open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Catharina Charlotta De la Gardie

**Catharina Charlotta Taube**, pe **Catharina Charlotta De la Gardie**, pe De la Gardie (1723–1763), zo ur gontez hag un harozez svedat. Herzel a reas ar prosez diwezhañ graet en abeg d'ar sorserezh e Sveden. 

## He buhez
Merc'h e oa d'ar c'hont Edvard Didrik Taube av Odenkat, ha da Kristina Maria Falkenberg. He c'hoar e oa Hedvig Ulrika Taube (1714-1744), a voe serc'h da roue Sveden . 

En 1744, pa oa 21 bloaz, e teuas da vout dimezell a enor ar briñsez Lovisa Ulrika (1720-1782), ur verc'h da roue Prusia, deuet da vout rouanez Sveden. 
Dimeziñ a eure en 1748 d'ar c'hont Pontus Fredrik De la Gardie, ur jeneral svedat, breur d'ar gontez skiantourez Eva Ekeblad.

## Brec'h
E 1756 e voe kroget da vaksinañ an dud ouzh ar vrec'h e Sveden, ha kalz tud a oa savet a-enep an nevezenti-se. Catharina Charlotta a reas vaksinañ he bugale, ha kement-se a lakeas kalz a gouerien d'ober evelti. 
A-wechoù e komzer eus an darvoud-se evel deroù ar vaksinañ a-vras.

## Sorserezh
An eil taol kaer ganti a c'hoarvezas e 1758. 
En 1757 e oa trelatet an dud e parrez Ål, en Dalarna, abalamour d'un afer sorserezh, ha trizek maouez ha pemp gwaz a oa bet tamallet dezhe temtiñ bugale ha kas anezhe d'ur sabad sorserezed. Ar gouarnour Pehr Ekman a roas urzh d'o herzel, d'o goulennata, d'o jahinañ . Catharina Charlotta De la Gardie a glevas anv eus ar prosez e-pad ur veaj da broviñs Dalarna en 1758, ha neuze, a-gevred gant tud all, e roas bec'h da herzel ar prosez dre ober brud en-dro dezhañ e Stockholm. Betek neuze ne oa nemet un afer lec'hel, etre daouarn ar gouarnour hag an Iliz er broviñs, met adalek ma voe anavezet er vro e teuas da vezañ ur vezh. Ar Breujoù a c'houlennas un enklask, dieubet e voe an holl damallidi, hag ar Gouarnour Ekman, en devoa degemeret an tamalloù a sorserezh hagen devoa aotreet ar jahibnerezh, a voe torret eus e garg ha kondaonet d'ar vac'h. 
De la Gardie a sikouras gouzañvidi an afer, reiñ dezho avokidi, ha goulenn dic'haou digant ar stad, rak gant an abadennoù jahinañ e oa bet brevet o c'horfoù haneoant ket evit labourat ken. Abalamour da se e teuas da vout un harozez, e voe roet ur vedalenn dezhi e 1761, ma oa skrivet : *Catharina Charlotta Taube, comitissa De la Gardie, Fulcrum infelicibus, Ob XII ab injuria servatos cives Ordo R. Equ. 1761*.

## Karantez
Mignonez e oa d'ar varzhez Hedvig Charlotta Nordenflycht. Brudet eo barzhoneg Nordenflycht, anvet *Öfver en Hyacint*, diwar-benn karantez ar varzhez ouzh Johan Fischerström; en he barzhoneg diwezhañ ez eus anv eus un tric'horn ar garantez etre Nordenflycht, Fischerström ha Catharina Charlotta De la Gardie, er goañvezh 1762-63. 

Mervel a reas Catharina Charlotta goude tapout ur gwallgleñved oc'h ober war-dro ar re glañv.
Moskva (disheñvelout)

**Moskva** a c'hall bezañ meur a dra :
*Anv rusianek Moskov hag a vez graet gantañ a-wechoù e brezhoneg,
*Ar Moskva, anv ar stêr a dremen dre Voskov,
* (787) Moskva, un asteroidenn eus gourizad asteroidennoù koskoriad hon Heol,
* *Moskva* eo un anv roet da veur a lestr rusian, en o zouez ur c'hlasad dougerioù-biñsaskelloù eus ar morlu soviedel, moret e 1965.

## Gwelout ivez
* Moscow
Maria Antonia Naplez-Sikilia (1814–1898)

**Maria Antonia an Div Sikilia**, pe **Maria Antonia Anna di Borbone-Due Sicilie** (Palermo 1814 – Gmunden 1898) a oa ur briñsez eus Rouantelezh an Div Sikilia hag a zeuas da vout Dugez-veur Toskana pa zimezas da Leopoldo II Toskana. 

Anavezet eo ivez evel *Maria Antonietta delle Due Sicilie* pe *Maria Antonietta di Toscana*.

## He buhez
Merc'h e oa da Francesco Iañ an Div Sikilia ha da María Isabel Spagn. Maria Antonia e voe anvet en enor da Marie-Antoinette Bro-C'hall, c'hoar d'he mamm-gozh Maria Karolina Aostria. Mervel a reas he zad pa ne oa nemet unnek vloaz, ha glac'har he devoe. Ne gare ket he mamm abalamour d'he buhez diroll. Tomm avat e oa he c'halon ouzh he breur, Ferdinando II, hag he c'hoar-gaer devot, Marie-Christine de Savoie. 

## Diwezh an dugelezh-veur

Goude e voe unvanet Italia ha ne voe na dug-meur na dugez-veur ebet ken e Toskana
Dourdu

An **Dourduff** pe **Dourdu** (diwar dour ha du) zo anv meur a stêr hag a gêriadenn e Breizh.

;Stêrioù
*an Dourdu (Plouezoc'h), adstêr da Stêr Montroulez;
*an Dourdu, adstêr d'ar Skorf.
*an Dourdu (Doufine), adstêr d'ar Stêr Aon
*an Dourdu, adstêr d'an Dourdu (Doufine).
*an Dourdu, adstêr d'al Laeta.

;Kêriadennoù
*an Dourdu, ur porzh e lez dehoù stêr Montroulez, e tu Treger, e kember an Dourdu ha stêr Montroulez
*an Dourdu zo ivez ur gêriadenn all, nepell diouzh porzh an Dourdu.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Ebba Brahe

**Ebba Magnusdotter Brahe** (1596-1674) a oa ur gontez svedat, dimezell a enor gant Christine von Holstein-Gottorp, rouanez Sveden, ha serc'h da Gustav Adolf (1594–1632), roue Sveden. 
Ar roue a felle dezhañ dimeziñ dezhi, e vamm n'houle ket, ha bec'h a voe etre mab ha mamm abalamour dezhi e-pad meur a vloaz.

## Bugale
14 bugel he deus bet gant Jacob De la Gardie, ha seizh anezho a vevas pelloc'h eget o bugaleaj . Hini ebet anezho ne vije bet engehentet gant ar roue Gustav Adolf.
# Pontus De la Gardie (1619–1632).
# Christina De la Gardie (1620 - marvet en bugelig ).
# Sophia De la Gardie (1621 - marvet en bugelig ).
# **[[Magnus Gabriel De la Gardie]]** (1622–1686), Kañseller Meur Sveden eus Kuzul ar Gurunenn.
# Brita De la Gardie (1624 - marvet en bugelig ).
# Gustaf Adolph De la Gardie (1626 - marvet en bugelig ).
# **[[Maria Sofia De la Gardie]]** (1627–1694), dimezet da Gustaf Gabrielsson Oxenstierna, niz d'ar rejant Axel Oxenstierna.
# **Jakob Kasimir De la Gardie** (1629–1658), dimezet da Ebba Sparre.
# **Pontus Frederick De la Gardie** (1630–1692).
# **Christina Catharine De la Gardie** (1632–1704), dimezet da Gustaf Otto Stenbock, mamm da Magnus Stenbock.
# Johann Karl De la Gardie (1634 - marvet en bugelig).
# Birgitta Helena De la Gardie (1636 - marvet en bugelig ).
# **[[Axel Julius De la Gardie]]** (1637–1710), Field Marshal ha Gouarnour Meur Estonia Svedat.
# **Ebba Margaretha De La Gardie** (1638–1696).

