open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Renault Sport

**Renault Sport** a oa anv skipailh redadegoù kirri ar saver Renault. Krouet e oa bet e 1976 ha redet en doa e Formulenn 1, en andur, e ralli hag a bep seurt redadegoù. E 2021 e oa bet divizet echuiñ gant an anv Renault e redadegoù-kirri evit implijet anv ar merk Automobiles Alpine e plas. Krouet e oa bet ar skipailh Alpine F1 Team en deus erlec'hiet "Renault F1 Team" neuze.

## Disoc'hoù Renault Sport e kevezadegoù
### E Formulenn 1

Etre  ha  e rede Renault Sport e Formulenn 1 gant e skipailh-dezhañ, a-raok bezañ saver keflusker evit skipailhoù-all ur bloaz c'hoazh. Distreiñ a reas e  o pourchas kefluskerioù da skipailhoù F1 betek 1997, evel Williams. Prenet en doa Renault ar skipailh Benetton e 2000 a-benn distreiñ e . O kenderc'hel da bourchas kefluskerioù da skipailhoù-all evel Red Bull Racing en doa dilezet Renault e skipailh e  da Genii Capital ha Lotus a-rao, distreiñ ur wezh adarre e .

E-pad ar bloavezhioù-se e c'hounezas Renault meur a gevezadeg, en ur pourchas kefluskerioù pe gant e skipailh-dezhañ :
* E , , , gant Williams
* E  gant Benetton
* E  ha  gant Williams adarre
* E  ha  gant e skipailh-dezhañ
* E , ,  ha  gant Red Bull Racing

Motorizet en doa Renault ar skipailhoù-se ivez : Team Lotus etre 1983 ha 1986, Ligier etre 1984 ha 1986 hag adarre etre 1992 ha 1994, Tyrell etre 1985 ha 1986, Williams etre 1989 ha 1997 hag adarre etre 2012 ha 2013, Benetton etre 1995 ha 1997, hag e 2001, Red Bull abaoe 2006, skipailh Tony Fernandes Lotus e 2011 ha Caterham ha Lotus F1 Team abaoe 2012, hag evit echuiñ Toro Rosso e 2014.

#### Ar skipailh Renault
##### Disoc'hoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1

### En Andur

Renault en doa kemeret perzh e 24 eurvezh ar Mañs e-pad ar bloavezhioù 1970, o c'hounit ur wech gant Jean-Pierre Jaussaud ha Didier Pironi war ar A442 e 1978.

## Da welout

### Liammoù diavez
*   Lec'hienn ofisiel Renault Sport
Emgann Formigny

**Emgann Formigny** a zo un emgann, c'hoarvezet nepell diouzh Formigny e Normandi d'ar 15 a viz Ebrel 1450, etre ul lu gall skoazellet gant Breizhiz, hag ar Saozon.
Team Lotus

:: *Evit stêrioù-all anv Lotus, gwelout [[Lotus (disheñvelout)|amañ]].*

Team Lotus a oa ur skipailh brudet-tre a rede e Formulenn 1 hag e redadegoù kirri-all. Liammet e oa gant ar saver Lotus Cars, krouet gant ar memes den Colin Chapman. Krog e oa ar F1 e 1958 ha gounezet en doa meur a gevezadeg betek 1994.

O redek 491 Priz Bras en deus gounezet 73 trec'h, 107 plas pol, 7 titl ar saverien ha 6 titl ar vlenierien. Staget eo skeudenn Lotus ouzh blenierien evel Jim Clark, Graham Hill, Jochen Rindt, Mario Andretti pe c'hoazh Ayrton Senna. Gounezet en deus ivez an Indianapolis 500 e 1965 gant Jim Clark. Redet en deus ivez e Formulenn 2, e Formulenn Ford, e Formulenn Junior hag e kirri Sport.

Arabat meskañ gant Lotus Racing ha Team Lotus, ur skipailh savet e 2010 a-benn redek e 2010 ha 2011 gant skoazell Lotus Cars da gentañ, ha deuet da vezañ Caterham F1 Team e 2012 pa oa kollet ar skoazell-se. Arabat meskañ gant Lotus F1 Team, krouet pa oa sponsoret Renault gant Lotus Cars hag adprenet ar skipailh gant Genii Capital.
Björn Larsson

**Björn Larsson** zo ur skrivagner svedat ha kelenner galleg e skol-veur Lund.

Ganet eo bet e Jönköping, e 1953. 

Moraer eo ivez ha tremenet en deus kalz amzer war vor, o verdeiñ a-hed aodoù Skandinavia, Bro-C’hall, Breizh hag ar broioù keltiek all. Meur a levr en deus bet skrivet, awenet gant ar mor hag ar bageal, evel *Den keltiska Ringen* (« Le cercle celtique »), *Long John Silver*, *Från Vredens Kap till Jordens Ände* (« La Sagesse de la mer »)*...

Troet eo bet e skridoù e meur a yezh (galleg, italianeg, alamaneg, daneg, norvegeg, spagnoleg, saozneg...). Ul levr en deus bet skrivet e galleg ivez (*Besoin de liberté*, 2006).

== Skridoù ==
* *Splitter*, Wahlström & Widstrand, 1980
* *Den keltiska ringen*, Albert Bonniers Förlag, 1992
* *Long John Silver - Den äventyrliga och sannfärdiga berättelsen om mitt liv och leverne som lyckoriddare och mänsklighetens fiende*, Norstedts, 1995
* *Drömmar vid havet*, Norstedts, 1997
* *Det onda ögat*, Norstedts, 1999
* *Från vredens kap till jordens ände*, Norstedts, 2001
* *Den sanna berättelsen om Inga Andersson*, Norstedts, 2002
* *Besoin de liberté*, Le Seuil, 2006 
* *Filologens dröm*, Norstedts, 2008
* *Döda poeter skriver inte kriminalromaner - Ett slags kriminalroman*, Norstedts, 2010
* pennad, *Littérature, identité et nationalisme*, in. *Identités et société. De Plougastel à Okinawa'',Presses Universitaires de Rennes, pp. 93-106 , 2007.

## Prizioù
Meur a briz lennegel en deus bet, e Sveden (Gleerups litterära pris 1999), e Bro-C’hall (Prix médícis étranger 1999, Prix l’Astrolabe-Étonnants-voyageurs 2002), en Italia (Premio Boccaccio Europa 2000, Premio Elsa Morante 2002)

## Liammoù diavaez

* Pajenn Larsson e lec'hienn skol-veur Lund
Banniel Polonia

**Banniel [[Polonia]]** zo ur banniel daou liv a-led, gwenn ha ruz.

War ar banniel a vez implijet da aroueziañ Polonia e-keñver an estrenvro (kannatioù, aerborzhioù...) ha war al listri er morioù etrebroadel, e weler ouzhpenn, war ar vandenn wenn, ardamez ar vro, un erer gwenn war ur skoed ruz.

Livioù banniel Polonia zo heñvel ouzh livioù ar skoed-ardamez-se : al liv gwenn a gaver en Erer gwenn hag al liv ruz a zeu eus maez ar skoed. Abaoe an  ez implijer al livioù-se da aroueziañ ar vro, abaoe ar mare ma voe dibabet un erer gwenn war ur skoed ruz da ardamez gant an tiegezh Piast.

Gant al livioù gwenn ha ruz e voe graet neuze e skoedoù, e bannieloù hag e gitonioù an armeoù. Pa voe adsavet stad dizalc’h Polonia, d’ar 1añ a viz Eost 1919, e voe dibabet ar banniel zo bremañ da vanniel ofisiel.

Devezh banniel Polonia a vez lidet bep bloaz d’an 2 a viz Mae.

## Bannieloù all

Restr:Naval Ensign of Poland.svg|Banniel ar morlu
File:Naval Jack of Poland.svg|Banniel-staon ar morlu
File:POL navy airfields flag IIIRP.svg|Banniel an aervorlu
File:Flag of the President of Poland.svg|Astandard Prezidant ar Republik


## Bannieloù kar o zres
### Bannieloù heñvel pe peuzheñvel
Bannieloù Aostria-Uhel, Tirol ha Sutirol, Thüringen...
### Bannieloù gwall heñvel
* Bannieloù Monako, Indonezia, Elzas, Hessen... heñvel o livioù, met en urzh kontrol.

