open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sremska Mitrovica

**Sremska Mitrovica** (serbeg : Сремска Митровица, distaget ) zo ur gêr eus rannvro Voivodina, e Serbia.

## Douaroniezh
War lez ar stêr Sava emañ Sremska Mitrovica

## Anv
* **Sirmium** ː an anv a dalv kement ha « red an dour», pe « an douar gleb », abalamour d'ar stêr Sava (e latin : *Savum*); an anv zo aet da **Sirmich** en alamaneg, ha da **Sremska** e serbeg.
* **Mitrovica ː** diouzh anv sant Demetrios eus Thessaloniki. Anvet da gentañ Dimitrovica (" Démétrios" e serbeg-kroateg), an anv zo bet berraet e Mitrovica. (vica = *vicus*).

## Ardamezioù

## Istor
Ur gêr roman a bouez e oa Sirmium e proviñs Pannonia. Pa voe savet an Detrarkiezh gant Diocletianus, er , e teuas da vezañ unan eus kêrioù-penn an Impalaeriezh roman. Dek impalaer a voe ganet e Sirmium pe e-kichen.

## Monumantoù ha traoù heverk

### Sirmium roman

Restr:Lipidarijum, Sremska Mitrovica 28.07.2018 144.jpg
Restr:Lipidarijum, Sremska Mitrovica 28.07.2018 142.jpg
Restr:Lipidarijum, Sremska Mitrovica 28.07.2018 135.jpg
Restr:Lipidarijum, Sremska Mitrovica 28.07.2018 134.jpg


### Sremska Mitrovica a-vremañ

Restr:Sremska Mitrovica Bridge.JPG|Pont Sremska Mitrovica
Restr:Sremska Mitrovica Center 1.JPG|Kreiz kêr Sremska Mitrovica
Restr:Spomenik Svetom Trojstvu, Sremska Mitrovica 004.jpg|Monumant d'an Drinded santel
Restr:Sremska Mitrovica, panorama centra.jpg|Kreiz kêr Sremska Mitrovica


## Tud

### Tud bet ganet eno
* Trajanus Decius, impalaer (201-251)
* Herennius Etruscus, impalaer (227-251)
* Hostilianus, impalaer (?-251)
* Claudius II *ar Gotek*, impalaer (214-270)
* Marcus Aurelius Claudius Quintillus, impalaer (214-269)
* Aurelianus, impalaer (207-275)
* Probus, impalaer (232-282)
* Maximianus Herculius (c. 250-310)
* Constantius (317-361)
* Gratianus (impalaer, 359-383)

### Tud marvet eno
* Claudius II (impalaer)
* Marcus Aurelius (impalaer) 

## Levrlennadur
* M.-N. Bouillet : *Dictionnaire universel d'Histoire et de Géographie*. Embannadurioù L. Hachette et Cie. Paris 1863
*François Zosso & Christian Zingg : *Les empereurs romains 24 av J.-C. - 476 ap. J.-C.* Embannadurioù Errance. 1994

## Notennoù ha daveoù
Gagliuso

**Gagliuso**, anvet **Cagliuso** ivez, zo ur gontadenn italianek hag a voe embannet er *[[Pentamerone]]*, un dastumad kontadennoù gant Giambattista Basile e 1634, hag a zo gwelet evel eil koshañ stumm kontadenn Kazh e heuzoù lêr, pa'z eo Costantino Fortunato gant Giovanni Francesco Straparola eo an hini goshañ. Pevare kontadenn an *eil devezh* eo.

Ne seblant ket ar gontadenn bezañ bet anavezet gant Charles Perrault, ha ne voe ket troet e galleg en e amzer.

## An danevell
Ur c'hlasker-bara anvet Gagliuso (Cagliuso a-wechoù) en deus ur c'hazh ha sikouret e vez gantañ. Dont a ra da vezañ pinvidik gant troioù kamm ar c'hazh.

Gagliuso a bromet un arched aour d'e gazh pa varvo. Tri devezh goude e ra van ar c'hazh da vervel ha klevout a ra Gagliuso o lavarout d'e wreg skeiñ ar c'hazh marv er-maez dre ar prenestr. Neuze e sav ar c'hazh hag e tamall e vestr, o c'houlenn ha hennezh eo ar gopr prometet evit ar sikour roet dezhañ da wellaat e stad. Neuze e red kuit ar c'hazh eus ti e vestr dizanaoudek.

## Liamm diavaez
* * ''Cagliuso'' en italianeg a vremañ
Wicked Jack: Ethereal Pilgrim

**Wicked Jack: Ethereal Pilgrim** zo ur film berr spont stadunanat dieub, da vezañ embannet e 2021. Arc'hantaouet eo bet dre Indiegogo. Morgan Welborn e vo ar filmaozer koulz hag ar skrivagner. 
Hervez an aozour, ar film zo "*[We have] a Hellion from a Dimensional Hell Universe, a Dimensional Multiverse, Succubus, Incubus, Nightmare Creatures, Death Stalkers, Night Reapers, Doppelgangers, Unhinged Nudity, Beautiful Women, A Cult, Imaginary Friends, Nude Dudes, A Nun with a Gun, The Ultimate Drug, Revenge, Salvation, Blasphemy, Dread, Gore, Blood... and more planned for a trilogy of feature films in the Wicked Jack Universe.*"
## Aktourien
* Hannah Smith
* April Love
* Lilian Samantha Mortis McCullough
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Wicked Jack: Ethereal Pilgrim war IMDb
*  Lec'hienn ofisiel
Sirmium

**Sirmium** (e serbeg : Сирмијум ; el lizherenneg latin : Sirmijum), hiriv Sremska Mitrovica e proviñs Voivodina, e Serbia, zo bet ur gêr bouezus en Impalaeriezh roman ; kêr-benn Pannonia e oa, ha *Pannonia Secunda* goude, war ar stêr Sava.

Krouet e voe gant ar Gelted en III<sup>vet</sup> kantved kent JK. Aloubet e voe gant ar Romaned er Iañ kantved kent JK.

Kêr-benn ekonomikel proviñs Pannonia e oa hag unan eus peder c'hêr-benn an Impalaeriezh roman en amzer an Detrarkiezh.

## Anv
* **Sirmium** ː an anv a dalv kement ha « red an dour», pe « an douar gleb », abalamour d'ar stêr Sava (e latin : *Savum*); an anv zo aet da **Sirmich** e alamaneg, ha da **Sremska** e serbeg.

## Darvoudoù
Aorelian, Probus, ha Gratian a oa ginidik eus Sirmium. Claudius II ha Marcus Aurelius a zo marv aze.

* 19 Genver 379 ː savet eo Theodosius da impalaer ar Reter gant Gratianus e *Sirmium*
* diskar-amzer 379 ː kejañ a ra Gratianus ha Theodosius e *Sirmium*, ha lezel a reont Dakia ha Makedonia da vont gant ar varbared.

## Tud
* Marcus Aurelius, impalaer roman (161-180) ; e oa staliet e *Sirmium* e-kerzh ergerzhadennoù Pannonia 170-180 ;
* Maximinus Iañ an Thrak, impalaer roman (235-238), en eus renet an impalaeriezh eus *Sirmium* ;
* Ingenuus, impalaer roman (260), en em savet da impalaer e *Sirmium* ;
* Regalianus, impalaer roman (260), en em savet da impalaer e *Sirmium* ;
* Galerius, impalaer roman (305-311), en deus renet hag e oa *caesar* da vare ar pederveliezh, diouzh e di e *Sirmium* (293-296) ;
* Crispus, *Caesar* an impalaer roman ; en em savet da *caesar* e *Sirmium* en 317 ;
* Constantinus II, impalaer roman; da gentañ *Caesar*; savet da *august* = impalaer e *Sirmium* in 317 ;
* Vetranio, impalaer roman; en em savet e *Sirmium* e 350 ;
*Theodosius Iañ, impalaer roman (378-395) ; savet da impalaer gant Gratianus e *Sirmium*
*Valerius Licinius, prefed Pannonia, staliet e *Sirmium* (308-314) ;
*Apricanus, prefed Pannonia Secunda, staliet e *Sirmium* (355) ;
*Mesala, prefed Pannonia Secunda (373) ;
*Petronius Probus, prefed *Sirmium* (374) ;
*Aurelius Victor, prefed Pannonia Secunda (361); en eus savet un istor Roma betek Juluan *ar Renavi*.
*Leontius, prefed *Sirmium* (426).

### Tud bet ganet eno
* Aurelianus, impalaer roman
* Probus, impalaer roman
* Flavius Gratianus, impalaer roman

### Tud marvet eno

## Gwelet ivez
* Sremska Mitrovica

## Levrlennadur
* François Zosso & Christian Zingg : *Les empereurs romains 24 av J.-C. - 476 ap. J.-C.* Embannadurioù Errance. 1994

## Notennoù ha daveoù
Jezail

Ur **jezail** a oa un doare mousked implijet en Afghanistan en . Servij a reas er brezelioù a-enep ar Saozon.

## El lennegezh
Meneget eo ar fuzuilh jezail evel an arm a voe gloazet Watson gantañ, hervez a zo kontet en enklaskoù Sherlock Holmes, en emgann Maiwand, pa oa medisin en arme. En *[[A Study in Scarlet]]* e lenner e voe gloazet en e skoaz, e The Sign of Four e voe gloazet en e c'har ; en un danevell all n'eo ket sklaeroc'h : aet eo ar boled  « en unan eus e izili. »

## Daveennoù
Visant

**Visant** zo un anv-bihan brezhonek a orin latin, roet d'ar baotred.

## Stummoù all
* Vincentius e latin
* Vincent e galleg, saozneg, nederlandeg, daneg ha svedeg
* Vince e saozneg hag hungareg
* Vincente e spagnoleg, italianeg ha portugaleg
* Bixente en euskareg
* Vincenz ha Vinzenz en alamaneg

## Sent
* Visant a Huesca (marv e 304)
* Visant Ferrer (1350–1419), sant katalan beziet e Gwened
* Visant a Baol (1581–1660)

## Tud vrudet
* Visant-Jozeb Rousseau Rozenkoad (1726-1792), beleg
* Visant Roudaod (1817−1885), beleg ha troer 
* Visant Fave (1902-1997), den-a-iliz ha skrivagner brezhonek
* Visant Seite (1908-1993), lean ha skrivagner brezhonek
* Visant Enored (1921-1961), misioner katolik

## Tudennoù
* *Visant* eo anv mevel-bras ar c'habiten Haddock e Kastell Kervilin,  e bannoù-treset troioù-kaer Tintin.

## Gwelet ivez
* Sant-Visant
Pleg-mor Corcovado

**Pleg-mor Corcovado** zo ur pleg-mor e su Chile er Meurvor Habask, entre aod gevred Enez Chiloé, en enezeg Chiloé,  hag aod punta Vilcún hag enez Refugio. Pe etre proviñs Chiloé ha re Llanquihue ha Palena.

En norzh da Pleg-mor Corcovado emañ pleg-mor Ancud, er su dezhañ emañ enezeg ar Chonos.
Meret eo an aodoù ha dourioù anezhañ gant ar rannvroioù Los Lagos hag Aysén. 

Er pleg-mor e weler meur a venez evel kern Enez San Pedro (Chiloé),  ha war an douar-bras menezieg an Andoù, gant ar menezioù Melimoyu, Yanteles (2050 m uhelder), Corcovado (2990 m), Vilcún ha Michinmahuida pe Chayapirén (2440 m uhelder) , talvoudus d'ar voraerien pa vez lusenn.
Thoreau

**Thoreau** zo un anv-tiegezh gallek.

## Tud
*Mathieu Thoreau (1612-1692), eskob Dol.
*Henry David Thoreau (1817-1862), skrivagner stadunanat.
*Manu Thoreau (1968-2000), aktour belgiat.
Vincent

**Vincent** zo un anv-bihan saoznek, gallek, svedek, danek ha nederlandek a orin latin, roet d'ar baotred.

## Berrstummoù
* Vince e saozneg hag hungareg
* Vinnie e saozneg

## Yezhoù all
* *Vincentius* e latin
* Visant e brezhoneg
* Vincente e spagnoleg, italianeg ha portugaleg
* Bixente en euskareg
* *Vincenz, Vinzenz* en alamaneg.

## Sent
* *Saint Vincent de Paul*, anv gallekaet ar sant Visant a Baol (1581-1660)
* *Saint Vincent Ferrier*, anv gallek sant Visant Ferrer

## Tud vrudet
### Anv-bihan
#### 
* Vincent Béliard, talabarder
* Vincent Boutin (1772-1815), ofisour ha spier
* Vincent Briant (g. e 1986), diwaller-pal melldroad 
* Vincent Cosmao (1923-2006), doueoniour
* Vincent Richetin (g. e 1985), melldroader
* Vincent Riou (g. e 1972), merdeer

#### 
* Vincent Debaty (g. e 1981), rugbier belgiat broadet gall
* Vincent Lacoste (g. e 1993), aktour
* Vincent Peillon, politikour
* Vincent Voiture ( 1597-1648), barzh ha skrivagner 

#### 
* Vincent van Gogh (1853-1890), livour

#### 
* Vincent Price (1911-1993), aktour
* Vince Vaughn (g. e 1970), aktour 

### Anv-tiegezh
* Jean-Pierre Vincent (g. e 1936), emsaver sevenadurel breizhat
* Jan-Michael Vincent (1945-2019), aktour stadunanat

## Gwelet ivez
* Saint-Vincent
Enez Chiloé

**Grande de Chiloé** eo an enezenn vrasañ eus Enezeg Chiloé, e Rannvro Los Lagos, e su Chile ; 180 km hed ha 50 km led zo dezhi, 9 000 km² zo dindani.


Costa de Chacao.jpg|Isla Grande de Chiloé.
Palafitos de Castro.jpg|Tiez war bilochoù e Castro, Chiloé.


## Liamm diavaez
* ''Chiloé, or: The disasters of Salmonopoly''
Jean-Paul Rabaut Saint-Étienne

**Jean-Paul Rabaut Saint-Étienne** pe **Rabaut-Saint-Étienne** hepmui, ganet e Nîmes e 1743 ha dibennet e Pariz le 1793, a oa ur pastor protestant gall, kannad an Trede Stad er Stadoù Meur e 1789, ha hini departamant an Aube er g-Convention nationale.

Mab e oa da Paul Rabaut, pastor e-pad an Dezerzh e Lengadok, ha da Madeleine Gaidan. Breudeur dezhañ e vo Jacques Antoine Rabaut-Pommier ha Pierre-Antoine Rabaut-Dupuis. Goude studiañ ar gwir hag an doueoniezh e kloerdi protestant Lausanne, e voe degemeret evel alvokad ha kensakret evel pastor e miz Du 1764. Eil pastor e voe gant e dad, e Nîmes.
Gurvan ar marc'heg estrañjour

***Gurvan ar marc'heg estrañjour*** zo ur pezh-c'hoari gant Tangi Malmanche hag embannet gant ar skrivagner e 1923. Adembannet e oa bet e 1959 gant Emgleo Breiz hag e 1975 gant Al Liamm.

## Daveoù
Emgann Muqdisho (1993)

**Emgann Muqdisho** (somalieg: Maalintii Rangers, '"Devezh ar Rangers"'), lesanvet **Black Hawk Down incident**, a oa ul lodenn eus an Oberiadur-brezel Gothic Serpent. Stourmet e oa bet d'an 3 ha d'ar 4 a viz Du 1993, e Muqdisho, e Somalia, etre nerzhioù lu Stadoù-Unanet Amerika harpet gant an UNOSOM II ha milisianed leal da Mohamed Farrah Aidid. Ul lodenn eo eus stourmoù herzel brezel diabarzh Somalia. Abaoe 1991 e oa aet an traoù war fallaat er vro betek ma voe naonegezh; Aozadur ar Broadoù Unanet a oa o klask harpañ an drevourien evit reiñ boued dezho dre aer. A-benn ar fin e voe kemmet ar gefridi evit klask degas an demokratelezh en-dro er vro gant ur gouarnamant.

Aidid, n'en doa ket c'hoant da gaout liamm gant an ABU. Un nerzh kas Rangers stadunanat a oa bet kefridiet da herzel daou letanant uhel eus Aidid e-kerzh un emvod e kêr. Pal an oberiadur a oa bet tizhet, met troet e oa fall an traoù memestra rak degaset e oa bet Emgann gwadus Muqdisho. An oberiadur-brezel a oa kroget d'an 3 a viz Here 1993, sañset e oa padout un eur, kendalc'het e oa an noz-pad betek ma vefe echuet gant an oberiadur-sikour d'ar 4 a viz Here 1993.

An dagadenn a oa bet unan dre aer ha dre zouar. E-kerzh an oberiadur e oa degouezhet nerzhioù stourm somalian a oa deuet a-benn da ziskar div viñsaskell Sikorsky UH-60 Black Hawk oc'h implij ur banner roketennoù RPG-7. Klasket e oa bet difenn ha saveteiñ bourzhidi ar biñsaskelloù, ar pezh a oa bet diskouezet er film Black Hawk Down embannet e 2001. Kendalc'het e oa ar stourm e-kerzh an noz evit difenn ar biñsaskelloù ha dreistbeverien ar gwallzarvoud. Daou denner eus ar gwellañ a oa bet a youl vat evit bezañ kaset betek eno, marvet e oant hag enoret gant ar Medal of Honor. Ar mintinvezh, an UNOSOM II a oa deuet a-benn da dizhout lec'h ar gwallzarvoudoù biñsaskell gant kirri hobregonet, kolloù all a oa bet met deuet e oa an oberiadur-sikour a-benn da saveteiñ ar re a oa chomet bev.
Paul-Henri Cugnenc

**Paul-Henri Cugnenc**, ganet d'ar 1añ a viz Even 1946 e Thézan-lès-Béziers (Hérault) hag aet da Anaon d'an 3 a viz Gouhere 2007 e Pariz a oa ur surjian ha politikour gall.
## Buhez
Penn ar skourr krign-bev eo bet en Ospital europat Georges-Pompidou.
John Barnard Jenkins

**John Barnard Jenkins** (11 Meurzh 1933 - 17 Kerzu 2020), ganet e Kerdiz, zo ur broadelour kembreat. Bet e oa e penn un emsav anvet Mudiad Amddiffyn Cymru (MAC) er bloavezhioù 1960.
Carole King

**Carole King**, ganet d'an 9 a viz C'hwevrer e 1942 e Brooklyn e New York, e SUA, zo ur sonaozourez ha kanerez stadunanat. Brudet eo bet er bloavezhioù 1970, met war ar vicher eo chomet pell amzer goude c'hoazh.
Pobloù Chile

**Pobloù Chile** eo ar pobloù amerindian, hag an hini polinezian, a zo o chom, pe a zo bet o chom, en douaroù a zo bremañ e stad Chile abaoe a-raok donedigezh an alouberien spagnol er . Darn eus ar pobloù-se zo anezho c'hoazh, er , re all zo aet da get peogwir e voe dilezet o sevenadur hag o yezh ganto hag e plegjont da sevenadur an alouber. 

## Pobloù
Ar bobl niverusañ eo an hini mapuche, hag ar re all eo ar pobloù aymara, diaguita, atacameño, quechua, kolla, kawésqar, chango, yagán ha rapanui ({{Enez Pask]]).

Hiriv ez eus anavezet 10 pobl gant ar stad ; e niveradeg  2017 en em zisklêrias  2 185 792 a dud evel *henvroiz*, da lavarout eo 12,8 % eus poblañs ar vro.
Pobl Chango

An anvioù **Camanchacos**, **camanchangos** pe **Chango** hep mui zo anvioù roet da veur a bobl rakspagnol en arvor ar meurvor Habask entre Camaná (Perou) hag ar stêr Elqui e Chile. En Chile e ranner an arvor-se etre : al lodenn norzh, adal Arica betek ar stêr Loa; an aod kreiz, adal ar stêr raganvet betek Antofagasta ; an aod su, adal ar gêr raganvet betek ar stêr Copiapó.

Bevañ a raent diwar besketa, gant o radelloù krec'hin, eus morviled, leurennet gant plenk, hag a c'halle dougen betek pevar moraer.
Abaoe 2020 int anavezet evel pobl henvroat e Chile hag ez eus 4700 a dud a lavar bezañ eus ar boblad-se.
Skol Diwan Kemper

**Skol Diwan Kemper** zo ur skol vrezhonek kevredet e rouedad Diwan Breizh, skol vamm ha kentañ derez asambles, dezhi tri lec'h e kêr. Digoret e voe e Gwengolo 1977.

## Krouidigezh
Savet e voe ur raktres evit digeriñ ur skol vrezhonek da zistro-skol 1977 gant un nebeud kerent e 1975-76. A-raok e oa bet savet ur raktres heñvel gant kerent Goueled Leon hag an danvez mestrez-skol bet e darempred gant familhoù Kemperiz he doa dibabet klask mont war-zu an Norzh. D'an 3 a viz Meurzh 1977 e kejas tud Kemper ha re Bro-Leon evit sevel ar gevredigezh evit Breizh a-bezh ken e vefe kreñvoc'h al luskad nevez. Gweltaz ar Fur, levrdier e Kemper, a ginnigas ma vije anvet Diwan hag e gemeras ar garg a brezidant. Pa voe prest an traou abretoc'h e tigoras ar skol Diwan gentañ e Lambaol-Gwitalmeze e Mae 1977. Sell ouzh Skol Diwan Gwitalmeze.
Ken diaes e voe kavout al lec'h e Kemper hag e tigoras ar skol e karter al Lenn Du !en Erge-Vihan) en ur bod war ar maez. Lañset e voe ar c'helenn gant 7 skoliad. Bloaz goude e tleas ar gevredigezh kernevat chañch al lec'h ha kas anezhañ da Bloveilh.

## Ar skol e Ploveilh
Pa voe maer Ploveilh, Roparzh Omnes, ur brezhoneger hag ur stourmer evit ar brezhoneg e ginnigas ul lec'h en e gumun.

## Ar skol e straed Paul Borossi (Penc'harzh)

## Ar skol e Kervoger (Kerfeunteun)
Da zistro-skol Genver 1992 e tilojas ar skol da straed Kervoger en ur c'harter a zo tost da Groaz ar Gardian.

## An eil lec'h e Kervoazan (Penc'harzh)
Goude bezañ bet adkempennet e voe kinniget da Skol Diwan Kemper ar skol bublik gozh, straed ar Vande. Eno e voe staliet an eil skol, skolaj Diwan Kemper hag ar greizenn stummañ Kelenn.

## An trede lec'h e Krec'h-Gwenn (An Erge-Vihan)
Digoret e voe ar skol-vamm e kreizenn-dudi Krec'h-Gwenn e distro-skol 2020 gant ur vestrez-skol ha 12 skoliad.

## Levrlennadur
* Pierre-Marie Mallégol, *...et les Bretons créèrent... Diwan,* Yoran embanner, 2018.(ISBN 9782367850139). Unan eus ar gerent gentañ.
* Fanny Chauffin, *Diwan, pédagogie et créativité : les écoles immersives en langue bretonne, quarante ans d'actions (golo :Diwan 40 ans déjà ! ur skol e brezhoneg)*, Yoran Embanner, Fouenant, 2017, .
* Reun L'Hostis, Ar boled mean = Un boulet de pierre, Diwan, du germe à la moisson ?, Landerne, Édipaj, 2008. 
* Jean-Charles Perazzi, *Diwan, vingt ans d'enthousiasme, de doute et d'espoir*, Coop Breizh, 1998.

= Notennoù ha daveennoù ==
Salcedo

**Salcedo ** zo un anv-lec'h spagnolek.

## Lec'hioù

### 
* '''Salcedo''' kanton e proviñs Cotopaxi.

### 
* **[[Salcedo (Álava)|Salcedo]]** en Araba.

### 
* **[[Salcedo (Italia)|Salcedo]]** kumun italian e proviñs Vicence, en Venezia.

### 
* **[[Salcedo (Ilocos Sur)|Salcedo]]** e   proviñs Ilocos Sur.
* **[[Salcedo (Samar oriental)|Salcedo]]** e proviñs Samar oriental.

### 
* **[[Salcedo (Republik Dominikan)|Salcedo]]** kêr-benn proviñs Hermanas Mirabal.

## Tud
* **[[Francisco Antonio Salcedo]]**, haroz dominikan.
André

**André** zo un anv-bihan gallek ha portugalek roet d'ar baotred, kar d'an anv brezhonek Andrev. Dont a ra eus Andreas. Deuet eo da vezañ un anv-tiegezh ivez.

Roet e vez ivez en Alamagn, e Sveden hag e Norvegia.

## Stummoù all
* Andre, hep tired
* stumm gwregel : Andrée
* stummoù kevrennek : Pierre-André, Marc-André

## Anv-bihan
### 
* André Schürrle (g. e 1990), melldroader

### 
* André Franquin (1924-1997), treser bannoù-treset
### 
* André Breton (1896–1966), skrivagner, tad an dreistrealouriezh
* André Morice (1900-1990), politikour ha maer Naoned
* André Bizette-Lindet (1906-1998), kizeller
* André Bellec (1914-2008), kaner er strollad *[[Les Frères Jacques]]* 
* André-Aleth Masson (1919-2009), kizeller
* André Chédeville (1935-2010), istorour
* André Pochon (g. 1931), labourer-douar ha stourmer
* André Chalmel (g. 1949), marc'hhouarner
* André Lavanant (1950), emsaver  
* André Ollivro, stourmer ekologour
* André Le Meut (g. 1964), talabarder

### 
* André Le Nôtre (1613-1700), liorzher ar roue Loeiz XIV
* André-Marie Ampère (1775-1836), fizikour
* André Michelin (1853–1931), industriour
* André Gide (1869–1951), skrivagner
* André Citroën (1878–1935), ijinour
* André Malraux, anv-pluenn Georges André Malraux (1901-1976), skrivagner, ministr ar prezidant Charles De Gaulle

### 
* André Chouraqui (1917-2007), skrivagner

### 
* André Rieu (1949), biolonour

### 
* André Kolingba (1936-2010), prezidant 

### 
* André Brink (1935–2015), skrivagner

### 
* André Sogliuzzo (g. 1966), aktour ha fentigellour
* Andre Agassi, c'hoarier tennis

## Anv-tiegezh
* John André (1750-1780), spier saoz
* Maurice André (1933-2012), trompilher gall
* Pierre-Yves André (g. 1974), melldroader
*Jakez Andre, komedian brezhonek
Kırklareli

**Kırklareli** (bulgareg : Лозенград *Lozengrad*, "Kêr ar Winieg") zo ur gêr e Turkia, prefeti proviñs Kirklareli, en Trakia, tost d'an harzoù gant Bulgaria. Er bloaz 2000 e oa war-dro 60 000 den o chom enni.

En amzer Impalaeriezh Bizantion e oa anvet *Saránta Eklisiés* (gresianeg : Σαράντα Εκκλησιές), da lavarout eo "daou-ugent iliz", un anv dianav e orin.

## Istor
* Emgann Kırkkilise
Mac

**Mac** zo ur ger gouezelek hag a dalv kement ha mab. Berraet e vez a-wechoù e **Mc**. Gantañ a saver anvioù-tiegezh evel Mac Donald, Mac Arthur, Macduff ha McDuff, Macintosh, Macadam, Macalister, Macallan, MacKenzie, MacLean... Er memes doare eo bet savet anvioù-tiegezh brezhonek gant ar ger ab pe ap, e Bro-Leon dreist-holl : Abgrall, Abalan, Abherve, Apere hag all (gwelout *[[Ab (mab)]]*).

## Traoù all
* « MacDo » zo un anv berr a vez roet d'ar pretioù McDonald's. « Big Mac » zo unan eus ar burgerioù brudet gwerzhet ganto.
* Mac a vez graet eus an urzhiataerioù eus ar merk Apple
* Mạc zo ul lesanv vietnamek

## Pennadoù kar
* Mab
* Mach
* Mak
* Mack
Brezelioù balkanek

Ar **brezelioù balkanek** pe **brezelioù ar Balkanoù** zo brezelioù c'hoarvezet er Balkanioù e 1912 ha 1913. Fellout a rae d'ar pobloù kristen a oa bet dalc'het en Impalaeriezh otoman hag o doa distaolet ar yev turk brasaat o stadoù ha bodañ enno ar pobloù heñvel o yezh hag a oa chomet e "Turkia Europa", un dra diaes da ober gant ar mesket ma oa ar poblañsoù.

## Kevre ar Balkanoù
En 1878 e oa bet Kendalc'h Berlin



VolkBalk-1908.jpg|Ar yezhoù er Balkanoù e deroù an 
Balkans1840-1878.jpg|Ar Balkanoù a-raok Kendalc'h Berlin (1878)
Balkans1878 -1912.jpg|Ar Balkanoù a-raok ar brezelioù balkanek


Guerres balkaniques - situation apres la premiere guerre.png|Etre an daou vrezel balkanek ha goude feur-emglev Londrez(Mae 1913)
Guerres balkaniques après traité de Bucarest.png|Harzoù ofisiel goude an Eil brezel balkanek ha Feur-emglev Bukarest (Eost 1913)
Emgann Kırkkilise

**Emgann Kırkkilise** (pe **emgann Kırklareli**, **emgann Lozengrad**) a c'hoarvezas d'ar 24 a viz Here 1912 e-pad ar c'hentañ brezel balkanek e-tal kêr Kırklareli, hiriv en Turki, etre arme Bulgaria ha hini an Impalaeriezh otoman.

Trec'h e voe ar Vulgared ha kregiñ a rejont en nebeud kirri-nij otoman ha ne oant ket bet tennet eus o c'hasedoù. 

Goude an emgann-se ec'h embannas Alexandre Millerand, ministr gall ar brezel, e oa an arme vulgar an hini a oa gwellañ arme Europa, hag e kave gwell kaout skoazell digant kant mil Bulgar eget ne vern pe arme europat.

## Goude an emgann
887 soudard bulgar a voe lazhet ha 4 034 all gloazet en emgann. 1 500 soudard a voe gloazet pe lazhet e-touez an arme otoman, hag entre 2 000 ha 3 000 prizoniad a voe graet anezho. 

## Pennad kar
*Emgann Lüleburgaz
Rouzig

**Rouzig** zo un anv brezhonek ha hini meur a dra.

## Anv-tiegezh
*Gwelout ivez ar pennadoù [[ar Rouz]] ha [[ar Ruz]].*
**Ar Rouzig*, gallekaet e *Le Rouzic* pe *Rouzic* hepken, zo un anv-tiegezh brezhonek, deuet eus lesanv un den rous e vlev.

### Tud
* Gwenaël Le Rouzic (1970), c'hoarier volley-ball.
* Joseph Le Rouzic (1863-1941), politikour.
* Pierre Le Rouzic (1923-2007), kazetenner.
* Zacharie Le Rouzic (1864-1939), arkeologour ha ragistorour.

## Bevoniezh
### Evned
Ar rouzeganed, pe ar rouziged, zo ur gennad evned, hag en o zouez emañ :
* ar rouziged abrant du
* rouziged ar raoskl
* ar rouziged beg tev
* ar rouziged Irak
* ar rouziged skiltr

### Skantaskelleged
* ar rouziged vrizh, balafenned
* rouziged ar prad, balafenned

### Plant
* ar rouzigoù daouwennig, bleuñv roz

## Douaroniezh
* Riouzig, anvet *Rouzic* e galleg, unan eus enezennoù ar Jentilez 

## Boued hag evajoù
*  rouzigoù, ur c'hilhevardon
* *ur banne rouzig* : ur banne kafe sklaeroc'h eget *ur banne hini du*. 

## Gwask
* Rouzig, ur gelaouenn vrezhonek evit ar vugale.
Siôn Corn

**Siôn Corn** eo anv kembraek ar Father Christmas ,  pe Santa Claus saoznek.

## Istor
Krouet e voe Siôn Corn e skrid ur ganaouenn gant J. Glyn Davies, e 1922, en ul levr anvet *Cerddi Huw Puw*, ma'z eo kinniget evel ar *Santa Clôs Cymraeg*.

El levr-se e kaver anv *Siôn Corn* en ur ganaouenn anvet *Pwy sy'n dŵad dros y bryn*:
:*Pwy sy'n dŵad dros y bryn* - Piv zo 'tont 'dreuz ar menez
:*yn ddistaw ddistaw bach* - War-e bouezig
:*ei farf yn llaes* - Gant e varv hir 
:*a'i wallt yn wyn* - E vlev gwenn
:*â rhywbeth yn ei sach?* -Hag un dra bennak en e sac'h.

:*A phwy sy'n eistedd ar y to* - Ha piv zo en e goazez war an doenn
:*ar bwys y simne fawr?* -E-kichen ar siminal vras? 
:*Siôn Corn, Siôn Corn* - Siôn Corn, Siôn Corn 
:*Tyrd yma, tyrd i lawr!* - Deus amañ, deus d'an traoñ!

:*Mae saith rhyfeddod yn dy sach,* -Seizh tra iskis zo 'n ez sac'h
:*gad i mi weled un?* -Unan a c'hallan gwelet? 
:*a rho ryw drysor bychan bach* - Ha ro un tamm teñzor bihan 
:*yn enw Mab y Dyn.* - en anv Mab an Den 
:*Mae'r gwynt yn oer ar frig y tô,* - Yen eo an avel war lein an doenn 
:*mae yma disgwyl mawr.* - Amañ ez eus gortoz bras
:*Siôn Corn, Siôn Corn. Helo, helo.*

:*Tyrd yma, tyrd i lawr!* -Deus amañ, deus d'an traoñ!

N'eus ket kaoz amañ eus kirvi-erc'h na stlejell.

## An oberour
Ganet ha maget e oa bet J. Glyn Davies e Liverpool er bloavezhioù 1870. Troet e oa gant ar gizioù poblek eus kornad e dad en Edern, e Ledenez Llŷn, e-lec'h ma veze "Siôn Corn er siminal o selaou pezh a lavarez", ur Siôn Corn disheñvel diouzh hini hon amzer pa oa o chom er siminal a-hed ar bloavezh, hag un doare da lakaat ar vugale da vont hep klemm d'o gwele a-hed ar bloaz.

Poltred Siôn Corn a voe gallet gwelet e* Llyfr Mawr y Plant* e 1931.

Kreskiñ a reas brud an anv dre an deskadurezh kembraek da gentañ, dre ar skinwel kembraek goude. Er bloavezhioù 1970 e voe trec'h Siôn Corn war 'Santa Clôs' er yezh. Sede penaos e voe kembraekaet ur c'hiz saoz-stadunanat.

## Liamm diavaez
*Ar ganaouenn (S4C - Dysgu Cymraeg) 
*Cyw - S4C.

## Notennoù
Carmina Gadelica

***Carmina Gadelica*** a zo un pikol teskad kantikoù, kanaouennoù-pobl, barzhonegoù, krennlavarioù, geriaouegoù, istorioù kozh pe hengounel ha traoù gwelet en natur, c'hwec'h levrenn ennañ, dastumet etre 1860 ha 1909 gant Alexander Carmichael (1832-1912) en enezeier kornôg Bro-Skos, er Gouezelegva. Gant sikour e familh e notennas an dafar, a-raok treiñ, aozañ ha kempenn evit an embann.

## Oberourien hag embannadurioù
Gant Alexander Carmichael, e dud-kar hag e vignoned e voe prientet embannadur an div levrenn gentañ e 1900 hag ober a reas e verc'h, Ella, war-dro an adembannadur a zeuas er-maez e 1928. Dre lizhiri Carmichael e komprener e oa bet raktreset ul levrenn all d'an nebeutañ. Diwar ar paperioù legadet gantañ e prientas e vab-bihan, James Carmchael, un trede levrenn e 1940 hag ur pevare e 1941. Ur pempet levrenn, kanaouennoù dreist-holl, a zeuas er-maez e 1954 a
-drugarez d'ar c'helenner skol-veur, Angus Matheson (1912-1962). Hemañ, harpet gant e vreur, William, a gempennas embannadur ar c'hwec'hvet levrenn, ur pikol geriaoueg ha veneger enni, hag a zeuas er-maez e 1971.
E 1992 e voe graet un droidigezh saoznek kentskrivet gant John MacInnes. E 2006 ec'h embannas an ti-embann Floris dindan stumm ul levr an holl levrennoù asambles, *Ortha nan Gàidheal : Carmina Gadelica*.

## Liammoù diavaez
* ''Carmina Gadelica'' Lev. I (1900)
* ''Carmina Gadelica'' Lev. II (1900)
* ''Carmina Gadelica'' Lev. I (1928)
* ''Carmina Gadelica'' Lev. II (1928)
* ''Carmina Gadelica'' Lev. III
* Carmichael Watson Project
Paraná Clube

Ur c’hleub mell-droad, bet krouet d'an 19 a viz Kerzu 1989, eo **Paraná Clube**. Unan eus skipailhoù pennañ ar rannvro Sul, a c'hoarias ivez er C'hampionad Brasileiro.

E brezidant eo Ailton Barboza de Souza abaoe miz Kerzu 2024.

Meur a lezanv a oa bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : *Paranista, Tricolor da Vila*.

C'hoari a ra e grogadoù en Estádio Durival Britto e Silva, pell anavezetoc'h evel *Vila Capanema*.

## Daveoù ha notennoù
Ange

**Ange** zo un anv-bihan gallek deuet eus an anv latin *[[angelus]]*, diwar an anv gresianek *ángelos*, hag a dalv kement hag ael. Roet e vez d'ar baotred kenkoulz ha d'ar merc'hed. Roet e voe adalek ar  goude JK. Er  e voe barnet evel anv-mallozhiñ gant an Iliz anglikan ha berzhet e voe gant ar buritaned stadunanat.

## Stummoù all
* *Angel, Angéli, Angelin, Angély, Anges*.

### Anvioù-bihan kevrennek
* Marie-Ange
* *Ange-Félix, Ange-François, Ange-Jacques, Ange-Marie*...

## Tud
* Ange M. Mosher (1835-1918), mesenez stadunanat eus ar sevenadur breizhat
* Ange-Félix Patassé (1937-2011), prezidant ar Republik Kreizafrikan eus 1993 betek 2003
* Ange Postecoglou (g. 1965), gourdroner melldroad aostralian
### 
* Ange Guépin (1805-1873), mezeg, skrivagner ha politikour
* Ange Blaize (1811-1871), alvokad
* Eugène-Ange-Marie Bouché (1828-1888), eskob Treger
* Ange-Marie Gouin (1877-1945), misioner katolik
* Ange Péresse, ezel eus ar Bezen Perrot

## Sevenadur
### Sinema
* *[[Petit Ange et son pantin]]*, ur film mut gall

### Lennegezh
* Ange, un daouad aozerien bannoù-treset breizhek
* A.N.G.E., un heuliad romantoù *fantasy* gant ar skrivagnerez kebekat Anne Robillard
### Sonerezh
* Ange, ur strollad rock war-raok gall

## Anv-lec'h
* Ange, ur stêr gall e dapartamant Ain
* Angé, ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e Bro-C'hall
* Ånge, ur gumun svedat e kontelezh Västernorrland
* Änge, ur gêriadenn svedat e kontelezh Jämtland

## Pennadoù kar
* Ael
* Angel
* Angelo
* Angela
Prosper

**Prosper** zo un anv-bihan gallek roet d'ar baotred.

## Yezhoù all
* Pròsper e katalaneg.
* Prospero en italianeg.

## Tud

### 
* Prosper Garnot (1794-1838), naturour ha surjian-mor.
* Prosper Levot (1801-1878), levraoueger hag istorour eus Brest.
* Prosper Proux (1811-1873), skrivagner brezhonek.
* Prosper Giquel (1835–1886), ofiser a vor .
 
### 
* Prosper Jolyot de Crébillon (1674–1762), barzh ha saver pezhioù-c'hoari.
* Prosper Mérimée (1803-1870), skrivagner.
Father Christmas

Un dudenn gozh eus ar fokloraj saoz eo **Father Christmas**, arouez fest an Nedeleg. Ne oa ket gwelet evel un degaser-profoù, met doare saoz *[[Santa Claus]]* an douar-bras.

Ar skeudenn a zo anezhañ  hiriv a voe krouet e dibenn an XIXvet kantved, en amzer ar rouanez Victoria, hag a zo bet kemmesket gant tudenn Santa Claus. Siôn Corn a vez graet anezhañ e Kembre abaoe 1922.

## Lidoù kozh
Ar boaz da vanveziñ da vare an Nedeleg a gaver adal ar Grennamzer Uhelañ (c. 1100–1300). Sur a-walc'h e teue eus lidoù rakkristen, pe kelt pe german,  e Breizh-Veur.

Roud a zo eus personeladur Nedeleg adal ar , met er XVIIvet eo e weler ar **Father Christmas** end-eeun o tiskouez e benn war-lerc'h Brezel-diabarzh Bro-Saoz. Dindan Cromwell o devoa klasket ar Buritaned berzañ gouel Nedeleg, gwelet evel *papist*

## XVvet kantved
En ur skrid eus ar  gant Richard Smart, person e Plymtree, e Devon, etre 1435 ha 1447, e kaver ur gaozeadenn etre tud ha 'Sir Christëmas'. Hennezh eo ar roud kentañ eus personeladur Nedeleg, kejet gant kanañ hag evañ, ma weler Sir Christemas o kemenn ganedigezh Jezuz hag o reiñ bod d'e selaouerien d'evañ:    

Nowell, Nowell, Nowell, Nowell,
"Who is there that singeth so?"
"I am here, Sir Christëmas."
"Welcome, my lord Christëmas"
Welcome to us all, both more and less
Come near, Nowell!


## Notennoù

## Pennadoù kar
* A Christmas Carol
* Nedeleg
* Siôn Corn
John Glyn Davies

Kelenner yezhoù keltiek e oa **John Glyn Davies** (Liverpool 1870-1953), barzh kembraek, ha saver kanaouennoù.

Dastum a rae kanaouennoù-pobl, ha lakaat a raeas darn e kembraeg. Evel-se e voe savet gantañ *Llongau Caernarfon* pe * Fflat Huw Puw*. 
Troet e oa gant al listri, hag un diskouezadeg eus e zastumad listri bihan a voe graet en *Amgueddfa Lechi Cymru* e Gouhere 2006.

Ganet e oa John Glyn Davies en niverenn 55 Peel St, Sefton Park, e Liverpool, en un tiegezh Kembreiz. E dad John a oa marc'hadour te. E vamm, Gwen Davies, a oa he zad, John Jones, eus Talysarn. Tri breur en devoa: George M. Ll. Davies, Stanley Davies ha Frank Davies.

Goude ar skol e labouras John Glyn Davies evit kompagnunezhioù bagoù, evel Rathbone Brothers (1887-92), Cambrian (1892-95), Henry Tate & Sons (1895-96) ha goude-se evit Mines Corporation of New Zealand (1896-98), a-raok ober studioù en Aberystwyth. En Aberystwyth e voe etre 1899 ha 1907 hag eno e labouras evit dastum levrioù evit ar pezh a voe diwezhatoc'h Levraoueg Vroadel Kembre. Levraoueger e voe e skol-veur Aberystwyth, a-raok mont da skol-veur Liverpool e 1907. Eno e teuas da vezañ kelenner e Rann ar C'heltieg, e 1920, war-lerc'h Kuno Meyer. Chom a reas er post-se betek mont e retred e 1936. Goude se e vevas e meur a lec'h : e Cambridge, e Llandegfan, e Llanarth (Ceredigion) hag e Llanfairfechan, ma varvas d'an 11 a viz Du 1953.
La

Meur a dra eo **la** pe **La**, pe c'hoazh **LA** :
* ''la'', un notenn sonerezh ;
* *[[Lá]]* ("deiz") , ur gazetenn ouezelek ;
* ''la'' (ꦭ), ul lizherenn e javaeg ;
* *L.A.* (distaget [ɛ'lɛj]), berradur saoznek Los Angeles, kêr vrasañ Kalifornia ;
* *La*, arouez kimiek al lantanom ;
* *.la*, kod internet Laos ;
* *la*, kod al latin hervez ar reol ISO 639.
Antologiezh

Un **antologiezh** zo un teskad oberennoù dre skrid gant doareoù a bep seurt pe undoare dastumet dre un dibab dibar. Moulet e vez dindan ul levr pe vuioc'h peurvuiañ. Un ger all : *bleuñskrid*, rouesoc'h.

## Gerdarzh
Diwar ar gresianeg *anthos* (bleuñ) + *logos* (eztaoliñ) e teu ar ger. 

## Termenadur
Pa vez dibabet aketus-kenañ an testennoù evit kinnig ar pezh a vez gwelet evel ar re wellañ gant an den pe skridaozerien e saver un antologizh ha n'eo dastum skridoù ha lakkaat da vezañ kinniget en ur teskad. Kavout a reer a-wezhioù *bleunlevr*, met nebeut implijet eo.
Evit komzoù dibabet sant Frañsez a Asiz eo bet implijet *bleunioù* el levr embannet gant Kapusined Rosko, *Fioretti pe Bleuniou sant Fransez a Asiz*, Rosko : Ar Vuhez kristen, 1945, met troidigezh ar ger italianek ! ! *fioretti* (bleunigoù) eo nemetken.
Gourhed

Ur **gourhed** zo un hed hag a veze implijet gant ar voraerion evit muzuliañ donder an dour koulz ha hirder o c'herdin.

*Orgya* e oa en Henc'hres, *Faden* eo en Alamagn, *fathom* e Bro-Saoz, dezhañ kement ha c'hwec'h troatad (1,824 metr) er braz eus ar bed, ha 1,620 m e Bro-C'hall. Ar * braza española* a oa kement ha  1,6718 m.

## Notennoù
An diwaller er segaleg

***An diwaller er segaleg*** (*The Catcher in the Rye*) zo ur romant saoznek gant J. D. Salinger, embannet e 1951.
Meneget eo bet ar romant, gant *Modern Library* hag e lennerien, war roll ar c'hant romant gwellañ skrivet e saozneg en .

Gant Kristian Braz eo bet troet e brezhoneg hag embannet gant Al Liamm e 2018.

## An istor
Krak a-raok Nedeleg eo bet skarzhet Holden Caulfield eus e lise cheuc'h. Kantren a ra neuze dre gêr New York e-pad tri devezh.
Melón

**Melón** zo un anv spagnolek, hini ur frouezhenn ha hini meur a lec'h.

* Melón (Ourense), kumun e Galiza
* El Melón
* *Melón*, lesanv ar c'haner salsa Luis Ángel Silva y Nava.

## Pennad kar
*Melon
Hortus deliciarum

An ***Hortus deliciarum*** ("Liorzh ar plijadurezhioù") zo ul levr hag un holloueziadur latin bet savet en abati Hohenburg, war an Odilienberg, en Elzas, en Impalaeriezh santel roman german, etre 1167 ha 1185, gant an abadez Herrad von Landsberg (1125/1130 – 1195), a zastumas ennañ anaoudegezhioù hec'h amzer. Ouzhpenn ar skrid latin e kaver ur mil ger alamanek er skrid.

Mennet e oa da vezañ ur benveg deskiñ evit leanezed ar gouent.

An darn vrasañ eus danvez an dornskrid zo tennet eus oberennoù klasel, hag ennañ e kaver barzhonegoù, skeudennoù, sonerezh, arroudoù eus skridoù latin pe skrivagnerien arab. Barzhonegoù diwar zorn Herrad zo ivez, a voe hogozik an holl anezho lakaet tonioù warno. 

Brudetañ lodenn an dornskrid eo ar skeudennoù, 336 anezho, a denn da zanvez a bep seurt : prederouriezh, doueoniezh ha lennegezh. 

Bez' ez eo ar c'hentañ holloueziadur savet gant ur vaouez. 

Da vare an Dispac'h gall e oa bet kaset an dorskrid orin da levraoueg Strasbourg. E 1870 e voe distrujet gant un tan-gwall abalamour da Vrezel 1870-1871. Anavezet eo ar bihanlivadurioù dre an eilennoù anezho graet gant an istorour elzasat Christian Moritz Engelhardt (17751858) e 1818, ha gant ar c'hont Auguste de Bastard d'Estang (1792-1883). Adskrivet e voe an destenn hag embannet gant Straub ha Keller etre 1879 ha 1899.


Herrad von Landsberg whore babylon.jpg|Babilon*Mamm ar gadalezed*
Hortus deliciarum baptism of Jesus.jpg|Badeziant Jezuz
Hortus Deliciarum, Das Gebäude der Kirche mit den Gläubigen.JPG|An Iliz Santel*(Regina Ecclesia)*
Hortus Deliciarum 36-5m.jpg|Brezel
Mont_Sainte_Odile_039.JPG| *Skeul ar vertuzioù*


## Liammoù diavez

*  ''Hortus Deliciarum'', eilskouer Christian Moritz Engelhardt, 1818 
*  ''La bibliothèque en cendres''
*  Embannadurioù an ''Hortus deliciarum''
*  Studiadennoù a-zivout an ''Hortus deliciarum''
Odilienberg

An **Odilienberg** (**Odiliebari** en elzaseg ; *Mont Saint Odile* e galleg)  zo ur menez en Ottrott (Bas-Rhin), en Elzas, ha 767 m uhelder dezhañ. 
War ar menez emañ abati Hohenburg, savet gant santez Odilia, a oa merc'h d'an dug Etichon.

Eno e kaver ivez ur voger istorel, hag a vez graet ar *voger bagan* anezhi.
Ferguson

**Ferguson** zo un anv saoznek, hag a dalv kement ha *mab [[Fergus]]*, hag a zo saonekadur an anv gouezelek “Macfhearghus".

## Tud

* Adam Ferguson, anv meur a zen
* Alex Ferguson, anv meur a zen
* Benjamin Ferguson, anv meur a zen
* Bob Ferguson, anv meur a zen
* Charles Ferguson, anv meur a zen
** Connie Ferguson, aktourez suafrikan
* Daniel Ferguson, anv meur a zen
* David Ferguson, anv meur a zen
* Don Ferguson, anv meur a zen

** Elsie Ferguson (1883-1961), aktourez stadunanat
* Eric Ferguson, anv meur a zen

* Rebecca Ferguson, anv meur a zen
* Robert Ferguson, anv meur a zen
* Samuel Ferguson, anv meur a zen
* Thomas Ferguson, anv meur a zen
* William Ferguson, anv meur a zen

## Kompagnunezh
* Massey Ferguson, labouradeg stadunanat a draktorioù ha mekanikoù labour-douar

## Lec'hioù

*Ferguson (Missouri)
*Ferguson (Iowa)
*Ferguson (Kentucky)

## Pennadoù kar
*Fergusson
** Robert Fergusson
*Fergus
Anthony Hope

**Anthony Hope** (1863-1933) zo ur skrivagner ha romantour saoz. Brudet eo e romant *[[The prisoner of Zenda]]* a zo bet graet meur a film anezhañ.
Enogad

** Enogad** so ur sant breizhat hag a vije bet pempvet eskob Aled. 
Roet en deus e anv da barrez ha kumun Sant-Enogad, staget hiriv ouzh Dinarzh.
Maria Klejdysz

**Maria Klejdysz** (1927-2009) a oa un aktorez polonat er c'hoariva hag er sinema. Pried e oa d'an aktor Henryk Bąk.
Nelson

**Nelson** zo un anv-tiegezh saoznek da gentañ; diwar brud an amiral hag haroz broadel eo deuet da vout un anv-bihan hag un anv-lec'h. Implijet e vez er broioù portugalek ivez, skrivet Nélson a-wechoù.

## Gerdarzh
Dont a ra eus un tadanv savet diwar an anv-bihan Nell, un doare saoz-ha-skandinaviat eus an anv gouezelek Niall.

## Tud vrudet

### Anv-tiegezh

* Horatio Nelson, besamiral saoz, haroz broadel saoz er brezelioù a-enep Buonaparte
* Leonard Nelson, matematikour ha prederour alaman
* Albert King, anv-leurenn *Albert Nelson*, gitarour ha kaner blues stadunanat
* Prince pe *Prince Rogers Nelson*, kaner stadunanat.

### Anv-bihan
* Nelson Mandela, prezidant Suafrika
* Nelson Piquet, blenier kirri formulenn 1 braziliat
#### Nélson
* Nélson Gonçalves, kaner ha sonaozer eus Brazil

## Anv-lec'h
* Nelson, ur stêr e Kanada
* Nelson, ur gêr e Bro-Saoz
* Nelson, ur gêr e Zeland-Nevez
* Nelson, ur gêr e-kichen Caerffili, e Bro-Gembre
* Nelson, ur gêr e Kolombia Vreizhveuriat, e Kanada

### Monumant
* kolonenn Nelson, e Londrez hag e Montreal.

## Gwelet ivez
* Neel
* Nielson
Académie des Sciences d’Outre-Mer

An **Académie des Sciences d’Outre-Mer** zo un akademiezh c'hall e Pariz hag a studi istor ha douaroniezh Afrika, Suamerika, Azia hag Okeania.

Savet e voe e 1922 gant an anv **Académie des sciences coloniales** ha studiañ a rae kement tra a denne d'an trevadennoù gall. 

E 1957 he doa kemeret an anv nevez a *Académie des Sciences d'Outre-Mer* ("Akademiezh Skiantoù Tramor").
Fergus

**Fergus** zo un anv gouezelek hag hini meur a zen.

## Adstummoù
**Fearghas* e gouezeleg Skos 
**Fearghus* e gouezeleg Iwerzhon

## Tud
### Sant
* *[[Sant Fergus]]*, lesanvet ivez « ar Pikt » (en dije avielet hanternoz Skos en ; met meur a sant all a vije en anv-mañ), lidet d'ar  27 a viz Du.
**[[Fergus Downpatrick]]* († ?), eskob ; lidet d'an 30 pe 31 a viz Meurzh.

### Krennamzer
========
*Fergus mac Echdach, roue Dál Riata
*Fergus Mór Mac Earca, mab ar roue Erc, kentañ roue mojennel Dál Riata
*Fergus Galloway (marvet e 1061), aotrou Galloway

========
*Fergus Mac Roth, haroz mojennel
*Fergus Dubdétach, roue Iwerzhon 
*Fergus Fortamail, roue Iwerzhon
*Feargus Edward O'Connor (1794-1855), politikour

========
**Fergus *, pe Gwrgan Fawr, pe Gurgantius, roue Ergyng

### XIXvet-XXvet kantved
*Fergus Hume (1859-1932), skrivagner
*Fergus Aherne, rugbiour iwerzhonat
*Fergus Anderson, marc'htaner
**Fergus Slattery*,  rugbier

## Lec'hioù

*Loch Fergus, South Ayrshire

*Fergus, Ontario

*River Fergus, County Clare

*Fergus, Kalifornia 
*Fergus County, Montana

*Lake Fergus, South Island

## Lennegezh
*Fergus, unan eus Marc'heien an Daol Grenn
**[[Roman de Fergus]]*, romant gallek en 
**Fergus*,  ur romant saoznek gant an oberour kanadian Brian Moore, e 1970

## Pennadoù kar
*Ferguson
*Fergusson
-101

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres

* Medeios, arc'hont Aten

#### Republik roman

* Koñsuled : Caius Marius V & Marcus Aquillius

### Afrika

#### Ejipt

* Ptolemaios X Alexander III (107-88)

### Reter-nesañ

### Azia

## Relijionoù

## Ganedigezhioù

* 13 Gouere e Roma ː Caius Julius Caesar, mab Caius Caesar & Aurelia Cotta

## Marvioù
Francis Bacon (prederour)

**Francis Bacon** (1561-1626) a oa ur prederour saoz.En e levr * De dignitate et augmentis scientiarumn* e tispleg e deorienn eus an anaoudegezh.   Hag en *Novum organum* e tiorroas reolennoù an arnod skiantel.
Francis Bacon

**Francis Bacon**  zo anv meur a zen
* Francis Bacon (1561-1626), prederour saoz ;
* Francis Bacon (1909-1992), livour saoz;
* Francis Thomas Bacon (1904-1992), ijinour.
The Red Romance Book

***The Red Romance Book*** un dastumad kontadennoù troet e saozneg gant Andrew Lang hag e bried, anezhañ ar pemzekvet eus an 23 levr a zo er rummad The Lang's Fairy Books, hag a voe embannet e 1905.

## Ar c'hontadennoù
Ennañ 29 a istorioù  diwar a bep seurt romantoù eus ar Grennamzer pe an Azginivelezh, istorioù marc'hegeien, azasaet evit bugale. En o zouez istorioù eus Don Quijote de la Mancha, Karl Veur, Bevis of Hampton pe Guy of Warwick.
**How [[Guillaume de Palerne|William of Palermo]] was carried off by the Werwolf*
**[[Guillaume de Palerne|The Disenchantment of the Werwolf]]*
**[[Njáls saga|The Slaying of Hallgerda's Husbands]]*
**[[Njáls saga|The Death of Gunnar]]*
**[[Njáls saga|Njal's Burning]]*
**[[Gesta Romanorum|The Lady of Solace]]*
**[[The Faerie Queene|Una and the Lion]]*
**[[The Faerie Queene|How the Red Cross Knight slew the Dragon]]*
**[[Amis et Amiles|Amys and Amyle]]*
**[[El Cid|The Tale of the Cid]]*
**[[Don Quixote|The Knight of the Sorrowful Countenance]]*, diwar Miguel de Cervantes; *
**The Adventure of the Two Armies who turned out to be Flocks of Sheep*
**The Adventure of the Bobbing Lights*
**The Helmet of Mambrino*
**How Don Quixote was Enchanted while guarding the Castle*
**Don Quixote's Home-coming*
**The Meeting of Huon and Oberon, King of the Fairies*
**How Oberon saved Huon*
**Havelok and Goldborough*
**Cupid and Psyche*
**Sir Bevis the Strong*
**Ogier the Dane*
**How the Ass became a Man again*
**Guy of Warwick*
**How Bradamante conquered the Wizard, eus Orlando Furioso, gant Ludovico Ariosto,*
**The Ring of Bradamante*
**The Fulfilling of the Prophecy*
**The Knight of the Sun*
**How the Knight of the Sun rescued his Father''
The Book of Princes and Princesses

***The Book of Princes and Princesses*** zo ul levr kontadennoù saoznek skrivet gant *Mrs. Lang*, da lavarout eo Leonora Lang, pried Andrew Lang, hag embannet e oa gant Longmans e 1908. Skeudennaouet e oa al levr gant H. J. Ford. Gwelet eo evel an triwec'hvet eus levrioù ar rummad *[[The Lang's Fairy Books]]*.

## An istorioù
Ennañ e oa 14 istor diwar-benn bugaleaj unpennoù eus Europa,  en o zouez Napoleon, Elizabeth Iañ, ha Frederig II (Prusia).
**[[Napoleon]]
**His Majesty the King of Rome
**[[Jeanne d'Albret|The Princess Jeanne]]
**Hacon the King
**[[María Luisa de Orleans|Mi Reina! Mi Reina!]]
**Henriette the Siege Baby
**[[Herri VII (Bro-Saoz)|The Red Rose]]
**The White Rose
**[[Richarzh Iañ Normandi|Richard the Fearless]]
**Frederick and Wilhelmine
**[[Marie-Antoinette Aostria|Une Reine Malheureuse]]
**The 'Little Queen'
**[[Blanche of England|Two]] Little [[Philippa of England|Girls]] and their [[Mary de Bohun|Mother]]
**The Troubles of the Princess Elizabeth

## Notennoù
Sergei

**Sergei** pe **Sergey** (*Сергей* er skritur kirilek) zo un anv-bihan slavek e ruseg ha bulgareg. *Серёжа* (Seryozha ) eo ar berranv e ruseg.

Stummoù all er yezhoù slavek :
* belaruseg : Сяргей (Siarhei pe Siarhiej, distaget [sʲarˈɣʲɛj]), berranv Сяргейка (Siarheika [sʲarˈɣʲɛjka])
* kroateg : Srđan
* makedoneg : Сергеј (Sergej) or Срѓан (Srgjan)
* poloneg : Sergiusz
* slavoneg iliz : Сергий (Sergii pe Sergiy)
* serbeg-ha-kroateg : Срђан (Srđan), Срђа (Srđa), Сергеј (Sergej), Сергије (Sergije)
* sloveneg : Sergej
* ukraineg : Сергій (Serhii[3] [serˈɦij], Serhiy, Sergiy pe Sergii), berranv Сергійко (Serhiiko [serˈɦijko], Serhiyko pe Sergiyko)

E roumaneg, ur yezh latin levezonet gant ar ruseg : Sergiu pe Serghei

## Tud vrudet
### 
* Sergei Kariakin (g. 1964), mestrc'hoarier echedoù
### 
* Sergei Vassilievitch Zoubatov (1864 -1917), poliser
* Sergei Rac'hmaninov (1873-1943), sonaozer klasel, broadet stadunanat
* Sergey von Freymann (1882-1946), mestrc'hoarier echedoù rusian-ouzbek
* Sergey Sergeyevitch Prokofyev (1891-1953), sonaozer klasel
* Sergey Aleksandrovitch Romanov (1857-1905), dug meur Rusia, mab an impalaer Aleksandr II
* Sergey Aleksandrovitch Yesenin (1895-1925), barzh
* Sergei Eisenstein (1898-1948), filmaozer
* Sergei Tiviakov (g. 1973), mestrc'hoarier echedoù rusian-izelvroat
* Sergei Ivanov (g. 1953), politikour
* Sergei Tchemezov (g. 1952), gwazour ar C'hGB ha den a afer

### 
* Sergey Brin (g. 1973), kengrouer Google a orin rusian

### 
* Sergei Boubka (g. 1963), perchenner
* Sergei Kariakin  (g. 1990), mestrc'hoarier echedoù bet ukrainat, rusian bremañ abaoe 2009.

## Gwelet ivez
* Serj e brezhoneg hag armenieg
* Serge e galleg, saozneg ha nederlandeg