open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eilean MoLaise

: *Evit sterioù all an anv *'Holy Isle**, gwelit ar pennad [[Holy Island|Holy Isle (disheñvelout)]].''
<hr>



**Eilean MoLaise*' (e [[gouezeleg]]), *Holy Isle* pe *Holy Island* (e saozneg), a zo unan eus an 40 enezenn a zo er [[Firth of Clyde]] e [[Bro-Skos]], e [[Loch an Eilein]] (pleg-mor Lamlash), e-kichenik enez [[Arran]]. 

[[Boudaegezh|Boudaiz]] zo perc'henned warni hiziv. 

==Istor==
Ul lec'h relijiel eo abaoe pell. Ur [[feunteun]] sakr a roe dour a baree ar glañvourien, a-hervez. Ur manac'h, Molaise, a veve eno en ur vougev er , ha roet en deus e anv d'an enez. E anv a gaver ivez e *Lamlash*, anv [[saoznek]] kêriadenn [[An t-Eilean Àrd]], en Arran, tre dirak Eilean MoLaise. 

Roud zo eus ur manati en . 

==Skeudennoù==
<gallery mode="packed" heights="180px">
Centre_for_world_peace_on_holy_isle_with_flags.jpg|*Centre for World Peace and Health'' gant bannieloù tibetan ha stupa.
SaanenGoat_HolyIsle.jpg|Givri
Pony_on_holy_isle.jpg|Poneed
Holy Island

**Holy Island** pe **Holy Isle**, a vez graet e saozneg (*holy* a zo *santel* e brezhoneg) eus meur a enezenn, a glot a-walc'h gant an anv Enez Benniget e brezhoneg. Met anvioù all o deus an inizi-se ivez er yezhoù keltiek

## Inizi
###### 
* Inis Cealtra, e-kichen Mountshannon, e lez kornôk Lough Derg, e County Clare.

###### 
* *Holy Island*, anv all Lindisfarne, Northumberland, e Bro-Saoz, ma oa un abati a bouez er Grennamzer.

###### 
* *Holy Island* a vez graet eus Ynys Gybi, e Kembre, dirak Enez Mon, hag enni emañ porzh Caergybi 

###### 
* *Holy Isle* a vez graet eus Eilean MoLaise, e-kichen Enez Arran, e Bro-Skos, er Firth of Clyde. 

###### 
* Holy Island (Massachusetts), e Massachusetts.
Eilean Dubh

**Eilean Dubh** zo un anv-lec'h gouezelek hag a dalv kement hag Enez Du.

* Eilean Dubh, er Summer Isles,
* Eilean Dubh, e Kyles of Bute,
* Eilean Dubh Mòr ha Eilean Dubh Beag, div enezenn e Firth of Lorne,
* Eilean Dubh, un enezenn tost da Enez Diùra,
* Eilean Dubh, e Loch Craignish er c'hreisteiz da Oban en Argyll,
* Eilean Dubh, e Balnakeil Bay e Sutherland,
* Eilean Dubh a' Chumhainn Mhòir, e Loch Tarbert e Diùra,
* Eilean Dubh, e-kichen Erraid,
* Eilean Dubh, e Loch Shiel,
* Eilean Dubh, div enezennig e-kichenik Erraid, en Inizi Gall.
Steòrnabhagh

Steòrnabhagh (*Stornoway* e saozneg) eo kêr nemeti Enez Leòdhas, ha kêr vrasañ an Inizi Gall Diavaez. Pennlec'h Comhairle Na h-Eileanan Siar eo ivez.
Argyll ha Bute

**Argyll ha Bute**, *Argyll and Bute* e saozneg, **Earra-Ghaidheal agus Bòd** (distaget ) e gouezeleg, zo unan eus an 32 ''council area'' e Bro-Skos a-vremañ, savet diwar gendeuziñ div gontelezh kozh, kontelezh Argyll ha kontelezh Bute e 1996, gant un tamm bihan eus Dunbartonshire. Ceann Loch Gilb eo ar pennlec'h.
Bras-mat eo, an eil brasañ e Skos.  kilometrad aod a zo, muioc'h eget er Stad c'hall hed-ha-hed. 

## Kuzulvaoù amezek
Setu ar rannvroioù amezek: an Uheldirioù, Perth ha Kinross, Stirling ha West Dunbartonshire.
Maol Chinn Tìre

**Maol Chinn Tìre** (distaget [mɯːlˠ̪ çiɲˈtʲiːɾʲə] e gouezeleg), *Mull of Kintyre* e saozneg, eo an anv roet da lodenn greisteisañ ledenez Kintyre e mervent Bro-Skos, ur pemzek km eus Campbeltown.
Un tour-tan zo e beg al ledenez, brudet gant ur ganaouenn, *[[Mull of Kintyre]]*, savet gant Paul McCartney ha Denny Laine (deuet e-maez e miz Du 1977).
## Anv
* Ptol. II, 3, I / II, 3, 8 : **EPIDIUM PROMONTARIUM**

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Ti an Douristed
* Istor an tour-tan
Maol

En anvioù-lec'h er broioù gouezelek, **maol** e gouezeleg pe **mull** e saozneg Bro-Skos a dalv *moal*, da lavaret eo hep gwez pa gomzer eus ur menez pe ur penn-tir, pe "noazh" pa gomzer eus ur c'hastel en e boull da skouer.

Maol zo un anv-den ivez.

## Brezhoneg ha kembraeg
Kar eo ar ger gouezelek d'ar gerioù *[[moel]]* e kembraeg, ha moal e brezhoneg . E Kembre e vez graet moel eus menezioù hep gwez. E brezhoneg eo anavezet ar ger e Molenez ha lec'hioù all. 

## 
Stank eo ar ger e douaroniezh Bro-Skos. Talvezout a ra neuze kement ha *beg-douar uhel ha noazh *, tost evel ur menez, pa vez gwelet a bell.

E gouezeleg Bro-Skos eo implijet kalz ar ger evit komz eus begoù-douar pe pennoù-tir "noazh", hep gwez.
### Pennoù-tir
* Maol Chinn Tìre, pe *Mull of Kintyre*, penn kreisteisañ ledenez Chinn Tìre
* Maol nan Gall, pe "Mull of Galloway", penn kreizteisañ ledenez "Rhins of Galloway"
* An Obha, pe "Mull of Oa", pe *The Oa*, ur beg-douar en Ìle 
* Mull of Cara, ur beg-douar e kreisteiz Enez Cara 
* Mull Head, ur beg-douar en inizi Orc'h
### Lec'hioù all
* *Isle of Mull*, unan eus Inizi Gall, disheñvel orin hec'h anv evit doare, rak Muile eo hec'h anv gouezelek.
* Caisteal Maol ("Kastell Moal") e kêriadenn Caol Àcainn, war Enez Sgitheanach (Skye), ur c'hastel en e boull.

## 
* Cronk Meayll pe "Meayll Hill" pe "Mull Hill", ur dorgenn e kêriadenn Creneash.

#### 
En Iwerzhon e talvez ar ger *mull* kement ha menez. *Mullach* and *mullagh* a zo stummoù all. Mennegomp :
* Creachmhaoil (creach + maol), (Craughwell e saozneg), ur gêr e kontelezh Gaillimh. 
* An Mullach Mór (ar menez meur), (Mullaghmore e saozneg), anv meur a lec'h
* Mullaghaneany
* Mullaghcloga
* Mullach Cairn (Mullaghcarn e saozneg), ur menez er menezioù na Speiríní e Norzhiwerzhon

## Anv-den
Maol a oa un anv-badez gouezelek roet d'ar Grennamzer en Iwerzhon ha Bro-Skos. Meur a Vaol a zo bet mormaer (kont) Lennox (pe *Leamhnachd*), e kornôg Bro-Skos : Maol Domhnaich, Maol Choluim I, Maol Choluim II.

"Mel" zo ur berranv eus Maol, da skouer an aktour Mel Gibson.

## Pennad kar
*Moel
*Mel (disheñvelout)
Muel

**Muel** zo 
* anv gallek kumun Moel, e Breizh-Uhel, e kanton Sant-Meven e departamant Il-ha-Gwilun,
* anv spagnolek ur gumun eus Aragon, gevellet ganti.
Moel

**Moel** a zo ur ger brezhonek ha kembraek, a gaver e lec'hanvadurezh Breizh ha Kembre. Kar eo d'ar ger gouezelek maol, a gaver ivez e lec'hanvadurezh Bro-Skos evel en hini Iwerzhon. 
 
#### 
*Ur ger brezhonek kozh eo, chomet heñvel e gwenedeg, hag a glot gant moal, hag a gaver 
**en anv-lec'h Molenez,
**evel anv-tiegezh: *Le Mouel* 
*Ur gumun e Breizh Moel (kumun)

#### 
Anv meur a venez eo Moel e Kembre, roet da venezioù noazh o c'hern.

*Moel Arthur 
*Moel Cynghorion
*Moel Druman 
*Moel Eilio

*Moel Famau 
*Moel Fenlli 

*Moel Fferna
 
*Moel Hebog 

*Moel Lefn

*Moel Meirch 

*Moel Penamnen 

*Moel Siabod
*Moel Sych

*Moel Tŷ Uchaf
*Moel Tryfan

*Moel Unben

*Moel Wnion

*Moel y Gaer, anv meur a lec'h
*Moel y Parc

*Moel-yr-hydd
*Moel yr Ogof

*Moel Ysgyfarnogod 

 
*Foel Goch
*Foel Gron 

*Moelfre

*Moelwyn Mawr 
*Moelwyn Bach
*Y Moelwynion

*Nantymoel

### Anvioù-bihan
Roet e vez an anvioù-bihan
*Moelwyn d'ar baotred
*Moelwen d'ar merc'hed

## Pennadoù kar
* Foel
* Y Foel
* Maol pe Mull, ger gouezelek kar.
Eilean Bhòid

**Bòd** pe **Eilean Bhòid**, e gouezeleg (*Bute* e saozneg), zo un enezenn e Bro-Skos, gwechall e Siorrachd Bhòid (kontelezh Bute). Enni e oa kêr-benn ar gontelezh e Baile Bhòid (“Rothesay”).
An Obha

**An Obha** (e gouezeleg) pe **The Oa** pe **Mull of Oa** (e saozneg) zo ur c'hornad roc'hellek e mervent Ìle hag ur mirva naturel. Aod Iwerzhon (Antrim) a weler en diamen pa vez sklaer an amzer. Un tour zo eno, savet d'an 266 martolod marvet pa voe kaset al lestr Tuscania d'ar strad gant ar morlu alaman e miz C'hwevrer 1918.

E 1830 e oa c'hoazh ur 4 000 den bennak o chom eno, met didudet e voe gant an Highland Clearances.
Kintyre

**Kintyre** zo saoznekadur an anv gouezelek Cinn Tìre, anv ul ledenez e Bro-Skos. Met kavout a reer an anv ivez e broioù all:

* Kintyre, North Dakota, e SUA
* Kintyre, Jamaica, ur gêr e Jamaika
* Kintyre Uranium Deposit, e Western Australia.
Na Roinn Ileach

**Na Roinn Ileach**, anavezet ivez evel *The Rinns of Islay* (pe *The Rhinns of Islay*) e saozneg, eo anv al ledenez e kornôg Enez Ìle (*Islay* e saozneg), en Inizi Gall e Bro-Skos. Enni emañ kêriadennoù Port Sgioba ha Port na h-Abhainne.

Emañ tour-tan Na Roinn Ileach en Enez Orasaigh (*Orsay* e saozneg), er c'hreisteiz d'al ledenez.

## Liamm diavaez
* Fichenn gwareziñ natur
Inizi Orc'h ar Su

**Inizi Orc'h ar Su** zo un enezeg e Meurvor ar Su. Evel ma'z int un darn eus Antarktika n'eus riegezh ebet warno hervez ar gwir etrebroadel, met arc'het int gant ar Rouantelezh-Unanet (evel un darn eus Tiriad Antarktika Breizh-Veur) hag Arc'hantina.

## Daveennoù
Sgùrr nan Each

**Sgùrr nan Each** (distaget:  e gouezeleg), ar pezh a dalvez "beg ar c'hezeg", zo ur menez en Uheldirioù Bro-Skos, e kontelezh kozh Ros agus Cromba.
Enez Cara

Enez **Cara** zo un enezennig er-maez da Cinn Tìre e Bro-Skos, ha 132 devezh-arat enni. Didud eo abaoe ar bloavezhioù 1940.

## Douaroniezh
Cara zo ur c'hardlev eus Gigha. Mont di a reer eus Gigha, pa gaver unan bennak prest da vageal. 

## Istor

D'an 22 a viz Gwengolo 1940 e voe kaset al lestr *Aska* d'ar strad war gerreg gwalarn an enezenn goude tizhet gant kirri-nij alaman. 

## Tasmant
Kerreg a zo, tre e kreisteiz an enezenn, a zo anvet Broonie's Chair, "kador Broonie". Un tasmant eo, ha ne gar ket gwelout tud oc'h azezañ en e gador. Evit-doare e kas gantañ ar re a gred ober. 

## Anv-bihan
Cara a dalvez kement ha "muiañ karet" . Un anv plac'h, boutin a-walc'h, eo Cara er c'hornad, ha brudet e Skos. War a seblant eo aet ar brud betek SUA . 

## Notennoù
Wiski Ìle

**Wiski Ìle** zo wiski graet en Enez Ìle, ar greisteisañ eus an Inizi Gall, e kornôg Bro-Skos. 8 strilherezh a yae en-dro e 2012. 

## Strilherezhioù
### Ar strilherezhioù a ya en-dro

### Strilherezhioù serret
Un toullad strilherezhioù zo bet serret en Enez Ìle. Ar vrudetañ eo Port Ellen a zo bet digor etre 1825 ha 1983. Ul labouradeg valtañ zo bepred e Port Ìlein a bourchas heiz kellidet d'ar strilherezhioù hervez o ezhommoù. E miz Meurzh 2007 e voe embannet gant Strilherezh Bruichladdich e vije addigoret strilherezh Port Charlotte hag a oa serr abaoe 1929, hag a oa anavezet ivez evel Strilherezh Lochindaal. 

* Achenvoir (a-raok 1816–1818+), en Argyll
* Ardenistle (1837–1849) / Kildalton (1849–1852) / Ìle(1852–1852), 
* Ardmore (1817–1835), kemeret gant Lagavulin e 1837
* Daill (1814–1830), a weler an dismantroù anezhi etre Port Asgaig & Beul an Àtha
* Freeport (1847–1847), den ne oar pelec'h 
* Hazelburn (1825–?), 
* Kildalton (1817–1837), kendeuzet gant Lagavulin
* Killarow (c.1760–1818) / Beul an Àtha (1818–1822), dismantroù anezhi er gêriadenn
* Lochindaal/Port Sgioba/Rhinns (1829–1929), e-kichen Bruichladdich
* Lossit (1821) / Baile a' Ghràna (1826–1860), 
* Malt Mill (1908–1960), 
* Mulendry (1826–1831), n'ouzer ket pelec'h 
* Newton (1818–1825), 
* Octomore (1816–1852), dismantroù e-kichen Port Sgioba
* Port Ellen (1825–1929, 1967–1983), 
* Scarabus (1817–1818), 
* Tallant (1821–1852), en un atant er c'hreisteiz da vBogha Mòr
* Torrylin (?–?), marteze en Arainn

## Liammoù diavaez
* Islay Whisky Society
* Scotland National Tourist Board
* Argyll Tourist Board
* Google Earth
* Dr. Whisky
* The Islay Whisky Chapter Austria
Gioghaigh

**Gioghaigh** zo un enezenn didud en Inizi Gall e Bro-Skos. Emañ er Sound of Barra, etre Barraigh hag Eirisgeigh, ul lev er mervent da Fùideigh. Emañ en ur chapeledad inizi hag a ya eus Uibhist a Deas da v-Barraigh, ha peg eo ouzh Theiliseigh.
Rocabarraigh

**Rocabarraigh** (*Rockall* e saozneg) a zo ur garreg er Meurvor Atlantel, er gwalarn da Iwerzhon, etre ar vro-se, Enez ar Skorn ha Bro-Skos, ha brudet gant ar sach-blev zo bet etre Breizh-Veur hag Iwerzhon abalamour dezhi, pe gentoc'h d'ar pinvidigezhioù a soñjed a c'hallfe bezañ e goueled ar mor en-dro dezhi. Arc'het eo ar mor tro-dro gant ar Rouantelezh-Unanet, Iwerzhon, Island ha Danmark (en anv Inizi Faero).

27 metr ledander ha 22 vetr uhelder zo d'ar garreg. Ne c'hall den bevañ eno evel-just.

Kontet e vez a-wechoù e-touez an Inizi Gall, met gwall bell emañ an hini dostañ, Hiort (anvet "Saint Kilda" e saozneg). Meret eo ar garreg gant ar Rouantelezh-Unanet ha stag eo ouzh an Inizi Gall Diavaez evit a sell ar velestradurezh.
Proviñs Quang Binh

**Proviñs Quảng Bình** a zo ur broviñs e-kreiz Viet-Nam. Harzoù he deus gant Poviñs Ha Tinh ha Proviñs Quang Tri. Dong Hoi eo ar gêr-benn. Eno emañ park naturel Phong Nha-Ke Bang.

## Gwelet ivez
* Phong Nha-Ke Bang

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Inizi Barraigh

**Inizi Barraigh** (*Barra Isles*, pe *Bishop's Isles*, dre ma vijent bet perc'hennet gant an Iliz, e saozneg), a zo un enezeg en Inizi Gall, e Bro-Skos, er c'hreisteiz da Enez Barraigh. Nav enezenn emaint, hag un toullad kerreg. 

## An Inizi
Darn zo bihanik, ha n'eus nemet en hini vrasañ ez eus tud o chom:
* Bhatarsaigh (*Vatersay* e saozneg) eo an enez vrasañ; 
* e Beàrneraigh (*Berneray* pe *Barra Head*), Pabaigh (*Pabbay*), Sanndraigh (*Sandray*) ha Miughalaigh (*Mingulay*) ez eus bet tud o chom gwechall;
* peder enezenn vihan all zo: Flodaigh (*Flodday*), Lingeigh (*Lingay*), Maol Dòmhnaich (*Muldoanich*) hag Uineasan.

Kaoz zo anezho e meur a saga viking.
Barraigh

**Barraigh**, pe **Eilean Bharraigh** (distagañ: [ˈparˠaj] ha [ˈelan ˈvarˠaj]), *Barra* e saozneg, zo un enezenn tostik da Bhatarsaigh, an enezenn greisteisañ tudet eus Inizi Gall e Bro-Skos. Gouezeleg a gomzer enni. 

## Douaroniezh
1 174 a dud a oa o chom enni hervez niveradeg 2001, katoliked evit an darn vrasañ. Ar gêriadenn vrasañ eo Bàgh a' Chaisteil (*Castlebay* e saozneg). Liammet eo Barraigh ouzh Eilean Bhatarsaigh (*Vatersay* e saozneg) gant ur chaoser. 

Traezhegi gwenn a zo er c'hornôg, kerreg e-leizh er reter. 

## Skeudennoù

Image:Isle of barra-castlebay.jpg|Bàgh a' Chaisteil
Image:2004 0806hebridies0048.JPG|Traigh Eais
Image:Traigh Sunset.jpg|Kuzh-heol e Traigh Eais
Image:Barra Airport Sands.JPG|Traezheg an aerborzh
Image:Barra-Airport-Canthusus.JPG|Aerborzh Barraigh
Image:2004 0806hebridies0040.JPG|
Barra

**Barra** zo ur ger a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro.

## Er broioù keltiek
*Anv saoznek Enez Barraigh, e Bro-Skos.
**Inizi Barra, er c'hreisteiz dezhi.
*Guagán Barra, e kontelezh Korkig, en Iwerzhon

## Er broioù all

#### En Aostralia
*Barra Brui, New South Wales, 
*Glen Barra, via Bendemeer, New South Wales, 

#### E Brazil
*Barra (Bahia), e Bahia,
*Barra Bonita, e São Paulo, 
*Barra da Lagoa, un distrig e kêr Florianópolis e stad Santa Catarina
*Barra da Tijuca, ur c'harter e kêr Rio de Janeiro, 
*Barra de Santo Antônio, en Alagoas, 
*Barra de São Francisco, en Espírito Santo, 
*Barra de São Miguel, anv div gumun
**Barra de São Miguel, Alagoas
**Barra de São Miguel, Paraíba
*Barra do Chapéu, e São Paulo, 
*Barra do Garças, ur gêr vras e Mato Grosso, 
*Barra do Piraí, ur gêr e stad Rio de Janeiro, 
*Barra do Quaraí, ur gêr e Rio Grande do Sul, 
*Barra do Turvo, ur gumun e stad São Paulo, 
*Barra Mansa, ur gumun e stad Rio de Janeiro,

#### En Italia
*Barra (Naplez), ur c'harter e Naplez

#### E Portugal
*Barra de Mira, ur gêriadenn

## Pennadoù kar, a dost pe a bell
*Bara
*Burra
Mallozh

****Mallozh''' zo ivez '''[[sakreadenn]]***.

Ar **mallozh**, pe ar **vallozh** zo ur stad a walleur didrec'hus taolet gant un doue pe ur galloud dreistnaturel bennak, hini ur beleg pe ur sorser a-wechoù, droukchañs pe ar wallblanedenn, war un den pe ur strollad tud, a-wechoù evel kastiz. Taolet e vez ar mallozh gant un estlammadenn pe ur bedenn, gant huderezh pe strobinellerezh. 

## Mallozhioù istorel
*Mallozh ar faraoned
*mallozh Urzh an Templ
*Mallozh Tecumseh e 1811, taolet a-hervez war kement Prezidant eus Stadoù-Unanet Amerika dilennet ur bloavezh a echu gant 0 (zero). 

## Mallozhioù relijiel

## Mallozhioù el lennegezh
**Mallozh [[Kullervo]]*, e Kalevala Finland.

## Mallozhioù er sonerezh
*Mallozh an navet sumfonienn

## Mallozhioù ijinet gant ar c'hazetennoù
*Mallozh Toutankhamon, savet e 1923 gant ur c'hazetenner saoz war-lerc'h marv Lord Carnarvon, kozhiad klañvidik.
*Mallozh an tiegezh Kennedy.
*Mallozh Ötzi.

## Pennadoù kar
*Mallozh an doue
*Mallozh ma doue
*Bennozh

## Notennoù
Marchienne-au-Pont

**Marchienne-au-Pont** (walloneg : *Mårciene*) a oa ur gumun e Wallonia e Belgia, e proviñs Hainaut. Staget eo bet ouzh kumun Charleroi gant lezenn 1977.

## Istor

Pevar film a voe goustlet da Yvonne Vieslet.
*1921 : *La jeune Belgique* / *Het jong België*, film mut sevenet gant Armand du Plessy (1883-1924).
*1928 : *La petite martyre belge*, film mut sevenet gant Francis Martin (1905-1968).
*1929 : *La tragédie de Marchienne* / *De tragedie van Marchienne*, film mut gant F. Martin c'hoazh.
*1937 : *La tragédie de Marchienne* / *De tragedie van Marchienne*, film komz, doare nevez an oberenn gent, gant F. Martin bepred.

## Monumantoù ha traoù heverk

Marchienne-au-Pont JPG01.jpg|Porzh diabarzh ar c'hastell Bilquin-de Cartier
Marchienne-au-Pont JPG00c.jpg|Ar Sambre hag ar vag-chapel

## Notennoù
Bud-Strasnedh

Ur barrez keodedel eus Kernev-Veur eo **Bud-Strasnedh**. Porth Bud ha Strasnedh eo he c'hêriadennoù pennañ.

## Gevelliñ
*  An Erge-Vras
Joséphine de Beauharnais

**Joséphine de Beauharnais** pe **Marie Josèphe Rose de Tascher de la Pagerie** (23 a viz Mezheven 1763 – 29 a viz Mae 1814) a oa pried kentañ Napoleone Buonaparte, ha kentañ Impalaerez ar C'hallaoued*.*

## Hec'h anv
Direizh eo hec'h anv *Joséphine de Beauharnais*. Pa oa dimezet da Alexandre de Beauharnais e oa anvet Marie Josèphe Rose. Ar jeneral Napoleone Buonaparte an hini a raio *Joséphine* anezhi. Ret e vefe lavarout *Joséphine Bonaparte* eta pe *Marie Josèphe Rose de Beauharnais*.

## Dimeziñ kentañ
E miz Here 1779 ez eas Joséphine da Vro-C'hall gant he zad. Eno e timezas da Alexandre de Beauharnais d'an 13 a viz Kerzu 1779, e Noisy-le-Grand. N'eo ket un tiegezh evurus an hini e oa, met daou vugel o doe :
* ur mab, Eugène de Beauharnais (1781–1824), 
* ur verc'h, Hortense de Beauharnais (1783–1837), a zimezas da Luigi Buonaparte, breur Napoleone Buonaparte, e 1802. Mamm e vo da Louis-Napoléon, an hini a vo Napoleon III.

## Dimeziñ da Napoleon
Mallozh ma Doue

**Mallozh ma doue** pe gentoc'h **Mallozh ma Doue**, a zo ur mallozh, pe ur sakreadenn vrezhonek.

## Anv-gwan
Implijet e vez ivez evel anv-gwan, skrivet *Mallozh-ma-Doue* neuze, e troiennoù evel ar re-mañ
**Deus amañ! Mallozh-ma-Doue loen brein!*
**Hemañ zo ur mallozh-ma-Doue ti brein!*
**Ar mallozh-ma-Doue marmouz-mañ zo laer evel an dour!*
**-Petra hoc'h eus bet?-Mallozh-ma-Doue seurt!*
**Lavaret he doa din mont gant ar mallozh-ma-Doue hini a garjen*.

## Levrlennadur
*Jules Gros, Trésor du Breton Parlé, trede levrenn, rann ar sakreadennoù
Bhatarsaigh

**Bhatarsaigh** (distaget ), *Vatersay* e saozneg, zo un enezenn stok ouzh Enez Barraigh, en Inizi Gall, e Bro-Skos, hag anv kêriadenn nemeti an enezenn. Stag eo ouzh Barraigh gant ur chaoser echuet e 1991. Pa vez izel ar mor eo stag ouzh Uineasan ivez er reter. 

Ar c'hornôkañ lec'h poblet e Skos eo. Theiseabhal Mòr eo al lec'h uhelañ gant 190 m. 90 den a oa o chom enni e 2011. 
 
## Loened
Dourgon ha kerc'heized zo en enez. *Bonnie Prince Charlie's flower* (ar bleunioù *[[Calystegia|Calystegia soldanella]]*), a vije deuet diwar had skoet gant Bonnie Prince Charlie, ne vezont gwelet nemet e Bhatarsaigh hag Eirisgeigh.

## Peñse
E miz Gwengolo 1853 e c'hoarvezas peñse glac'harus al lestr *Annie Jane*, un teirgwern hag a oa o vont eus Liverpool da Vontreal. 

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ar strollad sonerien The Vatersay Boys.
*skeudennoù

## Notennoù ha daveennoù
Uibhist a Deas

**Uibhist a Deas** (distaget ), *South Uist* e saozneg, zo unan eus an Inizi Gall e kornôg Bro-Skos. Hervez niveradeg 2001 e oa 1,818 a dud o chom enni.

Ur mirva naturel eo, ha meur a lec'h a dalvoudegezh hendraouriezhel zo. Kavet e oa bet aze momiennoù ragistorel. 90% eus an dud a zo katoliked. Bev eo ar gouezeleg. *"Deasaich"* (Kreisteiziz) a vez graet eus an dud e gouezeleg. 

## Douaroniezh

## Armerzh
A-bouez eo an douristelezh evit an enezenn. Gweladenniñ a reer 
* ar Kildonan Museum gant ar Clanranald Stone eus ar ;
*dismantroù an ti ma oa ganet Flora MacDonald.

## Hendraouriezh

## Bannañ bombez
E gwalarn an enez, e 1957-58, da vare ar Brezel Yen, e voe savet ardivinkoù da vannañ bombez-dre-ganol, pe resisoc'h ar Corporal missile, un arm nukleel pellgaset, savet gant Breizh-Veur ha SUA. 

## Liammoù diavaez
* southuist.com - Photo galleries, accommodation, news and events
* Iochdar.co.uk, a website about outdoor recreation in South Uist
* StorasUibhist.com, the official website of the community-owned South Uist Estate
* Flags of the world - Hebrides
* An Gàrradh Mòr, Historic walled garden at Cille Bhrìghde
* Rocket launches at South Uist
* Corporal missile inaccuracy revealed, The Guardian Sept 6 2003
* Askernish Golf Club
* Daliburgh School
* Google Maps:Rocket launch site
* Uist Online
* Am Paipear Community Newspaper
Saint Kilda

**Saint Kilda** pe **St Kilda** zo un anv-lec'h saoznek. Daoust ma seblant dont diwar anv ur sant gouezel bennak, n'eus sant ebet gant an anv-se nag a-bell nag a-dost. Bez' ez eo :

## E Bro-Skos
* anv saoznek un enezenn anvet Hiort e gouezeleg.

## E broioù all
War-lerc'h an anv eus Bro-Skos eo bet kaset gant Skosiz da vroioù all.
### En Aostralia
* St Kilda (Queensland), karter eus Bundaberg, 
* St Kilda (Suaostralia), karter eus Adelaide (Aostralia)
* St Kilda (Victoria), karter eus Melbourne, Aostralia

### E Zeland Nevez
* St Kilda (Zeland-Nevez), karter eus Dunedin
Melbourne (disheñvelout)

**[[Melbourne]]** zo anavezet hiziv evel anv ur gêr vras e stad Victoria (Aostralia). Koulskoude eo anv meur a lec'h, ha da gentañ-penn, hervez an istor, hini meur a gêr e Bro-Saoz. 

###### 
* Melbourne (Derbyshire)
* Melbourne (East Riding of Yorkshire)
* Melbourn, Cambridgeshire

###### 
* Melbourne (Arkansas)
* Melbourne (Florida)
* Melbourne (Iowa)
* Melbourne (Kentucky)
* Royal Melbourne (Chicago)

### Antarktika
* Mount Melbourne

## Tud
* William Lamb, 1añ beskont Melbourne (1748-1829)
* William Lamb (1779-1848), eil beskont Melbourne
* Frederick Lamb trede beskont Melbourne (1782-1853)
Kreisteiz

**Kreisteiz** ( pe *ar c'hreisteiz* a-wechoù) a zo

*an eur e-kreiz an deiz, etre unnek eur hag a-raok un eur, 
**komzet e vez eus *daouzek taol ar c'hreisteiz* sonet gant kleier an ilizoù; 
*an durc'hadur, pe roud-avel, enebet ouzh an hanternoz, sellout ouzh Su. Kement-mañ avat, evit pezh a sell ouzh an douaroniezh, n'eo mat nemet evit hantervoul an norzh, ha dreist-holl a-us da d-Trovan ar C'hrank; en hantervoul ar su emañ an Heol en norzh d'an eur a greisteiz.
**an inizi *kreisteisañ* eo ar re a zo ar pellañ war-zu ar c'hreisteiz
*ar **C'hreisteiz**: lodenn ur vro a zo er c'hreisteiz, evel 
**Amerika ar C'hreisteiz: Amerika ar Su
**Afrika ar C'hreisteiz: Suafrika
Fowydh

Ur gêr eus arvor kreisteiz Kernev-Veur eo **Fowydh**.

Eno emañ "maen Tristan", skrivet warnañ an enskrivadur latin *Drustans hic iacet Cunomori filius*, eleze "Emañ amañ en e c'hourvez Tristan mab Konomor", Konomor o vezañ anvet ivez "ar Roue Mark" (pe : Marc'h).

## Tud vrudet
*Mary Bryant, kondaonet d'ar galeoù ha kaset da New South Wales, en Aostralia. Tec'hout a reas alese hag erruout, gant ur vagad galeourien all en enez Timor. Eno e voe harzet ha kaset gant Izelvroiz da Vreizh-Veur en-dro.
* Kenneth Grahame (1859–1932), skrivagner saoznek, aozer *[[The Wind in the Willows]]* (1908).
* Daphne du Maurier (1907–1989), skrivagnerez saoznek ganet Fowydh. Brudet eo he oberennoù *Rebecca*, *Jamaica Inn* hag ur bern danevelloù evel *The Birds* pe *Don't Look Now* hag a zo bet graet filmoù ganto.

## Skeudennoù

Fowey Harbour - geograph.org.uk - 1131914.jpg|Fowydh
The Tristan Stone by A3082 Fowey - geograph.org.uk - 800074.jpg|Maen Tristan


## Notennoù
Eric'htonios

**Erichtonios** (*Έριχθόνιος* e henc'hresianeg, *Erichthonius* e latin) a oa anv daou zen e mojennoù Hellaz kozh:

* Eric'hthonios, roue Attika
* Eric'hthonios, mab Dardanos, roue Dardania
Uibhist a Tuath

**Uibhist a Tuath** (distaget [ˈɯ.ɪʃtʲ ə t̪ʰuə] e gouezeleg, anvet *North Uist* e saozneg, a vefe *Uibhist an hanternoz* e brezhoneg) zo unan eus an Inizi Gall e kornôg Bro-Skos. 

## Liammoù diavaez
* Balranald Nature Reserve
* Taigh Chearsabhagh
* Explore North Uist
* Uist Outdoor Centre
* Am Paipear Kazetenn lec'hel e saozneg

## Skeudennoù

Image:North Uist near Solas.jpg|Corran Aird a' Mhòrain.
Image:North Uist Satellite Map.png| Uibhist a Tuath eus an oabl
Ì Chaluim Chille

* *Diwallit! Un enezennig all zo anvet [[Eilean Chaluim Chille]].*

**Ì Chaluim Chille** (e gouezeleg, distaget [iː xalˠ̪əm ˈçiʎə]), *Iona* (e saozneg), zo un enezenn vihan a-douez an Inizi Gall e kornôg Bro-Skos, dezhi ul lec'h bras en istor ar gristeniezh e Bro-Skos evel e Breizh-Veur. Brudet eo kened ha natur ar vro. 

## Douaroniezh
War-hed un hanterlev emañ eus Enez Muile. Un hanterlev a ledander zo dezhi, hag ul lev hanter a hed, gant 177 a dud enni e 2013.

## An abati

## Skeudennoù

Mull-topographic.iona.label.jpg|Enez Mull, o tiskouez pelec'h emañ Iona
Iona Abbey - St Martin's cross - July 2011 - side.jpeg|Kroaz Sant Martinius, eus an 
TyIonaNunnery20030825r19f31.jpg|Kouent Iona
Iona.monochrome.jpg|Iona, an abati ha Dùn Ì
Cloisters of Abbey on the Isle of Iona.jpg|Kloastroù an abati
TyIonaBayAtTheBackOfTheOcean20030825r19f19.jpg|Ar bae
TyIonaStColumbasBay20030825r19f10.jpg|Ar gwel etrezekBae sant Koulm
Iona Book Shop.jpg|Levrdi Iona 


## Gwelet ivez
* Clann-an-oistir
* Dál Riata

## Liammoù diavaez

*  Isle of Iona, Scotland
*  The Iona Community
*  Computer-generated virtual panorama Summit of Iona Index
*  Official Iona Beach Party website
Wimereux (Pas-de-Calais)

**Wimereux** a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

Wimereux war memorial.JPG|Monumant ar re varv hag un ti gant e dal-skouer.
Marconi wimereux 1899.jpg|Plakenn o tegas soñj ag ar c'hentañ liamm dre skingomz etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz.
Wimereux church (side).JPG|An iliz.
Wimereux802.jpg|Tiez-hañv en draezhenn.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun:''Wimereux Communal Cemetery''

E **Wimereux** edo penngarter ar *Queen Mary's Army Auxiliary Corps* e-pad ar Brezel bed-kentañ. Eno en em stalias ivez penngarter Lu ar Rouantelezh-Unanet. Adalek miz Here 1914 e voe staliet ur greizenn-ospital pennañ e Wimereux ha Boulogne. Bered kumun Wimereux a voe implijet betek miz Even 1918. Ur wezh leuniet al lodenn eus ar vered a oa bet gouestlet da luioù ar C'hommonwealth e voe digoret unan nevez e Terlincthun (Wimille). An ofisour-mezeg John McCrae, Letanant-Koronal kanadian, a zo douaret e bered kumun Wimereux.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
 
ImageSize = width:250 height:200 
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 
TimeAxis = orientation:horizontal 
AlignBars = justify 
Colors = 
 id:gray1 value:gray(0.9) 
 
DateFormat = yyyy 
Period = from:1960 till:2010 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
 
PlotData = 
 bar:9000 color:gray1 width:1 
 from:start till:end 
 bar:6000 color:gray1 
 from:start till:end 
 bar:3000 color:gray1 
 from:start till:end 
 bar:0 color:gray1 
 
 
LineData = 
 layer:front 
 points:(48,99)(84,119) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 4198 1968: 5241
 points:(84,119)(100,147) color:blue width:2 #1975: 6712
 points:(100,147)(128,153) color:blue width:2 #1982: 7023
 points:(128,153)(160,154) color:blue width:2 #1990: 7109
 points:(160,154)(196,162) color:blue width:2 #1999: 7493
 


## Melestradurezh
## Tud dibar
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Wimille

**Wimille** a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
### Bered ar C'hommonwealth:''Terlincthun British Cemetery''

Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Even 1918.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:6900 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:4600 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:2300 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,131)(84,139) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 4497 1968: 4826
  points:(84,139)(100,138)    color:blue    width:2 #1975: 4779
  points:(100,138)(128,124)   color:blue    width:2 #1982: 4220
  points:(128,124)(160,135)   color:blue    width:2 #1990: 4681
  points:(160,135)(196,136)   color:blue    width:2 #1999: 4721
  


## Melestradurezh
## Tud dibar
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Albin Planinc

**Albin Planinc (Planinec)** a zo bet ganet d’an 18 a viz Ebrel 1944 e Briše (Yougoslavia) ha marvet d'an 20 a viz Kerzu 2008 e Ljubljana (Slovenia) .

Mestrc'hoarier echedoù yougoslaviat eus Slovenia e oa.

Mestr Meur (FIDE) abaoe 1972.

Kampion echedoù ar Re Yaouank eus Slovenia e 1962.

Kampion echedoù eus Slovenia e 1968 hag e 1971.

2 415 edo e renk Elo diwezhañ, 2 525 eo bet e renk Elo uhelañ.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
Bogha Mòr

**Bogha Mòr** pe **Bogh Mòr** (*Bowmore* e saozneg) eo kêr-benn Enez Ìle, ar greisteisañ eus an Inizi Gall. 862 den a oa o chom enni hervez niveradeg 2001. 
Brudet eo he labouradeg wiski, anvet *[[Wiski Bowmore|Bowmore]]*, hag an iliz kelc'hiek, e Cill A-Rubha.
Port Ìlein avat eo lec'h tudetañ an enezenn.

## Istor

Ur gêriadenn savet e stumm karrezioù eo Bogha Mòr, kroget d'he sevel gant Daniel Campbell Yaouankañ e 1770, goude echuet iliz Cill A-Rubha, a lavarer e oa kelc'hiek abalamour d'an diaoul ha n'hallfe ket kuzhat en ur c'horn.

Strilherezh Bowmore a voe savet un tamm a-raok 1816, war lez Loch an Dàla, e-kichenik ur sanailh a zo bremañ poull-neuial, anvet MacTaggart Centre. Ar wrez a sav eus ar strilherezh a servij da dommañ dour ar poull.

## Kenwerzh
Bogha Mòr a gaver enni letioù ha stalioù, un ospital hag ur skol eil derez. Ur gazetenn zo, anvet *Ileach*.

## Sevenadur
Bogha Mòr a ro bod da *[[Ionad Chaluim Chille Ìle]]* (kreizenn Koulm), savet da ziwall ar gouezeleg en enez.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Ionad Chaluim Chille Ile
*Lec'hienn "Ileach", kazetenn an enez
*Lec'hienn diwar-benn an iliz krenn

## Notennoù
Le Nouvelliste du Morbihan

**Le Nouvelliste du Morbihan** a oa ur gazetenn bemdeziek embannet er Mor-Bihan etre 1883 ha 1944. Graet e veze en Oriant betek penn-kentañ 1943. Staliet e voe e Gwened betek deizioù kentañ miz Eost 1944. 

Embannet e voe he niverenn gentañ d'ar 25 a viz Meurzh 1883.
Ionad Chaluim Chille Ìle

**Ionad Chaluim Chille Ìle** (kreizenn Koulm Ìle) zo ur greizenn savet da gelenn gouezeleg e Bogha Mòr, en Enez Ìle, e Bro-Skos, war lez Loch an Dàla. Savet e voe e 2002, ha liammet eo gant Sabhal Mòr Ostaig, ar skol-veur ouezelek, savet en An t-Eilean Sgitheanach‎. Kelennet e vez gouezeleg Skos ha hini Iwerzhon. Levraoueg zo ivez.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ar greizenn
Diwar c'hoarzin

***Diwar c'hoarzin...*** zo un dastumad pennadoù fentus, skrivet e brezhoneg Leon, gant an Tad Medar, hag awenet gant spered katolik ar bloavezhioù 1940. 

Embannet e oa bet al levr e 1945, gant Ar Vuhez Kristen, e Rosko, skeudennaouet gant Langleiz ha savet ar rakskrid anezhañ gant Loeiz ar Floc'h.

## Pennadoù al levr
Pemp pennad ha daou-ugent a ya d'ober al levr :
* *Mac'harid an dour benniget
* *Liza an ti all a zo o vont e koef*
* *Jaketa Rapronobis n'eo ket kontant...*
* *Laouig an Drompilh*
* *Laouig an Drompilh, ar paotr fur, a zo aet da soudard*
* *Marivon Fri-furch.*
* *Penaos rei da anaout eur c'helou hall... hep lakaat an dud da “sempla”*
* *Kaour Skouarngad aet da labourer-porz*
* *Boutik Satan*
* *O vont da zimezi eman...*
* *Korbellet eo bet...*
* *Job an Tarzeller*
* *Ar c'hiz eo ! Ar c'hiz eo !*
* *Izidor ha Katellig*
* *Eur vaskaradenn am eus gwelet...*
* *Ostaleri an Ti-kakous*
* *Eun Tad Kapusin e foar Landi...*
* *Friko vo... Friko zo... Friko zo bet...*
* *O kafea oun bet e ti Chan Strouilhenn*
* *Lein-Peurzorn a zo...*
* *Eun Aotrou hag eun Itron...*
* *O, me 'm eus bet plijadur !*
* *Foar Lesneven a oa...*
* *Jakez, paotr an oferenn-vintin*
* *E gwenn edo, da zeiz hec'h eured...*
* *Boutaouer-ler Sant Jozef*
* *Ribotadenn Yann Paotr-ar-gêr*
* *Mouzet da zeiz ar friko...*
* *Seza n'he deus ket bet he Fask*
* *Eur c'havell goullo*
* *Seza Kouignplat hag he zorch-skudellou*
* *Skol katekiz e ti Seza Kouignplat*
* *N'o doa mab nemetan...*
* *Pask an daou grener...*
* *Eun ti a relijion eo va zi-me...*
* *E pelec'h 'ta eman e benn gantan ?*
* *Penaos e voe digoefet ha didoket Janedig Pilgozig*
* *Laouig Frisivi*
* *Ar vamm-bapaig hag ar misioner koz...*
* *Me... me ne gredan menet ar pez a blij d'in...*
* *O vont d'ar gouent eman*
* *Marianna Kouignamann a zo bet en otroumobil*
* *“Ar verc'h” he deus graet he fask kenta*
* *Chob Pistrakou*
* *Oc'h ober e bask e vez''
Iona

:*Arabat kemmeskañ gant [[Ionia (disheñvelout)|Ionia]]*
**[[Iona]]** a c'hall bezañ meur a dra:

*anv saoznek Ì Chaluim Chille (gouezeleg), unan eus an Inizi Gall, a zo bet ul lec'h meur en istor sevenadur Bro-Skos.
*Sound of Iona

## Anvioù-lec'h all

###### 
*Iona (Angola)
**Parque Nacional de lona, e proviñs Namibe

###### 
*Iona (Nova Scotia) (en Enez ar C'hab Breton)
*Iona Island (British Columbia)

###### 
*Iona (Florida)
*Iona (Idaho)
*Iona (Indiana)
*Iona (Minnesota)
*Iona (South Dakota)
*Iona Island (New York)

## Tud
Roet e vez an anv-se d'ar merc'hed e Bro-Skos, hag e broioù all ivez.
*"Iona", anv barzhez Ivona Galbrun, eus Breizh
*Iona Brown, biolinerez saoz
*Iona Campagnolo, politikourez kanadian
*Iona Wynter, atletourez jamaikan

### a-hend-all
Iona zo 
*unan eus stummoù rusek an anv Jonah
**Iona Yakir
**Iona Nikitchenko
*unan eus stummoù hawaiek an anv Jonah
**implijet gant Jonah Piikoi 

### Traoù arall
*Iona (sonerien), ur strollad-sonerien eus Breizh-Veur 
**''Iona'', o c'hentañ albom
*"Iona", ur bladennig graet diwar an albom ''Joy'', gant ar sonerien skosat The Skids ha Mike Oldfield
Sabhal Mòr Ostaig

**Sabhal Mòr Ostaig** (*Skiber meur Ostaig* e brezhoneg) zo ur skol-veur e gouezeleg e Slèite, en enez An t-Eilean Sgitheanach (*Skye*, e saozneg), en Inizi Gall, e gwalarn Bro-Skos. 

Savet e voe er bloavezhioù 1970, en Ostaig Farm Square, gant Iain Noble. Ar barzh gouezelek Sorley MacLean a oa e-touez izili ar c'huzul-ren.

## Skourr all
Ur skourr zo en Ìle, anvet *[[Ionad Chaluim Chille Ìle]]*.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn e saozneg 
* Lec'hienn e gouezeleg
Tobar Mhoire

Tobar Mhoire (*Tobermory* e saozneg) eo kêr-benn Muile en Inizi Gall (Bro-Skos).

## Skeudennoù

Image:Tobermory Mull from the sea.jpg#file|Tobar Mhoire, gwelet eus Sunda Muile (*Sound of Mull*).
Image:Tobermory Harbour.jpg#file|Tobar Mhoire, gwelet eus Ledaig Car Park e kreisteiz kêr
Image:Lighthouse north of Tobermory.JPG#file|Tour-tan Rubha nan Gall en hanternoz da d-Tobar Mhoire. Àird nam Murchan hag A' Mhorbhairne er pelloù.
Enez Sgitheanach

**Enez Sgitheanach** (e gouezeleg Skos **' [[LFE|distaget]]: ; **' e saozneg, distaget ) zo un enezenn e Bro-Skos, ar vrasañ eus an Inizi Gall tostañ hag an hini zo ar pellañ en hanternoz. E-kreiz an enezenn ez eus menezioù, ha dreist-holl menezioù Cuillin.

Emañ ar boblañs o kreskiñ:  a dud a oa eno e 2001.

En Highland emañ an enez. Ur pont zo, anvet Skye Bridge, da zont eus an douar-bras. Port Rìgh zo ur porzhig koant, hag eno emañ ar gêr-benn. Un drederenn eus an dud a gomz gouezeleg.

Brudet eo kened ar vro, ar sevenadur gouezelek, al loened gouez (erered, demmed, eoged). 
Diazezet eo armerzh ar vro war an douristelezh, a zegouezh a-vernioù e-pad an hañv, ar sevel eoged, hag ar wiski.

## Gerdarzh
,
En istor an enez e kaver levezonoù yezhoù disheñvel: gouezeleg, norseg, saozneg, ha ne vez ket aes atav digejañ orin an holl anvioù. *An t-Eilean Sgitheanach* eo an anv gouezelek (pe *Sgiathanach*, hervez ur c'hiz nevez). N'ouzer ket petra e talv avat Meur a vartezeadenn zo bet graet, evel an "enez askellek" pe "the notched isle" met n'eus bet kavet diskoulm splann ebet, ha gallout a rafe an anv dont eus ur yezh koshoc'h..

E 1549 e skrive Donald Munro, dean an inizi: "This Ile is callit *Ellan Skiannach* in Irish, that is to say in Inglish the wyngit Ile, be reason it has mony wyngis and pointis lyand furth fra it, throw the dividing of thir foirsaid Lochis".

## Douaroniezh

1,656&nbsp;km² dezhi, eil brasañ enezenn Bro-Skos eo Enez Sgitheanach war-lerc'h an hollad Leòdhas ha Na Hearadh. A-hed an aod e kaver ledenezioù ha plegoù-mor hag e-kreiz e sav torgennoù An Cuiltheann.

Al ledenezioù: Trotternish en hanternoz, Waternish, Duirinish, Minginish ha Strathaird er c'hornôg ha Sleat er c'hreisteiz.

An inizi tro-war-dro: Isay, Longay, Pabay, Ratharsair, Rònaigh, Scalpay, Soaigh ha Wiay.

### Kêrioù
Port Rìgh eo ar gêr vrasañ en hanternoz, gant  a dud. E-touez ar c'hêrioù all emañ Cill Mo Luaig, Stafainn, Uig Dùn Bheagain An t-Ath Leathann, Ealgol, Armadal, Caol Acuinn (e-lec'h m'emañ ar pont a gas d'an douar bras).

## Istor
### Ragistor

## Notennoù


## Levrlennadur
* 
* 
* 
* 
* 
*
Muile

**Muile** (distaget: [ˈmulə]; *Isle of Mull* e saozneg) zo unan eus an Inizi Gall e Bro-Skos, en hanternoz da Enez Diùra . Tobar Mhoire eo ar gêrbenn.

## Douaroniezh
480 kilometrad aodoù zo d'an enezenn. Beinn Mhòr (Muile) eo ar menez uhelañ, 966 metr dezhañ.

### Ledenezioù
E ledenez Aros en hanternoz emañ Tobar Mhoire. Salen ha Calgary eo ar c'hêriadennoù all.

Er Ross of Mull, a zo er mervent, emañ Bun Easain, Pennyghael, Uisken ha Fionnphort. Er reter emañ Lochbuie, Lochdon ha Craignure .

### Inizi
Kalz inizi zo er c'huzh-heol da Enez Muile, en o zouez Earraid, Iona hag Ulbha.
Inizi bihan didud zo ivez: Eorsa, Gometra, Inch Kenneth, Little Colonsay, an Treshnish Isles ha Staffa of Fingal's Cave fame.

## Anv

* Ptol. II, 2, 10 ː Μαλαίος ( = MALAEUS); Μαλέος ( = MALEUS); Μέλέος ( = MELEUS)
* Ravenna 10529 ː MALACA

Talvoudegezh ː ** mello-* = breton mael = run. Un enezenn heñvel diouzh ur run.

## Kastell

Kastell Torosay e Muile zo d'un tiegezh skosat kozh, ar c'hlan Guthrie.

## Levrlennadur
* Currie, Jo. (2001) *Mull: The Island and Its People*. Birlinn Ltd.
* Jermy, A.C. and Crabbe, J.A. (Ed) (1978) *The Island of Mull a Survey of its Flora and Environment.* London. British Museum (Natural History).

## Liammoù diavaez

* Pourmen dre Tobermory
* 2300 Club - Ober tro Enez Muile
* Holiday Mull
* The Internet Guide to Scotland - Mull
* Pourmenadenn e Mull

## Daveoù
Plew Golom

Ur gêr eus Kernev-Veur eo **Plew Golom** (*St Columb Major*, e saozneg). Klotañ a ra an anv gant Plougouloum, e Leon. 

## Lec'hioù
*Kastell an Dinas, torgenn
Tobermory Single Malt

**Tobermory** zo ur strilherezh wiski en Inizi Gall e Muile, Skos, e-kichen Tobar Mhoire. Gwechall e oa anvet **Ledaig** ar wiski graet eno.

Da gentañ, e 1798, e oa bet savet ur vreserezh, hag e 1823 e teuas da vout ur strilherezh. An hini nemeti en enez Muile eo. 

## Pennadoù kar
* Wiski

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Tobermory

**Tobermory** a zo saoznekadur un anv gouezelek, Tobar Mhoire 
* kêr-benn en enez Muile e Bro-Skos.
* Tobermory Single Malt, anv kenwerzhel wiski Tobar Mhoire.

## Anvioù all
* Tobermory, Ontario, ur gêr er Bruce Peninsula, en Ontario, Kanada.
* Anv ur c'hazh en un danevell gant Saki, e-barzh *[[The Chronicles of Clovis]]*.
Palamedes

**Palamedes** (Παλαμήδης / Palamêdês e henc'hresianeg), roue Euboia, a ijinas ar c'hoari-echedoù, hervez ur vojenn, e-pad seziz Troia evit diduañ e soudarded.

## Lennegezh
Meneget eo en oberennoù gant Aisc'hylos, Sofokles hag Euripides.
Hesdin

**Hesdin** a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Pennlec'h Kanton Hesdin eo.
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
* War lez ar stêr Canche emañ **Hesdin**.
## Emdroadur ar boblañs 1793-2006


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 3768
  bar:1800 from:0 till: 3726
  bar:1806 from:0 till: 3450
  bar:1821 from:0 till: 3701
  bar:1831 from:0 till: 3425
  bar:1836 from:0 till: 3456
  bar:1841 from:0 till: 3790
  bar:1846 from:0 till: 3351
  bar:1851 from:0 till: 3380
  bar:1856 from:0 till: 3277
  bar:1861 from:0 till: 3487
  bar:1866 from:0 till: 3150
  bar:1872 from:0 till: 3357
  bar:1876 from:0 till: 3083
  bar:1881 from:0 till: 3520
  bar:1886 from:0 till: 3401
  bar:1891 from:0 till: 3409
  bar:1896 from:0 till: 3429
  bar:1901 from:0 till: 3292
  bar:1906 from:0 till: 2969
  bar:1911 from:0 till: 3327
  bar:1921 from:0 till: 2936
  bar:1926 from:0 till: 3206
  bar:1931 from:0 till: 2719
  bar:1936 from:0 till: 3190
  bar:1946 from:0 till: 3089
  bar:1954 from:0 till: 3355
  bar:1962 from:0 till: 3200
  bar:1968 from:0 till: 3105
  bar:1975 from:0 till: 3248
  bar:1982 from:0 till: 3977
  bar:1990 from:0 till: 2713
  bar:1999 from:0 till: 2686
  bar:2006 from:0 till: 2420
  


## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Aarden

**Ardres** e galleg, **Aarden** en izelvroeg, **Aarde** e flandrezeg, a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

File:Mill Rijksmonument 525574 S-Kazemat 540 langs Defensiekanaal in aarden wal.JPG|Ur Blockhaus eus an Aarden Wall
File:Nijmegen Rijksmonument 522967 Limoskazerne aarden wal van schuilkelders.JPG|Ur Blockhaus eus an Aarden Wall e kêr



### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''Ardres Communal Cemetery''

Mervel a rejont e-pad ar Eil Brezel-bed, 12 anezhe e miz Mae 1940, an hini e miz Mezheven 1940 
.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2011


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:4500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006 
  bar:2011 text:2011
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 1596
  bar:1800 from:0 till: 1466
  bar:1806 from:0 till: 1645
  bar:1821 from:0 till: 1844
  bar:1831 from:0 till: 2016
  bar:1836 from:0 till: 2150
  bar:1841 from:0 till: 2195
  bar:1846 from:0 till: 2112
  bar:1851 from:0 till: 2071
  bar:1856 from:0 till: 2031
  bar:1861 from:0 till: 2277
  bar:1866 from:0 till: 2189
  bar:1872 from:0 till: 2143
  bar:1876 from:0 till: 2223
  bar:1881 from:0 till: 2293
  bar:1886 from:0 till: 2274
  bar:1891 from:0 till: 2473
  bar:1896 from:0 till: 2522
  bar:1901 from:0 till: 2597
  bar:1906 from:0 till: 2717
  bar:1911 from:0 till: 2785
  bar:1921 from:0 till: 2839
  bar:1926 from:0 till: 2708
  bar:1931 from:0 till: 2625
  bar:1936 from:0 till: 2719
  bar:1946 from:0 till: 2901
  bar:1954 from:0 till: 2939
  bar:1962 from:0 till: 2997
  bar:1968 from:0 till: 3195
  bar:1975 from:0 till: 3126
  bar:1982 from:0 till: 3390
  bar:1990 from:0 till: 3936
  bar:1999 from:0 till: 4154
  bar:2006 from:0 till: 4191
  bar:2011 from:0 till: 4245
  


## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
An Ros Mhuileach

**An Ros Mhuileach** (*Ross of Mull* e saozneg) eo ledenez vrasañ Enez Muile, en Inizi Gall Bro-Skos. E mervent an enez emañ. 

Ul ledenez hir eo, 28&nbsp;km bennak hed dezhi. 
En hanternoz dezhi emañ Loch Scridain, hag er c'hreisteiz emañ An Linne Latharnach.
Bun Easain ha Fionnphort eo ar c'hêriadennoù anezhi.

## Inizi tost
Un toullad inizi zo er c'huzh-heol dezhi, ha div zo da venegiñ dreist ar re ar re all: 
* Enez Ì Chaluim Chille (*Iona* e saozneg) 
* Eilean Earraid, a zo stag outi pa vez izelvor.
Na h-Eileanan Mora

**Na h-Eileanan Mora** (an Inizi Meur) pe **Na h-Eileanan Seunta** (an Inizi Boemus) (*Shiant Isles* e saozneg), zo un enezeg prevez er Minch, er reter da Na Hearadh en Inizi Gall e Bro-Skos. Un 8 km bennak emaint er gevred da Leòdhas.

## Douaroniezh ha douarouriezh

An inizi eo :
* Garbh Eilean
* Eilean an T(a)ighe, kenstag o-div gant ur strizh-douar bihan, 
* Eilean Mhuire.

## Istor

E deroù an  kantved e oa 8 den o chom e Na h-Eileanan Mora. Ar skrivagner ha politikour Compton MacKenzie an hini a oa perc'henn d'an inizi adalek 1925 betek 1937.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn diwar-benn Na h-Eileanan Mora

## Notennoù
An Linne Rosach

**An Linne Rosach** ("Mouezh ar Glac'har" e brezhoneg), *Sound of Jura* e saozneg, zo ur strizh-mor er reter da Enez Diùra en Inizi Gall, hag er c'hornôg da Cnapadal, a zo ul lodenn eus ul ledenez e douar-bras Skos.
Douar-bras

An **douar-bras** eo an douar ha n'eo ket un enezenn, ha n'eo ket gronnet gant ar mor. Pa reer gant ar ger-se e weler an enezenn evel un douar bihan e-skoaz an hini bras. 

E gwirionez e vez lavaret "douar-bras" eus douar un enezenn vras ivez : Enez Mon eo an douar-bras pa vezer en Ynys Badrig, Kembre an douar-bras pa vezer e Mon. 

## Kevandir
Kevandir a vez lavaret ivez, met en un doare skiantel, ur ger deuet eus ar c'hembraeg *cyfandir* dre SADED e dibenn an , hag implijet el levrioù-skol a-vremañ.