open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leifr Eiríksson

**Leifr Eiríksson** (hennorseg; en islandeg eo *Leifur Eiríksson*, e norvegeg *Leiv Eiriksson*, e saozneg pe e galleg *Leif Ericson*) (war-dro 980 – war-dro 1020) a oa ur moraer viking lakaet da vezañ an Europad kentañ bet betek Norzhamerika.

Moarvat e oa bet ganet Leifr war-dro ar bloavezh 980, en Island. Mab e oa da Erik ar Ruz (e norseg *Eiríkr Rauði*), harluet eus Island, hag a oa e-unan mab d’un Norvegiad kaset en harlu, Þorvaldr Ásvaldsson. Gant Erik ar Ruz e oa bet savet div drevadenn viking e Greunland, a oa bet anvet *Eystribyggð* (kêr ar reter), ha *Vestribyggð* (kêr ar c’hornôg). Tri bugel all en devoe Erik ar Ruz : daou vab, *Þorvaldr* ha *Þorsteinn*, hag ur verc’h *Freydís Eiríksdóttir*.

Pa oa e Norvegia e voe badezet Leifr, a zeuas evel-se da vezañ kristen, evel ma rae kalz a Vikinged d’ar mare-se. Pa’z eas da C’hreunland en-dro, e voe prenet ur vag gantañ digant Bjarni Herjólfsson, un den a lavarer en doa gwelet aodoù pelloc’h er c’hreisteiz da C’hreunland, pa oa bet diheñchet e vag e-kerzh ur veaj etre Island ha Greunland. Klask a reas Leifr Eiríksson adkavout an douaroù-se. E Saga Greunlandiz e konter penaos e voe lakaet da ouel gantañ er bloavezh 1000. An douar kentañ a gavas er c’hreisteiz a voe badezet gantañ Helluland (*bro ar mein plat*). Moarvat e oa ar pezh a anver hiziv Enez Baffin. Goude-se ez erruas dirak un douar kompez ha koadek a voe anvet gantañ Markland ("bro ar c’hoad"), a oa sur a-walc’h Labrador.

Pelloc’h eget Markland en em gavas Leifr hag e dud dirak un douar all hag eno e voe douaret ha savet tiez ganto. Ar vro a voe kavet plijus ganto, eoged a oa er stêrioù, klouar e oa an amzer ha fonnus e kreske ar geot. Hervez ar sagaoù e vefe bet kavet rezin ganto eno. Abalamour da se e voe anvet ar vro Vínland, da lavaret "bro ar gwiniegi". "An Douar-Nevez" a reer hiziv eus an douar-se.

Enklaskoù henoniezh a voe graet er bloavezhioù 1950 ha 1960 gant daou zen eus Norvegia, Helge Ingstad hag e wreg Anne Stine, ha kavet e voe ganto aspadennoù eus ur gêriadenn war aod hanternoz an Douar-Nevez, en ul lec’h anvet L'Anse aux Meadows. Eno e vije bet lec’h annez Leifr Eiríksson hag e dud e Vinland. Gant an enklaskoù-se e voe degaset ur brouenn ouzhpenn e oa bet Vikinged en Amerika, 500 vloaz a-raok Kristol Goulm.

## Notenn
Hervez *[[Saga Erik ar Ruz]]* e vije bet kavet Amerika gant Leifr, pa oa o tistreiñ eus Norvegia da C’hreunland er bloavezh 1000 pe war-dro, nemet er saga-se ne lavarer ket en dije graet e annez eno. War *[[Saga Greunlandiz]]* en em ziazezer peurvuiañ bremañ evit displegañ e veaj.

## Liammoù diavaez

* A reconstructed portrait of Leif Ericsson – diwar al lec’hienn Reportret, poltredoù tudennoù istorel
* Leif Ericson Homepage – diwar al lec’hienn MNC Online, diwar-benn Norvegiz Veur
Cheuchingeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchiangek eo ar **cheuchingeg** (*shixing*) komzet e mervent Sichuan e Sina.

Ur yezh gant peder zonenn an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tangoutek-tchiangek
Tchiangeg ar su

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchiangek eo **tchiangeg ar su** (saozneg: *Southern Qiang*) komzet gant tro-dro da  den (1999) e norzh-kreiz Sichuan e Sina.

Seizh rannyezh a zo:
* **Dadjichaneg** *dajishan*)
* **Taopingeg** (*taoping*)
* **Longchieg** (*longxi*)
* **Mientchieg** (*mianchi*)
* **Heihoueg** (*heihu*)
* **Sanlongeg** (*sanlong*)
* **Djaotchangeg** (*jiaochang*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tangoutek-tchiangek
Poumieg ar su

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchiangek eo **poumieg ar su** (saozneg: *Southern Pumi*, *p'umi*, *pimi*, *p'ömi* pe *p'rome*) komzet gant tro-dro da  den (1999) e gwalarn Yunnan e Sina.

Ur yezh gant div donenn an hini eo.

Pemp rannyezh a zo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tangoutek-tchiangek
Praeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù pwoek eo ar **praeg** (*phrae*) komzet e norzh Tailand.

## Gwelet ivez
* Yezhoù sinek-tibetek
Poumieg an norzh

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchiangek eo **poumieg an norzh** (saozneg: *Northern Pumi*, *p'umi*, *primmi*, *pruumi*, *p'ömi* pe *ch'rame*) komzet gant tro-dro da  den (1999) e mervent Sichuan e Sina.

Ur rannyezh a zo:
* **Taobeg** (*taoba*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tangoutek-tchiangek
Gwetchongeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchiangek eo ar **gwetchongeg** (*guiqiong*) komzet gant tro-dro da 7 000 den (1995) e kornôg-kreiz Sichuan e Sina.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tangoutek-tchiangek
Ersoueg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tchiangek eo an **ersoueg** (*ersu*), ha komzet e vez gant tro-dro da 13 000 den (1995) e su-kreiz Sichuan e Sina.

Ur yezh gant teir zonenn an hini eo.

Teir rannyezh a zo:

* **Ersoueg** (*ersu* pe *ersoueg ar reter*)
* **Dwochoueg** (*duoxu* pe *ersoueg ar c'hreiz*)
* **Lisoueg** (*lisu*, *lüzü* pe *ersoueg ar c'hornôg*)

Implijet e vez un doare-skrivañ dre skeudennoù ha livioù evit ober gant ar yezh-mañ dre skrid.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tangoutek-tchiangek
Tchiangeg an norzh

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchiangek eo **tchiangeg an norzh** (saozneg: *Northern Qiang*) komzet gant tro-dro da  den (1999) e norzh-kreiz Sichuan e Sina.

Peder rannyezh a zo:
* **Yadoueg** (*yadu*)
* **Weigoueg** (*weigu*)
* **Simoulineg** (*cimulin*)
* **Loueg** (*louhua*) 

## Gwelet ivez
* Yezhoù tangoutek-tchiangek
Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek

Ur skourr eus ar yezhoù sinek-tibetek eo ar **yezhoù koukiek-tchinek-nagaek** (*kuki-chin-naga*) komzet en India, Myanmar ha Bangladesh.

Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-henn:
*Yezhoù koukiek-tchinek
*Yezhoù nagaek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sinek-tibetek
Yezhoù nagaek

Un is-skourr eus ar yezhoù koukiek-tchinek-nagaek eo ar **yezhoù nagaek** (*naga*) komzet en India.

Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:

*Yezhoù angamek-potchourek
*Yezhoù aoek
*Yezhoù tangkoulek
*Yezhoù nagaek direnk
*Yezhoù zemek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sinek-tibetek
Yezhoù koukiek-tchinek

Un is-skourr eus ar yezhoù koukiek-tchinek-nagaek eo ar **yezhoù koukiek-tchinek** komzet en India, Myanmar ha Bangladesh.

Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:

*Yezhoù koukiek-tchinek ar c'hreiz
*Yezhoù koukiek-tchinek an norzh
*Yezhoù koukiek-tchinek ar su

## Gwelet ivez
* Yezhoù sinek-tibetek
Yezhoù angamek-potchourek

Un isskourr eus ar yezhoù nagaek eo ar **yezhoù angamek-potchourek** (*angami-pochuri*) komzet en India, ennañ 10 yezh:

* Maoeg 
* Angameg
* Kedjaeg 
* Meloureg
* Ntenyieg 
* Pochoureg
* Rengmaeg
* Tchokrieg
* Soumieg
* Poumeieg

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
Yezhoù aoek

Un is-skourr eus ar yezhoù nagaek eo ar **yezhoù aoek** (*ao*) komzet en India, ennañ 4 yezh:

* Lotaeg
* Aoeg
* Sangtameg 
* Yimtchoungroueg 

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
Yezhoù tangkoulek

Un is-skourr eus ar yezhoù nagaek eo ar **yezhoù karenek** (*tangkhul*) komzet en India, ennañ 3 yezh:

* Koiboueg 
* Tangkouleg
* Maringeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
Yezhoù nagaek direnk

Ur bloc'had yezhoù nagaek eo ar **yezhoù nagaek direnk** ma vez renket ennañ an holl yezhoù ha n'eus ket tu d'o renkañ e hini ebet all eus is-skourroù ar yezhoù nagaek. 

N'eus er bloc'had-mañ nemet 1 yezh komzet en:

* ar pouimeieg

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
Yezhoù zemek

Un is-skourr eus ar yezhoù nagaek eo ar **yezhoù zemek** (*zeme*) komzet en India, ennañ 8 yezh:

* Rongmeieg
* Liangmaieg
* Koirengeg
* Kabweeg
* Koiraoeg
* Marameg
* Mziemeg
* Zemeg

  
## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
Yezhoù koukiek-tchinek ar c'hreiz

Un is-skourr eus ar yezhoù koukiek-tchinek eo **yezhoù koukiek-tchinek ar c'hreiz** komzet en India ha Myanmar, ennañ 10 yezh:

* Bawmeg 
* Hakaeg
* Ngawneg 
* Zotoungeg 
* Darlongeg
* Hmareg
* Louchaieg
* Pankoueg
* Sentangeg
* Tawreg

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù sinek-tibetek
Yezhoù koukiek-tchinek ar su

Un isskourr eus ar yezhoù koukiek-tchinek eo **yezhoù koukiek-tchinek ar su** komzet en India, Myanmar ha Bangladesh, ennañ dek yezh :

* Daieg
* Yezhoù koumek
* Maraeg
* Muneg
* Yezhoù choek
* Weloangeg
* Zifeg   
## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù sinek-tibetek
Yezhoù koukiek-tchinek an norzh

Un is-skourr eus ar yezhoù koukiek-tchinek eo **yezhoù koukiek-tchinek an norzh** komzet en India ha Myanmar, ennañ 23 yezh:

* Aimoleg
* Analeg
* Bieteg
* Tchiroueg 
* Siyineg
* Tedimeg
* Gangteeg
* Falameg
* Hrangkoleg
* Lamkangeg
* Tchoteg
* Monsangeg   
* Moyoneg
* Paiteg
* Pouroumeg
* Ralteg
* Simteg   
* Tadoeg
* Taraoeg
* Vaipeieg
* Yoseg
* Zomeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù sinek-tibetek
Ibrahim Rugova

**Ibrahim Rugova** (2 Kerzu, 1944 - 21 Genver, 2006) a oa Prezidant Kosovo ha Kevre Demokratel Kosovo, ar strollad politikel er galloud. Ganet e oa bet e Cerrcë, Kosovo. Arouez stourm an albanegerien evit dizalc'hiezh Kosovo e oa. Lesanvet e oa bet "Gandhi ar Balkanoù" abalamour d'e brezeg difeuls.

## Buhez
Studiet en deus Rugova ar brederouriezh ha diplomet e oa eus skol-veur ar Sorbonne e Pariz. Komz a rae albaneg, saozneg, serbeg ha galleg. Unan eus diaraogerien intelligentsia Kosovo e oa bet dindan renad kozh Yousgoslavia. Skrivagner ha kedrefour anezhañ, e teu da vezañ prezidant skrivagnerien Kosovo e 1988. E-pad an tabutoù niverus bet en-dro da Gosovo en deus bet stourmet atav evit doareoù anfeuls da ziskoulmañ an traoù ha da herzel ouzh ar Serbed. Unan eus diazezerien Kevre Demokratel Kosovo (KDK) eo bet d'ar mare ma oa bet nullet emrenerezh Kosovo gant Slobodan Milošević anezhañ prezidant Serbia, e 1989. Disklêriet eo bet o dizalc'hiezh gant Albanegerien Kosovo neuze ha kroget o deus da sevel o gouarnamant dezho o-unan en ur bourchas servijoù na vezent ket pourchaset gant gouarnamant Serbia evel war dachenn ar yec'hed pe an deskadurezh en albaneg. Groñs e nac'has en em gannañ ha komz ouzh ar galloud serb a-hed ar bloavezhioù 90

E 1998 e oa bet deroet dezhañ ar Priz Sac'harov evit ar Frankiz Soñjal.

E-pad brezel Kosovo e 1999 eo bet skapet er gêr e Priština asambles gant e diegezh. Diwezhatoc'h eo bet diskouezet war ar skinwel oc'h eskemm gant al lusker serb Slobodan Milošević. Diskouezet eo bet e oa bet rediet daoust dezhañ d'en em zikouez gant Milošević.

Evel lusker ar KDK eo bet dilennet Rugova da brezidant Kosovo d'an 2 a viz Meurzh 2002 hag, adarre, e miz Here 2004.

Ur wech e karg en deus kaset Rugova ur politkerezh daremprediñ ha kenlabour tost gant ar Stadoù-Unanet ha gant Unaniezh Europa.

Darbet e voe dezhañ mervel d'ar 15 a viz Meurzh 2005 pa darzhas ur vombezenn bet lakaet en ur pod-lastez d'ar mare ma yae hebiou gant e garr.

Butuner-daonet e rank kuitaat Kosovo d'an 30 a viz Eost evit mont da ospital milourel an United States Air Force e Landstuhl e Alamagn evit bezañ louzaouet pelloc'h goude prederioù kentañ e Priština hag e Kamp Bondsteel, anezhañ bon brasañ SUA e Kosovo. Goude ur sizhun e Landstuhl e tistro da Gosovo. D'ar 5 a viz Gwengolo 2005 e kemenn d'an holl gouzañv diwar krign-bev ar skevent met n'emañ ket e soñj reiñ e zilez eus ar brezidantelezh. Mervel a ra d'an 21 Genver 2006 goude koll e emgann a-enep d'ar c'hleñved

Hervez ar vonreizh da c'hortoz eo prezidant ar Parlamant Nexhat Daci zo da erlec'hiañ anezhañ.

Sañset e oa Rugova bezañ e penn ar gevraouerien a oa o vont da gomz eus dazont statud ar broviñs dindan renerezh an ABU e Vienna e deroù C'hwevrer 2006.

