open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Le Merlerault

**Le Merlerault** a oa ur gumun e Normandi, e Bro-C'hall, e kanton Rai, en arondisamant Mortagne-au-Perche hag en departamant Orne.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Orne emañ Le Merlerault, 37 km er biz da Alençon.
## Dezougen

Gare Merlerault 02.JPG| Un tren Treuzdougen Herrek Rannvroel e porzh-houarn Le Merlerault.

* War al linenn hent-houarn Saint-Cyr Surdon emañ Le Merlerault.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Le Merlerault, e Distrig L'Aigle hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.
### 
* E 1822 e voe staget kumun Mont-Marcey ouzh kumun Le Merlerault.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 25  gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 1,97% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'an 18 a viz Gwengolo 1944 e voe distrujet plasenn an ti-kêr gant tarzhadenn tri sammgarr SUAat leun a vunisionoù. Adsavet eo gwelloc'h eget heñvel. Mervel a reas 22 zen nann-soudard ; mervel a reas c'hwec'h den nann-soudard arall abalamour d'ar brezel. Ur Rezistant a varvas en Alamagn e miz Ebrel 1945.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2025 e voe bodet kumunioù Authieux-du-Puits, La Genevraie, Godisson, Le Merlerault ha Nonant-le-Pin d'ober kumun nevez Merlerault-le-Pin.

## Monumantoù ha traoù heverk

Le Merlerault church.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Saint-Martin* e bourc'h Le Merlerault, , luc'hskeudennoù .
* Dismantroù iliz katolik *Saint-Pierre-ès-Liens* e Mont-Marcey, , luc'hskeudennoù .
* Porzh-houarn Le Merlerault (1867).
* Ti-kêr Le Merlerault.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù ha kartenn-bost.
## Tud
* Pierre-René-Léonard Delaunay (1764-1829).
* François Pouqueville (1770-1838).
* Louis-Edmond Guitry (1832-1916).
* Spire Blondel (1836-1900).
* Paul Levain " Pol Ferjac" (1900-1979).
## Notennoù ha daveoù
Lazhadegoù ar foibe

**Lazhadegoù ar ''foibe*** zo lazhadegoù graet en [[Istria]], er *foibe* (liester ar ger *foiba*, hag a dalv kement ha "fezier"). Meur a lazhadeg a c'hoarvezas enne, met brudet eo ar re a c'hoarvezas e dibenn an [[Eil Brezel-bed]], pa zeuas bagadoù [[Komunouriezh|komunourien]] eus [[Yougoslavia]] da aloubiñ kêr [[Trieste|Drieste]]. Miliadoù a dud a vije bet lazhet e [[Venezia Giulia]], [[Istria]] ha [[Dalmatia]], ha taolet o c'horfoù e fezier naturel. N'eo ket sur e vijent bet lazhet holl gant komunourien eus Yougoslavia avat, rak lazhadegoù ivez a voe graet gant [[Alamaned]] ha [[faskourien]] [[italian]].

== Petra eo ar *foibe'' ==

## Istor
### Bloavezhioù 1920
En Istria, er {bloavezhioù 1920, e voe implijet ar foibe gant ar faskourien evit kaout an dizober eus ar Slaved.
### [[Eil Brezel-bed]]
Miliadoù a dud, hag italianegerien an darn vrasañ anezho (entre 4000 ha 12000), ha 17000 en holl, a voe taolet er fozioù , marv pe vev, ha dreist-holl gant partizaned ar marichal Tito. 

Foiba_di_Basovizza.JPG|Foiba Basovizza, e-kichen Trieste

## Notennoù
Napoleone Bonaparte come Marte pacificatore

**Napoleone Bonaparte come Marte pacificatore** zo un delwenn gant ar c'hizeller italian Antonio Canova, graet e 1802-1806. War ziskouez e oa gwechall e Mirdi al Louvre e Pariz ; goude e voe prenet gant gouarnamant Breizh-Veur ha profet da zug Wellington, bet trec'h war Napoleon e Waterloo. Emañ bremañ en Apsley House, e Londrez.
OZNA

An **OZNA** pe **Odjeljenje za zaštitu naroda**, da lavarout eo *Rann gwarez ar bobl * a oa ur servij surentez yougoslav savet e miz Mae 1944, e-pad an Eil brezel-bed gant Partizaned ar marichal Tito.
Hugues de Montrelais

**Hugues de Montrelais** (ganet war-ddro 1315) a oa bet eskob Treger eus 1354 da 1357.

Dean iliz Naoned e oa pa voe anvet da eskob Treger d'an 19 a viz Du 1354, war-lerc'h Robert Paynel.

Kaset e voe da Sant-Brieg d'an 21 Eost 1357.

Kañseller Breizh e voe eus 1366 da 1369.

Savet e oa da gardinal d'an 20 a viz Kerzu 1375.

Mont a reas da Anaon en Avignon d'ar 26 a viz C'hwevrer 1384.

Alan IV, lesanvet François Alain a bignas war e lerc'h war gador eskob Treger.

### Notennoù
Napoléon en triomphateur

***Napoléon en triomphateur*** zo un delwenn d'an impalaer Napoleon Iañ e Pariz
Gant François-Frédéric Lemot (1771-1827) e voe kizellet e 1808. E porzh Puget Mirdi al Louvre emañ.
62vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)

An **62<sup>vet</sup> Rejimant Troadegiezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall *([[Armée de Terre]])*.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe diwar Rejimant Salm-Salm, ur rejimant alaman eus ar Renad Kozh.
;1792
* Emgann Valmy.
### 
;1809
* Emgann Wagram
;1813
* Enmagnn Lützen
;1855
* Emgann Sebastopol
;1864
* Emgann Matehuala
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Kazarniet e oa en Oriant er c'harter Bisson, e Groe hag e Porzh-Loeiz.
* Ar rejimant a guitaas An Oriant gant trenioù en noz etre ar 6 hag ar 7 a viz Eost evit mont d'ar brezel gant ar C'horonal Costebonel en e benn.
;1914
* Eost : Maissin, Belgia,
* Lenharrée, Haussimont ha Vassimont (Kentañ emgann ar Marn),
* Saint-Hilaire-le-Grand,
* Thiepval,
* La Boisselle,
* Orvilliers.
;1915
* 25 a viz Gwengolo-6 a viz Here : Eil emgann Champagne. 
** Tahure.

Tahure attaque1.jpg|Urzh tagañ e Tahure, p.&nbsp;1.
TAHURE attaque2.jpg|Urzh tagañ e Tahure, p.&nbsp;2.
Felix de vial.jpg|Ar jeneral Félix de Vial (1864-1949).

;1916
* Emgann Verdun.
;1918
* Emgann L'Avre.
## Skeudennoù

1er bataillon 62e rég inf 1791.png|1 Batailhon 62 R. T. a Linenn, adalek 1791 betek 1793
2e bataillon 62e rég inf 1791.png|2 Batailhon 62 R. T. a Linenn, adalek 1791 betek 1793

## Daveennoù

## Levrlennadurezh
* Jacques d'Arnoux, *Paroles d'un revenant*, rakskrid gant Henry Bordeaux, Librairie Plon, 1923, Pariz (Bro-C'hall), adembannet gant Plon meur a-wezh, embannet adarre gant Téqui e 1977, 232 pajenn 
* Roger Laouenan, *Le Tocsin de la moisson*, Embannadurioù France Empire, Pariz (Bro-C'hall), 1980.
Carmenta

**Carmenta**, anvet **Nicostrata** ivez, a oa e mojennoù Henroma unan eus nimfenned an eien, doueez ar gwilioud hag an diougan, hag a rene war planedenn ar vugale.
Eus Arkadia e oa, ha karet e voe gant an doue Merc'her. Ur mab a c'hanas, Evandros, ha mont da Italia da chom a reas gantañ.

## Anv
Roet e voe an anv *Carmenta* dezhi dre ma aoze he diouganoù dre werzennoù, *carmen* e latin.

Goude he marv e voe lakaet war roll an doueezed, evel un nimfenn, hag ar Romaned a savas un aoter dezhi e-kichen un nor eus Kêr, anvet *Porta Carmentalis* abalamour da se, etre ar stêr Tiber hag ar menez Capitolinus. An nor-se zo bet anvet *Porta Scelerata* war-lerc'h.

Pedet e veze evit planedenn ar vugale.

Ganti e vije bet ijinet al lizherenneg latin.

Lidet e veze *Carmentalia*, gouelioù Carmenta, d'an 11 a viz Genver (*III ante idus Januarias*), ha d'ar 15 a viz Genver (*XVIII ante calendas Februarias*).

## Notennoù

## Gwelet ivez
* De mulieribus claris
Friedrich August von Sachsen

**Friedrich August von Sachsen** zo anv meur a briñs pe roue eus Sachsen.

### Rouaned Sachsen
* Friedrich August Iañ (Sachsen), *der Gerechte*, Roue (1806–1827) goude bezañ bet *Friedrich August III*, Priñs-dilenner Sachsen (1763–1806) 
* Friedrich August II (Sachsen), Roue (1836–1854)
* Friedrich August III, Roue (1904–1918)

## Pennadoù kar
* Friedrich August 
* Sachsen
Mortal Engines (film)

**Mortal Engines** a zo ur film amerikan bet sevenet gant Christian Rivers ha deuet er-maez e 2018. Diazezet eo war ar romant *[[Mortal Engines]]* gant Philip Reeve.

## An istor

## Notennoù ha daveoù
Even Begaignon

**Yves**, pe **Even**, **Bégaignon** a voe eskob Treger eus 1362 da 1371.

Dominikan eus kouent Montroulez e oa pa voe lakaet d'an 28 a viz Du 1362 war gador eskopti Treger, war-lerc'h François Alain. Chom a reas betek miz Mae 1371, pa voe savet da gardinal.

Mont a reas da Anaon e Roma er bloaz 1378.

D'ar 26 a viz Ebrel 1364 en devoa degemeret Charlez Bleaz, deut da enoriñ Sant Erwan.

Jean II Brun a zeuas war e lerc'h war gador eskopti Treger.

## Notennoù
1941 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1940 e Breizh - **1941 e Breizh** - 1942 e Breizh

## Darvoudoù
*deroù al labourioù da sevel bon listri-spluj Keroman en Oriant.
*8 Gouere : ur bodad skrivagnerien (Roparz Hemon, Loeiz Herrieu, Frañsez Kervella, Yann-Vari Perrot, Pêr Bourdellez, Abeozen, Pier ar Go, Gwilherm Berthou-Kerverzhiou, Maodez Glanndour, ...) a zegemer an doare-skrivañ "KLTG" (Kerne, Leon, Treger, Gwened) anvet ivez peurunvan.
*24 Kerzu : diferad sinet gant ar sekretour-stad Jérôme Carcopino hag a ro aotre da gelenn ar "yezhoù rannyezhel" er skolioù kentañ derez, un eurvezh hanter bep sizhun.

## Levrioù
**Itron Varia Garmez*, gant Youenn Drezen.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1941|Ganedigezhioù]]
*Alain Gouriou, politikour, bet maer Lannuon
*Jean Gwegeniad, kelenner hag emsaver breizhat.
*Jean-Claude Jégat, talabarder
*Christian Le Maout, politikour, bet maer ar Peniti
*Louis Mélennec, kelenner skol-veur hag emsaver breizhat
*Turiaw ar Menteg, beleg ortodoks ha yezhour
*Armel Le Sec'h, livourez

## [[:Rummad:Marvioù 1941|Marvioù]]
*Pier ar Go, beleg ha yezhadurour brezhonek
*Émile Goude, frañmason ha politiker
*Fernand Jacq, medisin breizhat, fuzuilhet e Kastell-Briant
*Jorj ar Rumeur, barzh brezhonek
*Polit Trehiou, eskob Gwened

__NOTOC__
Louis-Marie Turreau

**Louis-Marie Turreau de Lignières**, lesanvet *Turreau de Garambouville* (Évreux, 4 Gouere 1756 - Conche-en-Ouche, 10 Kerzu 1816) a oa ur jeneral gall. Brudet eo e droioù e-pad brezel Vendée.

E dad a oa prokulor an dour hag ar c'hoadoù e kontelezh Évreux, a-raok bezañ maer Évreux. A renk uhel e oa ar familh, petra bennak ma ne oa ket eus an noblañs. Daoust da se ez eas Louis-Marie Turreau, deuet da vezañ republikan, a-du gant an Dispac'h gall adal 1789, ha klask a reas sachañ gounit eus ar renad nevez, evel kalz bourc'hizien en amzer-se.

Anvet e voe da vaer Aviron (Eure, ha prenañ a reas madoù an iliz, evel abati Conches. Mont a reas er Garde nationale e Conches, ha kemer ar penn anezhañ e miz Gouhere 1792. E miz Gwengolo e voe anvet da letanant-koronal e trede batalhon an Eure a voe kaset d'en em gannañ war harzoù hanternoz Bro-C'hall. E miz Du e voe anvet da goronal, ha kaset da arme ar Moselle.

E miz Mezheven 1793 e voe kaset da arme an aodoù e La Rochelle, met kuitaat a reas ar servij-se na blije ket dezhañ. En ul lizher d'ur mignon e skrivas ne felle ket dezhañ ober brezel e Poatev ; koulskoude e reas daou viz brezel e Vendée.

E penn ar bagadoù lesanvet *colonnes infernales* e oa ; ar re-se a oa bet savet da zegas ar peoc'h war ar maez goude trec'het an "Arme katolik". Lazhadegoù a rejont, meur a zek mil a-hervez, ma adkrogas ar brezel.

Neuze e voe galvet da Bariz, harzet, met lezet da vont.

Goude e voe kaset da gannad d'ar Stadoù-Unanet, hag anvet da varon en amzer Napoleon Iañ.
## Notennoù ha daveennoù

* https://www.lhistoire.fr/vendée-les-crimes-des-colonnes-infernales?fbclid=IwAR2-t4NOIZu9QFglah7_nh1Ct4x8w9AIdDnM0sqfl7fIJ8GGzCUBqU63ps4
François Alain

**Alan IV**, lesanvet **François Alan** a voe eskob Treger eus 1357 da 1362.

Eus Urzh ar vreudeur prezegerien e oa pa voe anvet da eskob Treger d'an 21 a viz Eost 1357, war-lerc'h Hugues de Montrelais.

Ne ouzer ket muioc'h diwar e benn.

Yves Begaignon a bignas war gador eskopti Treger war e lerc'h.

## Notennoù
Thibaud de Malestroit

**Thibaud de Malestroit** a voe eskob Treger eus 1378 da 1383.

Genidik eus Bro-Gerne e oa. Deuet e oa war-lerc'h Jean Le Brun war gador eskob Treger d'an 19 a viz Meurzh 1378.

Ne ouzer ket muioc'h diwar e benn en eskopti Treger.

Dilec'hiet e oa bet d'an 3 a viz Du 1383 da Gemper, e-lec'h ma yeas da Anaon d'an 2 a viz Mae 1408.

Hugues de Keroulay a oa deuet war e lerc'h en eskopti Treger.

### Notennoù
Frankie Sinatra

***Frankie Sinatra*** zo ur ganaouenn saoznek gant al laz aostralian The Avalanches e 2016, war un ton calypso.

## Liamm diavaez
* YouTube
Hop-Frog

***Hop-Frog*** zo un danevell gant ar skrivagner stadunanat Edgar Poe. Dial an oberour

## Liamm diavaez
*''Hop frog'', troet diwar ar saozneg gant Françoise Lermen.
Camlad

Ar stêr **Camlad** zo ur stêr e Kembre ha Bro-Saoz.

Eieniñ a ra war harzoù kontelezh Powys, e Kembre, er reter da Y Drenewydd hag er c'hreisteiz da gêriadenn Snead. Redek a ra neuze war-du ar c'hornôg hag ober a ra an harz etre Kembre ha Saoz hag er c'hornôg da Snead, ha goude d'ar gwalarn e Kembre, dre Yr Ystog. Goude e treuz Powys, ha Shropshire, e Saoz.

En em deurel a ra en Hafren, ar stêr vras a ya da aberiñ e Kanol Bristol.
Tefeidiad

An **Tefeidiad** (hervez ar c'hembraeg) pe an **Teme** (hervez ar saozneg) zo ur stêr eus Bro-Saoz ha Bro-Gembre.

Eieniñ a ra e Powys, er c'hreisteiz da gêr Y Drenewydd. Redek a ra neuze war-du ar reter da gentañ ha war-du ar c'hreisteiz goude d'ober an harz etre Kembre ha Bro-Saoz. Adalek Tref-y-clawdd e red war-du ar reter adarre. Tizhout a ra Ludlow e Herefordshire ha kejañ a ra gant ar stêr Hafren e-kichen Whittington, er c'hreisteiz da Worcester (Caerwrangon e kembraeg).

## Kêrioù ha kêriadennoù treuzet

* Felindre
* Bugeildy (*Beguildy* e saozneg).
* Llanfair Waterdine
* Knucklas
* Knighton, Powys
* Bucknell
* Brampton Bryan
* Leintwardine (Brewyn, e kembraeg) 
* Burrington
* Bromfield
* Ludlow (Llwydlo, e kembraeg)
* Ashford Bowdler
* Ashford Carbonel
* Little Hereford
* Tenbury Wells
* Knighton-on-Teme
* Lower Rochford
* Newnham Bridge
* Eastham
* Eardiston
* Stockton-on-Teme
* Stanford Bridge
* Shelsley Walsh
* Shelsley Beauchamp
* Clifton-upon-Teme
* Whitbourne
* Martley
* Knightwick
* Broadwas
* Lulsley
* Cotheridge
* Leigh
* Bransford
* Powick
* Worcester (pe Caerwrangon)
Jean Le Brun (eskob)

**Jean Le Brun** a voe eskob Treger eus 1371 da 1378.

Genidik e oa eus Sant-Eganton, e-kichen Pañvrid-ar-Beskont. Kiniad en iliz-veur Dol e oa pa voe anvet da eskob Treger war lerc'h Yves Begaignon.

Embannet en doa reolennoù-diazez e eskopti er bloavezhioù 1371, 1372, ha 1374.

Da vare e eskobiezh e 1371 e voe digoret en Añje an enklask evit santelezhadur Charlez Bleaz.

Er bloaz 1373, Ar Roc'h-Derrien a voe adkemeret gant Beltram Gwesklin digant ar Saozon, hag a voe skarzhet evel-se da vat eus bro Dreger.

Thibaud de Malestroit a bignas war e lerc'h war gador an eskob.

## Notennoù
Cerist

**Cerist** zo un anv-lec'h kembraek.

* Afon Cerist, un adstêr d'an Dyfi, e Gwynedd,
* Cerist (Powys), ur gêriadenn, 
* Pwll Cerist, en Afon Menai.
Felindre

Meur a lec'h e Kembre zo anvet **Felindre**.

*Felindre (Ceredigion)
*Felindre (Maldwyn)
*Felindre (Brycheiniog)
*Felindre (Sir Abertawe)
*Felindre, e-tal Llangadog
*Felindre, e-kichen Llanegwad
*Felindre, e-kichen Llansadwrn
*Felindre, e-tal Castell Newydd Emlyn.

Hag ivez:
* Dre-fach Felindre
Y Creunant

**Y Creunant** (*Crynant* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kreisteiz Kembre, e distrig Castell-nedd Port Talbot. Emañ er biz da gêr Castell-nedd hag er c'hreisteiz da gêriadenn Blaendulais. Redek a ra an Dulais hebiou Y Creunant.

Mengleuzioù glaou a oa en tolead gwechall, en XIX hag XX kantved. Aanavezet e oa mengleuz Cefn Coed evel ar vengleuz glaou donañ er bed a-bezh, poent zo bet. Ur mirdi zo bet savet eno bremañ.

E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant 1 910 a dud, ha 435 anezho (25,1 %) a oa kembraegerien.

## Daveoù
Bleiz (disheñvelout)

**Bleiz** a zo anv ur bronneg *[[Canis lupus]]* e anv skiantel. Un anv-bihan brezhonek eo ivez, droukvesket gant an anv-bihan gallek Blaise a-wechoù. **Ar Bleiz** a zo un anv-tiegezh, gallekaet e *Le Blé, Le Bleis, Le Bleiz* hag all. Kavet e vez er gorrlec'hanvadurezh ivez.

## Anv-bihan kevrennek
* Yann-Vleiz : Yann-Vleiz ar C'hunff, arzhour hag emsaver

## Lesanvioù

* Bleiz, un dudenn eus mojenn ar Roue Arzhur, troet e galleg e *Blaise*
* Guy Éder de La Fontenelle (1572-1602), lesanvet Ar bleiz
* Bleiz Nevet, anv-pluenn Germain Horello (1864-1923), beleg ha barzh
* Blei Lannvauz, anv-pluenn Jak ar Marichal (1878-1945), beleg ha saver kanaouennoù

## Anvioù-tiegezh
* Charlez Bleiz (1319-1364 en Alre), anv all Charlez Bleaz
* Francis Le Blé (1929-1982), politikour, maer Brest
* Jean-François Le Bleis, politikour

## Anvioù-lec'h

* alez toet *Pont-ar-Bleiz*, e Lambaol-Gwitalmeze
* *Penn Blei*, un enezennig er Mor Bihan
* *Lamm ar bleiz* e Rosloc'hen
* *Crec'h-Bleiz*, ur meurvaen aet da get e Perwenan
* *Stang ar Bleiz* e koad Nevet
* *Kroaz an Bleiz* e Plouenan
* *Toul ar Bleiz*, ur gêriadenn e Plouvien
* *Toul ar Bleiz*, ur c'hloz e Berrien
* *Roch ar Bleiz* e Sant-Riwal
* *Pont ar Bleiz* e Treouergad...

## Sevenadur
* Ar Bleiz Gwenn, ur romant gant Paol Féval
* Pêrig hag ar Bleiz, ur gontadenn-sonerezh gant Sergei Prokofiev
* Bleizi Ruz, ur strollad fest-noz
* Tri Bleiz Die, ur strollad punk rock brezhonek
* ar bagad Tri Bleiz
* Ar soner hag ar bleiz, ur pezh-c'hoari savet gant Goulc'han Kervella
* Bleiz Gwenn pe Gwynbleidd, lesanv Geralt a Rivii, tudenn bennañ an heuliad romantoù ha c'hoarioù video *[[The Witcher]]*.

## A bep seurt
* Bleiz mor, ur strollad rezistañted e Kreiz-Breiz
* Ar Bleiz, ur steredeg eus an hantervoul su

## Daveoù ha notennoù

## Pennadoù kar
* Bleaz
* Wolf, anv saoznek hag alamanek
* Loup, anv gallek
* Kurt, anv turkek
Llanfair Waterdine

**Llanfair Waterdine**, a-wechoù skrivet * Llanvair Waterdine*, zo ur gêriadenn e Bro-Saoz, e Shropshire, war lez hanternoz ar stêr Tefeidiad, tostik da harzoù Kembre.
Afon Clywedog (Hafren)

Ar stêr **Clywedog** zo ur stêr 29&nbsp;km hed e Powys, e Kembre.

Eieniñ a ra en uhelennoù hanternosañ Pumlumon, e-lec'h ma kej Nant Ddu ha Nant Goch an eil gant eben. Redek a ra neuze trema'r reter ha treuziñ kêriadenn Penffordd-las, lec'h ma tro d'ar c'hreisteiz da vont e-barzh Llyn Clywedog, lenn krouet gant stankell uhelañ Breizh-Veur dreist ar stêr. Pa deu e-maez al lenn e tiskenn war-du ar gevred. Adstêr eo d'an Hafren e Llanidloes.
Sekstant

**Sekstant**, **c'hwedant**, **c'hwec'hvedenn-gelc'h**, **c'hwec'hvedell** a reer eus un ardivink da vuzuliañ kornioù a implijer evit jediñ lec'hiadurioù ar bigi hag an aerlistri (nebeutoc'h bremañ).

Eus al latin *sextans* "c'hwec'hvedenn" e teu an anv, pa ne c'hall ket an ardivink bout digoroc'h eget 1/6 eus ur c'helc'h (60°).

## Istor
Ijinet eo bet war-dro ar bloaz 1730 koulz gant ar matematikour saoz John Hadley (1682-1744) e Londrez ha gant ar gweraer ha steredoniour stadunanat Thomas Godfrey (1704-1749) e Pennsylvania.

Isaac Newton en doa deskrivet ar patrom en e notennoù adkavet da-c'houde.

## Implij
Da gentañ-holl e voe implijet an ardivink evit jediñ en un taol ar c'hogn etre saviadurioù daou gorf-egor (steredenn pe blanedenn) kent dezastum lec'hiadur ar vag m'emañ an oberataer. Pa verdeer war-dro an aodoù e c'hell bezañ implijet evit pennañ d'an hent diwar bukañ ar merkoù. Posubl eo lakaat an ardivink pe a-serzh pe a-blaen. Ne c'hell mui ar muzulioù bezañ strafuilhet gant fiñvadennoù ar vag evel ma c'hoarveze pa veze implijet astralaboù.

Ne c'hall ket barrennoù an ardivink ober ur c'hogn digoroc'h eget 60°, met daou velezour bihan a zaougement ar c'hogn a zo bet muzuliet (120° d'ar muiañ).

Daou ardivink a voe a-raok ar sekstant : ar c'hard-kelc'h (90°) hag an oktant (45°), daougementet o barregezhioù evel hini ar sekstant.

Implijet e vez koulz evit ar merdeerezh hag evit an aernijerezh. Bezañs an ardivink-se a chom ret e bourzh a listri-kenwerzh, petra bennak ma vez dilezet a-feur ma kresk implij an douarlec'hiadur dre loarell

## Levrlennadur
* Daumas, Maurice. *Les instruments scientifiques aux XVIIe et XVIIIe siècles*. Paris : Presses Universitaires de France, 1953 — Paris : Éditions Jacques Gabay, 2003 

## Notennoù ha daveennoù
Jean Castex

**Jean Castex** zo ur politikour gall ganet e Vic de Fesensac d'ar  (Gers, rannvro Okitania). Anvet eo bet da gentañ ministr Bro-C'hall gant ar prezidant Emmanuel Macron d'an 3 a viz Gouere 2020. Roet en deus e zilez d’an , war lerc’h addilennadeg Macron, pa oa anvet Élisabeth Borne en e lec’h.

Maer Prada e Katalonia an Norzh eo abaoe 2008. Bet eo ivez eilpennsekretour kabined prezidant ar Republik C'hall etre 2011 ha 2012, kuzulier UMP rannvro Languedoc-Roussillon etre 2010 ha 2015 ha kuzulier-departamant e Pireneoù-ar-Reter (LR) abaoe 2015.

Karget eo bet gant ar prezidant Macron da genurzhiañ ar mont er-maez eus ar genfinadeg liammet ouzh kleñved-red ar C'hovid-19 e Frañs e 2020. Da heul eo anvet gantañ da gentañ ministr war-lerc'h Édouard Philippe evit kinnig dezhañ ur gouarnamant nevez.

## Studioù
Un aotreegezh Istor en deus bet e Skol-veur Toloza. Diplomet eo bet en Ensavadur ar Studioù Politikel Pariz e 1986 hag un aotreegezh Gwir foran en deus bet e 1987. Graet en deus Skol Vroadel ar Velestradurezh e 1989 ivez. Labouret en deus goude e Lez ar c'hontoù. 

## Red-micher er velestradurezh uhel hag er politikerezh
Bet eo rener kabined Xavier Bertrand e ministrerezh ar Yec'hed etre 2006 ha 2007 hag e ministrerezh al Labour etre 2007 ha 2008. Dilennet e voe da vaer Prada e miz Meurzh 2008 ha da guzulier-rannvro e Languedoc-Roussillon e miz Meurzh 2010. Labouret en deus goude e kabined ar prezidant Sarkozy. Anvet e voe eilpennsekretour d'an 28 a viz C'hwevrer 2011. Kollet en doa an dilennadegoù kannad e 2012. Harpet en doa François Fillon evit bezañ prezidant an UMP. Addilennet e voe da vaer Prada e miz Meurzh 2014, ha deuet e oa da vezañ kuzulier-departamant e miz Meurzh 2015 e kanton ar Pireneoù katalan. 

E miz Gwengolo 2017 e oa deuet da vezañ dileuriad etreministrel evit ar C'hoarioù olimpek ha paraolimpek e Pariz e 2024. Anvet e voe da brezidant Ajañs broadel ar sport e miz Ebrel 2019. Addilennet e voe da vaer Prada e miz Even 2020.

## Daveoù
Hugues de Keroulay

**Hugues de Keroulay**, pe **Kerrivoalan**, dean iliz-veur Sant-Maloù, a voe eskob Treger eus 1383 da 1384.

Deuet e oa war-lerc'h Thibaud de Malestroit d'an 3 a viz Kerzu 1383.

Mont a reas da Anaon nepell goude, er bloaz 1384.

Ne ouzer ket muioc'h diwar e benn.

Pierre Morel, pe Morelli, a oa deuet war e lerc'h.

## Notennoù
Pierre Morel

**Pierre (II) Morel** a voe eskob Treger eus 1385 da 1401, war-lerc'h Hugues IV de Keroulay

Genidik eus Gwengamp e oa. Dilennet eo voe da eskob gant kuzul-chalonied Landreger d'an 2 a viz Eost 1385. Kadarnet e voe gant Klemañs VII, pab Avignon, d'an 21 a viz Eost war-lerc'h. Sakret e voe en iliz Breudeur prezegennerien Avignon d'an 10 a viz Gwengolo 1385.

D'e vare e voe astennet adsaverezh iliz-veur Landreger.

Yves de Kergoat (Hirgouët) e bignas war e lerc'h war gador an eskob er bloaz 1401.

## Notennoù
41vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)

Ar **41<sup>vet</sup> Rejimant Troadegiezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe diwar Rejimant ar Rouanez, ur rejimant eus ar Renad Kozh.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### 1914
* Er C'hazarn Sant-Jord (Roazhon) edo ar rejimant pa zeuas ar brezel.
* Eost 
** d'ar Merc'her 5, ar rejimant a guitaas Roazhon diouzh ar mintin gant trenioù.
** d’ar 21 ha d’an 22 : Ham-sur-Sambre (Belgia).
** d’an 29 ha d’an 30 : Sains-Richeaumont (Bro-C’hall).
* Gwengolo:
** 6-12 : kentañ emgann ar Marn hag emgann Geunioù Saint-Gond.
** d’ar 17 : emgann Craonne. 
** d’an 18 ha d’an 19 : Emgann Heurtebise. 
* Here:
** d’an 3 : Emgann Neuville-Vitasse.

##### 1915
* Mae – Even : Emgann Arras.
* Gwengolo : La Harazée ha Four-de-Paris e Vienne-le-Château e departamant ar Marne.
##### 1916
* Even – Gouhere : emgann Verdun.
##### 1916 – 1917
* Adalek ar 26 a viz Gouhere betek miz Genver e chomas ar rejimant war an talbenn e Flirey e Meurthe-et-Moselle.
##### 1917
* 17 a viz Ebrel – 2 a viz Mae : emgann menezioù Champagn.
* Mae – Gwengolo : takad Les Éparges.
* 1 a viz Here – 14 a viz Here : emgannoù an Dosenn 344 er Meuse goude un ehan e Louvemont-Côte-du-Poivre .
##### 1917 – 1918
* 4 a viz Du – 31 a viz Meurzh : takadoù Châtillon-sous-les-Côtes ha *Mardi-Gras* en Eix er Meuse.
##### 1918
* 16 – 28 a viz Ebrel : emgannoù en Hangard-en-Santerre er Somme.
* 29 a viz Mae – 3 a viz Even : emgann Vierzy en Aisne.

## Skeudennoù

Insigne_du_41°_RI.jpg|Arouez ar 41añ Rejimant Troadegiezh.


1er bataillon 41e rég inf 1791.png|Banniel 1añ Batailhon ar 41añ Rejimant Troadegiezh-linenn adalek 1791 betek 1793 .
2e bataillon 41e rég inf 1791.png|Banniel 2vet Batailhon ar 41añ Rejimant Troadegiezh-linenn adalek 1791 betek 1793. 

## Daveennoù
Iwrch

Ar stêr **Iwrch** (*yourc'h* e brezhoneg) , pe ** Afon Iwrch** e kembraeg, zo ur stêr e Kembre, e-kichen Llanrhaeadr-ym-Mochnant, e Powys (gwechall e Clwyd), ha 14,4&nbsp;km hed dezhi.

Eieniñ a ra e tor reter Cadair Berwyn, kern uhelañ menezieg Berwyn.
Adstêr eo d'an Tanat, hag a zo adstêr d'an Efyrnwy.
Y Foel

**[[Moel]]**, pe **Y Foel** zo anv meur a lec'h e Kembre, roet peurvuiañ da venezioù *moal*, distruj.

## Y Foel
* Y Foel (Clynnog)
* Y Foel (Powys)
* Y Foel Goch
* Y Foel Faen

Hag ivez
* Moelwynion
Y Foel (Clynnog)

**Y Foel** zo un dorgenn 220 metr uhelder e Clynnog Fawr, e kontelezh Gwynedd, e Kembre. Ur c'hreñvlec'h kelt eus Oadvezh an Houarn zo war-lein.

Lakaet eo bet gant an aozadur Cadw ("Mirout") war roll he 300 a greñvlec'hioù, pa lavar an hendraourien e oa 570 anezho e Kembre

*[[Bryngaer]]* a lavarer e kembraeg eus ur c'hreñvlec'h (*caer*, deuet da vout *kêr* e brezhoneg) rakroman war-lein un dorgenn (*bryn*, deuet da vout *bren, bre*, e brezhoneg).
65vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)

Ar **65<sup>vet</sup> Rejimant Troadegiezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe diwar Rejimant Sonnenberg, ur rejimant suis eus ar Renad Kozh.
### 
* Kazarniet e oa e Naoned er C'harter Cambronne.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### 1914
* Eost :
** Ar rejimant a guitaas Naoned gant an tren evit mont d'ar brezel d'ar Merc'her 5 a viz Eost.
** Adalek an 22 : Maissin (Belgia).
** Emgann an Harzoù e Sedan (Bro-C’hall) hag e Bouillon (Belgia).
##### Soudard breizhat fuzuilhet gant al lu gall
Fuzuilhet e voe ur soudard breizhat ag ar rejimant gant al lu gall :
* Louis Julien Le Madec, soudard, ganet e Naoned d'an 10 a viz Meurzh 1886, fuzuilhet pe lazhet gant un ofiser d'ar 16 a viz Here 1914 en Englebelmer (departamant Somme ; meneget eo ouzh ar mortuaj: *«indigne»* (dizellezeg).
## Skeudennoù

65e Régiment d’Infanterie.jpg|Arouez ar 65vet Rejimant Troadegiezh.


65e_rég_d'inf_1791-92.png| Banniel ar 65vet Rejimant Troadegiezh-linenn adalek 1791 betek 1792 


## Daveennoù
66vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)

Ar **66vet Rejimant Troadegiezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe diwar Rejimant Castellas, ur rejimant suis eus ar Renad Kozh.
### 
* Kazarniet e oa e Tours.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### 1914
* Gwengolo :
** 4-13 : Emgann Le Grand-Couronné (Bro-C’hall).
## Skeudennoù

Insigne_40.jpg|Arouez ar 66vet Rejimant Troadegiezh, 1939-1940,


66e_rég_d'inf_1791-92.png| Banniel ar 66vet Rejimant Troadegiezh-linenn adalek 1791 betek 1792
Kentañ emgann ar Marne

**Kentañ emgann ar [[Marne (stêr)|Marn]]** a zo un emgann e-kerzh ar Brezel-bed kentañ. Armeoù Bro-C'hall hag ar Rouantelezh Unanet a glaskas tremen a-dreuz linennoù arme Bro-Alamagn. Degouezhout a reas eus ar 5 d'an 12 a viz Gwengolo 1914.
Yves de Kergoat

**Yves IV de Kergoat**, pe **Kergoet**, anvet ivez **Yves Hirgouet**, a voe eskob Treger eus 1401 da 1403.

Deut e oa war-lerc'h Pierre Morel.

Genidik e oa eus Bro-Gernev. Medisin ordinal an duged Yann IV ha Yann V e oa.

Sturienn e familh ː *En christen mad, mé bev en Doué*

Ne ouzer ket muioc'h diwar e benn war pezh a sell eskopti Treger.

Hugues le Stoquer a oa deuet war e lerc'h.

## Notennoù
64re Rejimant Troadegiezh (lu gall)

Ar **64** **Rejimant Troadegiezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe diwar Rejimant Salis-Samade, ur rejimant suis eus ar Renad Kozh.
### 
* Kazarniet e oa en Ankiniz hag e Sant-Nazer.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### 1914
* Eost :
** Maissin (Belgia).
** Chaumont Saint-Quentin (Bro-C’hall).
* Gwengolo :
** Kentañ emgann ar Marn.
##### Soudarded vreizhat fuzuilhet gant al lu gall
Pevar soudard breizhat ag ar rejimant a voe fuzuilhet gant al lu gall :
* Jules Allard, soudard, ganet e Naoned, fuzuilhet d'an 13 a viz C'hwevrer 1917 e Verdun (departamant Meuse, Bro-C'hall), da 24 bloaz, tamallet dezhañ bezañ "dizertet en diabarzh".
* Guillaume Bernard, soudard, ganet e Pleiben d'an 29 a viz Ebrel 1889, fuzuilhet d'ar 5 a viz Mezheven 1916 e Sainte-Menehould (departamant Marne, Bro-C'hall) evit *«ravolt»*.
* François Marie Hénaff, ganet e Kerfeunteun d'an 31 a viz Eost 1886, fuzuilhet d'ar 5 a viz Mezheven 1916 e Sainte-Menehould (departamant Marne, Bro-C'hall) evit *«ravolt»*.
* Joseph Bertin, korporal, ganet e Nozieg, fuzuilhet e Sainte-Menehould (departamant Marne, Bro-C'hall) d'ar 5 a viz Mezheven 1916, da 25 bloaz, evit bezañ *«en em ravoltet»*.
* Armand Théophile Juin, soudard, ganet e Mouster-al-Loc'h d'an 22 a viz Ebrel 1887, fuzuilhet e Sainte-Menehould (departamant Marne, Bro-C'hall) d'ar 5 a viz Mezheven 1916 evit bezañ *«en em ravoltet»*.

## Skeudennoù

Insigne_régimentaire_du_64e_Régiment_d’Infanterie.jpg|Arouez ar 64 Rejimant Troadegiezh .

## Notennoù
Hugues Le Stoquer

**Hugues Le Stoquer** pe **Lestoquier** (e galleg ː **Trébuchet**) a oa eus urzh ar Vreudeur gordennerien e kouent Montroulez.

Bet e oa eskob Treger, war-lerc'h Yves de Kergoat, eus an 20 a viz Eost 1403 d'ar 25 a viz Eost 1404.

Kañseller Breizh e voe etre 1406 ha 1408.

Dilec'hiet e voe da Wened, ma varvas e 1408.

Bernard, pe Bertrand du Peyron a bignas war e lerc'h war gador eskob Treger.

## Notennoù
Moelwyn Mawr

**Moelwyn Mawr** zo ur menez en Eryri, e kontelezh Gwynedd, e Kembre. Adalek eno e weler Dyffryn Maentwrog en e hed.

Er c'huzh-heol dezhañ emañ Croesor, hag er sav-heol emañ Tanygrisiau. Nepell emañ Moelwyn Bach, er c'hreisteiz, ha kribenn Craigysgafn etrezo. Etre an daou Foelwyn ivez emañ Llyn Stwlan. Er gwalarn, en tu all da Gwm Croesor, emañ Cnicht.

Pignat war Moelwyn Mawr a c'haller adalek Croesor. Adalek lein ar menez eo aes a-walc'h mont dre Graigysgafn da lein Moelwyn Bach ivez.
3e Rejimant Dragoned (lu gall)

An ** Rejimant Dragoned** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe diwar Rejimant Bourbon dragoned, ur rejimant eus ar Renad Kozh.

### 
* Kazarniet e oa er c’harter Richemont e Naoned.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### 1914
* Gwengolo :
** Kentañ emgann ar Marn.
* Talbenn an Ijzer.
## Skeudennoù

G3033_Segalen.jpg| Arouez an  Rejimant Dragoned.


3e_régiment_de_dragons-drapeau.svg| Banniel an  Rejimant Dragoned

## Daveennoù
Bejaia

**Bejaia** (kabileg: **Bgayet** pe **Vgayet** ; arabeg: ‏بجاية‎ *Bijayah*) zo ur gêr eus Aljeria, lec'hiet war ribl ar Mor Kreizdouar. Poblet e oa gant war-dro 178 000 a dud e 2008.
Bernard du Peyron

**Bernard**, pe **Bertrand**, **du Peyron**, a voe eskob Treger eus 1404 da 1408, met gant bec'h.

Deut e oa war-lerc'h Yves de Kergoat.

Anvet e voe da gentañ da eskob Naoned, da vare Skism meur ar C'hornôg. Dilec'hiet e voe da eskopti Treger gant an eneppab Benead XIII e 1404 ; drouklaouen an tamm anezhañ, an eskob e c'halvas ouzh Breujoù Pariz, ha d'an 21 a viz Mae 1407 e voe kadarnaet evel eskob Naoned. Pa voe ar c'hadarnadur-se bet nac'het adarre gant ar pab, Bernard du Peyron e c'houlennas eskemm gant Christophe, pe Chrétien de Hauterive, eskob Tarbes, d'ar 17 a viz Gwengolo 1408.

## Notennoù
Herri Iañ, dug Guise

**Herri Iañ**, 3e dug Guise, lesanvet *le Balafré* (Joinville, 31 a viz Kerzu 1550 - Bleaz, 23 a viz Kerzu 1588), a oa mab henañ Frañsez Loren, eil dug Guise, hag e bried Anna d'Este.

E penn ar gostezenn gatolik e oa Herri en amzer ar Brezelioù a relijion e bro-C'hall, a-enep ar gostezenn brotestant. 
E 1572 e kemeras perzh e lazhadeg Gouel Sant Berteleme. 
Aon en doa ar roue gall e vije bet Guise o klask kemer e gurunenn digantañ ha klask a reas an tu da gaout an dizober anezhañ.

## E varv
Lazhet e voe war urzh ar roue gall Herri III e kastell Bleaz.
1añ Rejimant Troadegiezh Trevadennel

Ar **1añ Rejimant Troadegiezh Trevadennel** (*1er Régiment d’Infanterie Coloniale*) a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### 
* Orin : e 1622 e voe krouet Kompagnunezhioù ar Morlu gant Richelieu.
### 
* E 1822 e voe krouet ar **1añ Rejimant Troadegiezh trevadennel ag ar Morlu** (*Premier Régiment d’Infanterie de la Marine*) gant un dekred roueel dindan Maodierniezh ar Morlu. E garnizon e Cherbourg edo, prest da lestrañ. Divodet e voe e 1827.
* E 1854 e voe adsavet en hevelep lec’h.
* E 1870 e voe anvet **1añ Rejimant Bale Troadegiezh ar Morlu** (*1er régiment de marche d'infanterie de Marine*)
* E 1900 e voe anvet **1añ Rejimant Troadegiezh Trevadennel** (*1er régiment régiment d'infanterie coloniale*) ha lakaet e voe en tirlu dindan beli Maodierniezh ar Brezel. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### 1914
* Eost, e Belgia: 
** d’an 22, Emgann Rossignol,
** d’ar 24, Saint-Vincent.
* Gwengolo, e Bro-C’hall:
** 6-7, Kentañ emgann ar Marn, en Écriennes hag e Vauclerc.
## Skeudennoù

Insigne_régimentaire_du_1er_Régiment_d’Infanterie_Coloniale,_1822_1936.jpg|Arouez ar 1añ Rejimant Troadegiezh Drevadennel.


Drapeau_du_1er_RIMa.png|Banniel ar rejimant. 

## Notennoù
2vet Rejimant Troadegiezh Trevadennel

An **2<sup>vet</sup> Rejimant Troadegiezh Trevadennel** (*2e Régiment d’Infanterie Coloniale*) a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### 
* Orin : e 1622 e voe krouet Kompagnunezhioù ar Morlu gant Richelieu.
### 
* E 1822 e voe krouet an **2vet Rejimant Troadegiezh Drevadennel ag ar Morlu** (*Deuxième Régiment d’Infanterie de la Marine*) gant un dekred roueel dindan Maodierniezh ar Morlu. E garnizon e Brest edo, prest da lestrañ. 
* E 1900 e voe anvet **2vet Rejimant Troadegiezh Trevadennel** (*2e  régiment  d'infanterie coloniale*) ha lakaet e voe en tirlu dindan beli Maodierniezh ar Brezel.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### 1914
* Eost, e Belgia : Emgann an Harzoù, d’an 22 : Emgann Rossignol, d’ar 24 : Saint-Vincent.
##### Soudard breizhat fuzuilhet gant al lu gall
Fuzuilhet e voe ur soudard breizhat ag ar rejumant gant al lu gall:
* François Kérével, ganet e Gwaien d'an 22 a viz Du 1893, soudard, fuzuilhet e miz C'hwevrer 1915 (deiziad ebet) evit *«dilez e bost a-dal d'an enebour»* ha *«nac'h sentiñ»*.
## Skeudennoù

2e_regiment_d'infanterie_de_marine_-_drapeau.svg|Banniel ar rejimant. 

## Notennoù
70vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)

An **70<sup>vet</sup> Rejimant Troadegiezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe diwar Rejimant Médoc, ur rejimant eus ar Renad Kozh.

### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* D’an 3 a viz Genver 1871: Emgann Bapaume.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### 1914
* Kazarniet e oa ar rejimant e Gwitreg.
* Eost :
** d’ar 24: Emgann Charleroi (Belgia).
** d’an 29 : Emgann Guise (Bro-C’hall).

## Skeudennoù

Insigne_du_70e_Régiment_d’Infanterie.jpg|Arouez an 70vet Rejimant Troadegiezh.


1er bataillon 70e rég inf 1791.png|Banniel 1añ Batailhon an 70vet Rejimant Troadegiezh a Linenn adalek 1791 betek 1793 .
2e bataillon 70e rég inf 1791.png|Banniel 2vet Batailhon an 70vet Rejimant Troadegiezh a Linenn adalek 1791 betek 1793. 

## Daveennoù
Christophe de Hauterive

**Christophe**, pe **Chrétien**, de **Hauterive** a voe eskob Treger eus 1408 da 1417.

Ur beleg eus urzh Sant Aogustin e oa Christophe de Hauterive. Kelenn a reas doueoniezh d'an Dominikaned e Rouen, a-raok bezañ anvet da eskop Tarba. Aet e oa da eskob Treger dre eskemm e blas eskob Tarba gant Bernard du Peyron, eus ar 17 Gwengolo 1408 betek e varv e 1417.

Ne ouzer ket muioc'h diwar e benn, nemet e oa rust e vuhez.

Mathieu Roederc a oa deut war e lerc'h.

## Notennoù
24re Rejimant Dragoned (lu gall)

Ar **24re Rejimant Dragoned** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### 
* Eost 1671 : krouet ar *Régiment de Grignan Cavalerie*.
### 
* Kerzu 1761 : brasaet gant ar *Régiment de Toustain Cavalerie* d’ober ar *Régiment Royal-Lorraine Cavalerie*.

Des Salles cav.png|Régiment des Salles Cavalerie, talig
Roy-Lor cav av.png|Régiment Royal-Lorraine Cavalerie, tu-gin
Roy-Lor cav rev.png|Régiment Royal-Lorraine Cavalerie, tu-gin


### [[Dispac'h Gall]]
* 1añ a viz Genver 1791 : anvet *16e Régiment de Cavalerie*.
* 1792 : adanvet *15e Régiment de Cavalerie*.
### 
* 1803 : dont a ra da vout ur rujumant dragoned, ar **24re Rejimant Dragoned**.
* 1814 : divodet e voe ar rejimant.
* 4 a viz Du 1873 : adkrouet ha kazarniet er C’harter Du Guesclin e Dinan.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### [[1916]]
* Emgann Verdun.
##### [[1918]]
* Emgann an Aisne.

## Daveennoù
Jean de Bruc

**Jean de Bruc** a voe eskob Treger eus 1422 da 1430, hag eskob Dol eus 1430 da 1437.

Arc'hdiagon Naoned, Jean III de Bruc a voe anvet da eskob Treger d'ar 25 a viz Ebrel 1422 gant ar pab Marzhin IV, war-lerc'h Mathieu Roederc.

Dilec'hiet e voe da Zol er bloaz 1430. Eno e varvas er bloaz 1437.

Ne ouzer ket muioc'h diwar e benn e Treger.

Pierre III Piédru e bignas war e lerc'h war gador eskob Treger.

## Notennoù
Herri Loren

Meur a **Herri Loren** zo bet.
;Duged Loren
* Herri Iañ (920-955), dug Lotaringia ha Bavaria
* Herri II (1563-1624), dug Loren
;Konted Vaudémont
* Herri Iañ (1232-1278)
* Herri II (1255-1299)
* Herri III († 1348)
* Herri IV († 1346)
;Duged ha konted eus ar skourroù yaouañ
* Henri Iañ ''le Balafré'' (1550-1588), dug Guise, lazhet war urzh ar roue gall Herri III
* Henri II (1614-1664), arc'heskob Reims ha goude dug Guise
* Herri Loren (1570-1600), kont Chaligny
* Herri (pe Henry) Loren-Chaligny (1596-1672), markiz Mouy ha kont Chaligny
* Herri Loren (1578-1621), dug Mayenne
* Herri Loren (1601-1666), kont Harcourt, Armagnac ha Brionne
* Herri Loren, kont Brionne
* Herri Loren (1661-1748), dug Elbeuf
;Tud a Iliz
* Herri Loren (marvet en 1165), eskob Toul
* Henri de Lorraine († 1505), eskob Metz ha Thérouanne
* Herri Guise (1614-1664), arc'heskob Reims ha goude dug Guise (torret e ouestloù) ; gwelet Herri II dug Guise

## Pennadoù kar
* Klaoda Loren
* Frañsez Loren
Pierre Piédru

**Pierre Piédru** a voe eskob Treger eus 1430 da 1434.

Genidik e oa eus Naoned.

Anvet e voe da eskob Treger war-lerc'h Jean III de Bruc, d'ar 25 a viz Gwengolo 1430.

Kemer a reas perzh e sened-iliz Basel e 1434.

Dilec'hiet e voe gant ar pab da Naoned d'ar 25 a viz Eost 1434.

Bec'h a savas etre ar pab ha dug Breizh, met hemañ a blegas.

Pierre Piédru a yeas da Anaon e Naoned d'ar 24 a viz Du 1449.

Raoul Rolland a zeuas war e lerc'h war gador eskob Treger.

## Notennoù
Mathieu Roederc

**Mathieu**, pe **Mathias**, **Roederc** a voe eskob Treger eus 1417 da 1422.

Genidik e oa eus ar Gozkêr e-kichen Lannuon. Deuet e oa war-lerc'h Christophe de Hauterive, d'ar 15 a viz Kerzu 1417. 

Kannad dug Breizh e voe alies etrezek roue Bro-C'hall ha dug Bourgogb.

Mont a reas da Anaon er bloaz 1422.

Jean III de Bruc a zeuas war e lerc'h.

## Notennoù
Ludovic Pajot

**Ludovic Pajot**, ganet d'ar 18 Du 1993 e Beuvry, zo ur politiker gall, kannad eus ar Pas-de-Calais en anv ar Rassemblement National.

## Liammoù diavaez
*  Ludovic Pajot
## Notennoù ha daveennoù
Guillaume III (eskob Treger)

**Guillaume**, an drivet eus an anv, a voe eskob Treger eus 1151 da 1174.

Deuet e oa war-lerc'h Hugues II.

Eus simoniezh e oa bet tamallet er bloaz 1154. Mes war a seblant en doa gallet en em zifenn, peogwir eo meneget e-barzh dielloù betek 1170.

Yves I, anvet Hougnon, a zeuas war e lerc'h.

## Notennoù
Queffélec

Un anv-tiegezh brezhonek gallekaet eo **Queffélec**. Dont a ra eus anv ar c'hefeleg, un evn hir e bavioù hag e bigos.

## Anv-tiegezh
* Koulizh Kedez (1947), anv-pluenn Yann-Yeun Kefeleg, skrivagner brezhonek

Brudet eo ar familh *Queffélec* e bed al lennegezh hag an arzoù :
* Henri Queffélec (1910 e Brest – 1992 e Pariz), skrivagner gallek,
** Anne Queffélec (1948 e Pariz), e verc'h, pianoourez,
** Yann Queffélec (1949 e Pariz), e vab, skrivagner gallek,
* Amanda Sthers (1978), anv-pluenn *Amanda Queffélec-Maruani*, kar a-bell dezho, skrivagnerez ha senarioourez c'hallek

## Anvioù-familh kevatal e yezhoù all
* Becuwe e flandrezeg
* Videcoq e normaneg
* Woodcock e saozneg
Briag (anv)

Un anv-bihan eo **Briag**, pe **Briac** en e stumm gallekaet. Dont a ra eus Briag, ur manac'h eus an .

## Anv-bihan
* Briac (1967), tresour bannoù-treset
* Briac Menoret (1994 e Roazhon), c'hoarier mell-droad
* Briac Barthélémy, aktour

## A bep seurt
* Jean De Briac (1891 e Pariz - 1970 e Los Angeles), anv-arzour Frédéric-Jean Weitler, aktour stadunanat a orin gall
* Slantchev Briag, kêr gouronkañ vrasañ Bulgaria
116vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)

Ar **116vet Rejimant Troadegiezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe diwar ar *116vet Hantervrigadenn a Gent-Stummadur* (*116e demi-brigade de première formation*).
#### Brezelioù an Dispac'h ha [[Brezelioù Napoleon]]
* 1814 : Brezel Dizalc'hiezh Spagn:
** 27 a viz C’hwevrer: Emgann Orthez.
### 
* Brezel 1870-1871, Sez Pariz.
* 1898 : kazarniet ar rejimant e Gwened, er C’hartieroù La Bourdonnaye hag an Tregont.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### [[1914]]
* Ar rejimant a guitaas Gwened gant an tren evit mont d'ar brezel d'ar Gwener 7 a viz Eost.
* Maissin, d'an 22 ha d'an 23 a viz Eost, Ardenne Belgia ha Bro-C’hall.
##### [[1915]]
* Somme.
* Gwengolo-Here : Eil emgann Champagn.
##### 1916
* Champagn, Emgann Verdun , Kreñvlec'h Vaux.
### Etre an daou vrezel-bed
### [[Eil Brezel-bed]]
### Abaoe 1945
## Skeudennoù

Insigne_régimentaire_du_116e_Régiment_d’Infanterie.jpg|Arouez ar 116vet Rejimant Troadegiezh.


116e RI 1812 av.png|Banniel giz 1812, talig.
116e RI 1812 rev.png|Banniel giz 1812, tu-gin.

## Levrlennadurezh
* Jacques d'Arnoux, *Paroles d'un revenant*, rakskrid gant Henry Bordeaux, Librairie Plon, 1923, Pariz (Bro-C'hall), adembannet gant Plon meur a-wezh, embannet adarre gant Téqui e 1977, 232 pajenn 
* Roger Laouenan, *Le Tocsin de la moisson*, Embannadurioù France Empire, Pariz (Bro-C'hall), 1980.
## Daveennoù
Don (stêr eus Rusia)

An **Don** (Дон e rusianeg, « stêr » e yezh ar Skited) zo unan eus stêrioù hirañ Rusia, 1 950 km hed dezhi. Andoniet eo e-kichen Toula, er su da Voskov, hag en em deurel a ra e Mor Azov. Un delta 540 km² dindanañ he deus. Tremen a ra e kêrioù Voronej ha Rostov-an-Don.

## Gwelet ivez
* Don (disheñvelout)
Jean (anv-bihan merc'hed)

*Gwelit ivez [[Jean]], an anv-bihan roet d'ar baotred.*
**Jean** zo ur anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed. Stumm skosat Jane eo.

## Merc'hed vrudet

*Jean Gordon, kontez Bothwell (1546–1629), plac'h a noblañs skosat 
*Jean Hepburn (marvet e 1599), plac'h a noblañs skosat
*Jean Adam (1704–1765), barzhez ha saverez kanaouennoù skosat
*Jean Ingelow (1820–1897), barzhez ha romantourez saoz
*Jean Coulthard (1908–2000), sonaozerez ganadian
*Jean Batten (1909–1982), nijerez zelandneveziat
*Jean Conan Doyle (1912–1997), ofiserez vilourel
*Jean Rogers (1916–1991), aktourez stadunanat
*Jean Redpath (1937–2014), kanaouerez folk skosat
*Jean Seberg (1938–1979), aktourez stadunanat
*Nikki Jean (ganet Nicholle Jean Leary) (ganet e 1983), kanerez-sonaozerez stadunanat
Familh Avaugour

**Familh Avaugour** a oa ur skourr meur eus tiegezh Penteür.

## Ar c'hastell

## Ardamezioù

### Skeudennaoueg an ardamezioù

## Aotrouniezhoù

* baron Avaugour (Avalgour) e Plijidi;
* le Parc, e bro Vaen;
* la Roche-Mabillme, e bro Berch;
* Courtalain, e-kichen Châteaudun; 
* Kergroaz, Moustoer-Remengol;
* Tromeur, e Serent;
* Saint-Laurent, e bro Boatou;
* markiz Bois-de-la-Motte, e Tregavoù; 
* al Lohière, e Loutehel;
* le Bois, e Kerc'faou; 
* Malvid, parrez an anv se; 
* Tremeog, parrez an anv se;
* Kergorlai, e Motrev;
* la Galiotière, e Kastell-Tepaod; 
* Guildo, e Krehen;
* la Motte ha la Touche, e Tarvieg;
* Port-Durand, e Sant-Donasian;
* la Rivière, e Kerc'hfaou; 
* Saverieg, parrez an anv se; 
* Kelenn, e Gwegon;

## Tud vrudet ar familh

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014

## Daveoù ha notennoù
Miwl

Ar **Miwl**, pe *Afon Miwl* e kembraeg, pe *River Mule* e saozneg, zo ur stêr vihan eus Powys, e biz Kembre, ha 15&nbsp;km dezhi. Adstêr eo d'an Hafren en Aber-miwl.

Eieniñ a ra war Bryn Ceri, er c'hreisteiz da gêriadennig Dolfor, etre Y Drenewydd hag an harzoù gant Bro-Saoz. Ac'hano e red trema'n hanternoz ha war-dro kêriadenn Ceri (ma oa kombod Ceri gwechall gozh) e tro war-zu ar reter. Dont a ra gwazhioù d'he c'hreskiñ dre ma treuz Coedwig Ceri, tost d'an harzoù.

Goude e tro adarre war-zu an hanternoz hag e tiskenn buan da gêriadenn Aber-miwl, hanter hent etre Y Drenewydd ha Trefaldwyn, ma ya da gemberiñ en Hafren.
118vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)

Ar **118vet Rejimant Troadegiezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe diwar ar 118 Hantervrigadenn a Gent-Stummadur ( *118e demi-brigade de première formation*).
#### Brezelioù an Dispac’h ha [[Brezelioù Napoleon]]
##### [[1794]]
*Col Ardente.
##### [[1795]]
*Emgann Loano
* 1808 :
** Aquilar-del-Campo
* 1809 :
** Navarra,
** Cignerolo,
** Alcanitz
** Santa-Maria-del-Campo
##### [[1810]]
** Mansaneda,
** Linares
** Grado
** Pont Miranda
##### [[1811]]
** Cangas-de-Tineo,
** Orbigo
** Orosco
##### [[1812]]
** Emgann Salamanca 
** Cueba-Cardel,
** Briviescas
** Pradanos
##### [[1813]]
** Emgann Vitoria.
** Iruñea.
** Emgann ar Bidasoa.
##### [[1814]]
* Brezel Dizalc'hiezh Spagn:
** 27 a viz C’hwevrer : Emgann Orthez.
* Vic de Bigòrra.
* Emgann Toloza.
* Emgann Arcis-sur-Aube. 
### 
* Brezel 1870-1871, Sez Pariz.
* 1871 : kazarniet ar rejimant e Kemper.
* 1881-1883 : Brezeliadenn Tunizia.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
#### [[1914]]
* D'ar Sadorn 8 a viz Eost, ar rejimant a guitaas Kemper evit mont d'ar brezel.
* 22-23 a viz Eost : Maissin (Belgia).
* 6-9 a viz Gwengolo: Emgann geunioù Saint-Gond er Marne (Bro-C’hall).
* Here : emgannoù e La Boisselle er Somme (Bro-C’hall).
#### [[1915]]
* Gwengolo-Here : Eil emgann Champagn.
#### [[1916]]
* Emgann Verdun.
#### [[1917]]
#### [[1918]]
* Eil emgann ar Marn.
* Emgann an Aisne.
##### Soudard breizhat fuzuilhet gant al lu gall
Fuzuilhet e voe ur soudard breizhat ag ar rejimant gant al lu gall:
* Joseph Marie Jehannet, ganet en Ilifav d'an 28 a viz Eost 1888, soudard, fuzuilhet d'ar 24 a viz Du 1914 e Senlis (departamant Somme, Bro-C'hall), *«dilezet e bost gantañ a-dal d' an enebour»* hervez ar varnadenn.
### Etre an daou vrezel-bed
### [[Eil Brezel-bed]]
### Abaoe 1945
## Skeudennoù

Insigne_régimentaire_du_118e_Régiment_d’Infanterie.jpg|Arouez ar 118 Rejimant Troadegiezh.


118e_RI_1812_av.png|Banniel giz 1812, talig.
118e_RI_1812_rev.png|Banniel giz 1812, tu-gin.


## Daveennoù
2vet Rejimant Chaseourien (lu gall)

An **2vet Rejimant Chaseourien war Varc’h** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).

## Gwarnizonoù
* 1863 : Rouen
* 1865 : Pariz
* 26 a viz C’hwevrer 1886- 25 a viz Here 1927 : Pondi
* 19/06/1964-31/08/1967 : Orange (Vaucluse)
* 15/10/1967-1998 : Thierville-sur-Meuse (Meuse)
## Istor
### Anvioù
* **[[1673]]**: Fimarcon-Dragons
* **[[1678]]**: Barbezières-Dragons
* **[[1692]]**: D'Estrades-Dragons
* **[[1705]]**: Belle-Isle-Dragons
* **[[1709]]**: Bonnelles-Dragons
* **[[1727]]**: D'Armenonville-Dragons
* **[[1738]]**: D'Argence-Dragons
* **[[1742]]**: Surgères-Dragons
* **[[1745]]**: D'Aubigné-Dragons

* **[[1761]]**: Choiseul-Dragons
* **[[1763]]**: Custine-Dragons
* **[[1780]]**: Lescure-Dragons
* **[[1784]]**: Montmorency-Dragons
* **[[1788]]**: Chasseurs des Evêchés
* **[[1791]]**: 2e Régiment de Chasseurs à Cheval
* **[[1814]]**: Chasseurs de la Reine
* **[[1815]]**: Divodet
* **[[1815]]**: Chasseurs des Alpes
* **[[1825]]**: 2e Régiment de Chasseurs à Cheval
* **[[1831]]**: Divodet
* **[[1831]]**: 2e Régiment de Chasseurs à Cheval
* **[[1927]]**: Divodet
* **[[1945]]**: 2e Régiment de Chasseurs à Cheval
* **[[1946]]**: Divodet
* **[[1964]]**: 2e Régiment de Chasseurs
* **[[1997]]**: 2e groupe d'escadrons du  - 2 Régiment de Chasseurs
* **[[2009]]**: Divodet

### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe diwar Chasseurs des Evêchés, ur rejimant eus ar Renad Kozh.
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Seziz Pariz

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
##### [[1914]]
* 5-12 a viz Gwengolo : Kentañ emgann ar Marn (Bro-C’hall).
##### [[1918]]
* 8-11 a viz Du : Emgann Mézières (Bro-C’hall).
## Skeudennoù

Etendart_du_2e_R.C.C.png|Banniel 


Rég Choiseul dragons 1762.png|Régiment Choiseul dragons 1762-1763.
Rég Choiseul dragons 1763.png|Régiment Choiseul dragons 1763-1776.


## Daveennoù
Herri Mayenne

**Herri Loren**, dug Mayenne, ganet d'an 20 a viz Kerzu 1578 e Dijon ha marvet d'an 20 a viz Gwengolo 1621 e-kerzh seziz Montauban, a oa priñs gall e lez Herri IV, ha hini Loeiz XIII.