Legio I Italica

***Legio I Italica***  (*al lejion gentañ eus Italia*) a oa ul lejion roman savet gant an impalaer roman Neron, war-dro 66/67 goude J.-K. Evel ma weler en hec'h anv e vode soudarded eus ledenez Italia.

### Remziad ''Julii'' ha ''Claudii''
Hervez un enskrivadur, arouezioù a oa bet roet d'al lejion gant an impalaer Neron d'an 20 a viz Gwengolo 66. E arouez e oa an hoc'h-gouez. Lesanvet ivez *falanks Aleksandr-Veur*, ret e oa d'al lejionerien bezañ 1,80m a uhelder da nebeutañ.

Staliet e oa bet da gentañ e Galia, war-lerc'h emsavadeg Gaius Julius Vindex. Kaset e voe goude se da C'hermania (roman), e-lec'h ma voe ar c'hentañ lejion da anavezout Vitellius da impalaer.

### Remziad ''Flavii''

Goude ar brezel diabarzh (68-69) e voe kaset gant Vespasianus, trec'h war Vitellius, etrezek Novae, e Moesia, a chomas he fenngarter betek ar fin.

E-kerzh gouañv 71, ar Sarmated, ur bobl hag a oa staliet en tu all d'an Danav, war zigarez kudennoù diabarzh an impalaeriezh roman, a dreuzas an harzoù. Faezhet e voe al legad Fonteius Agrippa, kalz a goll gant al lejion. Rubrius Gallus, laket en e blas, a c'hellas lakaat an urzh en dro.

Aozet e oa prim neuze gant Vespasian ur framm difenn evit diwall ouzh ar bobloù en tu all d'ar Roen hag an Danav (Germaned, Daked, Sarmated, Chatted) : savet e oa daou lejion nevez gantañ ː *Legio IV Flavia Felix* ha *Legio XVI Flavia Firma*, o lakaat niver al lejionoù tremenn da nav-war-n'ugent, seizh-war-n'ugent anezho war an harzoù (*limes*).

Kemer e reas perzh al lejion ouzh brezelioù kaset gant Domisian ha Trajan a-enep an Daked, ouzh ar re kaset gant Trajan a-enep ar Barted, hag ouzh ar re kaset gant Marcus-Aurelius a-enep ar Varkomaned.

E-kerzh brezel kentañ gant an Daked, trec'het e oa bet lejionoù roman e *Tapae* (Transylvania – Roumania a hirie) e 88. Er bloaz 98, Trajan e reas adsevel kamp *Novae* en maen, betek-henn en koad ha douar. Un arsav e badas ken an impalaer Trajan, er bloaz 100, na savas un arme e Moezia. Ar roue Decebal a zeuas en diarbenn hag e oa koll e-kerzh an eil emgann *Tapae*, e 101. Kliant Roma e zigouezhas adalek an amzer se.

Sevel e reas Trajan trevadennoù soudarded koz e *Colonia Ulpia Oescus* (e gwalarn kêr Pleven e Bulgaria) ha *Celei*, e Norika, e-lec'h en em gavas meur a soudarded koz *Legio I Italica*.

Strolladoù eus al lejion e oa kaset da *Chersonesus Taurica* (Krimea) evit difenn trevadennoù gresian ar vro hag evit labourat war savadurioù. War pezh e vez lavaret, ar pab Klemeñs, kaset eno en harlu, e vefe bet drouklazhet gant soudarded *Legio I Italica*, er bloaz 102.

Kaset e oa ergerzhadennoù a-enep ar Barted gant Trajan etre 114 ha 117. Strolladoù eus *Legio I Italica* a gemeras perzh ouzh ergerzhadennoù se, mes ne ouzer ket resis petra en eus graet.

Dont e reas en dro da *Novae* pa Hadrian, deut impalaer war-lerc'h Trajan, e paouezas gant ergerzhadennoù se.

Hervez un enskrivadur diasur, en dije kemeret ur strollad al lejion perzh e mougañ emsav ar Judevien savet gant Bar Kochba etre 132 ha 136

### Remziad ''Antoninii''
Da vare Antoninus Pius (138-161), strolladoù a lejion e oa kaset da Vreizh Veur evit sikour da sevel ur mur nevez etre Dinedin ha Glasc'ho etre 139 ha 142. Strolladoù all e voa kaset da Afrika evit mougañ un emsav ar Vorianed.

Gant Marcus Aurelius, impalaer roman war-lerc'h Antoninus (161-180), e oa kaset ergerzhioù a-enep ar Varkomaned evit difenn rannvro Dakia roman hag arzhoù an Danav. Er bloaz 165 e grogas an ergerzh gentañ, er bro e-lec'h ma oa *Legio I Italica*. Savet e oa daou lejion nevez gant Marcus Aurelius, *Legio II Italica*, ha *Legio III Italica.*

Goude dek bloaz emgannioù dibaouezh, harzoù an impalaeriezh roman e oa kaset en tu all d'an Danav. Anvet e oa gant Marcus Aurelius ur senedour yaouank, d’Aulus Julius Pompilius Piso, e penn *Legio I Italica* ha *Legio III Flavia Felix*, gant galloudoù gouarnour

En despet e oa alies war an talbenn, karg gentañ *Legio I Italica* e oa difenn arzoù an Danav. Adalek 167, astennet e oa strolladoù al lejion tost da 354 kilometr ouzh hanternoz Moesia evit difenn kreñvlec'h *Capidava* (hirie er rannvro Constanta e Roumania). Ur roudour a-bouez e oa eno, difennet betek-henn gant *Cohors I Germanorum civium Romanorum*, ur strollad skoazel.

Goude marv Marcus Aurelius, ar 17 Meurzh 180, e vab Commodus e paouezas ar brezel hag e savas un emglev gant pobloù en tu all d'an Danav. Kement se en em gavas peuc'h evit pell er vroioù se.

E-pad ar peuc'h, kaset e oa strolladoù *Legio I Italica* ha *Legio XI Claudia* da vro *Municipium Montanensium* (Trakia) evit evezhiañ mengleuzioù ar vro ha tapout arzhed hag ejened gouez da gas da c'hoarioù sirk.

### Remziad ''Severii''
Unan eus ar re gentañ e oa da vont a-du gant Lucius Septimus Severus, gouarnour Pannonia Huel, anvet impalaer er bloaz 193. Dre ma oa war an harzoù, n'en deus ket gallet kermer perzh ouzh trec'hlid Septimius e Roma.

Sur awalc'h en eus kemeret perzh ouzh ergerzh Septimus Severus er Reter a-eneb Pesciennus Niger, gouarnour Siria. Kermer e reas perzh ouzh seiziz Bizantion e lec'h e oa aet Niger d'en em gaeañ.

Kemer e reas perzh ivez e 196/197 ouzh ergerzh a enep Clodius Albinus, trec'het e Lyon e 197, hag d'an hini a eneb Impalaeriezh ar Barted ar bloaz war-lerc'h. Echuiñ e reas an ergerzh se gant arigrap ar gêr-benn, Ktesiphon.

E 205, *Legio I Italica Antoniniana* e oa lesanv a lejion*.*

Da vare Caracalla (211-217), mab Septimius Severus, an harzoù bro Dakia, hag e glote betek-henn gant an Olt hag an Danav, e oa kaset tost da 50 kilometr pelloc'h. Sur awalc'h e gemeras perzh *Legio I Italica* ouzh savadur ur mur (*Limes Transalutanus)* hag e groge e-kichen Novae.

Dindan Severus Aleksander (222-235), ur rannad eus al lejion da vihanañ e oa kaset da *Salonae* (hirie Split e Kroatia). Testeniet eo ivez gant un enskrivadur eus Qasr el-Azraq hag soudarded al lejion, lesanvet etretant *Legio I Italica Severiana*, o deus labouret war hentoù Jordania. Peurest al lejion e oa bepred e Novae.

### Diveli an Arme (235-284)
Eus 238 da 244, al lejion e oa dindan anv an impalaer Gordianus III (238-244) hag e oa anvet *legio I* *Italica Gordiana*. Er bloaz 250, taget e voe *Novae* gant ar C'hoted, hag ul lodenn eus an difennoù a voe dismantret. Pa deuas an impalaer Gallienus (253-268) war-lerc'h e dad Valerianus, c'hoant e oa gant meur a rannvro disgevrediñ eus Roma. Daoust da se e chomas *Legio I Italica* feal ouzh an impalaer, ha dre berzh se e oa anvet ivez *Legio I Italica Pia Fidelis*.

### Hennamzer diwezhañ

Adaozet e oa *Legio I Italica*, anvet ivez *Legio Moesiaca* hervez skrivadurioù, e fin an . Kreñvaet eo gant soudarded nevez deut eus Trakia.

Da vare Diocletianus (284-305), ur ranned eus al lejion e savas brud hemañ dre o stourm e-touez ar re anvet *comitatenses* (ergerzhioù-brezel)

Strolladoù all e voe kaset gant strolladoù *Legio XI Claudia*, *Legio VII Claudia* ha *Legio* III *Flavia Felix* evit mougañ un emsav kaset gant Lucius Domitius Domitianus ha Aurelius Ac'hilleüs e bro Egipt.

Ur wech echu gant an emsav se e 298, e troas Diocletianus e selloù war harzoù gant impalaeriezh ar Barthed.

Strolladoù *Legio XI Claudia*, *Legio VII Claudia*, *Legio III Flavia Felix*, *Legio I Italica* ha *Legio I Illricorum* e savas un hent tost da 550 kilometr en *Arabia Petraca,* (Siria ha Jordania) etre kreñvlec'hioù Bostra, Basianis (Qasr al-Azraq), Amata ha Dumata . 

War dro 300, Valerius Maximianus, evel *praepositus vexillationis*, e gasas ur strollad savet gant lejionerien *Legio I Italica* ha *Legio II Herculia* da *Chersonesus Taurica* (Cherson, e Krimea), hag e lezas eno un enskrivadur en enor an impalaer.

Da vare impalaer Constantinus Iañ (306-337), kenstaget e oa al lejion, anvet bremañ *Primani* pe *Primanorum Legio*, e-barzh *Legiones palatinae* (Difennourien ar palez), e 312, dindan renadur *Magister Militum Praesentalis*

Peuzflastret e oa peurest al lejion chomet e *Novae* e 316/317, e-kerzh ar brezel diabarzh etre Constantinus Iañ ha Licinus, ar c'hamp degouezhet gant tud nannsoudard.

War dro 400, ul lodenn eus *Legio Prima Italica* e oa laket dindan urzh *Dux Moesiae secundae*.

En em staliañ e reas *Praefectus legionis* ha *Praefectus ripae* e *Novae*. Ur *Praefectus ripae* all e oa staliet gant e soudarded tost da 100 kilometr izelloc'h war an Danav, e *Sexaginta Prista* (hirie Rouse e Bulgaria). En karg e oant, evel *legio ripariensis* (lejion an aod) da daol evez diouzh al lodenn se an Danav, hag e rae an harz gant broioù ar Varbared. *Prima Italica* gant ul lodenn all *Legio I Italica*, evel *pseudocomitatenses*, e oa dindan urzh *Magister militum per Orientem*, e-pad ma *Primani,* evel *Legio palatinae* e oa dindan urzh *Magister militum praesentalis .*

Adsavet e oa kreñvlec'h *Novae* adalek Justinien (527-565). Ne ouzer ket evit peseurt strollad n'hag arme.

### Anvioù bet douget gant al lejion

* *Legio I Italica*
* *Legio I Italica Antoniniana*
* *Legio I Italica Severiana*
* *Legio I Italica Pia Fidelis*
* *Legio Moesiaca*
* *Primani* pe *Primanorum Legio*

## Levrlennadur
 
## Notennoù ha daveoù