open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gelasius Iañ

**Gelasius I** (e latin: *Gelasius*), ganet en Afrika roman pe e Roma ha marvet d'an , a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e 492.
Noomi Rapace

**Noomi Rapace** (ganet **Norén** d'an 28 a viz Kerzu 1979 e Hudiksvall) a zo un aktorez svedat. Dimezet eo bet d'an aktor svedat Ola Rapace. He c'hoar, Særún Norén hec'h anv, a zo luc'hskeudennerez. 
Noomi Rapace he deus gounezet priz an aktorez wellañ evit he ferzh evel Lisbeth Salander en tri film "Millennium", hag anvet eo bet ivez gant an tri film-se evit priz Filmoù Europa.

Nina Norén, un aktorez svedat eo he mamm, ha Rogelio Durán, ur c'haner flamneco a orin eus Badajoz eo he zad. Hervezi ne welas ket kalz he zad a-raok ma varvfe e 2007. Pa oa Noomi Rapace 5 bloaz e kuitaas Sveden da vont da Flúðir, Island, gant he mamm hag he zad-kaer.

Pa oa 7 vloaz Noomi Rapace e c'hoarias er film digomz *[[Í skugga hrafnsins]]* gant Hrafn Gunnlaugsson. A-drugarez d'ar film-se eo e fellas dezhi dont da vezañ aktorez Pa oa 15 vloaz e kuitaas ti he zud da vont da zeskiñ ar vicher aktorez e Stockholm. E 1996 e d'hoarias perzh Lucinda Gonzales er stirad *Tre kronor*. Etre 1998 ha 1999 e studias e Skara Skolscen. E 2000-2001 e labouras e Theater Plaza, en Orionteatern e 2001, e Teater Galeasen e 2002, hag e Stockholms stadsteater e 2003. Meulet eo bet he labour aktorez er film danat *[[Daisy Diamond]]* (2007), evit he roll a Leena en Beyond (2010), Anna en The Monitor (2011), Madame Simza Heron en Sherlock Holmes: A Game of Shadows (2011), an doktorezh Elizabeth Shaw en Prometheus (2012), Beatrice en Dead Man Down (2013), Raisa Demidova en Child 44 (2015), kement hag evit ar seizh roll penn en What Happened to Monday (2017).
## Buhez personel

Rapace a zo bet dimezet gant an aktour svedat Ola Norell (ganet Pär Ola Norell) e 2001. Evit dimeziñ ar c'houblad en devoa choazet al lesanv Rapace, peogwir e sone "mat." Bet o deus bet ur mab, Lev, ganet e 2003. E miz Gwengolo 2010, e oa kroget an dizimeziñ, ar pezh a voe echuet e 2011.
## Filmoù ma c'hoari enno (un dibab)
* *Í skugga hrafnsins*, 1988
* *Män som hatar kvinnor* (Millennium 1), 2009
* *Flickan som lekte med elden* (Millennium 2), 2009
* *Luftslottet som sprängdes * (Millennium 3), 2009

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* IONCINEMA.com Atersadenn Noomi Rapace diwar-benn ''Män som hatar kvinnor''
* Noomi Rapace war IMDb
Fabian Cancellara

**Fabian Cancellara** a zo ur marc'hhouarner suis ganet d'an 18 a viz Meurzh 1981 e Wohlen bei Bern (Suis). Marc'hhouarner a-benn d'an eur gwellañ e vare eo en ur c'hounit redadegoù pouezusañ an danvez: Kampionad ar bed teir gwech (2006, 2007, 2009), C'hoarioù Olimpek 2008 e Beijing ha meur a dennad e Tro Frañs ha Tro Spagn. Gounezet en deus ivez ar redadegoù brudetañ war pavezioù e Frañs gant Paris-Roubaix (div wech: 2006, 2010), e Italia gant Strade Bianche (2008) hag e Belgia gant Ronde van Vlaanderen (2010). Aet eo ar maout ivez gant "*Spartacus*" (e lesanv) e Milan-San Remo ha Tirreno-Adriatico 2008, e kampionad ha Tro Suis 2009.

E 2010 ez eus bet kaoz en dije lakaet ur c'heflusker en e varc'hhouarn e-pad redadeg Paris-Roubaix. 

= Skipailhoù =

* 2001-2002. Mapei - Quick Step
* 2003-2005. Fassa Bortolo
* 2006-2008. CSC
* 2009-2010. Saxo Bank
* 2011. Leopard - Trek
Teiroberenn Millennium

**Teiroberenn Millennium** a zo un heuliad tri romant-polis bet skrivet gant ar skrivagner svedat Stieg Larsson. Lisbeth Salander ha Mikael Blomkvist eo an div dudenn bennañ a gaver er romantoù. E miz Mae 2010 e oa bet gwerzhet 27 milion a skouerennoù eus al levrioù er bed a-bezh.

## An tri romant
* *[[Ar baotred o doa kas ouzh ar merc'hed|Män som hatar kvinnor]]* embannet e 2005
* *[[Ar plac'h a huñvree en ur bidoñsad dour-tan hag un alumetezenn|Flickan som lekte med elden]]* embannet e 2006 
* *[[Ar c'hastell aer a darzhas|Luftslottet som sprängdes]] * embannet e 2007

## Ar pevare romant
A-raok mervel trumm e miz Du 2004 e skrivas Larsson an tri c'hard eus ar pevare romant. E vignonez, Eva Gabrielsson hec'h anv, a zo perc'henn war an urzhiataer m'emañ ar skrid ennañ, ha marteze ez eus ivez steuñvioù ur romant all pe zaou.

## Notennoù
Lisbeth Salander

**Lisbeth Salander** a zo un dudenn faltazi krouet gant ar skrivagner svedat Stieg Larsson hag a gaver en "Deiroberenn Millennium". Er filmoù svedat diazezet war ar romantoù ez eo an aktorez Noomi Rapace a c'hoari perzh Lisbeth Salander.

## He buhez evel ma'z eo kinniget er romantoù
War a lenner er romantoù e vefe ganet Lisbeth Salander d'an 30 a viz Ebrel 1978. Ur c'hevellez anvet Camilla he deus, met n'o deus tamm darempred ebet. Sophia Agneta Sjölander (ganet e 1960) eo anv he mamm, mervel a ra a e dibenn Millennium 1. Alexander Zalachenko eo anv he zad, ur spier soviedat e oa. Boas e oa da wallañ Sophia Agneta ha da skeiñ ganti. Pa oa 12 vloaz o merc'h e lakaas dour-tan en ur pod laezh hag e taolas anezhañ war he zad pa oa en e garr ha goude-se ec'h enaouas un alumetezenn ha devet e voe he zad. Goude-se e voe kaset Lisbeth Salander da vredospital Sant Stefan evit ar vugale.
Er romantoù ez eo kinniget Lisbeth Salander evel ur plac'h dreistvarrek war ar matematik, ha tapet gant sindrom Asperger. Un hacker eo ivez, ha bras-divent eo he memor. Ur c'hulator he deus abalamour d'ar pezh a reas d'he zad. 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn saoznek tud sot gant Lisbeth Salander 
* Blog Noomi Rapace
C.P.D. Dinas Caerdydd

**C.P.D. Dinas Caerdydd** eo anv kembraek **Cardiff City Football Club**, kleub mell-droad Kerdiz, kêr-benn Kembre.
Gwendolyn

