open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Constança Arle

**Constança**, ganet war-dro 986 en Arle ha marvet e miz Gouere 1032 e Melun, a oa merc'h d'ar c'hont Gwilherm Iañ Provañs ha d'e bried Adelaid Anjev. Rouanez Bro-C'hall e teuas da vezañ pa euredas d'ar roue gall Roperzh II en doa kaset kuit e ziv wreg kentañ dija.

## Buhez
E 1003 ec'h euredas gant Roperzh II an Deol, roue Bro-C'hall. Hemañ a oa bet eskumunuget gant ar pab Gregor V en abeg d'e zarempredoù gant Bertha Bourgogn. Dre na oa ket bet Bertha evit genel bugel ebet ken eo e voe divizet an eured gant Constança.

Ne voe ket degemeret mat war a seblant ha marteze eo abalamour da se e klaskas he dial o tammall lod eus ar pennoù bras da vout disivouderien. 

Deskrivet eo Bertha evel ur geben griz ha taer ha buan e savas daou strollad e lez ar roue : tu Roperzh ha tu Constança.

En aner e klaskas Roperzh lakaat nullañ o eured, betek mont da gaout ar pab e 1010.

## Bugale
Seizh bugel zo bet ganet diwar an eured-se. En o zouez :

* **[[Advisa Auxerre]]** (1003-1063, kontez Auxerre** dimezet e [[1015]] da **Renaud Iañ Nevers**
* Huon II Bro-C'hall ([[1007]]-[[1026]]), o mab henañ, sakret e 1017 e [[Compiègne]], a voe kenroue gant e dad, met mervel a reas a-raok e dad, e 1026, da 19 vloaz; 
* [[Herri Iañ (Bro-C'hall)|Herri]] ([[1008]]-[[1060]]), roue Bro-C'hall, sakret e [[Reims]] e 1027, daoust da enebiezh Constança a glaske lakaat he mab all Roperzh da roue.
* **Roperzh Iañ Bourgogn** ([[1011]]-[[1076]]), **dug Bourgogn** ha **kont Auxerre;
* Eudes Bro-C'hall (1013-?), aet foll;
* Adelaid Bro-C'hall (1009-1079), dimezet div wech:
**e 1027 da **[[Richarzh III Normandi]]**; 
**hag e 1028 da **[[Baldwin IV Flandrez]]**;
* Konstanza Bro-C'hall.

Mervel a eure Constança Arle e Melun d'ar 25 a viz Gouhere 1032, bloaz war-lerc'h he fried, ha beziet e voe en abati Sant-Denez.
Beatris Loren

**Beatris Loren**, **Beatris Bar** (*[[Béatrice de Bar]]* e galleg), marvet e 1076 a oa eil merc'h Frederig II Loren, dug Lotaringia-Uhel ha kont Bar, ha Matilda Swabia.

Dre he dimezioù e voe markizez Toskana kent bout dugez Lotaringia-Izel.

Pa varvas he breur Frederig III Loren e voe desavet Beatris hag he c'hoar Sofia Bar gant he moereb Gisela Swabia, a oa pried an impalaer Konrad II. E 1037 e voe dimezet da Vonifatius III Toskana (~985-1052), dug-meur Toskana, a oa war-dro 52 vloaz. Tri bugel o doe :
* Beatris († 1053) ;
* Bonifatius IV Toskana († 1055), markiz Toskana ;
* Matilda Toskana († 1115), markizez Toskana, dimezet e 1071 gant Godefroy III ''le Barbu'', dug Lotaringia-Izel, ha goude e 1089 da Welf IV, dug Bavaria.

Drouklazhet e voe Bonifatius III e 1052, ha diwar-se e voe lakaet Beatris da ren e Stadoù he fried da c'hortoz he mab da vout en oad. Met pa varvas he mab e tistroas da Lotaringia-Izel. E 1054 e timezas d'he c'henderv, Godefroy II († 1069), dug Lotaringia-Izel, hep aotre an impalaer Herri III, abalamour ma oa en em savet Godefroy II meur a wech a-raok ha ma krede ne vije ket bet roet aotre ebet dezhañ. Ha Henri III ha skrapañ Beatris hag he merc'h Mathilde. 

Goude marv Godefroy e tistroas Beatris da Doskana, ma skoazellas ar pab Gregor VII da stourm ouzh ar Vuzulmiz hag an Normaned.

*War ar skeudenn amañ a-zehou, tennet eus *Vita Mathildis* ar manac'h Donizone di Canossa en , e lenner e latin : *Det Deus in claris cameris tibi stare Beatrix* (*Ra asanto Doue ma tiskuizhi e kambroù an Neñv, Beatris").
*War ar siell amañ dindan : *Sis semper felix cotfredo cara beatrix'' ("Ra vi eürus da viken, Beatris karet gant Godefroy")


Beatrice of Bar seal.jpg|Siell Beatris war un donezon da iliz San Zeno e Verona e 1073


## Liammoù
* Beatrix von Ober-Lothringen Markgräfin von Tuszien
Gisela Swabia

**Gisela Swabia** (989 pe 990 – 14 a viz C'hwevrer 1043 e Goslar) a oa merc'h da Herman II Swabia ha d'e bried Gerberga Bourgogn. 

## Dimezioù ha bugale
Teir gwech e timezas.
* gant Bruno Iañ, kont Brunswick, e 1002
* gant Ernest Iañ Swabia, dug Swabia, a varvas e 1015. Neuze e kemeras an dorn hag e renas ur pennadig evit he mab, Ernest II Swabia,
* gant Konrad II an impalaer santel, e 1016 pe 1017. 

Sevel a reas he div nizez Sofia Bar ha Beatris Loren pa varvas o breur Frederig III Loren da 13 vloaz. 

## He bugale

Gisela ha Bruno o doe pevar bugel:

* Liudolf, Markiz Friz (war-dro 1003 – 1038)
* hag ur mab all ha div verc'h 

Gisela hag Ernest o doe daou vab:

* Ernest II Swabia, dug Swabia (c. 1010 – 17 a viz Eost 1030)
* Herman IV Swabia, dug Swabia( c. 1015 – 28 a viz Gouhere 1038)

Gisela ha Konrad o doe tri bugel:

* Herri III, impalaer santel ( 29 a viz Here, 1017 – 5 a viz Here , 1056)
* Matilde Frankonia (1027 – Genver 1034)
* Beatrix (c. 1030 – 26 a viz Gwengolo 1036)

## Levrlennadur
* "Women in power 1000-1100" from Guide2womenleaders.com, last accessed January 15, 2007

* Braunschweigisches Biographisches Lexikon, Appelhans 2006, ISBN 3-937664-46-7
Sofia Bar

**Sofia**, ganet war-dro 1018, marvet d'an 21 a viz Mezheven 1093, a voe kontez Bar ha Mousson.
Merc'h e oa da Frederig II Loren, kont Bar ha dug Lotaringia Uhel, ha da v-Matilda Swabia. 

Pa varvas he breur Frederig III Loren en e 13 vloaz e voe kemeret Sofia hag he c'hoar Beatris Loren gant o moereb Gisela Swabia, a oa pried an impalaer Konrad II.
Gerberga Bourgogn

**Gerberga Bourgogn** (* 965 pe 966; † 7 a viz Gouhere 1019), a oa merc'h d'an impalaer Konrad Bourgogn, lesanvet *an Habask* (Pacificus, e latin), a oa roue Bourgogn ivez, ha d'e eil gwreg, Matilda Bro-C'hall, hag a oa merc'h d'ar roue gall Loeiz IV. Nizez e oa d'an impalaerez Adelaid Bourgogn ha d'an impalaer Lotar Iañ, ha gournizez da Otto Iañ. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas div wech:
*da Herman II Werl (marvet e 985), kont Werl, war-dro 978. Meur a vugel a voe ganet, en o zouez : 
*Hermann, anvet ivez Hermann II Werl. 
Da heul he zad e voe he breur Rudolph (anvet ivez Ludolph) ha Bernhard (I). 

