open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kalvar Plougastell-Daoulaz

**[[Kalvar]] [[Plougastell]]** a oa bet savet dirak iliz parrez Plougastell etre 1602 ha 1604. C'hoant o doa bet Plougastelliz da drugarekaat an Doue o doa pedet da vezañ lakaet un termen d'ar vosenn he doa graet he reuz er vro betek ar bloaz 1598.

Savet eo bet ar c'halvar war batrom hini Gwimilio hag, evel eno, e weler penn Katell Gollet e korn ar mervent. Teir c'hroaz vras a sav a-us da galvar Plougastell avat pa n'eus nemet unan e Gwimilio ; 26 kroaz zo etre tout. E-touez ar 180 delwenn kizellet e kaver re Sant Bastian ha Sant Rok brudet evit gwareziñ diouzh ar vosenn ; emaint skoaz-ouzh-skoaz gant Sant-Pêr, patrom ar barrez.

Buhez ar C'hrist a zo kontet gant ar c'halvar kizellet e maen Kersanton. Kollet o deus an tudennoù o liv orin, met gouzout a reer e oant livet gant livioù flamm pa oa bet savet ar monumant.

Ar pevar avielour a zo lakaet war wel e pevar c'horn ar savadur gant pep a arouez. Al Leon evit sant Mark, an Ael evit sant Vazhe, an Ejen evit sant Luk, hag an Erer evit sant Yann.

Gwallgaset e oa bet ar savadur e fin an Eil Brezel Bed gant bombezadegoù ar Gevredidi, d'an 23 ha d'ar 24 a viz Eost 1944. Un ofiser amerikan, al letanant John Davis Skilton Jr., a saveteas ar c'halvar o c'houlenn e vefe dastumet ar pezhioù kouezhet ha diwallet ar savadur diouzh ar breizherien. Arc'hant a gavas er Stadoù Unanet evit sikour da adkempenn ar monumant.
Renevezet e oa bet ar savadur gant an ti-kêr da-geñver 400 vloaz ar c'halvar.

## Skeudennoù

Skeudenn:Calvaire Plougastel face nord.jpg
Skeudenn:Calvaire Plougastel face ouest.jpg
Skeudenn:Plougastel-Daoulas - Kalvarienberg.JPG
Skeudenn:Calvario a Plougastel di Brest.JPG
Skeudenn:PSIMG 4260.JPG
Skeudenn:PSIMG 4261.JPG
Skeudenn:PSIMG 4262.JPG
Skeudenn:PSIMG 4263.JPG


## Liammoù dibar
*  Kalvar Plougastell-Daoulaz er glad Mérimée
Marcus Valerius Messalla Rufus

**Marcus Valerius Messalla Rufus** a oa ur Roman a renk uhel, mab da vMarcus Valerius Messalla Niger ha tad da vMarcus Valerius Messalla Corvinus, a voe konsul e 53 kent JK. 
Unan eus skoazelloù Julius Caesar e oa. 

Goude e gonsulvezh ez eas bihanoc'h e levezon abalamour da zilennadegoù ragaozet. Div wech e voe tamallet. En dro gentañ e voe disklêriet digablus, petra bennak ma oa anat e oa kablus, abalamour d'an helavar ma voe e eontr Quintus Hortensius Hortalus; en eil tro avat e voe kondaonet. 

E-pad ar brezelioù diabarzh e voe ofiser e tu Julius Caesar ha gant-se e voe aezetaet dezhañ adkavout e enor. Dianav eo e vuhez goude, met hir e voe. 

Bez' e oa bet e-touez ar re yaouankañ dilennet e-barzh an aogured, hag e-pad 55 bloaz e voe gant ar garg a veleg-se. Pa en em dennas e savas istor e diegezh kozh evit lakaat diskred war an doare ma kinnige lod o hendadoù ha mirout ouzh *[[Valerii]]* all da embann hendadoù gaou. 

## Oberenn
Kollet eo e oberenn, met anavout a reer tammoù anezhi gant ar menegoù niverus graet gant Plinius Kozh en e *Istor naturel* ma ra ar «Messala gozh» anezhañ.

## Levrlennadur
* Ronald Syme, *La révolution romaine*, Paris, 1967.

## Notennoù
Marcus Valerius Messalla

**Marcus Valerius Messalla** (pe *[[Messala]]*) zo bet anv meur a zen e Roma an Henamzer, pe Henroma.

## Orin
Ar ***Valerii Messallae*** a oa patrisianed roman eus ur skourr d'ar *[[gens (Henroma)|gens]]* *[[Valerii]]*. Ar c'h- cognomen ***Messalla*** a oa bet roet da Manius Valerius Maximus Corvinus goude kemeret gantañ kêr *[[Messina]]* (pe *Messala*), e-pad ar brezel punek kentañ. E ziskennidi a viras al lesanv e-lec'h *[[Valerius Maximus|Maximus]]* ha *[[Valerius Corvus|Corvus]]* evel ar re all.

## Tud
* Manius Valerius Maximus Corvinus Messalla, konsul roman en 263 kent JK ha kensor en 252 kent JK ;
** e vab Marcus Valerius Maximus Messalla, konsul en 226 av. J.-C. ;
*** mab hennezh, Marcus Valerius Messalla, konsul en 188 kent JK ;
****mab hennezh, Marcus Valerius Messalla, konsul en kent JK ha kensor en 154 kent JK ;

* Marcus Valerius Messalla Niger, konsul en 61 kent JK ha kensor en 55 kent JK ;
** e vab Marcus Valerius Messalla Rufus, konsul en 53 kent JK ;
*** mab hennezh, Marcus Valerius Messalla Corvinus (†9), konsul en 32 ha 31 kent JK ;
**** mab hennezh, Marcus Valerius Messalla Messallinus, konsul en 3 kent JK, tad 
***** d'an impalaerez Valeria Messalina
***** ha da Marcus Valerius Messalla Barbatus, konsul en 20 
****** a voe tad da Marcus Valerius Messalla Corvinus II, konsul en 58.

## Pennad kar
*Messala
*Marcus Silius Messala
*Marcus Valerius
Chapel Sant-Langiz

E 1603 e oa bet savet **chapel Sant Langiz**, e Plougastell-Daoulaz. Ur savadur eeun-tre eo, un nev hepken. Meur a zelwenn vrav a zo er chapel, ur werc’hez kaer eus ar  en o zouez.
Met piv an diaoul eo Sant Langiz? Na glaskit ket anezhañ war deiziadur an Iliz Katolik ha Roman nag e parrezioù all Breizh zoken. Anavezet e oa ar sant en tu-hont da harzoù parrez Plougastell koulskoude ha dont a rae tud da c’houlenn e sikour eus an tro-war-droioù, Landerne, Brest ha Goueled Leon. 

Delwenn ar sant a ziskouez un den barvek blev hir gantañ. Pedet e veze evit kleñvedoù grevus, bugale paket gant al “langiz” dreist holl. Evitañ da gavout un tamm startijenn en-dro e oa ret taoler ur pezh dilhad a oa bet douget gantañ e dour feunteun Sant Langiz zo war lez ar stêr Elorn, ur c’hilometr bennak izeloc’h eget ar chapel. Ma chome an dilhad war neuñv e dour ar feunteun e oa sin fall. Aes eo kompren perak e oa bet lesanvet Sant Tu pe Du ! Ur sant evel-se ne oa ket evit plijout re d’an Iliz ha meur a wech e voe klasket divadeziñ ar chapel. Itron Varia ar C’heloù-Mat e 1774, Itron Varia ar Veaj Vat e 1782 pe Santez Blandin e 1805, met en aner. Evit Plougastelliz e chomo da viken Chapel Sant Langiz. Ur sant bet ganet diwar ijin ha fent unan bennak a chomo dizanv da viken met ur farser en deus bet graet berz !

## Pennad kar
*Diboan
Chapel Itron Varia ar Feunteun Wenn

Feunteun Wenn a dalvez « Feunteun Sakr » en Henvrezhoneg ha lidoù relijius a zo bet dalc’het a-bell ‘zo el lec’h mañ. Un delwenn eus doue kelt ar frouezhusted a voe dizoloet war an dorgenn e lec’h m’emañ bremañ chapel ar Feunteun Wenn. Miret e vez atav an delwenn maen kersantit-mañ e Mirdi ar Sivi e bourk Plougastell. 

Menec’h Abati Daoulaz a zeuas da gristenaat al lec’h, ha badezet e voe Roz Menec’h en XII vet kantved. Er XV vet kantvet e voe savet ur prioldi a oa graet Rosa Monachorum dioutañ e latin. Ur c’halvar bihan a voe savet d’ar memes koulz met diblaset e voe e 1951. 

Kontet e vez e voe savet Chapel Itron Varia ar Feunteun Wenn goude ma voe kavet un delwenn eus ar Werc’hez en ur wezenn gistin. Kaset e oa bet d’an iliz parrez met distroet e vije bet he unan e kichen ar feunteun! Ret mat e oa sevel ur chapel da reiñ bod dezhi pa ne felle ket ar werc’hez bezañ kaset da lec’h all! Un tour gotek a sav a-us d’ar chapel. Diouzh tu ar c’hreisteiz emañ porched ar chapel, ur rozenn kizellet er maen a-us d’an nor vras.

Dour ar feunteun a oa dour burzhudus evel-just ha brud en doa da c’hallout pareañ ar vugale re dreut.
E penn kentañ an Xxvet kantved e oa bet digoret un uzin er geriadenn evit ober koñfitur sivi ha kaotigell avaloù.
Ennodius Messala

*Flavius Ennodius Messala* zo ur politikour roman e deroù ar VIvet kantved (*[[floruit]]* 506-513) en amzer an Ostrogoted en Italia . 

Mab e oa da Flavius Anicius Probus Faustus Niger, konsul e lez ar rouaned ostrogot, ha d'e bried Ciniegia. breur e oa da Rufus Magnus Faustus Avienus, konsul e 502. Kar ha mignon e oa d'ar beleg ha barzh Magnus Felix Ennodius, ha meur a lizher a skrivas dezhañ.

Konsul e voe e 506
Diboan

**Diboan** a zo ur sant eus Kerne, dianav-rik e vuhez, hag enoret e meur a lec'h : Gouezeg, Larruen, Kerglof, Leuc'han, Plevin. Karget eo da ziboaniañ un tamm a bep seurt. Lod a gred eo ur sant ijinet. Lidet e vez d'an 3 a viz Gouhere. 

## Plevin
Ur "Chapel Sant Diboan" zo e Plevin, hag ur feunteun eus ar  zo ivez, savet d'ar sant burzhudus a bare an holl gleñvedoù.

## Levrlennadur
*Yeun ar Gow, "Oferenn sant Tu-pe-Du", *Kontadennoù Kerne*, levrenn 1, Al Liamm, 1998.
Manius Valerius Maximus Corvinus Messalla

**Manius Valerius Maximus Corvinus Messalla** a oa ur politikour roman eus an IIIde kantved kent J.-K., tad da Marcus Valerius Maximus Messala (konsul roman en 226 kent JK).

## Konsul
En 263 kent JK e voe dilennet da gonsul. 
Amzer ar Brezel punek kentañ e oa. Gant e gengonsul Manius Otacilius Crassus e tegouezhas e Sikilia gant peder lejion. Berzh brasoc'h a reas eget e genseurt, hervez soñj e gempredidi, peogwir n'eo nemet dezhañ e voe roet an trec'hlid *De Paeneis et Rege Siculorum Hierone*.

A-hervez e vije bet anvet Messala peogwir en dije kemeret kêr *[[Messina|Messala]]* (*Messala* pe *Messana*) e Sikilia. Ouzhpenn 60 keoded eus an enezenn a yeas a-du gant Roma. 
Chom a reas ar c'hognomen-se en e diegezh e-pad 800 vloaz.

## Kensor
En 252 kent JK e oa dilennet censor. 
Skarzhañ a reas 400 *[[Marc'heg (Henroma)|equites]]* eus o renkad d'ober anezhe keodediz eus ar renkadoù izelañ dre ma n'o doa ket graet o dlead e Sikilia.

## Notennoù


## Pennad kar
*Messala
Chapel Sant-C'hlaoda (Plougastell)

Kontet e vez e oa bet bac'het an Aotrou Kergoad gant ar Sarazined da vare Brezel ar Groaz. Diouzh e doull-bac'h en doa goulennet skoazell Sant C'hlaoda a veze pedet gant ar gristenien en arvar (gwelet Claude de Besançon). Dont a reas a-benn da dec'hout kuit ha kaset e voe da Loperc'hed en dro dre vurzhud, e-barzh ul laouer maen. Distro d'ar gêr e lakaas ur chapel da vezañ savet en enor da Sant C'hlaoda. Bolz ar chapel a oa kinklet gwechall gant livadurioù o kontañ ar vojenn-mañ.

Ar chapel a-vremañ zo bet savet er  kantved. E gevred Plougastell, tost da barrez Loperc'hed emañ, pintet war un duchenn o sevel a-us da Vae Daoulaz, Beg ar Bendi ha Gourenez Kraozon. Un tregont delwenn bennak a gaver e chapel Sant C'hlaoda, hag ur retabl kaer bet renevezet e 1986. 

Pedet e veze Sant C'hlaoda gant ar mammoù evit goulenn gantañ sikour o bugale da gomz gwelloc'h. Gwastell a veze roet dezho evit-se da zeiz ar pardon. 
Emañ feunteun Sant C'hlaoda 250 m izeloc'h eget ar chapel war vord hent Pedel. Ur savadur bihan a oa bet adsavet e 1891 o tougen skoed ar familh Buzig.
Śiva

**Śiva** (Devanāgarī : शिव) — a vez skrivet *Shiva* pe *Chiva* a-wezhioù, « ar madoberour, a zoug chañs » — zo un doue a-bouez en Hindouegezh, an distrujer e-touez re an Trimūrti.

## Adkemer er sevenadur
#### C'hoarioù video
* Delwennoù Shiva a adkaver er c'hoari Tomb Raider III : Adventures of Lara Croft. E-kerzh tamm kentañ ar c'hoari Lara a vez o veajiñ dre India hag a ya etrezek un templ gouestlet da Shiva. Ret eo da Lara Croft stourm a-enep delwennoù armet gant 6 sabrenn pep hini ha dindan stummoù gwregel. 
* Shiva a zo lakaet war-wel evel ur doue benel er c'hoari Tomb Raider : Underworld, dindan stumm un delwenn ramzel e bro Thailand o reiñ an hent da beurest istor ar c'hoari.
* Er c'hoari Shin Megami Tensei : Shiva a zo ur boss kreñv galvet gant an TMG Building a Shinjuku, dre hanterenn ar "Yantra of Destruction". Shiva a erru gant Nandi, Parvati ha Ganesh.
* Adkavet e vez Shiva en heuliad c'hoarioù Mortal Kombat.
* E Far Cry 4,ez eo ret herzel ouzh delwenn Shiva da vezañ pilet dre un darzhadenn.

## Pennadoù kar
* Parvati
* Ganesh
## Notennoù ha daveennoù
Glaoda Besançon

**Glaoda Besançon** a oa ur manac'h eus ar VIIvet kantved deuet da vout eskob Besançon. 

## E vuhez
Ganet e oa e 607 e Kastell Bracon, e kichen Salins (e Bro Suis a vremañ) en ur familh noblañsed. Soudard e oa pa guitaas an arme d'an oad a 20 vloaz da vont da vanac'h. E 685 e oa anvet da Eskob. E garg a zilezas e 693 ha bevañ a reas c'hoazh e pad 6 vloaz evel ur manac'h.

## Breizh
E Breizh eo enoret e Plougastell, e Chapel Sant-C'hlaoda.

## Pennad kar
* Glaoda
Katell Gollet

**Katell Gollet**  eo arouez ar vuhez diroll kaset gant merc'hed divergont hervez relijion katolik Breizh-Izel gwechall. Lavaret e veze he doa laeret un ostiv sakr evit reiñ anezhañ da unan eus hec'h amourouzien niverus. Met an Diaoul e oa hemañ ha kas a reas anezhi gantañ d'an ifern evit gouzañv poanioù didermen. 

An dudenn-mañ a weler ouzh Kalvar Gwimilio. Gwelout a reer un diaoul o kas gantañ ur vaouez noazh, o sachañ warni war bouez he divesker, tra ma'z eus un diaoul all o vountañ anezhi gant e forc'h war-zu toull an Ifern. Diskouezet eo Katell Gollet ivez war Kalvar Plougastell-Daoulaz.
## Sonerezh
Ur gwerzh gant stummoù lies a zo bet savet a-ziwar an istor-se (Guerz Gathel-Gollet) . E fin ar gwerzh e vez kaoz eus ur "morian" a vije bet kablus eus gourdouz doue da gas Katell d'an ifern.

## Notennoù ha daveennoù

## Pennad kar
*Katell
Urzh Sant Yann Jeruzalem

**Urzh Herberc'hourien Sant-Yann Jeruzalem, [[Enez Rodos|Rodez]] ha [[Malta]]** eo anv klok an urzh katolik a vez graet *Urzh Sant Yann Jeruzalem* anezhañ peurvuiañ. Anavezet eo ivez dindan an anvioù *Urzh an Herberc'hourien*, *Urzh an Ospital*, ha dindan e anv latin *Ordo Hospitalis sancti Johannis Ierosolimitani*.

Ken kozh hag an  e vefe pa oa aet marc'hadourien kêr Amalfi en Italia d'en em staliañ e Jeruzalem. Tier-herberc'h hag ospitalioù a savas en Douar Santel evit degemer pirc'hirined klañv. Met evel Menec'h Ruz Urzh an Templ e teuas an Herberc'hourien da vezañ soudarded kerkoulz ha menec'h, evit difenn ar glañvourien en ospitalioù er penn-kentañ met evit en em gannañ a-enep ar Sarakened da c'houde. Goude bezañ bet skarzhet diouzh an Douar Santel ec'h eas an Urzh d'en em staliañ e Kiprenez a-raok aloubiñ Enez Rodez.

O roud o deus lezet un tamm e pep lec'h en Europa dre sevel klañvdioù evit ar birc'hirined. E Breizh e kaver meur a hini evel hini Sant Yann e Plougastell-Daoulaz.

Galloudus e teuas an Urzh da vezañ er Mor Kreizdouarel o terc'hel da vrezeliñ a-enep ar Sarakened. Pa voe skarzhet gant an Impalaeriezh otoman e kavas bod en Enez Malta, a voe roet dezho gant an impalaer Charlez V.

Ur galloud a-bouez e teuas da vezañ e kreiz ar Mor Kreizdouarel, ha mestr e chomas an Urzh war an enez betek ma voe skarzhet o Mestr-Meur gant Napoleon en anv ar Republik c'hall. Gwarezet e voe an Urzh neuze gant an tsar Paol I Rusia.

Goude ur prantad diskar e voe renevezet an Urzh dindan an anv Urzh Malta. Dont a reas da vezañ un aozadur denegour oberiant-tre, dilezet gantañ an armoù hag o lakaat nebeutoc'h a bouez war ar relijion.

## Roll ar varc’hegerien vreton
Sellit ouzh ar pennad Ardamezeg marc'hegerien vreton urzh Sant Yann Jeruzalem.

## Levrlennadur
*  Amédée Guillotin de Corson : *Les templiers et les hospitaliers de Saint-Jean de Jérusalem dits chevaliers de Malte en Bretagne*. Yoran Embanner, 2006 

## Notennoù
Cornelius Agrippa

Ur skrivagner ha prederour alamant e oa **Heinrich Cornelius Agrippa von Nettesheim** (14 a viz Gwengolo 1486 – 18 a viz C'hwevrer 1535). E labourioù a denn d'an Hudouriezh, d'an Doueoniezh, d'an Astrologiezh ha d'an Alkimiezh.

## Buhez
E Kologn (Köln) e Bro Alamagn e oa bet ganet e 1486. E 1512 e kelennas e Skol-Veur Dole e Bro-C'hall oc'h ober kentelioù diwar-benn De verbo mirifico, oberenn Johann Reuchlin. Diwar-se e tapas brud da vezañ heretik. Ar respont taer a zegasas mizioù goude a lakaas anezhañ da goll e blas er Skol-Veur. 

E 1510, e studias e pad ur pennad gant Johannes Trithemius. Reiñ a reas dezhañ ur brouilhed eus e e bennoberenn *De occulta philosophia libri tres,* Ur seurt renabl eus gouiziegezh ar skiantoù kuzh d'e vare. Kalonekaet e voe gant Trithemius en e labour met aliañ a reas anezhañ da zerc'hel al labour-se kuzh tamm pe damm. Dibab a reas Agrippa chom hep embann e labour, diwar an ali-se marteze met derc'hel a reas da labourat war e oberenn e-pad 20 vloaz. 

E-kerz e vuhez kantreer e Bro-Alamagn, Bro-C'hall hag Italia e labouras evel doueoniour, mezeg, gwiraour, ha soudard. 

Mont a reas e servij Maksimilian 1 Aotria da soudard moarvat met tremen a reas ar pep brasañ eus e amzer o studiañ ar skiantoù kuzh ha poentoù doueoniezh a lakaas anezhañ da vezañ tamallet da vezañ heretik e mod pe vod. N'eus prouenn ebet e vije bet tamallet Agrippa en un doare sirius pe kaset dirak al lez-varn evit an interest a ziskoueze evit ar skiantoù kuzh, met lakaat a reas anezhañ da goll kargoù meur a wech. Argas a reas an hudouriezh a wel d'an holl dre ziv wech e 1525 hag e 1533, daou vloaz a-raok e varv. Diaes eo gouzout hag eñ e oa a-greiz-kalon pe hag eñ e oa evit chom hep kaout trubuilhoù. Ar studioù nevesañ gant Lehrich, Nauert, pe van der Poel a rofe da grediñ ne nac'has ket an hudouriezh en he fezh. Treiñ kein a reas da lodennoù 'zo eus e zornskrid kentañ *De occulta philosophia libri tres* evit digas ur c'hempenn diwezhañ d'e oberenn.
Mervel a reas e Grenoble e 1535.

## Oberennoù
Brudet eo bet Agrippa abalamour d'e levrioù dreist-holl. Setu un nebeud anezho :
* *De incertitudine et vanitate scientiarum atque artium declamatio invectiva* (*Diskleriadur a-enep Douetañs ha Lorc'h ar Skiantoù hag an Arzoù*. ) 1526; moulet e Köln e 1527. Ur flemmskrid a-enep stad mantrus ar skiantoù. Laret e vez eo bet levezonet gant al levr-mañ prederourien evel Montaigne, Descartes, pe Goethe. 
* *Declamatio de nobilitate et praecellentia foeminei sexus* (*Diskleriadur war Haelded ha Dreistelezh ar reizh benel ) Ul levr oc'h embann dreistelezh ar merc'hed e keñver moral. Embannet gant un droidigezh saozneg e Londrez e 1670.
* *De occulta philosophia libri tres* (*Tri Levr diwar-benn ar Brederouriezh Kuzh Levr 1 moulet e Pariz e 1531; Levrioù 1-3 e Kologn e1533. Ur seurt renabl eus gouiziegezh e vare war an hudouriezh. Levr pennañ Agrippa eo e meur a geñver. Teurel a ra Agrippa ur sell ouzh an hudouriezh e lec'h ma kemmeske ar bed naturel gant ar bed all, un deorienn a glaske terriñ an enebiezh etre an hudouriezh hag ar feiz kristen.
De occulta philosophia libri tres

***De occulta philosophia libri tres*** («Tri Levr diwar-benn ar Brederouriezh Kuzh») eo studiadenn bennañ Heinrich Cornelius Agrippa diwar benn ar skiantoù kuzh. Kas a reas war-raok ar preder a oa da vare an Azginivelezh diwar-benn galloud al lidoù hud hag o darempred gant ar relijion.
Plediñ a ra an tri levr gant an hudouriezh elfennel, neñvel ha kefredel. Pouezañ a ra al levrioù war ar peder elfenn, an astrologiezh, ar C'habbalah, an niveroniezh, ar c'harrezioù hud, anvioù an aeled ha Doue, an darempredoù kenetrezo hag an doareoù da ober ganto er medisinerezh, en alkimiezh, en diouganerezh, hag el lidoù. 
Adlec'hiañ a ra anezho en o metoù orin, hebraek, gresian, pe galdean. 

 
Ar prederioù-se a veze kavet gant prederourien all eus ar mare. Sell Agrippa ouzh an hudouriezh a zo heñvel ouzh hini skrivagnerien all evel Marsilio Ficino, Pico della Mirandola pe Johann Reuchlin. Al levrioù-se zo disheñvel tre eus al levrioù hudouriezh bet skrivet d'ar mare-se pe diwezhatoc'h, dre ma taolont ur sell gouiziek ha kefredel kentoc'h eget lakaat kevrinoù war-raok. D'ar deiz hiziv c'hoazh e vez sellet gant interest ouzh al levrioù se gant ar re zo dedennet gant ar skiantoù kuzh. 

## Cornelius Agrippa ha levr hud an Agrippa

Gwallvrudet e oa an Agrippa e Breizh-Izel gwechall. Ul levr kuzh a veze dalc'het gant sorserien. Arabat eo kemmeskañ al levr-se gant oberennoù Cornelius Agrippa.
Agripa

Gwallvrudet e oa levr hud an **Agripa** war ar maez e Breizh-Izel gwechall. Ul levr kuzh hag a veze dalc'het gant sorserien hag adskrivet gant an dorn a rumm da rumm e oa. Diouto e tenne ar sorserien o formulennoù hud.
Fañch an Uhel a lavar bezañ bet gwelet al levr-se etre daouarn Claude le Bihan, ul labourer-douar eus an Dannod e Plûned. Ul levr hag a oa tennet hervez e berc'henn diouzh un oberenn gant Pierre d'Albano, a oa diskibl da Heinrich Cornelius Agrippa. O vezañ ma n'en doa ket ar memes brud hag e vestr en doa lakaet da grediñ e oa Cornelius Agrippa an oberour. Alese anv al levr gwallvrudet. Nebeut a dra da welet koulskoude etre an Agrippa ha levrioù Cornelius Agrippa.

Amprestiñ a ra muioc'h al levr-se digant Alc'hwez Salaun, *Clavis Salomonis* pe *Clavicula Salomonis* e latin, ul levr bet embannet etre ar  hag ar .

## Levrlennadur
*Anatol ar Braz (1902), *La Légende de la mort chez les Bretons armoricains*, Terre de Brume
:Levrenn 1 : 1996, 
:Levrenn 2 : 1997, 
*Pierre de la Haye, *L'Agrippa : le grimoire des anciens Bretons*, Coop Breizh, 2003, .

## Notennoù
Claudianus

**Claudianus** zo un anv-bihan latin, deveret eus * [[Claudius]] *. 

## Sant kristen
* Claudianus Troyes († etre 270 ha 275), pe Sant Glaoda.

## Tud all
**[[Claudius Claudianus]] * (° war-dro 370 - † war-dro 408), barzh latin ,
**[[Mamertus Claudianus]] *, prederour ha doueoniour galian-roman, mignon da Sidonius Apollinaris.

## Notennoù

## Pennadoù kar
*Claude
*Claudia
*Claudius
*Claudine
Claudio Rodríguez

**Claudio Rodríguez** zo un anv brudet gant an dud-mañ dreist-holl:
* **[[Claudio Rodríguez García]]**, barzh spagnolek.
* **[[Claudio Rodríguez Fer]]**, barzh galizek. 

## Pennadoù kar
* Claudio 
* Rodríguez
Claude de France

**Claude de France** zo anv anavezet div briñsez c'hall :
* *Claude de France* pe Klaoda Bro-C'hall (1499-1524), merc'h d'an Dugez Anna Vreizh, rouanez Bro-C'hall, dugez Breizh, ha dugez Milano, 
*Claude de France (1547-1575), dugez Loren ha Bar. 

## Pennadoù kar
*Claude
*Klaoda
Claudio

**Claudio** zo un anv-bihan italianek.

## Adstummoù
*Claudia, evit ar merc'hed

## Tud
*Claudio Abbado (1934-2014), rener-laz-seniñ italian
*Claudio Acquaviva (1543 – 1615), jezuit,
*Claudio Beretta, skrivagner italianek
*Claudio Magris, skrivagner italianek
*Claudio Martini, politikour italian
*Claudio Monteverdi, sonaozour italian
*Claudio Chiapucci,marc'hhouarner italian
*Claudio Villa, anv meur a zen
*Claudio Bravo Camus (1936-), livour chileat

## Lec'hioù
*Cláudio, kumun e Minas Gerais, e Brazil
Claudio Villa

**Claudio Villa** zo anv meur a zen :

*Claudio Villa (kaner) (1926-1987), kaner italian 
*Claudio Villa (treser) (ganet e 1959), arzour italian
*Claudio Villas Boas (1916-1998), politikour braziliat

## Pennadoù kar
*Claudio
*Villa
Agrippa

**Agrippa** zo un anv-tud latin.

## Yezhoù all
* *Agrève* en galleg.

## Tud
### Sant
* *Sanctus Agrippa* pe *saint Agrève* († 650), deuet eus Spagn, eskob Velay, merzher war un dro gant sant Ursicin etredaouarn an Arianed e *Chiniacum*, e Vivarais , hiziv Saint-Agrève ; lidet d'ar 1añ a viz C'hwevrer.

### Tud en Istor Henroma
* Agrippa, roue mojennel Alba Longa.
* Agrippa Menenius Lanatus, konsul roman en -503 ;
* Agrippa Menenius Lanatus, konsul roman en -439 ;
* Marcus Vipsanius Agrippa, politikour roman (63 kent JK 12 kentJK) ;
* e vab Marcus Vipsanius Agrippa Postumus (adalek 12 kent JK betek 14), mab da Julia an Henañ, merc'h an impalaer Aogust;
* Herodez Agrippa, anv daou roue eus Judea er Iañ kantved goude JK
* Agrippa, prederour war-dro ar Iañ kantved ;
* Agrippa, steredoniour bev en 92, e anv an hini zo bet roet da ur c'hrater war al  Agrippa (krater) .

### Tud all
* Cornelius Agrippa (°1486 - +1535), prederour ha medisin alaman, brudet a-wechoù evel strobineller, pa ne oa ket;
* Théodore Agrippa d'Aubigné (°1552 - +1630), barzh ha tad-kozh da Madame de Maintenon, pried diwezhañ ar roue gall Loeiz XIV ;
* Camille Agrippa, oberour italian un dornskrid diwar-benn ar c'hlezeiata er XVIvet kantved.

## Lec'hanvadurezh
* Via Agrippa a zegouezhe e Saintes ;
* Via Agrippa a dremene dre Riobe.

## Levr
*Ul levr mojennel e Breizh eo an Agripa 
*Agrippa (a book of the dead), gant William Gibson ha re all e 1992 .

## Notennoù

## SPennadoù kar
*Agrippina
*Agrippinus
Herodez Agrippa

**Herodez Agrippa** zo anv daou roue e Judea er  goude JK :

* Herodez Agrippa Iañ, roue Judea, adalek -10 betek 44 ;
* e vab Herodez Agrippa II, roue Judea, adalek 27 betek 93.

## Pennadoù kar
* Herodez
* Agrippa
-10

744 *Ab Urbe Condita* = -10 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Aogust (Caius Julius Caesar Octavianus) 
* Koñsuled : Africanus Fabius Maximus ha Iullus Antonius
* Savet ez eus ur pont dreist ar Roen gant ar Romaned e bro an Eburoned, nepell diouzh *Bonna*, a zo Bonn hiziv.

### Afrika

### Reter-nesañ

#### Israel

* Herodez Veur (-37 / -4) 

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha teknikoù

## Relijionoù

## Ganidigezhioù -10

* 1 a viz Eost : Glaoda Iañ, impalaer roman, e Lugdunum (Lyon hiziv), mab da Nero Claudius Drusus ha da Antonia Minor.
* Herodez Agrippa I.

## Marvioù -10
Kivij

**Kivij** zo poultr aozet diwar rusk ar gwez-derv hag a dalvez d'ar givijerien da ober lêr gant ar c'hrec'hin loened.
Claude de France (1547-1575)

**Claude de France**, ganet e Kastell Fontainebleau d'an 12 a viz Du 1547, marvet e Nancy d'an 21 a viz C'hwevrer 1575, a oa eil merc'h ar roue gall Herri II hag e bried Caterina de' Medici. Roet e voe dezhi anv he mamm-gozh, mamm he zad, Claude de France (1499-1524).

Savet e voe el lez c'hall, e-kichen Elesbed Bro-C'hall (1545-1568) ha Mari Stuart. Dimeziñ a reas en 1559 da Charles III, dug Loren ha Bar. 
Alies e kuitae Nancy, kêr-benn Lorraine, da vevañ e lez Bro-C'hall gant he mamm. 

## He bugale

Dimezet e oa bet da 12 vloaz, marvet er gwentloù da 27 vloaz, goude genel nav bugel: 
* Henri II de Lorraine (1563 † 1624), dug Loren ha Bar
* Christine de Lorraine (1565 † 1637), dimezet en 1587 da Ferdinando Iañ de' Medici, dug-meur Toskana (1549 † 1609)
* Charles (1567 † 1607), kardinal Lorraine, eskob Metz (1578-1607), ha Strasbourg (1604-07)
* Antoinette (1568 † 1610), dimezet en 1599 da Jean-Guillaume (1562 † 1609), dug Juliers ha Berg
* Anne (1569 † 1576)
* François, kont Vaudémont (1572 † 1632), dug Loren ha Bar
* Catherine (1573 † 1648), abadez Remiremont 
* Élisabeth de Lorraine (1575 † 1635), dimezet en 1599 da Masimilian I (1573 † 1651), Dilennour Bavaria
* Claude (1575 † 1576)

## Liammoù diavaez
Claude de Lorraine

**Claude de Lorraine** zo bet anv meur a zen, priñsed pe briñsezed:

* Claude de Lorraine (1496-1550), 1añ dug Guise, mab da René II Lorraine
** e vab Claude de Lorraine (1526 † 1575), dug Aumale, 
* Claude de France (1547 † 1575), dugez Lorraine, merc'h d'ar roue gall Herri II ha d'e bried Caterina de' Medici, dimezet da Charles III, dug Lorraine
* Claude de Lorraine, dug Chevreuse (1578 - 1657), mab da Henri Iañ, dug Guise, pried da Marie de Rohan-Montbazon, dugez Chevreuse.
* Claude de Lorraine (1612 † 1648), merc'h da Henri II de Lorraine, dimezet da Nicolas François, dug Lorraine.

## Pennadoù kar
* Tiegezh Chevreuse
* Claude Lorrain, livour gall er XVIIvet kantved.
* Claude
* Lorraine
Constantinus

**Constantinus** zo un anv-tud latin, hini meur a impalaer hag ur pab .

## Yezhoù all
* *Kustentin* e brezhoneg
* Konstantinos e gresianeg
* Constantino en italianeg

## Tud
### Impalaerien roman
* Constantinus Iañ, pe Kustentin Veur, impalaer roman adal 306 betek 337, 
* Constantinus II (316-340), mab da Constantinus Iañ,
* Constantinus III, impalaer ar c'hornôg, 
* Constantinus III (impalaer Bizention)(641)
* Constantinus IV (668–685)
* Constantinus V *Copronymus* (741–775)
* Constantinus VI (780–797)
* Constantinus VII *Porphyrogenitus* (913–959)
* Constantinus VIII (1025-1028)
* Constantinus IX Monomachos (1042-1055)
* Constantinus X Doukas (1059–1067)
* Constantinus XI Palaiologos (1448–1453)

### Tud all

# Constantinus, pab
# Constantinus Africanus, medisin

## Pennadoù kar
* Constantine
* Konstantine
* Konstantinos
Konstantinos

**Konstantinos** zo un anv-bihan gresianek, diwar an anv latin Constantinus.

## Tud
*Konstantinos Cordalis, kaner alaman
*Konstantinos Karamanlis, politikour
*Konstantinos Kavafis, barzh gresianek
*Konstantinos Mitsotakis, politikour
Republik Ligur

Ar **Republik Ligur** pe *Republik Liguria* a voe embannet d'ar 14 a viz Mezheven 1797, er vro a zo en-dro da gêr Genova, ha dindan levezon ar C'hallaoued. Padout a reas betek miz Mezheven 1805, war-bouez ur pennadig amzer e 1800 pa voe aloubet gant armeoù Aostria.
Genova e oa ar gêr-benn. Diazezet e oa bet ar republik c'hoar-se war douaroù Republik Genova.

D'ar 6 a viz Mezheven 1805 e voe unanet ar Republik Ligur ouzh an Impalaeriezh c'hall kentañ, ha rannet e voe e tri departamant : Apennins, Montenotte ha Gênes, nemet staget e voe tolead Sanremo ouzh an Alpes-Maritimes.

Adembannet e voe ar Republik Ligur e miz Ebrel 1814, ha padout a reas betek miz Kerzu er bloaz-se. Goude-se e voe staget ouzh Rouantelezh Sardigna.

## Banniel
Banniel kozh Genova a voe implijet gant ar Republik Ligur, ur banniel gwenn gant ur groaz ruz (kroaz sant Jord) er c'hreiz, evel banniel Bro-Saoz.
Artgal Alt Clut

**Artghal** pe **Artgha** Strathclyde a oa roue Brezhoned Alt Clut, en Hanternoz kozh Brezhoned Enez Vreizh en IXvet kantved. Lazhete voe en 872. Moarvat e voe kemeret e lec'h gant e vab Run.

## E vuhez
Hervez *[[Lignezoù Harley]]* e oa mab da Dumnagual IV Alt Clut, a oa roue en e raok moarvat.

E vab Run Alt Clut a zimezas da verc'h Kenneth mac Alpin, hag a voe neuze breur-kaer da Constantín mac Cináeda. 

## Notennoù
El Niño

***El Niño***, da lavarout eo *(red-mor) ar Mabig ([[Jezuz]])*, dre ma teu anat nebeut war-lerc’h Nedeleg, a oa da gentañ ur red-mor a-hed arvor Perou hag Ecuador hag a c'hoarveze bep bloaz etre Nedeleg ha miz Ebrel. Bremañ eo bet astennet e ster, ha graet e vez gant *El Niño* evit ober anv eus un anadenn hin eus he fart hec'h-unan, disheñvel diouzh an hin voas. Merzet e vez e kresk gwrez ar Meurvor Habask er rannved-se en un doare direizh gwech ha gwech all. Astenn a ra red-mor tomm Perou war-zu ar Su (graet e vez “bloavezh El Niño” eus se). Dont a raje diwar efed ur c'helc'hiad kemmadurioù en aerwask an aergelc'h etre reter ha kornaoueg ar Meurvor Habask, anvet luskelladur aostral, pe "luskelladur ar Su". Liammet e vez an daou gant an teskanv saoznek *ENSO* (*El Niño-Southern Oscillation*).


ImageSize = width:800 height:70
PlotArea = left:50 bottom:20 width:700 height:40 
Period = from:1900 till:2017
DateFormat = yyyy
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1900
PlotData = 
 bar:laniña width:30 color:red mark:(line,white)
 from:1902 till:1903
 from:1905 till:1906
 from:1911 till:1912
 from:1913 till:1915
 from:1919 till:1920
 from:1925 till:1926
 from:1940 till:1942
 from:1946 till:1947
 from:1951 till:1952
 from:1953 till:1954
 from:1957 till:1958
 from:1958 till:1959
 from:1963 till:1964
 from:1965 till:1966
 from:1968 till:1969
 from:1969 till:1970
 from:1972 till:1973
 from:1976 till:1977
 from:1977 till:1978
 from:1979 till:1980
 from:1982 till:1983
 from:1986 till:1988
 from:1991 till:1992
 from:1993 till:1994
 from:1994 till:1995
 from:1997 till:1998
 from:2002 till:2003
 from:2004 till:2005
 from:2006 till:2007
 from:2009 till:2010
 from:2014 till:2016

Kromenn amzer o tiskouez luskadoù El Niño etre 1900 ha 2016.

## Notennoù ha daveennoù
Nouel

**Nouel** zo un anv brezhonek, hag un anv-tiegezh spagnolek.

*anv kement kantik a vez kanet da lidañ Nedeleg ha Ginivelezh ar Mabig Jezuz, gwelout nouel (kan)
*diwarnañ e teu an anv *[[nouelig]]*, graet eus evned zo, evel
**an nouelig bihan
**an nouelig bras
**an nouelig pikous.

## Tud
*Adolfo Alejandro Nouel, arc'heskob ha prezidant ar Republik Dominikan

## Lec'hioù
*Proviñs Monseñor Nouel, proviñs er Republik Dominikan
Prosesion

Ur **brosesion** pe ur **prosesion** ([ˌprɔse’si:jõn], eus ar ger latin *processio*, diwar *procedere*, mont war-raok) zo ur gerzhadeg relijiel aozet da enoriñ un darvoud bennak — da-geñver Sizhun Fask da skouer – pe un den santel, er relijion gatolik hag un toullad relijionoù all. E Breizh n'eus pardon ebet hep prosesion. 

## Troveni
Troveni a vez lavaret eus prosesionoù bras zo, evel e Lokorn. 

## Spagn
Brudet eo prosesionoù ar Semana Santa e Spagn.

## Katalonia

Prosesion ar Sanch e Perpinyà, e Katalonia. 

## Sonerezh
*Celtic Procession, ur bladenn gant ar gitarour leonat Jakez Pellen.
El Puerto de Santa María

**El Puerto de Santa María** zo ur gumun spagnol eus proviñs Cádiz, en Andalouzia, war aod ar Meurvor Atlantel. 83 000 a dud zo o chom enni. 

Gant kumunioù Cádiz, Jerez de la Frontera, San Fernando, Chiclana de la Frontera, Puerto Real ha Rota, eo unan eus Mancomunidad Kumunioù Bahía de Cádiz.
Claudine

**Claudine** zo un anv-bihan gallek,roet d'ar merc'hed, diwar an anv Claude.

## Tud
* Claudine Auger, Miss France hag aktourez
* Claudine Guérin de Tencin (1682-1749), baronez Saint-Martin-de-Ré, en Enez Ré, e Bro-C'hall, mamm ar prederour D'Alembert.
* Claudine Ledoux, politikourez c'hall
* Claudine Mazeas, dastumerez kanaouennoù brezhonek, eus Gwengamp
* Claudine Thévenet (1774-1837), leanez c'hall ha santez
* Claudine Wilde (* 1967), aktourez alaman

## Lennegezh
* *Claudine*, harozez pevar romant gallek gant ar skrivagnerez Colette

## Pennad kar
*Claude
Claudette

**Claudette** zo un anv-bihan gallek, savet diwar Claude. 

## Tud

*Claudette Colbert, aktourez stadunanadez a orin gall,
*Claudette Colvin, stourmerez stadunanat evit Gwirioù Mab-Den,
*Claudette Dion, kanerez kebekat, c'hoar da Céline Dion,
*Claudette Soares, kanerez vraziliat,
*Claudete Troiano, kazetennerez vraziliat,
*Claudette Werleigh, politikourez bet Kentañ Ministr Haiti.

## Kanaouenn
**[[Claudette]]*, ur ganaouenn saoznek savet gant ar c'haner stadunanat Roy Orbison evit e wreg, ha kanet gant The Everly Brothers e 1958. 

## Arvestoù
*Les Claudettes, anv ar bagad dañserezed gant ar c'haner gall Claude François.
Canigó

Ar menez **Canigó** (*Canigou*, ha *Canigó* e galleg ofisiel adalek 2012) (2,784.66 m.) zo ur menez e Pireneoù Katalonia, etre Conflent, Rousilhon ha Vallespir.

E 2 784 metr emañ ar gern. Abalamour d’an dilive bras zo etrezañ ha plaenenn Rousilhon, e kave d’an dud gwechall e oa ur pezh menez, uheloc’h eget ar re all e Katalonia an Norzh. Gouzout a reer bremañ avat n’eo ket gwir hag ez eo uheloc’h ar menezioù Carlit pe Puigmal.

Hervez ar mojennoù e oa bet ar roue Pêr III Aragon an hini kentañ o pignat gant ar menez Canigó e 1285.

E-harz ar menez ez eus daou vanati, Sant Martí del Canigó ha Sant Miquel de Cuixà.

## Flammenn Canigó
Bep bloaz d’an 23 a viz Mezheven, nozkent Gouel Yann (*nit de Sant Joan*), e vez graet un tantad e krec’h ar menez, e-pad un abadenn anvet *Flama del Canigó* (Flammenn Canigó). Chom a ra tud da nozvezhiañ en-dro d’an tantad ha gant lod e vez kemeret etivi da vont da enaouiñ tantadoù all e lec’hioù war an uhel dre Gatalonia a-bezh Istimañ a reer e vez enaouet 30 000 tantad e Katalonia d’an nozvezh-se.

## Notennoù


## Liammoù diavaez

* ''La Vall de Cadí'', Randonnées au pic du Canigou (e galleg, katalaneg, saozneg)
* Le Canigou vu depuis Perpignan, en direct (Kuzul-departamant ar Pyrénées-Orientales)
Emgann Badajoz

**Emgann Badajoz** zo anv daou emgann brudet e Badajoz, en Extremadura, e Spagn.

* Emgann Badajoz (1812), e-pad Brezel Dizalc'hted Spagn en 1812.
* Emgann Badajoz (1936), e-pad Brezel Diabarzh Spagn e 1936. 

A-wechoù ivez
* **[[Emgann Gévora]]**, dirak kêr Badajoz, e-pad Brezel Dizalc'hted Spagn en 1811.
* **[[Kentañ seziz Badajoz (1811)]]**, e-pad Brezel Dizalc'hted Spagn en 1811.
* **[[Eil seziz Badajoz (1811)]]**, e-pad Brezel Dizalc'hted Spagn en 1811.
Izelvroioù spagnol

**Izelvroioù Spagnol** a veze graet eus hollad ar proviñsoù a oa en em gavet e dalc'h an impalaer Karl V an Impalaeriezh Santel. War-lerc'h Karl V, impalaer Aostria ha roue Spagn, e tremenas an Izelvroioù e dalc'h e vab Fulup II, roue Spagn. Chom a reas an Izelvroioù e dalc'h rouantelezh Spagn etre ar  hag an . En em ledañ a raent war ar pezh zo bremañ an Izelvroioù, Belgia, Luksembourg ha hanternoz Bro-C'hall. 

## Istor

En Impalaeriezh Santel Roman e oa ar proviñsoù-se abaoe ur pennad dija pa zeujont da vezañ unanet dindan ren Karl V, a oa dug Bourgogn, impalaer Aostria ha roue Spagn. E Gent e oa bet ganet an impalaer e 1500. Ren a reas war ar Seitek Proviñs etre 1515 ha 1555. Mervel a reas Karl V d'ar 25 a viz Here 1555 ha d'e vab, Fulup e roas an aotrouniezh war an douaroù na oant ket en Aostria, an Izelvroioù ha Spagn en o zouez. Evel-se e teue an Izelvroioù da vezañ ur stad anezhi hec'h-unan stag ouzh kurunenn Spagn. Dre ma oa pinvidik marc'hadourien an Izelvroioù e oa bras talvoudegezh ar stad-se evit roue Spagn, brasoc'h en amzer-se eget douaroù Spagn pe Amerika ! 

Adalek 1531 e oa Brusel kêr-benn an Izelvroioù spagnol.

