open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rust (c'hoari video)

**Rust** zo ur c'hoari video liesc'hoarier dreistbevañ sevenet hag embannet gant Facepunch Studios e miz C'hwevrer 2018 war ar savennoù Microsoft Windows, macOS ha Linux.
Da gentañ e oa bet soñjet Rust evel un eilad eus DayZ, ur mod brudet eus ar c'hoari ARMA 2, gant ul lodenn sevel ha klask dafar evel e Minecraft.
## Liammoù diavaez
* ofisiel
Fausto Paolo Sozzini

**Fausto Paolo Sozzini** (*Faustus Socinus*, Siena, 1539 - Lusławice, 1604) a oa un doueoniour italian hag a zistaole dogma an Drinded.

Levezonet bras e voe gant e eontr Lélio Socino (1529-1562), a savas un doueoniezh a voe diazez kostezenn Sozzini.

E 1580 ez eas da chom da Vologna hag eno e voe e penn un iliz eneptrinded anvet Breudeur Bolonat. E 1586 e timezas da Elizabeth Morsztyn, a c'hanas ur verc'h a-raok mervel bloaz goude.
E 1594 e voe arsailhet gant studierien gatolik.
Stêr Suriname

Ar **Stêr Suriname** zo ur stêr 480 km hed e Republik Surinam. Eieniñ a ra en uheldirioù etre Menezioù Wilhelmina ha Menezioù Eilerts de Haan.
Aberiñ a ra er Meurvor Atlantel, nepell diouzh Nieuw-Amsterdam.
Seiz vloaz e bro ar Vorianed

***Seiz vloaz e bro ar [[morian|Vorianed]]*** zo un seurt levr eñvorennoù savet gant Ab-Sulio hag embannet e 1929 e Brest. Ennañ e kont Yann ar Gall (Jean-Marie Le Gall er marilhoù-kêr) ar pezh en dije gwelet ha bevet e Madagaskar war-dro ar bloavezhioù 1920. Ur soudard a-vicher eo bet e-pad 25 bloaz, hag a zo bet o servij hag oc'h en em gannañ e rejimantoù-mor an trevadennoù gall.

Deskrivañ a reas ar broioù a welas e-doug ar veaj war vor evit mont di : Egipt, Afrika ar Reter alaman, Komorez (Komor hag enezenn Komor-Veur hervezañ) pa voe bet kaset, ha-eñ kanolier oc’h ober e goñje e Brest, da enezenn veur ar Mor Indez goude ar Brezel-bed kentañ. Koulskoude e c’heller lakaat e douetañs darn eus ar fedoù kontet, pa lenner war ar bajenn ziwezhañ : «*Va romant a zo gwiriek hed-da-hed an neudenn. Bremañ, dius d'an neb a garo pe d'am c'hredi pe da chom heb ober* ». "Ur romant droch" a voe graet eus al levr gant Frañsez Favereau.

E fin al levr e kaver ar frazennoù : 

Iskis eo anv an ti-moullañ a weler e kolofon al levr : "Moulerez, 17 ru Aljesiras, Brest", pa ne anver ket ur voullerezh evel-se. Un doare da guzhat an embregerezh a-dreñv pa ne gave ket mat dezhañ diskouez e veze moullet levrioù e brezhoneg gantañ. Ar memes merk peurober e weler e pajenn zivezhañ ar gelaouenn Gwalarn, niv. 46, miz Gwengolo 1932. Tost e oa an oberour da Roparz Hemon moarvat, pa oa o chom 48 straed ar C’hastell, tre-kichen Ti ar brezoneg (48 bis) e-lec'h ma roe hemañ kentelioù brezhonek e-pad ur prantad.
## Sell trevadennel
Ur sell dismegañsus a zo alies gant an aozer war ar pobloù a vez dizoloet gantañ. *"Da heul eur bagad morianed flaerins eo ez an,
siouaz ! I, ken disuj, ken disent, ker warlerc'hiet, ha dougetoc'h da gasaat eget da garout!"* (pajenn 185). Pe c'hoazh *"Meuriadou ar vro-ma, ne vern ket ar ouennou anezo a zo degemerus, peoc'hiek, karadek. hag anaoudek; hogen tud re-aonik int, rak an distera direizadenn a laka-i da foll : ar gwel ouz eun naerig a zo trawalc'h da ober d'ezo froma ; a-hend-all, 'vat, int gounideien douar akuit, mailhed besketourien ha mordeïdi arroutet"* (pajenn 69).

## Pennadig levraouegel
* Ab-Sulio, *Seiz vloaz e bro ar Vorianed*, Brest, Moulerez 17 ru Algésiras, 1929, 194 p. Luc’hskeudennoù, engravadurioù, geriaoueg.

## Levrlennadur
* Lukian Raoul, *Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek*, Embannadurioù Al Liamm, 1992. Pennad : Le Gall, Jean-Marie (an eil, pajenn 227)

## Liamm diavaez
*Al levr e Gallica
* Seiz vloaz e bro ar Vorianed war lec'hienn Eskopti Kemper

## Notennoù ha daveennoù
Kraost

Ar **c'hraost** zo unan eus peder dourenn ar c'horf hervez medisinerezh kozh Galenos ha Hippokrates. E Geriadur Gregor (1732) ez eus anv eus *ar pévar humor a zeu da leiza corf dèn a so 1.ar flum, pe ar c'hraust, 2. ar [[gwad|guad]], 3. an apotum, 4. ar [[bestl du |velcony]].*

Adal deroù an  eo an anv roet d'un dourenn c'hlaourek a en em zastum e poull ar galon diouzh an noz hag a vez tufet da veure, dreist-holl gant tud troet da evañ re. 

## Notennoù
Pleg-mor Gaeta

**Pleg-mor Gaeta** zo ur pleg-mor war aod Mor Tirrenia en Italia, a bep tu da gêr Gaeta, hag en hanternoz da bae Napoli.

## Douaroniezh
Bevennet eo gant beg-douar Monte Circeo en hanternoz ha Capo Miseno hag Enez Ischia er c'hreisteiz. Er mervent dezhañ emañ an Isole Ponziane.

Ennañ e teu ar stêrioù Garigliano ha Volturno da aberiñ.

## Skeudennoù

File:Terracina-vista01.jpg| Aod an hanternoz ha Monte Circeo.
File:SperlongaPanoramaDaLevante.jpg|Sperlonga e Pleg-mor Gaeta.
File:SperlongaSpiaggiaLevante.jpg|Traezheg Sperlonga.
File:Formia-vista golfo.jpg|Pleg-mor Gaeta e Formia.
File:Ponza porto7.JPG|Porzh Ponza, en Isole Pontine.
File:Ischia da procida.jpg|Ischia adal Procida.
File:Spiaggia di San Francesco.jpg|Ischia : traezheg San Francesco.
File:Crepuscolo su Monte Vico.jpg|Monte Vico en Ischia.
Monte Circeo

**Monte Circeo** zo ur beg-douar meneziek en Italia en hanternoz da pleg-mor Gaeta.

## Skeudennoù

File:Acropolis_of_Circeo_and_Sabaudia.jpg| Acropolis Circeo
Image:Monte Circeo.jpg|Monte Circeo adal Rio Martino (Latina)
Image:Monte Circeo panorama da Sperlonga.JPG|Monte Circeo, adal Sperlonga
Image:Circeo.JPG|Monte Circeo adal Sabaudia
Isole Ponziane

An **Isole Ponziane** eo an enezeg italian e Mor Tirrenia, e pleg-mor Gaeta, ma kaver an inizi-mañ :
*Palmarola, ar gornokañ,
*Ponza, an hini vrasañ, a ro hec'h anv d'an enezeg,
*Zannone
*Isola di Gavi
Pelloc'h er gevred, div enezenn all, stag ouzh kumun Ventotene : 
**Ventotene* 
**[[Santo Stefano]]*.

Ponza ha Ventotene zo tud enno, pa n'eus den o chom er re all.
## Istor
E 537 e voe harluet eno ar pab Silverius.

