open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mannlicher M1893

Ar **Mannlicher Modell 1893** a zo ur fuzuilh tennata dre zorn ijinet gant Ferdinand Mannlicher hag Otto Schönauer. Produet e oa gant an embregerezh aostrian ŒWG (*Österreichische Waffenfabriksgesellschaft*, bremañ Steyr Arms). Dibabet e voe e 1893 evel arm standart gant arme Roumania, ha gant Rouantelezh Portugal e 1896. Implijet e voe ar Mannlicher M1893 gant Roumania e-pad ar Brezel-bed Kentañ.

## Deskrivadur
Ar Mannlicher M1893 a oa dezhi ur sistem adarmiñ e peder fazenn gant ur vorailh "klasel", ha n'eo ket unan linennek evel war armoù all ar sistem Mannlicher evel an M1895. Ur c'harger diabarzh 5 kartouchenn he doa, pourveziet dre glipoù. Kambret e oa e 6,5 × 53 mm R. Ur stumm karabinenn berroc'h a voe savet diwarni, evit ezhommoù ar marc'hegerezh.War-dro 400.000 skouerenn a voe prenet gant Rouantelezh Roumania adalek 1893, ha war-dro 12.000 gant Portugal. Ul lodenn eus ar re broduet gant ar vro-se a voe adkambret e .22 Long Rifle e 1946 evit servijout evel armoù-kelenn evit ar soudarded nevez. An M1893 a oa c'hoazh e magazennoù Steyr da vare ar Brezel-bed Kentañ a voe adkambret e 8 × 50 mm Mannlicher evit bezañ implijet gant arme Aostria-Hungaria. Ur stumm sivil a voe kinniget gant Steyr e 1904 ivez : kambret e oa e 7,92 × 57 mm, ur munision implijet er fuzuilhoù alaman Gewehr 88 ha Gewehr 98.
Ur stumm bihan eus ar Mannlicher M1893, kambret e 5,7 × 33 mm R Sommerda, a voe produet evit ar priñs roumanat yaouank Carol II war-dro 1899. Miret eo ar skouerenn nemeti e Mirdi Milourel Broadel Roumania hiziv an deiz.


Restr:Mannlicher M93 - Kromar.JPG|Tresadennoù teknikel an M1893 (1900)
Restr:Cavalerie du Portugal (Ch.-Fl. 111-1531).jpg|Marc'hegeien bortugalat gant karabinennoù M1893
Restr:Stylianos Kleidis of Angouseliana (Rethymnos).jpg|Ar fuzuilh etre daouarn un dispac'hour gresian (war-dro 1904-1908)
Restr:Ca 20140814 (14733423659).jpg|Un archer pe gward toull-bac'h roumanat gant un M1893 (luc'hskeudenn tapet etre 1933 ha 1941)


## Daveennoù
Karol Nawrocki

**Karol Tadeusz Nawrocki** (distaget ([] e poloneg), ganet d'an 3 a viz Meurzh 1983, zo un istorour ha politiker polonat. Abaoe 2021 eo bet penn Aozadur Broadel an Eñvor. Bet e oa ivez rener Mirdi an Eil Brezel-bed e Gdańsk etre 2017 ha 2021. Trec'h eo bet e dilennadeg prezidant Polonia 2025 ha kadoriet e vo d'ar 6 a viz Eost.

Kampagn Nawrocki hag e harperien a zo bet graet "brogarour, kristen-tre, evit an NATO hag a-du gant ar prezidant Donald Trump" anezhañ. Selloù mirour sevenadurel en deus : tamall a ra ar gouarnamant a ren ar vro ha da strolladoù LGBT "revelekaat" ar vugale, ha taolet en doa ur skouerenn eus al levr *[[Gender Queer: A Memoir]]* e-barzh un distrujer teulioù e-kerzh kampagn 2025. 
## Notennoù ha daveennoù
Mattias Guyomar

**Mattias Guyomar**, ganet d'ar 21 a viz Gouere 1968 e Gwenrann (Bro-Naoned, Breizh), zo ur barner hag ur c'helenner breton war ar Gwir. Goude studioù war al Lizhiri Modern e skol-veur Naoned e studias en IEP hag en ENA e Pariz. Meur a bost en devoe er C'huzul Stad gall, pe evel kelenner e skolioù-meur Paris-Sud XI pe Paris 2 Panthéon-Assas etre 1996 ha 2020. Er bloaz-se e voe anvet da varner e Lez europat gwirioù Mab-den, a-raok tapout he fenn e miz Mae 2025.

## Daveennoù
Mirouriezh sevenadurel

**Mirouriezh sevenadurel** a reer eus an ideologiezh a glask gwareziñ an hêrezh sevenadurel eus ur stad-broad, pe ur sevenadur ha n'eo ket diwallet gant harzoù ur stad. A-wechoù e vez liammet ouzh an enebiezh ouzh al liessevenadurezh hag ouzh an enbroañ. Dre ma 'z eo enebet selloù ha palioù ar virourien sevenadurel ouzh re an enep-gouennelourien, e vez tamallet dezho alies da vezañ gouennelourien. Hogen ar virouriezh sevenadurel n'eo ket dre ret un enebiezh ouzh an estren en doare da wareziñ ar yezhoù minorelel pe ar sevenadurezhioù bihan. Gellout a ra ar virouriezh-se bezañ stag ouzh gwareziñ ar yezhoù en dañjer, evel ar galleg e Kebek, ar gouezeleg e Bro-Skos, pe ar brezhoneg. Ar virouriezh-se a glask saveteiñ sevenadur hengounel minorelezhioù etnek en dañjer da vont da get, evel re an Amerindianed.
## Notennoù ha daveennoù
Douilhez distroñsañ

Un **douilhez distroñsañ**, pe **kartouchenn distroñsañ**, zo ur pezh heñvel e stumm ouzh hini ur gartouchenn armoù-tan hiniennel, met hep an tammoù a lak anezhi da vezañ oberiant, evel ar poultr, an emors pe ar vannadell distag. Alies ez eus ul liv ruz pe glas dezhi, disheñvel-mat diouzh hini ur munision gwir. He roll eo mirout ouzh skoer pe kambr an arm da vezañ labezet, ar pezh a c'hall c'hoarvezout gant armoù-tan pa denner hep munision. Implijet e vez pa bleustrer war an tennañ hep kartouchenn (*dry-fire* e saozneg), pa gontroller an arm goude bezañ dreset pe nataet anezhañ, pe e-mesk meteier an nerzhioù surentez, pa vez enlakaet un douilhez distroñsañ e-mesk munisionoù gwir evit gwelet penaos e c'hall an tenner merañ un darvoud-tennañ.

Restr:Snap caps.jpg|Kartouchennoù distroñsañ .22 LR, 9 mm Parabellum, .45 ACP (dirak), .30-06 Springfield ha kalibr 12 (a-dreñv)
Restr:100 1090.jpg|Douilhezioù distroñsañ kalibr 12, enne gwinterelloù stag ouzh an emorsoù faos


## Gwelet ivez

* Munision gwenn
Alf Clausen

**Alf Clausen**, ganet d'an 28 a viz Meurzh 1941 e Minneapolis (Minnesota) ha marvet d'an 29 a viz Mae 2025 e Los Angeles (Kalifornia), a oa un sonaozour stadunanat, brudet evit bezañ savet sonerezh filmoù pe stiradoù evel *[[The Simpsons]]* pe ''Alf''. Anvet e oa bet 30 gwech evit an Emmy Awards, ha div wech en doa gounezet un trofe enno.

## Daveennoù
Lahti L-35

Al **Lahti L-35** zo ur bistolenn damaotomatek ijinet gant Aimo Lahti ha dibabet evel arm-dorn standart gant arme Finland adalek 1935. Ar bistolenn gentañ ijinet ha produet e Finland e voe.

