open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gwin Gouel Marzhin

*** Gwin Gouel Marzhin*** eo ar brasañ taolenn gant al livour flamank Pieter Brueghel gozh. E Mirdi ar Prado emañ, e Madrid. Ur wech c'hoazh e taolenn buhez ar gouerien hag amañ da zeiz *Gouel Sant Marzhin*, pa veze evet gwin nevez ar bloaz.
Gwengolo 2013 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2012 e Breizh - **2013 e Breizh** - 2014 e Breizh

2013 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
* 3 a viz Gwengolo : digoret ez eus div skol nevez gant Diwan : an eil e Boulvriag hag eben e Felger.

__NOTOC__
Yuma

**Yuma** zo anv meur a lec'h.

## Lec'hioù
###### 
*Yuma (Arizona)
*Yuma County, Arizona 
*Yuma (Colorado)
*Yuma County, Colorado 
*Yuma (Kansas)
*Yuma (Kentucky)
*Yuma (Michigan)
*Fort Yuma, California

*Gouelec'h Yuma, ur gouelec'h war harzoù ar Stadoù Unanet ha Mec'hiko
Usedom

**Usedom** (en alamaneg) pe **Uznam** (e poloneg) zo un enezenn vras war harzoù Alamagn ha Polonia, war aod ar Mor Baltel. Emañ bae Pomerania en norzh dezhi ha lenn-vor Szczecin er su. Emañ al lodenn vrasañ eus an enezenn e stad alaman Mecklenburg-Vorpommern (Mecklenburg-Pomerania ar C'hornôg), tra m'emañ ar gêr vrasañ, Świnoujście, el lodenn bolonat anezhi, er reter. En holl en em astenn war ur gorread a 445km² (373km² en Alamagn ha 72km² e Polonia) ha 76 500 a dud zo o chom enni (31 500 en Alamagn ha 45 000 e Polonia).

Abaoe ar bloavezhioù 1990 ez eo an touristerezh an obererezh pennañ, nemet e Świnoujście hag a zo ur porzh bras.

## Liammoù diavaez
Keely Smith

**Keely Smith** a oa anv-micher ar ganerez **Dorothy Jacqueline Keely** (1928-2017) kanerez jazz eus ar bloavezhioù 1950 ha 1960. Kenlabourat a reas gant tud evel Louis Prima ha Frank Sinatra. 

Dimeziñ a reas da Louis Prima e 1953, div verc'h o doe, ha torret e voe an dimeziñ e 1961.

## Pladennoù

## Liammoù diavaez
* Keely Smith o kanañ gant Louis Prima
Dezerzh Atacama

**Dezerzh Atacama**, pe **Gouelec'h Atacama**, (*Desierto de Atacama* e spagnoleg) a zo un dezerzh e norzh Chile, en Amerika ar Su, etre ar Meurvor Habask hag an Andoù, war-hed ur 1 000 km bennak, e rannvro Antofagasta hag e norzh rannvro Atacama. An dezerzh tomm krinañ eus ar bed eo, dindan 105 000 km².

## Liammoù diavaez
Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Fiñvskeudenniñ

An **Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Fiñvskeudenniñ **, pe **Academy of Motion Picture Arts and Sciences**, pe **AMPAS**, zo un aozadur stadunanat, annezet e Beverly Hills (California), e SUA. Brudet eo ar prizioù roet ganti, anvet *Academy Awards* e saozneg hag *oskarioù* a-wechoù, evel e meur a yezh all. 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel an AMPAS
Beverly Hills

**Beverly Hills** zo un anv-lec'h saoznek hag a gaver e meur a vro.

### 
* Beverly Hills, New South Wales, karter e Sydney

### Hong Kong
*Beverly Hill (Hong Kong), e Happy Valley, e Hong Kong, 
*The Beverly Hills, e Tai Po, Hong Kong

### 
*Beverly Hills, Jamaica, e Kingston (Jamaika)

### 
* Beverley Hills, Western Cape

### 
* Beverly Hills (California) e kontelezh Los Angeles, California
* Beverly Hills, karter e Vallejo, California
* Beverly Hills, Florida
* Beverly Hills, Baltimore, karter e Baltimore
* Beverly Hills, Michigan
* Beverly Hills, Missouri
* Beverly Hills, Texas
* Beverly Hills, e Huntington, West Virginia
* Beverly Hills, Marion County, West Virginia
* Beverly, Chicago
Beverly Hills (Kalifornia)

**Beverly Hills** zo ur gêr eus Kalifornia, e SUA, e kontelezh Los Angeles, gronnet gant kêr Los Angeles. Da gentañ e oa un domani bras, ur * [[ranch]]* spagnol, ma veze gounezet fav, hag a gouezhas etre daouarn arc'hanterien hag a savas ur gêr eno. 34 290 a annezidi zo enni, kalz anezho a zo aktourien ha tud vrudet.
Oscar

**Oscar** zo un anv-bihan a orin gouezelek.

## Mojenn

## Yezhoù all
**Osgar*, e gouezeleg Skos,
**[[Oskar]]*, en alamaneg, brezhoneg, euskareg
**Oskari* e finneg
**Óscar* e spagnoleg ( hogen *Oscár* e Kuba).

## Tud
### Rouaned
* Oscar Iañ Sveden (1799-1859), roue Sveden ha roue Norge 
* Oscar II Sveden (1829–1907)

### Tud all

*Oscar Wilde (1854-1900), barzh saoznek iwerzhonat
*Oscar Chajes (1873-1928), mestrc'hoarier echedoù
*Oscar Traynor (1886-1963), politikour ha dispac'hour iwerzhonat
*Oscar Niemeyer (1907-2012), savour ha dizagner brazilian
*Oscar Alemán (1909-1980), gitarour jazz arc'hantinat
* Oscar Peterson (1925-2007), soner piano kanadian
* Oscar Peer (1928-2013), skrivagner ha yezhoniour romañchek
*Oscar D'León (g. e 1943), kaner venezuelat
* Oscar Temaru (g. e 1944), prezidant dizalc'hour ha broadelour Polinezia C'hall
*Óscar Pereiro (g. e 1977), marc'hhouarner galizat
* Oscar Ewolo (g. e 1978), melldroader kongoat
* Oscar Pistorius (g. e 1986), sprinter suafrikan

## Lec'hioù
Oskar

**Oskar** zo un anv-bihan brezhonek, euskarek hag alamanek kar d'an anv gouezelek Oscar.

## Tud
* Oskar Iañ Sveden (1799-1859), roue Sveden ha roue Norge 
* Oskar II Sveden (1829–1907)
* Oskar Kokoschka (1886–1980), arzour aostrian
* Priñs Oskar (1888–1958), pempvet mab Gwilherm II
* Oskar Schindler (1908–1974), greantour alaman
* Oskar Fischer (1923–2020), politikour alaman ar reter 
* Oskar Lafontaine (1943), politikour alaman
* Oskar Freysinger (1960), politikour suis

## A bep seurt
* un Oskar zo ur priz roet gant Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Fiñvskeudenniñ ‎ e Beverly Hills (California), SUA
* (750) Oskar, un asteroidenn
Moe Szyslak

**Moe Szyslak**, ganet Morris Szyslak, a zo un dudenn a-bouez an heuliad tresadennoù-bev *[[The Simpsons]]*. Derc'hel a ra un davarn e Springfield e kichen ar stal binvioù sonerezh **King Toot's**.
Barney Gumble

**Barney Gumble**, ganet Bernard Gumble, a zo un dudenn a-bouez an heuliad tresadennoù-bev *[[The Simpsons]]*. Bemdez e ya d'an davarn Moe evit pakañ banneoù gant e vignoned.
Eil emelladenn Bro-C'hall e Mec'hiko

**Eil emelladenn Bro-C'hall e Mec'hiko**, pe *Segunda Intervención Francesa en México* e spagnoleg, eo anv an droiad-vrezel graet gant an arme c'hall e Mec'hiko etre 1861 ha 1867, ma oa kaoz da sevel er vro ur gouarnamant tomm ouzh Bro-C'hall. Lakaet e voe ar priñs Masimilian Habsburg da Impalaer Mec'hiko. Tapet e voe gant soudarded Mec'hiko o stourm ouzh ar C'hallaoued ha fuzuilhet. 

