open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saint-Germain-le-Vasson

**Saint-Germain-le-Vasson** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas un den nann soudard e Saint-Germain abalamour d'ar brezel e dibenn miz Even e-pad Emgann Normandi, lazhet e voe gant ur c'harr-tan milourel alaman.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Peulvan *la Roche Piquée*

* An ti-kêr,  kantved

* Iliz katolik *Saint Germain*, - kantved

* Poull-kannañ e *La Broquette*

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2008 text:2008
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 454
  bar:1800 from:0 till: 452
  bar:1806 from:0 till: 451
  bar:1821 from:0 till: 440
  bar:1831 from:0 till: 441
  bar:1836 from:0 till: 441
  bar:1841 from:0 till: 457
  bar:1846 from:0 till: 443
  bar:1851 from:0 till: 439
  bar:1856 from:0 till: 460
  bar:1861 from:0 till: 443
  bar:1866 from:0 till: 445
  bar:1872 from:0 till: 443
  bar:1876 from:0 till: 419
  bar:1881 from:0 till: 417
  bar:1886 from:0 till: 395
  bar:1891 from:0 till: 390
  bar:1896 from:0 till: 349
  bar:1901 from:0 till: 310
  bar:1906 from:0 till: 386
  bar:1911 from:0 till: 303
  bar:1921 from:0 till: 344
  bar:1926 from:0 till: 553
  bar:1931 from:0 till: 494
  bar:1936 from:0 till: 326
  bar:1946 from:0 till: 665
  bar:1954 from:0 till: 792
  bar:1962 from:0 till: 813
  bar:1968 from:0 till: 818
  bar:1975 from:0 till: 839
  bar:1982 from:0 till: 796
  bar:1990 from:0 till: 880
  bar:1999 from:0 till: 935
  bar:2008 from:0 till: 928
  

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Maddalena de' Medici

**Maddalena de' Medici** zo anv div vaouez eus an tiegezh Medici.

* Maddalena di Lorenzo de' Medici
* Maddalena di Pierfrancesco de' Medici

## Levrlennadur
*Marcello Vannucci, *Le donne di casa Medici*, Newton Compton Editori, Roma 1999, adembannet e 2006 ISBN 8854105260

## Pennadoù kar
* Maria Maddalena de' Medici 
* Maddalena
Loareg

Al **loareg** zo unan eus eskern an arzorn, e-kreiz renkennad gentañ an eskern-se.

Koublet eo ouzh an trizueg, ar skafeg, ar pennog hag ar bac'heg en arzorn hag ouzh ar werzhid er vrec'h.

E-touez holl eskern an arzorn eo al loareg a c'hoarvez dezhañ bezañ dilec'hiet an aliesañ.
Maria Maddalena de' Medici

**Maria Maddalena de' Medici** (Firenze, 1600 – Firenze, 1633) a oa eizhvet bugel Ferdinando Iañ  de' Medici ha Cristina di Lorena, ha c'hoar e oa neuze da Cosimo II de' Medici.

## He buhez
Ganet e oa nammet, disneuz marteze, diwezhat he spered, ha ne voe badezet nemet da 9 bloaz. E Mae 1621 e voe kaset da gouent anvet Convento della Crocetta hag a zo National Archaeological Museum), ne reas ket he leoù. Mervel a reas da 33 bloaz ha beziet e voe eno. 

Poan he devoa Maria Maddalena o sevel gant skalieroù hag aozet e voe kambr ha trepasoù dezhi el leandi gant an tisavour Giulio Parigi 
## Trepasoù Maddalena

Image:Ponte di maddalenta via gino capponi.JPG|Tremen dreist ar via Gino Capponi per raggiungere la Santissima Annunziata
Image:Ponti di maddalena, via laura.JPG|Tremen dreist ar via Laura
Image:Museo archeologico di Firenze, corridoio mediceo.JPG|Trepas uhelaet er Palazzo della Crocetta
Pizenneg

Ar **pizenneg** zo unan eus eskern an arzorn a zeu e anv eus e stumm heñvel ouzh hini ur bizenn.

Koublet eo ouzh un askorn all hepken : an trizueg.
Trizueg

An **trizueg** zo unan eus eskern an arzorn, eus tu an helmo met hep bezañ koublet outañ.

Koublet eo ouzh ar pizenneg, ar bac'heg hag al loareg.
Pennog

Ar **pennog** eo an hini brasañ eus eskern an arzorn. E-kreiz an arzorn emañ.

Koublet eo ouzh al loareg, ar skafeg, eil, trede ha pevare askorn ar palv, an eiltristurieg hag ar bac'heg.
Bac'heg (askorn)

Ar **bac'heg** zo unan eus eskern an arzorn.

Koublet eo ouzh al loareg, pevare ha pempvet askorn ar palv, an trizueg hag ar pennog.

Torr ar bac'heg a c'hoarvez alies gant ar c'hoarierien golf pe baseball.
Eskern ar palv

**Eskern ar palv** eo ar pemp askorn a zo en dorn, etre eskern an arzorn ha oeñsoù ar bizied.

Teir lodenn a ya d'ober pep askorn : ar penn (koublet ouzh an oeñs nesañ), ar c'horf hag an diaz (koublet ouzh lod eus eskern an arzorn hag eskern ar palv all). 

Un torr a c'hell c'hoarvezout e gouzoug eskern ar palv (al lodenn etre ar penn hag ar c'horf) pa vez skoet gant ar meilh-dorn ouzh un dra galet.

## Koubloù
Koublet eo (ouzhpenn d'ar c'houbl ouzh an oeñs nesañ) :
* askorn ar palv kentañ : ouzh an tristurieg
* eil askorn ar palv : ouzh an tristurieg, an eiltristurieg, ar pennog, trede askorn ar palv
* trede askorn ar palv : ouzh ar pennog, eil ha pevare askorn ar palv
* pevare askorn ar palv : ouzh ar pennog, ar bac'heg, trede ha pempvet askorn ar palv
* pempvet askorn ar palv : ouzh ar bac'heg, pevare askorn ar palv

## Loened all
En evned hag eskell-kroc'hen emañ an eskern-se en divaskell.
Eskern ar c'hreiztroad

**Eskern ar c'hreiztroad** eo ar pemp askorn a zo en troad, etre eskern ar chouk-troad ha oeñsoù ar bizied-treid.

Teir lodenn a ya d'ober pep askorn : ar penn (koublet ouzh an oeñs nesañ), ar c'horf hag an diaz (koublet ouzh lod eus eskern ar chouk-troad hag eskern ar c'hreiztroad all). 

Boutin eo torr eskern ar c'hreiztroad gant ar c'hoarierien mell-droad.

## Koubloù
Koublet eo (ouzhpenn d'ar c'houbl ouzh an oeñs nesañ) :
* askorn ar c'hreiztroad kentañ : ouzh daou askorn gennheñvel, eil askorn ar c'hreiztroad 
* eil askorn ar c'hreiztroad : ouzh an tri askorn gennheñvel, kentañ ha trede askorn ar c'hreiztroad
* trede askorn ar c'hreiztroad : ouzh un askorn gennheñvel, eil ha pevare askorn ar c'hreiztroad
* pevare askorn ar c'hreiztroad : ouzh un askorn gennheñvel, an diñseg, trede ha pempvet askorn ar c'hreiztroad
* pempvet askorn ar c'hreiztroad : ouzh an diñseg, pevare askorn ar c'hreiztroad
Edda

An **Eddaoù** zo daou zornskrid eus an , disheñvel-kenañ an eil diouzh egile.
E c'hall bezañ :

* An Edda e komz-plaen skrivet gant Snorri Sturluson
* An Edda e gwerzennoù
Eskern ar chouk-troad

**Eskern ar chouk-troad** zo seizh askorn etre ar skin hag ar spilhenn er c'har diouzh un tu hag eskern ar c'hreiztroad diouzh an tu all. An ufern eo al lec'h ma koubl eskern ar c'har ouzh eskern ar chouk-troad.

An askorn seul eo an hini brasañ anezhe.
Eiltristurieg

An **eiltristurieg** zo unan eus eskern an arzorn.

Koublet eo ouzh ar skafeg, eil askorn ar palv, an tristurieg hag ar pennog.
Askorn seul

An **askorn seul** eo askorn brasañ eskern ar chouk-troad. En den ec'h a d'ober ar seul. Stag eo stirenn ar seul, pe stirenn Ac'hilleüs, outañ.

Koublet eo ouzh an diñseg hag ouzh an askorn fer.
Tristurieg (askorn)

An **tristurieg** zo unan eus eskern an arzorn, eus tu ar biz-meud.

Koublet eo ouzh ar skafeg, askorn kentañ ar palv, an eiltristurieg hag eil askorn ar palv.
Yggdrasil

**Yggdrasil** pe **Yggdrasill** eo anv ar wezenn a zoug ar bed a-bezh e Gwengelouriezh lec'hlennat. Hec'h anv a dalvez « Marc'h an hini doujet ». Odin eo an hini doujet-se (Ygg).

Dougen a ra nav rouantelezh disheñvel ar bed :

*Midgard pe *Mannheim*, Rouantelezh ar c'hreiz, rouantelezh an dud ; 
*Asgard pe *Godheim*, Rouantelezh an Aesed, en oabl, etre an Heol hag al Loar, staget ouzh bed an dud gant ar ganevedenn Bifrost, 
*Nibelheim pe *[[Helheim]]*, Rouantelezh ar re varv ; 
*Niflheim, Rouantelezh ar skorn, ma chom ar re zo marvet diwar gozhni pe diwar ur c'hleñved 
*Muspellheim, Rouantelezh an tan ; 
*Jötunheim, Rouantelezh ar ramzed ; 
*Álfheim, Rouantelezh an elfed sklêrijenn ; 
*Svartalfheim, Rouantelezh an elfed teñval (dökkalfars) 
*Vanaheim, Rouantelezh ar Vaned.
Askorn fer

An **askorn fer**, pe **astragal**, zo unan eus eskern ar chouk-troad, er seul. 

Koublet eo ouzh ar skin hag ar spilhenn, eskern ar c'har anezhe, hag ouzh an askorn seul hag ar bulzuneg.

Pa vez torret an askorn fer eo hir ar prantad pareañ dre n'eo ket gwall bourvezet e gwad.
Bulzuneg

Ar **bulzuneg** zo unan eus eskern ar chouk-troad. 

Koublet eo ouzh an askorn fer, an diñseg hag an eskern gennheñvel.
Ouilly-le-Tesson

**Ouilly-le-Tesson** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

* Lufrer neolitek.
* Iliz katolik *Saint Aubin*. 
* Kastell Assy.
* Maner.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Diñseg

An **diñseg** zo unan eus eskern ar chouk-troad. 

Koublet eo ouzh an askorn seul, pevare ha pempvet askorn ar c'hreiztroad, un askorn gennheñvel hag ar bulzuneg.
Eskern gennheñvel

An **eskern gennheñvel** zo tri askorn eus ar chouk-troad, etre ar bulzuneg hag eskern ar c'hreiztroad. 

Koublet eo :
* askorn gennheñvel kentañ : ouzh ar bulzuneg, an eil askorn gennheñvel, kentañ hag eil askorn ar c'hreiztroad,
* eil askorn gennheñvel : ouzh ar bulzuneg, kentañ ha trede askorn gennheñvel, eil askorn ar c'hreiztroad,
* trede askorn gennheñvel : ouzh ar bulzuneg, an diñseg, an eil askorn gennheñvel, trede askorn ar c'hreiztroad.
Mell ar c'hein

**Melloù ar c'hein**, pe **melloù ar brusk**, zo daouzek mellenn a ya d'ober kreiz al livenn-gein, etre melloù ar gouzoug ha melloù an dargreiz. Koublet int ouzh ar c'hostezennoù.

Koublet eo melloù ar c'hein an eil ouzh eben gant ar pladennoù etre-melloù ha stagelloù.
Valhalla (disheñvelout)

* Valhalla, er vitologiezh c'herman, eo anv al lec'h ma vez kaset ar vrezelourien galonek da skoazell Odin da stourm da vare diwezh ar bed, Ragnarök. 
* Valhalla eo anv brasañ krater Kallisto.
* Valhalla zo ur blanedenn er c'hoari Warhammer 40 000.
* Valhalla zo ur gartenn liesc'hoarier eus ar c'hoari Halo 3
* Valhalla zo ur ganaouenn gant ar strollad Grave Digger
* Valhalla zo ur ganaouenn "kuzh" eus ar strollad 30 Seconds To Mars
Heidrun

**Heidrun** zo ur c'havr eus ar vitologiezh c'herman hag a voueta diwar delioù ar wezenn Yggdrasil. E-lec'h laezh e taol mez forzh pegement, peadra da leuniañ ur veol, hag a zo dastumet gant Andhrimnir evit banvezioù an doueed hag hini brezelourien Odin er Valhalla.

En *[[Edda e gwerzennoù]]* e lenner :

## Levrlennadur

* Bellows, Henry Adams. Translation of the Poetic Edda. war https://web.archive.org/web/20050725075520/http://www.northvegr.org/lore/poetic/
* Eysteinn Björnsson (ed.) (2005). *Snorra-Edda: Formáli & Gylfaginning : Textar fjögurra meginhandrita*. https://web.archive.org/web/20080611212105/http://www.hi.is/~eybjorn/gg/
* Hollander, Lee M. (1962). *The Poetic Edda*. Austin: University of Texas. ISBN 0-292-76499-5.
* Jón Helgason (Ed.). (1955). *Eddadigte* (3 vols.). Copenhagen: Munksgaard. 
* Young, Jean I. (1964). *Snorri Sturluson : the Prose Edda*. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-01231-3.

## Notennoù
Mell an dargreiz

**Melloù an dargreiz** zo pemp mellenn eus al livenn-gein, etre melloù ar c'hein hag an askorn kroazell. Melloù brasañ al livenn-gein int.

Tud 'zo o deus peder pe c'hwec'h mellenn an dargreiz.
Poltred Giuliano de' Medici (Botticelli Berlin)

An daolenn **Poltred Giuliano de' Medici ** a zo e mirdi Berlin zo unan eus tri foltred Giuliano di Piero de' Medici (1453-1478), kenlevier Firenze gant e vreur Lorenzo il Magnifico, a oa bet livet gant Botticelli. 
Lazhet e oa bet Giuliano, tad ar pab Klemañs VII (pab), en Irienn Pazzi, ha poltredet e oa bet, a greder, diwar maskl an den marv.

## Ar poltredoù all
**[[Poltred Giuliano de' Medici (Botticelli Bergamo)]]
**Poltred Giuliano de' Medici (Botticelli Washington)
Varg Vikernes

**Kristian Larsson Vikernes**, a vez graet anezhañ **Varg Vikernes**, ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1973, a zo ur soner norvegiat, ezel nemetañ ar strollad Black Metal anvet Burzum. 

Brudet e oa deuet da vout e deroù ar bloavezhioù 1990 a-drugarez d'e sonerezh evel-just, mes ivez abalamour d'e vennozhioù gouennelour ha d'e dorfedoù, hag ivez dre ma skrivas pennadoù entanet a-enep d'ar gristeniezh. Lakaet en doa an tan e meur a iliz kozh en e vro, o vennout dialañ, hervezañ ar Skandinaved kozh bet heskinet gant ar gristenien hervezañ, ha drouklazhet e oa bet gantañ Euronymous, rener ar strollad Mayhem, e 1993.

Kemmet en deus e anv evit bezañ graet «Varg Qvisling Larssøn Vikernes» anezhañ, e koun an nazi norvegiat Vidkun Quisling. Nac'h a ra hiziv bezañ neveznazi, avat, dre ma tisplij dezhañ ar ouennelouriezh a-enep d'ar Slaved. Lavarout a ra n'eo ket dedennet gant ar satanouriezh, met gant ar baganiezh nemetken.

Goude drouklazh Euronymous eo barnet da 21 bloavezh toull-bac'h. Ober a ra 15 bloavezh a-raok bezañ lezet da vont. Dimeziñ a ra gant ur C'hallez ha dont da Vro-C'hall da chom. E miz Gouhere 2013 eo bet dalc'het dindan evezh ar polis gall e-pad ur pennadig, dre ma klaske gouzout ha liammoù en doa pe en dije bet gant Anders Behring Breivik.
Koblenz

**Koblenz** zo ur gêr eus Rheinland-Pfalz en Alamagn. Emañ e kember ar stêrioù Roen ha Mozel, 92 km er gevred diouzh Köln. E 2006 e oa annezet gant war-dro 106 000 den.

## Istor
Krouet e oa bet Koblenz da vare ar Romaned, pa voe savet eno ur c'hamp anvet *Castellum apud Confluentes* gant ar jeneral roman Nero Claudius Drusus, war-dro ar bloavezh 8 kent JK. Lidet e oa bet he daou vilved gant Koblenz eta e 1992. Aspadennoù eus ur pont roman savet e 49 a c'haller gwelet.

Diwezhatoc'h e voe aloubet kêr gant ar Franked. E Koblenz an hini e voe breutaet etre ar mibien-vihan Karl Veur a sinas Feur-emglev Verdun goude-se, e 843. E 1018 e teuas da vezañ e dalc'h arc'heskob Trier.

## Tud vrudet
* Klemens Wenzel von Metternich, diplomat ha politikour eus Aostria
* Clemens Brentano, barzh alamanek
* Valéry Giscard d'Estaing, prezidant republik Bro-C'hall (1974-1981)
Koural

Ar **c'houral** zo loened divellkeinek e skourrad ar c'hnidaried evel ar morgaoul pe ar bronnoù-mor. A-hed o buhez e savont o skeledenn ziavaez betek krouiñ, gant spesadoù anezhe, ur gouraleg.

## Urzhiadoù
Iskevrennad Alcyonaria
* Alcyonacea
* Helioporacea
Iskevrennad Zoantharia
* Antipatharia
* Corallimorpharia
* Scleractinia
* Zoanthidea
Naypyidaw

**Naypyidaw** eo kêrbenn Myanmar abaoe miz Du 2005. Tri c'hilometr e kornôg kêr Pyinmana emañ ha 320 km e hanternoz Yangon (Rangoon), kêrbenn kent ar vro.

Ur gêr nevez eo Naypyidaw ha n'eo ket peursavet c'hoazh. Daoust da se eo trede brasañ kêr ar vro (goude Yangon ha Mandalay) gant 925.000 annezad e 2009.
Meurzh 2011 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2010 e Breizh - **2011 e Breizh** - 2012 e Breizh

2011 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*Sul 20 a viz Meurzh ha Sul 27 a viz Meurzh : votadeg da zilenn an hanter eus izili ar c’huzulioù-departamant en departamantoù gall. Gant ar strolladoù breizhek a oa o kinnig tud e oa bet dastumet an dregantadoù a vouezhioù-mañ : Unvaniezh Demokratel Breizh 7,77% ; Strollad Breizh 2,79% ; Mouvement Bretagne Progrès/Breizh War-Raok 31,37% ; En Avant Bretagne/Breizh War-Raok 2,45%. Dilennet eo bet Christian Troadec e kanton Karaez ha Christian Derrien e kanton Gourin (MBP o-daou).

## Notennoù


__NOTOC__
Kreizenn nukleel Fort Calhoun

**Kreizenn nukleel Fort Calhoun** zo ur greizenn nukleel e Nebraska, etre Fort Calhoun ha Blair, Nebraska, war lez ar Missouri. Perc'hennet eo gant an Omaha Public Power District eus Omaha.

E 2011 e oa bet gronnet gant dour-beuz ar stêr Missouri, ha gant sac'hadoù traezh edo al labourerien o virout ouzh an dour da vont e-barzh ar greizenn. 

## Liammoù diavaez
*Ar greizenn dindan an dour
Omaha

**Omaha** zo anv :
* ur bobl amerindian a veve er vro a zo bremañ hanternoz stad Nebraska ; sellit ouzh Omaha (meuriad). 

Diwar-se eo deuet da vezañ anv meur a lec'h e SUA. 

## Lec'hioù
### 
* Omaha (Nebraska)
* Omaha (Arkansas)
* Omaha (Georgia)
* Omaha (Illinois)
* Omaha (Texas)

### 
* Omaha (Zeland-Nevez), en hanternoz da Auckland

### 
* Omaha Beach, anv saoznek un draezhenn e Normandi abaoe ar 6 a viz Mezheven 1944
Manama

**Manama** (arabeg : المنامة **Al-Manāma**) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Bahrein. E hanternoz an enezenn vrasañ eus ar vro emañ ha war-dro 160 000 annezad zo o chom enni.

Meneg a zo eus Manama er c'hronikoù islamek abaoe ar bloavezh 1345 d'an nebeutañ. Aloubet eo bet gant Portugaliz e 1521 ha gant ar Bersed e 1602. Dindan ren an dierniezh Al C'halifa emañ abaoe 1783. Ur porzh frank eo deuet da vezañ e 1958 ha kêr-benn ar vro e 1971.

E-kerzh an emsavadegoù c'hoarvezet e meur a vro arab e 2011 e oa deuet miliadoù a dud da vanifestiñ e plasenn ar berlezenn, e-kreiz kêr.
Mutrécy

**Mutrécy** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 

* An ti-kêr
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944-1945: mervel a reas c'hwec'h den nann-soudard e Mutrécy abalamour d'ar brezel, tri anezhe a-gaoz d'ar bombezadegoù, unan all a voe lazhet gant ur vinenn.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv

* Iliz katolik *Saint Clair*,  kantved

* Ar porzh-houarn kozh

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Bandar Seri Begawan

**Bandar Seri Begawan** (Jawi: بندر سري بڬاوان) eo kêrbenn ha kêr vrasañ sultanelezh Brunei, war ribl norzh stêr Brunei e Borneo. War-dro 140.000 annezad zo o chom enni.

*Bandar Brunei* e oa hec'h anv kent, deuet da vezañ **Bandar Seri Begawan** e miz Here 1970 en enor d'ar sultan Omar Ali Saifuddien III.
Thimphu

**Thimphu** (e skritur tibetek: ཐིམ་ཕུག་, Dzongkha: ཐིམ་ཕུ་) eo kêr vrasañ Bhoutan ha kêrbenn ar vro abaoe 1952 e plas Punakha.

E Thimphu emañ stad Changlimithang savet e 1974 lec'h ma oa bet un emgann e 1885 ma yeas ar maout gant Ugyen Wangchuck, roue kentañ ar vro unanet.
Abu Dhabi

:: *Diwar-benn kêr Abu Dhabi eo ar pennad-mañ. Evit an emirelezh a-anv ganti, gwelet [[Abu Dhabi (emirelezh)|amañ]].*


**Abu Dhabi** (en arabeg: أبو ظبي, *Tad ar [[gazelenn|c'hazelenn]]*) eo kêrbenn an Emirelezhioù Arab Unanet, hag ivez hini Emirelezh Abu Dhabi, en un enezenn eus pleg-mor Persia. Eil brasañ kêr ar vro eo (goude Dubai) gant war-dro 900 000 annezad.