## Gwelet ivez
* Slobodan Milošević

## Liammoù diavaez
*Book of Condolence
*https://web.archive.org/web/20060207125406/http://www.ldk-kosova.org/
*http://www.assembly-kosova.org
Gandhi (disheñvelout)

Anv tiegezh kalz a renerien bolitikel eus India en  eo **Gandhi**. Peurliesañ, pa vez implijet e-unan, eo evit komz diwar-benn Mohandas Karamchand Gandhi (1869&ndash;1948), unan eus luskerien an emsav evit dizalc'hiezh India, anvet Mahatma Gandhi alies ivez. Indiz a ra Tad ar vroad outañ. E-touez e ziskennidi emañ :

*Harilal Gandhi (1888&ndash;1948), mab henañ Mahatma Gandhi
*Manilal Gandhi (1891&ndash;1956), eil mab Mahatma Gandhi ha tad Arun Gandhi
*Ramdas Gandhi (1897&ndash;1969), trede mab Mahatma Gandhi
*Devdas Gandhi (1900&ndash;1957), mab yaouankañ Mahatma Gandhi
*Rajmohan Gandhi, buhezskriver ha mab-bihan Mahatma Gandhi
*Arun Gandhi, penn Ensavadur M. K. Gandhi evit an anfeulster ha pempvet mab-bihan Mahatma Gandhi

Implijet e vez ivez evit ober anv eus tiegezh Khan Feroze (12 Eost 1912 - 8 Gwengolo 1960) ur c'hazetenner ha politikour indiat. Kemmet en deus Feroze e anv-tiegezh hervez lezenn evit hini 'Gandhi' a-raok dimeziñ gant Indira Nehru. Merc'h da Jawaharlal Nehru (1947&ndash;1964), kentañ ministr India e oa Indira. Dont a reas da c'hoari ur rol a bouez-bras e buhez ar vro. N'eo ket kar an tiegezh da Mohandas Gandhi avat; Dont a ra an anv-tiegezh Gandhi eus hini Feroze Gandhi. E-touez izili brudet ar familh-se emañ :

*Indira Gandhi (1917&ndash;1984), kentañ ministr India (1966&ndash;1977, 1980&ndash;1984); merc'h da Jawaharlal Nehru
*Sanjay Gandhi (1946&ndash;1980), mab da Indira Gandhi
*Maneka Gandhi, intañvez Sanjay Gandhi
*Varun Gandhi, mab da Sanjay ha Maneka
*Rajiv Gandhi (1944&ndash;1991), kentañ ministr India (1984&ndash;1989); mab da Indira Gandhi
*Sonia Gandhi (ganet e 1946), intañvez Rajiv Gandhi, Penn a-vremañ (2004) ar C'hendalc'h broadel (strollad politikel)
*Rahul Gandhi (ganet e 1970), mab da Sonia Gandhi ha Rajiv Gandhi
*Priyanka Vadra (ganet 1971), merc'h da Sonia Gandhi ha Rajiv Gandhi.

***Gandhi*** zo anv ur film savet e 1982 ivez. Kontañ a ra buhez dramaekaet Mohandas Karamchand Gandhi. Sellet ouzh Gandhi (film).

**Gandhi** a oa lesanv ar politikour israelat Rehavam Zeevi.

A-wechoù e vez kammskrivet anv "Gandhi" e "Ghandi".

## Evit lenn pelloc'h
*Sofri, Gianni. 1995. *Gandhi and India: A Century in Focus*. Emb. saoznek troet diwar an italianeg gant Janet Sethre Paxia. The Windrush Press, Gloucestershire. 1999. ISBN 1-900624-12-5
Lamp Aladdin

E-barzh Levr ar mil nozvezh hag unan emañ *Lamp Aladdin*, ur gontadenn eus ar re vrudetañ anavezet ivez evel *Aladdin pe al lamp burzhudus*

## Piv eo Aladdin ?
Un dudenn eus lennegezh arabek Siria eo. Deuet eo an anv eus an droienn arabek علاء الدين *Alā' ad-Dīn*, d-l-e "haelded a feiz". Staget eo bet ouzh an dastumadenn *Ar mil nozvezh hag unan* gant an troer Antoine Galland.

## Petra eo an istor ?

E Sina emaomp da gentañ. Un den yaouank paour eo Aladdin, deuet da vezañ diskibl ur mestr e c'halloudoù hud. Goude ur veaj hir, goulenn a ra ar mestr da Aladdin da glask ul lamp eoul chomet e goueled ur c'hroc'h, en ur reiñ dezhañ un draig burzhudus. Gwell eo dezhañ, avat, dont da berc'henn al lamp. Neuze Aladdin zo lezet eno gant ar mestr. E-barzh al lamp ez eus un huder…

Evel an holl gontadennoù ez eus doareoù disheñvel da echuiñ anezhi. Gant Aladdin e vez lavaret e teuas pinvidik peogwir e vestronias e lamp. Distoet, ar mestr a bren al lamp diwar pried Aladdin evit traoùigoù. Dav eo da Aladdin kaout tro ennañ a-benn trec'hiñ an den fallakr. En un doare all e koll al lamp abalamour ne vestroni ket anezhi ha pep tra ivez.

Ur film zo bet savet gant Walt Disney e 1992: *Aladdin*.

## Mammennoù
* Pennad Aladin et la lampe merveilleuse (Wikipedia galleg)
* Pennad Aladdin (Wikipedia saozneg)
Chahrazad

**Chahrazad** (perseg: شهرزاد Šahrzād; LFE: [ʃəˌherəˈzɑːd, -ˈzɑːdə]) 
eo anv ar gonterez e-barzh Levr ar mil nozvezh hag unan. Rouanez ha pried ar roue Chahryar eo-hi.

Atav e vez gevier ha troioù en danevelloù hag an holl danevelloù zo tro kavet gant Chahrazad ivez.

Doganet e voe ar c'halif ha neuze e voe disfiz ha fulor ennañ a-enep an holl vaouezed. Touiñ a reas dimeziñ bemdez gant unan nevez ha houmañ lazhet an deiz war-lerc'h.

Evit ma echuas roll ar re varv e kinnigas Chahrazad bezañ pried ar c'halif. Ha tro enni e krogas da zibunañ un istor ha na voe ket echuet da veure. Reiñ a reas ar c'halif un nozvezh d'e bried ha nozvezhioù all evit gouzout fin un istor ha na echuas morse. Padout a reas an afer tri bloavezh, tri bugel a c'hanas Chahrazad. Keit ha ma troas kein ar c'halif d'e lavar: delc'her a reas Chahrazad gant he buhez.
Red an oberenn

Frammet eo an danevelloù gant istor Chahrazad rak ur mell strollad istorioù kemmesk eo ar mil nozvezh hag unan gant kontadennoù empret an eil e-barzh eben. D'ar c'halif e lavar e vaouez istorioù, gant tudoù enno hag a zanevell un istor, o hini a-wezhioù ha fabloù ennañ.
Ali Baba hag an daou-ugent laer

Unan eus ar c'hontadennoù brudetañ e-touez kontadennoù Levr ar mil nozvezh hag unan eo **Ali Baba hag an daou-ugent laer** (arabeg: علي بابا).

Troet eo bet gant Jakez Konan e brezhoneg.
Modh

**Modh** a vez graet eus un nyat (kumuniezh) marc'hadourien (bania) genidik e penn-kentañ eus Modhera e Stad Gujarat en -.

Un nebeud Modhed vrudet
* Acharya Hemachandra (1089-1172), kuzulier Chalukya Kumarpal
* Bhattaraka Kumudachandra eus Bardoli eus Mulasangh, bet o ren etre 1599 ha 1630.
* Mahatma Gandhi
* Dhirubhai Ambani, krouer Reliance, brasañ embregerezh prevez India

Hindoued Vaishnava eo ar Vodhed pe, a-wechoù, Jained. Dre m'eo digresket an niver a Vodhed jain er c'hantvedoù diwezhañ o deus kavet bod e kumuniezh jain an nav-nat.

