open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brezhoneg Leon

**Brezhoneg Leon**, pe **leoneg** (pe *leouneg*) a-wechoù, a vez graet eus brezhoneg Bro-Leon.

Un nebeud perzhioù dibar zo dezhañ, a-fed distagadur ha geriaoueg.

## Distagadur
### Vogalennoù
*/o/ distaget [u], evel e gerioù evel 
***don, sonn, spont*
***homañ, Leon, konnar*
***brezhoneg*
*/a/ e-lec'h /ã/ en anv-verb (*evañ, studiañ*) hag en derez-uhelañ (*kentañ, koshañ*)
** met /ã/ en araogennoù evel *gantañ, dezhañ, evitañ* hag en diskouezañ *-mañ*, hag er gerioù *amañ, bremañ* 
*Diftongennoù:
**Distaget e vez [aw] er gerioù *Paol, taol, kaol*, *ur paotr* /ˈœr pawtr/.
**Pa vez taolmouezhiet /ɛː/ e tro da /ea/: *Kêr* /ˈkear/; a weler e skritur anvioù zo, evel: *Creizmeas, Penn an Neac'h*.
****aes, laezh, maer, maez,  
****kêr, lec'h, pelec'h, sec'h*
*Dont a ra ar son  <wa> da vout /ˈoːa/ (div silabenn) hag ar son  <wã> da vout /ˈoːã/ (div silabenn) 
***koad /ˈkoːat/, 
***koan /ˈkoːãn/,* hag ivez *moan, poan* ...

### Kensonennoù
Distaget e vez 
*/z/ atav: *nevez, trugarez, bloaz, ruz, gouzout*
*al lizherenn *w* a zo /v/ e deroù ar gerioù : *ur wezenn, da win, ar Vourc'h-Wenn*
*an heuliad  a zo /gr/: *gwreg* [grek]
* ar gensonenn /r/ a zo ruilhet, evel e gwenedeg alies, hag e tregerieg a-wechoù;
*/z/ distaget /d/ e-barzh *bez' ez oa* /ˈbed ez ˈoa/…

Ne vez ket distaget
*/h/ e deroù ar gerioù (*hanter, hent*)

## Yezhadur
***Edo**, amzer-dremenet **emañ**.
***Va** zad, e-lec'h **ma** zad.
**Me da gar*, e-lec'h *Me az kar*
**An dibenn *-og/-ok* e-lec'h *-eg/-ek*, e gerioù evel *foennog, pennok...*'.

==Gerioù==
Lod eus ar gerioù-mañ n'int anavezet nemet e kornioù zo eus Leon:
**alato* « evelato, koulskoude »
**dabord* « bremaik »
**disheñvel* « dispar »
**dister eo* « ret eo »
**foennog* « prad »
**heurtañ* « bountañ »
**kolo* « plouz »
**pelloc'h* « bremañ »
**tardañ* « ehanañ »
**warc'hoazh*, azo *arc'hoazh* e Treger ha Gwened.

== Levrlennadur ==

* MADEG Mikael, *Kentelioù distagadur brezhoneg Bro-Leon,'' Nadoz-Vor Embannadurioù, Brest, 2020.

## Pennadoù kar
* Brezhoneg Goueloù‎ 
* Brezhoneg Gwened‎ 
* Brezhoneg Gwenrann
* Brezhoneg Kerne‎
* Brezhoneg Treger‎

## Liammoù diavaez
*L'Ouest en mémoire (Ina) - Kentel vrezhoneg gant ar chaloni Falc'hun, 1971
Bredene

** Bredene** a zo ur gumun eus Flandrez Belgia. 
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

Sint-Rikierskerk te Bredene.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sint Rikiers*.
## Emdroadur ar boblañs
## Tud dibar
## Liammoù diavaez
## Douaroniezh
## Kartenn ar gumun

## Dave ha notennoù
La Strada

***La Strada*** a zo ur film italian gant Federico Fellini savet e 1954.

## Sinopsiz
En Italia, ur plac'h nay (c'hoariet gant Giulietta Masina, gwreg Fellini), Gelsomina, a zo gwerzhet d'ur paotr palod anvet Zampano.

## Fichenn deknikel

## Aktourien
* Giulietta Masina : Gelsomina
* Anthony Quinn : Zampanò
* Richard Basehart : « an den sot » (il matto)
* Aldo Silvani : an aotrou Girafe
* Marcella Rovena : an intañvez
* Lidia Venturini : ar c'hoar

## Enorioù
* 1957 : Oscar ar gwellañ film e yezh estren

## Liammoù diavaez
*  La Strada war imdb
Kakemono

Ur roll gant div vazhig eo ur c'h-**kakemono** (掛物), graet anezhañ **kakejiku** (掛軸) peurliesañ. Implijet e vez alies evit al livadurioù hag ar c'haerskrivadurioù japanat.

Graet e vez anezhañ e meur a stumm :
* *kakefuku* 掛幅,
* *jikumono* 軸物,
* *jiku* 軸,
* *fuku* 幅,
* *kake-e* 掛絵 (anv kozh),
* *kakeji* 掛字 (anv kozh).

Dirollet e vez evit lakaat anezhañ e-pign ouzh ar voger, da skouer en un Tokonoma.

Hyôsô 表装 eo anv e skor.

Gallout a ra bezañ kemmet aes hervez an imor pe ar mare-bloaz.

Ar c'h*kakemonoioù* a oa degaset e Bro-Japan e-pad ar marevezh Heian. Skeudennoù boudhaat e oa da gentañ, pe evit kaerskivañ, pe ar waka. Adalek ar marevezh Muromachi e teue gweledvaoù, bleuñv ha laboused, poltredoù ha barzhoniezh da vezañ an temoù muiañ-deuet.

Hiriv an deiz e vez implijet kakemonoioù evit displegañ tudennoù animeoù pe mangaoù, pe c'hoazh tudennoù filmoù kung fu. Implijet e vezont ivez evit bruderezh e bed ar c'hehentiñ.

### Daveoù
*  *Initiation à la calligraphie japonaise* gant Yuuko Suzuki (ISBN : 2.215.07477.9)
*  *[http://www.aisf.or.jp/%7Ejaanus/ Japanese Architecture and Art Net Users System]*
*  Mason, Penelope. *History of Japanese Art*. Prentice Hall (2004). ISBN 0131176021
Saint Helena (enezenn)

**Saint Helena** (distagañ /ˌseɪnt həˈliːnə/ e saozneg), pe **Santez-Helena**, anvet diwar santez Helena Konstantinopolis, zo un enezenn eus Su ar Meurvor Atlantel, dalc'het gant Breizh-Veur. Jamestown eo ar gêr-benn anezhi. Bodet eo Saint Helena gant Enez-Ascension ha Tristan da Cunha en hevelep tiriad dindan an hevelep gouarnour, d'ober tiriad tramor Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha. Brudet eo Saint Helena peogwir eo eno e voe prizoniet an impalaer Napoleone Buonaparte e 1815, war-lerc'h emgann Waterloo, hag eno e varvas e 1821. 

Dizoloet e oa bet an enezenn didud-mañ e 1502 gant Portugaliz, p'emañ an enez etre Angola ha Brazil. 

An eil goshañ trevadenn saoz e vije, unan eus an digenvesañ inizi er bed eo sur. Ur mare zo bet ma oa ul lec'h a bouez evit al listri ac'h ae eus Europa da Azia, pe da Suafrika.

Pellamzer e oa ul lec'h harlu evit prizonidi bolitikel ar Saozon. Ouzhpenn Napoleone Buonaparte ez eu bet tud evel Dinuzulu kaCetshwayo ha tremen 5 000 Boer.

## Gwelet ivez
*Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha
Bloaz

Ar bloaz eo an 365 deiz (366 a-wechoù) tremenet adalek an *Deiz Kentañ a viz [[Genver]]* betek an 31 a viz Kerzu.

Stag eo ar pad ouzh reveulzi an Douar en-dro d'an Heol. 

Disheñvel eo displegadur ar ger bloaz hervez ma komzer eus steredoniezh pe eus traoù all. 

## An deizioù

## Ar mizioù

## Ar bloaz

## Gerioù kar
* bloavezh
Football Club Sochaux-Montbéliard

Ar **Football Club Sochaux-Montbéliard** (anvet ivez FCSM pe *Les Lionceaux*) a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet gant Jean-Pierre Peugeot e 1928.
## Roll loreidi

* **59 koulzad e L1 (rekord)**
* **10 koulzad e L2**

* **[[Kampionad mell-droad Frañs|Kampionad Frañs L1]]**
** **Kampion**: 1935, 1938
** Beskampion : 1937, 1953, 1980
* **[[Kampionad mell-droad Frañs ligue 2|Kampionad Frañs L2]]**
** **Kampion**: 1947, 2001
** Beskampion : 1964,1988 
* **[[Kib mell-droad Bro-C'hall|Kib Bro C'hall]]**
** **Trec'hour**: 1937, 2007
** Gourfennad : 1959, 1967, 1988
* **[[Kib mell-droad ar C'hevre|Kib ar C'hevre]]**
** **Trec'hour**: 2004
** Gourfennad: 2003
* **[[Trofe ar Gampioned]]**
** Gourfennad: 2007
* **[[Kib Gambardella]]**
** **Trec'hour**: 1983, 2007
** Gourfennad: 1975
* **[[Kib Peugeot]]**
** **Trec'hour**: 1931
* **[[Kib Charles Drago]]
** **Trec'hour''': 1953, 1963, 1964

## C'hoarierien brudet

## Gourdonerien
* 1928-1929 - Maurice Bailly
* 1929-1934 - Victor Gibson
* 1934, interim - Maurice Bailly
* 1934-1936 - Conrad Ross
* 1936, interim - André Abegglen
* 1936-1939 - Conrad Ross
* 1939-1944 - Paul Wartel
* 1944-1946 - Étienne Mattler
* 1946-1952 - Paul Wartel
* 1952-1960 - Gaby Dormois
* 1960, interim - Paul Wartel
* 1960-1962 - Louis Dupal
* 1962-1967 - Roger Hug
* 1967, interim - Georges Vuillaume
* 1967-1969 - Dobroslav Krstic
* 1969-1977 - Paul Barret
* 1977-1981 - Jean Fauvergue
* 1981-1984 - Pierre Mosca
* 1984-1985 - Sylvester Takac
* 1985-1987 - Jean Fauvergue
* 1987, interim - Paul Barret
* 1987-1994 - Sylvester Takac
* 1994-1995 - Jacques Santini
* 1995-1996 - Didier Notheaux
* 1996-1998 - Faruk Hadzibegic
* 1998-1999 - Philippe Anziani
* 1999-2002 - Jean Fernandez
* 2002-2005 - Guy Lacombe
* 2005-2006 - Dominique Bijotat
* 2006-2007 - Alain Perrin
* 2007-... - Frédéric Hantz 

## Skipailh 2007-2008



### Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar c'hlub

----
Racing Club de Strasbourg

Ar **Racing Club de Strasbourg Alsace** a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1906 dindan an anv *FC Neudorf*.

## Roll loreidi
* **Kampion Frañs [[Kampionad mell-droad Frañs|D1/L1]]** : 1979
** *Beskampion Frañs [[Kampionad mell-droad Frañs|D1/L1]]* : 1935
* **Kampion Frañs [[Kampionad mell-droad Frañs ligue 2|D2/L2]]** : 1977, 1988
** *Beskampion Frañs [[Kampionad mell-droad Frañs ligue 2|D2/L2]]* : 2002
* **Trec'hour [[Kib mell-droad Bro-C'hall|Kib Bro-C'hall]]** : 1951, 1966, 2001
** *Gourfennad [[Kib mell-droad Bro-C'hall|Kib Bro-C'hall]]* : 1937, 1947, 1995
* **Trec'hour [[Kib mell-droad ar C'hevre|Kib ar C'hevre]]** : 1997, 2005
* **Trec'hour [[Kib Intertoto]]** : 1995
* **Trec'hour [[Kib Gambardella]]** : 1965, 2006
** *Gourfennad [[Kib Gambardella]]* : 2003
* **Kampion DH Elzas** : 1923, 1924, 1927
* **Kampion Dordogne** : 1940
* **Trec'hour Kib Elzas** : 1952, 1955, 1958, 1960, 1961, 1980, 1993, 2006
* **Kampion Frañs - 17 bloaz Broadel** : 1992
* (E-pad an Hañv : Tournamant an As (1980 - etre Strasbourg ha Mulhouse), kib Kaiserstuhl (2002 - e Fribourg))

## Prezidanted
* 1979-1985 : André Bord
* 1985-1986 : Jean Willaume
* 1986-1990 : Daniel Hechter
* 1990-1992 : Jacky Kientz
* 1992-1994 : Jean Wendling
* 1994-1997 : Roland Weller
* 1997-2003 : Patrick Proisy
* 2003- Du 2005 : Egon Gindorf
* Abaoe Kerzu 2005 : Philippe Ginestet

## Gourdonerien

## Anvioù brudet

## Skipailh 2007-2008

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
Anderlecht

** Anderlecht** a zo ur gumun eus Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia. Ur skipailh mell-droad brudet a zo: an RSC Anderlecht.
Brasschaat

**Brasschaat** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Brasschaat Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Brasschaat vlag.svg|Banniel
Blason ville be Brasschaat.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 38,58 km²
* Poblañs (2022) : 38 237 a dud
* Stankter : 991 den/km²
Dean Barker

**Dean Barker** a zo ur merdeer eus Zeland-Nevez ganet an 13 a viz Ebrel 1972 e Takapuna. 
Skoliataet eo bet e Westlake Boys High School. Er bed a-bezh ez eo bet anavezet Dean dre e berzh en America's Cup gant Team New Zealand ha Emirates *Team New Zealand*.

E-kerzh an 32 America's Cup e València (Spagn), e koll skipailh Dean Barker 5-2 a-enep d'ar sindikad suis *Alinghi*.

## [[C'hoarioù Olimpek]]
*2004-Dileuriad Zeland-Nevez war Finn eo Dean. 13 e echu diwar 25 redadeger.
*2000-Ne gemer ket perzh er redadegoù dibad dre ma 'z eo paket gant an America's Cup.
*1996-Klask a ra en em ginnig evit bezañ dileuriad Zeland-Nevez met ober 'ra tro wenn.

## Loreadeg
* 2007: Mont a ra ar maout gant e skipailh Emirates Team New Zealand el Louis Vuitton Cup hogen trec'het eo d'an America's Cup 2-5 gant an difenner Alinghi
* 2006: MedCup TP52 rouedad 2
* 2005: Congressional Cup 1
* 2004: C'hoarioù Olimpek, Finn class 13
* 2003: Skipper ha sturier of Team New Zealand trec'het 0-5 gant ar sindikad suis Alinghi
* 2001: Kampionad bedel ISAF Matchracing 1
* 1998: Australia Cup 1, ACI Cup Croatia 2, Swedish Match Cup 3, Kenwood Cup 1
* 1997: Steinlager Line 7 Cup 2, kampionad Zeland-nevez Matchracing 2, Sydney-Hobart 9
* 1996: renk bedel e Finn 5, Redadegoù pleusrtiñ Olimpek e Finn 5, Kenwood Cup 3
* 1995: kampionad Zeland-nevez Matchracing 1
* 1994: kampionad Zeland-nevez Matchracing 1
* 1993: Kampionad Laser meurvor Habask Aziad 1, kampionad Zeland-nevez Matchracing 1, kampionad ar bed Laser 10
* 1988: P-Class Tanner Cup 1, P-Class Tauranga Cup 1
Timbroù Skos Nevez

Emañ ledenez Skos Nevez ("Nova Scotia" e latin) e hanternoz Amerika. Unan eus proviñsoù reterañ Kanada eo.

Etre 1851 ha 1863 ez eus aet ur servij postel emren en-dro. Dek timbr bennak zo embannet dindan an anv NOVA SCOTIA, an darn vrasañ poltred ar Rouanez Victoria warno, tri anezho zo fleurennoù ardamezek en-dro d'ur gurunenn warno.

Abaoe 1868 e vez implijet timbroù Kanada e Skos Nevez.

## Pennadoù kar
* Timbroù Brunswick-Nevez
* Timbroù Kanada
Association sportive de Saint-Étienne Loire

An **Association Sportive de Saint-Étienne Loire**, (**ASSE** pe **A.S. [[Saint-Étienne]]**), a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1919. Abaoe 2004 e c'hoari an ASSE en-dro e Ligue 1.

## Roll loreidi

***[[Kevre ar gampioned UEFA|Kib europa ar c'hluboù kampion]]** : 
**Gourfennad : 1976
**hanter-gourfennad : 1975.
* **[[Kampionad mell-droad Frañs|Kampionad Frañs]]** (**10**) :
**Kampion : 1957, 1964, 1967, 1968, 1969, 1970, 1974, 1975, 1976 ha 1981.
**Beskampion : 1946, 1971 ha 1982.
* **[[Kampionad mell-droad Frañs ligue 2|Kampionad Frañs D2]]** (**4**) :
**Kampion : 1963, 1986 (B), 1999 ha 2004.
**Beskampion : 1938.
* **[[Kampionad mell-droad Frañs Amatour]]** (**4**):
**Kampion : 1956, 1959, 1977 ha 1980.
* **[[Kib mell-droad Bro-C'hall|Kib Bro-C'hall]]** (**6**) : 
**Trec'hour : 1962, 1968, 1970, 1974, 1975 ha 1977.
**Gourfennad : 1960, 1981 ha 1982.
* **[[Kib mell-droad ar C'hevre|Kib ar c'hevre]]** : 
**Hanter-gourfennad : 2004, 2005
***[[Trofe ar Gampioned]]** (**5**) :
**Trec'hour : 1957, 1962, 1967, 1968, 1969.
***[[Kib Charles Drago]]** (**2**) :
**Trec'hour : 1955, 1958.
***[[Kib Gambardella]]** (**3**) :
**Trec'hour : 1963, 1970 ha 1998.
**Gourfennad : 1958, 1964, 1971 ha 1999.
***[[Kampionad Frañs an tribunelloù]]** (**1**)
**Trec'hour 
***Tournamantoù an Hañv**
**Tournamant etrevroadel Evian 1956, 1957 ha 1958)
**Tournamant communauté urbaine de Lille (1979)
**Tournamant Tolosa (1980)

## Skipailh 2009/2010
**Diwallerien**
* 1  Vincent Plante
* 16  Jérémie Janot
* 30  Pape Coulibaly

**Difennerien**
* 2  Cédric Varrault
* 4  Efstáthios Tavlarídis
* 21  Mouhamadou Dabo
* 22  Sylvain Monsoreau
* 28  Yohan Benalouane
* 7  Loïc Perrin

**Kreizerien**
* 7  Dimitri Payet
* 10  Freddy Guarín
* 11  Geoffrey Dernis
* 12  Blaise Matuidi
* 15  Siaka Tiéné
* 17  Rudolphe Douala
* 19  Christophe Landrin
* 26  Moustapha Bayal Sall

**Tagerien**
* 8  Araujo Ilan
* 9  David Gigliotti
* 14  Pascal Feindouno
* 23  Emmanuel Riviere
* 29  Gonzalo Bergessio

### Liammoù diavaez
*  Lec'hienn an AS Saint-Étienne Loire

----
Zwijnaarde

**Zwijnaarde** a zo ur rann eus kumun Gent e Belgia.
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:8000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
  
  bar:1806 text:1806
  bar:1816 text:1816
  bar:1830 text:1830
  bar:1846 text:1846
  bar:1856 text:1856
  bar:1866 text:1866
  bar:1876 text:1876
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1947 text:1947
  bar:1961 text:1961
  bar:1970 text:1970
  bar:1976 text:1976
  bar:1990 text:1990
  bar:2000 text:2000
  bar:2007 text:2007

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1806 from:0 till: 1497
  bar:1816 from:0 till: 1509
  bar:1830 from:0 till: 1802
  bar:1846 from:0 till: 2005
  bar:1856 from:0 till: 1936
  bar:1866 from:0 till: 2044
  bar:1876 from:0 till: 2176
  bar:1880 from:0 till: 2441
  bar:1890 from:0 till: 2766
  bar:1900 from:0 till: 3268
  bar:1910 from:0 till: 3639
  bar:1920 from:0 till: 3522
  bar:1930 from:0 till: 3901
  bar:1947 from:0 till: 4884
  bar:1961 from:0 till: 5566
  bar:1970 from:0 till: 6062
  bar:1976 from:0 till: 6116
  bar:1990 from:0 till: 6885
  bar:2000 from:0 till: 6825
  bar:2007 from:0 till: 6822

PlotData=

  bar:1806 at: 1497 fontsize:s text: 1.497 shift:(-10,5)
  bar:1816 at: 1509 fontsize:S text: 1.509 shift:(-10,5)
  bar:1830 at: 1802 fontsize:S text: 1.802 shift:(-10,5)
  bar:1846 at: 2005 fontsize:S text: 2.005 shift:(-10,5)
  bar:1856 at: 1936 fontsize:S text: 1.936 shift:(-10,5)
  bar:1866 at: 2044 fontsize:S text: 2.044 shift:(-10,5)
  bar:1876 at: 2176 fontsize:S text: 2.176 shift:(-10,5)
  bar:1880 at: 2441 fontsize:S text: 2.441 shift:(-10,5)
  bar:1890 at: 2766 fontsize:S text: 2.766 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 3268 fontsize:S text: 3.268 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 3639 fontsize:S text: 3.639 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 3522 fontsize:S text: 3.522 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 3901 fontsize:S text: 3.901 shift:(-10,5)
  bar:1947 at: 4884 fontsize:S text: 4.884 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 5566 fontsize:S text: 5.566 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 6062 fontsize:S text: 6.062 shift:(-10,5)
  bar:1976 at: 6116 fontsize:S text: 6.116 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 6885 fontsize:S text: 6.885 shift:(-10,5)
  bar:2000 at: 6825 fontsize:S text: 6.825 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 6822 fontsize:S text: 6.822 shift:(-10,5)


Dave: NIS ha kêr Gent - Adalek 1806 betek 1970=niveradeg; 1976, 1990, 2000 ha 2007=niver annezidi d'ar 31 a viz Kerzu
## Tud dibar
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Westerlo

**Westerlo** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Westerlo Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Westerlo.svg|Banniel
Westerlo wapen2.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 55,47 km²
* Poblañs (2022) : 25 308 a dud
* Stankter : 456 den/km²
Ebeul

Un **ebeul** (*ebeulien* el liester), pe un **ebeulez** (*ebeulezed*), a vez graet eus hini bihan ar gazeg. 
* Betek 6 miz e vez graet **eal** anezhañ a-wechoù, hag ivez **bouch**, **pokiol** ha **chemp(ig)**.
* **Ebeul-gourbloaz** a vez graet anezhañ war-lerc'h 12 miz (*yearling* e saozneg).

Douget e vez an ebeul gant e vamm e-pad 11 miz. Buan e vez ganet an ebeulien, aliesoc'h diouzh an noz. 
Gallout a ra an ebeul chom en e sav un eur war-lerc'h ma vez ganet, trotal a-benn un nebeud eurvezhioù, ha galoupat a-benn un devezh. Hir eo e bavioù, ha ne greskont ket kalz : 90% eus o ment o devez pa vez ganet an ebeul.

## Loen all
* Un evn eo an ebeul-koad, a vez graet kazeg-koad, pe "marc'h-koad" anezhañ ivez.

## A bep seurt
### Kenwerzh
Un ebeul a vez gwelet war ar pakadoù ha boestadoù chokolad *[[Poulain]]*, krouet en 1848 gant Victor Auguste Poulain e Blois, e Bro-C'hall.

## Levrlennadur
* Lyons, John and Jennifer J. Denison. *Bringing Up Baby.* Primedia Enthusiast Publications, 2002. ISBN 1-929164-12-2. Doareoù da c'hourdonañ ur gazeg, adalek an deizioù kentañ betek an oad d'e varc'hekaat.
* Miller, Robert M. *Imprint Training of the Newborn Foal.* Western Horseman Books, 2003. ISBN 1-58574-666-5 Displeget ennañ pegen a-bouez eo gourdonañ un ebeul abred.

## Liammoù diavaez
Pau

**Pau** (okitaneg: *Pau*, distaget ['paw]; galleg: *Pau*, distaget ['po]) eo pennlec'h departamant gall ar Pireneoù-Atlantel hiziv. Kêr-benn Bearn eo ivez.

## Istor
Savet e voe ur c'hreñv eno en eil lodenn eus an  pe e deroù an . 

Dont a reas da vezañ kêr-benn Bearn e 1464, e lec'h Ortès.

E 1619 en em savas tud Pau a-enep Loeiz XIII, roue Bro-C'hall, hag en doa aloubet ar gêr. Disklêriañ a reas ar roue gall e voe staget Bearn ha Navarra da Vro-C'hall d'an 20 a viz Here 1620.

Implijet e voe Kastell Pau evel toull-bac'h gant Buanaparte.

## Monumantoù ha traoù heverk
Roet e voe al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor da bPau e 2011.

## Douaroniezh
Da gant kilometr eus ar Meurvor Atlantel emañ Pau ha da 50 km eus an harzoù gant Spagn. 

Treuzet eo gant ar Gave de Pau, un adstêr d'an Adour.

## Treuzdougen
Dre borzh-houarn Pau e c'haller mont da Vourdel, Baiona, Toloza ha Pariz. Liammet eo ar gêr da Doloza ha Baiona gant ar gourhent A64 ha da Vourdel gant ar gourhent A65. Un aerborzh a zo ivez.

E kêr ez eus 13 linenn bus hag ur fundren.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
Tud ganet eno :
* Janed Albret (1528-1572), rouanez Navarra,
* Herri IV (Pau, 1553 - Pariz, 1610), roue Bro C'hall ha roue Navarra,
* Jean-Baptiste Bernadotte (Pau, 1763 - Stockholm, 1844), jeneral gall, roue Sveden,
* Yvon Bourges (1921–2009), politikour
* André Courrèges (1923–2016), gwrier
* Bertrand Cantat (1964), kaner

Tud all :
* Bac'het e voe emir Abd el-Kader e kastell Pau e 1848.
* ar barzh breizhat Lautréamont (1846–1870) a studias eno.

## Gevelliñ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Dave ha notennoù
Timbroù Bergedorf

Emañ kêr Bergedorf e hanternoz Alamagn, nepell eus Hamburg gwechall hag unan eus karterioù ar gêr-se eo bremañ.

Anavezet eo Bergedorf evit bezañ aozet ur servij postel emren adalek 1846 ha bezañ embannet e 1861 ur rummad timbroù. Etre ar 1añ a viz Du 1861 hag an 8 a viz Eost 1867 int bet implijet.

Ardamez Bergedorf zo danvez an tresadenn : hanterenn un erer (arouez Kêr Lübeck) ha hanterenn un tour (aroue Kêr Hamburg). Al lizherennoù LHPA a gaver e pevar korn an timbroù karrezek an holl anezho a dalv "Lübeck Hamburg Post Amt". Du eo an dresadenn atav, moulet war baper melen, glas-mouk, glas… war-bouez an hini 3 schilling a dalvoudegezh, savet e glas war baper damruz.

Tro 12 000 den hepken a veve e Bergedorf e-pad ar prantad ma yeas endro ar velestradurezh postel, rouez ha klasket mat eo an timbroù (war c’holoennoù-lizher dreist-holl)neuze.

E 1867 eo teuzet ofis postel Bergedorf gant hini Hamburg. Adal 1868 e vo implijet timbroù Kengevread Norzh Alamagn hag e 1871 timbroù Alamagn.

## Pennad kar
* Timbroù Kengevread Norzh Alamagn
Toulouse Football Club

An **Toulouse Football Club** a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1970.

## Roll loreidi
* **Kampion Frañs [[Kampionad mell-droad Frañs ligue 2|D2 pe L2]]** : 1982, 2003
* Beskampion Frañs D2 : 1997
* Kib Gambardella : 2005
* 3de kampionad Frañs D1 pe L1: 1986-87, 2006-07
* Hentad Kevre ar Gampioned: 3de tro e 2007-2008 a-enep Liverpool Football Club

## C'hoarierien brudet

## Gourdonerien

## Prezidanted

* 1970-1977 : Lilian Buzzichelli
* 1977-1978 : Yves De Lagarcie
* 1978-Here 1979 : Jean-Jacques Astoux
* Here 1979-1981 : Bernard Garrigues
* 1981-Kerzu 1985 : Daniel Visentin
* Kerzu 1985-Ebrel 1992 : Marcel Delsol
* Ebrel 1992-Mae 1999 : André Labatut
* Mae 1999-2001 : Jacques Rubio
* 2001-... : Olivier Sadran

### Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
*  Lec'hienn harperien
*  Forom an harperien

----
Valenciennes Football Club

Ar **[[Valenciennes]] Football Club** (VA pe VAFC), anvet a-raok Valenciennes Anzin Football Club, a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1913. Ar c'hlub a c'hoari tro-ha-tro e Ligue 1 (abaoe ar c'houlzad 2006-2007) pe e Ligue 2 (abaoe ar c'houlzad 2014-2015).
Roll livadurioù Artemisia Gentileschi

Amañ e vo kavet un dastumad eus oberennoù al livourez italian Artemisia Gentileschi (1593-1653).

## An [[Testamant Kozh]]

Susanna_and_the_Elders_(1610),_Artemisia_Gentileschi.jpg|* [[Suzana hag ar gozhidi]] *(1610)
GENTILESCHI Judith.jpg|*[[Judit]] o tibennañ [[Holofern]]*(1614-20)
Gentileschi_judith1.jpg|*[[Judit gant he matezh (Artemisia Gentileschi, Firenze)|Judit gant he matezh]]*(1618-19)
Giaele e Sisara (ca.1620) - Artemisia Gentileschi (Museum of Fine Arts, Budapest).jpg|*Giaele e Sisara ([[Yael ha Sisra]])*(*c.* 1620)


Artemisa Susanna 1622.jpg|*[[Suzana hag ar gozhidi]] *(1622)
Artemisia Gentileschi Judith Maidservant DIA.jpg|*Judit gant he matezh *(1623-25)
Gentileschi, Artemisia - Lot and his Daughters - 1635-1638.jpg|*Lot hag e verc'hed*(1635-38)
Susanna and the Elders.jpg|*Suzanna hag ar gozhidi*(1649)


## An [[Testamant Nevez]]

Madonna-and-child-Gentileschi.jpg|*Ar Werc'hez gant ar [[Mabig Jezuz]]*(1611-12
Artemisia Gentileschi Mary Magdalene Pitti.jpg|*La Conversione della Maddalena (Distro Madalen)*(*c.*1620)
Nacimiento de San Juan Bautista (Artemisia Gentileschi).jpg|*Ganidigezh Sant Yann Vadezour *(1633-35)
Adorazione_dei_Magi.JPG| *[[Adorazione dei Magi (Gentileschi)|*Azeuladenn ar Rouaned*]]<br>([[1636]]-[[1637|37]])
</gallery>

==Henamzer Roma hag alegoriennoù==
<gallery mode="packed" heights="220px">
Gentileschi Artemisa Danae Sait Louis.jpg|[[Danae (Artemisia Gentileschi)|*Danae*]]<br>([[1612]])
A Gentileschi Allegoria dell'inclinazione.jpg|*Alegorienn an doug*<br>([[1615]]-[[1616|16]])
Artemisia Gentileschi - Sleeping Venus.JPG|*Gwener o kousket*<br>([[1625]]-[[1630|30]])
Gentileschi, Artemisia - Clio - 1632.jpg|*Klio*<br>[[1632]]
</gallery>

==Poltredoù hag [[emboltred]]où==
<gallery mode="packed" heights="220px">
A. Gentileschi Autoritratto.jpg|*Emboltred*<br>(Bloaz dianav)
Artemisia Gentileschi Selfportrait Martyr.jpg|*Emboltred evel merzherez*<br>(*c.* [[1615]])
Artemisia Gentileschi - Self-Portrait as a Lute Player.JPG|*Emboltred evel ludourez*<br>([[1615]]-[[1617|17]])
Artemisia Gentileschi Cleopatra Ferrara.jpg|*Kleopatra*<br>(*c.* [[1620]])
</gallery>
<gallery mode="packed" heights="220px">
St-cecilia.jpg|*Santez Cecilia*<br>(*c.* [[1620]])
Artemisia Gentileschi - 'Saint Catherine of Alexandria', oil on canvas painting, c. 1620, El Paso Museum of Art.jpg|*Santez Katelin Aleksandria*<br>(*c.* [[1620]])
Artemisia Gentileschi Condottiero Bologna.jpg|*Poltred ur gonfaloniere*<br>([[1622]])
Self-portrait_as_the_Allegory_of_Painting_by_Artemisia_Gentileschi.jpg|*Emboltredevel alegorienn al livañ''(1638-39)
Paul Limbos

**Paul Limbos** a zo bet ganet d'an 6 a viz Gouere 1914.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Div wezh e voe ezel eus skipailh Belgia en Olimpiadoù echedoù.

Kampion echedoù Belgia e Merksem (a-gevred gant Jozef Gobert ha Robert Lemaire) e 1955, e Heist e 1961 hag e Gent e 1963.
## Ur bartienn a-enep da [[Humphrey Bogart]] e [[Republik Demokratel Kongo|Kongo Belgiat]], 1951
* Limbos/Bogart

## Liamm divaez
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
Ester hag Assuerus

***Ester hag Assuerus*** (*Ester e Assuero* en italianeg, *Esther before Ahasuerus* e saozneg) zo anv un eoullivadur 208 x 273 cm graet gant al livourez italian Artemisia Gentileschi etre 1628 ha 1635. Emañ an oberenn er Metropolitan Museum of Art e New York.
Flemmerezh

Ar flemmerezh a zo un doare displegañ, ha drezañ e lavar un den ar c'hontrol eus pezh a soñj, en ur leusker e selaouerien da gompren pegen pell emañ pezh a lavar diouzh pezh a soñ e gwirionez. 

El lennegezh e lavarer eo an arz da c'hoapaat un den pe un dra bennak, a-benn lakaat ul lenner, pe selaouer pe gengaozeer, da eilgeriañ pe eilober. Gant ar flemmerezh e vez diskuliet pe flemmet tud pe traoù a zisplij d'ar flemmer. Alies e vez meulet betek re, evit goapaat. Neuze e vez lakaet al lennerien da vezañ war evezh, d'en em soñjal, da vont a-du gant ar flemmer.

## Flemmerezh sokratek

Gant ar flemmerezh sokratek e klask ar prederour ober van da chom hep gouzout ( an dic'houzouta vez graet eus se) evit lakaat war-wel tu gwan doare-soñjal un den all, hag e ziskouez dezhañ.

## Liammoù
*''De l’ironie, Enjeux critiques pour la modernité'', Sébastien Rongier, éd. Klincksieck

*Office québécois de la langue française
Alfons Franck

**Alfons Franck** a zo ur mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Ezel e voe eus skipailh Belgia en Olimpiadoù echedoù.

Kampion echedoù Belgia e Blankenberge e 1958.

## Ur bartienn a-enep da Ingemar Johansson
* Alfons Franck a-enep da Ingemar Johansson

## Liamm divaez
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
Marcel Barzin

**Marcel Barzin** a zo bet ganet d'ar 25 a viz Here 1891 e Dinant (Belgia) ha marvet d'an 31 a viz Kerzu 1980 e Brusel (Belgia).

Prederour, Doktor war ar Brederouriezh hag al Lizhiri, kelennour skol-veur, politikour, senedour Arondisamant Brusel ha mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Bet eo bet kadoriad eus Kevre Belgiat an Echedoù.

Kampion echedoù Belgia e 1931 e Brusel.
Spilhennig

**Ar spilhennig** a reer eus ur spilhenn-arouez da lakaat ouzh ur pezh dilhad da ziskouez d'an dud e ouzer komz brezhoneg.
E kreiz ar bloaz 2007 e voe skignet ha roet digoust e Breizh gant Ofis ar Brezhoneg diwar awen ha skouer Kembre, ma 'z eus bet fardet ivez un doare spilhenn eus ar seurt evit an dud hag a oar mont e kembraeg. 
Kavout a rae da dud Ofis ar Brezhoneg e oa gortozet gant ur bern brezhonegerien pa oa ezhomm eus ur merk da ziskouez implij pemdeziek ar yezh, rak hiziv an deiz ez eus tremen 200&nbsp;000 a dud a embann e komzont brezhoneg. 
Hervez Visant Roue, anezhañ penn an Ajañs Diorren en Ofis ar Brezhoneg, ec'h eo tres ar wagenn a weler war ar spilhennig arouez diorroadur ar brezhoneg er gevredigezh koulz ha hini ul lagadig a c'hell skeiñ ouzh an danvez kendivizer brezhoneger.
Pemzek mil spilhennig a voe fardet er c'hentañ tro, ha kement a verzh o deus graet ma voe ret fardañ reoù all e 2008.

## Liammoù diavaez
* Ofis ar Brezhoneg
* «&nbsp;Spilhennig&nbsp;» : merk ar vrezhonegerien
* Pelec’h kavout ar Spilhennig
Frits Van Seters

**Frits Van Seters** a zo bet ganet d'an 8 a viz Gwenholon 1913 e Nijmegen (Izelvroioù) ha marvet d'ar 27 a viz Kerzu 1976.

Dont a reas da chom e Belgia e 1924.

Skrivagnour echedoù ha mestrc'hoarier echedoù izelvroat.

C'hoari a rae e Kelc'h Roueel Echedoù Brusel.

Kampion Kevredigezh Echedoù Belgia e voe seizh gwezh, e Gent e 1940, e Brusel e 1942, e 1949 hag e 1959, en Antwerpen e 1965, e Brusel e 1966, en Ostende e 1967 hag e Gent e 1970.

Kampion Belgia partiennoù fonnapl e 1954.

Berzh a reas e meur a dournamant: Hastings, Margate, Pariz ha Bewerwijk.

C'hoari a reas e skipailh Belgia en Olimpiadoù echedoù e Skopje (1972), Nisa (1974) hag Haifa (1976).

## Oberennoù skrivet

* Frits Van Seters, *Les échecs* ;
* Frits Van Seters, *Le Guide Marabout des Echecs*, Embannadurioù Marabout, Verviers, 1972 ;
* Frits Van Seters, *Le jeu d'échecs, manuel du débutant*, 1945, 187 pp. ;
* Frits Van Seters, *Les Olympiades des Echecs 1927-1974: 100 grandes parties expliquées aux amateurs*, Embannadurioù Marabout, Verviers.

## Liamm diavaez
* E c'hoari e Chessgames
Timbroù Allenstein

Ur geoded eus reter Europa eo Allenstein, bet en Alamagn gwechall, e Polonia abaoe 1945.

E 1920 ez eus aozet ur boblvouezhiadeg evit anavezout respont ar bobl d’ar goulenn bezañ staget ouzh Prusia ar Reter pe ouzh Polonia. Evit brudañ ar votadeg e oa bet lakaet e gwerzh timbroù dreistmoulet a-ratozh gant ar velestradurezh alaman, adalek an 13 a viz Ebrel.

Daou rummad a 14 timbr zo moulet, etre 5 Pfennig ha 3 Mark an dalvoudegezh pep hini anezho. Pa lenner **PLÉBISCITE / OLSZTYN / ALLENSTEIN** war ur rummad ez eo hiroc’h an eil : **TRAITÉ / DE / VERSAILLES / ART. 94 et 95** gant anv poellgor ar boblvouezhiadeg. Ar galleg eo zo implijet o vezañ m’eo yezh ofisiel Unvaniezh Postoù ar Bed.
 
362 209 mouezh (97.8%) a sav a-du, d’an 11 a viz Gouere, evit bezañ staget ouzh Alamagn ha 7 980 (2.2%) evit Polonia. N’heller mui implij an timbroù adal an 20 a viz Eost.

E fin an Eil Brezel-bed, pa vo treset en-dro bevennoù Polonia e vo tennet Prusia ar Reter ha tiriad Allenstein diouzh Alamagn, ha skarzhet an darn vrasañ eus an annezidi gant ar velestradurezh poloniat. Anvet eo Olsztyn kêr Allenstein bremañ.

## Pennad kar
*Allenstein (Olsztyn)
Fede Galizia

**Fede Galizia** (1578 - 1630) a oa ul livourez italian eus ar , brudet he naturioù diflach. 

## Buhez
**Fede Gallizi**, anavezet evel **Galizia**, a oa ganet e Milano en 1578. He zad, Nunzio Galizia, a oa livour taolennoùigoù, a oa deuet da Vilano eus Trento. Gantañ e teskas Fede (pe "feiz" e brezhoneg) arz al liverezh. Da zaouzek vloaz e oa brudet a-walc'h evel arzourez evit bout meneget gant Gian Paolo Lomazzo, ul livour hag arzvarnour hag a oa kamarad d'he zad hag a skrivas: "Emañ ar plac'h-mañ oc'h en em ouestlañ da zreveziñ ar pep gwellañ eus hon arz."

Fede ne voe ket dimezet, met berzh a reas en he micher. E 1630 e varvas diwar ar vosenn a rae he reuz e Milano.

## Notennoù ha daveennoù

## Levrlennadur
* Ilya Sandra Perlingieri, *Sofonisba Anguissola,*, Rizzoli International, 1992 ISBN 978-0-8478-1544-9 on Questia
*Chadwick, Whitney, *Women, Art, and Society,* Thames and Hudson, London, 1990 ISBN 978-0-500-20354-5
*Harris, Anne Sutherland and Linda Nochlin, *Women Artists: 1550-1950*, Mirdi an Arzoù kontelezh Los Angeles, Knopf, New York, 1976 ISBN 978-0-394-41169-9
Boruch Dyner

**Boruch Dyner** (kemm a reas e anv-bihan da *Israel* pa emvroas en Israel) a zo bet ganet d'ar 27 a viz Gwenholon 1903 ha marvet d'an 13 a viz C'hwevrer 1979.

Mestrc'hoarier echedoù poloniat hag israelian.

Kampion Kevredigezh Echedoù Belgia e voe e Brusel e 1932 (a-gevred gant Victor Soultanbeieff), e Brusel e 1933 hag en Antwerpen e 1935.

Seizhvet e voe e Kampionad Kevredigezh Echedoù Belgia e Brusel e 1937.

C'hwec'hvet e voe e tournamant Oostende e 1936 hag eizhvet e tournamant Oostende e 1937.

## Liamm diavaez
* Paul Keres a-enep da Voruch Dyner, Oostende, 1937
* Boruch Dyner a-enep da Rudy Blumenfeld, Haifa/Tel-Aviv, 1958
Judith Gutiérrez

**Judith Gutiérrez** (Babahoyo, Ecuador,1927 - Guadalajara, Jalisco, Mec'hiko, 2003) zo un arzourez he deus labouret en Ecuador ha Mec'hiko.
Tokio Hotel

**Tokio Hotel** a zo ur strollad sonerien rock alaman en deus graet berzh bras, en o bro c'henidik da gentañ (ouzhpenn 3 milion a bladennoù gwerzhet), koulz hag en Europa a-bezh hag e SUA, e 2006.

Tokio Hotel en deus dibabet an anv-se peogwir e plije kalz da Vill, Tom, Gustav ha Georg ar gêr vras hag e klaskent un anv ne sonfe ket alamanek. Liammet eo o anv ivez ouzh o c'hoant da veajiñ. Tokyo zo ur gêr-benn binvidik ha plijus evito.

Bill a skriv ar c'hanaouennoù e-unan. Ar re all a ra war-dro ar sonerezh. E-barzh e ganaouennoù, Tokio Hotel a gomz eus o freder en un doare frank.

Bill ha Tom Kaulitz 'zo gevelled ha ganet int bet d'ar 1, a viz Gwengolo 1989. 
Gustav 'zo ganet d'an 8 a viz Gwengolo 1988. 
Georg 'zo ganet d'an 31 a viz Meurzh 1987. 

## Pladennoù
* Schrei (2005)
* Zimmer 483 (2007)
* Scream (2007)
* Humanoid (2009)
* Kings of Suburbia (2014)
* Dream Machine (2017)
Somalia

**Somalia** (*Soomaaliya* e somalieg), ent-hir **Republik Kevreadel Somalia**, zo ur vro eus Korn Afrika e reter ar c’hevandir-se. En-dro dezhi emañ Djibouti er gwalarn, Etiopia er c’hornôg, Kenya er mervent, gant Meurvor Indez er reter ha Pleg-mor Aden en hanternoz. 

En amzer an trevadennerezh e oa ar su, Somalia italian, etre daouarn Italia hag an norzh, Somaliland, etre krabanoù Breizh-Veur. Dont a reas Somalia (italian) da vezañ dizalc’h d’ar 1añ a viz Gouere 1960. D’an deiz-se ivez e voe unanet gant Somaliland, a oa o paouez gounit he dizalc’hted d’ar 26 a viz Mezheven 1960. 

Stad Somalia hiziv zo gwall vresk he galloud. Evit gwir n’eus anezhi nemet war baper : anavezet eo ar gouarnamant en estrenvro, met n’en deus tamm krog ebet war lodennoù bras eus ar vro.

E meur a gorn emañ ar galloud etre daouarn gouarnamantoù lec’hel : Puntland, Maakhir, Galmudug, ha Joubaland a anzav dreistbeli ar gouarnamant kreiz, hogen Somaliland he deus embannet e oa distag bremañ diouzh Somalia. 

 
Er c’hreisteiz eo gwan mestroni ar gouarnamant war ar vro e gwirionez, ha strolladoù armet a bep seurt a vez o’n em gannañ da astenn o galloud, abaoe dibenn ar bloavezhioù 1980 hag abaoe m’eo bet diskaret ar prezidant kozh Maxamed Siyaad Barre e 1991.

E dibenn 2006 e oa bet aloubet ar vro gant arme Etiopia evit adsevel an urzh hag ar peoc’h, met kenderc’hel a ra an emgannoù er vro, bet aloubet gant hec’h amezegez vras.

## Skeudennoù

Laas_Geel_rock.jpg|groc'hioù Laas Geel
Sambalaxx.jpg|ur c'hañval,menezioù Ogo
Gondereshe2008.jpg|Gondershe
Mogadishu_city_centre_-_1960s.jpg|kreiz-kêr Muqdisho
Sophie Gengembre Anderson

**Sophie Gengembre Anderson** zo un arzourez saoz, ganet e Pariz e 1823 ha marvet e Falmouth, e Kernev-Veur, d'an 10 a viz Meurzh 1903. Livet he deus merc'hed ha bugale, ha meneg a vez graet eus hec'h anv e-touez ar rakrafaelourien.

Merc'h eoa d'un tisavour parizian, Charles Antoine Colomb Gengembre, ha Saozez e oa he mamm, Hubert hec'h anv plac'h yaouank. Daremprediñ arzourien a rae an tad. E 1843 e studias an tresañ ur pennadig gant Charles Auguste Steuben e Pariz.

Pa oa 6 vloaz ez eas an tiegezh kuit eus Pariz, etre 1829 ha 1843.
Pa darzhas Dispac'h 1848 ez eas an tiegezh kuit eus Bro-C'hall, da vont da SUA. E Cincinnati (Ohio) edont o chom, ha goude e Manchester (Pennsylvania), ma reas anaoudegezh gant al livour saoz Walter Anderson a zimezas dezhi.

Mervel a reas en he zi e Falmouth e 1903.

## Oberennoù

Image:Anderson Sophie The Time Of The Lilacs.jpg|*Amzer al lireu*
Image:Anderson Sophie Portrait Of Young Girl.jpg|*Poltred ur Plac'h yaouank*
Image:Anderson Sophie Young Girl Fixing Her Hair.jpg|*Plac'h yaouank o kempenn he blev*
Image:SophieAndersonBirdsong.jpg|*Birdsong*
Image:SophieAndersonTheHeadOfANymph.jpg|*Penn un nimfenn*
Image:SophieAnderson_TheTurtleDoveSmall.jpg|*The Turtle Dove Small* (An Durzhunell)
Image:Anderson Sophie Shepherd Piper 1881.jpg|* Bugul Fleüter* (1881)
Image:SophieAndersonTakethefairfaceofWoman.jpg|*Take the Fair Face of Woman*
Image:Sophie_Anderson_Elaineor_(The_Lily_Maid_of_Astolat)_1870.jpg|*Elaineor, The Lily Maid of Astolat*
Image:Anderson Sophie Christmas Time Heres The Gobbler.jpg|*Christmas Time Heres The Gobbler*
Image:Sophie Gengembre Anderson Love in a mist.jpg|*Love In a Mist* (Karantez er vrumenn)
Image:Anderson Sophie Ready For The Ball.jpg|*Ready For The Ball* (Prest da vont d'an dañsadeg)

Sophie Gengembre Anderson - Her Favorite Pets.jpg|*He loen muiañ karet *
Sophie Gengembre Anderson - An Autumn Princess.jpg|*An Autumn Princess*
Anderson Sophie Christmas Time Heres The Gobbler.jpg|*Christmas Time Heres The Gobbler*
Sophie Gengembre Anderson - Picking Honeysuckle.jpg|*O kutuilh gwezvoud*
SophieAndersonBirdsong.jpg|*Kan an evn*
Sophie Gengembre Anderson - Capri Girl with Flowers.jpg|*Capri Girl with Flowers*
Sophie Gengembre Anderson - Far Away Thoughts.jpg|*Far Away Thoughts.jpg*



## Liammoù diavaez
Louarn

Al **louarn**, *Vulpes vulpes* an anv skiantel anezhañ, zo ur bronneg kigdebrer damhañval ouzh ur c'hi hag a vev war ar maez, hag e kêr bremañ a-wechoù.

Bevañ a ra diwar loened bihan evel logod ha konifled, ha yer pa c'hall.

Al louarn rous eo ar spesad a vev e Breizh.
* **Lern** eo liester louarn.
* **[[Alan]]**, pe **Alanig** (aliesoc'h), eo an anv a vez graet anezhañ ivez.

Louarnklopenn.jpg|Klopenn ul louarn

## Spesadoù
Al lern gwir eo ar spesadoù rummataet er genad *[[Vulpes]]*.

Ouzhpenn d'ar re-se ez eus kieged all a vez graet « louarn » anezho.
* Louarn an Inizi (*Urocyon littoralis*)
* louarn gris (*Urocyon cinereoargenteus*)
* louarn skouarn verr (*Atelocynus microtis*)
* louarn debrer-kranked (*Cerdocyon thous*)
* louarn skouarnek (*Otocyon megalotis*)
* lern ar genad *[[Pseudalopex]]*

## El lennegezh
* Anv zo eus al louarn e fablennoù Aisopos, andon awen Jean de La Fontaine evit e fablennoù er .
* Gwelet eo al loen evel un den er *[[Roman de Renart]]*, romant gallek ar Grennamzer.
* E gavout a reer e *[[Pinocchio]]*, romant Carlo Collodi.
* E-barzh *[[Ar Priñs Bihan]]*, gant Antoine de Saint-Exupéry, e kelenn ul louarn d'an haroz talvoudegezh wir an traoù, ha da gentañ ar mignoniaj.
* « Zorro » ("louarn" e spagnoleg) a vez graet eus ur justisour masklet e Kalifornia an , kent an aloubadeg stadunanat, hervez ur romant ha filmoù brudet.

## Lavaroù
### Troioù-lavar
* *Bezañ fin evel ul louarn*.
* *Bezañ finoc'h eget kaoc'h-louarn* : bezañ eus ar re finañ.
* *Bezañ mezhek (pinous, toutek) evel ul louarn tapet (louzet) gant ur yar*.
* *Ober skol-louarn. Mont d’ar skol gant al louarn. C’hoari troig al louarn* : mont da c'hoari pe da bourmen e-lec'h mont d'ar skol.
* *Mont e-barzh genoù al louarn* : en em deurel el lousañ kudenn.
* *Mont eus ti al louarn da di ar bleiz* : bezañ en ur gudenn lousoc'h c'hoazh.
* *C’hoari lostig al louarn* : c'hoari kerzhout an eil a-drek egile, krog an eil e divskoaz pe e chupenn egile, evel pa vije e lost ul louarn.
* *Mont gant al louarn* : bezañ debret gantañ, pa gomzer eus yar pe gilhog.
* *Pentañ lern (d'an dud)* : kontañ gevier bras.
### Divinadell
* *Petra a ra al louarn pa en devez kac'het war [[Menez Are]] ? Serriñ e [[revr]] ha mont adarre*. TBP 3/333
### Krennlavaroù
* *Da louarn kousket ne zeu tamm boued*.
* *Daou louarn kamm a zo trec’h da unan eeun* (pe *a ra bec'h da unan eeun*).
* *Evit pakañ louarn pe [[gad]] Eo ret sevel mintin mat*.

## Loened all
* al louarn-mor (*Alopias vulpinus*) zo ur pesk kar d'ar rinkin.

## Plant
* Lost-louarn : anv meur a blantenn disheñvel.
Yer

**Yer** eo liester yar. Gallout a ra bezañ ivez :
* Ъ, ul lizherenn eus al lizherenneg kirillek
* Yer, ur gêr e Kameroun
* *[[Yer Blues]]*, ur ganaouenn eus ar Beatles skrivet gant John Lennon
* YER, kod ISO 4217 rial Yemen, ur moneiz
Victor Soultanbeieff

**Victor Ivanovich Soultanbeieff ** a zo bet ganet e 1895 e Rusia ha marvet e 1972.

Mestrc'hoarier echedoù rusian eo.

E wellañ renk Elo a voe 2370.

Kampion Kevredigezh Echedoù Belgia e voe e Brusel e 1932 (a-gevred gant Boruch Dyner), e Liège e 1934 hag e Brusel e 1943.

## Div bartienn
* Victor Ivanovich Soultanbeieff a-enep da Vorodin ;
* Sultan Khan a-enep da Victor Ivanovich Soultanbeieff, Tournamant etrebroadel Liège, 1930.
1 d4 Mf6

2 Mf3 b6

3 c4 e6

4 g3 Fb7

5 Fg2 Fb4+

6 Fd2 Fxd2+

7 Mbxd2 0-0

8 0-0 c5

9 Dc2 Mc6

10 dxc5 bxc5

11 e4 Dc7

12 Tfe1 d6

13 Tac1 h6

14 a3 Md7!

15 Dc3 a5!

16 Mh4 g5

17 De3! Dd8!

18 Mf3 De7

19 h3 Tab8!

20 b3 Fa8!

21 Mb1 Mde5!

22 a4? Mxf3+

23 Fxf3 Md4

24 Fd1 f5!

25 exf5 Txf5

26 Tc3 Tbf8

27 Tf1 Tf3!

28 Fxf3 TXf3 
 
Dilezel a ra ar re wenn.

## Levr
* Helmut Wieteck, *Michail Tschigorin und die russische Schachschule*, 2004.
Daniel Johnston

**Daniel Johnston** a zo ur c'haner eus ar Stadoù Unanet.

## Pladennrolladur

* *Songs of Pain* (Stress Records, 1980) Kassette
* *The What of Whom* (Stress Records, 1982) Kassette
* *Don't Be Scared* (Stress Records, 1982) Kassette
* *More Songs of Pain* (Stress Records, 1983) Kassette
* *Yip Jump Music* (Stress Records, 1983) Kassette
* *Hi, How Are You* (Stress Records, 1983) Kassette
* *The Lost Recordings* (Stress Records, 1983) Kassette
* *The Lost Recordings II* (Stress Records, 1983) Kassette
* *Retired Boxer* (Stress Records, 1984) Kassette
* *Respect* (Stress Records, 1985) Kassette, 10"
* *Continued Story* (Stress Records, 1985) Kassette, with Texas Instruments
* *Merry Christmas* (Stress Records, 1988) Kassette
* *New York, CBGBs 04/22/88* (Bootleg Tape, 1988)
* *It's Spooky* (50 Skidillion Watts, 1989), with Jad Fair
* *Continued Story/Hi, how are you?* (Homestead, 1989)
* *Yip/Jump Music* (Homestead, 1989)
* *Live at South by Southwest* (Stress Records, 1990) Kassette
* *1990* (Shimmy Disc, 1990)
* *Artistic Vice* (Shimmy Disc, 1991)
* *Please Don't Feed The Ego* (Eternal Yip Eye Music, 1994)
* *Fun* (Atlantic, 1994)
* *Hyperjinx Tricycle* (Important Records, 2000), with Ron English and Jack Medicine
* *Rejected Unknown* (Gammon Records, 2001)
Ælfwald Sussex

**Ælfwald Sussex** a voe roue Sussex asambles gant Ealdwulf hag Oslac e fin an . Test ur garta Ealdwulf e voe e 765 dindan anv *Ælhuuald rex*. hag unan arall sinet gant Offa Merciae 772 dindan anv *Ælbuuald dux*. Goude re Oswald hag Osmund edo e anv, met a-raok hini Oslac.

## Daveoù
*Flaherty, W. E. *The Annals of England: An Epitome of English History*. London, 1876.
*Kelly, S. E. "Kings of the South Saxons". *[[Oxford Dictionary of National Biography]]*. Retrieved September 4, 2007.

## Notenn
Oswald Sussex

**Oswald Sussex** a voe Ealdorman Sussex asambles gant Osmund, Aelfwald hag Oslac.Test ur garta sinet gant Offa Mercia e voe e 772 dindan anv *Osuualdus dux Suðsax* https://web.archive.org/web/20081011044357/http://www.anglo-saxons.net/hwaet/?do=seek&query=S+108. Uheloc'h edo e anv eget hini Osmund, Ælfwald, hag Oslac, ar pezh a zamveneg e oa uheloc'h e renk. Posupl eo e oant rouaned Sussex aet da ealdormen goude aloudabeg ar vro gant Offa.
Gráinne

**Gráinne** (distaget [ˈgrɒːnʲə]) a oa merc’h an tiern Cormac mac Airt e gwengelouriezh Iwerzhon.

He zad en doa he dimezet da Fionn mac Cumhail, ur brezelour kozh, met magañ a reas karantez diouzhtu ouzh ur paotr yaouank anvet Diarmuid, pa welas anezhañ en o eured. Strobinellet e voe ar paotr ganti, evito da vont kuit a-gevret. Tec’hout a rejont dirak Fionn, e-pad pell, skoazellet gant Óengus Óg, leztad Diarmuid.

A-benn ar fin e voe pardonet dezho gant Fionn, war-lerc’h ma vije bet Aengus Óg oc’h erbediñ evito. En em ziazezañ a reas ar c’houblad e Ciarraí ha pemp a vugale o devoe. 

Istor Gráinne ha Diarmuid zo ur skouer eus an istorioù karantez etre tri, paotr yaouank, plac’h yaouank ha den kozh, a gaver alies e mitologiezh Iwerzhon. Heñvel eo ouzh steuenn istor Deirdre, gant Naoise ha Conchobar. An tem-se a gaver ivez e broioù keltiek all, evel en istor Tristan, Izold hag ar Roue Marc'h eus Kernev-Veur, pe c’hoazh gant istor brudet Lañselod, Gwenivar hag ar Roue Arzhur.

## Levrlennadur
Helmut Schumacher

**Helmut Schumacher** a zo ganet e 1931.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Ezel e voe eus skipailh Belgia en Olimpiadoù echedoù e Malta e 1981.

Kampion echedoù Belgia ha Kampion Kevre Belgia e Spa e 1969, ar c'hoarier kentañ eus kantonioù Reter Belgia o tapout an titl.

E renk Elo a oa 2087 e miz Gouhere 1987.

## Ur bartienn a-enep da Norbert Coenen
* Helmut Schumacher a-enep da Norbert Coenen .

## Liammoù divaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
Asian Dub Foundation

Ar **Asian Dub Foundation** zo ur strollad sonerezh elektronek "alternative" breizhveuriat. Mesket 'vez ganto dub, hip hop, drum n' bass ha ragga.

Aozet eo ar strollad sonerezh-mañ d'un doare ispisial: e-pad o sonadegoù e vezont galvet e-giz *Asian Dub Foundation* , hag e teu holl izili ar strollad da c'hoari. Padal pa vezont galvet e-giz *Asian Dub Foundation Sound System* ne vez nemet an DJ o c'hoari ur son bennak hag un pe daou MC oc'h ober rap warnañ.
Ober areont war-dro an *Asian Dub Foundation Education* (ADFED) e Londrez gant ar pal e c'helfe an holl krouiñ sonerezh digoust a-drugarez da stajoù, 10 miz dre-vras. Bez eus deus an dra-mañ e Amsterdam ivez, hag a zo bet krouet gant ur skoliad.

## Buhezskrid
Krouet eo bet ar strollad e 1993 war-lec'h diskouezhadenn ar film-diell Identical Beat, filmet er Farringdon Community Music House e Londrez e lec'h ma veze desket d'ar vugale azianed diazezoù ar sonerezh e-barzh stalioù labour ispisial. An tud e karg,Aniruddha Das, John Pandit anavezet e-giz DJ hag unan deus o studierien, Deeder Zaman 14 bloaz kaner rap deus bro Bengal a sav ur *sound system* anvet *Asian Dub Foundation*. Goude se eo bet adanvet ar staliou labour *Asian Dub Foundation Education*

Pep hini a grou e pseudo. Ar c'hoarier gitar bout/klaouer Das a teu da vezañ Dr.Das, Pandit a teu da vezañ Pandit G ha Zaman a teu da vezañ Master D-diroiñ a reont tamm ha tamm e giz ur strollad gant startijenn. Goude se e kavont ur c'hoarier guitar,Steve Chandra Savale, krouer an Higher Intelligence Agency, c'hoari a ra gitar en ur implij un doare ispisial "an distenadur" (un efed implijet alies gant ar c'hoarierien gitar elektronek), hag o c'hoari gant ur gontell, deus aze e teu e lezanv Chandrasonic.

O sonerezh a za deus ar punk da sonerezh hengounel bengalia. Anavezet eo ar strollad Asian Dub Foundation evit bezañ a-enep ar gouennelouriezh hag evit o mennozhioù politikel.

Goude ur sonadeg diwezhañ e 2000 e kuitañ Deeder Zaman. Er strollad e oa abaoe e 14 bloaz ha c'hoant en doa da weladenniñ ha dizoleiñ doareoù nevez da vevañ.

Tro dro 2001 eo bet skignet gant Chandrasonic ur film anvet *La Haine* goude manifestadegoù hag emganoù gouenelour e Breizh Veur.

E 2002 Deeder a grou gant Trevor Boucaud (taboulinour an African Head Charge) Rebel Uprising. Diwezhatoc'h e erru Ar gitarour bout Dennis Rootical da c'hoari ganto.

E 2007 eo deuet er maez ur best of anvet "Time Freeze 1995 / 2007".
Mar (disheñvelout)

**Mar** zo ur ger a gaver e brezhoneg hag e yezhoù all.

## Yezhoù keltiek
* E gouezeleg : kontelezh Mar e Bro-Skos
### Mar e brezhoneg :
# un anv-kadarn a dalvez douetañs pe dañjer. Kavet e vez e gerioù zo (*arvar, marteze*) pe e troiennoù zo : *hep mar*, *war var*, *en entremar*. Sellet ouzh ar pennadoù **[[mar]]** (prederouriezh) ha ***' war wikiriadur
# [[stagell isurzhiañ]] ar martezeañ, gwelout ***'
# ur rakger disteraat (marboan, marsoñj) pe greñvaat (marnaon). An eil rakger a c'hell bezañ ar wrizienn hengeltiek : sellet a-is.
# anv ur spesad gwez, *Sorbus aucuparia*, sellet ouzh mar (gwez). *Gwezenn-var* hag ar furm unan *marenn* a vez lavaret ivez.

## Yezhoù iberek
Er yezhoù iberek (kastilhaneg, katalaneg ha portugaleg) e talvez kement ha mor.
Ma karer kavout ul listenn eus anvioù morioù ar bed e spagnoleg e vo kavet amañ : :es:Anexo:Lista de los mares del mundo (situación)

Evel-just e vo kavet e kalz lec'hanvioù evel :
# Lloret de Mar (Katalonia ha Spagn)
# Lucila del Mar en Arc'hantina
# Mar del Plata, en Arc'hantina
# Mar Vermelho, kumun e Brazil
# Miramar (Tal-ar-Mor), karter ar binvideien e La Habana (Kuba)
# Oropesa del Mar en Spagn
# Pinamar, en Arc'hantina
# Premiá de Mar, e proviñs Barcelona e Katalonia
# Roquetas de Mar
# Serra do Mar : aradennad venezioù war aodoù Su Brazil
# Santa Clara del Mar en Arc'hantina
# Santa María del Mar, un iliz c'hotek e Barcelona
# Santillana del Mar, e Spagn e Cantabria
# Valeria del Mar en Arc'hantina
# Viña del Mar (Chile)

Mennegomp ivez :
- María del Mar, un anv-bihan,
- MAR: *Movimiento de Acción Revolucionaria*, e Mec'hiko.

## A bep seurt
* Ar marateg hervez ar c'hod ISO 639-2