open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brave (film, 2012)

***Brave*** (*Kalonek*) a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek ar skeudennoù sintetek anezhañ, sevenet gant an tri filmaozer stadunanat Mark Andrews (1968-), Brenda Chapman (1962-) ha Steve Purcell (1961-).

Produet gant Pixar Animation Studios e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'an 10 a viz Mezheven 2012 e Seattle (Washington) (Stadoù-Unanet Amerika). Trizekvet film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h *[[Cars 2]]* (e miz Mezheven 2011) hag a-raok *[[Monsters University]]* (e miz Mezheven 2013).

## Istor
Merida, merc'h roue Bro-Skos, a zo ur plac'h yaouank herrus hag he deus c'hoant da vezañ gwaregerez, ar pezh nac'het gant he mamm. Un dibab graet ganti a laka rouantelezh he zad Fergus en arvar. Rankout a ra Merida ober ur veaj en natur evit kompren ar gwir galon.

## Un nebeud mouezhioù orin
* Kelly Macdonald : Priñsez Merida,
* Julie Walters : ar sorserez,
* Billy Connolly : ar roue Fergus,
* Emma Thompson : ar rouanez Elinor,
* Kevin McKidd : Lord MacGuffin ha MacGuffin yaouank,
* Craig Ferguson : Lord Macintosh,
* Robbie Coltrane : Lord Dingwall,
* [...].

## Liamm diavaez
* Tañvadenn ofisiel ar film.

## Notennoù ha daveennoù
Karl Benz

**Karl Benz** (gant Karl Friedrich Michael Benz d'ar 25 a viz Du 1844 e Karlsruhe – 4 a viz Ebrel 1929 e Ladenburg) a oa un ijinour alaman, unan eus diaraogerien ar sevel kirri-tan, ha krouer Benz & Cie hag a zeuas da vezañ Mercedes-Benz e 1926, goude kendeuziñ gant Daimler Motoren Gesellschaft.

## E vuhez
E skol-veur Karlsruhe e studias ar ijinerezh mekanikel.
E 1871 e krouas e embregerezh kentañ, ma veze gwerzhet dafar da liorzhañ, ha bloaz goude e timezas gant Bertha Ringer. Pemp bugel a voe ganet : Eugen (1873), Richard (1874), Clara (1877), Thilde (1882) hag Ellen (1890).
E 1883 e krouas an embregerezh Benz & Cie ha stagañ a reas gant sevel kefluskerioù greantel e Mannheim.

### Diorren ar c'hentañ karr Benz

E 1885 e labouras Benz war an Teirrodeg Teo : implijout a reas un teirrodeg hag ec'h ouzhpennas dezhañ ur bailh yenaet dre zour, ur sailhad ul litrad ha 560 watt, enaouiñ dre dredan, ur c'hlaped degemer renet hag ur voest tizhoù. D'an 29 a viz Genver 1886 ec'h embannas ar breved DRP-37435.

D'ar 5 a viz Eost 1888 e voe tapet ar patrom Benz Patent Motorwagen gant e wreg Bertha hep lavarout dezhañ. Ganti e voe graet an hentad hir kentañ gant ur c'harr, da lavaret eo 104 c'hilometrad etre Mannheim ha Pforzheim. Gant un tizh a 15&nbsp;km/eur e reas ar veaj-se ar pezh a oa kalz d'ar mare-se. Profitañ a reas Karl evit gwellaat ar c'harr : ouzhpennañ un tizh da aesaat an tremen krec'hioù a voe e-touez ar c'hemmoù degaset gantañ.

E 1890 e kevredas gant Friedrich von Fischer, hag a voe lakaet e-karg eus ar melestradur ha gant Julius Ganss, lakaet e penn ar gwerzhañ. Ober a reas Karl Benz war-dro diorren rann deknik an embregerezh hag a greskas da vat.

E 1893 e voe savet ar c'harr Benz kentañ peder rod dezhañ, Benz Victoria e anv ha bloaz goude e voe savet ar Benz Velo, hag a voe implijet da batrom ar c'hirri-samm hag ar c'hirri-boutin kentañ e 1895.

E 1896 e voe krouet ar Benz Kontra-Motor gant ur c'heflusker daou sailh kontrol a-blaen. Kentañ karr-samm Benz a voe savet er memes bloavezh. E 1898 e voe azasaet rodoù kaoutchoug ouzh ar Benz Confortable. E 1899 e voe savet 572 karr hag e teuas Benz da vezañ unan eus brasañ embregerezhioù sevel kirri ar mare-se. Er memes bloavezh e voe savet karr-redadegoù kentañ Benz. E 1900 e voe savet 603 c'harr.

E 1910 e prenas Karl Benz «Süddeutsche Automobil-Fabrik» Gaggenau.

D'ar 25 a viz Du 1914 e voe lakaet Karl Benz da doktor honoris causa gant pennoù skol-veur Karlsruhe.

### Krouidigezh Mercedes-Benz
E 1924 e voe lakaet boutin embregerezh Karl Benz ha hini Paul Daimler (mab ha warlerc'hiad Gottlieb Daimler, ha perc'henn war ar merk Mercedes roet dezhañ gant Emil Jellinek-Mercedes). E 1926 e kendeuzas an daou embregerezh hag evel-se e voe krouet Mercedes-Benz.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Benz 1885-1926
* Lec'hienn ofisiel Mercedes-Benz Bro-C'hall
* Automuseum Dr. Carl Benz, Ladenburg
* Bertha Benz Memorial Route
Pedro de la Rosa

**Pedro Martinez de la Rosa** (bet ganet e 1971 e Barcelona, Katalonia) zo ur blenier kirri a red e Formulenn 1 gant HRT-Cosworth e 2012. Redet en deus etre 1999 ha 2003 evit Arrows ha Jaguar a-raok dont da vezañ blenier esae evit McLaren. Redet en deu fin ar bloavezh 2006 gant McLaren-Mercedes oc'h erlec'hian Juan Pablo Montoya. Distroet eo e redadegoù e 2010 gant Sauber.
Abomey

**Abomey** zo ur gêr eus Benin, kêr-benn rannvro Zou. En em ledañ a ra war 142 km² ha 78 341 a dud zo o chom enni.

Savet e voe Abomey er  ha kêr-benn e oa da rouantelezh Dahomey. Kemeret e voe kêr gant Europiz e 1892.

## Liammoù diavaez

## Daveoù
Paul Daimler

**Paul Daimler** (13 a viz Gwengolo 1869 e Karlsruhe - 15 a viz Kerzu 1945 e Berlin) an oa un ijinour alaman war ar mekanikerezh dreistvarrek, unan eus diaraogerien ar sevel kirri-tan, penn ha hêr Daimler Motoren Gesellschaft ha krouer Mercedes-Benz. Mab e oa da Gottlieb Daimler (kenijiner ar c'hefluskerioù dre darzh e 1883).

## E vuhez
Ganet e voe d'an 13 a viz Gwengolo 1869 e Karlsruhe. Mab e oa da Gottlieb Daimler hag Emma Kunz, hag int kerent pemp bugel. A-fet mekanikerezh e voe ken barrek hag e dad.

E 1883 e voe ijinet ar c'heflusker dre darzh e Stuttgart gant e dad Gottlieb Daimler ha Wilhelm Maybach. E 1895 e kroujont Daimler Motoren Gesellschaft asambles gant Paul.

Mervel a reas Gottlieb Daimler d'ar 6 a viz Meurzh 1900 e Stuttgart d'an oad a 64 bloaz. Paul eo a gemeras e blas e penn Daimler Motoren Gesellschaft.

E 1902 e voe embannet ez-lezenn ar merk Mercedes gant Emil Jellinek, hag eñ marc'hadour aotreet pennañ Daimler Motoren Gesellschaft e su Bro-C'hall. Dont a rae anv ar merk eus hini e verc'h a oa 13 vloaz d'ar mare-se. Ur gevrat dibar a dapas kaout a aotree anezhañ da werzhañ kirri Daimler Motoren Gesellschaft en Aostria-Hungaria, Bro-C'hall, Belgia ha Stadoù-Unanet Amerika. Lakaat a reas kemmañ e anv da zont da vezañ « Emil Jellinek-Mercedes ». Goulenn a reas gant Paul Daimler ha Wilhelm Maybach (Daimler Motoren Gesellschaft) lakaat sevel kirri Mercedes 35 HP ha Mercedes Simplex a voe gwerzhet gantañ. Degemeret e voe e kuzul-merañ Daimler Motoren Gesellschaft.

E 1909 e voe embannet ar steredenn tri beg dezhi evel merk gant Mercedes. Pep hjini eus begoù ar steredenn a zo un arouez eus an tri c'heflusker dibabet gant Gottlieb Daimler : douar, mor hag aer, ha diwar 1911 e voent implijet da logo holl e girri-tan.

E 1923 e kuitaas Paul renerezh Daimler Motoren Gesellschaft. Kemeret e voe e blas gant Ferdinand Porsche (tutet e 1906 ha krouer Porsche e 1948). Betek 1929 e voe e penn rann ar studioù an embregerezh sevel kirri-tan Horch.

E 1924 e voe lakaet Daimler Motoren Gesellschaft ha Karl Benz (Benz & Cie) da dostaat, betek kendeuziñ e 1926 gant an anv Mercedes-Benz.

## Gwelout ivez
* Daimler Motoren Gesellschaft - Daimler Motor Company - Daimler-Benz AG - Mercedes-Benz - DaimlerChrysler
* Gottlieb-Daimler-Stadion

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Mercedes-Benz
* lec'hienn ofisiel Daimler Chrysler
Narain Karthikeyan

**Kumar Ram Narain Karthikeyan** a zo ur blenier kirri bet ganet e Chennai en India e 1977. Redet en deus e 2005 gant Jordan Grand Prix hag e 2011 ha 2012 gant HRT.

## E red-micher
### Ar Formulenn 1
#### Disoc'hoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1

## Liammoù diavez

*  Lec'hienn ofisiel
Jim Clark

**James Clark jr** pe **Jim Clark** (bet ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1936 e Kilmany, Bro-Skos, marvet d'ar 7 a viz Ebrel 1968 e-pad ur redadeg Formulenn 2 en Hockenheim, Alamagn) a oa ur blenier kirri a rede e Formulenn 1, o verkañ ar speredoù.

Gounezet en deus Jim Clark meur a redadeg ha kevezadeg. Gant 72 disparti e Prizioù Bras hepken en deus gounezet 25 gwech, graet en deus 33 plas pol ha gounezet en deus daou ditl ar vlenierien e 1964 ha 1968. Ouzhpenn eo aet ar maout gantañ e-pad an Indianapolis 500 1965.

## E red-micher

### A-raok ar Formulenn 1
### Ar Formulenn 1
#### Disoc'hoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1
* 72 redadeg
* 33 flas pol
* 25 trec'h
* 32 bodium
* 29 tro wellañ
* 11 hat trick
* 28 dilezel

* Krog eo gant ar Formulenn 1 : Priz Bras kirri an Izelvroioù 1960, war Troiad Zandvoort, d'ar 6 a viz Even 1960 (Dilezel e-pad an 42 dro / treuzkas)
* Plas pol kentañ : Priz Bras kirri Monaco 1962, war Troiad Monaco, d'an 3 a viz Even 1962, evit e 16 Priz Bras.
* Trec'h kentañ : Priz Bras kirri Belgia 1962, war Troiad Spa-Francorchamps, d'ar 17 a viz Even 1962, evit e 17 Priz Bras.

#### Trec'hioù e kevezadeg bed ar Formulenn 1

### 24 eurvezh ar Mañs

## Da welout

*  Lec'hien diwar-benn Jim Clark
*  Fichenn Jim Clark war Stats F1
Radeberger Exportbierbrauerei

**Radeberger Exportbierbrauerei** a zo un embregerezh bresañ bier e Radeberg, nepell diouzh Dresden, en Alamagn. Krouet e voe e 1872 gant an anv „Zum Bergkeller“. 
A-fet gwerzhañ ez eo 9vet breserezh Alamagn.

E-pad ur pennad e voe breserezh roue Saks. Breserezh kentañ Alamagn ma voe breset bier pils nemetken e voe.
E 1885 e voe kemmet an anv hag e teuas da vezañ Radeberger Exportbierbrauerei. Er memes bloavezh e voe kroget gwerzhañ e diavaez Alamagn. E dibenn ar bloavezhioù 1880 e kreskas ar produiñ betek tizhout 300 000 kasedad ar bloaz.
E 1887 e voe lakaet ar bier Radeberger Pilsner da "Kanzler-Bräu" gant Otto von Bismarck. E 1905 e teuas Radeberger Pilsner da vezañ evaj karetañ roue Saks, Friedrich August III e anv. Er memes bloavezh e voe kroget gant ar gwerzhañ e SUA hag e Kanada.

E 1946 e voe perc'hennet an embregerezh gant gouarnamant DDR. E 1954 e voe ezporzhet bier er bed a-bezh. E 1990 e voe prenet gant Binding Brauerei ha modernaet e voe an embregerezh. E 1994 e voe kresket ar produiñ da dizhout 1 milion a hektolitrad ar bloaz. E 2004 e voe prenet an embregerezh gant Oetker Gruppey. E 2001 e voe produet 1 966 000 hektolitrad bier, ha 1 871 000 hektolitrad e 2004. Abaoe 1992 ez eus bet krouet ur c'henemglev gant Semperoper Dresden.
Bier karetañ an dudenn Charlie Harper er stirad skinwel Two and a Half Men eo. War a lenner e plije kalz Radeberger Pilsner da Vladimir Poutin pa laboure evit KGB e Dresden er bloavezhioù 1980.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Janed Bro-C'hall (1391-1433)

**Ur bajenn disheñvelout [[Janed Bro-C'hall]] zo ivez.*

**Janed Bro-C'hall**, ganet d'ar 24 a viz Genver 1391 hag aet da Anaon e Gwened d'ar 27 a viz Gwengolo 1433, a oa Dugez Breizh.

Merc'h e oa d'ar roue gall Charlez VI.

Dimeziñ à reas da Yann V (dug Breizh) d'an 19 a viz Gwengolo 1396 ha reiñ seizh bugel dezhañ.
Bro-C'hall (disheñvelout)

An anv Bro-C'hall (France e galleg), evel anv meur a vro all, a gaver en anvioù-tud ivez.

## Tud
**Barz Bro-C'hall*, anv-pluenn Charles Jules de Gaulle
**Charlez a Vro-C'hall*, anv-pluenn Charles Jules de Gaulle
*Charlez Bro-C'hall
*Fulup Bro-C'hall
*Herri Bro-C'hall
*Izabel Bro-C'hall
*Janed Bro-C'hall
*Klaoda Bro-C'hall
*Loeiz Bro-C'hall
*Marc'harid Bro-C'hall
*Mari Bro-C'hall
*Matilda Bro-C'hall
*Renée Bro-C'hall
*Roparzh Bro-C'hall
*Yann Bro-C'hall

## Traoù
*Proviñsoù Bro-C'hall
*Rannvroioù Bro-C'hall
*Tro Bro-C'hall

## Pennad kar
*France
South-East (Botswana)

**South-East** zo un distrig eus Botswana, e gevred ar vro. Kêrbenn Botswana, Gaborone, ha Lobatse zo en distrig South-East met meret int gant o c'huzul-kêr ha n'eo ket gant ar c'huzul-distrig.
Charlez Bro-C'hall

**Charlez Bro-C'hall**, pe **Charles de France** e galleg, zo anv meur a briñs gall.

* Charles de France (1270-1325), mab da Fulup III ha breur da Fulup IV ;
* *Charles de France* (1386-1386), mab da Charlez VI ha breur da Charlez VI ;
* Charles de France (1446-1472), mab da Charlez VII ha breur da Loeiz XI ;
* *Charles de France* (1468-1474),
* Charles de France (1522-1545), mab da Frañsez I ha breur da Herri II ;
* Charles de France, dug Berry (1686-1714), mab da Loeiz Bro-C'hall (1661-1711), ha mab-bihan d'ar roue gall Loeiz XIV.
* Charles Jules de Gaulle a oa e anv barzh Charlez a Vro-C'hall

## Pennadoù kar
*Charlez
*Bro-C'hall (disheñvelout)
Cécile de France

**Cécile de France** zo anv meur a vaouez :

*Cécile de France (priñsez) (1097-goude 1145), merc'h da Fulup Iañ, roue Bro-C'hall, ha da Bertrada Montfort. 
*Cécile de France (aktourez) (ganet en 1975), aktourez velgiat.
São Filipe

**São Filipe** zo un anv-lec'h portugalek, diwar an anv-bihan Filipe, anv daou sant katolik. 

## Daou sant
*São Filipe* eo anv portugalek ordinal daou sant: 
*an abostol Fulup, merzher.
*Filippo Neri - sant katolik italian.

## Lec'hanvadurezh
### 
*São Filipe - município e Bahia.

### 
*São Filipe - kumun en enezenn Fogo.
*São Filipe - kêr en enezenn Fogo.

## Pennad kar
*San Felipe
Lobatse

**Lobatse** zo ur gêr eus Botswana, 70 km diouzh Gaborone, en distrig South-East. War-dro 30 000 den zo o chom eno.

Da vare dizalc'hiezh Botswana e 1966 e oa hent teret nemetañ ar vro (5 km) e Lobatse. Savet e oa bet a-ratozh evit gweladenn ar roue saoz, George VI e 1947.
Selebi-Phikwe

**Selebi-Phikwe** zo ur gêr eus Botswana, e reter ar vro. Emañ en distrig Central met meret eo gant he c'huzul-kêr ha n'eo ket gant ar c'huzul-distrig.

Abaoe 1973 ez eus bet savet mengleuzioù eno a-benn tennañ nikel ha kobalt. War-dro 50 000 den zo o chom e Selebi-Phikwe.
Molepolole

**Molepolole** zo ur gêr eus Botswana, kêrbenn distrig Kweneng.

Unan eus kêriadennoù hengounel brasañ Afrika eo Molepolole, gant war-dro 70 000 annezad.
Pula (moneiz)

Ar **pula** (kod bank : BWP) eo unanenn voneiz Botswana abaoe 1976. 

Rannet eo ar pula e 100 *thebe*. Talvezout a ra pula kement ha *glav* e tswaneg. A-raok 1976 e veze implijet rand Suafrika.
Kwanza

Ar **c'hwanza** (kod bank : AOA) eo unanenn voneiz Angola, kognet goude dizalc'hiezh ar vro e plas an escudo.

Abaoe 1977 ez eus bet kognet 4 rumm kwanzaioù :
* Kwanza, rannet e 100 lwei, eus 1977 da 1990
* Kwanza nevez, eus 1990 da 1995
* Kwanza adreizhet, eus 1995 da 1999
* Kwanza, rannet e 100 centimos, eus 1999 d'an deiz a hiziv
Mpule Kwelagobe

**Mpule Kwelagobe** (ganet d'ar 14 a viz Du 1979 e Gaborone) zo ur vaouez eus Botswana gounezet ganti kenstrivadegoù kened. Bet eo Miss Botswana e 1997 ha Miss Hollved e 1999.

Kwelagobe eo bet an trede maouez eus Afrika dilennet da Viss Hollved (goude Margaret Gardiner eus Suafrika e 1978 ha Michelle McLean eus Namibia e 1992).
Filippo Neri

**Filippo Neri** (Firenze, 1515 – Roma, 1595) a oa ur beleg italian. Lesanvet eo bet "secondo apostolo di Roma", eil abostol Roma. Anvet eo bet da sant gant an Iliz katolik e 1622. Lidet e vez d'ar 26 a viz Mae.

## Film
State buoni se potete zo ur film italian renet gant Luigi Magni, diwar-benn buhez ar sant.

## Pennadoù kar
*Filippo
*San Felipe
Francistown

**Francistown** zo ur gêr eus Botswana, en distrig North-East, e reter ar vro, 400 km er biz d'ar gêrbenn Gaborone ha 90 km diouzh an harzoù gant Zimbabwe.

Savet e voe Francistown e 1897, anvet diwar Daniel Francis, ur c'hlasker-aour saoz. Kreskiñ a reas buan gant donedigezh klaskerien-aour niverus. Hiziv an deiz eo Francistown eil kêr vrasañ Botswana (84 406 annezad e 2001).

## Notenn
Kalahari

**Kalahari** zo un dezerzh traezhek krin ha damgrin en em led war 900 000 km² en Afrika ar Su. Goleiñ a ra an darn vrasañ eus Botswana ha tammoù eus Namibia ha Suafrika.

Ul lodenn eus Kalahari a zeu da vezañ ul lec'h a-zoare d'al loened da beuriñ goude ar glaveier.

## Loened
Daoust da grinder al lec'h eo liesseurt al loened a vev e Kalahari : bleizi-broc'hed gell, leoned, surikated, jirafenned, fakokered, aourgon ha meur a spesad antilopenned (antilopenned-eland, jemsboked, springboked, stenboked, *[[Alcelaphus buselaphus]]*, koudoued bras ha duikered). Meur a spesad evned ha stlejviled zo ivez.
Taipei

**Taipei** (taiwaneg: *Tâi-pak* ; sinaeg hengounel : 臺北市 ; sinaeg eeun : 台北市 ; pinyin : *táibĕi shì*, romanekadur Wade-Giles : *Taipei*, ar pezh a dalv “kêr Norzh Taiwan”) eo kêr vrasañ Taiwan ha kêr-benn ar vro. Un enklozadenne Taipei e-barzh Taipei Nevez. Da 8 535 000 a dud e save ar boblañs en tolpad-kêr e 2019.

## Gevelliñ
Gevellet eo Taipei gant meur a gêr.
}
* 
* 
|
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|}
Nancy

**Nancy** (distaget ( e galleg; *Nanzig* en alamaneg, *Nanzeg* e luksembourgeg) a zo ur gêr eus Bro-C'hall, pennlec'h departamant ar Meurthe-et-Moselle. Kêr-benn istorel Loren eo ivez.
## Istor
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Domino

Ar c'hoari **domino** zo ur c'hoari eus Sina, 28 plakennig ennañ, graet gant tammoù koad hirgarrezek anvet dominoioù (pe *dominoennoù*), warne div rann garrezek niverennet gant pikoù eus unan da c'hwec'h ha reoù gwenn ouzhpenn, ar pezh a ra seizh niver disheñvel.

## El lennegezh vrezhonek
"Pa zeuas al lanchennad-se d'am bete, e chomis gant va genou digor evel hini ur wrac'h o c'hoari domino pa zegouezh Mari-Janed en he dorn." e-barzh *[[Amañ hag Ahont]]* gant Jarl Priel, Al Liamm, 1957, pajennoù 257-258.

## Levrlennadur
**Domino ! "Cheu nevez" - Histoire et pratiques du jeu de domino dans le Léon*, Herve Lossec, embannet gant ar FALSAB, 2002.
Ene

An **ene**, hervez meur a filozofiezh, relijion pe hengoun, a vefe lodenn digorf un den, ur boud bev, pe un dra. Hervez meur a gredenn ne vefe un ene nemet gant an dud, tra ma lavar reoù all e vefe ivez gant al loened, pe an traoù (evel stêrioù, broioù...). Graet e vez animiezh eus an dra ziwezhañ-mañ. A-wechoù e talv “ene” kement ha spered. E meur a relijion e kreder eo "bedhontel" an ene hag e treuzvev war-lerc'h marv ar c'horf. An dud a zo ateisted ne gredont ket e vije eus un ene, pa n'hall ket ar skiant prouiñ ez eus anezhañ.

E meur a sevenadur henvroat ma vez studiet o hengounioù relijiel gant studioù relijiel hollek ha keñveriañ, ez eus ur bern mennozhioù a glot dre vras ​​gant ar pezh a gompren an Europiz evel an ene (er ster metafizikel-relijiel), pe da nebeutañ gant un dra bennak keñverius e doareoù resis. Diwar savboent ar studioù relijiel e talvez an ene galloud ar fizikel hag an hiperfizikel (parafizikel, parapsikik, psikik-speredel, ha post-mortem).

En Henegipt kozh e veze implijet tri ger evit deskrivañ tri ahel eus an ene : Ka, Ba, hag Akh. Perzh ar soñjoù egiptat kozh a oa ul liamm tost-tre etre an ene hag ar c'horf, ha dre-se, zoken en tu all d'ar marv, ouzh ar c'horf hag e bez. Ar c'horf sebeliet a oa bet sellet outañ evel gouest c'hoazh da leuniañ spered ha dre-se, dre bennaenn, gouest da ober. Dre-se e oa gwareziñ ar c'horf dre ar momifikadur a-bouez-bras evit kredennoù an obidoù egiptat. E-kichen se avat e oa ivez mennozhioù liesseurt diwar-benn ur vuhez goude ar marv ; war a seblant, ne oa ket bet klasket sevel unan meizad eus an holle mennozhioù.

## Daveoù
Domino (disheñvelout)

**Domino** zo anv meur a dra.

## Traoù
*domino, ur c'hoari
*domino, ur maskl

## Tud
*Fats Domino (1928-2017), kaner stadunanat.

## Lec'hioù
* *Domino*, ur gêriadennig e kontelezh Cass e Teksas
* *Domino*, ul lec'h a zo bet stget ouzh Black Tickle, ur gêriadennig en Enez Ponds e Douar-Nevez ha Labrador

## Oberennoù
*Der lila Domino, un operetta

## A bep seurt
* an efed domino
* teorienn an dominioù
Roll kazetennoù ar Republik Tchek

Sed roll ar c'hazetennoù a vez embannet er Republik Tchek.
 

## Kazetennoù alamanek
**[[Landeszeitung der Deutschen in Böhmen, Mähren und Schlesien]]* (div wech ar sizhun)
**[[Prager Zeitung]]* (sizhunieg)

## Kazetenn saoznek
**[[The Prague Post]]* (sizhunieg)

## kazetenn italianek
**[[La Voce della Repubblica Ceca]]* (pemdezieg)

## Kazetennoù rusianek
**[[Пражский Экcпpecc]]* (sizhunieg)
**[[Пражский Телеграф]]* (sizhunieg)

## Notennoù
Blesk

***Blesk*** (tchekeg : al luc'hedenn) a zo ur pemdezieg ment un tabloid dezhañ krouet e 1992 hag a vez embannet er Republik Tchek. Perc'hennet eo gant Ringier. E 2011 e veze gwerzhet 350 000 skouerenn bemdez, ha lennet e veze gant 1 370 000 a dud.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel ar gazetenn
Afrika ar C'hornaoueg C'hall

**Afrika-ar-C'hornaoueg C'hall** (galleg: *Afrique-Occidentale française*; berradur: *AOF*), a oa un darn eus Impalaeriezh trevadennel Frañs, lec'hiet en Afrika ar C'hornaoueg. Pa oa en he brasañ e oa ouzh hec'h ober:
*Aod an Olifant
*Dahomey (bremañ Benin)
*Ginea
*Maouritania
*Niger
*Senegal
*Soudan c'hall (bremañ Mali)
*Volta-Uhel (bremañ Burkina Faso)

## Pennad kar
*Timbroù Afrika c'hall ar C'hornôg
Domino (maskl)

Un **domino** zo ur maskl, graet e voulouz pe satin du hervez an hengoun, a guzh ar c'hroc'hen tro-dro d'an daou lagad hag etrezo.

Brudet er ar maskloù domino douget da-geñver gouelioù Meurlarjez e Venezia.
Lin (pab)

*

**Lin**, pe *sant Lin* (Linus e latin), a voe pab e Roma eus ar bloaz 67 betek e varv e 76. Lidet e vez d'an 23 a viz Gwengolo.
Afrika ar C'hornaoueg

**Afrika ar C'hornaoueg** (pe **Afrika ar C'hornôg**) a zo ur rann eus kevandir Afrika. Hervez Aozadur ar Broadoù Unanet e vez lakaet e-barzh:
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha (e dalc'h ar Rouantelezh-Unanet)
*
*
*
Lin

**Lin** zo anv meur a dra :
* lin zo plant, eus ar genad *Linum* :
** ar greun anezho
** an danvez graet gant ar c'horz anezho
* an dour zo en ur gor, a-wechoù lin-brein,
* a-wechoù mesket gant gwad, linwad.

## Anv-tud
* Lin, ur pab, anvet *Linus* e latin,
* Lin Biao (1907-1971), milour ha den-Stad sinaat.

## Pennad kar
* Linus
Filippo

**Filippo** zo un anv-bihan italianek. Filippa eo ar stumm gwregel.

## Yezhoù all
*Felipe, e spagnoleg
*Filipe, e portugaleg
*Filip e meur a yezh
*Fulup e brezhoneg
*Phylip, e kembraeg
*Philippe e galleg
*Philipp, Phillipp, Phillip, en alamaneg

## Tud
### Priñsed
*Filippo Colonna , anv meur a briñs
*Filippo de' Medici, anv meur a briñs

### Tud all
#### XV kantved
*Filippo Maria Visconti (1392 – 1447) Dug Milano.
*Filippo Lippi (1406 – 1469), livour italian.

#### XVII kantved
*Filippo Abbiati (Milano, 1640 – Milano, 1715) , livour italian.
*Filippo Neri, sant katolik
*Filippo Iañ Parma, dug Parma

#### XIX kantved
*Filippo Zamboni (Trieste, 1826 – Vienna, 1910) barzh italian.
Filippo de' Medici

**Filippo de' Medici** zo anv meur a zen :

* **[[Filippo de' Medici (1426-1474)]]**, arc'heskob Pisa;
* **[[Filippo de' Medici (1577-1582)]]**, mab da Francesco Iañ de' Medici;
* **[[Filippino de' Medici]]** (1598 - 1602), mab da Ferdinando Iañ de' Medici.
Michelle de Valois

**Michelle de Valois**, ganet d'an 11 pe 12 a viz Genver 1395 ha marvet en 1422, a oa ur briñsez c'hall, merc'h d'ar roue gall Charlez VI ha d'e bried Isabeau de Bavière. 

## He buhez
Anvet e voe diwar-lerc'h an arc'hael Mikael abalamour d'ur veaj graet gant he zad da Menez Mikael ar Mor, e 1393, p'en devoa kavet e oa gwellaet d'e yec'hed. 
En 1409 e timezas Michelle d'an dug Fulup III Bourgogn. Ur verc'h o doe, Agnès de Bourgogne.
Mervel a reas Michelle de Valois e 1422, da 27 vloaz. 

## Goude he marv
Addimeziñ a reas an dug Fulup da Izabel Portugal, a voe mamm da Charlez an Her. 

## Levrlennadur
* *Charles VI la folie du roi*, gant *Françoise Autrand*.
Michelle

:&nbsp;*Arabat droukveskañ gant [[Michele]]. 
*'Michelle** pe **Michèle*' zo un [[anv-bihan gallek]] ha [[saoznek]] roet d'ar merc'hed.

==Orin==
Deuet eo diwar an anv [[Michel]], roet d'ar baotred.

==Adstummoù==
**Micheline* e galleg

==Yezhoù all==
**Micaela*, e spagnoleg
**Michaela*, en alamaneg
**Michela*, en italianeg

==Tud==





===XIV XVI kantved===
* [[Michelle de Valois (1395-1422)‎]], gwreg [[Fulup III Bourgogn|Fulup]], dug Bourgogn
* [[Michelle de Saubonne]] (XV-XVI kantved), sekretourez gant [[Anna Vreizh]] e lez [[Bro-C'hall]]

===XIX kantved===
*[[Michelle de Bonneuil]] (1748-1829), diplomatez c'hall 

===XX-XXI kantved===
* [[Michelle Alves]], dougerez dilhad vrazilian
* [[Michelle Bachelet‎]], prezidantez [[Chili]]
* [[Michelle Forbes]], aktourez stadunanat
* [[Michelle Gildernew]] (1970- ), politikourez iwerzhonat ([[Sinn Féin]]) 
* [[Michelle Hunziker]], aktourez suis 
* [[Michelle Meunier]], politikerez vreizhat eus [[Bro-Naoned]], senedourez c'hall 
* [[Michelle Obama]], politikerez stadunanat, pried [[Barack Obama]]
* [[Michelle Pfeiffer]] (1958-), aktourez stadunanat.
* [[Michelle Phillips]] (1944-), kanerz stadunanat gant al laz [[The Mamas & The Papas]] er bloavezhioù 1970,
* [[Michelle Ryan]], aktourez saoz
* [[Michelle Sapori]] (1955-), ganet e Karaez, istorourez c'hall, c'hoar da [[Georges Cadiou]], kelaouenner, ha nizez da [[Jean-Marie Le Scraigne]]
* [[Michelle Williams]], anv meur a vaouez
* [[Michelle Yeoh]], aktourez valezian
* * Michelle Anne Sinclair'', anavezet evel Belladonna (1981- ) aktourez stadunanat diwisk.

### Michèle
* Michèle Alliot-Marie, politikourez c'hall
* Michèle Mercier, aktourez c'hall
* Michèle Morgan, aktourez c'hall
* Michèle Torr, kanerez c'hall
### Micheline
*Micheline Roquebrune (* 1929), livourez c'hall, pried da Sean Connery,
*Micheline Presle (1929-2024), aktourez c'hall.

### Anv-micher
*Michelle (kanerez alaman)

## Traoù
* Michelle, kanaouenn saoznek gant The Beatles.
Bobo-Dioulasso

**Bobo-Dioulasso** zo ur gêr eus Burkina Faso, pennlec'h rannvro Hauts-Bassins e kornôg ar vro. « Ti ar Bobo-Dioula » a dalv he anv, diouzh anv ur bobl, roet dezhi gant an drevidien. Eil kêr vrasañ Burkina Faso eo, goude Ouagadougou, gant 489 967 den o chom e kêr (2006). Kêr-benn ekonomikel ar vro eo. Brudet eo evit he savadurioù dibar, he zi-gar dreist-holl.

Produet e vez kotoñs. Tennet he deus splet ar gêr eus he hogoster gant Abidjan en Aod-an-Olifant, met dilañset eo bremañ gant Ouagadougou.

Ur skol-veur he deus, hini Nazi Boni, diouzh anv skrivagner kentañ ar vro.

## Tud bet ganet eno
* Gaston Kaboré (1951-), filmaozer
* Lucien Rollin (1953-), tresour bannoù-treset breizhat
* Cheikh Lô (1955-), soner
* Charles Kaboré (1988-), melldroader
* Alain Traoré (1988-), melldroader
* Lassina Traoré (2001-), melldroader
De Morgen

**De Morgen** (nederlandeg : ar mintin) a zo ur pemdezieg flandrezat ment ur berliner dezhañ. Ouzhpenn 70 000 skouerenn a vez gwerzhet bemdez. Krouet e voe e 1978 dre gendeuziñ div gazetenn sokialour : *[[Vooruit (kazetenn)|Vooruit]]* ("War-raok") ha *[[Volksgazet]]* ("Kazetenn ar bobl"). En Arduinkaai, 29 e Brussel emañ sez ar gazetenn.

Ur gazetenn dizalc'h hag enni menozioù araokour eo *De Morgen*. E Flandrez ez eus kevezerezh etre hi ha kazetennoù all evel *[[De Standaard]]* ha *[[De Tijd]]*. Hervez Yves Desmet (hag eñ bet pennskrivagner ar gazetenn) ez eus bet degaset kemmoù bras er c'hazetenniñ e Flandrez gant doare De Morgen. Meur a wech eo bet priziet peogwir ez eo modern maketenn ar gazetenn.

*Vooruit* a voe krouet e Ghent gant Edward Anseele hag an niverenn gentañ a voe embannet d'an 31 a viz Eost 1884, a-raok krouidigezh Belgische Werklieden Partij (Strollad belgiat al labour) e 1885. Hiziv an deiz ez eo embannet De Morgen gant De Persgroep (embanner Het Laatste Nieuws).

## Kazetennerien brudet
* Paul Baeten Gronda, kazetenner
* Benno Barnard, kazetenner
* Geert Buelens, kazetenner
* Walter De Bock, kazetenner-enklasker ha pennskrivagner dre *interim* 
* Saskia De Coster, kazetennerez
* Paul Goossens, pennskrivagner kentañ (1978-1991)
* Luuk Gruwez, kazetenner
* Eric Rinckhout, e-karg eus ar sevenadur
* Stephan Vanfleteren, luc'hskeudenner

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
* Facebook De Morgen
*Twitter De Morgen
Micaela

**Micaela** zo un anv-bihan spagnolek roet d'ar merc'hed, hogen dibaot a-walc'h. 

## Yezhoù all
*Michaela, en alamaneg. 
*Michelle ha Michèle e galleg

## Tud

*Catalina Micaela Aostria (1567-1597), priñsez spagnol er XVIvet kantved
*Micaela de Luján‎ (1570-1614), komedianez
*Micaela Bastidas, emsaverez e Perou en XVIIIvet kantved
*Micaela Vázquez (1986 -), aktourez arc'hantinat
*Micaela Castelotti (1990-), aktourez arc'hantinat

## Oberennoù
**Micaela*, pezh-c'hoari gant Joaquín Calvo Sotelo, diwar ur gontadenn gant Juan Antonio de Zunzunegui.
Berliner (ment)

***Berliner*** (ger alamanek a dalvez "berlinat") a reer eus ur vent implijet pa vouller kazetennoù. Talvezout a ra ar vent-se 470 milimetr hirder ha 320 milimetr ledander. Kalz kazetennoù digoust a zo dezho ur vent a seurt-se. Dont a ra anv ar vent eus hini ar pemdezieg alaman *[[Berliner Zeitung]]* peogwir e voe ar gazetenn gentañ a voe moullet gant ar vent-se.

## Un nebeud kazetennoù dezho ur vent ''berliner''
### Alamagn
* *[[Die Tageszeitung]]*

### Belgia
* *[[Het Nieuwsblad]]* 
* *[[De Morgen]]* 
* *[[Le Soir]]*

### Breizh-Veur ha SUA
* *[[The Guardian]]* 
* *[[Journal & Courier]]* 
* *[[The Observer]]* 
* *[[Today's Zaman]]* 

### Bro-C'hall
* *[[L'Alsace]]*
* *[[Corse-Matin]]*
* *[[La Corse Votre Hebdo]]*
* *[[Le Courrier de l'Ouest]]*
* *[[Courrier international]]*
* *[[Les Échos]]*
* *[[Le Figaro]]*
* *[[France Soir]]*
* *[[L'Indépendant (kazetenn)|L'Indépendant]]*
* *[[Le Maine Libre]]*
* *[[Le Monde]]*
* *[[Le Monde diplomatique]]*
* *[[Ouest-France]]*
* *[[Le Progrès saint-affricain]]*
* *[[La Provence (kazetenn)|la Provence]]*
* *[[Le Tigre (magazin)|Le Tigre]]*
* *[[La Tribune (kazetenn)|La Tribune]]*
* *[[Zaman France]]*
* *[[La Montagne (kazetenn)|La Montagne]]
* *La Dépêche du Midi*

=== Italia ===
* *La Repubblica*
* *La Stampa*

=== Broioù all ===
* *El Mercurio de Valparaíso* ([[Chile]])
* *Haaretz* ([[Israel]])
* *Jornal do Brasil* ([[Brazil]])
* *Le Temps* ([[Suis]])
* *La Tercera* ([[Chile]])
* *Večernji list* ([[Kroatia]])
* *Zaman'' (Turkia)
Micaela Bastidas

**Micaela Bastidas Puyucahua** ( war-dro 1745-1781) a oa ur vaouez yaouank, merc'h da Manuel Bastida, a orin afrikan, ha da Josefa Puyucahua, indianez. Koant meurbet e oa hag anavezet e oa evel *Micaela la [[zamba]]*, an anv a veze roet en amzer-se d'an hironed. 

En 1760, da 15 vloaz, e timezas da José Gabriel Condorcanqui, anavezet ivez evel Túpac Amaru II, unan eus harozed istor Perou, en iliz Nuestra Señora de la Purificación, e kêriadenn Surimana, bro he fried.

Tri mab he doe, Hipólito (1761), Mariano (1762) ha Fernando (1768).
Tapet e voe Micaela Bastidas goude faezhadenn an emsavadeg, ha lakaet d'ar marv. Troc'het e voe he zeod outi gant ar vourevien, skoulmet ur gordenn ouzh he gouzoug, sachet warni, hag e-keit ma edo o vervel e skoent ganti en he c'hof hag he bruched er Plaza de Armas e Cusco, d'an 18 a viz Mae 1781, da 36 vloaz, dirak he fried, goude bezañ ranket arvestal ouzh marv he mab henañ.

## Liammoù diavaez
* Homenaje
* Somos mujeres
* Micaela Bastidas
Túpac Amaru II

**José Gabriel Túpac Amaru II** ( Tinta, Besrouantelezh Perou,19 a viz Meurzh 1742 – Cuzco, 18 a viz Mae 1781), pe **José Gabriel Condorcanqui Noguera**, a gemeras penn un emsavadeg e 1780 gant Indianed k'ana ha qanchi a-enep an drevadennerien spagnol e Perou. Brasañ emsavadeg Amerika en XVIIIvet kantved e voe. 

Tapet e voe, war un dro gant e vugale hag e bried, ha jahinet ha lazhet e 1781: e Cuzco. 

Hiziv an deiz eo un arouez eus stourm an Indianed e Kreisteizamerika ha bepred ur skouer d'an emsaverien . 

## E vuhez
Ganet e oa José Gabriel Condorcanqui Noguera (19 a viz Meurzh 1742 e Tinta, e proviñs Cusco, ha skoliet e voe e skol *San Francisco de Borja* dalc'het gant ar jezuited, en ur zerc'hel d'e sevenadur indian. 

En 1760, e timezas da *[[Micaela Bastidas]] Puyucahua*. Perc'henn pinvidik e oa ha *curaca* (penn tiegezh indian), ha lavarout a rae diskenn dre e dadoù eus an Inka diwezhañ, Túpac Amaru, lakaet d'ar marv gant ar Spagnoled er XVIvet kantved. **Túpac Amaru II** a veze graet anezhañ. Túpac Amaru a zo « naer skedus » en ketchwaeg. Hogen ober a rae gant e zaou anv.

D'ar 4 a viz Du 1780 e kemeras penn un tabut bras a-enep corregidor Tinta, Antonio de Arriaga, ha lakaat a reas krougañ anezhañ.. Bodañ a reas c'hwec'h mil Indian hag aloubiñ ganto meur a broviñs: Quispicanchi, Cotabambas, Calca ha Chumbivilcas. Goude bloavezhiadoù a waskerezh setu an Indianed o preizhata e tier ar Spagnoled hag o lazhañ ar berc'henned. Kement-se a voe anvet ar «Gran rebelión» ( an Emsavadeg vras) a c'hoarvezas e Besrouantelezh Río de la Plata ha Besrouantelezh Perou. 
Kerzhout a reas war-du Cuzco, ha d'an 18 a viz Du e voe trec'h Amaru e Sangarara war ur bagad 1800 soudard (Spagnoled hag Indianed feal dezho) kaset en o arbenn.

## Notennoù

## Levrlennadur
* Marie-Danielle Demélas, « Tupac Amaru II ou le mythe de la rébellion des Andes », in * [[L'Histoire]] *, n°322, Gouhere 2007.

## Liammoù diavaez
* Túpac Amaru: el gran rebelde del programa de TV "Sucedió en el Perú"
* Orders for execution of Túpac Amaru II, 1781, by magistrate José Antonio de Areche
* «Un mundo aparte», escrito por Antonio Núñez Jiménez.
* «El álbum de Ayacucho», escrito por José Hipólito Herrera.
* «Los comuneros», escrito por Germán Arciniegas.
*  E vuhez e  fortunecity.com
*  E vuhez e adonde.com
Barneveldse Krant

***Barneveldse Krant*** ("Kazetenn Barneveld") zo ur gazetenn nederlandat dizalc'h bet krouet d'ar 7 a viz Here 1871.
C'hwec'h gwech ar sizhun e vez moullet, da Yaou e kaver kalz bruderezh enni ha da Sadorn e kaver pajennadoù ispisial.

*Koninklijke Barneveldse Drukkerij en Uitgeverij* ("Ti-moullañ Roueel hag Embanner Barneveld") e Barneveld (Gelderland) eo anv an ti-moullañ. E 2009 e veze moullet e-tro 11 000 skouerenn bewech ma teue er-maez. Ur vent tabloid zo gant ar gazetenn abaoe an 2 a viz Gwengolo 2005.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ar gazetenn
Ad Valvas

**Ad Valvas** eo kazetenn skol-veur dieub Amsterdam (Izelvroioù). De Boelelaan 1105, Amsterdam eo chomlec'h ar gazetenn. Da Yaou e vez moullet abaoe 1952, 36 gwech ar bloaz (e-pad ar bloavezh skol-veur). Abaoe 1979 ez eo dizalc'h ar gazetenn, da lavaret eo ne zle ket ar re a ra war-dro kaout aotre pennoù-bras ar skol-veur a-raok lakaat embann E 2008-2009 e veze skignet 12 226 skouerenn..

## Ezel brudet
*Renate Dorrestein

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Lec'hienn Ad Valvas
Het Parool

**Het Parool** (nederlandeg a dalvez "ar ger kuzh", pe "al lugan") a zo ur pemdezieg izelvroat a vez embannet en Amsterdam.

Krouet e voe da vare an Eil Brezel-bed evel kazetenn stourm, gant Frans Goedhart ha Jaap Nunes Vaz. D'ar 25 a viz Here 1942 e voe harzet Nunes Vaz gant izili ar Gestapo ha kaset anezhañ da gamp-distruj Sobibór.

War-dro 87 000 skouerenn a vez skignet bemdez. Abaoe an 31 a viz Meurzh 2004 ez eo ur gazetenn ment tabloid dezhi, padal e oa bras *broadsheet* he ment a-raok.

Betek ar 1añ a viz Genver 2003 e oa perc'hennet gant PCM Uitgevers NV, hag a zo perc'henn war *[[De Volkskrant]]*, *[[NRC Handelsblad]]*, *[[Algemeen Dagblad]]* ha *[[Trouw]]* ivez. Hiziv an deiz ez eo perc'hennet gant Stichting Het Parool, De Persgroep hag ar gazetennerien. 

### Pennskrivagnerien

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Dielloù : Het Parool e-pad an Eil Brezel-bed

## Daveennoù
Michele

:&nbsp;*Arabat droukveskañ gant [[Michèle]] ha [[Michelle]]. 
*'Michele*' (//) zo un [[anv-bihan italianek]] roet d'ar baotred, par d'an anv [[Mikael]].
== Adstummoù==
* Stumm-bihanaat:* Michelino*.
* Berrstummoù:* Michi, Lele*.
* Adstummoù: * Michelangelo, Michelangiolo, Michelarcangelo, Michelantonio''.
* Michela evit ar merc'hed.

## Tud
* Michele Mazzarino (1605-1648), kardinal italian, breur da Giulio Mazzarini.
* Michele Carrascosa (1774-1852), jeneral 
* Michele Bartoli
* Michele Dancelli, marc'hhouarner italian.
Fulup Iañ

**Fulup I** zo anv meur a impalaer, roue pe zug. 

*Fulup Iañ (Makedonia), roue war-dro 640–602 kent JK
*Fulup Iañ   Philadelphus, Iañ kantved kent JK
*Fulup an Arab (c. 204–249), Impalaer roman 
*Fulup Iañ (Bro-C'hall) (1052–1108)
*Fulup Iañ (Arc'heskob Köln) (1130 – 1191)
*Fulup Iañ Namur (1175-1212)
*Fulup Iañ Savoia (1207 - 1287)
*Fulup Iañ Navarra (1268–1314), pe Fulup IV (Bro-C'hall) 
*Fulup Iañ Piemonte, pe *Fulup Savoia* (1278 – 1334) aotrou Piemonte
*Fulup Iañ (Bourgogn) (1346–1361)
*Philip I de Croÿ (1435 - 1511)
*Fulup Iañ (Kastilha) (1478–1506)
*Fulup Iañ (Hessen) (1504–1567)
*Fulup Iañ (Dug Pomerania-Wolgast)(1515-1560)
*Fulup Iañ (Portugal), a oa Fulup II (Spagn)(1526–1598)
*Fulup Iañ (Bourgogn)
*Fulup Iañ (Kastilha)
*Fulup Iañ, Kont Schaumburg-Lippe (1601-1681) 

## Pennad kar
*Fulup
*Fulup II
Michaela

**Michaela** zo un anv-bihan alamanek roet d'ar merc'hed.

## Orin
Savet diwar Michael, roet d'ar baotred. 

## Adstummoù
* Stumm-bihanaat:* Michaelina*.

## Yezhoù all
*Micaela e spagnoleg
*Michela en italianeg
*Michelle en galleg

## Tud

*Michaela McAreavey, Iwerzhonadez yaouank, muntret en Enez Maoris
*Michaela Šojdrová, politikourez tchek 
*Michaela May (1952-), aktourez alaman 
*Michaelina Woutiers (* 1620; † war-dro 1682), livourez izelvroat
*Michaela Schaffrath, aktourez alaman
De Stentor

**De Stentor** a zo ur gazetenn nederlandek rannvroel he sez en Apeldoorn, en Izelvroioù. 14 embannadur rannvroel a zo en holl, hag a vez skignet e reter an Izelvroioù. Gant Wegener eo perc'hennet. E 2008 e veze skignet 127 837 skouerenn bemdez. Ur gazetennn ment tabloid dezhi eo abaoe ar 6 a viz C'hwevrer 2007. Alex Engbers eo ar pennskrivagner.

Abaoe 2003 e vez embannet meur a gazetenn gant *De Stentor*: *Apeldoornse Courant*, *Zwolse Courant*, *Deventer Dagblad*, *Veluws Dagblad*, *Sallands Dagblad*, *Zutphens Dagblad*, *Gelders Dagblad*, *Nieuw Kamper Dagblad*, *Dagblad Flevoland*.

Burevioù skridaozañ a zo e Dronten, Emmeloord, Epe, Harderwijk, Kampen, Lochem, Ommen, Raalte, Zutphen ha Zwartsluis, an embann a vez graet en Apeldoorn, Deventer ha Zwolle.

## Notenn

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Amsterdam Weekly

**Amsterdam Weekly** a oa ur gazetenn saoznek digoust ment tabloid dezhi, a veze embannet pep Merc'her en Amsterdam. E-tro 25 000 skouerenn a veze skignet bep sizhun. Krouet e voe e miz Meurzh 2004 hag a niverenn ziwezhañ a voe embannet e miz Kerzu 2008.

Enni e veze kavet pennadoù diwar-benn ar sevenadur en Amsterdam ha tro-war-dro : sonadegoù, pezhioù-c'hoari, filmoù, darvoudoù ar metoù heñvelreviat (paotred ha merc'hed).
Skignet e veze e levrdioù, sinemaoù, kleuboù, ispiserezhioù, pretioù ha tavarnioù. Diwar al lec'hienn e c'halle al lennerien pellgargañ stumm PDF ar gazetenn ivez.

Div wech e voe diskouezet Amsterdam Weekly e Design Museum Londrez, rak maketenn ar gazetenn a oa modern-tre. C'hwec'h gwech e voe roet Priz ar gazetenn europat dezhi.

## Notenn

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Universiteitskrant

**Universiteitskrant** (pe **UK**) a zo ur sizhunieg nederlandek a vez embannet a-hed ar bloavezh skol-veur gant studierien skol-veur Groningen en Izelvroioù. PO Box 80, 9700 AB Groningen eo chomlec'h ar gazetenn.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Michela

**Michela** (//) zo un anv-bihan italianek, pe un anv-bihan brezhonek ([]), roet d'ar merc'hed.

## Orin
Savet eo
*pe diwar Michele, anv-bihan italianek roet d'ar baotred, 
*pe diwar vrezhonekaaat an anv-bihan gallek Michelle.

## Adstummoù
* Stumm-bihanaat:* Michelina*.

## Yezhoù all
*Micaela e spagnoleg
*Michaela en alamaneg
*Michelle, pe Michèle e galleg

## Tud
* Michela Vittoria Brambilla, politikourez italian 
* Michela Miti, aktourez italian 
* Michela Quattrociocche, aktourez italian
* Michela an Alan (1833-1921), mamm-gozh Jules Gros
* Michelina Di Cesare (1841-1868), torfouderezh italian
Libertadores

***Libertadores*** a vez lavaret, e spagnoleg ha portugaleg, eus renerien veur an emsav broadel en Amerika latin e-pad ar Brezelioù Dizalc'hted Spagnamerika, lesanvet hiziv "padres de la patria" er broioù-se, hag a glaske distagañ diouzh Spagn.

Bourc'hizien binvidik ganet en Amerika e oant holl, eus ar rumm tud a veze graet *[[Criollo]]s* anezho, levezonet gant ar frankizouriezh, enebet ouzh harperien an unpenniezh hollc'halloudek, hag alies e oant bet o servij en arme Spagn en Europa. 

## Ar re bennañ
* Simón Bolívar eus Bolivia
* José de San Martín, en Arc'hantina
Emweladenn Guayaquil etre an daou zen meur en 1822 a voe un darvoud a bouez e dieubidigezh Kreisteizamerika. Gant an daou anv-se e lakaer ivez : 
* Francisco de Miranda hag Antonio José de Sucre e Venezuela
* Bernardo O'Higgins ha José Miguel Carrera en Chile

## Re all
* Francisco de Paula Santander ha Antonio Nariño e Kolombia
* Agustin de Iturbide e Mec'hiko
* Manuel Belgrano ha Martín Miguel de Güemes en Arc'hantina 
* José Gervasio Artigas ha Juan Antonio Lavalleja en Uruguay 
* Fulgencio Yegros haGaspar Rodríguez de Francia e Paraguay 
* Tupac Katari, Manuel Ascencio Padilla hag e wreg Juana Azurduy e Bolivia
* Túpac Amaru II, Francisco Antonio de Zela hag Andrés de Santa Cruz e Perou 
* José Bonifácio e Brazil 
* Juan Pablo Duarte er Republik Dominikan
* Francisco Morazán en El Salvador
* José de Fábrega e Panamá
* Carlos Manuel de Céspedes ha José Martí e Kuba.

## Armeoù Libertadores

## Liammoù diavaez
*"Sucre, Bolívar y San Martín" Argentina, Ministerio de Economía
*"The Battles of the War of South American Liberation, 1810-1824" - Libertadores
*"Los libertadores de América" Revista Hipernova
Kab Trafalgar

* *Ur pennad [[Trafalgar]] zo ivez.*


**Kab Trafalgar** (*Cabo Trafalgar* e spagnoleg), zo ur beg-douar e kumun Barbate, e Proviñs Cádiz en Andalouzia, e mervent Spagn, war aod ar Meurvor Atlantel, er gwalarn da Jibraltar. 

## An anv
Un anv arabek eo, deuet eus *Tarf al-Gharb* (طرف الغرب), a dalvez "beg-douar ar c'hornôg".

## Istor
Emgann Trafalgar, e 1805, zo un emgann war vor etre morluoù Bro-Saoz ha Bro-C'hall 

## Tour-tan
Un tour-tan 34 metrad uhelder zo, ha hennezh zo 51 metrad a-us d'ar mor, savet e 1860.

## Liammoù diavaez

* Libro de Faros (todos los faros de España)
Évian Thonon Gaillard Football Club

Ar **[[Évian-les-Bains|Évian]] Thonon Grand Genève Football Club** (ETGG) a zo ur c'hlub liessportoù gall krouet e 2007.

## Roll loreidi
### Kevezadegoù e Bro-C'hall
;Kampionad Frañs D2
* 1 wech kampion : 2011.

;National
* Kampion National: 2010

## Liammoù diavaez
*  https://web.archive.org/web/20150615113219/http://www.etgfc.com/
* EVIAN THONON GAILLARD F. C.
----
Bujumbura Rural

**Bujumbura Rural** zo ur proviñs eus Burundi, tro-dro da gêrbenn ar vro Bujumbura. Enni e oa ganet ar prezidant bet Cyprien Ntaryamira.
Trafalgar

***Trafalgar*** zo un anv-lec'h spagnolek, deuet eus an arabeg, hag anv meur a dra.

## Orin
Dont a ra an anv eus an droienn arabek 'Tarf al-Gharb' (طرف الغرب) hag a dalv kement ha *beg-douar ar c'hornôg*.

## Douaroniezh
***[[Kab Trafalgar]]**, e-kichen Cádiz‎, en Andalouzia, e Spagn.

### Lec'hioù all
* **[[Menez Trafalgar]]**, un tepuy e Western Australia.
* **[[Trafalgar Square]]**, e Londrez en enor d'an emgann.

## Istor
* **[[Emgann Trafalgar]]**, e kab Trafalgar.

## Arzoù
* ***[[Emgann Trafalgar (taolenn)]]*** zo un daolenn gant Joseph Mallord William Turner.

## Gouel
* An **[[Trafalgar Day]]** e Bro-Saoz, da lidañ trec'h Tranfalgar.
Lur Burundi

**Lur Burundi** (kod bank : BIF) eo unanenn voneiz Burundi abaoe 1964.

Kemeret en deus plas lur Rwanda ha Burundi, Implijet etre 1960 ha 1964. Rannet eo e 100 *centimes* met n'eus bet kognet pezh ebet e *centimes* abaoe ma vez graet gant lur Burundi er vro.
Banniel Burundi

**Banniel Burundi** eo banniel broadel Burundi abaoe an 28 a viz Meurzh 1967.

Stummet eo gant ur groaz sant Andrev wenn (arouez ar peoc'h) hag a zisrann ar banniel e pevar zamm ruz (arouez ar re a varvas e-pad ar stourm evit an dizalc'hiezh) ha gwer (arouez ar spi) a bep eil. Kreiz ar groaz zo ur gantenn wenn, enni teir steredenn ruz sterniet e gwer (arouezioù teir lodenn ger-stur Burundi : Unaniezh, Labour, Araokaat).

D'ar 27 a viz Gwengolo 1982 e voe kemmet e genfeurioù eus 2:3 da 3:5.

## Bannieloù kozh

Flag of Burundi (1962–1966).svg|01/07 1962 - 28/11 1966
Flag of Burundi (1966).svg|28/11 1966 - 29/11 1966
Flag of Burundi (1966–1967).svg|29/11 1966 - 28/03 1967
Flag of Burundi (1967–1982).svg|28/03 1967 - 27/09 1982 (kenfeurioù 2:3)
Emgann Trafalgar

**Emgann Trafalgar** a c'hoarvezas d'an 21 a viz Here 1805 er Meurvor Atlantel dirak Kab Trafalgar, en Andalouzia, etre Cádiz er gwalarn ha Gibraltar er gevred. 

En emgann war vor-se e voe trec'het morluioù Bro-C'hall ha Spagn gant hini Breizh-Veur. 
Horatio Nelson an hini a oa e penn al lestraz saoz, Pierre-Charles Villeneuve e penn ar morlu gall.
Banniel Angola

**Banniel Angola** zo banniel broadel Angola abaoe an 11 a viz Du 1975, deiz dizalc'hiezh ar vro. Tennañ a ra da vanniel an MPLA, ar strollad politikel a ren er vro.

Rannet eo e div vandenn : unan zu en traoñ, arouez kevandir Afrika, hag unan ruz e krec'h, arouez ar gwad skuilhet gant Angoliz evit o bro. E-kreiz ar banniel ez eus ardamezioù melen : an hanterenn eus ur rod dantek (arouez al labourerien hag an industriezh), ur gontell-droc'h (arouez al labourerezh-douar) hag ur steredenn.

## Bannieloù all

File:Flag of MPLA.svg|Banniel an MPLA
File:Flag_of_Angola_(2003_proposal).svg|Banniel kinniget e 2003
Banniel Aod an Olifant

**Banniel [[Aod an Olifant]]** zo graet gant teir bandenn a-sonn : orañjez, gwenn ha gwer. Dibabet e voe e 1959, bloaz a-raok dizalc'hiezh ar vro.

Al liv orañjez eo arouez savanennoù norzh ar vro, al liv gwenn hini ar peoc'h hag al liv gwer hini ar spi ha koadeier su ar vro.

## Bannieloù kar
*Dont a ra an teir bandenn a-sonn eus Banniel Frañs, ar galloud trevadenniñ.
*Ar memes livioù en deus ha Banniel Niger, ur vro a oa ganti ivez en Afrika ar C'hornaoueg C'hall.
*Heñvel eo ouzh banniel Iwerzhon met gant an urzh kontrol, ha disheñvel eo ivez ar c'henfeur.
Gourenez ar C'hab Glas

**Gourenez** pe **ledenez ar C'hab Glas** pe **ar Beg Glas** (galleg: *Presqu'île* pe *Péninsule du Cap-Vert*) a zo ur c'hournenez e penn kornaouekañ Afrika, e Bro-Senegal. 

## An anv
Roet e oa bet an anv *[[Cabo Verde]]* (Kab Glas) gant Portugaliz, e 1444, pa oa kalz glasoc'h ar beg-douar-se eget ar vro tro-dro, krin ha kras. 
Arabat droukveskañ ar beg-douar-mañ gant Inizi ar C'hab Glas a zo 560 km er c'hornaoueg dezhañ. 

## Douaroniezh
Daou veg-douar zo d'ober bevennoù ar c'hourenez:
* beg-douar an Almadies en hanternoz dezhi
* beg-douar Manuel er c'hreisteiz.
Er c'hourenez-se eo diazezet Dakar, kêr-benn Senegal.

## Notennoù ha daveennoù
Titanic (film, 1997)

**Titanic** a zo ur film sevenet gant James Cameron deuet er-maez e 1997, hag adarre er-maez e 3 ment d'ar 4 a viz Ebrel 2012 evit merkañ 100 bloavezh ar peñse. 

Kontañ a ra istor Rose, treizhiadez klas kentañ war an Titanic a glask en em lazhañ hag a zo bet sikouret gant Jack, treizhiad an trede klas. Bevañ a reont un istor karantez heget gant diforc'hioù ar renkadoù sokial ha peñse ar vatimant.

Sikouret gant daou istorour, Don Lynch ha Ken Marshall, e klask ar film bezañ tost ouzh an darvoudoù tremenet e 1912, sikouret gant efedoù arbennik ha ur vaketenn hervez ur skeuliad tost ouzh ar gwirvoud. Merket en deus ar film ar speredoù o krouiñ un dudi evit ar vatimant wir hag ar peñse.

## Liamm diavaez
* Titanic en IMDB
Banniel Benin

**Banniel Benin** zo ur banniel triliv implijet evit ar wech kentañ d'ar 1 a viz Eost 1960.

Graet eo gant ur vandenn wer a-sonn war an tu kleiz ha div vandenn melen ha ruz a-blaen war an tu dehou. Arouez ar spi eo al liv gwer, hini ar binvidigezh hag an araokaat eo al liv melen hag arouez kalon an hendadoù eo al liv ruz.

Dilezet e voe ar banniel-se etre 1975 ha 1990 da vare Republik Pobl Benin.

## Banniel all

File:Flag of Benin (1975-1990).svg|Banniel Benin etre 1975 ha 1990


## Gwelet ivez
*livioù panafrikan

## Notenn