open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Koñchennou eus Bro ar Stêr Aon

***Koñchennou eus Bro ar Stêr Aon*** zo un dastumad kontadennoù, skrivet gant Yann ar Floc'h (1881-1936), anv-pluenn un den anvet "Jean Le Page" ("Jañ Pach" en e vro), eus Pleiben, hag a oa ivez “Pintig” e anv-barzh. 

Embannet e oa bet ar c'hoñchennoù e *[[Le Courrier du Finistère]]*, *[[Ar Bobl]]*, *[[Kroaz ar Vretoned]]*, *[[Ar Vro]]*, ha *[[Steredenn Boulvriag]]* da gentañ-holl. Dastumet e oant bet en ul levr gant Yeun ar Gow, a oa mignon d'an oberour. Embannet e voe al levr e *Levrdi Le Dault* e Kemper, ha moulet er Baol e 1950, kent bezañ adembannet (e doare ar "skolveurieg") e 2002 gant Al Leur Nevez - Emgleo Breiz. 

Unan eus gwellañ levrioù hon lennegezh-pobl eo hervez Yeun ar Gow en devoa skrivet c'hwec'h pajennad raklavar al levr.

## Ar c'hontadennoù

Teir c'hoñchenn ha tregont a ya d'ober an daou c'hant trizek pajenn ha pevar-ugent a zo el levr ***Koñchennou eus Bro ar Stêr Aon*** :
:Santel-e-Skeud ha Fall-e-C'hoant (*[[Le Courrier du Finistère]]*, Eost 1903),
:Oferenn an Anaon (*[[Kroaz ar Vretoned|Kroaz ar Vretoned]], du, kerzu 1903 ha genver [[1904]] ; Ar Vro, du ha kerzu [[1910]]),
:Dienez (*Courrier du Finistère, genver ha c'houevrer 1904*),
:Nik ha Seven (*Kroaz ar Vretoned, gouere 1904*),
:Ar roue Marc'h (*Courrier du Finistère, genver, c'houevrer 1905*),
:Bizou ar Gorrigan (*Kroaz ar Vretoned, c'houevrer 1904*),
:Laou ha Per (*Courrier du Finistère, eost ha gwengolo 1903*),
:Yeunig Spradiz (*Kroaz ar Vretoned, eost ha gwengolo 1905*),
:Toull ar Gornandoned (*Kroaz ar Vretoned, Here, du ha kerzu 1904*),
:[[Bertele]] (*Courrier du Finistère, eost, gwengolo 1904*),
:Lom ar Marichal (*Courrier du Finistère, kerzu 1905*),
:Yann e Sac'h (*Kroaz ar Vretoned, meurz 1905*),
:Gwrac'h an Enezenn (*Courrier du Finistère, here 1906*),
:Ar Manac'h (*Ar Bobl, here 1905*),
:Yann an Alc'houezer (*Ar Bobl, here 1905*),
:Filhor Mestr ar burzudou (*Ar Bobl, here, du 1905*),
:Magetpell (*Ar Bobl, du 1905*),
:Al labous aour (*Ar Bobl, du, kerzu 1905*),
:Spes ar wezenn (*Ar Bobl, kerzu 1905*),
:Ar priñs Ael ha roue al Lec'h-Du (*Ar Bobl, kerzu 1905, genver 1906*),
:Tag hag an ebeul (*Ar Bobl, genver, c'houevrer 1906*),
:Ar gwilhaoued alaouret (*Ar Bobl, c'houevrer 1906*),
:Merc'h Roue Traonienn-an-Ein (*Ar Bobl, c'houevrer, meurz 1906*),
:Meur (*Ar Bobl, meurz 1906*),
:An houadez ruz (*Ar Bobl, meurz 1906*),
:Garhir (*Ar Bobl, meurz, ebrel 1906*),
:Tri mab ar merour (*Ar Bobl, ebrel 1906*),
:Spered-Berr (*Ar Bobl, ebrel 1906*),
:Eul laeronsi (*Steredenn Boulvriag, mae 1905*),
:Diou goñchenn ar wrac'h (*Ar Bobl, ebrel, mae 1906*),
:Ar C'hornandon du hag ar Peulvan ruz (*Ar Bobl, mae 1906*),
:Ar Bihan (*Ar Bobl, mae 1906*),
:[[Yann Seitek]] (*Ar Vro, adalek here 1908 betek genver 1910 ; Courrier du Finistère, azalek genver betek ebrel 1911'').

## Notennoù ha daveennoù
Pintig

Ar **pintig** a zo
*anv un evn, anvet ivez pint, pe pinterig,
**evel en droienn "seder evel ur pintig"
*anv-pluenn ar skrivagner-pobl Yann ar Floc'h.
British Chess Magazine

**British Chess Magazine** eo koshañ kazetenn echedoù ar bed o vout embannet c'hoazh. E 1881 e voe krouet. Miziek eo.

Embannet e voe a-hed ar Brezel bed kentañ hag an Eil brezel bed. **BCM** a reer outi alies e bed ar c'hoarierion echedoù.

Savet e voe ar gazetenn gant John Watkinson (1833-1923) hag a voe he fenngazetennour kentañ. A-raok, John Watkinson en doa embannet ur gazetenn echedoù arall, an *Huddersfield College Magazine*. Adalek he fenn-kentañ e ro keleier ag an echedoù er bed a-bezh, ha n'eo ket e Breizh-Veur hepken.

Ur gazetenn brevez ha dizalc'h eo. N'he deus bet liamm ebet gant Kevre Echedoù Breizh-Veur biskoazh.

## Penngazetennourion
*John Watkinson (1833-1923), krouer ha penngazetennour, 1881-1887 ;
*Robert Frederick Green (1856-1925), penngazetennour, 1888-1893 ;
*Isaac McIntyre Brown (1858-1934), penngazetennour, 1894-1920 ;
*Richard Clewin Griffith (1872-1955), penngazetennour, 1920-1937, hag e-pad un nebeud mizioù e 1940 ;
*Harry Golombek (1911-1995), penngazetennour, 1938-1940, Mestr Etrebroadel ;
*Julius du Mont (1881-1956), penngazetennour, 1940-1949 ;
*Brian Patrick Reilly (1901-1991), penngazetennour, 1949-1981 ;
*Bernard Cafferty (ganet e 1934), penngazetennour, 1981-1992, Mestr FIDE ;
*Murray Chandler (ganet e 1960), penngazetennour, 1992-1999, Mestr Etrebroadel ;
*John Saunders (ganet e 1953), penngazetennour, adalek 1999 betek bremañ (2008).

## Daveoù
*Saunders, John, British Chess Magazine, April 2005, p204-205 ;
*Golombek, Harry,*The Encyclopedia of Chess*, Batsford, 1977, ISBN 0-7134-0878-2.

## Liammoù diavaez
*British Chess Magazine
Giusy Parrino

**Giusy Parrino** a zo bet ganet d'an 11 a viz Genver 1973. Ur vestrc'hoarierez echedoù italian eo.

He 'zo bet Kampionez Italia e 1993.
Veronika Goi

**Veronika Goi** a zo bet ganet d'an 30 a viz Kerzu 1980.

Mestrc'hoarierez echedoù italian .

Kadoriadez *Kelc'h [[Echedoù]] [[José Raúl Capablanca|Capablanca]]* Mestre eo http://www.mestrescacchi.it/ .

Kampionez Italia e 1997.

## Liamm diavaez

* Pennad-kaoz gant Veronika Goi (en italianeg)
Sonia Sirletti

** Sonia Sirletti** a zo bet ganet e 1971.

Mestrc'hoarierez echedoù italian eo.

2009 eo he renk Elo.

Kampionez Italia e 1999.

## Liamm diavaez

* He fichenn FIDE
* Ur bartienn e Chessgames
Ksantippos

**Ksanthippos** a oa ur politikour atenat eus diwezh ar VIvet kantved hag eus deroù ar VIIvet kantved a-raok JK. Ezel e oa eus tiegezh kozh ar Bouziged (Buzygai), ha mab Arifron. Dimeziñ a reas gant Agariste eus tiegezh an Alkmeonided. Tad Perikles e oa. 

E penn an demokrated kerreizh e oa. Stourm a reas a-enep politikerezh Miltiades a lakaas kondaoniñ e 489 goude bezañ lakaet c'hwitadenn ergerzhaden Samos war e chouk. 

Ostrakizet e voe e 484 kent JK. Galvet e oa bet en-dro e 479, ha ren a reas bagad Ateniz evel strategour en arme c'hresian renet gant ar roue spartat Leotikidas II da vare emgann Mikales. Goude an emgann-se Ksanthippos, e penn an teirroeñvegoù atenat, a lakaas seziz war keoded Sestos e Kersonesos kent he c'hemer. Dilennet e voe da arc'hont eponimos er memes bloavezh 479.
Emgann Mykale

**Emgann Mykale** (henc'hresianeg Μάχη τῆς Μυκάλης, *Machē tēs Mykalēs*) zo unan eus an daou emgann bras etre ar C'hresianed hag ar Bersed a echuas an eil brezel medek. En em gannañ a reas an div gostezenn e-harz ar menez Mykale, e beg-douar Mykale, a-dal da Samos, war aodoù Ionia war-dro ar 27 a viz Eost 479 kent JK. Enebiñ a rae ur c'hevredad eus keodedoù Bro-C'hres, en o zouez Aten, Sparta ha Korinthos, a-enep Impalaeriezh Persia. Trec'h e voe ar C'hresianed ha distrujañ a rejont en deiz-se morlu ar Bersed hag o bagad pennañ en Ionia. Trec'h e vije bet ar C'hresianed just d'ar memes devez en emgann Plataea war an douar-bras. Rediet e voe ar Bersed gant ar c'holloù o doa gouzañvet da zilezel Bro-C'hres hag Ionia. Anavezet eo an emgann-se a-drugarez da skridoù Herodotos Halikarnassos

En hañv 479 kent J.-K. e vodas ar C'hresianed un arme vras (e-keñver ar pezh a veze gwelet d'ar c'houlz-se), ha mont a rejont da stourm ouzh Mardonios en Emgann Plataea. D'ar memes mare e loc'he listri ar gevredidi etrezek Samos, ma oa eoriet dilerc'hioù morlu Persia. Ar Bersed a glaskas chom hep en em gannañ ha stlejañ a rejont o listri dindan diribinoù ar menez Mykale, ha, gant skoazell ur bagad eus arme Persia, sevel ur c'hamp. Divziout a reas penn ar C'hresianed, Leotic'hides, argadiñ ar Bersed memes tra ha mont a reas hoplited ar morlu war an douar.
 
Pa weljont ne oa ket niverus ar C'hresianed e teuas ar Bersed er-maez eus o c'hreñv. Daoust ma stourmas ar Bersed gant kalon e prouas an hoplited c'hresian armet pounner e oant kreñvoc'h en emgann, hag a-benn ar fin e trec'hjont ar Bersed a dec'has en o c'hreñvlec'h. Tremen a reas neuze ar bagadoù Gresianed eus Ionia a oa en arme bersat d'an tu all hag argadet e oa ar c'herñvlec'h a bep tu. Lazhet e oa un niver bras a Bersed ha distrujet e voe al listri. Distruj holl listri an Impalaeriezh, ha distruj arme Mardonios e Plataea (d'ar memes devezh a-hervez), a lakaas aloubadeg Bro-C'hres da baouez. Goude Plataea ha Mykale e vefe tro ar gevredidi c'hresian da argadiñ o enebourien ha digeriñ a rafe ur prantad nevez eus ar Brezelioù medek. Daoust ma voe Mykale ur viktor glok ne seblant ket e oa roet dezhi ar memes ster (memes d'ar mare-se) ha, da skouer, trec'h Ateniz en Emgann Marathon pe zoken koll ar C'hresianed en Termopiloù.
Teirroeñveg

Un ** teirroeñveg ** (Τριήρεις / *Triếreis* e henc'hresianeg), a oa ul lestr-brezel en Henamzer er Mor Kreizdouar. Ur ouel a oa d'al lestr ha 170 roeñver warnañ, lakaet e teir regennad. Listri skañv e oa an teirroeñvegoù. E penn an aros e oa ur beg arem a glasked sankañ e korf listri an enebourien. 

Implijet e voent adalek ar VIvet kantved kent JK betek ar IVvet kantved kent JK, ha gant ar Romaned betek ar IVvet kantved, en abeg d’an efedus ma oant. 

Kentañ ha brudetañ emgann ma voent implijet eo emgann Salamis e 480 kent JK, etre listri Hellaz ha re Persia, a oa kalz niverusoc’h. Trec’h e voe emgannerien Hellaz. 

### Ar roeñverien

Teir regennad e oa a bep tu, hag e pep regennad : 
*e nec’h e oa 31 *tranit* ("thranitai").
*izeloc’h e oa 27 *zigit* ("zygioi").
*izeloc’h c’hoazh, e kof al lestr, e oa 27 *talamit* ("thalamioi")
Burkina Faso

**Burkina Faso** zo ur stad eus kornôg Afrika, e diazad ar stêr Volta. Emañ etre Mali er c’hornôg, Niger er reter, Benin er gevred, ha Togo, Ghana hag Aod an Olifant er c’hreisteiz. Ouagadougou eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ. Talvezout a ra anv ar vro kement ha *"bro an dud onest"*. 

A-gozh eo annezet ar vro, pa gaver roudoù eus mab-den enni ken abred ha 7000 kent J.K. Er  e teuas da vezañ ul lodenn eus an Impalaeriezh Songhai, unan eus galloudoù bras ar rannved-se, daoust da enebiezh ar bobl Mosi a oa o chom eno. E dibenn an  e tremenas rouantelezh Mosi Ouagadougou dindan beli Bro-C'hall.

E dalc'h Bro-C'hall e voe betek 1960, dindan an anv **[[Volta-Uhel]]**, diwar anv ar stêr Volta a dremen dre ar vro. Dizalc'h e teuas Volta Uhel da vezañ e 1960, hag e miz Eost 1984 e voe advadezet *Burkina Faso* gant ar prezidant Thomas Sankara. Met homañ a voe drouklazhet e 1987 ha kemeret e voe ar galloud dre ur putsch gant Blaise Compaoré a voe prezidant ar Republik betek 2014. Goude bloavezhioù diaes eo deuet bremañ ar vro da vezañ un demokratelezh. Chom a ra unan ar re baourañ er bed avat.

Ezel eo Burkina Faso eus Unaniezh Afrika, Kumuniezh Armerzhel Stadoù Kornôg Afrika hag Aozadur ar C'hevelerezh Islamek.

## Douaroniezh
Un hin drovanel he deus Burkina Faso. Daou goulz-bloaz a zo : hini ar glaveier, etre Mae/Mezheven ha Gwengolo, hag ar c'houlz-bloaz sec'h e-kerzh ma c'hwezh an harmattan, un avel tomm ha sec'h a zeu eus ar Sahara.

Goloet eo al lodenn vrasañ eus ar vro gant an argompezenn, gant ul leur plad ha livet alies en okr gant al laterit a zo ennañ. Er Mervent ez eus un torosad kragek lec'h ma kaver beg uhelañ ar vro, an Tenakourou (749 m). 

E-barzh tri diazad emañ stêrioù ar vro dreist-holl : hini ar Volta, hini ar g-Komoe hag hini an Niger.

## Rannoù melestradurel
Abaoe 2001 eo rannet Burkina Faso e 13 rannvro :

* Boucle du Mouhoun
* Cascades
* Centre
* Centre-Est
* Centre-Nord
* Centre-Ouest
* Centre-Sud
* Est 
* Hauts-Bassins
* Nord
* Plateau-Central
* Sahel
* Sud-Ouest

## Deskadurezh
An muiañ niver a dud zo analfabetek e Burkina Faso. An analfabetegezh a sko muioc'h ar merc'hed. Hervez al lezenn eo ret skoliata ar vugale etre 6 ha 13 bloaz.

Peder skol-veur foran a zo.
Mac'haon

**Mac'haon** (Μαχάων e henc'hresianeg), mab da Asklepios (doue ar medisinerezh) ha da Epione, breur da b-Podaleirios, a oa roue Trikke ha surjian, dimezet da Antikleia, ha meur a vugel en doa bet ganti: Aleksanor, Sfyros, Polemokrates, Nikomac'hos ha Gorgasos. 

## Brezel Troia
Gant 30 nev ez eas d'ober brezel da Droia. Ober a reas war-dro ar vrezelourien gloazet, Menelaos ha Filoktetes. Mont a reas e-barzh marc'h Troia. Gloazet e voe gant Paris. 

Mervel a reas e-kerzh dekvet bloavezh brezel Troia: hervez Homeros e voe lazhet gant Eurypylos, mab da d-Telefos, hervez Apollodoros gant Penthesileia, rouanez an Amazonezed.

Tiegezh Aristoteles a lavare diskenn eus Mac'haon.

## Balafenn
* Diwar anv Mac'haon e teu anv ar valafenn *[[Papilio machaon]]*.

## Levrlennadur
*(fr) Pierre Pellegrin (dir.), Aristote : Œuvres complètes, Éditions Flammarion, 2014, 2923 p. (ISBN 978-2081273160)

## Notennoù
Tereüs

**Tereüs** (Τηρεύς e henc'hresianeg) a oa mab da Ares, ha roue Trakia. 

## Mojenn

Brezel a oa etre e amezeg Pandion, roue Aten, ha Labdakos. Mont a reas Tereüs d'en em gannañ da sikour Pandion, ha trec'h e voe. Ha Pandion da reiñ dezhañ unan eus e verc'hed, dezhañ da zibab. 
Dimeziñ a reas Tereüs d'an hini henañ, Prokne, ha ganet ur mab dezho, Itys e anv.

Tremen a reas ar bloavezhioù, ha setu Prokne aet skuizh gant gouezidi Trakia, ha hiraezh dezhi da vuhez Aten, gant he c'hoar Filomela. Ma c'houlennas digant he gwaz lezel he c'hoar da zont d'he gwelout. Ha Tereüs da lavarout ez aje kentoc'h da gerc'hat anezhi da Aten. Ha mont.

Pa voent distro d'ar gêr ne rae ar roue Tereüs nemet soñjal en e c'hoar-gaer, yaouank ha koant. C'hoantaat a reas kousket ganti, met hi ne felle ket dezhi. He gwallañ a reas, troc'hañ he zeod evit ma ned aje ket da gontañ, ha derc'hel anezhi en ur vac'h, er c'hoad.

D'e wreg e lavaras e oa marvet he c'hoar. Pa glevas an tad, en Aten, e varvas gant ar glac'har.

Filomela avat a rae gwiadoù, hec'h-unanig en he bac'h. Ober a reas ur gwiad ma konte gant lizherennoù torfed Tereüs, hag a gasas anezhañ dre guzh da Brokne. Hag ar c'hoar vras da zeredek da zieubiñ he c'hoar vihan. Ha kas anezhi ganti d'ar c'hastell. 

Eno, pa welas he mab Itys, ken heñvel ouzh e dad, ez eas en egar hag en lazhas. 
Poazhañ a reas anezhañ ha reiñ e gig da zebriñ d'he gwaz en ur friko. Goude e tegouezhas an div c'hoar da ginnig penn ar mab d'an tad war ur plad ha da gontañ penaos o doa aozet koan. Goude e tec'has kuit gant he c'hoar.

Pa gomprenas Tereüs petra he devoa graet e tapas ur vouc'hal da vont war-lerc'h an div c'hoar. E Daulis, e Fokis, e oa enk warne, ma pedjont an Doueed d'o zreiñ en evned. 

Met an tri eo a voe troet en evned, ha daou zoare zo d'ar vojenn.
Hervez an hini orin : Prokne en eostig a gan he c'han klemmus abalamour d'he mab kollet, ha Filomela e gwennili, peogwir n'he deus teod ebet, ha Tereüs e sparfell bepred war o lerc'h. Hervez ar barzh latin Ovidius eo troet Prokne en gwennili, Filomela en eostig, ha Tereüs en houperig.

## Anvioù
Tereüs zo un anv a zo bet roet da dud all e Trakia.

### Lennegezh
Kemeret e vez an anvioù "Procne" ha "Philomela" el lennegezh da ober meneg eus an eostig, goude ma n'eus nemet unan anezho a zere.

## Lennadurezh
*Apollodoros, Bibliotheke
*Ovidius, Metamorfozoù

## Gwelout ivez
*The Love of the Nightingale, pezh c'hoari gant Timberlake Wertenbaker
*The Love of the Nightingale, ur c'hoarigan gant Richard Mills diwar ar pezh.

## Lennadurezh
* Marc Richir, *La Naissance des dieux*. Paris : Hachette, coll. « Pluriel », 1998.
Filomela (mamm Patrokles)

**Filomela** a oa, hervez Gaius Julius Hyginus, gwreg Menoitios ha mamm Patrokles. 

He fried a oa unan eus an Argonaoted, he mab unan eus ar vrezelourien akean e brezel Troia. 

Koulskoude en deus kavet Apollodoros Aten teir gwreg arall da Venoitios hag e c'hallje pep hini anezho bezañ bet mamm Patrokles:
*Periopis, merc'h Feres, diazezer Ferai
*Polymele, merc'h Peleüs, roue Fthia ha hanterc'hoar da Ac'hilleüs
*Sthenele, merc'h Akastos hag Astydameia.
Taygete

**Taygete** (Ταϋγέτη / Taûgetê e henc'hresianeg) a oa unan eus ar seizh Pleiadenn, merc'h da Atlas ha Pleione. 

Un deiz m'edo Zeus o redek war he lerc'h e voe sikouret gant Artemis, ha troet en heizez. Distroet d'he stumm maouez e kinnigas d'an doueez heizez Keryneia he c'herniel aour, a rankas Herakles mont da dapout dezhi. 

A-benn ar fin e lezas an doue meur d'he c'harout, ma voe mamm da Lakedaimon, penndiazezer kêr Sparta.

Gant ar vezh ez eas da guzhat e krec'h menez Amiklayos, anvet *Taygetos* goude se, e Lakonia.
Eürytos

Meur a **Eürytos** (henc'hresianeg : Εὔρυτος) zo e mojennoù Henc'hres.
*Eürytos ar Gigant, lazhet e-kerzh brezel ar Ramzed
*Eürytos Oic'halia, tad Iole, un enebour da Herakles
*Eürytos ar Molionid, breur da Kteatos
*Eürytos mab da Hermes, unan eus an Argonaoted hag eus chaseourien hoc'h-gouez Kalidon
Iperit

An **iperit**, pe **gaz moustard**, pe **gaz sezv**, a zo un arm kimiek bet implijet e-pad ar Brezel-bed kentañ ha diwezhatoc'h betek bremañ.

## Armeoù implijet ar gaz sezv ganto
* an tirluoù gall, breizhveuriat ha alaman e-pad ar Brezel Bras
* Bro-C'hall ha Bro-Spagn e-pad Brezel ar Rif e Maroko etre 1921 ha 1927
* arme Irak an diktatour Saddam Hussein e Kurdistan e miz Gouere 1983 (lazhadeg Halabja), hag e-pad ar brezel Iran-Irak

## Lennegezh
En dastumad *[[Dremm an Ankou]]* gant Abeozen, an danevell anvet *Uperid* a glask damskeudenniñ ar poanioù gouzañvet gant ar soudarded bet flemmet gant an aezhenn-vougus ha loskus-se (an div drederenn eus an eil-rann-armead hervez ar skrid). Displegañ a ra penaos ar gaz a gare da gentañ tout al lec'hioù mouest war ar c'hroc'hen, en o zouez an organoù gourel ha penaos eta ul lod mat a baotred a zo bet tonket da vezañ amdroc'het pe spazhet zoken.

## Pennad kar
*Iperit (livadur)
Meurzh ha Gwener tapet gant Vulkan

**Venere, Marte e Vulcano** (en italianeg), pe **Meurzh ha Gwener tapet gant Vulkan**, zo un eoullivadur war lien, graet e 1555 gant al livour italian Jacopo Tintoretto hag a zo hiziv en Alte Pinakothek München, en Alamagn. 

Gwelout a reer ar pried kozh, Vulkan, o tostaat d'e wreg, Gwener, hag o sevel ul liñsel diwar he c'hof, tra m'emañ ar serc'heg, Meurzh, o kuzhat dindan un daol, tra m'emañ Kupidon o kousket hag ar c'hi bihan o hazhal.
Alan Llwyd

**Alan Llwyd** (ganet en 1948), pe **Alan Lloyd Roberts** hervez e wir anv, zo ur barzh kembreat, skridvarnour hag embanner. 

Ganet eo e Dolgellau, en un atant e Cilan, graet gantañ studioù e Bangor. Dalc'het en deus bet ur stal levrioù er Bala ha labouret e ti an embanner Christopher Davies hag ar Welsh Joint Education Committee.

E levr kentañ e oa *Y March Hud* e 1971, gant e anv.

Brudet eo ivez abalamour m'en deus gounezet kurunenn ha kador an Eisteddfod war un dro dre ziv wech: da gentañ e 1973 ha goude e 1976. Un tamm tabut a voe neuze rak n'eas ket ar gador gant ar barzh Dic Jones dre un abeg teknikel a werzaouiñ. 

Ouzhpenn e varzhonegoù ez eus bet embannet lies studienn diwar-benn ar varzhoniezh kembraek ha skrid ar film * [[Hedd Wyn (film)|Hedd Wyn]]* (1992) diwar-benn ar barzh Hedd Wyn a voe lazhet er Brezel bed kentañ. 

Embannet en deus ivez ul levr enklask, *Cymru ddu *, diwar-benn istor an dud du e Kembre. 

## Oberennoù
**Gwyfyn y Gaeaf* (1975)
**Rhwng Pen Llŷn a Phenllyn* (1976)
**Sonedau I Janice a Cherddi Eraill* (1996)
**Grefft O Greu* (1997)
**Ffarwelio â Chanrif* (2000)
**Clirio'r Atig a Cherddi Eraill* (2005)

## Levrlennadur
*Stephens, Meic (Ed.) (1998), *The new companion to the literature of Wales*. Cardiff : University of Wales Press. ISBN 0-7083-1383-3.
Power Trio

**Power trio** a zo ur seurt strollad rock'n'roll poblekaet er bloavezhioù 1960.

Power trio a zo graet gant un tarlasker (soner gitar), un iz-tarlasker (soner gitar-boud) hag un tabouliner, unan pe meur eus ar re-se o kanañ (m'az eus eus ur c'han evel-just). Al labour tarlasker luskel ha/pe an hini soner piano, hag a veze kavet alies er rock, a zo laosket a gostez, ar strolladoù krouet e-mod-se oc'h adkav neuze stumm kent strolladoù blues ar bloavezhioù 1950. Donedigezh Power trio a zo bet posupl, evit ul lodenn, dre ziorroadur teknologel ar c'hitarioù tredan hag an amplaerioù, hag he deus lakaet da vezañ posupl d'ar c'hitarioù produiñ kalz muioc'h a son ha neuze gellout asuriñ he-unan al lodenn tonel er strolladoù o seniñ sonerezh a-seurt gant rock, funk, ha reoù all...

Cream, Taste ha The Jimi Experience a zo skouerioù mat eus power trio-où, memes ma n'eo ket bet sellet outo evit gwir evel-se d'ar poent. Ar power trio a zo ivez ur bagad hag a zo fraezh a-walc'h evit seniñ war ar prim.

#### E Breizh
Ebel Elektrik zo ur power trio blues-rock psikedelek a-seurt gant ar re ziwezhañ-se hag e brezhoneg penn-da-benn. A-hend-all e c'haller menegiñ Brieg Guerveno en doa savet e bladennoù metal kentañ gant ur power trio a-raok degemer un tarlasker all.
Mekanik dre vurezh

Un ijinadenn eo ar **mekanik dre vurezh**; an araokadennoù bennañ diwar e benn a zo bet graet en XVIIIvet kantved. Ur c'heflusker termek eo lec'h ma c'hoarvez an devadur en diabarzh: Treuzfurmiñ a ra energiezh termek ar vurezh (dour e stumm gaz), pourvezet gant ur gaoter, e energiezh mekanik. Ur pouez bras en deus bet ar vekanik e-kerzh an Dispac'h greantel, ar vammenn energiezh gentañ a orin vekanik e voe savapl ha mestroniapl gant Mab-den (en enep da energiezh an dour, al lanv pe c'hoazh an avel hag o deus ezhomm lec'hioù spesius ha n'eus ket tu d'o implij p'en devezer c'hoant). En XXvet kantved eo bet distroadet gant an droellrodoù (*turbin*), ar c'heflusker tredan hag ar c'heflusker dre darzhañ.

## Istor
Al labourioù kentañ diwar ar vurezh hag he implij a voe graet da vare an henamzer. Savet e voe gant Heron a Aleksandri er Iañ kantved an Eolipil, gwelet 'vel ur c'hoariel abalamour d'e c'halloudezh gwan, padal ur gwir keflusker dre vurezh e oa.

Ret e voe gortoz ar XVIIvet kantved evit ma teufe en-dro ar menoz da implij galloudezh ar vurezh. E 1601, Giovanni Battista della Porta, hag e 1615 Salomon de Caus a ziskriv ur pomp gouest da skarzhañ an dour diouzh ur besel. E 1629 e sil Giovanni Branea menoz milinoù o vont en-dro gant ar vurezh, ar bloavezh da heul e tap David Ramseye ur brevet evit ur pomp o vont en-dro gant tan. Gwellaat a ra e 1629 Edward Somerset raktres Caus dre bourveziñ ar gambr vurezh gant un distaner, sevel a ra ur skouerenn vras, hogen, mervel a ra a-raok m'en defe gellet lakaat e pleustr e ijinadenn.

## Mont en-dro
Panama (disheñvelout)

**Panama** a lavarer hag a skriver e brezhoneg peurvuiañ pa reer anv
* eus Panamá, ur vro e Kreizamerika,
* sombrero Panamá, pe tog Panama, un tog ha ne vez ket graet e Panamá.
*ar Panama Papers
Iperit (livadur)

**Iperit** (*Yperiet* e nederlandeg) zo un daolenn gant al livour belgiat Jan Theuninck livet en 2004. 70 cm uhelder zo dezhi, 100 cm hed.

Ul livadur akrilek eo, oc'h aroueziañ euzhadenn ar brezel kimiek hag ar miliadoù a dud marvet en aervaoù. 

An iperit a veze implijet evel arm kimiek e-pad ar brezel bed kentañ.

## Liamm diavaez
*An daolenn e Vredesmuseum.
Kristof

**Kristof**, **[[Kristol]]** pe **[[Kristoc'h]]** zo stummoù brezhonek un anv-bihan paotred. Kristof zo un anv-bihan flandrezek ivez.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv gresianek *Kristoforos* / Χριστόφορος, "an hini a zoug ar C'hrist", hervez ar vojenn. 

## Yezhoù all
*Christoph, en alamaneg
*Christoffer, e daneg
*Christophe, e galleg
*Cristoforo, en italianeg
*Krzysztof, e poloneg
*Christopher, e saozneg
*Cristóbal, e spagnoleg

## Mojenn
* Kristof Likia, sant mojennel

## Tud
### Pibien hag eneppibien
* Kristof, eneppab, a grougas ar pab Leon V. 
### Rouaned
* Kristof, roue Danmark
* Kristof II, roue Danmark
* Kristof III, roue Danmark
### Tud all
* Kristol Goulm (1451-1506), moraer genovat, tizhet gantañ Amerika e 1492
* Kristof Jezegoù, skrivagner brezhonek
* Kristof ar Menn pe Krismenn, kaner kan ha diskan ha beatbox

## Lennegezh
**Kristof*, kontadenn e-barzh Labous ar Wirionez, gant Troude ha Gab Milin 

## Notennoù

## Pennadoù kar
*Sant-Kristol
*San Cristoforo
49er

Ar **49er** a zo ur c'hlas nevez skiffoù undoare. Ar strollad a zo savet a daou zen: ur sturier hag ur skipailhad. E dres arnevez a zo ul labour eus Julian Bethwaite, mab Frank Bethwaite (ijiner ar Tasar hag ar c'hlas Laser 2). Poblekoc'h poblekañ ez eo ar vag en abeg d'he dibab evit ar c'hoarioù Olimpek abaoe C'hoarioù Olimpek Sydney e 2000.

## liammoù diavaez
* Aozadur etrevroadel ar C'hlas 49er
* Aozadur Rouantelezh Unanet ar C'hlas 49er
* Bethwaite Design - Ar pep nevesañ diwar sevel Skiffoù
* Team Briesenick- Pudenz/Massmann - Skipailh 49er eus hanternoz Alamagn
Pluti

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **pluti**, **plouti** hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg (saoz.: ''pluti'', diwar ar sañskriteg प्लुति [pluti] "hiraedenn ur vogalenn") evit komz eus ur vogalenn dreist-hir e sañskriteg. 

Peurliesañ e vez merket seurt vogalennoù gant an niverenn tri pa vezont treuzskrivet gant al lizherenneg latin evit diskouez e talvezont da dri mora pep hini, da skouer ā3, ī3, ū3, ṛ&#x304;3, ḷ&#x304;3.

## Gwelit ivez:
* Mora
* Silabenn
* Sañskriteg
Medieval: Total War (c'hoari video)

**Evit an heuliad c'hoarioù video gwelet [[Total War (heuliad c'hoarioù video)|Total War]]*.

**Medieval: Total War** a zo ur c'hoari war urzhiataer, e lec'h ma vez ret d'ar c'hoarier krouiñ e impalaerezh. E-pad ar Grennamzer e tremen an darvoudoù (adalek ar bloavezh 1087 betek ar bloavezh 1453). 
Brudet eo ar c'hoari en abeg d'ar gwirvoud istorel a vez ennañ.

Ul lodenn eo (an eil tamm) eus an heuliad c'hoarioù video Total War.
Allah's Kanañ

**Allah's kanañ** a oa ur strollad brezhonegerien yaouank etre 15 ha 30 bloaz hag a gane tonioù relijiel "a capella", en ur seniñ taboulinoù. E 2008 e oa bet embannet o fladenn gentañ : *Douar Santel*, ha warni e kaver kantikoù hengounel ha nevez eus Breizh ha tonioù nevez-savet, en o zouez tonioù afrikan hag aziatek lakaet e brezhoneg.

Savet e oa bet al laz-kanañ e-pad un droiad pirc'hirinañ en Douar Santel e miz Eost 2004. C’hoant o doe da c’hoari gant ar gerioù: “al laz-kana" / "Allah’s kanañ”. Kemeret a rejont perzh ivez e *Kanomp Breizh*, kevread al lazoù-kanañ e Breizh.

E miz Kerzu 2014 o doa kanet evit ar wech diwezhañ.

## Pladennrolladur
Div bladenn a zo bet embannet gant Allah's Kanañ :

**Douar Santel*, e 2008
#Kan-bale an Aviel
# O pegen braz karantez
# Aotrou o Aotrou
# Ar rozera
# Da Vari
# N'am eus nag aour nag arc'hant
# Va c'halon
# Reketoù Maria
# Jetsemani
# War hent ar groaz
# Meskaj
# Deut va Doue
# Tridal a ra

**Frouez Nevez*, e 2010
Again (kanaouenn Alice in Chains)

"Again" a zo unan eus 4 single ar strollad embannet gant ar strollad grunge Alice in Chains war o 3de bladenn, memes anv gantañ. 

Ar ganaouenn-mañ a voe graet ur c'hlip outi, hag embannet e voe war teir fladenn "Best-of" ar strollad ha war ar bladenn Live. Anavezet eo dreist-holl evit e doare "heavy" hag an diskan, lec'h ma vez kanet "again" e-pad pell.

Sennet e voe ar ganaouenn-mañ gant Alice in Chains a-benn digeriñ abadenn-adunvan ar strollad Kiss
29er

An **29er** a zo ur skiff bet treset gant Julian Bethwaite. Treset eo bet evit tud yaouank, dezho da c'hourdoniñ ha da vageal war e geneil ar 49er (treset gant an hevelep ijinour). Ne 'z eus nemet un trapez (pa zo daou war ar 49er), hag ur spi asimetrek. Gwelet eo ar vag poblek-se 'vel un hent all primoc'h d'ar 420 ha d'al laser. Ur c'hlas etrevroadel a zo evit redadegiñ war ar skiff-mañ.

Nevez zo en deus Bethwaite labouret e San Francisco gant Jen Glass evit tresañ an 29erXX, gant ur goueliadur vrasoc'h hag un eil trapez (tostaat a ra ouzh ar 49er).

## Liammoù diavaez
* Aozadur Klasad 29er ar Rouantelezh Unanet
Alba Decataldo

**Alba Decataldo** a zo bet ganet e 1970.

Ur vestrc'hoarierez echedoù italian eo.

Kampionez Italia eo bet e 2001.

1936 eo he renk Elo.

## Liammoù diavaez
* Luc'hskeudenn eus Alba Decataldo
Laura Costantini

**Laura Costantini** a zo bet ganet d'ar 26 a viz Mae 1985.

Ur vestrc'hoarierez echedoù italian eus Rimini eo.

Kampionez Italia e 2002 eo bet.
Maria De Rosa

**Maria De Rosa** a zo bet ganet d'an 10 a viz Gouere 1988 e Napoli (Italia).

Ur vestrc'hoarierez echedoù italian eus Napoli eo.

Kampionez Italia eo bet e 2003.

## Liamm diavaez
* Poltrej Maria De Rosa
Formulenn gimiek

Ur **formulenn gimiek** a zo un doare berr da skrivañ petra eo an elfennoù en ur volekulenn. 

Da skouer :

* Ur volekulenn metan zo skrivet **CH<sub>4</sub>** evit un atom karbon (C) ha pevar atom hidrogen (H) ;
* Ur volekulenn dioksigen zo skrivet **O<sub>2</sub>** evit daou atom oksigen (O).
Elvis

**Elvis** zo un anv-bihan a orin angl-ha-saoz. Meur a zen brudet o deus bet an anv-se :

*Elvis Presley, ar c'haner amerikan brudet, a vez anvet alies "Elvis" hepken
*Elvis Costello, (ganet e 1954) ur c'haner saozneg all 
*Elvis Stojko, ur ruziker arz kanadian
*Elvis Crespo, ar c'haner amerikan merenge ha salsa

Elvis zo anv ur meziant ivez.
Ministrerezh ar Sevenadur (gall)

**Ministrerezh ar Sevenadur** gall zo ur ministrerezh a zo bet krouet gant ar prezidant Charles De Gaulle evit gwareziñ ha diorren ar sevenadur gallek er stad c'hall hag er bed a-bezh. Emañ staliet e straed Valois, e Pariz.

Un nebeud ministred ar sevenadur gall :
* André Malraux
* Jack Lang
* Jacques Toubon
* Roselyne Bachelot 
* Rima Abdul Malak
* Rachida Dati adalek 2024
Jacques Toubon

**Jacques Toubon** zo ur politikour gall parizian, kamarad d'ar prezidant Jacques Chirac, a zo bet ministr ar sevenadur ha ministr ar justis e Bro-C'hall.

## Sevenadur
Evel ministr ar sevenadur (1993-95) en deus savet ul lezenn da wareziñ ar galleg (1994).

## Justis
Evel ministr ar justis (1995-97) en deus klasket gwareziñ e vignoned politikel diouzh ar justis, ha kalz a labour en deus bet. 

E bennoberenn a voe kas un askell-dro, e 1996, war-lein an Himalaya da glask war-lerc'h ur prokulor bras evit ma tiskennfe aleshont da reiñ urzh d'ur prokulor bihan dindan e urzhioù da baouez gant un enklask diwar-benn gwreg maer Paris, an itron Xavière Tibéri, a veze roet kalzik arc'hant dezhi gant he gwaz maer evit labourioù dister.

Prouiñ a reas, ur wech ouzhpenn, e oa distag ar justis eus pep galloud politikel.

## Goude
Pa voe laosket er-maez en dilennadeg diwezhañ evel kuzulier-kêr ha kannad e voe sikouret gant e gamarad prezidant da vezañ anvet kannad europeat, ha kavet e voe un tamm fourmaj mad all dezhañ da grignat. 

## Ur blog eus ar c'hentañ
*Blog Jacques Toubon
Lezenn Toubon

Al **lezenn niverenn 94-665 eus ar 4 a viz Eost 1994 diwar-benn implij ar galleg **, anavezetoc'h evel **lezenn [[Jacques Toubon|Toubon]]**, Ministr ar Sevenadur gall d'ar c'houlz-se, a zo ul lezenn c'hall mennet da gadarnaat renk ar galleg er stad c'hall ha d'e wareziñ, abalamour ma vije, eme tud zo, gourdrouzet ar galleg gant ar saozneg.

N'eus lezenn ebet evit gwareziñ ar yezhoù all.

Harpet eo al lezenn Toubon war mellad 2 ar Vonreizh c'hall, kempennet e 1992, hag a embann : « La langue de la République est le français » (Ar galleg a zo yezh ar Republik) .

## Danvez al lezenn
Hervez al lezenn ez eo gwir pep keodedour gall kaout keloù talvoudus en e yezh nemeti, ar galleg: kement-se a denn d'al lezennoù, d'ar c'hontradoù-labour, d'ar c'hemennoù kenwerzhel.

Tud zo, a-hervez, a rafe « Lezenn Allgood » anezhi, en enor d'ar politikour-se a venne stourm ganti ouzh ar saozneg.

## Liammoù diabarzh
* Politikerezh yezh Bro-C'hall
* Gallekaat
* Impalaerouriezh yezhel

## Liammoù diavaez
* Un departamant kondaonet peogwir ne zouj ket d'al Lezenn Toubon.

## Notennoù
Délégation générale à la langue française et aux langues de France

An ***Délégation générale à la langue française et aux langues de France*** (DGLFLF pe, en berr, DGLF) zo ur gwazva stag ouzh Ministrerezh ar Sevenadur e Bro-C'hall.

E labour eo kenurzhiañ politikerezh yezh ar stad c'hall. 

Savet e voe e 1989 dindan an anv *Délégation générale à la langue française* ; daouzek vloaz goude, e 2001, e voe ur c'hemm bras pa voe anvet *Délégation générale à la langue française et aux langues de France*.

Pennlabour an DGLF eo diwall ma vo doujet ouzh lezenn ar 4 a viz Eost 1994, anvet ivez lezenn Toubon. 

Kemer a ra perzh ivez e gallekaat an dud enbroet. Kenurzhiañ a ra al listennoù gerioù nevez-savet gant kengorioù a bep seurt hag an Akademiezh c'hall.

Skoazell vras a ro d'ar yezhoù rannvro, met diaes eo kavout skouerioù resis. Ober a ra war-dro sekretouriezh an aozadur anvet Conseil supérieur de la langue française.

## Pemp tachenn-labour
#Gwarantiñ da bep keodedour ar *gwir d'ar galleg*;
#Ledañ implij ar galleg
#brudañ an deskiñ galleg d'an estrenien; 
#brudañ ar yezhoù lavaret "rannvroel".

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn an DGLF
Kraoñell ar silabenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kraoñell ar silabenn** (saoz.: ''syllable nucleus'' pe ''peak'' ("krec'h")) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus elfenn greiz ur silabenn, peurliesañ ur vogalenn pe un diftongenn, evel e brezhoneg, pe c'hoazh un driftongenn hag alies a-walc'h ivez ur gensonenn silabennek, evel da skouer e meur a yezh slavek. 

Ur silabenn enni ur vogalenn verr da graoñell a vez graet "skañv" outi keit ha ma reer "pounner" eus silabennoù gante da graoñell vogalennoù hir, diftongennoù pe triftongennoù.

Ouzhpenn ar graoñell ret e pep silabenn e c'hell ur silabenn kregiñ gant un elfenn all anvet ar "penn" ha gallout a ra achuiñ ivez gant un elfenn all anvet al "lost", daoust ha ma n'eo ket ret nag ur penn nag ul lost evit sevel ur silabenn atav.

Graet e vez "klotennad" eus kraoñell ar silabenn mui al lost mar bez anezhañ.

## Gwelit ivez
* Silabenn
* Penn ar silabenn
* Lost ar silabenn
* Klotennad ar silabenn
* Pouez silabennek
Penn ar silabenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **penn ar silabenn** (saoz.: ''syllable onset'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn a c'hell bezañ implijet e penn-kentañ ur silabenn dirak ar graoñell.

Hervez reolennoù fonotaktikel pep yezh e c'heller kaout e penn ur silabenn ur gensonenn nemetken pe meur a hini renk-ouzh-renk: da skouer:

: Ur gensonenn
:: "**b**azh"

: Div gensonenn
:: "**bl**az"

: Teir c'hensonenn
:: "**spl**ujañ"

E yezhoù all, evel da skouer ar jorjieg e c'heller kavout kalz muioc'h a gensonennoù renk-ouzh-renk e penn ur silabenn.

## Gwelit ivez
* Silabenn
* Kraoñell ar silabenn
* Lost ar silabenn
* Klotennad ar silabenn
* Pouez silabennek
Lost ar silabenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **lost ar silabenn** (saoz.: ''syllable coda'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn a c'heller kaout e diwezh ur silabenn goude ar graoñell.

N'eo ket ret achuiñ ur silabenn gant ul lost, hag ur silabenn hep lost ebet a vez graet "silabenn digor anezhi keit ha ma reer "silbenn serr" eus ur silabenn ganti ul lost kensonennel.

Ober a reer "klotennad" eus ar graoñiell mui al lost mar bez anezhañ.

E yezhoù 'zo, evel da skouer ar sinaeg hag ar japaneg, eo bihan-tre an niver a gensonennoù a c'hell bezañ implijet evel lost ur silabenn. E yezhoù all, avat, e kaver n'eus forzh peseurt kensonenn pe c'hoazh meur a gensonenn renk-ouzh-renk.

## Gwelit ivez
* Silabenn
* Penn ar silabenn
* Kraoñell ar silabenn
* Klotennad ar silabenn
* Pouez silabennek
Peloponnesos

**Peloponnesos** (henc'hresianeg : Πελοπόννησος / *Peloponnesos*, diwar anv an haroz Pelops), eo anv al ledenez en em led e kreisteiz Hellaz etre Mor Egea hag ar Mor Ionian. 

Staget e oa ouzh Hellaz ar c'hevandir gant strizh-douar Korinthos, a voe troc'het e 1893 gant ur ganol. Un doare enezenn eo hiziv eta, stag ouzh an douar-bras gant ur pont.

## Istor

## Notennoù
Eleonora Ambrosi

**Eleonora Ambrosi** a zo bet ganet e 1988.

Mestrc'hoarierez echedoù italian .

Kampionez Italia e 2005.

2 160 edo he renk Elo e miz Gouere 2008.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE ;
* He fartiennoù e Chessgames ;
* Luc'hskeudenn eus Eleonora Ambrosi .
Roberta Brunello

**Roberta Brunello** a zo bet ganet e 1991 e Rogno, e Proviñs Bergamo (Italia) .

Mestrc'hoarierez echedoù italian .

He c'hoar Marina Brunello hag he breur Sabino Brunello a zo c'hoarierion echedoù brudet ivez.

Kampionez Italia e 2006.

1 939 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Gouere 2008.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chessgames
* Luc'hskeudenn eus Roberta Brunello
Renkadur ar maenadoù/Elfennoù

Er rummad se emañ an elfennoù a vez kavet e-barzh an natur en ur stumm digemmesk. Ouzhpenn se e kaver amañ kendeuzadurioù ha karbidennoù naturel.

### A. [[Metal|Metaloù]], [[kendeuzadur|kendeuzadurioù]], [[kemmeskadoù etremetalek]]
# Anyuiit, Aurikuprid, Bogdanovit, Aour, Hunchunit, Kouevr, Arc'hant, Tetra-Aurikuprid, Yuanjiangit
# Belendorffit, kemmeskadoù plom, Eugenit, kemmeskadoù aour, Kolimit, Luanheit, Moschellandsbergit (stumm berr: Landsbergit), Paraschachnerit, Potarit, Arc'hant-bev, Schachnerit, Weishanit, 
# Aluminiom, Kupalit, Khatirkit
# Kadmiom, Danbait, Messing, Zhanghengit, Zink
# Plom, Indiom, Staen
# Krom, Kromhouarnid, Houarnkromid, Tantal, Titan, Tungsten
# Houarn, Kamakit, Manganez, Weirauit
# Awaruit, Jedwabit, Nikel, Taenit, Tetrataenit
# Karbidenn houarn, Haksonit, Hongquiit, Isovit, Khamrabaevit, Niobokarbidenn, Tantalkarbidenn, Tongbait
# Karlsbergit, Nierit, Osbornit, Roaldit, Siderazot, Sinoit
# Allabogdanit, Barringerit, Florenskiit, IMA 2006-003, Nikelphosphid, Nikelphosphid, Schreibersit
# Ferdisilisit, Gupeiit, Hapkeit, IMA 2005-052a, Perryit Suessit Xifengit
# Chengdeit, Hexahouarn, Osmiom, Rheniom, Rutheniridosmin, Rutheniom
# Damiaoit, Hongshiit, Iridiom, Nielsenit, Palladiom, Platin, Rhodiom, Skaergaardit, Tongxinit, Yixunit
# Houarnnikelplatin, Isohouarnplatin, Tetrahouarnplatin, Tulameenit
# Atokit, Niggliit, Palarstanid, Plompalladinit, Rustenburgit, Staenopalladinit, Zviagintsevit
# Kabriit, IMA 2006-027, Naldrettit, Paolovit, Taimirit, Tatianait

### B. [[Metaloid]]où, [[Nannmetal|Nannmetaloù]]
# Stibiom, Arsenik, Arsenolamprit, Bismut, Paradokrasit, Stibarsenik
# Chaoit, Diamant, Fullerit, Grafit, Lonsdaleit, Moissanit
# Rosickyit, Soufr, Seleniom, Telluriom
# Silisiom

Distro da Renkadur ar Maenad
Sul (deiz)

Ar **Sul** eo an deiz etre ar Sadorn hag al Lun. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta ar seizhvet deiz eus ar sizhun, hag an hini diwezhañ. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar c'hentañ deiz eta. Dont a ra an anv eus anv latin an heol, **Sol** (Helios e henc'hresianeg), a oa ur blanedenn hervez soñj tud an Henamzer. E-pad an impalaeriezh-uhelañ e oa anavezet an deiz-se e latin: *Sulius Dies*, diwar anv an Heol (klotañ a ra al latin "s" gant ar predeneg "h"). Pa oa deuet an impalaeriezh da vezañ kristen (sened Nikea, +325) e oa bet kemmet anv an deiz-se e: *Dies dominicus*, deuet da vout *dimanche* e galleg. Met an anv latin a zo chomet e brezhoneg: Sul.

En deiz-se eo an deiz dilabour pennañ eus ar sizhun e meur a vro dre ar bed, ar bed kornôgat da gentañ penn hag ar broioù levezonet gantañ.

## Adverb
Diwar *Sul* eo deuet *deiz Sul*, deuet da vout *disul* (a zo un adverb).

## Petra d'ober d'ar Sul
Dont a ra diskuizh ar Sul eus ar Bibl, a zo disklêriet ennañ e tiskuizhas Doue d'ar seizhvet deiz. 
Miret e oa an deiz-se evit an oberoù relijiel: an oferenn-bred, hag ar gousperoù goude kreisteiz. 

## Labour Sul
An urzh kevredigezhel-se a zo bet o ren buhez an dud e-pad 2 000 bloaz en Europa gristen a c'hallfe bezañ oc'h echuiñ. Hiziv ne vez ket kalz tud en ilizoù d'ar Sul e meur a vro, gwelet e vez tud o labourat er parkeier, stalioù 'zo a vez digor, ha kaoz zo da zigeriñ muioc'h-mui a stalioù c'hoazh en deiz-se, en anv frankiz ar brenerien da brenañ hag ar werzherien da werzhañ, bemdez-c'houloù ha bemdez-Doue.

## Liammoù diavaez
Renkadur ar maenadoù/Halogenidoù

Kemmeskadoù gant an halogenoù d'an seizhved strollad eus ar Taolenn beriodek an elfennoù.

### A. Halogenidoù eeun
# Marshit, Miersit, Nantokit
# Bromargyrit, Karobbiit, Klorargyrit, Griseit, Halit, Sylvin, Villiaumit
# Jodargyrit, Tokornalit
# Salmiak
# Kalomel, Kuzminit, Moschelit
# Sellait
# Kloromagnesit, Lawrencit, Skakchit, Tolbachit
# Koksinit, Fluorit, Frankdicksonit, Gagarinit-(Y), Laurelit, Tveitit-(Y), Zajakit-(Ce)
# Klorokalkit, Molysit
# Fluokerit-(Ce), Fluokerit-(La)
# Gananit
# Antarktisit, Bischofit, Eriochalkit, Hydrohalit, Nikelbischofit, Rokühnit, Sinjarit
# Kadwaladerit, Kloraluminit, Hydromolysit, Lesukit

### B. Doubl halogenidoù, digleb
# Avogadrit, Barberiit, Ferruksit
# Bararit, Hieratit, Kryptohalit, Malladrit
# Bogvadit, Kalkjarlit, Kolquiriit, Elpasolith, Jarlit, Jörgensenit, Kryolith, Kryolithionit, Simmonsit

### C. Doubl halogenidoù, gleb
# Akuminit, Artroeit, Chukhrovit-(Ce), Chukhrovit-(Y), Kreedit, Gearksutit, Tikhonenkovit
# Pachnolith, Thomsenolith, Yaroslavit
# Boldyrevit, Karlhintzeit, Chiolith, Karasugit, Neighborit, Prosopit, Ralstonit, Rosenbergit, Usovit, Weberit
# Aravaipait, Kalkioaravaipait
# Böggildit, Stenonit
# Klormanganokalit, Rinneit
# Douglasit, Erythrosiderit, Kremersit, Mitscherlichit
# Karnallit, Koenenit, Redikortsevit, Tachyhydrit

### D. Oxihalogenidoù
# Atakamit, Anthonyit, Belloit, Bobkingit, Botallackit, Kalumetit, Herbertsmithit, Hibbingit, Kempit, Klinoatakamit, Korshunovskit, Melanothallit, Nepskoeit, Paratakamit
# Ponomarevit
# Buttgenbachit, Klaringbullit, Konnellit, Gordait, Khaidarkanit, Simonkolleit
# Zharchikhit, Zirklerit
# Abhurit
# Aurivilliusit, Komancheit, Eglestonit, Gianellait, Hanawaltit, Kadyrelit, Kleinit, Mosesit, Pinchit, Poyarkovit, Tedhadleyit, Terlinguakreekit, Terlinguait, Vasilyevit
# Kelyanit
# Kotunnit, Fiedlerit, Laurionit, Paralaurionit, Pseudokotunnit
# Bismoklit, Daubreeit, Matlokit, Rorisit, Zavaritskit
# Asisit, Blixit, Chubutit, Damarait, Ekdemit, Heliophyllit, Kombatit, Mendipit, Mereheadit, Nadorit, Parkinsonit, Penfieldit, Perit, Philolithit, Pinalit, Sahlinit, Schwartzembergit, Seeligerit, Sundiusit, Symesit, Thorikosit
# Onoratoit
# Bideauxit, Boleit, Kloroxiphit, Kumengeit, Diaboleit, Hämatophanit, Pseudoboleit, Yedlinit

Distro da Renkadur ar Maenad
Renkadur ar maenadoù/Nitratoù

### A. Nitrat
# Gwihabait, Nitrobaryt, Nitrokalit, Nitronatrit
# Nitrokalkit, Nitromagnesit
# Gerhardtit, Likasit, Rouait
# Sveit

Distro da Renkadur ar maenadoù
Renkadur ar maenadoù/Karbonatoù

### B
# Kalicinit, Nahcolith, Natrit, Teschemacherit, Wegscheiderit, Zabuyelit
# Calcit, Gaspeit, Magnesit, Otavit, Rhodochrosit, Siderit, Smithsonit, Sphärocobaltit, Vaterit
# Ankerit, Benstonit, Dolomit, Ewaldit, Huntit, Kutnahorit, Minrecordit, Norsethit
# Alstonit, Aragonit, Barytocalcit, Cerussit, Olekminskit, Paralstonit, Strontianit, Witherit
# Bütschliit, Eitelit, Fairchildit, Gregoryit, Juangodoyit, Natrofairchildit, Nyerereit, Shortit, Zemkorit
# Sahamalith-(Ce)
# Burbankit, Calcioburbankit, Carbocernait, Khanneshit, Remondit-(Ce), Remondit-(La), Petersenit-(Ce)

### C
# Aurichalcit, Azurit, Brianyoungit, Georgeit, Glaukosphärit, Hydrozinkit, Kolwezit, Loseyit, McGuinnessit, Malachit, Nullaginit, Pokrovskit, Rosasit, Sclarit, Zinkrosasit
# Barensit, Dawsonit, Tunisit
# Ferrotychit, Manganotychit, Northupit, Tychit
# Crawfordit, Bonshstedtit, Bradleyit, Sidorenkit
# Sabinait
# Brenkit, Defernit, Holdawayit, Rouvilleit
# Bastnäsit-(Ce), Bastnäsit-(La), Bastnäsit-(Y), Cebait-(Ce), Cebait-(Nd), Cordylit-(Ce), Horvathit-(Y), Huanghoit-(Ce), Hydroxylbastnäsit-(Ce), Hydroxylbastnäsit-(La), Hydroxylbastnäsit-(Nd), Kozoit-(Nd), Kukharenkoit-(Ce), Kukharenkoit-(La), Lukechangit-(Ce), Micheelsenit, Parisit-(Ce), Parisit-(Nd), Reederit-(Y), Röntgenit-(Ce), Synchisit-(Ce), Synchisit-(Nd), Synchisit-(Y)
# Hydrocerussit, Plumbonacrit, Shannonit
# Beyerit, Bismutit, Kettnerit, Phosgenit

### D
# Barringtonit, Ikait, Lansfordit, Monohydrocalcit, Nesquehonit
# Baylissit, Chalkonatronit, Gaylussit, Pirssonit, Soda, Thermonatrit, Trona,
# Adamsit-(Y), Calkinsit-(Ce), Galgenbergit-(Ce), Kimurait-(Y), Lanthanit-(La), Lanthanit-(Ce), Lanthanit-(Nd), Lokkait-(Y), Shomiokit-(Y), Tengerit-(Y),
# Donnayit-(Y), Mckelveyit-(Nd), Mckelveyit-(Y), Weloganit
# Tuliokit

### E
# Artinit, Brugnatellit, Chlorartinit, Coalingit, Dypingit, Giorgiosit, Hydromagnesit, Indigirit, Widgiemoolthalith
#Barbertonit, Caresit, Charmarit-2H, Charmarit-3T, Chlormagaluminit, Manasseit, Quintinit-2H, Quintinit-3T, Sjögrenit, Zaccagnait
# Comblainit, Desautelsit, Hydrotalkit, Pyroaurit, Reevesit, Sergeevit, Stichtit, Takovit
# Alumohydrocalcit, Hydroscarbroit, Para-Alumohydrocalcit, Scarbroit
# Kambaldait, Otwayit, Szymanskiit, Zaratit
# Clearcreekit, Peterbaylissit
# Callaghanit, Clarait, Decrespignyit-(Y)
# Ankylit-(La), Ankylit-(Ce), Barstowit, Calcio-Ankylit-(Ce), Calcio-Ankylit-(Nd), Dresserit, Dundasit, Gysinit-(Nd), Hydrodresserit, Kamphaugit-(Y), Kochsándorit, Montroyalit, Petterdit, Strontiodresserit, Thomasclarkit-(Y)
# Schuilingit-(Nd)
# Sheldrickit, Thorbastnäsit

### F
# Blatonit, Joliotit, Oswaldpeetersit, Rutherfordin
# Andersonit, Bayleyit, Kejkait, Fontanit, Grimselit, Liebigit, Metazellerit, Swartzit, Zellerit
# Roubaultit, Voglit, Znukalit
# Albrechtschraufit, Rabbittit, Sharpit, Urankalkarit
# Wyartit
# Astrosyanit-(Ce), Bijvoetit-(Y), Kamotoit-(Y), Shabait-(Nd)
# Widenmannit

Distro da Renkadur ar maenadoù
Renkadur ar maenadoù/Boratoù

### G. Inselborate
# Jacquesdietrichit, Jimboit, Kotoit, Takedait
# Nordenskiöldin, Tusionit
# Alumino-Magnesiohulsit, Hulsit, Magnesiohulsit, Pertsevit, Pinakiolith, Warwickit, Yuanfuliit
# **Ludwigitgruppe:** Azoproit, Blatterit, Bonaccordit, Chestermanit, Fredrikssonit, Gaudefroyit, Ludwigit, Orthopinakiolith, Takeuchiit, Vonsenit
# Fluoborit, Jeremejewit, Karlit, Painit
# Berborit, Canavesit, Qilianshanit, Sakhait, Shabynit, Wightmanit
# Behierit, Pseudosinhalit, Schiavinatoit, Sinhalit
# Cahnit, Bandylith, Teepleit
# Frolovit, Henmilit
# Carboborit, Hexahydroborit
# Seamanit, Sulfoborit
# Moydit-(Y)

### H. Gruppenborate
# Klinokurchatovit, Kurchatovit, Suanit
# Parasibirskit, Sibirskit, Sussexit, Szaibelyit
# Lüneburgit, Wiserit
# Pentahydroborit, Pinnoit, Satimolit
# Ameghinit
# Inderborit, Inderit, Inyoit, Kurnakovit, Meyerhofferit, Solongoit
# Hydrochlorborit
# Uralborit
# Nifontovit, Olshanskyit
# Borax, Diomignit, Tincalconit
# Fedorovskit, Roweit
# Ekaterinit, (Jekaterinit), Halurgit, Hungchaoit, Wardsmithit
# Borcarit
# Ulexit
# Ammonioborit, Santit, Sborgit
# Tertschit
# Admontit, Aksait, Mcallisterit, Rivadavit
# Teruggit

### J. Kettenborate
# Vimsit
# Calciborit, Chelkarit
# Colemanit, Hydroboracit
# Kernit
# Ezcurrit, Kaliborit, Larderellit, Priceit, Probertit
# Aristarainit

### K. Schichtborate
# Fabianit
# Korzhinskit
# Biringuccit, Nasinit, Tuzlait
# Heidornit, Hilgardit, Kurgantait, Tyretskit
# Gowerit, Veatchit, Volkovskit
# Balavinskit, Nobleit, Tunellit
# Ginorit, Strontioborit, Strontioginorit
# Preobrazhenskit, Studenitsit, Vitimit
# Brianroulstonit, Penobsquisit, Pringleit, Ruitenbergit, Walkerit
# Braitschit-(Ce)
# Peprossiit-(Ce)

### L. Gerüstborate
# Metaborit
# Hambergit, Londonit, Rhodizit
# Johachidolith
# Boracit, Chambersit, Congolith, Ericait, Trembathit

Distro da Renkadur ar maenadoù
Maria Vincenza Santurbano

**Maria Vincenza Santurbano** a zo bet ganet e 1968.

Mestrc'hoarierez echedoù italian eo.

Kampionez Italia e 2004.

1936 eo he renk Elo.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chessgames
* Luc'hskeudenn eus Maria Vincenza Santurbano
Palestina

**Palestina** (eus ar gresianeg: *Palaistina* hag al latin: *Palaestina*, en arabeg: فلسطين Filastīn, en hebraeg: פלשתינה) a zo ur rannvro eus ar Reter-Kreiz, lec'hiet etre ar Mor Kreizdouar ha dezerzh ar Jordan. Ar Yuzevien a ra anezhi *[[Eretz Israel]]* hag ar Gristenien *an [[Douar Santel|Douar-santel]]*. Hiziv an deiz eo an annezidi Arabed ha Yuzevien dreist-holl; eno emañ stad Israel ha Tiriadoù Palestina.
Renkadur ar maenadoù/Kromatoù

### F. Kromat
# Kromatit, Krokoit, Tarapakait
# Deaesmithit, Edoylerit, Fornakit, Molybdofornakit, Phenikokroit, Santanait, Vauquelinit, Wattersit
# Iquiqueit
# Kassedanneit, Embreyit
# Lopezit

Distro da Renkadur ar maenadoù
Renkadur ar maenadoù/Arsenatoù, Vanadatoù

### E. Uranylphosphat hag Uranylvanadat
# Autunit, Fritzscheit, Heinrichit, Kahlerit, Natrium-Autunit, Novásekit, Sabugalit, Saléeit, Torbernit, Trögerit, Uranokirkit, Uranospinit, Zeunerit
# Abernathyit, Bassetit, Chernikovit, Lehnerit, Meta-Ankoleit, Meta-Autunit, Metaheinrichit, Metakahlerit, Metakirchheimerit, Metalodevit, Metanovasekit, Metatorbernit, Meta-Uranokirkit(I),(II), Meta-Uranospinit, Metazeunerit, Natrium-Meta-Autunit, Natrium-Uranospinit, Pseudo-Autunit, Ulrichit, Uramphit
# Bariosikosit, Simplotit, Sinkosit
# Arsenuranospathit, Uranospathit
# Furongit, Moreauit, Ranunkulit, Threadgoldit, Triangulit, Upalit
# Kokoninoit, Vochtenit, Xiangjiangit
# Althupit, Arsenuranylit, Bergenit, Dewindtit, Dumontit, Frankoisit-(Nd), Hügelit, Kamitugait, Kivuit, Metavanmeersscheit, Mundit, Phosphuranylit, Phuralumit, Phurkalit, Vanmeersscheit, Yingjiangit
# Hallimondit, Parsonsit
# Przhevalskit
# Asselbornit, Orthowalpurgin, Vanuralit, Walpurgin
# Karnotit, Kurienit, Fransevillit, Margaritasit, Metatyuyamunit, Metavanuralit, Sengierit, Strelkinit, Tyuyamunit, Vanuranylit

Distro da Renkadur ar maenadoù