Sofokles

**Sofokles** (e henc'hresianeg Σοφοκλῆς, *Sophoklễs*) zo, gant Aesc'hulos hag Euripides, unan eus an tri oberer nemeto eus Henc'hres a skrivas trajediennoù a zo deut ul lodenn anezho betek ennomp. 

## Buhez

Ganet eo bet Sofokles e 495 pe 496 kent J.K. e Kolonos (e-kichen Aten), un nebeud bloavezhioù kent emgann Maraton e 490. Mab e oa d'un Atenad pinvidik, Sofilos, a veve diwar labour e sklaved, anezhe govelerien ha kilvizien. Hervez Aristoksenos, hag evel ma seblant hervez e oberenn ziwezhañ, e oa a orin eus demos Kolonos, war vord ar geoded. Bet en doa un deskadurezh a-feson ha kentelioù gant Lampros peurgetket. A-drugarez d'an deskadurezh-se e c'hallas ren al laz-kanañ goude trec'h Salamis, hag eñ 16 vloaz hepken ! Berzh a reas evel saver trajediennoù : da 27 vloaz, e 468 kent J.K., e c'hounezas ar c'hentañ priz e kentstrivadeg c'hoariva an Dionisia hag eñ o kevezañ neuze gant mestr an trajedienn atenat, Aesc'hulos. En holl e voe trec'h 24 gwezh, oc'h erruout en eil plas bep tro a-hend-all.

Kemer a reas perzh e buhez politikel ar geoded ivez. E 443 e voe unan eus « *hellenotamiai* » Kevre Delos (merourien an truaj roet gant kevredidi Aten). Strategour e oa bet e 440 war un dro gant Perikles ha kemer a reas perzh en ergerzhadenn a-enep emsavidi Samos gant hemañ. E 413, goude an taol-stad a heulias c'hwitadenn ergerzhadenn Sikilia, e vije bet unan eus an 10 komiser (*Probouloi*) eus ar c'huzul dilennet evit renkañ an aferioù pemdez, hag eñ 83 bloaz, kent diazezidigezh an oligarkiezh e 411. Pouezañ a reas kalz berzh e drajediennoù hag e vignoniezh gant Perikles en e zilennadennoù moarvat.

E 420 e tegemeras un aoter evit delwenn Asklepios en e di, pa voe degaset an doue-se da Aten. Abalamour da se e voe roet dezhañ al lesanv dalif a *z/Dexion* (degemerer) gant Ateniz.

Dimezet e oa d'an Atenadez Nikostrate a roas ur mab dezhañ, Iofon. Bet en doa ivez ur serc'h eus Sikion anvet Teoris, a roas ur mab all dezhañ, Ariston, tad Sofokles yaouank. A-hervez, nebeut amzer kent e varv e vije bet Iofon o prosezañ outañ dirak ar c'huzuilh familh, abalamour d'un dizemglev diwar-benn e hêrezh hag e vab a glaskas prouiñ e oa erru kabac'h. A-walc'h e oa bet neuze lakaat lenn e oberenn ziwezhañ dirak al lez-varn evit lakaat fin d'ar prosez en e enep.

Mervel a reas e 406 hag e bezh diwezhañ, *Oedipous e Kolonos*, a voe c'hoariet ar memes bloavezh, goude e varv.

## Oberenn

Krouet eo bet gant Sofokles an « trede aktour » (*tritagonistes*). En e raok ne veze morse en tu all da zaou aktour war al leurenn, ma ne gonter ket al laz-kanañ. Biken avat ne vo muioc'h evit tri aktour er c'hoariva e Henc'hres. C'hoariet e veze ar rolloù a eil renk gant ar memes den alies. An trede aktour a vihanae c'hoaz pouez al laz-kanañ hag a zegase degouezhioù ouzhpenn evit displegañ an enebiezhioù etre an dudennoù ha diskouez o zemz-spered.
Dilezet en deus ivez reizhiad an trilogezhioù. 

Savet en deus 123 pezh-c'hoari hag en o zouez ugent pe 22 drama satirek. Kollet eo bet an darn vrasañ anezhe.

### Trajediennoù

* *[[Ajas (Sofokles)|Ajas]]* (466)
* *[[Antigone (Sofokles)|Antigone]]* (441)
* *[[An Trakisadezed]]* (etre 450 ha 440)
* *[[Oedipous roue]]* (430)
* *[[Elektra (Sofokles)|Elektra]]* (etre 430 ha 420)
* *[[Filoktetes (Sofokles)|Filoktetes]]* (409)
* *[[Oedipous e Kolonos]]* (406)

### Barzhonegoù

* *[[Pean evit Asklepios]]* : komzoù gant sonerezh ha dañs 

### Pezhioù kollet

* *[[Erigone]]*
* *[[An Ibered]]*

### Dramaoù satirek

* *[[Al Milgon]]*

## Mammennoù

### Levrioù

* Freeman, Charles. (1999). *The Greek Achievement: The Foundation of the Western World*. New York: Viking Press. ISBN 0-670-88515-0
* Lloyd-Jones, Sir Hugh (ed.) (1994). *Sophocles. Ajax. Electra. Oedipus Tyrannus*. Harvard University Press.
* Scullion, Scott (2002). *Tragic dates*, Classical Quarterly, new sequence 52, pp. 81-101.
* Seaford, Richard A. S.. (2003). "Satyric drama". *The Oxford Classical Dictionary* (revised 3rd edition). Ed. Simon Hornblower and Antony Spawforth. Oxford: Oxford University Press.1361 
* Smith, Philip. (1867), Sofokles, *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*, trede Embannadur. William Smith. Boston: Little, Brown, and Company.865–873.
* Sommerstein, Alan Herbert (2002). *Greek Drama and Dramatists*. Routledge. ISBN 0-415-26027-2

### Liammoù diavaez

* Suda enlinenn : geriadurouriezh Bizantat : Sofokles (Σοφοκλῆς)

* Prezegenn diwar-benn Sofokles gant Pierre Chauvin.

## Notennoù