open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rouantelezh Kastilha

**Kastilha** zo bet ur rouantelezh er Grennamzer e hanternoz Spagn. Da gentañ, en IXvet kantved, ne oa nemet ur gontelezh e Rouantelezh León. Dont a ra hec'h anv eus an niver bras a gastilli enni. 

E diwezh ar Grennamzer, e rene rouaned Kastilha eus pleg-mor Gwaskogn en norzh betek Andalouzia er su ha war al lodenn vrasañ eus kreiz al ledenez.

Kregiñ a reas ar Reconquista, en istor Bro-Spagn, gant stourm rouantelezh vihan Asturiez a ziazezas goude Kastilha diwar ar marzoù gounezet diwar-goust o enebour, bro zivent Al-Andalus, eizh vloaz goude aloubadeg an Arabed e 711.

Kastilha a oa da gentañ ur gontelezh dindan rouantelezh León, eus 850 da 1037, ur vro anvet Kastilha gozh bremañ. 
Chom a reas Kastilha dindan aotrouniezh rouaned Asturiez ha León etre an  kantved ha 1037, pa oa savet Rouantelezh unanet Kastilha ha León gant Ferdinando I. E 1058 a loc'has un heuliad brezelioù a-enep ar Vaoured, hag e kemeras ar pezh a zeufe da vezañ Kastilha nevez (emgann Alarcos hag emgann la Navas de Tolosa).

Brasaat a reas ar rouantelezh dindan ren Alfoñs VI (1065-1109) hag Alfoñs VII (1126-1157). Dindan Alfoñs X e tiorroas buhez sevenadurel ar rouantelezh met ur prantad hir a stourmoù diabarzh a zeuas war-lerc'h. E 1469 e teraouas unvanidigezh rouantelezhioù Aragon ha Kastilha, ha da c'houde hini ledenez Bro-Spagn, gant eured Ferdinant II Aragon (roue Kastilha, Ferdinando V) hag Izabel I, rouanez Kastilha.

## Pennadoù kar
*Kontelezh Kastilha
*Rouaned Kastilha
En face (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **en face** evit deskrivañ unan eus an tuioù *[[épaulement (barrez)|épaulement]]* p'en em gav an dañserez war al leur dres e-tal an arvesterion/ezed.

## Gwelit ivez:
* Croisé
* Effacé
* Écarté
Pas de ciseaux

E barrez klasel ec'h implijer an termen **pas de ciseaux** evit deskrivañ ur *[[pas (barrez)|pas]]* ma vez digoret an divc'har evel ur sizailh digor, betk un eil emstumm digor-bras.

Bez' e c'hell bezañ kaset da-benn en ur lammat pe get.

## Gwelit ivez:
* Sissonne
Kaaskerke

**Kaaskerke** en izelvroeg, **Koaskerke** e flandrezeg-kornôgel, a oa ur gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Lakaet eo bet e kumun Diksmuide e 1965.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]

## Monumantoù ha traoù heverk

Tour an IjzerKaaskerke.JPG|Tour an Ijzer.
IlizkatolikKaaskerke.JPG|Iliz katolik *Sint Bartholomeus*.

## Melestradurezh
## Tud
## Emdroadur ar boblañs

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:800
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:20 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
  bar:1806 text:1806
  bar:1816 text:1816
  bar:1830 text:1830
  bar:1846 text:1846
  bar:1856 text:1856
  bar:1866 text:1866
  bar:1876 text:1876
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1947 text:1947
  bar:1961 text:1961
  bar:1964 text:1964
  bar:1970 
  bar:2001 text:2001
  bar:2007 text:2007

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1806 from:0 till: 427
  bar:1816 from:0 till: 443
  bar:1830 from:0 till: 433
  bar:1846 from:0 till: 545
  bar:1856 from:0 till: 546
  bar:1866 from:0 till: 599
  bar:1876 from:0 till: 612
  bar:1880 from:0 till: 611
  bar:1890 from:0 till: 560
  bar:1900 from:0 till: 636
  bar:1910 from:0 till: 654
  bar:1920 from:0 till: 195
  bar:1930 from:0 till: 541
  bar:1947 from:0 till: 550
  bar:1961 from:0 till: 543
  bar:1964 from:0 till: 533
  bar:1970 from:0 till: 0
  bar:2001 from:0 till: 433
  bar:2007 from:0 till: 458

PlotData=

  bar:1806 at: 427 fontsize:s text: 427 shift:(-10,5)
  bar:1816 at: 443 fontsize:S text: 443 shift:(-10,5)
  bar:1830 at: 433 fontsize:S text: 433 shift:(-10,5)
  bar:1846 at: 545 fontsize:S text: 545 shift:(-10,5)
  bar:1856 at: 546 fontsize:S text: 546 shift:(-10,5)
  bar:1866 at: 599 fontsize:S text: 599 shift:(-10,5)
  bar:1876 at: 612 fontsize:S text: 612 shift:(-10,5)
  bar:1880 at: 611 fontsize:S text: 611 shift:(-10,5)
  bar:1890 at: 560 fontsize:S text: 560 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 636 fontsize:S text: 636 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 654 fontsize:S text: 654 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 195 fontsize:S text: 195 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 541 fontsize:S text: 541 shift:(-10,5)
  bar:1947 at: 550 fontsize:S text: 550 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 543 fontsize:S text: 543 shift:(-10,5)
  bar:1964 at: 533 fontsize:S text: 533 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 433 fontsize:S text: 433 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 458 fontsize:S text: 458 shift:(-10,5)


## Skeudennoù

Kaaskerke - View 1.jpg|Kêriadenn Kaaskerke gwelet eus an IJzertoren.
Bourc'hKaaskerke.JPG|Kêriadenn Kaaskerke.


## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Bezv

Anv ur wezenn eus ar genad betula e kerentiad ar Betulaceae eo **bezv**. Liammet tost eo ouzh kerentiadoù ar faou hag an derv.

## Livadur

Gwez pe bod bihan a-walc'h e vez ar bezv ar peurliesañ. Er ranvedoù klouar e vezont kavet dreist holl.

## Spesadoù

;En Norzh-Amerika
* *[[Betula alleghaniensis]]* - 
* *[[Betula cordifolia]]* - 
* *[[Betula glandulosa]]* - 
* *[[Betula lenta]]* - 
** *Betula lenta* 
* *[[Betula michauxii]]* - 
* *[[Betula nana]]* - 
* *[[Betula neoalaskana]]* - 
* *[[Betula nigra]]* - 
* *[[Betula occidentalis]]* - 
* *[[Betula papyrifera]]* - 
* *[[Betula populifolia]]* - 
* *[[Betula pubescens]]* - 
** *Betula pubescens* subspecies *tortuosa* - 
* *[[Betula pumila]]* - 

;En Europa hag Azia
** *Betula albosinensis* var. *septentrionalis* - 
* *[[Betula alnoides]]* - 
* *[[Betula austrosinensis]]* - 
* *[[Betula chinensis]]* - 
* *[[Betula ermanii]]* - 
* *[[Betula grossa]]* - 
* *[[Betula jacquemontii]]* (*Betula utilis* subsp. *jacquemontii*) - 
* *[[Betula mandschurica]]* - 
** *Betula mandschurica* var. *japonica* - 
* *[[Betula maximowiczii]]* - 
* *[[Betula medwediewii]]* - 
* *[[Betula nana]]* - 
* *[[Betula pendula]]* - 
* *[[Betula platyphylla]]* (*Betula pendula* var. *platyphylla*) - 
* *[[Betula pubescens]]* - 
** *Betula pubescens* subspecies *tortuosa* - 
* *[[Betula szechuanica]]* (*Betula pendula* var. *szechuanica*) - 
* *[[Betula utilis]]* -
Enez Geotek

