Ernst Jünger

**Ernst Jünger** (29 a viz Meurzh 1895 e Heidelberg - 17 a viz C'hwevrer 1998 e Riedlingen) a oa ur skrivagner alaman. Brudet eo dre e romantoù, hag ivez dre ma en deus kemeret perzh en daou vrezel bed : er fozioù-difenn e-pad ar Brezel bed kentañ, hag evel ofiser-alouber e Pariz e-pad an eil . Evel skrivagner eo bet brudet gant *In Stahlgewittern*, embannet e 1920. Ennañ e kont e eñvorennoù eus ar Brezel-bed kentañ. A-hed e vuhez e lakaas embann meur a romant, un deizlevr (bloavezhioù 1939-1948 ha 1965-1996) hag arnodadennoù. *Auf den Marmorklippen* eo e levr brudetañ.

## E vuhez

### Yaouankiz, Brezel bed kentañ hag ''In Stahlgewittern''
Bugel henañ ur familh a bemp bugel e oa Ernst Jünger. A-hed e vuhez en doe darempredoù mat-tre gant e vreur, Friedrich Georg Jünger e anv. Goude bezañ bet skorer Viktor Meyer er skol-veur e teuas o zad da vezañ kimiour hag apotiker. Ernst en doe poan o toujañ da reolenn ar skol, ha da 16 vloaz ec'h emezelas er strollad *[[Wandervogel]]*. Pa oa 17 vloaz e tec'has kuit hag ec'h emouestlas el lejion estren gall. Ar pennad-se e us e vuhez a gont en e levr *Afrikanische Spiele* bet embannet e 1936.

Kerkent hag embannet an engalvadeg gant an impalaer Gwilherm II (miz Eost 1914) en em ginnigas Ernst Jünger. Evel lod brasañ e genvroidi e voe entanet o kemer perzh er Brezel bed kentañ. 14 gwech e voe gloazet hag un nebeud sizhunvezhioù a-raok fin ar brezel e voe roetd ezhañ medalenn bouezusañ Alamagn, hini an dellid.

Ar pezh a c'hoarvezas dezhañ er fozioù-difenn a gontas en e levr *[[In Stahlgewittern]]* hag a embannas diwar e gont e 1920, diwar ali e dad. Ennañ e kont an darvoudoù start a welas, hag ivez pegen boemet e voe gant an emgannoù. Berzh a reas al levr, hag hiziv an deiz c'hoazh ez eo e levr lennet ar muiañ. André Gide a skrivas: «Levr Ernst Jünger diwar-benn Brezel 14, *[[In Stahlgewittern]]*, eo sur-mat al levr brezel bravañ am eus bet tro da lenn. A feiz vat, onest ha gwirheñvel eo».

E 1922 e skrivas *Der Kampf als inneres Erlebnis*. Ul levr ennañ ur meskaj romant hag arnodadenn eo, dre ma kaver ennañ e eñvorennoù brezel, ar pezh a c'houzañvas ar soudarded a oa er fozioù-difenn, hag e soñjoù politikel ha prederouriezhel war ar beoc'hgarouriezh hag ar galonegezh.

Maget e voe preder istorel ha politikel Jünger diwar-benn stad Alamagn goude an drec'hididgezh gant ar pezh en doa bevet e-pad ar brezel. Perzh a gemere er *Kriegsideologie*, ul luskad a voe anezhañ da vare Republik Weimar.
### Etre an daou Vrezel-bed : broadelouriezh ha dispac'h
Goude an drec'hidigezh e voe disoudardet hag e labouras e-pad ur pennad e ministrerezh ar *[[Reichswehr]]* e Hannover. Dornlevrioù a servije da droadeien a voe skrivet gantañ. D'an 31 a viz Eost 1923 e kuitaas an arme hag e krogas e studioù war skiantoù ar vuhez hag an amprevanoniezh e Leipzig. Kentelioù prederouriezh Hans Driesch ha Felix Krüger a heulias ivez, ha lenn a reas kalz, oberennoù Friedrich Nietzsche hag Oswald Spengler e-touez re all. Meur a veaj studi diwar-benn al loenoniezh a reas da Napoli, unan anezho etre miz C'hwevrer ha miz Ebrel 1925. Ar skol-veur a guitaas d'ar 26 a viz Mae 1926 hag en em stalias evel skrivagner war e gont ha kazetenner war ar politikerezh. Skrivañ a reas neuze «ouzhpenn kant pennad» e kazetennoù broadelour. Daremprediñ a reas ivez tud mennozhioù broadelour ha dispac'hour ganto, ul luskad zo anavezet Dispac'h mirelour Weimar. Daremprediñ a reas Otto Strasser hag Erich Mühsam ha tostaat a reas ouzh Ernst Niekisch, hag eñ kealoniour pennañ ar broadelouriezh-bolchevouriezh. Brudet e teuas da vezañ e-touez ar gefredourien vroadelour. E 1932 e teuas er-maez *Der Arbeiter*, ma kan Jünger meuleudi d'ar Stad, ha d'an teknik evel doare da entanañ an dud. Walter Benjamin a soñje dezhañ e oa Jünger «sevener feal ha faskour brezel ar renkadoù ».
### Da vare an Trede Reich hag an Eil Brezel-bed
An Nazied a glaskas lakaat anezhañ da sevel a-du ganto, dre ma oa brudet a-drugarez d'e skridoù ha peogwir en doa brezelet e-pad ar Brezel bed kentañ. Met nac'h a reas Jünger, hag e roas e zilez eus e glub ennañ brezelerien gozh pa ouezas e oa bet skarzhet ar yuzevien diouzh ar c'hlub-se. Azalek miz Ebrel 1933 e voe furchet e di gant izili Gestapo ha spiet e voe. D'an 18 a viz Du 1933 e nac'has bezañ ezel eus akademiezh alaman al lennegezh, daoust ma oa bet dilennet enni d'an 9 a viz Even. Berlin a guitaas, hag ez eas da Goslar. E 1936 e tivizas mont da chom war ar maez : da gentañ en Überlingen ha goude-se e Kirchhorst. Er bloavzhioù da-heul e reas meur a veaj da Norvegia, Brazil, Frañs, Enez Rodos.

E 1939 e teuas er-maez *Auf den Marmorklippen* hag a vez gwelet peurliesañ evel e bennoberenn. Ur skeudennadur a-enep ar varbarelezh hag an diktatouriezh a gaver er romant-se, ha gwelet eo bet evel un doare da stourm a-enep an naziegezh. 
En arvar e voe e vuhez azalek ar mare ma voe embannet ar romant, hag ar *[[Reichsleiter]]* Philipp Bouhler a c'houlennas gant Hitler ma vefe graet un dra bennak a-enep da Jünger, met ne c'hoarvezas netra dre ma touje Hitler ouzh Jünger abalamour m' en doa brezelet e 1914-18, bet en doa bet medalenn an dellid hag abalamour m'en doa skrivet danevelloù brezel ivez.

Jünger a voe engalvet er *[[Wehrmacht]]* d'an 30 a viz Eost 1939. Kabiten e oa e renk. Kemer a reas perzh e emgann Frañs ha goude trec'h an alamaned e voe degemeret e-touez ar pennoù-bras a oa e Pariz a-drugarez da Hans Speidel. Roet e voe ur burev dezhañ en ostaleri «Majestic». E amzer vak a gasas o skrivañ e zeizlevr brezel hag an arnodadenn *Der Friede* (*Ar peoc'h*, kroget azalek an diskar-amzer 1940).

En e zeizlevrioù e lenner pegen spontet e oa gant ar pezh a c'hoarveze en Alamagn, hag ar c'has en doa ouzh Hitler (anavezet *Kniebolo* gantañ) hag ouzh ar re a save a-du gantañ (a rae *semeilhoù* anezho). Lenn a reer ivez en doa mezh pa wele yuzevien rediet da ziskouez ur steredenn velen : «Neuze en em santan heuget pa welan unwiskoù, skoazgennoù, medalennoù, armoù, kement tra a lufre hag a blije din.»

Daremprediñ a reas Erwin Rommel. Chom a reas hep kemer perzh ne gemeras ket perzh en irienn ("Taol Walkyrie") a-enep Hitler aozet d'an 20 a viz Gouere 1944, met kalz tud a soñjas dezho, ha gant gwir abeg, e oueze e vefe eus an taol. «Biken ne c'hallin en em frealziñ dre ma tevis goude an 20 a viz Gouere an deizlevr a skriven d'ar mare-se» a skrivas d'ar 25 a viz Mae 1988. Disoudardet e voe ha distreiñ a reas da Alamagn e-pad an hañv 1944. Lakaet e voe e penn ur strollad *[[Volkssturm]]* ha pa zegouezhas soudarded saoz hag amerikan e c'houlennas digant izili e vagad chom hep stourm.

D'an 29 a viz Du 1944 e voe lazhet e vab, hag a oa 18 vloaz, en Italia, e menezioù Carrare. «Abaoe e vugaleaj en doa strivet da heuliañ roudoù e dad. Hag amañ, d'an taol kentañ, e teu a-benn gwelloc'h evitañ, mont a ra dreistañ da vat.»
### Goude an Eil Brezel bed

Goude ma vije bet trec'het Alamagn e voe difennet outañ embann levrioù e-pad pevar bloaz, dre m'en doa nac'het bezañ dinaziet. 
Eus 1950 betek e varv d'ar 17 a viz C'hwevrer 1998, edo o chom e Wilflingen, ur gêriadenn vihan e Schwaben. Er bed a-bezh e veajas a-benn pleustriñ war an amprevanoniezh. Un nebeud c'hwiled ha balafenned a zo bet gouestlet dezhañ.

Daoust ma oa bet gwelet evel un den eus an tu-dehou broadelour er bloavezhioù 1930 e teuas da vezañ hiniennour hag ae-enep d'ar Stad goude 1945 evel ma c'haller lenn e-barzh an arnodadenn *Der Waldgänger * (1951) hag er romant *Eumeswill* (1977).

Niverus a voe ar breutadegoù diwar e benn en Alamagn goude ar brezel. Peurliesañ e veze lakaet ar gaoz war ar pennadoù en doa lakaet embannet e kazetennoù broadelour er bloavezhioù 1920 ha 1930, hag en em c'houlenn a rae an dud hag-eñ en doa bet ul levezon war pennoù-bras ar strollad nazi ha war ar fed o doa tapet ar galloud e 1933. Ar breutadegoù-se a voe diazezet dreist-holl war danvez e arnodadenn *Der Arbeiter* bet embannet e 1932. E 1982 e savas reuz en Alamagn pa voe roet priz Goethe dezhañ. Lidoù ofisiel a voe aozet koulskoude pa lidas e 100 vloaz e 1995.

Unan eus ar skrivagnerien nemeto o deus gouestlet oberennoù d'ar vezvidigezh dre vras eo, pe e vefe hini an drammoù (ether, kannab, opiom, kokain, LSD...) pe hini an evajoù (bier, gwin, te). Mezvidigezh a dalvez amañ kement hag degas kemmoù d'ar skiantoù ha d'an doare da veizañ an amzer. Ar pezh a c'haorvezas gantañ pa dapas dramm a zo kontet en e arnodadenn *Annäherungen, Drogen und Rausch* (1970), hag a denn da *Du vin et du haschisch* gant Charles Baudelaire. 
D'ar 26 a viz Gwengolo 1996 e kemmas kredenn hag e teuas da vezañ katolik.

## E oberenn
E-keit ma oa bev Jünger e voe embannet div wech e oberenn glok. Ar wech kentañ e vo embannet dek levrenn etre 1960 ha 1965 gant Ernst Klett ( *Gesammelte Werke*). An eil hini a oa 18 levrenn anezhi, embannet etre 1978 ha 1983 gant an ti-embann Klett-Cotta (titl orin : *Sämtliche Werke*). Ne oa ket embannadurioù ken klok a se, dre ma ne oa enno hini ebet eus ar pennadoù skrivet gantañ er c'hazetennoù etre 1920 ha 1933. Kinniget e voent e 2002 gant S. O. Berggötz dindan an titl *Politische Publizistik*, embannet gant Klett-Cotta. E « zeizlevrioù brezel » e div levrenn (levrenn I (1914-1918), levrenn II (1939-1948), a voe embannet e Frañs e miz C'hwevrer 2008 en dastumad *Bibliothèque de la Pléiade*.
### Romantoù ha danevelloù
* *In Stahlgewittern* - 1920
* *Der Kampf als inneres Erlebnis* - 1922 
* *Sturm* - 1923
* *Feuer und Blut. Ein kleiner Ausshmitt aus einer grossen Schlacht* -1925
* *Das abenteuerliche Herz* - 1929
* *Afrikanische Spiele* - 1936
* *Auf den Marmorklippen* - 1939
* *Heliopolis* - 1949
* *Besuch auf Godenholm* - 1952
* *Gläserne Bienen* - 1957
* *San Pietro* 1957
* *Serpentara* 1957
* *Die Zwille* - 1973
* *Eumeswil* - 1977
* *Aladins Problem* - 1983
* *Sp. R. - Drei Schulwege* - 2003 
### Arnodadennoù
* *Der Arbeiter* - 1931
* *Der Friede* - 1946
* *Der Waldgänger* - 1951
* *Der Gordische Knoten* - 1953
* *Das Sanduhrbuch* - 1954
* *Mantrana, Einladung zu einem Spiel* - 1958
* *An der Zeitmauer* - 1959
* *Der Weltstaat* - 1960
* *Subtile Jagden* - 1967
* *Annäherungen, Drogen und Rausch* - 1970
* *Autor und Autorschaft* - 1982
* *Die Schere* - 1990
### Deizlevrioù
* *Strahlungen* - 1949
* *Siebzig verweht* - 1977
** *Siebzig verweht I  -  deizlevr 1965-1970*
** *Siebzig verweht II – deizlevr 1971-1980* 
** * Siebzig verweht III – deizlevr 1981-1985* 
** * Siebzig verweht IV – deizlevr 1986-1990* 
** *Siebzig verweht V – deizlevr 1991-1996*

## Goude e varv
*Un takson-plant hag un ugent takson-loen a zo bet gouestlet da Jünger.
*Bep bloaz e vez roet priz Ernst-Jünger e *land* Baden-Württemberg. Ur priz a dalvez da c'hoprañ an enklaskoù amprevanoniezh eo. 
* E *land* Baden-Württemberg e vez roet ivez ur yalc'had-studi, anvet yalc'had Ernst-Jünger, d'ar re a ra enklaskoù war dachenn skiantoù mab-den.

## Levrlennadur
### Studiadennoù
* Umm-El-Banine Assadoulaeff, *Ernst Jünger aux faces multiples*, L'Âge d'Homme, 1989, .
* Philippe Barthelet (dir), *Ernst Jünger*, L'Âge d'Homme, dastumad Les Dossiers H, 2000, 591 p, .
* Danièle Beltran-Vidal, *Chaos et renaissance dans l'œuvre d'Ernst Jünger*, Peter Lang, 1995, 388 pajenn, .
* Jean-Luc Evard, *Ernst Jünger - autorité et domination*, L'Éclat, 2004, .
* Isabelle Grazioli-Rozet, *Ernst Jünger*, Pardès, collection Qui-suis je ?, 2007, 127 pajenn, .
* Julien Hervier, *Deux individus contre l'histoire : Pierre Drieu La Rochelle et Ernst Jünger*, Klincksieck, 1990.
* Helmuth Kiesel, *Ernst Jünger*, Siedler, 2007
* Jean-Michel Palmier, *Ernst Jünger - Rêveries sur un chasseur de cicindèles*, Hachette, 1995, 236 p, .
* Heimo Schwilk, *Ernst Jünger - Ein Jahrhundertleben*, Piper Verlag GmbH, 2007
* Frédéric de Towarnicki, *Ernst Jünger - Récit d'un passeur de siècle*, Editions du Rocher, 2000.
* Michel Vanoosthuyse, *Fascisme et littérature pure, la fabrique d'Ernst Jünger*, Agone, 2005, 330 p, 
### Kelaouennoù
* La Table ronde, *Cahier Ernst Jünger*, goañv 1976.
* L'Œil de bœuf numéro 5/6, *Ernst Jünger*, miz Kerzu 1994.
* Alain de Benoist (éd.), *Revue nouvelle école* niv. 48, Le Labyrinthe, 1996.
* Auguste Francotte, *Ernst Jünger ou l’entomologiste écrivain*, *Lambillionea*, niv. ispisial 1998 : 48 p.
* Centre de Recherche et de Documentation Ernst Jünger (CERDEJ) animé par Danièle Beltran-Vidal. Publication annuelle du CERDEJ : *Les Carnets Ernst Jünger*. Dek levrenn embannet etre 1996 ha 2005.
### Pennadoù-kaoz
* Julien Hervier, *Entretiens avec Ernst Jünger*, Gallimard, Arcades, 1986, 168 p, .
* Antonio Gnoli ha Franco Volpi, *Les prochains titans*, Grasset et Fasquelle, 1998, 160 p, .

## Liammoù diavaez
* Ernst Junger ha NSDAP
* Mirdi Ernst Jünger e Wilflingen
* Ernst Jünger er cyberspace
* « L'image d'Ernst Jünger en France : un débat toujours actuel », testenn gant Julien Hervier, 1998
* pennad e-barzh l'Humanité (J.-P. Leonardini)
* Dastumad testennoù diwar-benn Ernst Jünger 

## Notennoù