open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Picumnus (genad)

***Picumnus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1825 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Picumnus albosquamatus]]*
** *P. a. albosquamatus* ha *P. a. guttifer*,
* *[[Picumnus aurifrons]]*
** *P. a. aurifrons*, *P. a. borbae*, *P. a. flavifrons*, *P. a. juruanus*, *P. a. purusianus*, *P. a. transfasciatus* ha *P. a. wallacii*,
* *[[Picumnus castelnau]]*,
* *[[Picumnus cinnamomeus]]*
** *P. c. cinnamomeus*, *P. c. perijanus*, *P. c. persaturatus* ha *P. c. venezuelensis*,
* *[[Picumnus cirratus]]*
** *P. c. cirratus*, *P. c. confusus*, *P. c. macconnelli*, *P. c. pilcomayensis*, *P. c. thamnophiloides* ha *P. c. tucumanus*,
* *[[Picumnus dorbignyanus]]*
** *P. d. dorbignyanus* ha *P. d. jelskii*,
* *[[Picumnus exilis]]*
** *P. e. alegriae*, *P. e. buffonii*, *P. e. clarus*, *P. e. exilis*, *P. e. pernambucensis* ha *P. e. undulatus*,
* *[[Picumnus fulvescens]]*,
* *[[Picumnus fuscus]]*,
* *[[Picumnus granadensis]]*
** *P. g. antioquensis* ha *P. g. granadensis*,
* *[[Picumnus innominatus]]*
** *P. i. chinensis*, *P. i. innominatus* ha *P. i. malayorum*,
* *[[Picumnus lafresnayi]]*
** *P. l. lafresnayi*, *P. l. punctifrons*, *P. l. pusillus* ha *P. l. taczanowskii*,
* *[[Picumnus limae]]*,
* *[[Picumnus minutissimus]]*,
* *[[Picumnus nebulosus]]*,
* *[[Picumnus nigropunctatus]]*,
* *[[Picumnus olivaceus]]*
** *P. o. dimotus*, *P. o. eisenmanni*, *P. o. flavotinctus*, *P. o. harterti*, *P. o. olivaceus* ha *P. o. tachirensis*,
* *[[Picumnus pumilus]]*,
* *[[Picumnus pygmaeus]]*,
* *[[Picumnus rufiventris]]*
** *P. r. brunneifrons*, *P. r. grandis* ha *P. r. rufiventris*,
* *[[Picumnus steindachneri]]*,
* *[[Picumnus sclateri]]*
** *P. s. parvistriatus*, *P. s. porcullae* ha *P. s. sclateri*,
* *[[Picumnus spilogaster]]*
** *P. s. orinocensis*, *P. s. pallidus* ha *P. s. spilogaster*,
* *[[Picumnus squamulatus]]*
** *P. s. apurensis*, *P. s. lovejoyi*, *P. s. obsoletus*, *P. s. roehli* ha *P. s. squamulatus*,
* *[[Picumnus subtilis]]*,
* *[[Picumnus temminckii]]*,
* *[[Picumnus varzeae]]*.

C'hwec'h isspesad ha hanter-kant (56) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Sasia

***Sasia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Sasia abnormis]]*
** *S. a. abnormis* ha *S. a. magnirostris*,
* *[[Sasia africana]]*,
* *[[Sasia ochracea]]*
** *S. o. kinneari*, *S. o. ochracea* ha *S. o. reichenowi*.

Pemp (5) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Institut d'Estudis Occitans

An **Institut d'Estudis Occitans** (distaget [] en okitaneg), pe *Ensavadur ar Studioù Okitanek*, zo ur gevredigezh sevenadurel savet e 1945. Kemeret en deus lec’h ar Societat d'Estudis Occitans, divodet e 1946. Pal an IEO eo kas war-raok an okitaneg hag e sevenadur, en ur gas labourioù a bep seurt diwar-benn ar sevenadur okitanek.

## Istor
Savet e voe an IEO gant un toullad skrivagnerien okitanek ha gallek, deuet eus ar Rezistañs ar braz anezho, evel Jean Cassou, Tristan Tzara, Ismaël Girard, Max Roqueta, Renat Nelli ha Robèrt Lafont.

E dibenn an Eil Brezel-bed, ar Felibrige hag ar Societat d'Estudis Occitans, an div grevredigezh okitanek pennañ en amzer-se, o doa kollet un tamm eus o brud abalamour ma oa bet lod eus o renerien o sevel a-du gant renad Vichy. Setu perak e fellas da stourmerien zo sevel ur gevredigezh nevez, an IEO. 

A-hed e istor en deus bet an IEO da c’houzañv meur a enkadenn ha meur a droc’h. Er bloavezhioù 1950-1960 e oa bet enebiezh etre div gostezenn, an eil hag a laboure war dachenn ar sevenadur hepken, en-dro da Fèlix Castanh, hag eben prest da vont war an dachenn bolitikel, en-dro da Pèire Bèc ha Robèrt Lafont. Gant kostezenn Lafont ez eas ar maout. E dibenn ar bloavezhioù 1970 hag e deroù ar bloavezhioù 1980 e voe ur prantad diaes all, gant bec’h etre an tu "poblelour", gant Ives Roqueta, hag an tu "skolveuriat", gant Robèrt Lafont. Da-heul ar stourm-se ez eas kuit Robèrt Lafont hag an dud a-du gantañ eus an IEO, da labourat er skolioù-meur dreist-holl ha savet e voe an Associacion Internacionala d'Estudis Occitans ha frammoù all c’hoazh gant ar skolveuridi-se. Chomet eo an IEO, koulskoude, an aozadur pennañ betek hiziv war dachenn al labour evit an okitaneg hag an hini anavezetañ a-bell.

## An aozadur
Rannet eo an Institut d'Estudis Occitans e kevrennoù lec’hel, hervez an departamantoù hag ar rannvroioù, hag a gaver er vro a-bezh, eus Lemojez ha Clarmont en hanternoz betek Marselha, Pau pe Carcassona er c’hreisteiz. Skourroù zo e Traoñienn Aran hag e Traoñiennoù Okitanek Italia. Ur skourr zo e Pariz ivez. Rannoù all zo c'hoazh hag a bled gant tachennoù labour ispisial. En o zouez emañ :

*IEO-Ideco: ti-embann an Institut d'Estudis Occitans. Diazezet eo e Puèglaurenç.
*an Escòla Occitana d'Estiu (EOE) zo ur skol hañv ma kelenner okitaneg e-pad ur sizhun. Dalc’het e vez bep bloaz e miz Eost e Vilanuèva d'Òlt.
*an Universitat Occitana d'Estiu (UOE) zo ur skol-veur hañv okitanek. Ur sizhun e pad ivez ha graet e vez e Nimes.

Gant an IEO broadel e vez embannet ur gelaouenn bep tri miz, anvet *Anem ! Occitans !* abaoe 2006, war-lerc’h *Occitans !*, embannet etre 1981 ha 2006.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel
Dendrocoptes

***Dendrocoptes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1863 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Dendrocoptes auriceps]]*
** *D. a. auriceps* ha *D. a. incognitus*,
* *[[Dendrocoptes dorae]]*,
* ar speg krenn (*Dendrocoptes medius*)
** *D. m. anatoliae*, *D. m. caucasicus*, *D. m. medius* ha *D. m. sanctijohannis*.

C'hwec'h (6) isspesad en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an tri spesad er genad *[[Dendrocopos]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Chrysophlegma

***Chrysophlegma*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Chrysophlegma flavinucha]]*
** *C. f. flavinucha*, *C. f. korinchi*, *C. f. kumaonens*, *C. f. mystacale*, *C. f. pierrei*, *C. f. ricketti*, *C. f. styani* ha *C. f. wrayi*,
* *[[Chrysophlegma mentale]]*
** *C. m. humii* ha *C. m. mentale*,
* *[[Chrysophlegma miniaceum]]*
** *C. m. malaccense*, *C. m. miniaceum*, *C. m. niasense* ha *C. m. perlutum*.

Pevarzek (14) isspesad en holl : o c'havout a reer holl en Azia ar gevred.

## Notennoù ha daveennoù
Gymnobucco

***Gymnobucco*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Gymnobucco bonapartei]]*,
** *G. b. bonapartei* ha *G. b. cinereiceps*,
* *[[Gymnobucco calvus]]*
** *G. c. calvus*, *G. c. congicus* ha *G. c. vernayi*,
* *[[Gymnobucco peli]]*,
* *[[Gymnobucco sladeni]]*.

Pemp (5) isspesad en holl : o c'havout a reer en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Septeto Santiaguero

Ar **Septeto Santiaguero** zo ul laz sonerien eus Santiago de Cuba, e reter enez Kuba.

## Pladennoù
*'No Quiero Llanto', 2015

## Liammoù diavaez
* Istor al laz https://web.archive.org/web/20160617091421/http://www.cubalatina.com/salsa/septeto-santiaguero.php3#.V1xOcRxkjrc
* Un eurvezh gant al laz : https://www.youtube.com/watch?v=KUumMzU0zac
* https://www.youtube.com/watch?v=25mlkfZFNlA
* https://www.youtube.com/watch?v=zGb0GyLJmMQ
* O kanañ *Amor silvestre* : https://www.youtube.com/watch?v=TRWAF1CIWl4.
Lieuvin

**Lieuvin** zo un tolead eus Normandi, e kornaoueg departamant Eure.

Klotañ a ra mui pe vui gant bro ar bobl c'halian Lexovii ha diwarno eo deuet e anv. 

A-raok an Dispac'h Gall e oa un deanded, en eskopti Lisieux. En em astenn a rae etre ar stêrioù Risle ha Touques. 

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Touristerezh
Llanddulas

**Llanddulas** zo ur gêriadenn en arvor hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Dont a ra hec'h anv eus an Afon Dulas, a dremen drezi hag a eien e torgennoù Rhos. E kumuniezh Llanddulas a Rhyd-y-foel emañ.

Emañ Llanddulas etre Bae Colwyn er gornaoueg hag Abergele er reter. Tremen a ra an hent A55 hebiou ar gêriadenn, war ribl ar mor. An hent-houarn ivez, Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru, a hed ar mor.

## Tud vrudet
*Lewis Valentine, beleg, skrivagner ha politikour kembreat.
Worms

**Worms** zo ur gêr dizalc'h (*kreisfreie Stadt*) eus Rheinland-Pfalz en Alamagn. Emañ war lez ar Roen, etre Ludwigshafen ha Mainz. E dibenn 2014 e oa  a dud o chom enni.

## Istor
Unan eus kêrioù koshañ Alamagn eo Worms, pa gaver meneg anezhi da vare ar Gelted gant an anv *[[Borbetomagus]]*, aet da *Vormatia* diwezhatoc'h, a-raok amzer ar Romaned, hag ar c'hreñvlec'h savet gant Drusus en 14 kent JK. 
* Emgann Worms

Anavezet eo ivez dre ma'z eus meneg anezhi e deroù Kan an Nibelungen, ur meurgan alamanek eus an . Ur mirdi, anvet *Nibelungenmuseum* a oa bet digoret e kêr e 2001. 

Brudet eo Worms ivez dre ma voe Martin Luther o tifenn e gredenn dirak ur vodadeg eno e 1521.

## Monumantoù
Anavezet eo an iliz-veur Sant Pêr, eus an  ha , unan eus an teir iliz-veur romanek vras a zo en Alamagn, gant hini Mainz ha hini Speyer. Ur sinagogenn, distrujet e 1938 hag adsavet e 1961, hag ur c'harter yuzev bras a rae eus Worms (Wermajze, ווירמייזא e yiddish) ur greizenn a bouez evit ar sevenadur yuzev en Alamagn gwechall.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Worms gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Calcio storico fiorentino

Ar c'hoari **Calcio storico fiorentino** (pe *calcio in costume*, *calcio in livrea* en italianeg) zo ur c'hoari italian eus kêr Firenze dibenn ar Grennamzer ha gwelet gant lod evel ur c'hoari tad d'ar vell-droad. Mervel a reas an hengoun en XVIIIvet kantved, met adkroget e voe d'e c'hoari er bloavezhioù 1930. Ur gevezadeg etre pevar c'harter a vez bep bloaz er piazza Santa Croce. 

Daou strollad a 27 c'hoarier a vez. n'eus ket nemeur a reolennoù, ha dañjerus kenañ eo.

## Gwelet ivez
*Mellad (c'hoari)
Paul Petersen

William **Paul Petersen**, bet ganet e Glendale (Kalifornia, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 23 a viz Gwengolo 1945, a zo un aktour, ur c'haner ha saver danevelloù stadunanat.
Little Boxes (kanaouenn)

***Little Boxes*** (*Boestoùigoù*) zo ur ganaouenn folk saoznek savet e 1962 gant Malvina Reynolds (1900-1978).
Ur *protest-song* eo, enep diorroadur ar bannlevioù stadunanat hag eus emzalc'h kemplegour ar renkadoù etre. Goap a ra eus al lodennaouegoù ma saver tiez – "boestoùigoù" – heñvel-mik an eil re ouzh ar re all diwar dafar izelbriz bet anvet *ticky tacky* gant Malvina Reynolds.

Ne voe ket enrollet gant ar ganerez-sonaozerez stadunanat diouzhtu : gant he mignon bras Pete Seeger (1919-2014) an hini eo e reas berzh bras an oberenn pa voe embannet gantañ evit ar wech kentañ e 1963.
Ret e voe gortoz 1967 kent na deuas e-maez an albom *Malvina Reynolds Sings the Truth*, trizek kanaouenn warnañ ha *Little Boxes* en o zouez.

## Ar c'homzoù...
*  ''Malvina Reynolds: Song Lyrics and Poems''

Setu amañ da-heul un droidigezh vrezhonek anezhe.

:Boestoùigoù ouzh krap ar roz,
:Boestoùigoù savet diwar vrizhdafar,
:Boestoùigoù ouzh krap ar roz,
:Boestoùigoù holl heñvel.
:Unan wer zo hag unan roz,
:Hag unan c'hlas hag unan velen,
:Hag an holl zo graet diwar vrizhdafar
:Hag an holl zo heñvel.

::Hag an holl dud en tiez
::Zo aet d'ar skol-veur,
::Ma'z int bet lakaet e boestoù
::Hag an holl zo deuet e-maez heñvel,
::Ha mezeien hag alvokaded zo,
::Ha sternerien en aferioù,
::Hag an holl zo graet diwar vrizhdafar
::Hag an holl zo heñvel.

:Hag an holl a c'hoari war dachennoù golf
:Hag a ev o *martini dry*,
:Hag an holl o deus bugale goant
:Hag ar vugale a ya d'ar skol,
:Hag ar vugale a ya d'ar greizenn vakañsoù
:Ha goude d'ar Skol-veur,
:Ma vezont lakaet e boestoù
:Hag an holl a zeu e-maez heñvel.

::Hag ar baotred a ya d'an aferioù
::Hag a zimez hag a sav ur familh
::E boestoù graet diwar vrizhdafar
::Hag an holl zo heñvel.
::Unan wer zo hag unan roz,
::Hag unan c'hlas hag unan velen,
::Hag an holl zo graet diwar vrizhdafar
::Hag an holl zo heñvel.

## Liammoù diavaez
* Kanet gant Pete Seeger.
* Kanet gant Malvina Reynolds.

## Notennoù ha daveennoù
Yoanna

**Yoanna** a zo ur vaouez a zo meneget hec'h anv en Testamant Nevez, en Aviel Lukaz (**8**, 3). Gwreg e oa da g-Kousa, merour Herodez Antipas, hag intañvez e oa marteze rak bez' ez eo unan eus ar gwragez santel a veze da-heul Jezuz. 

Dont a ra an anv Yoanna eus an anv gresianek Ἰωάννα (Iōana pe Iōanna), a deu eus an anv hebreek יוֹחָנָה,Yôḥānnāh, a dalvez kement ha "madelezhus eo Doue". 

## Notennoù ha daveennoù
Bartolome (abostol)

**Bartolome**, pe **Bartelame**, **Barteleme**, pe **Bartelemi**, pe **[[Bertele]]**, a oa unan eus daouzek diskibl Jezuz hervez Aviel Mazhev (**10**, 2,3), Aviel Mark (**3**,16-19) hag Aviel Lukaz (**6**,13-16).

Meneget eo ivez e levr Oberoù an Ebestel (Ober. **1**,13) pa vez bodet an diskibled er Gamblid.

Bibliourien zo a lavar ez eo ar memes den hag an Natanael a voe kinniget da Jezuz gant Filip (Yn **1**, 45-51) met dizemglev a zo war ar poent-se.

Er mammennoù e sirieg e vez anvet pe Bartolome, pe Natanael bar (mab) Tolmai pe Natanael Bartolome Natanael.

Bet eo lakaet gant an iliz katolik war roll ar sent.

### Istor ha hengoun

Avielet en defe Arabia, Persia ha marteze kornôg Indez gant an abostol Tomaz. Tri hengoun disheñvel, hini Aleksansdria (gant Euzebius Kaesareia ha Hieronimos), levrioù kozh a-zivout ar verzherien, « Pasion » sant Bartolome a liamm avielerezh Bartolome ouzh Indez.

Hervez Euzebius Kaesareia e kavas Panten a Aleksandria pa yeas da Indez skouerennoù eus Aviel Mazhev bet lezet e ti tud zo gant Bartolome pa oa deuet di da avielañ. Memes titour a voe roet Jerom a Stridon a lavar ouzhpenn e tistroas Panten gant ur skouerenn eus al levr
.

Hervez an hengoun kristen e vefe bet oc'h avielañ Armenia gant Tomaz ha Jud ivez. Karget e vefe bet Bartolome da avielañ bro *Albanopolis*. Merzheriet e vefe bet er gêr-se a vefe per ur gêr eus Armenia Vihan, pe ur gêr eus su menezioù ar C'haokaz. Hervez al Legenda aurea, e vefe bet digroc'henet ez-vev, staget ouzh ur groaz ha dibennet.

Treuzkaset e vez an hengounioù-se gant Iliz apostolek Armenia.

Azaouet e vez e relegoù en Penniliz San Bartolomeo all'Isola e Roma.

Sant-paeron ar gigerien, ar givijerien hag ar geinerien levrioù eo Sant Batolome. Lidet e vez d'ar 24 a viz Eost gant ilizoù kristen ar C'hornôg ha d'ar 25 gant ilizoù ar Reter. Liammet eo an deiziadoù-se eus a deiz ma voe kaset e relegoù da Enez Lipari e 580GJK moarvat.

Lidet e vez deiz-ha-bloaz e verzherinti d'an 11 a viz Mezheven gant ilizoù ar Reter.

#### Notennoù ha daveennoù
Buhez ar Sent (1837)

**Buez ar Sænt, evit gloar Doue, evit enor ar Sænt, evit sanctification an Eneou** zo ur skrid savet gant Glaoda Marigo hag embannet e Kemper, e 1752. Adembannet e voe e 1837.

N'eo ket niverus sent Breizh el levr: 
*Caurintin, 
*Euzen, 
*Gwenole, 
*Malo, 
*Ronan.

## Notennoù
Bartolomé

**Bartolomé** zo un anv-bihan spagnolek a orin hebreek.

## Gerdarzh
## Stummoù all
**Bartolo*

## Yezhoù all
*Barthélémy, e galleg
*Bertele, e brezhoneg
*Bartholomeu, e portugaleg
*Bartholomew, e saozneg

## Tud
### kantved
*Bartolomé Bermejo (c. 1440 – c. 1501), livour spagnol
### kantved
*Bartolomé de las Casas (1484-1566), beleg
*Bartolomé Juan Leonardo de Argensola (1562–1631), barzh spagnolek.
### kantved
*Bartolomé Esteban Murillo (Sevilla, 1617 – Sevilla, 1682), livour spagnol
### kantved
**Maximiliano Bartolomé Moré Gutierrez*, anv ofisiel ar c'haner kuban Benny Moré

## Lec'hioù
*Bartolomé, enezenn eus an Inizi Galápagos, en Ekwador.
Drepanis

***Drepanis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1820 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged oc'h ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Drepanis coccinea]]*,
* (†) *[[Drepanis funerea]]* (aet da get),
* (†) *[[Drepanis pacifica]]* (aet da get).

## Notennoù ha daveennoù
Christian Michelsen

**Peter Christian Hersleb Kjerschow Michelsen**, ganet d'ar 15 a viz Meurzh 1857 e Bergen ha marvet d'an 29 a viz Mezheven1925, a oa penn-bras ur gompagnunezh listri eus Norvegia ha politiker. Kentañ Ministr Norvegia e voe eus 1905 da 1907, an hini kentañ pa zeuas ar vro da vezañ dizalc'h.

Anavezet eo Christian Michelsen evel an hini en deus lakaet fin d'an unaniezh etre Norvegia ha Sveden e 1905. E-pad ur pennad e voe maer Bergen, a-raok mont da vinistr e 1903 ha da Gentañ Ministr e miz Meurzh 1905. Daoust ma oa a-du gant ur republik e Norvegia, e asantas e vije anvet ur roue e penn ar vro, evit ma c'hallfe en em zistagañ diouzh Sveden. Ur priñs danat a voe choazet ha dont a reas da vezañ roue Norvegia gant an anv Haakon VII.
Leucocarbo

***Leucocarbo*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevarzek spesad a ya d'ober ar genad :
* ar vorvran impalaerel (*Leucocarbo atriceps*)
** *L. a. albiventer* ha *L. a. atriceps*,
* *[[Leucocarbo bougainvillii]]*,
* *[[Leucocarbo bransfieldensis]]*,
* *[[Leucocarbo campbelli]]*,
* *[[Leucocarbo carunculatus]]*,
* *[[Leucocarbo chalconotus]]*,
* *[[Leucocarbo colensoi]]*,
* *[[Leucocarbo georgianus]]*,
* *[[Leucocarbo melanogenis]]*,
* *[[Leucocarbo nivalis]]*,
* *[[Leucocarbo onslowi]]*,
* *[[Leucocarbo purpurascens]]*,
* *[[Leucocarbo ranfurlyi]]*,
* *[[Leucocarbo verrucosus]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Morituri te salutant

**Morituri te salutant**, « ar re zo o vont da vervel az kevarc'h », zo ul lavar latin meneget gant Caius Suetonius Tranquilus en e oberenn De Vita Caesarum (*Buhezioù an Daouzek Caesar*). 


Wilhelm Trübner Dogge mit Würsten.jpg
Eozen

**Eozen** zo un anv-bihan brezhonek, unan eus stummoù Erwan.

## Tud
* Eozen Pentevr (999-1079), kont Pentevr ha rejant Breizh etre 1040 ha 1047 evit e niz Konan II
* Eozen Maeeuc (1462-1541), eskob Roazhon
* Eozen Roparz (1656-1735), beleg ha troour brezhonek
* Eozen Kombod (1799-1870), marc'hadour, troer ha skrivagner brezhoneg
* Yann-Eozen Jarl (1902-1985), barzh ha skrivagner brezhonek
Dryobates

***Dryobates*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1826 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Dryobates cathpharius]]*
** *D. c. cathpharius*, *D. c. innixus*, *D. c. ludlowi*, *D. c. pernyii*, *D. c. pyrrhothorax* ha *D. c. tenebrosus*,
* ar speg brizh bihan (*Dryobates minor*),
** *D. m. amurensis*, *D. m. buturlini*, *D. m. colchicus*, *D. m. comminutus*, *D. m. danfordi*, *D. m. hortorum*, *D. m. hyrcanus*, *D. m. immaculatus*, *D. m. kamtschatkensis*, *D. m. ledouci*, *D. m. minor*, *D. m. morgani* ha *D. m. quadrifasciatus*,
* *[[Dryobates nuttallii]]*,
* *[[Dryobates pubescens]]*
** *D. p. fumidus*, *D. p. gairdnerii*, *D. p. glacialis*, *D. p. leucurus*, *D. p. medianus*, *D. p. pubescens* ha *D. p. turati*,
* *[[Dryobates scalaris]]*
** *D. s. cactophilus*, *D. s. eremicus*, *D. s. graysoni*, *D. s. leucoptilurus*, *D. s. lucasanus*, *D. s. parvus*, *D. s. scalaris*, *D. s. sinaloensis* ha *D. s. soulei*.

Pemp isspesad ha tregont (35) en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù *cathpharius* ha *minor* er genad *[[Dendrocopos]]* ha reoù *nuttallii*, *pubescens* ha *scalaris* er genad *[[Picoides]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Sheppey

Enez **Sheppey** zo un enezenn war aod hanternoz kontelezh Kent, e Bro-Saoz, dirak aber an Davoez, 74 km diouzh kreiz Londrez, er reter. War-dro 93 km² eo he gorread ha  a dud zo o chom warni (hervez niveradeg 2011). An eil enezenn vrasañ eus Bro-Saoz eo, goude enez Wight. Emañ Sheppey e distrig Swale. 

Dont a ra an anv *Sheppey* eus an hensaozneg : "Sceapige", a dalveze “enezenn an deñved”. Hiziv c’hoazh e vez desavet kalzig a zeñved war paludennoù an enezenn. Gwechall e oa rannet ar pezh a ya d’ober enez Sheppey hiziv e teir enezenn : Sheppey, Harty hag Elmley. Gant an amzer eo bet stanket ar brec’hioù-mor a oa etre an teir enezennig da ober un enezenn hepken.

Dispartiet eo Sheppey diouzh an douar-bras gant ur vrec’h-vor anvet the Swale. Gwechall e oa listri-treizh da vont d’an enezenn. Bremañ ez eus bet savet meur a bont.
Justin Trudeau

**Justin Pierre James Trudeau** (ganet d'ar 25 a viz Kerzu 1971) zo ur politiker eus Kanada. 23e Kentañ Ministr Kanada eo abaoe miz Du 2015.

Mab eo d'ur c'hentañ ministr all eus Kanada, Pierre Elliott Trudeau. Ganet eo en Ottawa. Studioù en deus graet e Skol-veur Kolombia Vreizhveuriat. 

Dilennet e voe Justin Trudeau evit ar wech kentañ e 2008, pa oa bet dilennet da gannad e pastell Papineau, e Montreal. Addilennet e voe e 2011, 2015, 2019 ha 2021. E penn ar Strollad Frankizour emañ adalek 2013, ur strollad a voe trec'h e mouezhiadeg kevreadel an 19 a viz Here 2015, ar pezh a lakaas anezhañ da vezañ kentañ ministr ar vro. Trec'h e voe e strollad ivez e dilennadegoù 2019 hag e "razkdilennadegoù" 2021, met bep gwech gant ur muianiver keñverel hepken.

D’an  e teuas Mark Carney da gentañ ministr Kanada war lerc’h Trudeau.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel ar Strollad Frankizour  

## Daveoù
Chloropicus

***Chloropicus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1845 gant an naturour gall Alfred Malherbe (1804-1865).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Chloropicus namaquus]]*
** *C. n. coalescens*, *C. n. namaquus* ha *C. n. schoensis*,
* *[[Chloropicus pyrrhogaster]]*,
* *[[Chloropicus xantholophus]]*.

Tri (3) isspesad en holl : o c'havout a reer en Afrika.

## Rummatadur
Renket e veze an tri spesad er genad *[[Dendropicos]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Jud (abostol)

**Jud** a oa unan eus daouzek abostol Jezuz, hervez an Testamant Nevez.

Setu ar pezh a lenner diwar e benn e Troidigezh an Testamant Nevez dindan renerezh Maodez Glanndour :
"Kavout a reomp ano Jud pe kentoc'h Youda e-touez an Daouzek Abostol : anvet e vez c'hoazh Thadde (= va dudi) e Mazhev **10**,3 ha Mark **3**, 18, evit e ziforc'hañ diouzh Youda Iskariot a reomp Judas anezhañ (sel. ouzh Yann **14**,22). En em ziskouez a ra evel breur (kenderv ?) Jakez, mab Alfe."

Dizemglev zo etre an hengounioù kristen a-zivout e bivelezh. Breur pe mab Jakez ? Petore Jakez ? Jakez an abostol pe Jakez eskob Jeruzalem, kar da Jezuz ?

Hervez an hengoun, goude bezañ prezeget e Palestina ez eas d'ar "broioù Arab" (e bro an Nabateiz moarvat), e Siria, e Mezopotamia hag e rouantelezh Armenia.

En ilizoù reterel zo e vez anvet *Addai*. Liammet e vez a-wechoù gant Simon ar Gredek a vije en em gavet gantañ e Mezopotamia goude bezañ bet o prezeg en ul lodenn eus Etiopia.

Gwelet e vez gant hengoun Armenia evel unan eus diazezourien an iliz armeniat gant Bartolome ken abred a 43.

Dizemglev zo ivez a-zivout lec'h e verzherinti. Evit lod e vefe bet merzheriet e Beirout e proviñs roman Siria, evit re all e norzh Mezopotamia, e Persia.
Resisoc'h eo ar mammennoù armeniat ma lavarer e vefe bet merzheriet Tade e Maku a oa e rouantelezh Armenia ar mare (norzh Iran bremañ), nemet e vefe bet eus un Tade all ?

## Notennoù
Jud, breur Jakez, eskob Jeruzalem

**Jud** a vefe bet ur breur da Jakez, eskob Jeruzalem. hervez digoradur Maodez Glanndour d'al Lizheroù Katolik ha gantañ e vefe bet skrivet Lizher Sant Jud.

Heñvel a lenner en digoradur d'al Lizheroù Katolik a gaver er "Bible de Jérusalem".

Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour :

" Daoust hag an abostol Jud eo an hini a zo bet oberour al lizher-mañ ? Aes e oa en krediñ ha kredet eo bet. Met o sellout tostoc'h, e welomp n'eus e talbenn al lizher, ano ebet eus ur garg a abostol ; zoken er gwerzad **17**, e seblant an oberour en em sellout evel er-maez eus strollad an ebestel. oc'h adlenn ivez gant evezh Tadoù kentañ an Iliz, e teuer da soñjal n'eo ket an abostol Jud en deus skrivet al lizher-mañ, met unan all a zo breur da sant Jakez, eskob kentañ Jeruzalem, hemañ ivez disheñvel diouzh Jakez, mab Alfae, ha diouzh Jakez, mab Zebedea. Jakez eskob Jeruzalem hag e vreur Jud, kendirvi d'ar C'hrist, eo ar re meneget gant Mazhev **13**, 55 ha Mark **6**, 3. O vezañ bet diskibion ar salver a-dal ar penn kentañ e komprener mat al levezon, hag ar c'hargoù a-bouez o deus bet en Iliz kentañ (sell. ouzh I Kor. **2**, 5)."

Ne ouzer ket kalz muioc'h diwar e benn.

Lakaet eo bet war roll ar sent gant an iliz katolik.

#### Notennoù ha Daveennoù
Novritsch

**Novritsch** a zo un den brudet e metoù an airsoft.

Novritsch a zo un den a orin eus Aostria ; c'hoari a ra d'an airsoft evel mailh-tenner hag ul live mat-spontus en deus tapet. Kroget en deus evel mailh-tenner er skipailh aostralian Military team. Roet en deus lañs d'ur chadenn Youtube e 2012.

Filmañ a ra e grogadoù airsoft gant ur c'hamera ispisial ha, dre-se, e vez gwelet eveltañ, da skouer pa sell dre e lunedenn sniper. Daou gamera all a zo gantañ, unan war e benn hag unan all war beg e fuzuilh. Tri sell disheñvel a zo neuze : komprenet e vez aesoc'h ar c'hrogad ha gwelet e vez muioc'h a draoù evit na vije nemet ur c'hamera.

C'hoari a ra gant ur fuzuilh tennañ a-bell hag ur bistolenn, met gant armoù all a-wechoù. An danvez videoioù kemeret e-pad ar c'hrogadoù a vez lakaet enlinenn war e chadenn Youtube. Bremañ ez eus muioc'h evit ur milion a dud oc'h heuliañ anezhañ. Ul lec'hienn internet en deus ivez ha gwerzhañ a ra pezhioù eus armoù airsoft drezhañ. 

## Liammoù diavaez
* Chadenn ofisiel Novritsch (Youtube)
* Lec'hienn ofisiel Novritsch
Ar re Minion

**Ar re Minion** a zo krouadurioù bihan melen hag a vez eus outo abaoe noz an amzer. N’o deus nemet ur pal, servij ar re vil hag ar re dañjerusañ dre ar bed. Goude drochirioù o deus bet distrujet o holl vistri evel an Tiranosaor, Genghis Khan, Napoleon hag ivez Dracula neuze e grog ar vinioned gant ur vuhez arall en Antarktika. 

Nebeut amzer war lec’h e 1968, mank ur mestr a laka anezho digalon. Kevin, Stuart ha Bob a za da glask un den drouk nevez da servij.

Mont a reont da emvod meur ar re zrouk, foar ar re vil eo ha bez ez eus ur genstrivadeg evit bout servijour ur vaouez vil anavezet, Scarlet Overkill. Ur vaouez drouk eo, koant ha mennet evit bout ar vaouez vilañ er bed.

Scarlet a ginnig d'an arvesterien da glask tapout un diamant he doa bet laeret, an neb a zeuio a-benn d'e dapout a vezo he servijour.

Kevin stuart ha bob, ar re mignon anezho, a vo trec'h.
Llanddoged

**Llanddoged** zo ur gêriadenn vihan e hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ e kumuniezh Llanddoged a Maenan.

Emañ ar gêriadenn e tu reter Dyffryn Conwy, en hanternoz da Llanrwst.

Hervez ar richenn e voe savet Llanddoged gant sant Doged (war-dro 500-542). Marteze ez eo an hevelep den hag an hini a zo anvet "Doged Frenin" en istor *[[Culhwch ac Olwen]]*. Llanddoged eo al lec'h nemetañ e Kembre a zo gouestlet d'ar sant-se. En ur prad e-kichen an iliz ez eus ur feunteun anvet *Ffynnon Ddoged*. Brudet e oa da bareañ an daoulagad.
Dyffryn Conwy

**Dyffryn Conwy** zo ur saonenn e hanternoz Kembre, war lez ar stêr Conwy, a red a greisteiz da hanternoz, etre Betws y Coed hag ar mor.

Menezioù Carneddau zo war al lez kornôk, torgennoù war al lez reter, ha drezo e tremen an hent A470 eus Llandudno, en arvor, da Llanrwst, en argoad, hag alese war-du ar c'hornôg da Betws y Coed.
Enrico Caruso

**Enrico Caruso** (1873-1921), ganet e Naplez, a oa ur c'hoariganer italian. 

## Liamm diavaez
*Enrico Caruso - Mi Par D'udir Ancora - YouTube
Enrico

**Enrico** zo un anv-bihan italianek

## Yezhoù arall

## Tud
*Enrico Caruso‎, c'hoariganer 
*Enrico Fermi‎
*Enrico Letta‎ (ganet e 1966), politikour
*Enrico Paoli‎ (1908-2005), echedour
Yungipicus

***Yungipicus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Yungipicus canicapillus]]*
** *Y. c. aurantiiventris*, *Y. c. auritus*, *Y. c. canicapillus*, *Y. c. delacouri*, *Y. c. doerriesi*, *Y. c. kaleensis*, *Y. c. mitchellii*, *Y. c. scintilliceps*, *Y. c. semicoronatus*, *Y. c. swinhoei* ha *Y. c. volzi*,
* *[[Yungipicus kizuki]]*
** *Y. k. amamii*, *Y. k. kizuki*, *Y. k. kotataki*, *Y. k. matsudairai*, *Y. k. nigrescens*, *Y. k. nippon*, *Y. k. orii*, *Y. k. permutatus*, *Y. k. seebohmi* ha *Y. k. shikokuensis*,
* *[[Yungipicus maculatus]]*
** *Y. m. fulvifasciatus*, *Y. m. maculatus* ha *Y. m. validirostris*,
* *[[Yungipicus moluccensis]]*
** *Y. m. grandis* ha *Y. m. moluccensis*,
* *[[Yungipicus nanus]]*
** *Y. n. cinereigula*, *Y. n. gymnopthalmos*, *Y. n. hardwickii* ha *Y. n. nanus*,
* *[[Yungipicus ramsayi]]*,
* *[[Yungipicus temminckii]]*.

Tregont (30) isspesad en holl.
## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad *[[Dendrocopos]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Llanddoged a Maenan

**Llanddoged a Maenan** zo ur gumuniezh e hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ e Dyffryn Conwy, er reter d'ar stêr Conwy. Enni emañ kêriadennoù Llanddoged ha Maenan.

E 2011 e oa poblet gant 602 a dud, ha 371 anezho (62,4%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Maenan

**Maenan** zo ur gêriadenn hag ur barrez e hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ en hanternoz da Llanrwst hag er c'hreisteiz da barrez Eglwysbach. E kumuniezh Llanddoged a Maenan emañ. 

Da v-Maenan e voe kaset Abati Aberconwy, un abati sistersian eus ar Grennamzer a oa el lec'h m'emañ kêr Conwy hiziv. Troet eo bet ar savadur en ul leti pelloc'h.

## Tud vrudet
*Mary Vaughan Jones, skrivagnerez kembraek.
João II

**João II** pe **Yan II a Bortugal** (Lisboa, 1455 – Alvor, 1495), lesanvet *o Príncipe Perfeito* ("ar priñs peurvat"), a voe Roue Portugal hag Algarves dre ziv wech : da gentañ pevar deiz e miz Du 1477, ha goude adal 1481 betek e varv. Mab e oa d'ar roue Afonso V ha d'e bried kentañ Isabel de Coimbra.
E dad a zilezas e gurunenn e 1477, hag anvet e voe João da roue, met ne voe kurunennet nemet goude marv e dad e 1481. Strivañ a reas da zastum an holl c'halloud etre e zaouarn, ha d'e dennañ digant an uhelidi.

## Dimezioù ha bugale
* Dimezet e oa da Leonor de Viseu, priñsez a Bortugal (1458-1525), daou vugel o doe:
** ur mab marv-ganet
** Afonso, Priñs a Bortugal (1475-1491)
* Gant e bried-kleiz Ana de Mendonça (Moita, Alhos Vedros, war-dro 1460):
** Jorge de Lancastre, eil Dug Coimbra (1481)
Maud de Belleroche

**Maud de Belleroche** eo anv-micher **Madeleine Sacquard** (26 a viz Eost 1922 e Pariz XVII - 19 a viz C'hwevrer 2017 e Villerville (Calvados)), un aktourez ha kazetennerez c'hall a dec'has da Alamagn hag a vevas e-touez ar repuidi c'hall hag o gouarnamant harluet e Sigmaringen. 

Pa oa studierez e teuas da vout serc'h ar c'hazetenner gall Jean Luchaire (1901-1946) hag ur vaouez brudet da vare an aloubadeg alaman hag ar c'henlabour gall. E 1944 e tec'has da-heul he fried da Alamagn ha da Italia, goude-se da Spagn, hag ac'hano da Arc'hantina. 

Brud a dapas gant he c'harantezioù, hag e levr erotek *L'Ordinatrice*.

## Oberennoù
* *Cinq personnages en quête d’empereur*, Del Duca, 1962, Priz Broquette-Gonin
* *Du dandy au play-boy*, Del Duca, 1965
* *L'Ordinatrice ? Mémoires d'une femme de quarante ans*, La Jeune Parque, 1968
* *L'Ordinatrice seconde*, La Jeune Parque, 1969
* *Des femmes*, La Jeune Parque, 1970
* *Noisette*, La Jeune Parque, 1971
* *[[Eva Perón]]. La reine des sans chemises*, La Jeune Parque, 1972
* *Le Ballet des crabes*, Filipacchi, 1975
* *La Murène apprivoisée*, Garnier Frères, 1980
* *[[Oscar Wilde]] ou l'amour qui n'ose dire son nom*, rakskrid gant Alain Peyrefitte, Favre, 1987
* *[[Sacha Guitry]] ou l'esprit français*, Dualpha, 2007

## Notennoù

## Levrlennadur
* David Alliot, *Le Festin des loups : collabos, profiteurs et opportunistes sous l'Occupation*, Vuibert, 2014
Barbarito Torres

**Barbaro Alberto "Barbarito" Torres Delgado** (ganet en 1956 e Matanzas) zo ur soner kuban hag a son laúd (*laudista*), ur seurt lud daouzekkordennek.

Sonet en deus gant sonerien all a bep seurt, ar gitarour Leo Brouwer, ar pianoour Papo Lucca, ar c'haner kolombian Oscar d'Leon hag al laz Buena Vista Social Club.

## Liamm diavaez
*O seniñ gant Eliades Ochoa : https://www.youtube.com/watch?v=zZVB_4Pew0s
*O seniñ gant al laz Buena Vista Social Club, doare neveset : https://www.youtube.com/watch?v=O-1nqeYoTKQ
*O seniñ gant Pancho Amat : https://www.youtube.com/watch?v=7QhEOFs5vLo
Jim Varney

**James Albert Varney Jr.**, anavezetoc'h evel **Jim Varney**, bet ganet e Lexington (Kentucky) (Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 15 a viz Mezheven 1949 hag aet da Anaon d'an 10 a viz C'hwevrer 2000 e White House (Tennessee, SUA), a oa un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Sigmaringen

**Sigmaringen** zo ur gêr e kreisteiz Alamagn, e land Baden-Württemberg, war lez an Danav.

Meneget eo hec'h anv adal 1077, bet eo kêr-benn priñselezh Hohenzollern-Sigmaringen, ha hini proviñs Hohenzollern. Brudet eo he c'hastell.

## Istor Bro-C'hall
Er c'hastell e oa repuet gouarnamant Pétain e 1944 e dibenn an Eil brezel-bed, hag ivez Gallaoued all o devoa kenlabouret, evel ar skrivagner Louis-Ferdinand Céline.

## Tud
Eno e voe ganet ar sant Fidelis von Sigmaringen (1577-1622), manac'h, merzher ha sant, hag ar rouaned Carol Iañ ha Ferdinand Iañ, rouaned Roumania.
Rouaned Roumania

**Rouaned Roumania** zo bet eus 1862 betek 1947.

## Istor rouantelezh Roumania
*5 a viz C'hwevrer 1859 : Unanet priñselezhioù Moldavia ha Valachia
*24 Genver 1862 - 22 Mae 1881 : Priñselezhioù unanet Roumania
*22 Mae 1881 - 30 Kerzu 1947 : Rouantelezh Roumania
*30 Kerzu 1947 : 
**Embannet eo savidigezh ar Republik poblek rouman gant Strollad ar gomunourien, 
**Harluet ar roue Mikael Iañ.
*21 Eost 1965 : Republik sokialour Roumania

## Ar Rouaned
C'hoari ar misioner

**C'hoari ar misioner**  zo un doare da c'hoari daou, pa vez an eil war-benn egile, tal-ouzh-tal, an hini zo dindan o skarañ e ziv vorzhed. En doare-se e c'hall an daou gariad sellout an eil ouzh egile, ha pokat an eil d'egile a-hed an embarañ.

N'ouzer ket re vat a belec'h e teu an droienn, implijet e meur a yezh, met gouzout a reer e oa enebet an Iliz katolik ouzh an embarañ ha ne veze ket graet hervezi, en doare naturel, hag evit ober bugale, ha hounnezh e vefe an doare naturel.

## Liammoù diavaez
* 50 variations du missionnaire faciles à faire - Cosmopolitan
Llanrhychwyn

**Llanrhychwyn** zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez e hanternoz Kembre, e Sir Conwy.

Emañ e-kichen Trefriw. Bras eo ar barrez hag enni emañ Betws-y-Coed. E-kichen ar gêriadenn ez eus ur c'hoadig anvet Coedwig Gwydyr. Er mervent emañ Llyn Geirionnydd.

Da sant Rhychwyn eo gouestlet an iliz. Kozh eo. Hervez ar richenn e oa bet savet gant ar sant e-unan. Unan eus mibien Helig ap Glannog e oa hervez ar richenn, met ne ouzer netra muioc'h diwar e benn.

Kontañ a reer e veze skuizh ar briñsez Siwan, gwreg Llywelyn Fawr, o vont eus al lez e Trefriw da iliz Llanrhychwyn. Neuze e voe savet un iliz nevez gant Llywelyn eviti e Trefriw er bloavezh 1220.
 
Lidet e vez gouel Rhychwyn d'an 12 a viz Gouere.

## Tud vrudet
* Robert Williams (Trebor Mai) (1830-1877), barzh kembraek.
Dag Hammarskjöld

**Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld**, anavezet evel **Dag Hammarskjöld** (distaget [] e svedeg) (29 a viz Gouere 1905 – 18 a viz Gwengolo 1961) a oa un diplomat svedat, un ekonomour hag ur skrivagner. Eil pennsekretour Aozadur ar Broadoù Unanet e voe, adalek miz Ebrel 1953 betek e varv en ur gwallzarvoud nijerez en Afrika e miz Gwengolo 1961, pa oa 47 vloaz. Eñ eo an hini yaouankañ eus pennsekretourien ar Broadoù Unanet, hag an hini nemetañ a varvas e-kreiz e labour. Roet e voe dezhañ ar Priz Nobel evit ar Peoc'h, goude e varv.

## E vuhez
Ganet e voe Dag Hammarskjöld e Jönköping, e Sveden, met tremen a reas ar braz eus e yaouankiz en Uppsala. Mab e oa da Hjalmar Hammarskjöld, Kentañ Ministr Sveden eus 1914 da 1917, ha d'e wreg Agnes Almquist. Ober a reas e studioù e Skol-Veur Uppsala. Eno e tapas diplomoù prederouriezh ha gwir, hag un doktorelezh ekonomiezh.

Goude-se e voe o labourat evit gouarnamant Sveden e meur a bost, adalek 1930. E 1946 e teuas da vezañ kuzulier war an diaesterioù ekonomikel. E 1947 e voe anvet e Ministrerezh an Aferioù Diavaez hag e 1951 e teuas da vezañ Ministr an Aferioù Diavaez. Evel-se e kemeras perzh, en anv Sveden, e labourioù c'hwec'hvet dalc'h Bodadeg Veur ar Broadoù Unanet e Pariz e 1951-1952 hag er seizhvet dalc'h (1952-1953).

Dilennet e voe da Bennsekretour ar Broadoù Unanet, a-unvouezh, gant ar Vodadeg Veur, d'ar 7 a viz Ebrel 1953. Addilennet e voe, a-unvouezh ivez, e miz Gwengolo 1957. 

 

## Liammoù diavaez

*Dag Hammarskjöld e lec'hienn ar Broadoù Unanet
France-Antilles

**France-Antilles** zo ur pemdezieg gallek. Daou embannadur zo anezhañ : unan evit Gwadloup, unan evit Martinik.

Ur stumma ll zo, anvet France-Guyane e Cayenne, en Guyane. embannet gant France-Antilles.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Guadiana

Ar **Guadiana** (e spagnoleg hag e portugaleg) zo ur stêr a red e kreisteiz Spagn hag e Portugal hag a ra an harzoù etre an div vro-se, etre Extremadura hag Andalouzia en un tu hag Alentejo hag Algarve en tu all, betek en em deurel er Meurvor Atlantel. 742 km eo he hed.

Gant ar Romaned e oa anvet *Flumen Anas*, stêr an houidi. Pa voe aloubet ar vro gant muzulmaned deuet eus Norzhafrika e voe arabekaet an anv ha graet e voe anezhi Wadi Ana (diwar ar ger "wadi" a dalvez kement ha "stêr" en arabeg) ; goude-se e tremenas an anv e portugaleg hag e spagnoleg evel "Oadiana" hag e emdroas goude betek reiñ "Guadiana" e spagnoleg, evel en anvioù meur a stêr all e kreisteiz Spagn gant an elfenn *guad* en o deroù.

Eieniñ a ra ar Guadiana e Villarrubia de los Ojos, e proviñs Ciudad Real, en ul lec'h anvet *Ojos del Guadiana* ("lagadoù ar Guadiana", d.&nbsp;l.&nbsp;e. eien ar Guadiana), e 608 m uhelder. Redek a ra war-du ar gornaoueg, e rannvro Extremadura ha war-du ar c'hreisteiz goude, a-hed ar vevenn etre Spagn ha Portugal, hag e Portugal e-pad ur pennad, betek Pleg-mor Cádiz m'en em daol er mor, etre Vila Real de Santo António e Portugal hag Ayamonte e Spagn. 

Bageal a c'haller warni etre ar mor ha Mértola, en Alentejo, a-hed 68 km. En aber ar stêr ez eus mirvaoù natur en em astenn war  hektar en holl : ar *Marismas de Isla Cristina* e Spagn hag ar *Reserva Natural do Sapal de Castro Marim e Vila Real de Santo António* e Portugal.

## Adstêrioù

Setu amañ adstêrioù pennañ ar Guadiana :
* Záncara (lez Dehoù)
* Cigüela (D)
* Guadiana Alto (lez Kleiz)
* Azuer (K)
* Jabalón (K)
* Bullaque (D)
* Zújar (K)
* Matachel (K)
* Ardila (K)
* Chança (K)
Leuconotopicus

***Leuconotopicus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1845 gant an naturour gall Alfred Malherbe (1804-1865).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Leuconotopicus albolarvatus]]*
** *L. a. albolarvatus* ha *L. a. gravirostris*,
* *[[Leuconotopicus arizonae]]*
** *L. a. arizonae* ha *L. a. fraterculus*,
* *[[Leuconotopicus borealis]]*,
* *[[Leuconotopicus fumigatus]]*
** *L. f. fumigatus*, *L. f. obscuratus*, *L. f. oleagineus*, *L. f. reichenbachi* ha *L. f. sanguinolentus*,
* *[[Leuconotopicus stricklandi]]*,
* *[[Leuconotopicus villosus]]*
** *L. v. audubonii*, *L. v. extimus*, *L. v. harrisi*, *L. v. hyloscopus*, *L. v. icastus*, *L. v. intermedius*, *L. v. jardinii*, *L. v. leucothorectis*, *L. v. maynardi*, *L. v. monticola*, *L. v. orius*, *L. v. picoideus*, *L. v. piger*, *L. v. sanctorum*, *L. v. septentrionalis*, *L. v. terraenovae* ha *L. v. villosus*.

C'hwec'h isspesad warn-ugent (26) en holl : o c'havout a reer en Amerika.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù *albolarvatus*, *arizonae*, *borealis*, *fumigatus*, *stricklandi* ha *villosus* er genad *[[Picoides]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Llysfaen

**Llysfaen** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh en arvor hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ hanter-hent etre Abergele er reter ha Bae Colwyn er gornaoueg. Er gumuniezh emañ Hen Golwyn, Llanddulas, Dolwen ha Betws-yn-Rhos. Er reter emañ Mynydd Marian.

Hiziv emañ Llysfaen e Sir Conwy, met betek 1923 e oa un ezklozadur eus Sir Gaernarfon ha kelc'hiet e oa penn-da-benn gant Sir Ddinbych. E kontelezh Clwyd e voe eus 1974 betek 1996. Er Grennamzer e oa e kantrev Rhos. Eus ar Grennamzer eo an iliz, a zo gouestlet da sant Cynfran. Hervez ar richenn e vije bet savet gant ar sant e 777. Eus 1377 eo ar savadur a weler bremañ ha kempennet e voe e 1870. Ur feunteun, *Ffynnon Gynfran*, zo e-kichen an iliz.

E-pad pell e oa tud Llysfaen o c'hounit o buhez e mengleuzioù maen-raz. Gant bagoù e veze kaset ar raz da Liverpool pe Fleetwood.

E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 552 anezho (21,1%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Sezinando Raimundo das Chagas Franco

**Sezinando Raimundo das Chagas Franco**, anavezet evel **Chagas Franco** (1878-1944) a oa ofiser en arme Portugal ha kelenner e Skolaj Arme Portugal. E-pad ar Brezel-bed Kentañ e oa bet o vrezeliañ a-enep an Alamaned, diouzh tu Bro-C'hall. Da neuze en doa gwelet Breizh. Ha war-lerc'h ar brezel en doa divizet ober e annez en hor bro.

E 1921 en doa roet lañs d'ar c'helenn portugaleg e Skol-Veur Roazhon. D'ar mare-se ne veze ket kelennet yezh ha sevenadur Portugal e skolioù-meur ar Stad C'hall, war-bouez en hini ar Sorbonne. Digoret e oa bet ar gador-gelenn-se gant skoazell Louis Gérard-Varet, rektor Akademiezh Roazhon, ha Georges Dottin, a oa dean kevrenn al lizhiri er skol-veur, e darempred gant Burev Propaganda Portugal e Pariz, harpet gant Sebastião de Magalhães Lima, Ministr an Deskadurezh e Portugal.

## Skridoù
**A evolução da humanidade*, meur a levrenn embannet etre 1900 ha 1932
**Quadros da história de Portugal*, embannet hag adembannet etre 1917 ha 2010
**As sacrificadas (memorias duma madrinha de guerra)*, Lisbon, 1918
**Les Gloires et les beautés du Portugal*, Sociedade Propaganda de Portugal, Pariz, 1923
**Virgile, Dante, Camoëns et l'expansion du génie latin*, Champion, Pariz, 1924 ; adembannet gant Slatkine, Pariz, Geneva, 1970
**Pela estrada sangrenta*, Lisbon, bloavezhioù 1930
**Les études portugaises en France*, Lisbon, embannet etre 1940 ha 1948

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Mouezh Chagas Franco o lenn barzhonegoù gant Luís de Camões (Gallica)
Llanfair Talhaearn

**Llanfair Talhaearn** (skrivet ivez *Llanfair Talhaiarn*) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ er c'hreisteiz da gêr Abergele. E Sir Ddinbych e oa gwechall.

Redek a ra ar stêr Elwy dre ar gêriadenn, e-kreiz torgennoù koadek, gant Moel Unben (358 m) an hini uhelañ anezho, er c'hreisteiz.

E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 465 anezho (44,5%) a oa kembraegerien.

## Tud vrudet
* John Jones (Talhaiarn) (1810-1869), barzh kembraek ganet ha marvet er gêriadenn.

## Notennoù
Periscope

|-
| align="center" width="125px" | 
| align="center" width="110px" | 
|-

**Periscope** zo ur meziant video da skignañ war-eeun savet gant Kayvon Beykpour ha Joe Bernstein hag a gaver war iOS pe Android. Adprenet e oa bet gant Twitter a-raok ma vefe roet lañs dezhañ er bloavezh 2015.

## Istor
Beykpour ha Bernstein e teuas mennozh Periscope dezho pa oant o veajiñ en estrenvro e 2013. Beykpour a oa en Istanbul pa erruas manifesterien war al leurgêr Taksim. Gant ar c'hoant da c'houzout muioc'h e klaskas keleier war ar rouedad sokial Twitter. Dont a reas a-benn da gavout danvez keleier eno met mankout a rae dezhañ gwelet skeudennoù eus ar vanifestadeg.

Sevel a rejont an embregerezh e miz C'hwevrer 2014, dindan an anv *Bounty*. Gant ur savadenn arc'hant hollek dre al lec'hienn *[[Founder Collective]]* e rastelljont 1,5 milion a zollaroù e fin miz Ebrel 2014.

Periscope a voe prenet e miz Genver 2015 gant Twitter a-raok ma vije bet roet lañs d'ar meziant. Brasjedet e vez e oa priz an embregerezh dreist US$ 50 milion. Evit lod arbennigourien e bed ar stlenneg e vefe kentoc'h etre $75 ha $100 milion. 

D'an 12 a viz Eost 2015, Periscope a gemmennas e oa bet tizhet 10 milion a gontoù krouet, pevar miz nemetken goude e lañs war ar rouedad.

## Danvez ar filmoùigoù

Danvezioù lies a vez filmet ha skignet gant an dud :
* Farsadennoù pe danvez fentus
* Danvez relijiel (oferennoù, komzadennoù a-zivout ar relijionoù)
* Danvez politikel gant prezegennoù, studiadennoù, manifestadegoù
* Bruderezh evit embregerezhioù, aozadurioù digorvo pe gevredigezhioù
* Eskemmoù sokial, tud o filmañ gant ar pal eskemm gant ar brasañ niver
* Krogadoù c'hoari video, pe sport
* Filmoù pe stiradoù skinwel

## Kudennoù
Ar meziant zo anavezet dreist-holl evit ar c'hudennoù a zo savet gant lod implijerien.

### Emlazh
Goude merenn d'an 10 a viz Mae 2015, e Bro-C'hall, ur vaouez yaouank 19 vloaz dezhi en em lazhas en ur filmañ dre Beriscope. Lammet e oa dindan un tren war al linenn RER C e porzh-houarn Égly en Essonne. A-raok en em lazhañ e tisplegas gant sikour ar meziant ar perag eus an emlazh o tont dirak 1000 a dud o sellet. Lavarout a reas dezho e oa un dra bennak o vont da c'hoarvezout, hep disklêriañ anat petra. 
### Gwirioù war an oberennoù
Alies e kaver tud oc'h en em filmañ o sellet filmoù pe abadennoù skinwel, o reiñ da selaou sonerezh. Ar gudenn a sav eo hini ar gwirioù perc'hennañ dre ma vez ur rann digoust eus oberennoù difennet dre ar Gwir.
### Gwirioù an dud
Tu a vez o filmañ e ti tud all pe e straedoù, e pretioù... Ar gudenn a sav a denn d'ar gwir da embann skeudennoù kemeret e lec'hioù foran pe brevez.
### Feulster
Dre m'eo Periscope ur meziant hag a ro an tu da skignañ filmoùigoù war-eeun, gant an tu da ouzhpennañ frazennoù gant an dud, ez eus ur gudenn a feulster hag a sav gant lod implijerien. Tagadennoù tud a vez filmet, skignet ez eus bet ivez filmoùigoù e-kerzh manifestadegoù pe war tachennoù brezel gant skeudennoù feuls. Kudennoù Harellerezh skol a sav ivez.
Semnornis

***Semnornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1900 gant an evnoniour stadunanat Charles Wallace Richmond (1868-1932).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Semnornis frantzii]]*,
* *[[Semnornis ramphastinus]]*
** *S. r. caucae* ha *ramphastinus*.

O c'havout a reer e Kreiz (*frantzii*) ha Suamerika (*ramphastinus*).

## Notennoù ha daveennoù
Pandy Tudur

**Pandy Tudur** zo ur gêriadenn vihan e hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ er biz da Llanrwst.

Dont a ra hec'h anv eus *"Pandy"* (ti-kommañ, pe milin-gomm) hag an anv-den *"[[Tudur]]"*.
 
Un Eisteddfod lec'hel a vez dalc'het eno bep bloaz, abaoe 1850. Graet e voe an hini kentañ d'ar 26 a viz Mezheven 1856, gant ar barzh Eben Fardd da varner. Dalc'het e veze e skol Pandy Tudur betek ar boavezhioù 1970 met bremañ e vez graet en ur gêriadenn all e-kichen, e Llangernyw.
John Paul Jones

* John Paul Jones zo un atletour stadunanat.
* John Paul Jones zo ul livour, kizeller hag engraver stadunanat.
* John Paul Jones zo ur soner er strolladoù rock Led Zeppelin ha Them Crooked Vultures.
* John Paul Jones zo ur moraer skosat hag a gemeras perzh e Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet.
** *[[John Paul Jones (film)|John Paul Jones]]* zo ur film graet diwar-benn ar moraer skosat gant John Farrow e 1959.
**USS John Paul Jones (DDG-53) zo ul lestr eus morlu ar Stadoù Unanet, dezhañ anv ar moraer skosat.
Puritanegezh

Ar **buritanegezh** zo ur skourr eus ar brotestantiezh ganet er  e Bro-Saoz. Ganet e oa e-touez dalc'hidi ar galvinegezh a venne glanaat Iliz Bro-Saoz diouzh pep elfenn gatolik adal 1559, goude roueet Elesbed Iañ, o lavarout ne oa ket peurechu al labour glanaat.