## Pennad kar
*Ebba

## Notennoù
Gustav Adolf

**Gustav Adolf** pe **Gustaf Adolf** zo un anv-bihan svedek, savet diwar an anvioù Gustav hag Adolf.

## Tud
### Rouaned ha priñsed
* Gustav Adolf Sveden (1594–1632), pe Gustaf II Adolf, Roue Sveden (1611–1632)
* Gustav IV Adolf (1778–1837), Roue Sveden 1792–1809
* Gustav VI Adolf (1882–1973), Roue Sveden 1950–1973
* Gustav Adolf, Dug Västerbotten (1906–1947), mab da Gustaf VI Adolf, tad da Carl XVI Gustaf, Roue Sveden

### Tud all
* Gustaf Adolf Lewenhaupt (1619–1656), soudard svedat, politikour.
* Gustav Adolf Bergenroth (1813–1869), istorour alaman 
* Gustav Adolf Deissmann (1866–1937),
* Gustav Adolf Fischer (1848–1886),
* Gustav Adolf Michaelis (1798–1848),
* Gustav Adolf Scheel (1907–1979),
* Gustav-Adolf Schur (ganet e 1931), marc'hhouarner
* Gustav Adolf Steengracht von Moyland (1902–1969),
* Gustav Adolf von Götzen (1866–1910),
* Gustav-Adolf von Zangen (1892–1964), jeneral alaman
* Gustav Adolph, Dug Mecklenburg-Güstrow (1633–1695), diwezhañ dug Mecklenburg-Güstrow

## Lec'hioù
Meur a skol zo en anv ar rouaned *Gustav Adolf*.
Gustav II Adolf

**Gustav Adolf Sveden** (1594–1632), pe **Gustav II Adolf**, lesanvet *Leon an Hanternoz*, a oa Roue Sveden (1611–1632). Mab e oa da Karl IX. Ur roue brezelour e voe, perzh a gemeras er Brezel Tregont Vloaz evit ar gostezenn brotestant, ha trec'h e voe meur a wech. 

Mervel a reas en emgann Lützen d'ar 16 a viz Du 1632. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Maria Eleonora von Brandenburg. Meur a vugel o doe, hogen nemet unan ne chomas bev:

* Ur verc'h dizanv e 1621
* Kristina (1623-1624)
* Ur mab dizanv e 1625
* Kristina 
* Kristina Sveden(1626–1689), rouanez Sveden1632–1654, .
Ur serc'h en doa, Margareta Slots (1600 -1669 ), hag ur mab o doe:
*Gustav Gustavsson af Wasaborg (1616-1653)
Ebba

**Ebba** zo un anv-bihan svedek hag a gaver e yezhoù germanek all ivez (alamaneg, daneg, norgeeg), roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Dont a rafe eus an anv Eberhardt.

## Tud

* Ebba ar Yaouankañ, abadez skosat en IXvet kantved.

### XVIvet kantved
* Ebba Stenbock (marvet e 1614), itron svedat
* Ebba Bielke (1570–1618), baronez svedat 

### XVIIvet kantved
* Ebba Brahe‎ (1596-1674), kontez ha serc'h d'ar roue Gustav Adolf
* Ebba Sparre (1629-1662), serc'h d'ar rouanez Kristina Sveden.
* Ebba Maria De la Gardie (1657–1697), barzhez svedek

### XVIIIvet kantved
### XIXvet kantved
* Ebba d'Aubert (1819–1860), pianoourez svedat
* Ebba Munck af Fulkila (1858-1946), priñsez svedat, anavezet, goude he dimeziñ, evel Ebba Bernadotte

### XXvet kantved
* Ebba Pauli (1873-1941), skrivagnerez svedek
* Ebba Richert (1904-1980), skrivagnerez svedek
* Ebba Lindqvist (1908-1995), barzhez svedat
* Ebba Haslund (1917 – 2009), skrivagnerez norgeat
* Ebba Ahlmark-Hughes (1929-), kizellerez svedat

### XXIañ kantved
* Ebba Busch Thor (ganet e 1987), politikourez 
* Ebba Tove Elsa Nilsson (ganet e 1987), anavezetoc'h evel Tove Lo, kanerez svedek.


Ebba brahe.jpg|Ebba Brahe
Ebba Bernadotte, Svenskt porträttgalleri.jpg| Ebba Bernadotte
Tove_Lo_(2)_By_Daniel_%C3%85hs_Karlsson.jpeg| Tove Lo
Ebba.Busch.Thor.riksmotet2015.15d686.1710040.jpg| Ebba Busch Thor
Ebba Sparre

**Ebba Sparre**, pe **Ebba Larsdotter Sparre af Rossvik ** (1629 – 19 a viz Meurzh 1662) a oa ur gontez svedat, dimezell a enor e lez Sveden, hag ivez karantez ha serc'h d'ar rouanez Kristina Sveden en he yaouankiz .

Merc'h e oa Ebba Sparre da Lars Eriksson Sparre, den a stad ha marichal, ha d'e bried Märta Banér. Merc'h-vihan e oa d'ar c'hanseller Erik Larsson Sparre.

Brudet e oa kened Ebba Sparre el lez, hag anavezet e oa evel *La belle comtesse* (Ar Gontez vrav). Pa veze aozet abadennoù koroll, pe barrez, el lez, eo hi a veze lakaet da c'hoari Venus. He darempredoù tost gant ar Rouanez Kristina a lakae meur a hini da soñjal e oant karourezed; tud zo koulskoude a lavar n'eo ket prouet.

Kristina a dremene an darn vrasañ eus hec'h amzer gant 'la belle comtesse' - hag alies e komze eus he c'hened. he c'hinnig a reas d'ar c'hannad saoz Whitelocke evel he *c'hompagnunez-gwele*, o lavarout e oa ken bamus spered Ebba Sparre evel he c'horf. Pan eas Kristina kuit eus Sveden e talc'has da skrivañ lizhiri karantez birvidik d'ar gontez, ma lavare enne e karje anezhi da viken. Lizhiri entanet a'r seurt-se a oa traoù ordinal en amzer-se, ha kemend-all a veze skrivet gant Kristina el lizhiri a gase da vaouezed ha n'he devoa ket gwelet gwech ebet pa gare o skridoù.

Prometet e oa bet dorn Ebba da Bengt Gabrielsson Oxenstierna, met torret e voe ar bromesa ha dimeziñ a reas e 1652 d'ar c'hont Jakob Kasimir De la Gardie, ur breur da Magnus Gabriel de la Gardie, mignon d'ar rouanez, dre youl Kristina. Ur fall dimeziñ e voe.

En 1661 e voe pedet Ebba gant Christina da zont d'he c'haout da Hamburg, ha c'hoantaata reas he gwelout ivez pan eas d'ober un dro da Sveden, met tiegezh Ebba a enebas.

## Liamm diavaez
* Wilhelmina Stålberg: Anteqningar om Svenska kvinnor

## Notennoù
Droug-Sant-Anton

**Droug-Sant-Anton** zo ur c'hleñved eus ar c'hroc'hen a deu da vout ruz. Dont a ra peurvuiañ war an izili, an treid dreist-holl, hag a-wechoù war an dremm. Pareet e vez gant penisilin. 

Ar rouanez Kristina Sveden a varvas diwar ar c'hleñved-se, a greder.
Londrez Veur

Al live uhelañ e melestradurezh Londrez, kêr-benn Bro-Saoz, hag ar c'hêrioù tro-war-dro, eo **Londrez Veur** (*Greater London* e saozneg). Unan eus 9 Rannvro Bro-Saoz eo ivez. Ur Pastell Dilennel Europat eo ivez war un dro, hag a zilenn 9 c'hannad Europat da Parlamant Europa.

## Maered
Renet eo Londrez Veur, abaoe 2000, gant ur maer :
* Ken Livingstone (4 a viz Mae 2000 - 4 a viz Mae 2008, evel Dizalc'h da gentañ, ademezelet gantañ ar Strollad Labour e 2004) ;
* Boris Johnson (4 a viz Mae 2008 - 9 a viz Mae 2016, Strollad mirour) ;
* Sadiq Khan (Strollad al Labour, abaoe an 9 a viz Mae 2016).

