open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Excalibur

**Excalibur** a zo
*anv latin kleze ar roue Arzhur, a zo Kaledvoulc'h e brezhoneg (ha *Caledfwlch* e kembraeg).

## Sinema
*anv daou film :
** unan hir, ''Excalibur'', sevenet gant John Boorman e 1981 ;
** unan berr, ''Excalibur'', sevenet gant Fabian Lapham e 2011.

## Sonerezh
* *[[Excalibur, la légende des Celtes]]*, sonadeg hag arvest gant Alan Simon e 1998, gant ouzhpenn 100 soner, en o zouez Tri Yann, Gabriel Yacoub (bet eMalicorne), Jean Reno (mouezh « off »), Didier Lockwood, Roger Hodgson (bet e Supertramp), Dan Ar Braz, Denez Prigent, Laz-seniñ sinfonek Praha, Carlos Núñez, Fairport Convention, Nikki Matheson, Bohinta, Angelo Branduardi ha Bruno Le Rouzic ;
* *[[Excalibur II, l'anneau des Celtes]]*, eil pladenn abadenn Alan Simon embannet e 2007 ;
* *[[Excalibur (William Sheller)|Excalibur]]*, kanaouenn gant William Sheller.

## A bep seurt

* *[[Excalibur (kelaouenn)|Excalibur]]*, titl ur gelaouenn c'hallek diwar-benn ar c'hontilli embannet gant Crépin-Leblond.
Arzhur

**Arzhur** zo un anv a orin latin pe predenek moarvat. Gallout a rafe dont eus an anv latin *Artorius*, a oa anv ar jeneral roman Artorius Castus, pe eus ar gerioù predenek *arth* (arzh) ha *rix* (roue) ; al loen zo arouez ar roue gant ar ar Gelted kozh.

## Yezhoù all
An anv Arzhur a gaver ivez e yezhoù all. 
**[[Arthur]]* a vez skrivet e kembraeg, e galleg hag e saozneg (disheñvel-mat eo an distagadurioù avat).
* *[[Arturo]]* er yezhoù romanek evel ar spagnoleg hag an italianeg.
* *[[Artur]]* e poloneg, tchekeg ha yezhoù all c'hoazh.

## Roueed ha priñsed

Holy-grail-round-table-bnf-ms fr-116F-f610v-15th-detail.jpg|"Ar roue Arzhur ha marc'heien an Daol Grenn", Évrard d'Espinques
Prince Arthur and Hubert de Burgh.jpg|Arthur  hag Hubert de Burgh, William Frederick Yeames (1882)

**Arzhur Pendragon* eo anv ar roue Arzhur, ar roue mojennel a stourmas en Enez Vreizh a-enep armeoù an alouberien saoz.

### Duged Breizh
Bez' ez eo ivez anv tri dug eus Breizh.
*Arzhur Iañ (1187-1203), a voe lazhet e Rouen gant e eontr Yann Dizouar, roue Bro-Saoz.
*Arzhur II (1305-1312).
*Arzhur III (1457-1458), a oa kont Richemont ha konestabl Bro-C'hall (1457-1458).

### Noblañsed Breizh-Veur
*Arzhur Tudor, mab da Herri VII, breur henañ Herri VIII, a zimezas da Catherine of Aragon, hag a varvas nebeud amzer goude e eured, ma addimezas e intañvez gant e vreur.

## Lennegezh
**Arzhur*, haroz ar gontadenn *Ar berenn he fer aour hag ar c'horf hep ene*, e Kontadennoù ar Bobl, gant Fañch an Uhel. 
*Arturo Ui, pezh-c'hoari gant Bertolt Brecht

## Sonerezh
* *Arthur*, ur ganaouenn savet gant Michel Jonasz (eil titl an albom *[[Où est la source]]*, miz Gwengolo 1992) evit rentañ enor d'e goriad stadunanat Arthur Simms, diskaret gant ar SIDA e 1987,
* Arthur (Or the Decline and Fall of the British Empire), albom saoznek gant The Kinks.

## A bep seurt
*Arzhur, anv ur steredenn;
**[[Arzhur (film)|Arzhur]]*, film eus 1981;
*2597 Arzhur, un asteroidenn.

## Hiziv
Un anv-bihan eo, a vez roet c'hoazh d'ar baotredigoù.

Un anv-tiegezh eo ivez : Anna-Vari Arzur (1921-2009), leanez ha stourmerez evit ar brezhoneg.

## Pennad kar
*Arthur

## Notennoù ha daveoù
Arthur

**Arthur** zo un anv-bihan kembraek, a glot gant Arzhur e brezhoneg, hag a gaver e saozneg, galleg, daneg, nederlandeg, roumaneg ha portugaleg Brazil

## Yezhoù all
**Arturus* hag *Artorius* e latin
**[[Arturo]]*, e spagnoleg hag italianeg
* *[[Artur]]* e svedeg, poloneg, turkeg, galizeg, kroateg, sloveneg
* アーサー (Āsā) e japaneg (e katakana)
**[[Arzhur]]* e brezhoneg.

## Tud vrudet
### Roueed ha priñsed
*Gwelout [[Arzhur]].*

### kantved
* Arthur Guinness (1725–1803), breser hag embreger iwerzhonat
### kantved
#### 
* Arthur Schopenhauer (1788–1860), prederour alaman
#### 
* Arthur de La Borderie (1827-1901), istorour
#### 
* Arthur de Gobineau (1816-1882), diplomat, skrivagner ha politikour
* Arthur Rimbaud (1854-1891), barzh
#### 
* Arthur Wellesley, dug Wellington (1769-1852), e penn an arme saoz en emgann Waterloo
* Arthur Hughes (1832-1915), livour
#### 
* Arthur Hay (1824-1878), evnoniour
### kantved

#### 
* Arthur Schnitzler, skrivagner ha medisin 
#### 
* Arthur Antunes Coimbra (g. e 1953), melldroader
*Arthur (1996-), melldroader 
#### 
* Arthur de Salins (1857-1936), jeneral ha penn-skout
* Arthur Bernède (1871-1937), romantour poblek ha senarioour, ber ijinet gantañ Judex ha Belphégor
* Arthur Dallidet (1906-1942), politikour ha rezistant
#### 
* Arthur C. Clarke, skrivagner skiant-faltazi
* Arthur Koestler, saoznekadur Artúr Kösztler (1905-1983), skrivagner hungarat broadet breizhveuriat 
#### 
* Arthur Balfour (1848–1930), kentañ ministr Breizh-Veur
* Arthur Conan Doyle (1859–1930), skrivagner
#### 
* Arthur Miller, dramaour ha skridarnodour
* Arthur Rubinstein, pianoour polonat broadet stadunanat
* Art Garfunkel (g. e 1941), kaner
* Arthur Ashe (1943-1993), c'hoarier tennis
* Arthur Harpo Marx (1888–1964), komedian

#### 
* Arthur Honegger (1892-1955), sonaozer

## Lec'hanvadurezh
###### 
* Arthur (Manitoba), ur bastell-vouezhiañ e Manitoba
* Arthur (Ontario)

###### 
* Arthur (Illinois)
* Arthur (Iowa)
* Arthur (Nebraska)
* Arthur (Dakota an Norzh)
* Port Arthur (Teksas)

## A bep seurt
* (2597) Arthur, un asteroidenn

## Pennadoù kar
*McArthur
*MacArthur
Ramadan

**Ramadan** (arabeg : **رمضان** *Rama<u>dh</u>an*, distaget ivez *Ramzan* e meur a lec'h) eo anv navet miz ar bloavezh en deiziadur muzulman (*Hijri*), savet er bloaz 638.

Evit ar Vuzulmaned ez eo ar miz sakrañ a zo er bloaz. E-pad an navet miz eo e vije bet diskuliet ar C’horan d’ar profed Mohammed.

E koun an dra-se e vez yunet gant ar Vuzulmaned e-pad ar Ramadan. E-pad miz eta e rankont chom hep debriñ nag evañ ha hep kaout darempredoù rev etre sav-heol ha kuzh-heol. Unan eus pemp gourc’hemenn diazez an Islam eo yun (**صَوْم** *saoum<sup><small>i</small></sup>*) ar Ramadan. Hag un dra ret eo yunañ e-pad ar miz-se evit an holl Vuzulmaned, nemet ne c’hallfent ket evit abegoù yec'hed.

هلال رمضان.jpg|*Kreskenn ar ramadan* en Amman, Jordania, e 2017
Eil Emgann Konkerel

En **Eil Emgann Konkerel** a c'hoarvezas d'an 27 a viz Mezheven 992 e Konkerel, tost da Wenvenez-Penfaou, en em gannas arme ar c'hont Foulk III a Anjev, skoazellet gant Naonediz, ha hini Konan Kentañ a Vreizh harpet gant goprsoudarded norman ha kont Bleaz.

Trec'h e voe Foulk III, ha gantañ a-hervez, e voe lazhet Konan Kentañ.
Loeiz VIII (Bro-C'hall)

**Loeiz VIII**, lesanvet "al Leon", bet ganet d'ar 5 a viz Gwengolo 1187 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d'an 8 a viz Du 1226 e Montpensier, a oa mab d'ar roue Fulup II (1165-1223), lesanvet "an Aogust", ha da Isabelle de Hainaut (1170-1190).

Roue Bro-C'hall e voe war-lerc'h e dad ha betek e varv e 1226.

## Bugale
* Ur verc'h (1205-1205)
*Philippe de France (1209–1218), marvet da nav bloaz
*Alphonse de France ha Jean de France, gevelled ganet e miz Genver 1213, marvet yaouankik
*Loeiz (1214–1270), roue war-lerc'h e dad dindan an anv Loeiz IX 
*Robert de France(1216–1250), kont Artez, dimezet da Vathilde de Brabant, ha bugale dezho
*Jean de France (1219–1232), marvet da 13 vloaz
*Alphonse de Poitiers (1220–1271), kont Poitiers ha Toulouse, dimezet da Jeanne, kontez Toulouse (1220-1271), divugel
*Philippe Dagobert (1222–1232), marvet da 10 vloaz
* Isabelle de France (1225-1270), danvez-pried Hugues de Lusignan, abadez e 1252
* Étienne (1225- 1226/27)
* Charlez Iañ Sikilia (1227–1285), kont Anjev ha Maine, Roue Sikilia ha Naplez ; dimezet div wech.

## Levrlennadur
*  Sivéry, Gérard : *Louis VIII le Lion*, Fayard, 1995
Anjev

**Anjev** a zo unan eus ar broioù kozh a eas d'ober Bro-C'hall. Anje (*Angers* e galleg) e oa kêr-benn Anjev.

## Istor
Ur vro dizalc'h eo bet e-pad mare ar gonted, ha brezel zo bet a-wechoù etre Breizh ha hi. 
* Gwelout ar pennadoù Foulk III, Konan Iañ, Emgann Konkerel.

N'eus ket anv eus Bro-Anjev ken, daoust da Guzul-departamant Maen-ha-Liger (Maine-et-Loire) ober implij eus an anv Anjev (Anjou) en un doare damofisiel ha beuzet eo er rannvro vras a vez graet Broioù al Liger anezhi.

Koulskoude eo brudet hiziv c'hoazh gwin Anjev.
En Anjev e komzer ur rannyezh c'hallek, ar patois pe parlant Anjev.

## Eus ar proviñs d'an departamantoù

## Liammoù diabarzh
* Kastell Montsoreau
* Foulk
* Ermengarde Anjev
* Konted ha duged Anjev.

## Liammoù diavaez
* Anjou - Lec'hienn "Ar Bibl en Anjev hag e Breizh"
* France Balade
Koeron

**Koeron** a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e Bro-Naoned, e gevred ar vro.
## Douaroniezh

Couëron vue de la Loire.JPG

* War lez al Liger emañ Koeron.
## Dezougen

Gare-Coueron-1900.jpg
Couëron gare.JPG
Gare-Coueron-2014 08.JPG

* Ar porzh-houarn.
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Coiron**, 849; **Choirum**, 1205; **Coueron**, 1287; **Coayron**, 1429

## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Koeron e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Koeron hag e Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e voe lakaet e Kanton Sant-Stefan-Brengoloù.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 235 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,88% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Lazhet e voe an tiegezh Lemarié (an tad, ar vamm hag unan ag an daou vab)  gant an nazied evit bout bet roet bod da zaou nijour  eus ar Gevredidi, ar mab arall a varvas ivez abalamour d’e stourm a-eneb da Alamagn. 
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas pevar milour eus ar gumun  hervez monumant ar re varv. 
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Sant-Ervlan-1 pa voe diskaret Kanton Sant-Stefan-Brengoloù e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv dirak ar maerdi, luc’hskeudenn ha kartenn-bost . 
### Savadurioù relijiel katolik

Couëron église StSymphorien.JPG|Iliz ar barrez.
Couëron église polonaise.JPG

* Iliz katolik *Sant Sinforian*.
* Iliz katolik ar gumuniezh gatolik erruet eus Polonia e 1923.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud vrudet

* Pierre David de la Botardière, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1588
* ̈Mathieu Talour de la Carterie, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1713
* Guy-Barthélémy Talour de la Carterie, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1733

### Tud bet ganet eno
* Alcide Dessalines d'Orbigny, blodegour, ergerzher, naturour ha paleontologour gall, d'ar 6 a viz Gwengolo 1802
### Tud marvet eno
*1488: an dug Frañsez, tad an dugez Anna Vreizh.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
* Koeron war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
*Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Auguste Comte

**Isidore Marie Auguste François Xavier Comte**, bet ganet d'an 19 a viz Genver 1798 e Montpellier ha marvet d'ar 5 a viz Gwengolo 1857 e Pariz (Bro-C'hall) a oa ur prederour gall.

Bras eo bet e levezon war an emsavioù politikel en Europa ((Bro-Saoz, Portugal, Rusia) , en Amerika ( Brazil, Mec'hiko, Chile, Stadoù-Unanet ), hag ivez e Turki.
Frañsez II

**Frañsez II** a c'hall bezañ anv un dug, pe ur roue pe un impalaer, pe un eskob:

*Frañsez II (Breizh) (1458-1488), dug Breizh,

*Frañsez II, roue Bro-C'hall (1559-1560)

*Frañsez II (1836–1894), roue an div Sikilia (1859-1860) 

* Frañsez II, dug-meur Toskana (1737-1765) a voe Frañsez Iañ, impalaer santel roman ha german.
* Frañsez II (1768–1835), impalaer roman german betek 1806, hag impalaer Aostria e 1804 dindan an anv Frañsez Kentañ. 
*Franz, dug Bavaria (ganet e 1933), a vez graet "Francis II" anezhañ gant tud e gostezenn, a glask lakaat Jakobited da rouaned Bro-Saoz. 

## Priñsed all
*Francesco II d'Este 
* François II Rákóczy, priñs Transilvania hag Hungaria (1704-1711)( 1676–1735).
* Frañsez II, dug Mantova (1484-1519)
* Frañsez Este (Francesco II d'Este), François II, dug Modena (1662–1694).
* François II, (1572–1632) dug Lorraine (e 1625)

## Eskibion
* Frañsez II Rohan, eskob Anje (1499-1532) hag arc'heskob Lyon goude (1501-1536)

## Pennad kar
*Frañsez
Konkerel

**Konkerel** (*Conquereuil* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Naoned, tostik da Derwal, e reter ar vro.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie (1995)  ː **Conquareticum**, XIvetː **Concurruc**, XIvet; **Concurus**, 1026; **Concretus**, 1046; **Conquereus**, 1050; **Concurue**, XIIvet; **Concurus**, 1114; **Concorotium**, 1123; **Concuruz**, 1148; **Concreux**, 1287; **Conqureuz**, 1469; **Concreux**, 1630; **Concreüil**, 1731; **Concreuil**, 1779;

## Ardamezioù
"*En glazur e saezh en argant ouzh beg; e gab en erminoù*"

Aozer ː Ao. de Béranger.

Digemeret gant ar C'huzul ar 24v Eost 1952

Enrollet an 13 Meurzh 1953

Displegadur ː ar saezh ouzh beg e koun emgann 992, e-kerzh an dug Konan Iñ e oa trec'het ha lazhet.

## Istor

### kantved
* Kentañ Emgann Konkerel: emgann e 981 etre Naonediz renet gant Gwereg Breizh, ha Roazhoniz renet gant Konan an Tort.
* Eil Emgann Konkerel: d'ar 27 a viz Mezheven 992 e voe emgann etre armeoù dug Breizh ha hini kont Anjev.
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Konkerel e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Gwenvenez-Penfaou hag e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 49 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel,da lavaret eo 3,45 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den eus ar gumun hervez monumant ar re varv .
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe ur milour eus ar gumun d’ar 4 a viz Eost 1957 hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
* 24,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Hôtellerie et château de Pontveix (Conquereuil).jpg|Kastell Pontveix.

* Meur a gastell.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.

Conquereuil église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *[[Sant Donasian ha Sant Rogasian]]*.

Chapelle de Pontveix (Conquereuil).JPG|Chapel Pontveix.

* Chapel Pontveix.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* Henry Guiho de Monnoël, pennalvokad ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1695. Marvet en karg.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Daveoù ha notennoù
Derval

**Derval** zo un anv hag a c'hall bezañ :
* *Derval*, stumm gallek kumun Derwal, e Bro-Naoned,
* Derval pe Dervla, stumm saoznegaet daou anv merc'hed en iwerzhoneg : Deirbhile ha Dearbháil,
* Bobette Derval, anv-arzourez Jeanne Jaouen (1872-1912), arzourez music-hall ha serc'h,
* Blanche Derval, anv-arzourez Eugénie Pasquier (1885-1973), komedianez vreizhat c'hoariva ha sinema.
Poatev

**Poatev** (*Poitou* e galleg, ha *Poetou* e poateveg) a zo unan eus ar broioù kozh a yeas d'ober Bro-C'hall, e kornaoueg ar vro, hag er gevred da Vreizh. Ur vro dizalc'h eo bet e-pad mare he c'honted. N'eus ket anv eus Bro-Boatev hec'h-unan ken ent-ofisiel. Ur rannvro c'hall a veze graet Poitou-Charentes anezhi zo bet betek ar bloaz 2014, pa voe staget ouzh Rannvro Aquitaine.

Kaoz a vez a-wechoù eus Poatev-Izel, er c'hornôg, hag a glot dre vras gant an Departamant Vendée, ha Poatev-Uhel, er reter. 

## Eus ar proviñs d'an departamantoù
Rannet eo bet Poatev etre meur zepartamant e 1790. Ar pep brasañ a zo aet d'ober departamantoù ar Vañde, an Deux-Sèvres hag ar Vienne, met darnoù a gaver ivez er Charente, ar Charente-Maritime, an Indre ha betek an Haute-Vienne. Un nebeud kumunioù en em gav ivez er Maine-et-Loire, hag unan eus kumunioù Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev ma oa an tu-kreñv gant Poatev a zo en em gavet e departamant al Liger-Atlantel (Ruvelieg).

## Loened
Brudet eo ezen Poatev, pe gentoc'h ar ouenn a vez graet “baudet du Poitou” anezhi.

## Pennad kar
*Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev
Ségolène Royal

**Marie-Ségolène Royal**, a vez graet **Segolène Royal** anezhi, zo ur bolitikerez c'hall eus ar Strollad Sokialour Gall (PS), ganet d'an 22 a viz Gwengolo 1953. Bet eo kannadez, ha sekretourez-stad dindan ministr an deskadurezh da neuze, Claude Allègre. Anvet da brezidantez ar rannvro Poatev-Charant war-lerc'h bezañ distroadet Jean-Pierre Raffarin. E 2006 e oa bet dibabet gant izili he strollad evit mont war ar renk da vezañ Prezidantez ar Republik. E 2011 e klaskas c'hoazh bezañ war ar renk met c'hwitout a reas e-kerzh ar votadegoù kenttael. Pried dizimez François Hollande eo bet ha pevar bugel o deus bet asambles.

## Dilennadeg 2007
### A-raok an dilennadeg
* Sinet he deus un emglev gant Jean-Pierre Chevènement evit ma n'en em ginnigfe ket, ha prometet dezhañ 
** e sikour da gaout un nebeud sezioù kannaded evit e strolladig, 
** chom hep mont a-enep an energiezh nukleel (e-touez traoù all).
* Nac'h a ra paouez da zigeriñ kreizennoù nukleel nevez
* Prometet he deus sinañ karta ar yezhoù
* Kinnig a ra e vije ur banniel gall e pep ti. War-lerc'h skubet an dek kevezer all e voe dibabet an itron Royal hag an aotrou Sarkozy d'en em ginnig en eil tro.
### Dilennadeg
En eil tro e voe dilennet Nicolas Sarkozy.

## Strollad Sokialour
En diskar-amzer 2008 ez eas Ségolène Royal war ar renk evit bezañ dilennet da sekretourez vroadel ar Strollad Sokialour Gall. Daoust ma erruas da gentañ en dro gentañ e-touez izili ar PS, e voe trec'het en eil tro gant Martine Aubry.
Brezel ar Voeren

**[[Brezel ar Voeren]]** (distaget « ar Vouren ») a vez lavaret eus daou vrezel e Suafrika e dibenn an  etre Breizh-Veur ha pobloù an div republik dizalc'h savet gant ar Voeren.

## Daou vrezel
### [[Kentañ brezel ar Voeren]] ([[1880]]-[[1881]])
Ar brezel kentañ, anvet ivez *brezel [[Transvaal]]*, a c'hoarvezas eus ar 16 a viz Kerzu 1880 betek an 23 a viz Meurzh 1881.

### [[Eil brezel ar Voeren]] ([[1889]]-[[1902]])
An eil brezel a c'hoarvezas eus an 11 a viz Here 1889 betek an 31 a viz Mae 1902. E dibenn ar brezel e voe staget div republik ar Voeren, re Orange ha Transvaal, ouzh Impalaeriezh Breizh-Veur ken na voe savet Unvaniezh Suafrika e 1910.

E-pad ar brezel-se e voe krouet ar c'hentañ kampoù-bac'h ; 27 927 maouez ha bugel a varvas enne (niver ofisiel, 22 074 a oa yaouankoc'h eget 16 vloaz).

Ar C'hembread Lloyd George a lavaras :

*The fatality rate of our soldiers on the battlefields, who were exposed to all the risks of war, was 52 per thousand per year, while the fatalities of women and children in the camps were 450 per thousand per year. We have no right to put women and children into such a position*.« 52 diwar 1000 bep bloaz e oa an niver a c'houzañvidi a-douez hor soudarded war an tachennoù-emgann, a oa o talañ ouzh holl riskloù ar brezel, pa oa 450 diwar 1000 bep bloaz an niver a c'houzañvidi a-douez ar maouezed hag ar vugale er c'hampoù. Gwir ebet n'hon eus da lakaat maouezed ha bugale en hevelep plegenn. »


Ur vaouez eus Kernev-Veur, Emily Hobhouse, a voe talvoudus e-pad an emgann enep ar c'hampoù-bac'h.
Anv-pluenn

Un **anv-pluenn** eo an anv a gemer un den evit sinañ skridoù, evel Roparz Hemon a oa anv-pluenn **Louis-Paul Nemo**, pe George Sand a oa hini **Aurore Dupin**.

Pa vez implijet un anv-pluenn gant ur barzh eus Goursez Vreizh e lavarer a-wechoù e ra gant e anv-barzh. Met n'eo ket an holl skrivagnerien a zo barzhed, nag an holl varzhed ne lakaont ket o anv er C'hoursez.

Stank eo bet implijet an anvioù-pluenn gant ar skrivagnerien vrezhonek en , ober diouzh skouer o diagentidi ne ra ken tud ar wikipedia vrezhonek.

Arabat droukveskañ *anv-pluenn* ha *[[lesanv]]* : gant un den e vez dibabet un anv-pluenn, hogen gant tud all e vez roet ul lesanv d'an den.

Kalz maouezed o deus dibabet anv ur gwaz da anv-pluenn evit ma vefe embannet o oberennoù, evel ar skrivagnerez skosat Isabella Fyvie Mayo (1843-1914), a sine  Edward Garrett .

## Pennadoù kar
*Abeozen (Jean-François-Marie Éliès)
*Hafez (Khwāja Šamsu d-Dīn Muḥammad bin Baha al-Din Jafat Šīrāzī)
*Pablo Neruda (Neftali Ricardo Reyes Basoalto)
*George Orwell (Eric Arthur Blair)
*George Sand (Aurore Dupin)
*Stendhal (Henri Beyle)
*Marko Vovtchok (Mariya Oleksandrivna Vilinska)
Adige

An **Adige** (alamaneg: **Etsch**, ladineg: **Adesc**) eo eil stêr hirañ Italia. Diskenn a ra a-hed 409 km eus Su Tirol betek Mor Adria.

## Departamant
Da vare aloubidigezh Italia gant armeoù Napoleone Buonaparte e oa bet krouet an departamantoù gall Adige ha Haut-Adige.
Kleze

Ur **c'hleze** (pe : **klezeñv** ) zo un arm-stok implijet da droc'hiñ, hennezh a zo hiroc'h evit ur gontell pe ur gougleze, ul lavnenn hir dezhañ, staget ouzh un dornell. Gallout a ra bout eeun pe krommet ha dornaet da droc'hiñ pe gwanañ.

A-zivout e orin, e voe krouet ar c'hlezeier kentañ e keit oadvezh an arem en ur emdreiñ diwar ar gougleze, war dro 1600 k.J.K.. Chom a reas berr a-walc'h e lavnenn hag hep kroaz ouzh ar wardenn betek ar grennamzer uhel.

A-hed an amzer e teuas da vout muioc'h mui begek al lavnenn da c'hallout bout dornaet aesoc'h ha gwanañ donoc'h an enebour. 

Donet a ra ar ger **Klezeñv** eus ar c'hentgelteg *kladiwos*, kenaozet gant *kladyeti* a dalva "skeiñ", hag ar lostger *wos*.

Meur a seurt a glezeñv a zo, en o zouesk:
* Gladius (kleze an romaned)
* Claidheamh-mòr (kleze hir ar skosiz)
* Zweihänder (kleze hir al Landsknecht)
* Katzbalger (kleze berr al Landsknecht)
* Rapier (kleze begek implijet gant ar spagnoliz)


Excalibur the Sword, Howard Pyle 1902.jpg|Kaledvoulc'h, anv kleze Arzhur, hervez ar mojennoù predenek.Tresadenn gant Howard Pyle 1902
Ravi_Varma-Ravana_Sita_Jathayu.jpg|An haroz Ravana o troc'hañ Jatayu gant e gleze ChandrahasRavi Varmâ (1848–1906), 1895


## Klezeier brudet

*Kaledvoulc'h, pe Excalibur, kleze Arzhur
*Durandal hini ar brezelour frank Roland, paotr Orreaga
*Chandrahas, hini an haroz Ravana
*Joyeuse, kleze Karl Veur
## Notennoù ha daveennoù
La Spezia

**La Spezia** a zo ur gumun, ur gêr, hag ur porzh eus arvor Italia, e Liguria. Eil kêr Liguria eo war-lerc'h Genova, ha pennlec'h Proviñs La Spezia.

## Porzh

Ur porzh brezel eus morlu Italia a zo eno.

## Kumunioù amezek
Arcola, Follo, Lerici, Porto Venere, Riccò del Golfo di Spezia, Riomaggiore, Vezzano Ligure, Sarzana

Kêriadennoù tost: ar Cinque Terre pemp kêriadenn en hanternoz.

## Kêrioù gevellet
## Istor
;Eil brezel bed
* 12 a viz Even 1940: bombezet eo porzh La Spezia gant ar morlu gall.
Taranto

**Taranto** en italianeg, **Tarde** e taranteg, *Τάρας / Táras* e gresianeg, *Tarentum* e latin), zo ur gumun hag ur gêr eus arvor kreisteiz Italia e pleg-mor Taranto, e rannvro Puglia, gant 199 012 annezad. Kêr-benn proviñs Taranto eo.

## Douaroniezh

Taranto zo ur porzh etre daou vor, ar mor bras (ar Mor Ionian), hag ar mor bihan anvet *Mar Piccolo*, ul lenn-vor a zo e penn ar ganol : *la città dei due mari* (kêr an daou vor) a vez graet anezhi.
Emañ ar gêr gozh, pe *la Città Vecchia*, pe *Borgo Antico*, en un enezenn etre an daou vor-se.

Ur pont-tro daouahelek, anvet *Ponte Girevole*, digoret e 1887, a zo a-us d'ar ganol. Tennañ a ra d'ar pont kozh anvet *Pont National* a oa gwechall (1861) e Brest.
## Istor

## Kêrioù gevell
*
*
*
*
*

## Skeudennoù

Colonne Doriche.JPG|Daou biler templ Poseidon
Castello Aragonese(Taranto).JPG|Ar c'hastell aragonat
City Hall of Taranto.jpg|Taranto - An ti-kêr da noz
Taranto flickr02.jpg|Taranto - Monumant d'ar re lazhet er brezelioù
Arche (loarenn)

**Arche** (eus gresianeg Αρχη) pe Yaou XLIII a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2002. Hi a berc'henn da strollad Karme, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 23 milion km ha 24 milion km gant ur stouadur a 165°.

Tennañ a ra hec'h anv eus Arche, unan eus ar peder muz
Charles Cornic du Chesne

**Charles Cornic du Chesne**, ganet d'ar 5 a viz Gwengolo 1731 e Plouyann ha marvet eno d'an 12 a viz Gwengolo 1809, a oa ofiser war vor ha kourser.

Ganet e oa e kastell Susunioù e Plouyann (ur gumun enteuzet e Montroulez hiziv an deiz) ha, pa oa paramantour e dad, kregiñ a reas da verdeiñ evel mous war listri e dad. Pleustriñ a reas ar vicher pesketaer en Douar-Nevez.
Goude bezañ bet div wech prizoniad war bagoù kourserien ez eas e 1757 d'ofiser war vor evel letanant fourgadenn diwar an abeg m'en doa torret ar gronn-mor saoz (ar Brezel Seizh Vloaz a oa) ha degaset da Vrest ur gargad kanab prenet en Izelvroioù.

Ar brezel kourserezh a reas ha tapout meur a lestr saoz karget gant danvezioù prizius eus an Indez. Evit an taolioù-kaer-se e voe anvet da gabiten lestr-taner e 1761 ha da kabiten lestr e 1778. Echu ar brezel e krogas gant sevel tresoù ar porzhioù en aodoù eus Brest da Enez-Vriad ha lakaat balizennoù e Bae Montroulez.
 
Pa voe anvet da goronal kanolierezh e Bourdel ez eas da du an Dispac'h gall hag e kuitaas ar servij e 1793. Distreiñ da Vontroulez a reas evit bezañ melestrer foran ha merour an traoù morel.
Emglev Gruber-De Gasperi

An **Emglev Gruber-De Gasperi** war statud emrenerezh Su Tirol a zo anvet diwar maodierned an aferioù diavaez ag Italia Alcide De Gasperi hag eus Aostria Karl Gruber.

Kensinet e voe d'ar 5 a viz Gwenholon 1946 e Pariz (Bro-C'hall).
Fredrik Reinfeldt

**John Fredrik Reinfeldt** (LFE : [ˈfreːdrɪk ˈrajnˌfɛlt]), bet ganet d'ar 4 a viz Eost 1965 e Österhaninge., a voe Pennmaodiern Sveden adalek 2006 betek 2014.

E penn ar strollad frankizour ha mirour *Moderaterna* e oa.
ANSI

Un aozadur eo an ANSI (American National Standards Institute) krouet gant strolladoù stalioù hag greanterezhioù amerikan en hanternoz. Gouestlet eo da ziorroadur ar skoueriegezgioù war dachenn ar c'henwerzh hag ar c'hehentiñ. Bez 'e vez o labourat peurvuiañ war ar bonegoù, an agederioù, ar patromoù arhentadur, an aregoù gouleviñ, ar c'hetal SCSI.....

An aozadur-se e vez erouezet gantañ an USA e-touez an aozadurioù skoueriekaat ISO hag ITU-TS.

Unan eus o sevenidigezh nevez ha pouezus kenañ eo ar reolad FDDI. Anavazet eo dindan an niverenn ANSI X3T-12. Meneget eo despizadurioù al liveoù FDDI gant niverennoù X3.n. Da skouer :

> X3.139 evit al live MAC

> X3.148 evit al live alvezel

Reoladoù all o deus :

> Skoueriekaet an areg SQL (Structured Query Language) dindan reolad X3.135

> kevaraezet amloadusted aregoù evel Fortran, Cobol pe C.

Diwar savboent diazez ar stlenneg, e oa bet skoueriekaet ageder an urzhiataerioù gant an ANSI. Ar 127 nod kentañ ASCII ha ANSI a zo peurheñvel an eil re ouzh ar re all. Koulskoude ar reolad ANSI a gevaraez muioc'h nodoù eget ar boneg ASCII askouezhet.

### Liammoù diavaez
Lec'hienn : ANSI
Europa Universalis II

Europa Universalis II a zo ur c'hoari strategiezh veur graet gant Paradox Interactive a-zivout ar maread 1421 - 1820. Ar c'hoarier a gontrol ur vro ha merañ a ra hec'h armerzh hag he darempredoù etrevroadel e-pad pevar kantved. Daoust ma'z eo liesekoc'h ha pinvidikoc'h eget he diagentour eo diazezet war an hevelep mennozhioù. Unan eus ar c'hemmoù pouezusañ a zo an tro roet d'ar c'hoarier da choaziñ forzh pe bro. Enderc'hel a ra ar c'hoari meur a scenariooù a ro tro d'ar c'hoarierien da c'hoari e meur a varevezh.

Aes tre ez eo da gemm ar scenariooù pe da grouiñ scenariooù nevez ha bez ez eus ur gummuniezh-mod oberiant tre.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Forom ofisiel
* mirror - ar mod brudetañ evit Europa Universalis
Álvaro Noboa

**Álvaro Fernando Noboa Pontón**, bet ganet d'ar 1añ Du 1950 e Guayaquil, zo un embreger, un alvokad hag ur politiker ecuadorian.

Pinvidikañ den Ecuador eo, p'emañ war-lerc'h e dad e penn kenwerzh ar bananez ha perc'henn war tremen 110 embregerezh.

Bet eo e penn ar strollad poblelour *Partido Renovador Institucional de Acción Nacional* (PRIAN) adalek e grouidigezh e 2011 betek e zivodadur d'an 2 a viz Gouhere 2014.

E 2016 e voe diazezet ur strollad politikel tuet heñvel, ar *Partido Adelante Ecuatoriano Adelante*, gant Álvaro Noboa er penn anezhañ c'hoazh. Divodet e voe ar strollad d'an 9 a viz Gwengolo 2020.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Rafael Correa

**Rafael Vicente Correa Delgado** a oa bet ganet d'ar 6 a viz Ebrel 1963.

Un ekonomikour eo ha trec'h eo bet en dilennadeg evit mont da brezidant Ecuador e 2006, war anv Patria Altiva i Soberana. D'ar 15 a viz Genver 2007 eo deuet da vezañ prezidant ar republik. Addilennet eo bet en dro gentañ e miz C'hwevrer 2013.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Correa
Werner Herzog

**Werner Herzog** (anv gwir:*Werner Stipetic*) , bet ganet d'ar 5 a viz Gwenholon 1942 e Munich (Alamagn).

Werner Herzog a zo un aktour, un aozour filmoù hag un leurennour opera alaman.
Freddie Mercury

**Freddie Mercury** a oa bet ganet dindan an anv **Farrokh Bulsara** d'ar 5 a viz Gwengolo 1946 e Stone Town, e Stad Zanzibar (Tanzania) ; mervel a reas d'ar 24 a viz Du 1991 e Londrez (Bro-Saoz).

Ur c'haner-sonaozer breizhveuriat e oa, brudet evel kaner ar strollad rock Queen.
Sigma draconis

**Sigma Draconis** (σ Dra / σ Draconis) a zo ur steredenn lec'hiet 18.8 bloavezh-goulou eus an Douar e steredeg an Aerouant. **Alsafi** eo hec'h anv hengounel. Hemañ a deufe eus an arabeg *al-athafi*, un trebez implijet da geginañ.

Planedenn vras ebet ez eus war-he-zro, war a seblant ha roudenn ebet eus ur goumoulenn a boultr ivez. Posupl eo, avat he-deus planedennoù an hevelep ment hag an Douar pe Meurzh. Da vezañ annezus e tlefe ur blanedenn bezañ lec'hiet 0.62 US eus Sigma Draconis. Treiñ a rafe ar planedenn-mañ war-dro he steredenn e 199 devezh.

Ur gwenn pennañ e voe Sigma Draconis evit an Terrestrial Planet Finder.

## Sigma Draconis er skiant-faltazi

E romant John Brunner Total Eclipse eo gweladennet ur blanedenn eus Sigma Draconis gant ur strollad ag arkeologourien a arnod da gompren perak e oa aet da get ar spesad speredek a veve warni.

## Lammet diavaez

* Sigma Draconis war Sol-Station
* ARICNS
Emgann Camlann

**Emgann Camlann**, *Brwydr Camlan* e kembraeg, eo bet emgann diwezhañ ar roue Arzhur hervez ar vojenn. E Camlan e voe lazhet pe gloazet d'ar marv.
Dre ma'z eo mojennel an holl zanevelloù eus an emgann n'eo ket sur ez eus bet eus an emgann-se. Meneget eo en *[[Annales Cambriae]]* avat, ma kaver an arroudenn-mañ evit ar bloaz 537 :

*Gueith camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt.*"Emgann Camlann ma varvas Arzhur ha Mordred ennañ."

Istorel eo an dud meneget gant an *Annales Cambriae*, hag anavezet dre andonioù arall, ar pezh a zamveneg ez eus bet un emgann e Camlan hag e varvas brezelourien brudet, Arzhur ha Mordred o anv. Diaes eo lârout muioc'h avat, ha marteze zoken e stourmas Arzhur ha Mordred en hevelep tu.

## Lec'hiadur
Dianav eo lec'hiadur an emgann, met meur a vartezeadenn zo bet kinniget gant ar glaskourien:
*Queen Camel e Somerset, nepell diouzh Kreñvlec'h Cadbury, a vije bet Kamelot hervez lod tud ; gwirheñveloc'h eo e oa kêr-benn ur roue bennak eus Dumnonia;
*Birdoswald pe Castlesteads (*Camboglanna* ar Romaned), Cumbria, war Moger Hadrian;
*ribl ar stêr Gamel, e Kernev-Veur;
*ribl ar stêr Gamlann en Eifionydd e Kembre;
*Camlann e-kreiz Bro-Skos.

Hervez *[[Le Morte d'Arthur]]*, gant Thomas Malory, edo an dachenn-emgann e Hampshire, er su d'ul linenn Southampton – Bournemouth (Dorset) :

*And then King Arthur drew him with his host down by the seaside, westward toward Salisbury, and not far from the seaside;*"Ha neuze e tiskennas ar roue Arzhur a-hed an aod, war-du ar c'hornôg ha Salisbury, ha nepell diouzh an aod ;"


## Pegoulz ?
- 537, hervez Nennius, hag *[[Annales Cambriae]]*;

- 541, hervez *Annales Tigernach*;

- 542, hervez Jafrez Menoe

## An emgann
Hervez ar vojenn e krogas an emgann pa dennas e gleze er-maez da lazhañ ur wiber. Un dorridigezh eus an arsav e oa, hag an daou lu a argasas an eil egile. E-kerzh an emgann e voe gloazet Arzhur en un doare marvel gant Mordred, a voe lazhet war an tach gant ar roue.

Hervez an hengoun kembreat e voe abeg an emgann un tabut etre gwreg Arzhur, Gwenivar hag he c'hoar Gwenhwyfach. Hervez Hector Boece avat e vefe tec'het Gweniver gant Mordred ha d'he c'hastizañ en defe brezelet Arzhur outañ. Hervez an hengoun-se e vefe bet trec'h Arzhur.

## Notennoù
Nubieg

An **nubieg** eo anv a roer d'ar yezh implijet e Nubia etre an  kantved hag ar  kantved. Kar eo d'ar yezhoù nubiek a zo komzet c'hoazh er rannvro hiziv hag hendad an Nobineg moarvat. Anavezout a reer anezhi dre ur c'hantad a bajennoù skrivet en un eilstumm eus ar skritur koptek. An hini brudetañ a zo *Merzherinti Sant Menas*. Unan eus yezhoù afrikan skrivet koshañ eo.
Abel Tasman

**Abel Janszoon Tasman** (ganet e 1603 ha marvet d’an 10 a viz Here 1659), a oa ur moraer hag un ergerzher genidik eus an Izelvroioù.

Ganet e oa bet e 1603 e Lutjegast, ur gêriadenn eus proviñs Groningen. Anavezet eo dreist-holl evit div veaj en doa graet e 1642 hag e 1644, e servij ar VOC (Kompagnunezh Izelvroat Indez ar Reter). Eñ eo an Europad kentañ a dizhas inizi Tasmania (anvet en amzer-hont *Douar Van Diemen*) ha Zeland-Nevez hag an hini kentañ ivez o welout an inizi Fiji, e 1643. Sevel a reas kartennoù eus meur a gorn eus Aostralia.

E bal a oa anavezout gwelloc’h ar vro anvet da neuze *[[Holland Nevez]]* (hag anvet bremañ Aostralia) a oa bet nevez-dizoloet an aodoù anezhi gant tud eus an Izelvroioù, ha kavout daoust hag ul lodenn e oa an douar-se eus an *Terra Australis* a vije bet e penn traoñ ar voul-douar. Spi he doa ar gompagnunezh VOC e vije bet kavet gantañ ur c’hevandir nevez he dije gellet ober kenwerzh gantañ. 

Evit e veaj kentañ (e 1642 ha 1643) e lakaas Tasman da ouel eus Jakarta (a oa anvet *Batavia* en amzer-se), gant daou lestr bihan, an *Heemskerck* hag ar *Zeehaen*, treiñ penn da enez Maoris, un enezenn anavezet gant Izelvroiz, hag alese mont war-zu ar reter, war morioù dianav dezho. C’hwitañ a reas douar-bras Aostralia, ha tremen er su dezhañ, met dizoleiñ a reas evel-se un enezenn vras d’ar 24 a viz Du 1642. Anvet e voe an douar-se gantañ *Anthoonij van Diemenslandt* (*Douar Van Diemen*, diwar anv unan eus renerien ar VOC). Diwezhatoc’h e voe advadezet *Tasmania* gant Breizhveuriz, diwar anv Abel Tasman. Goude bezañ ergerzhet an enezenn ez eas pelloc’h c’hoazh war-zu ar reter hag en em gavout a reas e Zeland-Nevez, a voe badezet gantañ *Staten Landt*, gant ar soñj e oa stag ouzh un enezenn gant an hevelep anv e penn pellañ Suamerika (Isla de los Estados, *enez ar Stadoù*). Heuliañ a reas an douar-se, a-hed aod ar c’hornaoueg war-zu an norzh. Teurel a reas eor e norzh enez ar Su (en ur bae anvet Golden Bay hiziv) hag eno e voe lazhet pevar eus e vartoloded gant Maoried. Derc’hel a reas da vont pelloc’h war vor hag en em gavout e Strizh-mor Cook met soñjal a reas e oa en em gavet en ur vorlenn. Mont a reas war-zu porzh Batavia goude-se, o soñjal en doa kavet un douar, ar *Staten Landt*, a oa un tamm eus an *Terra Australis*. War e hent distro e kavas enezeg Tonga, d’an 21 a viz Genver 1643. 

E-pad e eil beaj, e 1644, e vageas a-hed aod su Ginea Nevez, war-zu ar reter. C’hwitañ a reas Strizh-mor Torres etre Ginea Nevez hag Aostralia, ha kenderc’hel gant e veaj a-hed aod norzh Aostralia. Sevel a reas kartennoù eus an aod-se.

Mervel a reas Tasman e 1659 e Batavia.

Dipitet e voe ar gompagnunezh VOC gant beajoù Tasman : ne oa ket bet kavet gantañ broioù d’ober kenwerzh ganto na hentoù nevez kennebeut. E-pad ouzhpenn ur c’hantved c’hoazh (betek beajoù James Cook), ne voe den ebet eus Europa o vont da Dasmania pe da Zeland-Nevez ha ne voe hini ebet kennebeut oc’h ergerzhet Aostralia da vat. 

Anv Abel Tasman a zo bet roet da veur a lec’h, en o zouez :
*enez Tasmania
*Mor Tasman

## Liammoù diavaez
*The Tasman page at Project Gutenberg of Australia
* Abel Tasman (e nederlandeg)
Groningen

**Groningen** a zo:
* ur broviñs en Izelvroioù ; sell ouzh **[[Groningen (proviñs)]]**.
* kêr-benn ar broviñs-se ; sell ouzh **[[Groningen (kêr)]]**.
* ur gêr e Surinam ; sell ouzh **[[Groningen (Surinam)]]**.

## Yezhoù all
**Groningue*, e galleg.
Eswatini

**Eswatini**, anvet ivez *Umbuso weSwatini* e swatieg ha *Kingdom of Eswatini* e saozneg, anvet *Swaziland* betek miz Ebrel 2018, zo ur rouantelezh hag ur Stad dizalc'h en Afrika, etre Suafrika en norzh, kornôg ha su dezhi, ha Mozambik er biz. Unan eus bihanañ broioù Afrika eo, ha 200 km zo eus ar poent norshañ d'ar suañ, ha 130 km eus ar reterañ d'ar c'hornokañ.
Dont a ra an anv eus hini ar roue Mswati II, a rene en .

## Istor
En  ec'h erruas annezidi Eswatini en takad-mañ eus Afrika, da heul divroadeg ar Bantoued. D'ar memes koulz ec'h erruas an drevadennerien wenn kentañ.

Goude Brezel ar Boers e teuas da vezañ un drevadenn vreizhveuriat hag ur Stad dizalc'h d'ar 6 a viz Gwengolo 1968.

## Politikerezh
Ar strolladoù politikel zo berzet gant ar Vonreizh.

Un unpenniezh hollveliek eo ar vro, daoust d'ar vonreizh nevez lakaet e pleustr e 2005.

## Distrigoù
Pevar distrig zo en Eswatini : Hhohho, Lubombo, Manzini ha Shiselweni.


Eswatini Regions map.png|
Eswatini, administrative divisions - et - colored.svg|


## Douaroniezh
Liesseurt eo ar maezioù : menezioù a-hed an harz gant Mozambik, savanennoù er reter, koadeier gleb er gwalarn. Treuzet eo ar vro gant meur a stêr. Kêr vrasañ ar vro eo ar gêr-benn Mbabane (94&nbsp;874 annezad e 2010).

## Liammoù diavaez
* The Government of The Kingdom of Eswatini (official website)
* The Kingdom of Eswatini – a royal experience, official Eswatini tourism website (richly illustrated)
* Istor Eswatini
* The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks (page about the three big game parks)
* Renerion Eswatini
* Eswatini – CIA World Factbook
Groningen (kêr)

Ur gêr eus an Izelvroioù eo **Groningen** (distaget  e nederlandeg), kêr-benn proviñs Groningen. Ar gêr vrasañ e biz ar vro eo. En em astenn a ra war 82,52 km² ha 197 823 a dud a oa o chom enni e miz Mae 2014.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel kêr
* Rijksuniversiteit Groningen (Skol-veur Groningen)
Arzhur II

**Arthur II**, a oa ganet d'ar 25 a viz Gouhere 1261, hag a varvas d'ar 27 a viz Eost 1312 e Kastell an Enez (war ar stêr Gwilun), a voe dug Breizh eus 1305 betek e varv. 
Mab e oa d'an dug Yann II, dug Breizh, ha da Beatris Bro-Saoz.

## E vuhez

Kont Richemont e oa pa oa e dad e buhez, ha lezel a reas an titl gant e vreur pan eas da zug war-lerc'h marv o zad.
Berr e voe e ren, sioul ivez.

## Bugale diwar e wreg kentañ
E 1275 e timezas e Tours gant Marie Limoges, (1260-1290), beskontez Limoges, merc'h da Guy VI, ha da Marc'harit Bourgogne. Tri bugel o devoe: 

* Yann III, dug Breizh (1286 † 1341), a voe dug Breizh;

* Guy VII (1287 † 1331), kont Pentevr ha beskont Limoges.

* Pêr (1289 † 1312), aotrou Avesnes.

## Bugale diwar e eil gwreg
E miz Mae 1294, goude ma oa bet intañvet, e timezas gant Yolande Moñforzh (1263 † 1330), a oa merc'h da Robert IV, kont Dreux ha Braine, ha da Véatrice Moñforzh, kontez Moñforzh. C'hwec'h bugel o devoe :

* Yann Moñforzh (1294 † 1345), kont Moñforzh ;

* Beatriks (7 a viz Kerzu 1295 † 9 a viz Kerzu 1384), itron Hedé, dimezet e 1315 da Guy X († 1347)

* Janed (1296 † 24 Mae 1364), dimezet en 1323 da *Roperzh Flandrez* († 1331), kont Marle;

* Aliks (1297-1377), dimezet da *Bouchard VI*, kont Vendôme ha Castres.

* Gwenn (18 Gouhere1300)

* Mari (1302- 24 Mae 1371), a voe leanez e Poissy.

Mervel a eure d'ar 27 a viz Eost 1312 e Kastell an Enez, ha beziet e kouent ar gordellerien e Gwened, en ur bez marmor a voe distrujet da vare an Dispac'h. Mont a reas tammoù anezhañ da veinañ un hent, hogen tammoù zo a vez diskouezet a-wechadoù er vro.
Gwilen

Ar **Gwilen** pe ar **Gwilun**, zo ur stêr hag a red dre Vreizh, a viz da vervent. E-kichen Juvigné, e departamant ar Mayenne, emañ he mammenn. Redek a ra a-hed 225 kilometr betek ar Meurvor Atlantel tost da Bennestin, ma ra an disparti etre Bro-Naoned ha Bro-Wened.

## Anv
*Gwilen*, *Gwilun* ha *Gwinun* a gaver. An daou gentañ zo e Geriadur Hemon-Huon, an trede a lenner e Geriadur Vallée, a skriv e teu an anvioù eus ar c'hentkeltieg. *Gwilum* ha *Gwinum* a lenner ivez.

Ar stumm *Gwilen* a lenner digant Ofis Publik ar Brezhoneg hag en *Atlas Breizh* gant Mikael Bodlore-Penlaez ha Divi Kervella.

*Gwilen* ivez a vez implijet er romant *[[Hervelina Geraouell]]* gant Fañch Elies Abeozen (1943) , koulz ha gant Jakez Riou er pezh-c’hoari *[[Dogan]]* (1943).

Meur a anv-lec'h zo deveret diouzhus ar stumm *Gwilen*, en o zouez Il-ha-Gwilen, Noal-ar-Gwilen, Santez-Anna-ar-Gwilen, Sant-Yann-ar-Gwilen, Kumuniezh-kumunioù bro Kreiz ar Gwilen hag ar Sevnon.

## Adstêrioù

## Kêrioù treuzet gant ar stêr
* Gwitreg
* Roazhon
* Plegastell
* Mezeg (a zo Gwipri-Mezeg abaoe 2016)
* Redon
* Ar Roc'h-Bernez

## Pevar departamant ha teir bro
Goude ar Mayenne, e tremen dre 3 departamant e Breizh : Il-ha-Gwilen, Liger-Atlantel ha Mor-Bihan, ha teir bro hengounel : Bro-Roazhon, a-raok dispartiañ Bro-Gwened ha Bro-Naoned goude Redon.

## Teir stankell
Teir stankell zo bet savet tost da Witreg : hini Valière (1978) a-c'haoliad war Gwitreg hag Ervoreg, hini Haute-Vilaine (1982) er Chapel-Ervoreg ha hini Villaumur (1995) e Kampal.

## Ur ganol
Eus ar Gwilen e c'haller mont d'ar Renk war vag, abalamour d'ar ganol kleuzet etre ar Renk hag an Il, adstêr d'ar Gwilen. Treuziñ Breizh a Norzh da Su a c'haller eta adalek aber ar Renk betek hini ar Gwilen.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Notennoù
Yann Iañ (dug Normandi)

**Yann Dizouar** (*John Lackland* e saozneg; *Jean sans Terre* e galleg) a oa roue Bro-Saoz ha dug Normandi adalek Ebrel 1199 betek e varv e 1216. N'eus bet nemet un dug Yann en istor Normandi, nag ur roue “Yann” en istor Bro-Saoz, ha Yann Dizouar an hini e oa. A-wechoù e vez graet e anv ofisiel, Yann Bro-Saoz, anezhañ. E-kerzh e ren e voe kollet Normandi gant Bro-Saoz. 
Brudet eo e anv en istor Breizh pendeogwir e lazhas e niz Arzhur I, dug yaouank Breizh.

## E vuhez
Ganet e oa d'ar 24 a viz Kerzu 1166 ha marvet d'an 18 a viz Here 1216). Mab yaouankañ ar roue saoz Herri II hag e wreg Eleanora Akitania e oa. Breur yaouankañ ar roue Richarzh Iañ hag an dug Jafrez II e oa. 
Deuet e oa an anv "Dizouar" dezhañ dre ma ne oa ket e dad evit reiñ douar dezhañ a-raok marv e vreudeur all.

## Dimeziñ ha bugale
E miz Eost 1189 e timezas da Isabelle de Gloucester, merc'h pennhêrez Guillaume fitz Robert, 2 kont Gloucester. Bugel ebet n'o doe. Goude bout anvet da roue en 1199 e reas dispenn an dimeziñ gant ar pab Inosant III dre an abeg a genwadelezh. Isabel a addimezas da Geoffrey de Mandeville, ha goude intañveziñ, da Hubert de Burgh.

Orgedet e oa ouzh Isabelle d'Angoulême, ur plac'h yaouank ugent vloaz yaouankoc'h egetañ, merc'h da Aymer Taillefer, kont Angoulême, hag a oa prometet da Hugues X de Lusignan. Addimeziñ a reas Yann e Bourdel e miz Eost 1200 da lakaat a reas kurunenniñ Isabelle d'Angoulême evel Rouanez bro-Saoz en Abati Westminster e miz Here. Pemp bugel o doe :

* Herri (1207 – 1272) a voe roue war e lerc'h, evel Herri III;
* Richarzh Kernev-veur (1209 – 1272), 
** dimezet en 1231 da Isabelle de Pembroke († 1240)
** addimezet en 1243 da Sancie de Provence (1228 – 1261), merc'h da Raymond-Bérenger V, kont Provañs. 
** addimezet en 1269 da Béatrice de Falkenstein (1253? – 1277), hagur verc'h o doe;
* Janed Bro-Saoz (1210-1238), 
** dimezet en 1221 da Alexander II, roue Bro-Skos (1214-1249),
* Isabella Bro-Saoz (1214 – 1241), 
** dimezet en 1235 da Frederig II an impalaeriezh Santel, Impalaer santel (1194 – 1250), 
* Aliénor d'Angleterre (1215 – 1275), 
** dimezet en 1224 da Guillaume de Pembroke (1190 – 1231), 
** addimezet en 1239 da Simon V de Montfort (1208 – 1265), kont Leicester.

Besterd en doe ivez :
* Janed, priñsez Kembre, dimezet da Llywelyn Fawr, priñs Kembre
* Richard Fitz Roy, (avec Adela, fille de son oncle Hamelin de Warenne), baron Chilham.
* Oliver FitzRoy, mab d'ur vaouez anvet Hawise, a ambrougas kannad ar pab Pélage da Damiette, en 1218, ha ne zistroas ket. 

* Maud FitzRoy († 1252), leanez, hag abadez goude, e Barking en 1247.
* Isabel FitzRoy, pried da Richard Fitz Ives.
* Philip FitzRoy, bev bepred en 1263. 

An anv **FitzRoy** a oa un anv normanek a dalveze kement ha *mab d'ar roue*, diwar Fitz.

## Notennoù ha daveennoù
Mor Adria

Ul lodenn eus ar Mor Kreizdouar eo **Mor Adria**, pe ar **Mor Adriatek**, lec’hiet etre ledenez Italia, er C’hornaoueg, ha ledenez ar Balkanoù, er Reter. En em astenn a ra eus pleg-mor Venezia en Norzh da ganol Otranto er Su. Drezañ eo digor war ar peurrest eus ar Mor Kreizdouar. 

En-dro da Vor Adria e kaver ar broioù-mañ : Italia, Slovenia, Kroatia, Bosnia-Herzegovina, Montenegro hag Albania.

En-dro da Vor Adria e kaver porzhioù-mor pouezus, en o zouez : 
* Rijeka ha Split e Kroatia, 
* Koper e Slovenia, 
* porzhioù italian Bari, Ancona, Venezia (Mestre) ha Trieste (a oa un nor war-zu ar Mor Kreizdouar evit Aostria-Hungaria gwechall).

Gorread : 160 000 km2
Donder brasañ : 1460 m
Donder keitat : 240 m
Julien Green

**Julien Green** (anv gallekaet **Julian Hartridge Green**) a zo ganet d'an 6 a viz Gwenholon 1900 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d'an 13 a viz Eost 1998 en hevelep lec'h.

Skrivagner gall ha gallek, a orin eus SUA.
Isonoe (loarenn)

**Isonoe** (eus gresianeg Ισονοη) pe **Yaou XXVI** a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2000. Hi a berc'henn da strollad Karme, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 23 milion km ha 24 milion km gant ur stouadur a 165°.

Tennañ a ra hec'h anv eus Isonoe, unan eus an Danaïded hag unan eus serc'hed Zeus.
Yspwys Mwyntyrch

Map Cadrod ha roue Cynwidion e oa Yspwys Mwyntyrch. Ne anavezer hogozik netra diwar-benn e ren ha alies e vez kemmesket gant un Yspwys arall hag en defe bevet en amzer Ambrosius Aurelianus. Faezhet e vefe bet e 571 gant Cuthwulf Wessex en Emgann Bedford met ne voe ket kemeret e rouantelezh gantañ ha gwirheñvel eo e vevas e dierniezh un tammig pelloc'h c'hoazh.

E vab Mynan a renas war-e-lerc'h
Chiltern

An tuchennoù **Chiltern** a zo un tarroz-raz e Bro-Saoz hag en em astenn eus Goring-On-Thames en Oxfordshire a-dreuz Buckinghamshire betek Dunstable. A-us da Draonienn Aylesbury emañ ha klotañ a ra ouzh bevenn su ar skornegoù e-pad ar prantad-skorn diwezhañ. Un dar eus Furmidigezh-raz Su Bro-Saoz a endalc'h ivez Plaenenn Salisbury, Cranborne Chase, Enez Wezh hag ar South Downs.

O lec'h uhelañ a zo Haddington Hill (267 m) e Koadeg Wendover, Buckinghamshire, e-kichen Wendover. Un duchenn bouezus arall eo Ivinghoe Beacon (249 m). En e-gichen emañ lec'hiet Combe Hill (260 m).

Ar rannvro a furm ar Chiltern Hundreds, un unannenn velestradurel a vez implijet da reiñ tro d'un izel eus ar parlamant saoz d'emzigargañ. Ar Chiltern a oa kreizenn ar rouantelezh vrezhon Cynwidion.

## Roll kêrioù pennañ ar Chiltern

* Aldbury, Amersham, Apsley, Ashridge
* Beaconsfield, Berkhamsted, Bledlow Ridge, Bovingdon, Bradenham
* Chalfont St Giles, Chesham, Chinnor, Cholesbury
* Dunstable
* Edlesborough, Ellesborough
* Fingest, Frieth
* Goring-On-Thames, Great Missenden, Great Hampden
* Halton, Hambleden, Hawridge, Hemel Hempstead, Henley-on-Thames, High Wycombe, Hughenden
* Jordans
* Ley Hill, Little Missenden, Luton
* Naphill, Nettlebed
* Pishill, Princes Risborough, Prestwood, Reading
* Skirmett, Stokenchurch, Stonor, Studham
* Tring, Turville
* Watlington, Wendover, West Wycombe, Whipsnade
Iclingas

An **Iclingas** a oa ur strollad Angled a oa en em staliet er Midlands e deroù ar  goude diazezidigezh rouantelezh East-Anglia. Tennañ a reont o anv eus hini o roue kentañ Icel Mercia. Galloud o rouantelezh a greskas ha kregiñ a rejont da stagañ riezoùigoù angl-ha-saoz reter ar Midlands e-pad an eil darn eus ar . Goude 584 e teuas o stad da vezañ unan eus ar re bouezusañ er vro dindan anv Rouantelezh Mercia.

## Roll rouaned an Iclingas

*Icel Mercia : *war-dro* 488-*war-dro* 501

*Cnebba : *war-dro* 501-*war-dro* 566

*Cynewald : *war-dro* 566-584