open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tragopan Blyth

An **tragopan Blyth** a zo ur spesad evned kar d'ar fazan, *Tragopan blythii* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv an apotiker hag evnoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vroñs, greun, frouezh ha hugennoù dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Tragopan blythii blythii*, e menezioù Himalaya eus biz India da vervent Sina ha Myanmar-tost,
* *Tragopan blythii molesworthi*, e reter Bhoutan.

## Liammoù diavaez
*   ''Tragopan blythi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*   ''Tragopan blythii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Tragopan

An **tragopaned** eo an evned, kar d'ar fazaned, a ya d'ober ar genad *Tragopan*, krouet e 1829 gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
* an tragopan Blyth (*Tragopan blythii*)
** *T. b. *'blythii*** ha ''molesworthi'',
* an [[tragopan Cabot]] (''Tragopan caboti'')
** ''T. c. '''caboti*** ha *guangxiensis*,
* tragopan ar c'hornôg (*Tragopan melanocephalus*),
* an tragopan satir (*Tragopan satyra*),
* an tragopan Temminck (*Tragopan temminckii*).

## Annezva
O c'havout a reer en Azia ar Gevred, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Tragopan Cabot

**Tragopan Cabot** (*Tragopan caboti*) a zo un evn eus kerentiad ar Phasianidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ:
* *Tragopan caboti caboti*, e koadegi izel eus gevred Sina,
* *Tragopan caboti guangxiensis*, e gevred Sina (biz Guangxi).

## Daveennoù
Tragopan ar c'hornôg

**Tragopan ar c'hornôg** (*Tragopan melanocephalus*) a zo un evn eus kerentiad ar Phasianidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous er menezioù hanternoz India ha Pakistan.

## Liammoù diavaez
* Fichenn Birdlife
*  ''Tragopan melanocephalus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Daveennoù
Tragopan satir

An **tragopan satir** a zo ur spesad evned, *Tragopan satyra* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Meleagris satyra* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vleuñv, broñs ha delioù peurvuiañ. 

## Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù Himalaya.

## Liammoù diavaez
*  ''Tragopan satyra'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tragopan satyra'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Tragopan Temminck

An **tragopan Temminck** a zo ur spesad evned, kar d'ar fazan, *Tragopan temminckii* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Satyra Temminckii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant al loenoniour breizhveuriat John Edward Gray (1800-1875).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'heot, hugennoù ha plant peurvuiañ.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus menezioù biz India da greiz Sina, hanternoz Myanmar ha gwalarn Tonkin.

## Liammoù diavaez
*  ''Tragopan temminckii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tragopan temminckii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lophophorus

***Lophophorus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1813 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Lophophorus impejanus]]*,
* *[[Lophophorus lhuysii]]*,
* *[[Lophophorus sclateri]]*
** *L. s. arunachalensis*, *orientalis* ha ***sclateri***.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Azia (Himalaya, kreiz Sina), tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Kilhog Sri Lanka

Ar **c'hilhog Sri Lanka** (liesterioù : **kilheien Sri Lanka**, **kilhegi Sri Lanka**) a zo ur spesad evned, *Gallus lafayettii* an anv skiantel anezhañ.

Dibabet e voe an anv skiantel da enoriñ ar milour ha politikour gall Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, markiz la Fayette.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Sri Lanka.

## Liammoù diavaez
*  ''Gallus lafayettii'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gallus lafayettii'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Peter Parler

**Peter Parler** (tchekeg :Petr Parléř), (1330 pe 1333 e Schwäbisch Gmünd - 13 a viz Gouere 1399 e Praha) a oa un tisavour alaman, chomet eo brudet peogwir e reas war-dro Pont Charlez hag iliz-veur Sant Vita (tchekeg : *Katedrála svatého Víta*) e Praha, m' edo o chom azalek war-dro 1356. 

E dad anvet Heinrich Parler (diwar *parlerius*, an hini a gomz hag an hini e penn ar vañsonerien) a oa mestr savour. Kuitaat a reas Schwäbisch Gmünd hag ez eas da Göln, ma voe e penn chanter adsevel iliz ar Groaz santel. Meur a zen eus familh Parler a labouyras war dachenn ar savouriezh en Europa. 

Peter Parler a voe lakaet da bennvañsoner iliz-veur Sant Vita e 1352, goude marv an trisavour kent, Mazhev Arras e anv. Ouzhpenn ober war-dro an iliz-veur e voe e penn chanter aozañ kêr nevez Praha (tchekeg : *Nové Město*) hag e reas war-dro pont Charlez hag an tourioù a zo e penn ar pont. Parler a savas ivez Chapel an Hollsent e palez ar roue e kastell Praha. Goude tangwall 1541 e voe adkempennet en doare barok. 

Soñjal a reer ivez e voe tisavour iliz Itron Varia (*Frauenkirche*) Nürnberg a voe savet war blasenn marc'had Nürnberg da gemer plas ar sinagogenn a voe devet goude pogrom 1349. Etre 1360 ha 1378 e savas Parler chantele iliz sant Bartolome e Kolín. Mervel a reas e Praha e 1399, ha douaret e voe e iliz-veur Vitus. E vibien, Wenzel a Johann a gendalc'has gant e labour.

E 1988 e voe dizoloet un asteroidenn gant Antonín Mrkos, hag anvet e voe asteroidenn 6550 Parléř da enoriñ Peter Parler. 


Image:Veitsdom 01 2003-12-24.jpg|Iliz-veur Sant Vita
Image:Prag.goldene_Pforte.wmt.jpg| bolz gant Peter Parler en iliz-veur Sant Vita
Image:Praha 2005-09-20 karlův most-00.jpg|Pont Charlez
Image:BadWilsnackWunderblutkircheWoepelitz.jpg|An eskob Johann Wöpelitz, delwenn e Wunderblutkirche e Bad Wilsnack


## Levrlennadur
*Joseph Neuwirth: Peter Parler von Gmund. Dombaumeister in Prag und seine Familie. 

## Liammoù diavaez

* Peter Parler war lec'hienn Deutschen Nationalbibliothek
*Peter-Parler-Preis des Deutschen Steinmetz-, Stein- und Holzbildhauerhandwerks
452

1205 *Ab Urbe Condita* = **452** goude J.-K.

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Meurzh hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar Reter : Flavius Marcianus (Flavius Valerius Marcianus) 
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Flavius Bassus Herculanus (Kornôg) & Flavius Sporacius (Reter)
#### Italia
* Erru Attila en Italia. Distrujet kêr Aquileia gantañ.Ar Romaned a gas dezhañ Avienus, ar pab Leon Iañ, ha Trygetius, evit breutaat ar peoc'h gantañ.

