Ercole Iañ d'Este

**Ercole Iañ d'Este** (1431-1505), dug Ferrara adal 1471 betek 1505, a voe un den a-bouez en istor an Azginivelezh italian, evel politikour ha gwarezour an arzourien. Mab e oa da Niccolò III d'Este ha da *Ricciarda da Saluzzo*. Dimeziñ a reas da Eleonora di Napoli, ha pemp bugel o doe. 

## Istor
Savet e voe Ercole e lez aragonat Napoli, e-kichen danvez e dad-kaer Ferdinando Iañ Naplez, adal 1445 betek 1460. Eno e studias arz ar brezel, ar varc'hegiezh, hag e savas ennañ ar garantez ouzh an disavouriezh hag an arzoù.

E-pad ma voe e zaou vreur bastard Leonello ha Borso o ren e Ferrara e vrezelias evel kabiten. Gloazet e voe e droad en emgann ar Molinella. Kamm e teuas da vezañ, diwar-se e veze graet "ar C'hamm" (*Il Ciotto*, pe *Lo Zoppo*) anezhañ gant e enebourien eus Venezia.

### Dug
Anvet e voe da zug war-lerc'h marv e hantervreur Borso d'Este d'an 20 a viz Eost 1471. 

Dimeziñ a reas da Eleonora, merc'h da Ferdinando Iañ Naplez, roue Naplez. 
Pemp bugel o doe: 
* Alfonso, a zimezas da Anna Maria Sforza da gentañ, da Lucrezia Borgia da c'houde, 
* Isabella d'Este, a zimezas da Francesco II Gonzaga, markiz Mantova;
* Beatrice, a zimezas da Ludovico il Moro, dug Milano. 
* Ippolito, a voe kardinal
* ha Ferrante, a voe bac'het gant e vreur henañ Alfonso adalek 1506 betek e varv 34 bloaz goude.

Besterd en doa an dug ivez, en o zouez
* *Giulio*, a gemeras perzh en un irienn gant Ferrante, a-enep d'o breur an dug Alfonso Iañ
* Lucrezia d'Este (1477- 1518), a zimezas e 1487 da Annibale II Bentivoglio (1467–1540) e Bologna, ha dek bugel o doe.

## Oberenn
Lañs a roas d'an armerzh en e zouaroù, skoazellañ an arzourien, hag aozañ abadennoù c'hoariva. Adsevel a reas kreiz Ferrara gant an tisavour Biagio Rossetti (1447-1516) adalek 1490: ar wech kentañ e voe d'ober straedoù eeun en Europa, ma lavarer e oz Ferrara an hini a oa kentañ kêr vodern Europa.

Envel a reas ar barzh Matteo Maria Boiardo da vinistr, gwareziñ a reas Pandolfo Collenuccio , harluet eus Pesaro, degemer a reas ar barzh yaouank Ludovico Ariosto e lez Ferrara.

## Brezel gant Venezia
Bec'h a veze etre Ferrara ha Venezia a glaske kreskiñ he galloud ha ren war marc'had an holen. Abalamour da se e reas Brezel Ferrara e 1482 ouzh Venezia, ha skoazellet e voe gant ar pab Sist IV d'ar poent. 
 
Gant Peoc'h Bagnolo e 1484 e rankas Ercole leuskel douaroù gant Venezia: ar Polesine ha Rovigo.

## Sonerezh
Goude ma kollas ar brezel en doa renet a-enep Venezia hag ar pab e reas berzh gant ar sonerezh. Lakaat a reas sonaozourien brudetañ an amzer da labourat evitañ, evel Alexander Agricola, Jacob Obrecht, Heinrich Isaac, Hadrian Willaert ha dreist-holl Josquin Desprez, a savas ar *Missa Hercules Dux Ferrariae*, dediet dezhañ ha diazezet war silabennoù e anv. Ercole, hag un nebeud priñsed all, eo a reas da sonerien Flandrez dont da Italia. 

## War e lerc'h
E vab Alfonso d'Este, dimezet da Lucrezia Borgia, merc'h ar pab, a voe dug war e lerc'h.



## Levrioù

* Chiappini, Luciano (2001). Gli Estensi. Mille anni di storia. 
* Gardner, Edmund G. (1904). Dukes and Poets in Ferrara: a Study in the Poetry, Religion and Politics of the Fifteenth and Sixteenth Centuries. 
* Gundersheimer, Werner L. (1973). Ferrara, the Style of a Renaissance Despotism. 
* Lockwood, Lewis (1984). Music in Renaissance Ferrara, 1400-1505: The Creation of a Musical Center in the Italian Renaissance. 
* Macey, Patrick (1998). Bonfire Songs: Savonarola's Musical Legacy. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-816669-9. 
* Rosenberg, Charles M. (1997). The Este Monuments and Urban Development in Renaissance Ferrara. 
* Tuohy, Thomas (1996). Herculean Ferrara: Ercole d'Este, 1471-1505, and the Invention of a Ducal Capital.