open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gwilherm II (Alamagn)

**Gwilherm II**, pe **Wilhelm II** en alamaneg, pe ** Friedrich Wilhelm Viktor Albrecht von Preußen **, bet ganet d'ar 27 a viz Genver 1859 en Berlin, ha marvet d'ar 4 a viz Mezheven 1941 en Doorn, en Izelvroioù, a voe diwezhañ Impalaer Alamagn ha diwezhañ roue Prusia war un dro, adalek 1888 betek 1918.

## E vuhez
Mab e oa d'ar priñs Friedrich Wilhelm von Preußen (1831-1888, a voe impalaer, ha da Victoria von Sachsen-Coburg-Gotha 1840-1901, dugez Saks, priñsez Breizh-Veur hag Iwerzhon, merc'h d'ar rouanez Victoria. E dad, mab d'an impalaer Gwilherm Iañ (Alamagn), ne voe impalaer nemet e-pad 99 devezh en 1888.

Kar e oa da veur a roue en Europa, ha dreist-holl, e 1914 pa oa ar brezel o tont, da Nikolaz II Rusia ha da George V, roue Bro-Saoz Alies e klaske gourdrouz e gerent.

## Dimeziñ
Gwilherm II Alamagn a zimezas d'ar briñsez Auguste Viktoria von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg (1858-1921), a-raok addimeziñ d'ar briñsez Hermine Hermine Reuß (1887-1947) .

### Mibien ha merc'hed

* Friedrich Wilhelm Victor August Ernst (1882–1951) 
** dimezet e 1905 d'an Dugez Cecilie von Mecklenburg-Schwerin (1886–1954)
* Wilhelm Eitel Friedrich Christian Karl (1883–1942) 
** dimezet e 1906–1926 d'an Dugez Sophie Charlotte von Oldenburg (1879–1964)
* Adalbert Ferdinand Berengar (1884–1948) 
** dimezet e 1914 Prinzessin Adelheid von Sachsen-Meiningen (1891–1971)
* August Wilhelm (1887–1949) 
** dimezet e 1908–1920 Prinzessin Alexandra von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg (1887–1957)
* Oskar Karl Gustav Adolf (1888–1958) 
** dimezet e 1914 Gräfin Ina Maria von Bassewitz (1888–1973)
* Joachim Franz Humbert (1890–1920, Selbstmord) 
** dimezet e 1916 Prinzessin Marie Auguste von Anhalt (1898–1983)
* Viktoria Luise Adelheid Mathilde Charlotte (1892–1980) 
** dimezet e 1913 d'an Dug Ernst August von Braunschweig-Lüneburg (1887–1953)

## Notennoù ha daveennoù
Saozneg skoueriek

Ar saozneg skoueriek (e saozneg : *Received Pronunciation*, pe c'hoazh *Queen's* pe (*King's) English*, pe *BBC English* eo an hini arveret gant tud desket gevred Bro-Saoz, hag an hini kelennet d'an dud en estrenvro peurvuiañ, pa fell dezho deskiñ saozneg Breizh-Veur.

Klotañ a ra gant un 2 pe 3 % eus poblañs ar Rouantelezh-Unanet
Drask

An **driski** a zo evned krenn o ment, renket e meur a c'henad. Diouzh an evnoniourien emañ an driski er c'herentiad *Muscicapidae* pe *Turdidae*.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù driski emañ :
* an drask roueel (*Turdus viscivurus*)
* an drask louet (*Turdus pilaris*)
* an drask-lann (*Turdus iliacus*)
* an drask sut (*Turdus philomenos*)
* an drask-Himalaya (*Turdus unicolor*)
* drask an taiga (*Turdus ruficollis*)
** drask jave du an taiga (*Turdus r. atrogularis*)
** drask jave ruz an taiga (*Turdus r. ruficollis*)
* an drask-Naumann (*Turdus naumanni*)
** an drask-Naumann krubuilh rous (*Turdus naumanni naumanni*)
** an drask-Naumann kolier du (*Turdus naumanni eunomus*)
* an drask aour (*Zoothera dauma*)
* an drask kolier louet (*Zoothera naevia*)
...

## Traoù all
Ouzhpenn-se e vez graet *drask* eus ur plac'h yaouank skañv he fenn.
André-Marie Ampère

**André-Marie Ampère** a zo bet ganet e Lyon d'an 20 a viz Genver 1775 ha marvet e Marselha d'an 10 a viz Even 1836. Ur jedoniour ha fizikour gall e oa. Ijinet en deus ar pellskriver tredan kentañ, ha, gant François Arago, ar maen-touch-tredan. E 1827 e tisplegaas teorem an tredanmagneterezh. E anv a zo bet roet da unanenn etrebroadel ar fonnder tredan : an amper. 

## E vuhez

Adalek e vugaleaj e plijas da André-Marie Ampère deskiñ. Kaset en dije da benn jedadennoù hir gant mein ha bruzunoù kouignoù a-raok anavezout ar sifroù. Kregiñ a reas e dad da zeskiñ latin dezhañ, hogen, dilezel a reas ar c'henteliañ-se pa welas ne oa dedennet e vab met gant ar matematik hepken. Koulskoude ec'h adkgrogas Ampère gant e gentelioù latin un nebeud bloavezhioù war-lerc'h, peadra dezhañ da gompren labourioù Leonhard Euler ha Daniel Bernoulli.

E 1796 e kejas Ampère gant Julie Carron, dimeziñ a rejont e 1799. Adalek 1796 e roas Ampère kentelioù matematik, kimiezh ha yezhoù e Lyon. E 1801 e teuas Ampère da vezañ kelenner fizik ha kimiezh e Bourg-en-Bresse, e Skol-greiz departamant an Ain (bremañ lise Jérôme Lalande), en ur leuskel e wreg hag e vab Jean-Jacques e Lyon. Mervel a reas e wreg e 1803. Er memes bloavezh e voe anvet Ampère da gelenner matematik e lise Lyon. E 1804 e voe anvet da vestr-studi dielfennadur er Skol liesteknik ; en em staliañ a reas neuze e Pariz. D'ar c'hentañ a viz Eost 1806 e timezas gant Jeanne-Françoise Poto, a varvas e Versailles e 1866, da 88 vloaz ; reiñ a reas ur verc'h dezhañ, Albine hec'h anv (1807-1842).

## Enorioù
* Anvet e voe unanenn etrebroadel ar fonnder tredan amper en enor dezhañ.
Enez Raoul

**Enez Raoul** (*Raoul Island* e saozneg, ha *Rangitahua* e maorieg) eo ar vrasañ eus an Inizi Kermadeg, er biz-norzh da Zeland-Nevez. Stumm un annev zo dezhi. Ur savlec'h skiantel a zo eno.

## An anv
Roet e voe dezhi anv Joseph Raoul, a oa kartermestr e bourzh *La Recherche* e 1793. Daoust ma veze graet *Sunday Island* eus an enez dre vras e voe anvet ent-ofisiel "Enez-Raoul" gant gouarnamant Zeland-Nevez e 1939.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Stour

**Stour** zo anv meur a dra :

## Stêrioù
* Stour (Dorset)
* Stour (Kent), a dremen dre Canterbury,
* Stour (Suffolk)
* Stour (Warwickshire)
* Stour (Worcestershire)

## Traoù all
*Papa Stour, un enezenn en enezeg Shetland
Mid-Angled

**Mid-Angled** a vez lavaret eus ur bobl pe ur meuriad angl-ha-saoz pouezus e-pad marevezh saoz istor Bro-Saoz. En em staliet e oant war-dro ar  er vro a zo hiziv Leicestershire hag East Staffordshire, met en em astenn a rae o zachenn betek Cambridgeshire hag ar Chiltern. N'ouzer ket ha rouaned o doa. War a seblant e voent staget ouzh Mercia abred a-walc'h
Noorderkerk

**Noorderkerk** (iliz an norzh e nederlandeg) a zo un iliz lec'hiet e karter Jordaan en Amsterdam. Gant protestanted eo e vez implijet. Sonadegoù sonerezh klasel a vez aozet enni ivez.
Savet eo bet etre 1620 ha 1623, diwar ur steuñ va gant Hendrick de Keyser (savour Westerkerk e voe ivez). Pa varvas de Keyser e 1621 e voe echu ar chanter gant e vab Pieter.

Kempennet eo bet etre 1993 ha 1998. An tour bihan a zo bet kempennet etre 2003 ha 2004, ha kempennet eo bet an ograoù a zo enni e 2005. 

A-hed kanol Prinsengracht emañ, e-kichen ar blasenn anvet Noordermarkt. E 1941 e veze boaz aozerien harz-labour miz C'hwevrer d'en em vodañ tro-dro d'ar blasenn-se, hag hiziv an deiz ez eus ur blakenn da eñvoriñ an darvoudoù-se, ouzh tu su an iliz. Servijoù arkeologiezh ti-kêr Amsterdam a gaver en adiliz er su, ha kinniget e vez ivez kavadennoù nevez a denn d'an arkeologiezh.

## Liamm diavaez
* Noorderkerk (e nederlandeg)
Gourami gorr

Ar **gourami gorr** (*Colisa lalia*) a zo ur pesk eus kerentiad Colisa o vevañ e geunioù ha doureier goustad gevred Azia.

## Daveoù

*Dwarf Gourami care information
Draouennig

**Draouennig** zo un anv a vez graet eus evned zo:
*an *draouennig-vihan* a vez graet laouenan pe *laouenanig* anezhi ivez,
*an *draouennig-vras* a vez graet boc'hig pe boc'hig-ruz anezhi ivez.
Oosterkerk

**Oosterkerk** (iliz ar reter e nederlandeg) a zo un iliz lec'hiet en Amsterdam. Ne vez ket mui aozet oferennoù enni hiziv an deiz. 
Savet eo bet etre 1669 ha 1671 gant ar savour Daniël Stalpaert ha klokaet gant Adriaan Dortsman. Ar c'hleier a zo bet savet gant Pieter Hemony.
War-dro 500 den a zo bet douaret enni, Adriaan Dortsman en o zouez.
Stummet evel ur groaz eo an iliz. 

## Liammoù diavaez
*Amsterdam Bureau Monumenten & Archeologie (nederlandeg)
*Oosterkerk (nederlandeg)
Westerkerk

**Westerkerk** (iliz ar c'hornôg e nederlandeg) a zo un iliz protestant lec'hiet en Amsterdam, tost ouzh karter Jordaan, war vord ar ganol Prinsengracht. Savet eo bet etre 1620 ha 1631 diwar ur steuñv gant Hendrick de Keyser. 
Korzenn Wersterker eo an hini uhelañ en Amsterdam : 85 metrad uhelder eo. Ar c'hleier a voe savet gant ar vreudeur Hemony.

Rembrandt van Rijn a voe douaret enni d'an 8 a viz Here 1669. ne ouezer ket ez-resis pelec'h emañ e vez, met war a seblant e vije eus tu moger norzh an iliz. Karedig Rembrandt, Hendrickje Stoffels e anv, a zo douaret enni ivez, ha marteze ivez e vab, Titus van Rijn e anv. Livourien all evel Nicolaes Berchem, Gillis d'Hondecoeter, Melchior d'Hondecoeter ha Govert Flinck a zo douaret enni ivez. Dorioù an ograoù a zo bet kinklet gant Gerard de Lairesse.

Nepell ouzh Achterhuis (hiziv an deiz ti Anne Frank) emañ Westerkerk. Alies e vez meneget Westerkerk en he deizlevr, rak eus ar solier e c'helle Anne Frank he gwelout. Un delwenn da Anne Frank a zo e diavaez an iliz. 

Tost ouzh Westerkerk e kaver ivez Homomonument, ur monumant d'an holl dud - paotred ha merc'hed - a voe heskinet abalamour d'o heñvelreviadelezh. 

E Westerkerk e timezas ar rouanez Beatris (Priñsez Beatris d'ar mare-se) gant ar priñs Claus von Amsberg, d'an 10 a viz Meurzh 1969.

E meur a gêr all en Izelvroioù e kaver ilizoù anvet Westerkerk :Leeuwarden, Enkhuizen, Amersfoort, Bunschoten, Ermelo ha Capelle aan den IJssel.

## Liammoù diavaez
* Westerkerk
* Burev Amsterdam ar Munumantoù hag an Arkeologiezh
* PlanetWare: Westerkerk

## Skeudennoù


Image:Orgel westerkerk.jpg|An ograoù
Image:Jordaan amsterdam.jpg|Jordaan gwelet eus tour an iliz
Image:Prinsengracht Canal By Night.jpg|Prinsengracht diouzh noz, gwelet e vez Westerkerk ha ti Anne Frank 



Image:Westerkerk Amsterdam 20041002.jpg|Diabarzh Westerkerk
Image:Anne Frank M01.JPG|Delwenn da Anne Frank e porzh an iliz, savet gant Mari Andriessen
Image:Ac.homomonument.jpg|Monumant d'an heñvelrevidi e porzh an iliz
De Otter

**De Otter** a zo ur veilh koad lec'hiet en Amsterdam, e karter Westerpark. Meilh diwezhañ un hollad meilhoù koad bet savet etre ar  ha dibenn an  kantved e kornôg *Singelgracht*, hag a oa bevenn ar gêr d'ar mare-se, eo. De Otter a voe savet e 1631 hag ar skouer goshañ eus a re anvet *Paltrokmolen* eo. Hiziv an deiz ne chom nemet pemp anezho en Izelvroioù, ar peder meilh all evel-se a gaver e Haarlem, Zaandam, Zaanse Schans hag Arnhem.

D'ar mare ma voe savet e oa lec'hiet mat-tre : kalz avel a oa e diavaez kêr Amsterdam, ha ne oa ket pell diouzh an hentoù a veze implijet da gas koad. Pa greskas ar gêr e cheñchas an traoù : kalz nebeutoc'h a avel a oa. Kempennet e voe ar savadur e 1996 ha raktreset e oa kas anezhañ da Uitgeest. Ne savas ket a-du an dud e-karg eus arondisamant Westerpark. Dirak ul lez-varn e voe kaset an afer neuze : d'an 23 a viz Eost 2006 e voe divizet e chomfe ar veilh war dachenn Amsterdam. Ar miliner, Paul Rijkers e anv, a guitaas ar veilh hag a zo chomet disimplij dibaoe ar mare-se. 

## Liamm diavaez
* De Otter war *Nederlandse molendatabase* (nedrlandeg)
Tropenmuseum

**Tropenmuseum** (mirdi an trovanoù e nederlandeg) a zo ur mirdi gouestlet d'an denoniezh lec'hiet en Amsterdam.

Unan eus mirdioù brasañ Amsterdam eo : a-hed an amzer e vez kinniget eizh diskouezadeg ennañ, hag ouzhpenn e vez kinniget diskouezadegoù berrbad a denn da arzoù ar gweled (modern pe goshoc'h) ha d'al luc'hskeudenniñ.
Ul lodenn eus *Koninklijk Instituut voor de Tropen* (KIT) (ensavadur ar roue evit an trovanoù) eo. Gant an ensavadur-se e vez arc'hantaet studioù wan an denoniezh er bed a-bezh. 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Tropenmuseum
* Pajenn Tropenmuseum  war Amsterdam.Info
Hendrick de Keyser

**Hendrick de Keyser** (15 a viz Mae 1565 en Utrecht – 15 a viz Mae 1621 en Amsterdam) a oa ur c'hizeller hag ur savour izelvroat hag en doe ur perzh bras e diorren orbidouriezh dibenn an Azginivelezh en Amsterdam. Tad Thomas de Keyser, hag eñ savour ha livour poltredoù e oa ivez.

## Buhez hag oberenn

Hendrick de Keyser a zeskas ar vicher gant Cornelis Bloemaert. Pa oa de Keyser 26 vloaz ez eas da-heul Bloemaert en Amsterdam. Buan en em stalias evel arzour dizalc'h, ha gant e vrud o kreskiñ e voe anvet da vasoñer ha kizeller ar gêr, ar pezh a dalvez hiziv an deiz e voe lakaet da savour. Brudet eo de Keyser rak stag eo e anv ouzh lod brasañ savadurioù istorel an Izelvroioù. E-touez ar raktresoù a gasas da benn emañ Zuiderkerk (1603-1611) hag an tour stag (1614), ti-kêr Delft (1618-1620), Westerkerk (1620-1631) ha Westertoren (savet e 1638, met disheñvel diouzh e raktres). An eskemmdi marc'hadourezh a lakaas sevel etre 1608 ha 1613 a voe distrujet en  kantved.

Gant raktresoù Hendrick de Keyser en Amsterdam e penn-kentañ ar  kantved e voe diazezet ur seurt orbidouriezh a reer "Azginivelezh Amsterdam" anezhi, hag a voe diazezet war savouriezh italian an Azginivelezh ( kantved). Elfennoù klasel evel ar c'holonennoù, ar rizennoù hag an talbennoù a voe implijet stank, met peurliesañ evel elfennoù kinklañ. De Keyser a ouezas tennañ awen eus ar c'hlaselezh italian hep chom re stag ouzh ar reolennoù bet embannet er pleustradoù. E bar e arz e voe e eil degad ar  kantved, ha d'e heul e teuas arzourien evel Jacob van Campen ha Pieter Post.

Ouzhpenn labourat war dachenn ar sevel e kendalc'has de Keyser da gizellañ. Gantañ e voe aozet bez Willem van Orange en Nieuwe Kerk e Delft (1614-1623). Ne vevas ket de Keyser pell a-walc'h evit gwelout an oberenn echu, ha kendalc'het e voe al labour gant e vab Pieter.

E 1631, da lavaret eo dek vloaz goude marv de Keyser, e voe lakaet e steuñvioù pennañ el levr ’Architectura Moderna’ gant Cornelis Danckertsz.

Ouzhpenn labourat en Amsterdam e reas de Keyser, ha darempredoù en doe gant meur a savour eus broioù all en Europa. Merourien kêr Amsterdam a gasas anezhañ d'ar Rouantelezh-Unanet hag eno e kenlabouras gant Inigo Jones (1573-1652). Jones a oa bet ars avour saoz kentañ a oa bet en Italia a-benn deskiñ a-zivout ar savouriezh klasel. Pa zistroas de Keyser da Amsterdam e teuas gantañ unan eus skoazellerien Jones, Nicholas Stone e anv. Stone a labouras gant de Keyser en Amsterdam eus 1607 da 1613, hag e teuas da vezañ e vab-kaer.

## Listenn e oberennoù
* e-tro 1603: Rasphuispoortje, Amsterdam
* 1606: Oost-Indisch Huis, Amsterdam
* 1606: Montelbaanstoren, Amsterdam
* 1611: Eskemmdi, Amsterdam (diskaret e 1835)
* 1603-1611: Zuiderkerk, Amsterdam 
* 1618: Haarlemmerpoort, Amsterdam
* 1622: Delwenn da Erasmus, Rotterdam
* 1620-1623: Noorderkerk'', Amsterdam
* 1614-1623: Bez Willem van Oranje, Delft (peurechuet gant Pieter de Keyser).
* 1620-1631: Westerkerk, Amsterdam, (peurechuet gant Pieter de Keyser).

## Liamm diavaez
*Hendrick de Keyser war Archimon
Vauban

**Sébastien Le Prestre, markiz Vauban**, anvet peurliesañ "Vauban" (distaget: ) (15 a viz Mae 1633 – 30 a viz Meurzh 1707) a oa un ijinour hag un adeiladour milourel gall, a voe e servij ar roue gall Loeiz XIV. 

E miz Mae 1655, d'an oad a 22 vloaz, e teuas da vezañ «ijinour milourel karget eus ar mogerioù-difenn». Diskouez a reas e meur a seziz pegen mat e oa e alioù evit ar soudarded c'hall da gemer kêrioù. E 1678 e voe anvet da «benngomiser ar mogerioù-difenn» e 1678, ha da letanant jeneral e 1688.

E-keit ha ma voe e servij ar roue Loeiz XIV e voe empennet pe gwellaet gantañ mogerioù-difenn meur a gêr ha meur a borzh er rouantelezh, etre 1667 ha 1707. Gant Vauban e voe krouet pe brasaet mogerioù-difenn en ouzhpenn 160 lec'h dre ar rouantelezh, war an harzoù anezhi dreist-holl. E Breizh e labouras evit gwellaat difennoù ar Gerveur (gwikadell Porzh-Lae), an Oriant, Brest (Kastell Brest ha meur a greñvlec'h war aod mulgul Morlenn Brest), Montroulez (Kastell an Tarv), Sant-Maloù. Er-maez eus Breizh e c'haller menegiñ ivez e labourioù e reter ar Pireneoù (Mont-Louis), en Alpoù (Briançon), er Jura (Besançon), e Flandrez (Lille...).

Brudet e voe doareoù Vauban er-maez eus ar rouantelezh c'hall, ha diwar e skouer e voe kreñvaet difennoù kêrioù e broioù all, evel da skouer Cádiz e Spagn.
Lammoù-dour ar stêr Clyde

**Lammoù-dour ar stêr Clyde** a vez lavaret eus pevar *linn* (ger skotek), pe lamm-dour, war ar stêr Clyde nepell diouzh New Lanark, South Lanarkshire, Bro-Skos.

## Pevar lamm-dour
Setu o anvioù: 
*Bonnington Linn, 
*Corra Linn, an hini uhelañ
*Dundaff Linn, 
*Stonebyres Linn. 

## Skeudennoù


Image:Corra linn.jpg|Corra Linn
Image:Corra Linn falls clyde.JPG|Corra Linn en diskar-amzer.
Image:Corra Linn clyde.JPG|Izeloc'h eget Corra Linn.
Image:NewlanarkNL06.jpg|Ar stêr Clyde, e New Lanark.
Image:DundaffLinn.jpg|Dundaff Linn e New Lanark e-kerzh ar goañv.
Image:BonningtonLinn.JPG|Bonnington Linn.
Image:ClydeWalkway29.jpg|
Image:Bonnington hydroelectic power station.JPG|
Image:Bonnington Hydroelectric power station pipes.JPG|
Image:Bonnington pavilion detail 2.JPG|dismantroù an Hall of Mirrors, pe Bonnington Pavilion, da-gaout Corra Linn.
Image:Bonnington iron bridge river clyde.JPG|Ar pont-houarn kozh, e Bonnington Falls.


## Pennadoù kar
*Bonnington pavilion (Falls of Clyde)

## Pennadoù kar
*Falls of Clyde, anv listri
*Lanark

## Liammoù diavaez
* Falls of Clyde Wildlife Reserve
* Lanark Hydro-electrc Scheme
Magere Brug

**Magere Brug** (*Pont Treut* e nederlandeg) a zo ur pont a-us d'ar stêr Amstel e-kreiz Amsterdam. Tostik da g-Kerkstraat, etre Keizersgracht ha Prinsengracht emañ.

Ur pont-gwint hengounel eo, dezhañ div lodenn e koad, livet e gwenn. Ar pont kentañ a voe savet e 1670, met ken strizh e oa ken e oa diaes da zaou zen e dreuziñ war un dro. Adsavet e voe e 1871, ha kempennet e 1969 evit ma c'hallfe ar c'hirri tremen warnañ. Kirri a dremenas warnañ betek 2003. Er bloavezh-se e voe dreset ha kempennet a-seurt ma vez implijet gant marc'houarnherien ha kerzhourien nemetken. 

Ur pont 80m hirder ha nav zreuziad dezhañ eo. Meur a wech e vez savet bemdez, evit ma c'hallfe ar c'hobiri tremen dindanañ. Diouzh an noz e vez sklerijennet gant  lampig.

Bep bloaz da zevezh an dieubidigezh (lidet d'ar 5 a viz Mae en Izelvroioù) e vez aozet ur sonadeg tost ouzh ar pont, hag ar rouanez Beatris a arvest outi. 

Meur a wech eo bet implijet ar pont e filmoù, evel da skouer e-barzh Diamonds Are Forever, eus rummad filmoù James Bond.

