Bruz

**Bruz** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
Ar Sec'h a gember gant ar Gwilen e Bruz.

## Anv

### Stummoù skrivet

* Ogée (1780) : "**Brutz***. Ar barrez se e oa anvet gwechal* **Saint-Armel**".
* Marteville et Varin (1843) : **Brutz**.
* Erwan Vallerie (1995) : "**Brud***, 1066;* **Breuth***, 1084;* **Bruxa***, 1164;* **Breuz***, 1247;* **Brutz***, 1779*".
* Hervé Abalain (2000) : "**Brud** *e 1067,* **Bruxa** *e 1164"*
* Daniel Delattre (2004) : "**Breud** *meneget e-kerzh XIè*".

### Gerdarzh

* Hervé Abalain (2000) : « kinnig a ra da dostaat ouzh ar galianek *brucos / brucus*, brug ».
* Dauzat et Rostaing (1960-1978) : « *pourrait être un* *brucius*, dérivé du gaulois* brucus*, bruyère. Voir Bruch* ».
* Embannadurioù Flohic : « *de bruyère ou du nom celtique* brug*, "buisson", ou, par déformation, de* breiz*, "Bretagne* ».

## Ardamezioù
*"benet etre gwad ha sabel, ur c'houwifrell kommek en glazur, balirant war al lodennadur; ar c'hentañ karget gant ur vroennenn brug geotet, an eil gant ur groaz brezel 1939-1945 gant ur steredenn en arc'hant alaouret; e gab en erminoù"*

## Brezhoneg
* 4,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

### Ya d'ar brezhoneg
* D'ar 4 a viz Gouere 2011 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
### Deskadurezh
* Klasoù divyezhek a zo eno abaoe 2003.
* E distro-skol 2024 e oa 122 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (5,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

### Prizioù dazont ar brezhoneg
* E 2012 e oa bet roet da di-kêr Bruz priz kentañ "Prizioù dazont ar brezhoneg", rummad “Strollegezhioù” gant Ofis Publik ar Brezhoneg.

## Istor

* Sonj e vez ha penn-lec'h kentañ en em gave e Sant-Armel Cheñchet e vije plas dezhañ goude tan 1529..

### XVIvet kantved

* Er bloaz 1529, daou ofiser an arme saoz staliet Bruz e oant lazhet gant kouerien ar vro e-keit e oant o vale. Adalek an deiz war-lerc'h ar soudarded a lakas o krabanoù war ar vuntrerien, e grougas tri anezhi, hag a lakas tan e-barzh ar bourg.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas trizek 110 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel, hep kontañ an dud nann-soudard marvet abalamour d'ar bombezadeg c'hoarvezet e 1944.
* D'ar 4 a viz Du 1943 e kouezhas un nijerez *[[Junkers Ju 88]]D-1* eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) gant pevar nijour en e vourzh e "Pierrefitte" e Bruz; lazhet e voe he fevar nijour, douaret int e Mont-de-Huisnes.
* Bombezet e voe Bruz d'ar sul 7 a viz Mae 1944 gant ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet): 183 den nann-soudard a voe lazhet er vourc'h. An deiz se e oa sul komunion bras (pask kentañ).
* D'ar 7 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij *[[B-24]]H* (anvet "Box Car", marilhet 42-52624 ha kodet R5-M) eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e "La Rabine" e Bruz; seizh nijour a voe lazhet (pemp anezhe a zo douaret e *[[Brittany American Cemetery]]* e Montjoie-Saint-Martin e departamant Manche e Bro-C'hall), an tri all –daou anezhe a oa bet gloazet– a voe tapet d'an Alamaned.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: c'hwec'h soudard a varvas.
* Brezel Aljeria: ur milour a varvas.

## Monumantoù ha traoù heverk

Restr:Bruz - Cicé - ruines château 03.jpg|Dismantroù kastell Cicé
Restr:Bruz-bombe.png|Bombezenn bombezadeg 1944
Restr:Moulin du Boël, Bruz, France.jpg|Milin Boel


## Emdroadur ar boblañs abaoe 1793


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:500
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:20000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800 
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006
  bar:2007
  bar:2013 
  bar:2017 text:2017
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 2307
  bar:1800 from:0 till: 2173
  bar:1806 from:0 till: 2048
  bar:1821 from:0 till: 2198
  bar:1831 from:0 till: 2280
  bar:1836 from:0 till: 2233
  bar:1841 from:0 till: 2409
  bar:1846 from:0 till: 2460
  bar:1851 from:0 till: 2458
  bar:1856 from:0 till: 2530
  bar:1861 from:0 till: 2677
  bar:1866 from:0 till: 3006
  bar:1872 from:0 till: 2836
  bar:1876 from:0 till: 2828
  bar:1881 from:0 till: 3003
  bar:1886 from:0 till: 3126
  bar:1891 from:0 till: 3432
  bar:1896 from:0 till: 3503
  bar:1901 from:0 till: 3455
  bar:1906 from:0 till: 2864
  bar:1911 from:0 till: 2909
  bar:1921 from:0 till: 2751
  bar:1926 from:0 till: 2664
  bar:1931 from:0 till: 2900
  bar:1936 from:0 till: 2799
  bar:1946 from:0 till: 2820
  bar:1954 from:0 till: 3814
  bar:1962 from:0 till: 4213
  bar:1968 from:0 till: 5969
  bar:1975 from:0 till: 7281
  bar:1982 from:0 till: 7856
  bar:1990 from:0 till: 8114
  bar:1999 from:0 till: 13207
  bar:2006 from:0 till: 14231
  bar:2007 from:0 till: 15031
  bar:2013 from:0 till: 16855
  bar:2017 from:0 till: 18266
  


## Melestradurezh

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
*  Bruz e Geobreizh

## Notennoù ha daveoù