open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Claudette Colvin

**Claudette Colvin**, ganet d'ar  e Montgomery, Alabama, a oa ur stourmerez evit ar gwirioù keodedel en Alabama hag e SUA

Karr ebet n'o doa he zud ha war he zroad ec'h ae d'ar skol. D'an , ha hi en he 15 vloaz, e savas er bus, e Montgomery, da zistreiñ eus ar skol d'ar gêr, dirak ar memes arsavlec'h evel Rosa Parks un toullad mizioù goude, ha mont da azezañ. Ha setu pevar den gwenn o sevel e-barzh. Hag ar bleiner kenkent da c'hourc'hemenn dezhi ha da dri den du all da sevel.

Dre ma nac'has Claudette leuskel he sez er bus gant un den gwenn, kontrol d'al lezennoù a embanne an disrann gouennoù e karbedoù foran, e voe skouarnataet, bountet er-maez gant poliserien, ha harzet. Lavarout a reas Claudette Colvin ne oa ket bet doujet d'he gwirioù. Bac'het e voe, ha tamallet dezhi bezañ kunujennet ar boliserien.

Nav miz goude, d'ar 1añ a viz Kerzu 1955, eo Rosa Parks a voe harzet dre m'he devoa graet kemend-all.

## Liammoù

*  She Had A Dream
*  Daybreak of Freedom: The Montgomery Bus Boycott (Preface)
*  Daybreak of Freedom: The Montgomery Bus Boycott (Excerpt)
*  BROWDER v. GAYLE: The Women Before Rosa Parks
*  "In The Shadow of Rosa Parks: 'Unsung Hero' Of Civil Rights Movement Speaks Out" by Vanessa de la Torre, *The Cardinal Inquirer*, January 20, 2005
*   She Would Not Be Moved (Article)
*  An asterisk, not a star, of black history
Malades et médecins

***Malades et médecins*** zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1884. 

## Istor
Kentañ ma voe embannet a voe e *[[Gil Blas]]* an 11 a viz Mae 1884, ha sinet "Maufrigneuse". .
Lettre d'un fou

***Lettre d'un fou*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1885.

## Istor
* Kentañ ma voe embannet *Lettre d'un fou* a voe e *[[Gil Blas]]* ar 17 a viz C'hwevrer 1885.
* Adembannet e voe e*Contes et Nouvelles*, 2 levrenn, kinniget gant Albert-Marie Schmidt, ha Gérard Delaisement, en éditions Albin Michel, 1964-1967.
* Adembannet e *Maupassant, Contes et nouvelles*, levrenn , kinniget gant Louis Forestier, Bibliothèque de la Pléiade, éditions Gallimard, 1979.

## An danevell
Un den a gred emañ o treiñ foll a skriv ul lizher d'e vedisin.
Le Rendez-vous (Maupassant)

**Le Rendez-vous** zo un danevell c'hallek, ggant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, en 1889. 

## Istor
Embannet e oa bet e *[[L'Écho de Paris]]* ar 23 a viz C'hwevrer 1889, ha goude en dastumad *[[La Main gauche]]*, e 1889.

## An danevell
Ur gontez he deus un emgav gant he serc'heg.
Gwel eus porzh an Oriant

Ar **Gwel eus porzh an Oriant** zo un daolenn livet gant al livourez c'hall Berthe Morisot (1841-1895), e 1869, ha miret en National Gallery of Art, e Washington DC.
George Métivier

**George Métivier** (29 Genver 1790 – 23 Meurzh 1881) a oa ur barzh eus Gwernenez, a seller outañ a-wechoù evel "barzh broadel" an enez. Skrivañ a rae e normaneg Gwernenez, pe gwernenezeg. E-touez e oberennoù emañ ar *Rimes Guernesiaises* embannet e 1831.

Ganet e voe e Saint Pierre Port, kêr-benn an enezenn, mab-bihan d'ur pastor protestant gall, harluet en Izelvroioù da gentañ hag e Gwernenez da c'houde. Studioù medisinerezh a reas ar paotr yaouank e Bro-Saoz hag e Bro-Skos, met ne zeuas ket da vezañ medisin. Gouestlañ a reas e vuhez d'al lennegezh ha da studi yezh an enezenn. Embannet e voe e varzhonegoù e kelaouennoù Gwernenez hag e stumm levrioù.

Treiñ a reas Aviel Mazhev e gwernenezeg, e gwerzennoù, evit ar priñs Louis-Lucien Bonaparte, a yeas da weladenniñ Gwernenez e 1862. Darempred en deveze ivez gant Robert Pipon Marett ("Laelius"), ur barzh eus Jerzenez.

Embann a reas ur geriadur, anvet *Dictionnaire Franco-Normand* e 1870, ha sevel a reas un doare-skrivañ unvan evit ar gwernenezeg.

## Oberennoù
*Rimes guernesiaises (1831)
*Fantaisies guernesiaises (1866)
*Poësies guernesiaises et françaises (1883)
*Dictionnaire franco-normand (1870)

## ''La Victime''

:*Veis-tu l’s écllaers, os-tu l’tounère?*
:*Lé vent érage et la née a tché!*
:*Les douits saont g’laïs, la gnièt est nère -*
:*Ah, s’tu m’ôimes ouvre l’hus - ch’est mé!*

:(Do you see the lightning, do you hear the thunder?
:The wind is raging and the snow has fallen!
:The brooks are frozen, the night is dark -
:Ah, if you love me open the door - it’s me!)

:Gwelout 'rez al luc'hedenn, klevout 'rez ar c'hurun?
:'Mañ an avel e fulor, ha serret eo an noz !
:Skornet eo ar gwazhioù, du eo an noz  -
:A, mar am c'harez, digor din, me an hini eo !

## Notennoù
Surprise

**Surprise** (souezhadenn, tapadenn) zo anv gallek ha saoznek meur a dra.

## Lec'hioù

###### 
* Surprise, kêr en Arizona 
* Surprise, kêriadenn e Nebraska

## Lennegezh
* Une surprise (Maupassant), danevell gant Guy de Maupassant.
Tagadenn dibunadeg vilourel Ahwaz

**Tagadenn dibunadeg vilourel Ahwaz** zo ur gwalldaol a oa bet d'an 22 a viz Gwengolo 2018 en Ahwaz, en Iran. E-pad un dibunadeg soudarded evit lidañ ar brezel Iran-Irak, pevar sponter gwisket gant dilhad soudard o deus lazhet 25 den. E-touez ar re lazhet e kaver Gwarded ar Reveulzi Islamek met ivez trevourien a oa oc'h arvestiñ an dibunadeg.

Ar gwalldaol gwadusañ e voe en istor ar vro abaoe gwalldaol emlazh Chabahar e 2010.

Ur gemennadenn gant ar Stad Islamek a oa bet embannet met hervez gouarnamant Iran, ar gwalldaol ne oa ket bet graet gant ar strollad-se. Disrannourien arab a vefe a-dreñv hervezo.
Psyché (Morisot)

**La Psyché** zo ul livadur gant Berthe Morisot e 1876.

## Lenn
* Karin H. Grimme: *Impressionisme*. Taschen, Keulen, 2010, blz. 58-59. ISBN 9-783836-525701
* Whitney Chadwick: *Women, Art and Society*, Thames & Hudson Ltd, Londen, 1990. ISBN 9-780500-204054
Devezh hañv

**Devezh hañv** zo un daolenn gant al livourez c'hall Berthe Morisot e 1879 ma weler div vaouez yaouank en o c'hoazez en ur skafig er Bois de Boulogne e Pariz Hiriv emañ en National Gallery, e Londrez pa'z eo bet roet d'ar mirdi gant Hugh Lane. Laeret e oa bet en Tate Gallery gant daou studier iwerzhonat e-keit ma oa bet diskouezet eno, abalamour d'al Lane Bequest. Lezet e voe e kannati Iwerzhon, ha distroet d'ar mirdi orin..

## Notennoù
Psyché

**Psyché** (*Psiche* pe *Psic'he* e brezhoneg) zo anv meur a oberenn c'hallek.

## Orin
Diwar anv Psiche, e mojennoù kozh Hellaz. 

## Arz
* *Psyché*, anavezet ivez evel Ar Pok, gant Canova.
* Psyché, eoullivadur gant Berthe Morisot. 
* *L'enlèvement de Psyché*, gant William Adolphe Bouguereau e 1895. 

## Sonerezh
* *[[Psyché (trajedienn-koroll)|Psyché]]* (1671), trajedienn-koroll gant Molière, Pierre Corneille ha Philippe Quinault, ton gant Lully.
* *[[Psyché (Lully)|Psyché]]* (1678), c'hoarigan gant Lully, levrig gant Thomas Corneille.
* *[[Psyché (Thomas)|Psyché]]* (1857), fentc'hoarigan gant Ambroise Thomas, levrig gant Michel Carré ha Jules Barbier.
* *[[Psyché (César Franck)|Psyché]]* (1886–88), barzhoneg simfoniel gant César Franck.
* *[[Psyché (Vierne)|Psyché]]* (1914), barzhoneg simfonie gant Louis Vierne.
* *[[Psyché (ballet)|Psyché]]* (1954), koroll gant Maurice Thiriet.
Psyc'he

**Psyc'he**, pe **Psike** (latin : *Psyche* ; henc'hresianeg : Ψυχή *Psykhế*) zo anv un doueez a zo personeladur an ene.

## Orin
Kentañ meneg eus Psyc'he a gaver er romant Asinus aureus (*an azen alaouret*), skrivet gant Lucius Apuleius Madaurensis (pe Platonicus) en , pe, resisoc'h, en ur gontadenn a zo e-kreiz ar romant.

## Kontadenn Apuleius

Emañ kontadenn Kupidon ha Psyc'he war-dro kreiz romant Apuleius ha kement hag ur bempvedenn anezhañ a ya ganti. Kontet eo ar romant gant un den, anvet Lucius. Troet eo en azen dre un taol hud aet a-dreuz. Goude un toullad avanturioù e tro da zen en-dro goude debriñ roz. Damheñvel eo istor Psyc'he : ranellded, kastiz, amprouennoù.

Psyc'he, ur goantenn a briñsez, zo ken koant ma sav gwarizi en doueez Afrodite. Div c'hoar goant he deus, met koantoc'h eget an doueez n'int ket.

## Arz

* *Psyché surprend l'Amour endormi*, gant Louis Jean François Lagrenée, 1769
* *Psyché ranimée par le baiser de l'Amour*, anavezet ivez evel *[[Ar Pok (Canova)|Ar Pok]]*, delwenn Antonio Canova, e Mirdi al Louvre, Pariz.

## Notennoù
Trần Đại Quang

**Trần Đại Quang**, ganet d'an 12 a viz Here 1956 ha marvet d'an 21 a viz Gwengolo 2018, a oa ur politikour vietnamian. Bet e oa bet eizhvet prezidant Viêt Nam, eus an 2 a viz Ebrel 2016 betek e varv e 2018.
Verlaine (disheñvelout)

**Verlaine** zo un anv-den hag un anv-lec'h gallek.

## Tud
* Paul Verlaine (1844-1896), barzh gall
* Louis Verlaine (1889-1939), naturoniour belgiat
* Tom Verlaine (1949-2023), gitarour stadunanat

## Lec'hioù
* Verlaine, kumun eus Belgia, e proviñs Liège
* Verlaine, kêriadenn e kumun Neufchâteau, e Belgia
* Verlaine-sur-Ourthe, kêriadenn e kumun Durbuy, e Belgia 

## Traoù all
* ''Verlaine'', kanaouenn gant Charles Trenet
Simon Yates (marc'hhouarner)

**Simon Philip Yates**, ganet d'ar 7 a viz Eost 1992, zo ur marc'hhouarner saoz. Ezel eo eus ar skipailh Mitchelton–Scott. Breur gevell Adam Yates eo, hag a vez o redek er memes skipailh.
Gabrielle Démians d'Archimbaud

**Gabrielle Démians d’Archimbaud**, ganet e 1929 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Eost 2017, a oa un arkeologourez c'hall arbennik war ar Grennamzer. Arbennikaet e oa war studi ar c'hêriadennoù dilezet, ar savadurioù relijiel hag ar pri-poazh. Brudet e voe evit an doareoù nevez da furc'hal castrum Saint-Jean e Rougiers, hag a chom hiziv-an-deiz c'hoazh diazez evit ar furchadennoù arkeologel. Bez e voe Gabrielle Démians d'Archimbaud unan eus krouerezed arkeologouriezh war ar Grennamzer e Bro-C'hall a-live gant ar broioù all. Krouet he devoa kevredigezhioù arkeologel war ar Grennamzer niverus.

Marvet eo d'an oad a 87 vloaz.
Castrum Saint-Jean

**Castrum Saint-Jean**, e kumun Rougiers, e departamant ar Var, e Provañs, e Bro-C'hall zo un hollad dismantroù krennamzerel war ar maez. Kavout a reer al lec'h ouzh tor ur menez 600 m uhelder.

Ar c'hastell meneziek-se hag ar gêriadennig tro-dro a oa bet annezet etre fin an  ha penn-kentañ ar . Furchadennoù arkeologel a zo bet sevenet eno etre 1961 ha 1969 gant Gabrielle Démians d'Archimbaud. An disoc'hoù a oa bet embannet e stumm un dezenn stad e 1978 hag embannet daou vloaz war-lerc'h e 1980. An doareoù implijet evit furchal al lec'h a zo chomet reoù diazez evit an arkeologiezh betek an deiz-ha-hiziv. Dre an disoc'hoù e voe kemmet an doare da welet arrebeuri ha doareoù bevañ tud ar mare-hont : 93 919 darbod, 2 600 objed e metal, eskern, en olifant, e koad karveged, mein, gwer, ha 114 pezh moneiz.
Blackberry

**BlackBerry** zo un hollad pellgomzioù hezoug smartphone, tabletennoù, ha servijoù krouet gant an embregerezh kanadian BlackBerry Limited (anvet **Research In Motion**, pe **RIM**). Evit ar pellgomzioù hezoug ez int savet bremañ gant TCL Communication (dindan an anv merk BlackBerry Mobile) evit ar bed, BB Merah Putih evit Indonezia hag Optiemus evit ar marc'had indian. 

E miz C'hwevrer 2017, BlackBerry Mobile en devoa embannet ar BlackBerry KeyOne, a voe brudet evit kaout un douchennaoueg gwir dindan ar skramm, gant ur bateri padus, hag ur savenn disheñvel eus an OS10.

Ar pellgomzioù hezoug gant BlackBerry doare Android zo reoù gant BlackBerry Motion. Ar pellgomzioù-se, gant ar re doare BlackBerry Aurora savet gant BB Merah Purih a zo deuet da vezañ linenn sevel diazez an embregerezh.

Ar c'hentañ pellgomz BlackBerry, ar stumm 850, a voe embannet e 1999 e München, en Alamagn.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Ismail Kadare

**Ismail Dukudu Kadare** zo ur barzh ha skrivagner albanat ganet d'an 28 a viz Genver 1936, hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Gouhere 2024.

Graet en deus e studioù e Tirana hag e Moskov.

Klask a reas plijout war un dro d'ar gouarnamant komunour ha d'e enebourien, ar pezh a vez tamallet dezhañ bremañ en Albania.

Dre ma voe kavet dispac'hel e skridoù gant gouarnamant Albania e voe ret dezhañ goulenn bod digant Bro-C'hall e 1990.

Alies e vez kaoz en e oberennoù eus mojennoù Albania ha mac'hom an diktatouriezhioù.
Bez e oa gwaz ar skrivagnerez Helena Kadare ha tad Besiana Kadare ar gannadourezh evit an ABU ha besprezidantez 75vet bodad hollek an ABU . Enoret e voe e 2023 gant keodedelezh Kosovo, a-berzh ar prezidant Vjosa Osmani.
## Oberennoù
 
* *Gjenerali i ushtrisë së vdekur* (1963) (Jeneral an arme marv)
* *Dasma* (1968) (Euredoù)
* *Kështjella* (1970) (Kastell)
* *Kronik' n' gur, Tirana* (1971) (Kronikennoù-maen)
* *Dimri i madh* (1977) (Ar goañv meur)
* *Prilli i thyer* (1978) (Ebrel torret)
* *Ura me tri harqe* (1978) (Ar pont e dri gwareg)
* *Kush e solli Doruntinën* (1980) (Piv en deus degaset Doruntin ?)
* *Autobiografia e popullit në vargje* (1980) (Emvuhezskrid ar bobl e gwerz)
* *Nënpunësi i pallatit të ëndrrave * (1981) (Palez an huñvreoù)
* *Koncert në fund të dimrit* (1988) (Sonadeg fin ar goañv)
* *Dosja H: roman* (1990) (Teul H : romant)
* *Nga një dhjetor në tjetrin* (1991)
* *La Pyramide* (1992)
* *Tri këngë zie për Kosovën* (1998) (Tri son evit Kosovo)
* *Lulet e ftohta të marsit* (2000)
* *Pasardhsi: roman* (2003)
* *Vajza e Agamemnonit* (2003)
Alessandra Mussolini

**Alessandra Mussolini**, ganet d'an 30 a viz Kerzu 1962, zo un aktourez, top model ha politikourez italian.

## Tiegezh
Merc'h eo da Romano Mussolini, trede mab Benito Mussolini ha Rachele Guidi, ha da Anna Maria Scicolone, c'hoar da Sophia Loren.
E 1989 e timezas da Mauro Floriani ha tri bugel o doe : Caterina, Clarissa ha Romano (diwar anv e dad-kozh).

## Politikerezh
Bet eo ezel eus ar sened italian abaoe 2013, dilennet eo bet en anv ar strollad Il Popolo della Libertà, deuet da vezañ Forza Italia. Abaoe 2014 ez eo ezel eus ar parlamant europat evit FI.

Ganti e voe krouet ha renet ar strollad mirour broadelour, Azione Sociale. Etre 2004 ha 2008 e oa bet ezel eus ar parlamant europat ivez, kement hag eus kambr an deputeed, a zo ul lodenn eus ar parlamant italian, en anv *Il Popolo della Libertà*.

Ul lodenn eus pennaennoù Alessandra Mussolini a zo liammet ouzh gwelladennoù sokial: evit gwirioù ar maouezed, ar vugale. En tu all ez eo mennet da zifenn mennad un Italia greñv. Taget e oa bet e 2006 gant Vladimir Luxuria en devoa embannet e oa-hi ur faskourez, goude ma oa bet embannet ganti: "Meglio fascista che frocio" ("Gwelloc'h faskour evit heñvelreizh").
TCL Corporation

**TCL Technology** (sinaek simpl: TCL科技; sinaek hengounel: TCL科技; pinyin: TCL kējì) (da gentañ e oa berradur Telephone Communication Limited) zo un embregerezh treuzvroadel sinat elektronek. Ar sez a zo e Huizhou, e proviñs Guangdong. Krouiñ, sevel ha gwerzhañ a ra produioù evel skinwelioù, smartphone, mekanikoù gwalc'hiñ. E 2010 e oa ar 25vet embregerezh evit sevel dafar elektronek dre ar bed.

Abaoe 2015, e oa an trede saver skinwelioù dre ar bed.
Martin Behaim

**Martin Behaim** (6 a viz Here 1459 – 29 a viz Gouere 1507), anavezet ivez evel *Martin von Behaim*, *Martinus Bohemus*, *Martinus de Boëmia*, *Martinho da Boémia*, *Martin Behaim von Schwarzbach*, a oa ur moraer alaman, arzour, steredoniour, douaroniour hag ergerzher e servij roue Portugal, João II. Kontañ a reer e oa bet pouezus e gartennoù da vare Oadvezh an Ergerzhadennoù. Brudet e voe dreist-holl abalamour d'e *"Erdapfel"*, ar skeudenn gentañ eus ar voul douar a voe graet en istor ar bed, graet gantañ war-dro 1490-1492 evit Kêr Nürnberg.

## Liammoù diavaez
*Martin Behaim's Erdapfel 1492 globe gores at the American Geographical Society Library Digital Collection 
*''Martin Behaim: his life and his globe'' Ernst G. Ravenstein (1908) - Linda Hall Library 
*Martin Behaim
Enschede

**Enschede** zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Overijssel, tost a-walc’h da harzoù Alamagn. 

Annezet e oa Enschede gant 157 907 den e 2018.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel
Trova

**Trova** zo ur ger a gaver e portugaleg ha spagnoleg hag a denn da varzhoniezh ar bobl, nemet disheñvel eo ar ster hervez ar broioù.

## E [[Portugal]] ha [[Brazil]]
An trova zo un tamm barzhoneg peder gwerzenn seizhsilabennek, hag a glot hervez an doare ABAB pe ABCB. Hervez Luiz Otávio ː 
“ É criação literária popular, que fala mais diretamente ao coração do povo. É através da Trova que o povo toma contato com a poesia e sente a sua força. Por isso mesmo, a Trova e o Trovador são imortais. ” (Lennegezh krouet gant ar bobl eo, a gomz war-eeun da galon ar bobl. Dre an Trova e kemer ar bobl he darempred gant ar varzhoniezh hag e sant he nerzh. Se zo kaoz eo divarvel an Trova hag an Trovador.)

Hervez Fernando Pessoa "a trova é o vaso de flores que o povo põe à janela de sua alma." (an trova eo ar podad bleunioù lakaet gant ar bobl war varlenn prenestr e ene)

Ur gevregidezh e Brazil a vod an trovadores, an União Brasileira de Trovadores.

## E [[Kuba]]

An ***Trova*** zo unan eus gwrizioù sonerezh Kuba. En  e oa sonerien anvet *trovadores* a sone war-dro Proviñs Oriente, ha dreist-holl war-dro Santiago de Cuba, o seniñ gitar hag o kanañ. Lavaret e vez e rank un trovador en Kuba, bezañ un den a) hag a gan sonioù savet gantañ ; b) seniñ gitar war un dro; c) kanañ en un doare barzhonius. Kement-se a glot madik gant kanerien bolero met nebeutoc'h gant ar re a gan en un doare afrikanoc'h (El Guayabero) hag ar re a gan en ur son piano.

## Liammoù diavaez
* Falando de trova
* Poesia em trovas

## Notennoù
Rexurdimento

**Rexurdimento** eo an anv a reer e galizeg eus ur mare en istor Galiza, en . Ur mare adsevel e voe evit ar galizeg, war dachenn al lennegezh, hag ivez war an tachennoù sevenadurel ha politikel, goude ur mare a anver *séculos escuros* ("kantvedoù teñval"), pa oa an tu-kreñv gant ar spagnoleg e Galiza, war an holl dachennoù. Keñveriañ a c'haller ar Rexurdimento e Galiza gant ar Renaixença e Katalonia.

Da vare ar romantelezh e teuas nerzh en-dro d'ar yezhoù komzet e ledenez Iberia, e-kichen ar spagnoleg ofisiel. Taolet e voe pled ouzh talvoudegezh ar yezhoù-se hag ouzh sevenadurioù rannvroioù Spagn. E Galiza e oa deuet ar spagnoleg da vezañ ar yezh muiañ-komzet gant ar renkadoù uhel hag er c'hêrioù bras, tra ma oa deuet ar galizeg da vezañ ur yezh hep nemeur a sked, komzet war ar maez dreist-holl. 
 
Eus ar mare tremen etre ar *séculos escuros* hag ar *Rexurdimento* e reer ar *Prerrexurdimento*. Goude ar stourm ouzh armeoù gall Napoleon, pa oa bet broudet an dud d'en em sevel ouzh an enebour gant skridoù galizek, e kreskas an emskiant e oa Galiza ur vro distro ha pell diouzh ar peurrest eus Spagn. D'ar mare-se en em lakaas un nebeud lenneien da soñjal ne c'hallje Galiza mont war-raok nemet gant un emskiant kreñvoc'h eus he dibarder, un emskiant rannvroel pe broadel. E-touez kelennerien skol-veur Santiago de Compostela e oa un toullad tud a soñje evel-se. 

E 1853 e voe embannet al levr kentañ skrivet e galizeg abaoe deroù an , *A gaita galega*, gant Xoán Manoel Pintos. Embannadur al levr-se a verkas ur bazenn a bouez evit unvaniñ doare-skrivañ ar galizeg. Skrivagnerien all a skrivas e galizeg ivez, evel Manuel Murguía, ha degemeret mat e voe o skridoù.

Ar Rexurdimento ent-strizh avat ne lakaer da gregiñ nemet e 1863, pa voe embannet *Cantares Gallegos*, barzhonegoù skrivet e galizeg gant Rosalía de Castro. Al levr-se a verk deroù ar Rexurdimento da vat, rak berzh a reas. Goude-se e voe embannet skridoù all e galizeg, kelaouennoù, evel *O Tío Marcos da Portela* (1876–1889), ha levrioù gant skrivagnerien evel Rosalía de Castro, Manuel Curros Enríquez, Eduardo Pondal pe Valentín Lamas Carvajal, hag a voe brudet d'o zro. 

Diwar ar skridoù-se e teuas nerzh d'an emskiant broadel gant tud Galiza. Goude e teuas ur mare all, gant skrivagerien yaouankoc'h, dezho doareoù nevesoc'h, e deroù an , ha gant an Irmandades da Fala. 

## Liamm diavaez
*  O Rexurdimento
Besvoud Armor

Ar **besvoud armor** (pe *kaol merdead*) zo ur blantenn eus kerentiad ar Convolvulaceae.

## Descrivadur
### Uhelder
War-dro 0,50 sm.

### Bleunioù
Damruz e stumm un drompilh, dezho 5 roudenn wenn.

## Perzhioù

## Implij

### Keginerezh

### Louzawouriezh
A-enep d'ar pugnezoù ha d'ar remm.

## Liammoù diavaez

* Ya! Niv. 694 - p11
Argouroù

An **argouroù** zo ur voazamant kozh hag a gaver c'hoazh e broioù zo, da reiñ arc'hant pe vadoù d'ur paotr nevez a-berzh tud ar plac'h nevez evit kadarnaat un eured.

Hir eo istor an argouroù, ur voazamant a zo boutin da veur a sevenadur en Europa, Suazia, pe Afrika. 
Kemmañ a ra ar ster ivez hervez ar sevenadurioù met alies e servij da ober war-dro ar wreg en he ziegezh nevez, hag evit se eo e vez roet d'ar gwaz da verañ keit ma pado ar briedelezh. Pa vez torret an eured e rank an argouroù bezañ rentet d'ar vaouez. 

## Notennoù
Metro Exodus

**Metro Exodus** zo ur c'hoari doare first-person shooter spont-dreistbevañ sevenet gant ar studio ukrainat ha maltat 4A Games hag embannet gant Deep Silver. An trede c'hoari video eo e bed ar frañchiz Metro diazezet war romantoù Dmitry Glukhovsky. Heuliañ a ra an darvoudoù a oa bet taolennet er c'hoari video Metro 2033 ha .

Da vezañ embannet eo d'an 19 a viz C'hwevrer 2019.
Glen A. Larson

**Glen Albert Larson**, ganet d'an 3 a viz Genver 1937 hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Du 2014, a oa ur soner, produer skinwel ha skrivagner stadunanat. E-touez e labourioù brudetañ er skinwel emañ ar pezh en deus graet evel krouer ar stiradoù skinwel Alias Smith and Jones, Battlestar Galactica, Buck Rogers in the 25th Century, Quincy, M.E., The Hardy Boys/Nancy Drew Mysteries, B. J. and the Bear, The Fall Guy, Magnum, P.I. ha Knight Rider. Ouzhpenn e labourioù niverus evit ar skinwel, Larson a oa ivez ezel eus ar strollad sonerezh folk revival/satire The Four Preps.
## Marv
Marvet eo Glen A. Larson d'ar 14 a viz Du 2014 gant ur c'hrign-bev eus ar gorzenn-voued. Oadet e oa a 77 vloaz.
Władysław Sikorski

**Władysław Eugeniusz Sikorski**, ganet d'an 20 a viz Mae 1881 hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Gouhere 1943, a oa ur milour ha den stad polonat.

A-raok ar C'hentañ Brezel-bed, Sikorski en devoa savet pe kemeret perzh e meur a aozadur kuzh hag a zifenne mennad dishualded Polonia diouzh Impalaeriezh Rusia. Stourmet en devoa el lejionoù poloniat e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Goude-se e voe ezel eus al lu poloniat e-pad ar Brezel Poloniat-soviedel etre 1919 ha 1921. E-pad ar brezel-se e voe Władysław Sikorski un den a bouez e-pad Emgann Varsovia e 1920. E-pad bloazioù kentañ an eil Republik polonat, Sikorski a voe fiziet dmeur a bost ennañ : kentañ-ministr (1922 betek 1923) ha ministr an aferioù milourel (1923 betek 1924). Goude taol-stad Józef Piłsudski e miz Mae 1926 ha staliadur ar gouarnamant Sanacja, e voe lakaet a-gostez gant ar gouarnamant nevez.

E-pad an Eil Brezel-bed, Sikorski a voe lakaet da gentañ-ministr gouarnamant Plonia en harlu. Ouzhpenn-se e voe lakaet evel penn uhelañ an holl nerzhioù milourel. Un difenner daonet e voe eus dishualded Polonia e-pad ar mare-se. Reiñ a reas harp da adsavidigezh al liammoù diplomatel etre Polonia hag an URSS, a oa bet kaset da get goude an Emglev alaman-ha-soviedel e 1939 hag aloubadeg ar vro. En desped da se Jozef Stalin penn an URSS en devoa torret al liammoù diplomatel gant Polonia e miz Ebrel 1943 ur wech goulennet gant Sikorski e vefe kaset da benn un enklask gant ar Groaz Ruz etrevroadel war Lazhadeg Katyn.

E miz Gouhere 1943, ar c'harr-nij lec'h ma oa Sikorski a gouezhas er mor dres goude bezañ dibradet diouzh Jibraltar. An holl dud e bourzh a oa bet lazhet war-bouez ar sturier. Ar marv trumm a zo chomet amsklaer abaoe. Lod a embann e oa bet ur gwalldaol soviedel, lod all ur muntr gant ar Saozon pe ar Boloniz. Betek-henn n'eus prouenn ebet ne oa ket bet ur gwallzarvoud hepken met un enklask a zo digor c'hoazh hiziv-an-deiz.

Sikorski eo bet ar politikour brudetañ eus an holl Boloniz en harlu, e varv a voe drastus evit dazont Polonia e-pad ha goude an Eil Brezel-bed.
Almelo

**Almelo** zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Overijssel, 10 km eus an harzoù gant Alamagn.

Tudet e oa Almelo gant 72 816 den e 2018.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel
Marie-Joseph Bertrand

**Marie-Josèphe Bertrand** (Plounevez-Kintin 1886-1970), pe **Marie-Josèphe Martail** a oa ur ganerez vrezhonek.

Ganet e oa e 1886 e Plounevez-Kintin en ur familh devezhourien. Kalz e veze kanet er familh. D'he 16 vloaz, en 1902, e timezas da Mataô Bertrand, botaouer eus Sant-Nikolaz-ar-Pelem, ha kuitaat a reas he familh da vont da chom gant he fried e foukennoù ar votaouerien e Plusulian, Korle ha Kanuhel. Eno e oa ganet o c'hwec'h bugel. Bevañ a reas buhez kalet ar votaouerien a-raok mont da chom da Ganuhel.

E 1958 e kanas er festoù-noz kentañ a voe aozet e Larruen ha Sant-Nikolaz-ar-Pelem ha mont a reas ar maout ganti e konkourioù kanañ. Krog e oa da vezañ anavezet ha prizet gant adsaverien ar festoù-noz. E 1959 ez eas ar sonerien Jorj Kadoudal hag Étienne Rivoalan d' he zi da Ganuhel, hag ur vaouez eus Gwengamp, Claudine Mazéas ganto. Peder abadenn enrollañ a reas ar Wengampadez gant ar ganerez war-lerc'h. Dielloù prizius hag oberoù da zaveiñ dezho dre ret int bremañ evit ar c'han e brezhoneg.

En enrolladennoù e klever Marie-Josèphe Bertrand o kanañ *[[Skolvan]]*, *Al lez-vamm*, *Iwan Gamus*, *Kimiad paotred Plouilio*, *Galvadenn bugel*, *An intañv*, *Ar bonom kozh*, *Igenane*, *Distro ar martolod*..., un dastumad gwerzioù hir, en o zouez galvoù bugulien, ha kanaouennoù da zañsal...

Marvet eo e Kanuhel e 1970 d'an oad a 84 bloaz, pemp bloaz a-raok embannadur Kahier Dastum n°5 hag ar bladenn gouestlet da Bro Fañch, ma klever nav c'han kanet ganti ha skignet evit ar wech kentañ.
Gant Marie-Josèphe Bertrand eo bet awenet ar rummad kanerien deuet war he lerc'h.

Emañ ar ganerez e-touez ar re o deus graet ar muiañ evit kas ar rummadoù yaouank da ganañ gwerzioù en-dro.
Gant Dastum ez eus gouestlet ur bladenn hag ul levrig da vMarie-Josèphe Bertrand en dastumad «Grands interprètes de Bretagne».
Yuzel

**Yuzel** pe **Judaël** pe ** Judhaël** a oa roue Domnonea etre ar bloavezhioù 580 ha 605. Ren a reas war-lerc'h e dad Judual. 

## Mojenn
Yaouank e oa Yuzel pa oa aet da chaseal er c'hoad, koad « Kemened Ili » ( *Commendatio Ili* en latin), ur vro ma oa ar c'hont Ausoch o ren, etre Plouneour-Traezh ha Ploueskad e Bro-Leon. Skuizh e oa gant ar chase, ma vanas kousket ha ma reas un hunvre. En e gousk e welas ur goantenn, hag e anavezas : Prizel an hini e oa, merc'h Ausoch. Pa zihunas e c'houlennas kuzul digant un den fur, ar barzh Taliesin a oa o veajiñ en Arvorig d'ar poent-se. Hag an den fur da zisklêriañ dezhañ e rank dimeziñ da Brizel. Graet e voe an eured ha Prizel a c'hanas pemzek mab, ha Yezekael ar mab henañ, ha pemp merc'h.

E-kerzh ren Yuzel eo e voe savet eskopti Aled gant Maclaw, e voe aloubet Roazhon ha Naoned gant Gwereg II hag e vab Kanao II, ha perzh er brezelioù-se a gemeras Yuzel marteze.

Bec'h a savas etre e vibien goude e varv e 605. Yezekael a renas, a yeas da vanac'h, ha skrivet e voe e vuhez gant ar manac'h Igomar.
Altered Carbon (stirad skinwel)

**Altered Carbon** zo ur stirad skinwel skiant-faltazi distopiek stadunanat savet gant Laeta Kalogridis ha diazezet war ar romant Altered Carbon gant ar Saoz Richard K. Morgan hag embannet e 2002. Ar c'hentañ koulzad zo un heuliad dek lodenn ha skignet e oa bet evit ar wech kentañ war Netflix, d'an 2 a viz C'hwevrer 2018. D'ar 27 a viz Gouhere 2018, ar stirad skinwel a oa adlañset evit un eil koulzad gant eizh lodenn. Evit an eil koulzad e vo Anthony Mackie a zeuio da vezañ ar roll pennañ. 

## Aktourien

Joel Kinnaman by Gage Skidmore.jpg|**[[Joel Kinnaman]]** : Takeshi Kovacs /Elias Ryker(koulzad 1)
Anthony Mackie at the 2008 Tribeca Film Festival.jpg|**[[Anthony Mackie]]** :Takeshi Kovacs(koulzad 2)
Renée Elise Goldsberry at Broadway.com Audience Choice Awards.jpg|**[[Renée Elise Goldsberry]]** :Quellcrist Falconer
James Purefoy at Comic-Con 2012 cropped.jpg|**[[James Purefoy]]** :Laurens Bancroft
Kristin Lehman - Motive set - November 2012 (cropped).jpg|**[[Kristin Lehman]]** :Miriam Bancroft
Actress Martha Higareda (close-up crop).jpg|**[[Martha Higareda]]** :Kristin Ortega
Dichen Lachman by Gage Skidmore.jpg|**[[Dichen Lachman]]** :Reileen Kawahara

* Chris Conner : Edgar Poe
* Ato Essandoh : Vernon Elliot
* Trieu Tran : Aotrou Leung

## Liammoù diavaez
* Altered Carbon war IMDb
* Altered Carbon war Netflix
S. Macaio

**S. Macaio** zo ur bladenn bortugalek gant ar c'haner portugalat José Afonso (1929-1987), e 1969. Un adstumm bihanoc'h eo d'ar bladenn vras Contos Velhos, Rumos Novos, embannet war un dro.

## Kanaouennoù ar bladenn
#*[[S. Macaio]]*, Kanaouenn-bobl eus an Inizi Asorez/José Afonso	 
#*Vai Maria Vai*, José Afonso	 
#*Qualquer Dia*, F. Miguel Bernardes/José Afonso	 
#*Já o Tempo se Habitua*, José Afonso
Kevioù Longyou

**Kevioù Longyou** zo ur 36 kev bennak lec'hiet e proviñs Zhejiang, e reter Sina, ha kleuziet a-raok an Dierniezh Qin e 221 a-raok JK.

Den ne oar gant piv e oant bet kleuziet. Kleuziet int bet en un roc'h c'houelezennek par d'ar pri ha d'ar maen-krag.

Pep hini en eus, dre vras, ur gorread 1 000 m² ha 30 metr uhelder.

## Liammoù diavaez
*  Ya! - niv. 694 - p. 4
*  ''The Longyou Caves Are A 2,000 Year Old Man-made Underground Cave System In China''
2nd Infantry Division (SUA)

Ar **2nd Infantry Division** ("Indianhead"; "2ID," "2nd ID", pe "Second D") zo un unvez vilourel eus an United States Army. Pal diazez an unvez hiziv-an-deiz a zo difenn Korea ar Su diouzh oberiadurioù brezel kentañ un aloubadeg eus ar vro gant Norzhkorea betek ma errufe unvezioù stadunanat all war an dachenn. En holl ez eus tost 17 000 soudard er 2nd Infantry Division, gant 10 000 anezho diazezet e Su Korea. Diwar hollad an nerzhioù stadunanat er vro ez eus 35% anezho a zo soudarded an 2nd Infantry Division.

Ar 2nd Infantry Division a zo un unvez dispar e-touez an holl divizionoù eus lu ar Stadoù Unanet, dre ma vez savet ul lod eus an unvez gant soudarded eus Su Korea. Graet e vez KATUSA (*Korean Augmentation to the U.S. Army*) anezho. Kroget e oa ar program-se er bloavezhioù 1950 ur wech asantet gant ar c'hentañ prezidant sukorean, Syngman Rhee. 

E fin Brezel Korea e oa 27 000 KATUSA e renkoù an nerzhioù stadunanat. E miz Mae 2006, e-tro 1100 soudard KATUSA a oa e servij er 2ID. Kavet e veze ivez e-tro 3000 Izelvroad en divizion etre 1950 ha 1954.

Graet ar **2nd Infantry Division-ROK/U.S. Combined Division** (RUCD) anezhi, an divizion a zo brasaet ingal ha ingal gant bagadoù soudarded o treiñ hag o tont eus divizionoù stadunanat all.
Boitelle

**Boitelle** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1889.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e *[[L'Écho de Paris]]* an 22 a viz Genver 1889.
Adembannet e voe en dastumad * [[La Main gauche (dastumad)|La Main gauche]]* en 1899.

Dediet eo da Robert Pinchon, unan eus koshañ mignoned Maupassant.

## Résumé
Boitelle zo ur paourkaezh den, skuber straedoù kêr. Kontañ a ra glac'har bras e vuhez. Pa oa 20 vloaz, hag eñ soudard, en Havr Nevez, e oa aet pitilh gant ur vatezh du, dilezet, hec'h-unan. Klasket en doa dimeziñ, met enebet e oa e dud.
Kristin Lehman

**Kristin Lehman**, ganet d'an 3 a viz Mae 1972, zo un aktourez ha dañserez kanadian. Brudet eo evit rolloù er skinwel er stiradoù skinwel Poltergeist: The Legacy, Judging Amy ha The Killing. Etre 2013 ha 2016 he devoa c'hoariet an dirouderez Angie Flynn er stirad skinwel Motive war CTV Television Network.

C'hoariet he deus ivez Miriam Bancroft er stirad skinwel Altered Carbon.
## Buhez personel
Dimezet eo Kristin Lehman d'an aktour Adam Reid, hag ur mab o deus.
## Liammoù diavaez
* Kristin Lehman war Twitter
* Kristin Lehman war IMDb
Joel Kinnaman

**Charles Joel Nordström Kinnaman**, ganet d'ar 25 a viz Du 1979, zo un aktour svedat-stadunanat. Da gentañ holl e voe brudet dre e rolloù er film svedat Easy Money ha goude-se er stirad skinwel Johan Falk. Kinnaman en deus tapet brud etrebroadel evit e roll er skinwel, an detektiv Stephen Holder er stirad skinwel stadunanat The Killing war AMC. Goude-se e oa bet o c'hoari Takeshi Kovacs, e kentañ koulzad ar stirad skinwel Altered Carbon, hag ar gouarnour Will Conway er stumm stadunanat eus House of Cards. C'hoariet en deus bet ivez Alex Murphy e 2014 er film adsevel RoboCop, ha Rick Flag er film Suicide Squad (2016), diazezet war ar c'homics gant DC Comics gant ar memes anv.
Les Élucubrations d'Antoine

***Les Élucubrations d'Antoine*** zo ur ganaouenn c'hallek e 1966 savet gant Antoine Muraccioli, studier e Pariz d'ar poent, en École centrale. Embannet e oa war ur bladenn vihan e ti Vogue.

## Brezhoneg
Un doare brezhonek a oa bet savet gant Beihadegoù Treger.
Squillace

**Squillace** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. War-dro 3600 a dud zo o chom enni. 

## Monumant
*Ar c'hastell
Marat

**Marat** zo un anv-lec'h gallek hag anv-tiegezh deuet da vout kentanv dispac'hel.

## Lec'hioù
Meur a gumun c'hall zo anvet Marat.

* Marat, kumun e Puy-de-Dôme
* Marat-la-Grande, kumun gwechall e Meuse
* Marat-la-Petite, kumun gwechall e Meuse
* Marast, kumun e Haute-Saône

## Tud
* Jean-Baptiste Marat (né *Mara*) (1704-1783), kimiour ha livour suis, a orin spagnol; daou vab dezhañ zo brudet:
* Jean-Paul Marat (1743-1793), medisin, kazetenner ha politikour gall, drouklazhet en 1793.
* David Marat (1756-1821), kelennour rus, kelenner d'ar skrivagner Pouchkine, anavezet dreist-holl evel *David de Boudry*.

## Kentanv
Marat a oa ur c'hentanv dispac'hel roet e koun d'ar politiker gall.

## Notennoù
3rd Infantry Division (SUA)

Ar **3rd Infantry Division** (lesanvet "The Rock of the Marne)" zo un divizion troadegiezh stadunanat eus an US Army diazezet e Fort Stewart, e Georgia. Un unvez suj eo eus an XVIII Airborne Corps hag eus an US Army Forces Command. Aozadur an divizion hiziv-an-deiz a zo unan troadegiezh, daou gant kirri-hobregonet, ur vrigadenn nij, un divizion kanolierezh hag unvezioù dafariñ. An divizion a zo brudet dre e istor, bet eo engouestlet e-pad ar C'hentañ Brezel-bed hag an Eil Brezel-bed.
O povo unido jamais será vencido

**O povo unido jamais será vencido** zo ur ganaouenn bortugalek e 1974, kanet gant Luís Cília, savet diwar ar ganaouenn spagnolek El pueblo unido jamás será vencido, gant Quilapayún.
Lahore

**Lahore** (ourdoueg :لاہور ; pandjabeg لہور ; a c'hallfed treuzskrivañ "Lahor" e brezhoneg, un treuzskrivadur saoznek eo "Lahore" met ne zistager [e] ebet en dibenn) zo kêr-benn proviñs Panjab e Pakistan, hag an eil kêr pobletañ eo er vro, war-lerc'h Karachi. Emañ Lahore e biz Pakistan. Unan eus kêrioù pinvidikañ ar vro eo ha sellet a reer outi evel kêr an dud desket ha digor o spered, e-skoaz kornioù all eus Pakistan. Kêr-benn sevenadurel Panjab en e bezh eo ivez.

Kozh-Noe eo kêr Lahore. E dalc'h Sultanelezh Delhi e oa er Grennamzer. E barr he brud e voe da vare an Impalaeriezh Voghol, etre dibenn ar  ha deroù an , ha kêr-benn an impalaeriezh-se e voe e-pad meur a vloaz.

E Lahore e kaver Liorzhoù Shalimar ha Kreñvlec'h Lahore, zo bet lakaet o-daou war roll lec'hiennoù Glad ar bed gant an UNESCO.
Navarre

**Navarre** zo un anv gallek diwar anv Nafarroa.

## Tud
* Blanche de Navarre, pe Blanca Navarra, anv meur a briñsez 
* Jeanne de Navarre, pe Janed Navarra, anv meur a briñsez 
* Marguerite de Navarre, pe Marc'harid Navarra, anv meur a briñsez

### Anv-tiegezh

## Pennad kar
*Navarra
Hic et nunc

***Hic et nunc***, *amañ ha bremañ* e brezhoneg, zo un droienn latin implijet da lec'hiañ hag amzeriañ an den a zo o komz, hag ivez da verkañ e komzer eus an amzer zo o ren.

## Levrioù
* *Ici et maintenant*, Marcel Vuillaume, Rodopi, 2008 - 219 pajenn, 
* *Ici et maintenant : Conversations avec Guy Claisse*, François Mitterrand, Librairie Arthème Fayard, 1980, 323 fajenn 

## Gwelet ivez
* Listennad lavaredoù latin
Vianney

**Vianney** zo un anv-tud gallek, anv-tiegezh deuet da vout anv-bihan.

## Tud
* Jean-Marie Vianney (1786–1859), beleg ha sant gall ; diwar e anv-tiegezh eo deuet an anv-bihan.

* Vianney (kaner), kaner gall,
* Vianney Décarie, prederour kanadian,
* Vianney Mabidé, melldroader kreizafrikan,
* Vianney Piveteau (ganet e 1953), yezhour ha geriaouegour poatevek.

## Lec'hioù
Tri-lec'h zo e Kebek:
* Vianney (Kebek), kumun bremañ e Saint-Ferdinand (Kebek) abaoe 2000
* Saint-Vianney (Kebek), kumun,
* Saint-Jean-Vianney, kêriadenn war-dro Saguenay-Lac-Saint-Jean, dilezet abaoe ur ruilh-douar e 1971.

## Pennadoù kar
* Vianet
* Vianne, kumun c'hall.
Chandigarh

**Chandigarh** (pandjabeg:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, hindieg:चण्डीगढ़) zo ur gêr hag un tiriad eus India hag a zo kêr-benn div stad, Haryana ha Panjab. N'emañ nag en eil stad nag eben, ha gouarnet e vez war-eeun gant gouarnamant Unvaniezh India, evel an tiriadoù all eus ar vro.

Talvezout a ra an anv "Chandigarh" kement ha "kreñvlec'h Chandi", diwar anv an doueez hindou Chandi. E 2011 e oa  a dud o vevañ e Chandigarh, war 114 km².

En-dro da Chandigarh emañ stadoù Panjab, en hanternoz, er gornaoueg hag er c'hreisteiz, ha Haryana er reter. Emañ war-hed 260&nbsp;km diouzh New Delhi, kêr-benn India.
Jean-Marie Vianney

**Jean-Marie Vianney** (1786–1859), lesanvet «&nbsp;Person Ars&nbsp;» (*le Curé d'Ars* e galleg) zo ur beleg katolik ha sant gall. Deuet eo e anv-tiegezh, Vianney, da vout un anv-bihan gallek. Person e voe en Ars (neuze Ars-en-Dombes, hiriv Ars-sur-Formans) e-pad 41 bloaz.

## E vuhez
Ganet e oa bet d'an 8 a viz Mae 1786 e Dardilly (e-tal Lyon), ha marvet d'ar 4 a viz Eost 1859 en Ars-sur-Formans (Ain). E dud a oa labourerien-douar. Miret e o bet ti e dud e Dardilly, gant arrebeuri e amzer, ha gweladennet e vez.

Pa deuas an Dispac'h gall e touas person Dardilly, Jacques Rey e anv, e 1790, bezañ feal da Urzhiadur nevez ar gloer. E 1791 ec'h embannas ar pab Pi VI bout enep an urzhiadur. Evel ar barrezianiz all ne ra van ebet an tiegezh Vianney a ya da oferenn ar person touer. Koulskoude, goude ur pennad, e klevont anv eus ur beleg all kaset gant an eskob da visioner da Écully, kêriadenn amezek da Dardilly. Gant hennezh eo e ray Jean-Marie, da drizek vloaz, e bask kentañ e 1799.

Soudard e voe, ha tec'hel a reas evit chom hep ober brezel e Spagn.

Pa voe person e komzas taer a-enep an dañsoù ha diwar-benn e stourm ouzh an diaoul. Brudet e oa evel kofesaer (kofesaat a rae e-pad dek eurvezh bemdez, a veze kontet) ken e klañvas e 1843.

## E brezhoneg
Ul levr brezhoneg zo bet savet diwar e benn : Kenteliou Aotrou Persoun Ars.

## Pennadoù kar
* Kenteliou Aotrou Persoun Ars
*Vianney

## Notennoù
Dreinaskol

Ar **dreinaskol** (pe *dimezelled*, pe *soudarded*) zo ur blantenn bevek eus kerentiad an Asteraceae.

## Descrivadur

### Uhelder
0,60 - 1,50 m.

### Bleunioù

Glaz-ruz. Douget eo bleunioù par ha parez gant plant disheñvel.

## Perzhioù
## Implij
### Keginerezh
### Louzawouriezh
Brudet e oa evit pareañ ouzh ar gwazrudez.

## Levrlennadur
* Ya! Niv. 695 - p11
Pont Adam

**Pont Adam** (Tamileg : ஆதாம் பாலம் *āthām pālam*), **pont Rāma** pe **Setubandha** (tamileg : இராமர் பாலம் *irāmar pālam*, sañskriteg : रामसेतु  *rāmasetu*, sinhaleg : ආදම්ගේ පාලම *Adamgay Palama*) zo un enezeg anezhi traezhegi en em astenn entre India ha Sri Lanka hag a ra an disparti etre pleg-mor Mannar ha bae Palk.
Chapel Itron Varia Kerzevot

**Chapel Itron-Varia Kerzevot** zo ur chapel lec'hiet e kumun an Erge-Vras e departamant Penn-ar-Bed.

## Istor

#### Bosenn Elliant
Chapel Kerzevot oa savet evit trugarekaat ar Werc'hez he doa gwarezed parez an Erge-Vras ouzh ar bosenn ha oa o distrujan Eliant.

## Arkitektouriezh

#### <u><big>Chapel diavaez</big></u>

##### Ar borzh-iliz

##### Ar sekretiri

##### Ar [[Kalvar|c'halvar]]

##### Ar feunteun

#### <u><big>Chapel diabarzh</big></u>

##### Ar c'heur

##### [[Stern-aoter]] war buhez ar Werc'hez

##### An [[nev]] hag ar adnevoù

##### Delwenn Itron-Varia Kerzevot

##### Ar gwerennoù-livet

## Azeulerezh, lidoù hag abadennoù
pardonioù :
#### Ar pardon mud

#### Pardon ar c'hezeg

#### Ar pardon veur

## Liamm diavaez

*  ''Le pardon de Notre-Dame de Kerdévot''
Ifor Williams

**Ifor Williams** (16 Ebrel 1881 – 4 Du 1965) zo unan eus al lenneien bouezusañ e Kembre, war dachenn ar studioù kembraek ha keltiek, en . Plediñ a rae dreist-holl gant al lennegezh kembraek koshañ, hini ar C'hentvarzhed. Embann a reas meur a skrid a bouez, evel oberennoù Aneurin ha Taliesin ha *[[Pedair Cainc y Mabinogi]]*. A-hed e vuhez e kelennas kembraeg e skol-veur Bangor, nepell diouzh al lec'h ma oa ganet.

## E vuhez
Ganet e voe e Pendinas, e kêriadenn Tregarth, nepell diouzh Bangor, mab d'un mengleuzier, John Williams, ha d'e wreg Jane. Studioù a reas e skol-veur Bangor, ma studias henc'hresianeg ha kembraeg, ha ma voe o kelenn goude, betek 1947, pa'z eas e retred. Da gentañ e voe adkelenner dindan John Morris-Jones, ha goude e voe anvet en ur gador kelenner e 1920, ha kemer penn kevrenn ar c'hembraeg goude marv Morris-Jones e 1929.

## E labour
E dachenn labour bennañ e oa ar varzhoniezh kembraek koshañ. Embann a reas testennoù a bouez evel *[[Canu Llywarch Hen]]* (1935), *[[Y Gododdin|Canu Aneirin]]* (1938), *[[Armes Prydein]]* (1955) ha *[[Levr Taliesin|Canu Taliesin]]* (1960).

Labourat a reas ivez war dachenn lennegezh kembraek ar Grennamzer. Embann a reas skridoù evel *[[Breuddwyd Macsen]]*, *Lludd a Llefelys* (1910), *Chwedlau Odo* ha *[[Mabinogi|Pedeir Keinc y Mabinogi]]*, pe c'hoazh barzhonegoù Dafydd ap Gwilym. E embannadur eus ar Mabinogi eo an hini a implijer hiziv c'hoazh.

Skridaozer ar gelaouenn *[[Y Traethodydd]]* e voe ivez eus 1939 betek 1964 ha skridaozer *[[Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd]]* eus 1937 betek 1948.

Unan eus an traoù all a blije da Ifor Williams e oa al lec'hanvioù kembraek hag ul levr a bouez a voe embannet gantañ diwar o fenn e 1945 (*Enwau Lleoedd*). Embann a reas ivez *Meddwn I* (1946), un dastumad eus prezegennoù graet gantañ er skingomz diwar-benn traoù diseurt. Al levr *I Ddifyrru'r Amser* (1959) zo ul levr eñvorennoù eus e vugaleaj hag e yaouankiz.

## Levrlennadur
**Sir Ifor Williams: A Bibliography*, gant Alun Eirug Davies (*Studia Celtica* IV) (ur roll klok eus e skridoù)
**Mynegai i weithiau Ifor Williams*, gant Thomas Parry (Kerdiz, 1939).
Kreizenn nukleel Hinkley Point

**Kreizenn nukleel Hinkley Point** zo ur greizenn nukleel e-tal Bridgwater war aod Somerset, un 8 km eus aber ar stêr Parrett. Savet eo bet war un dachenn 19,4 hektar, ha div lodenn zo anezhi : Hinkley Point A ha B. Ehanet da viken eo Hinkley Point A . 

Daou EPR a zo kaoz da sevel eno, abaoe 2012. E 2016 en doa embannet gouarnamant Breizh-Veur e oa prest da sevel anezho.
Tchingiz Aytmatov

**Tchingiz Aytmatov** (kirgizeg: Чыңгыз Айтматов, *Çıñğız Aytmatov*, چىڭعىز ايتماتوۋ, distaget []; rusianeg: Чинги́з Тореку́лович Айтма́тов, *Tchingiz Torekoulovitch Aytmatov*) (12 Du 1928 - 10 Mezheven 2008) a oa ur skrivagner e kirgizeg ha rusianeg. Kirgiz e oa e dad met Tatarez e oa e vamm ; kargidi e oant o-daou. Harzet e voe e dad e 1937, tamallet dezhañ bezañ "broadelour" kirgiz, ha lakaet d'ar marv e 1938.

Abred e krogas ar mab da labourat hag a bep seurt micherioù a reas. E 1946 e krogas d'ober studioù en ur skol labour-douar e Frunze, met buan e cheñchas ha mont a reas da Voskva da studiañ al lennegezh, etre 1956 ha 1958. Goude e labouras evit ar gazetenn Pravda. Kregiñ a reas ivez da skrivañ lennegezh, e rusianeg hag e kirgizeg. E romant anavezetañ, *Jamila*, a voe embannet e 1958. Meur a briz en devoe gant e levrioù en Unaniezh Soviedel, evel ar Priz Lenin e 1963. 

Daoust ma embannas muioc'h a skridoù e rusianeg eget e kirgizeg (lod eus e skridoù kirgizek a droas e-unan e rusianeg) e oa e oberenn un daolenn eus buhez an dud e Kirgizstan. Troet e voe e skridoù e meur a yezh : saozneg, galleg, alamaneg, nederlandeg... Savet e voe meur a film diwar e levrioù.

Goude bezañ bet ezel eus poellgor kreiz Strollad Komunour Kirgizstan e teuas da vezañ kuzulier e-kichen Mikhail Gorbatchev e 1985. E 1990 e oa kannadour diwezhañ an Unvaniezh Soviedel e Luksembourg. Etre 2000 ha 2008 e voe kannadour Kirgizstan e Bro-C'hall ha broioù Beneluks, hag annezet e oa e Brusel. 

Mervel a reas en un ospital e Nürnberg, en Alamagn d'an 10 a viz Mezheven 2008. Beziet e voe e Kirgizstan d'ar 14 a viz Mezheven hag ouzhpenn 20 000 den a deuas d'e obidoù. 

## Liammoù diavaez

* Kyrgyz writer, perestroika ally Aitmatov dies - Reuters
* Chingiz Aitmatov, Who Wrote of Life in U.S.S.R., Is Dead at 79 - New York Times
Instagram

**Instagram** (berraet en **IG**) zo ur rouedad sokial evit eskemm poltriji ha filmigoù, perc'hennet gant an embregerezh Facebook. Savet eo bet gant Kevin Systrom ha Mike Krieger, hag embannet e oa bet e miz Here 2010 war ar savenn iOS. Ur stumm evit ar savenn Android a voe embannet ur bloaz hanter war-lerc'h, e miz Ebrel 2012. Goude-se e voe savet ul lec'hienn war internet e miz Du 2012, ha meziantoù war Windows 10 Mobile ha Windows 10 e miz Ebrel 2016 ha miz Here 2016.
Menou

**Menou**, pe **Menoux** pe **Menulphe** e galleg, **Menulphus** e latin, zo ur sant brezhon mojennel a vije bet eskob Kemper war-lerc'h Kaourantin er .

Mab e vije d'ur roue, iwerzhonat pe vrezhon, tremenet dre Gembre hag ac'hano da Vreizh, moarvat en amzer ar roue frank Childebert (511-558), hag aet da Gemper ma voe kinniget dezhañ ar garg a eskob gant Kaourantin, a oa eskob Kerne.

Hervez doareoù all eus ar vojenn e vije bet anvet da eskob Kemper war-lerc'h Kaourintin, nemet ne gaver roud ebet eus e anv e kartularioù Kemperle na Kemper. Aet e vije da birc'hirin, klasket mont da Roma ha graet burzhudoù war an hent.

War hent an distro e reas un ehan e Mailly-sur-Rose, hiriv Saint-Menoux war lez an Ours. A-benn ar fin e chomas eno, da bediñ ha prederiañ, ha d'ober war-dro ar re glañv. Brud a dapas, gant e vurzhudoù. Meneget eo e anv en ur vojenn diwar-benn ur silienn-c'harzh.

## Notennoù
Panjab (Pakistan)

**Panjab** (ourdoueg, pandjabeg: پنجاب, *panj-āb*, "pemp dour", "pemp stêr") zo ur broviñs eus Pakistan, an eil proviñs vrasañ war-lerc'h Baloutchistan, hag an hini bobletañ, gant  a dud e 2017. 

En-dro da Banjab emañ Sindh, Baloutchistan, Khyber Pakhtunkhwa, tiriad Islamabad hag Azad Kashmir e tu Pakistan, ha Panjab, Rajasthan ha Jammu ha Kachmir e tu India. Lahore eo ar gêr-benn, ur gêr a bouez evit Pakistan a-fet ar sevenadur, an istor, an ekonomiez hag al lec'h m'eo diazezet industriezh sinema Pakistan.

Tudet eo Panjab abaoe pell zo. Er vro-se e voe kavet ar roudoù kentañ eus Sevenadur Traoñienn an Indus (2600 vloaz kent J.K.), e Harappa. Meur a lec'hienn eus ar Glad bedel, gwarezet gant UNESCO, zo e Panjab, evel Liorzhoù Shalimar, Kreñvlec'h Lahore pe Kreñvlec'h Rohtas.

## Notennoù
Leurgêr ar Republik (Roazhon)

**Leurgêr ar Republik** zo ul leurgêr e kreiz-kêr Roazhon. Eno emañ Palez ar C'henwerzh, ennañ an ti-post kreiz, ha dirazañ arsav-metro brasañ kreiz-kêr, hag arsavlec'h brasañ busoù kêr.
Vanessa

**Vanessa** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed. Ijinet e vefe bet gant ar skrivagner iwerzhonat Jonathan Swift diwar *Van*, eus anv e vignonez Esther Vanhomrigh (1688-1723) hag he berranv *Essa*, un hipokoristek eus Esther. Moulet e voe an anv Vanessa evit ar werch kentañ e 1726 e barzhoneg Swift *"Cadenus and Vanessa"*, ur varzhoneg emvuhezskridel skrivet e 1713 ha moulet tri bloaz goude marv Esther Vanhomrigh hepken.

Ar 7 anv merc'hed ar muiañ roet e oa Vanessa en Alamagn er bloavezhioù 1990. An 71 ar muiañ roet eo bet er Stadoù-Unanet e 2007.

## Adstumm
* Venessa
* Nessa ha kalz berranvioù all e saozneg

## Tud

* Vanessa Bell (1879-1961), livourez saoz, c'hoar da Virginia Woolf.
* Vanessa Redgrave, ganet e 1937, aktourez saoz.
* Vanessa Paradis, ganet e 1972, kanerez c'hall.
* Vanessa da Mata, ganet e 1976, kanerez ha skrivagnerez vrazilian. 
* Vanessa Incontrada, ganet e 1978, aktourez italian. 
* Vanessa Ferlito, ganet e 1980, aktourez stadunanat.
* Vanessa Minnillo, ganet e 1980, aktourez stadunanat.
* Vanessa Mai, ganet e 1992, kanerez alaman.
* Vanessa-Mae (g. e 1978), biolinourez saoz.

## Amprevan
* Vanessa, ur genad balafenn anvet gant al loenoniour danat Johan Christian Fabricius e 1807.

## Oberennoù

C'hoarigan :
* *[[Vanessa (c'hoarigan)|Vanessa]]*, gant Samuel Barber.

Film :
* *[[Vanessa (film)|Vanessa]]*, gant René Cardona Jr.

Taolenn :
* *[[Vanessa (Millais)|Vanessa]]*, un daolenn e 1868 gant John Everett Millais, mennet da poltrediñ Esther Vanhomrigh, mignonez da Jonathan Swift a ijinas an anv *Vanessa* eviti.

## Notennoù