open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stêr Arc'hant

Ar **Stêr Arc'hant** eo anv an adstêr a zegouezh gant ar stêr Aon e Poullaouen. 18 km eo he hed. Tremen a ra dre Venez Are hag an Uhelgoad.

E Poullaouen e vez graet *ar Stêr-Blom* ivez eus ar stêr Aon.

## Kumunioù douret
* Lokmaria-Berrien (andon),
* Berrien,
* Ar Fouilhez,
* An Uhelgoad,
* Poullaouen (kember).

## Lennegezh
Meneget e oa bet gant Jakez Riou e-barzh e zanevell *[[Mona (danevell)|Mona]]*, embannet en niverenn 18 eus ar gelaouenn Gwalarn en hañv 1929.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Notennoù ha daveennoù
Fosa

Ar **fosa** (*Cryptoprocta ferox*) zo ur bronneg kigdebrer na vev nemet e Madagaskar. Kigdebrer brasañ an enezenn eo. Heñvel eo ouzh ur meskaj etre ur c'hi hag ur c'hazh met ur c'har d'ar vibinell eo.

## Deskrivadur

Muzuliañ a ra ar pared etre 75 ha 80 cm gant ul lost 70 - 90 cm. Pouezañ a reont etre 6 ha 10 kg. Bihanoc'h eo ar parezed (65 - 70 cm evit 5-7 kg).

Un aneval gwevn-tre eo ar fosa. Gallout a ra lammat eus ur wezenn d'eben evel ur gwiñver. Keñveriet e vez alies ouzh al loupard koumoulek, ur c'hazh heñvel e vent a vev e gevred Azia.

## Emzalc'h

Krediñ a raed gwechall e oa ar fosa un aneval-noz met war a seblant eo oberiant diouzh an deiz ivez. Bevañ a ra e koadegoù klouar Madagaskar. Al lec'h gwellañ evit gwelet unan eo ar goadeg Kirindi, 70 km eus Morondava.

Da bevar bloaz e tizh ar fosa e oad-gour ha gallout a ra bevañ ugent vloaz er mirlec'hioù.

Debriñ a ra pesked hag evned met e breizh pennañ eo al lemured. Unan eus ar preizherien pennañ eus Madagaskar eo met ne chase ket ar saout nag an dud er c'hontrol eus ar pezh a lâr ar mojennoù lec'hel.

Bez' e oa gwechall ur spesad brasoc'h (*Cryptoprocta spelea*) a oa a-vent gant un oselo. Krediñ a reer e hemolc'he al lemured bras a veve en enezenn kent donedigezh an dud.

## Mirerezh

E Madagaskar hepken e kaver fosaed. Ne vanfe nemet 2.500 anezho ha war zigresk eo aet o niver abalamour da zistruj o annez.

## Liammoù diavaez

Ar fosa war Lioncrusher

Ar fosa war Animal Diversity Web
Yezhoù mienek

Ur skourr eus ar yezhoù mongek-mienek (saozneg: *Mien*) eo ar **yezhoù mienek** komzet e su Sina dreist-holl, ennañ 5 yezh renket e 3 isskourr:
* Yezhoù biaoek-djaoek
* Yezhoù mienek-djinek
* Yezhoù zaominek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Yezhoù mongek

Ur skourr eus ar yezhoù mongek-mienek (saozneg: *Hmong-Mien*) eo ar **yezhoù mongek** komzet e su Sina dreist-holl, ennañ 29 yezh renket e 6 isskourr:
* Yezhoù bounouek
* Yezhoù tchouantchendienek
* Yezhoù paheungek
* Yezhoù Qiandong
* Yezhoù Xiangxi 
* Yezhoù honteek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Ikened

An **Ikened** pe *Iceni* (hervez al latin), a oa unan eus ar pobloù brezhon a oa er vro a zo Norfolk bremañ, e Bro-Saoz, e biz Enez Vreizh etre ar  hag ar I kantved goude JK.

## Aloubadeg ar Romaned
Da goulz an aloubadeg roman edo o c'hêr vras, pe o c'heoded, e *[[Venta Icenorum]]* (Caistor St Edmund e-kichen Norwich en deiz a hiriv). 

Ar penn Prasutagus a eas a-du gant ar Romaned, ha neuze e voe lezet da roue gant an impalaer roman Claudius. D'ar Romaned ne dlee an dra-se padout nemet betek marv ar roue brezhon. Goude e vije roet d'an impalaer, hêr madoù ar roue. 

Pa deuas an ofiserien roman e rejont gaou ha gwall d'e wreg Boudika ha d'e verc'hed, hag ar bobl en em savas enep dezho. Er bloavezh 61, mouget an emsavadeg renet gant Boudika, rouanez an Ikened, e voe distrujet Londrez.

## Anv
- A.L.F Rivet & Colin Smith : *The Place-names of Roman Britain*. Batsford Ltd. 1979. Édition 1982., p. 373-74-75

* pezhioù moneiz kent ar Romaned : **ECEN, ECENI, EC, ECN, ECE**
* enskrivadur war ur walenn : **CEN** (bet kavet er stêr Tas, e-kichen Caistor St Edmunds / *Venta Icenorum*)
* Caesar, *BG*, V, 21, 1 : **CENIMAGNI**
* Tacitus, *Annals*, XII, 31 & 32 : **ICENI**; XIV, 31 : **ICENI**
* Ptol. II, 3, ii : **SIMENI / IMENI / SMENI**
* I.A. 4746 (Iter V) : **ICONOS**
* I.A. 47910 (Iter IX) : a **VENTA ICINORUM** Londinio
* Ravenna 10654 : **VENTA CENOMUM**
* T.P. : **AD TAUM**

Talvoudegezh : nemet damkaniezhoù evit ar poent. Respont sur ebet.

## Notennoù
Frans Masereel

**Frans Masereel** a zo bet ganet d'an 30 a viz Gouere 1889 e Blankenberge (Flandrez Belgia) ha marvet d'an 3 a viz Meurzh 1972 en Avignon.

Koadengravour ha livour e oa.
 
## Oberennoù pennañ
**  Die Mutter* (1919) 
**  Le soleil* (1919)
**  Idée* (1920)
**  Histoire sans paroles* (1920) ( *The idea and story without words*, Embannadurioù, Shambhala, 2000)
**  La Ville* (1925)
**  Das Gesicht Hamburgs* (1964, adembannadenn)
**  Holzschnitte gegen den Krieg* (1989).

## Liamm diavaez
* Buhezskrid
Faethon

: *Evit an evn, gwelet [[Faeton]]*

**Faethon** (Φαέθων e henc'hresianeg) a oa mab da Helios ha d'an Okeanidenn Klymene (pe da v-Merope hervez oberourien zo) e mojennoù Hellaz kozh. 

## E anv
Evel-henn e veze skrivet e anv e henc'hresianeg: Φαέθων, *Phaéthôn* a vez distaget, ha talvout a ra kement hag « an hini skedus ».

## Mojenn
Plijout a rae dezhañ fougeal dirak ar yaouankizoù abalamour ma oa mab da Helios, an Heol. Bemdez e tiskoueze redadenn karr e dad en neñvoù. Re a lorc'h ennañ, ha dre ma vourre o fougeal gant e dad doue, e voe goulennet digantañ prouiñ pezh a lavare. Mont a reas neuze da gaout e dad, a brometas, en anv ar Styks, reiñ dezhañ e c'hoant, ne vern petra e vije. Ha Faeton da c'houlenn digant e dad ma vije laosket da gas e garr hag e gezeg un devezh-pad. Hag an tad, en devoa prometet en anv ar Styks, a rankas plegañ. Met ken nerzhus e oa ar c'hezeg ma ne c'halle ket un den marvel evel Faethon o c'has dizamant. En aner e klaskas Helios dizaliañ e vab da gas e garr. 

Na 'vit se! Pennek ha disent evel ma oar ur paotr yaouank bezañ e savas Faethon e karr e dad hag e tapas krog er rañjennoù. Ha ne oa ket evit kas ar stern gezeg evel ma oa dleet: mont a rae an anevaled a-hed hag a-dreuz, oc'h ober reuz ha freuz dre lec'h ma tremenent, hag o kinnig freuzañ ar bed en e bezh. Pa welas Zeus an dizurzh lakaet gant ar paotr diboell e voe pulluc'het evit mirout ouzh gwazh. Distrujet e voe ar c'harr ha skoet korf Phaethon er stêr Eridanos, a zo anavezet evel ar Po en hon amzer. 

E c'hoarezed, an Heliadezed, ha n'ehanent ket da ouelañ dezhañ, a voe troet e gwez pupli, hag e vreur Kyknos a voe troet en alarc'h.

## Gwelet gant an arzourion
* Gant Jean-Baptiste Lully e voe savet un drajedienn war gan anvet *Phaethon* ;
* Gant Camille Saint-Saëns e voe savet ur barzhoneg simfonek a vez graet *Phaethon* anezhañ.
* Taolennoù anavezet gant Rubens, Moreau.

## Hag ivez
Bounoueg Younuo

Ur yezh mongek eus skourr ar yezhoù bounouek eo ar **bounoueg Younuo** (*bunu younuo, punu, pu no, younuo, yunuo, yuno*) komzet gant 9.716 a dud e biz Rannvro Emren Guangxi e su Sina (1995).

Ur yezh gant 6 tonenn an hini eo.

## Gwelit ivez
* Yezhoù mongek-mienek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Bounoueg Bu-Nao

Ur yezh mongek eus skourr ar yezhoù bounouek eo ar **bounoueg Bu-Nao** komzet gant 390 000 a dud e Sina (Guangxi, Yunnan ha Guizhou).

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
* Glottolog
Bounoueg Wunai

Ur yezh mongek eus skourr ar yezhoù bounouek eo ar **bounoueg Wunai** (*bunu wunai, punu, wunai, ngnai, hm nai*) komzet gant 18.442 a dud e kornôg Proviñs Hunan e Rannbarzhoù Longhui, Xupu, Tongdao, Chenxi, Dongkou, Cengbu, ha Xinning e su Sina (1995).

## Gwelit ivez
* Yezhoù mongek-mienek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Klymene

**Klymene** (Κλυμενη / Klymenê e henc'hresianeg) zo anv meur a vaouez, nimfenn pe nereidenn, e mojennoù Hellaz kozh.

## Maouezi
# Klymene, un Okeanidenn, merc'h da Okeanos ha Tethys, 
#:*kinniget a-wechoù evel pried d'an Titan Iapetos,, e-lec'h Themis, ha mamm e vije neuze da b-Prometheüs, Epimetheüs, Atlas, Hesperos ha Menoitios; hogen oberourien all a lavar heñvel diwar-benn he c'hoar Asia. 
#:*kinniget a-wechoù all evel pried d'ar roue Merops, roue Aithiopia, hag ivez mamm da Faethon ha d'an Heliadezed, ha Helios (an Heol) a vije tad dezho.
# Klymene, pried da b-Prometheüs, e-lec'h Pronoia, ha mamm e vije neuze da z-Deukalion 
# Klymene, un Nereidenn.
# Klymene, un Amazonenn.
# Klymene, un nimfenn, mamm da d-Tlesimenes, engehentet gant Parthenopaios.
# Klymene, pried da Merops Miletos, mamm da Pandareüs.
# Klymene ha Diktys a veze enoret en Aten evel saveteerezed Perseüs hag un aoter dezho.
# Klymene, matezh "lagad-ejen" Elena Troia Merc'h e oa da Aetra engehentet gant Hippalkes, lezc'hoar da Theseüs ha kar a-bell da Menelaos. He mamm ha hi a voe kaset da Droia gant Helena evel mitizhien, ha disklavezet gant Akamas ha Demofon goude kemeret Troia..
#Klymene, merc'h da Katreüs. Hi hag he c'hoar Aerope a voe roet da Nauplios da vezañ gwerzhet, dre ma touje Katreüs bezañ lazhet gant unan eus e vugale. Nauplios a gemeras Klimene da bried, ha genel a reas Palamedes, Oeax ha Nausimedon.
#* Klymene, marteze mamm da Myrtilos, engehentet gant an doue Hermes.
#* Klymene, maouez eus Troia, sklavezet e dibenn Brezel Troia. Marteze e oa ar memes maouez ha matezh Helena, meneget uheloc'h.

## Notennoù
Bounoueg Jiongnai

Ur yezh mongek eus skourr ar yezhoù bounouek eo ar **bounoueg Jiongnai** (*bunu jiongnai, punu, qiungnai, kiong nai, jiongnai, jiongnaihua, hualan yao*) komzet gant 1.078 a dud e reter Rannvro Emren Guangxi ha Rannbarzh Emren Jinxiu Yao e su Sina (1999).

Disheñvel-tre eo diouzh ar yezhoù bounouek all komzet tro-war-dro.

## Gwelit ivez
* Yezhoù mongek-mienek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Yezhoù bounouek

Ur isskourr eus ar yezhoù mongek eo ar **yezhoù bounouek** (saozneg: *Bunu*) komzet e su Sina, ennañ 4 yezh:
* Bounoueg Younuo
* Bounoueg Wunai 
* Bounoueg Bu-Nao 
* Bounoueg Jiongnai 

## Gwelit ivez
* Yezhoù mongek-mienek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Fraezh

Ar **fraezh** (pe **fraez**) eo an anv a vez roet d'an **toull-[[revr]]**, a zo etre an divfeskenn, e penn ar vouzellenn-dev.
Etre an divfeskenn emañ, e-barzh ar ritenn, e penn ar youlc'h (rektom). 
Serret eo dre nerzh kigennoù, stumm ur walenn dezhe: alese e teu ar ger latin *anus*, a dalv kement ha gwalenn.
Dre aze eo e vez kaset ar fank er-maez eus korf an dud hag al loened peurvuiañ, pe e vijent munud evel amprevaned pe e vijent bras evel olifanted. 

## Un nor da vont er c'horf
Implijet e vez ar fraezh e medisinerezh:
*evit reiñ louzoù zo a vez graet louzoù youlc'h anezho.
*evit lakaat ur gwrezverker, pa vez terzhienn, met kentoc'h e Bro-C'hall, rak ur boaz lous eo e meur a vro;
*evit ensellout ar bouzelloù, dre skinsellout peurvuiañ.

## Plijadur ar reizh
Tud zo a implij ar fraezh evit kavout o flijadur reizhel, 
*darn dre flourañ ar fraezh end-eeun
*darn dre lakaat traoù a bep seurt e-barzh. 
Evit gouzout hiroc'h sellit ouzh ar pennadoù a denn d'ar reizh.

## Yec'hed

Naetadurezh a zo ret evit ar yec'hed. Gwalc'hiñ gant soavon dous ha dour eta. Pa reer gant soavon rust, pe gant doareoù garv, e c'haller tanailhañ pe drailhañ ar c'hroc'hen tener en-dro d'ar fraezh, ha neuze kaout debron pe boan. 

Debron o devez ar vugale p'o devez preñved. 

