open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guido III Spoleto

**Guido II Spoleto** (?-894), pe **Guido Lombardia**, mab da Guido Iañ Spoleto, dug Camerino en 876, dug Spoleto en 882, a voe dilennet da Roue Italia e miz C'hwevrer 889, hag Impalaer ar C'hornôg (891-894). Gantañ e voe faezhet e gevezer Berengar Iañ Italia e 889.

## E vuhez
Eil mab Guido Iañ Spoleto e oa. E vamm a oa Itta (pe « Ita » pe « Itana »), merc'h da Sicon, dug Benevento. Dug e voe anvet e 882, war-lerc'h e niz Guido II a oa mab d'e vreur henañ Lambert Iañ Spoleto.

En 882 e voe lamet e zouaroù digantañ gant Karl III impalaer ar C'hornôg, dre m'en doa e drubardet. Met bloaz goude ec'h adkave anezho hag e teuae da vout markiz Camerino. En 885 e kannas ar Sarazined en emgann ar Garigliano. 

Pa varvas an impalaer en 888 e klaskas bezañ anvet da roue ar Franked, met Odo Pariz an hini a voe dilennet. Goude-se e kevezas gant Berengar, kont Frioul, 
da vout roue Italia. Trec'h e voe warnañ war lez an Trebbia, un adstêr d'ar Po. Kurunennet e voe e Pavia d'an 12 a viz C'hwevrer 889. 

D'an 21 a viz C'hwevrer 891 e voe kurunennet Impalaer ar C'hornôg gant ar pab Stefan V. Bloaz goude, d'an 30 a viz Ebrel 892 e redias ar pab Formosus da gurunenniñ e vab Lambert evit e gemer en e c'houarnamant evel dug, roue, hag impalaer. Goude-se e enebo ar pab outo hage klasko harp gant Arnulf Karintia. 
En 894 e tegouezhas Arnulf e Pavia ma lakaas Berengar Frioul da roue Italia, dindan e aotrouniezh, hag eñ war e giz da Alamagn. 
Mervel a reas Guido d'an 12 a viz Kerzu 894 ha beziet e voe en iliz-veur Parma, hag e vab Lambert a gemeras ar rouantelezh war e lerc'h. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Ageltrude, merc'h da Adalgis Iañ Benevento, ha bugale o doa bet :

* Lambert Spoleto marvet en 898
* Guido IV Spoleto (hervez istorourien zo).

## Notennoù
Tyndareos

**Tyndareos** (en henc'hresianeg : Τυνδάρεως *Tyndáreôs*) a oa roue Sparta e mojennoù Hellaz kozh. Mab e oa da Oibalos (pe Perieres) ha Gorgofone (pe Bateia). Daou vreur en doa Tyndareos, unan anvet Hipokoon (Ἱπποκόων), egile Ikarios (Ἰκάριος), a voe tad Penelope (Πηνελόπη).

## Hipokoon
Hipokoon a gemeras ar galloud hag a gasas Tyndareos kuit eus ar vro. Repu a gavas Tyndareos en Aitolia, lec'h ma timezas gant Leda. Bugale o devoe: Kastor, Klytaimnestra, Timandra, Foibe ha Filonoe; hi he devoa bet bugale all digant an doue meur Zeus : Elena Troia, ha Polydeukes. 
Adlakaet e voe Tyndareos war tron Sparta, gant skoazell Herakles, a lazhas Hipokoon hag e vibien koulz all, Lykaon en o zouez.

## Elena Troia ha brezel Troia

Elena e oa ar bravañ plac'h bet biskoazh war an douar. Pa deuas Menelaos hag Agamemnon da Sparta, goude bet harluet eus Mykenai, e tegemeras Tyndareos an daou baotr yaouank, ha da Venelaos e roas dorn Elena, ha da Agamemnon hini Klytaimnestra.


File:Tintoretto Rape of Helen.jpg|*The Rape of Helen* by Tintoretto (1578–1579, Museo del Prado, Madrid); emañ Helen en he gourvez en ur c'horn eus ar vag e-kerzh an emgann.
File:Enrique Simonet - El Juicio de Paris - 1904.jpg|*[[Barnadenn Paris (Simonet)|Barnadenn Paris]]* gant Enrique Simonet, c. 1904.


## Notennoù
Karolina Gerhardinger

**Maria Teresa Gerhardinger** pe **Karolina Gerhardinger** a oa ganet d'an 20 a viz Mezheven 1797 e Regensburg en Alamagn, ha marvet en 1879.

## Oberenn
Sevel a reas un urzh leanezed, Arme Schulschwestern von Unserer Lieben Frau ( Ensavadur C'hoarezed-skol an Itron Varia) e München. Anvet e voe da wenvidigez gant ar pab Yann-Baol II d'ar 17 a viz Du 1985 e Liban. 


Image: St_Jakob_am_Anger_Denkmal_Gerhardinger.jpg| Delwenn da Garolina Gerhardinger
Image: St Jakob am Anger Grabmal Gerhardinger.jpg|He bez 
Image: St_Jakob_am_Anger_Grabmal_Gerhardinger_detail.jpg| He bez a dostoc'h


## Pennad kar
* Karolina
Kenstrivadeg Eurovision ar C'han

**Kenstrivadeg Eurovision ar c'han** (*Eurovision Song Contest*, pe *ESC* e saozneg, distaget (SUA) : ), pe **Eurovision** hepmuiken (distaget  hervez reolennoù an distagadur brezhonek), zo ur genstrivadeg vloaziek krouet gant Marcel Bezençon abaoe 1956.

Dont a ra hec'h anv eus ar rouedad skinwel Eurovision.

Seizh bro a gemeras perzh er genstrivadeg kentañ e Lugano e 1956 : Bro-C'hall, Alamagn ar C'hornôg, Italia, an Izelvroioù, Luksembourg, Belgia ha Suis.

Ur ganaouenn vrezhonek a oa  bet kanet ur wech eno, gant Dan ar Braz e 1996. 
E 2022 ez eus bet kanet  ur ganaouenn vrezhonek all, *[[Fulenn (kanaouenn)|Fulenn]]* gant Alvan & Ahez.

## Eurovision 2026
D'an 10 a viz Kerzu 2025 e embannas rouedadoù skinwel publik eus broioù Iwerzhon, Island, Spagn, an Izelvroioù ha Slovenia ne gemerint ket perzh en Eurovision e 2026 abalamour ma vo Israel o kemer perzh er genstrivadeg.

## Gounezerien
Amzer-dremenet amstrizh

Er yezhadur hag er yezhoniezh e vez lavaret **amzer-dremenet amstrizh**, **amzer-dremenet kevrennek** pe **amzer-vremañ kevrennek** eus un amzer yezhadurel en tremened hag a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud peurechu a-raok ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad amzerioù rik pe a-raok ar mare m'emeur o komz anezhañ lakaet da zaveenn en ur reizhiad keñveriek. 

Un amzer gevrennek eo, savet diwar implij ur verb-skoazell (e brezhoneg: "en devout" pe "bezañ/bout") ; da skouer :
: *Lennet em eus*
: *Deuet eo* 

## Brezhoneg
Abalamour m'eo aet da get implij an amzer-dremenet strizh er yezh komzet eo bet kemeret he lec'h gant div amzer-verb all : an amzer-amdremenet hag ar peurdremened.

E brezhoneg e saver an amzer-dremenet amstrizh diwar ur verb-skoazell ("en devout/bezañ") mui un anv-gwan-verb. Pa vez displeget gant ar verb-skoazell "ober" e van stumm ar verb pennañ en anv-verb ha neuze ec'h implijer anv-gwan-verb "ober" ("graet") displeget d'e dro gant ar verb-skoazell "en devout" ; da skouer :
: *Lennet em eus*
: *Lenn am eus graet*

## Yezhoù all
### Saozneg
E saozneg e talvez ar verb *to have* ("kaout") da verb-skoazell en degouezh-mañ atav.

Enebet e vez an amzer-dremenet amstrizh (*present perfect* : arvez strizh) ouzh an amzer-amdremenet (*simple past* : arvez ledan) evel e brezhoneg ; da skouer : 
;Amdremenet
:*I left Argentina eight years ago*
: darvoud/ober peurechu : echu da vat en amzer-dremenet.
;Tremened amstrizh
:*I have left Argentina for now*
: darvoud/ober diechu : kenderc'hel a ra betek an amzer-vremañ.
### Galleg
E galleg evit sevel an amzer-dremenet amstrizh (*passé composé*) e reer gant ar verb-skoazell *avoir* "en devout" peurliesañ, ha gant ar verb-skoazell *être* "bezañ" e degouezhioù resis :
;Verboù tranzitivel
: *il a levé* : "Savet en deus" = "Lakaet en deus un dra da sevel"
;Verboù-emober
: *il s'est levé* : "Savet eo" = "Aet eo war e sav"
;Verboù amdranzitivel/dinamek
:*venir* "dont" ; *aller* "mont", hag all.
:*il est arrivé* "Degouezhet eo"
### Spagnoleg
E spagnoleg ec'h implijer ar verb-skoazell *haber* ("kaout") atav.

Enebet e vez an amzer-dremenet amstrizh ouzh an amzer-dremenet strizh hag ivez ouzh an amzer-amdremenet, disheñvel takad implij pep hini an eil e-keñver ar re all ; da skouer :
;Tremened amstrizh
:*ha sido" ("bet eo")
:*ha comido* ("debret en deus")
;Tremened strizh
:*fue* ("bez' e voe")
:*comió* ("debriñ a reas")
;Amdremenet
:*era* ("bez' e oa")
:*comía* ("debriñ a rae")
===Alamaneg===
En [[alamaneg]] unvan ec'h implijer an amzer-dremenet strizh (*Perfekt*) evel [[amzer-dremenet]] pennañ (s.o. ar pennad "[[Amzer-dremenet strizh]]"), o tiforc'hañ etre implij ar verboù-skoazell *haben* ("kaout") ha *sein* ("bezañ/bout") mui-pe-vui evel e galleg (sellit uheloc'h); da skouer :
;[[verb tranzitivel|Verboù tranzitivel]]
:*Ich habe gegessen*
:"Me am eus debret" = "Debret em eus"
;[[verb amdranzitivel|Verboù amdranzitivel]]/dinamek
:*Du bist gekommen*
:"Te a zo deuet" = "Deuet out"
:*Sie ist geschwommen''
:"Hi zo neuiet" = "Neuiet he deus"

## Notennoù

## Gwelit ivez
* Amzer-dremenet
* Amzer-dremenet strizh
* Amzer-amdremenet
Wig A Wag

**Wig A Wag** (*Wig-ha-wag* e brezhoneg mat) zo ur strollad sonerien eus Teurgn, e Bro-C'hall, hag a gan e brezhoneg. 

## Sonerien
* Loïc Chavigny: kan
* Morgane Ji: kan
* Cyrille Bonneau: bombard, whistles, saksofon, fleütoù, levriad, binioù-bras Tunizia,...
* Philippe Collas: klavieroù
* Mikaël Cozien: binioù-kozh, gaita, binioù-bras,...
* Karl Lairet: taboulinoù
* Patrick Raffault: akordeoñs kromatek
* Jérôme Séguin: gitar-boud, gourviolin
## Pladennoù ar strollad
* *[[An naer o nijal]]* (Patch B/Sony, 1999)
* *[[Sarah ha safar]]* (Patch B/Sony, 2001)
* *[[Douar iskis]]* (Sterne/Sony, 2003)
* *[[Wig A Wag (album)]]* ( Wig A Wag/Coop Breizh, 2006)
* *[[Ni Zo]]* (autoprod/Faunebox.com), 2009)
Beylik

Ur **beylik** (ger turkeg) zo un dachenn dindan beli ur bey.

En Istor ez eus bet daou brantad disheñvel evit pezh a sell eus ar beylikoù (pe priñselezhioù Anatolia).

Ar prantad kentañ (XIvet kantved) pa voe staliet emirelezhioù bihan turk renet gant beyed en Anatolia, betek ma renas sultanelezh seldjouk Roum.

An eil prantad (etre kreiz an XIIIvet kantved ha fin ar XVvet kantved) betek ma renas an impalaeriezh Otoman.

## prantad kentañ
Goude emgann Manzikert (pe emgann Malazgirt) (26 a viz Eost 1071) e voe trec’het impalaeriezh Bizantion gant an Durked seldjouk. Un emglev a voe etre impalaeriezh Bizans ha Süleyman Shah, penn ar Seldjouked. Ar re-se a stalias ur sultanelezh e Konya (ar sultanelezh Roum) gant Nikee (bremañ Iznik) evel kêrbenn (1081-1097) ha goude Ikonium (bremañ Konya) (1097-1302).
Etre an div impalaerezh e voe staliet klanioù, renet gant beyed a doue ul le gwazoniezh d’ar Seldjouked.

## eil prantad
Gant donedigezh ar Vongoled en Anatolia ha Bayju e penn o arme e rankas ar Seldjouked asantiñ dont da vezañ gwazed dezho e kreiz an XIIIvet kantved.
Tennañ a reas splet ar beyed eus an darvoudoù evit disklêriañ o dizalc’hiezh e-keñver ar Seldjouked.
War-dro 1300 e tizhas an Durked mor Egea hag un toullad stadoù a voe staliet a-hed ar mor Du ha mor Egea.
E-touez ar beyliked-se e tiorroas buan hini an Otomaned hag a greskas gant ar brezel, an euredoù hag an arc’hant.
Unaniezh Anatolia a voe peurechuet gant Süleyman Meurdezus e 1534.

## Beylikoù ar prantad kentañ

## Beylikoù an eil prantad

## Rannvroioù Anatolia na oant ket turk betek an Otomaned
Ar rannvroioù-se zo chomet kristen betek o aloubidigezh gant an Otomaned.

## Mammennoù
Troet diwar pennadoù Wikipedia galleg ha turkeg
Gökçeada

**Gökçeada** (e gresianeg: Ίμβρος / *Imvros*), hag a oa *İmroz* e anv turkek betek 1970, eo enezenn vrasañ Turkia (286,84 km²), en hanternoz mor Egea. Poblet e oa dreist-holl gant Gresianed, met turkekaet eo bet an enez kalz abaoe an Eil Brezel-bed, hag an darn vrasañ eus ar C'hresianed a zo aet kuit en harlu.

E genoù strizh-mor an Dardanelloù emañ.
Trabzon

**Trabzon** (gwechall Trebizond) zo ur gêr eus Turkia, war aod ar mor Du, hakêrbenn proviñs Trabzon. Savet e voe e 756 a-raok J.-K. gant trevadennerien eus Miletos.
606

*Diwar-benn ar bloavezh *'606*' en [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 606|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 606]]*

## [[:Rummad:Marvioù 606|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 606]]*
__NOTOC__
Dugelezh Benevento

**Dugelezh Benevento** (anvet ivez *priñselezh*) zo un dugelezh lombard en Italia ar Grennamzer, ha kêr Benevento e oa ar gêr-benn anezhi. War un dro gant Dugelezh Spoleto ez ae d'ober pezh a veze anvet *Langobardia Minor*.

## Duged
*Sicon Benevento
*Adalgis Iañ Benevento

## Pennad kar
*Stadoù kozh Italia
Duged Spoleto

Sed amañ anvioù duged Spoleto, un dugelezh e-kreiz Italia er Grennamzer, etre ar bloavezhioù 500 ha 1300). An duged kentañ a oa anvet gant Rouaned al Lombarded met dizalc'h a-walc'h e oant. 

Pa voe trec'het al Lombarded gant ar Franked e voe kendalc'het gant ar vistri nevez da envel duged. En XIIvet kantved e oa duged Spoleto e oa ar re bouezusañ en Italia. 

Pep hini anezho a oa *[[dux]] et [[marchio]]*, "dug ha markiz" evel mistri Spoleto ha Camerino. 