Dilezet e voe an inizi er Grennamzer dre ma n'halled ket o difenn diouzh ar vorbreizherien arab. En  e klaskas Rouantelezh Naplez o adtudañ.
Descemer Bueno

**Descemer Bueno**, bet ganet d'ar 5 a viz Gouhere 1971 e La Habana Vieja (La Habana), zo ur c'haner kuban.

## Liamm diavaez
* (YouTube) O kanañ ''Preciosa'' gant Eliades Ochoa.
1995 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1994 e Breizh - **1995 e Breizh** - 1996 e Breizh

1995 e Breizh

## Darvoudoù
* Genver : krouidigezh ar gevredigezh Produet e Breizh.
* 27 Gouere - 31 Gouere : Kendalc'h Keltiek Etrebroadel en Oriant.
* Gwengolo :
** krouet eo skol Diwan Lanniliz ha skolaj Diwan Bro-Dreger, ar skolaj divyezhek kentañ en Aodoù-an-Arvor. Tizhet 1390 skoliad gant Diwan.
** krouet ez eus klasoù divyezhek publik e Plougastell-Daoulaz ha Gwipavaz
** krouet ez eus klasoù divyezhek katolik e Teiz ha Pont-'n-Abad
* 8 a viz Du: mont a ra kuit an diwaller diwezhañ, Jean Donnart e anv, diouzh tour-tan ar Wrac'h Vras.
* 17 a viz Kerzu : manifestadeg 1000 den dirak iliz-veur Naoned evit lakaat tan e kelaouennoù skignet gant rannvro Broioù al Liger.

## [[:Rummad:Marvioù 1995|Marvioù]]
*Pêr-Jakez Heliaz
*Léon Le Calvez
*Jean Philippot
*Val Piriou
*Kaourintin Riou

__NOTOC__
Celio González

**Celio Adán González Ascencio** (Camajuaní, 29 Genver 1924 – Kêr-Vec'hiko, 17 Here 2004) a oa ur c'haner kuban a oa lesanvet *El Satanás de Cuba*.
Kanet en deus gant La Sonora Matancera.

## Pennadoù kar
* Melón 

## Liammoù diavaez
* YouTube
Skudell

Ur **skudell** zo ul lestr, pri pe goad oc'h ober anezhañ, kleusoc'h eget un asied met sklatoc'h eget ur volenn, a dalvez da zebriñ meuzioù a bep seurt.
Hazaristan

**Hazaristan** pe **Hazaradjat** da lavarout eo « bro an Hazara », zo ur vro hag a glot dre vras gant rannvroioù kreiz Afghanistan a vremañ. 
Bâmiyân eo ar gêr-benn istorel.
Tour Vauban

An **Tour Vauban**, bet anvet "Tour Kameled" ha "Tour Alaouret", zo ur c'hreñvlec'h savet gant Sébastien Le Prestre, markiz Vauban e Kameled er .

Emañ war ar roll Glad bedel an Unesco abaoe ar 7 a viz Gouere 2008, gant unnek lec'hienn all bet kreñvaet gant Vauban.

## Istor
Ijinet e voe e 1683 ha oa treset e 1689 gant Vauban. Etre 1693 ha 1696 e voe savet.

E-kerzh emgann Kameled d'an 18 a Mizheven 1695 e klaskas al lu saoz-hag-izelvroat dilestrañ war an Traezh Rous, met bagadoù gall gant Vauban en o fenn a voe trec'h warno. An tour n'eo ket echuet c'hoazh ha n'eus nemet 9 c'hanol warnañ.

## Arkitektouriezh
Gant dafar lec'hel e voe savet an tour 18 metr uhel ha 4 live dezhañ.

## Notennoù
Emgann Kameled

E 1688 e voe disklêriet ar brezel gant Loeiz XIV, kevreet gant an Impalaeriezh otoman, a-enep ur c'hengevredad etre Bro-Saoz hag an Izelvroioù lesanvet Kevre Augsburg.

E 1694 e klaskas ar c'hevredad-se distrujañ ar morlu gall, goudoret e morlenn Brest, ha dilestrañ ur strollad soudarded e Breizh. **Emgann Kameled** a reer eus an darvoud-se .

## Kenarroud
E deroù 1694 e tivizas Loeiz XIV lakaat e strivoù war ar Mor Kreizdouar ha Bro-Spagn. Mont a reas Tourville kuit diouzh Brest d'ar 24 a viz Ebrel gant e 71 lestr, evit sikour ar Marichal de Noailles en argad a-enep Barcelona hag evit rediañ Bro-Spagn da sinañ ar peoc'h. E heuliañ a reas Chateaurenault d'ar 7 a viz Mae gant e skouadrenn.

Kelaouet eus ar fiñvoù-se, ar Saozon hag an Izelvroiz a glaskas lakaat o c'hrabanoù war Brest. Evit aozañ an difenn, Vauban a voe anvet da gomandant milourel Brest gant Loeiz XIV.

## Ragaozadur

### Ragaozadur hollek
Abaoe 1658 en doa kroget Vauban da sevel difennoù a-hed an aodoù atlantel. Kroget e oa al labour war tour Kameled e 1689.

### Ragaozadur evit ar argad war Brest

## Dirolladur

### 17 a viz Mezheven 1694

### 18 a viz Mezheven 1694

## Heuliadoù

## Titouroù all

### Pennadoù kar

### Liammoù diavaez

### Notennoù ha daveennoù
Tepod Mab Kerlevenez

**Tepod Mab Kerlevenez** (**Thibaud Johan Maurice Erkelens** diouzh e anv gwir), ganet d'ar 15 a viz Gouere 1990 e Plañvour, zo emsaver, skrivagner, troour, kelenner war ar brezhoneg hag ar saozneg, ha kaner brezhonek.

Mab eo d'un Izelvroad ha d'ur C'hallez. Reiñ a ra kentelioù brezhoneg d'ar re all war Youtube.

Gantañ eo bet savet Ar Gouloù Gwenn, a oa ur gelaouenn hag un ti-embann.

## Oberennoù
**[[An dazont klodus]]*, Ar Gouloù Gwenn, 2019
**[[Un istor eus ar yezh vrezhonek]]*, Ar Gouloù Gwenn, 2019
**[[Mouezhioù an Impalaeriezh vrezhon-ha-keltiek]]*, dastumad kanaouennoù, Ar Gouloù Gwenn, 2019
**[[Kanoù kouerel, poblek ha brezelek Breizh dieub]]*, dastumad kanaouennoù, Ar Gouloù Gwenn, 2019
**[[Barzhonegoù ha komzoù-plaen]]*, Ar Gouloù Gwenn, 2019
**[[Telenngan da Vreizh]]*, barzhoneg, Ar Gouloù Gwenn, 2019
**[[Peseurt ster hollek reiñ da Sketla Segobrani ?]]*, kounskrid skol-veur, Ar Gouloù Gwenn, 2019
**[[Lazh e liorzh ar gañsellerezh]]*, Ar Gouloù Gwenn, 2019
**[[Evit kregiñ gant ar steredouriezh]]*, Ar Gouloù Gwenn, 2021
**[[Penaos bezañ pinvidik ?]]*, Ar Gouloù Gwenn, 2021

## Troidigezhioù
**Emgann Ballon*, Ar Gouloù Gwenn, 2019
**[[Istor Breizh]]*, gant Arthur Le Moyne de La Borderie, Ar Gouloù Gwenn
***Kentañ levrenn*, 2021
***Eil levrenn*, 2022 (kendroet gant Roparz Hemon)

## Liammoù diavaez
*Ristenn Youtube Tepod Mab Kerlevenez
*Pennadoù gantañ e-barzh Al Liamm

## Notennoù
Yulia Borisova

**Yulia Borisova**, bet ganet d'ar 6 Kerzu 1990 e Rostov Veliki, zo ur skrivagnerez vrezhonek rusian. E Rostov Veliki emañ o chom.

E 2010 he doa klevet ar ganaouenn "Gortoz a ran" gant Denez Prigent war ar skingomz. Abalamour da-se he doa bet c'hoant da zeskiñ brezhoneg. Kontet he deus he doa tremenet pemzek vloaz kraouiet er gêr abalamour d'hec'h agorafobiezh. Graet he deus anaoudegezh gant brezhonegerien dre ar rouedad, Jean-Claude Le Ruyet en o zouez.

A drugarez d'un hentenn rusianeg savet gant Anna Mouradova he doa gellet Yulia deskiñ brezhoneg.Barzhonegoù ganti a gaver e-barzh Al Liamm, Al Lanv ha Nidiad.

E 2020 eo deuet da Vreizh, ha bet ur pennad o chom e Roazhon.

## Oberennoù
* 2017 : *[[Spered lemm]]*, Al Lanv (Priz Langleiz)
* 2018 : *[[Ar priñs-forbann]]*, Al Lanv

## Liammoù diavaez
* ''Le Télégramme'', 03/11/2016
* ''Ouest-France'', 19/06/2020
Chapel Koadri

**Chapel Koadri**, pe Chapel ar Salver Santel e Koadri, zo ur chapel lec'hiet e kumun Skaer e departamant Penn-ar-Bed.

## Istor
Ur vojenn a lavar e voe savet gant ur C'hont Trewalod, evit sentiñ d'ul le en doa graet da Zoue.

War-dro kreiz an  e oa perc'hennet ar chapel gant Urzh an Templ. Pa voe dispennet an urzh, e voe hi lakaet dindan gwarez Herberc'hourien Sant Yann Jeruzalem, hag e chomas hi ganto betek an Dispac'h Gall. Ar chapel a oa gouestlet da Sant Yann Vadezour. Stag e oa ouzh komandiri ar Fouilhez (kroaz Malta zo kizellet war unan eus ar pileroù).

## Arkitektouriezh

#### An diavaez

##### Al leurgêr

##### Ar porzh-iliz
E 1691 e voe adsavet an tal.

##### Ar sekretiri

##### Ar [[Kalvar|c'halvar]]

##### Ar feunteun

#### An diabarzh

##### Ar c'heur
Ar c'heur, eus ar XIVvet kantvet pe eus deroù ar XVvet kantved, zo a zoare gotek gant e bilieroù eizhkostezhek hag e volzoù torret. Ennañ zo arrebeuri e giz disgompez.

Kaeraet eo bet ar c'heur gant gweraj war gombodoù hag a-us dezho zo ur werennbannel tanflamm.

##### [[Stern-aoter]]
A-raok ma oa bet adkempenet, talbenn meur an aoter bras kizellet a daolenne ar Goan Sakr. Ur wech tennet ar c'hizelladurioù, e voe kavet dindano livadurioù kozh aozet e penn kentañ an XVIIIvet kantved. Adkempennet int bet ha miret.

##### An [[nev]] hag ar adnevoù
An nev, dezhi peder gwareg-volz, zo savet war bilieroù hirgarrezek beskëllet (XIvet kantved). War o gorre bolzoù kromm reizh a zo testoù eus an arz romanek a oa en e vleuñv d'ar mare-se.

A-us d'ar c'hrommennoù al livour Fischer en doa graet e 1870 ul livadur-moger a bevarzek taolenn diwar-benn buhez ha marv ar C'hrist.

Gwelout a reer war voger ar c'hreisteiz ul livadur-moger adkempennet e 1991 a taolenna Santez Anna ar Vretoned gant ar Werc'hez Vari dirak he barlenn.

En adnev an hanternoz, a-us d'un aoter bihan ez eus ur c'hraouig Nedeleg gant delwennigoù koad lieslivet. Diskouez a ra ar C'hinivelezh. A-us da se e weler torosenadur-moger greunvaen kaer-tre. Diskouez a ra an Daspren.

Un tammig a-gostez, er memes tu un nev bezia eus an XVIIIvet kantved, marilhet war roll ar monumantoù istorel, a zo enni ur beziadur hag ur panel koad bras, benet warnañ biñvioù ar Basion.

##### Delwennoù hag arrebeuri
Puilh eo an arrebeuri.

Delvennoù kaer, lod e mein, lod all e koad liesliv, zo er chapel. Gant garanoù an torosenadur e vez kavet 26 delwenn enni. Adkempenet eo bet ar re heverkañ er bloavezhioù diwezhañ.

An holl zelwennoù zo diwar-benn: 
* ar Salver hag e Ziskibled: an Aotroù-Krist, an Itron Varia, Santez Anna, Sant Joakim, Itron Varia Kergornek, ar C'hrist gourvezet, ar Sebeliadur, an Dremm Santel
* ar Vadoberourien: Sant Roc'h pe Sant Vaodez, Santez Tereza, Sant Alar.

##### Ar gwerennoù-livet

## Azeulerezh, lidoù hag abadennoù

#### Ar pardon

## Liamm diavaez
*
Tad Barnabe

An **Tad Barnabe**, bet ganet dindan an anv *Sébastien Le Hénaff*, d’ar 1añ a viz Kerzu 1873 e Plogoneg, a oa ur beleg kapusin, ur misioner e Breizh-Izel hag ur c'hantiker. Mervel a reas d’ar 4 a viz Ebrel 1951 e Rosko.
## Buhez
Beleget d’ar 25 a viz Gouhere 1901 evit eskopti Kemper ha Leon, da gentañ ez eas da labourat da eskopti Sant-Brieg ha Landreger gant un nebeud beleien all. Goude-se ez eas da vanac’h d’ar 15 a viz Eost 1907, e urzh ar Gapusined.

Un taolenner brudet e oa. Selaouerien o deus skrivet diwar-se, unan eus ar re vrudetañ anezho o vezañ Pêr-Jakez Helias, hag a gont e eñvorennoù bugel hag en deus heuliet un displegadenn deus an taolennoù gant an Tad Barnabe. En Pouldreuzig e oa, da-geñver ur mision roet er bloavezhioù 1920 :
« Kleved ran mouez an tad Barnabaz o staga gand e gantik-heñcha : *“Sellit piz ouz an taolennou, Zo melezour an eneou.”* Bremaig, a-raog ar houblad diweza, e pako eur vaz hir hag e skoio dihegar war an daolenn genta goude troñset e vañcheier e-giz ma reer evid kregi gand eul labour tenn. [...] Ken strafuillet, avad, e vo bet ar vugale ma vo red dezo ober eun dastum e-pad div eur e Park ar Person a-raog adkaoud eun disterra c’hoant-debri ».

## Oberennoù
* *Kantigou ar mision*, Lorient : impr. Le Bayon - Roger, [1929 ?], 16 p.
* *Eun dibab Kantigou*, Rosko : Ar Vuhez Kristen, 1931, 47 p.

## Notennoù

## Gwelet ivez
*Tad Medar
Pedenn an deiz (levr)

**Pedenn an deiz** a zo ul levr-pediñ gant salmoù ha pedennoù pemdeziek an Iliz, evit pediñ Liderezh an Eurioù, lakeet e brezhoneg gant Job an Irien ha Saik Falc'hun, hag embannet e 1988 gant Minihi Levenez. E skolveurieg eo skrivet ar brezhoneg evel holl embannadurioù Minihi Levenez.

Bez’ eo ul levr a 622 pajenn, war baper bibl, moullet e ti Cloitre. Ennañ e kaver ar bedenn-vintin (laodez) hag ar bedenn-noz (gousperoù) evit holl zevezhioù ar bloaz. 

* *Pedenn an deiz* zo ivez anv un abadenn skingomz war RCF Penn-ar-Bed.
Feur-emglev Frankfurt (1871)

**Feur-emglev Frankfurt** a voe sinet d'an 10 a viz Mae 1871 e Frankfurt am Main, etre Bro-C'hall ha Prusia, da lakaat fin d'ar brezel etre an div vro.

Dre ar feur-emglev-se e oa :
*lakaet ur vevenn nevez etre ar Republik C'hall hag an Impalaeriezh alaman, ha lezet gant Alamagn Elzas, war-bouez tolead Belfort hag ul lodenn eus Loren (departamantoù Moselle ha Meurthe).
*roet gwir da dud ar rannvro Elzas-Loren, krouet evel-se, da choaz etre chom er gêr ha bezañ Alamaned pe kuitaat o c'hêr ha chom Frañsizien.
*lakaet Bro-C'hall da baeañ un digoll 5 miliard a lurioù da Alamagn, dindan pemp bloaz.
*anavezet Gwilherm I da impalaer Alamagn.

Renket e oa bet ivez distro ar brizonidi d'ar gêr, en daou du, hag ar c'henwerzh etre an div vro.

Renet e voe ar c'haozeadennoù evit sevel ar feur-emglev-se, gant Adolphe Thiers, en anv ar gouarnamant gall, hag Otto von Bismarck, kañseller Prusia. Boulc'het e voent e dibenn miz C'hwevrer 1871 ha klozet gant ar sinadur d'an 10 a viz Mae eus ar bloavezh-se. 

A-raok ar 1añ a viz Here 1872 o doa tud Elzas ha Loren d'ober o choaz etre an div stad. Diwar ar 1 628 000 a dud a oa o chom er rannvro en amzer-hont, e voe war-dro 160 000 o lavaret e felle dezho chom Frañsizien met ne voe nemet 50 000 o kuitaat o c'hêr da vat da vont da Vro-C'hall.

Mezhus e voe kavet ar feur-emglev-se gant kalz politikerien c'hall ha betek ar Brezel-bed Kentañ e voe lod anezho oc'h embann o dije o digoll.

## Notennoù
Kador Arzhur

**Kador Arzhur** (*Arthur's Seat* e saozneg, *Suidhe Artair* e gouezeleg) a reer eus ur menez bihan e-kichen Dinedin, e Bro-Skos. Ur menez-tan kozh eo, 251 metr a uhelder dezhañ, hag unan eus arouezioù Dinedin, nepell diouzh ar c'hastell.

Meur a zisplegadenn zo diwar-benn orin an anv-lec'h ; hervez an hini anavezetañ e vije bet ar Roue Arzhur oc'h azezañ eno.

## Notennoù ha daveennoù
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2018

**[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]**, e 2018, a oa loc'het eus Nervouster (Vande) d'ar 7 a viz Gouere, hag a oa degouezhet e Pariz d'ar 29 a viz Gouere.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Julian Alaphilippe

**Julian Alaphilippe**, a zo ur reder marc'h-houarn a vicher eus Frañs, ganet d'an 11 a viz Even 1992 e Saint-Amand-Montrond (Cher).
## Buhez

## Loreadeg
* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2018
** 
* Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2019
** 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2019

**[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]**, e 2019, a oa loc'het eus Brusel (Belgia) d'ar 6 a viz Gouere, hag a oa degouezhet e Pariz d'an 28 a viz Gouere.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2020

**[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]**, e 2020, a oa loc'het eus Nisa (Alpoù-an-Arvor) d'ar 27 a viz Even, ha degouezhet e Pariz d'an 19 a viz Gouere.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Tro Italia war varc'h-houarn 2018

**[[Tro Italia war varc'h-houarn]]**, e 2018, a oa loc'het eus Jeruzalem (Israel) d'ar 4 a viz Mae, hag a oa degouezhet e Roma d'an 27 a viz Mae.

## Liammoù diavaez
Ebrill, Mehefin, Medi, Tachwedd

**Ebrill, Mehefin, Medi, Tachwedd**, zo ur rimadell kembraek diwar-benn ar mizioù enno tregont deiz, pe un deiz ha tregont. Anavezet eo ar rimadell abaoe an XVIIIvet kantved da vihanañ. Stummoù all modernoc'h zo dezhi. 

:Ebrill, Mehefin, Medi, Tachwedd,
:Deg ar hugain yw eu diwedd;
:Yn y gweddill un yn rhagor
:Ac wyth ar hugain ym mis Chwefror;
:Ond naw ar hugain sydd yn rhaid
:Pan ddigwyddo blwyddyn naid.
*[[Geiriadur yr Academi]]*, p.&nbsp;1723.
:: Ebrel, Mezheven, Gwengolo, Du
:: Dek warn-ugent eo o diwezh;
:: Er peurrest unan ouzhpenn
:: Hag eizh warn-ugent e miz C'hwevrer
:: Met nav warn-ugent a zo ret
:: Pa zegouezh ur bloavezh bizeost.

Ur stumm modernaet zo : 
:Tri deg sy'm mis Ebrill a Medi heb weddill
:A Thachwedd er cynnull ei bennill i ben;
:Mehefin fis hyfryd 'run gyfrif mae'n gymryd,
:I eraill un arall a rifen.
:Ond Chwefror fis chwerw dau ddeg ac wyth hoyw
:A gymer i lanw 'rwy'n bwrw er budd;
:Ond blwyddyn naid hynod mynn chwaneg un diwrnod,
:Yn barod i'w bennod ef beunydd.
::Tri deg (deiz) zo e miz Ebrel, ha Gwengolo hep peurrest
::Ha Du...
::Mezheven miz brav ar memes kont zo ennañ
::D'ar re all unan all (ouzhpenn)
::Nemet C'hwevrer miz c'hwerv daou zegad hag eizh ...
::...
::..

E stumm penillion e kaver: 
:Ebrill, Mehefin, Medi, Tachwedd,
:Deg ar hugain yw eu diwedd;
:Yn y gweddill un yn rhagor
:Ac wyth ar hugain ym mis Chwefror;
:Ond naw ar hugain sydd yn rhaid
:Pan ddigwyddo blwyddyn naid.
::Ebrel, Mezheven, Gwengolo, Du,
::Dek warn-ugent eo niver o deizioù;
::Er re all unan ouzhpenn
::Hag eizh warn-ugent e C'hwevrer
::Nemet nav warn-ugent eo a zo ret
::Pa vez bizeost ar bloaz.

Gant O. M. Lloyd ar pennill-mañ:
:Deg dydd ar hugain yw rhifedi
:Ebrill, Mehefin, Tachwedd a Medi.
:Mae i'r gweddill ddydd yn rhagor,
:Ar wahân i'r mis bach Chwefror,
:Rhoi wyth ar hugain i hwnnw sydd raid,
:Ond naw ar hugain bob blwyddyn naid.

## Yezhoù all
; italianeg

; saozneg
Meur a rimadell saoznek zo, setu unan eus ar re verrañ : 
:Thirty days have November,
:April, June, and September.
:February has 28 alone,
:And all the rest have 31.

; svedeg:
:Tretti' dagar har november,
:april, juni och september.
:Februari tju'åtta alén,
:alla de övriga trettioen.
:Den svenskspråkiga översättningen

## Notennoù
Tro Italia war varc'h-houarn 2019

**[[Tro Italia war varc'h-houarn]]**, e 2019, a oa loc'het eus Bologna (Emilia-Romagna) d'ar 11 a viz Mae, hag a oa degouezhet e Verona (Veneto) d'an 2 a viz Even.

## Liammoù diavaez
Geiriadur yr Academi

**Geiriadur yr Academi**, pe **The Welsh Academy English-Welsh Dictionary** eo ar geriadur saozneg-kembraeg brasañ zo bet biskoazh, savet diwar labour daou embanner, Bruce Griffiths ha Dafydd Glyn Jones, ha deuet er gouloù e 1995, hag adembannet e 2003.
Sant Erle

**Sant Erle** a oa ur misioner breizhat, diagon ha merzher, enoret d'an 10 a viz Eost gant an Iliz katolik (d'an 9 a viz Eost hervez Turiaw, eskob reizhvriek). Ne ouzer netra diwar-benn ar sant brezhon kozh-mañ, nemet e voe lakaet da batrom iliz-parrez Ploare (Plo-Erle) e 1426. 

Skeudennet eo en iliz-se evel un diagon, o tougen palmez ar verzherien, gantañ ul levr en e zorn all. Daou bardon a vez lidet en e enor : da Sul an Drinded ha d'ar Sul tostañ d'e ouel e Ploare.

Patrom iliz Sant Erle eo bet lakaet e Ploare (hiriv e Douarnenez) er bloaz 1426. 

## An anv
E Douarnenez e vez skrivet "Herle".
Mendo Alão

**Mendo Alão**, pe **Alaniz** ( war-dro 1000- war-dro 1050 e Bragança), aotrou Vila de Bragança, a oa ur marc'heg en , hag ur manac'h en abati São Salvador de Castro de Avelãs, e Portugal, en amzer ar roue Alfonso VI León.

## E vuhez
Hervez al *[[Livro de linhagem|Livro Velho de Linhagens]]* e oa mab-bihan da Alan II, Dug Breizh. 
Ganet e oa war-dro ar bloaz 1000 e Breizh. 
Mab e vije bet da Alan Breizh (war-dro 965- war-dro 990), kont Naoned, hag a vije bet tennet e vadoù digantañ gant e genderv Konan Iañ, kont Roazhon, ma vije aet da repuiñ da Rouantelezh León, ha kloareg e oa moarvat e manati Castro de Avelãs, a c'hallje bezañ bet diazezet gantañ.

E vamm a vije ur briñsez armenian eus rouantelezh Vaspurakan, deuet da birc'hirinañ da Santiago de Compostela ha deuet da chom er manati. Dimezet e vije bet ar priñs breizhat d'ar briñsez armenian Joana Romães Arcruni.
 
Evel-se e tispleger orin an anv *Alão*, met diaes e seblant lakaat ar bloavezhioù hag ar fedoù da glotañ. Ma en doa kavet e dad e bried e León ne c'hall ket ar mab bezañ ganet e Naoned. 

## Eured ha bugale
Mendo Alão Bragança a zimezas d'ur briñsez armenian, marteze ur verc'h pe un nizez da Senekerim-Hovhannes Artsruni. Daou vugel o doa bet : 
# Fernão Mendes de Bragança (war-dro 1020-?) 
# Ouroana Mendes (war-dro 1020-?) a zimezas da Fafes Sarrazins de Lanhoso (1020 - Emgann Águas de Maia, Coimbra, 1071), mab d'ar c'hont Sarracino de Lanhoso e Goda Moniz.

## Levrlennadur
* *Nobiliário das Gerações de Entre Douro e Minho*, Manuel de Sousa da Silva, Carvalhos de Basto, Ponte de Lima, 2000. vol. II-pg. 9.
* *Nobiliário das Famílias de Portugal*, Felgueiras Gayo, Carvalhos de Basto, 2ª Edição, Braga, 1989. vol. I-pg. 248 (Alões).
Viorica Dăncilă

**Vasilica Viorica Dăncilă** (ganet d'ar 16 a viz Kerzu 1963) zo ur bolitikerez eus Roumania. Bet eo e penn ar Strollad Sokialdemokrat ha kentañ ministr ar vro etre an 29 a viz Genver 2018 hag ar 4 a viz Du 2019. Ar vaouez kentañ eo bet er garg-se en istor Roumania. Etre 2009 ha 2018 e oa kannadez e Parlamant Europa.

Aet e oa Viorica Dăncilă e-barzh ar Strollad Sokialdemokrat rouman e 1996. A-hed ar bloavezhioù eo pignet er strollad-se. A-benn 2009 e oa dilennet e meur a guzul pa voe dilennet da gannadez europat. 

A-raok mont war an dachenn bolitikel e oa bet kelennerez en ur skol uhel ijinouriezh, hag ijinourez e Petrom SA.
Lieskostezeg keitkorneg

Er geometriezh euklidian, ul **lieskostezeg keitkorn** a zo ul lieskostezeg gant ankloù diabarzh kevatal. Ma eo kevatal ivez hirder ar c'hostezioù, neuze eo ul leiskostezeg reoliek. Ma 'z eo a bep eil hirderioù ar c'hostezioù eo ul lieskostezeg izogonal.

An tric'horn keitkorn nemetañ eo an tric'horn keitkostez. Ar skouergornegoù, en o zouez ar c'harrez, eo ar pevarc'hostezegoù keitkorn nemeto.

En ul lieskostezeg simpl keitkorneg (koñveksel neuze) gant *n* kostez, pep korn diabarzh a zo (1 – 2/*n*)×180°. Dont a ra se deus ar fed e vefe sammat kornioù diabarzh un ''n''-kostezek simpl kevatal atav da (*n* – 2)×180°.

Teorem Viviani a zo gwir evit al lieskostezegoù keitkorn, *"Sammat hedoù ur poent diabarzh kostezioù ul lieskostezeg keitkorn koñveks n'eo ket diouzh lec'hiadur ar poent-se."*

Ul lieskostezeg a zo izogonal ma ha nemet ma en deus an tri perzh da-heul :

* keitkorn eo ;
* enskrivabl eo ;
* e kostezioù a bep-eil a zo kevatal (da laret eo, ar c'hostezioù 1, 3, 5, ... a zo kevatal hag ar c'hostezioù 2, 4, 6, ... a zo kevatal).

ma 'z eo *n* ampar eo neuze reoliek al lieskostezek.

Er memes doare e c'hell un hirgarezenn gant kostezioù anterin a c'hell bezañ pavezet gant karrezioù unanenn (*[[i. e.]]* a gostez 1), hag ur c'hwec'hkorneg koñveks keitkorn gant kostezioù anterin, gant tric'hornioù keitkostezeg unanenn, pep dodekagon koñveks keitkorn a c'hell bezañ pavezet gant un hollad a karrezioù unann, tric'hornioù keitkostezeg unanenn ha romboù unanenn gant kornioù ho muzul 30° ha 150°.

Evit *p* prim, pep lieskostezeg keitkorn koñveks gant *p* kostez anterin a zo anvariant gant un troiadur a urzh *p* (a zo reoliek neze ma *k* = 1).

## Notennoù

## Levrlennadur
* .
Kastell Bronllys

**Kastell Bronllys** zo ur voudenn-gastell e kumuniezh Bronllys, e Powys e reter Kembre. Emañ ar c'hastell er c'hreisteiz da gêriadenn Bronllys. 

Soñjal a reer e voe savet ar c'hastell kentañ e dibenn an <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">XI</span><small><sup>vet</sup></small> pe e deroù an . Adkempennet e voe er , goude emsavadeg Owain Glyndŵr. Eus an  eo an tour bras a weler bremañ.

Gant an aozadur Cadw e vez graet war-dro an aspadennoù. Digor e vez d'an dud etre miz Ebrel ha miz Here. 

## Liamm diavaez
*Kastell Bronllys e lec'hienn Cadw
Louis Giblat

**Louis Giblat**, pe **Louis Giblat de Bronac**, ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1879 e Pariz, marvet d'an 20 a viz Gouere 1927, oa kazetenner, skrivagner ha dourlivour.

Dimezet e oa da Jeanne Le Goaziou, merc'h d'ar mouller breizhat brudet.

## Oberennoù
**[[Bien fol est qui s'y fie]]*, 1900
**[[Lueurs de rêve]]*, 1905
**[[Bois ton sang]]*, 1911
**[[Pennou kalet Plouenan]]* (*[[Têtes dures]]*), 1911, troidigezh vrezhonek gant Loeiz Gourlet
**[[Le Bazvalan]]*, 1913
**[[La Geste de Franche-Epée]]*, 1921
Cardona (Katalonia)

**Cardona** zo ur gêr e Katalonia, e proviñs Barcelona, e komark Bages, un 90 km er gwalarn da gêr Varcelona, war un duchenn damc'hronnet gant ar stêr Cardener, ur skourr d'al Llobregat.

Kontelezh ha dugelezh zo bet enni.

## Pennadoù kar
* Kastell Cardona
Saint-Just

**Saint-Just** zo un anv-lec'h gallek hag un anv-tud. 

## Lec'hioù
; 
* *Saint-Just*, pe Sant-Yust, en arondisamant Redon, kumun brudet he feulvanoù.

; 
* Saint-Just, en Ain 
* Saint-Just, e Cantal 
* Saint-Just, e Cher 
* Saint-Just, e Dordogne 
* Saint-Just, en Eure 
* Saint-Just, en Hérault 
* Saint-Just, kumun gozh en Isère, hiriv e Saint-Just-Chaleyssin 
* Saint-Just, e Puy-de-Dôme 
* *Saint-Just*, kumun gozh er Pireneoù-Atlantel, bremañ e Saint-Just-Ibarre 
* Saint-Just-Chaleyssin, en Isère 
* Saint-Just-d'Ardèche, en Ardèche 
* Saint-Just-d'Avray, e Rhône 
* Saint-Just-de-Baffie, kumun gozh e Puy-de-Dôme, rannet bremañ etre Baffie ha Saint-Just
* Saint-Just-de-Claix, en Isère 
* Saint-Just-des-Marais, en Oise 
* Saint-Just-en-Bas, e Loire 
* Saint-Just-en-Brie, en Seine-et-Marne 
* Saint-Just-en-Chaussée, en Oise 
* Saint-Just-en-Chevalet, e Loire 
* Saint-Just-et-le-Bézu, en Aude 
* Saint-Just-et-Vacquières, e Gard 
* Saint-Just-la-Pendue, e Loire 
* Saint-Just-le-Martel, e Haute-Vienne 
* Saint-Just-Luzac, e Charente-Maritime 
* Saint-Just-Malmont, e Haute-Loire 
* Saint-Just-près-Brioude, e Haute-Loire 
* Saint-Just-Saint-Rambert, e Loire 
* Saint-Just-Sauvage, e Marne 
* Saint-Just-sur-Dive, en Maine-et-Loire 
* Saint-Just-sur-Loire, kumun gozh, hiriv e Saint-Just-Saint-Rambert 
* Saint-Just-sur-Viaur, en Aveyron

; 
* *Saint-Just-Ibarre*, anv gallek Donaixti-Ibarre.

## Tud
* Louis Antoine Léon de Saint-Just, politikour gall.
Louis Antoine Léon de Saint-Just

**Louis Antoine Léon de Saint-Just**, ganet d'ar 25 a viz Eost 1767 e Decize (Nivernais, hiriv Nièvre) ha dibennet d'an 28 a viz Gouhere 1794 (10 thermidor an II hervez an deiziadur republikan gall) a oa ur politikour gall, ezel eus ar Venezidi hag harp feal da Robespierre. Lesanvet e oa **Arc'hael ar Spont**. Prezegenner ampart, reut eo war mennad an ingalded hag ar vertuz, ouzhpenn-se e oa mennetbetek penn evit ar c'hefridioù a oa fiziet ennañ. Dont a ra a-benn meur a wech da adreizhañ an traoù evit Arme ar Roen (Dispac'h gall) ha sikour a ra kalz evit trec'h an armeoù republikan e Fleurus. A-fed politikerezh eo enebour daonet ar re Jirondined, an Hébertistes ha goude-se ar re Indulgents.
Den Harrow

**Den Harrow**, ganet **Stefano Zandri** d'ar 4 a viz Even 1962 e Nova Milanese, en Italia, zo ur c'haner italo disco. Savet eo bet e anv arzour gant ar broduerien Roberto Turatti ha Miki Chieregato diwar ar ger italianek *denaro* (arc'hant). Gant mouezh Tom Hooker eo bet savet an darn vrasañ eus e ganaouennoù brudetañ.

## Pladennoù bihan
*1983 : *To Meet Me* (gant mouezh Chuck Rolando)
*1983 : *A Taste of Love* (gant mouezh Chuck Rolando)
*1984 : *Mad Desire* (gant mouezh Silver Pozzoli)
*1985 : *Bad Boy* (gant mouezh Tom Hooker)
*1985 : *Future Brain* (gant mouezh Tom Hooker)
*1985 : *Overpower / Broken Radio* (gant mouezh Tom Hooker)
*1986 : *Charleston* (gant mouezh Tom Hooker)
*1986 : *Catch the Fox (Caccia Alla Volpe)* (gant mouezh Tom Hooker)
*1987 : *Day by Day* (gant mouezh Tom Hooker)
*1987 : *Don't Break My Heart* (gant mouezh Tom Hooker)
*1987 : *Tell Me Why* (gant mouezh Tom Hooker)
*1987 : *Energy Rain*
*1988 : *You Have a Way* (gant mouezh Anthony James)
*1988 : *Born to Love* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1988 : *Lies / I Wanna Go*
*1988 : *My Time / You Have a Way* (gant mouezh Anthony James)
*1989 : *Holiday Night* (gant mouezh Anthony James)
*1989 : *Take Me Back* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1991 : *Ocean* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1992 : *All I Want Is You* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1992 : *Real Big Love* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1993 : *You and the Sunshine* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1993 : *Take Me* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1994 : *The Universe of Love* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1995 : *I Need a Lover* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1995 : *Tomorrow Is Another Day* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1996 : *I Feel You* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1998 : *Future Brain '98* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1999 : *Go Away*
*2001 : *Don't Break My Heart (2001 Remixes)* (gant mouezh Stefano Zandri)
*2006 : *Push Push* (gant mouezh Stefano Zandri)

## Albomoù studio
*1985 : *Overpower* (gant mouezh Tom Hooker)
*1987 : *Day by Day* (gant mouezh Tom Hooker)
*1988 : *Lies* (gant mouezh Anthony James)

## Dastumadoù
*1989 : *The Best Of* (gant mouezhioù Tom Hooker hag Anthony James)
*1999 : *I Successi*

## Dastumadoù gant kanaouennoù nevez
*1996 : *I, Den* (gant mouezh Stefano Zandri)
*1999 : *Back from the Future* (gant mouezh Stefano Zandri)

## Notennoù
Banniel Akadia

**Banniel Akadia**, anvet ivez *an triliv steredennet*, eo banniel broadel Akadia. Savet eo bet diwar ar banniel triliv gall. Ur steredenn velen zo er vandenn c'hlas, en nec'h. Degemeret e oa bet d'ar 15 a viz Eost 1884 e Miscouche, en Enez ar Priñs Edouarzh, e Kanada, hag implijet adal an deiz war-lerc'h evel arouez pobl Akadia.
Whitefield

**Whitefield** zo un anv-lec'h saoznek.

; 
* Whitefield (Bro-Saoz), kêr er Greater Manchester

; 
* *Whitefields*, preti e Saozon-Sevigneg, e-kichenik Roazhon, roet an anv saoznek-se dezhañ peogwir emañ er c'harter anvet *Champ-Blanc*;

; 
* Whitefield (New Hampshire)

## Pennad kar
* Whitfield
Bomboncito

***Bomboncito*** ("Ma dousig") zo un tango arc'hantinat bet savet e 1958 gant Antonio Romano ha Jorge Cerioti evit an ton ha Luis Caruso evit ar c'homzoù. Sonet eo bet da gentañ gant laz Fulvio Salamanca. 
## Liammoù diavaez
*YouTube
Gilles de Kerampuil

** Gilles de Kerampuil** (Gilles de Saisy de Kerampuil), ganet e 1530, marvet d'an 29 a viz Gwengolo 1578 e Roazhon, oa ur beleg breizhat, chaloni, ha person parrezioù Motrev, Kleden, ha Treogan.

Lakaet en deus e brezhoneg ul levr relijion savet gant ar jezuist izelvroat Petrus Canisius da stourm ouzh ar brotestantiezh. 
 
## Troidigezh
*Petrus Canisius, *Catechism hac instruction egvit an catholicquet Meurtbet Necesser en Amser-presant*, Pariz, Jacques Keruer, 1576.

## Liamm diavaez
*Gilles de Kerampuil, éditeur des Heures bretonnes - Bibliothèque de l'école des chartes. 1895, tome 56. pp. 229-230
Juan Gabriel

**Alberto Aguilera Valadez**, anavezetoc'h evel **Juan Gabriel**, ha lesanvet *El Divo de Juárez*, zo ur c'haner hag aktour mec'hikan, ganet e 1950 e Parácuaro, e stad Michoacán de Ocampo e Mec'hiko, ha marvet e 2016 e Santa Monica e Kalifornia.
Paris sera toujours Paris

**Paris sera toujours Paris** zo ur ganaouenn c'hallek gant ar Gall Albert Willemetz, hag ar Polonad Casimir Oberfeld (marvet o tec'hel eus kamp Auschwitz-Birkenau e 1945), evit Maurice Chevalier e 1939. 

## Istor
N'eo nemet unan eus ar c'hanaouennoù niverus savet da ganañ meuleudi da gêr Bariz (*la plus belle ville du monde* hervez ar c'haner), ha dreist-holl d'ar c'henwerzh a c'haller derc'hel d'ober daoust d'ar brezel, rak peuzsur e oa Bro-C'hall, goude trec'h hec'h arme e 1918, n'he devoa ket da gaout aon rak an arme alaman.

Adenrollet eo bet ar ganaouenn gant ar ganerez Zaz en 2014 en hec'h albom Paris.

## Liammoù diavaez
* Komzoù
* Pennad ''Paris Will Always Be Paris, Trump Will Always Be Trump''

=Notennoù==
Kervella

**Kervella** zo un anv-tiegezh brezhonek, stank a-walc'h e lec'hioù zo e Leon hag e Plougastell, e Kerne. 

## Tud
* Frañsez Kervella (1913-1992)
* Erwan Kervella
* Riwanon Kervella
* Divi Kervella
* Goulc'han Kervella
* Yannig Kervella, marc'htaner.
Césaire Le Coënt

**Césaire Le Coënt**, pe **Mab Loïz** diouzh e anv barzh, ganet d'ar 26 a viz Genver 1876 e Boulvriag, marvet d'an 10 a viz Gouere 1963 e Mael-Pestivien, oa barzh brezhonek.

## Dastumad barzhonegoù
**[[Kan ha pedenn]]*, Le Cercle de Brocéliande, 1960
Breviñ ouzh ar rod

**Breviñ ouzh ar rod**, pe **terriñ ouzh ar rod**, a reer eus unan eus ar jahinoù graet war an dud kondaonet gwechall, pa veze brevet o izili goude o stagañ ouzh ur rod. Kement-se zo bet graet adalek an Henamzer betek dibenn an , e Bro-C'hall da vihanañ, betek an <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">XIX</span><sup>vet</sup> en Alamagn.

Ar verzherien vrudetañ eo Santez Katell Aleksandria (*c.* 294 – *c.* 312), a voe roet hec'h anv d'ar rod-jahinañ e Bro-Saoz (*Catherine wheel*), ha Sant Jord (*c.* 277 – 303).

Kondaonet e veze muntrerien ha laeron da vezañ staget war ur rod ma vezent lazhet a daolioù bazh dirak an dud, war ur chalfod alies. Ur rod ken bras hag un den e oa, ha staget e veze ar pevar ezel e doare ma veze aesoc'h o zerriñ. Goude e veze lazhet an den, pe laosket da vervel.

## Henamzer
Implijet e veze ar rod en Henamzer e Gres, hervez a lenner e komediennoù Aristofanos : en *Ploutos*, skrivet e 338 kent JK, hag en *Ar Peoc'h*. Enno e weler e veze skourjezet an dud ouzh ar rod, met ne vezent ket brevet.

## Impalaeriezh Santel
En Impalaeriezh Santel e veze staget ouzh ar rod gwazed hag a oa gwelet evel ar spontusañ muntrerien (muntroù graet en o ziegezh, en ul laerezh). Ar re washañ a veze dornet ha brevet o izili e-pad eurvezhioù. Ar re na gaved ket ken spontus a veze roet taol ar marv dezho a-raok o breviñ. Niver an taolioù a veze resisaet er varnadenn : e 1581, al lazher a steudad Peter Niers, 544 muntr gantañ, a voe jahinet e-pad daou zevezh, roet 42 daol dezhañ war ar rod, ha diframmet e izili en e vev.

Laosket e veze ar c'horfoù d'al loened da zebriñ, hag alies e vezent dibennet ha lakaet o fenn e penn ur goaf.

## E Bro-C'hall
* Jean Calas e Toloza e 1763.
## XIXvet kantved
E Bavaria e voe paouezet gant ar boaz-se e 1813, e Hessen e 1836. E Prusia, diwezhañ ma voe lazhet un den war ar rod a voe e 1841.

## Tud lazhet war ar rod
*Fontanella
*Cartouche
*Jean Calas

## Skeudennoù

Museum_of_Side_029.jpg|<span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">I</span><sup>añ</sup> pe 
Soester Nequambuch N N Soest Stadtarchiv.jpeg|E *[[Nequambuch]]* Soestwar-dro 1315
Sankt Georg als Geräderter.jpg|Sant Jord en Iliz Tübingenwar-dro 1480
Lucas_Cranach_d._Ä._026.jpg|Merzherinti Santez Katell AleksandriaLucas Cranach an Henañ, 1506


Thetriumphofdeath_-_detail.jpg|*Trec'hlid ar marv* (munud)Pieter Brueghel gozh, war-dro 1562
Gallonio Tortures 1591 p08.jpg|*Merzherien gristen*1591
CalasChapbook.jpg|Jean Calas war ar rod en Tolozad'an 9 a viz Meurzh 1762
Klostermayr Radbrechmaschine.jpg|Ar rod-vreviñ ma voe lazhet Matthias KlostermayrBavaria, 1772


## Notennoù
Liorzh-iliz

Ul **liorzh-iliz** (pe **porzh-bered**, **porzh-iliz**, **kloz-parrez**) zo ul liorzh gant un iliz e-kreiz hag ur vur tro-dro dezhi. 

## Orinoù ar porzhioù-iliz
Savet eo bet ar porzhioù-iliz eus ar 15vet betek ar 17vet kantved,

War ar maez e tiskoueze ar c'humuniezhioù pegen pinvidik e oant hag e savent kloc'hdioù, klozioù-parrez pe kalvarioù.

Adalek an treuzoù betek lein tour an iliz ez eo diskouezet deomp gant fouge ar binvidigezh vras a zeue diwar labour al lin.

## Perzhioù meur ar porzhioù-iliz
Peder elfenn ne c’haller ket distagañ an eil diouzh eben a ya d’ober ur porzh-iliz: ur volz-enor pe « porzh ar marv », ur c’halvar, ur garnel hag un iliz (gant ar vered tro-dro dezhi a-wechoù).

### [[Bolz-enor]] pe porzh ar marv

### [[Kalvar]]
Ur **c'halvar** zo skeudennadur pasion Jezuz-Krist, e stumm ur groaz-vaen kizellet, gant meur a dudenn en-dro d'ar groaz.

### [[Karnel]]

Ur **garnel** zo ur savadur evit mirout relegoù ar re varv. Pa ne oa ket plas mui en iliz pe er vered (bihan-tre alies), e veze lakaet an eskern e-barzh ar garnel. Ur savadur bihan harpet ouzh an iliz oa ar garnel. 

En ur savadur brasoc'h e oa gwarezet ar c'hlopennoù. Ar savadur-se a oa harpet ivez ouzh an iliz pe, muioc'h-mui, distaget diouzh an iliz. A-wechoù ar garnel oa kizellet-tre gant prenestroù.

Ar senennoù kizellet er mein a ra ul liamm etre bed ar re vev ha rouantelezh an neñv.

### Iliz

### Bered

## Skouerioù porzhioù-iliz
*Argol, ar porzh-iliz nemetañ e gourenez Kraozon
*Gwimilio
* Lambaol-Gwimilio
* Sant Tegoneg
Jónas Hallgrímsson

**Jónas Hallgrímsson** ( en Öxnadalur –  e Kopenhagen) a oa ur skrivagner hag un naturelour eus Island. Ur barzh brudet e lennegezh islandek an  e oa hag unan eus ar re a savas ar gelaouenn islandek Fjölnir, savet e Kopenhagen e 1835. Ouzhpenn sevel barzhonegoù e skrivas ivez kontadennoù ha treiñ a reas oberennoù diwar yezhoù all, evel an alamaneg. Mervel a reas e 1845, goude kouezhañ diwar ur skeul.

Abaoe 1996 e vez lidet deiz e c'hanedigezh, ar 16 a viz Du, evel "deiz an islandeg" (*Dagur íslenskrar tungu*). D'an deiz-se e roer bep bloaz ur priz, ar Priz Jónas Hallgrímsson, d'un den en deus labouret evit an islandeg. 

## Liammoù diavaez
*Jónas Hallgrímsson, Selected Poetry and Prose e skol-veur Wisconsin 
*Jónas Hallgrímson.is
Mina Witkojc

**Mina Witkojc**, bet ganet e Burg en Impalaeriezh alaman d'an 28 a viz Mae 1893 hag aet da Anaon d'an 11 a viz Du 1975 e Gołkojce (Kolkwitz) e Republik Demokratel Alamagn, a oa ur varzhez sorabek.

## Oberennoù
* *Dolnoserbske basni*, Budyšin 1925
* *Wĕnašk błośańskich kwĕtkow*, Budyšin 1934
* *K swĕtłu a słyńcu*, Berlin 1955
* *Prĕdne kłoski*, Berlin 1958
* *Po drogach casnikarki*, Budyšin 1987
Maysa

**Maysa Figueira Monjardim**, anavezetoc'h evel **Maysa Matarazzo** pe **Maysa** hepmui (Rio de Janeiro, 6 a viz Mezheven 1936 — Niterói, 22 a viz genver 1977), a oa ur ganerez vrazilian.
Janisar

Ur **janisar** a oa ur soudard eus rejimantoù an Impalaeriezh Otoman. Dibabet e veze bugale laeret er broioù kristen evit o sevel er relijion muzulman ha deskiñ dezho micher an armoù.

Strizh e oa reol-buhez ar janisared:
*arabat evañ alkol
*arabat dimeziñ
*ret bevañ e kazarnioù.

## Fin marevezh ar janisared
E Mezheven 1826 e c'hoarvezas ar Vaka-i Hayriye (« darvoud evurus ») pa voe divodet ar janisared, ha serret an *tekke*, ar manatioù derviched bektachi, gant ar sultan ottoman Mahmoud II.

## Notennoù

## Skeudennoù


File:Yenieri-aturkishjanissary-gentilebellini.jpg|Skeudenn gant Gentile Bellini (XVvet kantved)
File:Ralamb Janissary 1.jpg| Mouskederien e-touez ar janisared, el Libro di costumi Ralamb, XVIIvet kantved
File:Suleymanname 31b 2.jpg| Miniatura di registrazione di fanciulli per il *devşirme*, Matrakci Nasuh (1558)
File:Surname 22b.jpg|Miniatura di pasto dei giannizzeri a base di riso e zafferano. Abdülcelil Levnî (1720)
File:Yeniceri aga.jpg|*[[Agha]]* pe *aghasï* (pennofiser) en XVIIIvet kantved.
Miko Mission

**Miko Mission**, ganet **Pier Michele Bozzetti** d'an 22 a viz Even 1945 en Alessandria, en Italia, zo ur c'haner italo disco.

## Pladennoù pennañ
* 1984 : *How Old Are You?*
* 1984 : *The World Is You*
* 1985 : *Two For Love*
* 1986 : *Strip Tease*
* 1987 : *Toc Toc Toc*
* 1987 : *I Like A Woman's Heart*
* 1988 : *I Believe*
* 1989 : *One Step To Heaven*
* 1989 : *Rock Me Round The World*
* 1993 : *I Can Fly*
* 1996 : *Mr. Blue*
* 2010 : *Let It Be Love*
* 2014 : *Universal Feeling*
Sassari

**Sassari** (*Sassari* en italianeg hag e sassaresu, *Tàtari* pe *Tàthari* e sardeg) zo ur gêr hag ur gumun eus Sardigna, kêr-benn proviñs Sassari.
Jakez Mari Gwilhoù

**Jakez Mari Gwilhoù**, ganet d'an 10 a viz Meurzh 1851 e Gwimilio, marvet d'an 21 a viz Gouere 1904, oa beleg ha skrivagner brezhonek.

## Oberenn
**[[Buez Sant Milliau ha Sant Mœlar, Sent a Roueet a Vreiz-Izel]]*, J.-B. Lefournier (Brest), J. Salaun (Kemper), 1883
Yann-Vari Deguignet

**Yann-Vari Deguignet** zo bet ganet e Gwengad d'an 19 a viz Gouere 1834 hag aet d'an Anaon d'an 29 a viz Eost 1905 dirak ospital Kemper. En Erge-Vihan edo o chom e fin e vuhez. Ur skrivagner gallek ha brezhonek e oa.

## Buhez
Klasker-bara en Erge-Vras, paotr-saout e Kerfeunteun, soudard e Krimea, Kabilia ha Mec'hiko, labourer-douar en Erge-Vihan, e karg eus ur burev-butun e Pluguen e voe Yann-Vari Deguignet tro-ha-tro, ha sparlet en ospital Kemper gant ar bsikiatrourien .

## Oberennoù
Brudet eo abalamour d'an eñvorennoù skrivet gantañ e galleg, *Mémoires d'un paysan Bas-Breton*.

Deuet eo betek ac'hanomp un nebeud testennoù all skrivet gantañ e galleg ivez : prederiadennoù personel (ur *Vuhez Jezuz*, un *Istor ar gwengeloù*) ha kaieroù « labour » diembann an aliesañ (ur c'haier notennoù, e destamant moral, brouilhedoù lizheroù). Un nebeud skridoù a zo bet savet en e yezh-vamm gantañ ivez : barzhonegoù, hag un treted diwar-benn ar gwenanerezh ha n'eo ket bet adkavet.

E oberenn a zo un testeni eus buhez kouerien Bro-Gemper e fin an XX kantved, hag eus hini ar soudarded a renk izel d'ar mare-se. E sell eus ar gevredigezh a zo unan ur Republikan penn-kil-ha-troad, enepkloer hag anarkour. 
 
En ur studiadenn hir eo bet prouet gant an etnopsikiatrour Philippe Carrer e c'houzañve Jean-Marie Déguignet gant ar paranoia.
## Notennoù
Pierre Le Sann

**Pierre Le Sann**, ganet d'ar 4 a viz Gouere 1834 e Kastell-Paol, marvet d'an 20 a viz Even 1893 e Banaleg, a oa beleg ha troour brezhonek.

## Troidigezhioù
*Augustin Berthe, *[[Istoriou tennet euz ar skritur sakr]]* (diwar *Récits bibliques*, 1887) :
:**Kenta leorik : Adam ha Noe*, Banaleg, Imprimerie Régionale, 1892
:**Eil leorik : Abraham*, idem
:**Trived leorik : Joseph*, idem
:**Pevare leorik : Moizes*, idem
:**Pemped leorik : Job*, Neuville-sous-Montreuil, Imprimerie Notre-Dame des Prés, 1892
:**C'houec'hved leorik : Josue*, idem
:**Seizved leorik : Jedeon ha Samson*, idem
:**Eizved leorik : Saül*, Neuville-sous-Montreuil, idem
:**Unnekved leorik : Elias hag Elisee*, Neuville-sous-Montreuil, Imprimerie Notre-Dame des Prés, 1894
:**Triouec'hved leorik : Bugel Bethleem*, Banaleg, Imprimerie Régionale, 1892
:**Naontekved leorik : Profed Nazareth*, Neuville-sous-Montreuil, Imprimerie Notre-Dame des Prés, 1892
:**Ugentved leorik : Ar Pharizianed en hem zavet a enep ar messias*, idem
:**Leorik unan var'n ugent : Prosez hor zalver Jezus-Krist*, idem
:**Eil var n'ugent leorik : Hent ar C'halvar*, idem
*Amand-Joseph Fava, *Kenteliou katekis divar-benn ar politik*, Dumont, 1891
**Levrik Breuriez ar Famill Zantel*, Imp. de Kerangall, Kemper
**Miz Mari an eskob dall, ha kantikou miz Mari an aotrou Guillou*, Imp. de Kerangall, Kemper, 1891
Another Life (stirad skinwel 2019)

**Another Life** zo ur stirad skinwel web skiant-faltazi stadunanat krouet gant Aaron Martin ha skignet evit ar wech kentañ war Netflix d'ar 25 a viz Gouhere 2019. Er stirad skinwel e c'hoari an aktourien Katee Sackhoff, Selma Blair, Tyler Hoechlin, Justin Chatwin, Samuel Anderson, Elizabeth Ludlow, Blu Hunt, A.J. Rivera, Alexander Eling, Alex Ozerov, Jake Abel, JayR Tinaco, Jessica Camacho, Greg Hovanessian, Barbara Williams ha Lina Renna.
## Istor
*Another Life* a gont istor bourzhidi al lestr egorel Salvare, e-pad ur gefridi da glask a belec'h e teu un objed estren douarel erruet war ar blanedenn Zouar. Eus an tu all e vez heuliet ur skipailh skiantourien o studiañ spis an objed evit kompren da betra servij.

## Burutelladennoù
Ar stirad skinwel n'eo ket bet degemeret mat gant an arvesterien. Al lec'hienn internet Rotten Tomatoes a laka un notenn geitat a 6%, hervez notennoù burutelladennerien. War IMDb e vez roet 4,8/10 evel notenn.
## Aktourien

Katee Sackhoff (2019 crop).jpg|Katee Sackhoff evit ar c'homandant Niko Breckinridge
Selma Blair, May 2010 cropped.jpg|Selma Blair evel maouez ar rouedadoù sokial
Tyler Hoechlin SDCC 2014 (cropped).jpg|Tyler Hoechlin evel an ez-komandant Ian Yerxa
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Another Life war lec'hienn Netflix
* Another Life war IMDb
Emsav (kelaouenn)

**Emsav** oa ur gelaouenn vrezhonek, embannet etre 1967 ha 1979.

## Liamm diavaez
*Ar gelaouenn Emsav e levraoueg Preder
Kevin Morane

**Kevin Morane**, ganet **Vincent Gobert**, zo ur c'haner belgiat.

## Pladennoù pennañ
*1982 : *[[Poupée plastic]]*
*1983 : *[[Folle ambiance]]*
*1984 : *[[Break Dance]]*