René Vautier

Ur sevener ha film-barer breizhat e oa **René Vautier**, bet ganet d’ar 15 a viz Genver 1928 e Kameled (Penn-ar-Bed) ha marvet d'ar 4 a viz Genver 2015 e Kemper.

## Ur yaouankiz stourm

E dad a oa micherour en ul labouradeg hag e vamm a oa skoalaerez. Adalek 1943 e krog gant ar stourm, da vare Rezistañs Frañs, pa ne oa nemet 15 vloaz. Diwar se en deus meur a vedalenn : Kroaz ar brezel, da 16 vloaz, hag eñ e karg eus strollad *ar re yaouank* e klann René Madec, hag enorioù ar Vroad gant ar jeneral Charles de Gaulle evit e oberoù politikel gant ar Rezistañs (1944).

## Ur vuhez filmaozer engouestlet

Goude e studioù e lise Kemper e tap diplom an IDHEC (Ensavadur Studioù Uhel war ar Sinema), er rummad seveniñ, e 1948. E 1950, gant sevenidigezh ar film-berr *Afrique 50*, ar film eneptrevadennel kentañ e Frañs ha pennoberenn ar sinema engouestlet, eo enkablet 13 gwech ha kondaonet ur wech d’an toull-bac’h evit bezañ graet gaou ouzh dekred Pierre Laval (Ministr an trevadennoù e 1934). Kaset eo da doull-bac’h brezel Saint-Maixent, ha goude-se da Niederlahnstein, en takad gall a oa dindan dalc’h an Alamaned. E miz Mezheven 1952 eo dieubet. 

Gant *Afrique 50* e c’hounez ar vedalenn aour e festival Varsovia. En Afrika, e-lec’h ma oa aet da dreiñ meur a film, ez a da gaout rezistanted Aljeria. Eno e teu da vezañ rener Kreizenn Gleweled Aljer (eus 1961 da 1965), hag ivez sekretour meur ar Sinemaoù Pobl. 

Ur wech distro da Vreizh, e 1970, e sav Unvez Produiñ Sinema Breizh (an UPCB) a-benn « filmañ er vro ». E 1972 e roet da *Avoir 20 ans dans les Aurès* Priz Meur Festival Sinema Cannes, met René Vautier a zo aet kuit da ginnig e film e Annabah, en Aljeria, peogwir e soñje dezhañ e oa o vont da vezañ serret e Cannes gant an archerien. Resev a raio e briz gant prezidant ar festival ur miz goude, e Kemper. E miz Genver 1973 e krog gant un harz-debriñ evit goulenn-groñs ma vefe *«(…) lamet digant bodad kontrollañ ar sinema ar galloud da damall ur film hep reiñ abeg ebet ; ha ma vefe berzet ouzh ar bodad-se da lakaat lemel pe nac’h vizaoù evit digarezioù politikel »*. Trec’h eo René Vautier war ar bodad. Claude Sautet, Alain Resnais ha Robert Enrico a ro harp dezhañ ha da ziwezh an harz-debriñ e vez kemmet al lezenn. E 1974 e vo enoret gant juri ar Film enepgouennelour evit e bennoberenn a-bezh. Ur c’hevredad produiñ dizalc’h a grou e 1984 : *Images sans chaînes*. 

E fin ar bloavezhioù 1970 e stourm gant Youenn Gwernig, hag ar gevredigezh Radio-Tele Brezhoneg, a-benn goulenn abadennoù e brezhoneg en tele. 

A-holl-viskoazh en deus strivet da lakaat *« e-kerz an dud ar skeudennoù hag ar son a veze berzet outo gant ar galloudoù e plas »*, evit diskouez *« piv e oa an dud ha petra a vennent »*. René Vautier zo unan eus ar filmaozerien rouez-kenañ o deus bet c’hoant da lakaat an traoù da cheñch dre filmañ, evel Jean-Luc Godard en doa kroaziet e 1968 da-geñver krouidigezh ar *[[Strolladoù Medvedkine]]* (strollad filmaozerien-vicherourien nemetañ istor ar sinema).

E 1998 e resev Priz Meur Kevredad Keodedel an Aozerien Liesvedia evit e bennoberenn a-bezh. Stourmet en deus ouzh Jean-Marie Le Pen, hag evel an Abbé Pierre evelkent, en deus difennet Roger Garaudy a oa tamallet war an negasionism. Bet en deus Kolier an Erminig e Pondi e 2000. O chom edo e Kankaven. O prientiñ ur film diwar-benn ar c’hontrollerezh, frammet gant e wreg Soazig Chappedelaine, zo filmaozerez anezhi ivez, en deus graet war an diwezhadoù. E 2009 e resev ur *Mikeldi* a enor evit e oberenn a-bezh gant Zinebi, festival etrebroadel an teul-film hag ar film berr Bilbao. Kinniget eo evel *« an den bet muiañ kontrollet e Frañs »*. Mervel a ra en ospital Kemper e miz Genver 2015 d'an oad a 86 vloaz.

## Filmoù

## Levrlennadur
* René Vautier : *Caméra citoyenne - Mémoires*, Roazhon, embannet gant an Embannadurioù Apogée, 1998, ISBN 284398002X

* René Vautier : *Afrique 50* (displegadennoù war ar film), embannet gant Cahiers du Paris Expérimental.

* René Vautier, Alain Weber : *Un film que nous ne verrons plus jamais, Un homme est mort ; ha *Jeune, dure et pure!, une histoire du cinéma d’avant-garde et expérimental en France*, embannet gant : La Cinémathèque Française, [[2001]].

* *Ils ont filmé la guerre avec les Algériens*, teuliad e-barzh : Cahiers du cinéma, Here 2001.
* "Un homme est mort", gant Davodeau ha Kris, embannet gant : Futuropolis, 2006, ISBN 2754800107
*[[Jeremi Kostiou|KOSTIOU Jeremi]], *René Vautier, stourm dre ar c'hamera*, [[Bremañ (kazetenn)|Bremañ]], miz C'hwevrer 2015, niv. 400, pp. 18-19.
*Kris hag Étienne DAVODEAU, *Un den zo marvet*, [[Nadoz-Vor embannadurioù|Nadoz-Vor Embannadurioù]], 2021.

== Abadennoù skingomz diwar e benn ==

* COTTEN Morgan, *Tarzh an no*z, Radio Naoned, 31 a viz Meurzh 2023.
* [https://www.francebleu.fr/infos/societe/rene-vautier-den-zo-marvet-1420491775 CREQUER Tudi, *René Vautier : an den a zo marvet,'' France Bleu Breizh Izel, 5 a viz Genver 2015]

## Liammoù diavaez
* https://web.archive.org/web/20050215143209/http://cadres.ca/archives/2003_12/article_jf.php
* Roll liammoù war-zu lec’hiennoù zo diwar-benn René Vautier hag un nebeud eus e filmoù
* Avoir 20 ans dans les Aurès
* Afrique 50  An taolioù-dispac’h e trevadennoù gall Afrika ar C’hornôg
* https://web.archive.org/web/20061010214849/http://www.regards.fr/archives/1998/199810/199810inv01.html René Vautier "Tamm buhez sokial ebet hep kamera, pe neuze e vo fin ar sinema"
* Kaozeadenn gant René Vautier
* Pennad ar gazetenn spagnolek El Pais

## Daveoù ha notennoù