open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anthony Davidson

**Anthony Denis Davidson** (bet ganet d'an  e Hemel Hempstead) a zo ur blenier redadegoù kirri saoz a red en WEC gant Toyota. Reiñ a ra e alioù d'ar chadenn skiwel Sky Sports F1 evit ar Formulenn 1, ur sport e-lerc'h ma en deus redet e 2002 gant Minardi, 2005 gant BAR hag etre 2007 ha 2008 gant Super Aguri.
Mor Bras

Ar **Mor Bras** a zo ur bae e kreisteiz Breizh, war harzoù departamantoù ar Mor-Bihan hag al Liger-Atlantel. En em astenn a ra etre :
* gourenez Kiberen er c'hornôg
* an aod adalek Karnag betek genoù ar Gwilen en hanternoz
* an aod adalek genoù ar Gwilen betek ar Groazig er reter
* inizi Houad hag Edig er mervent.

## An anv
Evel ma vez graet "Mor Bihan" eus ar pleg-mor a-dal da Wened e vez graet "Mor Bras" eus ar mor en diavaez dezhañ.
Antônio Pizzonia

**Antônio Reginaldo Pizzonia Júnior** (bet ganet d'an  e Manaus) a zo ur blenier redadegoù kirri brazilian a red en Andur e WEC. Redet en deus ivez e Formulenn 1, e 2003 gant Jaguar hag e-pad an daou vloaz war-lerc'h o erlec'hiañ blenierien gloazet Williams.
Alexander Wurz

**Alexander Wurz** (bet ganet d'ar  e Waidhofen an der Thaya) a zo ur blenier redadegoù kirri aostrian a red en Andur gant Toyota. Div wezh eo aet maout 24 eurvezh ar Mañs gantañ. Redet en deus ivez e Formulenn 1 etre 1997 ha 2000 gant Benetton, e 2005 o erlec'hiañ Juan Pablo Montoya (McLaren) a oa gloazet, hag e 2007 gant Williams. Kenderc'hel a ra da labourat evit Williams o reiñ alioù d'e vlenierien. Labourat a ra ivez gant ar FIA, o vezañ met komiser e-pad ur Priz Bras, pe e komisionoù a labour war ar savete, pe evel kuzulier ar GPDA.
Grand Prix Drivers Association

**Grand Prix Drivers Association**, e brezhoneg **Kevredigezh ar Vlenierien Prizioù Bras** (**GPDA** pe **KVPB**) a zo sindikad ar vlenierien Formulenn 1. Krouet eo bet e 1961 evit gwellaat savete ar redadegoù kirri, ha a-bouez ruz eo bet er bloavezhioù 1960 ha 1970. Stirling Moss a zo bet he Frezidant kentañ met al labour pouezusañ zo bet graet gant Jackie Stewart dek vloaz war-lerc'h. Boycotet eo bet Prizioù Bras Belgia e 1969 hag hini Alamagn e 1970 ha goude 1976 dre he levezon. Disrannet eo bet avat e 1982 en abeg da gudennoù politikel ar Formulenn 1. Adstummet eo bet e 1994, goude marv Ayrton Senna ha Roland Ratzenberger gant Niki Lauda ha Gerhard Berger.
Kirk Douglas

**Kirk Douglas** (*Issur Danielovitch Demsky* diouzh e anv gwir), ganet d'an 9 a viz Kerzu 1916 en Amsterdam (New York) ha marvet d'ar 5 a viz C'hwevrer 2020 e Beverly Hills e Kalifornia, a oa un aktour, ur filmaozour, ur produour hag ur skrivagner stadunanat. Pa varvas d'an oad a 103 bloaz e oa unan eus an diwezhañ steredennoù meur eus Oad Aour Hollywood.

Tad e oa d'an aktour ha produour Michael Douglas.

C'hoariet en deus e ouzhpenn 90 film, e-touez ar re vrudetañ e kaver 20,000 Leagues Under the Sea (1954), Paths of Glory (1957, difennet e Frañs), The Vikings (1958) ha Spartacus (1960).
Caerwedros (kêriadenn)

**Caerwedros** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion. 

## Istor
*Caerwedros, kombod krennamzerel.
Llanwenog

**Llanwenog** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e Dyffryn Teifi e kontelezh Ceredigion, etre Llanbedr Pont Steffan ha Llanybydder. Da Sant Gwenog eo dediet an iliz parrez;

Ur maen-bez a oa, eus ar Vvet kantved, skrivet warnañ e latin hag en ogam, da *Trenacatus fab Maglagnus*. Hiziv emaén en Amgueddfa Genedlaethol. 

## Kumuniezh
Er gumuniezh emañ ivez kêriadennoù Rhuddlan Teifi, Dre-fach, Cwrtnewydd, Alltyblaca ha Gors-goch. E 2001 e oa 1,391 a dud enni.

## Loened
Ur ouenn deñved zo anvet * Llanwenog*.
Troedyraur

**Troedyraur** zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Kontelezh Ceredigion. Er gumuniezh emañ kêriadennoù Rhydlewis, Ffostrasol, Brongest, Capel Cynon, Coed-y-bryn, Croes-lan ha Llangynllo.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Troedyraur ha 674 anezho a oa kembraegerien (50,9%).

## Notennoù
Llangwyryfon

**Llangwyryfon** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreiz kontelezh Ceredigion. Emañ er gevred da Aberystwyth, war lez an Afon Wyre.

E 2011 e oa 596 a dud o chom e kumuniezh Llangwyryfon ha 342 anezho a oa kembraegerien (59,3%).

## Notennoù
Llanwnnen

**Llanwnnen** zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e kontelezh Ceredigion. Emañ e traoñienn ar stêr Teifi, er c'hornôg da Llanbedr Pont Steffan. Gouestlet eo an iliz da santez Gwnnen.

Ar barzh Daniel Evans (Daniel Ddu o Geredigion) (1792-1846) a dremenas ul lodenn vat eus e vuhez e Llanwnnen.

E 2011 e oa 490 a dud o chom e kumuniezh Llanwnnen ha 307 anezho a oa kembraegerien (65,2%).

## Notennoù
Cwrtnewydd

**Cwrtnewydd**, pe **Cwrt-newydd**, zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion. E kumuniezh Llanwenog emañ.
Llangynfelyn

**Llangynfelyn** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e norzh kontelezh Ceredigion, e-kichen aber ar stêr Dyfi ha Cors Fochno.

## Kumuniezh
Er gumuniezh emañ ivez Craig-y-penrhyn, Tre'r-ddôl, Tre Taliesin. 

War lez aber ar stêr Dyfi emañ Traeth Maelgwn pe Traeth Maelgwyn; eno, hervez an hengoun, e voe anvet Maelgwn Gwynedd da roue Kembre. 

 
641 a dud a oa eno e 2001 .

## Tud
*Deio ab Ieuan Du, barzh.
Penrhyn-coch

**Penrhyn-coch** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e kumuniezh Trefeurig, e kontelezh Ceredigion, ur 7 km er biz da Aberystwyth, etre ar stêr Stewi ha Nant Seilo, tost d'o c'hember gant ar stêr Clarach.
Llangynllo (Ceredigion)

**Llangynllo** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, er biz da Castell Newydd Emlyn. 

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus llan, hag anv ar sant brezhon Cynllo.
Cwmystwyth

**Cwmystwyth** zo ur gêriadenn eus Kembre, e reter kontelezh Ceredigion. 

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus cwm (saonenn), hag anv ar stêr Ystwyth.
Ciliau Aeron

**Ciliau Aeron** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kontelezh Ceredigion.

E 2011 e oa 929 den o chom e Ciliau Aeron ha 583 anezho a oa kembraegerien (53,6%).

## An anv
"Kornioù" eo ster ar ger *"Ciliau"* hag anv ur stêr eo *"Aeron"*. "Kornioù Aeron" eo ster an anv-lec'h neuze, abalamour d'ar plegoù a ra an Aeron en tolead.

## Notennoù
Clarach

**Clarach** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, en norzh da Aberystwyth. 

## Gerdarzh
Dont a ra anv ar gêriadenn eus hini ur stêr vihan, an Afon Clarach.
Pontgarreg

**Pontgarreg** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, e kumuniezh Llangrannog. 

## Gerdarzh
Eus pont, ha *carreg* (karreg).
Penbryn

**Penbryn** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, en arvor kontelezh Ceredigion. 

## Gerdarzh
Eus *pen ([[penn]]), ha *bryn'' (bre).
Plwmp

**Plwmp** zo ur gêriadennig eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, etre Aberaeron hag Aberteifi. Ur rann eo eus kumuniezh Llandysiliogogo, er mervent da Synod Inn, 

## Gerdarzh
Gallout a rafe dont eus kembraekadur ar ger saoznek "plump".
Llundain-fach

**Llundain-fach** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion. 

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus *Llundain*, anv kêr Londrez e kembraeg, hag an anv-gwan bach (bihan).
Mwnt

**Mwnt** zo ur gêriadenn hag ur barrez kozh eus Kembre, en arvor su kontelezh Ceredigion. Emañ e kumuniezh Y Ferwig, e-kichen Aberteifi.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv *Mwnt* (=moudenn) eus an dorgenn uhelik (76 m) a sav dreist an aod. Gwechall e oa saoznekaet e *Mount*.
Llanrhystud

**Llanrhystud** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kontelezh Ceredigion.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llanrhystud ha 529 anezho a oa kembraegerien (56,7%).

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus *[[llan]]* ha *[[Rhystud]]*, ur sant kembreat eus ar .

## Notennoù
Pen-y-garn (Ceredigion)

**Pen-y-garn** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion. 

## Gerdarzh
Eus *pen ([[penn]]), ha *carn'' .
Llanilar

**Llanilar** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, er gevred da Aberystwyth.

Treuzet eo gant ar stêr Ystwyth. War ar menez e oa bet savet ur c'hastell gant an Normaned.

Ur skol zo, ti-post, ha karrdi.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llanfihangel Ystrad ha 625 anezho a oa kembraegerien (59,4%).

## Notennoù
Eglwys Fach

**Eglwys Fach** ( *iliz vihan*, e brezhoneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion. Eno e voe person (anglikan) ar barzh R. S. Thomas e-pad trizek vloaz (1954-1967).
R. S. Thomas

**Ronald Stuart Thomas**, anavezetoc'h evel **R. S. Thomas** (1913 - 2000) a oa ur beleg anglikan (*yr Eglwys yng Nghymru*) kembreat hag ur barzh saoznek. Komz-plaen en deus skrivet e kembraeg ivez. Desket en doa kembraeg ha broadelour kembreat e oa.

## Oberennoù
**The Stones of the Field* (1946) Druid Press, Carmarthen
**An Acre of Land* (1952) Mongtomeryshire Printing Co, Newtown 
**The Minister* (1953) Mongtomeryshire Printing Co, Newtown 
**Song at the Year's Turning* (1955) Rupert Hart-Davis, London
**Poetry for Supper* (1958) Rupert Hart-Davis, London
* *Judgement Day*, Poetry Book Society, 1960
**Tares*, [Corn-weed] (1961) Rupert Hart-Davis, London
**The Bread of Truth* (1963) Rupert Hart-Davis, London
**Words and the Poet* (1964, prezegenn) University of Wales Press, Cardiff
**Pietà* (1966) Rupert Hart-Davis, London
* *The Mountains* (1968), skeudennaouet gant John Piper, Chilmark Press
* *Postcard: Song* (1968) Fishpaste Postcard Series
**Not That He Brought Flowers* (1968) Rupert Hart-Davis, London
**H'm* (1972) Macmillan, London
**Selected Poems, 1946-1968*, Hart-Davis MacGibbon, 1973, St. Martin's, 1974.
**What is a Welshman?* (1974) Christopher Davies Publishers, Swansea
**Laboratories of the Spirit* (1975) Macmillan, London
**Abercuawg* (1976, prezegenn) Cyngor Celfyddydau Cymru
**The Way of It* (1977) Ceolfrith Press, Sunderland,
**Frequencies* (1978) Macmillan, London
**Between Here and Now* (1981) Macmillan, London 
**Later Poems, 1972-1982* (1983) Macmillan (London)
**A Selection of Poetry* (1983) edited by D. J. Hignett, Hignett School Services
** Poets' Meeting* (1983) Celandine
**Ingrowing Thoughts* (1985) Poetry Wales Press, Bridgend 
**Neb* (1985) (Welsh, third person autobiography), Gwasg Gwynedd, Caernarfon
**Destinations* (1985) Celandine
**Poems of R. S. Thomas* (1985) University of Arkansas Press
**Experimenting with an Amen* (1986) Macmillan, London 
**Welsh Airs* (1987) Seren, Bridgend 
**The Echoes Return Slow* (1988) Macmillan, London 
**Counterpoint* (1990) Bloodaxe Books, Newcastle-upon-Tyne
**Blwyddyn yn Llŷn* (1990) (in Welsh) 
**Pe Medrwn Yr Iaith : ac ysgrifau eraill* ed. Tony Brown & Bedwyr L. Jones (1990), Christopher Davies Publishers, Swansea
**Cymru or Wales?* (1992) Gomer
**Mass for Hard Times* (1992) Bloodaxe Books, Newcastle-upon-Tyne
**Collected Poems, 1945-1990* (1993) Dent 
**No Truce with the Furies* (1995) Bloodaxe Books, Newcastle-upon-Tyne
**Autobiographies* (1997, komz-plaen) Phoenix Books, London
**Residues* (2002, dalif) Bloodaxe Books, Newcastle-upon-Tyne
**Collected Later Poems 1988-2000* (2004, dalif) Bloodaxe Books, Newcastle-upon-Tyne
**Uncollected Poems* ed. Tony Brown & Jason Walford Davies (2013, dalif), Bloodaxe Books, Newcastle-upon-Tyne
Ffair-rhos

**Ffair-rhos** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, etre Pontrhydfendigaid hag Ysbyty Ystwyth, 101.8&nbsp;km diouzh Kerdiz.

## Barzhed
Lesanvet eo *Pentre'r Beirdd* (kêriadenn ar varzhed), abalamour, dreist-holl, da
*Evan Jenkins, 
*Dafydd Jones, a c'hounezas ar gurunenn en Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberafan e 1966.
*ha W. J. Gruffydd (Elerydd) a c'hounezas ar gurunenn div wech: en Eisteddfod Genedlaethol Cymru e Pwllheli gant ar skrid 'Ffenestri', hag aadarre en Eisteddfod Caerdydd e 1960 gant 'Unigedd'. Arc'hdrouiz Kembre e voe etre 1984 ha 1986.

## Notennoù
Deuddwr

**Deuddwr** (*daou zour* e brezhoneg) zo un anv-lec'h kembraek.

Anv meur a dra eo *Deuddwr*. Daou gombod a oa anvet evel-se er Grennamzer:

*Deuddwr, e tolead Rhwng Gwy a Hafren
*Deuddwr, e Rouantelezh Powys

*Deuddwr, ur gêriadenn e Powys
Gwbert

. 

**Gwbert** zo ur gêriadennig eus Kembre, e su kontelezh Ceredigion, er gwalarn da gêr Aberteifi, hag en hanternoz da aber an Afon Teifi, nepell diouzh Ynys Aberteifi.

## Liamm diavaez
* Twyni tywod Tywyn a Gwbert (Cadw)
Llanio

**Llanio** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, e-kichen Llanddewi Brefi, e traoñienn ar stêr Teifi.

Eno, e Cae'r Castell, emañ ar c'hreñvlec'h roman BREMIA (Ravenna 10625).