**Gwendolyn** zo un anv-bihan saoznek, a orin kembraek hervez ar vojenn.

## Gerdarzh
**Gwelout ar pennad [[Gwendolen]].*

## Stummoù all
*Gwendolen
*Gwendoline

## Yezhoù all
**[[Guendalina]]*, en italianeg

## Tud

### 
* Gwendolyn von Ambesser (°1949 - ), aktourez.

### 
*Gwendolyn Lycett, ruzikerez 
*Gwendolyn Osborne, aktourez

### 
*Gwendolyn Garcia (1955-) politikourez

### 
*Gwendolyn MacEwen (1941-1987) barzhez ha romantourez

### 
*Gwendolyn B. Bennett (1902-1981) skrivagnerez 
*Gwendolyn Bradley c'hoariganerez soprano
*Gwendolyn T. Britt (1941-2008) politikourez 
*Gwendolyn Brooks (1917-2000) barzhez
*Gwendolyn Dew (1903-1993) skrivagnerez
*Gwendolyn Faison politikourez 
*Gwendolyn Graham (1963-) lazherez
*Gwendolyn Holbrow (1957-) arzourez
*Gwendolyn King American businesswoman 
*Gwendolyn Knight (1914-2005) kizellerez
*Gwendolyn Lau aktourez 
*Gwendolyn Sanford kanerez-sonaozerez
*Gwendolyn Zepeda (1971-) skrivagnerez
#### Tudennoù faltazi
* Gwendolyne « Gwen » Stacy, e troioù-kaer Spider-Man
Marino Marini

**Marino Marini** zo un anv italianek ha hini meur a zen:

***[[Marino Marini (kizeller)]]** (Pistoia 1901 - Viareggio 1980)
***[[Marino Marini (kaner)]]** (Seggiano 1924 - Milano 1997)
Guendalina

**Guendalina** zo un anv-bihan italianek, kar d'an anv Gwendoline. 

## Berrstumm
**Guenda*

## Yezhoù all
*Gwendoline
*Gwendolen

### Tud
*Guendalina Salimei

## Lennegezh
**Guenda*, romant gant Marino Moretti e 1918.

## Kanaouenn
**La barca Guendalina*, kanaouenn gant Fabio Concato.

## Filmoù
**Guendalina*, gant Alberto Lattuada (1957).
**Guendalina*, gant Lorenzo Onorati (1989).
Gwyn

**Gwyn**, a zo gwenn e kembraeg, a zo ivez un anv-bihan.

## Stummoù all
* **Gwyn** eo an anv-gwan gourel hag an anv-bihan roet d'ar baotred, gwen eo ar stumm gwregel, hag an anv-gwan roet d'ar plac'hed.
* **Gwynn** a-wechoùigoù
* **Gwynne**, anv-plac'h e saozneg

## Yezhoù all
* Gwenn (anv-bihan) e brezhoneg

## Tud

* Gwyn ap Nudd, roue Annwn er Mabinogi
* Gwyn Prosser, politikour
* Gwyn Nicholls, rugbier
* Gwyn Thomas, barzh kembraek
* Cynthia Gwyn Brown, aktorez stadunanat
* Gwyn Griffiths, kazetenner kembreat
* Gwynne Dyer, kazetennerez kanadian
* Gwynn Parry Jones, kaner, tenor
* Gwynn ap Gwilym, skrivagner kembraek

### Anv-tiegezh
* Gwyn:
** Sant Richard Gwyn, merzher kembreat
** Aaron Gwyn, skrivagner stadunanat
** Richard Gwyn, kazetenner kanadian
** Sandra Gwyn, kazetennerez kanadian

* Gwynn:
** Thomas Gwynn Jones, barzh kembraek

* Gwynne:
** Fred Gwynne, aktor stadunanat
** Nell Gwynne, serc'h d'ar roue saoz Charlez II
** Roland Gwynne, maer Eastbourne 1929-1931 ha serc'heg ar muntrer John Bodkin Adams

## Arz
* Gwynn, ur sorserez en istorioù treset Sluggy Freelance
* Nell Gwynne (c'hoariganig), ur c'hoariganig gant Robert Planquette ha H. B. Farnie e 1884

## Pennad kar
*Wynn
Gwyn Griffiths

**Gwyn Griffiths** (11 Genver 1941 e Swyddffynnon, Ceredigion – 29 Ebrel 2018 e Pontypridd) a oa ur c'hazetenner kembraek, skrivagner ha troour. E studioù en deus graet en Ysgol Uwchradd Tregaron hag e skol-veur Caerdydd. Labouret en deus gant an Urdd Gobaith Cymru e Sir Benfro.
Goude eo bet kazetenner er Western Telegraph, County Echo hag Y Cymro. Desket en deus brezhoneg (Mark Kerrain zo bet e-touez e gelennerien) ha troet tri fezh brezhonek gant Tangi Malmanche.

Meur a levr en deus skrivet diwar-benn ar joniged.

Embannet en deus *The Turn of the Ermine*, antologiezh vrezhonek troet e saozneg gantañ ha gant Jacqueline Gibson, embannet e 2006.

## Oberennoù
* *Wês Wês* (kembanner) (Gwasg Gomer, 1976) 
* *Crwydro Llydaw* (Christopher Davies, 1977) 
* *Wês Wês – Wêth* (kembanner) (Cyhoeddiadau’r Frenni, 1978)
* *Y Shonis Olaf* (Gwasg Gomer, 1981)
* *Dramâu o’r Llydaweg* (kentroour) (Christopher Davies, 1982) 
* *Wês Wês - Shwrne ’to* (embanner) (Cyhoeddiadau’r Frenni, 1982) 
* *Goodbye Johnny Onions* (Dyllansow Truran, 1987) 
* *Llew a’r Llygod Llydewig* (troour) (Gwasg Gomer, 1993) 
* *Leisa a Morris o’r Môr* (troour) (Gwasg Gomer, 1993)
* *Ewythr Barti y Môr-leidr* (troour) (Gwasg Gomer, 1994) 
* *Draig yn y Cwpwrdd (troour)* (Gwasg Gomer, 1995) 
* *Wês Wês Pentigily (embanner)* (Gwasg Gomer, 1994) 
* *Llydaw – ei Llên a’i llwybrau* (Gwasg Gomer, 2000) 
* *Sioni Winwns* (Carreg Gwalch, 2002) 
* *The Last of the Onion Men* (Carreg Gwalch, 2002)
* *Le Monde des Johnnies* (Le Télégramme, 2002) 
* *The Turn of the Ermine* (kenembannet ha kendroet gant Jacqueline Gibson) (Francis Boutle Publishers, 2006)
* *Gwlad Fy Nhada*u (Carreg Gwalch, 2006) 
* *Land of my Fathers* (Carreg Gwalch, 2006)
Kristof Jezegoù

**Kristof Jezegoù** (ganet e Gwineventer d'an 18 a viz Mae 1864, marvet e Plouarzhel d'an 11 a viz Even 1953) a oa ur skrivagner brezhonek hag ur beleg katolik eus Bro-Leon.

## E vuhez
Beleget e voe e 1888. Kaset e voe da gure da Wimaeg neuze, hag e 1890 da Gastellin betek 1907. Eno e oa ur person brudet e sarmonioù, Yann Gere. Dastum a reas e sarmonioù e div levrennad anvet Sarmoniou an Aotrou Quere, embannet e 1902 ha 1903. Paouez a reas gant e garg a berson e Pornaleg e 1946.

Meur a bennad a skrivas e-barzh Feiz ha Breiz, Ar Vro, Le Courrier du Finistère ha re all, *Doph* pe *Dolph ar Mezou* e anv-pluenn.

## Levrioù
* *Hor Bro e-pad ar Revolusion*, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915;
* *[[E korn an oaled]]*, Ti-moul. ar C'hastell, Brest, 1923 (adembannet gant Emgleo Breiz, 1991);
* *Kontadennou livet ha renket gant an aotrou Jezegou*, ti-moullañ Paillard, Abbeville, 1909 (adembannet e div levrenn gant Emgleo Breiz, 1994 ha 1996);
* *Prezegennou diwarbenn ar binijenn hag ar briedelez*, ti-moullañ ar C'hastell, Brest, 1936;
**Fantig*, levr + CD, gant mouezh Per-Jakez Helias ha tresadennoù Malo ar Menn, adembannet gant TES e 2006, diwar enrolladenn Bemdez 1991.

