open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lalande

**Lalande** zo un anv-lec'h gallek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Lec'hioù
### 
* Lalande, en Yonne
* Lalande-en-Son, en Oise
* Lalande-de-Pomerol, e Gironde
* Saint-Martin-Lalande en Aude
* Saint-Sauveur-Lalande, e Dordogne

### Loar
* Lalande, krater war al loar, en enor da Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande.

## Tud
*Jérôme Lalande
*André Lalande (1867-1963) a renas, e-metoù *Société française de philosophie*, embann al levr gwall-vrudet *Vocabulaire technique et critique de la philosophie*. Kustum e vezed, e-touez ar filozofed c'hallek, da venegiñ ar geriadur-se e-giz *le Lalande* end-eeun.

## Steredouriezh
*Lalande 21185

## Pennadoù kar
*La Lande
*Delalande
*Deslandes
Teofilaktos Iañ

**Teofilaktos Iañ** (ganet a-raok 864 ; marvet entre 920 ha 927), a oa kont Tusculum en .
Senedour ha konsul roman e oa, *vestararius* ha *[[magister militum]]* (mestr ar soudarded).

## Istor
Kentañ meneg anezhañ a oa en un dihell eus en 901, evel barner palatin an impalaer Loeiz III

Adalek 905 e oa ivez dug ha senedour ar Romaned.
Emily Dickinson

**Emily Elizabeth Dickinson** (10 a viz Kerzu 1830 - 15 a viz Mae 1886) a oa ur varzhez stadunanat. Daoust ma ne oa ket gwall vrudet en he bev, e seller ouzh Emily Dickinson bremañ, asambles gant Walt Whitman, evel unan eus pouezusañ barzhed ar Stadoù Unanet en . Ren a reas ur vuhez sioul ha diglod ha ne voe embannet nemet un dousennad eus he barzhonegoù pa oa-hi bev.

Eus 1890 betek 1955 avat e voe embannet he holl varzhonegoù, 1775 anezho, ha dre ar bed a-bezh e oa bet sachet evezh an dud ganto. Hiziv eo anavezet Emily Dickinson evel unan eus brasañ barzhed al lennegezh saoznek.

## Levrlennadur
**Emily Dickinson*, gant Per Denez, Al Liamm, niv. 125, 1967.
## Liammoù diavaez
* Oberennoù e Wikisource
Hankyoreh

**Hankyoreh** (hangeul : 한겨레, "Ar vroad korean", pe "Ar vroad") zo ur gazetenn bemdeziek sukorean anvet **Hankyoreh Shinmun** (hangul : 한겨레신문 ; hanja : 韓係來新聞 Keleier korean"") en niverennù kentañ. Savet eo bet d'ar 15 a viz mae 1988 gant kazetennerien ar c'hazetennoù Dong-a Ilbo ha Chosun Ilbo.

## Istor
Er bloaz 1988 e oa kontrollerezh ar Stad milourel sukorean o vont war wanaat da-geñver lezenn met chom a rae kreñv birvidik levezon ar Stad war ar media sukorean. Lavaret e veze e oa hentet pep tra gant sell Ministrerezh ar sevenadur hag ar c'hleweled, ha pep kazetenn e Su Korea en em gave gant an hevelep doare pennadoù war an hevelep pajennoù. Pa 'z eo bet krouet ar gazetenn Hankyoreh Shinmun ez eo bet lavaret gant e grouerien e oa "ar gazetenn gentañ dre ar bed o vezañ frank a-wir gant ar bed politikel ha hini ar c'hevala bras".

Evit talañ ouzh kement-se, strollad an Hankyoreh Shinmun a voulc'has un hent frank, a-gleiz ha broadelour korean, pell diouzh ar c'hleweled sukorean dre vras a oa a-du gant tro-spered kerwerzhel ha kevalaour SUA a-enep adunvaniñ Korea.

## Broadelourien Korean an Hankyoreh Shinmun
Er bed enepkomunour a-grenn ar [|bloavezhioù 1980]] levezonet-dall gant SUAe oa tud an Hankyoreh o klask bezañ broadelourien Korean wirion o stourm evit Korea nemetken. Evit diskouez o dibarelezh hag o broadelouriezh korean gwirion ez eo nac'het ar skritur hanja (skritur a orin sinaek) : Hankyoreh e voe ar gazetenn gorean gentañ oc'h implijout ar skritur hanjun hepken. Ouzhpenn da se e oa bet chomet en ur implij an nebeutañ ar gwellañ ar skritur latin hag ar gerioù estren. Kement ha mont ganti e voe dibabet skrivañ a-blaen e-lec'h skrivañ a-blom.

## Doareoù enklaskoù an Hankyoreh
Dre ma oant broadelourien gorean, tud Hankyoreh o deus sevenet un enklask don hag onest a-zivout lazhadegoù soudarded al lu sukorean, an SMRK (Strollad Marines Republik Korea) dreist-holl, e-pad Brezel Viêt Nam war Vietnamiz nannsoudard ha dizarmet. Labouret ez eus bet ivez war ar wallgudenn Lai Đại Hàn, tud bet ganet gant koubladoù tad sukorean ha mamm vietnamat, lod anezho o vezañ bet palforset gant soudarded Su Korea.

## Liammoù diavaez
* 
*
Teofilaktos

**Teofilaktos** zo un anv a orin gresianek, *Θεοφύλακτος* *Theophylaktos* « diwallet gant Doue », ha hini meur a zen.

*Lignez an Deofilakted, anvet ivez Tusculani dre ma oant konted Tusculum. Anezhi e teue :
**Teofilaktos Iañ Tusculum, a ziazezas al lignez,
**ar pab Benead VIII (marvet en 1024), ganet Teofilaktos Tusculum 
**ar pab Benead IX (war-dro 1012 - war-dro 1055), ganet Teofilaktos Tusculum 
*Teofilaktos Kergustantin (917-956), patriarche Kergustantin 
*Teofilaktos Antioc'heia (744-751), patriarche d'Antioche 
*Teofilaktos Aleksandria (vers 695 – vers 711), coadjuteur du patriarche d'Alexandrie, 
*Teofilaktos (mort en 710), exarque Ravenna ,
*Teofilaktos (mort en 845), eskob Nikomedia,
*Teofilaktos, métropolitos Sébaste en Armenia, kaset en 987 da Rus' Kiev, peut-être le premier métropolite de Kiev,
* Teofilaktos (marvet war-dro 1107), arc'heskob Ohrid, 
* Teofilaktos Lopatinski, doueoniour rus en XVIIIvet kantved,
* Teofilaktos Simocatta, istorour bizantat e deroù ar VIIvet kantved.
Kounlec'h Caen

**Kounlec'h Caen**, *Mémorial de Caen* e galleg, a zo ur mirdi staliet e Caen (Normandi), war lec'h ur Blockhaus kozh, ha gouestlet da istor an  ha d'ar peoc'h. Digoret e oa gant François Mitterrand e 1988.

## Liammoù diavaez
* lec'hienn ofisiel 
## Notennoù ha daveoù
Lazhadeg Bình An

**Lazhadeg Bình An** a zo bet ul lazhadeg kaset da benn gant lod lu Republik Su Vietnam bet kaset e brezel Vietnam. Sevenet ez eo bet al lazhadeg d'ar 26 a viz C'hwevrer 1966 e kêriadennig Gò Dài ha lec'hioù all anavezet dindan an anv lec'h kumun *Bình An* anavezet hiziv dindan an anv *xã Tây Vinh* e distrikt *Tây Sơn* e proviñs *[[Bình Định]]*. 380 sivil hep armoù o vevañ er gêriadenn hag e zro-war-dro a zo bet lazhadeget dindan un eurvezh. 

Goude ar brezel ez eus bet savet ul lec'h kañv evit ar gouzañverien anavezet dindan an anv tour kañv Gò Dài, o welet listenn anvioù ar gouzañverien kizellet war ar mean.

