open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Levrioù Samuel

**Levrioù Samuel**, pe **Shmouel** hervez troidigezh An Tour-Tan, (en hebreeg ספר שמואל‎ Sefer Shmouel) zo daou levr eus an Testamant Kozh.

Er Bibl hebreek ne reont nemet ul levr. Rannet int bet en droidigezh c'hresianek a vod anezho gant Levrioù ar Rouaned dindan an titl "Pevar Levr an Renoù". Er Vulgat e kaver "Pevar Levr ar Rouaned".

Anv levrioù Shmouel a zo liammet ouzh an hengoun a rae eus ar Profed Schmouel o aozer.

Kavout a reer pemp lodenn enno : 1) Shmouel (1S, **1-7**) ; 2) Shmouel ha Shaoul (1S **8-15**) ; 3) Shaoul ha David (1S **16** betek 2S**1** ; 4) David (2S **2-20**)5) traoù ouzhpenn (2S **21-24**). Kendelc'her a ra istor David e Kentañ Levr ar Rouaned betek e varv (1R **2**, 1-10).

## Daveoù
Tanneguy III du Chastel

**Tanneguy III du Chastel** pe **Tanguy III du Chatel**, ganet e Tremazan en 1370 ha marvet e Beaucaire en 1458, a oa ur brezelour breizhat eus ar  kantved aet e servij Bro-C'hall da vare ar Brezel Kant Vloaz. 

E penn an irienn a-enep Yann Dizaon, Dug Bourgogn, e oa.
Silvia (kumun)

**Silvia** zo ur gumun eus Kolombia, lec'hiet e departamant Cauca.

Meur a warezva indian zo e Silvia, en o zouez Gwambia ma vev an Indianed a gomz gwambiaeg.

## Tud vrudet
* Pedro Carvajal
* Léon Douay
* Tomás Cipriano de Mosquera
* Francisco Tumiña P.
Silvia

**Silvia** zo un anv-bihan italianek ha spagnolek.

## Orin
Diwar an anv Silvio, roet d'ar baotred.

## Yezhoù all
*Sylvia, e saozneg,
*Sylvie, e galleg,
*Sylwia, e poloneg,
*Sílvia, e katalaneg.

## Tud

* ar velegez Rea Silvia a oa mamm da Romulus ha Remus, hervez mojennoù Roma,
* Silvia Ruffini (14..? - 1561), Italianez a renk uhel,
* Silvia Abascal, aktourez spagnol,
* Silvia Colloca, aktourez italian,
* Silvia Mezzanotte (g. e 1967), kanerez italian.

### Sílvia
* Sílvia Pérez Cruz (g. e 1983), kanerez katalan.

## Lec'hioù
*Silvia (kumun), e Kolombia. 

## Pennad kar
*Silvana

.
Pape‘ete

**Pape‘ete** (distaget: [papeˈʔete]; skrivet alies *Papeete* e galleg) eo kêr-benn Polinezia Frañs. Kêr vrasañ Enez-Tahiti ha Polinezia c'hall eo. E tolead kêr e oa 178 173 a dud e 2007. 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Chemnitz

**Chemnitz** (distagadur: ), *Kamjenica* e sorabeg, hag anvet **Karl-Marx-Stadt** etre 1953 ha 1990, a zo ur gêr eus stad Saks en Alamagn. Trede brasañ kêr ar stad-se eo gant  a annezidi e 2012.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
Théodore Géricault

**Jean-Louis André Théodore Géricault**, ganet d'ar 26 a viz Gwengolo 1791 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Genver 1824, zo ul livour gall. Brudet eo bet gant an daolenn Le Radeau de La Méduse. Marvet eo yaouank, unan eus aozourien brudetañ ar romantelezh c'hall eo.
Friedrich Wilhelm III

**Friedrich Wilhelm III** zo anv meur a zen: 

* Friedrich Wilhelm III (Prusia), Roue Prusia (1797–1840)
* Friedrich Wilhelm III (Sachsen-Altenburg), Dug Sachsen-Altenburg (1669–1672)
* Friedrich Wilhelm von Hessen-Kassel (1854–1888), Landgraf Hessen-Kassel (1884–1888)

## Pennadoù kar
*Friedrich Wilhelm II
*Friedrich Wilhelm IV
Ah ! vous dirai-je, maman

***Ah ! vous dirai-je, maman*** zo ur ganaouenn c'hallek eus an XVIIIvet kantved, meur a stumm dezhi. Brudet eo bet gant Wolfgang Amadeus Mozart, ken e kreder alies, e gaou avat, eo gantañ eo bet savet an ton. Implijet eo bet gant sonaozourien all ivez.

## Ton ha son

Dre fazi e kreder a-wechoù e oa ur rimadell vugale da gentañ. Er c'hontrol, ne oa ket graet evit o divskouarn.

War ar memes ton e vez kanet ar rimadellig c'hallek *Quand trois poules vont au champ*.


Quand trois poules vont au champ
La première va devant
La seconde suit la première
La troisième vient la dernière
Quand trois poules vont au champ
La première va devant



War tonioù damheñvel e vez kanet *À la pêche aux moules* ha *Le Palais-Royal est un beau quartier* ha *La vigne aux moineaux*.

## Drevezadenn
Komzoù ar ganaouenn bugale zo un drevezadenn diwar ur varzhoneg karantez dizanv anvet *La Confidence*. :

### ''La Confidence''

## Doare all dizoare
Un doare *dizoare* ha n'eo ket evit bugale zo bet kanet gant Colette Renard.

## Ha Mozart?
Implijet eo bet an ton gant Wolfgang Amadeus Mozart da ober 12 adstumm, K.265. Pell amzer e voe kredet e oa bet savet an oberenn-se e 1778 e Pariz. Hogen studiet eo bet an dornskrivañ ha kavet e oa bet savet e Wien e 1781-1782, pa oa 25 bloaz. 

## E yezhoù all
War ar memes ton e vez kanet sonioù all e yezhoù all.
;Alamaneg
En alamaneg ez eus un doare anvet *Morgen kommt der Weihnachtsmann* ("Arc'hoazh e tremeno an Tad Nedeleg"), savet gant Hoffmann von Fallersleben (1798–1874), hag embannet war-dro ar bloaz 1840.

;Brezhoneg
War an ton gall-se ivez e kaner ar sonig vrezhonek-mañ, savet gant Mark Kerrain

Bisig bihan, deus d'ar gêr
Me 'oar e vo glav emberr
Pesked zo e-barzh ar mor
Laezh amañ e toull an nor 
Bisig bihan, bisig koant, 
Deus buan da zebriñ koan.

;Portugaleg
*Três galinhas a cantar* eo an doare portugalek, diwar ar ganaouenn c'hallek * Quand trois poules vont au champ *.

Três galinhas a cantar
vão p’ro campo passear;
a da frent’é a primeira
logo’as outras em carreira,
vão assim a passear
os bichinhos procurar

;Saozneg
**Gwelout ar pennadoù *Little Arabella Miller*, *Twinkle Twinkle Little Star*, *Baa, Baa, Black Sheep*,hag *Alphabet song'', peder son saoznek kanet war an ton-se.
;Spagnoleg
Ur ganaouennig Nedeleg eo e spagnoleg.

;Yezhoù all
*Finneg : Tuiki, tuiki tähtönen
*Gresianeg : "Φεγγαράκι μου λαμπρό" 
*Hindieg : ट्विंकल ट्विंकल लिटिल स्टार
*Hungareg : "Hull a pelyhes fehér hó [hu]"
*Izelvroeg : Altijd is Kortjakje ziek
*Japaneg : きらきら星 kaj きらきら星変奏曲
*Kantoneg : Twinkle, Twinkle, Little Star
*Koreaneg : 작은 별
*Sinaeg : 一閃一閃亮晶晶 ha 小星星变奏曲
*Svedeg : Blinka lilla stjärna
*Telougoueg : ట్వింకిల్ ట్వింకిల్ లిటిల్ స్టార్
*Turkeg : "Daha Dün Annemizin".

## Liammoù diavaez
* An ton orin, sonet gant ur piano

## Notennoù
Lannevern e kañv ha danevelloù all

***Lannevern e kañv ha danevelloù all*** zo titl ul levr bet embannet gant *[[Al Liamm]]* e 1980, ennañ trizek danevell savet gant ar skrivagner tregeriat Jakez Konan.

