Rachel Carson

**Rachel Louise Carson** (Springdale, Pennsylvania, 27 a viz Mae 1907 – Silver Spring, Maryland, 14 a viz Ebrel 1964) a oa ur vevoniourez-vor, ur skrivagnerez stadunanat hag ur stourmerez evit gwareziñ an natur.

En *U. S. Bureau of Fisheries* ("Ofis Stadunanat ar Peskerezh") e voulc'has he respet evel bevoniourez-vor kent mont da skrivagnerez leun-amzer er bloavezhioù 1950. E 1951 e c'hounezas an *National Book Award* ("Priz Broadel al Levrioù") a-drugarez d'he levr *The Sea Around Us* ("Ar mor tro-dro dimp"). Dre se e c'hallas lakaat adembann he levr kentañ, *Under The Sea Wind* ("Edan avel ar mor", 1941) e 1952, hag e 1955 e teuas *The Edge of the Sea* ("Ribl ar mor") a-zindan ar wask, ar pezh a savas un drilogiezh a ziskulie buhez ar morioù eus o strad d'o gorre hag a reas berzh bras.

E dibenn an dekvloaziad e troas R. Carson war-du gwareziñ an natur, dreist-holl a-fet kudennoù e soñje dezhi a c'hoarveze an abeg d'an diastuzerioù. Diwar he arselladennoù e skrivas he levr *Silent Spring* ("Nevezamzer didrouz", 1962) hag a zigoras daoulagad kalz tud en SUA war kudennoù an endro. Sevel kreñv enep al levr a eure kompagnunezhioù ar gimiezh, hogen kemmet e voe politikerezh SUA betek berzañ an DDT (DigloroDifenylTrikloroetan, C14H9Cl15) ha diastuzerioù all en holl Stadoù e dibenn ar bloavezhioù 1960. Berzet e voe ivez er braz eus Stadoù ar bed e-kerzh ar bloavezhioù 1970 ha 1980 (Norvegia ha Sveden e 1970, ar Rouantelezh-Unanet e 1984). Ouzhpenn d'ar fiñvadenn bolitikel-se, *Silent Spring* a vroudas luskadoù poblek a-du gant gwarez an endro, betek ma vefe diazezet an *U. S. Environmental Agency* ("Amsez Stadunanat an Endro") e 1970.

## Buhez
E Springdale, Pennsylvania, e voe ganet Rachel Louise Carson d'ar 27 a viz Mae 1907, merc'h da Robert Warden Carson, ur gwerzher kretadurezh, ha Maria Frazier McLean, a vroudas he merc'h da garout an natur dre ergerzhout tachenn vras (26 hektar) an atant ma vevent.

Goude en devout desket lenn e lonkas Rachel kalz levrioù kent kregiñ da skrivañ he-unan adalek he 8 vloaz. E 1918, d'an oad a 11 vloaz, e skrivas un istor anvet *A Battle in the Clouds* ("Un emgann er c'hoabr") a voe embannet e *St. Nicholas*, ur gelaouenn evit ar skrivagnerien ha skrivagnerezed yaouank. Meur a istor all ganti a voe embannet, peadra d'he bountañ muioc'h c'hoazh war-du ar skrivañ. Kenderc'hel da lenn a eure evelato, istorioù hag a denn d'an natur peurliesañ, ha d'ar mor pergen (Joseph Conrad, Herman Melville, Robert Louis Stevenson a-douez skrivagnerien all).

Goude echuet e studi en eil derez e 1925 e penn he c'hlasad a 44 skoliadez he devoe ur yalc'had evit mont da Skol-veur Pennsylvania evit ar Maouezed (*Pennsylvania College for Women*, PCFW) e Pittsburgh, ma voe deroet dezhi he aotreegezh *magna cum laude* ("gant meuleudi vras") war ar vevoniezh hag ar saozneg e 1929. En hañv ar bloaz-se e voe degemeret er *Woods Hole Marine Biological Laboratory* (MBL) e Skol-veur Chicago, ha gant harp he c'helennerez war ar vevoniezh er PCFW e voe degemeret ivez er Skol-veur Johns Hopkins evit studiañ al loenoniezh.

E 1930 e c'hallas Rachel L. Carson bezañ skoazellerez e labourva genetik an doktor bevoniour Raymond Pearl (1879-1940), unan eus diazezerien ar vevc'herontologiezh (studi ar c'hoshaat), evit paeañ he mizoù-studi. Ur *master* e loenoniezh a dapas e 1932. Kenderc'hel a reas da labourat e Skol-veur Johns Hopkins davit un doktorelezh betek 1934, ar bloaz ma voe ret dezhi kuitaat ar skol-veur ha mont da gelennerez evit skorañ he familh e-pad an Enkadenn Veur ; gwashaet e voe he stad pa varvas he zad e 1935 hag he c'hoar e e 1937 : hi hag he mamm a rankas ober war-dro bugale ar c'hoar, ha dilojañ da Silver Spring, Maryland, a rejont.

Adalek 1936 betek 1939 e labouras evel skridaozerez evit chadenn skingomz an *U. S. Bureau of Fisheries* — ar vaouez kentañ e voe o vezañ degemeret goude arnodennoù ar *Civil Service* — hag evel deskardez bevoniourez-vor. E-keit-se e skrive pennadoù evit ar gazetenn *Baltimore Sunday Sun* a-zivout dodennoù a denn da labour Ofis ar Peskerezh ; he fennad *Undersea* ("Danvor") bet embannet gant ar gelaouenn *Atlantic Monthly* e 1937 a vroudas Simon and Schuster, un ti-embann e New York, da embann he levr *Under the Sea-Wind: A Naturalist’s Picture of the Ocean* e 1941.

Er bloaz 1946 e voe Rachel Carson ur vevoniourez-vor a vicher, hag e penn rann an embannadurioù en Ofis ar Peskerezh. Ur skourr da wareziñ an natur e Maine a stalias, hag anvet e voe da renerez *The National Audubon Society* — ur gevredigezh da wareziñ an evned — e Washington, D.C.. Goude embannadur e eil levr (*The Sea Around Us*, 1951) e c'hallas lakaat sevel ti e Southport Island, Maine. He zrede levr (*The Edge of the Sea*, 1955) zo ur sturlevr evit anavout al loened-mor a vev el lennoù mare-mor, er geunioù sall hag en dourioù-mor bas.

Pa savas kudennoù en he familh e paouezas Rachel Carson da skrivañ betek 1962, ar bloaz ma voe embannet *Silent Spring*, he oberenn hollbouezus evit gwarez an natur. Meur a briz a voe deroet dezhi goude al levr-se e 1963.

D'ar 14 a viz Ebrel 1964 e varvas ar skrivagnerez nebeut amzer a-raok he 57 bloaz diwar un taol-kalon hag ur c'hankr e Silver Spring, Maryland. Devet e voe he c'horf, hag an hanter eus he ludu a voe lakaet e bez he mamm e Rockville, Maryland, an hanter all o vezañ bet stlabezet war an aod e-kichen he zi e Southport Island, Maine.

Rachel L. Carson a legadas he dornskridoù hag he dielloù da Skol-veur Yale e New Haven, Connecticut.

## Enorioù

*1962 : *The [[Albert Schweitzer|Schweitzer]] Medal* evit he degasadennoù er gwareziñ loened diouzh diastuzerioù dañjerus evel an DDT.
*1963 : *The Audubon Medal* • *Cullum Geographical Medal*.
;Dalif
*1966 : staliadur ar *Rachel Carson National Wildlife Refuge* er Stad Maine
*1973 : degemeret e voe e *National Women's Hall of Fame* ("Panteon Broadel ar Maouezed").
*1975 : da lec'hienn istorel (*National Register of Historic Place*) e voe lakaet ti Rachel Carson e Silver Spring.
*1980 : d'an 9 a viz Mezheven e voe deroet dezhi gant Jimmy Carter ar *Presidential Medal of Freedom* ("Medalenn Brezidantel ar Frankiz"), an uhelañ enor en SUA evit un den nann-soudard.
*1981 : un timbr 17¢ a voe embannet d'an 28 a viz Mae er stirad *Great Americans series*.
*1991 : krouidigezh ar *Rachel Carzon Prisen* ("Priz Rachel Carson") e Stavanger, Norvegia, a vez deroet bep eil bloaz d'ur vaouez he deus graet ul labour dibar evit en endro koulz e Norvegia hag e lec'h all er bed.
*1998 : un timbr gant Palau.
*2000 : un timbr gant Inizi Marshall hag unan all gant Zambia.
*2009 : diazezadur ar *Rachel Carson Center for Environment and Society* (RCC) e München, Alamagn.
*2012 : badeziant al lestr-enklask *<abbr title="Research Vessel">R/V</abbr> Rachel Carson* perc'hennet gant ar *[[Monterey (Kalifornia)|Monterey]] Bay Aquarium Research Institute* (MBARI).
*2016 : eizhvet rann Skol-veur Kalifornia e Santa Cruz a voe adanvet *Rachel Carson College*.
*Meur a skol hag a dakad naturel gwarezet zo bet anvet goude Rachel Carson.

## Oberennoù
### Levrioù
*1941 : *Under the Sea Wind*. New York : Simon & Schuster (Penguin Group), 1996 
 *Sous le vent de la mer*. Marseille : Éditions Wildproject, 2024 
*1951 : *The Sea Around Us*. Oxford : Oxford University Press, 1991 
 *La Mer autour de nous*. Marseille : Éditions Wildproject, 2023 
*1955 : *The Edge of the Sea*. Boston : Houghton Mifflin Harcourt ; Boston : Mariner Books, 1998 
*1962 : *Silent Spring*. Boston : Houghton Mifflin Harcourt ; Boston : Mariner Books, 2002 
 *Printemps silencieux*. Marseille : Éditions Wildproject, 2022 
;Dalif
*1965 : *The Sense of Wonder* (luc'hskeudennoù gant Nick Kelsh). New York : HarperCollins, 1998 
*1995 : *Always, Rachel: The Letters of Rachel Carson and Dorothy Freeman 1952–1964 An Intimate Portrait of a Remarkable Friendship*. Boston : Beacon Press 
*1999 : *Lost Woods: The Discovered Writing of Rachel Carson*. Boston : Beacon Press 
*2006 : *Bedrock: Writers on the Wonders of Geology*. San Antonio, Texas : Trinity University 
### Unstudiennoù
Eizh unstudienn gant Rachel L. Carson zo bet embannet gant *U. S. Fish & Wildlife Publications*.
*1943 : *Food From the Sea: Fish and Shellfish of New England* • *Food From Home Waters: Fishes of the Middle West*
*1944 : *Fish and Shellfish of the South Atlantic and Gulf Coasts*
*1945 : *Fish and Shellfish of the Middle Atlantic Coast*
*1947 : *Chincoteague: A National Wildlife Refuge* • *Mattamuskeet: A National Wildlife Refuge* • *Parker River: A National Wildlife Refuge*
*1950 : *Bear River: A National Wildlife Refuge* (a-gevret gant Vanez T. Wilson)

## Levrlennadur
* Lear, Linda. *Rachel Carson – Witness for Nature*. New York : Owl Books, 1998 

## Liammoù diavaez

* Paull, John. *The Rachel Carson Letters and the Making of "Silent Spring"*. In : 
* 
* 

## Notennoù