Ruby (pistolenn)

Ar **Ruby** zo ur bistolenn damaotomatek un-ober, dezhi meur a adstumm, produet adalek 1914 gant Gabilondo y Urresti ha degadoù a embregerezhioù euskarat war-lerc'h. Awenet eo gant an FN Model 1903 savet gant John Browning. Implijet e voe e-leizh gant an arme c'hall da vare ar Brezel-bed Kentañ, daoust ne vije ket anavezet james evel arm reoliek en arme-se.

## Istor
E deroù ar Brezel-bed Kentañ e kreskas buan an niver a soudarded en arme c'hall, hag armoù a vanke evit pourveziañ an holl anezhe. Adalek dibenn miz Kerzu 1914 ha penn-kentañ brezel an trañcheoù e voe goulennet muioc'h-mui armoù-dorn gant ar soudarded, o doa gwelet e oant akomotoc'h evit o fuzuilhoù Lebel pe Berthier pa oa anv da fiñval e trañcheoù an enebourien. Ne c'halle ket bezañ produet a-walc'h a skouerennoù eus ar revolver stumm 1892 reoliek gant ar MAS, setu e troas an arme war-zu produerien armoù all en estrenvro. An embregerezh Gabilondo y Urresti, diazezet e Eibar (Gipuzkoa, Euskadi), a ginnigas d'ar C'hallaoued ur bistolenn damaotomatek 9 tenn, kambret e 7,65 mm Browning, ha kopiet he gwikefre diwar hini an FN Model 1903 produet gant an FN Herstal ha Colt.

E miz Mae 1915 e voe sinet ur gevrat etre Frañs ha Gabilondo y Urresti evit produiñ 10.000 skouerenn eus an arm bep miz, ha 30.000 skouerenn adalek miz Eost. Pep pistolenn a ranke bezañ gwerzhet gant tri c'harger. Italia ivez a c'houlennas ivez lakaat produiñ armoù-dorn e Euskadi. Abalamour n'halle ket Gabilondo produiñ kement a armoù e voe eilkevratet un daou-ugent embregerezh bennak eus korn-bro Eibar evit kas al labour da benn, en o zouez Armeria Elgoibaressa,Echealasa y Vincinai y Cia, Hijos de Angel Echeverria y Cia pe Iraola Salaverria y Cia. Pep hini eus an emberegerezhioù a anvas an arm en ur mod disheñvel : e touez an anvioù e kaver *Liberty*, *Izarra* (*steredenn* en euskareg), *Lusitania* (en enor d'ar vag RMS Lusitania kaset d'ar strad gant an Alamaned d'ar 7 a vie Mae 1915) pe *Gaby* (stumm berr *Gabilondo*). Dizingal e voe kalite ar pistolennoù produet abalamour da embregerezhioù zo klask sevel ar muiañ ar gwellañ anezhe en un amzer verr. 968.000 Ruby a voe prenet en holl gant Frañs e-pad ar brezel. Goude 1918 e chome war-dro 580.000 e dalc'h an arme hepken.

Goude ar brezel e voe implijet ivez gant ar polis, ar maltouterezh, ha betek ar bloavezhioù 1980 gant ar warded-koad memes. Ar braz eus an emebregerezhioù a bouezas gant produiñ ar bistolenn e dibenn ar brezel, met produet e voe betek mare an Enkadenn Veur c'hoazh.

## Er sevenadur
Abalamour d'hec'h implij e brezelioù meur hanterenn gentañ an XX kantved e c'haller gwelet ar Ruby e meur a film : etre daouarn Jean-Paul Belmondo e *[[Week-end à Zuydcoote (film)|Week-end à Zuydcoote]]* pe Jean Marais e *[[Fantomas (film, 1964)|Fantomas]]* (1964). He gwelet a raer ivez er filmoù *[[Lacombe, Lucien (film, 1974)|Lacombe, Lucien]]* (1974), *Un long dimanche de fiançailles* (2004, etre daouarn Bastoche), *[[Inglorious Basterds (film, 2009)|Inglorious Basterds]]* (2009, implijet gant Shosanna Dreyfus) pe *[[All quiet on the Western Front (film, 2022)|All quiet on the Western Front]]* (2002), ur film diazezet war al levr *[[Im Westen nichts Neues|Im Westen nicht Neues]]* gant Erich Maria Remarque.

## Levrlennadur
*  CASANOVA Daniel, *Les pistolets 7,65*, Crépin-Leblond, 2019, 191 p., ISBN 978-2-7030-0445-5

## Daveennoù