open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pisa

**Pisa** zo un anv-lec'h

*ur gêr en Hellaz kozh, Pisa (Hellaz) pe Pisatis, en Elis
*Pisa, ur gêr e Toskana, Italia
**bet ur republik, Republik Pisa, en  hag 
**brudet e-touez an douristed abalamour d'an tour
*ar stêr Pisa, e Polska. 

## Pennad kar
* Pissa
Pisa (Hellaz)

**Pisa** a oa ur geoded en Hellaz kozh, kêrbenn ur Stad anvet Pisatis, a voe aloubet gant Elis diwezhatoc'h.
War he douaroù edo kêr Olimpia, ma veze dalc'het ar C'hoarioù Olimpek kozh.

Etre Harpinna hag Olimpia edo. Enni edo Oinomaos ha Pelops o chom hervez ar vojenn.

## Istor
E penn un unvaniezh 8 stad e oa, anezho Pisa, Salmone, Heraklea, Harpinna, Cycesium, Dyspontium ha div all ouzhpenn ha n'ouzer ket o anvioù. 

Er penn-kentañ eo Pisa a rene war ar C'hoarioù Olimpek, met tennet e voe kement-se diganti gant Elis. Klask a eure Pisa adkemerout he renk ha neuze e tarzhas brezelioù etre Pisa hag Elis, kement ha ken bihan ma voe distrujet Pisa e 572 kent JK. 
E 364 kent JK e voe 104 c'hoarioù an Henamzer met ne oa ket eus Pisa ken. Pa deuas Paosanias da weladenniñ ar vro ne gavas nemet gwiniegi ken. 

## Mojenn
Hervez ar vojenn e voe savet gant Pisos mab da Perieres, niz da Eol.
Hertfordshire

**Hertfordshire** (distaget  pe ) zo ur gontelezh eus Bro-Saoz, e reter ar vro. Hertford eo ar benngêr anezhi.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Hertfordshire
Warwickshire

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Warwickshire**, er rannbarzh Kornôg Midlands, ha kêr Warwick eo ar pennlec'h anezhi.

Drezi e red ar stêr anvet Avon Warwickshire hag a dremen dre Stratford-upon-Avon, kêr c'henidik ar barzh meur William Shakespeare.
A-orin eus Newbold Revel e Warwickshire ivez e oa Thomas Malory (*c.* 1416-1471), aozer *[[Le Morte d'Arthur]]*, hervez an darn vrasañ eus an helenneien.

## Liammoù diavaez
*Load kefridiel Kuzul Kontelezh Warwickshire
Worcestershire

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Worcestershire** (distagadur saoznek:  pe ), *Swydd Gaerwrangon* e kembraeg. Lodennek e rannbarzh Kornôg Midlands eo. Worcester eo e gêr-benn.

## Liammoù diavaez
* Load kefridiel Kuzul Kontelezh Worcestershire
Rutland

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Rutland**. E rannbarzh Reter Midlands emañ.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Rutland
Staffordshire

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Staffordshire**. Lodennek e rannbarzh Kornôg Midlands eo. Stafford eo e benngêr.

Abaoe ar 1añ Ebrel 1997 ez eo Stoke-on-Trent (9), deuet da vezañ Amaezherezh unvan, disrannet diouzh ar gontelezh amezhel, daoust dezhi chom er gontelezh lidel

## Liammoù diavaez
*Load kefridiel Kuzul Kontelezh Staffordshire
Chapel Santez Anna ar Palud

**Chapel Santez Anna ar Palud** zo ur chapel e Plonevez-Porzhe, e Kerne Izel, tost d'an aod, e bae Douarnenez, ha brudet eo ar pardon a vez eno bep bloaz e dibenn miz Eost. Savet e voe etre 1863 ha 1864.

## Istor
Chapel Santez Anna ar Palud a oa *Sancta-Anna-ad-Paluden* e 1518 . Ken na oa deuet an Dispac'h gall e oa stag ouzh abati Landevenneg.

## Kantik, ton ha son
Kantik savet gant Jacques Thomas e 1948.

## Liammoù diavaez
* Pardon Santez Anna ar Palud e 1998
* Pardon Santez Anna ar Palud ar Sul 27 a viz Eost 2006
* Kartennoù-post kozh diwar-benn pardon Santez Anna ar Palud en  kantved.

## Notennoù
Oinomaos

**Oinomaos** (Οινόμαος e henc'hresianeg), mab da Ares ha d'ar Bleiadenn Asterope (pe da Harpina hervez tud zo), a oa roue Pisa en Elis.

Divizet en doa reiñ dorn e verc'h Hippodameia d'ar paotr a c'hallfe gounit warnañ en ur redadeg kirri ; evel-se e voe lazhet un toullad kevezerien gant ar roue a c'houneze bep tro abalamour d'e gezeg en devoa bet digant e dad . 
Pelops avat, gant sikour Myrtilos, a zeuas a-benn eus ar roue, a dorras e garr hag a voe lazhet gant e gezeg ouzh e stlejañ. 

Ar redadeg kirri-se a oa unan eus orinoù mojennel ar C'hoarioù Olimpek da dud Hellaz. 

## Levrlennadur

*Apollodoros, *Epitom* (II, 4-7)
*Diodoros, *[[Bibliotheke]]* (IV, 29)
*Hyginus *Fablennoù* (LXXXIV)
*Paosanias *Deskrivadur Hellaz* (V, 1)
*Pindaros Kanennoù olimpek (I).
Asterope (Pleiadenn)

**Asterope** (henc'hresianeg : Ἀστερόπη), pe **Sterope** (Στεροπή), a oa unan eus ar seizh Pleiadenn, ha merc'h da Atlas ha Pleione ganet en Arkadia, war ar Menez Kyllene.

Hervez skridoù zo e oa pried d'ar roue Oinomaos, ha gantañ e engehentas Hippodamia. Hervez re all e oa mamm Oinomaos, hag an doue Ares an hini a oa e dad. 

## Pennad kar

* Asterope, unan eus stered ar Yar hag he foñsined. 

## Skridoù orin
* Apollodoros, 1921. *Apollodorus, The Library* (Cambridge, MA, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd)
* Apollodoros, 3.10.1
* En linenn : ''Apollodorus The Library'' troet e saozneg gant J. G. Frazer , notennoù fonnus
* En linenn : ''Apollodorus The Library'' troet e saozneg gant J. G. Frazer, diverradur (4 fajennad)
Hippodameia (merc'h Oinomaos)

**Hippodameia** (henc'hresianeg : Ἱπποδάμεια / *Hippodámeia*), a oa merc'h d'ar roue Oinomaos ha d'ar Bleiadenn Asterope. Dimeziñ a reas da Belops war-lerc'h marv he zad en ur redadeg kirri. Mamm e oa da d-Thyestes, Atreüs, Pittheüs, Alkathoos.

## Ar vojenn
Pelops en doa c'hoant da zimeziñ da Hippodameia, met tad ar plac'h, ar roue Oinomaos, a oa kustum da aozañ ur redadeg gant danvez e vibien-gaer, da drec'hiñ warne da gentañ ha d'o lazhañ da c'houde, ha trizek evel-se en doa kaset d'ar bed all. Kement-se a rae dre ma kare anezhi, pe abalamour d'un diougan a oa bet graet da lavarout e vije lazhet gant e vab-kaer.

## [[Amprevanoniezh]]
Graet e vez *[[Hippodamia (genad)|Hippodamia]]* eus ur genad c'hwiled er c'herentiad Coccinellidae.
Sterope

**Sterope** (gresianeg: *Στερόπη*, deuet eus *στεροπή* steropê, luc'hedenn) a oa anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh :

* Sterope, merc'h Pleuron ha Xanthippe
* Sterope, merc'h Porthaon hag Eurite, a-wechoù kontet da vezañ mamm ar morganezed ganet eus Ac'helous
* Sterope (pe *Asterope*), unan eus ar Pleiadezed ha gwreg Oinomaos (pe e vamm dre Ares); anv ur steredenn eo ivez 
* Sterope, merc'h Cepheus, roue Tegea, a voe roet dezhañ ur guchennad blev eus Medousa gant Herakles da ziwall he c'heoded, Tegea diouzh an arsailhoù. 
* Sterope, merc'h da Acastus ha marteze Astidameia pe Hippolitos
* Sterope, unan eus kezeg Helios
* Sterope, unan eus ar Maenaded
* Steropes, unan eus ar c'hikloped

## Skridoù
*Sterope in Greek Myth Index
Cumberland

Ur gontelezh saoz e oa **Cumberland** betek 1974. Goude-se e voe kendeuzet gant Westmorland, ha staget outo lodennoù eus Lancashire ha Riding Kornôg Yorkshire ouzhpenn, da sevel ur gontelezh nevez anver Cumbria. 