## Lous
Stag eo ar meizad a loustoni ouzh ar ger hag al lec'h. 

## Anvioù all
**toull-revr, toull ar revr*, anvioù pemdeziek; 
***revr* hepken ivez, evel el lavar dizereat-mañ: *Sant Kouevr, Un ibil kig en e revr*
**Kervramm*, anv dizereat.
Koureted

Ar **Goureted** a zo doueed a eil renk, eus Kreta, e mojennoù Hellaz kozh.

## O anv

An anv *Κουρῆτες* / *Kourễtes* a veze graet anezho e henc'hresianeg. Dont a ra ar ger eus ar ger *κοῦροι* / *koũroi* a dalv kement ha « paotred yaouank» ; an anv-se a veze graet anezho peogwir o devoa servijet Zeus pa oa bihan-bihanik, gouez da lod, pe abalamour ma kemerent tres paotred yaouank hag e vezent heñvel neuze ouzh yaouankizoù Kreta o tañsal o c'horolloù.

## Mojenn

Diasur eo an orin anezho. Hervez un arroud kollet eus levr Hesiodos, meneget gant Strabon, e tiskenne ar Goureted eus pemp merc'h Hekateros ha Niobe. Hervez Diodoros Sikilia e oant mibien d'an Douar (Gaia) pe marteze e oant Daktiled. « Eus ar glav» e vijent ganet, gouez da Ovidius.

Brudet int abalamour m'o doa diwallet Zeus pa oa ur c'hrouadur bihan : e-keit ma veze an nimfezed e Menez Dikte (pe Menez Ida) oc'h ober war-dro an doueig er c'hev e veze ar Goureted o tañsal er-maez, o skeiñ o goafoù ouzh o skoedoù evit kuzhat garmoù ar bugel ouzh e dad Kronos en doa debret e holl vugale all.

Hervez ur vojenn all, pa gollas Minos, roue Kreta, e vab yaouank Glaokos, e voe lavaret dezhañ gant ar Goureted e vije adkavet e vab ha savet a varv da vev gant an den a oufe kavout ar skeudenn a zereje gwellañ ouzh ul leue nevez c'hanet a gemme e liv dibaouez.

Gant Polyidos e voe tostaet ouzh frouezh ar spern-gwenn.

Savet e oa ar Goureted da zifenn an doueez Hera ha war he goulenn o doa skrapet Epafos, ar mab en devoa bet Zeus digant Io. Pa glevas Zeus ar pezh o devoa graet e voent pulluc'het gantañ.

## Gwelout ivez

* Ar Goribanted hag an Daktiled a vez kammvesket gant ar Goureted aliezik.
Paoul

**Paoul** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Paoul, Jean Banalegan ha Gilles Le Bert, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 70 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,62 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe unan anezhe d’an 22 a viz Eost 1914 e  Tamines e Belgia, soudard e oa er 41vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 27 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Jahinet ha krouget e voe ur Rezistant FFI eus Karaez d’an 8 a viz Even 1944 er gumun gant an Alamaned.
* Fuzuilhet e voe c'hwec'h Rezistant FTPF d’ar 27 a viz Gouhere 1944 er gumun gant an Alamaned.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Korzenn-dour roman Karaez.
* Ar vammenn veur a oa e Sant Siferin, e Paoul.

MuséeBretagne - Statue barde.jpg|Delwennig he lourenn bet kavet e Paoul, eus amzer ar Gelted kozh.

* Bressillien / Brecillien = Brekillian, e lec'h a zo bet furchadennoù hendraouriezh meur.
* Kastell-Laouenan. 

Paule - Église et monument aux morts - AD22 - 16FI2755.jpg|An iliz katolik ha monumant ar re varv.

* Iliz katolik *Santez Paola*, .
* Chapel Lansalaun.
* Monumant ar re varv e kreiz ar vourc'h, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakenn an daou Rezistant marvet e Kerbernez, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar Rezistant krouget gant an Alamaned, luc’hskeudenn.
* Monumant ar Rezistañs, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
### Tud marvet eno
### Tud hag o deus bevet eno
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Lenier Domínguez Pérez

**Lenier Dominguez-Perez** a zo bet ganet d'an 23 a viz Gwenholon 1983 e La Habana (Kuba).

Ur c'hoarier echedoù kuban eo.

Kampion Kuba e 2002, e 2003, e 2006 hag e 2012.
2 738 edo e renk Elo d'ar 1 a viz Gwengolo 2025, he renk uhelañ a voe 2 768, bet tizhet e miz Mae 2014.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
* Partiennoù arall
Tartaros

An **Tartaros** (henc'hresianeg : Τάρταρος / *Tártaros* ; latinekaet e *Tartarus*) a oa lec'h donañ ha teñvalañ an Ifernioù e relijion Henc'hres.
D'an Tartaros e veze kaset an Anaon fallakrañ.

Er mojennoù koshañ e oa Tartaros unan eus an doueed kentañ, ganet eus ar C'haos. Tad e oa da Dyfon hag Ec'hidna, hag ivez da Hekate.

## Gwelout ivez
* Ifernioù
* C'haron
* Pradoù ar Milad
Roger Wittevrongel

**Roger Wittevrongel** Blankenberge, Flandrez, Belgia, ganet d'an 23 a viz Ebrel 1933 a zo livour, tresour ha grafist dreistgwirvoudel flandrezat. 

Studiet en deus Roger Wittevrongel e Gand, en Akademiezh Roueel an arzoù-kaer (1953-1956), en ur heuliañ er memes mare ur stummadur kelenner war an arzoù plastik e skol-vistri ar Stad (1954-1956), dindan renerezh Octave Landuyt. 

Etre 1956 ha 1971 e kelennas an arzoù plastik e skol grenn ar Stad e Gand. Diwezhatoc'h e voe kelenner dour-kreñv, tresañ ha maendresañ e Akademiezh Roueel an arzoù-kaer e Gand betek tizhout ar garg a Gelenner a enor e 1997.
 
E 1954 e heulias aergelc'h Octave Landuyt, met difetisoc'h, gant un oberenn troet war an distruj hag ar pennoù anevaled. E-tro 1964 e livas muioc'h-mui taolennoù-skeudenniñ, gant kenaozioù o strollañ alies tisaverezh kinklet gant plantoù, maouezed noazh ha danvez da livañ pe dresañ tro-dro. Er bloavezhioù 1970 e labouras war ar gwirvoudelezh, o tresañ resis-kenañ ar bed gwelus. Resteurel a reas en un doare kazi difetis sujedoù ordinal dreist-holl, maouezed ha diabarzh an tiegezh. En e oberennoù e pouez kalz war al liamm etre Mab-den hag ar gwirvoud hewel. N'eo ket tre dre e deknik peurvat e lak an arvester en entremar, met kentoc'h gant ar goulenn savet gantañ war bezañs an traoù.

Roger Wittevrongel a aozas diskouezadegoù adalek 1954 e Belgia, lzelvroioù, Bro-C'hall, Breizh-Veur, Italia, Suis, Alamagn, Sveden, Maroko, Tunizia, Afrika ar Su, Brazil, Japan, SUA, Kanada ha Taiwan. 

Menegoù: 
* Meneg« Priz al liverezh yaouank belgiat » e 1958, 1960, 1963 
* «Priz rannvroel liverezh Flandrez ar c'hornôg » e 1960 
* «Priz ar vurutelladenn » e 1979 ha 1981 
* «Priz E. Van Marcke » e 1981 
* «Priz ar stad a gurun ar vicher a arzour » e 1984 

Hiziv an deiz emañ ar Belgiad o chom e Bachte-Maria-Leerne, war al Lys, e-kichen Gand, e rannvro Flandrez ar Reter. 

## Liamm diavaez
* www.rogerwittevrongel.be
Gouelan bras

Ar **Gouelan bras** (liester: **Gouelini bras**) a zo un evn-mor, *Larus marinus* an anv skiantel anezhañ. Un evn-mor bras (evel-just !) eo, pa c'hall tapout 1,7 m a hed-eskell, ha 74 cm a hed. 

Kavet e vez gouelaned bras o neizhiañ e Norzhamerika, en Europa hag e norzh ar Meurvor Atlantel. An hini brasañ eus ar spesadoù gouelini eo.

## Annez

## Boued

## Rummatadur

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez
*  Bretagne Environnement
*  Oiseaux.net

## Daveoù ha notennoù

## Skeudennoù

Great black-backed gull, (Larus marinus) RWD2.jpg
Larus marinus 2.jpg
Larus marinus 3.jpg
Mewa siodlata 1.jpg
Mewa siodlata 2.jpg
Havstrut aka Larus marinus aka Great black-backed gull.jpg
Larus marinus eggs.jpg|Neizh ur gouelan bras


## Daveoù ha notennoù
Listennad skrivagnerien eus Kuba

Setu ul listenn eus skrivagnerien eus Kuba.

## A
Reinaldo Arenas

## C
Lydia Cabrera

Alejo Carpentier

Daína Chaviano

## D
Jesus Diaz
 
## F
Alina Fernández

## G
Wendy Guerra

Nicolás Guillén

Pedro Juan Gutiérrez

## H
Oscar Hurtado

## I
Guillermo Cabrera Infante

## M
José Martí

## P
*Leonardo Padura Fuentes
*Virgilio Piñera

## R
Raúl Rivero

## S
Severo Sarduy

## V
Zoé Valdés
Leonardo Padura Fuentes

**Leonardo Padura Fuentes** zo ur c'hazetenner hag ur skrivagner eus Kuba, ganet e 1955. 
Skrivet en deus romantoù polis, hag al letanant *Mario Conde* eo an enklasker enne. 

E 2009 en deus embannet *El hombre que amaba a los perros* (An den a gare ar chas), skrivet diwar-benn muntr Leon Trotsky hag e vuntrer Ramon Mercader.

## Oberennoù
Da c'hortoz ken na vint embannet e brezhoneg setu an titloù a gaver e Breizh :
**Mort d'un chinois à [[La Habana|La Havane]]*
**Le palmier et l'Etoile*
**Adios [[Ernest Hemingway|Hemingway]]*

### Kelc'hiad  "Cuatro estaciones"
Gant Mario Conde eo ar pevar levr. Ouzhpenn an anv orin eo lakaet anvioù ar romantoù en o zroidigezhioù saoznek ha gallek ivez. 
#*Pasado perfecto*, 1991. (Havana Blue/Passé parfait), Priz Amériques insulaires 2002)
#*Vientos de cuaresma* (1994). (Havana Yellow/ Vents de carême) 
#*Mascaras* 1997. (Havana Red/ Electre à La Havane) (Priz Café Gijon 1997, Priz Dashiell Hammett 1998)
#*Paisaje de otoño* 1998. ( Havana Black/ L'Automne à Cuba* (Priz Dashiell Hammett 1999)

*Disheñvel eo ar Priz Dashiell Hammett-se, roet d'un oberenn spagnolek gant an [[Asociación Internacional de Escritores Policiacos]], diouzh an hini roet d'ur skrivagner saoznek e SUA ha Kanada .

==Oberennoù all==
* *Fiebre de caballos* ([[1983]]/[[1984]]).
* *Con la espada y con la pluma* (arnodskrid) (1984).
* *Colón, Carpentier, la mano, el arpa y la sombra* (arnodskrid) ([[1987]]).
* *Según pasan los años* (cuento) ([[1989]]).
* *Lo real maravilloso, creación y realidad* (arnodskrid) (1989).
* *El alma en el terreno*, kenlabour gant Raúl Arce– (reportaje) (1989).
* *El viaje más largo* (reportaje) (1994).
* *Alejo Carpentier y la narrativa de lo real maravilloso* (arnodskrid) ([[1995]]).
* *La puerta de Alcalá y otras cacerías* (cuento) (1997).
* *Los rostros de la salsa* (entrevista) (1997).
* *Adiós Hemingway* ([[2001]]). Adios Hemingway, e galleg. 
* *La cola de la serpiente* (2001).
* *La neblina del ayer* ([[2002]]/[[2003]]). Les brumes du passé, e galleg.
* *La novela de mi vida* ([[2005]]). Romant polis istorel diwar-benn ar barzh kuban gallek [[José María Heredia]].
* *El hombre que amaba a los perros* ([[2009]]).

==Liammoù diavaez==
*Pennad-kaoz e galleg:

*E saozneg: [https://web.archive.org/web/20060208062235/http://www.shotsmag.co.uk/features2005/padura/padura.html Interview with Padura in Shots ezine]

==Daveenn==


* Wilkinson, Stephen (2006). *Detective Fiction in Cuban Society and Culture''. Oxford & Berne: Peter Lang. ISBN 3-03910-698-8 (US 0-8204-7963-2).
Santiago de Compostela

**Santiago de Compostela** (e brezhoneg : *Sant-Jakez-Kompostella* pe *Sant-Jakez*, *Sant-Jalm e Spagn*, *Kompostell*, *Sant Jakez a Galis*, *Sant-Jakez-an-Durkez*, *Sant-Jakez an Turki*, *Sant-Jakez a Gompostel*, *Sant-Jakez-Galile*), eo anv kêr-benn Galiza ; enni emañ sez ar gouarnamant, anvet *[[Xunta de Galiza]]*. A-hend-all ez eo ur gumun e proviñs A Coruña.

Da 98 687 a dud e save ar boblañs enni e 2023.

Brudet eo ar pirc'hirinerezh da Sant-Jakez an Turki. Eno e vije, hervez ar vojenn, bez an abostol sant Jakez. Er Grennamzer e oa ar brasañ lec'h pirc'hirinañ er bed kristen, war un dro gant Jeruzalem ha Roma.

Santiago concello GDFL050914 040.jpg|*Pazo de Raxoi*, sez kuzul-kêr
Siza Konpostelan.JPG|*Centro Galego de Arte Contemporánea (CGAC)* "Kreizenn Galiza evit an Arzoù A-vremañ"
Basílica de Santiago 02.JPG|Talbenn pennañ an Iliz-veur (Praza do Obradoiro)
Catedral de Santiago de Compostela.gif|Iliz-veur Santiago


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel

## Pennad kar
* Roll kumunioù proviñs A Coruña

## Notennoù ha daveoù
Epafos

**Epafos** (Έπαφος e henc'hresianeg) eo anv ar mab en devoa bet an doue Zeus digant ar goantenn Io, troet gantañ da annoar, aet war lez an Nil da wilioudiñ e kuzh ouzh e wreg Hera, war-lerc'h un hir a dro. 

Met pig pe vran a gan. Pa glevas an doueez ar c'heloù e reas ur c'horfad gwarizi, ma c'houlennas digant ar Goureted mont da skrapañ ar babig Epafos. Droug a savas e Zeus neuze. Klask a reas gouzout digante pelec'h o doa kuzhet e vab met grik ne lavarjont, ma pulluc'has ar Goureted. 

Ha ne ouias ket edo e vab en Egipt gant e vammig.

## Epafos ha Faethon
Pa voe deuet bras Epafos e savas tabut etrezañ ha Faethon: kontañ a rae e oa egile o fogasiñ pa lavare bout mab da Helios, an Heol. Abalamour da se e kavas d'ar Faethon gaezh e ranke diskouez ne gonte ket gaou, hag ez eas da wall fin. 

A-hervez e teuas Epafos da vout roue Egipt, e tiazezas Memfis, kêr-benn ar vro, diwar anv e wreg, merc'h d'an doue-stêr Neilos, hag e voe lakaet da zoue. 
Teir merc'h o doe: 
*Lysianassa, 
*Tebe, 
*ha Lybia, a voe mamm da Agenor, roue Fenikia, ha da vBelos, roue Egipt.

*Epafos* eo anv henc'hresianek an doue-tarv Apis ken ez int bet hevelebekaet.

## Doare all
Hervez un doare all e oa mab da Brotogeneia.

## Anv tud all

#Ur mab d'an doue Poseidon pe da Aloeüs a voe roue war-lerc'h Koraks e rouantelezh Sikyon. Anavezet eo ivez evel Epopeüs.
#Ur mab da Erebos ha Nyks.
Reinaldo Arenas

**Reinaldo Arenas** a oa ur skrivagner eus Kuba, ganet d'ar 16 a viz Gouhere 1943 en Holguín, ha marvet d'ar 7 a viz Kerzu 1990 e New York. 

Lakaet e oa bet en toull-bac'h peogwir e oa heñvelrevad ha troet enep ar gouarnamant. Dont a reas a-benn da dec'hel eus an enez ha da gaout repu er Stadoù Unanet

E 1987 e voe kavet en doa tapet ar SIDA, ha neuze ekrogas da skrivañ e vuhez el levr *Antes que anochezca*. 

E 1990 en em lazhas gant ur c'horfad hini kreñv ha louzoù. 
E 2000 e voegraet ur film gant *Antes que anochezca*, aozet gant Julian Schnabel, Javier Bardem o vezañ ar skrivagner.

## Oberennoù

***Romantoù'''

*	''Celestino antes del alba'', 1967 
*	''El mundo alucinante'', 1969
*	''El palacio de las blanquísimas mofetas,'' 1980 
*	''La vieja Rosa'', 1980 
*	''Otra vez el mar''; 1982 
*	''Arturo, la estrella más brillante'', 1984 
*	''La Loma del Ángel'', 1987 
*	''El portero'', 1989 
*	''Viaje a La Habana'', 1990 

***Danevelloù***
*	''Con los ojos cerrados'', 1972 
*	''Termina el desfile'', 1981 

***Barzhoniezh***

*	''El central'', 1981 
*	''Voluntad de vivir manifestándose'', 1989

***Arnodskrid***

*	''Necesidad de libertad'', 1986 

***C'hoariva***

*	Cinco obras de teatro bajo el título: ''Persecución'', 1986 

***Buhezskrid**'

*	*Antes que anochezca*, 1990. 

## Liammoù diavaez

Aproximación crítica a Termina el desfile
de Reinaldo Arenas.
José Martí

**José Martí**, pe **José Julián Martí Pérez**, zo ur barzh kuban, politikour republikan, kazetenner, prederour, ganet d'an 28 a viz Genver 1853 e La Habana ha marvet d'an 19 a viz Mae 1895 e Dos Ríos. Lesanvet eo bet «El apóstol» (an abostol). Sevel a reas ar Partido Revolucionario Cubano ha ren a reas Brezel 1895, anvet ivez * Guerra Necesaria*, evit dizalc'hted Kuba.
## Hiriv
Enoret eo evel tad ar vro.

Roet eo bet e anv da aerborzh La Habana.

Brudet eo ivez ar varzhoneg gantañ a zo bet implijet e-barzh ar ganaouenn Guantanamera.
Leñv

Al **Leñv** zo ur stêr eus hag a ra an disparti etre Bro-Oueloù ha Treger. Un adstêr eo d'an Trev war e lez dehoù, etre Kemper-Gwezhenneg ha Plourivoù, e Frinaoudour. Eieniñ a ra el Leslae, nepell diouzh Kintin, ha tremen dre gêrioù Kastellaodren ha Lannolon.
Frédéric Leroy

**Frédéric Leroy** a zo bet ganet e 1974 e Blankenberge (Flandrez Belgia).

Ur barzh flandrezat eo.

## Liammoù diavaez
* Persoonlijke pagina
* recensie La vie en rose
Juan Bellón

**Juan Manuel Bellón López** a zo bet ganet d'an 8 a viz Mae 1950.

Mestrc'hoarier echedoù spagnol.

Mestr Meur Etrebroadel eo.

2 425 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.

Dimezet eo gant Pia Cramling.

## Liammoù  diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
Barack Obama

**Barack Hussein Obama II** (distaget /bəˈɹɑːk oʊˈbɑːmə/), bet ganet d'ar 4 a viz Eost 1961 e Honolulu, zo ur politikour eus ar Stadoù-Unanet, a voe 44 prezidant ar vro-se.

Genidik e oa e dad du eus Kenya hag e vamm wenn eus Kansas, sellet e vez outañ evel prezidant afroamerikan kentañ SUA eta. Studioù en deus graet e Skol-veur Columbia hag e Skol-veur Harvard. Da senedour e oa bet dilennet e stad Illinois er bloaz 2005, hag eñ an hini yaouankañ eus holl senedourien ar vro.

Ezel eo eus ar Strollad demokrat, hag e oa aet war ar renk evit dont da vezañ danvez-prezidant an demokrated evit dilennadeg prezidant ar Stadoù-Unanet e miz Du 2008.
Gounezet en doa war Hillary Clinton evit bezañ danvez-prezidant ar strollad demokrat. D'ar 4 a viz Du 2008 e voe trec'h war John McCain (republikan), ha dilennet e voe da brezidant Stadoù Unanet Amerika. D'an 20 a viz Genver 2009 e voe e-karg. Addilennet e voe d'ar 6 a viz Du 2012 evit un eil prantad pevar bloaz, a-enep ar republikan Mitt Romney.

## Bugaleaj ha studioù
E dad, Barack Obama Senior, a oa un ekonomour hag ur politikour eus Kenya, bet ganet e 1936 ha marvet e 1982 en ur gwallzarvoud karr-tan en Afrika. E dad-kozh a-berzh e dad a oa Hussein Onyango Obama (1895-1979), diwar-se e eil anv-bihan.

Savet e oa bet e dad en un endro muzulman met dizoue e oa.

E vamm a oa Stanley Ann Dunham (1942-1995), ur vaouez wenn anezhi. Savet en un endro kristen, met agnostik e oa-hi. Diwar ur c'hrign-bev eo marvet.

Desavet eo bet Barack Junior gant e dud-kozh a-berzh mamm. Torret e voe dimeziñ e dud e 1964, ha Barack n'en deus gwelet e dad nemet ur wech en e vuhez, d'an oad a zek vloaz.

E 1965 ec'h addimezas e vamm gant un den eus Indonezia, bevañ a reas Barack eno ganto e-pad 4 bloaz. Un hanterc'hoar en deus bet, Maya Soetoro. Kelennerez eo-hi bremañ e Hawaii. E vamm-gozh a-berzh-mamm a oa aet da Anaon dres a-raok na vije aet an trec’h gant he mab-bihan d'an dilennadegoù prezidant.

Goude mont kuit eus ar skol e reas studioù uhel adalek 1979. Mont a reas da Skol-Veur Columbia (e kêr New York) ma tapas un testeni war ar skiantoù politikel hag arbennik war an darempredoù etrebroadel e 1983.

## Tiegezh
Dimezet eo Barack Obama gant Michelle Obama abaoe 1992. Gwiraourez eo bet.
Div verc'h zo dezho, Malia Ann, bet ganet e 1998, ha Natasha ("Sasha"), bet ganet e 2001. Bevañ a raent e Chicago kent mont da chom d'an Ti Gwenn.

## A-raok dont da brezidant
Dont a reas da vezañ senedour Illinois eus 1997 da 2004, ha senedour er C’hongres amerikan eus 2005 da 2008.

## Amzervezh prezidant
Fall e oa stad an ekonomiezh pa oa bet anvet da Brezidant goude George Walker Bush. Goulennet en deus digant ar C'hongres ur sammad dreistordinal a 787&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000 a zollaroù evit klask lakaat un termen da giladenn an ekonomiezh. Graet eo bet ar *Stimulus Bill* eus ar raktres-se gantañ. Degaset en deus arc'hant ivez d'ar bankoù ha d'ar c'hompagnunezhioù sevel kirri.

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel Barack Obama
Gouel (deiz)

Ur **gouel** a zo ur prantad amzer, un devezh peurvuiañ, meur a hini a-wechoù, ma klask ur strollad tud, pe un darn eus an denelezh, ober ul lid pe kaout un tamm laouenidigezh en enor d'un darvoud istorel, pe d'un den. Prantad ar gouelioù a c'hell bezañ hini ul lid relijiel pe geodedel. Bez ez eus gouelioù evit abegoù foran : gouel en enor d'ar vro, d'ur sant pe evit degas soñj d'un darvoud pozitivel (trec'h, savadur, dieubidigezh...) pe en enor d'ur sant, d'un den illur pe evit lidañ ar mareadoù, diwezh an eost hag all. Gouelioù prevez a vez ivez evit enoriñ un den pe ur strollad tud, evit lidañ deiz-ha-bloazioù, disoc'hoù mat, produioù nevez...

## Gouel ha fest
E brezhoneg e reer gant ar gerioù **gouel** ha **[[fest]]** en un doare disheñvel. 

Lavaret eo bet gant lod ne veze ket implijet gwechall ar ger gouel evit an darvoudoù amrelijiel. Koulskoude e vije bet kavet gant Gwennole ar Menn implij ar ger gouel evit fest lik e-kreiz an . 
Tud all a respont n'eo ket ur wennili a ra an hañv, nag ur skouer hec'h-unan ur reolenn, dreist-holl mar deo kontrol d'ar boaz.

## Deizioù Gouel er bed
Er broioù kristen e lider Nedeleg, Pask, Gouel an Hollsent ha Gouel ar Rouaned. Darn zo gouelioù-berz, darn all n'int ket. Er broioù katolik ez eus gouelioù sent ha sentezed, a zo gouelioù broadel a-wechoù :
*Gouel Sant Erwan e Breizh (Gouel broadel Breizh hervez lod)
*Gouel Yann
*Gouel Sant Padrig en Iwerzhon
*Gouel Mikael
*Gouel Sant Jord e meur a vro, evel Bro-Saoz, Jorjia ha Katalonia (Gouel Jordi)
*Gouel Maria Veurzh
*Gouel Maria Hanter-Eost
Un nebeud gouelioù sent zo chomet er broioù protestant: Gouel Dewi e Kembre.

E Breizh e vez stag sent ar vro ouzh lec'hioù resis, ha komz a reer muioc'h eus pardonioù eget eus gouelioù neuze.
 
Gouelioù broadel pe stadel all zo lik, liammet alies gant dizalc'hiezh ar vro en demokratelezhioù. Gouel "broadel" Bro-C'hall, d'ar 14 a viz Gouhere, zo disheñvel avat.

Krouet ez eus bet gouelioù keodedel adalek an  kantved ivez, evel :
*Gouel al Labourerien, d'ar 1añ a viz Mae
*Gouel ar Mammoù, Gouel an Tadoù
*Gouel Broadel ar Brezhoneg
*Gouel ar sonerezh

## Gouelioù aet da get
Gant ar relijionoù kozh e oa ivez gouelioù aet da get ganto, da skouer ar Saturnalioù hag ar Bakanalioù, e Roma gozh.
Abas

**Abas** (Aβας e henc'hresianeg) a oa anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh hag ivez en istor.

## Er mojennoù
***Abas**, ur mab da b-Poseidon hag Arethousa, gourdad an Abantiaded, ur bobl eus Euboia;
***[[Abas (mab Lynkeüs)|Abas]]**, daouzekvet roue Argos, mab-bihan da z-Danaos, mab da Lynkeüs hag Hypermnestra, pried da Aglaia merc'h Mantineüs, ha tad-kozh da z-Danae, mamm Perseüs.
* **[[Abas (mab Melampoüs)]]**
* **Abas**, un tiern latin, a roas harp da Aeneas a-enep Turnus,
* **Abas**, un diouganer a voe savet un delwenn dezhañ gant tud Sparta e templ Apollon, peogwir en devoa roet harp da Lysandros ;

## En istor
* **Abas** a oa ivez ur sofour en devoa skrivet, gouez da Suidas, displegoù istorel ha levrioù retorik.
*Abas Iañ, roue Armenia en Xvet kantved.
Arethousa

**Arethousa** (Αρέθουσα / *Aréthousa* e henc'hresianeg) a oa un nereidenn, e mojennoù Hellaz kozh. Ur mab, Abas, he doe gant Poseidon. Kement-se zo meneget gant ar skrivagner Caius Julius Hyginus. 

**Arethousa** zo ivez anv:
* un nimfenn e servij an doueez Artemis. Un deiz ma oa skuizh e oa chomet a-sav dirak ar stêr Alfe da ober ur gouronkadenn, ma savas karantez outi en doue-stêr. Ha hi da dec'hel betek Sikilia, an doue war he lerc'h, ma rankas goulenn skoazell digant Artemis. Hag an Alfe neuze da veskañ e zour gant he hini, hag an dourioù da vont da goll, met dont a reont war wel en-dro en Ortigia, anenez a-dal da Sirakuza, ma'z eus ur feunteun dour dous gronnet gant dour sall ar mor.
* unan eus an Hesperidezed a veze gant he c'hoarezed o tiwall avaloù-aour liorzh an Hesperidezed.
Ovidius

**Ovidius**, pe *Publius Ovidius Naso* a oa ur barzh latin, ganet d'an 20 a viz Meurzh 43 kent JK e Sulmona, e kreisteiz Italia, ha marvet er bloavezh 17 goude JK, en harlu e Tomes, a zo *[[Constanţa]]* hiriv e Roumania.

Bevañ a reas da vare ginivelezh an impalaeriezh roman: ganet e oa bloaz war-lerc'h muntr Caesar, pa erruas Aogust er galloud, ha pa droas ar republik, gant skoazell ar sened roman, en un imapaleriezh. Mervel a reas tri bloaz war-lerc'h an impalaer kentañ. 

E oberenn vrudetañ eo ar Metamorfozoù.

## E vuhez
Ganet e oa en un tiegezh marc'heion. Studiañ a reas ar retorik e Roma. Dilezel a reas al labour war ar gwir hag ar velestradurezh, ha brudet e voe gant e varzhonegoù. 

D'e 18 vloaz e voe aotreet gant e dad da vont da veajiñ da Hellaz. Roud ar veaj-se a verko e oberenn. Pa voe 40 vloaz e tilezas ar varzhoniezh erotek evit skrivañ ar Metamorfozoù, barzhoneg ennañ 12 000 *hegzametr daktilek* rannet e 15 levr, diwar-benn ar mojennoù hellazat ha roman. 

D'an 19 a viz Du er bloavezh 8 goude JK e voe harluet Ovidius da aod ar Pont-Euxin. Mont a reas da chom da Domes (*[[Constanţa]] en [[Roumania]]* hiziv) dre urzh Aogust, ar perag n'ouzer ket. Hervez an abeg ofisiel (diaes da grediñ pa seller ouzh oberennoù tud all) eo dre ma oa anv eus buhez diroll en e levr *An Arz da garout*. Tud zo a lavar e oa deuet Ovidius da vezañ serc'heg Julia, merc'h Aogust, hag e vije bet displijet-bras an tad. 
Erruout a reas e Tomes d'an 9 a viz Mae eus ar bloaz 9, ha mervel eno 8 vloaz goude. E seizh gwellañ a reas da zistreiñ, met ne voe ket aotreet.
Ne voe ket kaset e gorf da Roma en-dro.

## Oberennoù

* *[[Amores]]* (Ar c'harantezioù)
* *[[Heroides]]*
* *[[Ars amatoria]]* (An Arz da garout)
* *Les Fards*
* *[[Remedia amoris]]*
* *[[Metamorfozoù]]*
* *[[Fasti]]*
* *[[Tristia]]*
* *[[Les Pontiques]]*
* *Elégies*
* *Epîtres*
* *[[Medea]]* (trajedienn kollet)
* *La Pêche*

## Hag ivez

### Liammoù diavaez
* Arroudoù eus e skridoù, troet e brezhoneg, amañ: http://br.wikiquote.org/wiki/Ovidius
*  Oberennoù Ovidius
* Oberennoù Ovidius: textes avec concordances et liste de fréquence 
* Salomon Reinach, Divinerezh e Roma Harlu Ovidius, *Revue de philologie* (1910)
* Ar Metamorfozoù: https://web.archive.org/web/20150311235404/http://bcs.fltr.ucl.ac.be/METAM/Met00-Intro.html
Hesperidezed

An **Hesperidezed** (henc'hresianeg : Ἐσπερίδες *Hesperídes*) a oa teir (pe pemp, pep seizh, hervez an hengoun) gwreg yaouank, nimfezed kaer ha dibreder, a oa o chom e penn pellañ an douar, e-lec'h ma'z a an Heol da guzh, hervez mojennoù Hellaz kozh. 

Tud zo o deus klasket lec'hiañ o liorzh e Libia, pe e Maroko, e-kichen Tanger, pe en un enezenn er-maez da Spagn. 

## Piv e oant
Merc'hed e oant d'an Titan Atlas ha da Hesperis, pe da Nyks, pe da Forkys ha Keto, hervez ar mojennoù. 

O anvioù a oa 
*Aigle
*Erytheia
*Hesperethousa
met kemm a reont hervez doareoù ar vojenn. 

Mann ne raent nemet diwall avaloù aour o liorzh, gant skoazell an aerouant Ladon.
Brudet e oa an avaloù-aour se peogwir e oant bet roet da Hera, da zeiz hec'h eured, gant he mamm Gaia. Herakles a deuas d'o laerezh, gant skoazell Atlas, ha kement-se a voe unan eus e droioù-kaer. 

## Levrlennadur
* Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* (II, 5, 11).
* Apollonios Rodos, *[[Argonaotika]]* (IV).
* Diodoros Sikilia, *[[Bibliotheke historike]]*, (IV, 27).
* Pausanias ar Beajour, *[[Deskrivadur Hellaz]]* (IX, 35).

### Pennadoù kar
* Avaloù-aour liorzh an Hesperidezed

## Liammoù diavaez
Liorzh an Hesperidezed

**Liorzh an Hesperidezed** zo ul liorzh vojennel. 

## Mojenn
Avaloù-aour liorzh an Hesperidezed a oa bet roet da Hera gant he mamm, Gaia (an Douar) evel prof da zeiz hec'h eured gant Zeus. Miret e oant gant merc'hed yaouank, a veze graet an Hesperidezed anezhe, en o liorzh, er penn all d'ar bed.

Dont a reas Herakles d'o laerezh, peogwir e oa unan eus an dek trevell a oa bet roet dezhañ da ober gant e genderv Eurystheüs. Met kalz a boan en doe o kavout e hent, ha ret e voe dezhañ derc'hel war Nereüs da glevout digantañ penaos mont di. 

Hervez ur vojenn all eo Prometheüs an hini a ziskouezas an hent dezhañ evit e drugarekaat da vezañ dieubet anezhañ eus ar menez ma oa bet staget outañ. 

Lazhañ a reas an aerouant Ladon, a oa o tiwall al liorzh, ha mont kuit gant ar frouezh.

Hervez ur vojenn all avat e lavaras da Atlas mont da gerc'hat an avaloù dezhañ, hag e chomas da zougen an oabl war e chouk e-lec'h ar Ramz. Darn a lavar e nac'has Atlas adkemer e samm, ma voe ret da Herakles c'hoari fin evit e gendrec'hiñ. 

Hervez tud zo ne vije bet an avaloù aour-se nemet orañjez, rak ne oa ket anavezet ar frouezh-se gant tud Hellaz, ha moarvat e kavent iskis al liv anezho. 

## Pennadoù kar
*Daouzek trevell Herakles
*Hesperidezed
*Avaloù aour
Owain Glyndŵr

}}|}|Thistle}}; color:#ffffff;font-family:Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 120%;"| **}**
|-
|colspan="2" align="center" | ***Priñs Kembre<br>Aotrou Glyndyfrdwy ha Cynllaith Owain***
|-
| colspan="2"| 
|-
| colspan="2" | **Owain Glyndŵr** e penn e arme*Skeudenn gant A.C. Michael*
|-
| colspan="2" |
----
|- valign="top" align="center" bgcolor="Thistle" style="color:#000;"
| colspan="2" | **Priñs Kembre**
|- valign="top"
| **Ren :**
| 1401 - ~1416
|- valign="top"
| **Kentad :**
| Owain Lawgoch
|- valign="top" align="center" bgcolor="Thistle" style="color:#000;"
| colspan="2" | **Priñs hêrezhel Powys Fadog**
|- valign="top"
| **Kentad :**
| Gruffydd Fychan II
|- valign="top"
| **Warlerc'hiad :**
| Maredudd ab Owain Glyndŵr
|- valign="top" align="center" bgcolor="Thistle" style="color:#000;"
| colspan="2" | **Buhez**
|- valign="top"
| **Tiegezh :**
| Tiegezh Mathrafal
|- valign="top"
| **Ganedigezh :**
| ~1349
|- valign="top"
| **Marv :**
| ~1416
|- valign="top"
| **Tad :**
| Gruffydd Fychan II
|- valign="top"
| **Mamm :**
| Elen ferch Tomasap Llywelyn
|- valign="top"
| **Pried :**
| Margaret Hanmer
|- valign="top"
| **Relijion :**
| Katoligiezh
|-
|}
**Owain ap Gruffydd** (war-dro 1359–war-dro 1415), anavet evel **Owain Glyndŵr** pe **Glyn Dŵr**, a oa ur penn milourel kembreat e-pad an ensavadeg kembrat, a-benn dismañtrañ galloud ar saozon war Kembre. Ouzhpenn-se e voe un gwireour gouiziek, ma savas dael kentañ kembre dindan e aotre. Ar mael a wad kembreat diwezhañ e voe war kador Tywysog Cymru ("Mael Kembre).

Glyndŵr zo un dudenn e pezh c'hoari William Shakespeare Henry IV, Part 1 (gant e anv saoznekaet en **Owen Glendower**). Taolennet eo evel un den gouez renet gant an hud hag e zrivliadoù. Dre e varv Owain a zo deuet da vezañ un dudenn damm vojennel a memes live evit Cadwaladr, Cynan hag Arzhur evel un haroz o c'hortoz da zistreiñ evit dieubiñ e sujidi. E fin an XIXvet kantved al luskad Cymru Fydd en doa adkemeret anezhañ evel tad ar vroadelouriezh kembreat.

## Levrlennadur
*J.E. Lloyd, *Owen Glendower*, 1931 classic.
*R. Rees Davies, *The Revolt of Owain Glyn Dŵr* (1995) Oxford University Press ISBN 0-19-285336-8
*Geoffrey Hodge, *Owain Glyn Dwr: The War of Independence in the Welsh Borders* (1995) Logaston Press ISBN 1-873827-24-5
*Burke's Peerage & Baronetage, 106th Edition, Charles Mosley Editor-in-Chief, 1999. pp.&nbsp;714, 1295
*Jon Latimer, *Deception in War*, (2001), John Murray, pp.&nbsp;12–13.
*A. G. Bradley, *Owen Glyndwr and the Last Struggle for Welsh Independence.* (1901) G. P. PUTNAM’S SONS

## Pennad kar
*Emgann Bryn Glas
*Emgann Hyddgen
Leve

Ul **leve** (liester : leveoù) a zo ur c'hementad arc'hant a zeu ingal d'un den pe d'ur strollegezh pe diwar o c'hevala pe diwar o madoù pe diwar ur sistem arc'hantañ e-fed ul labour a zo bet graet pe evit reiñ un digoll.

## Leve diwar ar c'hevala pe diwar ar madoù
Pa vez prestet arc'hant eo posupl d'ar prester resev arc'hant evit an digoll ingal. Pa vez prestet moneiz e vez adroet gant an amprester d'ar prester pep ur prantad bennak ur c'hampi jedet diwar ur feur bloaziek peurvuiañ.
Pa vez lakaet un atant war feurm eo gwelet evel ul leve hag ur pouez armerzhel bras e oa d'al leveoù tennet diouzh ar gounezerezh gant ar berc'henned douar a-raok diorren ar greanterezh e kreiz an kantved. Sell ouzh Armerzh leveoù.

## Leve evit an digoll
### Leve evit kempouezañ an nammded
E broioù ma 'z eus ur gwarez sokial e vez paeet d'an dud o deus tapet un nammded abalamour d'ur gwallzarvoud ul leve nammded.

## Leve evit ar re o deus labouret meur a vloavezh : leve [[retred]]
Er broioù diorroet hag evit darn an dud er broioù all e vez paeet ul leve d'an dud o deus labouret e-pad ur prantad amzer bras (eus 5 da 40 bloavezh). Paeet e vez leveoù d'an implijidi kozh pe gant ur sistem gwarez sokial pe gant an embregerezhioù p'o deus postet an arc'hant a-ratozh. Troioù-lavar brezhonek : "mont war e leve" pe "kemer e retred".

## Al leve evel meizad armerzhel
Falanouk

Ar **falanouk** (*Eupleres goudotii*) a zo ur c'higdebrer eus kerentiad an *[[Eupleridae]]* hag a vev e Madagaskar hepken.

Gant e gendirvi, ar fanaloka hag ar fosa, eo an ezel nemetañ eus an iskerentiad *[[Euplerinae]]*. N'eus gwagrenn fraezhel ebet gantañ ha ne c'hell ket kuzhat e skilfoù. Divellkeineged ha buzhug a zebr dreist-holl ha dibar eo e zent abalamour d'ar reol-boued-se: kompez eo e zent-lagad hag e rakkildent.

Bevañ a ra en e-unan er c'hoadegoù glaviek eus kreiz ha gwalarn ar vro. Un aneval-noz eo. Diouzh an deiz e kousk e-barzh toulloù pe douarennoù bihan. Muzuliañ a ra war-dro 50 cm gant ul lost 24 cm ha tennañ a ra d'ur vibinell. Gell eo e vlevenn.

En arvar emañ ar falanouk en abeg da zistruj e lec'h-annez ha d'e breizhataerien.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Eupleres*.

## Isspesadoù
Bez' ez eus daou isspesad:
* *Eupleres goudotii goudotii* a vev e reter ar vro
* *Eupleres goudotii major* a vev e kornôg ar vro

## Liammoù diavaez

*Ar falanouk war lioncrusher.com
*Ar falanouk war Animal Diversity Web
Perred

**Perred** a oa ur gumun eus Breizh, e Bro-Wened hag e kanton Rostrenenn e departamant Aodoù-an-Arvor. Lakaet e vez alies da vezañ e broig Kost' ar C'hoad, pe neuze "er C'hoadoù". Kendeuzet e oa bet gant div gumun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Berrepoz-ar-Blavezh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 31 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,73 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Perret eglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Nigouden*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
*Gregor Rostrenenn, yezhadurour, a vije bet ganet eno (martezeet), e-tro ar bloavezhioù 1667-1672.
## Liammoù diavaez

* Perred war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Pengilli

**Pengilli** a zo ur gumun eus kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 21 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,74 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe  unan anezhe d’an 22 a viz Eost 1914 en Arsimont e Belgia, soudard  en 71vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Melestradurezh
* Etre 1973 ha 1984 e oa unanet ar gumun gant hini Sant-Glenn, gant an anv "Sant-Glenn-Pengilli". Divodet e voe an unaniezh goude-se.
## Brezhoneg
* 13,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Saint-Théodule.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Teodul*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

* Pengilli war Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Fanaloka

Ar **fanaloka** (*Fossa fossana*) a zo ur c'higdebrer eus kerentiad an *[[Eupleridae]]* hag a vev e Madagaskar.

N'ouzer ket hag-eñ emañ ar fanaloka en arvar da vont da get. Ral eo avat ha war listenn ruz an IUCN emañ.
## Doareoù pennañ
Ur bronneg bihan eo, 47 cm hirder e gorf astennet gant ul lost 20 cm ; war-dro 2,5 kg a pouez a vez ennañ.
Tennañ a ra aloen d'ul louarn bihan. Gell-gris eo e vlev, gant roudennoù du a ya eus e lost betek e benn. Gwalennoù du zo tro-dro d'e lost. Berr ha moan-tre eo e bavioù met n'ouzer ket hag en deus skilfoù kuzh pe get.
Gouennañ a ra etre miz Eost ha miz Gwengolo, ha genel a ra ar parezed ur c'holen goude un dougen tri miz.
## Annez

Kavout a reer ar fanaloka e koadegoù klouar Madagaskar. Un aneval-noz eo met n'ouzer ket hag-eñ e vev en -unan pe a-goubladoù.

## Boued
Debriñ a ra bronneged bihan, amprevaned ha vioù.
## Liammoù diavaez
* ITIS
Koran

Ar ***C’horan*** eo levr sakr an Islam.

Ar ***C’horan*** (القرآن [al-qur'ān], en arabeg, da lavarout eo "an dezrevell, an dibun"), anvet ivez **al-qurān al-karīm** pe **ar C’horan nobl**, pe c’hoazh an **Alkoran**, a gaver ennañ, hervez ar vuzulmaned, komzoù o doue (anvet *[[Allah]]* ("an doue") pe *Allāh*, الله en arabeg). Diskuliet e voe ar c’homzoù-se da Vohammed (Muḥammad, محمد), gant ar arc'hael Gabriel (*Jibrail* pe *Jibril* en arabeg, جبريل). E-pad buhez ar profed Mohammed e voe adlavaret kement-se dre gomz pe dre skrid. Goude marv ar profed, e 632, e voe kroget gant e heulierien da zastum dre skrid diskuliadurioù Mohammed. Ganto e voe savet al levr anvet Koran, zo ennañ 114 pennad (*sūrah*, سورة), pep hini anezho rannet e gwerzennoù (*ʾāyātun*, آيات).

## Liammoù diavaez
* Al-Quran (Koran) online