#### Britannia romana
* Dimeziñ a ra ar roue Vortigern da Rowena, merc'h Hengist, ha dont a ra da vezañ roue ar Vrezhoned.

#### Bro-Skos
* Eujen II (420 / 452)

#### Galia
* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg. Merovée 
* Wizigoted Akitania ː Teodorig II
* Burgonded ː Gondioc

#### Hispania

#### Kergustentin

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 23 Meurzh
*Leon Iañ *ar Meur*

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 452|Ganedigezhioù 452]]

## [[:Rummad:Marvioù 452|Marvioù 452]]

## Liammoù diavaez

## Daveoù
__NOTOC__
451

1204 *Ab Urbe Condita* = **451** goude J.-K.

Bloavezh boutin, o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ul Lun

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar Reter : Flavius Marcianus (Flavius Valerius Marcianus)
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinian III (Flavius Placidius Valentinianus)
* Koñsuled ː Marcianus Aug. (Reter) & Valerius Faltonius Adelfius (Kornôg)

#### Italia

#### Britannia romana
* Vortigern.

#### Bro-Skos
* Dongar ?

#### Galia
* Franked salian ː Meroveus
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ, Teodorig II
* Burgonded ː Gondioc
* 7 Ebrel ː treuzet eo ar Roen gant Attila, etre Bingen ha Worms. Lazhadeg tud *Colonia* (Köln), en o zouez santez Ursula.
*Emgann Châlons, etre Attila hag un arme renet gant Aetius (e digor an hañv, 20 a viz Mezheven, 30 a viz Mezheven, pe 20 a viz Gwengolo (hervez piv ?).

#### Hispania

#### Kergustentin

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 08 Ebrel
* Pab : Leon I *ar Meur*
* Sened-Meur, e Khalkêdôn, d'an 8 a viz Here 451. Roma ha Kergustentin zo lakaet war ar memes troad, ar pezh hag ne blij ket d'ar pab Leon.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 450|Ganedigezhioù 450]]

## [[:Rummad:Marvioù 450|Marvioù 450]]
* Teodorig Iañ, roue ar Wizigoted

## Daveoù ha Notennoù

__NOTOC__
450

__NOTOC__
*1203 *[[ab urbe condita]]*
*Bloavezh boutin o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ur Sul.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar Reter : Theodosius II (Flavius Theodosius). Marcianus (Flavius Valerius Marcianus) (25.08.450 / 26.01.457)
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Valentinianus III Aug. VII & Gennadius Avienus (o-daou ouzh Kornôg)
*Goude marv Theodosius II, dre ma'z eo kouezhet diwar e varc'h, Pulcheria e zimez gant Flavius Valerius Marcianus, ur senedour 60 vloaz.

*Flavius Marcianus zo embannet impalaer gant Pulcheria, gant skoazell Aspar, penn-jeneral. Kurunet eo Marcian gant patriark Kêrgustentin.

#### Italia
*Kernezh vras (

#### Enez Vreizh
* Vortigern

#### Bro-Skos
* Eujen II

#### Galia
* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ
* Burgonded ː Gondioc 

#### Hispania

#### Kergustentin

### Afrika

### Reter-nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 16 Ebrel
*Leon I *ar Meur*

## Ganedigezhioù 450
## Marvioù 450
* 28 a viz Gouere ː an impalaer Theodosius II (Flavius Theodosius), en ur gwallzarvoud
* 27 a viz Du ː Galla Placidia, mamm an impalaer Valentinian III, beziet eo e Roma. 

## Liammoù diavez

## Daveoù
449

__NOTOC__
*1202 *[[ab urbe condita]]*
*Bloavezh boutin o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ur Sadorn

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II. 
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Flavius Astyrius (Kornôg) & Flavius Florentius Romanus Protogenes (Reter)

#### Enez Vreizh
* Vortigern, hep kavout skoazell gant an arme roman chalet gant an Huned, a c'halv ar Juted (eus norzh Germania) evit stourm ouzh ar Bikted hag o deus treuzet ar bevennoù. Dilestrañ a ra ar  Juted, kaset gant Hengist ha Horsa, e Ypwinesfleot (Ebbsfleet), e Kent. Skarzhañ a reont asambles ar Bikted en-dro. Evit trugarekaat, roet eo an enezenn Thanet d'ar Juted (e penn mervent bro Gent).

#### Bro-Skos
* Eujen II

#### Galia
* Franked salian ː C'hlodio *ar Bleveg*
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ
* Burgonded ː

#### Hispania
* Lazhadeg bagadoù aet da glask repu en un iliz.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 27 Meurzh
*Pab : Leon I *ar Meur*
* Sened-iliz Efesos

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 449|Ganedigezhioù 449]]
## [[:Rummad:Marvioù 449|Marvioù 449]]

## Daveoù
448

__NOTOC__
*1201 *[[ab urbe condita]]*
*Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Yaou hag oc'h echuiñ gant ur Gwener

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II 
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Flavius Rufius Praetextatus Postumianus (Kornôg) & Flavius Zeno (Reter)
* Aloubet eo ar Balkanoù gant Huned Attila.

#### Enez Vreizh

#### Bro-Skos
* Eujen II

#### Galia
* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg 
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ 
* Burgonded ː
* Emsavadeg an Armorikaned (Galian-ha-romaned ar rannvroioù roman etre al Liger ha Mor Breizh) a-enep Roma.

#### Hispania
* Sueved a dro ouzh ar gristeniezh

#### Kergustentin

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 11 Ebrel
*Pab: Leon Iañ *ar Meur*
* Kondaonet eo disivoud Eutuchès e Kergustentin

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 448|Ganedigezhioù 448]]

## [[:Rummad:Marvioù 448|Marvioù 448]]
*Jermen Auxerre, eskob galian, marv e Ravenna.

## Daveoù
446

__NOTOC__
*1199 *[[ab urbe condita]]*
*Bloavezh boutin o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ur Meurzh

## Darvoudoù

#### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II 
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Flavius Aetius III & Symmachus (o-daou evit ar C'hornôg)

#### Enez Vreizh
* Distrujet eo Cor Tewdws, ur manati hag ur skolaj e Llanilltud Fawr, e Kembre, gant morlaeron deuet eus Iwerzhon o dije c'hwezhet an tan ennañ. 

#### Bro-Skos
* Eujen II

#### Galia
* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg 
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ 
* Burgonded ː

#### Hispania

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù ha skiantoù

## Relijionoù
* sul-Fask ː 31 Meurzh
*Leon Iañ *ar Meur*

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 446|Ganedigezhioù 446]]

## [[:Rummad:Marvioù 446|Marvioù 446]]

## Daveoù
445

__NOTOC__
*1198 *[[ab urbe condita]]*
*Bloavezh boutin o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ul Lun.

## Darvoudoù

#### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II 
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Valentinianus III Aug. VI (Kornôg) & Nomus (Reter)

*Dont a ra Attila da vezañ roue nemetañ an Huned, goude marv e vreur Bleda hag a oa o ren asambles gantañ.

#### Enez Vreizh

#### Bro-Skos
* Eujen II 

#### Galia
* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg 
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ
* Burgonded ː

#### Hispania
* Aodoù bro Spagn zo preizhet gant Vandaled Afrika.  

#### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù ha skiantoù
* Salvianus ː *Diwar-benn gouarnamant Doue*

## Relijionoù
* 08 Ebrel
*Leon Iañ *ar Meur*

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 445|Ganedigezhioù 445]]

## [[:Rummad:Marvioù 445|Marvioù 445]]

## Daveoù
Tetraonidae

***Tetraonidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned. E rummatadurioù 'zo ne vez ket graet gantañ hag e holl spesadoù a vez renket er c'herentiad *[[Phasianidae]]* (kement-mañ eo doare ar C'hengor evnoniezh etrebroadel).

## Genadoù
Skilgegi :
* *[[Dendragapus]]*
* *[[Tetrao]]*
* *[[Centrocercus]]*

Brugyer :
* *[[Lagopus]]*

Koadyer :
* *[[Bonasa]]*

Geotyer :
* *[[Tympanuchus]]*
Jakana korr

Ar **jakana korr** a zo ur spesad evned, *Microparra capensis* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Parra capensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1839) gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1872) ; ar spesad nemetañ eo er genad *Microparra*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e-kichen lennoù ha poulloù Afrika issahara.

## Liammoù diavaez
*  ''Microparra capensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Microparra capensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Jakana Afrika

Ar **jakana Afrika** a zo ur spesad evned, *Actophilornis africanus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Parra africana* (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged all paket diwar-c'horre an takadoù dour a vez darempredet gant ar spesad.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e-kichen lennoù ha poulloù Afrika issahara.

## Liammoù diavaez
*  ''Actophilornis africanus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Actophilornis africanus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Jakana Madagaskar

Ar **jakana Madagaskar** a zo ur spesad evned, *Actophilornis albinucha* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Parra albinucha* (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant al loenoniour gall Isidore Geoffroy Saint-Hilaire (1805-1861).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo ar spesad e Madagaskar.

## Liammoù diavaez
*  ''Actophilornis albinucha'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Actophilornis albinucha'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Actophilornis

***Actophilornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1925 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* ar jakana Afrika (*Actophilornis africanus*),
* ar jakana Madagaskar (*Actophilornis albinucha*).

O c'havout a reer en Afrika (Madagaskar evit ar spesad *albinucha*).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Jakana kribennek

Ar **jakana kribennek** a zo ur spesad evned, *Irediparra gallinacea* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Parra gallinacea* (kentanv) da gentañ-penn (e 1828) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858) ; ar spesad nemetañ eo er genad *Irediparra*.

## Doareoù pennañ

Evel an holl jakanaed ez eo barrek ar spesad da gerzhout war plant war-neuñv an takadoù dour dous trovanel.

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had hag a gav war-c'horre an dour.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Sulawesi da hanternoz, reter Aostralia, hag e Filipinez ivez.

## Liammoù diavaez
*  ''Irediparra gallinacea'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Irediparra gallinacea'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Jakana boutin

Ar **jakana boutin** a zo ur spesad evned, *Jacana jacana* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Parra Jacana* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged all paket diwar-c'horre an takadoù dour a vez darempredet gant ar spesad.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika : 
* *Jacana jacana hypomelaena*, eus kornôg-kreiz Panamá da hanternoz Kolombia,
* *J. j. intermedia*, e hanternoz ha kreiz Venezuela,
* *J. j. jacana*, eus gevred Kolombia d'ar Gwianaoù‎, Brazil, Uruguay ha hanternoz Arc'hantina,
* *J. j. melanopygia*, eus kornôg Kolombia da gornôg Venezuela,
* *J. j. peruviana*, e biz Perou ha gwalarn tost Brazil,
* *J. j. scapularis*, e douaroù izel kornôg Ecuador ha gwalarn Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Jacana jacana'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Jacana jacana'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Jakana an hanternoz

**Jakana an hanternoz** a zo ur spesad evned, *Jacana spinosa* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Fulica spinosa* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl hep ober fae ouzh blotviled, greun, had, krank bihan, melc'hwed-krogennek, pesked ha preñv.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Mec'hiko da gornôg Panamá, koulz hag er C'harib.

## Liammoù diavaez
*  ''Jacana spinosa'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Jacana spinosa'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Jacana

***Jacana*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* ar jakana boutin (*Jacana jacana*)
** *J. j. hypomelaena*, *J. j. intermedia*, *J. j. jacana*, *J. j. melanopygia*, *J. j. peruviana* ha *J. j. scapularis*,
* jakana an hanternoz (*Jacana spinosa*).

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
444

__NOTOC__
*1197 *[[ab urbe condita]]*
*Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Sadorn hag oc'h echuiñ gant ur Sul

## Darvoudoù

#### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II 
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Theodosius II Aug. XVIII (Reter) & Flavius Albinus (Kornôg)

#### Enez Vreizh
* Vortigern ?

#### Bro-Skos
* Eujen II

#### Galia
* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ 
* Burgonded ː

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 26 Meurzh pe 23 Ebrel
*Leon Iañ *ar Meur*

## [[:Rummad:Marvioù 444|Ganedigezhioù 444]]

## [[:Rummad:Marvioù 444|Marvioù 444]]

## Daveoù
442

__NOTOC__
* 1195 *[[ab urbe condita]]*
* Bloavezh boutin o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Flavius Dioscorus (Kornôg) & Flavius Eudoxius (Reter)

#### Bro-Skos
* Eujen II

#### Galia
* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg 
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ

#### Hispania
#### Kergustentin

### Afrika
* Eil feur-emglev etre Geiserig ha Roma. Geiserig zo anvet da briñs rieg.

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 12 Ebrel
*Leon Iañ *ar Meur*

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 442|Ganedigezhioù 442]]

## [[:Rummad:Marvioù 442|Marvioù 442]]

## Liammoù diavez

## Notennoù
441

__NOTOC__

* 1194 *[[ab urbe condita]]*
* Bloavezh boutin o kregiñ ha oc'h echuiñ gant ur Meurzh

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II 
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Flavius Taurus Seleucus Cyrus (Reter); (hep kenseurt evit ar C'hornôg)

#### Enez Vreizh

#### Bro-Skos
* Eujen II

#### Galia
* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg 
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ

#### Hispania
* Aloubet eo Sevilla gant ar Sueved ha, da-heul, Hispania Baetica ha Kartada-Nevez (Carthagena)
* Tremen a ra emsav ar vagadoù eus Galia da vro Spagn.

#### Kergustentin
* Taget eo ar gêr gant an Huned, abalamour ne vije ket bet paeet an truaj.

### Afrika

### Reter nesañ
* Ar Bersed, mignoned d'an Arabed, a gerzh e-barzh impalaeriezh roman ar Reter

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 23 Meurzh, pe 30 Meurzh e lec'hioù all.
*Leon Iañ (pab)

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 441|Ganedigezhioù 441]]

## [[:Rummad:Marvioù 441|Marvioù 441]]
*Hermerig, roue ar Sueved.

## Notennoù
439

1192 *Ab Urbe Condita* = **439** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinianus III (Placidius Valentianus)
* Koñsuled ː Theodosius II Aug. XVII (Reter) & Festus (Kornôg)

#### Enez Vreizh
* Vortigern ?

#### Bro-Skos
* Eujen II

#### Galia
* Franked salian ː C'hlodio ar Bleveg
* Wizigoted Akitania ː Teodorig Iañ 
* Mervel a ra e prizon Toloza Litorius, bet tapet gant ar Wizigoted e 437.

#### Hispania
* Rechila, roue ar Sueved, zo trec'h war ar Romaned hag a gemer e Mérida diwar o c'houst.

### Afrika
* Aloubet eo Kartada, d'an 19 Here, gant ar Vandaled, kaset gant Genserig, ha sevel a reont ur rouantelezh. Ac'hano e reont troiadoù preizhata da Sikilia, hag Italia dreist-holl.

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
* *Codex Theodosianus*

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 16 Ebrel
*Sikstus III

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 439|Ganedigezhioù 439]]

## [[:Rummad:Marvioù 439|Marvioù 439]]

## Daveoù
__NOTOC__
Laridae

**Laridae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ evned-mor evit an darn vrasañ anezhe evel ar gouelini hag ar skraved. Termenet e voe e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).

Diouzh Doare 8.2 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad warn-ugent d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Anous]]* - Stephens, 1826 (5 spesad),
* *[[Gygis alba|Gygis]]* - Wagler, 1832 (1 spesad)
* *[[Rynchops]]* - Linnaeus, 1758 (3 spesad)
* *[[Creagrus furcatus|Creagrus]]* - Bonaparte, 1854 (1 spesad)
* *[[Rissa]]* - Stephens, 1826 (2 spesad)
* *[[Pagophila eburnea|Pagophila]]* - Kaup, 1829 (1 spesad)
* *[[Xema sabini|Xema]]* - Leach, 1819 (1 spesad)
* *[[Chroicocephalus]]* - Eyton, 1836 (11 spesad)
* *[[Hydrocoloeus minutus|Hydrocoleus]]* - Kaup, 1829 (1 spesad)
* *[[Rhodostethia rosea|Rhodostethia]]* - MacGillivray, 1842 (1 spesad)
* *[[Leucophaeus]]* - Bruch, 1853 (5 spesad)
* *[[Ichthyaetus]]* - Kaup, 1829 (6 spesad)
* *[[Larus]]* - Linnaeus, 1758 (23 spesad)
* *[[Gelochelidon nilotica|Gelochelidon]]* - Brehm, 1830 (1 spesad)
* *[[Hydroprogne caspia|Hydroprogne]]* - Kaup, 1829 (1 spesad)
* *[[Thalasseus]]* - Boie, 1822 (7 spesad)
* *[[Sternula]]* - Boie, 1822 (7 spesad),
* *[[Onychoprion]]* - Wagler, 1832 (4 spesad)
* *[[Sterna]]* - Linnaeus, 1758 (13 spesad),
* *[[Chlidonias]]* - Rafinesque, 1822 (4 spesad)
* *[[Phaetusa simplex|Phaetusa]]* - Wagler, 1832 (1 spesad)
* *[[Larosterna inca|Larosterna]]* - Blyth, 1852 (1 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Karaveg pavioù ruz

Ar **C'haraveg pavioù ruz** pe ar **C'haraveg aleout** a zo un evn-mor eus hanternoz ar meurvor Habask, *Rissa brevirostris* eus e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù
Karaveg

Ar **C'haraveged** eo an evned-mor a ya d'ober ar genad *Rissa*.

## Spesadoù
* Karaveg pavioù ruz, *Rissa brevirostris*
* Karaveg pavioù du, *Rissa tridactyla*

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Bourlagad ar C'hab

**Bourlagad ar C'hab** (*Burhinus capensis*) a zo un evn hirc'harek.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.

## Daveennoù
Bourlagad Aostralia

Ar **bourlagad Aostralia** a zo un evn hirc'harek, *Burhinus grallarius* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Aostralia, hag e Ginea Nevez ivez.

## Liamm diavaez

*''Burhinus grallarius'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Burhinus senegalensis

***Burhinus senegalensis*** a zo ur spesad evned hirc'harek e-touez kerentiad ar *[[Burhinidae]]*, hini ar bourlagaded.

## An anv
Kement ha "bourlagad Senegal" e talvez e anvadur skiantel, koulz hag e anv en alamaneg, arabeg, azerieg, bulgareg, euskareg, esperanteg, galleg, italianeg, katalaneg, nederlandeg, rusianeg, saozneg, spagnoleg ha svedeg.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous e traoñienn an Nil ha glannoù lennoù ha stêrioù Afrika issahara.

## Rummatadur

## Liamm diavaez

*''Burhinus senegalensis'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Bourlagad Perou

Ar **bourlagad Perou** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Hesperoburhinus superciliaris* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Burhinus superciliaris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1843) gant an naturour suis Johann Jakob von Tschudi (1818-1889).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad war aodoù Suamerika, eus kreisteiz Perou da norzh Ecuador.
Burhinus superciliaris map.svg|

## Liammoù diavaez
*  ''Burhinus superciliaris'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennnoù ha daveennoù
Jenovefa

**Jenovefa** zo un anv-bihan brezhonek, deuet eus an anv gallek Geneviève, Genovefa e latin, anv ur santez eus Pariz war-dro ar . 

## Gerdarzh
Un anv a orin germanek e vefe. *Kenowefa* /*Kenuwefa* a vefe savet diwar *ken-* « gouenn » ha *wefa* « maouez », kar d'ar ger saoznek *wife*. 

## Adstumm
*Vefa* eo ar stumm bihanaat.

## Yezhoù all
* Genevieve e saozneg
* Geneviève e galleg. Berraet e *Ginette*
* Genoveva en izelvroeg, portugaleg ha spagnoleg
**Genoveffa* en italianeg
* *Genowefa*, e poloneg
E spagnoleg e vez droukvesket alies gant Ginebra, hag en italianeg gant Ginevra, anvioù deuet eus mojenn ar Roue Arzhur (Guinevere e saozneg, Guenièvre e galleg)

## Tud
*Santez Jenovefa (war-dro dibenn ), leanez ha santez vrezhon, c'hoar da Sant Edern
*Vefa Sant-Pêr (1872-1963), skrivagnerez vrezhonek
*Vefa de Bellaing (1909-1998), skrivagnerez vrezhonek, bet o ren KEAV e-pad meur a vloaz
*Jenovéfa Boková (1992), aktourez tchek

## Lennegezh
*Jenovefa Rustefan, e Barzaz Breiz
*Jenovefa a Vraban, mister krennvrezhonek
Turniz jave du

An **turniz jave du** (*Turnix melanogaster*) a zo un evn a denn d'ar goailh.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous war-dro Brisbane da gentañ-penn.

## Daveennoù
Cortes

**Cortes** zo un anv spagnolek.

*liester ar ger spagnolek *corte*
**a dalv kement ha lez, da lavarout eo
***lez ar roue 
***ar gêr m'emañ lez ar roue, ar gêr-benn alies
***pe al lez-varn
***las [[Cortes Generales]]*, an anv roet da Parlamant Spagn (Kongres ha Sened) hervez Bonreizh 1978;

## Er Grennamzer
Komz a reer eus 
* Cortes de Aragón
* Cortes de Castilla
* Cortes catalanas
* Cortes de Navarra
*Cortes valencianas

## Lec'hanvadurezh
Meur a lec'h hag a gumun zo anvet *Cortes*;

; kumunioù : 
*Cortes (Nafarroa), e Nafarroa.
*Cortes de la Frontera, en Andalouzia
*Cortes de Baza

; lec'hioù arall:
*Cortes, kêriadenn e Proviñs Burgos.

## Pennadoù kar
*Cortés
Chionididae

***Chionididae*** zo ur c'herentiad e rummatadur an evned. *Chionis* eo ar genad nemetañ ennañ.

## Spesadoù
* *[[Chionis albus]]*
* *[[Chionis minor]]*

## Rummatadur
Diouzh ar rummatadurioù e vez renket ar c'herentiad-mañ en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.
Morlivid Amerika

**Morlivid Amerika** (*Pluvialis dominica*) a zo un evn hirc'harek. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morlivided en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.
Thinornis

***Thinornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Thinornis cucullatus]]*
* *[[Thinornis novaeseelandiae]]*.

O c'havout a reer en Aostralazia.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Bourlagad-aod

Ar **bourlagad-aod** zo ur spesad evned hirc'harek, *Esacus magnirostris* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Oedicnemus magnirostris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ
Esacus magnirostris 1838.jpg|*Esacus magnirostris*, treset gant Huet & Prêtre (1838)

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag en em zispleg etre  Inizi Andaman ha Malezia da Filipinez hag Aostralazia.

Esacus recurvirostris magnirostris range.png|

## Liammoù diavaez
*  ''Esacus magnirostris'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Esacus magnirostris'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennnoù ha daveennoù
Michael Jackson's This Is It

**Michael Jackson's This Is It** a zo ur film amerikan deuet er-maez e 2009. Kavet e vez ennañ videoioù eus Michael Jackson o pleustriñ evit ar rummad sonadegoù a ranke ober e Londrez, hag a zo bet nullet goude e varv d'ar 25 a viz Even 2009. Filmet eo bet ar pleustradegoù e Staples Center Los Angeles.

## Kenarroud

D'an 10 a viz Eost 2009 en deus dibabet barner Lez-varn uhel Los Angeles, Beckloff Mitchell, a zo savet a-du gant un emglev etre AEG Live (penngaser ar sonadegoù *This Is It*) ha Sony Pictures da geñver hêrezh gwirioù oberour ar filmoù bet savet diwar ar pleustradegoù. Aotreet eo Sony Pictures da sevel ur film adalek ar c'hantadoù a eurvezhioù film, a-enep ar sammad a 60 milion a zollarioù evit ar gwirioù sinematografel. Gwiriet eo bet gant ur skrid bet embannet war lec'hien internet ar familh Jackson, an tammoù dibabet a vo e 3-D hag ar film a vo diazezet war buhez ha labour Michael Jakson hag divizoù gant mignoned kozh ar star. Sonerezh ar film This Is It a teuio er maez e CD d'ar 26 a viz Here 2009.

## Skog ar film

Ar film *This Is It* zo e penn ar box-office bedel, 101 milion a zollarioù enkef a zo bet dindan ar pemp devezh kentañ goude ma teufe er-maez. E-tro un drederenn eus an enkef-se a zeu eus ar Stadoù Unanet hag ar C'hanada, 32,5 milion a zollarioù. Gant ar skigner, Columbia, e vez gortozet un enkef etre 30 ha 40 milion a zollarioù en devezhioù kentañ.
Ar broioù all e lec'h ma'z eus bet ur berzh bras a zo : Japan (10,4 milion a zollarioù), Rouantelezh-Unanet (7,6 milion), Alamagn (6,3), Bro-C'hall (5,8), ostralia (3,6) ha Sina (3,2).

## Danvez ar film
Padout a ra ar film 1 eurvezh hag 51 munutenn.Savet eo diwar filmoù eus pleustradegoù Michael Jakson evit *This Is It*.

An tammoù filmoù-se a ranke bezañ e bonus an DVD diwar-benn an troiad sonadegoù.

; Kanaouennoù a gaver er film

1. "Wanna Be Startin' Somethin'"
2. "Speechless"
3. "Jam"
4. "They Don't Care About Us" (with snippet of "HIStory")
5. "Bad" (with snippet of "Mind Is The Magic")
6. "Human Nature"
7. "Smooth Criminal"

8. "The Way You Make Me Feel"
9. "I Want You Back"
10. "The Love You Save"
11. "I'll Be There"
12. "Shake Your Body (Down to the Ground)"
13. "I Just Can't Stop Loving You"
14. "Thriller" (with snippet of "Threatened")

15. "Beat It"
16. "Black or White"
17. "Earth Song"
18. "Billie Jean"
19. "Man in the Mirror"
20. "This Is It"
21. "Heal the World"

## Notennoù ha daveoù


## Liammoù diavaez
* 
*  Lec'hienn ofisiel ar film
Puffinus

***Puffinus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ torted, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Ur spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Puffinus auricularis]]*,
* an tort bihan (*Puffinus assimilis*)
** *P. a. assimilis*, *P. a. haurakiensis*, *P. a. kermadecensis* ha *P. a. tunneyi*,
* *[[Puffinus bailloni]]*
** *P. b. bailloni*, *P. b. colstoni*, *P. b. dichrous*, *P. b. gunax* ha *P. b. nicolae*,
* *[[Puffinus bannermani]]*,
* *[[Puffinus baroli]]*,
* *[[Puffinus boydi]]*,
* *[[Puffinus bryani]]*,
* *[[Puffinus elegans]]*,
* *[[Puffinus gavia]]*,
* *[[Puffinus heinrothi]]*,
* *[[Puffinus huttoni]]*,
* *[[Puffinus lherminieri]]*
** *P. l. lherminieri* ha *P. l. loyemilleri*,
* an tort gell (*Puffinus mauretanicus*),
* *[[Puffinus myrtae]]*,
* *[[Puffinus nativitatis]]*,
* *[[Puffinus newelli]]*,
* *[[Puffinus opisthomelas]]*,
* *[[Puffinus persicus]]*
** *P. p. persicus* ha *P. p. temptator*,
* an tort boutin (*Puffinus puffinus*),
* *[[Puffinus subalaris]]*,
* an tort yelkouan (*Puffinus yelkouan*).

Trizek (13) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Alain

**Marteze emaoc'h o klask an anv [[Allain]].*
**Alain** zo un anv-bihan gallek deuet diwar al latin Alanus, hag a zo Alan e brezhoneg hag e saozneg.

## Anv-bihan
Renket a gozh da nevez :
###### 
* Alain de Coëtivy (1407-1474), prelad ;
* Alain Bouchart (war-dro 1440 - etre 1514 ha 1530), gwiraour hag istorour ;
* Alain Robbe-Grillet (1922-2008), skrivagner gallek ;
* *Alain Bellec*, anavezet evel Alain Barrière (1935-2019), kaner gallek, brudet er bloavezhioù 1960 ;
* Alain Gautier (1962), bageer dre-lien
* Alain Passard (1956), mestr-keginer
###### 
* Alain Chartier, barzh (war-dro 1385-1430) ;
* Alain d'Albret (1440–1522), brientin ;
* Alain de Solminihac (1593-1659), eskob Cahors er  ;
* Alain, anv-pluenn Émile-Auguste Chartier (1868-1951, prederour ;
* Alain-Fournier, anv-pluenn Henri-Alban Fournier (1886-1914), skrivagner ;
* Alain Bombard (1924-2005), bevoniour, mezeg, moraer ha politikour ;
* Alain Delon (1935-2024), aktour ha den a aferioù ;
* Alain Souchon, anv-leurenn Alain Kienast (1944), aozer, sonaozour ha kaner gall.
* Alain Juppé (1945), politikour ;
* Alain Madelin (1946), politikour ;
* Alain Aspect (1947), fizikour ;
* Alain Bashung (1947-2009), kaner gallek ;
* Alain Afflelou (1948), marc'hadour lunedoù ;
* Alain Chamfort, anv-leurenn Alain Joseph Yves Le Govic (1949), soner, sonaozour ha kaner ;
* Alain Prost (1955), bleiner redek ;
###### 
* Alain Pérez, soner kuban.
###### 
* Alain Ducasse (1956), mestr-keginer. 

## Anv-tiegezh
* Albert Alain (1880-1971), sonaozour hag ograouer gall ;
** Jehan Alain (1911-1940), sonaozour hag ograouer gall, mab da Albert Alain ; 
** Olivier Alain (1918-1994), sonaozour, ograouer ha kerzoniour gall, mab da Albert Alain ; 
** Marie-Claire Alain (1926-2013), ograouerez c'hall, merc'h da Albert Alain.

## Lec'hanvadurezh
*Allainville

## Pennadoù kar
*Allain
*Alan
*Alano

## Notennoù
Allain

**Allain** zo un anv-tiegezh gallek.

## Lec'hanvadurezh
* Allain, kumun c'hall e departamant ar Meurthe-et-Moselle, e Loren.

## Anv-tiegezh
* David Allain, politikour kanadian.
* Jean-Pierre Allain, medisin gall, en afer ar gwad kontammet
* Marcel Allain, skrivagner gall (1885-1969).

* William Allain, politikour kanadian.

## Anv-bihan
* *Allain-Marie Inisan* (1826-1891), deus e anv-pluenn Lan Inizan, beleg ha skrivagner, oberour ar c'hentañ romant e brezhoneg
* Allain Leprest, sonaozour 

## Pennad kar
* Alain
* Allan
Pelecanoides

***Pelecanoides*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1799 gant an evnoniour gall Bernard-Germain de Lacépède (1756-1825).
Ar genad nemetañ an hini eo er c'herentiad Pelecanoididae.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad evned-mor a ya d'ober ar genad :
* *[[Pelecanoides garnotii]]*,
* *[[Pelecanoides georgicus]]*,
* *[[Pelecanoides magellani]]*,
* *[[Pelecanoides urinatrix]]*
** *P. u. berard*, *P. u. chathamensis*, *P. u. coppingeri*, *P. u. dacunhae*, *P. u. exsul* ha *P. u. urinatrix*.

O c'havout a reer e Meurvor ar Su evit ar spesadoù *georgicus* hag *urinatrix* hag e Suamerika evit ar spesadoù *garnotii* ha *magellani*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Alano

**Alano** a zo un anv-bihan hag anv-lec'h italianek.

## Lec'hanvadurezh
*Alano di Piave, kumun e proviñs Belluno. 
**Alano*, rann eus kumun Castellabate (SA). 

## Ki
An *alano* eo an anv spagnolek roet d'ur c'hi-diwall bras.
Tigrisoma

***Tigrisoma*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned kar d'ar gerc'heiz, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Tigrisoma fasciatum]]*
** *T. f. *'fasciatum***, ''pallescens'' ha ''salmoni'',
* ''[[Tigrisoma lineatum]]''
** ''T. l. '''lineatum*** ha *marmoratum*,
* *[[Tigrisoma mexicanum]]*.

O c'havout a reer en Amerika ar C'hreiz hag ar Su, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Alanus

**Alanus** zo un anv-bihan latin, marteze diwar Alan e brezhoneg. Diwarnañ eo deuet
*Alano en italianeg
*Alain e galleg.

## Tud
*Ar sant Alanus de Rupe.
Abati Itron Varia ar Releg

**Abati Itron Varia ar Releg**, pe **Abati ar Releg**, a oa un abati er Releg, war douaroù kumun Plouneour-Menez hiziv, e-kreiz Menez Are. Savet e voe e 1132 gant menec’h sistersiat. Hiziv n’eus ket menec’h ken : kempennet eo bet ar savadur hag ur greizenn sevenadurel eo deuet da vezañ. 

## Istor
Savet e voe an abati e 1132. Met moarvat e oa bet ur manati keltiek eno, savet er  ha distrujet gant ar Vikinged war-dro 920. En em ledañ a rae domanioù an abati war douaroù a oa e Leon, e Kerne hag e Treger. Savet e voe gant ar venec’h ur reizhiad dour efedus evit doura al liorzhoù tro-war-dro hag evit degas dour d’ar savadurioù. Ganto ivez e voe degaset kustum ar *c’hevaez* a dalveze da c’hounit an douaroù er c’hornad. 

E 1375 e voe lakaet an arigrap war an abati gant soudarded saoz dug Lancaster. E 1551 e voe un tan-gwall ha devet e voe dielloù an abati. Adsavet e voe er . Met e dibenn ar  e c’houzañvas adarre, diwar ar brezelioù relijion. Labourioù adsevel a voe c’hoazh er , hogen er c’hantved war-lerc’h ez eas an abati war ziskar tamm-ha-tamm dre ziouer a gempenn. E dibenn an  ne chome nemet tri pe bevar manac’h eno ha serret e voe an abati e 1785. Da vare an Dispac'h gall e voe prenet gant ur marc’hadour a Vontroulez a lakaas kempenn an iliz evit he digeriñ en-dro. E 1914 e voe lakaet da « vonumant istorel ». Bremañ eo perc’hennet ar savadurioù gant departamant Penn-ar-Bed ha kempennet int bet evit reiñ bod d’ur greizenn sevenadurel a c’haller gweladenniñ ha ma c’haller gwelet diskouezadegoù.

## Hiziv
Un iliz a c’hiz romanek, kemmet a-hed an istor, ar sakristiri, roudoù eus ar c’hloastr, eus sal ar chabistr, div lenn, ur feunteun, ha liorzhoù kelc’hiet gant fozioù don : sed aze ar pezh zo chomet war-lerc’h ar venec’h zo bet en Abati ar Releg e-pad c’hwec’h kantved.

## Notennoù


## Liammoù diavaez

* Pajenn Abati ar Releg, e lec’hienn Chemins du patrimoine en Finistère
* Istor an abati el lec’hienn infobretagne.com
An tri arzh

**An tri arzh** zo ur gontadenn-bobl, brudet kenañ er broioù saoznek, a zo bet lakaet e brezhoneg. Anavezet eo ivez gant an anv *Blev alaouret hag an tri arzh* pe *Blev rodellek hag an tri arzh*.

## Orin ar gontadenn
Lakaet e vez alies war gont ar vreudeur Grimm, e gaou avat pa ne gaver ket ar gontadenn en o oberenn. 
E 1837 e voe embannet ar gontadenn saoznek *The Story of the Three Bears* (pe *istor an tri arzh*, e brezhoneg), gant ar barzh saoz Robert Southey en e levr *The Doctor*. Gallout a rafe dont eus ur gontadenn-bobl goshoc'h, met n'eo ket sur.

## E brezhoneg
* *An tri ourz*, troet gant Pêr Denez, Embannadurioù Al Liamm, 1963
* *An tri arzh*, skrid gant Daniel Carré, TES.

## Gwelet ivez
* Goldie Locks and the Three Bears

## Liammoù diavaez

* Testenn vrezhonek ha tresadennoù fiñv

## Notennoù ha daveennoù
Gorsachius

***Gorsachius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kerc'heized-noz.

## Spesadoù
* kerc'heiz-noz Japan, *Gorsachius goisagi*
* kerc'heiz-noz kein gwenn, *Gorsachius leuconotus*
* kerc'heiz-noz Hainan, *Gorsachius magnificus*
* kerc'heiz-noz Malaysia, *Gorsachius melanolophus*

## Liammoù diavaez
Butorides

***Butorides*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kerc'heized, krouet e 1852 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *Butorides striata* (kerc'heiz rizennek)
** *B. s. actophila*, *albolimbata*, *amurensis*, *atricapilla*, *brevipes*, *crawfordi*, *degens*, *flyensis*, *idenburgi*, *javanica*, *macrorhyncha*, *moluccarum*, *papuensis*, *patruelis*, *rhizophorae*, *rutenbergi*, *solomonensis*, *spodiogaster*, *stagnatilis*, *steini* ha ***striata***,
* *[[Butorides sundevalli]]*,
**Butorides virescens* (kerc'heiz c'hlas)
** *B. v. anthonyi*, *bahamensis*, *frazari* ha ***virescens***.

Pemp isspesad warn-ugent (25) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Lleuwen Steffan

**Lleuwen Steffan** zo ur ganerez kembraek ganet e 1979, bet desket brezhoneg ganti en ur staj 6 miz, hag a c'haller klevet ha gwelet war leurennoù Breizh. Merc'h eo d'ar c'haner kembraek Steve Eaves.

Loreet eo bet gant ar Prizioù 2012 F3 Breizh er rummad *Pladennoù kanet e brezhoneg*. Anvet e oa ivez er rummad *Brezhoneger ar bloaz*. E 2013 eo bet trec'h e Liet International, "Eurovision" ar yezhoù bihan, gant ur gananouenn e brezhoneg, "Ar Gouloù Bev".

## Liammoù
*http://www.myspace.com/music/player?sid=23221591&ac=now
Markiz Pontkalleg

**Chrysogone-Clément de Guer**, Markiz a Bontkalleg, (1679-1720) a voe unan eus an noblañsoù a gemeras perzh en un irienn vihan da vare Montesquiou.

D'an 28 a viz Kerzu 1719 e voe lakaet harz warnañ e presbital An Ignol e-lec'h m'en doa kavet repu. Barnet e voe e Naoned, kondaonet, ha dibennet d'ar 26 a viz Meurzh 1720.

## E vuhez

Markiz Pontkalleg a oa un den yaouank eus an noblañs bihan. Etre Pondi hag an Oriant e oa e zouaroù, e-lec'h ma oa e gastell.
Servijet en doa dek vloaz e-barzh an arme, distroet e oa da Vreizh goude-se evit adkavout e vuhez a zenjentil.
Kemer a ra perzh en Istor gant afer irienn Pontkalleg.

### Kenarroud politikel hag istorel
Marvet e oa Loeiz XIV e 1715 ha neuze e oa deuet mare ar rejañs gant Fulup II Orleañs.
Ouzhpenn-se e oa brezel e Bro-C'hall a-enep Spagn abaoe pell amzer.
Neuze gant ar cheñchamant renad politikel e oa bet kresket an tailhoù hag aet e oa skuizh ar bobl gant kement-se, noblañsoù bihan dreist-holl. Ar Markiz Pontkalleg, gant noblañsoù all, a oa savet a-enep d'ar Rejant ha d'e bolitikerezh.

### Irienn ha marv
Kroget en deus an istor pa erruas Montesquiou e penn proviñs Roazhon ha pa greskas an tailhoù. Neuze eo bet divizet gant lod eus an noblañs en em aozañ eneptañ hag a-enep penn bras Bro-C'hall : ar Rejañ, sikouret int bet gant duk ar Maine , unan eus bastarded ar roue marv. Ar ravolt-se a zedenno Bro Spagn hag he roue Fulup V (mab bihan da Loeiz XIV) a oa dedennet ivez gant plas ar Rejañ hag a oa mignon gant duk ar Maine.

Sinañ a reas ar Markiz pontkalleg un destenn a enep kreskadurezh an tailhoù. Klasket n'eus sevel un arme gant labourerien douar diwar goulenn duk ar Maine evit mont e Roazhon enep Montesquiou. An irienn-se n'oa ket tizhet he fal, ha kondaonet d'ar marv oa bet e Naoned d'ar 26 a viz Meurzh 1720.

## Oberennoù diwar e benn

### Gwerz
Sellet ouzh ar pennad : Marv Pontkalleg

Ur werz a zo bet savet war marv ar markiz, ha treuzkaset eo bet dre gomz a rummad da rummad. Evel-se ez eo chomet bev eñvor markiz Ponkalleg e Kreiz Breizh e-pad ouzhpenn daou c'hant hanter-kant vloaz. Meur a stumm anezhi a gaver. Unan anezho a zo bet dastumet gant Kervarker hag embannet eo bet e *[[Barzaz Breiz]]*. Deuet eo da vezañ unan eus ar gwerzioù anavezetañ e Breizh diwezhatoc'h evel-se.

### Fiñvskeudennerezh
War istor ar markiz ez eo diazezet ar film *[[Que la fête commence]]* savet gant Bertrand Tavernier e 1975. Jean-Pierre Marielle a c'hoarias roll ar markiz ennañ.

## Notennoù
Wang Wei

**Wang Wei** (699-759 pe 701-761), anavezet ivez evel **Wang Youcheng**, a oa ur barzh sinaat eus ar , hag ouzhpenn ur soner, livour, ha politikour, unan eus re vrudetañ e amzer. E livadurioù zo deuet betek ennomp dre hanterouriezh arzourien all hag a reas eillivadurioù anezho, met anavezet gwelloc'h eo e varzhonegoù a voe brudet e kornôgeuropa dre an dastumad saoznek *[[Three Hundred Tang Poems]]*.
Ar Roue Glesker

**Ar Roue Glesker**, pe *Ar roue Glesker pe Herri houarn* (*Der Froschkönig oder der eiserne Heinrich* en alamaneg), eo ar gontadenn gentañ a gaver e dastumad ar vreudeur Grimm.

## Doareoù brezhonek
* Embannet eo bet e brezhoneg gant an Here, e 1997, el levr *Marvailhoù Grimm*, troet gant Herve Seubil gKernaodour, gant an titl *Ar roue-glesker pe Herri-houarn*.
* Un droidigezh all a gaver el levrig Rapunzel, embannet gant Sav-Heol e 2011, troet gant Mark Kerrain.

## An istor
Ur briñsez re voumounet a deu da vout kamaradez d'ur glesker hag a dro e priñs yaouank koant.

E doareoù nevesañ ar gontadenn e rank ar briñsez pokat d'ar glesker evit ma troio e priñs, met e doare Grimm eo pa sko al loen gant heug ouzh ur voger eo e tro en priñs. E doareoù all, ha koshoc'h, e oa trawalc'h d'ar glesker tremen an noz war blueg ar briñsez.

## Doare
Hervez doare-renkañ Aarne-Thompson eo ur gontadenn eus an doare 440. En doare-se ec'h anavezer ivez *[[The Tale of the Queen Who Sought a Drink From a Certain Well]]* eus Bro-Skos, ha *[[The Well of the World's End]]* eus Bro-Saoz.

## Krizder
Taol feuls ar briñsez pa sko ar glesker ouzh ar voger zo un darvoud boutin a-walc'h da derriñ gwallblanedenn ar paourkaezh priñs. E danevelloù all e kinniger troc'hañ penn al loen.

### Filmoù
* *[[Der Froschkönig]]*, film alamanek e 1954 graet gant Otto Meyer
* *[[The Frog Prince]]* e 1986 gant Jackson Hunsicker
* *[[Froschkönig]]*, e 1988 gant Walter Beck
* *[[Zabí král]]*, e 1991 gant Juraj Herz.

## Lennegezh
* *The Frog Princess*, romant gant E.D. Baker
* Ar romantoù *[[The Prince of the Pond]], [[Jimmy the Pickpocket of the Palace]], [[Gracie the Pixie of the Puddle]]*, gant Donna Jo Napoli

## Liammoù diavaez

* Ar gontadenn e portugaleg
* Ar gontadenn e saozneg 

## Timbroù
### Timbroù embannet gant Post Berlin e 1966



## Notennoù