## Liammoù diavaez

* Sell ouzh ar pont dre loarell war WikiMapia
* Gwel meur 360°
* Webkam Magere Brug
* Skeudennoù
658

*Diwar-benn ar bloavezh *'658*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed
* Argad diwezhañ ar Gembreiz, renet gant Cadwaladr, a-enep ar Angled-ha-Saozon en Enez Vreizh.

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 658|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 658]]*

## [[:Rummad:Marvioù 658|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 658]]*
__NOTOC__
Kevnid

**Kevnid** zo loenedigoù dezho eizh pav, diaskell, a ya d'ober an urzhiad Araneae (Clerck, 1757). Emaint er gevrennad Arachnida, asambles gant ar c'hruged pe an tarlask.

Gant gwagrennoù eus o c'hof e reont ur seurt neud seiz a dalv dezho da fardañ ur gwiad da bakañ preizhoù. War-bouez an neudenn-se e c'hallont pignat-diskenn ivez.

## Doareoù pennañ

## Boued
## Annezva
## Spesadoù
## Pennadoù kar
* Intañvez du
* Kevnidenn al liorzhoù
* Tarentolenn
Parlamant Europa

**Parlamant Europa** (pe **Dael Unaniezh Europa**) zo ur parlamant gant ur gambr hepken, ennañ kannaded dilennet gant keodedourien holl stadoù Unaniezh Europa. Emañ e sez ofisiel e Straßburg met ar bodadoù labour en em vod e Brusel. Eno e vez an darn vrasañ eus ar bodadegoù hag an divizoù eta. Eno ivez emañ burevioù ar gannaded hag re o strolladoù. E Luksembourg emañ ar sekretouriezh, al levraoueg ha lod eus ar postoù labour.

Da gentañ e veze anvet izili Parlamant Europa gant ar stadoù bodet en Unaniezh. Abaoe 1979 e vez dilennet ar gannaded war-eeun gant ar geodedourien e pep stad, bep 5 bloaz. Bremañ ma'z eus 28 stad en Unaniezh Europa, ez eus 751 c'hannad er Parlamant.

## Parlamant abaoe 2014

       

## Prezidanted
* Martin Schulz, abaoe 2012

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel (e meur a yezh, da zibab war ar bajenn gentañ)
* Parlament Europa e Brusel, abadenn *13 Munud e Breizh* war Brezhoweb
Károlos Papoúlias

**Károlos Papoúlias** (Κάρολος Παπούλιας e gresianeg, distaget /ˈkaɾo̞ˌlo̞s paˈpuʎas/) (1929-2021) a oa ur politikour gresian, Prezidant ar vro adalek miz Meurzh 2005 betek e varv e 2021.

Ganet e oa bet e kêr Ioannina d'ar 4 a viz Mezheven 1929. Studioù war ar gwir en doa graet e Skol-veur Aten hag e Skol-veur München.
Ouzhpenn gresianeg e ouie kaozeal mat alamaneg, italianeg ha galleg. Ezel e oa eus ar strollad sokialour PASOK.

Marvet eo d'ar 26 a viz Kerzu 2021.

## Notennoù
Zeeland (disheñvelout)

**Zeeland** a zo anv meur a lec'h :

*proviñs Zeeland, en Izelvroioù
*Zeeland (Noord-Brabant), ur gêr en Izelvroioù, e proviñs Noord-Brabant
*Zeeland (Gelderland), ur geriadenn en Izelvroioù, e proviñs Gelderland

*Zeeland (Michigan), ur gêr e Stadoù Unanet Amerika, e stad Michigan
*Zeeland (North Dakota), ur gêr e Stadoù Unanet Amerika, e stad North Dakota

## Pennadoù kar
* Seeland, anv alamanek
* Sealand, anv saoznek
* Zeland-Nevez
Emgann Alclud Ford

**Emgann Alclud Ford** a c'hoarvezas war-dro 580 tost d'ur roudour dianav e-kichen Alt Clut, deuet da vout Dumbarton, un anv a veze graet ivez eus rouantelezh Strathclyde, ur rouantelezh vrezhon a-raok savidigezh rouantelezh Bro-Skos er Grennamzer. Anavezet eo an emgann dre ziv varzhoneg gant Taliesin.

Hervez Talies e teuas ar roue angl Ulph da vrezeliñ hag e voe lazhet gant Urien map Cynfarch, roue Rheged (moarvat Cumbria pe Galloway), hag e vab Owain mab Urien, evel a zo skrivet e div varzhoneg. Marc'hegerien Rheged a stourmas ouzh argaderien Bernikia gant goafoù, pa oa o enebourien war droad. Ulph a dle bezañ mab d'ar roue Ida Bernikia, ha moarvat Theodulf, da neuze e vije bet c'hoarvezet an emgann war-dro 574 pe war-dro 590, nemet e vije Frithuwald Bernikia, anavezet ivez evel Freothulf pe Frithuwald, ha neuze e vije c'hoarvezet emgann Alclud Ford war-dro 580.

En amzer-se e oa Rheged e barr he nerzh, hag armeoù Urien hag Owain a oa ar re greñvañ en Hanternoz Kozh .

## Notennoù


## Liammoù diavaez
*A rumour has come to me from Calchvynyd, Levr Taliesin XVIII
*Kan Urien, e Levr Taliesin XXXVI
Lok Sabha

Al **Lok Sabha** eo ar gambr izelañ e Parlamant India. Talvezout a ra ar gerioù *Lok Sabha* (लोक सभा) en hindeg, kement ha *"Ti ar bobl"*.

Izili al Lok Sabha eo dileuridi pobl India, ha dilennet e vezont war-eeun gant ar voterien a ya d’ober an holl geodedourien en o oad gour en India. Hervez bonreizh India ez eus 552 ezel e-barzh : 530 anezho a vez dilennet e stadoù India, 20 ezel zo dileuridi tiriadoù an Unaniezh, ha daou all zo o tileuriañ ar gumuniezh saoz-hag-indian. Votadeg a vez bep pemp bloaz da zilenn izili al Lok Sabha. En em vodañ a ra e New Delhi, evel ar Rajya Sabha, kambr uhelañ ar parlamant.
Athelstan (Bro-Saoz)

Roue an Angled-ha-Saozon, pe roue Bro-Saoz, e oa **Æthelstan** pe **Athelstan** (894–939), ha ren a reas adal 924 betek e varv e 939.

Ganet e oa war-dro 894. Mab e oa d'ar roue Edward an Henañ ha d'e bried kentañ, Ecgwynn. Ne zimezas ket ha bugel ebet n'en doe.

Degemer a reas en e lez ar Brezhon Alan Varvek, mab da Vathuedoi a Boc'her, en harlu rak ar Vikinged, hag a zeuas da vezañ dug Breizh goude dilestrañ e 936, ha Loeiz IV a Dramor, en harlu ivez, hag a zeuas da vezañ roue Bro-C'hall e 936.

## War e lerc'h
Ne zimezas ket Æthelstan, ha n'en doe bugel ebet.  E lezvreur Edmund Iañ a renas war e lerc'h en 939. 
Ar Vikinged a gemeras o zro da deurel o c'hrabanoù war gêr York adarre, ha ne voe adkemeret kêr gant ar Saozon nemet en 954.
BBC-Skingomz

Strollad pennañ ristennoù skingomz er Rouantelezh-Unanet eo **BBC-Skingomz** (e paasaozneg : *BBC-Radio*).

Ur rann eus ar BBC eo, rannet hec'h-unan e meur a ristenn :
*BBC-Skingomz-1 (Sonerezh evit ar re yaouank)
*BBC-Skingomz-1-Xtra (Sonerezh)
*BBC-Skingomz-2
*BBC-Skingomz-3
*BBC-Skingomz-4, liesseurtoc'h e zanvez
*BBC-Skingomz-5
*BBC-Skingomz-6-Sonerezh
*BBC-Skingomz-7, enni pezhioù-c'hoari niverus
*BBC-Skingomz-Rouedad aziat
*BBC-Skingomz-Abadennoù ar bed

Ur rouedad ristennoù lec'hel zo ouzhpenn ar ristennoù riezel pe etrebroadel-se.

An holl ristennoù-se a c'hall bezañ selaouet dre Internet.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn BBC Radio
Royal Mail

An aozadur fiziet ennañ ar gefridi da gas al lizhiri er Rouantelezh-Unanet pe d'an estrenvro eo ar **Royal Mail**.

Er vro a-bezh ez eus burevioù-post (*Post Offices*). Ouzhpenn o c'hefridi-post o deus alies kefridioù all, evel doareoù stalioù da werzhañ a bep seurt traoù.

E 1660 eo e voe savet.

Load kefrediel ar Royal Mail
British Telecom

An aozadur prevez fiziet ennañ ar gefridi d'ober war-dro ar pellgomz er Rouantelezh-Unanet eo **British Telecom** (diouzh e anv gwir *BT Group*).

Load kefridiel BT Group
Essonne (departamant)

An **Essonne** (distaget: ) a zo unan eus an departamantoù savet e 1968 en-dro da gêr Bariz, er rannvro Enez-Frañs. Évry eo ar pennlec'h anezhañ, ha roet eo bet an niverenn 91 dezhañ. Savet eo bet diwar an departamant kozh Seine-et-Oise. Dont a ra e anv eus ar stêr Essonne.

## Arondisamantoù an Essonne
* Arondisamant Étampes
* Arondisamant Évry
* Arondisamant Palaiseau

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad en departamant (prefeti)
* Touristañ en Essonne

## Notennoù ha daveennoù
668

*Diwar-benn ar bloavezh *'668*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 668|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 668]]*

## [[:Rummad:Marvioù 668|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 668]]*
__NOTOC__
Britannia Inferior

***Britannia Inferior*** a oa ur rann eus proviñs Britannia savet war-dro 214 gant an impalaer Caracalla, mab da Septimius Severus. Edo en hanternoz ar pezh zo bremañ Bro-Saoz, en-dro da gêr Eboracum (York bremañ), hag ul lejion a oa annezet er gêr-se, kêr-benn ar broviñs. Padout a reas ar broviñs-se, gant he harzoù, betek ma voe adaozet an impalaeriezh gant Diokletian e 296.

Talvezout a rae an anv *Britannia Inferior* da verkañ e oa pell diouzh Roma, e-skoaz *[[Britannia Superior]]* a oa e kreisteiz Bro-Saoz, en-dro da Londinium (Londrez), tostoc'h da gêr-benn an Impalaeriezh. 

## Notennoù
Vaskoned

**Vaskoned** (**Vascones** e latin) a veze graet eus ar bobl a oa o vevañ e kornôg ar Pireneoù da vare ar Romaned. En em astenn a rae o bro etre ar stêr Ebro hag ar Pireneoù, o c'holeiñ tamm pe damm ar pezh a voe Navarra diwezhatoc'h hag un tamm muioc'h. *[[Pamplona|Pompaelo]]* (Iruñea hiziv) hag *[[Oiasso]]* (Oiartzun ? Irun ?) e oa ar c'hêrioù pennañ er vro.

Pa voe aloubet an darn vrasañ eus al Ledenez iberek gant ar Vuzulmaned e deroù an , e voe savet Dugelezh Vasconia ha Rouantelezh Pamplona gant diskennidi ar Vaskoned. E-pad ar Grennamzer e teuas Rouantelezh Pamplona da vezañ Rouantelezh Navarra.

Moarvat e teu ar gerioù (Bro) Vask ha Gwaskogn eus anv ar Vaskoned.
Patxi López

**Franciso Javier López Álvarez**, anavezetoc'h evel **Patxi López**, a zo ur politikour euskarat. Ganet eo bet e Portugalete e Bizkaia d'ar 4 a viz Here 1959. Ezel eo eus ar Strollad sokialour. Etre ar 5 a viz Mae 2009 hag ar 15 a viz Kerzu 2012 e oa lehendakari (prezidant) Kumuniezh Emren Euskadi.

## Liammoù diavaez
Arondisamant Neufchâteau

**Arondisamant Neufchâteau** zo anv daou dra :
*Arondisamant Neufchâteau (Vosges)
*Arondisamant Neufchâteau (Belgia)
Beinn na Faoghla

**Beinn na Faoghla** (pe **Beinn nam Faoghla** pe **Beinn nam Fadhla**, distaget /peɲəˈvɤːlˠ̪ə/ e gouezeleg ; *Benbecula* e saozneg) zo un enezenn eus an Inizi Gall, e gwalarn Bro-Skos. Emañ etre Uibhist a Tuath, en hanternoz, hag Uibhist a Deas, er c'hreisteiz. Liammet eo ouzh an div enezenn-se war-bouez chaoserioù a dremen an hent A865 warno.

Izel eo an enezenn, gant he lec'h uhelañ e Ruibheal, 124 metr a-us live ar mor. En em astenn a ra an enezenn a-hed un 10&nbsp;km bennak eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz. Baile a Mhanaich (*Balivanich*) eo kêriadenn vrasañ an enez ; un aerborzh bihan zo e-kichen.

Gwechall e oa Beinn na Faoghla unan eus kreñvlec'hioù ar gouezeleg e Bro-Skos. Met e 1958 e oa deuet arme Breizh-Veur da staliañ ur greizenn war an enezenn ha kement-se en deus bet efed war ar yezh kaozeet eno. E niveradeg 2001 e oa bet kavet 56% a ouezelegerien e Beinn na Faoghla, a oa poblet gant 1 300 den. E Baile a Mhanaich e oa an dregantad bihanañ anezho : 37% hepken. E kêriadennoù all an enezenn e oa etre 74% ha 62% a ouezelegerien.

## Notennoù
Bertha Torino (1051-1087)

**Bertha Torino** (1051-1087), pe *Bertha Savoia, Bertha de Maurine*, a oa ur briñsez eus Savoia hag a deuas davout impalaerez santel.

 
## He buhez
Merc'h e oa da Oton Iañ Savoia (war-dro 1023-1060) ha d'e bried *Adelaid [[Susa]]* (1016-1091), pe *Adelaid Torino*.
C'hoar e oa da
* Pêr Iañ Savoia : 4vet kont Savoia (1048-1078). 
* Amedeo II Savoia : 5vet kont Savoia (1050-1094). 
* Adelaid Savoia (1052-1079) , 
* Othon pe Odon, eskob Asti marvet war-dro 1088)

Dimeziñ a reas e 1066 da Herri Frankonia a voe dilennet da impalaer santel e 1084. Ne gare ket e wreg ha meur a serc'h en doa. Klask a reas terriñ an eured, met nac'h a reas ar pab reiñ e aotre dezhañ. 

Bec'h a voe etre an impalaer Herri IV hag ar pab Gregor VII, eskumunuget e voe Herri, ma rankas plegañ en un abadenn brudet a c'hoarvezas e Canossa e miz Genver 1077. 

He mamm Adélaïde de Suse hag he breur Amédée II de Savoie a eas da hanterourien etre ar pab hag an impalaer, hag a sikouras Herri. Hag an impalaer a roas Bugey da Amédée II de Savoie, ha markizelezh Ivrea da Adélaïde de Suse. 

## Dimeziñ ha bugale
Pemp bugel o doe Bertha ha Herri:
* Adelaid (1070 - 1079)
* Herri (ganet ha marvet en 1071)
* Agnese Frankonia (1074 - 1143) a zimezas da Frederig Iañ dug Swabia da gentañ ha, pa voe intañvezet, da Leopold III Aostria 
* Konrad Germania (1074 - 1101) : dug Lotharingia Izel, dug Lothier, markiz Torino (1076-1087), roue ar Romaned (1087-1098), roue Italia (adalek 1093 betek 1098). 
* Herri, a renas war-lerc'h e dad evel Herri V, impalaer santel (1086 - 1125) 

## He marv
Mervel a reas e 1087, da 36 bloaz. Beziet e voe en iliz-veur Speyer
Adelaid Savoia (1052-1079)

**Adelaid Savoia** (1052-1079), a oa merc'h da Oton Iañ Savoia (war-dro 1023-1060) ha d'e bried Adelaid de Suse (1016-1091). 

C'hoar e oa da 
* Pêr Iañ Savoia : 4vet kont Savoia (1048-1078).
* Amédée II Savoia : 5vet kont Savoia (1050-1094).
* Othon pe Odon, eskob Asti marvet war-dro 1088)
* Bertha Torino (1051-1087) (pe *Bertha Savoia*, *Bertha de Maurine*) (1051-1087) a zimezas e 1066 da Herri Frankonia, a vo dilennet da impalaer santel e 1084.

Dimeziñ a reas
*da Guigues IV d'Albon 
*da Rodolphe de Rheinfeld-Souabe, dug Swabia, en 1067. Intañv e oa-eñ abaoe 1060, war-lerc'h marv e wreg Matilda Frankonia (1044-1060), hag a oa c'hoar da Herri IV, ha marvet divugel.

Eus 1077 da 1080 e voe sikouret an dug Rodolf gant ar pab Gregor VII da c'houlenn kurunenn an impalaeriezh a-enep e vreur-kaer Herri IV, a oa dimezet d'e c'hoar Bertha Torino.
Talbenn

Meur a **dalbenn** zo:

## Traoù a c'haller talbennañ ... ha didalbennañ
* talbenn un ti
* talbennoù un dumporell
* talbenn ur gwele
* talbenn ur bragoù

## Traoù arall
* an talbenn-brezel
* an talbennoù politikel
** an Talbenn Broadel, anv meur a strollad politikel dre ar bed
** Talbenn ar Bobl
Ida Bernikia

* *Meur a zen, ha merc'hed dreist-holl, zo bet anvet [[Ida]].*
**Ida** († 559 pe 560) mab da Eoppa, a oa kentañ roue Bernikia, ur rouantelezh angl e reter Enez Vreizh, adalek 547. Gantañ e vije bet savet kreñvlech Bamburgh.

Hervez ar *[[Kronik angl-ha-saoz |C'hronik angl-ha-saoz]]* e oa mab da Eoppa, a oa mab da Esa, fa oa mab da Ingwi, a oa mab da Angenwit, a oa mab da Aloc, a oa mab da Bernic (diwar an anv-se eo e teu an anv Bernikia), a oa mab da Brond, a oa mab da Bældæg, a oa mab da Woden, hendad an holl rouaned angl-ha-saoz hervez an hengoun, par d'an doue Odin. 

En *[[Historia Brittonum]]*, gant Nennius, §57, e lenner anv e rouanez, ha hini e bevarzek mab (pa lavarer en doa bet daouzek)
: *But Ida had twelve sone, Adda, Belric Theodric, Thelric, Theodhere, Osmer, and one queen Bearnoch, Ealric. [...] For he also had seven sons, Eanfrid, Oswald, Oswin, Oswy, Oswudu, Oslac, Offa.* (Source:  https://web.archive.org/web/20090727195712/http://www.fordham.edu/halsall/basis/nennius-full.html) War e lerc'h e renas ur mab all dezhañ, unan ha n'eo ket meneget er roll-se, anvet Glappa. Ethelric zo meneget er  *[[Kronik angl-ha-saoz |C'hronik angl-ha-saoz]]* (*s.a.a.* 593E, 670A, 685A), evel mab da Ida. Ocga zo ur mab all c'hoazh, meneget ivez  ( *[[Kronik angl-ha-saoz |C'hronik angl-ha-saoz]]*, *s.a.* 731A).

En XVIIIvet ha XIXvet kantved e kavas da istorourien zo, evel Lewis Morris, e oa Ida ha Fflamddwyn ar memes den. Ar Fflamddwyn-se a zo bet meneget evel ar roue angl a vrezelie ouzh Urien Rhegedhag ouzh e vab Owain, an hini en lazhas. 

## Levrlennadur
* Nennius, *[[Historia Brittonum]]*, §§50, 56, 57, 61, 63.
* *[[Chronique Anglo-Saxonne]]*, *s.a.a.* 547, 560, 593E, 670A, 685A, 731A.
* Beda Venerabilis, *[[Histoire ecclésiastique du peuple anglais|Histoire Ecclésiastique]]*, ch. XXIV, *s.a.* 547.
Barlenn

Meur a **varlenn** zo:

*barlenn ur prenestr
*barlenn ur siminal
*barlenn ur puñs
*barlenn ur feunteun
*barlenn un den
**hag ur *varlennad* eo pezh a c'hall un den lakaat en e varlenn
***barlennañ* bugale a zo dougen bugale en e varlenn
Rügen

**Rügen** (distaget [ˈʁyːgən] en alamaneg) zo un enezenn er Mor Baltel, war aod biz Alamagn. Enezenn vrasañ Alamagn eo. En em astenn a ra war 926 km² ha poblet eo gant war-dro 77 000 a dud (e 2006). Bergen auf Rügen eo ar gêr vrasañ, hag enni 14 240 annezad (e 2011). Un darn eo an enez eus Landkreis Vorpommern-Rügen.

Abaoe 1936 eo staget ouzh an douar-bras dre ur chaoser 2,5 kilometr hed anvet *Rügendamm*, hag en em astenn etre kêr Stralsund war an douar-bras hag an enezenn. Etre 2004 ha 2007 e oa bet savet ur pont all, ar *Rügenbrücke* pe *Strelasundbrücke*, da dreuziñ ar vrec'h-vor. Gant bagoù e c'haller mont eus Rügen da dTrelleborg e Sveden ha Klaipėda e Lituania.

Pell zo eo brudet kouronkoù hag aodoù Rügen (dreist-holl tornaodoù kleiz ledenez Jasmund a voe taolennet gant al livour Caspar David Friedrich). Hiziv ez eo al lec'h eus Alamagn a zegemer ar muiañ a douristed e-pad an hañv.


File:Binz (2011-05-21) 03.JPG|Binz.
File:Königsstuhl und Viktoria-Sicht.jpg|Nationalpark Jasmund.


## Pennadoù kar
* Inizi Alamagn
* Klaus Störtebeker, ar brudetañ morlaer alaman er Mor Baltel.
* Bouyan, un enezenn vojennel eus ar folklor slav, heñvelekaet ouzh **Rügen** a-wechoù.

## Liammoù diavaez

* Rügen, Zeit für Uns, en alamaneg hag e saozneg
* Lec’hienn ofisiel an touristerezh e Vorpommern, e dek yezh
Pieter Post

**Pieter Jansz Post** (badeziet d'ar 1añ a viz Mae 1608 e Haarlem - douaret d'an 8 a viz Mae 1669 e den Haag) a oa ul livour, un engraver hag ur savour izelvroat.

Post a oa mab d'ul livour gwer-livet, ha breur henañ Frans Post.

Gwelet eo evel krouer ar savouriezh barok en Izelvroioù, asambles gant e genlabourer Jacob van Campen. Asambles e tresjont steuñv Mauritshuis (den Haag).

*1642 Huis Dedel (den Haag),
*1643 Huis Prinsengracht 4 (den Haag),
*1645-1650 Huis ten Bosch (den Haag),
*1645-1648 Huis Swanenburg (Halfweg),
*1649-1653 Huis De Onbeschaamde (Dordrecht),
*1652-1657 Gebouw van de Staten van Holland (den Haag),
*1655 Johan de Witthuis (den Haag),
*1657-1658 Waag (Leiden),
*1659-1685 Stadhuis (Maastricht),
*1659-1662 Kruithuis (Delft),
*1660 Hofje van Nieuwkoop (Den Haag),
*1661-1662 Torendeel van Lambertuskerk Buren,
*1662-1665 Kasteel Heeze (Heeze).
*1663 Kerk van Stompetoren
*1668- Kaaswaag Gouda

## Notennoù
675

*Diwar-benn ar bloavezh *'675*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 675|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 675]]*

## [[:Rummad:Marvioù 675|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 675]]*
__NOTOC__
Thomas de Keyser

**Thomas de Keyser** (e-tro 1596 en Amsterdam - 1667 en Amsterdam) a oa ul livour hag ur savour izelvroat ha mab Hendrick de Keyser.

De Keyser a oa barrek-tre a-fet livañ poltredoù, ha klask a voe war e lerc'h en Izelvroioù betek ar bloavezhioù 1630, ha goude-se ez eo Rembrandt a reas berzh en e blas. Rembrandt a voe levezonet gant oberennoù de Keyser, hag abalamour da se e voe soñjet e oa oberennoù zo diwar zorn Rembrandt, padal e oant bet savet gant de Keyser. 

En e boltredoù e vez merzet e oa barrek da implij teknik an amskeud. Ul lodenn eus e boltredoù a zo a vent gant an dud a livas, daoust ma live peurliesañ taolennoù bihan a-walc'h, evel *Pevar bourc'hvestr Amsterdam bodet da zegemer Marie de Medici* (1638), a c'haller gwelout e mirdi Mauritshuis e den Haag.

Ouzhpenn livañ poltredoù e savas oberennoù a denn d'an istor ha d'ar mojennerezh, evel *Theseus hag Ariadne* hag a voe staliet e ti-kêr Amsterdam, hiziv an deiz Paleis op de Dam.
De Keyser a labouras ivez evel savour. Eus 1662 betek e varv e 1667 e reas war-dro chanter ti-kêr nevez Amsterdam, deuet da vezañ hiziv an deiz Palez ar roue (Paleis op de Dam).

Ne ouezer tost netra diwar-benn an doare ma teskas ar vicher, met soñjal a reer e teskas gant arzourien all evel Aert Pietersz, Cornelis vander Voort, Werner van Valckert ha Nicolas Elias. 

Er bloavezhioù 1640 e rankas dilezel al livañ dre ma ne rae ket kalz berzh, ha neuze e werzhas maen-bazalt etre 1640 ha 1654, goude-se e stagas gant al livañ en-dro.

Dastumad brasañ e oberennoù a zo er Rijksmuseum Amsterdam. Taolennoù all diwar e zorn a c'haller gwelout e Mirdi al Louvre e Pariz, er Metropolitan Museum of Art e New York, e Mirdi ar Peniti e Sant Petersbourg hag en National Gallery e Londrez.

Un delwenn da Dhomas de Keyser a zo ouzh mogerioù Stedelijk Museum en Amsterdam hag ur straed gouestlet dezhañ a zo en Enschede.

Er memes koulz e voe bev ivez Thomas de Keyser (Utrecht, 1597-1651), un aktour hag a oa niz Hendrick de Keyser.

## Notennoù

*

## Liammoù diavaez
* Thomas de Keyser war lec'hienn Gallery of Art
* Artcyclopedia Listen ar mirdioù enno oberennoù gant Thomas de Keyser
Konvelen

**Konvelen**, pe **Cynfelyn** e kembraeg, pe *Cunobelinos* e predeneg, a zo un anv-bihan brezhonek ha hini meur a zen. 

## Tud
*Cunobelinos, pe *Cunobelin*, ur roue brezhon eus ar Iañ kantved :
**Cynfelyn fab Tenefan a vez graet anezhañ e mojennoù Kembre, 
**diwarnañ eo savet tudenn 'Cymbeline' Shakespeare;
* Cynfelyn (sant), ur sant brezhon eus Kembre, breur da sant Konan, hervez a gonter;
* Cynfelyn Drwsgl (Cynfelyn Drwsgyl), unan eus harozed an Hen Ogledd;
* Cynfelyn, tad Melyn fab Cynfelyn, haroz eus Gwynedd, meneget e anv e-barzh *[[Y Gododdin]]*.

## Lec'hanvadurezh
* Sarn Gynfelyn, ur sarn pe chaoser, e Bae Ceredigion, stag e anv ouzh rouantelezh vojennel Cantre'r Gwaelod
* An anv Konvelen, marteze hini sant Kembre pe hini un den anvet eveltañ, a gaver en anvioù parrezioù Plougonvelen ha Plougouvelen. Hennezh eo moarvat a gaver en anv Llangynfelyn e Ceredigion, e Kembre.

## Lennegezh
*'Gorchan Cynfelyn' e *[[Levr Aneirin]]* 

## Arz

*Kroaz Cynfelin, ur groaz keltiek e Kembre
Goubenner

Ur **goubenner** zo ur seurt sac'h, leun a blu peurvuiañ, da lakaat dindan ar penn pa gousker en ur gwele.

Un doagenn a vez lakaet da wiskañ ar goubenner ha d'e ziwall a louzañ peurvuiañ.

## Istor
Hir eo istor ar goubennerioù: e mezopotamia gozh e oa anezho dija.

### Egipt
Goubennerioù koad ha maen zo bet kavet er bezioù.

### Sina

E Sina e veze goubennerioù pri-poazh.

## Emgannoù

E kazarnioù ha skolajoù e oa ar c'hiz d'ober emgannoù gant goubennerieioù hag a servije da skeiñ dizrouk gant ar re all.

## Pennadoù kar
*plueg
*toagenn
Cornelis Bloemaert

**Cornelis Bloemaert II** (1603 en Utrecht – 28 a viz Gwengolo 1692 e Roma) a oa ul livour hag un engraver izelvroat.

Gant e dad, Abraham Bloemaert hag gant e zeskard Gerard van Honthorst e teskas Cornelis Bloemaert II ar vicher. Daoust ma heulias ur stummadur livour en em ouestlas d'an engraviñ. Mont a reas da Bariz e 1630, hag eno e savas engravadurioù diwar *Temple des Muses*, gant Michel de Marolles. E 1633 ez eas da Roma. E-touez perzhioù dibar e arz emañ pinvidigezh al livoù a implijas. E-touez ar re a resevas e gelennadurezh e voe Michel Natalis ha Gilles Rousselet. E-touez e engravadurioù brudetañ emañ *Ar Familh santel* (Annibale Carracci), *Azeulerezh ar vêsaerien* (Pietro da Cortona), ha *[[Meleagros]]* (Rubens).
Persia

**Persia** (ἡ Περσίς *hê Persis’* e henc'hresianeg) eo an anv deuet diwar yezh tud Hellaz kozh, en Henamzer eta, hag a veze graet ganto eus an douaroù gouarnet gant rouaned ac'hamenid.

Anv kozh Iran eo ivez.

Gant ar rouaned Darius Iañ ha Kserkses Iañ e voe kresket ar vro betek dont da vezañ ar vro vrasañ anavezet biskoazh en amzer-se.

## Istor

* Xvet kantved kent JK : poblet eo ar gompezenn iranat gant an Arianed en hanternoz hag er Fars, gant ar Veded er c'hornôg. 
* war-dro -750 : savet eo rouantelezh ar Veded gant Déjocès, hag Ecbatane eo ar gêrbenn anezhi.
* -612 : kemeret Ninive gant ar Veded, ma kouezh an impalaeriezh asirian . 
* -552 : Deuet eo Pers da vout ur rouantelezh dizalc'h dindan ar roue Cyrus II.
* -550 : Cyrus II a zistruj Impalaeriezh ar Veded hag a sav an impalaeriezh pers : en em astenn a raio-hi eus Mor Egea betek an Indez, eus Egipt da Afganistan. Ganedigezh Darius Iañ , roue Pers, † 486 kent JK.
* -522 : Goude marv Cambyse, e kemeras Gaumata ar galloud oc'h ober an neuz da vezañ ar roue chomet bev ; lazhet e voe gant jeneraled kaset gant Darius a zeuas da vout roue evel Darius Iañ, roue Pers betek 486 kent JK.
* -518 : Emeur o sevel Hent ar roue a-hed 2 683&nbsp;km a-dreuz an impalaeriezh pers. 
* -490 : faezhet eo bet Persed ar roue Darius gant ar C'hresianed unanet en emgann Marathon ; honnezh eo heverkañ abadenn ar c'hentañ brezel medek.
* -486 : marvet eo Darius Iañ, roue Pers. Ar roue Kserkses Iañ a reno betek - 465. 
* -482 : Evit mougañ un emsavadeg enep ar galloud pers e Babilon e voe lakaet distruj temploù kêr gant Kserkses.

## Notennoù
Tre Taliesin

**Tre Taliesin** (pe *Tre-Taliesin* hervez ar saozneg) zo ur gêriadenn e Ceredigion e Kembre, war an hent A487, un teir lev en hanternoz da Aberystwyth, ha kemend-all er c'hreisteiz da Machynlleth. E parrez Llangynfelyn emañ.

Stag eo anv ar gêriadenn ouzh hini ar barzh kozh Taliesin. Brudet eo Bedd Taliesin, un duchenn gant ur maen ma lavarer e vije vet beziet ar barzh. 
Iolo Morganwg, en XVIIIvet kantved, en devoa un dornskrid ma oa skrivet e oa mab da sant Henwg eus Llanhenwg met kement-se a ya kontrol da vojennoù all. 

Ur chapel zo (Rehoboth), ur skol gentañ (Llangynfelyn) hag ur sal vras (Llanfach).

## Liammoù diavaez
*Gwel eus an oabl
*Istor ar gêriadenn
Mauritshuis

**Mauritshuis** (nederlandeg a dalvez Ti Maoris) a zo ur mirdi gouestlet d'an arzoù, lec'hiet e Den Haag en Izelvroioù. Savet eo bet ar savadur etre 1636 ha 1641. Bet eo ti Johan Maurits van Nassau-Siegen. Ennañ e kaver oberennoù gant Johannes Vermeer, Rembrandt van Rijn, Jan Steen, Paulus Potter, Frans Hals ha gant Hans Holbein yaouank. En holl e kaver tost 800 oberenn ennañ.

## Ar savadur

Goude marv ar priñs Johan Maurits e 1679 e voe perc'hennet ar savadur gant ar familh Maes, hag a feurmas ar savadur da c'houarnamant an Izelvroioù. Al lod brasañ eus ar savadur a voe distrujet abalamour d'un tan-gwall e 1704. Kempennet e voe neuze ar savadur etre 1708 ha 1718 E 1820 e voe prenet Mauritshuis gant gouarnamant an Izelvroioù, gant ar pal staliañ ennañ dastumad livadurioù ar roue..

## Ar mirdi
Digoret e voe d'an dud e 1822.
Ur mirdi stad e voe betek ma vefe lakaet da brevez e 1995. Un diazezadur a ra war-dro an oberennoù, padal ez eo bepred perc'henn ar Stad war ar savadur.

### Oberennoù brudet a gaver er Mauritshuis

image:1665 Girl with a Pearl Earring.jpg|Johannes Vermeer*[[Plac'h he ferlezenn]]* (e-tro 1665)
image:Rembrandt - The Anatomy Lesson of Dr Nicolaes Tulp.jpg|Rembrandt van Rijn*[[Kentel korfadurezh an doktor Nicolaes Tulp]]* (e-tro 1632)
image:Paulus Potter - De Stier.jpg|Paulus Potter*An tarv* (e-tro 1647)
image:Frans Hals - Lachende jongen.jpg|Frans Hals*Paotr e vousc'hoarzh* (e-tro 1625)


## Notennoù

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel Mauritshuis
Drôme (Beslon)

:*Evit pennadoù all dezho an titl *'Drôme**, sellit ouzh ar pennad disheñvelout [[Drôme]]''

An **Drôme''' zo ur stêr eus Normandi, e departamantoù Manche ha Calvados, tost 17 km dezhi. 
Emañ hec'h eienenn e Beslon. Un adstêr d'ar Vire (stêr) eo. Kemberiñ a ra gant ar Vire e Sainte-Marie-Outre-l'Eau.
## Kumunioù douret
* Beslon, 
* Montbray, 
* Courson, 
* Morigny, 
* Saint-Vigor-des-Monts, 
* Landelles-et-Coupigny,
* Sainte-Marie-Outre-l'Eau.
Aozadur Bedel ar Yec'hed

**Aozadur Bedel ar Yec'hed** eo anv ar rann eus Aozadur ar Broadoù Unanet (ABU) a ra war-dro ar yec'hed er bed. E Bro-Suis emañ ar sez anezhañ. Stag eo ouzh Kuzul ekonomikel ha sokial ar Broadoù-Unanet.

Pal ABY eo kas holl bobloù ar bed betek al live-yec'hed uhelañ. Ar yec'hed a zo termenet ganto evel ur "stad hollek a gempouez-buhez, speredel ha sokial ha neket hepken chom hep kaout kleñvedoù ha bezañ nammet". (« état de complet bien-être physique, mental et social et ne consistant pas seulement en une absence de maladie ou d'infirmité »)

Dilennet eo bet Margaret Chan da renerez veur an aozadur e 2006.
Joanot Martorell

**Joanot Martorell** (war-dro 1410-1465) zo ur skrivagner katalanek eus ar , breur-kaer d'ar barzh Ausiàs March, a zimezas d'e c'hoar Isabel. *[[Tirant lo Blanc]]* eo anv e oberenn vrudetañ, a vije, hervez lenneien zo, ar c'hentañ romant « modern ». Miguel de Cervantes a lavare e oa ar gwellañ levr er bed.

## E vuhez
Ganet e oa e kêr València en un tiegezh eus an noblañs a orin eus Gandia, hogen diazezet e València abaoe 1400. Aotrou e oa e Murla ha Benibrai.

Ne voe ket sioul e vuhez. Emgannoù, karantezioù ha beajoù a voe e-leizh. Anvet e voe da varc'heg a-raok 1433, ha klask a rae en em gannañ evit e enor pe evit arc'hant.

## Liammoù diavaez
*    Fichenn Joanot Martorell.
*  Traoù liesvedia diwar-benn Tirant lo Blanc
Taliesin (disheñvelout)

**Taliesin** zo anv meur a zen, hag a gaver e meur a lec'h.
* Taliesin, barzh brezhonek an Hanternoz Kozh er VIvet kantved;
** *[[Levr Taliesin]]*, un dornskrid ennañ barzhonegoù ar barzh;
* Taliesin Ben Beirdd, ar barzh mojennel ('Ffug-Daliesin' e kembraeg) ha krennamzerel stag e anv ouzh *[[Hanes Taliesin]]* hag ouzh un toullad pezhioù barzhoniezh;
* Taliesin Williams, pe Taliesin ab Iolo, mab Iolo Morganwg.

## Lec'hanvadurezh
* Tre-Taliesin, ur gêriadenn e Ceredigion.
** Bedd Taliesin, bez ar barzh er gêriadenn, hervez ar vojenn. 
* Canolfan Celfyddydau Taliesin, kreizenn an arzoù, en Abertawe.

## Kelaouenn
* *[[Taliesin (kelaouenn)|Taliesin]]*, kelaouenn an Academi Gymreig.
Levr Taliesin

Emañ **Llyfr Taliesin**, pe **Levr Taliesin** (e brezhoneg) e-touez ar re gentañ eus an dornskridoù krenngembraek, ennañ 57 barzhoneg. Skrivet eo bet war leuegen, etre 1275 ha 1325, met kalz koshoc'h eo an danvez anezhañ, eus an  a soñjer, hag a orin pe eus kreisteiz Kembre, pe eus kreiz ar vro. 

Evel dornskrid eo unan eus Dornskridoù Peniarth, hag anavezet eo evel Peniarth MS 2. Meur a bajenn zo bet kollet anezhañ, an hini gentañ ivez. 

Darn eus ar skridoù zo barzhonegoù skrivet gant Taliesin, ur barzh eus ar VIvet kantved, 

E Levraoueg Vroadel Kembre emañ, en Aberystwyth. 

## Gwelet ivez
* Hanes Taliesin

## Levrlennadur
### E kembraeg
* J. Gwenogvryn Evans (gol.), *Facsimile and Text of the Book of Taliesin* (1910). Embannadur dispar.
* Ifor Williams, *Canu Taliesin* (Caerdydd, 1960). Oberennoù ar barzh. 

### E saozneg
* *Legendary Poems from the Book of Taliesin**, troet hag embannet gant Marged Haycock (CMCS, Aberystwyth, 2007) ISBN 978-0-9527478-9-5
* 'Book of Taliesin'. E-barzh [[Meic Stephens]] (Ed.) (1998), *The new companion to the literature of Wales*. [[Cardiff]]: University of Wales Press. ISBN 0-7083-1383-3.
* Haycock, Marged (1988), 'Llyfr Taliesin'. En *National Library of Wales Journal,* 25, 357-86.
* Parry, Thomas (1955), *A History of Welsh literature''. Troet gant H. Idris Bell. Oxford: Clarendon Press.

## Liammoù diavaez
* The book of Taliesin e National Library of Wales
* The book of Taliesin