open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trefrin

**Trefrin** a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev, e kanton Mêl-Karaez, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 14 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,13 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a  voe lazhet e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, er 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oant.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwec'h den abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Louis de Treffrin 01.JPG|An iliz katolik.
Treffrin Calvaire.jpg|Ar c'halvar.

* Iliz katolik *Sant Loeiz*.
* Ur c'halvar er vered.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* ar C'hoarezed Goadeg.
* Marie-Renée Oget, bet maerez (2001-2014), kannadez er Vodadenn Vroadel e Pariz.
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Arondisamant Gwengamp

**Arondisamant Gwengamp** a zo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Aodoù-an-Arvor e rannvro Breizh.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Gwengamp e 12 kanton (betek 2014) :

*Kanton Bear
*Kanton Benac'h
*Kanton Boulvriag
*kanton Gwareg
*Kanton Gwengamp
*Kanton Kallag
*Kanton Mêl-Karaez
*Kanton Mur
*Kanton Plagad
*Kanton Pontrev
*Kanton Rostrenenn
*Kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Aodoù-an-Arvor d'ar 1 a viz Genver 2017. 111 kumun zo en arondisamant Gwengamp bremañ.

## Daveoù


## Gwelet ivez
*Kantonioù Aodoù-an-Arvor
*Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Geisha

Graet e vez **'geisha**' (芸者) e bro Japan eus ur vaouez a zoareoù a vez gwerzhet ker pe geroc’h he servijoù d’he fratikoù. Gouestlet eo he buhez ganti da arzoù-kaer ha hengounel bro Japan. Gallout a reer treiñ ar ger « *geisha* » e brezhoneg gant « maouez an arzoù » pe « mailhez war vicher an arzoù ». Niverus e oa ar geisha-ed en  ha  kantved. Chom a ra anezho c’hoazh hiziv an deiz daoust d’an hengoun da vont war gil.

E rannyezh Kyōto, e vez lavaret *geiko* (芸妓) e-lec’h *geisha* ha *maiko* (舞妓) evit an deskardezed (a vez graet anezho ivez *hangyoku* pe *oshakusan* e lec’hioù all). 

## Istor

Orin ar *geisha* a gaver en *[[taikomochi]]* pe *[[hōkan]]*, da lâret eo kement ha furlukined ar Grennamzer en Europa. Paotred e oa ar *geisha* kentañ neuze. Deuet e oa tro ar merc’hed da c’houde (neuze e veze graet *onna geisha* (女芸者) – maouez geisha- anezho). Hiziv an deiz n’eus nemet maouezed.

Gwerzhet e veze merc'hedigoù, hag int krouadurien, gant o familhoù paour da diez ispisial, an *okiya* (置屋), hag a save hag a vage an danvez geisha. Kregiñ a rae ar vugale da vezañ mitizhien ha skoazellerezed en ti evit deskiñ o micher ha paeañ o studioù e-pad bloavezhioù a-raok mont da c’heisha.

Kregiñ a raent yaouank-tre da zeskiñ o arzoù, evel seniñ (dreist pep tra ar “shamisen“), kanañ ha dañsal, ober ar *[[chanoyu]]* (lid an te), an *[[ikebana]]* (aozañ bokedoù), anavezout barzhoniezh ha lennegezh hengounel ar vro. Deskiñ a raent ivez ar c'h-“kitsuke” (penaos gwiskañ ha kempenn ar c’himono), arz ar gaozeadenn, c’hoarioù ha kement ‘zo evit plijadur o fratikoù.

N’eo ket gisti ar geisha, met kentoc’h ostizezed ha maouezed desket-kaer hag uhel o doareoù ha ne labouront nemet evit tud pinvidik, ha n’int ket rediet d’ober gwele ganto.

Hiziv an deiz e vez krennarderezed tro-dro pemzek vloaz hag a grog -diwar o youl- gant an deskoni. Chom a ra hir ha diaes koulskoude.

## Filmoù
* 1953 *Sonerien Gion* (*Fest Gion* ; *Gion bayashi*) gant Kenji Mizoguchi.
* 1961 *[[Darvout Geisha]]* (*Cry for happy*) gant George Marshall.
* 2005 *[[Eñvorennoù ur geisha]]* (*Memoirs of A Geisha*) gant Rob Marshall, produet gant Steven Spielberg. Savet eo ar film diwar al levr *[[Memoirs of a Geisha (romant)|Geisha]]* gant Arthur Golden.

## Lec’hiennoù en diavaez
*  Hanami Web - Geisha
*  Ar Geisha e bro Japan
*  Reportaj video e Kyoto
*  Ar geisha
*  Geriadur ar Geisha
*  Lubomir Cernota Fotograf - Skeudennoù
Jan Brueghel gozh

**Jan Brueghel gozh**, pe *Brueghel Voulouz* (1568 e Brusel – 13 a viz Genver 1625), a zo ul livour flamank. Mab e oa da b-Pieter Brueghel gozh, ha breur yaouañ Pieter Brueghel yaouank. Tad e oa da Jan Brueghel yaouank, ha tad-kaer David Teniers. Eontr e oa da Jan van Kessel, hag e-touez e ziskibien e oa Abraham Govaerts ha Daniel Seghers. 

Livet en deus bleunioù, ha taolennoù hervez ar Bibl. Labouret en deus ivez gant Rubens war-dro un toullad taolennoù.

-== Oberennoù ==

## Liammoù diavaez

*  Jan Brueghel gozh en Artcyclopedia
Jan Brueghel yaouank

**Jan Brueghel yaouank** (1601-1678) a oa ul livour flamank. Mab e oa da Jan Brueghel gozh, ha mab-bihan da Pieter Brueghel gozh, niz da Pieter Brueghel yaouank. 
Daou vab en doe. An eil, Abraham Bruegel (1631-1690), a voe livour evel e dad.

## Liammoù diavaez

*  Jan Brueghel yaouank en Artcyclopedia
Pieter Brueghel yaouank

**Pieter Bruegel yaouank** (1564 - 1638), a oa ganet e Brusel, ha marvet en Antwerpen, a oa ul livour flamank en amzer an Azginivelezh. 

Mab e oa da Pieter Brueghel gozh ha breur da Jan Brueghel gozh. 

« *Brueghel an Ifern* » a zo bet graet anezhañ, peogwir e plije dezhañ livañ an tan. 

## Oberennoù
Livañ an natur hag ar maezioù a ra alies, a-hend-all buhez ar gêriadenn: 
* *Foar er gêriadenn*
* *Kroazstagadenn* 
* *E-kerzh ar goañv, chaseourien en erc'h*
* *Eured er gêriadenn*

## Levrlennadur
* Gibson, Michael (January 1981). *A Dynasty of Painters: Belgium Celebrates the Bruegels, ARTnews.*

## Liammoù diavaez

*  Pieter Brueghel yaouank en Artcyclopedia
Mouezh laosk

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **mouezh laosk** (saoz.: ''slack voice'' pe ''lax voice'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un doare fonadur ma vez digoret kerden ar vouezh un tammig muioc'h evit ar vouezh plaen boas.

Alies e komzer implijer an termenoù "*[[kensonenn lenis|lenis]]*" pe "*[[Mouezh (yezhoniezh)|damvouezhiet]]*" evit komz eus an daore fonadur-mañ.

E javaeg e vez enebiet kensonennoù dre serriñ diweuz, dent, tro-gil ha drekstaon reut ha laosk o doare fonadur, da skouer:

E woueg e implijer ar vouezh loask ivez ma vez klevet dreist-holl evel un doare c'hwezhadur skañv war ar vogalenn a deu war-lerc'h, da skouer: 

## Gwelit ivez:

* Fonadur
* C'hwezhadur
* Rez (yezhoniezh)
Serc'h

Ur **serc'h** (*serc'hed* el liester, *serc'hoù* a-wechoù) eo ar plac'h a vev gant ur paotr hep na vefent dimezet. Ar **serc'heg** eo ar paotr a ra kemend-all. 

## Istor
Seblantout a ra bezañ ur ger dereat, en istor ar yezh, stag ouzh an dud uhel, e-skoaz ar ger gast, a zo stag ouzh tud izel o renk.

## Gerioù heñvelster
Er yezh a-vremañ e vez graet gant *[[pried]]-kleiz*, *[[gwreg-kleiz]]*, *adwreg*, pa vez kaoz eus ur plac'h, ha n'eo ket dimezet, hag a vev gant ur gwaz, a zo dimezet, pe a zarempred anezhañ.

Ar ger *[[mestrez]]* n'eo ket heñvelster tamm ebet: talvezout a ra kement ha *mestrez ar galon*, dousig.

## Gerioù kar
***Serc'hiñ** zo bevañ gant ur serc'h, da lavarout eo gant ur plac'h hep bezañ dimezet: bezañ ajolbet, a vez lavaret ivez er yezh a-vremañ. 
***Serc'haouiñ** zo bevañ gant serc'hoù (da geñveriañ gant gastaouiñ), ha kaout ur vuhez diroll.

## El lennegezh-pobl

*Itron amañ ne vefet ket<br /> *'Serc’h*' d’an aotrou ne laran ket*


## El lec'hanvadurezh
Hervez kont, e kaver ar ger-se en anv-lec'h *Koadserc'ho*, e-kichen Montroulez.

## E kembraeg
*Karantez eo ar ger *serch*. Pa gomzer eus *canu serch* e komzer eus karantez kourtes el lennegezh krennamzerel.

## Notennoù ha daveennoù
Mouezh kleuz

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **mouezh laosk** (saoz.: ''faucalized voice'', ''hollow voice'' pe ''yawny voice'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un doare fonadur ma vez astennet al larinks.

Enebiet e vez ouzh ar vouezh c'harv ma vez gwasket al larinks.

N'eus arouezenn resis ebet evit merkañ ar vouezh kleuz hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel hag implijet e vez perliesañ ur sin diakritek skrivet dindan un arouezenn bennañ, da skouer , pe an arouezenn implijet gant al LFE ledanaet Ħ, da skouer [aĦ]. 

Gant ar c'horeaneg e vez implijet ar vouezh kleuz evit produiñ ar c'hensonennoù "stign" ma vez stignet trakt ar vouezh a-bezh ha padout hiroc'h a ra ar prantad serriñ evit gant ar c'hensonennoù plaen hag abalamour da se e vez graet "*[[kensonenn fortis|kensonennoù fortis]]*" anezhe alies, da skouer:

Gant rannyezh borek an dinkaeg e vez enebiet vogalennoù distaget gant ar vouezh plaen, ar vouezh sourrus, ar vouezh kleuz, hag ar vouezh c'harv ouzhpenn teir zonenn, da skouer: 

Treuzskrivadurioù *ad hoc*:  mouezh kleuz;  mouezh c'harv

## Gwelit ivez:

* Fonadur
* C'hwezhadur
* Rez (yezhoniezh)
Thomas Hobbes

Thomas Hobbes, ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1588 ha marvet d'ar 4 a viz Kerzu 1679, a oa ur prederour saoz, brudet dreist-holl evit e levr, *Leviathan*. Al levr-se a levezono kalz ar sell war ar politikerezh e bed ar C'huzh-Heol. Hobbes a zo unan eus diazezourien ar brederouriezh politikel hag un damkaniour eus ar galloud. Prederiañ a reas war ar stad, hag a lakafe da baouez ar brezel naturel a vez etre an holl dud, hag a warantfe ar surentez eus an hinienoù. 

Hiziv an deiz, Hobbes a zo brudet evit e labourioù politikel ha prederouriezhel, met labouret en deus ivez kalz war danvezioù evel an istor, ar ventoniezh, an doueoniezh, ar vuhezegezh, ar brederouriezh en he fezh, hag ar pezh a c'heller envel ar skiantoù politikel. Ouzhpenn da se, Hobbes a zisplegas an natur denel evel un natur hiniennek, ar pezh a levezono kalz ar preder denoniour.
Vogalenn skiltr

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **vogalenn skiltr** (saoz.: ''strident vowel'' pe ''sphincteric vowel'', d.l.e. "vogalenn sfinkterek") war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur vogalenn c'hourlañchennekaet kreñv produet war un dro dre froumal an ankoue, dre lakaat al larinks da vont war uhelaat hag ar c'hourlañchenn da vont war strishaat betek lakaat an ankoue pe an aritenoidoù da daravat pa dremen red an aer dreze e-lec'h dre kerden ar vouezh. 

Kavet e vez stank a-walc'h vogalennoù skiltr er yezhoù koiek-sanek ma vezont enebiet ez-fonemek ouzh vogalennoù gourlañchekaet plaen. N'eus arouezenn resis ebet evit merkañ ar fed m'eo skiltr ur vogalenn hervez reolennoù reizhskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel hag implijet e vez peurliesañ gant an dud a bled gant yezhoù enne vogalennoù a-seurt-se ur sin diakritek skrivet dindan an arouezenn vogalennek pennañ, da skouer:



Bez' e c'hellfe bezañ kevatal ar skiltrded vogalennek d'un doare fonadur anvet "mouezh c'harv" hag e baieg komzet e Su Sina e vez implijet rezioù ma talvez ar skiltrded da alofonenn ar vouezh c'harv. 

## Gwelit ivez:

* Fonadur
* Vogalenn
457

1210 *Ab Urbe Condita* = **457** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar Reter : Marcianus (Flavius Valerius Marcianus), Leon I (Flavius Valerius Leo) 
* Impalaer ar C'hornôg ː Majorianus (Julius Valerius Maiorianus).
* Koñsuled ː Flavius Constantinus II (Reter) & Flavius Rufus (Kornôg)

#### Britannia romana
* Vortigern ha Vortimer
* Hengist, roue kentañ Kent.
* Emgann Crecganford (Crayford, Kent) ; trec'h eo Hengist war ar Vrezhoned kaset gant Vortimer ?

#### Bro-Skos
* Kustentin I

#### Galia
* Franked salian ː Merowig 
* Wizigoted Akitania ː Teodorig II
* Burgonded ː Gondioc
* Ar Saozon a ra o annez e norzh Galia 
* Kreskiñ a ra rouantelezh ar Vurgonded hag a gemer Lugdunum (Lyon) ha traoñienn ar Ron. 
*Aegidius zo anvet magister militum e Galia gant Majorianus. Kemer a ra Lugdunum en-dro digant ar Vurgonded.

#### Hispania

### Afrika

### Reter nesañ

### Reter-kreiz
* Hormizd III a ya da roue Persia.
* Peroz I en em sav a-enep e vreur Hormizd III 

### Reter-pellañ
* Skandagupta eus an Impalaeriezh Gupta a faezh an Hunas 

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 31 a viz Meurzh
*Pab : Leon I *ar Meur*
* Dont a ra Sant Remi da vezañ eskob Reims. 
*Reiñ a ra sant Padrig e zilez diouzh eskopti Armagh. En em dennañ a ra e Saul, e bro Ulad.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 457|Ganedigezhioù 457]]

## [[:Rummad:Marvioù 457|Marvioù 457]]
* Ibas, eskop Edessa
* Marcianus, impalaer roman ar reter
* Theodoret, eskop Kiprenez
* Yazdegerd II, roue Persia

## Daveoù

__NOTOC__
Mouezh c'harv

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **mouezh laosk** (saoz.: ''harsh voice'' pe ''nevtricular voice'' pe ''hollow voice'' pe ''yawny voice'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un doare fonadur ma vez gwasket al larinks, peurliesañ kendistaget gant an ankoue.

Enebiet e vez ar vouezh c'harv ouzh ar vouezh kleuz ma vez astennet al larinks.

Anvet e vez an doare fonadur-mañ "mouezh gwasket" ivez dreist-holl pa gomzer eus an daore ma vez implijet e yezhoù gante rezioù tonennoù uhel.

Pa deu ar c'hendistagadur ankoue da vezañ dre froumal an ankoue e teu da vezañ ur "vogalenn skiltr".

N'eus arouezenn resis ebet evit merkañ an daoreoù fonadur a-seurt-mañ hervez reolennoù reizhskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel hag implijet e vez peurliesañ un dildenn skrivet dindan an arouezenn bennañ evit merkañ ar vouezh wigourus, div dildenn eveit merkañ ur vogalenn skiltr hag ul linenning vigan dindan an arouezenn bennañ evit merkañ ar vouezh c'harv. Hervez reolennoù al LFE ledanaet e ranker implijout an arouezenn ! evit merkañ ar vouezh c'harv, d.s. [a!], daoust ha ma vez implijet an hevelep arouezenn evit treuzskrivañ ar c'hlik kevig.

E baieg komzet e Su Sina e vez implijet rezioù ma talvez ar skiltrded da alofonenn ar vouezh c'harv.

Gant rannyezh borek an dinkaeg e vez enebiet vogalennoù distaget gant ar vouezh plaen, ar vouezh sourrus, ar vouezh kleuz, hag ar vouezh c'harv ouzhpenn teir zonenn, da skouer:

Treuzskrivadurioù *ad hoc*:  mouezh kleuz;  mouezh c'harv

## Gwelit ivez:

* Fonadur
* C'hwezhadur
* Rez (yezhoniezh)
Gordon Brown

**James Gordon Brown** a zo bet ganet d'an 20 C'hwevrer 1951 e Giofnag (Siorrachd Rinn Friù an Ear), Skos. Skolveuriat, kazetenner ha politikour eo. Kentañ Ministr Rouantelezh-Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon eo bet etre miz Mezheven 2007 ha miz Mae 2010.

## Red politikel
Etre 1983 ha 2005 e voe dilennet e Ti ar C'humunioù er Bastell Dilennel Reter Dunfermline e Fife hag hini Kirkcaldy ha Cowdenbeath adalek 2005.

E Gouarnamant Tony Blair e oa abaoe an 2 Mae 1997 Kañseller an Deñzorlez, eleze Ministr an Arc’hant.

Adalek ar 24 Mezheven 2007 e oa e penn Strollad Labour ha da heul e oa aet da Gentañ Ministr d'ar 27 a viz Mezheven 2007. Chomet eo er post-se betek an 11 a viz Mae 2010.

 


## Liammoù diavaez
*  Taolenn ofisiel.
Donatello

Donatello (**Donato di Niccolò di Betto Bardi**) (e-tro 1386 - 13 a viz Kerzu 1466) a oa ur c'hizeller hag un arzour italian eus Firenze, en amzer an Azginivelezh kentañ.

## Oberennoù

Donatello, david (marmo) 01.JPG|Donatello – David, marbr (1408-1409) 
Zuccone Donatello OPA Florence.jpg|Donatello – Ar profed Habacuc, delwenn lesanvet « Zuccone » (1427-1436) - Museo dell'Opera del Duomo (Firenze)
Pulpito della passione, presentazione a ponzio pilato e caifa.jpg|Donatello - Pulpito della Passione (1465) - Iliz San Lorenzo (Firenze)
Fìobha

**Fìobha** (*Fife* e saozneg) zo ur c'h-''county council'' en arvor reter Bro-Skos, ur seurt ledenez etre ar Firth of Forth ha Firth of Tay. A-stok emañ ouzh Perth and Kinross ha Clackmannanshire. Ur gontelezh e oa betek 1975, hag ur rannvro etre 1975 ha 1996, hag anvet *Fifeshire* er c'hartennoù saoz a-wechoùigoù.
Ur vro digor war ar mor hag ar pesketa eo bet a-viskoazh ha tuet d'ober kenwerzh gant tud an douar-bras eo ivez. Gleann Rathais eo ar pennlec'h.

## Kêrioù pennañ
* Dùn Phàrlain pe *Dunfermline*, 
* Cill Rìmhinn pe *St Andrews*,
* Cathair Challdainn pe *Kirkcaldy* : 48,108 a dud e 2006.
## Kêrioù all
* Abercrombie, Aberdour, Anstruther, Arncroach, Auchterderran, Auchtermuchty, Auchtertool
* Balfarg, Ballingry, Balmalcolm, Balmerino, Balmullo, Benarty, Blairhall, Blebo Craigs, Buckhaven, Burntisland
* Cairneyhill, Cardenden, Carnbee, Carnock, Cellardyke, Ceres, Chance Inn, Charlestown, Cluny, Coaltown of Balgonie, Collessie, Comrie, Cowdenbeath, Craigrothie, Crail, Crombie, Crossford,Crossgates, Crosshill, Culross, Cupar, Cupar Muir
* Dairsie, Dalgety Bay, Donibristle, Dunbog, Dunfermline, Dysart
* Earlsferry, East Wemyss, Elie
* Falkland, Freuchie, Forgan
* Gateside, The Gauldry, Glenrothes, Grange of Lindores, Guardbridge
* Hillend
* Inverkeithing
* Jamestown
* Kelty, Kemback, Kennoway, Kettlebridge, Kilconquhar, Kilmany, Kilrenny, Kincardine, Kinghorn, Kinglassie, Kingsbarns, Kingseat, Kingskettle, Kirkcaldy
* Ladybank, Largoward, Leslie, Leuchars, Leven, Letham, Limekilns, Lindores, Lochgelly, Lower Largo, Lumphinnans, Lundin Links, Luthrie
* Markinch, Methil, Methilhill, Mountfleurie
* Newburgh, Newton of Falkland, Newport-on-Tay, North Queensferry, Newburn
* Oakley
* Peat Inn, Pickletillum, Pitlessie, Pitscottie, Pittencrief, Pittenweem,
* Rosyth, Rockwood
* Saline, Springfield, St Andrews, St Monans, Stratheden, Strathkinness, Strathmiglo, Star
* Tayport, Thornton, Torryburn, Teasses
* Upper Largo
* Wellwood, West Wemyss, Windygates, Woodhaven, Wormit
* High and Low Valleyfield

## Istor
Unan eus ar rouantelezhioù pikt, ha komzet e vez c'hoazh eus *Rouantelezh It Fìobh* e Bro-Skos.
Mary Stuart zo bet bac'het e kastell Loch Leven.

A-raok an adreizhañ melestradurel e 1975 e oa Kinrosshire unan eus kontelezhioù bihanañ Bro-Skos. 

## Tud vrudet
* Ian Anderson , soner eus ar strollad Jethro Tull
* Gordon Brown, kentañ ministr Breizh-Veur
* Andrew Carnegie, greantour
* Jim Clark, karrvleiner
* Alexander Selkirk, moraer, poltredet e Robinson Crusoe
* Adam Smith, armerzhour
Glasc'ho

War ribl ar stêr Clyde emañ **Glasc'ho** (*Glaschu* e gouezeleg, *Glasgow* e saozneg, *Glesca/Glesga* e skoteg), anezhi kêr vrasañ Bro-Skos. 1 750 000 a annezidi zo dezhi (2010) en tolpad-kêr, ha 2 300 000 en holl gant ar veurgêr, ar pezh a ra 41% eus poblañs Bro-Skos.

Dibabet e oa bet ar gêr evit degemer C'hoarioù ar C'hommonwealth e 2014.

## Dezougen

## Tud veur
* Mark Knopfler, ezel ha krouer ar strollad Dire Straits
* Jimmy Somerville, kaner pop
* Adam Smith (1723-1790), bet kelenner e Skol-veur Glasc'ho etre 1751 ha 1764 ; bet dilennet *Lord Rector * e 1787
* David McCallum (g. e 1933), aktour ha soner
* Andy Murray (g. e 1987), c'hoarier tennis
* Robert Carlyle (g. e 1961), aktour 

## Luc'hskeudennoù

Skeudenn:Wfm glasgow cityhall.jpg|George Square ha *City Chambers*
Skeudenn:Wfm kelvin hall.jpg|Kelvin Hall
Skeudenn:Wfm st marys cathedral.jpg|Iliz-veur an Itron-Varia


## Gevelliñ
Gevellet eo Glasc'ho gant ar c'hêrioù da heul :
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Murlivadurioù Glasgow

## Notennoù ha daveoù
Aron (Mayenne)

**Aron** zo ur gumun e departamant Mayenne e Bro-C'hall..
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aron emañ **Aron**.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1800
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2007 text:2007
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 1117
  bar:1968 from:0 till: 1056
  bar:1975 from:0 till: 1141
  bar:1982 from:0 till: 1293
  bar:1990 from:0 till: 1378
  bar:1999 from:0 till: 1552
  bar:2007 from:0 till: 1719
  bar:2012 from:0 till: 1754

PlotData=

  bar:1962 at: 1117 fontsize:S text: 1117 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 1056 fontsize:S text: 1056 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 1141 fontsize:S text: 1141 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 1293 fontsize:S text: 1293 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 1378 fontsize:S text: 1378 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 1552 fontsize:S text: 1552 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 1719 fontsize:S text: 1719 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 1754 fontsize:S text: 1754 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:



## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
* Aron e lec'hienn an ''Institut géographique national'' gall
* Aron gwelet gant an Insee
* Aron hervez Quid
*  Aron war ar gartenn
*  Kartenn Aron e-barzh Mapquest

## Notennoù ha daveoù
Sant-Eran

**Sant-Eran** (*Saint-Aaron* e galleg) a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Ul lodenn eus kumun Lambal eo bremañ. 
## Douaroniezh
## Istor
* Ur barrez katolik e oa Sant-Eran.
### [[Dispac'h Gall]]
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 44 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,45 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'ar 17 a viz Mezheven 1944 e kouezhas un nijerez *[[P-47]]* (marilhet 42-75593 ha kodet B8-?) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*[[United States Army Air Forces]]*) e "Beauregard" e Sant-Eran, he nijour a voe serret gant an Alamaned, met dont a reas a-benn da achap goude, hag un nijerez *P-47* (marilhet 43-25304 ha kodet B8-?) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*[[United States Army Air Forces]]*) e Maroue; he nijour a zeuas a-benn da achap.
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d'an 21 a viz C'hwevrer 1956 en El Milia.
#### Kendeuziñ
* D'ar 1 a viz Genver 1973 e voe unvanaet kumunioù kozh Lambal, Maroue, ar Boderezh, Sant-Eran ha Tregonvael d'ober ur gumun hepken, kumun nevez Lambal.
## Brezhoneg
* 7,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Allée_chene_hut_aaron_1.png|An alez-toet.

* Alez-toet "Le Chêne-Hut".
* Iliz katolik *Sant Eran*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* ar Boderezh,
* Lambal, 
* Maroue, 
* Tregonvael.
## Liammoù diavaez
* Diwar-benn istor ar barrez: http://www.infobretagne.com/saint-aaron.htm
## Notennoù ha daveoù
Aron

**Aron ** a c'hall bezañ un anv-den hag un anv-lec'h

## Anv-tiegezh
**Aron** zo ur stumm all d'an anv hebreek Aaron.
* Pietro Aron (pe Aaron), sonaozour italian, (1489-1555)
* Robert Aron (1898-1975) skrivagner gall
* Raymond Aron (1905-1983), prederour gall
* Paul Aron (g. e 2004), blenier redadegoù estoniat

## Lec'hioù
**Aron** zo ivez un anv-lec'h gallek, disheñvel e orin moarvat:
* Aron, ur gumun e departamant ar Mayenne
* Aron (Liger), un adstêr d'al Liger
* Aron (Mezven), un adstêr d'ar Mezven

## Gwelet ivez
*Aaron
Cheltenham

**Cheltenham** (pe **Cheltenham Spa**) a zo ur gêr eus kontelezh Gloucestershire, treuzet gant ar stêr Chelt, e Bro-Saoz.
Mouezh wigourus

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **mouezh laosk** (saoz.: ''creaky voice'', ''laryngealisation'', d.l.e "larinskedur", pe '''''pulse phonation'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un doare fonadur ma vez sachet an eil war-du ar re al an aritenoidoù el larinks betetek ma vez gwasket kerden ar vouezh lakaat da daravat kalet hag o tremen red an aer goustadik-tre dre an troc'h-avel.

Pa vez produet gant un tammig gourlañchennekadur war un dro e kaver ar vouezh reut implijet ez-fonemek gant ar c'horeaneg.

E daneg e tenn ar *[[stød]]* kentoc'h d'un doare larinskedur heñvel ouzh ar vouezh wigourus kentoc'h evit d'an taol troc'h-avel hervez an doare ma vez deskrivet peurliesañ.

## Gwelit ivez:

* Fonadur
* C'hwezhadur
* Rez (yezhoniezh)
Laval

**Laval** zo un anv-tiegezh gallek hag un anv-lec'h.

## Anv-tiegezh
Bez ez eo anv meur a zen :
* François de Montmorency Laval (1623-1708), kentañ eskob Kebek
* Antoine Bandieri de Laval (1688-1767), koroller gall
* Jacques-Désiré Laval (1803-1864), beleg ha misioner gall en Enez Maoris
* Pierre Laval (1883-1945), politikour gall, kentañ ministr, fuzuilhet e 1945
* Charles Laval, livour gall
* Louis-Joseph de Montmorency-Laval, bet eskob Metz, ha kardinal, 
* aotrounez Laval, noblãnsed c'hall 
* Guy Laval, fizikour gall

## Anv-lec'h
### E Kebek
Diwar anv an eskob François de Montmorency Laval eo bet anvet :
* kêr Laval 
* Skol-veur Laval, ur skol-veur e Kebek

### Bro-C'hall
**Laval** zo anv meur a gumun c'hall :
:
Emboltred

Un **emboltred** zo un embregadenn graet gant ul livour pe ul livourez d'ober ur poltred anezhañ e-unan pe anezhi he-unan. 

Da vare an Azginivelezh dreist-holl e krogas al livourien d'ober emboltredoù a-leizh.
Kalz a emboltredoù a gaver er pennadoù diwar-benn al livourien. Brudet eo emboltredoù Vincent van Gogh.
#### 


Resurrection detail.JPG|Piero della Francesca (1450-63)en e *Dasorc'h*
Hans Memling - Self-portrait.jpg|Hans Memling (*c*. 1480)
Filippino_Lippi_007.jpg|Filippino Lippi (1481-82)en e *Merzherinti Sant Pêr*


Albrecht-self.jpg|Albrecht Dürer (1493)
Pietro Perugino 031FXD.jpg|Pietro Perugino (1497-1500)
Dürer Alte Pinakothek.jpg|Albrecht Dürer (1500)



#### 

Sanzio 00.jpg|Raffaelo Sanzio da Urbino (*c*. 1506)
Hans Baldung, Self-Portrait.jpg|Hans Baldung (1526)
Lucas Cranach d. Ä. 063.jpg|Lucas Cranach an Henañ (1550)

#### 

Rubens self portrait.jpg|Pieter Paul Rubens (1623)
Rembrandt Harmensz. van Rijn 132.jpg|Rembrandt Harmenszoon van Rijn (*c*. 1655)

#### 

Benjamin West self portrait 1770.jpg|Benjamin West (1770)
Jean-Baptiste Siméon Chardin 023.jpg|Jean-Siméon Chardin (1775)
Raphael Mengs Selfportrait.jpg|Raphael Mengs (*c*. 1778)

#### 

Ingres, Self-portrait.jpg|Jean-Dominique Ingres (1804)
Self-portrait_at_69_Years_by_Francisco_de_Goya.jpg|Francisco de Goya (1815)
Eugene delacroix.jpg|Eugène Delacroix (1837)
Vincent Willem van Gogh 106.jpg|Vincent van Gogh (1889)

#### 

Self-portrait of Kahlil Gibran.jpg|Khalil Gibran (1905)
Renoir Self-Portrait 1910.jpg|Pierre-Auguste Renoir (1910)
Egon Schiele - Selbstporträt mit gesenktem Kopf, 1912.jpg|Egon Schiele (1912)
Emboltredoù Vincent van Gogh

***Emboltredoù *** Vincent van Gogh zo ken brudet hag e livadurioù Troioù-Heol. Adal 1886 betek 1889 e reas ouzhpenn 12 emboltred.

## E Pariz

An hini koshañ eus an emboltredoù a chom a voe graet e 1886.

File:Self-Portrait6.jpg|Goañvezh 1886/87 (F 268)Wadsworth Atheneum, Hartford
File:Self-Portrait7.jpg|Goañvezh 1886/87 (F 269 verso)Mirdi Van Gogh, Amsterdam
File:Self-Portrait2.jpg|Goañvezh 1886/87 (F 267)Mirdi Van Gogh, Amsterdam
File:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|Goañvezh 1886/87 (F 380)Mirdi Kröller-Müller, Otterlo
File:Van Gogh Self-Portrait with Grey Felt Hat 1886-87 Rijksmuseum.jpg|Goañvezh 1886/87 (F 295)Eoullivadur war gartoñs, 41 x 32 cmRijksmuseum, Amsterdam
Image:Vincent Willem van Gogh 108.jpg|Meurzh/April 1887 (F 296)Eoullivadur war gartoñs, 19 × 14 cmVan Gogh Museum, Amsterdam
Image:VanGogh_1887_Selbstbildnis.jpg|Nevezamzer 1887 (F 345)Eoullivadur war gartoñs, 42 × 33.7 cmArt Institute of Chicago
Image:Vincent Willem van Gogh 110.jpg|Hañvezh 1887 (F 524)Eoullivadur war gartoñs, 42 × 31 cmVan Gogh Museum, Amsterdam
File:Van Gogh Self-Portrait with Straw Hat 1887-Detroit.jpg|Hañvezh 1887 (F 526)Eoullivadur war gartoñs, 24.9 × 26.7 cmDetroit Institute of Arts
File:Self-Portrait4.jpg|Summer 1887 (F 356)Van Gogh Museum, Amsterdam
Image:Van Gogh Self-Portrait Autumn 1887.jpg|Diskar-amzer 1887 (F 320)Eoullivadur war lien, 47 × 35 cmMirdi Orsay, Pariz
Image:Vincent Willem van Gogh 107.jpg|Goañvezh 1887/88 (F 344)Eoullivadur war lien, 44 × 37.5 cmVan Gogh Museum, Amsterdam
Image:Van_Gogh_self_portrait_as_an_artist.jpg|Genver 1888 (F 522)Eoullivadur war lien, 65 × 50.5 cmVan Gogh Museum, Amsterdam


## [[Arle]]


Image:Van Gogh self-portrait dedicated to Gauguin.jpg|Gwengolo 1888
Image:VanGogh-self-portrait-with bandaged ear.jpg|Genver 1889
Image:Vincent Willem van Gogh 106.jpg|Genver 1889


## Saint-Rémy
En holl emboltredoù graet e Saint-Rémy e weler penn an arzour eus an tu-kleiz, da guzhat an tu mac'hagnet. 


Image:Vincent van Gogh - National Gallery of Art.JPG|Eost 1889, National Gallery of Art
Image:SelbstPortrait VG2.jpg|Gwengolo 1889, Mirdi Orsay
Image:Vincent Willem van Gogh 102.jpg|* Emboltred hep barv *, Gwengolo 1889, Eoullivadur war lien, 40 × 31 cm, dastumad prevez


Van Gogh en deus livet an *Emboltred hep barv * dres goude lemel e varv. Bez' ez eo unan eus Kerañ taolennoù ar bed, gwerzhet $71.5 million e 1998 e New York. D'ar c'houlz-se e oa an trede kerañ gwerzhet biskoazh.

## Auvers-sur-Oise
Emboltred ebet ne voe graet gant Van Gogh en Auvers-sur-Oise, e-kerzh sizhunvezhioù diwezhañ e vuhez.

## Notennoù
Rembrandt van Rijn

**Rembrandt Harmenszoon van Rijn** (15 a viz Gouere 1606 e Leiden - 4 a viz Here 1669 en Amsterdam), anavezet evel **Rembrandt** (e anv-bihan) ken plaen ha tra, a oa ul livour izelvroat, an hini pouezusañ ha labourusañ en arz ar vro, hag en hini Europa. Tost da 400 livadur en deus graet, hag ouzhpenn un 300 tresadenn hag un 300 dourengravadur. Dre ar 100 emboltred graet gantañ e c'haller e heuliañ a-hed e vuhez: didruez e live e roufennoù. Ne liv ket kened na pinvidigezh met kengompren ha kendruez. 

Unan eus perzhioù e labour eo implij ar sklaer-ha-teñval a sach ar selloù abalamour da nested al livioù disheñvel. 
Bevet en deus e-kerzh ar c'hantved aour nederlandat () pa oa levezon an Izelvroioù en he barr e-keñver pinvidigezh, kenwerzh, sevenadur, skiant ha politikerezh. 

Dimezet e oa da Saskia van Uylenburgh, a voe graet meur a boltred anezhi diwar zorn he fried. Evel ma voe graet poltredoù eus e vab Titus hag eus e eil pried, Hendrickje. 

## Oberennoù

Skeudenn:Rembrandt Bathsheba in het bad, 1654.jpg|*Betsabe o kibellat*
Skeudenn:Rembrandt, Harmenszoon van Rijn - Diana mit Aktäon und Kallisto - c.1634-1635.jpg|*[[Kouronkadenn Diana (Rembrandt)]]*
Image:Rembrandt_-_The_Philosopher_in_Meditation.jpg|Prederour o prederiañ
Image:Rembrandt_baadster.jpg|Kibellerez
Image:Rembrandt - Rembrandt and Saskia in the Scene of the Prodigal Son - Google Art Project.jpg|Rembrandt ha Saskia 
Image:Rembrandt,_Portret_van_Haesje_v.Cleyburg_1634.jpg|1634
Image:Rembrandt_Abraham_en_Isaac,_1634.jpg|*Abraham hag Izaag*, 1634
Image:Rembrandt_Christus_aan_het_volk_getoond.jpg|
Image:Rembrandt_De_aartsengel_verlaat_Tobias_en_zijn_gezin._1637.jpg|1637
Image:John_20_14.jpg|1638
Skeudenn:Rembrandt van Rijn - Rembrandts zoon Titus in monniksdracht (Rijksmuseum Amsterdam).jpg|*Titus van Rijn*, mab al livour 



## Liammoù diavaez

* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
*
Saskia van Uylenburgh

**Saskia van Uylenburgh** (2 a viz Eost, 1612 - 14 a viz Mezheven, 1642) a oa pried al livour izelvroat Rembrandt van Rijn, ha patrom un toullad mat eus e daolennoù ha tresadennoù.

## He buhez
Ganet e oa e Leeuwarden, e Bro-Friz. Eizhvet ha diwezhañ bugel Rombertus van Uylenburgh, e oa. Alvokad a renk uhel ha bourkmestr e oa he zad, ha diazezer skol-veur *Franeker*. Mervel a reas he mamm, Sjoukje Ozinga, pa oa 12 vloaz, hag he zad 5 bloaz war he lerc'h.

E 1625 e tegouezhas he c'henderv Hendrick van Uylenburgh eus Polonia da Amsterdam. Livour ha marc'hadour taolennoù e oa, ha dre e hanterouriezh eo e reas anaoudegezh gant danvez he fried, Rembrandt. 
Eureudet e voent d'an 22 a viz Mezheven 1634 e Het Bildt, e-lec'h ma oa bet savet Saskia gant he c'hoar Hiskje hag he breur-kaer Gerard van Loo. Ur c'hoar all dezhi, Antje, a varvas en yaouank. War-lerc'h an obidoù e sikouras Saskia he breur-kaer, Johannes Maccovius, ur c'helenner polonat a gelenne doueoniezh e Franeker. Berzh a reas Rembrandt ha gounit a reas un tamm brav a arc'hant, ma tilojas da vont da chom d'un ti bras er Jodenbreestraat e 1639, tostik da ziskouezva he c'henderv er c'harter yuzev, ma emañ Mirdi Rembrandt hiziv. 
Tri eus o bugale a varvas e berramzer goude bout ganet. D'an 22 a viz Gwengolo 1641 e c'hanas Saskia ur mab anvet Titus, diwar anv e voereb Titia (Tietje) van Uylenburgh. Mervel a reas Saskia er bloaz goude, marteze gant an droug-skevent. Beziet e voe en Oude Kerk (iliz kozh). 
Ur pennad goude, e roas Rembrandt braverioù ha gwalinier Saskia da  Geertje Dircx, pezh na blijas ket nemeur d'an tiegezh Uylenburgh. Un toullad bloavezhioù goude e kredas Geertje e oa Rembrandt o vont da zimeziñ ganti, met neuze en dije kollet an hêrezh deuet a-berzh Saskia. Pan eas kuit Geertje ha pa glaskas gwerzhañ ar braverioù e reas Rembrandt prosez dezhi, ken e lakeas anezhi da vezañ kraouiet da di ar re sot da gêr Gouda.

## Mammskrid
*Graaff, A. & M. Roscam Abbing (2006) Rembrandt voor Dummies. Addison Wesley.

## Liammoù diavaez

*Dielloù Kêr Amsterdam diwar-benn Saskia, Geertje, Rembrandt ha meur a hini all
* Bezioù tud vrudet e bered De Oude Kerk, Amsterdam
Ljubomir Ljubojević

**Ljubomir Ljubojevic** (**Љубомир Љубојевић**) a zo bet ganet d'an 2 a viz Du 1950 en Užice (Serbia).

Mestrc'hoarier echedoù yougoslaviat eus Serbia.

Dont a reas da vout Mestr Etrebroadel e 1970 ha Mestr Meur e 1971.
 
Kampion echedoù Yougoslavia e 1977 hag e 1982.

2554 eo e renk Elo.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E bartiennoù
* Pennad-kaoz gant Ljubojevic
Komz chuchumuchu

E yezhoniezh e vez implijet an termen **komz chuchumuchu** (saoz.: ''whispering'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh hag ivez er vuhez pemdez evit komz eus un doare fonadur divouezh ma vez lakaet kerden ar vouezh da daravat en un doare divoas dre o zostaat an nebeutañ posupl betek ma vez klevet ur son pa ezanaler.

Pa vez mouezhiet e vez produet un doare fonadur all anvet mouezh sourrus.

## Pennadoù kar
* Fonadur
* C'hwezhadur
* Rez (yezhoniezh)
Daneg

An **daneg** zo ur yezh germanek eus skourr ar yezhoù skandinavek. Kar eo d'an norvegeg ha d'ar svedeg. Ur statud yezh ofisiel en deus e Danmark hag en Inizi Faero hag e Greunland (a-gevret gant yezh vroadel pep hini eus an div vro-se). Ur statud ofisiel en deus ivez e Schleswig-Holstein en Alamagn, ma vez komzet gant 50 000 den.

Skrivet e vez an daneg gant al lizherenneg latin gant teir lizherenn ispisial ouzhpenn : **[[Æ (lizherenn)|Æ]]**, **æ** ; **[[Ø (lizherenn)|Ø]]**, **ø**, **[[Å (lizherenn)|Å]]**, **å**. Pa ne c’heller ket skrivañ al lizherennoù-se e reer en o flas gant *ae*, *oe* hag *aa*.

An daneg eo ar yezh skandinavek zo pellaet ar muiañ diouzh an norseg kozh, dre m’eo bet eeunaet kalz e yezhadur ha dre m’eo emdroet kalzik e fonologiezh.
Daoust m’eo bihan Danmark e oa diforc’hioù rannyezhel bras dre ar vro betek nevez zo (gant tri strollad rannyezhoù : *østdansk*, daneg ar reter, *ømål* pe *ødansk*, daneg an inizi, ha *jysk*, yezh Jutland). Hiziv an deiz koulskoude eo ledet yezh Kopenhagen dre ar vro a-bezh hag alies ne chom nemet arlivioù rannyezhel war ar parlantoù.

## Un nebeud gerioù

* Danad: *dansk*
* Demat: *godmorgen*, *godaften*
* Kenavo: *farvel*
* Degemer mat: *velkommen*
* Trugarez: *tak*
* Ya: *ja*
* Nann: *nej*

## Liammoù diavaez

* Présentation du danois (Ministrerezh an Aferioù Estren) 
* Grammaire danoise 
* List of online Danish-language related resources 
* Danish in Germany
Mopsos

Daou ziouganer a zo anvet **Mopsos** (Μοψος e henc'hresianeg) e mojennoù Hellaz kozh:

* **[[Mopsos (mab Ampyks)]]**, unan eus an Argonaoted hag eus chaseourien hoc'h-gouez Kalydon. 
* **[[Mopsos (mab Manto)]]**, a voe unan eus ar vrezelourien e brezel Troia.
Kreousa

Peder flac'h a anavezer dindan an anv **Kreousa** (henc'hresianeg: Κρέουσα) e mojennoù Hellaz kozh: 

* **[[Kreousa merc'h Okean]]**, un nimfenn, pried da b-Peneios ;
* **[[Kreousa merc'h Priamos]]**, gwreg kentañ Aineias ;
* **[[Kreousa merc'h Kreon]]**, anavezet ivrez evel Glaoke, eil gwreg Jason ;
* **[[Kreousa merc'h Erec'htheüs]]**, gwreg Ksouthos.
Glaoke

**Glaoke** (Γλαυκή e henc'hresianeg) zo anv meur a vaouez e mojennoù Hellaz kozh:

* **[[Kreüsa (merc'h Kreon)]]**, a vez anvet **Glaoke** ivez, a oa eil gwreg an haroz Iason
* **[[Glaoke (merc'h Kyc'hreüs)]]**, mamm pe gwreg Telamon, diouzh an oberourien
* **[[Glaoke (merc'h Nereüs)]]**, un Nereidenn
* **[[Glaoke (merc'h Danaos)]]**, a zimezas da Alkes
* **Glaoke**, unan eus an Nimfezed a reas war-dro Zeus en e vugaleaj
* **Glaoke**, unan eus an Amazonezed 
* **Glaoke **, gwreg Aias, mamm Aiantides 

## Steredoniezh
***[[(288) Glauke]]**, un asteroidenn.
Glaoke (merc'h Kyc'hreüs)

**Glaoke** (Γλαυκή e henc'hresianeg) a oa merc'h Kyc'hreüs, roue Salamis. Dimeziñ a reas da d-Telamon hervez oberourien zo. Hervez re all e oa mamm dezhañ.
Akastos

**Akastos** (Ἂκαστος e henc'hresianeg) a oa unan eus an Argonaoted, an harozed a yeas gant Iason da glask ar maoutken aour, hervez mojennoù Hellaz kozh.
Kyc'hreüs

**Kyc'hreüs** (henc'hresianeg : Κυχρεύς) a oa mab d'an doue Poseidon ha da Salamis, merc'h an doue-stêr Asopos. 

Dont a reas da vout roue enez Salamis, dimeziñ a reas d'an nimfenn Stilbe, hag ur verc'h o doe, anvet C'hariklo, a voe gwreg C'heiron, an den-marc'h. 

Ur verc'h arall dezhañ, Glaoke, a zimezas da d-Telamon, ha hemañ a voe roue an enez da varv e wreg.
Acadine

**Acadine** a oa anv ur feunteun e Sikilia, brudet he galloud hud, meneget hec’h anv gant Diodoros Sikilia.

Skoet e veze taolennouigoù enni, da lavarout eo plakennoù (koad, pe koar) a veze skrivet warne promesaoù, pe leoù. Ma choment war-c'horre e oant leoù gwirion, mard aent d'ar strad e oant falsleoù.
Acca Larentia

**Acca Larentia** zo un doueez, pe ur vaouez, displann ar mojennoù diwarni pe diwarne, e mojennoù Roma gozh.
Ac'heron

An **Ac'heron** (Αχέρων / *Akhérôn* e henc'hresianeg), pe **Akeron**, zo war un dro ur stêr eus Epiros en Hellaz, hag unan eus stêrioù an Ifernioù hervez mojennoù Hellaz kozh.

## An douaroniezh
Emañ ar stêr o redek en Epiros, e gwalarn Hellaz, damdost da gêr Parga, hag er vro a zo dirak enez Korfou. En em deurel a ra el lenn Acherusia. Div adstêr zo d'an Ac'heron-se: ar Piriflegetontes hag ar stêr Kokitos.

## Ar vojenn

Mab eo da Helios, an Heol, ha Gaia, an Douar. Dimezet eo d'an nimfenn Orfne, ha tad eo da Askalafos. Taolet e voe gant Zeus en Ifernioù dre an abeg ma en doa roet e zour d'evañ d'an Ditaned emsavet enep an doueed. 

C'haron eo anv an treizher a vez gant e vag o roeñvat war an Ac'heron etre ar melloù kerreg ruilhet-diruilhet gant an doue-stêr.

## Pennadoù kar all
*Ar stêr Stiks.

## Notennoù ha daveennoù
Askalafos

**Askalafos** (*Ασκάλαφος* e henc'hresianeg) a oa anv daou zen e mojennoù Hellaz kozh:

# **[[Askalafos (mab Ac'heron)|Askalafos]]**, mab d'an doue-stêr Ac'heron;
# **[[Askalafos (mab Ares)|Askalafos]]**, mab d'an doue Ares.
Aleksandr Belyavskiy

**Aleksandr Belyavskiy** (en ukraineg:Олександр Белявський) a zo ganet d'an 11 a viz Kerzu 1953 e Lviv (Ukraina).

Mestrc'hoarier echedoù ukrainan ha soviedat.

Kampion (mibion) bedel echedoù (hiniennel) 
e 1973 ha Kampion Unaniezh Soviedel e 1974 ha 1990.

2 606 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.

## Liammoù diavaez

*  E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chessames
Reizhiad vogalennek a-serzh

Er yezhoniezh e vez implijet ar gerioù **reizhiad vogalennek a-serzh** (saoz.: ''vertical vowel system'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz diwar-benn ur reizhiad vogalennek implijet gantañ ur ment hepken evit diforc'hañ ez-fonemek etre vogalennoù disheñvel. 

Gallout a rafed implijout pevar ferzh pe ment disheñvel evit lakaat kemm etre vogalennoù, da lâret eo ar rontder, an araokder, an adreñvder hag an uhelder, met ez-resis e ra dave ar reizhiadoù vogalennek a-serzh d'ar fed ma talvez an diforc'h uhelder evit lakaat kemm etre vogalennoù fonemek, da lâret eo liveoù serrder ha digorder ar vogalennoù.

Ral a wezh eo seurt reizhiadoù bezañ a-serzh dre ret war al live fonetikel avat, da skouer gant ar witchiteg e vez implijet ur reizhiad vogalennek a-serzh ennañ div vogalenn a-raok (/e/ hag /i/) hag ur vogalenn a-dreñv (/a/) ha kavet e vez ivez un [o] dre enteuzadur ur vogalenn verr mui an hantervogalenn /w/ mui ur vogalenn verr all.

Luziet-tre e c'hell bezañ seurt reizhiadoù enne meur a vogalenn disheñvel daoust ha ma vez implijet gante ur ment nemeti evel en oubic'heg, ma talvez ar friadur da lakaat kemm etre meur a vogfalenn ouzhpenn.

Hervez dielfennadurioù 'zo e c'hellfe bout reizhiadoù vogalennoù a vent mann, da lâret eo enne ur vogalenn fonemek nemeti, evit rannyezhoù abc'hazek 'zo hag evit ar c'habardeg met ar goulakadur-se n'eo ket bet degemeret gant an darn vrasañ eus ar glaskourion.

Kavet e vez reizhiadoù vogalennek a-serzh er yezhoù-mañ:

* Yezhoù kaokazek ar gwalarn
** Abc'hazeg (daou zerez)
** Adigeg (tri derez)
** Kabardeg (daou pe dri derez)
** Oubic'heg (daou pe dri derez)
* Yezhoù kadoek
** Witchiteg (tri derez)
* Yezhoù Aostraolia
** Arrernteg (daou zerez)
* Yezhoù aostronezek
** Marchalleg (pevar derez)

Kavet e vez ivez ur seurt reizhiad vogalennek a-serzh evit a sell ouzh vogalennoù berr an iwerzhoneg dre ma vez diforc'het kenetreze hervez o live digoradur/serrder nemetken daosut ha ma vez enebiet vogalennoù a-raok ha vogalennoù a-dreñv evit a sell ouzh ar vogalennoù hir.

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
War bont an Naoned

**"War bont an Naoned"** zo ur ganaouenn vrezhonek, pe ur son, a vez kanet war donioù da zañsal.

Anavezet eo an ton rond pagan ha rond Landeda dreist-holl.
Orfne

**Orfne** (e henc'hresianeg Ὀρφνή / Orphnế), anvet ivez **Gorgyra** (Γοργύρα / Gorgúra, **Gorgira** en italianeg hiziv), lesanvet *nimfenn an Deñvalijenn*, a oa un nimfenn o chom e lenn Averno, a greded e oa toull-dor an Haides. 
Gant an doue-stêr Ac'heron he doa engehentet Askalafos.
Lviv

**Lviv** (*Львів* en ukraineg) a zo ur gêr eus kornôg Ukraina. Kêr-benn istorel Galikia eo. 729 842 a dud a oa o chom e kêr e 2012. Emañ kreiz-kêr war roll Glad bedel an UNESCO.

Kalz yuzevien a oa o vevañ eno hag a voe lazhadeget evit ar bras anezho gant an Nazied e-kerzh al Loskaberzh. E-pad degadoù a vloavezhioù ne oa ket tu kavout eus ur sinagogenn e Lviv goude ma vije bet serret an hini diwezhañ gant ar Soviediz. An darn eus ar boblañs polonat niverus a oa bet kaset e Polonia e-kerzh an eskemm poblañs etre Polonia hag Ukraina Soviedel e 1944–46.
## Anvioù
Anvet eo bet *Lemberg* en alamaneg, *Lwów* e poloneg, *Львов* (Lvov) e rusianeg, *Léopol* e galleg, *Leopoli* en italianeg hag *Ilyvó* e magyareg.

## Tud
* Stefan Banach (1892-1945), matematikour
* Vasily Ivantchouk (1969- ) echedour
* Eduard Kurzbauer (1840-1879), livour
* Stanislas Lem (1921-2006), skrivagner
* Ruslana Lyjytchko (1973- ), kanourez
* Leopold von Sacher-Masoch (1836–1895), skrivagner
* Ivan Trush (1869-1941), livour
* Rudolf Weigl (1883-1957), bevoniour, savet gantañ ar vaksin a-enep an tifuz
* Simon Wiesenthal (1908-2005), a glaske war-lerc'h an dorfedourien nazi

## Liammoù diavaez
Kumuniezh kumunioù Bro Pontkastell-Keren Gweltaz-Lambrizig

**Kumuniezh-kumunioù Bro Pontkastell-Keren Gweltaz-Lambrizig** a zo un etrekumuniezh lec'hiet e departamant al Liger-Atlantel. Merañ a ra 326,8 km² ha 35 297 a annezidi (2017).

## Ar c'humunioù
9 c'humun a ya d'ober an etrekumuniezh:
*Devrieg
*Gweltaz-Lambrizig
*Gwenred
*Kroazieg
*Merzhelieg
*Pontkastell-Keren (sez)
*Santez-Anna-ar-Brived
*Santez-Rouanez-Breizh
*Severeg

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù
Ac'hates

**Ac'hates** pe **Akates**, pe **Akat**, a oa ur mignon bras da Aeneas, hervez mojennoù Roma gozh, hag Eneid Vergilius: meur a wech e vez graet *fidus Achates*, «  Ac'hates feal » anezhañ er varzhoneg. 

N'eus kaoz ebet anezhañ e mojennoù Hellaz. Gallout a rafe an den hag e anv bezañ bet ijinet gant Vergilius.

## Mojenn
Pa oa an tan e kêr Troia e skoazellas Aeneas da dec'hout gant e dad hag e vab, da gentañ war ar menez Ida, ha goude betek Italia. Atav e veze prest da sikour pa veze ezhomm. Kas a reas e gile betek sibilenn Cumae.

## Menegoù
Meneget eo bet gant meur a skrivagner (Jean-Jacques Rousseau, Walter Scott), hag a-wechoù dre fent, evel pimpatrom ar mignon feal, tre evel Patrokles, mignon Ac'hilleüs, pe Pirithoos, mignon Theseüs .

## Anv tud ha traoù all
*Ar stêr :it:Dirillo, e Sikilia, a veze graet *Achates* anezhi e latin, abalamour, a gonter, ma veze kavet mein agat enni. 
*Acate zo anv ur porzh e Sikilia, anvet *Vischiri* e sikilieg.
*Er XVvet kantved e oa ur sonaozour eus kêr Basel, a oa Leonardus Achates, pe Leonardus Achates de Basilea.
*Ul lestr brezel zo bet anvet **Achates** gant ar Royal Navy saoz e-kerzh an Eil brezel bed.
Organ fonadur

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **organ fonadur** (saoz.: ''speech organ'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus an organoù implijet evit produiñ fonennoù al lavar, da lavarout eo sonennoù ar yezhoù, en o zouez:

* **[[Diweuz]]**
** Kensonenn diweuz
** Kensonenn gweuz-logigoù
** Kensonenn gweuz-dent
** Kensonenn teod-gweuz
* **[[Dant|Dent]]**
** Kensonenn dent
** Kensonenn daouzant
** Kensonenn etredent
** Kensonenn gweuz-dent
* **[[Teod]]**
** Kensonenn beg an teod
** Kensonenn kurunenn an teod
** Kensonenn lavnenn an teod
** Kensonenn kein an teod
** Kensonenn gwrizienn an teod
* **[[Logigoù dent]]**
** Kensonenn logigoù
** Kensonenn gweuz-logigoù
* **[[Staon]]**
** Kensonenn staon
** Kensonenn rak-staon
* **[[Gouel ar staon]]**
** Kensonenn ouel
** Kensonenn gweuz-gouel
* **[[Hugenn]]**
** Kensonenn hugenn
** Kensonenn hugenn-ankoue
* **[[Gargadenn]]**
** Kensonenn c'hargadenn
** Kensonenn ankoue-gargadenn
* **[[Ankoue]]**
** Kensonenn ankoue
** Kensonenn ankoue-gargadenn
* **[[Tarzh]]**
** Kensonenn darzh

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Vogalenn
* Doare distagañ
* Lec'h distagañ
* Friadur
Jammu ha Kachmir

Stad hanternosañ India eo **Jammu ha Kachmir** (dogreg: जम्मू और कश्मीर, ladakheg: ཇ་མུ་དང་ཀ་ཤི་མིར།, ourdoueg: جموں اور کشمیر), furmet gant an darn eus Kachmir dalc'het gant India goude ar Brezel Kentañ etre India ha Pakistan. En Himalaya emañ ha harzoù he deus gant Sina, Pakistan ha stad Himachal Pradesh.

Rannet eo ar stad etre teir rannvro :
* Jammu
* Traoñienn Kachmir
* Ladakh

## Ur vro rannet

Gant al linenn c'hlas e weler bevennoù Jammu ha Kachmir. An dachenn c'hlas eo an dachenn a zo meret gant Republik India (Skorneg Siachen e-barzh); an dachenn wer eo al lodenn e dalc'h Pakistan (Azad Kashmir); an dachenn velen eo al lodenn dalc'het gant Sina.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Yezhoù ar Pleg-Mor

Yezhoù ar Pleg-Mor a oa ur familh yezhoù komzet gwechall war arvor Pleg-mor Mec'hiko, enni peder yezh

* Atakapeg
* Chitimacheg
* Natchezeg
* Tunikeg

Aet da get ez int holl daoust ma vez imlijet c'hoazh an natchezeg evel ur yezh-lid.

## Geriadur

## Daveoù

*A Structural and Lexical Comparison of the Tunica, Chitimacha & Atakapa Languages*, John R. Swanton, Scholarly Press, ISBN-13: 978-0403036998
Bann Kargil

**Bann Kargil** (hindeg करगिल) a oa unan eus bannoù proviñs Ladakh kent ma voe disrannet e 1947. An daou vann arall a oa Skardo Baltistan ha Leh Central Ladakh. Hiziv eo Kargil unan eus bannoù eus rannvro Ladakh e-barzh stad indian Jammu ha Kachmir. War al Linenn a gontroll a-dal d'ar C'hachmir kontrollet gant Pakistan emañ. Un darn eus Bann Kargil eo Zanskar ha traoñiennoù Suru ha Dras.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Icel Mercia

Icel a voe hendad Creoda Mercia ha diazezer tiernelezh an Iclingas e Preden. Mab Eomer, roue diwezhañ an Angled war ar c'hevandir e oa. E vab Cnebba a renas en e c'houde .

Hervez an hengoun e vefe bet e penn e bobl pa oa o treuziñ Mor an Hanternoz.
Menez Ida

**Menez Ida** zo anv daou venez e mojennoù Hellaz kozh :

*Menez Ida Troia, pe Frigia, ma voe savet ha graet e varnadenn gant Paris, mab Priam. E Turkia emañ ar menez hiriv. 

*Menez Ida Kreta, ma voe savet Zeus. 

## Mount Ida
Adkavout a rer an anv en anv saoznek **Mount Ida**, a zo 
*er SUA
**anv ur menez 
***en Iowa, e SUA, Mount Ida (Davenport, Iowa), a zo e Davenport, Iowa
***Mount Ida, er Rocky Mountain National Park

**anv ur gêr 
***en Arkansas, (900 a dud er bloavezh 2000)
*** e Wisconsin, Mount Ida, Wisconsin, 

*en Aostralia
**ur menez e Tasmania, Mount Ida, Tasmania
**ur gêr, Mount Ida, Western Australia

hag ivez
*anv ur menez en Antarktika.