Lyon

**Lyon** (*Liyon* en arpitaneg) zo ur gêr vras e reter Bro-C'hall, etre an Torosad Kreiz hag an Alpoù. Kêr-benn ar Galiaoù e oa e-pad an impalaeriezh roman. Pennlec'h Metropol Lyon eo (59 kumun), hag ivez hini ar rannvro c'hall hag ar prefedelezh Auvergne-Rhône-Alpes. Trede kêr vrasañ Bro-C'hall eo, war-lerc'h Pariz ha Marselha, gant 516 092 a annezidi e 2017.

Brudet e oa Lyon gant ar sidanerezh gwechall, ha bremañ gant ar gwiaderezh, ar c'himiezh hag industriezh ar skeudenn. Sez Interpol eo abaoe 1989.
## Douaroniezh
Emañ Lyon e kember div stêr vras : ar Ron hag ar Saône. Etre daou dorosad bras emañ : er c'hôrnog e kaver Torosad Kreiz, hag er reter an Alpoù.

Un hinad hantergevandirel levezonet gant an hin greizdouarel he deus. Amzer tomm hag arnevus ez eus en hañv, amzer rip (yen ha sec'h) er goañv. Glav a ra muioc'h en hañv eget en goañv eta. Erc'h a zo 20 deiz ar bloaz well-wazh.

## Anv
Staliet e oa eno ar Galianed abaoe pell. E 43 araok JK e oa savet un drevadenn roman, anvet *Colonia Copia Felix Munatia Lugdunum* ha goude *Colonia Copia Claudia Lugdunensium*. Lugdunum e oa he anv galianroman goude se, en enor d'an doue keltiek Lug. Al lodenn all eus an anv a zeu eus *[[dun]]os* hag a dalv *kreñvlec'h, torgenn* e keltieg kozh.

## Ardamezioù ha sturioù
*En gul, e leon en argant ; e gab en glazur karget gant teir flourdilizenn en aour*. Dont a ra eus mare ar Grennamzer. Daskemmet e oa gant roueed Bro-C'hall, ha goude gant Nabulio Buonaparte ha pennoù all war e lerc'h a-hed an XIXvet kantved. Meur a sturiad a c'hall bezañ roet d'ar gêr, evel hemañ : *Virtute duce, comite fortuna* da lâret eo "Vertuz da heñcher (a dalv) berzh-mat da gompagnun". Anavezet eo ivez ar youc'h brezel en arpitaneg *Avant ! Avant ! Lion le melhor !* (A-raok ! A-raok ! Lyon an hini gwellañ !) eus ar « rebeyne », ur gabaduilh e 1269.

Paeroniet eo ar gêr gant santez Blandina, merzourez ar Gristenien gentañ.

## Istor
### 
Serret e oa Jean Moulin, penn ar Rezistañs C'hall, e Caluire, e bannlev Lyon. D'ar 26 a viz Mae 1944 e oa bombezet ar gêr gant kirri-nij ar Re Gevredet. Dieubet e oa d'an 3 a viz Gwengolo 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk
* an ti-kêr,
* an opera,
* Penniliz Itron-Varia Fourvière war torgenn Fourvière, eus fin an XIX kantved,
* park an Penn Aour.
## Emdroadur ar boblañs 1793-2009

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize  = width:800 height:350
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:600000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20000 start:0

BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1791
  bar:1792
  bar:1793
  bar:1794
  bar:1795
  bar:1796
  bar:1797
  bar:1798
  bar:1799
  bar:1800 text:1800
  bar:1801
  bar:1802
  bar:1803
  bar:1804
  bar:1805
  bar:1806
  bar:1807
  bar:1808
  bar:1809
  bar:1810
  bar:1811
  bar:1812
  bar:1813
  bar:1814
  bar:1815
  bar:1816
  bar:1817
  bar:1818
  bar:1819
  bar:1820 text:1820
  bar:1821
  bar:1822
  bar:1823
  bar:1824
  bar:1825
  bar:1826
  bar:1827
  bar:1828
  bar:1829
  bar:1830
  bar:1831
  bar:1832
  bar:1833
  bar:1834
  bar:1835
  bar:1836
  bar:1837
  bar:1838
  bar:1839
  bar:1840 text:1840
  bar:1841
  bar:1842
  bar:1843
  bar:1844
  bar:1845
  bar:1846
  bar:1847
  bar:1848
  bar:1849
  bar:1850
  bar:1851
  bar:1852
  bar:1853
  bar:1854
  bar:1855
  bar:1856
  bar:1857
  bar:1858
  bar:1859
  bar:1860 text:1860
  bar:1861
  bar:1862
  bar:1863
  bar:1864
  bar:1865
  bar:1866
  bar:1867
  bar:1868
  bar:1869
  bar:1870
  bar:1871
  bar:1872
  bar:1873
  bar:1874
  bar:1875
  bar:1876
  bar:1877
  bar:1878
  bar:1879
  bar:1880 text:1880
  bar:1881
  bar:1882
  bar:1883
  bar:1884
  bar:1885
  bar:1886
  bar:1887
  bar:1888
  bar:1889
  bar:1890
  bar:1891
  bar:1892
  bar:1893
  bar:1894
  bar:1895
  bar:1896
  bar:1897
  bar:1898
  bar:1899
  bar:1900 text:1900
  bar:1901
  bar:1902
  bar:1903
  bar:1904
  bar:1905
  bar:1906
  bar:1907
  bar:1908
  bar:1909
  bar:1910
  bar:1911
  bar:1912
  bar:1913
  bar:1914
  bar:1915
  bar:1916
  bar:1917
  bar:1918
  bar:1919
  bar:1920 text:1920
  bar:1921
  bar:1922
  bar:1923
  bar:1924
  bar:1925
  bar:1926
  bar:1927
  bar:1928
  bar:1929
  bar:1930
  bar:1931
  bar:1932
  bar:1933
  bar:1934
  bar:1935
  bar:1936
  bar:1937
  bar:1938
  bar:1939
  bar:1940 text:1940
  bar:1941
  bar:1942
  bar:1943
  bar:1944
  bar:1945
  bar:1946
  bar:1947
  bar:1948
  bar:1949
  bar:1950
  bar:1951
  bar:1952
  bar:1953
  bar:1954
  bar:1955
  bar:1956
  bar:1957
  bar:1958
  bar:1959
  bar:1960 text:1960
  bar:1961
  bar:1962
  bar:1963
  bar:1964
  bar:1965
  bar:1966
  bar:1967
  bar:1968
  bar:1969
  bar:1970
  bar:1971
  bar:1972
  bar:1973
  bar:1974
  bar:1975
  bar:1976
  bar:1977
  bar:1978
  bar:1979
  bar:1980 text:1980
  bar:1981
  bar:1982
  bar:1983
  bar:1984
  bar:1985
  bar:1986
  bar:1987
  bar:1988
  bar:1989
  bar:1990
  bar:1991
  bar:1992
  bar:1993
  bar:1994
  bar:1995
  bar:1996
  bar:1997
  bar:1998
  bar:1999
  bar:2000 text:2000
  bar:2001
  bar:2002
  bar:2003
  bar:2004
  bar:2005
  bar:2006
  bar:2009
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till: 102167
 bar:1800 from:0 till: 88919
 bar:1806 from:0 till: 102041
 bar:1821 from:0 till: 131258
 bar:1831 from:0 till: 149733
 bar:1836 from:0 till: 150814
 bar:1841 from:0 till: 155939
 bar:1846 from:0 till: 177976
 bar:1851 from:0 till: 177190
 bar:1856 from:0 till: 292721
 bar:1861 from:0 till: 318803
 bar:1866 from:0 till: 323954
 bar:1872 from:0 till: 323417
 bar:1876 from:0 till: 342815
 bar:1881 from:0 till: 376613
 bar:1886 from:0 till: 401930
 bar:1891 from:0 till: 438077
 bar:1896 from:0 till: 466028
 bar:1901 from:0 till: 459099
 bar:1906 from:0 till: 472114
 bar:1911 from:0 till: 523796
 bar:1921 from:0 till: 561592
 bar:1926 from:0 till: 570840
 bar:1931 from:0 till: 579763
 bar:1936 from:0 till: 570622
 bar:1946 from:0 till: 460748
 bar:1954 from:0 till: 471270
 bar:1962 from:0 till: 528535
 bar:1968 from:0 till: 527800
 bar:1975 from:0 till: 456716
 bar:1982 from:0 till: 413095
 bar:1990 from:0 till: 415487
 bar:1999 from:0 till: 445452
 bar:2006 from:0 till: 472305
 bar:2009 from:0 till: 479803
  text:

*Mammennoù Cassini-EHESS hag EBSSA*

500 715 a annezidi a oa e 2013, 516 092 hervez an niveradeg diwezhañ e 2017. En tolpad kumunioù zo en-dro dezhi e oa 1.648.216 a dud e 2013, ha 1 659 001 e 2017 (eil unvez kêrel Frañs eo). Eil tolead kêr ar vro eo ivez, gant 2 326 223 a annezidi e 2017.

## Melestradurezh ha politikerezh
Edouard Herriot a oa maer ar gêr eus 1905 betek 1957 (war-bouez an eil Brezel Bed). 9 arondisamant he deus Lyon hiziv. 

Gérard Collomb a oa ar maer eus 2001 betek 2020 (war-bouez etre 2017 ha 2018). E-barzh ar Strollad Sokialour Gall e oa araok mont e-barzh La République En Marche !, luskad ar prezidant Emmanuel Macron.
## Tud
An impalaer roman Klaod I<sup>añ</sup>, mab Drusus Decimus Nero hag Antonia ''ar Yaouankañ'', a oa ganet e *Lugdunum* d'ar 1añ a viz Eost 10 kent J.K.

Tud vrudet all ganet eno : 
* André-Marie Ampère, jedoniour ha fizikour gall, e 1775,
* Ar barzh Antoine de Saint-Exupéry e 1900,
* Maurice Jarre e 1924 hag e vab Jean-Michel Jarre e 1948,
* an aktour ha filmaozer Alexandre Astier e 1974.

## Gevelliñ
Ar c'hêrioù gevellet gant Lyon :

## Levrioù talvoudus
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn an ti-kêr
*  Lec'hienn kumuniezh-kêr Lyon
*   Lec'hienn ofis an douristed Lyon
## Daveoù ha notennoù