Pobl Taino Hispaniola

Ar bobl **[[taino]]** (spagnoleg : *taíno*), an **Dainoed**, e oa ar bobl niverusañ en enez Hispaniola pan erruas Europiz eno. Dont a raent eus douar-bras Suamerika, eus aber ar stêr Orinoco. Mont a raent a enez da enez ken na zegouezhjont en enez Kuba, ha sujet e veze gante ar pobloù erruet en o raok, evel ar C'huanahatabeyed hag ar Ciguayed.
Tri rumm Tainoed zo, hervez an hendraourien : tud Hispaniola a vez lavaret *Taínos clásicos* ("Tainoed klasel") anezhe, ha damheñvel int ouzh Taínoed Puerto Rico ha re reter Kuba.

Pa zilestras ar c'hentañ moraerien deuet eus Europa e oa brezel o ren etre an Taínoed, re ar reter dreist-holl, en Antilhez Bihanañ, ha brezel a oa etreze hag ar Garibed, ur bobl arawak arall, anezho brezelourien un tamm mat feulsoc'h. Ar gevredigezh taino a oa renet gant ur roue, anvet kasik hervez ar ger spagnolek *[[cacique]]*, hag en devoa pep galloud. Pemp kasikelezh (*cacicazgo*) a oa en enez.

E 1508 e chome 60&nbsp;000 taino e Hispaniola. E 1531, gant ar sklaverezh hag ar c'hleñvedoù e oa koazhet o niver pa ne chome nemet 600.

## Kevredigezh
Aozet e oa an tainoed e digoadennoù, e-kreiz an douaroù. Daou seurt tier o devoa : *bohíos* hag a oa kelc'hiek, ha *caneyos*, bras ha hirgarrezek a oa ti ar c'hasik hag e goskor.
Kousket a raent e gweleoù ispilh gwiadet e kotoñs.

Pevar renkad a oa er gevredigezh :
* ar c'hasik (*guare*),a oa penn ar *yucayeque*, ar meuriad ;
* an *nitaínos*, uhelidi ar meuriad, anezho koskor ar c'hasik ha brezelourien ;
* ar *behiques*, beleien ;
* an * naborias*, a laboure an douar.

Pep kasigelezh a oa dizalc'h, dindan pep a gasik.

### Ar c'hasikelezhioù
Kasigelezhioù Hispaniola a oa diazezoù politikel kentañ savet gant Tainoed Hispaniola, hag anvet *Ayiti*, *Quisqueya*, pe *Bohio* gante. Pan erruas ar Spagnoled kentañ e 1492 e oa pemp kasigelezh, pep a gasik en o fenn. Dindane e oa kasiked vihan, ha *nitaínos*, an uhelidi.

Sklaer ha resis e oa bevennoù pep kasigelezh, diazezet ma oant war elfennoù naturel evel stêrioù, menezioù, traoñiennoù ha plaenennoù.

;• Marién
Kasikelezh Marién, e gwalarn an enez, rannet e 14 'nitaíno*, a oa gouarnet gant ar c'hasik Guacanagarix, a oa o chom en El Guárico, tostik da Gabo Haitiano, en [[Haiti]]. Brezel a voe etre ar vro-se ha broioù ar gasiked Mairení ha Caonabo, kasik Maguana, evit ren e bro vojennel an [[doue]]ez *Madre Iermao* ("Korf Maen"), a oa doueez kasikelezh Marién.

Er vro-se e oa, er [[Republik Dominikan]] : Dajabón, Montecristi, Santiago Rodríguez, Valverde ha darn eus Puerto Plata ; en Haiti : Artibonite, da departementoù ar C'hreiz, ar Biz, an Norzh hag ar Gwalarn.
;• Maguá
Kasiegezh Maguá, e biz an enez, a oa gouarnet gant ar c'hasik Guarionex ha rannet etre 21 *nitaíno'. Edo o fennlec'h tostik da Santo Cerro, e La Vega.

Er vro-se e oa, er Republik Dominikan : Proviñs Duarte, Espaillat, La Vega, María Trinidad Sánchez, Monseñor Nouel, Puerto Plata, Salcedo, Samaná, Sánchez Ramírez ha Santiago.
;• Maguana
Kasikelezh Maguana, e-kreiz an enez, a oa rannet etre 21 *nitaíno* ha gouarnet gant ar c'hasik Caonabo.

Er Republik Dominikan e oa Azua, Baoruco, Elías Piña, La Vega, Peravia, San Cristóbal, San José de Ocoa, San Juan ha Santiago.
;• Higüey
Kasikelezh Higüey, e gevred an enez, en em astenne etre Cabo Engaño hag ar río Haina ; gouarnet e oa gant ar c'hasik Cayacoa ha rannet etre 21 *nitaíno*. Edo ar penngêr el lec'h m'emañ Salvaleón de Higüey hiriv.

Atabeira ("Mmm ar maen orin") e oa anv an doueez-vamm.

Er vro e oa, er Republik Dominikan : Distrito Nacional, El Seibo, Hato Mayor, La Altagracia, La Romana, Monte Plata ha San Pedro de Macorís.
;• Xaragua
Kasikelezh Xaragua a oa gouarnet gant ar c'hasik Bohechío, a varvas e 1502, ha rannet etre 26 *nitaíno*. War-lerc'h Bohechíoe e renas e c'hoar Anacaona.

Er Dominikan edo Bahoruco, Barahona, Independencia ha Pedernales ; en Haiti edo Artibonito, Grand'Anse, Nippes, ha departamantoù ar Gevred, ar Su hag ar C'hornôg.

## Sevenadur

### Relijion
Liesdoueidi e oa an Dainoed. O fenndoue e oa Yocaju Bagua Maorocoti, mab d'an doueez Atabey Yermao Guacno Macvayo.

### Diduamantoù
An dañs (*areíto*) hag ar sonerezh, ar c'hoari bolotenn (*batú*), c'hoariet en un dachenn anvet *batey*.

Gant ar c'hoari *batú* e voe sachet evezh an drevadennerien spagnol. Gant gom, delioù ha rousin  e oa graet ar volotenn, ha dianav e oa ar seurt c'hoariell en Europa. C'hoariet e veze gant daou skipailh ennañ betek 30 den (paotred ha merc'hed) a ranke derc'hel ar volotenn er vann gant o divskoaz, o ilinoù, ha gant pep lodenn eus ar c'horf nemet an daouarn.

## Levrlennadur
*  Las Casas, Bartolomé de (1552) : *Brevísima relación de la destrucción de las Indias*, SARPE, 1986 
*  Nau, Émile (1854)  : *Histoire des Caciques d'Haïti*, British Library, 2012 
## Notennoù