open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fediverse

Ar **fediverse** (ger-malizenn diwar *federation* hag *universe*) zo bet aozet en ur c'henstrolliñ servijerien etrekennasket implijet evit an embann web (da lavared eo embann dre ar rouedadoù sokial, dre ar mikroblogoù, ar blogoù, al lec'hiennoù web) hag herberc'hiañ ar restroù ivez, o vezañ m'emañ pep servijer war e ostiz pa c'hell kehentiñ a-daol gant ar reoù all memestra.

## Mont en-dro
War pep servijer (pe istañs) eo posubl d'an implijerien krouiñ pivelezhioù seurtanvet. Ar pivelezhioù-se a c'hell kehentiñ a-dreuz an istañsoù a-drugarez da veziantoù a endalch un pe vuioc'h komenad kennaskañ, hervez ur skouer digor.
. Dre m'emañ pivelezhioù an implijerien war ar fediverse e c'hellont postañ testennoù pe mediaoù all, pe heuliañ postoù kaset gant pivelezhioù all.. Pe an implijerien a gav mat dispakañ pe rannañ roadennoù (video, audio, testennoù, ha restroù all) ez-foran pe a gav gwelloc'h hen ober evit ur strollad pivelezhioù ez-prevez pe aotreiñ pivelezhioù zo embann roadennoù tud all evel deiziadurioù pe chomlec'hioù all. Meur a brotokol a ya d'ober ar Fediverse. Ar re bouezusañ a zo ActivityPub, OStatus, diaspora, dfrn, zot hag xmpp.

## Istor
E 2008 e krouas Evan Prodromou ar rouedad sokial identi.ca hag e embannas ar meziant GNU social dindan al lañvaz frank, GNU Affero General Public License (AGPL). Endalc'hañ a ra ar meziant ar c'homenad OStatus . Ouzhpenn ar servijer a lakae identi.ca da vont en-dro e voe un nebeud istañsoù all meret gant hiniennoù en o c'herzoù. Evel-se e chomas an traou betek 2011–12 ma vo kemmet identi.ca da pump.io ha ouzhpennet meur a istañsoù kevredigezhelEr mare-se, asambles gant GNU social, embregoù all evel Friendica, Hubzilla, Mastodon, ha Pleroma a yeas da vezañ enframmet er c'homenad OStatus, ken en em ledanas ar *fediverse*. Komenadoù kehentiñ all a yeas e-barzh al leur.

E miz Genver 2018 e kinnigas, ar W3C ar c'homenad ActivityPub, e fal dezhañ kas muioc'h a etrewezhiañ d'al leurioù. E miz Eost 2018 e veze kontet 13 leur o treiñ gant ar c'homenad-se , hemañ ar muiañ dispaket er *fediverse*.

## Raktresoù (meziantoù pennañ) ar Fediverse
Kavout a reer ar roll ofisiel war pajen degemer ar Federation
* Mastodon, mikroblogoù. Doare brezhonek : mastodon.fedi.bzh
* PeerTube, diaz videoioù
* Wordpress, prientiñ evit an embann. Diechu an droidigezh.
* Matrix, postelerezh prim, strolladoù kendael, mikroblogoù
* Pleroma, mikroblogoù, strolladoù kendael
* Funkwhale, diaz enrolladennoù sonerezh
* Pixelfed, diaz fotoioù
* diaspora, strolladoù kendael
* mobilizon, strolladoù kendael
* Hubzilla, mikroblogoù, strolladoù kendael
* Prosody, protokol kehentiñ dre ar vouezh
* ejaberdd, postelerezh prim etregwezhus
* GNUsocial

## Pennadoù nes
* Mastodon
* Twitter
* Rouedad sokial

## Lec'hienn ofisiel
* https://the-federation.info

## Notennoù ha daveennoù
Serj

**Serj** zo un anv-bihan brezhonek hag armeniek. Dont a ra eus an anv latin Sergius, eus tiegezh patrikian ar *Sergii*, un anv tennet eus un anv etruskek koshoc'h. 

## Sent
*Gwelet [[Sant Sergius]].*
Sergius a oa ur merzher roman kristen eus ar . Ur sant katolik eo. Ur sant reizhkredennek zo ivez : Serj Radonej eus Rusia.

## E yezhoù all
* arabeg : سركيس (Sarkis) pe سرجون (Sarjoun) (anv kristen arab)
* armenieg : Սարգիս (Sargis pe Sarkis) 
* aturayeg : ܣܪܓܝܤ (Sargis)
* bulgareg, ruseg : Сергей (Sergei pe Sergey)
* katalaneg : Sergi 
* nederlandeg, galleg, saozneg : Serge
* italianeg, kastilhaneg, esperanteg : Sergio
* poloneg : Sergiusz
* portugaleg : Sérgio
* roumaneg, moldaveg : Sergiu

## Pibien
* Serj Iañ
* Serj II
* Serj III
* Serj IV

## Tud vrudet all
### 
* Serj Plenier (1957-2018), kelenner ha stourmer evit ar brezhoneg
* Serj Richard (g. 1956), kelenner ha skrivagner brezhonek
* Serj an Dized (g. 1964), melldroader
### 
* Serj Sargsyan pe Serzh Sargsyan (g. 1954), trede prezidant Armenia
* Serj Tankian, soner armenian ha stadunanat, stourmer politikel
Serge

**Serge** zo un anv-bihan gallek, saoznek ha nederlandek, kar d'an anv brezhonek Serj. Dont a ra eus al latin Sergius, anv ur sant kristen eus an . Ral eo er broioù saoznek, pa eo bet diouzh ar c'hiz er broioù gallek er  dre levezon an enbroidi rusian e Bro-C'hall.

## E yehoù all
* Serj e brezhoneg hag armenieg
* Sergei e ruseg
* Sergi e katalaneg
* Sergio e spagnoleg hag italianeg
* Sergiusz e poloneg

## Tud vrudet
### 
* Serge Vanderwaeren (g. 1964), mestrc'hoarier echedoù
### 
* Serge Laforest (1916-1983), skrivagner romantoù-polis
* Serge Poignant (g. 1947), politikour
* Serge Duigou (g. 1948), istorour
### 
* Serge Voronoff (1866–1951), surjian
* Serge Reggiani (1922-2004), kaner
* Serge Gainsbourg (1928-1991), kaner, sonaozer
* Serge Dassault (1925–2018), saver ha gwerzher armoù, miliarder, politiker
* Serge Klarsfeld (g. 1935), chaseour Nazied
* Serge Lama (g. 1943), kaner
* Serge Clerc (g. 1957), treser bannoù-treset
* Serge Blanco, c'hoarier rugbi
* Serge Betsen, c'hoarier rugbi
### 
* Serge Ladouceur (g. 1952), filmaozer
Haakon Magnusson

**Haakon Magnusson** zo anv meur a roue e Norvegia.

*Haakon Magnusson Norge (1068-1095), mab da Magnus II Norge, ha ne oa anavezet evel roue nemet e Trondheim.
*Haakon V Norge (1270-1319) , mab da Magnus VI Norge.
*Haakon VI Norge, mab da Magnus VII Norge.

## Pennadoù kar
*Haakon
*Magnusson
Goulven (sant)

Sant **Goulven** (skrivet ivez *Goulwen*), pe **Goulc'hen**, a voe eskob Leon er . Anavezout a reomp e vuhez dre ur skrid latin.
 
Ganet e vije bet e Bro-Leon, diwar tud bet deuet eus Enez Vreizh, ha breur e vije da santez Peronell. Sevel a reas ur peniti en distro, en arvor Bro-Leon, e-kichen Plouneour-Traezh, ha goude-se ur manati er memes lec’h, war douaroù a oa bet roet dezhañ gant ar c’hont Even. Hervez ar vojenn e voe roet da sant Goulven kement a zouar ha ma c'helle ober an dro anezhañ dindan un devezh (evel sant Gouenoù e Gouenoù). Ur foz vurzhudus en em stummas war e lerc’h, da verkañ bevenn ar *[[minic'hi|vinic'hi]]*. Eno emañ bremañ parrez ha kumun Goulc'hen. E-touez e ziskibled eno e voe sant Maden. 

Eskob Leon e vije bet Goulven, war-lerc’h sant Paol Aorelian. War zibenn e vuhez ez eas da Sant-Ider e Bro-Roazhon. Hervez e *Vita* (skrid e vuhez) e varvas eno d’ar 1añ a viz Gouere 600. Ha douaret e vije bet en abati Sant-Melan e Roazhon.

Goueliet e vez d’ar 1 a viz Gouere.

Meur a stumm zo bremañ d’e anv : *Goulven*, *Goulwen*, *Golven*, *Goulc'hen*, *Goulc'han*. 

Enoret e vez e Goulc'hen hag er C'hrouaneg (Plougerne) e Bro-Leon, e Goulien e Kerne-Izel, e Lanvaeleg e Bro-Dreger, e Sant-Loup e Bro-Oueloù, e Talbont e Bro-Sant-Maloù, e Goven ha Sant-Ider e Bro-Roazhon…

## Pennadoù kar
*an anv Goulven

## Liammoù diavaez
*Infobretagne.com - Goulven
*Pennker - La vie de saint Goulven hervez Albert Le Grand 

## Levrlennadur
*Le Breton H. - *Un vieux saint breton : saint Goulven ou Golven, évêque de Léon*, Roazhon, 1933. 
*Le Grand, Albert - *Vies des saints de la Bretagne Armorique* (1636) - Vvet embannadur 1901 - Kemper
*Morice, Yves - *La Vie latine de saint Goulven – Transcription, traduction, commentaire*, kounskrid mestroniezh 1999-2000 – Skol-veur Breizh-Uhel - Roazhon.
Haakon

**Haakon** zo un anv-bihan norvegek. 

## Rouaned Norge
*Haakon Iañ (c. 920–961) 
*Haakon Sigurdsson, Yarl Hlaðir (c. 937–995), roue de facto 
*Haakon Magnusson Toresfostre (1068–94)
*Haakon II (m. 1162), Haakon Herdebrei
*Haakon III (1170s–1204), Haakon Sverreson
*Haakon IV  (1204–1263), *ar C'hozh*
*Haakon V  (1270–1319), Haakon V Magnusson
*Haakon VI (c. 1340–1380), anavezet ivez evel Håkan, roue Sveden
*Haakon VII (1872–1957)
**Haakon, priñs Norvegia* (ganet e 1973)
Jean-Baptiste

**Jean-Baptiste** zo un anv-bihan gallek par d'an anv brezhonek Yann-Vadezour, anv ur sant kristen.

## Tud vrudet
### 
* Jean-Baptiste Hachème, soudard ha prezidant
### 
* Jean-Baptiste Le Gras, eskob Treger eus 1572 da 1583
* Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier (1706-1788), merdreer hag ergezhour 
* Jean-Baptiste Gerbier (1725-1788), alvokad
* Jean-Baptiste de Lubersac, eskob Treger eus 1775 da 1780
* Jean-Baptiste Chaigneau (1739-1832), merdeer ha diplomad 
* Jean-Baptiste Le Fournier (1778-1838), levrier ha mouller
* Jean-Baptiste Joseph Debay (1802-1862), kizeller 
* Jean-Baptiste Barré (1804-1877), kizeller ha livour
* Yann Vadezour Olieroù (1856-1930), beleg ha skrivagner brezhonek
* Jean-Baptiste-Théodore-Marie Botrel, anavezetoc'h evel Théodore Botrel (1868-1925), kaner 
* Jean-Baptiste Daviais (1878-1945), rezistant
* Jean-Baptiste Malo (1899-1954), gwenvidig
* Jean-Baptiste Corlobé (1904-1988), arzour 
* Yann-Vadezour Lagadeg (g. 1932), skrivagner brezhonek 
### 
* Jean-Baptiste Colbert (1619-1683), maodiern ar roue Loeiz XIV
* Molière, anv-leurenn Jean-Baptiste Poquelin (1622-1673), c'hoarivaour 
* Jean-Baptiste Lully (1632-1687), sonaozour 
** hag e vab Jean-Baptiste Colbert, markiz Seignelay (1651-1690)
* Jean-Baptiste Bourguignon d'Anville (1697-1782), douaroniour ha kartennour
* Jean-Baptiste Vivien de Châteaubrun (1686-1775), skrivagner 
* Jean-Baptiste le Rond d'Alembert (1717-1783), matematikour, mekanikour, fizikour, prederour ha holloueziadurour
* Jean-Baptiste Ogée (1728-1789), ijinour ha douaroniour
* Jean Baptiste Camille de Canclaux (1740-1817), jeneral
* Jean-Baptiste de Lamarck (1744-1829), skiantour
* Jean-Baptiste Kléber (1753-1800), jeneral e brezelioù an Dispac'h gall
* Jean-Baptiste Carrier (1756-1794), politikour ha lazher a-yoc'h 
* Jean-Baptiste Raymond de Lacrosse (1760-1829), amiral
* Jean-Baptiste Bernadotte (1763-1844), jeneral ha roue Sveden
* Jean Baptiste Joseph Fourier (1768-1830), brudetoc'h evel Joseph Fourier, fizikour ha jedoniour
* Jean-Baptiste-Marie Caffarelli (1775–1815), eskob Aodoù-an-Hanternoz e Breizh
* Jean-Baptiste-Camille Corot (1796-1875), livour
* Jean-Baptiste Charcot (1867-1936), mezeg hag ergerzher
* Jean Baptiste Édouard Verreaux (1810-1868), dastumer, naturour hag evnoniour
* Jean-Baptiste Nicolas Robert Schuman (1886-1963), anavezet dre an anv Robert Schuman, politikour, unan eus « tadoù Europa »

### 
* Marianne Jean-Baptiste (g. 1967), aktourez
### 
* Jean-Baptiste Ouédraogo (g. e 1942), soudard ha prezidant
### 
* Jean-Baptiste Bagaza (g. e 1946), soudard ha prezidant
## Gwelet ivez
* Jean
* Baptiste
Tang Wei

**Tang Wei** (汤唯; pinyin: Tāng Wéi) (ganet d'an 9 a viz Here 1979 e Zhejiang, Sina), a zo un aktourez sinaat. 

## Liammoù diavaez
* Tang Wei war IMDb
Julien

**Julien** zo un anv-bihan gallek a gaver e saozneg a-wechoù ivez, hag a glot gant an anv brezhonek Juluan. 

## Tud vrudet
### 
* Julien Lahaut (1884-1950), politikour

### 
#### Anv-bihan
* Julien Offray de La Mettrie (1709–1751), prederour
* Julien Crozet (1728-1782), ofiser a vor hag ergerzhour
* Julien Gourdel (1804-1846), kizeller
* Julien Charles Dubois (1806-1891), kizeller
* Julien-Marie Le Huërou ("Juluan ar C'hwerv", 1807-1843), istorour
* Jean-Julien Lemordant (1878-1968), livour
* Julien Jaffrès (g. 1986) kaner ha sonaozer rock
* Julien Féret (g. 1982), melldroader

#### Anv-tiegezh
* Michel-Hervé Julien (1927-1966), unan eus krouerien an SEPNB

### 
* Julien ha Marguerite de Ravalet (kaset d'ar marv e 1603), breur ha c'hoar
* Julien Carette (1897-1966), aktour
* Julien Green, anv-pluenn Julian Hartridge Green (1900-1998), skrivagner gallek
* Julien Gracq, anv-pluenn Louis Poirier (1910-2007), skrivagner gallek
* Julien Landfried, politikour 
* Julien Lachuer, melldroader
* Julien Bonnaire (g. 1978), c'hoarier rugbi
* Julien Escudé, (g. 1979), melldroader
* Julien Absalon (g. e 1980), marc'hhouarner
* Julien Pierre (g. 1981), c'hoarier rugbi
* Julien Malzieu (g. e 1983), rugbier

## Pennadoù kar
* Saint-Julien, anv meur a lec'h
Lazhadegoù an arme vreizhveuriat

Kaoz zo amañ eus lazhadegoù trevourien emsavet pe get, dizarmet pe get, pe soudarded prizoniet, ha n'eo ket lazhadegoù soudarded un arme all.

#### 
*30 a viz Meurzh 1296 : Lazhadeg Berwick, e Berwick-upon-Tweed, e Bro-Skos

#### 

#### 
* Lazhadeg ar Garibed (1626) boutin gant al lu gall
* Lazhadeg Bolton e 1644 e Bro-Saoz

#### 

#### 
* 16 a viz Eost 1819 : Lazhadeg Peterloo e Manchester e Bro-Saoz
* 7 a viz Mezheven 1831 : Emsavadeg Merthyr Tudful, e Kembre
* 4 a viz Du 1839 : Emsavadeg Casnewydd, e Kembre

#### 
* 1919 : Lazhadeg Amritsar en India
* 1920 : Sulvezh Gwadek kentañ e Dulenn en Iwerzhon
* 1959 : Lazhadeg Hola e-pad emsavadeg ar Mau-Mau e Kenya
* 9-11 a viz Eost 1971 : Lazhadeg Ballymurphy, unnek den lazhet e Baile Uí Mhurchú, ur c'harter eus Béal Feirste, e Norzhiwerzhon 
* 1972 : eil Sulvezh Gwadek e Doire e Norzhiwerzhon

## Pennadoù kar
* Lazhadegoù an arme c'hall
* Lazhadegoù an arme alaman
* Lazhadegoù an arme stadunanat
* Lazhadegoù an arme spagnol
Lazhadeg milin an Agau

**Lazhadeg milin an Agau** zo ul lazhadeg graet gant an arme c'hall e Nimes e 1703 e-pad brezel ar Gamizarded.

Emsavet e oa protestanted a-enep an heskinerezh a c'hoarvezas goude embann Fontainebleau en 1685.

En deiz-se e oa un toullad kantadoù a brotestanted o lidañ Sul ar Bleunioù en ur vilin war lez kanol an Agau, e ti ur miliner anvet Mercier. Klevet e voent o kanañ kantikoù, keloù a voe kaset d'ar marichal Montrevel, a guitaas e verenn da gas e soudarded en-dro d'ar vilin. E-lec'h klask tapout an dud e c'hwezhas an tan e pevar c'horn an ti, graet e koad. Hag ar soudarded a denne war gement hini a glaske dont er-maez. Ur vamm o tougen he bugel a glaskas dont er-maez, met taolet e voe en tan gant ar soudarded. Un ugent a dud, maouezed ha bugale, a varvas en tangwall. Ur plac'h yaouank a deuas a-benn da dec'hel dre ur peulgae gant skoazell ul lakez d'ar marichal Montrevel. Lakaet e voe d'ar marv en deiz war-lerc'h.


Pierre_Mignard_-_Françoise_d'Aubigné,_marquise_de_Maintenon_(1694).jpg| Françoise d'Aubigné, markizez Maintenon.
Esprit_Fléchier.jpg | Esprit Fléchier, eskob Nimes.



Brouez a savas e markizez Maintenon, pried ar roue gall Loeiz XIV,  hag en un nebeudig ministred, met ne gemmas ket ar roue e bolitikerezh er c'hornad. Esprit Fléchier (1632-1710), eskob Nimes a gave reizh al lazhadeg, dezhañ ur  « skouer a zo ezhomm da ziskouez evit lakaat harz da lorc'h ar bobl-se », ar brotestanted.
Leonora Blanche Alleyne

**Leonora Blanche** "Nora" **Lang** (ganet  **Alleyne** ; 8 Meurzh 1851 – 10 Gouhere 1933) a oa ur skrivagnerez saoz, embannerez ha troourez. Brudet eo he labour war-dro an dastumad *[[The Lang's Fairy Books|The Fairy Books]]*, ur rummad 25 levrad kontadennoù evit bugale embannet ganti hag he fried, ar Skosad Andrew Lang, etre 1889 ha 1913. Ar re vrudetañ eo *[[Rainbow Fairy Books|The Rainbow Fairy Books]]*, an 12 a zo disheñvel o liv.

## He buhez
Ganet e oa e Clifton, e-tal Bristol, ha hi ar yaouankañ eus seizh bugel e ti Charles Thomas Alleyne (1798–1872), perc'henn ur blantadeg er Barbados, ha d'e bried Margaret. 
Dimeziñ a reas da Andrew Lang d'an 13 a viz Ebrel 1875, en Clifton, Gloucestershire. Goude o eured e vevjont e Kensington, e Londrez.

E 1912 e varvas he fried Andrew Lang.
E 1933 e varvas Leonora Blanche Alleyne

## Pennadoù kar
* Andrew Lang
* The Red Book of Heroes
Ar Gov

**Ar Gov** zo un anv-tiegezh brezhonek hag anv ur vicher gozh : ar gov. Stank e vez kavet e Breizh hag e lec'hioù all ma'z eus tremenet Bretoned. 

## Stummoù all
* Kavout a reer *ar Goff, ar Go, ar Gow, ar Govig*.
* E galleg : *Le Goff*, *Le Goffic*, *Le Govic*.

## Anvioù par er yezhoù all
* e kerneveureg : Angove (An Gov), Goff, Goffe, Trengove
* e gouezeleg Bro-Skos : Mac Gabhann (MacGowan)
* en iwerzhoneg : Mac Gobhann (MacGowan)
* e saozneg : Smith. Kavet e vez an anv Goff en East Anglia abalamour d'ar Vretoned o doa kemeret perzh en aloubadeg Gwilherm II (dug Normandi)
* en alamaneg : Schmidt
* e nederlandeg : Smet, Smets, Smit, Smits
* e galleg : Lefebvre, Fèvre, etc
* e spagnoleg : Ferrero, Herrero
* e katalaneg : Ferrer, Ferré
* en okitaneg : Fabre, Faure
* e ruseg : Kouznetsov
* e poloneg : Kowalski
* e meur a yezh slavek : Kovaltchouk

## Tud vrudet

### 
* Jean-Pierre (1716-1790) hag e vab Paul Le Goff (1754-1840), orfebourien eus Montroulez
* Pier ar Go (1860-1941), beleg, yezhour
* Élie Le Goff (1858-1938), kizellour
* Charlez ar Govig (1863-1932), barzh, skrivagner hag emsaver 
* Alan ar Gov (1881-1926), beleg ha saver pezhioù-c'hoari brezhonek
* Yeun ar Gow (1897-1966), skrivagner brezhonek
* Alain Le Goff (g. e 1942), konter 
* Tristan Le Govic (g. 1976), telennour
* Vincent Le Goff (g. 1989), melldroader
* Damien Le Goff, mestrc'hoarier echedoù
* Yael ar Gov, skrivagnerez vrezhonek

### 
* Jacques Le Goff (1924-2014), istorour
* Alain Chamfort (g. e 1949), anv-leurenn Alain Le Govic, kaner

### 
* Helen Lyndon Goff (1899-1996), skrivagnerez, anavezetoc'h dindan an anv Pamela Lyndon Travers 

### 
* Michael An Gof (m. e 1497), emsaver

### 
* Nathan Goff Jr. (1843–1920), senedour
* Trish Goff (g. 1976), diskouezerez-c'hiz
* Jared Goff (g. 1994), c'hoarier melldroad amerikan

### 
* Phil Goff, politikour

## Anv-lec'h
* Gofannon, un doue er mojennerezh predenek, a vije bet roet e anv da Rosko ha Plougoñ
* Ar Govelioù, kumun gozh ha kreiz douaroniel Breizh
* Kerango, Kerangoff : "kêr ar gov", anv meur a lec'h e Breizh (karter e Brest)
* *Le Goff*, ur gêriadennig en Alberta, e Kanada
* *Goff*, anv meur a gêriadenn er Stadoù-Unanet

## Gwelet ivez
* Gov
* Go
* McGoff
Francis Bayer du Kern

**Francis Bayer du Kern** (*François* er marilhoù) zo ur barzh brezhonek hag ur stourmer breizhek, ganet d'an 8 a viz Gouere 1912 e Laval ha marvet d'an 2 a viz Mezheven 1940 e Malo-les-Bains (e Dukark hiziv). Kemeret en doa perzh e gwalldaolioù aozet gant ar strollad kuzh Gwenn ha Du e 1932. Gant un nebeud tud ez eas da grouiñ ur strollad drouized nevez.

## Buhez
Daoust ma oa deuet eus ul lignez tudjentiled eus Kerne e voe ganet e Laval. E skol ar Jezuisted e reas e studioù. Ne oa nemet ugent vloaz pa gemeras perzh en oberezhioù kuzh Gwenn ha Du. E 1936 e kemeras perzh e krouidigezh un eil strollad drouized, ar Gredenn geltiek, hag e reas gant an anv-drouiz Veroestrumnis (pe Uerestrumnis). Galvet e voe da soudard e-ser aloubadeg an Alamaned ha lazhet e voe e-kerzh emgannoù tro-dro Dukark e 1940.

