Hemolc'h an Unkorneg

***Hemolc'h an Unkorneg***, anvet ***Pallennoù-moger an unkorneg*** ivez, zo un heuliad seizh pallenn-moger gwiadet e Flandrez e-tro ar bloavezhioù 1495-1505, e deroù an Azginivelezh eta, diwar gartonoù graet e Bro-C'hall ha war goulenn Anna Breizh evit doare. E *The Cloisters*, ur rann eus *The Metropolitan Museum of Art* (MET) e New York, emañ war ziskouez hiziv.

Abadennoù gwenaerezh enno noblañsoù o hemolc'hiñ eo an dodenn ; pikerien ur floc'h zo o redek un unkorneg kent e bakañ evit e gas da lez un aotrou hag e wreg.

N'eur ket peursur ez eo bet aozet ar pallennoù-moger-se e stumm un heuliad, rak disheñvelderioù er mentoù hag e stil ar skeudennoù o deus lakaet gouizieien da glask gouzout ha n'eo ket *Hemolc'h an Unkorneg* un dastumad oberennoù a oa dizalc'h en eil re diouzh ar re all.

## Istor
E Brusel moarvat, pe e Liège marteze, e voe gwiadet *Hemolc'h an Unkorneg*. Levezonet gant al livouriezh c'hall eo an tres war a hañval, pa gaver ennañ elfennoù eus stil en engravadurioù war goad pe vetal a veze moullet e Pariz e dibenn ar .

Marteze e oa bet gourc'hemennet *Hemolc'h an Unkorneg* gant Anna Breizh hag he fried Louis XII evit François I de La Rochefoucauld († 1516), a voe kambrelan ar rouaned Charles VIII ha Louis XII, o-daou priedoù Anna Breizh, rak e dalc'h eil tiegezh La Rochefoucauld e chomas an oberenn e-pad kantvedoù betek ma voent merket e renabl peadra an tiegezh er bloaz 1728 : pemp pallenn-moger a oa en ur gambr e kastell Verteuil e Charente, an daou all o vezañ miret en ur sal e-kichen ar chapel.

E-kerzh an Dispac'h gall e voe preizhet ar c'hastell ha gwastet e voe ar pallennoù-moger, a oa bet lakaet da c'holeiñ legumaj. E kreiz ar bloavezhioù 1880 e tistrojont d'an tiegezh La Rochefoucauld ; ar pempvet arvest a oa bet troc'het e daou damm evit servijout da rideozioù ur gwele.

Er bloaz 1922, an arc'hantour ha dengarour stadunanat John Davison Rockfeller Jr. (1874-1960) a zic'hodellas ur milion a zollaroù bennak evit prenañ ar pallennoù-moger . C'hwec'h anezho a voe ispilhet en e di betek ma voe savet *The Cloisters* ; da neuze e profas J. D. Rockfeller *Hemolc'h an Unkorneg* d'ar Metropolitan Museum of Art e 1937 hag e prenas ivez an daou damm a oa chomet e dalc'h an tiegezh La Rochefoucauld, kent o frofañ d'ar MET ivez.

E 1998 e voe naetaet ha ratreet ar pallennoù-moger : a-raok o lakaat da soubañ en dour e voe lamet al lienoù lin a c'holoe o zu-gin, ha kavet e voe e oa flammoc'h c'hoazh a livioù eno eget ma oant en tal. Luc'hskeudennoù niverel a voe kemeret dre skanniñ an oberenn a-dammoù 90 cm x 90 cm ; 24 luc'hskeudenn 5 000 x 5 000 piksel a voe ret evit luc'hskeudenniñ ar pallennoù brasañ.

## Deskrivadur
Setu amañ dodennoù ar seizh pallenn-moger a ya da ober *Hemolc'h an Unkorneg* ; re ar MET eo an anvioù saoznek.
*Uhelder dre ledander eo ar mentoù. Lakaet kichen-ha-kichen, ar seizh pallenn a c'holo ur gorread a 77 m² ; e-tro da 88 m² moarvat e oa gorread an heuliad klok, mar lakaer ar 5 da ventoù keitat ar re all (3,683 x 3,436 m x 7 = 88,58 m²).

