Emgleo Sant Iltud

**Emgleo Sant Iltud** (berraet a-wezhioù e ESI) a oa ur gevredigezh kenwerzhel katolik dindan stumm ur gevelouri savet evit embann ha skignañ levrioù brezhonek, ha krouet e 1921 e Kastell-Paol (straed an Ursulined kozh), diwar atiz Yann-Vari Perrot pa oa o klask adsevel ar Bleun-Brug koulz ha kreñvañ ar gelaouenn *[[Feiz ha Breiz]]*. Ti-embann *[[Feiz ha Breiz]]* hag ar Bleun-Brug, hag e oant war-nes bezañ adsavet goude ar Brezel-bed kentañ, e voe ha kentañ ti oc'h embann levrioù brezhonek nemetken eo bet. Gwerzhañ levrioù brezhonek embannet gant embannerien all, Gwalarn er penn kentañ,  a zo bet un tamm mat eus e obererezh ivez. E Brest e voe digoret ul levrdi, dezhañ an anv Keriltud a gaver war al levrioù a-wezhioù.

## Framm ha palioù
An anv ofisiel e oa *Société coopérative catholique d'Édition et de Propagande de la langue bretonne Emgleo Sant Iltud* hag ar statudoù a voe moullet gant *Le Nouvelliste de Bretagne*, e 1922. Savet e voe ar gevredigezh dre gevrannoù gant statudoù ar gevelouri a oa da baeañ 100 lur evit mont enni. Kalz a bennadurezhioù a yeas da brenañ kevrannoù (Jeanne Malivel, Emil Ernaod, Loeiz Dujardin, Erwan ar Moal, James Bouillé hag un toullad beleien eus Breizh-Izel, Yann-Vari Perrot en o zouez). Hervez eil mellad ar statudoù e oa he fal "*lakaat da zont er-maez, prenañ ha gwerzhañ embannadurioù a bep seurt, kraflevrioù ha kelaouennou e brezhoneg, dafar paper, traezoù arzel, skeudennoù-moul, ha, diouzh an degouezh, plediñ gant stalioù-levrioù brezonek*".
Diwar bolontez Yann-Vari Perrot, anvet da gure e Plougerne e 1920, e voe krouet an ti-embann hag er bloaz-se e voe adsavet fest ar Bleun-Brug e Kastell-Paol. 
Ar pezhioù-c'hoari, ur spered katolik ganto,  evit ar patronajoù parrez ha buhezioù ar sent vrezhon a yeas d'ober ar muiañniver eus an embannadennoù.

## Mont en-dro
Kentañ merour melestrer oberiant a hañval bezañ bet an doktor Loeiz Dujardin a oa prezidant ar Bleun-Brug (1920-1927), met a-raok Meurzh 1922, eo bet meneget Erwan ar Moal da gentañ hag ar C'hastellad, Loeiz Dissès, da c'houde. E prantad kentañ e voe staliet "ti Emgleo Sant Ildut, 15 Grand-Rue - ar c'henta leordi kristen brezonek savet e Breiz".
E C'hwevrer 1924 e krogas Youenn Drezen gant e labour "rédacteur" (skridaozer) er *C'hourrier du Finistère* er savadur m'edo an ti-moullañ e dalc'h an Iliz katolik dre hanterouriezh tud mennet da souten he falioù, *[[Imprimerie de la Presse libérale]]* e anv, met daou anv all a gaver er skridoù brezhonek : *Moulerez ar C'hastell* ha *Moulerez ar Skridoù Mat*. Eno e oa moullet *Feiz ha Breiz* hag *[[Arvorig (kelaouenn)|Arvorig]]*.
En deroù e voe goulennet digant Youenn Drezen kemer *Emgleo Sant Iltud* war e chouk  hag er memes amzer e voe karget Youenn Drezen da adlakaat anv ar gevredigezh el lez-varn kenwerzh, hag eñ lakaet da verour melestrer.
Dilojet e voe ar gevelouri da gKeriltud, 11 rue Algésiras, e Brest hag e veze gwerzhet levrioù embannet ganti koulz ha levrioù relijiel all.

## Politikerezh embann
21 levr a c'hell bezañ gwelet evel embannet gant *Emgleo Sant Iltud* ha gwelet a reer ne oa ket diorren al lennegezh vrezhonek ar pal kentañ pa'z eo levrigoù kenteliañ hervez mennozhioù katolik ha brezhon a ya d'ober an darn vuiañ anezho. Seizh oberenn zo beleien o saverien, ha tri all zo bet savet gant Erwan ar Moal, un den lik, kendiazezer ar gevelouri hag eil prezidant ar Bleun-Brug. Kendrec'het e oa Yann-Vari Perrot gant efedusted ar c'hoariva evit stummañ ar gristenien yaouank ha sevel a rae pezhioù-c'hoari pe kempenn a rae pezhioù savet e gwenedeg gant Job ar Bayon. Gant ur pezh-c'hoari savet gantañ ha pezioù-c'hoari Yann Vari Joanno, an tri fezh savet gant Erwan ar Moal hag hini Hollsent ar Garreg e konter seiz pezh-c'hoari.
Istor Breizh, sellet diouzh ur savboent relijiel, a oa un hent evit kenteliañ an dud a blije d'ar re o doa savet ar Bleun-Brug ha ma ne vije ket gant ar c'hoariva, e vije mat sevel levrigoù aes ha buan da lenn. Da gentañ, dre ginnig buhezioù sent Breizh ma oa Yann-Vari Perrot un arbennigour warno, p'en doa savet un pikol levr diwar o fenn.
Daou levr all zo divyezhek, ur pezh-c'hoari diwar-benn tec'hadenn ha distro menec'h Landeveneg hag un diverradenn eus levr istor Breizh savet gant Jeanne Coroller, *Histoire de notre Bretagne* (1922).
Ur seurt all a levrigoù a voe teskadoù sonioù (div levrenn evit an holl dud hag u levrig evit ar vugale) hag an daou deskad ar c’hanoù hag ar pezhioù sonerezh dispaket e-doug gouelioù ar Bleun-Brug
Ne weler ket anv eus an ti-embann  war al levrig diwar-benn Sant Ronan gant Loeiz Dujardin, ur mignon bras da Yann-Vari Perrot, dindan timbr Moulerezh ar C’hastell e 1935.

## Levrioù embannet
N'eo ket merket anv rik an embanner war bep levr evel m'emañ ar boaz gant an tiez-embann. Kavout a reer merket "Moulerez ar C'hastell" pe *Feiz ha Breiz* » ha « Keriltud » a-wezhioù, met ret eo o stagañ ouzh  ar gevelouri embann *Emgleo Sant Iltud*. Kataloget fall eo bet an darn vuiañ anezho gant Levraoueg Vroadel Bro-C'hall a laka anv klok pe diglok an ti-moullañ (Moulerezh ar C'hastell), e-lec'h hini an ti-embann pa ne oa ket gouest d’e anavezout.

;1922
* Yann-Vari Gwilhoù, *Christo : St Theodot, patron en ostizien’’, 174 p. 
;1923
* Félix Menguy, *Sant Iltud*, gant an Otrou Menguy, Person [[Koadoud|Koadout]]. Tennet eus [[Buhez ar Sent|Buhe ar Zent].
* Yann-Vari Gwilhoù, *Nikolazig* lakaet e brezhoneg Leon gant [[Yann-Vari Perrot]], pezh-c'hoari diwar ur skrid gwenedek gant [[Job ar Bayon]]
* Job ar Bayon, *Salaün ar Foll*,  pezh-c'hoari lakaet e brezhoneg Leon gant Yann-Vari Perrot diwar ur skrid gwenedek gant Job ar Bayon
* *Morceaux et chœurs exécutés au XIIIme Concours des Bleun-Brug (13 gwengolo 1923)*, Kastell-Paol. [[Kevrollenn]]où.. 
* *Soniou Feiz ha Breiz. 2*, Moullet evit Emgleo sant Iltud, 4, ru ar C'hastell, Brest, 59 p. Kevrollennoù.
;1925
* [[Jakez Riou]], *Lizer an hini maro*, Brest, Moulerezh ar C'hastell, 64 p. Deiziadet meurzh 1924 evit an echuiñ gant an oberour. Embannet er *C'hourrier du Finistère* en araok.
[[Yann Vari Joanno]], *Santez Trifina, pez-c'hoari tennet diouz istor Breiz’’. Meneg : Emgleo Breiz a zo perc’hen war an destenn-mañ.
* François Cornou, *Jean de Landévennec*, pez-c'hoari gallek e pevar arvest, heuliet gant un azazadur brezhoneg gant Yann-Vari Perrot, *Yann Landevenneg*, Brest, Moulerezh ar C'hastell, 151 p.
* Erwan ar Moal, *Ar Chiminaou, pez-c'hoari e daou arvest*, Moulerezh ar C'hastell, 22 p.
;1926
* Klaoda ar Prad, *Buhez skouerius Genovefa, kontez a Vraban*, skeudennet gant O. de Villers, Brest, Moulerezh ar C'hastell, 97 p. Embannet a-dammoù war *Feiz ha Breiz* er bloavezioù kent.
* Erwan ar Moal, *Bilez hag e vestr*, pezh-c'hoari farsus e daou arvest, Brest, embannet gant Feiz ha Breiz, 26 p.
* J. U (Yann-Vari Ugen), *Eun diverra eus buhez Viktoria Konan a Zant Luk, leanez e Retred Kemper, gilhotinet d'an 31 a viz Gouere e Pariz*, Brest, Moulerez ar C'hastell, 58 p. 
* Hollsent ar Garreg, *Hollvelen*, pezh-c'hoari e pevar arvest, Moulerez ar C'hastell, 139 p.
;1929
* Erwan ar Moal, *Enor d'al labourer*, pezh-c'hoari en eun arvest
* Cécile  Danio (Jeanne Coroller), *Le mystère de Bretagne pe War roudou hon tadou : pez burzudus e tisklaerier ennan eun diverra eus istor hor Breiz*, troet gant Yann-Vari Perrot, Brest, Moulerez ar C’hastell
;1930
* *Soniou bugale tennet eus Feiz ha Breiz*, Keriltud, 16 p. Kevrollennoù. Ouzhpennet goude an titl : *o goulenn [sic] e Keriltud’’. Kevrollennoù
* *Soniou feiz ha Breiz. 3’’, Brest, Keriltud, 1930, 120 p.
* *Kanaouennou ungentvet gouel ar Bleun-Brug : graet e Gwengamp d'an II a viz Gwengolo 1930 = Morceaux et choeurs exécutés au XXème concours du Bleun-Brug’', Guingamp, le 11 septembre 1930, Brest, Ti Emgleo Sant Iltud, 23 p. Kevrollennoù.
* *Almanag Feiz ha Breiz 1931*, Brest, Keriltud
;1932
* *Morceaux et chœurs exécutés au XXIIme Concours des Bleun-Brug (15 gwengolo 1932)’’. Kevrollennoù.

E 1935 e voe moullet gant Moulerezh ar C'hastell ul levrig savet gant Loeiz Dujardin, *Sant Ronan*, en ur stumm hag ur vent heñvel ouzh buhezioù sent all.

## Levrlennadur
* Jorj Abherve-Gwegen, *Youenn Drezen hag Emgleo Sant Iltud*. E-barzh *E koun Youenn Drezen*, Embannadurioù Al Lanv, 2022, p. p. 41-63.
*  Youenn Caouissin, *Yann-Vari Perrot, une âme pour la Bretagne*, Via Romana, 2021

## Notennoù ha daveennoù