open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fiona Apple

**Fiona Apple** pe **Fiona Apple Maggart**, ganet e 1977, zo ur ganerez stadunanat. 

## Pladennoù

* 1996 – *Tidal*
* 1999 – *When the Pawn...*
* 2005 – *Extraordinary Machine*
* 2012 – *The Idler Wheel Is Wiser Than the Driver of the Screw and Whipping Cords Will Serve You More Than Ropes Will Ever Do*
* 2020 – *Fetch the Bolt Cutters*

## Liammoù diavaez
*O kanañ After You've Gone : https://www.youtube.com/watch?v=4pXdMVNpGQU
João IV

**João IV de Portugal** (Vila Viçosa 1604 – 1656 Lisboa ), lesanvet **João o Restaurador**, dug Bragança entre 1630 ha 1645, a oa roue Portugal hag an Algarves adal 1640 betek e varv. Gantañ e voe kaset brezel dizalc'hted Portugal goude ma oa bet aloubet ar vro gant Spagn.

## E vuhez
Mab-bihan e oa da dugez Bragança, ha mab da Teodósio II Bragança (1568-1630), 7vet dug Bragança entre 1583 et 1630, ha da Ana Velasco (marvet en 1607). Anavezet e voe evel João II Bragança (1630-1640), pa oa 8vet dug Bragança.

Dimeziñ a reas d(ur briñsez spagnol Luisa de Guzmán e 1633. Seizh bugel o doe : 
*Teodósio, Priñs Brazil (1634-1652), marvet divugel
*Ana Bragança (1635)
*Joana, Priñsez Beira (1635-1653)
*Catarina Bragança, rouanez Bro-Saoz (1638-1705)
*Manuel Bragança (1640)
*Afonso VI, roue Portugal war-lerc'h e dad (1643-1683)
*Pedro II Portugal, roue war-lerc'h e vreur Afonso (1648-1706)
Latium

**Latium** (latin : *Lătĭŭm*) zo ur rannvro istorel eus kreiz-kornôg Italia ma voe savet kêr Roma, a deuas da vezañ kêr-benn Impalaeriezh Roma. Ouzhpenn al Latined, a roas o anv d'ar vro, e oa meur a bobl all o chom er vro.

## Hengoun lennegel
Meur a hengoun, pe vojenn, a vez kavet e skridoù oberourien evel Dionysios Halikarnassos, Plinius an Henañ, Titus Livius, Strabon, Festus, ha Servius Danielis. Darn a gomz eus Siculi, pe Ligured evel pobloù kentañ Latium, met peurvuiañ e tispleger anv Latium o lavarout eo al Latined a oa ar bobl kentañ diazezet er vro.

## ''Latium vetus'' pe ''Latium antiquum''
Latium kozh : Bro al Latined da gentañ (*Latini*). Goude pobloù all staget outo :
*Rutuled (*Rutuli*)
*Volsked (*Volsci*)
*Eked (*Aequi*)
*Herniked (*Hernici*)

## ''Latium novum'' pe ''Latium aiectum''
Latium nevez pe Latium stag.

## Pobloù all
* Aborigened
* Etrusked (*Etrusci*)
* Falisked
* Sabined (*Sabini*)

## Kartennoù

Image:Philipp Clüver - Latium Utriusque.PNG|Filippo Cluverio, *Latium Utriusque*, 1624
Image:Abraham Oertel - Latium - 1595.PNG|Abramo Ortelio, *Latium*, 1595
Image:Gerardus Mercator - Latium - 1589.PNG|Gerardo Mercatore, *Latium*, 1589
Image:Pirro Ligorio - Regni Neapolitani verissima - 1570.PNG|Pirro Ligorio, *Regni Neapolitani verissima*, 1570; gant al *Latium novum*
Aborigened (Latium)

An Aborigened (en latin Abǒrĩgǐnes, -um; en henc'hresianeg : Ἀβοριγῖνες) a oa ur bobl eus Latium en Italia rakroman.

## Hengoun
Hervez Titus Livius eo gant an Aborigened e vefe bet degemeret Aeneas hag e dud goude brezel Troia. Daou zoare d'ar vojenn a ro Titus:
* trec'h e vije bet an Droianed war an Aborigened, 
* brezeliet o dije an div bobl skoaz-ouzh-skoaz a-enep ar Rutuled, ha goude marv roue an Aborigened e vefe deuet Aeneas da vezañ roue an div bobl, hag roet dezho an anv a Latined. 

## Aostralia
Diwar anv ar bobl vojennel-se eo bet anvet Aborigened Aostralia.
António de Oliveira Salazar

**António de Oliveira Salazar**, ganet d'an 28 a viz Ebrel 1889 ha marvet d'ar 27 a viz Gouhere 1970, a oa ur politikour hag ekonomour eus Portugal. Bez e voe kentañ ministr Portugal etre 1932 ha 1968. Salazar en devoa savet hag a voe e penn an *Estado Novo* (ar "Stad Nevez"), ur ren hollveliek a renas war ar vro betek 1974.

Goude taol-stad an 28 a viz Mae 1926, Salazar a grog gant ar vuhez politikel. Harper ar prezidant Óscar Carmona, da gentañ evel maodiern an arc'hant ha goude-se evel kentañ ministr. Enebet ouzh an demokratelezh, ar gomunouriezh, ar sokialouriezh, an anarkouriezh hag ar frankizouriezh, sevel a reas un ideologiezh mirour ha broadelour. 

E-pad Brezel Spagn e savas a-du gant Franco, hag eveltañ e-pad an Eil Brezel-bed e chomo neptu. Alies e vezont keñveriet dre o doare ideologiezh ha padelezh o ren.
Siculi

Ar **Sikuled** pe **Siculi** (en latin) pe **Sikeled** (en henc'hresianeg οἱ Σικελοί / hoi Sikeloí) zo ur bobl eus Sikilia hag a roas o anv d'an enez. Pobloù all a oa avat eno : ar Sikaned, an Elimed, hag ar Fenikianed ha Gresianed deuet en o goude.

## Mojennoù
Hervez ar mojennoù e oa pobloù koshoc'h en enez egeto : al Lestrigoned, debrerien-tud meneget en Odisseia, ar Gikloped, hep talvoudegezh istorel.
Elimed

An **Elimed** (e henc'hresianeg Ἔλυμοι; e latin: *Elymi*) zo ur bobl eus an Henamzer e kornôg Sikilia. Pobloù all a oa avat eno : ar Siculi, ar Sikaned, hag ar C'hresianed deuet en o goude.

## Mojennoù
Hervez ar mojennoù e oa pobloù koshoc'h en enez egeto : al Lestrigoned, debrerien-tud meneget en Odisseia, ar Gikloped, hep talvoudegezh istorel.

## Istor
Darempredoù hag emglevioù o doa an Elimed gant Kartada met bec'h a save gant trevadennoù ar C'hresianed ha dreist-holl Selinus, ma savas brezel etrezo meur a wech, goude -580. Emglev a rejont gant Aten a-enep Selinus, ha diwar-se e teuas drouziwezh Tro-vrezel Sikilia etre -415 ha -413. Neuze e lakajont Kartada da arsailhat Selinus e -409 ma voe distrujet Selinus.
Seziz Siracusa

Meur a **Seziz [[Siracusa]]** zo bet en Henamzer hag er Grennamzer.

## Sezizoù
Gant Aten:
* Seziz Siracusa (415-413 kent JK), e-pad an Droiad-vrezel da Sikilia 
Gant Kartada:
* Seziz Siracusa (397 kent JK)
* Seziz Siracusa (343 kent JK)
* Seziz Siracusa (311-309 kent JK)
* Seziz Siracusa (278 kent JK)
Gant Republik Roma :
* Seziz Siracusa (214-212 kent JK), e-pad an eil brezel punek.

Gant an Arabed (tierniezh Aghlabid) :
* Seziz Siracusa (827–828)
* Seziz Siracusa (868)
* Seziz Siracusa (877–878)
Hag ivez:
* Seziz Siracusa (1298), gant Kurunenn Aragon, e-pad Gousperoù Sikilia

## Film
* ''Siege of Syracuse'' (film), e 1960
Seziz Siracusa (1298)

**Seziz [[Siracusa]]** a voe graet gant Kurunenn Aragon e 1298, e-pad ar brezel anvet Gousperoù Sikilia.

Goude marv ar roue Alfonso el Franco en 1291 e savas bec'h entre kurunenn Aragon ha rouantelezh Sikilia.
Seziz Siracusa (415-413 kent JK)

**Seziz Siracusa** a c'hoarvezas e Sikilia er goañvezh etre 415 ha 414 kent JK, e-pad brezel Peloponnesos, pa deuas ur morlu eus kêr Aten da ober brezel da Siracusa.

## A-raok ar brezel
Siracusa a oa kreñvañ stad Sikilia en amzer-se, hag etre daouarn an Dorianed, evel Sparta e Gres. D'ar c'hêrioù all, bihanoc'h, ne oa nemet Aten, a oa Ionian, a c'halle enebiñ ouzh nerzh Siracusa. Da Aten e c'halle Siracusa bezañ un dañjer ma sikoure Sparta er brezel kroget e -431, brezel Pelopponesos, etre Aten ha Sparta.

En -415, e Sikilia, e voe taget kêr Segesta, a oa d'an Elimed, gant Selinonte, a oa harpet gant Siracusa. Ha setu Segesta da vont da c'houlenn skoazell digant Aten. Kaset kannaded di. Hag ar gannaded da zisplegañ n'eo ket mat da Aten leuskel Dorianed Siracusa da ren war gêrioù Sikilia, rak ober a rafent emglev gant re Peloponnesos ha lakaat Aten en arvar. Ha dre ma oa pinvidik Segesta, hag evit levezoniñ o selaouerien, e kinnigent paeañ koust ar skoazell hag ar brezel. 

Div gostezenn zo en Aten: hini ar peoc'h, en-dro d'an den kozh Nikias, ha hini ar brezel, renet gant Alkibiades hag ar yaouankizoù. Hennezh a oa diskibl da Sokrates, hag a oa enep ar brezel. Komz a ra eus pinvidigezhioù da breizhañ du-hont er c'hornôg. Savet ar C'huzul a-du gantañ, votet kas 60 lestr da Sikilia hag Alkibiades e-unan e penn ar morlu, gant Nikias ha Lamachos.

## Ar brezel
O vont da goll ar brezel e oa Siracusa pa voe saveteet gant donedigezh ur jeneral eus Sparta, Gylippus, a aozas an difenn. Ne deuas ket a-benn arme Aten da gemer Siracusa, mont a reas da breizhata war ar maez, met distrujet e voe eno.

## Heuliad
Bras e voe pouez ar faezhadenn en Aten. Daou c'hant lestr ha miliadoù a soudarded a voe kollet en un taol. Kalonekaet e voe enebourien ar geoded, betek e Persia. Emsavadegoù a voe. Kenderc'hel ar brezel a reas Aten e Gres avat, e-pad dek vloaz, a-raok dilezel an armoù.
Ar Bieller

**Ar Bieller** zo un daolenn gant Georges de La Tour a c'haller gwelout e Mirdi an Arzoù-kaer e Naoned. N'eo ket ket sinet an oberenn, na meneget ar bloaz warni, met lavaret e vez e oa bet graet etre 1620 ha 1625.
Porphyrolaema porphyrolaema

***Porphyrolaema porphyrolaema*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cotingidae.

Anvet e voe *Cotinga porphyrolaema* (kentanv) da gentañ-penn (e 1852) gant an naturour gall Émile Deville (1824-1853) hag al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).Ar spesad nemetañ er genad *Porphyrolaema* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, dreist-holl, a gav er c'hoadegi.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e kornôg, kornôg-kreiz Amazonia.

## Liammoù diavaez
*  ''Porphyrolaema porphyrolaema'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Porphyrolaema porphyrolaema'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Deskadurezh ar Werc'hez

**Deskadurezh ar Werc'hez** zo un tem hag a gaver en arz kristen. 
A-wechoù e tesk lenn, a-wechoù e tesk gwriat.

## Taolennoù

File:Saint Anne and the young Virgin sewing, fresco by the Master of the Bambino Vispo, Museo dell'Opera di Santa Croce.jpg|Maestro del Bambino Vispo, XVvet kantved. O teskiñ gwriat.
File:0 L'Éducation de Marie - P.P. Rubens - Musée royal des beaux-arts à Anvers (2).JPG|Rubens, ca. 1630. Un oberenn all damheñvel zo gant al livour ha n'eo ket relijiel: *[[La educación de María de Médicis]]*, gant an doueez Minerva e-lec'h Santez Anna.
File:Guido Reni - Education of the Virgin - WGA19315.jpg|Guido Reni, ca. 1640. o teskiñ gwriat.
File:Alonso Cano - The Education of the Virgin - Google Art Project.jpg|Alonso Cano, ca. 1644.
File:Georges de La Tour L'Education de la Vierge The Frick Collection.jpg|Georges de La Tour, ca. 1650.
File:Santa Ana y la Virgen.jpg|Murillo, 1655.
File:Carreño-ana.jpg|Juan Carreño de Miranda, 1676.
File:5560 - Milano - S. Maria al Paradiso - Francesco Fabbrica - L'educazione di Maria - Foto Giovanni Dall'Orto - 7-Feb-2008.jpg|Giovanni Dall'Orto, ca. 1700.
File:Dante Gabriel Rossetti - The Girlhood of Mary Virgin.jpg|Dante Gabriel Rossetti, ca. 1848.
File:Eugene Delacroix The Education of the Virgin.jpg|Eugène Delacroix, 1862.
Seziz Siracusa (877–878)

Gant **Seziz Siracusa** e 877-878 e voe kemeret kêr Siracusa, e Sikilia, gant an Aghlabided.

## Istor
Deuet e oa Aghlabided eus Norzhafrika da Sikilia e 827, ha diazezet e kornôg an enez. Dija o doa klasket kemer kêr e 828, met tro wenn o devoa graet neuze. Taolioù-arnod all a voe graet ganto en 868, 869 ha 873, met c'hwitet e voe o zaol bep tro. Daoust da se o doa astennet o zachennad betek kreiz an enez.

Padout a reas ar seziz eus Eost 877 betek an 21 a viz Mae 878. Goude -se e voe aloubet an enez gant an Arabed. Betek neuze e oa Siracusa kêr-benn vizantat Sikilia.

En 875 e varvas an emir peoc'hgar Mohammed II. E vreur Ibrahim II avat a vennas kemer Siracusa hag a anvas ur gouarnour nevez en enez, Dja'far ibn Mohammed e anv. Adal Ifriqiya (pe Maghreb) e kasas ur morlu da harpañ soudarded arab Sikilia.

Laosket e voe kêr hep skoazell gant an impalaer Basileüs Iañ (867–886). Stourm a reas kêr ken na gouezhas d'an 20/21 a viz Mae 878.
Seziz Siracusa (868)

E 868 e voe graet **Seziz [[Siracusa]]** gant an Aghlabided. Neuze e oa Siracusa kêr-benn vizantat Sikilia.

Tro-wenn a reas an Arabed, n'halljont ket kemer kêr, met preizhata a rejont ar maezioù.

Nav bloaz goude e teujont en-dro hag e rejont berzh gant Seziz Siracusa (877–878).
Fringilla polatzeki

***Fringilla polatzeki*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.

Dont a ra e anv eus hini ar c'habiten Johann Polatzek (1838/39-1927), un evnoniour aostrian.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Gran Canaria, unan eus enezennoù Inizi Kanariez (Spagn).

## Rummatadur
Un isspesad — *Fringilla teydea polatzeki* — da *[[Fringilla teydea]]* e oa betek 2015.

## Liammoù diavaez
*  ''Fringilla polatzeki'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Fringilla polatzeki'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Sant Sebastian

**Sant Sebastian** (IIIvet kantved), ganet e Narbona e Galia, a oa keodedour e kêr Milano, soudard en arme Roma, hag ur merzher kristen e Roma. Staget e voe ouzh ur peul, ha saezhataet. Dre vurzhud e vije pareet, ma voe lazhet a daolioù skourjez. 

Lidet e vez d'an 20 a viz Genver er C'hornôg ha d'an 18 a viz Kerzu er Reter.


File:Altarpiece of St Sebastian.jpg|Gwaregerien o verzheriañ Sant Sebastian. Livadur alaman eus war-dro 1493
File:Georges_de_La_Tour_003.jpg |Sant Sebastian prederiet gant Santez Irene, gant Georges de La Tour.
Sant Sebastian prederiet gant Santez Irene

**Sant Sebastian prederiet gant Santez Irene** zo un daolenn gant al livour lorenat gant Georges de La Tour.
War varc'h d'ar Mor

***War varc'h d'ar Mor*** zo un oratorio skrivet gant Job an Irien, sonaozet gant René Abjean hag "An Triskell" (Pol hag Hervé Quefféléant) e 1987, ha kanet gant al laz-kanañ Mouez Ar Mor.
Ur bladenn zo bet embannet e 1996 hag adembannet e 2014.

Bezañ ennañ :
# *An heol a guz* - 5:47
# *Kaer m’eus bale* - 4:49
# *Enezenn aer* - 3:15 
# *Ha trouz ar mor* - 3:52
# *Ar marrh yell* - 2:19
# *Digor braz* - 2:57
# *Plahig kaer* - 2:52
# *Hag int i faro d'eo* - 1:47
# *Aman m'eus kavet* - 1:42
# *Barz ar hastell* - 2:46
# *An dans* - 2:16 
# *Ar hoanta plac'h* - 3:03
# *An touriou braz* - 3:28
# *Ludu hudur* - 3:36
# *Kerz ganto* - 6:04
# *Enezenn gaer* - 2:55

## Notennoù
Kan evid ar peoh

**Kan evid ar peoh** zo ur ganaouenn-veur (*cantate* e galleg) skrivet gant Job an Irien (e skolveurieg) ha sonaozet gant René Abjean. 
D'ar 13 viz Gouere 1989 e voe kanet evit ar wezh kentañ, en iliz Landerne, gant Laz-kanañ Penn ar Bed
War henchou ar bed

**War henchou ar bed** zo ur un oratorio keltiek (ur varzhoneg hir) skrivet gant Job an Irien ha sonaozet gant Christian Desbordes. Skrivet eo bet « en enor da Sant Gwenole ha d’an holl sent all o deus kuitet o bro da wriziennañ ar feiz kristen e kalon tud ar vro-mañ. »

E 1993 e voe krouet ha kanet evit ar wezh kentañ en abati Landevenneg, gant Laz-kanañ Penn ar Bed.

## Notennoù
Theodor Hosemann

**Friedrich Wilhelm Heinrich Theodor Hosemann**, ganet d'ar 24 a viz Gwengolo 1807 e Brandenburg an der Havel hag aet da Anaon d'ar 15 a viz Here 1875 e Berlin, oa oa ul livour, tresour ha ludresadenner a orin alaman.

Hosemann a oa mab un ofisour eus al Lu Prusian dre-se e fiñvas kalzig pa oa yaouank, betek an oad a 12 vloaz. Bez e voe o labourat en embregerezh skeudennaouiñ Arnz & Winckelmann e Düsseldorf. Goude-se e voe treser, paeet 200 Thaler bep bloaz. D'ar memes mare e klaske bezañ degemeret er Kunstakademie Düsseldorf (skol an arzoù-kaer).

Restr:Theodor Hosemann Lithographie aus Wien wie es ist 1846.jpg|Tennet eus *Wien wie es ist* gant Gross-Hoffinger
Restr:Die Heinzelmännchen (Kopisch, Hosemann).jpg|Evit taolenniñ ar varzhoneg *[[Heinzelmännchen|Die Heinzelmännchen]]* gant Kopisch 
Restr:Hosemann Eckensteher.jpg|Berliner Eckensteher tennet eus *Berlin wie es ist*
Restr:Hosemann Münchhausen 11.png|Adal *[[Baron Munchausen|Münchhausen]]* levr gant Bürger
Restr:Adolph Glasbrenner Guckkästner.jpg|Abadenn skeudennaouiñ adal al levr *Berlin wie es ist*
Pyroderus scutatus

***Pyroderus scutatus*** a zo ur spesad golvaneged bras eus ar c'herentiad Cotingidae.

Anvet e voe *Coracias scutata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1792) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813).Ar spesad nemetañ er genad *Pyroderus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Pyroderus scutatus granadensis*, eus kreiz ha biz Kolombia da hanternoz ha kornôg Venezuela,
* *P. s. masoni*, e reter Perou,
* *P. s. occidentalis*, e kornôg Kolombia ha gwalarn Ecuador,
* *P. s. orenocensis*, e reter Venezuela ha hanternoz Guyana,
* *P. s. scutatus*, e reter Paraguay, biz Arc'hantina ha gevred Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Pyroderus scutatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pyroderus scutatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Overenn Sant-Gwenole

**Oferenn Sant-Gwenole** zo an oferenn skrivet gant Job an Irien ha sonaozet gant Christian Desbordes. Kanet e voe evit ar wezh kentañ en abati Sant-Gwenole Landevenneg d'ar c'hentañ a viz Mae 1995, gant Laz-kanañ Penn ar Bed.
Conioptilon mcilhennyi

***Conioptilon mcilhennyi*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cotingidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Conioptilon* an hini eo.

Dougen a ra anv ar madoberour stadunanat John S. McIlhenny.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl, hag ivez amprevaned.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e mervent Amazonia.

## Liammoù diavaez
*  ''Conioptilon mcilhennyi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Conioptilon mcilhennyi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Seiz-ha-seiz-ugent divunaden

**Seiz-ha-seiz-ugent divunaden** pe, en e hed, **Seiz-ha-seiz-ugent divunaden : hag o responchou**, zo ul levrig divinadelloù gant Frañsez Jaffrennou, anavezet ivez evel Taldir, e 1911. 

## Divinadelloù
Setu an hini a zo dindan an niverenn 31:
:*Yann en deus ur fornig*
:*‘Us d’ar fornig daou siminalig*
:*‘Us d’an daou siminalig daou brenestrig* 
:*‘Us d’an daou brenestrig ur parkig*
:*Ha hennezh zo leun a saoutigoù munut.*

N'eo ket re ziaes kavout ar respont.

## Lennadur
**Seiz-ha-seiz-ugent divunaden*, Karaez, Ar Bobl, 1911.

## Notennoù
Seiurus aurocapilla

****** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Parulidae.

Anvet e voe *Motacilla aurocapilla* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).Ar spesad nemetañ er genad *Seiurus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag artropoded all, ha diwar vuzhug, kevnid ha melc'hwed-krogennek ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Norzhamerika :
* *Seiurus aurocapilla *'aurocapilla**'', e kreiz gevred [[Kanada]] ha reter [[Stadoù-Unanet Amerika]] (SUA),		
* ''S. a. cinereus'', e kornôg-kreiz SUA,		
* ''S. a. furvior'', e [[Douar-Nevez]] (gevred Kanada).

==Liammoù diavaez==
* [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/ovenbird-seiurus-aurocapilla  **' el lec'hienn BirdLife International.]
*  '''' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Plelin

**Plelin** a oa ur gumun e departamant Aodoù-an-Hanternoz, e norzh Breizh. Kendeuzet e voe gant kumun Tregavoù e 1973 d'ober ur gumun nevez: Plelin-Tregavoù.
## Douaroniezh
## Dezougen

Pleslin ancienne gare.jpg|An ti-gar kozh.

* War al linenn hent-houarn Dinan Dinarzh-Sant-Enogad emañ Plelin.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 73 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,84 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 21 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri soudard eus ar gumun.  
## Brezhoneg
* 9,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Pleslin - Eglise 20.jpg|An iliz katolik.
Pleslin-Trigavou, église Saint-Pierre et lavoir.jpg|An iliz hag ar c'hanndi.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.

Pleslin-Trigavou - Château façade nord - AD22 - 16FI3669.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell tiegezh du Breuil de Pontbriand.

Monument-aux-morts-Pleslin-Trigavou-22-byRundvald.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost
.

Pleslin- Eglise - Plaque hommage 14-18 A.jpg|Ar plakennoù.

* Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Aljeria) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* Plelin-Tregavoù,
* Tregavoù.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Tregavoù

**Tregavoù** a oa ur gumun e departamant Aodoù-an-Hanternoz, e norzh Breizh. Kendeuzet e voe gant kumun Plelin e 1973 d'ober ur gumun nevez : Plelin-Tregavoù.
## Douaroniezh
## Ardamezioù
N'ez eus ket.
## Anv
* Jean-Yves Le Moing (1990) : **Tregavou**, 1187, 1513
* Bernard Tanguy (1992 : "**Eccl. Beatae Brigiddae de Tregavou**, kreiz XIIvet; **Tregavou**, 1156, 1181, c. 1330; **Tregavo**, 1405; **Trigavou**, XVvet".
"... e skeud anv ar sant eus Bro-Gembre sant Caffo, patron parrez Llangaffo, en enez Môn"
* Erwan Vallerie (1995) : **Tregavou**, 1156; **de Trigavo**, XVIvet; **Tregavou**, 1630
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 49 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,72 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Daou soudard hag un archer a varvas er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 7,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Santez Berc'hed*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Jean-Yves LE MOING : *Les noms de lieux bretons de Haute Bretagne*. Coop Breizh. 1990
* Bernard TANGUY : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes-d'Armor.* ArMen - Le Chasse-Marée, 1992
* Erwan VALLERIE : *Diazezoù  studi istorel an anvioù-parrez Corpus  Traité de toponymie historique de la Bretagne*. An Here. 1995
## Pennadoù kar
* Plelin,
* Plelin-Tregavoù.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Summer '68

***Summer '68*** (*Hañv '68*) a zo ur ganaouenn saoznek, savet ton ha son gant an arzour saoz Richard Wright (1943-2008) evit ar strollad Pink Floyd a oa-eñ ezel anezhañ.

Enrollet e voe e miz Gouere 1970 e Studioioù Abbey Road e Londrez gant ar strollad a-bezh hag embannet d'an 2 a viz Here da-heul, a-gevret gant ar peder c'hanaouenn all eus an albom *[[Atom Heart Mother]]* (pempvet albom studio Pink Floyd).

Kempennet e voe al lodenn eus ar sonenn gant ar binvioù kouevr gant ar sonaozer skosat Ron Geesin (1943-) oc'h ober gant un toullad sonerien a veze graet "Abbey Road Session Pops Orchestra" anezhañ.

Kanet gant Wright e-unan e taolenn ***Summer '68*** emgav an aozer gant ur *groupie*.

## Selaou ''Summer '68'''...
*  ...tennet eus an albom ''Atom Heart Mother''.

## Lenn ar gerioù...
*  ... el lec'hienn A-Z Lyrics.
Mycerobas

***Mycerobas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad : 
* *[[Mycerobas affinis]]*,
* *[[Mycerobas carnipes]]*
** ***M. c. carnipes***, *merzbacheri* ha *speculigerus*,
* *[[Mycerobas icterioides]]*,
* *[[Mycerobas melanozanthos]]*.

Tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Nils Kreuger

**Nils Edvard Kreuger** (11 Here 1858 e Kalmar - 11 Mae 1930 e Stockholm) a oa ul livour svedat.

Goude studioù en Akademiezh roueel arzoù Sveden ha gant Edvard Perséus ez eas Nils Kreuger da Bariz e 1881. Eno, dindan levezon stil al livourien c'hall, e savas taolennoù eus Pariz ha tro-war-dro, graet alies da darzh-an-deiz pe da serr-noz, dindan ar glav, an erc'h pe er vrumenn. E 1887 e tistroas da Sveden hag en em staliañ e Varberg. Eno e livas hag adalek 1893 e kenlabouras gant Richard Bergh ha Karl Nordström.

## Skeudennaoueg

Image:NilsKreuger The old school.jpg|*Den gamla skolan* (ar skol gozh)
Image:Nils Kreuger - Autumn, Varberg.JPG|*Höst, Varberg* (diskar-amzer, Varberg) (1888)
File:Nils Kreuger, Hästar i det fria, 1906.jpg|*Hästar i det fria* (kezeg en o frankiz) (1906)
Image:Nils Kreuger - Middagsrast.jpg|*Middagsrast* (troc'h kreisteiz) (1917)


## Notennoù
Kristina Danmark

**Kristina Danmark** zo anv meur a briñsez danat.

## Tud
*Kristin Knutsdatter (1118-1139), merc'h d'ar priñs Knud Lavard ha dimezet d'ar roue Magnus IV Norvegia.
*Kristina Danmark, Rouanez Sveden (1120/25-1170), merc'h d'ar priñs Björn Järnsida, dimezet da Erik IX Sveden.
*Kristina von Sachsen (1461-1521), priñsez eus Sachsen, rouanez Danmark da-heul hec'h eured gant Hans Iañ Danmark.
*Kristina Danmark (Dugez Loren) (1521-1590), dugez Milano ha dugez Loren, merc'h d'ar roue Kristian II Danmark, dimezet div wech : da Francesco II Sforza, dug Milano, ha da Frañsez Iañ, dug Loren.
Loxops

***Loxops*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù
Pevar spesad golvaneged (bev c'hoazh) a ya d'ober ar genad : 
* *[[Loxops caeruleirostris]]*,
* *[[Loxops coccineus]]*,
* *[[Loxops mana]]*,
* *[[Loxops ochraceus]]*,
*(†) *[[Loxops wolstenholmei]]* (aet da get).

O c'havout a reer holl en enezeg Hawaii.

## Notennoù ha daveennoù
Mausolos

**Mausolos** roue Karia, marvet e 353 kent JK en Halikarnassos (hiziv an deiz Bodrum e Turkia) eo an hini a savas Mozoleon Halikarnassos (Henc'hresianeg Μαυσωλεῖον τῆς Ἁλικαρνασσοῦ) a oa unan eus Seizh Marzh ar Bed.
Hesperiphona

***Hesperiphona*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Hesperiphona abeillei]]*
** ***H. a. abeillei***, *cobanensis*, *pallida* ha *saturata*,
* ar beg-tev tal melen (*Hesperiphona vespertina*)
** *H. v. brooksi*, *montana* ha ***vespertina***.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Norzh ha Kreizamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ar Marh dall

*Ar Marh Dall*,  pe **Ar Marc'h dall** hiziv, hervez doare-skrivañ adembannadur 2022 zo ur ganadenn skrivet gant Job an Irien, ha sonaozet gant René Abjean, evit emvod ar Bleun-Brug e Plougastell-Daoulaz e 1979. Kanet e voe en-dro e Gouelioù Kerne e Kemper er bloaz-se. Gwelet eo evel un oberenn arouezel, modern ha kreñv, diwar-benn eztaoladur santadoù ar Vrezhoned dirak cheñchamantoù o emdroadur. 

## Testenn
An destenn varzhoniel, leun a nerzh hag a lusk, a embann kreñv pegen a-bouez eo derc’hel start da identelezh, yezh hag istor Breizh.

## Sonerezh
Un oberenn savet evit al lazoù-kanañ eo p'eo ar sonaozour unan eus ar gwellañ arbennigourien war dachenn ar c'han brezhonek.

## Mennad Job an Irien
Da-geñver adembannadur 2022 e voe aterset Job an Irien e brezhoneg gant Julien Meffre.

## Pladennlennadur
* Lazoù-kanañ *[[Kanomp Breizh]]* (renet gant Jean-Marie Airault, rener *Mouezh Paotred Breizh*), e-pad « kampionad Breizh al lazoù-kanañ 2014 ». Pladenn
* Laz-seniñ sinfoniek Bulgaria, hag all. Bannoù-heol, 2022. Levr-CD skeudennet gant Geoffrey Berniolle, 52 p.
** Unkanerien : Véronique Autret, Gilles Servat, Perynn Bleunven, Elouan Le Sauze
** Telenn : Dimitri Boeckhorn
** Laz-kanañ : L'Arcusgi
** Toserezh : Bagad Kemper
** Ograoù : Hervé Lesvenan

## Notennoù ha daveennoù
Chlorophonia

***Chlorophonia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Chlorophonia callophrys]]*,
* *[[Chlorophonia cyanea]]*
** ***C. c. cyanea***, *frontalis*, *intensa*, *longipennis*, *minuscula*, *psittacina* ha *roraimae*,
* *[[Chlorophonia flavirostris]]*,
* *[[Chlorophonia occipitalis]]*,
* *[[Chlorophonia pyrrhophrys]]*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Magnus IV Norvegia

**Magnus IV** (war-dro 1115 – 12 a viz Du 1139), anavezet ivez evel **Magnus Sigurdsson den Blinde** (*an Dall*), a voe roue Norvegia eus 1130 da 1135 hag adarre eus 1137 da 1139. 

Dindan e ren e krogas mare ar brezelioù diabarzh a darzhas goude marv e dad Sigurd I hag a badas betek 1240.
Dimezet e oa d'ar briñsez danat Kristin Knutsdatter.
Polifemos

**Polifemos** zo anv daou zen e mojennoù Hellas kozh.
*Polifemos, ur c'hiklop, mab d'an doue Poseidon ha d'an nimfenn Toosa ;
*Polifemos, mab da Elatos, roue al Lapited, ha da Hippeia; mont a reas da verdeiñ gant an Argonaoted.
Eophona

***Eophona*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Eophona migratoria]]*
** ***E. m. migratoria*** ha *sowerbyi*,
* *[[Eophona personata]]*
** *E. p. magnirostris* ha ***personata***.

Pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Telespiza

***Telespiza*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1890 gant an evnoniour hag ergerzher breizhveuriat Scott Barchard Wilson (1865-1923).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Telespiza cantans]]*,
* *[[Telespiza ultima]]*.

O c'havout a reer en enezeg Hawaii.

## Notennoù ha daveennoù
Leucosticte

***Leucosticte*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* ar beran rous (*Leucosticte arctoa*)
** ***L. a. arctoa***, *brunneonucha*, *cognata*, *gigliolii* ha *sushkini*,
* *[[Leucosticte atrata]]*,
* *[[Leucosticte australis]]*,
* ar beran Brandt (*Leucosticte brandti*)
** ***L. b. brandti***, *haematopygia*, *intermedia*, *margaritacea*, *pallidior*, *pamirensis* ha *walteri*,
* ar beran Hodgson (*Leucosticte nemoricola*)
** *L. n. altaica* ha ***nemoricola***,
* *[[Leucosticte tephrocotis]]*
** *L. t. dawsoni*, *griseonucha*, *littoralis*, *maxima*, ***tephrocotis***, *umbrina* ha *wallowa*.

Un isspesad warn-ugent (21) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ibáñez

**Ibáñez**, a-wechoù **Ibañez**, a zo un anv-tiegezh spagnolek.

## Tud
* Vicente Blasco Ibáñez (1867-1928), skrivagner spagnol
* Carlos Ibáñez del Campo (1877 -1960), soudard ha diktatour chileat
* Paco Ibáñez (ganet en 1935), kaner spagnol
* Raphaël Ibanez (ganet en 1973), rugbier gall

## Lec'hioù
***[[Proviñs Andrés Ibáñez|Andrés Ibáñez]]**, proviñs e departamant Santa Cruz en Bolivia
***[[Casas Ibáñez]]**, kumun e Spagn

## Bro-C'hall
* Ibanez : https://www.francebleu.fr/infos/insolite/rendez-moi-mon-tilde-rendez-moi-mon-nom-1503506449
I bari

**I bari** ("An drucherien") zo un eoullivadur gant Caravaggio e 1594. 

Miret eo e Kimbell Art Museum e Fort Worth, e Texas, pa oa bet prenet e 1987 e Zürich digant un dastumer livadurioù. 

.
Acanthis

***Acanthis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1797 gant an naturour alaman Moritz Balthasar Borkhausen (1760-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Acanthis cabaret]]*,
* al lineg penn flamm (*Acanthis flammea*)
** *A. f. *'flammea*** ha ''rostrata'',
* [[lineg an toundra]] (''Acanthis hornemanni'')
** ''A. h. exilipes'' ha ***hornemanni**'.

Pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an tri spesad er genad *[[Carduelis]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Ynys Sili

**Ynys Sili** (Enez Sili), pe *Sully Island* e saozneg, zo ul ledenez dirak aod Bro Morgannwg, e kreisteiz Kembre, hanter-hent etre Penarth hag Y Barri. 

D'an daere e c'haller mont war droad betek an enezenn, a zo war-hed 400 metr diouzh an douar-bras. War-dro 11 devezh-arat eo he gorread.

## Istor
En  e oa diazezet eno Alfredo De Marisco, ur morlaer norman, lesanvet *The Night Hawk* e saozneg ("falc'hun an noz"). 

Er Grennamzer e voe implijet an enezenn gant floderien ivez.
Chlorodrepanis

***Chlorodrepanis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant ar skiantour breizhveuriat Robert Cyril Layton Perkins (1866-1955).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Chlorodrepanis flava]]*,
* *[[Chlorodrepanis stejnegeri]]*,
* *[[Chlorodrepanis virens]]*
** ***C. v. virens*** ha *wilsoni*.

O c'havout a reer holl en enezeg Hawaii, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an tri spesad er genad *[[Hemignathus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Hemignathus

***Hemignathus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1839 gant al loenoniour alaman Martin Lichtenstein (1780-1857).

## Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Hemignathus affinis]]*,
* *[[Hemignathus hanapepe]]*,
*(†) *[[Hemignathus lucidus]]* (aet da get),
* *[[Hemignathus wilsoni]]*.

O c'havout a reer holl en enezeg Hawaii.

## Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spesadoù *[[Chlorodrepanis flava|flava]]*, *[[Chlorodrepanis stejnegeri|stejnegeri]]* ha *[[Chlorodrepanis virens|virens]]* er genad *[[Chlorodrepanis]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Türkmenabat

**Türkmenabat**, a oa anvet gwechall *Чәрҗев* - *Çärjew* e turkmeneg ha *Чарджоу* - *Tchardjou* e rusianeg, ha pelloc'h zo *Amul*, eo an eil kêr vrasañ e Turkmenistan. Kêr-benn proviñs Lebap eo. E 2009 e oa annezet gant war-dro  a dud.
Rhynchostruthus

***Rhynchostruthus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1881 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).

## Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Rhynchostruthus louisae]]*,
* *[[Rhynchostruthus percivali]]*,
* *[[Rhynchostruthus socotranus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Paroreomyza

***Paroreomyza*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1901 gant ar skiantour breizhveuriat Robert Cyril Layton Perkins (1866-1955).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged (bev c'hoazh) a ya d'ober ar genad :
*(†) *[[Paroreomyza flammea]]* (aet da get),
* *[[Paroreomyza maculata]]*,
* *[[Paroreomyza montana]]*
** ***P. m. montana*** (†) ha *newtoni*.

O c'havout a reer holl en enezeg Hawaii, un (1) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Callacanthis burtoni

***Callacanthis burtoni*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.

Anvet e voe *Carduelis Burtoni* (kentanv) da gentañ-penn (e 1838) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881) da zougen bri d'al loenoniour breizhveuriat Edward Burton (1790-1867).Ar spesad nemetañ er genad *Callacanthis* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù Himalaya.

## Liammoù diavaez
*  ''Callacanthis burtoni'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Callacanthis burtoni'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Euphonia

***Euphonia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1806 gant al loenoniour gall Anselme Gaëtan Desmarest (1784-1838).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Euphonia affinis]]*
** ***E. a. affinis***, *godmani* hag *olmecorum*,
* *[[Euphonia anneae]]*
** ***E. a. anneae*** ha *rufivertex*,
* *[[Euphonia cayennensis]]*,
* *[[Euphonia chalybea]]*,
* *[[Euphonia chlorotica]]*
** *E. c. amazonica*, ***chlorotica***, *cynophora*, *serrirostri* ha *taczanowskii*,
* *[[Euphonia chrysopasta]]*
** ***E. c. chrysopasta*** ha *nitida*,
* *[[Euphonia concinna]]*,
* *[[Euphonia cyanocephala]]*
** ***E. c. cyanocephala***, *insignis* ha *pelzelni*,
* *[[Euphonia elegantissima]]*
** ***E. e. elegantissima***, *rileyi* ha *vincens*,
* *[[Euphonia finschi]]*,
* *[[Euphonia fulvicrissa]]*
** ***E. f. fulvicrissa***, *omissa* ha *purpurascens*,
* *[[Euphonia gouldi]]*
** ***E. g. gouldi*** ha *praetermissa*,
* *[[Euphonia hirundinacea]]*
** *E. h. caribbaea*, *gnatho*, ***hirundinacea*** ha *suttoni*,
* *[[Euphonia imitans]]*,
* *[[Euphonia jamaica]]*,
* *[[Euphonia laniirostris]]*
** *E. l. crassirostris*, *hypoxantha*, ***laniirostris***, *melanura* ha *zopholega*,
* *[[Euphonia luteicapilla]]*,
* *[[Euphonia mesochrysa]]*
** ***E. m. media***, *mesochrysa* ha *tavarae*,
* *[[Euphonia minuta]]*
** *E. m. humilis* ha ***minuta***,
* *[[Euphonia musica]]*
** *E. m. flavifrons*, ***musica*** ha *sclateri*,
* *[[Euphonia pectoralis]]*,
* *[[Euphonia plumbea]]*,
* *[[Euphonia rufiventris]]*
** *E. r. carnegiei* ha ***rufiventris***,
* *[[Euphonia saturata]]*,
* *[[Euphonia trinitatis]]*,
* *[[Euphonia violacea]]*
** *E. v. aurantiicollis*, *rodwayi* ha ***violacea***,
* *[[Euphonia xanthogaster]]*
** *E. x. badissima*, *brevirostris*, *brunneifrons*, *chocoensis*, *cyanonota*, *dilutior*, *exsul*, *oressinoma*, *quitensis*, *ruficeps* ha ***xanthogaster***.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, c'hwec'h isspesad ha hanter-kant dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Uhuru Kenyatta

**Uhuru Muigai Kenyatta**, ganet d'ar 26 a viz Here 1961 e Nairobi, zo ur politikour kenyan. Pevare prezidant ar vro eo ha kement-se abaoe an 9 a viz Ebrel 2013. E miz Eost 2017 ez eas war ar renk adarre ha disklêriet e voe trec'h war e enebour Raila Odinga. Met d'ar 1añ a viz Gwengolo 2017 e voe nullet disoc'h an dilennadeg gant Lez Uhelañ Kenya.

Mab eo da Jomo Kenyatta, kentañ prezidant Kenya, ha da mama Ngina Kenyatta pevare gwreg an tad.
Ram Nath Kovind

**Ram Nath Kovind**, ganet d'ar 1añ a viz Here 1945, zo ur politikour indian ha prezidant e vro abaoe 2017. Bet e oa bet ivez gouarnour Bihar etre 2015 ha 2017, bet e oa bet ivez ezel eus parlamant India, ar Rajya Sabha, etre 1994 ha 2006. 

Bet e oa e penn ar strollad Bharatiya Janata Party (BJP). Kovind a oa bet lakaet war-raok evel danvez prezidant gant ar c'hengevread politikel NDA (National Democratic Alliance) ha trec'h e voe e dilennadegoù prezidant 2017. An eil Dalit e voe da vezañ dilennet d'ar post-se. En e bost eo bet etre ar 25 a viz Gouhere 2017 ha 2022. En e blas eo bet Droupadi Murmu.

A-raok e vuhez politikel e oa bet alvokad e-pad 16 vloaz. Labouret en devoa en Dillī uchcha nyāyālaya (Lez-varn uhel Delhi) hag e lez-varn uhel India betek 1993.
Garbiñe

**Garbiñe** (eus garbi (« glan ») ha -ñe (« lostger gwregel ») zo un anv-bihan euskarek, roet d'ar merc'hed.

## Tud
* Garbiñe Muguruza, tenniserez venezuelat
* *Garbiñe Elizegi Narbarte*, maerez kumun Baztan
* Garbiñe Ubeda, skrivagnerez euskarek
* *Garbiñe Abasolo*, Miss Spagn e 1983
They Dance Alone (Cueca Solo)

**''They Dance Alone'' (Cueca Solo)** a zo ur ganaouenn saoznek savet, ton ha son, gant ar c'haner-sonaozer saoz Sting, hag embannet e 1987 en e bladenn  ...Nothing Like the Sun. Savet eo diwar-benn maouezed Chile hag a zañs ar c'h-cueca, dañs broadel Chile, o-unan, en ur zerc'hel poltredoù o friedoù pe bugale aet da goll. Sting en deus bet displeget e oa troet e ganaouenn a-enep Augusto Pinochet, diktatour Chile, a lazhas miliadoù a dud  entre 1973 ha 1990. E saozneg e oa skrivet (gant un nebeud gerioù spagnolek enni) hag un doare spagnolek ,  «Ellas danzan solas», a gaver en  EP *Nada como el sol*.

## Selaou ''They Dance Alone'' (Cueca Solo)...
*  ...kanet e spagnoleg war al leurenn en Estadio Nacional Santiago de Chile d'an 13 a viz Here 1990 da-geñver ar sonadeg ''Desde Chile... un abrazo a la esperanza''.

## Lenn ar gerioù...
*  ...el lec'hienn www.sting.com.
Corcorax melanorhamphos

***Corcorax melanorhamphos*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Corcoracidae.

Anvet e voe *Coracia melanoramphos* (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).Ar spesad nemetañ er genad *Corcorax* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had a bep seurt.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Aostralia :
* *Corcorax melanorhamphos melanorhamphos*, e reter ha gevred ar vro,		
* *C. m. whiteae*, e kreisteiz ha gevred stad Aostralia ar Su.

## Liammoù diavaez
*  ''Corcorax melanorhamphos'' war al lec'hienn BirdLife International.

## Notennoù ha daveennoù
Nagaika

**Nagaika** pe **nagyka** pe **nagayka** (rusianeg: *нага́йка*) zo ur skourjez verr implijet gant ar Gozaked. Da gentañ e oa implijet gant ar bobl Nogai, setu perak e oa graet "nogaika", pe "skourjez Nogai" anezhañ da gentañ.

Graet e vez ivez *камча*, pe *kamcha*, anezhañ, diwar ar ger turkek "kamçi" evit "skourjez". Implijet e vez ivez ar ger *kamcha* evit skourjezoù berr kreiz Azia a orin aziatek. 

An nagaika a vez savet gant tammoù lêr. A-wechoù e vez kavet un tamm houarn e penn ar skourjez. Implij diazez an nagaika a oa evit reiñ lañs d'ar c'hezeg. Ouzhpennet e oa bet un tamm houarn evit en em zifenn a-enep ar bleizi, *volkoboy* a veze graet eus ar skourjez-se.

Un implij milourel a oa bet graet ivez eus ar skourjez: evit skeiñ war an dud dizarmet, kastizañ soudarded, skourjezañ an enebourien.

E 2005 pa voe adsavet bagadoù Kozaked e oant bet dafaret gant ar skourjezoù nagaika, ouzhpenn o armoù hengounel. E 2014, stourmerezed ar Pussy Riot a voe taget gant Kozaked oc'h implij an nagaika a-enep dezho.
Struthidea cinerea

***Struthidea cinerea*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Corcoracidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Struthidea* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had dreist-holl ; degouezhout a ra dezhañ kemer vioù e neizhioù laboused all ha bronneged bihan gwech ha gwech all.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Aostralia :
* *Struthidea cinerea cinerea*, e reter ar vro,		
* *S. c. dalyi*, e hanternoz-kreiz ha biz ar vro.

## Liammoù diavaez
*  ''Struthidea cinerea'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Struthidea cinerea'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Emgann Milne Bay

**Emgann Milne Bay**, **Battle of Milne Bay** anavezet ivez evel **Operation RE** pe **emgann Rabi** (ラビの戦い) evit Japaniz, a voe un emgann e-pad an Eil Brezel-bed war dachenn Brezel ar Meurvor Habask. Padet e oa etre ar 25 a viz Eost hag ar 7 a viz Gwengolo 1942 hag ennañ e oa enebet Douarlu Stadoù-Unanet Amerika ha lu Aostralia, hag ar vegenn eus Morlu Impalaeriezh Japan anvet Kaigun Tokubetsu Rikusentai. Un trec'h e voe evit ar Gevredidi.

Nerzhioù Japan, harpet gant daou dank skañv, a dagas daou aerborzh lec'hiet e Bae Milne e Reter Ginea Nevez. Dre titouroù fall ar spierezh, ar japaniz ne oant ket kelaouet e oa kreñv ar gwarnizon aostralian, soñjal a rae dezho ne oa difennet an aerborzhioù nemet gant teir c'hompagnunezh (war-dro 280 soudard). 

Dilestret e voe ganto da gentañ penn ur batailhon (800 soudard) d'ar 25 a viz Eost 1942. Ar Gevredidi, dre ar spierezh Ultra, a ouie e vefe eus an dilestradeg hag an nerzhioù o tont. Dre-se e oa bet brasaet ar gwarnizon ha prientet difennoù kreñv.

En desped da vezañ taget kreñv war al lec'h dilestrañ, pa oa erruet an nerzh bihan, e voe taget gant kirri-nij brezel kevredet. Ul lodenn eus an nerzh-kas japanat a oa bet distrujet a-raok dilestrañ a-dreñv lec'hioù difenn al lu aostralian. 

Ar japaniz a gendalc'has an dagadenn memestra en ur redek buan er janglenn ha mont war-zu an aerborzhioù evel rakwelet. Stourmoù taer a voe etre int ha bezenoù Aostralia, ar re-se o vezañ kentañ linenn difenn ar Gevredidi. Bountet e voe warno ha rediet e voent da gilañ, met kaset e voe un harp dic'hortoz a-enep ar Japaniz, ar Second Australian Imperial Force savet gant soudarded arbennikaet mat. Gant sikour an harp-se ha mestroni an oabl ar Gevredidi a dale ouzh an tagadennoù lies. 

O vezañ beuzet gant un niver uheloc'h a difennerien, hep harp ha gant kolloù kalz brasoc'h evit raksoñjet, morlu impalaeriezh Japan a voe rediet da skampañ kuit. Un nebeud soudarded eus Japan a gendalc'has ar stourm betek ar 7 a viz Gwengolo 1942.
Procarduelis nipalensis

***Procarduelis nipalensis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.

Anvet e voe *Carduelis Nipalensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).Ar spesad nemetañ er genad *Procarduelis* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
N'ouzer ket kalz tra war an danvez ; bevañ a ra diwar c'hreun, had ha hugennoù bihan.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Procarduelis nipalensis kangrae*, e kornôg menezioù Himalaya,
* *P. n. nipalensis*, eus kreiz ha reter menezioù Himalaya da greiz Republik Pobl Sina, biz Myanmar ha gwalarn Viêt Nam.

## Liammoù diavaez
* ''Procarduelis nipalensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Procarduelis nipalensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Magumma parva

***Magumma parva*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.

Anvet e voe *Himatione parva* (kentanv) da gentañ-penn (e 1887) gant ar bevoniour stadunanat Leonhard Hess Stejneger (1851-1943).Ar spesad nemetañ er genad *Magumma* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv ha divellkeineged.

## Annez
Brosezat eo ar spesad en enezeg Hawaii.

## Liammoù diavaez
*  ''Magumma parva'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Magumma parva'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Sevigneg

**Sevigneg** zo un anv brezhonek, diwar an anv gallek Sévigné.

* Saozon-Sevigneg, kumun
* Kastell Reier Sevigneg

## Pennad kar
*Sevinieg
Gouesan

Ar **Gouesan** (*Gouessant* e galleg) zo ur stêr eus Breizh, e Bro-Sant-Brieg.
Goude redet a-hed 40,9 km en em daol e Mor Breizh e Bae Sant-Brieg etre Hilion ha Morieg, ma tremen dindan Karrbont ar Pontoù-Nevez.

## Daveennoù
Rhodospiza obsoleta

***Rhodospiza obsoleta*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.

Anvet e voe *Fringilla obsoleta* (kentanv) da gentañ-penn (e 1823) gant al loenoniour alaman Martin Lichtenstein (1780-1857).Ar spesad nemetañ er genad *Rhodospiza* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun, broñs ha had, ha diwar amprevaned ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Reter-Kreiz da vMongolia ha hanternoz Republik Pobl Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Rhodospiza obsoleta'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Rhodospiza obsoleta'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Gonzague Saint Bris

**Gonzague Saint Bris**, bet ganet d'ar 26 a viz Genver 1948 e Loches (Indre-et-Loire, Bro-C'hall) hag aet d'an anaon d'an 8 a viz Eost 2017 e Saint-Hymer (Calvados, Bro-C'hall) a oa ur c'hazetenner ha skrivagner gallek.
Couasnon

**Couanon** zo anv div-stêr e Bro-C'hall: 
* Couasnon (Eure-et-Loire)
* Couasnon (Maine-et-Loire)

Tennañ a ra an an anv-se d'an anv *Couesnon*, anv ur stêr e Breizh, Kouenon e brezhoneg.
Fay Wray

**Vina Fay Wray**, ganet d'ar 15 a viz Gwengolo 1907 hag aet da Anaon d'an 8 a viz Eost 2004, a oa un aktourez stadunanat/kanadian. Brudet e voe evit he roll pennañ er film King Kong, o c'hoari "Ann Darrow". 

Kendalc'het he deus da c'hoari evit ar sinema e-pad 57 vloaz. Deuet e oa da vezañ brudet dre ar bed a-bezh evit he rolloù e filmoù-spont. Bez' e voe unan eus ar Scream Queens kentañ.
Karrbont ar Pontoù-Nevez

**Karrbont ar Pontoù-Nevez** zo ur pont entre Hilion ha Morieg, dreist ar stêr Gouesan.
237 m hed zo dezhañ ha 27 m uhelder.
Kunlun

Ar menezioù **Kunlun** (*昆仑山脉* pe *Kūnlún Shān* e sinaeg) zo menezioù e kornôg Republik Pobl Sina. 

Hirañ aridennad menezioù Azia eo, p'en em astenn a-hed ouzhpenn  kilometr, war an harzoù etre Xinjiang ha Tibet (Rannvro Emren Tibet hag Amdo). Liushi Shan eo ar menez uhelañ ( metr uhelder) hag Ulugh Muztagh eo an eil uhelañ (6973  m).