## Notennoù
Lazhadeg Tây Vinh

**Lazhadeg Tây Vinh** (Korean: 타이빈 양민 학살 사건) a zo bet un heuliad lazhadegoù sevenet gant ul lod eus lu Republik su Korea engouestlet e brezel Vietnam. Al lazhadeg a zo bet adal an 12 a viz c'hwevrer betek ar 17 a viz meurzh 1966. Istimet e vez ez eus bet 1200 a sivilied hep armoù bet lazhadeget. E-pad an oberiadur brezel troet da lazhadeg ez eus bet dismantret ha riset 15 kêriadennigoù tro-dro da gumun Tây Vinh. 

En ur gêriadennig enkelc'hiet gant soudarded su korea ez eus bet 68 sivil tennet warno diabeg, 3 anezho a zreistvevo nemetken. Kenderc'hel a reio an oberiadurioù brezel troet da lazhadegoù diabeg e-pad ar bloavezh 1966.

Labouret ez eus bet don dindan ur stumm enklask war al lazhadegoù-se gant kazetennerien ar gazetenn Su Korean Hankyoreh.

## Notennoù
Lazhadeg Phong Nhi ha Phong Nhat

**Lazhadeg Phong Nhị ha Phong Nhất** (e Korean: 퐁니·퐁넛 양민학살 사건, e Vietnameg: Thảm sát Phong Nhất và Phong Nhị) a zo bet ul lazhadeg war siviled hep armoù vietnamiz anezho sevenet gant 2vet brigadenn an SMRK (Strollad Marines Republik Korea) soudarded su korean engouestlet e brezel Vietnam. Al lazhadeg a zo bet d'an 12 a viz c'hwevrer 1968 o welet etre 69 ha 79 a gouzañverien. Kêriadennoù Phong Nhị ha Phong Nhất a oa e distrikt Điện Bàn District e proviñs Quảng Nam er su Vietnam.

Labouret ez eus bet don dindan ur stumm enklask war al lazhadegoù sevenet gant soudarded Su Korean e-pad brezel Vietnam gant kazetennerien ar gazetenn Su Korean Hankyoreh.

## Liammoù diavaez
* Kim, Hyun Sook Lee. Korea's "Vietnam Question": War Atrocities, National Identity, and Reconciliation. Positions: East Asia Cultures Critique, Volume 9, Number 3, Winter 2001, p. 622-635. E-ISSN: 1527-8271 

## Poltriji al lazhadeg

File:Phong Nhi massacre 5.jpg|Plac'h gouzañverez d'al lazhadeg o vezañ pareet gant soudarded Marines Amerikaned. Poltred gant ar c'haporal J. Vaughn, Strollad Delta-2 , U.S. Marine
File:Phong Nhi massacre 4.jpg| Korfoù merc'hed yaouank lazhadeget. Poltred gant ar c'haporal J. Vaughn, Strollad Delta-2 , U.S. Marine
File:Phong Nhi massacre 7.jpg|Korfoù gouzañverien devet.
File:Phong Nhi massacre 2.jpg|Korf ur bugel lazhet.
File:Report on ROK Marines' alleged atrocities by US Army inspector general.jpg|Testenn ar c'hroronal Robert Morehead Cook, eus ar United States Army inspektour meur war al lazhadeg d'an 10 a viz genver 1970.


## Notennoù
Herman Boerhaave

**Herman Boerhaave** (distaget  e nederlandeg), ganet d'an 31 a viz Kerzu 1668 e Voorhout ha marvet d'an 23 a viz Gwengolo 1738 e Leiden, a oa ul louzawour, ul lennegour hag ur medisin izelvroat. Lakaet eo da vezañ saver ar c'helenn kleñvedel ha tad ar vevedouriezh, a-gevret gant e ziskibl Albrecht von Haller.

## Liammoù diavaez
Loeiz II Bourbon, priñs Condé

**Loeiz II Bourbon, priñs Condé**, ganet d'an 8 a viz Gwengolo 1621 e Pariz ha marvet d'ar 11 a viz Kerzu 1686 e Fontainebleau, a oa ur priñs gall eus skourr Condé an tiegezh Bourbon, hag ur jeneral gall e-pad ar Brezel Tregont Vloaz, ha rener ar Fronde ar briñsed. Dug Enghien e oa betek marv e dad e 1646. Abalamour d'e droioù-kaer evel soudard e voe lesanvet *Le Grand Condé*.

## Brezelioù ar roue

Mont a reas Condé da Flandrez, da stourm a-du gant ar Spagnoled, met faezhet e voe gant Turenne en 1658 en emgann an erinoù (1658).
Charles Le Brun

**Charles Le Brun**, ganet d'an 24 a viz C'hwevrer 1619 e Pariz ha marvet d'an 12 a viz C'hwevrer 1690, a oa livour ofisiel ar roue Loeiz XIV. Gounit brud en doa graet o livañ salioù eus Kastell Versailhez.
Llanfihangel Tor-y-mynydd

**Llanfihangel Tor-y-mynydd** zo ur gêriadenn hag ur barrez e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ e traoñienn ar stêr Wysg, er mervent da gêr Trefynwy hag er reter da v-Brynbuga, e norzh ar gontelezh.

Kontañ a reer e oa bet savet Llanfihangel Tor-y-Mynydd gant diskennidi Brychan Brycheiniog, roue Brycheiniog Eus ar Grennamzer eo al lodennoù koshañ eus an iliz, met adkempennet e voe kalzik e 1853-1854..

## Notennoù
Emgann Rocroi

**Emgann Rocroi** a zo un emgann a oa bet d'an 19 a viz Mae 1643 e Rocroi, e-pad ar Brezel Tregont Vloaz. Echuiñ a reas gant trec'h an arme c'hall war an arme spagnol, an tercio brudet da vezañ difaezhus bete neuze.
Stripoù giz Caen

**Stripoù giz Caen** a zo ur meuz hengounel eus Caen, e Bro-Normandi. Aozet e vez gant ar peder lodenn eus stomog ur penn-saout hag un troad-bevin.

## Notennoù ha daveoù
Llanfihangel Troddi

**Llanfihangel Troddi** (*Mitchel Troy* e saozneg) zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. War lez ar stêr Troddi emañ, er mervent da gêr Trefynwy.

Annezet e oa Llanfihangel Troddi gant  a dud e 2011. En o zouez e oa 8,8% a gembraegerien.

Gouestlet eo an iliz-parrez da Sant Mikael (Mihangel e kembraeg). Eus an  eo-hi ; ar bloaziad 1208 a c'haller lenn engravet warni.
Washington Irving

**Washington Irving** (3 a viz Ebrel 1783 e New York - 28 a viz Du 1859 e Tarrytown, New York) a oa ur skrivagner stadunanat.

Mab da genwerzhourien e oa ha studioù gwir a reas a-raok mont da alvokad. Meur a wech e veajas da Europa ; bevañ a reas en Izelvroioù, e Londrez, e Pariz, e Spagn. Kannadour ar Stadoù Unanet e Spagn e voe etre 1842 ha 1846.

Kregiñ a reas da skrivañ e 1802, pa gasas pennadoù d’ar gazetenn *Morning Chronicle*, sinet gant an anv-pluenn *Jonathan Oldstyle*. Brud a dapas goude pa voe embannet *The Sketch Book of Geoffrey Crayon, Gent*, e 1819-1820. Derc’hel a reas da skrivañ ha da embann a-hed e vuhez hag echuiñ a reas skrivañ buhez George Washington, e pemp levrenn, un nebeud mizioù a-raok e varv, d’an oad a 76 vloaz. Gant e skridoù flemmus diwar-benn ar vuhez en Europa hag er Stadoù Unanet, ouzhpenn buhezskridoù tud anavezet evel Mohammed pe Kristol Goulm, e voe ar skrivagner stadunanat kentañ o tapout brud dre ar bed a-bezh. Broudañ a reas skrivagnerien all eus ar Stadoù Unanet da genderc’hel da skrivañ, evel Nathaniel Hawthorne, Herman Melville, Henry Wadsworth Longfellow pe Edgar Allan Poe. Anavezout a reas skrivagnerien eus Europa, evel Walter Scott, Lord Byron, Thomas Campbell, Francis Jeffrey ha Charles Dickens. Dickens a reas Irving anaoudegezh gantañ pan eas d'ober e veaj da SUA, ha goude en em weljont ivez e Londrez. Klask a reas Irving ober eus ar skrivañ ur gwir vicher ha goulenn a reas ma vije lezennoù strishoc’h da wareziñ gwirioù ar skrivagnerien, evel ma c'houlenne ivez e vignon Dickens.

## Un nebeud oberennoù
* *A History of New York, from the Beginning of the World to the End of the Dutch Dynasty* (1809)
* *The Sketch Book of Geoffrey Crayon* (1819/1820)
* *The Legend of Sleepy Hollow* (1820)
* *Bracebridge Hall* (1822)
* *Tales of a Traveller* (1824)
* *The Conquest of Granada* (1829)

* *An eured er bed all*, danevell troet gant Roparz Hemon, Al Liamm, niv. 128, Mae-Mezheven 1968.
**Un hir a gousk*, danevell troet gant Erel Keralban, Gwalarn, niv. 52/53, 1933

## Liamm diavaez
* Oberennoù Washington Irving er Wikimammenn saoznek.
Bue ar Zent (1912)

**Bue ar Zent** eo anv an doare eus *[[Buhez ar Sent]]* a zo bet savet gant Yann-Vari Perrot ha lakaet e brezhoneg Treger gant Erwan ar Moal e 1912, gant an titl *Bue ar Zent savet gant an Otrou Perrot, kure [[Sant-Nouga]], renket a-neve gant E. ar Moal, rener [[Kroaz ar Vretoned]], evit [[Eskopti Sant-Brieg ha Landreger]]*.

## Nihil Obstat
*E deroù Bue ar Zent e lenner Nihil obstat hag Imprimatur (n'eo ket niverennet ar pajennoù kentañ).

## Notennoù
Robert Morehead Cook

**Robert Morehead Cook** ganet d'an 12 a viz Genver 1919 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Kerzu 1999, a oa ur c'horonal eus al lu stadunanat. Bet eo bet inspektour meur e-pad brezel Vietnam.

Labouret en deus dreist-holl war lazhadegoù Phong Nhi ha Phong Nhat sevenet an 12 a viz c'hwevrer 1968 gant ul lod eus lu Republik su Korea an SMRK (Strollad Marines Republik Korea) engouestlet e brezel Vietnam.

Ouzhpenn da labour ar c'horonal Robert Morehead Cook ez eus bet savet un enklask hollekoc'h war al lazhadegoù sevenet gant ar soudarded Su Korean e-pad brezel Vietnam gant kazetennerien ar gazetenn Su Korean Hankyoreh..

Restr: Report on ROK Marines' alleged atrocities by US Army inspector general.jpg| Golo skrid enklask ar c'horonal Cook war lazhadegoù prouet an SMRK (Strollad Marines Republik Korea ) d'an 10 a viz genver 1970
Restr: USA - Inspector General Branch Insignia.png| USA - Ardamez an Inspektourien Meur
Restr:Phong Nhi massacre 5.jpg|Plac'h gouzañverez d'al lazhadeg o vezañ pareet gant soudarded Marines Amerikaned. Poltred gant ar c'haporal J. Vaughn, Strollad Delta-2 , U.S. Marine
Restr:Phong Nhi massacre 4.jpg| Korfoù merc'hed yaouank lazhadeget. Poltred gant ar c'haporal J. Vaughn, Strollad Delta-2 , U.S. Marine
Restr:Phong Nhi massacre 7.jpg|Korfoù gouzañverien devet.
Restr:Phong Nhi massacre 2.jpg|Korf ur bugel lazhet.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Robert Morehead Cook
Lea Michele

**Lea Michele Sarfati** brudet evel "Lea Michele", zo ur ganerez hag aktourez stadunanat, ganet d'an 29 a viz Eost 1986 er Bronx e New York City. He mamm a oa a orin italian, he zad a orin yuzev spagnol.
## Tabutoù
E miz Even 2020, an aktourez Samantha Ware he devoa rebechet da Lea Michele bezañ bet drouk ganti ha gant tud all e-pad filmadenn ar stirad skinwel Glee. Lea Michele he devoa roet harp d'al luskad BlackLivesMatter "#BlackLivesMatter hashtag, "George Floyd did not deserve this. This was not an isolated incident and it must end." ". Dres goude bezañ lakaet ar gemennadenn-se war Twitter he oa bet rebechet dezhi tagadennoù gouennelour a-enep afro-amerikaned a c'hoarie er stirad skinwel evel Alex Newell. Michele he devoa embannet goude-se "I clearly acted in ways which hurt other people."

## Liammoù diavaez
* Lea Michele war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Marta

**Marta** zo un anv-bihan brezhonek ha spagnolek.

## Yezh
**Márta* e hungareg,
**[[Martha]]*, e kembraeg ha saozneg,
**Märtha* e svedeg,
**[[Marthe]]*, e galleg.

## Tud

* *[[Marta Betania]]*, maouez en Aviel, c'hoar da Mari Betania (droukvesk a vez alies etre ar Vari-se ha Mari Magdala), lakaet da santez
* Marta Hillers, kazetennerez alaman
* Marta Sánchez López, kanerez spagnol.

## Oberennoù
*Marta e Maria Maddalena, taolenn gant Caravaggio.
**[[Cristo en casa de Marta y María (Velázquez)| Cristo en casa de Marta y María]]*, gant Velázquez
Llangatwg Feibion Afel

**Llangatwg Feibion Afel** (*Llangattock-Vibon-Avel* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Ul lodenn eus parrez Y Grysmwnt eo.

Emañ er c'hornôg da gêr Trefynwy hag er reter da Fenni. Er vered e c'haller gwelet bezioù tud eus ar familh Rolls, hag en o zouez hini Charles Rolls, en deus roet e anv d'ar gompagnunezh Rolls-Royce.

E 2011 e oa  a annezidi er gêriadenn. 9,3% anezho a oa kembraegerien.
Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne

Ganet eo bet **Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne** e Karaez d'an 23 a viz Kerzu 1743. Soudard en armeoù Frañs eo bet ha keltiegour ivez. Mervel a reas e Bavaria d'ar 27 a viz Mezheven 1800.

BreizhKaraezLaTourd'Auvergne02.jpg
BreizhKaraezLaTourd'Auvergne03.jpg|Delwenn Théophile-Malo Corret e Karaez.

Alvokad oa e dad. Studiet en deus e skolaj ar Jezuisted e Kemper. Degemeret e voe e-touez ar Vouskederien ruz. Ezel eo bet eus rejimant Angoumois. Taolioù-kaer a reas en arme an dug a gCrillon enep ar Saozon. Anvet e voe da gapiten e 1785 goude 20 vloaz tremenet en arme. Treiñ a reas a-du gant an Dispac'h e 1789 ha nac'h a reas kuitaat Frañs. Ur soudard heverk e voe en armeoù ar Vodadenn (*Convention*) hag ezel e voe eus ar "Steudad ifernel" (*"Colonne infernale"*) a aloubas traoñienn Orreaga-Roncesvalles e 1794.
 
En em lakaat a reas da studiañ ar yezhoù keltiek asambles gant Jacques Le Brigant. E 1792 ec'h embannas ul levr anvet ''Nouvelles recherches sur la langue, l'origine et les antiquités des Bretons''. 

E 1796, da 53 bloaz, e tistroas d'an arme evel greunadour evit kemer plas mab yaouankañ Jacques Le Brigant en doa kollet tri mab e brezelioù ar Republik. Bez eo voe da gentañ en arme Alamagn, goude e hini Helvetia hag e hini ar Roen evit echuiñ. Roet e voe dezhañ ur sabrenn a enor hag an titl a "gentañ greunadour armeoù ar Republik" gant ar C'hentañ Koñsul.

Lazhet e voe e-kerzh un emgann e-kichen Oberhausen d'ar 27 a viz Mezheven 1800, treuzet e galon gant un taol goaf. 

Kalz ruioù ha plasennoù a zoug e anv e Breizh hag e lec'h all. 

## Mammenn
*500 Bretons à connaître gant Jean-Loup Avril, embannadurioù L'Ancre de Marine, 1989.
Enez ar Rod

***Enez ar Rod*** zo ur romant skiant-faltazi savet e brezhoneg gant Zavier Langleiz e deroù ar bloavezhioù daou-ugent.

Ar c'hentañ embannadur anezhañ, kaset da benn gant Skrid ha Skeudenn, a voe peurzistrujet e-pad ar bombezadegoù a c'hoarvezas e Roazhon e-kerzh miz Even 1944. N'eo nemet e 1946 ma teuas er-maez *L'Île sous cloche*, an droidigezh c'hallek graet gant Langleiz hag embannet gant *[[Les Portes du Large]]*. E 1949 e teuas er-maez an doare brezhonek ***Enez ar Rod*** a-drugarez d'Ar Balb (Breuriezh Al Levrioù Brezhonek) a-raok bezañ adembannet e 2000 gant Mouladurioù Hor Yezh.

Adembannet e oa bet an doare gallek ivez :
* trivet trimiziad 1965, niverenn 86 en dastumad *[[Présence du futur]]*, Éditions Denoël,
* miz Here 1982, niverenn 86 dastumad *[[Présence du futur]]*, Éditions Denoël,
* kentañ trimiziad 2002, Coop Breizh*.

E 2019 eo bet enrollet an heuliadenn faltazi radio *Enez ar Rod'', azasaet diwar romant Zavier Langleiz gant Anaïs Leroux, skignet eo bet e 2020 war gwagennoù Radio Kerne hag er stumm podkast da heul.

## Ar romant
Goude peñse he bag e-pad ur barrad arnev ec'h en em gav Liliana war ur gevrinus a enez. Eno e ra-hi anaoudegezh gant enezidi iskis o vevañ dindan ur volz hag a vir oute da gaout an disterañ darempred gant ar peurrest eus ar bed. "Na deiz na noz, nag heol na loar, na glav nag avel !... na frouezh, na bleunioù, na geot..." war an enez. Pep hini e-touez an enezidi en deus ur vicher resis m'eo bet e gorfadurezh azasaet rik outi. Bep ma tizoloio Liliana ar bedig-hurlink-se ne bado-hi ket gant ar c'hoant da dec'hel dioutañ ar buanañ ar gwellañ...

## Framm ar romant
Rannet eo an oberenn etre teir lodenn, nav fennad e-barzh pep hini anezhe :
#### KENTAÑ LODENN
# Liliana o touarañ en Enez,
# Penaos e veze gwisket Eneziz,
# Al Lein-Butun,
# Lezennoù an Enez,
# Sell kentañ ar Plac'h war an Enez,
# Levezon vurzhudus ar Volz-Strink,
# Al Liorzh-Aour,
# Ar Parkadoù Houarn,
# Kuzul kentañ ar Brallañ-Rod.
#### EIL LODENN
# Ar Saverezh Riboulioù,
# An Toull-Kastiz,
# An Evadeg,
# Ar Genel-Lec'h,
# Liorzh ar Bleunioù Kig,
# Ar Veol-Veur,
# An Drailhennoù Kig-Gouez,
# Ar Folldi-Kreiz,
# Hiraezh Liliana.
#### TREDE LODENN
# Eil Kuzul ar Brallañ-Rod,
# Enkrez ar Plac'h,
# Ar Forn-Veur,
# Skrapadenn ar Sklêrijenn-Hud,
# Ar Plac'h e-tal ar Puñs,
# Trede Kuzul ar Brallañ-Rod,
# Huñvreoù Liliana,
# Liliana en argoll da vat,
# Ar Volz a darzh.

Klokaet eo al levr gant ul listenn o tiskouez GERIOÙ GWENEDEK NEBEUT ANAVEZET (A-DRA-SUR... VAGANIÑ).

## Notennoù ha daveennoù
André Le Nôtre

**André Le Nôtre**, ganet d'an 12 a viz Meurzh 1613 ha marvet d'ar 15 a viz Gwengolo 1700, a oa liorzher ar roue Loeiz XIV eus 1645 da 1700.
Marta Betania

**Marta Betania** (מַרְתָּא Martâ en arameeg ) zo ur vaouez meneget en Aviel, ha lakaet da santez.

Meneget eo en Aviel Lukaz hag en hini Yann, c'hoar etrehenañ da Mari Betania, yaouankoc'h, ha da Lazar, ar breur henañ. O chom e oant e kêriadenn Betania, nepell diouzh Jeruzalem. Div c'hoar eo Marta ha Mari eta, hogen droukvesk zo bet alies etre ar Vari-se, c'hoar Marta, ha Mari Magdala, eus ur gêriadenn all.

## En Aviel
Brudet eo donedigezh Jezuz d'o zi, un darvoud a zo bet taolennet gant meur a livour. pa varv Lazar eo-hi test eus e Jezuz.

## Istor ha mojenn
Hervez ar vojenn diazezet en Provañs e vefe deuet Marta (*Marthe* e galleg) da chom, goude marv Jezuz, da Saintes-Maries-de-la-Mer gant he breur *Lazare* hag he c'hoar yaouank *Marie de Béthanie*. Eno e vije bet trec'h d'an Tarasque, e Tarascon, ma voe savet un iliz collégiale war he bez.

## Skeudennoù
Hervez ar vojenn e vije bet Marta, gant maouezed santel all, e Marseille, o kas kuit un aerouant gant dour benniget, pe e Tarascon, o trec'hiñ war an tarasque. Alies ivez e vez diskouezet evel mestrez-ti, gant alc'hwezioù ouzh he gouriz, hag ur podad dour benniget en he dorn. 


Image:Église Collégiale Sainte Marthe (Tarascon).jpg|Iliz Sainte-Marthe de Tarascon
File:Old postcard of Saint Martha celebration in Tarascon.jpg|An Tarasque eus Tarascon sachet gant ur Sainte-Marthe
File:Abellon-Mag2.jpg|Marta hag an Tarask, gant André Abellon (Église Sainte Marie Magdeleine e Saint-Maximin-la-Sainte-Baume)
File:Martha and the Tarasque, St.-Lorenz Church in Nuremberg.jpg|Marta hag an Tarask, livadur eus aoter ar santez en iliz Sant-Laurent, e Nürnmberg, Alamagn.
File:Vincentius Bellovacensis Speculum historiale fol 340v détail.jpg|Marta hag an Tarask, munud eus ar folio 340v, Manuscrits Français 50 er BNF, Vincentius Bellovacensis, *Speculum historiale* (XVvet kantved)
File:Sainte-Marthe XVIIIe Musée des Arts et traditions populaires.JPG|Marta o toñvaat an Tarask, XVIII vet kantved Musée des Arts et traditions populaires
Matilda Flandrez

**Matilda Flandrez**, ganet war-dro ar bloavezh 1031 hag aet d'an anaon d'an 2 a viz Du 1083 e Caen, a oa pried Gwilherm an Alouber, dre-se e oa deuet da vezañ dugez Normandi ha rouanez Bro-Saoz.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1050 pe e 1051 e Rouen da Gwilherm Iañ. Eizh pe nav bugel o doa bet, pevar mab ha peder pe bemp merc'h :

#Roparzh (1051/52-1134), anavet e galleg evel Robert Courteheuse (Berr-e-heuz), dug Normandi (1087-1106), dimezet da Sibylle de Conversano. Bac'het e voe adalek 1106 ;
# Adélise (pe Adelida) († a-raok 1113), ar verc'h henañ, aet da leanez da Saint-Léger de Préaux, marteze goude klasket dimeziñ meur a wech hag en aner,  ;
# Cécile († 1126), aet da leanez da abati Itronezed Caen e 1066, graet ganti he gouestloù en 1075, aet da abadez en 1113 ;
# Richarzh Normandi (v. 1058-69/1074), aet da veleg e Caen en 1066. Lazhet er chase ;
# Gwilherm (war-dro 1060-1100), roue Bro-Saoz war-lerc'h e dad, adal 1087 betek 1100 ;
# Constance († 13 a viz Eost 1090), dimezet da Alan IV, dug Breizh ha kont Roazhon, en 1086 ;
# Adela Bro-Saoz, pe Adèle Bleaz (war-dro 1067 – 1137), dimezet war-dro 1080/1085 da Étienne-Henri; mamm Steven Bro-Saoz 
# Herri (war-dro 1068/69-1135), roue Bro-Saoz war lerc'h e vreur Gwilherm (1100-1135), ha dug Normandi (1106-1135), dimezet meur a wech ; 
# Matilda († war-dro 1113), meneget en Domesday Book, met n'eo ket meneget gant Orderic Vital na gant Guillaume de Malmesbury. Meneget evel merc'h an Alouber e mortuaj Saint-Niçaise Meulan ;
Diskred zo war :
* Agata, meneget gant Orderic Vital nemetken, bet danvez-pried Harold II Bro-Saoz, goude hini Alfonso VI Kastilha, n'eus ket bet anezhi marteze, nemet e vefe bet unan eus ar merc'hed usveneget . 
* Gundrade (war-dro 1063-1085) lakaet dre fazi da vout merc'h d'an Alouber. Pa varvas e kastell Acre (Norfolk), e oa pried da Guillaume Ier de Warenne, a zeuas da vout  kont Surrey, hag en un akta, kavet er Vieux Sarum, e ra anv Matild Flandrez eus Gundrade gant ar gerioù « ma merc'h». Orderic Vital, da-geñver hec'h eured, a skriv e oa c'hoar da Gerbod le Flamand, kont Chester

## Pennadoù kar
* Normandi
* Pallenn-moger Bayeux

## Notennoù
Arondisamant Saint-Quentin

**Arondisamant Saint-Quentin** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Aisne hag e rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Saint-Quentin e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 126 kumun :
* kanton Bohain-en-Vermandois ;
* kanton Le Catelet ;
* kanton Moÿ-de-l'Aisne ;
* kanton Ribemont ;
* kanton Saint-Quentin-Kreiz ;
* kanton Saint-Quentin-Norzh ;
* kanton Saint-Quentin-Su ;
* kanton Saint-Simon ;
* kanton Vermand.
Arondisamant Soissons

**Arondisamant Soissons** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Aisne hag e rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Soissons e 7 kanton (betek 2014) hag e 159 c'humun :
* kanton Braine ;
* kanton Oulchy-le-Château ;
* kanton Soissons-Norzh ;
* kanton Soissons-Su ;
* kanton Vailly-sur-Aisne ;
* kanton Vic-sur-Aisne ;
* kanton Villers-Cotterêts.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Aisne d'ar 1 a viz Genver 2017. 166 kumun zo en arondisamant Soissons bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Vervins

**Arondisamant Vervins** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Aisne hag e rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Vervins e 8 kanton (betek 2014) hag e 130 kumun :
* kanton Aubenton ;
* kanton Guise ;
* kanton Hirson ;
* kanton La Capelle ;
* kanton Le Nouvion-en-Thiérache ;
* kanton Sains-Richaumont ;
* kanton Vervins ;
* kanton Wassigny.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Aisne d'ar 1 a viz Genver 2017. 160 kumun zo en arondisamant Vervins bremañ.

## Daveoù
Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais

**Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais**, bet ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1699 e Sant-Maloù, hag aet da Anaon d'an 10 a viz Du 1753 e Pariz, a oa ur merdeer.

D'an oad a zek vloaz e voe ezel eus kouch ul lestr o vont war-du morioù ar Su. Deskiñ a reas matematikoù gant aluzener ar bourzh. E 1718 e teuas da vezañ letanant war listri Kompagnunezh an Indez. E 1724 e voe anvet da gabiten. 

Dont a reas a-benn da gemer staliadur kenwerzh Mahe war aodoù Malabar goude bezañ lakaet soudarded da zilestrañ gant radelloù ha kemeret ar c'hreñvlec'hioùigoù.
:Ar gredenn e vije bet aotreet dezhañ ouzhpennañ Mahé d'e anv gant roue Frañs n'eo ket diazezet, na kennebeut all e vije bet anvet al lec'h diwar e lerc'h.

E 1734 e voe Gouarnour Meur Inizi Frañs ha Bourbon, deuet da vezañ Mauritius ha La Réunion. Diorren a reas o ekonomiezh.

E 1740 e voe kabiten-fourgadenn war listri ar roue ha kaset da sikour Joseph François Dupleix a oa en arvar e Puducherry. Dizemglev a savas etre an daou zen. Harpet e oa Dupleix gant pennoù Kompagnunezh an Indez. Tamallet e voe Mahé de la Bourdonnais da vezañ klasket en em glevout gant ar Saozon. Ur wech distro da Vro-C'hall e voe toullbac'het er Bastille d'an 2 a viz Meurzh 1748. Kemeret e voe e vadoù digantañ. Kavet e voe digablus, didamallet e voe ha lezet en e frankiz, met mervel a reas nebeud amzer goude. 

Ur poltred anezhañ a gaver e mirdi Sant-Maloù. Unan eus salioù emvod Kuzul-rannvro Breizh en Otel ar Pastor Mat e Roazhon a zoug e anv.

## Mab-bihan
* E vab-bihan Louis de la Bourdonnais, kampion (diofisiel) bedel an echedoù.

## Mammennoù
* Jean-Loup Avril, *500 Bretons à connaître*, L'Ancre de Marine, 1991, .

## Daveoù

## Menegoù
Unan eus tudennoù ar romant istorel bannoù-treset Rani (istor gant Jean Van Hamme hag Alcante, tresañ gant Francis Vallès, embanner Le Lombard, eo Bertrand de La Bourdonnais. Meneget e vez el levrenn 3 (Esclave) bet embannet e miz Ebrel 2012 (ISBN 978-2-8036-2973-2), el levrenn 4 (Maîtresse), bet embannet e miz Eost 2013 (ISBN 978-2-8036-3197-1) hag el levrenn 5 (Sauvage), bet embannet e miz Mae 2015 (ISBN 978-2-8036-3198-8).
Jacques Le Brigant

**Jacques Le Brigant** (18 a viz Gouer) 1720- 3 a viz C'hwevrer 1804) a oa ur c'heltiegour.

Ganet e oa e Pontrev, e Treger.

Goude studioù da vezañ alvokad en em lakaas da studiañ an istor.

E studioù war an hendraoù keltiek a gasas anezhañ da Straßburg ma labouras gant Oberlin, yezhadurour brudet.

E 1779 ec'h embannas ul levr anvet *[[Élémens de la langue des Celtes Gomérites, ou Bretons : Introduction à cette langue et, par elle, à celles de tous les peuples connus|Élémens* (sic) *de la langue des Celtes Gomérites, ou Bretons : Introduction à cette langue et, par elle, à celles de tous les peuples connus]]*.

Kendrec'het e oa e teue holl yezhoù ar bed, hebraeg, sañskriteg, iwerzhoneg pe patagoneg, diwar ar brezhoneg.

Kenlabourat e reas gant Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne a gemeras plas e vab yaouankañ evel greunadour da 53 bloaz.

Aet eo da Anaon e Landreger.

## Mammennoù
**500 Bretons à connaître* gant Jean-Loup Avril, embannadurioù L'Ancre de Bretagne, 1989.
Matharn

**Matharn** (*Mathern* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er mervent da gêr Cas-gwent ha tost d'ar gourhent M48. E 2011 e oa poblet gant  a dud. 9,2% anezho a oa kembraegerien. 