Dimeziñ a eure da Herman II Swabia (marvet d'ar 4 a viz Mae 1003), dug Swabia. Pemp bugel a voe ganet : 

* Matilda Swabia (988 - † 29 a viz Gouere 1031/1032), douaret en iliz Worms, a zimezas teir gwech :
**da g-Konrad I, dug Kärnten († 12 a viz Kerzu 1011, pe marteze d'ar 15 a viz Kerzu) (Salier), 
**da Frederig II Loren, Dug Oberlothringen († 1026) (Wigeriche), 
**da Esiko, kont Ballenstedt, kont Schwabengau hag e pastell-vro Serimunt (†1059/1060) 

* Gisela Swabia († 15 a viz C'hwevrer 1043,
** kentañ eured gant 1002 Bruno, kont (von Braunschweig) († 1012/1014), 
**eil eured gant 1014 Ernst I, kont Schwaben († 1015) (Babenberger), 
**trede eured gant Konrad II, impalaer alaman († 1039) (Salier) 

* Berchtold (992 - † 993), badezet en Einsiedeln e 992, douaret e Marchtal 
* (amsur) Beatrix († 23 a viz C'hwevrer goude 1025), dimezet gant Adalbero von Eppenstein, dug Kärnten (1000 kadarnaet, † 28 a viz Du 1039), (Eppensteiner) 
* Hermann III Swabia († 1012) 1003, dug Swabia 

Asambles gant he mab Hermann e krouas kouent Oedingen.

## Da lenn
* Johann Suibert Seibertz: Diplomatische Familiengeschichte der alten Grafen von Westfalen zu Werl und Arnsberg. Arnsberg, 1845 (Digitalisat) S.21ff.

## Liamm diavaez

* Meneg war genealogie-mittelalter.de
Listenn an Impalaered santel roman

Setu ul listenn eus rouaned *[[Francia Orientalis]]* pe Germania, hag impalaered an Impalaeriezh Santel Roman, adalek 840 betek 1806.

## Liammoù
Adelaid Savoia

**Adelaid Savoia** zo anv meur a briñsez:
* Adelaid Savoia (1052-1079), merc'h da Oton Iañ Savoia ha d'e bried Adelaid de Suse, bet pried Guigues IV d'Albon ha Rodolphe de Rheinfeld-Souabe.
* Adelaid Savoia (1066-1190), merc'h da Amédée II de Savoie ha da Jeanne de Genève. 
* *Adelaid Savoia* pe Adelaid Maurienne (v.1100-1154), rouanez Bro-C'hall, pried Loeiz VI, roue Bro-C'hall.
hag ivez
*Mari-Adelaid Savoia, pe *Marie-Adélaïde de Savoie*

## Pennad kar
*Adelaid
Gwilherm Iañ Provañs

**Gwilherm Iañ ''an Dieuber**'' (~950 - 993), a voe kont ha priñs Provañs (968-993).

Boson II, kont Arle, ha Constance Provañs e oa e dud.

Kont Avignon e voe (962), kont Provañs (972), markiz Provañs Arle (979) ha priñs Provañs en he fezh (991).

Ur eontr en doa, anvet Gwilherm ivez, hag abalamour da se e vez graet Gwilherm II Provañs anezhañ a-wechoù.

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas.
#Da Arsinde de Comminges, ha daou vugel o doe : Odile Provañs (Odile de Nice, ~976 – ~1032)  ha Gwilherm II Provañs (~981 – kent an 30 a viz Mae 1018). 
#Da Adelaid Anjev.
Adelaide

**Adelaide** zo un anv-bihan italianek ha portugalek, deuet diwar an anv Adelaid, hag un anv-lec'h e meur a vro saoznek.

## Yezhoù all
* Adelheid
* Adélaïde

## Tud
* Santez Adelaide, pe Adelaid Bourgogn (931–999), Impalaerez santel, ha santez.
* Adelaide Cairoli (1806–1871), *Adelaide Bono* hec'h anv plac'h yaouank, emsaverez italian, mamm ar vreudeur Cairoli.
* Adelaide Ristori (1822–1906), aktorez italian.
* Adelaide Borghi-Mamo (1829–1901), kanerez italian mezzosoprano .
* Adelheid von Löwenstein-Wertheim-Rosenberg, pe Adelaide de Löwenstein-Wertheim-Rosenberg (1831-1909), priñsez alaman ha pried Manuel Iañ, roue Portugal.
* Maria Adelaide Aglietta (1940–2000) politikourez italian, kannadez europeat.

### Poltredaoueg

Sainte-Adélaïde - Église de Toury, vitraux par Lorin.jpg|Santez Adelaide, pe Adelaid Bourgogn, impalaerez santel.
Adelaide Borghi-Mamo.jpg|Adelaide Borghi-Mamo
Adelaide Ristori.jpg|Adelaide Ristori
D. Adelaide Sofia de Löwenstein.jpg| Adelaide de Löwenstein-Wertheim-Rosenberg, rouanez Portugal 


## Arzoù
**[[L'Adelaide]]*, drama gant Antonio Vivaldi e 1735.
* Adelaide (Beethoven), kan alamanek diwar ur barzhoneg gant Friedrich von Matthisson, sonerezh gant Ludwig van Beethoven, war-dro 1795-1796.
**[[Adelaide di Borgogna (Rossini)|Adelaide di Borgogna]]*, c'hoarigan gant Gioachino Rossini e 1817.

## Lec'hanvadurezh
### 
* Adelaide eo kêr-benn stad South Australia 

### 
* Adelaide, ur gêriadenn e New Providence 

### 
* Adelaide, ur gêr en Ontario 

### 

## Pennad kar
* Adelaid
Adelaid Maurienne

**Adelaid Maurienne**, pe **Adelaid Savoia**, ganet e 1092, marvet e 1154 e Montmartre, a oa merc'h da Umberto II *il Rinforzato* (1065 -1103), kont Savoia ha da Giselda di Borgogna, merc'h da Guglielmo I di Borgogna. Pa varvas he zad e 1103 ec'h addimezas he mamm da Ranieri I del Monferrato.

Dimeziñ a reas e miz Eost 1115 d'ar roue gall Loeiz VI(1081 &ndash; 1137), ha rouanez Bro-C'hall e voe.
Amzer aoristek

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **aoristek** pe **dispis** (e saozneg: *aorist*, diwar an henc'hresianeg: ἀόριστος, *aóristos*, "hep dremmwel, divevenn") evit komz un arvez yezhadurel, pe resisoc'h un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober (a ra dave dezhañ ar verb) kaset da benn en un doare distag diouzh un amzer resis, da lâret nag en amzer-dremenet, nag en amzer-vremañ, nag en amzer-da-zont, da lâret eo o verkañ an ober drezañ e-unan hepmuiken.

Implijet e veze hag e vez c'hoazh e yezhoù indezeuropek 'zo, en o zouez ar sañskriteg, ar bulgareg, an hentchekeg, hag ar henc'hresianeg hag ar gresianeg a-vremañ.

* Da skouer:
: *ὁ χρόνος πάντα διαφθείρει*
: "An amzer a zistruj pep tra"

## Notennoù:

## Mammennoù:
* 

## Liammoù diavaez:
* Greek tenses
Bertha Holland

**Bertha Holland** (pe **Bertha**) (war-dro 1055–1093) a oa ur briñsez eus an Izelvroioù ha pried kentañ ar roue gall Fulup Iañ. 
Merc'h e oa da Floris Iañ, kont Holland. Kaset kuit e voe gant he fried, a skrapas Bertrada Montfort, gwreg Foulk IV, kont Anjev, da vevañ ganti .
Matilda Bro-C'hall

**Matilda**, pe **Mathilde de France**, pe *Mahaut de France*, ganet e 943 ha marvet d'ar 27 a viz Genver 992 a oa merc'h d'ar roue gall Loeiz IV ha d'e bried Gerberga Saks; 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 964 da g-Konrad Bourgogn, ha pevar bugel o doe: 

* Bertha (964-1031), a zeuas da vout rouanez bro-C'hall e 996 pa zimezas da Robert II,
* Gerberge (965-1018),
* Mathilda (975-?),
* Rodolf III († 1032), roue an Div Vourgogn .
Amzer-hiziv

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **amzer-hiziv** pe **amzer hodiek** (e saozneg: *hodiernal tense*, diwar al latin: *hodie*, "hiziv") evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober a c'hoarvez pe a vez kaset da benn en deiz-a-hiziv en un doare rik pe c'hoazh e-kerzh un deiz dave all en un doare keñveriek.