Kuzulier speredel mamm Mahatama Gandhi a oa ur manac'h jain Becherji. Diwar e intrudu eo ma c'houlennas mamm Gandhi ouzh he mab prometiñ chom hep debriñ tamm kig ebet e Bro-Saoz, a-benn ma c'hallfe-hi reiñ hec'h asant dezhañ da vont di da studiañ ar gwir.

### Liammoù diavaez (e saozneg)
*Shri Modhera Tirth
*Gandhi, kumuniezh ar Vodhed ha jainegezh
*Embrientiñ evit Bro-Saoz: Becharji Swami
Prishtina

Prishtina (*Prishtina, Prishtinë* en albaneg ; *Приштина*, Priština, e serbeg) eo kêr-benn Kosovo. Diazezet eo bet er . Gant roue Stefan Uroš II. Milutin (1282-1321) e voe lakaet da gêr-benn Serbia. 

Niver an annezidi en deus kresket buan-tre en 
* 1921 - 14 338 annezad 
* 1948 - 19 631 (55% albanegerien)
* 1961 - 38 593 
* 1971 - 69 514 
* 1981 - 108 083 (70% albanegerien)
* 2001 - 199 654 
* 2005 - 400 000 (>98% albanegerien)
Sindbad ar martolod hag e seizh beaj

Unan eus kontadennoù brudetañ  Levr ar mil nozvezh hag unan eo houmañ.

Eus Persia eo   **Sindbad** (arabeg: السندباد البحري As-Sindibaad Al-Bahri; perseg: سندباد ملوان Sandbād-e-Malavān; "Sindbad ar Martolod").

An istorioù, anezho troioù burzhudus hag avanturioù ar martolod Sindbad, a c'hoarvez e morioù Reter Afrika e  mare kalifad an Abbasided.
Aoeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù aoek eo an **aoeg** (*ao(rr)*, *paimi*, *cholimi*, *nowgong*, *hatigoria* pe *uri*) komzet gant tro-dro da 141.000 den (1997) e biz Nagaland hag en Assam en India.

Pemp rannyezh ez eus, :

* **Mongseneg** (*mongsen khari*)
* **Tchangkieg** (*changki*)
* **Tchonglieg** (*chongli*)
* **Dordareg** (*dordar* pe *yacham*) 
* **Longlaeg** (*longla*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Lotaeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù aoek eo al **lotaeg** (*lotha*, *chizima*, *choimi*, *hlota*, *miklai* pe *tsontsii*) komzet gant tro-dro da 80.000 den (1997) e Nagaland en India.

Seizh rannyezh ez eus, :

* **Liveg** (*live*)
* **Tsontsoueg** (*tsontsu*)
* **Ndrengeg** (*ndreng*
* **Kyongeg** (*kyong*)
* **Kyoeg** (*kyo*)
* **Kyoneg** (*kyon*)
* **Kyoueg** (*kyou*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Maringeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tangkoulek eo ar **maringeg** (*maring*, *minjia*, *labbu* pe *nama*) komzet gant tro-dro 16 000 den (1997) e Manipour en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Tangkouleg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tangkoulek eo ar **baieg** (*tangkhul(m)*, *champhung*, *lu(hu)ppa* pe *somra*) komzet gant tro-dro da 110.000 den (1997) e Manipour, Nagaland ha Tripoura en India.

Pemp rannyezh ez eus, :

* **Oukrouleg** (*ukhrul*)
* **Koungoieg** (*khunggoi*)
* **Kangoieg** (*khangoi*)
* **Koumpomeg** (*kupome*)
* **Padangeg** (*phadang*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Koiboueg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tangkoulek eo ar **c'hoiboueg** (*khoibu* pe *khoibu maring*) komzet gant tro-dro da 20.000 den (1987) e Manipour en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Zemeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù zemek eo ar **zemeg** (*zeme*, *kachcha*, *mezama*, *sangrima*, *arung*, *empui* pe *jeme*) komzet gant tro-dro da 27.000 den (1994) e Manipour, Assam ha Nagaland en India.

Div rannyezh a zo:
* **Pareneg** (*paren*)
* **Ndjaoneg** (*njauna*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Sangtameg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù aoek eo ar **sangtameg** (*sangtam*, *isachanure* pe *lophomi*) komzet gant tro-dro da 39.000 den (1997) e mervent Nagaland en India.

C'hwec'h rannyezh ez eus, :

* **Kizareg** (*kizare*)
* **Pirreg** (*pirr* pe *sangtameg an norzh*)
* **Pelongreg** (*pelongre*)
* **Toukoumieg** (*thukumi* pe *sangtameg ar c'hreiz*)
* **Potsimeg** (*photsimi*)
* **Pourreg** (*purr* pe *sangtameg ar su*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Yimtchoungroueg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù aoek eo ar **yimtchoungroueg** (*yimchungrü*, *tozhuma* pe *yachumi*) komzet gant 37 000 den pe war-dro (1997) e Nagaland en India.

C'hwec'h rannyezh a zo:
* **Tikireg** (*tikhir*)
* **Waieg** (*wai*)
* **Tchireg** (*chirr*)
* **Perongreg** (*pherrongre*)
* **Yimtchoungroueg** (*yimchungrü*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Mziemeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù zemek eo ar **mziemeg** (*mzieme*) komzet gant tro-dro da 29 000 den (1997) e mervent Nagaland en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Marameg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù zemek eo ar **marameg** (*maram*) komzet gant tro-dro da 15 000 den (1993) en Assam hag e norzh Manipour en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Koiraoeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù zemek eo ar **c'hoiraoeg** (*k(h)oirao*, *kolya*, *mayangkhang*, *thang(g)al*, *ngari* pe *tukaimi*) komzet gant tro-dro da 20.000 den (1992) e norzh Manipour en India.

Skrivet e vez pe gant al lizherenneg latin pe gant ar skritur banglaek.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Rongmeieg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù zemek eo ar **rongmeieg** (*(ma)r(u)ongmei* pe *nruanghmei*) komzet gant tro-dro da 59.000 den (1997) e gwalarn Manipour, Nagaland hag Assam en India.

Ur rannyezh ez eus, :

* ar **songboueg** (*songbu*) 

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Pebr

Ar **pebr** a zo ur spis fardet gant hugennoù meur a spesad pebrenned, plant eus kerentiad ar piperaseged. N'eus nemet frouezh ar *Piper negrum* hag ar *Piper longum* a vez graet « pebr » anezho ent-lezennel.

Gant ar spesad *Piper nigrum* e vez produet pebr du, gwenn pe c'hlas hervez mare an eost hag an doare d'e fardañ.
* ar **pebr du** a vez fardet gant hugennoù tost darev, lakaet e go ha sec'het ;
* ar **pebr gwenn** a vez fardet gant hugennoù darev ha diblusket ;
* ar **pebr glas** a vez fardet gant hugennoù dizarev a vez miret en ul lec'h gleborek.

Emañ orin gouniderezh ar pebrenned war aod kornôg India (aod Malabar) e stad ar C'herala. En em ledet eo da c'houde e broioù all eus Azia ar Gevred, Madagaskar ha Brazil.

Implijet-kenañ eo ar pebr en abeg d'e vlaz brout-tre a zeu diwar amidoù eus ar piperidin.

Dont a ra e anv eus ar sañskriteg *pippali* en deus roet al latin *piper*. Abaoe mare Aleksandr Veur eo e vije bet graet implij anezhañ e Gres.

