open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
SÁM 66

**SÁM 66** (*Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi*, "Savet gant Árna Magnússon en Island") zo ul levr islandat bet skrivet e 1765 gant Jakob Sigurðsson.

Bihan eo ment SÁM 66 (18,3 x 14,5 cm), ennañ 16 skeudenn diwar-benn mitologiezh Skandinavia ; damheñvel eo ouzh ur skrid islandat all a anver NKS 1847 4to, bet savet e 1760.

E Kopenhagen e Danmark e voe moullet en islandeg, daneg ha latin.
An Edda e gwerzennoù eo danvez SÁM 66, diwar dornskrid Snorri Sturluson (1179-1241)bet savet e 1215.

Miret eo al levr er *Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum* (Ensavadur Árni Magnússon evit ar Studioù Islandat) e Reykjavík.

SÁM 66, 1r, front.jpg|Golo
SÁM 66, 73r, Valhöll.jpg|Ar c'havr Heiðrún o tebriñ deil ar wezenn Læraðr, a-us ar Valhöll
SÁM 66, 73v, Odin, Loki and Hœnir.jpg|Odin, Loki ha Hœnir
SÁM 66, 74r, Auðumbla and Búri.jpg|Ar vuoc'h Auðumblao lipat Búri
SÁM 66, 74v, Baugi and Odin.jpg|Odin, ha Baugio toullañ ur menez


SÁM 66, 75r, Hermóðr and Baldr.jpg|Hermóðr a varc'hegañ davet Baldr, a zo e Hel(bed an Anaon)
SÁM 66, 75v, death of Baldr.jpg|An dall Höðr o lazhañ Baldr
SÁM 66, 76r, Mead of Poetry.jpg|Un erer (Odin) o laerezhChufere ar Varzhoniezh
SÁM 66, 76v, Ullr.jpg|Ullr


SÁM 66, 77r, Odin.jpg|Odin
SÁM 66, 77v, Thor.jpg|Thor
SÁM 66, 78r, High, Just-As-High, and Third.jpg|Ar roue Gylfi gant Hárr, Jafnhárr ha Þriði
SÁM 66, 78v, Fenrir and Týr.jpg|Fenrir ha Týr


SÁM 66, 79r, Loki.jpg|Loki
SÁM 66, 79v, Thor and Jörmungandr.jpg|Thor ha Jörmungandran naer-vor
SÁM 66, 80r, Heimdallr.jpg|Heimdallr
SÁM 66, 80v, Odin on Sleipnir.jpg|Odin war e varc'h eizhtroadek Sleipnir


## Notennoù
NKS 1847 4to

**NKS 1867 4to** (daneg : *Den nye kongelige samling*, "Ar dastumad roueel nevez") zo un dornskrid islandek bet skrivet e 1760 gant ar beleg Ólafur Brynjúlfsson. 

An Edda e gwerzennoù hag an Edda e komz-plaen eo danvez NKS 1867 4to. Ouzhpenn an *Edda* ez eus en dornskrid ur rann hiroc'h ma lenner eñvorennoù, barzhonegoù ha danvez all.

Miret eo al levr e *Det Kongelige Bibliotek* (Levraoueg Roueel Danmark) e København.

NKS 1867 4to, 2r, front.jpg|Golo
NKS 1867 4to, 92r, Mead of Poetry.jpg|Un erer (Odin) o laerezhChufere ar Varzhoniezh
NKS 1867 4to, 92v, Ullr.jpg|Ullr
NKS 1867 4to, 93r, Loki.jpg|Loki
NKS 1867 4to, 93v, Thor and Jörmungandr.jpg|Thor, Hymirha Jörmungandran naer-vor


NKS 1867 4to, 94r, Odin.jpg|Odin gant Hugin ha Munin
NKS 1867 4to, 94v, Thor.jpg|Thor
NKS 1867 4to, 95r, Auðumbla and Búri.jpg|Ar vuoc'h Auðumblao lipat Búri
NKS 1867 4to, 95v, Odin and Baugi.jpg|Odin, ha Baugio toullañ ur menez


NKS 1867 4to, 96v, death of Baldr.jpg|An dall Höðr o lazhañ Baldr
NKS 1867 4to, 97r, Heimdallr.jpg|Heimdallr
NKS 1867 4to, 97v, Odin on Sleipnir.jpg|Odin war e varc'h eizhtroadek Sleipnir
NKS 1867 4to, 98r, Gangleri with High, Just-As-High, and Third.jpg|Ar roue Gylfi gant Hárr, Jafnhárr ha Þriði


Treated NKS fenrir.jpg|Fenrir ha Týr
Treated NKS haustlong.jpg|Thjazi ha Loki
Treated NKS heidrun.jpg|Ar c'havr Heiðrún o tebriñ deil ar wezenn Læraðr, a-us ar Valhöll
Treated NKS hermodr.jpg|Hermóðr a varc'hegañ davet Baldr, a zo e Hel(bed an Anaon)


## Liammoù diavaez
*  
## Pennad kar
*SÁM 66
Skarn (strollad)

**Skarn** a oa anv ur strollad sonerezh *folk metal* breizhat ha brezhonek bet savet e 2011 e Roazhon. Redek al leurennoù hag ar festoù-noz a reas e Breizh ha pelloc'h e-pad eizh vloaz.

## Izili

* Marie Danzé : biolin
* Moran Dipode : kan, binioù skos
* Stéphane Haudebourg : taboulinoù
* Goulven Provost : gitar tredan
* Thomas Rocher : gitar tredan
* Antoine Scipion : gitar-boud

## Pladennoù
Ur CD pevar zitl, anvet «&nbsp;*Yenijenn*&nbsp;», a voe enrollet e 2013, ar sonerezh savet gant Skarn hag an holl gomzoù gant Moran Dipode.
# *Vae Victis* (4:19)
# *Ra Vi Daonet* (4:43)
# *Evit ur Plac'hig* (4:27)
# *Un Hunvre Hepken* (4:19)

A-c'houde kimiad Moran Dipode, aet da vevañ er Rouantelezh-Unanet, e paouezas Skarn da seniñ er festoù-noz e miz Ebrel 2019.
Leisly Castillo eus Monterrey e Mec'hiko eo kanerez nevez ar strollad, a zo anvet *NightSeed* bremañ.

## Gouzout hiroc'h
*
1974 e Breizh

## Darvoudoù
*Genver : savet ez eus ur gevredigezh nevez evit ar familhoù a ra gant ar brezhoneg, *[[Ar Brezhoneg Er Gêr]]* he anv.
*9 a viz Genver : dilennet eo René Pleven da brezidant Kuzul-rannvro Breizh.
*30 a viz Genver : embann a ra ar gouarnamant gall ez eo "divodet" (berzet) ar strolladoù FLB-LNS, FLB-ARB, Enbata hag ar Frontu Paesanu Corsu di Liberazione (FPCL). Tud zo harzet e Breizh hag e Korsika.
*5 a viz C'hwevrer : berzet eo abadennig vrezhonek Charlez ar Gall er skinwel, abalamour m'en doa graet anv eus ur c'homite skoazell da brizonidi an FLB. E zilez a ro Charlez ar Gall diouzhtu.
*14 a viz C'hwevrer : distrujet eo skingaser Roc'h Tredudon gant ur vombezenn lakaet gant an FLB-ARB.
*22 a viz Ebrel : e kendalc'h Unvaniezh Demokratel Breizh e embanner ez eus krouet un emglev etrebroadel da liammañ UDB, Unión do Povo Galego hag Official Sinn Féin.
*Ebrel ha Mae : an eil goude egile e c'halv strolladoù breizhek da votiñ evit François Mitterrand e dilennadeg prezidant ar republik c'hall : UDB, Strollad ar Vro, Strollad Komunour Breizh, Bleun-Brug, FLB-LNS.
*1 ha 2 a viz Mezheven : kentañ Gouel ar Brezhoneg e Gwengamp.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1974|Ganedigezhioù]]
*Gwennyn, kanerez vreizhat.

## [[:Rummad:Marvioù 1974|Marvioù]]
*Alan-Gwenog Berr, yezhoniour breizhat.
*Yann-Vari Kerwerc'hez, skrivagner brezhonek.

__NOTOC__
Kanaouennoù savet diwar barzhonegoù Anjela Duval

Sed aze ur roll eus ar c'hanaouennoù savet diwar barzhonegoù Anjela Duval, bet embannet war albomoù kanerien.

## Barzhonegoù kanet

## Barzhonegoù dibunet war sonerezh

Lod eus ar ganerien n'int ket brezhonegerien.
1972 e Breizh

## Darvoudoù
*miz Genver : krouet eo ar BAI (Bretagne Angleterre Irlande), ur gompagnuezh listri anvet bremañ Brittany Ferries, war atiz Alexis Gourvenneg, prezidant ar gevelouri labour-douar SICA eus Kastell-Paol, evit kas tramor marc'hadourezh labourerien-douar Breizh.
*28 a viz C'hwevrer : sonadeg Alan Stivell e sal vras an Olympia, e Pariz. Goude-se e teuas ur bladenn er-maez, ''À l'Olympia'', a voe gwerzhet ur milion hanter a skouerennoù anezhi.
*28 a viz C'hwevrer : tan-gwall en iliz-veur Naoned.
*13 a viz Meurzh-9 a viz Mae : harz-labour gant micherourien ar Joint Français e Sant-Brieg.
*13 a viz Ebrel : lakaet eo kenkiz Francis Bouygues da darzhañ e Sant-Kouloum, e-kichen Sant-Maloù. Gant an FLB e vije bet graet an taol.
*15 a viz Ebrel : 175 den zo harzet gant ar polis e Breizh, tamallet dezho bezañ izili eus an FLB. Trizek anezho a vo barnet. 
*15 a viz Mae : digoret eo pont Kerne, ur pont nevez war an Oded, etre Benoded ha Kombrid.
*19 a viz Mae : ur priz zo roet e Cannes da René Vautier evit garedonañ e film *[[Avoir vingt ans dans les Aurès]]*.
*dibenn miz Mae : "brezel al laezh"
*10 a viz Gouere : kondaonet eo Jean Hourmant, prezidant ar CID-UNATI e Breizh, da dri miz toull-bac'h, da-heul ur vanifestadeg gant kenwerzhourien hag artizaned.
*13 a viz Eost : festival "pop celtic" Kertalg e Molan, gant Alan Stivell, ar C'hoarezed Goadeg, Gilles Servat, Tri Yann, Gweltaz ar Fur, Diaouled ar Menez.
*3-11 a viz Here : prosez unnek den a damaller dezho bezañ kemeret perzh en FLB. Lezet int da vont en o frankiz.
*10 a viz Here : ur strolladig tud a laka banniel Breizh e beg korzenn iliz-veur Notre-Dame, e Pariz.
*26 a viz Du : manifestadeg vras evit ar brezhoneg e Pondi, gant Emgleo Breiz, Kuzul ar Brezhoneg, Skol an Emsav ha stourmerien all c'hoazh.

## Sevenadur
*embannadur kentañ al levr *[[Brezhoneg Buan hag Aes]]*.
*krouet eo Dastum, evit dastum sonerezh hengounel Breizh.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1972|Ganedigezhioù]]
*Yannick Bestaven, bageer-dre-lien.
*Olivier Cousin, skrivagner gallek.
*Arno Elegoed, embanner brezhonek.
*Jocelyn Gourvennec, melldroader.
*Frédéric Guichen, akordeoñser.
*Mathieu Hamon, kaner.
* Christophe Goret, lesanvet Kris, saver bannoù-treset. 
*Anna Mouradova, skrivagnerez ha troourez.
*Damien Perrotin, emsaver.
*Vincent Riou, bageer-dre-lien.
*Yann Rivallain, kazetenner.
*Gael Roblin, emsaver.

## [[:Rummad:Marvioù 1972|Marvioù]]
*François Blancho, sindikalour ha politikour eus Sant-Nazer.
*Youenn Drezen, skrivagner brezhonek.
*Lionel Floch, livour hag engravour.
*Hervé Budes de Guébriant, ijinour labour-douar, prezidant an *Office Central Agricole de Landerneau*, prezidant Kambr Labour-douar Penn-ar-Bed.
*Armañs ar C'halvez, beleg ha brezhonegour.
*François Le Bihan, marc'hhouarner.
*Auguste Loriquer, barzh brezhonek ha gallek.
*Suzanne Malherbe, arzourez.
*Jean Merrien, skrivagner.

## Notennoù

__NOTOC__
1991 e Breizh

## Darvoudoù
*29 Genver : en em zistrujañ a ra Jean Groix, mezeg-loened ha stourmer UDB, toullbac'het e Naoned.

## Deskadurezh
* Digoret ez eus skolioù gant Diwan e Sant-Nazer, Plabenneg ha Baod.
* Krouet ez eus klasoù divyezhek brezhoneg-galleg e skolioù publik Pabu ha Gwidel hag e skol brevez Kleder.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1991|Ganedigezhioù]]
*Warren Barguil, marc'hhouarner.

## [[:Rummad:Marvioù 1991|Marvioù]]
*Edmond Bertreux, livour.
*Roparzh Broudig, moraer ha skrivagner brezhonek.
*Alan an Diuzet, skolaer ha skrivagner brezhonek.
*Frañsez Falc'hun, chaloni ha skolveuriad.
*Jean Groix, mezeg-loened ha stourmer eus UDB.
*Remont Jestin, skolveuriad ha skrivagner brezhonek.
*Jean Langlais, ograouer ha sonaozer.
*Abel Omnes, pastor protestant ha stourmer evit ar brezhoneg.
*Odette du Puigaudeau, etnologourez.
1996 e Breizh

## Darvoudoù
*18 a viz Mezheven : digoradur pont ar Mor-Bihan er Roc'h-Bernez.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1996|Ganedigezhioù]]
## [[:Rummad:Marvioù 1996|Marvioù]]
*Yann Bouëssel du Bourg, kelenner ha stourmer breizhat.
*Glenmor, kaner.
*Georges Jouin, levrdier ha kaner.
2020 e Breizh

## Darvoudoù
*1añ a viz Genver : hervez sifroù an INSEE ez eus 4 833 624 a dud o chom e Breizh d'ar 1 a viz Genver 2020 : 3 407 564 a dud e pevar departamant Rannvro Breizh ha 1 426 060 a dud el Liger-Atlantel. 
*13 a viz C'hwevrer : degemeret eo bet kinnig-lezenn Paul Molac evit ar "yezhoù rannvroel" er Vodadenn Vroadel e Pariz, met kemmet eo bet kalzik gant ar gannaded, da-heul goulenn ar gouarnamant. N'eus enni nemet melladoù a denn d'ar panelloù divyezhek, d'an anvioù-tud enno arouezennoù dianav d'ar galleg, ha da blas ar yezhoù "rannvroel" e lezenn Toubon evit ar galleg, eus 1994. Nebeut a gannaded a oa er Vodadenn Vroadel evit ar vot-se : seizh kannad eus Breizh hepken diwar 37.
*2 a viz Meurzh : serret eo ar skolioù e korn-bro an Alre, dre ma'z eus bet kavet tud klañv gant ar ch-COVID-19 er c'hornad. Krog eo ar bedreuziad COVID-19 d'en em astenn e Breizh.
*15 a viz Ebrel : e Pabu ganedigezh ur bugel anvet Awen Fañch. Nac'het an dildenn en e anv gant servijoù an ti-kêr.
*18 a viz Gouere : tan-gwall en iliz-veur Naoned ; distrujet eo an ograoù eus ar , gwerelloù eus ar  ha meur a dra all, evel un daolenn eus 1836 gant al livour Hippolyte Flandrin.
*Gwengolo : digoret ez eus ur skol nevez gant Diwan e Kemper, ha serret unan all e Kistreberzh. Un eil lise Diwan zo digoret e Gwened. E 19 skol, publik pe brevez, e tigorer klasoù divyezhek nevez, e Breizh a-bezh.
*11 a viz Kerzu : degemeret eo bet kinnig-lezenn Paul Molac evit ar "yezhoù rannvroel" er Sened e Pariz ha gwellaet kalz an destenn a oa bet kemmet gant ar gannaded e miz C'hwevrer. Melladoù zo bet lakaet ouzhpenn evit kinnig ar "yezhoù rannvroel" d'an holl vugale, evel ma reer e Korsika, evit gallout deskiñ brezhoneg (pe yezhoù all) dre soubidigezh er skolioù publik, ha meur a dra all. 
*17 a viz Kerzu : savet eo bet ar Gwenn ha Du er-vann dirak ti-kêr Naoned.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 2020|Ganedigezhioù]]
## [[:Rummad:Marvioù 2020|Marvioù]]
*Jean Delumeau, istorour
*Yann an Du, yezhoniour
*Louise Ebrel, kanerez
*Erwan Evenou, kelenner
*François-Mathurin Gourvès, eskob
*Yves Hervochon, livour
*Bernard Lancelot, breser
*Jean-Yves Lagadeg, yezhoniour ha geriadurour
*Donatien Laurent, etnologour
*Yvon Le Corre, livour ha moraer.
*André Lespagnol, kelenner skol-veur
*Charles Miossec, bet prezidant Kuzul-meur Penn-ar-Bed
*Jacques Pellen, gitarour
*Ronan Olier, livour
*Yann-Cheun Veillard, istorour ha mirdiour

## Notennoù
Viva la pappa

**Viva la papa**, pe * Viva la pappa col pomodoro* (*Bevet ar soubenn domatez*) zo ur ganaouenn italianek, a zo bet kanet gant Rita Pavone e 1965.