## Traoù all
* *[[Perig, filhor ar roue]]*, moulet e-barzh Buhez Breiz, Du 1922, pp. 351-356
* *[[Ar Meudig]]*, moulet e-barzh Feiz ha Breiz, Gouere 1935, pp. 278-288
* *[[Ar C'hastellinad o kas an amzer en dro]]*, moulet e-barzh Feiz ha Breiz, Kerzu 1939, pp. 232-235
Bais (Mayenne)

**Bais** a zo ur gumun eus departamant ar Mayenne, e Bro-C'hall. Penn kanton e oa betek 2015. Enni emañ ar skolaj Jean-Louis Bernard.
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

FrancePaysDeLaLoireBaisEgliseClocher.jpg|Ar c'hloc'hdi
Bais 53 - Château de Montesson 02.jpg|Kastell Montesson

* An iliz katolik.
* Kastell Montesson, savet er 17vet kantved. 
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1600
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2007 text:2007
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 1160
  bar:1968 from:0 till: 1105
  bar:1975 from:0 till: 1251
  bar:1982 from:0 till: 1457
  bar:1990 from:0 till: 1571
  bar:1999 from:0 till: 1485
  bar:2007 from:0 till: 1340
  bar:2012 from:0 till: 1271

PlotData=

  bar:1962 at: 1160 fontsize:S text: 1160 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 1105 fontsize:S text: 1105 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 1251 fontsize:S text: 1251 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 1457 fontsize:S text: 1457 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 1571 fontsize:S text: 1571 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 1485 fontsize:S text: 1485 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 1340 fontsize:S text: 1340 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 1271 fontsize:S text: 1271 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:



## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Bais

**Bais** zo un anv-lec'h.
;
* *Bais*, anv gallek Baez, ur gumun en Il-ha-Gwilen 
* Bais, ur gumun e Mayenne
;
* *Bais*, ur gêriadenn en Negros Oriental

## Gwelit ivez
* Bae
* Báez 
* Bai
* Baie
* Bay
Roll gounideien Tro Bro-C'hall

Sede anvioù gounideien Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn abaoe an Dro gentañ e 1903.

## Troioù gounezet hervez ar broioù

## Notennoù
Bro Treger-Goueloù

**Bro Treger-Goueloù** zo ur vro e departamant Aodoù-an-Arvor. Krouet e oa bet e 2001. 69 c’humun zo enni.
E Bro Treger-Goueloù emañ ar c’humuniezhioù-kumunioù-mañ :
*Tolpad-kêrioù Lannuon-Treger
*Kumuniezh kumunioù Beg ar C'hra
*Kumuniezh kumunioù Kreiz Treger
*Kumuniezh kumunioù Bro ar Roc'h
*Kumuniezh kumunioù Pempoull Goueloù
*Kumuniezh kumunioù Gourenez Lezardrev
*Kumuniezh kumunioù an Teir Stêr (Aodoù-an-Arvor)

## Brezhoneg
E distro-skol 2015 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 976 skoliad (9,51 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Lec’hienn Bro Treger Goueloù (brezhoneg ha galleg)
*Lec’hienn broioù Breizh – Bro Treger Goeloù
Kuzul Unaniezh Europa

**Kuzul Unaniezh Europa** (pe Kuzul ar vinistred) a zo un aozadur hag a vod ministred gouarnamant pep stad ezel eus Unaniezh Europa. Kas a ra pep stad un dileuriad hervez an danvez a vo komzet diwar e benn e pep emvod. An tamm mat eus ar galloud reolenniñ hag eus ar galloud lezenniñ e-barzh UE en deus Kuzul Unaniezh Europa.
Arabat eo kemmeskañ Kuzul Unaniezh Europa gant :
* ar C'huzul europat, a vod ar pennoù-stad hag ar pennoù-gouarnamant eus stadoù UE ;
* Kuzul Europa, a zo disheñvel-krenn diouzh Unaniezh Europa, hag a laka e pleustr Kenemglev Europat gwirioù mab-den.
Nell Gwynn

**Nell Gwynne** (pe **Gwynn** pe **Gwyn**), **Eleanor** hec'h anv-bihan, ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1650, ha marvet d'ar 14 a viz Du 1687, zo un aktourez saoz brudet eus ar  hag unan eus serc'hed ar roue saoz Charlez II Bro-Saoz. 

Serc'h d'ar roue e voe war-lerc'h Barbara Palmer. Daou vugel o doe.
"Pretty, witty Nell" a skrive Samuel Pepys diwar he fenn. Aktourez ampart e oa, ha gouzout a rae ar stek da lakaat an dud da c'hoarzhin.
Daugavpils

**Daugavpils** eo an eil kêr vrasañ e Latvia. Dont a ra an anv eus ar stêr Daugava, pa'z eo bet savet kêr war he lezioù. Daugavpils a dalv kement ha "Kastell war an Daugava" e latveg. War-dro 230 km emañ er gevred da Riga, kêr-benn Latvia. Spletus eo lec'hiadur Daugavpils, e harzoù Belarus ha Lituania (33 ha 25 km pellder). 120 km emañ diouzh harzoù Latvia gant Rusia. Ur greizenn c'hreantel ha linenn-houarn eo Daugavpils.

War-dro kêr ez eus meur a lenn hag a c'hourliorzh.
Thomas Bernhard

**Thomas Bernhard** (ganet **Nicolaas Thomas Bernhard**, d'an 9 a viz C'hwevrer 1931 ha marvet d'an 12 a viz C'hwevrer 1989) a oa ur c'hoarivaour ha danevellour aostrian. Lakaet e vez gant darn da bouezusañ skrivagner alamanek goude an Eil Brezel-bed.

## E vuhez
Ganet e voe Thomas Bernhard e 1931 e Heerlen, Izelvroioù evel laeradenn, mab da **Herta Fabjan** (1904-1950) ha d'ar charpantour **Alois Zuckerstätter** (1905-1940). 

Tremen a reas Bernhard kalz amzer eus e vugaleaj gant e dud-kozh eus tu e vamm e Vienna hag e Seekirchen, e-kichen Salzburg. Goude addimeziñ e vamm e 1936 ez ejont da chom da Traunstein, Bavaria. 

Fellout a reas da dad-kozh Bernhard, ar skrivagner Johannes Freumbichler (de) e vije kelennet an arzoù d'ar bugel, en ur gontañ ar sonerezh. Mont a reas Bernhard d'ar skol kentañ derez e Seekirchen ha goude-se da veur a skol e Salzburg en ur gompren ar *Johanneum* a guitaas e 1947 evit labourat en un ispiserezh. 

*Lebensmensch* (keneilez a-hed e vuhez) Bernhard, a reas war he zro e-unan pa oa o vervel, a voe Hedwig Stavianicek (1894 - 1984), ur vaouez ouzhpenn seizh vloaz ha tregont koshoc'h egetañ, a gejas ganti e 1950, ar bloaz ma varvas e vamm, ha bloaz goude marv e dad-kozh karet. Sikour anezhañ kalz a reas, ha heuliañ e vuhez evel skrivagner. Er mediaoù ne ziskoueze Thomas Bernhard e plije dezhañ nag ar wazed nag ar maouezed.

Dre ma oa klañv gant ar skevent a-vihanig (torzhellegezh), e tremenas Bernhard ar bloavezhioù 1949 betek 1951 en ti-yec'hed e Grafenhof. Pleustriñ a reas evel aktour er Mozarteum e Salzburg (1955-1957) ha dedennet e voe a-viskoazh gant ar sonerezh: abalamour d'e gleñved ne c'hellas ket dont da vezañ kaner avat. War-lerc'h e oa krog da labourat e-pad ur prantadig evel kazetennr, ha goude evel skrivagner penn-da-benn.

Mervel a reas Bernhard e 1989 e Gmunden, Aostria-Izel. E di kaer e Ohlsdorf-Obernathal 2 ma'z eas da chom enni e 1965 a zo ur mirdi bremañ, hag ur greizenn-studi ha c'hoari evit oberennoù Bernhard. En e destamant, ma savas ur mell dabut pa voe embannet, e tifennas Bernhard ma vije c'hoariet e bezhioù-c'hoari hag embannet e oberennoù diembann en Aostria. Disklêriet e voe e varv goude e interamant nemetken.
Andrea Bocelli

**Andrea Bocelli** zo ur arzour lourennek italian ganet d'ar 22 a viz Gwengolo 1958 e Pisa, pennlec'h proviñs Pisa, e rannvro Toskana, en hanternoz Italia.

## Pladennoù ha filmoù
Gwerzhet en deus war-dro 70 milion a bladennoù.

### Pladennoù
* 1994: *Il Mare Calmo della Sera*.
* 1995: *Bocelli*.
* 1995: *Viaggio Italiano*.
* 1997: *Romanza*.
* 1998: *Aria - the opera album*.
* 1999: *Sogno*.
* 1999: *Sacred Arias*.
* 2000: *Verdi*.
* 2000: *La Bohème*.
* 2000: *Requiem*.
* 2001: *Cieli di Toscana*.
* 2002: *Sentimento*.
* 2003: *Tosca*.
* 2004: *Il Trovatore*.
* 2004: *Andrea*.
* 2005: *Werther*.
* 2006: *Amore*.
* 2006: *Pagliacci*.
* 2007: *Cavalleria Rusticana*.
* 2007: *The Best of Andrea Bocelli: Vivere*.
* 2008: *Carmen*.
* 2008: *Incanto*.
* 2009: *My Christmas*.
* 2010: *Andrea Chénier*.

### Filmoù video DVD
* 1998: *A Night in Tuscany*.
* 2000: *Sacred Arias: The Home Video*.
* 2001: *Tuscan Skies (Cieli di Toscana)*.
* 2006: *Credo: John Paul II*.
* 2006: *Under the Desert Sky*.
* 2008: *Vivere Live in Tuscany*.
* 2008: *Incanto The Documentary*.
* 2009: ''My Christmas Special'.

### Pladennoùigoù
* 1994: "Il mare calmo della sera"
* 1995: "Con te partirò"
* 1995: "Macchine da guerra"
* 1995: "Per amore"
* 1999: "Ave Maria"
* 1999: "Canto della Terra"
* 2001: "Melodramma"
* 2001: "Mille Lune Mille Onde"
* 2004: "Dell'amore non si sa"
* 2004: "Un nuovo giorno"
* 2009: "White Christmas/Bianco Natale"

### Gant tud all
* 1995: "Vivere" (Feat. Gerardina Trovatoa)
* 1995: "Vivo per lei" (Feat. Giorgia)
* 1996: "Vivo por ella" (Feat. Marta Sánchez)
* 1996: "Time to Say Goodbye" (Feat. Sarah Brightman)
* 1997: "Ich lebe für sie" (Feat. Judy Weiss)
* 1997: "Je vis pour elle" (Feat. Helene Segara)
* 1999: "The Prayer" (Feat. Celine Dion)
* 2001: "L'Abitudine" (Feat. Helena Hellwig)
* 2006: "Somos Novios" (Feat. Christina Aguilera)
* 2006: "Because We Believe" (Feat. Marco Borsato)
* 2006: "Ama credi e vai" (Feat. Gianna Nannini)
* 2007: "Dare to live" (with Laura Pausini)
* 2008: "Vive Ya" (Feat. Laura Pausini)
* 2009: "What Child Is This" (Feat. Mary J. Blige)
* 2010: "Bridge over Troubled Water" (Feat. Mary J. Blige)

### Klipoù video
* 1995: "Il Mare Calmo della Sera"
* 1995: "Con te partirò"
* 1995: "Per amore"
* 1996: "Vivo por ella" (Portugaleg)
* 1996: "Vivo por ella" (Spagnoleg)
* 1996: Time to Say Goodbye
* 1997: "Ich lebe für sie"
* 1997: "Je vis pour elle"
* 1999: "Canto della Terra"
* 1999: "'O Mare E Tu" 
* 1999: "Tremo E T'Amo"
* 2001: "Melodramma"
* 2001: "Il Mistero Dell'Amore"
* 2001: "L'Incontro"
* 2001: "L'Ultimo Re"
* 2001: "L'Abitudine"
* 2001: "Resta Qui"
* 2001: "Mille Lune Mille Onde"
* 2001: "Mascagni"
* 2001: "Tornera la Neve"
* 2001: "E Sara' A Settembre"
* 2001: "E Mi Manchi Tu"
* 2004: "Dell'amore non si sa"
* 2004: "Un Nuovo Giorno"
* 2008: "Dare to live (Vivere)"

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
*Pladennrolladur
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1947

Ar c'hentañ goude an Eil brezel-bed e oa **[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]] [[1947]]**, ha gounezet e voe gant ar reder breizhat Jean Robic. En deiz diwezhañ e teuas an trec'h gantañ, ha gwech ebet n'en doa douget ar c'hrez melen e-kerzh ar redadeg. 

Da 9 e oa Jean-Marie Goasmat, ur Breizhad all, hag ur brezhoneger anezhañ ivez.
Sildavia

**Sildavia** a zo ur vro ijinet gant Hergé, hag a gaver e troioù-kaer Tintin. Lec'hiet eo en Europa ar reter. Diazezet eo anv ar vro war silabenneoù a gaver en anvioù Transilvania ha Moldavia. Tennañ a ra banniel Sildavia da hini Albania un tamm bennak. 

## Douaroniezh
Sildavia, «rouantelezh ar pilikant du», a zo ur stad vihan e Kreizeuropa. 642 000 annezad (anvet Sildaviz) a zo o chom enni.

Div draoñienn vras (hini ar stêr Wladir hag hini hec'h adstêr Moltus) a ya d'ober ar vro. Marteze e teu an anv "Wladir" eus hini ar stêr Vltava (*Moldau* en alamaneg). Ha marteze e teu an anv "Moltus" eus Moldau, pe eus hini ar stêr Olt (Roumania). Kejañ a ra an div stêr e Klow, kêr-benn ha kêr vrasañ ar vro (122 000 annezad). 

Diblaen eo an torosennadur, ha menezioù, anvet ar Szhalpatoù, a zo. 

Kêrioù ha kêriadennoù all a zo brudet : 
* Kragoniedin, ma kaver eien tomm 
* Dbrnouk, war aodoù ar su (marteze diwar anv Dubrovnik)
* Niedzdrow, war ar Wladir,
* Zlip (ЗЛІП)
* Istow, 55,9 km diouzh Klow
* Douma, war an aod
* Tesznik (ТЕСЗНІК), 85,8 km diouzh Klow
* Sbrodj, m'emañ kreizenn an egor

Stok ouzh Borduria emañ Sildavia, etre an div stad emañ lenn Flechizaff. 

## Politikerezh
Ur rouantelezh eo Sildavia. Plijout a ra ar roue hag an hengoun d'ar bobl. Bep bloaz e vez aozet dibunadeg ar roue ma tiskouez e vazh-roue. Muskar XII eo anv ar roue. 

## Armerzh ha sevenadur
* pinvidik eo douar ar vro (uraniom)
* Frouezhus eo ar plaenennoù, ma c'hounezer gwinizh ha ma lakaer gwez da greskiñ
* *Khôr* eo anvet moneiz ar vro; war ar bilhedoù 200 khôr eo treset poltred ar roue. 
* Ezporzhet e vez dreist-holl dour **Klow**, koad, gwinizh, gwin Szprädj ha kezeg
* Brudet eo sonerien violoñs Sildavia
* ***Syldair*** eo anv ar gompagnunezh kirri-nij
* *Bloushtika* eo anv dañs broadel Sildavia
* E-touez gouelioù pennañ ar vro emañ gouel Sant-Wladimir (gouel broadel).
* *Szlaszeck* eo anv meuz aroueziusañ ar vro. Ur meuz aozet diwar kig, gant togoù-touseg, saladenn ha gwin ruz (*Szprädj*) eo
* Er bloavezhioù 1950 e oa bet kaset war-raok ur raktresad enklask atomel.

## Istor
Er 6 kantved e voe aloubet Sildavia gant ar Slaved ha goude-se e chomas dindan beli an Durked e-pad daou gantved. E 1127 e voe trec'het an Durked gant Hveghi, e-pad un emgann e-kichen Klow (anvet Zileheroum d'ar mare-se). Dont a reas Hveghi da vezañ ar roue Muskar Iañ.

E 1195 e voe aloubet Sildavia gant Borduria. E 1275 e voe skarzhet an alouberien gant ar baron Almaszout hag a a zeuas da vezañ ar roue Ottokar Iañ daou vloaz goude. Da vare ren Ottokar IV e voe diorroet hag unvanet ar vro. Da-heul ur rendael gant ur baron e rankas ar roue en em zifenn gant e vazh-roue. Diwar an afer-se eo bet krouet an hengoun ma rank ar roue diskouez e vazh-roue da zevezh gouel Sant-Wladimir. 

## Sildavia en albomoù Tintin
Meneget eo Sildavia e pevar albom troioù-kaer Tintin :
* *[[Bazh-roue Ottokar]]* (1939)
* *[[War-zu al Loar]]* (1953)
* *[[Kammedoù kentañ war al Loar]]* (1954)
* *[[Afer Klaskato]]* (1956)

## Liamm diavaez
* Lec'hienn diwar-benn ar sildaveg
Moll Davis

**Mary "Moll" Davis** (war-dro 1648 - 1708) a oa un aktorez saoz eus ar  kantved, hag unan eus serc'hed niverus ar roue saoz Charlez II.

E 1686 e timezas d'ur soner gall, James Paisible (war-dro 1656-1721), hag a oa e lez ar roue James II . Gant ar roue ez ejont d'an harlu da Vro-C'hall, da St Germain-en-Laye.

E 1693 e tistrojont da Vro-Saoz, hag an aotrou Paisible a oa sonaozour ar priñs George of Denmark, gwaz ar briñsez Anne, hêrez d'an tron.
Hortense Schneider

**Hortense Catherine Schneider**, lesanvet e galleg *La Snédèr*, (30 a viz Ebrel 1833 – 6 a viz Mae 1920) a oa ur c'hoariganerez c'hall, ur soprano hag unan eus brudetañ kanerezed an  gant oberennoù Jacques Offenbach.

Brudet e oa ivez evel kourtizanez. Serc'h e oa d'ar roue saoz Edouarzh VII, ha lesanvet e oa *Le passage des princes*, dre ma tibabe he dousoù en noblañs. 

E 1878, da 55 bloaz, e kuitaas he micherioù, hag e timezas. Mervel a reas e Pariz da 87 vloaz.

## Film
Ur film zo bet diwar he fenn e 1950 : * La valse de Paris* gant Marcel Achard.

## Levrlennadur

* *Le guide de l'opéra*, Roland Mancini & Jean-Jacques Rouveroux, (Fayard, 1986) ISBN 2-213-01563-6
* Peter Hawig: *Hortense Schneider. Bedingungen und Stationen einer Erfolgsbiographie*. Bad Emser Hefte, Nr. 258. VGDL, Bad Ems 2006, 47 S.
*
* Jean-Paul Bonami: *La diva d'Offenbach. Hortense Schneider (1833–1920)*. Romillat, Paris 2004, ISBN 2-87894-080-6
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2011

**Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2011** a c'hoarvezas eus an 2 d'ar 24 a viz Gouhere 2011. Pevar zennad-hent a dremene dre Vreizh.
## Skipailhoù pedet
* : Omega Pharma-Lotto, Quick Step Cycling Team (*[[Jérôme Pineau]]*)
* : Sky Procycling
* : Saxo Bank Sungard
* : Euskaltel-Euskadi
* : AG2R La Mondiale (*[[Sébastien Hinault]]*), Cofidis le crédit en ligne, FDJ, Saur-Sojasun (*[[Fabrice Jeandesboz]]*), Team Europcar (*[[Anthony Charteau]]*, *[[Cyril Gautier]]*, *[[Perrig Quemeneur]]*, *[[Sébastien Turgot]]*). 
* : Lampre-ISD, Liquigas-Cannondale
* : Rabobank Cycling Team, Vacansoleil-DCM Pro Cycling Team
* : Pro Team Astana
* : Leopard Trek
* : Katusha Team
* : Movistar Team 
* : BMC Racing Team, Team Garmin-Cervélo, HTC-Highroad, Team RadioShack

*E lizherennoù stouet, anvioù ar varc'hhouarnerien vreizhat a gemer perzh er redadeg.*

## An tennadoù-hent

## Odeoù ha krec'hiennoù

Er bloaz-mañ eo bet renket odeoù ha krec'hiennoù ar redadeg e pemp rummad hervez o diaested :
* nav c'hrec'hienn pe ode e-maez rummad (Tourmalet ha Luz-Ardiden d'ar 14 a viz Gouhere; Aubisque d'ar 15; Plan de Belha d'ar 16; Agnel, Izoard ha Galibier dre al Lautaret d'an 21; Ode ar Galibier dre Ode an Telegraf hag Alpe d'Huez d'an 22).
* pemp krec'hienn pe ode er rummad kentañ.
* nav c'hrec'hienn pe ode en eil rummad.
* pemzek krec'hienn en trede rummad, en o zouez hini Mur (lesanvet dre fazi *le Mur* e galleg).
* trizek krec'hienn er pevare rummad, en o zouez Pont Sant-Nazer, krec'hienn Laz ha hini Gurunuhel.

## Renkadurioù

## Notennoù

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Ratatouille

:*Diwar-benn ur meuz eo ar pennad-mañ. Evit ar film anvet heñvel, sellit ouzh [[Ratatouille (film)]].*

Ar **ratatouille** (ger gallek deuet eus ar ger okitanek *ratatolha*) zo ur meuz eus korn-bro Nisa met anavezet eo e Provañs a-bezh.

Bez’ eo ur meskad legumaj poazhet gant eoul olivez. Ennañ e kaver berjinez, ognon, kourjetez, skilbebr, tomatez ha kignen. Meur a zoare zo da fardañ *ratatouille* : gallout a reer pe poazhañ al legumaj a-gevret pe poazhañ pep hini anezho disparti a-raok o meskañ. 

## Un doare da aozañ
Lakaat skilbebr hag ognon en eoul berv. Gant un dornad holen gros war ar skilbebr d'ober chug. Lakaat an tomatez ha kourjetez war-benn goude ur pennadig. N'eus ket ezhomm a zour. Poazhañ goustad. Gwelloc'h e vo c'hoazh an eil poazhadenn: fetisoc'h ar chug. 
Lod a aoz ur gaoteriad evit ur sizhun pe meur a zevezh. An diaesañ eo yenaat etre div boazhadenn. Ne ra nemet gwellaat eus an eil poazhadenn d'eben.

## Meur a zoare da zebriñ

Debret e vez gant kig pe besked. Pe gant riz hepken. Pe gant netra nemet bara, da lipat ar chug.
Pa vez bet poazhet meur a wech e c'hall dont da vezañ evel ur seurt kaotigell a c'haller debriñ en-yen war dammoùigoù bara gant ur banne digor-kalon.
Borduria

**Borduria** a zo ur vro eus Europa ar reter ijinet gant Hergé, ha meneget e troioù-kaer Tintin. A-viskoazh ez eus bet bec'h etre Borduria hag ar vro amezek, Sildavia hec'h anv. Szohôd eo kêrbenn Borduria.

## Istor

Etre 1195 ha 1275 e voe aloubet Sildavia gant Borduria. Skarzhet e voe ar Vorduriz gant ar baron Almaszout. Abaoe ar mare-se e sav bec'h alies etre an div vro. 
En albom Bazh-roue Ottokar ez eo kontet penaos e klask Borduria didronañ roue Sildavia.

Daoust ma n'eo ket embannet splann e c'haller soñjal e teu Borduria da vezañ ur vro gomunour goude an Eil Brezel-bed. En Afer Klaskato e weler ez eo ur vro ma vez meulet an diktatour, ha ma vez ambrouget an douristed o tont eus ar c'hornôg gant sturierien a zo poliserien e gwirionez.
Met an doare ma salud soudarded Borduria (*Amaïh Pleksy-Gladz*) a laka da soñjal e *Heil Hitler!*, marteze ez eo neuze Borduria ur flemmskeudenn eus an diktatouriezhioù dre vras.

## Broioù ijinet
E miz Ebrel 2010 e voe embannet ur gartenn eus Europa gant ar magazin breizhveuriat the Economist, ma weler Borduria ha Sildavia.

### Notennoù

### Liammoù diavaez
* La moustache de Plekszy-Gladz
*  Ar bordureg e lec'hienn Ideopedia
Symkaria

**Symkaria** a zo ur vro vihan eus Europa ar reter ijinet gant Stan Lee ha gwelet e Hollved Marvel (saozneg : *Marvel Universe*). Ur roueelezh eo, hag ar memes familh a zo bet e penn ar vro abaoe 300 vloaz. Anavezet eo ar vro gant ar Broadoù Unanet e Hollved Marvel.

## Titouroù
**Lec'hiadur:** er Balkanoù, e-kichen Treuzsilvania ha Latveria
**Gouarnamant:** roueelezh-parlamant, gant tri strollad politikel 
(ozhac'h-meur : King Stefan, kentañ ministr : Alphonse Gallatik)
**Alioù d'ar veajourien:** hini ebet, met harz norzh Symkaria ha Latveria a zo serret.
**Perzhioù dibar:** E Symkaria e veze aozet prosezoù torfedourien vrezel Europa.

E Symkaria emañ Silver Sable hag he strollad anvet Wild Pack o chom. Stourm a ra Silver Sable hag he skipailh ouzh torfedourien nazi. E Symkaria emañ ivez V-battalion o chom. Ur skipailh e garg gwareziñ ar bed eo.

## Notenn
François de Vendôme

**François de Bourbon-Vendôme**, eil **[[dug Beaufort]]**, ganet d'ar 16 a viz Genver 1616 ha marvet d'ar 25 a viz Genver 1669, a oa mab da César de Vendôme (mab bastard da Herri IV) ha da Françoise de Mercœur, ha neuze ur mab-bihan d'ar roue gall Herri IV.
Mervel a reas dizimez ha divugel, diouzh a ouzer.

## E vuhez
Yaouank e oa, 12 vloaz, pan eas d'an arme c'hall da vrezeliñ da Savoia e 1628. Perzh a gemeras e meur a seziz: re Corbie, Hesdin, hag Arras e 1640.

Evel e dad e veze alies oc'h iriennañ a-enep ar c'hardinal Richelieu, kentañ ministr e eontr Loeiz XIII, ken na rankas mont da repuiñ da Vro-Saoz.

E 1643 e oa e penn un irienn all a-enep ar c'hardinal Jules Mazarin, anvet « *[[Cabale des Importants]]* ». Ar rouanez c'hall Anna Aostria (1601-1666) a lakaas kregiñ ennañ hag e vac'hañ e kastell Vincennes, met tec'hel a reas en 1648. Kuzhat a reas e kastell Chenonceaux da gentañ hag e Vendômois da c'houde.

En 1649 e oa unan eus renerien ar Fronde , a-enep ar rouanez ha Mazarin. En 1652 en em gannas gant e vreur-kaer yaouank an dug Charles Amédée de Savoie-Nemours, hag e lazhas anezhañ. Tud Pariz a rae « *Roi des Halles* » anezhañ.

Sioulaat a reas, en em glevout gant ar Gurunenn c'hall en 1653, ha roet e voe dezhañ kargoù evel pennbrezel. Lakaet e voe e penn ar morlu gall a renas e 1662 a-enep an Durked er Mor Kreizdouar. En 1665, dre ziv wech, e voe trec'h war morlu Turked Aljeria. En 1669 ez eas da skoazellañ Venezia ouzh an Durked hag edo e penn an arme c'hall o tifenn Kandia en Enez Kreta, a oa o c'houzañv an hirañ seziz bet en istor (eus 1648 betek 1669). Lazhet e voe e-pad un arsailh, kaset e gorf da Vro-C'hall da gaout obidoù broadel, ha brudet e voe e galonegezh.

## Lennegezh
Anv zo anezhañ e romantoù Alexandre Dumas (an tad), *[[Vingt ans après]]* ha *[[Le Vicomte de Bragelonne]]*. Bez ez eo unan eus penntudennoù romant Juliette Benzoni, *Secret d'État*, e teir levrenn (anvet : *La Chambre de la reine*, *Le Roi des Halles* ha *Le Prisonnier masqué*). 

Abalamour d'ur frazenn gant ar barzh François-Joseph de Chancel ez eus bet kredet a-wechoù e oa eñ an hini e oa Den e vaskl houarn.

## Notennoù
Leoneg (romaneg)

Al **leoneg** (anvet c'hoazh en un doare hengounel cabreirés, senabrés, paḷḷuezu...) a zo an anv implijet evit deskrivañ ar rummad yezhoù pe rannyezhoù eus ar skourr asturek-leonek, e proviñsoù spagnol León ha Zamora.

Implijet e voe ivez ar ger "leoneg" gant skrivagnerien zo, adalek ma voe embannet gant Menéndez Pidal e 1906 ar studiadenn “Sobre el dialecto leonés”, evit merkañ an holl yezhoù pe rannyezhoù a vez komzet eus Cantabria betek Extremadura. Koulskoude eo diaes a-walc'h abalamour d'ar yezhoniezh ha d'an istor envel "leoneg" ar yezhoù asturek. Neuze e vez implijet kentoc'h gant an darn vrasañ eus ar skrivagnerien ar ger "asturek-leonek" evit merkañ ar rummad yezhoù-se.

## Levrlennadur
* Ramón Menéndez Pidal. «El dialecto leonés». Madrid. 1906.
* García Gil, Hector (2010). «El asturiano-leonés: aspectos lingüísticos, sociolingüísticos y legislación». Working Papers Collection. Mercator Legislation, Dret i legislació lingüístics. (25). ISSN 2013-102X.
* Academia de la Lengua Asturiana«Normes ortográfiques». 2005. ISBN 978-84-8168-394-3.
* García Arias, Xosé Lluis (2003). Gramática histórica de la lengua asturiana: Fonética, fonología e introducción a la morfosintaxis histórica. Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-341-7.
* González Riaño, Xosé Antón; García Arias, Xosé Lluis (2008). II Estudiu sociollingüísticu de Lleón (Identidá, conciencia d'usu y actitúes llingüístiques de la población lleonesa). Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-448-3.
* Galmés de Fuentes, Álvaro; Catalán, Diego (1960). Trabajos sobre el dominio románico leonés. Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-3436-1.
* Morala Rodríguez, Jose Ramón; González-Quevedo, Roberto; Herreras, José Carlos; Borrego, Julio; Egido, María Cristina (2009). El Leonés en el Siglo XXI (Un Romance Milenario ante el Reto de su Normalización). Instituto De La Lengua Castellano Y Leones. ISBN 978-84-936383-8-2.

## Liammoù diavaez

* Héctor García Gil. Asturian-leonese: Linguistic, Sociolinguistic and Legal Aspects
* Asturian Language Academy
* González i Planas, Francesc. Institutum Studiorum Romanicorum «Romania Minor». The Asturleonese Dialects.
* La Caleya Cultural Association.
* Furmientu Cultural Association.
* Faceira Cultural Association.
* El Teixu Cultural Association.

## Daveoù
Nicolas Demorand

**Nicolas Demorand**, bet ganet e Vancouver (Kanada) d'an , a zo ur c'hazetenner gall.

## E vuhez
Mab d'un diplomat eo, ha bevet en deus e Kanada, er Stadoù Unanet, e Japan, e Belgia e Maroko. Skoliad eo bet en École normale supérieure de Fontenay-Saint-Cloud, hag un aotreegezh prederouriezh en deus tapet, skolveuriad war al lizhiri modern eo ha kelenner eo bet en ul lise micherel hag e klasoù prepa evit ar skolioù uhel, met ivez kroniker war ar gastronomiezh ha kazetenner dizalc'h evit an *[[Les Inrockuptibles|Inrockuptibles]]*.

Dont a ra e France Culture e 1997, kenlabourer *Staccato* gant Antoine Spire hag eus *La Suite dans les idées* gant Sylvain Bourmeau eo bet a-raok produiñ *Cas d'école* hag adalek miz Gwengolo 2002 en deus kinniget lodenn mintinvezh ar chadenn, *[[Les Matins de France Culture]]*. Eus miz Gwengolo 2006 da , da-heul Stéphane Paoli, e reas war-dro kinnig lodenn keleier ar mintin war France Inter (*Sept neuf trente*, hag a oa deuet da vezañ *Le Sept dix* e miz Gwengolo 2007 ha *[[Le Six trente dix]]* e miz Genver 2010).

Eus miz Gwengolo 2008 da viz Ebrel 2009 e reas war-dro al lodenn 6e - 8e noz war ar chadenn keleier dibaouez i>Télé, a-gevret gant Maya Lauqué.

Abaoe miz Gwengolo 2009, e kinnig war France 5 un abadenn divizoù politikel anvet *C politique* hag a zeu da-heul hini Serge Moati, *[[Ripostes]]*.

D'an 18 a viz Du 2009 e resev Nicolas Demorand ar priz Philippe Caloni evit an aterser gwellañ.

## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez
* ''Le Six trente Dix'' e lec'hienn France Inter.
* ''C Politique'' e lec'hienn France 5
* Nicolas Demorand e lec'hienn Acrimed.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1952

Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn a voe gounezet gant ar reder italian Fausto Coppi e 1952, an eil gwech dezhañ bout trec'h er redadeg-se. Ar Breizhad Jean Robic a oa da 5vet.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2008

**[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]** a voe gounezet gant ar reder spagnol Carlos Sastre e 2008, renket da eil ar reder aostralian Cadel Evans ha da 3de ar reder aostrian Bernhard Kohl (hemañ ziwezhañ bezañ direnket war-lerc'h ur c'hontroll enepdoperezh pozitivel e miz here 2008 : roet e oa e blas da Zenis Menchov (Rusia)).

Krez ar gwellañ kraper a oa aet gant Carlos Sastre ivez, goude direnkadur Bernhard Kohl.

Krez ar gwellañ reder yaouank a oa aet gant Andy Schleck (Luksembourg) ha Krez ar renkadur dre boentoù gant Óscar Freire (Spagn).

Aet e oa ar Renkadur a skipailh gant CSC-Saxo Bank (Danmark), Bjarne Riis hec'h alier meur.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2007

E 2007 e oa bet gounezet **[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]** gant Alberto Contador (Spagn), renket da eil ar reder aostralian Cadel Evans ha da 3de ar reder amerikan Levi Leipheimer.

Krez ar gwellañ kraper a oa aet gant Mauricio Soler (Kolombia).

Krez ar gwellañ reder yaouank a oa aet gant Alberto Contador ivez ha Krez ar renkadur dre boentoù gant Tom Boonen (Belgia).

Aet e oa ar Renkadur a skipailh gant Discovery Channel (Stadoù Unanet), Bill Stapleton hec'h alier meur.
Dug Beaufort (Bro-C'hall)

An titl **dug Beaufort** a zo bet da dri den en noblañs c'hall.

## Istor

D'ar 6 a viz Gouhere 1597 e prenas Gabrielle d'Estrée, serc'h ar roue gall Herri IV, kontelezh Beaufort digant Catherine de Clèves, dugez Guise.

Herri IV a stagas ar gontelezh ouzh baronelezh Jaucourt hag a savas un dugelezh evit e vab bastard César de Vendôme, dug Vendôme.

* 1597-1665 : César de Vendôme (1594–1665), dug Vendôme ha 1 dug Beaufort ;
* 1665-1669 : François de Vendôme (1616–1669), 2 dug Beaufort ;
* 1669-1688 : Louis-Joseph de Vendôme (1654–1712), 3 dug Vendôme, 3 dug Beaufort.

En 1688 e voe gwerzhet an dugelezh evit  livr gant an trede dug da Charles Ier Frédéric de Montmorency-Luxembourg (1662-1726),
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2000

E 2000 e oa bet gounezet **[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]** gant ar reder stadunanat Lance Armstrong, a-raok bezañ rasket e 2012.
Alexandre Dumas

**Alexandre Dumas** a c'hall bout anv meur a zen:
* Thomas Alexandre Dumas (1762-1806), jeneral gall ha tad ar skrivagner ganet e 1802 ;
* Alexandre Dumas (tad) (1802-1870), skrivagner gall ;
* Alexandre Dumas (mab) (1824-1895), skrivagner gall ha mab ar skrivagner ganet e 1802.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2004

E 2004 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder stadunanat Lance Armstrong, a-raok bezañ rasket e 2012.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2006

E 2006 e oa bet gounezet **[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]** gant ar reder galizat Óscar Pereiro. 
Ar Stadunanad Floyd Landis a oa erruet da gentañ met distroadet e voe abalamour ma voe prouet en devoa kemeret testosteron.

## Renk pep reder

## Notennoù
Ferwerderadiel

**Ferwerderadiel** () zo ur gumun e proviñs Friz en Izelvroioù. E frizeg ar c'hornôg eo hec'h anv ofisiel, hag a zo **Ferwerderadeel** e nederlandeg.

### Dasparzh ar boblañs er gumun
Dasparzh ar boblañs e kêrioù ha kêriadennoù a ya d'ober ar gumun (sifroù d'ar 1añ a viz Genver 2009) :

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Ferwerderadiel ez eus 13 dileuriad :
*CDA : 4
*FNP : 3
*Gemeente Belangen Ferwerderadeel : 2
*PvdA : 2
*VVD : 1
*ChristenUnie : 1

## Skeudennoù

Birdaard, ophaalbrug met kerk op achtergrond 2009-09-19 10.53.JPG|Pont-gwint hag iliz Birdaard 
Ferwerd, Vrijthof en kerk 2009-09-19 15.41.JPG|Iliz ha bered Ferwerd
Marrum, kerk foto1 2009-09-19 16.08.JPG|Iliz Marrum
Hallum, kerk2 foto3 2009-09-19 16.39.JPG|Iliz Hallum
Brezel an Nav Bloaz

**Brezel an Nav Bloaz**, pe **Brezel an Emglev Bras**, pe **Brezel Kevre Augsburg** (1688-1697), a vez lavaret eus ar brezel a voe en Europa e dibenn ar .

## An enebourien
Bez e oant:
* en un tu e oa ar roue gall Loeiz XIV, kevreet gant rouantelezh Danmark hag an Impalaeriezh otoman, 
* en tu enep e oa un emglev bras a stadoù bodet en-dro da Leopold Iañ an Impalaeriezh santel, Gwilherm III Bro-Saoz, an Izelvroioù, Carlos II Spagn, Vittorio Amedeo II, dug Savoia, rouantelezh Sveden, ha priñselezhioù bihan eus an Impalaeriezh santel roman.

## Pal ar brezel
Bec'h bras a oa etre Bourboned Bro-C'hall ha Habsburged Aostria evit ren war vro Spagn. Gwelout kevre Augsburg.

## Darvoudoù ar brezel
**1688**
* 24 a viz Gwengolo : ar C'hallaoued e Köln
* 29 a viz Here : kemeret Philippsburg gant ar C'hallaoued
* dibenn miz Kerzu : Distroadet Jakez II (Bro-Saoz), aet da repuiñ da Vro-C'hall. 
**1689**
* 22 a viz Meurzh : Dilestret Jakez II Bro-Saoz en Iwerzhon
* 21 a viz Ebrel : Kurunennet Mari II Bro-Saoz ha Willem van Oranje, rouanez ha roue Bro-Saoz. 

* 11 a viz Mae : trec'h ar morlu gall en emgann bae Bantry
* 12 a viz Mae : emglev entre ar Proviñsoù-Unanet ha Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel
* Mae: ar C'hallaoued e Katalonia , betek Girona
* Mezheven : Pfalz en arigrap gant ar C'hallaoued
* 10 a viz Gwengolo: trec'het ar C'hallaoued e Mainz
* 10 a viz Here: trec'het ar C'hallaoued e Bonn

**1690**
* 1 Gouhere : trec'h eo ar marichal gall  François-Henri de Montmorency-Luxembourg en  Fleurus
* 10 Gouhere : Trec'h eo ar morlu gall en  kab Béveziers (Beachy Head)
* 10 Gouhere : Trec'het eo Jakez II hag an arme c'hall en La Boyne
* 18 août : Trec'h eo ar marichal gall Catinat war  dug Savoia en emgann Staffarda

**1691**
* 25 Meurzh : Kemeret kêr  Nisa gant ar marichal gall Catinat 
* 16 Gouhere : marv Louvois

**1692**
* 19 a viz Mae: emgann Barfleur, e Normandi

* Gwengolo : William III a adkemer Namur

**1696**
* Mezheven: Jean Bart a skrap listri izelvroat en Dogger Bank
* 29 a viz Eost : Feuremglev Torino entre Bro-C'hall ha Savoia

**1697**
* 3 a viz Mae : kemeret Cartagena (hiriv e Kolombia)
* 10 a viz Eost : kemeret Barcelona gant an dug Louis-Joseph de Vendôme hag an amiral Victor Marie d'Estrées 
* Gwengolo-Here : echu ar brezel gant feuremglev Ryswick.

## Pennad kar
* Arigrap Pfalz
Aerborzh Đồng Hới

**Aerborzh Đồng Hới** (Vietnameg: *Sân bay Đồng Hới*) eo aerborzh pennañ Đồng Hới. E-kichen Loc Ninh emañ, Đồng Hới, Proviñs Quang Binh, Vietnam, 6 km e Norzh Đồng Hới. Ennañ e erru darn vrasañ eus an nijadennoù da Đồng Hới. Mont eus ar greizenn d'an aerborzh a gemer war-dro 15 munud.
Priz Franz Kafka

**Priz Franz Kafka** a zo ur priz lennegel etrebroadel bet ijinet da enoriñ ar skrivagner tchek Franz Kafka. Kinniget eo gant Kevredigezh Franz Kafka (tchekeg : *Spolecnost Franze Kafky*) ha kêr Praha. Roet e vez ar priz da zibenn miz Here e ti-kêr kozh Praha. Ar skrivagner loreet a resev $10 000, un diplom hag un delwennig arem. E-touez arouezioù-barn ar priz e kaver *perzh denelour al levr, ar fed e sikourfe an doujañs a-zivout sevenadur, yezh ha relijion hag ar fed e vefe un testeni eus an amzer vremañ.*
N'eus liamm ebet etre ar priz-mañ hag an hini anvet Janet Heidiger Kafka Prize a vez roet gant skol-veur Rochester er Stadoù-Unanet. 

## Loreidi

## Notenn
Philipsburg

**Philipsburg** zo un anv-lec'h alamanek pe nederlandek.

## 
* Philipsburg (Sint Maarten)

## 
* *Philipsburg*, kêriadenn e Saint-Armand.

## 
* Philipsburg, Montana
* Philipsburg, Pennsylvania (tri lec'h)

## Pennadoù kar
* Phillipsburg
* Philippsburg
Phillipsburg

**Phillipsburg** zo un anv alamanek a gaver e meur a stad e SUA

*Phillipsburg, Georgia
*Phillipsburg, Kansas
*Phillipsburg, Kentucky
*Phillipsburg, Missouri
*Phillipsburg, New Jersey
*Phillipsburg, Ohio

## Pennadoù kar
*Philipsburg
*Philippsburg
Philippsburg

***''Philippsburg** zo ivez anv alamanek orin kêr Philippsbourg e Bro-C'hall* , e [[Moselle (departamant)|Moselle]].

*'Philippsburg** zo ur gêr en [[Alamagn]], e-kichen [[Karlsruhe]] e [[Baden-Württemberg]].

A-raok 1632 e oa anvet **Udenheim'''.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv Philippsburg eus anv Philipp Christoph von Sötern, arc'heskob Trier, a oa eskob Speyer eus 1610 da 1652.

## Istor
Perc'hennet e oa kêr gant eskob Speyer eus 1371 betek 1718. 
Bec'h bras a voe etre Gallaoued hag Alamanted abalamour dezhi. Brudet eo seziz Philippsburg gant Vauban e 1698.
Aerborzh Tan Son Nhat

**Aerborzh Tan Son Nhat** (vietnameg: *Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất*) eo aerborzh pennañ Tan Son Nhat. E-kichen Tan Binh emañ, Kêr Ho-Chi-Minh, Vietnam, 7 km eus ar greizenn. Ennañ ez erru darn vrasañ an nijadennoù da Kêr Ho-Chi-Minh. Mont eus ar greizenn d'an aerborzh a gemer war-dro 15 munud.
Franekeradeel

**Franekeradeel** (distagañ : http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ab/447_Franekeradeel.ogg) a zo ur gumun e proviñs Friz en Izelvroioù. Krouet eo bet e 1984 pa voe kendeuzet kumun Franekeradeel gant kêr Franeker ha lodennoù eus kumun Barradeel. **Frentsjerteradiel** (distagañ : http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/43/Fy-Frjentsjerteradiel.ogg) eo hec'h anv e frizeg.

### Dasparzh ar boblañs e kêrioù ha kêriadennoù a ya d'ober ar gumun
Sifroù an 31 a viz Kerzu 2009:

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Franekeradeel ez eus 19 dileuriad :
*PvdA : 5
*CDA : 5
*FNP : 3
*Gemeente Belangen : 3
*VVD : 1
*GroenLinks :1
* ChristenUnie : 1
Brezel an Nav Bloaz (Iwerzhon)

**Brezel an Nav Bloaz** (*Cogadh na Naoi mBliana* en iwerzhoneg, *Nine Years' War* pe *Tyrone's Rebellion* a-wechoù e saozneg) zo bet en Iwerzhon eus 1594 da 1603 etre Iwerzhoniz ar pennoù Hugh Ó Neill eus Tír Eoghain, Hugh Roe Ó Donnell eus Tír Chonaill hag o mignoned a-enep ar Saozon.
Paul ar souae

**Paul ar souae** pe **Paul ar morgazh** (*Krake Paul*) (Weymouth, 2008 - Oberhausen, 26 a viz Here 2010) a oa ur souae tapet brud gantañ er bed a-bezh gant e ziouganoù war zisoc’hoù skipailh broadel mell-droad Alamagn. En akwariom *Sea Life* en Oberhausen, en Alamagn, edo o vevañ. A-raok krogadoù etrebroadel skipailh Bro-Alamagn e veze kinniget da Baul daou endalc'her treuzwelus peurheñvel serr (met barrek e oa d'o digeriñ), boued heñvel e-barzh (ur vesklenn); war unan eus an endalc'herioù e oa banniel Alamagn ha war egile banniel bro ar skipailh a vo o kevezañ outañ. Soñjal a raed ez a Paul da gerc'hat e voued er voest ar skipailh a c'hounezfe. E-kerzh UEFA Euro 2008 en devoa "diouganet reizh" 70% eus disoc'hoù skipailh Alamagn ha 100% betek-henn evit Kib mell-droad ar bed 2010 dalc'het e Suafrika.

Marvet eo e-kerzh an noz etre al Lun 25 hag ar Meurzh 26 a viz Here 2010 diwar ur marv naturel (ne vev ket ar souaeed en tu-hont da 3 bloaz).

## E anv
Dont a ra e anv eus ar varzhoneg *Der Tintenfisch Paul Oktopus* savet gant ar skrivagner alaman evit ar vugale Boy Lornsen.

## Diouganoù Paul
#### Taolenn dezastum evit krogadoù skipailh Alamagn

#### Evit krogadoù all

## Liammoù diavaez
* Paul war lec'hienn Sea Life Aquarium