Barzh

Ur **barzh** zo un den hag a sav barzhoniezh, dre gomz eilet gant un ton sonerezh gwechall, dre skrid peurliesañ hiziv. Ar ger-se zo boutin d'ar yezhoù predenek. Ur c'hefridi arbennig a voe d'ar varzhed en Henamzer hag er Grennamzer, koulz er c'hevredigezhioù keltiek hag e lec'hioù all, pa vezent gopret gant ar vrientinion, roueed, priñsed hag aotrounez. Paotañ e vezont deuet da vezañ e servij ar c'humuniezhoù a-bezh. Barregezhioù pennañ ar barzh a denn da genaozañ gerioù, stenioù, talmoù ken ma sav skeudennoù, santadoù ha fromoù e-barzh spered ar selaouerien pe lennerien. Barzhoniezh eo anv an arz-se, rannet etre gennadoù, ar barzhoniezh varzhoniezh dramaek, ar varzhoniezh hanez, ar varzhoniezh lourennek en o zouez.

N'eus ket tu da veskañ *barzh* gant furm blotaet ar ger *[[parzh]]* en droienn *e-barzh* (araogenn).

## Henvarzhed
Ken kozh eo ar varzhed hag o barzhonegoù ma voe anezho en Henamzer koshañ p'eo deuet betek hon amzer meur a destenn varzhoniel savet e Sumer, 4000 bloaz zo. Un varzhoneg hanez, *[[Meurgan Gilgamech]]*, savet war-dro 2100 kent J.K. hag a voe eilet er Reter-Nesañ e-pad hir amzer war-heul. Adkemeret e voe istor al Liñvadenn-veur kontet ennañ gant saverien zo ar Bibl. En Egipt e voe savet Istor Sinoue, ur barzhoneg-danevellañ, war-dro 1750 kent J.K.

Homeros (Ὅμηρος) a lavarer war e zivout e oa ur barzh gresianek eus penn diwezhañ an VIIIvet kantved kent J.K. Eñ eo ar barzh koshañ eus Henc'hres a zo deuet e oberennoù betek ennomp : an Ilias hag an Odysseia. Meneget eo ma voe dall ha n'eo ket rouez ar varzhed dall en Istor diwar an abeg ma voe kredet an dud dall gouest da santout ha divinout an traoù koachet hag e voe broudet an awen diwar o skorted. Koulskoude e c'hallfed lavaret eo ken kozh all skridoù Hesiodos. Aeded, barzhed-gantreerienn a veze graet eus ar varzhed-sonerien a valee er broioù graesianek.

E Henroma e veze kustum diouzh ar pennadurezhioù pinvidik paeroniañ barzhed a-vicher (*poeta*, liester *poetae*) evel ma rae Gaius Cilnius Maecenas, mignon da Kaesar Aogust, hag e soutenas Horatius ha Vergilius.

E Ledenez Arabia, a-raok ma teuas an Islam di, e veze uhel renk ar varzhed (*sha'ir-ed*) pa voent karget gant enoriñ o meuriadoù ha disprizañ ar meuriadoù all. Kenstrivadegoù diwar ar varzhoniezh lu (*zajal*) a c'hellfe bezañ dalc'het evit chom hep brezeliñ. Anv zo eus ur geriadenn, kostez Mekka, ma veze aozet gouel ar varzhoniezh evit beg ar *s'ha'ir-ed* enni.

## Micher arzel ha roueel er Grennamzer koshañ
Gant Myles Dillon e voe taolennet keñver ha keñver barzhed India ar Vedaed ha reoù an Iwerzhon kentidik er Grennamzer koshañ :

Er Grennamzer e veze ur rummad barzhed-sonerien e pep lec'h, an darn bras o kantreal a gastell da gastell, darn all dindan ur paeron, gant o biñvioù-seniñ war o choukoù. Troubadoured e Okitania ha Katalonia pe drouverien e Norzh Bro-C'hall a veze graet eus outo. En  e plijas d'an dudjentil eus an uhelañ bezañ ambrouget gant ul lez heloc'h, da lavared eo bezañ gronnet gant o gwazed hag e veze kinniget amzerioù diduiñ dezho, dibunadegoù barzhoniezh enno.

Gant ar ger *barzh* e vez graet e brezhoneg evel er yezhoù predenek all. Kavet e vez barzhed un tamm e pep lec'h er bed kelt : *bardos* evit ar C'halianed, *bard* e gouezeleg, *bardd* e kembraeg, ha *barth* e kerneveureg.

E sevenadur keltiek an Henamzer e oa ar barzh ur c'haner ivez, a-bouez-bras er gevredigezh peogwir e lakae-eñ an hengoun dre gomz da beurbadout. Beleion e oa ar varzhed, e-giz an drouized.
## Barzhed vodern ha kempred
Dibaoe ar  pe war-dro eo deuet ar varzhoniezh da vout personel, hag ar varzhed veur zo bet taolet er-maez eus ar gevredigezh.

E galleg ec'h implijer ivez ar ger *barde*, a zo *bard* e saozneg, deuet eus ar ger latin kar d'ar ger galianek *bardos*, evit envel barzhed kelt a-hervez.

Un dalvoudegezh romantel ha krennamzerel zo gant ar ger saoznek, evel ma oa gant ar ger gallek en  ; un dalvoudegezh folklorel ha disprizus a vez gant ar ger gallek en amzer vremañ.

## Levrlennadur
* Myles Dillon & Nora Chadwick, *The Celtic Realms*, Eil embannadur, Londrez, Weidenfeld and Nicolson, 1972.
* Joseph Rio, *Auguste Brizeux :1803-1858 : inventeur de la Bretagne ?*, Roazhon, Presses universitaires de Bretagne, 2021, 262 p., Dastumadeg Bretagne références. 

## Pennadoù nes
* Awen
* Barzhoniezh
* Barzhoniezh lourennek

## Notennoù ha daveennoù