Ukraina

}}">Yezhoù anzavet

Belaruseg • Bulgareg • GagaouzegGresianeg • Hebraeg • HungaregPoloneg • Roumaneg • RusegSlovakeg • Tatareg Krimea • Yideg


|- bgcolor="#005bbb"
! colspan="2" style="color:#ffd500"| Melestradur
|-
| **Prezidant**|| Volodimir Zelenskiy(20 a viz Mae 2019)
|-
| **Kentañ ministr** || Ioulia Svyrydenko(17 a viz Gouere 2025)
|-
| **Penn ar Parlamant** || Ruslan Stefanchuk 
|-
| colspan="2"| 
|-
| **Moneiz** || 	Hryvnia (₴) (UAH)
|- bgcolor="#005bbb"
! colspan="2" style="color:#ffd500"| Douaroniezh
|-
| **Gorread** ||  603 548 km²
|-
| **Poblañs** || 41 588 354 (01/01/2020)
|-
| **Stankter** || 68,9
|-
| colspan="2"| 
|-
| **Gwerzhid-eur**• Hañv (DST) || UTC + 2 (EET)UTC + 3 (EEST)
|-
| **Pellgomz** || +380
|-
| **Kod [[ISO 3166]] || UA
|-
| **Internet <abbr title="country code Top-Level Domain>ccTLD</abbr>** || .ua<br>.укр
|-
| colspan="2"| <hr>
|-
| **Internet**    || [http://www.president.gov.ua/en/ www.president.gov.ua]
|-
| colspan="2"| <hr><references group="n" />
|}
**Ukraina*' ([[ukraineg]] : Україна, [[Romanekadur|romanekaet]] *Ukraïna*, distaget ) zo ur vro e [[Europa ar Reter|reter Europa]]. Brasañ bro Europa eo war-lerc'h [[Rusia]], a zo hec'h amezeg er reter hag ar biz. Bevennoù boutin he deus gant [[Belarus]] en norzh, [[Polonia]], [[Slovakia]] hag [[Hungaria]] er c'hornôg, [[Roumania]] ha [[Moldavia]] er su. Skeiñ a ra war ar [[Mor Du]] ha [[Mor Azov]] er Su. [[Kyiv]] eo ar gêr-benn. Ledet eo war 603 628&nbsp;km² gant ur boblañs a 41,2 vilion a dud.

Tiriad Ukraina a voe kalon sevenadur slavek ar Reter, personelaet gant Stad [[Rous Kyiv]] tro-dro d'ar bloaz 1000. Klask a reas priñsed ar Rous bezañ goudoret ouzh aloubadennoù ar pobloù kantreer ken a dedostajont eus Kyiv evit annezañ e Vladimir (180 km e biz Moskva) war-dro 1150 hag e Moskva da-c’houde. Goude diskar Rous Kyiv e voe rannet, disrannet ha kevezet war an tiriad e-pad 600 vloaz etre aloubadegoù ar [[Impalaeriezh Vongol|Vongoled]], [[Kenunaniezh Pologn ha Lituania]], [[Impalaeriezh Aostria-Hungaria]], an [[Impalaeriezh Otoman]] ha [[Rusia|Tsarezh Rusia]]. [[Hetmanate ar Gozaked]] a voe savet er vro er [[XVIIvet kantved|]] ha  met disrannet e voe d'he zro etre [[Polonia]] hag [[Impalaeriezh Rusia]]. Da-heul [[Dispac'h Rusia 1917]] e voe savet [[Republik Poblel Ukrania]]. Da vare ar [[Bolcheviked|Volcheviked]] e voe kemeret e lec'h gant [[Republik Soviedel Ukraina]] a voe unan eus Stadoù diazez [[Unvaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel]] e [[1922]]. Pa voe disrannet an URSS e [[1991]] e tapas ar vro he dizalc'hidigezh adarre.

==Etimologiezh==
Meur a vartezeadenn zo bet savet diwar-benn orin hec'h anv. An anv [[ukrainek]] a zeufe eus ur ger [[yezhoù slavek|slavek]] *Oukraina*, a dalv kement ha "harzoù", "marzoù", hervez ar brasañ eus an istorourien ha yezhourien.

"Ukraina" eo ar stumm a vez skrivet ar muiañ a brezhoneg. Erbedet eo gant geriadurioù evel hini [[Geriadur Al Liamm|Al Liamm]]. Eus e du e ro geriadur bras [[Frañsez Favereau|Favereau]] daou stumm evit anv ar vro, ar stumm savet diwar ar galleg  *an Ukren* hag ar stumm *Ukraina*.

== Istor ==
=== Ragistor hag Henamzer ===

An dud koshañ bet kavet war douar Ukraina a oa [[homo neanderthalensis|neandertaled]] kavet e lec'hienn arkeologel Molodova (43 000–45 000 a-raok JK) [[homo sapiens|Tud modern]] a gaver adalek 32 000 a-raok JK. En Ukraina eo e soñjer e oa bet doñvaet ar [[kezeg|c'hezeg]]..

E-pad [[oadvezh an Houarn]] edo pobloù disheñvel o chom war tiriad Ukraina evel ar [[Kimmered|Gimmered]], ar [[Sarmated]] hag ar [[Skited]], anavezet mat gant ar [[Gres|C'hresianed]] hag ar [[Romaned]]. Etre 700 ha 200 a-raok JK. e voe ul lodenn eus Rouantelezh ar Skited.

Adalek ar  e oa komañset ar C'hresianed da sevel trevadennoù war aodoù ar [[Mor Du]] : [[C'herson|C'hersonêsos]], [[Olbia (Ukraina)|Olbia]], [[Pantikapaion]] ha [[Tyras]], a voe dalc'het da c'houde gant an [[Impalaeriezh roman]] ha [[Impalaeriezh roman ar Reter|Bizantion]] betek ar . Ar [[Goted|C'hoted]] o doa annezet an tiriad-se betek donedigezh an [[Huned]] er [[bloavezhioù 370]]. Chom a reas un nebeud Goted e [[Krimea]] e-pad pell amzer. Er  e oa perzh an dachenn a zo e reter Ukraina eus [[Bulgaria|Henvulgaria Veur]], met ar re-mañ az eas war-zu Europa ha lec'hioù all ha kemeret e voe o lec'h gant ar [[Khazared|C'hazared]].

Er  hag er  e oa ur bobl [[yezhoù slavek|slavek]], an [[Anted]], o chom eno. Kontet e vezont evel hendadoù Ukrainiz ha leun a bobloù slav all. Da-heul divroerezh ul lodenn anezhe etrezek ar [[Balkanioù]] e voe diazezet broadoù slaved ar su. Divroadegoù etrezek an nozh betek al lenn Ilmen a lakaas da ziwan pobloù evel Slaved Ilmen, ar [[kriviched|Griviched]] hag ar [[Radimiched]], hendadoù ar [[Rused]]. Ur brezel a-enep an [[Avared]] e 602 a gasas Unvaniezh an Anted da get, hag a laoskas ar pobloù slav-se da vevañ e meuriadoù dispartiet betek penn-kentañ an .

===Rous Kyiv===


Amsklaer ha diasur e chom ar mod hag ar mare ma oa bet savet Rous Kyiv. Tri istor disheñvel zo d'an nebeutañ hervez an doare ma vez komprenet ar c'hronikoù. E Rous, Kyiv e oa ar brasañ eus ar pezh a zo [[Ukraina]], [[Belarus]] ha lodennoù european  [[Rusia]] a-vremañ. Hervez [[Bloazdanevell an amzerioù tremenet]] e oa ur strollad [[Vareged]] deuet eus [[Skandinavia]] e-penn ar Rous. E 882, ar priñs pagan Oleg a Novgorod a gemeras [[Kyiv]] digant [[Askold ha Dir]] ha sevel e gêrbenn eno. Krediñ a reer ivez e oa meuriadoù [[Slaved]] ar Reter staliet hed-ha-hed su an [[Dnipro]] war an hent da sevel ur Stad er memes mare.

E-pad an  hag an  e teuas Rous Kyiv da vezañ unan eus ar Stadoù galloudusañ en [[Europa]] e-keit ha ma oa ar Vareged o teuziñ e-touez poblañs ar Slaved ha ma antreent e lignez dinastiezh kentañ ar Rous, dinastiezh ar Rouriked. Meur a briñselezh a oa er Rous, renet gant priñsed eus tiegezh rourik (pe *kniazed*) hag a stourme alies an eil a-enep egile da gaout [[Kyiv]].

Oadvezh aour Rous Kyiv a zeuas gant ren [[Vladimir Veur]] (980–1015) a droas ar Rous war-zu [[Kristenaadur Rous Kyiv|Kristenelezh an Impalaeriezh roman]]. Ren e vab [[Yaroslav ar Fur]] e voe barr uhelañ ar Rous e-keñver sevenadur ha brezel. Disrannañ a reas ar Stad avat goude e ren diwar pouez ar galloudoù rannvro. Goude ren [[Vladimir II Monomac'h]] (1113–1125) hag e vab [[Mstlav Iañ Kyiv]] (1125–1132) o doa rentet e c'halloud d'ar Stad e voe disrannet da vat e priñselezhioù disheñvel.

Aloubadeg ar [[Impalaeriezh Vongol|Vongoled]] en  a zrastas Rous Kyiv ha distrujet e voe [[Kyiv]] e [[1240]]. Sevel a reas priñselezhioù [[Priñselezh Galitsia|Galitsia]] ha Volodymyr-Volynskyi a-raok kendeuziñ e Stad [[Rouantelezh Galitsia-Volhynia|Galitsia-Volhynia]]. [[Daniel Galitsia]], mab [[Roman Veur]], a vodas dindan e c'halloud ar brasañ eus an tiriadoù a oa e mervent Rous Kyiv dindan e c'halloud, gant Volhynia, [[Galitsia]] ha [[Kyiv]]. Kurunennet e voe neuze roue Rutenia e [[1253]].

===Dindan beli galloudoù estren===

Pa varvas [[Leo II Galitsia]] hag e vreur [[Andrii Galitsia]] e voe kaset kurunenn Rutenia d'o familh dostañ, ur priñs [[Polonia|polonat]] anvet Bolesław Jerzy, kurunennet e [[1323]] dindan an anv [[Youri II Boleslav]]. Drouklazhet e voe e [[1340]] ha [[Kazimierz III Polonia|Kazimierz III]], roue [[Polonia]] a c'houlennas ar vro evitañ a-raok hec'h aloubiñ. [[Priñselezh Kyiv]] avat a dremenas dindan beli [[Dugelezh Veur Lituania]] goude Emgann an Dourioù Glas (1362-1363). E [[1392]] e paouezas [[Brezelioù Galitsia-Volhynia]] ha disrannet e oa Rutenia etre [[Polonia]] ha [[Lituania]]..

Adalek kreiz an  e voe savet trevadennoù tro-dro d'ar [[Mor Du]] gant [[Republik Genova]] hag a zeuas da vezañ tamm-ha-tamm kreizennoù kenwerzhel bras, renet en anv ar Republik gant pep a goñsul. Adalek ar bloavezhioù 1430 e teuas muioc'h-mui a Boloniz er vro tra ma voe savet [[Khanat Krimea]] gant ar priñs [[Hacı Iañ Giray]], un diskennad eus [[Genghis Khan]], e [[1441]].

[[Unaniezh Lublin]] a savas [[Kenunaniezh Pologn ha Lituania]] e [[1569]] hag ar brasañ eus douaroù Ukraina a oa roet d'ar gurunenn polonat. Dindan levezon ar [[Poloniaadur]] e troas kalzig a noblañsed [[Rutenia]] da [[Iliz katolik roman|gatolik]] evit bezañ degemeret e-touez noblañs [[Rouantelezh Polonia]], ar pezh a droc'has o liammoù gant ar beizanted [[Iliz Ortodoks|reizhkredour]]. Treiñ a rejont war-zu ar [[Kozaked|Gozaked]] a zifenne taer o identelezh reizhkredour er  ha n'o doa ket aon da gemer armoù a-enep ar pezh a welent evel o enebourien, ar Stad polonat katolik hag e wazed.

Betek an  e voe [[Khanat Krimea]], savet diwar restajoù tiriad al [[Bagad Aour]], unan eus galloudoù brasañ [[Reter Europa]]. Mont a reas betek tagañ ha distrujañ [[Moskov]] e [[1571]]. Aloubadegoù eus an [[Tatared|Datared]] a veze alies. Adalek penn-kentañ ar  betek fin ar  e voe kemeret ganto war-dro 2 vilion a sklaved eus [[Rusia]] hag Ukraina. An tagadennoù-se a vire ouzh an dud d'en em staliañ er Su e lec'h ma oa pinvidikoc'h an douar hag hiroc'h mare kresk ar plant. Restachoù diwezhañ [[Khanat Krimea]] a voe aloubet gant [[Rusia]] e [[1783]].

E-kreiz ar  e voe savet un damstad milourel, al Lu zaporozhian, gant [[Kozaked]] an [[Dnipro]], asambles gant peizanted eus Rutenia o doa tec'het dirak ar servelezh polonat. Ne oa ket dinan gontrol [[Polonia]] met kenlabouras a reas ganti da stourm a-enep an Datared hag an [[Turked|Durked]]. Taerded servelezh Polonia hag ar politikerezh a-enep an [[Iliz Reizhkredennour]] a bellaas ar Gozaked diouzh Polonia avat. Klask a rejont kaout dileuridi e [[Sejm]] [[Polonia]] ha lakaat ar relijion reizhkredour da vezañ anavezet, met nac'het groñs e voe an daou c'houlenn gant noblañs Polonia.

===Hetmanate ar Gozaked ===

E [[1648]] e renas [[Bohdan Khmelnytsky]] ar brasañ emsavadeg [[Kozaked]] a-enep ar Genunaniezh ha roue Polonia. Pa antreas e [[Kyiv]] e voe meulet evel dieuber ar bobl diouzh ar Boloniz ha sevel a reas ur Stad kozak, [[Hetmanate ar Gozaked]], a badas betek [[1764]] (mammennoù zo a lavar [[1782]]). Dilezet e voe Khmelnytsky gant an Datared o doa sikouret anezhañ avat ha trec'het e voe en [[emgann Berestechko]] e [[1651]]. Gelver a reas tsar [[Rusia]] da sikour anezhañ neuze. Dre [[Emglev Pereyaslav]] e voe savet ur c'hevredad milourel ha politikel gant Rusia, ha touiñ a reas lealded d'an tsar.

Etre 1657 ha 1686 e teuas ar "Rivin", ur brezel 30 vloaz etre Rusia, Polonia, Khanat Krimea, an [[Impalaeriezh Otoman]] hag ar Gozaked evit kontrolliñ Ukraina, a c'hoarvezas d'ar memes mare hag ar [[Potop]] e Polonia. Drastus e voe ar brezel, gant kantadoù a viliadoù a dud varv. [[Feuremglev ar Peoc'h Peurbadel (1686)|Feuremglev ar Peoc'h Peurbadel]] a rannas douaroù ar Gozaked etre Polonia ha Rusia, hag a vihanae al lodenn a oa dindan galloud Polonia. D'ar memes mare e voe staget [[Metropolinad Kyiv]] ouzh [[Patriarch Moskov hag holl Rous|Patriarchiezh Moskov]] dre ul lizher sinodel gant [[Patriarch eukumenek Kergustentin]] [[Dionysius IV a Gergustentin|Dionysius IV]], a voe [[anaoue]]et diwezhatoc'h abalamour ma oa tamallet aferioù [[simoniezh]] dezhañ, ar pezh a lakae iliz Kiev dindan hini Moskov.

E-pad brezelioù Rusia a-enep [[Sveden]] e komprenas an impalaer [[Pêr Iañ (Rusia)|Pêr veur]] e ranke distrujañ emrenerezh ar Gozaked en Ukraina ma felle dezhañ kreñvaat ha modernaat galloud politikel Rusia. Eus tu ar Gozaked e voe skrivet e [[1710]] [[Bonreizh Pylyp Orlyk]], a lakae e plas galloudoù dispartiet etre tri skourr ar gouarnamant, an oberiañ, al lezenniñ hag ar barnañ, kalz a-raok *Spered al lezennoù* gant [[Charles Louis de Secondat, baron La Brède ha Montesquieu|Montesquieu]]. Da-heul ar vonreizh e voe lakaet e plas ur parlamant kozak dilennet, ar C'huzul hollek, ha bevennet e voe galloudoù an hetman.

E [[1768]] e voe kaset gant ar Gozaked un emsavadeg all a-enep Polonia, anvet ar g[[Koliivshchyna]], e marzhioù Ukraina, Lituania ha Polonia ha lazhet e voe miliadadoù Poloniz ha [[Yuzevien]] a oa staliet er vro abaoe ar c'hantvedoù kent. Tarzhañ a reas ivez ur brezel relijion etre strolladoù ukrainat, dreist-holl er vevenn etre Polonia ha Rusia war an [[Dniepro]].

Pa voe staget [[Krimea]] ouzh [[Impalaeriezh Rusia]] e [[1783]] e voe staliet Ukrainiz ha Rusianed e [[Novorossiya]], met daoust da feur-emglev Pereyaslav ne voe james roet ar frankizoù hag an emrenerezh gortozet gant uhelidi Ukraina hag ar Gozaked. Ukrainiz a bignas betek pazennoù uhelañ an Impalaeriezh, met er memes koulz e voe lakaet e plas ur politikerezh rusekaat hag a verze implij an [[ukraineg]] dre skrid ha dre gomz er vuhez foran.

===Ganedigezh ur goustiañs ukrainat===

Adalek an [[XVIIIvet kantved|]] hag en  e voe ebarzhet tiriad Ukraina e gouarnamantezhioù [[Tchernihiv]] (Tchernigov e rusianeg), [[C'harkiv]] (C'harkov), [[Kyiv]] etre 1708 ha 1764 ha Rusia vihan etre 1764 ha 1781, [[Podillia]] (Podolia) ha [[Volyn]] (Volhynia).

Goude ar brezelioù etre Rusia hag an Impalaeriezh Otoman e vroudas [[Katelin II]] hag an impalaerien deuet d'he heul [[Alamanted]] da zont da vevañ en Ukraina hag e [[Krimea]], da lakaat an Durked da vezañ e bihanniver ha da wellaat al labour-douar. Ukrainiz, Rused, Alamanted, [[Bulgared]], [[Serbed]] ha [[Gresianed]] a reas o annez e norzh step ar [[Mor Du]] a veze anavezet dindan an anv *Maezioù Gouez*. En  ez eas forzhik a Ukrainiz kuit da chom da lec'hioù all e Rusia (223 000 Ukrainad e [[Siberia]] ha 102 000 e Kreiz Azia hervez niveradeg [[1897]]). 1.6 milion a yeas kuit eus o bro pa voa digoret hent an [[Hent-houarn Treuzsiberia|Treuzsiberian]] e [[1906]]. Anavezet e oa al lec'hioù er Reter poblet stank gant Ukrainiz evel *Ukraina C'hlas*.

Gant modernadur ha kresk ar c'hêrioù, hag giz ar [[broadelouriezh romantel]] e tiwanas un *intelligentsia* ukrainat a oa he fall adsevel ar vro ha staliañ ur justis sokial. Kaset e voe al luskad broadelour gant ar barzh [[Taras Chevtchenko]] hag ar politikour [[Myc'hailo Drahomanov]] en . E fin ar c'hantved-se e kreskas ar strolladoù broadelour ha sokialour, e-keit ha ma teuas [[Galitsia]] da vezañ kreizenn al luskad broadelour, dindan beli c'houzañvus a-walc'h [[Impalaeriezh Aostria-Hungaria|Aostria-Hungaria]].

Pa darzhas ar [[Brezel Bed Kentañ]] e oa rannet Ukraina etre ar galloudoù bras. Ul lodenn a oa en [[Impalaeriezh Aostria-Hungaria|Aostria-Hungaria]] e tu ar Galloudoù Kreiz, hag ul lodenn all e [[Impalaeriezh Rusia|Rusia]] en [[Emglev tridoubl]]. 3.5 milion a Ukrainiz a stourmas e tu Rusia ha 250 000 e tu Aostria, e lec'h ma voe aozet ul lejion ukrainat. Homañ a zeuas da vezañ [[Arme Ukraina Galitsia]] a stourmas a-enep ar Boloniz hag ar Volcheviked goude ar Brezel Bed Kentañ (1919-1923). Taer e veze ar galloud a-enep ar re a veze re domm ouzh Rusia. Goude ar brezel ez eas an div impalaeriezh a rene war Ukraina da get. 

[[Dispac'h Rusia 1917|Dispac'h Rusia e 1917]] a vroudas kalz broadoù eus an Impalaeriezh rus da c'houlenn muioc'h a frankiz. Ur miz goude an dispac'h e oa krouet [[Republik Poblel Ukrania]] e Kyiv evel un unvez emren met liammet ouzh ar gouarnamant rus. Renet e oa gant ur c'huzul kreiz ma oa ar muiañ niver gant ar sosialisted. Trec'h an [[Emglev trizoubl]] a-enep ar Republik rus goude argad c'hwitet Kerensky ha [[Dispac'h miz Here|Dispac'h miz Here 1917]] a laka ar brezel diabarzh da darzhañ. Krouiñ a reas ar Volcheviked ur [[Republik Soviedel Ukraina]] ha tagañ a rejont diouzhtu Republik poblel Kyiv. Da-heul e embannas houmañ he dizalc'hidigezh d'an .  An anarkour [[Nestor Mac'hno]] a savas ivez un "dachennad dieub" er gevred ha Republikoù soviedel all a oa savet en Odessa hag en Donetsk.

War var da vezañ diskaret gant ar volcheviked en em droas Republik pobl Ukraina trema Impalaeriezhioù Aostria-Hungaria hag Alamagn. Armeoù ar re-mañ a argasas ar Volcheviked eus Ukrainia e 1918. [[Pavlo Skoropadsky]], bet jeneral rus ha harpet gant an Alamanted, a gasas un taol stad da benn nebeut amzer goude hag a gemeras ar galloud. Anvet e oa Hetman (penn) ur « Stad ukrainan » (Ukrayinska Derzhava). Anavezet eo e c'houarnamant hag e brantad er galloud evel an « Hetmaniezh ». 

Hogoz diouzhtu goude faezhidigezh an [[Impalaeriezh alaman]] e 1918 e oa aloubet Ukraina hag ar Stadoù all eus Europa ar reter a oa bet savet dindan gwarez an Alamanted gant ar Volcheviked. War-nes bezañ trec'het en em glevas Republik poblel Ukraina gant ar Boloniz e-keit ha ma oa argadet ar Volcheviked gant armeoù ar Rused wenn. Koulskoude ar Boloniz a sinas ar peoc'h e Riga e 1921 hag an arme ruz a zeuas neuze a-benn da drec'hiñ arme ar Republik poblel hag goude-se arme ar re wenn dindan Wrangel e Krimea.

===An Ukrainiz er-maez eus an URSS etre an daou vrezel===
E-pad daou vloaz e kendalc'has ar brezel en Ukraina, met e [[1921]] e oa bet aloubet ar brasañ eus ar vro gant an [[URSS]], tra ma oa bet ebarzhet [[Galitsia]] ha [[Volhynia]] (al lodenn vrasañ eus Ukraina ar C'hornôg) en [[Polonia|Eil Republik Polonat]]. Rannvro [[Bukovina]] a voe staget ouzh [[Roumania]] ha [[Rutenia]] ar [[Menez Karpat|C'harpat]] a voe lakaet e [[Tchekoslovakia]], gant ur statud emrenerezh.

E [[Polonia]] e savas ul luskad broadelour ukrainat dre guzh etre ar bloavezhioù 1920 ha 1930, aozet gant soudarded bet eus ar brezel etre Ukraina hag ar Sovieded, evel [[Yevhen Konovaltes]], [[Andriy Melnyl]] ha [[Yuriy Tyunyunyk]]. Treuzfurmet e voe al lusked en [[Aozadur Brezel Ukrainat]] a roas diwezhatoc'h [[Aozadur ar Vroadelourien Ukrainat]], pe OUN. Desachañ a reas al luskad stourmerien e-touez metoù ar studierien. tagadennoù a-enep gouarnamant Polonia a zegasas marvioù avat ha biskoazh ne voe lakaet e plas an emrenerezh prometet.

Gouarnamant Polonia etre an daou vrezel a gasas ur politikerezh enep-ukrainat : strishaet e voe gwirioù ar re a zisklêrie e oant a-orin ukrainat, ar re a oa ezel eus an [[Iliz Ortodoks|Iliz reizhkredour]] hag ar re a oa o chom e marzhioù ar reter. Berzet e oa an [[ukraineg]] e kement lec'h ma c'helled, dreist-holl en emsavadurioù ar gouarnamant, ha rediet e voe implij ar ger "Ruteniad" e plas "Ukrainad". Daoust d'an divizoù-se e oa un nebeud strolladoù politikel ukrainat, un Iliz gatolik ukrainat, kazetennoù hag un ekonomiezh troet war-zu an aferioù en Ukraina polonat. Mont war-raok a reas buhez an dud er [[bloavezhioù 1920]], met gouzañv a rejont an [[Enkadenn Veur]] er [[bloavezhioù 1930]].

===Ukraina soviedel etre an daou vrezel===


Rivinet e voe [[Impalaeriezh Rusia]] hag [[Ukraina]] gant [[Brezel diabarzh Rusia]]. 1.5 milion a dud a oa marvet ha kantadoù a viliadoù a dud a chome didoenn e tiriad ar pezh a oa Impalaeriezh Rusia. Ukraina soviedel a rankas talañ ouzh [[naonegezh Rusia e 1921-1922]] (a dagas rannvro ar [[Volga]] hag [[Oural]] dreist-holl). E-pad ar [[bloavezhioù 190]] e voe kaset ur politikerezh a ukrainaadur gant [[Mykola Skrypnyk]] a vroudas azginivelezh sevenadur ha [[ukraineg|yezh ar vro]], evel perzh eus ur politikerezh soviedel a [[Korenizatsiya|endogenakadur]]. Kaset e voe ur politikerezh war ar [[Surentez sokial]], an deskadurezh, ar gwir da labourat ha da vezañ lojet. War-raok e voe kaset gwirioù ar merc'hed ivez, met ar brasañ eus ar politikerezhioù-se a voe kaset war-gil pa oa deuet [[Jozef Stalin]] e penn an [[URSS]] er [[bloavezhioù 1930]].

Adalek ar [[bloavezhioù 1920]], dindan ar politikerezh ekonomikel raktreset, e kemeras perzh Ukraina er greantadur soviedel, ha peder gwezh e voe lieskementet pouez ar rann greantel er vro. Gouzañv a reas ar beizanted gant raktres strollañ al labour-douar, perzh eus ar raktres pemp bloaz kentañ, ha lakaet e plas gant an arme hag ar polis sekred. Ar re a glaskas rezistiñ a voe harzet ha deportet tra ma kouezhas ar c'hementadoù produet. Dre ma voe rediet izili an tiegezhioù-strollet da dizhet palioù dic'hallus evit kaout greun e varvas milionoù en [[Holodomor]], an *Naonegezh Veur* ukrainat. Ne sav ket a-du tout an enklaskerien da envel an *Holodomor* ur [[gouennlazh]], met anavezet e voe e-giz-se gant [[Parlamant Ukraina]] ha gouarnamantoù un nebeud broioù. Ar gouarnamant komunour a wele an naonegezh evel un ostilh evit kas stourm ar c'hlasoù war-raok ha kastizañ ar beizanted da rediañ anezho da vont war-zu an tiegezhioù strollet.

Ar memes strolladoù a oa kiriek eus al lazhadegoù e-pad ar brezel diabarzh, ar strollañ hag ar [[Spurjoù Bras]]. E-liamm ouzh [[Yefim Yevdokimov]] (1891–1939) e oa ar strolladoù-se. Goude bezañ labouret dre guzh evit ar Stad e labouras Yevdokimov gant melestradurezh ar strollad komunour ha kuzulier [[Jozef Stalin]] ha [[Nikolaï Yezhov]] war ar surentez a seblantas bezañ er [[bloavezhioù 1930]]. Yezhov a implijas tud o doa labouret gant Yevdokimov da gas ar [[Spurjoù Bras]] e 1937-1938.

Gant lez-varn galv [[Kyiv]] e voe barnet Stalin, [[Lazar Kaganovich|Kaganovich]] asambles gant tud all e-karg er strollad komunour kablus eus [[gouennlazh]] a-enep an Ukrainiz e [[2010]].

===Eil Brezel-bed===

Goude [[Aloubadeg Polonia]] e [[1939]] e voe rannet tiriad ar vro etre [[Alamagn]] hag an [[URSS]]. [[Galitsia]] ar Reter ha [[Volhynia]] a voe ebarzhet en Ukraina dre ma oa poblañsoù ukrainek. Bodet e voe an holl Ukrainiz er memes vro evit ar wezh kentañ en istor neuze.

Staget e voe [[Bessarabia]] ha norzh [[Boukoniva]] gant an [[URSS]] e [[1940]]. Lod eus an tiriadoù nevez-staget a voe ebarzhet en Ukraina met ul lodenn all eus [[Republik Soviedel Ukraina]] a voe tennet diouti da sevel [[Republik Soviedel Moldavia]].

D'an  e aloubas lu [[Alamagn]] an [[URSS]], deroù ur brezel hollek a bevar bloaz pe dost.  An [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]] az eas war-raok buan daoust da boanioù dispi ha dizisoc'h an [[Arme Ruz]]. Abalamour da [[Emgann Kyiv (1941)|emgann Kyiv]] e voe anvet ar [[Kyiv|gêr]] un haroz gant he doare dibar da rezistiñ. Ouzhpenn 600 000 soudard soviedat (ur c'hard eus soudarded talbenn ar c'hornôg) a varvas pe a voe prizoniad eno, ur bern anezho o c'houzañv doare start.

Ar brasañ eus an Ukrainiz a stourmas eus tu an Arme ruz hag ar rezistañs soviedel. En Ukraina ar c'hornôg avat e voe krouet un [[Arme Emsavet Ukrainat]] e [[1942]] evel skourr armet [[Aozadur ar Vroadelourien Ukrainat]] (OUN), savet etre an daou vrezel e [[Polonia]]. Stourm a rae da sevel ur Stad ukrainat dizalc'h e lec'h ma oa ur muiañ-niver a Ukrainiz. Goude ma oant o stourm a-enep Alamagn dre vras en em lakaas an daou azoadur da genlabourat gant an nazied bep an amzer. Adalek kreiz [[1943]] e kasas an AEU [[Lazhadegoù Poloniz en Volhynia ha Reter Galitsia|lazhadegoù Poloniz o chom e Volhynia]] hag e [[Galitsia]] ar Reter, o lazhañ war-dro 100 000 trevour polonat en holl. Pal al lazhadegoù a oa evit an OUN sevel ur Stad ukrainat unvan, hep minorelezh polonek a vije abeg d'ur Stad polonat klemm an tiriadoù-se goude ar brezel. Kendelc'her a reas an AEU da stourm a-enep ar galloud soviedel goude ar brezel. Un aozadur broadelour disheñvel  a voe krouet e-pad ar brezel, [[Lu Dieubidigezh Ukraina]], a stourmas asambles gant an nazied.

Etre 4.5 milion ha 7 milion a Ukrainiz o dije stourmet en arme an [[URSS]] avat, ha sevel a reas ur rezistañs a-enep an nazied el lodennoù eus ar vro a oa bet aloubet. 50 000 a dud a vije bet er rezistañs-se e penn-kentañ ha betek 500 000 pa voe en hec'h uhelañ e [[1944]]. An hanter a vije bet Ukrainiz etnek.

Ur wezh aloubet gant arme [[Alamagn]] e voe adaozet ar brasañ eus [[Republik Soviedel Ukraina]] e [[Reichkommissariat Ukraina]], gant an intent korvoiñ ar vro ha staliañ trevadennoù Alamaned. Lod eus Ukrainiz ar C'hornôg, a oa bet ebarzhet en [[URSS]] e [[1939]] nemetken a zegemeras an nazied evel dieuberien, met taerded an aloubidigezh alaman a droas ar brasañ anezho a-enep Alamagn a-benn ar fin. Re nebeut a strivoù a reas an nazied d'ober o mat eus ar sañtimant enep-Stalin a oa anezhañ evelato. Delc'her a reas an nazied sistem an tiegezhioù strollet, kas a rejont ur politikerezh gouennlazh a-enep ar [[Yuzevien]], deportiñ a reas milionoù a dud da labourat en Alamagn ha komañs a reas da raktresañ trevadenniñ ar vro gant Alamaned. Stankañ a rejont treuzdougen ar boued dre stêr [[Kyiv]].

War talbenn ar Reter e voe ar brasañ eus emgannoù an [[Eil Brezel-bed]]. Hervez istorourien zo e oa bet lazhet 93% eus an Alamaned marvet e-kerzh ar brezel eno. 6 milion a Ukrainiz a vije bet lazhet hervez-kont, kontet en niver-mañ 1.5 milion a [[Yuzevien]] drouglazhet gant an [[Einsatzgruppen]] gant sikour kenlabourerien ar vro. Diwar an 8.6 a golloù soviedel e soñjer e oa 1.4 milion anezho a oa ukrainat. Kolloù an Ukrainiz er brezel a gontje evit 40% da 44% eus kolloù an [[URSS]]. [[Devezh an Trec'h (Talbenn ar reter)|Devezh an Trec'h]] a gont evel unan eus gouelioù Ukraina.

=== E-pad ar Brezel Yen ===

Rivinet e oa [[Republik Soviedel Ukraina]] goude fin ar brezel ha strivoù bras a oa ezhomm da adsevel pep tra. Ouzhpenn 700 kêr ha 28 000 kêriadenn a oa bet distrujet. Gwashoc'h e teuas an traoù da vezañ pa zeuas un naonegezh vras er vro e [[1946]]-[[1947]], abalamour d'ar sec'hor ha distrujadennoù ar brezel. Istimadenn izelañ eus ar re varvet a gont un 10 000 marv bennak. Daoust d'an dra-se e oa Ukraina perzh eus izili diazezour an [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] dre un emglev ispisial skoulmet e [[Kendalc'h Yalta]].

[[Naetadenn etnek|Naetadennoù etnek]] a c'hoarvezas goude ar brezel en tiriadoù staget ouzh an [[URSS]]. D'ar  e oa an Ukrainiz an eil niver a dud gour deportet goude ar Rusianed, 20% eus an hollad. Ouzhpenn d'an dra-se e oa bet deportet 450 000 Alaman hag ouzhpenn 200 000 [[Tatared Krimea|Tatar Krimea]] diwar Ukraina.

Goude marv [[Jozef Stalin]] e [[1953]] e teuas [[Nikita C'hrouchtchov]] e penn an URSS. Hennezh a oa bet Sekretour Kentañ ar strollad komunour en Ukraina etre 1938 ha 1949 ha mat e anaveze ar Republik. Pouez a lakaas war ar mignoniaj etre an Ukrainiz hag ar Rused. Lidoù bras a voe aozet e [[1954]] e koun [[Feur-emglev Pereyaslav]]. Distaget e voe [[Krimea]] eus [[RSKS Rusia]] da vezañ staget ouzh [[Republik Soviedel Ukraina]].

Kerkent hag e [[1950]] e produed muioc'h a zanvezioù greantel en Ukraina eget a-raok ar brezel. E penn broioù Europa war tachenn ar Greanterezh e oa ar Republik soviedel neuze kenkoulz hag ur greizenn da sevel armoù evit lu an [[URSS]]. Pouez ar vro en URSS a voe gwelet dre pouez hec'h uhelidi er sistem komunour. [[Leonid Brejnev]], a-orin eus Ukraina, az eas e penn ar vro e-lec'h C'hrouchtchov e [[1964]] ha chom a reas betek [[1982]].

D'ar  e tarzhas ur reaktor e [[Kreizenn nukleel Tchornobyl|kreizenn nukleel]] [[Tchornobyl]], gwalleur nukleel gwashañ a voe en istor an denelezh. 7 milion a dud a veve en tiriadoù kontammet, 2.2 milion eus outo en Ukraina. Kêr nevez [[Slavoutch]] a voe savet er-maez eus an dachenn berzet da lojañ implijidi ar greizenn ne voe harzet e [[2000]] nemetken. Hervez ur rentañ-kont savet gant [[Ajañs Etrebroadel an Energiezh Atomek]] hag [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] e voe liammet 56 marv ouzh ar gwalleur, tra ma c'hellje bezañ bet 4000 den marvet gant ur c'hrign-bev e-liamm ouzh ar gwalleur ouzhpenn.

=== Dizalc'hidigezh ===

300 000 Ukrainad a reas ur chadenn da vanifestiñ evit dizalc'hidigezh o bro d'ar , etre [[Kyiv]] ha [[Lviv]], en enor da unaniezh [[Republik Poblel Ukrania]] ha [[Republik Poblel Ukrania ar C'hornôg]] e [[1919]]. Dre straedoù ha hentoù-tizh ar vro e voe graet ar chadenn-se gant keodedourien a-bep seurt. D'ar  e voe adoptet gant ar Parlamant nevez [[Disklêriadenn Riezgezh Stad Ukraina]] a lakae war baper priñsipoù hollek an emdermeniñ, an demokratelezh hag an dizalc'hidigezh, o lakaat lezenn Ukraina uheloc'h eget lezenn an [[URSS]], diwar skouer [[Rusia]] he doa kemeret un diviz heñvel ur miz a-raok. Ur prantad stourm a voe ouzh aotrouniezhoù soviedel neuze. [[Dispac'h ar greunit]] a voe etre an 2 hag ar 17 a viz Here [[1990]] da herzel sinadur ur feur-emglev unaniezh nevez evit an [[URSS]]. 

D'ar , goude un taol-stad c'hwitet a-enep [[Mic'hail Gortbatchev]], e voe disklêriet dizalchiezh ar vro diouzh an [[Unaniezh Soviedel]] gant Parlamant Ukraina. Kadarnaet e voe gant un referendom dalc'het d'ar  e lec'h ma votas 92% eus an dilennerien e oan akord gant an dizalc'hidigezh. D'ar memes deiz e voe dilennet prezidant kentañ Ukraina [[Leonid Kravchouk]]. E-korf daou emvod, unan e [[Brest (Belarus)|Brest]] d'an  hag egile d'ar  en [[Almaty]], e voe divodet da vat an [[URSS]] gant prezidanted [[Rusia]], [[Belarus]] hag Ukraina, erlec'hiet gant [[Kenglad ar Stadoù Dizalc'h]]. Met ne voe ket ratifiet an diviz gant Rada Ukraina ha james n'eo bet perzh eus ar KSD. Er [[bloavezhioù 1990]] e oa bet sinet emglevioù etre Ukraina ha [[Rusia]] evit en em zizober eus an armoù nukleel chomet war he ziriad, en eskemm da zoujañs tiriad Ukraina. Dilezel a reas trede stok armoù nukleel ar bed, o tismantrañ bombezennoù peotramant kas anezho da [[Rusia]] en eskemm da bromesaoù e-keñver he dazont.

Da gentañ-penn e soñjed e oa doareoù ekonomikel gwelloc'h gant Ukraina eget evit broioù all deuet diwar disrannadur an Unaniezh soviedel, met muioc'h a boan a voe gant ar vro a-benn ar fin. E-pad resediñ ar bloavezhioù 1990 e kollas 60% eus he [[Produadur diabarzh gros|PDG]] ha gouzañvet he deus ur [[monc'hwez]] gant pemp sifr. Mont a reas skuizh an Ukrainiz gant ar c'hudennoù ekonomikel, ar goubrenerezh hag an torfedoù hag aozañ a rejont manifestadegoù bras.Stabiloc'h e voe an ekonomiezh e fin ar [[bloavezhioù 1990]]. Degaset e voe ur moneiz nevez, an [[hryvnia]] e [[1996]]. Adalek [[2000]] e kreskas an ekonomiezh eus 7% bep bloaz.

E [[1996]] e voe degaset ur vonreizh nevez e-pad mandad eil prezidant ar vro [[Leonid Kouchma]] da dreiñ ar vro d'ur Republik hanter-prezidant da lakaat ur sistem stabil e plas. War Kouchma e voe lakaet ar biz avat abalamour da fedoù goubrenañ, bezañ laeret an dilennadegoù, tagañ ar frankiz da lavaret e soñj ha bodañ re a c'halloudoù tro-dro dezhañ.

=== Etre Europa ha Rusia : amzer an dispac'hoù hag ar brezel ===

E [[2004]] ez eas [[Viktor Ianoukovytch]], kentañ ministr d'ar mare-se, da brezidant, goude dilennadegoù a voe kavet laeret da c'houde gant Lez-Varn Uhelañ ar vro. E drec'h a gasas leun a dud da brotestiñ hag harpañ [[Viktor Iouchtchenko]], a oa erruet eil. Mizioù e padas an dispac'h e lec'h ma voe ampoezonet Iouchtchenko, gant [[Rusia]] hervezañ. E fin an [[Dispac'h orañjez]] ez eas Iouchtchenko ha [[Yuliya Tymochenko]]. Cheñch-dicheñch e voe ar galloud da c'houde gant dilennadegoù a gasas Ianoukovytch da gentañ ministr adarre e [[2006]], a-raok bezañ erlec'hiet gant Tymochenko e [[2007]]. Enkadenn [[2008]]-[[2009]] a zigreskas ekonomiezh Ukraina eus 15% tra ma kasas disputoù gant [[Rusia]] da vankout gaz. A-benn ar fin ez eas [[Viktor Ianoukovytch]] da brezidant e [[2010]].

E [[2013]] e komañsas Ianoukovytch da bellaat diouzh emglevioù-labour bet graet asambles gant [[Unvaniezh Europa]] da vont tostoc'h ouzh [[Rusia]]. An dra-se a gas an dud er straedoù adarre da c'houlenn liammoù tostoc'h ouzh Europa. Manifestadegoù [[Euromaidan]] ([[ukraineg]] Євромайдан "*plasenn Europa*") a gomañsas e miz [[Du]] [[2013]]. Tud reter Ukraina, rusegerien anezho, a chomas tost ouzh Ianoukovytch avat. Euromaida a greskas e vanifestadegoù bras hag emsavadegoù a c'houlennas disparti [[Viktor Ianoukovytch]] hag e c'houarnamant. Feulsoc'h e teuas an traoù e miz [[C'hwevrer]] [[2014]] pa voe adoptet lezennoù evit mirout ouzh an dud da vanifestiñ. 98 den a varvas, 15 000 a voe gloazet ha 100 den a ziankas er miz-se. Prometet e voe gant Ianoukovytch da zoañ dilennadegoù a-raok fin ar bloaz ha rentañ galloudoù d'ar Parlamant, met diskaret e voe gant ar Rada d'an , ar pezh e voe gwelet e [[Rusia]] evel un [[taol-Stad]]. Buan-tre da c'houde e voe aloubet [[Krimea]] gant arme Rusia (gant unwiskoù diverk), ha goude ur [[referendom]] nagennet, staget ouzh [[Kevread Rusia]] gant ur statud [[Republikoù Rusia|republik]]. Ne voe ket degemeret an dra gant ar gumuniezh etrebroadel. Kerkent e oa bet klasket gant strolladoù a-du gant Rusia kemer ar galloud e rannvroioù rusek ar vro, o reiñ lañs d'ur brezel-diabarzh. Dilennet e voe [[Petro Porochenko]] da brezidant, a glaskas adskoulmañ darempredoù mat gant [[Rusia]] hag ober war-dro emsavadegoù ar Reter kenkoulz ha chom tost ouzh [[Unvaniezh Europa]].

D'ar , goude sizhunvezhioù tomm pa vode [[Rusia]] hec'h arme tro-dro d'ar vro, e voe sinet gant [[Vladimir Poutin]] un embadenned a anaveze Republikoù an Donetsk ha Lougansk. D'ar  e oa bet lañset un [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|arsailh hollek]] gant Rusia war ar vro.

== Douaroniezh ==

Ur vro vras en [[Europa ar Reter]] eo Ukraina, ledet war [[Plaenenn Europa ar Reter]]. Eil bro vrasañ [[Europa]] eo, goude [[Rusia]]. En he bevennoù anavezet gant ar gumuniezh etrevroadel e ra 603,628&nbsp;km² ha 2782&nbsp;km a aodoù he deus. E miz C'hwevrer [[2022]] avat e oa 43 133&nbsp;km² eus he douaroù, 7.1% eus he ziriad a-bezh, ne oant ket en he dalc'h, aloubet gant [[Rusia]] ([[Krimea]]) peotramant dalc'het gant disrannourien a-du gant [[Rusia]].



Gweledvaoù Ukraina zo plaenennoù pinvidik dreist-holl (pe [[step]]) ha pladennoù, treuzet gant stêrioù evel an [[Dnipro]], an [[Doniets]], an [[Dnister]] hag [[Boug ar C'hreisteiz]] tra ma redont war-zu ar [[Mor Du]] ha [[Mor Azov]] er su. Delta an [[Danav]] a ra ar vevenn gant [[Roumania]]. Rannvroioù disheñvel a gaver en Ukraina, gant izeldirioù hag uheldirioù. Menezioù nemeto ar vro eo ar c'h[[Karpatoù]] er c'hornôg, hag ar menez brasañ eo [[Menez Hoverla]] gant 2061 m, ha [[Menezioù Krimea]] er su, a-hed an aod.

Kalzig a uheldirioù zo en Ukraina, evel [[Uheldir Volhinsko-Podilska]] ha douaroù riblenn-dehoù an Dnipro. Er reter emañ [[Uheldirioù Kreiz Rusia]] e lec'h m'emañ ar vevenn etre an div vro. Uheldirioù all zo nepell eus [[mor Azov]]. Pa deuz an erc'h e kresk kalzig live ar stêrioù, ha gant ar cheñchamantoù live e c'hell ober lammoù-dour.

A bep seurt danvez a gaver e douaroù Ukraina, [[houarn]], [[glaou]], [[manganez]], [[gaz naturel]], [[eoul-maen]], [[holen]], [[sulfur]], [[grafit]], [[titaniom]] ha metaloù all, ha prenn a vil-vern zo ivez, ouzhpenn da leun a zouaroù a c'heller labourat. Daoust d'an dra-se ez eus kudennoù endro er vro. N'eus ket trawalc'h a zour mat da evañ, saotret eo an aer hag an dour, digoadet e vez betek re, ha bez ez eus ur gontamadur skinoberiant abaoe [[gwalleur Tchornobyl]] e [[1986]].

Kêrioù pennañ ar vro : [[Kyiv]] ( 2,6 milion a annezidi.), [[C'harkiv]] (1,5 milion), [[Dnipropetrovsk]] (1,2 milion), [[Odesa]] (1,2 milion), [[Donetsk]] (1,1 milion), [[Lviv]] (0,8 milion), [[Zaporijjya]] (0,7 milion).<br />
Kêrioù all : [[C'herson]] (303 900 annezad), [[Kadievka]] (120 000 annezad)

== Politikerezh ==

Un demokratelezh diazezet war galloudoù kreñv ar Prezidant eo. Dilennet eo hennezh war-eeun gant ar bobl evit 5 bloavezh. Div wezh e c’hell bezañ dilennet.<br />
450 kannad dilennet war-eeun gant ar bobl evit 4 bloavezh a zo er [[Parlamant]] (Verc'hovna Rada pe eeunoc’h Rada).


== Armerzh ==
Deuet eo Ukraina da vezañ ezel eus [[Aozadur Bedel ar C'henwerzh]] e [[2007]], war-lerc'h bezañ anavezet gant [[Unvaniezh Europa]] evel un ekonomiezh varc’had.

== Poblañs ==

41,2 milion a annezidi he doa Ukraina e miz Genver 2022, pa oa 53 milion pa voe diskaret an [[Unvaniezh Soviedel]] e 1991. Tro 67% eus ar boblañs a zo o chom er c'hêrioù. 73 bloaz eo ar spi bevañ pa vezer ganet, 68 bloaz evit ar baotred ha 77,8 bloaz evit ar mec'hed.

78% eus ar boblañs zo Ukrainiz, ar Rusianed eo ar minoloriezh brasañ (17,3%), ha strolladoù all zo ivez : Belarusianed (0.6%), Moldovaned (0.5%), Tatared Krimea (0.5%), Bulgariz (0.4%), Hungariz (0.3%), Roumaniz (0.3%), Poloniz (0.3%), Yuzhevien (0.3%), Armeniz (0.2%), Gresianed (0.2%) ha Tatared (0.2%). Etre 10 000 ha 40 000 Korean zo ivez o chom e su ar vro, *Koryo-saram* a vez graet anezho, Koreaned deportet eno e koulz an Unvaniezh Soviedel.

Ar relijion ortodoks eo hini al lodenn vrasañ eus an dud (72,7% hervez ur studiadenn graet gant Ensavadur Etrebroadel Sokiologiezh Kiev e 2021).

An [[ukraineg]] eo ar yezh ar muiañ komzet e norzh ha kornôg ar vro, pa'z eo ar [[rusianeg]] er reter hag er su.

== Lu ==
* *Pennad spisoc'h Nerzhioù lu Ukrainia*

Goude ma voe bet roet lamm d'an [[Unvaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel|Unvaniezh Soviedel]], Ukraina a'n em gav gant 780,000 ezel d'an nerzhioù difenn war an tiriad. Ar re-se a zo dafaret gant trede arsanailh nukleel ar bed.

E miz Mae 1992, Ukrainia en deus sinet [[feur-emglev Lisbon]] gnat an emglev-se e tisklerie ar vro e roe an tu da [[Rusia]] da implij e holl armoù derc'hanel hag ouzhpenn-se e vefe ar vro ezel eus ar [[feur-emglev enep-puilhidigezh an armoù derc'hanel]] evel Stad hep arm eus an doare-se. Sinet eo an emglev e 1994, abaoe eo dieubet ar vro eus an armoù nukleel.

Ukrainia a oa bet mennet a galz gant mennozh disken an niver a armoù kendivizet (an holl re a n'int ket kimiek, bakteriek pe nukeel). Sinet e oa bet gant ar vro [[feur emglev etrebroadel an nerzhioù armet en Europa]], hag a gemnne da zisken an niver a [[Tank|dankoù]], kanolioù, ha karbedoù hobregonet (niver ar soudarded al lu a voe diskennet da 300 000). Ar vro a oa ar soñj gantañ da dreiñ eus ul lu enluaded d'ul lu arbennik gant soudarded a youl vat nemetken.

== Tud dibar ==

;Politikerezh
* [[Viktor Iouchtchenko]], prezidant Ukraina etre 2005 ha 2010
* [[Yuliya Tymochenko]], bet kentañ ministrez
* [[Viktor Ianoukovytch]], prezidant Ukraina etre 2010 ha 2014
* [[Petro Porochenko]], prezidant Ukraina etre 2014 ha 2019
* [[Volodimir Zelenskiy]], prezidant abaoe 2019
;C'hoarierion [[echedoù]]


== Levrlennadur ==
* Paul-Robert Magocsi, *A History of Ukraine*, University of Toronto Press, 1996 
* Luc & Tina Pauwels, ‘’Histoire d’Ukraine : le point de vue ukrainien, Fouenant, Yoran Embanner, 2015.
* FC, "5 bloavezh stourm. E-barzh *Ya!*, 19 C'hwevrer 2021.
* [[Tudi Crequer|Tudi Kreker]], "Ur Breizhad war hent ar brezel en Ukraina ». E-barzh *Dispak*, 4 Meurzh 2022.
* [[Gege Gwenn]], *“Noz vat bugaligoù” pe kentoc’h “Marv laouen tudoù”*, '’Ya!*, 16 Du 2022.
* Y. Y. ar Gov, *[[Anna Mouradova]] e dañjer*, *Ya!*, 10 Mae 2023. 
* Manon Deniau, "Liammañ an dud dre ar sevenadurioù hengounel ». E-barzh *Ya!*, 26 Gouere 2023.
* TOUZE Maxime, *Ur [[Jeremi Kostiou|Breizhad]] o reiñ sikourioù dengarour en Ukraina’’. E-barzh *Peuple Breton/Pobl Vreizh*, Gwengolo 2023, niv. 716, pp. 22-23.
* BUREL Anton, *Youlidi eus Breizh war an talbenn en Ukraina*, e-barzh [[Bremañ (kazetenn)|Bremañ]], miz Meurzh 2025, niv. 449, pp. 12-15.

== Filmoù ==
* Arzhur Konaneg ha Bleuenn ar Borgn, *Ur Brestad o sikour en Ukraina'', An taol lagad, France 3 Bretagne, 9 Here 2023, kelaouadenn 3 vunud.

## Liammoù diavaez
* Photos of Ukraine  

## pennadoù nes
* Kozaked
* Hetmanat
* Rous


Kyiv mainsquare.jpg|Maydan Nezalejnosti (Plasenn an Dizalc'hidigezh) e Kyiv
Verkhovna rada kyiv.jpg|Parlamant Ukraina, Kyyiv
20-Hryvnia-2003-front.jpg|20 Hryvnia
10-Hryvnia-2005-front.jpg|10 Hryvnia
Donezk Schwerindustrie rauchender Schornstein.jpg|Greanterezh Donetsk
Odesa Shopping.jpg|Mont a stal da stal en Odesa


## Notennoù ha daveoù
### Notennoù

### Daveoù