Bez' e c'hell an amzer-hiziv bezañ en amzer-dremenet evit komz eus darvoudoù c'hoarvezet hiziv dija pe c'hoazh en amzer-da-zont evit komz eus darvoudoù a c'hoarvezo c'hoazh pelloc'h hiziv.

Implijet e vez amzerioù-rakhiziv (saoz. *post-hodiernal*) evit komz eus darvoudoù a c'hoarvezo goude hiziv keit ha ma implijer amzerioù-goudehiziv (saoz. *post-hodiernal*) evit komz eus darvoudoù a c'hoarvezo goude hiziv. 

Implijet e vez amzerioù evel-hen er yezhoù bantouek hag e yezhoù all kozmet en Afrika, da skouer e louoeg, merket gant rakger "*n-*".

nyóro 	nyóo, ny- 	‘yesterday’s past’ (hesternal)
nyóca 	nyóc(a), nyóc- 	‘the day before yesterday’
yandέ 	yand(έ), yand- 	‘a few days ago’

## Notennoù

## Gwelit ivez
* Amzer-dec'h
* Amzer-warc'hoazh
Matilda Friz

**Matilda Friz** (war-dro 1024-1044), a oa merc'h da Liudolf Friz, ha d'e wreg Gertrude.

Dimeziñ a reas e 1034 da Herri Iañ, roue ar Franked, a oa marvet e bried kentañ, Matilda hec'h anv ivez. E eil pried e oa Matilda, hag ar c'hentañ rouanez kenseurtet gantañ. 

Mervel a reas Matilda Friz er gwentloù, digoret he c'hof dezhi, hag he merc'hig ivez war un dro. 

Addimeziñ a reas Herri da Anna Kyiv.
Matilda Frankonia

**Matilda Frankonia** (pe *Mathilde von Franken* en alamaneg) (1010 - 1034), a oa merc'h da Konrad II, impalaer santel ha da Gisela Swabia‎. 

Dimeziñ a reas da Herri Iañ, roue ar Franked e 1033 met mervel a reas bloaz war-lerc'h an eured. 
 
Addimeziñ a reas Herri neuze da Matilda Friz.
Amzer-dec'h

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **amzer-dec'h** pe **amzer hersternek** (e saozneg: *hersternal tense*, diwar al latin: *hestern*, "dec'h") evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober a c'hoarvez pe a vez kaset da benn dec'h en un doare rik pe c'hoazh e-kerzh un deiz dave all en un doare keñveriek (da lâret eo en derc'hent).

En amzer-dremenet e vez an amzer-dec'h atav.

Implijet e vez amzerioù-rakdec'h (saoz. *post-hestinal*) evit komz eus darvoudoù c'hoarvezet a-raok dec'h pe a-raok an derc'hent. 

Implijet e vez amzerioù evel-hen er yezhoù bantouek hag e yezhoù all kozmet en Afrika, da skouer e louoeg, merket gant rakger "*ny-*".

## Notennoù

## Gwelit ivez
* Amzer-hiziv
* Amzer-warc'hoazh
Kastell Montsegur

**Kastell Montsegur** zo ur c'hastell e kumun Montsegur, e departamant an Ariège, en Okitania. Emañ e krec'h ur menez 1207&nbsp;m a uhelder, nepell diouzh ar Pireneoù, un 20 km bennak diouzh kêr Fois. Ne chom nemet rivinoù eus ar c’hastell, met brudet eo abalamour d’e istor.

## Istor

Gouzout a reer e oa ur c'hastell eno a oa o kouezhañ en e boull e 1204. Adsavet e voe e 1232 gant un aotrou eus ar c'horn, Raimon de Perelha. Ouzhpenn kastell an aotrou e oa ivez tiez bodet tro-dro, kelc'hiet gant mogerioù-difenn. Ur repu e oa ar geriadenn-se evit ar Gatared, anezho feizidi ur ranngredenn gristen eus ar Grennamzer, a veze graet an hu warno gant an Iliz katolik. Deuet e oa Montsegur, evit gwir, da vezañ *kêr-benn* an Iliz katar. E-pad ar Groaziadeg a-enep Albiziz, renet gant roue Bro-C'hall ha gant an Iliz katolik, e voe lakaet seziz war Montsegur gant arme ar roue, meur a wech. N’eo nemet ar pevare gwech e teuas a-benn soudarded senesal Carcassona, kaset gant ar roue Loeiz IX da lakaat o c'hrabanoù war Montsegur. E-pad meur a viz, eus miz Mae 1243 da viz Meurzh 1244, e voe gronnet Montsegur gant 10 000 soudard eus arme ar roue. Kodianañ a reas Pèire Rogièr de Mirapeis (Pierre-Roger de Mirepoix) a oa e penn difennerien Montsegur, e miz Meurzh 1244. Ar re eus annezidi ar geriadenn n'o doa ket asantet dinac'h o feiz hag en em zaskor a voe lazhet holl gant o argaderien d'ar 16 a viz Meurzh : 225 den, bras ha bihan a voe losket en un tantad bras…

Dismantret e voe ar geriadenn hag ar c'hastell. Hogen adsavet e voe ur c'hastell all goude da reiñ bod da soudarded ar roue, a eveshae ac'haleno harzoù Bro-C'hall, betek Feur-emglev ar Pireneoù, e 1659. Da neuze e voe kaset an harzoù-se pelloc'h er c'hreisteiz ha dilezet e voe ar c'hastell tamm-ha-tamm. Lakaet e voe kastell Montsegur da vonumant istorel e 1875. E 1947 e voe kroget da gempenn ar savadur. Bremañ eo brudet-bras ar c'hastell e-touez brogarourien Okitania, evel un arouez eus aloubidigezh o bro. Ur ganaouenn anvet *Montsegur* zo bet savet gant ar c'haner okitanek Claudi Martí. Bep bloaz e vez emsaverien o’n em vodañ eno e miz Meurzh e koun an darvoudoù-se. Meur a gredenn zo ivez diwar-benn Montsegur : hervez unan anezho e vije bet kuzhet eno teñzor an Iliz katar ; hervez unan all e vije bet, en teñzor-se, ar Graal Santel, ha meur a skrid zo bet savet war an dra-se.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel ti-kêr Montsegur
* Luc’hskeudennoù eus kastell Montsegur
* Montsegur e-barzh Cathares.org
* Montsegur e-barzh Histariège.com
Loeiz VI (Bro-C'hall)

**Loeiz VI**, lesanvet Loeiz an Tev, ganet e 1081 ha marvet e 1137 a voe roue Bro-C'hall eus 1108 betek 1137. Mab e oa da Fulup Iañ ha da vBertha Holland, e wreg gentañ.

## Bugaleaj
Start e voe bugaleaj Loeiz VI en abeg da iriennoù e vamm-gaer Bertrada Montfort hag a glaskas e gas diwar-dro evit lakaat war an tron unan eus an daou vab he doa bet gant Fulup Iañ (Fulup ha Florus).

Ur veaj a reas Loeiz e Bro-Saoz e-pad goañv 1100-1101 e lez ar roue Herri Iañ. Bertrada a glaskas tennañ gounid eus se evit goulenn digant roue Bro-Saoz derc'hel anezhañ prizoniad.

Armet e voe marc'heg en Abbeville d'ar 24 a viz Mae 1098 ha lakaet da hêr ofisiel war-dro 1099.

## Ren
Deskrivet eo evel un den kreñv ha brezelour ampart met techet da vezañ tev ken na oa diaes dezhañ kerzhet pa oa 40 vloaz.
Sakret e voe en Orleañs d'an 3 a viz Eost 1108.

A-hed e ren e stourmas ouzh e wazed evit diskouez e aotrouniezh ha diazezañ ar peoc'h.

Gant feur-emglev Gisors e 1113 e rank anavezet aotrouniezh Herri Iañ, roue Bro-Saoz, war Breizh.

Daou zen dreist-holl o doe ul levezon bras e-korf ren Loeiz VI : Suger ha Raoul de Vermandois.

## Genealogiezh
E 1115 ec'h euredas Loeiz VI gant Adelaid Maurienne (pe *Adelaid Savoia*), nizez d'ar pab Calixte II. 9 bugel o doe, en o zouez :
* Fulup (1116-1131)
* Loeiz (1120-1180)
Rozala

**Rozala Italia** (war-dro 955 - † 7 a viz C'hwevrer 1003), anvet ivez **Rozala Provañs** pe **Suzanna Italia**, a oa merc'h da roue Italia Berengar II. 

## Kontez Flandrez

Dimeziñ a eure da Arnould II (961 - † 987), kont Flandrez, ha tri bugel he doe: 

* Baldwin IV Flandrez (980 - † 1035). 
* Eudes de Cambrai
* Mathilde († 995)
Kulatorez he mab e voe pa intañvezas. 

## Rouanez Bro-C'hall
Huon Capet, roue ar Franked, a zivizas dimeziñ e vab, Roperzh II, kenroue gantañ, d'an intañvez, goude ma oa-hi ugent vloaz warnañ. E 988 e voe graet an eured. Evel argouroù e tegase ar wreg Montreuil ha Ponthieu. 

Pa varvas e dad ne voe ket pell Roperzh o kas e wreg kozh kuit (war-dro 991/992), en ur virout an argouroù. Rozala a oa deuet da vezañ Suzanna pa oa aet da rouanez, a en em dennas e Flandrez ma varvas ha ma voe beziet en abati Saint-Pierre-au-Mont-Blandin e Gand. E dibenn 996 pe deroù 997 e timezas Roperzh da Verta Bourgogn, intañvez Odo Iañ Bleaz.
Enez Capri

**Enez Capri** a zo un enezenn eus pleg-mor Naplez en Italia, dirak ledenez Sorrente, dezhi 6 km hed ha 3 km led.

Brudet eo he c'hened abaoe a Grennamzer. 

## Kumunioù Enez Capri
Div gumun zo:

* Capri er reter
* Anacapriet c'hornôg.

## Tud dibar an amzer dremenet
*Aogust Impalaer roman
*Tiberius Caesar Augustus Impalaer roman
*Norman Douglas
*Axel Munthe
*Maksim Gorkij
*Jacques d'Adelsward Fersen
*Oskar Kokoschka
*Charles Coleman
*Mafalda di Savoia
*Vittoria di Baden
*Graham Greene
*Gilbert Clavel
*Compton Mackenzie, skrivagner ha broadelour skosat 
*Gracie Fields
*Eddy Von Bismarck
*Henry Wreford
*Vladimir Lenin, skrivagner rus ha dispac'hour 
*Friedrich Alfred Krupp
*Edda Ciano, merc'h henañ Benito Mussolini, dimezet gant Galeazzo Ciano
*Pablo Neruda barzh chilean
*Curzio Malaparte
*Monika Mann merc'h da Thomas Mann, ha skrivagnerez alaman
*Hans Paule
*Hubertus Prinz Zu Lowenstein
*Humbert Kesel
*Kristina Soderbaum
*Walter Depas
*Ivan Sergeevič Turgenev

## Tud dibar a-vremañ
* Cristian De Sica
* Guido Barendson
* Guido Caprotti
* Ermanno Corsi
* Aurelio De Laurentiis
* Edwige Fenech
* Rocco Barocco
* Diego Della Valle
* Luca Cordero di Montezemolo
* Mariolina Sattanino
* Valentino Garavani

## Annezidi dibar
* Tiberius Caesar Augustus Impalaer roman
* Axel Munthe
* Norman Douglas
* Peppino di Capri
* Carmelina di Capri

## Levrlennadur (en [[italianeg]])
* Luigi Lembo, *Capri 1656 l'anno della Peste*, Embannadurioù La Conchiglis
* Marino Barendson: *Addio cicerchia*, Embannadurioù La Conchiglia 1991
* Marcella Leone de Andreis: *Capri 1939*, Embannadurioù IN-ED-ITA 2002
* Claudio Novelli: *Giallaranci mitili impazziti di luce*, Embannadurioù La Conchiglia 2004
* Marcella Leone de Andreis: *Capri 1943 - C'era una volta la guerra*, Embannadurioù La Conchiglia 2007
Port Talbot

**Port Talbot** (gwechall *Aberafan* e kembraeg) zo ur gêr a c'hreanterezh e Kembre e kontelezh Gorllewin Morgannwg, er reter da Vae Abertawe, en aber ar stêr Afan. 37 276 a dud zo o chom eno (2011). Port Talbot zo hiziv e kontelezh Castell-nedd Port Talbot (*[[Bwrdeistref sirol]]*). 

Labouradeg dir Margam e-kichenik, zo unan eus an div diwezhañ zo e Kembre. 

## Tud
*Richard Burton, aktour, ganet nepell
*Anthony Hopkins, aktour
*Dic Penderyn
Bertha Swabia

**Berta Swabia** pe **Bertha Swabia**, lesanvet an *nezerez* pe *ar rouanez nezerez*, (war-dro 907 - war-dro an 2 a viz Genver 966), a zo merc'h da Burchard II, dug Swabia, hiziv e Suis alamanek. 

## He buhez
En 922, war-dro he 15 vloaz, e timezas da roue Bourgogn, Rodolf II Bourgogn (880-937), a oa bet trec'het gant he zad en 919. Daou vugel o devo : 
* Konrad III an Habask. 
* Adelaid Bourgogn, a zimezas da Lotar Arle, roue Italia, ha da Otto Iañ, impalaer santel 

Pa intañvezas e 937 e rankas addimeziñ e dibenn ar bloaz, d'an 12 a viz Kerzu, da Huon Arle, (v. 880-† 947), mab da Teobald Arle. Peurvuiañ ne veze ket en Arle avat, met en he c'hastell e Colombier-sur-Morges, war lez dehoù Lenn Geneva‎, e-keit ma veze he fried gant he serc'hed hag e vesterd niverus. 

Beziet e voe en iliz-abati Payerne, hiriv en Suis (e kanton Vaud), diazezet gant an donezonoù a reas d'he merc'h, an impalaerez Adelaid Bourgogn. War he lerc'h, e Bro Vaud, e chomas brud ur santez a vaouez, hag ur rouanez nezerez. War he siell en he weler o nezañ.

## Notennoù


### Liamm diavaez
* Mojenn diwar he fenn
Castell-nedd Port Talbot

**Castell-nedd Port Talbot** zo ur fwrdeistref sirol e Morgannwg, e Kembre. 

## Kontelezhioù amezek
* Pen-y-bont ar Ogwr ha Rhondda Cynon Taf er sav-heol
* Powys ha Sir Gaerfyrddin en hanternoz
* Abertawe er c'huzh-heol. 

## Kêrioù
Castell-nedd ha Port Talbot eo ar c'hêrioù brasañ.

## Liamm diavaez
* Kuzul Castell-nedd Port Talbot
Assisi

**Assisi**, pe **Asiz** e brezhoneg a-wezhioù, zo ur gumun hag ur gêr en Umbria, e proviñs Perugia, en Italia, war lez kornôk ar menez Subasio. Brudet eo da vout ar gêr ma oa ganet, ma vevas ha ma varvas ar sant Frañsez a Asiz ha santez Klara. 27 896 a dud a oa o chom enni d'an 30 a viz Du 2021.

## Notennoù
Herri Iañ

Meur a **Herri Iañ** zo bet

## kantved
* Herri Iañ Germania (876–936), lesanvet an Evnetaer, dug Saks adalek 912, roue Frankia ar Reter adalek 919. 
* Herri Iañ, dug Bavaria (c. 920–955).

## kantved
* Herri II, Impalaer Santel (972–1024), a vez graet "Herri Iañ" anezhañ gant istorourien zo abalamour ma ne anavezont ket Herri an Evnetaer evel Impalaer Santel.
* Herri Iañ Aostria, marvet e 1018.
* Herri Iañ, roue Bro-C'hall (1031–1060).
* Herri Iañ, roue Bro-Saoz (1068–1135).

## kantved
* Herri Iañ  Champagn (marvet e 1181).
* *Henryk Barvek*, pe Herri Iañ, dug Pologn (1163–1238).
* Herri Iañ  Jeruzalem a oa ivez Herri II Champagn (1166–1197).
* Herri Flandrez a oa ivez Herri Iañ  Konstantinopolis (1174–1216).

## kantved
* Herri Iañ Kastilha (1204–1217).
* Herri Iañ Navarra (wd. 1244 – 1274)
* Herri Iañ,  dug Brabant (war-dro 1165–1235).
* Herri Iañ Kiprenez, "an Tev" (1217–1253).

## kantved
* Herri Iañ  Portugal (1512–1580).
* Herri Iañ Montmorency (1534–1614).
* Herri Iañ, dug Guise (1550–1558).
* Herri Iañ  Bourbon, Priñs Condé (1552–1588)

## Gwelet ivez
* Herri
* Herri II
Bertha, merc'h Konan III

**Berta Breizh**, pe **Bertha Kerne** (1114 - 1156), a oa merc'h d'an dug Konan III. 

## He buhez
Ganet e oa war-dro 1114. He mamm, Matilda Bro-Saoz (anavezet ivez evel *Maud FitzRoy*), a oa merc'h bastardez da Herri Iañ, roue Bro-Saoz. 

### Dimeziñ
Dimeziñ a reas Berta en 1138 da Alan Pentevr, kont Pentevr, a voe graet kont Richmond e Bro-Saoz gant ar roue Steven Bro-Saoz pa voe diroueet Matilda Bro-Saoz, lezc'hoar da vamm Berta. Mennad an eured e oa unvaniñ Breizh hag he liammañ ouzh roue nevez Bro-Saoz goude Brezel diabarzh Bro-Saoz (1135-1154). 

### Distro da Vreizh
Pa varvas he fried Alan e Bro-Saoz e 1146 e tistroas Berta da Vreizh gant he mab Konan. Addimeziñ a eure da Eudon II, beskont Porhoët. 
E 1148 e varvas he zad, an dug Konan III, ha dishêriñ a reas e vab bastard Hoel. Anavezout a reas e vab-bihan Konan evel pennhêr, hag e vab-kaer Eudon evel kulator. Berta a oa dugez. Hoel a nac'has plegañ ha bec'h a voe. 

Dugez Breizh suo jure e voe adal 1148 betek he marv e 1156. 
He mab an hini a voe Konan IV, dug Breizh war-lerc'h e dad-kozh, rouzet ar bloneg gantañ d'e eontr Hoel III.

Mervel a reas Berta e 1156. Brezel a savas etre he mab Konan hag Eudon, aet a-du gant Hoel, prest da gemer ar gurunenn. E dibenn 1156 avat e teuas Konan a-benn da lakaat e dad-kaer a-du gantañ.
Du Fu

**Du Fu** (sinaeg: 杜甫; pinyin: Dù Fǔ) (712-770) a oa ur barzh sinaat a veve e fin an Diernelezh Tang. Barnet e vez alies evel ar barzh sinaat meurañ, hag an hini brudetañ er c'hornôg eo moarvat. Ur vignon da Li Bai e oa ha kanañ meuleudi d'ar gwin a ra en e varzhonegoù . 

## Liammoù diavaez
* Tu Fu's poems
Rodolf II Bourgogn

**Rodolf II**, pe *Rudolf*, (880– 11 a viz Gouhere 937), mab da Rodolf Iañ ha d'e wreg Guilla Provañs , a voe roue Bourgogn eus 912 betek 937. Roue Italia e voe ivez e-pad meur a vloaz.

## E vuhez
Pa zeuas da roue Bourgogn e 912 e teuas uhelidi eus Italia da lavarout dezhañ dont d'o skoazellañ da enebiñ ouzh Berengar e 922. Pa erruas en Italia e voe kurunennet evel roue al Lombarded e Pavia. E 923 e voe faezhet Berengar gantañ e Piacenza. Drouklazhet e voe Berengar er bloaz war-lerc'h, marteze war c'houlenn Rudolf. 

Ren a reas Rudolf war e ziv vro, gwech o chom e Bourgogn, gwech all en Italia. . 
E 926 avat e c'houlennas uhelidi Italia bezañ dindan Huon Arle, a oa o ren e Provañs, e-lec'h dindan Rudolf. Ha Rudolf distreiñ da Vourgogn, o lezel Huon da vout kurunennet en e lec'h. 

Met treiñ a reas an Italianed a-enep Huon, ha goulenn digant Rudolf dont en-dro. Un emglev a voe sinet etre Huon ha Rudolf e 933: ren a raje Rudolf war rouantelezh Provañs ha lezel Huon da ren en Italia. Dimezet e voe merc'h Rudolf, Adelaid, da vab Huon, Lotar Arle. Unanet e voe Bourgogn ha Provañs dindan Rudolf betek e varv e 937. E vab Konrad III a gemeras war e lerc'h. 

## Dimeziñ ha bugale
En 922, hag eñ 42 vloaz, e timezas d'ur briñsez a 15 vloaz bennak, Bertha Swabia, merc'h Burchard II. Daou vugel o devo :
* Konrad III Bourgogn. 
* Adelaid Bourgogn, a zimezas da Lotar Arle, roue Italia, ha da Otto Iañ, impalaer santel .

Pa varvas e 937 e rankas e intañvez Bertha addimeziñ e dibenn ar bloaz, d'an 12 a viz Kerzu, da Huon Arle.
Torre del Greco

**Torre del Greco** a zo ur gumun hag ur gêr eus meurgêr Napoli e Campania en Italia. 

## Kumunioù stok ouzh Torre del Greco
* Boscotrecase, 
* Ercolano, 
* Ottaviano, 
* Torre Annunziata, 
* Trecase.
Matilda Anjev

**Matilda Anjev**, pe **Isabella Anjev**, pe **Alice** (1101-1154), a oa merc'h da Foulk V, kont Anjev, ha da Ermengarda de Maine. Dimeziñ a reas en 1119 da Gwilherm Adelin, mab henañ ar roue saoz Herri Iañ. 

## Peñse
D'ar 25 a viz Du 1120 e lestras Gwilherm ha Matilda da vont eus Anjev da Vro-Saoz. Un darn vras eus an noblañsed a eas war daou lestr pe muioc'h, hag unan anezho a oa Al Lestr gwenn. Pa oant o treuziñ Mor Breizh e voe graet peñse gant Al Lestr gwenn, hag an holl a varvas, ha Gwilherm en o zouez. Matilda avat ne oa ket pa oa e bourzh an eil lestr gant he zud-kaer. 

Gant ar c'holl-se e voe distabilaet politikerezh Saoz ha Gall dre ma oa marvet an hêr a dlee mont da roue. 

## Intañvez
Ne zimezas ket an intañvez en-dro. Mont a reas da leanez da Abati Fontevrault ma teuas da vout abadez, ma varvas, ha ma voe beziet. 

## Levrlennadur
*C. Warren Hollister (2001), *Henry I*

## Liamm diavaez
*http://www.thepeerage.com/p10204.htm#i102036
*http://www.thepeerage.com/p10476.htm#i104751
Elektrokardiografiezh

**Elektrokardiografiezh** (**ECG** pe **EKG**) a zo enrolladur ur skeudennadur grafikel eus aktivelezh elektrek ar galon diouzh an amzer dre elektrodennoù staget ouzh ar c'hroc'hen. Dont a ra elektrografiezh deus ar gresianeg *elektro*, *kardio* evit kalon, ha *graf* evit "skrivañ". 

**Elektrokardiogram** a zo ar skrivadur (war ar paper pe ar skramm) eus an aktivelezh-mañ. 
**Elektrokardiograf** a zo ar beñveg hag a enroll.

An elektrokardiografiezh a ziskouez ur skeudennadur eus aktivelezh elektrek ar galon ; graet 'vez buan, hep poan na dañjer. Ma 'z eus moaien da bep hini da gompren an elektrokardiogramoù, n'eus nemet ar vedisined hag a c'hell interpretiñ an disoc'hoù ha lakaat war-wel kudenn-mañ-kudenn enne. 

Aktivelezh ar galon hag a c'han diwarni he stegnadennoù a c'hell bezañ enrollet gant elektrodennoù lec'hiet e lodennoù disheñvel eus ar c'horf ; diskouez a ra an diforc'hioù voltadur etre div elektrodenn diwar aktivelezh kigenn ar galon, ar miokard. Anavezet eo abaoe labourioù Carlo Matteucci e 1842. 

Mont-en-dro periodek ar galon a vez diskouezet splann ouzh an elektrokardiogram ha diwar-se e teu aes da dermeniñ ur c'helc'hiad kalon hag e badelezh (ar beriodenn muzuliet e eilennoù) hag a zo tro-dro d'un eilenn. En ur rannañ 60 eilenn gant ar beriodenn-mañ e kaver (ar frekañs :) an niver a gelc'hiadoù a zo en ur vinutenn, an talm kalon (muzuliet e stegnadenn dre vinutenn) eo. Kemmañ a ra an talm kalon diouzh an hinienn, an oad, ar strivoù graet hag ar gourdonerezh a c'hell bezañ gant an den.
Reizhiad amzerioù rik

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **reizhiad amzerioù rik** evit komz eus unan eus daou reizhiad amzerioù yezhadurel, enebet ouzh ar **reizhiad amzerioù keñveriek**.

Deiktel eo an amzerioù yezhadurel dre o natur, ha diazezet e c'hell bezañ diazezet an deiktelezh war ar maread reis m'emeur o komz (**reizhiad rik**) pe c'hoazh war ar maread resis m'emeur o komz diwar e benn, lakaet da daveen amzeriañ (**reizhiad keñveriek**).

Ur reizhiad rik a vez implijet gant ar saozneg. Da skouer, pa lâr Yann da Vari: "Mont a rin d'an davarn" ha neuze n'ec'h a ket Yann d'an davarn, diwezhatoc'h e c'hellfe lâret Mari: "Lâret en doa e teufe". Da lâret eo, abalamour ma c'hoarvezas an ober (chom hep mont d'an davarn) en amzer-dremenet e rank ar verboù bezañ en amzer-drement kentoc'h evit lâret *"Lâret en doa Yann e teuio", gant ar fazenn reizh-se e-keeñver ar yezhadur ur ster disheñvel. E berr-gomzoù e oa sañset degouezhout Yann en amzer-da-zont rik. 

E yezhoù all, avat, implijet gante ur reizhiad keñveriek, en hevelep e rankfe lâret Mari "Lâret en doa Yann e teuio", da lâret eo diwezhatoc'h evit an daveenn amzeriañ merket gant ar verb "lâret en doa Yann". Implijet e vez ur reizhiad keeñveriek gaant an tibeteg

## Notennoù
Remi Derrien

**Remi Derrien**, ganet e Lannejenn (Bro-Gerne) e miz Ebrel 1946, marvet e Brest d'an 29 a viz Meurzh 2009 tostik d'e 63, zo ur c'homedian hag ur skrivagner brezhonek. Troet en deus meur a bezh-c'hoari ha c'hoariet anezho gant ar strollad c'hoariva savet gantañ, Teatr Penn ar Bed. Besprezidant Brud Nevez e oa.

Kelenner saozneg eo bet, ha troet en deus meur a bezh diwar ar saozneg. Pell eo bet o labourat er skingomz, dreist-holl an abadenn divyezhek "Bonjour Village" war Radio Breizh-Izel,ha meur a abadenn en deus bet kinniget er skinwel.

Beziet e voe e Kerien (Kerne-Izel).
## C'hoari
* Katrina Lenn-zu, diwar Per-Jakez Helias, 
* Bitekle, diwar Gwillou Kergourlay
* Dahud, diwar Gwillou Kergourlay. 
## Oberennoù
* 1987 : *Gwragez*, Brud Nevez.

## Troidigezhioù
* Lapous-den Penn-ar-Bed, diwar Synge, en 1977 
* 1980 : *O Chezuz !* (diwar Dario Fo), Brud Nevez.
* 1980 : *An Ostaj* (diwar Brendan Behan), Brud Nevez.
* Testamant ar C'hi, diwar Ariano Suassuna
* Arsenik ha koz dantelaj, diwar Joseph Kesselring, en 1999. 
* Mistero Buffo, diwar Dario Fo.
*Billy Paogamm, diwar Martin Mc Donagh.

## Liammoù diavaez
* Atersadenn war Kaouenn.net
## Notennoù ha daveennoù
Berengar Iañ Italia

**Berengar Iañ Italia**, pe *Berengar Italia* hepmui (met *Berengar Italia* a vez lavaret eus Berengar II Italia ivez) pe **Berengar Frioul** († 924), a oa roue al Lombarded en Xvet kantved. Mab e oa d'ur priñs frank, Eberhard († 866), markiz Frioul, ha hennezh a oa mab da Unroch, kont Ternois, ha da Gisela († 874), merc'h an impalaer Loeiz an Deol.

## E vuhez
Dilennet e voe da roue al Lombarded e Pavia e 888, met er bloaz war-lerc'h e voe faezhet gant e gevezer Guido III Spoleto (*Wido*) († 894), ha hennezh a voe dilennet da roue e miz C'hwevrer 889.

Klask a reas Berengar adkemer ar galloud kollet, ha meur a wech e teuas a-benn. E 898, e voe roue Italia en-dro, pa varvas Lambert Spoleto, mab e enebour Wido ha kenroue gantañ.

Dilennet e oa bet Loeiz III Provañs da roue Italia d'an 12 a viz Here 902 e Pavia. Trec'het e voe gant Berengar. D'an 21 a viz Gouhere 905 e voe trec'het adarre gantañ e Verona, ha prizoniet. Berengar a lakaas dallañ Loeiz hag a gemeras ar gurunenn en-dro.

Da Sul Fask, d'ar 24 a viz Meurzh 916 e Roma, e voe kurunennet impalaer ar Romaned gant ar pab Yann X.

Drouklazhet e voe Berengar e Verona d'ar 7 a viz Ebrel 924. Ne vo ket roet an titl en-dro a-raok kurunidigezh Otton Iañ e 962.

E verc'h Gisela Frioul a zimezas da Adalbert, markiz Ivrea. Ur mab o doe, Berengar Ivrea († 966), a voe roue al Lombarded ivez en 950 
 

## Notennoù


## Pennad kar
* Berengar
Tigris

An **Tigris** (**دجلة** *dijlah* en arabeg, *Dicle* e turkeg hag e kurdeg, *Deqlath* en aramaeg, Τίγρης e gresianeg ; anvet ivez *Tigr* e brezhoneg) zo ur stêr eus mervent Azia. Eieniñ a ra e menezioù Turki e-kichen al lenn Van. Redek a ra dourioù an Tigris war-zu ar biz ha treuziñ Irak, kenstur pe dost gant ar stêr Eufratez. Kejañ a ra dourioù an div stêr vras un 160 km bennak diouzh ar Pleg-mor pers, da stummañ ar Shatt al-Arab (**شط العرب**.en arabeg).

War-dro 1 900 km eo hed an Tigris, un tamm nebeutoc’h eget an Eufratez ; met pouezusoc’h eo evit ar c’henwerzh rak donoc’h ha bigi a vez warnañ. Abaoe an Henamzer e vez implijet an div stêr evit doura an douaroù krin zo tro-war-dro. 

Mezopotamia a veze graet eus ar vro etre an div stêr, gant Gresianed an Henamzer, ur vro strujus anezhi, abalamour d’an doura-se. Eno e reas brud sevenadurioù Sumer, Babilon, Asiria. Hiziv e kaver kêrioù a bouez ivez war ribloù an Tigris, evel Baghdad, kêr-benn Irak.

## Notennoù
Yann-Fañch Perroches

**Yann-Fañch Perroches**, ganet e 1958, a zo ur soner akordeoñs a-vicher, desket gantañ brezhoneg.
Gantañ e oa bet krouet ar strollad sonerien Skolvan e 1985.
Daou strollad brudet all en deus krouet ivez : Jolie Vilaine, ha Cocktail Diatonique... hag un nebeud re all c'hoazh : Chouk, Belen...

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Internet ofisiel Yann-Fañch Perroches
Amzer-da-zont kent

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **amzer-da-zont kent** evit komz eus un amzer yezhadurel en dazont a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud achu en amzer-da-zont e-keñver ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad amzerioù rik pe c'hoazh diwezhatoc'h evit ar mare m'emeur o komz diwar e benn lakaet da daveen en ur reizhiad keñveriek, da skouer:

Daou zoare zo d'e sevel, hervez an daou verb-skoazell, *bezañ* pe *kaout*: 
: *A-benn neuze hag ac'hann di *'en do harzet** meur a gi'' ([[krennlavar]])
: ''Brav **e vo bet*' dezhañ da vont*

En-berr, ur c'hej etre amzer-da-zont hag amzer-dremenet.

## Mammennoù:

## Gwelit ivez:
* Amzer-da-zont
* Arvez strizh
* Amzer-dremenet kent
Amzer-dremenet (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **amzer-dremenet** evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud c'hoarvezet a-raok ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad rik pe c'hoazh a-raok ur mare all m'emeur o komz diwar e benn, lakaet da daveenn amzeriañ en ur reizhiad keñveriek.

## Yezhoù ar bed

Alies e tiforc'h yezhoù ar bed etre an arvez strizh hag an arvez ledan (amdremenet) en amzer-dremenet, da skouer:

* **Arvez strizh**
: e brezhoneg: *debr*'as*** (''debret en deus'' / ''debriñ en deus graet'')
: e [[saozneg]]: ''he '''has eaten*** 
: e galizeg: *com*'eu***

* '''Arvez ledan'''
: e [[brezhoneg]]: ''debr'''e***
: e saozneg: *he *'ate*** 
: e [[galizeg]]: ''com'''ía***

Yezhoù all avat ne verkont ket an amzer-dremenet en o yezhadur war-eeun, oc'h ober kentoc'h gant adverboù seul wezh mar bez ezhomm, da skouer

* E sinaeg:

: 我 买 书
: (*wǒ mǎi shū*)
:"me pren levr" = "prenañ a ris/ran/rin..."

: 我 **昨 天** 买 书
: (*wǒ *'zuótiān** mǎi shū'')
: "me dec'h pren levr" = "dec'h e prenis..."

En tu kontrol ez eus meur a yezh komzet en Amerika, en o zouez an [[navac'hoeg]], implijet gante ur reizhiad verbel luziet-tre gant merkoù amzeriañ spis pe spisoc'h a bep seurt..

Gant ar [[yezhoù bantouek]] e tiforc'her etre an [[amzer-dremenet pellañ]] hag an [[amzer-dremenet tostañ]].

==E brezhoneg==

E brezhoneg ivez e tiforc'her etre an [[arvez strizh]], merket gant an [[amzer-dremenet strizh]] hag an [[amzer-dremenet amstrizh]] diouzh un tu hag an [[arvez ledan]] diouzh an tu all, merket gant an [[amzer-amdremenet]], da skouer:

* **Arvez strizh**
: ''Debriñ a reas'' / ''Bez' e tebris'' / ''Eñ a zebras''
: ''Debret en deus'' / ''Debriñ en deus graet''

* **Arvez ledan**
: ''Debriñ a rae'' / ''Bez' e tebre'' / ''En a zebre''

Kemm a lakaer ivez e brezhoneg etre an [[arvez boas]] hag an [[arvez pad]] en amzer-dremenet, da skouer:

* **Arvez boas**
: ''Pa veze er gêr''
: ''Riv am beze e-pad ar goañv''
: ''O hadañ e veze''

* **Arvez pad*'
: *Edo o hadañ* / *O hadañ e oa''

## Gwelit ivez:
* Amzer-dremenet strizh
* Amzer-dremenet kevrennek
* Amzer-amdremenet
* Amzer-beurdremenet
* Amzer-vremañ
* Amzer-da-zont
Amzer-dremenet tostañ

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **amzer-dremenet tostañ** (saoz.: *proximal tense* pe *recent past*) evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud c'hoarvezet just a-raok ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad rik pe c'hoazh just a-raok ur mare all m'emeur o komz diwar e benn, lakaet da lakaet da daveenn amzeriañ en ur reizhiad keñveriek.

Implijet e vez an amzer-dremenet tost gant ar yezhoù bantouek, enebet ouzh an amzer-dremenet pellañ, da skouer e xhosaeg:

* **Tremened tostañ**, merket gant al lostgerioù "*-ile*"e:
: *Ugqib*'ile**?'' ("Hag achu out?")
: ''Ugqib**e** nini?'' ("Pegoulz ec'h achuas?")
: ''Abafundi baphum**ile**'' ("Aet eo kuit ar studierion")
: ''Baphum**e** ngokukhawuleza'' ("Mont a rejont kuit buan-ha-buan")

* **Tremened pellañ**, merket gant an [[enger]] "''-a-''":
: ''Nd**a**khulela efama'' ("Kreskiñ a ris war un atant")

==Brezhoneg==

E yezhadur ar brezhoneg e lavarer ''amzer-dremenet tost'' (pe ''tostañ'') eus an amzer-dremenet a gaver e [[frazenn]]où evel homañ, da ziskouez un ober nevez c'hraet:

: ''Emaon o paouez lazhañ ki an amezeg''.

Ma lavarer 

: ''Lazhet em eus ki an amezeg''

En degouezh-mañ, ne gomprener ket pegoulz eo bet graet an ober, hiriv pe er bloaz-mañ.

E gwirionez avat, daoust ha m'eo tost e ster ouzh hini an amzer-drement rik, ez eus anezhañ un [[arvez (yezhoniezh)|arvez]] e brezhoneg, savet diwar implij un elfenn yezhadurel [[adverb|adverb-heñvel]] hec'h arc'hwel ("o paouez") kentoc'h evit displegadur ar verb en un doare eeun pe [[verb kevrennek|kevrennek]] (d.l.e. gant ur [[verb-skoazell]]). 

Tostoc'h eo frammadur yezhadurel ar brezhoneg en degouezh-mañ ouzh ar frammadurioù kevatal o ster e meur a [[yezh indezeuropek]] all, da skouer:

* E [[saozneg]]: ''he has sung'' kv. ''he has **just** sung''
* E [[galleg]]: ''il a chanté'' kv. ''il **vient de*' chanter*

## Mammennoù:

## Gwelit ivez:
* Amzer-dremenet
* Amzer-dremenet pellañ
Amzer-dremenet

An **amzer-dremenet** zo ur ger hag a denn d'ar yezhadur, enebet ouzh an amzer-vremañ, hag an amzer-da-zont. Hogen implijet e vez evit komz eus meur a dra, ma ranker resisaat peurvuiañ, hag ur sell all zo er yezhoniezh.

## Meur a amzer-dremenet
*Amzer-dremenet (yezhadur)
*Amzer-dremenet (yezhoniezh)
*Amzer-dremenet strizh 
*Amzer-dremenet amstrizh 
*Amzer-dremenet kent 
*Amzer-amdremenet 
*Amzer-dremenet pellañ 
*Amzer-dremenet tostañ 
*Amzer-dremenet adkevrennek 
*Amzer-beurdremenet 
*Amzer-dremenet ledan kevrennek
Edirne

**Edirne** (gresianeg : Ἁδριανούπολις *Hadrianopolis* pe Αδριανούπολη *Adrianopoli*, bulgareg : Одрин *Odrin*) zo ur gêr e Trakia (Turkia) ha kêrbenn proviñs Edirne.

War-dro 140.000 annezad zo enni (e 2008).

Hec'h anv gresian *Hadrianopolis* a zeu diwar anv an impalaer roman Hadrianus.

Kêr-benn an Impalaeriezh otoman e voe etre 1361 ha 1453.

E penn kentañ an  e voe aloubet Edirne gant Bulgaria ha distrujet meur a savadur istorel enni.

Bep bloaz e fin miz Even emañ tournamant broadel Yağlı Güreş, ar gouren turk.
Dugelezh Spoleto

An **Ducato di Spoleto** pe **Dugelezh Spoleto** e brezhoneg, a oa un dugelezh e kreiz Italia er Grennamzer Uhelañ, ha kêr Spoleto e oa ar gêr-benn anezhi.
Emgann Little Bighorn

**Emgann Little Bighorn,** anvet ivez **Custer's Last Stand** gant Stadunaniz, pe c'hoazh **Battle of the Greasy Grass** e-kostez an Indianed Lakota hag Indianed ar plaenennoù, a voe un emgann a c'hoarvezas etre meuriadoù Lakota ha Cheyen, ha 7 rejimant marc'hegerezh arme ar Stadoù-Unanet d'ar 25 ha d'ar 26 a viz Even 1876, e-kichen ar stêr Little Bighorn e reter Montana, e-kerzh ar *[[Great Sioux War of 1876]]* ("Brezel meur ar Sioued 1876"). An trec'h a yeas gant an Indianed, renet gant Sitting Bull, hag a bilas soudarded ar jeneral Custer.

E-penn an Indianed e oa meur a benn brudet evel Crazy Horse ha Chief Gall, bountet hag awenet gant hunvreoù Sitting Bull (Tȟatȟáŋka Íyotake). Batailhon Custer, perzh eus 7 rejimant marc'hegerezh an US Army, un nerzh a 700 soudard renet gant George Armstrong Custer, a voe trec'het garv. Pemp kompagnunezh diwar daouzek eus ar 7 rejimant a voe lazhet, en o mesk Custer, gant daou eus e vreudeur, un niz, hag ur breur-kaer dezhañ. Hollad ar c'holloù evit tu al lu stadunanat a voe 268 marvet, 55 gloazet don (6 a varvas diwar o gloazadennoù). E-touez ar c'holloù e voe pevar Indian sklêrijenner Crow ha daou sklêrijenner Pawnee. 

Fromoù tud Stadoù Unanet Amerika a oa lies da geñver ar *[[Great Sioux War]]*, dreist-holl goude faezhadenn Custer. Gant an amzer o redek e troas Custer hag e soudarded da harozed evit lod, ha kenderc'hel a reas ar skeudenn-se betek ar bloavezhioù 1960. An emgann, ha dreist-holl kadoniezh Custer, zo bet studiet alies gant an istorourien.


Sitting Bull.jpg|Sitting Bull *c*. 1885
G a custer.jpg|Custer e 1865


## Levrlennadur
*  CORNUT David, *Little Big Horn: Autopsie d'une bataille légendaire*, 2018, 520 p., ISBN 978-2268100005
*  MILES Nelson A., *Serving the Republic: General Nelson A. Miles*, 2016, 240 p., ISBN 978-1519041616
*  *The Battle of the Little Bighorn: The History and Controversy of Custer’s Last Stand*, Charles River Editor, 2013, 44 p., ISBN 978-1494436834
Spoleto

**Spoleto** zo ur gêr en Umbria, e kreiz Italia, war ar stêr Maroggia, 104 km en hanternoz da Roma. *Spoletum* e oa an anv latin.

## Istor
Er bloaz 217 kJK e talc'has penn ouzh Hannibal Barca.

Adalek ar  betek an  e voe kêr-benn un dugelezh lombard. Kêr-benn an *[[Ducato di Spoleto]]* ("Dugelezh Spoleto") e oa er Grennamzer Uhelañ.

E 1324 e voe devet gant tud Perugia. 

Dindan an Impalaeriezh c'hall eo bet penn-lec'h an departamant gall Trasimène, hag anvet **Spolète** e galleg.

## Monumantoù
* Templ an doueez *Concordia*
* Palez Theodoricus

## Tud vrudet
* Sant Condordius, beleg, merzheriet dindan an impalaer Antoninus Pius.


Rocca Albornoz e Ponte delle Torri - Spoleto.jpg|Ar *Roca Albornoz*
Spoleto Chiesa San Pietro.jpg|Iliz *San Pietro*
Spoleto078.jpg|E diabarzh an ti roman
Little Bighorn

Ar stêr **Little Bighorn ** zo un adstêr d'ar Bighorn e SUA, e Wyoming ha Montana. War he lez eo e c'hoarvezas Emgann Little Bighorn e 1876.
Distrigoù Kernev-Veur (1974-2009)

D'ar 1añ a viz Ebrel 1974 e voe krouet 6 distrig e diabarzh kontelezh Kernev-Veur. D'ar 1añ a viz Ebrel 2009 e voent kendeuzet holl gant *Kuzul-Kontelezh* Kernev-Veur da sevel a-gevret Kuzul Kernev-Veur.

## Distrigoù Kernev-Veur (1974-2009)

#Pennwydh
#Kerrier
#Karrek
#Rostorrmoel
#Karadon
#Kernow Kledh
#Inizi Sillan
Tristan Egolf

**Tristan Egolf** a oa ur skrivagner amerikan ganet d'an 19 a viz Kerzu 1971 e Spagn.

Brud a dapas gant e romant kentañ *Lord of the barnyard* (Aotrou ar c'hraou-moc'h) embannet e 1998.

Stourm a reas a-enep brezel Irak ha toull-bac'h Abu Ghraib.

En em lazhañ a reas d'ar 7 a viz Mae 2005.

## Levrioù
*Lord of the barnyard
*Skirt and the Fiddle
*Kornwolf
Amzer-dremenet kent

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **amzer-dremenet kent**, evit komz eus un amzer yezhadurel en tremened a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud bet en ur stad d'ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad amzerioù rik pe d'ar mare m'emeur o komz anezhañ lakaet da daveenn en ur reizhiad keñveriek, da skouer:

: *Ur wezh *'m'en devoe lazhet*' e eontr, e lakaas bodañ an eskibien evit bezañ anvet da roue*

E gwirionez eo un arvez kentoc'h evit un amzer rik, savet diwar ar amzer-dremenet strizh. Ne vez implijet nemeur er yezh komzet hag alies ec'h implijer *adal ma, goude ma, ur wezh ma...* gant an arvez-mañ.

## Mammennoù:

## Gwelit ivez
* Amzer-dremenet
* Amzer-da-zont kent
Tigr (disheñvelout)

Ar ger **tigr** a c'hall ober dave da veur a dra e brezhoneg : 

* An **[[tigr]]** zo ul loen kigdebrer eus kerentiad ar Felidae 
* An **[[Tigris|Tigr]]** zo ur stêr eus kornôg Azia, anvet ivez Tigris
* lesanv **[[Georges Clemenceau]]** e oa *an Tigr*
* **[[Tigred dieubidigezh Tamil Eelam]]** zo ur strollad armet a stourm evit dizalc'hted al lodenn eus Sri Lanka zo annezet gant Tamiled
* an **[[Tigr (steredoniezh Sina)|Tigr]]** zo unan eus arouezioù steredoniel Sina
Cocktail Diatonique

Bet krouet e 1991 gant Yann-Fañch Perroches, **Cocktail Diatonique** a oa ur strollad a bevar soner akordeoñs eus Breizh. Berzh bras o deus bet er bloavezhioù 90 (sonet o deus asambles gant Richard Galliano, mar plij !) ("Nuits de Nacre" - Tulle, France-Inter, Kleg, Festival Etrekeltieg an Oriant, h.a.)
Siwazh, goude 1993, eo bet chomet ar strollad o "kousket" e-pad tost 15 vloaz. 
Savet a-nevez er bloavezh 2008 ("Nuits de Nacre" - Tulle, "Roue Waroch" - Ploeskob) : Y.F. Perroches, Ronan Robert ha Fanch Loric.
603

*Diwar-benn ar bloavezh *'603*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 603|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 603]]*

## [[:Rummad:Marvioù 603|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 603]]*
__NOTOC__
Ternois

**Ternois** zo ur vro gozh en hanternoz Bro-C'hall, hiziv e Pas-de-Calais , ha Thérouanne e oa ar c'hreiz anezhi.

Bev eo chomet an anv :
*en hini ar stêr Ternoise 
*en hini ar c'humunioù : Conteville-en-Ternois, Croix-en-Ternois, Gouy-en-Ternois, Monts-en-Ternois, Œuf-en-Ternois. 

## Istor

## Levrlennadur
*Léon Vanderkindere, ''La Formation territoriale des principautés belges au Moyen Âge, tome 1.