open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zamora (Spagn)

**Zamora** zo ur gêr eus Spagn, e proviñs Zamora, e Kastilha ha León, tostik da Bortugal, war lez ar stêr Duero.
Zamora

**Zamora** zo un anv-lec'h spagnolek hag a gaver e meur a vro.

## Lec'hioù
###### 
* Zamora (Ecuador), e proviñs Zamora-Chinchipe
* ar stêr Zamora, stêr e proviñsoù Loja, Zamora-Chinchipe ha Morona-Santiago
* Proviñs Zamora-Chinchipe

###### 
* Zamora, Michoacán, kêr e stad Michoacán, ar vrasañ en anv-se
* Gutiérrez Zamora, Veracruz, kumun e stad Veracruz

###### 
* Zamora (Spagn), e Kastilha ha León, ar goshañ en anv-se,
* Proviñs Zamora, e Kastilha ha León.

###### 
* Zamora, California

###### 
* Zamora (Aragua), en Aragua (stad)
* Zamora (Falcón), e Falcón (stad)
* Zamora (Miranda), e Miranda (stad)
Levr ar Salmoù

**Levr ar Salmoù** (ספר תהילים / Sefer Tehillim en hebreeg, *Levr ar Meuleudioù* ; **<big>زبور</big>** Az-Zabur en arabeg) zo ul levr eus ar Bibl, ennañ barzhonegoù da vezañ kanet. Emañ en Testamant Kozh ha skrivet eo bet en hebreeg evel-just. 150 salm zo ennañ, niverennet eus I da CL. 

Dont a ra an anv eus ar ger henc'hresianek ψαλμός *psalmos* a veze graet eus un ton sonet gant ar psalterion. Diouzh o anv neuze e ouzer eo ar Salmoù barzhonegoù bet skrivet evit bezañ kanet. An eilad a c'helle dont eus binvioù a bep seurt, alies binvioù dre gerdin, binvioù all a-wechoù. Bez' ez eus Salmoù a zo meneget ar benveg-seniñ aliet enno.

Savet e vijent bet gant un dek oberour bennak ; 73 anezho a vez lakaet war gont ar Roue David : gantañ e vijent bet skrivet en  kantved kent JK. Moarvat eo bet skrivet ar Salmoù etre ar bloavezhioù 1300 ha 800 kent JK.

## Stumm lennegel
Diwar-benn o stumm lennegel eo posupl kevrennañ ar Salmoù e pemp lodenn.
*Kanaouennouù-meuliñ : e-keñver Doue (d.s. niv. 8, 24, 29, 47, 105, 113), e-keñver ar Roue eouliet gant Doue (d.s. niv. 2, 72, 110), e-keñver kêr Zoue, Jeruzalem (d.s. niv. 84, 87, 122)
*Pedennoù o tisplegañ : ar fiziañs (d.s. niv. 4, 11, 16, 23), trugarekadennoù (d.s. niv. 103), ar geuzidigezh (d.s. niv. 32, 38, 51, 130), ar c'houzañvded (d.s. niv. 3, 5, 6, 7, 13)
*Barzhonegoù kelennus (d.s. niv. 1, 139)
*Lavaroù profedel (d.s. niv. 50)
*Meur a stumm mesket er memes Salm (d.s. niv. 118)

## Niveradur ar Salmoù
Daou zoare zo da niverenniñ Salmoù ar Bibl. Hervez ar Bibl hebreeg evel ma ra ar bibloù a-hiziv, pe hervez ar Bibl c'hresianeg (“Septañt”), implijet e levrioù al liderezh roman hag en Ilizoù ortodoks ha katolik ar Reter.
Ur sifr ouzhpenn zo en niveradur hebreeg, adalek eil hanterenn ar Salm 9, ha betek lodenn gentañ ar Salm 147, war-bouez evit ar Salm 114.

## Troidigezhioù e brezhoneg
* E 1873, troidigezh Yann-Frañsez ar Gonideg, embannet gant James William, "Levr ar Psalmou".
* E 1897, troidigezh Gwilh ar C'hoad, "Levr ar Zalmou", pp. 467-544 (eus pe levr?).
* E 1953, troidigezhioù eus darn eus ar Salmoù kinniget gant Yeun ar Gow da gentañ e *Pedennou evit eun noz-veilh gant eun den maro* (Ar Voulerien Unanet, 1953) ha diwezatoc'h (1962) e *Ar Gêr Villiget* (pajenn 18 eus embannadur Mouladurioù Hor Yezh : troidigezh eus salm kentañ ar binijenn, ar salm 6).
* E 1974, troidigezh Maodez Glanndour, *Ar Salmou*, embannet gant Al Liamm, 220 p.
* E 1985, troidigezh Job Lec'hvien ha Pêr ar Gall, levrenn *Ar Salmoù hag ar Skridoù all*, An Tour-Tan, 1985, pp 4-166.
* E 1988, troidigezhioù eus meur ar salm gant Job an Irien ha Saik Falc'hun e *Pedenn an deiz* (Minihi Levenez, 1988), p. 2-110, evit al liderezh.
* E 2008, troidigezh Koulizh Kedez, *Un dibab salmoù*, e *Kan ar Garantez hag an Avel – tri levr biblek*, (An Diaoul Dieub, 2008).
* E 2025, troidigezh adnevesaet deus ar Salmoù embannet war lec'hienn Bibl.bzh gant Eskopti Gwened.

## Liammoù diavaez

* Ar Salmoù e-barzh ar Bibl katolik e brezhoneg (gant lec'hienn Bibl.bzh)
* Ar Salmoù e Brezhoneg (gant Unvaniezh ar Bibl en Anjev)
* Salmoù euz al levr "Pedenn an deiz" (gant Minihi Levenez)

## Notennoù
Proviñsoù kozh Portugal

E Portugal n'eus ket proviñsoù ken met chom a ra ar merk anezho e spered an dud, muioc'h c'hoazh eget e Breizh.

## Istor
Adalek ar  e oa c'hwec'h rannvro : Algarve, Beira, Entre-Douro-e-Minho, Entre-Tejo-e-Odiana (deuet da vout Alentejo),  Estremadura ha Trás-os-Montes.

Komarkoù e oant da gentañ war-bouez Algarve, a veze graet Reino ("rouantelezh") anezhañ. Pep hini anezho a oa renet gant un den anvet *corregedor* ("reizher"), karget d'e verañ ha d'ober war-dro ar justis ennañ.

Adalek ar  e voe kroget da gomz eus "proviñsoù".
Maëlle Dupon

**Maëlle Dupon** zo ur skrivagnerez okitanek.

## Oberennoù
**La color lenta de la pluèja* (Liv goustad ar glav), barzhonegoù, 2013, Jorn, 120 p. .

## Notennoù
Torfed ar frer Juniper

***Torfed ar frer Juniper*** zo titl ur pezhig-c'hoari brezhonek fentus, en un arvest, diwar an oberenn c'hallek *Le crime de Frère Juniper* (1931) gant Henri Vangeon (*[[Henri Ghéon]]* e anv-pluenn), ha troet gant ar skrivagner brezhonek Jakez Riou. 

Embannet eo bet e-barzh ''C'hoariva brezhonek'', ul levr a gant c'hwec'h pajennad ha daou-ugent m'e gaver gant peder oberenn all : *[[An div zremm]]* gant Langleiz, *[[E-tal ar poull]]* gant Yann-Vari Perrot, *[[An dakenn dour]]* gant Jarl Priel ha *Fostus an doktor daonet* gant Roparz Hemon. Embannet e oa bet an dastumad-se gant Skridoù Breizh e penn kentañ 1944.

## Adembannadurioù
Adembannet e oa bet e 1993 gant *[[Hor Yezh]]*.

## Ar pezh-c'hoari
Tud ar c'hoari zo :
*Ar frer Juniper, eus Urzh ar Vreudeur minor,
*Ar frer Goulaouig, hag eñ Frañsezad ivez,
*Ur c'houer, eus Umbria (Italia),
*Ur pemoc'h m'emañ ar c'houer perc'henn warnañ.

Klañv eo ar frer Goulaouig, en e c'hourvez war e wele. O vezañ m'en devoa disklêriet « Frer Juniper, debriñ a rafen gant plijadur un troad pemoc'h. » hemañ ziwezhañ n'en deus ket kavet gwelloc'h eget mont da droc'hañ pav ur pemoc'h en ur park bennak. Dont a ra ar c'houer d'o c'haout da glemm.
Warwick (Rhode Island)

**Warwick** zo ur gêr lec'hiet e kreiz Rhode Island er Stadoù-Unanet. Bez' e oa 82 672 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh Kent eo ivez. Krouet eo bet anv Warwick en ur mod ofisiel e 1642.

## Skeudennoù

Caleb Greene House.jpg |
TollGateHS.jpg |
Greenwich Mills Warwick RI.jpg |
Warwick Neck Lighthouse 2007.jpg |


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Cranston (Rhode Island)

**Cranston** zo ur gêr lec'hiet e kreiz Rhode Island er Stadoù-Unanet. Bez' e oa 80 387 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh Providence eo ivez. Krouet eo bet anv Cranston en ur mod ofisiel e 1754.


Cranston, Rhode Island.jpg|
Governor William Sprague Mansion House at 1351 Cranston Street Cranston, Rhode Island RI USA.jpg|
Route 33 underpass, Washington Secondary Trail, Cranston, Rhode Island.JPG|
Pawtuxet river near mouth.jpg|
Knightsville Meetinghouse Church in Knightsville in Cranston, Rhode Island RI USA.jpg|


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Proviñs Minho

**Proviñs Minho** zo ur broviñs kozh e Portugal, en hanternoz ar vro, hag a glot dre vras gant distrigoù Braga ha Viana do Castelo.

Dont a ra hec'h anv eus hini ar stêr Minho, a red etre Galiza (en hanternoz) ha Portugal. 

Kêr-benn Minho e oa Braga (Bracara Augusta), kêr-benn gozh proviñs roman Gallaecia ha rouantelezh ar Sueved.

Er Minho emañ kavell kontelezh istorel Portucale gant kêrioù Guimarães (ar gêr kavell), Barcelos (kêr ar gonted) ha Braga (kêr an arc'heskibien).

Hiziv, e-lec'h proviñsoù ez eus distrigoù, ha rannet eo bet proviñs Minho etre daou zistrig, hini Braga ha hini Viana do Castelo. Hiziv emañ e Rannvro an Norzh.
Pawtucket (Rhode Island)

**Emaoc'h o klask ar bobl [[amerindian]] *'Pawtucket** ? Sellit ouzh'' [[Pennacook]].
<hr>

**Pawtucket*' zo ur gêr lec'hiet e biz [[Rhode Island]] e [[Stadoù-Unanet Amerika]]. Bez' e oa 71 148 a annezidi e [[2010]]. Penn-lec'h [[kontelezh Providence]] eo ivez. Krouet eo bet anv Pawtucket en ur mod ofisiel e [[1671]].

==An anv==
Dont a ra an anv eus hini ar bobl amerindian *Pawtucket'', anvet ivez Pennacook.


Pawt View.jpg
Division Street Bridge Pawtucket.jpg
Pawt Armory.jpg
Pawt church.jpg
25 Belmont Street, Pawtucket RI.jpg


## Kêrioù gevellet
* Belper, 

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Newport (Rhode Island)

**Newport** zo ur gêr lec'hiet e gevred Rhode Island er Stadoù-Unanet. Bez' e oa 24 572 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh Newport eo ivez. Krouet eo bet anv Newport en ur mod ofisiel e 1639.

## Skeudennoù


Image:Ida Lewis Rock Light.jpg|
Image:Army and Navy YMCA.JPG|
Image:CDA - Bellevue House - McIntyre Folly.jpg|
Image:Brenton Point in Newport Rhode Island RI USA.jpg|



## Kêrioù gevellet

## Sonerezh
Brudet e oa an Newport Folk Festival er bloavezhioù 1960. Bep bloaz e vez aozet c'hoazh e miz Eost.

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Cranston

**Cranston** zo un anv-tiegezh a orin skosat, hag un anv-lec'h.

## Lec'hioù
###### 
*Cranston, Midlothian

###### 
*Cranston, Calgary, karter e Calgary, en Alberta

###### 
*Cranston, en Iowa .
*Cranston, kêr e Rhode Island .

## Tud
Pennacook

Ar bobl **Pennacook**, anvet ivez **Merrimack** ha **Pawtucket**, a oa ur bobl amerindian diazezet e saonenn ar Merrimack River en douaroù a zo hiziv e New Hampshire ha Massachusetts, hag e kreisteiz Maine (SUA).
Warwick

**Warwick** zo anv meur a lec'h er broioù saoznek.

## Lec'hioù

###### 
* Warwick, Queensland
* Warwick, Western Australia, e Perth

###### 
* Warwick, Ontario
* Warwick, Quebec
* Warwick Mountain, Alberta

###### 
* Warwick (Bro-Saoz), kentañ kêr en anv-se
* Warwickshire, ar gontelezh 
* Warwick-on-Eden, Cumbria
* Warwicksland, Cumbria
* Warwick Wold, Surrey

###### 
* Warwick, Georgia
* Warwick, Cecil County, Maryland
* Warwick, Massachusetts
* Warwick, New York
** Warwick (village), New York
* Warwick, North Dakota
* Warwick, Oklahoma
* Warwick (Rhode Island)
* West Warwick, Rhode Island
* Warwick, Virginia
* Warwick Township, Bucks County, Pennsylvania
* Warwick Township, Chester County, Pennsylvania
* Warwick Township, Lancaster County, Pennsylvania

###### 
* Warwick, Bermuda

## Tud
* Dionne Warwick, kanerez stadunanat

## Lennegezh
* Guy of Warwick, haroz ur vojenn grennamzerel
Warwick (Bro-Saoz)

**Warwick** zo ur gêr eus kreiz Bro-Saoz ha pennlec'h gontelezh Warwickshire. Emañ war lez ar stêr Avon.
Enez Christmas

Meur a **Enez Christmas** zo : 

#### 
*Enez Christmas (Aostralia), e Meurvor Indez, un enezenn eus Aostralia hag a zo unan eus tiriadoù Aostralia ; 
* Enez Christmas (Tasmania), e Meurvor Indez, un enezenn eus Aostralia hag a zo e stad Tasmania ;
* Enez Little Christmas, e Meurvor Indez, un enezenn eus Aostralia hag a zo e stad Tasmania ; 

#### 
* Enez Christmas (Nova Scotia), e proviñs Nova Scotia.

#### 
*Enez Christmas (Kiribati), un atoll eus an Inizi Kiribati, er Meurvor Habask, anvet ivez *[[Kiritimati]]* e yezh ar vro.
Kiritimati

**Kiritimati** e kiribaseg (distaget: ), *Christmas Island* (e saozneg gwechall, deuet da vezañ dispredet bremañ), zo un atoll kouralek e norzh Inizi al Linenn, e Republik Kiribati, er Meurvor Habask. An enez tudetañ eus enezeg al Linenn eo.
Arnodoù nukleel a voe sevenet eno ha tro-dro gant ar Rouantelezh-Unanet er bloavezhioù 1950. Goude-se e voe reoù gant ar Stadoù-Unanet e 1962. E-pad an arnodennoù-se ne voe ket kaset kuit ar boblañs. Dre-se an dud o devoa graet war-dro an arnodennoù kement hag annezidi an enezeier a zougas klemm o c'houlenn ma vefe distaolet efedoù fall an tarzhadennoù dezho.
An irin glas

***An irin glas*** zo titl ul levr a zaou c'hant div bajennad bet embannet gant *[[Embannadurioù Al Liamm|Al Liamm]]* e 1966, ennañ trizek danevell savet gant Ronan Huon (1922-2003) etre 1950 ha 1965.

