open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hilarius

** Hilarius ** a zo un anv latin ha hini meur a zen ha meur a sant hag a zo bet roet en alamaneg ivez.

## Yezhoù all
*Hilary pe Hillary e saozneg, anv-plac'h peurvuiañ
*Hilaire e galleg
*Hilario e spagnoleg
*Ilario en italianeg

Eus an anv latin-se e c'hallfe dont an anv brezhonek Helari, anavet evel anv-tiegezh e Treger.

## Tud

* Hilarius (pab), ur pab
* Hilarius Poatev, eskob galian
* Hilarius Arle, eskob galian

*Hilarius Knobel (1830–1891), tisavour suis
*Hilarius von Sexten (1839–1899),manac'h aostrian
*Hilarius Breitinger (1907–1994),
*Hilarius Gilges (1909–1933), dañser alaman, a orin afrikan, lazhet gant an nazied.

## Pennadoù kar a dost pe a bell
*Hilary pe Hillary
Stadoù Aostralia

Aostralia a zo ur stad kevreadel, enni stadoù ha tiriadoù kevreet.

### Stadoù Aostralia
Seizh stad a zo en Aostralia:

## Tiriadoù all
### Tiriadoù ar c'hevandir
Tri ziriad, lodennek eus ar c'hevandir, a zo:

### Tiriadoù diavaez

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Kartennoù Aostralia
* Titouroù lezenn
Celtica

**Celtica**, pe *Gallia Celtica* en latin, da lavarout eo *Galia geltiek*, a oa unan teir rannvro Galia hervez De Bello Gallico, danevell Julius Caesar, war lez kleiz ar Roen. Gouez d'ar jeneral roman e oa rannet Galia etre teir rannvro: 
***Celtica**, a oa keltiek, 
*ha Gallia Aquitania, poblet gant Vaskoned, ha Gallia Belgica, poblet gant Belged, ne oant ket. 

Hervez Plinius an Henañ avat eo ar Saena a rae ar vevenn entre ar Velged, en hanternoz, ha Celtica, er c'hreisteiz. Ar Velged koulskoude, pe darn anezho da vihanañ, a gomze ur yezh keltiek : ur c'hevredad pobloù e oant, ha n'eo ket ur bobl gant ar memes yezh. Arvorig ivez, hervez istorourien zo, a oa ur c'hevredad pobloù, hag ur vro distag, etre ar Saena hag al Liger.

## Menegoù
Sed a skriv Caesar en de Bello Gallico : 
:*Gallia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur.*
:: Galia en he fezh zo rannet etre teir lodenn : unan ma vev ar Velged, unan all ma vev an Akitaned, an trede gant ur bobl, a ra Kelted anezho en he yezh, ha ni en hon hini a ra Galianed anezho.

Sed a skriv Plinius en e Historia Naturalis :
::*Gallia omnis [[Comata]] uno nomine appellata in tria populorum genera dividitur, amnibus maxime distincta. a Scalde ad Sequanam Belgica, ab eo ad Garunnam Celtica eademque Lugdunensis, inde ad Pyrenaei montis excursum Aquitanica, Aremorica antea dicta. Universam oram*.
:: Galia en he fezh a anavezer dindan an anv Comata, zo rannet entre teir fobl, a zisheñveler dre ar stêrioù-mañ: Belgica adal an Escaut betek ar Seine, Celtica pe Lugdunensis adal ar Seine betek ar Garona, hag Aquitania, a oa anvet Aremorica diagent, adal ar Garona betek ar menezioù Pireneoù. »

## Proviñs
En amzer an impalaer Augustus ez aio Celtica d'ober ar broviñs roman anvet Lugdunensis, a voe rannet adarre en .

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Gallia Comata
* Lugdunensis
Aquitania

* Gallia Aquitania, ur broviñs en Impalaeriezh roman.
* Aquitania (Boyacá), ur gumun e Kolombia.
* Aquitania (lestr, 1914), ul lestr eus ar gompagnunezh Cunard Line
* 387 Aquitania, un asteroidenn e Koskoriad an Heol

## Gwelet ivez
*Akitania
Warlencourt-Eaucourt

**Warlencourt-Eaucourt** a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Istor
### kantved
**[[Brezel-bed kentañ]]**: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 
.
## Monumantoù ha traoù heverk
### Bered ar C'hommonwealth:''Warlencourt British Cemetery''

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e 1919, goude an arsav-brezel. Degaset e voe enni ur bern korfoù soudarded kemeret e tachennoù-emgann **Warlencourt** ha Le Sars (1916, 1917 ha 1918) hag e beredoù bihan ag ar vro.
.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:300 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:200 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:100 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,82)(84,78) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 110 1968: 102
  points:(84,78)(100,68)    color:blue    width:2 #1975: 85
  points:(100,68)(128,68)   color:blue    width:2 #1982: 84
  points:(128,68)(160,66)   color:blue    width:2 #1990: 81
  points:(160,66)(196,81)   color:blue    width:2 #1999: 107
  points:(196,81)(228,97)     color:blue    width:2 #2004/5 
 

## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

## Tud dibar

## Dave ha notennoù
Alumenn

Un **alumenn**, pe **alumenn-[[vioù]]**, pe c'hoazh **krampouezh-vioù**, zo ur meuz boutin, anezhañ vioù baset ha fritet en amanenn pe en eoul war ur balarenn. Lakaat a c'haller ennañ ivez bouedoù all (tammoù morzhed-hoc'h, kig-sall, keuz, kebell-touseg).
Orañjez

**Orañjez** a vez graet eus frouezh, eus gwez,  hag eus ul liv.

## Frouezh
Frouezh int, anvet ivez a-wechoù **[[aval-orañjez|avaloù-orañjez]]**, pe  **[[aouraval]]où**.
Kreskiñ a reont war gwez-orañjez
Diwarno eo bet roet e anv da Vrezel an Orañjez etre Portugal ha Spagn e 1801.

## Liv

Ul liv eo, al **[[liv orañjez]]**,  a gaver war meur a vanniel, 
* hini Aod-an-Olifant, hini India, 
* hag ivez re Iwerzhon ha Stad dieub Oranje.

Koulskoude (diwar anv an tiegezh Oranje-Nassau), abalamour d'ar priñs izelvroat ha roue saoz William III (*Willem van Oranje* e anv orin), deuet da vout arouez ar brotestantiezh dre ma reas brezel d'ar gatoliked. 

Koulskoude n'eus liamm ebet etre an daou dra-mañ : 
*ar frouezh (anv a orin arabek) hag o liv en un tu, 
*hag en tu all anv kêr Orange (a orin lotin) , a zo ivez hini ar briñselezh tro-dro (priñselezh Orange), ha diwar-se hini an Tiegezh Orange (un tiegezh izelvroat a zo Tiegezh Oranje-Nassau en Izelvroioù), hag al lec'hanvioù  niverus deveret er broioù saoznek. 

Ouzhpenn-se n'eus liamm ebet etre an ideologiezhioù anvet orañjouriezh : 
* hini Iwerzhon, a zo un ideologiezh reijiel protestant 
* hini an Izelvroioù a zo un harp d'an Tiegezh Oranje-Nassau.

Liv manifesterien an dispac'h orañjez e oa en Ukraina etre miz Du 2004 ha miz Genver 2005.
## Pennadoù kar
*Orange, un anv-lec'h e meur a vro. 
*melen
*ruz

## Notennoù
Aurenja

**Aurenja** (*Orange* e galleg; *Arausio* e latin) zo ur gêr eus Provañs, e departamant Vauclusa.

## Istor
*Emgann Arausio
*Kêr-benn Priñselezh Orange, stad dizalc'h, e voe. Kemeret e voe e 1713 gant an arme c'hall, renet gant gouarnour Provañs, kont Grignan, mab-kaer markizez Sévigné.
## Pennadoù kar, a bell pe a dost
* Orange-Nassau
* Orañjez
Honoratus Arle

**Honoratus Arle**, ganet war-dro 370 e Trier, ha marvet d'ar 6 a viz Genver 430 en Arle, a oa ur manac'h hag a savas manati Lérins, e Provañs, menec'h ennañ bepred, hag a voe arc'heskob Arle.
Kontelezh Kent

Ur gontelezh saoz eo **Kent** (*Caint* e kembraeg).
Lodennek er rannbarzh Gevred eo. Maidstone eo e bennlec'h.

