open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gàidhealtachd

**Gàidhealtachd**, pe **A' Ghàidhealtachd** gant ar ger-mell, pe *gouezelegva*, a reer eus al lodennoù eus Bro-Skos (Uheldirioù hag inizi ar c’hornôg) a zo pe a oa kreñvlec’hioù ar gouezeleg. 
Tost eo ar ger-se d’ar ger *[[Gaeltacht]]* a vez implijet en Iwerzhon, evit ober anv eus an toleadoù iwerzhonek.

Ur vro sevenadurel eo ar *Gàidhealtachd*, kentoc’h eget ur vro istorel pe douaroniel. Daoust ma’z eus bet kollet tachenn gant ar gouezeleg en Uheldirioù Bro-Skos, a-hed an istor, e weler c’hoazh ar merk splann eus ar yezh-se en anvioù-lec’h ul lodenn vat eus ar vro. En amzer dremenet e veze komzet gouezeleg dre un darn vras eus Bro-Skos, nemet rannvroioù ar su pellañ hag inizi an norzh (Orc'h, Shetland). Kalz anvioù-lec’h « saoznek » a zeu eus ar gouezeleg : Dundee (Dùn Dèagh), Inverness (Inbhir Nis), Argyll (Earra-Ghàidheal), Galloway (Gall-Ghaidhealaibh)...
Dre ma veze komzet scots e lez rouaned Bro-Skos, e Dinedin, e tigreskas ment ar Gàidhealtachd, da lavaret eo tachenn ar gouezeleg.

E gouzeleg e reer alies gant ar ger *Galldachd* (*Gall-va*, *Bro-C’hall*, gant ar ger *Gall* o talvezout da envel unan estren, unan n’eo ket *Gael*, n’eo ket *Gouezel*) evit Izeldirioù Bro-Skos. Evit un abeg heñvel e reer gant an droienn *Inizi Gall* (*Innse Gall*, « inizi an estrenien ») evit inizi ar c'hornôg, abalamour ma voent poblet gant Lec'hlenniz.
Sigourney Weaver

**Sigourney Weaver** (ganet *Susan Alexandra Weaver*) a zo un aktorez amerikan sinema ganet d’an 18 a viz Here 1949 e New York. Brudet eo he ferzh e-barzh meur a film, dreist-holl er rummad filmoù Alien. Dibabet he deus an anv-bihan “Sigourney” e 1963 abalamour d'an dudenn a gaver el levr *[[The Great Gatsby]]* skrivet gant F. Scott Fitzgerald.

## Filmoù pennañ

## Liammoù diavaez
Oferenn drantell

An **oferenn drantell** a oa anv an oferenn diwezhañ eus an tregont oferenn a veze lavaret evit an anaon, hervez giz Treger, evel a lenner en oberenn Jules Gros hag e *La légende de la mort* gant Anatole Le Braz. 

Hervez ar gredenn e veze lavaret war an tu gin e chapel ar Menez Bre. 

## Notennoù
Oidheadh Chloinne Lir

**Tonkad bugale Ler** pe **Oidheadh Chloinne Lir** a zo ur wengel eus gwengelouriezh Iwerzhon savet diwar-benn istor pevar bugel an doue Lir troet en elerc’h gant o lezvamm c’hourvennek, ha kondaonet da chom er stumm-se e-pad 900 vloaz.

## Notennoù ha daveennoù
Landeshauptmann

Ul **Landeshauptmann** zo gouarnour ul Land en Aostria pe e proviñs emren Bolzano, en Italia.

E Stad dieub Prusia e oa prezidant dilennet ur broviñs.
Karl Gottlieb von Wiedebach und Nostitz-Jänkendorf

**Karl Gottlieb von Wiedebach und Nostitz-Jänkendorf** (1844 en Arnsdorf (Vierkirchen) - 1910 en Görlitz) a oa Landeshauptmann (gouarnour) Markgraviezh Oberlausitz ha politiker prusian.
Otto Wilhelm Heinrich Carl Ernst Friedrich von Pestel

**Otto Wilhelm Heinrich Carl Ernst Friedrich von Pestel** (ganet e 1848 Gut Bruche, Landkreis Melle, e Niedersachsen; † 1919 er memes lec'h) a oa ur politiker eus Prusia hag eus distrig kontelezh Melle.
Charlotte von Hessen

**Charlotte von Hessen** zo anv meur a briñsez eus Hessen, en Alamagn. 

## Tud
 
 

### XVIIvet kantved
* Charlotte von Hessen-Kassel (1627–1686), priñsez-dilennerez ar Pfalz
* Charlotte Amalie von Hessen-Kassel (1650-1714)
* Charlotte von Hessen-Eschwege (1653-1708)
* Charlotte von Hessen-Homburg (1672-1738), dugez Sachsen-Weimar
* Sophie Charlotte von Hessen-Kassel (1678-1749)
* Charlotte Amalie von Hessen-Wanfried (1679-1722).

### XVIIIvet kantved
* Friederike Charlotte von Hessen-Darmstadt (1698–1777), 
* Christine Charlotte von Hessen-Kassel (1725–1782), 
* Charlotte von Hessen-Philippsthal (1725–1798)
* Johanna Charlotte von Hessen-Philippsthal (1730–1799)
* Charlotte Amalie von Hessen-Philippsthal (1730–1801)
* Charlotte von Hessen-Darmstadt (1755–1785), dugez Mecklenburg-Strelitz

### XIXvet kantved
* Marie Luise Charlotte von Hessen-Kassel-Rumpenheim (1814–1895)
* Elisabeth Charlotte Alexandra von Hessen-Kassel (1861–1955)

### XXvet kantved
* Dorothea Charlotte Karin von Hessen (* 1934)
Preußen

**Titl ar pennad-mañ a implij al lizherenn [[ß]]. Pa ne c’haller ket pe pa ne fell ket d’an-unan implijout anezhañ e c’haller treuzskrivañ an anv evel-henn : Preussen*.

**Preußen** eo anv Prusia en alamaneg, un anv a gaver en anvioù tud hag e meur a dra all.

## Tud
*Preußen* pe *von Preußen* eo an titl a veze roet peurvuiañ d'an dud eus an tiegezh Hohenzollern a oa o ren e Rouantelezh Prusia. Alies e veze graet ivez *Hohenzollern* pe Brandenburg eus lod anezho, hogen dreist-holl a-raok krouidigezh ar rouantelezh er vro.

## Sportoù

* SV Preußen Frankfurt, skipailh e kêr Frankfurt (Oder)
* Preußen Münster, skipailh e Münster, e Westfalen, 
* Zeche Preußen, e Lünen, e Westfalen

## Listri
* SMS Preußen (1873), 
* Preussen (1885), 
* SMS Preußen (1903), 
* Preußen (1891),
* Preußen (1902), 
* Preußen (1909), 
* Preußen (1926), 

## Kompagnunezh
*Seedienst Ostpreußen
Kergrist (disheñvelout)

**Kergrist** zo un anv-lec'h brezhonek, ha hini meur a lec'h.

## Gerdarzh
Savet gant Kêr, anv stank e lec'hanvadurezh Breizh, ha Krist ( a gaver ivez e Lokrist) .

## Lec'hioù
### Kumunioù
*Kergrist, ur gumun eus Kernev e departamant ar Mor-Bihan, nepell diouzh Pondi;
*Kergrist-Moeloù, ur gumun eus Kernev e departamant Aodoù-an-Arvor;
### Lec'hioù all
**Kergrist*, e Ploubêr, ma emañ Kastell Kergrist;
**Kergrist*, e Plounez ( hiziv e Pempoull), ma emañ Chapel Kergrist;
**Kergrist*, er Folgoad;

**Kergrist*, er Faved;
* ha re all ...

## Tud
*Job Kergrist, un drouiz (1895-1975);
**Job Kergrist*, anv-pluenn Job Lec'hvien;
*Jean Kergrist, anv-pluenn ur c'homediañcher breizhat ha skrivagner gallek, *Jean Hamon* e anv gwir.
Walter von Brockdorff-Ahlefeldt

Ar c'hont **Walter Kurt Thilo von Brockdorff-Ahlefeldt** (13 a viz Gouere 1887 e Perleberg, Proviñs Brandenburg - 9 a viz Mae 1943 e Berlin) a oa ur jeneral alaman hag a servijas, en Heer, er Wehrmacht, e-pad an Eil Brezel-bed.
Balthasar von Ahlefeldt

**Balthasar von Ahlefeldt** zo anv meur a noblañs alaman:

* Balthasar von Ahlefeldt (1559-1626) 
* Balthasar von Ahlefeldt (1684-1752)
Sophie Charlotte von Hessen-Kassel

**Sophie Charlotte Hessen-Kassel**, en alamaneg *Sophie Charlotte von Hessen-Kassel*, (ganet 1678 en Kassel; † 1749 en Bützow) a oa ur briñsez eus Landgraviezh Hessen-Kassel , deuet da vout, dre zimeziñ, Dukez Mecklenburg.

Merc'h e oa d'al Landgrav Karl von Hessen-Kassel (1654–1730) ha d'e bried Amalia von Kurland (1653–1711), merc'h d'an dug Jakob Kettler von Kurland.
Ludwig von Lottner

**Ludwig von Lottner** (1821-1874) a oa ur politikour bavarian, bet kannad e Landtag Bavaria eus 1855 da 1861 hag e Reichstag an Impalaeriezh alaman eus 1871 da 1874.
Agnes von Nürnberg

**Agnes von Nürnberg** (1366-1432) a oa abadez leandi Hof etre 1409 ha 1431. Merc'h e oa da Elisabeth von Meißen.
Katharina von Nürnberg

**Katharina von Nürnberg** (†1409) a oa abadez leandi Hof etre 1391 ha 1409. C'hoar e oa da Friedrich V ha da Elisabeth von Meißen.
Berthold von Zollern

**Berthold von Zollern** (* 1320 en Nürnberg?; † 1365 en Eichstätt) a oa priñs-eskob Eichstätt. Mab e oa da Friedrich IV von Nürnberg (* 1287 ; 1332) Burgrav Nürnberg, eus an Tiegezh Hohenzollern.
Georg-Henning von Bassewitz-Behr

**Georg-Henning von Bassewitz-Behr** ( 1900 -1949) a oa kont hag ofiser alaman, SS-Gruppenführer, Generalleutnant er Waffen-SS .
Erich von dem Bach-Zelewski

**Erich von dem Bach-Zelewski**, ganet * Erich von Zelewski*, (1añ a viz Meurzh 1899 - 8 a viz Meurzh 1972), a oa un SS Obergruppenführer hag un torfedour nazi. Karget e oa gant an Bandenbekämpfung, ar stourm a-enep an "dorfedourien": an holl re gwelet evel ur riskl a-enep beli ar Wehrmacht war tiriadoù reter ar brezel en Europa, an darn anezho o vezañ trevourien. Mervel a reas er vac'h, barnet ma oa bet evit muntroù enebourien a-raok an Eil Brezel-bed. En desped da vezañ kablus eus urzhioù torfedoù-brezel niverus ne voe ket barnet e Prosez Nürnberg. Implijet e voe evel test e-pad ar prosez o harpañ ar prokulorien. Lakaet e voe da gablus goude-se evit ar muntroù politikel ha kaset en toull-bac'h. Mervel a reas eno e 1972.
Von Wedel

**von Wedel** zo un anv-tiegezh alamanek:

* Carl Heinrich von Wedel (1712–1782), ofiser prusian ha ministr
* Karl Fürst von Wedel (1842–1919), jeneral prusian ha diplomat
* Erich Rüdiger von Wedel (1892-1954), aerloman alaman
* Hasso von Wedel (1893-1945), aerloman alaman
Charlotte von Hessen-Homburg

**Charlotte Dorothea Sophie Hessen-Homburg** pe *Charlotte Dorothea Sophie von Hessen-Homburg* (ganet e 1672 en Kassel; marvet e 1738 en Weimar) a oa ur briñsez eus Hessen-Homburg deuet da vout dugez Saks-Weimar dre zimeziñ da Johann Ernst III von Sachsen-Weimar. 

Charlotte a oa merc'h henañ al Landgrav Friedrich II von Hessen-Homburg (1633–1708), hag e eil pried, Luise Elisabeth (1646–1690), ur verc'h da Jacob Kettler, dug Kourland.
Wilhelmine Prusia (1774–1837)

**Friederike Luise Wilhelmine Prusia**, pe *Friederike Luise Wilhelmine von Preußen* (en alamaneg) (ganet e 1774 en Potsdam; † 1837 en Den Haag) a oa ur briñsez prusian ha dre zimeziñ da Willem Iañ an Izelvroioù e teuas da vout rouanez an Izelvroioù.

## Bugale
* Willem II an Izelvroioù (1792–1849), roue an Izelvroioù. Dug-meur Luksemburg;
:dimezet e  1816da  Anna Pavlovna Rusia (1795–1865)
*Frederik (1797–1881) ;
:dimezet e  1825 da  Luise von Preußen (1808-1870)
* Charlotte Pauline (1800–1806 )
* Marianne (1810–1883);
:dimezet e 1830 (torret an eured e 1849) da  Albrecht von Preußen (1809–1872)
Willem Iañ an Izelvroioù

**Willem Iañ an Izelvroioù** pe **Willem Frederik van Oranje-Nassau** (1772-1843) a voe priñs riek an Izelvroioù eus 1813 da 1815 evel Wilhelm VI van Oranje, ha goude roue an Izelvroioù eus 1815 da 1840 evel Wilhelm Iañ, ha dug-meur Luksembourg adal 1815 betek 1840.

## Eured ha bugale
Pried e oa da Wilhelmine Prusia (1774–1837). Pevar bugel o doe:

* Willem II an Izelvroioù (1792–1849), roue an Izelvroioù. Dug-meur Luksemburg;
:dimezet e  1816da  Anna Pavlovna Rusia (1795–1865)
*Frederik (1797–1881) ;
:dimezet e  1825 da  Luise von Preußen (1808-1870)
* Charlotte Pauline (1800–1806 )
* Marianne (1810–1883);
:dimezet e 1830 (torret an eured e 1849) da  Albrecht von Preußen (1809–1872)
Proviñsoù Spagn

Setu amañ roll an 50 proviñs a zo e Spagn, gant o c'hêr-benn, ar gumuniezh emren ma'z int lodek anezhe, ha roll o c'humunioù.

 
*Kêrioù Ceuta ha Melilla zo kêrioù emren eus Spagn ha n’int ket proviñsoù.
## Notennoù
Ernst von Bayern (1554-1612)

**Ernst Bavaria** (1554–1612) (en alamaneg *Ernst von Bayern*) a oa ur priñs eus Bavaria, eskob hep bout beleg. Arc'heskob Köln e oa ha priñs-eskob Münster, Hildesheim, Liège ha Freising. 

Mab e oa da Albrecht V Bavaria. 

Priñs-eskob Liège e voe adalek 1581 betek e varv e 1612.

Ur serc'h en devoa, Gertrud von Plettenberg hec'h anv.
Iliz-veur

Un **iliz-veur** zo ur seurt iliz vras. An iliz pennañ eo en un eskopti, enni kador an eskob.
## Ilizoù-meur brudet

00 0568 Saint Basil's Cathedral - Moscow.jpg|Собо́р Васи́лия Блаже́нного (Sant Vasiliya Benniget), Moskov
Notre Dame de Paris 2013-07-24.jpg|Notre-Dame, Pariz
SalisburyCathedral-wyrdlight-EastExt.jpg|*Blessed Virgin Mary* ("Itron Varia Benniget"), Salisbury, Wiltshire
Catedral_de_Salta_1.jpg|*Catedral Basílica* Salta, Arc'hantina
Ernst Bavaria (1500-1560)

**Ernst Bavaria** (1500-1560), *Ernst von Bayern* en alamaneg, a oa merour eskoptioù Passau ha Salzburg hag aotrou Glatz.
Proviñs Albacete

**Proviñs Albacete** zo unan eus an 50 proviñs a zo e Spagn, hag unan eus ar pemp a zo e Kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
Proviñs Ciudad Real

**Proviñs Ciudad Real** zo unan eus an 50 proviñs zo e Spagn, e Kumuniezh Emren Kastilha-La Mancha, ha Ciudad Real eo ar gêr-benn.
Proviñs Burgos

**Proviñs Burgos ** zo unan eus an 50 proviñs a zo e Spagn,  e hanternoz ar vro, e Kumuniezh Emren Kastilha ha León. 358 171 a dud zo enni o chom, ha gant-se 0,78 % eus poblañs Spagn. 
Stag outi, kontelezh Treviño zo enklozet en Araba, en Euskadi.
Proviñs Segovia

**Proviñs Segovia ** zo unan eus an 50 proviñs zo e kreiz Spagn, e Kumuniezh Emren Kastilha ha León. 6 949 km2 zo dezhi. Segovia eo ar gêr-benn.

## Proviñsoù amezek
En-dro dezhi,
*en hanternoz, emañ Proviñs Valladolid ha Proviñs Burgos, 
*er biz, emañ Proviñs Soria, 
*er gevred, Proviñs Guadalajara ha kumuniezh Madrid, 
*er mervent, Proviñs Ávila . 

## Segovia, an dourbont

A Black and White Photo of the Aqueduct of Segovia in Spain.jpeg
Acueducto3_Lou.jpg|
Acueducto1 Lou.jpg|
File:Acueducto de Segovia (detalle de zonas restauradas).jpg
Proviñs Almería

**Proviñs Almería** zo unan eus an 50 proviñs a zo e Spagn, e Kumuniezh Emren Andalouzia, ha kêr Almería eo ar gêr-benn anezhi.
Proviñs Huesca

**Proviñs Huesca** (e kastilhaneg), **Uesca** (en aragoneg), **Osca** (e katalaneg), en-ofisiel **Huesca-Uesca**, zo unan eus an 50 proviñs a zo e Spagn, e Kumuniezh Emren Aragon.

## Douaroniezh
A-stok emañ ouzh harzoù Bro-C'hall en hanternoz, hag etre Nafarroa er c'hornôg ha Katalonia er reter.
Proviñs Lleida

**Proviñs Lleida** (*Província de Lleida* e katalaneg, stumm ofisiel abaoe 1992; *Província de Lhèida* en okitaneg aranek; *Provincia de Lérida* e kastilhaneg, stumm diofisiel) zo unan eus an 50 proviñs zo e Spagn, e gwalarn Kumuniezh Emren Katalonia, ha kêr Lleida eo ar gêr-benn. 229 c'humun zo er broviñs, ha  a dud o chom enni e 2010, ha gant-se eo an nebeutañ tudet eus peder froviñs Katalonia. En hanternoz ar broviñs ivez emañ ar Val d'Aran, ur saonenn okitanek ma komzer araneg.

## En-dro dezhi
En-dro dezhi emañ : 

## Komarkoù
* Alta Ribagorça
* Alt Urgell
* Baixa Cerdanya (lodenn ar c'huzh-heol)
* Garrigues
* Noguera
* Pallars Jussà
* Pallars Sobirà
* Pla d'Urgell
* Segarra
* Segrià
* Solsonès
* Urgell
* Val d'Aran

Ouzhpenn-se emañ kumun Gósol e Proviñs Lleida, eviti da vezañ ivez e komark Berguedà hag a zo e Proviñs Barcelona.

## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Proviñs Alacant

**Proviñs Alacant** (*Alicante * e spagnoleg) zo unan eus an 50 proviñs zo e Spagn, e Kumuniezh Emren València. Kêr Alacant eo ar pennlec'h.
Proviñs Castelló

**Proviñs Castelló** (*Castellón* e spagnoleg) zo unan eus an 50 proviñs a zo e Spagn, e Kumuniezh Emren València.

Castelló de la Plana eo ar gêr-benn.
Proviñs Tarragona

**Proviñs Tarragona ** zo unan eus peder froviñs Kumuniezh Emren Katalonia, hag eus an 50 proviñs zo e Spagn. Tarragona eo ar pennlec'h.

## Proviñsoù amezek

## Kêrioù
Proviñs Barcelona

**Proviñs Barcelona ** zo unan eus an 50 proviñs zo e Spagn, e Kumuniezh Emren Katalonia, e biz al ledenez. Stok outi emañ proviñs Tarragona er gevred,  hini Lleida er gwalarn; hini  Girona er biz;  hag ar Mor Kreizdouar er gevred. 

5 704 697 a dud a oa er broviñs e  2021, gant se eo eil pobletañ Spagn, war-lerc'h Kumuniezh Madrid. E Barcelona, ar gêr-benn, emañ an 29 % eus ar boblañs o chom. 

## Komarkoù

## Kêrioù
Proviñs Barcelona a gont 311 kumunioù (*municipis* e katalaneg).

Setu kêrioù pennañ ar proviñs :

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an Diputatió de Barcelona
Proviñs València

**Proviñs València** (*Província de València* e katalaneg) zo unan eus an 50 proviñs zo e Spagn. Unan eus teir froviñs Kumuniezh València eo. Kêr València eo ar pennlec'h.
Proviñs Málaga

**Proviñs Málaga** zo unan eus an 50 proviñs zo e Spagn, hag unan eus an 8 a zo e Kumuniezh Emren Andalouzia. Málaga eo ar gêr-benn. Lec'hiet eo e su al Ledenez iberek war aod ar Mor Kreizdouar, etre Proviñs Granada er reter, ha Proviñs Cádiz er c'hornôg. Bevennet eo en norzh gant Proviñsoù Sevilla ha Córdoba.
Proviñs Badajoz

**Proviñs Badajoz ** eo ar vrasañ eus an 50 proviñs zo e Spagn, hag unan eus div broviñs Kumuniezh Emren Extremadura, tost d'an harzoù gant Portugal. Badajoz eo ar penn-lec'h. 

## Proviñsoù amezek
En-dro dezhi emañ:
*er reter, proviñsoù Toledo ha Ciudad Real e kumuniezh Castilla-La Mancha,
*er c'hreisteiz proviñsoù Huelva ha Sevilla, en Andalouzia.
*er gevred proviñs Córdoba, en Andalouzia ivez
*en hanternoz proviñs Cáceres, ar broviñs all, gant hini Badajoz, a ya d'ober kumuniezh Extremadura
*er c'hornôg emañ Portugal.

## Kumunioù
165 kumun zo er broviñs.
Proviñs Cáceres

**Proviñs Cáceres** zo unan eus an 50 proviñs zo e Spagn, e Kumuniezh Emren Extremadura. 
Cáceres eo ar gêr-benn, Plasencia (Extremadura) ha Navalmoral de la Mata ar c'hêrioù bras all.

Eil brasañ proviñs Spagn eo, war-lerc'h Proviñs Badajoz, tre er c'hreisteiz, hag o-div a-gevret ez eont d'ober Extremadura.

## Proviñsoù amezek
En dro dezhi emañ:
*en hanternoz, proviñsoù Salamanca hag Ávila, e kumuniezh Castilla y León
*er reter, Proviñs Toledo e Castilla-La Mancha
*er c'hreisteiz eta, Proviñs Badajoz, ar broviñs all a ya d'ober Kumuniezh Emren Extremadura ganti;
*hag er c'hornôg emañ Portugal.
Plom

Ar **plom** zo un elfenn gimiek, **Pb** eo e arouez kimiek ha **82** e niver atomek.
Dont a ra an arouez hag ar ger brezhonek eus al latin **''p**lum**b**um* dre ar [[predeneg]].

Ur [[metal]] implijet gant an dud eo hag abaoe pell (400 000 bloaz zo da vihanañ). Daoust da se ez eo un danvez dañjerus evit yec'hed an dud : degas a ra a bep seurt kleñvedoù ha diaezamantoù yec'hed (ar [[saturnegezh]] da skouer, anavezet dre hec'h anv all "kleñved ar plom") ha gallout a ra degas [[krign-bev]] ivez.

Diwar ar ger *plom* e teu ar gerioù *plomer* ha *plomerezh''.

## Daveennoù ha notennoù
Proviñs Jaén

**Proviñs Jaén** a c'hall bezañ :
*Proviñs Jaén, e Spagn ;
*Proviñs Jaén, e Perou.

## Pennad kar
*Jaén
Hohenzollern (disheñvelout)

**Hohenzollern** zo

*Tiegezh Hohenzollern, un tiegezh roueel alaman
**Tiegezh Hohenzollern-Sigmaringen, ur skourr anezhañ.
*Priñselezh Hohenzollern-Hechingen, stad alaman etre 1512 ha 1849.
*Priñselezh Hohenzollern-Sigmaringen, stad alaman etre 1575 à 1849.
*Priñselezh Hohenzollern-Haigerloch, stad alaman etre 1575 à 1767.
*Hohenzollern, proviñs eus Prusia etre 1850 ha 1945.
*Württemberg-Hohenzollern, unan eus länder Alamagn ar C'hornôg etre 1946 ha 1952.
*kastell Hohenzollern, ur c'hastell e Swabia.
*SMS Hohenzollern, anv tri eus listri Gwilherm II, impalaer Alamagn.
**ur rummad timbroù anvet SMS ''Hohenzollern'', a veze implijet en trevadennoù alaman adalek 1901 hag a oa treset warno al lestr *Hohenzollern II*.
*Lokomotivfabrik Hohenzollern, un embregerezh alaman etre 1872 ha 1929
Tiegezh Hohenzollern

**Hohenzollern** zo anv un tiegezh uhel eus Alamagn a zo bet a-bouez en istor Prusia, Alamagn ha Roumania. Dont a ra an anv eus kastell Hohenzollern, kavell an tiegezh, e-kichen Hechingen e Swabia.

## Hohenzollern
Hohenlohe-Langenburg

**Hohenlohe-Langenburg** a oa ur gontelezh e biz Baden-Württemberg, en Alamagn, en-dro da gêr Langenburg. 

Rannet e voe etre Hohenlohe-Neuenstein, Hohenlohe-Ingelfingen ha Hohenlohe-Kirchberg en 1701. Hohenlohe-Langenburg a voe savet eus kontelezh da briñselezh e 1701, hag e-barzhet e rouantelezh    Württemberg en 1806.

## Pennadoù kar
*Hohenlohe
*Priñsez Hohenlohe-Langenburg

## Liamm diavaez
*thePeerage.com - Philipp Ernst Graf zu Hohenlohe-Langenburg
Viktoria von Preußen (1866–1929)

**Viktoria von Preußen** (1866–1929), priñsez Prusia hag Alamagn, a oa merc'h da Friedrich III Alamagn, impalaer Alamagn.

## Dimezioù
Div wech e timezas : 
*d'ar priñs Adolf von Schaumburg-Lippe (1859-1917), 
*d'ar repuad rus gwenn Aleksandr Zoubkoff (1901-1936).
Seedienst Ostpreußen

Ar **Seedienst Ostpreußen** a oa ur gompagnunezh listri alaman, da vont eus proviñsoù Pomerania, ha Schleswig-Holstein goude, da Brusia ar Reter, etre 1920 ha 1939.

## Kenarroud politikel
Goude fin ar C'hentañ Brezel-bed e oa bet aotreet Polonia en-dro da gaout un hent etrezek ar Mor Baltel dre Trepas Polonia; an tiriad-se a oa bet ul lodenn eus Polonia a-raok 1772, pa voe aloubet gant Rouantelezh Prusia e-pad kentañ rannidigezh Polonia. An trepas a ranne Republik Weimar diouzh an tiriad nevez krouet Prusia ar Reter. Dre an disparti-se, Ministrerezh an dezougen alaman en devoa savet ar Seedienst Ostpreußen evit kas bigi-treizh da liammañ ar vro gant an tamm douar-se.
SMS Preußen (1903)

**SMS Preußen** (diwar Prusia e alamaneg) zo anv ul lestr hobregonet moret e 1903 gant Morlu an Impalaeriezh alaman. E-pad a ar Brezel-bed Kentañ e voe implijet da wardiñ strizh-mor Øresund etre Danmark ha Sveden. Abalamour e oa kozh, ne voe ket rediet an Alamagn da reiñ anezhi d'an Emglev tridoubl goude feur-emglev Versailhez. Tennet e voe diwar listennad al listri-brezel alaman e miz Meurzh 1929, ha gwerzhet evit bezañ dismantret e 1932.

## Daveennoù
Marie de France

**Marie de France** a vez graet e galleg eus meur a briñsez c'hall.
*Marie de France, ur varzhez c'hallek (*[[fl.]]*1160-1210)
*En Tiegezh Capet hag en Tiegezh Valois :
**Marie de France (1145-1198)
**Marie de France (war-dro 1198-1224)
**Marie de France (1344-1404), anvet "Marie de Valois" ivez
**Marie de France (1393–1438), anvet "Marie de Valois" ivez
**Marie de France (1444-1473), anvet "Marie de Valois" ivez
**Marie de Valois (1450-1470)

## Pennadoù kar
*Marie
*France
Kastell Windsor

**Kastell Windsor** zo unan eus tiez-annez boas rouaned ha rouanezed ar Rouantelezh Unanet. Emañ ar c’hastell-se war ribl an Tavoez, en ur gêr anvet Windsor ivez.

Brasañ kastell annezet ar bed eo, hiziv an deiz. Bremañ e kav gwelloc’h d’ar rouanez Elesbed II bezañ o chom e Palez Buckingham, hag implijout a ra kastell Windsor evel un eil annez, evit ar vakañsoù, pe evit degemer pennoù stadoù estren. Gant lod eus hec’h hendadoù, evel Jord IV, avat, e veze implijet Kastell Windsor evel annez pennañ.

Savet e voe ar c’hastell kentañ eno da vare Gwilherm Iañ Bro-Saoz, lesanvet *an Alouber*. Ur c’hastell koad an hini e oa. Doare savouriezh ar c’hastell a emdroas a-hed ar c’hantvedoù. Pa veze peoc’h e veze kresket ar pezhioù-annez ha pa veze brezel e veze kreñvaet an difennoù. Er Grennamzer e voe c’hoariet ur roll a bouez gant ar c’hastell evit difenn ar gêr-benn. E-pad Brezel Diabarzh Bro-Saoz e voe graet kalz a zistruj ennañ. Hag er c’hantvedoù goude e kendalc’has kastell Windsor da vont war an diskar.

N’eo nemet e dibenn ren ar roue William IV ar Rouantelezh-Unanet, en , e voe gouestlet arc’hant da adsevel ar c’hastell. Ha goude se e teuas Windsor da vezañ lec’h annez pennañ ar rouanez Victoria. Ur perzh bras he devoe he gwaz, Alberzh, el labourioù da adsevel ha da gempenn ar c’hastell. Eno e varvas er bloavezh 1861.
Viktoria Luise von Preußen

**Viktoria Luise von Preußen** (1892–1980), priñsez a Brusia, a oa dugez Braunschweig, ha merc'h nemeti ha bugel diwezhañ an impalaer Gwilherm II hag an impalaerez Auguste Viktoria von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg. Diwar hec'h anv eo e voe anvet ar Viktoria-Luise-Platz, e Berlin-Schöneberg.

## Dimeziñ
Dimezet e voe da Ernst August von Braunschweig-Lüneburg. Pemp bugel o doe:

* Ernst August IV (1914-1987)
* Georg Wilhelm Ernst August Friedrich Axel ( * 1915 -2006)
* Friederike Luise Thyra Viktoria Margarete Sophie Olga Cecilie Isabella Christa (1917-1981)
**dimezet da Paul, Roue Gres
* Christian Oskar Ernst August Wilhelm Viktor Georg (1919-1981)
* Welf Heinrich Ernst August Georg Christian Berthold Friedrich Wilhelm Louis Ferdinand (1923-1998)
Charlotte von Preußen (1798-1860)

**Charlotte Prusia**, pe **Charlotte von Preußen** en alamaneg, pe **Aleksandra Fyodorovna Rusia** e ruseg (1798-1860), a oa ur briñsez alaman deuet da vout impalaerez Rusia dre zimeziñ.

## He buhez
Merc'h e oa da Friedrich Wilhelm III, roue Prusia, ha d'e bried Luise von Mecklenburg-Strelitz.

## Dimeziñ
Dimezet e oa d'an tsar Nikolaz Iañ.
Luise Prusia

**Luise von Preußen**, pe **Luise Prusia**, zo anv meur a briñsez eus Prusia.

## XVIIIvet kantved
* *Luise Ulrike von Preußen* pe Lovisa Ulrika (1720–1782), rouanez Sveden dre he dimeziñ da Adolf Fredrik, roue Sveden.
* Luise von Preußen (1770–1836), pried d'ar priñs polonat Anton Radziwiłł
* *Luise von Preußen*, pe Luise von Mecklenburg-Strelitz (1776–1810), dimezet da Friedrich Wilhelm III Prusia, roue Prusia.

## XIXvet kantved
* *Luise von Preußen*, pe Luise von Anhalt-Bernburg (1799–1882), dimezet d'ar priñs Friedrich von Preußen
* Luise von Preußen (1808-1870), dimezet d'ar priñs izelvroat Friedrich von Oranje-Nassau (1797-1881), mamm da Lovisa an Izelvroioù, rouanez Sveden ; 
* Luise von Preußen (1838-1923), dimezet da Friedrich Iañ von Baden, dug-meur Baden
* Luise Margareta von Preußen (1860–1917), dimezet da Arthur, Dug Connaught ha Strathearn.

## Pennadoù kar
*Luise
*Preußen
Friedrich Prusia

**Frederig Prusia**, en alamaneg *Friedrich von Preußen*, zo anv meur a briñs eus Prusia. 

*Friedrich I, pe Frederig I (1657–1713), roue Prusia 
*Friedrich II ( (lesanvet *Friedrich der Große*, « Frederig Veur », pe *Alte Fritz*, pe Frederig II (1712-1786), roue Prusia
*Friedrich Ludwig Karl von Preußen (1773-1796), eil mab ha trede bugel Friedrich Wilhelm II von Preußen ha Frederika Louisa von Hessen-Darmstadt.
*E vab Friedrich von Preußen (1794-1863), jeneral 
*Friedrich III, pe Frederig III Alamagn (1831-1888), roue Prusia hag impalaer Alamagn; 
*Friedrich Karl von Preußen (1828-1885)
*Friedrich von Preußen (1911-1966)
*Friedrich Wilhelm von Preußen‎, anv meur a briñs hag a impalaer

## Pennadoù kar
*Friedrich
*Preußen
Marie Prusia

**Marie Prusia**, pe **Marie von Preußen** en alamaneg, zo bet anv meur a briñsez eus Prusia :

## XVIvet kantved
* Marie von Preußen (1579-1649), merc'h d'an dug Albrecht Friedrich von Preußen
## XIXvet kantved
* Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach (1808-1877)
* Marie Friederike von Preußen (1825-1889), rouanez Bavaria. 
* Marie von Preußen (1855-1888), merc'h d'ar Priñs Friedrich Karl von Preußen

Hag ivez
* Sophie Dorothea Marie von Preußen (1719–1765), c'hoar da Frederig II, roue Prusia; 
* *Luise Marie Elisabeth von Preußen * pe Luise von Preußen (1838-1923) (1838–1923), dugez-veur Baden.

## Pennadoù kar
*Marie 
*Preußen
Albrecht Prusia

**Albrecht Prusia**, en alamaneg **Albrecht von Preußen** zo anv meur a briñs eus an tiegezh Hohenzollern e Prusia:

* *Albrecht, Dug Prusia*, pe Albrecht Iañ Brandenburg-Ansbach, 1490–1568), diwezhañ Mestr Meur an Urzh Teutonek e Prusia ar Reter, Kentañ Dug Prusia, 
* Albrecht Friedrich Prusia, eil Dug Prusia 
* Albrecht von Preußen (1809-1872), jeneral prusian, breur da Friedrich Wilhelm IV ha da Wilhelm Iañ .
* e vab Albrecht von Preußen (1837-1906), Generalfeldmarschall, Rejant dugelezh Braunschweig. 

## Pennadoù kar
*Albrecht
*Preußen
Urzh Teutonek

An **Urzh Teutonek** zo un urzh relijiel ha soudardel bras e veli er Grennamzer e Prusia.

## Anvioù
*Orden der Brüder vom Deutschen Haus St. Mariens in Jerusalem* eo anv ofisiel an Urzh en alamaneg, pe *Ordo domus Sanctæ Mariæ Theutonicorum Hierosolymitanorum* e latin, met *Deutscher Orden* (an "Urzh alaman") eo ar berrstumm en alamaneg. En istor e kaver ivez an anvioù *Deutscher Ritterorden* (Urzh alaman ar Varc'heion), *Deutschherrenorden*, *Deutschritterorden* (Urzh ar Varc'heion alaman) pe "Die Herren im weißen Mantel" ("Aotrounez o mantilli gwenn").

## Istor

E 1190, e-pad an trede kroaziadeg ec'h arruas Frederik Barbarossa e Turkia gant 20&nbsp;000 marc'heg ha 100&nbsp;000 soudard en holl. Mervel a reas koulskoude goude div drec'hadenn war an Durked, en ur vont da neuial er Saleph (Goskü). Un nebeud marc'heien a yeas betek Sant-Yann-Akr evit sikour ar groazeien. Eno e voe krouet an Urzh Teutonek.

En e zeroù e oa un urzh herberc'hour met e 1192 e teuas da vout milourel hag e 1198 e voe anavezet gant ar pab Inosant III. Uheloc'h eget re ar vistri all e oa c'hoantoù e bevare mestr meur, Hermann von Salza : mennet e oa da grouiñ ur Stad meret gant an Urzh. Goude un añse e Hungaria e 1225 e voe ret d'an Urzh klask en ul lec'h all. Nebeut goude e voent galvet gant ur priñs polonat evit difenn Mazovia ha gant ar galv-se ha « bouilh aour Rimini » e kemerjont Prusia.

Betek 1409 e voe kreñvaet o bro gant an Urzh ha kemer a rejont kalz rannvroioù ; petra bennak m'o devoa kollet enep Rusia e Novgorod hag e briñs Aleksandr Nevsky e 1242 eo aet an Urzh da ziorren e Polonia hag e Lituania. Dont a raas an Urzh da vout kreñv-tre en ur stad soudardel hag ekonomikel.
E 1410, e-kerzh ar brezel enep Polonia, e kollas an Urzh emgann Tannenberg. Dont a reas da vezañ gwanoc'h-gwanañ betek 1466, ma teuas da vout gwaz Polonia.

E 1525, diwar ali Martin Luther, e divelegas Albrecht Iañ von Brandenburg-Ansbach, anezhañ Mestr Meur diwezhañ an Urzh Teuronek ; diwar glad an Urzh e savas ur briñselezh a droas da Rouantelezh Prusia.

## Mammennnoù
* Troet a-dammoù eus ar pennad *[[:fr:Ordre Teutonique|Ordre Teutonique]]* hag eus ar pennad Ordre de Saint Jean de Jérusalem en Terre Sainte''.

## Pennad kar
* Roll mistri veur an Urzh Teutonek
Wilhelm Prusia

**Wilhelm Prusia**, pe **Wilhelm von Preußen ** hervez an anv alamanek a orin, zo bet anv meur a zen.

* Friedrich Wilhelm Karl von Preußen (1783–1851), jeneral, mab da Friedrich Wilhelm II, roue Prusia ;
* Wilhelm Iañ (Alamagn) (1797–1888), Roue Prusia e 1861, Impalaer Alamagn e 1871 ;
* *Wilhelm von Preußen* pe Wilhelm II (Alamagn), Impalaer Alamagn,
** *Wilhelm von Preußen * pe Friedrich Wilhelm Victor August Ernst von Preußen (1882–1951), an diwezhañ Kronprinz, mab da Wilhelm II Alamagn.
*** e vab Wilhelm Friedrich Franz Joseph Christian Olaf von Preußen (1906–1940).

## Pennadoù kar
*Wilhelm
*Friedrich Wilhelm 
*Preußen
Albrecht von Brandenburg-Ansbach

**Albrecht von Brandenburg-Ansbach** zo bet anv meur a zen: 

*Albrecht Iañ von Brandenburg-Ansbach (1490–1568), kentañ Dug Prusia
*Albrecht II von Brandenburg-Ansbach (1620–1667), Markgraf Ansbach.
## Pennad kar
*Albrecht
Albrecht Iañ von Brandenburg-Ansbach

**Albrecht Iañ Brandenburg-Ansbach**, en alamaneg *Albrecht von Brandenburg-Ansbach*, pe *Albrecht von Hohenzollern* (1490–1568) a oa diwezhañ Mestr Meur an Urzh Teutonek e Prusia ar Reter, ha kentañDug Prusia.

Dimeziñ a reas da Dorothea Danmark, merc'h da Roue Danmark.
Sukr

**Sukr** a zo ur ger ledan hag a dalvez d'ober anv kement sustañs kimiek hag a ro ur blaz dous. Evit ar peurliesañ e vez kaoz pe eus sukroz (pe “sakaroz”), eus laktoz pe eus fruktoz. Kavet e vez sukr e bouedoù ’zo, pe a-hend-all e vez ouzhpennet evit reiñ blaz dous d'an traoù. Dre vras e vez kavet sukr e stumm poultr gwenn pe rous pe rousoc'h. Eztennet e vez sukr eus plant ’zo, evel ar c'horz-sukr pe ar beterabez-sukr.
Albrecht Friedrich Prusia

**Albrecht Friedrich Prusia** (*Albrecht Friedrich von Preußen* en alamaneg) (1553–1618) a oa eil Dug Prusia. 

Mab e oa da Albrecht von Brandenburg-Ansbach ha d'e eil pried Anna Maria von Braunschweig. 

## Dimeziñ
Dimezet e oa e miz Here 1573 da Marie Eleonore von Jülich-Kleve-Berg (1550–1608), a oa merc'h d'an dug Wilhelm von Jülich-Kleve-Berg. 

## Bugale
Seizh bugel en doe, savet e kastell Königsberg hag er relijion brotestant.

* Anna (1576–1625) 
: ∞ dimezet e 1594 d'ar priñs-dilenner Johann Sigismund Brandenburg (1572–1619)
* Marie (1579–1649) 
: ∞ dimezet e 1604 d'ar Markgraf Christian Brandenburg-Bayreuth (1581–1655)
* Albrecht Friedrich (*/† 1580)
* Sophie (1582–1610) 
: ∞ dimezet e 1609 d'an Dug Wilhelm Kettler von Kurland (1574–1640)
* Eleonore (1583–1607) 
: ∞ dimezet e 1603 d'ar prins-dilenner Joachim Friedrich Brandenburg (1546–1608)
* Wilhelm Friedrich (1585–1586)
* Magdalena Sibylle (1586–1659) 
: ∞ dimezet e 1607 d'ar prins-dilenner Johann Georg I, priñs Saks (1585–1656)
Dugelezh Prusia

**Dugelezh Prusia** (pe * Herzogtum Preußen* en alamaneg; *Ducatus Prussiae* e latin; * Prusy Książęce* e poloneg; *Prūsijos kunigaikštystė* e lituaneg; *Ercōgista Prūsija* e henbruseg) a oa un dugelezh e reter Prusia etre 1525 ha 1701. Ar c'hentañ priñselezh alamanek o treiñ ouzh al luterianegezh e oa, goude ma oa polonegerien ha lituanegerien enni ivez. 

Er skridoù kozh hag e latin e vez graet anv eus *Prut(h)enia* da gomz eus Dugelezh Prusia, evel eus Rouantelezh Prusia, ar vro amezek er c'hornôg, pe eus Prusia Teutonek.
Anna Prusia (1576-1625)

**Anna Prusia**, pe **Anna von Preußen** (* 1576 en Königsberg; † 1625 en Berlin) a oa ur briñsez eus Dugelezh Prusia hag a oa deuet da vout priñsez-dilennerez Brandenburg dre zimeziñ.

Merc'h e oa da Albrecht Friedrich von Preußen (1553–1618), dug Prusia, ha d'e bried Marie Eleonore von Jülich-Kleve-Berg (1550–1608), merc'h da Wilhelm von Jülich-Kleve-Berg.
Maria Anna Prusia

**Maria Anna Prusia**, pe ** Maria Anna Friederike von Preußen ** hervez hec'h anv alamanek (met *Anna* a veze graet anezhi peurvuiañ), ganet e 1836 en Berlin ha marvet e 1918 en Frankfurt, a oa ur briñsez eus Rouantelezh Prusia. 

## He buhez
Ar yaouankañ a dri bugel e oa, merc'h d'ar priñs Carl von Preußen ha d'e bried Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach (1808–1877).

Kaer-eston e oa, ha tud a veze war he zro. E dibenn 1852 e tegouezhas Franz Joseph, danvez impalaer Aostria, en Berlin, ha sot-nay e voe ganti. Goulenn he dorn a fellas dezhañ. E vamm a skrivas evitañ d'he c'hoar Elisabeth Ludovika von Bayern, rouanez Prusia" . siwazh d'ar paotr impalaer e oa prometet dorn Anna dija, ha gwashañ pezh a oa, enebiezh ouzh un emglev Aostria a oa e-touez pennoù Prusia.

## He bugale
C'hwec'h bugel he doe:
* Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl (1854−1888), marvet dizimez e-kerzh ur veaj war vor etre Batavia ha Singapore.
* Elisabeth Charlotte Alexandra von Hessen (1861−1955); dimezet da Leopold, Hereditary Prince of Anhalt ha bugale dezho.
* Alexander Friedrich Wilhelm Albrecht von Hessen (1863–1945); dimezet d'ar varonez Gisela Stockhorner von Starheim, ha bugale dezho.
* Friedrich Karl Ludwig Konstantin (1868−1940), roue Finland; dimezet da [[Margarethe von Preußen]] ha bugale dezho.
* Marie-Polyxene (1872−1882), marvet da 10 vloaz;
* Sibylle Marguerite von Hessen (1877−1925) ; dimezet d'ar Baron Friedrich von Vincke, ha dizimezet e 1923.

## Notennoù
Friederike von Preußen

**Friederike von Preußen**, pe **Friederike Prusia**, zo anv meur a briñsez eus Prusia.

*Friederike Luise von Hessen-Darmstadt (1751-1805), rouanez Prusia, pried da Friedrich Wilhelm II Prusia.
*Friederike Charlotte von Preußen (1767-1820), merc'h da Friedrich Wilhelm II Prusia.
*Friederike von Preußen (1796-1850)


Image:Friederike Luise von Hessen-Darmstadt.jpg|Ar Rouanez Friederike Luise von Hessen-Darmstadt war-dro 1790 gant Joseph Darbes.
Skeudenn:Duchess of York by Darbes.jpg|Friederike Charlotte von Preußen, Dugez York.

## Pennadoù kar
*Friederike 
*Preußen
Friederike von Mecklenburg-Strelitz

**Friederike von Mecklenburg-Strelitz** (Hannover, Dilennouriezh Braunschweig-Lüneburg,  – Hannover, Rouantelezh Hannover, ), a oa ur briñsez alaman eus dugelezh Mecklenburg-Strelitz hag a zeuas da vout rouanez Hannover goude dimeziñ da Ernst August Iañ Hannover.

## Buhez
Ganet e voe e 1778 e Hannover, pevare bugel Garl II Mecklenburg-Strelitz, priñs pennhêr dugelezh Mecklemburg-Strelitz, letanant jeneral Hannover, ha Friederike von Hessen-Darmstadt (1752–1782)]].

Teir c'hoar hag ur breur he devoa : Charlotte (1769-1818), Therese (1773–1839), Luise (1776-1810) ha Georg (1779-1860), dug-meur Mecklenburg-Strelitz war-lerc'h o zad.
Brudet e oa kened ar peder c'hoar.

## Dimezioù
Teir gwech e timezas Friederike.
#D'he breur-kaer ar priñs Friedrich Ludwig Karl Prusia (1773-1796), eil mab ha trede bugel Friedrich Wilhelm II Prusia ha Friederike Luise von Hessen-Darmstadt, breur da Friedrich Wilhelm III Prusia, roue Prusia ha pried d'he c'hoar Luise von Mecklenburg-Strelitz.
#Pan intañvezas ec'h addimezas d'ar priñs Friedrich von Solms-Braunfels (1770-1814).
#Intañvez e voe adarre e 1814 ; bloaz goude, e 1815, e timezas d'he c'henderv Ernst August Iañ Hannover, pempvet mab hag eizhvet bugel George III, roue Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon, hag ar rouanez Charlotte von Mecklenburg-Strelitz.

## Bugale
Daouzek bugel a voe ganet gant Friederike von Mecklenburg-Strelitz.
;Dimez kentañ
* Friedrich Ludwig (1794–1863) ; dimezet e 1817 da Luise von Anhalt-Bernburg.
* Carl Georg (1795–1798).
* Friederike Wilhelmine Luise Amalie (1796–1850) ; dimezet e 1818 da Leopold Friedrich Anhalt-Dessau.
;Eil dimez
* Ur verc'h (1799–1799)
* Ur bugel dianav (ganet hag aet da anaon e 1800)
* Friedrich Wilhelm Heinrich (1801–1868) ; dimezet e 1831 da Varia Anna, kontez Kinsky.
* Sophie (1803–1803).
* Auguste Luise (1804–1865) ; dimezet e 1827 da Albert von Schwarzburg-Rudolstadt (a voe priñs adalek 1867).
* Alexander Friedrich Ludwig (1807–1867) ; dimezet e 1863 da Luise von Landsberg-Velen.
* Friedrich Wilhelm Karl (1812–1875) ; dimezet div wech : adalek 1834 ha 1841 e oa pried morganatek Louise Beyrich ; e 1845 da Sophie Löwenstein-Wertheim-Rosenberg.
;Trede dimez
* Ur verc'h dianav (ganet hag aet da anaon e 1817).
* Georg V Hannover (1819–1878), roue Hannover war-lerc'h e dad ; dimezet e 1843 d'ar briñsez Marie von Sachsen-Altenburg (1818–1907).
Tartouz

An **tartouzed**, pe **gaozaned**, pe **preñved-mezher**, pe **preñved-dilhad**, ha *Tineola bisselliella* e latin, zo amprevaned a denn d'ar balafenned hag a zo brudet o larvennoù d'en em vagañ gant danvez dilhad.
Friedrich Prusia (1794-1863)

**Friedrich Wilhelm Ludwig Prusia**, pe **Friedrich Wilhelm Ludwig von Preußen** (en alamaneg), bet ganet d'an 30 a viz Here 1794 en Berlin (Rouantelezh Prusia d'ar mare-se) ha marvet d'ar 27 a viz Gouere 1863 er memes kêr, a oa ur jeneral prusian.

## E dud
Mab e oa d'ar priñs Friedrich Ludwig Karl Prusia, ha d'e bried Friederike von Mecklenburg-Strelitz‎, a voe rouanez Hannover, pa eildimezas diwezhatoc'h. Niz e oa da roue Prusia, Friedrich Wilhelm III, ha lezvab e teuas da vezañ da roue Hannover, Ernst August I Hannover.

Daou vloaz e oa pa varvas e dad. Addimeziñ a reas e vamm.

Charlotte Augusta Kembre a oa troet a-walc'h gant Friedrich e 1814 hag a soñje e timezje dezhañ. Meur a wech en em gavjont an eil gant egile, met da gazh ez eas an taol.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1817 e Ballenstedt da Luise von Anhalt-Bernburg (1799-1882), merc'h da Alexius Frederick Christian, Dug Anhalt-Bernburg. 
Daou vab o doe :
*Alexander von Preußen (1820-1896) ha
*Georg von Preußen (1826-1902).

## E vuhez e Düsseldorf
Adal 1815 betek e varv e servijas ar Priñs evel komandant ur rejimant  hobregonerien. O chom edo en ur palez Wilhelmstrasse betek 1820, pa voe anvet da gomandant an 20 rannarme e Düsseldorf hag eno edo o chom e Kastell Jägerhof. 

Troet e oa gant ar Grennamzer, evel e genderv roue, Friedrich Wilhelm IV, ha gant kestell lezioù ar Roen. Prenañ a reas kastell Fatzberg, a voe e hañvlec'h, hag adenvel a reas anezhañ Burg Rheinstein.

## Bloavezhioù diwezhañ e Berlin
Galvet e voe da zistreiñ da Verlin e-pad ar Reveulzioù e 1848 e Stadoù Alamagn. Ken mat e oa e vrud e Düsseldorf ma voe anvet da geodedad a enor e 1856.

Friedrich ne veve ket gant e wreg ken abaoe bloaz, abalamour ma oa klañv he nervennoù. En Eller edo-hi o chom, nepell diouzh Düsseldorf, ha mont a rae d'he gwelet bep an amzer.

Friedrich, e bried hag e eil mab, zo beziet en ur chapel a lakaas sevel e Burg Rheinstein.

## Lec'hanvadurezh
Kêr Fredericksburg, Texas, lesanvet *Fritzburg* er vro, a voe anvet evel-hen gant an diazezer, ar baron John O. Meusebach.

## Notennoù
Friedrich Ludwig Karl Prusia

**Friedrich Ludwig Karl Prusia**, en alamaneg *Friedrich Ludwig Karl von Preußen* (5 a viz Du 1773 e Potsdam-28 a viz Kerzu 1796 e Berlin) a oa ur priñs prusian.

## E dud
Eil mab ha trede bugel Friedrich Wilhelm II Prusia, roue Prusia, hag e bried Friederike Luise von Hessen-Darmstadt, e oa.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Friederike von Mecklenburg-Strelitz‎. 
Bugale o doe : 
* Friedrich Ludwig (1794-1863) ; dimezet e 1817 da Luise von Anhalt-Bernburg,
* *Carl Georg* (1795-1798), marvet da dri bloaz,
* Friederike Wilhelmine Luise Amalie (1796-1850) ; dimezet e 1818 d'an dug Leopold IV Friedrich von Anhalt-Dessau. 

## E varv
Mervel a reas da dri bloaz warn-ugent. Addimeziñ a reas e intañvez Friederike von Mecklenburg-Strelitz‎.
Albrecht Prusia (1809-1872)

**Albrecht Prusia**, **Albrecht von Preußen**, *Friedrich Heinrich Albrecht von Preußen* (Königsberg, 1809 - Berlin, 1872) a oa ur priñs prusian hag ur Generaloberst en arme Prusia.

## E vuhez

## Dimezioù
Div wech e timezas:
* e 1830 da Marianne an Izelvroioù hag a dorras o dimeziñ en 1849, skuizh o welout he fried o vont da verc'heta; 
* e 1853 en-vorganatek da Rosalie von Rauch (1820-1879), dimezel a enor e wreg, savet da gontez Hohenau.

### E vugale
-Gant e bried kentañ:
*Charlotte von Preußen (1831-1855) (1831-1855), a zimezas en 1850 da Georg II von Sachsen-Meiningen (1826-1914), dug Sachsen-Meiningen;
*Albrecht von Preußen (1837-1906), a zimezas en 1873 d'ar briñsez Marie von Sachsen-Altenburg (1854-1898);
*Elisabeth, marv-ganet en 1840;
*Alexandrine von Preußen (1842–1906), a zimezas en 1865 d'an dug Wilhelm von Mecklenburg (1827-1879);
-Gant e eil pried:
*Wilhelm von Hohenau (1854-1930) a zimezas div wech:
**en 1878 d'ar varonez Laura Saurma von und zu der Jeltsch (1857-1884); 
** goude d'ar briñsez Marguerite von Hohenlohe-Öhringen;
*Friedrich von Hohenau (1857-1914) a zimezas en 1881 da Charlotte von der Decken (1863-1933).

## Liammoù diavaez
Tuatha Dé Danann

**Tuatha Dé Danann** en iwerzhoneg (distagadur [t̪ˠuːəhə dʲeː d̪ˠan̪ˠən̪ˠ]), a zo ur meuriad e gwengelouriezh Iwerzhon. Troet eo an titl peurliesañ evel *pobl an doueez [[Danu (doueez Iwerzhon)|Danu]]*, anavezet ivez gant an anv koshoc'h Tuath Dé (*meuriad an doueed* pe *meuriad doueel*). Hervez hengoun aloubadegoù Iwerzhon taolennet el *[[Lebor Gabála Érenn]]* ez int ar pempet rummad tud deuet d’ober o bro eus Iwerzhon, o kemer anezhi diwar-goust ar Fir Bolg.

An Tuatha Dé Danann a oa alouberien Iwerzhon ha ren a rejont ar vro e-pad daou gantved. Krediñ a reer e oant a orin keltiek, met n'int ket hendadoù an Iwerzhoniz a-vremañ. Ar re ziwezhañ a oa ar Milesianed (Iwerzhoniz, Skosiz, pe Gaeled) hag a renas Iwerzhon, goude bezañ trec'het an Tuatha Dé Danann, betek o faezhidigezh gant ar Saozon. Mojennoù kozh eo istor an Tuatha Dé Danann, o kontañ istor ar baotred hag ar merc'hed, ar re furañ ha vertuzusañ anezho a zeuas da vezañ doueed hag a zeuas war wel evel boudoù doueel e kelc'hiad ar c'hontadennoù a heulias. Bepred e vezent o vrezeliñ ouzh ur bobl garv ha gouez anvet ar Fomorianed, hag a voe trec'het ganto a-benn ar fin. O emgann a c'hellfe aroueziañ, diouzh ur sell mojennel, ar stourm kozh etre ar mad hag an droug.

## Gwezenn kerentiezh Tuatha Dé Danann
Hervez Geoffrey Keating ha *[[Lebor Gabála Érenn]]*, gant daveennoù e *[[Cath Maige Tuired]]*.

Tud all eus Tuatha Dé Danann:
* Abartach
* Beag
* Bé Chuille
* Brea
* Fand

## Adkemer er sevenadur
* En dresadenn-vev japanat Full metal panic, ul lestr-spluj a zo anvet Tuatha Dé Danann.

## Daveoù
Karl Joseph Aostria

*Karl Joseph Aostria*, zo anv meur a zen.

* Karl Joseph Aostria (1590–1624), mestr meur an Urzh Teutonek, priñs-eskob Breslau, eskob Brixen

* Karl Joseph Aostria (1649–1664), mestr meur an Urzh Teutonek, priñs-eskob Passau ha Breslau, eskob Olmütz

* Karl Joseph Aostria (1745–1761), arc'hdug Aostria, Priñs Hungaria ha Bohemia.
Proviñs Prusia

**Proviñs Prusia** a oa ur broviñs e Rouantelezh Prusia etre 1829 ha 1878, war aod ar Mor Baltek, ha Königsberg e oa ar gêr-benn anezhi. Savet e oa bet oc'h unaniñ div broviñs : re **[[Prusia ar Reter]]** ha **[[Prusia ar C'hornôg]]**, e Kerzu 1829.

Pevar distrig a oa anezhi
* Dantzig
* Gumbinnen
* Königsberg
* Marienwerder

Rannet e voe adarre avat en Ebrel 1878.
Karl von Innerösterreich

**Karl von Innerösterreich** lesanvet *der Postume* (an Dalif), pe *Karl Joseph von Österreich* (* 1590 en Graz; † 1624 en Madrid) a oa arc'hdug hag eskob aostrian. Priñs-eskob Breslau hag eskob Brixen, hag ivez Mestr Meur an Urzh Teutonek.

Mab e oa da Karl II Aostria (1540-1590), Arc'hdug Aostria, ha da Maria Anna Bavaria (1551–1608).
Maria Eleonora von Brandenburg

**Maria Eleonora von Brandenburg** (* 11 a viz Du 1599 en Königsberg; † 1655 en Stockholm) a oa ur briñsez alaman eus Margraviezh Brandenburg deuet da vout rouanez Sveden dre zimeziñ da roue Sveden. 
Lavaret e voe e oa kaerañ rouanez a oa en Europa, ha hervez he merc'h e oa dezhi *holl vertuzioù ha sioù* ar maouezed. 

Merc'h e oa da Dilenner Brandenburg, Johann-Sigismund von Hohenzollern, ha da Anna von Preußen, ur briñsez eus Dugelezh Prusia.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas e miz Du 1620 da Gustav II Adolf, roue Sveden. 
D'an 8 a viz Kerzu 1626 e c'hanas Kristina, a voe rouanez Sveden.

## Intañvez
Hanter-foll e troas, gwashaat a reas dezhi goude ma voe lazhet he fried er brezel e miz Du 1632 , en emgann Lützen en Alamagn. Ur miz e voe keloù ar marv o tont betek al lez. Nac'h a reas e vije beziet ar roue pa erruas e arched da Sveden. Ne voe beziet eta nemet e miz Gouhere 1634. E galon a veze ganti ouzh troad he gwele. Evit skeudenniñ he glac'har e savas *Urzh roueel ar Fealded trec'h*, aroueziet gant ur galon hag un arched a-istribilh ouzh ur seizenn du. 

Tennet e voe he merc'h diganti, kaset e voe war ar maez, ret dezhi chom e Gripsholm. Alese e skrive lizheroù e-lezizh d'he merc'h, o klemm alies, o reiñ urzhioù a-wechoù all, o klask plijout dezhi a vareadoù. 

Tec'hel a reas da Vro-Danmark, da-di ar roue enebour, Christian IV Danmark. Ne adwelas he merc'h nemet eizh vloaz goude, pa voe pardonet dezhi ha pa voe aotreet da zistreiñ da Sveden. 

Mervel a reas d'an 28 a viz Meurzh 1655 e Stockholm. 

## Levrlennadur
* Bernard Quilliet, *Christine de Suède - un roi exceptionnel*, Fayard, 2003 (ISBN 2-213-61542-X).
Marie Eleonore von Jülich-Kleve-Berg

**Marie Eleonore von Jülich-Kleve-Berg** (1550–1608) a oa ur briñsez alaman, a voe dugez Prusia. 

Merc'h e oa d'an dug Wilhelm ha d'e bried Maria von Österreich (1531-1581).

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe da Albrecht Friedrich Prusia, dug Prusia.
Kamp-distruj Sobibór

**Sobibór** a oa ur c'hamp-diouennañ nazi, nepell diouzh kêr Sobibór e Polonia, e distrig Lublin, a oa bet savet e framm an *[[Aktion Reinhard]]* e 1942. **[[SS]]-Sonderkommando Sobibor** e oa e anv ofisiel en alamaneg. Yuzevien eus Polonia, Bro-C'hall, Alamagn, an Izelvroioù, Tchekoslovakia, pe prizonidi brezel eus URSS a oa kaset di gant trenioù, ha mouget kerkent hag erruet e kambroù gaz leuniet gant gazoù ur c'heflusker. Hervez ur vammenn e vefe bet lazhet betek 200 000 a dud e Sobibór. Thomas Blatt a zisklêr : "E-pad prosez lez-varn Hagen a-enep Nazied Sobibor, e istimas ar c'helenner Wolfgang Scheffler, implijet evel arbennigour, e oa bet muntret 250 000 Yuzev d'an nebeutañ". 

Goude un emsavadeg eus ar brizonidi a veze implijet da lakaat ar c'hamp da vont en-dro d'ar 14 a viz Here 1943 e tec'has war-dro an hanter eus ar 600 prizoniad a oa e Sobibór. Serret ha distrujet e voe ar c'hamp ha plantet e voe gwez-pin da guzhat al lec'h ma oa un nebeud devezhioù goude. Hiziv e c'haller gwelet ur mirdi hag ul lec'h-eñvor eno.

## Notennoù
Treblinka

**Treblinka** a oa ur c'hamp-diouennañ nazi savet e Polonia pa oa dalc'het gant an Trede Reich e-pad an Eil Brezel-bed e-kichen kêr Treblinka e proviñs Masovia. Savet e oa e framm ar *[[Aktion Reinhard]]*, ha mont a reas en-dro etre an 23 a viz Even 1942 hag an 19 a viz Here 1943. E-doug an amzer-se e oa muntret war-dro 850 000 gwaz, maouez ha bugel e Treblinka. En o zouez e oa ouzhpenn 800 000 Yuzev, met ivez miliadoù Romed.

Ar c'hamp, renet gant an SS ha gwarded eus Europa ar Reter, a oa div lodenn ouzh e ober : Treblinka I ha II. Ar c'hamp kentañ a oa un *Arbeitslager*, ur c'hamp labour. Labourat a rae ar brizonidi pe er vengleuz grouan nepell ac'halese pe da ganouc'hellañ an takad. Etre miz Even 1941 hag an 23 a viz Even 1944 e varvas ouzhpenn an hanter eus an 20 000 prizoniad, muntret, gwallgaset pe marvet gant an divi ma oant erru.

Treblinka II a oa savet evel ul labouradeg marv. En tu all da 99% eus an holl a errue eno a veze kaset diouzhtu d'ar c'hambroù-gaz ma vezent lazhet gant ar moged kaset gant tankoù sovietet kemeret. An niver bihan a brizonidi na oant ket lazhet diouzhtu a zeue da vezañ Sonderkommandoed. Ar strolladoù sklaved a oa rediet da zouarañ an dud lazhet gant an Nazied e bezioù boutin. Diwezhatoc'h e voe devet ar c'horfoù e tantadoù savet en diavaez.

Paouez a reas Treblinka II da labourat d'an 19 a viz Here 1943 goude un emsavadeg eus ar Sonderkommandoed. Lazhet e voe meur a ward alaman ha 300 prizoniad a dec'has. Adalek miz Meurzh 1942 e loc'has an SS ar *[[Sonderaktion 1005]]* da guzhat muntradeg milionoù a dud e framm an *Aktion Reinhard*. Savet e voe *Leichenkommandoed*  gant prizonidi Treblinka da zizouarañ ha da loskiñ ar c'helanoù beziet e bezioù boutin. Chom a ra nebeut a roudoù eus ar c'hamp da welet hiziv.

## Notennoù