Pangur Bán

***Pangur Bán*** zo ur varzhoneg Heniwerzhonek, bet skrivet en  en Abati Reichenau pe nepell, en Alamagn a-vremañ, gant ur manac'h eus Iwerzhon diwar-benn e gazh. Pangur Bán, 'Pangur Gwenn', eo anv ar c'hazh. Dianav eo ar barzh, met elfennoù heñvel ouzh barzhoniezh Sedulius Scottus a gaver, ar pezh a laka da soñjal en deus skrivet ar varzhoneg-se ivez. Eizh gwerzenn peder linenn pep hini zo e-lec'h m'eo keñveriet gant ar barzh chase laouen ar c'hazh gant e labour speredel pemdeziek.

Lenn a reer ar varzhoneg er *Reichenau Primer* (Stift St. Paul Cod. 86b/1 fol 1v) ha dalc'het eo en Abati Sankt Paul im Lavanttal bremañ.

## Kenarroud
Ne gaver ar varzhoneg-se nemet en un dornskrid, ar *Reichenauer Schulheft* pe *Reichenau Primer*. Hañvalout a ra bezañ dornlevr ur manac'h eus Iwerzhon a laboure en Abati Reichenau. En dornlevr e lenner meur a dra, gant "notennoù diwar un displegadur eus an *[[Aeneis]]*, kanoù-lid, ur c'heriaoueg verr gant gerioù gresianek, troadurioù gresianek, notennoù diwar-benn lec'hioù eus ar Bibl, un destenn diwar-benn natur an aeled hag un tamm steredoniezh".

## Ar varzhoneg
Ar stumm heniwerzhonek kent


*Messe ocus Pangur Bán,*
*cechtar nathar fria saindán;*
*bíth a menma-sam fri seilgg,*
*mu menma céin im saincheirdd*

*Caraim-se fos, ferr cach clú,*
*oc mu lebrán léir ingnu;*
*ní foirmtech frimm Pangur bán,*
*caraid cesin a maccdán.*

*Ó ru·biam — scél cen scís —*
*innar tegdais ar n-óendís,*
*táithiunn — díchríchide clius —*
*ní fris tarddam ar n-áthius.*

*Gnáth-húaraib ar gressaib gal*
*glenaid luch inna lín-sam;*
*os mé, du·fuit im lín chéin*
*dliged n-doraid cu n-dronchéill.*

*Fúachid-sem fri frega fál*
*a rosc anglése comlán;*
*fúachimm chéin fri fégi fis*
*mu rosc réil, cesu imdis,*

*Fáelid-sem cu n-déne dul*
*hi·n-glen luch inna gérchrub;*
*hi·tucu cheist n-doraid n-dil,*
*os mé chene am fáelid.*

*Cía beimmi amin nach ré,*
*ní·derban cách ar chéle.*
*Maith la cechtar nár a dán,*
*subaigthius a óenurán.*

*Hé fesin as choimsid dáu*
*in muid du·n-gní cach óenláu;*
*du thabairt doraid du glé*
*for mu mud céin am messe.*


## Implij modern
Un embannadur skiantel eus ar varzhoneg a voe graet e 1903 gant Whitley Stokes ha John Strachan en eil levrenn *Thesaurus Palaeohibernicus*. E-touez ar skrivagnerien vodern o doa troet ar varzhoneg emañ Robin Flower, W. H. Auden, Seamus Heaney, Paul Muldoon hag Eavan Boland. E troidigezh Auden e oa bet lakaet ar varzhoneg gant Samuel Barber evel an eizhvet eus e zek *Hermit Songs* (1952–53).

Fay Sampson he doa skrivet un heuliad levrioù diwar-benn ar varzhoneg. Heuliañ a reont troioù-kaer Pangur Bán, e vignon, Niall ar manac'h, ha Finnglas, ur briñsez eus Kembre.

Er film *[[Brendan ha Sekred Kells]]* (2009), diaezet war ar vitologiezh iwerzhonat, unan eus an tudennoù zo ur gazhez wenn anvet Pangur Bán erruet e Kells gant ur manac'h. Ur stumm iwerzhonek modern eus ar varzhoneg a zo lennet e-pad ar jenerik-fin gant an aktour iwerzhonek Mick Lally.

Ar ganerez iwerzhonek Pádraigín Ní Uallacháin he doa enrollet ar varzhoneg en he fladenn *Songs of the Scribe* (2011), gant an destenn orin hag un droidigezh gant Seamus Heaney. Lennet e oa bet en iwerzhoneg da gentañ ha da c'houde gant troidigezh Heaney gant Tomás Ó Cathasaigh en obidoù Heaney e Memorial Church, Harvard University d'ar 7 a viz Du 2013.

E 2016 e voe embannet gant Jo Ellen Bogart ha Sydney Smith un albom anvet *The White Cat and the Monk* diazezet war ar varzhoneg.

Ar strollad izelvroat Twigs & Twine en doa implijet lodennoù eus ar varzhoneg en o c'hanaouenn "Messe ocus Pangur Bán".

E 2022 e embannas ar skrivagner iwerzhonat Colm Tóibín e stumm eus ar varzhoneg en dastumad anvet *Vinegar Hill*.

Deskrivet evit ar wezh kentañ e 2022 eo bet anvet *Pangurban*, ur genus eus nimravid eus mare Eosen e Kalifornia diwar ar c'hazh.

## Gwelet ivez
* Lennegezh iwerzhonek kent
* *[[Brendan ha Sekred Kells]]*

## Notennoù

## Daveoù
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez
* Testenn orin gant ur stumm lennet
* Testenn heniwerzhonek orin Pangur Bán(Wayback Machine Pajenn diellet)
* Pangur Ban, Cats in History
* Troidigezh saoznek Robin Flower
* Troidigezh saoznek W.H. Auden
* Troidigezh saoznek Seamus Heaney
* 4 zroidigezh stok-ha-stok