Kitazawa Rakuten

**Kitazawa Yasuji** (japaneg : 北澤 保次 ;  – ), brudet dre e anv-pluenn **Kitazawa Rakuten** (北澤 楽天), a oa ur *[[mangaka]]* hag ul livour en doare *nihonga* (日本画) japanat.

Bannoù-treset ha tresadennoù politikel a savas adalek bloavezhioù diwezhañ an oadvezh Meiji (1868-1912) betek bloavezhioù kentañ an oadvezh Shōwa (1926-1989).

Lakaet e vez da ziazezer an doare *manga* a-vremañ, pa levezonas meur a arzour yaouank.

## Buhez
Kitazawa Rakuten a voe ganet d'an 20 a viz Gouhere 1876 e Suragadai e Prefedelezh Tōkyō. A orin eus distrig Kita Adachi en Ōmiya, e prefedelezh Saitama, e oa ar familh.

Deskiñ al livouriezh japanat hengounel en doare *nihonga* a reas digant ar mestr Inoue Shunzui, hag an doareoù kornôgel digant ar mestr Ōno Yukihiko.

E 1895, oadet a 19 vloaz, en em c'hopras er gazetenn saoznek *Box of Curios*, ma savas ludresadennoù dindan ren an treser aostralian Frank Arthur Nankivell (1869-1959) — hennezh a zivroas diwezhatoc'h da SUA, ma c'hounezas brud evel treser evit ar magazin fentus *Puck*.

Pelloc'h, e 1899, ec'h eas Kitazawa da labourat evit ar pemdezieg *Jiji Shimpo* (時事新報) ; en e raok eno e oa bet Imaizumi Ippyō an treser politikel ; gantañ e voe implijet ar ger *manga* evit ar wech kentañ, gant ar ster strizh *ludresadenn*, ha gant Kitazawa Rakuten e voe astennet ar ster da "vannoù-treset".

Adalek 1902 e tresas ivez evit *Jiji Manga*, ur bajennad bannoù-treset a veze embannet da Sul ; levezon ar bannoù-treset stadudanat (*[[The Katzenjammer Kids]]*, *The Yellow Kid*, ha doare *Puck* dre vras) a weler en e dresadennoù.

E 1905 e roas lañs d'ur magazin flemmus, moullet e livioù, anvet «&nbsp;*Tōkyō Puck*&nbsp;» (東京 パック *Tōkyō pakku*) d'ober dave d'ar magazin stadunanat. Pep niverenn japanek a veze troet e saozneg hag e sinaeg, ha lakaet e gwerzh e Japan, e Sina, e Korea hag e Taiwan.
Betek 1915 e labouras evit *Tōkyō Puck*, met e-tro 1912 e krouas e vagazin dezhañ, *Rakuten Puck* (楽天 パック *Rakuten pakku*), a voe dibad.

Diwezhatoc'h e tistroas Kitazawa Rakuten d'ar *Jiji Shimpo*, ma chomas betek mont war e leve e 1933 d'an oad a 57 vloaz.

E 1929 e voe dalc'het un diskouezadeg eus e oberennoù e Pariz diwar intrudu kannad Bro-C'hall ; eno e voe deroet al Lejion a enor dezhañ gant ar prezidant Gaston Doumergue.

A-hed an Eil Brezel-bed e voe Kitazawa kadoriad Kevredigezh ar Manga Japanat (日本漫画奉公会 *Nihon Manga Hōkō Kai*), ur gevredigezh bet savet gant ar gouarnamant evit skorañ strivadeg ar brezel.

Goude ar brezel e tistroas an arzour d'e vro orin, da vevañ ha da labourat en un ti en Ōmiya. Eno e varvas d'ar 24 a viz Eost 1955.

Koulz a-raok ha goude e leve e kelennas an treser meur a *vangaka*, en o zouez Shimokawa Ōten (1892-1973), a grouas e 1917 an *[[anime]]* kentañ.

E 1966, unnek vloaz goude marv Kitazawa Rakuten, e voe troet e di en Ōmiya da Virdi-kêr Saitama ar Manga (さいたま市立漫画会館 *Saitama shiritsu manga kaikan*). Hep mar ebet ez eo ar c'hentañ mirdi er bed a zo gouestlet d'ar *manga* ; ennañ e weler un dastumad bras a dresadennoù gant an arzour hollvrudet.

## Oberennoù heverk

;Ludresadennoù
Kalz ludresadennoù politikel a voe treset gant Kitazawa Rakuten evit *Jiji Shimpō* ha *Tokyo Puck*. Goapaat ar gouarnamant a rae en deroù, hogen treiñ muioc'h d'an tu mirour a reas goude «&nbsp;Darvoudenn Kōtoku&nbsp;» (幸徳事件, *Kōtoku Jiken*) e 1910, da lavarout eo un irienn e-sell da vuntrañ an impalaer Meiji..
;Bannoù-treset
Kalz bannoù-treset a voe graet gant Kitazawa Rakuten evit *Jiji Manga*.
*"Tagosaku ha Mokubē o weladenniñ Tōkyō" (田吾作と杢兵衛の東京見物 *Tagosaku to Mokubē no Tōkyō-Kenbutsu*, adalek 1902) : istor daou chaoker plouz o weladenniñ ar gêr vras. Pa ne ouzon netra diwar-benn ar vuhez vodern e verniont ar fazioù, evel debriñ ar podad sukr a-raok evañ ar c'hafe.
*"C'hwitadenn Haikara Kidorō" (灰殻木戸郎の失敗 *Haikara Kidorō no Sippai*, adalek 1902) : istor un den yaouank hag a fougas na c'houzout diwar-benn ar C'hornôg hogen en em gav enket meur a wech.
*"Tchono Nakusaku" (丁野抜作 *Tchono Nakusaku* – adalek 1915) : istor un den e benn koad, a reas berzh bras en oadvezh Taishō.
*"Tchame ha Dekobo" (茶目と凸坊 *Tchame to Dekobō*, adalek 1917) : istorioù diwar-benn daou lamponig, diwar skouer *The Katzenjammer Kids* ; poupinelloù ha kartennoù-c'hoari Tchame ha Dekobo a voe lakaet e gwerzh, ar pezh a voe unan eus ar gwechoù kentañ ma voe * merchandising * e Japan.
*"An dimezell Tonda Haneko" (とんだはね子嬢 *Tonda Haneko jō*, adalek 1928) : istor Tonda Haneko, ur raspaotr ; an harozez kentañ en ur *manga* e voe an dimezell-se, a gasas da grouidigezh an doare *shōjo manga* (少女漫画, "manga evit ar merc'hed"), bet degaset gant an arzourez Hasegawa Machiko (長谷川町子, 1920-1992).

## Levrlennadur
*  Brigitte Koyama-Richard : *Mille ans de manga* ; Paris : Flammarion, 2007 .
*  (Strollad) *DicoManga* ; Paris : Fleurus, 2008 .

## Liammoù diavaez
*  ''Saitama City Cartoon Art Museum''.
*  ''Lamniek Comicopedia''.

## Notennoù