open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kanton Sant-Filberzh-Deaz

**Kanton Sant-Filberzh-Deaz** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Bro-Raez, e Bro-Naoned, e Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). Brasaet e oa bet da 22 gumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Sant-Filberzh-Deaz e 1790 gant teir c'humun ennañ. Lakaet e voe e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e voe miret ha brasaet ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
#### Kumunioù Kanton Sant-Filberzh-Deaz (1790-1801)
* Kanton Sant-Filberzh-Deaz a yae teir c'humun d'ober anezhañ: Sant-Filberzh-Deaz, penn ar c'hanton, Kerc'hevrel ha Sant-Leven-ar-C'hoad.
* E 1801 e voe lakaet kumunioù Kerlouevig ha Sant-Koulman er c'hanton.
### 
* Miret ha brasaet e voe ar c'hanton e 2014.
## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Sant-Filberzh-Deaz a yae 5 kumun d'ober anezhañ:
*Sant-Filberzh-Deaz, penn ar c'hanton   
*Kerc'hevrel
*Kerlouevig
*Sant-Koulman
*Sant-Leven-ar-C'hoad

### Abaoe 2015
Kanton Sant-Filberzh-Deaz a ya 12 kumun d'ober anezhañ:
***[[Sant-Filberzh-Deaz]]** ;
*Banaleg-ar-Gevred ;
*Bignon ;
*Kerc'hevrel ;
*Kerc'haoueg ;
*Kerlouevig ;
*Levieg ;
*Monteverzh ;
*Pont-Marzhin ;
*Sant-Koulman ;
*Sant-Leven-ar-C'hoad ;
*Tolvez.
## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Kanton Gwerzhav

**Kanton Gwerzhav** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). Brasaet e oa bet da 5 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Gwerzhav a yae 2 gumun d'ober anezhañ:
*Gwerzhav, penn ar c'hanton ;
*Kersoren.

### Abaoe 2015
Kanton Gwerzhav a ya 5 kumun d'ober anezhañ:
***[[Gwerzhav]]** ;
*An Hae-Foazer ;
*Kastell-Tepaod ;
*Kersoren ;
*Sant-Fieg-ar-Mewan.

## Daveoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Kanton Mouster-al-Loc'h

**Kanton Mouster-al-Loc'h** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Mouster-al-Loc'h e 1790. Lakaet e voe e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe diskaret ar c'hanton gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe kumunioù Mouster ha Donez e Kanton Sant-Nazer ha kumun Sant-Yoasin e Kanton Pontkastell-Keren.
#### Kumunioù (1790-1801)
Kanton Mouster-al-Loc'h a yae teir c'humun d'ober anezhañ :
*Mouster-al-Loc'h, penn ar c'hanton,
* Donez,
* Sant-Yoasin.
### 
* Krouet e voe kumun Trinieg e 1913 diwar ul lodenn eus tiriad Mouster-al-Loc'h.
* Krouet e voe kumun Sant-Maloù-Gwersac'h e 1925 diwar ul lodenn eus tiriad Mouster-al-Loc'h.
* Adsavet e voe ar c'hanton e 1973.
#### Kumunioù
Kanton Mouster-al-Loc'h a yae peder c'humun d'ober anezhañ:
* Mouster-al-Loc'h, penn ar c'hanton;
* Donez,
* Sant-Maloù-Gwersac'h,
* Trinieg.

### 
* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014.

## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Jean-François Jolly

.
**Jean-François Jolly** a zo bet ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1986.

Mestrc'hoarier echedoù breizhat.

Ezel eo ag ar c'hlub a Gemper, "L'Échiquier Quimpérois" .

Mestr FIDE eo.

2318 eo e renk Elo (FIDE).

## Trec'hadennoù
* 14-05-2006, 14vet tournamant "Open" Baden
* 22-05-2006, 16vet tournamant "Open" Baod
* 23-06-2006, Kampionad Breizh (partiennoù fonnapl)
* 3-07-2006, tournamant "Open" Lezardrev
* 29-12-2006, kentañ, a-gevred gant Damien Le Goff ha Mickael Jeanne, e 9vet tournamant "Open" Nedeleg Gouenoù

## Liamm diavaez

* E fichenn FIDE
Kataforiezh

Implijet e vez an termen yezhoniel **kataforiezh** (saoz.: *cataphora*) evit komz eus un doare endoforiezh pa ra dave elfennoù ul lavarenn pe ur skrid da elfennoù all hag a deu war-lerc'h. a ra dave d'elfennoù all en hevelep skrid (dre gomz pe dre skrid) da skouer:

: "Ar verc'h vihan, Katell"

pe

: "Diaes e oa bet din kavout ar benveg resis ma'm boa ezhomm outañ, met a-benn ar fin am boa prenet ur pellgomz hedoug"

Amañ "*ar benveg resis ma'm boa ezhomm outañ*" a ra dave d'an elfenn "*ur pellgomz hedoug*" pelloc'h er frazenn.

Pa degouezh an endoforiezh en tu kontrol e vez graet anaforiezh outi.

## Gwelet ivez
*Anaforiezh
*Endoforiezh
Anaforiezh

Implijet e vez an termen yezhoniel **anaforiezh** (saoz.: *anaphora*) evit komz eus un doare endoforiezh pe ezoforiezh pa ra dave elfennoù ul lavarenn pe ur skrid da elfennoù all bet meneget dija en hevelep skrid (dre gomz pe dre skrid) da skouer:

: "Tapout a reas ar marmouz ar vananezenn evit he debriñ"

Amañ "*he*" a ra dave d'an elfenn "*ar vananezenn*" bet meneget dija er frazenn.

Peurliesañ e vez implijet elfennoù deiktel pe c'hoazh pro-stummoù.

An daveenn a c'hell bezañ *[[Endoforiezh|endoforel]]* pe *[[Ezoforiezh|ezoforel]]*, da skouer:

: "Divi ha Pêr 'zo aet d'ar gêr peogwir e oa skuizh o-daou"

"o-daou" a zo endoforel peogwir e ra dave d'un elfenn meneget en hevelep lavarenn ( = "Pam")

: "Petra eo se?"

"Se" a dalvez da daveenn ezoforel amañ peogwir n'emañ ket meneget el laverenn (nag a-raok na da c'houde) da betra resis e ra dave.

Pa degouezh an endoforiezh en tu kontrol e vez graet kataforiezh outi.

## Gwelet ivez

* Kataforiezh
* Endoforiezh
Le Palamède

***Le Palamède*** a oa ur gazetenn echedoù e galleg. Anvet e oa bet diwar Palamedes, roue Euboia : hervez ur vojenn e vije bet ijinet an echedoù gantañ e-pad seziz Troia evit diduañ e soudarded. Krouet e oa bet ar gazetenn e 1836 gant ar c'hampion La Bourdonnais ha Joseph Méry, barzh ha kazetennour. Embannet e voe bep miz adalek 1836 betek 1839. Goude marv La Bourdonnais e voe adlañset e 1842 gant de Saint Amant. Paouezet e voe ganti e 1847.

Adkemeret e voe an titl ***Le Palamède*** gant ur gazetenn echedoù war "Internet", bremañ ul lec'hiennig diwar-benn klub Rethel (Ardennes).

## Liammoù diavaez
*''Le Palamède'' en linenn war Gallica, levraoueg niverel Levraoueg Vroadel Frañs (BnF)
*Lec'hienn "Le Palamède", klub echedoù Rethel
La Régence

**La Régence** a zo ur gazetenn echedoù bet embannet e galleg gant Jules Arnous de Rivière. Anvet eo diwar ul lec'h-c'hoari an echedoù brudet e Pariz (Bro-C'hall),
an Davarn La Régence.
Homoforiezh

Implijet e vez an termen yezhoniel **homoforiezh** (saoz.: *homophora*) evit komz eus un doare ezoforiezh pa ra dave elfennoù ul lavarenn pe ur skrid da elfennoù er-maez eus ar skrid e-unan met komprenet a-drugarez d'an anaoudegezhioù boutin etre an hini a gomz hag an hini a glev, da skouer:

: "Ha klevet az poa ar Prezidant o kaozeal war ar skinwel dec'h da noz?"

Amañ, daoust ha n'emañ ket resisaet er skrid da beseurt "**prezidant**" e reer dave, e c'hell bezañ komprenet eus piv ez eus komz a-drugarez d'al lec'h ha d'an amzer ma vez produet ar skrid ha/pe a-drugarez da anaoudegezhioù sevenadurel boutin an hini a brodu ar skrid (pe al lavarenn) hag an hini (pe ar re) a resev anezhañ.

## Gwelet ivez
*Ezoforiezh
*Endoforiezh
Strollad Komunour (Sveden)

**Kommunistiska Partiet** (Strollad komunour) a zo ur strollad politikel a Sveden. KPML(r) - Strollad komunour marksour-leninour (dispac'hour) e veze anvet a-raok. 

Krouet e oa bet e 1970 gant Frank Baude. Kadoriad ar strollad: Anders Carlsson.

## Ur strollad spiet gant ar polis
KFML(r)/KPML(r) hag an aozadurioù en-dro dezhañ a vez diwallet a-dost gant ar polis SÄPO (An niveroù a zeu eus an danevelloù savet gant ar polis).
Bep tri miz e vez savet danevelloù war oberioù ar gomunourion hag an nazied. Hervez ar pennad 5, mellad 1, rann-bennad 2 ag al lezenn a-zivout ar sekred e vez aotreet ar Stad da nac'h anavezout danvez an danevelloù. Kondaonet eo bet Sveden gant Lez-Varn Europat Gwirioù Mab-Den diwar rekedoù bet savet dirazi gant daou ezel ag ar strollad abalamour d'al labour fichennaouiñ bet graet gant ar polis.

## Disoc'hoù en dilennadegoù

## Liammoù diavaez

* Kommunistiska Partiet| Lec'hienn ofisiel ar strollad
* Proletären| Kazetenn ar strollad

## Dave ha notennoù
François Bayrou

**François Bayrou** (e galleg, distagadur fonetikel /fʁã.swa·baj.ʁu/), pe **Francés Vairon** (en okitaneg), a zo anezhañ ur politiker eus Frañs, bet ganet d'ar 25 a viz Mae 1951, e Bordèras (Bearn). Prezidant ar strollad politikel MoDem eo-eñ. 

War ar renk e oa evit dilennadeg ar Prezidant e 2002 ha bet en doa 6,84% eus ar mouezhioù eztaolet (e Frañs a-bezh). War ar renk e oa evit dont da vezañ Prezidant Republik Frañs e 2007 ivez. Bet en doa 22,1% eus ar mouezhioù e Breizh ha 18,57% e Frañs a-bezh. E 2012 e oa war ar renk c'hoazh ha tapet gantañ 9,13% eus ar mouezhioù.

## Kargoù er gouarnamant
* 30/03/1993 - 02/06/1997 : Ministr an Deskadurezh vroadel, ar C'helennerezh uhel hag an Enklask ;
* 17 a viz Mae 2017 - 21 a viz Even 2017 : Ministr ar Justis ;
* Eus an  betek an 9 a viz Gwengolo 2025 : Kentañ ministr.
Yehoshua Kenaz

**Yehoshua Kenaz** (en hebraeg: *יהושע קנז*) a zo ur skrivagner eus Israel.

Yehoshua Kenaz a zo ganet e 1937 e Petah Tikva, en Israel. Kenaz a zo bet studier war ar brederouriezh hag ar Yezhoù romanek er Skol-Veur Hebraek, ha goude war al Lennegezh c'hallek e Skol-Veur Pariz (Sorbonne).
Troet en deus en hebraeg oberoù Stendhal, Flaubert ha Simenon.
Skrivet en deus evit ar gelaouenn Ha'aretz.
Eamñ o chom bremañ e Tel Aviv.

## Oberoù
*1964 "Goude ar vakañsoù" (*Aharei Ha-Hagim*)
*1973 "Maouez meur an huñvreoù" (*Ha-Isha Ha-Gedolah Me-Ha-Halomot*)
*1980 "Mare muzik" (*Moment Musicali*)
*1986 "Ar siladenn" (*התגנבות יחידים*, *Hitganvout Yehidim*)
*1991 "War-dro ar c'hizhier" (*Ba-Derech La-Hatulim*)
*1997 "Distro war karantezoù kollet" (*Mahzir Ahavot Kodmot*)
*2000 "Maezad d'an tri gwez" (*נוף עם שלושה עצים*, *Nof im shlosha etsim*) http://www.rembrandtpainting.net/rmbrndt_etchings/etchings_d/eg.htm
* 2008 (דירה עם כניסה בחצר וסיפורים אחםרי) 
* 2013 (שירת המקהלה)

## Prizioù
:1991 Alterman Priz
:1992 Newman Priz
:1993 Agnon Priz
:1994 Acum Priz
:1995 Bialik Priz evid holl e oberoù
Orazio Gentileschi

**Orazio Lomi Gentileschi** (1563 e Pisa – 1639 e Londrez) a oa ul livour italian. 

Tad e oa d'al livourez Artemisia Gentileschi. Levezonet bras e voe gant Caravaggio. 

E 1626 ez eas da labourat da Vro-Saoz, e lez ar roue Charlez Iañ. E-pad ur pennad e labouras e Pariz ivez, e palez al Luxembourg. Dont a reas kalz a livourien d'e welet, Gallaoued ha Hollandiz, ha levezoniñ a reas Louis Le Nain, Laurent de La Hyre, ha Philippe de Champaigne. 

E Bro-Saoz e plije e zoare klasel da livañ d'an dud a renk uhel, ha lakaet e voe gant Van Dyck e e 100 poltred tud vrudet. 
Mervel a reas Orazio Gentileschi e 1639 e Londrez.

## Livadurioù

File:Orazio Gentileschi - Judith and Her Maidservant with the Head of Holofernes.JPG|* [[Judit ha Holofern (arz)| Judit ha Holofern]] *. Livet eo bet ar vojenn gant Artemisia, merc'h Orazio, ivez. 

File:Danaë.jpg|*Danae* (war-dro 1621). Un daolenn all diwar-benn ar vojenn a oa bet livet gant e verc'h e 1612.
File:Gentileschi, Orazio - Public Felicity Triumphant over Dangers - 1624-1625.jpg|*Felicità pubblica Superando pericoli*. (*La Félicité publique triomphant des dangers*, Mirdi al Louvre) 
File:Orazio gentileschi, Vision of St Francesca Romana.jpg|*Gweledigezh Santez [[Francesca Romana]]*, Urbino.
File:Hermitageoraziogentileschicupidandpsyche.jpg|*Kupidon ha Psic'he*, Mirdi ar Peniti. 
File:Particolare Casino delle Muse.jpg|Casino delle Muse.
Pleven

Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo **Pleven**.
## Douaroniezh

Lac de Pléven.jpg|Lenn an Argenon.

* War lez an Argenon emañ Pleven.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 41 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,30 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 8,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Motte castrale des Bourgs Heussais XIème siècle.jpg|Ar voudenn-gastell.
Manoir des Portes, actuelle mairie de Pléven.jpg|Maner "Les Portes".
Pléven Manoir du Vau-Madeuc 2.jpg|Maner "Le Vaumadeuc".
Manoir Vaumadeuc Pleven 2.png|Kouldri "Le Vaumadeuc".
L'église Saint-Pierre (1880-1881).jpg|An iliz katolik.

* Moudenn-gastell "Les Bourgs Heussais", .
* Maner "Les Portes" (ha maerdi).
* Maner "Le Vaumadeuc" hag e gouldri.
* Iliz katolik *Sant Pêr*, 1880-1881.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Aljeria) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Plevin

**Plevin** (distaget ) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
Emañ Plevin e departamant Aodoù an Arvor. Stokañ a ra ivez ouzh departamant Penn ar Bed hag ouzh departamant ar Morbihan. Etre ar Menezioù-Du war an Norz ha kanol Naoned da Vrest war ar Su emañ. Daoust da vezañ e Aodoù an Hanternoz eo muioc'h liammet ar gumun gant departamant Penn ar Bed ha ger Karaez dre bezañ er Poc'her.
## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz: un digoll a 1 450 lur a voe paeet gant ar barrez d'an aotrou Le Moyne de Trevigny goude tagadenn e gastell e Sant-Hern d'an 11 a viz Gouere 1675 e-pad an emsavadeg.
## Douaroniezh
Emañ Plevin e departamant Aodoù an Arvor. Stokañ a ra ivez ouzh departamant Penn ar Bed hag ouzh departamant ar Morbihan. Etre ar Menezioù-Du war an Norz ha kanol Naoned da Vrest war ar Su emañ. Daoust da vezañ e Aodoù an Hanternoz eo muioc'h liammet ar gumun gant departamant Penn ar Bed ha ger Karaez dre bezañ er Poc'her.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 90 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,20 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a yeas diwar wel e Bièvre e Belgia d’an 23 a viz Eost 1914, soudard e oa en 135vet Rujumant Troadegiezh; unan all a  voe lazhet hag unan all a yeas diwar wel e Boezinge  e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, er 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oant o-daou
 .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 22 zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour e 1959. Ur soudard all a varvas en Aljeria.
## Monumantoù ha traoù heverk

519 Plévin.jpg|An iliz katolik.
517 Plévin.jpg|Monumant ar re varv.

* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv, luch'skeudenn ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Anv
Anvioù hen : *Pleguin* (1330 ha 1368), *Plezvin* (1371), *Ploeizvin* (1394), *Ploeguin* (1535 ha 1536), *Ploevin* (1536 ha 1599).
Eus plou (parez) ha Sant Ewin.
## Tud vrudet
### Tud liammet ouzh istor ar gêr
* Christian Troadec, maer Karaez a-vremañ, a zo e dud a orin eus Plevin.
### Tud bet marvet eno

Plévin Tombeau Julien Maunoir.jpg|Bez Juluan Maner.

* An tad Juluan Maner (Julien Maunoir), beleg ha misioner e Breizh, 28 a viz Genver 1683.
## Emdroadur ar boblañs

## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Plevenon

**Plevenon** (e galleg: *Plévenon*, ) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, e Pentevr. Emañ ar C'hab Frehel hag ar Roc'h Goueon war dachenn ar gumun.

## Douaroniezh

* War an aod emañ Plevenon, war lodenn Norzh ul ledenez. Tornaodoù uhel ha begoù e-leizh a zo. Dispartiañ a ra ar C'hab Frehel, e Norzh ar gumun, Bae Sant-Maloù diouzh Bae Sant-Brieg.

### Kumunioù amezek

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 51 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,63 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe daou anezhe e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel, d’an 21 en Arsimont, ur soudard eus an 71vet Rujumant Troadegiezh ha d’an 22 e Châtelet e Belgia, un adjudant eus ar 36vet Rujumant Troadegiezh .
#### [[Eil Brezel-bed]]

Plévenon - Port Nieux - Wn La 312a (Bunker type 669) 01.jpg|Ur bunker war an aod.

* Savet e voe blockhausoù er gumun gant an Aozadur Todt.
* D'an 18 a viz Du 1942 e kouezhas ur c'harr-nij Focke-Wulf Fw 190A eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) er C'hab Frehel.
* Dieubet e voe Plevenon d'ar 15 a viz Eost 1944 gant lu SUA. 
* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Mervel a reas eizh den nann-soudard pa darzhas ur vinenn alaman d'ar 25 a viz Eost 1945. 
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur serjant-major eus ar Batailhon Muong d’ar 14 a viz  Genver 1951 e Vinh Yeh.
### Kendeuz ha disparti
* Bodet e oa Plevenon gant Pleherel etre 1972 ha dibenn 2004, dindan anv kumun "Frehel". Abaoe dibenn 2004 int dispartiet hag aet d’ober div gumun distag anvet Frehel ha Plevenon.
## Brezhoneg
* 16,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kab Frehel.
* Roc'h Goueon.

Le Eglise Plevenon-Departement Cotes de Armor-Bretagne-Frankreich-Samstag 7.Juli 2007.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Kastell "Les Tertres".
* Monumant ar re varv dirak ar skol, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Karrnijour e oa. Marvet eo d'ar 5 a viz Even 1945 goude dibenn an Eil brezel-bed e-pad un nijadenn embregiñ e bourzh ul *[[Avro Lancaster|Lancaster]]*.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Gevelliñ

## Tud
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Senegal

**Republik Senegal** (wolofeg: *Réewum Senegaal*) pe, ent-berr, **Senegal** (*Senegaal* e wolofeg ha *Sénégal* e galleg), a zo ur stad eus kornaoueg Afrika. Dakar eo he c'hêr-benn.

## Douaroniezh
E-tu ar c'hornaoueg emañ ar Meurvor Atlantel hag inizi Republik Kab Glas. En norzh emañ Maouritania, Mali er reter, Ginea er su, ha Ginea Bissau er mervent. Ur peuzenklozadur eo Gambia enni, war-hed 300 km e diabarzh ar vro (ha dispartiañ a ra dre-se Kazamañs diouzh ar peurrest eus ar vro).

## Anv
Diwar anv ar stêr Senegal a ra an harzoù etre hi ha Maouritania en norzh e teu hec'h anv.

## Melestradur

Rannet eo Senegal e 14 rannvro melestret gant ur C'huzul rannvro dilennet. Rannet eo ar vro ivez e 45 departamant, 46 kumun arondisament, 113 kumun kêr ha 370 kumuniezh maezioù.

## Notennoù
Divi

Sant **Divi** (anvet ivez sant *Devi* a-wechoù) a oa ur sant brezhon a veve er , etre ar bloavezh 500 ha 589 a-hervez.

**Dewi Sant** a vez graet anezhañ e Kembre. Paeron Kembre eo deuet da vezañ ha lidet e vez e Gouel Dewi d’ar 1 a viz Meurzh, evel Gouel broadel ar vro-se. Ar pour hag ar roz-kamm eo arouezioù ar sant.

## Istor
Anavezout a reer e vuhez dre ur skrid savet e Kembre en , *Buchedd Dewi* (Buhez Divi). Mab e vije bet Divi da Sant, ur roue eus Ceredigion, a oa e-unan mab Ceredig, ha da santez Nonn. Diskibl e voe da sant Ildud ha da sant Paol Aorelian. Abred e teuas dezhañ ar brud da vezañ ur prezegenner helavar. Dont a reas da vezañ anavezet evel *Dewi Dyfyrwr* pe *Davidus Aquaticus* (*Divi Dourour*) en abeg ma vroude e heulierien da evañ dour ha da gibellañ en dour yen. 
Sevel a reas un abati el lec’h anvet hiziv Tyddewi (*Saint David’s* e saozneg) e mervent Kembre.

Ar reolenn a roe d'e venec'h a c’houlenne diganto labourat gant o daouarn evit ober pinijenn. Distreiñ a reent d'ar manati diouzh ar noz evit lenn, skrivañ ha pediñ e-pad teir eurvezh. O boued ne oa nemet bara heiz ha legumach. Ha daoust d'ar reolenn bezañ kalet, e tirede an dud. 
Alese e skede brud ar sant war ar vro tro-dro ha pelloc’h zoken. Beajiñ a reas tramor ha sevel meur a iliz hag a vanati e kreisteiz Kembre, e Kerne-Veur hag e Breizh.

Kontañ a reer en e vuhezskrid e c’hoarvezas ur burzhud pa oa o prezegenniñ en ul lec’h anvet *Brefi*. Klemm a rae lod eus an dud en-dro dezhañ peogwir ne c’hellent ket gwelout na klevout anezhañ mat ; neuze e savas an douar da stummañ un dorgenn dindan treid Divi ha dont a reas ur goulm wenn da gludañ war e skoaz. Anvet eo al lec’h-se hiziv *[[Llanddewi Brefi]]*. 

Mervel a reas e 589, goude ur vuhez hir, kant vloaz hervez ar richenn.

## Lec'hioù

E Breizh e vez enoret e Sant-Divi, e Dirinonn, hag e meur a chapel dre ar vro (Plouneour-Menez, Skrigneg). Met mesket eo bet e anv alies gant hini ur sant all, Ivi.
E Sant-Divi e veze lavaret e c’helle dour ar feunteun zo dindan e anv pareañ ar vugale ha pareañ ivez kleñvedoù an daoulagad.

## Levrlennadur
*[[Buez Santez Nonn|Buez santez Nonn : mystère breton]]*, kenembannet gant C.R.B.C. ha Minihi-Levenez, 1999.

## Liammoù diavaez
* Early British Kingdoms: St. Dewi, Bishop of Mynyw
* Catholic Encyclopedia: St. David
* Saint David and Saint David's Day
* St David - Patron Saint of Wales
* Britannia: St David
* Livadurioù en iliz Sant-Divi
Buzhug

Ar **buzhug** (unanderenn : *buzhugenn*) a zo loened bihan a gaver e-leizh e-barzh an douar. Loenedigoù divellkeinek int eus ar skourrad *Annelida* hag an isurzhiad *Lumbricina*.

Bez' ez eus 5 500 spesad o vevañ war ar voul-douar a-bezh eus an takadoù polel betek an dezerzhioù sec'h.

## Troioù-lavar
**Chom da vuzhugenniñ* : chom da ruzañ, da straniñ, da yariñ.
**Paourkaezh buzhugennig* : 'peus ket a chañs.
**Pa fring buzhug war-lerc'h arat, 'teu ar gouelan d'ober kofad* (Plabenneg) : N'eo ket dav klask pell an abeg, aes eo da gavout.
Etnolektenn

Implijet e vez an termen yezhoniel **etnolektenn** (saoz.: *ethnolect*, diwar ar gresianeg: *ethnos* "pobl; bro") evit komz eus un doare yezh pe rannyezh komzet gant ur strollad etnikel pe c'hoazh is-strolladoù sevenadurel resis bennak, da skouer an doareoù yezh diazet war ar saozneg, met disheñvel dioutañ, komzet gant stroilladoù tud du er Stadoù-Unanet ma reer *[[Ebonics]]* outañ.

Talvezout a ra seurt yezhoù pe rannyezhoù da verkañ gant beseurt strollad pe kumuniezh e fell da unan bennak en em anaout.

Implijet e oa bet an nevezc'her-mañ evit ar wezh kentañ e 1981 gant E. Carlock ha W. Wölck en o studiadenn diwar-benn ar saozneg komzet gant bugale unyezhek envroidi europek, embannet dindan an titl "A method for isolating diagnostic linguistic variables: The Buffalo ethnolects experiment" (e D. Sankoff ha H. Cedergren, *Variation Omnibus*).

## Gwelet ivez
* Rannyezh
* Sokiolektenn
* Diglosia
Gwener ha Kupidon gant ur satir

***Gwener ha Kupidon gant ur satir*** zo un daolenn graet war-dro 1528 gant ul livour italian eus mare an Azginivelezh, Antonio da Correggio e anv. Gwelet e c'hall bezañ e Mirdi al Louvre e Pariz, e Bro-C'hall.

Goulennet e voe al livadur gant Federico II Gonzaga, dug Mantova. Ennañ e weler an doueez roman Gwener en he c'hened o kousket gant he mabig Kupidon. A-dreñv dezho ez eus ur satir o tiflukañ.

Da gentañ e voe komprenet e oa an doue Yaou an hini a oa o tegouezhout gant Antiope rak en neuz-se e oa Zeus pan eas da skrapañ an nimfenn. 

Ul liamm bennak a oa sur-mat etre al livadur-mañ ha *Skoliata Kupidon*, gant Antonio da Correggio ivez, a zo bremañ en National Gallery Londrez.
Origo

Un termen yezhoniel eo **origo** implijet gant tachenn ar bragmatelezh evit komz eus an daveenn pa ra dave dezhañ un elfenn deiktel, peurliesañ e-keñver an hini a zo o komz, da skouer: 

: "Ma zi eo bremañ" (eme Yann)

"Yann" eo *origo* ar frazenn-mañ ha drezañ e ranker kompren da biv e ra dave an elfenn deiktel "ma" (= "hini Yann"). pa vije bet savet an hevelep lavaraenn gant Katell avat e vefe disheñvel *origo* ar frazenn ha komprenet en un doare disheñvel ivez da heul an holl elfennoù deiktel liammet ouzh an origo-se ("ma" = "hini Katell"). Un elfenn deiktel all eo an tremen "bremañ" er frazenn-mañ ma ran beazñ komprenet hervez kenarroud amzerel ar pranatd ma oa bet savet al lavarenn. an hevelep termen eo evit ober dave dezhi hec'h-unan ("*me*" = "*Katell*"), Katell o an *origo* ar wezh-mañ neuze.
Ploheg

**Ploheg** a oa ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Penn kanton e oa betek 2015.
Bodet e voe gant Peniti-Koedrac'h d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ploheg-Peniti.
## Douaroniezh
## Anv

* Bernard Tanguy  :  "**Ploehuuc**, 1182;  **par de Ploec**, **Plooc**, 1274; **Pluec**, 1530;  **par. Plebis Gausson**, 1368; **Ploecgausson**, 1569; **Pleouc Gausson**, 1426; **Plœuc Gausson**, 1458; **Plœuc-Gausson**, 1480;*"*.

## Ardamezioù
:
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 249 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,56 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 22 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel, hag ur soudard el lu gall a oa o terc'hel Alamagn e 1945.
## Brezhoneg
* 17,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Pennadoù kar
* Peniti-Koedrac'h,
* Ploheg-Peniti.
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Gabrielle d'Estrées gant ur c'hoar dezhi

**Gabrielle d'Estrées gant ur c'hoar dezhi** zo un daolenn eus Skol Fontainebleau a voe livet er  ha miret e Mirdi al Louvre e Pariz, ma weler Gabrielle d'Estrées, a greder, da lavarout eo serc'h ar roue gall Herri IV a Vro-C'hall, o kibellat gant unan eus he c'hoarezed, an dugez a Villars.

N'ouzer ket gant piv e voe livet an daolenn, war-dro 1594. En tu dehou emañ Gabrielle d'Estrées.

En o noazh emañ an div vaouez, hag evel ma oa ar c'hiz betek dibenn an XIXvet kantved (Gustave Courbet), ez eus kavet un abeg da guzhat moudenn ar maouezed. 
Anaout a reer Gabrielle diouzh he c'hoar :
* abalamour d'ar walenn a zo ganti, roet dezhi evel prof ha prouenn a garantez gant ar roue, marteze e walenn-roue, an hini a voe roet dezhañ da zeiz e guruniñ ; 
* abalamour, a soñjer, ma kemenn evel-se eo brazez digant ar roue eus o bugel kentañ, César de Bourbon, ur bastard da Herri IV a voe ganet e miz Mezheven 1594 (pevar all a vo) peogwir :
** emañ he c'hoar o sellout ha laezh zo ganti ; 
** ez eus ur vatezh oc'h ober stamm ;
** ez eus un tantad en oaled, a zo arouez kof ar vamm.

Evit karantez ar roue hag e bried-kleiz a zo diskouezet gant al livadur ouzh ar voger a-dreñv hag ar walenn roueel.

Taolenn an dornioù kleiz eo : hini ar c'hoar o piñsat ar vronn, hini an dorn gwalennet, hini ar vatezh o wriat.

Ouzhpenn-se, war ar poltred en diadreñv e weler gaol un den en e noazh ivez. Kontet e vez emañ o terc'hel e galc'h en e zorn. E gwirionez ez eus un tamm lien ruz war e c'haol.

## Film
* Ur berrfilm (35 munutenn) anvet *Two Nudes Bathing* ("Div vaouez en o noazh o kibellañ") a voe savet e 1995 gant ar Saoz John Boorman ha diskouezet e Festival Etrebroadel ar Sinema e Cannes en hevelep bloavezh.

## Notennoù
An tri frederour

**I Tre filosofi**, pe **An tri frederour**, zo un eoullivadur graet gant al livourien veneziat Giorgione ha Sebastiano del Piombo, war-dro 1505, evit un noblañs eus kêr Venezia, Taddeo Contarini; an eil a grogas gant al labour, egile a echuas. Gwelout an oberenn a c'hallere Kunsthistorisches Museum Vienna.

Dont a ra anv an oberenn eus ur skrid diwar zorn Marcantonio Michiel, a welas anezhi en ur genkiz e Venezia.

## An tudennoù
Alegoriennoù eo an tudennoù: ur c'hozhiad barvek, un Arab hag ur paotr yaouank e-kreiz ar maezioù. En diadreñv ez eus ur gêriadenn ha menezioù.

Emañ ar paotr yaouank o vuzuliañ ur vougev a zo en tu kleiz gant e vinvioù.

N'eo ket sur an arbennigourien petra zo da gompren en daolenn.
Lavarenn greizennus

Implijet e vez an termen yezhoniel **lavarenn greizennus (LG)** (saoz. "*FP*" pe *focus clause*) evit komz eus ar rann pennañ eus ur frazenn ma kaver ennañ ar stlenn pouezusañ.

Bez e c'hell bezañ merket e pelec'h emañ kreizenn (saoz. *focus*) ur frazenn gant elfennoù lusk ha/pe kevreadurezhel. 

Abalamour m'eo difetis ha ledan he ster, er yezhoniezh eo bet dielfennet ar *greizennelezh* e meur a doare disheñvel. 

Gwezhall e veze komprenet evel ur perzh liammet strizh ouzh ur ger er frazenn, evel da skouer "Reolenn an Taol-mouezh Kraoñellek" (saoz. *Nuclear Stress Rule*) kinniget gant Morris Halle ha Noam Chomsky, ma veze liammet ganti taol-mouezh pennañ ar frazenn hag un elfenn resis nemeti. Pal ar reolenn-se a oa klask sklaeraat ar fed ma kreder ez eus e pep frazenn ur ger (ar ''c'hraoñell'') ma vez pouezet warnañ muioc'h evit ar re all abalamour m'eo hennezh pouezusoc'h evit ar re all. 

Diwezhatoc'h e oa bet kinniget termeniñ kreizenn ur frazenn hervez dielfennadur ar strukturioù kevreadurezhel dre studial lec'hiadur pep elfenn er frazenn. Da skouer, hervez Teorienn Barrenn-X yezhadur ar strukturioù frazennel e vez kavet an termen pennañ (saoz. *lexical head*) al lavarenn greizennus (LG) e penn-kentañ pe e tu-kleiz ur frazenn er yezhoù romanek evel an italianeg.

Bremañ e anzaver ne rankfer klask merkoù al LG war gerioù pe zoken lec'hioù strukturel ur frazennw ar-eeun hepmuiken, met kompreneet e vez kentoc'h ar gerizennelezh evel al liamm etre un taol-mouezh pouner (an "taol-lusk", saoz. *pitch accent*) diouzh un tu hag ar "pouezusted stlennek" (saoz. *informational salience*) diouzh an tu all, da vezañ liammet o-daou ouzh kenarroud un diviz war ober.

Pa vez implijet ar greizenn evel ur perzh yezhadurel, gant dielfennadurioù semantikel resis e vez lâret e teu da vezañ un elfenn diakritek hag a dalvez da diforc'hañ un doare da gompren ar frazenn (an doare gantañ ur greizenn resis) diouzh doareoù all da gompren ar memes frazenn hep ma rankfe bezañ kemmet urzh ar frazenn met kentoc'h dre an doare da gompren al liammoù etre elfennoù ar frazenn. Disheñvel eo neuze argemmennoù stag ha distag *skopos* matematikel pep doare da gompren ar frazenn: ledanoc'h e vefe *skopos* ar frazenn deskrivet ganti un tolead ledanoc'h a degouezhioù keit ha ma vefe strisoc'h hini ar frazenn pishoc'h deskrivet ganti degouezhioù resisoc'h.

Talvoudus eo kompren e c'hell bezañ liesek kreizennoù ur frazenn rak evel-hen e c'heller deskrivañ gwelloc'h efedoù ur *skopos* strizh pe ledan ha liammoù hemañ gant kealoù semantikel evel an emplegadur.
Baadur Jobava

**Baadur Jobava ** (jorjieg: ბაადურ ჯობავა) a zo bet ganet d'an 26 a viz Du 1983 e Jorjia.

Mestrc'hoarier echedoù jorjian.

2650 eo e renk Elo.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* Baadur Jobava e Chessgames
* Lec'hiadennoù a-bouez ag e bartiennoù
Dakar

**Dakar** (**Ndakaaru** e wolofeg) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Senegal. Emañ war ribl ar Meurvor Atlantel, war ledenez ar C'hab Glas, hag ar gêr vras ar pellañ er c’hornôg eo war kevandir Afrika ha zoken ar Bed Kozh.

Ur porzh-mor a bouez eo evit ar marc’hadourezhioù ezporzhiet eus Afrika. Poblet eo Dakar gant 1 056 009 a dud e 2011 ha war-dro 3,2 milion a dud zo o chom en tolpad-kêrioù hervez an niveradeg ziwezhañ e 2013. Emañ Bodadenn Vroadel Senegal ha Palez Prezidant Senegal e Dakar. E-touez an traoù zo da welet c’hoazh e Dakar e c’haller menegiñ ar Voskeenn Vras (savet e 1964), enez Gorée dirak ar porzh, Mirdi Sevenadur Afrika ar C’hornôg, ar Skol-veur *Cheikh Anta Diop* (pe Skol-veur Dakar, savet e 1957).

N'eo rannvro Dakar nemet 0,3 % eus gorread ar vro gant 550 km2, met enni 25 % eus ar boblañs ha 80 % eus armerzerezh ar vro.

## Istor
Korn-bro Dakar (enez Gorée) a voe ur greizenn a bouez evit kenwerzh ar sklaved etre ar XVIvet hag an . Ur c’hontouer a voe savet eno gant Portugaliz e 1444. Etre 1588 ha 1677 e voe kêr e dalc’h, a-bep-eil, Portugaliz, Izelvroiz, Saozon pe Gallaoued. Ar re-se a chomas mestr war an dachenn a-benn ar fin. Ur c’hreñvlec’h a voe savet gant ar jeneral gall Louis Faidherbe, e 1857. Ha diwar an dra-se e kreskas Dakar, a zeuas da vezañ kêr-benn Afrika C'hall ar C'hornôg e 1902, e-lec’h Saint-Louis.

Unan eus kêrioù pennañ an Impalaeriezh trevadennel c'hall e voe Dakar en amzer-se. Ur gêr a bouez e oa evit ar c’henwerzh hag evit an arme c’hall en Afrika, betek an Eil Brezel-Bed. Kêr-benn Kevread Mali e voe Dakar e 1959 ha 1960. Ha dont a reas da vezañ kêr-benn stad dieub Senegal d’ar 4 a viz Ebrel 1960.

Gant an dud o tont eus ar maezioù, hag he emgrask, eo tremenet Dakar eus ur gêr a 400 000 a dud e 1970 d'ur veurgêr a 3,2 milion a dud e 2011.

## Sevenadur
Enez Gorée zo bet lakaet war roll ar Glad bedel gant an Unesco e 1978.

E-touez ar monumentoù e kaver Dor ar Trede Milved ha Monumant Adsav Afrika.

Stank eo ar wolofeg er vuhez pemdez, deuet eo da vezañ yezh vehikular ar gêr. Ar galleg, yezh ofisiel ar vro, a zo komprenet ha komzet gant 49,4 % eus an annezidi.

## Tud vrudet genidik eus Dakar

### Politikerezh
* Pape Diop, politikour senegalat
* Ségolène Royal, politikourez c’hall
* Marc Le Fur, politikour breton
* Sibeth Ndiaye, politikourez c'hall

### Sevenadur
* Youssou N'Dour, soner
* Ismaël Lô, kaner
* MC Solaar, raper

### Sport
* Patrick Vieira, c’hoarier mell-droad gall er c’hlub F.C. Internazionale Milano.
* Lamine Diatta, c'horier mell-droad etrebroadel senegalat
* Patrice Evra, c'hoarier mell-droad

## Kêrioù gevellet
*  Bakou, Azerbaidjan
*  Bamako, Mali, 1974
*  Casablanca, Maroko
*  Douala, Kameroun
*  Marselha, Frañs, 1968
*  Milano, Italia
*  Oran, Aljeria
*  Niamey, Niger
*  Washington, USA

## Daveoù et notennoù

## Liammoù diavaez
* dakarville.sn – lec’hienn ofisiel (e galleg).
Tyddewi

**Tyddewi** (da lavaret eo *ti Divi* e kembraeg, pe *St Davids* e saozneg) zo ur gêr eus Kembre, e kontelezh Penfro, e mervent ar vro, war lez ar stêr Alun. 

Titl a geoded he deus Tyddewi, gant peder all er vro, hag an hini vihanañ anezho eo. Sez un eskopti eo abaoe m'eo bet savet. Un iliz-veur brudet zo enni. 

## Istor
Hervez an hengoun e vije bet savet gant sant Dewi (*Divi*) er . **Mynyw** e oa an anv e krenngembraeg, eus an anv latin *Menevia*.
Louis-Ferdinand Céline

**Louis-Ferdinand Céline** (berraet e **Céline** hepken alies) eo anv-pluenn **Louis Ferdinand Destouches**, ur skrivagner gallek eus an  kantved. Ganet eo d'ar 27 a viz Mae 1894 e Courbevoie (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 1añ a viz Gouere 1961 e Meudon (Bro-C'hall). Ar skrivagner gallek eus an  kantved troet ar muiañ er yezhoù all war-lerc'h Marcel Proust eo Céline. Dont a ra e anv-pluenn eus anv-bihan e vamm-gozh a-berzh mamm. Lakaet eo da vezañ unan eus skrivagnerien bennañ an  kantved p'en deus degaset un doare nevez da skrivañ lennegezh koulz ha galleg. Dael a vez avat en-dro d’an den ha d’e oberenn abalamour da skridoù enepyuzev ha d’e emzalc'h e-pad an Eil brezel-bed.
 
## Oberoù
### Romantoù
* *[[Voyage au bout de la nuit]]*, Denoël & Steele, Paris, 1932 
* *[[Mort à crédit]]*, Denoël & Steele, Paris, 1936 
* *[[Guignol's band]]*, Denoël, Paris, 1944 
* *[[Casse-pipe]]*, F. Chambriand, Paris, 1949 
* *[[Féerie pour une autre fois]]*, Gallimard, Paris, 1952
* *[[Normance|Normance : Féerie pour une autre fois II]]*, Gallimard, Paris, 1954 
* *[[D'un château l'autre]]*, Gallimard, Paris, 1957 
* *[[Nord (roman)|Nord]]*, Gallimard, Paris, 1960 
* *[[Le Pont de Londres|Le Pont de Londres : Guignol's band II]]*, Gallimard, Paris, 1964 
* *[[Rigodon (roman)|Rigodon]]*, Gallimard, Paris, 1969

### Flemmskridoù
* *[[Mea Culpa (Céline)|Mea Culpa]]*, Ed. Denoël & Steele, Paris, 1936 
* *[[Bagatelles pour un massacre]]*, Ed. Denoël & Steele, Paris, 1937 
* *[[L'École des cadavres]]*, Ed. Denoël, Paris, 1938 
* *[[Les Beaux Draps]]*, Nouvelles Editions Françaises, Paris, 1941 

War-bouez *Mea Culpa*, n'eo ket bet adembannet ar flemmskridoù, war urzh e intañvez. N'eus forzh penaos emaint dindan an dekred-lezenn Marchandeau, eus 1939, ha lezenn Pleven, eus 1972, savet da herzel ouzh ar gasoni a orin gouennel.

### Skridoù arall
* *La Vie et l'œuvre de Philippe Ignace Semmelweis*, Simon, Rennes, 1924 
* *[[Entretiens avec le professeur Y]]*, Ed. Gallimard, Paris, 1955 
* *Arletty, jeune fille dauphinoise*, La flûte de Pan, Paris, 1983 
* *Préfaces et dédicaces*, Du Lérot, Tusson, 1987 
* *Histoire du petit Mouck*, Editions du Rocher, 1997 
* *L'Église*, Ed. Denoël & Steele, Paris, 1933 
* *Foudres et flèches*, Ed. F. Chambriand, Paris, 1948 
* *Scandale aux abysses*, Ed. F. Chambriand, Paris, 1950
* *Ballets sans musique, sans personne, sans rien*, Ed. Gallimard, Paris, 1959. Kavout a reer el levrennoù-se ar barrezioù *La Naissance d'une fée*, *Voyou Paul, brave Virginie* ha *Van Bagaden* qui figuraient déjà dans *Bagatelles pour un massacre*, ainsi que *Foudres et flèches* et *Scandale aux abysses*.
* *Progrès*, Ed. Mercure de France, Paris, 1978

## Liammoù diavaez
*  Pennad diwar e benn
Ar Poulgwenn

**Ar Poulgwenn** a zo ur gumun eus Liger-Atlantel, e Breizh.
## Douaroniezh

Pouliguen port.jpg|Ar porzh tro 1900.
Pouliguen sauvetage.jpg|Ar vag-savetein o vont maez, tro 1900.
Paul Signac Fisihing Boats.jpg|*Bigi-pesketa er Poulgwenn*, taolenn gant Paul Signac (1928).

* War lez ar Meurvor Atlantel emañ ar Poulgwenn, ur porzh-pesketa hag ur c'houronklec'h eo.
## Dezougen

BB 26006 et Interloire en gare du Pouliguen (août 2010).JPG
BV du Pouliguen (1) par Cramos.JPG
Le Pouliguen gare 1.jpg
Gare-Le-Pouliguen-2014 04.JPG
Gare-Le-Pouliguen-2014 06.JPG

* Ar porzh-houarn.
## Istor
### 
#### Krouet ar gumun
* Krouet e voe kumun Ar Poulgwenn e 1854 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Bourc'h-Baz.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 47 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 2,78 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: mervel a reas ur milour eus ar gumun d'an 11 a viz Meurzh 1954 hervez monumant ar re varv.
* Brezel Aljeria:  mervel a reas ur milour eus ar gumun e 1960 hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton ar Baol-Skoubleg pa voe diskaret Kanton ar Groazig e 2014.
## Brezhoneg
* 75,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Le Pouliguen église 1.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Nikolaz*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennha kartennoù-post . Dioueliet e voe d’an 29 a viz Eost 1920.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Loïck Peyron zo o chom eno.
## Gevelliñ

## Pennad kar
* Bourc'h-Baz.
## Dave ha notennoù
Gabrielle d'Estrées

**Gabrielle d'Estrées** a oa pried-kleiz ar roue Herri IV a Vro-C'hall, a oa dimezet da Marguerite de Valois ("la reine Margot"). Met ar roue ne veve ket gant e wreg abaoe ur pennad mat. 

Pevar bugel en doe ar roue diganti.

A-hervez eo-hi a levezonas ar roue evit meur a dra:
*dilezel ar relijion brotestant, evit gallout dont da vezañ roue;
*dibab Sully da vinistr, un dibab eus ar c'hentañ,
*sinañ Skrid-embann Naoned, a roe frankiz relijiel d'ar brotestanted, en desped da enebiezh ruz an Iliz. 

## Pennadoù kar
*Gabrielle d'Estrées gant ur c'hoar dezhi 
*Herri IV a Vro-C'hall

## Diwar he fenn
*« Gabrielle d'Estrées », e *Dictionnaire universel d'histoire et de géographie*, 1878.
*Wolfram Fleischhauer. - Die Purpurlinie. - Stuttgart : 1996. - 408 pp. La ligne pourpre : 2005, JC Lattès.
Hieronymus Bosch

**Jheronimus van Aken**, pe **Jheronimus Bosch** (**Jeroen Bosch** e nederlandeg, *Jérôme Bosch* e galleg) a zo ul livour izelvroat a orin alaman, ganet e 1453 ha marvet e 1516 e 's-Hertogenbosch, hag alese e teu e lesanv. 

## E vuhez
Ganet e oa war-dro 1450 e 's-Hertogenbosch. Paourik e oa e dud, hag int a orin eus Aachen (Alamagn), setu perak e oa anvet *van Aken*, eus Aachen. Diazezet e oa ar familh er vro abaoe daou gantved.

Liverien e oa bet e dad-kozh Jan van Aken hag e dad Anthonis van Aken.

E 1480 e timezas gant ur plac'h pinvidik eus an noblañs. Monet a reas da ezel Breuriezh an Itron Vari, un aozadur relijiel gouestlet d'ar Werc'hez, a zeuas da vout e livour ofisiel. 

E vuhez e 's-Hertogenbosch a oa sioul ken e oa, etre e wreg, e labour hag e vreuriezh. Koulskoude e kreskas e vrud tamm-ha-tamm, betek e-maez ar vro. 

Lenn a rae kalz a levrioù relijion ha levezonet e oa gant an alan a zisivouderezh hag a gevrinegezh a oa o ren, ma kavas un awen nevez a reas dezhañ dilezel e zoare kozh da livañ evit treiñ war-du oberennoù ma weler relijion o talañ ouzh ar pec'hed hag an daonidigezh.

An Ifern hag ar Baradoz a weler mesk-ha-mesk, flemmerezh ha buhezouriezh. Dalc'het eo e spered gant an denelezh erru brein ha kondaonet d'an tan peurbadel (teirzaolenn *ar C'harrad Foenn * war-dro 1500, mirdi ar Prado, Madrid) dre m'he deus troet kein ouzh lezenn Doue. Sorc'henn ar pec'hed a weler splann er *Seizh Pec'hed Pennañ* (1475-80, mirdi ar Prado, Madrid), *Nev ar re foll* (1490-1500, mirdi al Louvre, Pariz), teirzaolenn *[[Liorzh ar plijadurezhioù]]*, war-dro 1503-04 (Prado, Madrid), alegorienn vraouac'hus ha pinvidik, tud ha loened hiron, enne daveennoù d'an alkimiezh a-leizh. 

Mervel a eure Bosch e 1516.

E penn-kentañ ar  e veajas Bosch da Venezia, ha neuze en doe muioc'h a ijin : muioc'h a blas hag a weledvaoù en oberennoù evel *Sant Yann e Pathmos* (1504-05, Berlin, Gemäldegalerie), *Sant Jerom o pediñ* (war-dro 1505, Gent, Mirdi an Arzoù-kaer) pe c'hoazh *Temptadur sant Anton* (1510, Madrid, mirdi ar Prado). En oberennoù-se e tiskouez ez eo buhez ar sent an doare netemañ da vezañ saveteet.

E-tro 1510 e kemmas e arz, evel ma weler en taolennoù ma savas hanter-dudennoù en talbenn gentañ (*Ar C'hurunadur spern*, 1510, Madrid Escorial). 

En e oberennoù e kaver ivez tudennoù a denn da flemmskeudennoù tennet eus levrioù loened ar Grennamzer. Bosch a ijinas ur stil a voe adimplijet gant arzourien all evel Pieter Brueghel gozh, ha priziet-tre e voe e oberennoù gant an dreistrealourien en . 

Dielfennet eo bet e oberenn hag e arz gant Wilhelm Fraenger, istorour an arz.

## Oberennoù pennañ
**Gwelout [[Roll livadurioù Hieronymus Bosch]].*

## Oberennoù yaouankiz

## Levrioù
*  Stefan Fischer, *Hieronymus Bosch – L'œuvre complet*, Taschen, 2016 
## Liammoù diavaez
* Jheronimus Bosch Art Center
* Brasañ aon Hieronymus Bosch, gant Philippe Conrad, istorour.
* El lec'hienn-mañ e c'haller arvestiñ ouzh 57 taolenn diwar zorn Hieronymus Bosch
*  Hieronymus Bosch en  Artcyclopedia
*  Arvestiñ ouzh 168 taolenn gant Hieronymus Bosch
Faouell

**Faouell** (*Fay-de-Bretagne* e galleg) a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Fay**, 1287; **Fail**, 1305; **Fait**, 1305

Gerdarzh ː diouzh ar wezenn-faou

## Ardamezioù
*Rannet; ouzh 1, En argant e wezenn-faou geotet heuliet gant seizh brizenn erminig en sabel; ouzh 2 en gul e greskenn brizhet*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Faouell e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Blaen hag e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
### 
#### Kernitron-al-Lann
* Krouet e voe kumun Kernitron-al-Lann e 1871 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Faouell hag ul lodenn eus tiriad kumun Hierig.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 164 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,03% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevarzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez ar blakenn er vered.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas daou vilour eus ar gumun hervez ar blakenn er vered.
## Brezhoneg
* 6,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Dismantroù Kastell Launay-Bedeau.
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, bet savet e dibenn an XIXvet kantved, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv (1914-1918) er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1939-1945 ha Brezel Aljeria) er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudennoù 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Pennad kar
* Kernitron-al-Lann.
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Ar C'havr

:*Arabat droukveskañ gant [[Gavr (Mor-Bihan)|Gavr]] er [[Mor-Bihan]].*


**Ar C'havr** a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## An anv
*Le Gâvre* eo an anv implijet e galleg. E geriadurioù Roparz Hemon e kaver ar stumm "Gavr", hep ger-mell. "Ar C'havr", gant ur ger-mell, eo ar stumm roet gant Ofis Publik ar Brezhoneg, diwar al labour kinniget gant Teofil Jeused evit brezhonekaat anvioù-lec'h Breizh-Uhel.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Ar C'havr e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Blaen hag e Bann Blaen. E 1800 e vehe bet lakaet en Arondisamant Savenneg. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 75 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,84% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den abalamour d'ar brezel.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour ag ar gumun hervez monumant ar re varv d’ar 26 a viz Even 1956; penn-gorporal e oa en 28vet BCA (Bataillon de Chasseurs Alpins).

## Brezhoneg
* 9,0% eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Le Gâvre muséeBenoist.jpg|An ti *Benoist*.
Vitrail de l'église Notre-Dame du Gâvre.JPG|Gwerenn-livet en iliz katolik.

* Steudad Meurvein, Neolitik.
* Mirdi *Benoist* pe *La Benoisterie*, 1648.
* Maner kozh *La Génestrie*.
* Maner kozh *La Féeaudrie* ha gwerennoù-livet a-zivout ar Brezel-bed kentañ.
* Iliz katolik an *Intron-Varia*, -, enni ul lodenn eus keur ar chapel a-gent bet savet war urzh Pêr Iañ, dug Breizh, luc'hskeudennoù ha gwerennoù-livet a-zivout ar Brezel-bed kentañ.
* Chapel *Santez Vadalen* -penn-kentañ an . 
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn. 
* Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc'hskeudenn.

## Douaroniezh
*Koad ar C'havr
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradureh
## Tud
* Olivier Morel de La Durantaye (1640-1716), ofisour e Frañs-Nevez, ganet er C'havr. Ar famih Morel a zeue eus marc'hegiezh Dugelezh Breizh.

## Gevellerezh
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn Kêr ar C'havr
*  ar C'havr war lec'hienn Geobreizh
Kernitron-al-Lann

**Kernitron-al-Lann** a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ur raktres aerborzh etrebroadel a zo war dachenn ar barrez abaoe dekvloazhioù hag a zegas enebiezh.
## Douaroniezh

## Istor
### 
#### Krouet ar gumun
* Krouet e voe kumun Kernitron-al-Lann e 1871 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Faouell hag ul lodenn eus tiriad kumun Hierig; lakaet e voe e Kanton Blaen.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 88 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,80% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun.
* D'ar 25 a viz Eost 1944 e kouezhas ur c'harr-nij *[[Junkers Ju 52]]* eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) e Kernitron-al-Lann.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun  d'an 28 a viz Ebrel 1958 hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
* 3,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

* Roet zo bet lañs e miz Even 2019 d'ur raktres Skol Diwan.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.

Église Notre-Dame de Notre-Dame-des-Landes.JPG

* Iliz katolik *Intron-Varia*.
## Emdroadurarboblañsabaoe1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Faouell,
* Hierig.
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
*Db ar raktres aerborzh : http://etatsetempiresdelalune.blogspot.fr/2016/01/un-document-evenement-sur-notre-dame.html
Kontelezh Ciarraí

**Kontelezh Ciarraí** (*Contae Chiarraí* en iwerzhoneg ha *County Kerry* e saozneg) zo ur gontelezh e mervent Iwerzhon. Trá Lí eo ar gêr bennañ er gontelezh. 
139&nbsp;616 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù
Kontelezh Gaillimh

**Kontelezh Gaillimh** (*County Galway* e saozneg) zo ur gontelezh e kornôg Iwerzhon. Gaillimh (*Galway*) eo kêr-benn ar gontelezh. 
Sevel a ra niver an annezidi da .
Kontelezh Sligeach

**Kontelezh Sligeach** (*Contae Shligigh* en iwerzhoneg; *County Sligo* e saozneg) zo ur gontelezh e gwalarn Iwerzhon, e proviñs Connacht. Sligeach (*Sligo*) eo kêr-benn ar gontelezh. 
Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù
Kontelezh Liatroim

**Kontelezh Liatroim** (*Contae Liatroma* en iwerzhoneg pe *County Leitrim* e saozneg) zo ur gontelezh e gwalarn Iwerzhon. Cora Droma Rúisc (*Carrick-on-Shannon*) eo kêr-benn ar gontelezh. 
28&nbsp;837 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù