open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Llangernyw

**Llangernyw** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Unan eus lec'hioù kreñv ar c'hembraeg er gontelezh eo. E 2011 e oa  a dud o chom e Llangernyw ha 672 anezho (64,4%) a oa kembraegerien. Emañ ar gêriadenn etre Llanrwst hag Abergele, war ribl ar stêr Cledwen, unan eus adstêrioù an Elwy.

E-kichen an iliz-parrez ez eus ur wezenn ivin kozh-mat hag a c'hallfe bezañ 4000 bloaz.

Er gêriadenn e kaver ivez ur mirdi gouestlet d'ar prederour Henry Jones, a dremenas e vugaleaj e Llangernyw.

## Notennoù
Viktor ha Petronilh

***Viktor ha Petronilh*** a zo ur romant brezhonek boulc'het gant Roparz Hemon ha manet divrud betek ma voe kavet e Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Levraoueg Vroadel Kembre) en Aberystwyth.

Bet kempennet an dornskrid anezhi e voe embannet an oberenn gant ar gelaouenn lennegel *[[Al Liamm]]* e-barzh he niverenn 387 (Gouere - Eost 2011). Pemp pajennad ha hanter-kant a ya d'ober he fevar fennad :
# « KERJANI » (pajennoù 19-47),
# JUSTINA (pajennoù 48-57),
# ALIS HA LEONI (pajennoù 58-68),
# UR SULVEZH GLAV (pajennoù 69-73).

E Brest ha Lokmaria-Plouzane, e-kreiz miz Mezheven 1935, e c'hoarvez ar romant hag a chomo diechu da viken dre ma kloz krenn gant ar gerioù diwezhañ-mañ :« Atav-atav en em zifretañ gant tudigoù n'oa ket en o c'horf a-bezh an hanter eus ar vailhantiz. »
Kuzul an Norzh

**Kuzul an Norzh** zo un aozadur a vod dilennidi eus broioù Skandinavia. Savet e voe e 1952 evit aesaat ar c'henlabour politikel etre pemp stad eus Skandinavia. Adalek ar penn kentañ e c'hallas o annezidi mont ha dont etre ar stadoù hep paseporzh ebet ha klasket e voe sevel ur marc'had boutin etrezo.

Ar C'huzul a ya d'e ober bremañ 87 kannad dilennet eus Danmark, Finland, Island, Norvegia ha Sveden kenkoulz hag eus an inizi Faero, Greunland hag an inizi Åland. Bep bloaz e vezont dilennet, e-barzh parlamant pep bro. Un dalc'h hollek a vez en diskar-amzer, hag en nevez-amzer e vez bodet ar pemp bodad-labour a zo. Teir yezh labour zo : an daneg, an norvegeg hag ar svedeg.

E 1971 e oa bet savet ur C'huzul ar Vinistred evit kenurzhiañ politikerezh ar stadoù. Emañ burevioù kreiz Kuzul an Norzh e Kopenhagen ha burevioù all zo ivez e pep bro. Pal Kuzul an Norzh eo kas da benn labourioù ha ne c'hallfent ket bezañ graet gant pep stad he-unan. Rankout a ra gouarnamant pep bro rentañ kont eus ar pezh a ra evit ar c'henlabour etre broioù an Norzh dirak ar C'huzul.

## Izili
E-touez izili Kuzul an Norzh emañ ar stadoù hag an tiriadoù-mañ :
*  (abaoe 1952)
*  (abaoe 1955)
*  (abaoe 1952)
*  (abaoe 1952)
*  (abaoe 1952)
*  (abaoe 1970)
*  (abaoe 1984)
*  (abaoe 1970)

Deuet eo ar broioù balt da vezañ arvesterien e-barzh Kuzul an Norzh, abaoe 1991 :
*  
* 
* 

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel e c'hwec'h yezh (daneg, norvegeg, svedeg, finnig, islandeg ha saozneg)
Paseporzh

Ur **paseporzh** a zo un teul melestradurel hag a ro tro da geodedourien ur vro da veajiñ en estrenvro. Dre vras e vez ur seurt karnedig ma vez meneget anv ha keodelezh un den, al lec'h hag an deiziad m'eo ganet, ur poltred anezhañ, ur sinadur hag a-wechoù traoù all c'hoazh. Siell ar vro gweladennet a vez lakaet gant servijoù ar maltouterezh pe an degemer estrenien.

## Pennadoù kar
*kartenn anv

## Liammoù diavaez
Columba arquatrix

***Columba arquatrix*** zo ur spesad evned er c'herentiad *[[Columbidae]]*.

## Annez
Bevañ a ra al laboused-se en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Columba guinea

***Columba guinea*** a zo un evn e-touez kerentiad *[[Columbidae]]*.

## Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Kudon Bolle

Ar **gudon Bolle** (liester : **kudoned Bolle**) a zo ur spesad evned, *Columba bollii* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv an dastumer ha naturour alaman Carl August Bolle (1821-1909).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer divellkeineged ha greun ivez.

## Annez
Brosezat eo ar spesad en Inizi Kanariez.

## Liammoù diavaez
*  ''Columba bollii'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Columba bollii'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Patagioenas oenops

***Patagioenas oenops*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.

## An anv
**Paloma peruana* pe *columba de Colcamar* e spagnoleg, da lavarout eo *dube [[Perou]]*, pe *koulm [[Colcamar]]*.
**Maranon pigeon* e saozneg. Fazi marteze diwar an anv spagnolek Marañón, anv ur stêr eus Perou.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e hanternoz Perou (traoñienn ar Stêr Marañón) ha kreisteiz-tost Ecuador.

## Liammoù diavaez
*  ''Patagioenas oenops'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Patagioenas oenops'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Biroùigoù

Ar **biroùigoù** zo ur c'hoari ma vez stlapet biroù bihan ouzh ur pal ront. E Bro-Saoz e plij kalz ar c'hoari-se d'an dud ha c'hoariet e vez en tavarnioù. Abaoe an  eo deuet da vezañ ur sport ha ledet eo bet ar c'hoari e kalz broioù all.

## Liammoù diavaez
*World Darts Federation
Mathurin Jacques Brisson

**Mathurin Jacques Brisson**, bet ganet d'an 3 a viz Ebrel 1723 e Fontenay-le-Comte (Vande a-vremañ) ha marvet d'an 23 a viz Mezheven 1806 e-kichen Versailhez, a oa un evnoniour ha fizikour gall.

E skolaj ar Jezuitek e studias e 1743 ha 1738 e Fontenay, ma brientas ur vachelouriezh war an deologiezh e Poitiers. Hogen ne oa ket graet evit heuil ur vuhez en urzhioù kristen. En abeg d’e liammoù kerentiez gant René-Antoine Ferchault de Réaumur (1683-1757), e stagas gant an istor naturel da vat. Kelenner fizik e oa e skolaj Navarre.

Gantañ e voe troet al levr Sistem renad al Loened gant Jakob Theodor Klein (1685-1759) en 1756.

Antreal a reas e-barzh akademiezh ar skiantoù evel skoazeller ur bevoniour en akademiezh ar skiantoù.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Accipiter]]*, *[[Anhima]]*, *[[Anhinga]]*, *[[Anser]]*, *[[Aquila (erer)|Aquila]]*, *[[Arenaria]]*, *[[Asio]]*,
* **B** : *[[Balearica]]*, *[[Bucco]]*, *[[Buphagus]]*,
* **C** : *[[Carduelis]]*, *[[Cariama]]*, *[[Casuarius]]*, *[[Ciconia]]*, *[[Cochlearius]]*, *[[Coccothraustes]]*, *[[Colius]]*, *[[Cotinga (genad)|Cotinga]]*,
* **F** : *[[Ficedula]]*, *[[Fratercula]]*,
* **G** : *[[Galbula]]*, *[[Gallinago]]*, *[[Gallinula]]*, *[[Gallus (genad)|Gallus]]*, *[[Garrulus]]*, *[[Glareola]]*, *[[Grus]]*,
* **H** : *[[Himantopus]]*,
* **I** : *[[Icterus]]*,
* **J** : *[[Jacana]]*,
* **L** : *[[Lagopus]]*, *[[Limosa]]*,
* **M** : *[[Manacus]]*, *[[Mellisuga]]*, *[[Momotus]]*, *[[Muscicapa]]*,
* **N** : *[[Nucifraga]]*, *[[Numenius]]*,
* **P** : *[[Passer]]*, *[[Perdix]]*, *[[Phalacrocorax]]*, *[[Phalaropus]]*, *[[Pica (genad)|Pica]]*, *[[Pluvialis]]*, *[[Polytmus]]*, *[[Porphyrio]]*, *[[Promerops]]*, *[[Puffinus]]*, *[[Pyrrhula]]*,
* **R** : *[[Raphus cucullatus|Raphus]]* (†), *[[Rhea]]*, *[[Rupicola]]*,
* **S** : *[[Scopus umbretta|Scopus]]*, *[[Spheniscus]]*, *[[Stercorarius]]*, *[[Sula]]*,
* **T** : *[[Tangara (genad)|Tangara]]*, *[[Todus]]*, *[[Trogon (genad)|Trogon]]*,
* **U** : *[[Uria]]*,
* **V** : *[[Vanellus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Sundsvall

**Sundsvall** (distaget [] e svedeg) zo ur gêr eus Sveden, e kontelezh Västernorrland hag e e proviñs Medelpad. E 2010 e oa  a dud o chom enni, hag ouzhpenn  a annezidi a oa e Kumun Sundsvall.

Ur porzh-mor eo, war aod Pleg-mor Botnia. Dirak kêr emañ enezenn Alnön.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Sundsvall gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez
*Razhed e kêr : https://www.ouest-france.fr/leditiondusoir/data/27967/reader/reader.html?utm_source=neolane_of-eds_newsletter&utm_medium=email&utm_campaign=lienarticle&utm_content=20180622#!preferred/1/package/27967/pub/40572/page/7
Halmstad

**Halmstad** (distaget [] e svedeg) zo ur gêr hag ur porzh e mervent Sveden, en aber ar stêr Nissan. E proviñs Halland emañ ha kêr-benn kontelezh Halland eo. E 2012 e oa  a dud o chom e kêr, hag ouzhpenn  a oa e Kumun Halmstad. An ugentvet kêr vrasañ eo e Sveden hag emañ hanter-hent etre div gêr vras all, Göteborg ha Malmö.

## Sonerezh
* Jonas Altberg (Basshunter)
Örebro

**Örebro** (distaget [] e svedeg) zo ur gêr eus Sveden, e-kreiz ar vro. Kêr-benn kontelezh Örebro eo, e proviñs kozh Närke. E 2013 e oa  a dud o chom enni ha c'hwec'hvet kêr vrasañ Sveden e oa.

War ribl al lenn Hjälmaren emañ. Treuzet eo kêr gant ar stêr Svartån. War un enezennig eus ar stêr-se emañ kastell kozh Örebro, savet da vare Gustav Iañ Vasa.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Örebro gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel kumun Örebro
Morten Thrane Brünnich

**Morten Thrane Brünnich**, ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1737 e Kopenhagen, ha marvet d'an 19 a viz Gwengolo 1827 er memes kêr, a zo ul loenoniour hag ur maenoniour danat.
Hermann Schlegel

**Hermann Schlegel**, ganet d'an 10 a viz Mezheven 1804 en Altenburg (Thüringen) ha marvet d'ar 17 a viz Genver 1884 e Leiden (Izelvroioù), a zo un evnoniour ha stlejviloniour alaman.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **M** : *[[Malia (genad)|Malia]]*,
* **N** : *[[Newtonia (evned)|Newtonia]]*,
* **P** : *[[Psittacella]]*,
* **R** : *[[Rallicula]]*.

### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Accipiter gularis]]*, *[[Accipiter henstii|henstii]]* ha *[[Accipiter rhodogaster|rhodogaster]]*, *[[Alopecoenas hoedtii]]*, *[[Amaurornis isabellina]]*, *[[Aplonis magna]]*,
* **B**
: *[[Buteo hemilasius]]*, *[[Buteo japonicus|japonicus]]* ha *[[Buteo plagiatus|plagiatus]]*,
* **C**
: *[[Campochaera sloetii]]*, *[[Circaetus spectabilis]]*, *[[Columba pollenii]]*, *[[Cyclopsitta gulielmitertii]]*,
* **D**
: *[[Daphoenositta papuensis]]*, *[[Ducula neglecta]]*,
* **E** : *[[Erythropitta celebensis]]*,
* **G** : *[[Gymnocrex rosenbergii]]*,
* **H**
: *[[Haliaeetus humilis]]*, *[[Hydrornis baudii]]*,
* **L**
: *[[Loriculus aurantiifrons]]*, *[[Loriculus catamene|catamene]]* hag *[[Loriculus exilis|exilis]]*,
* **M**
: *[[Machaerirhynchus nigripectus]]*, *[[Malia grata]]*, *[[Melanorectes nigrescens]]*, *[[Micropsitta geelvinkiana]]*,
* **N**
: *[[Neopsittacus musschenbroekii]]*, *[[Nisaetus lanceolatus]]*,
* **P**
: *[[Pachycephala schlegelii]]*, *[[Parus minor]]*, *[[Philepitta schlegeli]]*, *[[Pitta maxima]]*, *[[Pitta megarhyncha|megarhyncha]]* ha *[[Pitta nympha|nympha]]*, *Platalea minor* (spanell dremm zu), *[[Psittacella brehmii]]* ha *[[Psittacella modesta|modesta]]*, *[[Ptilinopus bernsteinii]]*, *[[Ptilinopus insolitus|insolitus]]* hag *[[Ptilinopus ornatus|ornatus]]*,
* **R** : *[[Rallicula rubra]]*,
* **S**
: *[[Sittiparus varius]]*, *[[Streptocitta albertinae]]*,
* **T**
: *[[Treron teysmannii]]*, *[[Trichoglossus rosenbergii]]*,
* **X**
: *[[Xenopirostris damii]]* ha *[[Xenopirostris polleni|polleni]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Georgia ar Su

**Georgia ar Su** (*South Georgia* e saozneg) a zo un enezenn e su-pellañ ar Meurvor Atlantel. Gant he 3 755 km² eo lodenn bennañ Georgia ar Su hag Inizi Sandwich ar Su (teskanv : SGSSI) a zo un Tiriad tramor eus ar Rouantelezh-Unanet.

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Inizi Sandwich ar Su

**Inizi Sandwich ar Su** (*South Sandwich Islands* e saozneg) a zo un enezeg e su pellañ ar Meurvor Atlantel, hag un darn eus tiriad Georgia ar Su hag Inizi Sandwich ar Su, teskanv: SGSSI) a zo un Tiriad tramor eus ar Rouantelezh-Unanet.

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Constantine Samuel Rafinesque

**Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz**, ganet e Kergustentin (Impalaeriezh Otoman d'an ampoent) d'an 22 a viz Here 1783 ha marvet e Philadelphia (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 18 a viz Gwengolo 1840, a oa ur skiantour gall ha stadunanat barrek war veur a dachenn (antropologiezh, bevoniezh, douarouriezh, loenoniezh, louzawouriezh ha yezhoniezh).

## Listennad klok al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Kerentiad]]où
* **A** : Alcedinidae,
* **B** : Bucerotidae,
* **C** : Coraciidae, Cracidae,
* **H** : Hirundinidae,
* **L** : Laniidae, Laridae,
* **M** : Meropidae,
* **O** : Otididae,
* **P** : Passeridae, Pelecanidae, Pipridae, Psittacidae,
* **R** : Rallidae,
* **S** : Scolopacidae, Sturnidae,
* **T** : Turdidae.

### [[Genad]]où
* **C** : *[[Chlidonias]]*,
* **D** : *[[Dinopium]]*,
* **H** : *[[Helmitheros vermivorum|Helmitheros]]*.
### [[Spesad]]où
* **C** : *Cisticola juncidis* (jegig-broen),
* **H** : *[[Hemiprocne longipennis]]*.
### [[Isspesad]]où
* **L** : *Luscinia svecica azuricollis* (bronnlaz).
Ludwig Reichenbach

Heinrich Gottlieb **Ludwig Reichenbach**, bet ganet d'an 8 a viz Genver 1793 e Leipzig (Saks, en Alamagn a-vremañ) ha marvet d'ar 17 a viz Meurzh 1879 e Dresden (Saks), a oa ul loenoniour ha louzawour alaman.

Tad e oa d'ul louzawour alaman all, Heinrich Gustav Reichenbach (1824-1889).

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Kerentiad]]où
* **A** : Aegithalidae.
### [[Iskerentiad]]où
* **L** : Lesbiinae,
* **P** : Polytminae.
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Aburria]]*, *[[Agamia]]*, *[[Aidemosyne]]*, *[[Amaurornis]]*, *[[Anairetes]]*, *[[Anaplectes]]*, *[[Anisognathus (evned)|Anisognathus]]*, *[[Anorrhinus]]*, *[[Anthracoceros]]*, *[[Antigone (genad)|Antigone]]*, *[[Antilophia]]*, *[[Archilochus (genad)|Archilochus]]*, *[[Ardenna]]*, *[[Asthenes]]*, *[[Atthis]]*, *[[Automolus]]*, *[[Avocettula]]*,
* **B** : *[[Bathilda]]*, *[[Boissonneaua]]*, *[[Brunhilda]]*,
* **C** : *[[Callacanthis]]*, *[[Caryothraustes]]*, *[[Chalcomitra]]*, *[[Chalcostigma]]*, *[[Chalybura]]*, *[[Chloebia]]*, *[[Chlorestes]]*, *[[Chlorophanes]]*, *[[Chlorornis]]*, *[[Cichlocolaptes]]*, *[[Coccopygia]]*, *[[Conopophila]]*, *[[Coscoroba]]*, *[[Cranioleuca]]*, *[[Cyanomitra]]*, *[[Cyanophaia]]*, *[[Cyclopsitta]]*,
* **D** : *[[Dinemellia]]*, *[[Diuca]]*, *[[Doricha]]*,
* **E** : *[[Eriocnemis]]*, *[[Euodice]]*, *[[Eutoxeres]]*,
* **F** : *[[Foudia]]*, *[[Foulehaio]]*,
* **G** : *[[Gymnomystax]]*,
* **H** : *[[Heliobletus]]*, *[[Hypargos]]*, *[[Hypogramma]]*, *[[Hypotaenidia]]*,
* **I** : *[[Ilicura]]*,
* **K** : *[[Klais]]*,
* **L** : *[[Lacedo]]*, *[[Lamprolaima]]*, *[[Lepidocolaptes]]*, *[[Lepidopyga]]*, *[[Lepidopygia]]*, *[[Leptasthenura]]*, *[[Leucochloris]]*, *[[Linurgus]]*, *[[Lissotis]]*, *[[Lobotos]]*, *[[Lophodytes]]*, *[[Lophotibis]]*, *[[Lophotis]]*,
* **M** : *[[Margaroperdix]]*, *[[Margarornis]]*, *[[Marmaronetta]]*, *[[Melanopareia]]*, *[[Melozone]]*, *[[Myiophobus]]*, *[[Myiotheretes]]*, *[[Myrtis]]*,
* **N** : *[[Nipponia]]*,
* **O** : *[[Oceanodroma]]*, *[[Ortygornis]]*,
* **P** : *[[Padda]]*, *[[Patagioenas]]*, *[[Pelagodroma]]*, *[[Penelopides]]*, *[[Penelopina]]*, *[[Periporphyrus]]*, *[[Phacellodomus]]*, *[[Pheucticus]]*, *[[Phlegopsis]]*, *[[Phoebastria]]*, *[[Phoebetria]]*, *[[Pilherodius]]*, *[[Platysmurus]]*, *[[Polystictus]]*, *[[Pseudocolaptes]]*, *[[Pseudoseisura]]*, *[[Ptyonoprogne]]*,
* **Q** : *[[Quelea]]*,
* **R** : *[[Radjah]]*, *[[Rhabdornis]]*, *[[Rhodopis]]*, *[[Rhyticeros]]*, *[[Rhytipterna]]*,
* **S** : *[[Sappho (genad)|Sappho]]*, *[[Schistochlamys]]*, *[[Siptornis]]*, *[[Stagonopleura]]*, *[[Stictonetta]]*, *[[Stomiopera]]*, *[[Syndactyla]]*,
* **T** : *[[Tachybaptus]]*, *[[Taeniopygia]]*, *[[Thalassarche]]*, *[[Tilmatura]]*,
* **V** : *[[Volatinia]]*,
* **X** : *[[Xanthotis]]*.

### [[Spesad]]où
* **A**
: *Anthracothorax veraguensis* (mango Panamá), *[[Asthenes dorbignyi]]*,
* **C**
: *[[Celeus loricatus]]*, *[[Cranioleuca obsoleta]]* ha *[[Cranioleuca semicinerea|semicinerea]]*,
* **L** : *[[Leptasthenura platensis]]*,
* **M** : *[[Microptilotis analogus]]*,
* **P** : *[[Pseudoseisura lophotes]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Johann Friedrich von Brandt

**Johann Friedrich von Brandt**, ganet d'ar 25 a viz Mae 1802 e Jüterbog (Priñselezh Saks d'an ampoent) ha marvet d'ar 15 a viz Gouhere 1879 e Merreküll (Gouarnourelezh Estonia, Impalaeriezh Rusia), a oa un naturour, ur mezeg, ul loenoniour ha louzawour alaman.Labourat a reas en Impalaeriezh Rusia dreist-holl.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Kerentiad]]où
* **P** : Phaethontidae.
### [[Genad]]où
* **B** : *[[Brachyramphus]]*,
* **C** : *[[Chenonetta]]*,
* **N** : *[[Nettapus]]*,
* **P** : *[[Ptychoramphus]]*,
* **S** : *[[Synthliboramphus]]*.

### [[Spesad]]où
* **E**
: *Emberiza bruniceps* (brean penn kistin), *cioides* (brean lost hir), *Eudyptes chrysolophus* (mank kuchenn aour),
* **L** : *[[Leucocarbo purpurascens]]*,
* **P**
: *[[Phalacrocorax penicillatus]]*, *[[Phalacrocorax sulcirostris|sulcirostris]]*, *Prunella atrogularis* (gwrac'hig gouzoug du),
* **S** : *Somateria fischeri* (eider lunedek).

## Notennoù ha daveennoù
Leon II

**Leon II** zo anv meur a zen.

## Tud
*Leon II (pab) 
*Leon II (impalaer) 

## Pennadoù kar
*Leon
*Leon Iañ
*Leon III
Roberto Alagna

**Roberto Alagna**, ganet e 1963 e Clichy-sous-Bois, a zo ur c'haner tenor ha c'hoariganer gall hag italian.

## Un nebeud tudennoù
Ouzhpenn 60 tudenn en deus c'hoariet Roberto Alagna. En o zouez:
* 2012 : Nemorino (L'elisir d'amore gant Gaetano Donizetti)
* 2012 : Calaf (Turandot gant Giacomo Puccini)
* 2014 : Otello (opera gant Giuseppe Verdi)

## Un nebeud pladennoù
E-touez an 50 pladenn bennak embannet gant Roberto Alagna e kaver:
* 2008 : *Sicilien*
* 2010 : *[[Carmen]]*
* 2012 : *Un siècle d'opéra français à Versailles*
* 2014 : *Ma vie est un opéra*

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Suliformes

**Suliformes** a zo un urzhiad e rummatadur an evned. E-tro ar bloavezh 2010 eo bet degemeret an urzhiad nevez-se, diouzh e zisrannañ diouzh an urzhiad *[[Pelecaniformes]]*.