## Teknik
Meur a zen zo bet o labourat evit fardañ *Hemolc'h an Unkorneg*. Kilvizien da gentañ, rak bras-bras, 4 metr dre 4 metr o ment d'ar bihanañ, e oa ar sternioù-gwiader ma voe fardet ar pallennoù-moger-se.

Un den — pe meur a hini, hervez an diforc'hioù a stil a verzer a ballenn da ballenn — a savas an istor a vefe diskouezet war an heuliad pallennoù. Goude-se e voe tud o tresañ hag o livañ war ar c'hartonoù bras-divent a vefe fiziet e gwiaderien ha gwiaderezed niverus.

Gloan kriz eo an anneuennoù (an neudennoù a zo stegnet a-serzh war ar stern-gwiader) ; dre ma veze kenderc'het kalz gloan e trowardroioù Brusel e oa boutin-boutin e implij er gwiadiñ.

Gloan, seiz, orjal aour hag arc'hant eo ar steuenn (an neudennoù a zo lakaet a-led dre lakaat ur vulzun da dremen dreist ha dindan an anneuennoù). Ar seiz avat a oa diaes-bras da gavout ha koustus-kenañ, ar pezh a ziskouez pinvidigezh perc'henn(ez) *Hemolc'h an Unkorneg*. Kalz tud c'hoazh zo bet rekis evit fardañ ha livadennañ neudennoù ar steuenn.

Dielfennet eo bet kimiezh livegennoù neudennoù ar steuenn, a zo chomet flamm betek hiziv ; diwar plant ez int bet fardet : rezeda al livadennerien (*Reseda luteola*) evit ar melen, gwrizienn-ruz (*Rubia tinctorum*) evit ar ruz, ha pastel Langedok (*Isatis tinctoria*) evit ar glas ; mesket e veze an tri liv diazez-se evit kaout un niver bras ag arlivioù, a voe kreñvaet gant an neudennoù metalek.

## Dielfennadur
Daou zoare zo da gompren en *Hemolc'hadeg an Unkorneg* : an hini pagan, karantez ha dimez, hag an hini kristen, Pasion Jezuz.

Merkañ a reer e c'hoarvez ar pempvet arvest, kodianidigezh an unkorneg, en ul liorzh kloz (*hortus conclusus* e latin ar Grennamzer), ar pezh a gas koulz da liorzhoù boutin ar mare ha da Liorzh Eden ar Bibl ; alies e vez an *hortus conclusus* un arouez eus glannder ha gwerc'hded un dimezell.

Er c'hwec'hvet arvest ez eo strobet korn ha gouzoug al loen en ur gurunenn kelenn a laka da soñjal e kurunenn drein Jezuz Nazaret ; e dremenvan a vefe aroueziet gant hini an unkorneg.

An dimez hag ar strujusted zo aroueziet gant ar greunavaloù er pallenn diwezhañ, evel ma oa ar c'hiz er Grennamzer ; e-touez ar plant ez eus askol (*Carduus*), orkide ha teod-ejen (*Bistorta officinalis*), o-zri oc'h aroueziañ an dimez c'hoazh ha brudet evit sikour gwazed ha maouezed da gaout bugale ; ur gleskerig zo kuzhet er c'horn dehou izelañ : er Grennamzer e veze karet abalamour ma vez trouzus-bras da vare an embarañ.

Heverk eo ar fed ma c'hall an unkorneg tec'hel kuit diouzh ereoù an dimez : falspromesaoù e vez ar garantez a-wezhioù.

## Levrlennadur
* Cavallo, Adolph S.. *The Unicorn Tapestries at the Metropolitan Museum of Art*. New York : Metropolitan Museum of Art, 1998 
* Erlande-Brandenburg, Alain. *La « chasse à la licorne » et la « Dame à la licorne »*. In : *Bulletin monumental*,levrenn 3, niv. 1. Paris : Société française d'arc'héologie, 1975, . New York : Metropolitan Museum of Art, 1998 
* Freeman, Margaret B.. *The Unicorn Tapestries*. New York : *The Metropolitan Museaum of Art*, 1974 • 
* Verlet, Pierre (1977). *La tapisserie – Histoire et technique, du XIVe au XXe siècle*. Lausanne : Edita, 2000 

## Liammoù diavaez

;Metropolitan Museum of Art
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
;All
*  Comeau, Howard & Lorette, Jacky. 

## Notennoù