## Istor ha deskrivadur
Aimo Lahti, un ijinour hag a laboure evit arme Finland, a dresas e 1929 ur c'hentpatrom pistolenn damaotomatek nevez hag a voe savet gant servijoù teknik an arme e Helsinki. Heñvel e oa neuz an arm ouzh hini al Luger implijet betek-neuze gant arme ar vro, met ur sistem tennata dre argil berr ar c’hanol a oa ganti. Kambret e oa da gentañ evit daou vunision : ar 7,65 mm Parabellum, hag an 9 mm Parabellum. Hemañ a voe choazet evel munision standart nevez an arme, abalamour d’e c’halloud uheloc’h ha d’e implij aesoc’h er pistolennoù-mindrailher. Simplaet e voe ar c'hentpatrom e 1931 evit aesaat ar produiñ a-yoc’h. Goude meur a welladenn all e voe asantet ar bistolenn da vat gant an arme e 1935, dindan an anv Lahti L-35. Amprouet e voe gant soudarded, met meur a rebech a voe graet dezhi, en o zouez he fouez uhel, he draen kalet, hag ar fed e c’halle tennañ an arm e mod aotomatek e-unan.

E miz Even 1935 e tivizas an arme e c’halle bezañ produet an L-35 a-yoc’h, gant ma vije renket he c’hudennoù. Aimo Lahti a zeuas a-benn d’en ober, met n’eo nemet e 1939 e krogas ar produiñ da vat, goude evezhiadennoù all gant ar soudarded, o doa gwelet da skouer e vreine buan plakennoù-lamm koad an arm pa veze implijet e lec’hioù gleb warne erc’h. Diwar neuze e voe pourveziet ar bistolenn gant plakennoù-lamm e bakelit.

Ur c'harger 8 tenn a zo d'al Lahti L-35, hag un ibil da ziskouez ha kambret eo ar munision pe get. Ur pezhig en he c'hulasenn a sikour anezhi da vont en-dro pa vez yen an amzer pe lous an arm. Un nebeud miliadoù a skouerennoù a voe produet en holl hag implijet gant arme Finland, da vare ar Brezel Kenderc'hel dreist-holl.

### Adstummoù

### Ezporzhiañ
Ne voe ket ezporzhiet al Lahti L-35 a-yoc'h da vat, met 50 skouerenn a voe gwerzhet da aerlu Sveden e 1940, ha 10 re all da arme Suis e 1943. Ur 600 skouerenn bennak a voe roet da arme Israel etre 1951 ha 1955.

#### M/40
An embregerezh Husqvarna en deus produet ur stumm un tamm disheñvel diouzh an L-35 evit arme Sveden, brasoc'h e bontig, met hep ibil da ziskouez ha kambret e oa ar munision, nag hep ar pezhig er gulasenn evit aesaat he mont en-dro e koñdisionoù yen. Etre 83950 ha 100.000 skouerenn eus an arm, anvet Husqvarna M/40 pe a-wechoù Lahti L-40, a voe savet etre 1942 ha 1946.

## Daveennoù
Emgann Saint-Quentin (1914)

**Emgann Saint-Quentin** evit an Alamanted, pe **Kentañ Emgann Guise** evit ar C'hallaoued, zo un emgann c'hoarvezet e-kichen Guise (Aisne, Bro-C'hall) d'an 29 ha 30 a viz Eost 1914, e-kerzh ar Brezel-bed kentañ.

Gwelet eo evel unan eus diazezoù trec'h ar C'hallaoued en Emgann ar Marne un nebeud devezhioù war-lerc'h. Deuet e oa ar C'hallaoued a-benn da c'horrekaat daou lu alaman ha da c'hounit amzer evit ma c'hallje ar Gevredidi kilañ hep bezañ freuzet.
The Sun

***The Sun*** zo ur gazetenn saoz doare tabloid embannet gant News Group Newspapers, ur skourr eus News UK, hag a zo perc'hennet gant News Corp, un aozadur renet gant Lachlan Murdoch.

Savet e oa bet evel kazetenn ment vras e 1964 hag evel hêr d'an ''Daily Herald''. Troet e oa en un tabloid e 1969, ur wech bet adprenet gant Rupert Murdoch (tad Lachlan Murdoch). *The Sun* a oa bet ar pemdezieg gwerzhetañ er Rouantelezh-Unanet, met distroadet eo bet gant ar gazetenn digoust ''Metro'' e miz Meurzh 2018.

Ar gazetenn a vez embannet seizh devezh war seizh gant lañs ***The Sun on Sunday*** e miz C'hwevrer 2012 da gemer lec'h *[[News of the World]]* hag a  oa aet da get. Adimplijet e oa bet ul lodenn eus ar gazetennerien. E miz Meurzh 2020, keidenn ar gwerzhoù evit *The Sun* a oa 1,21 milion a skouerennoù, hag 1 013 777 a skouerennoù evit *The Sun on Sunday* .

A-fed politikerezh ez eo *The Sun* ur pemdezieg eus an tu-dehou, mirour, poblelour hag euroamgredik.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
HMX-1

Ar **Marine Helicopter Squadron One** (e brezhoneg: *Skouadrenn Unan biñsaskelloù ar Fuzuilherien-vor*), berraet en **HMX-1**, zo ur skouadrenn biñsaskelloù eus Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet karget da gas prezidant ha besprezidant ar Stadoù-Unanet, izili ar gouarnamant, pennoù uhel Departamant an Difenn, ha tud pouezus all hervez urzhioù pennoù ar c'horfad pe Burev milourel an Ti Gwenn. Ur viñsaskell gant ar prezidant e-barzh a implij an anv-kod  "Marine One". 

A-raok, an HMX-1 a oa karget d'ober arnodoù ha prouadoù oberatael. A-benn ar fin eo bet roet ar gefridi-se da VMX-1 e Yuma, en Arizona, dre ma 'z eo bet gounezet ar gevrat evit ur viñsaskell prezidantel nevez e 2014 gant Sikorsky Aircraft. Ar c'hentañ nij gant ar VH-92A a oa bet e 2017 ha lakaet e oa bet servij e 2024.
Pennlec'h an HMX-1, lesanvet "Nighthawks", a zo e Bazenn aermorlu Quantico, e Virginia, hag is-skouadrennoù a zo e Joint Base Anacostia–Bolling e Washington, D.C., ha Joint Base Andrews Naval Air Facility e Maryland.
Kartouchenn brochennet

Ar **gartouchenn brochennet**, anvet **kartouchenn Lefaucheux** e broioù 'zo, zo un doare munision armoù-tan hiniennel breouet e 1835 gant an armeurer gall Casimir Lefaucheux. Chom a reas implijet puilh betek dibenn an XIX kantved e armoù sivil dreist-holl, met diamzeriet eo hiziv an deiz. Tad eo d'ar c'hartouchennoù modern skoet en o c'hreiz pe war o zro.

## Deskrivadur
Ar c'hartouchennoù brochennet a oa savet e metal, ha dezhe ur stumm heñvel a-walc'h ouzh ar c'hartouchennoù modern, nemet ur vrochenn (ur seurt spilhenn e gwirionez) a gaved e diaz o douilhez ; homañ eo a veze skoet gant ki an arm da vare an tenn. Sanket e veze neuze en douilhez, ha lakaat a rae an emors fulminat a oa enni da darzhañ. An arm kentañ kambret evit ur gartouchenn brochennet a voe ur fuzuilh-chase dezhi daou ganol kichen-ha-kichen savet gant Lefaucheux e 1835. E 1851 e kinnigas un arm-dorn kambret evit ar munision-mañ, un doare *pepper-box* anezhañ. Revolverioù evit ar munision a voe krouet ha gwerzhet gant Émile Lefaucheux, mab Casimir, adalek 1856. E barr o brud e voe ar c'hartouchennoù brochennet pa voe choazet ur revolver Lefaucheux evel arm standart gant ar morlu gall e 1858, dindan an anv M1858.

