open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aplonis

***Aplonis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Aplonis atrifusca]]*,
* *[[Aplonis brunneicapillus]]*,
* *[[Aplonis cantoroides]]*,
* *[[Aplonis cinerascens]]*,
* *[[Aplonis circumscripta]]*,
* (†) *[[Aplonis corvina]]*,
* *[[Aplonis crassa]]*,
* *[[Aplonis dichroa]]*,
* *[[Aplonis feadensis]]*
** *A. f. feadensis* ha *heureka*,
* (†) *[[Aplonis fusca]]*
** *A. f. fusca* (†) ha *hulliana* (†),
* *[[Aplonis grandis]]*
** *A. g. grandis*, *macrura* ha *malaitae*,
* *[[Aplonis insularis]]*,
* *[[Aplonis magna]]*
** *A. m. brevicauda* ha *magna*,
* (†) *[[Aplonis mavornata]]*,
* *[[Aplonis metallica]]*
** *A. m. inornata*, *metallica*, *nitida* ha *purpureiceps*,
* *[[Aplonis minor]]*
** *A. m. minor* ha *todayensis*,
* *[[Aplonis mysolensis]]*
** *A. m. mysolensis* ha *sulaensis*,
* *[[Aplonis mystacea]]*,
* *[[Aplonis opaca]]*
** *A. o. aenea*, *anga*, *guami*, *kurodai*, *opaca*, *orii* ha *ponapensis*,
* *[[Aplonis panayensis]]*
** *A. p. affinis*, *albiris*, *alipodis*, *altirostris*, *enganensis*, *eustathis*, *gusti*, *heterochlora*, *pachistorhina*, *panayensis*, *sanghirensis*, *strigata* ha *tytleri*,
* *[[Aplonis pelzelni]]*,
* *[[Aplonis santovestris]]*,
* *[[Aplonis striata]]*
** *A. s. atronitens* ha *striata*,
* *[[Aplonis tabuensis]]*
** *A. t. brevirostris*, *brunnescens*, *fortunae*, *manuae*, *nesiotes*, *pachyrhampha*, *rotumae*, *tabuensis*, *tenebrosa*, *tucopiae*, *tutuilae* ha *vitiensis*,
* *[[Aplonis zelandica]]*
** *A. z. maxwellii*, *rufipennis* ha *zelandica*.

Daou isspesad ha hanter-kant (52) bev c'hoazh en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Le Vieux

***Le Vieux*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1884.

## Istor
Embannet e voe er gelaouenn *[[Le Gaulois]]* d'ar 6 a viz Genver 1884. 
Adembannet e voe en dastumad *[[Contes du jour et de la nuit]]* en 1885.

Un danevell all gant ar skrivagner zo anvet Un vieux.

## An danevell

## Notennoù
Crithagra

***Crithagra*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged ha tregont a ya d'ober ar genad :
* *[[Crithagra albogularis]]*
** ***C. a. albogularis***, *crocopygia*, *orangensis* ha *sordahlae*,
* *[[Crithagra ankoberensis]]*,
* *[[Crithagra atrogularis]]*
** ***C. a. atrogularis***, *deserti*, *impigra*, *lwenarum*, *semideserti* ha *somereni*,
* *[[Crithagra buchanani]]*,
* *[[Crithagra burtoni]]*
** *C. b. albifrons*, ***burtoni***, *kilimensis* ha *tanganjicae*,
* *[[Crithagra canicapilla]]*
** ***C. c. canicapilla***, *elgonensis* ha *montanorum*,
* *[[Crithagra capistrata]]*
** ***C. c. capistrata*** ha *hildegardae*,
* *[[Crithagra citrinelloides]]*
** ***C. c. citrinelloides*** ha *kikuyensis*,
* *[[Crithagra citrinipectus]]*,
* *[[Crithagra concolor]]*,
* *[[Crithagra donaldsoni]]*,
* *[[Crithagra dorsostriata]]*
** ***C. d. dorsostriata***, *maculicollis* ha *C. d. taruensis*,
* *[[Crithagra flavigula]]*,
* *[[Crithagra flaviventris]]*
** *C. f. damarensis*, ***flaviventris***, *guillarmodi* ha *marshalli*,
* *[[Crithagra frontalis]]*,
* *[[Crithagra gularis]]*
** *C. g. benguellensis*, *endemion*, ***gularis***, *humilis* ha *mendosa*,
* *[[Crithagra hyposticta]]*
** *C. h. brittoni* ha ***hyposticta***,
* *[[Crithagra koliensis]]*,
* *[[Crithagra leucoptera]]*,
* *[[Crithagra leucopygia]]*
** ***C. l. leucopygia***, *pallens* ha *riggenbachi*,
* *[[Crithagra melanochroa]]*,
* *[[Crithagra menachensis]]*,
* *[[Crithagra mennelli]]*,
* *[[Crithagra mozambica]]*
** *C. m. barbata*, *caniceps*, *gommaensis*, *granti*, *grotei*, ***mozambica***, *punctigula*, *samaliyae*, *tando* ha *vansoni*,
* *[[Crithagra reichardi]]*
** ***C. r. reichardi*** ha *striatipectus*,
* *[[Crithagra reichenowi]]*,
* *[[Crithagra rothschildi]]*,
* *[[Crithagra rufobrunnea]]*
** *C. r. fradei*, ***rufobrunnea*** ha *thomensis*,
* *[[Crithagra scotops]]*
** *C. s. kirbyi*, ***scotops*** hag *umbrosa*,
* *[[Crithagra striolata]]*
** *C. s. graueri* ha ***striolata***,
* *[[Crithagra sulphurata]]*
** *C. s. sharpii*, ***sulphurata*** ha *wilsoni*,
* *[[Crithagra symonsi]]*,
* *[[Crithagra totta]]*,
* *[[Crithagra tristriata]]*,
* *[[Crithagra whytii]]*,
* *[[Crithagra xantholaema]]*,
* *[[Crithagra xanthopygia]]*.

Un isspesad ha tri-ugent (61) en holl ; kavout a reer an holl spesadoù en Afrika, nemet *menachensis* ha *rothschildi* hag a zarempred Ledenez Arabia.

## Notennoù ha daveennoù
Cinnyricinclus leucogaster

***Cinnyricinclus leucogaster*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sturnidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Cinnyricinclus* an hini eo.

Anvet e voe *Turdus leucogaster* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevan a ra diwar frouezh dreist-holl hag amprevaned ivez.

## Annez
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Cinnyricinclus leucogaster arabicus*, e hanternoz Etiopia, Eritrea, reter Soudan, gwalarn Somalia hag Arabia,
* *C. l. leucogaster*, eus Senegal da Etiopia, Gabon, Republik Demokratel Kongo (RDK), Ouganda, gwalarn Kenya, Tanzania,
* *C. l. verreauxi*, eus red izel ar stêr Kongo da greisteiz RDK, Ouganda, Kenya, Namibia ha kreisteiz Afrika.

## Liammoù diavaez
* ''Cinnyricinclus leucogaster'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Cinnyricinclus leucogaster'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mino (genad)

***Mino*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Mino anais]]*
** *M. a. anais*, *orientalis* ha *robertsonii*,
* *[[Mino dumontii]]*,
* *[[Mino kreffti]]*
** *M. k. giliau*, *kreffti* ha *sanfordi*.

C'hwec'h (6) isspesad bev c'hoazh en holl : o c'havout a reer en Aostralazia.

## Notennoù ha daveennoù
Une vendetta

***Une vendetta*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.

## Istor
Embannet e voe er gelaouenn *[[Le Gaulois]]* d'ar 14 a viz Here 1883. 
Adembannet e voe en dastumad *[[Contes du jour et de la nuit]]* en 1885.

## An danevell
Istor dial ur vamm, e Korsika, a zo bet lazhet he mab.

## Notennoù
Yvoy-le-Marron

**Yvoy-le-Marron** a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton La Sologne, en Arondisamant Romorantin-Lanthenay, e rannvro Centre-Val de Loire.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk
* Ar feunteun
* An iliz
* Kastell Le Mont Suzey (XXvet kantved)
* Kastell Villedard (XVIIIvet kantved)

## Douaroniezh
48,92 km2 eo gorread Yvoy-le-Marron.

## Poblañs
War-dro 620 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Melestradurezh
E 2014 e voe addilennet Daniel Lombardi da vaer.

## Tud
* Jean Prouvost, penn-embregerezh, penn-kazetenn ha politikour, a voe perc'henn eno ha maer ar gumun.
* An aktourez Olivia de Havilland hag ar c'hazetenner Pierre Galante a voe euredet eno d'an 2 a viz Ebrel 1955.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
La Main

**La Main** zo anv gallek meur a dra : 
* meur a oberenn gant Guy de Maupassant.
** La Main (Maupassant), e 1883,
** La Main gauche (dastumad), dastumad gant Guy de Maupassant e 1889;

*meur a film 
** *La Main au collet*, anv gallek ar film saoznek To Catch a Thief gant Alfred Hitchcock en 1955.

*La main passe, anv meur a oberenn.
Lizher da Ditoz

**Al lizher da Ditoz** ('προς τιτον, *"Da Ditos"*, hepmui, hervez an titl henc'hresianek), pe **da [[Sant Titus|Ditus]]** hervez an anv latin, zo anezhañ unan eus skridoù an Testamant Nevez en embannadur brezhonek Maodez Glanndour e ti Al Liamm e 1971.

## Embannadurioù all
Pemp embannadur brezhonek zo bet a-raok hemañ, ha tri anv all dezhe :
*al Lizer da Dituz, gant Yann-Frañsez ar Gonideg, embannet div wech : 
** en Testamant nevez hon aotrou Jézuz-Krist, e 1827, pajenn 284;
** en eil levrenn ar Bibl Santel pe Levr ar Skritur Sakr, e 1866, pajenn 634;
**Lizer Paol da Dit* en Testamant Nevez troet gant Gwilh ar C'hoad (), embannet e 1883 
**advoullet e 1893
**Lizer Sant Paol, abostol, da Ditus*, en Testamant Nevez hon aotrou hag hor Zalver Jesus-Christ, e 1927, pajenn 411.
C'hwec'h embannadur en holl eta, gant hini Al Liamm e 1971.

## Lizher Paol Tars
Bez' ez eo unan eus an tri lizher skrivet gant an abostol Paol Tars hag a vez lakaet e rummad al « lizheroù pastorel », war-lerc'h an daou lizher da Dimoteoz.

Skrivet e vefe bet e Makedonia e-kerzh ur veaj dre Greta (gant Titoz), Azia-Vihanañ, Makedonia ha Gres war-dro ar bloavezh 65 goude bezañ bet tremenet daou vloavezh en toull-bac'h e Roma (e 60-62 hervez Maodez Glanndour, e 61-63, hervez *La Bible de Jérusalem*).

## An diskibl
*Da Dituz hé vâb karet-mâd hervez ar gen-feiz ...*, a skriv Paol diwar-benn Titus e skrid ar Gonideg. *Va gwir vab hervez ar feiz commun*, a lenner en Testamant Nevez hon aotrou hag hor Zalver Jesus-Christ‎, rak Titus, anezhañ ur Gresian, a oa unan eus diskibien fealañ an abostol. Pagan e oa a-raok treiñ da gristen.

## Danvez al lizher
Kaoz zo eus kenurzh hag aozadur an iliz nevez el lizher.
*Er pennad kentañ: perzhioù rekis d'an eskibien
*En eil pennad : 
*En trede pennad :

## Rakskrid [[Maodez Glanndour]]
Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour a-zivout an tri lizher pastorel :

Arouezius eo an tri lizher eus stad aozadur an Iliz e dibenn mare an ebestel :

Cheñch a reas an traoù pa voe marvet an Ebestel hag o c'hannaded.

## Notennoù


## Notennoù ha daveennoù
Pogoniulus makawai

***Pogoniulus makawai*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Dont a ra e anv eus hini Jali Makawa, un dastumer afrikan hag a oa o labourat evit an evnoniour breizhveuriat Constantine Walter Benson (1909-1982) d'an ampoent.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Zambia ma oa bet kavet ar standilhon nemetañ e 1964.

## Liammoù diavaez
*  ''Pogoniulus makawai'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pogoniulus makawai'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Proviñs Isabela

**Proviñs Isabela** zo unan eus pemp proviñs rannvro Saonenn Cagayan, en Enez Luzon, er Filipinez.

## Evn
*Glazaour Isabela
Inês Ferreira

**Inês Ferreira**, bet ganet e 1982 e Lisboa, a zo ur gizellerez. Savet he deus he stal e Trelez.

## Un nebeud oberennoù
* E Traoñienn ar Sent, delwennoù Derc'hen (asambles gant Goulven Jaouen), Edern, Enora ha Tujen

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Pogoniulus simplex

***Pogoniulus simplex*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Barbatula simplex* (kentanv) da gentañ-penn (e 1884) gant an daou skiantour alaman Gustav Adolf Fischer (1848-1886) hag Anton Reichenow (1847-1941).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika : eus koadegi aodoù gevred Kenya da dTanzania, Malawi, kreisteiz Mozambik.

