open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abdallah

**Abdallah**, **Abdoullah** pe c'hoazh **Abdellah** ( عبد الله  en arabeg) zo un anv divoutin arabek savet gant ar gerioù *ʿAbd* (servijer) hag *[[Allah]]* ("An doue", an taol-mouezh war an eil silabenn). Un anv-bihan eo, deuet da vezañ un anv-tiegezh ivez. 

Koshoc'h eo an anv eget an islam avat. Kar d'an anvioù biblek Abdiel hag Ovadia eo, ha heñvelster ganto. Daou rabin Abdoullah o anv a oa e Medina a-raok an islam : Abdoullah ibn Salam hag Abdoullah ibn Chouria. Bez' emañ ivez ar yuzev eus Yemen Abdoullah ibn Saba e-pad emled an islam.

Stank e vez kavet an anv-bihan Abdallah e-touez ar vuzulmaned hag ivez ar yuzevien Mizrac'h, dreist-holl e Siria hag en Irak. 

## Stummoù all
* Stumm berr : Abdel, Abdoul, Abdul
* Stummoù all : Abd Allah, Abdala, Abdullah, Abdulah (Bosnia), Abdelilah, Abdollah (Iran), Abdulai
* Abdoulaye en Afrika du

## Er yezhoù all
* *Servus Dei* e latin
* *Serdieu* e galleg
* Абдулла́ (*Abdoulla*) e rusianeg
* Габдулла́ (*Gabdoulla*) en adigeg (Kaokaz an Norzh)
* *Gwazdoue / Goasdoue* e brezhoneg

## Tud vrudet
### Anvioù-bihan
;Abdallah
* Abd Allah ibn az-Zubayr (623-692), niz Aicha
* Abdallah Ibn Yasin (war-dro 1050 - war-dro 1059), doueoniour
* Abdallah Iañ (1882-1951), roue Jordania
* Abdallah II (ganet e 1962), e vab-kuñv, roue Jordania
* Abdallah ben Abdelaziz Al Saoud (1924-2005), roue Arabia Saoudat
;Abdullah
* 'Abdullah ibn 'Abdil-Mouttalib, tad ar profed Mahomed
* Abdullah ibn Masud hag Abdullah ibn Omar, keneiled ar profed Mahomed 
* Abdullah Ahmad Badawi (ganet e 1939), kentañ minitr Malaysia
* Abdullah Öcalan (ganet e 1949), bet e penn Strollad Labourerion Kurdistan
* Ali Abdullah Salih (1942-2017), prezidant Yemen
* Abdullah Shah, (ganet e 1959), roue Malaysia
* Abdullah Abdullah (ganet e 1960), den a Stad afghan
### Anvioù-tiegezh
;Abdallah
* Ahmed Abdallah (1919-1989), prezidant Komorez
* George Ibrahim Abdallah (ganet e 1951), stourmer komunour libanat

## Tudennoù
* Abdallah, mab an emir Mohammed Ben Kalish Ezab er bannoù-treset *[[Troioù-kaer Tintin]]* gant Hergé.

## Pennadoù kar
* Abdelaziz
Faworki

Ar **faworki** zo gwastilli bihan kras fritet, hañval ouzh bignez, a vez graet e Polonia. Anavezet int en Alamagn ha Lituania ivez. E Kraków ha tro-war-dro e vez graet *chrust* anezho. E Polonia e vezont debret da Veurlarjez, pe d'ar Yaou goude.
Knut Eriksson

**Knut Eriksson**, pe **Knut Iañ**, a oa roue Sveden adal 1167, pe war-dro, betek dibenn 1195 pe Ebrel 1196 .

Mab e oa da Erik IX hag e bried Kristina Björnsdotter.
Dimeziñ a reas da Cecilia Johansdotter.
Ur mab o doe : Erik Knutsson, a voe roue Sveden evel Erik X.
Knut Iañ

**Knut Iañ** zo anv daou roue:
*Knut Iañ Danmark, pe Hardeknud, ganet e 880, roue Danmark, 
*Knut Iañ Sveden, pe Knut Eriksson, roue Sveden.

## Pennad kar
* Knut II
Knut II

**Knut II** zo anv daou roue:
*Knut II Danmark,  pe **Knut Veur**, roue Danmark, roue Norge, ha roue Bro-Saoz war-dro 994-1035,
*Knut II Sveden,
*Knut II Bro-Saoz, a oa Knut III Danmark.

## Pennadoù kar
* Knut Iañ
* Knut III
Monomotapa

**Monomotapa** pe **Mutapa** (shona : *Wene we Mutapa* ; portugaleg : *Monomotapa*) a oa ur rouantelezh eus Afrika, etre ar stêrioù Zambeze ha Limpopo, el lec'h m'emañ bremañ broioù Zimbabwe ha Mozambik. Tudet e oa gant ar bobl Shona. 

Savet e voe ar rouantelezh-se gant ar roue (Mwene) Nyatsimba Mutota eus Rouantelezh Zimbabwe. Gant e vab Nyanhewe Matope (1450-1480) e voe aloubet douaroù nevez ha kresket ar rouantelezh a c'holoe neuze Zimbabwe a-bezh hag ul lodenn eus Mozambik. Lesanvet e voent o-daou *Mwene Mutapa*, da lavaret eo "roue ar vro" e choneg, ar pezh a yeas da v-Monomotapa e portugaleg. E 1629 ez eas ar vro dindan gwarez Portugaliz o doa diazezet kontouerioù war an aod, adalek ar bloavezhioù 1560. Ur vro damemren e chomas "Mutapa", daoust ma oa suj da Bortugal. E dibenn ar <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">XVII</span><small><sup>vet</sup></small> hag en  e voe brezelioù diabarzh da c'houzout piv a yafe e penn ar vro. Ne c'hallas ket ar rouantelezh adsevel he c'hein da vat da c'houde. Ar re a voe trec'h er brezel a chomas e penn ur vro vihanoc'h hag a badas betek 1917, ar bloavezh ma voe lazhet ar roue diwezhañ, Mambo Chioko, en un emgann gant Portugaliz.

## Liamm diavaez
*BlackPast - Monomutapa
Knut II Sveden

**Knut Holmgersson**, pe **Knut II Sveden**, pe **Knut Långe** (*an Hir*), a oa roue Sveden adal 1229 betek 1234.

Krediñ a reer e oa mab-bihan da Filip Eriksson, mab yaouankañ Erik IX *ar Sant*. 
Ezel e oa eus kuzul ar roue Erik XI. Kemer a reas ar gurunenn goude emgann Olustrom d'an 28 a viz Du 1229. 

Mervel a reas en 1234, ha neuze e tistroas Erik XI eus Danmark da adkemer e gurunenn.
Amrita Pritam

**Amrita Pritam**, ganet d’an 31 a viz Eost 1919 e Gujranwala ha marvet d’an 31 a viz Here 2005 e Delhi, zo ur skrivagnerez eus India. Skrivet he deus e pandjabeg hag e hindeg. Brudetañ skrivagnerez pandjabek an  eo, ha priziet e vez he skridoù koulz en India hag e Pakistan. 

Ganet e vo en ur familh sikh eus Gujranwala e Panjab, ur gêr hag a zo e Pakistan bremañ, abaoe ma voe rannet Indez Breizh-Veur. Mervel a reas he mamm pa ne oa nemet unnek vloaz, ha desavet e voe gant he zad, a oa kelenner ha skrivagner. He barzhonegoù kentañ a embannas d’an oad a c’hwezek vloaz. Pa voe dispartiet Pakistan diouzh India e 1947 e kuitaas Lahore da vont da India da vevañ, ha kregiñ neuze da skrivañ e hindeg ivez, met kenderc’hel a reas da vezañ lennet e Pandjab Pakistan a-hed he buhez. 

Ar vaouez kentañ e voe o tapout ur priz, e 1955, digant ar Sahitya Akademi, gant un dastumad barzhonegoù pandjabek. Garedonet e voe meur a wech c’hoazh en India : tapout a reas ar Priz Jnanpith, unan eus prizioù lennegel uhelañ India, e 1982, ar Padma Shri e 1969, hag ar Padma Vibhushan e 2004. E broioù all e tapas prizioù ivez : anvet e voe en Ordre des Arts et des Lettres, e Bro-C’hall, da skouer, e 1987. 