Carlisle e o ar gêr-benn, war ar stêr Eden (*Luguvallium* war ar stêr *Ituna* e oa anvet gant ar Romaned).

## Anv
An avioù **Cumberland** ha **Cumbria** a zeu eus memes gwrizienn hag hini bro **Gembre**.
Shropshire

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Shropshire** (anavezet ivez dindan an anv *Salop*, ha **Swydd Amwythig** e kembraeg), amezek da Gembre. Emañ e rannbarzh Kornôg Midlands. Shrewsbury eo ar pennlec'h, Amwythig hec'h anv kembraek.

Abaoe ar 1 a viz Ebrel 1998 ez eo disrannet Telford ha Wrekin, deuet da vezañ un aotrouniezh unvan, diouzh ar gontelezh velestradurel, daoust ma chom er gontelezh lidel.

A-raok kemmoù 2009 e oa rannet ar gontelezh velestradurel etre 5 Distrig. Abaoe ar 1{{añ}) a viz Ebrel 2009 ez eo un aotrouniezh unvan.

## Kêrioù
*Shrewsbury
*Ludlow
*Oswestry

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Shropshire
Chapel Santez Anna

Kalz chapelioù zo da Santez Anna e Breizh.
*chapel Santez Anna, er Baol, kreizenn sevenadurel hiziv
*chapel Santez Anna, en Enez Vaz, 
*chapel Santez Anna, e Plañvour
*chapel Santez Anna ar Palud, e Plonevez-Porzhe
*chapel Santez Anna, e Prad ar Raz, e Ploneiz
*chapel Santez Anna, e Ploue
*chapel Santez-Anna, e Prederion
*chapel Santez Anna, deuet da vout Iliz Santez-Anna, e Roazhon
*chapel Santez Anna, e Sant-Brewalaer, e Bro-Zol, dirak Bae Menez-Mikael,
*chapel Santez Anna, e Sant-Maloù, 
*chapel Santez Anna, e Sant-Marzh-an-Il, 
*chapel Santez-Anna, e Tregastell


File:Chapelle Sainte-Anne de La Baule 02.jpg| Er Baol,
Restr:Chapelle de Brandérion 2005.jpg| E Prederion
Skeudenn:Chapelle sainte-anne.jpg|Chapel Santez Anna ar Palud, e Plonevez-Porzhe
Skeudenn:Chapel Santez Ana (Bae Menez Mikael).JPG|E Sant-Brewalaer. 
File:Chapelle Sainte-Anne-des-Rocgers de Trégastel.JPG|E Tregastell. 


## Broioù all
N'eo ket ken stank ar chapelioù da Santez-Anna e-maez Breizh: 
*E Bro-C'hall : e Melle

## Pennad kar
*Santez-Anna, anv-lec'h
Middlesex

Ur gontelezh kent aet da get e oa **Middlesex**. Londrez e oa e gêr bennañ.

E 1889 e voe disrannet dioutañ Kontelezh Londrez. E 1965 e voe staget ouzh Londrez Veur.
Cumbria

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Cumbria** (, rannyezh cumbriaek: ), e gwalarn ar vro, a-stok ouzh mervent Bro-Skos.

Krouet e voe e 1974 diwar gendeuziñ kontelezhioù Cumberland, Westmorland, lodennoù eus Lancashire ha West Riding of Yorkshire. Carlisle eo kêrbenn kontelezh Cumbria.

Klotañ a ra mui-pe-vui gant Rheged kozh, ur rouantelezh vrezhon er Grennamzer uhelañ. N'eo *Cumbria* nemet un adstumm eus *[[Kembre]]* (latin: *Cambria*), da lavaret eo ur vro poblet gant Kembreiz (Brezhoned an Norzh).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Cumbria
Enez Wight

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Enez Wight** (*Isle of Wight* e saozneg, *Ynys Wyth* e kembraeg). Disrannet e voe diouzh Hampshire e 1890. 

Abaoe freuz he daou zistrig e 1995 ez eo un aotrouniezh unvan. Lodek eo er rannvro Gevred.

Un toull-bac'h brudet a zo eno.

*Vectis Insula* e oa anv latin Enez-Wight.

## Notennoù
Kornôg Sussex

**Kornôg Sussex** pe **West Sussex** a zo ur gontelezh e gevred Bro-Saoz. Harzoù en deus gant East Sussex, Hampshire ha Surrey. Tennañ a ra e anv eus rouantelezh kozh Sussex. Disrannet e oa bet rouantelezh Sussex e div gontelezh adalek an  ha kuzulioù distag o deus abaoe 1888. Ur gontelezh-lid unvannet e chomas, avat betek 1974 hag embannadur Local Government Act 1972. Outañ e voe staget Mid Sussex neuze. Chichester eo kêr-benn ar gontelezh.
Pelops

**Pelops** (Πέλοψ e henc'hresianeg, eus *pelios*: teñval; hag *ops*: dremm, lagad) a oa mab da d-Tantalos, ur mab da Zeus ha Dione, ha da Euryanassa (pe da Zione, hervez ar skridoù kozh). Roue e oa e Pisa, e Peloponnesos. 

## Mojenn
Hervez Ovidius e oa bet lazhet en-bugelig gant e duad, ha servijet da zebriñ d'an doueed e-kerzh ur banvez evit amprouiñ o hollouiziegezh. Kompren a reas an doueed ar gwidre, roet e voe buhez da Belops en-dro, ha lakaet ur skoaz olifant dezhañ e-lec'h an hini a oa bet debret gant Demeter, an hini nemetañ n'en doa ket anavezet peseurt boued e oa o tebriñ. Hervez ar vojenn e chomas e ziskennidi gant ur merk gwenn ouzh o skoaz. 

Eromenos (pe serc'heg) e voe d'an doue Poseidon. Tad e oa da C'hrysippos, Thyestes hag Atreüs.

Enoret e oa en Olympia, ha warnañ eo diazezet mojenn krouidigezh ar C'hoarioù olimpek e Peloponnesos, *bro Pelops*, da lavarout eo eztaoladenn bouezusañ unvaniezh an Hellened, tud Hellaz.
East Riding of Yorkshire

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Riding Reter Yorkshire**. Dont a reas da vezañ kontelezh emren diwar zisrann Yorkshire e 1889. Goude bezañ bet ul lodenn eus kontelezh kent Humberside etre 1974 ha 1996 e voe adsavet evel kontelezh lidel ha melestradurezh unvan.

Disrannet eo diouzh ar gontelezh amezhel (1) Kingston upon Hull (2).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Riding Reter Yorkshire
Arkas

**Arkas** (henc'hresianeg : ̔Αρκάς *Arkas") eo anv [[mab]] [[Zeus]] ha [[Kallisto]], hag ar roue a roas e anv da [[Arkadia (Henamzer)|Arkadia]]. Seblantout a ra an anv-se bezañ kar d'an anv *arktos'', a zo "arzh" e brezhoneg. 

## E vamm Kallisto
Kallisto a oa nimfenn e lez Artemis, doueez ar chase, ha homañ ne c'houzañve nemet gwerc'hezed en-dro dezhi. Un deiz e oa bet gwallet Kallisto gant Zeus, ha setu hi dougerez. Ha kounnar en doueez a droas Kallisto en arzhez e-kerzh un abadenn chase ma oa-hi gant he mab Arkas. Pa welas ar paotr an arzhez e tennas ur saezh war al loen, pa ne ouie ket e oa e vamm. Artemis an hini a oa oc'h ambroug e saezh. Zeus avat en doa klevet meneg eus dial Artemis ha sevel a reas Kallisto d'an oabl ma teuas-hi da vout Ursa Major (pe ar C'hastell-karr kamm).

## Doareoù dislavarus
Evel alies ez eus dislavar etre doareoù disheñvel ar vojenn. 

Pa voe lazhet e vamm gant saezh Artemis e voe kemeret Arkas : 
# gant Hermes, kaset gant Zeus, ha fiziet goude e Maia da vagañ. Neuze ez a Arkas, deuet d'e oad, da Arkadia ma ro da c'houzout piv eo d'e dad-kozh Lykaon, ha lakaet eo gantañ da gemer perzh er galloud. Deskiñ a reas da dud Arkadia hadañ gwinizh, ober bara, gwiadiñ, nezañ gloan, traoù desket gantañ e-ser Triptolemos. Pa varvas e dad-kozh e chomas e-unan da roue. 
# gant Lykaon. Hervez oberourien zo, evel Hyginus, e oa mab da Lykaon e gwirionez, Lazhet e voe Arkas gant Lykaon goude-se, ha roet gantañ da zebriñ da Zeus, evit amprouiñ e c'halloud doueel a-hervez. Gant ar gounnar e tanfoeltras an doue ti ar roue hag e lazhas e vibien gant tan ha kurun a-raok treiñ ar roue en bleiz. Neuze e roas buhez en-dro da Arkas evit e lakaat da roue. Diwezhatoc'h, war dismantroù ti Lykaon, e savas Arkas kêr Trapezounta.

Hervez Ovidius ne varvas ket Kallisto dre ma voe lazhet gant Artemis, hogen peogwir e voe troet en arzhez hepken.

Dimeziñ a reas Arkas da C'hrysopeleia, ha daou vab o doe: Elatos hag Afidas. Goude e varv e voe lakaet en oabl gant e dad, evel Ursa Minor (ar C'harr-kamm bihan), nepell diouzh e vamm, troet en Ursa Major.

Hervez Paosanias e renas Arkas goude Nyktimos, mab d'ar roue difeiz Lykaon, en Arkadia, hag e roas e anv d'ar vro a veze anvet Pelasgia betek neuze. Eñ an hini a zeskas d'ar vroidi ober bara ha gwiadiñ.
Tyne ha Wear

Ur gontelezh e Bro-Saoz eo **Tyne and Wear**, bet krouet e 1974 diwar lodennoù eus Northumberland ha kontelezh Durham) ha diwar patrom ar *Metropolitan counties* ("kontelezhioù meurgêriat") all. Evelto ivez, pa voe freuzet o C’huzulioù Kontelezh e 1986 e troas d'ur gontelezh lidel hepken.

Rannet eo etre 5 distrig a zo aet da aotrouniezhioù unvan e 1986 : Gateshead, Newcastle upon Tyne, North Tyneside, South Tyneside ha Sunderland.
Kontelezh Kornôg Midlands

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Kornôg Midlands**. Krouet e voe e 1974 (diwar lodennoù eus Warwickshire, Staffordshire ha Worcestershire) evel ar “c’hontelezhioù meurgêriat” (*Metropolitan counties*) all. Evelto ivez, pa voe freuzet o C’huzulioù Kontelezh e 1986, e teuas da vezañ en devoud ur gontelezh lidel hepken. Lodennek er rannbarzh Kornôg Midlands eo.

Rannet eo e 7 Distrig, deuet da vezañ en devoud, abaoe 1986, Amaezherezhioù unvan :
# Wolverhampton
# Dudley
# Walsall
# Sandwell
# Birmingham
# Solihull
# Coventry
Norzh Yorkshire

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Norzh Yorkshire**. Warlerc’hiad Riding Norzh Yorkshire, a zeuas da vezañ kontelezh emren diwar zisrann Yorkshire e 1889, e oa bet e 1974. Lodennek e rannbarzh Yorkshire hag an Humber eo ar gontelezh amaezhel ha York, pa'z er rannbarzh Biz Redcar ha Cleveland, Middlesbrough ha Stockton-on-Tees. Northallerton eo e benngêr.

Daoust dezho bezañ er gontelezh lidel ez eo disrannet diouzh ar gontelezh amaezhel, deuet ma 'z int da vezañ Amaezherezhioù unvan :

8.York

9.Redcar ha Cleveland

10.Middlesbrough

11.Stockton-on-Tees (lodenn e Su ar stêr Tees)

Rannet eo ar gontelezh amaezhel e 7 Distrig :
# Selby
# Harrogate
# Craven
# Richmondshire
# Hambleton
# Ryedale
# Scarborough

## Liammoù diavaez
* Load kefridiel Kuzul Kontelezh Norzh Yorkshire
Reter Sussex

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Reter Sussex**. Krouet e voe e 1889 diwar zisrann Sussex e div gontelezh a-ziforc’h. Lodek eo er rannvro Gevred. Lewes eo e benngêr.

Abaoe 1997 ez eo Brighton ha Hove (1), deuet da vezañ Melestradurezh unvan, disrannet diouzh ar gontelezh velestradurel, daoust dezho chom er gontelezh lidel.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Reter Sussex
Kornôg Yorkshire

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Kornôg Yorkshire**. Warlerc’hiad Riding Norzh Yorkshire, a zeuas da vezañ kontelezh emren diwar zisrann Yorkshire e 1889, e oa bet e 1974, pa zeuas da vezañ “kontelezh veurgêriat” (*Metropolitan county*). Evel ar c’hontelezhioù meurgêriat all, pa voe freuzet o C’huzulioù Kontelezh e 1986, e teuas da vezañ en devoud ur gontelezh lidel hepken. Lodennek er rannbarzh Yorkshire hag an Humber eo.
Manchester Veur

**Manchester Veur** (*Greater Manchester* e saozneg) zo ur gontelezh eus Bro-Saoz. 

Krouet e voe e 1974, diwar-goust lodennoù eus Lancashire ha Cheshire, evel ar “c’hontelezhioù meurgêriat” (*Metropolitan counties*) all. Evelto ivez, pa voe freuzet o C’huzulioù Kontelezh e 1986, e teuas da vezañ en devoud ur gontelezh lidel hepken. Ul lodenn eus rannbarzh Gwalarn Bro-Saoz eo.

## Dek distrig
Rannet eo e 10 Distrig, deuet da vezañ en devoud, abaoe 1986, Amaezherezhioù unvan :
* Manchester
* Stockport
* Tameside
* Oldham
* Rochdale
* Bury
* Bolton
* Distrig Wigan
* Salford
* Trafford
Merseyside

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Merseyside**. Dont a ra hec'h anv eus ar stêr Mersey, stêr Liverpool. 

Krouet e voe e 1974 (diwar-goust lodennoù eus Lancashire ha Cheshire) evel ar “c’hontelezhioù meurgêriat” (*Metropolitan counties*) all. Evelto ivez, pa voe freuzet o C’huzulioù Kontelezh e 1986, e teuas da vezañ en devoud ur gontelezh lidel hepken. Ur rann eus rannbarzh Gwalarn eo.

## Rannoù
Rannet eo e 5 Distrig, deuet da vezañ en devoud, abaoe 1986, Amaezherezhioù unvan :
#Liverpool
#Sefton
#Knowsley
#St Helens
#Distrig Wirral
Caius Julius Hyginus

**Caius Julius Hyginus** (e 67 kent JK – 17) a oa ur skrivagner latin, genidik pe eus Spagn pe eus Alexandria (n'eo ket gwall spis er skridoù kozh) en amzer Caesar Augustus.

## Istor
Diwar e benn n'ouzer ket kalz a dra. Diskibl e oa da Cornelius Alexander Polyhistor, sklav e oa bet gant Julius Caesar, disklavet gant Caesar Augustus, ha lakaet da rener al levraoueg palatin abalamour ma oa yezhadurour, hervez a skriv Suetonius (*De Grammaticis*, 20). Mignon e oa da Ovidius, met rev a savas etrezo. Paour-razh e oa e fin e vuhez, ha sikouret e voe gant e vignon istour Clodius Licinus.

## E oberennoù
Eus ar pezh a zo deuet betek ennomp e c'hallomp lavarout e skrivas a bep seurt: displegadennoù diwar-benn arroudoù eus oberennoù Vergilius, displegadennoù diwar-benn hendraoù broadel (De familiis Troianis, De origine situque urbium Italicarum), skridoù diwar-benn al labour-douar (De agricultura, De apibus).

Met div oberenn zo enne traoù a dalvoudegezh vras evit studi mojennoù Hellaz ha Roma gozh. 
* e *Fabulae* 
* e *De Astronomia* .

Fall int skrivet, ma kred da lod n'hall ket ar yezhadurour Caius Julius Hyginus bezañ o skrivet. En 1831 e voe embannet fablennoù all diembann hag a soñjer int bet skrivet gantañ.

## Fablennoù
Er Fablennoù n'eus nemet ur roll eus an doueed hag harozed, gant 277 fablenn gwir, anezho diverradurioù eus an oberennoù klasel hellazat, evel Odysseia, dastumet en un nebeud pajennooù,

## Levrlennadur
*P.K. Marshall, *Hyginus: Fabulae* 1993; embannadur reizhet 2002.
*Rose, H. I. *Hygini Fabulae* (1934) 1963. Ar skrid e latin.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Caius Julius Hyginus, *Fablennoù* (CXLVI ; CLXVII) lenn enlinenn.
*Online Text: Hyginus, ''Fabulae'' translated by Mary Grant
*Online Text: Hyginus, ''Astronomica'' translated by Mary Grant
*Online Text of Hyginus. complete 
*Review by Wilfred E. Major of P.K. Marshall, ''Hyginus: Fabulae. Editio altera.'' 2002
Hyginus

Meur a **Hyginus** zo bet:
*Caius Julius Hyginus (war-dro 64 kent JK - 17 AD), barzh roman, a skrivas *[[Fabulae]]*, ha *[[Poeticon astronomicon]]*
*Hyginus Gromaticus, ur gwalennataer roman hag ur skrivagner
*Ar **Pseudo-Hyginus**, a c'hall bezañ :
**Un dastumer mojennoù, mesket a-wezhioù gant *Caius Julius Hyginus* 
**Oberour *[[De Munitionibus Castrorum]]* lakaet alies war gont *Hyginus Gromaticus*
*Hyginus Cordova, eskob Cordoba, er IVvet kantved, enebour Priskillian
*Hyginus, pab ha sant

## Loar
*frailhenn Hyginus, war-c'horre al Loar
*Hyginus, ur c'hrater war al Loar
Terre de Brume

**Terre de Brume** zo un ti-embann breizhat e Roazhon. Brudet eo an adembannadurioù eus oberennoù François Luzel (renet gant Françoise Morvan) hag Anatole Le Braz. 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel an ti-embann Terre de Brume
Veneteg

Ar **veneteg** eo an anv a reer eus ar yezh italianek a gomzer dreist-holl e Veneto, ar rannvro en-dro da gêr Venezia, en Italia.

## Pelec'h e vez komzet?
An darn vrasañ ag ar venetegerion a zo e rannvroioù italian Veneto, Friuli-Venezia Giulia, Trentino-Alto Adige. Met yezherien zo ivez e broioù all, e Slovenia ha Kroatia (ahont o c'haver dreist-holl e ledenez Istria, hag e kornioù zo war aod Dalmatia).

Ouzhpenn-se, gant an divroañ en XIXvet hag XXvet kantved e kaver bagadoù venetegerien en Amerika, dreist-holl e Chipilo (e stad Puebla, Mec'hiko), hag e Rio Grande do Sul, e Brazil, dreist-holl e bro ar gwiniegoù, ma komzer ur rannyezh a vez graet *talien* anezhi, gant un tamm veneteg hag un tamm italianeg gant gerioù a veur a yezh all.

En Veneto e weler a-wechoù pannelloù divyezhek (veneteg hag italianeg). 

## Gerioù venetek
Ar gerioù arsenal, ciao, ghetto, gondola, lagon ha laguna, lido ha Montenegro zo gerioù deuet eus ar veneteg.

## Skouerioù eus ar c'hemmoù etre veneteg hag italianeg
Beaumetz-lès-Cambrai

**Beaumetz-lès-Cambrai** a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Istor
### kantved
**[[Brezel-bed kentañ]]**: 
* 1920: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun 
.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Géry*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud dibar
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Proviñs Belluno

**Proviñs Belluno** zo unan eus 7 proviñs rannvro Veneto, en Italia, ha kêr Belluno eo ar pennlec'h anezhi.
Setu amañ listenn an 69 c'humun eus ar broviñs.

## Skeudennoù

Belluno-Schiara.jpg|Belluno
DuomoFeltre.jpg|Scorcio sul Duomo di Feltre
Cortina d'Ampezzo-2 (6073315180).jpg|Corso Italia e Cortina d'Ampezzo
Castrum zumellarum 004.jpg|Kastell Zumelle e Mel
lago di misurina.jpg|Al lenn Lago di Misurina

Arabba.jpg|Arabba, kumun Livinallongo del Col di Lana 
Drei Zinnen Hütte-Rifugion Locatelli 2.JPG|Rifugio Locatelli, Tre Cime di Lavaredo
Proviñs Padova

**Proviñs Padova** zo unan eus 7 proviñs rannvro Veneto, en Italia, ha kêr Padova eo ar pennlec'h anezhi.
Kaouenneg

**Kaouenneg** a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Ul lodenn eus kumun Kaouenneg-Lanvezeeg eo bremañ. 
## Douaroniezh
* War lez ar Gindi, e Bro-Dreger, emañ.
## Istor
* Gwechall-gozh e oa un drev e parrez Kawan, en eskopti Treger. 
### [[Dispac'h Gall]]
* E 1790 e voe krouet kumun Kaouenneg.
### kantved
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas c’hwezek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,23% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a  voe lazhet e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, soudard e oa en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.
#### Kendeuziñ
* Staget e oa bet ouzh Lanvezeeg e 1974 da vont d'ober kumun Kaouenneg-Lanvezeeg.
## Monumantoù ha traoù heverk

Caouennec. Eglise. Sud.jpg|An iliz katolik ha monumant ar re varv.
Caouënnec. Croix courte de l'église avec bruyere.jpg|Ar groaz.

* Iliz katolik *Intron-Varia*, bet savet er  kantved, adsavet e 1865, en ur viret an tour-iliz bet savet e 1760. Distrujet e oa bet tour an iliz gant ar gwallamzer e miz C'hwevrer 1881 hag adsavet e oa bet da c'houde. 
* Ur groaz e-tal an iliz.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudenn.  
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
* Le Fiblec a oa maer e 1837 ha Brichet e 1860.
## Tud vrudet
* Ernest ar Barzhig a oa bet ganet e Kaouenneg.
## Pennadoù kar
* Kaouenneg-Lanvezeeg,
* Lanvezeeg.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Proviñs Venezia

**Proviñs Venezia** a oa unan eus 7 proviñs rannvro Veneto, en Italia, ha kêr Venezia e oa ar pennlec'h anezhi.

Abaoe 2015 eo deuet da vezañ Meurgêr Venezia.

Sed amañ listenn an 43 c'humun eus ar broviñs:
## A
* Annone Veneto

## C
* Campagna Lupia
* Campolongo Maggiore
* Camponogara
* Caorle
* Cavallino-Treporti
* Cavarzere
* Ceggia
* Chioggia
* Cinto Caomaggiore
* Cona
* Concordia Sagittaria

## D
* Dolo

## E
* Eraclea

## F
* Fiesso d'Artico
* Fossalta di Piave
* Fossalta di Portogruaro
* Fossò

## G
* Gruaro

## J
* Jesolo

## M
* Marcon
* Martellago
* Meolo
* Mira
* Mirano
* Musile di Piave

## N
* Noale
* Noventa di Piave

## P
* Pianiga
* Portogruaro
* Pramaggiore

## Q
* Quarto d'Altino

## S
* Salzano
* San Donà di Piave
* San Michele al Tagliamento
* Santa Maria di Sala
* Santo Stino di Livenza
* Scorzè
* Spinea
* Stra

## T
* Teglio Veneto
* Torre di Mosto

## V
* Venezia
* Vigonovo
Proviñs Rovigo

**Proviñs Rovigo** zo unan eus 7 proviñs rannvro Veneto, en Italia, ha kêr Rovigo eo ar pennlec'h anezhi.
= Kumunioù =
 50 kumun zo e proviñs Rovigo.
Proviñs Vicenza

__NOTOC__

**Proviñs Vicenza** zo unan eus 7 proviñs rannvro Veneto, en Italia, ha kêr Vicenza eo ar pennlec'h anezhi.
*Setu amañ listenn ar 121 a gumunioù a zo er broviñs.

## Kumunioù ar broviñs
## A
* Agugliaro • Albettone • Alonte • Altavilla Vicentina • Altissimo • Arcugnano • Arsiero • Arzignano • Asiago • Asigliano Veneto
## B
* Barbarano Vicentino • Bassano del Grappa • Bolzano Vicentino • Breganze • Brendola • Bressanvido • Brogliano
## C
* Caldogno • Caltrano • Calvene • Camisano Vicentino • Campiglia dei Berici • Campolongo sul Brenta • Carrè • Cartigliano • Cassola • Castegnero •  Castelgomberto • Chiampo • Chiuppano • Cismon del Grappa • Cogollo del Cengio • Conco • Cornedo Vicentino • Costabissara • Creazzo • Crespadoro

## D
* Dueville
## E
* Enego
## F
* Fara Vicentino • Foza
## G
* Gallio • Gambellara • Gambugliano • Grancona • Grisignano di Zocco • Grumolo delle Abbadesse 
## I
* Isola Vicentina 
## L
* Laghi • Lastebasse • Longare • Lonigo • Lugo di Vicenza • Lusiana
## M
* Malo • Marano Vicentino • Marostica • Mason Vicentino • Molvena • Monte di Malo • Montebello Vicentino • Montecchio Maggiore • Montecchio  Precalcino • Montegalda • Montegaldella • Monteviale • Monticello Conte Otto • Montorso Vicentino • Mossano • Mussolente

## N
* Nanto • Nogarole Vicentino • Nove • Noventa Vicentina
## O
* Orgiano
## P
* Pedemonte • Pianezze • Piovene Rocchette • Poiana Maggiore • Posina • Pove del Grappa • Pozzoleone
## Q
* Quinto Vicent no
## R
* Recoaro Terme • Roana • Romano d'Ezzelino • Rossano Veneto • Rosà • Rotzo
## S
* Salcedo • San Germano dei Berici • San Nazario • San Pietro Mussolino • San Vito di Leguzzano • Sandrigo • Santorso • Sarcedo • Sarego • Schiavon •  [Schio]] • Solagna • Sossano • Sovizzo
## T
* Tezze sul Brenta • Thiene • Tonezza del Cimone • Torrebelvicino • Torri di Quartesolo • Trissino
## V
* Valdagno • Valdastico • Valli del Pasubio • Valstagna • Velo d'Astico • Vicence • Villaga • Villaverla
## Z
* Zanè • Zermeghedo • Zovencedo • Zugliano
## Notennoù
Arvorig

**Arvorig** eo an anv istorel kozh a roer d'ar vro anvet Breizh hiziv, kent donedigezh ar Vrezhoned er VIvet kantved. Deuet eo an anv eus *Aremorica* a veze graet anezhi e galianeg abalamour ma kave d'ar C'halianed e oa ur vro a-hed ar mor. 

Savet eo diwar un araogenn "are", an anv "mor", hag an dibennoù "ic", hag "a". 

Brasoc'h eget Breizh hiziv e oa Arvorig kozh, pa oa enni un tamm mat eus Normandi, betek bro ar Galeted, ur bobl o chom e kornad Dieppe. Dre vras e tape Arvorig eus Pornizh betek Dieppe, da lavarout eo aod Breizh tost penn da benn, hag aod Normandi. Bodet e oa pobloù Arvorig en ur c'hevredad. 

Hervez Strabon, an douaroniour gresian, ha Posidonios, e oa kar *Arvorigiz* (Armoricani) d'ar C'halianed anvet Belged (Belgae), a lavare Julius Caesar anezho : « Horum omnium fortissimi sunt Belgae » ( « Eus an holl eo ar Velged ar re galonekañ »).

Julius Caesar : **Bellum Gallicum**. Levr VII. 

**"XX uniuersis ciuitatibus quae Oceanum attingunt quaeque eorum consuetudine Ar''e''moricae appellantur, quo sunt in numero Coriosolites, Redones, Ambibarii, Cal''e''tes, Osismis, Lemouices, Vnelli."**

## Arvorig hiziv
Hiziv e vez implijet alies e-lec'h Breizh, dre fazi peogwir ne gomzer ket eus ar memes gorread nag eus ar memes istor, hag en ur spered romantel kentoc'h. 

Lod a gav n'eo ket dinoaz na dizrouk an implij-se, dreist-holl pa vez kemeret gant aozadurioù-stad, da guzhat an anv Breizh a c'hallfe bezañ re bolitikel. 

### Skouerioù
Implijet e vez ar ger Arvorig (pe *Armorique*, kentoc'h e galleg) 
* en anv ar skingomz gallek Radio Armorique, deuet da vezañ France Bleu Armorique ;
* en anv-gwan gallek *costarmoricain*, ijinet e dibenn an XXvet kantved war batrom ar ger gallek nevez *francilien*, hag implijet e-barzh Ouest-France Gwengamp evel-hen: *Le [[plin]], cette danse typiquement costarmoricaine...*. 

## Pennad kar

*Pobloù Arvorig
Proviñs Benevento

**Proviñs Benevento** zo ur broviñs en Italia, e rannvro Campania, ha Benevento eo he c'hêrbenn . 	262 413 a dud a oa o chom enni e Kerzu 2022.

## Kumunioù pennañ Proviñs Benevento

## Notennoù
Rosalba Carriera

**Rosalba Giovanna Carriera**, ganet d'ar 7 a viz Here 1675 e Venezia, ha marvet eno d'ar 15 a viz Ebrel 1757, a oa ul livourez italian. Ganti e voe roet ton da c'hiz ar pastel en Gall pa zeuas da Bariz en 1720.
-203

## Ganedigezhioù

* ...

## Marvioù
* Sofonisba, rouanez numid.
* Quintus Fabius Maximus Verrucosus Cunctator, politikour hag ur jeneral roman.
Abuja

**Abuja** eo kêr-benn Nijeria, abaoe an 12 a viz Kerzu 1991, war-lerc’h Lagos. Abaoe eo kresket buan-spontus an niver a annezidi : 778 567 a dud a oa, a-hervez, e Distrig Kevreadel Abuja, e 2006. Pa oa bet divizet dibab ur gêr-benn nevez evit Nijeria, e-lec’h Lagos, e 1976, e oa bet klasket ul lec’h e-kreiz ar vro. Ur gêr nevez eo Abuja, savet war skouer Brasilia. Treset eo bet gant ar c’hêraozour Kenzo Tange. 

Ur pouez bras zo c’hoazh gant Lagos e buhez armerzhel ar vro, met en Abuja emañ bremañ ar gouarnamant hag eno ivez emañ an darn vrasañ eus kannatioù ar broioù estren. Emañ Abuja en un tolead melestradurel anvet *Federal Capital Territory* (tiriad ar gêr-benn gevreadel). 
 
Brudet eo Abuja abalamour d’ur pezh roc’h zo e-kichen kreiz-kêr, anvet *Aso Rock*, 400 m a uhelder dezhi.

## Liammoù diavaez
*  Lec’hienn ofisiel
Gian Giorgio Trissino

**Gian Giorgio Trissino** (ganet e Vicenza d'an 8 a viz Gouhere 1478, marvet d'an 8 a viz Kerzu 1550) a oa ur barzh italian. 

## Oberennoù

### Pleustradoù
* *Poetica*, 1529, embannet e 1562 (e c'hwec'h lodenn)

### Yezhadur
* *Epistola de le lettere nuovamente aggiunte ne la lingua italiana*, 1524: Riproduzione fotografica
* *Il castellano*, 1529 (dialogo): Riproduzione fotografica dell'edizione Daelli 1864
* *Dubbi grammaticali*, 1529
* *Grammatichetta*, 1529

### Trajediennn
* *[[Sofonisba]]*, 1514, embannet e 1524: Riproduzione fotografica

### Barzhonegoù
* *L'Italia liberata dai Goti*, 1547
* *Simillimi*, 1548

## Liammoù diavaez
* ''La vita di Giovangiorgio Trissino, oratore e poeta'' Di Pierfilippo Castelli, in Venezia, per Giovanni Radici, 1753
Sofonisba (Alfieri)

**Sofonisba** zo un drajedienn istorel italianek skrivet gant ar barzh Vittorio Alfieri e 1789.

## Istor
E 1500 e voe c'hoariet *Sofonisba* Gian Giorgio Trissino, kentañ trajedienn c'hoariet en italianeg, savet diwar istor Sofonisba, priñsez eus Kartada.

## Ar pezh
Sofonisba, merc'h Asdrubale, roue Kartada, ha gwreg Siface, roue Numidia, he deus ranket dimeziñ da Massinissa hag a zo bet goulennet outañ reiñ anezhi da Scipione, ar jeneral roman.

Evit mirout a vezañ kaset evel preizh brezel e ev ar c'hontamm roet dezhi gant Massinissa.

## Pennad kar
*Sofonisba
Sifaks

**Sifaks** pe **Syphax** ( 150 - 202 kent JK) (e ''tifinagh'': ⵙⵢⴼⴰⴽⵙ) a oa roue Numidia ar c'hornôg, ha Siga e gêrbenn (hiziv Aïn Témouchent en Aljeria), eus 213 betek 202 kent JK.

E-pad an eil brezel punek ez eas a-du gant ar Romaned da gentañ, a-enep Gaia, roue Numidia ar reter, hag e vab Massinissa, o doa graet emglev gant Kartada.

Pa varvas Gaia e aloubas e vro hag e timezas gant Sofonisba, merc'h Hasdrubal Gisco, jeneral armeoù Kartada, ha treiñ a reas Massinissa a-du gant Roma.

Trec'het e voe Sifaks ha prizoniet en 203 kent JK gant ar jeneral Gaius Laelius, gant skoazell Massinissa, e-tal Cirta (hiziv Constantine). Kaset e voe da Roma gant ar jeneral roman Scipio, ha mervel a reas eno en 202 pe 203 kent JK. 
E vab Vermina a gemeras war e lerc'h, diwezhañ roue ar massaesyles a-raok unvanidigezh Numidia gant Massinissa.

## C'hoariganoù
Kalz a c'hoariganoù italianek zo bet savet diwar-benn Sifaks, hag un toullad anezhe zo bet graet diwar skrid Pietro Metastasio, gant tonioù disheñvel.
* *Siface di Numidia*, reuzc'hoari kanet, ar skrid gant Pietro Metastasio, an tonioù gant Francesco Feo, c'hoariet evit ar wech kentañ e Napoli, Teatro San Bartolomeo, 13 a viz Mae 1723) [Ne vije ar skrid nemet ur c'hempenn da *La Forza della virtù* gant Domenico David ]
** *Siface*, sonerezh gant Nicola Porpora (I rappresentazione Venezia Teatro S Giovanni Grisostomo 26 a viz Kerzu 1725)
***Siface*, sonerezh gant Nicola Porpora, intermezzi gant Michele de Falco (Roma, Teatro Capranica, 7 a viz C'hwevrer 1730).
C'hoariganoù arall zo:
* *Siface* (pe *La Sofonisba*), skrid gant Francesco Silvani, sonerezh gant Christoph Willibald Gluck (kentañ c'hoariet e Milano en Teatro Ducale, d'an 13 a viz Genver 1744)
* *Siface e Sofonisba*, dramma per musica da cantarsi nella Real Villa di Queluz per celebrare il felicissimo giorno natalizio di S.M. fedelissima l'augusto D. Pietro III. rè di Portogallo, libretto di Gaetano Martinelli, musica di António Leal Moreira (Lisbona 5 luglio 1783)

## Anv-bihan
*Siface* eo an anv en italianeg, un anv-bihan eo deuet da vezañ, brudet dre an opera hag al lennegezh, gwelout ar pennad Sofonisba.
Gaia (roue)

**Gaia** (tifinagh : **ⴳⴰⵢⴰ**), marvet war-dro 206 kent JK, a oa roue ar Vassylii, ur bobl eus Numidia ar reter da vare an Eil brezel punek (III kantved kent JK). Breur e oa da Oezalces. E vab Massinissa a renas war e lerc'h.
Nadège Noisette

**Nadège Noisette**, ganet d'an 12 a viz Gwengolo 1977, zo un ijinourez a vicher hag ul livourez, ezel eus Div Yezh.

Brezhoneg a lak en he zaolennoù, ha diskouezet he deus anezho e Roazhon hag e Ti ar Vro e Kemper.
En sell emañ da skeudennaouiñ levrioù brezhonek, ha ganti eo bet graet golo Teod ar balafenned. 

E miz Meurzh 2014 e oa war ar renk e dilennadeg kêr Roazhon, war listenn ar re C'hlas, hag anvet eo bet da guzulierez kêr. 

## Notennoù
Asdrubal

**Asdrubal**, pe **Hasdrubal**, zo un anv punek, ha hini meur a zen en istor kêr Kartada. Talvezout a rafe "e grad an doue Baal". 
Un anv-bihan eo deuet da vout e broioù zo. 

## E yezhoù all
***Asdrubale** en italianeg, anv roet d'ar baotred kentoc'h, d'ar merc'hed ivez a-wechoù. Abalamour ma n'eus sant ebet en anv-se e vez lidet da Ouel an Hollsent.
***Asdrúbal**, e portugaleg.

## Tud
### E Kartada
*Asdrubal Barca, jeneral ha breur da Annibal, pe Hannibal Barca, enebour d'ar jeneral roman Scipio an Afrikan. 
*Asdrubal Maior, mab-kaer Amilcar ha jeneral war e lerc'h e Spagn.
* Asdrubal Giscon, mab da Giscon. 
* Asdrubal lesanvet "Famea", jeneral en trede brezel punek.
* Asdrubal Moal, jeneral.

### E Brazil
*Asdrúbal da Cunha, ofiser ha politikour brazilian, bet prefed São Paulo .
*Asdrúbal Trouxe o Trombone, strollad c'hoariva er bloavezhioù 1970.

### En Italia
*Asdrubale Anguissola, breur al livourez Sofonisba Anguissola.
*Asdrubale de' Medici, condottiero italian

### E broioù arall
*Asdrúbal de la Torre, medisin ha tresour ekwadorat
Tierniezh Chera

**Tierniezh Chera** (Tamileg சேரர்) a oa ur stad tamilek a rene un darn eus su India eus kent ar marevezh Sangam (etre 300 kt J-K ha 250) betek an . Ren a reas Kerala, Kongu Nadu ha Salem ha Kizhanthur-Kandallur a oa he c'herbenn. En eil kantved e tiplasjas roaned Chera o c'herbenn da gKarur Vanchi ma chomjont betek ma oant faezhet hag aloubet en .

Un eil tierniezh e furmjont neuze etre Muziris ha ribl ar stêr Periyar e-barzh an . Gwirheñvel eo e oa treuzvevet ur stad Chera dizalc'h etre an div amzeriad-se met netra a anavezomp diwar-e-benn.

## Daveoù


* Mahavidwan R.Raghava Iyengar, *Vanjimanagar* (1918, 1932) University of Madras 
* Inscriptions of India -- Complete listing of historical inscriptions from Indian temples and monuments
* *Tamil Coins*, R. Nagasamy - https://web.archive.org/web/20060718000222/http://tamilartsacademy.com/books/coins/chapter01.html
* * A magnum opus on Tamil-Brahmi inscriptions – Book review* - https://web.archive.org/web/20060627230611/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2013/stories/20030704000207100.htm
* Mahavamsa – http://lakdiva.org/mahavamsa/
* Aihole Inscription of Pulakesi II - https://web.archive.org/web/20080906184721/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/HISTORY/primarydocs/Epigraphy/AiholeInscription.htm
* Asoka's Rock Edicts - https://web.archive.org/web/20081203190118/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/history/primarydocs/AshokanEdicts/rockedicts.htm
Eckmühl

**Eckmühl** pe **Eggmühl** zo un anv-lec'h alamanek.
*anv ur gêriadenn eo e Bavaria , e Schierling, en Oberpfalz,
*eno e c'hoarvezas emgann Eckmühl d'an 22 a viz Ebrel 1809, ma voe trec'h ar jeneral gall Louis Nicolas Davout war armeoù Aostria.
*an anv **priñs Eckmühl** a voe roet d'an trec'hour Louis Nicolas Davout gant an impalaer Napoleone Buonaparte. 
**phare d'Eckmühl* a reer e galleg eus **[[Tour-tan Sant-Pêr]]**, un tour-tan e Penmarc'h, er Vro-Vigoudenn, a voe savet en enor da Louis Nicolas Davout war c'houlenn e verc'h, ha paeet ganti gant ma vije roet an anv-se d'an tour, da zigoll an droug graet gant ar soudard dre un oberenn a vadelezh.
Baekje

**Baekje** a oa ur rouantelezh lec'hiet e mervent Korea. Unan eus Teir Rouantelezh Korea e oa asambles gant Goguryeo ha Silla.

Krouet e oa bet gant Onjo, trede mab Jumong, krouer Goguryeo e Wirye-sung (e-kichen Seoul). Evel Goguryeo e lare Bakje e tiskenne eus Buyeo, ur stad savet e Mandchouria en amzer distrujadeg Gojoseon.

Stourm a reas Baekje ouzh ar rouantelezhioù arall evel kontrol al ledenez. Er  e talc'he trevadennoù e Sina ha darn vrasañ eus Korea ar C'hornôg. Galloudus war ar mor e oa ivez ha darempredoù kenwerzhel gant Japan ha Sina he-doa.

E-pad ar  ez eas war zigresk he galloud. Distrujet e voe e 660 gant Silla harpet gant nerzhioù Tierniezh Tang

## Liammoù diavaez

* Baekje History & Culture Hall 
* Buyeo National Museum
* Gongju National Museum
* Baekje Research Institute 
* East Asian History 
* Paekche of Korea and the Origin of Yamato Japan, Wontack Hong, Seoul: Kudara International, 1994. ISBN 89-85567-02-0 93910 Includes bibliographical references and index. **Several PDF available online**.
Lagos

**Lagos** eo kêr vrasañ Nijeria hag unan eus kêrioù brasañ Afrika, annezet m’eo gant 7 937 932 a dud (e 2006, e kêr hepken) (an eil kêr vrasañ war-lerc’h Kaero, en Ejipt). Kêr-benn Nijeria e oa betek 1991, pa oa bet lakaet Abuja da gêr-benn . Bez’ eo c’hoazh kêr-benn armerzhel ar vro avat. E miz Du 2025, hollad poblañs kêr a zo istimet da vezañ etre 17 hag 21 milion a annezidi hag unan eus ar re o kreskiñ ar buanañ e-touez ar megalopolennoù eus ar bed-holl. 

War bord ar mor emañ hag en em astenn a ra war meur a enezenn. Ur gêriadenn vihan e oa da gentañ, anvet *Eko*, met kreskiñ a reas buan dre ma oa unan eus ar porzhioù mat war aod pleg-mor Ginea. Adalek ar  e voe darempredet gant martoloded eus Europa, Portugaliz da gentañ penn. Int eo a roas an anv Lagos d’ar gêr en enor d’ur gêr eus kreisteiz Portugal. Kenwerzh ar sklaved hag an ivor a veze graet ganto dreist-holl. Ar Saozon a gemeras kêr e 1807 ha ganto e voe lakaet fin da genwerzh ar sklaved e 1861. Pa voe savet trevadenn Nijeria e 1914, e teuas Lagos da vezañ he c’hêr-benn. Derc'hel a reas da vezañ kêr-benn ar vro pa zeuas Nijeria da vezañ ur stad dizalc’h e 1960.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec’hienn ofisiel gouarnamant stad Lagos
Agurain

**Agurain** (*Salvatierra* e spagnoleg, kenofisiel) zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Rannoù
Savet eo bet ar gumun gant kumunioù all:
* Alangua
* Arrizala
* Egileor
* Iturrieta
* Opakua
* **Salvatierra-Agurain** eo ar pennlec'h
Charlez ar Brizh

**Charlez ar Brizh**, ganet e Lanhouarne, etre 1660 ha 1665, ha marvet e Kemper a-raok 1737, a oa beleg ha skrivagner brezhonek e Bro-Leon e dibenn ar  ha deroù an . 
Kure e voe e Gwikar, hag aluzener e Brest ha Kemper. 

## Oberennoù
**Canticou spirituel var an oll exerciçou eus a ur guir gristen*, 1698.
**[[Heuryou brezonec ha latin]] composet quen e pros quen e guers, e faver ar bopl simp*, 1712.
**Instruction var an excellanç, ar froez, an indulgeançou bras hac an deveryou a vreuriez ar Rosera... dresset... gant an autrou Bris,...*, 1768 (?)
**[[Reflexionou profitabl var ar finvezou diveza]] eus an den evit instruction ar bopl... - Preparationou dar maro, composet e gallec gant an tad Crasset,... ha troet e brezonec... gant dom Charles Ar Bris* – 1722.
** An Anjelus, kantik adembannet e Kanit 'ta tudoù.

## Troidigezhioù
*Sant Frañsez a Sal, *[[Introduction à la vie dévote|Introduction dar Vuez Devot]]*, 1709.
*Jean Crasset, *[[Preparacionou d'ar maro]]*, Le Sieur, 1722.
*Collocou ar C'halvar, 1737.
## Liamm diavaez
 Lanhouarneau d'autrefois - Charles Le Bris (1664-1736) -Lec'hienn ar gumun. 
## Notennoù


## Pennad kar
*Introduction à la vie dévote
Andover

**Andover** a c'hell bezañ :

### 
* Andover (Hampshire), e Bro-Saoz.

### 
* Andover (New Brunswick)
* Perth-Andover (New Brunswick)

### 
* Andover (Connecticut)
* Andover (Florida)
* Andover (Illinois)
* Andover (Iowa)
* Andover (Kansas)
* Andover (Maine)
* Andover (Massachusetts)
* Andover (Minnesota)
* Andover (New Hampshire)
* Andover (New Jersey)
* Andover (Village, New York)
* Andover (Town, New York)
* Andover (Ohio)
* Andover (South Dakota)
* Andover (Vermont)
* Andover (Virginia)
Balhae

**Balhae** a oa ur rouantelezh lieskenel kozh diazezet goude diskar ar rouantelezh korean Goguryeo.

## Istor
Goude kemeridigezh kêr-benn ha su Gogureyo gant rouantelezh Silla e voe savet ar Stad Jin (振, *Zhen si* e sinaeg) e 698 gant ar jeneral Dae Jo-young eus Gogureyo. Diwezhatoc'h e voe anvet Balhae dre unvaniñ elfennoù eus ar c'henelioù Mohe ha Gogureyo.

Derc'hel a rae Balhae su Mandchouria, su Kray Primorskiy ha norzh Korea. Er bloaz 926 e voe faezhet gant ar boblad Khitan. Staget ouzh an dierniezh khitan Liao (khitaneg : *Mos Jælud*) e voe an darn vrasañ eus ar rouantelezh Balhae, hag an nemorant ouzh ar rouantelezh Goryeo.


Balhae-Territory in 830.JPG|Tiriad Balhae er bloaz 830


## Liammoù diavaez
* U.S. ''Library of Congress: Country Studies''
* ''Metropolitan Museum of Art''
Characiformes

***Characiformes*** a zo un urzhiad e kevrennad an *[[Actinopterygii]]*. Enderc'hel a ra miliadoù a spesadoù, en o zouez an tetraed hag ar piranhaed.
Yann (dug Breizh)

5 Yann a voe duged Breizh, ha setu int:
*Yann
*Yann II
*Yann III
*Yann IV, (1339 - 1399), dug Breizh eus 1364 betek e varv e 1399, 
*Yann V

## Pennadoù kar
*Yann
*John
Introduction à la vie dévote

***Introduction à la vie dévote*** zo anv ul levr gallek skrivet e 1609 gant an eskob gall ha skrivagner relijiel gallek Frañsez a Sal (1567–1622).

Troet eo bet e kalzik a yezhoù, ha meur a wech e brezhoneg. 

## Troidigezhioù brezhonek
**[[Introduction d'ar Vuez Devot]]*, hervez troidigezh Charlez ar Brizh, e 1709, e brezhoneg Leon,
**[[En or ag er vuhé devot]] pe instructionneu forth pourfitable eit conduite ha sonnat en inean en devotion dri Saint Frances a Sales*, hervez skrid Jean Marion, embannet e ti Galles e Gwened e 1838, 
*En Nor ag er Vuhé Devot, hervez troidigezh Jelvestr Seveno embannet e 1917, e brezhoneg Gwened .
**An nor d'ar vuhez deol*, Youenn Olier, Imbourc'h, 2005.

## Levrlennadur
*Antoine Chatelier. *Traductions et variabilité en langue bretonne : l’exemple des traductions bretonnes de ”l’Introduction à la vie dévote” (XVIIIe – XXe)*, tezenn, Skol-veur Roazhon 2, 2016.
Zuia

**Zuia** (*Zuya* e spagnoleg, diofisiel) zo ur gêr hag ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Gerdarzh
Dont a rafe an anv Zuia eus an anv kozh *Zubiurrutia* ("ar pont pell").

## Kumunioù all
Trizek kumun a zo bodet enni:
* Ametzaga (Zuia)
* Aperregi, anvet "Aperregui" e spagnoleg (diofisiel)
* Aretxaga
* Bitoriano, anvet "Vitoriano" e spagnoleg (diof.)
* Domaikia, anvet "Domaiquia" e spagnoleg (diof.)
* Gilierna ("Guillerna" e spagnoleg ha "Gilierna-Guillerna" ent-ofisiel)
* Jugo
* Lukiano, anvet "Luquiano" e spagnoleg (diof.)
* Markina, anvet "Marquina" e spagnoleg (diof.)
* Murgia, pennkêr
* Sarria
* Zarate ("Zárate" e spagnoleg, diof.)
* **Zuia** ("Amézaga de Zuya" e spagnoleg, diof.)
Div gêriadenn n'o deus kuzul ebet: Altube ha Ziorraga
Galidiinae

Ar ***Galidiinae*** zo un iskerentiad kigdebrerien eus Madagaskar, ennañ 4 genad ha 5 spesad.

## Spesadoù

*Mibinell lost gwalennek, *Galidia elegans*
*Mibinell roudennoù ledan, *Galidictis fasciata*
*Mibinell Grandidier, *Galidictis grandidieri*
*Mibinell roudennoù strizh, *Mungotictis decemlineata*
*Mibinell lost gell, *Salanoia concolor*
Yann (roue Bro-C'hall)

Daou roue gall a zo bet anvet **Yann** : 

* Yann Iañ (roue Bro-C'hall), ganet ha marvet e 1316. 
* Yann II, a voe roue Bro-C'hall eus 1350 betek 1364. 

## Pennad kar
*Yann.
Toul

**Toul** (***Tull*** en alamaneg) zo ur gêr eus Bro-C'hall, e departamant ar Meurthe-et-Moselle e rannvro Loren, war lez ar stêr Mosel, er c'hornôg da Nancy.

Brudet eo ar gwin *Gris de Toul*.

## Douaroniezh
Toul en em gav ouzh kember ar Mosella hag e ad-stêr Ingressin, war an hent roman eus Lyon da Trier, gant an hent ot o tont diouzh Reims.

## <big>Anv</big>

### <big>Stummoù skrivet</big>

* **Tulo Locorum** ( = **Leucorum**)
* **Tullium** (Ptolemaios, II, 9, 7; *Taolenn Peutinger*, II, A, 1)
* **Tullum** (*It. Ant.* 365, 4 ha 385, 10)
* **Tullo** (*pezhioù moneiz a grenn-amzer*)

### <big>Gerdarzh</big>

* **Tul-** = 
* **Leuc---** ː diouzh anv an drevaden galian al *Leuci*.

## <big>Ardamezhioù</big>
Skoed Toul a zo da lenn ː "*en gul, e bennlizerernn T en aour*"

## <big>Istor</big>
Pa'z eo bet rannet Galia etre rannvroiù roman, Toul a zi en em gavet er Belgica Prima, kêrbenn Trier, hag e chomo e kerzh Galia-Romania.

Serret eo bet gant mogerioù mein war dro fin an drivet kantved.

## <big>Monumantoù</big>

* Iliz-veur Sant *Stefanus* (hag ar Werc'hez ?);
* Iliz Sant *Mansuetus*; 
* Iliz Sant *Apri(-us)* ?;
* Iliz Sant *Maximinus* (> Mesmin); 
* Iliz Sant *Amentii*


Toul Mairie.JPG| Ti-kêr toul
Apothicaire Toul.JPG
Monument 02113.JPG
France Grand Est 54 Toul 01.jpg
France Grand Est 54 Toul 06.jpg 
Toul Meurthe-et-Moselle Fontaine Louis Curel.JPG
Façade du Musée d'Art et d'Histoire de Toul.jpg


Collégiale_Saint-Gengoult_de_Toul.jpg
France Grand Est 54 Toul 03.jpg
Toul église saint evre.JPG
Toul église Saint-Paul croix de Metz.JPG
Toul chapelle Notre-Dame.JPG| Chapel 
Toul chapelle Lidbeau.JPG
Toul chapelle gare cou.JPG
Toul Chapelle saint charles hôpital.JPG
Toul chapelle abbaye saint mansuy.JPG
Toul abbaye saint mansuy.JPG  | Abati Sant Mansuy
Toul église saint mansuy.JPG |Iliz Sant Mansuy
Toul Temple.JPG |Templ
Synagogue Toul.JPG | Sinagogenn


## <big>Levrlennadur</big>

* Nancy Gauthier ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule des origines au milieu du VIIIè siècle. I. Province ecclésiastique de Trèves (Belgica Prima).* De Boccard. 1986

## <big>Daveoù ha notennoù</big>
Meurthe

Ar **Meurthe** a zo 
*ur stêr e reter Bro-C'hall, ar Meurthe (stêr)
*anv un departamant gall kozh, ar Meurthe (departamant), krouet e 1790, treuzet gant ar stêr heñvelanvet,
**deuet da vout ar Meurthe-et-Moselle e 1871.
Meurthe (departamant)

Ar **Meurthe** (gwechall **Meurte**) a oa un departamant gall kozh, krouet e reter Bro-C'hall e 1790, hag anvet diwar anv ar stêr Meurthe. 

E 1871 e teuas da vout ar Meurthe-et-Moselle.
Hilarius Arle

**Hilarius** (401-449) a oa ur manac'h galian a voe anvet da eskob Arle er  ha da sant goude e varv. 

## Istor
Ganet e oa en hanternoz Galia entre 401 ha 403, e ti tud a ouenn uhel, ha kar e oa moarvat da sant Honoratus Arle. Hag eñ paotr yaouank pinvidik e kavas gwelloc'h dilezel ar madoù da vont da vanac'h da vanati Lerins, diazezet gant Honoratus Arle. 
Da abad e voe anvet pan eas Honoratus da arc'heskob Arle. Ur c'hoar en doa, Pimeniola, a zimezas da Loup, a voe eskob Troyes. E 429 e teuas da vete Honoratus war e dremenvan. Ha kerkent e voe lakaet da arc'heskob, e-lec'h e bellgar adarre. 

## Oberennoù
Chomet ez eus war e lerc'h meur a skrid berr, lizhiri pe sarmonioù dreist-holl: 
*ur *Vita S. Honorati Arelatensis episcopi*, buhez e bellgar Honoratus;
**Metrum in Metrum In Genesim Ad Leonem Papam *, barzhoneg diwar-benn ar C'heneliezh, savet d'ar pab Leon Veur;
*ur varzhoneg, *De providentia*, a lakaer peurvuiañ war gont Prosper Akitania a c'hallfe bezañ bet savet gantañ.

## Pennad kar
*Hilarius