open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chilatherina bleheri

**Chilatherina bleheri** a zo ur pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae o vevañ e Lenn Holmes e Papoua Ginea-Nevez. Ar pennoù kentañ a oa bet dastumet e 1982 met e-pad un amzer e kredjod e oa nemet un isspesad eus Chilatherina fasciata. Livet e oa bet e 1985 hag anvet e enor Heiko Bleher.

## Liammoù diavaez

* Chilatherina Bleheri
* Chilatherina Bleheri war Aquabase.org
Nagaland

Ur Stad e biz India eo **Nagaland** (hindeg: नागालैंड). Furmet e oa bet war dachenn Stad Assam e 1963. Kohima eo e gêrbenn met Dimapur eo ar gêr vrasañ.

Gant nebeutoc'h eget 2 vilion a dud hag ur gorread a 16 579&nbsp;km² hepken ez eo unan eus ar Stadoù bihanañ en India. An hini nemeti a zo kristen an darn vrasañ eus he foblañs eo.
Lord Voldemort

**Lord Voldemort** (ganet *Tom Marvolo Riddle* e saozneg pe *Tom Elvis Jedusor* e galleg) zo ur sorser drouk hag a glask ren war ar bed e romantoù Harry Potter skrivet gant J. K. Rowling. Er *bestseller* anvet *Harry Potter ha [[maen ar furien]]* (*Harry Potter and the Philosopher's Stone*) (1997) e teu da vezañ enebour-touet Harry Potter. Deskrivet eo evel ur sorser fall hag a glask dastum ur galloud hep e bar ha dont da vezañ divarvel. Kaz en deus ouzh an holl dud n'o deus ket galloudoù hud hag ouzh ar sorserien ganet diwar tud a seurt-se. Kement a spouron o deus ar sorserien all outañ ma nac'h kalz anezhe distagañ e anv ha ma reont dave dezhañ o lavaret "C'hwi-oar-piv" pe "An Hini-Na-Zleer-Ket-Envel." Memes e heulierien ne implijont ket e anv hag a ra anezhañ *The Dark Lord* ("An aotroù du", pe "Aotrou an Deñvalijenn").

Voldemort a gemer perzh en avanturioù holl romantoù Harry Potter.

## Gwezenn lignez Voldemort

      Salazar Slitherin
        |
        ?
        ?
        ?
        ?
        ?
        |
       Elvis Marvolo Gaunt
       (?-war-dro 1927)
        |
   +--------------------+-------------------------+
   |            |
 Merope Gaunt        Morfin Gaunt
 (War-dro 1907-1926)         (War-dro 1905-1943) 
   |
  Tom Marvolo Ridlle
  (Lord Voldemort)
   (1926-7vet bloavezh HP)


## Anv Voldemort
E saozneg, Voldemort a oa anvet Tom Marvolo Riddle pa oa bet ganet. E galleg, avat, eo bet lakaet Tom Elvis Jedusor. En eil levr e tispleger e teu, « Lord Voldemort » eus anagramm e anv gwirion :
TOM MARVOLO RIDDLE → I AM LORD VOLDEMORT

Evel kalz anvioù e romantoù Harry Potter, « Voldemort » a seblant bezañ un anv a orin gallek. Gallout a reer soñjal e teu eus « vol de mort ».

E troidigezhioù *Harry Potter ha kambr ar sekredoù*, eo bet kemmet anv orin Voldemort evit azasaat an anagramm d’ar yezh implijet. En embannadur polonek avat en deus choazet an troer, Andrzej Polkowski, chom hep kemm an anv, abalamour d’an diaez ma oa kemm an anagramm e doare ma klotfe gant ur frazenn reizh. N’eo ket bet troet an anv kennebeut en embannadur portugalek graet e Portugal, disheñvel diouzh hini Brazil.

## Notennoù
Adolfo Bioy Casares

**Adolfo Bioy Casares** zo ur skrivagner arc'hantinat ganet e Buenos Aires, d'ar 15 a viz Gwengolo 1914 ha marvet eno ivez d'an 8 a viz Meurzh 1999. E dad a oa genidik eus Bearn. 

Mignon e oa da Jorge Luis Borges, ha kenlabouret en deus gantañ. Dimezet e oa da Silvina Ocampo, c'hoar da Victoria Ocampos.

## E vuhez

1914 - Ganet eo Adolfo Bioy Casares d'ar 15 a viz Gwengolo en Buenos Aires, mab da Adolfo Bioy ha Marta Casares.

1919 - klevout a ra e dad o lavarout barzhonegoù arc'hantinat : ar Martín Fierro; Fausto gant Estanislao del Campo; *A Rosas*, gant José Mármol; *El Inválido* gant Bartolomé Mitre;* El Ombú* gant Luis Dominguez hag *El Cigarro* gant Florencio Balcarce.

1923 - labourat a ra gant Enrique L. Drago Mitre hag ar vreudeur Menditeguy war dro ar gelaouenn berrbad Batitú.

1997 - Embannet eo *De jardines ajenos* hag an dastumad danevelloù *Una Magia Modesta*. Skrivañ a ra *De Un Mundo a Otro*.

1998 - Embannet eo ar romant *De Un Mundo a Otro*.

## Romantoù
* *[[La invención de Morel]]* (1940)
* *El perjurio de la nieve* (1944)
* *Plan de evasión* (1945)
* *El sueño de los héroes* (1954)
* *Diario de la guerra del cerdo* (1969)
* *Dormir al Sol* (1973)
* *La aventura de un fotógrafo en [[La Plata]]* (1985)
* *Un campeón desparejo* (1993)

## Danevelloù
* *Prólogo* (1929)
* *17 disparos contra lo por venir* (1933)
* *La estatua casera* (1936)
* *Luis Greve, muerto* (1937)
* *Las vísperas de Fausto* (1949)
* *Historia prodigiosa* (1956)
* *Guirnalda con amores* (1959)
* *El lado de la sombra* (1962)
* *El gran serafín* (1967)
* *El héroe de las mujeres* (1978)
* *Historias desaforadas* (1986)
* *La muñeca rusa* (1990)
* *De la forma del mundo

== Oberennoù gant kenlabour tud all ==

=== Gant [[Jorge Luis Borges]] ===
* *Seis problemas para don Isidro Parodi* (1942)
* *Dos fantasías memorables* (1946)
* *Un modelo para la muerte* (1946)
* *Libro del Cielo y del Infierno* (1960)
* *Crónicas de Bustos Domecq* (1967)
* *Nuevos cuentos de Bustos Domecq* (1977)


=== Evit ar fiñkskeudennerezh ===
* *Los orilleros* (1955)
* *El paraíso de los creyentes* (1955)
* *invasion* (1969), renet gant [[Hugo Santiago]].
* *Los Otros* (1971), renet gant Hugo Santiago.

=== Gant Silvina Ocampo ===
* *Los que aman, odian* (1946)

=== Gant Silvina Ocampo ha Jorge Luis Borges ===
* *Antología de la Literatura Fantástica* (1940)

== Film savet diwar e oberenn ==
* *El último año en Marienbad* (Arlene e Marienbad) renet gant [[Alain Resnais]] savet gant Robbe-Grillet (hep en anzav), diwar "La invención de Morel".

== Arnodskridoù ==
* *Memoria de la Pampa y los Gauchos* 
* *Diccionario del argentino exquisito* (1970)
* *De jardines ajenos: libro abierto* (1997)
* *Borges* (2006)

== Lizheroù ==
* *En viaje'' (1946), lizheroù da Silvina ha Martha Ocampo

## Liammoù diavaez

*Jardines de Tinta: Adolfo Bioy Casares
*Literatura Argentina Contemporánea: Adolfo Bioy Casares
*Adolfo Bioy Casares
*  Borges on Morel
J. K. Rowling

Ur skrivagnerez saoz eo **Joanne Rowling,** (pe **J. K. Rowling**, hervez hec'h anv-pluenn, p'he deus dibabet *Kathleen*, anv-bihan he mamm-gozh, da eil anv-bihan evit an embann).

Un 325 milion bennak a skouerennoù eus he levrioù zo bet gwerzhet er bed a-bezh, ha dreist-holl istorioù Harry Potter. Troet eo bet ar romantoù e 74 yezh ha skignet e 200 bro.

## Buhez
D'an 31 a viz Gouere 1965 e Yate (Gloucestershire) e voe ganet, eus Ann Volant (1945-1990) ha Peter John Rowling (1945—), un ijinour e ti Rolls-Royce

## Oberennoù
### Rummad ''Harry Potter''
# *Harry Potter and the Philosopher's Stone*, Bloomsbury, 1997
# *Harry Potter and the Chambr of Secrets*, Bloomsbury, 1998
# *Harry Potter and the Prosoner of Azkaban*, Bloomsbury, 1999
# *Harry Potter and the Goblet of Fire*, Bloomsbury, 2000
# *Harry Potter and the Order of the Phoenix*, Bloomsbury, 2003
# *Harry Potter and the Half-Blood Prince*, Bloomsbury, 2005
# *Harry Potter and the Deathly Hallows*, Bloomsbury, 2007
#### Deveret diouzh ''Harry Potter''
# *Fantastic Beasts and Where to Find Them*, 2001
# *Quidditch Through the Ages*, 2001
# *The Tales of Beedle the Bard*, 2008
# *Harry Potter prequel*, 2008
### Labourioù all
* *The Casual Vacancy*, 2012
#### Rummad ''Cormoran Strike''
Embannet dindan an anv-pluenn « Robert Galbraith »
* *The Cuckoo's Calling*, 2013
* *The Silkworm*, 2014
* *Career of Evil*, 2015
* *Lethal White*, 2018

## Filmoù
*  : J. K. Rowling - A Year In The Life https://www.youtube.com/watch?v=p6-6zaa4NI4

## Notennoù
Forkys

**Forkys** pe **Forkos** (henc'hresianeg: Φόρκυς *Phórcus*, Φόρκυν *Phórcun* pe Φόρκος *Phórcos*) a oa unan eus doueed ar mor.
Mab e oa da Bontos (an dour-mor) ha Gaia (an Douar). Hervez Platon avat e oa mab da Ouranos ha Gaia.
Dimezet eo da Geto, hag ur ribitailh bugale zo deuet dezhe hag e vez graet ar *Forkided* anezho. En o zouez :
* an nimfenn Thoosa
* ar Gorgones
* ar Graied
* ar sirened (a-wechoù hepken)
* Skylla, a zo ganet diwar Hekate hervez Homeros. 
Hervez Hesiodos e ranker ivez menegiñ Ec'hidna ha Ladon evel o bugale yaouankañ (*[[Theogonia]]*, 270).

Meneget zo ur « morlenn Forkys » (Φόρκυνος λιμήν *Phórcunos limến*) en Enez-Itaka, en *[[Odysseia]]*. Hiziv e vefe anvet Morlenn porzh Vathy. Eno e tilestr Odysseüs en enezenn.
Pontos

**Pontos** a zo 
*doue ar mor e mojennoù Hellaz, gwelout Pontos (doue)
*ur vro war aod ar Mor Du, anvet ivez *Pontus*, gwelout Pontos (bro)
*Republik Pontos, pe Republik ar Pont, un danvez-stad etre 1917 ha 1919.
Pontos (mab Gaia)

**Pontos** (Πόντος / *Póntos*, « an dour-mor » e henc'hresianeg), a oa unan eus doueed ar mor e relijion Hellaz kozh. 

Mab e oa da c'h-Gaia (an Douar). Ganti e voe engehentet hec'h-unan, pe neuze diwar Aither (pe Ouranos), hervez Caius Julius Hyginus.
Skol divyezhek

Ur **skol divyezhek** a zo ur skol ma vez kelennet div yezh en holl glasoù, d'an holl skolidi eus ar memes live. N'eo ket ur skol enni klasoù unyezhek ha klasoù divyezhek eus ar memes live.

E Breizh e komzer a-wechoù eus skolioù divyezhek brezhoneg-galleg. Met alies ez int skolioù gallek gant klasoù divyezhek enno.

## Skolioù divyezhek Breizh
Daou seurt skolioù divyezhek zo
*holl skolioù kentañ hag eil derez Diwan, ma vez kelennet e div yezh (e skolioù-mamm Diwan n'eus nemet brezhoneg, hervez ar reolennoù diabarzh)
*un nebeud skolioù-Stad: re Sant-Roch Lannuon, Sant-Riwal, Pabu, skol-vamm Plounevez-Moedeg, skol-vamm Bulad-Pestivien.

## Er broioù all
E broioù all ivez e kaver skolioù divyezhek : saozneg-spagnoleg da skouer er Stadoù Unanet hag e meur a vro eus Kreiz Amerika ; saozneg-galleg e Pariz, Londrez hag e kêrioù bras all er broioù saoznek. Ar Skolioù europat, a gaver e meur a lec'h en Unaniezh Europa, zo skolioù liesyezhek ma vez graet skol e div pe deir yezh d'an holl vugale.

## Liammoù diavaez
*Skolioù gant klasoù divyezhek galleg-brezhoneg, war lec'hienn Div Yezh
Ladon (aerouant)

**Ladon** (henc'hresianeg: Λάδων / Ládôn) zo anv un aerouant hag a ziwalle liorzh an Hesperidezed hag a voe lazhet gant Herakles pa deuas d'ober e droiad preizhata diwar-goust ar maouezed -se.
Keto

**Keto** (Κητώ / *Kêtố*, « euzhvil-dour », eus Κῆτος / *Kễtos*, « mell pesk, mell loen a vev en dour », ha « balum »), a oa merc'h an doue Pontos (an doue-mor) ha Gaia (an Douar), a oa unan eus an doueed-mor kentañ. 

A-unan gant he breur Forkys ec'h engehentas un toullad euzhviled-mor, hervez *[[Theogonia]]* ar barzh Hesiodos, hag en o zouez :
* ar Gorgoned 
* ar Graied
* Ec'hidna, Ladon, Medousa, ...

## Gerioù
Diwar anv Keto e teu ar ger Cetacea, un urzhiad morviled.
Pleiadezed (merc'hed Pleione)

Seizh plac'h eo ar **Pleiadezed** (Πλειάδες, e henc'hresianeg), seizh merc'h Atlas, an Titan, ha Pleione, an Okeanidenn. C'hoarezed d'an Hyadezed eo ar seizh Pleiadenn. 

Sede piv e oant:
* Alkyone (pe Halkyone) ;
* Asterope (pe Sterope) ;
* Kelaino ;
* Elektra ;
* Maia, ar verc'h henañ, mamm Hermes ;
* Merope ;
* Taygete.

Peurvuiañ e vezent embaret gant doueed, hag o deveze ganet tiegezhioù roueel, evel re Troia ha Sparta.
Kompagnunezed e oant d'an doueez Artemis, ha gwerc'hezed evelti.

E-kerzh ur bourmenadenn e voe hoalet Orion gant o c'hened, ken e voe war o lerc'h seizh vloaz pad. Ma rankas Zeus o zreiñ en koulmed evit o saveteiñ. Pa varvas an holl e voent lakaet en oabl hag int eo ar Pleiadezed (ar stered a vez graet ar "Yar hag he Foñsined" anezhe e brezhoneg).

## Skridoù
* Apollodoros, Bibliotheke (III, 110-111).
Pleiadezed

Pa gomzer eus **Pleiadezed** (*Πλειάδες /Pleiades*, e henc'hresianeg) e komzer:
* eus merc'hed Atlas ha Pleione, gwelout Pleiadezed (merc'hed Pleione);
* eus Pleiades, ur gronnad steredennoù en oabl, anvet ivez "Yarig-hec'h-Evned" hag anvioù all;
* eus ur romant e galleg gant Joseph Arthur Gobineau, anvet *[[Les Pléiades (Gobineau)|les Pléiades]]*;
* eus un oberenn gant ar sonaozour Iannis Ksenakis (Ιάννης Ξενάκης), ar *[[Pleiadezed (sonerezh)]]*;
* un tolpad tanvenezioù en Antarktika.
Inch'Allah

**Inch'Allah** (arabeg: إن شاء الله *in šaʾ Allāh*) zo ur frazennig arabek implijet pa gomzer eus darvoudoù en dazont hag a dalvez kement ha "Ma fell da Allah" pe "ma'z eo bolontez Doue". 

Petra bennak ma'z eo relijiel orin ar frazenn-mañ, pa deu eus ar c'h-Koran (Surat Al Kahf (18):24) e vez implijet evel ur frazennig voas hiziv gant muzulmiz relijiel pe get hag ivez gant arabegerion/ezed nann-muzulmat. 

## Gwelit ivez
* Macha'Allah
Conradh na Gaeilge

**Conradh na Gaeilge** (distaget [ˈkɔnˠɾˠə nə ˈgeːlʲɟə] en iwerzhoneg), anavezet ivez dre hec'h anv saoznek *Gaelic League*, zo ur gevredigezh a stourm "evit gwareziñ ha derc'hel bev an iwerzhoneg evel ur yezh komzet e Bro-Iwerzhon". 

## Istor
Krouet e oa bet Conradh na Gaeilge ("Kevre ar Gouezeleg") e Dulenn d'an 31 a viz Gouere 1893 gant ur protestant anvet Douglas Hyde, a orin eus Dún Gar, e Kontelezh Ros Comáin. Sikouret e oa gant Eugene O'Growney, Eoin MacNeill, Luke K. Walsh ha stourmerien iwerzhonat all. Conradh na Gaeilge a voe diorroet gant labour an unvaniezh kozh anvet Gaelic Union ha dont a reas da vezañ ar gevredigezh pennañ o labourat da adsevel an iwerzhoneg. Kentañ kazetenn ar gevredigezh a voe an *An Claidheamh Soluis* ("Ar c'hleze skedus") hag he c'hazetenner brudetañ a voe Padraig Pearse.

War an dachenn bolitikel, ar gevredigezh a sachas kalz a vroadelourien iwerzhonat, evel ar Gaelic Athletic Association. A-drugarez d'al League, o deus gellet kalz a stourmerien kejañ kenetrezo. Ar c'hejadennoù-se o deus degaset krouidigezh kevredigezhioù all evel an Irish Volunteers (e 1913). Met ar Gaelic League n'en em ouestlas ket d'ar stourm politikel penn-da-benn. Tud evel Douglas Hyde a lare e oa ret leuskel ar sevenadur hag ar yezh er-maez eus ar politikerezh. Kalz a aozerien eus emsavadeg Pask a oa izili eus ar Gaelic League.

Goude krouidigezh ar stad iwerzhonat, levezon ha karg ar gevredigezh er vuhez pemdeziek a yae war wanaat. Stourm a reas ar C'hevre en un doare efedus evit lakaat e pleustr ofisielerezh ar yezh er stad. Ha dont a rejont a-benn da grouiñ An Coimisinéir Teanga (Ensellerezh war ar yezh). Diwezhatoc'h e stourmas Conradh na Gaeilge evit ma vefe degemeret an iwerzhoneg e-touez yezhoù ofisiel Unaniezh Europa.

Un nebeud amzer zo, Conradh na Gaeilge a enebas kalz ouzh ar strollad politikel Fine Gael abalamour ma stourme pennoù ar strollad politikel-se evit ma vefe tennet an arnodenn iwerzhoneg eus al Leaving Certificate (kevatal d'ar "vachelouriezh" e Bro-C'hall). Conradh na Gaeilge a enebas en ur c'hervel da vouezhiañ en dilennadegoù evit an dileuridi o doa c'hoant da leuskel an arnodenn war an iwerzhoneg.

Ar gevredigezh he deus kalz a skourroù hag a isrannoù en Iwerzhon a-bezh ha labourat a ra kalz evit aozañ gouelioù hengounel pe sevenadurel evel gouel meur An tOireachtas pe Seachtain na Gaeilge (*sizhunvezhioù an iwerzhoneg*). Un nebeud amzer zo he deus digoret Conradh na Gaeilge kreizennoù sevenadurel ha burevioù (anvet "Ionaid Saor Chomhairle Dlí" en iwerzhoneg) e Dulenn hag e Gaillimh gant sikour an FLAC.

## Liammoù diavez

* Official site (Suíomh oifigiúil CnaG)
* The Annual Week of Irish, March of each year (Seachtain na Gaeilge)

* Club Chonradh, BAC (Dublin)
* Gaillimh (Galway)
* Comharchumann Oileán Árainn Mhóir (Aran)
* Muscraí (Co. Cork)
* Beal Feirste (Belfast)

* Sasana Nua (New England)
* Nua Eabhrac (New York)
* Boston
* New Jersey
* Milwaukee
* Detroit
* Minnesota 
* Friendship Branch, Dallas/Fort Worth, Texas)
* Thír na gCnoc, Austin, Texas
* San Francisco

* An Astráil (Australia)

## Notennoù
Maia

**Maia** (henc'hresianeg: Μαῖα / Maĩa) a oa merc'h da Atlas ha Pleione, hag unan eus ar Pleiadezed. Mamm Hermes eo ivez.

Gant Hermes e vo fiziet enni Arkas, mab da Zeus ha d'an nimfenn Kallisto, dezhi d'he sevel e kuzh ouzh e wreg Hera.

## Miz Mae
Mesket e vije bet hec'h anv ha hini un doueez all gant ar Romaned, ha gant ar soñj d'hec'h enoriñ eo bet anvet miz Mae.
Babsk

**Babsk** a zo ur gêriadenn eus kreiz Polonia gant tro 588 annezad enni (e 2015). Etre Varsovia ha Łódź emañ, war ribl ar stêr.

## Liamm diavaez
* Babsk (e poloneg)
Roscommon

* Evit ar gontelezh eus Iwerzhon zo anvet *Contae Ros Comáin* en iwerzhoneg ha *County Roscommon* e saozneg, sellit ouzh Kontelezh Ros Comáin.

* Evit kêr-benn ar gontelezh-se, zo anvet *Ros Comáin* en iwerzhoneg ha *Roscommon* e saozneg, sellit ouzh Ros Comáin.
Dún Gar

**Dún Gar** (anvet *Frenchpark* e saozneg) zo ur gêr vihan e Kontelezh Ros Comáin e-kreiz Iwerzhon. Eus Dún Gar e oa genidik Douglas Hyde, unan eus saverien Conradh na Gaeilge ha prezidant kentañ Republik Iwerzhon.
Main

Ar **Main** zo ur stêr vras eus Alamagn, un adstêr d’ar Roen. Eienañ a ra e hanternoz Bavaria, nepell diouzh harzoù ar Republik Tchek. E Wiesbaden e vesk he dourioù gant re ar Roen. Tremen a ra ar stêr Main dre gêrioù Würzburg, Frankfurt, Bayreuth, Kulmbach, Bamberg.

Bageal a c'haller war ar Main a-hed 396 km. Drezañ ha dre ur ganol, ar ganol Roen-Main-Danav, e c'haller mont eus ar Roen d'an Danav.

## Istor
Ar Main a oa anavezet gant ar Romaned dindan an anv *Moenus*. E andon a oa er menezioù *Sudeti*, e Germania Magna, hag en em deurel a rae er Roen e-kichen kêr *[[Mainz|Moguntiacum]]*
Pleione

**Pleione** (Πληιονη e henc'hresianeg) a oa un nimfenn, merc'h da Okeanos ha Tethys, un Okeanidenn eta, hag a veve en Arkadia er menez Kyllene.

## He bugale
Gwreg ar ramz Atlas e oa e mojennoù Hellaz kozh ha mamm
*d'ar Pleiadezed,
*da Hyas,
*d'an Hyadezed.

## Liammoù
* Pleione, nimfenn eus Arkadia
Maine

Maine a zo un anv-lec'h gallek hag ivez :
* anv ur broviñs kozh e Bro-C'hall, Maine (proviñs)
* anv div stêr:
** ar stêr Maine a dremen dre Anjev ha kêr Anje
** anv gallek ar Mewan e Breizh, a dremen dre Vro-Naoned,
* anv ur stad e SUA, gwelout Maine (stad)
** anv ul lestr amerikan anavezet en istor Kuba, gwelout Maine (lestr)

## Anv da dostaat
Ouzhpenn-se eo ret disheñvelout an anv gallek *Maine* diouzh an anv alamanek Main, ur stêr en Alamagn.
Bernard Kouchner

**Bernard Kouchner** zo mezeg hag ur politikour gall.

Gant mezeien all en deus krouet ar gevredigezh Mezeien hep bevennoù ha da c'houde Mezeien ar bed.

Kargad uhel an ABU eo bet ivez.

D'an 18 a viz Mae 2007 e teuas da vezañ Ministr aferioù diavaez Frañs e gouarnamant François Fillon.

Ganet e oa bet d'ar 1añ a viz Du 1939 e Avignon. E emezeladenn gentañ en ur strollad politikel a voe ouzh ar Strollad komunour gall. Er bloavezhioù 1960 ez eas gant ar Strollad Sokialour gall (graet en deus ur mont-ha-dont e Strollad radikal gall ivez).
Hyas

**Hyas** (henc'hresianeg: Ὑας), a oa mab d'an Titan Atlas ha da Bleione, pe da Aithra an Okeanidenn. Ur gwareger brudet e oa, hogen lazhet e voe gant e breizh.

Hervez koñchennoù zo e voe lazhet o klask laerezh he leoned bihan digant ul leonez, hervez re all e oa naered bihan digant un naer, met hervez ar vojenn anavezetañ e voe toullgofet gant un hoc'h-gouez. He c'hoarezed, an Hyadezed, a ouelas dezhañ, kement ha ken bihan ma varvjont gant ar glac'har. Ha Zeus, bamet dirak kement a garantez en un tiegezh, a droas anezho e stered (ha sede penaos e voe krouet ar steredeg *[[Hyades]]*), ha lakaet e penn an Tarv, ma weler bep bloaz glav bras pa savont ha pan eont da guzh. Doueezed ar glav e oant deuet da vezañ.
Rubén Darío

**Félix Rubén García Sarmiento** (1867-1916) a oa ur barzh hag un diplomat nikaragwaat. Anezhañ ez eus bet graet *"Príncipe de las letras castellanas"* ha lavaret diwar e benn e oa unan eus skrivagnerien wellañ Kreizamerika.

E Metapa, e departamant Matagalpa e oa ganet met un darn vras eus e vuhez a dremenas e-maez e vro. E varzhonegoù kentañ a embannas da 12 bloaz. E 1882 ez eas kuit da El Salvador ma chomas betek 1886. E Chili e vevas neuze ha beajiñ a reas a-dreuz Amerika latin hag en Europa.

Lakaet eo da dad skol ar *[[modernismo]]* .

## Liammoù divaez

 Oberennoù Rubén Darío, hervez ar  ''Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes''
Herri V (Bro-Saoz)

**Herri V**, Roue Bro-Saoz, Hêr ha Rejant Rouantelezh Bro-C'hall hag Aotrou Iwerzhon, a oa ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1387 ha marvet d'an 31 a viz Eost 1422, zo bet roue Bro-Saoz adalek 1413 betek 1422. Unan eus brezelourien vras ar Grennamzer e oa. 

## E vuhez
Ganet e oa e Monmouth, e Bro-Gembre d'ar 16 a viz Gwengolo 1387. Mab e oa da Herri Bolingbroke, a zeuas diwezhatoc'h da vezañ Herri IV, ha da Mari Bohun, a varvas kent kurunidigezh he fried Bolingbroke. 

Brezel a reas da Gembreiz, renet gant Owain Glyndŵr, goude se a-enep an tiegezh Percy, en emgann Shrewsbury. 

Goulenn a reas kurunenn Bro-C'hall adal 1414, evel e hendad Edouarzh III en 1340, war zigarez e oa aet foll ar roue gall Charlez VI. Alouviñ a reas Bro-C'hall e miz Eost 1415 ha trec'h e voe war varc'heien Bro-C'hall en emgann Azincourt d'ar 25 a viz Here. Goude e kasas ur brezel aloubiñ e Normandi entre 1417 ha 1419.
Sant Loeiz

**Sant Loeiz** zo anv meur a sant, ha dreist-holl an daou-mañ:
* Loeiz IX (Bro-C'hall) (°1214 - †1270), roue gall anvet da sant,
* Sant Loeiz Gonzaga (°1568 - †1591), pe Sant Luigi Gonzaga, sant italian
Met re all zo c'hoazh:
* Loeiz Cordoba († ?)
* Loeiz Anjev (°1274 - †1297), pe *Loeiz Toloza*, eskob Toloza, mab da Charlez II Anjev ; lidet d'an 19 a viz Eost.
* Louis Ibarchi (°1585 - †1597)
* Louis-Marie Grignion de Montfort , sant breizhat
* Luigi Versiglia (°1873 - †1930), eskob salesian italian, misioner, unan eus *120 merzher Sina* ; lidet d'an 13 a viz Du.

## Lec'hanvadurezh
N'eo ket un anv-lec'h e Breizh, n'eus sant breizhat ebet en anv-se. Met kavet e vez war ur skol gristen bennak, evel *Skol Sant Loeiz* e Kastellin. 

## Pennadoù kar
*Saint Louis, anv-lec'h saoznek
*Saint-Louis, anv-lec'h gallek
*Loeiz
Loeiz II (roue ar Franked)

**Loeiz II**, lesanvet *Loeiz ar Gag* (846-† 879), roue ar Franked (877-879), a oa mab da Garl Voal hag Ermentrud Orleañs. Kurunet e oa da gentañ roue Akitania e 867 ha roue Bro-C'hall goude e 877, met hep Provañs, roet gant e dad da Voson Provañs. 

Besteod e oa Loeiz II, ar pezh a vire outañ a gomz dirak an dud hag a noaze ouzh e veli.
Daoust dezhañ da vezañ bet kurunet un eil gwezh gant ar pab Yann VIII e-pad sened-iliz Troyes e miz Gwengolo 878 e chom ur roue hep galloud, mestroniet gant galloud ar vrientinelezh. Koulskoude ez eo fur a-walc'h evit skoulmañ un emglev, er memes bloavezh, gant e genderv Loeiz Saks, a gadarna rannidigezh Loren graet gant o zad e 870.

## Dimeziñ ha bugale
Eurediñ a reas da Ansgard Burgondia, mamm Loeiz III ha Karloman II, ha goude se d'ar rouanez Adelaid Frioul a roas dezhañ ur mab : Charlez III, bet ganet goude e varv.
Loeiz III (Bro-C'hall)

**Loeiz III** (war-dro 863-† 882), mab Loeiz Vesteod hag Ansgard Burgondia, a oa roue Bro-C'hall eus 879 da 882. 

## Rouaned dic'halloud

E miz Meurzh 880, en Amiens, ez eo rannet rouantelezh e dad : Loeiz a resev Frankia ar c'hornôg ha Neustria, ha ren ha ra war un dro gant e vreur Karloman. Hemañ a resev Burgondia ar C'hornôg, Akwitania, ha Septimania (Cévennes, Corbières, Norzh ar Pireneoù gant Narbonne, Carcassonne, Béziers ha Nîmes). 
 

Evit chom e peoc'h ha talañ ouzh tagadennoù an Normaned e rank an daou vreur en em glevet gant o c'henderv Loeiz Yaouank a c'houlenn Lotaringia ar c'hornôg o doa gounezet goude skrid-emglev Mersen sinet d'an 9 a viz Eost 870. E deroù 880 e oant rediet da reiñ ar vro-se dezhañ gant skrid-emglev Ribemont (Aisne). Ret eo dezhe ivez en em gannañ evit Burgondia p'emañ o goureontr Boson V o klask lakaat e grabanoù warni. 

## Ar stourm a-enep an alouberien

D'an 30 a viz Du 879 e c'hounezas an daou vreur un trec'h bras war ar Vikinged, degouezhet betek ar Vienne. (http://expositions.bnf.fr/fouquet/arret/26/i.htm)

E miz Eost 881, Loeiz III en-dro an alouberien viking en emgann Saucourt-en-Vimeu e lec'h ma vije bet lazhet tost da 8 000 Viking. Skoet e voe spered ar gempredidi gant an trec'h-se ha kement ma voe brudet evit pell gant *Son Loeiz* (ar ''Ludwigslied'' pe *Rythmus Teutonicus*) 

## Ur ren berr-kenañ

Terriñ a reas e benn ouzh he skeiñ ouzh gourin un nor re izel pa o redek war-varc'h war-lerc'h merc'h ur Germund bennak. Beziet e voe d'ar 5 a viz Eost 882 en Sant Denez. Lezel a reas holl rouantelezh Frankia ar C'hornôg gant e vreur Karloman, evit nebeut amzer avat.
Karloman II (Bro-C'hall)

**Karloman II** (867 - 884) a oa roue ar Franked, eus 879 da 884.

## Buhez

E 879, **Karloman** a zeuas da vezañ roue war un dro gant e vreur Loeiz III. Ren a rejont ar rouantelezh etreze e 880. Resev a ra Akwitania ha Burgondia. Goude marv e vreur e 882 e teu da vezañ roue nemetañ ar rouantelezh.

D'an 12 a viz Kerzu 884 e varvas Karloman goude bezañ gloazet dre zievezh gant unan eus e wizien e-pad ur chase e koad Bézu, koad Lyons etre Rouen ha Gournay-en-Bray hiziv. Aet d'an anaon da 17 vloaz, Karloman n'en doa hêr ebet. Beziet e voe e Sant Denez.

Charlez III, mab diwezhañ Loeiz II, a oa re yaouank evit ren hag uhelidi ar rouantelezh a c'houlennas gant an impalaer Charlez Tev bezañ rejant ar rouantelezh.


Basilica di saint Denis Carlomanno II di Francia.JPG|Delwenn bez Karloman II e penniliz Sant Denez, Bro-C'hall
Louis III. et Carloman II..jpg|Medalenn dremmoù Loeiz III ha Karloman II warni, gant Jean Dassier (1676-1763)
BNF 6465, fol. 154v.jpg|Trec'h Loeiz III ha Karloman II war ar Vikinged e 879, livet gant Jean Fouquet kent 1485


## Levrlennadur
*  Jean-Charles Volkmann, *Bien Connaître les généalogies des rois de France*, Gisserot, 1996 
*  Michel Mourre, *Le petit Mourre. Dictionnaire de l'Histoire*, Larousse, 1998
Jean-Auguste-Dominique Ingres

**Jean Auguste Dominique Ingres** zo ul livour gall eus an . Ganet e oa e Montauban d'an 29 a viz Eost 1780 ha marvet d'ar 14 a viz Genver 1867 e Pariz. Ma oa klasel e awen e oa tost-kar lod eus e oberennoù da luskad ar romantelezh. 

Livour e oa e dad, ha broudañ a reas c'hoant e vab da livañ. Deskiñ ar vicher a reas en Akademiezh Tolosa, adal e 11 vloaz. E 1796 ez eas da Bariz da zeskiñ gant David.

## Diskouezadeg
* Un diskouezadeg vras « *Ingres et l'Antique* » a zo bet e 2006 e mirdi Arle.

## Mirdioù
* Mirdi al Louvre, Pariz
* Mirdi Ingres, Montauban, Okitania.

## Pennad kar
*Roll livadurioù Dominique Ingres

## Levrlennadur
* Bohumir Mraz, *Ingres, mines de plomb, plume, crayon noir*
* dindan renerezh Vincent Pomarède, Stéphane Guégan, Louis-Antoine Prat, Éric Bertin, « *Ingres (1780-1867)* », katalog diskouezadeg mirdi al Louvre. Gallimard / musée du Louvre Éditions, 408 pajenn, 325 skeudenn a liv, Pariz, 2006, ISBN 2-35031-051-5.

## Liammoù diavaez

* Tresadennoù e Mirdi al Louvre
* Kilselladenn e Mirdi al Louvre
*  Dominique Ingres war Artcyclopedia

## Taolennoù livet gantañ

Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg|*Napoleon Iañ war e gador-impalaer*
Ingres, Madame Riviere.jpg|*Madame Rivière*
Ingres Mademoiselle Jeanne Suzanne Catherine Gonin.jpg| *Mademoiselle Jeanne Suzanne Catherine Gonin*
Ingre, Grande Odalisque.jpg|*[[La Grande Odalisque]]*
Jean_Auguste_Dominique_Ingres_-_Roger_Delivering_Angelica.jpg|*Roger délivrant Angélique*
Jean-Paul_Flandrin_-_Odalisque_with_Slave_-_Walters_37887.jpg|*[[Odaliskenn]] gant he sklavez *
Louis-Francois Bertin.jpg|*Poltred an aotrou Bertin*
Louise de Broglie by Jean Auguste Dominique Ingres.jpg|*Louise de Broglie, Comtesse d'Haussonville*
Ingres coronation charles vii.jpg|*Janed Ark e kurunidigezh ar roue Charlez VII*
Júpiter y Tetis, por Dominique Ingres.jpg|*Jupiter ha Thetis*
Le Bain Turc, by Jean Auguste Dominique Ingres, from C2RMF retouched.jpg|*Le Bain turc*
Jean Auguste Dominique Ingres - The Spring - Google Art Project 2.jpg| *An eienenn*
Ingres Venere Anadiomene.jpg|*[[Gwener (doueez)|Gwener]] Anadyomene*
Gianciotto Discovers Paolo and Francesca Jean Auguste Dominique Ingres.jpg|*Gianciotto o kavout Paolo ha [[Francesca da Rimini|Francesca]]* (1819).
Ingres - Paolo and Francesca.jpg| *Paolo ha Francesca*
IngresOdipusAndSphinx.jpg|Ingres, *[[Oidipous hag ar Sfins]]*.


## Gwelet ivez
*Roll livadurioù Dominique Ingres
Hiadezed

An **Hyadezed** (henc'hresianeg : ‘Υάδες *Huádes*, « ar Glavegezed », eus ὑειν, « ober glav ») e oa nimfezed ar glav e mojennoù Hellaz kozh. Merc'hed e oant d'an Titan Atlas ha d'an Okeanidenn Aithra, pe Pleione, ha c'hoarezed da Hyas. En un doare all eus ar vojenn int merc'hed da Hyas ha Boiotia.

Kemmañ a ra o niver hervez ar skrivagnerien (div int, pe deir, pe bemp, pe seizh, pe kalz muioc'h). Meneget e vez an anvioù-mañ:
* Ambrosia
* Eudore
* Faisyle
* Koronis, 
* Dione, 
* Polikso
* Faio (pe Faiote)
* Pedile
* Kleeia

## Mojennoù
Magerezed Zeus e voent e Dodone. Pa voe ganet Dionysos e voe kaset gante betek ar menez Nysa, ha roet da Ino da ziwall. Zeus o c'hasas neuze d'an Oabl d'ho mirout diouzh kounnar Hera.

En ur vojenn all e oa bet lazhet o breur Hyas gant ul leonez (pe un hoc'h-gouez), ha glac'haret e voent kement ken na baouezent ket a ouelañ. Ma voe fromet an doueed gant o gouelvanoù. Lakaet e voent e-touez gronnad stered an Hiadezed e-barzh steredeg an Tarv. 

## Skridoù
* Diodoros Sikilia, *[[Bibliotheca historica|Bibliotheke historie]]* (V, 52).
* Nonnos Panopolis, *Dyonisiaka* (XIV, 143).
* Hesiodos, 
** Astronomiezh (Tamm 2), 
** *[[Al Labourioù hag an Deizioù]]* (gwz. 609).
* Seneca, *[[Medea]]*, (gwz. 311, 767).
* Ovidius, *[[Fasti (Ovidius)|Fasti]]* (V, 164).
* Valerius Flaccus, *Argonautica* (V, 408).
* Vergilius, 
** *[[Aeneis]]* (v. 748); 
** *[[Georgica]]* (I, 138)
Koronis

**Koronis** zo anv meur a vaouez e mojennoù Hellaz kozh:

***[[Koronis merc'h Flegias]]**, a voe karet gant Apollon,

***[[Koronis merc'h Koronaeus]]** 

***Koronis merc'h Atlas**, unan eus an Hiadezed.
Koronis (merc'h Koronaios)

**Koronis** (*Κορωνίς* Korônís e henc'hresianeg, diwar κορώνη / korốnê, « bran ») a oa merc'h da g-Koronaios, roue Fokis.

Klask a rae tec'hel dirak c'hoant Poseidon a oa orgedet outi, ha goulenn a rfeas skoazell digant an doueed. Troet e voe e bran gant Athena.
Koronaios

**Koronaios** (henc'hresianeg: *Κορωναῖος*, latinekaet e *Coronaeus*) a oa roue Fokis.

E verc'h Koronis a glaske tec'hel rak krabanoù an doue Poseidon a oa orgedet outi, ha troet e voe e bran gant an doueez Athena.

## Notennoù
Koronis (merc'h Flegyas)

**Koronis** (Κορωνίς e henc'hresianeg, diwar κορώνη, "bran") a oa merc'h da Flegyas, roue al Lapited, e mojennoù Hellaz kozh. Serc'h e voe da Apollon, ha mamm Asklepios, doue ar medisinerezh. 

## Mojenn
Pa oa brazez eus he mab ec'h orgedas Koronis ouzh Isc'hys, mab Elatos. Pig pe vran a gan, hag ur vran a yeas da gontañ an doare da Apollon. Hag an doue dogan da gas e c'hoar, ar werc'hez Artemis, da lazhañ Koronis gant he saezhoù. Hervez un doare all eo an doue e-unan a reas war-dro ar c'hastiz.

Devet e voe he c'horf gantañ, ha duet pluñv gwenn ar brini da viken. D'ar mare diwezhañ e voe saveteet ar bugel e kof he mamm: gant Apollon e voe digoret ar c'hof, tapet e vab, ha roet da zesevel da C'heiron, an den-marc'h.
 
Flegyas, dirollet gant ar gounnar, a yeas da c'hwezhañ an tan e templ Apollon e Delfi, un dra ha na blijas ket tamm da Apollon, ma lazhas e dad-kaer, e-unan en dro-mañ.
Flegyas

**Flegyas** (Φλεγύας / Phlegúas e henc'hresianeg), mab d'an doue Ares ha da C'hryse, a oa roue al Lapited. 

Daou vugel en doa: ur mab, Iksion, hag ur verc'h, Koronis, a voe serc'h da Apollon.

## Mojenn
Pa oa brazez e verc'h Koronis eus he mab ec'h orgedas ouzh Isc'hys, mab Elatos. Pig pe vran a gan, hag ur vran a yeas da gontañ an doare da Apollon. Hag an doue dogan da gas e c'hoar, ar werc'hez Artemis, da lazhañ Koronis gant he saezhoù.

Flegyas, a oa dirollet gant ar gounnar, a yeas da c'hwezhañ an tan e templ Apollon e Delfi, un dra ha ne blijas ket tamm da Apollon, ma lazhas e dad-kaer.
Isc'hys

**Isc'hys** (Ισχυς e henc'hresianeg) a oa mab da Elatos ha Hippeia, ha serc'heg da Goronis. 

## Ar vojenn
Brazez e oa Koronis diwar an doue Apollon. Un deiz ez eas kuit an doue d'ober un dro da gêr Delfi hag e laoskas ar goantenn gant ur vran wenn. 

Pell zo e vage Koronis karantez ouzh ar paotr Isc'hys, ha setu int o-daou en ur gwele. Petra a reas ar vran wenn nemet nijal da gontañ da Apollon (pe marteze da Artemis, pe da Athena) doare an darempredoù etre ar paotr Isc'hys ha Koronis difeal. Trelatiñ a reas Apollon pa glevas e oa dogan, ma troas pluñv an evn e du, hag e reas e stal d'an doganer Isc'hys ha d'e serc'h Koronis.

## Levrlennadur
* pseudo-Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* 3. 10. 3
* Paosanias ar Beajour, *[[Deskrivadur Hellaz]]*, 2. 26. 6
* Hyginus, *[[Fabulae]]*, 202
* Antoninus Liberalis, *Metamorfozoù*, 20
Hippeia

**Hippeia** (henc'hresianeg : Ἱππεία), pe **Hippea**, zo anv div vaouez e mojennoù Hellaz kozh. 

## Athena Hippeia

**Athena Hippeia** (pe **Hippeia Athena**) ("Athena ar c'hezeg") a vez graet eus Athena evel doueez ar c'hezeg. 

Neuze e veze lavaret e oa merc'h da Boseidon ha Polyfe, merc'h Okeanos. Hec'h anv a voe roet dezhi peogwir e oa bet an hini gentañ oc'h ober gant ur c'harr.

## Hippeia, merc'h Antippos

**Hippea** merc'h Antippos a zimezas da Elatos hag a c'hanas tri bugel: Polyfemos, Kaineüs, hag Isc'hys.

## Notennoù
Elatos

**Elatos** (latinekaet en *Elatus*) a zo un anv gresianek hag anv meur a zen:

* **[[Elatos (Lapit)|Elatos]]**, roue al Lapited
***[[Elatos (Itaka)|Elatos]]**, unan eus pleustrerien Penelope. 
***Elatos** an diouganer, a oa tad Ampykos.
***Elatos**, ur brezelour eus Pedasos, e Troia, a voe lazhet gant Agamemnon e-kerzh brezel Troia.
***[[Elatos (mab Arkas)| Elatos]]**, mab Arkas, diwar pe Erato pe C'hrysopeleia pe Laodameia (Leaneira), merc'h Amiklas, pe Meganeira, merc'h Krokon. 

hag ivez
**Elatos* eo anv ar saprenn e gresianeg
* **[[(31824) Elatus]]**, un asteroidenn anvet war-lerc'h an den-marc'h Elatos, lazhet e-kerzh un emgann ouzh Herakles gant ur saezh pistriet a oa aet a-dreuz e vrec'h da c'hloazañ penn-glin C'heiron .
Enez Mon

**Enez Mon** (pe **Enez-Von** hervez boazioù ar brezhoneg) pe *Ynys Môn* e kembraeg (*Anglesey* d'ar saoznegerien, *Mona* er skridoù latin), a zo un enezenn en hanternoz Kembre. Ur gontelezh eo Enez Von ivez, anvet eo **Sir Fôn** e kembraeg. 

## Douaroniezh
## Anv
;A. Mona
* Caesar, *BG*, V, 13, 2 : **MONA**
* Plin. *NH*, II, 187 : **in MONA**; IV, 103 : **MONA**
* Tacit. *Agricola*, 14, 4 & 18, 4 : **MONAM INSULAM**
* Tacit. *Annals*, XIV, 29 : **MONAM INSULAM**
* Ptol. II, 2, 10 : Μόνα νήςος = **MONA INSULA**
* Xiphilinus, *epitome* Cassius Dio, 162 (LXII, 7), 163 bis (LXII, 8) : **Μώνναν** (= MONNAM); / **Μώννης** (= MONNAE)
* Ravenna 1099 : **MONA**; 10911 : **MANNA / MANUA̠**
* **ynys uon** 815

Talvoudegezh : enezenn evel ur menez.

;B. Anglesey
* ***Angleseia***, 1242 Fees; ***Anleseya*** 1254 Val. *"Possibly "the island of the Angle"*
* ***Anglesege*** 1098; ***Ongulsey*** 13th cent.; ***Anglesey, Anglesea***, 1868. "Ongull's island". OScand. pers. name .+ *ey*. Da lavarout enezenn un den eus Skandinavia anvet Ongull. 

## Istor
Enezenn Mona, a oa un enezenn sakr, kontet da vezañ ur greizenn eus an drouizelezh en henamzer. 
Aloubet e voe e 60 goude J.-K. gant Suetonius Paulinus, ha lazhet e oa an holl zrouized a oa eno. 

## Pontoù
Liammet eo ouzh douar-bras Kembre gant daou bont: *[[Pont ar Menai]]*, an hini koshañ, ha Pont Britannia.

## An enez
Brudet eo kêriadenn Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch.

## Yezh
Diwar an anv *Môn* eo savet an anv *[[Arfon]]*, a gaver e Caernarfon. Komz a reer eus *Môn ac Arfon*. Un anv-bihan eo Arfon ivez. 

## Liammoù diavaez

* Istor Enez Mon
* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Charles Dickens

**Charles Dickens** (7 a viz C'hwevrer 1812 - 9 a viz Even 1870) a oa ur skrivagner saoz ganet e Landport, kichen Portsmouth. E 1814 e heulias e familh da Londrez ha goude-se da Chatham. Ne studias ket en ur skol met kalz traoù a zeskas e straedoù, a zlefe c'hoari ur perzh bras en e romantoù.

Da 22 vloaz e krogas da labourat evel kazetenner er *[[Morning Chronicle]]*. E 1836 e euredas gant Catherine Hogart a roas dek bugel dezhañ. Dizimeziñ diganti a reas e 1858, avat. Skrivañ a reas Charles Dickens kalz romantoù ha danevelloù e kazetennoù. An hini kentañ a voe *[[The Pickwick Papers]]* embannet e miz Meurzh 1836. Heuliet e voe gant *[[Oliver Twist]]* (1837), *[[Nicholas Nickelby]]* (1839) ha *The Old Curiosity Shop* (1841).

Tremen a reas Charles Dickens un darn vras eus e vuhez en estrenvro ma skrivas un nebeud eus e romantoù pouezusañ evel *[[David Copperfield]]* (1850), *[[A Tale of Two Cities]]* (1860), *[[Great Expectations]]* (1861). Marvet eo e 1870 e Londrez.

Anaoudegezh a reas Charles Dickens gant skrivagnerien SUA pan eas d'o bro. Gant tud evel Washington Irving e klaskas ober eus ar skrivañ ur gwir vicher ha goulenn a reas ma vije lezennoù strishoc’h da wareziñ gwirioù ar skrivagnerien.

## Oberennoù

### Romantoù

### Danevelloù

### Oberennoù arall pennañ
Taol-mouezh a eil renk

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **taol-mouezh a eil renk** (saoz.: ''secondary stress'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma c'hell bezañ e yezhoù 'zo un eil taol-mouezh gwanoc'h evit an taol-mouezh pennañ, dreist-holl pa vez hir ur ger, da skouer e saozneg e vez diforc'het etre an **taol-mouezh pennañ** (merket amañ gant un tired lemm) hag an taol-mouezh a eil renk (merket amañ gant un tired boud), da skouer *còunterintélligence*.

Degouezhout a ra alies gant gerioù kevrennek evel hemañ, gant pep ger diazez un taol-mouezh a orin, ha pouezet e vez muioc'h war ar penn semantikel. Dont a ra neuze taol-mouezh an elfenn bennek da vezañ an taol-mouezh pennañ keit ha ma teu da vezañ an taol-mouezh lec'hiet war ar spisaer da vezañ an taol-mouezh a eil renk.

Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel avat e vez implijet sinoù diakritek arbennik skrivañ dirak ar silabennoù taolmouezhiet: [ˈ] evit merkañ an taol-mouezh pennañ ha [ˌ] evit merkañ an taol-mouezh a eil renk, d.s. [ˌkaʊntɚ.ɪnˈtɛlɪdʒəns]

## Gwelit ivez
*Taol-mouezh
*Silabenn
*Mentadur
Glossolepis dorityi

***Glossolepis dorityi*** a zo ur spesad pesked eus kerentiad ar Melanotaeniidae. Kavet e oa bet er stêr Grime e gwalarn Papoua ar C'hornaoueg. Bevañ a ra er rannvroioù ma vez stank ar strudaj-dour ha gallout a ra tizhout 11,5 cm, pa chom berroc'h eget 8 cm peurliesañ.

Un nebeud pennoù a oa bet dastumet gant Heiko Bleher.

## Liammoù diavaez
*''Glossolepis dorityi''
*Fishbase
* AquaVISie
Fonotaktoniezh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **fonotaktoniezh** (saoz.: ''phonotactics'') eus ar skourr resis eus ar fonologiezh ma vez pledet gant studi ar reolennoù o tennañ d'an doare ma c'hell bezañ implijet fonemoù ur yezh resis bennak, da lâret eo ar reolennoù a vir ouzh fonemoù resis da vezañ implijet renk-ouzh-renk gant fonemoù resis.

Tennañ a ra neuze reolennoù fonotaktikel ur yezh bennak da struktur ar silabenn, lieskensonennadoù ha heuliadoù vogalennek.

Pep yezh he deus ur sammad reolennoù fonotaktikel disheñvel, daoust ha ma c'hell bezañ implijet ganti an hevelep fonemoù hag ur yezh all. Da skouer, fonemoù eo [s] ha [k] koulz e brezhoneg hag e portugaleg, met bez e c'hell bezañ implijet an heuliad [sk] e penn ur silabenn e brezhoneg met e portugaleg n'hall ket ha pa vez degeremet e portugaleg gerioù latin o kregiñ gant an heuliad-se e ranker stagañ outañ un epentezenn, d.s.:

: latin "'''''sch'''ola''"
:: > brezhoneg: "**''sk**ol*"
:: > portugaleg: "*e**sc**ola''" 

A-hend-all e c'hell fonemoù resis bezañ implijet e lec'hioù resis eus ar silabenn, da skouer e brezhoneg ne vez kavet ar fonem [h] lost ur silabenn met en arabeg e vez kavet stank el lec'h-se, pe e saozneg n'hall bezañ implijet ar fonem drekstaon [ŋ] e penn ur silabenn met e nivc'heg e vez implijet stank el lec'h-se. 
 
Peurliesañ e touj reolennoù fonotaktikel da skeul an hesonerezh. Hervez ar skeul-se e rank bezañ ar greñvañ hesonerezh er c'hraoñell o vont war wanaat seul pelloc'h m'ac'h eer dioutañ. Da skouer, izeloc'h war skeul an hesonerezh emañ ar gensonenn kevig dre daravat divouezh [s] evit ar gensonenn kevig dre dostaat [l], ha neuze e c'heller implijout al lieskensonennad /sl/ e penn ur silabenn ha gallout a reer implijout al lieskensonennad /ls/ e lost ur silabenn met evit an hevelep abeg n'heller ket implijout /ls/ e penn ur silabenn na /sl/ e lost ur silabenn.

Implijet e vez gant ar yezhoù-se reolennoù fonotaktikel ma sav diwarne lieskensonennadoù pe heuliadoù kensonennoù difennet gant skeul an hesonerezh, met dre vras e vez sujet an darn vrasañ eus reolennoù fonotaktikel kavet en darn vrasañ eus yezhoù ar bed d'ar skeul-se.

## Gwelit ivez
* Fonologiezh
* Skeul an hesonerezh
* Pennaenn urzh ar fonennoù
Alagoas

**Alagoas** a zo ur stad vihan en arvor Brazil, er reter, etre Pernambuco ha Sergipe. Maceió eo ar gêr-benn anezhi. Er rannvro Nordeste emañ.

## Gwelet ivez
*Listenn kumunioù Alagoas

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel gouarnamant Stad Alagoas
Protezenn (medisinerezh)

Ur **brotezenn** zo ur benveg en ur metal bennak pe en un danvez all (keramik, danvez kevanaozet...) a lakaer e penn un ezel mac'hagnet, evit kemer lec'h an tamm mac'hagnet. Kaoz a vez ivez eus "protezennoù da glevet" evit ar skouarn.
Rubeus Hagrid

**Rubeus Hagrid** zo unan eus an tudennoù a gaver e romantoù *[[Harry Potter]]*, skrivet gant ar Skosadez J. K. Rowling. Peurliesañ ez aer dezhañ dre e anv tiegezh. Hagrid eo gward an alc'hwezhioù, gward al liorzh, ar gward-chase hag ar c'helenner war desaverezh ar boudoù hud adalek trede bloavezh Harry e skol sorserezh ha strobinellerezh Hogwarts.

Hagrid zo div wezh brasoc'h evit an dud reizh (war-dro 3,5 metr) ha tost teir gwezh ledanoc'h. Pitilh eo gant al loened hag ar boudoù hud, ar re divoas pe dañjerus peurgetket. 
Hagrid eo ar c'hentañ ezel eus koskoriad Hogwarts da vezañ gwelet gant Harry. Unan eus ar c'hentañ tudennoù eo a gomz eus "gwad glan" hag "hanter gwad" evel ur meiziad aet a c'hiz kozh. Anavezet eo Hagrid evit e bouez-mouezh kreñv. E saozneg ez eo pouez-mouezh rannyezhoù kornôg Bro-Saoz.

Er filmoù troet diwar romantoù *[[Harry Potter]]*, Hagrid zo c'hoariet gant an aktour eus Bro-Skos, Robbie Coltrane. Lavaret he deus J.K. Rowling he doa soñjet e Coltrane evit ar rol-se pa oa o skrivañ eil romant *Harry Potter*. 

E anv, Rubeus (distaget Rubeüs), en deus daou ster e Latin, unan zo "ruz" pe "ruzart" hag egile "gwezenn-hili-ho", ar pezh a ro un diskrivadenn vat eus e neuz. "Hagrid", hervez Rowling en un atersadenn gant *The Boston Globe*, a zeu eus ur ger saozneg kozh, an anv-gwan-verb "hagridden". Bezañ bet "hagridden" a dalvez eo bet ar moustrerig-noz o voustrañ bruched an-unan, goude ur c'hofad dreist-holl a-hervez. Hag anavezet eo Hagrid evit karout e vanne. E *The Mayor of Casterbridge*, skrivet gant Thomas Hardy, e implijer anezhaÆ evel ur ger eus luc'haj Wessex hag implijet eo en hevelep arroudenn end-eeun hag ar ger "Dumbledore", ur ger lec'hel evit "sardonenn".

## Daveoù
Ron Weasley

**Ronald Bilius Weasley** pe **"Ron" [[Weasley]]** zo unan eus harozed romantoù *[[Harry Potter]]* skrivet gant J. K. Rowling. Anadiñ a ra evit ar wezh kentañ er bestseller *[[Harry Potter ha Maen ar Furien]]* (1997) evel gwellañ mignon Hermione Granger hag Harry Potter. Evel Harry hag Hermione ez eo ezel eus Gripi-Aour. Dastum a ra nebeut a vrud e-skoaz Harry a zeu da vezañ brudet hag a vez atav lakaet a-wel d'an holl gant e droioù-kaer. Degas a ra a-wezhioù un tamm gwarizi eus e berzh. Ron a gemer perzh en hogozik holl degouezhioù en avanturioù e vignon Harry.
Er filmoù ez eo c'hoariet gant Rupert Grint.
Norvegeg

Yezh Norvegia hag unan eus ar yezhoù skandinavek eo an **norvegeg** pe **norgeeg**. Meur a rannyezh zo, ha daou stumm skrivet ofisiel, anvet bokmål ha nynorsk.
*ar *bokmål* (pe « yezh al levrioù» ─ distaget « 'bouk-môl »), a deu eus ar *riksmål* ( « yezh ar rouantelezh » ─ distaget « 'riks-môl »), un doare norvegeg levezonet don gant an daneg (norsk-dansk/dansk-norsk), en amzer hir ma oa Norvegia e rouantelezh rouaned Danmark;
*an *nynorsk* (da lavarout eo "norvegeg nevez"), a deu eus al landsmål (« yezh ar vro »), ar yezh savet gant Ivar Aasen, diwar ar rannyezhoù komzet er vro.
Anagramm

An **anagramm** (henc'hresianeg ανά *aná*, « war-gil », ha γράμμα *grámma*, « lizherenn ») pe **tregejad** zo ur c'hoari gerioù. Eskemm a reer lec'h al lizherennoù en ur ger pe e meur a hini evit sevel gerioù all hag o deus ur ster. Ur c'hoari dinoaz eo, a c'hall dont da gaout un dalvoudegezh ezoterek. Studiet eo bet gant ar yezhoniourien evel Ferdinand de Saussure ha gant ar vredelfennerien hag ar varzhed a-vremañ.

An anagramm a oa ur c'hoari da vare an Henamzer dija. Anavezet e oa en Europa a-bezh er Grennamzer. Krediñ a reer peurliesañ e vije bet ijinet arz an anagramm gant ar barzh henc'hresianek Likofron.

;Skouerioù tregejadoù
* Gerioù boutin : B-U-G-A-L-E ▶ B-E-L-U-G-A
* Anvioù-tud : Louis N-E-M-O ▶ Roparzh H-E-M-O-N 
* TELO VON MODEZ (anv gwir Lord Voldemort e troidigezh vrezhonek *[[Harry Potter]]*) ▶ VOLDEMORT EZ ON

## Liammoù diavaez
* Engehenter anagrammoù emgefreek Stéphane Barbery

## Notennoù ha daveennoù
Allah

**Allah** (arabeg: **الله** ; treuz.: *Allāh* ; dist.: [ʔalˤːɑːh]), «&nbsp;an doue&nbsp;», eo anv Doue en arabeg. Implijet e vez gant ar vuzulmaned, ar gristenien hag ar yuzevien pa gomzont arabeg (ar sefaraded). Ar ger a oa anezhañ araok ma oa krouet an islam, er relijion liesdoueek arab. Reiñ a ra an islam 99 anv dezhañ, evel an trugarezus, ar c'hendruezek, an hini kentañ, ar roer buhez, hag all hag all.

Kavet e vez e troioù-lavar islamek evel Inch'Allah, Basmala, pe c'hoazh Allahou akbar.

## Pennadoù kar
* Tawhid
Elatos (Itaka)

**Elatos** a oa unan eus pleustrerien Penelope, pried Odysseüs, kent e zistro. Lazhet e voe gant Eumaios, ar mêsaer-moc'h, hervez *[[Odysseia]]* Homeros.
Elatos (Lapit)

**Elatos** a oa roue al Lapited, pried Hippeia, ha tad
*Isc'hys a voe karet gant Koronis, met marteze e oa mab d'un Elatos arall,
*Kaineüs,
*Polyfemos,
*Ampykos, ganet marteze diwar ur vamm arall.
Édouard Boubat

**Édouard Boubat**, ganet d'an 13 a viz Gwenholon 1923 e Pariz (Bro-C'hall), e karter Montmartre, ha marvet d'an 30 a viz Even 1999 e Montrouge (Bro-C'hall), a oa ul luc'hskeudennour gall.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn gouestlet da Édouard Boubat, savet gant e vab Bernard
Emmanuel Chabrier

** Emmanuel Chabrier **, ganet d'an 18 a viz Genver 1841 en Ambert (Bro-C'hall) ha marvet d'an 13 a viz Gwenholon 1894 e Pariz (Bro-C'hall) a oa ur sonaozour gall.

## Oberennoù pennañ
* Musique pour piano :
** *Dix Pièces pittoresques* (1881)
** *Habanera* (1885)
** *Bourrée fantasque* (1891)
** *Cinq Pièces posthumes* (1897)
* Musique orchestrale :
** *[[España (Chabrier)|España]]* (1883)
** *Joyeuse marche* (1888)
* Musique vocale :
** *[[Lied]]er*
** *Les plus jolies chansons du pays de France*, chansons du folklore arrangées (1888)
** *Ballade des gros dindons ; Villanelle des petits canards ; Pastorale des cochons roses...*, chansons de la basse-cour (1889)
* Opérettes :
** *Fisch-Ton-Kan" (1873) (livret [[Paul Verlaine]])
** *Une Éducation manquée* (1879) 
* [[Opéra (musique)|Opéras]] :
** *L'Étoile* (1877)
** *Gwendoline* (1886)
** *Le Roi malgré lui'' (1887)
Leopold Stokowski

**Leopold Anthony Stokowski** a zo ganet d'an 18 a viz Ebrel 1882 e Londrez (Bro-Saoz) ha marvet d'an 13 a viz Gwenholon 1977 e Nether Wallop, Kontelezh Hampshire (Bro-Saoz).
 
Rener laz-seniñ breizhveuriat aet da geoded amerikan.
Tro, tro, tro

**Tro, tro, tro** zo anv ur ganaouenn gembraek, kanet gant Mari Hopcin ha troet diwar ar ganaouenn saoznek *[[Turn! Turn! Turn!]]* savet gant ar c'haner stadunanat Pete Seeger a oa bet awenet gant levr an Ekleziastez (3:1-8).

*Anv ar ganaouenn vrezhonek savet gant Mark Kerrain diwar ar c'hanaouennoù-se eo ivez.

Kanet eo ar ganaouenn e saozneg war ur bladenn gant Nolwenn Korbell. Un doare all zo gant Jef Philippe.
Dougerez

**Dougerez**, pe brazez, eo ar vaouez a zo o tougen ur bugel en he c'hof. *Bezañ o tougen* a vez lavaret ivez. 

Kregiñ a ra ar stad-se adalek ma'z eo bet brazezet ar vaouez, da lavarout eo ma'z eus bet strujet ur viell d'ar vaouez gant ur sperloenigan, war-lerc'h un embarañ.

## Istor ha kevredigezh
Dimeziñ hag eureujiñ a oa ret d'ur plac'h a-raok bout dougerez, panevet-se e sache mezh ha dizenor war he ziegezh. Kement-se zo gwir c'hoazh er c'hevredigezhioù relijiel a hiriv.
Askalafos (mab Ares)

**Askalafos** a oa mab da Ares hag Astyoc'he. E vamm a oa merc'h da Aktor, a oa mab da Azeüs.

Roue Orc'homenos e oa, ha hanter-gofad da Ialmenos. 

## Brezel Troia
Mont a eure, evel kalz a re all, d'ober brezel Troia pa voe skrapet Elena gant Paris, ha kas a eure gantañ tregont lestrad brezelourien eus Orc'homenos. 

Mervel a eure Askalafos diwar un taol goaf-bann skoet gant Deifobos (Ilias XIII, 518), ma savas kounnar en e dad Ares, ken e kemeras muioc'h a berzh er brezel.