Aesc'hulos

**Aesc'hulos** (henc'hresianeg : Αἰσχύλος *Aiskhúlos*), a oa bet ganet en Eleusis en 526 kent J.K. ha marvet e Gela (Sikilia) e 456 kent J.K., a zo ur saver trajediennoù eus Henc'hres, ar c'hoshañ hini a zo deuet e oberenn betek ennomp.

## Buhez
Ganet e oa Aesc'hulos en Eleusis en Attika, e lec'h ma veze lidet misterioù Eleusis, en un tiegezh brientinien. Gwelet a reas en e yaouankiz diwezh tirantelezh ar Beisistratided en Aten hag ar brezelioù medek.
Kemer a reas perzh evel se en emgann Marathon (490) hag e hini Salamis e 480. Santout a reer levezon e anaoudegezh eus an emgannoù e lod eus e oberennoù evel *Ar Bersed* pe *Ar Seizh enep Tebai*. Kement-se avat n'eo ket disheñvel diouzh an holl geodedourien atenat a oa da gemer perzh er brezelioù paot a veze. Eñ e-unan, e-touez barzhed vras ar marevezh klasel, en deus bevet diorrodigezh demokratiezh Aten. Kavout a reer evel se er pezh-c'hoari anvet *An aspederezed* ar c'hentañ meneg a vefe deut betek ennomp eus ur « Galloud eus ar bobl ». 

En ur pezh-c'hoari all, *an Eumenidezed*, e tanevell Aesc'hulos krouidigezh an Areiopagos, lez-varn karget da varn ar muntroù, ar pezh a seblant bezañ un doare da harpañ adreizhadenn Efialtes, e 462, a lakae galloudoù politikel an Areiopagos da dremen da Guzul ar Pemp-Kant). Prosezet e voe outañ d'ur mare bennak, a-hervez, abalamour m'en dije diskuliet sekredoù misterioù Eleusis, met dont a reas a-benn da vezañ gwennet.
Goude savidigezh an Orestiezh, ez eas da Sirakuza, pedet gant an tiran Hieron. Lakaat a reas c'hoari eno *ar Bersed* hag e skrivas *an Etnaed* en enor d'ar geoded en doa digemeret anezhañ.
Degas a ra en trajediennoù kemmoù zo vont da gemm o doare penn-da-benn. Da gentañ e oa un doare gwerz, ma veze danevellet pe drevezet dre jestroù kurioù un haroz bennak gant un aktour hepken. Daou aktour a vez lakaet gant Aesc'hulos war al leurenn, ar pezh a ro tu da zisplegañ an drama e-unan en un doare kempleshoc'h. Diwezhatoc'h ez eas da-heul Sofokles o lakaat tri aktour war un dro war al leurenn.
Mervel a reas e Gela, e Sikilia, torret e benn, hervez ar vojenn, gant ur vaod a vije bet laosket da gouezhel war e benn moal gant ul labous preizh , en doa kredet e oa ur maen e oa.

Asantiñ a reas Magistrated Aten e vefe c'hoariet e bezhioù-c'hoari goude e varv, ar pezh a oa un enor dibaot.

## Oberenn

Aesc'hulos en deus skrivet 73 pezh-c'hoari (pe 90, hervez mammennoù all) hag e 484 en doa gounezet e briz kentañ evit trajediennoù savet gantañ. Gounit a reas ar prizioù en Aten 13 gwezh en e vuhez. En e yaouankiz e kenstrive a-enep Pratinas, Frinikos ha Koerilos Aten, hag ur wezh arru koshoc'h gant Sofokles a drec'has anezhañ e 468.

Peurliesañ e vez sellet outañ evel ouzh « krouer an drajedienn », hervez lavar G. Murray. Ar c'hemmoù en deus degaset o deus lakaet da ziwan an diviz hag un obererezh dramaek  : 
* O reiñ reolennoù resis d'an drajedienn 
* O tispartiañ ar c'hoariva diouzh barzhegezh al lazioù-kanañ ;
* O tegas an divizoù hag an oberoù war al leurenn ; 
* O tegas un eil aktour war al leurenn ; 
* O tegas nevezadennoù er maskloù, en dilhad hag an doare da leurenniñ a eeunaas, ar pezh a zegase muioc'h a startijenn d'ar c'hoari.

### Oberennoù anavezet

Seizh pezh-c'hoari hepken zo bet adkavet hag e ouzer e oa tennet 6 anezhe diouzh tetralogiezhioù o doa gounezet prizioù en Aten : 

* *[[Ar Bersed]]* (henc'hresianeg Πέρσαι, *Pérsai*), c'hoariet e 472 ;
* *[[Ar Seizh enep Tebai]]* (henc'hresianeg Ἑπτὰ ἐπὶ Θήϐας, *Heptà epì Thếbas*), c'hoariet e 467 ;
* *[[An Aspederezed (Aesc'hulos)|An aspederezed]]* (henc'hresianeg Ἱκέτιδες, *Hikétides*), c'hoariet e 463 moarvat ;
* *[[an Orestiezh]]*, c'hoariet e 458, a ya d'e ober :
** *[[Agamemnon (Aesc'hulos)|Agamemnon]]* (henc'hresianeg Ἀγαμέμνων, *Agamémnôn*) 
** *[[Ar Goefored]]* (henc'hresianeg Χοηφόροι, *Khoêphóroi*)
** *[[An Eumenidezed]]* (henc'hresianeg Εὐμενίδες, *Eumenídes*) 
* *[[Prometheus ereet]]* (henc'hresianeg Προμηθεὺς δεσμώτης, *Promētheùs desmōtēs*) daoust ma n'eur ket peursur e voe savet gantañ.

### Oberennoù kollet
Ar pezhioù-se n'int ket ket adkavet, met e ouzer ez eus bet anezhe a-drugarez d'ar menegoù zo bet graet anezhe gant skrivagnerien all : 

* trilogiezh 467 : *Fineus*, *Glaokos* — *[[Sfiñs]]* (drame satyrique) ;
* trilogiezh 463 : *an [[Danaidezed]]*, *Egiptiz* ;
* trilogiezh 458 : *[[Proteus]]* (drama satirek) ;
* trilogiezh Prometheus : *[[Prometheus dieubet]]*, *[[Prometheus a zoug an tan]]*.

Miret ez eus bet ur bern arroudoù eus e oberennoù kollet. Bodet int bet gant Stefan Radt e trede levrenn *Tragicorum Græcorum Fragmenta* (Göttingen, 1984).

## Levrlennadur
* Aesc'hulos, *Prometheus Ereet* hag *Ar Bersed*, troet gant Youenn Drezen hag embannet e Gwalarn e 1928 gant koadengravadurioù gant Reun Kreston ha Jorj Robin ; adembannet "pajenn ha pajenn" gant Mouladurioù Hor Yezh, 2000. 

* E 1928 ivez, e niverenn 15 Gwalarn, Jakez Riou a embann un danevell "Prometheus Ereet" (e koun Jorj Robin). 
* Paul Demont et Anne Lebeau, *Introduction au théâtre grec antique*, Livre de Poche, coll. « Références », Pariz, 1996.
* Alain Moreau, *Eschyle. La Violence et le Chaos*, Les Belles Lettres, Pariz, 1985.
*  Gilbert Murray, *Æschylus, The Creator of Tragedy*, Clarendon Press, Oxford, 1940.
* Jacqueline de Romilly, *La Crainte et l'Angoisse dans le théâtre d'Eschyle*, Les Belles Lettres, Pariz, 1971.
* Stefan Radt *Tragicorum Græcorum Fragmenta* III, Göttingen, 1984.

## Traoù all
Anv un asteroidenn Eeo 2876 Aesc'hulos.

## Notennoù