Tetris

***Tetris*** zo ur c'hoari video e doare ur miltamm, savet e 1985 gant Alexey Leonidovitch Pac'hitnov, hag unan eus ar re anavezetañ er bed e-kichen *[[Pong]]*, *[[Space Invaders]]* ha *[[Pac-Man]]*, diazezet war ampartiz, preder ha damougoù ar c'hoarierien hag ar c'hoarierezed.

Dre fent e vez lavaret e oa *Tetris* arm-brezel efedusañ URSS marteze, dre ma lakaas broioù ar C'hornôg da goll kalz amzer e-pad bloavezhioù diwezhañ ar Brezel Yen.

## Meziant
Pezhioù livet (skeudennoù zo e-lec'h livioù a-wechoù) disheñvel o stummoù mentoniel, anvet *tetrominoioù*, a ziskenn eus lein ar skramm. Ne c'heller nag o gorrekaat nag o herpel, met o dilec'hiañ a-gostez ha kemmañ kogn o diskenn (0°, 90°, 180° pe 270°) a c'heller evit o lakaat da gouezhañ en ul lec'h resis a zibaber e traoñ ar skramm. Pa vez leun ul linennad pezhioù eno e vez diverket gant ar meziant, ha bloc'hoù all a ziskenn niverusoc'h-niverusañ ha buanoc'h-buanañ. Mar ne zeu ket ar c'hoarier a-benn da ziverkañ linennoù buan a-walc'h e teu ar skramm da vezañ leun ha kollet eo ar c'hrogad.

Hervez ar c'hazetenner Bill Kunkel, meneget gant Daniel Ichbiah en e levr *Bâtisseurs de rêves*, « Tetris a respont mat-tre da zisplegadenn ar gwellañ er c'hoari : ur vunutenn evit deskiñ, ur vuhez a-bezh evit mestroniañ. ».

## Istor

Ar Rus Alexey L. Pac'hitnov (*1955) a  voe diplomet e 1979 war ar stlenneg en Akademiezh Soviedel ar Skiantoù (Росси́йская акаде́мия нау́к (РАН) *Rossíyskaya akadémiya naúk*), ma voe diouzhtu klasker war digejañ ar gomz. E 1985, p'edo o klask adsevel unan eus e c'hoarioù karetañ, ar pentominoioù, ec'h ijinas ar c'hoari *Tetris* hag e savas ar meziant dindan div sizhunvezh evit un urzhiataer Elektronika 60 (Электроника 60). Buan-tre e voe tapet e geneiled gant ar c'hoari adiktivel-tre. An holl Akademiezh en em lakaas da c'hoari. Ne oa ket anv a bezhioù e bos ha livet koulskoude : pep pezh a oa savet diwar an arouezennoù tipografek **[&nbsp;]** e-lec'h karrezioù.
.

A. L. Pac'hitnov en deus bet c'hoant neuze da lakaat e c'houlev en urzhiataerioù IBM PC, a oa nevez-deuet (1981). Sikouret eo bet e 1984 gant an *hacker* yaouank (16 vloaz) Vadim Viktorovitch Gerasimov (*1969) a oa ur mailh war teknologiezhioù stlennegel ar C'hornôg.

E60M.JPG|Электроника 60
IBM PC-IMG 7271 (transparent).png|IBM PC

Diaes e voe embann ar c'hoari, dre ma oa ret kendrec'hiñ Viktor Brjabrin, rener an Akademiezh. Hogen kendrec'het e voe pa zisklêrias A. L. Pac'hitnov e chomfe holl wirioù ar c'hoari gant an Akademiezh. Ar rener, a veze e darempred gant ar bed diavaez (ar pezh a oa ral d'ar mare-se), a gasas un eilskrid eus ar meziant da Novotrade, un embanner c'hoarioù video en Hungaria. Pladennigoù a voe skignet e pep lec'h en Hungaria hag e Polonia. E Bloc'had ar Reter edo Hungaria d'ar mare-se, ha Robert Stein, ur saoz bet ganet eno hag a rae eskemmoù Reter-Kornôg dre ma oa gwazer etrebroadel e kenwerzh ar meziantoù, a verzas galloudegezh gwerzh *Tetris*. Gervel A. L. Pac'hitnov a eure, ha V. Brjabrin a gasas dezhañ dre belleiler an aotre da gorvoiñ ar c'hoari er C'hornôg dre ar gevredigezh Andromedia Software.

Dre e hanterouriezh e resevas an embanner Mirrorsoft e Londrez (n'eo ket Microsoft) an aotre da gorvoiñ *Tetris*, en ur lakaat ur c'hemm evit an urzhiataerioù saoz Sinclair ZX Spectrum : al livioù. E 1987 e teuas ar c'hoari er-maez en Europa ; bloaz goude e voe skignet er Rouantelezh-Unanet, hag e Stadoù-Unanet Amerika gant ar meneg "Graet en SUA, meziant estren". Berzh a eure ar c'hoari e pep lec'h.

D'ar c'houlz-se avat ne oa emglev-korvoiñ ebet evit ar c'hoari estreget an teul a oa bet kaset dre belleiler gant A. L. Pac'hitnov ha V. Brjabrin. Goude kalzik kudennoù burevveliek, V. Brjabrin hag an Akademiezh a roas gwirioù *Tetris* da Virrorsoft, da badout dek vloaz. Er bed a-bezh e voe anavezet ar c'hoari neuze. Tamm arc'hant ebet ned eas gant A. L. Pac'hitnov : « Trawalc'h eo din ar fed ma plij ma c'hoari da gement a dud », emezañ, met dont a reas an ijiner da vezañ brudet er bed a-bezh — nemetken dre e ziemzamant diouzh an arc'hant marteze.

E 1991, daou vloaz goude diskar Moger Berlin, A. L. Pac'hitnov a zivroas da Stadoù-Unanet Amerika. E 1996, hervez an emglev gant an Akademiezh e Moskov, e tistroas gwirioù ar c'hoari d'e ijiner, a savas an embregerezh Tetris Company e Las Vegas, Nevada, gant Henk Rogers (*1953), un Izelvroad krouer c'hoarioù video.

Lakaet e voe ar c'hoari war an holl savennoù, zoken war-al letrinoù c'hoari ha war *iPod* Apple ; gant tremen 200 kentel ofisiel eus *Tetris* ez eo ar c'hoari video skignet ar muiañ a-viskoazh — tud o deus prenet ul letrin Nintendo *Game Boy* nemetken evit ar c'hoari-mañ.

## C'hoari
*Tetrominoioù* a reer eus pezhioù *Tetris*. Seizh pezh disheñvel zo, an holl anezho diazezet war ur meskaj pevar c'harrez — alese anv ar c'hoari, ar ger henc'hresianek τετρα- *tetra-* o talvout kement ha "pevar" hag *-omino* o vezañ deveret eus "domino".
### Pezhioù

### Livioù
Kemmet eo bet livioù ar pezhioù gant lod embannerien *Tetris* ; kement-se ne gemm netra en doare da c'hoari, met livioù ofisiel zo bet embannet gant Tetris Company e deroù ar bloavezhioù 2000.

} ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| colspan="8"|
----
|-
| style="text-align:right;"|*Tetris* (Mirrorsoft) ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| colspan="8"|
----
|-
| style="text-align:right;"|*Tetris DS* (Nintendo) ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| colspan="8"|
----
|-
| style="text-align:right;"|*Tetris: The Grand Master* (Arika) ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| colspan="8"|
----
|-
| style="text-align:right;"|*The New Tetris* (H2O Entertainment) ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| colspan="8"|
----
|- bgcolor="#fff"
| style="text-align:right;"|**''Tetris'' ofisiel** ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|}
### Troadennoù

Ar c'hoarierien a c'hell lakaat pep pezh da dreiñ meur a wech d'an tu kleiz pe dehou (0°, 90°, 180° pe 270° eo kognoù un droadenn) e-pad m'emañ o tiskenn, hervez al lec'h ma venn e lakaat da erruout, eus 90°.
### Etrefas
Ar "puñs" (*well*) e kentelioù kozh *Tetris*, ar *matrix* er re nevez, eo an egorenn ma kouezh an tetrominoioù. Ur gael zo en drekleur, rannet etre karrezioù a-vent gant re ar pezhioù, a anver "kelligoù" (*cells*) : 20 kellig eo uhelder ar skramm ha 10 kellig e ledander ; kuzhet eo ar gael e lod kentelioù eus *Tetris*. Pep pezh a vez atav war 4 c'harrez en ur ziskenn, ha lakaet e vefe da dreiñ pe get. Lod embannaerion o deus dibabat mentoù disheñvel evit ar gael, evel *Tetrinet* (12 kellig ledander) ha *Tetris Jr.* (8 kellig ledander).

Al lodenn vrasañ eus ar c'hoarioù *Tetris* a ziskouez, tro-dro d'ar puñs, stumm ar pezh a zo o vont da gouezhañ, an niver a linennoù a zo bet leuniet hag ar poentoù a zo bet gounezet. Da-heul e vez al live er c'hoari, a gresk hervez ar poentoù gounezet hag al linennoù leuniet, ha seul vrasoc'h a live seul vuanoc'h e kouezh ar pezhioù.
### Liveoù
Pemzek (15) live zo er c'hoari orin. Seul uheloc'h al live, seul vuanoc'h e kouezh ar pezh hervez an daolenn amañ a-is.

El live 1 e c'heller ober 5-6 fiñv a-led a-raok ma kouezhfe ar pezh en traoñ ; el live 9 ne c'heller ober nemet 1-2 fiñv a-led. El live 15 ne c'heller mui fiñval ar pezhioù a-led, ker buan ma kouezhont ; ar c'hoarier(ez) a c'hell neuze klask ober heuliadoù troadennoù buan, dre ma vez pradet ur pezh pa ne fiñv mui. Neuze e c'heller fiñval ar pezh c'hoazh, evit ma ne vefe ket pradet, hag evel-se e c'heller e lakaat en ul lec'h all. Koulskoude, kollet e vez 1 poent evit pep fiñv graet pa vez ar pezh diskennet d'an traoñ.
### Bonuzoù
Poentoù a c'hounezer dre glokaat linennoù, ha poentoù ouzhpenn (bonuzoù) dre seveniñ oberoù dibar : klokaat meur a linennad war un dro, lakaat pezhioù da gouezañ war-eeun el lec'h a zere, hag all.

;*Drops*
Un tizh brasoc'h-brasañ zo d'ar pezhioù a-feur ma pigner el liveoù. Tu zo avat da zivizout kreskiñ an tizh evit gounez bonuzoù dre ober ur *Soft Drop* ("diskenn dous") pe un *Hard Drop* ("diskenn kalet").
**Soft Drop* : 20 gwezh buanoc'h eget an tizh reizh eo an hini  zo erbedet evit ur *Soft Drop*.
**Hard Drop* : 0,0001 eilenn eo pad erbedet an diskenn evit un *Hard Drop*.
;*Back-to-Back*
*Back-to-Back* a reer eus un heuliad *Tetris + T-Spin Double + T-Spin + Tetris + T-Spin Single* taol-ha-taol.

*Merkit n'eus bonuz ebet d'al linennad kentañ a ziverker e deroù ur B2B.
*Gennañ un tetromino hep diverkañ ul linennad ne dorr ket ur B2B, na c'hall bout torret nemet dre ziverkañ 1, 2 pe 3 linennad war un dro.

## Liammoù diavaez
*  
*  
*  

## Notennoù