## Liammoù diavaez
Grete Stern

**Grete Stern** , ganet en 1904 en Elberfeld, Wuppertal (Alamagn), ha marvet e miz Kerzu 1999 e Buenos Aires (Arc'hantina) a oa ul luc'hskeudennerez alaman-arc'hantinat.
Marianna Candidi Dionigi

**Marianna Candidi Dionigi** (1757-1826) a oa ul livourez ha barzhez italian. Beajiñ a reas e Lazio ha kanañ a reas meuleudi d'ar c'hêrioù gweladennet ganti, Alatri, Anagni, Ferentino, Arpino hag Atina, kêrioù sadornel hervezi, dre ma vijent bet diazezet gant an doue Sadorn. 

Gant he livadurioù e sav skeudenn un Ciociaria ma kendeuz labour an natur hag oberoù an dud en un doare brav.

## Oberennoù
**Viaggi in alcune città del Lazio che diconsi fondate dal Re Saturno*, Roma, 1809.
Williams F1 Team

**Williams Grand Prix Engineering Limited** (e 2014 **Williams Martini Racing**) zo ur skipailh saoz a red er Formulenn 1 abaoe 1978, en ur c'hounit meur a ditl, dreist-holl e-pad ar bloavezhioù 1990. Koruet eo bet gant Frank Williams ha Patrick Head. Redet he deus gant ar vlenierien gwellañ evel Alan Jones, Nelson Piquet, Nigel Mansell, Alain Prost, Ayrton Senna, Damon Hill, Jacques Villeneuve ha Juan-Pablo Montoya. Gounezet he doa 16 kevezadeg ha redek a ra gant Felipe Massa ha Valterri Bottas e 2014. Susie Wolff eo he blenierez esaeoù pennañ, e-kichen Felipe Nasr.

Ur skipailh feuriet en eskemmdi eo abaoe 2011. Kenderc'hel a ra Frank Williams da vezañ ar perc'henner pennañ avat. Unan eus ar berc'hennerien a chom a zo Toto Wolff (dindan 10%), deuet da vezañ rener Mercedes. Renet e vez ar skipailh a zeiz-da-zeiz gant merc'h Frank Williams, Claire Williams.

## Orin ar skipailh
Krouet eo bet ar skipailh a-hiziv e 1977 met a-raok e lakae Frank Williams kirri da redek dindan e anv, gant ar skipailh Frank Williams Racing Cars. Ne oa ket kevezus a-walc'h e girri, ha adprenet eo bet ar skipailh gant Walter Wolf e 1976. Divizet en deus Williams kuitaat ar skipailh, adbadezet Walter Wolf Racing war-lerc'h ha lakaat kirri March da redek dindan an anv **Williams Grand Prix Engineering** e 1977. D'ar mare-se en deus kejet Williams gant Patrick Head a zo deuet da vezañ ijinour pennañ ar skipailh ha kenberc'henner adalek an deroù betek 2011.

## E Formulenn 1
### Gant Ford
### Gant Honda
### Gant Judd
### Gant Renault
### Gant Mecachrome ha Supertec
### Ar c'hevelerezh gant BMW
### Gant Cosworth
### Gant Toyota
### Cosworth adarre
### Renault adarre
### Gant Mercedes ha [[Martini Racing|Martini]]
E miz Mae 2013 eo bet disklêriet gant Williams e oa o vont da cheñch e geflusker adarre evit redek gant Mercedes-Benz, o kaout spi d'ober an dibab gwellañ evit ar cheñchamantoù reolennoù ar c'heflsukerioù, o tremen d'ur V8 aergelc'h d'ur V6 turbo 1.6 litrad e 2014. E fin 2013 eo bet disklêriet disparti Pastor Maldonado da Lotus, erlec'hiet gant Felipe Massa o tont eus Ferrari, gant ur sponsor bras, Petrobras. Miret eo bet Valtteri Bottas goude ur vloaz, ha Susie Wolff evel blenierez esaeoù. Pouezusoc'h evit ar skipailh eo bet disklêriet e deroù 2014 ur c'hevelerezh gant Martini, o lakaat ar skipailh da gemer livioù ar Martini Racing hag o tont da vezañ **Williams Martini Racing**, ar pezh a dalvezo evit meur a vloaz.

## E redadegoù kirri all
### Formulenn 2
Dibabet eo bet Williams e 2009 evit sevel ar c'harr a zo bet roet da bep blenierien e F2.

### Rallioù
### British Touring Car Championship
### [[24 eurvezh ar Mañs]]

## Disoc'hoù e Formulenn 1

## Sellet ivez
Mafalda Savoia

**Mafalda Savoia**, pe **Mafalda di Savoia** en italianeg zo anv meur a briñsez eus Savoia.

## Tud
**Mafalda di Savoia*, pe Matilda Savoia (1125-1157), kentañ rouanez Portugal,
* Mafalda di Savoia (1902-1944).

## Pennad kar
* Mafalda Portugal
* Mafalda (anv-bihan)
Mercedes Grand Prix

**Mercedes Grand Prix**, bremañ **Mercedes-AMG Petronas Formula One Team**, zo anv ur skipailh redadegoù-kirri a zo da Vercedes-Benz hag a redas e Formulenn 1 etre 1954 ha 1955 a-raok mont kuit dre abeg ur gwallzarvoud spontus er 24 eurvezh ar Mañs. Distreiñ a ra Mercedes Grand Prix d'ar redadegoù-kirri e bloavezhiooù 1990 dre an Andur da gentañ ha d'ar F1 e 1993 evit sevel kefluskerioù evit Sauber a-raok bezañ pourvezer McLaren. Adprenet en doa Brawn GP er fin ar bloaz 2009 a-benn redek e 2010 gant e anv gwir. E 2020 e red gant Lewis Hamilton ha Valtteri Bottas. Gounezet an holl gevezadegoù etre 2014 ha 2019. Pourchas a ra kefluskerioù da Racing Point ha Williams F1 Team e 2020.

Redek a ra Mercedes e Formulenn E abaoe 2019 dindan an anv **Mercedes-Benz EQ Formula E Team** gant Stoffel Vandoorne ha Nyck de Vries.

## Istor
### Formulenn 1

### 24 eurvezh ar Mañs
### Formulenn E

## Disoc'hoù ha stadegoù
### Disoc'hoù e Formulenn 1

### Disoc'hoù e Formulenn E

## Sellet ivez
Red Bull Racing

: *Evit sterioù all an anv *'Red Bull*', gwelit ar pennad [[Red Bull (disheñvelout)]].*


Red Bull Racing zo skipailh aostrian ar Formulenn 1, krouet e 2005 goude ma en deus adprenet Red Bull ar skipailh Jaguar Racing. Adprenet en doa ivez Red Bull ar skipailh Scuderia Minardi a zo anvet Scuderia Toro Rosso bremañ. Gounezet en doa an titl e , , ,  ha  ha redek a ra e  gant ar c'hampion-doubl Max Verstappen ha Sergio Pérez.

## An anv
Implij an anv Red Bull e bed ar sportoù liammet ouzh an nerzh eo politikerezh ar gompagnunezh Red Bull hag a werzh un evaj nerzhusaat. 

## Istor
### Ur vloaz gentañ o tizoloiñ ar Formulenn 1
### Kefluskerioù Renault hag Adrian Newey
### Red Bull dirak ar re-all gant Sebastian Vettel
### War-lerc'h Mercedes

## Red Bull Advanced Technologies
Krouet e oa bet Red Bull Advanced Technologies evit krouiñ objedoù teknik e-liamm ouzh saverien all. Ganto e oa bet krouet an Aeroscreen implijet e IndyCar adalek 2020.

## Da welout

### Liammoù diabarzh
* Red Bull
* Stewart Grand Prix
* Jaguar Racing

### Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Kordenn

Ur **gordenn** zo ur benveg hir-hir, hebleg, diaes da derriñ, graet gant neud kordet. Komz a reer eus **fun** ivez. 

Betek deroù an XXvet kantved e veze graet ar c'herdin gant neud naturel, kanab, sisal, pe koko. 

## Krennlavaroù
**Kordenn a dri gor Birviken ne dorr*.
Endymion

**Endymion** (Ἐνδυμίων / Endymíôn) a oa ur roue, en Elis, hervez mojennoù Hellaz kozh, pe ur mesaer deñved, serc'heg da Selene, doueez al loar, pe da Artemis, rak kemmesket e veze an div alies adalek ar .
Mariana Koskull

**Henrietta Mariana Charlotta Koskull** (1785–1841) a oa un dimezell a enor svedat, serc'h da zaou roue, Karl XIII ha Karl XIV Johan.

## He buhez
Mariana, pe Marianne, evel ma veze graet anezhi e lez gallgar Sveden, aoa merc'h da Gustaf Fredrik Koskull hag Anna Charlotta Gjelstrup. Dont a reas da vout dimezell a enor gant ar rouanez Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp (1759-1818). Plijout kaer a rae abalamour ma oa telennourez ampart, hag aktorez e veze alies e c'hoariva al lez. 
 
Anavezete oa ivez evel serc'h d'ar roue Karl XIII adalek ma voe kurunennet e 1809, ha goude-se evel serc'h d'ar roue Jean-Baptiste Bernadotte, kurunennet e 1818, hag ur bugel he dije bet graet gantañ.

Istorourien zo bet diasur diwar he fenn, rak ne ouzont ket ha serc'h da vat e oa da Karl XIII, pe ober an neuz hepken. Hervez gwreg ar roue, ar rouanez Hedvig Elizabeth Charlotte, e c'hoarie ar roue bezañ serc'heg dezhi met re gozh e oa evit se, e-skoaz Bernadotte a zarempredas anezhi pa oat e wreg kuit da Vro-C'hall e 1811. Bernadotte a glaske kuzhat an afer, ha Mariane Koskull arae ar c'hontrol-bev.

E Mezheven 1815 e skrivas ar rouanez he devoa taolet pled e veze Koskull o tispakañ braverioù nevez, anat dezhi e oant bet profet gant ar Priñs Bernadotte.
 
Ur poltred anezhi a oa en Euterpe, muzenn ar sonerezh, ouzh moger unan eus saloñsoù ar roue. En tu a-dreñv e oa ur poltred all, hini ul lennerez-planedennoù. Pa veze gwelet al lennerez-planedennoù e roe da c'houzout d'ar Priñs Bernadotte e tremenje an devezh gant ar roue: pa veze gwelet ar vuzenn e tremene an devezh gant Bernadotte.

Ur wech e oa oc'h ober un tamm lez a dost d'ar priñs yaouank Oscar, hag a oa da vout Oscar Iañ Sveden e tirollas gouarnour ar priñs Germund Ludvig Cederhielm, hag e c'harmas: "En anv Doue, Dimezell, laoskit an trede rummad, emaoc'h o vreinañ anezho holl en un taol!"

## Levrlennadur
* Lars Elgklou, *Familjen Bernadotte. En kunglig släktkrönika*
* *Hedvig Elisabeth Charlottas dagbok IX*, Stockholm, P.A. Norstedt & Söners förlag, 412070, (1942)
* Lars Elgklou (1978), *Bernadotte. Historien - eller historier - om en familj*. Stockholm: Askild & Kärnekull Förlag AB, 1978, ISBN 91-7008-882-9
Lotus F1 Team

:  *Evit stêrioù-all anv Lotus, gwelout [[Lotus (disheñvelout)|amañ]].*

Lotus F1 Team eo anv ur skipailh Formulenn 1 a grog da redek e 2013, a chom e Enstone e Bro-Saoz. Da C'henii Capital eo ar skipailh-se, met prestañ a ra ar saver saoz Lotus Cars e anv dezhi.

E 2011 a oa e anv Lotus Renault GP a-raok en deus dibabet Renault dilezel e skipailh, adprenet ur bloaz a-raok gant Genii Capital.

Redek a ra Lotus gant ar vlenierien Kimi Räikkönen, kampion 2007, ha Romain Grosjean, kampion GP2 2011.
Michael Schumacher

**Michael Schumacher** zo ur blenier kirri-red e Formulenn 1. Lesanvet *Schumi*, gounezet en deus seizh titl etre 1991 ha 2006 gant Benetton ha Ferrari a-raok mont war e leve. Distroet eo e 2010 gant Mercedes e-kichen Nico Rosberg evit tri bloavezh ha mont kuit eus ar Formulenn 1 a ra adarre e fin 2012.

Anavezet eo Michael Schumacher evit kaout meur a rekord, hini ar muiañ trec'h (91 trec'h etre Priz Bras Belgia 1992 ha Priz Bras Sina 2006), hini ar muiañ plasenn bol (68), ha rekordoù all. Anavezet eo a-wechoù evit e emzalc'h a-enep ar *fair play*, ouzh Damon Hill e 1994, ouzh Jacques Villeneuve e 1997 pe ouzh Rubens Barrichello e 2010 da skouer.

Breur Ralf Schumacher eo, en deus redet e F1 etre 1997 ha 2007. E vab Mick a zo krog da redek e karting ha ober a ra berzh war a seblant.

Er sizhun diwezhañ ar bloavezh 2013 eo bet gloazet Schumacher d'e benn dre ur gwallzarvoud ski e Bro-C'hall. Emañ e koma evit ar poent, met "er prantad dihuniñ" hervez ar vezeien hag e familh.

## E red micher
### A-raok ar Formulenn 1
### Ar Formulenn 1
#### Disoc'hoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1
* 18 bloavezh.
* 287 disparti.
* 7 titl ar vlenierien. 
* 91 trec'h.
* 43 eil blas.
* 20 trede blas.
* 154 podium.
* 68 plas pol.
* 115 disparti e linenn gentañ.
* 76 tro wellañ.
* 1517 poent.
* 60 dilezel.
* Krog eo gant ar Formulenn 1 : d'ar 25 a viz Eost 1991 e Priz Bras Belgia, war troiad Spa-Francorchamps – dilezel e-pad an disparti.
* Trec'h kentañ : Priz Bras kirri Belgia 1992, war troiad Spa-Francorchamps, d'an 30 a viz Eost 1992 evit e 18 Priz Bras.
* Plas pol kentañ : Priz Bras kirri Monaco 1994, war troiad Monaco, d'ar 15 a viz Mae 1994 evit e 42 Priz Bras.

#### Trec'hioù e kevezadeg bed ar Formulenn 1

## Pennadoù kar
* Ralf Schumacher, e vreur.
* Willi Weber, e vanager.

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Alianza País

An **Alianza Pais** (**AP**) (« strollad sokialour micherour Ecuador ») zo ur strollad politikel eus Ecuador, an eil strollad koshañ er vro pa voe savet e 2006.

Gant an AP emañ ar galloud politikel en Ecuador bremañ. Aet e oa ar maout gantañ e votadeg 2006 ha deuet e oa Rafael Correa da vezañ kentañ ministr Ecuador. E miz Meurzh 2009 e oa bet gounezet ur votadeg all gant an AP.
Christina Rossetti

**Christina Georgina Rossetti** (Londrez, 5 a viz Kerzu 1830 - *idem* 29 a viz Kerzu 1894) a oa ur varzhez saoznek hag a skrivas barzhonegoù romantoù ha barzhoniezh evit bugale. E-touez e bezhioù brudetañ emañ ar varzhoneg hir *Goblin Market*, he barzhoneg karantez *Remember*, hag ar ganaouenn* In the Bleak Midwinter*.

Merc'h e oa da Gabriele Rossetti, ur barzh italian, ha da Frances Polidori. He mamm a oa c'hoar da John Polidori, ur mignon da Lord Byron. He zad-kozh, Gaetano Polidori, a oa perc'henn d'ur *[[private press]]* hag a embannas he c'hentañ barzhonegoù.
C'hoar e oa da Dante Gabriel Rossetti, William Michael Rossetti ha Maria Francesca Rossetti.

Savet e voe er gêr gant he mamm. Troet e oa gant ar relijion anglikan ha nac'h a reas dimeziñ da James Collinson, troet katolik.

Mervel a reas e 1894 gant ar c'hrign-bev. 

## Oberennoù

**[[Goblin Market]] and Other Poems* (1862) 
**The Prince's Progress and Other Poems* (1856) 
**Commonplace* (1870) 
**Sing-Song: a Nursery Rhyme Book* (1872, 1893)
**A Pageant and Other Poems* (1881) 
**Verses* (1893) 
**New Poems* (1895) 
**Uphill* (1887) 

## Levezon
Anv ar romant *The Cuckoo's Calling*, gant J.K. Rowling, zo tennet eus ur varzhoneg gant Christina Rossetti, anvet *A Dirge*.

## Notennoù
John Davies (Mallwyd)

**John Davies** (war-dro 1567&ndash;1644) a voe skrivagner, troer, yezhadurour ha geriadurour kembraek. Lesanvet e oa **Dr John Davies, Mallwyd**, dre ma oa person e Mallwyd e Sir Feirionnydd. Ganet e voe e Llanferres, e Sir Ddinbych gwechall (Sir y Fflint hiziv). Studioù e doa graet en Jesus College, en Oxford.

Mignon e oa d’an eskob William Morgan, aozer ar Bibl e kembraeg. Soñjal a reer ez eo gant John Davies e oa bet adlennet an droidigezh eus ar Bibl graet gant William Morgan hag a voe embannet e 1620. 

E 1621 e voe embannet ul labour all gant John Davies, ur yezhadur eus ar c’hembraeg e latin, anvet *Antiquae linguae Britannicae ...*. Daou c’heriadur a embannas ivez, en o zouez ur geriadur latin-kembraeg diazezet war labour Thomas Wiliems eus Trefriw, an *Dictionarum duplex* (1632), ha meur a levr all.

Implijet e voe geriadur John Davies gant Loeiz ar Pelleter pa savas e c'heriadur hag alies e reer dave da c'heriadur Davies en hini ar Pelleter.

Ouzhpenn al labourioù-se en deus lezet John Davies dimp eilskridoù diwar dornskridoù krenngembraek ha ne vefent ket deuet betek ennomp hep e labour adskrivañ. 

Barzhonegoù tennet eus ar skridoù-se a voe embannet, goude marv John Davies, e-barzh an dastumad *Flores Poetarum Britannicorum* (1710). 

Mervel a reas d’ar 15 a viz Mae 1644, e Harlech moarvat, ha beziet e voe e Mallwyd.

## E skridoù
**Antiquae linguae Britannicae ...* (1621)
**Llyfr y resolusion* (1632)
**Dictionarum duplex* (1632)

## Liammoù diavaez
*Y bywgraffiadur ar-lein (e kembraeg pe e saozneg)
*Liber B, John Davies o Fallwyd, tennet eus dastumadoù Levraoueg Vroadel Kembre
Maria Prat

**Maria Prat** (Bulien 14 a viz Eost 1906 - Lannuon 24 a viz Mae 2006) zo ur skrivagnerez vrezhonek brudet dreist-holl evit he fezhioù-c'hoari fentus. E penn Strollad Beilhadegoù Treger eo bet e-pad pell, ha savet he deus pezhioù-c'hoari ha kontadennoù a-leizh evit bezañ c'hoariet war al leurenn. Bevet he deus e-pad pell e traoñ skalieroù Brelevenez hag unan eus an Tregeriadezed diwezhañ e koef eo bet. Krog e oa da skrivañ er gelaouenn *[[Breiz]]* renet gant Dir-na-Dor, ha sinañ a rae "Plac'h an ti all".

Roet eo he anv d'ur blasenn, e traoñ skalieroù Brelevenez (lec'h ma oa o chom), gant Ti-kêr Lannuon, abaoe ar sadorn 24 a viz Meurzh 2018. 

## Oberennoù
### E brezhoneg
#### C'hoariva
* *Chadenn ar galeour – pez-c'hoari e tri arvest*, Brud Nevez, 1984, ASIN: B0014KTJW0 lenn enlinenn
* *Ma devez kaerrañ*, Ar Skol Vrezoneg, 1992, 
* *Heritaj an tonton ha peziou-c'hoari all*, Emgleo Breiz, 1994, 
* *Grev ar venajerien ha peziou-c'hoari all*, Emgleo Breiz, 1996, 
* *An ostizez vouchet ha peziou-c'hoari all*, Emgleo Breiz, 1997, 
* *Ar barner er prizon*, Ar Skol Vrezoneg, 2000,  [lenn enlinenn] 
* *Pa 'h out majorez*, Ar Skol Vrezoneg, 2000,  lenn enlinenn 
* *Gwele Kolaig ha peziou-c'hoari all*, Emgleo Breiz, 2001, 
* *An tonton Kanada*, Emgleo Breiz, 2003, 
* *Ma beaj Jersey ha peziou-c'hoari all*, Emgleo Breiz, 2005, 

#### Kontadennoù
* *Gwele Kolaig / Kant vloaz ma mamm-gaer / Ar homis agrikol : Eur gontadenn*, Brud Nevez, 1980, ASIN: B0014KWZUS 
* *Eun toullad kontadennou*, Ar Skol Vrezoneg, 1988,  [lenn enlinenn]

#### Barzhonegoù
* *Barzonegou Maria Prat*, Copie 22, Pederneg, 19--, 80 p. lenn enlinenn

### E galleg
* *Les sept fils du piqueur de pierres*, Lenn-o-bro, Gwengamp, 2004 

## Liammoù diavaez
* Maria Prat a gont he buhez war TV Trégor
* Mortuaj Maria Prat e ''Le Télégramme''
Cristina Peri Rossi

**Cristina Peri Rossi** a zo ur varzhez uruguayat ganet e 1941 e Montevideo. Merc'h e oa da zivroidi italian. Abaoe 1972 emañ o chom e Barcelona, e Katalonia.

## Katalaneg
Ober a rae war-dro en abadenn e skingomz Katalonia e spagnoleg. Lamet eo bet dre ma ne oa ket e katalaneg. 

## Oberennoù
**Viviendo* (1963), dastumad danevelloù
**Los museos abandonados* (1968), danevelloù, Premio de relatos ARCA
**El libro de mis primos* (1969), romant, Premio Marcha.
**Indicios pánicos* (1970), dastumad danevelloù

**Lingüística general* (1979), barzhonegoù,
**La rebelión de los niños* (1980), dastumad danevelloù
**El museo de los esfuerzos inútiles* (1983), dastumad danevelloù

**Europa después de la lluvia* (1987), barzhonegoù,

**Cosmoagonías* (1988), dastumad danevelloù

**Acerca de la escritura* (1991), arnodskrid.

**Otra vez Eros* (1994), barzhonegoù,
**Aquella noche* (1996), barzhonegoù,
**Inmovilidad de los barcos* (1997), Bassarai, barzhonegoù,

**Poemas de amor y desamor* (1998) barzhonegoù,.
**Las musas inquietantes* (1999) barzhonegoù,

**Mi casa es la escritura* (2006), barzhonegoù,
**Cuentos reunidos* (2007)
**Habitación de hotel* (2007), barzhonegoù, 

## Liammoù
*Pennad gant Fabio Contu
Kristina Ingesdotter

**Kristina Ingesdotter** ( kantved – 18 a viz Genver 1122) a oa ur briñsez svedat.

Merc'h e oa d'ar roue Inge an Henañ ha d'ar rouanez Helena, Rouanez Sveden. He mamm a oa c'hoar da Blot-Sven, Roue Sveden. 

Dimezet e voe en 1095 da Mstislav I Kiev , priñs Veliky Novgorod, Rostov ha Belgorod. 

Mervel a eure Kristina d'an 18 a viz Genver 1122. Tri bloaz goude e teuas he fried Mstislav da vout Priñs Meur Kiev.

## Bugale
Dek bugel o doe Kristina ha Mstislav 

# Ingeborg Kiev, dimezet da Canute Lavard eus Jutland, mamm da Valdemar Iañ Danmark
# Malmfred, dimezet da Sigurd Iañ Norge; (2) Eric II Danmark
# Eupraxia, dimezet da Alexius Comnenus, mab da Johan II Comnenus
# Vsevolod Novgorod ha Pskov
# Maria,dimezet da Vsevolod II Kiev
# Iziaslav II Kiev
# Rostislav Kiev
# Sviatopolk Pskov
# Rogneda, dimezet da Yaroslav Volinya
# Xenia, dimezet da Briachislav Izyaslawl
Christine von Schleswig-Holstein-Gottorf

**Christine von Schleswig-Holstein-Gottorf** (1573 en Kiel; 1625 Kastell Gripsholm), a oa ur briñsez alaman, deuet da vout rouanez Sveden. 

Dimezet e voe da Karl IX, roue Sveden. 

## He bugale
#Gustav II Adolf (1594-1632), roue Sveden 1611-1632.
#Maria Elisabet (1596-1618) dimezet da Johan, dug Östergötland.
#Kristina (1598-1599).
#Karl Filip (1601–1622).
Xanana Gusmão

**Xanana Gusmão** (ganet d'an 20 a viz Even 1946) zo ur politikour eus Timor ar Reter, bet prezidant kentañ ar vro.

E-pad bloavezhioù e voe Gusmão e penn ar Fretilin a-benn stourm evit dizalc'hiezh e vro. Mont a reas da brezidant kentañ ar vro pa voe embannet dizalc'hiezh Timor ar Reter d'an 20 a viz Mae 2002. Divizout a reas chom hep lakaat e anv e dilennadeg 2007 hag a voe gounezet gant José Ramos-Horta.
Van Dijk

**Van Dijk** zo un anv-tiegezh izelvroek.

## Tud
* Ellen van Dijk ( 1987 Harmelen -), marc'hhouarnerez
* Jasper van Dijk (1971 Jutphaas- ), politikour
* Louis van Dijk (1941), pianoour
* Rudi Martinus van Dijk (1932–2003), sonaozer

## Pennadoù kar
* Van Dyk
* van Dyke
Kirsten Flagstad

**Kirsten Malfrid Flagstad**, ganet e Hamar e 1895 ha marvet en Oslo e 1962, a oa ur c'hoariganerez norvegat, soprano da gentañ ha mezzo-soprano goude, anavezet evel unan eus kaerañ mouezhioù an  ha gwellañ kanerezed oberennoù Richard Wagner a-viskoazh a-hervez.

Stagañ a reas gant ar c'hoarigan en Oslo e 1913 ha chom a reas e Lec'hlenn betek 1933, pa grogas e Bayreuth evel Sieglinde er *[[Die Walküre|Walküre]]*.


Kirsten Flagstad as Isolde.jpg|Kirsten Flagstad e roll Isolde
KirstenFlagstad.jpg|Poltred Kirsten Flagstadwar un nijerez norvegat


## Pennadoù kar
*Birgit Nilsson
Van Dyke

**Van Dyke** (pe Van Dijk, Dyck, Dyk), zo un anv-tiegezh a orin izelvroek.

## Tud
*Anthony van Dyck, (1599–1641), livour
*Nicholas Van Dyke (gouarnour) (1738&ndash;1789), politikour stadunanat, bet prezident Delaware
*Nicholas Van Dyke (senedour) (1770&ndash;1826), politikour stadunanat, eus Delaware
*Henry van Dyke (1852&ndash;1933), skrivagner stadunanat
*Dick Van Dyke (ganet e 1925), aktour stadunanat
*Jerry Van Dyke (1931–2018), aktour stadunanat, breur da Dick Van Dyke
*Earl Van Dyke (1930&ndash;1992), soner stadunanat gant ar Motown Records

## Lec'hanvioù
*Jost Van Dyke, unan eus an Inizi Gwerc'h Breizhveurat

## Pennadoù kar
* Dyke
* Van
* Van Dijk
* Van Dyk
* Von
* *[[Tussenvoegsel]]*
Karl August Sveden

**Karl August Sveden**, pe *Christian August von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg* hervez e anv alamanek orin, ganet e 1768 ha marvet e 1810, a oa ur priñs alaman hag a oa da vezañ roue, goude bout advabet gant Karl XIII, roue Sveden. Mervel a reas re abred ha neuze e voe advabet ar jeneral gall Jean-Baptiste Bernadotte, ha hennezh eo a renas neuze. Kent-se e oa bet jeneral en arme Danmark ha gouarnour Norge e rouantelezh Danmark ha Norge.

## E Sveden
E deroù Mezheven 1809 e voe diroueet Gustav IV Adolf hag e voe lakaet ar gurunenn war-benn e eontr, an Dug-Rejant, ha setu eñ anvet Karl XIII. Degemer a reas ar roue nevez Bonreizh 1809 Sveden, a vihanae galloud ar roue e-skoaz hini ar Breujoù.

Divugel e oa ar roue Karl XIII  ma rankas, evit ma vije ur roue all war e lerc'h, advabañ unan bennak. Georg Adlersparre, an den a oa kiriek d'an taol-stad e 1809, a gave gwell lakaat Frederik VI Danmark da roue Sveden met Frederik a nac'has, hag Adlersparre da dreiñ e selloù da-gaout Norge.

## E varv
Ne vevas ket pell a-walc'h avat da lezel ur roud en istor Sveden. Mervel trumm a reas d'an 28 a viz Mae 1810, pa gouezhas diwar e varc'h e-pad un embregadenn arme en Kvidinge. Diwar skejañ e gorf e voe kavet en doa bet ur barr, met brud a oa eoa bet kontammet gant tud eus kostezenn ar roue Gustav.

Tamallet e veze Axel von Fersen ar Yaouankañ da vezañ lazhet ar priñs Karl August. Da zeiz an obidoù, d'an 20 a viz Mezheven 1810, e troas konnar an engroez a-enep ar c'hont Fersen, ha lazhete voe a daolioù mein. 
Beziet e voe Karl August Sveden en Iliz Riddarholmen, ma vez beziet rouaned ar vro.

## Notennoù

## Levrlennadur e daneg
* Yngvar Nielsen, "Christian August, Prins af Slesvig-Holsten-Sønderborg-Augustenborg", i: C.F. Bricka (red.), *[[Dansk Biografisk Lexikon]]*, København: Gyldendal 1887-1905.
* A. Ipsen, *Christian August*, 1852. 
* Steenstrup, *Dansk Maanedsskrift*, 1867-68. 
* Ræder, *Danmarks Krigs- og politiske Historie 1807-9 II*. 
* Yngvar Nielsen, *Grev Herman Wedel og hans Samtid I*.
Karl August

**Carl August** pe **Karl August** zo un anv-bihan alamanek ha svedek, savet diwar an anvioù Karl hag August. 

Evel an anvioù Karl Alexander, Karl Ludwig, Karl Wilhelm, e oa un anv priziet en tiegezhioù roueel, abalamour d'an dave d'an impalaerien veur, Alesant Veur, Karl Veur, Loeiz an Deol, pe rouaned evel Gwilherm an Alouber.

## Yezhoù all
** [[Charles-Auguste]] *, e galleg
**Charles Augustus*, e saozneg

## Tud
### Priñsed
*Karl August Sveden (1768-1810), priñs pennhêr Sveden
*Karl August von Sachsen-Weimar-Eisenach (1757-1828), Dug-meur Sachsen-Weimar-Eisenach; 
*Karl-August von Sachsen-Weimar-Eisenach (1912–1988)

### Tud all
*Karl August von Hardenberg (1750-1822), politikour prusian
*Carl August von Steinheil ( 1801-1870), fizikour alaman.
**Karl August Nikolaus Rose*, anavezet evel Carl August Nicholas Rosa, impresario saoz. 
*Carl August Walbrodt, echedour alaman
*Carl August Dohrn
*Carl August Ehrensvärd
Emgann Bosworth

**Emgann Bosworth** pe **Emgann Bosworth Field** a oa un emgann e dibenn Brezel an Div Rozenn a c’hoarvezas d’an 22 a viz Eost 1485. 

An emgann bras diwezhañ e voe e-pad ar brezel renet etre Tiegezh York ha Tiegezh Lancaster evit gounit kurunenn Bro-Saoz, ur brezel anvet Brezel an Div Rozenn. C’hoarvezout a reas etre Richarzh III, eus Tiegezh York, ar roue diwezhañ eus an tiegezh Plantagenet, hag ar priñs Herri Tudor, eus Tiegezh Lancaster, a zeuas da vezañ Herri VII. 

Echuiñ a reas emgann Bosworth gant marv Richarzh ha trec’h Tiegezh Lancaster. Gantañ e voe fin da Vrezel an Div Rozenn, daoust ma c’hoarvezas c’hoazh un nebeud emgannoù bihan etre an div gostezenn er bloavezhioù war-lerc’h.

Herri Tudur pe Herri Tudor, ur priñs kembreat a oa kont Richmond hag a oa danvez-roue, a oa en harlu e Breizh da gentañ hag e Bro-C’hall da c’houde. E 1483 e klaskas aloubiñ Bro-Saoz, met c’hwitañ a reas war e daol, abalamour d’an amzer fall. E deroù miz Eost 1485 e voe un eil arnod gantañ hag ar wech-mañ e teuas e daol da vat : dilestrañ a reas e Mill Bay, e Sir Benfro, gant ur strolladig soudarded a-du gant Tiegezh Lancaster ha gant soudarded gopret deuet eus Bro-C’hall, Breizh ha Bro-Skos, un 2000 den bennak en holl. Mont a reas eus Penfro war-zu ar biz, kentoc’h eget war-zu ar reter. Pa erruas e-kichen Y Trallwng, e Powys, e teuas e-leizh a Gembreiz a-du gantañ : un armead deuet eus mervent Kembre renet gant Rhys ap Thomas, tud eus Gwent ha Morgannwg ha tud eus hanternoz Kembre renet gant William Griffith. Ma c’hounezas Herri kement-se a skoazell digant e genvroiz ez eo moarvat abalamour da vojenn ar Mab Darogan (« ar mab diouganet »), ar gredenn e teufe un deiz un den da adsevel Enez Vreizh evel ma oa da vare ar Vrezhoned kozh. Pa erruas arme Herri war harzoù Bro-Saoz e oa war-dro 5000 den enni.

Gant Richarzh III, roue Bro-Saoz, e oa un arme un tammig brasoc’h met ne oa ket asur eus fealded an holl dud enni. En em gavout a reas an div arme er c’hreisteiz da Market Bosworth e Leicestershire, e-kreiz Bro-Saoz, d’an 21 a viz Eost, daoust ma n’eur ket sur lec’hiad resis an emgann. Un armead all 6000 den a oa ivez, renet gant ar baotred Stanley, Thomas Stanley, 1añ kont Derby hag e vreur William Stanley. Daoust dezho nac’h kemer perzh en emgann en deroù e savjont a-du gant Herri Tudor a-benn ar fin. 

Lazhet e voe Richarzh e-kreiz ar stourm. Ur wech echu an emgann, e voe kurunennet Herri gant kurunenn Richarzh, war dorgenn Crown Hill e-kichen keriadenn Stoke Golding. Dont a reas da vezañ roue dindan an anv a Herri VII. Er bloavezhioù war-lerc’h e voe gopret tud gant Herri da sevel skridoù a-du gantañ ha da ginnig Emgann Bosworth ha donedigezh an tiegezh Tudor war an tron evel deroù ur prantad nevez en istor Bro-Saoz. Ganto e veze taolennet an emgann evel trec’h ar mad war an droug. Ar pennad pouezusañ eo er pezh-c’hoari Richarzh III gant William Shakespeare.

## Levrlennadur
* Emyr Wyn Jones, *Bosworth Field: A Welsh Perspective* (1984)
* A.L. Rowse, *Bosworth Field and the Wars of the Roses* (1966)

## Liammoù diavaez

* Bosworth Battlefield Heritage Centre and Country Park: 
* Richard III Society
* The Battle of Bosworth
Río Bravo

**Río Bravo** zo anv spagnolek meur a stêr.

## Stêrioù
**Río Bravo*, anv roet e Mec'hiko d'ur stêr anvet *Río Grande*, e SUA, gwelout Rio Grande (Norzhamerika),
*Río Bravo (Chile), e Chile, er Rannvro Aysén,
*Río Bravo (Zulia), e Venezuela.

## Lec'hioù
* **[[Río Bravo (Tamaulipas)]]**, kêr ha kumun e Mec'hiko, e stad Tamaulipas;
* **[[Río Bravo (Texas)]]**, kêr e SUA, e Texas;
* **[[Río Bravo (Suchitepéquez)]]**, kumun eus Guatemala, e departamant Suchitepéquez.

## Film
* **[[Río Bravo (film)]]**, ur film stadunanat e 1959, sevenet gant Howard Hawks;
Malaria!

**Malaria!** a oa anv ur strollad sonerien eus Berlin bet krouet e 1980 gant Gudrun Gut ha Bettina Köster da-heul divodañ Mania D. Sonerezh elektronek arnodiñ a veze sonet ganto. E-touez an izili all e oa Manon P. Duursma, Christine Hahn, and Susanne Kuhnke (bet ezel eus Die Haut ivez). Alies e stager ar strollad ouzh al luskad Neue Deutsche Welle hag ouzh ar sonerezh post-punk.

*New York Passage* eo a voe pladenn vrudetañ Malaria! ha ganti e tizhjont renkoù uhelañ hit-parade dizalc'h SUA koulz ha re Europa. A-drugarez d'ar berzh-se e kemerjont perzh en un droiad sonadegoù asambles gant The Birthday Party, John Cale ha Nina Hagen.

Videoioù an tonioù "Geld/Money," "Your Turn To Run," and "You, You" (sevenet gant Anne Carlisle) hag ur video filmet war al leurenn eus "Thrash Me" a weler en un teulfilm alaman titlet *Super 80.*

E 2001 e teuas er-maez ur bladenn EP enni tonioù Malaria! sonet gant tud all. "Kaltes Klares Wasser", sonet en-dro gant Chicks on Speed, a voe una neus tonioù brudetañ ar bladenn.

## Oberenn
* 1981: *Malaria* (12")
* 1981: *How Do You Like My New Dog?* (7")
* 1982: *Emotion* (LP)
* 1982: *New York Passage* (12")
* 1982: *White Water* (12")
* 1983: *Revisited* - Live (Kassette)
* 1984: *Beat The Distance* (12")
* 1991: *Compiled* (CD)
* 1991: *Kaltes Klares Wasser* (CDM)
* 1992: *Elation* (CDM)
* 1993: *Cheerio* (CD)
* 2001: *Compiled 1981–1984* (CD)

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*"Malaria!" en *The great indie discography*
*"Germany" er gelaouenn *[[Billboard (magazin)|Billboard]]*
*"Malaria!" tennet eus *Forty years videoart.de, Part 1*
* Maklaria! e lec'hienn AMG
* http://www.discogs.com/artist/Malaria! Malaria! e lec'hienn Discogs
Jaquette Löwenhielm

**Jaquette Löwenhielm** pe **Gustava Charlotta Jacquette Aurora Gyldenstolpe** (1797 &ndash; 1839, Kergustentin) a oa ur gontez svedat, dimezell a enor Rouanez Sveden, ha pried-kleiz d'ar priñs Oscar Bernadotte, a-raok ma voe anvet da roue Sveden.

Merc'h e oa Jaquette d'ar Major General Nils Wexionius, 5vet Kont Gyldenstolpe (ganet d'an 31 a viz Here 1768 en Forsby, marvet d'an 28 a viz Eost 1844 en Stockholm), ha d'e bried Charlotta Aurora De Geer (ganet d'an 19 a viz Gwengolo 1779, marvet d'ar 14 a viz Mae 1834 en Stockholm), dimezet o-daou d'an 12 a viz Ebrel 1796 en Kastell Stockholm. 
Jaquette Gyldenstolpe a oa dimezell a enor gant ar rouanez Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp a-raok eurediñ d'al Letanant Jeneral ha Kont Carl Gustaf Löwenhielm (1790-1858) d'an 18 a viz Gwengolo 1817. Goude an eured ez ejont o-daou da chom war ar maez. Bugel ebet n'o doe.

Distreiñ e kêr a rejont pa voe anvet he fried da gambrelan e lez ar priñs pennhêr. Jaquette a c'hanas ur verc'h, anvet Oscaria, en 1819, . Roet e voe ar bugelig da vourc'hizien da sevel, ha kemer a reas o anv. Jaquette hag Oscar en em zaremprede, hervez lizhiri prevez eus an amzer. 
En 1821 e oa krog al lez da vezeañ diaezet gant an darempred-se ha kaset e voe ar priñs Oscar da veajiñ dre Europa da glask ur pried dereatoc'h.

Torret e voe dimeziñ Jaquette ha Löwenhielm e Gwengolo 1829, war zigarez e oa disheñvel o zemz-spered. Addimeziñ a reas Jaquette d'ar baron finlandat Uno von Troil (1803-1839) e miz Eost 1838. Mervel a rejont o-daou dindan bloaz, e Turki, ma oa bet anvet he fried. 
Divugel e oant ivez.

## Levrlennadur
* Lars Elgklou (1978). Bernadotte. Historien - eller historier - om en familj. Stockholm: Askild & Kärnekull Förlag
Maria Aurora Uggla

**Maria Aurora Uggla** pe **Ehrengranat** (1747–1826) a oa ur gontez svedat. Dimezell a enor e oa gant Rouanez Sveden, Sofia Magdalena Danmark, pried ar roue Gustav III, ha mignonezed e oant. Goude-se e voe lakaet e penn lez ar priñs pennhêr Gustav Adolf.

Kuzulierez Sofia Magdalena e oa, hag ar rouanez a roe he fiziañs dezhi hag a selaoue hec'h alioù. Nebeud a vignoned he devoa ha ne oa ket toull he zeod.

Ur vaouez desket e oa Maria Aurora Uggla, reut he doareoù a-wechoù, ha donezonet-kaer evit ar c'han hag ar c'hoariva, ma oa brudet evel unan eus gwellañ aktourezed c'hoariva al lez. E 1774 e c'hourc'hemennas ar roue dezhi kelenn Charlotta Eckerman (1759-1790), ur plac'h a 15 vloaz, abalamour dezhi da c'hoari Mechtild er c'hoarigan *Birger jarl*, gant Gyllenborg hag Adlerbeth, pa oa bet nac'het gant Elisabeth Olin kanañ. Charlotte Eckerman a reas berzh, ken e reas, er C'hoarigan Roueel e Stockholm, ha galvet e voe war al leurenn e fin an abadenn gant ar selaouerien. Ar priñs Karl, he serc'heg, a huche : "Fröken Uggla, fröken Uggla!" (Dimezell Uggla!), ha neuze e voe stlakadeg daouarn ivez da Maria Aurora Uggla, abalamour m'he devoa kelennet Eckerman ha desket dezhi kanañ ken brav. Stlakadeg a voe ivez d'enoriñ an oberour Gyllenborg.

Un dimezell a enor all a oa bet tost ouzh kalon ar rouanez, Virgina Charlotta Duwall (1748–1816) hec'h anv, dimezet goude d'ar Baron Kristoffer Manderström. Met hervez testenioù ne rae Virgina Charlotta Duwall nemet kelaouiñ ar rouanez diwar-benn an darvoudoù er gevredigezh ha ne oa ket koulz mignonez evel Maria Aurora Uggla .

Maria Aurora Uggla a oa bet da gentañ dibabet da gannadez etre Gustav III hag ar rouanez en 1775 pa fellas d'ar roue adskoulmañ gant e wreg ha seveniñ e garg a bried, met ar c'hont Adolf Fredrik Munck af Fulkila an hini a voe kemeret evit se, dre m'en doa un darempred gant Anna Sofia Ramström, ar plac'h a gambr.
Pa voe ganet ur mab-pennhêr gant ar rouanez e 1778 e savas ar vrud e oa bet graet ar bugel gant ar c'hont Munck.

E-kreiz ur gaoz gant ar briñsez Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp e Mezheven 1778 e lavaras Uggla: 
"N'eus forzh penaos, ha pa rankjemp krediñ ur par berr e oa bastard ar bugel e gwirionez, peseurt kemm a raje d'ar roue? Bepred e sello outañ evel e vab. Ha didalvoud eo ar gaoz keit ha ma vo ur pennhêr da Sveden."


Maria Aurora Uggla a zimezas d'ar c'horonal Karl Adam Ehrengranath en 1778. 
## Notennoù
Nils Barck

**Nils Barck** zo anv meur a zen e Sveden.

* Nils Barck (1713-1782), diplomat ha politikour
* Nils Barck (1760-1822), e vab, gouarnour, 
* Nils Barck (1820-1887), avanturour
* Nils Barck (1863-1930), livour
Von Troil

**Von Troil** zo un anv-tiegezh svedat.

## Tud
*Samuel Troilius, 1706-1764, arc'heskob
*Uno von Troil, 1746-1803, arc'heskob
*Knut von Troil, 1760-1825, 
*Samuel von Troil, 1804-1880
Catharina Ahlgren

**Catharina Ahlgren** (1734 – war-dro 1800) a oa ur skrivagnerez ha barzhez svedek, troourez (diwar an alamaneg hag ar galleg), embannerez, stourmerez evit gwirioù ar merc'hed, hag unan eus kentañ kazetennerezed en istor Sveden. Brudet eo he lizheroù gant ar varzhez Hedvig Charlotta Nordenflycht. Er bloavezhioù 1750-1770 e oa unan eus pennskrivagnerezed ar vro. 
Divroañ a reas da Finland ma embannas kentañ kazetenn ar vro.

## He buhez
Catharina Ahlgrena oa merc'h da Anders Ahlgren, gouarnour Östergötland ha da Laurentia Juliana Liungenfeldt. He c'hoar a oa dimezet da Johan Halldin, unan eus pennoù al Levraoueg roueel.

E-pad ur pennad eoa bet dimezell a gambr gant ar rouanez Lovisa Ulrika. Kollet he doa he labour abalamour d'un tabut pe irienn bennak .

## Dimezioù ha bugale
Catharina Ahlgren a zimezas ha bugale he doe, hogen dizimeziñ a reas. Mamm e oa da Charlotta Eckerman‎, c'hoariganerez ha kourtizanez.

## He micher
Goude torret he dimeziñ kentañ eo e krogas da skrivañ evit gounit he boued. E Marevezh ar Frankiz e Sveden, etre 1718 ha 1771, e oa meur a gelaouenn a veze skrivet evit ar merc'hed ha gante zoken. Ar re-se a oa embannadurioù e doare skridoù Marevezh ar Sklêrijenn ma veze anv eus darvoudoù ha nevezintioù, politikerezh ha prederouriezh, hag eus lec'h ar merc'hed er gevredigezh. Flemmskridoù e oant alies, savet evel lizheroù etre div vaouez. Peurvuiañ ne badent nemet ur bloavezh dindan un anv, hag er bloaz war-lerc'h e veze un anv all, d'ar gelaouenn ha d'ar skriverezed, a oa marteze ar memes maouezed. Boutin a-walc'h e oa ar c'helaouennoù-se e bloavezhioù 1730, ha boutin kenañ e bloavezhioù diwezhañ Marevezh ar Frankiz.

Unan eus ar c'helaouennoù-se e oa *De nymodiga fruntimren* ("Ar maouezed modern"), sinet gant *Belisinde* aha*Sophie*, hag embannet e 1773. Diouzh ar c'hiz neuze e oa ar merc'hed a skrive.

Unan eus an nebeud kazetennerezed dizanv-se e oa Catharina Ahlgren.

### Barzhez ha troourez
Goude terriñ he dimeziñ e 1753 eo e krogas Catharina Ahlgren da skrivañ da c'hounit he bara. Da gentañ e troe romantoù ha barzhonegoù.

E-touez he labourioù e oa ar varzhonek alamanek *Die Prüfung Abrahams* gant Christoph Martin Wieland (1753), hag ar romant saoznek * The Distrest Wife, or the History of Eliza Wyndham *.

E 1764, da zeiz-ha-bloaz ar rouanez Lovisa Ulrika, e kinnigas ur varzhoneg savet ganti. Mignonez e oa d'ar varzhez Hedvig Charlotta Nordenflycht ha kenskrivañ a rae ganti.

### Oberourez
*Adelaide* e oa anv-pluenn Catharina Ahlgren er gelaouenn "Brefwäxling emellan twänne fruntimmer" ("Kenskriverezh etre div vaouez") embannet en eizh niverenn ha tri-ugent etre 1772 ha 1773. Renerez ar gelaouenn e oa ivez. Enni e skrive evit an emskiant kevredigezhel, an demokratelezh, ar parded etre paotred ha merc'hed, hag erbediñ a rae argenskoazell etre maouezi evel gwarez diouzh galloud ar wazed. 

## Liamm diavaez
* http://www.hum.uit.no/dok/ntbf/nr15.htm

## Pennadoù kar
* Sophia Elisabet Brenner
* Hedvig Charlotta Nordenflycht
* Maria Cederschiöld
* Louise Flodin

## Notennoù
Sant-Nikolaz

**Sant Nikolaz** pe **Sant-Nikolaz** a c'hall bezañ meur a dra:

*Ur sant: sant Nikolaz
*Un evn: *evnig-sant-Nikolaz*, pe *labous-sant-Nikolaz*, a zo un anv all evit an diredig.

## Anvioù-lec'h
### Kumunioù
*Sant-Nikolaz-an-Hent, ur gumun el Liger-Atlantel
*Sant-Nikolaz-ar-Pelem, ur gumun en Aodoù-an-Arvor
*Sant-Nikolaz-ar-Roz, ur gumun er Mor-Bihan

### Lec'hioù all
*"Beg Sant-Nikolaz" e Groe
*Enez Sant-Nikolaz, unan eus inizi Glenan
*Enez Sant-Nikolaz en aber al Liger, e kumun Korzed

## Pennad kar
*Saint-Nicolas
Enez ar Vertuz

**Enez ar Vertuz** zo ur romant brezhoneg a skiant-faltazi gant Youenn Olier. Adkemeret en deus anv al levr Iniz er vertu, gant Jean Marion e 1790.
Halifax

An anv **Halifax** a c'hall bezañ meur a dra:

## Anv-lec'h
### 
* Halifax, ur gêr e kontelezh Yorkshire; penn-orin an anv.

### 
Meur a gêr, en o zouez :
* Halifax e Nova Scotia

### 
* Halifax (North Carolina)
* Halifax (Massachusetts)
* Halifax (Pennsylvania)
* Halifax (Vermont)
* Halifax (Virginia)

Meur a gontelezh Halifax County a zo ivez.

## Titl
*Kont Halifax, en o zouez emañ George Savile, kentañ markiz Halifax, un den a stad eus Breizh-Veur.

## Traoù all
* Handley Page Halifax, un nijerez bombeziñ pounner eus an Eil Brezel-bed.
## Pennad kar
* Kontelezh Halifax
Gudrun Gut

**Gudrun Gut** (ganet *Gudrun Bredemann* e Celle e 1960) a zo ur sonerez hag un DJ alaman.

He yaouankiz a gasas e Lüneburger Heide hag e 1975 e tilojas da Verlin. Eno e studias arzoù ar gweled en Hochschule der Künste ("Skol uhel an Arzoù") etre 1978 ha 1984. E-touez izili gentañ Einstürzende Neubauten e voe, hag e-touez krouerien Mania D, Malaria! ha Matador e voe ivez. E 1990 e c'hoarias er pezh-c'hoari *Hamletmaschine* gant Heiner Müller. E penn daou di-embann pladennoù emañ : Monika Enterprise ha Moabit Musik (krouet e 1990). Asambles gant Thomas Fehlmann e kinnig an abadenn skingomz sizhuniek *[[Oceanclub]]* e Berlin. Ar bladenn gentañ m'emañ hec'h-unan, *I Put a Record On* he zitl, a voe embannet d'ar 5 a viz C'hwevrer 2007.

Hervez a lenner er gelaouenn *[[The Wire (magazin)|The Wire magazine]]* e miz Ebrel 2008, eo bet ur plac'h a-bouez bras e diorren ar sonerezh nevez e Berlin.

## Pladennoù (un dibab)
* 1980: 7" *White Christmas* (gant Tabea Blumenschein, Frieder Butzmann ha Bettina Köster)
* 1996: Maksi-CD *YadiYAdi* (gant Anita Lane)
* 1996: Maksi-CD *Die Sonne* (gant Blixa Bargeld)
* 1996: CD *Members of The Ocean Club* (gant Anita Lane, Danielle de Picciotto, Blixa Bargeld, Jovanka von Willsdorf, Jayney Klimek, Inga Humpe, Myra Davies, Katharina Franck ha Manon P. Duursma)
* 1996: Max=ksi-CD *Firething* (gant Anita Lane)
* 2004: 2-CD *Members of The Ocean Club* (adembannadur gant tonioù Ellen Allien, Thomas Fehlmann, Effective Force, Ian Pooley, The Orb, Paul van Dyk, Klaus Schulze, Spinout und CoBra advesket)
* 2005: 7" *Move Me*
* 2007: CD *I Put A Record On*
* 2007: 12" *In Pieces*(tonioù advesket gant Burger/Voigt, Pole, Dntel)
* 2007: 7" *Pleasure Train*
* 2008: EP *Apples, Pears and Deer in Poland*
* 2010: CD *Baustelle* (gant Antye Greie evel Greie Gut Fraktion)
* 2011: CD *Rekonstruktion* (CD Baustelle advesket)

## Filmoù
* 1988 : *Dandy*, sevenet gant Peter Sempel
* 1995 : *Girls Bite Back*, sevenet gant Wolfgang Büld
* 2005 : *[[Verschwende Deine Jugend|Verschwende deine Jugend.doc]]*, sevenet gant Jürgen Teipel ha Sigrid Harder

## Levrlennadur
* *Marke B, Berliner Labels*, Verbrecher Verlag, Berlin, 2002  (gant Thomas Fehlmann ha Daniel Meteo)

## Liammoù diavaez
* pajenn Gudrun Gut e lec'hienn Monika Enterprise
* Gudrun Gut: Memory Podcast (He red-micher berr-ha-berr, gant sonerezh. MP3, 40 munutenn-pad, enrollet evit The Wire e 2008)
* He buhez berr-ha-berr e lec'hienn Ocean Club 
* Gudrun Gut e lec'hienn IMDB
* Myspace Gudrun Gut
* Atersadenn e lec'hienn ar gelaouenn EXBERLINER

## Notennoù
Pouldahu

**Pouldahu** (distagadur LFE: [pul'dø(j)], [pul'dahy], [pul'day], [pul'dɛvi]) a zo ur gumun a-wecharall eus Breizh e Penn-ar-Bed. Ul lodenn eus kumun Douarnenez eo bremañ.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
* Un drev eus Pouldregad e oa Pouldahu gwechall-gozh. Hiziv ez eus peder farrez e Douarnenez : Douarnenez, Ploare, Pouldahu ha Treboull.
### Eus ar  betek ar
* Brudet e oa Pouldahu dindan meur a anv er mare-se en ul lodenn vat eus aod kornaoueg Europa. E touesk an anvioù a c'haller lenn war meur a gartenn e kaver *Bolda*, *Pundabi*, *Pouldavid*, *Poldavid*, *Poldavi*, *Pol David *, *Pol-david*, *P.David*, *Paouldavid*, * Pouldahut*, *Pouldavy*, *Poldavy*, *Plodiuy*).
* Bae Douarnenez zoken zo bet anvet Bae Pouldahu a-raok ma vefe brudetoc'h Douarnenez. War ur gartenn savet e 1580 gant Lucas Janszoon Waghenaer moraer ha kartenner eus Izelvroioù e c'heller lenn *Bay Van Boldauit*..
* Ar brud-se a c'hall bezañ displeget gant ar pouez a oa gant Porzh Pouldahu er mare-se evit ezporzhiañ lienennoù kanab graet e Lokorn ha tro war-dro d'ober gouelioù.
### 
* Deuet e oa Poulldahu da vezañ ur barrez distag e 1880.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 56 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Krouidigezh
* Krouet e voe ar gumun e 1919 ha neuze e voe distaget da vat eus Pouldregad.
#### Stagidigezh
* Staget e voe kumun Pouldahu ouzh kumun Douarnenez e 1945.

## Etimologiezh
* Stummet eo anv Pouldahu diwar ar gêr Poull ha Dahu anv e brezhoneg a-vremañ eus Sant *David* a vez kavet er bibl. Ar stumm *Dauui* a veze kavet en henvrezhoneg.
## Mojenn
* Tost a-walc'h eo an anv *Dahu* eus hini Dahut, merc'h Roue Gradlon e mojenn Kêr Iz.
* Klevet e vez gant an annezidi ar vojenn e erruet Gradlon o vont kuit eus Kêr Iz beuzet dindan gwagennoù ar mor war e varc'h e Pouldahu. Ur mein gant roud pav ur marc'h a vez diskouezet zoken.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveennoù