Jacob ha Wilhelm Grimm

**Ar vreudeur Grimm**, pe **Jacob ha Wilhelm Grimm**, a zo daou vreur brudet e lennegezh Alamagn hag en hini ar bed abalamour d'ar c'hontadennoù o deus dastumet hag embannet.
Daou yezhour e oa **Jacob Grimm** (4 a viz Genver 1785 - 20 a viz Gwengolo 1863) ha **Wilhelm Grimm** (24 a viz C'hwevrer 1786 - 16 a viz Kerzu 1859).

## O bugaleaj
Eus Saks e oa an tiegezh, protestanted an dud-kozh. Nav bugel o doe Philip ha Dorothea Grimm ha c'hwec'h anezho a chomas bev : Jacob, Wilhelm, Carl, Ferdinand, Ludwig ha Charlotte. Ganet e voent en un ti e kêr Hanau e-kichen Frankfurt am Main, e rannvro Hessen.

Pa oant studierien e oant enebet ouzh sujidigezh o bro a oa bet lakaet dindan gazel-gê gant an impalaer gall Napoleon hag e armeoù. Levezonet e oant gant skrivagnerien ar romantelezh alaman. Ar re-se a oa yaouankizoù troet da zisteurel al levezon c'hall ha da glask gwrizioù o sevenadur alaman el lennegezh-pobl. Studiet e veze gante ar skridoù kozh en o yezh. E-touez an dud-se e oa daou varzh, Clemens Brentano hag Achim von Arnim a zastumas kanaouennoù-pobl etre 1806 ha 1808 hag a embannas anezhe en un oberenn anvet "Des Knaben Wunderhorn" (Korn Hud ar Bugel). Evelte e reas Kervarker, pa zastumas kanoù Barzaz Breiz, embannet e 1839, ha Fañch an Uhel gant Gwerziou Breiz Izel 1868 ha Soniou Breiz Izel e 1890.

Kenlabourat a reas ar vreudeur Grimm gant an dastumerien kanaouennoù, ha dont a reas c'hoant dezhe da vont da zastum kontadennoù-pobl o bro. Evel-se eo, hag abalamour dezhe, ec'h anavezomp Gwennerc'h, Luduennig, ha meur a gontadenn all.

War roudoù ar vreudeur Grimm ivez ez eas Fañch an Uhel pa zastumas kontadennoù-pobl Breizh. E broioù all e oa tud all c'hoazh oc'h ober labour heñvel, evel Afanassiev e Rusia

Hep labour ar vreudeur Grimm eta e vije bet kollet teñzorioù : re Alamagn evel-just, hogen re Breizh ha meur a vro all c'hoazh ivez, ha paouroc'h e vije bet hon sevenadur.

## Dastum mojennoù
En 1811 ec'h embannas Wilhelm Grimm e levr kentañ, troidigezhioù diwar mojennoù danek, *Altdänische Heldenlieder*. 
En 1812 e voe kentañ levr an daou vreur diwar-benn an Hildebrandslied hag ar Wessobruner Gebet. hag e dibenn ar bloaz e teuas a zindan ar wask al levr * [[Kinder- und Hausmärchen]] 900 skouerenn anezhañ. 

=== Oberennoù an daou vreur ===
* *Gwelout ar pennad Kontadennoù Grimm*.

==== Oberennoù Jacob Grimm ====
* *Über den altdeutschen Meistergesang* (Göttingen, 1811)
* *Irmenstrasse und Irmensäul* e (Wien, 1815)
* *Silva de romances viejos* (Wien, 1815)
* *Deutsche Grammatik* (Göttingen, 1819-1840)
* *Hausbüchel für unser* Lebenlang (Kassel, 1820)
* *Wuk Stephanowitsch, kleine serbische Grammatik, verdeutscht* (Leipzig und Berlin, 1824)
* *Zur Rezension der deutschen Grammatik, unwiderlegt herausgegeben* (Kassel, 1826)
* *Deutsche Rechtsaltertümer* (Göttingen, 1828. eil emb., 1854)
* *Hymnorum veteris ecclesiae XXVI interpretatio Theodisca nunc primum edita* (Göttingen, 1830)
* *Reinhart Fuchs* (Berlin, 1834)
* *Deutsche Mythologie* (Göttingen, 1835. eil emb., 1844. 3e emb. 1854, 2 levr.)
* *Taciti Germania edidit* (Göttingen, 1835)
* *Über meine Entlassung* (Basel, 1838)
* *Lateinische Gedichte des X. und XI. Jahrhunderts* (Göttingen, 1838)
* *Sendschreiben an Karl Lachmann über Reinhart Fuchs* (Berlin, 1840)
* *Weistümer* (Teil 1, Göttingen, 1840. Teil 2, 1840. Teil 3, 1842. Teil 4, 1863. Teil 5, 1866. Teil 6, 1869. Teil 7, 1878)
* *Andreas und Elene* (Gedicht), herausgegeben (Kassel, 1840)
* *Frau Aventiure klopft an Beneckes Tür* (Berlin, 1842)
* *Geschichte der deutschen Sprache* (Leipzig, 1848. eil emb., 1853, 2 levr.)
* *Das Wort des Besitzes* (Berlin, 1850)
* *Rede auf Wilhelm Grimm und Rede über das Alter* (Berlin, 1868. trete emb. 1865)
* *Kleinere Schriften* (Berlin, 1864-1870, 8 vol.)

