Lucky Luke

**Lucky Luke** zo un heuliad bannoù-treset gallek savet gant ar Belgiat Morris er gelaouenn *[[Journal de Spirou]]* e 1946.
Anvet eo diouzh e dudenn pennañ Lucky Luke, ar *[[cow-boy|c'how-boy]]* digenvez eus ar Far-West, brudet evit bezañ « an den a denn buanoc'h eget e skeud ».

## Embannadurioù
An istorioù kentañ a voe embannet er gelaouenn *Journal de Spirou* etre ar bloavezhioù 1940 ha 1960, ha war lerc'h er gelaouenn *[[Pilote]]* a-raok dont er-maez e stumm albomoù.

Kenlabourat a reas Morris gant ar senarioour René Goscinny etre 1955 ha 1977.

An albomoù 1 da 31 zo bet embannet e ti Dupuis, an albomoù 32 da 72 zo bet embannet e ti Lucky Productions ha Lucky Comics. E 1968, diwar ali Goscinny, ec'h asantas Morris Dupuis ha mont da di Dargaud. Goude marv Goscinny e 1977 e labouras Morris gant oberourien all, Xavier Fauche, Jean Léturgie ha Lo Hartog Van Banda en o zouez. 

Goude marv Morris e 2001 e reas Achdé (tresadennoù) ha Laurent Gerra (senario) war-dro an heuliad, gant un nivereladur nevez.

En holl, 75 albom *Lucky Luke* zo bet embannet betek hiziv. E 23 yezh eo bet troet an heuliad.

## An heuliad
*I'm a poor lonesome cowboy…* ("Ur paourkaezh cow-boy digenvez zo ac'hanon") : adalek an albom *Des rails sur la prairie* e kan Lucky Luke an ton-mañ e fin e droioù-kaer, en ur bellaat war-du an heol o vont da guzh.

*I'm a poor lonesome cow-boy*
*and a long long way from home.*

« Ur paourkaezh cow-boy digenvez zo ac'hanon
ha hir eo an hent betek ar gêr. »


### ''Guest stars''
Tresoù tud vrudet zo bet lakaet da lod tudennoù er stirad *Lucky Luke*.
*Louis de Funès ha Patrick Préjean a anavezer e *Le Bandit manchot*.
*Jack Palance zo *Phil Defer* ha Lee Van Cleef zo Eliot Belt e *Chasseur de primes*.
*René Goscinny e-unan zo *Pete an Etremar* ha Jean Gabin zo ur *c'how-boy* e *Lucky Luke contre Joss Jamon*.
* Dopey, unan eus tudennoù *Ruée sur l'[[Oklahoma]]*, a denn da Vichel Simon yaouank.
*David Niven eo ar c'helenner sevended e *[[Calamity Jane]]*.
*Gary Cooper zo e *En remontant le [[Mississippi]]*.
*W.C. Fields zo e penn ur sirk e *Western Circus*.
*John Barrymore eo *Le cavalier blanc*.
*En *Arizona* e weler ur gitarour yaouank hag a zo breur gevell André Franquin yaouank.
*Billy the Kid, e "L'escorte", zo sikouret gant Fernandel *alias* Bert Malloy.
*Brian Donlevy, un aktour hag en doa c'hoariet Grat Dalton e *[[When the Dalton rode]]*, a weler e "Le fil qui chante".
*E *Le Ranch Maudit* e kaver Christopher Lee, Groucho Marx evel chaseour bizoned, Serge Gainsbourg evel ul lonker, Lucky Luke a ya da sikour ur vaouez kozh d'en em staliañ en un ti anvet "ranch Bates", evel an dudenn Norman Bates e-barzh ar film *[[Psychose]]* gant Alfred Hitchcock. Hemañ just a-walc'h a gaver ivez en istor e penn ur saloon.
*Stevie Wonder eo ar pianoour e *Un papa pour les Dalton*.
*Charlie Chaplin zo ivez el levrenn 65.

### Tudennoù
* Lucky Luke : an haroz, daou vignon feal gantañ : e *[[Colt Single Action Army|Golt]]* hag e varc'h Jolly Jumper.
* Startijenn, *Rantanplan* e anv gallek, sotañ ki ar c'hornôg.
* Ar vreudeur Dalton : Joe, Jack, William hag Averell.

## An albomoù
### An heuliad klasel
#### E ti Dupuis
*La Mine d'or de Dick Digger Morris 1949 Dupuis Marcinelle 
*Rodéo Morris| |1951 Dupuis Marcinelle 
*Arizona Morris 1951 Dupuis Marcinelle
*Sous le ciel de l'Ouest Morris 1952 Dupuis Marcinelle 
*Lucky Luke contre Pat Poker Morris 1953 Dupuis Marcinelle
*Hors-la-loi Morris 1954 Dupuis Marcinelle
*L'Élixir du Docteur Doxey Morris 1955 Dupuis Marcinelle
*Phil Defer Morris 1956 Dupuis Marcinelle
* Des Rails sur la prairie René Goscinny Morris 1957 Dupuis Marcinelle 
* Alerte aux Pieds-Bleus Morris 1958 Dupuis Marcinelle
* Lucky Luke contre Joss Jamon René Goscinny Morris 1958 Dupuis Marcinelle 
* Les Cousins Dalton René Goscinny Morris 1958 Dupuis Marcinelle 
* Le Juge René Goscinny Morris 1959 Dupuis Marcinelle 
* Ruée sur l'Oklahoma René Goscinny Morris 1960 Dupuis Marcinelle
* L'Évasion des Dalton René Goscinny Morris 1960 Dupuis Marcinelle 
* En remontant le Mississippi René Goscinny Morris 1961 Dupuis Marcinelle 
* Sur la piste des Dalton René Goscinny Morris 1962 Dupuis Marcinelle 
* À l'ombre des derricks René Goscinny Morris 1962 Dupuis Marcinelle
* Les Rivaux de Painful Gulch René Goscinny Morris 1962 Dupuis Marcinelle 
* Billy the Kid René Goscinny Morris 1962 Dupuis Marcinelle 
* Les Collines noires |René Goscinny Morris 1963 Dupuis Marcinelle 
* Les Dalton dans le blizzard René Goscinny Morris 1963 Dupuis Marcinelle 
* Les Dalton courent toujours René Goscinny Morris 1964 Dupuis Marcinelle
* La Caravane |René Goscinny Morris 1964 Dupuis Marcinelle 
* La Ville fantôme René Goscinny Morris 1965 Dupuis Marcinelle
* Les Dalton se rachètent René Goscinny Morris 1965 Dupuis Marcinelle
* Le 20ème de cavalerie René Goscinny Morris 1965 Dupuis Marcinelle 
* L'Escorte René Goscinny Morris 1966 Dupuis Marcinelle
* Des Barbelés sur la prairie René Goscinny Morris 1967 Dupuis Marcinelle
* Calamity Jane René Goscinny Morris 1967 Dupuis Marcinelle
* Tortillas pour les Dalton |René Goscinny Morris 1967 Dupuis Marcinelle 

#### E ti Dargaud
* La Diligence René Goscinny Morris 1968 Dargaud Brusel
* Le Pied-tendre René Goscinny Morris 1968 Dargaud Brusel
* Dalton City René Goscinny Morris 1969 Dargaud Brusel
* Jesse James René Goscinny Morris 1969 Dargaud Brusel
* Western Circus René Goscinny Morris 1970 Dargaud Brusel
* Canyon Apache René Goscinny Morris 1971 Dargaud Bruxelles 
* Ma Dalton René Goscinny Morris 1971 Dargaud Brusel 
* Chasseur de primes René Goscinny Morris 1972 Dargaud Bruxelles 
* Le Grand Duc René Goscinny Morris 1973 Dargaud Brusel 
* L'Héritage de Rantanplan René Goscinny Morris 1973 Dargaud Brusel 
* Le Cavalier blanc René Goscinny Morris 1975 Dargaud Brusel 
* La Guérison des Dalton René Goscinny Morris 1975 Dargaud Brusel 
* L'Empereur Smith René Goscinny Morris 1976 Dargaud Brusel
* Le Fil qui chante René Goscinny Morris 1977 Dargaud Brusel 
* 7 histoires de Lucky Luke René Goscinny Morris 1974 Dargaud Brusel
* Le Magot des Dalton Vicq Morris 1980 Dargaud Brusel 
* La Ballade des Dalton et autres histoires René Goscinny, Greg, Morris Pascal Dabère 1981 Dargaud Bruxelles
* Le Bandit manchot Bob de Groot Morris 1981 Dargaud Brusel
* Sarah Bernhardt Xavier Fauche, Jean Léturgie Morris 1982 Dargaud Brusel 
* La Corde du pendu et autres histoires Bob de Groot, Dom Domi, René Goscinny, Lodewijk, Vicq Morris 1982 Dargaud Brusel
* Daisy Town René Goscinny, Pascal Dabère, Morris 1983 Dargaud Brusel
* Fingers Lo Hartog Van Banda Morris 1983 Dargaud Bruxelles
* Le Daily Star Xavier Fauche, Jean Léturgie Morris 1984 Dargaud Brusel 
* La Fiancée de Lucky Luke Guy Vidal Morris 1985 Dargaud Brusel
* Le Ranch maudit Xavier Fauche, Claude Guylouis, Jean Léturgie Morris 1986 Dargaud Brusel
* Nitroglycérine Lo Hartog Van Banda Morris 1987 Dargaud Brusel
* L'Alibi Claude Guylouïs Morris 1987 Dargaud Brusel 
* Le Pony Express Xavier Fauche Jean Léturgie Morris 1988 Dargaud Brusel 
* L'Amnésie des Dalton Xavier Fauche, Jean Léturgie Morris 1991 Lucky Productions 
* Chasse aux fantômes Lo Hartog Van Banda Morris 1992 Lucky Productions 
* Les Dalton à la noce Xavier Fauche, Jean Léturgie Morris 1993 Lucky Productions 
* Le Pont sur le Mississipi Xavier Fauche, Jean Léturgie Morris 1994 Lucky Productions 
* Belle Starr Xavier Fauche Morris 1995 Lucky Productions 
* Le Klondike Jean Léturgie, Yann Morris 1996 Lucky Productions 
* O.K. Corral Éric Adam, Xavier Fauche Morris 1997 Lucky Productions 
* Marcel Dalton Bob de Groot Morris 1998 Lucky Productions 
* Le Prophète Patrick Nordmann Morris 2000 Lucky Comics 
* L'Artiste peintre Bob de Groot Morris 2001 Lucky Comics 
* La Légende de l'Ouest |Patrick Nordmann Morris 2002 Lucky Comics 

#### Troioù-kaer Lucky Luke diouzh Morris
Anv nevez an heuliad goude marv Morris.
* La Belle Province Laurent Gerra Achdé 2004 Lucky Comics 
* La Corde au cou Laurent Gerra Achdé 2006 Lucky Comics 
* L'Homme de Washington Laurent Gerra Achdé 2008 Lucky Comics 

### Albomoù troet e brezhoneg
Daou albom zo bet embannet e brezhoneg er bloavezhioù 1970 : Pare Paotred Dalton ha Ma Dalton.
E 2007 e voe embannet Ar Pevar Sant Dalton gant BZH5, troet gant Brieg ar Menn ha lizherennet gant Malo ar Menn. Ar pevar gringo Dalton a voe embannet ganto e 2015.

### Heuliadennoù all
* Rantanplan : ki sotañ ar reter hag ar c'hornog.
**[[Kid Lucky]]* (Jean Léturgie et Pearce) : un heuliad a gont bugaleaj Lucky Luke.

### E-maez rummad
* *La Bataille du riz*, embannet gant Total e 1972 
* *La Ballade des Dalton* (07/1978) *Morris & Goscinny*
* *Mac chez les Indiens* (embannet gant Esso e 1995) *Testenn ha tresadenn diouzh Morris*
* *Un Cheik au Far West* (embannet gant Esso e 1995) *Testenn ha tresadenn diouzh Morris*
* *Lucky Luke se marie !?* (embannet gant Esso e 1995) *Testenn ha tresadenn diouzh Morris*
* *Lucky Luke et le Piano* (embannet gant Chevron e 1976)
* *Le Cuisinier français*, Lucky Comics (02/2003), gant Claude Guylouis (profet pa oa prenet un albom)

## A bep seurt
### Lucky Luke er sinema hag er skinwel
;Filmoù
*Terence Hill en doa savet ar film sinema *[[Lucky Luke (film)|Lucky Luke]]* e 1991, met ur c'hwitadenn e voe.
*Ar fentigellourien Eric ha Ramzy o doa skrivet ha c'hoariet e-barzh ar film *[[Les Dalton]]*.
*Ur film all zo bet savet e 2009, *[[Lucky Luke (film, 2009)|Lucky Luke]]* gant James Huth. Jean Dujardin, Alexandra Lamy, Sylvie Testud, Michaël Youn ha Daniel Prévost eo an aktourien a c'hoari ennañ.

;Tresadennoù-bev hir
**Lucky Luke (Daisy Town)* (savet gant René Goscinny, Morris et Pierre Tchernia en 1971)
**La Ballade des Dalton* (savet gant René Goscinny et Morris en 1978)
**Les Dalton en cavale* (savet gant Morris et Bill Hannah en 1983)
**Tous à l'Ouest* (savet gant Olivier Jean-Marie en 2007)

### Deveradurioù
* *Lucky Luke* a oa ur gelaouenn viziek eus C'hwevrer 1974 da C'hwevrer 1975.
* Ar ganaouenn *Les Dalton* kanet gant Joe Dassin e seblant bezañ awenet gant ar stirad.
* *Lucky Luke* : un arvest ruzikat arzel gant Philippe Candeloro.
* Ur c'hoari stroll zo anezhañ : *Lucky Luke Wanted* (2002), embannet gant MB evit 2 da 6 c'hoarier.
* Ur c'hoari video zo ivez.
* E Charleroi ez eus bet savet un delwenn eus Lucky Luke war Jolly Jumper.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Lucky Luke 
* Ur voger zo dediet da Lucky Luke e Brusel  
*Lec'hienn Goscinny diwar-benn Lucky Luke