## Istor
C'hoarvezout a reas goude embannet gant Benito Juárez, penn gouarnamant Mec'hiko, e oa ampellet pae an dle diavaez en 1861. Emglev Londrez eo a voe respont Bro-C'hall, Breizh-Veur, ha Spagn, a embannas neuze e kasfent armeoù da Vec'hiko. Degouezhout a reas armeoù e porzh Veracruz en 1862 hag int da varc'hata gant ar gouarnamant. Renerien ar gannaded breizhveuriat ha spahnol a zistroas d'ar gêr, ar C'hallaoued a gemennas e oant o vont da aloubiñ ar vro. Trec'het e voent en emgann Puebla avat, d'ar 5 a viz Mae 1862, met kerzhout a rejont war-du kêr Mec'hiko a voe kemeret gante d'an 10 a viz Mezheven 1863. Diwar neuze e krogas gouarnamant ar Republik da vonedonea dre ar vro, tra ma chome ar C'hallaoued er gêr-benn. Adal 1866 avat e krogas an arme c'hall d'en em dennañ abalamour ma c'hourdrouze Prusia disklêriañ ar brezel da Vro-C'hall ha ma oa bet koll tud ar c'hreisteiz e Brezel diabarzh SUA en 1865.

Un toullad bloavezhioù a-raok e oa bet un dornad mirourien vec'hikan, o chom en Europa, o klask harp da sevel ur galloud unpennek e Mec'hiko adarre. Goude klask ha nac'het o c'hinnigoù meur a wech setu ma voe asantet en 1863 gant Masimilian Habsburg hag e bried Charlotte Belgia resev kurunenn an impalaeriezh nevez a vije harpet gant an arme c'hall a oa dija war zouar Mec'hiko, hag a vije kresket gant kompagnunezhioù aostrian-hungariat ha belgiat. En 1863 eta ez eas Masimilian ha Charlotte da Vec'hiko, ma voent kurunennet, hag er galloud e chomjont betek 1867, pa voe prizoniet Masimilian gant ar Republikaned ha fuzuilhet en Santiago de Querétaro.

## Gwelet ivez
*Roll an emgannoù e-kerzh brezelekadenn ar C'hallaoued e Mec'hiko
Ruslan ha Ludmila

**Ruslan ha Ludmila** (pe Руслан и Людмила en ruseg) zo ur c'hoarigan rusek eus an XIXvet kantved, savet entre 1837 ha 1842 gant Mikhaïl Glinka, diwar ur varzhoneg heñvelanvet skrivet gant Pouchkin.
Mary Robinson (Maid of Buttermere)

Mary Robinson (1778 – 7 a viz C'hwevrer 1837), anavezet ivez evel "The Maid of Buttermere" a zo meneget hec'h anv er varzhoneg "The Prelude" gant ar barzh saoz William Wordsworth. Diwar he fenn eo bet skrivet ar romant *The Maid of Buttermere* gant Melvyn Bragg e 1987, ha diwar ar romant ez eus savet ur pezh-c'hoari gant Lisa Evans, bet c'hoariet evit ar wech kentañ e Keswick's Theatre by the Lake, e 2009.

## He buhez
Mesaerez e oa ha merc'h e da berc'henn an davarn *Fish Inn* e Buttermere, el Lake District e Bro-Saoz. Dimezet e voe e 1802 da John Hatfield (war-dro 1758–1803), a lavare bezañ "Colonel Hope", hag a oa dimezet dija. Brudet e voe eured ar goantenn d'an den a lavare bezañ breur d'ur c'hont, hag Samuel Taylor Coleridge a skrivas er London Morning Post diwar-benn ar "romantic marriage". Hatfield a voe diskuliet evel gaouiat, div wreg dezhañ, falser. Tapet e voe, tec'hel a eure, tapet e voe adarre e Kembre, barnet e Carlisle, ha krouget e 1803. 

Istor Mary a skoas ar speredoù, dastumet e voe arc'hant eviti, ha dimeziñ a reas d'ur c'houer, Richard Harrison, e 1807, ha pevar bugel o doe. 

Meneget e voe he marv en *Annual Register*, ha beziet e voe e bered iliz Sant Kentigern e Caldbeck.
Olivier le Daim

**Olivier le Daim** (war-dro 1428-1484) a oa kuzulier d'ar roue gall Loeiz XI, ha lesanvet *an Diaoul*. Goude marv ar roue e voe prizoniet ha krouget e 1484, e Pariz, e krouglec'h Montfaucon, hep gouzout d'ar roue nevez, Charles VIII, a-hervez. 

*Olivier de Neckere* e oa e wir anv. Hogen * Necker* a dalvez kement ha « gwallarc'houere an doureier» pe « an Droukspered » en flandrezeg, ha lesanvet e voe *Olivier le Mauvais*. 

## Lennegezh
Kaoz anezhañ zo en oberennoù-mañ:
**[[Notre-Dame de Paris (Victor Hugo)|Notre-Dame de Paris]]*, romant gallek gant Victor Hugo
**[[Quentin Durward]]*, romant saoznek gant Walter Scott
**[[Gringoire]]*, pezh-c'hoari gallek gant Théodore de Banville
**Der Teufel* (an diaoul), gant Alfred Neumann (1926).
Gringoire

**Gringoire** a zo un anv gallek.

## Tud
* Pierre Gringore (1475-1539), barzh gall.

## Lennegezh
* *Gringoire*, barzh er romant *[[Notre-Dame de Paris (Hugo)|Notre-Dame de Paris]]* (1831) gant Victor Hugo
* *Gringoire* (1866), pezh-c'hoari gant Théodore de Banville, dediet da Victor Hugo war-lerc'h e romant *Notre-Dame de Paris*
* *Gringoire*, un den a faltazi, dediet dezhañ an dastumad danevellet anvet *[[Contes du lundi]]* (1873) gant Alphonse Daudet

## Kelaouenn
* Gringoire (sizhunieg) (1928-1944), sizhunieg politikel gallek eus an tu-dehou pellañ.
Lemovices

Al **Lemovices** a oa unan eus pobloù Galia, diazezet er pezh zo bremañ Bro-Lemojez. *Durotincon* pe *Durotincum* e oa o c’hêr-benn, war a seblant, en eil kantved kent J.K. (Sent Gençan hiziv). Ur wech bet aloubet ar vro gant ar Romaned e oa *Augustoritum* o c’hêr-benn, hag a zo deuet da vezañ Lemojez.

En-dro dezho e oa ar pobloù-mañ : Arverni er reter, Bituriges en hanternoz, Pictones er gwalarn, Santones er c’hornôg ha Petrocorii er c'hreisteiz.

Meneg anezho a ra Julius Caesar e-touez ar pobloù a oa savet a-du gant emsavadeg Verkingetorix er bloavezh 52 kent JK. Kas a rejont 10000 den da zifenn Alesia. 

Pinvidik e oa douaroù o bro : mengleuzioù aour a oa enno ha korvoet e vezent. Kenwerzhourien akuit e oant ivez.

## An anv
Dont a rafe an anv *Lemovices* eus ar gerioù *lemo* « evlec'h, oulm » ha *vices* « trec’hourien », ha talvezout a rafe neuze kement ha « trec’hourien gant an evlec’h », abalamour ma oa graet o goafioù gant koad evlec’h.

Diwar an anv Lemovices e teu anv Lemojez, anv ur gêr (Lemotges/Limoges) hag ur vro (Lemosin/Limousin).

## Notennoù
Blev hir

Ar **[[blev]] hir** a zo bet douget e pep bro hag e pep amzer gant an dud, hogen kemmañ a ra ster hirder ar blev hervez an amzer hag ar renk er gevredigezh. A-wechoù e vez kavet hir blev hag a dap betek ar groñj, hervez ma vezont douget gant paotr pe blac'h. Rak peurvuiañ e vez blev hiroc'h d'ar merc'hed eget d'ar baotred. 

## Istor
Gouzout a reer e oa hir blev ar vrezelourien e Brezel Troia. Kregiñ a reas ar wazed da droc'hañ o blev adalek ar VIvet kantved kent JK. 

E Roma, a-raok ar marevezh kristen, e veze berr blev ar wazed, ha pa voe aloubet Galia gant Julius Caesar e c'hourc'hemennas dezho troc'hañ o blev. 

## Relijion
### Bibl
An Nazired a laoske o blev da greskiñ
En Testamant Kozh ez eus kaoz eus Samzun, roue Israel, a oa e nerzh en e vlev hir.

### India
Ar Sikhed a laosk o blev da greskiñ hag a bak anezho en o zulban.
Guadalupe Victoria

**Guadalupe Victoria** (1786-1843), pe *José Miguel Ramón Adaucto Fernández y Félix* diouzh e anv gwir, a oa kentañ prezidant Mec'hiko, adalek 1824 betek 1829.

## E vuhez
Ganet e oa e Tamazula, hiriv e Stad Durango. José Miguel Ramón Adaucto Fernández y Félix e oa e anv, met e 1811 e kemeras an anv « Guadalupe Victoria » : Guadalupe en enor da *[[Nuestra Señora de Guadalupe]]*, anv ar Werc'hez e Mec'hiko goude ma vije emziskouezet ar Werc'hez Vari eno, ha Victoria dre ma talvez "trec'h". 

Ar gwir a studias e *Colegio de San Ildefonso*. E 1811 ez eas d'ober an dispac'h gant Miguel Hidalgo hag en em gannañ a reas skoaz-ouzh-skoaz gant José María Morelos y Pavón. Goude tapet Morelos ha lakaet d'ar marv en em gannas en Oaxaca ha Veracruz.

Goude bout bet trec'het e-kichen Palmillas, e Stad Veracruz bremañ, ez eas da guzhat er menezioù betek ma voe embannet Raktres Iguala d'ar 24 a viz C'hwevrer 1821 gant Agustín de Iturbide ha Vicente Guerrero ; goulenn a rae ar Raktres ma vije Mec'hiko ur Stad dizalc'h renet gant ur vonarkiezh vonreizhel.
D'an 21 a viz Gouere 1822 e voe kurunennet Agustín de Iturbide gant an anv Agustín Iañ, impalaer bonreizhel Mec'hiko.
Dre ma oa Guadalupe Victoria ur republikan gounezet e savas a-du gant Antonio López de Santa Anna hag e sinas Raktre Casa Mata e miz Kerzu 1822, en sell da ziskar an impalaer Iturbide, a zilezas ar galloud d'an 19 a viz Meurzh 1823.

## Pennadoù kar
*Guadalupe 
*Victoria
Olympus Mons

**Olympus Mons** (anv latin Menez Olympos) a zo ur menez-tan skoed war ar blanedenn Veurzh. Menez uhelañ Koskoriad an Heol eo pa dap 21 229 m a-us da "live daveiñ Meurzh" a servij da vuzuliañ torosennadur ar blanedenn, da lavaret eo teir gwech kement hag an Everest. Ar yaouankañ eus menezioù-tan Meurzh an hini eo.
Mauna Kea

**Mauna Kea** a zo ur menez-tan skoed en Enez Hawai‘i (enez pennañ Inizi Hawai‘i). Tapout a ra 4 207 m a-us da live ar mor, met ma vuzulier anezhañ adal deun ar mor, pa'z eus en tu-hont da 6 000 m a zilive dindan ar mor, ez eo ar menez uhelañ eus an Douar, uheloc'h eget an Everest. Ur menez-tan kousket a zo anezhañ. Ar wech diwezhañ ma oa bet dislonket lava gantañ e oa 4 500 vloaz 'zo.
Chimborazo (disheñvelout)

**Chimborazo** a zo anv meur a venez en Amerika:

#### 
*Ar Chimborazo (Ecuador, menez-tan menez uhelañ Ecuador
*Proviñs Chimborazo, unan eus proviñsoù Bro-Ecuador

#### 
*Ar Chimborazo (Nicaragua, menez
Chimborazo

Ar **Chimborazo** (distaget  e spagnoleg Ecuador) a zo ur menez-tan gweleadek, en Andoù, en Amerika ar Su. Ur menez-tan kousket eo hag e zislonkadenn diwezhañ a oa c'hoarvezet e-tro ar bloaz 550 war a greder. Menez uhelañ Bro-Ecuador eo, gant e 6 268 m, ha dre m'emañ tost d'ar C'heheder, ha dre ma'z eo kofekoc'h an Douar dre eno, eo ar menez ar pellañ e veg diouzh kreiz an Douar, daoust ma n'eo ket an hini uhelañ a-us da live ar mor. N'eo nemet an 39vet menez uhelañ en Andoù. Evel an Everest ez eo brudet ar Chimborazo e-touez ar graperien menezioù. Ret eo bezañ barrek a-walc'h da bignat outañ, alies war skorn du, hag abalamour da se kraponoù ha akiperezh krapat high-tech a ranker da gaout.

## Notennoù
Proviñs Chimborazo

: *Evit sterioù all an anv *'Chimborazo**, gwelit ar pennad [[Chimborazo (disheñvelout)]].''
<HR noShade>


**Proviñs Chimborazo*' (*provincia de Chimborazo'' e spagnoleg) a zo unan eus proviñsoù Ecuador, e-kreiz ar vro. Anvet eo war-lerc'h ar menez-tan Chimborazo, anezhañ menez uhelañ ar vro, gant e 6 267 m. Riobamba eo ar gêr-benn. Er bloaz 2013 e oa 509 352 a dud o chom eno.
Auge (disheñvelout)

**Auge**, hag **Augé**, a c'hall bezañ:

## Tud
*Auge, mamm Telephos e mojennoù Hellaz kozh.

## Lec'hioù
*Auge pe *Bro-Auge*, ur vroig hengounel e Normandi, e Bro-C'hall
*Auge, ur gumun e departamant an Ardennes
**Auge* anv gallek Auja, ur gumun e departamant ar C'hreuse
*Augé, ur gumun e departamant an Deux-Sèvres
*Auge-Saint-Médard, ur gumun e departamant ar Charente-Maritime

### Anvioù gant Auge e-barzh
* Barou-en-Auge, 
* Beaumont-en-Auge
* Beuvron-en-Auge
* Castillon-en-Auge
* Crèvecœur-en-Auge
* Cricqueville-en-Auge
* Douville-en-Auge
* Englesqueville-en-Auge
* Gonneville-en-Auge
* Hotot-en-Auge
* Le Breuil-en-Auge
* Le Pré-d'Auge
* Le Theil-en-Auge
* Les Moutiers-en-Auge
* Montreuil-en-Auge
* Norrey-en-Auge
* Percy-en-Auge
* Périers-en-Auge
* Pierrefitte-en-Auge
* Putot-en-Auge
* Saint-Georges-en-Auge
* Saint-Vaast-en-Auge
* Tourville-en-Auge
Auge (merc'h Aleos)

: *Evit sterioù all an anv *'Auge**, gwelit ar pennad [[Auge (disheñvelout)]].''
<hr noShade />
**Auge*' ([[henc'hresianeg]]: *Αὐγή*) a oa merc'h da [[Aleos]], roue [[Tegea]], ha d'e bried [[Neaira]]. C'hoar e oa da [[Kefeos]] ha [[Lykourgos]].

He zad roue en doa klevet digant un [[orakl]] e vije diskaret gant e vab-bihan. Da virout ouzh kement-se en devoa kaset e verc'h da velegez da [[templ|dempl]] an doueez *Athena Alea'' rak abalamour d'he c'harg e ranke chom gwerc'hez. Un deiz avat e teuas an haroz Herakles d'ober un dro d'ar vro, ha setu Auge dougerez. Ur mab he doe, ha Telefos e oa e anv. Kuzhat he mab a reas Auge e templ Atena, bete-gouzout e teufe c'hoant d'he zad lazhañ ar bugel. Hogen klevet e voe ar bugel o leñvañ en templ, ha droug en tad-kozh.

Meur a zoare zo goude d'ar vojenn. 
* Hervez Pausanias ar Beajour, a skrive en IIvet kantved, e voe dilezet ar bugel er Menez Parthenion e Tegea, ma voe maget gant un heizez.

* En un doare all e voe roet Auge d'ar moraer Nauplius, ha hennezh a oa d'he lazhañ. Truez outi en doe avat, ma kasas anezhi d'ar roue Teuthras, roue Mysia, en Azia Vihanañ. 
* Hervez un doare all e voe lakaet Auge en ur bouteg ha kaset war ar mor. Erruout a reas e Mysia. Kemm zo adarre etre an doareoù. Pe e timezas Auge d'ar roue Teuthras, pe e voe adverc'het ganti. Diwezhatoc'h e voe brezel etre Teuthras hag Idas. Hogen setu Telefos o klask war-lerc'h e vamm o tegouezhout er vro hag o reiñ skoazell ha trec'h d'ar roue. Goude an trec'h ec'h anavezas e vamm. 
* Hervez un doare all c'hoazh e tegouezhas Auge gant he mab e Mysia, ha Telefos an hini a voe advabet gant ar roue. 
* Hervez un doare all eo teutras a voe tad da Delefos.

## Aoter Pergamon
En amzer Pausanias ar Beajour, en , e veze diskouezet bez Auge e Pergamon, ma veze enoret Telefos evel haroz diazezer. E murengravadur Aoter Pergamon e weler ivez Auge.

## Notennoù
Aoter Pergamon

An **Aoter Pergamon**, pe an **aoter da Zeus e Pergamon**, zo ur monumant relijiel savet dindan renad Roue Eumenes II (197-159 kent JK) en Akropolis keoded Pergamon, e Turkia hiziv, hag adsavet eo bet e Mirdi Pergamon e Berlin gant an holl bezhioù a zo bet kavet.

An aoter a oa 35,64 metr ledan ha 33,40 metr don. Tro-dro d'ar plas dirak an diri a gas d'an aoter ez eus frizennoù gant uhelvosoù outo hag a daolenn an emgann etre ar ramzed hag an doueed henc'hresian. Un eil frizenn tro-dro d'al laez a gont gwengel Telefos mab Herakles ha diazezer Keoded Pergamos.

Kavet e voe e 1871 gant an ijinour alaman Carl Humann (1839-1896), hag adsavet e Berlin e 1886, goude un emglev e 1879 etre Alamagn hag an Impalaeriezh otoman evit degas holl an dismantroù. Savadurioù all a voe kavet e-kerzh ar enklask.
Hiziv emañ e Mirdi Pergamon, unan eus ar Mirdioù-Stad (Staatliche Museen) e Berlin. Abaoe meur a zekvloaziad e vez ar Stad turk o c'houlenn an aoter en-dro, en aner avat.

Gwelet eo evel ur bennoberenn a gizellerezh. Poent zo bet e veze meneget e-touez Seizh Marzh an Henved.

Serret eo sal an aoter betek 2023 abalamour da nevezadurioù.

## Notennoù
Eumenes

**Eumenes** zo un anv henc'hresianek.

## Tud
Tri eus rouaned Pergamon
*Eumenes Iañ, roue eus 263 betek 241 kent JK
*Eumenes II, roue eus 197 betek 160 kent JK 
*Eumenes III, marvet e 129 kent JK, mab bastard da Eumenes II, a glaskas bout roue.

## Loened
*Eumenes (genad), ur genad gwesped
Pergamon

**Pergamon** (*τὸ Πέργαμον*, pe *ἡ Πέργαμος* e henc'hresianeg), a oa ur geoded hellazat en Aeolis, ur 26 km eus aod Mor Egea war un uhelenn en hanternoz da lez ar stêr Caicus (hiziv Bakırçay). Hiziv e weler dismantroù Pergamon en hanternoz hag er c'huzh-heol da gêr Bergama en Turki.

En IIIe hag en IIe kantved kent JK e oa Pergamon kêr-benn Rouantelezh Pergamon, a yae d'ober ul lodenn vras ​​eus kornôg Azia-Vihanañ. Dindan ren an dierniezh Attalided, patroned an arzoù ha c'hoant ganto da grouiñ un Aten nevez, e teuas ar gêr da vezañ unan eus kreizennoù sevenadurel pouezusañ ar marevezh hellenek. Hervez ur vojenn gozh e voe ijinet eno ar pergamin, a denn hec'h anv Pergamon dioutañ. Ur greizenn produiñ pergamin e oa Pergamon.

Levraoueg Pergamon a oa an eil brasañ e bed Hellaz kozh goude hini Aleksandria ha krediñ a reer e oa 200 000 roll enni da nebeutañ.

## Daveoù
Abati Montmajor

**Abati Montmajor** zo un abati Beneadiz savet e Provañs e 948. Emañ e-kichen Arle, en departamant Bouches-du-Rhône. 

## Istor
Savet e voe war reier e-kreiz geunioù, en . Dont a reas buan da vezañ unan eus abatioù pinvidikañ Provañs ha kresket e voe, etre an  hag an  kantved, gant savadurioù nevez. En  e voe beziet konted Provañs eno.

Er Grennamzer e veze graet ur pardon d’an 3 a viz Mae ha dont a rae miliadoù a dud da v-Montmajor.

Dilezet e voe an abati e dibenn an  ha dismantret e voe e-pad an Dispac'h gall.

Lakaet e voe an abati da vonumant istorel e 1840 hag adsavet e voe da vare an Eil Impalaeriezh c'hall. Abaoe 1945 ez eo perc’hennet gant ar Stad c’hall.

En hollad savadurioù Montmajor e kaver ur peniti ( kantved), ur manati eus ar Grennamzer ( kanved), un tour-ged ( kantved) hag ur manati klasel (deroù an  kantved).

## Notennoù
Giovanni Battista Torriglia

**Giovanni Battista Torriglia** (1858-1937) a oa ul livour italian genidik eus Genova. Livet en deus taolennoù koant eus buhez kouerien e vro. 

## Liammoù diavaez
*http://www.artfact.com/artist/torriglia-giovanni-battista-7cy05cjlfl
Brezel Seizh Vloaz

Ar **Brezel Seizh Vloaz** zo ur brezel en a c'hoarvezas adalek 1756 betek 1763 e meur a rannved (Europa, Norzhamerika, India hag all), ha dre-se ez eo bet keñveriet ouzh ar Brezel-bed kentañ.

Ar re a gemeras perzh eo Rouantelezh Bro-C'hall, enebet ouzh Rouantelezh Breizh-Veur en un tu, Arc'hdugelezh Aostria ouzh Rouantelezh Prusia en tu all. Koulskoude, dre c'hoari an emglevioù etre ar Stadoù ez eo hogos holl Stadoù Europa hag o zrevadennoù a gemeras perzh er brezel. Gwelet e voe Spagn o harpañ Bro-C'hall, ha Rusia o harpañ Aostria. Lavaret e vez peurvuiañ e krogas ar brezel d'an 29 a viz Eost 1756, pa lammas Friedrich II, roue Prusia, war Briñselezh Sachsen, petra bennak ma oa kroget an emgannoù e trevadennoù Norzhamerika a-raok ober o reuz en Europa.

Kemmoù bras a voe e kempouez ar galloudoù en Europa da heul ar brezel. Savet e voe an Impalaeriezh saoz, an hini kreñvañ a-hed an , ma'z eas da get an trevadennoù gall bet savet er  en Indez ha Kanada, ha kreñvaet e voe pouez Prusia pa voe trec'h en emgann Rossbach war ar C'hallaoued, hag en emgann Leuthen war an Aostrianed e 1757.

## Istor
Brezel a voe adalek 1756 betek 1763, hag e meur a rannved, ken na vez lavaret e oa ar brezel-bed kentañ. C'hoarvezout a reas en Europa, Norzhamerika hag en Indez dreist-holl.

Er brezel bras a-raok e oa Brezel Hêrezh Aostria (1740–1748) etre Aostria a-unan gant Breizh-Veur en un tu, ha Prusia a oa aet a-unan gant Bro-C'hall. Met er brezel Seizh Vloaz e voe emglev etre Bro-C'hall hag Aostria en un tu, hag Aostria ha Breizh-Veur en tu all. Meur a vro all a gemeras perzh avat : Rusia a du gant Aostria, ha Spagn a-du gant Bro-C'hall.

## Emgannoù bras
Risotto

**Risotto** zo ur meuz a orin italian, graet gant riz hag a bep seurt traoù all. 

## Skeudennoù

File:Risotto alla Milanese.JPG |*Risotto alla [[Milano|milanese]]*
File:Risotto ai funghi porcini.JPG |*Risotto ai [[Boletus edulis|funghi porcini]]*
File:Risotto with peas.jpg |*Risotto gant [[piz-bihan]]*
File:Flickr - cyclonebill - Risotto med grønne bønner.jpg|*Risotto gant [[fav glas]]*
File:Flickr - cyclonebill - Risotto med fennikel og citron.jpg|*Risotto al [[Foeniculum vulgare|finocchio]] e [[limone]]*
File:Flickr - cyclonebill - Risotto med svampe, hasselnødder og parmesan.jpg|*Risotto gant funghi, [[nocciole]] ha [[parmigiano]]*
File:Flickr - cyclonebill - Risotto med citron og grønne bønner.jpg |*Risotto gant fav glas ha sitroñs glas*
File:Risotto alla Marinara con Gamberi.jpg|*Risotto alla marinara con [[gamberi]]*
File:Risotto al parmigiano e balsamico di Modena.jpg|*Risotto al parmigiano e [[aceto balsamico]]*
File:Risotto ai gamberetti e zucchine.jpg |*Risotto gant [[chevr]] ha [[Zucchino|zucchine]]*
Skol Diwan Pornizh

**Sol Diwan Pornizh** a oa ur skol eus rouedad Diwan bet digoret e Gwengolo 2012 ha serret e Gwengolo 2013 gant renerezh Diwan.

## Skol serret
Dipitet bras e oa tud ar vugale ha re ar c'huzul-skoazell o devoa poaniet da feurmiñ un ti, da gempenn al lec'h, graet gante dispignoù evit dafar hag arrebeuri, ha seul washoc'h ma oa erruet ar c'heloù diwezhat e deroù Gwengolo 2013 ha ma oa bet serret ur skol all e Bro-Naoned, e Savenneg. Hervez ar renerien e oa diouer a gelennerien. Hervez tud Pornizh eo renet fall Diwan, ez eus meur a dra a-dreuz en ti, hag abalamour d'an taol fall graet dezho ez eus kement a zroug er vro ouzh Diwan, ma ne vo ket gallet sevel skol Diwan ebet ken en tolead.

## Brezhoneger ar bloaz
Priz Brezhoneger ar Bloaz a oa bet roet e miz Genver 2013 da Thierry Jamet en abadenn ar Prizioù, roet e Montroulez gant F3 Breizh hag Ofis Publik ar Brezhoneg peogwir en doa poaniet da sevel Skol Diwan Pornizh. 
 
## Notennoù


## Liamm diavaez
* Kemmennadenn a-berzh Diwan Breizh e Gwengolo 2013 : http://www.diwanbreizh.org/article.php4?sid=6926&mode=thread&order=0&PHPSESSID=0ae1bf8299d5ff4434c58c55c1622819
* Digant SLB: http://www.slb-sindikad.org/index.php/fr/accueil/actualites/130-les-ecoles-diwan-de-pornic-et-savenay-doivent-continuer-a-exister
Otto Sander

**Otto Sander** a oa un aktor eus Alamagn ganet d'ar 30 a viz Mezheven 1941 e Hannover ha marvet d'an 12 a viz Gwengolo 2013 e Berlin.
Carmela

**Carmela** zo un anv-bihan italianek ha spagnolek, diwar an anvioù Carmen ha Carmelo.

## Tud
*Carmela Carvajal

## Lennegezh
* Carmela Corleone, pried Vito Corleone, mamm da Santino "Sonny" Corleone, Frederico "Fredo" Corleone, Michael "Mikey" Corleone, ha Costanza "Connie" Corleone, hag advamm da dTom Hagen e levr *[[The Godfather]]* gant Mario Puzo e 1969 .

## Filmoù
* Carmela Soprano, pried Tony Soprano, e filmoù an heuliad *[[The Sopranos]]*.

## Kanaouenn
*Ay Carmela, kanaouenn stourm gant ar Republikaned e-kerzh brezel Spagn.
Ay Carmela

**¡Ay Carmela!**, skrivet alies **Ay Carmela** gant an nannspagnolegerien, a zo ur ganaouenn eus Brezel Spagn, a veze kanet gant ar Republikaned war un ton kozh eus an XIXvet kantved. Anavezet eo ivez evel **El Paso del Ebro** ha **Viva la [[Quince Brigada]]**. 

Ar frazenn *Luchamos contra los moros* (Stourm ouzh ar Vored a reomp) a ra dave d'ar bagadoù marokan a oa e tu ar Vroadelourien. 

## Son

## Doare all
**¡Ay Manuela!** zo un doare diskan all.

## Liammoù
[*] Miguel Ángel Gómez Naharro - ¡Ay Carmela![ :http://www.youtube.com/watch?v=BF0Ze6qVJaU ]
2000 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1999 e Breizh - **2000 e Breizh** - 2001 e Breizh

2000 e Breizh 

## Darvoudoù
*Genver : ur c'hoñsuldi zo digoret e Roazhon gant Stadoù Unanet Amerika.
*15 a viz Ebrel : manifestadeg gant difennourien yezhoù "bihan" ar Stad C'hall dirak Kuzul ar Vonreizh e Pariz evit ma vo kemmet mellad 2 ar Vonreizh c'hall ha ma vo degemeret ar Garta Europat evit ar Yezhoù.
*26 a viz Ebrel : er gazetenn sizhuniek c'hall *[[Le Canard Enchainé]]* e lenner ur pennad anvet *« Quand la République subventionne un dictionnaire breton et anti-français »*, diwar-benn ar geriadur brezhoneg embannet gant An Here.
*10 a viz Mae : goulenn a ra prezidant Kuzul-departamant Penn-ar-Bed digant Diwan divadeziñ ar skolaj Roparz Hemon er Releg-Kerhuon. 
* 1añ a viz Gwengolo: penn-kentañ abadennoù TV Breizh.
* Gwengolo: krouidigezh skolioù Diwan Dinan ha Kistreberzh, klasoù divyezhek publik Sant-Maloù ha Maoron, klasoù divyezhek katolik Landivizio, Ploubêr, Gwegon Begnen ha Mourieg
* Gwengolo: krouidigezh ur rakDeug war ar brezhoneg e Karaez gant Skol-veur Breizh-Izel.

## [[:Rummad:Marvioù 2000|Marvioù e 2000]]
*Jean L'Helgouach
*Jean Malléjac
*Bernard de Parades
*Goulven Pennaod
*Lukian Tangi
*Laurence Turbec

__NOTOC__
Aogust Bôcher

**Aogust Bôcher** (*François Louis Auguste Bôcher*, *Bocher*, *Boscher* pe c'hoazh *Bôscher* er skridoù ofisiel), **Ar Yeodet** e anv-barzh, a oa ur skrivagner brezhonek,ur barzh hag ur c'hazetenner brezhonek, bet ezel eus Goursez Breizh.

Ganet e oa bet e Duaod d'ar 7 a viz Kerzu 1878 ha lazhet e oa bet e dibenn ar brezel e Sant-Servez-Kallag d'an 22 a viz Ebrel 1944. Tremen a reas e vugaleaj e Ploulec'h, ha diwar anv ur gêriadenn vrudet eno, ar Yeoded, e tapas e anv-pluenn.

E 1905 e voe degemeret da ezel er Goursez. Kenlabourat a reas gant Erwan ar Moal, da gentañ e reas war-dro ar gelaouenn *[[Kroaz ar Vretoned]]* ha diwezhatoc'h war-dro *[[Breiz (sizhunieg)|Breiz]]*. E-pad ar Brezel-bed Kentañ, pa oa war an talbenn e skrivas bemdez e *Notennou brezel* hag a veze embannet bep sizhun gant *Kroaz ar Vretoned*.

A-hed e vuhez e labouras evit ar brezhoneg ha kenlabourat a reas gant meur a gelaouenn vrezhonek : barzhonegoù savet gantañ a gaver e-barzh meur a hini anezho, ''Ar Vro'', kelaouenn Taldir, *[[Kloc'hdi Breiz]]*, *[[Feiz ha Breiz]]*, *[[Dihunamb]]*, *[[Arvor (kazetenn)|Arvor]]*... koulz hag e-barzh kelaouennoù gallek a embanne tammoù skridoù e brezhoneg, evel *[[Le Pays Breton]]*.

Mervel a reas d'an oad a 66 vloaz e Sant-Servez e kanton Kallag, lazhadeget gant paotred eus ar Rezistañs.

## Oberennoù
* *Bleuniou Yaouankiz gwerziou ha zoniou bet kurunet, kalz ané, gant Kevredigez Broadus Breiz hag an "Association artistique et littéraire de Bretagne"*. Montroulez, Lajat, 1909.
* *Notennoù brezel*, Mouladurioù Hor Yezh, 1989.
* Bocher, Yvonne. ''Bleuniou yaouankiz II / Auguste Bocher « Ar Yeodet ». Porzhig : Celtics Chadenn, 2003 

## Liammoù diavaez

*  

## Notennoù ha daveennoù
Nikolay Rimskiy-Korsakov

**Nikolay Andreyevitch Rimskiy-Korsakov** (rusianeg: Николай Андреевич Римский-Корсаков, distaget , ganet d'an 18 a viz Meurzh 1844 e Tic'hvin ha marvet d'an 21 a viz Mezheven 1908 e Luga, a oa ur sonaozour rusian ezel eus «ar Pemp».

## Liammoù diavaez
Ar Pemp

**Ar Pemp**, anvet ivez **ar Strolladig Galloudus** (*могучая кучка Mogoutchaya Koutchkya*), a oa ur strollad sonerien eus Rusia a oa en em vodet e Sankt Peterbourg e dibenn an . O fal a oa ober sonerezh levezonet gant an hengoun rusian ha distag diouzh levezon sonerezh Europa ar C'hornaoueg. E-barzh ar strollad-se e oa:
*Miliy Balakirev (1837-1910), ar rener eus ar strollad
*Aleksandr Borodin (1833-1887)
*Tsezar Kyoui (1835-1918)
*Modest Mousorgskiy (1839-1881)
*Nikolay Rimskiy-Korsakov (1844-1908)
Carmine

**Carmine** zo un anv-bihan italianek.

## Gerdarzh
Un aditalianekadur eus an anv Carmelo eo, ha hennezh a deue eus an anv hebreek Karmel, anv Menez Karmel, e Palestina.

## Eilstummoù
*Carmelo, evit ar baotred
*Carmela, evit ar merc'hed

### Yezhoù all

## Tud
*Carmine Crocco, lesanvet Donatello pe Donatelli (Rionero in Vulture, 1830 – Portoferraio, 1905), brigant italian.
*Carmine Appice, tabouliner stadunanat
Carter Family

**Carter Family** a oa un tiegezh hag ul laz kanerien ha sonerien folk stadunanat a embannas pladennoù etre 1927 ha 1956. E-touez o brudetañ kanaouennoù emañ * Wildwood Flower, Will the Circle Be Unbroken, Keep On the Sunny Side, Wabash Cannonball* hag *Are You Lonesome Tonight ?*

## Izili
Da gentañ penn e oa Alvin Pleasant "A.P." Delaney Carter (1891–1960), hag e bried Sara Dougherty Carter (1898–1979), hag an daou bried a gane bep an amzer e Virginia. Goude-se krogas c'hoar-gaer Alvin, Maybelle Addington Carter (1909–1978) da ganañ ganto. Maybelle a oa dimezet da Ezra (Eck) Carter, breur da Alvin, hag ouzhpenn e oa keniterv da Sara. O-zri e oant bet ganet ha maget e mervent Virginia, ha savet e-kreiz sonerezh ar vro. Alvin a gane un tamm, ar maouezed a gane hag a sone gitar ha *autoharp*. Un deiz o doa klevet e oa tud o klask lazoù sonerien ha kanerien nevez. Fatigués de jouer localement, les Carters ont entendu dire qu’un producteur, herchait de nouveaux groupes de musique. En 1927 e oa aet an triad da Bristol (Tennessee), da ganañ dirak Ralph Peers, evit ar gompagnunezh *Victor Talking Machine*. Anavezet eo an devezh-se evel ar *[[Bristol sessions]]* pa grogas brud al lazig. Tud all evel Jimmie Rodgers a grogas gant ar vicher en deiz-se. ken brudet e voe an enrolladurioù e Bristol gant tud Carter Family ma kinnigas Ralph Peer dezho mont da Camden (New Jersey) d'ober an eil abadenn sonenrollañ. C’ést là qu'ils ont enregistré bon nombre de leurs succès.

## Eil marevezh
Pa voe divodet an triad e stagas Maybelle da ganañ gant he merc'hed. Unan anezho, June Carter, a ganas gant Johnny Cash hag a zimezas dezhañ. O merc'h Carlene Carter zo kanerez brudet ivez. 

## Liammoù diavaez
*Carter Family Will The Circle Be Unbroken
*Birthplace of Country Music
*CMT Artist Biographies
*Country Music Hall of Fame
*Rolling Stone Magazine
*CMT Artist Biography
*National Public Radio
*Steve Beard
*Official June Carter Cash
*CMT Grammy News
*Carter Family Memorial Centre
*Carter Family Memorial Album [1961] - Bill Clifton & His Dixie Mountain Boys : https://www.youtube.com/watch?v=4vYnfeY2V8M
Tatarstan

**Tatarstan**, ent-ofisiel **Republik Tatarstan** (*Татарстан Республикасы, Tatarstan Respublikası* e tatareg; *Респу́блика Татарста́н, Respublika Tatarstan*, distaget  e rusianeg), a zo unan eus Republikoù Kevread Rusia. Qazan eo ar gêr-benn. 4 000 084 a annezidi a oa hervez niveridigezh 2022.

## Liammoù diavaez
Voyager 1

**Voyager 1** zo ur sontenn stadunanat bannet gant an NASA d'ar 5 a viz Gwengolo 1977 evit studiañ planedennoù diavaez Koskoriad an Heol (Yaou, Sadorn).

Goude bezañ studiet Yaou hag hec'h adplanedennoù e 1979, Sadorn hag hec'h adplanedennoù e 1980, e krogas e 1989 rann etresteredel ar gefridi. E miz Eost 2012 ez eas er-maez eus an heliosfer, al lodenn eus an hollved a zo dindan levezon an Heol, hag ec'h antreas er metoù etresteredel.

Ar wech kentañ eo d'un ijinenn savet gant mab-den kuitaat koskoriad an Heol ha beajiñ dre ar metoù etresteredel-se. Betek ar bloaz 2025 e tlefe ar sontenn skignañ titouroù skiantel.

## Liammoù diavaez
*
Deimos (loarenn)

**Deimos** (henc'hresianeg: Δεῖμος, "spont", anv un doue) a zo unan eus div loarenn Meurzh, an hini vihanañ hag an hini bellañ. Phobos eo eben.

## Gwelet ivez
*Deimos (an doue)

## Liammoù diavaez
Pitch Perfect

**Pitch Perfect** zo ur film stadunanat eus 2012, anavezet evel *La Note parfaite* e Kebek ha *The Hit Girls* e Bro-C'hall ma voe skignet e 2013, zo ur gomedienn war gan renet gant Jason Moore, diwar ur romant gant Mickey Rapkin. E-touez an aktourien e oa Anna Kendrick .

Berzh bras a reas ar film er broioù saoznek met ne reas ket e Bro-C'hall, marteze abalamour d'an titl souezhus ijinet gant ar varc'hadourien c'hall. 

## Liammoù
*Video el lec'hienn VH1
Cups (When I'm Gone)

**"Cups"**, anavezet ivez evel **Cups (Pitch Perfect's When I'm Gone)** pe **Cups (When I'm Gone)** pe **When I'm Gone (Cups)**, zo ur ganaouenn kanet gant an aktourez stadunanat Anna Kendrick er film Pitch Perfect. Hervez a zo merket er film eo savet ar ganaouenn gant A. P. Carter, ha Luisa Gerstein.

## Istor
* Savet eo bet ar ganaouenn "When I'm Gone" gant A. P. Carter hag enrollet gant al laz Carter Family e 1931. 
* E 2009,78 vloaz war-lerc'h eta, e voe kempennet ar ganaouenn (tennañ a ra an ton da hini *Calling you*, gant Hank Williams), ha kanet gant al laz Lulu and the Lampshades ha mesket gant ar c'hoari anvet *Cups*, pe *Cup game*. Diwar neuze e voe kemmet an anv ha daou oberour zo meneget: A. P. Carter hag ar Saozez Luisa Gernstein.
*Kanet e voe gant ur plac'h yaouank, Anna Burden, ha skignet dre You Tube, ha berzh bras a reas, ken e voe gwelet ur bern tud all oc'h enrollañ o doare dezho. 
*Diwar ar skouer-se e voe kanet goude gant an aktourez stadunanat Anna Kendrick er film Pitch Perfect, ha brudet evel-se dre ar bed a-bezh.

## Yezhoù all
Kanet eo bet e meur a yezh ha skignet an doareoù dre ar genrouedad.

### Iwerzhoneg
Lakaet eo bet ar ganaouenn en iwerzhoneg ha savet un tamm film gant skolidi o kanañ.

### Brezhoneg
Lakaet eo bet ar ganaouenn e brezhoneg ivez hag e 2014 e voe savet ur filmig gant skolajidi o kanañ.

### Elzaseg
Un doare elzasek zo bet savet e 2021 gant skolajidi Dambach en Elzas.

## Liammoù diavaez
* Kanet gant Anna Burden
* Kanet gant Anna Kendrick er skinwel. 
* Kanet gant Anna Kendrick, clip-video savet mat.
* Kanet gant ur plac'h seizh vloaz
*  Kanet gant skolidi en iwerzhoneg.
* Enklask war ar c'hoari
* https://web.archive.org/web/20130612065007/http://pbskids.org/zoom/activities/games/thecupgame.html 
* https://web.archive.org/web/20130717080355/http://voices.yahoo.com/tap-yourself-into-cup-game-brief-history-the-293938.html?cat=25
*  Istor ar ganaouenn

## Notennoù
When I'm Gone (Carter Family)

******, anavezet ivez evel **', zo ur ganaouenn saoznek savet gant [[A. P. Carter]] evit e laz, [[Carter Family]], enrollet e 1931. Ur pennadig goude e voe enrollet ivez gant [[J. E. Mainer's Mountaineers]] ha gant [[Charlie Monroe]].

==2009==
* E 2009 eo bet treuzfurmet ar ganouenn **' gant ar ganerez saoz Luisa Gerstein ha dreist-holl kemmesket gant ur c'hoari bugale anavezet evel *[[Cups (c'hoari)|cups]]*, ma weler bugale o skeiñ tasoù plastik war un daol da verkañ al lusk. Deuet eo neuze da vezañ Cups, pe **', pe **'. 

*E 2011 e voe pellgarget un doare all e-barzh YouTube gant Anna Burden. Berzh ruz a reas an doare nevez-se, ha da-heul e voe kanet gant an aktourez stadunanat Anna Kendrick, en he doare dezhi, anvet **. Berzh bras a reas doare Kendrick e SUA dreist-holl.

*Ur bern doareoù all a gaver e-barzh YouTube, ha sdreist-holl:
**un doare iwerzhonek, en ul lise iwerzhonek, eus ar c'hentañ
**un doare gallek, dister, gant ur skolaj gall 
**un doare brezhonek, gant Skolaj Diwan Gwened.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

*''When I'm Gone'', gant Carter Family e Dailymotion ;
* ''You're Gonna Miss Me When I'm Gone'' gant (Charlie) Monroe's Boys e Youtube
* ''Miss Me When I'm Gone'' gant  J. E. Mainer's Mountaneers e Youtube
Beg an Dorchenn

**Beg an Dorchenn** a zo ur beg-douar e kumun Ploveur er Vro-Vigoudenn e Breizh. Serriñ a ra Bae Gwaien e tu ar su. Ul lec'h darempredet kenañ gant paotred ha merc'hed ar sportoù-mor riklañ (kitesurf, plankenn-dre-lien...) a zo anezhañ.
Bae Gwaien

: *Evit *'Bae Gwaien** en Inizi Kergelenn, gwelet: [[Bae Gwaien (Inizi Kergelenn)]].''
<HR noShade>

**Bae Gwaien''' a zo ur bae e mervent Breizh, etre Enez-Sun ha Beg ar Raz en norzh ha Beg an Dorchenn, pe Beg Penmarc'h, er su.
Chavoy

**Chavoy** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Rivière de Chavoy, anvet Ruisseau de la Guérinette bremañ, emañ Chavoy.
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Avranches hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe  en Arondisamant Avranches e 1800.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pemp gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,23% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a voe lazhet e Tamines e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914, e penn-kentañ ar brezel , soudard e oa en 2vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: dieubet e vefe bet Chavoy gant an tirlu SUAat d'ar 31 a viz Gouhere.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieChavoyEglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Santez Vari*.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:160
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 104
  bar:1968 from:0 till: 97
  bar:1975 from:0 till: 92
  bar:1982 from:0 till: 70
  bar:1990 from:0 till: 58
  bar:1999 from:0 till: 77
  bar:2006 from:0 till: 124
  bar:2010 from:0 till: 152

PlotData=

  bar:1962 at: 104 fontsize:S text: 104 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 97 fontsize:S text: 97 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 92 fontsize:S text: 92 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 70 fontsize:S text: 70 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 58 fontsize:S text: 58 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 77 fontsize:S text: 77 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 124 fontsize:S text: 124 shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 152 fontsize:S text: 152 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:


## Melestradurezh

 
 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
When I'm Gone

**When I'm Gone** zo anv meur a ganaouenn saoznek.

*When I'm Gone (Carter Family), savet gant A. P. Carter ha kanet gant Carter Family, ha gant tud all goude ; 
** *When I'm Dead and Gone*, gant Muddy Waters, a seblant awenet ganti
** tapet da sevel ar ganaouenn Cups e 2009;
*"When I'm Gone", ur ganaouenn gant Keith Whitley http://www.youtube.com/watch?v=5jylb5NznEs
*"When I'm Gone", ur ganaouenn gant Brooks and Dunn http://www.youtube.com/watch?v=vjENhIdDsic
*"When I'm Gone", savet gant Smokey Robinson e 1964, ha kanet gant Mary Wells ha goude gant Brenda Holloway evit ar gompagnunezh Motown.
**When I'm Gone*, ur ganaouenn gant Albert Hammond.
Anna Kendrick

**Anna Kendrick**, ganet d'an 9 a viz Eost 1985 e Portland (Maine), SUA, zo un aktourez ha kanerez stadunanat.

## He filmoù

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Anna Kendrick o kanañ ''Cups'' en ur film video 
* Anna Kendrick o kanañ ''Cups'' er skinwel
If I Had a Hammer

***If I Had a Hammer***, pe *The Hammer Song*, zo ur ganaouenn saoznek savet gant Pete Seeger ha Lee Hays e 1949, da skoazellañ an tu-kleiz stadunanat. Kentañ ma voe kanet gante o-daou a oa d'an 3 a viz Mezheven 1949 en ur sonadeg e New York, da-geñver ur goan aozet evit skoazellañ Strollad ar Gomunourien a oa bet kaset dirak al lez-varn. 

Pa voe graet an enrolladenn gentañ e 1950 e oa anvet *"The Hammer Song"*, gant al laz folk The Weavers, hag ennañ Pete Seeger, Lee Hays, Ronnie Gilbert ha Fred Hellerman. Ur bladenn 78 tro/mn e oa, gant "*Banks of Marble*" en tu all, embannet e ti Hootenanny Records. Abalamour d'ar saviad politikel moarvat ne reas ket berzh. 

## Arouezioù
Sonjal a c'haller eo arouez ar gomunouriezh eo ar morzhol, ha n'eo ket ur benveg labour hepken; koulskoude eo eus morzhol ar barner ez eus kaoz, evel ma tispleg splann an oberour er ganaouenn. Ar c'hloc'h avat a laka da soñjal en istor SUA, hag e Liberty Bell Philadelphia.

## Kanerien all
*E 1962 e voe enrollet ivez gant Peter, Paul and Mary, ha berzh a reas peogwir e teuas da vezañ an trede pladenn muiañ gwerzhet.
*Berzh a reas muioc'h c'hoazh pa voe kanet gant Trini López e 1963 : an trede pladenn muiañ gwerzhet e voe e SUA ivez, hag an hini gentañ e 25 bro.
*E 1963 ivez e voe lakaet e galleg, gant Vline Buggy & Claude François, hag anvet *Si j'avais un marteau*, ha goude gant Les Surfs. Hiziv e seblant un tamm iskisoc'h c'hoazh eget neuze : e galleg n'eus roud eus liv politikel ar ganaouenn orin, ha ne gomprener ket ster ar ganaouenn zoken, met ar pal ne oa nemet klask dastum bruzun eus ar berzh etrebroadel hag eus ar gwenneien fonnus. 

Kanet eo bet ivez gant Odetta, Harry Belafonte, Billy Fury, Frank Alamo (e galleg dibolitikel ivez), Wanda Jackson, Sam Cooke, Leonard Nimoy, Handy Andy, The Neville Brothers, Victor Jara, ha re all.

## E brezhoneg
Adkemeret eo bet an ton da sevel meur a ganouenn vrezhonek.

## Liammoù diavaez
*Pozioù ar ganaouenn
*Gant Trini López (YouTube)
*Gant Trini López
*Enrolladur Pete Seeger er bladenn Songs of Hope & Struggle : 
*Gant Pete Seeger en ur ganadeg (YouTube)
Dalai Lama

An **Dalai Lama** a zo un den relijiel er vouadegezh tibetan. An uhelañ kelenner speredel eus skol Gelugpa eo, ha penn-bras boudaegezh Tibet. Lavaret a reer eo an Dalai Lama nevez adenkorfadur an Dalai Lama kozh. Sevel a ra al lignez da 1391. Tenzin Gyatso eo ar 14vet hag an Dalai Lama a-vremañ. Betek 1959 e oa ivez an Dalai Lama e penn gouarnamant Tibet. Abaoe 1959 emañ o vevañ en harlu en India.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Jane Fonda

**Jane Fonda**, ganet **Lady Jayne Seymour Fonda** d'an 21 a viz Kerzu 1937 e kêr New York, a zo un aktourez ha sevenerez amerikan. Brudet eo ivez evit ar perzh a gemer ivez evit difenn ar peoc'h ha gwirioù ar merc'hed. Merc'h eo da Henry Fonda ha da Frances Ford Seymour. Oskar ar gwellañ aktourez a zo aet ganti e 1972 ha 1979.

## Filmoù pennañ
* *[[Barbarella (film)|Barbarella]]* (1968)
* *[[They Shoot Horses, Don't They?]]* (1969)
* *[[The China Syndrome]]* (1979)
* *[[Nine to Five]]* (1980)
* *[[On Golden Pond]]* (1981)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Jane Fonda
* Jane Fonda war IMDb
Lulu and the Lampshades

**Lulu and the Lampshades** zo ul laz-seniñ saoz, eus Londrez, ennañ teir flac'h hag ur paotr. E skol-veur Bristol avat e oa Lulu, alias Luisa Gernstein, ha Heloise Tunstall-Behrens, o studiañ e 2009 pa savas c'hoant dezho sevel ul lazig-seniñ. Dont a reas Jemma da seniñ gitar gante ha Dan da daboulinat.

Levezonet int gant a bep seurt sonerezh, ken calypso ken tonioù folk kozh, ha plijout a ra dezho distummañ ha gweañ tonioù ha frammoù.

Kentañ a rejont a voe ober ur bladennig gant "Feet to the Sky" gant al label saoz dizalc'h Voga Parochia, ha peurwerzhet buan e voe an 200 skouerenn.

## Brud
Brudet int bet muioc'h avat gant o fladennig "Cups (You're Gonna Miss Me)", ma kanent ur ganaouenn adsavet gant Luisa diwar ar ganaouenn stadunanat, "When I'm Gone", kentañ enrollet e 1931 gant al laz Carter Family, eilenrollet gant J. E. Mainer's Mountaineers ha Charlie Monroe.
Un tamm video o doa graet ouzhpenn, skignet e You Tube, ma kane Luisa ha Jemma 
 en ur strakal gwer plastik war daol ur gegin. Prestik war-lerc'h e voe graet kemend-all war You Tube gant ur plac'h yaouank, Anna Burden, ha setu degadoù a grennarded o o kanañ hag o strakal evelte dre ar genrouedad, ha milionoù a dud da sellout outo. 

Evezh a voe taolet ouzh kement-se gant ar ganerez Anna Kendrick a c'hoarias ivez gant he gwerenn en ur ganañ, er film Pitch Perfect. Ha hi goude d'ober ur bladenn, hag a reas berzh, gant kanaouenn Carter ha Luiza, rak anv an daou oberour zo meneget war ar bladenn evel er film .

## Anv nevez
Abaoe Ebrel 2013 eo deuet **Lulu and the Lampshades** da vezañ *Landshapes*.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Lulu and the Lampshades o kanañ Feet to the Sky en ur video 
* Lulu and the Lampshades o kanañ "Cups (You're Gonna Miss Me)" , enrollet en ur studio; 
* Luisa ha Heloise (hep al *Lampshades* all) o kanañ "Cups (You're Gonna Miss Me)" , enrollet o-div en ur gegin
** Anna Burden o kanañ er gêr "You're Gonna Miss Me (Cups)" , diwar skouer Lulu hep Lampshades
* Lulu and the Lampshades o kanañ er-maez en kêr Islington (Northampton Square) : 
* The Landshapes o kanañ Insomniacs Club 
* The Landshapes o kanañ Elastic Limbs Clubhttp://www.youtube.com/watch?v=Q8YuS4bVJQo
* The Landshapes o kanañ : https://web.archive.org/web/20131109221530/http://landshapesmusic.com/

### Pennadoù-skrid diwar o fenn
* Pennad-kaoz gant Luisa  (''Lulu'') Gerstein
* Pennad db Luisa Gernstein
* 

## Pennad kar
*Peggy Sue
Tomiño

**Tomiño** zo ur gumun e kreisteiz Galiza, e proviñs Pontevedra, stok ouzh Portugal. Niver an annezidi a sav da . 

## Notennoù