Er Grennamzer e veze rouez ar spisoù e-giz ar pebr. Evit gwir e voe merket kenwerzh ar spisoù gant aloubidigezh Aleksandria e 642 gant an Arabed. Setu perak e veze implijet ar re rouesañ anezho, ar pebr en o zouez, e-giz moneiz.
Koirengeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù zemek eo ar **c'hoirengeg** (*k(w)oireng* pe *liyang(mai)*) komzet gant tro-dro da 2.000 den (1991) e Manipour hag e Nagaland en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Poumeieg

Ur yezh sinek-tibetek eus bloc'had ar yezhoù angamek-potchourek eo ar **poumeieg** (*poumei* pe *paumei*) komzet gant tro-dro da 51.000 den (1997) e Manipour en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Michel Nicolas

**Michel Nicolas**, ganet e Landreger (1947), zo bet kelenner war ar skiantoù politikel e Skol-veur Roazhon 2. Istorour arbenniget war arc'hadurioù Emsav Breizh eo bet.

## Buhez
Graet en deus studioù war ar gwir (lezenn) e Brest hag e Roazhon. Soutenet en doe un dezenn evit an doktorelezh-Stad war ar skiantoù politikel diwar-benn Emsav Breizh. Graet en doe e holl remziad evel kelenner-skol-veur e Skol-veur Roazhon 2, e-barzh rann ar skiantoù sokial. Embannet en deus meur a studiadenn war an Emsav ha diwar-benn emzalc'h politikel ar Vretoned en dilennadegoù. Brezhoneger eo met embann a ra e labourioù e galleg. 
.
Bet eo bet ezel eus strollad politkel Unvaniezh Demokratel Breizh eus Mae 1968 betek Ebrel 1969.

## Embannadennoù
* *Histoire du Mouvement breton*, Syros, , 1982.
* *Le séparatisme en Bretagne*, Éditions Beltan, 1986. 
* *Les Bretons et la politique*, asamblez gant Jean Pihan, Presses Universitaires de Rennes & Skol-Uhel ar Vro, 1988.
* *Les Bretons et la politique*, Ar Men niv. 150, Genver 2006.
* *Histoire de la revendication bretonne*, Coop Breizh, 2007. 
* *Bretagne, un destin européen*, PUR, 2001.
* *Breizh, la Bretagne revendiquée, des années 1980 à nos jours*, Skol Vreizh, 2012.

## Levrlennadur
* Lionel Henry,*Dictionnaire biographique du Mouvement breton*, Yoran Embanner, 2013. Pennad : Nicolas, Michel.

## Notennoù ha daveennoù
1986

*Diwar-benn bloavezh *'1986*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had
* 1 a viz Genver: Portugal ha Spagn degemeret en Unaniezh Europa.

#### Breizh
* Krouidigezh ar gelaouenn etnologel ha sokiologel ArMen.
* 16 Meurzh: dilennet eo kuzul-rannvro Breizh d'ar mouezhiañ hollek eeeun. Evit ar wech kentañ abaoe ar renad kozh hag an dispac'h gall ez eus gant ar Vretoned ur vodadeg a gomz en o anv. Rannet e chom Breizh e div rannvro velestradurel diforc'h avat.
* 24 a viz Du: kemeret an diviz gant Kuzul-departamant Aodoù-an-Arvor ober gant ur panellerezh divyezhek.

#### Frañs
* 20 a viz Meurzh: Jacques Chirac a zo anvet da gentañ-ministr Bro C'hall,
* 19 a viz Even: marv Coluche.

#### URSS
* 26 a viz Ebrel : tarzhadenn reaktor n°4 kreizenn nukleel Tchornobyl.

### Azia
* 22 C'hwevrer : Filipinez : Dispac'h an EDSA
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ
##### Filipinez
* 25 a viz C'hwevrer: Corazón Aquino a zeu da vezañ Prezidantez.

### Afrika

### Amerikaoù
* Haiti : Roet lamm gant un emsavadeg poblek da Jean-Claude Duvallier (lesanvet "Bébé Doc").

#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* 26 a viz Genver: Steredenn-lostek Halley a zeu da vezañ gwelet en oabl en Europa.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1986|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1986]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1986|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1986]]*
__NOTOC__
Pouimeieg (nagaek direnk)

Ur yezh sinek-tibetek eus bloc'had ar yezhoù nagaek direnk eo ar **pouimeieg ** (*puimei*) komzet gant tro-dro da 2 500 den (1991) e Manipour en Assam (India).

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Jean-Yves Le Drian

**Jean-Yves Le Drian**, ganet d'an 30 Mezheven 1947 en Oriant, zo ur politikour breton ezel eus ar Strollad Sokialour Gall. Maer an Oriant eo bet ha kannad korn-bro an Oriant ivez. Bet eo ivez sekretour-Stad evit ar mor e 1992. Dilennet e oa bet e penn kuzul-rannvro Breizh e 2004 goude bezañ en em glevet gant an ekologourien hag an UDB. Ar Prezidant kentañ a-gleiz eo evit Breizh.

### Dileuridigezhioù
* 03/04/1978 - 22/05/1981 : kannad
* 02/07/1981 - 01/04/1986 : kannad
* 14/03/1983 - 12/03/1989 : maer an Oriant (Mor-Bihan)
* 02/04/1986 - 14/05/1988 : kannad
* 13/06/1988 - 17/06/1991 : kannad
* 24/03/1989 - 18/06/1995 : maer an Oriant
* 18/05/1991 - 02/04/1992 : sekretour-stad ar mor (dindan ministr an aveiñ, al lojeiz, an dezougen hag an egor)
* 25/06/1995 - 18/03/2001 : ezel eus kuzul-kêr an Oriant
* 25/06/1995 - 30/03/1998 : maer an Oriant
* 01/06/1997 - 18/06/2002 : kannad
* 16/03/1998 - 01/08/2002 : ezel eus kuzul-rannvro Breizh
* 19/03/2001 - 30/04/2004 : ezel eus kuzul-kêr an Oriant
* 02/04/2004 - 29/06/2012 : prezidant kuzul-rannvro Breizh
* 16/05/2012 - 10/5/2017 : ministr an Difenn
* 18/12/2015 - 2/6/2017 : prezidant kuzul-rannvro Breizh
* abaoe 17/5/2017 : ministr Europa hag an Aferioù estren

## Labour evit ar yezh
* Lakaet en doa votiñ d'ar 14 a viz Kerzu 2004 un destenn diwar-benn politikerezh ar yezh e Rannvro Breizh.
*D'ar 26 a viz Genver 2005, en doa klasket lakaat da dremen un is-mennad (n°41) savet gantañ ha Marylise Le Branchu, da mennad (n°12) Marc ar Fur ha François Bayrou evit anavezout ar yezhoù rannvro er Vonreizh c'hall.
*E miz Kerzu 2006 e oa bet o votiñ e parlamant Paris evit ur mennad savet gant kannad UMP (tu dehoù gall) Loudieg, Marc ar Fur, evit anavezout ar yezhoù rannvro er Vonreizh c'hall, ne ouezer ket petra en doa votet.
* Evit ar wezh kentañ biskoazh a-berzh ur strollad politikel gall, en deus lakaet Jean-Yves an Drian treiñ lec'hienn Internet e gabalerezh evit dilennadeg rannvro 2010 e brezhoneg. (s.o. ar rubrikenn liammoù diavaez).

## Frañmasonerezh
E meur a gelaouenn c'hall ez eus bet anv eus e ezeladur er Grand Orient de France. Hervez Philippe Guglielmi, bet Mestr Meur ar Grand Orient de France, e vefe bet ur *maçon très fidèle*. Morse n'en deus bet c'hoantaet Jean-Yves Le Drian komz eus e gredennoù.

## Katalonia
E Gwengolo 2017, evel ministr gall an Aferioù estren, e oa a-unan gant ar gouarnamant spagnol a-enep referendom Katalonia.

## Notennoù


## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn Jean-Yves an Drian da-geñver ar c'habalerezh evit dilennadeg rannvro 2010 e brezhoneg.
Maneg

**Maneg** a c'hall bezañ :
* Ur pezh dilhad : Maneg (dilhad)
* Ur yezh afrikan : Maneg (yezh)
* Implijet el liester, ha dre skeudenn-lavar, e c'hall talvezout ur tamm arc'hant roet e-maez lezenn alies da unan bennak en eskemm ouzh ur gounid bennak. Sellout ouzh Manegoù (sammad)
1984 (disheñvelout)

**1984** a c'hall bezañ anv

* Ur bloavezh : sellit ouzh 1984 (bloaz)
* Ur romant gant George Orwell : sellit ouzh 1984 (romant)
Bloavezhioù 2020

## Darvoudoù
* E fin an degad e tlefe poblañs ar bed tizhout 8 miliard
* E-pad ar marevezh-se e tlefe c'hoarvezout pikenn-glaou
## Tud dibar
*
## Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
*
31 Genver

## Darvoudoù
* 1521 : trede embannadur eus ar c'hCatholicon gant Yvon Quillévéré, marc'hadour-levrioù hag embanner e Pariz. 
* 1876 : urzh roet d’an holl Indianed, gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet, da vont da vevañ e-barzh mirvaoù.
* 1929 : Leon Trotsky kaset d’an harlu.
* 1953 : 1800 den beuzet en Izelvroioù da heul ul liñvadenn.
* 1968 : dizalc’hidigezh Nauru.
* 2020 : mont a ra ar Rouantelezh Unanet kuit diouzh Unaniezh Europa.

## Sportoù
* 2010 : mont a ra skipailh mell-dorn (paotred) Bro-C'hall da gampion Europa evit an eil gwech, e Vienna (Aostria).

## Ganedigezhioù

* 1793 : Joseph Paul Gaimard, medisin ha naturour gall.
* 1797 : Franz Schubert, sonaozer aostrian.
* 1837 : Charles Jules Joseph de Gaulle, eontr da Charles de Gaulle, skrivagner gall ha mignon d'ar brezhoneg.
* 1857 : Charles Barney Cory, evnoniour ha golfer stadunanat.
* 1868 : Theodore William Richards, kimiour stadunanat, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1914.
* 1872 : Pêr Brelivet, barzh brezhonek.
* 1903 : Frañsez Debauvais, broadelour breizhat.
* 1904 : Maurice Salabert, aktour sinema gall.
* 1908 : Atahualpa Yupanqui, barzh, kaner-sonaozer ha soner gitar arc'hantinat.
* 1913 :
** Frañsez Kervella ("Kenan Kongar" e anv-pluenn), douarour, barzh, skrivagner ha yezhadurour brezhonek.
** Pêr Trepos, kelenner Skol-veur ha yezhour.
*1937 : Lucien Pouëdras, livour breizhat.

## Marvioù

* 1917 : Otto Finsch, ergerzher, naturour ha tudouriour alaman.
* 1924 : Curt von Bardeleben, mestrc'hoarier echedoù alaman.
* 1940 :
** George Latimer Bates, naturour stadunanat.
** René Schickele, skrivagner eus Elzas.
* 1944 : Jean Giraudoux, skrivagner gallek.
* 1933 : John Galsworthy, skrivagner saoznek.
* 1987 : Yves Allégret, filmaozer ha saver senario gall.

## Lidoù
* Sent an deiz :
** santez Morwenna, santez eus Kernev-Veur.
** sant Gwaot, penitiour e Bro-Zol hag eskob Évreux ().
** sant Yann Bosco (), patron an deskarded.

* Devezh broadel :
** Nauru
*Devezhioù all:
** Gedichtendag‎
Jean-Jacques Eydelie

Ur c'hoarier mell-droad a-vicher eo **Jean-Jacques Eydelie**.

D'an 3 C'hwevrer 1966 eo bet ganet, e Angoulême (Frañs).

229 c'hrogad en deus kaset e Rummad 1añ kampionad Frañs, bet lakaet 6 pal e-barzh gantañ.

2 vloaz e oa bet difennet dezhañ c'hoari gant KEFK abalamour dezhañ bezañ klasket goubrenañ c'hoarierien klub Valenciennes d'an 20 Mae 1993.

## Kluboù

*1984-1985 : FK Naoned (D1)
*1986 : Prestet da Laval (D1)
*1987 : Prestet da d/Tours (D2)
*1988-1992 : FK Naoned (D1)
*1992-1993 : Olimpek Massilia (D1)
*1995-1997 : Bastia (D1)
*1997-1999 : Sion (Rummad 1añ Suis)
*1999-2000 : Zürich (Rummad 1añ Suis)
*2000-2002 : Avranches (CFA)

## Titloù
Kevre ar gampioned 1993.
Ladineg

Al ladineg zo ur yezh romanek eus skourr ar yezhoù retoromanek. Kar eo d' ar romañcheg ha d'ar friouleg. Ur statud ofisiel zo gantañ e Sutirol. 

## Tachenn

Ladin.png|Tachenn al ladineg
Comuni e valli ladine.png|Traoñiennoù ladinek


## Skouerioù eus ar yezh
*Sed amañ komzoù ar Pater noster e ladineg unvan ("Ladin dolomitan") :
: Pere nost, che t’ies en ciel, al sie santifiché ti inom, al vegne ti regn, sia fata tia volonté, coche en ciel enscì en tera.

:Hon Tad hag a zo en neñv, Hoc’h anv bezet santelaet, Ho rouantelezh deuet deomp, Ho polontez bezet graet, war an douar evel en neñv.

**La me nòna l'è vecchierèlla* ("Ur vaouez kozh eo ma mamm-gozh") zo ur ganaouenn ladinek hengounel evit bugale, bet dastumet e Su Tirol ; *[[La mia nonna è vecchierella]]* eo anv an doare italianek. Unan eus mammennoù ar ganaouenn-stourm *[[Bella ciao]]* eo.

## Gwelet ivez
*Ladinia

## Liammoù diavaez

* Vejin
* Lec'hienn ar gelaouenn ''Noeles.net''
* RAI Ladinia

## Notennoù
26 Mae

## Darvoudoù
* 1538 : skarzhet eo Jean Calvin diouzh Jeneva ha rankout a ra mont da vevañ en harlu e Strassburg e-pad tri bloaz.
* 1664 : krouet Kompagnunezh an Indez dre lizher-aotren.
* 1805 : Napoleon Bonaparte ("Napoleon ") a gemer an titl a Roue Italia ha kurunet eo gant Kurunenn houarn Lombardia en iliz-veur Milano.
* 1828 : ar bugel gouez Kaspar Hauser a zo kavet e straedoù Nürnberg. 
* 1896 : kurunidigezh an impalaer Nikolaz II a Rusia.
* 1908 : e Masjid-al-Salaman, en Iran, e kroger da gorvoiñ ar c’hentañ puñs tireoul er Reter nesañ. 
* 1918 : savidigezh republik demokratel Jorjia.
* 1963 : savidigezh an Aozadur evit Unaniezh Afrika.
* 1966 : Gwiana Breizh-Veur a zeu da vezañ dizalc’h, dindan an anv Guyana.
* 1986 : gant Kumuniezh Europa eo degemeret banniel Europa.
* 1948 : krouadur Tsahal, an arme israelian, evit kemer plas an Haganah.
* 2011 : harzet eo Ratko Mladić e Serbia.
## Sportoù
* 1923 : er Mañs eo aozet ar c’hentañ redadeg 24 eurvezh evit ar c’hirri.
* 1959 : dilennet eo Tokyo gant Poellgor etrebroadel olimpek bodet e München evit degemer an  C'hoarioù Olimpek hañv e 1964.
* 1965 : gounezet e gentañ Kib vell-droad Bro-chall gant Stad Roazhon UC, trec'h 3-1 war UA Sedan-Torcy.
* 1993 : aet ar maout gant skipailh Olimpek Massilia ouzh hini ar Milan AC e Kevre ar gampioned (1-0). Ar skipailh 1añ eus Frañs bet gounezet kib priziusañ Europa eo an OM.

## Ganedigezhioù
* 1733 : Pieter Boddaert, mezeg hag evnoniour izelvroat.
* 1822 : Edmond de Goncourt, skrivagner gallek.
* 1906 : Pierre Prévert, aktour sinema ha filmaozer gall.
* 1907 :
** John Wayne, aktour stadunanat.
** Jean Bernard, mezeg gall.
* 1912 : János Kádár, kentañ ministr Hungaria.
* 1919 : Rubén González, soner piano kuban, ezel eus al laz-seniñ mil vrudet Buena Vista Social Club.
* 1926 : Miles Davis, soner trompilh jazz stadunanat.
* 1944 : Yann-Fañch Prigent, melldroader breizhat.
* 1964 : Lenny Kravitz, kanour stadunanat.
* 1965 : Friso Nijboer, mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù izelvroat.
* 1985 : Laura Costantini, mestrc'hoarierez echedoù italian, Kampionez Italia e 2002.

## Marvioù
* 1421 : Mehmet I, sultan, adsaver an Impalaeriezh otoman.
* 1845 : Jónas Hallgrímsson, skrivagner islandek.
* 1883 : Abd al-Qadir (Aljeria) pe *Abd el-Kader*, brogarour ha den-Stad eus Aljeria.
* 1904 : Georges Gilles de la Tourette, medisin gall arbennigour war an nervoniezh.
* 1976 : Martin Heidegger, prederour alaman.
* 1983 : Willy Rozier, den a sinema gall.
* 2008 : Sydney Pollack, aktour, produour ha filmaozour stadunanat.
* 2018 : Roger Piantoni, melldroader etrebroadel gall.

## Lidoù
*Deiz broadel:
**Jorjia (dizalc’hiezh e 1918).
Trentino

An **Trentino** pe **Proviñs Trento** en italianeg, **Provinz Trient** en alamaneg, lesanvet ivez **Welschtirol**, zo ur broviñs emren en hanternoz Italia e rannvro Trentino-Alto Adige. Anvet eo diwar anv kêr Trento, ar gêr-benn ha kreizenn sevenadurel. 

Bez' ez eo unan eus rannvroioù an EuroRegion (rannvro europat) Tirol–Südtirol–Trentino. 

## Yezhoù
Italianeg eo yezh an darn vrasañ eus ar boblañs, met komzet e vez ladineg ha tsimbreg (ur rannyezh kozh eus an alamaneg) e kornadoù zo.

## Kêrioù pennañ an Trentino

## Istor
Gwechall e oa ur briñselezh en Impalaeriezh santel roman, ma rene ur priñs-eskob.

Etre 1816 ha 1919 e oa e-barzh proviñs Tirol en Impalaeriezh Aostria. 
Degouezhout a reas gant Italia en 1919 gant feuremglev Saint-Germain-en-Laye .

## Notennoù
1993

*Diwar-benn bloavezh *'1993*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
* 13 a viz Gwengolo : lid-sinañ Emglevioù Oslo e Washington D.C. gant Mahmoud Abbas, Shimon Peres, Warren Christopher, Andrei Kozyrev, Bill Clinton, Yitzhak Rabin ha Yasser Arafat.

### Europa
* 1 a viz Genver : rannet eo Tchekoslovakia etre div vro nevez, ar Republik Tchek ha Slovakia.
* 25 a viz Mae : tapet ur rezolusion gant an ABU evit krouiñ Lez-varn Etrebroadel Den Haag evit an torfedoù bet graet e Yougoslavia.

#### Kenvarc’had

#### Breizh
* Gwengolo
** Krouidigezh skol Diwan Gwened
** Krouidigezh klasoù diyezhek publik Ploveur ha Sarzhav goude ur stourm hir hag un harz-debriñ gant Yannig Baron 
** Krouidigezh ur c'hlas divyezhek katolik er Faoued

#### Frañs
#### Sardigna
* 14 a viz Gwenholon: gant kuzul rannvro Sardigna eo anavezet ent-ofisiel *sa Die de sa Sardigna*, devezh ar vro, a vez lidet bep bloaz d’an 28 a viz Ebrel, e koun emsavadeg 1774.
#### Tchekia
* 26 a viz Genver: dilennet eo Václav Havel da brezidant ar Republik Tchek.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 26 C'hwevrer : Gwall-daol gant Al-Qaida er World Trade Center. 6 den lazhet.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema
* 10 a viz Gwenholon : skignet eo an heuliad skiant-faltazi *[[The X-Files]]* evit ar wech kentañ war rouedad ar Fox Broadcasting Company.

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
* 26 a viz Mae : Aet ar maout gant skipailh Olimpek Massilia ouzh hini ar Milan AC e kevre ar gampioned (1-0). Ar skipailh 1añ eus Frañs bet gounezet kib priziusañ Europa eo an OM.

### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1993|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1993]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1993|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1993]]*
__NOTOC__
Meurzh 2006 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2005 e Breizh - **2006 e Breizh** - 2007 e Breizh

2006 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù diawelet

## Meurzh

## Sadorn [[11 Meurzh]]
*Aozet ez eus bet ur c'hollok war ar brezhoneg hag an teknologiezhioù nevez gant Ofis ar Brezhoneg e Skolaj Diwan Gwened. Un devezh klok e brezhoneg ma'z eus bet komzet, e-touez traoù all, eus Wikipedia en hor yezh hag eus an treiñ meziantoù frank e brezhoneg (OpenOffice, KDE, Gnome...).

## Sul [[12 Meurzh]]
* Embannet eo bet albom kentañ Ar C'hazh *(Le Chat)*, bann-dreset vrudet ar Belgiad Philippe Geluck e brezhoneg. Anvet eo Ar C'hazh e Breizh. Troet eo bet gant Divi gKervella. Ar wech kentañ eo ma'z eo embannet troioù-kaer ar C'hazh en ur yezh distad.

## Lun [[13 Meurzh]]
* Niverenn gentañ Sport Breizh, ur gelaouenn nevez e galleg (gant ur pennad hir e brezhoneg) diwar-benn ar sport e Breizh. Ur gelaouenn vrav, skeudennaouet-kaer, e liv, daouviziek, a bled gant Breizh pemp departamant ha diazezet e Naoned. 100 pajennad zo er gelaouenn.
:Lec'hienn ofisiel Sport Breizh.

## Meurzh [[14 Meurzh]]
* Lañset ez eus ul luskad nevez dre ar Genrouedad evit ma vo krouet un anv domani **.bzh**. Krouet ez eus bet c'hoazh anvioù domani **.cat** e Katalonia ha **.re** er Reunion. An hevelep goulenn a oa bet graet e Breizh c'hoazh ouzh ar c'huzul-rannvro gant ar c'huzulier-rannvro UMP Christian Ménard. Kemer perzh er sinadeg a c'haller ober amañ.

* En ur brezegenn kaset da benn e Gwened e tisklêr an aotrou doktor Melennec, gwiraour, n'eus bet feur-emglev ebet etre Breizh ha Frañs e 1532, ha dre-se n’eus talvoudegezh ebet gant skrid 1532, ha da heul ar stad m’emañ Breizh enni. Dre se e chom Breizh ur vro dizalc'h e-keñver gwir etrebroadel.

## Yaou [[16 Meurzh]]
* Kemper : Digoret eo bet en ofisiel Kreizenn Stummañ an Deskidi Penn-ar-Bed. Ur skol nevez-flamm eo ha modern-kenañ a vod an deskidi war micherioù ar sevel-tiez. Renet eo ar skol gant an AFOBAT, ur framm micherel sinet gantañ an emglev Ya d'ar Brezhoneg kinniget gant Ofis ar Brezhoneg. Ouzhpenn ar panellerezh divyezhek emañ ar greizenn e soñj digeriñ un hentenn divyezhek a-benn bloaz pe zaou. 800 studier, deuet eus an departamant a-bezh, a zarempred ar skol evit poent. 