## Advoulladurioù
Advoullet e oa bet e 1971, gant *Al Liamm* bepred.

## An danevelloù
* En tren, (Brest, 1954) ; Al Liamm, niverenn 49, Meurzh-Ebrel 1955
* Un devezh glav, (Kemper, miz Du 1950) ; Al Liamm, niverenn 18, Genver-C'hwevrer 1950
* Ur bann-heol, (Sant-Mark, Gwengolo 1956) ; Al Liamm, niverenn 59, Du-Kerzu 1956
* Dibenn an deiz, (Sant-Mark, d'ar 24 a viz Genver 1957)
* Ar gwez avaloù, (Sant-Mark, 23-27 a viz C'hwevrer 1959) ; Al Liamm, niverenn 74, Mae-Mezheven 1959
* Ar gwennili-mor, (Sant-Mark d'an 18 a viz Gwengolo 1959) ; Al Liamm, niverenn 77, Du-Kerzu 1959
* Ar pok, (Sant-Mark d'ar 27 a viz Genver 1963)
* Sioulder an noz, (Sant-Mark 22.8.60 - 23.9.65)
* Ur vaouez vihan gwenn he blev, (Sant-Mark, 22 a viz Meurzh, 12 a viz Gwengolo 1962)
* An div c'hoar, (Sant-Mark d'an 21 a viz Here 1965)
* Ar vuhez, (Sant-Mark, 16 a viz Meurzh 1965)
* Kanenn d'al Levenez, (Sant-Mark d'an 28 a viz Kerzu 1963)
* Er c'hoad, (Sant-Mark, Gwengolo 1964).
Banaba

**Banaba**, anvet ivez * Ocean Island*, zo un enezenn gouralek e Republik Kiribati, er c'hornôg d'an Inizi Gilbert, hag er reter da Nauru. Enni emañ al lec'h uhelañ e Kiribati, gant 81 m. Fosfat zo enni, evel e Nauru ha Makatea.
An div zremm

***An diou zremm*** zo titl ur pezh-c'hoari berr (un arvest ha dek diviz) gant Langleiz bet embannet en niverenn 54 eus ar gelaouenn *[[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]]* e miz Mae 1933.

Adanvet *An div zremm* ez eo perzh ivez eus C'hoariva brezhonek, ul levr a gant c'hwec'h pajennad ha daou-ugent m'e gaver gant peder oberenn all : *[[E-tal ar poull]]* gant Yann-Vari Perrot, *[[An dakenn dour]]* gant Jarl Priel, *Fostus an doktor daonet* gant Roparz Hemon ha *[[Torfed ar frer Juniper]]* gant Henri Ghéon (troet e brezhoneg gant Jakez Riou). Embannet e oa bet an dastumad-mañ gant Skridoù Breizh e penn kentañ 1944.

## Ar pezh-c'hoari
Tud ar c'hoari zo :
*Malo Drean, 
*Anna Drean, e vamm,
*Rozen Pavek, danvez-pried Malo,
*Maria, un amezegez.

Ne vez ket lavaret pelec'h resis ha pegoulz e c'hoarvez ar pezh-c'hoari, nemet e splann heol an nevezamzer e-maez ar vereuri e-lec'h ma krog an traoù. War yac'haat ez a Malo Drean goude ma oa bet gloazet e tan-gwall Kerbosen, hag eñ losket e zremm. Daoust ha karout anezhañ a c'hallo Rozen Pavek c'hoazh ? Ar pezh ne oar ket Malo eo krignet skevent e garedig gant ur gwall gleñved...
Castell Newydd Emlyn

**Castellnewydd Emlyn** (pe *Castellnewi* e lavar tud an tolead), skrivet ivez **Castell Newydd Emlyn**, zo ur gêr vihan eus Kembre, e gwalarn kontelezh Caerfyrddin, war lez kreisteiz ar stêr Teifi. War harzoù Ceredigion emañ, hag a-wechoù e lakaer kêriadennig Adpar, war lez hanternoz ar stêr hag e Ceredigion, evel ur rann eus kêr, petra bennak ma he deus Adpar un hir a istor e Ceredigion. 

Eno emañ Castell Trefhedyn, kreñvlec'h eus ar Grennamzer.

## Istor
E kantrev Emlyn e oa er Grennamzer.

## Gevelliñ

## Pennad kar
* Castell Newydd
Inizi al Linenn

**Inizi al Linenn** zo un enezeg kouralek er Meurvor Habask, a-c'haoliad war ar C'heheder, e Republik Kiribati evit eizh anezho, ha perc'hennet gant ar Stadoù-Unanet evit an teir all.
Piet Pieterszoon Hein

**Piet Pieterszoon Hein** (25 a viz Du 1577 &ndash; 18 a viz Mezheven 1629), pe **Piet Hein** hepmuiken, a oa un ofiser a vor eus an Izelvroioù hag un haroz e voe e-pad Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz etre ar Proviñsoù Unanet ha Spagn.

## E vuhez
Ganet e voe Piet Hein e Delfshaven (a zo bremañ ul lodenn eus Rotterdam), mab d’ur c’habiten a vor ha dont a reas da vezañ moraer yaouank a-walc’h. Skrapet e voe war vor gant ar Spagnoled ha galeour e voe e bourzh listri spagnol etre 1598 ha 1602. Neuze e voe dieubet, en eskemm ouzh prizonidi spagnol. Etre 1603 ha 1607 e voe prizoniet gant Spagnoled adarre, tapet ma oa bet ganto dirak aodoù Kuba.

E 1607 e stagas da labourat evit Kompagnunezh Nederlandat Indez ar Reter (*Vereenigde Oostindische Compagnie*) ha distreiñ a reas eus Azia gant ar rez a gabiten, pemp bloaz war-lerc’h.

E 1623 e teuas da vezañ besamiral evit Kompagnunezh Nederlandat Indez ar C’hornôg (*West-Indische Compagnie*, WIC) ha mont a reas d’an Antilhez. E Brazil, ma klaske tud eus an Izelvroioù en em ziazezañ, e kemeras kêr Salvador digant Portugaliz. Er bloavezh 1627 e voe tapet gantañ meur a lestr kenwerzh eus Portugal hag a gase sukr da Europa. 

E 1628 e kemeras perzh en un argad a-enep ur strollad listri spagnol hag a gase arc’hant eus Suamerika da Europa. Pemzek lestr spagnol a voe tapet e Bae Matanzas, war aod norzh Kuba. Gant Piet Hein e voe preizhet berniadoù aour, arc’hant ha madoù all hag a dalveze en holl kement hag 11 milion a florinoù. Brasañ trec’h an Izelvroioù a-enep Spagnoliz e voe Emgann Bae Matanzas. Pa zistroas Hein da Rotterdam e 1629 e voe degemeret eno evel un haroz, ha gant e breizh e voe gallet arc’hantaouiñ morlu an Izelvroioù e-pad 8 miz.
 
Anvet e voe da letanant-amiral e miz Meurzh 1629 hogen mervel a reas un tammig diwezhatoc'h er bloavezh-se, en un emgann a-enep kourserien eus Dukark. Beziet e voe en Oude Kerk e Delft.

## Liammoù diavaez
*Piet Hein, Dutch Admiral – Timeline
Flint

**Flint** zo un anv-tiegezh saoznek hag un anv-lec'h.

## Tud
**Ar c'habiten Flint*, dastumer an teñzor er romant Tresure Island, gant Robert Louis Stevenson.

## Lec'hioù

###### 
**Flint* e saozneg pe Y Fflint e kembraeg, kêr
*Sir y Fflint, kontelezh

###### 
*Enez Flint, un atoll 

###### 
*Flint, Georgia, 
*Flint (Michigan), 
*Flint, New York
*Flint, Texas
*Flint, West Virginia
*Flint Hills, e Kansas hag Oklahoma

## Stêrioù
*Stêr Flint, anv meur a stêr.
Stêr Flint

Ar **Stêr Flint**, pe **Flint River** e saozneg, zo anv meur a stêr.

#### 
*Flint River (Hanover, Jamaica)
*Flint River (St. Mary, Jamaica)

#### 
*Flint River (Alabama)
*Flint River (Georgia)
*Flint River (Iowa)
*Flint River (Michigan)

## Pennad kar
*Flint
Duero (disheñvelout)

**Duero** zo anv spagnolek div stêr:
*an Duero (Spagn), a red dre Spagn ha Portugal, a zo Douro e portugaleg,
*an Duero (Michoacán), stêr e Mec'hiko. 

## Kumunioù
Kavout a reer an anv-stêr en anv meur a gumun hag e meur a broviñs spagnol dre ma tremen ar stêr:

; e proviñs Soria
*Langa de Duero
*Molinos de Duero
*Viana de Duero

; e proviñs Valladolid
*Castrillo de Duero
*Laguna de Duero
*Olivares de Duero
*Pesquera de Duero
*Villanueva de Duero

; e proviñs Zamora
*Almaraz de Duero
Tungaru

**Tungaru** (kiribaseg; *Gilbert Islands* e saozneg – *Kingsmill Islands* poent zo bet), zo un enezeg er Meurvor Habask, a bep tu d'ar C'heheder, e Republik Kiribati, anezho 16 atoll: Abaiang, Abemama, Aranuka, Arorae, Beru, Butaritari, Kuria, Makin, Maiana, Marakei, Nikunau, Nonouti, Onotoa, Tabiteuea, Tamana ha Tarawa. 

E Tarawa emañ ar gêr-benn, Tarawa Teinainano, hag annez tost d'an hanter eus ar boblañs. 

## An anv
Dont a ra an anv saoznek *Inizi Gilbert* eus hini ar c'habiten saoz Thomas Gilbert a roas an anv-se d'an enezeg e 1788.

## An Inizi
Tri strollad inizi zo:
*an *Northern Gilberts*, enne Butaritari, Makin, Marakei, Abaiang (hag a dalvez kement ha *douar an norzh*) ha Tarawa. Stankoc'h eo ar glaveier, hag eus Butaritari ha Makin e teu ar bananez gwerzhet e Kiribati ha gounezet e vez *taro* pe *babai* (Colocasia esculenta) ivez.

* Ar *Central Gilberts* enne Maiana, Abemama, Kuria hag Aranuka. Ur roue zo bet enne (evel e Butaritari). * Tembinok*, e oa anv roue diwezhañ Abemama, Kuria hag Aranuka, marvet e deroù an . 

*Ar *Southern Gilberts*, enne atolloù Nonouti, South ha North Tabiteuea, Beru, Nikunau, Onotoa, Tamana, hag Arorae, ar suañ enez.
Gilberts

**Gilberts** zo un anv-lec'h saoznek a zo bet roet da veur a lec'h.

## Orin
Diwar an anv-tiegezh Gilbert. 

#### 
*Gilberts, California, anv meur a lec'h
*Gilberts, Illinois
Zeebrugge

**Zeebrugge** a zo ur gêriadenn e Flandrez Belgia, e kumun Brugge, ha porzh ar gumun war aod Mor an Hanternoz . 

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

ZEEBRUGGE PLAGE (Résidence Palace).jpg|Al leti *Palace*
Belgium, Zeebrugge, Church.JPG|Iliz *Sint Donatius*
Zeebrugge - Stella Mariskerk 2.jpg|Iliz *Stella Maris*
Foxtrot Front.jpg|Al lestr-spluj *Foxtrot* B-21

* Al Leti *Palace*, 1914.
* Al lestr-spluj rusian eus ar rummad *Foxtrot* B-21.
* Iliz katolik *Sint Donatius*, er gêriadenn.
* Iliz katolik *Stella Maris*, e karter an aod. 
## Porzh

SammlestrCMACGMMarcoPolo.jpg|An douger-endalc'herioù *Marco Polo*
Bag-pesketaeZeebrugge.jpg|Ur vag-pesketa
BNS Westdiep at Zeebrugge.jpg|Ar fourgadenn *Westdiep*
MordreizherQueenMary2.jpg|Ar mordreizher *Queen Mary 2*

* Porzh Brugge eo Zeebrugge.
## Douaroniezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Enez Flint

**Ur pennad [[Flint]] zo ivez*.

**Enez Flint** zo un enezenn gouralek didud eus ar Meurvor Habask, unan eus Inizi al Linenn, e Republik Kiribati.
Lucy in the Sky with Diamonds

***Lucy in the Sky with Diamonds*** zo titl ur ganaouenn gant ar strollad sonerien saoz The Beatles. 3:28 he fadelezh e teu da deirvet e-barzh an albom *[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (albom)|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]*, war-lerc'h *[[With a Little Help from My Friends]]* hag a-raok *[[Getting Better]]*.

Enrollet e oa bet d'an 1 a viz Meurzh 1967 e studioioù EMI e Londrez. Deuet e oa an albom e-maez d'ar 1añ a viz Mezheven 1967 er Rouantelezh-Unanet ha d'an daou er Stadoù-Unanet.

## Istor ar ganaouenn
Kanet gant John Lennon, savet e oa bet gerioù ar ganaouenn-mañ gantañ ivez ha gallout a reer lavaret o devoa graet d'an teodoù mont en-dro ha da bluennoù ur bern kazetennerien pennfolliñ. Oc'h ober gant pennlizherennoù gerioù 'zo eus he zitl – **L**ucy in the **S**ky with **D**iamonds – e soñje da lod e veze roet da gompren e oa kaoz eus an L.S.D. (*Lysergic acid diethylamide* e saozneg). Daoust ha ma oa Lennon sot ken e oa gant an dramm d'an ampoent en devoa roet ar memes displegadenn atav : awenet e oa bet diwar un dresadenn bet savet er skol gant e vab Julian e penn kentañ 1967. Hemañ en devoa displeget d'e dad e oa ur vignonez dezhañ, Lucy O'Donnell hec'h anv, war an dresadenn, *en oabl*, *gant diamantoù*.

Gwir eo e oa peadra d'en em c'houlenn eus pelec'h e teue gerioù ken huñvreel ar ganaouenn petra bennak ma plije kalz an dreistgwirvoudelezh hag oberennoù gant Lewis Carroll da Lennon kement ha c'hoari gant ar gerioù.

Deuet e oa da vezañ brudet-mat pa oa bet anvet *Lucy* an aostralopiteg bet kavet e miz Here 1974 dre ma veze selaouet ar ganaouenn-mañ ingal gant ar skiantourien a rae war-dro relegoù hor mamm-gozh kozh-douar.

Aet e oa Lucy O'Donnell da Anaon e Londrez d'an 22 a viz Gwengolo 2009, hag hi bet ganet e 1963 e Weybridge.

## Liamm diavaez
*Gerioù ar ganaouenn war Metro Lyrics
Inizi Caroline

* *Arabat droukveskañ gant [[Enez Caroline]], e Republik Kiribati.*


**Inizi Caroline** (a zo *Caroline Islands* e saozneg, *Islas Carolinas* e spagnoleg, *Karolinen* en alamaneg) zo un enezeg e kornôg ar Meurvor Habask, e biz Ginea-Nevez. Evit ar politikerezh int rannet etre div stad : Stadoù Kevreet Mikronezia ha Palau, er c'hornôg pellañ. Gwechall e vezent anvet *Nuevas Filipinas* dre ma vezent lod eus Indez ar Sav-heol Spagnol, ha gouarnet adalek Manila en Inizi Filipinez.

## Istor
### Trevadenn spagnol
An inizi Carolinas a voe dizoloet d'an 22 a viz Eost 1526 gant ar voraerien spagnol Toribio Alonso de Salazar ha Diego de Saavedra, gwelet e voe gante Enez San Bartolomé pe Taongui. D'ar 1añ a viz Genver 1528 e taolas troad ar moraer Álvaro de Saavedra da gemer an Inizi Uluti en anv roue Spagn, ha gweladennet e voe an enezeg en 1542 (Islas Matelotes), 1543, 15450, hag en 1565 gant Miguel Lopez de Legazpi.

Anavezet e vezent evel *Islas de las Hermanas*, *Hombres Pintados* ha * Los Jardines*, met kollet e voe ar c'heloù eus o dizoloadenn ken na deuas Francisco de Lezcano en 1686 da Yap ma o anvas *Las Carolinas*, en enor d'ar roue Carlos II, hag en enezeg e lakae ar Palaos hag ar re zo anavezet hiriv evel Inizi Gilbert hag inizi Marshall diwar-lerc'h anvioù ar voraerien saoz a deuas d'o gweladenniñ en 1788 (Gilbert) ha 1799 (Marshall).

Un trevadenniñ relijiel e voe adal an deroù, evel e pep lec'h. Un aotre roueel a voe embannet e 1707 da gas misionerien d'an inizi. Lazhet e voe an tad Cantova e-kerzh unan eus e droioù. Neuze, betek 1787, e paouezas Spagn da zaremprediñ hec'h inizi Carolinas. Pa voe adkroget, meur a vloaz goude, ne glaskjod ober nemet kenwerzh.
Enez Caroline

* *Arabat droukveskañ gant an [[Inizi Caroline]]*. 

**Enez Caroline** pe **Enez ar Milved** (anavezet ivez evel *Millennium Island* ha *Beccisa Island*), zo un atoll kouralek er Meurvor Habask, ha bezañ ec'h eo ar reterañ eus Inizi al Linenn e Republik Kiribati. E gwirionez eo ur stroll 30 enezennig didud, stok ha stok, un nebeudig metradoù hepken a-us da live ar mor. 

Ar brasañ enezennoùigoù eo *Nake Islet* (en norzh), *Long Islet*, ha *South Islet*, war-dro 500 m led, ha dezho o-zeir 68% eus gorread an *enez*. 

## Istor
Kentañ ma voe gwelet gant Europeiz, diouzh a ouzer, a voe e 1606. Tapet e voe gant ar Rouantelezh-Unanet e 1868, hag abaoe 1979 emañ e Republik Kiribati. Lavaret e vez a-wechoù eo koulz ha gwerc'h, daoust ma'z eus bet tennet gwano, gounezet kopra enni en  hag , ha tud o chom neuze enni evel-just.

### 
O vezañ ma n'eo Enez Caroline nemet 6 m a-us da live ar mor e vo beuzet ma talc'h ar mor da sevel. Kement-se, hervez gouarnamant Kiribati, a c'hallfe degouezhout adalek 2025. Evit ar Broadoù-Unanet emañ Enez Caroline war roll an douaroù en arvar.

## Loened
Evned-mor e-leizh, ha kranked.

## Linenn
Un tamm brud a oa deuet dezhi gant lidoù ar bloavezh 2000. E 1995 e voe daskemmet linenn etrevroadel an deiziata (*International Date Line*) ha se zo kaoz e voe unan eus al lec'hioù kentañ ma savas an heol d'ar 1añ a viz Genver 2000.
Tom Simpson

**Tom Simpson**, bet ganet d'an 30 a viz Du 1937 e Haswell (Bro-Saoz), a oa ur marc'hhouarner saoz hag a varvas e-kerzh Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1967 d'an 13 a viz Gouere 1967. Deuet e oa da Vreizh da chom, da Sant-Brieg. 

## 1967
Mervel a reas war dor ar menez Ventor e-kerzh an tennad a gase eus Marselha da gCarpentras. 
Deiz war-lerc'h e varv, e Sète, e voe laosket an trec'h gant e vignon Barry Hoban. Hennezh eo ac'h addimezo d'an intañvez Simpson un toullad bloavezhioù goude.

## Liamm diavaez
Theodor

**Theodor** zo un anv-bihan alamanek.

## Adstumm
*Dorothea, evit ar merc'hed, en alamaneg, izelvroeg, latin. 

## Yezhoù all
* *[[Theodore]]* en saozneg
**Teodor*, en hungareg, norvegeg, poloneg, slovakeg, svedeg, tchekeg, 
**Teodoro*, en esperanteg, italianeg, 
* *Theodoros*, e finneg
* *Theodorus*, en izelvroeg, latin
* Fiodor, *Фёдор*, e ruseg.
* *Fedir*, *Федір*, en ukraineg. 

## Tud
*Theodor de Bry (1528-1598), treser hag engraver alaman
*Theodor Kittelsen (1857–1914), livour norvegian
*Theodor Herzl (1860–1904), tad ar sionouriezh
*Theodor Mommsen (1817-1903), skrivagner hag istorour alaman
*Theodor Storm (1817–1888), skrivagner alaman
*Theodor Fontane (1819–1898), danevellour ha barzh alaman
Priz Carmesina

Ar **Priz Carmesina** (*Premi Carmesina* e katalaneg) zo ur priz roet d'ul levr-bugale aozet gant Mancomunitat de Municipis de la Safor hag an embanner valensian Edicions del Bullent.

## Loreidi
Roll al loreidi:
* 2013: *Els xiquets de la gorra*, gant Enric Lluch i Girbés. Skeudennoù gant Pere Devesa Peiró.
* 2012: *Set Blancaneus i un nan*, gant Carles Cano i Peiró. Skeudennoù gant Núria Feijoó Antolín. 
* 2011: *Un gos de pel·lícula*
* 2010: *Un pirata tocat pel cacau*, gant Màrius Moneo.
* 2009: *L’últim linx*, gant Santiago Forné. Skeudennoù gant Antoni Laveda.
* 2008: *Els pirates no ploren*, gant Pep Castellano. Skeudennoù gant Canto Nieto
* 2007: *Jordi i el tresor de les vint perles*, gant Lluís Miret. Skeudennoù gant Xavier Gordillo.
* 2006: *La taverna del bandoler*, gant Lourdes Boïgues
* 2005: *En Mei-Mei vol ser rei*, gant Mercé Viana
* 2004: *El somni d'un cavallet de fusta*, gant Montserrat Bonaventura
* 2003: *Una llegenda per a Draco*, gant Francesc Gisbert
* 2002: *El món dels forrellats*, gant Ferran Bataller
* 2001: *La Botiga del Carme*, gant Teresa Broseta
* 2000: *Banyes de bou*, gant Isabel Marín
* 1999: *El detectiu Camaperdiu*, gant Vicent Marçà
* 1998: *La princesa Pomèlia*, gant Núria Pradas
* 1997: *El viatge extraordinari d’un tap de banyera*, gant Jordi Folck
* 1996: *Les peripècies d’un gra de cafè*, gant Roland Sierra
* 1995: *La Witchie fa un encanteri*, gant Estrella Ramon
* 1994: *S’ha escapat un cangur*, gant Montserrat Bonaventura
* 1993: * Jocs de mags*, gant Salvador Comelles
* 1992: *L’engruna de cristall*, gant Pepa Guardiola
* 1991: *Un estiu al maset*, gant Isabel Bataller

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Edicions del Bullent
Lennegezh krennarded

**Al lennegezh krennarded** zo lennegezh evit ar vugale goshañ, krennarded etre 12 ha 18 vloaz, daoust ma lavar lod eus an embannerien e SUA eo graet evit tud eus 11 betek 25 bloaz. 

Evit bugale yaouankoc'h e komzer eus lennegezh bugale. 

## Haroz
Ur c'hrennard e vez an haroz peurvuiañ, ret dezhañ stourm ouzh bed an dud-vras.

## Skol
Stag eo al lennegezh-se ouzh ar skolioù un tamm bennak, n'eo ket kement-se c'hoazh peogwir e vez implijet er skolioù brezhonek (ne vez ket nemeur) hogen kaoz eus skol pe skol-louarn a vez enne alies. 

## Oberennoù klasel
* *[[Tom Sawyer]]*
* *[[Enez an Teñzor]]*
*Oberennoù Jules Verne.
Ret eo lavarout ne vez ket lennet an oberoù klasel kalzik ken. Re start e vez kavet ar yezh alies gant ar grennarded, azon anat eus ar yezh o paouraat, war dachennoù zo da vihanañ.
 
## Oberennoù nevez-klasel
* *[[Artemis Fowl]]*
* *[[Harry Potter]]*
Ar spontailh

***Ar spontailh*** zo titl ur pezh-c'hoari e tri arvest bet savet gant Jarl Priel hag echuet gantañ d'an *[[2 a viz Mezheven|2 a Vezheven]]* 1948 (evel ma oa bet skrivet war bajennad diwezhañ al levr gant ar skrivagner tregeriat).

Moulet e oa bet al levr (kant seizh pajennad ha tri-ugent ennañ) gant *[[Ti ar Skrev]]* er Baol hag embannet gant *[[Al Liamm|Al Liamm-Tír na nÓg]]* e 1950.

## Ar pezh-c'hoari
Emañ ar Wionvarc'hed o telc'her ur vereuri en ur barrez vihan nepell diouzh Landreger. Da zeiz gouel an Hollsent emañ an tad, **HERRI**, o choukañ ar spontailh kozh gant pell ha plouz er marchosi. An deiz-mañ dres eo bet dibabet gant **ANNA**, merc'h an tiegezh, distreiñ d'ar gêr, hag hi dilezet he micher a vatezh e ti un noter, e Gwengamp. Goude bezañ degemeret gant he mamm, **GOD**, ez eo ret d'ar plac'h yaouank anzav outi ez eo bet lorbet eno gant ur paotr hag emañ o tougen e vab. Doujañ a ra he zad ha penaos e vo degemeret ar c'heloù-mañ gantañ ken m'he devoa soñjet en em lazhañ gant ar vezh. Ne oa ket faziet ha mont a ra **HERRI** en egar betek bezañ war-nes he c'hontellañ...pa glever unan bennak o skeiñ ouzh an nor. Roet eo digor d'un **AOTROU KOZH**, gwall iskis e zoareoù, hag a ginnig ur marc'had gwall arvarus d'ar vamm : kavout a raio-eñ ur gwaz d'he merc'h en eskemm ouzh ene **GOD** kement hag he salvidigezh peurbadel...

Tudennoù all a zo er pezh-c'hoari :
* **FAÑCH**, mab an tiegezh, hag eñ o labourat er vereuri
* **JOBIG**, poupig **ANNA**
* an **AOTROU SALAÜN**, mezeg ar barrez
* **YANN AN TREMENER**...a vezo ret da lenner ar pennad-mañ mont da lenn ar pezh-c'hoari evit gouzout piv an diaoul e c'hall bezañ.
Premio Caixa Galicia

Ar **Premio Caixa Galicia** zo ur priz lennegel evit ar grennarded e Galiza.
roet e vez war un dro gant ar Priz Merlín‎, a zo evit ar vugale.
Tong

Un **tong**, pe **botez-stlak**, pe **(botez) flip-flap**, zo ur sandalenn skañv ha marc'had-mat, gant ul lêrenn da zerc'hel an troad ha da zispartiañ ar biz-troad bras diouzh ar re all. Implijet e vez an *tongoù*, pe *botoù-stlak*, pa vez tomm an amzer, gant an dud n'o devez ket da gerzhout kalz, ha kentoc'h evit ar re a chom er gêr. 

Peurvuiañ e vezont e plastik, met re e lêr zo ivez. 

## An anv
* Dont a ra *tong* eus ar ger saoznek *thong*, lêrenn, met ne vez ket implijet *tong* e saozneg. 
* Savet eo ar ger *botez-stlak* war batrom *[[botoù-koad]]*, awenet moarvat gant ar ger gallek *claquette*, unan eus an anvioù gallek roet d'ar votez-se. 
* Evit ar ger *flip-flap*, a zo savet diwar verboù brezhonek a verk trouzioù, a denn kenañ d'ar ger saoznek *flip-flops* a vez graet eus ar boteier-se.
Sandalenn

Ur **sandalenn** ( *sandalinier* pe *sandalennoù* el liester) zo ur votez skañv, digor pe digoroc'h, graet evit bezañ lakaet diloer peurvuiañ, pa vez tomm an amzer, ha pa ne vez ket da gerzhout re. A bep seurt stumm sandalennoù zo, darn evit paotred, darn evit plac'hed. Hiziv int e lêr pe e plastik, gwechall e vezent graet e plouz pe e koad, hervez ar pobloù, hag anvioù a bep seurt dezho.

*caliga a oa sandalennoù lêr ar soudarded roman gwechall.
*an tong eo ar stumm skañvañ hiziv, goude ma n'eo ket an hini bravañ. 

## Sandalinier

Image:Sapatos.jpg|Sandalinier plac'hed, doare kêr.
file:Men's size 10 Sandals.jpg| Sandalennoù paotr, e lêr .
Image:Platform Sandal wood Buffalo brown-bright.jpg| Sandalennoù e koad, anvet *[[:de:Holzsandale|*Holzsandale* en alamaneg]]*. 
Image:Sandalias del Neolítico de Albuñol (M.A.N. Inv. 595 y 596) 01.jpg| Sandalennoù eus ar VIvet pe Vvet milved kent JK, kavet en Spagn.
file:Sandale aus der Inkazeit, 15 Jhd. Süd-Peru.jpg|Sandalenn inka, XVvet kantved, Perou.
File:Bundesarchiv Bild 146-1981-045-06, Japanische Frau.jpg| Sinaadez e sandalennoù.
file: Young woman in a miniskirt - No one notices but me.jpg| Sandalennoù skoulmet uhel. 
file:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een stadium in de vervaardiging van leren sandalen TMnr 20010547.jpg| Ur sandalenn eus Afrika, war-dro 1970.



## Pennadoù kar
*caliga
*tong
Caligula (disheñvelout)

**Caligula** zo

*un impalaer roman, Caligula, eus 37 betek 41.
*ur pezh-c'hoari, *Caligula* , gant Albert Camus en 1944.
*ur film, *Caligula*, e 1979, diwar-benn an impalaer, gant Malcom McDowell ha Peter O'Toole
John Penry

**John Penry** (1559 - 29 a viz Mae 1593) a oa ur protestant kembreat ha sellet a reer outañ evel ur merzher evit e gredenn.

Genidik e oa eus Llangamarch, e Brycheiniog, e reter Kembre. 

Mont a reas da skol-veur Cambridge d’ober e studioù hag eno moarvat e teuas da vezañ protestant, dindan levezon ar buritaned. Abeg a gave en iliz katolik e vugaleaj.

Skrivañ a reas e-leizh a levrioù e saozneg ma kave abeg e labour an Iliz e Kembre ha goulenn a rae ma rafe muioc’h gant ar c’hembraeg. E 1567 e oa bet embannet an Testamant Nevez e kembraeg, da-heul ul lezenn votet gant ar Parlamant e 1562. Met gwall vihan e oa an niver a skouerennoù a oa bet moullet ha ne oa ket a-walc’h da skignañ en holl ilizoù Kembre. E 1587 e voe embannet gant Penry *The Æquity of an Humble Supplication* da c’houlenn ma vefe graet muioc’h en doare da brezeg an aviel e-touez tud Kembre. Kement-se a zisplijas da bennoù uhel an iliz anglikan ha lakaet e voe en toull-bac'h ur pennadig.

Sevel a reas un ti-moullañ e Bro-Saoz, da embann flemmskridoù a gave abeg en eskibien anglikan. E-pad ur pennad e rankas tec’hout da Vro-Skos. Pa zistroas da Vro-Saoz e voe tamallet dezhañ, e gaou, bezañ skrivet *flemmskridoù Marprelate* a gave abeg en Iliz ofisiel ha bezañ bet savet ur skrid flemmus a-enep ar rouanez Elesbed I. Barnet e voe ha kondaonet d’ar marv. Krouget e voe war lez ar stêr Tavoez d’an 29 a viz Mae 1593.

## Liammoù diavaez
*Bible Study Tools - John Penry
*Powys Digital History Project – John Penry
*BBC Kembre - Apology urged over 1593 hanging
Llanwddyn

Ur gêriadennig e Maldwyn, Powys, e oa **Llanwddyn**, e tu hanternoz ar stêr Efyrnwy e-kichen al lenn Efyrnwy. Ur 600 m bennak er reter emañ kêriadenn Abertridwr.

Anvet eo Llanwddyn diwar anv ar sant brezhon Wddyn ac'h ae da welet Santez Melangell a oa o chom nepell e Pennant Melangell.
Melangell

Ur santez vrezhon eus ar VIvet pe VIIvet kantved e oa **Melangell** ( anvet *Monacella* e latin).Ur buhezskrid latin zo diwar he fenn, *Historia Divae Monacellae*, met eus ar XVvet kantved eo hennezh.

Brezhon marteze ne ne oa ket, rak hervez ar vojenn e oa merc'h d'ur roue iwerzhonat. Tec'hel a reas rak he zad a felle dezhañ he dimeziñ en desped dezhi, ha degouezhout a reas e menezioù Powys da vevañ e penn uhelañ saonenn ar stêr Tanad.

Un deiz e teuas Brochwel, Priñs Powys, (marteze Brochwel Ysgithrog) da chaseal d'ar saonenn. Mont a reas e chas war-lerc'h ur c'had ha honnezh ac'h eas da guzhat da-gichen Melangell ha da guzhat dindan he sae. Goude se e roas Brochwel ar saonenn d'ar santez ha Pennant Melangell eo anv al lec'h abaoe.

Melangell a deuas da vout abadez ul leandi bihan hag un iliz zo ma vez enoret. Enni e weler santual Melangell, a zo bet adsavet war-lerc'h ma voe distrujet da vare ar Brotestantelezh, ur skouer dibar e Breizh-Veur.

brudet e oa an iliz er Grennamzer, ha di e teue pirc'hirined. Se zo kaoz eo bet krouet nevez zo gwenodenn "Pererindod Melangell".

Santez diwallerez ar gedon eo Melangell.
Pennant Melangell

Ur gêriadennig eus Kembre eo **Pennant Melangell**, e gwalarn kontelezh Powys, e menezioù Maldwyn, hag eno e vez enoret santez Melangell. E penn uhelañ Cwm Pennant emañ, ur 5 km bennak er c'huzh-heol da Llangynog. Er Grennamzer e oa e kantref Mochnant.

Eno emañ eienenn ar stêr Tanad.

## Iliz Pennant Melangell

Dont a ra anv ar gêriadenn eus hini santez Melangell, ur santez eus ar  pe , patronez ar barrez. Hervez ar vojenn e oa un Iwerzhonadez, merc'h d'ur roue. Tec'het e oa evit chom hep dimeziñ, ha deuet e oa da Bowys da vezañ penitiourez. E Cwm Pennant e oa o chom. Un deiz e teuas Brochwel (Brochfael), roue Powys (marteze Brochwel Ysgithrog) da chaseal er saonenn. Leuskel a reas e chas war-lerc'h ur c'had ac'h eas da guzhat dindan sae Melangell. Skoet e voe spered Brochwel ma roas dezhi douar ar saonenn, anvet diwar neuze Pennant Melangell. Ha Melangell a grouas neuze ul leandi bihan ma oa abadez.
Brochwel Ysgithrog

**Brochwel ap Cyngen** (marvet war-dro 560), pe **Brochwel Ysgrithrog**, pe **Brochfael**, a oa roue Rouantelezh Powys, a oa kalz brasoc'h en amzer-se eget kontelezh Powys hiziv. 

Mab e oa d'ar roue Cyngen Glodrydd ha d'e bried santez Tudlwystl, a oa merc'h da Brychan ap Gwyngwen ap Tewdr. Dimeziñ a reas da Arddyn Benasgel, pe Arddun Penasgell, ur verc'h d'ar roue Pabo Post Prydain. Bugale o doe: Cynan Garwyn ha sant Tysilio, a savas iliz kozh Meifod.

A-hervez e oa lez Brochwel Ysgithrog e Pengwern, el lec'h ma emañ Amwythig hiriv. 
Gouez d'an istorour saoz Beda e oa ur priñs "Brochmail" en Emgann Caer war-dro 613, met sur eo ne oa ket Brochwel rak e vab-bihan Selyf ap Cynan eo a rene neuze e Powys. 

Kaoz zo ivez eus Brochwel e mojenn santez Melangell, pa roas Pennant Melangell d'ar santez. 

## Levrlennadur
* *Y Bywgraffiadur Cymreig hyd 1940* (Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion)
*John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.)
Mná na hÉireann

***Mná na hÉireann*** (*Maouezed eus [[Iwerzhon]]* e brezhoneg) zo ur varzhoneg bet savet gant ar barzh iwerzhonat Peadar Ó Doirnín en 18 kantved. Dre ma oa bet krouet da zougen bri d'ar maouezed o devoa gouestlet o buhez da Iwerzhon e oa deuet da vezañ un arouez evit broadelourien ar vro.

Ur ganaouenn eo deuet da vezañ pa voe savet an ton anezhi gant ar sonaozer iwerzhonat Seán Ó Riada er bloavezhioù tri-ugent. Enrollet e oa bet evit ar wech kentañ gant Ceoltóirí Chualann, ur strollad sonerezh hengounel renet gant Seán Ó Riada, ennañ meur meur a soner a yeas da grouiñ The Chieftains diwezhatoc'h. Gant ar re-se neuze e oa bet sonet **Mná na hÉireann**, evel *Love Theme* (tem karantez) ar film *[[Barry Lyndon]]*, renet gant ar filmaozer stadunanat Stanley Kubrick e 1975.

E 1990 e voe adanvet *[[Words]]* gant ar strollad sonerien saoz pop The Christians a reas berzh, e Bro-C'hall dreist-holl. Kanet e oa bet en iwerzhoneg gant Alan Stivell e-barzh e driwec'hvet albom *[[Brian Boru]]*, deuet e-maez e 1995.

## Liamm diavaez
* gant Ceoltóirí Chualann
* gant The Chieftains e Barry Lyndon
* ''Words'' gant The Christians
* gant Alan Stivell
Selyf Sarffgadau

**Selyf ap Cynan** pe **Selyf ap Cynan Garwyn** (marvet war-dro 615) a oa roue Rouantelezh Powys. Mab e oa d'ar roue Cynan Garwyn a zo meulganet er varzhoneg kozh *Trawsganu Cynan Garwyn* gant ar barzh Taliesin. Mab-bihan e oa da Brochfael Ysgithrog, roue Powys e-kreiz ar . Graet e vez **Selyf Sarffgadau** anezhañ ivez a-wechoù. E vab Manwgan ap Selyf a renas ivez e Powys.
Manwgan ap Selyf

**Manwgan ap Selyf** a oa roue Powys war-dro 620. Mab e oa da Selyf ap Cynan goude lazhet e dad en emgann Caer en 613. Diskaret e vije bet gant Eiludd Powys, eus lignez rouaned Dogfeiling.
Wallenstein (Schiller)

**Wallenstein** zo ur pezh-c'hoari istorel teirc'hevrennek gant ar skrivagner alamanek Friedrich Schiller (1759-1805), echuet gantañ e 1799. Sede anv an teir c'hevrenn: *Wallensteins Lager* (Kamp Wallenstein) gant un hir a raklavar, *Ar Piccolomini* (anv un tiegezh italian), ha *Wallensteins Tod* (Marv Wallenstein). 

Haroz ar pezh eo ar jeneral Albrecht von Wallenstein, dug Friedland, penn arme an Impalaer santel katolik Ferdinand II e-pad ar Brezel Tregont Vloaz, 16 vloaz goude deroù ar brezel, er goañvezh 1633-1634, e kêr Pilsen, e Bohemia. E kuzh e ra emglev gant Sveden, ur vro brotestant, a-enep an impalaer. Diskoachet eo an irienn gant ofiserien, hag en o zouez Ottavio Piccolomini. E dibenn ar pezh e tec'h Wallenstein da Eger, hag eno e vo drouklazhet e deizioù diwezhañ miz C'hwevrer 1634.

Er pezh ez eus kaoz ivez eus Max Piccolomini, mab da Octavio Piccolomini, prometet dezhañ dorn Thekla, merc'h Wallenstein. Max Piccolomini a zo etre daou, etre e fiziañs en e dad hag e garantez ouzh Thekla.

## Liammoù diavaez
* Teir rann ar pezh er Project Gutenberg : 
**''Wallensteins Lager''
**''Die Piccolomini''
**''Wallensteins Tod''
Albrecht von Wallenstein

**Albrecht Wenzel Eusebius von Wallenstein**, pe **Albrecht Václav Eusebius z Valdštejna** e tchekeg, ganet e 1583 ha marvet e 1634, a oa dug Friedland hag ur jeneral bohemian e penn un arme vras, etre 30,000 ha 100,000 den, hag en devoa lakaet e servij an Impalaer santel katolik Ferdinand II e-pad ar Brezel Tregont Vloaz (1618–1648). E penn armeoù an impalaer e oa pa voe drouklazhet e deizioù diwezhañ miz C'hwevrer 1634.

## E vuhez
Ganet e oa Wallenstein d'ar 24 a viz Gwengolo 1583 en Heřmanice, e Bohemia, en un tiegezh protestant paour, skourr eus an tiegezh Waldstein (Wallenstein, Valdštejn) a oa perc'henn da gastell Heřmanice ha da seizh kêriadenn war-dro. E vamm, Markéta, a varvas pa oa dek vloaz he mabig, e 1593, hag e dad Wilhelm (Vilém) daou vloaz goude, e 1595. E dad a gomze alamaneg outañ, hag e vamm tchekeg. Se zo kaoz e komze gwelloc'h tchekeg pa oa bugel. Goude marv e dud ez eas da vevañ da di e eontr Jindřich Slavata, ezel eus Unvaniezh Breudeur Bohemia, ha gantañ e chomas daou vloaz, o heuliañ e skouer relijiel. Kaset e voe Wallenstein d’ur skol Protestant-Latin e Goldberg, Silesia ma yeas war raok gant an alamaneg, en tu-hont da se e kendalc’has heuliañ kentelioù e tchekeg. E 1599 ez eas da skol-veur protestan en Altdorf, e-kichen Nuremberg, ma voe alies o kemer perzh en emgannioù kleze, dre-se e voe toul-bac’het. Skein a reaas kement war e floc’h, ma rankas paeañ ur wiskamant nevez dezhañ evit en em zigoll. 

Beajiñ a reas dre Europa, dre Frañs hag Italia, ma studias e Bolognia ha Padua. D’ar c’houlz-se e oa barrek da gomz alamaneg, tchekeg, latin hag italian, gallout a rae kompren ar spagnoleg ha drailhañ un nebeudig a c’halleg. Emzellañ a reas en arme an impalaer Hungaria, Rudolf II, a rae brezel ouzh an durked hag ar rebeled hungarian.E skol veur Olomouc e studias e 1606 gant Jezuited, d’ar mare-se ec’h emdroas d’ar gredenn gatolik. Ar bolitikerezh  enep-adreizhan kaset da benn gant an Habsburged a verze d’ar brotestanted da vezañ anvet da giriegezhioù uhelloc’h e Bohemia hag e Moravia

Gant Lucretia of Víckov eus Tchekia e timezas, a oa perc’henn war kêrioù  Vsetín, Lukov, Rymice ha Všetuly/Holešov (holl e reter Moravia). Mervel a reas he nebeut amzer goude e 1614, diwar-se e pakas ur pezh-mell hêrezh. Gant an hêrezh-mañ e c’hellas urzhiañ 200 marc’h, evit arc’hduk Ferdinand a Styriaen e vrezele e Venezia e 1617. Addimezhin a reas gant Isabella Katharina e 1623, merc’h d’ar c’hont Karl von Harrach. A-drugarez d’an daou eured-se e voe graet anezhañ unan eus pinvidikañ denvad, e rouantelez bohemian.
Benedicta Boccoli

**Benedicta Boccoli** zo un aktourez italian, bet ganet d'an 11 a viz Du 1966 e Milano (Lombardia). C'hoar eo d'an aktourez Brigitta Boccoli.

## Sinema
**[[Gli angeli di Borsellino]]*, renet gant Rocco Cesareo - 2003
**[[Valzer]]*, renet gant Salvatore Maira - 2007
**[[Pietralata]]*, renet gant Gianni Leacche - 2008
**[[Ciao Brother]]*, renet gant Nicola Barnaba - 2016

## C'hoariva
**Blithe Spirit* skrivet gant Noël Coward, gant Ugo Pagliai ha Paola Gassman - 1992/1993
* *Cantando Cantando* gant Maurizio Micheli, gant Maurizio Micheli, Aldo Ralli, Gianluca Guidi - 1994/1995
**Buonanotte Bettina* gant Pietro Garinei ha Sandro Giovannini 1995/1996/1997
**Can Can*, 1998/1999 
**[[Orfeüs|Orfeo]] all'inferno* - C'hoarigan gant Jacques Offenbach - 1999 - evel Tersicore
**Polvere di stelle*, 2000/2001/2002
**Le Pillole d'Ercole*, 2002/2003/2004
**Anfitrione* gant Plautus, 2004
**Stalker* gant Rebecca Gillmann, 2004
**Plutus* gant Aristofanes, 2004
**Fiore di cactus*, 2004/2005/2006
**Prova a farmi ridere* gant Alan Ayckbourn, 2006
**[[The Tempest]]* gant William Shakespeare, 2006 - evel Ariel
**Sunshine* gant William Mastrosimone, 2007/2008
**L'Appartamento* gant Billy Wilder, 2009–2010
**Il marito scornato (Georges Dandin)*, gant Molière, 2011
**Vite private* gant Noël Coward, kenc'hoariet gant Corrado Tedeschi, 2012-2013
* *Crimes of the Heart* gant Beth Henley, 2015
* *Fleur de cactus* gant Pierre Barillet ha Jean-Pierre Grédy, 2016
* *A Room with a View* gant E. M. Forster, 2016
* *Il più brutto week-end della nostra vita* gant Norm Foster, 2016
* *El test* gant Jordi Vallejo, 2019-2020 ;
* *Su con la vita* gant Maurizio Micheli, 2020;

## Skeudennoù

Crimes of the heart 01 boccoli bonesi lorenzetti.JPG|Benedicta Boccoli, Paola Bonesi ha Fulvia Lorenzetti; *Crimes of the heart*, 1 Mae 2015
Crimes of the heart 02 benedicta boccoli.jpg|Benedicta Boccoli o seniñ; *Crimes of the heart*, 1 Mae 2015.


## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Benedicta Boccoli Web Site (ita/ing)
Pachanga

Ar **pachanga** zo un doare sonerezh eus Kuba, ur meskaj merengue ha conga (Merenconga) ijinet gant Eduardo Davidson e Santiago de Cuba e deroù ar bloavezhioù 1960, deuet war-lerc'h giz ar cha-cha-cha, hag a laoskas e lec'h gant ar boogaloo.
Tania

**Tania** a c'hall bezañ meur a dra :

## Gerdarzh
Un anv-bihan roet d'ar merc'hed eo dreist-holl. Dont a rafe eus berradur an anv-bihan rusek Tatiana. 

## Yezhoù all
*Tânia, en portugaleg
*Tanja, en alamaneg
*Tanya, alies e SUA

## Tud

* Tania (rouanez), rouanez vojennel eus Hellaz kozh
* **[[Tania (kanerez arc'hantinat)|Tania]]** (1893-1999), anv-micher ar ganerez Ana Luciano-Divis, kanerez spagnol-arc'hantinat, aet da dremen gant vloaz; 
* **[[Tamara Bunke|Tania]]** (1937-1967), anv-brezel Tamara Bunke, komunourez ha dispac'herez arc'hantinat hag alaman, marvet gant Che Guevara.
* *Tania*, anv-brezel Patricia Hearst, en enor da Tamara Bunke

* Tânia Alves, aktourez ha kanerez vrazilian
* *Tania Blixen*, anv-pluenn ar skrivagnerez danat Karen Blixen
* *Tanja*, pe Tatiana Boulanova, kanerez rus
* Tania Emery, aktourez aostralian
* Tania Raymonde, aktourez
* Tania Khalill, aktourez
* Tania Lacy, aktourez
* Tania León (1943-), sonaouzourez kuban-stadunanat
* Tania Roxborogh, skrivagnerez
* Tania Sachdev, echedourez indian
* Tania de Venezuela, kanerez venezuelat eus ar bloavezhioù 1970
* Tania Zaetta

## Oberennoù
* ''Tania'', c'hoarigan gant Anthony Davis (1951-).

## Stered
* Tania Borealis ha Tania Australis, div steredenn e steredeg Ursa Major

## Pennadoù kar
*Tanja
*Tanya
*Tatiana
Kolobok

**Kolobok** (колобо́к "bara") zo anv un haroz en ur gontadenn-bobl ukrainek heñvelanvet, ur boud melen ha kelc'hiek. Ur gontadenn damheñvel zo bet dastumet ivez e norvegeg hag en alamaneg. Kalzik e tenn d'an istor saoznek *[[The Gingerbread Man]]*, "An Den Bara-Mel". Hervez doare-envel Aarne-Thompson eo renket er rumm 2025.

Ur ganaouennig er gontadenn a seblant bout arouez un orin ukrainat pe vielorus. 

## Troidigezhioù
Petra bennak ma vez miret an anv *Kolobok* en darn vrasañ eus an troidigezhioù ec'h eo bet kemmet e galleg e daou skrid : 
* *Roule Galette*, savet gant Natha Caputo, 
* *La Petite Galette ronde*, gant Lise Gruel-Apert.

## Liammoù diavaez
Tanya

**Tanya** zo un adstumm d'an anv-bihan Tania, roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Dont a rafe eus berradur an anv-bihan rusek Tatiana. 

## Yezhoù all
*Tanja, en alamaneg

## Tud
Tanya Boulanova, pe Tatyana Ivanovna Boulanova, kanerez rus
* *Tanya Mercado*, gwir anv Gina Lynn (1974-), aktourez puertorikat
* Tanya Tate, aktourez saoz

* Tanya Tucker (1958 -), kanerez country stadunanat.

## Oberennoù
* ''Tanya'' (1797), pe *Likutei Amarim*, levr relijiel skrivet gant Schneur Zalman eus Liadí (1745-1812).