**Enez Geotek**, a-wechoù **Geoteg**, a zo un enezennig en enezeg Glenan, er mervent da Benfred, ma veze lakaet chatal Penfred da beuriñ gwechall. Stag eo ouzh kumun Fouenant, e Penn-ar-Bed hag e Bro-Gerne. Un tour zo warni, a servij da verk d'ar voraerien.
Enez Sant-Nikolaz

:  *Evit an anvioù all gant *'Sant-Nikolaz**, gwelet [[Sant-Nikolaz ]].''
<HR noShade>


**Enez Sant-Nikolaz''' eo brasañ enezenn enezeg Glenan. Tud a oa o chom enni betek penn-kentañ ar bloavezhioù 1960. Daou breti zo, ha meur a di savet er bloavezhioù 1960 evit hañvourien. Ul lodenn eus an enezenn a zo mirva natur abaoe 1974: gwall vihan eo, 3 devezh-arat nemetken. Gwareziñ a ra ar vleunienn foeon Glenan, na gaver nemet eno. Mont a reer di gant ur vag-treizh, en hañv, adalek Konk-Kerne, pe Fouenant, Benoded pe Loktudi.
Gevelladurioù kumunioù Breizh

*Roll gevelladurioù ar c'humunioù eus Breizh

*Roll kumunioù Alamagn gevellet gant kumunioù eus Breizh
*Roll kumunioù Bro-Saoz gevellet gant kumunioù eus Breizh
*Roll kêrioù Galiza gevellet gant ur gêr a Vreizh 
*Roll kêrioù Iwerzhon gevellet gant ur gêr a Vreizh 
*Roll kêrioù Kerne-Veur gevellet gant ur gêr a Vreizh 
*Roll kêrioù Skos gevellet gant ur gêr a Vreizh 
*Roll kêrioù Kembre gevellet gant ur gêr a Vreizh
Cantarell

Maezenn eoul-maen brasañ Bro-Vec'hiko hag unan eus ar re vrasañ er bed a-bezh eo **Cantarell**. Dizoloet e oa bet e 1976 gant ur peskataer, Rudesindo Cantarell e anv. Hervez ar Pemex, en dije produet 11,492 milion a varilhadoù eoul-maen e 1976.

## Daveoù

## Liammoù diavaez
*Peak Oil is Now Official gant Trevor Shaw, 19 a viz Meurzh, 2006.
*Mexico Oil Production going down January 2007
*Cantarell main data
*Rigzone Article on Decline
*Cantarell is Dying (Article)
*Cantarell History and FACTS Pemex
Opera

**Opera** zo ur ger italianek hag a dalv kement hag oberenn, hag a c'hall bout:
* arz ar c'hoarigan
* ur c'hoarigandi
Sterioù all a c'hall kaout c'hoazh.

## Sterioù all
* ur merdeer Opera (merdeer) 
* ur gumun eus Italia: Opera (Italia), e Lombardia 
* anv meur a film hag a denn d'ar c'hoarigan:
** *Opera* , ur film italian da spontañ, gant Dario Argento e 1987 
** *Ópera* , ur film mec'hikan, gant Juan Patricio Riveroll e 2007. 

## Pennadoù kar
* Le fantôme de l'opéra
C'hoarigandi

Ur **c'hoarigandi**, zo ur c'hoariva ma vez c'hoariet c'hoariganoù (pe *opera* en italianeg hag e meur a yezh). Ennañ ez eus ul leurenn, ur foz evit ar sonerien, ur saliad kadorioù-blot d'an arvesterien d'azezañ da selaou, ha salioù all evit ar ganerien, kemenerien, kinklerien ha kinkladurioù. 

E-touez ar c'hoarigandioù brudet emañ:
*hini Milano, La Scala, 
*hini Venezia, La Fenice, 
*ha re all c'hoazh dre ar bed, evel hini Sydney. 

## Levrlennadur

* http://www.historicopera.com
* http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab36
* Allison, John (ed.), *Great Opera Houses of the World*, supplement to *Opera* Magazine, London 2003
* Beauvert, Thierry, *Opera Houses of the World*, The Vendome Press, New York, 1995. ISBN 0-86565-978-8
* Hughes, Spike. *Great Opera Houses; A Traveller's Guide to Their History and Traditions*, London: Weidenfeld & Nicholson, 1956. 
* Kaldor, Andras. *Great Opera Houses (Masterpieces of Architecture)* Antique Collectors Club, 2002. ISBN 1-85149-363-8 
* Lynn, Karyl Charna, *Opera: the Guide to Western Europe's Great Houses*, Santa Fe, New Mexico: John Muir Publications, 1991. ISBN 0-945465-81-5
* Lynn, Karyl Charna, *Italian Opera Houses and Festivals*, Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, Inc., 2005. ISBN 0-8108-5359-0
* Plantamura, Carol, *The Opera Lover's Guide to Europe*, Citadel Press, 1996, ISBN 0-8065-1842-1

## Gwelet ivez
Baz

**Baz** a zo ur ger brezhonek a gaver:
*en anv Enez-Vaz, e Bro-Leon,
*e Bourc'h-Baz, e-kichen Gwenrann, e Bro-Naoned,
*ul lec’h ma vez bas an dour er mor eo ivez ; sellit ouzh bazenn (mor).

## Gwelet ivez
* bas, ur pennad disheñvelout all.
Enez-Hir

**Marteze emaoc'h o klask [[Enez Hir]]*.


An **Enez-Hir** zo un enezenn e lenn-vor Brest, e kumun Kraozon, stag ouzh gourenez Kraozon. Ganti eo rannet bae Roskañvel diouzh ouf ar Fred. 42 m a uhelder a oa dezhi a-raok labourioù bras 1967-1972.

Diberc'hennet e oa bet 400 den bennak ha skarzhet 6 atant a-benn ober lec'h d'al labourioù.

Ur porzhva kuzh zo enni, ha n'haller ket kaout luc'hskeudennoù eus an enezenn. Manifestadegoù a vez bep bloaz a-enep al listri-spluj nukleel (dizañjer, a-hervez) a zo dalc'het enni.

## Istor
*Betek ar bloavezhioù 1960 e oa meur a gêriadenn en enezenn, annezet gant labourerien-douar. Mengleuzioù a oa ivez, ma veze eztennet mein kalet d'ober pavezioù. 
*E-pad ar Brezel-bed Kentañ e oa ur c'hamp prizonidi alaman en enezenn.
*E-pad an Eil Brezel-bed e oa dalc'het an enezenn gant an arme alaman a lakaas meur a beulvan da darzhañ evit sevel o lochennoù-kreñv bili-raz.
*Ur porzhva kuzh evit al listri-spluj nukleel gall zo bet savet enni.
*D'an 28 a viz Gouere 2008 e oa bet anvet ar c'homandant nevez, Bernard Jacquet.
### Dronoù
D'an noz an 28 a viz Genver 2015 e oa bet dronoù o nijal a-us d'ar bazenn listri-spluj. D'ar 4 a viz Kerzu 2025, tennet ez eus bet war dronoù dianav gant fuzuilherien-vor a-us da bazenn an Enez-Hir.

## Skeudennoù
Berzet eo tapout skeudennoù eus an Enez-Hir ha ne weler mann ebet war gartennoù an IGN. Gant *Google Earth* avat e c'haller gwelet pizh an traoù (dre loarell). Gallout a reer gwelet ar skeudennoù-se amañ: wikimapia. Padet eo etre 2005 betek 2018. Goude-se eo bet berzet diskouez skeudennoù war Google Earth.

## Notennoù

## Levrlennadur ha liammoù diavaez
**Avel Gornog*, niv. 18, Gouere 2010
* *L'île longue : histoire d'un site exceptionnel*, J.-Y. Besselièvre, P. Boureille, D. Cadiou [et al.], Palantines, Kemper, 2010 
*Dossier Île Longue Ministrerezh an Difenn.
*La France nucléaire: matières et sites: Gourenez Kraozon
Enez Hir

**Enez Hir** zo ul lec'hanv roet da veur a enezenn: 

* An Enez-Hir, ledenez e lenn-vor Brest, diazezva listri-spluj nukleel ar morlu gall;
* An Enez-Hir, enezenn en Inizi Kergelenn.

## E kembraeg
* Ynys-hir, kêriadenn e Cwm Rhondda
* Ynyshir Hall, maner kozh e-kichen Machynlleth, ma voe diazezet RSPB Ynys-hir
** RSPB Ynys-hir, gwarezva natur e-kichen Machynlleth

## Yezhoù all
An anv-lec'h a gaver e yezhoù all:
* E galleg : *Île Longue*, e Mor Bihan Gwened, anv roet d'ar pezh a zo ar C'halvez e brezhoneg.
* E gouezeleg : *Innis Fada* (Inchfad), enezenn e gevred Loch Lomond, e Bro-Skos
* E kroateg : *[[Dugi Otok]]*, enezenn groat e Mor Adria e-maez da Zadar.
* E saozneg : meur a *[[Long Island]]* a zo .
* E sinaeg : *[[Cheung Chau]]* (长洲, Chángzhōu e pinyin), enezenn e Hong Kong.
Poloneg

Ar **poloneg** zo ur yezh slavek, ha yezh Pologn.
## [[Yezh ar sinoù]]
* Ar re vouzar a ra gant Yezh ar Sinoù Polonek.

## Liammoù diabarzh
* Anvioù-bihan polonek 

## Liammoù diavaez
* Al lizherenneg polonek : https://www.youtube.com/watch?v=klGd9dTHM80
Beerst

**Beerst** en izelvroeg, **Bèèst** e flandrezeg-kornogel, a oa ur gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Lakaet eo bet e kumun Diksmuide.
## Douaroniezh
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Emdroadur ar boblañs

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1400
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:40 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
  bar:1806 text:1806
  bar:1816 text:1816
  bar:1830 text:1830
  bar:1846 text:1846
  bar:1856 text:1856
  bar:1866 text:1866
  bar:1876 text:1876
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1947 text:1947
  bar:1961 text:1961
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2007 text:2007

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1806 from:0 till: 792
  bar:1816 from:0 till: 875
  bar:1830 from:0 till: 1150
  bar:1846 from:0 till: 1395
  bar:1856 from:0 till: 1284
  bar:1866 from:0 till: 1304
  bar:1876 from:0 till: 1342
  bar:1880 from:0 till: 1292
  bar:1890 from:0 till: 1331
  bar:1900 from:0 till: 1302
  bar:1910 from:0 till: 1220
  bar:1920 from:0 till: 664
  bar:1930 from:0 till: 1030
  bar:1947 from:0 till: 1212
  bar:1961 from:0 till: 1215
  bar:1970 from:0 till: 1271
  bar:1981 from:0 till: 1062
  bar:1991 from:0 till: 1024
  bar:2001 from:0 till: 1036
  bar:2007 from:0 till: 1127

PlotData=

  bar:1806 at: 792 fontsize:s text: 792 shift:(-10,5)
  bar:1816 at: 875 fontsize:S text: 875 shift:(-10,5)
  bar:1830 at: 1150 fontsize:S text: 1.150 shift:(-10,5)
  bar:1846 at: 1395 fontsize:S text: 1.395 shift:(-10,5)
  bar:1856 at: 1284 fontsize:S text: 1.284 shift:(-10,5)
  bar:1866 at: 1304 fontsize:S text: 1.304 shift:(-10,5)
  bar:1876 at: 1342 fontsize:S text: 1.342 shift:(-10,5)
  bar:1880 at: 1292 fontsize:S text: 1.292 shift:(-10,5)
  bar:1890 at: 1331 fontsize:S text: 1.331 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 1302 fontsize:S text: 1.302 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 1220 fontsize:S text: 1.220 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 664 fontsize:S text: 664 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 1030 fontsize:S text: 1.030 shift:(-10,5)
  bar:1947 at: 1212 fontsize:S text: 1.212 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1215 fontsize:S text: 1.215 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 1271 fontsize:S text: 1.271 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1062 fontsize:S text: 1.062 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1024 fontsize:S text: 1.024 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1036 fontsize:S text: 1.036 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 1127 fontsize:S text: 1.127 shift:(-10,5)


## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Long Island

***Long Island*** (*Enez Hir* e saozneg) zo anv meur a lec'h er bed saoznek.

## Yezhoù all
*Isola Lunga, en italianeg
*Enez Hir, e brezhoneg
*Île Longue, e galleg

## Anvioù-lec'h

### 
* Long Island (Sukembre Nevez), e Sukembre Nevez
* Long Island (Queensland), e Queensland

### 
* Long Island (Bahamas)

### 
* *Long Island*, anv saoznek Inis Fada e kontelezh Korkig

### 
* Long Island (Nova Scotia), e Nova Scotia
* Long Island (Nunavut), e Nunavut

### 
* Long Island (Papua New Guinea)

### 
* Long Island (New York), e stad New York
* Long Island Sound, strizh-mor etre Connecticut hag enez Long Island (New York)
* Long Island (Virginia), e Virginia

### 
* Long Island (Peros Banhos), e Peros Banhos (Inizi Chagos) e Meurvor Indez.

## Traoù all
* Al *[[Long Island (evaj)|Long Island]]*, zo un evaj diwar veskañ.
Tren Tizh-ha-Tizh

**''Evezhiadenn** : Gant an droienn "Tren tizh bras" (liester : trenioù tizh bras) e vez graet e brezhoneg abaoe pellik. Implijet e vez ivez "Tren Tizh-ha-tizh" evit seurt trenioù. Gwelet ivez ar pennad kroget gant an anv Tren tizh bras.
Ar pennad-mañ a komz eus an **Tren-Tizh-ha-Tizh** implijet e bro-Frañs, anvet **TGV**. Evit lenn ar pennad diwar ar seurt trenioù en un doare hollek, gwelet Tren tizh bras.
An **Tren-Tizh-ha-Tizh** (pe TTT e brezhoneg ivez, pe TGV e galleg), zo erruet pell zo e Breizh, met a-hervez n'eo ket ur gwir Dren-Tizh-ha-Tizh peogwir ne ya ket buan a-walc'h ha gant-se e chom Breizh re bell diouzh Pariz : graet e vez an diforc'h etre an dafar (an tren) hag an hent-houarn hag a leusk an tren mont gant un tizh uheloc'h da 250 km/e. An **Tren-Tizh-ha-Tizh** a implij hentoù-houarn boutin betek Brest met ne vez ket a hent-houarn **Tizh-Bras** e Breizh e 2014, daoust ma vo digoret unan etre Le Mans ha Roazhon e 2017.

Emglev zo bet etre Rannvro Breizh hag ar Stad c'hall evit arc'hantañ ul linenn nevez (a ray un tamm mat a zistruj) a dostay Breizh diouzh Pariz ervat, pa vo echu al labourioù a grogo e 2010 hag a gendalc'ho betek 2013: 
* 1h24 ar veaj-tren etre Roazhon ha Pariz ken, 
* Kemper-Pariz ha Brest-Pariz en ur ober 3 eur. 
## Steudadoù
* TTT Su-Reter (TGV Sud-Est)
* TTT Atlantel (TGV Atlantique) : implijet war an hentoù-houarn breton
* TTT Reter (TGV POS) : implijet war al linenn davet Reims, Metz ha Strasbourg
## Rouedad

## Levrlennadur
* *Des trains à 350 km/h en bas de chez nous*, Ouest-France, Meurzh 20 a viz Mae 2008, pajenn 7 (pajenn Breizh).

## Liammoù diavaez
* An tren buanoc'h? Evit piv?
* Lec'hienn a-enep al linennoù nevez evit an TTT
Grand pas

E barrez klasel e implijer an termen **grand pas** evit deskrivañ un heuliad dañsoù a dalvez evit diskouez ar penn-danserion/ezed, hag ivez a-wezhoù ar *[[corps de ballet]]*, en o gwellañ. 

Dañs pennañ (*pièce de résistance*) un oberenn-varrez an hini eo, o talvezout evit lakaat war-wel an dañs evitañ e-unan hepmuiken peuliesañ kentoc'h evit kontañ ur rann eus istor an oberenn.

Meur a rann a c'hell bezañ en ur *grand pas*, an aliesañ:
* "An *[[Entreé (barrez)|entrée]]*;
* Ar *[[grand adage]]*: Pa vez dañset gant ar penn-dañser hag ar benn-dañserez a-gevret e reer anezhañ *[[pas de deux|grand pas de deux]]*. A-wezhoù e vez dañset gant ar *[[corps de ballet]]*, ma reer anehzañ neuze ur *[[Ballabili|grand ballabili]]*;
* A-wezhoù ur *[[variation (barrez)|variation]]* evit ar benn-dañserion/ezed hag an hanter-soloerion/ezed;
* Ur c'h-*[[coda (barrez)|coda]]* evit achuiñ, anvet ivez a-wezhoù *coda générale* pe *grand coda*.

Alies e vez dañset ur *grand pas* pe ur *grand pas d'action* tennet diwar un oberenn-varrez glok evel arvestoù dezhe o-unan hepmuiken.

## Gwelit ivez:
* Grand pas classique
* Grand pas d'action
Enez al Loc'h

**Enez al Loc'h**, perc'hennet gant an tiegezh Bolloré dre ur c'houmanant hirbad, eo ar brasañ enezenn eus ar Glenan, e departamant Penn-ar-Bed hag e Bro-Gerne. Ul loc'h zo en he c'hreiz.

## Notennoù ha daveoù
Grand pas classique

E barrez klasel e implijer an termen **grand pas classique** evit deskrivañ ur *[[grand pas]]* ennañ *[[pas (barrez)|pas]]-où* klasel nemetken, hep *pas* o tennañ d'an *[[danse de caractère]]* ("dañs karakter").

## Gwelit ivez:
* Grand pas
* Grand pas d'action
Inizi Glenan

**Inizi Glenan**, pe **Enezennoù Glenan** (er vro), pe aliesoc'h **ar Glenan** pe c'hoazh **Plakennoù ar Glenan** (e Molan), a zo un enezeg er Meurvor Atlantel, war-hed un dek mil-mor bennak er su da Fouenant, e Kernev. Lodek int e kumun Fouenant. Nav enezenn bennañ zo anezhi, ha meur a enezennig all. Brudet eo ar skol-vageal a zo bet savet eno e 1947.

## An inizi

*Balaneg
*Ar Bruneg
*Enez an Draeneg
*Ar Fort / Sigogn
*Enez Geotek
*Greun Sabl
*Kigneneg
*Enez al Loc'h
*Moelez
*Enez Penfred
*Enez Sant-Nikolaz

## Liammoù Diavaez
Grand pas d'action

E barrez klasel e implijer an termen **grand pas d'action** evit deskrivañ ur *[[grand pas]]* a dalvez evit kontañ ul lodenn eus istor an oberenn-varrez.

## Gwelit ivez:
* Grand pas
* Grand pas classique
Benniget

**Benniget** a zo ur ger brezhonek

*anv-gwan-verb ar verb **bennigañ** (ha *binnizhien*):
**en droienn Ma Doue benniget, a gaver ivez e rimadelloù fentus zo.

## Kembraeg
Ur stumm kar eo a gaver en anv kembraek Bendigeidfran.

## Anvioù-lec'h Breizh
Gwelet Benniged
Craig

**Craig** zo un anv, bihan pe diegezh, a orin gouezelek. Evit gwir e teu eus gouezeleg Skos *creag* pe eus an iwerzhoneg *carraig*, an daou o talvezout karreg. Ar ger saoznek skosat crag a dalv un dorgenn roc'hek bihan war tachenn an douarouriezh.

## Tud vrudet
### Anv bihan
*Craig David (ganet e 1981), ur c'haner R&B saoz
* Craig Armstrong (ganet e 1959), un aozer skosat sonerezh laz-seniñ, filmoù hag electronica

### Anv tiegezh
* Daniel Craig (ganet e 1968), un aktour saoz
* Carl Craig (ganet e 1969), un DJ ha produer sonerezh techno eus Detroit

## Lec'hanvioù
E Stadoù-Unanet Amerika:
*Craig (Alaska), ur gêr
*Craig (Colorado), ur gêr
*Craig (Iowa), ur gêr
*Craig (Missouri), ur gêr
*Craig (Nebraska), ur geriadenn
*Kontelezh Craig (Virginia)
E Bro-Skos:
*Ailsa Craig, e gouezeleg *Creag Ealasaid*, un enezenn

## Tudennoù faltazi
*Craig, an dudenn o tont ingal en heuliadenn South Park
Coda (barrez)

Evel war dachenn ar sonerezh, war dachenn ar barrez klasel ec'h implijer an termen **coda** (diwar al latin "lost") evit deskrivañ al lodenn diwezhañ eus un oberenn, hag er varrez ez eus anezhañ atav ur pezh sonerezh emren diouzh ar re gent. 

Peurliesañ e talvez ar c'h-*coda* da *finale* pe "diwezh" evit serriñ ur *[[grand pas]]* pe ur *[[grand pas d'action]]*.

Meur a zoare *coda* a c'hell bezañ : pa dalvez evit serriñ ur *pas d'action* pe ur *grand pas* meur e reer anezhañ ***grand coda*** ; ma vez dañset gant meur a zañser/ez e reer anezhañ ***coda générale*** ; pa dalvez evit klozañ un arvest resis e reer anezhañ ***grand coda générale***.

## Gwelit ivez:
* Entrée
Seniz

**Seniz** zo un enezenn didud eus Mor Bihan Gwened anvet *Sept Îles* e galleg, e kumun Baden. Gallout a reer monet di war-droad pa vez izel ar mor, ha c'hoari an dro dezhi dre ur wenodenn, bout ma'z eo ur berc'henniezh prevez.

Un enezennig anvet *Seniz* zo e-kichen Houad ivez.

