Pierre Péan

**Pierre Péan** (5 a viz Meurzh 1938 e Sablé-sur-Sarthe - 25 a viz Gouere 2019 e Argenteuil) a oa ur c'hazetenner enklask ha skridarnodour breizhat ha gall. Genidik eo e familh eus Malvegon, e Marzoù Breizh, met tremen a rae e yaouankiz etre Maine hag Anjev. Skrivet en deus ur bern levrioù diwar-benn droukskouerioù Republik Bro-C'hall. An hini kentañ eo hag en deus diskuilhet ar Françafrique.

## Buheskrid
### Orinoù ha deroù
Pierre Péan a oa mab da Eugène Péan, perukenner e Sablé-sur-Sarthe, ha da Alice Gougeon, e bried. Genidik eo ar familh avat eus Bro-Ankiniz hag an trowardroioù. Studiet en doa ar gwir, rann skiantoù armerzhel, e Angers. Aze eo e kemeras perzh e skipailh dilenn Jean Turc, maer ar gêr, ezel eusar strollad CNIP (tu-dehoù). E 1958 edo gant Joël Le Theule, maer Sablé-sur-Sarthe, hag a voe kannad ha ministr gaollour. Goude se e kendalc'has gant e studioù en IEP Pariz ha tremen a reas hebiou ar servij-soudard e Aljeria. Ne reas nemet ur servij broadel, e framm ar c'henober e Gabon etre 1962 ha 1964.

E 1960 e oa prezour e kabined Henri Rochereau, ministr al Labour-douar e gouarnamant Michel Debré.

Arvestiñ a reas an taol-stad milourel a-enep prezidant Kameroun, Léon M'ba.

### Kazetenner
Adalek 1968 e teuas da vezañ kazetenner, evit an Agence France-Presse da gentañ, betek miz Here 1970, a-raok mont gant *[[L'Express]]* renet gant Françoise Giroud evit enklask war ar stroñs tireoul kentañ, teuliadoù an OPEP, ar servijoù-kuzh hag ar Reter-Kreiz.

Tutaet e voe gant ar *Nouvel Économiste* e 1974, goude e levr kentañ, goude gant *[[Le Canard enchaîné]]*, heuliet eo afer an "Avions renifleurs" gantañ hag embann a reas ar pennad kentañ diwar-benn afer diamantoù ar prezidant Valéry Giscard d'Estaing. Berzh a reas e levr *Affaires africaines* (1983), lec'h ma tiskuilh ar rouedadoù savet gant Jacques Foccart, e Gabon da skouer.

Kenlabourat a reas goude gant kazetennoù a bep seurt, (*[[Libération]]*, *[[Actuel]]*, *Le Canard enchaîné*), o tibab e sujedoù, oc'h embann ul levr bep bloaz dre vras.

E 1989 edo e penn ul listenn gant ekologourien hag eus an tu-kleiz pellañ a-enep ur raktres savadurel gant ar maer sokialour e kumun Bouffémont (Val-d'Oise), lec'h m'edo o chom.

Etre 2008 ha 2010 e oa kuzulier-kêr e Malvegon el Liger-Atlantel, lec'h m'en doa un ti abaoe 2001.

Marvel a reas d'an oad a 81 bloaz d'ar 25 a viz Gouere 2019 en ospital Argenteuil. Douaret eo bet e bered Bouffémont.

### Embannadennoù ha degemer gant ar mediaioù
Embannet en deus un daou-ugent levr bennak adalek 1975. Berzh o deus graet lod anezho, evel *TF1, un pouvoir*, skrivet asambles gant Christophe Nick, ha *l'Argent noir* hag *Une jeunesse française – François Mitterrand, 1934-1947*, diskuliet ennañ gantañ e oa bet roet urzh ar Francisque d'ar prezidant sokialour gant ar marichal Pétain.

E 2003 e embannas gant Philippe Cohen *La Face cachée du Monde* diwar-benn mont en-dro ar gazetenn vrudet renet gant tri den, Jean-Marie Colombani, Edwy Plenel hag Alain Minc. Berzh bras a reas al levr, ouzhpenn 200 000 skouerenn a voe gwerzhet en holl.

## Oberennoù

### Bloavezhioù 1970-1980
* *La Troisième Guerre mondiale* (rakskrid gant Jean-Pierre Vigier), embannadurioù Calmann-Lévy, dast. « Questions d'actualité », Pariz, 1974. – Adembannadur adwelet ha kresket dindan an titl *« Pétrole, la troisième guerre mondiale »*, embannadurioù Club français du livre, dast. « Le Club pour lui », Pariz, 1975, 252 p.
* *Après [[Mao Zedong|Mao]], les managers*, embannadurioù Fayolle, dast. « Intervalle », Pariz, 1977, 188 p., . Enklask war Sina.
* *[[Jean-Bedel Bokassa|Bokassa ]]*, embannadurioù Alain Moreau, Dastumad renet gant Jean Picollec, Pariz, 1977, 196 p. + 6 p. plankennadoù skeudennaouet.
* gant Jean-Pierre Séréni, *Les Émirs de la République : l'aventure du pétrole tricolore*, embannadurioù ar Seuil, Pariz, 1982, 224 p., .
* *Les Deux Bombes : comment la France a donné la bombe à Israël et à l'Irak*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1982, 203 p., . Adembannet e 1991.
* *Affaires africaines*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1983, 340 p., .
* *V : enquête sur l'affaire des avions renifleurs et ses ramifications proches ou lointaines*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1984, 265 p., .
* *Secret d'État : la France du secret, les secrets de la France*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1986, 365 p., .
* *Les Chapellières : Une terre, deux destins en pays Chouan*, embannadurioù Albin Michel, Pariz, 1987, 359 p., . Diwar-benn Jean Terrien ha Jacques Defermon.
* *La Menace*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1987, p. 306, ISBN=2-213-02087-6, diwar-benn Iran ha brezel Liban.
* *L'Argent noir : corruption et sous-développement*, embannadurioù Fayard, Paris, 1988, 278 p., .

### Bloavezhioù 1990
* *L'Homme de l'ombre : éléments d'enquête autour de [[Jacques Foccart]], l'homme le plus mystérieux et le plus puissant de la Ve République*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1990, 585 p., .
* *Les Deux Bombes : ou comment la guerre du Golfe a commencé le 18 novembre 1975*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1991, XIV-198 p., . Embannadenn nevez e 1982. An deiziad a ra dave d'an emglev diwar-benn *[[Osirak]]*.
* *Vol UT 772 : contre-enquête sur un attentat attribué à Kadhafi*, embannadurioù Stock, dast. « Au vif », Pariz, 1992, 327 p., .
* *Le Mystérieux Docteur Martin (1895-1969)*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1993, 500 p., .
* *Une jeunesse française : François Mitterrand (1934-1947)*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1994, 615 p.-16 p. plankennadoù skeudennaouet, .
* *L'Extrémiste : [[François Genoud]], de [[Adolf Hitler|Hitler]] à [[Ilich Ramírez Sánchez|Carlos]]*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1996, 424 p.-16 p. plankennadoù skeudennaouet, .
* gant Christophe Nick, *[[TF1]], un pouvoir*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1997, 695 p., .
* *Vies et morts de [[Jean Moulin]] : éléments d'une biographie*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1998, 715 p.-16 p. plankennadoù skeudennaouet, .
* *La Diabolique de Caluire*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1999, 261 p.-20 p. plankennadoù skeudennaouet, .
* gant Richard Labévière, *Bethléem en Palestine*, embannadurioù Fayard, Pariz, 1999, 321 p. + 12 p. plankennadoù skeudennaouet, .

### Bloavezhioù 2000
* *Manipulations africaines : l'attentat contre le DC 10 d'UTA, 170 morts*, embannadurioù Plon, Pariz, 2001, 290 p.-32 p. plankennadoù skeudennaouet, . – istitlet : *« qui sont les vrais coupables de l'attentat du vol UTA 772 ? »*. – Gwelout : ''Les preuves trafiquées du terrorisme libyen'', 2001.
* *Dernières volontés, derniers combats, dernières souffrances*, embannadurioù Plon, Pariz, 2002, 328 p., . Diwar-benn François Mitterrand
* gant Philippe Cohen, *La Face cachée du *Monde*: du contre-pouvoir aux abus de pouvoir*, embannadurioù Mille et une nuits, Pariz, 2003, 631 p., .
* Kenlabour gant Guy Vadepied, *[[Marcel Dassault]] ou les ailes du pouvoir*, embannadurioù Fayard, Pariz, 2003, 473 p., .
* *Main basse sur [[Alger]] : enquête sur un pillage, juillet 1830*, embannadurioù Plon, Pariz, 2004, 271 p.-12 p. plankennadoù skeudennaouet, .
* *Noires fureurs, blancs menteurs : Rwanda, 1990-1994*, embannadurioù Mille et une nuits, Pariz, 2005, 544 p., .
* *L'Accordéon de mon père : une enquête intime* (goudeskrid gant Jean Grégor), embannadurioù Fayard, Pariz, 2006, 306 p. + 8 p. plankennadoù skeudennaouet, .
* *[[Jacques Chirac|Chirac]], l'Inconnu de l'Élysée*, embannadurioù Fayard, Pariz, 2007, 516 p., . – Titlet en deroù : *« L'Inconnu de l'Élysée »*.
* *Une blessure française : les soulèvements populaires dans l'Ouest sous la Révolution*, embannadurioù Fayard, Pariz, 2008, 325 p., .
* *Le Monde selon K.*, ur buhezskrid eus Bernard Kouchner, emb. Fayard, Pariz, 2009, 323 p., .

### Bloavezhioù 2010-2020
* *Carnages. Les guerres secrètes des grandes puissances en Afrique*, embannadur Fayard, 570 p., 2010. Enklask war levezon ar Stadoù-Unanet, Breizh-Veur hag Israel er brezelioù afrikan, ar gouennlazhoù e Rwanda hag e Darfour.
* *La République des mallettes : Enquête sur la principauté française de non-droit*, embannadurioù Fayard, Gwengolo 2011: diwar-benn arc'hantaouiñ e-maez lezenn ar vuhez politikel, dreist-holl tro-dro da Alexandre Djouhri, "unan eus galloudusañ tud ar Republik", liammet ouzh Charles Pasqua, goude mignon gant Dominique de Villepin, ha goude tost da Nicolas Sarkozy.
* *Manipulations, une histoire française*, France Télévision, miz Du 2011 : 6 pennad e 52 munut, savet gant Jean-Robert Viallet, produet gant Christophe Nick, skrivet gant Pierre Péan ha Vanessa Ratignier ; danevelliñ gant Emmanuelle Yacoubi.
* gant Philippe Cohen, *Le Pen : Une histoire française*, embannadurioù Robert Laffont, 2012, 548 p., 
* *[[Kosovo]] : Une guerre « juste » pour un État mafieux*, embannadurioù Fayard]], 2013, 506 p., 
* *Une France sous influence*, gant Vanessa Ratignier, embannadurioù Fayard]], 2014, 484 p., . Enklask war an darempredoù Bro-c'hall-Katar
* *Nouvelles affaires africaines : Mensonges et pillages au [[Gabon]]*, embannadurioù Fayard]], 2014
* *Compromissions*, embannadurioù Fayard, 2015. War ar vandell *La République et la mafia corse*.
* *[[Jean Moulin]], l'ultime mystère*, gant Laurent Ducastel, embannadurioù Albin Michel, Pariz, 2015, 250 p., .
* *L'autre [[Jacques Chirac|Chirac]]*, embannadurioù Fayard, Pariz, 2016, 544 p., .
* *Ma petite France. Chronique d'une ville ordinaire sous l'Occupation*, Albin Michel, 2017, 310 p.
* *Mémoires impubliables*, embannadurioù Albin Michel, Pariz, 2020, 672 p. .

## Enorioù
* 2013 : Marc'heg al Lejion a Enor.

## Notennoù ha daveoù