## Ar c'herentiadoù
**[[Fregata]]*, ar fourgadenned (5 spesad)
* Sulidae, ar morskouled (10 spesad)
* Phalacrocoracidae, ar morvrini (41 spesad)
**[[Evn-naer|Anghida]]* (4 spesad), an evned-naer (4 spesad)
Emgann Trans

**Emgann Trans**, pe Treant-Felger, pe Treant-ar-C'hoad, zo un emgann etre ar Vretoned hag ar Vikinged d'ar 1añ a viz Eost 939.

## Istor
Abaoe marv Alan Veur, en 908, e oa aloubet Breizh gant ar Vikinged, pe Normaned. 
En 936 setu Alan Barvek, harluet e Bro-Saoz betek-hen, da zilestrañ e-kichen Dol. Mab e oa da Matuedoi, kont Poher, ha mab-bihan da Alan Veur. Meur a wech e trec'has an Normaned, evel e Dol, e Kastel-Auffret, e Plourivoù, war ar viking Inkon. Diframmañ a reas Naoned en 937 digant an Normaned hag o c'has kuit eus aber al Liger. E Leon eo ar c'hont Even o argasas eus ar vro.

E Bro-Zol avat edo Vikinged eus armeoù kozh Gwilherm Hir e Gleze oc'h ober freuz ha reuz. 
## Emgann Trans
D'an 1 a viz Eost 939 en em gannas armeoù Alan II, Yezekael Berengar, kont Roazhon, ha Hugues Iañ, dug Maine, ouzh ar Vikinged. Trec'h e voe ar Vretoned, ha ren a reas Alan evel dug Breizh.
## Dilerc'hioù
Kêr-benn dugelezh Breizh a oa bet fiñvet diouzh Naoned evit Roazhon rak gwelet e oa evel aesoc'h da zifenn rak enebourien.
Treant

**Treant** zo un anv-lec'h brezhonek roet da ziv gumun eus Breizh-Uhel :

*Treant-ar-C'hoad
*Treant-an-Erzh
Quand la mer monte (kanaouenn)

***Quand la mer monte*** zo ur ganaouenn c'hallek savet gant ar c'haner gallek Jean-Claude Darnal e 1968 evit e gamarad Raoul de Godewarsvelde.

## Liamm diavaez
* Kanet gant Raoul de Godewarsvelde : http://www.dailymotion.com/video/x6yeam_raoul-quand-la-mer-monte_music.
Escape Plan

***Escape Plan*** zo ur film birvidik stadunanat savet gant ar filmaozer svedat Mikael Håfström ha deuet er-maez e 2013.

## Komedianeta
* Sylvester Stallone : Ray Breslin
* Arnold Schwarzenegger : Emil Rottmayer
* Jim Caviezel : Williard Hobbes
* Faran Tahir : Javed
* Amy Ryan : Abigail Ross
* Sam Neill : ar medisin Kyrie
* Vincent D'Onofrio : Lester Clark
* Vinnie Jones : Drake
* Matt Gerald : Roag
* 50 Cent : Hush

## Liammoù diavaez
* Escape Plan pajenn *[[Allociné]]*
Skol Sara

**Skol Sara** (*Sarako Eskola* en euskareg) zo ur skol sevenadurel euskarek er .
Dont a rae an izili anezhi eus un tolead a rae un tric'horn etre kêriadennoù Sara, Donibane Lohizune, ha Ziburu, e Lapurdi. E-touez an izili pennañ e oa ar veleien Axular hag Etxeberri Ziburukoa, hag ivez tud evel Esteve Materra, Klaberia, Hirigoyti, Guillentena, Joanes Etxeberri, Joanes Haranburu, Pierre Argaiñaratz. 

Tud skol Sara a oa beleien, desket mat, hag a skrive levrioù a relijion, barzhoniezh dreist-holl, en euskareg ar bobl, hep latinegadurioù e doare Joanes Leizarraga. En em varn hag en em reizhañ a raent an eil egile.
Kiruna

**Kiruna** (*Giron* e samieg, *Kiiruna* e finneg) zo ur gêr e hanternoz Sveden. Ar gêr hanternosañ eo er vro-se, e proviñs kozh Lappland hag e kontelezh Norrbotten. E 2010 e oa  a dud o chom e Kiruna ha  a annezidi a oa e kumun Kiruna e 2015.

Kreizenn bennañ Samied Sveden eo Kiruna ha roud a gaver anezhi abaoe 6000 bloaz zo. En  e oa kresket kalz abalamour d'ar mengleuzioù houarn a oa er c'hornad. Ul linenn hent-houarn a voe savet da vont eus Kiruna da Luleå en un tu ha da borzh norvegiat Narvik en tu all, da ezporzhiañ an houarn-se aesoc'h.

Touristed a-leizh a ya da Giruna, abalamour m'emañ e norzh pellañ Sveden ha ma c'haller gwelet an heol da hanternoz eno e-pad an hañv.

## Liammoù diavaez

*Kiruna  – Lec'hienn ofisiel
Axular

**Pedro Agerre** (1556-1664), pe **Pedro Agerre Azpilkueta**, lesanvet **Axular**, skrivagner euskarek, ganet en Urdazubi e Rouantelezh Navarra.
 

## E vuhez
Studiañ a reas an doueoniezh e Pamplona, prederouriezh e Lleida ha Salamanca. 
En 1596 e voe beleget e Tarba ha pevar bloaz e prezegas e Donibane Lohizune, hag anvet goude person Sara (Lapurdi) gant an eskob Bertrand Etxauz. Ur beleg eus Donibane Lohizune, Joanes Harostegi, a ziskulias e oa Axular estren d'ar vro ha n'en devoa ket gwir da vout person eno, Axular a eilgerias e oa navarrat, ha dre se e oa sujed d'ar roue Bro-C'hall, Herri IV, ma c'houlennas dont da vout gall. Ne voe ket ezhomm gortoz pell respont ar roue : ne oa ket ezhomm dezhañ bout gall, rak sujidi dezhañ e oa tud Navarra. Neuze e voe embannet un akta gant breujoù Bourdel a lavare derc'hel Axular en e garg, ma chomas betek e varv e 1644.

## Oberenn
E bennoberenn, Gero (*Diwezhatoc'h*), a voe embannet e 1643.

## Notennoù
Loís Alibèrt

**Loís Alibèrt** (Bram, 12 a viz Here 1884 - Montpelhièr, 16 a viz Ebrel 1959) a oa ur yezhoniour hag ur geriadurour okitanek.

Ganet e voe en ur familh peizanted hag a oa an okitaneg o yezh pemdeziek. Goude studioù apotikerezh e labouras evel apotiker e Montreal, en Aude . Goude ar Brezel-bed Kentañ e krogas da labourat da vat war an okitaneg skrivet. Ezel e voe eus ar Felibrige ha sevel a reas skridoù evit ar gelaouenn *La Terro d'Oc*. E dibenn ar bloavezhioù 1920, dindan levezon an daou Okitan Prospèr Estieu hag Antonin Perbòsc hag ar C’hatalan Pompeu Fabra, e stagas da gempenn doare-skrivañ an okitaneg, diwar skouer skridoù eus ar Grennamzer. Unan eus saverien ar Societat d'Estudis Occitans e voe, e 1930. Dont a reas ul levr yezhadur er-maez gantañ, anvet *Gramatica occitana segón los parlars lengadocians*, embannet e Barcelona, gant skoazell Katalaned, e 1935-1937. El levr-se e tiazeze reolennoù an doare-skrivañ anvet « klasel » hag a vez implijet bremañ gant an darn vrasañ eus an dud a skriv okitaneg.

E-pad an Eil Brezel-bed e savas Alibèrt a-du gant renad ar marichal Pétain. E 1946 e voe barnet ha kondaonet, asambles gant e wreg, evit "atteinte à la sûreté de l'Etat". Dont a reas e-maez an toull-bac’h e 1951. Abalamour d’ar gondaonidigezh-se ne gemeras ket nemeur a berzh en emsav okitanek goude ar brezel nag e krouidigezh an Institut d’Estudis Occitans (IEO) e 1945, daoust ma voe degemeret an doare-skrivañ diazezet en e yezhadur gant an aozadur-se Labourat a reas evit lakaat an doare-skrivañ klasel da glotañ ouzh perzhioù dibar ar gwaskoneg Goude-se e labouras war ur geriadur okitaneg-galleg ha ne voe embannet nemet goude e varv, e 1965, dre aked Robèrt Lafont, Raymond Chabbert ha Pèire Bèc..

## Oberennoù
* *Le lengodoucian literàri*, 1923
* *Sept élégies de Tibulle traduites en languedocien*, 1928
* *Gramatica occitana segon los parlars lengadocians*, 1935-1937, adembannet gant CEO, 1976 & IEO, Tolosa, 2001
* *Les troubadours de l'Aude*, 1941 (*Pyrénées* n° 2)
* *Origine et destin de la langue d'Oc*, 1942 (Cahiers du Sud)
* kenlabour gant *La Tèrro d'Oc*, 1908-1930
* *La réforme linguistique occitane et l’enseignement de la langue d’oc* (embannet hep anv skrivagner ebet gant an IEO (1950)
* L. Alibèrt,R. Chabbert & P. Bèc, *L'application de la réforme linguistique occitane au gascon*, IEO, Tolosa,1952
* *Sur quelques toponymes catalano-occitans dans l'Aude*, 1956 (*Revue internationale d'onomastique* n° 2)
* *Toponymes de l'Aude*, 1957 (*Revue internationale d'onomastique* n° 4)
* *Dictionnaire occitan-français d'après les parlers languedociens*, 1965

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Biografia de Loís Alibèrt, Joan Frederic Brun 
* Louis Alibert : Dictionnaire occitan-français
* Gramatica occitana segon los parlars lengadocians – pennad digeriñ
*Gramatica occitana segon los parlars lengadocians
John Howard

**John Winston Howard** (ganet d'an 26 a viz Gouere 1939 e Sydney, e Aostralia) zo ur politikour aostralian. Kentañ Ministr Aostralia e voe etre ar 11 a viz Meurzh 1996 hag ar 3 a viz Kerzu 2007.
Magdalena Sibylla von Sachsen-Weißenfels (1648-1681)

**Magdalena Sibylla von Sachsen-Weißenfels** ( 1648 Halle -1681 Gotha) a oa ur briñsez eus Sachsen-Weißenfels ha Querfurt eus tiegezh Wettin hag a zeuas da vout, dre zimeziñ, dugez Sachsen-Gotha-Altenburg.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e miz Du 1669 en Halle da Friedrich Iañ   von Sachsen-Gotha-Altenburg, mab d'an Dug Ernst Iañ von Sachsen-Gotha ha d'e bried Elisabeth Sophia von Sachsen-Altenburg.

Bugale o doe
* Anna Sophia (* 22 Kerzu 1670 en Gotha; † 28 C'hwevrer 1706 en Rudolstadt), Priñsez Sachsen-Gotha-Altenburg 
**dimezet da Ludwig Friedrich Iañ, priñs Schwarzburg-Rudolstadt
* Magdalena Sibylla (* 30 Gwengolo 1671 en Gotha; † 2 Meurzh 1673 en Altenburg), Priñsez Sachsen-Gotha-Altenburg
* Dorothea Maria (* 22 Genver 1674 en Gotha; † 18 Ebrel 1713 en Meiningen), Priñsez Sachsen-Gotha-Altenburg 
**dimezet da Ernst Ludwig Iañ, Dug Sachsen-Meiningen
* Friederike (* 24 Meurzh 1675 en Gotha; † 28 Mae 1709 en Karlsbad), Priñsez Sachsen-Gotha-Altenburg 
**dimezet da Johann August, priñs Anhalt-Zerbst
* Friedrich II (1676–1732), Dug Sachsen-Gotha-Altenburg 
**dimezet da Magdalena Augusta von Anhalt-Zerbst
* Johann Wilhelm (* 4 Here 1677 en Gotha; † 15 Eost 1707 en Toulon), Priñs Sachsen-Gotha-Altenburg
* Elisabeth (* 7 C'hwevrer 1679 en Gotha; † 22 Mezheven 1680 en Gotha), Priñsez Sachsen-Gotha-Altenburg
* Johanna (* 1 Here 1680 en Gotha; † 9 Gouhere 1704 en Strelitz), Priñsez Sachsen-Gotha-Altenburg 
**dimezet da Adolf Friedrich II, Dug Mecklenburg-Strelitz.
Anna Magdalena Bach

**Anna Magdalena Wilcke** (Zeitz 1701-1760 Leipzig), a oa ur ganerez ha sonerez alaman, hag eil pried Johann Sebastian Bach.

## Notennoù
Fernand Louis Armand Marie de Langle de Cary

**Fernand Louis Armand Marie de Langle de Cary**, deut er bed en Oriant (Mor-Bihan, Breizh) d'ar 4 a viz Gouere 1849 ha marvet d'an 19 a viz C'hwevrer 1927 e Pont-Skorf (Mor-Bihan), a oa ur milour gall.

Mab e oa — an trivet — da Louis Vincent de Langle de Cary (1810-1871), ur c'habiten lestr e morlu Bro-C'hall. Goude bezañ kaset e studi da benn e skolaj Saint-François-Xavier e Gwened e voe degemeret e Skol arbennik an arme-douar (Saint-Cyr) e 1867. Hag eñ renket da gentañ pa voe tapet e ziplom a isletanant gantañ e 1869.

## [[Brezel 1870-1871]] ha war-lerc'h
Anvet e oa bet da ofiser floc'h ar jeneral Trochu (1815-1896), hag hemañ e penn arme Pariz d'ar c'houlz-se. Lazhet e voe e vreur henañ, Aldéric de Langle de Cary (1842-1870), e-pad an emgannoù. Gwallc'hloazet e voe **Fernand de Langle de Cary** ivez da-geñver eil Emgann Buzenval, ma voe paket al Lejion a enor gantañ da-heul an darvoud-mañ.

Pignat gant skeul an urzhaz milourel a reas ingal — jeneral brigadenn e miz Ebrel 1900, jeneral rannarme e 1906 — ha kaset e voe da Aljeria, da bPau (Pireneoù-Atlantel), da vBourjez (Cher) hag all da bleustriñ war e garg. En abeg da zarempredoù tost gant Joffre (1852-1931) e voe fiziet gourc'hemennerezh an eizhvet korf arme e **de Langle de Cary** e miz Kerzu 1911.

## [[Brezel-bed kentañ]]
Kemer perzh a reas er Brezel-bed kentañ, evel jeneral e penn ar pedervet arme c'hall peurgetket.

## Liamm diavaez
*  Red-micher '''Fernand de Langle de Cary''' war an diaz roadennoù Léonore (e galleg).

## Notennoù ha daveoù
Kristianstad

**Kristianstad** (distaget [] e svedeg, skrivet gwechall *Christianstad*) zo ur gêr eus kreisteiz Sveden, e kontelezh Skåne. E 2010 e oa  a dud o chom enni.

Savet e voe Kristianstad e 1614 gant ar roue danat Christian IV, goude Brezel Kalmar. Anvet e voe ar gêr nevez "kêr Christian" en enor da roue Danmark. Savet e voe evit difenn proviñs danat Skania ouzh tagadennoù Svediz hag evel un arouez eus galloud ar roue.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Kristianstad gant ar c'hêrioù-mañ : 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

## Notennoù
Simon Pegg

Un aktour skinwel ha sinema saoz eo **Simon Pegg**, ganet d'ar 14 C'hwevrer 1970 e Gloucestershire. Ouzhpenn bezañ aktour ez eo ivez produer, ha sevener filmoù. Brudet mat e voe gant an trilogiezh filmoù Three Flavours Cornetto : Shaun of the Dead (2004), Hot Fuzz (2007), ha The World's End (2013). C'hoariet en deus er film Ready Player One (2018) gant Steven Spielberg.
## Buhez
Pegg a zo ganet e Brockworth, Gloucestershire. Mab Gillian Rosemary (ganet Smith), kargad Stad, ha John Henry Beckingham, ur soner jazz ha gwerzher pianoioù.
Magdalena Sibylla von Sachsen-Weißenfels (1673-1726)

**Magdalena Sibylla von Sachsen-Weißenfels** (1673-1726), a oa Dugez Sachsen-Eisenach goude dimeziñ d'an Dug Johann Wilhelm von Sachsen-Eisenach.
Llandrillo-yn-Rhos

**Llandrillo-yn-Rhos**, pe **Llandrillo** hepmuiken, (*Rhos-on-Sea* e saozneg) zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh e hanternoz Kembre, en arvor Sir Conwy. Emañ un tammig er c'hornôg da gêr Bae Colwyn ha deuet eo da vezañ un astenn d'ar gêr-se. E 2011 e oa  a dud o chom e Llandrillo-yn-Rhos ha 18,4% anezho a oa kembraegerien.

Gouestlet eo an iliz-parrez da sant Trillo. E-kichen kêr emañ torgenn Bryn Euryn, e-lec'h ma c'haller gwelet aspadennoù eus ur c'hreñvlec'h eus ar Grennamzer uhelañ, eus mare ar roue Maelgwn Gwynedd marteze. E-harz an dorgenn emañ rivinoù Llys Euryn. Eus ar  eo an dismantroù a weler bremañ, met diagent e oa ur savadur all hag a oa lec'h-annez Ednyfed Fychan, unan eus pennañ skoazellerien rouaned Gwynedd Llywelyn Fawr hag e vab Dafydd ap Llywelyn, en . 

War an aod izeloc'h eget Bryn Euryn emañ Rhos Fynach, ul lec'h ma oa ur gored hag a oa da venec'h Abati Aberconwy gwechall. Betek deroù an  e voe implijet da dapout pesked.

## Notennoù
Adriana Calcanhotto

**Adriana da Cunha**, pe **Adriana da Cunha Calcanhotto**, ganet e 1965 e Porto Alegre, zo ur ganerez ha sonaozourez vrazilian. Kanañ a ra samba, bossa nova, kenkoulz evel rock pe kanaouennoù bugale.

## He buhez
Adriana zo merc'h d'un tabouliner jazz, Carlos Calcanhotto, a orin italian, eus Volpago del Montello e proviñs Treviso (adskrivet eo bet an anv orin Calcagnotto en doare portugalek), ha kelennerez korfembregerezh ha korollerez e oa he mamm, Morgada Assumpção Cunha.

Da c'hwec'h vloaz e oa bet roet ur violin dezhi gant he zad-kozh, ha hi da gregiñ da seniñ ha da ganañ. Levezonet eo bet gant an MPB, hag al lennegezh vrazilian vodern, ha dreist-holl ar *Movimento antropofágico* savet gant Oswald de Andrade, Tarsila do Amaral ha re all.

## Prizioù
Div wech he deus bet ur Priz Grammy Latino, roet abaoe 2000, da arzourien Amerika Latin:
*e 2006	gant an albom *[[Adriana Partimpim]]*, evit bugale;
*e 2010	gant *Tua* (kanaouenn Maria Bethânia), gwellañ kanaouenn vrazilian..

## He fladennoù

* 1990 : *Enguiço* 
* 1992 : *Senhas* (1992)
* 1994 : *A Fábrica do Poema* (1994)
* 1998 : *Maritmo* 
* 2000 : *Público* [sonadeg] 
* 2002 : *Cantada* 
* 2003 : *Perfil*
* 2004 : *[[Adriana Partimpim]]* [evit ar vugale] 
* 2008 : *Maré* 
* 2009 : *[[Partimpim Dois]]* [evit ar vugale] 
* 2011 : *O Micróbio do Samba*, diwar-benn ar samba; an holl ganaouennoù ganti war-bouez "Beijo sem" gant Teresa Cristina ha "Vai saber?" gant Marisa Monte. Brudet e voe ar bladenn e-kerzh he zroiad dre ar vro, anvet "Trobar Nova". 
* 2012 : *[[Partimpim Tlês]]* [evit ar vugale] 
* 2014 : *[[Olhos de Onda]]*
* 2015 : *[[Loucura]]*

## Buhez prevez
E-pad 25 bloaz he deus bevet gant Suzana de Moraes (1940- 2015), merc'h d'ar sonaozour Vinícius de Moraes, marvet gant ar c'hrign-bev.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn : https://web.archive.org/web/20150820011714/http://www.adrianacalcanhotto.com.br/loucura/index.html
*Pajen Adriana Partimpim : https://web.archive.org/web/20160303195525/http://www.adrianapartimpim.com.br/tles/index.html
*O kanañ jazz : *Já Reparô?* https://www.youtube.com/watch?v=uZBIaMh5hyM
*Adriana ha susana moraes : http://ego.globo.com/famosos/noticia/2015/01/adriana-calcanhoto-sobre-morte-da-mulher-fui-mulher-mais-feliz-do-mundo.html

## Notennoù
Eisenach

**Eisenach** zo ur gêr eus Alamagn, e stad Thüringen. E 2013 e oa  a dud o chom enni. Emañ Eisenach er c'hornôg da Erfurt, er gevred da g-Kassel hag er biz da Frankfurt am Main. Kêr vrasañ kornôg Thüringen eo, ha tost eo da harzoù Hessen, ar pezh a dalvez e oa tost d'an harzoù etre Alamagn ar C'hornôg hag Alamagn ar Reter gwechall. Emañ war lez ar stêr Hörsel.

En  ha  kantved e oa kêr-benn Thüringen. Er  kantved e voe Martin Luther o kavout bod enni, hag e Kastell Wartburg, a-us kêr, e troas an Testamant Nevez diwar an henc'hresianeg en alamaneg. Bremañ e teu gweladennerien a-leizh da welet ar c'hastell-se, a zo bet lakaet war roll lec'hiennoù glad ar bed gant UNESCO, abaoe 1999.

Ganet e voe Johann Sebastian Bach en Eisenach, e 1685. Unan eus lec'hioù annez uhelidi an Tiegezh Wettin e voe Eisenach hag abalamour da se e voe kalz arzourien, skrivagnerien, sonerien, o tremen amzer eno, evel Johann Wolfgang von Goethe da skouer. E 1869 e voe savet eno, gant August Bebel ha Wilhelm Liebknecht, ar gostezenn bolitikel Sozialdemokratische Arbeiterpartei (SDAP) hag a zo aet d'ober ar Sozialdemokratische Partei Deutschlands diwezhatoc'h. 

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Eisenach gant ar c'hêrioù-mañ
* 
* 
* 
* 
* 
*

## Gwelet ivez
*Sachsen-Eisenach
*Sachsen-Weimar-Eisenach

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Adriana Partimpim

**Adriana Partimpim** zo ur bladenn bortugalek er bloaz 2004, gant ar ganerez vrazilian Adriana Calcanhotto, adanvet Adriana Partimpim er bladenn, un anv roet dezhi gant he zad pa oa bihanik. Seizhvet pladenn ar ganerez eo, hag ur bladenn aour he deus bet evit he labour, da lavarout eo he deus gwerzhet ouzhpenn 100 mil skouerenn en he bro. 

Div wech 
E 2006 he deus bet ur Priz Grammy Latino, roet abaoe 2000, da arzourien Amerika Latin? gant an albom Adriana Partimpim.

## Kanaouennoù an albom
# Lição de Baião
# Oito Anos
# Lig-Lig-Lig-Lé
# Fico Assim Sem Você
# Canção da Falsa Tartaruga
# Formiga Bossa Nova
# Ciranda da Bailarina
# Ser de Sagitário
# Borboleta
# Saiba

## Pladennoù all
Div bladenn all evit ar vugale he deus graet : 
*Partimpim Dois
*Partimpim Tlês

## Notennoù
Michel Tarin

**Michel Tarin**, marvet d'an 31 a viz Gouhere 2015, a oa ul labourer-douar breizhat, enebet ouzh savidigezh un aerborzh e Kernitron-al-Lann. E 2012 en doa graet ur yun-enebiñ e-pad 28 deiz.

500 a dud a oa deuet d'e obidoù d'ar 4 a viz Eost 2015.

## Liammoù diavaez
* Michel Tarin aterset gant reporterre.net
* France Bleu : Lid Koun evit ur stourmer eus Kernitron al lann

## Notennoù ha daveennoù
Vallabhbhai Patel

**Vallabhbhai Jhaverbhai Patel** (distaget [] en hindi) a oa ur politiker eus India hag unan eus saverien Republik India evel stad dizalc'h. Unan eus pennoù Kendalc'h Broadel India (*Indian National Congress*) e oa hag ur plas bras en deus bet er stourm evit an dizalc'hiezh. Lesanvet e voe *Sardar*, ur ger hag a dalvez "penn", "rener" en hindeg hag en ourdoueg. 

Ganet e voe d'an 31 a viz Here 1875 ha tremen a reas e yaouankiz e Gujarat. Mont a reas da Vro-Saoz da studiañ ar gwir. Dont a reas da India en-dro da labourat evel alvokad e Ahmedabad e 1913. Harp a roas da stourmoù ar beizanted e Gujarat hag evel-se e teuas da vezañ un den a bouez er vro-se. Buan a-walc'h e tapas kargoù uhel e Kendalc'h Broadel India ha gantañ e voe aozet kabalerezh ar gostezenn e 1934 hag e 1937. Meur a wech e voe harzet gant ar Saozon abalamour d'e obererezh politikel ha toullbac'het e voe d'an 9 a viz Eost 1942 abalamour d'e gabalerezh evit al luskad *"Quit India Movement"* a glaske lakaat ar Saozon da guitaat India. 

Pa zeuas India da vezañ ur stad dizalc'h e voe anvet da Vinistr an Diabarzh e gouarnamant Jawaharlal Nehru. Er garg-se e reas war-dro ar repuidi a guitae Pakistan da zont da India ha harp a roas da adlakaat ar peoc'h da ren er vro, goude an troc'h etre an div vro nevez, India ha Pakistan. Gantañ e voe aozet unvaniezh ar stadoù disheñvel a oa en Indez, stadoù ar priñsed, gant ar "Raj", ar vro a oa bet e dalc'h Impalaeriezh Breizh-Veur. Kalz a nerzh a lakaas e-barzh al labour unvaniñ-se hag abalamour da se e tapas al lesanv a "Iron Man of India". A-drugarez dezhañ, evit ul lodenn vat, ne zirollas ket ar brezel-diabarzh er vro goude muntr Gandhi. Gantañ ivez e voe aozet melestradurezh nevez India. 

Klañv e oa avat ha mervel a reas d'ar 15 a viz Kerzu 1950, e Mumbai. Pa voe devet e gorf, e oa ur milion a dud o kemer perzh el lid hag en o zouez ar C'hentañ Ministr, Jawaharlal Nehru, ha Prezidant ar Republik, Rajendra Prasad.

Un devezh e koun Patel, anvet *"Rashtriya Ekta Diwas"*, a vez lidet en India abaoe 2014, da zeiz e c'hanedigezh, an 31 a viz Here.
Ffestiniog

**Ffestiniog** zo ur barrez hag ur gumuniezh e kontelezh Gwynedd, e Kembre. Emañ e-kichen Maentwrog, e Cwm Ffestiniog.

Alese e c'haller gwelet ar Moelwynion, menezioù en Eryri. Er gumuniezh emañ kêriadennoù Blaenau Ffestiniog, Llan Ffestiniog, Tanygrisiau. Drezi ivez e red ar stêr Afon Cynfal.

Ur skol kentañ derez zo e kêriadenn Llan Ffestiniog, anvet *"Ysgol Bro Cynfal"*. Gwechall e oa ul linenn hent-houarn a gase eus Blaenau Ffestiniog da Y Bala, betek ar bloavezhioù 1960.

Liammet eo ar vro-se ouzh Blodeuwedd, Lleu Llaw Gyffes ha Gronw Pebr, a zo kaoz anezho e Pevar Skourr ar Mabinogi. E kantrev Ardudwy e oa Ffestiniog gwechall, a-raok bezañ e kontelezh Meirionnydd.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Ffestiniog ha  anezho a oa kembraegerien (78,6%).

## Tud vrudet
*Huw Llwyd, barzh kembraek
*Morgan Llwyd (1619-1659), skrivagner
*Geraint Vaughan Jones, skrivagner

## Notennoù
Llanllyfni

**Llanllyfni** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Gwynedd, e hanternoz Kembre. Emañ e Dyffryn Nantlle. Er gumuniezh emañ kêriadennoù Drws-y-coed, Nantlle, Nasareth, Nebo, Penygroes, Talysarn ha Llanllyfni he-unan. Gant an Afon Llyfni eo dispartiet Penygroes diouzh Llanllyfni.

Gouestlet eo iliz ar gêriadenn da sant Rhedyw. Kontañ a reer e voe ganet Rhedyw en Arfon hag e teuas da vout beleg en Augustodunum (Autun hiziv) e Galia. Lidet e vez gouel sant Rhedyw bep bloaz e Llanllyfni, d'ar 6 a viz Gouere.

E 2011 e oa  a dud o chom e Llanllyfni ha  anezho a oa kembraegerien (79,2%).

## Tud vrudet
*Silyn Roberts, barzh ha stourmer sokialour
*Mathonwy Hughes, barzh ha kazetenner
*Bryn Fôn, kaner hag aktor
*Bryn Terfel, kaner opera

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Istor ar gêriadenn e lec'hienn Dyffryn Nantlle
Llithfaen

**Llithfaen** zo ur gêriadenn vihan e ledenez Llŷn, e kontelezh Gwynedd, e Kembre. Emañ er biz da Nefyn hag e-harz menezioù Yr Eifl. Bremañ emañ e kumuniezh Pistyll.

Digoret e voe mengleuzioù greunvaen er c'hornad, en . Neuze e kreskas kalz poblañs Llithfaen ha kalz tiez a voe savet er gêriadenn gant tud deuet eus al ledenez a-bezh. Serret e voe ar vengleuz ziwezhañ (*Chwarel Carreg y Llam*) e 1963.

## Notennoù
Llangelynnin (Gwynedd)

**Llangelynnin** pe **Llangelynin** zo ur gêriadenn vihan, ur barrez hag ur gumuniezh e gwalarn kontelezh Gwynedd, e Kembre. Emañ en hanternoz da gêr Tywyn, dreist ar mor. E kumuniezh Llangelynnin emañ ivez kêriadennoù Llwyngwril ha Rhoslefain.

Eus an  eo an iliz-parrez, a zo gouestlet da sant Celynnin.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llangelynnin ha 273 anezho a oa oa kembraegerien (41,2%).

## Tud vrudet
*Arise Evans (war-dro 1607 - goude 1660), diouganer.
*John Morgan (1688-1733), barzh ha beleg.

## Notennoù
Llangelynnin

**Llangelynnin** zo anv div gêriadenn e Kembre :

*Llangelynnin (Conwy), e Sir Conwy
*Llangelynnin (Gwynedd), e Gwynedd
Kemener-dour

Ar **c'hemener-dour** a zo un amprevan bihan a c'hell fiñval war an dour. War al lennoù, ar stêrioù bihan pe ar gwazhioù e vez kavet. An anv skiantel eo *Gerris*. Graet e vez "araignée d'eau" anezhañ (*kevnidenn-zour*) e galleg peurliesañ.
Lise Émile Zola

Al **Lise Émile Zola** zo ul lise e kreiz-kêr Roazhon, er c'hreisteiz d'ar stêr Gwilun. Dirak ti France 3 Ouest emañ, a-stok ouzh iliz an Hollsent a-dreñv dezhañ. 

El Lise Émile Zola e voe ar skrivagner gallek Alfred Jarry o kelenn.

## Brezhoneg
Brezhoneg zo bet kelennet ennañ e-pad un toullad bloavezhioù, ha skarzhet e oa bet gant ar renerez evit diorren kelenn ar sinaeg.
Callithrix emiliae

***Callithrix emiliae*** (pe *Mico emiliae*) a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

Dougen a ra anv al loenoniourez alaman Maria Emilie Snethlage (1868-1929) a voe renerez Museu Paraense Emílio Goeldi (Belém (Pará), Brazil) adalek 1914 betek 1922.

## Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo.

## Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned, frouezh hag ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez

Ne gaver al loen nemet e stadoù Mato Grosso ha Pará (Brazil).

## Rummatadur
Renket eo en isgenad *Callithrix (Mico)*.

## Liammoù diavaez
* ''Callithrix (Mico) emiliae'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Callithrix penicillata

***Callithrix penicillata*** a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned ha frouezh, ha dreist-holl diwar ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez

Bevañ a ra e kreiz-reter Brazil, en un takad hag a ya eus Bahia da bParaná ha betek Goiás zoken.

## Rummatadur
Renket eo en isgenad *Callithrix (Callithrix)*.

## Liammoù diavaez
* ''Callithrix (Callithrix) penicillata'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Aix

***Aix*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ houidi, termenet e 1828 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

*Aix* zo ur ger henc'hresianek (αἴξ *aiks* : "loen lammer", "gavr") implijet gant Aristoteles evit menegiñ un evn splujer dianav dezhañ .

## Spesadoù
Daou spesad houidi a ya d'ober ar genad :
* an houad mandarin (*Aix galericulata*),
* an houad Carolina (*Aix sponsa*).

## Notennoù ha daveennoù
Aix (disheñvelout)

__NOTOC__

**Aix** a c'hall bezañ:
**[[Aix]]*, ur genad evned, houidi ennañ.

## Lec'hanvadurezh
Un anv-lec'h gallek, pe gallekaet :

###### 
**Aix-la-Chapelle*, anv gallek Aachen

###### 
*Aix, ur gumun en departamant Norzh
*Aix-en-Ergny, ur gumun en departamant Pas-de-Calais
*Aix-en-Issart, ur gumun en departamant Pas-de-Calais
*Aix-en-Othe, en departamant Aube
*Aix-Noulette, en departamant Pas-de-Calais
*Île d'Aix, un enezenn hag ur gumun en departamant Charente-Maritime

###### 
**Aix-en-Provence*, anv gallek Ais de Provença, e Provañs
*"Aix", anv gallek Ais, e Bro-Lemojez
*"Aix-en-Diois", anv gallek Ais de Diés, e Daofinez
*"Aix-la-Fayette", anv gallek Ais la Faieta, en Arvern
**Aixe-sur-Vienne*, anv gallek Aissa, e Bro-Lemojez

###### 
*Aix-les-Bains, pe "Èx-lo-Bens"
Armée de l'air et de l'espace (Frañs)

**Armée de l'air** (*Arme aer*) eo anv aerlu Frañs, unan eus peder rann Arme Frañs.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Rik Van Steenbergen

**Rik Van Steenbergen** (Arendonk, 9 a viz Gwengolo 1924 – Antwerpen, 15 a viz Mae 2003) a oa ur marc'hhouarner belgiat, kampion ar bed.
Arme Frañs

**Arme Frañs** (e galleg *Armée française*, hag ent-ofisiel *Forces armées françaises*) eo nerzhioù milourel Frañs. Peder rann a zo enni :
*un arme-zouar (tirlu) anvet *[[Tirlu gall|Armée de terre]]*,
*ur morlu anvet *[[Marine nationale]]*,
*un aerlu hag un egorlu anvet *[[Armée de l'air]]*,
*un nerzh polis anvet *[[Archeriezh vroadel (Bro-C'hall)|Gendarmerie nationale]]* (an "archeriezh").

Un arme a-vicher nemetken eo deuet da vezañ abaoe e oa divizet ehanañ ar servij broadel gant ar prezidant Jacques Chirac. Unan eus ar re vrasañ eo budjed al lu gall e gwerzh dizave gant hini al lu alaman hag hini al lu breizhveuriat. Distremenet eo gant budjet al lu rusian avat abaoe ar bloavezhioù 2010. N'eus nemet Frañs, Breizh-Veur ha Rusia o deus un nerzh dibennadiñ nukleel en Europa. Renket eo an arme c'hall en eil plas en Europa e 2017 a-dreñv Rusia hag ar bempvet er bed. Hervez ur studiadenn stadunanat e chomo Bro-C'hall an damani vilourel pennañ en Europa (e-maez Rusia) hag e-touez ar pemp kentañ er bed er bloavezhioù 2030.

## Pennadoù kar
* Gradoù en Arme c'hall

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Daveoù
Tired of Waiting for You

***Tired of Waiting for You*** zo ur ganaouenn saoznek kanet gant al laz saoz The Kinks, embannet e 1965; o eil niverenn 1 er Rouantelezh-Unanet e voe goude *[[You Really Got Me]]*.

## Adkanerien
* The Flock en albom *[[The Flock (album)|The Flock]]* (1969)
* Suzi Quatro en albom*[[If You Knew Suzi]]* (1978)
* Green Day en tu B ar single *[[Basket Case]]* (1994)
* Dwight Yoakam en albom *[[Under the Covers (Dwight Yoakam)|Under the Covers]]* (1997)
René Guillou

**René Guillou**, ganet e Roazhon d'an 8 a viz Here 1903 ha marvet e Pariz d'ar 14 a viz Kerzu 1958, a oa ur sonaozour breizhat.

## Levrlennadur
*Vefa de Bellaing, *Dictionnaire des compositeurs de musique en Bretagne*, Ouest Éditions, 1992, p.112.
Lagonosticta rubricata

***Lagonosticta rubricata*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Estrildidae.

Anvet e voe *F.*[ringilla] *rubricata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1823) gant al loenoniour alaman Martin Lichtenstein (1780-1857).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Afrika issahara :
* *Lagonosticta rubricata congica*, eus Kameroun da greisteiz Soudan, Angola, kornôg Ouganda ha Republik Demokratel Kongo,
* *L. r. haematocephala*, eus Soudan, Etiopia, Ouganda, Kenya, Tanzania da vMozambik,
* *L. r. landanae*, eus Gabon da gornôg RDK ha gwalarn Angola,
* *L. r. polionota*, eus Ginea da Nigeria,
* *L. r. *'rubricata**', e Suafrika, Eswatini ha Mozambik.

## Liammoù diavaez
*  ''Lagonosticta rubricata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lagonosticta rubricata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Uraeginthus granatinus

***Uraeginthus granatinus*** (*Granatina granatina* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Estrildidae.

Anvet e voe *Fringilla granatina* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer spesad en un takad hag a ya eus kreisteiz Angola ha kreiz Namibia da vervent Zambia, Zimbabwe, kreisteiz Mozambik ha hanternoz, biz Suafrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Uraeginthus granatinus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Uraeginthus granatinus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Chloebia gouldiae

***Chloebia gouldiae*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Estrildidae.Ar spesad nemetañ er genad *Chloebia* an hini eo.

Anvet e voe *Amadina Gouldiae* (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had dreist-holl.

## Annezva

Emañ brosezat ar spesad e hanternoz Aostralia (betek kornôg Kab York).

## Liammoù diavaez
*  ''Erythrura gouldiae'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Chloebia gouldiae'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mauno Koivisto

**Mauno Henrik Koivisto** (Turku, 25 Du 1923 - 12 Mae 2017) a oa ur politikour hag ur bankour finlandat. En em gannañ a reas en arme Finland e-pad an Eil Brezel-bed. Kentañ ministr e voe eus 1968 da 1970 hag eus 1979 da 1982. Prezidant Republik Finland e voe ivez etre 1982 ha 1994. Ar c'hentañ prezidant sokial-demokrat eus Finland e voe.
Llangelynnin (Conwy)

**Llangelynnin** a oa ur gêriadennig hag ur barrez e Sir Conwy, e hanternoz Kembre. Emañ er c'hreisteiz da Gonwy, e-kichen kêriadenn Henryd. Bremañ ne chom koulz lavaret nemet an iliz, un iliz digenvez, gouestlet da sant Celynnin, ur sant hag a veve er . Eus an  pe  kantved eo ar savadur a zo bremañ.