open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marcel Ropars

**Marcel Ropars** (*Marsel Roparz*), ganet e 1926 e Poullaouen ha marvet d'ar 26 Genver 2023, a oa unan eus saverien ar sonerezh hengounel en doe anavezet en e barrez c'henidik. Breur e oa da Loeiz Ropars a adlakaas war wel kanoù ha dañsoù Breizh.

## Buhez
E familh, c'hwec'h bugel enni, a oa troet ouzh ar brezhoneg ha breudeur ar gerent a yeas da skol brotestant kêriadenn ar Gili e Poullaouen, e-lec'h ma veze kustum da ganañ kantikoù brezhonek. Unan eus e eontred, Hervé Ropars, a roas e anv d'ar Strollad Emrenour Breiz e 1927. Levezonet e voe ar familh gant oberiantizoù ar Bleun-Brug a vountas ma vefe c'hoariet *[[Maesaergan Poullaouen]]* e 1936 gant tud yaouank ar gumun, Roparzed en o zouez. Hag ouzhpenn Loeiz ha Marcel e tapas brud o c'hoar Eugénie ivez, o vezañ m'he doe krouet Kelc'h Keltiek Poullaouen.

Mignon e voe da Bolig Monjarret hag e kemeras perzh e krouidigezh Bodadeg ar Sonerion, hag eñ studier e Skol Kenwerzh Pariz, e-pad an Eil Brezel-bed.

E 1946 e krogas gant ar binioù bras hag ar vombard hag ez eas da seniñ gant Kevrenn Brest-Sant-Mark. Pennsoner e teuas da vezañ e 1953.

Labourat a reas en ur bank bras hag e harpas e vreur, Loeiz, da lakaat Al Leur Nevez da vont endro ouzhpenn. E verc'h Gwenola zo bet anavezet evel ensellerez evit ar brezhoneg hag evel telennourez.

## Levrlennadur
* Jean-Noël Potin, *À Carhaix, Marcel Ropars, décédé jeudi, laisse une empreinte profonde*,. E-barzh *Le Télégramme*, 29 Genver 2023.
* *Marcel Ropars : pilier de la culture populaire bretonne*. E-barzh *Le Poher*, 13-19 Du 2019.

## Pennadoù kar
* Erwan Roparz
* Loeiz Roparz
Maesaergan Poullaouen

**Maesaergan Poullaouen**, pe **Bugulgan Poullaouen**, pe **Pastoral Poullaouen**, zo un abadenn c'hoariva e mod misterioù relijiel a veze c'hoariet bep pemp bloaz e Poullaouen. C'hoariet e voe en e bezh evit ar wezh diwezhañ e 1936 diwar atiz ar Bleun-Brug ha dindan an titl *Pastoral war guinivelez Jezuz-Christ*.

## Ur pezh-c'hoariva poblel
C'hoariet e veze ar pez-c'hoari gant tud ar barrez hag e c'heller krediñ ma voe lakaet ar pouez, dre an titl d'an nebeutañ, war ar vaesaerien a aroueze al liamm etre an istor sakr hag ar vuhez er maezioù. Diwar ur mister relijiel gallek e c'hellfe bezañ bet tennet an doare brezhonek.

## Abadennoù anavezet
* 1910 : leurennet gant Loeiz Sibiril. Roll ar Werc'hez a voe c'hoariet gant Chan Riou
* 1926 : leurennet gant Chan Riou.
* 1933 : leurennet gant Chan Riou.
* 1936 : leurennet gant Chan Riou. Gant harp ar Bleun-Brug e voe lakaet war en ton bras. Darn eus ar familh Roparz a c'hoarias rolloù.
Tammoù priziet mat a voe c'hoariet gant Kelc'h keltiek Poullaouen (krouet gant Eugénie Roparz) e Poullaouen ha da-geñver Gouelioù ar Bleun-Brug, e Kastell-Paol, Kastellin (1953) ha Boulvriag.

## Enrolladurioù

## Levrlennadur
* J.-M. Huitorel, Poullaouen, Histoire et traditions, Impr. M. J. C., 1976, liesskrivet.

## Liamm diavaez
*Trésor du breton écrit, Bernez Rouz

## Pennadoù kar
* Le Grand Mystère de Jésus
Abriola

**Abriola** a zo ur gumun en Italia e  proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata. Un 1300 a dud zo enni o chom.
Chapel ar Paolinezed

Ur chapel gatolik eo **chapel ar Paolinezed**, lec’hiet er straed Poull Raoul e Landreger, e-tal al lise publik Joseph-Savina. Anvet eo diwar urzh relijiel merc’hed Sant Paol, savet ur gouent ganto e kêr Landreger e 1760. Implijet e oa bet mein greun ha mein Caen evit he sevel ; ur c’hiz nevezklasel zo ganti.

E 1992 eo bet enskrivet ar chapel war roll an monumantoù istorel evit bezañ gwarezet. Talvoudus eo he c’hinkladurioù a c’hiz nevezklasel.

## Istor
### Prantad relijiel
E 1699 e voe krouet gant an itron Lezerdot, un itron eus an noblañs e kongregadur Merc’hed Sant Paol e Landreger evit sikour ar familhoù en dienez ha kelenn ar merc’hed paour. Prestet e voe he zi ganti, a oa etre straed Kêrgozh ha straed ar Perdreries, evit staliañ ar seurezed. E 1760 e voe prenet un dachenn gante, e-lec’h ma voe savet ur gouent nevez anvet « Ar Paolinezed Nevez », gant ur chapel. 

E 1789 e oa 43 seurez dija met e 1792 e voent rediet da guitaat Landreger goude ma voe rasket o madoù hag o savadurioù. E 1794, e-kreiz an Dispac'h Gall, e voe drailhet kinkladurioù ar chapel gant batailhon Étampes, ur strollad soudarded eus an Dispac’h. 

E-pad 30 vloaz e voe laosket ar chapel en ur stad fall ha chomet e oa hep talvoudegezh evit an Iliz. Implijet eo bet da gentañ gant an arme hag adalek 1802 evit ober war-dro ar re gozh. Adprenet e oa bet ar gouent hag he chapel e 1829 gant ur c’hongregadur all, hini an Ursulinezed a oa staliet eno abaoe 1809 dija. Gant o degouezhadenn, etre 1871 ha 1873 e voe brasaet ar savadurioù, renevezet al lec’h, adroet dezhañ e identelezh relijiel : galvet e voe ul livour, staliet e voe un ograoù faos, livet mezhererezhioù touell-lagad.

### Ur chapel zinevetaet

Da heul al lezenn a zispartias an Ilizoù diouzh ar Stad, e 1905, n’o devoe mui droed ar seurezed da reiñ kentelioù ken. Dont a reas ar savadurioù da vezañ perc’hennet gant ar gumun, lod dioute treuzfurmet en ur skol bublik evit ar merc’hed ha dilezet e voe ar chapel. Merkañ a ra an deiziad-se fin ar c’hongregadur tregeriat, koulz ha fin implij relijiel ar chapel.

E-kerzh an  eo bet implijet evel sal sport, grignolaj, ul lec’h evit ar bomperien ha servij an dour. Abalamour d’an holl ac’huberezhioù-se eo bet labezet lein ar chapel.

Peogwir eo enskrivet evel monumant istorel abaoe 1992 ez eo ur redi mirout anezhi en he stumm relijiel. Ha pa vefe ur monumant dinevetaet hiziv an deiz, santet e vez eo ul lec’h relijiel a orin dre ar c’hinkladurioù : chomet eo ar jube, al livadurioù, an irc’hier, an nev. E 1995 eo bet adnevezet gant an ti-kêr, an ograoù faos ha 12 poltred eus sent war medalennoù zo war al lein. D’ar memes koulz e oa bet krouet ur gevredigezh evit dastum arc’hant ha talvoudekaat ar glad istorel ha relijiel-se. Abaoe 2003 e vez degemeret diskouezadegoù eno.

## Mammennoù
Elfennerezh (jedoniezh)

An **elfennerezh** lakaet da dalvezout er matematik a zo e boent loc’hañ e reolluniañ strizh ar riñverezh boc’hedel, hag skourr ar matematik a bled gant meizad ar vevenn eo rik. Ar vevenn-se a denn d’un heuliad pe hini ur gevreizhenn eo. Enni a ya meizadoù all evel ar gendalc’hegezh, an diarroudañ hag ar sammegadur. Implijet e vez ar meizadoù-se da-geñver an niveroù gwerc’hel hag ar niveroù kemplez.
Castelsaraceno

**Castelsaraceno** zo ur gumun en Italia, e proviñs Potenza, e Basilicata.


CastelSaraceno.jpg|Castelsaraceno

## Gwelet ivez
*Castèlsarrasin (Tarn-et-Garonne)
Sonerezh rock euskarat

Ar **sonerezh rock euskarat** (euskareg : *euskal rocka*), zo sonerezh rock sonet gant arzourien ha strolladoù eus Euskadi, en hanternoz ar vro (*[[Iparralde]]*) hag er c'hreisteiz (*[[Hegoalde]]*).
## Istor

Kerkent ha deroù ar bloavezhioù 1960, Euskariz a voe dedennet gant ar c'hanaouennoù-stourm kentoc'h eget gant ar sonerezh rock, ha krouiñ al luskad *Euska kanta berria* ("kan eiskarat nevez") a rejont diwar skouer an *Nueva Canción* chileat lusket gant Violeta Parra (*[[Gracias a la vida (kan)|Gracias a la vida]]*) ha Victor Jara.

Er bloavezhioù 1970 e voe bodet al lazoù rock euskarat kentañ, broudet gant Niko Etxart (Altzürükü, ) hag e strollad *Minxoriak*, Anje Duhalde (Arrangoitze, ) ha Mixel Ducau (Baiona, ).

E-kerzh e vugaleaj e Paris e tizoloas Niko Etxart ar sonerezh rock. Er bloaz 1972 e tivizas distreiñ da Euskadi evit seniñ rock 'n' roll en euskareg. Goude bezañ sonet gant meur a laz e savas al laz *Minxoriak*, a sonas a leurenn da leurenn en Euskadi (170 kensonadeg bep bloaz e-pad 20 vloaz) hag a enrollas teir fladenn. Soner toumperezh el laz *El Fuego* e oa Anje Duhalde pa glevas ur ganaouenn gant Donovan kanet gant Benito Lertxundi (Orio, ) ; e 1973 e kejas ouzh Mixel Ducau, ha gantañ e savas ar strollad *Errobi*.

E deroù ar bloavezhioù 1980 e c'hoarvezas ur gwall enkadenn armerzhel en Hegoalde, a-gevret gant ul luskad dizalc'hour a save a-enep an doare emrenerezh a oa bet roet da Euskadi a-c'houde marv Francisco Franco e 1975. Ar re baourañ e-touez Euskariz en em roas d'an drammoù, d'an heroin pergen. Kement-se holl a vroudas lazoù sonerezh rock er c'hêrioù greantel da ezteurel o c'hounnar dre un doare sonerezh awenet gant al luskad *[[punk rock]]* a oa bet e diwezh ar bloavezhioù 1970, ha dreist-holl gant an *anarcho-punk*, ar *punk* anveliour (*[[MC5]]* en SUA, *[[Sex Pistols]]* ha *[[Poison Girls]]* er Rouantelezh-Unanet, hag all). *Euskal Rock Erradikala*, ar rock euskarat radikal, a voe graet eus al luskad-se, a save a-enep ar Stad, ar polis, an unpenniezh, an Iliz, ar galloud politikel, hag all. E-touez lazoù an emsav-se emañ al laz *Kortatu* savet e 1984 gant Fermin Muguruza (Irun, ) hag e vreur Iñigo (Irun, , hag Itoiz (1988)

Adalek ar bloavezhioù 1990 e troas ar sonerezh rock euskarat war-du doareoù liesseurt (*[[ska]]*, *[[funk]]*, *[[elektro]]* hag all), evel al laz *Negu Gorriak* (1990).

En Arrosa e veze dalc'het ar festival rock brasañ en Euskadi, *Euskal Herria Zuzenean* ("Euskadi war-eeun"), betek 2003. Abaoe 2025 e tremen e Arberatze-Zilhekoa.

## Lazoù pennañ

## Levrlennadur
* Laraburu, Colette & Etcheverry-Ainchart, Peio. *Euska rock 'n' roll – Histoire du rock basque*. Atlantica, 2001 

## Notennoù
Koad ar Perzh

**Koad ar Perzh** a zo ur c'hoad prevez e reter-pellañ Breizh. En em astenn a ra war 1513 hektar e kumun ar Perzh evit an darn vrasañ, en Il-ha-Gwilen hag e Bro-Roazhon. Un dachenn neptu er marzioù boutin perc'hennet gant aotrounez Laval ha Gwitreg e oa, etre kontelezh Laval ha dugelezh Breizh. Koad ar Perzh*,* koad ''Misedon'', koad ''les Gravelles'' ha koad ''les Éffretais'' e Mayenne a yae d'ober gwechall ur c'hoad brasoc'h, hini Frageu. Hiziv an deiz ez eo perc'hennet gant daou zen.

## Liesseurted ar vuhez
Un dervenneg hag ur faoueg eo.

Renablet ez eus bet er c'hoad:

* 260 spesad plant, 3 spesad gwarezet en o zouez: ar glizheolez-delioù-hir, ar *[[Pilularia globulifera]]* hag al *[[Luronium natans]]* hag ur spesad dibaot evit ar c'horn-vro, ar *[[Pyrus cordata]]* (gwez-per gouez).

* 32 spesad evned o neizhiañ ennañ, 5 anezho a zo ral er c'horn-bro: ar skilvaou-wesped, ar falc'hun-gwez, an houperig, an eostig bailh hag ar speg krenn.

* ha 2 spesad eskell-groc'hen , ar gousperell Daubenton hag ar skouarnegell c'hris.

## Istor

### Henamzer
Koadoù ar Perzh, Felger, Gwerc'h hag Arez a yae d'ober gwechall ur goadeg hepken etre ar Riedoned er c'hornôg hag ar Genomaned er reter, ur seurt marz kentañ etre Breizh, Maen hag Anjev.

## Daveoù ha notennoù
San Costantino Albanese

** San Costantino Albanese** (*Shën Kostandinit i Arbëreshëvet* en albneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata. 

Krouet e voe San Costantino Albanese e 1534 gant albanegerien deuet eus Gres hag a oa en Impalaeriezh Otoman d'an ampoent.
Codevilla

**Codevilla** zo ur gumun e Proviñs Pavia e rannvro Lombardia. Da 940 a dud e sav ar boblañ ennid'an 31 a viz Kerzu 2021.  Emañ e-harz torgennoù an Oltrepò Pavese, nepell diouzh kember ar froud Staffora.
## Notennoù
Monticelli

**Monticelli** zo anv italianek meur a lec'h hag a gumun.

## Kumunioù
*Monticelli Brusati, e proviñs Brescia
*Monticelli d'Ongina, e proviñs  Piacenza
*Monticelli Pavese, e proviñs Pavia
*Monte San Biagio, anvet *Monticelli* betek 1862, e proviñs Latina
*Montecelio, anvet Monticelli betek 1872 ("proviñs Roma" d'ar mare-se), Guidonia Montecelio e Meurgêr Roma Capitale hiziv

### ''[[Frazione|Frazioni]]''
*Monticelli, e Mesola e  proviñs Ferrara
*Monticelli, e Teramo
*Monticelli, en Esperia e proviñs Frosinone
*Monticelli, e Bertonico e proviñs Lodi
*Monticelli, e Villanova del Sillaro e  proviñs Lodi
*Monticelli, e Mercato San Severino e  proviñs Salerno
*Monticelli, en Olevano sul Tusciano e proviñs  Salerno
*Monticelli, en Ostuni e proviñs Brindisi
*Monticelli Terme, e Montechiarugolo e proviñs Parma
*Monticelli d'Oglio, e Verolavecchia e proviñs Brescia
*Monticelli Ripa d'Oglio, e Pessina Cremonese

### Karterioù
*Monticelli, e Firenze

## Pennad kar
*Monticello
Bann

Ur ger liessteriek eo **bann** hag a c’hell bezañ implijet evit traou fetiș ha difetis.

Ar meneg kentañ zo bet kavet en ur spisc’heriad en ur dornskrid war-dro 1501.

E 1716, Loeiz ar Pelleter a ziskouezas an adanv *ban* evit an ed korzennet.

Dre vras e c’hell *bann* talvezout d'un draezenn hir ha moan, fetis pe difetis, ha da draoù goubar ivez. Ar verb *bannañ* zo kevatal d'ar verb *teurel/teuler*.

## Gounezerezh
Gwezhall : lodenn feskennoù ed  a veze ledet war al leur-dornañ.

## Melestradurezh
* Renad kozh : Urzh foranet gant un aotrouniezh d’an dudjentiled evit ma teuint diskouez o harnezioù. Ar bann a oa kevatal da embann an urzh ha dre astenn ar bagad tud urzhiet dont.
* Dispac'h Gall : isrannadur melestradurel, sell ouzh Bann (isrann departamant)
* Tiriad dindan beli ur barner pe ul lez-varn, sell ouzh bann (barnerezh)

## Traezennoù fetis hir ha moan
* Pevar bann a ya d’ober ur groaz. Liester : Bannoù a ya d’ober un ardivink, stumm ar groaz dezhañ, a zo staget d’ar vilin-avel ken e dap gremm an avel
* Garid diri
* Pezhioù dir hir-tre, lakaet kenstur evit sevel roudennoù an hentoù-houarn
* Pezhioù hir, plat ha moan e koad, metal, hag all, a zo parzhioù an dra : ostilhoù (bann-dor, bann-skeul, bannoù ar gloued…)
* Lizherennoù : skourrig a-serc’h :  bannoù al lizherenn U

## Traezennoù difetis hir ha moan
* Er sinema, ar c’hleweled, an urzhiataerezh : ar pezh a vez gwelet pe vuzuliet evel ur vandenn
** Bann drafet
** Bann tredanel,magnetek, … Arhent
* Rannouig etre linennoù pe varzhioù a-serc’h war ur bajenn
** an daolenn a zo gant rezoù ha bannoù
** Testennoù ar mareadegoù a vez dispaket e bannoù
* Gouloù
**  Gouloù strishaet o astenn (dre un toull, da skouer) : bannoù an heol, sellouzhbann

## Troioù-lavar
* Er vann : Uhel etrezek an oabl
* Chom er vann : chom a-sav evit un obererezh

## Gerioù deveret
* Bannañ : teurel pe lakaat da vont pelloc'h un draezenn
* Bannadell  : obererezh bannañ 
* Banner : a zo e perzh pe e labour teurel traezennoù er vann
* Banner : ardivink da vannañ traou goulaouet. Sell ouzh Banner (ardivink)
* Bannerez : arm a-wezhall da deurel mein
* Bannerezh : obererezh bannañ
* Bannhent pe hent-bann : hent difetis ma tremen un dra o nijal ganti  
* Bannikat : Teurel traezennoù tro-ha-tro ken nec'houezont ket war an douar; ger deveret : banniker
* Banniñ :Lakaet da vezañ gouezet ez-publik
* Bannlec'hed :  
* Bannlev  : Takadoù annezet tro-dro d'ur ger
* Bannoù-treset : an 9 arz
* Bannouriezh : ar skiant studiañ fiñval ar bannadelloù dre lezennoù fizik ha matematik
* Bannwel : takad eus an oabl a-sonn d'un den hag en un doare skientelañ uhelañ poent teorikel a-serc'h d'ur poent a-is (zenith) ; banwel-noz (gwenedeg) : serr-noz
* Disvannañ :
* Forbannañ :
* Embann ha gerioù deveret diwarni : embannadenn, embannadigezh, embannadur, embanner, ti-embann
* Ervannañ
* Tribann
* Videobanner

## Notennoù ha daveennoù
Kentegenn

En urzhiataerezh, ur **gevreizhenn gentek**, hag a vez graet **kentegenn** anezhi ent-berr, pe un arc'hwel kentidik, a zo implijet evit ur arc'hwel stlennegel pourvezet gant ur gwiskad meziant o vont en-dro da live an adeiladezh periantel. Er matematik ez eus anv ivez eus ur gentegenn hag a zeu ivez eus kevreizhenn gentek an niveroù gwerc'hel.

Peurvuiañ e vez pourvezet ar c'hentegennoù dre un etrefas gouleviñ ken ez eont buanoc'h ha finoc'h eget ar roudennidi gouleviet diwar un areg uhel e live pa 'z eo gwellekaet o c'hod da geñver ar periant en ur lakaat ur c'hontrol a-feson war an enankoù/ec'hankoù.

## Skouerioù
* Asambler
* BIOS
* Ar galvoù reizhiad kaset diwar ar reizhiadoù korvoiñ
* War wel e teu arc'hwelioù tresañ ar gartenn g'hrafikel dre stur ar gartenn.
Portalbera

** Portalbera ** zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia. War lez dehoù ar Po emañ e-kichen ar c'hember gant ar froud Versa. 
1 445 a dud zo enni o chom.
Imitation ar Verc’hes Vari

***Imitation ar Verc’hes Vari*** zo ul levr brezhonek embannet e 1836, anezhañ un droidigezh diwar skrid gallek Alexandre-Joseph de Rouville, anvet ivez *Abbé d'Hérouville*, graet gant  G*** L*** (Guillaume Le Lez).

## Notennoù
Sant Jord

**Jord a Lydda**, pe **Sant Jord**, zo ur sant eus  hag a zo paeron Bro-Saoz, Katalonia, Etiopia ha Jorjia.

Diwall a ranker gant Jorjia e Kaokaz : ne zeufe ket hec'h anv eus an anv-bihan a zo kaoz anezhañ amañ met eus ar perseg, deuet deomp dre an arabeg. Jord a Lydda eo he sant paeron avat.
Notre-Dame de Paris (Victor Hugo)

***Notre-Dame de Paris*** zo ur romant gallek gant Victor Hugo e 1831 dindan an titl ***Notre-Dame de Paris. 1482***.

## An istor
En 1482 emañ Pierre Gringoire, barzh diarc'hant, o chom e Paris. Dilennet eo bet Quasimodo, soner kleier an iliz-veur, o paouez bezañ dilennet da Bab ar Folled da geñver Fest ar Folled.
Padrig Drean

**Padrig Drean** zo genidik a Vrec'h (Bro-Gwened), ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1977. Kelenn a ra brezhoneg e Stumdi ha prezidant Kerlenn Sten Kidna eo a-c'houde 2014. Desket-bras eo àr dachenn an natur ha soniñ a ra ivez.

## E vuhez
Padrig Drean en doa kresket e Brec'h ha desket ur yoc'h traoù àr an natur a-hed e yaouankiz. An tolpad sonerezh Ar Re Yaouank eo en doa raet c'hoant dezhoñ da zeskiñ brezhoneg.

Pa oa en oad da glask labour en doa gellet bout un «&nbsp;implij yaouank&nbsp;» get ar gevredigezh Spered ar Yezh. E gefridi a oa bet dastum troiennoù e bro an Alre. Enrollet en doa neuze paot-mat a gaozioù get brezhonegerion a-vihan ag ar c'hornad, ar pezh a roas dezhoñ un anaoudegezh don ag ar parlant-se.

Kelenn a ra brezhoneg e Stumdi, koulz e Plañvour èl en Aradon pe e kreizennoù arall get Stumdi.

Ezel a-gozh hag oberiant a Gerlenn Sten Kidna e oa pa zaas da brezidiñ ar gevredigezh e 2014.

## Oberenn
E 2010 e tivizas pare ar gelaouenn *[[An Dasson]]* fiziiñ e Padrig Drean aozadur e niverenn&nbsp;71. A-barzh e kaver a bep sort skridoù a zorn ar skrivagnour.

Tro ar blezioù-se eo e skrivas ivez testennoù an DVD embannet get Kerlenn Sten Kidna evit labourat ar c'hompren dre gomz. Kavout a reer 15&nbsp;tem ha 3&nbsp;live er bladenn, 45&nbsp;video en holl enta, mes skrivet e voe muioc'h c'hoazh. An DVD *[[Daet eo genin]]* a oa bet embannet e fin 2012.

*An Tamm Papir* a oa bet embannet da gentañ e stumm ur gelaouennig kaset ingal da vignoned dre lekpost e-pad meur a viz. E miz Meurzh 2012 e voe embannet an teskad niverennoù-se get an aozour e-unan, edan an anv pluenn Dick Panterra.

Oberenn ziwezhañ Padrig Drean a oa bet tennet ag ar c'horpus divent en doa dastumet e-ser labourat evit Spered ar Yezh. Titlet eo *De loen en large* ha reiñ a ra un tañva ag an troiennoù a veneg loened a bep sort. Embannet e oa bet e 2019 get ar c'hevredigezhioù Ti Douar Alre ha Kerlenn Sten Kidna.

## Oberennoù
* *An Tamm Papir*
* *De loen en large, le breton de la basse-cour à l’étable*.
**An avel en ho plev*, romant polis, dindan al lesanv Monika Piarden, kenskrivet gant David ar Gall, Yann-Charlez Kaodal ha Gael Drion (2012), Al Liamm
* Ur bern traoù troet e galleg gantañ a gaver er gelaouenn *An Dasson*.

## Notennoù
Urzh

Ar ger **urzh** a c'hall kaout meur a ster, hervez an dachenn.

## [[Renkadur]] ha [[rummatadur]]
Merkañ a ra an heuliañ, ar renkañ
* urzh alfabetek, pe urzh al lizherenneg
* urzh an amzer, hervez an amzer
* urzh dre renk kreskiñ,; urzh dre renk digreskiñ
* urzh hervez an urzhaz

*  Rummad e renkadur ar spesadoù bev (bevoniezh). Sellit ouzh urzhad

* Urzh (adeiladouriezh)
** urzh korintek
** urzh doriek
** urzh ionek

## Kempennadur
* urzh emgan (kempennadur ar bagadoù milourien war an tachennoù-brezel
* urzh en linenn
* urzh strewet
* urzh don
* urzh moan
* urzh don
* urzh dezougadeg (karbedoù, bagoù)
* urzh a-steud
* urzh a-skoaz; urzh en ur geñver

## Aozadur sokial
Strollad urzhiet gant reolennnoù politikel, relijiel :

* urzh keodedel
* urzh ar vezeien
* urzh an apotikerien
* urzh ar glañvdiourien
* urzh an alvokaded

* urzhioù a-enor
** urzh an Erminig
** urzh al Lejion a-enor
** urzh broadel an Dellezegezh

* urzh relijiel; urzh menec'h; urzh leaned pe leanezed
** urzh an Templ
** urzh ar vreudeur prezegerien
** urzh an Ursulined

* urzh a varc'hegiezh
** urzh teutonek
** urzh Malta

* Renad kozh
** urzh an Noblañs
** urzh ar Gloer
** urzh an Trede-stad

* Henroma
** urzh ar senatourien
** urzh ar varc'hegeien
** urzh ar bublikaned
** urzh ar pennoù-degad

## Gourc'hemenn
Roet e vez urzhioù gant un aotrouniezh pe un den e-karg pe diwar ur mekanik programet ken e c'heller krediñ e vo graet.

* oberiadenn urzh
* urzh engervel
* urzh servij
* urzhioù d'al loened

## Meizadoù hollek
* urzh ar bed
* urzh politikel hag armerzhel
* urzh naturel an traou

## Pennadoù kar
* Urzhad
* Urzhaz
* urzhidigezh
* Urzhiataer
* Urzhiataerezh
Atlético Clube Goianiense

Ar **Atlético Clube Goianiense**, pe *Atlético Goianiense* hepmuiken, a zo ur c'hleub liessportoù braziliat krouet d'an 2 a viz Ebrel 1937 gant ur bennaenn sportourien eus kêr Goiânia. Hiziv ar strollad e-touez an tri skipailh brasañ arall Goiás gant : Vila Nova, Goiânia Esporte Clube hag Goiás Esporte Clube.

E-pad ar bloavezh 2016, o labourat gant ar gourdoner Marcelo Cabo, ar kleub oa bet trec'h eus Brasileirão Série B.

War-dro un nebeut vloazioù a zo bet diskouezet evel unan eus ar kleuboù binvidikañ ar vro.

A zo bet degemeret ur skol sport lezanvet *Escola de Dragões* e Taguatinga, ur rannvro eus Distrito Federal evit ar re yaouankoc'h.

## Notennoù ha daveennoù
Marie Lester

**Marie Lester** eo anv an enklaskerez  empentet gant ar skrivagner breizhat Jean Failler hag a gaver en ur rummad 60 romant polis.

## Anv brezhonekaet
*Mari ar Stêr* eo anv an harozez e Gwrac'h ar menez, troet e 2005 gant Garmenig Ihuellou diwar ar romant gallek *La bougresse*,  hag a voe embannet gant an Éditions du Palemon e Kemper.
ChatGPT

**ChatGPT** (*Chat Generative Pre-trained Transformer* e saozneg) a vez graet eus ur chatbot naouegezh alvezel savet gant OpenAI, un embregerezh stadunanat, ha lakaet war ar gwiad e miz Du 2022. Arbennikaet eo war ar c'hendiviz.
Diazezet eo war batromoù yezh ledan, ha reiñ a ra tu d'an implijerien da ren ha da rezisaat un diviz en hirder, er stumm, er c'hiz, hag el live rezisted, ha yezh a fell dezhañ. Goulennoù ha respontoù an implijer a vez sellet oute evel kenarroud e pep pazenn eus an diviz. 

E miz Genver 2023 e oa deuet da vezañ an arload meziant poblek a greske ar muiañ en Istor, o c'hounit ouzhpenn 100 milion implijerien hag e vountas kresk priziadur OpenAI eus 80 miliard a zollarioù. Deroù ChatGPT a vroudas kevezerien da ginnig o froduioù, en o mesk Gemini, Ernie, LLaMA, Claude, ha Grok.. Microsoft a roas lañs da gCopilot, diazezet war  GPT-4. Tud zo o deus savet o mouezh da zisklêriañ e oant nec'het gant barregezh ChatGPT ha programmoù damheñvel da gemer lec'h pe da skoanañ speredegezh mab-den, da aessaat ar fed da gopiañ labour tud all, pe ar c'helaoùiñ faos. 

Mont a ra en-dro dre skrid hepken: sevel a reer ur goulenn outañ ha dont a ra ar respont war wel (*skeudenn*).

Savet eo ChatGPT diwar heuliadoù treuzfurmerioù ganer rak-gourdonet OpenAI (e saozneg *generative pre-trained transformer* pe GPT) ha reizhet eo evit bezañ implijet e divizoù oc'h ober gant deskerezh goursellet ha deskerezh kreñvaet gant feedback denel. Da gentañ, ChatGPT a oa bet lakaet war ar gwiad digoust, evel un tañva, met en abeg d'ar berzh en deus graet, OpenAI a bourchas ar servij-se hervez patom ar freemium hiviziken. Gallout a ra an implijerien ober gant ar stumm diazezet war GPT-3.5, e-keit ha ma vez pourchaset ar stumm GPT-4 ha traou all d'ar re a bae ar servij "ChatGPT Plus".

### Bevennoù
OpenAI a anzav e skriv ChatGPT respontoù direizh pe hep penn na lost a-wezhioù. Boutin a-walc'h eo an emzalc'h-se evit ar patromoù yezh ledan, anvet eo  "halusinadur". 

## Liammoù diavaez
* ChatGPT e brezhoneg

## Notennoù ha daveennoù
Casola

** Casola** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun. Un anv-tiegezh eo ivez.

## Kumunioù
* Casola di Napoli, e Campania
* Casola in Lunigiana, e Toskana
* Casola Valsenio, en Emilia-Romagna.

Meur a ranngumun zo en anv-se ivez.

## Tud
* Pietro Casola  (1427-1507),  skrivagner italian.

## Pennad kar
*Casoli
*Cassola
Godiasco Salice Terme

**Godiasco Salice Terme** (anvet **Godiasco** hepmuiken betek 2012) zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Lusker enklask

Al **lusker enklask** a zo ur goulev evit pourvezañ un etrefas ha kas respontoù kenstag d'ar pezh a c'hellfe bezañ deur d'ar goulenner diwar un nebeut dezverkoù. Boked an dezverkoù a ya d'ober ur reket enklask.**<br>**Al luskerioù enklask implijetañ a zo savet evit klask meizadoù buket en testennoù ma zo eus anezho ha dispakañ ur roll daveoù renket hervez ar pouez jedet gant ar goulev diwar skeul an amzer ha dezverkoù all, evel siriusted ar mammennoù, o vezañ m'eo roet ur rank uheloc'h d'ar mediaoù boutin.
## Notennoù ha daveennoù
Gualdo

**Gualdo** zo un anv-lec'h en hanternoz Italia ha hini meur a gumun. 

## Orin
Dont a rafe eus ar ger germanek *Wald* (*koad*)

## Kumunioù
* Gualdo (Marche), e proviñs Macerata e rannvro ar Marche.
* Gualdo Cattaneo, e proviñs Perugia
* Gualdo Tadino, e proviñs Perugia

## Ranngumunioù, pe ''frazioni''
* Gualdo, e Narni e proviñs Terni
* Gualdo, e  Massarosa e proviñs Lucca
* Gualdo, e Castelsantangelo sul Nera e proviñs Macerata
* Gualdo, e Voghiera e proviñs Ferrara
* Gualdo, e Pratovecchio Stia e proviñs Arezzo
* Gualdo, e Roncofreddo e proviñs Forlì-Cesena
* *Gualdo*, e frazion Ricò, e Meldola, e proviñs Forlì-Cesena

Lec'hioù all zo c'hoazh e proviñsoù Arezzo, Foggia e Lucca.
Vòrs e Bar

**Vòrs e Bar** zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall. 
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### 
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kumun Vòrs e 1790 diwar ar barrez katolik. Kendeuzet e voe gant kumun Bars. Lakaet e voe e Kanton Najac, e Distrig Vilafranca hag e  departamant Avairon. Lakaet e voe en  Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
## Monumantoù ha traoù heverk

Bor-et-Bar - Chateau.jpg

* Ar c’hastell, rivinet.

Eglise de Bar (Aveyron).JPG
Intérieur de l'église de Bar.JPG

* Iliz katolik *Intron-Varia* e  Bar.

Eglise_Saint-Pierre_à_Bor_(Aveyron).JPG
Vitraux_de_l'église_de_Bor.JPG

* Iliz katolik *Sant Pêr* e Vòrs.

Convento de Bor - França, 2016.jpg

* Ar gouent.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
* Ferran Delèris, skrivagner gallek hag okitanek, ganet ha douaret er gumun.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Santa Maria de Palautordera

**Santa Maria de Palautordera**, anavezet ivez evel *Palautordera*, zo ur gumun e proviñs Barcelona, er Vallès Oriental,  e Katalonia.
Città

**Città** zo un anv-lec'h  italianek ha hini meur a gumun. 

## Kumunioù
*Città della Pieve
*Città di Castello
*Città Sant'Angelo
*Cittaducale
*Cittanova
*Cittareale

## Pennad kar
*Cittadella
Vallo

**Vallo** zo un anv-lec'h italianek, ha hini meur a gumun. 

## Lec'hioù
* Vallo della Lucania e proviñs Salerno, e rannvro Campania.
* Vallo di Nera e proviñs Perugia, e rannvro Umbria.
* Vallo Torinese e meurgêr Torino, e rannvro Piemonte.
* Valloriate e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.

## Tud
*Ambra Vallo, korollerez

## Pennadoù kar
* Val
* Valle
Filadelfia

**Filadelfia** zo un anv-lec'h italianek ha spagnolek hag a gaver e meur a vro.

## Lec'hioù
*Filadelfia (Calabria)
*Filadelfia (Kolombia)
*Filadelfia (Paraguay)

*Nea Filadelfia, e Gres

## Pennad kar
* Philadelphia
Marcièl

**Marcièl** zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall. 
## Douaroniezh
* Eienennañ a ra ar stêr Assou er gumun.
## Dezougen
## Istor
### 
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Najac , e Distrig Vilafranca hag e departamant Avairon. Staget e voe kumun Lagardelle outi. Lakaet e voe en  Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Vilafranca e 1801.

### 
* Staget e voe kumunioù Elbès, Fontaynous, Ginouillac ha Marroule ouzh ur mare bennak etre 1820 ha 1830.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 37 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv, eleze 2,59 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas un den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Dolmen Marie Gaillard.jpg
4_-_Dolmen_du_Bois_de_Galtier.JPG
Dolmen Bois del Rey.jpg
Dolmen Le Devès.jpg

* Taolioù-mein.

Abbaye_de_Loc-Dieu_2.jpg

* Abati Luòcdieu.

St Bartholomew church in Martiel 05.jpg

* Iliz katolik *Sant Bourtomine* e Marcièl.

Mary Magdalene church in Marroule 02.jpg

* Iliz katolik *Mari Madalen* e Marroule.

Tour des Templiers in Martiel (2).jpg

* Tour an Demplourion.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik e Marcièl, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv e kêriadenn Marroule, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Joppolo

**Joppolo** zo anv  div gumun en Italia.

* Joppolo (Calabria), e proviñs Vibo Valentia, e Calabria.
* Joppolo Giancaxio, e proviñs Agrigento, e Sikilia.

## Tud
* Beniamino Joppolo, arzour ha dramaour.
Hal an Val

**Hal an Val** (saozneg: *Holy Vale*) a zo ur gêriadenn vihan e kreiz Enez Ennor, en Inizi Sillan e Kernev-Veur. Nepell emañ kêriadennoù Peul Kala' Me ha Longstone.

E 1976 e voe lazhet Stephen Menheniott, ur paotr 18 vloaz anezhañ, gant e dad. 

Gwiniegi nemetañ an enez a zo e Hal an Val.
Barr

Ur ger gant meur a ster eo **barr** hag a c’hell bezañ implijet evit pep seurt traou fetiș ha difetis. Liester *barroù*.

Dre vras e c’hell *barr* bezañ perzh un dra kaset en e stad uhelañ pe greñvañ (anv-gwan) pe, dre luniañ, bezañ ar momed m'eo eus an uhelañ e stad (anv-kadarn).

## Anv-gwan
### Un dra a c'hell bezañ ''barr'' p'emañ el live uhelañ pe dizhet e live uhelañ ganti pe bezañ leun e [[endalc'h]]
### Un den a c'hell bezañ ''barr'' (kevatal da ''war ar barr'')

## Anv-kadarn
War un toullad a dachennoù disheñvel e kaver an anv-kadarn *barr* a dalvez evit pep tra fetis pe difetis a zo pe a ya d'al live uhel. A-wezhioù e teu an anv diwar ar c'hevata gant ar brank, barr dour beniget, da skouer.

Skouerioù :
## brank pe skourrig (gwez, brousgwez)
## poent uhelañ un uhelenn pe ur savadur
## ''barr'' ar brud
## e skiantoù e vez implijet ''barr'' pe barrad evit pep darvoud ma vez diskouezet ur stad kreñv e-keñver ar stad boutin : barr [[paz]], barr [[glisemiezh]], barr [[arnev]], barr reverzhi,

Met e kaver ivez gerioù hep meizad an uhelded :
## kan dour
## karter (e Sant-Servez-Kallag, hervez Devri)
## termen gwirel

## Troioù-lavar
* beteg ar *barr*
* bezañ *barr"
* bezañ *barr* en tu all d'ub
* diwar blaen ha *barr*
* diwar *varr*
* en e *varr*
* kargañ *barr*
* lakaat *barr*
* lakaat war ar *barr*
* teurel *barr* war (pe ouzh) udb. 
* ur *barr* + derez keverata

== Gerioù deveret ==
* barr-arnev
* barr-avel
* barr-hañv
* barr-heol
* barr-iliav pe barr-ilioù
* barr-leun
* barrad
* barr-korbell
* [[barr-livañ]]
* barr-Mae
* barr-meskañ
* barr-reverzhi
* barr-skubañ, barr-skuberez
* barr-ti
* barrañ 
* leun-barr (anv-gwan), barrek
* [[barregezh]], *barrek''
* barrenn, (liester barrinier)
* barrennañ
* barreoler
* c'hoari barr 
* douar-barr
* tarzh barr

## Notennoù ha daveennoù
Beaj an Amiral George Anson en-dro d'ar bed

**Beaj an Amiral George Anson en-dro d'ar bed** a c'hoarvezas en  etre 1740 ha 1744, pa oa Breizh-Veur o kas Brezel skouarn Jenkins er Mor Karib a-enep Spagn etre 1740 ha 1748.

Gant ar roue George II e voe roet ur bagad eizh lestr da George Anson da vont da glask teurel e graban  war an douaroù a oa e dalc'h Spagn er Meurvor Habask, ha da dapout galion Manilla, eleze al listri spagnol hag a dreuze ar Meurvor Habask div wech ar bloaz etre Manila hag Indez ar Sav-heol Spagnol.

Tremen a reas Anson eus ar Meurvor Atlantel d'ar Meurvor Habask dre ar c'hab Horn, hag a-hed aod Suamerika a-raok treuziñ ar meurvor Habask betek Makao.

Pa zistroas da Vreizh-Veur e 1744 goude tremen dre Sina en devoa graet tro ar bed war vor. Gantañ e teuas ac'hano galion Manilla, hag ivez 188 den nemetken eus ar 1 854 o devoa loc'het 4 bloaz kent.

Un danevell-veaj a voe embannet e 1748 hag a reas berzh bras.


Anson-Mason-1748-09.jpg|Listri Anson e Strizh-mor Magalhães
Anson-Mason-1748-06.jpg|E Puerto San Julián (Arc'hantina)
Anson-Mason-1748-14.jpg|En Inizi Juan Fernández
Anson-Mason-1748-18.jpg|Teltenn Anson en Enez Robinson Crusoe
Mynydd Llysiau

**Mynydd Llysiau** zo unan eus kernioù uhelañ ar Mynydd Du (Mynwy) e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, e Powys, e reter Kembre. 663 m zo dezhañ.  E welout a reer etre Llanymddyfri ha Trefynwy.
La Roqueta

**La Roqueta** zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall. 
## Douaroniezh

L'Assou à La Rouquette.jpg

* War lez ar stêr Assou emañ ar gumun.
## Dezougen
## Istor
### 
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Vilafranca , e Distrig Vilafranca hag e  departamant Avairon. Lakaet e voe en  Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800.
### 
* Staget e voe kumunioù La Bastida-Capdenac, Orlhonac ha Souzils ouzh La Roqueta  ur mare bennak etre 1820 ha 1830.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 39 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez plakennoù kalvar ar re varv, eleze 4,62 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun hervez plakennoù kalvar ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Tour du château de La Rouquette.jpg|Tour kastell La Roqueta.
Château d'Orlhonac.jpg|Kastell Orlhonac.

* Kastelloù.

Eglise Saint-Amans (Orlhonac).jpg|Iliz katolik Orlhonac.

* Iliz katolik *Sant Amans* en Orlhonac.

Eglise de la Rouquette.jpg|Iliz katolik La Roqueta.

* Iliz katolik *Sant Pêr* e La Roqueta.
* Kalvar gant plakennoù drek d’an iliz katolik e La Roqueta, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Emgann Cartagena

**Emgann Cartagena** zo bet roet da veur a emgann a-hed an Istor .

*E Cartagena,  e Spagn :
** Emgann Cartagena (209 kent JK), kaset gant arme impalaeriezh Roma a-enep  ar gêr iber ;
** Emgann Cartagena (460), e-pad brezelioù Majorien ;
** Emgann Cartagena (1643), emgann war vor e-pad emsavadeg Katalonia   ;
** Emgann Cartagena (1758), emgann war vor e-pad ar Brezel Seizh Vloaz.

*E Cartagena de las Indias, hiriv en Kolombia :
** Arsailhadeg Cartagena (1697), tro-vrezel ar morlu gall e-pad ar Brezel an Nav Bloaz ;
** Seziz Cartagena de las Indias (1741), e-pad brezel skouarn Jenkins, en 1741 ;
** Seziz Cartagena de las Indias (Meurzh-Mae 1815), kaset gant Simón Bolívar d'ober da gêriz reiñ o armoù dezhañ  ;
** Seziz Cartagena de las Indias (1815), seziz kaset gant arme spagnol Pablo Morillo a-enep ar vrogarourien  emsavet e-pad Brezel Dizalc'hted Kolombia ;
** Seziz Cartagena de las Indias (1820-1821), kaset gant ar vrogarourien da-geñver Tro-vrezel 
 war vor da goulz Kolombia Dizalc'h
Adolphe Sax

**Adolphe Sax** (1814-1894), pe **Antoine-Joseph Sax** hervez e anv gwir, a oa ur soner hag un oberour binvioù-seniñ belgiat. Brudet eo peogwir e voe ijinet ar saksell gantañ er bloavezhioù 1840. Gantañ e voe ijinet ar ''saxotromba'', ar ''saxhorn'' hag ar ''saxtuba'' ivez, ha seniñ a rae ar glarinetenn hag ar fleüt.

## Buhezskrid
Ganet eo Adolphe Sax d'ar 6 a viz Du 1814 e Dinant, e Belgia hiziv an deiz, gant Charles-Joseph Sax ha Marie-Joseph Masson. Pa oa bet anvet Antoine-Joseph e voe lesanvet Adolphe en e vugaleaj. Oberourien binvioù-seniñ e oa e dud ivez.
Restr:Saxtromba sopran.jpg|Saxotromba
Restr:MHS Saxhorn.jpg|Saxhorn (pe korn Sax)
Restr:Saxtuba1867.jpg|Saxtuba
Restr:Trombone a six pistons-IMG 0853-black.jpg|Trombon 6-piston
Restr:Bass saxhorn, 1863.jpg|Gour-saxhorn
Brezel Hêrezh Aostria

**Brezel Hêrezh Aostria**  (1740-1748) zo ur brezel hag a c'hoarvezas en Europa a-enep an Impalaeriezh Santel en abeg d'ar PS sinet gant an impalaer Karl VI an Impalaeriezh Santel p'en devoa roet e stadoù d'e verc'h Maria Theresia.

Div gostezenn a oa: Prusia, Bavaria ha bro-C'hall en un tu; Aostria, Breizh-Veur, ar Proviñsoù-Unanet ha Rusia, en tu all.

E 1748  e voe kroget gant divizoù en Aachen, ha sinet ur feur-emglev d'an  18 a viz Here 1748.
Keluloz

Ar **c'heluloz**, pe ar **selluloz**, zo ur glusid graet gant ur chadenn molekulennoù D-glukoz en ul linenn (etre 15 ha ). Ar biopolimer-se zo unan ag ar re bennañ a ya d'ober moger ar c'helligoù plant, ar c'hoad en o mesk  (karget a lignin mod arall).

## Daveoù
Privael-Tregastell

**Privael-Tregastell** zo anv ur strizh-douar hag ur beg-douar e gwalarn Plouganoù, e Treger, diwar anv ur sant bennak anvet Privael.

E tu kornôk ar strizh-douar emañ traezhenn Tregastell, tra m'emañ traezhenn Privael en tu reter anezhañ ; war ar beg-douar emañ "Ti ar Maltouter" hag ar peulvan.


367_Primel-Trégastel.JPG|Traezheg Privael


473 Primel.JPG|Run Pridou ha traezhenn Tregastell
028 La pointe de Primel.JPG|Beg Privael-Tregastell
487 Primel.JPG|Gwalarn Privael
483 Primel.JPG|Reier er mervent
486 Primel.JPG|Strizh-douar Privael-Tregastell adalek "Ti ar Maltouter"


## Liammoù diavaez
* ''Sant Privael''
Nervesa della Battaglia

** Nervesa della Battaglia** zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.

Nevesaet eo bet an anv goude Eil emgann ar Piave e 1918 etre arme Aostria-Hungaria ha hini Rouantelezh Italia (*Regio Esercito*).
Privael

**Privael** a oa ur manac'h katolik deuet eus Kembre da Vreizh er  en amzer Sant Kaourintin.

Eñ pe unan all a roas e anv da Brivael-Tregastell e parrez Plouganoù.

## Pennad kar
* Prevel
Koad Gwerc'h

**Koad Gwerc'h** a zo ur goadeg prevez war harzoù Breizh ha Maen. En em astenn a ra war 3 228 hektar e kumunioù Kelon ha Radenez en Il-ha-Gwilen dreist-holl, hag e Saint-Aignan-sur-Roë e Mezven. Perc'hennet eo gant ar *Société immobilière de l’Ouest* ha berzet eo d'an dud diavaez evit an darn vrasañ.

## Istor
Koadoù Gwerc'h, ar Perzh, Felger hag Arez a yae d'ober gwechall ur goaged hepken etre ar Riedoned hag ar Genomaned, ur seurt marzioù kentañ etre Breizh, Maen hag Anjev.

## Liesseurted ar vuhez
Er c'hoad bras-mañ ez eus bet renablet:

* Spesadoù plant hag a zo dibaot er c'horn-bro evel spesadoù orkide zo.

* 69 spesad laboused a vez kavet o neizhiañ ennañ, en o mesk ar plomer-kuchenn, ar skilvaou-wesped, ar skoul glas, ar falc'hun-gwez, ar gouelanig maskl du, an alc'hweder-gwez, ar rulosteg bailh, ar puig-Bonelli, an dreolan kabell flamm, ar glazaour Europa, ar speg du, ar speg krenn hag ar plomerig rous.

* Ar c'hi-dour european a zo bet gwelet du-hont ivez.

## Dervenn ar Werc'hez

Hervez ur vojenn, e-pad an Dispac'h gall, e kreiz ar Spont bras, eo bet diskoachet ur plac'h yaouank o pediñ e-tal un delwennig ar Werc'hez Vari e toull ur wezenn-derv gant soudarded Republikan. Goude bezañ nac'het da lâret pelec'h e oa bet kuzhet ur beleg didou e voe fuzuilhet e-harz ar wezenn.

E miz Ebrel 2018 eo bet losket an dervenn ha kemeret ez eus bet ur bloavezh evit he feuradsevel.

## Daveoù ha notennoù
Eil emgann ar Piave

**Eil emgann ar Piave** zo un emgann bet stourmet etre ar 15 hag an 23 a viz Even 1918 en Italia etre arme Aostria-Hungaria ha hini Rouantelezh Italia (*[[Regio Esercito]]*). Un trec'h e oa bet evit Lu Italia. An emgann a oa bet un taol fall evit Aostria-Hungaria ha neuze gant ar Galloudoù Kreiz, met ne oa ket bet gwelet evel-se gant an Italianed d'ar mare-se. Erich Ludendorff, en ur glevet ar c'heloù en dije embannet en devoa bet 'ar santimant da goll evit ar wech kentañ'. Ar gwir a oa gantañ rak gant an amzer o redek e oa deuet anat e oa bet an emgann drastus-se penn-kentañ ar fin evit an Impalaeriezh Aostrian-hungariat. 
Anvet eo bet "battaglia del solstizio" gant ar barzh faskour Gabriele D'Annunzio. E-tro 118 000 den a oa bet kollet gant Aostria-hungaria, 87 181 gant Italia.
Kleuzeureg

**Lamp-straed**, pe **kleuzeureg**, pe **post-lamp**, pe  **kleuzeur-straed** a reer eus ur stignad staliet war vord an hentoù publik hag elumet pa gouezh an deñvalijenn evit aesaat an tremen dre skignañ gouloù tro-war-dro. Lec'hiet e vez uhel a-walc'h ar vammenn luc'h evit ma ne vefe ket trellet an dremenerien , da lavaret eo e laez ur post pe staget uhel ouzh ur voger.

Lod eus ar c'hleuzeuregoù zo dinoerioù warno ken ez eont pe war elum pe war lazhañ diouzh ar mare eus an deiz pe pa zeu an oabl da deñvalaat.

## Pennadoù kar
* Goulaouadur
* Letern

## Daveoù ha notennoù
Emgann ar Piave

**Emgann ar Piave** a c'hoarvezas d'ar 7 hag 8 a viz Mae 1809, e-kerzh brezel ar Pempvet Kenunaniezh, etre un armead gall-hag-italian kaset gant ar priñs Eugène de Beauharnais, besroue  Rouantelezh Italia, hag arme Impalaeriezh Aostria, renet gant ar jeneral Giovanni d'Asburgo-Lorena.

## Pennad kar
* Eil emgann ar Piave
Ottaviano

**Ottaviano** zo un anv-bihan italianek, hag un anv-lec'h.

## Tud
### Anv-bihan
* *Ottaviano*, anv italianek roet d'an Impalaer  **[[Aogust (impalaer)|Aogust]]**

*Ottaviano Fregoso (1470-1524), doge Republik Genova
*Ottaviano Riario (1479- 1523), condottiero italian,
*Ottaviano de' Medici (1484-1546)

*Ottaviano Guasco, scrittore e traduttore italiano
*Ottaviano Del Turco, politikour
*Ottaviano Targioni Tozzetti (medisin)
*Ottaviano Dell'Acqua (ganet e 1955), aktour italian
*Ottaviano Menni, matematikour
*Ottaviano Fabrizio Mossotti, matematikour, fizikour italian
*Ottaviano Nelli, livour
*Ottaviano Riario, condottiero italiano, aotrou Imola ha  Forlì
*Ottaviano Petrucci, 
*Ottaviano Raggi, 
*Ottaviano Targioni Tozzetti, medisin ha louzawour italian
*Ottaviano Targioni Tozzetti, barzh italian
*Ottaviano Volpelli, skrivagner italian  ha lezennour e  Dugelezh Urbino.

### Anv-tiegezh
*Fulvio Ottaviano
*Roberto Ottaviano

## Anv-lec'h
* Ottaviano, kumun e Meurgêr Napoli
Strollad Komunour

* Strollad Komunour Sina
* Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel
* Strollad Komunour Gall
** Strollad Komunour Gwadloup
* Strollad Komunour Alamagn
* Strollad Komunour SUA
* Strollad Komunour (Sveden)
* Strollad Komunour Bulgaria (1996)
* Strollad Komunour Kanada (Marksour-Leninour)
* Strollad Komunour Nepal (Marksour-Leninour Unvan)
** Strollad Komunour Nepal (Maoour)
* Strollad Kumunour Albania
** Strollad Kumunour Albania (1991)
** Strollad Kumunour Albania 8 a viz Du
* Strollad Komunour Eswatini
* Strollad Komunour Swaziland
* Strollad Labourerion Tunizia
* Strollad Komunour Nepal (Mashal)
* Strollad Komunour Filipinez
* Strollad Komunour Selan (Maoour)
* Strollad Komunour Benin
* Strollad Komunour Dispac'hel (Arc'hantina)
* Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) (Naksalbarour)
* Strollad Komunour Dispac'hel Voltaek
* Strollad Komunour Brazil
* Strollad Komunour Perou (Marksour-Leninour)
* Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Janashakti
* Strollad Komunour Dispac'hel (Uruguay)
* Strollad Komunour Turkia/Marksour-Leninour
* Strollad Komunour Bangladesh (Marksour-Leninour) (Dutta)
Luitpold von Bayern (1821-1912)

**Luitpold von Bayern  ** (Würtzburg 1821-1912 München) a oa priñs, priñs-rejant Bavaria adalek 1886.

Dimezet e voe e 1844 da Auguste Ferdinande Aostria (1825–1864)


Luitpold_Bayern.jpg
OS X

**macOS** (**Mac OS X** a-raok ha goude-se **OS X**) zo ur reizhiad korvoiñ sevenet ha gwerzhet gant Apple abaoe 1998. An doare nevesañ eo ar macOS Ventura (doare 13) hag an doare a-vremañ a oa bet lañset d'ar 24 a viz Here 2022 ha macOS Monterey lañset d'ar 25 a viz Here 2021. Gant iOS, iPadOS, watchOS et tvOS, ez eo unan eus savennoù Apple.
Luitpold von Bayern

**Luitpold von Bayern**  zo anv meur a briñs eus Bavaria.

* Luitpold von Bayern (1821-1912), priñs-rejant Bavaria,
* Luitpold von Bayern (1901-1914), 
* Luitpold von Bayern(1951)

## Pennad kar
* Leopold von Bayern
Torri

**Torri** (*Tourioù* e brezhoneg) zo un anv-lec'h italianek. 

*Torri del Benaco, e Proviñs Verona, e Veneto
*Torri di Quartesolo, e Proviñs Vicenza, e Veneto
*Torri in Sabina, e Proviñs Rieti, e Lazio

## Pennadoù kar
*Torre
*Torres
*Torretta
*Torricella
*Torricelli
Cappella

**Cappella** zo un anv-lec'h italianek hag hini meur a gumun.

## Kumunioù
* Cappella Cantone, e proviñs Cremona
* Cappella de' Picenardi, e proviñs Cremona

## Pennadoù kar
* Cappelle
* Kapelle

* Chapel
* Chapelle
Vilanòva (Avairon)

**Vilanòva** zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall. 
## Douaroniezh
* E Vilanòva emañ lod eus andonioù an Dièja.

## Dezougen
* War al linenn hent-houarn Briva la Galharda Toloza-Matabiau dre Capdenac emañ Vilanòva.
## Istor
### 
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Vilanòva, e Distrig Vilafranca hag e departamant Avairon. Lakaet e voe en  Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 108 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv, eleze 2,95 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 10 a viz Genver 1957 hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Maison_accolée_à_la_tour_Soubirane.JPG

* Un ti ag ar .

Villeneuve_-_Église_de_Toulongergues_-02.JPG

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.

Villeneuve_2.JPG

* Iliz katolik *ar Bez Santel*.

Monument aux morts de Villeneuve (Aveyron) - 07.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Conca (stêr)

Ar stêr **Conca** zo ur froud en Italia, 47 km dezhi, hag a eien war ar menez Carpegna (1 200 m uhelder) en proviñs Pesaro e Urbino, e Marche, hag a red etre proviñs Rimini ha proviñs  Pesaro e Urbino, betek Mor Adria, tost da Misano Adriatico.
Mercatello sul Metauro

**Mercatello sul Metauro ** zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche, war lez ar stêr Metauro.
Seziz Naoned

Div wech e voe lakaet seziz war gêr Naoned : e 1380 hag e 1487.

Emgannoù Naoned en  ne oant ket sezizoù : e 1793 hag e 1799.
Metauro

Ar **Metauro** zo ur stêr en Italia, 110 km hed dezhi, er Marche. C'hoarvezout a ra eus an div froud *Meta* hag *Auro*.

Eieniñ a ra etre Palazzo Mucci ha Gorga san Leo war harzoù Toskana, en Apenninoù, en Alpe della Luna e-tal Bocca Trabaria, hag aberiñ e Ponte Metauro, er c'hreisteiz da Fano e Mor Adria.

## Kumunioù treuzet
* Badia Tedalda (Proviñs Arezzo)
* Borgo Pace
* Mercatello sul Metauro
* Sant'Angelo in Vado
* Peglio
* Urbania
* Acqualagna
* Fermignano
* Urbino
* Fossombrone
* Sant'Ippolito
* Montefelcino
* Colli al Metauro
* Terre Roveresche (kumunioù Orciano di Pesaro ha Piagge)
* Cartoceto
* Fano

## Istor
En amzer an impalaer Napoleone Buonaparte e voe krouet an departamant gall Métaure.
Ambairac

**Ambairac**  a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall. 
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### 
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Montsales da gentañ, e Distrig Vilafranca de Roergue hag e departamant Avairon. Lakaet e voe en  Arondisamant  Vilafranca de Roergue pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Vilafranca e 1801.
### 
* E 1833 e voe staget ouzh kumun Montsalés.
* E 1884 e voe adsavet kumun Ambairac, lakaet e voe kêriadenn Camboulan enni.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas c’hwezek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv, eleze 3,51 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Castle_of_Camboulan_03.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Camboulan.

Dovecote in Camboulan 03.jpg|Ar c'houldri.

* Kouldri Camboulan.

Saint Julian Church of Ambeyrac 05.jpg|Diavaez.
Ambeyrac Church Interior.JPG|Diabarzh.

* Iliz katolik *Sant Sulian* e bourc'h Ambairac, luc'hskeudennoù.

Church in Camboulan 01.jpg|Iliz katolik Camboulan.

* Iliz katolik *Saint Aignan* e Camboulan, luc'hskeudenn.

Saint Julian Church of Ambeyrac 12.jpg|Ar werenn-livet.

* Gwerenn livet e koun ar re varv (1914-1918) en iliz katolik *Sant Sulian*.
* Monumant ar re varv e-tal iliz katolik *Sant Sulian*, luc’hskeudennoù.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù