Guantanamera

**Guajira Guantanamera**, pe **Guantanamera**, zo ur ganaouenn eus Kuba, an hini vrudetañ a dra sur. Dont a ra an anv eus Guantánamo, ar gumun eus an enez a zo e dalc'h an Amerikaned. Ur "guantanamera" zo ur plac'h eus Guantánamo. Ur "guajira" zo ur goueriadez, skeudenn an evurusted war ar maez, evel berjelenn ar gwerzioù kozh, met adkemeret eo bet ar ger evit envel un doare kanaouennoù hag ivez un dañs diwar ar maez.

Implijet e vez ar ganaouenn Guantanamera alies evel un arouez broadel abaoe ma'z eo bet brudet e SUA gant Pete Seeger, hag er bed a-bezh goude.

## Istor

Savet eo bet ar ganaouenn gant meur a zen, ha meur a stumm zo bet d'ar ganaouenn.
An ton a vije bet savet gant José Fernández Díaz (1908-1979), anavezet ivez evel *Joseíto Fernández*, a gane ar ganaouenn bep sizhun er bloavezhioù 1930 en un abadenn skingomz, gant komzoù a bep seurt, a gemme hervez an darvoudoù pe ar c'heleier.

Met tabut zo bet, hag a zo c'hoazh, diwar-benn pegen gwir eo. 
* Tud zo a lavar e tenn an ton d'un ton-pobl anavezet e Kuba abaoe ar bloavezhioù 1700, hag a vije deuet eus Andalouzia. N'en dije graet Fernández nemet lakaat e anv warnañ.
* Tabut zo ivez diwar-benn perzh ur soner piano, Herminio "El Diablo" García Wilson en dije savet an ton war-dro I929. O seniñ gant mignoned edo, ha d'ur goantenn o tremen en dije taolet ur "piropo" (diskleriadur entanet ur gwaz diwar-benn koantiz ur plac'h e doare ar broioù spagnolek) hag eno e vije diazez krouidigezh ar ganaouenn. Se zo kaoz e kav da lod eo *El Diablo* an hini eo an oberour. Susitourien García zo aet betek al lez-varn, un toullad bloavezhioù goude, met hervez Lez Uhelañ Kuba, en ur varnadenn graet e 1993, eo Joseíto Fernández an oberour nemetañ.

### Istor an doareoù all
* *Hector Angulo*, keneil da Fidel Castro, a savas pozioù all e deroù ar bloavezhioù 1940, diwar un darvoud c'hoarvezet e kêr La Habana
* En 1958, e voe azasaet komzoù ar barzh José Martí (*Versos sencillos*, skrivet en 1895) gant ar sonaozour Julián Orbón* ouzh ton Guantanamera. Hervez a skrivas ar barzh kuban [[Cintio Vitier]] en e levr "Lo cubano en la poesía": [se 'oa] “... un arnod diankouaus klevout Orbón o kanaén gwerzennoù Martí war fon Guantanamera". 
* En 1961, e voe kanet azadenn Orbón gant ar gitarour [[Leo Brouwer]], mab-bihan da Ernestina Lecuona, c'hoar henañ ar sonaozour meur [[Ernesto Lecuona]], ma krogas ar c'han da vezañ anavezet en enezenn. 
* En 1966, e voe kanet gant meur a zen 
** gant [[Pete Seeger]] e festival folk [[Newport]] (ma voe anvet *Guantanamera* ha n'eo ket *Guajira Guantanamera* ken).
** Er memes bloaz e voe enrollet ha brudet bras gant ar strollad « [[The Sandpipers]] », ha kaset d'an 10vet renk e-touez ar pladennoù muiañ gwerzhet e [[Bro-Saoz]] hag e [[SUA]]
**Enrollet e voe un dore gallek gant Joe Dassin.
* En 1967, 
** gant [[Gabor Szabo]] hag al laz "Califonia Dreamers"
** gant [[Betty Curtis]], en italianeg
* En 1973 gant [[Rolando Ojeda]] en e albom «Primer festival internacional de la canción popular».
* Enrollet e voe gant [[Joan Baez]] e 1974 en he fladenn Gracias a la vida, ma lenner : *Guantanamera (J. Marti, adapted by H. Angulo, P. Seeger)*
* Kanet gant Demis Roussos, Los machucambos
* En 1977, [[Los Lobos]] war o c'hentañ albom.
* En 1981 gant [[Julio Iglesias]].
* En 1990, gant [[Ana Maria Velez]] en albom [[Phil Manzanera]], anvet *Southern Cross*
* En 1991, gant [[Nana Mouskouri]] en hec'h albom *Nuestras canciones*
* En 1997, gant [[Wyclef Jean]] a-unan gant [[Celia Cruz]], Jeni Fujita & Lauryn Hill, en albom *The Carnival*.

*En 1999, [[Compay Segundo]], en albom [[Calle salud]], enrollet en ur sonadeg e Madrid 
*En 2000, Compay Segundo, en albom [[La flores de la vida]] .
*En 2002, gant *Joyeux de Cocotier* en hec'h albom [[zouk]] *Ile en Ile*
*En 2003, [[Banda Bassotti]] en e albom *Asi es mi vida*
*En 2003, Tito Nieves, Albita ha [[Johnny Pacheco]] en albom [[¡Azúcar!]], en enor da [[Celia Cruz]]
*En 2013, [[Zucchero]] en e album Tropical
*En 2015, *Sage the Gemini* en e albom Trigga Reloaded

== Stumm brudetañ ==
Dont a ra ar c'homzoù brudet eus deroù ur varzhoneg, skrivet gant [[José Martí]], ar barzh kuban meur, dispac'her ha haroz broadel Kuba, embannet el levr *Versos Sencillos*, en 1895, hag azasaet ouzh ar sonerezh gant [[Julián Orbón]].

En italianeg e kaner un doare troidigezh eus skrid Martí, e galleg eo ur ganaouenn disheñvel rik an danvez anezhi.

== An doareoù all ==
Kalz a stummoù all a oa d'ar ganaouenn, aes a-walc'h sevel komzoù nevez war an ton, e gwerzennoù eizhsilabennek, met n'eus nemet an diskan a zo boutin etrezo. N'anavezer ket kalz a stummoù sonenrollet avat. 
* Unan a zo gant [[Guillermo Portabales]], war ur bladenn. 
* Unan all gant [[La India de Oriente]], war ur bladenn.
* Unan zo gant [[Celia Cruz]], en ur sonadeg e [[Hartford]], [[Connecticut]], [[SUA]], ma kane gant ar ganerez [[borinquena]] [[La India]].
* Unan zo gant [[Pio Leyva]], en ur sonadeg en [[Asterdam]].

== Komzoù José Martí ==
Yo soy un hombre sincero
:*Me zo un den gwirion*
De donde crece la palma
:*Eus al lec'h ma kresk ar palmez*
Y antes de morirme quiero 
:*Hag a-raok mervel e karfen*
echar mis versos del alma
:*Teurel ma gwerzennoù eus ma ene*

Guantanamera, guajira Guantanamera

 
Mi verso es de un verde claro
:*Ma gwerz a zo glas-sklaer*
Y de un carmín encendido
:*Ha livrin flamm*
Mi verso es un ciervo herido
:*Ma gwerz zo ur c'harv gloazet*
Que busca en el monte amparo
:*a glas gwasked er menez*
Guantanamera, guajira Guantanamera

 
Cultivo una rosa blanca
:*Ur rozenn wenn a c'hounezan*
en julio como en enero
:*en Gouhere evel en Genver*
para el amigo sincero
:*evit ar mignon gwirion*
que me da su mano franca
:*a ro e zorn din eeun*
Guantanamera, guajira Guantanamera

 
Con los pobres de la tierra
:*gant re baour an douar*
quiero yo mi suerte echar
:*e fell din heuilh ma flanedenn*
el arroyo de la sierra
:*ar wazh er menez*
me complace más que el mar
:*a blij muioc'h din eget ar mor*
Guantanamera, guajira Guantanamera

==Kanerien==
An holl ganerien a gan Guantanamera, un dlead broadel d'ar Gubaned, marteze ivez dre ma kred ar ganerien a vicher e vo brudetoc'h a se o fladennoù, rak goulennet e vez atav digante kanañ Guantanamera pa vezont er broioù estren. 
 

===B===
* [[Joan Baez]]
* [[Buena Vista Social Club]]

===C===
*[[Celia Cruz]]
* [[Betty Curtis]], en italianeg e 1967

===D===
*[[Jo Dassin]], en galleg
*[[Die Toten Hosen]], en spagnoleg ha saozneg

===F===
* [[José Feliciano]]
* [[Joséito Fernandez]]
* [[Julie Felix]]
* [[Claude François]], en galleg

===G===
* [[Gilda (kanerez)]] (On Un Sueño Hecho Realidad)

===I===
* [[Julio Iglesias]] & [[Demis Roussos]]


===K===
* [[Kingston Trio]]

===L===
* [[Libertad Lamarque]]
* [[James Last]]
* [[Trini Lopez]]
* [[Los Lobos]]
* [[Los Paraguayos]]
* [[Helmut Lotti]]

===M===
* [[Nana Mousc'houri]]

===P===
* [[Dámaso Pérez Prado]] 
* [[Tito Puente]]

===R===
* [[Tino Rossi]], e galleg

===S===
*[[Pete Seeger]], gant [[The Weavers]] e 1963, 
*[[Compay Segundo]]
* [[Bernd Stelter]] („Ein Bier im Keller“)

===T===
* The Brandos
* [[The Sandpipers]]
* [[Todos Tus Muertos]]
* [[Trini Lopez]]

===W===
* Nanette Workman
* [[Robert Wyatt]] (als „Caimanera“)
* [[Wyclef Jean]]



==E yezhoù all==

* E [[galleg]] eo bet lakaet gant [[Jean-Michel Rivat]], ha kanet gant meur a ganer
** [[Joe Dassin]] 
** [[Nana Mousc'houri]].
** [[Tino Rossi]].
** E 2002 e veze kanet gant *Joyeux de Cocotier* en un doare [[zouk]] en albom *Ile en Ile*
*En [[italianeg]] 
** gant [[Betty Curtis]]
** gant [[Zucchero]].
* E [[kembraeg]], e 1968, *Draw Dos Y moroedd*, kanet gant *Mary ac Edward* ([[Mary Hopkin]] eo ar ganerez, Edward ne ra nemet gitariñ), enrollet e ti [[Cambrian]].
*E [[portugaleg]] : 
** E Brazil : gant al lazoù Tarancón, [[Raíces de América]]. 
** En Portugal : gant UHF en 1998, en o albom Rock É! Dançando Na Noite.
* E [[saozneg]], gant ur bern kanerien (kanet er yezh orin hag e saozneg ouzhpenn alies)
** [[Nana Mousc'houri]]
*E sinaeg
** [[Yao Shurong]] en [[mandarineg]]

==E brezhoneg==
N'eus ket a zoare brezhonek (evit c'hoazh), met kanet e vez an diskan gant ar gerioù-mañ, savet gant [[Filip Oillo]] :
**Deomp da Landeda, da glask ur banne da evañ.*

==E filmoù==
*E-barzh *Arrullo de Dios*, e 1966, kanet gant [[Libertad Lamarque]]. 
.

== Liammoù ==
- 
*[https://web.archive.org/web/20070522173121/http://www.josemarti.org/jose_marti/guantanamera/mariaargeliaguan/guantanameraparte1-2.htm Aspectos de la Guantanamera, gant María Argelia Vizcaíno]
* [https://web.archive.org/web/20080213104121/http://www.juventudrebelde.cu/2004/julio-septiembre/sep-7/laguantanamera.html Pennad e *Juventud Rebelde* (Meurzh 7 a viz Gwengolo 2004), kelaouenn eus Kuba].
* [http://www.stallman.org/guantanamero.ogg 'Guantanamero' hervez Richard Stallman ]
* [http://www.exilio.com/Marti/Marti.html *Versos Sencillos'', barzhoneg José Martí.]
* http://www.musicme.com/Guantanamera-t113985.html
* Guantanamera: historia ¿conclusa? por Karina Rodriguez
* Única guantanamera a Guantánamo, por Víctor Hugo Purón Fonseca
* http://laislaylaespina.blogspot.com/2007/12/la-guantanamera-en-la-tierra-del-diablo.html
* https://web.archive.org/web/20160310203512/http://acceso.ku.edu/unidad3/un_paso_mas/guantanamera.shtml
- 
*Pennad istorel ha kanerien http://bluecountrymag.blogspot.fr/2012/11/guajira-de-joseito-fernandez-les.html

### Kanet
-Ar ganerien a gan gwerezennoù José Marti 
* Pete Seeger
* Joan Baez
* https://www.youtube.com/watch?v=9Md5Z4I0DG4 Celia Cruz]
* Doare nevesoc'h gant sonerien a bep seurt
* Zucchero o kanañ "Guantanamera" en italianeg

-Komzoù all:
* Guillermo Portabales, komzoù personel, diwar-benn Bro-Golombia 
* Laz dizanv, komzoù personel
* Pio Leyva en Amsterdam o kanañ "Guantanamera", komzoù personel (diwar-benn maouezed an Izelvroioù, un tamm diaes da gompren, abalamour d'ar vouezh damvoug)
* La India de Oriente a gan un istor karantez ha gwad e finca La Guayaba.
* Celia Cruz

## Notennoù