open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kumuniezh kumunioù Gourenez Lezardrev

**Kumuniezh kumunioù Gourenez Lezardrev** a oa un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) e departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Treger ha Goueloù eo. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa kendeuzet e Lannuon-Treger Kumuniezh.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Gourenez Lezardrev a yae 7 kumun d'ober anezhi:
#Kerborzh
#Lanvaodez
#Lezardrev
#Planiel (sez)
#Pleuveur-Gaoter
#Pleuvihan
#Tredarzeg

## Prezidant
He frezidant diwezhañ eo Loïc Mahé, maer Pleuvihan, dilennet e miz Ebrel 2014. A-raok e oa Alain Gouronnec, maer Lanvaodez.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
* Touristañ er c'hourenez
Enez Houad

**Ur bajenn [[Houad]] zo ivez.*

**Houad** a zo ur gumun e Breizh e kanton Kiberen e departamant ar Mor-Bihan. Un enezenn eo ivez.

## Douaroniezh

Carte de Houat 1746.jpg|Kartenn an enezenn, 1746.

* War vord ar Meurvor Atlantel emañ Houad.
## Istor
### 
* Krouet e voe ar gumun d'ar 16 a viz Kerzu 1891 diwar ul lodenn eus kumun Porzh-Lae, er Gerveur.
### 
#### Brezelioù
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas unnek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 5,17 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Ne oa milour alaman erbet en enezenn a-hed ar brezel.
* D'ar 27 a viz Here 1944 e teuas prefed ar Mor-Bihan betek an enezenn. D'an 23 a viz Du e voe postet dek milour SUAat gant mindrailherezed ponner eno. Ar morlu gall a stalias un dregont bennak a vilourion en enezenn d'ar 14 a viz Kerzu.
* An Alamaned a dagas an enezenn d'ar 15 a viz Kerzu 1944; daou vartolod gall a voe lazhet, ur martolod amerikan a varvas un nebeud goude. Taget e voe an enez en-dro gant soudarded alamandeut eus ar Gerveur evit preizhañ boued en noz etre an 2 hag an 3 a viz Mae 1945.
* Mervel a reas un den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir Houat.JPG|Ar peulvan.

* Peulvan Park ar Maen-Hir.

Houat - Beg Er Vachif - Les Beniguets.jpg
Morbihan Houat Cote Nord-Est Beg Er Vachif Batterie - panoramio.jpg

* Ar c'hreñvlec'h.

Morbihan Houat Village Place Mairie Eglise - panoramio.jpg|An iliz katolik hag ar monumant.

* Iliz katolik *Sant Weltaz*.
* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

LouisLeCamPrederion01.jpg 
LouisLeCamPrederion02.jpg 
LouisLeCam03.jpg 

* Louis Le Cam, beleg katolik, bet kabiten en Droadegiezh Drevadennel e-pad ar Brezel-bed kentañ, person Houad (1929-1937) ha Prederion (1937-1948), enoret e Chapel *Santez Anna* Prederion.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
*  Houad war lec'hienn Geobreizh
*  L'Ouest en mémoire (Ina) - Enez Houad 1960
## Dave ha notennoù
Gouelan gris

Ar **Gouelan gris** (liester: **Gouelini gris**) a zo un evn-mor, *Larus argentatus* an anv skiantel anezhañ. Un evn brazik eo. Kavet e vez gouelaned gris o neizhiañ e Norzhamerika, en Europa hag en Azia. An hini stankañ eus ar spesadoù gouelini eo, en hor bro. Lod a chom er vro, lod all a ya pelloc'h war-zu ar c'hreisteiz e-pad ar goañv.

## Doareoù pennañ

Aes eo ar gouelan gris da anavezout pa vez deuet d’e vent : gris-sklaer eo e gein war-bouez begoù an divaskell a zo du ha gwenn, gwenn eo ar peurrest eus ar c’horf, un arliv roz a zo d’an treid, war e bigos melen ez eus un tarchig ruz. Pa vez yaouankoc'h avat e vez rous e bluñv ha diaes eo da zigemmañ diouzh ar spesadoù gouelini nes, evel ar gouelan kein du pe ar gouelan louet.

## Annez
A-stroll e vev ar gouelini gris, en arvor hag a-hed ar stêrioù hag al lennoù. Neizhiañ a reont, a-vagadoù eta, war reier, inizi, met ivez war savadurioù er c’hêrioù.
O neizh a savont war ar reier pe war an douar en inizi pe en tevennoù. Tri vi a vez ganto peurvuiañ ha difennet-mat e vezont gant an tad hag ar vamm, gant o figosoù tev. Liesseurt ha trouzus eo o mouezh : c'hoarzhadennoù, galvadennoù…

## Boued
Boued a bep seurt a ya ganto, evel gant ar spesadoù gouelini all : pesked bihan, kranked, kregin, vioù laboused all ha dilerc'hioù boued an dud. Stank e vezont kavet er c'hêrioù bremañ hag eno en em vagont diwar al lastez.

## Traoù all
Evned stank int en hor bro hag er c'hêrioù m'int deuet da vezañ ur gwir walenn e klasker lakaat o niver da zigreskiñ.

## Spesadoù all

Meur a spesad hag isspesad nes a zo: 
*Larus argentatus argenteus* eo a vev e Breizh. E Skandinavia e kaver un isspesad brasoc'hik ha teñvaloc’hik: *L. a. argentatus*. Ur spesad kar, *Larus cachinnans* (gouelan gris ar c'hreisteiz), a vev en-dro d'ar Mor Kreizdouar, a c’heller kemmeskañ gant *L. argentatus*. E lodennoù all eus ar bed e kaver spesadoù all c’hoazh.

## Rummatadur

## Levrlennadur
* *Laboused ar vro*, gant T. Huon
* *Laboused an arvor*, troet gant T. Huon ha P. an Habask, Al Lanv, 1984

## Liammoù diavaez
* Bretagne Environnement
* Oiseaux.net

## Daveoù ha notennoù
Pangea

**Pangea**, pe **Pangaea** (eus ar henc'hresianeg: πᾶν *pân* “holl” ha Γαῖα *Gaîa* “an Douar”; e latin: *Pangaea*, da lavaret eo: “an holl zouaroù”), eo an anv a roer d'an dreistkevandir a vode koulz lavaret an holl gevandirioù da vare diwezh hoalad ar paleozoik ha deroù ar mezozoik.
Mate

Un died broudus graet dre c'hlec'hiañ deil yerba mate* (Ilex paraguaiensis)* eo ar **mate**. Pinvidik-tre e kafein eo ar mate. Evet e vez e Paraguay, Uruguay, Arc'hantina dreist-holl, hag e su Brazil, er vro "gaucho", e stad Rio Grande do Sul. 
Mate a ever ivez e Siria hag e Liban, dre ma'z eo bet degaset gant divroidi arab deuet en-dro eus Amerika ar Su.

Hervez ar c'hiz kozh e vez evet ar mate en ur goulourdrenn anvet *mate* pe* guampa*, nemet e Brazil ma vez graet *cuia* anezhi, ha gant ur blouzenn, *bombilla* pe *bomba* hec'h anv. 
Gallout a reer ivez kavout sac'hadoùigoù heñvel ouzh ar re a implijer evit aozañ te.

## Liammoù diavaez

* Penaos prientiñ ar mate, evit ar re diouiziek.

## Gwelet ivez
* te

* kafe

* te ruz

* tereré

* evaj du
Te ruz

An anv **te ruz** a vez graet alies eus ar **rooibos** (distaget [rɔɪbɔs]), a dalv kement ha *bodenn ruz* en afrikaneg, a zo un died graet dre c'hlec'hiañ deil ar blantenn anvet heñvel, *Aspalathus linearis* hec'h anv skiantel. Ul legumaj eo e gwirionez.

Evet e vez en un doare hengounel e Suafrika met boutin eo deuet da vout ivez e broioù arall. 