## Notennoù
Entrée (barrez)

Evel war dachenn ar sonerezh, war dachenn ar barrez klasel e implijer an termen **entrée** evit deskrivañ daou dra disheñvel:

* Ur pezh sonerezh a dalvez evit digeriñ un heuliad dañsoù anvet *[[Grand pas]]* pe *[[Grand pas d'action]]*. Peurliesañ ez eus anezhañ ur pezh berrig a-walc'h evit kinnig an heulida ha dont a-raok ar *[[grand adage]]*. Pa dalvez evit lañsañ ur *[[grand pas]]* e ra eus ar sonerezh an ***intrada***;

* Talvezout a ra ivez evit komz eus ar wezh kentañ ma dañs ar benn-dañserion/ezed en un oberenn-varrez.

## Gwelit ivez:
* Coda
Demi-bras

War dachenn ar barrez klasel e implijer an termen **demi-bras** evit deskrivañ un emstumm-divrec'h hanter-hent etre ar c'hentañ emstumm hag an eil emstumm gant ar palvioù damdroet d'an nec'h.
Moelez

**Moelez** (*Île aux Moutons* evit ar c'hallegerien), a zo un enezennig er gwalarn da Inizi Glenan, nepell diouzh Konk-Kerne. 
Un tour-tan bihan zo warni.

## Labour
Implijet e vez un den d'hec'h eveshaat e-pad an hañv, ha da gontañ ar skraviged. Da ziwall a vez ouzh ar vageerien a ra freuz, hep gouzout dezho a-wechoù.
Cao Wei

**Cao Wei** (sinaeg 曹魏) a oa unan eus an teir rouantelezh a oa bet rannet Sina etrezo e-pad marevezh an Teir Rouantelezh. E Luoyang e oa e gêrbenn ha krouet e oa bet gant Cao Pi e 220 war an diazezoù lakaet gant e dad Cao Cao. Dont a ran e anv eus an hini roet e 213 da c'hlad Cao Cao. Stagañ a ra an istoriourien alies *Cao* diraktañ da zisheñvel anezhañ eus stadoù arall en istor Sina evel Rouantelezh Wei e-pad marevezh ar Rouantelezhioù Brezelour pe Wei an Norzh.
Ragenez

Ur **ragenez** zo un enezenn tost-tre d'an aod. Un anv-lec'h brezhonek eo ivez : 
*Ragenez, en Enezeg Briad
*Ragenez, e Nevez, un enezennig pa vez lanv. Graet e vez Enez Lann diouti ivez.
***Traezhenn Ragenez*, dirak Ragenez. 

## Pennadoù kar
* enezenn
* gourenez
* ledenez
Benead

**Benead** zo un anv-bihan brezhonek. Dont a ra eus ar ger latin *Benedictus*, benniget.

## E yezhoù all
* alamaneg : Benedikt
* saozneg: Benedict
* aragoneg: Benedet
* bokmål : Benedikt
* katalaneg : Benet
* kroateg : Benedikt
* galleg : Benoît, Benoist, Benoit
* gresianeg : Venediktos
* hungareg : Benedek
* italianeg : Benedetto, Benito
* izelvroeg : Benedictus
* poloneg : Benedykt
* portugaleg : Benedito, Bento
* roumaneg :Benedikt
* ruseg : Венедикт
* saozneg: Benedict
* slovakeg : Benedikt
* sloveneg : Benedikt
* spagnoleg : Benito
* svedeg : Bengt
* tchekeg : Benedikt

## Tud
### Pibien
Ur c'hwezek pab bennak, Benead XVI an hini diwezhañ etre 2005 ha 2013.

### Sent
*Benead Norcia († war-dro 547).

### Tud all
**Benead*, anv-pluenn ar skrivagnerez vrezhonek Madalen Saint-Gal de Pons

## Lec'hanvioù
*Aber Benead
Castell Newydd

**Castell Newydd** zo un anv-lec'h kembraek, par d'ar C'hastell-Nevez brezhonek. 

## Yezhoù all
*Neuchâtel e galleg.
*Newcastle e saozneg.
*Neuburg en alamaneg.

#### 
*Castell Newydd Emlyn, e Ceredigion
*Castell Newydd, Pen-y-Bont, e Pen-y-bont ar Ogwr, e Morgannwg kozh.
*Castell Newydd Bach, pe "Casnewydd Bach", e Penfro

## Pennadoù kar
*Casnewydd, pe "Casnewydd-ar-Wysg", a zo *Newport* e saozneg.

## Pennadoù kar
*Castell 
*Newydd
*Newcastle
Radeneg

**Radeneg** zo ul lec'hanv brezhonek
*ul lec'h goloet a raden
*ur gumun eus kanton Roc'han, Radeneg (kumun)
*un enezennig eus ar Mor Bihan, Radeneg (enezenn)
Enez Balaneg (Glenan)

Enez **Balaneg** a zo unan eus an nav enezenn bennañ a ya d'ober an enezeg Glenan. Stag eo ouzh enez Sant-Nikolaz gant un erv draezh, dizoloet gant an tre. Perc'hennet eo gant skol-vageal Glenan, hag un ti zo dezhi war an enezenn.
Castell Newydd Bach

**Casnewydd Bach** pe **Castell-newydd Bach** (*Little Newcastle* e saozneg) zo anv ur gêriadenn e Cas-mael e Sir Benfro, tost da gêriadenn Casblaidd, e Kembre.

Eno e oa ganet ar morlaer Bartholomew Roberts, anavezetoc'h evel Barti Ddu.
Penfro (kêr)

**Penfro** (*Pembroke* e saozneg) eo kêr-benn gozh *kontelezh Penfro* (Sir Benfro), e kreisteiz Kembre. Brudet eo he c'hastell norman.

## Gerdarzh
Savet eo an anv diwar "pen" (penn e brezhoneg) ha "bro", ha heñvelster eo gant "penn ar bed". 

## Istor
Savet e voe ar c'hastell gant an Normaned. 
Kreñvlec'h Marc'heien Sant Yann e voe.
Gweladennet e voe gant Gerallt Gymro e 1188 hervez a lenner e danevell e veaj.
Ganet e voe Herri VII a Vro-Saoz er c'hastell en-eeun.

E 2005 e voe distrujet ur c'hibelldi savet gant Marc'heien Sant Yann, distruj graet en desped d'al lezenn.

## Darempredoù etrebroadel
Dimezet eo Penfro gant div gêr:

## Skeudennoù

Pembrokecastle1811.jpg|Kastell Penfro e 1811.
PembrokeCastle 2007.jpg|Kastell Penfro e 2007.


## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Laezh-ribod

Al **laezh-ribod** zo un evaj a deu eus laezh ar saout pa vez ribotet an dienn anezhañ d'ober amann. 
A-wechoù e kreder eo un evaj "breizhek", met evet e vez e broioù all evel Flandrez Belgia, Pakistan pe Afganistan ivez . 

## Meuz
Gwechall, war ar maez, e veze debret patatez gant laezh-ribod, ha krampouezh gwinizh-du e-barzh laezh-ribod.

Studierien Breizh a gustume evañ laezh-ribod war-lerc'h un nozvezh pant e dibenn an XXvet kantved. Ne raent nemet evel ar roulerien a rae kemend-all a-raok dezho abaoe kantvedoù er vro. Kontet e veze gant lod e c'hallent chom yac'h ha derc'hel da lonkañ ma kasent ul litrad laezh-ribod war-draoñ er beure war-lerc'h. Siwazh, ne soñj ket a-walc'h al lonkerien yaouank a vremañ el louzoù-se a rafe vad d'o yec'hed ha da saverien-saout ar vroAli personel.

