Brezhoneg

Ur yezh keltiek a orin eus Enez Vreizh (Breizh-Veur/Preden) hag eus skourr ar yezhoù predenek eo ar **brezhoneg**, pe ar **breton** e lec'hioù zo. Deuet e vije diwar ur yezh voutin a vije bet etre Enez Vreizh ha Breizh Vihan (Arvorig) e-tro dibenn an Henamzer. A-gozh e vez komzet ha skrivet e Breizh.

Biskoazh ne voe komzet en darn vuiañ eus Breizh-Uhel (Bro-Naoned ha Bro-Roazhon), buan e yeas da get e Bro-Zol hag e Bro-Sant-Maloù levezonet-don e voe gant ar romaneg e bro Gwerrann hag e Bro-Gwened. Tamm-ha-tamm ez eas ar brezhonegva war-gil ; hiziv ne vez komzet nemet e Breizh-Izel, er c’hornôg d’ul linenn hag a dreser dre vras eus Plouha da Wened).

E 2024 e istimed e oa 107 000 brezhoneger.
## Istor diavaez ar brezhoneg

Bet eo komzet ar brezhoneg gant pennoù bras Stad Breizh betek an  a-raok bezañ dilezet ganto. Deuet eo tamm-ha-tamm da vezañ yezh Goueled Breizh hag ar bobl vunut p'eo bet dilezet d'e dro gant an noblañs hag ar vourc'hizien, a zo aet war ar galleg. Al latin e oa yezh skrivet duged Breizh, hag ar galleg adalek ar . Chomet ez eus gerioù prizius diwar ar brezhoneg kozh a vez implijet hiziv an deiz da sevel gerioù brezhonek nevez war tachennoù evel ar brederouriezh ha skiantoù mab-den, da skouer.

Kar-tost eo ar brezhoneg d'ar c'hembraeg ha, marteze, un tammig d’ar galianeg hag a zo aet da goll da vat war-dro kreiz ar , met n'eus tamm prouenn ebet e vefe bet levezonet ar brezhoneg gant ar galianeg peogwir n'ouzer ket nemeur a dra a-zivout stad ar galianeg en amzer donedigezh Brezhoned an Inizi da Vreizh-Vihan ha n'ouzer ket kalz hiroc'h diwar-benn brezhoneg an amzer-se kennebeut. Anavezet eo ar brezhoneg gant Aozadur ar Broadoù Unanet evel ur yezh evel ar re all.

## Brezhoneg ha Dispac'h gall
N'he deus ar vonarkiezh graet netra a-enep ar yezhoù disheñvel diouzh ar galleg, met adal an Dispac'h gall eo bet cheñchet an traoù. Kroget ez eus bet da gelenn galleg d'an holl dud ha da waskañ war un dro an holl yezhoù all a veze graet *[[patois]]* anezho en un doare dismegañsus, e Breizh peurgetket a-drugarez da zoareoù kriz da lakaat mezh war bugale er skolioù Stad pe gatolik. Dalc'het e voe d'ar politikerezh-se da lazhañ ar brezhoneg betek ar bloavezhioù 1960, da lavaret eo betek ar mare ma voe echuet well-wazh gant ar skolioù da zegemer bugale dic'hallek desavet e brezhoneg gant o zud.

E deroù an , ha pa gendalc'hfe ar politikerezh gall da lakaat galleg dre holl abalamour m'eo *yezh ar republik*, e veze komzet brezhoneg gant war-dro 300 000 a dud c'hoazh (e-skoaz 1 300 000 er bloaz 1930). Evit diskouez pegen kriz eo bet an traoù a-enep ar brezhoneg ez eus ur frazenn anavezet mat hag a lavar splann an traoù : «&nbsp;*Il est interdit de cracher par terre et de parler breton*&nbsp;». E penn-kentañ an  ne ouie an hanter eus an dud nemet brezhoneg hag an hanter all a ouie an div yezh. Er bloaz 1950 ne chome mui nemet 100 000 a dud na ouient nemet brezhoneg.

Hiziv an deiz ez eo ar brezhoneg ar yezh keltiek nemeti hep statud ofisiel ebet. Ne fell ket d'ar gouarnamant lakaat cheñch mellad 2 ar vonreizh bet degemeret er bloaz 1994 hag a embann *La langue de la République est le français*.

Ingal en em vod dekviliadoù a dud e Frañs evit goulenn ma vefe kemmet al lezenn-se : en Europa ne vez kavet ul lezenn evel-se nemet e Frañs.

Nevez zo eo bet ar skolioù Diwan o klemm dirak Lez europat gwirioù mab-den evit ma vefe doujet da wirioù ar Vretoned e-keñver o yezh.

Brezhoneg a vez komzet ivez en estrenvro hag e Bro-C'hall, er c'hêrioù bras dreist-holl.

## Marevezhioù ar brezhoneg

Boas eur da rannañ istor ar brezhoneg e meur a varevezh.
Betek an  ne oa bet kemm bras ebet etre ar predeneg komzet e Breizh-Vihan hag an hini komzet e Breizh-Veur.
*An henvrezhoneg, eus ar  betek an . N’anavezomp yezh ar mare-se nemet dre dammoù frazennoù berr-berr, gerioù (spisc'herioù), anvioù tud hag anvioù lec’h.
*Ar c’hrennvrezhoneg, eus an  betek ar . Eus an amzer-se ec’h anavezomp dreist-holl pezhioù-c’hoari, hir-mat alies a-walc’h.
*Ar brezhoneg raknevez eus ar  betek penn kentañ an .
*Ar brezhoneg kempred betek bremañ.
## An deskadurezh

Er bloaz 1977 e voe krouet ar rouedad skolioù Diwan. Er skolioù-se e vez desket dre ar brezhoneg (4 337 skoliad da vare an distro-skol e 2018).

Klasoù divyezhek zo ivez e skolioù stad (Div Yezh - 8 563 skoliad) hag e skolioù katolik prevez (Dihun - 5 437 skoliad)). Miliadoù a dud yaouank (18 337 en holl e 2018) a ya da skolioù seurt-se adal ar skol-vamm betek fin al lise.

Pell emañ ar sifroù-se diouzh goulenn an dud c'hoazh, hervez disoc'hoù sontadeg TMO/Kuzul-rannvro Breizh 2018.
## Geriadurouriezh
**Gwelit :* geriadurouriezh ar brezhoneg.
## Rannyezhoù ar brezhoneg
**Gwelit :* rannyezhouriezh ar brezhoneg.*
==Petra zo dibar d'ar brezhoneg ?==
===Tres ar verb : ober / bezañ oc'h ober ===
Evel en [[iwerzhoneg]] ez eus daou stumm da bep amzer verb e brezhoneg. Kemm zo etrezo hervez m'eo boas an ober pe n'eo ket. Kavet e vez traoù evel-se e [[saozneg]] ivez. Kavout a reer en amzer-vremañ ur stumm boas hag ur stumm war ober :
**Me zo o komz gant ma amezeg* (bremañ pa lavaran)
**Me a gomz gant ma amezeg* (bep mintin)
Er verb *bout* (*bezañ*) hag er verb *kaout* avat ez eus daou stumm disheñvel hep stumm war ober ebet (gant ar « verb bezañ + o + anv-verb ») :
**Skuizh on hiziv*
**Skuizh e vezan da Wener*
**Naon am eus heno(a)zh*
**Naon am bo fenoz*
**Naon am bez bemnoz*
===Araogennoù displeget===
Evel er yezhoù keltiek all a-vremañ e vez displeget an araogennoù e brezhoneg hervez ar gour, da lavaret eo ez a ar raganvioù-gour d'ober ur ger hepken gant an araogenn zo araozo.

==Keñveriañ gerioù==
En daolenn amañ dindan e kavor perzhioù boutin d'ar brezhoneg (hini Gwened ha KLT) hag ar [[kerneveureg|c'herneveureg]] ; ar gerioù [[gallaoueg|gallaouek]] ha gallek zo roet ivez. Gellout a reer gwelet traoùigoù heñvel e brezhoneg ha gallaoueg, da skouer an doare da lavaret « [[gwiñver]] », *kazh-koad* neuze e brezhoneg ha *chat-de-boéz* savet o-daou war an hevelep patrom, met war harzoù ar brezhoneg hepken e vez kavet an doare-se ([[Sant-Yann-Brevele]]), hag e [[Gwernenez]], e [[Breizh-Uhel]] e kaver dre vras *chat d'étchuiré*, *chat d'écureuil*, evel en ul lodenn vras eus ar [[yezhoù oil]].


==Stourmoù evit ar yezh==
Kalz anezho zo bet ; difeuls alies ha dic'hortoz eo ar re nevesañ. 
* Ur strollad nevez anvet [[Ai'ta!]] (deomp dezhi, e brezhoneg Treger ; gwelit [http://ai.ta.free.fr/]) a stourm evit ar yezh er vuhez foran gant fent ha preder.
* Ur stourm all zo anezhañ eo ar stourm livadureg, da heul [[SAB|Stourm ar Brezhoneg]]. Kement hini hag a stourm evit ar yezh zo pedet neuze da ginklañ ur blog gant e wellañ livadurioù (gwelit [http://stourmomp.blogspot.com]).
==Politikerezh evit ar yezh==
===En deskadurezh===
A-benn talañ ouzh an diouer a gelennerien stummet war an deskadurezh vrezhoneg ez eus bet krouet yalc'hadoù "Skoazell & Desk" gant ar rannvroioù hag ar c'huzul bro.
<gallery mode="packed" heights="200px">
Yalc'had Skoazell Desk ESPE.jpg|Bruderezh evit ar yalc'had Skoazell & Desk 
Yalc'had Skoazell Desk.jpg|Levrioùgoù evit broudañ studierien da c'houlenn ar yalc'had Skoazell & Desk
</gallery>
===Priziadeg 2018===
E miz Meurzh/Ebrel 2018 e voe goulennet gant ar gelennerien vrezhoneg lakaat da dremen arnodennoù live evit ar c'hlasadoù trede e Diwan, en deskadurezh katolik hag an deskadurezh foran, da welet live gwirion ar skolajidi e fin ar c'helc'hiad pevar (sañset B2 ar CECRL).
=== Er vuhez foran ===
Er vuhez foran e kaver brezhoneg dindan daou stumm : ur c'hoant da vrudañ ar yezh ha da ziskouez ez eus politikerien a-du ganti, pe un implij gant brezhonegerien war ar pemdez.

Aliesoc'h-aliesañ e kaver ar brezhoneg er bed ekonomikel, ma vez degaset gant tud kar-o-yezh bet desket enni ha deuet da vezañ aktourien er bed-se. An abeg a genwerzh zo ivez dre emdroadur spered an dud a fell dezho adkavout un aergelc'h gwirion ha gwriziennet donoc'h en o endro [[sevenadur]]el.
<gallery mode="packed" heights="200">
Restr:Stankoù Apigné 03.jpg|Panell divyezhek e [[Stankoù Apigné]] ([[Il-ha-Gwilen]])
Restr:Glazard ar magoerioù.jpg|Panell divyezhek e [[Baden (Mor-Bihan)|Baden]] ([[Bro-Gwened]], [[Mor-Bihan]])
Restr:Gouel Sant Denoal.jpg|Panell divyezhek er [[Bro-Vigoudenn|Vro-Vigoudenn]] en ur stal bleunioù
Restr:Tourism office Carhaix bilingual sign.jpg|Ti an douristed e [[Karaez-Plougêr|Karaez]], panell degemer divyezhek
Restr:Road signs bilingual Breton in Quimper.jpg|Panelloù-hent divyezhek e [[Kemper]]
</gallery>
==Diouer a stourm evit ar yezh==
E miz Kerzu 2006 e oa bet [[Marc Le Fur|Marc ar Fur]], kannad [[UMP]] (tu dehoù gall) [[Loudieg]] o kinnig e parlamant Pariz ur mennad savet evit anavezout ar yezhoù rannvro er Vonreizh c'hall : kannad ebet eus ar [[Strollad Sokialour Gall|PS]] gall e Breizh (na [[Jean-Yves an Drian]], a zo ivez prezidant [[Kuzul Rannvro Breizh]]) n'en doa mouezhiet gant kinnig ar Fur.

Skort eo implij ar brezhoneg war an dachenn bolitikel e-maez an [[Emsav]]. Implijet e vez dreist-holl evit desachañ mouezhioù war-du ur strollad pe un den politikel. Ral eo ar c'hoant gwirion da harpañ ar yezh.
==An niver a vrezhonegerien==
Hervez un enklask kaset gant [[Fañch Broudig]] ha [[TMO]], paeet gant [[Kuzul Rannvro Breizh]], ne vije nemet 207&nbsp;000 brezhoneger ken e 2007. Hervez enklask an [[INSEE]], kempoelloc'h hervez [[Hervé Abalain]], graet e 1999, e vefe 295&nbsp;000. Hervez Efficience 3 (2001) e vefe 300&nbsp;000. Ur 100&nbsp;000 a dud bennak pe ouzhpenn a gompren mat ar yezh hep he c'homz.<br>
Brezhonegerien zo e New York ; ar re-se oa degadoù bennaket anezho e 2012, hervez BZH New York, kevredigezh ar Vretoned eno. N'eo ket gouiet hag ar re-se a gomz ar yezh a-wechoù pe bemdez, pe ar seurt rannyezh komzet ganto enni kennebeut.

Hervez ur studiadenn bet embannet e 2018 ez eus muioc'h evit 207&nbsp;000 brezhoneger er vro. Hervez ur studiadenn embannet gant Rannvro Breizh eus 2024 e oa istimet da gaout 107 000 brezhoneger . Nebeutoc'h a vrezhonegerien met gant ur geidenn a oad o izelaat.

==Krennlavaroù diwar-benn ar brezhoneg==
*[[Ar Brezhoneg hag ar Feiz A zo breur ha c'hoar e Breizh]].
*[[Hep brezhoneg Breizh ebet]]

== Liammoù diavaez ==


*Jouitteau, M. (2009-bremañ) *ARBRES, wikiyezhadur ar brezhoneg*, IKER, CNRS. (yezhadur wiki ar brezhoneg (skrivet e galleg), gant skouerioù troet ger-ha-ger ha keñveriadennoù gant yezhoù all).
*[http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00503/petra-eo-ar-brezhoneg?-qu-est-ce-que-la-langue-bretonne? L'Ouest en mémoire (Ina) - Petra eo ar Brezhoneg]
* [http://www.ethnologue.com/language/bre Ethnologue]
* [https://wikitongues.org/languages/bre/ WikiTongues]
* [https://www.youtube.com/channel/UCDSZTvxCYQ97mZpEzlW2AdQ Brezhoneg Bew], *YouTube*
* [http://banque.sonore.breton.free.fr/ Banque Sonore des Dialectes Bretons]
* [https://www.brezhonegbrovear.bzh/index.php Brezhoneg Bro Vear]
* [https://www.youtube.com/channel/UClRvywGREypp9uZHyPhqE5g Yezholeiñ], *YouTube*
* [https://www.bcd.bzh/br/ Bretagne Culture Diversité – Sevenadurioù Breizh]

==Levrlennadur==
* [[Arzel Even]] : *Istor ar yezhoù keltiek*, levrenn 1, [[Hor Yezh]], 1987
*  Steve Hewitt : *The Degree of Acceptability of Modern Literary Breton to Native Speakers*, Department of Linguistics, Cambridge, 1977 
* MADEG Mikael, *Kentelioù distagadur brezhoneg Bro-Leon*, Nadoz-Vor Embannadurioù, Brest, 2020.
*  Steve Hewitt : *The problem of neo-speakers in language revitalization: The example of Breton'', University College, London, 2020 

## Gwelet ivez
* Deskadurezh vrezhonek
* Lennegezh vrezhonek
* Skrivagnerien vrezhonek
* Lizherenneg fonetik etrebroadel evit ar brezhoneg
* Diwan
* Div Yezh
* Dihun
* Ofis ar Brezhoneg
* Lec'h ar brezhoneg er skolioù.
## Notennoù