Lies e voe an doareoù kartouchennoù brochennet produet en XIX kantved, pe e vije a-fed danvez pe a-fed kalibroù kinniget, eus 2 mm betek 15 mm. N'hallas ket talañ ar c'hartouchennoù brochennet ouzh ar c'hartouchennoù skoet war o zro pe en o c'hreiz ijinet adalek eil hanterenn ar c'hantved, pa oa diaes implijout ar munisionoù savet gant Lefaucheux e armoù-tennata, ha dañjerusoc'h war ar marc'had, betegoût e vije skoet gant o brochennoù pa vezent dornataet.


Restr:Pin fire.PNG|Tresadenn mont en-dro ur gartouchenn brochennet.
Restr:Lefaucheux revolver IMG 3255.JPG|Ur gartouchenn brochennet karget e taboulin ur revolver, gwelet eus a-dreñv.
Restr:Cartouches à broche de calibre 16.jpg|Kartouchennoù brochennet kalibr 16 evit ar fuzuilhoù-chase.


## En Istor
* Ur revolver Lefaucheux gant kartouchennoù brochennet kalibr 7 mm a voe implijet gant Paul Verlaine evit klask lazhañ Arthur Rimbaud e miz Gouere 1873 e Brusel;
* Al livour Vincent Van Gogh a implijas ur revolver Lefaucheux heñvel e galibr evit en em lazhañ e miz Gouere 1890 e Auvers-sur-Oise (Bro-C'hall).

## Daveennoù
Smith & Wesson Model 686

Ar **Smith & Wesson Model 686** zo ur revolver un-ober ha daou-ober gwerzhet gant an embregerezh stadunanat Smith & Wesson abaoe 1981. Unan eus armoù modern brudetañ ar merk eo, ha produet e vez gante c'hoazh hiziv an deiz. Ur stumm disvergl eus ar Smith & Wesson Model 586 e oa ar 686 da gentañ. Eveltañ e implij framm L ar merk.

Un daboulin 6 tenn a oa dezhañ, met reoù 7 tenn a gaver bremañ ivez (adstumm *686 Plus*). Meur a hirder kanol a vez kinniget : 2,5', 3', 4', 5', 6' pe 8'⅜. Kambret eo e .357 Magnum / .38 Special. 7 adstumm nes anezhañ a zo bet gwerzhet abaoe 1981. Gellet a ra an arm bezañ douget karget abalamour ez eus ur surded a vir outañ da dennañ pa stok ouzh un dra bennak : n'hall ar skoer mont en-dro pa vez pouezet war an draen betek penn hepken. Abalamour da se e voe dibabet ar Model 686 gant kalz servijoù-polis er Stadoù-Unanet, a-raok donedigezh ar *[[Wonder Nine]]* er bloavezhioù 1980.

## Er sevenadur
E meur a film e weler tudennoù oc'h ober gant ur Smith & Wesson 686, en o zouez François Lesbuche (Thierry Lhermitte) e *[[Ripoux contre ripoux (film, 1990)|Ripoux contre ripoux]]* (1990), Léon (Jean Reno) e *[[Léon (film, 1994)|Léon]]* (1994) pe Uri Orlov (Nicolas Cage) e *[[Lord of War|Lord of war]]* (2005), pe gant tudennoù a bep seurt e stiradoù evel *[[The Walking Dead (stirad skinwel)|The Walking Dead]]*.

## Daveennoù
Reichsrevolver M1879

Ar **Reichsrevolver Modell 1879** hag e adstumm **Modell 1883** a zo ur rummad revolverioù un-ober implijet evel arm-dorn standart adalek 1879 gant an arme impalaerel alaman. 

## Deskrivadur
Ar Reichsrevolver zo dezhañ un daboulin 6 tenn, pourveziet gant kartouchennoù 10,6 × 25 mm R enne poultr du. Ul loc'henn surded a oa savet warnañ da virout outañ da dennañ e-unan, ar pezh a oa ral evit an armoù-dorn d'ar poent-se. Brudet e oa evit bezañ solut ha fiziapl, met hir da adkargañ. Un nebeud bloavezhioù goude e zonedigezh e voe kemmet hag anvet M1883 : an adstumm-mañ a zo berroc'h e ganol ha dezhañ cheñchamantoù neuz dreist-holl, evel un dornikell rontoc'h, met heñvel eo e vekanikerezh.

## Istor
Goude he ganedigezh e 1871 e klaskas an Impalaeriezh alaman unvaniñ an armoù implijet en hec'h arme. Betek-neuze e rae unvezioù 'zo gant ar bistolenn Werder M1869 un-tenn, hag a oa diamzeriet penn-da-benn. E 1879, goude bodadoù-labour amprouet enne, da skouer, ar Mauser C78 pe kopiennoù eus ar Smith & Wesson Model 3, e voe choazet a-benn ar fin ar Reichsrevolver diorroet e arsanailh Spandau. Diwar-lerc'h e oa dija e-keñver armoù-dorn armeoù european all, evel ar Chamelot-Delvigne gall, abalamour d'e blatinenn un-ober hepken, d'e amzer adkargañ hir, d'e bouez ponner ha d'e vuzulioù bras. Ar stumm kentañ M1879 a voe roet d'ar marc'hegerezh kentoc'h, hag e adstumm 1873 da ofiserien an tirlu.

Kemeret e voe e blas en ur mod ofisiel gant ar bistolenn Luger P08 e 1908, met implijet e voe an arm betel ar Brezel-bed Kentañ, ha pelloc'h e dibenn an Eil Brezel-bed, pa glaskas an Nazied herzel aloubadeg Alamagn kousto pe gousto.

## Daveennoù
Paul Dena

**Paul Denis Navero**, ganet e 2002 e Roazhon , lesanvet **Paul Dena**, a zo un emganner MMA ha levezoner web breton. Bet eo bet kampion Bro-C'hall amatour e 2023 ha medalennet en arem e kampionadoù Europa 2024. Kroget eo gant ar vicher e Bourdel d'ar 24 a viz Mae 2025.
## Yaouankiz
Ganet eo Paul Dena e Roazhon e 2002. Tapet en deus ur vachelouriezh skiantel, met goude bezañ bet gwelet ur film war Conor McGregor en deus bet c'hoant da vezañ un emganner MMA. D'an oad a 18 vloaz e oa aet kuit da Iwerzhon evit gourdoniñ er *Straight Blast Gym Ireland*, pennlec'h McGregor. Eno en deus bet desket pep tra en ur vezañ trec'het garv alies e-kerzh emgannoù gourdoniñ. D'ar 14 a viz Gwengolo 2024 e oa deuet a-benn da lakaat KO ar Saoz Alex Andrews e Kolmar e doug pemp segondenn, ar pezh a chom ar rekord eus an MMA e Bro-C'hall.
## Sportour MMA
E gentañ krogad gwir a oa bet en Arkéa Arena e Bourdel d'ar 24 a viz Mae 2025 ; trec'h e oa bet war Saber Talmoust e TKO (paouez gant an tredeog) en eil round .
## Daveennoù

## Liammoù diavaez
* Instagram
* Chadenn Youtube ofisiel
Ken Burns

**Kenneth Lauren Burns**, ganet d'an 29 a viz Gouere 1953 e Brooklyn (New-York), zo ur sevener stadunanat, brudet evit e deulfilmoù war istor, kevredigezh ha sevenadur ar Stadoù-Unanet.

## Oberennoù brudetañ
E-mesk an teulfilmoù savet gant Ken Burns emañ :

* *[[The Civil War (stirad, 1990)|The Civil War]]* (9 rann, 1990), war brezel diabarzh ar Stadoù-Unanet.
* *[[Baseball (stirad, 1994)|Baseball]]* (9 rann, 1994) ;
* *[[Jazz (stirad, 2001)|Jazz]]* (10 rann, 2001) ;
* *[[The War (stirad, 2007)|The War]]* (7 rann, 2007), war an Eil Brezel-bed, dre vuhez peder c'hêr stadunanat ;
* *[[The Vietnam War (stirad, 2017)|The Vietnam War]]* (10 rann, 2017), war Brezel Viêt Nam ;
* *[[Country Music (stirad, 2019)|Country Music]]* (8 rann, 2019), war ar sonerezh country.

## Efed Ken Burns
An efed Ken Burns eo anv, e meziantoù evel iPhoto, iMovie pe Final Cut Pro X, un efed implijet er filmaozañ, ennañ un dalenn banoramek heuliet gant ur zoom war un elfenn resisoc'h.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
10,6 × 25 mm R

An **10,6 × 25 mm R**, anvet ivez **10,6 Ordnanz** pe **10,6 mm Mauser**, zo ur munision armoù-dorn skoet en e greiz, dezhañ ur bourled, implijet gant arme an Impaleriezh alaman er revolverioù Reichsrevolver adalek 1879. Karget e oa gant poultr du. E stumm kentañ evit ar Reichsrevolver M1879 a oa dezhañ ur strad plaen. E eil stumm (1883) a zo dezhañ ur vosenn war e strad hag ur gargad poultr skañvoc'h (1,35 g e-lec'h 1,5 g).

Dilezet e voe adalek 1908 ha donedigezh an 9 mm Parabellum en armoù-dorn alaman, met chom a reas implijet asambles gant ar revolverioù Reichsrevolver betek dibenn an Eil Brezel-bed e degouezhioù zo.
## Daveennoù
Isack Hadjar

**Isack Hadjar**, ganet d'an 28 a viz Kerzu 2004 e Pariz, zo ur blenier redadegoù kirri gall hag ezel eus ar skipailh Red Bull Junior. Eilvet e oa bet e Kampionad Formulenn 2 2024, ha c'hoariet en deus e Formulenn 1 kentañ gant Racing Bulls e 2025.
## Formulenn 3
Lakaet e voe da vezañ reder ofisiel e Hitech Racing e miz Genver 2022, asambles gant Kaylen Frederick ha Nazim Azman. Adalek redadeg kentañ ar c'houlzad, dalc'het war troiad Sakhir, e stourmas ar Parizian evit trec'hiñ a-enep Oliver Bearman. En eil renk da gentañ e profitas eus ur c'hastiz lakaet war ar blenier saoz evit tapout e drec'h kentañ er c'hampionad.

Echuiñ a reas pevare er c'hampionad a-benn ar fin gant 3 zrec'h, 5 podiom ha 123 foent.

## Formulenn 2
Evit ar c'houlzad 2023 e kemeras perzh Hadjar e kampionad ar Formulenn 2 hag e kendalc'has da genlabourat gant Priz Bras Hitech. Kevreañ a reas gant e enebour karting kozh Jak Crawford, ezel eus skipailh Red Bull Junior ivez. Er Red Bull Ring e tennas e vad eus diskar Clément Novalak e-pad ar redadeg sprint evit pignat war e bodiom kentañ er rummad, gant an trede plas. E fin tro diwezhañ ar bloaz en Abu Dhabi en deus echuet ar Parizian e goulzad kentañ er c'hampionad er pevarzekvet plas gant 55 poent.

Hadjar a gemeras perzh e Campos Racing evit ar c'houlzad 2024, e-kichen Pepe Martí. Er c'hentañ tro e Melbourne e c'hounezas ar redadeg pennañ. En Imola e oa bet trede evit ar redadeg pennañ, met gounezet en deus ar redadeg gant nebeutoc'h eget un eilenn lañs war Gabriel Bortoleto. E-pad emvod Silverstone e oa bet tapet ar c'hentañ plas gantañ. E redadeg Spa-Francorchamps, goude bezañ bet trede, e kemeras Hadjar e bevare trec'h ar c'houlzad er redadeg pennañ. E fin ar bloaz e oa eil gant 192 poent.

## Formulenn 1

## Daveennoù
M3 (kontell-emgann)

An **M3**, pe **US M3 Trench Knife** hervez hec'h anv ofisiel, a zo ur gontell-emgann implijet en arme stadunanat adalek dibenn an Eil Brezel-bed. Ijinet e voe evit gellet bezañ produet prim hag aes. Nav embregerezh stadunanat a broduas 2.590.247 skouerenn anezhi etre miz Meurzh 1943 ha miz Gouere 1944. Priziet e oa da skouer gant an harzlammerien evit troc'hañ liammoù o harz-lamm ma oa paket en ul lec'h bennak. He laonenn a zo e dir koaget hag e droad e lêr. Adstummoù baionetez a voe savet diwarni evit an M1 Garand, ar garabinenn M1, ha diwezhatoc'h evit ar fuzuilhoù M14 hag M16. 

Goude 1945 e voe implijet e brezelioù all renet gant ar Stadoù-Unanet, en o zouez brezel Korea ha brezel Viêt Nam. An arme c'hall a reas ganti e brezelioù Indez-Sina hag Aljeria ivez.  

## Daveennoù
Loïs Boisson

**Loïs Boisson** zo ur c'hoarierez tennis gall, bet ganet d'ar 16 a viz Mae 2003 e Dijon (Côte-d'Or).

## Buhez
Ganet e oa Loïs Boisson en ur familh sportourien, pa oa bet he zad Yann c'hoarier basket a-vicher. Kregiñ a reas Loïs gant ar basket ivez da gentañ. Goude bezañ esaeet an tennis da vare vakañsoù e Korsika e krogas gant ar sport-mañ, ha buan e voe merzet he barregezhioù gant gourdonerien evel Patrick Larose. Tremen a reas un dro e tournadeg Roland-Garros evit ar wech kentañ e 2021. Pleustriñ a ra e Lyon.

## Liamm diavaez
*  Fichenn ar c'hoarierez war lec'hienn tournadeg Roland-Garros

## Daveennoù
Lazhadegoù Haiti 1804

**Lazhadegoù Haiti e 1804**, anavezet ivez evel **gouennlazh haitian**, a oa bet sevenet gant soudarded Afro-Haitianed, an darn vrasañ anezho o vezañ bet sklaved, dindan urzhioù Jean-Jacques Dessalines a-enep ar boblañs europat en  Haiti, an darn vrasañ anezho o vezañ Gallaoued. An Dispac'h Haitian a oa bet trec'h war al lu gall e miz Du 1803 hag embannet e oa bet disklêriadur dieubidigezh Haiti d'ar 1añ a viz Genver 1804. Eus miz C'hwevrer betek an 22 a viz Ebrel 1804 e voe lazhet etre 2000 ha 7000 den.

Al lejionerien bolonat, hag o devoa kuitaet al lejion c'hall evit sevel a-du gant ar sklaved afrikan, ne c'houzañvjont ket diwar al lazhadeg. Na kennebeut an Alamanted abaalamour ma ne oant ket bet o kemer perzh er c'henwerzh sklaved. Un nebeud tud wenn all na voent ket lazhet kennebeut. Roet e voe dezho ar geodedouriezh leun dindan ar vonreizh nevez, memes ma oa bet embannet fraezh gant Dessalines e oa an holl Haitianed da vezañ "tud du".

Nicholas Robins, Adam Jones, ha Dirk Moses a embann e oa bet ar gouennlazh un "is gouennlazh", lec'h ma oa bet ar strollad gwasket oc'h implij doareoù gouennlazhel a-benn distrujañ e waskerien. Philippe Girard, eñ, a zispleg o doa aon tud Haiti e vije adlakaet ar sklaverezh da dalvezout ha kement-se a vije unan eus abegoù al lazhadegoù.

Etre penn-kentañ ha kreiz an , darvoudoù al lazhadeg a oa anavezet-mat er Stadoù-Unanet. Ouzhpenn-se meur a repuad eus Saint-Domingue o devoa kavet repu er Stadoù-Unanet, oc'h erruout e New Orleans, Charleston, New York, Baltimore, ha kêrioù all eus an arvor. Abalamour d'an darvoudoù-se e oa bet aon e Su SUA e c'hellje bezañ eno emsavadegoù awenet gant ar skouer-se, ha rannet e oa bet ar soñjoù e-mesk an dud a-zivout torridigezh ar sklavelezh.
## Al lazhadeg
Unan eus al lazherien brudetañ a gemeras perzh er gouennlazh a oa anvet Jean Zombi, un hiron o chom e Port-au-Prince. Brudet e oa evit bezañ chivous. En unan eus an testenioù o tiskrivañ al lazhadegoù e konter e oa bet Zombi oc'h herzel un den gwenn er straed. Lakaet en doa anezhañ en noazh, rediet anezhañ da vont betek skalieroù  palez ar prezidant, ha lazhet anezhañ gant ur goustilh. Dessalines a oa unan eus arvesterien al lazhadenn; kontañ a reer e oa bet "spouronet" gant an doare d'ober. En hengoun Voudou haitian, Jean Zombi a zo deuet da vezañ pimpatrom ar zombied.
## Daveennoù
Lord

**Lord** zo un titl a enor saoznek hag a dalv kement hag "aotrou". Implijet e vez dreist-holl evit komz eus un ezel eus Ti al Lorded, kambr uhel Parlamant ar Rouantelezh-Unanet.

Un anv-tiegezh saoznek eo ivez.

## Etimologiezh
Dont a ra ar ar ger eus ar hensaozneg *hlāford* pe *hlāfeard*, al lodenn gentañ anezhañ zo ur stumm kemmet eus *hlāf*, e brezhoneg "*torzh*", dre-se e talvez *hlāfeard* kement ha "diwaller an dorzh vara". An etimologiezh-se a denn d'ar prof boued, a oa ul lodenn eus an deveroù aristokratel e kevredigezhioù Europa gwechall. An aotrou, hervez ar skeudenn hengounel, eo pourvezer e sujidi, an donezoner dreist pep tra.

## 
Hervez lezennoù kozh Bro-Skos e c'halle ur perc'henn douar implijout an titl "Laird" evit ar baotred hag an titl "Lady" evit ar merc'hed. "Lairded" Bro-Skos a oa ul lodenn eus an aristokratelezh vihan ha ganto e oa gwirioù feodel dindan ar Gurunenn gwechall. En urzhaz an noblañs e renker al "Laird" a-us d'ar floc'h ha just dindan ar baron. Evit ma c'hellfe un den implijout an titl "Laird" (pe Lord pe Lady), e rank ar oezh douar perc'hennet gantañ kaout an titl istorel "Laird" ; n'hall ket bezañ un tamm douar hepmuiken. N'eus nemet un niver bevennet a zomanioù e Bro-Skos a c'hell implijout titloù feodel.

## 
Izili noblañs Tonga a vez ar meneg "lord" a-raok o zitl, dindan levezon ar patrom breizhveuriat.

## Titloù Lord
* Lord Kañseller (*Lord Chancellor* e saozneg), un titl roet da sekretour-Stad ar Justis er Rouantelez-Unanet
* Lord Kadoriad (*Lord speaker* e saozneg), titl kadoriad Kambr al Lorded er Rouantelezh-Unanet
* Lord pennbarner Bro-Saoz ha Bro-Gembre, penn ar galloud barn e Bro-Saoz ha Bro-Gembre
* Lord Provost, e Bro-Skos
* Lord Letanant Iwerzhon
* Lord Lovat, e Bro-Skos
* Lord Gwarezer (*Lord Protector*)
* Lord Chambarlank (*Lord Chamberlain*)

## Tud
### Anv-tiegezh
* Jon Lord, sonaozer ha soner klavier saoz, unan eus krouerien Deep Purple

### Lorded brudet
* Edward Woodville, Lord Scales, marvet e Breizh e 1488
* Lord Edward FitzGerald (1763-1798), broadelour iwerzhonat
* an amiral Richard Howe, diwar e anv eo bet anvet Enez Lord Howe hag un evn, Douryar Lord Howe
* Lord Byron, barzh romantel saoz
* Lord Rayleigh, fizikour skosat
* Alfred, Lord Tennyson (1809–1892), barzh saoz
* Lord Rutherford of Nelson, fizikour saoz
* Lord Robert Baden-Powell (1857-1941), krouer emsav ar skouted

## El lennegezh hag er sinema
* *Lord of the flies* pe Aotrou ar c'helien, ur romant gant William Golding
* *The Lord of the Rings* pe Aotrou ar Gwalennoù, romant gant J.R.R. Tolkien
* *[[Lord of War]]*, ur film gant an aktour Nicolas Cage
* Lord Voldemort, ur sorser drouk e bed Harry Potter
* Lord Vader, e Star Wars

## Pennadoù kar
* Aotrou
* Milord
* Lady
* Monsieur
* Sir
* Señor

## Notennoù ha daveoù
Technical

Un **technical**, anvet ivez **karbed taktikel nann standard** (**NSTV**) e Nerzhioù armet ar Stadoù-Unanet, a vez graet eus ur c'harbed stourm primsavet skañv. Alies e vez e stumm ur c'harbed trevour gant ur c'houfr digor evel ur pickup, pe ur c'harbed kefluskek pederrodek dafaret gant armoù skañv pe gant armoù ponneroc'h, evel mindrailherezioù, bannerioù-greunadennoù aotomatek, armoù enepnijerez, kanolioù aotomatek, minigun, armoù eneptank, kanolioù eneptank, misiloù sturiet eneptank, mortezioù, bannerioù-roketennoù lies, armoù hep argil, pe armoù all, un tamm evel ma vije kavet e karbedoù stourm skañv armeoù ar bed pe c'hoazh ar c'hanolioù emluskek, da skouer.
## Etimologiezh
Ur ger nevez eo *technical,* hag implijet eo bet da gentañ e Somalia e-kerzh ar brezel diabarzh e penn kentañ ar bloavezhioù 1990/ Dre ma oa difennet implij nerzhioù surentez prevez, aozadurioù direoliek o devoa implijet damsoudarded lec'hel evit gwareziñ o izili, oc'h implij arc'hant kinniget evel "yalc'hadoù sikour teknikel". Ar ger a zo bet ledanaet e ster ha talvezout a ra evit an holl garbedoù o tezougen tud armet.

## Daveennoù
Hugo Borchardt

**Hugo Borchardt**, ganet d'ar 6 a viz Even 1844 e Magdeburg (proviñs Saks, Rouantelezh Prusia) ha marvet d'an 8 a viz Mae 1924 e Berlin-Charlottenburg (Republik Weimar), a oa un ijinour armoù-tan alaman. Brudet eo evit bezañ ijinet ar Borchardt C-93, unan eus ar pistolennoù damaotomatek kentañ.

## Buhez
Nebeut a ouzer diwar-benn yaouankiz Borchardt. Divroañ a reas war-dro 1858 d'ar Stadoù-Unanet, e-lec'h ma labouras evel gourseller ar produiñ en uzin armoù Pioneer Breechloading Arms Company e Trenton (New Jersey). Etre 1874 ha 1876 e labouras er Singer Sewing Machine Company, ha goude evit Colt ha Winchester. En embregerezh diwezhañ-mañ e vreouas un ijinadenn gentañ, stag ouzh ar mod da broduiñ kartouchennoù.

E 1876 e kuitaas Winchester da vezañ gourseller ha teñzorer en embregerezh armoù Sharps. Eno e tiorroas ar fuzuilh Sharps-Borchardt Model 1878, met ne reas ket berzh. Mont a reas an embregerezh da get e 1881. Divroañ a reas da vBudapest (Hungaria) evit labourat en embregerezh-stad hag a brodue armoù. E 1891 e tistroas d'ar Stadoù-Unanet evit labourat evel kuzulier gant Remington, a gemere perzh d'ar mare-se e amprouennoù an US Army gant e fuzuilh Lee.

Distreiñ a reas Borchardt da Alamagn goude-se, e-lec'h ma savas asambles gant an embregerezh Ludwig Loewe & Co. ur bistolenn damaotomatek hag a voe anvet Borchardt C93. Nevez-flamm e oa an armoù a seurt-se, hag aweniñ a rejont ar pistolennoù modern, evel ar Mauser C96 hag al Luger 1900 war-lerc'h. Reiñ a reas e anv ivez d'ur gartouchenn nevez-savet evit an arm, ar 7,65 × 25 mm. Gwerzhet e voe ar C93 adalek 1895 war ar marc'had sivil. Ne fellas ket da Hugo Borchardt kemmañ e bistolenn er bloavezhioù war-lerc'h, pa soñje dezhañ ne oa ket ezhomm da wellaat anezhi, hag an embregerezh Loewe, a oa deuet da vezañ an DWM etretant, a c'houlennas gant un ijiner all, Georg Luger, kemer e karg diorren ar pistolennoù nevez. Borchardt a chomas da labourat evit an DWM memestra.

Mervel a reas e 1924 e Charlottenburg diwar ur bneumonienn.

## Daveennoù
Film dizalc'h

Ur **film dizalc'h**, pe **indie film** a vez graet eus ur film hir pe film berr hag a zo produet er-maez eus ar studioioù filmoù bras ouzhpenn bezañ produet ha skignet gant embregerezhioù dudi dizalc'h (pe, e degouezhioù zo, skignet gant embregerezhioù bras). Ar filmoù dizalc'h a c'hell bezañ anavezet a-wechoù dre an danvez pe ar stil ha sell arzel ar filmaozer. A-wechoù, ar filmoù dizalc'h a zo reoù gant ur budjed izel keñveriet ouzh ar filmoù produet gant studioioù bras.
## Notennoù
Barbie (film)

***Barbie*** (anvet ivez ***Barbie the Movie*** evit an diazezoù bruderezh) zo ur film fent embannet e 2023 ha filmaozet gant Greta Gerwig diwar ur senario he deus skrivet gant Noah Baumbach. Ar c'hentañ film gant aktourien wirion eo o vezañ diazezet war ar vargodenn krouet gant Mattel, goude kalz filmoù bevaat Barbie hag a oa bet a-raok. An aktourien eo Margot Robbie, ar benndudenn, ha Ryan Gosling evit Ken. Er film e vezont heuliet o vevañ e Barbieland hag er bed gwirion e-kerzh un enkadenn vevañ. Er rolloù a-eil emañ America Ferrera, Michael Cera, Kate McKinnon, Issa Rae, Rhea Perlman, ha Will Ferrell.

Embannete oa bet e miz Gwengolo 2009 e oa Universal Pictures o vont da sevel ur film gwir Barbie, gant Laurence Mark evit ar produiñ. Kroget e oa ar sevel e miz Ebrel 2014, pa oa bet Sony Pictures o prenañ gwirioù ar film. Goude ma oa bet meur a skrivagner senario ha filmaozer o kregiñ ganti hag o paouez ha ma oa bt cheñchet ar roll pennañ eus Amy Schumer da  Anne Hathaway evit Barbie, ar gwirioù aozer a oa aet gant Warner Bros. Pictures e miz Here 2018. Robbie a oa bet kemeret evel aktourez e 2019, goude ma vije bet nac'het a-benn ar fin gant Gal Gadot dre ma oa kudennoù implij-amzer. Gerwig a oa bet embannet da vezañ ar filmaozerez ha kenskrivagnerez ar senario gant Baumbach e 2020. Ar peurrest eus ar c'hasting a oa bet embannet e penn kentañ 2022. Darn eus ar filmañ a oa bet graet e Warner Bros. Studios, Leavesden, e Bro-Saoz, hag e Venice Beach Skatepark e Los Angeles etre Meurzh ha Gouhere 2022.
## Bec'h
Bec'h a vez kavet er film gant lod. En Aljeria hag e Koweit eo bet berzhet gant an digarez "gwareziñ talvoudegezhioù mat ar gevredigezh"   e Liban eo goulennet gant an dud chom hep sellet ouzh ar film rak hervez Mohammad Mortada ministr ar sevenadurezh eo ar film unan a-enep "talvoudegezhioù mat ar gevredigezh hag ar feiz", hag ouzhpenn-se e vije unan o vrudañ "heñvelrevezh hag ar c'hemm reizhel" . E Bro-C'hall, e Noisy-le-Sec, eo bet nullet ur sinema dindan an oabl rak lod tud a oa emsavet a-enep skignadenn ar film 

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Barbie war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Kenefeder bannouriezh

War dachenn ar vannouriezh, **kenefeder bannouriezh** ur vannadell a zeskriv e varregezh da virout e dizh hag e dreizhent, ha da enebiñ ouzh nerzh an avel hag harz an aer tro-dro dezhañ.

## Ezteurel
Eztaolet e vez ar c’henefer bannouriezh gant un talvoud etre 0 hag 1. Seul uheloc’h an talvoud-mañ, seul blaenoc’h treizhent ar vannadell. Er bed milourel e vez staget ar vannadell-mañ-bannadell ouzh kenefederioù raktermenet eus G1 da G8 diwar bannadelloù skouer, a-drugarez da labourioù an doktor stadunanat Boris Karpov e skol-veur Berkeley (Kalifornia) er bloavezhioù 1940 ; G1 o vezañ an talvoud izelañ, ha G8 an hini gwellañ. Kalz munisionoù gwerzhet er bed sivil a zo dezhe ur c’henefeder G1, met ar re implijet gant sniperien en armeoù a c’hall bezañ G7 da skouer.

Ur vannadell G1 boas zo ur boled dezhañ un hirder div wech hirder e dreuzkiz, gant ur penn ront hag ur strad plaen. Kement-mañ a gaver war galz munisionoù armoù-dorn da skouer. Ur boled G7 a zo hiroc’h ha strishaet e strad evit gwellaat e aerodinamegezh.

## Jediñ
Evit jediñ ar c’henefeder bannouriezh e kemerer mas, treuzkiz, stumm hag hirder ar vannadell e kont. Ar formulenn evit jediñ kenefeder bannouriezh an armoù hepken eo :
:C_\text{b,bannadell} = \frac{m}{d^2 i} 

enni :
**C*b,bannadell, kenefeder bannouriezh evel implijet e treizhent mas poentel hervez hentenn Siacci (nebeutoc'h evit 20 derez)
**m*, mas ar boled
**d*, treuzkiz muzuliet ar vannadell
**i*, kenefeder stumm
Ar c'henefeder a vez jedet er c'hondisonoù-mañ : 21°C, ur feur glebor 60%, un aerwask 1013 milibar, hep banne avel ebet.

## Implij pleustrek
Implijet e vez er bed milourel gant an dennerien-resisted pe ar sniperien, pe e metoù ar sportoù tennañ gant an dennerien a-bell. An dud a chase a-bell, er menezioù pe war plaenennoù digor, a rank kemer ar c’henefeder-mañ e kont pa choazont o munisionoù ivez.

## Daveennoù
Simon Fraser, 15vet Lord Lovat

**Simon Christopher Joseph Fraser**, ganet d'an 9 a viz Gouere 1911 e Beaufort Castle, e-kichen Bauly (Iverness-shire, Skos) ha marvet d'ar 16 a viz Meurzh 1995, a oa un ofisour en arme Breizh-Veur hag en arme tiriadel (Territorial Army) "Lovat Scouts". Brudet eo evit ar perzh bet kemeret gantañ evel jeneral, penn an unvez kommando 1st Special Service Brigade, en Eil Brezel-bed, da skouer en dilestradeg e Normandi d'ar 6 a viz Even 1944. Gantañ e oa e soner bag-pipe prevez, Bill Millin, pa zilestras war Sword Beach.

E roll a voe c'hoariet gant Peter Lawford er film ''The Longest day'' (1962). Pevare Baron Lovat e oa (krouet oa bet an titl en-dro e 1837), 15 Lord Lovat "de jure", 17 "de facto", ha 25 Penn klann Fraser of Lovat.
.41 Long Colt

An **.41 Long Colt** zo ur munision armoù-dorn krouet e 1877 gant an embregerezh stadunanat Colt evit o revolver Model 1877, an arm daou-ober kentañ produet gante. Ur gartouchenn skoet en he c'hreiz e oa, dezhi ur bourled. Karget e veze gant poultr du. Un nebeud revolverioù savet gant Colt e dibenn an XIX kantved a voe kambret e .41 Long Colt, met digreskiñ a reas impij ar c'halibr-mañ a-raok ar Brezel-bed Kentañ, a-raok mont da get goude 1939 penn-da-benn. Produet e vez c'hoazh hiziv an deiz a-nebeudoù, gant un dornad embregerezhioù hepken.

## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Hollywood Walk of Fame

An **Hollywood Walk of Fame** (brezhoneg : Pourmenadenn ar brud, pe pourmenadenn an dud brudet e Hollywood) zo ur riblenn-straed, warnañ 2813 steredenn pemp korn terrazzo-ha-laton, hag a zo ensoc'het enni, a-hed 15 bloc'had eus an Hollywood Boulevard ha tri bloc'had e Vine Street, en Hollywood, un distrig eus Los Angeles. Ar steredennoù, a oa bet kroget da vezañ staliet dibad e 1960, a zo enorioù evit an dreistelezh en industrielezh an dudi, gant anvioù aktourien, sonerien, produerien, filmaozerien, strolladoù c'hoariva pe sonerezh, sportourien ha tudennoù faltazi dreist-holl.

Ar *Walk of Fame* a zo meret gant Kambr kenwerzh Hollywood ha gwarezet en un doare emren gant an *Hollywood Historic Trust*. Kambr kenwerzh Hollywood a rastell arc'hant gant tud vrudet pe sponsorien (85 000 $ d'an deiz-ha-hiziv) hag a vez implijet evit krouiñ ha staliañ steredennoù ouzhpenn, kement ha gwareziñ ar *Walk of Fame*. Brudet eo e-mesk an douristed, hag istimañ a reer e teu 10milion a dud da welet ar *Walk of Fame* bep bloaz (sifr 2010).
### Deskrivadur

E 2025, ar Walk of Fame a zo savet gant 2813 steredenn, hag a zo staliet bep 6 troatad (1,8 metr). An tresadoù a zo livet koural-roz, savet gant steredennoù terrazzo gant pemp beg. Bez ez eus c'hwec'h rummad ha pep den enoret a rank bezañ en unan anezho. Ar c'hwec'h rummad gant o arouez a zo:

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Gal

**Gal** a c'hall ober dave da veur a dra.

## Tud
### Anv-badez
* Gal Costa (g. e 1945), kanerez vrazilian
* Gal Rasché (g. e 1960), pianoourez rus-aostrian
* Gal Gadot (g. e 1985), aktourez ha top model israelian
### Anv-tiegezh
* Joseph Saint-Gal (1841-1932), louzawour breizhat
* Madalen Saint Gal de Pons (1907-1994), barzhez vrezhonek
* Corinne Le Gal (g. e 1961), marc'hhouarnerez vreizhat
* Uziel Gal (1923–2002), Israelian ganet alaman, saver armoù

## A bep seurt
* Mojenn ar Gal, ur vojenn eus kumun Gauchin-le-Gal e Pas-de-Calais
* GAL evit *Grupos Antiterroristas de Liberación* e spagnoleg (Strolladoù Enepsponterien Dieubidigezh) ; ha G.A.L., ur film spagnol gant Miguel Courtois diwar-benn ar GAL
* .gal, domani kenrouedad Galiza
Lee Jae-myung

**Lee Jae-myung** (koreaneg: 이재명), ganet e-tro an 8 a viz Kerzu 1963, zo ur politikour hag alvokad sukorean, ha 14 prezidant Sukorea abaoe 2025. Lee a oa bet gouarnour proviñs Gyeonggi etre 2018 ha 2021 ; goude-se e oa bet penn ar Strollad Demokratel etre 2022 ha 2025. Bet eo bet ivez ezel eus ar Vodadenn Vroadel evit ar strollad Gyeyang B etre 2022 ha 2025.
## Notennoù ha daveennoù
Uziel Gal

**Uziel** "**Uzi**" **Gal** (hebraeg: עוזיאל "עוזי" גל), ganet **Gotthard Glas** d'ar 15 a viz Kerzu 1923 e Weimar (Alamagn) hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Gwengolo 2002 e Philadelphia (Stadoù-Unanet), a oa ur saver armoù-tan deuet da vezañ israelian. Brudet eo bet p'en deus ijinet ar bistolenn-vindrailher Uzi.
## Buhez
Ouzhpenn ijiner armoù eo bet ivez kuzulier war filmoù ; labouret en doa gant Linda Hamilton ha Robert Patrick evit deskiñ dezho penaos bezañ kredus en o rolloù aktourien.
7,35 × 51 mm Carcano

Ar **7,35 × 51 mm Carcano** zo ur munision armoù-skoaz skoet en e greiz. Ijinet e voe e 1938 en Italia evit uhelaat galloud ar gartouchenn standart 6,5 × 52 mm Carcano implijet en arme betek-neuze. Evit e grouiñ e voe choazet ar c'halibr brasañ a c'halle bezañ savet, en ur zoujañ ouzh redioù surentez, diwar ar c'hanolioù e 6,5 mm Carcano, a-benn adkambriñ an armoù a oa anezhe dija. Abalamour da gudennoù pourveziañ, ne voe ket implijet kalz ar 7,35 mm Carcano, hag e-kerzh an Eil Brezel-bed e voe dilezet tamm-ha-tamm gant an arme hag a chomas gant ar 6,5 mm. Graet e voe gant ar munision-mañ e fuzuilhoù Carcano M91/38 dreist-holl, hag en un nebeud mindrailherezioù, pe fuzuilhoù damaotomatek arnodel. Douilhezioù evit ar 7,35 mm Carcano a vez produet gant an embregerezh Prvi Partizan c'hoazh.

## Daveennoù
Paperach-postel

Graet e vez **paperach-postel** eus ar goloioù-lizher, ar c’hartennoù-post, an aerskridoù, ar bandennoù paper evit kas kazetennoù, hag all, a zo warno un timbr moullet gant ur velestradurezh, pe un enskrivadur bennak a embann e oa bet paeet an taos.

Ken kozh hag an timbroù eo seurt paperachoù : ijinet er Rouantelezh-Unanet e 1841 ez eo ur stumm nevez eus ar paper-timbr a veze implijet abaoe ar . Danvez dastumadennoù int evel an timbroù.
* En alamaneg : *Ganzsache*
* E galleg : *entier postal*
* E kembraeg : *deunydd ysgrifennu post*
* E saozneg : *postal stationery*
No-pan kissa

***No-pan kissa*** (ノーパン喫茶, Nōpan kissa, brezhoneg : *Kafeoù hep [[bragoù-bihan]]*) a vez graet eus pretioù reizhel japanat a ro an tu d'ar pratikoù da vezañ servijet boued ha diedoù alkoolek gant servijerezed gwisket gant brozioù berr hep bragoù-bihan. Al leur, pe lodennoù eus al leur a c'hell bezañ melezourioù.

Alies e vez al lec'hioù gant ur politikerezh "arabat touch". An *No-pan kissa* a zo e-giz ar c'hafedioù all (*[[kissaten]]*), kentoc'h eget lec'hioù reizhel. Met priz an diedoù pe ar boued a zo uheloc'h evit e kafedioù standart. A-raok krouidigezh ar stalioù-se e oa gisti a-vicher a veze kavet er sōpurando ha pinsaro. An *No-pan kissa* a oa brudet-mat dre ma oa aes evit ar maouezed yaouank gounit arc'hant hep bezañ rediet da zont da vezañ labourerezed ar reizh.

Goude bezañ bet niverus ha brudet er bloavezhioù 1970-1980 eo kroget o niver da ziskenn. E 1985 e oa bet lakaet tremen ul lezenn war ar gwallreuzioù reizhel dre welet. Ar bloavezh 1998 a oa bet ar gwashañ pa oa bet harzet un toullad servijerezed er pretioù-se goude gwallreuzioù breinadur a veze sinet pe lidet eno. Tost an holl *No-pan kissa* a zo aet da get a-benn bremañ hag erlec'hiet gant lec'hioù gasterezh klasel.
## Notennoù ha daveennoù
M4 Survival Rifle

An **M4 Survival Rifle** zo ur garabinenn dreistbevañ stadunanat, produet gant an embregerezh Harrington & Richardson etre 1949 ha 1952 evit al levierien kirri-nij chase pe bombezerioù an US Air Force.

## Deskrivadur

Ijinet e voe an M4 e arsanailh Springfield goude dibenn an Eil Brezel-bed, dindan an anv T38 da gentañ. Ur fuzuilh-vorailh e oa, kambret e .22 Hornet, dezhi ur c'harger 4 c'hartouchenn. He lamm plegus e oa hini ar bistolenn-vindrailher M3. Soñjet e oa bet evit bezañ pleget ha renket dindan azezennoù levierien an US Air Force, asambles gant binvioù dreistbevañ all evel alumetez, un nadoz-vor, ur gontell ha boued. Graet e oa evit chaseal, ha n'eo ket en em zifenn a-enep enebourien. He fontig bras a oa bet savet evit gellet tennañ gant manegoù, abalamour e oa ar Brezel Yen o kregiñ hag e soñje da bennoù an arme stadunanat e c'halle bezañ implijet o c'hirri-nij e endroioù yen Kelc'h Arktika pe Siberia da skouer.

An embregerezh Harrington & Richardson, e Worcester (Massachusetts), a broduas 29 344 skouerenn eus an M4 etre 1949 ha 1952. Implijet e voe da skouer gant an ekipajoù bombezerioù B-52 e dibenn ar bloavezhioù 1950 ha deroù ar bloavezhioù 1960.

## Pennadoù kar
* M6 Aircrew Survival Weapon, un arm dreistbevañ implijet gant an USAF adalek ar bloavezhioù 1950, dezhañ ur c'hanol e .22 Hornet hag unan all e .410.

## Daveennoù
The Texas Chainsaw Massacre (frañchiz)

***The Texas Chainsaw Massacre*** zo ur film spont ha frañchiz krouet gant Kim Henkel ha Tobe Hooper. Betek-henn ez eus 9 film, gant ouzhpennadurioù comics, ur romant, ha daou c'hoari video. Ar frañchiz a gont istor ur familh tuddebrerien dreist-holl Leatherface (a implij un dreujerez evel arm aroueziek). Ar familh a chase tud hag a dremen dre o douaroù e Texas. Chaseet e vez an dud evel preizhoù, lazhet ha goude-se e vezont poazhet a-raok bezañ debret. An heuliad filmoù en deus rastellet ouzhpenn 252 milion a zollaroù er box office dre ar bed.

## Filmoù

*[[The Texas Chain Saw Massacre]]*, embannet e 1974, skrivet ha filmaozet gant Tobe Hooper, a oa bet ar c'hentañ hini hag an hini gant ar muiañ a berzh e-touez an heuliad filmoù. Gwelet e vez evel ar c'hentañ film slasher 1970, ha degaset en doa klichedoù hag a zo bet adkemeret abaoe e filmoù dizalc'h dreist-holl. Ur familh tudddebrerien a zo o vevañ e maezioù don Texas, hag a dap pratikoù ur savlec'h tireoul. Leatherface, an dudenn bennañ er film, a zo deuet da vezañ unan eus tud vil brudetañ istor ar sinema. Un den ramzel gwisket gant kroc'hen denel, gant e dreujerez hag ur c'hroched kiger. Ar film a oa bet brudet evel unan awenet gant un istor gwir, met en gwirionez eo ijinet an darvoudoù, hag ez eo awenet kentoc'h (evel er film *[[Psycho (film, 1960)|Psycho]]*) gant al lazher a steudad brudet Ed Gein, hag a oa bet ul lazher e-unan hag hep treujerez.
## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Thüringen

Goude an Eil Brezel-bed e voe aloubet ar Reich alaman gant armeoù Kevredidi an Eil Brezel-bed, da lâret eo an Unaniezh Soviedel, Stadoù-Unanet Amerika, ar Rouantelezh-Unanet ha Bro-C'hall.

Fiziet e voe en Arme Ruz ar giriegezh da verañ ha da ren broioù Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg, Saksonia ha Thüringen (ha Berlin ar Reter). Adalek miz Eost 1945 e roas ar pennadurezhioù un emrenerezh bras da bep renerezh-post rannvroel (anvet OPD = Ober Post Direktion).

Un ugent timbr bennak a voe moullet e 1945 dindan an alc’hwez THÜRINGEN gant ar velestradurezh soviedel, mui ur strobad blokoù.

Dibolitikel ha neptu eo ar rummad kentañ a ginnig timbroù boutin gant poltred tud veur Alamagn (Schiller ha Goethe), tresadenn ur wezenn-sapr hag arouez ar postoù (ar c’horn-boud). Timbroù kranellet pe nann-kranellet a voe moullet. Gwerzhet ez eus bet 2 Reichmark an tri zimbr 3, 4 ha 5 pfennig bodet asambles dindan stumm ur blok bihan, hag en traoñ an titl "Für die Opfer des Faschismus" (= *Evit ar re o deus gouzañvet ar faskouriezh*) 

Pouezañ a reas an eil rummad war labour ha program Soviediz : tresadennoù pontoù gant al lugan ‘’WIR BAUEN BRÜCKEN’’  (= ‘’Ni a sav pontoù’’). Nann-kranellet e oa an holl dimbroù ar wech-mañ.

Poltredoù all Goethe ha Schiller a c’heller gwelet war ar blok savet e 1946 evit rastellat arc’hant da adsevel C’hoariva Broadel Weimar, asambles gant hini Liszt ha hini ar barzh Christoph Martin Wieland.

E 1948 e voe lakaet er-maez timbroù da vezañ implijet en holl dakadoù dindan beli Soviediz, ha ne oa ket mui timbroù "rannvroel", ha diwezhatoc’h (e 1950) e teuas war-wel Republik Demokratel Alamagn ha Thüringen ul lodenn anezhi.

## Pennad kar
Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed
Michael Landon

**Michael Landon Sr.**, ganet **Eugene Maurice Orowitz** d'an 31 a viz Here 1936 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Gouhere 1991, a oa un aktour ha filmaozer stadunanat. Brudet eo bet gant e rolloù Little Joe Cartwright e *[[Bonanza]]* (1959–1973), Charles Ingalls e *[[Little House on the Prairie (stirad skinwel)|Little House on the Prairie]]* (1974–1983), ha Jonathan Smith e *[[Highway to Heaven]]* (1984–1989). Landon a oa bet war golo *[[TV Guide (kelaouenn)|TV Guide]]* 22 wech, an eil a-fed niver goude Lucille Ball.
## Liammoù diavaez
*  Michael Landon war IMDb
## Notennoù ha daveennoù