## Lombarded
* Faroald Iañ  Spoleto 570-592
* Ariulf Spoleto 592-602
* Theodelap Spoleto 602-650
* Atto 650-665
* Thrasimund Iañ  Spoleto 665-703
* Faroald II Spoleto 703-724
* Thrasimund II Spoleto 724-739, prantad 1añ
* Hilderic Spoleto 739-740
* Thrasimund II Spoleto 740-742, eil prantad
* Agiprand Spoleto 742-744
* Thrasimund II Spoleto 744-745, trede prantad
* Lupus 745-752
* Unnolf 752
* Aistulf 752-756
* Ratchis 756-757
* Alboin 757-759
* Desiderius 758-759
* Gisulf Spoleto 758-763
* Theodicius Spoleto 763-773
* Hildeprand Spoleto 774-788

## Franked
* Winiges Spoleto 789-822
* Suppo Iañ 822-824
* Adelard Spoleto 824
* Mauring 824
* Adelchis I Spoleto 824-834
* Lambert Iañ Naoned 834-836
* Berengar Spoleto 836-841
* Guido Iañ Spoleto 842-859
* Lambert Iañ  Spoleto 859-871, tro gentañ
* Suppo II 871-876 
* Lambert Iañ 876-880, eil tro
* Guido II Spoleto 880-883
* Guido III Spoleto 883-894
* Lambert II Spoleto 894-898
* Guido IV Spoleto 895-898

## Italianed
* Alberico Iañ 898-922
* Bonifacio Iañ  Spoleto 923-928
* Pietro Spoleto 924-928
* Teobaldo Iañ Spoleto 928-936
* Anscario II 936-940, markiz Camerino ha Spoleto 937-940, breur d'ar roue Berengar II
* Sarlione 940-943
* Uberto Spoleto 943-946
* Bonifacio II Spoleto 946-953
* Teobaldo II Spoleto 953-959
* Trasimondo III Spoleto 959-967
* Pandolfo Iañ Spoleto pe Pandolfo Iañ Testadiferro 967-981, dug Benevento (943-981)
* Landulf 981-982
* Trasimondo IV Spoleto 982-989 (dug Camerino)
* Hugh I 989-996
* Conrad, pe Corrado d'Ivrea, 996-998, kont Camerino ha Spoleto 966-1001, mab d'ar roue Berengario II 
* Ademaro Capua 998-999 
* Romanus 1003-?
* Rainier 1010-1020
* Ugo II Spoleto 1020-1035
* Ugo III Spoleto 1036-1043
* Bonifacio III 1043-1052
* Frederick 1052-1055
* 1056-1057
* Goffredo Iañ 1057-1070
**e dalc'h Toskana* 1070-1082
* Rainier II 1082-1086
**e dalc'h Toskana* 1086-1093
* Werner II 1093-1119
**e dalc'h Toskana* 1119-1172
** Welf VI 1152-1160
** Welf VII 1160-1167
** Welf VI 1167-1173
* Ridelulf 1173-?
* Conrad I 1177/83?-1190, prantad kentañ
* Pandolfo II Spoleto 1190-1195
* Conrad I 1195-1198, eil prantad
**a dalc'h ar pab* 1198-1205
* Henry 1205
* Diepold 1209-1225 
**a dalc'h ar pab* 1228-1808-->
** Rainald 1223-1230, tro gentañ
** Conrad II 1227-1267 
** Berthold 1251-1276 
** Rainald 1251-1276, eil tro
** Guidantonio I Montefeltro 1419-1443
** Franceschetto Cybo *c*.1503-1519

## Tiegezh Rouaned Italia
*Aimone Roberto Margherita Maria Giuseppe di Torino (1904-1948)
Kastelodenn

Ur **gastelodenn** zo ur benveg e stumm ul lestr-kegin gant un dorn, pe lost, e metal, hag a dalvez da virviñ dour, da boazhañ pe da aozañ boued.

Dont a ra ar ger eus ar ger gallek "casserole", stumm bihanaat « casse », a oa anv ul loa vras.

Meur a seurt hag a stumm kastelodenn zo, hervez ar pezh a boazher enne pe hervez penaos e poazher. Ur seurt kastelodennoù zo hag a vez graet paelonoù anezho.

## Pennad kar
*kokell
Süleyman

**Süleyman** (e turkeg diwar an arabek سليمان‎ *Sulaymān*) zo un anv den turkek a glot gant an anv brezhonek Salaun.

## Tud vrudet anvet Suleyman

* Suleyman Iañ : dekvet sultan otoman, anavezet gant al lesanv Suleyman ar Meurdezus.

* Suleyman Bey II (pe Suleyman Shah) : Bey ar c'hlan Mibien Echref, marvet e 1325.

* Suleyman Demirel : navet prezidant republik Turkia, ganet e 1924.
Lambert Iañ Naoned

**Lambert Iañ** a oa kont Naoned, prefed Marz Breizh etre 818 ha 831, war-lerc'h e dad Guy, pe Guido Naoned. Goude e voe dug Spoleto, en Italia, adal 834 betek e varv e 836.

## E Breizh
E 818 edo Lambert gant Loeiz an Deol o vrezeliñ a-enep Morvan Lez-Breizh a embanne bezañ Roue ar Vretoned.
E 822 e voe un emsavadeg all renet gant Wiomarc'h, met e miz Mae 825 ez eas ar Brezhon da douiñ fealded d'an impalaer da Aachen. Lambert avat a reas lazhañ Morvan pa zistroas da Vreizh.

## Italia
E 831 p'en em savas Lotar, mab henañ an impalaer Loeiz an Deol a-enep e dad, ez eas Lambert a-du gant ar mab. Neuze e voe « dizenoret » ha harluet e deroù 831, war un dro gant Lotar, da Italia, hag eno e teuas da vezañ dug Spoleto.

Mervel a eure pa gouezhas ur c'hleñved-red war ar vro e 836 pe 837 ken e varvas kalz a uhelidi frank.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Rotrudis (merc'h Lotar Iañ), merc'h da Lotar Iañ, ha bugale o doe :
* Guido Iañ Spoleto, marvet e 860,
* Lambert II Naoned,
* Garnier, kont, lazhet e 852,
* Dove, abadez Craon.

## Levrlennadur
* André Chédeville & Hubert Guillotel, *La Bretagne des saints et des rois Ve-Xe siècle*, Embannadurioù Ouest France (1984) 
* Régine Le Jan, *Famille et pouvoir dans le monde franc (VIIe-Xe siècle)*, Publications de la Sorbonne, 2002, p.&nbsp;441 *(Tableau généalogique « Les Widonides »)* 

## Notennoù ha daveoù
Selim II

**Selim II** (e turkeg otomanek سليم ثانى *Selīm-i sānī*) ganet d'an 28 a viz Mae 1524, a voe unnekvet sultan an impalaeriezh otoman.

Mab e oa da Suleyman Iañ ha da Hurrem Sultan.

## Ren
Ren a reas eus 1566 betek 1574.

Daoust dezhañ bezañ stourmet ouzh e vreudeur evit tapout ar galloud, ne oa ket gwall dedennet gant ar gouarn. Leuskel a reas ar sadrazam (ar vizir bras) Mehmed pacha Sokollu da ren.

E penn kentañ e ren, e 1567, e tarzhas un emsavadeg a-enep an Otomaned e Yemen ha kreisteiz Arabia. Sinan Pacha, kaset di da voustrañ an emsaverien, a zisklêrias e oa peoc'h en-dro er rannved-se e miz Meurzh 1571.

D'ar 17 a viz C'hwevrer 1568 e voe sinet ur feur-emglev etre an Otomaned hag Aostria a lakae fin d'ar brezel etre an div riez.

Dindan e ren eo e c'hoarvezas emgann Lepanto (7 a viz Here 1571) ma voe distrujet al lestraz otoman gant ar Spagnoliz.

## Marv
Mervel a reas d'ar 15 a viz Kerzu 1574. Douaret eo bet en Ayasofia en Istanbul.

E vab, Murat III, a renas war e lerc'h.

## Mammennoù
* *Osman Gazi'den Vahdettin'e Osmanlı kronolojik tarihi*, *Neden Kitap*, 2009
* *L'écho de la bataille de Lépante à Constantinople* gant Robert Mantran, e *Annales. Économies, Sociétés, Civilisations* niverenn 2, 1973
Murat III

**Murat III**, ganet d'ar 4 a viz Gouere 1546, a voe daouzekvet sultan an impalaeriezh otoman.

Mab henañ e oa da Selim II ha da Nurbanu Sultan.

Mervel a reas Murat III d'ar 16 a viz Genver 1595.

## Yaouankiz

Deskiñ a reas arabeg ha perseg ha gouarnour Manisa e voe e-pad ren e dad.

D'an 22 a viz Kerzu 1574, ur sizhun goude marv Selim II, e lazhas e 5 breur.

## Ren
Ren a reas Murat III eus 1574 betek 1595.

Evel dindan ren Selim II e c'hoarias Mehmed pacha Sokollu, ar vizir bras, ur roll a-bouez er gouarnamant betek e varv e 1579.

Maroko, al lodenn nemeti eus Norzhafrika na oa ket c'hoazh dindan beli am impalaeriezh otoman, a voe kemeret e 1578 gant Ramazan Pacha digant ar Bortugiz.

Dindan e ren e kendalc'has ar brezelioù ouzh Aostria hag Iran.

## Genealogiezh

War-dro 100 bugel en dije bet Murat III. En o zouez, Mehmed a hini eo a renas war e lerc'h.
Amzerioù-tremenet adkevrennek

Er yezhadur hag er yezhoniezh e vez lavaret **amzerioù-tremenet adkevrennek** eus amzerioù yezhadurel en tremened a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud kaset da-benn alies pe aliesoc'h en amzer-dremenet

Un amzer gevrennek an hini eo, savet diwar implij ur verb-skoazell (e brezhoneg: "*kaout*" pe "*bezañ*") displeget d'o zro en un doare kevrennek gant sikour ar verb-skoazell "kaout", da skouer:

: *Kanet en deus bet*
: *Bet on bet* 

## Brezhoneg

N'heller sevel nemet an amzer-dremenet amstrizh hag an amzer-beurdremenet evel-hen e brezhoneg, da skouer:

: **''Kanet en deus bet** ar son-se alies*
: *Meur a wezh **en devoa** bet Yann **freuzet** an neizhiad gwesped-se* 

Gallout a ra implijout ar [[arvez boaz|stumm boas]] war un dra, da skouer:

: *Ma teue d'ar bugel dont da lavarout komzoù brav d'e vammig, eo **en deveze bet torret** tra pe dra*

== Yezhoù all ==

=== Galleg ===

Daoust ha ma n'eo ket bet degemeret er yezh unvan, e vez implijet e [[galleg]] koulz dre gomz ha dre skrid, met kentoc'h dre gomz en ul [[live yezh|live-yezh izel]], amzerioù adkevrennek a bep seurt gante un [[arvez strizh]], savet war implij ar verboù-skoazell "*avoir*" ("kaout") pe "*être*" (s.o. ar pennad "[[Amzer-dremenet amstrizh]]") displeget d'o zro en un doare kevrennek gant sikour ar verb-skoazell "*avoir*", da skouer:

: *J'ai eu fait*
: "Graet am eus bet"

: *Lorsqu**'il a eu fini** de déjeuner, il est sorti*
: "Mont a reas kuit ur wezh achu e dijuni gantañ"

: *J'avais eu été envoyé*
: "Kaset e oan bet alies"

=== Galizeg ===

E [[galizeg]] ec'h implijer un amzer tost he ster ouzh hini an amzer-dremenet kevrennek e brezhoneg o lakaat ar [[verb]] "*ter*" ("kaout") da dalvezout da [[verb-skoazell]], da skouer:

: *Teño feito*
: "Graet am eus bet"

=== Lituaneg ===

Implijet e vez e [[lituaneg]] un amzer tost he ster ouzh hini an tremened adkevrennek e brezhoneg, met o pouezañ muioc'h war an [[arvez boas]], ebenet ouzh an [[arvez pad]].

Sevel a reer an amzer-mañ a-drugarez d'an [[enger]] *-dav-* staget etre [[kelf (yezhoniezh)|kelf]] ar [[verb]] hag an [[lostger|dibennoù]] a dalve da verkañ ar [[gour (yezhoniezh)|gour]], da skouer:

:*imti + dav + -au* -> *imdavau''
("kemer a raen gwezhall"/"kemeret am eus bet")

## Notennoù

## Gwelit ivez:
* Amzer-dremenet
* Amzer-dremenet strizh
* Amzer-amdremenet
Ahmet Iañ

**Ahmet I**, ganet d'an 18 a viz Ebrel 1590, a voe pevarzekvet sultan an impalaeriezh otoman.

Mab e oa da Mehmet III ha da Handan Sultan. Ren a reas eus 1603 betek 1617.

## Ren
Eil mab Mehmet III e oa Ahmet met e vreur henañ, Mahmut, a voe lazhet diwar urzh o zad.

Cheñch a reas ar boaz a oa betek-hen da lazhañ breudeur ar sultan nevez hag ul lezenn a savas evit ma vefe hiviziken ezel koshañ ar familh a yafe war an tron goude marv ar sultan bet.

E 1603 e rene c'hoazh ar brezel etre an impalaeriezh otoman hag Aostria. Goude un nebeud emgannoù evit kemer pe adkemer kreñvlec'hioù e voe sinet ar peoc'h etre an div impalaeriezh gant feur-emglev Zitvatorok d'an 11 a viz Du 1606.

Beylik Mibien Ramazan hag a oa dindan dalc'h an Otomaned abaoe 1510 a voe diframmet ent-ofisiel e 1609.

E 1612 e voe sinet ar peoc'h gant Iran gant feur-emglev Nasuh Pacha met torret e voe e 1615 hag ar brezel a renas adarre etre an div vro betek 1618.

Dindan ren Ahmet I e voe savet ar voskeenn Sultanahmet pe moskeenn c'hlas.

Mervel a reas gant an tifuz d'an 22 a viz Du 1617. Mustafa I, e vreur, a bignas neuze war an tron.
Doare-disklêriañ

Er yezhadur, hag er yezhoniezh, e vez implijet an termen **doare-disklêriañ** evit komz eus an doareoù-verb pennañ a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud gwirvoudel hervez an hini a zo o komz. Unan eus an doareoù-gwirvezañ eo an doare-disklêriañ. 

Holl yezhoù ar bed a ra gant an doare-mañ, ha seul wezh ma ne reer gant doare resis ebet all e reer gant an doare-disklêriañ evel doare amverk.

Bez' e c'hell bezañ implijet er stumm-kadarnaat, er stumm-nac'h hag er stumm-goulenn, da skouer:

: *Dont a rae* / *Dont a ra* / *Dont a raio* 
: *Ne zeue ket* / *Ne zeu ket* / *Ne zeuio ket*
: *(Ha) dont a rae?* / *(Ha) dont a ra?* / *(Ha) dont a raio?* 

Displeget e c'hell bezañ e meur a amzer yezhadurel hervez pep yezh resis.

## E brezhoneg
E brezhoneg e vez enebet an doare-disklêriañ ouzh doare-divizout en un tu hag ouzh an doare-gourc'hemenn en tu all.