__NOTOC__
Bannieloù Stadoù ar bed

Amañ e vo kavet bannieloù Stadoù pe riezoù ar bed, hervez urzh al lizherenneg.
Da ziwall 'zo: broioù 'zo, evel ar Rouantelezh-Unanet, o deus bannieloù dishañval war vor, koulz evit al listri sivil pe al listri brezel. Kit da welet: Bannieloù Stadoù ar bed war vor.
Gallout a reer digemmañ c’hwec’h seurt bannieloù hervez o implij:
* Ar banniel sivil war zouar, a c'hall bezañ implijet gant n'eus forzh piv;
* Ar banniel stad war zouar, a vez implijet gant ar gouarnamant, ar velestradurezh, ar c'hannatioù... (ar re-mañ eo a zo skeudennet amañ)
* Ar banniel arme war zouar, a vez implijet gant an arme;
* Ar bannieloù sivil war vor, a c'hall bezañ implijet gant n'eus forzh piv war ar bigi hag al listri, hag er porzhioù-mor;
* Ar bannieloù stad war vor (listri ar gouarnamant);
* Ar bannieloù evit an arme-vor (morlu);
* A-wechoù c'hoazh e vez bannieloù ispisial evit an arme-aer (aerlu).
En ur bern broioù ne vez lakaet tamm kemm ebet etre an degouezhioù-se, evel e Frañs, pe ar Stadoù-Unanet, e reoù all avat ez eus pep a vanniel evit pep hini eus an degouezhioù-se (evel er Rouantelezh-Unanet, pe evit hini pe hini eus an degouezhioù-se (Japan, Rusia...). A-wechoù e c'hallont bezañ dishañval-kenañ evel evit Malta da skouer.

Ar bannieloù Stad eo a zo skeudennet amañ. Alies-mat ez int hañval-mik ouzh ar bannieloù broadel.
* En un nebeud broioù (Alamagn, Polonia…) eo ar banniel broadel ar banniel Stad, daoust ma'z eus ivez ur banniel Stad (gant ardamezioù ar vro) hag a vez implijet gant aozadurioù 'zo hepken (en degouezh-mañ eo diskouezet ar banniel broadel war ar bajenn-mañ).
* En Amerika latin e vez kemm alies etre ar banniel broadel hag ar banniel Stad, war hemañ diwezhañ e vez ouzhpennet an ardamezioù Stad;
* E Skandinavia e vez alies disheñvel ar banniel Stad diouzh ar banniel broadel (dre ar stumm: stumm ul lost pik), pe gant ardamezioù (Finland). 

Ar Stadoù *de facto* a zo lec'hiet e traoñ ar bajenn.
Gwelet ivez Bannieloù tiriadoù ar bed.

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## Y

## Z

## Stadoù ha n'int ket degemeret gant ar gumuniezh etrebroadel
{| cellpadding="5" class="toccolours" style="border-collapse:collapse;margin:0 auto;text-align:center;width:100%;" border="1"
|-
| width="25%" | Banniel RT Kiprenez an Hanternoz
| Banniel Somaliland
| Banniel Transnistria
Dazont

* an dazont, prantad amzer goude an amzer dremenet hag an amzer a-vremañ
*un amzer er yezhadur
*ur sindikad studierien
*Ur strollad sonerezh
Tudual Huon

Ur skrivagner brezhonek eo **Tudual Huon**. Ganet eo bet e Brest d'an 20 a viz Genver 1953, mab da Ronan Huon ha da Elen ar Meliner, nizez da Loeiz Herrieu. Kelenner brezhoneg ha saozneg eo en ur skol brevez e Plougastell. 
Pennskridaozer Al Liamm ha skrivagner eo Tudual Huon.
Embanner eo ivez p'emañ e penn Embannadurioù Al Liamm.
Treser eo ivez, hag ouzhpenn goloioù levrioù en deus lakaet embann levrioù treset gantañ. 

## Studioù

Desket ha bevet en deus e brezhoneg abaoe e vugaleaj, hag e Brest ivez eo en deus graet e holl studioù, er skol kentañ-derez hag eil derez, hag er skol-veur goude-se. Graet en deus memes tra daou vloavezh en Aberteifi e Bro-Gembre evel skorer lec'h ma oa kroget da zeskiñ ar c'hembraeg. Kelenner eo bremañ war ar brezhoneg hag ar saozneg e Plougastell, nepell diouzh Brest, kêr e vugaleaj, ha diouzh Dirinonn, m'emañ o chom.

## Oberoù

Skrivañ a ra barzhonegoù, danevelloù... Aet eo war roudoù e dad p’emañ e penn kazetenn hag embannadurioù Al Liamm abaoe 2003.

E Bro-Gembre eo en deus skrivet e levr kentañ e brezhoneg. Eno eo ez eus dihunet ennañ un dedenn bras evit al lennegezh, ar saozneg hag ar c'hembraeg.

Bet eo bet e penn ar gelaouenn fentigellerezh Yod-Kerc'h.

Ar priz kentañ Xavier Langleiz e saozneg hag e lennegezh er bloavezh 1979 a zo bet roet dezhañ abalamour d'e levr *Ar Chalboter hunvreoù*.

Chin ha barzhoneg en em gemmesk e-barzh e vandennoù treset (*Fri Korloko*), un doare all da ziskouez displegerezh e zonezon, ar pezh en deus kalz a dalvoudegezh evitañ.

## Levrioù

## Bannoù treset
**Fri Korloko*, Al Liamm
**Kure Brelevenez*, Yod-Kerc'h
**Kala-Mae*, e kenlabour gant Erwan Kervella, embannadurioù Al Lanv, 1984.

### Danevelloù
**Ar chalboter huñvreoù*, Al Liamm, 1979. Seizh danevell enni.

### Barzhonegoù
**Glizi*, Mouladurioù Hor Yezh, 1999.

### Troidigezhioù
**Istor ar poñsin melen*, Al Liamm, 1976.

### Levrioù treset gantañ

* *Bisousig kazh an tevenn* (Abeozen). An Here. 1987.
* *[[Gaovan hag an Den Gwer]]* (Roparz Hemon). An Here. 1988.
* *Rouzig ar gwinver* ( Anjela Duval). An Here. 1991.
* *Gwrac’h he ribod* (Cliodna Cussen). An Here. 1992.
* *Ul labous a varver* ( Ivon Krog). An Here. 1997.
* *Ki ar penn marv* ( Erwan ar Moal). An Here. 1997.

### Pennadoù
Amañ e vez kavet roll ar pennadoù skrivet gant Tudual Huon er gelaouenn Al Liamm .
New Dazont

**Dazont** da gentañ, deuet da vezañ **The New Dazont** goude, a oa ur strollad rock, doare new wave, hag a gane e brezhoneg, ha diazezet e Pariz. Bev e oa ar strollad e dibenn ar bloavezhioù 1980 hag e penn-kentañ ar ar bloavezhioù 1990. 
Meur a bennganer (Alan Samson), pe bennganerez (Nathaly Ober, Mona Lanvellec), a zo bet (unan disheñvel war bep pladenn). Bleniet e oa ar strollad gant Ivi ar C’horr.

## Pladennoù
**Lazhadeg ar Yezh* war *Keltia Rok*, Sain 1412M, 1987
**War zouar Breizh*
**Vakañsoù e Sant-Malo*
**Evit kregiñ* (albom 33T ha CD) D B02, 1990