Memes gwrizienn gant *Bremenium* / High Rochester : **brem* = ober trouz (amañ an *Afon Brefi*)

## Orin an anv
*Llan* = parrez, iliz (eus **glan* = sakr) + *-Io* = anv den ?
Keltieg **glan* en eus roet *Glanum* = templ, *Mediolanum* = templ pennañ ur bobl (kammgemeret alies gant Kreiz ar blaenenn).

## Liammoù diavez
* https://en.wikipedia.org/wiki/Llanddewi_Brefi
* http://www.coflein.gov.uk/en/site/303530/details/bremia-llanio-roman-fort
Morfa (Ceredigion)

**Morfa** zo ur gêriadenn eus Kembre, en arvor kontelezh Ceredigion, nepell diouzh Llangrannog. 

## Gerdarzh
Eus *morfa* (geun), diwar "mor" ha "fa" (*va, lec'h*).
Ar Roc'h Goueon

**Ar Roc'h Goueon** (*La Roche Goyon*, deuet da vezañ *Fort-la-Latte* e galleg) a zo ur c'hastell-kreñv a-dal d'ar mor, war ur beg-douar, e Plevenon, e Breizh. Nepell alese emañ Kab Frehel. Savet e oa bet er  gant Stefan III Goueon, aotrou Matignon, adal 1340 betek 1365-1370.

Rummet eo bet evel ur monumant istorel e 1925 hag e 1934.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar c'hastell
* Fichenn war al lec'hienn "Glad"

## Daveoù ha notennoù
Capel Dewi (Aberystwyth)

**Capel Dewi** zo ur gêriadenn e Kembre, tostik da Aberystwyth, er reter dezhi, e Ceredigion.

## Levrlennadur
*T. I. Ellis, *Crwydro Ceredigion* (Llyfrau'r Dryw, 1952)
James Larkin

**James Larkin** (1876 – 1947), **Séamas Ó Lorcáin** en iwerzhoneg, lesanvet *Big Jim*, a oa ur penn sindikadour iwerzhonat, hag ur rener sokialour, ganet e Liverpool, e Bro-Saoz, en un tiegezh iwerzhonat. Diwezhatoc'h ez eas da-heul e dud da Iwerzhon. E Burren, e Kontelezh An Dún, e voent o chom. En-bugel e krogas da labourat. A-benn 1905 e oa aozer-sindikad.

E 1907 ez eas James Larkin da gêr Véal Feirste da chom, ma savas an *Irish Transport and General Workers' Union*, an *Irish Labour Party*, ha goude ar *Workers' Union of Ireland*. Brudet eo ar perzh a gemeras e 1913 en *Dublin Lockout*, ha chomet eo "Big Jim" en eñvor tud kêr Zulenn.
Cross Inn

Un anv saoznek stank eo **Cross Inn** e Breizh-Veur, hini kêriadennoù a-wechoù.

## Gerdarzh
Diwar *cross* (eus *crossroads*, kroashent), hag *inn*, ostaleri.

#### 
Teir c'hêriadenn zo en anv-se:
*Cross Inn (kreiz Ceredigion, er reter da Aberaeron
*Cross Inn (su Ceredigion), e-kichen Ceinewydd
*Cross Inn (Rhondda Cynon Taf), e Rhondda Cynon Taf
Christian Klien

**Christian Klien** (bet ganet d'ar  e Hohemens) a zo ur blenier redadegoù kirri a red en Andur gant Aston Martin Racing. Bet eo ivez ur blenier Formulenn 1 etre 2004 ha 2006 evit Jaguar ha Red Bull, hag e 2010 evit HRT.
Louad

**Louad**, (bet **Loiad** e-pad ur pennad e brezhoneg, *Loyat* e galleg) a zo ur gumun e Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Loiat**, 1066, 1082; **Loiac**, 1330; **Loueat**, 1408, 1412; **Louyat**, 1439; **Loeat**, 1446; **Loyat**, 1453; **Loyal**, 1630.
## Ardamezioù
"*En sabel, e deir erez dispak en argant*"
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Louad e 1790, he zrev Gourhael a yeas d'ober ur gumun ivez. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Louad da bennlec'h ur c'hanton, hini Louad gant teir c'humun: Gwiler-Porc'hoed, Louad ha Talbont; e distrig Ploermael edo. Dilamet e voe kanton Louad ha lakaet e voe ar gumun e kanton Ploermael bet miret ha brasaet e 1801 gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e oa bet Louad en arondisamant Ploermael bet krouet e 1800. 
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Texier e anv, hag ur c'hure, Le Gendre.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 119 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,51 % eus he foblañs e 1911. 
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Seizh den eus ar gumun a varvas e kamp-bac'h Mauthausen; rastellet e oant bet d'an 20 a viz Genver 1944 gant an Alamaned goude ma voe bet lazhet ur soudard alaman e Gwiler-Porc'hoed. 
* Mervel a reas pevar den all ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
* Daou zen eus ar Rezistañs ha daou soudard alaman a voe lazhet en un emgannig d'ar 5 a viz Eost 1944.
## Brezhoneg
* 48,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Loyat.jpg|Ar c'hastell.

* Ar c'hastell bet savet gant Olivier Delourme.

Loyat - Croix de cimetière 03.jpg
Loyat - Croix de cimetière 01.JPG

* Kalvar ar vered.

EgliseLoyat.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc'hskeudennoù ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d'an 22 a viz Here 1922.
* Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar wazed bet rastellet d'an 20 a viz Genver 1944,  luc’hskeudenn.
* Monumant ar seizh gwaz bet rastellet d'an 20 a viz Genver 1944 ha marvet er c'hampoù-bac'h, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* René le Prestre de Lezonnet, pennprokulor ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1650.
* Olivier Delourme (1660-1729), saver ganet e Louad.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levlennadur
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Liammoù diavaez

* Louad war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Tony Curtis

**Tony Curtis**, bet ganet **Bernard Schwartz** d'an 3 a viz Mezheven 1925 e New York (SUA) hag aet da Anaon e Henderson (Nevada) (SUA) d'an 29 a viz Gwengolo 2010, a oa un aktour hag ur produour stadunanat.

E 1951 e timezas d'an aktourez stadunanat Janet Leigh en devoe div verc'h ganti : Jamie Lee Curtis ha Kelly Curtis, deuet da vezañ aktourezed int ivez.
Vitantonio Liuzzi

**Vitantonio "Tonio" Liuzzi** (bet ganet d'ar  e Locorotondo) a zo ur blenier redadegoù kirri italian en deus redet e Formulenn 1 etre 2005 ha 2007 gant Red Bull ha Toro Rosso, hag etre 2009 ha 2011 gant Force India hag HRT.
Ricardo Zonta

**Ricardo Luiz Zonta** (bet ganet d'an  e Curitiba) a zo ur blenier redadegoù kirri eus Brazil e red e redadegoù stock-car en e vro. Redet en deus ivez e Formulenn 1 etre 1999 ha 2001, hag etre 2003 ha 2005, o redek gant BAR hag o erlec'hiañ Ralf Schumacher pa oa gloazet evit Toyota.
Tiago Monteiro

**Tiago Vagaroso da Costa Monteiro** (distagadur portugalek : [tiˈaɣu mõˈtɐjɾu]) (bet ganet d'ar  e Porto) a zo ur blenier redadegoù kirri eus Portugal a red e WTCC gant Honda. Redet en deus ivez e Formulenn 1 gant Jordan ha Midland etre 2005 ha 2006.
Christijan Albers

**Christijan Albers** (bet ganet d'ar  e Eindhoven) a oa ur blenierien redadegoù kirri eus an Izelvroioù. Redet en deus e DTM kenkoulz a-raok ha goude redek e Formulenn 1 etre 2005 ha 2007.
Équipe Ligier

**Equipe Ligier** a zo ur skipailh redadegoù kirri ha saver redadegoù kirri krouet e 1969 gant Guy Ligier en deus redet peurvuiañ e Formulenn 1 etre 1978 ha 1996.
Dafydd Llwyd o Fathafarn

**Dafydd Llwyd o Fathafarn** pe **Dafydd Llwyd ap Llywelyn ap Gruffudd** (war-dro 1400 – war-dro 1490 ) a oa ur barzh kembraek eus ar , genidik eus Mathafarn, e Powys.

Er braz eus ar barzhonegoù a zo chomet war-lerc'h Dafydd Llwyd e reer anv eus ar Mab Darogan ("Mab Diougan"), a ziarbennfe yev ar Saozon hag a adsavfe Kembre evel ur vro digabestr. Evel barzhed all eus e vare, troet gant diouganoù evel-se, e voe stag e-pad ur pennad ouzh Jasper Tudor, Kont Penfro, ha goude se ouzh e niz Herri Tudor. Kontañ a reer e oa bet Herri Tudor oc'h ober un ehan e Mathafarn da gomz gantañ, pa oa war e hent da v-Bosworth e 1485. Ha goude Emgann Bosworth e voe savet barzhonegoù gant Dafydd Llwyd en enor da Herri, d'e vab Arthur ha da Rhys ap Thomas, a oa bet o stourm a-du ganto.

Barzhonegoù relijiel a skrivas ivez, kenkoulz ha barzhonegoù erotek, evel da skouer ur varzhoneg e stumm un disput gant ar varzhez Gwerful Mechain.

## Levrlennadur
*W. Leslie Richards, *Gwaith Dafydd Llwyd o Fathafarn* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1964). Testennoù.
*Enid P. Roberts, *Dafydd Llwyd o Fathfarn* (1981). Studiadenn

## Liamm diavaez
*Dafydd Llwyd e Wikimammenn
Gwerful Mechain

Ur varzhez kembraek eus Mechain, e Powys, e oa **Gwerful Mechain** pe **Gwerful ferch Hywel Fychan** (fl. 1462-1500), hag ar vrudetañ eus barzhezed kembraek, war-lerc'h Ann Griffiths (1776-1805), a oa ivez eus Powys. N'ouzer ket kalz a dra diwar-benn he buhez. 

## He buhez
Merc'h e oa da Hywel Fychan ha d'e bried Gwenhwyfar ferch Dafydd Llwyd, a veve e kombod Mechain Is Coed. 
Dimeziñ a reas Gwerful da John ap Llywelyn Fychan, ha div verc'h o doe.

Hervez ur vojenn e oa tavarnourez. 

## Hec'h oberenn
Gouest e oa, en hevelep barzhoneg, da gomz eus relijion ha reizh.

## Levrlennadur
*Nerys Ann Howells, *Gwaith Gwerful Mechain ac Eraill*, University of Wales Centre for Advanced Welsh and Celtic Studies, 2001, ISBN 0-947531-26-2
*Dafydd Johnston, *Canu Maswedd yr Oesoedd Canol/Medieval Welsh Erotic Poetry* (Caerdydd, 1991). Ennañ 'Cywydd y Cedor' hag 'I Wragedd Eiddigeiddus', gant an droidigezh saoznek.
Footwork Arrows

**Footwork Arrows** a oa anv ur skipailh redadegoù kirri a rede e Formulenn 1 dindan an anv **Footwork**, gant sikour ar skipailh ha saver F1 Arrows krouet e bloavezhioù 1980. Kemeret en deus Wataru Ohashi, un den a afer eus Japan, perzhioù er skipailh Arrows e 1990, dre e embregerezh *Footwork Express Co., Ltd.*, betek bezañ gouest da adenvel ar skipailh **Footwork** e 1991. Redet o deus gant kefluskerioù Porsche da gentañ a-raok redek gant Mugen Motorsport ha Hart hep dont a-benn da verkañ ur poent betek 1996. Paouezet en deus Ohashi da reiñ arc'hant d'ar skipailh a-raok ar bloaz-se ha adkemeret eo bet an anv Arrows ar bloaz war-lerc'h.
Forti

**Forti Corse**, pe **Forti** a oa ur skipailh redadegoù kirri en deus redet e Formulenn 3, Formulenn 3000 hag ivez e Formulenn 1. Krouet eo bet e fin ar bloavezhioù 1970 ha gounezet en deus titloù e F3 ha trec'hioù he F3000. E 1995 en deus divizet mont da redek e F1, gant sikour an arc'hant roet gant sponsoroù Pedro Diniz evit lakaat anezhañ da redek, met ne oa ket kevezus a-walc'h ar c'harr evit dont a-benn da gaout ur poent. Daoust ma oa gwellaet kalz ar c'harr e 1996 e teu kudennoù arc'hant dre zisparti Diniz da Ligier ha ne zeu ket a-benn ar skipailh da echuiñ ar bloavezh. Gwelet e vez evel ar skipailh prevet gwir diwezhañ e F1.
Robert Doornbos

**Robert Michael Doornbos** (bet ganet d'an  e Rotterdam) a zo ur blenier redadegoù kirri eus an Izelvroioù en deus redet e Formulenn 1 etre 2005 ha 2006 evit ar Scuderia Minardi ha Red Bull Racing hag en IndyCar e 2009.
Patrick Friesacher

**Patrick Friesacher** (bet ganet d'ar  e Wolfsberg) a oa ur blenier redadegoù kirri aostrian en deus redet e Formulenn 1 gant Minardi e 2005.
Ernest Borgnine

**Ernest Borgnine** (***Ermes Effron Borgnino*** diouzh e anv gwir), bet ganet d'ar 24 a viz Genver, 1917 e Hamden (Connecticut) hag aet da Anaon e Los Angeles (Kalifornia) d'an 8 a viz Gouere, 2012, a oa un aktour stadunanat.
Janet Leigh

**Janet Leigh** (***Jeanette Helen Morrison*** diouzh hec'h anv gwir), bet ganet d'ar 6 a viz Gouere 1927 e Merced (Kalifornia) hag aet da Anaon e Los Angeles (Kalifornia) d'an 3 a viz Here 2004, a oa un aktourez stadunanat.

E 1951 e timezas d'an aktour stadunanat Tony Curtis he devoe div verc'h gantañ : Jamie Lee Curtis ha Kelly Curtis, deuet da vezañ aktourezed int ivez.
## Liammoù diavaez
* Janet Leigh war IMDb
Bugey

**Bugey** (***Bugê*** en arpitaneg) zo ur broviñs kozh eus Bro-C'hall hag a zo bremañ en departamant Ain, etre Lyon ha Geneva. Al lodenn suañ eus menezioù Jura eo ha bevennet eo gant ar stêrioù Ain er c'hornôg ha Ron er c'hreisteiz hag er reter. 

## Istor
Stag e oa Bugey ouzh Dugelezh Savoia gwechall, betek 1601, pa voe roet da Vro-C'hall, dre Feur-emglev Lyon.
Da vare an Dispac'h gall e voe unanet gant proviñs Bresse ha gant bro Gex da sevel an departamant Ain.
Faustyna Kowalska

**Faustyna Kowalska**, ganet d'ar 25 a viz Eost 1905 e Głogowiec (Pologn), ha marvet d'ar 5 a viz Here 1938 e Krakow, zo ul leanez polonat katolik, anvet da santez e 2000 gant ar pab polonat Yann-Baol II .
Olivier Panis

**Olivier Panis** (bet ganet d'an  e Lyon) a zo ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e Formulenn 1 e-pad 10 vloaz, o c'hounit ur wezh Priz Bras Monako e 1996. Redet en deus etre 1994 ha 1999 gant Ligier ha Prost, bet eo bet blenier esaeoù McLaren e 2000, a-raok distreiñ gant BAR e 2001 ha mont da dToyota adalek 2003 betek e leve e 2004. Redet en eus ivez en Andur, o redek 24 eurvezh ar Mañs etre 2008 ha 2011 gant Oreca Matmut.
Arondisamant Castras

**Arondisamant Castras** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Tarn hag e rannvro Okitania.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Castras e 23 c'hanton hag e 153 c'humun :
*kanton Anglès
*kanton Brassac
*kanton Castres-Est
*kanton Castres-Nord
*kanton Castres-Ouest
*kanton Castres-Sud
*kanton Cuq-Toulza
*kanton Dourgne
*kanton Graulhet
*kanton Labruguière
*kanton Lacaune
*kanton Lautrec
*kanton Lavaur
*kanton Mazamet-Nord-Est
*kanton Mazamet-Sud-Ouest
*kanton Montredon-Labessonnié
*kanton Murat-sur-Vèbre
*kanton Puylaurens
*kanton Roquecourbe
*kanton Saint-Amans-Soult
*kanton Saint-Paul-Cap-de-Joux
*kanton Vabre
*kanton Vielmur-sur-Agout
Mugen Motorsports

**Mugen Motorsports (M-TEC Co., Ltd) (無限)** a zo un embegerezh a Japan krouet e 1973 gant Hirotoshi Honda, mab Soichiro Honda en deus krouet Honda, ha gant Masao Kimura. Mugen a sav pe a brient kefluskerioù, dreist holl kefluskerioù Honda evit ar redadegoù kirri. Prientet en deus kefluskerioù evit ar Formulenn Nippon, evit ar Formulenn 3000 hag evit ar Formulenn 1 etre 1992 ha 2000 etre daou brantad ma oa Honda o kemer perzh er gevezadeg. Daoust ma'z eo bet krouet gant un ezel ar familh Honda en deus renet Honda war-lerc'h n'eo ket perc'hennet gant Honda. Mugen a dalv "diharz".
Arondisamant Albi

**Arondisamant Castras** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Tarn hag e rannvro Okitania.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Albi e 23 c'hanton hag e 170 kumun :
*kanton Alban
*kanton Albi-Centre
*kanton Albi-Est
*kanton Albi-Nord-Est
*kanton Albi-Nord-Ouest
*kanton Albi-Ouest
*kanton Albi-Sud
*kanton Cadalen
*kanton Carmaux-Nord
*kanton Carmaux-Sud
*kanton Castelnau-de-Montmiral
*kanton Cordes-sur-Ciel
*kanton Gaillac
*kanton Lisle-sur-Tarn
*kanton Monestiés
*kanton Pampelonne
*kanton Rabastens
*kanton Réalmont
*kanton Salvagnac
*kanton Valderiès
*kanton Valence-d'Albigeois
*kanton Vaour
*kanton Villefranche-d'Albigeois
Faustina Maratti

**Faustina Maratti**, pe **Faustina Maratta**, pe ** Aglauro Cidonia** (Roma, war-dro 1679 – Roma, 1745), a oa ur varzhez ha livourez italian.

Merc'h e oa d'al livour Carlo Maratta, ha ne zimezas d'he mamm, Francesca Gommi, nemet e 1698, goude dezhañ intañviñ. Savet ha desket mat e voe.

## Oberennoù
* An *Aglauro Cidonia* n'eus ennañ nemet 38 sonedenn a voe embannet, a-gevret gant re he fried e 1723 da gentañ, en dastumad *[[Rime dell'avvocato Gio. Batt. Felice Zappi e di Faustina Maratti, sua consorte|Rime di Giovanni Battista Felice Zappi e di Faustina Maratti, sua consorte, aggiuntevi altre poesie de' più celebri dell'Arcadia di Roma]]*. 
## Liammoù diavaez
*Labourioù Faustina ha Giambattista Felice Zappi war Wikisource
Faustina Bordoni

**Faustina Bordoni** (1697-1781), lesanvet "Faustina" hepmui, a oa ur ganerez ha mezzosoprano italian, hag unan eus brudetañ mouezhioù hec'h amzer.

## He buhez
Ganet e oa e Venezia, ha savet e voe dindan gwarez daou vreur sonaozourien, Alessandro ha Benedetto Marcello. Studiañ ar c'han a reas gant ur sonaozour all, Michelangelo Gasparini.

### Deroù he micher
Meur a vloavezh e voe e servij an Dilenner Palatin, ha kregiñ a reas da ganañ e c'hoariganoù e Venezia e 1716, en Ariodante, savet gant Carlo Francesco Pollarolo, ha betek 1725 e c'hoariganoù gant Tomaso Albinoni, ar vreudeur Gasparini, Giacomelli, Leo, Orlandini, an daou bPollarolo, tad ha mab, ha Leonardo Vinci, e-touez un toullad re all. E 1718 ha 1719 e Venezia e kanas a-gevret gant Francesca Cuzzoni, a oa da vezañ he brasañ kevezerez.

Meur a wech ez eas da ganañ da Reggio nell'Emilia, Naplez, Parma, ur wech da vihanañ da gêrioù Milano, Modena, Firenze. Kentañ ma kanas en Alamagn a voe e 1723, e München, e Griselda Torri. Er bloavezhioù 1720 e rae berzh ken na rae en hanternoz d'an Alpoù, evel e Vienna e 1725–26.

### Div rouanez
Kentañ ma kanas e Londrez a voe evel Rossane, en Alessandro, gant Handel, e mae 1726, war un dro gant Senesino ha Cuzzoni. Peder gwech all e kanas e nevezintioù Georg Friedrich Händel : Alceste en Admeto ha Pulcheria en Riccardo Primo (e 1727), hag Emira e Siroe hag Elisa en Tolomeo, e 1728. Kanañ a reas en un adc'hoariadenn eus Radamisto, hag e c'hoariganoù savet gant Ariosti ha Giovanni Bononcini. D'ar 6 a viz Mezheven 1727, e voe cholori bras er c'hoariva King’s Theatre, e Haymarket, dirak ar briñsez Caroline, priñsez Kembre. O c'hoari Astianatte e oad pa gorogas reuz etre he heulierien ha re Cuzzoni, ken na voe kann, a-hervez, etre an div vaouez war al leurenn.

Hervez enklaskoù nevez zo eo bet lakaet anat eo harperien ar c'hanerezed a oa en em zalc'het fall, ha n'eo ket ar c'hanerezed o-unan, o devoa labouret a-gevret a-raok en Italia, hag a zalc'has d'ober evit ar *Royal Academy* betek ar c'houlz ma rankas ar renerien serriñ an ti en 1728, en abeg d'ar bern dle.

### Dimeziñ

Kontrol da Guzzoni, ne zistroas ket Faustina da Vro-Saoz ken. Etre 1728 ha 1732, e kanas e kêrioù bras Italia, e Venezia dreist-holl. E 1730, e timezas d'ar sonaozour alaman Johann Adolf Hasse, ha bloaz goude e voen pedet da lez Sachsen, hini ar roue Augustus II, a oa e Dresden. Berzh a reas Faustina eno e c'hoarigan he fried, *[[Cleofide]]*. Hervez Pietro Metastasio e oant "ur c'houblad eus ar re blijusañ".

Hasse a chomas tregont vloaz e lez Sachsen, hag e bried a ganas da vihanañ pemzek eus e c'hoariganoù savet etre *Caio Fabricio* e 1734 ha *Ciro riconosciuto* e 1751.
Leonardo Vinci

**Marteze emaoc'h o klask al livour [[Leonardo da Vinci]].* 

**Leonardo Vinci** (Strongoli, 1690 – Napoli, 1730) a oa ur sonaozour italian, unan eus skol c'hoariganaozerien Naplez.
Francesca Cuzzoni

**Francesca Cuzzoni**, ganet e Parma d'an 2 a viz Ebrel 1696 ha marvet e Bologna d'an 19 a viz Mezheven 1778, a oa ur c'hoariganerez soprano italian eus an XVIIIvet kantved. Lesanvet e oa *Voce d'angelo* (mouezh un ael) abalamour d'he mouezh tener ha lemm war un dro, a c'halle nerzhekaat ha gwanaat en un doare souezhus. 

Dre ma oa ganet e Parma e oa bet lesanvet **La Parmigiana**. Kregiñ a reas gant ar vicher en 1716 gant Vittoria Tesi. Fret a gavas e King's Theatre Londrez ma erruas en Kerdu 1722, gant un tamm cholori en-dro d'he donedigezh. War vourzh al lestr e timezas d'ar soner klav-kerdin Pietro Giuseppe Sandoni. Perzh a gemeras en krouidigezh *Ottone*, gant de Haendel, d'an 12 a viz Genver 1726 hag e-pad pemp bloaz e c'hoario e pep c'hoarigan nevez gant Haendel ha Bononcini.

D'ar 4 a viz Gwengolo 1725, setu Faustina Bordoni o tegouezhout ivez e King’s Theatre Londrez, ha honnezh e vo he c'hevezerez vras. Div gostezenn a oa, hini Bordoni ha hini Cuzzoni, ha bec'h etreze. 

D'ar 6 a viz Mezheven 1727, e voe c'hoariet *Astianatte*, oberenn Bononcini, e-kreiz ar brasañ cholori. Jarneoù ha mallozhioù a nije a bep tu, ma krogas an div ganerez da skeiñ an eil gant eben, krabanadoù a sachas brud fall evel biskoazh. Habaskaat a reas ar speredoù, ma voe adwelet an div ganerez war ar memes leurenn o kanañ. 

Pa voe divodet an Akademiezh e tistroas Francesca da Italia, ma kanas gant Farinelli ha Caffarelli. Distreiñ a reas da Londrez entre 1733 ha 1737, ma kanas en Opéra of the Nobility, met kuitaat Bro-Saoz a rankas goude un afer spontus, ma voe tamallet dezhi klask muntrañ he fried Sandoni dre ar c'hontamm.

Etre 1740 ha 1742 e veajas en Alamagn gant meur a gompagnunezh, ha kanañ a reas evel pennkanerez. klask a reas lakaat urzh en hec'h aferioù arc'hant : foetet he devoa he madoù bras, ha dle spontus a oa war he choug. E 1742 e voe bac'het en Izelvroioù abalamour d'he dle just a-walc'h, met laosket e voe da vont goude dastum arc'hant gant un toullad kanadegoù. 

Etre 1745 ha 1749 e kanas e lez Württemberg, ma veze paeet falloc'h eget a-raok. E 1749 e kuitaas ar vro da vont da gêr Bologna. E 1750 edo e Pariz, ma kanas dirak ar rouanez Maria Leszczyńska. Neuze ez eas d'ober he zeirvet chomadenn da Londrez. 

D'an 2 a viz Eost 1750 e voe bac'het adarre abalamour d'he dle, ha ne deuas er-maez nemet gant skoazell Priñs Kembre. 

E 1751 e kanas meur a wech e Londrez: d'ar 16 a viz Ebrel e Haymarket ha d'an 22 e ti Mr. Hickford, ma kanas pezhioù (* arie*) eus ar c'hoariganoù Ottone ha Giulio Cesare, hag eus an oratorio Sansone, ma he devoa graet berzh kentaou. Hervez ar c'hanvarnour Charles Burney e oa aet fall he mouezh 50 vloaz e oa e 1750).

En 1752 e kimiadas diouzh he selaouerien gant ur ganadeg ma pede anezho da zont d'he skoazellaén da baeañ he dle. 

Mervel a reas e 1778, en dienez, en un ospis Bologna, da 82 vloaz, goude tremenet 20 bloavezh diwezhaén he buhez oc'h ober nozelennoù evit dilhad. .
Lebor na gCert

**Lebor na gCert** (saozneg : *Book of Rights*, brezhoneg : *Levr ar Gwirioù*), *Leabhar na gCeart* en iwerzhoneg a-vremañ, a zo ul levr iwerzhonek skrivet er Grennamzer evit Roue Caiseal (saozneg : *Cashel*).

## Eilskridoù
An eilskridoù koshañ a gaver eus *Lebor na gCert* a zo e-barzh *Leabhar Bhaile an Mhóta* (*Book of Ballymote*) ha *Leabhar Mór Leacain* (*Great Book of Lecan*), an eil skrivet e 1390 hag egile e 1418.

## Endalc'h
Al levr a zispleg gwirioù Roue Uhel Iwerzhon hag an taosoù a zastum diouzh roueed ar broioù (Uladh, Laighean, Mumhan ha Connacht) ha roueed ar meuriadoù. Lavarout a ra ivez ar gopr a vez ret d'an *Ard-Rí* paeañ d'ar roueed all e-keñver o skoazell hag o lealded. Kavet e vez ivez e-barzh al levr gwirioù roueed ar broioù en hevelep doare.

## Stumm
Skrivet eo al levr e gwerzennoù. Digoret e vez pep barzhoneg gant ur rann komz-plaen hag a laka e berr ar pezh a vez lavaret da c'houde. Daou warn-ugent anezho a gaver e-barzh al levr.

## Skrivagner
Hervez an destenn eo bet skrivet al levr gant Sant Benean. Alies e kaver al lavarenn latin *de quibus Benean dixit* («evel-henn a lavar Benean») e fin ur rann komz-plaen, pe mod-all en iwerzhoneg lavarennoù evel *ro ċan Benéan* («evel-henn a gan Benean»). A-wechoù zoken eo anvet ar sant *in t-úġdar*, da lavarout eo «ar skrivagner».
Evelato n'eo ket ar sant «tad» nemetañ al levr, a lavar John O'Donovan. Hervezañ e teu endalc'h al levr eus an hengoun gouezelek a gaver e levrioù all, ha skrivet hag adskrivet e oant bet gant meur a zen, Sant Benean en o zouez. Ouzhpenn, stumm ar yezh hag ar barzhonegoù n'int ket kozh a-walc'h da vezañ eus amzer ar sant.

## Liammoù diavaez
*Dornskridoù ''Leabhar Mór Leacain'' ha ''Leabhar Bhaile an Mhóta'' (lec'hienn-genrouedad Meamram Páipéar Ríomhaire).
*''Leabhar na gCeart'' troet e saozneg ha displeget gant John O'Donovan (Internet Archive) 
*Treuzskrivadur eus an dornskrid gouezelek (lec'hienn-genrouedad University College Cork).
*Troidigezh e saozneg gant Myles Dillon (1962)

## Notennoù
Martin Brundle

**Martin John Brundle** (bet ganet d'ar  e King's Lynn) a zo ur blenier redadegoù kirri saoz ha daneveller redadegoù kirri evit ar chadenn saoz Sky Sports F1.

Redet en deus e Formulenn 1 etre 1984 ha 1989 hag adarre etre 1991 ha 1996, o redek gant skipailhoù evel Tyrrell, Williams, Brabham, Benetton, Ligier, McLaren pe Jordan, o tont a-benn da bignat war 9 fodiom. Redet en deus ivez en Andur ha gounezet en deus 24 eurvezh ar Mañs e 1990 gant Jaguar. Goude-se en deus labouret evel daneveller Prizioù Bras F1 gant ITV Sports etre 1997 ha 2008, ar BBC etre 2009 ha 2011 ha neuze Sky Sports F1 adalek 2012.
Pedro Diniz

**Pedro Paulo Diniz** (bet ganet d'an  e São Paulo) a oa ur blenier redadegoù kirri a Vrazil en deus redet e Formulenn 1 etre 1995 ha 2000, ur gevezadeg en deus tizhet dreist-holl dre arc'hante familh, met gant e dalant ivez.
In Lebor Ogaim

**In Lebor Ogaim** (Levr an Ogamoù) a zo un destenn heniwerzhonek diwar-benn ar groaz-doue ogamek, da lavarout eo kroaz-doue kozh Bro-Iwerzhon. 

Dastumet eo bet, war un dro gant an *[[Auraicept na n-éces]]*, e-barzh dornskrid al *Leabhar Baile na Mhóta* (*Book of Ballymote*, 1390) miret gant ar Royal Irish Academy, MS 23 P 12, folio 167 verso betek folio 180 recto. 

Un dornskrid all a zo e-barzh National Library of Ireland MS G53 1-22, ha tammoù eus al levr er British Library, Add. 4783.

## Endalc'h
Da gentañ e kaver gerioù hag anvioù al lizherennoù ogamek. Da c'houde ez eus ul listenn eus ar seurtoù skriturioù "ogham" a veze implijet, zoken hini al Lec'hlenniz (Futhark, kroaz-doue runek), anvet *ogam lochlannach* ("ogam lec'hlennek").

## Eien
**In Lebor Ogaim*, RIA MS23 P12 (folio 167v da 180r) war (lec'hienn-genrouedad Meamram Páipéar Ríomhaire).
*Pennad «:en:In Lebor Ogaim», Wikipedia e saozneg.
*George Calder, *Auraicept na n-éces, the Scholar's Primer*, John Grant, Dùn Èideann/Dinedin, 1917.
Forez

**Forez** (***Forêz*** en arpitaneg) zo ur broviñs kozh eus Bro-C'hall en em lede dre vras er pezh zo bremañ an departamant Loire, etre Roanne ha Saint-Étienne. 

## Istor
En Henamzer e oa annezet ar vro gant pobl geltiek ar Segusiavi. *Forum Segusiavorum* e oa kêr-benn ar geoded, da vare ar Romaned. Diwezhatoc'h, da vare ar Garolingidi, e voe anavezet ar c'horn-bro evel *Pagus Forensis*. Diwar an anvioù latin-se eo deuet anv kêr Feurs hag anv ar vro, Forez. 

Ur gontelezh e voe Forez ha mistri e voe ar gonted war ar broioù amezek ivez, Lyonnais ha Beaujolais. E 1531 e voe staget Forez ouzh kurunenn Bro-C'hall.

## Douaroniezh
Roet eo bet anv ar vro d'an aradennad-venezioù a zo er c'hornôg dezhi, menezioù Forez ("monts du Forez"), a sav ar gern uhelañ anezho betek 1634 metr (Pierre-sur-Haute). Un harz eo ar menezioù-se etre Forez ent-strizh, er reter, ma veze komzet arpitaneg, hag ar c'hornôg, troet war-zu Arvern, ma veze komzet okitaneg.

Feurs e oa kêr-benn kontelezh Forez gwechall. Kêrioù bras all zo : Montbrison, a zeuas da vout kêr-benn ar vro e 1441, Saint-Étienne, Néronde, Chazelles, Roanne ha Saint-Just-Saint-Rambert.
Jos Verstappen

**Johannes Franciscus "Jos" Verstappen** (bet ganet d'ar  e Montfort) a oa ur blenier redadegoù kirri eus an Izelvroioù en deus redet e Formulenn 1 etre 1994 ha 1998, etre 2000 ha 2001 hag e 2003. Krog eo er sport-se gant Benetton pa oa mestr eus ar jeu met goude n'en deus anavezet nemet skipailhoù bihan, nemet Stewart. Divizet en deus e-unan kemer al lesanv **Jos The Boss**.
Ukyo Katayama

**Ukyo Katayama** (片山 右京 Katayama Ukyō) (bet ganet d'an  e Tokyo) a oa ur blenier redadegoù kirri a Japan en deus redet e Formulenn 1 etre 1992 ha 1997, o verkañ 5 poent er gevezadeg ar vlenierien, an holl gant Tyrrell e 1994, an eil skipailh en deus anavezet, goude Larrousse hag a-raok Minardi.
Pedro Lamy

**José Pedro Mourão Lamy Viçoso** (distagadur portugalek : [ˈpeðɾu laˈmi]) (bet ganet d'an  e Aldeia Galega) a zo bet ur blenier redadegoù kirri eus Portugal a rede e Formulenn 1 etre 1993 ha 1996, gant Lotus ha Minardi. Deuet da vezañ ar blenier eus Portugal kentañ o verkañ poentoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1.
Tarso Marques

**Tarso Anibal Santanna Marques** (bet ganet d'an  e Curitiba) a oa ur blenier redadegoù kirri eus Brazil en deus redet e Formulenn 1 etre 1996 ha 1997 hag adarre e 2001. N'en deus redet nemet gant Minardi, met biskoazh n'en deus graet ur bloavezh a-bezh.
Giovanni Lavaggi

**Giovanni Lavaggi** (bet ganet d'an  en Augusta, e Sikilia) a oa ur blenier redadegoù kirri. O tont eus ur familh tudjentil en deus prenet 10 Priz Bras digant Pacific ha Minardi etre 1995 ha 1996. Redet en deus neuze e redadegoù met n'eo ket deuet a-benn da echuiñ redadeg ebet, o vezañ pell diouzh ar pezh a c'helle ober ar c'harr, "goustadik da zispi" hervez Jonathan Palmer.
Luca Badoer

**Luca Badoer** (bet ganet d'ar  e Montebelluna) a oa ur blenier redadegoù kirri eus Italia en deus redet e 1993, etre 1995 ha 1996, e 1999 hag e 2009. Redet en deus evit skipailhoù evel Scuderia Italia, Scuderia Minardi ha Forti a-raok dont da vezañ blenier esaeoù Scuderia Ferrari. Abalamour da se eo bet choazet e 2009 evit erlec'hiañ Felipe Massa a oa gloazet, peogwir en deus nac'het Michael Schumacher ober an erlec'hiadur en abeg d'e c'houzoug gloazet. Brudet eo peogwir eo ar blenier a zo chomet ar pellañ e F1 hep dont a-benn da gaout ur boent. Ret eo teurel evezh memestra ouzh an doare da reiñ poentoù, a oa strizh-tre d'e vare, o lezel nemet ar c'hwec'h blenier kentañ da verkañ poentoù. Gant sistem poentoù 2010 en dije merket Badoer 26 poent.
Ogham (disheñvelout)

**Ogham** pe **Ogam** a c'hall bezañ.
*Ogham (pe "Oġam" er skritur kozh), ur skritur evit skrivañ an henouezeleg.
*Ogam, pe "Ogam Celticum", ur gelaouenn studioù keltiek
*Ogham, ur strollad sonerezh eus Breizh, er bloavezhioù 1970
Ricardo Rosset

**Ricardo Rosset** (bet ganet d'an  e São Paulo) a zo bet ur blenier redadegoù kirri eus Brazil. Redet en deus 33 Friz Bras e Formulenn 1 etre 1996 ha 1998 met n'en deus ket graet berzh, daoust ma blenie mat-tre e Formulenn 3000.
Andrea Montermini

**Andrea Montermini** (bet ganet d'an  e Sassuolo) a oa ur blenier redadegoù kirri ag Italia en deus redet e Formulenn 1 etre 1994 ha 1996.
Peugeot Sport

**Peugeot Sports** eo rann ar saver-kirri Peugeot a sav hag a lak da redek kirri sport, e doareoù redadegoù kirri a bep seurt, ar rallioù, ar Formulenn 1, o sevel ur c'heflusker, hag an Andur o c'hounit 24 eurvezh ar Mañs e 1992, 1993 ha 2009. Graet en deus ivez ar rekord e Pikes Peak International Hill Climb gant Sébastien Loeb e 2013.
McLaren Automotive

**McLaren Automotive** a zo un embregerezh saoz krouet e 1989 diwar ar skipailh redadegoù kirri McLaren Racing. Perzh eus McLaren Group eo.

Sevel a ra kirri sport liammet ouzh teknologiezh ar Formulenn 1, un tammig evel Ferrari. Savet en deus ar *McLaren F1* e 1992, ar *SLR McLaren* evit Mercedes-Benz e 1999, gant ar stumm *Stirling Moss* e 2007, ar *McLaren 12C* e 2011 hag ar *McLaren P1* e 2013. Meur a raktres en deus ar saver-kirr evit an dazont, ur raktres *P13* en o zouesk o vezañ tost ouzh ar Porsche 911.
Pierrick Lilliu

Ganet eo **Pierrick Lilliu** e Mülhausen (Elzas) d'an 13 a viz gouere 1986. Ur c'haner pop-rock gall eo, a orin eus Breizh, tremenet en deus e yaouankiz e Landerne. Aet eo, goude, da vevañ da Zinzag-Lokrist gant e dud, e c'hoar hag e vreur. Skoliad eo bet el lise Victor Hugo e Hennebont. Kemeret en doa perzh, e 2005, en abadenn "Nouvelle Star" ha gounezet en deus an eilvet plas a-dreñv Myriam Abel.

## Buhez
Goude an abadenn en doa enrollet e ganaouenn gentañ, "A Coeur Ouvert" hag embannet e albom "Besoin d'Espace", skrivet ha kenskrivet en deus meur a ganaouennoù ennañ.
Gwelet e oa bet e film Thierry Klifa, "Le Héros de la Famille", o c'hoari roll mab-kaer heñvelreizh Catherine Deneuve e 2006.
Krouet en deus gant muzisianed ar strollad Doctor Swan.

## Albom
**"Besoin d'espace"*
Deuet e oa er-maez d'ar 17 a viz Here 2005

Kanaouennoù :
*Besoin d'espace - 3:09 (17 a viz Here 2005)
*Héroïne - 3:51
*À cœur ouvert - 3:32 (30 a viz Mae 2005)
*Des larmes - 3:28
*S'arrêter là - 3:33
*La Même Erreur - 3:43
*Ecoute-moi - 4:30
*Bretagne Dédicace - 4:44
*Comme un frère (skrivet gant e vreur Nicolas Lilliu (Nyco) ha kanet gant an daou vreur) 
*Je savais - 3:38
*Là-haut - 4:36
Benedisite

Ar **benedisite** zo anv brezhonek ur bedenn gristen evit bennigañ ar predoù, rak ger kentañ ar bedenn-se e latin eo "benedicite", a dalvez kement ha "bennigit" e brezhoneg. Lavaret e vez koulz gant an gatoliked ha gant ar brotestanted.

Dibunet e vez ar bedenn-mañ a-raok ar pred evit trugarekaat Doue eus ar "bara pemdeziek". Ar benedisite a zo ur bedenn a drugarekadenn, a vennozh, hag ur goulenn evit ar re baour. Distaget e vez gant un den hepken peurliesañ pa vez meur a zen ouzh taol. Boas e oa an ezhec'h da dresañ ur groaz war an dorzh vara evit echuiñ bennigañ ar pred e Breizh. Ar bedenn-se a c'hall bout dibunet e latin koulz hag e brezhoneg.

E liderezh Iliz Bro-Saoz ez eo ar benedisite ur c'hantik eus *Book of Common Prayer*.

## Stummoù latin

Meur a zoare zo d'ar benedisite e latin :

*"*Benedicite. Dominus. Nos et ea quae sumus sumpturi benedicat dextera Christi.*" (Uguen, 1924)
*"*Benedicite, Domine, nos et haec tua dona quae de tua largitate sumus sumpturi. Per Christum Dominum nostrum.*" (Uguen, 1924)

## Stummoù brezhonek

Meur a zoare zo d'ar benedisite e brezhoneg :

*"*O va Jezuz, hon mestr gwirion ! Roit deomp ho penediksion. Ha d'ar pred a gemerimp, evit bepred m'ho servijimp. En anv an Tad, hag ar Mab, hag ar Spered Santel. Amen.*" (1849)
*"*Bennigit. Ra vennigo an Aotrou. Ni ha kement a zleomp kemerout. Ra vezimp benniget gant dorn ar C'hrist.*" (Uguen, 1924)
*"*Bennigit ac'hanomp, Aotrou, hag an donezonoù-mañ a roit deomp en ho madelezh. Dre Jezuz-Krist hon Aotrou.*" (Uguen, 1924)
*"*Va Doue, bennigit ar boued ez eomp da gemer evit derc'hel da vevañ en ho servij. En anv an Tad, hag ar Mab hag ar Spered Glan. Evel-se bezet graet.*" (Jef Penven evit Skaouted Bleimor, Hanterenn diwezhañ an XXvet kantved)

## Ar grasoù

War-lerc'h ar pred e vez dibunet ur bedenn a drugarekadenn a vez graet "ar grasoù" anezhi : 
*"*Ni ho trugareka, Doue hollc'halloudek, evit hoc'h holl vadoberoù. C'hwi a vev hag a ren e-pad an holl amzer. Evel-se bezet graet.*" (Uguen, 1924)
*"*Ma Doue, me ho trugareka evit kement am eus kemeret evit derc'hel da vevañ en ho servij. En anv an Tad, hag ar Mab, hag ar Spered Glan. Evel-se bezet graet.*"(Maodez Glanndour evit Skaouted Bleimor, Hanterenn diwezhañ an )

## Notennoù
Arondisamant Pontoise

**Arondisamant Pontoise** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Val-d'Oise hag e rannvro Enez-Frañs.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Pontoise e 17 kanton (betek 2014) hag e 117 kumun :
*kanton Beauchamp
*kanton Beaumont-sur-Oise
*kanton Cergy-Nord
*kanton Cergy-Sud
*kanton Eaubonne
*kanton Ermont
*kanton Franconville
*kanton an Hautil
*kanton L'Isle-Adam
*kanton Magny-en-Vexin
*kanton Marines
*kanton Pontoise
*kanton Saint-Leu-la-Forêt
*kanton Saint-Ouen-l'Aumône
*kanton Taverny
*kanton ar Vallée-du-Sausseron
*kanton Vigny

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Val-d'Oise d'ar 1 a viz Genver 2017. 106 kumun zo en arondisamant Pontoise bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Sarcelles

**Arondisamant Sarcelles** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Val-d'Oise hag e rannvro Enez-Frañs.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Sarcelles e 15 kanton (betek 2014) hag e 61 kumun :
*kanton Domont
*kanton Écouen
*kanton Enghien-les-Bains
*kanton Garges-lès-Gonesse-Kornôg
*kanton Garges-lès-Gonesse-Reter
*kanton Gonesse
*kanton Goussainville
*kanton Luzarches
*kanton Montmorency
*kanton Saint-Gratien
*kanton Sarcelles-Biz
*kanton Sarcelles-Gwalarn
*kanton Soisy-sous-Montmorency
*kanton Viarmes
*kanton Villiers-le-Bel

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Val-d'Oise d'ar 1 a viz Genver 2017. 62 gumun zo en arondisamant Sarcelles bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Nogent-sur-Marne

**Arondisamant Nogent-sur-Marne** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Val-de-Marne hag e rannvro Enez-Frañs.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Nogent-sur-Marne e 15 kanton hag e 14 kumun :
* kanton Bry-sur-Marne
* kanton Champigny-sur-Marne-Centre
* kanton Champigny-sur-Marne-Est
* kanton Champigny-sur-Marne-Ouest
* kanton Chennevières-sur-Marne
* kanton Fontenay-sous-Bois-Est
* kanton Fontenay-sous-Bois-Ouest
* kanton Joinville-le-Pont
* kanton Nogent-sur-Marne
* kanton Ormesson-sur-Marne
* kanton Le Perreux-sur-Marne
* kanton Saint-Mandé
* kanton Villiers-sur-Marne
* kanton Vincennes-Est
* kanton Vincennes-Ouest
Arondisamant L'Haÿ-les-Roses

**Arondisamant L'Haÿ-les-Roses** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Val-de-Marne hag e rannvro Enez-Frañs. An hini bihanoc'h e Frañs eo.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant L'Haÿ-les-Roses e 9 c'hanton hag e 10 kumun :
* kanton Arcueil
* kanton Cachan
* kanton Chevilly-Larue
* kanton Fresnes
* kanton L'Haÿ-les-Roses
* kanton Le Kremlin-Bicêtre
* kanton Thiais
* kanton Villejuif-Est
* kanton Villejuif-Ouest