñienn ar stêr Toul. Ulaanbaat eo kêr vrasañ Mongolia ha kreizenn sevenadurel, greantel ha kenwerzhel ar vro. Gallout a reer mont di eus pep korn ar vro dre an hentoù, ha liammet eo ivez ouzh Rusia ha Republik Pobl Sina war-bouez linennoù tren.

Savet e voe Oulaanbaatar e 1639, evel ur greizenn relijiel voudaek, gant manatioù, ha ne greskas da vat nemet en  pa zeuas da vezañ ur gêr c'hreantel vras. Kalz a savadurioù savet d'ar mare-se zo warno liv an disavouriezh nevez-klasel a veze kavet en Unvaniezh Soviedel e-kreiz an .

Unan eus ar savadurioù kaerañ a weler e kêr eo manati boudaek Gandantegchinlen Khiid.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Ulaanbaatar (diell)
Llywelyn ab Iorwerth

:*Gwelout ivez : [[Llywelyn]].*


**Llywelyn ab Iorwerth** (war-dro 1173–1240), lesanvet "Llywelyn Fawr" (*Llywelyn Veur* e brezhoneg), a oa Priñs Gwynedd, hag a rene war an darn vrasañ eus Kembre. Tad-kozh eo da Llywelyn ap Gruffudd, lesanvet "Llywelyn Olaf".

## E dud
Ganet e oa Llywelyn e 1173, e Dolwyddelan moarvat. Mab-bihan e oa da Owain Gwynedd, ha mab da Iorwerth Drwyndwn, ha n'ouzer netra diwar e benn hag a c'hallje bezañ marvet pa oa bugelig Llywelyn. E vamm a oa Margaret, merc'h da Vadog ap Maredudd, priñs Powys. 

## Istor
E penn Gwynedd edo e eontred, Dafydd ab Owain Gwynedd ha Rhodri ab Owain Gwynedd, met e 1188 e savas Llywelyn un arme, hag eñ krennard c'hoazh, da ober brezel d'e eontred. E 1194 e kavas skoazell digant e gendirvi, Gruffydd ha Mardudd ap Cynan, hag e voe trec'h war arme Dafydd en aber ar stêr Conwy. Rhodri a varvas e 1195. Llywelyn a dapas Dafydd hag en harluas eus Gwynedd. E 1199 e kemeras kastell Mold.

## Kreskiñ e c'halloud

E 1205 e kreskas e vrud pa zimezas da Janed Bro-Saoz, merc'h vastard d'ar roue saoz Yann Dizouar. Kent se e oa bet o varc'hata gant ar pab Inosant III evit dimeziñ gant intañvez e eontr Rhodri, a oa merc'h da Reginald, roue Manav. Met pa gavas tro da gaout Janed e tilezas an intañvez.

E enebour bras e Kembre d'an ampoent e oa Gwenwynwyn ab Owain, eus Powys. Pa savas bec'h etre priñs Powys hag ar roue Yann e 1208 e lammas Llywelyn war Powys ar c'hreisteiz, ha war hanternoz Ceredigion. En 1210 avat e trenkas an traoù etre Llywelyn ha Yann saoz, ken e voe skoazellet Gwenwynwyn gant Yann da adkemer e zouaroù. E 1211 e voe aloubet Gwynedd gant Yann, ma kollas Llywelyn e zouaroù er reter d'ar stêr Conwy.

E 1212 en em glevas gant rouaned all eus Kembre hag e teuas a-benn da adkemer e zouaroù kollet, war bouez nebeut. E 1213 e kemeras kestell Deganwy ha Rhuddlan. Emglev a eure gant ar varoned saoz o devoa rediet Yann da sinañ ar Magna Carta. Kemer a reas Shrewsbury e 1215. Er bloaz-se en-eeun e voe anvet Ednyfed Fychan da senesal Gwynedd hag e voe unan eus kenlabourerien Llywelyn.

En Aberdyfi e 1216 e savas ur seurt Parlamant Kembre ma veze barnet an dizemglevioù etre an aotrouien er vro.

E 1234 e voe un arsav-brezel daou vloaz etre Herri III ha Llywelyn ha sinet feur-emglev Middle. Llywelyn a zalc'has Aberteifiha Llanfari-ym-Muallt, ha bep bloaz e voe adsinet an emglev betek diwezh e ren.

## Kestell
Meur a gastell a voe savet gant Llywelyn, en o zouez hini Deganwy ha Castell y Bere.

## Lennegezh kembraek
Daou bezh-c'hoari
* Saunders Lewis, *[[Siwan (pezh-c'hoari)|Siwan]]*.
* Thomas Parry, *Llywelyn Fawr*.

## Liammoù diavaez
Agelastes

****** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

Dont a ra e anv eus ar ger henc'hresianek *ἀγέλαστος* a dalv kement ha beunek e brezhoneg.

## Spesadoù
Daou spesad klujiri-Spagn a ya d'ober ar genad :
* ar glujar-Spagn jave gwenn (*Agelastes meleagrides*),
* ar glujar-Spagn zu (*Agelastes niger*).

## Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Guttera

****** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Daou spesad klujiri-Spagn a ya d'ober ar genad :
* *[[Guttera plumifera]]*
** *G. p. *'plumifera*** ha ''schubotzi'',
* ar [[klujar-Spagn guchenn|glujar-Spagn guchenn]] (''Guttera pucherani'')
** ''G. p. barbata'', ''edouardi'', ***pucherani**', *sclateri* ha *verreauxi*,

## Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, seizh (7) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Blizzard Entertainment

Blizzard Entertainment zo un embregerezh stadunanat hag a sav hag a embann c'hoarioù video. Diazezet eo e sez e Irvin (Kalifornia). Savet eo bet an embregerezh e 1991 gant Allen Adham, Michael Morhaime ha Frank Pearce dindan an anv Silicon & Synapse. Rann ar strollad gall Vivendi e oa (eus Vivendi Games) goude tremen etre daouarn Activision Blizzard.

Brudet eo bet adalek 1994 abalamour da verzh e c'hoarioù video er bed a-bezh, Warcraft, Diablo ha StarCraft en o zouez. Daoust d'ar c'hoarioù-mañ bezañ kozh hiziv, kenstrivadegoù a vez kaset warno gant c'hoarierien ar bed a-bezh.
## Deiziadoù a-bouez
* 1991 : krouet dindan an anv Silicon & Synapse. Embannadur Rock & Roll Racing ha The Lost Vikings.
* 1994 : prenet gant ar saozon Davidson & Associates evit 10 milion a zolaroù. Embannadur Warcraft.
* 1996 : Davidson & Associates prenet gant CUC.
* 1997 : CUC a gendeuz gant HFS Corporation evit sevel Cendant Software.
* 1998 : goude flodoù ekonomikel, Cendant Software a zo dizammet ha gwerzhet da Havas. Havas a zo prenet war er memes bloaz gant Vivendi Universal.
* 2005 : Blizzard Entertainment a bren Swingin’ Ape Studios. Ganto e vo diorroet ar raktres . Embannadur World of Warcraft e Europa.
* 2006 : perzh eus Vivendi Universal Games, rann Vivendi Universal, e teu Blizzard Entertainmentda vezañ. E sez eo bet disrannet (Blizzard North ha Blizzard Entertainment / HQ) a gendeuz dindan e anv diwezhañ Blizzard Entertainment.
* 2007 : dilez ofisiel diorroadur StarCraft: Ghost. Kemenadenn diwar diorroadur StarCraft II.
* 2008 : hervez keleier ar BlizzCon e vo gwerzhet StarCraft II e teir lodenn (unan dre c'houenn), diorroet e vez Diablo III ha World Of Warcraft Cataclysm.

## C'hoarioù embannet
* The Lost Vikings} (1992) - C'hoari preder 
* Rock & Roll Racing (1993) - C'hoari redadeg
* Blackhawk (1994) - C'hoari pladenn, faltaziek 
* ThE Death and Return of Superman}} (1994) - Beat them all 
* Justice League Task Force (1995) - C'hoari emgann
* Warcraft:Orcs&Humans}} (1995) - [RTS], faltaziek
* [Warcraft II (1996) - RTS, faltaziek
* Warcraft II : Beyond the Dark Portal (1996) (heuliad)
* Diablo (1996) - RPG hack 'n slash faltaziek
* Diablo:Hellfire}} (heuliad nann-ofisiel)
* StarCraft (1998) - RTS, skiant-faltazi
*  (heuliad)
* Diablo II (2000) - RPG hack 'n slash faltaziek
* Diablo II : Lord of Destruction (heuliad)
* Warcraft III (2002) - RTS, faltaziek
* Warcraft III : The Frozen Throne (2003) (heuliad)
* World of Warcraft (2005) - MMORPG
* World of Warcraft: The Burning Crusade (heuliad)
* World of Warcraft: Wrath of the Lich King (2008) (heuliad)
* Failoc-alypse (2009) - c'hoarig flash
* StarCraft II
* Diablo III
* World of Warcraft: Cataclysm

## C'hoarioù dilezet
* Games People Play
* Crixa
* Shattered Nations
* Pax Imperia 2
* Denizen
* Nomad
* Raiko
* Warcraft Adventures : Lord of the Clans
*
Klujar-Spagn guchenn

Ar **glujar-Spagn guchenn** a zo un evn, *Guttera pucherani* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Kenya, Somalia ha Tanzania.

## Rummatadur

## Dave
Acryllium

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

Dont a rafe e anv eus ar ger henc'hresianek *ἄκρις* a dalv kement ha pikern e brezhoneg.

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad klujiri-Spagn er genad-mañ — *Acryllium vulturinum* — hag a vez graet klujar-Spagn vultur anezhañ e brezhoneg.

## Annezva
Kavout a reer ar genad e takadoù 'zo eus Afrika. 

## Notennoù ha daveennoù
Klujar-Spagn vultur

Ar **glujar-Spagn vultur** (*Acryllium vulturinum*) a zo un evn eus kerentiad an Numididae. Ar spesad nemetañ eo er genad *Acryllium*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Korn Afrika ha kreisteiz betek biz Tanzania.

## Liammoù diavaez

*  ''Acryllium vulturinum'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Acryllium vulturinum'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Lenn Tanganyika

Al **lenn Tanganyika** zo ul lenn vras e reter kreiz Afrika. Emañ 773 metr a-us live ar mor ha tost da 1.470 metr eo he donder. An eil lenn vrasañ eo en Afrika, gant ur gorread a 18.900&nbsp;km³, goude al lenn Victoria. An eil lenn zonañ er bed eo, goude al lenn Baikal.

En em astenn a ra a-hed 673 km eus an norzh d’ar su ha forzhik bagoù a vez warni. Unan eus Lennoù Bras Afrika eo, war an harzoù etre Zambia, Republik Demokratel Kongo, Tanzania ha Burundi.

Diouti ez a stêrioù hag a zo adstêrioù d’ar stêr Kongo, en em daol er Meurvor Atlantel. Talvezout a ra hec'h anv, e swahili, kement hag “a-dreñv Tanga” (anv ur gêr hag ur c’horn-bro war aod Tanzania). Diwar al lenn e oa bet anvet ar vro a oa bet trevadennet gant Alamaned e reter Afrika, Tanganyika. 

En-dro d’al lenn e kaver un nebeud kêrioù bras, evel Bujumbura, kêr-benn Burundi, Kigoma, e Tanzania, zo liammet dre an hent-houarn ouzh Dar es Salaam, ha Kalemie, ur porzh bras e Kongo.

## Notennoù
Cyrtonyx

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hoailhed, krouet e 1844 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek *κυρτός* (kromm e brezhoneg) hag *ὄνυξ* (kraban e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Cyrtonyx montezumae]]*
** *C. m. mearnsi*, ***montezumae***, *rowleyi* ha *sallei*,
* *[[Cyrtonyx ocellatus]]*.

## Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Kreizamerika, Mec'hiko ha Norzhamerika, pevar (4) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Janed Bro-Saoz

Meur a **Janed Bro-Saoz** (*Joan of England* e saozneg) zo bet:

* Janed Bro-Saoz (1165-1199), merc'h da Herri II (Bro-Saoz) hag Eleanora Akitania, c'hoar da Richarzh Iañ ha Yann Dizouar, dimezet da Gwilherm II Sikilia, rouanez Sikilia ha kontez Toloza;
* Janed Bro-Saoz, rouanez Bro-Skos (1210-1238), merc'h da Yann Dizouar, dimezet da Alesant II (Bro-Skos);
* Janed Bro-Saoz, priñsez Kembre, merc'h vastard d'ar roue saoz Yann Dizouar; dimezet e voe da Llywelyn Fawr, priñs Kembre, ha bac'het gant he fried;
* Jane Grey (1537-1554), rouanez Bro-Saoz hag Iwerzhon e-pad nav deiz, lakaet d'ar marv war urzh ar rouanez Mari Gentañ. 

## Pennadoù kar
*Janed
*Joan
*Mari Bro-Saoz
Janed Bro-Saoz, priñsez Kembre

**Ur pennad [[Janed Bro-Saoz]] zo ivez*.

 
**Janed Bro-Saoz**, pe **Siwan** e kembraeg (war-dro 1195 - 2 a viz C'hwevrer 1237), a oa merc'h bastard d'ar roue saoz Yann Dizouar. Dimeziñ a eure da Llywelyn Fawr, Priñs Kembre e 1205, ha mamm da Dafydd ap Llywelyn a renas war-lerc'h e dad. 
Brudet eo hec'h anv abalamour d'he c'harantez ouzh ur baron norman 
Gwilym Brewys. Pouez bras he doe koulskoude ha levezon e kuzul ar priñs.
 
## Istor
Clementia Pinel e oa anv he mamm, ur plac'h eus lez ar roue. N'ouzer netra diwar he fenn .. N'eus nemet ur meneg eus anv mamm Janed, da vare marv ar briñsez, e *Kronikl [[Tewkesbury]]* ma vez graet anezhi "*reginæ Clemenciæ*" ('Rouanez Clementia'). 
Hanter-c'hoar eta e oa Janed d'ar roue saoz Herri III ha da Janed Bro-Saoz, rouanez Bro-Skos (1210-1238). 
Marteze e oa ganet a-raok da Yann dimeziñ d'e wreg kentañ e 1189, met n'haller ket bout sur abalamour d'an diouer a destenioù. Eus he bugaleaj n'ouzer tost netra. 
E Bro-C'hall e tremenas Siwan he bugaleaj, war a greder; en 1203 pe 1204 e voe kaset ac'haleno gant Yann da Vro-Saoz, dre Normandi, evit he dimeziñ .

## Kembre
Dimeziñ a eure da Llywelyn Fawr, roue Gwynedd, e 1205.
Marteze ne oa ket 15 vloaz, un dra voutin en amzerioù-se. Un eured politikel e oa evel-just, da siellañ an emglev etre Llywelyn hag ar roue Yann e 1204. Galleg Nomandi a gomze Siwan, dre ma oa bet maget eno, ha honnezh eo a yezh al lezioù gall ha saoz. Moarvat ne ouie ket nemeur a saozneg, met kembraeg a zeskas goude dont da chom da rouantelezh Gwynedd.

### Karantez

Karantez a vagas ouzh Caf Gwilym Brewys (William de Braose), aotrou Normaned Rouantelezh Brycheiniog, e 1230. Kavet e voe Janed ha William en he c'hambr gant Llewelyn. Krouget e voe ar baron norman, ha bac'het priñsez Kembre gant Llywelyn ur pennad berr, rak pardoniñ a reas dezhi. 
Hervez mojenn ar c'hornad eo dirak Garth Celyn, lez ar priñs, e voe savet ar groug e Abergwyngregin, met hervez ur vojenn all eo e Crogen, e-kichen Y Bala.

## He marv
. 
Mervel a reas Janed e miz Meurzh 1236 ha beziet e voe e parrez Llanfaes e-kichen Biwmaris en Enez Mon. Hiziv emañ he bez-maen gant he delwenn warni en Iliz Biwmaris.

## He bugale
Pevar pe pemp bugel he doe: 
*Dafydd ap Llywelyn (war-dro 1215-1246), a voe Priñs Gwynedd e-pad 6 vloaz, hag a zimezas da Isabella de Braose
*Margaret, a zimezas da John de Braose, ma-bihan Gwilym Brewys
*Elen ferch Llywelyn (1207-1253) a zimezas da John le Scot, kont Chester, ha da Robert de Quincy
*Gwladus Ddu († 1251). N'eur ket peursur e oa Janed a oa mamm Gwladus, met merc'h da Llywelyn e oa. Div wech e timezas Gwladus: da Reginald de Briouze da gentañ, da Ralph de Mortimer († 1246) da c'houde. 
* **Susanna** a voe kaset da ouestl da Vro-Saoz en 1228, met marteze n'eo ket Janed e oa he mamm.

Bugale all en doa Llywelyn Fawr. Krediñ a reer eo Tangwystl Goch an hini a oa mamm da Gruffudd ap Llywelyn Fawr, breur henañ Dafydd, ha se zo kaoz ne voe ket ar bastard a renas.

## Lennegezh
**Siwan*, pezh-c'hoari gant Saunders Lewis.

## Notennoù
Siwan

**Siwan** zo un anv-bihan kembraek:

## Tud
**Siwan*, pe Janed Bro-Saoz, priñsez Kembre, en XIIIvet kantved

## Oberenn
**Siwan*, pezh-c'hoari kembraek gant Saunders Lewis, diwar-benn Janed Bro-Saoz.
Ealhmund Kent

**Ealhmund Kent** a oa roue Kent e 784. N'anavezer anezhañ nemet dre ur garta ma roe douaroù da abad Reculver. Er bloavezh war-lerc'h e rene Offa Mercia e-unan, war a seblant, rak sinañ a reas ur garta hep menegiñ ur roue lec'hel.
Planoise

**Planoise** a zo unan eus karterioù Besançon, en departamant gall Doubs, e Franche-Comté.

## Douaroniezh
* Uhelder : 
** keitat : 343 m
** bihanañ : 310 m
** brasañ : 901 m
* Gorread : 2.5 km2
* Arondisamant : Besançon-Planoise
* Kod INSEE : 25050
* Kod post : 25000

## Poblañs

## Istor
Savet e voe ar braz eus tiez Planoise adalek dibenn ar bloavezhioù 1950.

## Lec'hioù ha monumantoù
* Iliz Saint-François d'Assise
* Iliz Cepee
* Moskeenn Al-fath 

## Tud vrudet ar gumun
* Lil Shaolin, Germinal, Mifa Saï Saï, Radmo... raperien
* Sandrine Delerce, Morade Hakar... sportourien
* Jean-Louis Fousseret, Barbara Romagnan... politikerien

## Lec'hiennoù internet
Perdicula

***Perdicula*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hoailhed, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Perdicula argoondah]]*
** *P. a. *'argoondah***, ''meinertzhageni'' ha ''salimalii'',
* ''[[Perdicula asiatica]]''
** ''P. a. '''asiatica***, *ceylonensis*, *punjaubi*, *vellorei* ha *vidali*,
* *[[Perdicula erythrorhyncha]]*
** *P. e. blewitti* hag ***erythrorhyncha***,
* *[[Perdicula manipurensis]]*
** *P. m. inglisi* ha ***manipurensis***.

## Annezva
O c'havout a reer en Iskevandir India, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Arborophila

***Arborophila*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hlujiri, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Naontek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Arborophila ardens]]*,
* *[[Arborophila atrogularis]]*,
* *[[Arborophila brunneopectus]]*
** *A. b. albigula*, ***brunneopectus*** ha *henrici*,
* *[[Arborophila cambodiana]]*
** *A. c. *'cambodiana*** ha ''chandamonyi'',
* ''[[Arborophila campbelli]]'',
* ''[[Arborophila crudigularis]]'',
* ''[[Arborophila davidi]]'',
* ''[[Arborophila diversa]]'',
* ''[[Arborophila gingica]]''
** ''A. g. '''gingica*** ha *guangxiensis*,
* *[[Arborophila hyperythra]]*,
* *[[Arborophila javanica]]*
** *A. j. *'javanica*** ha ''lawuana'',
* ''[[Arborophila mandellii]]'',
* ''[[Arborophila orientalis]]'',
* ''[[Arborophila rolli]]'',
* ''[[Arborophila rubrirostris]]'',
* ''[[Arborophila rufipectus]]'',
* ''[[Arborophila rufogularis]]''
** ''A. r. annamensis'', ''euroa'', ''guttata'', ''intermedia'', ***rufogularis*** ha ''tickelli'',
* ''[[Arborophila sumatrana]]'',
* ''[[Arborophila torqueola]]''
** ''A. t. batemani'', ''griseata'', ''interstincta'', ''millardi'' ha ***torqueola**'.

## Annezva
O c'havout a reer en Azia ar Reter hag ar Su, ugent (20) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Daou spesad kozh — *Arborophila charltonii* ha *chloropus* — a oa aet d'ober ar genad *[[Tropicoperdix]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Bambusicola

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hlujiri, krouet e 1863 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Bambusicola fytchii]]*
** *B. f. *'fytchii**' ha *hopkinsoni*,
* *[[Bambusicola sonorivox]]*,
* *[[Bambusicola thoracicus]]*.

## Annezva
O c'havout a reer en Azia, daou (2) isspesad dezho en holl.

## Rummatadur
Sellet e veze ouzh *Bambusicola sonorivox* evel un isspesad da *Bambusicola thoracicus* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Klujar Madagaskar

Ar **glujar Madagaskar** (pe **klujar Vadagaskar**) a zo un evn er c'herentiad *Phasianidae*, *Margaroperdix madagascariensis* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Margaroperdix*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Klujar zu

Ar **glujar zu** (liester : **klujiri du**) a zo ur spesad evned, *Melanoperdix niger* an anv skiantel anezhañ.Ar spesad nemetañ er genad *Melanoperdix* an hini eo.

Anvet e voe *Cryptonyx niger* (kentanv) da gentañ-penn (e 1829) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Melanoperdix niger borneensis*, e Borneo,
* *M. n. *'niger**', e Ledenez Malaysia ha Sumatera.

## Liammoù diavaez
*  ''Melanoperdix niger'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanoperdix niger'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Melanoperdix

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1864 gant an evnoniour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *Melanoperdix niger*, daou isspesad (*Melanoperdix niger borneensis* ha *M. n. *'niger**') dezhañ.Graet e vez klujar zu anezhañ e brezhoneg.

## Notennoù ha daveennoù
Argusianus

***Argusianus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar fazaned, krouet e 1849 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad hag a ya d'ober ar genad :
* Argus meur (*Argusianus argus*)
** *A. a. argus* hag *A. a. grayi*.

Daou (2) isspesad en holl.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Argus meur

An **argus meur** a zo ur spesad evned, *Argusianus argus* an anv skiantel anezhañ
Ar spesad nemetañ er genad *Argusianus* an hini eo.

Anvet e voe *Phasianus Argus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* *Argusianus argus argus*, e Malezia ha Sumatera,
* *A. a. grayi*, e Borneo.

## Liammoù diavaez
*  ''Argusianus argus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Argusianus argus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Fazan Wallich

Ar **fazan Wallich** a zo un evn, *Catreus wallichi* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Catreus*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en uheldirioù an Himalaya, eus hanternoz Pakistan da greiz Nepal.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
*  ''Catreus wallichi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Catreus wallichi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Crossoptilon

***Crossoptilon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ 4 spesad fazaned skouarnek.

## Spesadoù
* fazan skouarnek glas, *Crossoptilon auritum*
* fazan skouarnek gwenn, *Crossoptilon crossoptilon*
* fazan skouarnek Tibet, *Crossoptilon harmani*
* fazan skouarnek gell, *Crossoptilon mantchuricum*
Fazan skouarnek glas

Ar **fazan skouarnek glas** (*Crossoptilon auritum*) a zo un evn eus kerentiad ar Phasianidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e koadegi meneziek eus kreiz-hanternoz Sina.

## Daveennoù
Fazan skouarnek gwenn

Ar **fazan skouarnek gwenn** (*Crossoptilon crossoptilon*) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Crossoptilon crossoptilon crossoptilon*, e mervent Sina (kornôg Sichuan) da c'hevred Tibet ha biz-pellañ India,
* *Crossoptilon crossoptilon dolani*, e kreiz-kornôg Sina (ktz Qinghai),
* *Crossoptilon crossoptilon drouynii*, e koadegi menezioù reter Tibet,
* *Crossoptilon crossoptilon lichiangense*, e krz-ktz Sina (gwalarn Yunnan).

## Liammoù diavaez
*  ''Crossoptilon crossoptilon'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Crossoptilon crossoptilon'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Fazan skouarnek gell

Ar **fazan skouarnek gell** a zo un evn eus kerentiad ar Phasianidae, *Crossoptilon mantchuricum* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e koadegi biz Sina.

## Rummatadur

## Daveennoù
Lophura

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1822 gant an loenoniour skosat John Fleming (1785-1857).

## Spesadoù hag an daou [[isspesad]] ha tregont (32) anezho
Nav spesad fazaned a ya d'ober ar genad :
* ar fazan Bulwer (*Lophura bulweri*),
* ar fazan Siam (*Lophura diardi*),
* ar fazan Edwards (*Lophura edwardsi*),
* ar fazan lost melen (*Lophura erythrophthalma*)
** *L. e. *'erythrophthalma*** ha ''pyronota'',
* ar [[fazan kuch]] (''Lophura ignita'')
** ''L. i. '''ignita***, *macartneyi*, *nobilis* ha *rufa*,
* ar fazan Salvadori (*Lophura inornata*)
** *L. i. hoogerwerfi* hag ***inornata***,
* ar fazan kalij (*Lophura leucomelanos*)
** *L. l. crawfurdii*, *hamiltonii*, *lathami*, ***leucomelanos***, *lineata*, *melanota*, *moffitti*, *oatesi* ha *williamsi*,
* ar fazan gris (*Lophura nycthemera*)
** *L. n. annamensis*, *beaulieui*, *beli*, *berliozi*, *engelbachi*, *fokiensis*, *jonesi*, *lewisi*, ***nycthemera***, *occidentalis*, *omeiensis*, *ripponi*, *rongjiangensis*, *rufipes* ha  *whiteheadi*,
* ar fazan Swinhoe (*Lophura swinhoii*).

## Rummatadur
N'eo ket anavezet ar spesadoù *Lophura hatinhensis* (ar fazan Viêt Nam) ha *Lophura hoogerwerfi* (ar fazan Sumatra) evel izili eus ar genad ***Lophura*** ken.

## Notennoù ha daveennoù
467

*Diwar-benn ar bloavezh *'467*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 467|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 467]]*

## [[:Rummad:Marvioù 467|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 467]]*
__NOTOC__
Fazan Siam

**Fazan Siam** (*Lophura diardi*) a zo un evn.

## Annez
Bevañ a ra al labous en Azia ar Gevred

## Daveennoù

.
465

*Diwar-benn ar bloavezh **465** goude J.-K. en deiziadur juluan, 1218 *[[ab urbe condita]]*, eo ar bajenn-mañ.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ar Reter : Leon Iañ (Flavius Valerius Leo) (07.02.457 / 18.01.474)

* Impalaerien ar C'hornôg ː Majorianus (Julius Valerius Maiorianus) (01.04.457 / 07.08.461). Severus III (Libius Severus) (19.11.461 / 14.11.465). Leon Iñ en em gav e penn evit ar Reter hag ar C'hornôg.

* Koñsuled ː Flavius Basiliscus (Reter) & Herminericus (Reter); kenseurt ebet evit ar C'hornôg.

#### Britannia ''romania''
Trec'h eo Hengist hag Aesc war ar Vretoned ha Romaned en ul lec'h anvet Wippefesfleot. Daouzek penn breton a zo lazhet. Ur Jut a renk uhel, Wipped, a zo lazhet ivez en emgann se. (al lec'h Wippefesfleot en eus kemeret e anv)

#### Bro-Skos

#### Galia

### Afrika

### Azia

## Arzoù, skridoù ha skiantoù

## Relijionoù

* Sul-Fask ː 28 Meurzh
* Pab ː Hiler Iñ, adalek an 19 a viz Du 461 (>468) 

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 465|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 465]]*

## [[:Rummad:Marvioù 465|Marvioù]]

* An impalaer Libius Severus / Sever III, adalek an 19 Du 461. Marvet dre ar poezon ar 14 DU 465.

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 465]]*
__NOTOC__
Fazan Edwards

**Fazan Edwards** (*Lophura edwardsi*) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous e kreiz Viêt Nam.

## Liammoù diavaez
*  ''Lophura edwardsi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lophura edwardsi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Fazan lost melen

Ar **fazan lost melen** (*Lophura erythrophthalma*) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ e koadeier izel eus:
* *Lophura erythrophthalma erythrophthalma*, Malezia ha Sumatra,
* *Lophura erythrophthalma pyronota*, hanternoz Borneo.

## Daveennoù
Fazan Sumatra

**Fazan Sumatra** (*Lophura hoogerwerfi*) a zo un evn brosezat e Sumatra (Indonezia).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Christlich-Soziale Union in Bayern

**Unvaniezh kristen-sokial Bavaria** (**CSU** – *Christlich-Soziale Union in Bayern*) a zo ur strollad politikel alaman eus an tu-dehou, hag a gaver e Bavaria nemetken. Krouet eo bet d'an 8 a viz Genver 1946, hag e miz Kerzu 2008 e oa 162 533 ezel ennañ. En Alamagn a-bezh e kenlabour gant CDU dindan an anv CDU/CSU. Horst Seehofer eo a zo e penn CSU. Franz Josef Strauß (1915–1988) a vez gwelet peurliesañ evel kealoniour hag atizer CSU. Sez CSU a zo e Franz-Josef-Strauß-Haus, Nymphenburger Str. 64 e München.

## Istor
Ur wech nemetken e voe kinniget danvez-dileuridi e diavaez Bavaria gant CSU : e Sarrland e 1957 eo e c'hoarvezas. Ur wech dilennet e voent degemeret e CDU. Abaoe m'eo bet krouet CSU ez eo bet e penn Land Bavaria, ha peurliesañ ne vez ket ezhomm da sevel gouarnamantoù kenunaniezh. Kement-se a zo rouez-trev e buhez politikel Alamagn. N'eus nemet SPD a zo deuet a-benn da chom e penn an traoù e land Bremen abaoe 1945.

CSU a gollas koulskoude ar muianiver dreistel (tapet e 1962) e miz Gwengolo 2008, pa dapas kaout 43,6% eus ar mouezhioù, da lavaret eo 16 dregant nebeutoc'h evit da vare an dilennadeg kent. Prezidant ar strollad a roas e zilez neuze, ha Horst Seehofer a gemeras e blas. CSU a rankas neuze aozañ ur gouarnamant asambles gant izili FDP. An div gêr vrasañ a gaver e Bavaria (München ha Nürnberg) a zo renet gant maered SPD.
Da-geñver dilennadegoù ar Bundestag e tapas kaout CSU 7,4 % eus ar mouezhioù ha 46 dileuriad, ha 6,5% da-geñver dilennadegoù miz Gwengolo 2009.

## Prezidanted
* 1946–1949 : Josef Müller
* 1949–1955 : Hans Ehard 
* 1955–1961 : Hanns Seidel
* 1961–1988 : Franz Josef Strauß 
* 1988–1999 : Theodor Waigel 
* 1999-2007 : Edmund Stoiber
* 2007-2008 : Erwin Huber
* abaoe ar 25 a viz Here 2008 : Horst Seehofer

## Liamm diavez
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Fazan kuch

Ar **fazan kuch** a zo ur spesad evned, *Lophura ignita* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Phasianus ignitus* da gentañ-penn (e 1798) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, loened bihan ha plant.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Lophura ignita ignita*, e Kalimantan (Borneo) ha Banka (er-maez da c'hevred Sumatera),
* *Lophura ignita nobilis*, e hanternoz Borneo (Sabah ha Sarawak).

## Liammoù diavaez
*  ''Lophura ignita'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lophura ignita'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Fazan Salvadori

**Fazan Salvadori** (*Lophura inornata*) a zo un evn brosezat e Sumatra (Indonezia).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Fazan gris

Ar **fazan gris** (*Lophura nycthemera*) a zo un evn a-orin eus Laos.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Sina hag Azia ar Gevred.

## Daveennoù
Fazan Swinhoe

**Fazan Swinhoe** (*Lophura swinhoii*) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae. Evn broadel Taiwan eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous e Taiwan.

## Daveennoù
Trevoù

**Trevoù** pe **Treoù** a zo anvioù-lec'h brezhonek hag a c'hall bezañ:
### Trevoù
*an Trevoù (*Trevoù-[[Tregigneg]]* ent-hir), e Treger
### an Treoù
*an Treoù-Leon, e Leon
*an Treoù-Kerne, e Kerne

## Orin
Savet eo ar ger diwar liester kozh ar ger trev, a zo *trevioù* hiziv.
Tulum (Mec'hiko)

**Tulum** pe **Tulu'um** zo ul lec'hienn rak-kolombian e Ledenez Yucatán‎, e stad Quintana Roo, e Mec'hiko, war aod ar Mor Karib. 

Ur geoded hag ur porzh-mor maya e oa. Miret-brav eo rivinoù al lec'hienn, ha dont a ra touristed a-vil-vern d'he gweladenniñ.
Titicaca

Al lenn **Titicaca** (spagnoleg) pe **Titiqaqa** (ketchwaeg) eo al lenn uhelañ er bed a c'haller bageal warni. Emañ 3 812 metr a-us live ar mor, er menezioù Andoù, war an harzoù etre Perou ha Bolivia. Etre 140 ha 180 metr eo he donder well-wazh ha 281 metr eo he donder brasañ. War-dro 190 km eo he hed ha 80 km he led. Emañ lodenn gornôk al lenn e rannvro Puno e Perou, hag emañ al lodenn reter e departamant La Paz e Bolivia.

Ouzhpenn 25 stêr en em daol el lenn. Enni ez eus 41 enezenn ha war lod anezho ez eus tud o chom. Touristed a ya da weladenniñ an inizi-se, eus porzh Puno e Perou dreist-holl. Kalz a dud a ya evel-se da inizi Uros, inizi artisifiel, graet gant korzennoù raoskl war-neuñv. Inizi all zo ivez, evel Amantaní, Taquile, brudet abalamour d’ar stammennoù graet gant an Indianed a zo o chom enni, pe Isla del Sol, an enezenn vrasañ, e Bolivia.

D’ar stêr Desaguadero, a ya a-dreuz Bolivia betek al lenn Poopó, ez a kuit un darn eus dourioù al lenn Titicaca. 

Lodenn c’hevred al lenn zo damzispartiet diouzh ar peurrest ha graet e vez *Lago Huinaymarca* anezhi e spagnoleg, e Bolivia, tra ma vez graet *Lago Chucuito* eus al lodenn vrasañ. E Perou e vez graet anezho *Lago Pequeño* (Lenn Vihan) ha *Lago Grande* (Lenn Vras). En aymara hag e quechua e reer gant an anv *Titiqaqa*. Ne ouzer ket a belec’h e teu an anv-se e gwirionez.
464

1217 *Ab Urbe Condita* = 464 goude J.-K.

Bloavezh bizeost o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ar Reter : Leon Iañ (Flavius Valerius Leo) (07.02.457 / 18.01.474)
* Impalaerien ar C'hornôg ː Majorianus (Julius Valerius Maiorianus) (01.04.457 / 07.08.461). Severus III (Libius Severus) (19.11.461 / 14.11.465)
* Koñsuled ː Flavius Rusticus & Anicius Olybrius, o zaou evet ar Reter, hep kenseurt evit ar C'hornôg

#### Britannia ''romania''

* Ambrosius Aurelianus.
* Kent ː Hengist

#### Bro-Skos

* Konstantin Iañ (453 / 469)

#### Galia

* Franked salian ː Childerig Iañ
* Wizigoted Akitania ː Teodorig II
* Burgonded ː Gondioc

### Afrika

### Azia

## Arzoù, skridoù ha skiantoù

## Relijionoù

* Sul-Fask ː 12 Ebrel
* Leon I<sup>añ</sup> *ar Meur*

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 464|Ganedigezhioù]]
Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 464]]*

## [[:Rummad:Marvioù 464|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 464]]*
__NOTOC__
462

*Diwar-benn ar bloavezh *'462*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 462|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 462]]*

## [[:Rummad:Marvioù 462|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 462]]*
__NOTOC__
460

1213 *Ab Urbe Condita* = **460** goude J.-K.

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Gwener hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Leon Iañ (Flavius Valerius Leo)
* Impalaer ar C'hornôg ː Majorianus (Julius Valerius Maiorianus)
* Koñsuled ː Magnus (Kornôg) & Apollonius (Reter)

#### Italia

#### Britannia
* Vortigern, diskaret gant Ambrosius Aurelianus.
* Kent ː Hengist, roue kentañ Kent

#### Galia
* Franked salian ː Childerig Iañ 
* Wizigoted Akitania ː Teodorig II 
* Burgonded ː Gondioc

### Afrika

### Azia
## Arzoù, skridoù ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 27 Meurzh
*Leon I *ar Meur*

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 460|Ganedigezhioù 460]]

## [[:Rummad:Marvioù 460|Marvioù 460]]
* Vortigern

## Daveoù
__NOTOC__
459

* 1212 *[[Ab urbe condita]]* = **459** goude J.-K.
* Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù

### [[Europa]]

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar Reter : Leon Iañ (Flavius Valerius Leo)
* Impalaer ar C'hornôg ː Majorianus (Julius Valerius Maiorianus).
* Koñsuled ː Flavius Ricimer (Kornôg) & Iulius Patricius (Reter)
* Prefed ar Pretordi ː Basiliscus

#### Italia

#### Britannia romana
* Bro Gent ː Hengist
*Vortigern zo lazhet e seziz e gastell gant un arme renet gant Ambrosius Aurelianus, e-kichen Ganarew (Herefordshire).

#### Bro-Skos
* Kustentin I

#### Galia
* Franked salian ː Childerig Iañ
* Wizigoted Akitania ː Teodorig II
* Burgonded ː Gondioc

### [[Afrika]]

### [[Azia]]

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 05 Ebrel
*Pab : Leon I *ar Meur*

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 458|Ganedigezhioù 459]]

## [[:Rummad:Marvioù 458|Marvioù 459]]
* Vortigern, roue ar Vrezhoned

## Daveoù
458

1211 *Ab Urbe Condita* ː= **458** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar Reter : Leon Iañ (Flavius Valerius Leo)
* Impalaer ar C'hornôg ː Majorianus (Julius Valerius Maiorianus).
* Koñsuled ː Maiorianus Aug. (Kornôg) & Leo Aug. (Reter)
* Prefed ar Pretordi ː Basiliscus

#### Italia
* Taged eo Campania gant ar Vandaled

#### Britannia romana
* Vortigern
* Bro Gent ː Hengist

#### Bro-Skos
* Kustentin Iañ

#### Galia
* Franked salian ː Childerig Iañ a gemer lec'h Merovée.
* Wizigoted Akitania ː Teodorig II
* Burgonded ː Gondioc

### Afrika

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 20 Ebrel
*Leon I *ar Meur*

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 458|Ganedigezhioù 458]]

## [[:Rummad:Marvioù 458|Marvioù 458]]

## Daveoù
__NOTOC__
456

__NOTOC__

456 goude JK = 1209 *[[Ab urbe condita]]* 

Bloavezh bizeost o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul

## Darvoudoù

### Europa

#### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer ar Reter : Marcianus (Flavius Valerius Marcianus) 
* Impalaer ar C'hornôg ː Avitus (Marcus Maecilius Flavius Eparchius Avitus)
* Koñsuled ː er Reter ː Ioannes & Varanes; er C'hornôg : an impalaer Eparchius Avitus

#### Italia

#### Britannia romana
* Vortigern ha Vortimer
* Hengist, roue kentañ Kent

#### Bro-Skos
* Kustentin I

#### Galia
* Franked salian ː Merovée 
* Wizigoted Akitania ː Teodorig II 
* Burgonded ː Gondioc 

#### Hispania

### Afrika

### Reter-nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 08 Ebrel
*Leon I *ar Meur*

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 456|Ganedigezhioù 456]]

## [[:Rummad:Marvioù 456|Marvioù 456]]

## Daveoù
454

1207 *Ab Urbe Condita* = **454** goude J-K

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar Reter : Marcianus (Flavius Valerius Marcianus)
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Flavius Aetius & Studius (o-daou evit ar Reter. Kenseurt ebet evit ar C'hornôg)
* Diempradur impalaeriezh Attila.
* 21 Gwenogolo ː muntret eo Flavius Aetius gant Valentinian III e Roma.

#### Italia

#### Britannia romana
* Vortigern

#### Bro-Skos

#### Galia
* Franked salian ː Merovée 
* Wizigoted Akitania ː Teodorig II
* Burgonded ː Gondioc

#### Hispania
* Peoc'h zo lakaet e *Tarraconensis* gant ar Wizigoted a Spagn, *ex auctoritae Romana*.  

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 04 Ebrel
*Leon Iañ *ar Meur*

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 454|Ganedigezhioù 454]]
*Teodorig Veur, roue an Ostrogoted.

## [[:Rummad:Marvioù 454|Marvioù 454]]
*21 Gwengolo ː Flavius Aetius

## Daveoù
__NOTOC__
453

1206 *Ab Urbe Condita* = **453** goude J.-K

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar Reter : Flavius Marcianus (Flavius Valerius Marcianus) 
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː (Flavius Rufius ?) Opilio (Kornôg) & Ioannes Vincomalus (Reter)
*Marv Attila

#### Italia

#### Britannia romana

#### Bro-Skos
* Konstantin Iañ

#### Galia
* Franked salian ː Merovée
* Wizigoted Akitania ː Teodorig II
* Burgonded ː Gondioc

#### Hispania
* Peoc'h etre Roma hag ar Sueved. Adroet eo bro Carthagena d'ar Romaned.

### Afrika

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 12 Ebrel
*Leon Iañ *ar Meur*

## Darvoudoù

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 453|Ganedigezhioù 453]]

## [[:Rummad:Marvioù 453|Marvioù 453]]
*Attila, roue an Huned

## Liammoù diavaez

## Daveoù
__NOTOC__
Polyplectron

***Polyplectron*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar fazaned pe d'ar pauned.
Krouet e oa bet e 1807 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Polyplectron bicalcaratum]]*,
* *[[Polyplectron chalcurum]]*,
** *P. c. *'chalcurum**' ha *scutulatum*,
* *[[Polyplectron germaini]]*,
* *[[Polyplectron inopinatum]]*,
* *[[Polyplectron katsumatae]]*,
* *[[Polyplectron malacense]]*,
* *[[Polyplectron napoleonis]]*,
* *[[Polyplectron schleiermacheri]]*.

## Annezva
O c'havout a reer en Azia ar Gevred, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Argus kribennek

An **argus kribennek** a zo ur spesad evned, *Rheinardia ocellata* an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ er genad *Rheinardia* an hini eo.

Anvet e voe *Argus ocellatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1871) gant al loenoniour stadunanat Daniel Giraud Elliot (1835-1915).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vlotviled, divelfenneged, divellkeineged, stlejviled bihan, delioù, frouezh ha Fungi dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Rheinardia ocellata ocellata*, e kreiz Viêt Nam, reter Laos,
* *R. o. nigrescens*, e kreiz Malezia.

## Liammoù diavaez
*  ''Rheinardia ocellata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Rheinardia ocellata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Tetraogallus

***Tetraogallus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour saoz John Edward Gray (1800-1875).

Dont a ra e anv eus hini ar genadoù *[[Tetrao]]* (Linnaeus, 1758) ha *[[Gallus (genad)|Gallus]]* (Brisson, 1760).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad tetraogalled a ya d'ober ar genad :
* an tetraogall Altay (*[[Tetraogallus altaicus]]*),
* an tetraogall Kaspia (*Tetraogallus caspius*)
** *T. c. *'caspius***, ''semenowtianschanskii'' ha ''tauricus'',
* an [[tetraogall Kaokaz]] (''Tetraogallus caucasicus''),
* an tetraogall Himalaya (''[[Tetraogallus himalayensis]]'')
** ''T. h. grombczewskii'', ***himalayensis***, ''incognitus'', ''koslowi'', ''sauricus'' ha ''sewerzowi'',
* an tetraogall Tibet (''[[Tetraogallus tibetanus]]'')
** ''T. t. aquilonifer'', ''henrici'', ''przewalskii'', ***tibetanus**', *tschimenensis* ha *yunnanensis*.

## Annezva
O c'havout a reer en un takad hag a ya eus ar C'haokaz d'an Himalaya, pemzek (15) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Frankolin

Ar **frankolined** eo an evned a ya d'ober ar genad *Francolinus*, krouet e 1819 gant ar skiantour saoz James Francis Stephens (1792-1852).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* ar frankolin du (*Francolinus francolinus*)
** *F. f. asiae*, *F. f. arabistanicus*, *F. f. bogdanovi*, *F. f. francolinus*, *F. f. henrici* ha *F. f. melanonotus*,
* frankolin ar geunioù (*Francolinus gularis*),
* *[[Francolinus pictus]]*,
** *F. p. pallidus*, *F. p. pictus* ha *F. p. watsoni*,
* *[[Francolinus pintadeanus]]*
** *F. p. phayrei* ha *F. p. pintadeanus*,
* ar frankolin louet (*Francolinus pondicerianus*)
** *F. p. interpositus*, *F. p. mecranensis* ha *F. p. pondicerianus*.

Pevarzek (14) isspesad en holl.

Pell brasoc'h e oa ar genad gwechall a-raok bezañ rannet ar spesadoù anezhañ etre ar genadoù *[[Dendroperdix sephaena|Dendroperdix]]*, *[[Peliperdix]]*, *[[Pternistis]]* ha *[[Scleroptila]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Galloperdix

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1845 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Galloperdix bicalcarata]]*,
* *[[Galloperdix lunulata]]*,
* *[[Galloperdix spadicea]]*
** *G. s. caurina*, ***spadicea*** ha *stewarti*.

## Annezva
O c'havout a reer en Iskevandir India, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù