open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Umar

*Ur pennad* Omar *zo ivez.*

**Umar ibn al-Khattâb** pe Umar I a voe ur mignon tost da Vohammed.
Etre 586 ha 590 e voe ganet e Mekka. Ezel e oa eus klann Banu Ad eus meuriad Quraych. Kalif e teuas da vezañ pa gemeras lec'h Abu Bakr e 634, hag e penn oumma e voe e-pad 10 vloaz. E Medina e varvas d'an 3 pe d'ar 7 a viz Du 644. Drouklazhet e voe gant ur prizoniad pers.
Un nebeud devezhioù goude ez eo Othmân ibn Affân a gemeras e lec'h, daoust ma ne voe ket anvet gant kuzul ar re tost da Vohammed. Ar sunnited a ra *[[rashidun]]* anezhañ ha *Al-Fâroûq* eo lesanvet ganto. Er c'hontrol e kav d'ar chiited e voe e zilenn evel un taol-Stad da stankañ an hent da Ali ibn Abi Talib. Soñjal a ra dezho ivez e voe pennkaoz da varv Fatima e 632, ha hi unan eus merc'hed Mohammed ha gwreg Ali. Koulskoude ne sav ket a-du an holl chiited gant ar perzh en dije bet e marv Fatima. Lavarout a ra lod lenneien chiit, evel Ahmed al-Katib hag an ayatollah Fadloullah ne gaver roud ebet eus an afer etrezañ ha Fatima er mammennoù diazez chiit evel *Kitab Al-Kâfî*, "(Levr Al-Kâfî, eleze « Levr ar pezh a zo trawalc'h [gouzout] »).

## Notennoù
Bank-bed

Ar **Bank-bed** a zo unan eus ensavadurioù ispisial ar Broadoù Unanet. Daou ensavadur etrebroadel a ya d'e ober: ar Bank Etrebroadel evit an Adsevel hag an Diorren ha Kevredigezh Etrebroadel an Diorren. Karget int o-div da stourm ouzh ar baourentez dre sikour ar stadoù start ar jeu evito, dre zegas arc'hant ha kuzulioù dezho. Skoazellañ a ra ivez aozadurioù e-maez gouarnamant a bled gant ar broioù paourañ.

Emañ sez ar Bank-bed e Washington D.C. er Stadoù-Unanet.

## Gwelet ivez

### Pennadoù stag
* Font Moneizel Etrebroadel
* Aozadur-bed ar c'henwerzh

### Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Menezioù-tan Aovergn

**Menezioù-tan Aovergn** pe **Arvern** (*Volcans d'Auvergne* e galleg) zo un toullad menezioù-tan kozh, ha marv abaoe 8 000 bloaz, en Aovergn, en Unaniezh Europa. 
An uhelañ eo ar Puy de Sancy, 1 886 m uhelder dezhañ. 

## Gwelet ivez
*Park natur rannvroel menezioù-tan Arvern
Norbert Kröcher

**Norbert Kröcher** (14 a viz Gouere 1950, lesanvet *Knofo*) a zo un Alaman bet unan eus krouerien Emsav an 2 a viz Even. Liammet eo ivez ouzh eil rummad Rote Armee Fraktion. Gwaz Gabriele Kröcher-Tiedemann e voe.

## Obererezh ha toull-bac'h
In 1976 e klaskas Kröcher skrapañ ar bolitikourez svedat Anna-Greta Leijon. Ar pal a oa eskemm anezhi gant eizh Alaman toullbac'het.

Taol Leo a oa anv an taol-se, met dizoloet e voe gant ar polis ha harzet e voe Kröcher d'an 31 a viz Meurzh 1976 e Stockholm. Skarzhet e voe diouzh Sveden e 1977 ha bac'het en Alamagn. E 1985 e voe dieubet.

E 2005 edo o chom e Berlin.

## Notennoù
Caterham F1 Team

**Caterham F1 Team** zo anv ur skipailh Formulenn 1 a zo da Dony Fernandes a red e F1 abaoe 2013. Da gentañ e oa anvet **1Malaysia F1 Team Sdn Bhd** e 2009 a-raok bezañ adanvet **Lotus Racing** e 2010 ha **Team Lotus** e 2011. Redek a ra gant ar vlenierien Charles Pic ha Giedo Van der Garde.
Kornôg Bro-C'hall

Ar **Grand Ouest** ( e galleg) , pe **Kornôg Bro-C'hall**, zo un anv amofisiel evit komz eus an dachenn er c'hornôg da Bariz dre vras. Ne glot gant tiriad melestradurel ebet, n'eus bevenn ebet d'an dachenn. 

Peurvuiañ e vez lakaet da glotañ gant an dachenn ma vez gwerzhet Ouest-France, hag a zo unan eus implijerien vras ar ger hag ar meizad, gant ar skinwel gallek France 3. Neuze e lakaer e-barzh ar **Grand Ouest** an teir rannvro c'hall-mañ: Rannvro Breizh, Basse-Normandie ha Broioù al Liger. 

A-wechoù e vez lakaet ouzhpenn ar Poitou-Charentes (ma klask Ouest-France astenn e dachenn), departamantoù Indre-et-Loire ha Loir-et-Cher, hag ivez, nemet raloc'h, Haute-Normandie. 

## Pennadoù kar

* Grand Sud-Ouest

## Notennoù
Mervent Bro-C'hall

Ar **Grand Sud-Ouest** ( e galleg) , pe **Mervent Bro-C'hall**, zo un anv amofisiel eus ar stad c'hall evit komz eus an dachenn er mervent d'al Liger dre vras. Ne glot gant tiriad melestradurel ebet, n'eus bevenn ebet d'an dachenn.

Pemp rannvro a vez lakaet ennañ peurvuiañ: Aquitaine, Languedoc-Roussillon, Limousin, Midi-Pyrénées ha Poitou-Charentes.
Kanastell

Ur **ganastell** zo ur pezh arrebeuri ma vez klenket asiedoù, gwer ha tasoù. Darn anezho zo graet evit diskouez al listri kaerañ.

## Pennadoù kar
*armel
*pres


File:003_Theresianism_Style_-_Interiors.jpg
Image:Serwantka.JPG|Kanastell leun a listri ha priachoù
Priz Bras kirri Aostralia 2012

**[[Priz Bras kirri Aostralia]] [[2012]]** (******), redet d'ar 18 a viz Meurzh 2012 war Troiad Albert Park à Melbourne, zo 859 redadeg kevezadeg bed ar Formulenn 1. An eizh-warn-ugentvet kevezadenn Priz Bras Aostralia o kontañ evit ar gevezadeg bed ar F1 eo, ar seitekvet e Melbourne. Redadeg kentañ ar gevezadeg 2012 eo.

## Ar-raok ar Priz Bras

Goude ur bloaz 2011 mestroniet gant Red Bull hag ar c'hampion doubl Sebastian Vettel a oa ur goañv o labourat evit ar re all. An dabuterezh gentañ a oa diwar-ben frioù ar kirri, abalamour da reolennoù nevez en doa roet frioù "torret" d'ar kirri. Nemet McLaren ha Marussia n'o doa ket dibabet an hent-se. Un eil dabuterezh a oa diwar-benn lec'h ar skarzherezhioù, dibabet gant reolennoù strizhoc'h. Meur a skipailh a oa bet tamallet da c'hoari gant an harzoù, Ferrari ha Red Bull da skouer. Un trede dabuterezh a oa diwar-benn sistem F-Duct Mercedes nevez, ur sistem arabat abaoe 2011 en e stumm gra. Adsoñjet e oa bet gant ar skipailh-se en ur stumm gouzañv met kemeret e oa bet gant Charlie Whiting goude ar c'hontroll teknikel.

## Esaeoù dieub

### Abadenn kentañ Gwener

### Eil abadenn Gwener

### Trede abadenn Sadorn

## Abadenn titriñ

### Disoc'hoù an titriñ

### Kael zisparti

* Sergio Pérez a gemer 5 plas kastiz war ar c'hael disparti abalamour da cheñchamant boest an tizhoù war e Sauber.
* Ne gemero ket perzh ar kirri HRT d'ar Priz Bras, peogwir n'int ket titret en abeg da reolen an 107%. 

 
 

## Redadeg
Johnny Herbert (161 disparti e Formulenn 1, 3 trec'h, trec'hour 24 eurvezh ar Mañs 1991) a zo ar pevare komiser e-pad ar Priz Bras-mañ

### Darvoudoù

### Renkadur ar redadeg

### Plas pol ha tro gwellañ
* Plas pol :  Lewis Hamilton (McLaren-Mercedes) gant **1 vun 24 e 922** (224,804 km/ez)
* Tro gwellañ ar redadeg :  Jenson Button (McLaren-Mercedes) gant **1 vun 29 e 187** (214.054 km/ez) e 56 tro.

### Troioù er penn
*  Jenson Button : **56 tro** (1-15 / 17-35 / 37-58)
*  Lewis Hamilton : **1 dro** (16)
*  Sebastian Vettel : **1 dro** (36)

## Goude ar redadeg
### Skipailhoù war ar podium

### Skipailhoù diabarzh poentoù

### Skipailhoù diavaez

## Renkadur goude ar redadeg

## Stadegennoù
Priz Bras Aostralia 2012 a zo :
* 20 plas pol Lewis Hamilton.
* 148 plas pol McLaren Racing.
* 83 plas pol Mercedes evel ur saver keflusker.
* 60 doubladenn McLaren Racing e titriñ.
* 13 trec'h Jenson Button.
* 176 trec'h McLaren.
* 89 trec'h Mercedes evel saver keflusker.
* Departioù **kentañ** e Priz Bras evit Jean-Eric Vergne ha Charles Pic.
* Poentoù **kentañ** e Formulenn 1 evit Daniel Ricciardo.

## Notennoù ha daveoù

## Da welout
Scuderia Toro Rosso

**Scuderia Toro Rosso** (*Strollad Tarv Ruz* en italianeg) zo ur skipailh Formulenn 1 a rede etre 2006 ha 2019. Staliet e oa Faenza en Italia abaoe mare Scuderia Minardi a oa bet adprenet gant Red Bull. Ur seurt skipailh evit blenierien yaouank Red Bull Racing eo Toro Rosso. E 2020 e oa bet adanvet Scuderia AlphaTauri gant Red Bull evit lakaat war wel e verk dilhad.
Emsav an 2 a viz Even

**Emsav an 2 a viz Even** (alamaneg :*Bewegung 2. Juni*) a oa ur strollad anarkour armet en Alamagn ar C'hornôg diazezet e Berlin ar C'hornôg hag a voe oberiant er bloavezhioù 1970. Gant Fritz Teufel eo e voe krouet . D'an 2 a viz Even 1980 e voe divodet.

## Istor
E 1971 e voe krouet an emsav, ha dibabet e voe e anv da glotañ gant an deiziad (d'an 2 a viz Even 1967) ma oa bet lazhet ar studier Benno Ohnesorg gant ur poliser eus Berlin ar C'hornôg, Karl-Heinz Kurras e anv, hag a laboure e gwirionez evit ar Stasi. Lakaat bombezennoù da darzhañ e Berlin eo ar pezh a reas izili ar strollad dreist-holl. Taol pennañ ar strollad a voe skrapañ Peter Lorenz d'ar 27 a viz C'hwevrer 1975. Lorentz en doa lakaet e anv da vezañ dilennet maer Berlin en anv CDU. Pevar ezel eus ar strollad a voe dieubet, ha d'an 3 a viz Meurzh e tapjont ur c'harr-nij da vont da Aden, e Yemen ar Su. En deiz war-lerc'h e voe dieubet Lorentz.

## Izili harzet
A-hed istor ar strollad e voe bec'h etre ar boliserien hag e izili. D'an 29 a viz Meurzh 1972 e voe bac'het Till Meyer goude ur fuzuilhadeg e Bielfield. Da 3 bloaz toull-bac'h e voe kondaonet. E miz Even 1972 e voe harzet Bernhard Braun asambles gant Brigitte Mohnhaupt, ha hi ezel eus RAF. E 1973 e voe harzet Gabi Kröcher-Tiedemann goude m'he dije tennet war ur poliser ha kondaonet e voe da 8 vloaz toull-bac'h. E 1975 e voe unan eus an eizh den dieubet pa voe skrapet Peter Lorenz.
E dibenn 1973 e teuas a-benn Inge Viett ha Till Meyer da dec'hout kuit diouzh o zoull-bac'h.

Liammoù a voe etre Emsav an 2 a viz Even ha Rote Armee Fraktion, daoust ma oa anarkour an eil ha marksour egile. D'an 2 a viz Even 1980 e voe divodet ar strollad, ul lodenn eus an izili anezhañ a gemeras perzh e RAF goude-se.

## Izili
* Michael Baumann
*Ralf Reinders
*Ronald Fritsch
*Georg von Rauch
*Angela Luther
*Till Meyer
*Fritz Teufel
*Gabi Kröcher-Tiedemann
*Verena Becker
*Norbert Kröcher
*Inge Viett
*Gabrielle Rollnick
*Zachary Schwartz
*Berhard Braun

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*Baader-Meinhof 
*Sponterezh e lec'hienn Germany-Outline
Kalir

Ur **c'halir** zo ul lestr metal ma skuilher evajoù.

## Kristeniezh
Anavezet eo dreist-holl evel al lestr a servij e lidoù ar relijion gristen ma lakaer ar gwin a zo arouez gwad Jezuz. Kentañ kalir meneget eo hini ar Goan Diwezhañ en Aviel.

## Mojenn ar Graal
Ar Graal eo anv ar c'halir ma voe dastumet, hervez ar vojenn, gwad Jezuz skuilhet gantañ pa oa staget ouzh ar groaz, goude un taol goaf roet gant ur soudard roman. 

## Arz
Brudet eo kalir Ardach ha kalir Derrynaflan en Iwerzhon evel div eus bravañ oberennoù an arz kelt.

## Lennegezh
Alies e vez skeudennet ar c'halir gant un ostienn a-us dezhañ.


Escudo de Galicia.svg|Skoed Galiza
Chalice.jpeg|Kalir
Abendmahlskelch.jpg|Kalir gant gwini 
TassilokelchSchreibmayr.jpg| Tassilo Chalice Kremsmünster
Ardagh chalice.jpg| Kalir Ardach, Iwerzhon


Calice du sacre Tau.jpg|Kalir eus an Palais du TauTeñzor iliz-veur Reims
CdM, tesoro di gourdon, calice, fine V-inizio VI secolo.JPG|Kalir Teñzor Gourdon
Calice di Cosimo Merlini.jpg|Kalir Cosimo Merlini
Chalice and paten of Charles de Foucauld.jpg|Kalir Charles de Foucauld
HRT F1 Team

**HRT F1 Team** a oa anv ur skipailh Formulenn 1 a rede e Formulenn 1 etre 2010 ha 2012. Krouet a oa bet diwar ar skipailh spagnat GP2 Campos Grand Prix, krouet e kreiz ar bloavezhioù 1990. Redet en deus gant ar vlenierien Bruno Senna, Karun Chandock, Christian Klien, Vitantonio Liuzzi, Pedro de la Rosa ha Narain Karthikeyan.
Kalir Doire na bhFlann

**Kalir Doire na bhFlann** zo ur c'halir graet er Grennamzer ( pe ) en Iwerzhon ha kavet e Doire na bhFlann (Derrynaflan), e kontelezh Tiobrad Árann, er bloaz 1980. Miret eo bremañ e Mirdi Broadel Iwerzhon e Dulenn.

## Skeudennoù

Derrynaflan paten.jpg|Platinenn Derrynaflan
Ireland 2010 etc 032.jpg|Munudoù
Derrynaflan strainer.jpg|Sil Doire na bhFlann


## Liammoù diavaez
*Kalir Doire na bhFlann Mirdi Broadel Iwerzhon National
*Platinenn Doire na bhFlann Mirdi Broadel Iwerzhon
*Kalir Doire na bhFlann
Bank Etrebroadel evit an Adsevel hag an Diorren

Ar **Bank Etrebroadel evit an Adsevel hag an Diorren** (BEAD) eo aozadur pennañ Stroll ar Bank-bed. Savet e oa bet da gentañ evit arc'hantañ an adsevel war-lerc'h an Eil Brezel-bed.
Savet eo bet d'ar  da-heul Emglevioù Bretton Woods (miz Gouhere1944). E bal a-vremañ eo lakaat ar baourentez da zigreskiñ er bed. Kredadoù a ro d'ar stadoù ha d'an embregerezhioù publik berr an arc'hant ganto. Izel-kenañ e vez ar feur kampi abalamour m'eo gwarantet an amprestoù-se gant ar broioù all a zo er Bank-bed.

## Liammoù diavaez
*       Lec'hienn ofisiel ar bank bed
Dorothea Danmark

**Dorothea von Dänemark**, pe ** Dorothea Danmark **, zo anv pemp priñsez anavezet:
* Dorothea von Brandenburg-Kulmbach (1430-1495), pried da Christoffer III Danmark, ha goude da Christian Iañ Danmark;
**Dorothea von Dänemark und Norwegen*, pe Dorothea Danmark (1504-1547), dugez Prusia, merc'h da Frederik Iañ Danmark ha de bried kentañ Anna von Brandenburg; dimezet e voe da Albert, Dug Prusia; 
**Dorothea von Dänemark und Norwegen*, pe Dorothea Danmark (1520-1580), Dilennerez Pfalz ; merc'h da Christian II Danmark, dimezet da Friedrich II, Dilenner Pfalz. 
*Dorothea Danmark, Dugez Mecklenburg (1528–1575), merc'h da Frederik Iañ Danmark ha d'e eil pried Sophie Pomerania, dimezet e voe da Christopher, Dug Mecklenburg-Gadebusch
*Dorothea Danmark, Dugez Braunschweig-Lüneburg (1546–1617), merc'h da Christian III Danmark, doimezet da Wilhelm, Dug Braunschweig-Lüneburg. 

## Pennadoù kar
*Dorothea von Brandenburg
Christoffer III

**Kristof III**, pe **Christoffer af Bayern** pe **Christoffer III** e daneg (1416-1448), a oa roue Danmark adalek 1440, roue Sveden adal miz Here 1440 ha roue Norge adal 1442. Gantañ e voe savet Urzh an Dragon.

## Orin
Ganete oa e Bavaria d'ar 26 a viz C'hwevrer 1416. Mab e oa da Johan Wittelsbach, kont Pfalz Neumarkt, marvet en 1443, ha da Catherine de Poméranie, marvet en 1426. A-berzh e vamm eta e oa niz da roue Unvaniezh Kalmar, Erik Pomerania.
 
## Ren
Rouanezed, kenseurted ha kenseurtezed Danmark

**Rouanezed Danmark** zo bet ivez, etre 1380 ha 1814, Rouanezed Norge, hag etre 1389 ha 1520, war-bouez un toullad bloavezhioù, Rouanezed Sveden.
## [[Tiegezh Knýtling]]

## [[Tiegezh Estridsen]]

## Tiegezh Pomerania

## Tiegezh Pfalz-Neumarkt

## Tiegezh Oldenburg

## Tiegezh Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg

## Notennoù
Ingrid van Bergen

**Ingrid van Bergen**, ganet e Danzig e 1931, zo un aktourez alaman. Bac'het e voe dre m'he doa lazhet he fried gant un tenn.
Dauvergne

**Dauvergne** zo un anv-tiegezh gallek.

## Gerdarzh
Savet diwar an anv-lec'h Auvergne, war batron an anvioù-tiegezh all Dartois, Danjou...

## Tud
*Antoine Dauvergne (1713-1797), sonaozour gall
*Geoffroy Dauvergne (1922-1977), livour gall, ganet e Flers, e Normandi, marvet e Sant-Luner, e Breizh.
Aure

**Aure** zo un anv-bihan gallek, hag un anv-lec'h gallek.

## Anv-bihan
*Aure* zo un anv-bihan gallek, ral hiziv, deuet pe diwar anv ur santez *Aure*, a zo lidet d'ar 4 a viz Here, pe d'ur santez Aura, lidet d'an 19 a viz Gouhere, deuet diwar an anv latin "*aurum*", haga dalv aour. 
## Tud
### Sentezed
* Aure Pariz (+ 666), kentañ abadez manati Saint-Martial e Pariz diazezet gant Éloi, marvet gant ar vosenn; hi an hini a vez lidet d'ar 4 a viz Here.
* *Aure* (IIIde kantved), pe *Avoye*, pe *Aurée*, *Avoie*, *Havoye*, *Advisa*, *Avisa*, *Avia*, a vije deuet eus Sikilia, darbet dezhi bout lazhet gant an Huned e-pad ur veaj da vont da vezañ dimezet d'un tiern bennak eus Enez Vreizh, merzherez e Boulonnais ; lidet d'ar 6 a viz Mae. 
* *Aure* (), merzherez en Ostia ; lidet d'ar 24 a viz Eost.

## Lec'hanvioù
### 
* Aure (Ardennes), kumun c'hall en departamant Ardennes er rannvro Champagne-Ardenne.
* Aure (stêr), stêr e Normandi. 
#### E [[Gwaskogn]]
* Pays d'Aure, korn-bro, en Hautes-Pyrénées
* Vallée d'Aure, traonienn er Pireneoù , en Hautes-Pyrénées, er rannvro Midi-Pyrénées
* Comté d'Aure, pe *Quatre Vallées*, proviñs c'hall gwechall, française regroupant les *vallées d'Aure*, de la Neste, de Barousse et du Magnoac.

### 
* Aure, kumun e Møre og Romsdal.
Margrethe

**Margrethe**, pe **Margrete** a zo un anv-bihan danek.

## Gerdarzh
Diwar ar ger latin margarita, hag a dalv kement ha perlezenn. 

## Yezhoù all
*Marc'harid, en brezhoneg,
*Margarethe, en alamaneg,
*Margaret, en saozneg,

## Tud
### Rouanezed Danmark
*Margrethe Iañ, pe *Margrete Valdemarsdotter* 
*Margrethe II

### Tud all

*Margrethe Koytu, aktourez danat.
*Margrethe Vestager, politikourez danat

## Pennadoù kar
*Gred
*Gret
*Greta
*Grete
Jakez Kelenn

**Jakez Kelenn** (“Jacques de Quélen” er marilh) (1906-1988) a oa un denjentil hag en doa kemeret ur perzh pouezus e stourm an Emsav e framm Strollad Broadel Breizh e-pad an Eil Brezel-bed, ma oa rener anezhañ evit Aodoù-an-Hanternoz. Barnet e voe d'ar marv en e ezvezañs e 1946, divroañ a reas da Iwerzhon betek ar bloavezhioù 1960. Sevel a reas un tiegezh brezhonek hag harpañ a reas an emsav. Diwar-se e kemeras Skol Diwan Pempoull anv "Jakez Kelenn" da dalbenn. A hengoun katolik e oa e diegezh hag emouez e oa ouzh enkadenn an Iliz hag ar feiz e Breizh, betek disklêriañ e oa ar stourm evit ar feiz ar pouezusañ holl diwar neuze.

## Notennoù ha daveennoù
Leonor Portugal (rouanez Danmark)

**Leonor Portugal** (1211-1231) a oa ur briñsez portugalat a zeuas da vezañ Rouanez Danmark.

Merc'h e oa da Afonso II (1185-1223), Roue Portugal(1211-1223), ha da Urraca Kastilha (Rouanez Portugal).

Dimeziñ a reas e 1229 da Valdemar III, kenroue Danmark gant e dad Valdemar II (1170-1241). E vamm e oa Marc'harid Bohemia (pe *Drahomira* ?) (war-dro 1189-1212), eil pried Valdemar II.

Moereb Leonor Portugal, Berengaria Portugal, a oa bet pried kentañ he zad-kaer.
Margret

**Margret** zo un anv-bihan alamanek ha svedek, **Margrét** en islandeg.

## Yezhoù all
*Margaret, e saozneg
*Margarethe, en alamaneg
*Margrethe, e daneg

## Tud
*Margret Hofheinz-Döring (1910-1994), livourez alaman

### Eil anv-bihan
* Ilse-Margret Vogel (* 1914), skrivagnerez stadunanat
* Ruth-Margret Pütz (* 1931), kanerez alaman (sopran)
* *Ann-Margret Olsson*, anavezet evel Ann-Margret (1941-), kanerez hag aktourez svedat-stadunanat

## Pennadoù kar
*Gred
*Gret
*Greta
*Grete
*Anne Gret
Margareta

**Margareta** zo un anv-bihan svedek.
## Yezhoù all
* Alamaneg : Margarete, Margret, ha Gret, Gretchen
* Brezhoneg : Marc'harid
* Daneg : Margrete
* Galleg : Marguerite
* Islandeg : Margrét
* Saozneg : Margaret
## Tud

Margrete 1.jpg|Marc'harid Iañ Danmark
Margareta Leijonhufvud.jpg|Margareta Leijonhufvud

*Margareta Eriksdotter, anv meur a briñsez svedat
*Margareta Iañ Danmark, rouanez an teir bro, rouanez Sveden, Danmark, Norvegia
*Margareta Leijonhufvud‎, rouanez Sveden, eil pried Gustav Iañ Vasa
*Margareta Slots (1600-1669 ) serc'h d'ar roue Gustav II Adolf
Sarmoniou an Aotrou Quere

**Sarmoniou an Aotrou Quere** zo ul levr brezhonek embannet e Brest e 1906.

Ul levr a 379 fajenn eo, *dastumet ha renket* eo bet an danvez anezhañ *gant an aotrou Jézégou cure e Castellin.* Kristof Jezegoù e oa ar c'hure, ha dastumet en doa sarmonioù e berson, Yann Gere, person e Kastellin. Ar re-se a oa bet skrivet war follennoù distag, hervez a gont en e rakskrid.

Kempenn ar skritur en deus ranket an embanner ober ivez. En e rakskrid e lavar e oa skrivet ar sarmonioù diwezhañ hervez doare ar Gonideg, pa ne oa *reolenn ebet* en deroù.

Div levrennad anvet *Sarmoniou an Aotrou Quere*, zo bet embannet e 1902 ha 1903 hervez Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien. Savet eo ar pennad-mañ dirak *ur* skouerenn merket 1906 warni.

## Zh
Implijet eo ar zh e **Sarmoniou an Aotrou Quere**, adalek rakskrid ar bajenn V, gant C. Jézégou, er ger "anezho", hag a-hed al levr, e-barzh "d'ezhan" (136), dreizhi (137).
Bettina Wulff

**Bettina Wulff** (ganet **Körner** d'ar 25 a viz Here 1973 e Hannover) a zo gwreg Christian Wulff, bet prezidant Republik Alamagn. Se zo kaoz e voe-hi lakaet da vaouez pennañ ar vro etre an 2 a viz Gouere 2010 hag ar 17 a viz C'hwevrer 2012.

## He buhez

E Großburgwedel e kasas Bettina Wulff he buezh betek ma vefe dilennet he gwaz da brezidant. Etre 1993 ha 1998 e studias reoliñ ar media ha gwir ar media e skol-uhel ar c'hazetenniñ hag en enklaskoù kehenterezh e skol-sonerezh ha c'hoariva Hannover.

Etre 1998 ha 2000 e labouras evit a ajañs web Online Relations a-raok dont da vezañ prezourez kelaouiñ an embregerezh Continental ma chomas betek 2009. Goude-se e voe prezourez kelaouiñ Rossmann e-pad un nebeud mizioù.

E 2006 e kejas Bettina Wulff gant Christian Wulff ha dimeziñ a rejont e 2008. Er memes bloaz e voe ganet ur mab. Goude dilennidigezh he gwaz da brezidant Alamagn e tilezas e wreg he labour hag en em ouestlas e meur a gevredigezh a garitez. Maeronez diazezadur *Eine Chance für Kinder* eo, ha ivez hini *Müttergenesungswerk*. E penn kuzul rann alaman UNICEF emañ ivez.
Grete Havnesköld

**Grete Sofia Havnesköld** (10 a viz Meurzh 1986 e Stockholm) a zo un aktorez svedat. E 2005 edo e lise Wendela e Södertälje (Sveden) hag e 2007 e studias e skol-c'hoariva Stockholm.

## He buhez
Grete Havnesköld a grogas gant ar vicher e 1992 pa c'hoarias perzh *Lotta* er film evit ar vugale e ditl "Lotta på Bråkmakargatan", koulz hag er stirad skinwel diwar-benn Lotta. C'hoarvezout a ra ar film koulz hag ar stirad en ur gêriadenn svedat bihan er bloavezhioù 1950 ha diazezet int war levr Astrid Lindgren. E 1993 e c'hoarias er film "Lotta flyttar hemifrån". 

E 1997 e c'hoarias perzh Selma er film "*Selma & Johanna*". Ur roadmovie gwelet gant daoulagad ur bugel eo.

Er film *Frostbiten*(2006) e c'hoarias perzh Saga. 

## Filmoù sinema
* 1992: Lotta på Bråkmakargatan
* 1993: Lotta flyttar hemifrån
* 1997: Selma & Johanna – en roadmovie
* 2006: Frostbiten
* 2009: Att Återvända
* 2010: Prinsessa
* 2010: Wallander – Dödsängeln

## Skinwel
* 1992: Lotta på Bråkmakargatan

## Liammoù diavaez
* Grete Havnesköld en IMDB
* http://www.omfilm.net/?p=viewactor&ID=3218
* http://www.aftonbladet.se/nojesbladet/article3988765.ab
* http://www.scendatabasen.se/pdf/Karnfall.pdf
* http://www.citykollen.se/ljuset-lars-noren/74455
Bettina

**Bettina** zo un anv-bihan alamanek hag italianek dreist-holl, deuet diwar an anv Elisabeth.

## Berranv
* Bettine, Betina
* Tina, Betty, Bette a vez implijet a-wechoù evel berrstumm.

## Tud

*Bettina von Arnim (1785-1859), skrivagnerez alaman,
*Bettina Rheims (g. e 1952), luc'hskeudennerez c'hall a orin alaman,
*Bettina Röhl (g. e 1962), kazetennerez alaman
*Bettina Zimmermann (1975 en Großburgwedel- ), aktourez alaman. 

## Lesanv
* Bettina, pe Bettina Graziani, lesanv Simone Micheline Bodin (1925-2015), diskouerez-c'hiz

## Steredoniezh
* an asteroidenn (250) Bettina.
Grethe

**Grethe** zo un anv-bihan danek ha norgeek, savet diwar an anv Margrethe.

## Tud

* Grethe Fossli (1954-), politikourez norgeat 
* Grethe Holmer (1924-2004), aktourez danat
* Grethe Ingmann, kanerez danat, priz an Eurovision e 1963
* Grethe Kausland, kanerez norgeat
* May Grethe Lerum (1965-), romantourez norgeat
* Grethe Rask (1930-1977), mezegez danat e Zaire
* Grethe Sønck (1929-2010), kanerez danat
* Grethe Thordahl (1926-2004), aktourez danat
* Grethe Weiser (1903-1970), aktourez alaman

## Pennadoù kar
* Grete
* Greta
* Gretha
Fernand Jacq

**Fernand Jacq**, ganet d'an 12 a viz Genver 1908 e Granville hag aet da Anaon d'ar 15 a viz Kerzu 1941, a oa ur medisin breizhat.

E studioù medisinerezh en doa graet e Roazhon. En 1930 en doa emezelet er Strollad Komunour Gall. Goude echu e studi ez eas da labourat d'an Uhelgoad. Eno eo en deus desket brezhoneg. Kuzulier-kêr e oa eno en 1935, hogen torret e voe eus e garg gant gouarnamant Vichy. Adalek 1941 ec'h aozas an FTP en departamant. Harzet e voe gant an Alamaned d'an 3 a viz Gouhere 1941, ha kaset da Gastell-Briant, da Gamp Choisel. Eno e rae skol vrezhonek ha savet e voe ul laz-kanañ gantañ. D'ar 15 a viz Kerzu 1941 e voe fuzuilhet gant an Alamaned e koad Blisière e-kichen Kastell-Briant. Pa voe kerc'het evit bezañ fuzuilhet e voe kanet ar Marseillaise, Kan an Dispac'h ha Bro gozh ma zadoù gant tud al laz-kanañ savet gantañ. 

Ur straed zo en e anv e Roazhon, e karter al Landrel.

## Liammoù diavaez
* Fernand Jacq war ar geriadur Maitron 
* http://memoiredeguerre.pagesperso-orange.fr/biogr/jacq.htm

## Notennoù ha daveennoù
Grete

**Grete** zo un anv-bihan alamanek, deuet diwar an anv Margarete.

## Adstummoù
* Grethe, Greta, Gret, en alamaneg ha svedeg,
* Grietje, en izelvroeg

## Anv-bihan kevrennek
*Anne Grete

## Tud

* Grete Berger (1883–1929), aktourez aostrian
* Grete Bittner (1905–1973), aktourez aostrian
* Grete Boesel (1908–1947), evezhierez e kamp-bac'h Ravensbrück, kondaonet d'ar marv ha krouget.
* Grete Diercks (1882–1957), aktourez aostrian
* Grete Gulbransson (* 1882-1934 ) skrivagnerez aostrian.
* Grete Havnesköld (* 1986), aktourez svedat
* Grete Heger (1916–2007), aktourez aostrian
* Grete Meisel-Heß (1879–1922), skrivagnerez aostrian
* Grete Scheuer (1900–1988), skrivagnerez aostrian
* Grete Stern (1904–1999), luc'hskeudennerez arc'hantinat
* Grete Wehmeyer (1924–2011), pianoourez alaman 
* Grete Weil (1906–1999), skrivagnerez alaman 
* Grete Weiskopf (1905–1966), skrivagnerez aostrian evit ar yaouankiz 
* Grete Wiesenthal (1885–1970), korollerez aostrian 
* Grete Wurm (1919–2002), aktourez alaman
* Grete Yppen (1917–2008), livourez aostrian
* Grete von Urbanitzky (1891–1974), skrivagnerez aostrian
* Grete von Zieritz (1899–2001), pianoourez aostrian
* Grete Walter (1913–1935), stourmerez enepnazi alaman 
* Grete Zimmer (1922–2003), aktourez aostrian

### Anne Grete

* Anne Grete Preus, kanerez norgeat
* Anne-Grete Strøm-Erichsen (* 1949), politikourez norgeat

## Liverezh
*Die Tolle Grete, anv alamanek ul livadur gant Pieter Brueghel gozh .
Kamp Choisel

**Kamp Choisel**, pe a-wechoù **Kamp Kastell-Briant**, a oa ur c'hamp-bac'h e-kichen Kastell-Briant e-pad an eil brezel-bed. Miliadoù a dud a bep seurt a dremenas eno etre 1940 ha 1942, prizonidi vreizhat ha gall dreist-holl.

D'ar 17 a viz Mezheven 1940 ec'h erruas ar bagadoù alaman. Lakaet e voe prizonidi-vrezel ennañ, dindan karg ar velestradurezh c'hall, betek ar 14 a viz Genver 1941 ma vejont kaset da Alamagn. Adalek 1941 e voe anvet *Centre de séjour surveillé de Choisel*, dindan an isprefed, diwallet gant archerien c'hall. Kantreidi, prizonidi a wir boutin ha prizonidi bolitikel a voe bac'het, komunourien dreist-holl, betek 1942. Serret e voe d'ar 15 a viz Even 1942 ha troet e voe en ur bon lec'haveiñ evit an arme alaman.

E-pad an daou vloaz-se e voe bac'het miliadoù a dud a bep seurt, treuzkaset prizonidi zo eus un eil kamp d'egile, ha fuzuilhet lod all evit abegoù politikel, en o zouez an doktor Jacq ha Guy Môquet.

## Gwelout ivez
* Mengleuz ar Re Fuzuilhet
Gret

**Gret** zo un anv-bihan alamanek, deuet diwar Margarete . 

## Eil anv-bihan
*Annegret

## Tud

* Gret Haller (* 1947), politikourez suis 
* Gret Loewensberg (* 1943), tisavourez suis
* Gret Palucca (1902–1993), korollerez alaman

## Livouriezh
* *Dull Gret*, anv saoznekaet Dulle Griet

## Pennadoù kar
* Greta
* Grete
* Gretel
* Gred
* Griet
Greta

**Greta**, pe **Gréta**, zo un anv-bihan alamanek, deuet diwar an anv Margareta.
## Tud
* Greta Schröder (1891–1967), aktorez sinema ha c'hoariva alaman 
* Greta Johansson (1895–1978)
* Greta Kuckhoff (1902–1981), stourmerez alaman, bet prezidantez bank-stad DDR 
* Greta Keller (1903–1977), kanerez a-orin aostriat 
* Greta Wassberg (1904–1996), kanerez svedat
* Greta Garbo (1905–1990), aktourez svedat
* Greta Saur (1909–2000), livourez alaman
* Greta Gonda (1917-1974), aktourez aostrian
* Greta Klingsberg (* 1929), kanerez ha troourez israelat
* Greta Schiller (* 1954), sevenerez filmoù stadunanat 
* Greta Van Susteren (* 1954), kazetennerez ha kinnigerez skinwel stadunanat
* Greta Scacchi (* 1960), aktourez italian-aostralian 
* Greta Gerwig (* 1983), aktourez stadunanat
* Gréta Salóme Stefánsdóttir (*1986), kanerez islandat
* Greta Thunberg (g. e 2003), stourmerez ekologour svedat 
* Greta Koçi (* 1991), kanerez sonerezh pop albaniat

GretaSchroeder1919.jpg|Greta Schroeder (1919)
Voglio bene soltanto a te! - Greta Gonda.jpg|Greta Gonda
Greta Scacchi Cannes.jpg|Greta Scacchi
Greta Gerwig at TIFF 2014.jpg|Greta Gerwig (2014)
Greta Salomé (cropped).jpg|Gréta Salóme Stefánsdóttir


## Anv-bihan kevrennek
*Anna-Greta Leijon, politikourez svedat
*Anna Greta Wide, barzhez svedek

## Oberennoù
*According to Greta, film stadunanat e 2009

## Pennadoù kar
* Gret
* Grete
* Grethe
* Gretha
* Gretchen
Greta Schröder

**Greta Schröder** (ganet *Margarete Schröder* d'ar 7 a viz Gwengolo 1891 e Düsseldorf - 13 a viz Ebrel 1967 e Vienna) a oa un aktourez c'hoariva ha sinema alaman.

## He buhez
Kas a reas he yaouankiz en ur familh bourc'hizien a laoskas anezhi da zibab ar vicher aktorez. Er bloavezhioù 1910 edo en Deutsche Theater e Berlin. Ur pennad goude e timezas gant Ernst Matray. Met a-dreuz ez eas an traoù hag er bloavezhioù 1920 ec'h adimezas gant an aktor Paul Wegener.

He ferzh kentañ a voe er film digomz *Die Insel der Seligen* (1913) sevenet gant Max Reinhardt. E 1916 e skrivas senario *Das Phantom der Oper*, bet sevenet gant Ernst Matray.

He ferzh brudetañ a voe er film *Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens* (1922) sevenet gant Friedrich Wilhelm Murnau.

Goude c'hoari er film *Die Gefangene des Maharadscha* (1953) gant Veit Harlan e c'hoarias evit ar wech diwezhañ er film *Pünktchen und Anton* (1953) diwar levr Erich Kästner.

## Filmoù
* 1913: Die Insel der Seligen
* 1915: Zucker und Zimt (senario)
* 1916: Das Phantom der Oper (senario)
* 1920: Arme Violetta
* 1920: Der Golem, wie er in die Welt kam
* 1920: Die geschlossene Kette
* 1921: Der verlorene Schatten
* 1921: Zirkus des Lebens
* 1921: Marizza - Genannt die Schmugglermadonna
* 1922: Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens
* 1922: Es leuchtet meine Liebe
* 1923: Brüder
* 1923: Paganini
* 1937: Königin Victoria
* 1937: Sechzig glorreiche Jahre
* 1943: Großstadtmelodie
* 1943: Wildvogel
* 1945: Kolberg
* 1951: Maria Theresia
* 1953: Die Gefangene des Maharadscha
* 1953: Pünktchen und Anton 

## Liamm diavaez
* Greta Schröder en IMDB
Gretha

**Gretha** zo un anv-bihan alamanek, deuet diwar an anv Margaretha.

## Adstummoù
* Grethe
* Grete
* Greta
* Gret

## Tud
* Gretha Jünger (1906–1960), skrivagnerez alaman, pried da Ernst Jünger
* Gretha Smit (* 1976), ruzikerez izelvroat.
Margaretha Rothe

**Margaretha Erna Frieda Hedwig Rothe ** (13 a viz Even 1919 e Hamburg -15 a viz Ebrel 1945 e Leipzig) a oa ur studierez ha stourmerez enepnazi alaman gant ar Rozenn Wenn e skourr kêr Hamburg.
Tristan Le Govic

**Tristan Le Govic** a zo ur soner breizhat (telenn) hag ur c'haner brezhonek, ganet e 1976 e Plañvour.

## Buhezskrid

Kroget eo da soniñ get an delenn pa oa seizh vlez hepken e Skol Sonerezh Hengounel Soye (Plañvour). Hoaladur ar sonerezh a vo da viken.

Ar prizioù lies a zo roet dezhañ e-pad e studioù a verk anaoudegezh vat donezon ur soner diraezet. Neuze war al leurennoù etrevroadel e vez komzet diwar e benn get ar burutellerien evel unan eus an delennerien a bouez bras.

E awen a buñs e kreizig-kreiz ar sonerezh, ar varzhoniezh, ar mojennoù gwir pe krouet, kerkoulz en natur pe gant fromadennoù ar pemdez – met gwech ebet dister. Al lusk, an heson a zo elfennoù a bouez bras en e sonerezh. Fiñvadenn dizehan e ved a zigor dorioù ur spered-krouiñ dispar.

Displegerien a gomz deus hud e delenn, e dizh, skiant dreistordinal e sonerezh, e zoare glan da seniñ. Ur c'hlaouenn greñv eo e sonadegoù. Da lâret eo, un achanter eo.

## Studioù
* 2005 - Diplom-Stad Kelenner Sonerezh Hengounel (Cefedem Breizh).
* 2002 - Master àr ar Sonerezh.
* 2000 - Testeni klas Skritur.
* 1998 – DEM (Diplom Studioù war ar Sonerezh).
* 1998 - Medalenn aour an Delenn.
* 1998 - Medalenn aour e Sonerezh Kambr.
* 1996 - Testeni dibenn studioù war ar Solfadurezh.
* 1994 - Bachelouriezh D (matematik ha bevoniezh).

## Kenstrivadegoù
* 2007 - Lowland & Border Pipers’ society. Edimbourg, Priz Kentañ, rummad daouad, get Jean-Luc Lefaucheur (small pipes)
* 2007 - Danny Kyle Open Stage. Celtic Connections – Glasgow, "Highly Recommended".
* 1999 - Kenstrivadeg Arzek. Epinal, Priz Kentañ a-unvouezh ha meneg gourc’hemennoù ar juri.
* 1998 - Kenstrivadeg etrevroadel an UFAM. Paris, Priz Kentañ a-unvouezh ha meneg gourc’hemennoù ar juri.
* 1998 - Sonerezh Europat. Montdidier, Priz Kentañ a-unvouezh ha meneg ispisial ar juri. 
* 1995 - Kan ar Bobl. Pondi, Priz Kentañ a-unvouezh ar juri. 

## Pladennrolladur
* 2015 - Tristan Le Govic, *Elva* (TD03), gant Lise Enochsson.
* 2009 - Tristan Le Govic, *Awen* (TD02).
* 2006 - Tristan Le Govic, *Dasson ur Galon* (TD01).
* 2004 - *Telenn - Harpe Celtique, l’Anthologie ampled 1* (Coop-breizh).

## Skridoù-sonerezh embannet
* 2015 - *Antologiezh Telenn Breizh*, ampledoù 1, 2, 3.
* 2010 - Ailie Robertson, *Scottish Harp Anthology*, ampledoù 1, 2, 3.
* 2009 - Tristan Le Govic, *Awen*.
* 2008 - Tristan Le Govic, *Island*.
* 2008 - Tristan Le Govic, *Dasson ur Galon*. 
* 2001 - CRIHC, *L’Anthologie de la Harpe, la Harpe des Celtes*.

## Liammoù
* Lec’hienn ofisiel
* Tristan Le Govic Trio : trio.tristanlegovic.eu
* Myspace
Françoise Lermen

**Françoise Lermen** zo ur skrivagnerez vrezhonek, bet ganet d'ar 5 a viz a Kerzu 1944 ha marvet d'an 20 Mae 2018.
Troet he deus barzhonegoù ha danevelloù diwar an alamaneg (Johann Wolfgang von Goethe, Heinrich Heine, Rainer-Maria Rilke), Franz Kafka, an italianeg (Grazia Deledda, Giovanni Verga), ar ruseg (Aleksandr Pouchkin) hag ar saozneg (Edgar Allan Poe).

Gwelloc'h e kave o embann en he lec'hienn eget daremprediñ an embannerien vrezhonek.

Gerioù-kroaz brezhonek he devoa savet ivez, a voe embannet gant Al Lanv dindan ur golo bet treset ganti.

## Troidigezhioù
;**Levrioù**
**Pêrig e Bro ar Stered*, gant Gerdt von Bassewitz
**Troioù-kaer Pinocchio*, gant Carlo Collodi
**Ur Ganenn Nedeleg*, gant Charles John Huffam Dickens
**Ar prosez*, gant Franz Kafka
;**Danevelloù**
**Ar C'hi*, gant Grazia Deledda
**Itron an erc'h*, gant Jakob & Wilhelm Grimm
**Ar chaseour Gracchus*, gant Franz Kafka
**Marc'heger ar sailh-glaou*, gant Franz Kafka
**Un hunvre*, gant Franz Kafka
**Klaskerez-vara Locarno*, gant Heinrich von Kleist
**Ar Charlezenn*, gant Anatole Le Braz
**Galv Cthulhu*, gant Howard Phillips Lovecraft
**Ti an dremenvan*, gant Luigi Pirandello
**Diskar Ti Usher*, gant Edgar Allan Poe
**[[Hop-Frog|Hop frog]]*, gant Edgar Allan Poe
**Sioulder - ur fablenn*, gant Edgar Allan Poe
**Ar bluenn hag ar c'hleze*, gant Rainer Maria Rilke
**Ar mab*, gant Arthur Schnitzler
**Ar priñs zo en ti*, gant Arthur Schnitzler
**C'hoant-kousket*, gant Anton Tchec'hov
**Doan*, gant Anton Tchec'hov
**Kozhni*, gant Anton Tchec'hov
**Tri marv*, gant Lev Tolstoi
**Bec'h d'ar bleiz*, gant Giovanni Verga

;**Barzhonegoù**
**Noz kala-mae*, gant Willibald Alexis
**O gwezenn-sapr*, gant Ernst Gebhard Salomon Anschütz
**An Arvar*, gant Auguste Brizeux
**Ar Rozennig trist*, gant Wilhelm Busch
**Ar rannoù*, gant Wilhelm Busch
**Ar C'harroñs hag ar Gelienenn*, gant Jean de la Fontaine
**An deskard sorser*, gant Johann Wolfgang von Goethe
**Roue ar Gwern*, gant Johann Wolfgang von Goethe
**Rozenn al lannegi*, gant Johann Wolfgang von Goethe
**Al Lorelei*, gant Heinrich Heine
**Ar c'horf hag an ene*, gant Heinrich Heine
**Disleberded*, gant Heinrich Heine
**Garmadennoù*, gant Heinrich Heine
**26 a viz Mae 1828*, gant Aleksandr Pouchkin
**Karr ar vuhez*, gant Aleksandr Pouchkin
**Koabrenn*, gant Aleksandr Pouchkin
**Devezh diskar-amzer*, gant Rainer Maria Rilke
**O! chom feal d'ar re varv*, gant Theodor Storm
**Aleksi*, gant Publius Vergilius Maro
**Gwerz ar re grouget*, gant François Villon
**Skrivet e miz Meurzh*, gant William Wordsworth

## Liammoù diavaez
* Troidigezhioù Françoise Lermen

## Notennoù
Gretha Jünger

**Gretha Jünger** (ganet Gretha von Jeinsen, 14 a viz Meurzh 1906 e Hannover - 20 a viz Du 1960 e Wilflingen) a oa ur skrivagnerez alaman, ha gwreg Ernst Jünger. En e zeizlevrioù e ra Jünger Perpetua anezhi.

## He buhez

Dimezet e voe gant Ernst Jünger eus 1925 betek he marv e 1960. Daou vab o doe : Ernst (1926–1944) hag Alexander.

E 1949 e voe embannet he levr „Die Palette“, ennañ he deizlevr ha lizheroù bet skrivet etre 1936 ha 1946. E 1955 e teuas er-maez he buhezskrid, „Silhouetten“ he zitl.

## Skridoù
* „*Die Palette – Tagebuchblätter u. Briefe*“, Dulk Hamburg 1949
* „*Silhouetten – Eigenwillige Betrachtungen*“, Ulber Isernhagen 2005 (Neuauflage), ISBN 3-9810126-0-7

## Diwar he fenn
* Ingeborg Villinger, Alexander Jaser (Hrsg.): *Briefwechsel Gretha Jünger und Carl Schmitt (1934–1953)*, ISBN 978-3-05-004294-7

## Liammoù diavaez
* Skridoù gant ha diwar Gretha Jünger e lec'hienn DNB
* Pressemitteilung e lec'hienn Deutschen Literaturarchivs Marbach : lizheroù skrivet gant Carl Schmitt ha Gretha von Jeinsen
* Uwe Pralle: *[http://www.juenger.org/mailarchive/12_1998/msg00022.php Die andere Hälfte]*

## Notenn
Half Japanese

**Half Japanese** a zo ur strollad rock bet savet e Maryland, [Baltimore] e [1975. Alies e vez liammet o stil gant luskad ar rock dazeilat. Mont a ra Half Japanese war-hanter gant kalz stiloù sonerezh abaoe ar bloavezhioù 1980 : da gentañ tout No wave (1981-1983), ha art rock (1983-1986), grunge (1989-1992), lo-fi (1998-2001).
Abalamour d'o stil(où) dezhe o-unan eo start renkañ anezhe en ur stil ledan : savet ha maget int bet gant levezonoù a bep seurt, sed pezh a laka anezhe da gaout ur spered dezhe o-unan. Sonerezh ar strollad a vez sellet outañ evel ur seurt diampradur a-fed sonerezh pop dre implij kement diskordañs pe disgwiadenn a zo e-barzh kanaouennoù savet a-ziwar hensonioù pop.

## An izili
* Jad Fair (gitar, kan)
* David Fair (kan)
* Jason Willett (gitar)
* Gilles Reider (taboulinoù)

## Pladennoù
* *[[Half Gentlemen/Not Beasts]]* (Armageddon, 1980)
* *[[Loud (Half Japanese album)|Loud]]* (Armageddon, 1981)
* *[[Our Solar System]]* (Iridescence, 1985)
* *[[Sing No Evil]]* (Iridescence, 1985)
* *[[Music To Strip By]]* (50 Skidillion Watts, 1987)
* *[[Charmed Life (Half Japanese album)|Charmed Life]]* (50 Skidillion Watts, 1988)
* *[[The Band That Would Be King]]* (50 Skidillion Watts, 1989)
* *[[We Are They Who Ache with Amorous Love]]* (TEC Tones, 1990)
* *[[Fire In The Sky (Half Japanese album)|Fire In The Sky]]* (Paperhouse, 1992)
* *[[Hot (Half Japanese album)|Hot]]* (Safe House, 1995)
* *[[Bone Head]]* (Alternative Tentacles, 1997)
* *[[Heaven Sent (Half Japanese album)|Heaven Sent]]* (Emperor Jones, 1997)
* *[[Hello (Half Japanese album)|Hello]]* (Alternative Tentacles, 2001)
* *Half Alive* (Cassette - live at DC Space and the Red Door, Baltimore - 50 Skidillion Watts, 1977)
* *50 Skidillion Watts Live* (Calypso Now, 1984)
* *Boo: Live in Europe 1992* (TEC Tones, 1994)

### Best of
* *Best Of Half Japanese* (Timebomb Japan, 1993)
* *Greatest Hits* 2 CDs / 3 LPs (Safe House, 1995)
* *Best Of Half Japanese Vol. 2* (Timebomb Japan, 1995)

### EP
* "Calling All Girls" (50 Skidillion Watts, 1977)
* *Horrible* (Press, 1982)
* *Real Cool Time/What Can I Do/Monopoly EP* (Overzealous Editions, 1989)
* *Everybody Knows, Twang 1 EP* (Seminal Twang, 1991)
* *4 Four Kids EP* (Ralph, 1991)
* *Postcard EP* (Earl, 1991)
* *Eye of the Hurricane/Said and Done/U.S. Teens are Spoiled Bums/Daytona Beach EP* (1991)

### Singles
* *No Direct Line from my Brain to My Heart/(I Don't Want to Have) Mono (No More)* 7" (50 Skidillion Watts, 1978)
* *Spy* (Armageddon, 1981)
* *How Will I Know* (Press, 1982)
* *U.S. Teens Are Spoiled Bums* (50 Skidillion Watts, 1988)
* *T For Texas/Go Go Go Go* (X.X.O.O. Fan Club, 1990)

## Daveoù

* Bio Allmusic

## Liammoù diavaez
* www.halfjapanese.co.uk
Rossana Podestà

**Rossana Podestà**, ganet e Tripoli (Libia) e 1934, a oa un aktourez italian er bloavezhioù 1950. Korfet kaer e oa, gwelet e veze diwisk a-walc'h war ar goloioù magazinoù, tra ma tape brud gant filmoù eus ar seurt peplum dreist-holl.

## He filmoù
* 1951: *Domani è un altro giorno*, gant Léonide Moguy
* 1951: *[[I sette nani alla riscossa]]*, gant Paolo William Tamburella 
* 1951 *[[Guardie e ladri]]*, gant Steno ha Mario Monicelli (1951)
* 1951 *[[Strano appuntamento]]*, gant Desiderius Hamza (1951)
* 1952 *[[Gli angeli del quartiere]]*, gant Carlo Borghesio (1952)
* 1952 *[[Io, Amleto]]*, gant Giorgio Simonelli (1952)
* 1952 *[[Il moschettiere fantasma]]*, Max Calandri (1952)
* 1952 *[[Don Lorenzo]]*, gant Carlo Ludovico Bragaglia (1952)
* 1953: *[[La voce del silenzio (film 1953)|La voce del silenzio]]*, gant Georg Wilhelm Pabst (1953)
* 1953 : *La Red*, gant Emilio Fernández
* 1953: *[[Nosotros dos]]*, gant Emilio Fernandez (1953)
* 1953: *[[Fanciulle di lusso]]*, gant Bernard Vorhaus (1953)
* 1953: *[[Viva la rivista!]]*, gant Enzo Trapani (1953)
* 1953: *[[Addio figlio mio!]]*, gant Giuseppe Guarino (1953)
* 1954: *[[Le ragazze di San Frediano (film)|Le ragazze di San Frediano]]*, gant Valerio Zurlini 
* 1955: *[[Ulisse (film 1955)|Ulisse]]*, gant Mario Camerini 
* 1955: *[[Canzoni di tutta Italia]]*, gant Domenico Paolella (1955)
* 1955: *[[Non scherzare con le donne]]*, gant Giuseppe Bennati (1955)
* 1956: *Helen of Troy*
* 1956: *La spada e la croce*
* 1960: *La furia dei barbari*
* 1961: *La schiava di Roma*
* 1962: *Solo contro Roma*
* 1962: *La freccia d'oro*
* 1963: *[[Sodom and Gomorrah (1963 film)|Sodom and Gomorrah]]* gant Robert Aldrich
* 1962: *La vergine di Norimberga* 
* 1964:*[[F.B.I. operazione Baalbek]]*, gant Marcello Giannini (1964)
* 1964: *[[Le ore nude]]*, gant Marco Vicario (1964)
* 1965: *F.B.I. operazione Baalbeck*
* 1965: *Sette uomini d'oro*
* 1971: *Homo Eroticus*
* 1971: *Il prete sposato*
* 1972: *[[L'uccello migratore]]*, gant Steno 
* 1973: *[[Paolo il caldo]]*, gant Marco Vicario (1973)
* 1974: *[[The Sensual Man]]*
* 1975: *[[Il gatto mammone]]*, gant Nando Cicero (1975)
* 1976: *[[Il letto in piazza]]*, gant Bruno Gaburro (1976)
* 1977: *[[Pane, burro e marmellata]]*, gant Giorgio Capitani (1977)
* 1979: *[[Sette ragazze di classe]]*, gant Pedro Lazaga (1979)
* 1980: *[[Tranquille donne di campagna]]*, gant Claudio Giorgi 
* 1980: *[[I seduttori della domenica]]*, gant Dino Risi 
* 1983: *[[Hercules (1983 film)|Hercules]]*, gant Luigi Cozzi
* 1985: *Segreti, segreti*, gant Giuseppe Bertolucci
Dives

An **Dives** a zo ur stêr eus Normandi, e Bro-C'hall. 
### Kumunioù douret
* Orne : Gouffern en Auge, Saint-Lambert-sur-Dive, Neauphe-sur-Dive, Tournai-sur-Dive, Trun, Coulonces, Guêprei, Fontaine-les-Bassets, Ommoy, Merri.
* Calvados : Crocy, Beaumais, Morteaux-Coulibœuf, Vicques, Bernières-d'Ailly, Jort, Vendeuvre, Saint-Pierre-en-Auge, Mézidon-Vallée-d'Auge, Belle-Vie-en-Auge, Méry-Bissières-en-Auge, Cléville, Hotot-en-Auge, Saint-Ouen-du-Mesnil-Oger, Saint-Pierre-du-Jonquet, Saint-Samson, Troarn, Basseneville, Bavent, Goustranville, Brucourt, Varaville, Périers-en-Auge, Dives-sur-Mer, Cabourg.
Ulster (disheñvelout)

**Ulster** eo anv saoznek Ulaidh, unan eus peder froviñs Iwerzhon.
*Un darn anezhi a ya d'ober Norzhiwerzhon, an darn eus an enez manet e dalc'h ar Rouantelezh-Unanet.

An anv a gaver ivez en aozadurioù-mañ:
*Royal Ulster Constabulary
*Ulster Defence Association
*Ulster Defence Regiment
* Ulster Volunteer Force (UVF)
Alawited

An **Alawited** (arabeg: ʿalawīy, علويّ, *alawit*), anvet ivez **nousayried** (nuṣayrī, نصيريّ, *nousayrit*) a zo ur boblad a-orin eus Djabal Ansariya e norzh Siria. Ar bobl-se a ya d'ober ur ranngredenn eus an islam chiit (ar pezh n'eo ket degemeret gant an holl chiited, met fatwahoù ’zo o deus disklêriet e oant), levezonet gant an ismaelianed. E-pad pell int bet lakaet da baganed gant ar sunnited ha kement-se betek an . Alawit eo ar familh al-Asad a zo bet e penn Siria etre 1971 ha 2024.

## Gwelet ivez
*Alevited
Gretel

**Gretel** zo un anv-bihan alamanek, deuet diwar Margarete.

## Tud
* Gretel Eisch (* 1937), arzourez alaman
* Gretel Haas-Gerber (1903–1998), livourez alaman
* Gretel Loher-Schmeck (1907–2003), arzourez alaman

## Lennegezh
*Hänsel und Gretel, kontadenn gant ar vreudeur Grimm

## Pennadoù kar
*Grete
*Greta
Annegret

**Annegret** zo un anv-bihan alamanek, deuet diwar Anne ha Gret .
## Tud
 
* Annegret Hahn (* 1951), c'hoarivaourez
* Annegret Held (* 1962), skrivagnerez alaman
* Annegret Kramp-Karrenbauer (* 1962), politikourez alaman (CDU) 
* Annegret Soltau (* 1946), arzourez alaman

## Pennad kar
*Anngret
Maria Dietsch

**Maria Dietsch** (19 a viz Gouere 1835 - 6 a viz C'hwevrer 1869) a oa ur gemenerez alaman.
E 1865 e timezas gant Georg Sprecher, hag eñ embanner ar gazetenn *Augsburger Abendzeitung*. Hiziv an deiz ne ouezer ket petra e voe an darempred etrezi hag an impalaer Ludwig Iañ Bavaria. 

Poltredet e voe gant Joseph Karl Stieler e 1850 ha serret an oberenn e dastumad Ludwig Iañ, roue Bavaria, ha diskouezet e Poltredaoueg ar gened.

## Pennad kar
*Poltredaoueg ar gened
Emily Milbanke

**Emily Milbanke** a oa pried un diplomat saoz en XIXvet kantved, e Rouantelezh Bavaria. 

Poltredet e voe gant Joseph Karl Stieler, livour lez roue Bavaria, e 1844, serret an oberenn e dastumad Ludwig Iañ, ha diskouezet e Poltredaoueg ar gened.

## Pennad kar
*Poltredaoueg ar gened
Gevell

Ur **gevell**, pe ur **c'hevellenn** (pe *gevellez*), eo anv an eil eus daou vugel ganet eus ar memes gwilioud.

## Gevelled brudet
*Diana hag Apollon, doueed Hellaz
*Ifikles ha Herakles, harozed
* Jagud ha Gwezhenneg, mibien da Fragan ha Gwenn, eus Ploufragan, breudeur da Gwenole ha Klervi, 
*Victoire de France (1556-1556) ha Jeanne de France (1556-1556), merc'hed ar roue gall Herri II (Bro-C'hall) hag e bried Caterina de' Medici. 
*Elesbed Bro-C'hall (1727-1759) ha Henriette de France (1727-1752), merc'hed ar roue gall Loeiz XV hag e bried Marie Leszczyńska

## Gevelled siamat
Josepha Conti

**Josepha Conti**, ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1825 ha marvet d'an 28 a viz Du 1881, a oa ur servijerez koant eus Bavaria en XIXvet kantved.

Merc'h henañ ur vatezh e oa. Da 15 vloaz, e 1840, e voe dimezet d'al livour Anton Conti, 45 bloaz dezhañ. O chom edont er Briennerstrasse, en München, nepell diouzh palez ar roue Ludwig Iañ Bavaria. 

Poltredet e voe gant Joseph Karl Stieler e 1844, pa oa 19 vloaz. Adstagañ a reas an arzout gant an alegoriennoù evel en e oberoù kentañ eus ar rummad. Lakaet e voe Josepha da zougen ur gurunennad roz, ha da sellout trema an neñvoù, e doare al leanez ha santez Rosa de Lima. 

Serret e voe an oberenn e dastumad Ludwig Iañ, roue Bavaria, ha diskouezet e Poltredaoueg ar gened.
Grete Weiskopf

**Grete Weiskopf** (ganet *Margarete Bernheim*, anv-pluenn: **Alex Wedding**, 11 a viz Mae 1905 e Salzburg – 15 a viz Meurzh 1966 e Saalfeld/Saale) a oa ur skrivagnerez aostrian evit ar yaouankiz.

## He buhez

Diwar 1925 edo o chom hag o labourat eBerlin ma reas meur a vicher evel bizskriverez pe gwerzherez levrioù. E 1928 e timezas gant ar skrivagner tchekoslovak Franz Carl Weiskopf, hag eñ ezel eus ar strollad komunour hag eus kevredigezh ar skrivagnerien dispac'hourien-proletaerien. E 1931 e lakaas embann he levr kentañ evit ar vugale, *[[Ede und Unku]]* e ditl, gant an anv-pluenn *Alex Wedding*. E 1980 e voe lakaet da film gant an titl *Als Unku Edes Freundin war*. E 1933 ez ejont da Braha hag e 1939 ez ejont da Bariz ha goude-se da New York.

E 1949 e tistrojont da Braha. En diplomatiezh e labouras he gwaz, hag ez ejont da Washington, D.C. e 1949/50 ha da Stockholm. Etre 1950 ha 1952 edo ar c'houblad o chom e Republik Pobl Sina, ma labouras Alex Wedding evel troourez ha kazetennerez. Eus 1953 betek he marv edo o chom e Strausberger Platz e Berlin.

## Priz
E 1968 e voe krouet ar priz lennegel Alex-Wedding-Preis.

## Oberenn

* *[[Ede und Unku]]*. Malik-Verlag, Berlin, 1931
* *Das Eismeer ruft*. Malik-Verlag, Londrez, 1936
* *Die Fahne des Pfeiferhänsleins*. 1948 (Jugendbuch über den fränkischen Prediger Hans Böhm)
* *Söldner ohne Sold. Ein Roman für die Jugend*. 1948 (ab der 2. Aufl. 1951 unter dem Titel *Das große Abenteuer des Kaspar Schmeck*)
* *Das eiserne Büffelchen*. 1952
* *Die Drachenbraut. Chinesische Volksmärchen*. 1961
* *Hubert, das Flusspferd*. (Anknüpfend an ein tatsächliches Ereignis, die Wanderung des Flusspferdes Huberta durch Südafrika)
* *Im Schatten des Baobab. Märchen und Fabeln aus Afrika*. Alfred Holz Verlag, Berlin, 1965

## Filmoù
;Diwar hec'h oberennoù
* 1961: Das Eismeer ruft, sevenet gant Hanus Burger
* 1980: Als Unku Edes Freundin war
* 1981: Das große Abenteuer des Kaspar Schmeck
* 1984: Das Eismeer ruft, sevenet gant Jörg Foth
;Senario
* 1957: Lissy 

## Levrlennadur
* Hermine Scheibe: *Alex Weddings künstlerischer und literaturtheoretischer Beitrag zur Entwicklung der sozialistischen deutschen Kinderliteratur*. DDR-Zentrum für Kinderliteratur, Berlin 1976 (= Schriftenreihe zur Kinderliteratur; 2)
* Susanne Blumesberger, Ernst Seibert: *Alex Wedding (1905–1966) und die proletarische Kinder- und Jugendliteratur*. Praesens Verlag, Wien 2007, ISBN 3706903636
* Astrid Fernengel: *Kinderliteratur im Exil*, Tectum, Marburg, 2008, Diss. TU Berlin 2006

## Liamm diavaez

* Skridoù gant ha diwar-benn Grete Weiskopf e lec'hienn DNB