## Liammoù diavaez
* Kanet gant Rita Pavone e 1965
* Komzoù
1971 e Breizh

## Darvoudoù
*miz Mae : prenet eo inizi Banneg, Balaneg ha Trielen gant kuzul-departamant Penn-ar-Bed.
*30 Mae : kerzhadeg Galv evit ar brezhoneg, etre Ploue hag an Oriant.
*6 Here : kondaonet eo Jean-Pierre Boursereau d'ar marv e Naoned. Ar wech diwezhañ eo e kondaoner un den d'ar marv e Breizh. Torret eo ar varnadenn e miz Kerzu hag advarnet eo J.-P. Boursereau e miz Meurzh 1972 ha kondaonet d'an toull-bac'h e vuhez-pad.
## Sevenadur
* krouidigezh Skol an Emsav
*9 Mezheven : digoradur ofisiel Palez an Arzoù e Gwened.
*miz Eost : Gouel etrekeltiek ar biniawoù en Oriant evit ar wech kentañ, pa veze graet e Brest a-raok.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1971|Ganedigezhioù]]
*Olivier Bellin, mestr-keginer.
*Ronan Bouroullec, dizainer.
*Franck Fagon, soner.
*Claude Lastennet, muntrer.

## [[:Rummad:Marvioù 1971|Marvioù]]
*Auguste Boncors, skrivagner gallek ha drouiz.
*Arzel Even, yezhoniour.
*Pêr Yann Nedeleg, beleg, yezhadurour.
*Jean-François Quenette, prefed rannvro Breizh dindan renad Vichy.
*Gaëtan Rondeau, maer Naoned.
*Jim Sevellec, treser ha livour.

__NOTOC__
Jean-Baptiste Ogée

**Jean-Baptiste Ogée**, ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1728 e Chaourse e Bro-C'hall (hiriv en departamant Aisne), ha marvet d'ar 4 a viz Genver 1789 e Naoned, a oa un ijinour ha douaroniour gall en .

## Oberennoù
**Atlas itinéraire de Bretagne*, Pariz, 1769.
* *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne dédié à la nation Bretonne*, en 4 levrenn, Naoned, 1778-1780.Klokaet hag adembannet gant A. Marteville ha P. Varin, Éditions Molliex, Naoned, Roazhon.Kavout a c'haller an doare orin, niverelaet en 2010 gant Skol-Veur Ottawa, ha lakaet enlinenn : volume 1, volume 2, volume 3, volume 4 (Internet Archive), pe an adembannadur kresket en 1843 gant A. Marteville ha P. Varin.
* *Carte du Comté Nantais*, 1768.
* *Carte géométrique de la Province de Bretagne dédiée et présentée à Nosseigneurs les Etats par leur très humble et très obéissant serviteur Ogée, ingénieur des Ponts et Chaussées et ingénieur géographe de la province*, Naoned, 1771.Lenn a reer warni : "*Cette carte a été levée par ordre des Etats avec approbation du conseil du Roy.*". Diwar ar gartenn-se e voe savet bevennoù ar pemp departamant nevez gant kannaded Breizh, d'ar 26 a viz C'hwevrer 1790.

## Notennoù
1973 e Breizh

## Darvoudoù
*2 a viz Genver : treizhadenn gentañ Mor Breizh gant ul lestr eus ar gompagnunezh Brittany Ferries, anvet *Kerisnel*.
*C'hwevrer-Meurzh-Ebrel : harz-labour bras gant studierien ar skol-veur medisinerezh e Roazhon, e-pad 94 deiz.
*Ebrel : kuzul-departamant Il-ha-Gwilen a sav a-du gant ur rannvro vras, enni pemp departamant Breizh ha departamantoù Manche ha Mayenne.
*Mae : kuzulioù-departamant Penn-ar-Bed hag Aodoù-an-Hanternoz a sav a-du gant Breizh he femp departamant.
*2 a viz Mezheven : prezidant kuzul-departamant ar Mor-Bihan, Raymond Marcellin, a sav a-du gant Breizh he femp departamant.
*23-24 a viz Mezheven : diviz e Mur diwar-benn an emverañ e Breizh, gant ar strolladoù PSU, CFDT, Strollad Komunour Breizh, Ligue Communiste, Strollad ar Vro, Skol an Emsav ha Kuzul ar Brezhoneg.
*25 a viz Gouere : kondaonet eo Youenn ar Gag, e Montroulez, da baeañ un dell-gastiz 50 lur abalamour m'en doa livet panelloù-hent gallek.
*7 a viz Gwengolo : manifestadeg e Naoned evit goulenn "Breizh he femp departamant".

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1973|Ganedigezhioù]]
*Owen Poho, dizainer.
*François de Rugy, politikour.
*Gaëtan Sarthou, c'hoarier echedoù.

## [[:Rummad:Marvioù 1973|Marvioù]]
*Jules-Charles Le Bozec, kizellour.
*Ivona Konan, skrivagnerez vrezhonek.
*Herve ar Menn, biniaouer ha skrivagner brezhonek.
*Francis Renaud, kizellour breizhat.

__NOTOC__
Senj

**Senj** (distgaget [] e kroateg ; *Segna* en italianeg, *Zengg* en alamaneg) zo ur gêr e kontelezh Lika-Senj e Kroatia, war aod Mor Adria.

Brudet eo Kreñvlec'h Nehaj (*Tvrđava Nehaj* e kroateg), savet e 1558. Senj a voe ul lec'h repu evit an Uskoci, kristenien tec'het eus Bosnia e dalc'h an Impalaeriezh Otoman gwechall ha deuet da repuiñ en ur vro hag a oa en Impalaeriezh Aostria. Tamallet e voe dezho bezañ morlaeron gant Republik Venezia ha brezel a voe graet outo gant tud Venezia. Un dreverz a voe etre Venezia hag Aostria e 1617 ha skarzhet e voent eus kêr.
Favila Asturiez

Favila (e spagnoleg), pe **Fafila**, a oa eil roue Asturiez adal 737, goude marv e dad Pelayo, betek e varv dezhañ e 739.

En 711, pa voe aloubet ledenez Iberia gant ar vuzulmaned e repuas gant e dad er Menezioù Kantabrek. Gant Pelayo edo pa savas rouantelezh Asturiez hag e-pad an emgannoù kentañ ouzh an alouberien, a-raok kemer e lec'h en 737.

Bihanik e oa e rouantelezh er menezioù, etre ar stêrioù Eo hag Ansón. Favila, kontrol d'e dad, ne oa ket brezelour ampart, ha setu perak moarvat n'ouzer ket kalz a dra diwar e benn nag a-zivout e ren gwall verr. 

Mervel a reas e 739, lazhet gant un arzh p'edo o chaseal. Krediñ a reer e c'halfe bezañ bet muntret 

Beziet e voe e Cangas de Onís, e chapel ar Groaz Santel, a oa bet savet gantañ, e-kichen e bried Froiluba.

Ur verc'h o doa an daou bried, Favinia hec'h anv, a zimezas d'an dug Liutfred III Souab.
E vreur-kaer Alfonso, pried Ermesinda, a renas war e lerc'h, evel Alfonso Iañ Asturiez.
Favila

**Favila** zo anv meur a zen liammet ouzh Asturiez:

* An dug Favila, dug vizigot, marteze tad da Pelayo Asturiez, kentañ Roue Asturiez.
* Favila Asturiez, dilennet da roue a-raok marv Pelayo. 
* Amado González Hevia (Grado, 1954), livour ha kizeller asturian, anavezet evel *Favila*.
Froiluba

**Froiluba** (?-?) a oa rouanez Asturiez (737-739) dre ma oa pried Favila (marvet e 739), eil roue Asturiez ha mab da Pelayo Asturiez.
Anghingò

**Anghingò** zo kentañ ger ur rimadell italianek evit bugale, lirzhin an ton anezhi, hag a vez adlavaret hervez ar c'hoant.

## Ar c'homzoù
:AnghingòTre galline e tre capòPer andare alla cappellaC'era una ragazza bellaChe suonava il ventitréUno due tre.
Jeon Mi-seon

**Jeon Mi-seon**, ganet d'ar 7 a viz Kerzu 1970 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Even 2019, a oa un aktourez sukorean. Brudet e oa hi evit rolloù a-eil e filmoù sinema pe filmoù skinwel ha stiradoù skinwel evel en Memories of Murder (2003), Moon Embracing the Sun (2012), hag Hide and Seek (2013), Jeon Mi-seon a voe bet fiziet enni un nebeud rolloù penn bras evel en Love Is a Crazy Thing (2005).

Jeon a voe adkavet marv en un hostel e Jeonju d'an 29 a viz Even 2019, hervez ar polis ez eo un emlazh. Oadet e oa a 48 vloaz.
## Liammoù diavaez
* Mi-seon Jeon war IMDb
Sulli

**Choi Jin-ri**, ganet d'an 29 a viz Meurzh 1994 hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Here 2019, **Sulli** diouzh hec'h anv micher, a oa un aktourez, kanerez ha topmodel sukorean. Sulli he doa komañset evel aktourez pa oa-hi bugel, gwelet e oa bet en drama istorel Ballad of Seodong (2005) war ar chadenn SBS. Goude-se e oa bet gwelet e rolloù a-eil lies, e filmoù skinwel evel *Love Needs a Miracle* (2005), *Vacation* (2006), ha Drama City (2007). Gwelet eo bet ivez e filmoù dieub evel Punch Lady (2007) ha BA:BO (2008).

Sulli zo deuet da vezañ brudetoc'h-brudetañ gant an amzer. Un arouez e oa eus sevenadur Korea ar Su, deuet e oa da vezañ hec'h anv an hini a veze klasket ar muiañ war Google e Sukorea e 2017, dirak ar brezidantez Moon Jae-in.

Adkavet eo bet marv d'ar 14 a viz Here 2019 en he zi. Hervez ar polis ez eo un emlazh. Oadet e oa a 25 bloaz.
## Liammoù diavaez
* Sulli Choi war IMDb
Woo Hye-mi

**Woo Hye-mi** (koreaneg: 우혜미), ganet d'ar 6 a viz Ebrel 1988 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Gwengolo 2019, brudet dre he anv micher **Miwoo** (koreaneg: 미우), a oa ur ganerez sukorean. Brudet e oa bet evel unan eus kenstriverien fin an abadenn The Voice of Korea e 2012.

Adkavet eo bet marv en he zi d'an 21 a viz Gwengolo 2019. Oadet e oa a 31 bloaz.
Frañsez-Mari Beleg

**Frañsez-Mari Beleg**, ganet d'ar 26 a viz Even 1799 e Pluniav ha marvet d'an 30 a viz Mae 1878 e Pluniav, a oa un troour brezhonek.

## Troidigezhioù
*Louis Debussi, *Mis Mari, pe mis mai laqueit é breton Guénéd dre ur Person ag en Escopti* (diwar *Nouveau mois de Marie, ou suite des lectures sur les Mystères de la très Sainte-Vierge, et sur les principales vérités du salut, pour chaque jour du mois de l'année*), Lamarzelle, 1841.
*Pierre Hubert Humbert, *Guirioneeu ag er relijion ha deverieu ur hrechen* (diwar *Pensées sur les plus importantes vérités de la religion, et sur les principaux devoirs du christianisme*), 1845.
Nepotianus

**Nepotianus** zo un anv latin ha hini meur a zen :
*Flavius Popilius Virius Nepotianus, brizhimpalaer roman ;

### IVvet kantved
*Ianuarius Nepotianus, istorour roman ; 
*Sant Nepotianus (365–396), penedour kristen ;

### Vvet kantved
*Nepotianus (magister militiae), jeneral roman, tad d'an impalaer Julius Nepotianus.

### IXvet kantved
**Nepotianus*, pe Nepociano Asturiez, roue Asturiez e 842, lazhet gant Ramiro Iañ Asturiez.
Nepociano Asturiez

**Nepociano Asturiez** a oa un uheliad wizigot hag a voe dilennet da roue Asturiez e 842 e-lec'h hêr reizhwir ar gurunenn a-berzh tad, Ramiro.

Nepociano a oa *comes palatii* (kont paleziat) e lez ar roue Alfonso II Asturiez. N'ouzer ket piv e oa e dud. Meneget eo en dihelloù evel *cognatus regis*, da lavarout eo kar d'ar roue, moarvat a-berzh mamm ar roue, ar Vaskonez Munia de Álava.

Klask a reas kemer ar gurunenn goude marv ar roue. Bodañ a reas soudarded, un armead Astured ha Vaskoned, ha ganti ez eas a-benn da arme Ramiro, e gevezer, a oa e Galiza.
Emgann a voe e Cornellana, war lez ar stêr Narcea. Faezhet e voe lu Nepociano. Tapet e voe an alouber e Primorias (nepell diouzh Cangues d'Onís en Asturiez, pe belloc'h e mervent Kantabria)​, dallet, ha bac'het en un gouent, nemet n'ouzer ket pelec'h.

## Notennoù
Ermitaño Pelayo

**Pelayo**, pe **Paio**, pe **Pelagio**, a vije bet, hervez ar mojennoù, ur penitiour hag a veve war-dro ar bloaz 813 en ul lec'h anvet Solovio, en koad Libredón, el lec'h m'emañ iliz *San Félix de Solovio* e kêr Santiago de Compostela hiriv.
Gaudiosa

**Gaudiosa** eo anv pried Pelayo Asturiez, hervez ar vojenn, goude ma n'eo ket testeniekaet hec'h anv er skridoù istorel. Pried kentañ roue Asturiez e oa ha mamm an eil roue, Favila Asturiez.

## He bugale
Daou vugel he doe gant Pelayo: 
* Favila Asturiez (¿?-739). Eil roue Asturiez. Dimezet da Froiluba, beziet en iliz Santa Cruz Cangas de Onís.
* Ermesinda. Dimezet da Alfonso Iañ Asturiez, trede roue Asturiez ha mab d'an dug Pedro Kantabria.
Munia Araba

**Munia Araba** (ca. 740-780) a oa ur briñsez vaskon, ha pried Fruela Iañ, roue Asturiez.

Munia a oa mamm ar roue Alfonso II Asturiez.

Goude he marv e 780 e voe beziet en iliz-veur Oviedo.
García Iañ León

**García Iañ León** (war-dro 870—914) a voe kentañ roue León entre 910 y 914. Mab e oa da Alfonso III, lesanvet *el Magno*, roue Asturiez, ha d'ar rouanez Jimena Asturiez.

Breur e oa d'ar rouaned Ordoño II ha Fruela II, roue León, a voe rouaned León goude e varv, pa n'en doe mab ebet.
Fruela Kantabria

**Fruela Kantabria**, pe **Fruela Pérez** (marvet war-dro 758) a oa eil mab an dug Pedro Kantabria, ha breur yaouankoc'h d'ar roue Alfonso Iañ Asturiez.

Tad e oa d'ar rouaned Aurelio ha Bermudo Iañ.
Jimena Fernández

**Jimena Fernández de Cea**, pe ** Ximena Ferrández de Cea**, marvet goude 1035, a oa rouanez Navarra goude hec'h eured da García II Sanchez.

Merc'h e oa da Fernando Bermúdez, kont Cea, ha da Elvira Díaz, ur verc'h d'ar c'hont Diego Muñoz de Saldaña ha d'e bried Tregidia. Meur a vreur he doa, en o zouez Pedro Fernández — a varvas divab - Gotina, pried d'ar c'hont Pelayo Rodríguez, ha Justa, pried ar c'hont Flaín Muñoz.

## He bugale
Mamm e oa 
*da Sancho Garcés III Navarra
*da Urraca Garcés.
Aimé Césaire

**Aimé Césaire**, ganet d'ar 26 a viz Even 1913 e Basse-Pointe (Martinik) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Ebrel 2008 e Fort-de-France (Martinik), a oa ur skrivagner, politikour, barzh, dramaour martinikat.

Krouer ha penn luskad lennegel ar morianegezh — gant Léopold Sédar Senghor ha Léon-Gontran Damas —, enep trevadenner daonet, boulc'hañ a ra ouzhpenn-se ur vuhez politikel evel kannad Martinik ha maer Fort-de-France e-pad 56 vloaz diouzh renk, etre 1945 ha 2001.
## Kargoù politikel
* 1945 - 2001 : maer Fort-de-France
* 1945 - 1993 : kannad Martinik
* 1983 - 1986 : prezidant Kuzul rannvro Martinik
* 1945 - 1949 ha 1955 - 1970 : kuzulier meur Fort-de-France
## Oberennoù
### Barzhoniezh
* 1939 *[[Cahier d'un retour au pays natal]]*, Kelaouenn Volontés Niverenn 20, 1939, Molina, La Habana, troidigezh spagnolek gant Lydia Cabrera, skrid digeriñ gant Benjamin Péret ha skeudennoù gant Wifredo Lam, 1943, Pierre Bordas, Pariz et Brentano's, New York, embannadur divyezhek, 1947, Présence africaine, Pariz, 1956.
* 1946 *[[Les Armes miraculeuses]]*, 1946, Gallimard, Pariz, 1970
* 1947 *Soleil cou coupé*, 1947, Embannadurioù K., Pariz, 1948
* 1950 *Corps perdu* (engravadurioù gant Picasso), Embannadurioù Fragrance, Pariz, 1950
* 1960 *[[Ferrements]]*, Seuil, Pariz, 1960, 1991
* 1961 *Cadastre*, Seuil, Pariz, 1961
* 1976 *Œuvres complètes* (tri levr), Desormeaux, Fort-de-France, 1976
* 1982 *Moi, laminaire*, Seuil, Pariz, 1982
* 1994 *La Poésie*, Seuil, Pariz, 1994 (el levrenn e adkaver holl varzhonegoù an oberour, lakaet e oa bet e program an agregadur lihziri modern etre 2009 ha 2011, evit an tem lennegel keñveriet *Permanence de la poésie épique au XXème siècle*).
* 2010 *Sept poèmes reniés* heuliet gant *La Voix de la Martinique*, Embannadurioù Bibliophilique (David Alliot éditeur), Pariz, 2010
Ermesinda

**Ermesinda**, pe **Ormisenda**, pe **Ermisend**, a oa rouanez Asturiez ha pried Alfonso Iañ Asturiez .

Merc'h e oa d'ar roue Pelayo Asturiez ha d'e bried Gaudiosa. Dimezet e oa bet da Alfonso, mab d'an dug Pedro Kantabria.
Aurelio Asturiez

Pempvet roue Asturiez e oa **Aurelio** (war-dro 740- San Martín del Rey Aurelio, 774).

Mab e oa da Fruela Kantabria, mab-kaer d'ar roue Alfonso Iañ Asturiez ha breur da Bermudo Iañ.

Ren a reas en Asturiez adal 768 betek e varv e 774. 
Dibabet e voe da roue gant uhelidi Asturiez goude marv e genderv Fruela Iañ Asturiez, a oa bet drouklazhet.
Aurelio

**Aurelio** zo un anv-bihan spagnolek.

## E yezhoù all

## Tud
### Rouaned
* *Marco Aurelio*, anv spagnolek an impalaer roman Marcus Aurelius (161-180).
* Aurelio Asturiez, roue Asturiez (768-774)

### Tud all
* Aurelio Arteta, livour spagnol.
* Aurelio Arturo, barzh kolombian.
* Aurelio Baldor, matematikour kuban. 
* Aurelio Cabrera, livour spagnol.
* Aurelio Estrada Morales, politikour nikaragwaiat.
* Aurelio González Ovies, skrivagner spagnol.
* Aurelio Íñigo, anarkour spagnol.
* Aurelio Iragorri, politiker kolombian.
* Aurélio de Lira Tavares, jeneral brazilian.
* Aurelio París Sanz de Santamaría, embreger kolombian. 
* Aurelio Rodríguez-Vicente Carretero, kizeller spagnol.
* Aurelio Saffi, politiker italian.
* Aurelio Suárez, livour spagnol. 
* Aurelio Tello, sonaozer spagnol.
* Aurelio Teno, kizeller spagnol.
* *Aurelio Víctor*, istorour roman.
* Aureli Maria Escarré, beleg spagnol.
* Aurelio Valencia Gómez, livour kolombian.
* Aurelio Guzmán Berro , barzh ha politikour urugwaiat.
Ordoño Iañ Asturiez

**Ordoño Iañ Asturiez** a oa roue Asturiez etre 850 ha 866. 
Ganet e oa en 821 en Oviedo hag eno ivez e varvas e Mae 866.

Kemer a reas ar gurunenn war-lerc'h e dad, Ramiro Iañ Asturiez.

Tad e oa da Alfonso III Asturiez.

## E yaouankiz
Tremen a eure Ordoño e vloavezhioù kentañ en Oviedo, e lez Alfonso II, lesanvet *el Casto*, roue Asturiez etre 791 ha 842. 
D'e nav vloaz e voe anvet e dad da c'houarnour Galiza, ha mont a reas gwreg ha bugale da-heul an tad.
Harry Potter ha Kambr ar Sekredoù

**Harry Potter ha Kambr ar Sekredoù** (titl orin : *Harry Potter and the Chamber of Secrets*) eo eil romant an heuliad lennegel dezhi ar benndudenn Harry Potter krouet gant J. K. Rowling. Embannet e oa bet d’an 2 a viz Gouhere 1998 gant Bloomsbury ha d’ar 1 a viz Kerzu 2017 e Breizh. Troet eo bet al levr e brezhoneg, da-heul an hini kentañ, gant Mark Kerrain ha skeudenn ar golo zo bet savet gant Youena Baron.

## Diverradenn eus al levr
Harry Potter a ya en-dro da Gerambreoù, skol ar sorserien, met gant poan pa nac’h an tremen war ar c’hae nav ha tri c’hard lezel eñ ha Ronald Weasley da vont da gemer an tren. Evel-se e rankont mont gant karr-tan nij tad Ron. War-nes bezañ skarzhet eus ar skol pa erruont di, e krogont gant o bloavezh nevez hag e reont anaoudegezh gant kelenner nevez an emzifenn diouzh nerzhioù an droug, Gilderoy Lockhart. Hennezh a oar komz brav met n’en em ziskouezo ket evel un den barrek war an danvez a gelenn. E-kerzh an diskar-amzer e teu war-wel frazennoù ankenius skrivet gant gwad ouzh mogerioù diabarzh kastell Kerambreoù. Kaoz a vez buan eus ur gambr ar sekredoù hag a vije bet savet pell zo gant Salazar Naerdinec’h, enni un euzhvil hag a zeufe en-dro un deiz da lazhañ an holl skolidi ha ne vefent ket a wad sorser glan. Harry, Ron hag Hermione en em gavo tamm ha tamm oc’h ober o enklask dezho, ha kompren a raint ez eo hêr Naerdinec’h Lord Voldemort e gwirionez, distroet ur wech adarre da glask seveniñ e raktres fallakr. Harry a stourmo outañ e kambr ar sekredoù ha trec’h e vo warnañ ur wech adarre, gant sikour madelezhus kleze Godrig Gripi-Aour, o prouiñ dezhañ ez eo ur Gripi-Aour dellezek d’en bezañ.

### Listenn ar pennadoù
#Gwashat deiz-ha-bloaz.
#Kemenn Dobby.
#An douarenn.
#E ti Bleuzenn ha Bleuvenn.
#Al lopatalegenn.
#Gilderoy Lockhart.
#Gwad-fank ha mouezh iskis.
#Deiz-ha-bloaz.
#Ar gerioù skrivet ouzh ar voger.
#Ar sklof diroll.
#Kleub an duvellerien.
#Ar chug chag.
#Un deizlevr kuzh ken e oa.
#Cornelius Flugez.
#Aragog.
#Kambr ar sekredoù.
#Pennhêr Naerdinec’h.
#Digoll Dobby.

## Degemer e-touez al lennerien
Deuet-mat eo bet al levr gant ar vrezhonegerien, ken gortozet ma oa goude embannadur al levr kentañ Harry Potter ha Maen ar Furien e 2012. Ul listenn fazioù bizskrivañ hag adlenn, hir-souezhus a-walc'h siwazh, zo bet lakaet enlinenn war ur fanblog hag a ziskouez ul labour bet kaset da benn marteze re vuan, pe hep aked da nebeutañ. Hiziv ne ouzer ket resis pet skouerenn anezhañ zo bet gwerzhet er bed.

## Notennoù
Armant

**Armant** zo un anv-bihan brezhonek.

## Adstumm
* Armañs

## Yezhoù all
*Armand, e galleg
*Armando, e spagnoleg

## Tud

## Anv-tiegezh gallek
*Marie-Madeleine-Sophie Armant
*Pascal Armant

## Notennoù
The A-Team (film)

**The A-Team** zo ur film stadunanat embannet e 2010 ha diazezet war ar stirad skinwel eus ar bloavezhioù 1980 gant ar memes anv krouet gant Frank Lupo ha Stephen J. Cannell. Kenskrivet gant Brian Bloom ha Skip Woods ha sevenet eo gant Joe Carnahan. Aktourien ar film eo Liam Neeson, Bradley Cooper, Quinton Jackson, Sharlto Copley, Jessica Biel, Patrick Wilson ha Brian Bloom. Kavout a reer ivez Dirk Benedict ha Dwight Schultz eus ar stirad skinwel diazez en ur c'hameo. Ar film a gont istor an "A-Team", un unvez nerzhioù ispisial a zo bet toullbac'het evit un torfed n'o devoa ket sevenet. Tec'het int ha klask a reont prouiñ int digablus. Ar film zo bet produet gant Stephen J. Cannell, Ridley Scott ha Tony Scott. Embanet eo bet ar film er sinema d'an 11 a viz Even 2010 gant 20th Century Fox.

Ar film a oa bet labouret warnañ abaoe kreiz ar bloavezhioù 1990. Meur a skrivagner ha meur a senario a oa bet met chomet eo diechu. Ur wech embannet, ar film zo bet burutellet etre kement a-fed arc'hant rastellet er box office gant $177 milion evit ur vouejedenn a $110 milion.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* The A-Team war IMDb
* The A-Team war Rotten Tomatoes
1975 e Breizh

## Darvoudoù
*Gouere : *crash-course* brezhoneg kentañ e Skol-veur Breizh-Uhel.
*7 a viz Eost : tarzhadennoù e milin-boultr Pont-ar-Veuzenn ; 3 den zo lazhet ha degadoù zo gloazet,
*15 a viz Eost : tarzhadenn e kreizenn nukleel Brenniliz, e Menez Are, abalamour d'ur vombezenn lakaet gant an FLB-ARB.
*24 a viz Gwengolo : gwall-daol gant an FLB-ARB e Palez ar Sevenadur e Gwened.
*7 a viz Here : krouet ez eus e Brusel ur C'huzul etrebroadel evit difenn ar brezhoneg.

## Sevenadur
*Pezh-c'hoari Paol Keineg, *Le Printemps des Bonnets Rouges*, c'hoariet meur a wech e Breizh, evit lidañ tri c'hant vloaz an emsavadeg.
*Berzh bras a ra levr Pêr-Jakez Heliaz, ''Le cheval d'orgueil'', embannt gant Plon.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1975|Ganedigezhioù]]
*Nathalie Appéré, politikourez, maerez Roazhon.
*Mikael Bodlore-Penlaez, emsaver ha kartennour.
*Ronan an Deroff, troer brezhonek.
*Erwan Hupel, kelenner brezhoneg e Skol-veur Roazhon 2.
*Gwenael Kerleo, telennourez.
*Ninnog Latimier, kelennerez ha troerez vrezhonek.
*Gildas Mahé, bageer-dre-lien.
*Stefan Carpentier, skrivagner ha troer brezhonek.

## [[:Rummad:Marvioù 1975|Marvioù]]
*Ab Sulio, skrivagner brezhonek.
*Zavier Langleiz, livour ha skrivagner.
*Pêr ar Rouz, yezhoniour.
*Tad Eujen, manac'h ha skrivagner brezhonek.

__NOTOC__
Armand

**Armand** zo un anv-bihan gallek a orin germanek.

## Orin
Diwar an anv alamanek Hermann.

## Yezhoù all
* Armant hag *Armañs* e brezhoneg.
* Armando en italianeg ha spagnoleg.

## Tud

### 
* Armand Tuffin ar Roueri (1751-1793), brogarour breizhat, haroz Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet lesanvet « ar C'horonal Armand » gant an Amerikaned,
* Armand Keravel, stourmer evit ar brezhoneg.

### 
* Armand Jean du Plessis de Richelieu, kardinal ha politikour
* Armand-Désiré de Vignerot du Plessis-Richelieu, duc d'Aiguillon (1761 – 1800), politikour
* Armand Salacrou, skrivagner
* Armand Colin, embanner

## Lec'hioù
**Vieil-Armand*, anv gallek ar menez Hartmannswillerkopf
*Saint-Armand, kumun e Kebek

## Lennegezh
* *Armand*, suner gwad e romantoù The Vampire Chronicles, gant Anne Rice.
Silo Asturiez

**Silo Asturiez** (marvet e Pravia e 783) a voe roue Asturiez entre 774 ha 783. 
Ren a reas war-lerc'h marv ar roue Aurelio dre ma oa dimezet da Adosinda, merc'h d'ar roue Alfonso Iañ Asturiez *el Católico*. 

Sioul a-walc'h e voe e ren, ne glaskas ket ar vuzulmaned ober brezel dezhañ dre ma oant o tifenn o douaroù dirak armeoù Karl Veur erruet e Spagn e 778, pa deujont a-benn da rediañ an impalaer da dec'hel dre Roncesvalles, ma voe trec'het gant ar Vaskoned,. Goude-se, e 781, e kasas Abd-al-Rahman e soudarded a-hed ar stêr Ebro da gas an dorzh d'ar gêr d'ar re o devoa galvet ar Franked da zont da Spagn.

Kas a reas al lez da gêr Pravia ha kempred e voe e ren gant hini Abd-al-Rahman Iañ, emir Cordoba, hag an impalaer frank Karl Veur. 

Ne oa ket un ezel eus ar familhoù Peláyez pe Perez a zeue ar rouaned gentañ eus ar vro met gwaz Adosinda, merc'h Alfonso Iañ Asturiez e oa. Abalamour da se e soñj istorourien'zo e c'helle bezañ treuzkaset an tron dre ar maouezed d'ar mare-se e bro-Spagn pe e oa un doare *jus uxoris* d'an nebeutañ er vro.

Diblasañ a reas ar gêr-benn eus Cangas de Onís da bPravia a oa tostoc'h ouzh kreiz ar rouantelezh. Unan eus pennoù bras eus ar rannvro-se e oa war a seblant ivez.

Stagañ a reas Silo Galiza ouzh e zomani en desped d'un emsavadeg e Monte Cubeiro e proviñs Lugo

## Liammoù diavaez
* Silo of Asturias
Armando

**Armando** zo un anv-bihan italianek ha spagnolek.

## Orin
Diwar an anv alamanek Hermann.

## Adstummoù
* Armanda

## Yezhoù all
* Hartmann, en alamaneg

## Tud
* Armando Palacio Valdés (1853-1938), romantour spagnolek.
* Diego Armando Maradona (ganet e 1960), melldroader arc'hantinat
Armanda

**Armanda** zo un anv-bihan italianek, portugalek ha spagnolek.

## Adstumm
*Armandina

## Orin
*Stumm benel an anv Armando, roet d'ar baotred, a orin germanek.

## Yezhoù all
*Armande, e galleg.

## Tud
*Armanda Degli Abbati (1879-1946), kanerez italian
*Armanda Guiducci (1923-1992), skrivagnerez italian.
*Armanda dos Santos, politikourez retertimorat.
Dugelezh Franco

**Dugelezh Franco** zo un titl spagnol krouet gant ar roue spagnol Juan Carlos Iañ e 1975 evit 

María del Carmen Franco y Polo, markizez Villaverde, en koun d'he zad, Francisco Franco, a oa e penn Spagn entre 1939 ha 1975.
Laouig an Derv

**Laouig an Derv** oa un troour brezhonek.

## Troidigezh
**Ar zakrist koz, pe an Tad Bastien* (diwar ar gazetenn c'hallek *[[L'Ouvrier]]*), moulet war Feiz ha Breiz, 1868, pp. 245-247 ha pp. 251-254.
Ordóñez

**«Ordóñez»** zo un anv-tiegezh spagnolek.

## Orin
Dont a ra eus un anv-bihan kozh, Ordoño, evel un toullad anvioù tiegezh all (Álvarez, López, Martínez, Núñez, Sánchez, ...) .

## Tud
### Rouaned
***[[Sancho Iañ Ordóñez]]**, roue Galiza.

### Tud ordinal
###### 
***[[Francisco Fernández Ordóñez]]**, politikour spagnol.
***[[Gregorio Ordóñez]]**, politikour spagnol, lazhet gant ETA.
***[[Cayetano Ordóñez]]**, torero.
***[[Antonio Ordóñez]]**, torero.
***[[Francisco Rivera Ordóñez]]**, torero.
***[[Manuel Gurría Ordóñez]]**, politikour mec'hikan.
***[[Jaime Ordóñez]]**, aktour spagnol.

### 
***[[Manuel Segundo Ordóñez]]** (1859 - 1940) gouarnour proviñs Córdoba.
***[[Manuel Vicente Ordóñez]]** (1902 – 1988) politikour.

### 
***[[José Batlle y Ordóñez]]**, politikour urugwaiat.

## Lec'hioù
* **[[Ordóñez (Córdoba)|Ordóñez]]**, en Arc'hantina.
Kastell Lanniron

**Kastell Lanniron** eo bet ti-hañv eskibien Kerne e-pad bloavezhioù. Emañ e kumun Kemper, war lez an Oded. 

Er , an Aotrou Rozmadeg en doa lakaet sevel e Lanniron ti eskibien Kerne, ur maner karrez e beder zourell. 

E dibenn ar , an aotrou Koedlogon a lakaas sevel ul liorzh mod Frañs diouzh doare hini Versailhez, gant leurennoù, balioù, oglennoù hag un orañjerez. 

Da vare an Dispac'h Gall e oa bet gwerzhet an domani evel mad broadel. E 1822 e oa bet adprenet gant un denjentil saoz hag en doa lakaet sevel, e plas ar maner, un demeurañs mod Italia gant talbennoù tric'hornek ha porchedoù. 

Park ar plant, 46 devezh arat ennañ, zo bet lakaet war roll ar Savadurioù Istorel, ha gallout a reer e weladenniñ.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
1970 e Breizh

## Darvoudoù
* 10 a viz Gouere : kemeret e vo e kont evit keidenn ar vachelouriezh ar poentoù bet gounezet ganr al liseidi a studi ar brezhoneg evel danvez diret.
* Mennad a-unvouezh e kuzul-departamant Penn-ar-Bed evit ma vo implijet ar brezhoneg gant an dilennidi dre gomz hag evit ma vo doujet da skritur brezhonek an anvioù-lec’h.
* 27 a viz Here: krouidigezh ar strollad sonerezh folk *[[Tri Yann|Tri Yann an Naoned]]*.

## Sevenadur
*Ho kervel a rin en noz, gant Roparz Hemon, embannet gant Al Liamm.
*Reflets, ur bladenn embannet gant Alan Stivell.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1970|Ganedigezhioù]]
*Ronan Calvez, kelenner brezhoneg e skol-veur Brest.
*Nathalie Even, marc'hhouarnerez.
*Jean-Charles Guichen, gitarour.
*Stéphane Guivarc'h, melldroader.
*Alan Monfort, troour brezhonek.
*Yann Tiersen, soner ha kaner.

## [[:Rummad:Marvioù 1970|Marvioù]]
*Marie-Joseph Bertrand, kanerez vrezhonek.
*Morvan Lebesque, kazetenner ha skrivagner.

__NOTOC__
1976 e Breizh

## Darvoudoù
*24 Genver : peñse an eoullestr Olympic Bravery dirak Eusa.
*13 C'hwevrer : dieubet eo Yann Fouere met pemp den all a chom en toull-bac'h diwar ar re a oa bet harzet en diskar-amzer 1975 hag a dameller dezho bezañ en FLB.
*14 C'hwevrer : miliadoù a dud o vanifestiñ e Brest a-enep ar greizenn nukleel a zo anv da sevel e Plonger.
*13 Meurzh : da-heul ur barr-tourmant eo torret al lestr dre an hanter : lanv du an Olympic Bravery war aodoù Eusa ha Goueled Leon.
*miz Meurzh : prosez 7 den a damaller dezho bezañ en FLB, e Pariz.
*6 Gouere : skrapet ez eus arrebeuri e ti Youenn Gwernig, gant un urcher, abalamour ma nac'h paeañ an taos-skinwel en abeg d'ar plas dister roet d'ar brezhoneg er skinwel.
*29 Gwengolo : marv Yann-Kel Kernalegenn, lazhet gant e vombezenn e Ti Voujered, e Dineol.
*15 Here : lanv du ar Böhlen, da-heul peñse un eoullestr eus Alamagn ar Reter dirak enez Sun, gant 9 500 tonennad tireoul en e vourzh.

## Sevenadur
*5, 6, 7 a viz Mezheven : Gouel ar Brezhoneg e Pont-'n-Abad.
*Adembannet eo ''Yezhadur Bras ar Brezhoneg Frañsez Kervella gant Al Liamm.
*Ti Vatriona, troidigezh vrezhonek un danevell gant Aleksandr Soljenitsyn, embannet gant Al Liamm.
*Serret eo kreizenn sevenadurel Menez Kamm, e Speied, dre ziouer a arc'hant.
*Embannet ez eus un doare saoznek eus al levr Brezhoneg Buan hag Aes, troet gant Remont Delaporte.

## Endro
*Krouet eo mirva natur ar Jentilez e Bro-Dreger.
*Manifestadegoù kentañ e Plougoñ a-enep ar c'hoant a zo gant EDF da sevel ur greizenn nukleel eno.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1976|Ganedigezhioù]]
*Jérémie Beyou, bageer-dre-lien.
*Erwan Bouroullec, dizainer.
*Mickaël Buzaré, melldroader.
*Laurent Hervé, melldroader.
*Tristan Le Govic, telennour ha kaner.
*Stéphane Le Diraison, bageer-dre-lien.
*Yoann Poulard, melldroader.

## [[:Rummad:Marvioù 1976|Marvioù]]
*Yann-Kel Kernalegenn, emsaver.
*Ferdinand Le Drogo, marc'hhouarner.
*Evnig Penn-ar-C'hoad, skrivagner ha kaner.
*Yann Poupinot, stourmer breizhat.

__NOTOC__
Pont Toull ar Goûg

**Pont Toull ar Goûg** zo ur pont dreist al Loc'h, e kroashent kumunioù Plunered, Brec'h hag an Alre. Savet e oa bet e 1859-1860, evit an hent-houarn.

206 metr hed hag 8 metr led eo ar pont hag emañ 29 metr a-us ar stêr. Dek bolz-wareg a ya d'e ober. Savet e voe gant mein-pastur tennet eus ur vengleuz e-kichen milin Trealre, e Plunered, koulz hag eus mengleuzioù all en Ardeven hag e Lokoal-Mendon.

Strizh eo an draoñienn e "Toull ar Goûg" hag aesoc'h treuziñ ar stêr eta. Dre eno neuze e oa bet soñjet lakaat tremen an hent-houarn etre Gwened hag an Oriant, pa voe savet hennezh e-kreiz an . Unan eus an diaesterioù a voe ret d'ar saverien talañ outo eo al lanv hag a vez merzet e efed er stêr betek pont Trealre, pelloc'h c'hoazh en hanternoz, pa vez reverzhi vras. Graet e voe ur stankell gant douar ha mein da virout ouzh an dour a sevel ouzh treid ar pileroù.
Sant Anton

**Sant Anton ** a vez lavaret eus meur a sant:

* Sant Anton Egipt, manac'h egiptat 
* Sant Anton Padova, beleg portugalat

## A bep seurt
* Pont Sant Anton, e Klison
* Droug-Sant-Anton, ur c'hleñved
Silo

Silo zo anv meur a dra.

## Lec'h
* Silo (Kanaan), kêr meneget er Bibl.

## Tud
* Quintus Poppaedius Silo, emsaver eneproman
* Silo Asturiez, roue Asturiez.
Napoléon-Jérôme Bonaparte

**Napoléon Bonaparte**, pe **Napoléon-Jérôme Bonaparte**, pe **Jérôme Napoléon**, a oa ur priñs gall, priñs Napoléon, priñs Montfort, kont Meudon ha Moncalieri, kenderv d'an impalaer gall Napoleon III, ganet e Trieste d'an 9 a viz Gwengolo 1822 ha marvet e Roma d'ar 17 a viz Meurzh 1891.

Mab yaouankañ Girolamo Buonaparte e oa. Roue Westfalen e oa bet e dad, dimezet da Katharina von Württemberg. Breur e oa d'ar briñsez Mathilde Bonaparte.

Pa varvas e vamm en 1835 e voe degemeret gant e voereb Hortense en Arenenberg, hag eno e vignonias gant e genderv Louis-Napoléon. Etre 1837 ha 1840 e reas studioù milourel e Ludwigsburg ma teuas da vout ofiser e rejimant gwarded roue Württemberg.

En Gouhere 1842 e veajas gant Alexandre Dumas e Livorno hag en inizi Toskana, ma weladennjont enez Montecristo, a voe lakaet gant Dumas e-kreiz e romant brudet.
Joan Prim i Prats

**Joan Prim i Prats** (pe *Juan Prim* e spagnoleg), ganet d'an 12 a viz Kerzu 1814 e Reus, ha marvet d'an 30 a viz Kerzu 1870 e Madrid, kont Reus, beskont Bruch, markiz Castillejos, a oa ur jeneral ha politikour spagnol.
Mari-Elen Maze

**Mari-Elen Maze**, ganet d'ar 7 a viz Meurzh 1940, zo un droourez vrezhonek. Kelennerez eo bet e SADED.

## Troidigezhioù
* 2016 : *[[Levr ar Janglenn]]* gant Rudyard Kipling, Aber.
* 2017 : *[[Hudour burzhudus Oz]]* gant Lyman Frank Baum, Aber.
Aleksandr ar Gall

**Aleksandr ar Gall**, ganet d'ar 7 a viz Du 1982, zo un troour brezhonek ha kastilhanek, a orin eus Kerne, bremañ o chom e Spagn.

Labourat a ra evit ar Stad c'hall, er *Fonction publique de l'Etat*, e prefeti ar *[[Poitou-Charentes]]* etre 2007 ha 2014.

Kenlabouret en deus gant 7seizh.

## Troidigezhioù
;E brezhoneg
* 2013 : *Lanig a zo o vont da welet ar c'hezeg* gant Irina Korschunow hag Eva Czerwenka, Sav-Heol.
* 2017 : *Ar c'horonal ne skriv den dezhañ* gant Gabriel García Márquez, Mouladurioù Hor Yezh.
* 2021 : *Dezrevell ur marv rakkemennet* gant Gabriel García Márquez, Mouladurioù Hor Yezh.
;E kastilhaneg
* 2016 : *La semana de Fray Arturo* gant Youenn Drezen, An Alarc'h.
Pier an Arbouled

**Pier an Arbouled** (Pleheneg, 22 a viz C'hwevrer 1810 - Gwened, 26 a viz Genver 1892) a oa ur beleg ha saver kantikoù eus Bro-Gwened. 

Beleget e voe e 1835 ha mont da gure en Arzh. Goude-se e kemeras perzh e kalz misionoù un tamm e pep lec'h e Bro-Gwened hag ur prezegenner brudet e oa. El levr *Guerzenneu eid ol er blai* (Gwerzennoù evit holl ar blez) e kaver kantikoù savet pe kempennet gantañ.

## Skridoù
**Guerzenneu eid ol er blai*, ti-moullañ Galles, Gwened, 1856 (adembannet e 1864 ha 1874).
**Buhé Santés Cecile patronez paes Teix* (troet diwar ur skrid gant Pedro de Ribadeneira), ti-moullañ Galles, Gwened, 1867.
Mathilde-Létizia Bonaparte

**Mathilde Bonaparte**, pe **Mathilde Létizia Wilhelmine Bonaparte**, ganet e e Trieste (Italia) d'ar 27 a viz Mae 1820, ha marvet e Pariz d'an 2 a viz Genver 1904, brudet evel *la princesse Mathilde*, a oa ur briñsez c'hall eus an tiegezh Bonaparte.

## He buhez
Merc'h e oa da Girolamo Buonaparte, bet roue Westfalen en amzer an impalaeriezh c'hall, ha d'e eil bried Katharina von Württemberg. Pa voe diskaret an impalaeriezh e voe harluet an tiegezh, ha savet e voe Mathilde e Roma ha Firenze.

En 1835, pa oa 15 vloaz, e voe prometet he dorn d'he c'henderv Louis-Napoléon Bonaparte, a zeuy da vout Napoleon III. He zad nevez-intañv a oa berr an arc'hant gantañ.

### Eured

D'an 1 a viz Du 1840 e Firenze e timezas d'ar c'hont rus Anatole Demidoff, nevez titlet a-raok an eured priñs San Donato, gant an dug-meur Leopoldo II Toskana.

Ur falldimeziñ e voe, feuls e oa an ozhac'h pinvidik-mor-se, a nac'he kuitaat e bried-kleiz Valentine de Sainte-Aldegonde, dugez Dino. Tec'hel a eure Mathilde da Bariz gant he bravigoù, a oa hec'h argouroù.
1977 e Breizh

## Darvoudoù
*8 a viz C'hwevrer : donedigezh prezidant ar Republik c'hall Valéry Giscard d'Estaing da Vreizh. E Ploermael e komz gant dileuridi eus an emsav sevenadurel breizhek hag embann a ra e vo savet ur Garta sevenadurel evit sevenadur Breizh.
*10 a viz C'hwevrer : lakaet eo delwenn Beltram Gwesklen da darzhañ e Bronn.
*miz Meurzh : prosez seizh den tamallet dezho bezañ en FLB, e Lez Surentez ar Stad e Pariz.
*miz Meurzh : dilennadeg ar c'huzulioù-kêr ez a ar maout gant an tu-kleiz e meur a gumun. E Brest eo dilennet Francis Le Blé da vaer, e Roazhon Edmond Hervé, e Naoned Alain Chénard
*Lun 23 a viz Mae : ar skol-vamm Diwan gentañ zo digoret e Lambaol-Gwitalmeze, gant seizh bugel hag ur mestr-skol, Denez Abernot.
*27, 28, 29 a viz Mae : Gouel ar Brezhoneg e Karaez, Kerglof ha Kastell-Nevez-ar-Faou.
*6 a viz Mezheven : manifestadeg vras e Pentelloù a-enep sevel ur greizenn nukleel eno.

## Sevenadur
*Adembannet eo Emgann Kergidu, e div levrenn, gant Al Liamm.
*Adembannet eo Itron Varia Garmez, gant Youenn Drezen.
*Embannet eo *Karantez ha karantez*, gant Naig Rozmor.
*Embann a ra Xavier Grall *Le cheval couché*, un doare respont da ''Le cheval d'orgueil'' gant Pêr-Jakez Heliaz. 
**Ma c'helljen-me kanañ laouen*, pezh-c'hoari savet gant strollad ar Vro Bagan hag embannet gant Al Liamm.
**Lapous-den Penn ar Bed*, pezh c'hoariet gant Teatr brezoneg Penn ar Bed.
**E dibenn miz Gwengolo*, pladenn gant Glenmor.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1977|Ganedigezhioù]]
*Olier Biguet, skolaer ha troer brezhonek.
*Loïg Chesnais-Girard, politiker, besprezidant ha goude prezidant Kuzul-rannvro Breizh.
*Fabrice Colleau, melldroader.
*Kendal Breizh pe Olivier Le Clainche, stourmer breizhat lazhet e Kurdistan Siria.
*Armel Le Cleac'h, bageer-dre-lien.
*Laurent Lefeuvre, tresour.
*Nadège Noisette, livourez.
*Pierre Talmont, melldroader.
*Mannaig Thomas, kelennerez brezhoneg e Skol-veur Breizh-Izel.

## [[:Rummad:Marvioù 1977|Marvioù]]
*Ernest ar Barzhig, skrivagner brezhonek ha gallek.
*Yvette Brelet, pianoourez hag ograouerez.
*Camille Bryen, livour.
*Loeiza er Meliner, skrivagnerez ha kanerez vrezhonek.
*Herri Poisson, chaloni hag istorour.

__NOTOC__
Alda

**Alda** zo un anv-bihan italianek roet d'ar merc'hed.

## Orin
Diwar Aldo.

## Stummoù all
* Alida en alamaneg ha hungareg
* Alde

## Tud
* Alda d'Este (1333-1381), priñsez italian
* Alda Merini (1931-2009), barzhez italian
* Alda Teodorani (g. e 1960), skrivagnerez italian