==== Oberennoù Wilhelm Grimm ====
* *Altdänische Heldenlieder, Balladen und Märchen übersetzt* (Heidelberg, 1811)
* *Drei altschottische Lieder in Original und Übersetzung* (Heidelberg, 1813)
* *Über deutsche Runen* (Göttingen, 1821)
* *Zur Literatur der Runen* (Wien, 1828)
* *Grâve Ruodolf* (Göttingen, 1828 ha 1844)
* *Die deutsche Heldensage* (Göttingen, 1829. eil emb., 1867)
* *De Hildebrando antiquissimi carminis teutonici fragmentum* (Göttingen, 1930)
* *Vrîdankes Bescheidenheit* (Göttingen, 1834. eil emb., 1860)
* *Der Rosengarten* (Göttingen, 1836)
* *Ruolandes liet* (Göttingen, 1838)
* *Wernher vom Niederrhein* (Göttingen, 1839)
* *Konrads von Würzburg Goldene Schmiede* (Berlin, 1840)
* *Konrads von Würzburg Silvester* (Göttingen, 1841)
* *Über Freidank* (Göttingen, 1855)
* *Kleinere Schriften* (Berlin, 1881, 4 levr.)

==== Oberennoù en o daou anv ====
* *Kinder- und Hausmärchen*, [[Berlin]], 1812. Adembannet meur a wech goude. 
* *Die beiden ältesten deutschen Gedichte aus dem 8. Jahrhundert : Das Lied von Hildebrand und Hadubrand und das Wessobrunner Gebet herausgegeben* ([[Kassel]], 1812)
* *Altdeutsche Wälder herausgegeben* (1añ levr., Kassel, 1813.eil ha trete emb., Frankfurt, 1815 ha 1816)
* *Der Arme Heinrich von Hartmann v. d. Aue herausgegeben* (Berlin, 1815)
* *Lieder der alten Edda herausgegeben* (Berlin, 1815)
* *Deutsche Sagen* (Berlin, 1816-1818. eil emb., Berlin, 1865-1866)
* *Irische Elfenmärchen* ([[Leipzig]], 1826)
* *Deutsches Wörterbuch* (levr. 1: eus A da Biermolke, Leipzig, 1854. levr. 2 : eus Biermörder da D, 1860. levr. 3 : eus E da Forsche, 1862. Levr. 4, gantJ. Grimm, Karl Weigand et R. Hildebrand : eus Forschel da Gefolgsmann, 1878).

==== Studioù diwar-benn ar vreudeur Grimm ====
*  François Mathieu, *Jacob et Wilhelm Grimm : Il était une fois...*, Éditions du Jasmin, [[Clichy]], 2003. 195 p. (Signes de vie). 
*  Ludwig Denecke, *Jacob Grimm und sein Bruder Wilhelm*, J. B. Metzler, [[Stuttgart]], 1971. 238 p. (Sammlung Metzler ; 100). Levrlennadur skridoù ar vreudeur Grimm. 
*  Hermann Gerstner (embanner), *Brüder Grimm : mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten*, Rowohlt Taschenbuch Verlag, [[Hamburg]], 1973. 157 p. (Rowohlts Monographien ; 201). .
*  Hermann Gerstner, *Die Brüder Grimm*, Hohenloher Druck- und Verlagshaus, [[Gerabronn]], [[Crailsheim]], 1970. 472 p. 
*  Gabriele Seitz, *Die Brüder Grimm : Leben - Werk - Zeit*, Winkler, [[München]] 1984. 191 p. 


=== E yezhoù all ===
==== E brezhoneg ====
Meur a wech ez eus bet troet pe adkontet kontadennoù dastumet gant ar vreudeur Grimm.
* *Marvailhoù an Oaled (Marvailhoù Grimm)*, troet diwar an alamaneg gant [[Roparz Hemon]], [[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]] niv. 61, 1933.
* *Marvailhoù Grimm*, troet diwar an alamaneg gant [[Herve Seubil-Kernaudour|Herve Seubil Kernaodour]], [[An Here]], 1997.
* *Rapunzel ha pemp kontadenn all*, troet gant [[Mark Kerrain]], [[Sav-Heol|Embannadurioù Sav-Heol]], 2011.

Doareoù berr pe verroc'h darn eus ar marvailhoù zo bet embannet en dastumad [[levrioù ar vugale]], hep anvioù an oberourien orin nag an droourien peurvuiañ, hag unan bennak eeunaet, evel [[Gwennerc'h]], gant [[TES]].

==== E galleg ====
*  *Les Contes, Kinder- und Hausmärchen*, Flammarion, « L'Âge d'or », [[Pariz]], 1967, 2 levrenn, 521 + 526 p. Troet hag embannet gant [[Armel Guerne]].  (t. 1),  (t. 2) ; adembannet gant [[Le Seuil]], 2003. Techet eo an troour da c'hallekaat an anvioù-tud. 
*  *Les Contes pour les enfants et la maison des frères Grimm*, Natacha Rimasson-Fertin, [[José Corti]] - Mae 2009

== Pennadoù kar ==
* [[Lezenn Grimm]] : ul lezenn soniadouriezh istorel eus ar vrudetañ.
* [[Melchior Grimm]] : lennegeus an XVIII vet kantved, hep darempred gant ar vreudeur Grimm.

== Liammoù diavaez == 
* [http://dwb.uni-trier.de/de/ *Deutsches Wörterbuch von Jacob Grimm und Wilhelm Grimm''] lakaet enlinenn gant skol-veur Trier.

## Notennoù