open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Danaidezed

An **Danaidezed** e oa hanter-kant merc'h Danaos, roue Argos e mojennoù Hellaz kozh.

## Mojennoù
Tabut a savas etre Danaos hag e vreur gevell Aigyptos. War ali an doueez Athena ez eas Danaos gant e verc'hed da Argos, en ur vag hanter-kant roeñv. Da drugarekaat an doueez e savas ar merc'hed un templ dezhi en Argos.

### Sec'hour
Setu Danaos roue Argos. Neuze e teuas ur sec'hor vras. Kaset e voe ar merc'hed da gerc'hat dour. Unan anezho, Amymone, a voe darbet dezhi bout gwallet gant ur satir. An doue Poseidon a glevas he garmoù hag a daolas e forc'h tridantek ouzh ar satir. Egile a ziarbennas an taol, hag ar forc'h plantet en ur roc'h. Anezhi e ruilhas teir froud, ma voe saveteet Argos eus ar sec'hor.

### Eured
Bez' e oa an hanter-kant merc'h da eurediñ da hanter-kant mab Aigyptos, breur gevell Danaos, roue Egipt hervez ar vojenn. Lazhañ a rejont o gwazed da nozvezh kentañ o eured, nemet unan ne reas ket. Abalamour da se e voent kondaonet da dremen ar beurbadelezh o tegas dour da leuniañ ur c'hrouer, pe ur ridell.

E galleg (evel e spagnoleg hag italianeg) e komzer eus *le tonneau des Danaïdes*, evel pa vije bet un donell doull. 


Brooklyn_Museum_-_Le_Nouveau_Tonneau_des_Danaïdes_-_Honoré_Daumier.jpg |*Tonell* an danaidezed, hervez Honoré Daumier.
Gwez

**Gwez** a c'hell bezañ:
*ur seurt plant: sellet ouzh Gwez (plant)
*ur gumun eus Bro-Naoned : sellet ouzh Gwez (kumun)
Martin Luther

**Martin Luther** a zo bet ganet d'an 10 a viz Du 1483 en Eisleben (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) ha marvet d'an 18 a viz C'hwevrer 1546 er memes kêr.

Manac'h e oa, ha sevel a reas a-enep d'ar gatoligiezh : unan eus tadoù pennañ ar brotestantiezh e teuas da vezañ.

## Dieta Worms

E 1521 e voe galvet Martin Luther da gomz dirak Dieta Worms gant an Impalaer santel Karl V.

## Bibl
Treiñ a reas ar Bibl en alamaneg, da lavaret e « yezh ar bobl », ar pezh a oa bet un darvoud bras pa oa bet digoret dre-se ar « skridoù santel » kristen d’ar bobl.

## Gwelet ivez
*Luteriegezh

## Liammoù diavaez
Valentin Iotov

**Valentin Iotov** a zo bet ganet d'an 6 a viz Gwenholon 1988.

Ur c'hoarier echedoù bulgar eo.

Mestr-meur (GM) eo abaoe 2008, Mestr Etrebroadel (IM) abaoe 2004 .

Here 2025: 2 485 eo e renk Elo *Standard* ha 2 586 e renk Elo *Luc'hedenn*, 2 603 eo e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 2009.

Dont a reas ar maout gantañ e Trizekvet Tournamant *Open* Fouenant, Here-Du 2007. 
## Notennoù
 
## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hogadoù e Chessgames
Rannvro an Norzh-Pellañ

**Rannvro an Norzh-Pellañ** (galleg: *Région de l'Extrême-Nord*) eo an hini bellañ war-du an norzh eus an dek rannvro eus Kameroun. Harzoù he deus war-du ar su gant Rannvro an Norzh, gant Nigeria war-du ar c'hornôg ha gant Tchad war-du ar reter.
Cynyr Ceinfarfog

**Cynyr Ceinfarfog** a oa ur roue brezhon hag a rene war Caer Gawch e-tro 450. War a seblant e talc'he "Caer Gynyr" (Caer Gai bremañ) e-kichen Y Bala e Penllyn. Eno en dije desavet ar Roue Arzhur hervez an hengoun. Diwarnañ e vije bet savet tudenn Ector pe Antor, leztad Arzhur. Ur stumm eus *Connor* e vije e anv ha gwirheñvel eo e oa Iwerzhonad a-orin.

## Liammoù diavaez
*Cynyr Ceinfarfog war Early British Kingdoms
James Clerk Maxwell

**James Clerk Maxwell** (13 a viz Even 1831 - 5 a viz Du 1879 e Cambridge) a oa ur fizikour skosat. Diazezañ a reas teorienn ar skinoù tredanek-magnetek, anvet kevatalennoù Maxwell. Ur perzh bras en deus bet ivez e diorroadur an termodinamik.

## Buhezskrid
James Clerk Maxwell a zo ganet d'an 13 a viz Even 1831 e Edimbourg. Tad Maxwell a oa un den pinvidik ezel eus familh Clerk a b/Penuik (Midlothian) a oa perc'henn war baroniezh Clerk. Anvet e voe John Clerk pa ganas, en em lezenvel a reas e-unann Maxwell goude en defe heritet eus un ti war ar-maez e Middlebie. Ur bugel speredek-kenañ e oa ha kurius. Ar skol na blij ket dezhañ peogwir e veze graet goap outañ abalamour d'e bouez-mouezh a Galloway ha d'e zilhad a seblant bezañ gouez d'ar vugale all. Da trizek vloaz e c'hounezas Maxwell medalenn matematik e skol hag ar c'hentañ priz Saozneg hag e barzhoneg. Da pevarzek vloaz Maxwell a skriv ur pennad diwar e kentañ labour skiantel hag a gomze eus ar binvijoù mekanikel e vez implijet evit tresañ ur grommenn vatematikel. Kuitaat a reas Maxwell an akademiezh e 1847 pa oa 16 vloaz da heuliañ kentelioù e skol-Veur Edimbourg. Deuet da vezañ matematikour, e kuitaas e skol-Veur evit antreal e hini Cambridge tri bloaz war-lerc'h. 

## Gwelet ivez
* Kevatalennoù Maxwell
Memfis (mamm Lybia)

**Memfis** (henc'hresianeg : Μέμφις) a oa merc'h da Neilos, doue-stêr an Nil. Dimeziñ a reas da Epafos, hag ur verc'h o doe, Lybia.

Ganti ha gant he fried eo e voe savet kêr Memfis, en Egipt, a voe anvet diwar hec'h anv.
Hekataios

**Hekataios** ( Ἑκαταῖος e henc'hresianeg) war-dro -550- -480 kent JK ) a voe unan eus ar c'hentañ skrivagnerien a skrivas diwar-benn istor ha douaroniezh Hellaz e komz-plaen

## Levrlennadur
*  Arnaldo Momigliano, « Il nazionalismo di Ecateo di Mileto », 1931, dans *Terzo contributo alla storia degli studi classici e del mondo*, Rome, 1966.
East Anglia

*Evit ar rouantelezh kozh anvet *'East Anglia**, sellit ouzh ar pennad [[Rouantelezh East Anglia]]''.

**East Anglia** (a vefe ***Anglia ar Reter*** pe ***Reter Anglia**' e brezhoneg) zo ur rannvro e [[Bro-Saoz]]. Dont a ra an anv eus hini unan eus ar rouantelezhioù angl-ha-saoz, [[Rouantelezh East Anglia]], anvet e-unan diwar pobl an [[Angled]], deuet er  eus douar-bras Europa da reter [[Enez Vreizh]].

E-pad pell eo bet diresis a-walc’h bevennoù ar rannvro-se. Hiziv ez eo ur rannvro implijet evit ar stadegoù hag a zo enni [[Norfolk]], [[Suffolk]], [[Essex]], [[Hertfordshire]], [[Bedfordshire]], [[Cambridgeshire]] ha kêr [[Peterborough]].

Kalz a zouaroù izel zo er rannvro, ha douaroù gleborek en o zouez (*fenland'' e saozneg ar vro) , kenkoulz ha torgennoù izel e Suffolk ha Norfolk. E-touez ar c’hêrioù brasañ e c’haller menegiñ Norwich, an hini bouezusañ, Peterborough, Cambridge, kêrig Ely, a zo sez un eskopti, Ipswich, Colchester ha Huntingdon. Kalz a bouez zo c’hoazh gant al labour-douar er rannvro.

## Notennoù

## Gwelet ivez
* Rouantelezh East Anglia
Belos (Egipt)

**Belos** (Βήλος e henc'hresianeg) a oa mab d'an doue Poseidon ha d'ar briñsez Libya. Daou vreur en doa : Agenor ha Leleks. Roue Egipt e oa, ha dimeziñ a reas da Ac'hiroe, pe da Side, hag a roas hec'h anv da gêr Sidon. 

## Bugale
Daou vab o doe: Aigyptos ha Danaos. 

Hervez Euripides en doe daou vugel all: Kefeüs ha Fineüs. 

Hervez skridoù all e oa tad da Lamia.
Libya (merc'h Epafos)

**Libya** (henc'hresianeg : Λιβύα, *Libya*, pe Λιβύη, *Libye*) a oa merc'h Epafos. Gant an doue Poseidon he doe tri mab : Belos, Leleks hag Agenor.
Sa'id I ibn Idris

**Sa'id I ibn Idris** (760-803) (arabegسعيد بن ادريس الأول) a oa emir Nekor. Eus Temsaman e tiblasas e gêrbenn da Nekor. Gant an Normaned e voe preizhiet ar gêr diwezhatoc'h. Ret e voe dezhañ stourm ouzh un darn eus meuriad ar Ghomara a oa en em savet met d'o faezhañ e teuas a-benn.
Æthelberht II East Anglia

**Æthelberht II**, *Æðelbrihte*, *ÆÞelberhte* en hensaozneg (* ~774 – †  e Sutton Walls, Herefordshire), a voe roue East Anglia. War-dro 779 e krogas da ren moarvat, hervez ur vuhezskrid skrivet kalz diwezhatoc'h.

Gant Offa Mercia e vefe bet dibennet met an abeg n'eo ket sklaer, ha gant Mercia e voe renet ar vro e-pad tregont bloavezh. D'ur sant e oa bet lakaet ha dezhañ e oa bet gouestlet iliz-veur Hereford.
Kurdistan Irak

**Kurdistan Irak**, anavezet ivez dindan an anv **Rannvro Kurdistan** (e kurdeg: ههريمى كوردستان, *Herêma Kurdistan* ; hag en arabeg:إقليم كردستان العراق), pe c’hoazh **Kurdistan ar Su** pe Kurdistan ar C’hreisteiz (*Başûrî Kurdistan* e kurdeg) zo ur rannvro damemren e hanternoz Irak. En norzh dezhi emañ Turkia, er reter Iran, hag er c’hornôg Siria. Emañ kêr-benn Kurdistan Irak en Arbil (en arabeg) pe Hewlêr (e kurdeg). 

Renet e vez ar rannvro gant "Gouarnamant Rannvroel Kurdistan", anavezet e kurdeg evel *Hikûmetî Herêmî Kurdistan*, abaoe 2005 en un doare ofisiel. E gwirionez e oa emren ar vro abaoe 2003, pa oa bet aloubet Irak gant soudarded eus ar Stadoù-Unanet, skoazellet gant armeoù eus un nebeud broioù all.

Alies e vez graet *Kurdistana Başûr* (Kurdistan ar C’hreisteiz) pe *Başûrî Kurdistan* (Kreisteiz Kurdistan) eus ar rannvro-se, e kurdeg, evit diskouez pelec’h emañ e-keñver rannvroioù all Kurdistan.

## Gwelet ivez
*Kurdistan

## Liammoù diavaez
* Kurdistan Regional Government (KRG), keleier e saozneg eus gouarnamant emren Kurdistan Irak.
* Le Kurdistan irakien, pennad e niverenn 124 ar gelaouenn *Hérodote*.
C'hariklo

**C'hariklo** (*Χαρικλώ* e henc'hresianeg) a oa un nimfenn, merc'h da gKyc'hreüs ha Stilbe, met hervez tud zo eo merc'h d'an doue Apollon an hini e oa kentoc'h. Alies e veze da-heul an doueez Athena, merc'h Zeus.

Ur mab he doe gant Eueres, Teiresias e anv, a voe diouganer. Gwelet en doa Athena en he noazh ma voe dallet ganti. Pediñ hag aspediñ a reas e baourkaezh mamm, met lavarout a reas an doueez n'halle ket dizober pezh he devoa graet. Se zo kaoz e roas dezhañ ar galloud da ziouganañ evel frealz.

Goude e timezas da Skiron, roue Megara, hag ur verc'h o doe, anvet Endeis, a vije koulskoude, hervez skridoù zo, merc'h d'an den-marc'h C'heiron. Lakaet eo C'heiron da dad ar vugale all he dije bet c'hoazh: Hippe, Okyroe, ha Karystos.

## Un asteroidenn
Roet he deus hec'h anv da (10199) Chariklo.

## Liamm diavaez
*http://www.zanestein.com/chariklo.htm
Antoni Gaudí

**Antoni Gaudí i Cornet** ganet ar 25 a viz Even 1852 e « Mas de la Calderera » e Reus, ha marvet d'an 10 a viz Even 1926 e Barselona a oa un tisavour Katalan.

## Personelezh Gaudi

Anavezet eo evit e grouadurioù souezhus ha meurdrezus. Un den dreistordinal e oa en e labour. Un tisavour hag a trese e tiez hag a cheñche diehan ar stuñvioù betek fin ar chañter. Disheñvel kren eus tisavourien ar maredad e oa eñ. An tisavourien a oa tud meizeg, padal e oa kentoc'h krouer, saver pe artizan. A-hed e chañtieroù e ijino ha cheñcho e doareoù da sevel ar vatimantoù. Setu perak e oa ken hir ar chañtieroù gantañ. Neuze evit gellout sevel tiez e oa ret dezhañ kavout pratikoù hag a asantfe gortoz un hir dermen a-raok kaout o mad. Evit un tisavour ken ispisial e oa ret kaout neuze pratikoù a memes live. Setu ma kavas Gaudi e sikour an Aotroù Gûel, greantour bras Barselona ur profer arc'hant a feson, prest da asanti menozhioù an arzour-savour hag a oa Antoni Gaudí. 

## Krouidigezhioù

* Ar Palacio Guel : Savet etre 1886 ha 1888 (Barcelona) evit an Aotroù Guel. Un ti degemer eo. Un ti gant ur stuñv kreizennet war ur sall "bouest gouloù". Ur c'hloerdi a zo a-us d'ar sal-mañ. Savet eo ar c'hloerdi gant an teknik Volz Katalan.
* Bellesguard: Savet etre 1900 ha 1909 (Barcelona). Ur stuñv kreizennet savet gant 9 karezenna memes ment.
* Park Guel (1886-1888, Barcelona)
* Sagrada Familia (1883-1926, Barcelona)
* Casa Vicens (1883-1888, Barcelona)
* El Capricho (1883-1885, Comillas)
* Colegio Teresiano (1888-1890, Barcelona)
* Palacio Episcopal (1889-1893, Astorga)
* Casa Botines (1892, León)
* Casa Calvet (1898-1900, Barcelona)
* Casa Batlló (1904-1907, Barcelona)
* Casa Milà (La Pedrera) (1906-1912, Barcelona)


File:Sagrada Familia in Barcelona.jpg|Sagrada Familia
File:Palau Güell 17-05-2009 12-26-16.JPG|Palacio Guel
File:Casa Vicens (Barcelona) - 3.jpg|Casa Vicens
File:Capricho gaudi 201108.jpg|El Capricho
File:BCN-ParcGuell-4898.jpg|Park Güell


## Notennoù

## Levrlennadur
*  Bassegoda (Joan), *Gaudí*, Barcelona, Salvat, 1988, ISBN 84-345-8205-8

## Liamm diavaez

* Patrimoni.gencat, ''L'obra de Gaudí''
*  Artcyclopedia
*  Gaudí et Art nouveau en Catalogne
*   ''Gaudí, arquitecte i artesà'' (video)
Stilbe

**Stilbe** (henc'hresianeg : Στίλβη) a oa un nimfenn, merc'h d'an doue-stêr Peneios ha d'an naiadenn Kreousa. 

Daou vab gevell he doe gant an doue Apollon : 
* Kentaoros, hendad an Dud-varc'h 
* ha Lapithes, hendad al Lapited. 
Hervez un doare all eus ar vojenn eo mab da Iksion ha Nefele an hini e oa Kentaoros

Diwar Kyc'hreüs e c'hanas an nimfenn C'hariklo, a vo gwreg C'heiron hag Eueres. 

## Levrlennadur
*M. Grant and J. Hazel, *Who's Who in Greek Mythology*, David McKay & Co Inc, 1979

## Liamm
*  Diwar-benn Stilbe.
Cugnon

**Cugnon** (walloneg : *Cugnon*) a oa ur gumun e Belgia e proviñs Luksembourg ; ur rann eus kumun Bertrix eo abaoe 1977.

## Gerdarzh
*Casaecongidunus*, *Casegongidinus* eoa er bloaz 644.

*Ti* (latin : *casae*) *Congidunus* (anv den keltiek ; gwelit ar roue brezhon *Cogidunus* meneget gant Tacitus en *Agricola*, pe galianeg *Conconnetodunnus*, meneget gant L. Roger; anv "duno": *klozadur*, hag anv-gwan *connios*: "fin, speredek").

## Douaroniezh
* Gorread : 11,76 km²
* Poblañs (2020) : 360 den
* Stankter : 31 den/km²

## Tud dibar
* Hubert Pierlot, politiker belgiat, bet ganet e Cugnon e 1883.

## Skeudennoù

Cugnon AR1aJPG.jpg|Gwezenn faou put
Cugnon JPG01.jpg|Milin Cugnon, 1695
Cugnon JPG03.jpg|Tiez hengounel


## Liamm diavaez
* Kinnig ar gêriadenn (galleg).

## Notennoù ha daveoù
Peneios

**Peneios** (Πηνειός e henc'hresianeg) a oa un doue-stêr e mojennoù Hellaz kozh, doue ar stêr Peneios e Thessalia. 

Evel e dri mil breur e oa mab da Okeanos ha Tethys. Gant an nimfenn Kreousa en doe ur mab, Hypseüs, roue al Lapited, ha teir merc'h:
* Themisto (pe Kyrene) 
* Dafne (a voe karet gant Apollon) 
* ha Stilbe.

## Herakles
Ar stêrioù Alfeios ha Peneios eo a voe implijet gant Herakles da naetaat marchosioù Aogias.
Bertrix

**Bertrix** (e walloneg : **) a zo ur gumun eus proviñs Luksembourg e Belgia.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* D'ar 24 a viz Eost 1914 e voe fuzuilhet unnek den nann-soudard ha distrujet pevar zi gant al lu alaman.
Mediastinum

Ar **mediastinum**, pe **poullkreiz**, zo anezhañ ul lodenn eus kavenn ar brusk zo etre div lodenn ar skevent. Ennañ emañ ar galon, an treizher, ar vriant hag an div vronkezenn vras. Tremen a ra ivez drezi pikoloù gwazhied kas, kanolioù limfatek, hag elvaj. E berr gomzoù ez eo endalc'had kavenn ar brusk pa denner ar skevent.

Rannet eo diwar emglev e :
* mediastinum a-dreñv ;
* mediastinum krenn ;
* mediastinum a-raok, ennañ ar galon, an aortenn war bign, gwazhied ar skevent.

Kaset e vez da benn an enselladenn hollek a-drugarez d'ar skanner .
Dafne (nimfenn)

**Daphne** (*Δάφνη* e henc'hresianeg, da lavarout eo "lore"), a oa merc'h an doue-stêr Peneios hag an naiadenn Kreousa, pe hini an doue-stêr Ladon, hervez doare arkadian ar vojenn.

## Ar vojenn
Skuizh e oa aet Eros gant an doue Apollon a rae goap eus e ampartiz war ar gwaregata. Ouzhpenn-se, a-hervez, e kave torr-penn klevout Apollon o kanañ. Fellout a reas dezhañ ober noaz d'an doue. Tennañ a reas ur saezh warnañ ha setu an doue aet sot gant Dafne, pa ne oa-hi ket troet gantañ. Hag eñ da redek war he lerc'h dre ar vro. Ma'z eas ar paourkaezh plac'h da c'houlenn skoazell digant an doue-stêr Peneios, he zad hervez ar vojenn. Hag eñ treiñ anezhi e lore, arouez ar yaouankiz hollbadus. Diwar neuze e voe sakr al lore d'an doue.

## Levrlennadur
**[[Metamorfozoù]]*, Ovidius.

## Gwelout ivez
**[[Dafne (Peri)|Dafne]]*, ur c'hoarigan gant Jacopo Peri

## Liammoù
*''Apollon ha Dafne'' delwenn gant Gian Lorenzo Bernini
Max Weber

**Max Weber** a oa bet ganet d'an 21 Ebrel 1864 ha marv e oa d'ar 14 Mezheven 1920. Alaman e oa.

Ur sokiologour hag un ekonimokour e oa. Par eo da Vilfredo Pareto, Émile Durkheim, Georg Simmel ha Karl Marx evit a sell ouzh ar sokiologiezh arnevez.

Max Weber eo krouer sokiologiezh ar c'hompren da lavaret ur sokiologiezh m'emañ an dalvoudegezh a lak an dud da sichenn o oberoù evel penn-kaoz an ober sokial.

## Yaouankiz

Hir e veze kavet e amzer gant Max Weber pa oa er skol. Daoust da se e lenne forzhik (Cicero, Kant, Machiavelli, ha me a oar me). E-kichen ar skol en deus graet e vad eus preder an dud gouiziek pedet gant e dad er gêr. Goude e *Abitur* (par d'ar vachelouriezh) ez eas da skol-veur war ar gwir e Heidelberg. Ouzhpenn d'ar chentelioù war ar gwir e heulie ar c'hentelioù ekonomiezh politikel, prederouriezh, istor, doueoniezh. 

E 1883, anezhañ 19 vloaz ez eas da Strasbourg evit ober e goñje. Un eil familh a gavas eno. E voered a roas bod dezhañ hag eskemm a reas kalz gant he fried, Hermann Baumgarten, un istorour. Hemañ ne oa ket evel e dad : a-enep ar politikerezh marc'hata gant Bismark e oa Baumgarten. 

## E-pad ar brezel bed
Pa voe kroget gant ar brezel bed kentañ e oa 50 vloaz Weber. Goulenn a reas bezañ galvet memes tra. E-pad ur frapadig e reas war-dro merañ eizh ospital tro-dro da Heidelberg. Kregiñ a reas gant e raktres meur : ur studiadenn sokiologiezh keñveriet gant relijionoù ar bed.

E 1918 e oa e-touez ar re a save a-enep an trec'h hag unan eus dileuridi alaman e voe o varc'hata hag o sinañ Feurskrid Versailhez. Kemer a reas perzh er bodad karget da skrivañ bonreizh Weimar. 
Pa oa an dispac'h o sevel e voe unan eus krouerien ar Strollad Demokrat.

E 1920 e varvas Max Weber a daol-trumm, diwar un danijenn skevent na oa ket bet pareet mat. Fin rummad kentañ ar sokiologourien eo rak Émile Durkheim ha Georg Simmel a varvas nebeut a-raok (1917 ha 1918). 

## Oberennoù

* *[[An den gouiziek hag ar Politikerezh]]* 
* *[[Etik protestant ha spered ar c'helavouriezh]] * 

## Liammoù diavaez

* ''Max Weber et la rationalisation des activités sociales'', gant J.-P. Noreck 
* ''Plas Max Weber e gweledva Frañs'', gant M. Pollack
Gata Kamski

**Gata Roustemovitch Kamski** (e tatareg:*Gataulla Kamski*) a zo bet ganet e d'an 2 a viz Even 1974 e Novokouznetsk en Tatarstan, e Siberia, e Rusia (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarier echedoù tatar soviedat hag eus SUA.

Mestr Meur Etrebroadel eo.

2726 edo e renk Elo e penn-kentañ miz Ebrel 2008.
## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* Kampionad Elista 1996 Gata Kamski a-enep da Anatolij Karpov
Timbroù Brunswick-Nevez

Ar Brunswick-Nevez (New Brunswick e saozneg) a zo anezhi ur broviñs eus Kanada, e reter ar vro, unan eus ar peder hini a savas Kengevredad Kanada e 1867.

Dek timbr zo bet embannet dindan anv ar Brunswick-Nevez, e 1851, 1860 ha 1863. Ar rummad kentañ zo heñvel-poch ouzh patrom timbr karrezek Skos Nevez (fleurennoù ha kurunenn). A rummad embannet war-lerc’h a oa poltred ar Rouanez Viktoria ha Priñs Kembre warno pe tresadenn ur marc’h-tan, ur vag *steamer*. 

E 1860 e reas enor un timbr (5 cents) da Charles Connell, politikour kanadian ... ha penn-rener postoù ar Brunswick-Nevez adalek 1858. Feuket e voe an dud avat gant dismegadenn Connell, a-savas a-live gant ar Rouanez Viktoria, war an timbroù d'an nebeutañ. Kinnig a reas hennezh prenañ an holl dimbroù milliget neuze ha deviñ anezho dirak an holl, gant ar soñj sioulaat an teodoù fall. Kement-se a zispleg ez eus nebeut-tre a skouerennoù eus an timbr "5 cents" anezhañ hiviziken. E penn melestradurezh ar Postoù e chomas betek 1867, ha dilennet e voe e Parlamant Kanada.

## Pennadoù kar
* Timbroù Skos Nevez
* Timbroù Enez ar Priñs-Edward
Kyrene (nimfenn)

:  *Anv meur a dra all eo Kyrene : gwelout [[Kyrene (disheñvelout)]].*

**Kyrene** (*Κυρήνη* e henc'hresianeg, a dalvez "rouanez souveren") a oa merc'h da Hypseüs (Ὑψεύς), roue al Lapited. Meneget eo gant ar varzhed Pindaros ha Kallimac'hos.

## Mojenn

Pa zeuas ul leon d'ober reuz e-kreiz tropell he zad ez eas Kyrene dezhañ. Apollon a oa o ruzañ dre aze a yeas sot ganti ouzh he gwelout, hag a skrapas anezhi. Kaset e voe gantañ da Afrika, ha savet e voe kêr Kyrene en hec'h enor. Ha Kyrenaika da-heul. 

Ur mab o doe: Aristaios, a gelennas ar gwenanerezh d'an dud.

Hi, pe unan all anvet Kyrene ivez, a roas da Ares ur mab anvet Diomedes, e Trakia. 

## Notennoù
Kallimac'hos

**Kallimac'hos** (Καλλίμαχος) (Kyrene, war-dro 305 kent JK - war-dro 240 kent JK Aleksandria) a voe ur barzh hellazek afrikan. 

Hervez skridoù zo e kelennas al lizhiri-kaer en Eleusis, e-tal Aleksandria. Goude-se e voe galvet da gant Ptolemaios Filadelfos, ha kentelioù a roas er Mirdi : Apollonios Rodos hag Aristofanes Buzantion a voe e-touez e ziskibion. 

Levraouegour Aleksandria e teuas da vezañ war-lerc'h marv Zenodotos, en ur zerc'hel da gelenn. Met anv ebet anezhañ war listenn zo bet kavet eus al levraouegerien. Marteze ne oa nemet dihellour. Eñ an hini a savas kentañ katalog brudet al lennegezh gresianek, ar *[[Pinakes]]*.
Ladon (stêr)

Al **Ladon** (*Λάδωνας / Ládonas* e gresianeg) zo ur stêr hag a red dre Arkadia. 

## Ar stêr
Emañ eienenn al Ladon war ar Menez Aroania, e-kichenik kêriadenn Kastriá, er c'hornog da gêr Tripoli, en Arkadia. Adstêr eo d'an Alfeios, 3 km er gevred da gêriadenn Tripotamia.
a ya da aberiñ er Mor Enezek. 

Meneget eo an anv e Teogonia ar barzh Hesiodos ha gant Paosanias ar Beajour.

## An doue-stêr
Lakaet eo da dad div verc'h: 
* Metope, a vo pried Asopos ( a zo anv pemp doue-stêr)
* Dafne, a vo karet gant Apollon. Koulskoude eo kontet Dafne da vezañ ivez merc'h d'un doue-stêr all, Peneios.

Hervez Ovidius e oa tad ivez da Sirinks, un hamadriadez a voe troet da raosklenn evit tec'hel rak an doue Pan, ha hennezh a reas ur fleüt anezhi.

Pa voe gwallet an doueez Demeter gant he breur Poseidon en em walc'has e dour Ladon .
Kyrene (disheñvelout)

**Kyrene** (henc'hresianeg : Κυρήνη / *Kurếnê*, latinekaet e *Cyrene*) a c'hall bezañ:

* **[[Kyrene (nimfenn)|Kyrene]]**, un nimfenn
* **[[Kyrene]]**, ur geoded c'hresian en Afrika an Hanternoz, bremañ e Libia;
* **[[(133) Cyrene]]**, un asteroidenn; 

Kar eo an anv **[[Cyrenaica]]**, ar vro en-dro da geoded Kyrene.
Evgeniy Mirochnitchenko

**Evgeniy Mirochnitchenko** a zo bet ganet d'an 28 a viz Kerzu 1978 e Donetsk (Ukraina).

Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.

Mestr Meur eo.

2 642 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Ebrel 2008.

Kampion Echedoù Ukraina e 2003.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chessgames
Youriy Kouzoubov

**Youriy Kouzoubov** (en ukraineg: Юрiй Кузубов) a zo bet ganet d'an 26 a viz Genver 1990 en Ukraina.

Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.

Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe e 14 vloaz hanter, da lâret eo unan ag ar re yaouankañ ag istor an echedoù, gant ur renk Elo (FIDE) a 2582 (Here 2007).

## Ur bartienn
Er bartienn amañ da heul, bet c'hoariet en 73vet Kampionad ag Ukraina e 2004, Youriy Kouzoubov, gant an tu du, a drec'has war ar Mestr Meur ukrainat Sergei Kariakin, ar Mestr meur yaouankañ en istor an echedoù.

1. e4 c5

2. Mf3 Mc6

3. d4 cxd4

4. Mxd4 Mf6

5. Mc3 e5

6. Mdb5 d6

7. Fg5 a6

8. Ma3 b5

9. Mxf6 gxf6

10. Md5 f5

11. Fd3 Fe6

12. c3 Fg7

13. Mxb5 axb5

14. Fxb5 Fd7

15. exf5 O-O

16. O-O Tb8

17. a4 Te8

18. Df3 e4

19. Dg3 Rh8

20. Dxd6 Fe5

21. Dc5 Tc8

22. De3 Fxf5

23. Tad1 Te6

24. g3 Td6

25. c4 Fxb2

26. Td2 Fg7

27. f3 exf3

28. Dxf3 Fg6

29. Df4 Me5

30. Te2 Te6

31. Tfe1 Md3

32. Txe6 fxe6 0-1

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chessgames
* E stadegoù e Chessworld
Valeriy Aveskoulov

**Valeriy Aveskoulov**(en ukraineg: Валерій Авескулов) a zo bet ganet d'an 31 a viz Genver 1986 en Antracyt (Ukraina).

Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.

Mestr Meur Etrebroadel eo gant ur renk Elo (FIDE) a 2 541 (Gouere 2008).

Kampion echedoù Ukraina 2007 eo.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chessgames
Ukkel

** Ukkel** (galleg : *Uccle*) zo ur gumun e Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia.


Uccle Brussels-Capital Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Uccle.svg|Banniel
Uccle Blason.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 22,87 km²
* Poblañs (2022) : 85 099 a dud
* Stankter : 3 721 den/km²
Singapour

**Republik Singapour** zo ur gêr-Stad e Gevred Azia, e su al Ledenez malaysat. Er C'hornôg emañ strizh-mor Malaka, er Su an Inizi Riau (Indonezia), hag er Reter Mor Su Sina. An eil poblañs stankañ er bed he deus. Diazezet e voe ar gêr e 1819 gant Stamford Raffles evel kontouer kenwerzh evit an Impalaeriezh vreizhveurat. Emren e voe Singapour e 1959 hag ur vro dizalc'h e 1965.
Un armerzh galloudus he deus bremañ, unan eus ar pevar Tigr aziat eo. Ur republik parlamantel eo. Sez ar C'henober Armerzhel evit Azia-Habask eo, hag ezel eo ivez eus ar Broadoù Unanet, Aozadur Bedel ar C'henwerzh, Kuzuliadeg Azia ar Reter, Emsav ar re e-maez bloc'h ha Kenglad ar Broadoù.

## Douaroniezh

Da 4 680 600 a dud e save ar boblañs e 2007, da 4 117 700 e 2000 (- 12%) ha da 5 685 800 e 2020 (+ 38% e-keñver ar bloaz 2000) .

## Monumantoù ha traoù heverk

## Liammoù diavaez
* Gouarnamant :
** porched enlinenn gouarnamant Singapour
* Titouroù hollek :
**  roll lec'hiennoù diwar-benn ar vro gant *UCB Libraries GovPubs*
**  Singapour kinniget gant *[[BBC News]]*
** kartenn Singapour gant WikiMapia
Eldar Gasanov

**Eldar Gasanov** a zo bet ganet d'an 26 a viz Gwenholon 1982 en Ukraina.

Ur mestrc'hoarier hag ur c'helennour echedoù ukrainan eo.

Mestr Meur Etrebroadel eo gant ur renk Elo (FIDE) a 2504 (Here 2007).

## Liamm diavaez
* E bartiennoù e Chessgames
Raymond Delaporte

**Raymond Delaporte** (Kastell-Nevez-ar-Faou, 13 a viz Gwengolo 1907 - 7 a viz Du 1990) a oa ur broadelour breizhat katolik hag ur geriadurour. **Remont ar Porzh** e oa e anv brezhonek.
## Buhez
Genidik e oa Raymond Delaporte eus Kastell-Nevez ar Faou. Daou vreur en doa, Herve Delaporte hag Yves Delaporte, anavezet o-daou ivez en emsav broadel breizhek. Mont a reas da skol-veur Angers d'ober e studi war ar Gwir. Da ugent vloaz e lakaas e anv e Strollad Emrenerien Vreiz. E 1932 e savas *[[Breuriez ar Brezoneg er Skoliou]]*, asambles gant tud evel Yeun ar Gow, evit kas ar brezhoneg war-raok er skolioù kristen. E miz Meurzh 1938 e voe anvet da rener ar strollad Bleun Brug. Dilezel a reas renerezh ar Bleun-Brug e miz Kerzu 1940, pa voe galvet da gemer penn Strollad Broadel Breizh e-lec'h Olier Mordrel.
## Strollad Broadel Breizh
Labourat a reas da frammañ gwelloc'h Strollad Broadel Breiz, betek 1944. Tec'hout a reas Raymond Delaporte e fin ar brezel da vont da Iwerzhon, hag e vreur Yves Delaporte da Vro-Skos. Kondaonet e voe e miz Mae 1947 da 20 vloaz galeoù met didamallet e voe diwezhatoc'h, pa reas engalv enep ar varnadenn-se.
## Iwerzhon
Chom a reas e vuhez-pad en Iwerzhon : eno e kelennas en ur skol brevez da gentañ hag e skol-veur Korkig da c'houde. D'ar mare-se e troas e saozneg levr-skol Per Denez, *Brezhoneg buan hag aes*, ha sevel a reas ur geriadur brezhoneg-saozneg kentañ. Ur wech war e leve e tistroas da Vreizh hag e labouras war ur geriadur brezhoneg-saozneg bras, gant skouerioù. Mervel a reas er C'hastell-Nevez d'ar 7 a viz Du 1990.
## An istorour
Un istorour e oa ivez Raymond Delaporte. Labouret en devoa war istor Kastell-Nevez-ar-Faou evel e dad.
Setu tresadennoù gant an tad bet embannet e 1909 er *Bulletin de la Société préhistorique de France*.

Le camp fortifié de Lesneven (d'après Delaporte).jpg|Kamp-kreñv Lesneven.
L'enceinte de Rosabaouen.jpg|Ar C'hastel Rosabaouen.


## Oberennoù
### Levrioù
**Elementary Breton-English Dictionary*, Cork University Pesss, 1979 ; advoullet e 1986 ha 1992. 
**Elementary English-Breton Dictionary*, Mouladurioù Hor Yezh, 1990. 
**Elementary Breton-English and English-Breton Dictionary*, Mouladurioù Hor Yezh, 1995 ; an div levrenn unanet en ul levr.
**Geriadur brezhoneg-saozneg gant skouerioù*, 3 levrenn embannet : A-B, CH-C'H-D, E-F-G, Mouladurioù Hor Yezh, 1986, 1989, 1993 ; sinet « Remon ar Porzh ».
#### Kelaouennoù
*L'Heure Bretonne Even 1940 - Even 19440.
*War du ar pal, *Dastumadenn studiadennoù diwar-benn Breiz, Revue d'études bretonne*, miz C'hwevrer 1938 ha miz Eost 1939.
## Troidigezhioù
* *Brezhoneg... buan hag aes – A beginner's course in Breton, adapted from the French of Per Denez*, Cork University Press, 1añ a viz Genver 1977 
## Levrlennadur
* *[[Remont Delaporte, Reun ar C'halan : div blanedenn]]*, 214 pajenn, Al Lanv, Gouhere 2019
Antonio Meucci

**Antonio Meucci** a zo bet ganet d'an 13 a viz Imbril 1808 e Firenze (Italia) ha marvet d'an 18 a viz Here 1889 e New York. 

Kavadennour italian ar pellgomz eo.

## Liammoù diavaez
* Meucci Antonio inventore RAI Educational (en italianeg) :
* Basilio Catania's Work on Antonio Meucci (e saozneg) ;
* Federazione Italiana di Elettrotecnica's Sala Antonio Meucci (en italianeg) ;
* Dossena Tiziano Thomas, Meucci, Forgotten Italian Genius, Bridge Apulia USA N.4, 1999, (e saozneg) ;
* Dossena Tiziano Thomas, Meucci, the Inventor of the Telephone, Bridge Apulia USA N.8, 2002, (e saozneg) .
Nisse

Un **tomte** (['tɔ`m:tɛ]) pe **nisse** (['nìs:ɛ]) zo ur c'hrouadur eus mojennoù Lec'hlenn deuet eus ar baganiezh kozh. Tomte pe Nisse a ra war-dro an ti ha bugale ar c'houer, o diwall diouzh an droukchañs, da noz dreist-holl, pa vez kousket an dud.

*Tomte* eo ar ger svedek. "Tonttu" a vez laret e Finland. Evit *Nisse* eo ar poz norvegek, danek, ha skanek; ul lesanv eo ivez, roet d'ar baotred anvet Nils.

## Pennad kar
*Yule
Enepdisivouderezh

An **Enepdisivouderezh** zo ul lusk a-berzh an Iliz Katolik Roman, kroget er XVvet kantved, hag Anna Bijns er penn a-raok, ha buanaet gant an Disivouderezh protestant. Hiziv e komz an istorourien eus « Kempennerezh Katolik ».

## Ezhomm da gempenn
Adalek ar XIVvet kantved e oa splann an ezhomm da gempenn an Iliz : goulennet e veze kempenn gant prederourien gristen evel John Wyclif, Jan Hus, hag er XVIvet gant Martin Luther ha Jean Calvin.

Senedoù-iliz a voe e Konstanz (1415-1418), Basel (1431-1449) ha Latran (Latran V) (1512-1515) da studiañ ar c'hempennoù kentañ d'ober. Sened-iliz Trento (1545–1563) avat a voe an hini pouezusañ. Gantañ e voe lakaet fin da walloberoù zo: gwerzh an induljañsoù, fallvuhez beleien hag eskibien zo. Adembannet e voe dlead ar veleien da chom hep dimeziñ. Lavaret e voe splann e ranke an eskibien chom en o eskopti. 

Adaozet e voe Curia romana ar Vatikan. Adtermeniñ ha kreñvaat a reas divizoù an Iliz diwar-benn an doueoniezh hag aozadur an Iliz. Savet e voe dogma an treuzkorfañ. 

Gwellaet e voe stummadur ar veleien gant labour tud evel Ignacio de Loyola. Ar C'hempenn a voe skignet en Iliz gant tud uhel evel Peter Canisius, Carlo Borromeo, Ignacio de Loyola, Frañsez a Sal.
Kemmoù en deiziadur, gortozet abaoe ouzhpenn 100 vloaz, a voe graet war-lerc'h sened-iliz Trento en 1582, gant Gregor XIII: abalamour dezhañ eo e komzer eus deiziadur gregorian.

## Levrlennadur
* Pierre Chaunu, *Église, culture et société. Réforme et Contre-réforme*, SEDES, Paris, 1984.

## Liammoù diabarzh
* Vulgat
Simone Peterzano

**Simone Peterzano** (Bergamo, 1540 - Milano, 1596) zo ul livour italian, eus skol lombard ar manierismo.

## E vuhez
Diskibl eo bet da d-Tizian e Venezia, ha sinañ a rae *Titiani alunnus* (skoliad da Dizian). 

Livour akuit e oa, mennet da heuliañ doare gwirheñvelouriezh an Enepdisivouderezh. Brudet eo evel mestr *Michelangelo Merisi da Caravaggio*, anv gwirion Caravaggio, entre 1584 ha 1592.

## Oberennoù
* Talbenn diabarzh iliz San Maurizio al Monastero Maggiore (1573), Milano
* *Istorioù ar sent Paol ha Barnabaz*, iliz San Barnaba, Milano
* *Pietà*, en iliz San Fedele, Milano
* *Pentecoste*, en iliz San Paolo Converso, miret e Sant'Eufemia, Milano

* Fresques du presbytère et du chœur de la Chartreuse de Garegnano (entre 1578 et 1582)
* *Histoire de Saint Antoine de Padoue*, murlivaduren iliz Sant'Angelo, Milano
**Sant'Ambrogio tra i Santi Gervaso e Protaso* (1592), retable au Dôme de Milan, maintenant à la pinacothèque Ambrosienne.
* *Annonciation* hag *Assomption*, iliz Santa Maria della Passione, Milano
* *La Madonna col Bambino tra i santi Benedetto, Mauro, Giustina e Caterina*, stern-aoter iliz S. Maurizio e Bioggio (Tessino) 
* *Crucifixion*, stern-aoter Collegiata Bellinzona

## Levrlennadur
* Fondazione Roberto Longhi : *Simone Peterzano e Caravaggio*, danevellskridoù an devezh-studi "Peterzano e Caravaggio: un' occasione di incontro", Firenze 2002), "Paragone", 53, 2002, niverenn spesiel. 
*M. Gregori, *Sul venetismo di Simone Peterzano*, in "Arte documento", 6, 1992, pp. 263-269 
*M. T. Fiorio, Simone Peterzano : il ciclo pittorico nel presbiterio, in La Certosa di Garegnano in Milano, Milano 2003, pp. 80-89
Lorenzo Costa il Vecchio

**Lorenzo Costa il Vecchio** a oa ul livour italian eus deroù ar XVIvet kantved e Ferrara. Tad e oa da Ippolito Costa, a oa tad da Lorenzo Costa il Giovane.

Studiañ a reas ar vicher e Firenze gant Benozzo Gozzoli. En 1483, ez eas da Vologna, ma oa ur skol o vleuniañ.

En 1506 e voe galvet da Mantova gant Isabella d'Este, a reas dezhi *l'Allegoria della corte di Isabella d'Este*hag *il Regno del dio Como*, diwar tresadennoù diechu gant Andrea Mantegna, a voe lakaet da ginklañ studiolo Isabella.

## Liammoù diavaez

* Kaoz zo anezhañ e levr Giorgio Vasari, *[[Le Vite]]*, en anv *Lorenzo Costa*
Oxfordshire

**Oxfordshire** (*Swydd Rydychen* e kembraeg) zo un gontelezh e su Bro-Saoz, enframmet er rannbarzh Gevred. Nes eo da Northamptonshire, Buckinghamshire, Berkshire, Wiltshire, Gloucestershire ha Warwickshire.
"Oxon" eo berradur Oxfordshire, evit ar chomlec'hioù-post dreist-holl.

Ur armerzh touristel a-bouez he deus ar gontelezh. Brudet eo Skol-veur Oxford.

Oxford (*Rhydychen* e kembraeg) eo ar gêr vrasañ. E-touez ar c'hêrioù all e kaver Bicester, Banbury, Chipping Norton, Witney, Thame, Chinnor, Abingdon, Wantage, Didcot ha Henley-on-Thames.

Unan eus rannvrioù pinvidikañ Europa eo.

## Liammoù diavaez
* Load kefridiel Kuzul Kontelezh Oxfordshire

## Notennoù
Alfonso d'Este

**Alfonso d'Este** zo anv pevar den da vihanañ eus an Tiegezh Este, bet o ren e Modena ha Ferrara.

## Duged Ferrara, Modena ha Reggio (Este) 1471- 1597
*Alfonso Iañ d'Este 1505-1534, pried da Lucrezia Borgia;
****[[Alfonso d'Este, markiz Montecchio]]**, mab bastard da Alfonso Iañ d'Este;
*****Alfonso (pe Alfonsino) d'Este**, markiz Montecchio, mab da Alfonso d'Este, markiz Montecchio, ha pried da Marfisa d'Este;
****Alfonsino d'Este**, mab bastard da Alfonso Iañ d'Este ha breur bihan Alfonso di Montecchio;
*Alfonso II d'Este 1559-1597, mab da Ercole II d'Este; pried da Lucrezia de' Medici.

## Duged Modena ha Reggio, eus [[Tiegezh Este]] , 1597-1796
*Alfonso III d'Este 1628-1629 (marvet e 1644), mab da Cesare d'Este;
* Alfonso IV d'Este 1658-1662, mab da Francesco Iañ d'Este;

## Hag ivez
***Alfonso d'Este**, mab da Francesco Iañ d'Este, marvet en-bugelig.
Tellus

**Tellus**, pe **Tellus Mater**, pe **Terra mater**, zo un doueez roman, par d'an doueez Gaia e relijion Hellaz kozh. Mamm eo da Uranus ha Sadorn. **Terra Mater** ha **Tellus Mater** a dalv kement ha Mamm-Douar e latin; Mater, mamm, a zo un titl roet da doueezed arall.
Pedet e veze gant ar Romaned pa grene an douar.

A-bouez e oa al labour-douar e relijion ar Romaned, aes eo kompren neuze e veze kehelet an Douar. Aliesoc'h e kaver an anv Tellus eget hini Terra en enskrivadurioù. Ciceron a wele div garg disheñvel da bep hini eus an div zoueez, Keres ha Tellus: d'an eil frouezh an douar, d'eben an douar.

Kalz pobloù o deus azeulet un doueez mamm.

Ar C'hermaned war lez an Elbe hag an Oder a zeule an doueez Nerthus. 

## Gerioù deveret
Diwar an anv Tellus eo bet savet an anv-gwan *tellurico* a gaver e bar en holl yezhoù latin. 

### Gouelioù
Gouelioù ar maezioù (*Fordicidia*)

## Liamm diavaez
Llew ap Cynfarch

Breur Urien Rheged ha roue Caer Guendoleu e oa **Llew ap Cynfarch**. E zirioù en-doa degemeret goude marv Gwenddolew ap Ceidio en Emgann Arfderydd. Asambles gant e vreur Arawn ap Cynfarch e renas ar vro.
Timbroù Afrika ar Reter alaman

Anavezet e oa dindan anv Afrika ar Reter alaman (*Deutsch-Ostafrika*  en alamaneg) un tiriad trevadennet gant an Impalaeriezh alaman etre 1880 ha 1918 hag a vod bremañ broioù Burundi, Rwanda ha darn vrasañ Tanzania.

E 1893 e voe lakaet e gwerzh an timbroù kentañ er vro, goude bezañ dreistmoullet re Alamagn gant an alc’hwez *Deutsch-Ostafrika*  hag skrivet an dalvoud-gwerzh e pesa. E 1900 e oa krog ar velestradurezh da embann timbroù gant tresadenn al lestr-bale *[[SMS Hohenzollern (timbr)|Hohenzollern]]* , rummad anavezet en holl drevadennoù alaman. Tra ma save talvoud-gwerzh an timbroù e *pesas*  ha *roupi* (64 pesa = 1 roupi) e lenner ur priz e *heller*  war ar rummadoù moullet e 1905 (100 heller = 1 roupi).

E dibenn 1914 e voe aloubet Enez Mafia gant arme ar Rouantelezh-Unanet. Dindan hec’h aotrouniezh ee eo bet dreistmoullet gant **G.R. MAFIA** pe G.R. POST 6 CENTS MAFIA  an timbroù alaman pe re Indez Breizh-Veur e 1915-1916.

Etre 1917 ha 1921 e kavomp timbroù Afrika ar Reter saoz dreistmoullet gant **G.E.A.** hag a dalv “German East Africa” (“Afrika ar Reter alaman”), embannet gant ar postoù saoz. 25 timbr zo en holl.

Diouzh o zu, ar Velgiz a lakaas e-maez timbroù Kongo Velgia e-barzh an tiriad ac’hubet gante e 1916. Ouzhpennet e voe anv “RUANDA” pe “URUNDI” warno. Ne voent ket gwall implijet avat. Un eil rummad zo bet dreistmoullet gant ur meneg divyezhek **EST AFRICAIN ALLEMAND / OCCUPATION BELGE / DUITSCH OOST AFRIKA / BELGISCHE BEZETTUNG**.

Dismantret eo bet trevadenn Afrika ar Reter alaman gant Feur-emglev Versailhez, sinet e 1919 evit diazezañ frammoù nevez Europa goude reuz ar Brezel-bed kentañ. Rannvro ar c’hornog a voe roet da vBelgia hag adanvet Ruanda-Urundi, bro gKionga e su ar Stêr Romvuma profet da bPortugal ha staget ouzh trevadenn ar Mozambik, hag ar peurrest eus ar vro a voe fiziet er Rouantelezh-Unanet. Dont a reas da vezañ Tanganyika diwar neuze. 

## Pennadoù kar
*Timbroù Afrika ar Reter saoz
*Timbroù Ruanda-Urundi
*Timbroù Tanganyika
Teimour Radjabov

** Teimour Radjabov** (en azeri: Teymur Rəcəbov ) a zo bet ganet d'an 12 a viz Meurzh 1987 e Bakou (Azerbaidjan).

Mestrc'hoarier echedoù azerbaidjanat.

Mestr Meur eo abaoe e 14 vloaz.

E miz Ebrel 2008 edo 2751 e renk Elo. E miz Ebrel 2007 edo 2747.
Eilvet c’hoarier ag e vro eo.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù e Chessgames (e saozneg)
* Buhezskrid (e saozneg)
Ivan Nemet

**Ivan Nemet** (e serbeg:*Иван Немет*) a zo bet ganet d'ar 14 a viz Imbril 1943 e Sombor (Yougoslavia) ha marvet d'an 16 a viz Kerzu 2007 e Basel (Suis).

Mestrc'hoarier echedoù yougoslaviat serb ha suis.

Mestr Meur e oa.

E miz Here 2007 edo 2348 e renk Elo.

Kampion Yougoslavia e oa bet e 1979.
Erruet e oa e Suis e penn-kentañ ar bloavezhioù 1980. Broadet e voe suis. Ezel e oa a skipailh broadel Suis. Kampion Suis e voe en Arosa e 1990. Kampion kevredel Suis e Basel. C'hoari a rae e Kleub Birseck ha labourat a rae kalz da skoazellañ ar c'hoarierion yaouank.

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù e Chessgames (e saozneg)
Nyon

**Nyon** zo ur gumun suis e kanton Vaud, e distrig Nyon. 
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Geveliñ
* 
## Tud dibar
* Jean-Luc Godard (g. e 1930), sevener filmoù gall ha suis, en deus bevet e Nyon
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
## Notennoù ha daveoù
Ar Brezhoneg hag ar Feiz A zo breur ha c'hoar e Breizh

**Ar Brezhoneg hag ar Feiz A zo breur ha c'hoar e Breizh** zo unan eus krennlavaroù ar vrezhonegerien gristen. Brudet eo bet gant Bleun Brug Yann-Vari Perrot. Koshoc'h eo al lavar avat.

## Rimadell
Savet eo gant div werzenn a seizh silabenn pep hini. 

## Istor
*Kentañ ma voe embannet e oa en Nouvelles conversations en breton et en français e 1857, er bajenn 126, ma'z eo skrivet *Ar Brezonek hagarfeiz A zo breur ha c'hoar e Breiz*.
 
*Hen adkavout a reer e 1876 war bajenn-dal an *Nouveau Dictionnaire pratique Breton-Français du dialecte de Léon*, gant A.-E. Troude, skrivet evel-hen: *Ar brezounek hag ar Feiz A zo breur ha c'hoar e Breiz*.

*E 1906 e Sarmoniou an Aotrou Quere e kaver un doare damheñvelik :
:*Ha goude he varo*
:*Pell c’hoaz e komzo*,
:**Keit ha ma vo e Breiz**,
:**Ha Brezonek ha Feiz**.

Diwezhatoc'h eo e voe adkemeret gant Yann-Vari Perrot.

## Hiziv
Gant ar ger-stur-se e c'haller muzuliañ hiriv ar c'hemmoù bras c'hoarvezet e Breizh abaoe ar c'houlz-se.

## Notennoù ha daveennoù
Aiolos (doue)

**Aiolos** (henc'hresianeg : Αἴολος / *Aíolos*, latinekaet en *Aeolus*) eo mestr an avelioù e mojennoù Henc'hres.

Da gentañ e oa un den marvel, en *[[Odysseia]]* Homeros bepred. Eno eo mab da Hippotes, ur roue marvel eus Aiolis, mignon d'an doueed, hag en deus bet mestroni war an avelioù a-berzh Zeus.

Hervez ur vojenn all e veve en Aiolia, un enez war-neuñv, hag e oa mab da Boseidon.

Ren a rae war an avelioù, a zo serret en ur c'hev en Inizi Eolian, pe en ur sac'h-lêr. N'o lez da vont da redek nemet p'en devez urzh digant Zeus. Pa c'hoari e benn e-unan ha pa laosk an avelioù hep kaout urzh ne vez nemet korventennoù, peñse ha distruj. 

Evit skoazellañ Odysseüs e roas dezhañ seier-lêr an avelioù. Ne oa nemet unan anezho a oa ennañ an avel vat. Met martoloded Odysseüs a oa o klask gwin a zigoras an holl, ha neuze e savas ur gorventenn spontus.
Pendyala Harikrishna

**Pendyala Harikrishna** (e telougoueg: **పెండ్యాల హరికృష్ణ** ) a zo bet ganet d'an 10 a viz Mae 1986 e Vinjanam Padu en Andhra Pradesh (India).

Mestrc'hoarier echedoù indiat.

Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe 2001, an hini yaouankañ ag istor an echedoù en India.

2664 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2682 e voe e renk Elo gwellañ e miz Gouere 2006.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
* Pennad er gazetenn ''The Hindu'' (e saozneg)
* E stadegoù (e saozneg)
Hestia

**Hestia** (Ἑστία / *Hestía* e henc'hresianeg) eo doueez an tan sakr hag an oaled. Merc'h henañ Kronos ha Rea eo-hi, c'hoar eo da Zeus, Poseidon, Hades, Hera ha Demeter. A-remziad eo gant ar re a anver **daouzek doue Olympos** a dra sur, koulskoude ne vez ket kontet atav e-touez daouzek doue an Dodekatheon. 

Vesta e oa hec'h anv hervez ar Romaned.

Pa bignas he breur Zeus war gador roue an doueed, e roas da Hestia, evel da Artemis pe Athena, ar galloud da virout he gwerc'hded da viken, a-benn en em ziwall diouzh karantez Apollon ha Poseidon.

N'eus hogos mojenn ebet a vije stag ouzh an doueez-se. Ne gemer perzh ebet e tabut ebet, ar pezh a ra anezhi un esparadenn e-touez doueed Olympos. Mirout a ra Zeus druzoni an aberzhioù dezhi. 

## Kehelerezh

Personeladur an oaled eo Hestia, ar flammenn sakr a zev dibaouez en tier hag en temploù, hag a c'hlana anezhe. Azeulet eo evel gwarezerez ar familhoù, ar c'heodedoù hag an trevadennoù. 

Pa felle d'ar C'hresianed diazezañ un drevadenn e kasent gante tan Hestia, kemeret e templ ar *vetropolenn* a-benn enaouiñ oaled o c'heoded nevez. Evel-se ec'h arouez Hestia ivez hollbadusted ar sevenadurezh hag ar relijion.

Kement pred a oa a groge hag a echue gant ur prof da Hestia.

### Lec'hioù kehelerezh pennañ ha santualoù

# Aten, kêr-benn an Attika (kreisteiz Henc'hres) ;
# Oropos, kêr eus an Attika ;
# Hermione, keoded eus Argolis (kreisteiz Henc'hres);
# Sparta, kêr-benn Lakonike (kreisteiz Henc'hres) ;
# Olympia, santual Elis (Ileia, kreisteiz Henc'hres) ;
# Larisa, kêr-benn al Lapited (Thessalia, hanternoz Henc'hres) ;
# Enez Tenedos, (Mor Egea).

## Ikonografiezh

Peurliesañ e veze diskouezet en he sav gant Hellaziz, gwisket en un doare eeun, ganti ur ouel war he fenn.

An tan eo hec'h arouez. 

## Mammennoù

* Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* (I, 4-7): An oberenn enlinenn e galleg.
* Aristofanes, *[[Ar Gwesped]]* (v. 846). 
* Bakilides (fr. 14B [embannadur ?]).
* Cicero, *De natura deorum* (II, 27). Skrid enlinenn
* Diodoros Sikilia *Levraoueg istorel* (I, 4 ; V, 68, 1 ; V, 70, 1). Skrid enlinenn
* Hesiodos, *[[Theogonia]]* (war-dro 453-454). Skrid enlinenn
* Hyginus, *Fabulae* (*rakger*). Skrid enlinenn
* *[[Meulganoù homerek]]* (V da Afrodite, v. 18 ; XVIII et XXIV da Hestia). Skrid enlinenn
* *Meulganoù orfek* (LXXXIV da Hestia). Skrid enlinenn
* Ovidius *Fastorum* (VI, 285 ; VI, 319). Skrid enlinenn
* Paosanias *Periêgêsis Hellados* (I, 18, 3 ; I, 34, 3 ; II, 35, 1 ; III, 11, 11 ; Y, 11,8 ; V, 14, 4 ; V, 26, 2-3). Skrid enlinenn
* Pindaros (*Telennganoù nemeat*, XI, 1-2). Skrid enlinenn
* Platon *Fedra* (v. 246). Skrid enlinenn

## Gwelet ivez
Manuel Leon Hoyos

**Manuel Leon Hoyos** a zo bet ganet d'an 10 a viz C'hwevrer 1989 e Mec'hiko.

Meurc'hoarier echedoù mec'hikan.

Mestr Etrebroadel eo.

2495 edo e renk Elo e miz Here 2007.

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
Kraou Nedeleg

**Kraou Nedeleg** a vez lâret 
* eus al lec'h ma voe ganet Jezuz e Betlehem, hervez an Aviel
* eus ar c'hraou a vez savet er gêr gant kristenien da gounañ an darvoud-se, gant boulomigoù pri da skeudenniñ ar Mabig Jezuz, e vamm ar Werc'hez Vari, e dad-mager Sant Jozeb, mêsaerien, deñved, aelez, 
* eus an taolennoù bev, gant tud, a vez graet en ilizoù dreist-holl, da gounañ an darvoud.

Hervez ar vojenn e oa un azen hag un ejen er c'hraou, hag e teuas an Tri Roue da azeuliñ ar Mabig Jezuz.
Piotr Svidler

**Piotr Veniaminovitch Svidler** (e ruseg Пётр Вениаминович Свидлер) a zo bet ganet d'an 16 a viz Even 1976 e Leningrad (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarier echedoù rusian ha soviedat eo.

Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe e 14 vloaz.

Da c'hwec'h vloaz e krogas gant an echedoù.

Kampion Rusia an echedoù e voe e 1994, 1995, 1997 hag e 2003.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù e Chessgames (e saozneg)
* E lec'hienn (e saozneg)
Evgeni Tomachevsky

**Evgeni Tomachevsky** a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Gouere 1987 e Saratov (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarier echedoù rusian eo.

Mestr Meur eo.

Kampion Rusia (rummad dindan 18 vloaz) an echedoù e voe e 2001.

Eilvet e voe e Kampionad Bedel dindan 18 vloaz e 2004.

Eilvet e voe e Tournamant Open Aeroflot e 2007.

2646 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2654 e voe e renk Elo gwellañ, e miz Gouere 2007.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù e Chessgames [e saozneg)
* Kampionad bedel dindan 18 vloaz, 2004 (e saozneg)
Chakhriyar Mamedyarov

**Chakhriyar Mamedyarov** (en azeri: *Şəhriyar Məmmədyarov* ) a zo bet ganet d'an 12 a viz Imbril 1985 e Sumgait (Azerbaidjan).

C'hoarier echedoù azerbaidjanat.

Mestr meur echedoù (GMI) eo abaoe 2002.

Eilvet e voe e Kampionad ar bed dindan 18 vloaz e 2003 hag e 2005.

E miz Gouhere 2025 edo 2746 e renk Elo, 2820 e voe e renk Elo uhelañ, bet tizhet e miz Gwengolo 2018.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chessgames
* E stadegoù
Ardbeg

**Ardbeg** zo ur wiski single malt aozet ha savet en ur strilherezh en arvor kreisteiz Ìle, unan eus Inizi Gall, e Bro-Skos. ‎Ar re all, Laphroaig ha Lagavulin, zo brudetoc'h marteze. Tud Ardbeg a lavar e reont an taouarc'hekañ wiski en enezenn, hag e reont gant heiz kellidet eus stal Port Ellen, e dalc'h ar gompagnunezh veur Diageo. Rener ar strilherezh e oa an aotrou Stuart Thomson eus 1997 betek 2006. D'an 12 a viz meurzh 2007 eo deuet Michael "Mickey" Heads, rener Jura, da gemer war e lerc'h

Brudet eo blaz Ardbeg, blaz an taouarc'h hag ar moged. Daoust d'ar c'hwezh kreñv, d'ar blaz pinvidik, da nerzh an alkool, eo c'hwek da dañva, ha pell e pad ar saour er genoù.

## Istor

Krouet eo bet strilherezh Ardbeg en 1815, but was mothballed in 1981 pa voe ehanet ganti. 
Adkroget e voe goustad e 1989, ha kendalc'het well-wazh betek dibenn 1996. Prenet hag addigoret e voe e 1997 gant Glenmorangie Plc, hag adkrog d'ober wiski e dibenn Mezheven 1997, ha dreist-holl adalek 1998. 

## Meuleudi
E-barzh ar *Whisky Bible 2008* eo bet lakaet da *World Whisky of the Year*.

## Notennoù

## Liammoù
* Ardbeg
* https://web.archive.org/web/20081217142818/http://www.whisky-online.net/
* Meuleudi da Ardbeg
Deiziadur boudaek

Implijet e vez an **deiziadur boudaek** e Azia ar Gevred, e Kambodja, Laos, Tailand, Myanmar ha Sri Lanka e meur a furm tost. Un deiziadur loarek ha heoliek eo gant mizioù a 29 ha 30 devezh gant un deiz etre hag ur miz a 30 devezh staget en un doare ingal. Diazezet eo e stummoù disheñvel war Surya Siddhanta an .

## Liammoù diavaez
* Thai Time gant Anthony Diller
* Southeast Asian and Hindu calendar converters gant Lars Gislén (and J.C. Eade) 
* How Chula Sakarat Dates Work
Bia

**Bia** zo anv meur a dra ha meur a lec'h.

*hini un doueez eus Hellaz kozh, doueez an Nerzh : Bia (doueez)
*Bia de' Medici 
*berranv Beatriz ha Bianca, e Brazil
**Bia Krieger, ur ganerez eus Brazil ha Kanada.

## Lec'hanvadurezh
*ur gêr en Hungaria : Bia (Hungaria)
*ur gêr e Togo: Bia, Togo
*hini ur stêr e Ghana, en Afrika : Bia (stêr)
 
## Traoù all
*ar yezh bia (yezh), en Afrika ar c'hornôg
*ar BIA, pe ar Bureau of Indian Affairs, e SUA
Bia (doueez)

**Bia** (henc'hresianeg : βία, "taeroni") eo doueez an Nerzh diroll e relijion Hellaz kozh.

Merc'h eo da Titan ha Stiks. C'hoar eo da Nike, Kratos, ha Zelos, hag evelte e veze gant Zeus, mestr an doueed, dalc'hmat. Dont a rae an enor-se abalamour d'o skoazell roet dezhañ, a-gevret gant o mamm, da vare Brezel an Ditaned.

Meneg eus Bia zo er pezh *Prometheus Ereet*, skrivet gant Aisc'hylus, ma weler Hefaistos rediet gant an doueed da stagañ Prometheüs war-lerc'h ma voe tapet o laerezh an tan d'e ginnig d'an dud varvel.