Er c'hontrol d'an te pe d'ar mate n'eus tamm kafein ebet ennañ, ha se eo a blij d'un darn vras eus an everien.

## Gounezerezh an te ruz

Ne vez gounezet *rooibos* nemet en ur c'hornig-bro e rannvro *Cederberg* e proviñs ar C'hab. Peurvuiañ e vez glebiet an delioù ha lezet da c'hoiñ, da ober al liv rouzik. Graet e vez rooibos glas ivez, ha ne vez ket lakaet da c'hoiñ. 

## Gwelet ivez

* te

* kafe

* mate
Kumuniezh kumunioù Bro Benac'h

**Kumuniezh kumunioù bro Benac'h** a oa anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh kumunioù) savet etre kumunioù eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gwengamp eo. Krouet eo bet e 1995. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant c'hwec'h etrekumuniezh-all.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Venac'h a yae 7 kumun d'ober anezhi:
#Benac'h (sez)
#ar Chapel-Nevez
#Gurunuhel
#Lokenvel
#Louergad
#Plougonveur
#Treglañviz

## Prezidanted
* ?-2014: Jean David, maer Benac'h.
* 2014-2016: Dominique Pariscoat, maer Treglañviz

## Brezhoneg
* E distro-skol 2015 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 61 skoliad (11,6 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Bro Benac'h

## Notennoù
Ginea Nevez

**Ginea Nevez** zo un enez en Okeania er rann a vez graet Melanezia anezhi. Er c’hornaoueg d’ar Meurvor Habask emañ, er biz da Aostralia ha disrannet eo diouti gant strizh-mor Torres. An eil enez vrasañ er bed eo (785 753 km²) goude Greunland (2 166 086 km²).

Piramidenn Carstensz (anvet *Puncak Jaya* en indonezeg, gant ar begoù *Ngga Pulu*, *NduguNdugu*) eo menez uhelañ an enez (4 884 m).

## Istor
An dud kentañ o chom en enez a erruas war-dro 50&nbsp;000 bloaz zo. An Europeiz kentañ a oa Portugaliz ha Spagnoled er XVIvet kantved. Goude e oa trevannet ha rannet etre an Izelvroiz er C'hornôg hag an Alamaned hag ar Saozon er Reter.
### Div vro
Rannet eo hiziv an enez etre div riez. Dalc’het eo an hanterenn gornaoueg (Papoua ar C'hornaoueg) gant Indonezia. An hanterenn reter a ya d’ober an darn vrasañ eus Papoua-Ginea Nevez, ur vro dizalc’h. 
11 milion bennak a dud a zo o vevañ en enez-se e 2014. An darn vrasañ anezhe a zo Papoued.

## Douaroniezh

E Norzh Aostralia ha Su ar c'heheder emañ Ginea Nevez. E Melanezia emañ, ha neuze en Okeania, ha n'eo ket en Azia daoust d'al lodenn Kornôg o vezañ dindan beli Indonezia.

E stumm ul labous-ar-baradoz (engenidik eus ar vro) eo an enezenn. Abalamour da se e vez graet eus daou benn anezhi Ledenez Penn al Labous er Gwalarn Ledenez Lost al Labous er Gevred.

## Bevliesseurted
Ur gwir kroashent biologel eo Ginea-Nevez. Puilh ha liesseurt eo al loened hag ar plant abalamour d'he hin ha d'he douaregor. Menezek-kenañ eo ar vro, ouzhpenn an hanter eus an tiriad zo uheloc'h eget 1000 m. Liesseurted yezhel ha genetek an dud a zo bras-kenañ ivez. 

## Gwelet ivez
*Papoua ar C'hornaoueg
*Papoua-Ginea Nevez
Te Darjeeling

Unan eus an teoù du prizetañ eo an Darjeeling, dreist-holl er Rouantelezh-Unanet hag e broioù ar C'hommonwealth. Pa vez prientet en un doare reizh e ro un te skañv ha melen-gell gant ur blaz bleuñvek ha spiset.

An droukdrevezañ a zo ur gudenn vras e kenwerzh te Darjeeling : en tu-hont da 40 000 tonennad te *Darjeeling* a vez gwerzhet bep bloaz tra ma ned a ket an eost dreist da 11 000 tonennad. Evit stourm a-enep an dra-se en deus savet an Tea Board of India testenioù a orin.

## Stummoù
Diforc'hañ a reer tri stumm a de Darjeeling hervez poent an eost :

* Ar *First Flush* a vez dastumet e miz Meurzh pe e deroù miz Ebrel, goude glaveier an nevezamzer. An hini prizetañ eo.
* Ar *Second Flush* a vez dastumet e-kerzh an hañv.
* An *Third Flush* a vez dastumet e-kerzh an diskaramzer.

## Liammoù diavaez
* Darjeeling Tea, Roll al liorzhioù.

## Gwelet ivez

Te

Te Nepal

Doareoù Te
Decius

Un impalaer roman e oa **Gaius Messius Quintus Traianus Decius** (ganet e 201, marvet en emgann e  251). E-pad daou vloaz e renas, adal  249 betek 251. E 251 e kenrenas gant e vab Herennius Etruscus. O-daou e voent lazhet en Emgann Abrittus.

## Yaouankiz ha donedigezh d'ar galloud

Ganet e oa Decius e Budalia (e-kichen Sirmium, e Panonnia). An hini kentañ eus an Impalaerien Ilirianek e voe. N'ouzer ket gwall dro eus e e yaouankiz. Konsul a oa e 232 ha rener Moesia ha Germania Inferior er bloaz goude. Etre 235 ha 238 e oa o  ren en Hispania Tarraconensis. Urbanus Praefectus Roma  e voe e-pad darn gentañ ren Fulup an Arab.

War-dro 245 e voe anvet gant  Fulup da jeneral ul lu vras staliet war-dro lez an Danav. E 248 pe 249 e voe kaset da vrezeliñ e Panonia ha Mesia,  da voustrañ emsavidigezh Tiberius Claudius Pacatianus. Fulor enno abalamour d'ar peoc'h en doa sinet Fulup gant Sasanided e redias e soudarded d'en em embannañ impalaer.

Decius a voe trec'h war Fulup e-kichen Verona hag anavezet e voe gant ar sened evel an impalaer reizh.

## Renadur

Ur merour barrek hag ur soudard peurvat a oa Decius. Strivañ a reas d'adaozan galloud ar stad dre stourm ouzh an enebourien diavaez ha dre nevesaat ar relijion ofisiel.

## Heskinerezh ar gristenien

Pouezus eo "Heskinerezh Decius" en istor an Iliz Gatolik met ne vez ket komzet kalz diwar-e-benn e testennoù ofisiel. E 250 e kemeras Decius ur gourc'hemen a-enep ar gristenien a gave-eñv arvarus evit unander an impalaerezh. Goulenn a reas ma raje an eskibien un aberzh d'an impalaer, ar pezh a nac'hjont ober.

D'an ampoent-se e voe gwastet an impalaerezh gant Bosenn Antonin ha seblout a ra o doa dianzavet o feiz un niver bras a gristenien, digalonekaet gant ar c'hleñvded.

Gant Galienus hepken, e 260-1, e voe dilamet gourc'hemenn Decius.

## Ar brezel a-enep ar C'hoted

E-pad ren Decius e teuas ar C'hoted war wel evit ar wech kentañ e istor an impalaeriezh. Bleniet gant rou Cniva e raent redadegoù e Moesia ha Trakia. Kouezhañ warno a reas Decius e 251, tra m'edont o sezizañ  kêr Nikopolis, hag o rediañ da dec'hel. Ne zeuas ket Decius a-benn d'o feurdrec'hiñ avat, ha ret e voe dezhañ mont d'o zrec'hiñ en-dro pa argadas Cniva ar c'hamp roman.

Kemer Philipopolis a reas ar C'hoted neuze, en em embannas he c'hommandant, Gaius Julius Priscus impalaer gant skoazell Cniva. Skuizhet e voe ar C'hoted gant seziz Philipopolis ha klask  a rejont marc'hata.

Decius, a oa deuet a-benn d'o enkelc'hiañ, ha nac'has hag argadiñ anezho a reas. En ur c'heun en Dobrujda e c'hoarvezas an emgann diwezhañ. Ur gwallreuz spontus e voe Emgann Abrittus d'ar Romaned. 

Hervez Jordanes e voe lazhet gant ur saezh mab Decius, Herennius Etruscus e deroù an emgann, tra ma varvas Decius pa oa peurzistrujet e lu. Decius a oa bet ar c'hentañ impalaer roman o vervel e-kerzh un emgann a-enep enebourien estren. 

## Gwelet ivez
* Herennius Etruscus
* Trebonianus Gallus
Eost 2006 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2005 e Breizh - **2006 e Breizh** - 2007 e Breizh

2006 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

## Eost

## Yaou [[3 Eost]]
* Deuet eo er-maez niverenn gentañ ur gelaouenn nevez diwar-benn Breizh, ***BREIZHmag*** hec'h anv. Gouestlet eo ar gelaouenn-se da sevenadur ar vro dreist-holl. E galleg eo. Embannet eo gant an embregerezh Douar ha Tud Breizh, dindan ren Erwan Le Courtois. Lechienn internet

## Lun [[28 Eost]]
Digoret ez eus div skol nevez gant Diwan en Aodoù-an-Arvor, e Louaneg hag er Chapel-Nevez. 

## Meurzh [[29 Eost]]
Marvet eo ar barzh, skrivagner hag arzour Youenn Gwernig, d'e 81 bloaz, e Douarnenez. Ganet e oa bet e Skaer e 1925. 

__NOTOC__
Tereré

Ur glec'h Yerba Mate eo an Tereré. Heñvel a-walc'h ouzh ar mate met prientet e vez gant dour yenn hag en ul lestr un tammig brasoc'h. Evet e vez e Paraguay, Arc'hantina ha Brasil (Mato Grosso del Sul).

## Gwelet ivez

Te

Kafe

Mate

Evaj du
Evaj du

Un evaj lidel aozet gant an Indianed e oa an **evaj du**, hag evet er pezh a zo bremañ gevred ar Stadoù Unanet . Prientet e veze gant delioù rostet un doare iliav (*Ilex Vomitoria*). Karget a g-kafein e oa hag implijet e veze gant an drevadennerien pa vanke an te pe ar c'hafe.

Dilezet e voe an evaj du pa voe harluet Indianed ar gevred da Oklahoma ma ne gresk ket *Ilex Vomitoria*.

## Gwelet ivez

Te

Kafe

Mate

Tereré
Zhang Ziyi

**Zhang Ziyi** (章子怡 ; pinyin : Zhāng Zǐyí) (ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1979 e Beijing, Sina), a zo un aktourez sinaat. 

## Gwelet ivez
* Sinema Sina

## Liammoù diavaez
* Zhang Ziyi CSC 
* HelloZiyi.us - Zhang Ziyi 
* Zhang Ziyi war IMDb
Herennius Etruscus

Un impalaer roman e oa **Quintus Herennius Etruscus Messius Decius** (e-tro 227 - e-tro miz Gouere 251). Ren a reas un nebeud mizioù war un dro gant e dad Decius ha gantañ e varvas en Emgann Abrittus a-enep ar C'hoted . Breur e oa d'an impalaer Hostilianus.

## Gwelet ivez

Decius
Doareoù te

Bez ez eus kantadoù a zoareoù te, diforc'het dre o orin hag o prienterezh. Ar re bouezusañ a zo :

## Te India

*Te Darjeeling
*Te Asam
*Te Terai
*Te Dooars
*Te Kangra
*Te Sikim
*Te Nilgiri

## Te Sina

*Lapsang Souchong
*Keemun
*Pu Erh
*Yin Zhen

## Te Japan

*Gyokuro
*Bancha
*Kukicha
*Sencha
*Macha
*Gemaicha

## Te Sri Lanka

## Te broioù arall

*Te Kenya
*Te Viet Nam
*Te Nepal
*Te Kernev-Veur

## Gwelet ivez

Te
Hydra (loarenn)

Unan eus loarennoù Ploudon eo **Hydra**. Dizoloet e voe gant an pellseller Hubble d'ar 6 a viz Mezheven 2005. He ment a zo war-dro 55 km war 40 km.
Tiern a vrezel

Un **tiern a vrezel** a zo un den a ren *de facto* un darn eus ur vro abalamour d'ul arme feal dezhañ e-unan ha pas d'ar gouarnamant. Disheñvel eo diouzh un aotrou gladdalc'hel a c'hell kaout ur veli vras hag un arme dezhañ met a denn e reizhder eus ar gouarnamant kreiz.

Un droidigezh eus ar ger alamanek *Kriegsherr* eo. Ijinet e oa bet de livañ ar rouestl a rene e Sina goude marv Yuan Shikai. En implijout a reer, avat, ivez, da livañ anadennoù damheñvel e lec'hioù ha mareadoù arall evel e Somalia, Bro-Japan e-pad ar maread Sengoku pe e Sina e-pad maread an Teir Rouantelezh.

## Tierned a vrezel en Europa

Un nebeud pennoù eus bagadoù gopridi a oa aet da dierned a vrezel e-pad ar Grennamzer goude m'en doa fontet ar gouarnamant kreiz evel e bro-Alamagn e-pad an Etrerenadur Bras pe e Bro-C'hall goude Emgann Poitier. Ar re vrudetañ anezho a oa John Hawkwood, Roger de Flor pe Hugh Calveley

## Tierned a vrezel e Bro-Japan

E-pad an darn vrasañ ar  kantved (ar maread Sengoku e oa renet Japan gant tierned a vrezel. Ur c'hastell hag ul lu dezhañ e-unan a oa gant pep hini.

### Tierned a vrezel pouezus

 * Oda Nobunaga
 * Uesugi Kenshin
 * Takeda Shingen
 * Hojo Soun
 * Toyotomi Hideyoshi
 * Tokugawa Ieyasu

## Tierned a vrezel e Sina

Meur a wech e oa renet darnoù 'zo eus Sina gant tierned a vrezel. Ar wech diwezhañ a oa goude an Dispac'h Xinhai e 1911, pa embannas kalz proviñsoù e oant dieub. Padout a reas Maread an Dierned a Vrezel betek Argasadeg an Hanternoz, zoken ma chomas pouezus an dierned a vrezel betek 1949, pa gemeras ar gomunourien ar galloud.
 
### Tierned a vrezel vrudet eus maread an Teir Rouantelezh

 * Gongsun Kang
 * Gongsun Yuan
 * Yuan Shao
 * Sun Jian
 * Cao Cao
 * Liu Bei

### Tierned a vrezel vrudet ar maread ar remziad Jin

 *Puxian Wannu

### Tierned a vrezel e Republik Sina
* *Pennad spisoc'h: [[Aotrounez ar brezel]]*
 *Zhang Zuolin (Chang Tso-lin) 
 *Zhang Xueliang (Chang Hsüeh-liang)
 *Zhang Zongchang (Chang Tsung-ch'ang) 
 *Feng Yuxiang (Feng Yü-hsiang) 
 *Bai Chongxi (Pai Ch'ung-hsi) 
 *Yan Xishan (Yen Hsi-shan) 
 *Wu Peifu

## Tierned a vrezel er bed a-vremañ
Kavout a reer tierned a vrezel e-barzh un nebeud broioù m'en deus fontet ar gouarnamant kreiz pe m'eo aet re wan da gontrolliñ tout e ziriad.
 * Somalia
 * Inizi Salomon
 * Republik Demokratel Kongo
 * Afganistan

## Tierned a vrezel el lennegezh

Danevellañ a ra ar skrivagnerez amerikan Pearl Buck buhez un tiern a vrezel eus amzer Republik Sina en he romant *[[Mibien Wang Lung]]*.

### Tierned a vrezel er skiant-faltazi

An dierned a vrezel a zo boutin tre en darn-mañ eus ar skiant-faltazi a liv fontadeg ar sevenadur
Alan García Pérez

**Alan Gabriel Ludwig García Pérez**, pe *Alan García* ent-berr, (Lima, 23 Mae 1949 - 17 Ebrel 2019) a oa ur politiker eus Perou).

Prezidant ar vro e voe etre 1985 ha 1990 hag adarre etre 2006 ha 2011. E 1990 ez eas kuit gant ur bilañs ekonomikel eus ar re washañ. En harlu e voe García e Kolombia hag e Bro-C'hall e 1992. Distreiñ a reas da Berou e 2001 pa oa tec'het Alberto Fujimori.

E 2006 e voe dilennet da brezidant Republik Perou en-dro. 

D'ar 17 a viz Ebrel 2019 en em lazhas pa oa poliserien o vont da herzel anezhañ.
Hostilianus

**Gaius Valens Hostilianus Messius Quintus** (marv e 251) a oa impalaer roman e 251 goude marv e dad Decius hag e vreur Herennius Etruscus en Emgann Abrittus. N'ouzer ket pegoulz e oa bet ganet ha daoust dezhañ bezañ ur priñs ne roas e dad post ofisiel ebet dezhañ, estreget hini *princeps iuventutis* (priñs ar yaouankiz).

Goude marv Decius hag Herennius Etruscus e voe anvet Trebonianus Gallus da impalaer gant lu an Danav. E Roma, padal, e choazas ar Sened Hostilianus. Ur jeneral doujet e oa Trebonianus Gallus hag e-pad ur maread e oa aon gant an dud e vije ur brezel-diabarzh arall. Divizout a reas Trebonianus Gallus asantiñ da youl ar Sened met diwezhatoc'h e 251 e varvas Hostilianus gant ar vosenn.
Jostein Gaarder

**Jostein Gaarder** zo ur skrivagner norvegek brudet evit bezañ skrivet danevelloù ha levrioù evit ar vugale. Ganet e oa bet d’an 8 a viz Eost 1952. 

Ganet e oa bet en Oslo, kêr-benn Norvegia, en ur familh kelennerien. Studioù war ar yezhoù skandinavek hag an doueoniezh en deus graet e Skol-veur Oslo. A-raok bezañ skrivagner e oa kelenner prederouriezh.

*[[Bed Sofi]]* eo e oberenn anavezetañ, dezhi an istitl *Romant diwar-benn istor ar brederouriezh*. Troet eo bet al levr-se e 53 yezh hag embannet ez eus 26 milion a skouerennoù anezhañ, dre ar bed. 

## E skridoù
**Diagnosen og andre noveller*, 1986
**Froskeslottet*, 1988
**Kabalmysteriet*, 1990 
**Sofies verden* (Bed Sofi), 1991 
**Julemysteriet*, 1992
**Bibbi Bokkens magiske bibliotek*, 1993
**I et speil, i en gåte*, 1993
**Hallo? Er det noen her?*, 1996
**Vita Brevis*, 1996
**Maya*, 1999
**Sirkusdirektørens datter*, 2001
**Appelsinpiken*, 2004

## Liammoù diavaez
* Levrlennadur
* JosteinGaarder.net
Murau

**Murau** a zo ur gêr e rannvro Stiria Uhel, stad kevredet Stiria, Aostria. Lec'hiet eo e kornôg pellañ Stiria war riblennoù ar Mur. 

## Istor
Poblet eo bet tachenn Murau abaoe an Neolitik. Diazezet e voe ar gêr a-vremañ en  . E 1298 e voe anavezet Murau evel keoded gant duged Stiria. Pinvidik-kenañ e teuas da vezañ abalamour da genwerzh an holen hag an houarn. Hiziv an deiz emañ lod eus ar boblañs o labourat war dachenn an douristelezh.

## Monumantoù heverk

* *Kastell Obermurau*
* *Iliz Sant Mazhev* (1296)
* *Iliz Santez Anna* (1400)
* *Iliz Sant Lenard* & kalvar

## Liammoù diavaez
* Porched ofisiel Kêr Murau
Judenburg

**Judenburg** zo ur gêr e rannvro Stiria Uhel, e Stad kevredet Stiria en Aostria. Lec'hiet eo war riblennoù ar Mur. 

## Istor
Meneget e voe Judenburg evit ar wech kentañ e 1074 dindan an anv a *Judinspurch* ("kastell [an Aotrou] Youdin"), daoust ma vez komprenet ar stumm modern evel "kastell ar Yuzevien" en alamaneg a-vremañ. Abalamour da se e klaskas an Nazied cheñch anv ar gêr er bloavezhioù 1940.

## Monumantoù heverk
judenburg_stadtturm.jpg|*Stadturm* (Tour ar Geoded), 

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
* Porched ofisiel
Gurwant

Kont Roazhon e oa **Gurwant** hag unan eus ar re a glaske bout roue e Breizh goude muntrañ e eontr ar roue Salaun. Gant e genderv Paskwezhen e kemeras perzh er muntr. Ne voe ket barrek d'en em glevout gant hennezh avat.

Etre 875 ha 877 e voe brezel etre Gurwant ha Paskwezhen evit gouzout gant piv ez afe rouantelezh Breizh. An emgann kentañ a c'hoarvezas e-kichen Roazhon moarvat ha diouzh a ouzer eo gant Gurwant ez eas an trec'h. Kleñvel a reas e 876 ha daoust da se e voe trec'h en un emgann arall a-raok mervel e 877.

## Gwelet ivez

*Paskwezhen
Bruck an der Mur

**Bruck an der Mur** ("Ar pont war ar Mur") zo ur gêr e rannvro Stiria Uhel e Stad kevredet Stiria en Aostria. Lec'hiet emañ e kember ar Mürz hag ar Mur. 

## Istor
Bet diazezet gant trevadennourien eus Bavaria en , e voe meneget Bruck evit ar wech kentañ e 860 dindan an anv a *Prukka* ("pont"). E-kerzh an  hag an  e teuas da vezañ ur greizenn a c'hreanterezh. Betek an deiz a hiziv eo chomet ur c'hreñvlec'h d'an tu kleiz politikel ha da Strollad Komunour Aostria (*[[KPÖ]]*).

## Monumantoù heverk
*'Iliz Sant-Ruprecht ()
* Ti-kêr (1530)
* *Kornmesserhaus* ()

## Liammoù diavaez
* Porched ofisiel
Turgn

Un **turgn** zo un ardivink, kaset en-dro gant an treid pe an tredan, a servij da stummañ pe da durgnañ pri, koad, pe vetal. 

## Sterioù all
Dre astenn-ster e vez implijet **turgn** 
* evel anv-kadarn, evel labour: *ober un tamm turgn*;
* evel anv-gwan: *un dra turgn* zo un dra graet mat ha kempenn, hag *un den turgn* zo gwisket brav. Gwelout *turgn* ha *turgnañ* er wiki-geriadur.

## Pennad kar a bell pe a dost
* Turner
Cantigas de Santa Maria

Dornskrid ***Cantigas de Santa Maria*** a zo anezhañ unan eus an dastumadoù pouezusañ eus kanoù ar Grennamzer, a oa bet savet pa oa ar roue Alfonso X *El Sabio* ( *ar Fur*) o ren e Kastilha (1221-1284). 427 kan zo ennañ.

Savet eo ar c'hanoù e galiseg, unan eus yezhoù lennegel Spagn da neuze. E pep hini anezho ez eus meneg eus ar Werc'hez Vari. Gwelout a reer ivez skeudennoù eus sonerien o son a bep seurt binvioù-seniñ. Da skouer, er *C'hódice de los músicos*, miret e Levraoueg Roueel ar Manati El Escorial.


File:Cantigas de Santa Maria, Musician's Codex, page Bl-2 227R.jpg
File:Gaita Cantigas 3.jpg
File:Sinfonía (Instrumento musical).png
File:Cantiga Santa Maria.jpg
File:Cantiga bagpipes 2.jpg
File:Cantiga pipe and tabor.jpg


Kanaouennoù anvet kantikoù (*cantigas*) d'ar mare-se a veze kanoù evit an didu, ar c'hontadennoù, ar c'horoll.
 
## Pladennoù
* En hon amzervezh ez eus bet klevet meur a laz-seniñ krennamzerel o kanañ ar c'hanoù-se, evel Tempradura, La Nef, Alla Francesca, l'Ensemble Unicorn pe Hespèrion XX.
* Un tañva a c'haller kaout gant *Miracle! Obsidienne*, renet gant *Emmanuel Bonnardot*, enrollet e 2006, hag embannet gant *Calliope* ([www.calliope.tm.fr])

## Mont da welout ivez

### Liammoù diavaez

* Istor ha troidigezhioù.
Jaan Ehlvest

**Jaan Ehlvest**, bet ganet d'ar 14 a viz Here 1962 e Tallinn en Estonia (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarier echedoù estonian.

Mestr Meur Etrebroadel eo.

## Oberennoù skrivet

*Jaan Ehlvest, *Mäng 1999*, 2001 ;
*Jaan Ehlvest, *The Story of a Chess Player*, New York, 2004, ISBN 0-9763891-0-X .

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* Jaan Ehlvest e Chessgames
Verner von Heidenstam

**Carl Gustaf Verner von Heidenstam** a zo ur skrivagner svedek en deus tapet Priz Nobel al lennegezh e 1916. Ganet eo bet d’ar 6 a viz Gouere 1859 e Olshammar (Sveden) en ur familh a orin eus Alamagn ha marvet eo d’an 20 a viz Mae 1940 e Stockholm. Ezel e voe eus Akademiezh Sveden adalek 1912.

Mab d’un ofiser nobl e oa. Studiañ a reas al livouriezh e Roma hag e Pariz gant Jean-Léon Gérôme, met evit abegoù yec’hed e rankas paouez gant e studioù ha mont da veajiñ evit pareañ e Su Europa hag er Reter-Nesañ betek ar bloaz 1887. Derc’hel a reas da veajiñ koulskoude ha skrivañ war un dro. Labourat a reas evit ar gazetenn *[[Svenska Dagbladet]]*.
War-dro 1895 ez eas da Rusia ha da Durkia ha goude-se e talc'has da reiñ meuleudioù da harozed Sveden ha skrivañ a reas romantoù istorel evel *Karolinerna*. Anavezet eo dreist-holl evit e varzhonegoù. 

## E skridoù
* *Vallfart och vandringsår* (Bloavezhioù kantren ha beajiñ, 1888)
* *Hans Alienus* (1892)
* *Dikter* (Barzhonegoù, 1895)
* *Karolinerna* (Tud Karl XII, 1897-1898)
* *Heliga Birgittas pilgrimsfärd* (Pirc'hirinded Santez Berc'hed, romant istorel, 1901)
* *Ett folk* (Ar bobl, 1902)
* *Folkungaträdet* (ur romant istorel diwar-benn ar Vikinged, 1905-1907)
* *Nya dikter* (Barzhonegoù nevez, 1915)
* *Sista dikter* (Barzhonegoù diwezhañ, 1942)
Erik Axel Karlfeldt

**Erik Axel Karlfeldt**, ur barzh svedek anezhañ, a oa e anv gwir Erik Axel Eriksson. Ganet e oa bet d’an 20 a viz Gouere 1864 ha marvet e oa d’an 8 a viz Ebrel 1931.

Ganet e oa bet e Fölkarna. Goude studioù en Uppsala e labouras evel mestr-skol hag evel levraoueger. Er bloavezh 1904 e teuas da vezañ ezel eus Akademiezh Sveden, ha sekretour an Akademiezh e voe adalek 1912 ha betek e varv. Mervel a reas e Stockholm

Evit enoriñ e labour e voe roet dezhañ, goude e varv, Priz Nobel al lennegezh, e 1931. 

## E skridoù
* *Vildmarks- och kärlekvisor* (1895)
* *Fridolins visor* (1898)
* *Fridolins lustgård och Dalmålningar på him* (1901)
* *Floro och Pomona* (1906)
* *Flora och Bellona* (1918)
* *Hösthorn* (1927)
Dieter Nisipeanu

**Liviu Dieter Nisipeanu** a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Eost 1976 e Braşov (Roumania).

Mestrc'hoarier echedoù roumanian eo.

Kampion Europa eo bet e 2005 e Varsovia.

E miz Genver 2006, e renk Elo (FIDE) a oa 2693.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Roumania

**Roumania** (roumaneg : *România*) zo ur Stad en Europa, ezelez eus Unaniezh Europa abaoe ar 1añ a viz Genver 2007. Bukarest eo he c'hêr-benn. Ur c'hroaz-hent eo e Kreiz, Reter hag Gevred Europa. Harzoù ar vro a zo gant Ukraina en norzh ha reter, Hungaria er C'hornôg, Serbia er Gevred, Bulgaria er su, Moldova er reter, hag ar Mor Du er Gevred. Un hin kevandirel a zo er vro, war ur gorread 238397 km2 ha gant ur boblañs a 21 milion a dud. Eno e vez kavet an eil stêr hirañ en Europa, an Danav.

## Daveennoù
Paskwezhen

Kont Gwened e oa **Paskwezhen ** (marvet e 877) hag unan eus ar re a glaskas bout Roue Breizh goude muntrañ ar roue Salaun. Dimezet e oa gant Prostlon, merc'h ar roue, peadra da vezañ lakaet da roue Breizh.

Gant Gurwant ec'h iriennas muntrañ e dad-kaer. Ne c'hellas ket en em glevout gantañ avat, ha brezel a savas etrezo. E 875 ec'h arsailhas Roazhon gant ul lu bras met trec'het e voe. Adarre e klaskas e du e 876, met daoust ma oa Gurwant tost da vervel e c'hwitas adarre.

Mervel a reas Paskwezhen ivez, un tammig war-lerc'h e gevezer, e 876 pe e deroù 877. Krediñ a reer e oa bet ampoezonet pe lazhet gant goprsoudarded viking.
Bukarest

Kêr-benn Roumania eo **Bukarest** (*București*  e roumaneg). Kêr vrasañ ar vro eo ivez gant 2,7 a dud er gêrva (2011).
### 
**[[Brezel-bed kentañ]]**: 
* 1920: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 gall d'ar gêr.
## Gevellerezh
Bukarest zo gevellet gant:
* Aten,  (abaoe 1993)
* Atlanta,  (abaoe 1994)
* Amman,  (abaoe 1999)
* Ankara, 
* Beijing,  (abaoe 2005)
* Chișinău, 
* Montreal, 
* Nikozia,  (abaoe 2004)
## Notennoù ha daveoù
Priñs Dan eus Yan

Ar **Priñs Dan eus Yan** (mandarineg: 燕太子丹) a oa hêr ar Rouantelezh Yan e penn ar maread ar Rouantelezhioù oc'h Emgannañ e Sina. Klask a reas Jing Ke lazhañ roue Qin Shi Huang. C'hwitañ a reas avat ha Rouantelezh Qin a aloubas Yan. Tad ar Priñs Dan, roue Xi eus Yan, a lakaas e vab d'ar marv goude kouezhadenn Ji, kêrbenn Yan da blijout da Qin Shi Huang.

Qin a harpas e arsailhadeg hag aloubiñ a reas ar rouantelezhioù Chu ha Wei a-raok argadiñ Yan adarre e 222.

## Roll er film '''[[The Emperor and the Assassin]]'''

Er film e kas Priñs Dan eus Yan ar muntrer da blijout da Qin-Shi, serc'h Qin Shi Huang. Ur c'hwitadenn eo, avat.

## Gwelet ivez

Qin Shi Huang
Fulup an Arab

Un impalaer roman e oa **Marcus Iulius Philippus ** (war dro 209 - 249). **Fulup an Arab** a veze graet anezhañ abalamour da orin e familh. Ren a reas eus 244 betek 249.

## Yaouankiz

Gwall nebeut a dra a anavezer diwar-benn yaouankiz Fulup an Arab. Ganet e oa e Bostra, Shabaa hiziv, e-kichen Damask e Siria ha mervel a reas e Verona (Italia). Mab e oa da Julius Marinus, ur penn-bras eus ar vro. N'anavezer ket anv e vamm, met ur breur en doa war a greder: Gaius Julius Priscus a yeas da ward bretorian e-pad ren Gordian III.

## Bloavezhioù ar galloud uhelañ
E 243, e-pad brezel Gordian III a-enep ar Bersed, e varvas prefed ar pretordi, Timesitheus. Gant skoazell e vreur, Gaius Julius Priscus, e voe anvet Fulup en e lec'h. Goude ur faezhidigezh e varvas Gordian III e degouezhioù disklaer,muntret gant Fulup an Arab moarvat. E lec'h a gemeras hemañ hag ar peoc'h a sinas gant ar Bersed. Da Roma ez eas neuze, en ur lezel e vreur da ren reter an impalaerezh. 

Kregiñ a reas re Fulup an Arab gant un aloubadeg c'hermanek e Panonia hag e Moesia. Trec'het e oa bet an alouberien e 248 met ne oa ket plijet al lu, peogwir n'en doa ket resevet un darn vras a-walc'h eus ar preizh moarvat. En em sevel a reas ul lodenn anezhi ha Tiberius Claudius Pacatianus a embannas impalaer. Fulup a flastras an emsavadeg ha Gaius Messius Quintus Decius a anvas rener Moesia.

Ne oa ket an taol-dispac'h nemetañ a oa ret da Fulup da stourm outañ. En em sevel a reas Marcus Iotapianus a-enep Gaius Julius Priscus er reter tra m'arnode daou alouberien arall, Marcus Silbannacus ha Sponsianus d'en embann impalaer, hep berzh, avat.

E-doug e ren e voe lidet milved Roma e 248, met meur a wech pa voe aloubadegoù pobloù ar Reter e klaskas kas pelloc'h. 

E 249 e embannas Decius impalaer lejionoù an Danav. Mervel a reas e Verona pa oa o stourm a-enep anezhañ. E vab, Marcus Julius Severus Philippus, a voe muntret un tammig goude m'o-doa tizhet Roma nevezioù ar faezhidigezh e dad.

## Martezeoù

Hervez an istorour Eusebius Kaesarea en e *Istor an Iliz*, e vije bet anezhañ ar c'hentañ impalaer roman kristen. Kement-se n'eur ket evit krediñ rak panevet da se e vije bet meneget gant skrivagnerien bagan ha gouzout a reer e oa bet heuliet ar relijion ofisiel gantañ. Diazezet eo kredenn Eusebius war ar brav a veze graet d'ar gristenien gant Fulup.
Ernst Falkbeer

**Ernst Falkbeer** a zo bet ganet d'ar 27 a viz Mezheven 1819 e Brünn, Aostria (bremañ Brno, Republik Tchek) ha marvet d'ar 14 a viz Kerzu 1885 e Vienna (Aostria).

Mestrc'hoarier echedoù aostrian.

Roet e voe e anv d'an **Enepgaradenn Falkbeer**.

## '''An Enepgaradenn Falkbeer'''
1.e4 e5

2.f4 d5

## Liamm diavaez

* E c'hoari e Chessgames
Alberic O'Kelly de Galway

**Alberic O'Kelly de Galway** a zo bet ganet d'ar 17 a viz Mae 1911 e Ruisbroek (Sint-Pieters-Leeuw) (Belgia) ha marvet d'an 3 a viz Here 1980 e Brusel (Belgia).Ur c'hoarier echedoù belgiat e oa.
Kazetennour ha skrivagnour echedoù e oa.Skrivañ a reas kalz a bennadoù a-zivout an echedoù er c'hazetennoù *[[Europe-Echecs]]*, *La Libre Belgique* ha *Le Soir*.E miz Gwengolo 1939 e oa serjant en Tirlu belgiat. Kemer a reas perzh en Eil brezel bed e Belgia e miz Mae 1940.Komz a rae seizh yezh: galleg, izelvroeg, alamaneg, saozneg, italianeg, spagnoleg ha rusianeg.
Mignon e oa gant ar mestrc'hoarier soviedat Aleksandr Kotov.
Mestr e 1938, Mestr Meur Etrebroadel FIDE e 1956.
Kampion Echedoù Belgia e voe e 1938, 1942, 1943, 1944, 1946, 1951, 1952, 1953, 1956, 1957 ha 1959 (ar wezh-mañ a-gevred gant Jozef Boey).
Kampion bedel an echedoù dre lizher adalek 1959 betek 1962.
### Tournamantoù ha kampionadoù
:
## Ur bartienn : Alberic O'Kelly de Galway a-enep da [[Paul Devos|Baul Devos]] (1937)
1.Mf3 Mf6 

2.c4 c6 

3.b3 g6 

4.Fb2 Fg7 

5.g3 0–0 

6.Fg2 d5 

7.0–0 Ma6 

8.d3 Fe6 

9.Mbd2 Dc8 

10.Te1 Fh3 

11.Fh1 h5 

12.Tc1 Df5 

13.a3 Fh6 

14.b4 Mg4 

15.cxd5 cxd5 

16.b5 Mb8 

17.Tc5 Me3 

18.Db3 Md7 

19.Tc7 e5 

20.Dc3 d4 

21.Mxd4 Dxf2+!! 

0-1 
(diwar ar gazetenn « L’Echiquier », Gwenholon-Here 1937, pajenn 257).
## Oberennoù skrivet
* Alberic O'Kelly de Galway, *Match [[Mic'hail Botvinnik|Botvinnik]]-[[Vasily Smyslov|Smyslov]]*, Éditions du Marais, Brusel, 1957;
* Alberic O'Kelly de Galway, *34mal Schachlogik*, Verlag de Gruyter, Berlin, 1964;
* Alberic O'Kelly de Galway, *[[Tigran Petrosian|Tigran Petrosjan]], champion du monde*, Éditions du Marais, Brusel, 1964;
* Alberic O'Kelly de Galway, *The Sicilan flank game*, Batsford, Londrez 1969;
* Alberic O'Kelly de Galway, *Assess your chess fast*, Batsford, Londrez, 1978, ISBN 0713410566 ;
* Alberic O'Kelly de Galway, *Improve your chess fast*, Batsford, Londrez,1978, ISBN 071341054X.
## Liammoù diavaez
*  Buhezskrid berr ha partiennoù Albéric O'Kelly de Galway e Chessgames ;
*  O'Kelly de Galway e Chessmail.com ;
*  [serveftp.com/JOURNAL/journal-41.PDF#page=9 Kazetenn nn 41 eus Kelc'h Roueel Echedoù Brusel, Gwenholon 2003 Buhezskrid Albéric O'Kelly gant Etienne Cornil].
Belgia

Ur stad eus Europa eo **Belgia** (e nederlandeg : *België*, galleg: *Belgique*, alamaneg : *Belgien*) pe, hervez e anv leun, *Rouantelezh Belgia*. E kornaoueg ar c’hevandir emañ, etre Mor an Hanternoz er gwalarn, an Izelvroioù en norzh, Alamagn ha Luksembourg er reter, ha Frañs er su hag er mervent.

Anvet e oa Belgia *Rouantelezh an Izelvroioù* ha Dugelezh-veur Luksembourg er XV- XVII kantved, dindan an anv Izelvroioù, ar rannvro a glote gant un tiriad un tamm mat brasoc’h eget ar Beneluks a-vremañ, rak rannvroioù tro-dro da gêrioù evel Lille, Arras, Douai, Valenciennes, Montmédy, pe c’hoazh Thionville a oa ul lodenn anezho. Julius Caezar en doa savet Gallia Belgica, gant Trèves da gêrbenn.

Ur greizenn genwerzh, sevenadurel ha politikel e oa eus fin ar Grennamzer betek ar XVII kantved ha liesetnel. Eus ar XVI kantved betek ar reveulzi belgiat e 1830, pa voe savet disrann diouzh an Izelvroioù, tiriad Belgia a voe tachenn emgann un toullad krogadoù. Diplomatek e oant peurvuiañ, etre galloudoù european a bep seurt, evit-se e voe graet talbenn emgannoù Europa anezhi. Da vare ar reveulzi industriel e kemeras perzh Belgia hag e voe eil galloud industriel ar bed, goude Bro-Saoz, e-pad tost ur c’hantved. Derc’hel a reas meur a drevadenn en Afrika, Angola da skouer.

Eil hanterenn an XX kantved a voe merket gant bec’hioù etre Flamaned ha Walloned, abalamour d’an div yezh ha da ziorren ekonomikel dizingal an div rannvro. Diwar ar c’hudennoù-se ez eus savet meur a  adreizhadenn veur.

## Kumuniezhoù ha rannvroioù

## Yezhoù
Teir yezh ofisiel zo e Belgia : alamaneg, flandrezeg, ha galleg.

## Tud dibar
* Marc'hhouarnerion velgiat:
** Philippe Thys
** Rik Van Steenbergen
** Rik Van Looy
** Eddy Merckx
** Herman Van Springel
** Johann Museeuw

* C'hoarierion echedoù velgiat:
** Edgard Colle
** Mic'hail Gourevitch
** George Koltanowski
** Alberic O'Kelly de Galway
* Rouaned Belgiz:
** Boduognat (roue d'ar Nerviz)
** Catuvolcos (roue d'an Ambiz)
** Commios (roue d'an Atrebatiz)
** Alberzh Iañ a Velgia
** Alberzh II a Velgia
** Baldoen Iañ a Velgia
** Leopold Iañ a Velgia
** Leopold II a Velgia
** Leopold III a Velgia
** Fulup a Velgia

## Notennoù ha daveennoù
Brusel

**Brusel** (nederlandeg : *Brussel*  ; galleg : *Bruxelles*,  ; alamaneg : *Brüssel*) zo ur gumun e Flandrez Belgia. Kêr-benn Belgia, kumuniezh c'hallek Belgia, kumuniezh flandrezek Belgia ha Rannvro Flandrez eo. Kêr-benn Unaniezh Europa eo ivez, ha sez un toullad brav a aozadurioù etrebroadel, evel Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel (AFNA).


Bruxelles Brussels-Capital Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Brussel vlag.svg|Banniel
Insigne Bruxellarum coronatum.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 33,09 km²
* Poblañs (2022) : 188 737 a dud
* Stankter : 5 703 den/km²

## Tud ganet e Brusel
;Renerien
* Mari Bourgogn (1457–1482), dugez Bourgogn etre 1477 ha 1482
* Charlez VII an Impalaeriezh Santel (1697–1745)
* Paul-Henri Spaak (1899–1972), Kentañ Ministr Belgia (1938–1939, 1946 ha 1947–1949)
;Bannoù-treset
* Edgar P. Jacobs (1904–1987), treser ha senarioour, krouer an heuliad Blake ha Mortimer 
* Hergé (Georges Remi) (1907–1983), treser ha senariooour, krouer Troioù-kaer Tintin
* André Franquin (1924–1997), treser ha senarioour, krouer Gaston Beiadeg hag ar Marsupilami
* Peyo (Pierre Culliford) (1928–1992), treser ha senarioour, krouer ar Schtroumpfed
;Sinema
* Audrey Hepburn (1929–1993), aktourez saoz ha nederlandat, diskouezerez-c'hiz ha dengarourez
* Jean-Claude Van Damme (g. e 1960), aktour belgiat
* Agnès Varda (1928–2019), filmaozerez c'hall
;Sonerezh
* Stromae (Paul van Haver) (g. e 1985), soner ha kaner
* Jacques Brel (1929–1978), kaner-sonaozer
* Lara Fabian (ganet Lara Crokaert, 1970), kanerez

## Gevellerezh

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn Rannvro Brusel-Kêr-benn
*       Lec'hienn ofisiel evit an douristed
*Kartenn etreoberiat Brusel
Eusebius Caesarea

**Eusebius Caesarea**, e henc'hresianeg **Eusebios o Kaisareias** (Ευσέβιος ο Καισαρείας), (war-dro 260–339) a oa un doueoniour hag un istorour-an-iliz e penn kentañ ar . Arc'heskob Caesarea Maritima, e Palestina, e oa. Anavezet eo ivez evel *Eusebius Pamphili*, da lavarout eo *Eusebius [kile] Pamphilus*. 

N'eo ket anavezet evel unan eus Tadoù an Iliz met a bouez bras eo e skridoù evit anavout tri c'hantved kentañ istor an iliz kristen. Un istor koshoc'h, bet skrivet gant Hegesippus, zo meneget gantañ, nemet kollet eo bet.

## Liammoù diavaez
### En-linenn
;
*''Historia Ecclesiastica''
*''Contra Hieroclem''
*''Demonstratio Evangelica''
*''Encomium of the Martyrs''
*''History of the Martyrs in Palestine''
*''Onomasticon''
*''Praeparatio Evangelica''
*''Theophania''
*''To Carpianus''
*''Letters''
### Liammoù arall
*Eusebius of Caesarea
*Encyclopaedia Britannica, Eusebius of Caesarea
*Diwar-benn istorourien gristen an Henamzer
*EarlyChurch.org.uk. Levrlennadur.
Tino Rossi

**Constantin Rossi** e oa gwir anv **Tino Rossi**. Ganet e oa en Aiacciu, e Korsika, d'an 29 a viz Ebrel 1907, ha marvet e Neuilly-sur-Seine, d'ar 26 a viz Gwengolo 1983, gant ar c'hrign-bev. 

Ur c'haner gall e oa **Tino Rossi**, unan eus ar re vrudetañ adalek ar bloavezhioù 1930, e-pad ar brezel, hag er bloavezhioù 1950, ha moarvat an hini zo chomet ar pellañ war vicher.

Dont a reas da vezañ unan eus idolennoù yaouankiz e amzer, gant e vouezh flour e lakae an dimezelled da skrijal ha da semplañ, e-pad 30 vloaz da vihanañ en deus lakaet an dud da zañsal vals pe rumba. Leun-kouch e veze kement sal ma kane enni.
Meur a gant pladenn en deus graet ha c'hoariet en deus e pemp film warn-ugent, darn anezho graet evitañ hepken (kemend-all a vo graet evit Elvis, ha Johnny Hallyday ivez), ken sur e oa an arc'hanterien da gavout o argant en-dro. Met ar gwellañ eo memestra "Si Versailles m'était conté", gant Sacha Guitry.

Bac'het e voe e-pad un toullad devezhioù pa voe dieubet kêr Bariz gant an armeoù amerikan ha gall.

## Kanañ Breizh
E Breizh e oa brudet e ganaouenn Venise et Bretagne ("Ah! Qu'elle est belle ma Bretagne..."), embannet e 1934, a zo bet kanet evel biskoazh er predoù-eured ha frikoioù, hag a vez kanet c'hoazh gant hon re gozh.
Maaja Ranniku

Meurc'hoarierez echedoù estonian ha soviedat.

Kampionez Estonia e voe e 1961, 1963, 1967, 1973, 1981, 1982, 1984, 1987, 1988 ha 1991.

Kampionez maouezi Unaniezh Soviedel e 1963 (a-gevred), 1967 and 1970 (a-gevred).

## Liammoù diavaez
* Partiennoù Maaja Ranniku
* Ur bartienn a-enep da Antoaneta Stefanova
Lembit Oll

**Lembit Oll** a zo bet ganet d'an 23 a viz Ebrel 1966 ha marvet d'ar 17 a viz Mae 1999.

Meurc'hoarier echedoù estonian ha soviedat e oa.

Kampion Estonia e 1982.

## Liammoù diavaez

* E c'hoari e Chessgames
* Lec'hiadennoù a-bouez ag e bartiennoù
* Ur bartienn a-enep da Mikhail Ulibin.
Krasnodar

Ur gêr e su Rusia eo **Krasnodar** (ruseg : Краснода́р). Poblet eo gant  a annezidi (2025).

Sez melestradurel Krai Krasnodar eo.

Anvet e veze Екатеринодар (*Yekaterinodar*), bet kemmet hec'h anv e 1920 da vare an Unaniezh Soviedel.

## Gevelliñ
*  : Tallahassee
*  : Karlsruhe
*  : Bourgas
*  : Harbin

## Daveoù
Severin From

**Martin Severin Janus From** a zo bet ganet d'an 8 Ebrel 1828 e Nakskov (Danmark) ha marvet d'an 6 a viz Mae 1895 e Kopenhagen (Danmark).

Mestrc'hoarier echedoù danat.

## '''Garadenn From'''

1. f4 e5

2.fxe5 d6

## Levrioù
* H.C. Andersen, *Brevveksling med Jonas Collin den Ældre og andre Medlemmer af det Collinske Hus,* udg. af H. Topsøe-Jensen, 3 bind, 1945–1948 (bind 3: kommentar og registre);
* Claus Olsen, *Skakspilleren Severin From 1828-95*, 1997, ISBN 87-986632-0-8.

## Liammoù diavaez
* From e lec'hienn Chessgames
Merzhelieg

**Merzhelieg** (*Missillac* e galleg) zo ur gumun el Liger-Atlantel e Breizh.
## Douaroniezh

Restr:Location Missillac.svg|Lec'h emañ Merzhelieg el Liger-Atlantel.

## Anv
### Stummoù skrivet
* Erwan Vallerie ː **Mirsillac**, XIIvet; **Meizillac**, 1287; **Muzillac**, XIVvet; **Mirsillac**, 1413; **Milisiac**, 1453; **Mecillac**, 1488; **Mezillac**, 1636; **Messiliac**, 1731;
### Gerdarzh

## Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Merzhelieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Pontkastell-Keren hag e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe lakaet e Kanton Gweltaz-Lambrizig.
### 
* Staget e voe kumun La Bretèche ouzh kumun Merzhelieg e penn kentañ ar c'hantved.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 203 gwaz ag ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,12 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 13 a viz Mae 1948 e Rachgia e Kochin-Sina er Vietnam hervez monumant ar re varv.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou soudard eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Pontkastell-Keren pa voe diskaret Kanton Gweltaz-Lambrizig e 2014.
## Brezhoneg
* 26,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Dolmen de la roche au loup (ou pierre au loup), village de Bergon (mairie de Missilac), Loire Atlantique 02.JPG

* Liac'hven La Roche au Loup.

Chatelet-chateau-de-la-bretesche.jpg

* Kastell ar Bretesche.

FrancePaysDeLoireMissillacEglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Pêr ha Paol*.
* Chapel *Sant Laorañs*, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) e chapel *Sant Laorañs*, luc’hskeudenn.

## Brezhoneg
* Kentelioù evit an dud deuet en o oad a zo eno.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Pennad kar
* La Bretèche. 
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Liammoù diavaez

*Merzhelieg war lec'hienn an IGN

## Daveoù ha notennoù
Saaremaa

**Saaremaa** (svedeg hag alamaneg *Ösel*, latin *Osilia*) eo an enezenn vrasañ (2673 km²) en Estonia. Er Mor Baltel emañ, er c’hreisteiz da enez Hiiumaa hag e genoù pleg-mor Riga. Kuressaare eo kêr-benn Saaremaa, ha war-dro 40 000 den a zo o chom war an enezenn en em led war 2 714 km².

Stag eo Saaremaa ouzh un enezenn vihanoc’h, er reter dezhi, Muhu, war-bouez ur chaoser hag un hent. Ul linenn bigi-treizh a zo etre Muhu hag an douar-bras. Anv a zo ivez da sevel ur pont pe un tunnel a stagfe Saaremaa ouzh an douar-bras.

## Gwelet ivez
* Hiiumaa

## Liammoù diavaez
* Saaremaa
* Saaremaa Tourismus
Roll embregerezhioù TKK Bangalore

Roll un toullad embregerezhioù staliet e Bangalore o labourat war dachenn Teknologiezh ar c'helaouiñ hag ar c’hehentiñ :

:- Accel Frontline Technologies
:- Aditi Technologies
:- Alcatel
:- Advanced Micro Devices
:- Affiliated Computer Services
:- Akamai Technologies
:- Amazon.com
:- AOL
:- Analog Devices
:- ARM
:- Avaya
:- BEA
:- Capgemini
:- Celstream Technologies
:- CGI
:- Cranes Software International Limited
:- Cisco Systems
:- CSR India pvt ltd
:- Cypress Semiconductor
:- Dell
:- Dover Software India
:- Effigent Inc
:- Freescale Semiconductor
:- GCI Solutions Pvt Ltd
:- Google
:- Global Edge Soft
:- Hewlett-Packard
:- Honeywell
:- Huawei
:- IBM
:- I2 Technologies
:- i-GATE
:- Infineon Technologies
:- Infosys
:- IonIdea
:- ITC Infotech India Ltd
:- ITI
:- Indicomm Global Services
:- Juniper Networks
:- Larsen & Toubro Infotech Limited
:- LogicaCMG
:- Lucent Technologies
:- Macromedia
:- Manhattan Associates
:- McAfee
:- Micron Technology
:- MindTree Consulting
:- National Semiconductor
:- Nagaraj Technologies
:- NetApp
:- NetScaler
:- Nortel Networks
:- Novell
:- Nexus Inc
:- NetDevices
:- Nvidia
:- Oracle
:- Perot Systems
:- Purple Vision Technologies
:- Qwest Software Services
:- Reuters
:- Reliance Infocomm
:- Robert Bosch India Limited
:- Samsung India Software Operations
:- Techspan India Pvt Ltd
:- Symbol Technologies
:- SAP
:- Satyam
:- Sapient
:- Siemens
:- Srishti Software
:- Sterling Commerce Solutions, an AT&T Company
:- ST Microelectronics
:- Sun Microsystems
:- Symbian
:- Synopsys
:- Talisma
:- Tallyhttp://en.wikipedia.org/wiki/Tally_Solutions
:- Tata Consultancy Services
:- Tavant Technologies
:- Tech Mahindra
:- Tejas Networks
:- ThoughtWorks
:- Trilogy
:- Wipro
:- Yahoo!
Tallinn

**Tallinn** eo kêr-benn ha kêr vrasañ Estonia. Emañ war aod Pleg-mor Finland, a-dal da Helsinki, a zo 80 km norshoc’h. Ur 400 000 bennak a dud a zo o chom enni, tost d’un drederenn eus annezidi Estonia. 

Er Grennamzer e voe aloubet gant Daniz a roas d’ar gêr an anv *Reval*. Ur gêr binvidik e teuas da vezañ, ezelez eus Kevre an Hansa. E dalc’h Urzh ar varc’heien deutonek e voe goude 1346, a-raok tremen dindan gazel Sveden e 1561, hag hini Rusia e 1710. Kaer eo kreiz kêr Tallinn, gant e savadurioù kozh, ha lakaet eo bet war Roll glad ar bed gant an UNESCO.

En 1980, pa oa c'hoazh Estonia en Unaniezh Soviedel, eo e Tallinn e voe aozet ar c'hevezadegoù bageal eus ar C'hoarioù Olimpek a dremene e Moskov.

## Gevellerezh
Tallinn a gemer perzh er darempredoù etrevroadel etre ar c'hêrioù dre gevelerezhioù gant: 

* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
Tallinn he deus liammoù mignoniezh ivez gant Portland (Oregon) er Stadoù-Unanet ha Kotka e Finland.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Tallinn (en estoneg, rusianeg ha saozneg)