Porzh-houarn Naoned

**Porzh-houarn Naoned** eo an ti-gar beajourien pennañ e tolpad-kêrioù Naoned.

E lec'h porzh-houarn Naoned a vremañ e oa un ti-gar anvet "ti-gar Naoned-Orleañs" peogwir e oa hini kompagnunezh an hent-houarn Pariz-Orleañs. Un ti-gar all a oa, ti-gar ar Stad, arsav-dibenn linenn rouedad ar Stad, kae ar Foz, serret e 1959. E-pad an Eil Brezel-bed e c'houzañvas ti-gar Naoned-Orleañs kement a freuzoù ma voe divizet distrujañ anezhañ goude ar brezel a-benn ar fin. Adsavet e voe un ti-gar modern anvet ti-gar Naoned hepken. Adaozadurioù bras a voe graet er bloavezhioù 1980 gant donedigezh an TTB, hag e dibenn ar bloavezhioù 2010.

## Istor
### Kronologiezh
* D'an 21 a viz Esot 1851 e voe digoret al linenn etre Añje ha Naoned gant Kompagnunezh hentoù-houarn Pariz Orleañs.
* D'an 10 a viz Eost 1857 e voe digoret al linenn etre Naoned ha Sant-Nazer gant Kompagnunezh Pariz-Orleañs.
* D'an 30 a viz Kerzu 1866 e voe digoret al linenn etre Naoned ha La Roche-sur-Yon via Klison gant Kompangunezh PO.
* E 1868 e voe digoret al linenne etre Naoned ha Redon.
* E 1868 e voe digoret al linenn etre Redon ha Roazhon.
* D'an 11 a viz Gwengolo 1876 e voe digoret al linenn etre Naoned ha Pornizh gant Kompagnunezh hentoù-houarn Naoned (CFN).
* D'ar 1 a viz Gouere 1878 e voe digoret al linenn etre Naoned ha Pornizh gant Melestradurezh hentoù-houarn ar Stad (lesanvet "Kompagnunezh ar Stad").
* D'ar 25 a viz Genver 1884 e voe adprenet al linenn Naoned - La Roche-sur-Yon via Klison gant Kompagnunezh ar Stad.
* D'an 18 a viz Mae 1885 e voe digoret al linenne etre Kastellbriant ha Sant-Nazer hag al linenn etre Naoned ha Sant-Marzh-an-Olivenn, an div gant Kompagnunezh ar C'hornôg.
* D'an 28 a viz Mae 1972 e voe adanvet an ti-gar « ti-gar Naoned ».
* D'an 3 a viz EVen 1973 e voe digoret an deservij Lyon/Naoned mont ha dont betek 1977.
* E miz Mae 1980 e voe lakaet da vont en-dro an tren-noz « Rhône-Océan » evit liammañ Lyon ha Naoned.
* D'an 28 a viz Gwengolo 1980 e voe lakaet da vont en-dro an tren Trans-Europ-Express (TEE) « Jules Verne » etre Paris-Montparnasse ha Naoned, gant gweturioù Aezamant Bras ha sachet gant stlejerezioù diesel ar steudad CC 72000. Tren Trans-Europ-Express (TEE) diwezhañ d'an 22 a viz Gwengolo 1989. 
* D'ar 14 a viz Kerzu 2008 e voe tredannet al linenn da La Roche-sur-Yon ha da Les Sables-d'Olonne, ar pezh a aotreas da grouiñ an TTB eeun Pariz - Naoned - Les Sables-d'Olonne.
* D'ar 15 a viz Even 2011, e krogas an tram-tren Naoned - Klison gant 3 mont ha dont bemdez hag a yeas da ouzhpennañ an deservij THR.
* D'an 28 a viz C'hwevrer 2014 e voe digoret an tram-tren Naoned - Kastellbriant gant seizh mont ha dont er sizhun etre an div ger. Er sizhunioù da heul e voe kresket ar c'hinnig da Sulieg ha da Enorzh.

### Ti-gar Orleañs

Ti-gar kozh Naoned, ti-gar Orleañs e anv, a oa bet savet war lec'hienn ar « Prairie de Mauves » (« ti-gar Nantes-Prairie de Mauves » e oa e anv betek 1887 zoken), un tamm muioc'h er c'hornôg eget an ti-gar a-vremañ.

Digoret e voe an ti-gar gevred e 1989 gant donedigezh an TTB. Treset e voe gant Jean-Marie Duthilleul. Modernoc'h eget an ti-gar norzh, un dalbenn e maen hag un hall bras en deus. Ennañ e kaver gwichedoù, ur butun kazetennoù, ur saloñs te hag ur c'hafeteria. Eus an hall e c'haller mont eeun d'al leti Mercure. Liammet eo an daou di-gar gant ar riboul danzouar bras (hag ar riboul danzouar bihan betek 2018).

### Deservij
Gant an TTB e c'haller mont eeun eus Naoned da Bariz e 2 eur, Lyon, Lille, Marselha, Strossburi, ha Montpelhièr.

Abaoe ar 15 a viz Kerzu 2019 ez eus ur c'hehent etrebroadel Naoned – Brusel, oc'h astenn al linenn Naoned - Lille.

Trenoù Intercités a zo ivez evit mont da Vourdel (3 mont ha dont bemdez) ha da Lyon (2 mont ha dont bemdez).

Tu zo mont da Bariz pe dont eus Pariz gant ar rouedad Ouigo Tren Klasel, hag a zo ouzhpenn an TTB Ouigo.

Kejañ a ra ivez e porzh-houarn Naoned an holl drenoù THR Broioù al Liger, en o zouez al linenn  Interloire, e kenlabour gant ar rannvro Centre-Val de Loire, o ton eus hag evit mont da Orleañs.

### Etremodelezh

Darbariñ a ra linenn 1 an tramgarr dor norzh an ti-gar abaoe 1985 gant an arsavlec'h *Gar Norzh - Liorzh ar plant* (anvet *Gar SNCF* betek 2018) war reper Pierre-Semard.

Ur parklec'h gant 587 plas a zo, savet e 1985 er stil garventezour.

## Servij ar marc'hadourezhioù
Digor eo ar porzh-houarn da servij ar fred.

## Ti-gar nevez e 2020
Ezhomm oa da sevel un ti-gar brasoc'h evit degemer betek 25 milion a veajourien a-benn 2018 abalamour da veur a dra hag en deus lakaet Naoned da vezañ ul lec'h kengej evit ar veajourien : linenn an TTB Atlantel astennet betek Les Sables-d'Olonne, digoradur div linenn tram-tren e 2011 ha 2013 ha digoradur liammoù nevez dedennus (Naoned  Brest e 2e45 e 2011).

Daou-c'hementet eo bet gorread an ti-gar. Stalioù ha servijoù publik a zo bet ouzhpennet. Ar nor su a zo digoret war kanol Sant-Feliks. 

Digoret eo ar mezzanin ent-ofisiel e miz Du 2020.

## Daveoù

## Levrlennadur
* Levr : *Le matériel moteur de la SNCF*, par Jacques Defrance, Éditions N.M. à Paris, paru en 1969.
* Levr : *Histoire du réseau ferroviaire français*, par Patricia et Pierre Laederich, André Jacquot et Marc Gayda, Éditions de l'Ormet à Valignat (03), paru en 1996.
* Levr : *Le matériel moteur de la SNCF*, par Jacques Defrance, Éditions N.M. à Paris, paru en 1969, réédité en 1978.
* Levr : *L'évolution du matériel moteur et roulant de la Cie Paris-Lyon-Méditerranée (PLM)*, par Lucien Maurice Vilain, Éditions Vincent - Fréal et Cie, 1971.
* Levr : *Les [[141 R]], ces braves américaines*, par Bernard Collardey et André Rasserie, Éditions *La Vie du rail*, paru en 1981.
* Levr : *La légende des [[Trans-Europ-Express]]* (TEE), de Maurice Mertens et de Jean-Pierre Malaspina, aux Éditions LR-Presse, publié en 2007.
* Kelaouenn : *Le train* avec numéro hors série sur les autorails X 2700 et X 2770).
* Kelaouenn : *Le train* avec numéro hors série sur *Les locomotives diesels de ligne*, les CC 72000, tome 4, par Olivier Constant, spécial 3/99 de 1999.
* Sizhuniek : *La Vie du rail* gant meur a bennad-skrid etre 1955 ha 2008.