Kalz ledanoc'h eo an doare-disklêriañ e brezhoneg evit an doareoù all ha displeget e c'hell bezañ e meur a amzer yezhadurel (tremened, bremañ ha dazont) hag e meur a arvez (strizh, ledan, boas...), da skouer er stumm-kadarnaat:

* ***[[Amzer-dremenet|Tremened]]***
: Amdremenet: *Lenn a rae*
: Adkevrennek: *Kanet en deus bet*
: Pad: *O hadañ edo*
: Boas: *Brav e veze an amzer*
: Lec'hiañ: *Amañ edo*
: Peurdremenet: *Lennet en doa*
: Kent: *$*
: Strizh: *Lenn a reas*
: Amstrizh: *Lennet en deus*

* ***[[Amzer-vremañ|Bremañ]]***
: Bremañ: *Ruz eo an aval*
: Pad: *O hadañ emañ*
: Boas: *Brav e vez an amzer*
: Lec'hiañ: *Amañ emañ*

* ***[[Amzer-da-zont|Dazont]]***
: Dazont: *Sioul e vo an noz*
: Kent: *Brav e vo bet dezhañ da vont*
: Pad: *O hadañ e vo*

### Er yezhadurioù brezhonek
**An « doare-disklêriañ » a verk oberoù pe stadoù, bezañs dezho*. — (Roparz Hemon, Yezhadur berr ar brezhoneg, 1979, p. 90.)
**Evit reiñ da anaout ur gadarnadenn, un nac'hadenn, ur goulenn diarvar e vez graet gant an doare-disklêriañ*. — (Frañsez Kervella, Yezhadur Bras ar Brezhoneg, Brest, 1947, 1976, p. 106, §174.)

## Gwelit ivez:
* Doare-divizout
* Doare-sujañ
* Doare-gourc'hemenn
* Doare-gwirvezañ
Mustafa Iañ

**Mustafa I**, ganet e 1592, a voe sultan an impalaeriezh otoman goude marv e vreur Ahmet I.

Mab e oa da Mehmed III hag e voe ar sultan kentañ o tont war an tron goude ur breur dezhañ.

Ne oa ket dedennet Mustafa I gant ar galloud ha dre heg e voe lakaet div wech war an tron : 

Ren a reas da gentañ eus an 22 a viz Du 1617 betek ar 26 a viz C'hwevrer 1618, pa lezas an tron d'e niz Osman II, mab Ahmet I.

Goude emsavadeg ar Yeniçeried e voe adlakaet war an tron e miz Mae 1622. D'an 10 a viz Gwengolo 1623 avat e tilezas ar galloud da vat evit Murat IV.

Mervel a reas d'an 20 a viz Genver 1639 e palez Topkapı.
Osman II

**Osman II** pe **Osman ar Yaouank**, ganet d'an 3 a viz Du 1604, a voe sultan an Impalaeriezh otoman.

Mab e oa da Ahmet I ha da Mahfiruz Haseki Sultan (pe Mahfiruz Hadice Sultan).

Ren a reas eus ar 26 a viz C'hwevrer 1618 betek an 10 a viz Mae 1622.

## Yaouankiz
Un deskadurezh a-zoare a voe roet dezhañ hag e teskas arabeg, perseg, latin, gresianeg hag italianeg.

## Ren
Un nebeud mizioù goude e zonedigezh war an tron e voe sinet ar peoc'h etre an Otomaned hag an Iraniz gant feur-emglev Serav (diazezet war feur-emglev Nasuh Pacha) d'ar 26 a viz Gwengolo 1618.

Osman II a gemeras perzh er c'hampagn war-zu Pologn e 1621. An ergerzhadeg a echuas gant feur-emglev Hotin (29 a viz Gwengolo 1621) ma embanne n'hallfe ket hini ebet eus an div stad tagañ eben ken. Distreiñ a reas Osman da Istanbul, kouezhet ar veud en e zorn. Kregiñ a reas neuze da rebechiñ ouzh ar Yeniçeried da vezañ lakaet bolontez fall er brezel.

Nevezadennoù a glaskas ar sultan seveniñ el lezennoù hag en arme.

Aon gant lod rak koll o galloud e voe savet un taol-stad ha lazhet ar sultan yaouank d'an 20 a viz Mae 1622. E eontr, Mustafa I, a voe adlaket war an tron.
Kastell Harlech

**Kastell Harlech** zo ur c’hastell e kêr Harlech, e Gwynedd, e gwalarn Kembre.

## Istor
Savet e voe ar c’hastell-se gant Edouarzh Iañ, roue Bro-Saoz, etre 1283 ha 1290, goude e drec’h war Llywelyn ap Gruffudd. Emañ war un dorgenn, dreist Mor Iwerzhon, gant diri hag a gas eus ar c’hastell d’an aod. Evel-se e oa posupl da vagoù, e-pad ur seziz, dont betek ar c’hastell eus Iwerzhon. Skoazell a voe degaset evel-se e-pad seziz ar c’hastell gant Madog ap Llywelyn e 1294–1295.

Meur a wech e voe lakaet seziz war ar c’hastell-se. E deroù ar  e voe gronnet kastell Harlech gant soudarded Owain Glyndŵr. Ha pa gouezhas ar c’hastell etre o c’hrabanoù e voe bodet parlamant Kembre eno, e 1404. Met pevar bloaz war-lerc’h e oa bet adaloubet gant ar Saozon renet gant ar Priñs Herri Venoe (deut da vezañ Herri V, roue Bro-Saoz).

E-pad Brezel an Div Rozenn, en eil hanterenn ar , e oa ar c’hastell e dalc'h Kembreiz a-du gant Tiegezh Lancaster. En o fenn e oa Dafydd ap Ieuan a dalas ouzh an enebourien e-pad eizh vloaz, an hirañ seziz anavezet en istor Breizh-Veur, tra ma oa Tiegezh Lancaster, e Bro-Saoz, o koll tachenn dirak Tiegezh York, a oa a-du gant ar roue. Ar ganaouenn *[[Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech]]* (*Men of Harlech* e saozneg) a gont ar seziz-se.

## Mabinogi
E danevelloù ar Mabinogi e oa Bendigeidfran hag e c'hoar Branwen o chom e kastell Harlech. E-kichen ar c’hastell e c’haller gwelet un delwenn anvet *"Y Ddau Frenin"*, gant Ivor Roberts-Jones, hag a daolenn Bendigeidfran o tougen korf e niz, Gwern. 

## Liammoù diavaez

*   Cadw - Castell Harlech
Murat IV

**Murat IV**, ganet d'ar 27 a viz Gouere 1612, a voe seitekvet sultan an impalaeriezh otoman.

Mab e oa da Ahmet I ha da gKösem Sultan. Ren a reas eus 1623 betek 1640.

## Yaouankiz
Sultan e voe Murat IV da unnek vloaz hepken hag e-pad bloavezhioù kentañ e ren e voe gouarnet ar vro gant e vamm, Kösen Sultan, ha kerent all dezhañ.

Ur prantad dizurzh e voe ar prantad-se : an Iraniz a dennas splet outañ evit tapout krog en Irak, emsavadegoù a voe en hanternoz Anatolia hag ar Yeniçeried a lazhas ar vizir bras ha kargidi uhel e 1631.

Murat IV, prenet skiant gantañ diouzh pezh a c'hoarvezas d'e hanter-vreur Osman II, a lakaas mererezh ar vro penn-da-benn en e c'halloud dezhañ e-unan adalek e 21 bloaz.

## Bloavezhioù ar ren diharz
An traoù kentañ a reas Murat IV a voe paouez gant ren an arc'hant evit prenañ kargoù. Paouez a reas ivez gant an dispignoù hag ar sammadoù uhel foeltret dindan renerezh e vamm.

Berzet e voe gantañ an alkol, ar butun hag ar c'hafe en Istanbul ha kastizet d'ar marv ar re na sentent ket ouzh al lezennoù.

## Trec'hioù brezel
Kas a reas ar brezelioù Otoman-Safevi etre 1623 ha 1639. E-kerz ar brezelioù-se e voe gounezet Azerbaidjan, Yerevan, Tebriz hag Hamedan gant an Otomaned. Bagdad a voe adstaget ouzh an impalaeriezh otoman e 1638.

Gant feur-emglev Kasr-ı Şirin sinet e miz Mae 1639 e tremenas Mezopotamia dindan dalc'h an Otomaned (hag e chomas evel-se betek ar brezel bed kentañ).

Murat IV a voe ar sultan diwezhañ o vont d'ar brezel e penn e arme.

## Marv
An Ankoù a lakaas un harz d'e raktresoù politikel koulz hag armerzhel d'an 8 a viz C'hwevrer 1640, pa oa Murat IV nemet 27 vloaz.

A-raok mervel e roas an urzh da lazhañ e vreur Ibrahim dre ma oa foll ha gant aon na vefe distrujet frouezh e strivoù dindan ren un den divarrek. Ne voe ket sentet outañ avat hag Ibrahim a renas war e lerc'h.
Harlech

**Harlech** (distaget: ) zo ur gêr istorel e Gwynedd, e hanternoz Kembre, brudet abalamour d'he c'hastell. Emañ e korn-bro Ardudwy, war aod Bae Tremadog. A-dreñv d'ar gêr emañ ar menezioù Rhinogydd. Gwechall e oa pennlec'h Sir Feirionnydd. Kalzik a douristed a vez e Harlech e-pad an hañv.

E 2011 e oa  a dud o vevañ e Harlech ha 726 anezho a oa kembraegerien (51,2%)

## Gwelet ivez
* Kastell Harlech
* *[[Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech]]*

## Notennoù
Roperzh Teurgn

**Roperzh Teurgn** pe *Roperzh Kreñv* (pe *Robert le Fort* e galleg) a oa un uheliad hag ur brezelour frank, hendad dinastiezh ar Roperzhidi hag ar Gapesianed, ganet etre 815 hag 820, ha lazhet d'ar 15 a viz Gwengolo 866 en emgann Brissarthe, er Maine-et-Loire a hiziv.

Familh Roperzh a oa ur familh konted staliet etre Roen ha Meuse.

War-dro 840, da heul rannidigezh an impalaeriezh etre mibien Loeiz an Deol, e tibabas Roperzh mont d'en em staliañ da Neustria ha servijout Karl Voal, roue Frankia ar C'hornôg.

An titl a vMissus dominicus a oa gantañ war-dro 852-853, ha galloudoù bras dezhañ e broioù Maine, Teurgn hag Anjev.

Sevel a reas ouzh Karl Voal e 858, met ne badas ket pell e emsavadeg ha titlet e voe dug gant ar roue e 861. En em gavout a reas e penn ar vro etre Seine ha Liger ha stourm ouzh ar Vretoned hag an Normaned staliet en aber al Liger.

## E vuhez
Krediñ a reer e oa mab da Roperzh († 834), kont Oberrheingau ha Wormsgau, ha da Waldrade, c'hoar da Odo Orleañs.

## Dimeziñ ha bugale
N'eus meneg istorel ebet eus pried Roperzh. Krediñ a reer e oa *Adelaid*, pe *Adelais Elzas*, pe ur vaouez kar dezhi, marteze merc'h dezhi.

Honnezh a oa anavezet ivez evel Adelaid Teurgn (war-dro 805 - † war-lerc'h 866), a oa merc'h da Huon Teurgn hag Elzas, lesanvet an Aonig. Dimezet e voe da gentañ war-dro 839, da g-Konrad Iañ Bourgogn.

Gant an eured-se e oa deuet Roperzh da vout breur-kaer d' an impalaer Lotar Iañ, dre ma oa dimezet gant Ermengard Teurgn, c'hoar Adelaid.
.

N'eus forzh penaos e ouzer e oa tad da Odo Iañ ha Roperzh Iañ a voe roue ar Franked o-daou. Roperzh Iañ a oa tad-kozh Huon Capet. Dre-se e oa Roperzh Teurgn penn lignez ar Gapesianed.

## Levrlennadur
* *Pays de Loire et Aquitaine de Robert le Fort aux premiers Capétiens*, actes du colloque scientifique international (Angers, septembre 1987), réunis et préparés par Olivier Guillot et Robert Favreau, in-8°, 266 pages, Société des antiquaires de l'Ouest, Poitiers, 1997 ; [Mémoires de la Société des antiquaires de l'Ouest et des musées de Poitiers, 5e sér., t.4].
* *Les Capétiens* gant F. Menant, H. Martin, B. Merdrignac ha M. Chauvin, embannadur *Perrin*, 1999.

## Notennoù
610

*Diwar-benn ar bloavezh *'610*' en [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 610|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 610]]*

## [[:Rummad:Marvioù 610|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 610]]*
__NOTOC__
Reykjavík

Reykjavík (*bae ar moged* eo ster an anv en islandeg) eo kêr-benn Island. Krouet e voe e dibenn an  gant ar Vikinged. Kêr vrasañ Island eo hag ur greizenn a bouez evit an armerzh, ar c'henwerzh, hag ar sevenadur er vro. 

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Reykjavík gant:
* Helsinki 
* Kingston upon Hull 
* Kopenhagen 
* Moskov 
* Nuuk 
* Oslo 
* Sankt-Peterbourg 
* Seattle 
* Stockholm 
* Tórshavn 
* Vilnius 
* Winnipeg 

## Liammoù diavaez

* Reykjavíkurborg (kêr Reykjavík)
*  Visit Reykjavik
* Islands-myndir
Charlotte Kiprenez

**Charlotte de Lusignan**, pe **Charlotte Kiprenez**, (Nikosia, Kiprenez, 28 a viz Mezheven 1444 - Roma, 16 a viz Gouhere 1487), a oa merc'h henañ ar roue Yann II Kiprenez hag Elena Palaiologina.

Dimeziñ a eure d'an 21 a viz Kerzu 1456 da Yann Coimbra, priñs Antiochia, a varvas kontammet d'an 21 juin 1457 e Nikosia. Bloaz war-lerc'h, pa varvas he zad, e oa anvet da rouanez Kiprenez (1458). 

Ur breur bastard he doa, Jakez III Kiprenez, a oa arc'heskob, ha hennezh en doa graet emglev gant sultan Egipt evit dont a-benn da vout roue en he lec'h. Tec'hel a reas al lezvreur da lez Al-Achrâf Sayf ad-Dîn Inal al-Ala’i, sultan mamelouk Egipt.

En 1459 e timezas d'ur c'henderv, Loeiz Savoia, pe Loeiz Genève (1436-1482), kont Genève.
 
E-keit-se edo Jakez oc'h ober itrikoù e lez ar sultan. Hag e miz Gwengolo 1460 e tegouezhas e penn ur bagad mamelouk da aloubiñ an enezenn. 
E-pad tri bloaz e stourmas ar rouanez gant he baroned e kreñvlec'h Kyrenia a voe kemeret gant o enebourien e miz Gwengolo 1463. Kuit ez eas Charlotte da Italia. En 1485 e roas he gwirioù war Kiprenez ha Jeruzalem d'he niz Charlez Iañ Savoia. Mervel a reas d'ar 16 a viz Gouhere 1487 e Roma. Beziet eo e penniliz Sant-Pêr er Vatikan. Bugel ebet n'he doa bet goude bout dimezet div wech.
Ibrahim Iañ

**Ibrahim I**, lesanvet *Ibrahim ar Foll* (5 a viz Du 1615 – 18 a viz Eost 1648) a voe triwec'hvet sultan an impalaeriezh otoman adalek 1640 betek e varv.

Mab e oa da Ahmet I ha da Kösem Sultan.

Goude un emsavadeg renet gant **Mehmed Pacha hag ar vizir meur Ahmet Pacha** e voe lazhet Ibrahim ha lakaet e vab Mehmet war an tron.
Mehmet IV

**Mehmet IV** pe **Mehmet ar Chaseour**, ganet d'an 2 a viz Genver 1642, a voe naontekvet sultan an impalaeriezh otoman.

Mab e oa da Ibrahim I ha da Turhan Sultan.

Ren a reas eus 1648 betek 1687, da lâret eo ar ren hirañ goude hini Suleyman ar Meurdezus.

## Yaouankiz
Penn kentañ e ren a voe ur prantad dizurzh. Meret e veze ar vro gant e vamm-gozh, Kösem Sultan hag e vamm. Kevezerezh a greskas etre an div vaouez betek ma voe dizoloet un irienn savet gant Kösem Sultan evit distroadañ Mehmet IV. Tud Turhan Sultan a lazhas neuze mamm-gozh ar sultan (1651).

## Ren
Dindan ren Mehmet IV e kendalc'has diskar an impalaeriezh.

E 1656 e voe trec'het an Otomaned gant Venezia dirak strizh-mor an Dardanelloù. Kollet e voe an inizi Bozcaada ha Limni ha panik a savas en Istanbuliz.

Goude meur a emgann kollet a-enep da Aostria, Venezia ha Pologn e voe distroadet Mehmet IV gant an arme d'an 8 a viz Du 1687 ha lakaet e vreur Suleyman da ren en e blas.

Mehmet IV a varvas d'ar 6 a viz Genver 1693 en Edirne. Sebezet e voe er Voskeenn Nevez (Yeni Camii), ur voskeenn a oa bet boulc'het e 1597 diwar urzh gwreg Murat III ha peursavet e 1663.
Suleyman II

**Suleyman II**, ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1642, a voe ugentvet sultan an impalaeriezh otoman.

Mab e oa da Ibrahim I ha da Saliha Dilashub, ha breur Mehmet IV.

## Ren
Ren a reas eus 1687 betek 1691. Klañvidik e oa hag e tremenas daou vloavezh diwezhañ e ren war e wele.

Dindan e ren e voe kollet douaroù ha kêrioù en Europa gant an impalaeriezh.

Mervel a reas Suleyman II d'an 22 a viz Even 1691. E hanter-vreur Ahmet a bignas war an tron war e lerc'h.
Mehmet III

**Mehmet III**, ganet d'ar 26 a viz Mae 1566, a voe an trizekvet sultan en impalaeriezh otoman.

Mab e oa da Murat III ha da Safiye Sultan.

## Yaouankiz
E anv a voe roet dezhañ gant e dad-kuñv, Suleyman Iañ, en enor da Mehmet an Alouber.

Deskadurezh a dapas gant gouizieien vrudet evel İbrahim Cafer pe Pir Mehmed Azmi.

## Ren

Ren a reas Mehmet III eus 1595 da 1603. Diouzh an noz ma pignas war an tron e lakaas da lazhañ 19 eus e vreudeur.

Kerkent ha tapet ar galloud gantañ e pledas ar sultan nevez gant ar c'hudennoù en Aostria hag e Valakia.

D'an 2 a viz Gwengolo 1595 e teuas a-benn an Aostrianed da gemer kreñvlec'h Estergon, 60 km e gwalarn Budapest, dre ziouer a sikour a-berzh ar sultan hag a oa koulskoude 40 km alese.

Vichegrad, war bord ar stêr Tuna, a gouezhas e krabanoù enebourien an Otomaned nebeut goude.

Da heul an darvoudoù-se ec'h embannas ar Yeniçeried e faote dezho ec'h afe ar sultan d'ar brezel asambles gant e arme.

Mervel a reas Mehmet III d'an 21 a viz Kerzu 1603. E vab Ahmet I a renas war e lerc'h.
Sailly-sur-la-Lys

**Sailly-sur-la-Lys** a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Istor
### kantved
**[[Brezel-bed kentañ]]** : roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
## Monumantoù ha traoù heverk
## Bezioù ar C'hommonwealth
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''Sailly-sur-la-Lys Churchyard''

Implijet eo bet ar vered e-pad ar Brezel-bed kentañ, adalek miz Du 1914 betek miz Ebrel 1915 hag e miz Ebrel 1918. Kemeret e voe ar gêriadenn d'an Alamaned d'an 9 a viz Ebrel 1918 ; implijet e voe ar vered gante. Tri bez eus milourion ar C'hommonwealth a voe kollet pa voe tennet ar bezioù alaman.

### Bered ar C'hommonwealth:''Sailly-sur-la-Lys Canadian Cemetery''

Ur vered eus ar Brezel-bed kentañ eo. Digoret e voe gant arme Kanada e miz Meurzh 1915 hag implijet evel bered-talbenn betek miz Gouere 1916. Enni eo bet douaret ar *Riflemen* W. Smith ha G. A. Irish, *2nd Bn. Rifle Brigade*, bet fuzuilhet e miz Here 1915 evit bout dizertet .

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:5700 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:3800 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:1900 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,81)(84,77) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 2059 1968: 1924
  points:(84,77)(100,81)    color:blue    width:2 #1975: 2049
  points:(100,81)(128,107)   color:blue    width:2 #1982: 2919
  points:(128,107)(160,136)   color:blue    width:2 #1990: 3889
  points:(160,136)(196,139)   color:blue    width:2 #1999: 3981
  points:(196,139)(228,139)     color:blue    width:2 #2004/5 
  
  

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Ahmet II

**Ahmet II**, ganet d'ar 25 a viz C'hwevrer 1643, a voe sultan an impalaeriezh otoman.

Mab e oa da Ibrahim I ha da Hatice Muazzez Sultan.

Ren a reas eus 1691 betek 1695.

Dindan e ren e voe kollet brezel Salankamen, ma varvas ar vizir bras Fazıl Mustafa Pacha, a-enep Aostria.

Mervel a reas Ahmet II d'ar 6 a viz C'hwevrer 1695 en Edirne. War e lerc'h e renas e niz : Mustafa.
Mustafa II

**Mustafa II**, ganet d'ar 6 a viz C'hwevrer 1664, a voe sultan an impalaeriezh otoman.

Mab e oa da Mehmet IV ha da Emetullah Rabia Gülnuş Sultan.

## Ren
Ren a reas eus 1695 betek 1703.

Dindan e ren e voe kollet ar brezel ouzh emglev Aostria, Venezia, Rusia ha Pologn ha sinet feur-emglev Karloftcha (26 a viz Genver 1699).

Gant ar feur-emglev-se e voe roet Hungaria ha Treuzsilvania da Aostria, Ukraina da Bologn ha Dalmatia da Venezia.

Goude 1700 ec'h eas Mustafa II da chom en Edirne e plas Istanbul.

Soudarded Istanbul a gerzhas betek Edirne hag a zistroadas Mustafa d'an 22 a viz Eost 1703 evit lakaat e vreur Ahmet war an tron en e blas.

Mustafa a varvas nebeut goude, d'an 29 a viz Kerzu 1703.
Rumspringa

**Rumspringa** a zo ur prantad ispisial e buhez an Amished.

Klotañ a ra gant ur prantad ma c'hell ar grennarded dizoleiñ hag arnodiñ traoù nevez, en diavaez eus reolennoù o relijion (bleinañ ur c'harr, evañ alkol, kaout darempredoù gant nann-Amished, gwiskañ bravigoù ha fard...) hep na vefe graet an disterañ tamall dezho gant tud all o c'hevredigezh.

Kregiñ a ra Rumspringa war-dro 16 vloaz hag e pad 2 vloaz. E-pad ar prantad-se e c'hell ar c'hrennard chom e ti e dud pe mont kuit.

Goude Rumspringa e tistro ar c'hrennard er gevredigezh hag e vez badezet. Diwar-se e vo ret dezhañ (dezhi) heuliañ reolennoù strizh ar relijion.

Dont a ra ar ger **Rumspringa** eus alamaneg Pennsylvania. Talvezout a ra kement ha *kantreal*, *dizoleiñ*.
Ahmet III

**Ahmet III**, ganet d'an 30 a viz Kerzu 1673, a voe sultan an impalaeriezh otoman.

Mab e oa da Mehmet IV ha da Emetullah Rabia Gülnuş Sultan ha breur Mustafa II.

Kregiñ a reas da ren d'an 22 a viz Eost 1703, pa voe skarzhet e vreur diouzh an tron.

## Ren
### Brezel Prout
Disklêriet e voe ar brezel etre Rusia hag an impalaeriezh otoman e 1711.

Renet e oa 100.000 soudard al lu otoman gant ar vizir bras Baltacı Mehmet Pacha. Gant sikour lu Krimea e c'hronnjont ar Rused e Valakia, war bord ar stêr Prout, ha trec'hiñ anezho.

D'an 21 a viz Gouere 1711 e voe sinet ar peoc'h gant feur-emglev Prout. Gant ar feur-emglev-se e tistroe kreñvlec'h Azak d'an Otomaned ha laosket Karl XII, roue Sveden en harlu en impalaeriezh otoman abaoe 1709, da zistreiñ d'e vro.

Da heul an trec'h-se e voe ivez adtapet Mora digant Venezia d'an 22 a viz Eost 1715.

### Feur-emglev Pasaroftcha
Diwar aloubidigezh Mora e krogas ar brezel etre Aostria hag an Otomaned en-dro.

Ar wech-mañ eo an Otomaned a voe trec'het ha da heul feur-emglev Pasaroftcha (1 a viz Gouere 1718) e kolljont Belgrad hag ul lodenn eus Serbia ouzh Aostria hag aodoù Albania, Bosnia ha Dalmatia ouzh Venezia.

### Marevezh an tulipez
Graet e vez marevezh an tulipez eus an 12 vloaz, etre 1718 ha 1730, ma vleunias ar sevenadur, al lennegezh hag an arzoù en impalaerezh.

E-pad ar prantad peoc'h-se e voe digoret ar voullerezh kentañ gant Ibrahim Müteferrika ha kannadourien a voe kaset da Europa evit ar wech kentañ.

## Emsavadeg Patrona Halil
Daoust d'ar prantad a beoc'h e tiwanas un emsavadeg, renet gant Patrona Halil ha Yenitcheried heuget gant ar pompus ha koustus e oa deuet lez an Otomaned da vezañ.

D'an 1 a viz Here 1730 e voe skarzhet Ahmet III diouzh an tron ha lakaet e niz Mahmut da ren.

Mervel a reas Ahmet d'an 1 a viz Gouere 1736.
Tirana

**Tirana** (*Tiranë* en albaneg) eo kêr-benn Albania.

Emañ Tirana e goueled menezioù uhelik, e-kreiz ar vro. Savet e voe e 1614 gant Süleyman Pasha, ur jeneral en arme an Impalaeriezh otoman. Dont a reas da vezañ kêr-benn Albania e 1920. E 2005 e oa, ent-ofisiel, 585 756 a dud o chom enni, met moarvat e tle bezañ tost d'ur milion a annezidi bremañ.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kêr
Mahmut Iañ

**Mahmut I**, ganet d'an 2 a viz Eost 1696, a voe ur sultan en impalaeriezh otoman.

Mab e oa da vMustafa II ha niz ar sultan en e raok Ahmet III.

Ren a reas eus 1730 betek 1754.

Brezelioù ouzh Aostria, Rusia hag Iran a voe e-pad e ren.

Kenderc'hel a reas gant reformoù politikerezh diabarzh kroget gant e eontr e-pad marevezh an tulipez (1718-1730).

Mahmut I a varvas war e varc'h pa zistroe eus ar voskeenn evit pedenn ar gwener d'an 13 a viz Kerzu 1754. E vreur Osman a renas war e lerc'h.
Osman III

**Osman III**, ganet d'an 2 a viz Genver 1699, a voe sultan an impalaeriezh otoman.

Mab e oa da vMustafa II ha breur da vMahmut I.

Ren a reas eus 1754 betek 1757.

E-pad e ren e voe rediet an nann-muzulmiz (kristened ha yuzevien) da wiskañ dilhad heverk.

Skarzhañ a reas holl sonerien ar palez dre m'en doa kasoni ouzh ar muzik.

Mervel a reas d'an 30 a viz Here 1757. Mustafa III a renas war e lerc'h.
Timbalenn

Un **timbal**, pe **timbalenn**, zo ur seurt taboulin hir, eus rumm ar binvioù-tosiñ eta. Timbalenn al laz-seniñ klasel zo graet gant kouevr, ha stardañ-distardañ a reer ar golo warnañ evel a garer da gemmañ ar son.

## Timbalennoù all
Anaout a reer:
*an *[[timbales]]* kuban, taboulinoù berr
*an *timbal* brazilian, keit hag an dimbalenn glasel, pe hiroc'h.
Tin-lann

**Tin-lann**, pe **munudig** (Thymus serpyllum), zo ur seurt tin a blij d'ar c'honifled.

Tin-lann a vez graet gantañ d'ober aezhenn da bareañ ar sifernioù.
Hidjra

An **Hidjra** eo divroadur Mohammed hag e ziskibled eus Mekka da Yathrib e miz Gwengolo 622.

An darvoud-se zo bet lakaet da benn kentañ an deiziadur muzulmat.
Hijra

**Hijra** zo 

* Hijra, un trede reizh, etre paotr ha plac'h, e broioù Pakistan, Bangladech hag India.
* Hijra an amzervezh vuzulmat.
Dalif

Un **dalif** (pe un **dalifez**) zo ur paotr (pe ur plac'h) ganet goude marv e dad (pe he zad).

## Lesanv tud

* **[[Yann Iañ Bro-C'hall]]** (15 a viz Du-19 a viz Du 1316), lesanvet ** an Dalif **, roue Bro-C'hall ha roue Navarra, a oa mab dalif da Loeiz X Bro-C'hall ha Klemanza Hungaria.
* **Ladislas V ** *(Ladislaus an Dalif)* (22 a viz C'hwevrer 1440 - 23 a viz Du 1457) roue Bohemia adal 1453 ha roue Hungaria .

## Implijoù all
### Oberennoù
Komz a reer ivez el lennegezh eus ober*ennoù dalif*, embannet war-lerc'h marv o oberour, evel an Divina Commedia , gant Dante.

### Didamalloù
Komz a c'haller eus *didamalloù dalif* pa vezont roet da dud a zo bet kondaonet ha marvet a-raok ma vije anavezet o digablusted.
Maghreb

Ar **Maghreb** (pe **Maghrib**) zo ul lodenn eus Norzhafrika. Un anv arabek eo المغرب, *al-maghrib*, ha talvezout a ra kement hag ar "c'hornôg" er yezh-se. 

Teir stad a ya d'ober ar Maghreb : Aljeria, Maroko ha Tunizia. Pa vez ouzhpennet Maoritania ha Libia e vez komzet eus **Maghreb bras**.

## Gwelet ivez
*Machriq
*Unaniezh Maghrib Arab
Ogwr

**Ogwr** zo un anv kembraek
*ur gêriadenn, Ogwr (kêriadenn)
**eno emañ kastell Ogwr

*ur stêr, Ogwr
**war he lez emañ 
***Cwm Ogwr
***Pen-y-bont ar Ogwr
***Aberogwr, en aber ar stêr.
Mor Havren

**Mor Havren** eo an anv brezhonek, diwar skouer an anv kembraek **Môr Hafren**, a reer eus ar mor etre kreisteiz Kembre ha hanternoz Kernev-Veur, anezhañ aber ar stêr Hafren, hag a lavarer *Bristol Channel* anezhañ e saozneg. 

## Anv kozh
**Aber Henfelen** eo anv Mor Havren er Mabinogi, e Branwen ferch Llŷr. Adkavout a reer an anv e Llyfr Taliesin hag en ur varzhoneg gant Cynddelw Brydydd Mawr.

## Istor
Gouzout a reer e veze treizhet gant menec'h Kembre (Paol Aorelian, Gweltaz, hag ar re all) da vont da avielañ Kernev-Veur a-raok mont da dreuziñ Mor Breizh. Eus o manati e Llanilltud Fawr e welent aod Kernev-Veur.

## An inizi er Mor Hafren
* Ynys Wair
* Ynys Echni
* Ynys Ronech (*Steep Holm*) 
* Denny Island
* Seal's Rock
* Sully Island
* The Wolves 

## Levrlennadur
* Ifor Williams, *Pedeir Keinc y Mabinogi* (Caerdydd, eil embannadur 1951). Er bajenn 215 e lenner un notenn gant Ifor Williams diwar-benn an anv **Aber Henfelen**.
Prout

Ar **Prout** (en ukraineg *Прут*, e roumaneg *Prut*, pe *Prutul* gant ar ger-mell) zo ur stêr e reter Europa, he mammenn en Ukraina. Redek a ra a-hed 953 km dre Ukraina, Roumania ha Moldova a-raok kas he dour en Danav. Un harz naturel eo etre an div vro diwezhañ a-hed 711 km.