## Gwalldaolioù e 1932 ha 1936
Goude ma voe rediet tren prezidant Kuzul ar vaodierned ar Republik gall, Édouard Herriot, da chom a-sav e Ingrandes d'an 20 a viz Du 1932 abalamour ma oa bet distrujet ar roudennoù gant ur vombezenn e voe harzet Francis Bayer du Kern gant ar polis hag aterset ganus hag e anzavas bezañ kablus. Kemeret en doa perzh e tanioù-gwall e pevar frefeti a-raok. Ezel e voe eus Gwenn ha Du hag eus Kadervenn, an daou strollad kuzh savet gant Neven Henaff. Pa oa oc'h ober e goñje er Mañs e miz Ebrel 1936 e voe harzet gant ar polis en-dro ha tamallet dezhañ bezañ unan eus ar genwallerien o doe lakaet an tan e pevar frefeti e Breizh.

## Drouizelezh
E 1936 e savas, asambles gant Morvan Marchal ha Raffig Tullou, ar strollad drouizel ha nevezpagan, Kredenn geltiek.

## Barzh
Deskiñ brezhoneg a reas pa oa yaouank a-walc'h ha skrivañ a reas meur a varzhoneg vrezhonek ; a ne voe ket moullet kalz anezho.

## Levrlennadur
*  Georges Cadiou. *Emsav – Dictionnaire critique, historique et biographique – Le mouvement breton de A à Z*. Coop Breizh, 2013 
*  Lionel Henry. *Dictionnaire biographique du Mouvement breton*. Yoran embanner, 2013 
*  Lukian Raoul. *Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien*. Al Liamm, 1992 

## Notennoù ha daveoù
Erwan

**Erwan** zo un anv-bihan brezhonek. Dont a rafe eus *Eudon*, un anv kozh, ha kar eo d'an anv-bihan gallek Yves, hervez Frañsez Falc'hun da skouer. Penn meur Erwan Helouri, deuet da vezañ sant Erwan ha sant paeron Breizh er , *Ivo* e anv-bihan e latin hag *Yves* e galleg, en deus lakaet an daou anv da dostaat an eil ouzh egile bepred.  

Kalz stummoù brezhonek all anezhañ a zo. Roet e vez kalz d'ar baotred abaoe eil lodenn an  e Breizh hag er broioù gallek dreist-holl.

Lidet e vez d'an 19 a viz Mae. Un deiz gouel eo e Breizh pe e-touez Bretoned Pariz abaoe deroù an . Gwelet e vez an deiziad-se gant lod evel Gouel broadel Breizh, diwar skouer Gouel Sant Padrig en Iwerzhon, Gouel Dewi e Bro-Gembre pe c'hoazh Deiz Sant Jordi e Katalonia. Diwar Gouel Sant Erwan eo bet savet Gouel Breizh gant rannvro Breizh, aozet ganti bep miz Mae.

## Stummoù e-leizh
Setu stummoù all eus an anv Erwan :
*Érwan, Erwann, Érwann, Erwane, Eroan, Ervoan, Ervan, Earwinn, Herwan, Herwann, Aerwan, Urvoan
* Even, Ewen, Ewan, Evan, Eon, Eozen, Euzen, Usen, Izoenn
* Ivon, If, Ivi, Yvi, Von, Bon, Iwan (ur stumm kembraek eo kentoc'h), Ivenn, Nounn
* Iouenn, Ieun, Ioen, Yeun, Yoen, Youen, Youenn, Youwain, Youn, Cheun hag all

Berranvioù zo ivez : Bonik, Nounik, Vonig, Youennig, Ifig...

## Stummoù gwregel
* Erwana hag Erwanez, diouzh Erwan
* Youna ha Youena, diouzh Youen
* berranv : Vonig

## E yezhoù all
* Ivo e latin ha yezhoù all Europa 
* Yves e galleg 
* Ives e saozneg 
* *Evo*

## Tud vrudet
### 
*Erwan ar Menga, anv-pluenn ar skrivagner Joseph Auffret
*Erwan ar Moal, skrivagner
*Erwan Berthou, skrivagner ha barzh
*Erwan Bouroullec, dezigner
*Erwan Hamon, talabarder
*Erwan Evenou, skrivagner ha yezhour
*Erwan Hupel, skrivagner ha troour
*Erwan Keravec, soner
*Erwan Jozef a Gergelenn a Drevareg, moraer 
*Erwann Kermorvant, sonaozer filmoù
*Erwan Kervella, skrivagner
*Erwan Le Breton, senarioour bannoù-treset
*Erwan Le Saëc, treser bannoù-treset
*Erwan Manac'h, melldroader
*Erwan Quintin, anv daou zen :
**Erwan Quintin (melldroader)
**Erwan Quintin (soner)
*Erwan Roparz, soanzer ha soner binioù skos
*Erwann Surcouf, treser bannoù-treset
*Erwan Tabarly, merdeer ha skiper
*Erwan Tymen, liorzhour
*Erwan Vallerie , skrivagner

#### Anvioù-bihan kevrennek
* Erwan-Vari Gwazdoue, barzh
* Jakez-Erwan Mouton, skrivagner
* Yann-Erwan Broudig, bredelfennour

### 
*Erwan Bergot, milour, skrivagner ha kazetenner
*Erwan Bérot, c'hoarier rugbi XV
*Erwan Pain, c'hoarier hoke sar skorn
*Erwann Le Péchoux, iskrimer
*Erwan Le Morhedec, alvokad ha bloger
*Erwan Castex, lesanvet Rone, sonaozer elektronek
*Erwan Dianteill, denoniour ha sokiologour 

### 
* Erwan Käser, skier

## Sevenadur
* *Erwan et compagnie*, film suis (2004), hag e heuliad *Erwan et plus si affinités* (2012) sevenet gant Marc Décosterd e 2012
* Sant-Erwan, ur bier
* Gouel Erwan pe Gouel Breizh, gouel broadel ar vro deuet da vezañ un hollad abadennoù ha festoù bep miz Mae meret gant Rannvro Breizh
Youenn

**Youenn** zo un anv-bihan brezhonek deveret eus Erwan. **Youen** zo un doare all da skrivañ.

## Tud vrudet
* Youenn Gwernig (1925-2006), barzh, kaner ha skrivagner
* Youenn Drezen (1899-1972), skrivagner
* Youenn Chapalain, soner ha lusker skinwel
* Youenn Olier (1923-2004), skrivagner ha prederour
* Youenn Troal (1925-2016), beleg ha skrivagner
* Youenn Guillanton, kaner
* Youenn Kervalan, skrivagner
* Youenn Souffez-Despré, emsaver
* Youenn Kraff (1923-2012), emsaver
* Youenn Gervel, skrivagner
* Youenn Caouissin (g. e 1942), emsaver
* Youenn Le Berre, soner
* Youenn Le Cam, soner
* Youenn Le Bihan, luder ha talabarder
Jean-Yves

**Jean-Yves** zo un anv-bihan gallek kevrennek graet gant Jean hag Yves. A-wechoù e vez troet e brezhoneg e Yann-Erwan.

## Tud vrudet
### 

* Jean-Yves Couliou, (1916-1995), livour
* Jean-Yves Cozan (1939-2015), politikour
* Jean-Yves Gautier (g. e 1942), aktour 
* Jean-Yves Le Drian (g. e 1947), politikour
* Jean-Yves Lagadeg (1949-2020), geriadurour ha yezhoniour war ar brezhoneg
* Jean-Yves Plourin, kelenner brezhoneg
* Jean-Yves Veillard pe Yann-Cheun Veillard (1939-2020), istorour
* Jean-Yves Copy (g. e 1937), istorour
* Jean-Yves Urien, kelenner skol-veur
* Jean-Yves Lafesse, fentigellour

#### Yann-Erwan
*Yann-Erwan Broudig, bredelfennour 

### 
*Jean-Yves Ferri, aozer bannoù-treset 
* Jean-Yves Le Gallou, politiker
* Jean-Yves Mitton (g. e 1945), aozer bannoù-treset 
* Jean-Yves Le Naour (g. e 1972), istorour 
* Jean-Yves Jouannais (ganet e 1964), skrivagner

### 
* Jean-Yves Laforest (g. e 1949), politikour
* Jean-Yves Leroux (g. e 1976), C'hoarier hoke war skorn
* Jean-Yves Roy (g. e 1949), politikour
* Jean-Yves Roy (g. e 1969), c'hoarier hoke war skorn
* Jean-Yves Thériault (g. e 1962), soner
* Jean-Yves Thériault (g. e 1955), kickbokser

### 
* Jean-Yves Béziau (g. e 1965), kelenner, matematikour ha klasker
* Jean-Yves Cuendet (g. e 1970), skier
* Jean-Yves Rey (g. e 1970), alpaer
Jean-Louis

**Jean-Louis** zo un anv-bihan gallek kevrennek graet gant Jean ha Louis. Troet eo bet a-wechoù e brezhoneg e Yann-Loeiz.

## Tud vrudet
### 

* Jean-Louis Hamon (1821-1874), livour
* Jean-Louis Latour (1935-2017), emsaver
* Jean-Louis Jossic (g. e 1947), kaner ha politikour

#### Yann-Loeiz
* Yann-Loeiz Chapalan pe Jean-Louis Chapalain (1880-1956), beleg ha troour
* Yann-Loeiz-Mari Floc'h, Loeiz ar Floc'h e anv-pluenn, skrivagner
* Yann-Loeiz Keramanac'h (1790-1860), beleg ha troour
* Yann-Loeiz Rozeg (1898-1946), beleg ha skrivagner
* Yann-Loeiz Emili (1884-1923), kazetenner, skrivagner ha troour brezhonek
* Yann Loeiz Prijant (1878-1962), beleg
* Yann-Loeiz Herri pe Jean-Louis Henry (1861–1941), labourer-douar, politiker ha skrivagner brezhonek

### 
* Jean-Louis-Ébénézer Reynier (1771-1814), jeneral gall a orin suis
* Jean-Louis Barrault, aktour
* Jean-Louis Ughetto (1938-2011), ijinour ar son er sinema ha skrivagner
* Jean-Louis Aubert, kaner
* Jean-Louis Borloo, politikour ha ministr
* Jean-Louis Debré, politikour, prezidant Kuzul ar Vonreizh
* Jean-Louis Étienne, ergerzher
* Jean-Louis Murat, kaner
* Jean-Louis Trintignant, aktour
* Jean-Louis Bourlanges, politikour
* Jean-Louis Bruguière, barner
* Jean-Louis David, ficher-blev
* Jean-Louis Servan-Schreiber (g. e 1937), kazetenner
Jean-Pierre

**Jean-Pierre** zo un anv-bihan gallek kevrennek graet gant Jean ha Pierre. Troet eo e Yann-Bêr e brezhoneg.

## Tud vrudet
### 

* Jean-Pierre Ledunois, yezhoniour
* Jean-Pierre Mathias, konter
* Jean-Pierre Vincent, emsaver

### 
* Jean-Pierre Beltoise, blenier redadegoù kirri
* Jean-Pierre Chevènement, politikour
* Jean-Pierre Coffe, lusker skingomz ha skinwel
* Jean-Pierre Elkabbach, kazetener
* Jean-Pierre Jarier, blenier redadegoù kirri
* Jean-Pierre Jeunet, filmaozer
* Jean-Pierre Léaud, aktour
* Jean-Pierre Marielle, aktour
* Jean-Pierre Melville, filmaozer hag aktor
* Jean-Pierre Mocky, filmaozer
* Jean-Pierre Papin, melldroader
* Jean-Pierre Raffarin, politikour
* Jean-Pierre Thiollet, skrivagner
SD Compostela

An **SD Compostela** zo ur c'hlub mell-droad eus kêr Santiago de Compostela e Galiza hag a voe krouet e 1962.
Ar Gall

**Ar Gall** zo un anv-tiegezh brezhonek a gaver stank e Breizh. Gallekaet eo bet e *Le Gall* gant marilh gall ar boblañs, a-wechoù *Le Gal*. Argall zo un anv-tiegezh ral awalac'h a gaver e Bro-Saoz ivez. Gall avat zo un anv-tiegezh all n'eus netra da welout gant an anv breizhat.

## Adstummoù
* Gallo hag ar Gallo
* Gallou hag ar Gallou
* Gallig hag ar Gallig

## Tud vrudet
### 
* Aleksandr ar Gall (g. e 1982), troer
* Alexis Le Gall (1921-2019), ezel eus ar Frañs Dieub
* Alphonse Le Gall (1931-2016), melldroader
* Amélie Le Gall (1872-?), marc'hhouarnez
* Anthony Le Gall (g. e 1985), melldroader
* Chanig ar Gall (1922-2012), skrivagnerez vrezhonek, luskerez skingomz ha skinwel
* Charlez ar Gall (1921-2010), skrivagner brezhonek, lusker skingomz ha skinwel
* Corinne Le Gal (g. e 1961), marc'hhouarnerez
* David ar Gall (g. e 1969), skrivagner brezhonek
* Franck Le Gall (né en 1964), mezeg sport, mab Alphonse Le Gall
* Herve ar Gall (G. e 1952), skrivagner brezhonek
* Jean-François Le Gall (g. e 1959), matematikour
* Jules Le Gall (1881-1944), sindikalour hag anarkour 
* Nicolas Joseph Marie Le Gall (1787-1860), reizhaouer ha louzawour
* Norbert Le Gall, kizeller
* Patrick Le Gall, filmaozer
* Philippe Le Gall (g. e 1951), livour
* Pierre Le Gall (g. e 1948), luc'hskeudenner
* Pêr ar Gall (1911-1988), beleg ha troer
* Robert Le Gall (g. e 1952), soner
* Roger Le Gall (? - 1944), rezistant
* Yann ar Gall (1885-1975), skrivagner brezhonek ha rezistant
* Yann-Vari ar Gall (1855-1935), beleg

### 
* André Le Gall (1917-1974), aktour
* Frank Le Gall (g. e 1959), aozer bannoù-treset
* Jean Le Gall (g. e 1922), mezeg ha politikour
* Jean-Yves Le Gall (g. e 1959), ijinour
* Joël Le Gall (1913-1991), arkeologour
* Martin Le Gall (G. e 1975), filmaozer ha senarioour
* Robert Le Gall (g. e 1946), prelad ha lidelour

## A bep seurt
* *Le Gall*, ur merk boued-laezh
* *[[Jacques Le Gall]]*, heuliad bannoù-treset krouet gant Mitacq ha Jean-Michel Charlier er gazetenn Spirou''

## Gwelet ivez
* Gall, ur pennad disheñvelout
*Gall, un anv-tiegezh hep liamm gant ar Gall
* ar Saoz, un anv-tiegezh
Ar Saoz

**Ar Saoz** zo un anv-tiegezh brezhonek a zo bet gallekaet e *Le Saux* ha *Le Sausse* gant marilh gall ar boblañs.

## Anvioù-tiegezh kar er yezhoù all
* Langlois, Langlais
* English

## Tud vrudet
### 
* Tereza Desbordes, anv-pluenn Marie-Thérèse Le Saux (g. e 1934), skrivagnerez hag embannerez vrezhonek
* Alain Le Saux (1936-2015), arzour, rener arzel ha skeudennaouer
* Alain Le Saux (1959-), skrivagner ha barzh
* Henri Le Saux (1910-1973), manac'h
* Pier ar Saoz (1899-1980), skrivagner brezhonek, *Bleun Benal* e anv-pluenn
* Yannick Le Saux, melldroader
* Yves Le Saux (1960-), eskob

### 
* Graeme Le Saux (g. e 1968), melldroader

## Tudennoù faltazi
* Franck Le Saux, penndudenn ar stirad breizhveuriat The Level.

## Gwelet ivez
* Saoz
* Ker Saoz ha Kersaozon
* ar Gall
Ar Brizh

**ar Brizh**  zo un anv-tiegezh brezhonek, stankik e Breizh. **Le Bris ** e galleg.
 
## Tud
###### 
* Charlez ar Brizh (etre 1660 ha 1665-1736), skrivagner brezhonek
* Jean-Marie Le Bris  (1817–1879), moraer, sturier karr-nij
* Jozeb-Mari ar Brix (*Joseph Le Brix*), (1899-1931), nijer 
* *Pierre-Louis Le Bris* (1929–2015), pe Pierre Brice, aktour
* Michel Le Bris (1944-2021), skrivagner gallek
* Gilbert Le Bris (ganet e 1949), politiker (PS), kannad
* Daniel Le Bris, kelenner brezhoneg e skol-veur Brest.
###### 
* Jean-Louis Lebris de Kérouac (1922-1969), anv gwir Jack Kerouac, skrivagner ha barzh.

## Pennadoù kar a bell
*Bris
*Saint-Bris, anv-lec'h gallek.
Finvezhoniezh

Ar **finvezhoniezh** (eus *finvezh*), pe **eskatologiezh** (eus an henc'hresianeg ἔσχατος / *eschatos*, « diwezhañ », ha λόγος / *lógos*, « komz », « studi ») eo studi diwezh ar bed pe diwezh an amzerioù. Stag eo ouzh an doueoniezh hag ar brederouriezh, ha tennañ a ra da blanedenn Mab-Den pe « diwezh ar bed ». E kalz relijionoù eo gwelet an diwezh-se evel un darvoud da zont diouganet gant ar brofeded e skridoù sakr.

## Gwelet ivez
* Silvidigezh
Bernatchez

**Bernatchez** eo ar stumm d'an anv-tiegezh euskarek Barnetxe, pe **Barnetche**, a gaver e Kebek. 

## Gerdarzh
*Eus Etxe, ti. 

## Tud
ANC

**ANC** a c'hall bezañ berradur :

*Accolta Naziunale Corsa, strollad politikel eus Korsika
*African National Congress, strollad politikel eus Suafrika
*Alternativa Nacionalista Canaria, strollad politikel eus an inizi Kanariez
*Arxiu Nacional de Catalunya, dielloù broadel Katalonia
*Assemblea Nacional Catalana, aozadur evit dizalc'hiezh Katalonia
Skrid-embann Villers-Cotterets

**Skrid-embann** pe **Ordrenañs Villers-Cotterêts**, diwar-benn ar justis,  pe **Ordrenañs Guillemine** zo ur skrid sinet gant ar roue gall Frañsez I d'an 10 a viz Eost 1539 e kastell Villers-Cotterêts (hiriv en Aisne), marilhet e Parlamant Pariz d'ar 6 a viz Gwengolo 1539. 
Dre ar skrid-se e ranke ar galleg bezañ ar yezh nemeti implijet gant al lezioù-barn e-lec'h al latin.

Hennezh eo ar skrid lezennel koshañ  implijet c'hoazh e Bro-C'hall, ar melladoù  110 ha 111 anezhañ, diwar-benn ar galleg,  n'int ket bet distaolet biskoazh.

Ar skrid zo  192 mellad ennañ, met brudet eo dreist-holl evel an akta a ro diazez da renk kentañ ar galleg en dihelloù  diwar-benn al lezenn e Bro-C'hall

## Liammoù diavaez
*  Prezegenn diwar-benn an darvoud

## Notennoù
Lazhadegoù an arme alaman

Kaoz zo amañ eus lazhadegoù trevourien, emsavet a-enep Alamagn pe get, armoù ganto pe get, pe eus soudarded prizoniat dizarmet, ha n'eus ket kaoz eus emgannoù an arme alaman a-enep soudarded all. Er roll-mañ e kaver lazhadegoù adalek ar mare ma voe krouet an Impalaeriezh e 1871.

## [[Impalaeriezh alaman]] 1871-1918
* 1904 : Lazhadeg an Hereroed hag an Namaed e Namibia

## [[Republik Weimar]] 1918-1933

## [[Trede Reich]] 1933-1945
*Gwelet ivez [[Loskaberzh]], [[Porajmos]] ha [[Lazhadegoù an arme alaman e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]].*
Lakaet eo bet amañ al lazhadegoù graet ar Wehrmacht, armeoù an IIIde Reich, hag ivez ar re graet gant an SS hag a oa un aozadur damsoudardel.
* miz Mae 1940 : Lazhadeg Le Paradis e norzh Bro-C'hall
* miz Mae 1940 : Lazhadeg Wormhoudt e norzh Bro-C'hall
*20 a viz Mae 1940 : Lazhadeg Abbeville, e Pikardi
* 29 a viz Gwengolo 1941 : lazhadeg Babi Yar. 33 771 Yuzev lazhet gant an Einsatzgruppen e distrig Kiev en Ukraina. Etre 100 000 150 000 tud lazhet en holl e Babi e-pad an ac'huberezh alaman. 
* eus an 30 a viz Du betek an 8 a viz Kerzu 1941 : lazhadeg Rumbula. 25 000 Yuzev lazhet e koad Rumbula e-kichen Riga e Latvia.
* 10 a viz Mezheven 1942 : Lazhadeg Lidice, e Tchekia
* miz Gwengolo 1943 : Lazhadegoù Viannos e Kreta
* 19 a viz Gwengolo 1943 : Lazhadeg Boves en Italia. 23 trevour lazhet, 22 gloazet
* 13 a viz Kerzu 1943 : Lazhadeg Kalávryta e Bro-C'hres
* miz Even 1944 : Lazhadeg Oradour-sur-Glane e Bro-C'hall. 642 trevour lazhet.
* eus ar 4 d'ar 25 a viz Eost 1944 : Lazhadeg Ochota e Varsovia e Polonia. 10 000 Yuzev eus distrig Ochota lazhet gant ar Waffen-SS.
* 17 a viz Kerzu 1944 : Lazhadeg Malmedy, e Belgia. 84 prizoniad stadunanat lazhet gant un unvez SS
* 13 a viz Ebrel 1945 : Lazhadeg Gardelegen, e hanternoz Alamagn, ma voe devet ouzhpenn 1 000 prizoniad
* miz Mae 1945 : Lazhadeg Deutsch Schützen en Aostria

## [[Republik Demokratel Alamagn]] 1949-1990
Lazhadeg ebet gant an arme.

## [[Republik Kevreadel Alamagn (1949-1990)]]
Lazhadeg ebet.

## Republik Kevreadel Alamagn adunvanet (abaoe 1990)
Lazhadeg ebet.

## Pennadoù kar
* Lazhadegoù an arme alaman e Breizh e-pad an Eil brezel-bed
* Lazhadegoù ar polis alaman
* Lazhadegoù an arme c'hall
* Lazhadegoù an arme vreizhveuriat
* Lazhadegoù an arme stadunanat
* Lazhadegoù an arme spagnol
Polis (Henc'hres)

En Henc'hres e veze lavaret **polis** (en henc'hresianeg πόλις / pólis ; « keoded», hervez ster an anv latin « civitas » ;  **poleis** el liester) a oa ur geoded-stad, da lavarout eo ur gumuniezh keodedourien dizalc'h hag emren.

Hervez a soñje tud Henc'hres, e oa ar polis ur framm kevredigezhel anezhañ, da lavarout eo ur bobl a dud, ha n'eo ket un aozadur melestradurel: ar Stad n'eus ket anezhi nemet ur gumuniezh tud. Se zo kaoz eo anavezet ar c'heodedoù, ar *poleis*, e henc'hresianeg, dre anv ar bobl : n'eus ket eus keoded Aten, pa'z eo  « keoded an Ateniz », ha Sparta eo keoded al Lakedemoned.
Katarina Ingesdotter

**Katarina Ingesdotter** a oa ur briñsez svedat eus an , hag a zimezas d'ar priñs danat Björn Järnsida.

Merc'h e oa da Inge Stenkilson, pe Inge an Henañ, roue Sveden, ha d'e bried Helena Sveden. C'hoar e oa da Kristina Ingesdotter ha da Margrete Fredkulla, a oa koshoc'h egeti.

He c'hoar Kristina a zimezas er bloavezhioù 1090, ha Margrete in 1101. Katarina a vije bet ganet war-dro 1100, hag en oadoù gant he fried.

Mervel a reas he zad e 1110, ha war e lerc'h e renas e nized. Katarina a oa bugelig c'hoazh en amzer-se, hag he c'hendirvi eo a renas neuze. He mamm intañvez en em dennas da abati Vreta. He c'hoar henañ Kristina a oa o chom e Rus' Kiev, ha ne voe roet mann dezhi eus hêrezh he zad. He c'hoar all Margrete a oa rouanez Danmark, ha rannañ a reas he madoù a-berzh tad gant he nizez Ingrid e Norvegia, hag he nizez Ingeborg e Danmark.

Katarina n'eus ket anv anezhi en afer-se, met dre ma oa ar verc'h dizimez nemeti a chome e Sveden e rankas bezañ hêrez dezhi.

## Eured
Hervez Saga Knýtlinga e timezas Katarina d'ar priñs danat Björn Jernsida. N'anavezer nemet ur bugel d'ar priedoù : o merc'h Kristina Björnsdotter, a voe rouanez Sveden, a vije bet ganet war-dro 1122.

Beuzet e voe Björn en 1134 war un dro gant e vreur Erik.

Merc'h Christina a vije bet dimezet d'an hini a renas e Sveden evel Erik IX er bloavezhioù  1140.
De La Tour

**De la Tour** pe **de La Tour** zo un anv-tiegezh gallek.

### Tud vrudet
### 
* François de la Tour, eskob Treger eus 1583 da 1587

### 
* Tiegezh de La Tour du Pin, un tiegezh eus proviñs kozh Viennois
* Tiegezh de La Tour-Châtillon de Zurlauben
* Tiegezh de La Tour d'Auvergne, genidik eus La Tor d'Auvèrnha en Aovergn, hag en he zouez :
** Henri de La Tour d'Auvergne (1611-1675), jeneral gall 
** Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne (1743-1800), soudard ha keltiegour breizhat
* Maurice-Quentin de La Tour (1704-1788), poltredour ha pastelour

### 
* Frances de la Tour (g. e 1944), aktourez 
* Andy de la Tour (g. e 1949), aktour

### 
* Georges de La Tour (1593-1652), livour

## Gwelet ivez
* Delatour
* Deltour
* Latour
* Tour
2021 e Breizh

## Darvoudoù
*9 hag 11 C'hwevrer : erc'h o kouezhañ en darn vrasañ eus Breizh.
*17 C'hwevrer : kren-douar e Gwened ha tro-dro.
*20 C'hwevrer : ouzhpenn 1500 den o vanifestiñ evit difenn ar skolioù Diwan e Brest, da-heul diviz ministr an Deskadurezh da lakaat kelenn 3 eurvezh brezhoneg dre live, ha n'eo ket mui dre glas, er skolioù eil derez, ar pezh a dalvezfe un digresk a eurvezhioù brezhoneg evit ar skolajidi.
*24 C'hwevrer : krouidigezh ar C'henstroll evit ar C'helenn Brezhoneg e Skolioù Publik al Liger-Atlantel.
*1añ Meurzh : kilañ a ra ministr gall an deskadurezh, Jean-Michel Blanquer : dalc'het e vo da gelenn teir eurvezh a vrezhoneg bep sizhun e pep klas eus ar skolioù eil derez Diwan. 
*10 Meurzh : kentañ levrig familh brezhonek roet gant ti-kêr Naoned.
*13 Meurzh : manifestadeg evit ar brezhoneg e Kemper, 5000 den o tibunañ.
*29 a viz Mae : ouzhpenn dek mil den, galvet gant Rouedad ar brezhoneg, o vanifestiñ e Gwengamp a-enep ali ar C'huzul Bonreizhel gall war al lezenn Molac diwar-benn ar yezhoù "rannvroel".
*26 a viz Even : rederien Tro Bro-C'hall a loc'h eus Brest.
*20 a viz Gwengolo : digoradur ofisiel lise Diwan Gwened (hag a yae en-dro abaoe Gwengolo 2020).
*22 a viz Gwengolo : manifestadeg evit ar brezhoneg e Karaez, galvet gant "Kenurzhierezh labourerien ha labourerezed ar brezhoneg hag ar sevenadur".
*1añ a viz Here : erruout a ra Guirec Soudée e porzh Brest, goude treizhañ ar Meurvor Atlantel a-roeñv en ur ober 107 devezh.
*15 a viz Here : korf ur bleiz marv zo bet kavet e Sant-Brewenn, e Bro-Naoned. Ar wech diwezhañ ma oa bet lazhet ur bleiz e Breizh a oa e 1913 e Tremeven e Bro-Oueloù.
*28 a viz Du : da-geñver ur match mell-droad etre an Oriant ha Roazhon, e stad ar Vouster en Oriant, e soner evit ar wech kentañ ur stumm adkempennet eus Bro gozh ma zadoù, kanet gant Gilles Servat hag Aziliz Manrow, dirak Loig Chesnais-Girard, prezidant Kuzul Rannvro Breizh. E-se eo kadarnaet anaoudegezh ar Vro Gozh evel kanenn ofisiel Breizh gant Rannvro Breizh.
*10 a viz Kerzu : manifestadeg vras evit difenn ospital Gwengamp.

## Sevenadur
*11 Gwengolo : sonadeg diwezhañ ar strollad Tri Yann e Naoned.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 2021|Ganedigezhioù 2021]]
## [[:Rummad:Marvioù 2021|Marvioù 2021]]
*Marc Bécam, politiker, maer Kemper
*Lucien Gourong, konter ha skrivagner
*Angèle Jacq, skrivagnerez
*Jorj Kadoudal, biniaouer
*Jean-Yves Lafesse, fentigellour
*Michel Le Bris, skrivagner gallek
*Philippe Le Stum, rener Mirdi breizhek an departamant e Kemper.
*Jean-Charles Perazzi, kazetenner
*Denis Rigal, barzh gallek ha troour
*Bernard Walters, tavarnour e Plouie
Ingrid Jonker

**Ingrid Jonker** (19 Gwengolo 1933 e Douglas e Proviñs ar C'hab - 19 Gouere 1965 e Kêr ar C'hab) a oa ur varzhez afrikanek eus Suafrika. 

Merc'h e oa da Abraham Jonker ha Beatrice Cilliers. He zad a labouras evit ar Strollad Broadel a-raok bezañ kazetenner. Dispartiet e voe he zud d'ar mare ma voe-hi ganet. Mervel a reas he mamm pa ne oa nemet dek vloaz. Diwar neuze e vevas gant he zad, addimezet, e Kêr ar C'hab. En he oad gour ez embannas mennozhioù disheñvel-bras diouzh re he zad, kement ha ken bihan ma voe dianzavet gantañ.

Dimeziñ a reas Ingrid Jonker da Pieter Venter hag ur verc'h o devoe, met dispartiet e voent tri bloaz goude ganedigezh ar verc'hig-se. Da dost da 32 vloaz en em veuzas Ingrid war an aod, e Three Anchor Bay.

He zorkad barzhonegoù kentañ, *Ná die Somer* ("Goude an hañv"), a voe skrivet ganti pa ne oa ket 13 vloaz c'hoazh. Skrivet he deus en afrikaneg, met troet eo bet he barzhonegoù e meur a yezh. Renkañ a reer anezhi er strollad skrivagnerien penn-araok hag enebet ouzh an apartheid anvet *Die Sestigers* ("Re ar bloavezhioù 60"), asambles gant tud evel Breyten Breytenbach, André Brink, Adam Small pe Bartho Smit.

E 2011 e oa bet graet ur film diwar he fenn, *Black Butterflies*, ma oa c'hoariet roll Ingrid Jonker gant an aktourez eus an Izelvroioù Carice van Houten.
Franz Grillparzer

**Franz Grillparzer** (1791-1872) a oa ur skrivagner aostrian genidik eus Vienna. An hini brudetañ eo eus ar skriverien pezhioù-c'hoari en Aostria en . Alies eo bet c'hoariet e bezhioù, hag e vezont c'hoazh, e Burgtheater Vienna. Gantañ e voe savet ur marvnad evit obidoù Ludwig van Beethoven.
Carlos do Carmo

**Carlos Manuel de Ascenção do Carmo de Almeida** (Lisbon, 21 Kerzu 1939 – Lisbon, 1añ Genver 2021) a oa ur c'haner portugalat.

Ur c'haner fado e oa Carlos do Carmo ha brudet e oa en e vro. Nevesaet en doa ar stil sonerezh-se, gant levezon ar jazz pe ar bossa nova. Gantañ ha gant un nebeud kanerien all e oa bet roet ur skeudenn nevez, modernoc'h d'ar fado, tra ma veze gwelet ar ganerien fado a c'hiz kozh evel tud a-du gant diktatouriezh António de Oliveira Salazar. E 1963 e oa bet enrollet e ganaouennoù kentañ gantañ.

E 1976 e oa bet Carlos do Carmo o kanañ e Kenstrivadeg Eurovision ar C'han en anv Portugal. E 2014 e oa bet garedonet gant ul *Latin Grammy Award*.

Marvet e oa d'ar 1añ a viz Genver 2021 d'an oad a 81 bloaz.

## Notennoù
Inge an Henañ

**Inge Stenkilson**, pe Inge an Henañ a oa roue Sveden.  

Pried e oa da Helena Sveden. Teir merc'h o doe : Kristina Ingesdotter, Margrete Fredkulla, ha Katarina Ingesdotter.
Harald Kesja

**Harald Kesja** (*ar Goaf*) a oa ur priñs danat, rejant ar rouantelezh adal 1102 betek 1104. Klask a reas kemer ar gurunenn, brezel a voe, lazhet e voe en 1135.

## E vuhez
Harald a oa bastard henañ roue Danmark, Erik Iañ Danmark. En Haraldsborg e oa o chom, nepell diouzh Roskilde. Anvet e voe da genrejant, war un dro gant Asser, arc'heskob Lund, pan eas e dad da birc'hirinañ, entre 1102 ha 1104. Kalonek e oa, met feuls, kriz, ha bambocher. Se zo kaoz ne voe ket dibabet da roue pa voe klevet keloù eus marv e dad. E eontr Niels Danmark a voe dilennet da roue en 1104.

En 1132 e reas emglev gant e hantervreur, Erik Emune, evit dialiñ drouklazh o hanterbreur Knud Lavard, lazhet en 1131. Met ur pennadig goude e reas emglev gant an drouklazher Magnus Nielson rak ezhomm en devoa eus e harp evit bezañ roue Danmark.

Kemer a reas an anv a « Harald IV », mont a reas Jutland a-du gantañ, met trec'het e voe, ha Magnus Nilsson war un dro, en emgann Fotevik en Skania en 1134. Tec'hel a reas goude an emgann, met tapet e voe, e-tal Vejle, e Jutland. Lakaet e voe d'ar marv, ha dibennet war un dro gant eizh eus e vesterd en 1135 war urzh Erik II Danmark, un hantervreur all dezhañ. 

## Dimezioù ha bugale
Dimezet e oa Harald Kesja da Ragnhild, ur verc'h da Magnus III Norvegia, ha pevar bugel o doe :
* Erik Haraldsen, beuzet war un dro gant e vreur Björn en 1134 ; 
* Björn Jernsida beuzet en 1134. Dimezet da Katarina Ingesdotter, merc'h da roue Sveden, Inge an Henañ ;
* Magnús Haraldsen, lazhet en emgann Fotevik e 1134 ;
* Oluf II Danmark, marvet e 1143, kenroue Danemark adal 1137 betek 1143. 

Eizh bastard en doa Harald Kesja ivez, hag o-eizh a voe dibennet war un dro gantañ e 1135:
* Harald Haraldsen, 
* Knút Haraldsen, 
* Sivard Haraldsen, 
* Erik Haraldsen, 
* Svein Haraldsen, 
* Niels Haraldsen, 
* Benedikt Haraldsen, 
* Mistivent Haraldsen.

## Notennoù
Seosamh Mac Grianna

**Seosamh Mac Grianna** (20 Eost 1900 – 11 Mezheven 1990) a oa ur skrivagner iwerzhonek eus gwalarn Iwerzhon. Ganet e voe en un tiegezh barzhed ha konterien, e Rann na Feirste, e kontelezh Dún na nGall, d'ur mare ma oa an iwerzhoneg yezh an holl er c'hornad. Breur e oa da Séamus Ó Grianna.

## Yaouankiz
Mab e oa da Feidhlimidh Mac Grianna ha Máire Eibhlín Néillín Ní Dhomhnaill. Mont a reas d'ar skol da Leitir Ceanainn da gentañ ha Doire da c'houde. E Dulenn e studias da vont da vestr-skol. Neuze e kemeras perzh e Brezel Dizalc'hiezh Iwerzhon hag er Brezel diabarzh. Dre ma oa e-touez ar re a save a-enep ar Feur-emglev etre Iwerzhon ha Breizh-Veur e voe toullbac'het e-pad pemzek miz. Labourat a reas goude evel mestr-skol, met dilezel a reas ar vicher buan a-walc'h ha mont da labourat evel troer gant an ti-embann An Gúm.

En em lakaat a reas da skrivañ er bloavezhioù 1920 : skrivañ a rae a bep seurt traoù, danevelloù, arnodskridoù, levrioù beaj, levrioù istor, troidigezhioù e-leizh, hag ur romant awenet gant e eñvorennoù, *Mo Bhealach Féin*, e levr brudetañ. Ganet ha desavet e oa bet en ur c'hornad ma oa kreñv ar sevenadur hengounel, m'o doa soñj ar re gozh c'hoazh eus Naonegezh Veur ar bloavezhioù 1840, ha kement-se a adkaver en e skridoù. Met gwelet a rae ivez ar vro o cheñch dirak e zaoulagad hag ar vuhez vodern, gant ar saozneg da-heul, o c'hounit tachenn en Iwerzhon nevez.

## Dibenn e vuhez
Ne skrivas avat nemet e-pad pemzek vlooaz. Adal 1935 e soñjas ne oa ket gouest da grouiñ ken, diwaskañ a reas poan-spered ha ne zeuas ket e-barzh biskoazh. E 1959 en em lazhas e wreg, Peig Ní Dhomhnaill, ha beuzet e voe e vab Fionn e bae Dulenn. Er bloavezh-se ez eas Seosamh Mac Grianna da vredospital Sant Conall e Leitir Ceanainn hag eno e chomas betek e varv e 1990.

## Un nebeud oberennoù
* *Mo Bhealach Féin* (1940)
* *An Druma Mór* (1972)
* *An Grádh agus an Ghruaim* (1929)
* *Eoghan Ruadh Ó Néill* (1931)
* *[[Pádraic Ó Conaire]] agus Aistí Eile* (1936)
* *An Bhreatain Bheag* (1937)

Ha kalz levrioù troet diwar ar saozneg evel *Typhoon* gant Joseph Conrad pe *Ivanhoe* gant Walter Scott.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  Feidhlimidh 'ac Grianna (c1851–1944) of Rannafast, Annaghery, Co Donegal - Acmhainní Gaedhilge
*  MAC GRIANNA, Seosamh (1900–1990) at Ainm.ie
Erik IX Sveden

**Erik IX**, pe **Erik den helige, Erik Jedvardsson, Sankt Erik**  (1125-1160)  a oa roue Sveden adal 1156 betek e varv e 1160, pa voe lazhet gant ar priñs danat Magnus Henriksen. Lakaet eo bet da sant broadel e Sveden.

Dimezet e oa da Kristina Danmark (1120/25-1170), merc'h d'ar priñs danat Björn Järnsida.
Pevar bugel o doe: 
# Knut Iañ, roue Sveden 1167-1196.
# Filip
# Katarina, dimezet da Nils Blaka.
# Margareta, dimezet da Sverre Norvegia.
Christian II (Sachsen-Merseburg)

**Christian II ** (1653-1694) a oa dug Sachsen-Merseburg (1691–1694) war-lerc'h e dad. 

Mab e oa da Christian Iañ (Sachsen-Merseburg), ha d'e bried Christine von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg.
Tonket e oa da ren war-lerc'h e dad goude marv e vreur henañ Johann Georg d'an 3 a viz Genver 1654. 

E 1679 e timezas Christian II da Erdmuth von Sachsen-Zeitz, merc'h d'an dug Moritz von Sachsen-Zeitz. 
Mervel a reas e dad d'an  18 a viz Here 1691. Ne renas Christian nemet 3 bloaz pa varvas e 1694.

## Bugale
Seizh bugel o doe Christian II hag e bried Erdmuth : 
* Christian III Moritz (1680- 1694 in Merseburg), dug Sachsen-Merseburg
* Johann Wilhelm (1681 -1685), priñs Sachsen-Merseburg
* August Friedrich (1684-1685), priñs von Sachsen-Merseburg
* Philipp Ludwig ( 1686-1688), priñs Sachsen-Merseburg
* Moritz Wilhelm (1688- 1731 in Merseburg), dug Sachsen-Merseburg, a zimezas da Henriette Charlotte von Nassau-Idstein
* Friedrich Erdmann (1691 1714), priñs Sachsen-Merseburg, a zimezas da Eleonore Wilhelmine von Anhalt-Köthen
* Christiane Eleonore Dorothea ( 1692-1693)