Gouestlet eo an iliz-parrez da Sant Tewdrig ha **Merthyr Tewdrig** e oa stumm kentañ anv ar gêriadenn. Hervez a lenner e Levr Llandaf, Tewdrig, pe Tewdrig ap Llydwarch, a oa roue Gwent ha Glywysing. War-dro ar bloavezh 620 pe 630 en em gannas a-enep ar Saozon e-kichen Tyndyrn, gant e vab Meurig ap Tewdrig. Trec'het e voe ar Saozon, met gloazet e voe Tewdrig en emgann ha douget e voe betek amañ, e-lec'h ma varvas. Kontañ a reer e voe roet an douaroù tro-dro gant Meurig da Eskob Llandaf, e koun e dad. E Matharn e voe ti Eskob Llandaf e-pad meur a gantved. Eus ar  eo an iliz. Kavet e voe eskern, hag a lavarer e oant da sant Tewdrig, e-kichen an aoter, gant Francis Godwin, Eskob Llandaf etre 1601 ha 1617.
Llangybi (Sir Fynwy)

**Llangybi**, anvet ivez **Llangybi Fawr**, zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ hanter-hent etre Casnewydd ha Brynbuga.

E 2011 e oa poblet Llangybi gant 890 a dud, hag 8,2% anezho a oa kembraegerien.

Bez' ez eo unan eus al lec'hioù diazezet gant Sant Cybi e Kembre, hag o deus miret e anv, evel Caergybi hag al lec'hioù all anvet Llangybi. Hervez a lenner e buhez ar sant-se e voe ganet e Kerne-Veur ha mont a reas da C'halia d'ober e studi, a-raok mont da Gembre da brezeg an aviel. 

## Notennoù
Arondisamant Laon

**Arondisamant Laon** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Aisne hag e rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Laon e 13 kanton (betek 2014) hag e 278 kumun :
* kanton Anizy-le-Château ;
* kanton Chauny ;
* kanton Coucy-le-Château-Auffrique ;
* kanton Craonne ;
* kanton Crécy-sur-Serre ;
* kanton La Fère ;
* kanton Laon-Norzh ;
* kanton Laon-Su ;
* kanton Marle ;
* kanton Neufchâtel-sur-Aisne ;
* kanton Rozoy-sur-Serre ;
* kanton Sissonne ;
* kanton Tergnier.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Aisne d'ar 1 a viz Genver 2017. 244 c'humun zo en arondisamant Laon bremañ.

## Daveoù
Constance Normandi

**Constance Normandi** (1061/1065 - † 13 a viz Eost 1090), a oa ur briñsez norman, merc'h da Gwilherm an Alouber(† 1087) ha d'e bried Matilda Flandrez († 1083).

Bec'h a oa savet etre dug Breizh, Alan IV, ha dug Normandi, tad Constance e 1084. A-benn ar fin e voe graet ar peoc'h etrezo. Hag e 1085, e Caen, e voe graet eured Constance hag Alan IV, dug Breizh, ha kont Roazhon, mab da Hoel II. 

Bugel ebet n'o doe. Mervel a reas Constance pevar bloaz goude hec'h eured. 

Beziet e voe en iliz Saint-Melaine e Roazhon. Addimeziñ a reas Alan IV da Ermengard Anjev, merc'h da gont Anjev. 

En 1672 e voe kavet bez Constance, digoret, hag e-barzh e voe kavet tammoù gloan a oa bet o pakañ he c'horf, ur groaz plom, gant ur skridig ma oa hec'h anv, hini he zad, hini he fried, ha deiz he marv.
Langston Hughes

**Langston Hughes** (1añ a viz C'hwevrer 1902 — 22 a viz Mae 1967) zo ur barzh, daneveller ha c'hoarivaour eus Stadoù Unanet Amerika. Brudet eo evel unan eus ar skrivagnerien zu o deus kemeret perzh el luskad sevenadurel anvet Azginivelezh Harlem, e karter Harlem, e New York, er bloavezhioù 1920. E meur e yezh eo bet troet e oberennoù. Unan bennak eus e skridoù zo bet lakaet e brezhoneg.
## Skridoù Langston Hughes
### Barzhonegoù
* *The Weary Blues*, 1926
* *Fine Clothes to the Jew*, 1927
* *The Negro Mother and Other Dramatic Recitations*, 1931
* *Dear Lovely Death*, 1931
* *The Dream Keeper and Other Poems*, 1932
* *Scottsboro Limited: Four Poems and a Play*, 1932
* *Shakespeare in Harlem*, 1942
* *Freedom's Plow*, 1943
* *Fields of Wonder*,1947
* *One-Way Ticket*, 1949
* *Montage of a Dream Deferred*, 1951
* *Selected Poems of Langston Hughes*. 1958
* *Ask Your Mama: 12 Moods for Jazz*, 1961
* *The Panther and the Lash: Poems of Our Times*, 1967
* *The Collected Poems of Langston Hughes*, 1994
* *Let America Be America Again* 2005

### Romantoù ha danevelloù
* *Not Without Laughter*, 1930
* *The Ways of White Folks*, 1934
* *Simple Speaks His Mind*, 1950
* *Laughing to Keep from Crying*, 1952
* *Simple Takes a Wife*, 1953
* *Sweet Flypaper of Life*, skeudennoù gant Roy DeCarava. 1955
* *Simple Stakes a Claim*, 1957
* *Tambourines to Glory*, 1958
* *The Best of Simple*, 1961
* *Simple's Uncle Sam*, 1965
* *Something in Common and Other Stories*, 1963
* *Short Stories of Langston Hughes*, 1996

### Skridoù all
* *The Big Sea*, 1940
* *Famous American Negroes*, 1954
* *Marian Anderson: Famous Concert Singer*, 1954
* *I Wonder as I Wander*, 1956
* *A Pictorial History of the Negro in America*, gant Milton Meltzer. 1956
* *Famous Negro Heroes of America*, 1958
* *Fight for Freedom: The Story of the NAACP*, 1962

### Pezhioù-c’hoari
* *Mule Bone*, gant Zora Neale Hurston. 1931
* *Mulatto*. 1935
* *Troubled Island*, gant William Grant Still. 1936
* *Little Ham*. 1936
* *Emperor of Haiti*. 1936
* *Don't You Want to be Free?* 1938
* *Street Scene*, 1947
* *Tambourines to glory*. 1956
* *Simply Heavenly*. 1957
* *Black Nativity*. 1961
* *Five Plays by Langston Hughes*, 1963.
* *Jericho-Jim Crow*. 1964

### Levrioù bugale
* *Popo and Fifina, with Arna Bontemps*. 1932
* *The First Book of the Negroes*. 1952
* *The First Book of Jazz*. 1954
* *The First Book of Rhythms*. 1954
* *The First Book of the West Indies*. 1956
* *First Book of Africa*. 1964

### Traoù all
* *The Langston Hughes Reader*, 1958.
* *Good Morning Revolution: Uncollected Social Protest Writings by Langston Hughes*, 1973.
* *The Collected Works of Langston Hughes*, 2001.

## Oberennoù troet e brezhoneg
**Ar Vorianed e lennegezh hag arzoù an U.S.A.*, lakaet e brezhoneg gant Per Denez, Al Liamm 24/12 
**Kanaouenn evit ur plac’h du*, lakaet e brezhoneg gant Ronan Huon, Al Liamm 24/8
**Kan ar glav e miz Ebrel*, lakaet e brezhoneg gant Yann-Ber Piriou, Al Liamm 189/231
Constance

**Constance** zo un anv-bihan gallek roet d'ar merc'hed, met roet eo bet d'ar baotred ivez.

## Gerdarzh
Diwar an anv latin Constantius.

## Yezhoù all
* Constanze en alamaneg
* Konstanza e brezhoneg
* Constança en katalaneg ha portugaleg
* Constanza e spagnoleg

## Tud
### Paotred
Gwelet Constantius
### Merc'hed
#### kantved
* Constance Provañs (920 - marvet en 963-966), kentañ pried Boson, kont Arle
* Constança Arle (986–1034), trede pried Robert II Bro-C'hall 
#### kantved
* Constance Bourgogn (1046–1093), merc'h da Robert Iañ Bourgogn
* Constance Normandi, dugez Breizh
#### kantved
* Constance Antioc'heia (1127–1163), merc'h da Bohemund II of Antioch; pried da Renaud de Châtillon
* Constance Breizh (war-dro 1161-1201), dugez Breizh
#### kantved
* *Constance* (marvet e 1351), priñsez polonat, Dugez Wodzisław 
* Constance York (1374–1416), merc'h Edmund Langley, 1añ Dug York
#### kantved- kantved
* Konstanza Aostria (1588–1631), rouanez Pologn
* Constanze Weber, pried Wolfgang Amadeus Mozart
#### kantved
* Constance le Mérer pe Koñstañsa ar Merer (1857-1945), barzhez vrezhonek

### An-tiegezh
*Angela Constance, politikourez skosat

## Lec'hioù
**Constance*, parrez e kumun Marco de Canaveses, e Portugal.
Constanza

**Constanza** zo un anv-bihan spagnolek

## Yezhoù all
*Konstanza e brezhoneg
*Constance e galleg
*Costanza en italianeg

## Tud
*Constanza de Aragón y Navarra (1344-1363)
*Constanza de Borgoña
*Constanza de Castilla 
*Constanza de Portugal 
*Constanza de Sicilia 
*Constanza Manuel de Villena (m. 1345), merc'h da Don Juan Manuel, dimezet div wech:
** da Alfonso XI Kastilha
** da Pedro Iañ Portugal.

## Lec'hioù
* Constanza (República Dominicana)
* un doare all da skrivañ Constanța, kêr eus Roumania
Arondisamant Château-Thierry

**Arondisamant Château-Thierry** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Aisne hag e rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Château-Thierry e 5 kanton (betek 2014) hag e 123 c'humun :
* kanton Charly-sur-Marne ;
* kanton Château-Thierry ;
* kanton Condé-en-Brie ;
* kanton Fère-en-Tardenois ;
* kanton Neuilly-Saint-Front.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Aisne d'ar 1 a viz Genver 2017. 108 kumun zo en arondisamant Château-Thierry bremañ.

## Daveoù
Constanza Kastilha

**Constanza Kastilha** pe **Constanza de Castilla** e spagnoleg, zo anv meur a rouanez pe infantez.

*Constanza Kastilha (1136-1160), merc'h da Alfonso VII Kastilha, eil pried Loeiz VII (Bro-C'hall)‎;
**Constanza Kastilha *, merc'h da Enrique II León, pried da João Portugal (1333-1379, infant Portugal (1378) ;
**Constanza Kastilha  (1323-1345) *, pried da Pedro Iañ Portugal (1333-1379]] ;
*Constanza Kastilha (1354-1394), merc'h da Pedro Iañ Kastilha, pried da Yann Gent;
*Constanza Kastilha  (a-raok 1405-1478), merc'h da Juan de Castilla y Castro, abadez e kouent Santo Domingo el Real de Madrid.

	
## Pennad kar
*Constanza Aragon
Constança Portugal

**Constança Portugal**, pe **Constança de Portugal**, e portugaleg zo anv meur a infantez portugalat. 

**Constança Portugal* (1182-1202), merc'h da Sancho Iañ Portugal, marvet da 20 vloaz;
**Constança Portugal* (1266-1271), merc'h da Afonso III, marvet da 5 ploaz;
**[[Constança Portugal (1290-1313)]]*, rouanez Kastilha evel pried Fernando IV.
Giant Magellan Telescope

**Giant Magellan Telescope** a zo ur pellseller diawelet evit 2020. Peder gwech brasoc'h e vo e c'horread dastum eget ar pellseller brasañ a-vremañ. Savet e vo tost da ouelec'h Atacama ha La Serena e norzh Chile.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Costanza de Sicilia

**Costanza Sikilia**, pe **Costanza de Sicilia** zo anv meur a briñsez.

*Cosotanza Sikilia (1082-goude 1135), merc'h da Ruggero Iañ Sikilia, dimezet da roue Italia Corrado di Lorena.
*Costanza Iañ Sikilia (1154-1198), merc'h da Ruggero II, roue Sikilia, dimezet d'an impalaer Herri VI an Impalaeriezh Santel, anavezet ivez evel an *impalaerez Constanza*;
*Costanza II Sikilia (1247-1302), pe * Constanza de Suabia*, merc'h da Manfredo de Sicilia, rouanez kenseurtez Aragon ha rouanez Sikilia.
Costanza d'Altavilla (1154-1198)

**Costanza d'Altavilla**, pe **Constance de Hauteville** (1154 - 1198) a oa ur briñsez norman eus Sikilia, hag ac'h eas da impalaerez santel. 

Merc'h dalif e oa da Ruggero II, roue Sikilia, ha d'e drede pried Beatrice di Rethel (1135 - 1185).

Hervez ur vojenn-bobl lec'hel, deuet dre Giovanni Villani hag adkemeret gant Dante ha re all, he dije bet c'hoantaet Costanza mont da leanez. Sur avat e seblant ne oa ket dimezet c'hoazh da dregont vloaz, un dra ral en amzer-hont.

E 1172 e varvas he niz yaouankañ Enrico di Capua, ma teuas Costanza da vezañ pennhêrez he niz henañ, ar roue Guillermo II. Hennezh ne zimezas nemet e 1177, hag a chomas divugel. Hervez Abulafia (1988) ne welas ket Guillermo e c'halle unvaniñ kurunennoù Alamagn ha Sikilia dont da wir. N'en doa ken mennad nemet kreénvaat an emglev gant un enebour kozh d'ar galloud norman en Italia. Un dra avat n'ouzer ket eo perak e chomas keid-all hep klask pried d'e voereb.

Gant he niz ar roue Guiglielmo II eta e voe roet Costanza da zimeziñ da Herri Hohenstaufen (1165-1197), mab an impalaer santel Friedrich Barbarossa (1186). Mervel a reas an niz roue, divab ha dibennhêr, en 1189, ma savas bec'h er rouantelezh da c'houzout gant piv ez aje ar gurunenn neuze. Herri a gave dezhañ e ranke mont gantañ, dre e eured da Gostanza. Ha Costanza a voe prizoniet gant an Norman Tancredi de Lecce, ha hennezh a voe kurunennet e Palermo e deroù 1190. 

Costanza, prizoniet e Salerno, a voe degaset da Balermo, ha kaset da Naplez goude, a-raok bout dieubet gant he fried, Herri Hohenstaufen, pa voe trec'h war Tancredi, ha lakaet war e benn kurunennet ar rouaned, ken ar fin, d'ar 25 a viz Kerzu 1194 ; ha setu Costanza rouanez Sikilia. 

N'hallas ket Costanza mirout ouzh freuz ha reuz ha skrap an eneze gant armeoù german he fried, na dial ar roue ouzh an uhelidi norman. met pa varvas Herri en 1197 e kasas un toullad aotrounez alaman kuit d'o bro en-dro. 

Mamm an danvez-roue Friedrich Hohenstaufen, « stupor mundi », ha mervel a eure prestik war-lerc'h he fried, d'ar 27 a viz Du 1198, goude fiziet rejañs rouantelezh Sikilia d'ar pab Inosant III dre destamant.
Constanza Manuel de Villena

**Constanza Manuel de Villena** (Castillo de Garcimuñoz, e-tro 1316 - Santarém (Portugal), 27 a viz Genver 1349) a oa un infantez eus rouantelezh Aragon hag a zeuas da vout Rouanez Kastilha, ha pried d'an infant Pedro Iañ Portugal.

## He buhez
Merc'h e oa d'an infant Don Juan Manuel, eus Kastilha, priñs Villena (en Aragon), ha d'an infantez Constanza Aragon, a oa merc'h da Jaime II, roue Aragon.

Nav bloaz e oa e 1325 pa voe dimezet gant he zad da Alfonso, infant Kastilha, ha ne oa nemet pevarzek vloaz, met en oad da zimeziñ hervez al lezenn. Aprouet e voe an dimeziñ gant Cortes Valladolid (28-11-1325), met re yaouank e oa an infantezig ha ne voe ket sevenet an eured goude ma rae Constanza gant an titl a Rouanez Kastilha en he lizhiri d'he zad-kozh Jaime II Aragon.

En 1327 e voe torret an dimeziñ gant Alfonso XI a glaske dimeziñ d'an infantez María, merc'h da Afonso IV, roue Portugal, dre abegoù politikel. Neuze e voe bac'het Constanza e kastell Toro (Zamora) dindan evezh he matezh Teresa.

Don Juan Manuel a c'houlennas e verc'h en-dro digant ar roue Alfonso XI, ha hennezh a nac'has plegañ. Don Juan Manuel a zisklêrias ar brezel da Alfonso XI hag a-benn ar fin e plegas roue Kastilha en 1328 goude sinet ar peoc'h.

Don Juan Manuel a brometas he dorn en 1331 da bennhêr Portugal, an infant Pedro, a renas goude evel Pedro Iañ Portugal. Dre ma oa bac'het Constanza en Castillo de Garcimuñoz, e timezas Pedro dezhi dre hanterouriezh en Castillo de Garcimuñoz (28-3-1336). Goude-se, ur wech aotreet gant ar roue Alfonso da veajiñ da vont da Portugal, ec'h euredas en Lisboa d'ar 24 a viz Eost 1339.

E-touez he c'hoskor edo an itron Inês de Castro, eus Galiza, a orgedas ar roue Pedro outi, ma timezas dezhi e kuzh goude goude marv Constanza.

Tri bugel he doe Constanza gant an infant Pedro: 
*Luís, ganet en 1340 ha ne vevas nemet 8 deiz; 
*María, (1342-1367), a zimezas d'an infant Fernando de Aragón, markiz Tortosa ha mab d'ar roue Alfonso IV Aragon; 
* Fernando (1345-1383), a voe roueet evel Fernando Iañ Portugal.
Un nebeud deizioù goude genel he zrede bugel, d'an 13 a viz Du 1345, e varvas Constanza en Santarem. Beziet e voe en kouent San Francisco de dicha ciudad portuguesa.

## Levrlennadur
* PRETEL MARÍN, Aurelio. *Don Juan Manuel, señor de la llanura*. Albacete, 1982.
* PRETEL MARÍN, Aurelio. *El señorío de Villena en el siglo XIV*. Albacete, 1998. ISBN 84-87136-86-9
* SALAS PARRILLA, Miguel. *Alarcón, Belmonte y Garcimuñoz. Tres castillos del señorío de Villena en la provincia de Cuenca*. Madrid, 1997. ISBN 84-607-2598-7

## Notennoù ha daveennoù
Costanza da Varano

**Costanza da Varano** (1428 – 1447) a oa pried da Alessandro Sforza. 

Dimeziñ a reas e 1444.

Daou vugel o doe:
* ur verc'h, Battista Sforza (1446 - 1472), a zimezas e 1460 da Frederico III de Montefeltro (1422-1482), dug Urbino 
* ur mab, Costanzo Iañ Sforza (1447 - 1483), aotrou Pesaro, a zimezas da Camilla da Marzano († 1490), dugez Sessa. 
Mervel a reas Costanza er gwentloù o c'henel hec'h eil mab Costenzo.
Sened ar Stadoù-Unanet

**Sened ar Stadoù-Unanet** (*United States Senate*) eo kambr uhel Kongres ar Stadoù-Unanet, Parlamant Stadoù-Unanet Amerika, gantañ ar galloud lezenniñ ha gwirioù all, kreñvoc'h eget re ar gambr izel, Ti Dileuridi ar Stadoù-Unanet. 100 dileuriad (anvet evit 6 vloaz) a zo ennañ, daou evit pep Stad. Bep eil bloaz e vez votadeg, ma vez cheñchet un drederenn eus ar senedidi bep tro.

## Ar 117<sup>vet</sup> Sened (2020-2022)

***Muiañniver** (50)
** Republikaned (50)
***Bihanniver** (50)
** Demokrated (48)
** Dizalc'h (2)
Costanza d'Altavilla (1082-1135)

**Costanza d'Altavilla** (1082 – goude 1135) a oa ur briñsez eus Sikilia, hag a voe Rouanez Italia. 

## He buhez
Merc'h e oa da Ruggero Iañ, kont Sikilia ha da Eremburga di Mortain. C'hoar e oa da Malgerio, kont Troina, ha lezc'hoar da Ruggero II Sikilia.

E 1095 e voe dimezet Costanza da Corrado di Lorena, pe Konrad Italia, mab pennhêr d'an impalaer Herri IV ha d'e gentañ pried, Berta Savoia. Jubennet e voe an dimeziñ gant ar pab Urban II, a oa o klask ober emglev d'ar poent gant kont Sikilia. Ne ouzer ket ha bugale a voe.

Kenrejant Germania e voe he fried adal 1087 betek 1098, ha kenrejant Italia ivez adal 1093 betek 1098. Pa savas bec'h etre Herri IV hag ar pab Urban II, ez eas Corrado a-du gant ar pab a-enep e dad. 

Kurunennet e voe evel kenroue Italia e Milano gant an arc'heskob Anselmo III. Hervez Landolfo Iuniore, istorour eus Milano, e voe kurunennet e Monza ivez, e-lec'h ma oa kurunenn houarn ar rouaned lombard.

Ur pennadig goude sened-iliz Piacenza, e 1095, e touas Corrado bout feal da Urbano II e Cremona ha mont a reas evel paotr-kezeg da ambroug aneval ar pab, war-droad, e sin a uvelded.

## Diskaret
E miz Ebrel 1098, goude tri bloavezh a emgannoù gant e vab, Herri IV a zeuas a-benn da lemel ar gurunenn digant Corrado hag envel a reas e vab yaouankañ Herri V da bennhêr.

Goude-se ne oa tamm galloud ebet ken gant Corrado en Italia. Marvet e oa ar pab Urban II, d'an 29 a viz Gouere 1099, ha gantañ e oa aet pep spi evitañ da adsevel war an tron.

Mervel a reas Corrado d'ar 27 a viz Gouhere 1101. Ne addimezas ket Costanza, ha ne voe kaoz anezhi ken.
Costanza Monti

**Costanza Monti** (1792-1840) zo ur gontez italian ha barzhez eus an .

E 1812 e Fusignano, nepell diouzh Ravenna, e timezas da Giulio Perticari, ur mignon d'he breur Vincenzo Monti.

## Liamm diavaez
*[Buhez Costanza Monti](http://www.treccani.it/enciclopedia/costanza-monti_(Dizionario-Biografico)/)
Llantrisant (Sir Fynwy)

**Llantrisant** zo ur gêriadenn eus Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ war lez reter ar stêr Wysg, er su da gêr Brynbuga hag er biz da Gasnewydd.

Dont a ra anv ar gêriadenn eus ar gerioù *[[llan]]*, *tri* ha *sant*. D'an tri sant Pêr, Paol ha Yann eo gouestlet an iliz.
Magwyr

**Magwyr** (*Magor* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ etre Caldicot ha Casnewydd.
Newbridge-on-Usk

**Newbridge-on-Usk** (n'eus anv kembraek ebet gant ar gêriadenn-se) zo ur gêriadenn e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ en hanternoz da gêr Casnewydd, war an hent etre Casnewydd ha Rhaglan.

Savet eo bet ar gêriadenn en-dro d'ur "pont nevez" dreist ar stêr Wysg.

## Notennoù