## Liammoù diavaez
*  ''Pogoniulus simplex'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pogoniulus simplex'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Buccanodon duchaillui

***Buccanodon duchaillui*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Buccanodon* an hini eo.

Anvet e voe *Barbatula Duchaillui* (kentanv) da gentañ-penn (e 1855) gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869) da zougen bri d'an ergerzher ha naturour gall-stadunanat Paul Belloni Du Chaillu (1831-1903).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus Sierra Leone da greisteiz Soudan, Republik Demokratel Kongo, Ouganda, Rwanda, ha kornôg Kenya.

## Liammoù diavaez
*  ''Buccanodon duchaillui'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Buccanodon duchaillui'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Saonenn Cagayan

**Saonenn Cagayan** (en Ilocano: Tanap ti Cagayan; en Ibanag: Tana' nak Cagayan; e Filipino: Lambak ng Cagayan) (anvet ivez Rannvro II), diwar anv ar stêr Cagayan, zo ur rannvro eus Filipinez, e biz enez Luzon, hag enni pemp proviñs : Batanes, proviñs Cagayan, proviñs Isabela, Nueva Vizcaya, ha Quirino. Peder c'hêr vras zo : Cauayan, Ilagan, Santiago, ha Tuguegarao.
Basilornis

***Basilornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad : 
* *[[Basilornis celebensis]]*,
* *[[Basilornis corythaix]]*,
* *[[Basilornis galeatus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Cagayan

**Cagayan** zo un anv eus Filipinez.

## E Luzon
E hanternoz an enez:
*ar stêr Cagayan
*proviñs Cagayan
*Saonenn Cagayan, ur rannvro, enni pemp proviñs, ha proviñs Cagayan zo unan anezho

## En enez [[Mindanao]]
*Kêr Cagayán de Oro
Éléonore

**Éléonore** zo un anv-bihan gallek,

## Yezhoù all
*Eleanor, e saozneg
*Eleonora, en italianeg
*Eleonore en alamaneg.
*Leonor e spagnoleg.

## Tud
### XIIvet kantved
* *Éléonore de Guyenne* (1122 pe 1124–1204), anavet ivez evel Aliénor d'Aquitaine.
* Éléonore de Vermandois (1148-1213)

### XVvet kantved
* *Éléonore de Habsbourg* (1498-1558), anavezet ivez evel Leonor Aostria

### XVIIvet kantved
* Éléonore Desmier d’Olbreuse (1639-1722), gwreg Georg Wilhelm, dug Braunschweig-Lüneburg

### XIXvet kantved
* Éléonore Denuelle de La Plaigne, serc'h da Napoleone Buonaparte
Emmanuel Le Maout

Jean-**Emmanuel**-Marie **Le Maout**, bet ganet d'an 29 a viz Kerzu 1799 e Gwengamp (Aodoù-an-Hanternoz, Breizh) hag aet da Anaon d'an 23 a viz Mezheven 1877 e Pariz (Seine, Bro-C'hall), a oa ul louzawour hag un naturour breizhat.

Mab e oa d'an apotiker Efflam Le Maout (1764-1852) ha da Marie Thérèse Le Deuc (1775-1817).

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Ardeotis]]*,
* **C** : *[[Coragyps]]*
* **G** : *[[Gymnoderus|Gymnodera]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Goulven Jaouen

**Goulven Jaouen** a zo ur c'hizeller breizhat, o chom e Logonna-Daoulaz. Enaouet eo gant gant ar savouriezh relijiel a bep seurt abaoe m'eo bihan ha gant ar mitologiezhioù.

## Un nebeud oberennoù
* E Traoñienn ar Sent, delwennoù Derc'hen (asambles gant Inês Ferreira), Jaoua, Korneli, Melar, Tudi ha Tunvezh

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Goulven Jaouen gant skolidi Diwan
Patrice Le Guen

**Patrice Le Guen**, bet ganet d'an 19 a viz Even 1948 en un tiegezh breizhat e Pariz, zo ur c'hizeller breizhat. 

Labourat a ra e Santeg hag e Perroz-Gireg.

## Un nebeud oberennoù
* E Traoñienn ar Sent : delwennoù Anna, Erwan, Gwen (asambles gant Xavier Tanguy) e 2014, Gwenn (asambles gant Xavier Tanguy) e 2013, Idi, Koupaia (asambles gant Philippe Leost) ha Malo
* Urzhiadoù publik : kizelladurioù meur e Perroz-Gireg, Ploubêr, Plougouloum, Ar Releg-Kerhuon, Roazhon, Santeg, Tregastell, Niigata (Japan), Val-David (Kebek) hag e lec'hioù all.

## Liammoù diavaez
* Patrice Le Guen war Sculpteurs Bretagne
* Patrice Le Guen war ART actif
Syrigma sibilatrix

***Syrigma sibilatrix*** a zo ur spesad kerc'heized eus ar c'herentiad Ardeidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Syrigma* an hini eo.

Anvet e voe *Ardea sibilatrix* (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevan a ra diwar artropoded dreist-holl.

## Annez

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
**Syrigma sibilatrix fostersmithi*, e reter Kolombia ha Venezuela,
**S. s. sibilatrix*, eus geoteier gleb Bolivia da c'hevred Brazil ha biz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
* ''Syrigma sibilatrix'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Syrigma sibilatrix'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Tricholaema frontata

***Tricholaema frontata*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Pogonorhynchus frontatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1880) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika : eus kreisteiz Republik Demokratel Kongo da vervent Tanzania, kreiz Angola, kreisteiz Zambia ha kornôg Malawi.

## Liammoù diavaez
*  ''Tricholaema frontata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tricholaema frontata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lybius chaplini

***Lybius chaplini*** a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Lybiidae.

Dougan a ra anv Sir Francis Chaplin (1866-1933), pemp melestrour British South Africa Company e Rodezia ar Su (Zimbabwe a-vremañ).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad e savanennoù koadek (miombo) kreisteiz-kreiz Zambia.

## Liammoù diavaez
*  ''Lybius chaplini'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lybius chaplini'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Luísa de Bragança

**Luísa de Bragança** (1679-1732) a oa ur verc'h vastard da Pedro II Portugal, roue Portugal gant Maria da Cruz Mascarenhas. Savet e voe gant tiegezh ar sekretour-stad Francisco Correia de Lacerda, ha goude-se e Kouent Carnide gant he moereb Maria de Bragança, bastardez d'ar roue João IV. 

Dimeziñ a reas Luísa da Luís ha goude da Jaime de Melo, eil ha tred duged Cadaval.
Mervel a eure en Évora, en Alentejo, ma'z eo bet beziet.
Lybius dubius

***Lybius dubius*** (*Pogonornis dubius* kent) a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Bucco dubius* (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh (daoust ma vez bevet ar ploged diwar amprevaned).

## Annez
Kavout a reer ar spesad e kornôg Sahel (eus hanternoz Gambia/Senegal da walarn Republik Kreizafrikan).

## Liammoù diavaez
*  ''Pogonornis dubius'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pogonornis dubius'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Chaumont-sur-Tharonne

**Chaumont-sur-Tharonne** a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton La Sologne, en arondisamant Romorantin-Lanthenay, e rannvro Centre-Val de Loire.


Restr:Chaumont-sur-Tharonne-Mairie IMG 0005.jpg|An ti-kêr
Restr:Chaumont-sur-Tharonne-Ecole IMG 0013.jpg|Skol kentañ derez


## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz (XVvet kantved)
* Kastell la Motte (XVIIIvet kantved)

## Douaroniezh
78,33 km2 eo gorread Chaumont-sur-Tharonne.

## Poblañs
War-dro 1 120 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Melestradurezh
E 2014 e voe addilennet Pascal Goubert de Cauville da vaer.

## Tud
* André Tardieu (1876-1945), politikour, teir gwech Penn Kuzul ar Vinistred en Trede Republik c'hall etre 1929 ha 1932, hag a zimezas gant an intañvez Blanchard e Chaumont-sur-Tharonne d'ar 4 a viz Even 1937.
* Louis Blériot (1872-1936), ijinour, diaraoger en nijerezh, bet perc'henn Kastell Bouchetault.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Corvus coronoides

***Corvus coronoides*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Corvidae.

Anvet e voe *Corvus Coronoides* (kentanv) da gentañ-penn (e 1827) gant an daou skiantour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859) hag iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Doareoù pennañ

## Video

## Boued
Hollzebrer eo ar spesad.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Aostralia :
* *Corvus coronoides coronoides*, e reter Aostralia (eus Pleg-mor Carpenteria da greiz an enez ha kreisteiz Victoria),
* *C. c. perplexus*, eus mervent Aostralia ar C'hornôg da vervent-pellañ Aostralia ar Su.

## Liammoù diavaez
*  ''Corvus coronoides'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Corvus coronoides'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Xavier Tanguy

**Xavier Tanguy**, bet ganet e 1980, a zo ur c'hizeller eus Kleder. 

## Un nebeud oberennoù
* E Traoñienn ar Sent, delwennoù Gwenn (asambles gant Patrice Le Guen) ha Tudeg.

## Liammoù diavaez
Lybius melanopterus

***Lybius melanopterus*** (*Pogonornis melanopterus* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Pogonias (Laimodon) melanopterus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1854) gant an skiantour alaman Wilhelm Peters (1815-1883).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus savanennoù kreisteiz Somalia da gKenya, gevred Malawi ha hanternoz Mozambik.

## Liammoù diavaez
*  ''Pogonornis melanopterus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pogonornis melanopterus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lizher kentañ da Dimoteoz

**Al lizher kentañ da Dimozeoz** zo anezhañ unan eus skridoù an Testamant Nevez. Daou lizher a skrivas an abostol Paol Tars da Dimozeoz (Τιμόθεος/Timótheos, e henc'hresianeg), a oa eskob Efesos, marvet er bloaz 97.

## Al lizher kentañ
Lakaet eo an daou lizher-se (1 Tim ha 2 Tim) gant Paol Tars e rummad al « lizheroù pastorel », war un dro gant al lizher da Ditoz.

Skrivet e vije bet al **lizher kentañ** e Makedonia e-kerzh ur veaj dre Greta (gant Titoz), Azia-Vihanañ, Makedonia ha Bro-C'hres war-dro ar bloavezh 65 goude bezañ bet tremenet daou vloaz en toull-bac'h e Roma (61-63 hervez « la Bible de Jérusalem » pe 60-62 hervez Maodez Glanndour). 
 
Titoz ha Timozeoz a oa e-touez diskibled fealañ an abostol.

Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour a-zivout an tri lizher pastorel :

Arouezius eo an tri lizher eus stad aozadur an Iliz e dibenn mare an ebestel :

Cheñch a reas an traoù goude marv an Ebestel hag o c'hannaded.

## Embannadurioù all
Meur a embannadur all zo a-raok hini Glanndour e 1971:
*hini al Lizer da Dituz, en Testamant nevez hon aotrou Jézuz-Krist, gant Yann-Frañsez ar Gonideg, e 1827, 
*hini eil levrenn ar Bibl Santel pe Levr ar Skritur Sakr, gant Yann-Frañsez ar Gonideg, e 1866 (embannadur dalif). 
*hini an Testamant Nevez hon aotrou hag hor Zalver Jesus-Christ‎, e 1927.

## Notennoù ha daveennoù
Eil lizher da Dimoteoz

**An eil lizher da Dimoteoz** eo anv an diwezhañ eus an daou lizher skrivet gant Paol Tars d'e ziskibl Timoteoz, hervez an droidigezh graet gant Maodez Glanndour hag embannet en Testamant Nevez deuet er gouloù e 1971 e ti Al Liamm .

E rummad al « lizheroù pastorel » emañ an daou **lizher da [[Timoteoz|Dimoteoz]]** (1 Tim ha 2 Tim), a-gevret gant al lizher da Ditoz (Tit). 
## Istor
Skrivet e vefe bet **an eil lizher da Dimoteoz** pa oa Paol prizoniet evit an eil gwech e Roma « war-dro 67, nebeut amzer a-raok e verzherenti ».

Titoz ha Timoteoz a oa e-touez diskibled fealañ an abostol.

## Rakskrid Maodez Glanndour d'e droidigezh
Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour a-zivout an tri lizher pastorel : 

Arouezius eo an tri lizher eus stad aozadur an IIiz e dibenn mare an ebestel :
.

Cheñch a reas an traoù goude marv an Ebestel hag o c'hannaded.

## Embannadurioù all
Meur a embannadur all zo a-raok hini Glanndour e 1971 :
*hini al Lizer da Dituz, en Testamant nevez hon aotrou Jézuz-Krist, gant Yann-Frañsez ar Gonideg, e 1827, 
*hini eil levrenn ar Bibl Santel pe Levr ar Skritur Sakr, gant Yann-Frañsez ar Gonideg, e 1866 (embannadur dalif). 
*hini an Testamant Nevez hon aotrou hag hor Zalver Jesus-Christ‎, e 1927.

## Notennoù ha daveennoù
Sant Titus

**Sant Titus**, pe **Tituz** pe **Titoz** pe **Tit** (hervez un toullad yezhoù all) e brezhoneg, a oa unan eus ar c'hentañ eskibien gristen er . Da gentañ e voe kompagnun Paol Tars en e veajoù, ha goude eskob Kreta.

Gresian a orin e oa, ha treiñ da gristen, se zo kaoz ne oa ket trodroc'het evel ar yuzevien (Galated 2:3).
 
Eusebius Kaesarea an hini a lavar e oa Tit eskob Kreta. Hervez an hengoun avat, e oa eskob Gortyna, er c'hreisteiz da g-Knosos, ma'z eus ur benniliz gouestlet dezhañ.

## Pennadoù kar
*Al lizher da Ditoz
*Titus
*Tito

## Daveoù
Antoine Kombouaré

**Antoine Kombouaré**, bet ganet d'ar 16 a viz Du 1963 e Nouméa (Kanaky), a zo ur gourdoner melldroad gall, goude bezañ bet difenner etre 1980 ha 1990.

Gourdoner War-raok Gwengamp hag an FK Naoned eo bet.
Jenny Slate

**Jenny** Sarah **Slate**, bet ganet e Milton (Massachusetts, Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 25 a viz Meurzh 1982, a zo un aktourez hag ur gomedianez stadunanat.
Lybius rolleti

***Lybius rolleti*** (*Pogonornis rolleti* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Pogonias Rolleti* (kentanv) da gentañ-penn (e 1853) gant an evnoniour italian Filippo De Filippi (1814-1867) da zougen bri d'ar chaseour jiboez bras gall Bruno Rollet (1810-1855).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus kreisteiz Tchad da viz Republik Kreizafrikan, Soudan ar Su, biz Republik Demokratel Kongo ha hanternoz Ouganda.

## Liammoù diavaez
*  ''Pogonornis rolleti'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pogonornis rolleti'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Testamant Nevez hon aotrou hag hor salver Jesus Christ

**Testamant Nevez hon aotrou hag hor Zalver Jesus-Christ** zo ul levr brezhonek embannet meur a wech, e Brest hag e Pariz. Gant ar pastor kembreat John Jenkins e oa bet troet an Testamant Nevez e brezhoneg, hag embannet e oa bet e 1847 evit ar wech kentañ, e Brest. Adembannet e voe e 1851, 1854, 1863 ha 1870. Adwelet e oa bet gant e vab, Alfred-Llenwelyn Jenkins, embannet e Pariz ha moullet e Bro-Saoz, gant ar memes titl bepred war-bouez ar c'hemm "salver/zalver", e 1885, hag adembannet e 1897, 1920, 1927 ha 1935. 

## Adembannadur 2010
Advoullet eo bet al levr c'hoazh gant Nabu Press e 2010. E talbenn al levr e lenner, dindan an titl, *lakeat e brezonec ha reizet hervez ar vam-scrid henc'hresianek*.

Kalz e tenn al levr-se da d-Testamant nevez hon aotrou Jézuz-Krist, hag a oa troidigezh kentañ an Testamant Nevez e brezhoneg, gant Yann-Frañsez ar Gonideg, embannet en Angoulême e 1827.

## Notennoù
Lybius rubrifacies

***Lybius rubrifacies*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Pogonorhynchus rubrifacies* (kentanv) da gentañ-penn (e 1892) gant al loenoniour alaman Anton Reichenow (1847-1941).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus mervent Ouganda da reter Rwanda ha gwalarn Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Lybius rubrifacies'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lybius rubrifacies'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mimus gundlachii

***Mimus gundlachii*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Mimidae.

Anvet e voe *Mimus Gundlachii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1855) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) da zougen bri d'an naturour kuban a orin alaman Juan Gundlach (1810-1896).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Mimus gundlachii gundlachii*, e Bahamas, keyoù er-maez da hanternoz Kuba, Great Inagua hag Inizi Caicos,
* *M. g. hillii*, e douaroù izel krin aodoù kreisteiz Jamaika.

## Liammoù diavaez
*  ''Mimus gundlachii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Mimus gundlachii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Leopoldina

**Leopoldina** zo un anv-bihan portugalek roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-bihan Leopold, roet d'ar baotred.

Evel kalz anvioù merc'hed hag a echu gant *ina* (Carolina, hag all) e vez implijet evel anv-gwan latin, deveret eus an anv-bihan Leopold, roet da veur a roue ha priñs.

## Yezhoù all
*Leopoldine, en alamaneg 
*Léopoldine, en galleg

## Tud
* Leopoldina de Bragança e Bourbon, priñsez vrazilian
* Maria Leopoldina de Áustria, impalaerez Brazil

## Lec'hioù

### 
* Colônia Leopoldina, kumun en Alagoas
* Colônia Leopoldina (Santa Catarina) (hiriv Antônio Carlos) - e Santa Catarina
* Leopoldina (Minas Gerais), kumun e Minas Gerais
* Santa Leopoldina, kumun en Espírito Santo

## Traoù all
*Deutsche Akademie der Wissenschaften Leopoldina
*893 Leopoldina, un asteroidenn
Vouzon

**Vouzon** a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton La Sologne, en arondisamant Romorantin-Lanthenay, e rannvro Centre-Val de Loire.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz (XIIvet kantved)
* Ar vered
* Ar presbital (XVIvet kantved marteze)
* Kastell Amoy Trégy (XIIvet kantved)
* Kastell Grillère (XVIvet kantved)
* An ti-kêr (1883)

## Douaroniezh
78,25 km2 eo gorread Vouzon.

## Poblañs
War-dro 1 500 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Melestradurezh
E 2014 e voe addilennet Christian Mauchien da vaer.

## Tud
* Napoleon III (1808-1873), impalaer ar Frañsizion ha diskennad eus an tiegezh Beauharnais eus tu e vamm, a voe perc'henn Kastell Grillière hag a wellaas buhez ar gêriadenn. 
* Louis Blériot (1872-1936), ijinour ha diaraoger en nijerezh, a lakaas sevel Kastell Sainte-Marie hag a voe dilennet da guzulier-kêr d'ar 1 a viz Mae 1904. 
* Georges Claude (1870-1960), kimiour, fizikour hag ijinadenner, a reas e annez e Kastell Chenay e-kerzh an Eil Brezel Bed.
* Pierre-Alain Volondat, pianoour ha saver tonioù, a zo bet ganet e Vouzon d'an 28 a viz Gouere 1962.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Seenu Shanmugan

**Seenu Shanmugan**, bet ganet e 1971 en un tiegezh pesketaerien e Mamallapuram (India ar su), a zo ur c'hizeller e Pleuzal. Desavet e voe e-kichen maen-greunit bet kizellet er  ha mont a reas da skol-gizellañ Mamallapuram e-lec'h mont war vor.

## Un nebeud oberennoù
* E Traoñienn ar Sent, delwennoù Arzhel (asambles gant Vivien Gamba), Briag, Efflamm, Hern, Ivi, Kadvan, Kaourintin, Gireg, Meven (asambles gant Vivien Gamba), Winog.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Gymnobucco bonapartei

***Gymnobucco bonapartei*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Dont a ra e anv eus hini an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* *Gymnobucco bonapartei bonapartei*, eus kornôg Kameroun ha Gabon da vervent ha reter-kreiz Republik Demokratel Kongo (RDK),
* *G. b. cinereiceps*, eus Republik Kreizafrikan ha Soudan ar Su da reter RDK, Angola, kornôg Kenya ha Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Gymnobucco bonapartei'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gymnobucco bonapartei'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Trafalgar Square

**Trafalgar Square** (/ˌtrəˈfælɡər/) zo ul leurgêr e karter Westminster, e Kreiz Londrez. Savet e oa bet tro-dro d'al lec'h anvet Charing Cross. An anv "Trafalgar" zo bet roet evit enoriñ emgann Trafalgar, un trec'h war-vor breizhveuriat war nerzhioù Napoleon kevredet gant Spagn hag a voe dalc'het d'an 21 a viz Here 1805 dres dirak arvor Kab Trafalgar, e Spagn.

Lec'h Trafalgar Square a oa bet ul lec'h pouezus abaoe an , pa oa a-orin al lec'h evit kezeg ar roue hag e familh. Goude ma voe fiñvet ar marchosi gant ar roue George IV da Vuckingham Palace e oa bet kroget da ziorren en-dro ar marchosi kozh gant John Nash met sioul betek-re e voe an obererezhioù goude e varv, ar pezh a lakaas al leurgêr da vezañ digoret e 1844 nemetken.
Kolonenn Nelson, a zo e-kreiz al leurgêr, zo ambrouget gant peder delwenn leon. Petra bennak ma 'z eus delwennoù ha delwennoù lid e-leizh war ar blasenn, ar Fourth plinth (ar pevar diaz) chomet goullo aboe 1840, a vez implijet evit oberennoù arz arnevez abaoe 1999.

## Ul lec'h kejañ
### Lid ar bloavezh nevez
Abaoe bloavezhioù bremañ, tud en em vod war Drafalgar Square evit lidañ ar bloavezh nevez asambles. N'eo ket ur gejadenn aozet met niverus e vez an dud o tont memestra. Pennoù bras Londrez, re ar surentez dreist-holl, a vez ankeniet pa welont an niver a dud o vont war-gresk a vloaz da vloaz : ur riskl zo da welet al leurgêr beuzet gant un niver re vras a dud. Abaoe ar bloavezh 2003 e vez un tan-arvest kreizennet war al London Eye ha glann su ar stêr Thames.
Abaoe 2014 e vez aozet lidoù ar bloavezh nevez gant pennadurezhioù meur Londrez sikouret gant aozadur an drugarez UNICEF ; kroget e voe adal ar mare-se da reiñ tikedoù d'an arvesterien a-benn reoliañ gwelloc'h al lid.

### Lid an Nedeleg
Abaoe 1947 e vez aozet lid an Nedeleg e Trafalgar Square. Ur saprenn eus Norvegia a vez profet da Londrez gant kêr-benn ar vro, Oslo, ha kinniget evel Saprennn Nedeleg Londrez. Un doare eo da drugarekaat ar Rouantelezh-Unanet evit an harp da Norvegia e-pad an Eil Brezel-bed. E-pad ar brezel e vevas eno ar priñs Olav kement ha gouarnamant harluet ar vro.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Trafalgar Square war lec'hienn ofisiel Maer Londrez
*Trafalgar Square webcam adal Camvista.com
Gymnobucco calvus

***Gymnobucco calvus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Bucco calvus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1841) gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
* *Gymnobucco calvus calvus*, eus koadegi douaroù izel Sierra Leone da gKameroun ha Gabon,
* *G. c. congicus*, e kornôg Republik Kongo, kornôg Republik Demokratel Kongo ha gwalarn Angola,
* *G. c. vernayi*, e douaroù uhel kornôg-kreiz Angola.

## Liammoù diavaez
*  ''Gymnobucco calvus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gymnobucco calvus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Tricholaema leucomelas

***Tricholaema leucomelas*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Bucco leucomelas* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika ar Su :
* *Tricholaema leucomelas affinis*, eus reter Zimbabwe ha mervent Mozambik da reter proviñs kozh ar C'hab ha hanternoz Natal,
* *T. l. centralis*, eus Angola, mervent-pellañ Zambia ha kornôg Zimbabwe da hanternoz proviñs kozh ar C'hab,
* *T. l. leucomelas*, e Suafrika (kreiz, kreisteiz ha mervent proviñs kozh ar C'hab).

## Liammoù diavaez
*  ''Tricholaema leucomelas'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tricholaema leucomelas'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Joseph Smit

**Joseph Smit**, bet ganet d'an 18 a viz Gouere 1836 e Lisse (Rouantelezh Unanet an Izelvroioù d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Du 1929 e Radlett (Hertfordshire, Bro-Saoz), a oa ur skeudennaouer loened izelvroat.

Kenlabouret en devoa gant holl bennoù bras e amzer — John Gould (1804-1881), Hermann Schlegel (1804-1884), Joseph Wolf (1820-1899), Philip Lutley Sclater (1829-1913), Thomas Littleton Powys (1833-1896), Daniel Giraud Elliot (1835-1915), Richard Bowdler Sharpe (1847-1909) en o zouez — a bleustre war an evnoniezh.
Eulampis holosericeus

***Eulampis holosericeus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.

Anvet e voe *Trochilus holosericeus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha sun-bleuñv.

## Annez
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Eulampis holosericeus *'chlorolaemus**', e Grenada,
* *E. h. holosericeus*, e Puerto Rico, Inizi Gwerc'h hag Antilhez Bihanañ (n'en kaver ket e Grenada).

## Liammoù diavaez
*  ''Eulampis holosericeus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eulampis holosericeus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Tricholaema hirsuta

***Tricholaema hirsuta*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Pogonias hirsutus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1821) gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika :
* *Tricholaema hirsuta angolensis*, eus kreisteiz Gabon da hanternoz Angola,
* *T. h. ansorgii*, eus reter Kameroun ha reter Republik Demokratel Kongo da gornôg Kenya ha gwalarn Tanzania,
* *T. h. flavipunctata*, eus kreisteiz Nigeria da greiz Gabon,
* *T. h. hirsuta*, eus Sierra Leone da kreisteiz-kreiz Nigeria.

## Liammoù diavaez
*  ''Tricholaema hirsuta'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tricholaema hirsuta'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lizher d'ar Goloseidi

Unan eus al lizheroù bet skrivet gant Paol Tars pa oa prizoniet e Roma eo al **Lizher d'ar Goloseidi** (Kol). E gavet e reer en Testamant Nevez, eil lodenn ar Bibl. 

## Piv en devoa skrivet al lizher-mañ
Lakaet e oa bet en arvar, e-kerzh an , ar fed e vije bet skrivet al lizher gant Paol evel ma oa bet evit al lizher d'an Efezidi. Bremañ ez eo ali an darn vrasañ eus ar viblourien evit lavarout e kaver ennañ preder Paol sikouret evit e skrivañ gant ur sekretour evel kustum. Roll ar sekretour a vefe bet un tamm brasoc'h amañ.

## Pegoulz ha pelec'h e voe skrivet al lizher
Toullbac'het e Roma e oa Paol pa skrivas al lizher-mañ hervez an istorourien. Skrivet e voe etre 61 ha 63 eta hervez La Bible de Jérusalem hag André Chouraqui pe etre 60 ha 62 hervez Maodez Glanndour.

## Evit piv e oa bet skrivet ?  Peseurt kelennadurezh ?
N'en doa ket avielet Paol ar Goloseidi e-unan war-eeun. Degaset e oa bet keleier nec'hus gant Epafraz, e gannad apostolek, ha kerkent e skrivas ul lizher da gristenien Golosae dre hanterouriezh Tic'hikoz.

Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour a-zivout danvez al lizher : « Amañ ivez, gant al lizher d'ar Golosidi, e kavomp an hevelep doare da sellout ouzh mister ar C'hrist, Mab Doue ganet a holl viskoazh o tont da salver ha mestr an hollved, Aeled ha tud. Moarvat en e lizheroù kentañ en deus komzet Paol eus peurbadelezh doueel ar C'hrist (I Kor. **8**, 6 ;  II Kor. **4**, 4 ; **8**, 9 ; Gal. **4**, 4 ; Rom. **8**, 3), met biskozah n'en devoa displeget e venozioù en un doare ken hir ha ken splann. ».

## Notennoù ha daveennoù
Tricholaema melanocephala

***Tricholaema melanocephala*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Pogonias melanocephala* (kentanv) da gentañ-penn (e 1829) gant an evnoniour alaman Philipp Jakob Cretzschmar (1786-1845).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika :
* *Tricholaema melanocephala blandi*, e hanternoz-kreiz ha biz Somalia,
* *T. m. flavibuccalis*, e hanternoz-kreiz Tanzania,
* *T. m. melanocephala*, eus Eritrea da greiz Etiopia ha gwalarn Somalia,
* *T. m. stigmatothorax*, eus kreisteiz Etiopia ha kreisteiz Somalia da viz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Tricholaema melanocephala'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tricholaema melanocephala'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Trachyphonus margaritatus

***Trachyphonus margaritatus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Bucco margaritatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1828) gant an evnoniour alaman Philipp Jakob Cretzschmar (1786-1845).

Dont a ra e anv eus ar ger latin "margărītātus" a dalv kement ha "kinklet gant perlez".

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* *Trachyphonus margaritatus margaritatus*, eus reter Maouritania da Tchad, Soudan, hanternoz Etiopia hag Eritrea,
* *T. m. somalicus*, eus reter Etiopia ha Djibouti da hanternoz Somalia.

## Liammoù diavaez
*  ''Trachyphonus margaritatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Trachyphonus margaritatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Trachyphonus vaillantii

***Trachyphonus vaillantii*** a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Lybiidae.

Dougen a ra anv an evnoniour gall François Levaillant (1753-1824).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh, vioù al laboused all, ha logod gwech an amzer.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika issahara :
* *Trachyphonus vaillantii suahelicus*, eus hanternoz-kreiz Angola ha Republik Demokratel Kongo da dTanzania ha kornôg Mozambik,
* *T. v. vaillantii*, eus kreisteiz Angola, biz Namibia da vBotswana, Mozambik ha reter Suafrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Trachyphonus vaillantii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Trachyphonus vaillantii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Camillo Ranzani

**Camillo Ranzani**, bet ganet d'an 22 a viz Mezheven 1775 e Bologna (Stadoù ar Pab d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 23 a viz Ebrel 1841 er memes kêr, a oa ul lean hag un naturour italian.

Bezañ e voe kelenner war Skiantoù an Natur en *Università di Bologna*.

Roet e voe e anv d'ur spesad blotviled — *[[Cymatium ranzanii]]* — da zougen bri dezhañ.

## Listenn al laboused studiet gantañ
* **T**
: *[[Trachyphonus]]*, *[[Trachyphonus vaillantii]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Las-bann

Ul **las-bann** zo ur gordenn hir, gant ur skoulm-red en ur penn anezhi, hag a vez taolet da dapout chatal pe jiboez.
Implijet e vez e broioù amerikan zo gant ar vesaerien : e Stadoù-Unanet Amerika, Brazil hag Arc'hantina, gant ar *[[gaucho]]s*, dreist-holl. 

Kenstrivadegoù lasbannañ a vez en abadennoù anvet *[[rodeo]]*.


El lazo.png|Gaucho er poltred *El lazo*gant Juan Manuel Blanes
laçador.jpg|Estatua del lazador, arouez kêr Porto Alegre (Brazil)Paixão Côrtes e voe patrom an oberour Antônio Caringi e 1954
California rodeo Salinas lasso bull p1050544.jpg|Un tarv tapet war-bouez ul las-bann e-kerzh ur *rodeo*


## Liammoù diavaez
*  Dornlevr al las-bann gant Carey Bunks
*  ''Multiple Lasso World Champion''
Philipp Jakob Cretzschmar

**Philipp Jakob Cretzschmar**, bet ganet d'an 11 a viz Mezheven 1786 e Sulzbach (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Mae 1845 e Frankfurt am Main (Kengevread alaman d'an ampoent), a oa ur c'horfadurour hag ul loenoniour alaman.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **T** : *[[Turdoides]]*. 
### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Ardea goliath]]*, *[[Argya squamiceps]]*,
* **B** : *Buteo rufinus* (baou rous),
* **C** 
: *[[Camaroptera brevicaudata]]*, *[[Cisticola ruficeps]]*, *[[Curruca crassirostris]]*,
* **E** : *Emberiza caesia*  (brean jave ruz),
* **L** : *[[Laniarius erythrogaster]]*,
* **N** : *Neotis nuba* (otiz Nubia),
* **P**
: *[[Phyllolais pulchella]]*, *[[Plocepasser superciliosus]]*, *Poicephalus meyeri* (peroked Meyer),
* **S**
: *[[Scotocerca inquieta]]*, *[[Spiloptila clamans]]*,
* **T**
: *[[Trachyphonus margaritatus]]*, *[[Tricholaema melanocephala]]*, *[[Turdoides leucocephala]]* ha *[[Turdoides plebejus|plebejus]]*,
* **V** : *[[Vanellus melanopterus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Trachyphonus purpuratus

***Trachyphonus purpuratus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika :
* *Trachyphonus purpuratus elgonensis*, eus Soudan ar Su ha reter Republik Demokratel Kongo (RDK) da gornôg Kenya,
* *T. p. goffinii*, eus Sierra Leone da harz Ghana/Togo,
* *T. p. purpuratus*, eus biz Nigeria da Republik Kreizafrikan, hanternoz Angola ha kreiz RDK,
* *T. p. togoensis*, eus reter-pellañ Ghana da vervent Nigeria.

## Liammoù diavaez
*  ''Trachylaemus purpuratus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Trachylaemus purpuratus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Trachyphonus darnaudii

***Trachyphonus darnaudii*** a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Micropogon darnaudii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1847) gant an daou skiantour gall Florent Prévost (1794-1870) ha Marc-Athanase-Parfait-Œillet Des Murs (1804-1894). Dougen a ra anv J. D'Arnaud, ur chaseour jiboez bras hag un ergerzher gall en Abyssinia ha Soudan (1839-1843).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh, greun ha had.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika ar Reter :
* *Trachyphonus darnaudii boehmi*, eus reter Etiopia da greisteiz Somalia, reter Kenya ha biz Tanzania,
* *T. d. darnaudii*, eus gevred Soudan ha mervent Etiopia da gornôg-kreiz Kenya,
* *T. d. emini*, e kreiz ha reter Tanzania,
* *T. d. usambiro*, e mervent Kenya ha gwalarn Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Trachyphonus darnaudii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Trachyphonus darnaudii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Alfred

**Alfred** zo un anv-bihan saoznek ha gallek a orin germanek.

## Yezhoù all
*Alfredo, en italianeg
*Aofred, e brezhoneg, deuet da vout anv-tiegezh, skrivet *Auffret, Auffray*

## Tud
* Alfred Veur (849–899), roue Wessex
* Alfred Aetheling (marvet e 1036), mab da Ethelred II , roue Bro-Saoz 
* Alfred Tennyson (1809–1892), barzh saoz
* Alfred Dreyfus, ofiser gall reuziet gant an enepyuzevouriezh
* Alfred Hitchcock, rener filmoù saoz
* Alfred Jarry, dramaour, barzh ha romantour breizhat
* Alfred Nobel, kimiour svedat
* Alfred Sisley, livour impresionour saoz

## Oberennoù
*''Alfred'', c'hoarigan gant Thomas Arne e 1740
*''Alfred'', c'hoarigan gant Antonín Dvořák e 1870 

## Lec'hioù
Alfredo

**Alfredo** zo un anv-bihan italianek ha spagnolek a orin germanek.

## Yezhoù all
*Alfred, en galleg
*Aofred, e brezhoneg, deuet da vout anv-tiegezh, skrivet *Auffret, Auffray*

## Tud
* Alfredo Di Stéfano (1926-2014), melldroader etrebroadel spagnol, a orin arc'hantinat.

## Oberennoù

## Lec'hioù
Diomedes (anv-bihan)

**Diomedes** zo un anv-bihan spagnolek.

## Yezhoù
**Diomède*, e galleg
**Diomede*, en italianeg

## Tud
*Diomedes (roue Argos), roue mojennel Argos
*Diomedes Trakia, ramz mojennel Trakia
*Diomedes Soter, roue indezgresian er Iañ kantved kent JK

*Diomedes Tarsos (marvet etre 298 ha 311), merzher kristen ha sant
*Diomedes Grammaticus, yezhadurour latin er IVvet kantved
*Diomedes Díaz, kaner vallenato kolombian.

## Lec'hioù
*An inizi Diomede
Edoardo

**Edoardo** zo un anv-bihan italianek

## Yezhoù all
*Edouarzh
*Edward

## Tud

*Edoardo Amaldi, fisikour italian
*Edoardo Bennato, kaner italian
*Edoardo De Albertis, livour italian
*Edoardo Sanguineti, barzh italian
*Edoardo Vianello, kaner italian
Lybius bidentatus

***Lybius bidentatus*** (*Pogonornis bidentatus* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Bucco bidentatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1799) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813).

Dont a ra e anv eus ar ger latin "bidentātus" a dalv kement hag "en deus/he deus daou zant".

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* *Pogonornis bidentatus aequatorialis*, eus reter Kameroun da hanternoz Republik Demokratel Kongo, Etiopia, gwalarn Angola ha gwalarn Tanzania,
* *P. b. bidentatus*, eus Ginea-Bissau, Ginea, Sierra Leone ha Liberia da greiz Kameroun.

## Liammoù diavaez
*  ''Pogonornis bidentatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pogonornis bidentatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lybius minor

***Lybius minor*** (*Pogonornis minor* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.

Anvet e voe *Pogonias minor* (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* *Pogonornis minor macclounii*, eus kreisteiz Republik Demokratel Kongo ha biz Angola da gornôg Tanzania ha gwalarn Malawi,
* *L. m. minor*, eus kreisteiz Gabon da gornôg Angola.

## Liammoù diavaez
*  ''Pogonornis minor'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pogonornis minor'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù