Morfologiezh

Un dachenn-studi yezhoniel eo **ar vorfologiezh** a bled gant an doare da sevel ha da grouiñ gerioù.

Meur a zoare morfologiezh a zo e gwirionez, da skouer ar vorfologiezh diazezet war studi ar gerioù (saoz. *word-based morphology*). Dre vras, avat, e c'heller lavarout eo kevatal peurliesañ an termen *morfologiezh* gant studi ar morfem. Setu an doare teoriennoù a vo displeget er pennad-mañ.

Pep ger a vez savet diwar elfennoù nebeutañ anvet morfemoù. Klasket e vez reolennoù evit displegañ penaos e c'hell bezañ implijet pep doare morfem evit sevel gerioù diwarne.

Ret eo ober un diforc'h ivez etre an daou zoare morfemoù pennañ:

:* morfemoù distag: a c'hell bezañ implijet hepmuiken evel gerioù leun.
:* morfemoù stag: na c'hellont ket bezañ implijet o-unan-penn hep ur morfem diazez
(Gw. *[[kenger]]*)

## Deveradur ha displegadur
An deveradurezh hag an displegadurezh eo an argerzhioù morfologel pennañ.

Talvezout a ra an deveradur da gemmañ ster pe rummenn yezhadurel ur ger diazez keit ha ma talvez an displegadur da verkañ kefridioù ha perzhioù yezhadurel, da skouer : 

Displeget e vez ur ger pa vez staget morfemoù all outañ evit diskwel perzhioù yezhadurel ar ger-se er frazenn met hep cheñch na rummenn na ster ar ger, da skouer :

* **Deveradurezh**: 
: "*ober*" → "***ad'''ober''" (kemm ster)
: "''ober''" → "''ober'''our***" (kemm rummenn, verb > anv-kadarn)

* **Displegadurezh**: 
: "*komz*" → "*komz*'an***" (merk an amzer, ar gour hag an niver)
: "''merc'h''" → "''merc'h'''ed***" (merk al liester)

## Ar c'hevrennadur
Argerzhadurioù morfologel all ez eus avat, en o zouez ar c'hevrennadur.

Ur ger kevrennek a zo anezhañ ur ger savet diwar daou pe vui a vorfemoù distag, da skouer :

:*ti-post*
:*morgazh*
:*ki-bleiz*

Ur ger a c'hell bezañ krouet e yezhoù 'zo diwar daou vorfem-stag. Diouzh an tu all, avat, e c'hell morfemoù stag dont da vezañ implijet evel morfemoù distag. E saozneg e vez implijet da skouer an nevezc'her *ism* tennet diwar al lost-ger *-ism* (kevatal da *-iezh* e brezhoneg, d.s. *socialism*, *conservatism*, *fascism* hag ivez *hinduism*, *buddhism*) evit talvezout kement ha *ur gredenn bennaket*.

## Alovorfemoù

Bep morfem a c'hell bezañ distaget e doareoù disheñvel hervez reolennoù rik-pe-rikoc'h o tennañ, peurliesañ, da lec'h ar morfem-se hag ar sonioù all tro-dro dezhañ dreist-holl. E saozneg e vez distaget evel-se mouezhiet pe divouezh ar vorfemenn '-S' a dalvez da verkañ al liesterioù reizh a-benn klotaat gant doare distagañ ar sonenn gent:

:*cat* > *cats* (distaget /s/ abalamour d'an /t/)
:*dog* > *dogs* (distaget /z/ abalamour d'an /d/)

## Enteuzadur

Gant ar yezhoù enteuzel evel al latin da skouer, e vez enteuzet meur a vorfem plegadel en unan. Da skouer :

:*dominus* « mestr » savet diwar ar wrizienn *domin-* hag un dibenn-ger (morfem distag) enteuzet a dalv kement ha « (anv-kadarn) gourel, unander, nominativel » war un dro.

Disheñvel rik eo kement-mañ diouzh ar pezh a c'hoarvez gant ar yezhoù daspegel evel an turkeg e lec'h ma vez sklaer ar vevenn etre pep morfem gant pep a berzh resis.

## Treuzstummadur

Treuzstummadur (saoz. *suppletion*) e vez graet outañ pa vez implijet ur ger disheñvel-mik diouzh unan all evit diskwel ur c'hemm a c'hellfe bezañ graet a-hend-all dre implijout morfemoù, da skouer :

:*lakaet* < *laka* (gwrizienn) + *-et* (morfem reizh evit merkañ an anv-gwan verb) 
:*mont* < *aet*
:*paotred* < *paotr*
:*chas* < *ki* 

## Gesamtbedeutung

Ober a reer gant an termen alamanek *Gesamtbedeutung* evit deskrivañ perzhioù semantikel pennañ ur morfem hep derc'hel kont eus ar fed ma vez distag pe get. Da skouer e talvez e brezhoneg ar morfemoù "-er" hag "-our" da verkañ an oberour.

## Gwelet ivez
* Morfem
* Renkadur hervez ar vorfologiezh
* Deveradurezh
* Displegadurezh