Furchadennoù arkeologel o deus diskouezet e oa annezet al lec'h adalek an 3e milved a-raok JK met krouet eo bet da vat kêr Abu Dhabi er bloavezhioù 1790 gant ar meuriad Bani Yas.
Bianca de' Medici

**Bianca de' Medici** (Firenze 1445 – 1505) a oa merc'h da Piero di Cosimo de' Medici, lesanvet * il Gottoso*, ha Lucrezia Tornabuoni; c'hoar henañ Lorenzo il Magnifico ha Giuliano de' Medici e oa eta.

## He buhez
Dimezet e voe e 1458 da Guglielmo de' Pazzi, eus un tiegezh uhel e Firenze. Tapet e voe Guglielmo, e 1478, en Irienn ar Re Pazzi, a-enep e vreudeur-gaer, Lorenzo ha Giuliano, met ne gemeras perzh ebet. 
Dre Vianca eo e c'hallas he zad-kaer, Francesco de' Pazzi, hag e vreur Jacopo de' Pazzi, klask ober o zaol dre ziv wech. Da gentañ da verenn e kenkiz Fiesole, met dihet e oa Giuliano ha ne deuas ket, ha ne voe graet netra. En deiz war-lerc'h avat, Sul Fask anezhi, e voe c'hoariet gant ar c'hontilli en iliz-veur Santa Maria del Fiore.

Giuliano a voe lazhet, Lorenzo a chomas bev, ha kriz e voe e zial. 

Harluet e voe Guglielmo ha Bianca, goude ma n'o devoa ket kemeret perzh. 

## He bugale

15 bugel he doe. Eus ar re ganet en harlu n'ouzer ket nemeur a dra. 
# Giovanna, dimezet da Tommaso Monaldi e 1471
# Contessina, dimezet da Giuliano Salviati e 1476
# Antonio (1462-1528), kannad, politikour, Gonfaloniere di Giustizia e 1521
# Antonio (1460) marvet en bugelig 
# Alessandra, dimezet da Bartolomeo Buondelmonti e 1486
# Cosimo (1466-1513) Arcivescovo di Firenze adal 1508 betek e varv 
# Piero (1468) marvet en bugelig 
# Cosa, dimezet da Francesco di Luca Capponi
# Renato
# Lorenzo
# Luigia, dimezet da Folco di Edoardo Portinari e 1494
# Maddalena, dimezet da Ormanozzo Deti e 1497
# Alessandro (1483-1530), diplomat, lenneg, troet gant an henc'hresianeg 
# Lucrezia, dimezet da un Cattani de Diacceto ha goude da ur Martelli (1500)
# Giuliano (1486-1517), doktor war al lezenn, abad ha chaloni er Metropolitana di Firenze

## Poltredoù

Daou boltred a enever anezhi pa oa yaouankik:

*unan gant Benozzo Gozzoli e Chapel ar Rouaned (*Capella dei Magi*) er Palez Medici Riccardi, ma he gweler war varc'h gant he div c'hoar, gwisket en paotred, 
*unan all gant Sandro Boticelli, er *[[Virgen del Magnificat]]* ma vije hi en ael o kurunenniñ e vamm, ar Werc'hez war a seblant.
Pelvis (korfadurezh)

Ar **pelvis** pe al **lestr** eo ar framm askornek a ya d'ober traoñ kef ar c'horf en den hag er bronneged uhel. An divhar pe ar pavioù a-dreñv zo stag outañ.

Pevar askorn a ya d'ober pelvis an den deuet d'e oad :
* an askorn kroazell
* an askorn belost
* an daou askorn klun
Muioc'h a eskern a ya d'ober lestr ur bugel pe ur c'hrennard rak n'eo ket soudet enne c'hoazh an tri askorn a zeuio da vezañ an askorn klun nag ar melloù a ya d'ober an askorn kroazell.

## Notennoù
Cathair Dhónaill

**Cathair Dhónaill** (saozneg: *Caherdaniel*) zo ur gêriadenn eus mervent Iwerzhon, e kontelezh Ciarraí. Emañ e ledenez Uíbh Ráthach (*Iveragh*).

Ur c'hreñvlec'h maen zo nepell diouti.
Deiziadur holosenek

An **Deiziadur holosenek**, anavet ivez dindan an anv a **Oadvezh holosenek** pe **Oadvezh Mab-den**, zo ur reizhiad kontañ ar bloavezhioù a laka 10 000 vloaz ouzhpenn d'an deiziadur a vez implijet ar muiañ er bed hiziv an deiz hervez reizhiad an *[[Anno Domini]]* (AD) hag an Oadvezh kumun (CE), an Deiziadur gregorian. Emañ ar bloavezh kentañ tost d'ar mare ma krog ar prantad Holosen hag an Dispac'h neolitek. Difennerien an Deiziadur holosenek a zisklêr ez eo aesoc'h bloaziadañ pa reer gantañ war dachenn an Douarouriezh, an arkeologiezh, an dendrokronologiezh ha war hini an Istor. Evite ez eo diazezet ivez war un darvoud en deus un dalvoudegezh hollvedel brasoc'h evit an hini a dalvez da zave evit an Deiziadur gregorian. Ar bloazioù eus an Deiziadur gregorian a c'hall bezañ troet e bloavezhioù eus an deizadur holosenek o skrivañ ar sifr "1" dirazo hepken. "Oadvezh Mab-Den" a oa kinniget evit ar wezh kentañ gant Cesare Emiliani e 1993.

## Notennoù
Deiziadur etiopek

An **Deiziadur etiopek** (Amhareg: የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር *yä'Ityoṗṗya zämän aḳoṭaṭär*), anvet ivez **Deiziadur Ge'ez etiopek**, eo deiziadur pennañ Etiopia hag implijet e vez ivez evel deiziadur liderezh gant kristenien Eritrea zo izili eus an Iliz reizhkredour eritreaek, eus Iliz katolik ar reter pe eus Iliz Luterat avielek Eritrea. Diazezet eo war an Deiziadur koptek pe aleksandrian koshoc'h, a zeu o-unan eus an Deiziadur henegiptek, met evel an Deiziadur juluan, e laka un devezh bep pevar bloaz hep nemedenn, ha kregiñ a ra ar bloavezh d'an 29 pe d'an 30 a viz Eost eus Deiziadur Juluan. Ur c'hemm seizh pe eizh vloaz etre an Deiziadur etiopek hag an Deiziadur gregorian a zeu eus doareoù disheñvel da jediñ deiziad an Anoñsiasion.

## Notennoù
Santa Maria del Fiore

**Santa Maria del Fiore** eo iliz-veur kêr Firenze, e Toskana, en Italia. Kroget e voe al labour d'he sevel e 1296.
Guglielmo de' Pazzi

**Guglielmo de' Pazzi** a oa mab da Antonio de' Pazzi ha Nicolosa degli Alessandri. En 1459 e timezas da Bianca de' Medici, c'hoar da Lorenzo il Magnifico. 

En 1478 e kemeras perzh e eontr Jacopo de' Pazzi hag e vreur Francesco en un irien a-enep ar Medici : drouklazhet e voe Giuliano de' Medici ha gloazet Lorenzo il Magnifico.
Deiziadur koptek

An **Deiziadur koptek**, anvet ivez « Deiziadur ar verzherien », a oa an deiziadur implijet gant ar bobl kopt en Henamzer. Dont a ra eus deiziadur Henegipt met n'eo ket diazezet ken war kelc'hiadoù al Loar ha degaset ez eus bet adreizhadennoù dezhañ evit ar bloavezhioù bizeost.

## Mont en-dro
Kregiñ a ra an deiziadur koptek er bloavezh ma krogas ren an impalaer roman Diocletianus. Klotañ a ra gant an 11 a viz Gwengolo 284 en Deiziadur gregorian.

### Mizioù

Mont a ra daouzek miz eus 30 devezh hag ur miz pemp devezh (pe 6 er bloavezhioù bizeost) d'ober ar bloavezh. Dont a ra anvioù ar mizioù eus an henegipteg eus ar I milved kent J.K. Gallout a ra bezañ skrivet gant al lizherenneg latin e doareoù dihsheñvel eta. Setu ur roll anvioù mizioù gant ar mizioù eus an deiziadur gregorian a glot gante:

# tout (miz Gwengolo/miz Here)
# bâbâ (miz Heremiz /Du)
# hâtour (miz Du/miz Kerzu)
# kyahk (miz Kerzu/miz Genver)
# toubah (miz Genver/miz C'hwevrer)
# amshîr (miz C'hwevrer/miz Meurzh)
# barmahât (miz Meurzh/miz Ebrel)
# barmoudah (miz Ebrel/miz Mae)
# bashans (miz Mae/miz Mezheven)
# ba'ounah (miz Mezheven/miz Gouere)
# abîb (miz Gouere/miz Eost)
# misra (miz Eost/miz Gwengolo)
# al-nasi (eus ar 6 a viz Gwengolo betek an 10 pe an 11 a viz Gwengolo )

### Bloavezhioù bizeost

Ur bloavezh zo etre bloavezhioù bizeost an Deiziadur koptek ha re an Deiziadur gregorian. Ar bloavezh 2000, da skouer, a oa ur bloavezh bizeost en Deiziadur gregorian met ar bloavezh kent an hini (1999) a oa ur bloavezh bizeost en Deiziadur koptek.

### Sizhun

Seizh devezh zo er sizhun en Deiziadur koptek ha kregiñ a ra gant ar Sul:

# Tkyriaka: Sul
# Pesnau: Lun
# Pshoment: Meurzh
# Peftoou: Merc'her
# Ptiou: Yaou
# Psoou: Gwener
# Psabbaton: Sadorn

### An deiziadur koptek hiziv

Hiziv ez eo an deiziadur koptek an deiziadur liderezh implijet gant an Iliz reizhkredour koptek da gentañ penn ha ne servij ket ken 'met da lakaat devezhioù ar gouelioù liderezh ha da jediñ an amzer liderezh.

## Levrlennadur
* Wolfgang Kosack: *Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste.* Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2.

## Liammoù diavaez
* Troer deiziadoù etre an deiziadurioù gregorian ha koptek
Deiziadur sinaat

An **deiziadur sinaat** zo un deiziadur loarel-ha-heolel (sinaeg : 陰陽曆 *yīn-yáng lì* : sinaeg eeunaet : 阴阳历).

Ar mizioù zo termenet hervez al Loar, da lavaret eo e krog kentañ deiz bep miz gant al loar nevez hag e klot ar 15 deiz gant al loargann. Abalamour ma 'z eus 12 miz loarel hag ouzhpenn 10 devezh en ur bloavezh muzuliet diouzh an Heol e lakaer seizh miz etrelakaet (闰月 *rùnyuè*) e korf naontek vloaz, evit ma vefe pad ar bloavezh sinaat e-tro da hini ur bloavezh heolel.

Da vare an Henamzer e veze evezhiaet fiñvoù al Loar, an Heol ha re Yaou, hirder ar skeudoù, padelezh an deizioù hag an nozvezhioù keñveriet an eil re ouzh ar re all, evit disoc'h dindan an Tierniezh Han d'un deiziadur tost-kenañ d'an hini a vez implijet hiziv.

Hervez an hengoun e voe krouet ar c'hentañ reizhiad deiziadur gant Huángdì (黄帝, ), an Impalaer melen, e 2637 kent J.K., ha lakaet e pleustr adalek bloavezh e c'hanedigezh (-2697) pe eus e grouañs (-2698) ; war ur c'helc'hiad 60 vloaz e oa diazezet an deiziadur-se.

Implijet e voe an deiziadur gregorian en un doare ofisiel gant Republik Sina adalek 1912, met dre ma talc'he ar bobl d'ober gant an deiziadur hengounel ha ma oa an Norzh dindan Aotrounez ar brezel e voe ret gortoz ar 1 a viz Genver 1929 evit ma talvezje er vro a-bezh. An eur ofisiel a voe dibabet a oa hini ar c'hentañ porzhioù digoret da Gornôgiz war aod ar reter (120° hedred reter), ha neket hini Beijing evel diaraok.

Implijet e vez an deiziadur sinaat gant ar gouerien evit gounit an douar hag evit ar gouelioù hengounel pe relijius evel ar c'hala-bloaz sinaat pe gouel kreiz an diskaramzer, hag evit ar steredouriezh. 

Meur a anv zo bet roet d'an deiziadur sinaat. Ar re implijet ar stankañ eo « Deiziadur ar Xia » (夏曆 *xìalì*), « Deiziadur al labour-douar » (農曆 *nónglì*) ; « Deiziadur loarel » (阴历 yīn lì), a vez lavaret er yezh pemdez, zo ur stumm eeunaet diwar « deiziadur loarel-ha-heolel ».

Graet e vez « Deiziadur kumun » (公曆 *gōnglì*) eus an deiziadur ofisiel, pe « Deiziadur ar C'hornôg » (西曆 *xīlì*), ha c'hoazh « Deiziadur heolel » (阳历 *yánglì*) er yezh pemdez.

Ar pobladoù n'int ket Haned o doa peurliesañ pep a zeiziadur, a vez implijjet c'hoazh gant ar minorelezhioù broadel e Republik Pobl Sina evit o deizioù gouel.

## Anvioù ar mizioù
Hervez darvoudoù naturel e vez anvet ar mizoù loarel gwechall ; niveroù a vez implijet hiziv. Pep miz zo kevreet gant unan eus an daouzek "skourr douarel" (地支 *dì zhī*).
*Diresis eo an deiziadoù gregorian ; mizioù etrelakaet zoe  kalz bloavezhioù.

## Notennoù
Reizh

Ar **reizh**, ar **rev** a reer eus an hollad organoù a laka kemm etre ar bared hag ar parezed hag a servij evit ar revelezh.

En un doare skiantel e c'heller komz eus an doareennoù reizhel a renk kentañ a servij d'an embarañ hag a vez gwelet splann an aliesañ adalek devezh ar c'hanedigezh. Komzet e vez eus *ur barez* pa vez an organoù reizhel parez gant ar boud bev, pe eus ur *par* pa vez an organoù par gantañ. A-wezhioù n'eo ket ken splann-se ha par pe barez eo ar boud nevez-c'hanet.

An doareennoù reizhel a eil renk eo an hollad diforc'hioù etre ar bared hag ar parezed na servijont ket evit ar gouennañ hag a c'hoarvez da vare ar c'hrennoad evit mab-den, pe na vez gwelet nemet gant hiniennoù gour. En o zouez emañ bronnoù ar merc'hed pe mouezh boud ar baotred evit a sell ouzh spesad Mab-den, livioù disheñvel etre pared ha parezed evit kalz spesadoù laboused, hag all.

## Pennadoù kar
*Reizh an aelez
Estrées-la-Campagne

**Estrées-la-Campagne** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: emgannoù start a voe er c'hreac'h 140 e bro Estrées e-pad an Oberadenn Totalize. D'an 10 a viz Eost e voe kollet 48 tank diwar 52 ha tro kant soudard gant Kanadianed ar *28th Armoured Regiment (The British Columbia Regiment)* ha *The Algonquin Regiment* ha gronnet e voent gant Alamaned an *12th [[SS]] Panzer Division Hitlerjugend* a-raok dont a-benn da gilañ a-dreuz al linennoù alaman. Poloniz ar *1 Dywizja Pancerna (1st Armoured Division)* a c'hellas bout trec'h en noz war an *85. Infanterie Division* alaman hag an *10th Dragons Regiment* poloniat a gemeras Estrées en noz etre an 10 hag an 11 a viz Eost.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.
* Monument *Worthington Force*, e koun al Letanant-Koronal Worthington hag e soudarded bet lazhet en emgannoù e miz Eost 1944.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Fierville-Bray

**Fierville-Bray** a oa ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant peder c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Valambray.

## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: mervel a reas ur vaouez yaouank abalamour d'ar brezel e Fierville-la-Campagne d'an 30 a viz Even 1944 e-pad Aloubadeg Normandi .
* Strollet e voe kumunioù Fierville-la-Campagne ha Bray-la-Campagne e 1973 ha kendeuzet e voent e 1987.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Emou Tasmania

**Emou Tasmania** (*Dromaius novaehollandiae diemenensis*) a oa un isspesad, aet da get hiziv, eus Emou Aostralia. Bevañ a rae e Tasmania ma oa en em gavet troc'het diouzh e spesad e diwezh ar Pleistosen goude krouidigezh Strizh-mor Bass. Er c'hontrol d'an emoued all a oa o vevañ en inizi e oa niverus an emou du hag emou Baudin, ar pezh a sinifi n'eus ket bet a emdroadur bras eus ar spesad e-giz ma oa bet en inizi all. Emoued Tasmania n'o deus ket emdroet eta betek dont da vezañ ur spesad disheñvel hag e statud isspesad zoken zo pell a vezañ degemeret gant an holl abalamour ma kaver ar perzhioù a dalvez da lakaat kemm etre emoued Aostralia hag int — ur gouzoug arwenn ha displuñv e-lec'h bezañ du ha pluñvek — e-touez laboused an douar-bras, daoust ma'z eo ral. Hiziv, n'anavezer anezhañ nemet war-bouez e eskern rak kollet eo bet e grec'hin ivez.

Emou Tasmania evel hini Aostralia a zo bet chaseet evel ul loen noazus. Ouzhpenn se eo bet distrujet metoù al laboused-se dre forzh c'hwezhañ an tan er brousgwez hag er pradennoù. Gouzout a reer e oa bet kaset div skouer kroc'hen d'ar British Museum e 1838. Aet eo an isspesad da get war-dro 1850, met n'eo ket resis an deiziad-se : degaset e oa laboused eus Aostralia ur wezh aet isspesad an enez da get (ha marteze memes pa chome un nebeud laboused eus an isspesad), met n'hon eus ket titouroù a-walc'h diwar-benn en emoued degaset e Tasmania da vloaziañ an darvoudoù en un doare resisoc'h. N'ouzer ket eta hag an emou diwezhañ gwelet e frankiz e 1865 hag al labous diwezhañ marvet en ur ganustell e 1873 a oa eus an isspesad-se. Krec'hin ar British Museum a oa miret fall e 1906 ha biskoazh ne voent kavet en-dro. Un trede skouerenn e Frankfurt a oa ur fazi spesad e gwirionez (Steinbacher, 1959).
Bos (genad)

***Bos*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. An holl spesadoù gouez ennañ a zo en arvar bras pe vrasoc'h da vont da get.

## Spesadoù
* gaur, *Bos gaurus*
* gayal, *Bos frontalis*
* banteng, *Bos javanicus*
* yak, *Bos mutus* pe *Bos grunniens*
* gourejen, *Bos primigenius*, aet da get
** zebu, *Bos primigenius indicus*
* kouprey, *Bos sauveli*
* tarv (buoc'h, ejen...), *[[Bos taurus]]*
Gaur

Ar **gaur** (*Bos gaurus*) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e su ha gevred Azia. Stumm doñvaet ar gaur a vez graet gayal anezhañ.
Gayal

Ar **gayal** (*Bos frontalis*) a zo ur bronneg daskirier hag a vev en Azia. Ur gaur doñvaet eo hag e rummatadurioù 'zo e vez renket ar gaur hag ar gayal er memes spesad.
Gourejen

Ar **gourejen** (*Bos primigenius*) a oa ur bronneg daskirier hag a veve en Europa, Azia ha Norzh Afrika. An tarv hag ar vuoc'h (*[[Bos taurus]]*) a zo stummoù doñvaet deveret eus ar gourejen.

Tri isspesad gourejened a oa : *Bos p. primigenius* en Europa ha Reter-Kreiz, *Bos p. namadicus* en India ha *Bos p. mauretanicus* e Norzh Afrika. En  kantved e oa koazhet tiriad ar gourejened ha ne chome hiniennoù nemet e Polonia, Lituania, Moldavia, Treuzsilvania ha reter Prusia. Ar gourejen diwezhañ a vije marvet e 1627 e koadeg Jaktorów, Polonia.
.
Abu Dhabi (emirelezh)

**Abu Dhabi**, ent-ofisiel *Emirelezh Abu Dhabi* (إمارة أبو ظبي *Imārat Abū Ẓabī*), a zo unan eus ar seizh emirelezh a ya d'ober an Emirelezhioù Arab Unanet (UAE). An hini ec'honañ anezho eo gant he 67 340km², hag an eil pobletañ (war-lerc'h Dubai). En he c'hêr-benn, anvet Abu Dhabi ivez, emañ sez prezidant an Emirelezhioù Arab Unanet, ha kêr-benn ar riez-mañ eo ivez eta.
Umm al-Qaywayn

**Umm al-Qaywayn** (*أم القيوين* en arabeg) a zo ur gêr hag un emirelezh a-hed aod gevred Pleg-mor Persia. Unan eus seizh emirelezh an Emirelezhioù Arab Unanet eo.
QED

**QED** a vez implijet evit :
* **[[Quod erat demonstrandum|QED]]** a zo ur berradur eus an droienn latin *quod erat demonstrandum* ;
* **[[QED (meziant)|QED]]** a zo un embanner testenn a linenn da linenn ;
* **[[Quantum electrodynamics]]** a zo un deorienn fizikel hag a liamm an tredanwarellouriezh ouzh ar c'h-*Quantum mechanics* ;
* **[[Anvioù hag anvioù-bihan Ejipt en Henamzer (O da Z)|Qed]]** a zo un anv-bihan eus Ejipt ;
* ***[[QED (pezh-c'hoari)|QED]]*** a zo ur pezh-c'hoari ;
* ***[[Q.E.D. (heuliadenn)|Q.E.D.]]*** a zo un heuliadenn evit ar skinwel ;
* ***Q.E.D*** a zo un albom gant Acid Black Cherry
Les Moutiers-en-Cinglais

**Les Moutiers-en-Cinglais** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Lec'hanvadurezh
;*Les Moutiers*
Testeniekaet eo *Monasterio* e-tro 1350 ha *Monasteria in Cingalis* e 1356, eus ar galleg kozh *moitier* diwar ar latin *monasterium", "[[manati]]", met d'ar mare-se e c'helle *moutier* ober dave d'un [[iliz]] hepmuiken. Peogwir emañ *Les Moutiers* en anv ar gumun e c'heller soñjal e oa div iliz eno d'an nebeutañ.
;*Cinglais*
Ur c'horn-bro etre Caen en norzh, [[Condé-en-Normandie]] er mervent ha [[Falaise]] er gevred eo ar Cinglais. Ar stumm latin *Cingalensis*, deveret eus *Cingal* a gaver er [[Grennamzer]] e-kichen ar stummoù [[normanek]] *Chinguelez* ha gallek *Cinguelez *.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery mode="packed" heights="160px">
Les Moutiers en Cinglais église.jpg|Iliz katolik
ChateaudeVilleray.JPG|Kastell Villeray
Le Moutiers en cinglais memorial.jpg|Monumant ar re varv
</gallery>
* Iliz katolik *Intron Varia'', , adkempennet.
* Monumant ar re varv.
* Kastell Cinglais, .
* Kastell Villeray, XVIII-.
* Kastell la Bagottière, XIX kantved. 
* Prioldi kozh, XVIII-XIX kantved.

## Douaroniezh
Etre koadeg Grimbosq er gwalarn ha hini Cinglais er gevred emañ ar gumun. N'eus bourc'h ebet, strewet eo an tiez e-kreiz ar parkeier kozh.
;Kumunioù amezek

## Emdroadur ar boblañs 1962-2022

## Tud
* Jacques Le Roy Ladurie (1902-1988), bet maer ar gumun (1928-1983).
* Roger Fauroux (1926-2021), politiker gall, beziet er gumun.
* Emmanuel Le Roy Ladurie (1929-2023), istorour gall, bet ganet er gumun.

## Notennoù
Phnom Penh

**Phnom Penh** (kmereg: ក្រុងភ្នំពេញ) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Kambodja, war ribl ar Mekong.  a annezidi a oa o chom enni e 2012, ha war-dro 2,2 vilion a dud a zo o vevañ er gêrva.

Kêr-benn Kambodja e teuas da vezañ e 1432 evit ar wech kentañ, goude ma oa bet ret da Ponhea Yat, roue an impalaeriezh Khmer, dilezel Angkor Thom a oa bet lakaet en arigrap gant ar Siam. E 1505 e cheñchas kêr-benn ar vro adarre ha n'eo nemet e 1866, dindan ren Norodom Iañ, ma tiazezas da vat sez ar gouarnamant ha ma voe savet palez ar roue eno.

## Liammoù diavaez
Ajman

**Ajman** (en arabeg: **عجمان**, **ʿAjmān**) a zo un emirelezh hag ur gêr war un dro. Unan eus seizh emirelezh an Emirelezhioù Arab Unanet ez eo, hag an hini vihanañ anezho (460 km²), ha ne ra nemet 0,5% eus gorread hollek an Emirelezhioù Unanet. Rannet eo e teir lodenn distag.

## Pennad kar

* Timbroù postoù Ajman

## Liammoù diavaez
Cathair Saidhbhín

**Cathair Saidhbhín** (saozneg: *Cahersiveen*) zo ur gêr e mervent Iwerzhon, e kontelezh Ciarraí, en Uíbh Ráthach, nepell diouzh Dairbhre.

1 294 annezad a oa o vevañ eno e 2006.

Un iliz katolik zo e kêr ha roet eo bet dezhi anv un den lik, Daniel O'Connell; ar wech nemeti en Iwerzhon. Emañ war ribl ar stêr Fertha. Ur c'hazarn kozh eus Constáblacht Ríoga na hÉireann (Polis Roueel Iwerzhon) a zo ivez e kêr. Deuet eo da vezañ ur mirdi bremañ hag a servij evit diskouezadegoù diwar-benn istor ar vro; an *Old Barracks Heritage Centre* eo anvet.

## Tud dibar

* Hugh O'Flaherty, beleg iwerzhonat ha stourmer a-enep an Nazied e Roma, douaret e Cathair Saidbhín.

## Gevelliñ
*
Astana (Kazakstan)

**Astana**, bet *Akmolinsk* betek 1961, *Tselinograd* betek 1992, hag *Akmola* betek 1998 eo kêr-benn Kazakstan hag eil brasañ kêr ar vro. A-raok Astana e oa Almaty, kêr vrasañ ar vro, an hini a oa kêr-benn. Da 1 350 228 a dud e save ar boblañs d'ar 1añ a viz Kerzu 2022.

## Anv
*Astana* a dalvez kement ha “kêr-benn” e kazakeg ; d'an 20 a viz Meurzh 2019 e voe adanvet Nursultan en enor d'ar prezidant kozh Nursultan Nazarbayev gant Parlamant Kazkastan.

## Skeudennoù


Astana centr.JPG|*Nurzhol Boulevard*


Inside of shopping mall Keruen.jpg|Trede estaj *Keruen*,ur greizenn-genwerzh
Embassy of Russia in Astana.jpg|Kannati Rusia



## Notennoù
Liñvenn empenn-mel

Al **liñvenn empenn-mel** zo ul liñvenn diliv eus ar c'horf hag a warez lodennoù ar reizhiad nervel kreiz (empenn ha mel-livenn) diouzh ar stroñsoù, evel un dorchenn, ha diouzh bakteri pe viruzoù eus an diavaez. Er pilhonoù emañ, etre ar bilhonenn gevnidek hag ar bilhonenn danav. Redek a ra ivez e peder c'hambr an empenn hag e kanol greiz ar mel-livenn.

## E medisinerezh
Evit dielfennañ al liñvenn empenn-mel e c'heller seveniñ ur savadenn anezhi etre pevare ha pempvet mell an dargreiz.
Kambr (empenn)

**Kambroù an empenn** zo kavennoù e-barzh an empenn, liammet ouzh kanol greiz ar mel-livenn, hag a red al liñvenn empenn-mel enne.

Peder c'hambr a zo :
* kambr gostezel dehou
* kambr gostezel kleiz
* trede kambr
* pevare kambr

Gronnet eo pep kambr gant ar rouedad tolgennek a vez borc'het ganti al liñvenn empenn-mel, savet diwar elfennoù eus ar plasma. Darempredoù zo etre ar c'hambroù a-drugarez da :
* toull etre-kambroù (darempred etre pep kambr gostezel hag an trede kambr)
* dourbont an empenn (etre an trede hag ar pevare kambr)
Un digor kreiz ha daou digor kostezel zo er pevare kambr. Dreze e tremen al liñvenn empenn-mel evit mont d'ar gavenn edan-gevnidek.
Korf karnek

Ar **c'horf karnek** zo ul lodenn eus an empenn a gevre e div hanterenn. Ar c'hemennoù a dremen drezañ eta. Ar framm brasañ e danvez gwenn (graet gant aksonoù) eo en empenn.

Liammañ a ra tolbezennoù an empenn (tolbezenn dal, tolbezenn ividig, tolbezenn gitern ha tolbezenn gilpenn) kenetreze.

Ar c'horf karnek zo en empenn al loened eutherian hepken (da lâret eo an holl vronneged estreget ar monotremed hag ar godelleged).
Eutheria

**Eutheria**, anvet ivez **Placentalia**, zo un infrakevrennad e rummatadur al loened. Ennañ emañ ar bronneged gant ur plakenta er barez p'emañ o tougen, da lâret eo an darn vrasañ eus ar bronneged estreget ar monotremed hag ar godelleged.

## Urzhiadoù
* Afrosoricida
* Artiodactyla
* Carnivora
* Cetacea
* Chiroptera
* Cingulata
* Dermoptera
* Erinaceomorpha
* Hyracoidea
* Lagomorpha
* Macroscelidea
* Perissodactyla
* Pholidota
* Pilosa
* Primates
* Proboscidea
* Rodentia
* Scandentia
* Sirenia
* Soricomorpha
* Tubulidentata
Fujayrah

**Fujayrah** pe **Fujairah** (en arabeg: الفجيرة treuzlizherennet *Al Fuǧaira* pe *al-Fujayrah*), a zo war un dro ur gêr hag un emirelezh, unan eus ar seizh a ya d'ober an Emirelezhioù Arab Unanet. Troet eo aodoù an emirelezh-mañ war-du pleg-mor Oman. Div lodenn a ya d'ober ar vro, hag ivez daou ezklozadurig.

## Liammoù diavaez
Yorick

**Yorick** eo anv ar farouell marv a zo bet dizouaret e glopenn gant un touller-bezioù er pezh-c'hoari saoznek Hamlet, savet gant William Shakespeare
Bichkek

**Bichkek** (kirgizeg ha ruseg : Бишкек) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Kirgizstan, poblet gant 1 321 900 a dud e 2023.

Da gentañ e voe un arsavlec'h d'ar c'haravanennoù war hent ar seiz. E 1825 e voe savet ur c'hreñvlec'h, diskaret gant arme an tsar e 1862 pa voe staget an tiriad tro-dro ouzh Rusia. Annezet e voe al lec'h gant ur gwarnizon rusian hag adsavet ur gêr, anvet Pichpek adalek 1877. E 1926 e voe cheñchet hec'h anv da Frounze, en enor da vMikhail Frounze, ur soudard bolchevik. Anv istorel ar gêr a voe adroet dezhi e 1991.

## Gevelliñ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Moulines (Calvados)

**Moulines** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Jacopo de' Pazzi

**Jacopo de' Pazzi** (1421 – Firenze, 30 a viz Ebrel 1478) a oa unan eus pennoù Irienn ar Re Pazzi enep ar vreudeur Medici.

## E vuhez
Mab e oa da Andrea de' Pazzi, ha kar e oa deuet da vezañ d'ar re Medici gant eured e niz Guglielmo de' Pazzi gant Bianca de' Medici, c'hoar da Lorenzo il Magnifico. Enebet e oa ouzh ar Medici avat dre abegoù a renk (noblañsed e oa ar re Pazzi, ar re Medici ne oant ket), a c'halloud ( re c'halloudek e kêr Firenze ha re binvidik e kave Lorenzo) . 

Dre hanterouriezh e niz Francesco de' Pazzi, teñzorer ar pab Sist IV, e voe aozet an irienn , ha skoazell diabarzh ha diavaez a oa dezhi, hini ar pab dreist-holl. 

D'ar 26 a viz Ebrel 1478 e voe lazhet Giuliano de' Medici ha gloazet Lorenzo il Magnifico en iliz-veur Santa Maria del Fiore e-pad an oferenn. Kazeg a voe graet gant an iriennerien avat dre ma oa a-du pobl Firenze gant ar re Medici. Lammat a reas an engroez war Francesco, Jacopo hag ar pennoù all, evel Francesco Salviati , lazhet e voenty ha taolet o c'horfoù dre ar prenestr eus ar Palazzo della Signoria, un nebeud eurvezhioù goude o gwalldaol.
Tro Breizh 2012

**Tro Breizh 2012** (pe **[[Tro Breizh war varc'h-houarn|Tour de Bretagne]]** ez-ofisiel) war varc'h-houarn a oa bet aozet eus ar 25 a viz Ebrel betek ar 1añ a viz Mae 2012.
## Tennadoù

## Liamm
*  Lec'hienn ofisiel
Vientiane

**Vientiane** (e laoeg: ວຽງຈັນ) eo kêrbenn ha kêr vrasañ Laos, war ribl ar Mekong, e-tal da Thailand. Ouzhpenn 700.000 annezad zo enni.

Er meurgan laosat Phra Lak Phra Ram eo dezrevellet e voe savet ar gêr gant ar priñs Thattaradtha pa guitaas ar rouantelezh *Muong Inthapatha Maha Nakhone*. Sevel a reas Thattaradtha ur gêr anvet *Maha Thani Si Phan Phao* war ribl kornôg ar Mekong (ar gêr-se a vije deuet da vezañ Udon Thani e Thailand). Un deiz e teuas un naga davet Thattaradtha ha lâret dezhañ sevel ur gêr nevez war ribl reter ar Mekong, e-tal *Maha Thani Si Phan Phao*. Anvet e voe ar gêr nevez-se *Chanthabuly Si Sattanakhanahud*, deuet da vezañ Vientiane hiziv an deiz.

Evit an istorourien e vije bet Vientiane un drevadenn ghmer savet tro-dro d'un templ hindou. En XIvet ha XIIvet kantved e vije erruet ar pobloù Lao ha Thai e gevred Azia. Ar Ghmered diwezhañ a oa c'hoazh er c'horn-bro a voe neuze lazhet, dilec'hiet pe heñvelaet ouzh ar sevenadur lao. 

E 1354 e voe savet ar rouantelezh Lan Xang gant Fa Ngum ha Vientiane a deuas da vezañ ur gêr velestradurel a-bouez. E 1563 e voe lakaet da gêrbenn ar rouantelezh gant ar roue Setthathirath evit en em virout diouzh an aloubadegoù birman. Goude diskar Lan Xang e 1707 e teuas Vientiane da vezañ ur rouantelezh dizalc'h. E 1779 e voe aloubet gant ar Siam. Da heul emsavadeg c'hwitet ar roue Anouvong e voe diskaret Vientiane gant armeoù ar Siam e 1828 ha skarzhet kement tra a denne d'ar sevenadur lao. Pa erruas ar C'hallaoued e oa digenvez ar c'horn-bro ha koulz lâret steuziet Vientiane er goadeg. E 1899 e teuas da vezañ kêrbenn ur warezveliezh c'hall.

E-pad an Eil Brezel-bed e voe aloubet gant ar Japaniz d'an 9 a viz Meurzh 1945 hag adkemeret gant ar C'hallaoued d'ar 24 a viz Ebrel 1945.
Charjah

**Charjah**, pe **Sharjah** (en arabeg: الشارقة, distaget *ach-Chāriqa* en arabeg lennegel, hag *ach-Chārja* en arabeg lec'hel) a zo un emirelezh hag ur gêr war un dro (ha kêr-benn an emirelezh). Unan eus seizh emirelezh an Emirelezhioù Arab Unanet ez eo. 2 600 km² eo he gorread hag ur 80 000 den bennak a zo o chom enni (2008). Teir ezklozadur he deus an emirelezh eus tu pleg-mor Oman.
Rannoù melestradurel Azerbaidjan

Rannet eo Azerbaidjan e 59 distrig anvet *rayon* (*rayonlar* el liester), 11 kêr (*şəhərlər*) hag ur republik emren (*muxtar respublika*) (7 *rayon* hag ur gêr enni).

;• E republik emren Naxçıvan :
Los Alamos (New Mexico)

:   *Evit sterioù all Los Alamos, gwelet [[Los Alamos|amañ]].*

**Los Alamos** (anv spagnolek a dalv kement hag « an elv ») zo ur gêr e New Mexico, SUA, e traoñnienn ar Rio Grande. Emañ e 56 km eus gwalarn Santa Fe, kêr-benn ar stad. 12019 den a zo o chom enni.

En  kantved e oa brudet evel kêr Labourva Broadel Los Alamos hag al lastez nukleel berniet eno. Aze e oa ivez arnodet ar vombezenn atomek kentañ d'ar 6 a viz Gouere 1945.

## Gevelliñ
Gevellet eo gant ar c'hêr rusian Sarov e lec'h emañ staliet kreizenn imbourc'h Rusia an armañ nukleel.

## Tangwalloù

Tangwalloù bras zo bet en tolead
*1954 Water Canyon 
*1977 La Mesa 
*1996 Dome 
*1998 Oso Complex 
*2000 Cerro Grande 
*2011 Las Conchas 
D'an 3 a viz Gouhere 2011 e oa c'hoarvezet brasañ tangwall anavezet en istor New Mexico. Aon zo bet e vije pulluc'het plutoniom ha skignet an danvez dañjerus-se dre an aer. Hervez ar vojenn e vije bet c'hwezhet an tan e-kreiz al labourva atomek gant ur gwiñver o c'hoari gant orjal tredan.
Labourva Broadel Los Alamos

**Labourva Broadel Los Alamos** (*Los Alamos National Laboratory* e saozneg) zo ul labourva eus Departamant Energiezh ar Stadoù-Unanet e Los Alamos e stad New Mexico, SUA, un 40 km eus Santa Fe, kêr-benn ar stad. Meret eo gant Skol-Veur Kalifornia. Enklaskoù kuzh a vez graet diwar-benn an armoù nukleel, evel e Labourva Broadel Lawrence Livermore.

Krediñ a reer e vez berniet lastez nukleel eno, ha plutoniom zoken.

## 2011

D'an 3 a viz Gouhere 2011 e oa c'hoarvezet brasañ tangwall anavezet en istor New Mexico. Aon zo bet e vije pulluc'het plutoniom ha skignet an danvez dañjerus-se dre an aer. Hervez ar vojenn e vije bet c'hwezhet an tan e-kreiz al labourva atomek gant ur gwiñver o c'hoari gant orjal tredan.