## Istor
Ceint e oa anv ar rouantelezh keltiek, ha Cantinium e oa an anv latin en amzer ar Romaned, ha Cantiaci e oa tud ar vro .

Rouantelezh Kent a oa ur rouantelezh angl-ha-saoz. Kontelezh Kent a voe savet gant an Normaned goude 1066. 

Abaoe 1998 ez eo deuet Medway da vezañ un Amaezherezh unvan, disrannet diouzh ar gontelezh amaezhel.

## Liammoù diavaez
* Load kefridiel Kuzul Kontelezh Kent

## Notennoù
Hilarius Poatev

**Hilarius Poatev**, ganet war-dro 315 ha marvet en 367, a voe eskob Poitiers ha skrivagner latin kristen, doktor an iliz.
Hilaeira

**Hilaeira** (henc'hresianeg: Ἱλάειρα; ivez **Ilaeira**) a oa merc'h da Leukippos ha Filodike, ha belegez da Artemis. He c'hoar Foibe a oa belegez da Athena. O-div e oant kefrisaed da Lynkeüs an Argonaot ha da Idas, mibien Afareüs. War a seblant e oant kendirvi dezho. Hervez Paosanias koulskoude e oant merc'hed da Apollon. 

Bamet e oa Kastor ha Polydeukes gant kened an div c'hoar, ha skrapañ anezho a rejont d'o gwallañ. Pa glaskas an daou zanvez-pried saveteiñ ar merc'hed e voent lazhet o-daou, nemet gloazet e voe Kastor. Goulenn a reas Polydeukes digant Zeus rannañ e zivarvusted gant e vreur. 

Hilaeira a zimezas da Gastor, ha genel a reas ur mab anvet pe Anogon pe Anaksis. 

Azeulet e oant e Sparta.

## Levrlennadur
* Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* (III, 11, 2). 
* Hyginus, *Fablennoù* (LXXX). 
* Pausanias, *Deskrivadur Hellaz*, (III, 16). 
* Propertius, Elegiae (I, 2, 16). 
* Stasinos, *Kypria*.

## Liammoù diavaez
* Theoi Project - Leukippides
Kontelezh Essex

Ur gontelezh e Bro-Saoz eo **Essex**, er rannbarzh East of England.
Chelmsford eo ar gêr-benn anezhi.

Ur rouantelezh sakson e oa er , alese hec'h anv diwar ar saozneg kozh *East-Seaxe*, "Saksoned ar Reter".

## Distrigoù

Abaoe 1998 ez eo disrannet Southend-on-Sea (13) ha Thurrock (14) diouzh ar c'hontelezhioù melestradurel, pa'z int deuet da vezañ aotrouniezhioù unvan, daoust ma chomont er gontelezh lidel.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Essex

## Notennoù
Ezkaroze

**Ezkaroze** (euskareg, stumm ofisiel; *Escároz* pe *Ezcároz*, hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Orano

**Orano** (*Areva* a-raok 2018) zo ur gompagnunezh c'hall a brodu tredan gant an energiezh nukleel aozet e kreizennoù nukleel gall (evel hini Flamanville e Normandi) hag a werzh an tredan-se. Labourat a ra an embregerezh dre ar bed a-bezh, dezha ur rouedad kenwerzh a c'holo 43 bro .

## An embregerezh
Goude Anne Lauvergeon, bet kuzulierez François Mitterrand, e voe lakaet Luc Oursel e penn an embregerezh d'ar 1 a viz Gouere 2011.

Perc'hennet eo ar gompagnunezh gant tri c'horf:
* komiseriezh d'an energiezh atomek, e galleg Commissariat à l'Énergie Atomique, (78,9%), 
* ar Stad c'hall (5,2%), 
* ar CDC (3,6%)

C'hwec'h skourr he deus :
* Areva NC (Nuclear Cycle), anv nevez Cogema.
* Areva NP (Nuclear Power) anv nevez Framatome ANP.
* Areva TA, anv nevez Technicatome.
* Euriware, e dalc'h Areva penn da benn.
* Areva R (Renewable), troet war-zu an energiezhioù nevez.
* Areva Med, a ra war-dro ar stourm ouzh ar c'hrign-bev .

## Areva er bed

Klasket e vez uraniom gant AREVA e meur a vro war an douar, e Niger hag Aostralia dreist-holl. 
AREVA zo perc'henn da ziv vengleuz en Arlit, Niger, ha 1 600 den a labour eviti eno. Ar pempvet pourchaser uraniom er bed eo an Niger.

* 4 000 den zo implijet gant Areva er Stadoù-Unanet ;
* E Sina emañ Areva o sevel kreizennoù nukleel.
* Bet eo Sarkozy o klask gwerzhañ kreizennoù nukleel Areva da Libia, davare dieubidigezh klañvdiourezed Bulgaria.

## Bruderezh

Mennad ar renerien eo klask liammañ Areva hag an natur glan ha gant an doujañs ouzh an natur e speredoù an dud. 
Bruderezh a ra Areva dre ar skinwel dreist-holl, o lakaat bagoù da redek e merdeadegoù a vez diskouezet er skinwel e-pad meur a sizhun, evel ar Vendée Globe pe an America Cup hag ar skipailh *Areva Challenge*, ur skipailh merdeerien o verdeiñ evit kont Areva.

Implijet e vez ar sportoù d'ober bruderezh evit AREVA: kleuboù mell-droad, atleterezh, bageerezh.. War bruchedoù rederien war-droad ivez e vez gwelet anv Areva. 
 
Liammoù zo ivez gant ar Secours populaire.

## Notennoù


## Liamm diavaez
* Lec'hienn Areva
* Skrapadeg Gallaoued a laboure evit Areva en Niger
Funes

**Funes** zo un anv-lec'h spagnolek hag italianek :

## En Europa

### En [[Euskal Herria]]
* **[[Funes (Nafarroa)]]**, e Nafarroa

### En [[Italia]]
***Funes**, anv italianek kêr Villnöß, e proviñs Bolzano ;
***Funes**, anv italianek ar stêr anvet Villnösser Bach en alamaneg hag a dremen dre gêr Villnöß.

## En [[Amerika]]

### En [[Arc'hantina]]
* **[[Funes (Santa Fe)]]**, e bannlev Rosario, e proviñs Santa Fe, 
* **[[Deán Funes]]**, e proviñs Córdoba.

### E [[Kolombia]]
* **[[Funes (Kolombia)]]**, e proviñs Nariño .

## Tud
*Louis de Funès, aktour gall

## Lennegezh
* *[[Funes el memorioso]]*, gant Jorge Luis Borges, e-barzh *[[Ficciones]]* .
Villnöß

**Villnöß** (*Funes* en italianeg; *Funès* e ladineg) a zo ur gumun e Südtirol, e proviñs Bolzano, e rannvro italian an Trentino-Alto Adige, war lez ar stêr Funes (*Villnösser Bach* en alamaneg) gant 2 603 a dud d'ar 1añ a viz Genver 2018. 


Location of Villnöss (Italy).png|



Villnoess St Magdalena.jpg|*St. Magdalena*
VillnößStMagd60er.jpg|Iliz *St. Magdalen* er bloavezhioù 1960
VillnößStMagdtoday.jpg|An iliz hiziv
Villnösser Bach

**Villnösser Bach** eo anv alamanek ar stêr 19,5 km hed, anvet **Funes** en italianeg, a eien er Geislerspitze (pe* Odle*) a dremen dre gêr Villnöß, e Südtirol ( an Alto Adige italianek), e proviñs Bolzano, hag en em daol en Eisack (*Isarco* en italianeg). 

Adstêrioù zo dezhi: ar stêrioù San Zenone ha Valluzza. Ne red nemet er gumun, dre barrezioù Santa Maddalena ha San Pietro.

## Liammoù
* Der Villnößer Bach, en ul lec'hienn alamanek 
*En ul lec'hienn italianek
Genevilla

**Genevilla** (stumm ofisiel spagnolek a vez graet gantañ en euskareg ivez) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.

## An anv
Graet ez eus bet gant ar stumm *Uxanbilla* ivez en euskareg.

## Poblañs
Arouezioù ar faraoned

Ar faraon a oa ur roue hollc'halloudus.
Arouezioù e c'halloud a oa gantañ :
*War e benn e oa ur c'hoef anvet an "nemes". Warnañ e oa ur c'hobra hag ur falc'hun, loened lidet evel doueed. Gwarezet e oa ar faraon ganto.
*A-wechoù e c'helle kaout war e benn kurunennoù Ejipt : kurunenn a Ejipt Uhel ha kurunenn Ejipt Izel. An div asambles a rae ar "pschent".
*Dougen a rae en e zaouarn bazhoù e c'hlloud : ur vazh mesaer hag ur freilh. Arouezioù e oant eus al labour-douar.
*Erfin ar faraon en doa ur barv-faos, ha pa vije ur vaouez. Arouez an doueed e oa.
Eisack

Ar stêr **Eisack** (en alamaneg ; *Isarch* e ladineg ; *Isarco* en italianeg) a eien e "Wipptal" en Alto Adige, e proviñs Bolzano, nepell diouzh ar Brenner. Adstêr eo d'an Adige, e-kichen kêr Bolzano, goude redet a-hed 95,5 km.

## Adstêrioù pennañ

## Kêrioù treuzet
* Sterzing
* Brixen am Eisack
* Klausen
* Bozen

## Pennad kar
*Isarci

## Liammoù diavaez
* Ar stêr e Provincia di Bolzano
Sutirol

**Sutirol** (*Südtirol* en alamaneg hag e ladineg, *Sutirolo*, pe *Alto Adige* en italianeg), pe **proviñs Bolzano**, pe **Proviñs Bozen**  (en alamaneg ) zo unan eus teir lodenn rannvro europat Tirol. Ur broviñs emren eo en  Italia. 

## Lec'hanvadur
Meur a anv zo d'ar vro, ha politikel hag istorel eo an abegoù.
* **Proviñs Bolzano** pe **Proviñs Bozen**, gant anv ar gêrbenn 
* *Alto Adige*, anv douaroniezhel, deuet diwar ar c'hiz gallek dispac'hel hag an anv **Haut-Adige**, lakaet d'ar vro en amzer an impalaer gall Napoleone Buonaparte abalamour da eien ar stêr Adige, adlakaet en italianeg gant pennadurezhioù italian en amzer gouarnamant faskour Mussolini. 
** Abaoe an 18 a viz Here 2001 eo anavezet e Bonreizh Italia (mellad 116) an daou anv *Alto-Adige*/*Südtirol*.
* **Südtirol**, anv istorel ha doaroniezhel Tirol. 

Tirol  zo ur vro istorel  hag a oa ur rannvro eus impalaeriezh Aostria-Hungaria betek 1918.

## Yezhoù
Teir yezh ofisiel a zo:

* Alamaneg (komzet gant 69.15% eus ar boblañs)
* Italianeg (26.47%)
* Ladineg (4.37%)

Kêr-benn ar broviñs eo Bozen (*Bolzano* en italianeg, *Balsan* e ladineg). Abaoe sin an eil statud emrenerezh evit Sutirol e 1972 ez eo bet gouarnet gant an *[[SVP]]* ("Strollad poblek Sutirol", mirourien). 

Hiziv an deiz ez eo Sutirol proviñs pinvidikañ Italia: n'eus nemet 2.7% a dud dilabour eno.

## Kêrioù pennañ Sutirol

## Tud vrudet a Sutirol

* Oswald von Wolkenstein (1377-1445)
* Jakob Hutter (?-1536)
* Andreas Hofer (1767-1810)
* Luis Trenker (1898-1990)
* Silvius Magnago (*1914)
* Paul Flora (*1922)
* Giorgio Moroder (*1940)
* Reinhold Messner (*1944)

## Liammoù diavaez
* Landesregierung - Autonome Provinz Bozen - Südtirol Lec'hienn ofisiel ar broviñs (alamaneg, italianeg)
Arco

**Arco** zo 
*ur ger italianek, portugalek ha spagnolek, a dalvez kement ha gwareg, 
*hag a gaver ivez evel anv-lec'h, ha hini meur a dra all.

## Lec'hanvadurezh
### En Europa
*Arco (Trentino), ur gêr en Trentino, en Italia.

### E SUA
*Arco, Idaho, 
*Arco, Minnesota, 
*Arco Arena e Sacramento, California

## Tud
*Georg von Arco (1869 – 1940), fizikour alaman, kensaver ar gompagnunezh Telefunken 

## Traoù all
*ARCO, an *Atlantic Richfield Company*, ur gompagnunezh eoul-maen stadunanat,
*seniñ arco zo un doare da seniñ biolin, pe ur benveg-kerdin all, gant ar wareg e-lec'h seniñ pe derc'hel da seniñ pizzicato, 

## Pennad kar
*Arcade
*Gwareg
Bruna

**Bruna** zo un anv-bihan italianek, deuet diwar Bruno, ha roet d'ar merc'hed, en Italia hag e Brazil dreist-holl. **Brunella** zo un adstumm anezhañ. 

## Tud

*Bruna Lelli, kanerez italian
*Bruna Tenório, dougerez dilhad brazilian hir ha treut, ganet e 1989,
*Brunella Gasperini, skrivagnerez italianek

## Lec'hioù
**Bruna*, gwechall anv italianek kêr Brno, e Tchekia, 
* ar stêr Bruna (stêr) e Proviñs Grosseto 

## Pennadoù kar
*Bruno
*Bruni
Bruno

**Bruno** a zo un anv-bihan italianek ha gallek, deuet diwar an anv germanek Brun, hag anavezet ivez evel anv-tiegezh en Italia hag e Breizh.

## Tud
*Brun, pe Bruno, dug Saksonia, marvet e 880 
*Brun Saks, arc'heskob Köln ha dug Lotaringia, marvet e 965

### Sent
*Sant Bruno I, arc'heskob Colonia, marvet e 965 
*Sant Bruno Querfurt, merzher e 1009 
*Sant Bruno, eskop Würzburg, marvet e 1045 
*Sant Bruno Colonia, marvet e 1101 
*Sant Bruno, eskop Segni, eskop hag abad Monte Cassino ; marvet e 1123
*Sant Bruno ar Chartouz (marvet en 1101), saver urzh ar Chartouzed, lidet d'ar 6 a viz Here. 
**Brunon Toul*, deuet da vezañ pap Leon IX (marvet e 1054). 
*Sant Bruno Seronkuma (marvet e 1885)

### Tud a iliz
*Bruno Augsburg, marvet e 1029, eskob.
*Bruno II, 1024-1057 

### Anv-tiegezh
*Giordano Bruno (1548-1600), prederour italian
*Per ar Bruno, skrivagner brezhonek er 

### Tud all
* Bruno Kirby (1949-2006), aktour ha fentigellour stadunanat
* Bruno Kreisky (1911-1990), politiker aostrian
* Bruno Retailleau (g. e 1960), politikour gall
* Bruno Senna (g. e 1983), blenier kirri brazilian hag italian
* Bruno Mars (g. e 1985), kaner-sonaozer stadunanat
* Bruno Grougi (g. e 1983), melldraoder breizhat

## Lec'hanvadurezh
*Bruno (Italia), kumun e Proviñs Asti.

## Sevenadur
* Brüno, ur gomedienn gant Larry Charles, o c'hoari Sacha Baron Cohen ennañ 
 
## Pennad kar
*Diwar an anv-bihan Bruno eo e teu an anv-tiegezh italianek Bruni
*Brunon
*Bruna, Brunella
Per ar Bruno

**Pêr ar Bruno** a oa ur mestr-skol er C'houerc'had e Treger en  kantved. Aozañ a reas Buhez ar Pevar Mab Emon e stumm un drajedienn rimet diwar ar romant gallek bet embannet gant an Aotrou a dTressan e 1783, e-barzh ar rummad brudet "Bibliothèque bleue".
Banniel India

**Banniel broadel India** a voet degemeret d'an 22 a viz Gwengolo 1947 gant ur vodadeg vonreizhañ *[[ad hoc]]*. Ar banniel-mañ eo a vez implijet c'hoazh gant Republik India. Anvet eo *Tiranga*, ar pezh a dalvez kement ha triliv.

Gant teir bandenn a-led eo savet, safron en nec'h, gwenn e-kreiz, ha gwer en traoñ ; e kreiz ar gwenn ez eus ur rod he 24 skin, *[[Chakra|Chakra Ashoka]]* hec'h anv.

## Bannieloù all

Civil Ensign of India.svg| Banniel-mor sivil 
Government Ensign of India.svg|Banniel-mor stad 
Naval Ensign of India.svg|border|Banniel ar morlu 
Air Force Ensign of India (1950–2023).svg|Banniel an aerlu
Roll kumunioù Alamagn gevellet gant kumunioù eus Breizh

* Alsdorf (Nordrhein-Westfalen) : Sant-Brieg
* Bad Brückenau (Bavaria) : Ankiniz
* Bad Münstereifel (Nordrhein-Westfalen) : Felger
* Baiersdorf (Bavaria) : Pazieg
* Breitenbrunn (Schwaben) (Bavaria) : Plouigno
* Cuxhaven (Niedersachsen) : Gwened
* Erlangen (Bavaria) : Roazhon
* Geilenkirchen (Nordrhein-Westfalen) : Kemperle
* Goch (Nordrhein-Westfalen) : Redon
* Grimmen (Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg) : Kastellin
* Günzburg (Bavaria) : Lannuon
* Helmstedt (Niedersachsen) : Gwitreg
* Kiel (Schleswig-Holstein) : Brest
* Ludwigshafen (Rheinland-Pfalz) : An Oriant
* Meerbusch (Nordrhein-Westfalen) : Fouenant
* Radevormwald (Nordrhein-Westfalen) : Kastell-Briant
* Remscheid (Nordrhein-Westfalen) : Kemper
* Saarbrücken (Saarland) : Naoned
* Saarlouis (Saarland) : Sant-Nazer
* Starnberg (Bavaria) : Dinarzh
* Stelle (Niedersachsen) : Plouzane
* Utting : (Bavaria)An Alre
* Waldkappel (Hessen) : Karaez-Plougêr
* Wesseling (Nordrhein-Westfalen) : Pondivi
* Würselen (Nordrhein-Westfalen) : Montroulez
Brunon

**Brunon** zo un anv-bihan gallek kozh, hag un anv-tiegezh, deveret evel an anv Bruno eus ar ger brun.

## E yezhoù all
*Brun, en alamaneg.

## Anv-bihan
**Brunon Köln*, anvet Brun von Sachsen ivez
*Brunon de Roucy, eskob Langres e deroù an 
*Brunon Godlewski (1924-1989), nijer en aerlu Polonia
*Brunon Bendig (1938-2006), boksour poloniat

## Anv-tiegezh
*Eusèbe Brunon, eskob Anjev, marvet e 1081

## Notennoù
Pevar-yev

Ur **Pevar-yev**, pe ***quadriga*** (Latin *quadri-*, pevar, ha *jungere*, yevañ) zo ur c'harr sachet gant peder c'hazeg e Roma gozh, par da Tethrippon Hellaz. 
Ganto e veze redadegoù er C'hoarioù Olumpek hag er c'hoarivaoù roman. 

War listri Hellaz kozh hag en izelvosoù e vez gwelet kirri pevar-yev gant an doueed ha harozed. E Roma e oa deuet da vezañ arouez an trec'h. Victoria pe Fama eo a vez gwelet o vleniañ *quadrigae*. Apollon a vez gant e garr o treuziñ an oabl, o tegas sklerijenn hag oc'h argas an deñvalijenn. 

Gant ar ger *quadriga* e reer anv pe eus ar c'harr hepken, pe eus ar peder c'hazeg o-unan, pe eus ar c'harr hag eus an anevaled stag outañ.

An holl girri pevar-yev zo savet diwar skouer Quadriga an Trec'hlid, ur c'hizelladur hellazat pe roman ha ne chom nemeti eus ar c'hirri kozh-se.

## Skeudennaoueg

Bolshoi theatre.jpg|Quadriga, C'hoarigandi Bolshoi, Moskov
Palace Square Detail, St. Petersburg, Russia.jpg|Quadriga, Leurgêr ar Palez, Saint Petersburg
Wellington Arch - Quadriga.jpg|Quadriga, Wellington Arch, Londrez
Peace riding in a triumphal chariot Bosio Carrousel.jpg|Quadriga ar Peoc'h, *Arc du Triomphe du Carrousel*, Pariz
PtolemyIGoldStaterElephantQuadrigiaCyrenaica.jpg|Stater aour en anv Ptoleme Iañ, gant ur c'harr hag un denn pevar olifant, Cyrenaica



## Liammoù diavaez
*  Berlin.de: Brandenburger Tor, Pariser Platz, Quadriga
* Quadriga. Encyclopaedia Romana.
* Quadriga. XS4ALL internet: Internetprovider voor toegang en hosting.
Tenn

**Tenn** zo ur ger brezhonek a c'hall bezañ
*an anv-gwan tenn, 
**a dalvez *stegn, reut*, evel e-barzh *leun-tenn*
***pa vez *tenngof* e vez alies regofad
**kenster a-wechoù gant *start, diaes*
*un anv-kadarn
**un anv-kadarn gwregel: komz a reer 
***eus un denn kezeg, pa vez staget kezeg da sachañ war ur c'harr
**un anv-kadarn gourel, komz a reer
***eus un tenn fuzuilh
***eus un tenn-kurun
***eus un tenn-tarzh
***eus un tenn, pe tenneris, a zo ur rideoz
Regofad

Ur **regofad** a vez graet gant an den a zebr re e-pad ur pred .
 
Dizañjer e vez peurvuiañ ha gwelet e vez :
**c'hoant-teurel*, pe dislonkañ 
* terzhienn.
* ur barrad skuizhentez ha gwanijenn 
* poan-benn.
* poan-gof a-wechoù

Gwellañ tra d'ober eo dislonkañ ha kousket. Alies ez aio gwelloc'h goude teurel ar boued. Ma ne aesa ket d'an den e c'hallo evañ ul loaiad bikarbonat sodiom en ur werennad dour. 

Peurvuiañ ne bad ket pelloc'h evit un devezh pe zaou. Pa bad pelloc'h ha pa vez terzhienn dalc'hmat e c'hall bezañ kontammadur dre ar boued, ha ret eo gwelout ur medisin. En deizioù war-lerc'h ur regofad e vez ret evañ kalz dour, debriñ boued skañv, legumaj ha frouezh dreist-holl. 

Ar foerell n'eo ket azon eus ar regofad, met eus un trubuilh bouzelloù. Pa vez foerell ha terzhienn ha poan e vez kleñved, gastroenterit pe kleñved bouzelloù bennak all.
Stater

**Stater** eo an anv a vez graet eus pezhioù moneiz an Henamzer dre vras. Resisoc'h e c'hall bezañ 
* ur moneiz arc'hant en Hellaz kozh, a dalveze kement ha 2 pe 4 drachm hervez ar c'hornadoù. Meur a seurt stateroù zo, hervez ar c'heodedoù ; 
*pezhioù aour hañval o zalvoudegezh (*darigoù* e Pers, *aleksandroù* e Makedonia). 

## Liammoù diavaez
* Staterioù aour ar C'halianed   
* (Suite : Stateres d'or gaulois et evolution stylistique)
* Moteur de recherche et d'identification de pieces gauloises https://web.archive.org/web/20081216040947/http://www.piece-gauloise.com/

## Notennoù
Karr

**Karr** (*karroù* pe *kirri* el liester) zo ur ger brezhonek a vez graet eus meur a dra. Dre vras eo ur c'harbed, ur rod pe muioc'h dezhañ, da sachañ pe da zougen traoù pe tud. 

Disheñvelet e vez ar c'hirri hervez o ment, pe niver ar rodoù warne, niver ar brec'hioù outo, pe an doare da sachañ anezho. 

Sachet e vezont gant loened peurvuiañ, kezeg pe ejened dreist-holl, ezen, chas pe loened all a-wechoù ivez zoken. A-wechoù avat e vezont sachet gant tud, evel ar garrigell. 
Abaoe diwezh an  ez eus kirri sachet gant keflusker dre enleskiñ, a vez graet kirri-tan pe *kirri-dre-dan* anezho, abalamour ma tevont treloskoù kondon.

## Karroù a bep seurt
*Karr-argad
*Karr-biskoulenn
*Karrigell, anvet "karr-bout" ivez 
*Karr-boutin
*Karr-kañv
*Karr-nezañ, n'eo ket ur c'harr, nag ur c'harbed
*Karr-nij

## Gerioù deveret
*Ur **marc'h-karr**, pe ur **vatezh-karr** zo binvioù da zougen brec'hioù ar c'harr. 

## Skeudennoù


Image:Cart.jpg| Ur c'harr er Cevenas.
Image:DirkvdM cuba horsecart.jpg|Ur c'harr hag un denn e Santiago de Cuba, e Cuba.
Image:Windmill and Cart.JPG|Karr ha milin-avel er *National Ranching Heritage Center* e Lubbock (Texas), SUA.
Image:Rusty Cart Wheel 2000px.jpg|Ur rod prenn rezennaouet ha kelc'hiet gant houarn.
Image:Australian cart.jpg|Karr koad en Aostralia.
Image:Cernuschi Museum 20060812 147.jpg|Karr sinaat sachet gant un tarv - Tierniezh Sui (581-618).

Image:PlattCrossing.jpg|Mormoned en o hent etrezek Salt Lake City, SUA, war-dro 1840
Karrigell

Ur **garrigell**, pe **karr-bout**, zo ur benveg rodek ha troadek, unrodek ha daoudroadek peurvuiañ bremañ, da zougen traoù re bonner d'un den da zougen gant e zivvrec'h.

Hervez ar skrivagner stadunanat Robert K. G. Temple (*1945) e vije bet ijinet e gevred Sina ur c'hantved a-raok JK gant ur vojenn a zen anvet Ko Yu. Savet en dije un dañvad koad ha kaset anezhañ gantañ dre ar menez.


Wooden_ox_replica_in_the_Ancient_Chariot_Museum_in_Zibo,_China.JPG|Karrigell hensinaat
Noe schubkarre.jpg|Karrigell gozh
2008-07-15 Construction wheelbarrow at Duke.jpg|Karrigell ordinal


## Notennoù
Mercedes

**Mercedes** zo un anv-bihan spagnolek, roet d'ar merc'hed, deuet eus *Nuestra Señora de las Mercedes*, *Itron Varia an Druez*, lidet d'ar 24 a viz Gwengolo. 

## Orin
Stank eo an anvioù deuet eus anvioù lec'hel ar Werc'hez Vari e Spagn pe Bortugal: 
*Amparo, Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Carmen, Concepción, Consuelo, Guadalupe, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, Rosario, ...

## Kirri
Kemeret eo bet an anv en Alamagn evel anv ur gompagnunezh kirri-tan, Mercedes-Benz. 

## Tud
*María de las Mercedes, anv meur a vaouez

*Maria de las Mercedes de Orléans (1860–1878), pried Alfonso XII, roue Spagn

*Mércédès Jellinek (1889–1929), ar plac'h a roas hec'h anv d'ar c'hirri Mercedes-Benz
*Mercedes de Acosta (1893–1968), barzhez kuban
*Mercedes McCambridge (1916–2004), aktourez
*Merceditas Valdés‎ (1922-1996), kanerez kuban

*Mercedes Sosa (ganet e 1935), kanerez arc'hantinat 
*Mercedes Bresso (ganet e 1944), politikourez italian, prezidantez Piemonte
*Mercedes Ruehl (ganet e 1948), aktourez stadunanat
*Mercedes Lackey (ganet e 1950), skrivagnerez stadunanat
*Mercédesz Stieber (ganet e 1974), c'hoarierez water polo hungarat 
*Mercedes McNab (ganet e 1980), aktourez kanadian 
*Mercedes Yvette (ganet e 1981), dougerez-dilhad

*Mercedes (kanerez) ur ganerez stadunanat. 
*Nina Mercedez, un aktourez pornografek stadunanat

## Lec'hanvadurezh
###### 
*Departamant Mercedes e proviñs Corrientes, e biz ar vro;
*Mercedes, kumun e proviñs Corrientes; 
*Mercedes, kumun e proviñs Buenos Aires.

###### 
*Mercedes (Paraná), kêriadenn e Paraná.

###### 
*Mercedes, ur gumun e departamant Ocotepeque.

###### 
*Aerborzh etrevroadel Las Mercedes de Managua, e Nicaragua; 

###### 
*Mercedes, kêr-benn departamant Soriano.

## Traoù all
*(1136) Mercedes, un asteroidenn.
* Mercédès Herrera, unan eus tudennoù ar romant *[[Le Comte de Monte-Cristo]]* gant Alexandre Dumas (tad).
Kontelezh Sussex

**Kontelezh Sussex** a zo ur gontelezh istorel e gevred Bro-Saoz a glok tamm-pe-damm ouzh Rouantelezh Sussex. Harzoù he deus gant Surrey war-du an norzh, gant Kent war-du ar reter ha gant Wessex war-du ar c'hornôg.

## Notennoù
Paluel

**Paluel** a zo ur gumun eus Seine-Maritime, en arvor rannvro Normandi, hag enni 400 den o chom hag ur greizenn nukleel pevar reaktor o vont en-dro.
Gerald Gardner

**Gerald Brosseau Gardner** (13 a viz Even 1884, 12 a viz C'hwevrer 1964) a oa ur c'hevrinour hag un den-e-karg breizhveuriat en-doa embannet an testennoù kentañ diwar-benn ar Wicca, ur relijion en-doa brudet e 1954 gant e levr *[[Witchcraft Today]]*.

Lârout a rae Gardner e oa ar Wicca un dreuzvevadenn eus ur relijion bagan kozh. Kelennet e vefe bet e-barzh Konvant New Forest. An hengoun en-doa brudet en-deus ganet kalz skourrioù hag hengounoù arall. Evit an abeg-se e vez alies galvet "Tand ar Wicca".

## Levrioù

Levrioù gant Gardner
*1936: *Keris and Other Malay Weapons*
*1939: *[[A Goddess Arrives]]* (fiction)
*1949: *High Magic's Aid* (fiction)
*1954: *[[Witchcraft Today]]*
*1959: *The Meaning of Witchcraft*
**The Story of the famous Witches Museum at Castletown, Isle of Man*, a guidebook

Levrioù diwar-benn Gardner:
*1960: *Gerald Gardner: Witch* by J.L. Bracelin
*2000: *Wiccan Roots: Gerald Gardner and the Modern Witchcraft Revival* gant Philip Heselton
*2003: *Gerald Gardner and the Cauldron of Inspiration* gant Philip Heselton

## Liammoù diavaez
*  geraldgardner.com
*  Gerald Garder e lec'hienn Thewica
Roll kumunioù Bro-Saoz gevellet gant kumunioù eus Breizh

* Ankiniz : Kirkham (Lancashire)
* Brest : Plymouth (Devon)
* Dinan : Exmouth (Devon)
* Gwitreg : Lymington (Hampshire)
* Felger : Ashford (Kent)
* Gwened : Fareham (Hampshire)
* Henvig : Starcross (Devon)
* Karaez-Plougêr : Dawlish (Devon)
* Kastell-Nevez-ar-Faou : South Brent (Devon)
* Kleder : Ashburton (Devon)
* An Oriant : Wirral (Merseyside)
* Pondivi : Tavistock (Devon)
* Redon : Andover (Hampshire)
* Roazhon : Exeter (Devon)
* Rosko : Great-Torrington (Devon)
* Sant-Albin-an-Hiliber : Richmond (Norzh-Yorkshire)
* Sant-Nazer : Sunderland (Tyne ha Wear)
Mercédès Jellinek

Baronez **Adrienne Manuela Ramona von Weigl**, lesanvet **Mercédès**, bet ganet Jellinek (16 a viz Gwengolo 1889 e Vienna - 23 a viz C’hwevrer 1929 e Vienna), a oa merc’h ar c’hannad ha gwerzher kirri Emil Jellinek hag e wreg Rachel Goggmann Cenrobert. Diwar hec’h anv e teu anv ar merk kirri Mercedes-Benz, rak al lezanv Mercédès a voe implijet gant he zad pa gemere perzh e redadegoù kirri.
D’ar 26 a viz Meurzh 1902 e voe enrollet *Mercedes* evel anv merk an embregerezh kirri Daimler-Motoren-Gesellschaft.

Mercédès a zimezas e 1909 gant ar baron Karl Schlosser e Nice. Daou vugel a c’hanas : Elfriede e 1912 ha Hans-Peter e 1916.
Dispartiañ a rejont e 1926, hag e timezas gant ar c’hizeller Rudolf von Weigl, hag a varvas nebeud amzer goude. Hi a varvas e 1929 gant an droug-skevent. Douaret e voe e bered kreiz (*Zentralfriedhof*) Vienna.
Ar c’hizeller aostrian Josef Valentin Kassin a implijas Mercédès evel skouer a-benn kizellañ delwennoù a c’haller gwelout e Baden (un ti vakañsoù a oa gant ar familh er gêr-se). Un delwenn war vez ar familh a zo bet kizellet gantañ ivez.
Pietro Metastasio

***Pietro''' Antonio Domenico Bonaventura '''Trapassi***, lesanvet **Pietro Metastasio**, pe **Metastasio** en-berr (hag anavezet ivez e galleg evel *Métastase*), ganet d'an 13 a viz Genver 1698 e Roma, marvet d'an 12 a viz Ebrel 1782 e Vienna, en Aostria, a zo ur barzh italianek brudet e skridoù evit ar c'hoarigan.
Tucumán

**Tucumán** zo un anv-lec'h eus Arc'hantina hag a c'hall bezañ:
*ur broviñs en hanternoz ar vro
*kêr-benn ar broviñs, San Miguel de Tucumán, anvet **Tucumán**, hepmui, alies.

## Istor
* Gobernación del Tucumán
* Republik Tucumán
* Emgann Tucumán, e 1812
* Kendalc'h Tucumán, e 1816
San Miguel de Tucumán

**San Miguel de Tucumán**, anvet **Tucumán** hepmui alies, eo kêrbenn proviñs Tucumán e gwalarn Arc'hantina, 1.311 km eus kêr Buenos Aires. 500 000 a dud zo o chom enni. Pempet kêr vrasañ ar vro eo war-lerc'h Buenos Aires, Córdoba, Rosario, Mendoza, dirak La Plata.

## Tud
Brudet eo skol-veur Tucumán. Ha brudet eo tud Tucumán dre ar bed, ha dreist-holl ar ganerez Mercedes Sosa, ar skrivagner Tomas Eloy Martínez, ar soner Miguel Ángel Estrella, ha re all c'hoazh.
Buenos Aires (proviñs)

**Proviñs Buenos Aires** zo unan eus proviñsoù Arc'hantina, hag ar vrasañ, ar binvidikañ, hag an hini enni ar muiañ a dud, gant 13&nbsp;827&nbsp;203 annezad e 2001. Gant se eo hounnezh he deus ar muiañ a bouez.
La Plata eo ar gêrbenn anezhi, ha 729&nbsp;221 a dud enni. 
Kêr Buenos Aires, kêr emren ha *[[distrito federal]]*, n'emañ ket e Proviñs Buenos Aires.

## Douaroniezh
Emañ er rannvro kreiz-reter, hag en hanternoz dezhi emañ proviñsoù Entre Ríos ha Santa Fe, er c'huzh-heol re Córdoba, La Pampa ha Río Negro, er c'hreisteiz hag er reter ar Meurvor Atlantel, hag er biz proviñs Río de la Plata. Evel un enezenn enni emañ kêr Buenos Aires, a zo bet distaget diouzh ar broviñs e 1880. Gant 307.571 km², hag 11,06% eus gorread ar vro, eo ar vrasañ eus proviñsoù Arc'hantina. 

### Lennoù
Meur a lenn zo, anvet *lagunas*: 
*laguna de Mar Chiquita
*laguna de Gómez, laguna El Carpincho, laguna Mar Chiquita de Junín.
*laguna Epecuén
* laguna Las Toscas
* laguna de Lobos
* laguna de Rocha
* laguna de los Padres

### Traezhennoù

### Menezioù
*Sierra de la Ventana
*Sierra de Tandil

## Monumantoù
* penniliz Luján
* La iliz-veur La Plata

## Melestradurezh

Rannet eo ar broviñs etre 134 *"[[partido]]"*. Partido Patagones eo ar brasañ, gant 13.600 km², ha partido Vicente López eo ar bihanañ, gant 33 km².

### Liammoù diavaez
* Kartenn Proviñs Buenos Aires
* Istor berr ar ''partidos''
* Proviñs Buenos Aires
* A-zivout Arc'hantina ha Buenos Aires
* Dizoleiñ Buenos Aires...

*  : gwel dre loarell eus de Buenos Aires
Mi Buenos Aires querido

**Mi Buenos Aires querido** zo ur ganaouenn tango, unan eus re vrudetañ Carlos Gardel hag Alfredo Le Pera, ha savet e 1934. 

Kanet eo e-barzh ar film heñvelanvet e 1936, kaset da benn gant Julio Irigoyen.
Kanet eo bet ivez gant Julio Iglesias hag Alberto Cortez

## Liammoù diavaez
* Ar ganaouenn ''Mi Buenos Aires querido''
Daniel Le Flanchec

**Daniel Le Flanchec**, ganet e Tredraezh e Treger, e 1881, a zo bet anarkour a-raok bout komunour ha dilennet da vaer Douarnenez e miz Here 1924. E 1936 e kuitaas ar Strollad Komunour ha tostaat a reas ur pennadig da gostezenn Jacques Doriot. Chom a reas e penn an ti-kêr betek 1940 ; neuze e voe torret diouzh e garg gant an Alamaned. Diskleriet e voe d'an Alamaned gant e vestrez, kaset da gamp-bac'h Buchenwald, ha lazhet eno gant komunourien marteze d'an 11 a viz Meurzh 1944.

## Levrlennadur
**Flanchec ou l'étrange parcours d'un insoumis*, Jean-Michel Le Boulanger, Mémoire de la Ville, 1998.
Dyfnwal ap Arthwyr

Mab Seisyll ap Clydog hag trede roue Seisyllwg a oa **Dyfnwal ap Arthwyr**. Hogozik netra ne anavezer diwarnañ. War e lerc'h e renas e vab Meurig ap Dyfnwal.
Mikeal Treger

**Mikeal Treger** (Michel Tréguer), ganet d'an 20 Here 1940 e Bro-Leon, zo ur skrivagner, ur produour hag ur sevener filmoù hag abadennoù skingomz. Mab d'ur skolaer lik ha brezhoneger eo, ha bet eo studier en *[[École polytechnique]]*. Pa oa o labourat e bed ar skinwel en deus bet tro da gejañ ouzh tud evel Julien Gracq, René Girard, Jacques Lacan pe c'hoazh Claude Lévi-Strauss. 

E-pad pell eo bet o labourat e Pariz.

## Oberennoù
;Michel Treguer
* *Vivre ses vies* (Kemper, Nature et Bretagne, 1984, ISBN 2-85257-049-1)
* *Faces cachées* (Kemper, Nature et Bretagne, 1984)
* *Quand ces choses commenceront...*, kenskrivet gant René Girard (Pariz, Arléa, 1994)
* *Aborigène occidental* (Pariz, Mille et une Nuits, 2004)
* *Espèce d'homme ! Essai sur l'identité* (Les éditions du temps, 2007)
* *Gwir ; Vrai ; Quelques vérités dernières sur les rapports entre la Bretagne et la France* (Yoran Embanner, 2008)
* *La Nuit celtique*, kenskrivet gant Donatien Laurent (Roazhon, PUR, Terre de Brume, 1996)
* *Avec le temps, Chronique d'un village breton sous l'occupation allemande* (Brest, Editions-Dialogues, 2010)
* *Le-septième-jour.net - septuor* (Brest, Editions-Dialogues, 2011)
* *Quoi d'autre ? Tout près, si loin, pour les mêmes raisons* (Plougerne, Michel Treguer, 2015)
* *Aveuglément* (Plougerne, Michel Treguer, 2015)
* *Préavis* (Plougerne, Michel Treguer, 2015)
* *Cohensidansepochtli ; Cohen, si, sida, danse, coïncidence, Huitzilopochtli* (Plougerne, Michel Treguer, 2015)
* *Tolente* (Plougerne, Michel Treguer, 2015)
* *Rature* (Plougerne, Michel Treguer, 2015)
* *Sexuelles* (Plougerne, Michel Treguer, 2015)
* *Qu'est-ce que tu racontes ?* (Plougerne, Michel Treguer, 2016)
* *La Bretonne et le Sammy - Brest-Minneapolis* (Pariz, L'Harmattan, 2019)
* *Ne t'ennuie pas* (Pariz, L'Harmattan, 2020)

## Troidigezh
* *Un Breton redécouvrant la Bretagne*, gant Roparz Hemon (Yoran Embanner, 2005)

## Liammoù diavaez
*Respont Mikeal Treger da Françoise Morvan war lec'hienn ABP
*"Sans le breton, pas de Bretagne", pennad-kaoz gant M. Treguer
Vauclusa (departamant)

Ar **Vauclusa** (okitaneg), pe **[[Vaucluse]]** e galleg, zo un departamant gall, krouet d'an 12 a viz Eost 1793 e kreisteiz Bro-C'hall, savet diwar ul lodenn eus proviñs kozh Provañs hag ul lodenn eus Comtat Venaissin. Avinhon eo ar penn-kêr anezhañ.

## Anv
En-ofisiel eo « département de Vaucluse ». Dont a ra anv an departamant eus hini ar gêriadenn **Vaucluse**, deuet da vout kumun, hag adanvet Fontaine-de-Vaucluse e 1945. Ha dont a ra anv ar gumun eus anv ar Fontaine de Vaucluse, anv deuet eus al latin *Vallis Clausa*, a dalv kement ha traonienn gloz.

## Arondisamantoù ar Vauclusa
* Ate
* Avinhon
* Carpentràs

## Daveoù ha notennoù
Anna Heussaff

**Anna Heussaff** zo ur skivagnerez ouezelek hag un droourez saoznek ganet e 1957 e Dulenn, kêr-benn Iwerzhon. Merc'h eo d'ur Breizhad, Alan Heussaff, ha d'un Iwerzhonadez Bríd Ní Dhochartaigh, ha savet eo bet e gouezeleg. Skrivet he deus meur a romant bihan en iwerzhoneg, ha troet unan e saozneg, evit ar grennarded hag an deskarded. 

## Oberennoù
;en iwerzhoneg
**Filí agus cléir san ochtú haois déag*, An Clóchomhar, 1992 
**Bás Tobann*, romant polis, Cois Life, Dulenn, 2004. - 234 p. ; 21 cm. ISBN 1-901176-47-9
**Vortex*, Cois Life, 2006
**Cúpla focal*, istor karantez, Cois Life Teo., 2007 
**Buille Marfach*, romant polis, Cló Iar-Chonnachta, 2010
**Hóng*, Cló Iar-Chonnacht, 2012
**Scáil an Phríosúin*, romant polis, Cló Iar-Chonnachta, 2015
;e saozneg (Anna Sweeney)
**Deadly Intent*, romant polis, troet diwar *Buille Marfach*, Severn House, 2016

## Liamm diavaez
*Pennad diwar-benn Anna Heussaff
Comtat Venaissin

Ar **Gontelezh Venesin** zo ur gontelezh kozh provañsat a zo aet d'ober ul lodenn eus departamant ar Vaucluse, etre Ron, Menez Ventor ha Durañs. Enni emañ kêrioù Cavaillon, Carpentras, Vaison-la-Romaine, Avignon.

## Istor
Argaset e voe ar Sarazined eus ar vro en  gant konted Provañs ha markiz Torino. Krouet e voe markizelezh Provañs (e-kichen Kontelezh Provañs), Arle he c'hêr-benn. Tremen a reas an titl a varkiziezh da Konted Toloza en . Savet e voe ar "gontelezh" (ne oa kont ebet) e 1274 gant ar pab Gregor X, hag e Stadoù ar Pab e voe e-pad 5 kantved. Evit pouezhañ warno e voe lakaet gwirioù maltouterezh dreist da ger gant ar rouaned c'hall a glaske lakaat o c'hrabanoù war ar vro. Klask a rejont meur a wech stagañ ar Gontelezh ouzh o rouantelezh eta, oc'h aloubiñ ar vro e 1663, 1668, 1687-1688, hag etre 1768 ha 1774. Brudet eo chomet ar jeu a voe etre ar roue gall Loeiz XIV hag ar pab Inosant XI. Etre 1720 ha 1722 e kouezhas ar vosenn war ar vro, hag ur voger a voe savet etre ul lodenn eus ar Gontelezh, kêr-Stad Avinhon hag ar Brovañs "c'hall".

E 1791 e voe staget ar gontelez ha kêr-stad Avinhon ouzh Bro-C'hall gant he Republik nevez, en anv "gwir ar pobloù d'en em savelañ o-unan". Anavezet e voe ar stagidigezh gant ar pab Pi VI o sinañ Feur-emglev Tolentino gant Napoleone Buonaparte e 1797. Mont a reas ar Gontelezh Venesin da gaet eta. E 1793 e oa bet krouet departamant Vaucluse forzh penaos.

## Labour-douar hag armerzh
Tomm ha sec'h eo an hin a zo kreizdouarat. C'hwezhañ a ra ar mistral alies.

Kerkent hag an  kantved e veze gounezet kaol, piz-sisez, fav. Donedigezh ar babed a cheñchas an traoù, kognet e voe ar florin ganto ha gounezet e voe ivez salad, artichaod ha sukrin. Adalek an  kantved e voe produet tomatez ha fav-glas.

Degaset e voe ar wrizienn-ruz er vro e 1763 gant Hovhannès Althounian, un Armenian. Degas a reas ar produiñ-se pinvidigezh ar vro e-pad daou gantved. 

Pa oa krouet departamant Vaucluse ha torret al liammoù kenwerzh gant Stadoù ar Pab e teuas da vezañ diaes an traoù gant gwinoù Venesin peogwir ne oant ket anavezet gant Bro-C'hall. Diorret e voe ar greanterezh gounezvouedel hag ar baperaerezh. Gwin brudet a vez graet ivez, pevar AOK a zo : *châteauneuf-du-pape, côtes-du-rhône-villages, ventoux* ha *luberon*.
Bujari

**Bujari** zo ur gumun e biz stad Acre e Brazil, dezhi 3,468 km², ha 6 543 annezad o chom enni e 2007, gant-se ez eus 1,9 annezad dre km².

En-dro dezhi emañ:
*stad Amazonas en hanternoz,
*kumun Rio Branco er c'hreisteiz, 
*kumun Porto Acre er reter 
*kumun Sena Madureira er c'hornôg.
Chaco (pobl)

Ar bobl **chaco** a oa ur bobl henvroat e Paraguay a reas savadurioù mein renket hervez red an heol hag al loar. Ne skrivent ket, dre-se e ranke an anaoudegezh, a oa ezhomm da sevel o zie, tremen a c'henoù da c'henoù e-pad ur 25 remziad da vihanañ.
Chaco

**Chaco** zo un anv-lec'h ketchwaek a dalvez *chase*, eus Kreisteizamerika, a gaver e-barzh meur a anv:
***[[Gran Chaco]]**, ur rannvro rannet etre meur a stad;
****[[Chaco Boreal]]**, ur rann eus ar Gran Chaco en hanternoz d'ar stêr Pilcomayo;
****[[Chaco Central]]**, ur rann eus ar Gran Chaco etre ar stêrioù Bermejo ha Pilcomayo;
****[[Chaco Austral]]**, ur rann eus ar Gran Chaco er c'hreisteiz d'ar stêr Bermejo;
*ar **[[Chaco (proviñs)]]**, unan eus proviñsoù Arc'hantina;
****[[Territorio Nacional del Chaco]]**, anv kozh ar broviñs etre 1884 ha 1951 ;
****[[Gobernación del Chaco|Territorio Nacional del Gran Chaco]]**, anv ofisiel koshoc'h c'hoazh a veze roet d'an douaroù-se en Arc'hantina etre 1872 ha 1884, hag a zo deuet da vout proviñsoù Chaco ha Formosa hiziv ;
** ar Parque Nacional Chaco, ur park broadel ha gwarezva naturel
***[[Chaco (Paraguay)|Chaco]]**, ur rannvro e Paraguay;
***[[Gran Chaco (Tarija)|Provincia del Gran Chaco]]**, ur broviñs e departamant Tarija, en Bolivia;
*ar bobl chaco, ur bobl e Paraguay

## En Norzhamerika

Anavet eo an anv e stad Mec'hiko Nevez, e SUA, ma komzer 
* eus ar * [[sevenadur chaco]] *, ur sevenadur Anasazi.
* eus *Chaco Canyon* pe **[[Cañón del Chaco]]**, un draonienn vras kavell ar sevenadur-se
* eus *Chaco Culture National Historical Park*

## Hag ivez
*ar **chaco** pe **nunchaku**, un arm e-barzh kobudo Japan.

## Pennadoù kar
***[[Brezel ar Chaco]]**,
Chapel Itron Varia ar Sklaerded (Plonevez-Porzhe)

**Chapel Itron Varia ar Sklaerded** a zo ur chapel e Plonevez-Porzhe, e Kerne Izel, ha brudet eo ar pardon a vez eno bep bloaz. Savet e voe etre 1739 ha 1740. 

## Kantik
Kantik savet gant Jacques Thomas e 1948.
Sparks

**Sparks** 'zo ur strollad pop rock deus Los Angeles krouet gant Ron & Russell Mael en 1972. Anavezet int e Bro-C'hall evit o labour gant ar strollad Rita Mitsouko en 1988 war an albom Marc & Robert.
Marc & Robert

*Marc & Robert* eo anv trede pladenn ar strollad Rita Mitsouko. Embannet eo bet 1988. Produet eo bet gant Tony Visconti, hag e-barzh teir c'hanaouenn e klever ar strollad amerikan Sparks.

## Roll ar c'hanaouennoù

Hip kit 4:57Smog 3:05Mandolino city 2:12Le petit train 5:47Perfect eyes 3:35Tongue dance 4:44Singing in the shower 4:23Petite fille princesse 3:25Harpie & Harpo 2:54Ailleurs 3:50Live in Las Vegas 4:19

----

Video *Hip Kit* gant ar Sparks.
Brigitte Fontaine

**Brigitte Fontaine** (ganet d'ar 24 a viz Even 1939 e Montroulez) zo ur ganerez, komedianez ha skrivagnerez c'hallek. Evit ar pezh a sell ouzh ar muzik he deus bet tro da labourat gant Sonic Youth, Noir Désir, Grace Jones, Olivia Ruiz, Arthur H, Archie Shepp, Etienne Daho, Alain Baschung, Doc Gynéco, Maurane, Vanessa Paradis, Juliette Gréco, Matthieu Chedid ha kalz re all. Skrivet he deus un daouzek romant bennak ha c'hoariet e kement-all a bezhioù-c'hoari skrivet ganti ivez peurvuiañ.

## Pladennoù
**Chansons décadentes et fantasmagoriques*, 1965
**Maman, j'ai peur* (gant Jacques Higelin), 1966
**Les encerclés* (gant Jacques Higelin), 1968
**Brigitte Fontaine est… (folle !)*, 1968
**Le goudron / Les beaux animaux*, 1969
**Comme à la radio* (gant Art Ensemble of Chicago), 1970
**Brigitte Fontaine (3)*, 1972
**Je ne connais pas cet homme* (gant Areski Belkacem), 1973
**Quand tous les ghettos brûleront, ça va faire un hit* (gant Areski Belkacem), 1974
**L'Incendie* (gant Areski Belkacem), 1974
**Le Bonheur* (gant Areski Belkacem), 1975
**Vous et nous* (gant Areski Belkacem), 1977
**Les églantines sont peut-être formidables* (gant Areski Belkacem), 1979
**L'inconciliabule*, 1980
**Les filles d'aujourd'hui*, 1984
**French corazón*, 1988
**Genre humain*, 1995
**Les palaces*, 1997
**Dressing*, 1999
**Kékéland*, 2001
**Rue Saint-Louis-en-l'Île*, 2004
**Libido*, 2006
Neuquén

**Neuquén** zo un anv-lec'h eus Arc'hantina

*hini ur stêr, ar Stêr Neuquén, 
*hini ur gêr, kêr Neuquén
*hini ur broviñs, proviñs Neuquén
Neuquén (proviñs)

* *Marteze emaoc'h o klask ar pennad [[Neuquén]].*
**Proviñs an Neuquén** (*Provincia del Neuquén*, e spagnoleg) zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober Republik Arc'hantina e kornôg kreiz ar vro, e Patagonia Arc'hantina. Kêr Neuquén eo ar gêr-benn anezhi. 

## Amezeien
*En hanternoz emañ Proviñs Mendoza, 
*er reter proviñsoù La Pampa ha Río Negro, 
*er c'hreisteiz Río Negro, 
*hag er c'huzh-heol Bro-Chile, en tu all d'an Andoù.
Stêr Neuquén

**Marteze emaoc'h o klask ar pennad [[Neuquén]].*

Ar stêr **Neuquén** zo unan eus div stêr vras Proviñs Neuquén e Patagonia Arc'hantina. A-hed un toullad kilometroù e ra an harzoù gant Proviñs Río Negro.
Sol de Mayo

**Sol de Mayo** ("Heol Mae"") eo anv an arouez a weler war bannieloù Arc'hantina hag Uruguay.

Arouez an doue-heol inka Inti eo, hag unan eus arouezioù broadel an div vro-se.

Ar gerioù *de Mayo* a ra dave d'ar pezh a anver *[[Revolución de Mayo]]* ("Dispac'h miz Mae"), a c'hoarvezas e-pad sizhun adalekan 18 d'ar 25 a viz Mae 1810, hag a voe deroù an argerzh didrevadenniñ a voe lakaet fin gantañ da stagidigezh Besrouantelezh Río de la Plata ouzh Spagn.


Sol_de_Mayo_Bandera_Argentina.png|War banniel Arc'hantina, 1818
Sol de Mayo-Bandera de Uruguay.svg|War banniel Uruguay, 1828
sol de mayo moneda.png|Pezh-moneiz kentañ Arc'hantina
Tango

An **tango** zo un doare sonerezh, hag un dañs ivez, eus ar Río de la Plata, ha dreist-holl eus kêrioù Buenos Aires, Montevideo ha Rosario, da lavarout eo n'eo ket un dañs diwar ar maez tamm ebet. Seul aesoc'h a se eo bet brudet dre ar bed.

Sonet e vez gant ul laz-seniñ, ur c'hwec'hbenveg, hag ar bandoneón eo ar benveg-roue.

## Skeudennoù

Miguel Angel Zotto and partner dance tango.jpg|Un dañs eo an tango ivez.
Tango_in_Plaza_Dorrego.jpg
Fileteado Tango Martiniano Arce II.jpg|*Tango*, fileteado gant Martiniano Arce (2006).


## Liammoù diavaez
* *La milonga de Buenos Aires*: https://www.youtube.com/watch?v=s8809XqRfhQ

## Notennoù ha daveennoù