Rannet eo al levr etre div lodenn, seizh danevell o c'hoarvezout e Breizh e-barzh an eil ha c'hwec'h danevell all o c'hoarvezout e Kanada en eben :

#### Breizh
* Lannevern e kañv, Gwalarn, niverenn 133, C'hwevrer 1941
* Tro-noz va niz, Arvor, 21 a viz Gwengolo 1941
* An den-meur, Al Liamm, niverenn 43, Meurzh-Ebrel 1954
* Noblañs, Al Liamm, niverenn 107, Du-Kerzu 1964
* Ur beurevezh kaer a viz Ebrel, Al Liamm, niverenn 143, Du-Kerzu 1970
* Unan na gollas ket e benn, Arvor, 14 Gwengolo 1941
* Bouchig, gavr Elived ar C'hwitorell, Arvor, 19 a viz Gouere 1942

#### Kanada
* An hini kozh, Al Liamm, niverenn 70, Gwengolo-Here 1958
* Ar c’hi, Al Liamm, niverenn 74, Mae-Mezheven 1959
* Diwezh-sizhun, Al Liamm, niverenn 64, Gwengolo-Here 1957
* Noz ar Pellgent, Al Liamm, niverenn 65, Du-Kerzu 1957
* An tremeniad
* O vonet da Lenn-ar-C'hlujiri
Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach

**Sed amañ ur pennad diwar-benn Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach (1808–1877), priñsez a Brusia. Ur pennad all zo diwar-benn [[Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach (1849-1922)]]*, priñsez a Reuß zu Köstritz.

**Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach**, pe *Maria Luise Alexandrina*, ganet e 1808 en Weimar ha marvet e 1877 en Berlin, a oa ur briñsez alaman. Merc'h e oa da Garl Friedrich, Dug Sachsen-Weimar-Eisenach, ha d'e bried Marija Pawlowna Romanowa (1786–1859), a oa c'hoar da Aleksandr Iañ Rusia.

C'hoar e oa da Augusta von Sachsen-Eisenach (1811–1890). 

## Marc'hata
Hir e padas amzer an divizoù evit dimeziñ Marie hag he c'hoar Augusta. Dimezet e voe Marie d'ar priñs Carl von Preußen hag Augusta da Gwilherm Iañ Alamagn (1797-1888), impalaer Alamagn. Kasoni a vage Marie ouzh Augusta, a oa uheloc'h he renk e lez Prusia. 

## He bugale
E Mae 1827 e timezas Marie d'ar priñs Carl von Preußen, ha tri bugel o doe:
* Friedrich Karl von Preußen (1828–1885) 
**dimezet e 1854 da Maria Anna von Anhalt-Dessau (1837–1906), merc'h da Leopold IV (Anhalt-Dessau)
* Marie Luise Anna von Preußen (1829–1901) ∞ 1854–1861 Landgraf Alexis von Hessen-Philippsthal-Barchfeld (1829–1905) Sie erwarb 1873 das Schloss Montfort und nutzte es bis zu ihrem Tod vor allem im Sommer als Wohnsitz am Bodensee.
* Marie Anna Friederike von Preußen (1836–1918) 
** dimezet e 1853 d'al Landgraf Friedrich Wilhelm von Hessen-Kassel (1820–1884)
Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach (1849-1922)

**Ur pennad all zo diwar-benn [[Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach]] (1808-1877).*

**Marie** Anna Alexandrine Sophie Auguste Helene **von Sachsen-Weimar-Eisenach** (1849-1922) a oa ur briñsez alaman eus Sachsen-Weimar-Eisenach .

Merc'h e oa d'an Dug-meur Carl Alexander von Sachsen-Weimar-Eisenach (1818–1901) ha d'e bried Sophie (1824–1897), ur verc'h d'ar roue Willem II an Izelvroioù. 

Dimeziñ a reas e 1876 e Weimar d'ar priñs Heinrich VII Reuß zu Köstritz (1825–1906), diplomat alaman. 

## He bugale

* ur mab (*/† 1877)
* Heinrich XXXII (1878–1935)
** dimezet e 1920 (dimeziñ torret e 1921) da Marie Adelheid zur Lippe (1895–1993)
* Heinrich XXXIII (1879–1942), dimezet div wech:
** e 1913 (dimeziñ torret e 1922) da Viktoria Margarete von Preußen (1890–1923)
**e 1929 (dimeziñ torret e 1935) da Allene Tew (1876–1955)
* Johanna (1882–1883)
* Sophie Renate (1884–1968)
**dimezet e 1909 da Heinrich XXXIV Reuß (1887–1956)
* Heinrich XXXV. (1887–1936), dimezet div wech 
**e 1911 (dimeziñ torret e 1921) da Marie von Sachsen-Altenburg (1888–1947)
**e 1921 (dimeziñ torret e 1923) da Marie Adelheid zur Lippe (1895–1993)
Marie Adelheid zur Lippe

**Marie Adelheid zur Lippe** (1895 - 1993) zo ur briñsez alaman hag ur skivagnerez nazi. Merc'h e oa d'ar priñs Rudolf Lippe-Biesterfeld ha d'e bried Luise of Ardeck.

Brudet e oa da vezañ harperez an nazied. Kenlabourat a reas gant Richard Walther Darré, Ministr nazi al labour-douar. Skrivañ a reas meur a levr, hag embann troidigezhioù, evel levr Paul Rassinier, *Le Drame des Juifs européens*, lakaet ganti en alamaneg e 1964.

## Dimezioù
Teir gwech e timezas:
*e 1920 da Heinrich XXXII (1878–1935), 18 vloaz koshoc'h egeti, dimeziñ torret e 1921; 
*e 1921 da Heinrich XXXV (1887–1936), dimeziñ torret e 1923; 
*da Hanno Konopath, diplomat nazi

## Oberennoù
Meur a levr a sinas **Marie Adelheid Prinzessin Reuss-zur Lippe** ha **Marie Adelheid Konopath** a-hed he buhez. Bruderezh evit ar mennozhioù nazi zo en holl anezho.

### Romantoù
* *Mutter Erde* [Mamm Douar] (1935)
* *Die Overbroocks* [An Overbroockien] (1942)

### Barzhoniezh
* *Gott in Mir* [Doue ennon] (1921)
* *Weltfrommigkeit* (1960)
* *Freundesgruss* (1978

### Arnodskridoù
* *Das bist du* [Se out-te] (1924
* *Deutscher Hausrat* [Tiegezh alaman] (1936)
* *Nordische Frau und Nordischer Glaube* [Merc'hed Nordek ha Relijion Nordek ] (1934)
* *Feiern im Jahresring* (1968)
* Pennadoù er mizieg *Odal. Monatssddchrift fur Blut und Boden* (1932–1942)

### Troidigezhioù
Desket e oa Marie Adelheid ha treiñ a reas diwar ar saozneg, hag ar galleg goude an Eil Brezel-bed. E-touez an oberennoù troet ganti:
**Perpetual War For Perpetual Peace: A Critical Examination of the Foreign Policy of Franklin Delano Roosevelt*, gant Harry Elmer Barnes .

## Levrlennadur
*
## Notennoù
Silvana

**Silvana** zo un anv-bihan italianek ha spagnolek.

## Orin
Diwar an anv Silvano, roet d'ar baotred.

## Yezhoù all
* *Sylvaine, Sylviane, Sylvianne,* ha Sylvie, e galleg
* *Sylwana* e poloneg 
* *Szilvána* en hungareg

## Tud

*Silvana Jachino (1916-2004)
*Silvana Mangano (1930-1989)
*Silvana Pampanini (1925-)

## Oberennoù
* *Silvana*, c'hoarigan gant Carl Maria von Weber e 1810. 

## Pennad kar
*Silvia

.
Gouel Breizh

**Gouel Breizh** (*Fête de la Bretagne* e galleg) a zo un hollad abadennoù ha festoù savet war-dro an 19 a viz Mae (devezh sant Erwan, sant-paeron Breizh) e Breizh hag er bed a-bezh gant Bretoned divroet. Abaoe 2009 eo meret gant Kuzul-rannvro Breizh. Betek 2010 e veze anv eus «Gouel Erwan» ha «Saint-Yves» pe «Fest'Yves» e galleg, met divadezet e oa bet war-lerc'h klemm aozadurioù laik.