Buan a-walc'h e savas enebiezh etre an Izelvroiz ha Spagnoled, dindan ren Fuluup II. Tra ma oa Karl V un den ganet en Izelvroioù, e oa Fulup II, evit tud an Izelvroioù, un estrañjour, ganet ha desavet e Spagn. Ouzhpenn ar stourm ouzh kreizennadur Spagn e voe enebiezh ouzh katoligiezh Spagn gant ar brotestanted a oa stank e proviñsoù an hanternoz. 

Kement-se a zisoc'has war Unaniezh Arras, etre proviñsoù ar c'hreisteiz, hag Unaniezh Utrecht etre proviñsoù an hanternoz, war Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz ha war dizalc'hidigezh Republik ar Seizh Izelvro Unanet, anvet ivez Proviñsoù-Unanet, embannet e 1581. 

Chom a reas douaroù ar c'hreisteiz e dalc'h Spagn betek Emglev Utrecht e 1713. Dre an emglev-se e tremenjont dindan ren Habsbourged Aostria. Adalek neuze e komzer eus an Izelvroioù aostrian, betek 1795, pa voent aloubet gant Bro-C'hall, gant armeoù ar Republik Kentañ. Neuze e voe graet departamantoù gall ganto.

Priñselezh Liège ne oa ket e-barzh an Izelvroioù spagnol. E dalc'h eskob Liège e oa, ha chom a reas dizalc'h betek 1795 pa voe aloubet gant ar C'hallaoued.

## An Izelvroioù spagnol
Enne e oa: 

* Kontelezh Flandrez en he fezh
* Kontelezh Artez
* Kêr Tournai
* eskopti Cambrai (dre vras departamant gall Nord ha hanterenn hanternoz departamant gall Pas-de-Calais)
* Dugelezh Luksembourg
* Dugelezh Limburg
* Kontelezh Hainaut
* Kontelezh Namur
* Aotrouniezh Mechelen 
* Dugelezh Brabant
* Opper-Gelre (*Bovenkwartier*, ul lodenn eus dugelezh Gelre (kêrioù Venlo ha Roermond, e proviñs Limburg, ha kêr Geldern e distrig Kleve) en Alamagn. 

Brusel en Brabant e oa ar gêr-benn.
Valeria

**Valeria** zo un anv-plac'h latin, hag un anv-bihan italianek, rusek, ha spagnolek, skrivet **[[Valéria]]** e portugaleg.

## Yezhoù all
*Valerie, 
*Valérie, e galleg
*Waleri

## Tud
### Henroma
***[[Valeria Messala]]**, pevare pried Sulla;
***[[Valeria Messalina]]**, trede pried an impalaer Claudius;
***[[Galeria Valeria]]**, merc'h d'an impalaer roman Diocletianus, dimezet d'an impalaer Galerius;
***[[Valeria Maximilla]]**, pried d'an impalaer Marcus Aurelius Valerius Maxentius.

#### Santez
***[[Santez Valeria]]**, mamm Gervasio ha Protasio, sent;

### Amzerioù a-vremañ

*Valeria Archimó, korollerez arc'hantinat 
*Valeria Baroni, aktourez ha kanaerez arc'hantinat;
*Valeria Bertuccelli, aktourez arc'hantinat;
*Valeria Bruni Tedeschi, aktourez italian;
*Valeria Cavalli, aktourez italian;
*Valeria Gastaldi, kanerez;
*Valeria Golino, aktourez italian.
*Valeria Lynch, kanerez arc'hantinat, 

hag ivez
***[[Ana Valeria Cerecedo]]**, anavet evel *Ana Valeria*, aktourez vec'hikan.
*María Valeria de Austria, pevare eus pevar bugel an impalaerez anavet evel Sissi;

## Lec'hioù
### 
***[[Valeria del mar]]**, bourk en arvor atlantel 
***[[Villa Valeria]]**, bourk en departamant General Roca e Proviñs Córdoba .

### 
***[[Valeria (keoded roman)]]**, keoded roman en Hispania;
***[[Proviñs Valeria]]**, proviñs roman, krouet er bloaz 298&nbsp;d.C. gant an impalaer Diocletianus;
***[[Valeria (Las Valeras)|Valeria]]**, bourk e kumun Las Valeras (Cuenca), 

### 
***[[Valeria (Iowa)|Valeria]]**, kêr en Iowa. 

## Istor
*Al **[[Legio XX Valeria Victrix]]** (Vigésima «Valeria victoriosa»), lejion roman;
***[[Vía Valeria]]** hent roman entre *Tibur* hag al lenn *Fucinus*;
## Steredoniezh
***[[(611) Valeria]]**, un asteroidenn;
***[[Valeria (krater)]]**, krater e Titania.
Hiriberri

**Hiriberri** (*Villanueva* alies e spagnoleg, da lavarout eo *Kernevez*) zo un anv-lec'h euskarek eus Nafarroa.

*Hiriberri: karter en Arakil
*Hiriberri: karter en Artzi 
*Hiriberri (Aezkoa): kumun en Traonienn Aezkoa
*Hiriberri: karter e Deierri.
*Hiriberri: karter e Gares
*Hiriberri: karter e Longida.
*Buztintze-Hiriberri, kumun e proviñs Nafarroa Beherea,

## Pennad kar
*Iriberri 
*Vilanova
*Villanueva
Traonienn Aezkoa

**Aezkoa**, pe * Aezkoa ibarra*, pe **Saonenn Aezkoa**, zo ur saonenn en hanternoz Nafarroa.

## Amezeien
A-stok emañ ouzh an harzoù etre stadoù Spagn ha Bro-C'hall. En-dro dezhi emañ: 
*Garazi, en hanternoz, e Nafarroa Beherea
*Traonienn Zaraitzu, er reter
*Urraulgoiti er c'hreisteiz
*kumunioù Artzi, Auritz hag Orreaga er c'hornôg.
Iriberri

**Iriberri** zo un anv-lec'h euskarek e Nafarroa, kar-tost d'an anv Hiriberri:

# Iriberri: karter en Atetz 
# Iriberri: en Aranguren .
# Iriberri: en Elortzibar .
# Iriberri: e Gares.
# Iriberri: karter en Leotz, en Orbaibar 
# Iriberri-Sastoia: en Urraulgoiti.

## Pennad kar
* Hiriberri
Vilanova

**Vilanova**, zo un anv-lec'h katalanek, galizek, portugalek, hag a glot gant Vilanòva en okitaneg ha Villanueva e kastilhaneg, da lavarout eo Kernevez e brezhoneg.

## Rann velestradurel
###### 
* Vilanova d'Ozcos

### 
*Fazenda Vilanova

### 
* Proviñs Ourense
** Vilanova de Gabín e kumun Montederramo
* Proviñs Pontevedra
** Vilanova de Arousa

### 
*Katalonia an Hanternoz
**Vilanova de Raó, e Rosselló
** Vilanova de la Ribera, e Rosselló
* Proviñs Barcelona
** Vilanova i la Geltrú : kêr-benn komark Garraf, enni tremen 50.000 den
** Vilanova del Vallès pe Vilanova de la Roca
** Vilanova de Vilamajor, anv kozh Sant Antoni de Vilamajor 
** Vilanova del Camí
** Vilanova de Sau
* Proviñs Tarragona
** Vilanova de Prades
** Vilanova d'Escornalbou
* Proviñs Lérida
** Vilanova de Bellpuig
** Vilanova de la Barca
** Vilanova de Segriá
** Vilanova de Meià
** Vilanova de l'Aguda 
** Vilanova d'Alpicat, pe Alpicat
*Kumuniezh Valencia
** Vilanova d'Alcolea
** Vilanova de la Reina, en Alt Millars
** Vilanova de Viver 
** Vilanova del Grau, anv kozh el Grau de València
** Raval de la Vilanova, karter kozh e València

###### 
*Vila Nova de Gaia, e-kichen Porto

### 
Darn eus an anvioù zo anavezet ivez evel *Villanueva*, met ar re vihanañ n'o deus nemet ur stumm, ha *Vilanova* eo.
#### Aragon
***Vilanova d'Éssera**, anv katalanek Villanova, er Ribagorça

## Tud
*Arnau de Vilanova, medisin valensat (1238-1311).
*Emili Vilanova i March, skrivagner (1840- 1905).
*Jordi Vilanova i Cardona, politikour (1927 - 1983).
*Martí Vilanova i Purcalles, politikour (1897 - 1930).

## Pennadoù kar
* Vila
* Nova
* Villanova, en italianeg
* Villanueva 
* Villa Nueva
* Villeneuve, ha Neuville, e galleg
Kastell Dinan

**Kastell Dinan** n'eus anezhañ nemet un tour-meur, e kêr Dinan, e Breizh-Uhel.

Stag eo an tour-meur-se ouzh ar mogerioù eus ar Grennamzer a ra an dro da greiz kêr, a-hed 2 600 metr.Anvet eo *Tour-meur an Dugez Anna* ha sevel a ra betek 34 metr uhelder e-kichen un nor da vont e kêr anvet Dor Sant Loeiz. Gant an dug Yann IV e voe lakaet sevel an tour-meur e 1382-1383. Daou dour ront a ya d'ober an tour-meur, ha un douflez zo e-harz dezho. Salioù annez a oa e meur a estaj hag ur chapel brevez evit an dug pa zeue da Zinan. E-pad Brezel Hêrezh Breizh e oa Dinan unan eus lec'hioù kreñv Janed Pentevr, enebourez da Yann IV. Ur wech aet ar maout gant Yann IV e lakaas sevel an tour-meur da ziazezañ e c'halloud e Dinan.

Lakaet e oa bet Kastell Dinan war roll ar monumantoù istorel e 1886. Ur mirdi bihan zo e-barzh ar c'hastell bremañ ha gweladenniñ anezhañ a c'haller. 
## Skeudennoù

Restr:Castillo de Dinan 02.JPG
Restr:Dinan (22) Remparts Tour de Coëtquen 04.jpg
Restr:Dinan (Côtes-d'Armor) - Château - Tour Ducale vue depuis la Tour Coëtquen (50557463223).jpg
Restr:Dinan (Côtes-d'Armor) (23958427748).jpg
Restr:Dinan (Côtes-d'Armor) - Château - Tour Ducale (fin XIVe) (50546716326).jpg
Restr:Dinan (Côtes-d'Armor) - Château - Tour Coëtquen (fin XVe) (50557463033).jpg
Restr:Dinan (Côtes-d'Armor) - Château - Tour Coëtquen (fin XVe) (50558203671).jpg
Restr:Dinan (Côtes-d'Armor) - Château - Tour Coëtquen (fin XVe) (50558203896).jpg
Restr:Dinan (Côtes-d'Armor) - Château - Tour Coëtquen (fin XVe) (50558326997).jpg

## Liammoù diavaez
*  Kastell Dinan
* Lec'hienn Dinan.net
* Pajenn Kastell Dinan e lec'hienn Castleland
* Kastell Dinan e lec'hienn Ministrerezh ar Sevenadur
* Luc'hskeudennoù e lec'hienn Ministrerezh ar Sevenadur
Llanbedr Pont Steffan

**Meur a [[Llanbedr]] all zo e Kembre.*

**Llanbedr Pont Steffan** (*Llambed* e kembraeg komzet ha *Lannbêr Pont Stefan* e brezhoneg), *Lampeter* e saozneg) zo ur gêr hag ur gumuniezh eus Ceredigion, e Kembre. Emañ e kember ar stêr Teifi hag ar stêr Dulas.

E 2011 e save poblañs Llanbedr da  den, ha  anezho a oa kembraegerien (46,9%). Daoust ma n'eo ket bras ar gêr, ez eus ur skol-veur enni, an hini vihanañ e Kembre hag e Breizh-Veur. Er skol-veur ez eus war-dro 1000 studier, da laka poblañs kêr da greskiñ un tamm mat. E skol-veur Llanbedr e vez aozet bep hañv ur staj hir da zeskiñ kembraeg.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn an ti-kêr
Aontroim

**Antroim** (*Antrim* e saozneg) zo ur gêr e reter Hanternoz Iwerzhon. Kêr-benn kontelezh Aontroim eo, ha kêr vrasañ ar gontelezh-se. Emañ war lez stêr Abhainn na bhFiodh (*Six Mile Water*), war-dro 2 km diouzh Loch nEathach ha war-hed 35 km er gwalarn da gêr Béal Feirste (Belfast). E 2001 e oa annezet gant 20 000 a dud.
Ard Mhacha

**Ard Mhacha** (*Armagh* e saozneg) zo ur gêr e Hanternoz Iwerzhon, e kontelezh Ard Mhacha. Kêr-benn ar gontelezh eo. E 2001 e oa annezet gant 54 263 a dud. He anv a dalv "Krec'h Macha".

Ur gêr a bouez eo bet Ard Mhacha en istor Iwerzhon. Hervez mojennoù kozh Iwerzhon e oa kêr-benn Ulad war an dorgenn anvet Eamhain Mhacha (*Navan*), zo war lez ar gêr bremañ. En Ard Mhacha e voe savet un iliz vein gant sant Padrig, avieler Iwerzhon, er bloavezh 444, a-hervez. Bremañ ez eus div iliz-veur enni, anvet o-div en anv sant Padrig, an eil evit feizidi an Iliz Katolik Roman hag eben evit re Iliz Anglikan Iwerzhon. En Ard Mhacha emañ arc'heskob katolik Iwerzhon. Ar roue Brian Boru, a oa Roue Uhel Iwerzhon en , a vije bet douaret en Ard Mhacha ivez.
Chapel Sant-Treveur (Plougastell-Daoulaz)

Er  e oa bet savet **chapel Sant Treveur** e Plougastell-Daoulaz. Meur a wech eo bet adkempennet. Delwennoù kaer a c'heller gwelet en diabarzh ouzh ar mogerioù goloet gant raz gwenn, en o zouez, un delwenn vras eus Sant Treveur dibennet, o terc'hel e benn en e zorn kleiz hag ur balmezenn en dorn dehou, hag ur skeudenn koad livet divoutin eus Doue gant daou ael a bep tu dezhañ. Ur groazenn a oa bet ouzhpennet d'ar savadur e 1937. Distrujet e voe al lodenn-se e 1972 hag adkavet he deus ar chapel he stumm gentañ gant un nev hepken. Ur c'halvar bet savet e 1600 gant delwennoù maen kersanton a zo en diavaez, eustu kreisteiz ar chapel.

D'an eil sul a viz Gouere e vez ar pardon.

## Liamm diavaez
*La chapelle Saint-Trémeur à Plougastel
Patrick Poivre d'Arvor

**Patrick Poivre d'Arvor** (ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1947 e Reims gant an anv a **Patrick Poivre**), hag a vez lesanvet alies **PPDA**, zo ur c'hazetenner hag ur skrivagner gall.

## Red-vicher

Kinniget eo bet gantañ ar c’heleier war Antenne 2 eus 1976 da 1983 ha war TF1 eus 1987 da 2008.

E 2000 eo bet besrener TV Breizh, ar chadenn skinwel nevez krouet gant Patrick Le Lay en Oriant.

Ur skrivagner eo Patrick Poivre d’Arvor ivez : tremen tri-ugent levr en deus skrivet, darn gant e vreur, Olivier.

E dud zo eus Breizh, hag un ti e Tregastell en deus.
Formentera

**Formentera** eo an hini vihanañ eus an inizi annezet en enezeg ar Balearez, e Spagn.

Emañ war-hed 5&nbsp;km er c'hreisteiz da Eivissa. En em astenn a ra war 83&nbsp;km².

Bevañ a ra diwar an touristerezh dreist-holl. Kalz siouloc'h eget an inizi all eo avat, abalamour ma ne c'haller erruout betek Formentera nemet gant ar vag a zeu eus Eivissa, tra ma vez kirri-nij o touarañ war an inizi all.

Annezet eo Formentera gant 9 552 den (2009). Sant Francesc de Formentera eo ar gêr-benn hag ar porzh brasañ.

## Liammoù diavaez
* Ti-kêr Formentera 
* Touristerezh