Ac'hilleüs

**Ac'hilleüs** (henc’hresianeg : Ἀχιλλεύς *Akhilleús*) zo unan eus an harozed vojennel pennañ en devefe kemeret perzh e Brezel Troia. Kontet eo e emzalc’h leun a fulor a-hed meurgan an *[[Ilias]]* savet gant Homeros.

## Anv
*Achilleüs* eo an anv a lenner e henc'hresianeg koshañ, hini Mykenai, war an tablezennoù anvet Γραμμική Β *grammiki V* deiziadet 1450-1200 ktJK. Paot e voe anv anv Ἀχιλ *Ac'hil* goude ar VII kantved ktJK. Ar stumm benel Ἀχιλλεία *Ac'hilleia* a gaver en Attika er IV kantved ktJK ; ur glezeataerez anvet *Ac'hilleia* zo diskouezet o stourm un "amazonenn" war ur maen-koun e Halikarnassos.
Gladiatrix relief.jpg|ΚΑΠΕΛΥΘΗΣAI AMAZON **ΑΧΙΛΛΙΑ** Halikarnassos
Den ne oar resis petra eo ster an anv *Ac'hilleüs*. Kinniget ez eus bet e rannañ etre ἄχος *ác'hos*, "poan", "glac'har" ha λαός *laós*, "pobl", a rofe **Akhí-lāu̯os*, "an den a ro poan d'ar bobl" pe "den e bobl er boan" Poan ha glac'har ar bobl zo un dodenn a gaver alies en *Ilias*, ha ken alies all e genoù Ac'hilleüs e-unan, ar pezh a zo enep ar skeudenn anezhañ a vez skignet : hini un haroz leun a glod (κλέος *kléos*) er brezel.

Pelloc'h ez eo bet desteriet λαός *laós* gant G. Nagy evel "un unvez milourien". Bezet pe vezet, ur ster doubl zo da **Akhí-lāu̯os* en *Ilias* : d'an enebourien e ro Ac'hilleüs poan pa c'hounez, ha d'e dud pa goll, kement-se en abeg d'e demz-spered feuls — ul lodenn eus an *Ilias* zo a-zivout emzalc'h fall ar renerien pa vezont broudet gant ar fulor.

Lod enklaskerien e kav dezho ez eo *Ac'hilleüs* un anv a zo bet amprestet, marteze digant ur yezh e oa anezhi kent an henc'hresianeg. Peogwir ez eo Ac'hilleüs mab d'un nereidenn hag ez eo kar e anv da hini ar stêr Ac'heron ha da Ἀχελώϊος *Ac'helôios*, anv doue ar stêr heñvelanvet, e soñj da ouezeien all ez eo an anv hini un doue kozh ar stêrioù
;Anvioù all
***Pyrisous**, "saveteet diouzh an tan", e anv kentañ, peogwir e vefe bet devet darnoù marvel e gorf gant e vamm.
***Ligyron**, "klemmicher", e anv kentañ ivez.
***Aeacides**, diwar hini e dad-kozh Aiakos.
***Aemonius**, diwar Aemonia, ur vro hag a voe anvet Θεσσαλία Thessalia diwezhatoc'h.
***Aspetos**, "disheñvel" pe "ec'hon", e anv en Ἤπειρος *Ḗpeiros*.
***Larissaeus**, diwar ἡ Κρεμαστὴ Λάρισα *i Kremastí Lárisa*, ur ger e Thessalia.
***Nereius**, diwar e vamm, a oa un nereidenn.
***Pelides**, diwar e dad Peleüs.
***Phthius**, diwar lec'h e c'hanedigezh, Phthia.
***Podarkes**, "difenner dre e droad", "prim e droad", diwar ar verb ἀρκέω *arkéo*, "difenn".

## Mojenn
### Bugaleaj

Mab Peleüs, roue Fthia e Thessalia, ha d'an nereidenn Thetis eo Ac'hilleüs. Mennet e oa e vamm d'e lakaat da zivarvel, hogen meur a zoare d'ober zo bet kontet.
*Hervez er barzh Lykofron (Λυκόφρων ; 320-280 ktJK), Thetis he doa bet seizh mab gant Peleüs, ha taolet he doa c'hwec'h anezhe en tan, abalamour ma ne oant ket divarvel ha dre chif abalamour d’he eured ret gant Peleüs. Displeger Homeros a zisklêr kentoc’h e lakae anezhe en tan evit ma vefe devet gantañ lodenn varvel ar vugale. Hervez ar barzh bizantat Ioannes Tzetzes (Ἰωάννης Τζέτζης, ~1110 – ~1180) e frotas Thetis he mab gant ambrosia hag en e sankas e-kreiz an tan diouzh noz.
*Peurliesañ avat e konter e soubas Thetis he mab e dour ar Styks, stêr an Ifernioù gresian, en ur e zerc'hel diwar-bouez seul e droad. Dont a reas da vezañ dic’hloazus a-drugarez d'ar gouronkadenn-se, war-bouez ar seul a oa bet dalc'het gant e vamm. Koulskoude, netra en *Ilias* ne laka da zoñjal ne c'hall ket Ac'hilleüs bezañ gloazet. En *Heuliad Homeros* savet gant Kointos Smyrnaeos e voe gloazet Ac'hilleüs gant ar priñs etiopian Memnon.

Digant Foiniks (Φοῖνιξ), mab ar roue Amyntor (Ἀμύντορ), e teskas Ac'hilleüs arz an helavarouriezh hag an embreger armoù. Bet en doe kentelioù mezegiezh digant an den-marc'h C'heiron, a vouetas anezhañ diwar stripoù loened evit reiñ dezhañ o nerzh ha diwar mel evit an douster.

E vamm a ziouganas da Ac'hilleüs en doa da zibab etre ur vuhez verr hogen leun a glod ha ur vuhez hir hogen diglod ; evel an haroz iwerzhonat Cú Chulainn e respontas ar mab e kave gwelloc'h an hini gentañ.

Pa ne oa ken 9 bloaz e tiouganas an urisin Kalc'has ne c'hallfe ket ar C'hresianed tremen hep Ac'hilleüs da gaout an trec'h abalamour d'e gened, d'e galon ha da warez Hera hag Athena. Thetis, he doa aon e vefe lazhet he mab, e zic'hizas e maouez hag e guzhas e-touez merc'hed Lykomedes (Λυκομήδης), roue Skýros, kuit na vefe kavet gant ar vrezelourien ; *Pyrrha*, "plac'h he blev ruz-tan" a veze graet anezhañ eno. Met Deidamea (Δηϊδάμεια ), unan eus merc'hed ar roue, a gavas an touellerezh, hag Ac'hilleüs en devoe ur mab ganti ; Neoptolemos, ar mab-se, a voe lesanvet *Pyrrhus* hag a gemeras perzh ivez e Brezel Troia.

A-hervez e voe rediet Ac'hilleüs da vont gant ar C'hresianed da Vrezel Troia a-drugarez d'ur finesa kavet gant Odysseüs : dic'hizet e marc'hadour, roue Itaka a ginigas da verc'hed Lykomedes sellet ouzh gwiadoù hag ouzh armoù prizius. Ac'hilleüs a voe anavezet abalamour ma oa-eñ an den nemetañ a glaskas embreger an armoù. War ar c'hontrol, hervez Homeros (*Ilias*, IX, 439) e voe kaset Ac'hilleüs gant Peleüs war-eeun, gant e Virmidoned.

C'hoantaus da c'hounit klod ha da gas kurioù da bennvat, Ac'hilleüs a heulias, a-gevret gant e vignon Patrokles, an daou haroz gresian Odysseüs ha Nestor da gemer perzh e seziz Troia. Hervez Pseudo-Apollodoros e oa Ac'hilleüs 15 vloaz e deroù ar brezel, ar pezh a ra anezhañ unan eus ar vrezelourien akean yaouankañ.

## Brezel Troia
Degouezhet e Troia, hag ur wezh an Droianed kuzhet a-dreñv o mogerioù, Ac'hilleüs a glaskas mirout oute a bourchas bevañs. E penn e lestraz e tagas hag e faezhas unnek keoded en Azia-Vihanañ. E-kerzh an dekvet bloavezh seziz, pa voe bet kemeret Thebai, e voe roet Briseis dezhañ evel e lodenn eus ar preizh, tra man eas C'hryseis (Χρυσηΐς) merc'h C'hryses (Χρύσης) gant Agamemnon.

D'ar c'houlz-se e teraou danevell an *Ilias*. Skoet eo kamp an Akeaned gant ur vosenn ha Kalc'has, atizet gant Ac'hilleüs, a zisklêr ez eo kastizet an Akeaned gant Apollon abalamour m'en doa nac'het Agamemnon ouzh e veleg, C'hryses, rentañ dezhañ e verc'h C'hryseis. Rediet da blegañ ha da zieubiñ e sklavez, Agamemnon a savas droug ennañ hag a c'houlennas un digoll. N'edo ket Ac'hilleüs a-du gantañ ha neuze e tivizas Agamemnon kemer Briseis evit e vezhekaat. Droug ennañ, Ac'hilleüs en em dennas dindan e deltenn hag a douas war bazh-roue Agamemnon, ur prof a-berzh Zeus, ne zistrofe ket d'an emgann ken na vefe renket ar gaou a oa bet graet outañ. Aspediñ a reas e vamm da c'houlenn digant Zeus reiñ an tu-gounit d'an Droianed keit ha ma ne zistrofe ket war an dachenn-emgann. Ha Zeus ha reiñ e c'hoant dezhañ. Setu a zo danevellet berr-ha-berr e gwerzennoù kentañ an Ilias :

## Levrlennadur
* Tabuteau, Paskal. *An Ilias*. Embannadurioù Al Liamm, 2016 

## Pennad kar
*Achille

## Liammoù diavaez
* 
* 

## Notennoù