## Rannadurioù
Rannet eo Londrez Veur e 32 "vourc'h" (*boroughs*), ouzhpenn "keoded Londrez" (*City of London*) :

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Londrez Veur
Sherlock Holmes

**Sherlock Holmes** eo anv penntudenn an istorioù polis saoznek skrivet gant Arthur Conan Doyle adalek 1887. Un enklasker pe igounier eo a weler war e vicher e 4 romant ha 56 danevell, hag alies gant an Doktor Watson.

## Oberennoù
**[[A Study in Scarlet]]* (1887)
**[[The Sign of Four]]* (1890)
**[[The Adventures of Sherlock Holmes]]* (1891-92)
**The Memoirs of Sherlock Holmes* (1892-93)
* *The Hound of the Baskervilles* (1901-02)
* *Return of Sherlock Holmes* (1903-04)
* The Valley of Fear (1914-15)
* *His Last Bow* (danevelloù, 1908-17).
* *The Case-Book of Sherlock Holmes* (danevelloù, 1924-26).


A Study in Scarlet from Beeton's Christmas Annual 1887.jpg
Memoirs_of_sherlock_holmes.jpg
Sherlock Holmes, portrait with pipe.png
Holmes by Paget.jpg
Adventures with Sherlock Holmes TD Gallery Jan 5-Mar 10, 2012.jpg
Mistery stub.svg
Sherlock Holmes I.jpg
The Adventure of the Dying Detective by Walter Paget 2.jpg
Sherlock Holmes - The Man with the Twisted Lip (colored).jpg
Sherlock Holmes.jpg


## Liammoù diavaez
*  ''For the Heirs to Holmes, a Tangled Web'', pennad en *[[New York Times]]* 
*  ''The Burden of Holmes'', pennad er *[[Wall Street Journal]]* 
*  ''The Sherlock Holmes Museum'', 221b Baker Street, Londrez
*  ''The Sherlock Holmes Society of London'', kevredigezh savet e Londrez e 1951
*  ''Discovering Sherlock Holmes'' gant Skol-veur Stanford 
*  ''The Sherlock Holmes Collections'', levrioù rouez e Skol-veur Minnesota
*  ''Chess and Sherlock Holmes], pennad gant Edward Winter
*  ''Sir Arthur Conan Doyle'', levrioù da selaou e lec'hienn Skol-veur Florida ar Su 
*  Listenn an istorioù gwellañ, hervez Sir Conan Doyle
Brec'h (kleñved)

Ar **vrec'h** zo ur c'hleñved degaset gant ur viruz, pe *poksviruz*, eus ar re begusañ.

Dont a ra an anv latin *variola* eus an anv *[[varus]]*, a dalvez kement ha burbuenn, hag eus *varius*, a zo brizh pe brizhellet.

D'an 8 a viz Mae 1980 e tisklêrias Aozadur Bedel ar Yec'hed e oa bet faezhet ar vrec'h er bed.

## Tud bet tapet gant ar vrec'h
;Tud marvet gant ar vrec'h
* Loeiz XV, roue Bro-C'hall.
* José, Priñs Brazil (1761-1788), priñs pennhêr Portugal.
;Tud klañv gant ar vrec'h
* Turlough O'Carolan, dallet gant ar vrec'h d'an oad a 18 vloaz.
* Jozef Stalin a oa bet tapet gant ar vrec'h, ha chomet e oa ar roudoù war e zremm ; ne vez ket gwelet war ar skeudennoù rak diverket eo bet ar brizhelloù.

## Notennoù
Södermanland

**Södermanland** zo ur broviñs e reter Sveden, e-kichen Stockholm.

*En hanternoz dezhi emañ Västmanland hag Uppland
*Er c'hornôg emañ Närke
Proviñsoù istorel Sveden

**Proviñsoù Sveden** hiziv n'o deus ken nemet un dalvoudegezh istorel ha sevenadurel. A bouez bras int bet koulskoude en istor ar vro. 

## Proviñsoù

E meur a yezh e vez graet gant an anvioù latin, aesoc'h da lenn ha da zistagañ d'ar re n'int ket svedegerien. Neuze e vez lâret 'Scania' e-lec'h Skåne.
Trofe Jules Verne

An **Trofe Jules Verne** a vez roet d'ar merdeer a dap rekord tro vuanañ ar bed (40 300 kilometr) e bourzh ur vag-dre-lien un akipaj warni, hep ehan ebet na skoazell. E 2012 e oa bet trec'het ar rekord gant ar Breton Loïck Peyron gant e drimaran *Maxi Banque Populaire V* gant ur vagad 14 den (amzer: 45 devezh 13 eurvezh 42 vunut ha 53 eilenn). 

D'ar 26 a viz Genver 2017 eo bet trec'het ar rekord gant Francis Joyon asambles gant Clément Surtel, Alex Pella, Bernard Stamm, Gwénolé Gahinet, Sébastien Audigane hag an trimaran *[[Idec Sport]]* (amzer: 40 devezh 23 eurvezh 30 munutenn ha 30 eilenn).

D'ar 25 a viz Genver 2026 e voe savet ur rekord nevez e 40 d 10 e 45 mun 50 e gant ar merdeer breizhat Thomas Coville hag e akipaj.
Ångermanland

**Ångermanland** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e mervent ar vro. Örnsköldsvik eo ar gêr vrasañ. 
En-dro dezhi emañ proviñsoù Västerbotten er biz, Lappland en hanternoz. 

## Pennad kar
*Proviñsoù Sveden
Pich

**Pich** zo ur ger brezhonek
*un anv all roet d'ar c'halc'h
**pich glas* ur plac'h: he gwerc'hded
**pich kaoc'h*, anv dismegañsus roet d'un heñvelreviad
*a gaver en anvioù loened:
**ur pich-ki
**ur pich-marc'h
Kimiad ur soudard yaouank

**Kimiad ur soudard yaouank** zo ur ganaouenn a oa bet skrivet ar c'homzoù anezhi gant Prosper Proux.

## Embannadurioù
Tri embannadur zo bet en XIXvet kantved : 
* Quimiat eur zoudard yaouank, e-barzh Canaouennou gret gant eur C’hernewod, e 1838 ;
* Kimiad eur zoudard iaouank, e-barzh Bleuniou Breiz, e 1862 ;
* Kimiad eur Zoudard Iaouank, e-barzh Bombard Kerne, e 1866. 

## Kanerien
Kanet e vez war un ton plin, pe meur a hini, gant ar vreudeur Morvan.
I Should Have Known Better

***I Should Have Known Better*** zo ur ganaouenn (2:41 he fadelezh) a glever war drede albom ar Beatles, *[[A Hard Day's Night (albom)|A Hard Day's Night]]* e anv.

Klevet e vez ivez just war-lerc'h roll digeriñ ar film *A Hard Day's Night* p'emañ "tad-kozh" Paul McCartney hag ar strollad e bagon bost un tren. Kregiñ a reont da c'hoari ar c'hartoù ha goude un nebeud rannoù e tistroont gant gitaroù, harmonika ha taboulinoù.

Meur a rann eus ar film a oa bet troet e trenoù e gwirionez, homañ a oa bet filmet e studioioù Twickenham avat.

Eviti da vezañ bet aozet gant John Lennon hepken, *I Should Have Known Better* zo ur ganaouenn wellwelus-eston : karout a ra-eñ anezhi, karout a ra-hi anezhañ, ken aes ha tra !
Karr-kamm Bras

Ar **C'harr-kamm Bras** a zo unan eus steredegoù an hantervoul norzh. Hec'h anv skiantel eo *Ursa Major* (an arzhez vras), berradur *UMa*. E gwirionez ez a ar C'harr-kamm Bras d'ober ul lodenn hepken eus ar steredeg, al lodenn heverkañ, ar skeudenn graet gant ar seizh steredenn heverkañ, hag anvioù poblek all a zo dezhi: "ar C'harr Bras", ar "C'harr Kamm", "Karr Arzhur", ar "C'hastell Karr-kamm", "ar C'hastell Karr Bras", al "Lost Arar", ar "Seizh Ejen Arat" pe "Seizh steredenn an Hanternoz".

## Ar stered heverkañ
Eus an hini skedusañ eus an hini wanañ :
* Dubhe / *α UMa*
* Merak / *β UMa*
* Phekda / *γ UMa*
* Megrez / *δ UMa*
* Alioth / *ε UMa*
* Mizar / *ζ UMa* (a-us dezhi emañ Alcor / *80 UMa*, lesanvet "ar Charretour" e brezhoneg)
* Alkaid / *η UMa*

## Traoù oabl
*Nivlennad an Toud
*NGC 3031
*NGC 4102
*NGC 4605
*Galaksienn ar Vilinig
*Galaksienn ar Segalenn

## Ar C'harr-kamm er sevenadur
Ken brudet eo ar stumm-se treset en oabl-noz ma'z eo bet adkemeret da arouez. Evel da skouer gant ar vroadelourien iwerzhonat, dreist-holl reoù an tu kleiz, pa oa bet kemeret gant James Connolly evit bezañ war banniel an Irish Citizen Army. Kavet e vez ivez war banniel Alaska.

Restr:StarryPlough.svg|ar Starry Plough — An Camchéachta — iwerzhonat
Restr:Flag of Alaska.svg|Banniel Alaska
Restr:Coglais District Flag.svg|Banniel anofisiel Gougleiz


## Gwelet ivez

*Korf-egor

## Notennoù ha daveoù
Deiziadur

Un **deiziadur**, anvet ivez **kalander**, a zo ur reizhiad hag a dalvez da aozañ an deizioù a-hed an amzer evit abegoù kevredigezhel, relijiel, armerzhel pe melestradurel. Roet e vez anvioù pe niverennoù da brantadoù amzer, ar re bennañ eo an deizioù, ar sizhunioù, ar mizioù, hag ar bloazioù. An anv a roer d'un deiz resis eo an deiziad. A bep seurt doareoù deiziaduriñ a zo bet en implij a-hed an Istor.

Graet e vez **deiziadur** ivez eus un taolennadur eus ar reizhiad-se, alies evit ur bloavezh resis, e stumm paper, hag all.

Diwar ar ger deiz e teu ar ger **deiziadur**, gant an dibenn *(i)adur* a gaver e meur a c'her (geriadur, yezhadur, bloaziadur...), hag ar ger *kalander* a zeu-eñ eus al latin *calendae*, a dalveze d'ober anv eus devezh kentañ bep miz. Adkavet e vez ar ger-se e troiennoù evel Kalanna, Kala-Mae, Kala-hañv, Kala-goañv...

## Ar reizhiadoù deiziaduriñ
Gwelet:
*Deiziadur juluan
*Deiziadur gregorian
*Deiziadur muzulman
*Deiziadur hebraek
*Deiziadur pers
*Deiziadur keltiek
*Deiziadur hindouek
*Deiziadur broadel India
*Deiziadur japanek
*Deiziadur loarel
Keriadoù

**Keriadoù** zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan, bet krouet e 1901 diwar ul lodenn eus kumun Plañvour ha bet staget ouzh kumun An Oriant e 1947.

Keriadoù01.jpg|Straed Belgia. 
LeurgêrarFrankizeKeriadoù.jpg|Leur-gêr ar Frankiz. 
Ti-kêrSkolKeriadoù01.jpg|An ti-kêr hag ar skol a-wechall.

## Douaroniezh
## Istor
### 
#### Krouidigezh
* Krouet e voe ar gumun d'an 18 a viz Ebrel 1901 diwar ul lodenn eus kumun Plañvour; staget e voe ouzh kumun An Oriant d'an 30 a viz Gwengolo 1947.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 162 waz eus ar gumun a varvas evit Bro-C'hall, eleze 3,02 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; 30 a servije er morlu, 95 en droadegiezh ha 37 er ganolierezh.
* Fuzuilhet e voe ur milour breizhat bet ganet er gumun gant al lu gall d'ar 14 a viz C'hwevrer 1916.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Jean Le Maux, maer ar gumun, a voe dilezet a-berzh-gwir d'ar 27 a viz Kerzu 1940 gant Renad Vichy. 
* Mervel a reas triwec'h milour bet ganet er gumun er brezel; tri anezhe a gemeras perzh er Rezistañs, unan a voe fuzuilhet e dibenn miz Gouhere 1944 gant an Alamaned e Kerfani e Molan, an daou all a voe kaset d'ar c'hampoù-bac'h e Mauthausen hag e Ravensbrück lec'h ma varvjont e 1945. 45 gwaz eus ar gumun a varvas dre m'o doa kemeret perzh er brezel, tri anezhe er c'hampoù-bac'h lec'h ma oant bet kaset evit abegoù politikel, 16 eus ar morlu ha 26 eus an tirlu.
* Bombezet e voe Keriadoù gant Aerluioù ar Rouantelezh-Unanet ha SUA.
* D'ar 7 a viz Eost 1944 e teuas un nebeud tankoù SUAat betek kroaz-hent ar *Perroquet Vert*, en antre ar gumun, a-raok kilañ betek Pont-Skorf. 
* Chom a reas Keriadoù e Sankenn an Oriant e dalc'h an Alamaned betek an 10 a viz Mae 1945.
#### Stagidigezh
* Sataget e voe kumun Keriadoù ouzh kumun an Oriant e 1947.
## Monumantoù ha traoù heverk

MonumantarrevarvKeriadoù.jpg|Monumant ar re varv e bered Keriadoù.
IlizkatolikSantezTerezaKeriadoù.JPG|An iliz katolik.

* Monumant ar re varv.
* Iliz katolik *Santez Tereza*, 1931.
## Emdroadur ar boblañs 1901-1946

.
## Melestradurezh

Ti-kêrKeriadoù.jpg|Ar maerdi.


 

 

 

 

 

 
 

## Post

Ti-postKeriadoù.jpg|An ti-post a-vremañ. 

* D'ar 16 a viz Gwenholon 1908 e voe krouet un implij paotr-al-lizhiri-resevour.
## Tud
### Tud bet ganet er gumun
* Eugène Albaud (21 a viz Eost 1880), bet fuzuilhet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1916 gant al Lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ.
## Pennadoù kar
* An Oriant,
* Plañvour.
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Short Stirling

Ar **Short Stirling** e oa ar c'hentañ nijerez vombeziñ ponner pevarc'heflusker savet er Rouantelezh-Unanet da vezañ implijet e-kerzh an Eil Brezel-bed. Savet e oa bet gant Short Brothers, eus Norzhiwerzhon. N’eus ket bet graet kalz gant ar c'harr-nij-mañ evit bombeziñ, a-benn ar fin. Kemeret eo bet e blas buan a-walc'h, adal 1943, e framm ar Royal Air Force, gant an Handley Page Halifax hag an Avro Lancaster, ha kaset d'ober traoù all en a-dreñv.
Sophie Amalie von Braunschweig-Lüneburg

**Sophie Amalie von Braunschweig-Lüneburg** (pe **von Braunschweig-Calenberg**) (1628 e kastell Herzberg - 1685 e Kopenhagen) a oa ur briñsez alaman deuet da vout rouanez Danmark ha Norge dre zimeziñ.

## He bugale
* Christian V, roue Danmark ha Norge;
* Anna Sophie, dimezet da Johan Georg 3. af Sachsen
* Frederikke Amalie, dimezet d'an dug Christian Albrecht af Gottorp
* Vilhelmine Ernestine, dimezet da Karl af Pfalz
* Frederik (1651-52)
* Jørgen, pe George, dug Cumberland, dimezet da Anne Breizh-Veur, rouanez Breizh-Veur
* Ulrikke Eleonore, dimezet da Karl XI, roue Sveden.
* Dorothea Juliane (1657-1658)
Roll livadurioù François Boucher

Sed amañ un dibab eus livadurioù François Boucher.
## Taolennoù

Restr:François Boucher 024.jpg|Poltred un Itron yaouank
Restr:Charlotta Sparre.jpg|Charlotta Sparre, kontez svedat.
 
File:Attribué_à_François_Boucher,_Léda_et_le_Cygne_(vers_1740).jpg| *[[Leda]]*
File:Boucher Leda och svanen.jpg| *Leda*
File:Pan e Siringa.jpg|*[[Pan]] ha Siringa*
Restr:François Boucher 001.jpg|Amourig, 1754
Restr:François Boucher 002.jpg|
Restr:François Boucher 003.jpg

Restr:François Boucher - Diana Resting after her Bath (2).jpg|Diana o tiskuizhañ
Restr:François Boucher - Diana Resting after her Bath (detail).jpg
Restr:François Boucher 007.jpg
Restr:François Boucher 008.jpg
Restr:François Boucher - The Mill.jpg
Restr:François Boucher 010.jpg|Penn ur plac'h yaouank. Mirdi ar Peniti.

Restr:François Boucher 011.jpg
Restr:François Boucher 012.jpg|*Jupiter ha Kallisto*
Restr:François Boucher - Landscape with hermit (frère Luce).jpg
Restr:François Boucher 014.jpg
Restr:François Boucher - L'Odalisque Brune.jpg
Restr:François Boucher 016.jpg
Restr:François Boucher - Madame de Pompadour, 1759.jpg
Restr:François Boucher 018 (Madame de Pompadour).jpg| Madame de Pompadour, a oa serc'h ar roue gall Loeiz XV.
Restr:François Boucher 019 (Madame de Pompadour).jpg| Madame de Pompadour

Restr:François Boucher 020.jpg| Marie-Jeanne Buzeau (1716–goude 1786), poltredet dek vloaz goude eurediñ d'al livour, d'an oad a 27 vloaz, ha hi mamm da dri bugel.

Restr:François Boucher - Portrait of madame Badouin, the artist's daughter, c1758-1760 - Musée Cognacq-Jay.jpg
Restr:Portrait of the infant Duke of Montpensier Louis Philippe d'Orléans (future Philippe Égalité) by François Boucher.jpg|

Restr:François Boucher 025.jpg
Restr:Resting Girl by François Boucher (1753) - Alte Pinakothek - Munich - Germany 2017 (crop).jpg| *Mademoiselle [[Marie-Louise O'Murphy|O'Murphy]]*.
Restr:François Boucher 027.jpg
Restr:François Boucher 028.jpg
Restr:François Boucher 029.jpg
Restr:François Boucher 030.jpg

Restr:François Boucher 031.jpg
File:Venus Consoling Love, François Boucher, 1751.jpg|*Gwener hag Amourig*, 1751.
Sophie von Württemberg

**Sophie von Württemberg** zo anv meur a briñsez:

* Sophie von Württemberg (1343–1369), dugez Lothringen, dimezet da Johann Iañ (Lothringen)
* Sophie von Württemberg (1563–1590)
* Sophie von Württemberg (1818–1877), dimezet da Willem III, roue an Izelvroioù.
Rouanezed Norge

Setu amañ ur roll eus **Rouanezed kenseurt [[Norvegia]]**.
A-hed an Istor e voe kemmet lec'h ha statud ar priedoù-se ; darn o deus gouarnet ar vro pe a zo bet rejantezed.

Hervez o emglevioù politikel e timeze ar rouaned, se zo kaoz e teue o gwragez eus broioù all peurliesañ. E-pad pell amzer ivez e ranke ar rouaned dimeziñ d'ur briñsez, ha gwelloc'h e oa c'hoazh pa oa merc'h ur roue.
En abeg d'an unvaniezh gant Danmark pe Sveden e vezent rouanezed Norvegia ha Danmark war un dro etre 1380 ha 1814, ha rouanezed Norvegia ha Sveden war un dro entre 1814 ha 1905.

## Tiegezh Fairhair

## Tiegezh Knytlinga/Danemark/Svendson

## Tiegezh Fairhair (assavidigezh)

## Tiegezh Knytlinga/Danmark/Svendson

## Tiegezh Fairhair (assavidigezh)

## Tiegezh Knytlinga/Danmark/Svendson

## Tiegezh Fairhair (assavidigezh)

## Tiegezh Bjelbo

## Tiegezh Pomerania ha Tiegezh Palatin-Neumarkt

## Tiegezh Bonde

## Tiegezh Oldenburg

## Tiegezh Holstein-Gottorp

## Tiegezh [[Bernadotte]]

## Tiegezh Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg

## Pennad kar
* Rouaned Norvegia

## Notennoù
Marie von Hessen-Kassel

**Marie von Hessen-Kassel** zo anv teir friñsez anavezet :

* Marie von Hessen-Kassel (1767-1852), Rouanez Danmark
* Marie Frederike von Hessen-Kassel (1768-1839)
* Marie von Hessen-Kassel (1796-1880), Dugez-veur Mecklenburg-Strelitz.

## Pennadoù kar
*Marie
*Hessen-Kassel
Sophie Magdalene von Brandenburg-Kulmbach

** Sophie Magdalene von Brandenburg-Kulmbach ** (28 a viz Du 1700 e Schönberg - 27 a viz Mae 1770 e kastell Christiansborg e Kopenhagen) a oa ur briñsez alaman deuet da vout rouanez Danmark (1730-1746), ha Norge. Dimezet e oa e 1721 da Christian VI .
Sonja Haraldsen

**Sonja Haraldsen (ganet d'ar 4 a viz Gouere 1937)** eo rouanez kenseurt Norge abaoe ar 17 a viz Genver 1991. Pried ar roue Harald V eo.

Merc'h Karl August Haraldsen (1889–1959) ha Dagny Ulrichsen (1898–1994) eo. Desavet eo bet en Oslo, e karter Vinderen.
Marie von Hessen-Kassel (1767-1852)

**Meur a vaouez zo bet anvet [[Marie von Hessen-Kassel]].* 

**Marie Sophie von Hessen-Kassel** (1767-1852) a oa Rouanez Danmark ha Norge, dimezet da Frederig VI Danmark, roue Danmark.
Juliane von Braunschweig-Wolfenbüttel

**Juliane Marie von Braunschweig-Wolfenbüttel** (1729-1796) a oa ur briñsez alaman deuet da vout rouanez Danmark ha Norge entre 1752 ha 1766. Eil pried ar roue Frederig V Danmark e oa, mamm ar rejant Frederig, priñs pennhêr Danmark, ha rejantez *de facto* etre 1772 ha 1784.

## He buhez
Merc'h e oa da Ferdinand Albert II, dug Braunschweig-Wolfenbüttel ha da Antoinette von Braunschweig-Wolfenbüttel. 
En 1752, da 23 bloaz, e timezas d'ar roue Frederig V Danmark (1723–1766), intañv abaoe bloaz goude marv e bried Louise Breizh-Veur (1724-1751). 

Ur mab he doe Juliane Marie, Frederig Danmark (1753-1805).
Mervel a reas ar roue en 1766, hag anvet e vab henañ Christian VII, mab da Louise Breizh-Veur, da roue. Met barradoù follentez en deveze ar roue yaouank. E gwirionez edo ar galloud adalek 1770 entre daouarn ar rouanez nevez Caroline Mathilde von Hannover hag he fried-kleiz Johann Friedrich Struensee, medisin ar roue. Levezonet e oa o folitikerezh gant mennozhioù ar frankizouriezh, ma savas an noblañsed en o enep. Juliane Marie en em gavas e-kreiz an enebourien, ha perzh a gemeras en 1772 en taol-stad a ziskaras Struensee hag a harluas Caroline Mathilde.

Mab Juliane Marie, ar priñs Frederig, a voe anvet da rejant, hogen etre daouarn e vamm e chomas ar galloud. Ur gouarnamant a-du gant ar gwashañ mirourien e voe hini ar rejantez hag he ministr Ove Høegh-Guldberg.

Ur mab en doa Christian VII avat, ar priñs pennhêr Frederig, ha hennezh a dennas ar galloud diganto pa gemeras ar rejañs en 1784, hag eñ 16 vloaz. Ur politikerezh nevez a voulc'has neuze.
Anna Sophie Reventlow

.
** Anne Sophie von Reventlow ** (16 a viz Ebrel 1693 – 7 a viz Genver 1743) a oa rouanez Danmark, ha Norge dre hec'h eured gant Frederik IV, roue Danmark.
Sophie von Mecklenburg-Güstrow

* *Ur pennad [[Sophie von Mecklenburg]] zo ivez.*

**Sophie von Mecklenburg-Güstrow** (Wismar 1557-1631 Nykøbing) zo ur briñsez alaman hag a zeuas da vout rouanez Danmark ha Norge dre he dimeziñ da Frederik II, roue Danmark. Merc'h e oa da Ulrich, Dug Mecklenburg, ha d'e bried Elisabeth, priñsez eus Danmark. 
 

## He bugale
* Elisabeth (1573–1625) - dimezet d'an Dug Heinrich Julius von Braunschweig-Wolfenbüttel
* Anna (1574–1619) - dimezet da James Iañ Bro-Saoz, roue Bro-Saoz ha Bro-Skos.
* Christian IV. (1577–1648)
* Ulrich Johann (1578–1624), pe *Ulrich II* ab 1603 Administrator des Hochstifts Schwerin
* Augusta (1580–1639) - dimezet da Johann Adolf von Schleswig-Holstein-Gottorf
* Hedwig (1581–1641) - dimezet d'ar Priñs-Dilenner Christian II von Sachsen
* Johann (1583–1602)

## Pennadoù kar
* Rouanezed Norge
Maud Gonne

**Maud Gonne MacBride** (*Maud Nic Ghoinn Bean Mhic Giolla Bhríde* en iwerzhoneg) (1866-1953), a oa un aktorez hag emsaverez iwerzhonat.

Merc'h e oa d'un ofiser eus an arme saoz. Mont a reas a-du gant an emsav evit frankiz Iwerzhon. Karet e oa gant ar barzh William Butler Yeats. Dimeziñ a reas d'an emsaver John MacBride. 

Mamm eo da Seán MacBride a savas Amnesty International.
Matilda Bro-Saoz

An Impalaerez **Matilda** (1102-1167) a vez anvet an **Impalaerez Maud** (pe *Maude*) e saozneg a-wechoù, pe **Matilda Bro-Saoz**, a oa merc'h pennhêrez ar roue Herri Iañ (Bro-Saoz). Matilda hag he breur yaouankoc'h, *[[William Adelin]]*, e oa ar re nemeto manet bev eus bugale ar roue hervez al lezenn. 

William a varvas e peñse ar Blanche-Nef (*The White Ship* e saozneg) e 1120, setu ma ne chome nemet Matilda e-touez bugale-vihan Gwilherm an Alouber.

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:
*e Genver 1114  e Mainz da Herri V an Impalaeriezh santel (1081-1125), impalaer santel, met bugel ebet n'o doe, diouzh a ouzer .

*tri bloaz goude marv he fried ec'h addimezas e Mezheven 1128, er Mañs, da Jafrez V ''le Bel'', kont Maine (1113-1151), ha tri mab o doe :
# Herri (1133-1189), a vo kont Anjev, Maine ha Poitev, dug Normandi ha Akitania, roue Bro-Saoz ;
# Jafrez (1134-1158), a vo kont Anjev, Maine ha Naoned ;
# Guillaume (1136-1164), beskont Dieppe.
Norfolk (disheñvelout)

**[[Norfolk]]** zo ur gontelezh eus Bro-Saoz. Savet eo an anv diwar ar gerioù saoznek *north* (*norzh, hanternoz*) ha *folk* (*tud, pobl*), hag a dalv kement ha tud an hanternoz, e-kichen an anv Suffolk. 
Lec'hioù all ha traoù all zo anvet Norfolk ivez.

## Lec'hioù all
###### 
*Enez Norfolk

###### 
* Norfolk County (Ontario)

###### 
* Norfolk (Zeland-Nevez), ul lec'h e Taranaki

###### 
* Norfolk (Connecticut)
* Norfolk (Massachusetts)
* Norfolk County (Massachusetts)
* Norfolk (Nebraska)
* Norfolk (Virginia)
**Bonn-morlu Norfolk, ur bonn bras eus an U.S. Navy e Virginia

## Listri
*C'hwec'h lestr zo bet anvet HMS ''Norfolk'', er morlu saoz. 
*Tri lestr zo bet anvet USS Norfolk, er morlu stadunanat. 

## Loened
*Norfolk Trotter, ur ouenn gezeg
*Norfolk Horn (deñved), ur ouenn deñved
*Nadoz-aer Norfolk
*Norfolk Grey, ur ouenn yer
*Norfolk Black, ur ouenn yer-Indez
*Norfolk Terrier, ur ouenn chas

## Tud
*Dug Norfolk, titl 
*Earl of Norfolk, titl
*Lawrence Norfolk, romantour saoz
Maud Kembre

**Maud Kembre** (*Maud of Wales* e saozneg), pe *Maud Charlotte Mary Victoria* (1869-1938), a oa ur briñsez saoz, dimezet da Håkon VII, roue Norvegia

Dre ma oa rouanez Norge moarvat he deus roet brud d'an anv e Norge hag e Lec'hlenn zoken.

Merc'h yaouankañ Edward VII, roue Breizh-Veur, hag Alexandra Danmark e oa, ha merc'h-vihan e oa eta d'ar Rouanez Victoria ha da Christian IX, roue Danmark. C'hoar yaouankañ George V e oa. 

Kentaén rouanez Norge e oa abaoe 1380, pe gentoc'h an hini gentaén ha ne oa ket rouanez Danmark ha Sveden war un dro.
Folk

**Folk** zo ur ger saoznek hag a dalvez *tud, pobl*. Implijet e vez ar ger e meur a lavar da gomz eus sonerezh dreist-holl, pe eus traoù all.
* Folklor
* Sonerezh folk
**un doare sonerezh hengounel stadunanat
**ur sonerezh modern savet war batrom ar sonerezh hengounel stadunanat
* Folk rock
Anna Katharina von Brandenburg

**Anna Katharina von Brandenburg** (1575 - 1612) zo ur briñsez alaman a oa rouanez Danmark, ha Norge 

Dimezet e oa da Christian IV, roue Danmark.
 
## Bugale
C'hwec'h bugel he doe:
* Frederik (1599- 1599), marvet dindan miz.
* Christian (1603 -1647).
* Sophie (1605-1605), marvet da 8 miz.
* Elisabeth (1606-1608).
* Frederik (1609-1670).
* Ulrik (1611 -1633)
Kirsten Munk

**Kirsten Munk** (pe "Christina Munk") (1598–1658) a oa ur briñsez danat hag eil pried ar roue Christian IV Danmark. Daouzek bugel o doe. 
## He buhez, he dimeziñ morganatek
Merc'h e oa Kirsten Munck da Ludvig Munck (1537–1602) ha da Ellen Marsvin (1572–1649), noblañsed pinvidik hogen hep titl ebet. He mamm, a intañvezas e 1611 evit an eil gwech, a oa brasañ perc'henn Fyn. 
A-raok leuskel he merc'h Kirsten etre pavioù ar roue Christian e klaskas ar vamm lakaat ar roue da zimeziñ dezhi.
Ulrich

**Ulrich** zo un anv-bihan alamanek roet d'ar baotred.

## Adstummoù
*Ulrike hag Ulrika evit ar merc'hed.

## Yezhoù all
**Ulric* e saozneg
**Ulrico* en italianeg

## Tud
### [[Sant|Sent]] ha tud a iliz
*Ulrich von Augsburg (890–973), eskob ha sant eus Augsburg
*Udalrich von Einsiedeln (~1000), manac'h
*Eskibien eus Chur :
**Ulrich Iañ von Chur († ~1024) ;
**Ulrich II von Chur *von Tarasp* († 1096) ;
**Ulrich III. von Chur († ~ 1199) ;
**Ulrich IV. von Chur († 1237) ;
*Ulrich von Kaisheim († 1165), abad Kaisheim ;
*Ulrich von Dillingen († 1127), eskob Konstanz ;
*Ulrich Iañ von Passau († 1121), eskob Passau ;
*Ulrich Iañ von Dürrmenz († 1163), kanseller dindan Barbarossa, eskob Speyer.

### Duged ha priñsed
*Ulrich von Württemberg *Eitel Heinrich* (1487–1550), Dug Württemberg
*Ulrich von Hutten (1488-1523)
*Friedrich Ulrich (Braunschweig-Wolfenbüttel) (1591–1634), Dug Braunschweig-Wolfenbüttel

### Tud all
* Ulrich von Zatzikhoven
* Ulrich von Adelberg († 1216)
* Ulrich von Seckau († 1265), arc'heskob Salzburg
* Ulrich von Liechtenstein († 1275), barzh
* Ulrich von Ahelfingen (1278–1339)
*Ulrich Bräker, *Der arme Mann aus dem Toggenburg*, *Näppis-Ueli* (1735–1798), skrivagner suis
*Ulrich Rülein von Calw (1465–1523), denelour
*Ulrich Zwingli, *Huldrych Zwingli* (1484–1531), doueoniour suis
*Ulrich von Hutten (1488–1523), denelour alaman
*Ulrich Jasper Seetzen (1767–1811)
*Ulrich Jahn (1861–1900)
*Ulrich von Hassell (1881–1944), diplomat alaman
*Ulrich de Maizière (1912–2006), jeneral alaman
*Ulrich Im Hof (1917–2001), istorour suis

### Anv-tiegezh
* Carl Ulrich (1853–1933), politikour (SPD)
* Curt von Ulrich (1876–1946), politikour (NSDAP)
* Heike Ulrich (1960-), aktourez
* Pauline Ulrich (1835–1916), aktourez
* Sarah Ulrich (1988-), aktourez alaman
Valakia

**Valakia** eo an anv roet dre vras, d'an douaroù poblet gant Valaked en Europa ar Reter, ha dreist-holl hini priñselezh Valakia a voe unanet gant Moldavia da vont d'ober stad vodern Roumania . 

## An anv
Dont a ra eus ur ger germanek Walh a dalveze « kelteger pe latineger » hag a deufe eus anv ar bobl kelt Volked (*Volcae* e latin). 
Kar eo ar gerioù *Welsh* a veze lavaret ouzh tud Kembre, ha diwar-se Wales, Gwalia, Galles. Hag ivez « Gaule », ma ne deus ket eus an anv latin Gallia. Heñvel e vije orin an anv a orin flandrezek De Gaulle, a dalvezje « an hini n'eo ket german ». Hervez R. Rohlfs, eo diwar "Walh" e teufe *Galles* (evit Wales), (...) *Gaule* e galleg, rak e galleg e tro *wa* deroù-ger e * ga* (wardan = garder, mirout, waidanjan = gagner, gounit) hag *alh* en aule (salh = saule): Gaule ne deuje ket eus an anv latin Gallia, a vije emdroet da "Geaille" e galleg, 
Eus ar ger -se ivez e teufe ar gerioù *Wallon, Wallonia*, a lavarer eus ur c'horn-bro etre broioù ar Gelted kozh hag ar c'hermaned.

## Istor
## Notennoù
Anna Danmark ha Norge

**Anna Danmark**, pe **Anna Danmark ha Norge** (diwar anv Santez Anna) zo anv meur a briñsez:
**Anna Danmark* (1527-1535), merc'h da Frederik Iañ, roue Danmark;
*Anna Danmark (1532-1585), Priñsez-Dilennerez Sachsen; 
*Anna Danmark (1574-1619), Rouanez Bro-Saoz, Bro-Skos hag Iwerzhon;
**Anna Caterina Danmark* (1618-1633), merc'h da Christian IV Danmark;
*Anna Sofia Danmark (1647-1717), Priñsez-Dilennerez Sachsen.


file:Lucas Cranach d. J. 011.jpg|Anna Danmark ha Norge (1532-1585), Priñsez-Dilennerez Sachsen.
Restr:Anne of Denmark-1605.jpg|Anna Danmark (1574-1619) Rouanez Bro-Saoz. Poltred gant John de Critz. 
File:Danish School - Anna Sophie of Denmark - Royal Collection.jpg| Anna Sofia Danmark (1647-1717)
Anna Sveden

**Anna Sveden**, pe **Anna av Sverige** e svedeg, a zo anv meur a briñsez.

## Tud
**Anna*, Priñsez a Sveden, 1470, merc'h da Karl VIII Sveden
*Anna Maria Sveden (1545–1610) 
*Anna Vasa Sveden (1568–1625), 
***[[Anna Aostria (1573-1598)|Anna Aostria]]** (1573-1598), Rouanez Pologn ha Rouanez Sveden e 1592; pried da Sigismund III Vasa, 
**o merc'h *Anna Maria*, Priñsez a Sveden (1593-1700), marvet da 7 vloaz.

## Pennadoù kar
*Anna
*Sveden
Villerville

**Villerville** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 

Skeudenn:Charles-François Daubigny 009.jpg|Taolenn gant Charles-François Daubigny 
Skeudenn:Carlos de Haes - Praderas (Villerville).jpg|Taolenn gant Carlos de Haes 

## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed: staliet e oa ur strollad-kanolioù alaman (1/H.K.A.A. 510 - Heeres Kusten Artillerie Abteilung) e Villerville; mervel a reas tri den nann-soudard e Villerville abalamour d'ar brezel, daou anezhe a voe lazhet gant minennoù e 1945.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Villerville Churchyard* 

Nijourion e oant er Royal Air Force, mervel a rejont e 1940 e-pad an Eil brezel-bed. Unan anezhe a oa er *236th Squadron*, mervel a reas d'an 18 a viz Gouere, an hini all a oa er *83rd Squadron*, mervel a reas d'an 18 a viz Gwengolo
.
* Iliz katolik *Intron Varia*, gant ul lodenn eus an  kantved.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2007
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Anna Eriksdotter

**Anna Eriksdotter** pe *Anna Ersdotter* (1624-1704), lesanvet *Sotpackan*, zo ur vaouez dibennet e deroù an XVIIvet kantved e Sveden dre ma vije bet sorserez. War he lerc'h ne voe ket kondaonet den d'ar marv dre abeg a strobinellerezh ken.

## Istor
Brudet e oa Anna Eriksdotter evel sorserez abaoe meur a zekvloaz pa voe graet prosez dezhi. 
Genidik e oa eus Bollnäs hag aet da chom da Skomakarbacken, e parrez Lista, gant he fried a oa soudard, war-dro 1680. Ampart e oa da bareañ gloazoù ha dornet d'ober vad d'al loened e oa, hag evel-se e oa bet lesanvet 'Sotpackan', ha brudet da gaout emglev gant Satan. Ur pennad e voe matezh gant kure ar gêriadenn met hennezh a roas he sac'h dezhi pa glevas ar vrud. Un deiz pa oa an den d'ober ur sarmon d'an iliz e welas had plantet war e hent ha pa erruas eno n'halle ket komz ken. 

## Prosez
En 1704 e voe harzet ha bac'het Anna Eriksdotter en Eskilstuna. Tamallet e oa gant Nils Jonsson dre ma oa kiriek dezhañ da vezañ dall, mut, ha bouzar dre he strobinellerezh. Kement-se he dije graet dre m'en doa nac'het reiñ butun dezhi. Neuze he devoa goulennet outañ reiñ silzig, ur gouign, ha gloan. Roet en devoa, hag aet d'ar gêr. Ur pennad goude, e oa o tivizout gant  Karin pa santas ur fourrad avel o tremen war e jod ha neuze e voe seizet e zremm, deuet e oa dour eus e skouarn, hag aet e oa e c'henoù a-dreuz. Hervez ar vrud he devoa Anna taolet ur sord dezhañ. Galvet e oa bet Anna, goulennet outi tennaén he sord, lavaret he devoa ober, ha neuze e oa gwellaet dezhaén. Testoù a deuas da lavarout eveltañ. 

## Kondaonidigezh
Anna a lavaras dinec'h e oa gwir an istor, ken plaen ha tra. Ur sord, emezi, he devoa taolet war Nils Jonsson peogwir en devoa graet un dra bennak heugus dezhi. Anzav a reas ivez he devoa taolet he mallozh war ar c'hure evel dial goude dezhañ reiñ he sac'h dezhi. E servij Satan e oa abaoe yaouankik, emezi, ha krouet he devoa bleizi da dagañ deénved an amezeg. Pa oa bihen e oa bet labezet ur ouel gant un dourenn ha warni e nije gant he mamm dre ar siminal da Blockula. 

Kablus e voe kavet gant ar varnerien, ha kondaonet d'ar marv. Diskaret e voe ar gondaonidigezh gant al lez-uhel, met ar roue, en devoa galloud da ziskar pep barnedigezh, a savas a-du gant ar gondaonidigezh, a-enep al lez uhel a lavare e oa kozh ar vaouez ha kollet he fenn ganti, ha *leun he spered a faltazi droch*. A-hervez e oa *leun a vorc'hed, devot en he fedennoù*.

## Lakaet d'ar marv
Lakaet e voe d'ar marv en Eskilstuna ha dibennet d'ar 15 a viz Mezheven 1704.

## Pennad kar
* Lasses Birgitta
Aerborzh Con Dao

**Aerborzh Con Dao** (Vietnameg: *Sân bay Con Dao*) eo aerborzh pennañ Pleiku. E-kichen Proviñs Ba Ria-Vung Tau emañ, Con Dao, Dong Nam Bo, Vietnam, 2 km e Norzh Con Son. Ennañ e erru darn vrasañ eus an nijadennoù da Pleiku. Mont eus ar greizenn d'an aerborzh a gemer war-dro 150 munud.
Ruth Fernández

**Ruth Fernández Cortada** (1919 – 9 a viz Genver 2012) zo ur ganerez ha senedourez puertorikan.

Hervez "Comisiones Nacionales para la Celebración del Quinto Centenario" e vije unan eus an tri arzour o dije sikouret da sevel unaniezh Amerika Latin, gant Libertad Lamarque, eus Arc'hantina ha Pedro Vargas eus Mec'hiko. Mignonez e oa d'ar ganerez Carmen Delia Dipiní‎ a skoazellas da vont da ganañ da New York (SUA).

Brudet e voe adal 1941, da 22 bloaz, pa sinas gant Columbia Records evit enrollañ ar ganaouenn "Cuando Vuelvas", skrivet gant ar ganerez Myrta Silva. Lesanvet e voe "El Alma de Puerto Rico hecha canción". 

Distreién a reas da Puerto Rico, da vont d'ar skol-veur evit bezañ labourerez sokial. Mont a reas da ganañ gant al laz "Los Whoopee Kids", ha ganto e redas dre greisteizamerika.
Libertad Lamarque

**Libertad Lamarque Bouza** ( Rosario, Arc'hantina, 1908 – 2000 Ciudad de México) a oa un aktorez ha kanerez arc'hantinat hag a deuas da vout mec'hikan.

## He filmoù
### En Mec'hiko
* *[[La loca de los milagros]]* - 1973
* *[[Negro es un bello color]]* - 1973
* *[[Hoy he soñado con Dios]]* - 1971
* *[[Rosas blancas para mi hermana negra]]* - 1969
* *El hijo pródigo* - 1968
* *[[Arrullo de Dios]]* - 1966, ma kan Guantanamera;
* *[[Los hijos que yo soñé]]* - 1964
* *[[Canta mi corazón]]* - 1964
* *[[Canción del alma]]* - 1963
* *[[El cielo y la tierra (película de 1962)|El cielo y la tierra]]* - 1962
* *[[El pecado de una madre]]* - 1960
* *[[La cigüeña dijo sí (película de 1960)|La cigüeña dijo si]]* - 1960
* *[[Amor en la sombra]]* - 1959
* *[[Yo, pecador]]* - 1959
* *[[Sabrás que te quiero]]* - 1958
* *[[Mis padres se divorcian]]* - 1957
* *[[Cuatro copas]]* - 1957
* *[[La mujer que no tuvo infancia]]* - 1957
* *Bambalinas* - 1956
* *[[Bodas de oro (película de 1955)|Bodas de oro]]* - 1955
* *[[Música de siempre]]* - 1955
* *[[Historia de un amor (película de 1955)|Historia de un amor]]* - 1955
* *[[Escuela de música]]* - 1955
* *[[La mujer X (película de 1954)|La mujer X]]* - 1954
* *[[Si volvieras a mí]]* - 1953
* *[[Cuando me vaya]]* - 1953
* *[[La infame]]* - 1953
* *[[Reportaje (película)|Reportaje]]* - 1953
* *Ansiedad* - 1952
* *[[Nunca es tarde para amar]]* - 1952
* *[[Acuérdate de vivir (película de 1952)|Acuérdate de vivir]]* - 1952
* *[[Rostros olvidados]]* - 1952
* *[[Te sigo esperando]]* - 1951
* *[[La loca]]* - 1951
* *[[La mujer sin lágrimas]]* - 1951
* *[[La marquesa del barrio]]* - 1950
* *[[Huellas del pasado]]* - 1950
* *[[Otra primavera]]* - 1949
* *[[La dama del velo]]* - 1948
* *Soledad* - 1947
* *[[Gran Casino]]* - 1946

### En Arc'hantina
* *[[La mamá de la novia]]* - 1978
* *[[La sonrisa de mamá]]* - 1972
* *[[Creo en ti]]* - 1960
* *[[Romance musical]]* - 1947
* *[[La cabalgata del circo]]* - 1945
* *[[El fin de la noche]]* - 1944
* *[[Eclipse de sol (película)|Eclipse de sol]]* - 1942
* *[[En el viejo Buenos Aires]]* - 1942
* *[[Yo conocí a esa mujer]]* - 1942
* *[[Una vez en la vida (película de 1941)|Una vez en la vida]]* - 1941
* *[[Cita en la frontera]]* - 1940
* *[[La casa del recuerdo]]* - 1940
* *[[Caminito de gloria]]* - 1939
* *[[Puerta cerrada]]* - 1939
* *[[Madreselva (película)|Madreselva]]* - 1938
* *[[Besos brujos]]* - 1938
* *[[La ley que olvidaron]]* - 1937
* *[[Ayúdame a vivir]]* - 1936
* *[[El alma del bandoneón]]* - 1935
* *[[¡Tango!]]* - 1933
* *Adiós, Argentina* - 1930
Casa de indianos

**Casa de indianos** a vez lavaret e Galiza eus tier savet eno e deroù an XXvet kantved gant tud bet o c'honit o buhez e Kreisteizamerika, hag a veze graet *indianos* anezho. 

Stankoc'h int en arvor proviñs Lugo er c'hornad anvet Mariña de Lugo ha dreist-holl e kumun Ribadeo.
Saint-Arnoult (Calvados)

**Saint-Arnoult** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944-1945: mervel a reas tri den nann-soudard e Saint-Arnoult abalamour d'ar brezel, unan anezhe a voe lazhet gant an Alamaned d'an 22 a viz Eost hag unan all gant ur vombezadeg d'an 23 a viz Eost 1944 e-pad Aloubadeg Normandi, an trede hini a varvas pa darzhas ur vinenn e miz Mae 1945.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Laurent*, dismantret.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Tourgéville

**Tourgéville** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, 1945: lazhet e voe ur paotr yaouank gant ur vinenn e miz C'hwevrer.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr* (Krennamzer). 
### Bered ar C'hommonwealth : ''Tourgéville Military Cemetery''

Digoret e voe ar vered e 1917, e-pad ar Brezel bed kentañ. Implijet e voe betek miz Genver 1919 gant pennlec'hioù diglanvañ (*13th, 14th,15th*) hag ospitalioù hollek (*72nd, 73rd, 74th*) . Implijet e voe en-dro e-pad an Eil brezel-bed e mizioù Eost ha Gwengolo 1944. 90 soudard alaman a voe douaret enni ivez
 
 
.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù