Olympe de Gouges

**Marie Gouze**, lesanvet **Marie-Olympe de Gouges** ha chomet en istor dindan an anv **Olympe de Gouges** (1748-1793), a voe ur dramaourez hag ur bolitikourez c'hall a c'hounezas brud dre he skridoù gwregelour hag enep ar sklaverezh.

E deroù ar bloavezhioù 1780 e krogas da skrivañ pezhioù-c'hoari. Pa oa ar bec'h politikel o sevel o Bro-C'hall ez emellas mui-ouzh-mui er rendaeloù. En un doare fraezh e tisplegas he soñjoù a-zivout gwellaat buhez ar sklaved en trevadennoù evel ma oant e 1788 ; war an dro e krogas da sevel flemmskridoù politikel a-benn difenn gwirioù ar merc'hed ha sevel enep gwalldaolioù kaserien an Dispac'h gall.

Hiziv an deiz e chom evel ar vaouez kentañ a c'houlennas ma vije roet d'ar merc'hed an hevelep gwirioù ha re ar wazed.

## Buhez
En un tiegezh bourc'hizien izel eus Montalban e voe ganet d'ar Meurzh 7 a viz Mae 1748, gant Anne-Olympe Mouisset, merc'h d'ur mezherer, hag he fried Pierre Gouze, kiger a vicher. Hervez ar vrud a rede e kêr e oa Marie Gouze merc'h he faeron Jean-Jacques Lefranc, markiz a Bompignan. En aner e klaskas Marie Gouze bezañ anavezet ez-ofisiel gant ar markiz, ar pezh a levezonas e labour evit difenn gwirioù ar vugale zireizhek.

E 1765, d'an oad a 17 vloaz, e voe euredet da vab un tineller ; diwezhatoc'h e skrivas :

Bloaz goude an eured e varvas he fried ; da neuze e krogas Marie Gouze gant he buhez dezhi. Er bloavezh 1770 ez eas da Bariz gant he mab Pierre, hag eno e kemeras an anv a *Olympe de Gouges*.

E 1773 e krogas da zaremprediñ un uhelgargad eus ar Morlu anvet Jacques Biétrix de Rosières en he c'hasas gantañ da *saloñsoù* Pariz ma voe brudet dre he c'hened ha ma kejas ouzh arzourien, prederourien, skrivagnerien ha politikourien.
Unnek vloaz war-lerc'h, e 1784, ha hi 36 vloaz, e skrivas hec'h oberenn gentañ : ur pezh-c'hoari anvet *Zamore et Mirza* a oa enep ar sklaverezh, a voe embannet e 1788 evel *Zamore et Mirza, ou l'heureux naufrage* hag a voe leurennet e 1789 gant an titl *L'esclavage des nègres*. Teir gwezh hepken e voe c'hoariet abalamour ma voe emgannoù etre dalc'hidi ar sklaverezh ha re he zorradur (dre ul lezenn bet embannet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1776 ha sinet gant ar roue gall Louis XV e oa bet torret ar gwir da gaout sklaved e Bro-C'hall — e Bro-C'hall hepken, ket en trevadennoù). E 1792 e voe adembannet dindan an talbenn *L'esclavage des noirs*.
E 1790 e skrivas ur pezh-c'hoari all diwar-benn ar sklaverezh c'hoazh, *Le marché des noirs*, a voe nac'het gant ar c'hoariva *[[:fr:Comédie-Française|Comédie-Française]]*. En hevelep bloavezh e voe torret lezenn Louis XV gant ar Breudoù gall.

E 1791 ez emezelas e Kevredigezh Mignoned ar Wirionez *(Société des Amis de la Vérité)*, a glaske tizhout ingalded ar gwirioù politikel ha lezennel etre gwazed ha merc'hed. Er Gevredigezh-se e reas un disklêriadenn a zo chomet brudet :

En hevelep bloavezh e voe embannet ar Vonreizh nevez, d'an 3 a viz Gwengolo ; laouen-bras e oa bet Olympe de Gouges pa oa c'hoarvezet an Dispac'h gall, hogen dipitet-bras ivez e voe pa verzas ne oa ar "c'hevatalder" skrivet er Vonreizh nevez nemet evit ar wazed. Ha "Disklêriadur gwirioù ar Wazed" hepken e oa bet *Disklêriadur gwirioù Mab-den hag ar C'heodedad* ar 26 a viz Eost 1789 ?

E 1791 c'hoazh ez embannas Olympe de Gouges he respont, e stumm ur skrid a anvas *[http://fr.wikisource.org/wiki/Déclaration_des_droits_de_la_femme_et_de_la_citoyenne *Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne*]*, heuliet gant *Le contrat social*, anvet war-lerc'h oberenn Jean-Jacques Rousseau, ma kinnigas ma vije an dimeziñ diazezet war an ingalded etre ar priedoù.

Kenderc'hel a reas da stourm enep kement anatadenn a gave direizh e-keñver gwirioù mab-den : sevel a reas enep dibennadur ar roue Louis XVI abalamour ma 'z enebe-hi ouzh kastiz ar marv hag ivez abalamour ma oa gwell dezhi ur roue gwan eget ur roue harluet oc'h itrikañ da derriñ an Dispac'h. A-feur ma teue an Dispac'h taeroc'h-taerañ e voe heñvel gant skridoù Olympe de Gouges.

D'an 10 a viz Meurzh 1793 e voe staliet Lez-varn an Dispac'h. D'ar 29 a viz Meurzh e voe kemennet kastiz ar marv evit kement den a ginnigje ur rezhiad politikel estreget ar Republik dirannus, hep na c'hallje ober galv d'al Lez-varn nevez.br />
D'an 2 a viz Even 1793 e voe harzet mignoned Olympe de Gouges, Girondiz anezho a stourme enep Jakobined Maximilien de Robespierre — d'ar 4 a viz Even e skrivas Olympe de Gouges : *J'avais tout prévu, je sais que ma mort est inévitable.*

Pelloc'h e tivizas ar gouarnamant aotren ar mouezhiadegoù-pobl, kement-se en abeg d'ar ronkadeg a oa o sevel er vro abalamour da unveliezh ar Jakobined. Tennañ splet eus al lezenn nevez a reas Olympe de Gouges evit embann *Les trois urnes, ou le salut de la Patrie, par un Voyageur Aérien*, ur skrid ma c'houlenne ma vije aozet ur vouezhiadeg-pobl a-benn dibab etre ur republik dirannus, unan gevredel hag un unpenniezh vonreizhel. D'ar Sadorn 20 a viz Gouere 1793, pa oa gant he mouller o pegañ skritell-vrudañ ar skrid war moger ti-kêr Pariz, e voe flatret d'an archerien ha harzet war an tach.

Tri miz-pad e chomas en toull-bac'h, hep alvokad rak nac'het e voe dezhi he gwir da gaout unan en abeg ma oa gouest d'em zifenn hec'h-unan, hervez he skridoù Ha hi bac'het e kavas an dro da embann *Olympe de Gouges au tribunal révolutionnaire* ma konte he frosez., hag *Une patriote persécutée* ma kondaone ar Spont bras.

D'an 2 a viz Du e voe kondaonet, ha dibennet d'ar Sul 3 a viz Du 1793.

Kontet e voe diwezh buhez Olympe de Gouges gant ur Parizian dianav a zalc'he un deizlevr :

Pignet he devoa Olympe de Gouges ar chafod en diwezh, goude bezañ bet war al leurenn bolitikel o tifenn gwirioù ar merc'hed. 
Gant ur vaouez yaouank avat e oa bet disklêriet d'an archerien.

## Hêrezh
Mab Olympe de Gouges, ar Jeneral Pierre Aubry de Gouges, a yeas da C'huyana gant e wreg hag o femp bugel. Pa varvas e 1802 e klaskas e intañvez distreiñ da Vro-C'hall, met mervel a reas e-kerzh ar veaj war vor.
An div verc'h a zimezas e Gwadaloup : Marie Hyacinthe Geneviève de Gouges d'un ofiser saoz, ha Charlotte de Gouges d'ur politikour amerikan.

## En enor da Olympe de Gouges
E 1989 e krouas an arzour sukorean Nam June Paik un oberenn anvet *Olympe de Gouges in La fée électronique* a zo war ziskouez e Mirdi an Arzoù Arnevez kêr Bariz.

D'an 8 a viz Meurzh 2007 e voe roet an anv *Place Olympe de Gouges* d'ul leurgêr e Pariz. Meur a lec'h, evel skolioù pe straedoù, a zoug an anv-se e Bro-C'hall.

Er bloavezh 2007 ivez e c'houlennas Ségolène Royal, da heul an istorourez Catherine Marand-Fouquet e 1989, ma vije relegoù Olympe de Gouges lakaet e *[[:fr:Panthéon (Paris)|Panthéon]]* Pariz, hogen n'eus roud ebet anezho : hep mar int bet douaret en ur bez boutin, evel re kalz gouzañvidi da vare ar Spont. Ul lid hepken e vije seveniñ het S. Royal.


Devet e voe skrid *Le marché des noirs* ; e 1808 e voe Olympe de Gouges lakaet gant an abad Grégoire war e listennad gwazed *(sic)* kalonek o devoa breutaet a-du gant kaoz an dud du.
Labour a chome da ober war-lerc'h marv Olympe de Gouges eta.

## Notennoù


## Daveennoù
 : *Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne*, Mille et une nuits, 2003 
 : *Œuvres de La Citoyenne de Gouges, En Deux Volumes, Formant Le Recueil de Ses Ouvrages Dramatiques Et Politiques, Se Trouvent Chez Le Jay, Pere, Rue Neuve Des Petits-Champs, Et Chez Les Marchands de Nouveautes*, 1748, Nabu Press, 2010  — Moullet diwar c'houlenn
, Olivier : *Olympe de Gouges*, Casterman, Paris, 2012, 
, Maria Rosa & , Caroline : *J'ai vécu pour un rêve — Les derniers jours dOlympe de Gouges*, Autrement, 1993 
, Louise : *Olympe de Gouges — La révolte d'une femme*, E-dite, 2006, 
, Michel : *Olympe de Gouges*, Folio, 2018 
, Émilie : *La barbe !*, Le Tigre Éditions, 2010, 
, Caroline : *Moi, Olympe de Gouges* (romant), Calmann-Lévy, 2009, 
, Évelyne : *Olympe de Gouges*, PEMF, 2002, 
, Elsa : *Olympe de Gouges — Non à la discrimination des femmes*, Actes Sud Junior, 2009, 

## Levrlennadur
* CATEL Olivier, *Olympe de Gouges* (bannoù-treset), Casterman, 2012, 488 pajenn, ISBN : 978-2-203-03177-7.

## Liammoù diavaez
* Skridoù Olympe de Gouges ''Wikisource'' 
* ''Olympe de Gouges, une Quercynoise en route vers le Panthéon''