Hiziv e c'haller kavout laezh-ribod en tiez-krampouezh, met gwelloc'h e vez d'an anaoudeien goulenn a belec'h e teu, betegouzout.

## Blaz
Ken kustum e vezer bremañ ouzh ar boued sukret ma ne blij ket kalz al laezh-ribod ken, ha nebeutoc'h c'hoazh d'ar vugale. Koulskoude, pa welont o zud oc'h evañ laezh-ribod e reont kemend-all aes, en-vihan. Diaesoc'h e vez kregiñ gant al laezh-ribod pa vezer krennard.

## Laezh-ribod mat
Hini Sant-Maloù pe Lanfeun a vez kavet eus ar c'hentañ gant lod.

Bridel, Le Craulois, Even ha Paysan Breton zo merkoù breizhat brudet.

## Skaotañ ar gwer
Displijus e vez skaotañ gwer war-lerc'h laezh-ribod: pegañ a ra ouzh ar gwer. Gwelloc'h eo evañ laezh-ribod e bolennoù pe listri-pri, aesoc'h da skaotañ.

## Pennadoù kar, a bell pe a dost
* boked-laezh-ribod
Patrologiezh

Ar **Batrologiezh** eo anv studi oberourien gristen an Henamzer dreist-holl, anavezet evel an Tadoù eus an Iliz. Tost eo d'ur studi all a anver Istor an Dogmadoù*.* Anv a zo gant ar ger Patrologiezh eus Teologiezh Pozitivel. 

Meur a brantad a zo d'ar Batrologiezh : 

- an amzerioù kentañ : al lennegezh patrologel 

- kantved bras an Tadoù : eus 300 da 430 

- an amzervezh diwezhañ, betek an eizhvet-navet kantved. 

## Levrlennadur
**Notennoù a Batrologiezh**, gant Maodez Glanndour, '''Imbourc'''’h 1981, 132 p.

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn diwar-benn patrologiezh
Beàrnaraigh Mòr

**Beàrnaraigh Mòr** (distaget: ; *Great Bernera* e saozneg), pe **Beàrnaraigh** hepmuiken pe c'hoazh **Beàrnaraigh Leódhais**, zo un enezenn e Bro-Skos, er gwalarn da Leòdhas.

## Notennoù
Rouantelezh Powys

Unan eus ar rouantelezhioù brezhon kozh e oa Powys, dre vras e reter Kembre. 

## Douaroniezh
Krediñ a reer e oa kalz brasoc'h Powys en deroù, d'ur mare ma ne oa ket eus Kembre c'hoazh, a-raok krouidigezh ar rouantelezhioù angl-ha-saoz, eget na oa deuet da vezañ da vare rouantelezh Mercia. 
Hag evel-just e oa kalz brasoc'h eget kontelezh Powys hiziv. 

## Istor
Krouet e voe goude ma'z eas ar Romaned kuit eus Enez Vreizh e 410, er vro a oa hini ar bobl Cornovii, hag un darn eus hini an Ordovices. Viroconium Cornoviorum (Wroxeter hiziv) e oa o c'hêr-benn. 
Padout a reas rouantelezh Powys eus ar  betek 1160, pa voe rannet etre daou. Rann ar c'hreisteiz a voe graet Powys Wenwynwyn anezhi, diwar-lerc'h Gwenwynwyn ab Owain "Cyfeiliog" ap Madog, tra ma veze graet Powys Fadog eus an hanternoz, diwar-lerc'h Madog ap Gruffydd "Maelor" ap Madog.ioù an amezeien saoz. 

### Rouaned Powys
*Katigern?
*Cadell Ddyrnllwg, war-dro 460
*Rhyddfedd Frych, war-dro 480
*Cyngen Glodrydd, war-dro 500
*Pasgen ap Cyngen, war-dro 530
*Morgan ap Pasgen, war-dro 540
*Brochwel Ysgithrog, war-dro 550
*Cynan Garwyn (? – 610)
*Selyf ap Cynan (610 – 613)
*Manwgan ap Selyf (613)
*Eiludd Powys (613 – ?)
*Beli ap Eiludd, war-dro 655
*Gwylog ap Beli (695? – 725)
*Elisedd ap Gwylog (725 – 755?)
*Brochfael ap Elisedd (755? – 773)
*Cadell Powys (773 – 808)
*Cyngen ap Cadell (808 – 854)
*Rhodri Mawr (854 – 878)
*Merfyn ap Rhodri (878 – 900)
*Llywelyn ap Merfyn (900 – 942). Roue diwezhañ tiegezh kozh Powys.
*Hywel Dda (942 – 950)
*Owain ap Hywel (950 – 986). 
*Maredudd ab Owain (986 – 999)
*Llywelyn ap Seisyll (999 – 1023), mab da Anghered ha d'he gwaz kentañ. Anghered a oa merc'h da Varedudd ab Owain.
*Rhydderch ab Iestyn (1023 – 1033)
*Iago ab Idwal (1033 – 1039)
*Gruffudd ap Llywelyn (1039 – 1063)

## Priñsed Powys
*Bleddyn ap Cynfyn (1063 – 1075)
*Iorwerth ap Bleddyn 1075 - 1103)
*Cadwgan ap Bleddyn (1075 - 1111)
*Owain ap Cadwgan (1111 - 1116)
*Maredudd ap Bleddyn (1116 – 1132)
*Madog ap Maredudd (1132 – 1160)
Iwan B

**Iwan Benoist**, anavezet ivez evel **Iwan Benead** , pe **Iwan B**, ganet el Lilas (Enez-Frañs)  d'an 2 a viz Here 1984, zo ur c'haner hip hop brezhonek.

## Pianoour
Mab eo d'ar gitarour Bernard Benoist. Krog e oa da studiañ ar piano hag ar solfadurezh da 5 bloaz. Da 9 bloaz e stagas gant ar studioù e skol ar sonerezh e Pariz. Da 18 vloaz, goude bezañ tapet e vachelouriezh, en doa lakaet en e soñj mont da soner.  E 2003 e tivizas deskiñ brezhoneg.  E 2004 e oa diplomet gant ar skol brevez Alta. E 2007 e pakas diplom an trede kelc'hiad er skol sonerezh.Evel pianoour en deus heuliet kanerien ha sonerien evel ar "7 Lézards", "Baiser Salé" pe "New Morning".

Sevel a ra kananouennoù rap e brezhoneg. Hiziv an deiz e kendalc'h c'hoazh gant e studioù war ar sonerezh. Aozet en deus ur bladenn gentañ dindan e anv arzour Iwan B.  D'an 31 a viz Mae 2007 e Roazhon en deus gounezet trede Priz dazont ar brezhoneg er rummad an hiniennoù. Daou zevezh war-lerc'h e Karaez e oa aet gantañ an taol-lañs kentañ aozet da-geñver "Devezh ar Brezhoneg" . 

D'an 20 a viz Meurzh 2010 e teuas er-maez e bladenn gentañ anvet *La Quête, Ar C'hlask*.

## Pladenn
*La Quête, Ar C'hlask* (2010):
* Intro (0:20)
* Bagad à Bagdad (4:05)
* Le son breton (3:22)
* Fulenn (3:20)
* Je reviens vers toi (3:28)
* La quête (4:34)
* Marc'hadourien avel (3:52)
* Ma doare (3:17)
* Who ? (3:52)
* Son nevez (New sound) (3:58)
* Soñjoù gadal (3:48)
* A day in heaven (7:04)
## Notennoù ha daveennoù
Morgannwg

**Morgannwg** a zo anv kembraek ur rouantelezh kozh hag ur gontelezh kozh, a vez graet Glamorgan anezho e saozneg: 
*Rouantelezh Morgannwg 
*Sir Forgannwg, ar gontelezh, betek 1974

Ur gelaouenn eo ivez :
*Morgannwg (kelaouenn)
Bro Morgannwg

**Bro Morgannwg** eo anv kembraek ar c'horn-bro en arvor kreisteiz Kembre, anavezet evel *Vale of Glamorgan* e saozneg, hag a zo ul lodenn eus kontelezh istorel Sir Forgannwg, deuet da vezañ ur fwrdeistref sirol, pezh zo kement ha kontelezh.

Y Barri eo ar pennlec'h.

## Kêrioù
*Y Barri
*Y Bont-faen
*Penarth
*Llanilltud Fawr

## Kumunioù

## Kestell
*Kastell Fonmon
*Kastell Ogwr
*Kastell St Quintin

## Liammoù diavaez
* Kuzul Bro Morgannwg
Sir Forgannwg

**Sir Forgannwg**, pe **Morgannwg** hepken a-wechoù, a zo ur gontelezh kozh e kreisteiz Kembre. 

## Rannidigezh
* E 1974 e voe rannet etre teir c'hontelezh nevez : 
** De Morgannwg 
** Gorllewin Morgannwg 
** Morgannwg Ganol . 

* E 1996 e voe graet un ademkempenn ha krouet kontelezhioù all: 
** Sir Abertawe, en-dro da Abertawe , 
** Bro Morgannwg, hag Y Barri eo ar pennlec'h
** Caerdydd , 
** Caerffili, 
** Castell-nedd Port Talbot, 
** Merthyr Tudful , 
** Pen-y-bont ar Ogwr , 
** Rhondda Cynon Taf.
Sir Frycheiniog

**Sir Frycheiniog** ( e saozneg * Brecknockshire,  County of Brecknock, Breconshire, County of Brecon* ) zo bet unan eus 13 kontelezh Kembre a-raok kempenn melestradurezhel 1974. Aberhonddu e oa ar penn-lec'h.

Dont a rae an anv eus rouantelezh kozh Brycheiniog.

## Pennad kar
*Powys
Sir Gaerfyrddin

**Sir Gaerfyrddin** a zo ur gontelezh e Kembre, e mervent ar vro, ha *Carmarthenshire* e oa hec'h anv e saozneg. Etre 1974 ha 1996 e oa bet ebarzhet e kontelezh Dyfed.

**[[Caerfyrddin]]** eo ar penn-lec'h anezhi, ar gêr brudetañ gant Llanelli, a zo lec'h-meur ar rugbi e Kembre. 

## Kêrioù ha keriadennoù
* Bethlehem (Sir Gaerfyrddin)
* Caerfyrddin
* Cydweli
* Llandeilo
* Llanelli
* Llanymddyfri
* Rhydaman

## Kestell
C'hwec'h kastell zo brudet er vro:
* Kastell Caerfyrddin
* Kastell Carreg Cennen
* Kastell Cydweli
* Kastell Dinefwr
* Kastell y Dryslwyn
* Kastell Llansteffan

## Kumunioù

## Lenn
Brudet eo al lenn anvet LLyn y Fan Fach.

## Liamm diavaez
* Cyngor sir Gaerfyrddin
Ti-krampouezh

Un ti-krampouezh zo un ti, pe ur preti, ma c'haller debriñ krampouezh. Sellet e vez evel un arouez eus keginerezh Breizh. E Breizh-Uhel eo kaletezennoù kentoc'h a vez servijet, ha krampouezhennoù e Breizh-Izel, graet gant un toaz disheñvel. Kramprouezh gwinizh e vez servijet da zibenn-pred e pep lec'h avat. An dud zo kustum da evañ ur volennad chistr pe laezh-ribod gant o c'hrampouezhenn. 

An "tri zra" (vi, morzhed-hoc'h, keuz) eo ar grampouezhenn vrudetañ, met kalz re all a zo. E-touez ar c'hrampouezhennoù sukret eo an "amann-sukr" an hini klaselañ.

Sevenadur ar vro a gaver un tammig en tiez-krampouezh, dre anv ar c'hampouezhennoù, ar sonerezh, ar c'hinkladur, anv ar preti a-wechoù hag a c'hall bezañ e brezhoneg (da skouer "Ti kozh").

Peurliesañ ne vez ket ken ker an tiez-krampouezh hag ar pretioù all. Stank int e Breizh met kavet int un tamm e pep lec'h en Europa hag er bed zoken. Ouzhpenn 4000 ti-krampouezh zo e Frañs.


3Fi030-002 - LA CREPERIE MODERNE (MAISON BOENNEC).jpg|"*Crêperie moderne*" e kreiz-kêr Brest tro 1936.
0 Crêperie An Diskuiz à Quimper.JPG|"An diskuizh" e Kemper.
Galette de sarrasin complète bretonne.jpg|Un galetezenn gwinizh-du "tri zra".
Crêpe making at Quasimodo café, Rue d'Arcole, Paris 2009.jpg|Krampouezh "da gas ganeoc'h" e Pariz.
Hervé's Crêperie Traditionelle - geo.hlipp.de - 2070.jpg|Un ti-krampouezh en Alamagn.


## Gwelout ivez
* pizzeria

## Daveoù
Sint-Jacobskapelle

**Sint-Jacobskapelle** a oa ur gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. E 1971 e oa bet strollet e kumun Driekapellen kumunioù Sint-Jacobskapelle, Nieuwkapelle hag Oudekapelle. Lakaet eo bet kumun Driekapellen e kumun Diksmuide gant lezenn 1977.

## Douaroniezh
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

## Emdroadur ar boblañs

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:300
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
  bar:1806 text:1806
  bar:1816 text:1816
  bar:1830 text:1830
  bar:1846 text:1846
  bar:1856 text:1856
  bar:1866 text:1866
  bar:1876 text:1876
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1947 text:1947
  bar:1961 text:1961
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2007 text:2007

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1806 from:0 till: 194
  bar:1816 from:0 till: 199
  bar:1830 from:0 till: 174
  bar:1846 from:0 till: 208
  bar:1856 from:0 till: 211
  bar:1866 from:0 till: 216
  bar:1876 from:0 till: 177
  bar:1880 from:0 till: 210
  bar:1890 from:0 till: 225
  bar:1900 from:0 till: 217
  bar:1910 from:0 till: 195
  bar:1920 from:0 till: 125
  bar:1930 from:0 till: 192
  bar:1947 from:0 till: 169
  bar:1961 from:0 till: 151
  bar:1970 from:0 till: 138
  bar:1981 from:0 till: 118
  bar:1991 from:0 till: 131
  bar:2001 from:0 till: 96
  bar:2007 from:0 till: 96

PlotData=

  bar:1806 at: 194 fontsize:s text: 194 shift:(-10,5)
  bar:1816 at: 199 fontsize:S text: 199 shift:(-10,5)
  bar:1830 at: 174 fontsize:S text: 174 shift:(-10,5)
  bar:1846 at: 208 fontsize:S text: 208 shift:(-10,5)
  bar:1856 at: 211 fontsize:S text: 211 shift:(-10,5)
  bar:1866 at: 216 fontsize:S text: 216 shift:(-10,5)
  bar:1876 at: 177 fontsize:S text: 177 shift:(-10,5)
  bar:1880 at: 210 fontsize:S text: 210 shift:(-10,5)
  bar:1890 at: 225 fontsize:S text: 225 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 217 fontsize:S text: 217 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 195 fontsize:S text: 195 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 125 fontsize:S text: 125 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 192 fontsize:S text: 192 shift:(-10,5)
  bar:1947 at: 169 fontsize:S text: 169 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 151 fontsize:S text: 151 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 138 fontsize:S text: 138 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 118 fontsize:S text: 118 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 131 fontsize:S text: 131 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 96 fontsize:S text: 96 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 96 fontsize:S text: 96 shift:(-10,5)

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Oudekapelle

**Oudekapelle** e flandrezeg kornogel: *Oedekapelle*) a oa ur gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. E 1971 e oa bet strollet e kumun Driekapellen kumunioù Sint-Jacobskapelle, Nieuwkapelle hag Oudekapelle. Lakaet eo bet kumun Driekapellen e kumun Diksmuide gant lezenn 1977.
## Douaroniezh
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

## Emdroadur ar boblañs

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:400
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
  bar:1806 text:1806
  bar:1816 text:1816
  bar:1830 text:1830
  bar:1846 text:1846
  bar:1856 text:1856
  bar:1866 text:1866
  bar:1876 text:1876
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1947 text:1947
  bar:1961 text:1961
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2007 text:2007

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1806 from:0 till: 125
  bar:1816 from:0 till: 204
  bar:1830 from:0 till: 248
  bar:1846 from:0 till: 310
  bar:1856 from:0 till: 309
  bar:1866 from:0 till: 265
  bar:1876 from:0 till: 280
  bar:1880 from:0 till: 276
  bar:1890 from:0 till: 291
  bar:1900 from:0 till: 264
  bar:1910 from:0 till: 294
  bar:1920 from:0 till: 200
  bar:1930 from:0 till: 245
  bar:1947 from:0 till: 229
  bar:1961 from:0 till: 186
  bar:1970 from:0 till: 181
  bar:1981 from:0 till: 129
  bar:1991 from:0 till: 105
  bar:2001 from:0 till: 152
  bar:2007 from:0 till: 135

PlotData=

  bar:1806 at: 125 fontsize:s text: 125 shift:(-10,5)
  bar:1816 at: 204 fontsize:S text: 204 shift:(-10,5)
  bar:1830 at: 248 fontsize:S text: 248 shift:(-10,5)
  bar:1846 at: 310 fontsize:S text: 310 shift:(-10,5)
  bar:1856 at: 309 fontsize:S text: 309 shift:(-10,5)
  bar:1866 at: 265 fontsize:S text: 265 shift:(-10,5)
  bar:1876 at: 280 fontsize:S text: 280 shift:(-10,5)
  bar:1880 at: 276 fontsize:S text: 276 shift:(-10,5)
  bar:1890 at: 291 fontsize:S text: 291 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 264 fontsize:S text: 264 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 294 fontsize:S text: 294 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 200 fontsize:S text: 200 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 245 fontsize:S text: 245 shift:(-10,5)
  bar:1947 at: 229 fontsize:S text: 229 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 186 fontsize:S text: 186 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 181 fontsize:S text: 181 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 129 fontsize:S text: 129 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 105 fontsize:S text: 105 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 152 fontsize:S text: 152 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 135 fontsize:S text: 135 shift:(-10,5)



## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Bwrdeistref sirol

**Bwrdeistref sirol** (*county borough* e saozneg) a vez graet eus kumunioù e Kembre pe e Bro-Saoz a zo distag eus ar c'hontelezhioù kozh, ha dezho kement a c'halloud hag ur gontelezh en o zachenn.

E Kembre ne oa ket anezho a-raok kempenn melestradurel 1996.

## Gwelout
*Kontelezhioù ha Keodedoù Kembre
Oostkerke (Diksmuide)

**Oostkerke** a oa ur gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Lakaet eo bet e kumun Diksmuide.
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:400
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
  bar:1806 text:1806
  bar:1816 text:1816
  bar:1830 text:1830
  bar:1846 text:1846
  bar:1856 text:1856
  bar:1866 text:1866
  bar:1876 text:1876
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1947 text:1947
  bar:1961 text:1961
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2007 text:2007

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1806 from:0 till: 222
  bar:1816 from:0 till: 214
  bar:1830 from:0 till: 261
  bar:1846 from:0 till: 248
  bar:1856 from:0 till: 243
  bar:1866 from:0 till: 260
  bar:1876 from:0 till: 247
  bar:1880 from:0 till: 261
  bar:1890 from:0 till: 289
  bar:1900 from:0 till: 296
  bar:1910 from:0 till: 307
  bar:1920 from:0 till: 228
  bar:1930 from:0 till: 302
  bar:1947 from:0 till: 365
  bar:1961 from:0 till: 336
  bar:1970 from:0 till: 316
  bar:1981 from:0 till: 290
  bar:1991 from:0 till: 318
  bar:2001 from:0 till: 311
  bar:2007 from:0 till: 285

PlotData=

  bar:1806 at: 222 fontsize:s text: 222 shift:(-10,5)
  bar:1816 at: 214 fontsize:S text: 214 shift:(-10,5)
  bar:1830 at: 261 fontsize:S text: 261 shift:(-10,5)
  bar:1846 at: 248 fontsize:S text: 248 shift:(-10,5)
  bar:1856 at: 243 fontsize:S text: 243 shift:(-10,5)
  bar:1866 at: 260 fontsize:S text: 260 shift:(-10,5)
  bar:1876 at: 247 fontsize:S text: 247 shift:(-10,5)
  bar:1880 at: 261 fontsize:S text: 261 shift:(-10,5)
  bar:1890 at: 289 fontsize:S text: 289 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 296 fontsize:S text: 296 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 307 fontsize:S text: 307 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 228 fontsize:S text: 228 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 302 fontsize:S text: 302 shift:(-10,5)
  bar:1947 at: 365 fontsize:S text: 365 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 336 fontsize:S text: 336 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 316 fontsize:S text: 316 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 290 fontsize:S text: 290 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 318 fontsize:S text: 318 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 311 fontsize:S text: 311 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 285 fontsize:S text: 285 shift:(-10,5)


## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Sir Drefaldwyn

**Sir Drefaldwyn**, pe**Sir Faldwyn** a-wechoù, pe *Montgomeryshire* e saozneg, a oa unan eus 13 kontelezh Kembre, e reter ar vro, a-raok adkempenn melestradurel 1974.

Savet e oa diwar bro Maldwyn gozh, ha Trefaldwyn e oa ar gêrbenn. Hiziv emañ e Powys.
Luskad Politikel Ladin

Al **Luskad Politikel Ladin** (ladineg * Moviment Politich Ladins*) a zo ur strollad politikel bihan oberiant e Proviñs Emren Bolzano. Difenn a ra ar vinorelezh ladinek. Goude bezañ gounezet ur sez a guzuler proviñsel e 1998 gant 11.028 mouezh, n'o-deus kannad ebet adalek 2003.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Sir Fynwy

**Sir Fynwy**, pe **kontelezh Menoe** e brezhoneg, zo ur gontelezh istorel e gevred Kembre betek 1976, anvet *Monmouthshire* e saozneg, ha harp ouzh Bro-Saoz.

## Kêrioù
*Casnewydd, trede brasañ kêr Kembre, hiziv kêr distag

## Liamm istorel
*Lec'hienn ofisiel