Ouzhpenn 100 levr he deus skrivet : barzhonegoù, romantoù, arnodskridoù... hag a zo bet troet en ouzhpenn tregont yezh, yezhoù eus India pe yezhoù all c’hoazh, saozneg, galleg, daneg, japaneg, sinaeg... E-touez he romantoù e c’haller menegiñ *Pinjar*, *Doktor Dev*, *Rang Ka Patta*... Buhezskridoù he deus embannet ivez, evel *Kala Gulab* (Rozenn zu) (1968) pe *Rasidi Tikkat* (Timbr kemedel) (1976). Meur a hini eus he levrioù zo bet graet filmoù diwarno, evel *Daaku* (1976) pe *Pinjar* (1970). 

Labourat a reas Amrita Pritam, betek 1961, evit an *All India Radio*. Torret e voe he dimeziñ e 1960. E meur a hini eus he skridoù, goude, e laka ar gaoz war he dimeziñ, hag an tu displijus anezhañ. Embann a reas goude ar gelaouenn "Nagmani", ur gelaouenn lennegel e pandjabeg, renet ganti ha gant an arzour Imroz a vevas ganti e-pad 40 vloaz diwezhañ he buhez. 

Ezel e voe eus ar Rajya Sabha (kambr uhelañ parlamant India) e 1986-1992. 

## Liammoù diavaez
* Kushwant Singh, "Amrita Pritam: Queen of Punjabi Literature", ''The Sikh Times'' (The Tribune, Nov. 12, 2005 )
* Amrita Pritam – Obituary, ''The Guardian'', 4 November 2005
Ulysses (romant)

***Ulysses*** zo ur romant saoznek gant ar skrivagner iwerzhonat James Joyce, embannet da gentañ a-dammoù (etre mizioù Meurzh 1918 ha Kerzu 1920) er gelaouenn stadunanat *[[The Little Review]]* hag e stumm ul levr da c'houde (e miz C'hwevrer 1922) gant al levrdi *Shakespeare and Company* e Pariz.

An tudennoù pennañ eo Leopold Bloom, Molly Bloom ha Stephen Dedalus. Er romant e konter o zrepetoù e Dulenn (kêr-benn Republik Iwerzhon a-vremañ) e-pad un deiz, d'ar 16 a viz Mezheven 1904.
Pa voe embannet al levr e voe kalz a vreud diwar e benn er Stadoù Unanet, gant tud hag a gave anezhañ hudur. Berzet e voe e SUA zoken, betek 1934.
1940 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1939 e Breizh - **1940 e Breizh** - 1941 e Breizh

## Darvoudoù
*7 Mae : ar vroadelourien Frañsez Debauvais hag Olier Mordrel, repuet en Alamagn, zo kondaonet d'ar marv gant lez-varn an arme e Roazhon.
*24 Mezheven : mont a ra holl baotred enez Sun kuit trema Bro-Saoz d'en em gannañ gant Charles de Gaulle a-enep an Alamagn nazi.
*3 Gouere : disklêriadur Kuzul Broadel Breizh, e Pondi, en ur vodadeg renet gant Frañsez Debauvais, Olier Mordrel, Célestin Lainé ha Marsel Guieysse.

## Levrioù

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1940|Ganedigezhioù 1940]]
*Yann Bijer, skrivagner brezhonek
*Mikael Koig, eus embannadurioù Preder
*Erwan Evenou, kelenner ha stourmer evit ar brezhoneg
*Jean Failler, skrivagner gallek
*Jean-Yves Guiomar, istorour
*Michael Jones, istorour kembreat
*Mari Kermareg, animatourez radio ha sevenerez filmoù
*Jacques Le Nantec, kizellour
*Mari-Elen Maze, troourez vrezhonek
*Fañch Peru, kelenner ha skrivagner brezhonek
*Eugène Riguidel, moraer
*Yann Talbot, beleg
*Bernard Tanguy, enklasker
*Mikeal Treger, skrivagner ha sevener filmoù

## [[:Rummad:Marvioù 1940|Marvioù 1940]]
*Francis Bayer du Kern, barzh brezhonek ha drouiz
*Pêr Brelivet, barzh brezhonek
*Maurice Duhamel, sonaozour, kelaouenner ha stourmer politikel
*Charlez Rolland, barzh brezhonek
*Pierre-Alexis Ronarc'h, amiral er morlu gall

__NOTOC__
Brian

**Brian** zo un anv-bihan brezhonek kozh tremenet en inizi breizhveuriat gant Bretoned deuet gant aloubadeg Gwilherm II (dug Normandi) er Grennamzer. Anavezet e oa e Bro-Iwerzhon ivez. En em strewet en deus an anv en holl bed saoznek, a-wechoù skrivet Bryan pe Bryant. Pevare anv-bihan ar baotred a oa e Bro-Saoz ha Bro-Gembre e 1934, ha dic'hizet eo bremañ. War ar c'hiz oa er Stadoù-Unanet er bloavezhioù 1970. Deuet mat eo e Suamerika bremañ, dreist-holl Arc'hantina hag Uruguay, abaoe ar bloavezhioù 1990.

Lidet e vez d'an 18 a viz Kerzu evel Briag. Rannañ a ra ur wrizienn geltiek voutin gantañ : *bri* hag a dalv « uhelder ».

Kavet e vez ivez evel anv-tiegezh, e Breizh-Veur, e Bro-Iwerzhon (O'Brian, Ó Briain), ha skrivet Briant, Brient ha Briand e Breizh hag e Bro-C'hall.

Kavout a reer ivez an anv-tiegezh Brian en Okitania peogwir eo un anv okitanek kozh hag a dalv kement ha lambrig.

## Tud vrudet
### 
* Brian Molko (g. e 1972), kaner Placebo a orin stadunanat ha skosat

### 
* Brian Joubert (g. e 1984), ruziker arzel

### 
* Brien FitzCount (e-tro 1090 – e-tro 1149), priñs
* Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894), etnologour ha naturour
* Bryan Ferry (g. e 1945), soner ha kaner-sonaozer
* Brian May, gitarour ar strollad Queen

### 
* Brian Boru (941–1014), roue
* Brian Ó Nualláin (1911–1966), skrivagner ha kazetenner 
* Brian Moore (1921-1999), romantour
* Brian Cowen (g. e 1960), politikour
* Brian Kelly (g. e 1978), mestrc'hoarier echedoù

### 
* Brian David Josephson (g. e 1940), fizikour

### 
* Brian Stowell (1936-2019), skrivagner manavek

### 
* Brian De Palma (g. e 1940), filmaozer

## Sevenadur
* Brian zo unan eus mibien Tuireann er mojennoù gouezelek
* *Monty Python's Life of Brian* (1979), ur gomedienn gant ar Monty Python

## Pennadoù kar
* Briant
* Briand
* Bryan
* Brien
* Briag (anv)
Francis

**Francis** zo un anv-bihan saoznek kar da Frañsez. Kavet e vez ivez evel anv-tiegezh er broioù saoznek,  hag e galleg ivez evel anv-bihan.

## Tud vrudet

### 
* Francis Renaud (1887-1973), kizeller
* Francis Gourvil (1889-1984), skrivagner brezhonek 
* Francis Moal (1898-1979), kaner ha sonaozer
* Francis Bayer du Kern (1912-1940), barzh brezhonek ha stourmer 
* Francis Guinard (1913-1996), kizeller 
* Francis Pellerin (1915-1998), kizeller
* Francis Favereau (g. e 1948), geriadurour

### 
* Francis Picabia (1879-1953), livour 
* Francis Blanche (1921-1974), aktour
* Francis Heaulme
* Francis Cabrel (g. e 1953), kaner-sonaozer

### 
* Francis Drake (1540 ? - 1596), kourser hag ergerzher
* Francis Bacon (1561-1626), prederour
* Francis Bacon (1909-1992), arzour

### 
* Francis Ledwidge (1887–1917), barzh

### 

* Francis James Child (1825-1896), dastumer kanaouennoù
* Francis Marion Crawford (1854-1909), skrivagner 
* Francis Scott Fitzgerald (1896–1940), romantour 
* Francis Ford Coppola (g. e 1939), produour ha sevener filmoù

### Anv-tiegezh
* Connie Francis (1937–2025), kanerez stadunanat
* Leigh Francis (g. e 1973), kaner hag aktour saoz

## A bep seurt
* Francis Jackson Project, ul laz-seniñ funky

## Gwelet ivez
* Frances
* Frank
* Franck
* Frañsez
Nozelenn

Un **nozelenn** zo ur pezhig askorn pe koad, pe plastik, hag a servij da brennañ ur vantell pe dilhad all.
Robert de Clermont

**Robert de Clermont** zo anv meur a zen, konted Clermont anezho. Met meur a Glermont zo.  

## Aovergn
* Robert Ier de Clermont, beskont Aovergn
* Robert II de Clermont, beskont Aovergn
* Robert III de Clermont, beskont Aovergn

* Robert Iañ Dauphin (1200-1262), kont Clermont
* Robert II Dauphin, (1273-1282), kont Clermont

## Bro-C'hall
* Robert de Clermont (1256-1317), mab d'ar roue gall Loeiz IX
Britannia (skeudenn)

***Britannia*** eo an anv latin implijet da envel ar vaouez a faltazi a zo lakaet da skeudenniñ Breizh-Veur, da gentañ, ar Rouantelezh-Unanet goude, hag Impalaeriezh Breizh-Veur goude, evel ma lakaer Marianne da skeudenniñ ar Republik c'hall ha Columbia evit SUA.

## Orin
Dont a ra an anv-se eus *[[Britannia]]*, anv latin an enez a weler e skridoù an Henamzer, re Julius Caesar da skouer, diwar anv ar bobl *Pretanī*,   *Prettanike* pe *Brettaniai* e henc'hresianeg. E kembraeg eo *Prydain* anv an enez.

## Istor
Er Iañ kantved kent JK e oa *Britannia* an anv stag ouzh Breizh-Veur. Goude an aloubadeg roman er bloaz 43 e talveze  *Britannia* kement ha Breizh roman, ur broviñs adal kreisteiz Kaledonia (dre vras Bro-Skos hiriv)). E 197 e voe rannet ar broviñs roman e peder froviñs, ha div anezho e oa *[[Britannia Superior]]* ha *[[Britannia Inferior]]*.

E  e teuas *Britannia* roman da vezañ un doueez, armet gant un tridant hag ur skoed, un tokarn war he fenn. Chom a reas an anv *Britannia* goude diskar an impalaeriezh roman en Enez Vreizh er .

Advuhezet e voe an anv latin *Britannia*  e-pad an *[[English Renaissance]]* evel ur merk a identelezh vroadel vreizhveuriat, ha dreist-holl goude an *Acts of Union* e 1707, pa voe unanet rouantelezhioù Bro-Skos ha Bro-Saoz. 
Talvoudus e voe er c'helaouennoù da skeudenniñ politikerezh Breizh-Veur er skeudennoù flemmus.

Hiziv e reer an anv *Britannia* eus an enez hag eus ar skeudenn.


Bodleian Libraries, Britannia correcting an unruly boy.jpg|1803 : Britannia o skourjezañ ar mic'hieg Napoleon
Triple_Entente.jpg|An *[[Emglev tridoubl]]* : *Britannia* en tu dehoù d'ar skeudenn, Marianne c'hall en tu kleiz
Britannia.jpg|E 1918
A_homely_Britannia_using_a_Navy_Brush_to_clear_the_Pacific_Wellcome_V0049561.jpg|*Britannia* evel ur vaouez o skubañ al listri alaman kuit eus ar Meurvor Habask e-kerzh ar Brezel-bed kentañ


## Pezhioù
Kentañ ma voe implijet he skeudenn war gein ur pezh a voe war un as a ziskoueze dremm Antoninus. 
Ar pezh kentañ ma voe gwelet Britannia goude an amzervezh roman avat a voe e 1672.
He skeudenn a weler war ar pezhioù : ar pezh 50 pence betek  2008;  ar pezh 2 lur abaoe 2015.


Antoninus_Pius_Æ_As_RIC_0934.jpg|As, gant dremm Antoninus, ha skeudenn Britannia
Farthing, England, 1736 - Skoklosters slott - 109789.tiff|Pezh e 1736
England half penny 1936 (B).jpg|Pezh e 1936
Medaille_B.E.M._met_Brittania.jpg|Medalenn BEM


## Timbroù

British 1913 £1 Seahorse stamp 1913 £1.JPG|Timbr eus 1913, gant penn George V
Stamp_irl_1922_2N6se.jpg|Timbr e 1922, gant siell Stad Iwerzhon.


## Liammoù diabarzh
* Britannia
* *[[Rule Britannia]]*

## Liammoù diavaez
Vannina d'Ornano

**Vannina d'Ornano** (1527-1563) zo ur Gorsikadez hag a voe krouget gant he fried Sampiero Corso.

Merc'h pennhêrez e oa. He zad François d’Ornano, he mamm ar gontez Franceschetta. Merc'h-vihan e oa da Vincentello d’Istria.

En 1545, d'he 18 vloaz, e timezas da Sampiero Corso, 47 vloaz, e servij Herri II, roue Bro-C'hall.
En 1563 e oa bet karget Sampiero gant ar roue da vont da-gaout dey Aljer ha Soliman III, ma rankas leuskel e bried Vanina en o zi e Marseille. Neuze e roas galloud dezhi da verañ e vadoù.

Enebourez da Sampiero e oa Republik Genova, ha klask a reas tennañ ur vad bennak eus beaj Sampiero : bountañ a reas war an abad Michelangelo Ombrone, kelenner bugale Sampiero, da lakaat Vanina da vont da Genova da gemer madoù Ornano, a oa bet skrapet gant ar Republik, gant ma touje plegañ d'ar Sened.

Disklaer eo an abegoù a reas da Vanina mont da Genova : marteze he devoa c'hoant da varc'hata gras Sampiero, a oa klask warnañ gant Genova ; marteze he devoa c'hoant da dec'hel rak he fried, a oa tregont vloaz warni.

## C'hoarigan
Diwar an istor-se eo bet savet ar c'hoarigan *Sampiero Corso*, gant Henri Tomasi en 1956.
Melanie

**Melanie** zo un anv-bihan saoznek, alamanek ha nederlandek. **Mélanie** eo an doare-skrivañ e galleg, **Melania** un doare all. Roet e vez d'ar merc'hed dreist-holl, d'ar baotred ivez a-wezhioùigoù.

## Orin
Dont a ra eus an anv-gwan gresianek *μελανία* (melania), "du", diwar μέλας (melas) hag a dalv "teñval".

Arabat meskañ gant Melani, un anv-bihan brezhonek roet d'ar baotred. Dont a ra eus Sant Melani, kentañ eskob Roazhon. Dont a rafe eus ar memes ger gresianek "melas", pe eus ur ger brezhonek, "mael" pe c'hoazh "melen".

## Istor
Un anv-bihan kristen e teuas da vezañ abalamour da ziv santez : Melania an Henañ, hag he merc'h-vihan Melania ar Yaouankañ. Dont a reas an anv e Bro-Saoz gant aloubadeg ar vro gant Normaned Gwilherm II (dug Normandi), met chom a reas ral e saozneg.

Dont a reas da vezañ diouzh ar c'hiz abalamour da romant Aet gant an avel gant Margaret Mitchell e 1936, hag ar film tennet dioutañ e 1939, dre oa anvet *Melanie Hamilton* unan eus ar penndudennoù.

## Yezhoù all
* Mélanie e galleg
* Melania e saozneg, kastilhaneg hag italianeg
* Melânia e portugaleg.
* *Melaniya, Melaniya* er yezhoù slavek

## Tud vrudet
### 
* Mélanie Jouitteau, yezhouniourez
* Mélanie Rouat (1877-), keginerez
* Mélanie Guyomard, Miss Breizh

### 
* Mélanie Laurent (g. e 1983), aktourez

### 
* Melanie Brown, anv-leurenn Mel B, ha Melanie Jayne Chisholm, anv-leurenn Mel C, div eus kanerezed strollad ar Spice Girls

### 
* Melanie Safka (1947–2024), anv leurenn Melanie, kanerez
* Melanie Griffith (g. e 1957), aktourez
* Melania Trump (g. e 1970), Itron Kentañ ar Stadoù-Unanet

## Gwelet ivez
* Mélusine
* Melinda
124re Rejimant Troadegiezh (lu gall)

Ar **124** **Rejimant Troadegiezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* E 1795 e voe krouet ar **124** **Hanter-Vrigadenn Droadegiezh-linenn** diwar Eil Batailhon an 62vet Rejimant Troadegiezh.
### 
* Kazarniet e oa e Laval (Bro-C’hall).
#### [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]]
#### 1914
##### Eost
* D'ar Merc'her 5, ar rejimant a guitaas Laval gant trenioù war-zu Reims (gar reoliñ) ha Verdun (gar dilestrañ) e-lec’h ma arruas d’ar 6 da 7 eur 01, 8 eur 28 ha 10 eur 48 deus noz.
* Emgann e Mangiennes (Bro-C’hall), d’an 11. 
* Emgann e Virton, Billancourt hag Ethe, d’an 22.
##### Gwengolo
* Emgann e Quennevières (Bro-C’hall), d’ar 14.
* Emgann e Crécy, d’an 22.

## Daveennoù
Annie

**Annie** zo ur stumm saoznek eus an anv-bihan Anne, Ann, Anna ha re all, tremenet e galleg ivez. 

## Tud vrudet
### 
* Annie Ebrel (g. e 1969), kanerez vrezhonek
* Anni Kozh (g. e 1945), skrivagnerez vrezhonek
* Annie Le Houérou, politikourez

### 
* Annie France (1915-2012), aktourez
* Annie Girardot (1931-2011), aktourez

### 
* Annie Lennox (g. e 1954), kanerez 

### 
* Annie Proulx (g. e 1935), skrivagnerez

## Sonerezh
Kregiñ a ra ar ganaouenn *Les sucettes* savet gant Serge Gainsbourg evel-henn : « *Annie aime les sucettes, les sucettes à l'anis* ».
Bel Air

**Bel Air** pe **Bel-Air** zo un anv-lec'h a gaver stank e korrlec'hanvadurezh Breizh, Bro-C'hall, Bro-Saoz, pe c'hoazh Aostria. Keltiek eo rak atav e vez, en Europa bepred, anv un uhelenn dediet d'an doue galian Belenos. Strewet eo bet er-maez eus Europa dre ar yezhoù saoznek ha gallek.

## 
* menez Bel-Air, pennlein broig ar Menez (339 m)
* Kastel Bel-Air, er Perzh (e-kichen Argantred-ar-Genkiz), e Redon, hag e Kerc'hfaou e norzh Naoned...
* Kastel an Noë Bel-Air e Gwaled e Gwinieg Naoned
* Maner Bel-Air, e Brelez (Bro-Leon)

## 
* Bel Air, ur c'harter e Pariz
* Bouc-Bel-Air, kumun e Bouches-du-Rhône
* Péret-Bel-Air, kumun e Corrèze
* Saint-Germain-du-Bel-Air, kumun e Lot
* Kastel Bélair e Saint-Émilion

## 
* Bel Air, lochennaoueg ar gêr-benn Pòtoprens

## 
* Bel-Air, karter e Diddenuewen

## 
* Belair, ur c'harter eus kêr Luksembourg

## 
* Tour-tan Bel-Air

## 
* Chateaubelair, pennlec'h parrez Saint-David

## 
* Bel Air, un distrig en enez Mahé

## 
* Hann Bel-Air, kumun e-kichen Dakar

## 
* Bel Air, ur c'harter eus Los Angeles e Kalifornia
* Bel Air, ur gêr e Maryland
* 

## 
* Bel-Air, ur c'harter eus kêr Marly
* Tour Bel-Air, e Lausanne

## 
* Bel-Air, ur c'harter eus kêr Le Bardo

## A bep seurt
* The Fresh Prince of Bel-Air, ur stirad skinwel stadunanat gant Will Smith
* *[[Chevrolet]] Bel Air*, ur c'harr stadunanat
Emglev tridoubl

An **Emglev tridoubl** (anvet *Triple Entente* e galleg) eo an emglev savet etre ar Rouantelezh-Unanet, an Trede Republik c'hall, hag Impalaeriezh Rusia e 1914, da dalañ ouzh broioù an Aliañs tridoupl.

Savet e oa diwar kevredad gall-ha-russian 1894, *[[Entente Cordiale]]* 1904 etre Bro-C'hall hag ar Rouantelezh-Unanet, ha feur-emglev saoz-ha-Russian 1907. Ur c'hempouez e oa da c'halloudegezh an Aliañs tridoubl a vode an Impalaeriezh alaman, Impalaeriezh Aostria-Hungaria, ha Rouantelezh Italia. Er c'hontrol d'an Aliañs tridoubl pe d'ar c'hevredad savet etre Bro-C'hall ha Rusia, an Emglev tridoubl ne oa ket ur c'hevredad kendifenn. 

Ar feur-emglev sinet etre Bro-C'hall ha Bro-Japan e 1907 a c'hoarias ur roll a-bouez e savidigezh ur c'hengevredad. Bro-C'hall a gemeras an intrudu da sevel kevredadoù gant Impalaeriezh Japan, Rusia, hag ar Rouantelezh-Unanet. Fellout a rae da Vro-Japan sevel un amprest e Pariz, ha Bro-C'hall a asantas gant ma vefe skoulmet un emglev etre Rusia ha Japan ha gant ma vefe prest Bro-Japan da reiñ an dorn da wareziñ trevadennoù bresk Bro-C'hall en Indez-Sina. Breizh-Veur a vroudas Rusia ha Bro-Japan da stardañ o darempredoù ivez. 

E deroù ar Brezel-bed kentañ e 1914, holl izili an Emglev tridoubl a gemeras perzh ennañ, a-enep an Impalaeriezhioù kreiz (Aostria-Hungaria, an Impalaeriezh alaman hag un tamm diwezhatoc'h, an Impalaeriezh otoman).

## Notennoù
1938 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1937 e Breizh - **1938 e Breizh** - 1939 e Breizh

## Darvoudoù
*14 Kerzu : kondaonet eo ar broadelour breizhat Frañsez Debauvais d'an toull-bac'h gant lez-varn Roazhon. 

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1938|Ganedigezhioù 1938]]
*Jean-Loup Chrétien, astaer
*Renée Conan, politikerez
*Jean Guiffan, kelenner istor
*Jean-Jacques Hénaff, penn embregerezh
*Fañch Kerrain, kelenner prederouriezh
*Jean Le Dû, kelenner skol-veur
*Gwennole ar Menn, enklasker
*Charles Miossec, politiker
*Josselin de Rohan, politiker

## [[:Rummad:Marvioù 1938|Marvioù 1938]]
*Émile Dezaunay, livour
*Emil Ernod, yezhoniour
*Erwan-Vari Gwazdoue, beleg ha barzh brezhonek
*Efflam Koed Skaù, barzh ha saver kanaouennoù
*Yves Le Trocquer, politiker
*Malo-Renault, treser hag engraver
*Yann-Vari Ugen, beleg ha saver levrioù

__NOTOC__
Yoko

**Yoko** pe **Yōko** zo un anv-bihan japanek roet d'ar merc'hed.

## Tud vrudet
### 
* Yōko Kanno (1964-), sonaozerez
* Yoko Maki (1982-), aktourez
* Yoko Matsugane (1982-), diskouezerez-c'hiz
* Yōko Nagayama (1968-), aktourez ha kanerez
* Yōko Ogawa (1962-), skrivagnerez
* Yōko Ono (1933-), arzourez, pried John Lennon
* Yōko Sano (1938-2010), skeudennaouerez
* Yōko Tawada (1960-), romantourez

### Tudennoù faltazi
* Tya Note Yoko, tudenn ar manga Bastard!!
* Yoko Asaoka, tudenn ar manga Family Compo
* Yoko Tsuno, bandenn-dreset belgiat

## Anv-lec'h
* Yoko , kumun e Kameroun, e rannvro ar C'hreiz.

## A bep seurt
* (5236) Yoko, asteroidenn
* *Yôko*, roman eus 1971 gant Yoshikichi Furui
Sport Club Corinthians Paulista

Ar **Sport Club Corinthians Paulista** (distaget [isˈpɔʁtʃi ˈklubi kʊˈɾĩtʃɐ̃s pawˈɫistɐ] e portugaleg braziliat), anavezet ivez evel **Corinthians** hepmuiken, a zo ur c'hleub mell-droad eus kêr-benn São Paulo, krouet d'ar  gant ur strollad micherourien eus karter Bom Retiro.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
1939 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1938 e Breizh - **1939 e Breizh** - 1940 e Breizh

## Darvoudoù
*Mezheven : kannaded eus Breizh a sav o mouezh a-enep ar film ''Bécassine'' gant Pierre Caron.
*25 Gouere : didoullbac'het eo ar broadelour Frañsez Debauvais e Roazhon. Kondaonet e oa bet d'an toull-bac'h e miz Kerzu 1938. 
*Eost : mont a ra Frañsez Debauvais hag Olier Mordrel, pennoù Strollad Broadel Breizh, da Verlin.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1939|Ganedigezhioù 1939]]
*Corentin Canevet, douaroniour
*Jean Cochard, atletour
*Jean-Yves Cozan, politiker
*Mai Ewen, skrivagnerez vrezhonek
*Yann Goasdoue, soner
*Serge Kerval, kaner
*Ronan Leprohon, politiker
*Patrick Mareschal, politiker
*Jean-Yves Veillard, istorour ha penn Mirdi Breizh

## [[:Rummad:Marvioù 1939|Marvioù 1939]]
*Jean Boucher, kizeller
*Bernard Buffet, livour
*Hollsent ar Garreg, skrivagner brezhonek
*Émile Guépratte, ofiser a vor
*Zacharie Le Rouzic, ragistorour

__NOTOC__
Gabriel

**Gabriel** (hebraeg גַבְרִיאֵל ; aramaeg ܓܒܪܐܝܠ) zo un anv-bihan kristen a gaver e meur a yezh. Dont a ra eus anv an arc'hael Gabriel meneget er relijionoù a-ziwar Abraham. Talvezout a ra en hebraeg « Doue zo un den kreñv » pe « nerzh Doue ».

## Stummoù all
* Gabriele en italianeg
* Jibril en arabeg
* Gábor en hungareg
* Гавриил (Gavril) e rusianeg
* Gab, Biel, Gabby, Gaby... zo berranvioù
* hag ar stummoù gwregel : 
** Gabriela e kastilhaneg, portugaleg, roumaneg, poloneg ha meur a yezh all
** Gabriella en italianeg hag hungareg
** Gabrielle e galleg

## Tud vrudet
### Anv-bihan
#### 
* Gabriel Fahrenheit (1686-1736), fizikour
 
#### 
* Gabriel Sarkisyan (g. e 1983), mestrc'hoarier echedoù

#### 
* Gabriel o Pensador (g. e 1974), kaner ha sonaozer

#### 

* Gabriel Calloet-Kerbrat (etre 1616 ha 1620-goude 1688), gounezoniour ha skrivagner
* Gabriel Deshayes (1767 e Benion - 1841 e e Sant-Laorañs-ar-Sevr), beleg, diazezer Seurezed an Deskadurezh Kristen Gweltaz-Lambrizig e Bro-Naoned
* Gabriel-Marie Caroff (1807-1888), beleg ha troour brezhonek
* Gab Milin (1822-1895), skrivagner brezhonek
* Gabriel Morvan (1829-1886), beleg, skrivagner brezhonek
* Gabriel Guist'hau (1863-1931), maer Naoned
* Gabriel Lannuzel (1888- 1916?), soudard
* Biel Elies (1910-1978), beleg, ofiser ha skrivagner brezhonek
* Biel Cabon (1920-2000), beleg ha troour brezhonek

#### 
* Gabriel Iañ Montgomery (1530-1574), brezelour, lazher ar roue Herri II
* Gabriel Fauré (1845-1924), sonaozer
* Gabriel Matzneff (g. e 1936), skrivagner
* Gabriel Yacoub (g. e 1952), kaner ha soner
* Gabriel Attal , politiker.

========
* Gabriel Boric (g. e 1986), prezidant ar vro

#### 

* Gabriel Celaya (1911-1999), skrivagner spagnolek

#### 
* Gabriel Byrne (g. e 1950), aktour

#### 
* Gabriel García Márquez (1927-2014), skrivagner, prix Nobel al lennegezh

#### 
* Gabriel Ramanantsoa (1906-1979), soudard ha prezidant

#### 
* Jean-Gabriel Prêtre (1768-1849), livour loened

### Anv-tiegezh

* Jacques Gabriel (1667-1742), saver gall, graet gantañ an ostel Gabriel en Oriant
* Peter Gabriel (g. e 1950), kaner-sonaozer saoz
* Ana Gabriel (g. e 1955), kanerez ha sonaozourez vec'hikan
* Juan Gabriel (g. e 1950), kaner hag aktour mec'hikan

## Anvioù-lec'h
* lenn Gabriel, e rannvro Nord-du-Québec e Kebek
* enez Gabriel e Nunavut, e Kanada
* menez Gabriel e Kontelezh Korkig, en Iwerzhon

## Gwelet ivez
* Saint-Gabriel
* San Gabriel
7vet Rejimant Kanolierezh (lu gall)

Ar **7<sup>vet</sup> Rejimant Kanolierezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).

## 
:1720 : krouet e voe diwar 7vet Batailhon ar *Régiment Royal-Artillerie*.
:1759 : *7e Bataillon de Royal-Artillerie*, ouzhpennet anv e gomandant. 
:1765 : adanvet e voe **Régiment d’Artillerie de Toul**.
* 1768: Korsika.

## [[Dispac'h Gall]] ha [[Brezelioù Napoleon]]
* 1791 : adanvet ***7e Régiment d’Artillerie***.
* 1792 :
** Emelladenn Jamaika,
** Emgann Valmy,
** Emgann Jemappes.
* 1793 :
** Emgann Neerwinden,
** Emgann Hondschote,
** Emgann Wattignies.
* 1794 :
** adanvet ***7e Régiment d’Artillerie à pied***.
** Emgann Fleurus.
** Maastricht,
** Bois-le-Duc.
* 1796 :
** Emgann Neresheim,
** Kehl.
* 1799 :
** Emgann Stockach
** Emgann Bergen,
** Emgann Alkmaar,
** Emgann Castricum.
* 1800 :
** Emgann Engen.
** Moeskirch,
** Kirchberg,
** Emgann Höchstädt,
** Emgann Hohenlinden.
* 1803-1804 :
** Kamp Montreuil.
* 1805 :
** Emgann Ulm,
** Emgann Austerlitz.
* 1806 :
** Emgann Jena,
** Emgann Auerstaedt.
* 1807 :
** Emgann Eylau,
** Neisse.
* 1809 :
** Emgann Girone.
* 1809 :
** Emgann Eckmühl,
** Emgann Wagram.
* 1810 :
** Emgann Astorga
* 1811 :
** Tarragona,
** Emgann Sagonte
* 1812 :
** València,
** Emgann Arapiles,
* 1812 : Kampagn Rusia
** Emgann ar Moskva,
** Emgann ar Berezina,
** Vilnius.
* 1813 :
** Donostia.
* 1813 : Kampagn Alamagn,
** Emgann Kulm,
** Emgann Dresden,
** Modin,
** Emgann Torgau,
** Dantzig,
** Emgann Leipzig
** Wittenberg,
** Kostrzyn nad Odrą.
* 1814 : Brezel Dizalc'hiezh Spagn, Kampagn Bro-C'hall (1814),
** Emgann Orthez,
** Emgann Toloza,
* 1815 : Kampagn Belgia (1815)
** Emgann Waterloo.
### 1830
*Aloubadenn Aljeria. 
### [[Eil Republik c'hall|Eil republik]]
* E 1849 e kemeras perzh en dagadenn a-enep d’ar Republik Roman hag e Seziz Roma.

## 
* Kazarniet e oa e Roazhon.
### [[Brezel-bed kentañ]]
#### 1914
* Eost : e Belgia, en Arsimont, d’ar 21.
* Gwengolo : e Bro-C’hall, Kentañ emgann ar Marn.
## Daveennoù
1936 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1935 e Breizh - **1936 e Breizh** - 1937 e Breizh

## Darvoudoù
*Kinnig-lezenn gant ar c'hannad Pierre Trémintin, evit kelenn brezhoneg er skolioù.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1936|Ganedigezhioù 1936]]
*Alexis Gourvenneg, labourer-douar ha penn embregerezh
*Guy Ignolin, marc'hhouarner
*Pierre-Yves Le Rhun, douaroniour
*Jean-Claude Miossec, skrivagner brezhonek
*Lucien Rault, atletour
*Jean-Pierre Vincent, ezel eus Kendalc'h

## [[:Rummad:Marvioù 1936|Marvioù 1936]]
*Fulgence Bienvenüe, ijinour
*Loeiz ar Floc'h, skrivagner brezhonek
*Yann ar Floc'h, skrivagner brezhonek
*Jean Jadé, kannad eus Penn-ar-Bed
*Jacques de Thézac, saver Goudorioù ar Vartoloded

__NOTOC__
Trois-Rivières

Kêr vrasañ ha kêr-benn rannvro gebekat Mauricie eo **Trois-Rivières**.  134 413 den zo o chom enni hervez niveradeg 2016. War genoù stêr Sant-Maoris emañ, war ribl norzh ar stêr Sant-Laorañs, hanter-hent etre kêr Gebek ha Montreal. Diazezet e voe e 1634, ar pezh a ra anezhi an eil kêr goshañ e Kebek. E 2009 e voe anvet da gêr-benn sevenadurel Kanada.

## Douaroniezh
E kember ar stêrioù Sant-Maoris ha Sant-Laorañs emañ ar gêr. Pemp enez zo, inizi an Trois-Rivières (*« Îles des Trois-Rivières »*), pep hini he c'hefridi : al morlu, al labourerezh greantel pe an dudi : golf, kanoe-kaiak, gwenodennoù-bale, traezhennoù, poulloù-ruzikat d'ar goañv, etc.

Kevandirel eo an hin, ha 32°C a ampled zo etre an hañv hag ar goañv.

## Lec'hanvadurezh
N'eus ket teir stêr e Trois-Rivières. Dont a ra an anv-se eus an doare touellet ma oa bet gwelet al lec'h gant François Gravé e 1599, ul lec'h anavezet abaoe 1535 peogwir e oa bet plantet ur groaz war enez Saint-Quentin, e kember an div stêr, gant Jakez Karter. François Gravé, ergerzher malouat eveltañ, ha marc'hadour feurioù, en doa kredet gwelout teir stêr eno, pa oa teir c'hanol genoù ar Sant-Maoris. Kadarnaet e voe an anv gant an trevadenner gall Samuel de Champlain e 1603 avat.

## Istor
Ul lec'h trokañ oa evit an Algonkined hag an Irokezed araok ma teufe an Europeiz. Deskrivet voe al lec'h gant Jakez Karter d'an 12 a viz Here 1535, plantet ur groaz gantañ war enez Saint-Quentin ha badezet ar stêr Sant-Maoris *« Rivière de Fouez »* en enor d'an tiegezh Fois. Gant un den anvet Laviolette voe diazezet ar gêr e 1634, met n'anavezer ket kalz a dra diwar e benn.

Diorroet e voe greanterezh ar paper adalek ar , hag er  ha  kantvedoù dreist-holl. E 1926 e oa Kanada ar brasañ produer paper er bed.

## Sevenadur ha deskadurezh
Anvet eo bet ar gêr « kêr-benn Kanada ar varzhoniezh ». Bep bloaz e vez aozet Festival Etrebroadel an arz-se. Ur c'helc'hva, ul laz-seniñ sinfonek, ur c'horiva, ur skol-veur ha mirdioù zo ivez.

Trois-Rivières Port.JPG|Rannad reter porzh ar gêr.
Place Pierre-Boucher, Trois-Rivières - Sept 2014.jpg|Plasenn Pierre-Boucher (anavezet dindan anv *« place du Flambeau »*).
Trois-Rivières Des Forges.JPG|Korn ar straedoù Aaron Hart ha Govelioù ar Sant-Maoris.


## Tud vrudet
Tud liammet ouzh ar gêr :
* Jean Chrétien, politikour, bet kentañ ministr Kanada
* Marc Langis, soner gitar-boud Céline Dion
* Denis Villeneuve, sevener filmoù

## Gevelliñ
* Châteaudun (rannvro Kreiz-Traoñ al Liger, ) abaoe 1971
* Teurgn (rannvro Kreiz-Traoñ al Liger, ) abaoe 1973
Gaovan (anv-tud)

**Gaovan** zo un anv brezhon a zeu eus mojenn Arzhur ; unan eus marc'heien ar roue eo (gwelet Gaovan). Abalamour d'ar vojenn hollvrudet eo deuet da devzañ un anv-bihan hag un anv-tiegezh er Grennamzer, er broioù keltiek, e Normandi, e Bro-C'hall, e Bro-Saoz hag en Italia dreist-holl.

## Yezhoù all
* Gwalchmei pe Gwalchmai e kembraeg (*gwalch* a dalv falc'hun)
* Gauvain e galleg
* Gawain ha Gavan e saozneg
* Galvano en italianeg
* Gawan e nederlandeg

## Tud
### Anv-bihan
* Galvano Lancia (araok 1220 - 1268), condottiero italian 
* Gauvain Quiéret (1433-1470), skrivagner pikard
* Gawain pe Gavin Douglas (1474-1522), barzh ha troer skotek
* Gauvain Sers (g. e 1989), kaner gall 
* Gawain Jones, c'hoarier echedoù saoz

### Anv-tiegezh
* Julienne Gauvain (1806 Felger - 1883 Pariz), anv gwir Juliette Drouet, gwreg kleiz Victor Hugo
* Henry Gauvain (1878-1945), surjian norman (ganet en enezenn Aldernez)
* Raphaël Gauvain (g. e 1973), kannad gall
* Shakti Gawain (1948-2018), skrivagnerez stadunanat

### Sevenadur
* Galgano Guidotti, ur marc'heg e skridoù an Trecento italian 
* Gaovan hag an Den Gwer (1949), romant gant Roparz Hemon
* *Gawain* (1991), ur c'hoarigan awenet gant ar romant marc'hegiezh saoz kozh « An Aotroù Gaovan hag ar Marc'heg Gwer »

### A bep seurt
* (2054) Gawain, un asteroidenn

## Gwelet ivez
* kumun Goven
* Gauvin
*Gavin
Sophie Trébuchet

**Sophie Françoise Trébuchet**, ganet d'an 19 a viz Even 1772 e Naoned ha marvet d'ar 27 a viz Even 1821 e Pariz, a oa mamm ar skrivagner gall Victor Hugo. Gant he gwaz ar jeneral Joseph Hugo he doe daou vab all : Abel (an henañ) hag Eugène (an eil henañ).

## He buhez
Mervel a reas he zud, bourc'hizien eus Naoned, pa oa ur bugel. Fiziet e voe ar verc'hig e kerent dezhi ha bevañ a reas etre Naoned ha Kastell-Briant, gant ur voereb. E-keit ma oa an Dispac'h gall oc'h ober e reuz e Naoned e kejas ar plac'h yaouank eno e 1796 gant danvez he gwaz, a oa soudard republikan. Divizout a reas Sophie mont da Bariz gantañ, ha goude da Lunéville, Bastia, Besançon, lec'h m'edo galvet Joseph Hugo. He zri mab he doe d'ar mare-se, etre 1798 ha 1802 : Abel, Eugène ha Victor.

Goude se e tivizas Sophie Trébuchet chom e Pariz, lec'h ma vevas gant ur c'hamalad kozh d'he gwaz, Victor Fanneau. Daremprediñ a reas ivez familh Adèle Foucher, gwreg da zont Victor Hugo. Pa voe harzet Victor Fanneau de Lahorie ha tamallet e gaou da vezañ kemeret perzh en un irienn, e treuzas Sophie Bro-Spagn, e-kreiz ar brezel, betek Madrid lec'h m' edo he gwaz o chom. Kont e oa deuet hemañ da vezañ, ha lakaat a rae e wreg kleiz da dremen evit e bried ; goulenn a reas dibriediñ. Met nac'hañ a reas Sophie evit mirout he leve. Distreiñ a reas da Bariz gant he bugale, lec'h ma voe kaset Victor Fanneau d'ar marv e 1812.

Tremen a reas Sophie Trébuchet bloavezhioù diwezhañ he buhez gant he mibien e Pariz. Broudañ a rae anezho da studiañ ha da garout ar varzhoniezh. Estlammet e veze gant donezon he mab bihanañ, hag un awen e voe da Victor yaouank en un toulladig eus e varzhonegoù kentañ.

## Enorioù
* Plasenn Sophie Trébuchet e Naoned, e-kichen Liorzh ar Plant
* straed Sophie Trébuchet en Arwerneg-Vihan
* straed Sophie Trébuchet e Besançon lec'h ma voe ganet Victor Hugo.

## Daveoù ha notennoù
Legio VI Victrix

**Legio VI Victrix** a oa ul lejion roman bet staliet en Enez-Vreizh eus 120 da 402 goude J.-K.

Un tarv en e gluch e oa arouez al lejion, moarvat.

War a seblant, al lejion-se a oa bet savet e bro Spagn, mes n'ouzer ker resis pe e oa gant Pompeius pe gant Julius Caesar.

E deroù miz Eost -47 e kemeras perzh en emgann Zela e rouantelezh ar Pont gant Julius Caesar. Re gozh al lejion a voe kinniget dezho douaroù e Arelate (Arle). Abalamour da se eo bet diazezet an drevadennad Arle gant Tiberius Claudius Nero e-kerzh an diskar-amzer -46 evit ar *Sextani*, ar re gozh eus Legio VI Victrix.

Kemer a ra al Legio VI perzh e peoc'hadur bro Spagn, eus -29 a -19. Un drevadennad a voe diazezet evit ar soudarded kozh e *Caesar Augusta* (Zaragoza).

Un drevadenn all, *Colonia Iulia (Augusta) Aquae (Sextiae)* (Aix-en-Provence) a voe diazezet gant Octavius (an impalaer Augustus)

Chom e reas al lejion e bro Spagn betek 68, pa'z eas a-du gant Galba, hag a savas ul lejion all evit e harpañ, al Legio VII.

Goude ar brezel diabarzh e oa staliet al lejion e *Novaesium* (Neuss), war ar Roen, eus 70 da 105.

Dilec'hiet e oa bet da *Vetera* (Xanten) eus 105 da 120 ha 127.

Kaset e oa bet gant an impalaer Hadrian er bloaz 120 evit difenn bevennoù hanternoz proviñs Britannia, goude ma oa bet faezhet Legio IX Hispania gant Bretoned an hanternoz. Laket e oa en karg da sevel ar voger etre ar rannvro roman hag ar broioù barbar.

''Eburacum'' (York) e oa ar penngarter. Ar jeneral a veze graet *Dux Britanniarum* anezhañ.

Dilec'hiet eo bet gant Stilichon er bloaz 402 evit difenn Italia diouzh ar Wizigoted.

Ne zeuio ket ken da Vreizh Veur en-dro.

## Notennoù
Bruce

**Bruce** pe **Brus** zo un anv-bihan skosat saoznek. Dont a ra eus un anv-lec'h e Normandi : Brix (*Brutius* tro-dro 825, *Bruoto* e 1026 - 1027, *Bruis* e 1042, 1198, 1280), er Manche, deuet da vezañ *Brus* pe *Bruce* e Breizh-Veur. Degaset e voe eno gant tiegezh ur marc'heg norman eus arme Gwilherm an Alouber. Dianav eo gwrizienn an anv Brix met kar e vefe da vBruz e Bro-Roazhon (*Brud* e 1067, *Bruth* e 1084).

Izili eus an tiegezh-mañ a zeuas da vezañ roueed Bro-Skos er . Robert V Brus (1210-1295) a oa rejant met ne zeuas ket a-benn da vout roue. E vab-bihan Raibeart Brus pe Roperzh  a zeuas a-benn e 1306 ha trec'h e voe war Edouarzh II, roue Bro-Saoz, e Bannockburn e 1314. E vab David Brus a voe roue war e lerc'h e 1329 dindan anv David II.

## Yezhoù all
* Brus e brezhoneg

## Tud
### Anv-tiegezh
* Raibeart Brus, roue Bro-Skos
* Jack Bruce (1943-2014), soner ha kaner skosat eus ar strollad Cream

### Anv-bihan
*Bruce Lee, arzhour emgann, sevener filmoù, aktour, produour sinat-ha-stadunanat
*Bruce Springsteen, kaner-sonaozer ha gitarour stadunanat
*Bruce Willis, aktour ha produour sinema stadunanat
* Bruce Dickinson (g. e 1958), kaner saoz ar strollad Iron Maiden
* Bruce Campbell (g. e 1958), aktour, mouezhier, produer, skrivagner senario ha sevener filmoù stadunanat
* Bruce Lowery (1931-1988), skrivagner stadunanat
* Bruce McLaren (1937-1970), blenier redadegoù kirri eus Zeland-Nevez
* Bruce Nauman (g. e 1941), videour, livour ha kizeller stadunanat

## A bep seurt
* Bruce, krater war al Loar
* *Bruce Banner* alias Hulk, tudenn eus an Avengers eus ti Marvel
* *Bruce Wayne*, anv gwir Batman er c'homics, "animes" ha filmoù
* Bruce Almighty, film stadunanat gant Jim Carrey
* Daman Bruce, ur bronneg eus Afrika hag eus ar Reter Nesañ

## Gwelet ivez
* ar Brizh, anv-tiegezh

## Notennoù ha daveoù
Martín Sarmiento

**Martín Sarmiento**, pe an **Tad Sarmiento** (ganet *Pedro José García Balboa* d'an 9 a viz Meurzh 1695 ; marvet d'ar 7 a viz Kerzu 1772) a oa ur manac'h beneadat galizat.

Unan eus lenneien c'halizek Oadvezh ar Sklêrijenn e voe. Ganet e voe e Villafranca del Bierzo, e korn-bro galizek kornôg León, e Spagn. Tremen a reas e yaouankiz e Pontevedra, a-raok mont da vanac'h en ur manati e Madrid. Studioù a reas e meur a vanati eus e urzh. Studiañ yezhoù a-dost a reas, dreist-holl ar spagnoleg hag ar galizeg. Kavout a rae dezhañ e ranke ar galizeg bezañ desket er skolioù hag e tlee ar veleien gouzout galizeg evit gallout kofessat an dud.

Skrivañ a reas en ul levr anvet "Sobre El Origen de la Lengua Gallega" : *A língua portuguesa pura não é outra do que a extensão da galega* ("ar portugaleg glan n'eo nemet un astenn eus ar galizeg"). E 1745 e reas ur veaj da C'haliza ha sevel, da-heul, ul levr ma notenne anvioù galizek al lec'hioù ma tremene. Sevel a reas ul levr all anvet *Coloquio de veinticatro galegos rústicos*, ma kaver kanaouennoù kanet gant ur strollad Galiziz o vont eus Madrid da C'haliza. 

Estreget gant ar yezhoù e oa troet-kenañ gant ur bern traoù ha dreist-holl gant ar plant. Un den gouiziek e oa war anvioù ar plant hag o vertuzioù. Stourm a reas a-enep an diouiziegezh hag ar brizhkredennoù, ha kinnig digeriñ levraouegoù e pep lec'h dre ar vro. War ar c'helenn en doa soñjoù dibar ivez : lavaret a rae e tlee ar vugale bezañ desket en o yezh dezho, a-raok deskiñ yezh ar stad hag al latin da c'houde. Lavaret a rae ivez e ranke ar gelennerien mont er-maez eus ar skolioù da ziskouez an natur d'o skolidi.

Abalamour d'e labour evit ar galizeg e voe gouestlet Devezh al Lizhiri Galizek dezhañ e 2002.

## Liamm diavaez
* ''Proxecto Sarmiento'' - Consello da Cultura Galega.
Reizhiad berraat an titloù

Ar **reizhiad berraat an titloù** zo un hentennn evit pourveziñ daveennoù berr d'an testennoù brezhonek hag a zo bet ijinet gant Roparz Hemon evit e c'heriadur istorel ar brezhoneg. Ober a reer gant lizherennoù tennet eus an titloù hag aozet hervez ar prantad eus al lennegezh vrezhonek, adalek 1100, ma voe savet pep testenn.

## Deskrivadur
Savet e voe e-ser kempenn ar geriadur istorel a zeuas war wel e 1959. A-bouez e voe evit Roparz Hemon ober gant berradurioù pa ne oa reizhiad daveennoù ebet a vaste d'e ezhommoù. Evel-se e voe aesoc'h d'an embannadurioù Preder paeañ ar frejoù moullañ. Adimplijet e voe ar reizhiad-se gant Reun ar Glev, en e c'heriadur hag en e levrioù yezhadur. Adkemeret hag astennet e voe ivez gant Martial Ménard pell goude marv Roparz Hemon.

Displeget e voe gant Martial Ménard evel-henne e 2016.

Diwar prantadoù ar brezhoneg e saver un daveenn gant un niver lizherennoù dibar.

Skouerioù : 
* Ca Catholicon (Jehan Lagadeuc) (embannadur "a") 1499
* CSbsm Cannen spirituel ar buhe Sant Martin (Eutru Pourchasse) 17vet kantved
* BRND Ur Breizad er C'hanada 1933
* ATST An Ti satanazet (Jakez Riou) 1944

Diwar atiz ar yezhour kentañ a bleustras gant ar reizhiad-se e voe krouet pep daveenn. An daveennoù a vez graet gant pennlizherennoù dreist-holl, met kalz a nemedennoù zo evit al levrioù adembannet, ar c'harnedoù hag all.

N'eus ket daveennoù evit an dornskridoù hag enskrivadurioù savet a-raok 1100 e-barzh ar reizhiad-se. Ober a reer gant Mss., gant resisadennoù pe spisadennoù dibar.

## Implij
War lec'hienn Devri, dindan an ivinell Corpus e kaver rollklok an oberennoù devouedet gant pep a verradur
Estreget an daou c'heriadur meneget e kaver ar reizhiad daveennoù-se e meur a gelaouenn vrezhonek lennegel pe skiantel (Al Liamm, Hor Yezh) hag e renabl ar skriverien vrezhonek savet gant Lukian Raoul, *Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek*.

## Notennoù ha daveennoù
Seziz Mazagran

**Seziz Mazagran** a c'hoarvezas e 1840 en Aljeria, e-pad an aloubadeg c'hall.  

## Istor
Eus an 3 d'ar 6 a viz C'hwevrer 1840 e klaskas un arme aljerian kemer Mazagran, ur gêriadenn e tolead Mostaganem, e-kerzh aloubadeg Aljeria gant ar C'hallaoued.

Kant pemp soudard gall warn-ugent en holl, renet gant ar c'habiten Lelièvre, a zalc'has penn dirak meur a vil brezelour aljerian renet gant ul letanant d'an emir Abd el-Kader, anvet Mustapha ben Tami (a oa ivez kenderv ha breur-kaer d'an emir, pa oa dimezet d'e c'hoar Khedidja gantañ).

Brudet e voe an taol-kaer dreist-ezhomm gant ar c'helaouennoù gall.

## Hêrezh
**Rue de Mazagran*, a zo e meur a gêr e Bro-C'hall (Pariz en o zouez).
**Avenue de Mazagran*, e Pariz ivez.
Le Breton

**Le Breton** ha **Lebreton** zo anvioù-tiegezh gallek. Roet e oa d'un den genidik eus Breizh pe d'un brezhoneger.

## Stummoù all
* Le Brethon
* LeBreton en amerikaneg

## Tud
### 
* Ken Le Breton (1924–1951), blenier speedway (redadeg marc'hoù-tan)

### 
* Geoffroi le Breton (?-1128), arc'heskob
* Guillaume le Breton (~1165 - 1226), beleg ha kroniker
* Joachim Lebreton (1760-1819), kelenner ha lezennataer
* Pierre Le Breton (1805-1886), eskob
* Louis Le Breton (1818–1866), livour
* Éliane Le Breton (1897-1977), mezegez ha renerez enklask
* Auguste Le Breton (1913–1999), anv-pluenn Auguste Montofrt, aozer romantoù-polis
* Jacques Lebreton (1922-2006), skrivagner
* Henri Le Breton (1928-), politikour
* Erwan Le Breton hag Ronan Le Breton (g. e 1972), breudeur ha senarioourien bannoù-treset

### 
* Raoul le Breton (war-dro 1260 - 1309), prederour
* François Le Breton, skrivagner eus an 
* Guillaume Le Breton, dramaour eus an 
* André Le Breton (1708–1779), embanner
* Pierre-Montan Berton, lesanvet *Le Breton*
* Eugène Casimir Lebreton (1791-1876), milour ha politikour
* Théodore-Éloi Lebreton (1803-1883), barzh ha soniawour
* Albert-Édouard Le Brethon de Caligny (1833-1863), ofiser a vor
* Jules Lebreton (1873-1956), jezuist ha doueoniour
* Constant Le Breton (1895 - 1985), livour
* Jean-Pierre Lebreton, skiantour en Ajañs European an Egor
* Jean-Dominique Lebreton (1950-), biomatematikour
* David Le Breton (1953), denoniour ha sokiologour
* Christophe Lebreton (1950-1996), lean trapat eus Tibhirine
* Brigitte Le Brethon (g. e 1951), politikourez 
* Kévin Lebreton (1993-), marc'hhouarner

### 
* Richard le Breton, unan eus ar pevar marc'heg hag a zrouklazhas sant Thomas Becket
* Anna Letitia Le Breton (1808–1886), skrivagnerez
* Flora Le Breton, aktourez filmoù mut

### 
* Simon le Breton (war-dro 1420-1473), sonaozer eus Skol Bourgogn

### 
* Thomas Le Breton (1763-1838), beli Jerzenez eus 1826 betek 1831 ha kadoriad Stadoù Jerzenez
* Thomas Le Breton junior, e vab, beli Jerzenez eus 1848 betek 1857
* Émilie Le Breton (1853-1929), lesanvet Lillie Langtry pe « Jersey Lily », aktourez    

### 
* Hervey le Breton, eskob e Bangor en 

### 
* John Le Breton (1779-1848), ofiser ha barner peoc'h
* Marjory LeBreton (1940-), senedourez
* Julie Le Breton, aktourez

### 
* Patrick Lebreton (1963), politikour

### 
* George LeBreton (1810–1844), politikour en Oregon
* Marietta LeBreton (1936-2009), istorourez ha kelennerez skol-veur

### 
* Alexis le Breton, c'horier kriket

## Anv-bihan
* François Joseph LeBreton Dorgenois (1750-?), maer Orleañs-Nevez

## Steredoniezh
* (18100) Lebreton, asteroidenn eus ar gourizad bras

## Gwelet ivez
* Breton
* Lebret
* Bret
* Berton
Alan E. ar Berr

**Alan E. ar Berr**, ganet d'an 20 Even 1937 e Pouldregad ha marvet d'ar 6 Gouhere 2019 en Issy-les-Moulineaux, a oa c'hoarier-pezhioù, troour ha geriadurour.

## Oberennoù
* 2004 : *[[Geriadur ar Verdeadurezh]]* (a-gevret gant Gab Cherel), Preder.

## Troidigezhioù
;e brezhoneg
* 1971 : Friedrich Hölderlin, *Huperion Thalia - Fragment*, e-barzh *[[Al Liamm]]* niv. 144, pp. 41-61.
* 1978 : Karl Marx ha Friedrich Engels, *Manifesto ar strollad komunour (1847)*, Preder.
;e galleg
* 1981 : Roparz Hemon, *La Marie-Morgane* (diwar *[[Mari Vorgan]]*), Presses d'Aujourd'hui (kendroet gant Goulven Pennaod).
* 1989 : Guy Étienne, *La pierre du oui* (diwar *Maen ar ya*), Éd. de la Différence.
* 1990 : Sheridan Le Fanu, *Le Baron hanté* (diwar *The Haunted Baronet*), Hatier.
* 1994 : Flann O'Brien, *Le pleure-misère ou La triste histoire d'une vie de chien* (diwar *An béal bocht, no an milléanach*), Ombres (kendroet gant André Verrier).
* 2000 : Caroline Norton, *La dame de La Garaye* (diwar *The lady of La Garaye*), Éd. régionales de l'Ouest.

## Liammoù
*  Ur pennad diwar e benn, gant ur poltred anezhañ
Treis-Sants-en-Ouche

**Treis-Sants-en-Ouche** zo ur gumun c'hall nevez e departamant Eure e Normandi.

Savet e oa bet d'ar 1añ a viz Genver 2019, diwar bodañ teir c'humun : Saint-Aubin-le-Vertueux, Saint-Clair-d'Arcey ha Saint-Quentin-des-Isles.

## Anv
D'ar gumun nevez e oa bet roet un anv normanek, savet diwar ar gerioù *treis* ("tri"), *sant* ("sant") hag *Ouche* (ur vroig eus Normandi war harzoù daou zepartamant, orne hag Eure. "An tri sant eus bro Ouche" eo ster an anv eta.

## Notennoù
Seziz Maastricht (1794)

**Seziz Maastricht** e 1794 a voe kaset gant arme an dispac'herien c'hall dindan ar jeneral Jean-Baptiste Kléber a lakae seziz war greñvlec'h Maastricht. C'hoarvezout a reas en eil c'hwec'hmiziad 1794 e-pad Brezel ar C'hentañ Kenunaniezh, enep Bro-C'hall, ha padout a reas 45 deiz betek an deiz ma kodianas Maastricht d'ar 4 a viz Du 1794. 

Bloaz goude e voe staget kêr ouzh Bro-C'hall.