## Notennoù ha daveennoù
Pina

*Pina* zo ur berrstumm d'an anv-bihan italianek **[[Giuseppina]]**, hag ivez da Philippina

## Tud
*Pina Bausch, korollerez alaman
*Pina Carmirelli, biolinourez italian
*Pina Gallini, aktourez italian
*Pina Lamara, kanerez italian
*Pina Menichelli, aktourez italian
*Pina Picierno, politikourez italian
*Pina Sacconaghi, livourez italian
*Pippa Bacca, pe * Giuseppina Pasqualino di Marineo*, arzourez italian, muntret e Turkia
Claude Cillart de Kerampoul

**Claude-Vincent Cillart de Kerampoul**, ganet e Sarzhav e 1686 ha marvet e Gregam e 1749, a oa ur beleg ha geriadurour brezhonek.

Senesal Rewiz hag aotrou maner Kerampoul, e Perwiz, e oa e dad. Mont a reas ar mab da veleg hag anvet e voe da berson, lerc’h-ouzh-lerc’h, en Aradon, e Noal-Pondi hag e Gregam.
 
Embann a reas ur geriadur galleg-brezhoneg e rannyezh Gwened, e 1744, gant an anv-pluenn *Monsieur de l'A*** (L'Armerye)*. Klask a reas lakaat da grediñ e oa bet embannet e c’heriadur e Leiden, en Izelvroioù, met moarvat e voe embannet al levr e Gwened, e ti-moullañ Galles. 

Kenlabourat a reas Claude Cillart ivez da sevel geriadur Pierre de Châlons.

## Oberennoù
**Dictionnaire françois-breton ou françois-celtique du dialecte de Vannes, enrichi de thêmes…*, « par Monsieur l’A. A Leide, par la compagnie », 1744 ; eil moulladur, Den Haag, 1756
**Stationneu hur Salvér Jesuss Crouist*, 1766 ; eil moulladur, Galles, Gwened, 1790

## Liamm diavaez
*Geriadur L’Armerye – Google Books
Pierre de Châlons

**Pierre de Châlons**, ganet d’an 31 a viz Mae 1641 e Saint-Nizier, a zo bremañ ur c’harter eus kêr Lyon, e Bro-C'hall, ha marvet e 1718, a oa ur beleg gall hag ur geriadurour brezhonek.

Mab da varc’hadourien e oa Pierre Châlons hag ouzhpennañ a reas ur rannig noblañs d’e anv pa zeuas da Vreizh. Vikel vras eskob Gwened e voe ha chaloni goude-se, a-raok mont da berson e Sarzhav, en eskopti Gwened. Eno e savas daou c’heriadur, an eil brezhoneg-galleg hag egile galleg-brezhoneg, gant skoazell beleien eus an eskopti, evel Claude Cillart de Kerampoul.

Diembann eo chomet e c’heriadur galleg-brezhoneg, met goude e varv e voe embannet e c’heriadur brezhoneg- galleg, e 1723. Ar c’hentañ geriadur gwenedeg eo, pa voe embannet an eil, gant Cillart de Kerampoul e 1744.

## Oberennoù
*1723 - *Dictionnaire breton-français du diocèse de Vannes… par feu M. de Châlons, recteur de la paroisse de Sarzeau revu et corrigé depuis la mort de l’auteur*, ti-moullañ J. de Heuqueville, Gwened, 1723
*1895 - *[[Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes de Pierre de Châlons]]*, embannet ha kinniget gant Joseph Loth, ti-moullañ Oberthur, Roazhon.
*1996 - *Le premier dictionnaire vannetais, Volume 1 : Pierre de Châlons, 1723*, adembannet gant Gwennole ar Menn, gant notennoù, Skol.

## Liamm diavaez
*Geriadur Pierre de Châlons – embannadur Loth e lec’hienn Skol-veur Roazhon 2.
Lucy Cousins

**Lucy Cousins**, ganet en 1964, zo un dreserez saoz, aozerez levrioù bugale ha krouerez *"Maisy Mouse"*, anavezet e galleg evel *Mimi la souris*.

## Liamm
* Maisy funclub site
Kreon

**Kreon** zo anv daou zen e mojennoù Hellaz kozh :
*Kreon (Korinthos), roue Korinthos a zegemeras Iason, an Argonaot, ha Medea,
*Kreon (Thebai), roue Thebai, tad da gKreousa.

## Pennad kar a bell
*Créon
Catherine Deneuve

**Catherine Deneuve**, bet ganet *Catherine Fabienne Dorléac* d'an 22 a viz Here 1943 e Pariz XVII (Seine d'ar mare-se), zo un aktourez c'hall.

Deuet eo da vezañ brudet-kenañ gant *[[Les Parapluies de Cherbourg]]*, ur film bet savet gant Jacques Demy e 1964.

## Liammoù diavez
* ''Allociné''
*
Pikoù mab e dad

**Pikoù mab e dad** zo titl ul levr bet embannet gant *[[Mouladurioù Hor Yezh]]* e 1983.

Da gentañ-penn e oa bet savet al levr-mañ e galleg gant Edouarzh Ollivro hag embannet gant an ti-embann *Plon* e 1954 (adembannet e oa bet e 1972), *Picou fils de son père* an titl anezhañ.

Lakaet e oa bet e brezhoneg gant Jakez Konan : taolennet e vez, gant mousfent ha berv Bro-Dreger, troioù-kaer ha kamm Erwan bPennc'hoad, Pikoù diouzh e lesanv, mab da dTa ha Ma Bennc'hoad, Louanegiz an holl anezhe ; ret eo d'ar c'hrennard mont d'ar skolaj da Lannuon e-lec'h ma kejo gant al Landregeriad ar Floc'h a yelo da vignon dezhañ ha da...bilgos war un dro.
Françoise Dorléac

**Françoise Dorléac** a oa un aktourez c'hall, bet ganet d'an 21 a viz Meurzh 1942 e Pariz (Bro-C'hall), ha marvet en ur gwallzarvoud war an hent d'ar 26 a viz Even 1967 e Villeneuve-Loubet, e-kichen Nisa.

C'hoar an aktourez Catherine Deneuve e oa Françoise Dorléac.
Périgny (Calvados)

**Périgny** a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: 
* daou zen nann-soudard a varvas e Périgny abalamour d'ar brezel, ur plac'hig bet lazhet gant ur vombezadeg d'ar 16 a viz Gouere hag ur vaouez lazhet gant tennoù kanol d'an 10 a viz Eost;
* d'an 8 a viz Eost e kouezhas un nijerez *[[B-17]]* anvet *Varga Venus* eus ar *349th Bomb Squadron* (*100th Bomb Group* - *8th US Air Force*) eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*), e-pad an Oberadenn Totalize, e Périgny, kaset e oa bet d'ar strad gant ar *[[Flak]]*; lazhet e voe eizh nijour eus he faread, unan hepken a chomas bev, ur *Staff Sergeant*;
* dieubet e voe Périgny d'an 12 a viz Eost gant tirlu ar Rouantelezh-Unanet.

## Monumantoù ha traoù heverk

Pierre de Becquerel5.JPG|Maen-meur
FranceNormandiePerignyEglise.jpg|An iliz

* Maen Becquerel, pe Maen an Drouized.
* Monumant an eizh nijour SUAat marvet d'an 8 a viz Eost 1944.
* Iliz katolik *Sant Juluan*, .

## Douaroniezh
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

## Melestradurezh

 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur

## Notennoù ha dave
Monumant brezhonek

Un toullad monumantoù brezhonek zo e Breizh.

## Monumantoù da vrezhonegerien


Restr:Medaillon-texte.jpg|Plakenn vrezhonek e koun Narsis Kelien er Roc'h-Derrien.
Restr:Lochrist 14 Monument Le Gonidec Face avant détail.jpg|Monumant e koun ar Gonideg e Lokrist. 
Restr:Tombe de Jean-Pierre Calloc'h - Inscriptions 1.JPG|Bez Yann-Bêr Kalloc'h e Groe.


## [[Monumant ar re varv|Monumantoù d'an dud lazhet er brezel]]

PlakennvrezhonekouzhmonumantarrevarvAnArzhanaoù.jpg|Plakenn vrezhonek ouzh monumant ar re varv, An Arzhanaou. 
AnTreoù-KerneBrezhoneg.jpg|Brezhoneg ouzh monumant ar re varv en Treoù-Kerne
08 Bourg-Blanc Plaque du monument aux morts.JPG|Enskrivadurioù brezhonek ha gallek er Vourc'h-Wenn_
BrelevenezMonumantarrevarvfrazennvrezhonek.jpg|Ur frazenn vrezhonek ouzh monumant Brelevenez (Bro-Wened). 
Brest_Monument_aux_morts-06.JPG_Monumant ar re varv e Brest, an tu brezhonek_
GwidelMonumantarrevarv.JPG|Monumant ar re varv e Gwidel.
Monument aux morts - Guipavas-29.jpg|Monumant ar re varv e Gwipavaz.
KalannMonumantarrevarv03.jpg|Monumant Kalann, gant ur meneg e brezhoneg.
Lampaul-Guimiliau 012 Monument aux morts.JPG|E Lambaol-Gwimilio, e Bro-Leon, monumant divyezhek, d'ar soudarded *marv evit ar vro* (Bro-C'hall).
LanvodanMonumantarrevarv02.jpg|Plakenn vrezhonek ouzh monumant ar re varv, Lanvodan.
Monument_aux_morts_-_Milizac-29.jpg| Monumant ar re varv e Milizag.
Monument aux mort Plogoff.jpg|Enskrivadur divyezhek war monumant ar re varv e Plougoñ, e Kerne-Izel.
Pouldouran._Monument._Dédicace_bretonne.jpg| Monumant ar re varv e Pouldouran.
Monumant Sant Tegoneg.jpg | Monumant ar re varv e Sant-Tegoneg.
Extérieur église Eglise Saint-Léonor Tréflaouenan 07.jpg|Monumant ar re varv e Trelaouenan.


## Liamm diavaez
* https://www.ouest-france.fr/bretagne/guingamp-22200/en-belgique-un-calvaire-honore-les-poilus-bretons-2739316

## Levrioù
**Morts pour la France, Maro evit ar vro : A propos des monuments aux morts du Finistère*, Marie-Thérèse Cloitre, pennad e-barzh : Hervé Guillemin, Stéphane Tison & Nadine Vivier, *La foi dans le siècle : Mélanges offerts à Brigitte Waché*, Presses Universitaires de Rennes, pp.367-373, 2009.
Rieg (sant)

**Sant Rieg** zo ur manac'h brezhon, penitiour eus ar , en deus roet e anv da barrez Rieg.

Hervez ar vojenn e veve e-tal Kameled. Saveteet e oa bet gant ar sent Derc'hen ha Neventer, a-dre krabanoù un aerouant, war lez an Elorn pa oa bugel.
Jane Taylor

**Jane Taylor** (1783–1824), zo ur varzhez saoz. En 1806, pa oa 23 bloaz, he deus embannet an dastumad Rhymes for the Nursery hag ennañ ar varzhoneg brudet Twinkle Twinkle Little Star‎. Meur a levr he deus savet a-gevret gant he c'hoar Anne Taylor.

Mervel a reas diwar krign-bev ar vronn da 40 vloaz. 

He breur Isaac a skrivas he buhez, embannet gantañ e dastumad hec'h oberennoù, *The Writings of Jane Taylor*, e pemp levrenn, e 1832. 

## Levrlennadur
* Feldman, Paula R. (1997). *British Women Poets of the Romantic Era: An Anthology,* Baltimore & London: Johns Hopkins University Press.
* Stewart, Christina Duff. (1975). *The Taylors of Ongar: An Analytical Bio-Bibliography,* New York & London: Garland Publishing.
* Taylor, Ann. Isaac Taylor, Jr., editor. (1832). *[http://digital.library.upenn.edu/women/taylor/memoirs/memoirs.html Memoirs, Correspondence and Poetical Remains of Jane Taylor],* Volume I of *The Writings of Jane Taylor, In Five Volumes,* Boston: Perkins & Marvin.
* Taylor, Ann. Josiah Gilbert, editor. (1874). *[http://digital.library.upenn.edu/women/taylor/autobiography/autobiography-I.html The Autobiography and Other Memorials of Mrs Gilbert, Formerly Ann Taylor],* London: Henry S. King & Co.
William

**William** zo un anv-bihan saoznek, kar d'an anv brezhonek Gwilherm.

## Berranvioù
* Will, Willy
* Bill, Billy

## Anv-tiegezh deveret
* Williams zo unanv-tiegezh deveret.

## Yezhoù all

* alamaneg: Wilhelm
* andalouzeg : Killo
* aragoneg : Guillén
* brezhoneg Gwilherm
* daneg : Vilhelm
* euskareg : Gillen
* finneg : Ville
* frizeg: Jelle
* galleg: Guillaume
* gouezeleg : Liam
* gresianeg : Γουλιέλμος (Goulielmos)
* hungareg : Vilmos
* islandeg : Vilhjálmur
* italianeg : Guglielmo
* katalaneg : Guillem
* kembraeg : Gwilym
* nederlandeg : Willem
* okitaneg : Guilhem
* portugaleg : Guilherme
* saozneg : William
* spagnoleg : Guillermo
* svedeg : Villem


## Tud
### Rouaned
*William Iañ, pe Gwilherm Iañ Bro-Saoz, pe Gwilherm II Normandi, pe **[[Gwilherm an Alouber]]** (1027-1087), roue Bro-Saoz, ouzhpenn bezañ dug Normandi
*William II
*William III
*William IV

### Tud all

*William Pitt, anv daou bolitiker saoz, Kentañ Ministred.

### kantved
*William Wallace, brezelour skosat.

### kantved
*William Shakespeare (1564-1616), barzh saoz.

### kantved
*William Dampier (1651-1715), moraer saoz.

### kantved
*William Turner (1775-1851), livour saoz,
*William Adolphe Bouguereau, livour gall,
*William McKinley (1843-1901), pempvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika warn-ugent, etre 1897 ha 1901, ar bloavezh ma voe muntret,
*William Wordsworth, barzh romantel saoz,
*William Yarrell (1784-1856), levrier ha naturour saoz.

### kantved
**William Jefferson Clinton*, anavezetoc'h evel Bill Clinton
*William Faulkner, skrivagner stadunanat
*William Butler Yeats, barzh iwerzhonat
* William S. Burroughs (1914-1997), skrivagner stadunanat
Inizi ar Bahamas

Ur 700 enezenn ha *cayo* zo er Bahamas, ha 30 pe 40 zo tud enno. Renket int hervez an enezegoùigoù. Darn zo perc'hennet gant tud eus Hollywood.


## Inizi ar [[Bahamas]]
### [[Inizi Abacos]]
*Great Abaco
*Little Abaco
*Wood Cay
*Green Turtle Cay
*Great Guana Cay
*Gorda Cay
*Elbow Cay
*Man-o-War Cay
*Stranger's Cay
*Umbrella Cay
*Walker's Cay 
*Moore's Island

### [[Acklins]] ha [[Crooked Island]]
* **[[Acklins]]**
* Plana Cays
* Castle Island
* **[[Crooked Island]]**
* **[[Long Cay]]**
* Samana Cay
* Goat Cay
* Lucian Cay
* North Cay
* Fish Cay

### [[Andros (Bahamas)|Andros]]

### [[Berry Islands]] ha [[Bimini]]
* Great Harbour Cay
* Little Harbour Cay
* Chub Cay
* Great Sturrup Cay
* Little Sturrup Cay
* Bird Cay
* Whale Cay
* Little Whale Cay
* North Bimini
* South Bimini
* Gun Cay
* Cat Cay
* Ocean Cay

### [[Cat Island]]
* Cat Island

## [[Eleuthera]]
* Eleuthera
* Current Island
* Harbour Island
* Windermere Island

### [[Inizi Exumas|Exumas]]
An inizi Exumas zo 365 enezennig anezho, ha darn zo prevez
* Great Exuma
* Little Exuma
* Farmer's Cay
* Staniel Cay
* Ragged Island

### [[Grand Bahama]]
* Grand Bahama
* Sweetings Cay

### [[Inagua]]
* Great Inagua
* Little Inagua

### [[Long Island (Bahamas)|Long Island]]
* Long Island
* Deadman's Cay

### [[Mayaguana]]
* Mayaguana

### [[New Providence]]
* New Providence Island
* Paradise Island
* Lyford Cay

### [[San Salvador (Bahamas)|San Salvador]]
* San Salvador
* Rum Cay

## Notennoù
Tsundoku

An **tsundoku** eo an anv japanek roet d'ar berniañ levrioù prenet hep o lenn.

## Liammoù diavaez
* Pennad kelaouenn
Saint-Germain-du-Crioult

**Saint-Germain-du-Crioult** a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant pemp kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Condé-en-Normandie.

## Istor
### kantved
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[1944]]-[[1945]]**: c'hwec'h den nann-soudard a varvas e Saint-Germain abalamour d'ar brezel, pemp anezhe e 1944 (pevar eus ar re-mañ e miz Gouere 1944 e-pad Emgann Normandi) hag ur plac'hig bet lazhet gant ur c'hreunadenn e miz C'hwevrer 1945.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell ar Rosel,  kantved.
* Kastell ar Ramiers,  kantved.
* Iliz katolik *Sant Jermen*, penn-kentañ an  kantved.

## Douaroniezh
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

## Melestradurezh

 
 
 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur

## Notennoù ha dave
Harz (menezioù)

An **Harz** (distaget [ˈharts] en alamaneg) zo un dolzennad menezioù e hanternoz Alamagn. Menezioù krenn int : 1142&nbsp;m eo ar menez uhelañ, ar Brocken, ha 971&nbsp;m eo an eil uhelañ, ar Wurmberg. 

Er Grennamzer e veze graet *Hart* eus an tolead-se, ar pezh a dalveze « koad meneziek ». En em astenn a ra an Harz war harzoù teir stad eus Alamagn, Saks-Izel, Saks-Anhalt ha Thüringen. Ur park natur broadel zo bet krouet er venezieg.

## Liammoù diavaez
* Harz, gant luc’hskeudennoù (alamaneg, galleg, saozneg)
*  Regionalverband Harz (alamaneg)
*  Touristerezh en Harz (alamaneg, saozneg, daneg, nederlandeg)
* Nationalpark Harz (alamaneg, saozneg)
Salomėja Zaksaitė

**Salomėja Zaksaitė** a zo bet ganet d’an 25 a viz Gouere 1985 e Kaunas (Lituania).

Mestr echedoù (WIM) lituanian.

2155 edo he renk Elo e miz Here 2013.

## Liamm diavaez

* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
Muzell faout

Ar **vuzell faout**, pe **boulc'h**, zo un namm korf, pa vez ur faout, bras pe vrasoc'h e-kreiz ar vuzell. Alies e vez faout ar staon war un dro.

## Surjianerezh

File:13900470_3PREOPERATION0.jpg| Babig 6 miz a-raok oberata.
File:10-month-old_girl_showing_scar_from_facial_reconstruction_surgery_for_cleft_lip.jpg| Goude oberata.
File:8-year-old_girl_showing_scar_from_infantile_facial_reconstruction_surgery.jpg| Ar memes bugel da 8 vloaz. Roud ebet ken.


## Notennoù ha daveennoù
Sankenn an Oriant

Restr:Kloar-KarnoedMonumantTalbennalLaeta.JPG|Monumant Talbenn al Laeta e Kloar-Karnoed.
Skeudenn:MonumantKerruisseauPontSkorf.JPG|Monumant Kerruisaod e Pont-Skorf d'ar baotred eus ar Rezistañs ha da soudarded eus SUA.
Restr:KewennBlockhausPezhioù-kanol.JPG|Blockhaus pezhioù-kanol e Kewenn, bet savet gant an Alamaned evit difenn ar Sankenn.
Restr:Lannarstêrdaouvlockhaus.jpg|Daou vlockhaus bet savet d'an Alamaned e Lannarstêr evit diwall ar Sankenn ouzh tu an douaroù.

**Sankenn an Oriant**, pe **enserradenn an Oriant**, pe **Chakod an Oriant**, a oa un dachenn dalc'het gant armeoù Alamagn betek diwezh an Eil Brezel-bed, en-dro da gêr an Oriant. Mont a rae an dachenn-se eus al Laeta er c'hornaoueg da Blouharnel er reter hag e-barzh e oa ivez Groe hag ar Gerveur. Dalc'het e oa bet gant an Alamaned evit gallout mirout an diazlec'h listri-spluj.
## Kodianidigezh an Alamaned

Restr:CaféBretonAnIntel.jpg|Ar "Bar Breton" anvet "Café Breton" gwechall, en Intel. 
Restr:PlakennAnIntel.jpg|Ar blakenn ouzh an davarn.
Restr:MonumantKodianidigezhanAlamanedeKaodanBroGwened.jpg|Monumant kodianidigezh Alamaned Sankenn an Oriant e Kaodan.
Restr:GodellanOriant01.JPG|Monumant kodianidigezh Alamaned Sankenn an Oriant en Oriant.

* Da eizh eur noz d'ar 7 a viz Mae 1945, er *Café Breton* en Intel, e oa bet sinet kodianañ an Alamaned a oa o terc'hel ar sankenn ; an arsav-emgann a voe sinet gant ar c'horonal Borst en anv al lu alaman, ar c'horonal John W. Keating en anv al lu stadunanat hag ar c'horonal Joppé en anv al lu gall ; lakaet e voe da dalvezout da 00.01 d'an 8 a viz Mae. E Kaodan, da beder eur goude merenn d'an 10 a viz Mae 1945, en em zaskoras ar jeneral Wilhelm Fahrmbacher, penn ar vilourion alaman o terc'hel ar sankenn, d'ar jeneral Herman F. Kramer, penn an 66 Rann-Arme Troadeion SUA, ha d'ar jeneral Henri-Gustave-André Borgnis-Desbordes, penn an 19 Rann-Arme Troadeion Bro-C'hall.
## Post ha timbrouriezh
* Dreistmoulet e voe timbroù gall, merket *Festung Lorient* (*Kreñvlec'h an Oriant*) oute, gant an Alamaned, 1 500 lizher a c'hellas bout skrivet gant an dud nann-soudard o chom er sankenn ha kaset er maez, skignet e voent gant ar post gall.

## Gwelet ivez
*Sankenn Brest
*Sankenn Sant-Nazer

## Notennoù ha daveennoù
Va Zammig Buhez

***Va Zammig Buhez*** zo titl ul levr bet embannet gant *[[Al Liamm]]* e 1954 (hag adembannet e 1975). 
Kentañ levrenn eñvorennoù Jarl Priel (1885-1965) an hini eo, broudet ma oa bet ar skrivagner tregeriat d'o skrivañ gant renerien *Al Liamm*, Pêr Denez ha Ronan Huon d'an ampoent. Kroget e-barzh e Krec'h Eliez, d'an 18 a viz Ebrel 1954, en devoa peurechuet an oberenn-mañ d'an 10 a viz Here 1954. 
Adalek an 23 a viz Ebrel 1885, an deiziad ma oa bet ganet Charles Tremel e Priel, betek an 22 a viz C'hwevrer 1911 e kont d'e lennerien al lodenn gentañ eus e vuhez, hag eñ war e studi e kloerdi bihan Landreger a-raok mont da vartolod e bourzh listri-brezel ar morlu gall.

Kant trizek pajenn ha pevar-ugent a ya d'ober an oberenn-se a zo rannet etre c'hwec'h lodenn ; ul listenn "Gerioù tregeriat rik" (eus Alanig Kof-Ruz da dturlutat) a gloz anezhañ.

An div levrenn all eus e eñvorennoù – *[[Va Buhez e Rusia]]* hag *[[Amañ hag Ahont]]* – a oa bet embannet e 1955 ha 1957.

## Yezh
E-kichen ar gerioù tregeriek e kaver leonekadurioù pe degaset gant an embanner pe dibabet gant ar skrivagner e-unan. An hini heverkañ anezhe eo implij **va** e-lec'h **ma**, evel e titl al levr.
Jeanne Moreau

**Jeanne Moreau**, bet ganet d'an 23 a viz Genver 1928 e Pariz X (Bro-C'hall) hag aet da anaon d'an 31 a viz Gouere 2017 e Pariz VIII, a oa un aktourez c'hall. Kanerez ha filmaozourez e oa ivez an aktourez.
Enez Christmas (Aostralia)

**Enez Christmas** (saozneg: *Christmas Island*) zo un enezenn e reter Meurvor Indez, stag ent-politikel ouzh Aostralia gant ur statud "tiriad". Emañ war-hed 2&nbsp;360&nbsp;km er gwalarn da gêr Perth (Aostralia ar C'hornôg) ha war-hed 500&nbsp;km er su da Jakarta, kêr-benn Indonezia.

Annezet eo gant 70% a Sinaiz, 20% a dud wenn ha 10% a Valeziz. Meur a relijion a gaver gant an dud : 36% anezho zo boudaiz, 25% muzulmiz, 18% kristenien, 15% daoidi. Ar saozneg eo ar yezh ofisiel, met kaozeet e vez sinaeg ha malezeg gant an dud ivez.

Un drevadenn saoz e oa enez Christmas en  hag en . E-pad an Eil Brezel-bed e voe aloubet gant arme Japan, abalamour ma kaver mengleuzioù fosfat enni. E 1957 e voe dilezet gant ar Rouantelezh Unanet ha fiziet en Aostralia. Abaoe ez eo un tiriad stag ouzh Aostralia.

## Liammoù diavaez
Yann Rivallain

**Yann Rivallain** a zo ur c'hazetenner ha skrivagner breizhat, bet ganet en Oriant e 1972.

Pennskridaozer ar gelaouenn ArMen eo bet Yann Rivallain e-pad 11 vloaz. Goude se eo bet e penn en embannadurioù Salaün. Labourat a ra bremañ evit Rannvro Breizh, war dachenn an darempredoù etrebroadel. Komz a ra meur a yezh, ar brezhoneg en o zouez.

Skrivet en deus ur romant, *La Convention des anges*, embannet e 2012 gant An Amzer.

## Dave ha notennoù
Harry Potter ha Maen ar Furien

**Harry Potter ha Maen ar Furien** zo titl ul levr bet embannet gant ti-embann *[[An Amzer embanner]]* e miz Here 2012. Troet e oa bet e brezhoneg gant Mark Kerrain diwar an oberenn bet savet e saozneg gant ar skrivagnerez saoz J. K. Rowling, *Harry Potter and the Philosopher's Stone* an titl anezhi.

Emzivad anezhañ, emañ Harry Potter o chom e ti e eontr hag e voereb, e bed ar vougouled, pa'z eo pedet da vont da Gerambreoù, ar Skol Strobinellerezh renet gant Albus Dumbledore. Eno e tremeno ar bloavezh-skol ha kejañ a raio gant Hermione Granger ha Ron Weasley a vo rannet troioù-kaer marzhus Harry a-enep Nerzhioù an Deñvalijenn gante.
## Pajennoù kar
* Harry Potter ha Kambr ar Sekredoù troet gant Mark Kerrain e 2017.
Orlhac

**Orlhac** (okitaneg; *Aurillac* e galleg) eo pennlec'h departamant ar C'hantal en Auvergne-Rhône-Alpes. 
 a dud a oa o chom er gumun e .

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
Garait

**Garait** (*Guéret* e galleg) eo pennlec'h an departamant Creuse, e rannvro Aquitaine-Limousin-Poitou-Charentes, er Frañs.  a dud a oa o vevañ enni e .

## Liammoù diavaez
Tula (Okitania)

**Tula** (*Tulle* e galleg yezh ofisiel nemeti) a zo ur gêr eus Okitania e Bro-Lemojez. Pennlec'h an departamant Corresa e Stad Frañs eo.  a dud a oa o vevañ e kêr e .

## Istor
Al labouradeg armoù anavezet e 1777 gant Loeiz XVI zo bet implijerez nesañ ar gêr hag he rannvro betek 1990.

Lazhadeg Tula a c'hoarvezas d'an 9 a viz Even 1944, pa voe lazhet 99 den er gumun gant soudarded an 2 Rann-arme SS ''Das Reich''.

## Liammoù diavaez
Lo Mont de Marsan

**Lo Mont de Marsan** (*Mont-de-Marsan* e galleg) a zo ur gêr eus Okitania e Gwienna. Pennlec'h departamant al Landes e Stad Frañs eo ivez. 31 225 a dud a oa o vevañ e kêr e 2010.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn Ti an Douristed
Emma Watson

Un aktourez saoz eo **Emma Charlotte Duerre Watson **, bet ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1990 e Pariz (Bro-C'hall). 
Bevet he doa e Paris betek an oad a 5 bloaz.
Deuet eo Emma Watson da vezañ brudet gant ar filmoù Harry Potter, ma c'hoari Hermione Granger, gwellañ mignonez Harry ha Ron.
An aktourez a zo ivez un dougerez-dilhad, ha krouet he deus dilhad evit ar re yaouank. Emañ Emma o studiañ al lennegezh saoznek, e skol-veur Oxford.
## Stourmoù
### Palestinia
E miz Genver 2022, Watson he devoa roet harp da Balestina dre ziskouez ur skeudenn pro-Palestinian gant ur vanifestadeg hag o embann "Solidarity is a verb" war Instagram. Degemeret fall-tre eo bet gant ministr ar skiantoù Israelian Danny Danon, skrivet en devoa war Twitter, "10 pent evit Gryffindor evit bezañ enep-yuzev". Kannadour Israel en Aozadur ar Broadoù Unanet Gilad Erdan en devoa taget anezhi ivez. Kemennadenn Danon a zo bet burutellet gant Leah Greenberg, kenrenerezh an Indivisible Project ha Sayeeda Warsi eus ar Strollad Mirour. Un 40 a dud, gant Susan Sarandon, Mark Ruffalo, Miriam Margolyes, Gael García Bernal, Peter Capaldi, Maxine Peake, Viggo Mortensen, Steve Coogan ha Charles Dance, a oa savet evit harpañ anezhi en ul lizher embannet gant *Artists for Palestine UK*.

## Filmadurezh

### Sinema
2001 : Harry Potter e skol ar sorserien gant Chris Columbus : Hermione Granger

2002 : Harry Potter ha Kambr ar sekredoù gant Chris Columbus : Hermione Granger

2004 : Harry Potter ha Prisoniad Azkaban gant Alfonso Cuarón : Hermione Granger

2005 : Harry Potter ha Kib-tan Mike Newell : Hermione Granger

2007 : Harry Potter et l'Ordre du Phénx gant David Yates : Hermione Granger

2008 : Mojenn Despereaux *(The Tale of Despereaux)* gant Sam Fell ha Robert Stevenhagen : Priñsez Petit Pois (mouezh)

2009 : Harry Potter ha priñs e wad mesket gant David Yates : Hermione Granger

2010 : Harry Potter ha relikoù ar varv, lodenn 1 gant David Yates : Hermione Granger

2011 : Harry Potter ha relikoù ar varv, lodenn 2 gant David Yates : Hermione Granger

2011 : *My Week with Marilyn* gant Simon Curtis : Lucy

2012 : Ar bed gant Charlie *(The Perks of Being a Wallflower)* gant Stephen Chbosky : Sam

2013 : *The Bling Ring* gant Sofia Coppola : Nicky

2013 : *This Is the End* gant Seth Rogen hag Evan Goldberg : hi

2014 : Noe *(Noah)* gant Darren Aronofsky : Ila

2015 : Régression (Regression) gant Alexandre Amenábar : Angela Gray

2015 : Colonia gant Florian Gallenberger : Lena[182]

2017 : Beauty and the Beast gant Bill Condon : Belle[183]

2017 : The Circle gant James Ponsoldt : Mae Holland

2019 : Merc'hed an doktor March *(Little Women)* gant Greta Gerwig : Margaret « Meg »

      

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Emma Watson
* instagram Emma Watson
Abrincatui

An **Abrincatui** (anvet ivez *Abrincatuens*) a oa ur bobl c’halian en Arvorig gwechall. Meneget int e skridoù Plinius an Henañ. En aod Bae Menez Mikael, etre an Unelli en norzh hag ar Riedoned er su, e oant staliet.

Caius Julius Caesar ne ra ket anv anezho en e skridoù. Ne oant ket ur bobl c'halloudus, war a seblant. 

Lodek e oant e Kengevredad Arvorig.

*Ingena* e oa an anv kozh o c'hêr bennañ, da vare donedigezh ar Romaned.
*Legedia* ha *Legedia Abrincatum* e oa hec’h anv diwezhatoc’h, a-raok dont da vezañ *Civitas Abrincatum*. *Abrincatae* e oa hec'h anv en *[[Notitia Dignitatum]]*, deuet da vout Avranches hiriv. 

Klotañ a rafe o bro gant an tolead a vez graet Avranchin anezhañ.

## Notennoù
Avranchin

**Avranchin** zo un tolead eus Normandi, en-dro da Avranches. Klotañ a ra gant bro ar bobl c'halian Abrincatui, ha gant ul lodenn vat eus eskopti kozh Avranches. 

## Bet e Breizh
E 867, goude feur-emglev Compiègne (867), e voe asantet galloud Salaun, Roue Breizh, gant Karl Voal, roue ar Franked. Bretoned ha deroù ur galloud breizhek a voe anezho en a-raok koulskoude. Ar C'hotentin, pelloc'h eus kreiz ar galloud breizhat o sevel, a oa meret gant ur Breizhad e dibenn an VIIIvet kantved da skouer. 

E 933, an darn vrasañ eus an Avranchin a voe staget ouzh Dugelezh Normandi gant Gwilherm Iañ Normandi. Astennet e voe galloud Dugelezh Normandi, hag an Avranchin gant-se ledanaet, betek ar C'houenon ha Menez-Mikael-ar-Mor e 1009.

## Levrlennadur
**Essai sur l'histoire de l'industrie du bocage*, Richard Seguin, Olivier Basselin, Vire, Adam, 1910
**Histoire du Mont Saint-Michel et de l'ancien diocèse d'Avranches*, Jean Jacques Desroches, 1838
**Avranchin monumental et historique*, Édouard Le Héricher, 1845
*Les Bretons dans les diocèses d’Avranches et de Coutances (950-1200 environ) : une approche onomastique de la question de l’identité, Éric Van Torhoudt, 2008
Dugelezh Normandi

**Dugelezh Normandi** zo un dugelezh ganet en  goude feur-emglev Saint-Clair-sur-Epte e 911 etre ar roue frank Charlez III eus Frankia ar C'hornôg ha Rollon, penn ar Vikinged. Diwar *Normaunds*, anv an annezidi, e voe anvet an dugelezh nevez.

## Levrlennadur
* Neveux, François & Ruelle, Clair. *L'Aventure des Normands (VIII-XIII siècle)*. Paris : Perrin, 2009 

## Pennadoù kar
*Normandi
*Duged Normandi
Agnès Varda

**Agnès Varda**, Arlette Varda hec'h anv gwir, a zo ul luc'hskeudennourez, ur filmaozourez, hag un arzourez c'hallek, bet ganet d'an 30 a viz Mae 1928 en Ixelles (Belgia) hag aet d'an anaon d'an 29 a viz Meurzh 2019 e Pariz.

## Filmoù
### Filmaozourez
#### Bloavezhioù 1950
*1955 : *La Pointe Courte*
*1957 : *Ô Saisons Ô Châteaus* (film berr)
*1958 : *L'Opéra-Mouffe* (film berr)
*1958 : *Du côté de la côte* (film krenn)
#### Bloavezhioù 1960
*1961 : *Les Fiancés du pont Mac Donald* (film berr)
*1962 : *Cléo de 5 à 7*
*1963 : *Salut les Cubains* (film krenn)
*1965 : *Le Bonheur*

## Liammoù diavaez
* Agnès Varda el lec'hienn *[[Allociné]]*
Monte do Gozo

Ar **Monte do Gozo** (a vefe *[[Brelevenez]] e brezhoneg*) zo ur menez e Galiza.

War hent ar birc'hirined a ya da Santiago de Compostela emañ, hag alese e welont tourioù an iliz-veur a ziskouez eo damechu o beaj.

## Istor
Er Grennamzer, en 1105, e oa bet savet ur chapel war ar menez , war c'houlenn eskob Compostela, Diego Gelmírez. Ac'halese e tiskenne ar birc'hirined diwar o marc'h da gerzhout betek an iliz-veur ha bez ar sant, evel ma reas ar roue Alfonso XI Kastilha. Dilezet e voe ar chapel er .

En 1989 e voe graet labourioù bras evit degemer ar pab Yann-Baol II da-geñver Devezhioù Yaouankiz ar Bed. Da lidañ Bloavezh santel 1993, e oa bet savet ur pikol herberc'hlec'h a zo bremañ un annez-studierien.


Dogozo2.jpg|Chapel ar *Monte do Gozo*
Peregrinos al atardecer.jpg|Delwennoù pirc'hirined, da guzh-heol.


## Pennad kar
*Urzh Monte Gaudio‎
Seziz Derry

**Seziz Derry** (*Léigear Dhoire* en iwerzhoneg) a c'hoarvezas eus an 18 a viz Ebrel betek an 28 a viz Gouhere 1689, e-pad Brezel 1689 en Iwerzhon. 

Lidet e vez bep bloaz gant ar c'hleub protestant Apprentice Boys of Derry.
Cœur de pirate

**Béatrice Martin**, *« Cœur de pirate »* hec'h anv micher, ganet d'an 22 a viz Gwengolo 1989 e Montréal e Bro-Gebek a zo ur ganerez c'hallek kebekat hag a son piano.

## He buhez
Kroget e oa da c'hoari piano da dri bloaz, sikouret gant he vamm hag a c'hoari piano da vicher. Da 15 vloaz e son ar piano e-barzh ar strollad sonnerezh anvet « December Strikes First ». Goude-se e ra pemp bloavezh studioù war an arz, ar skrid hag ar c'hehentiñ, e Montréal. Graet he deus ivez studioù graferezh rak roant he doa sevel ha tresañ mangaioù. E 2007 e krogas da skrivañ kanaouennoù, broudet gant he mignoned. E 2008 e teuas er-maez he fladenn gentañ *« Cœur de pirate »*. E miz Du 2011 e teuas er-maez an eil pladenn: « Blonde ». Doare sonerezh « Cœur de pirate » zo Pop Folk, an darn vrasañ eus he c'hanaouennoù a zo e galleg. Komz a ra ivez kalz eus ar garantez en he c'hanaouennoù, ar pezh he deus bevet.

## He buhez prevez
He gwaz a zo anvet Alex Peyrat, un tatouer gall eo. Gantañ eo he deus bet ur plac'h vihan hag a zo anvet Romy, ganet e 2012.

## Ar prizioù he deus bet
* 2009 : Félix
* 2010 : Victoire de la musique 
* 2010 : Félix
* 2012 : Grand prix Grafika
* 2012 : Sirius XM Indies Awards
* 2012 : Félix
* 2012 : Félix
* 2012 : Félix

Ar prizioù Félix a zo bet krouet e 1979 gant « l'Association québécoise de l'industrie du disque, du spectacle et de la vidéo » (ADISQ). Ar priz mañ a vez roet d'ar c'haner pe d'ur ganerez eus ar C'hebek.
Sizhun ar Breur Arturo

***Sizhun ar Breur Arturo*** zo un danevell hir bet savet gant Youenn Drezen hag embannet e-barzh niverenn 14 ar gelaouenn *[[Al Liamm]]* (Mae-Gouere 1949) da gentañ.

Dindan stumm ul levrig c'hwec'h pajenn ha pevar-ugent ennañ e oa bet embannet gant *Al Liamm* e 1971, en dastumad *Studi ha dudi*. Adembannet e oa bet e miz Genver 1990 gant *Al Liamm* c'hoazh hag e miz Gwengolo 2011 gant *[[An Alarc'h (ti-embann)|An Alarc'h embannadurioù]]*.

Kontañ a ra ar skrivagner penaos e vo kemmet red buhez Kaourintin an Helgouarc'h (Breur Arturo e anv relijion) da-heul e gejadenn gant Palmira Manso y de la Torre en iliz ar gouent m'emañ an danvez lean war e studi.

## Liammoù diavaez
* Pennad barn war "Al lenn e brezhoneg"
Urzh Santiago

**Urzh Santiago** zo un urzh marc'heien gatolik, e Spagn ha Portugal, krouet war-dro 1160, e Galiza, gant tud hag a felle dezho gwareziñ ar birc'hirined a gerzhe war-du Santiago de Compostela ha reiñ bod diogel dezho. 

Treiñ a reas an urzh en ur benveg garedoniñ servijerien fealañ rouaned Spagn. Diego Velázquez, livour ar roue er XVIIvet kantved, ha Manuel Godoy, ministr e dibenn an XVIIIvet, a oa marc'heien Santiago. 

## Hiziv
En XIXvet kantved e voe staget madoù an urzh ouzh ar gurunenn.

Bev eo an urzh hiziv hogen n'eo netra nemet un urzh a enor ken.
Rodrigo Álvarez de Sarria

**Rodrigo Álvarez** (*Rudericus Aluari* e latin), marvet e 1187 pe 1188, a oa un den uhel eus Galiza, kargoù uhel dezhañ e Rouantelezh León. Gantañ e voe savet Urzh Monte Gaudio e 1174.

Mab e oa d'ar c'hont Álvaro Rodríguez de Sarria ha d'e bried Sancha Fernández. E 1165 e voe roet dezhañ douar en Lemos ha daou vloaz goude en Sarria ha diwar neuze e veze graet kont anezhañ, en latin "comes rodericus Galletiae". Mont a reas d'an Douar Santel, ma servijas Kurunenn Portugal. Krediñ a reer e vije bet degemeret en Urzh an Templ, hogen n'eo ket asur. 

D'ar 7 a viz Gouhere 1172 e savas Urzh Monte Gaudio (pe *Urzh Montjoie*), aprouet gant ar pab Alesant III etre an deiz-se hag ar 24 a viz Kerzu 1173. A-raok ar bloaz-se e timezas da vMaría Ponce, merc'h d'ar c'hont Ponce de Minerva, mevel-bras e tiegezh a roue Fernando II León, ha d'e bried Estefanía Ramírez. Dispartiañ a reas Rodrigo ha María dre genemglev, ha mont a reas ar gontez María gant he mamm da gouent Carrizo de la Ribera (e León). Bugel ebet n'o doa bet.

E 1188 e varvas Rodrigo Álvarez, ha war e lerc'h e tegouezhas Rodrigo González e penn an urzh. Beziet e voe e kouent an urzh en Alfambra, e proviñs Teruel.
Faltazi an amzerioù kent

**Faltazi an amzerioù kent** zo un dastumad kontadennadoù dastumet e Bro-Dreger gant an Aotrou Marsel Klerg. 

Embannet e oa bet al levr e 1999, gant *[[Mouladurioù Hor Yezh]]*, savet ar rakskrid anezhañ gant Pêr Denez.

Unnek kontadenn a ya d'ober al levr :
* Al Louarn gwenn, Al Liamm, niverenn 28, Gwengolo-Here 1951
* Kaoz an Tort bihan, Al Liamm, niverenn 34, Gwengolo-Here 1952
* An Toull kurius hag ar C'horf hep Ene, Al Liamm, niverenn 47, Du-Kerzu 1954
* Istor Bilj, L'Echo de Lannion, Ebrel-Gwengolo 1955
* Mab-bihan an Intañvez, L'Echo de Lannion, Gwengolo-Kerzu 1955
* Kaerañ Soez, L'Echo de Lannion, Kerzu 1955-Meurzh 1956 ha Barr heol war Feiz ha Breizh, niverenn 15, Mezheven 1958
* Ar Breur hag ar C'hoar, Al Liamm, niverenn 55, Meurzh-Ebrel 1956
* Ar Bennhêrez sot, L'Echo de Lannion, Meurzh-Mezheven 1956
* Biskoazh kemend-all, L'Echo de Lannion, miz Gouere 1956
* Paotr e Vazh Houarn, L'Echo de Lannion, Eost-Gwengolo 1956
* Ar Roue hag e dri Mab, L'Echo de Lannion, Here-Kerzu 1956

A-raok ar c'hontadennoù-mañ e kaver ur pennad-skrid - Konterien Bro-Dreger (eñvorennoù diaoz) an titl anezhañ - hag a oa bet embannet e-barzh niverenn 8 ar gelaouenn *[[Barr-Heol|Barr heol war Feiz ha Breizh]]* e miz Gwengolo 1956.
Menez Fuji

**Menez Fuji** (japaneg : 富士山, *Fuji-san*, distaget IPA : [ɸɯꜜdʑisaɴ]) eo menez uhelañ Japan.

Emañ en Enez-Honshu, ur c'hant kilometr bennak er mervent da Dokyo. Ur menez-tan bev 3 776,24 m e uhelder eo, ha pennlein Japan.

Deuet eo *Fuji-san* ("Aotrou Fuji") da vezañ unan eus arouezioù Japan. Lakaet eo war roll Glad bedel an Unesco abaoe 2013.


Mount Fuji - aerial view - 1394.JPG|Gwelet diwar-laez 
Tokyo 2012-11-20 (8250837337).jpg|Gwelet eus Tōkyō
Matte painting

Ar ***matte painting*** a zo un doare da filmañ en ur livañ ur c'hinkladur en ur leuskel lec'hioù goullo, e-lec'h ma vo lakaet unan pe veur a leurenn bet filmet en a-raok.

An doare mañ a servij d'ober kalz a ginkladur disheñvel hep bezañ rediet da sevel endroioù bras. Implijet eo bet kalz er filmoù skiant faltazi (evel *[[Star Wars]]* da skouer), peogwir e c'haller ijinañ ar pezh a venner.

## Doareoù kozh d'ober
Gwechall e veze implijet livaj akrilek war panelloù gwer evit ober taolennoù gant mentoù disheñvel (taolennoù daou vetrad karrez dreist-holl), gant tammoù dislivet e lec'hioù a zo. Ur gwir leurenn a oa troet er memes koulz en ur zoujañ d'an toulloù bet laosket war an daolenn wer. Bez' e oa tri doare da lakaat asambles an en-dro bet livet hag al leurenn gant an aktourien :
* **bannañ en a-raok** : al leurenn bet filmet a veze bannet war ur blakenn wer hanter-lufrus hag an hollad a veze filmet ur wech c'hoazh gant ur c'hamera all ;
* **bannañ dre a-dreñv** : al leurenn a veze filmet a-drek ar blakenn wer, gwelet dre dreuzwel, hag an hollad a veze filmet ur wech c'hoazh gant ur c'hamera all.
* **skeudenn dre guzh** : filmet e veze ar senenn gant ur c'huzh war un tamm eus ar c'hamera. Implijet e veze war-dro 60 metrad koc'henn hag a veze bannet war ur blakenn a veze livet. An aktourien a wele mat troad ar c'huzh hag a c'helle c'hoari ar senenn. Ur wech echuet ar *matte painting* e veze implijet ar memes koc'henn evit filmañ an endro bet livet a-raok hepken. Evel-se e oa er film ur meskaj eus an div leurenn : an eil gant an aktourien hag eben gant an endro. Gwellaet a-galz e veze perzh ar film gant an doare-mañ, met diaes-tre e oa kaout un disoc'h mat abalamour d'ar berniadur a c'halle c'hoarvezout. Implijet eo bet memes tra evit rann IV ar film *Star Wars* *(<q>Distro ar Jedi</q>)*.

Diouzh padelezh ar senenn e kemm live munudoù al livadurioù war wer : dindan peder eilenn ne vo ket gwelet ar munudoù gant al lagad, goude dek eilenn e vo ret strivañ war ar munudoù. Ur senenn filmet war an deiz a c'houlenno muioc'h a labour eget unan diouzh noz. Ouzhpenn-se e vez labouret muioc'h war kreiz an oberenn eget war he bord dre ma vez sellet aze da gentañ.

## Doareoù nevez d'ober
En deiz a hiziv, ar *matte painting* a zo graet gant an urzhiataer, gant un doare 3 ment *(3D)* peurvuiañ, evit dont da vezañ ur gwir endro niverel. Ret eo ober meur a gwiskad en ur veskañ an aktourien hag an endro.