open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Troad abesivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad abesivel** (saoz.: *abessive case*, diwar al latin: *abesse*, "bezañ pell diouzh") anvet ivez **karitivel** (saoz.: *caritive*, diwar al latin *carere*, "mankout") pe **privativel** (saoz.: *privative*, diwar al latin *privare*, "lemel/tennañ") evit komz eus un droad a dalvez da verkañ ar fed ma vank perzhi(ioù) an anv ma vez staget outañ, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "hep" ha gant ar rakgerioù "de(z)-" hag "am-" e brezhoneg.

Implijet e vez an droad-mañ gant meur a yezh er bed:

## [[Yezhoù afrez-aziatek]]

### Ar somalieg

Er somalieg, merket gant al lostger "*-la(a)*", da skouer:

:*jeceyl* ("karantez") → *jee*'laa*** ("digarantez")
:''dar'' ("dilhad") → ''dar'''la*** ("noazh")

## Yezhoù Aostralia

### Martuthunira

E martouthounireg (*martuthunira*), merket gant al lostgerioù "*-wirriwa*" ha "*-wirraa*", da skouer:

## [[Yezhoù kaokazek]]
Alies ec'h implijer an termen "karitivel" evit komz eus implij an droad-mañ war dachenn ar yezhoù kaokazek, da skouer e tsezeg, merket gant al lostger "*-tay*".

## [[Yezhoù finnek-ougrek]]

Implijet e vez an droad abesivel gant ar finneg, an estonieg hag e yezhoù samiek 'zo, da skouer samieg Skolt ha samieg Inari.

### [[Finneg]]

E finneg e vez implijet er yezh skrivet dreist-holl, oc'h ober kentoc'h gant troieññoù all er yezh komzet, merket gant al lostger "*-tta*"/"*-ttä*", da skouer:

:*raha* ("arc'hant") → *raha*'tta*** ("hep arc'hant")

==[[Yezhoù altaek]]==

===An turkeg===

E [[turkeg]], merket gant al lostger "''-siz''" (/"''-sız''", "''-suz''", "''-süz''"), da skouer: 

: ''ev'' ("ti") → ''ev'''siz*** ("hep ti")
: *yurt* ("ti; goudor...") → *yurt*'suz**' ("dic'houdor")

## Gwelit ivez:

*Troad esivel
*Troad inesivel

## Mammennoù:
*

## Liammoù diavaez:
*Glossary of linguistic terms - What is abessive case?
Troad-doareañ

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad-doareañ** ['tro:ad] (saoz.: *modal case*) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ an hevelep arc'hwelioù ha re ar verboù-doareañ.

Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù tangkek komzet e Norzh Aostralia, en o zouez ar c'hayardildeg.

## liamm diavaez
*  Pennad war an droad-doareañ
Troad adverbel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad adverbel** (saoz.: *adverbial case*) evit komz eus un droad ganti arc'hwelioù heñvel ouzh re an droad translativel hag an droad esivel er yezhoù finnek.

Implijet e vez an droad adverbel gant yezhoù kaokazek, en o zouez ar jorjieg hag an abc'hazeg.

* Da skouer e jorjieg: 

Meur a implij resis en deus an droad arvebel e jorjieg, merket gant a lostger "*-ad"*, met dre vras e talvez da sevel adverboù diwar anvioù-gwan, kevatal mui-pe-vui d'ar rakger "ez-"/"er-" e brezhoneg

:*Pianinoze karg*'ad** ukravs''
: "Seniñ a ra **mat** ar piano (d.l.e. "ervat")" "He/she plays the piano 

:''Masc'avlebl**ad** mushaobs''
: "Labourat a ra **evel** kelenner"<Ref>
[https://web.archive.org/web/20021015170100/http://www.armazi.com/georgian/ ''THE GEORGIAN LANGUAGE - An outline grammatical summary'']
</Ref>

:''Inglisur**ad** lap'arakobs''
: "Komz a ra saozneg"

:''Usatuod shevecdebi biletebi vishovo mag p'iesas **sanaxavad*' *
:"A dra-sur e klaskin tapout bilhedoù evit mont da welet ar pezh-c'hoari-mañ"Aronson, Howard, and Dodona Kiziria (1990: 402) *Georgian Language and Culture: a continuing course*, embann. Slavica

## Mammennoù:
Akebut

Un **akebut**, un **akebutenn** pe un **arkebuzenn** a vez graet eus un arm-skoaz erruet en Europa hag en Impalaeriezh Ottoman e-kerzh ar . An droadeien armet gant un akebut a oa graet arkebuzier anezho. 

Ar ger "akebut" a zo deuet a-ziwar ar ger izelvroeg *Haakbus* ("arm kroched"). Implijet e voe an termenadur evit ober anv eus meur a arm disheñvel etre ar  hag ar  kantved, met da gentañ-holl e oa implijet gant ar ster "ur bistolenn-dorn gant un doare kroched warni, talvoudus evit stabilaat anezhi pa vez tennet". Ar "pistolennoù kroched" a oa bet en o stumm kentañ armoù difenn, kludet war mogerioù difenn Alamagn e penn kentañ ar  kantved. 

## Pennadoù kar
*Mousked
*Pistolenn
*Fuzuilh
Troad allativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad allativel** (saoz.: *allative case*, diwar al latin: *allāt-*, *afferre* "degas") evit komz eus un droad-lec'hiañ o verkañ ur c'hemm lec'hiadur, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "(betek) war" e brezhoneg.

*Yezhoù skouer:

## [[Yezhoù finnek (baltek-finnek)|Yezhoù finnek]]

Unan eus ar pemp zroad implijet gant ar yezhoù finnek eo an droad allativel, en o zouez ar finneg hag an estonieg, da skouer e finneg, merket gant al lostger *-lle*:

: *pöytä* ("taol") → *pöydä*'lle**' ("(betek) war an daol") 

Disheñvel eo ster an draod-mañ diouzh hini an droad adesivel a dalvez da verkañ ur stad hep kemm lec'hiadur, o klotaat ivez gant an araogenn "war" e brezhoneg (kv. "*on*" e saozneg, disheñvel diouzh ar stumm allativel "*onto*").

## [[Yezhoù baltek]]

Implijet e vez, ral a-wezh er yezhoù a-vremañ avat, an droad allativel gant ar yezhoù baltek, en o zouez al lituaneg, merket gant al lostger "*-op*" (berraet diwar ar stumm leun "*-opi*"), hag al latveg merket gant al lostger "*-up*.

* Da skouer e lituaneg:

: *velniop!* ("d'an diaoul!", d.l.e "war an ifern")
: *rudeniop* ("war-du/da geñver an diskar amzer")
: *vakarop* ("tro-dro da serr-noz")

* Da skouer e latvieg:

: *mājup* ("war-du/d'ar gêr")
: *kalnup* ("d'ar c'hrec'h")
: *lejup* ("d'an traoñ")

## Mammennoù:
Juan de Zúñiga y Pimentel

**Juan de Zúñiga y Pimentel** (Plasencia, 1465 - Guadalupe, 1504) a oa diwezhañ Mestr Meur Urzh Alcántara, ur vreuriezh soudarded.
Ivin

Un **ivin** zo e penn pep biz d'an den ha da loened zo, an olifanted da skouer. Keratin eo danvez pep ivin, evel hini skilfoù loened arall.

Tud zo a chaok o ivinoù e-lec'h o c'hrennañ.

## Aozadur an ivinoù

Etre 3 ha 6 mizvezh zo rekis evit stummañ ivinoù un dorn, etre 12 da 18 mizvezh evit re un troad.
Etre 2 ha 3 eo kaleter un ivin hervez skeul Mohs, a vuzul kaleter ar mein ; kaletoc'h eget ar gips CaSO4-2H2O eo eta, ha teneroc'h eget ar c'halkit CaCO3.

Lod kleñvedoù a laosk merkoù war an ivinoù ; un doare eo er vezegiezh da c'houzout istor kleñvedel ar gouziviaded.

## Arc'hwel
Gwareziñ oeñs pellañ pep biz eo arc'hwel pennañ an ivinoù. Pennoù ar bizied hag ar gwiennoù blot a zo tro-dro dezho zo gwarezet ivez.
Gwellaat fiñvoù resis ha skoemp ar bizied eo kefridi all an ivinoù, pa waskont war bouedenn ar biz en enep d'ar gwaskoù diavaez : kizidikoc'h e vez ar stekiñ neuze, petra bennak ma n'eus nervenn ebet en un ivin. Binvioù resis eo an ivinoù eta.

## Troioù lavar
**Astenn unan benak war e bevar ivin* : e ziskar d'an douar.
**Bezañ [[gwad]] dindan ivinoù unan bennak* : bezañ taer.
**Dont ar gwad dindan ivinoù un den bennak* : sevel droug en un den bennak.
**Ivinoù kaouenn* : ivinoù lemm.
**Krennañ ivinoù un den bennak* : terriñ e fulor d'un den bennak.
**Bezañ hir e ivinoù* : bezañ laer.
**Un ivin [[kignen]]* : pep hini eus al lodennoù a ya d'ober ur penn kignen.
**Ivinoù an amzer*: an amzer o tremen hag a laosk roufennoù war dremm un den.
**Un ivinad amann*: nebeud a amann.

## Notennoù
Biz-troad

Pemp **[[biz]]** zo ouzh pep troad d'an den, evel ma'z eus ouzh pep dorn. 

## Gouren
E-barzh ar gouren e komzer eus an *taol biz-troad*.
Maneg (dilhad)

Ur **vaneg** zo ur pezh dilhad da wiskañ an dorn. Lakaet e vez manegoù da dommañ an daouarn, pe da ziwall anezho pa reer labourioù zo. Manegoù a vez gwisket ivez e krogadoù emzornata. 

Gwisket e vez ivez manegoù gwenn evit lidoù gant merc'hed zo. 

## Manegoù Total
Pa oa bet taolet loustoni al lestr Erika gant eoul Total e c'halle kumunioù an arvor prenañ manegoù da naetaerien an aodoù. Peurvuiañ e oant manegoù graet gant Total.
Troad eksesivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad eksesivel** (saoz.: *exessive case*) evit komz eus un droad-lec'hiañ o verkañ ur c'hemm stad, kontrol tu ar c'hemm d'an hini merket gant an droad translativel.

Un droad ral-kenañ eo homañ, implijet a-wezhoù gant rannyezh finnek Savo hag e rannyezhoù ar gevred nemetken, merket gant al lostger "*-nta/ntä*", da skouer:

: *tärähtäneentä terveeksi*
: "eus sot da yac'h", d.l.e. "yac'haet e benn/he fenn goude bezañ bet aet sot"

Aliesoc'h e vez implijet ganti ur ster lec'hiañ, da skouer:

: *taka(a)nta*/*takanta* ("(o tont) eus a-dreñv"; finneg unvan: *takaa*)
: *siintä* ("(o tont) eus an dra-se/outañ/outi"; finneg unvan: *siitä*).

Implijet e vez a-wezhoù en estonieg ivez gant ar ster lec'hiañ, merket gant al lostger "*-nt*", da skouer:

: *tagant* ("(o tont) eus a-dreñv")

## Levrlennadur:
* Särkkä, Tauno: Itämerensuomalaisten kielten eksessiivi (*The exessive case of the Baltic-Finnic languages*), Helsinki 1969.

## Liammoù diavaez:
*A Finnish text on the dialectal exessive
Meud

Ar **meud**, pe **biz-meud**, lesanvet *[[morzhol]] al [[laou]]*, eo ar biz berrañ ha tevañ. N'eus nemet daou oeñs dezhañ. Ar biz nemetañ eo a c'hall dont dirak ar bizied all da stardañ un dra bennak etrezo. 

## Troad
*Meud-troad* a vez laret eus biz tevañ an troad. 

## Gerioù deveret
*Ur *meudad* eo pezh a gemerer gant ur meud.
*Ur *meudad* zo ivez poan er meud.
**Meudata* un danvez a vez graet da c'houzout pegen talvoudus eo . 
*Ur *[[meutad]]* (ha n'eo ket ur *meudad*) a zo un unanenn hed a wechall, hag a dalv kement ha 2,5 cm.
*Meudig, ur gontadenn-bobl, adskrivet gant Charles Perrault e-barzh Les Contes de ma Mère l'Oye .
*Un den *meudek* a zo amparfal, diampart.
***Meudeg*, un anv-tiegezh brezhonek.

## Troioù-lavar
**C'hoari biz-meud* a vez lavaret eus sevel ar biz-meud d'ober sin d'ar vleinerien da chom a sav evit kaout sav diganto. 
**Debriñ un dra bennak dindan e veud* a zo debriñ un dra bennak war un tamm bara, dalc'het gant ar meud, da lavarout eo debriñ buan, hep koazezañ, hep ober ur gwir bred ouzh taol. 
**Kouezhañ e veud en e zorn* a zo bezañ disouezhet pe dipitet.

## Krennlavaroù
**Un tamm kig dindan e *'veud*' A lak an den en e vleud.*

## Notennoù

## Levrlennadur
*Geriadur an Here
**Pa nijo ar moc'h*. Dastumad krennlavaroù. Embannadurioù Sav-Heol.
Biz-bihan

Ar **biz-bihan**, pe **biz-skouarn**, eo ar biz moanañ en dorn. An hini nemetañ a c'haller lakaat er skouarn eo ivez. 

## Dañsoù
E Breizh, pa vez dañset an dañsoù * [[en dro]] * ha kas a-barzh e vez an dañserien o terc'hel biz-bihan an daou zañser a bep tu dezhe. E broioù all ez eus dañsoù heñvel: Turki, Armenia. 

## Broioù all
En India e vez savet ar biz-bihan gant an dud da ziskouez emaint o vont da droazhañ.

E Japan eo boaz ar yakuza da droc'hañ ar biz-bihan evel kastiz, ha **yubitsume** a vez graet eus kement-se.
Ticino

**Ticino** zo un anv-lec'h italianek hag a gaver e meur a vro.

## Douaroniezh
* An Ticino, stêr eus Suis hag Italia. 

*Kanton Ticino , kanton e Suis

*Ticino – kumun en Arc'hantina, e proviñs Córdoba, en departamant  General San Martín

**Il Ticino*, sizhunieg  e  Pavia abaoe  1891

*47164 Ticino – asteroidenn

## Istor
* Emgann Ticino
Unión Libre

**''Unión Libre**. Cadernos de vida e culturas'' zo ur gelaouenn lennegel ha sevenadurel galizek renet eus Lugo gant Carmen Blanco ha Claudio Rodríguez Fer, hag ur bodad ren ennañ Xosé Luís Axeitos, Vsévolod Bagno, Diana Conchado, Carme Junyent, Lily Litvak, María Lopo, Kathleen N. March hag Olga Novo. 

Skeudennaouet eo gant arzourien liesdoare (evel Isaac Díaz Pardo pe Sara Lamas), kenlabour zo bet gant skrivagnerien c'halizat pe estren, evel Luz Pozo Garza, José Ángel Valente, Noam Chomsky, Juan Goytisolo, Antonio Gamoneda, Ana Hatherly, Sergio Lima pe Joan Brossa. kinnig a ra troidigezhioù e galizeg eus skridoù erotek latin, pe klasel, pe re Hölderlin, Rimbaud, Dylan Thomas. Un niverenn a vez embannet bep bloaz abaoe 1996, gant an Ediciós do Castro, hag un dodenn e-kreiz pep embannadur:

* Nº 1: Mulleres escritoras / Alquimia Rimbaud / Ser poeta / Poesía visual / Ruedo ibérico (1996)
* Nº 2: Labirintos celtas / Dylan Thomas / Química Gamoneda / Amar india / Proceso Vega (1997). En niverenn-se e kaver pep a bennad gant Herve Bihan hag Alan Botrel
* Nº 3: Literaturas integrais / Hölderlin Valente / Visión Brossa / Díaz Pardo / Mundo pingüín (1998)
* Nº 4: Erotismos (1999)
* Nº 5: Cantares (2000)
* Nº 6: Negritudes (2001)
* Nº 7: Indíxenas (2002)
* Nº 8: Paz (2003)
* Nº 9: Memoria antifascista de Galicia (2004)
* Nº 10: Amores (2005)
* Nº 11: Vermellas (2006)
* Nº 12: Cinemas (2007)
* Nº 13: A voz das vítimas do 36 (2008)
* Nº 14: Lugares (2009)
* Nº 15: Meus amores celtas, de Claudio Rodríguez Fer (2010)
* Nº 16: Lobo amor, de Carmen Blanco (2011)
* Nº 17: Retrospectiva Sara Lamas (2012)
* N.º 18: Visións (2013)
* N.º 19: Ensaios en espiral, de María Lopo (2014)
* N.º 20: O vello cárcere de Lugo (1936-1946), de Cristina Fiaño (2015)
*N.º 21: A cabeleira multilingüe (Poema en 65 idiomas), de Claudio Rodríguez Fer (2016)
*N.º 22: No principio foi o pracer, de Olga Novo (2017)
*N.º 23: Calidoscopio romanés, de Adina Ioana Vladu (2018)
*Nº 24: Letras lilas, de Carmen Blanco (2019)

Ediciós do Castro, Sada, Proviñs A Coruña. ISSN 1137-1250. Depósito legal C-1668-1996.

## Liamm diavaez
*Unión libre. Cadernos de vida e culturas
Forc'h

Ur **forc'h** zo ur benveg houarn daouvizek, pe tribizek, pe pevarbizek, dezhi un troad hir da dapout plouz pe foenn peurvuiañ, teil pe douar a-wechoù, hervez he bizied. 

*Ur **gwif** a vez graet eus ur forc'h daouvizek. Hennezh a servij da gemer foenn kentoc'h. 
*Ur *forc'higell* a vez graet gant tud zo eus ur fourchetez. 
*Ur **Vari-forc'h** zo kement hag ul loudourenn.


CompostBinTube_wb.jpg|Ur forc'h pempbizek
Haying.jpg|Kargañ foenn gant ur forc'h (Massachusetts, 1936)
Buonaparte, 48 Hours after Landing. (BM 1868,0808.7157).jpg|Penn Napoleone Buonaparte e penn ur forc'h (tresadenn bolitikel saoz)


## Lennegezh
*Er romant *[[Emgann Kergidu]]* ez eus anv eus ur c'habiten gall zo bet bornet gant un taol forc'h ; pelloc'h ec'h anavez ar c'houer war an hent hag e laka e fuzuilhañ.

## Pennadoù kar
*Tridant
Fourchetez

Ur **fourchetez**, pe **forc'higell** gant tud zo, a vez graet eus ur benveg da zebriñ kig pe meuzoù kalet all.

## Pennadoù kar
*loa
*kontell
Biz-yod

Ar **biz-yod** eo anv ar biz etre ar meud hag ar biz-bras. Gantañ e vez diskouezet traoù ha tud, hag e vez tañvaet ar yod pe ar gaotigell. 

Alies, pa vez lavaret sevel an dorn, e vez savet ar biz-yod, hervez an doare da gomz e galleg hag e Bro-C'hall. E broioù all e vez savet an dorn. 

War o biz-yod eo e vez lakaet o beskenn gant tud zo pa vezont o wriat, war o biz-bras pe o biz-gwalenn gant ar gemenerien ha kemenerezed peurvuiañ. 

## Anvioù all
* *biz-ar-vagerez*
* ar *biz-liper*

## Pennad kar
*Digit ratio
Kig-ha-farz

Ar **c'hig-ha-farz** zo ur meuz breizhat hag a vez debret e Bro-Leon dreist-holl, met a gaver muioc'h-mui e Breizh a-bezh.

Ennañ ez eus meur a seurt kig, kig-bevin ha kig-moc'h poazhet en dour gant legumaj (kaol, karotez, pour, irvin, ognon,...) ha gant fars-sac'h. 

Ar fars-sac'h zo fars, pe toaz graet gant laezh, vioù ha bleud gwinizh (*farz gwenn*) pe bleud gwinizh-du (*farz du*), ha poazhet en ur sac'h-fars. Servijet e vez troc'het a jelkennoù, pe *bruzunet*, asambles gant ar c'hig hag al legumaj.

Gant ar c'hig-ha-farz e vezer boaz da ginnig *« lipig »*, chaous graet gant chalotez troc'het a dammoù bihan ha poazhet e-barzh an amann. 

Gwechall e oa ar meuz-se boued pennañ al labourerien-douar e Bro-Leon (hep kalz a gig alies). Meur a rekipe disheñvelik zo da ober kig-ha-farz, hervez an terouer.

Kig-ha-fars - Roazhon 120129-02.JPG|Ar meuz klok
## Levrlennadur
**Kig-ha-farz ha bouedoù all a-wechall e Bro-Leon*, Dastumadeg Dastum Bro-Leon niv. 3, 2013.

## Liammoù diavaez

* Culture Breizh
* Association Kig ha Farz de Bretagne
* [Rekipe war Wiki Brest](http://www.wiki-brest.net/index.php/Kig-Ha-Farz_(breton))
* Rekipe ar c'hig-ha-farz, e galleg eeun

## Notennoù ha daveoù
Lelystad

**Lelystad** zo ur gêr eus kreiz an Izelvroioù, ha kêr-benn proviñs Flevoland. 

Evel ar peurrest eus ar broviñs-se eo bet savet war douaroù gounezet war ar mor : ar polderioù. D'ar 1añ a viz Gouere 2006 e oa 71 728 a annezidi.

Savet e oa bet Lelystad e 1967 ha deuet e oa da vezañ ur gumun e 1980. Anvet eo bet Lelystad (*kêr Lely*) diwar anv Cornelis Lely, bet ministr aferioù an dour en Izelvroioù ha lusker al labourioù evit stankañ ar Zuiderzee war-bouez ar stankell anvet Afsluitdijk e deroù an . Da-heul al labourioù-se e oa bet savet polderioù ec'hon zo aet da ober ur broviñs nevez, Flevoland.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn an ti-kêr
Troad arbennel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad arbennel** (saoz.: *causal case* pe *causative case*) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ arbenn pe abeg un dra bennak, o klotaat mui-pe-vui gant "abalamour da" e brezhoneg.

Unan eus tri arc'hwel an trede "stad" pe troad an tibeteg eo an arbennerezh, merket gant al lostger "*-yi*", da skouer:

* E tibeteg:

: *tch'ou.t'ik.guiune.tou.pap.pa.*'yi**''<Ref>Buéso, Gilbert (1998) ''Parlons tibétain'', Pariz: L'Harmattan</Ref>
: (''dour takenn dibaouez kouezhañ ARBENN.'')
: "**Abalamour da** red dibaouez an dour"

Implijet e vez ivez gant an [[euskareg]], merket gant al lostger "''-arengatik''", ha gant an [[hungareg]], merket gant an [[enger]] "''-ért-''", da skouer:

* En hungareg:

: ''Hálás leszek**ért**e''
: "Anaouedek e vin a-drugarez/abalamour d'an dra-se"

: ''Mi**ért*' nem dobtad ki?*
: "Abalamour da betra (=Perak) n'ec'h eus ket e stlapet er-maez?" 

## Mammennoù:

## Liammoù diavaez:

*What is causative case?
Troad semblativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad semblativel** pe **troad-heñvelaat** (saoz.: *semblative case*) anvet ivez **troad simulativel** pe **simularis**, evit komz eus un droad a dalvez da lakaat keñver-ouzh-keñver traou heñvel an eil re ouzh ar re all, o klotaat mui-pe-vui gant "evel" e brezhoneg.

Implijet e vez an droad-mañ gant ar wagimaneg komzet en Aostralia, merket gant al lostger "*-yiga*", da skouer: 

:*gahan mamin dup-pa ga-yu jilimakkun-*'yiga**''
:"An den gwenn-se a ya en e goazez **evel** ur vaouez" (d.l.e. "maouez"-SEMB.)

Implijet e vez ivez gant an [[inuktitut]], merket gant al [[lostger]] "''-tut''" (unander), da skouer<Ref>Dorais, Louis-Jacques (1996: 108) ''La parole inuit. Langue, culture et société dans l'Arctique nord-américain'', Pariz: éditions Peeters, SELAF 354</Ref>: 

: ''inuk'' ("den") → ''inuk**tut*' uqaqtuq* ("komz a ra evel un den", d.l.e. en yezh an inuit)

## Mammennoù:

## Gwelit ivez:
* Troad komparativel
Biz-gwalenn

Ar **biz-gwalenn**, pe **biz ar bizoù**, anv ar biz etre ar biz-bras hag ar biz-bihan, eo an hini a vez lakaet outañ ar walenn-dimeziñ.
Beskenn

Ur **veskenn** zo ur benveg metal hag a vez lakaet war ar biz, d'e wareziñ diouzh beg lemm un nadoz peurvuiañ. Gant kemenerien ha kemenerezed e vez implijet ar beskennoù. 

## Yezh
### Gerdarzh
Dont a rafe ar ger eus *bez* (biz), ha *ken* (kroc'hen) .
### Beskennad
Ur veskennad zo ur banne bihan-bihan, kement ha div dakennad, teir d'ar muiañ.

### Divinadell
**-Mil doull war un toull. –Ur veskenn*.

## Istor
E Pompei e oa bet kavet ar c'hoshañ beskenn anavezet.

## Mez
Ur veskenn a vez laret ivez eus ar pod-mezenn, hag eus ar c'hroc'henn a c'holo ar c'halc'h.

## Pennad kar
*Beskenn-an-Itron-Varia

## Liammoù diavaez
Roz-kaouled

Ar **roz-kaouled**, "Hydrangeaceae" anv skiantel o c'herentiad, zo brousgwez bleuniek hag a zo stank dirak an tier e Breizh. Dont a reont eus Japan pe Sina ha degaset e voent da Europa en  gant an naturour gall Philibert Commerson (1727-1773).
Gant Ph. Commerson e voe anvet *hortensia*, diwar *Hortense*, lesanv ar vatematikourez ha steredoniourez Nicole-Reine Lepaute (1723-1788).


Hydrangea_arborescens0.jpg|*[[Hydrangea cinerea]]*
Hydrangea_heteromalla_flowers.jpg|*[[Hydrangea heteromalla]]*


Hydrangea_macrophylla_forma_normalis_01.jpg|*[[Hydrangea macrophylla]]*
Bigleaf_Hydrangea_Hydrangea_macrophylla_'Tokyo_Delight'_Flowers_3008px.jpg|Bleunioù sec'h *[[Hydrangea macrophylla]]*


## Menegoù
* An anv *roz-kaouled* a vez implijet ingal gant Anjela Duval (e *[[Traoñ an Dour]]* (1982) peurgetket) tra ma ra Fañch Peru gant *roz-kaoulet* e *[[Kañfarded Milin ar Wern]]* (2008).
* An anv *hortensia* zo meneget e Geriadur brezhoneg An Here, kement hag heñvelsterioù all : *bleunioù-kaouled* (pajenn 151b) ha *kaouled* (pajenn 680b).

## Liammoù diavaez
*  ''Paleobiology database''

## Notennoù
Troad orientativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad orientativel** (saoz.: *orientative case*) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ ar fed m'emañ un dra bennak pe un den bennak o vont war-du un den pe un dra bennak all, o klotaat mui-pe-vui gant "war-du" e brezhoneg.

Implijet e vez an droad-mañ gant ar manchoueg, merket gant al lostger "*-ru*", da skouer.
Hortensia

**Hortensia** zo 
*un anv-plac'h latin, roet ivez e spagnoleg ha meur a yezh latin all, savet diwar anv *Venus Hortens*, da lavarout eo *an doueez [[Gwener]] el liorzh* hervez tud zo, diwar Hortensius hepmuiken hervez tud all;
*un anv a reer e meur a yezh latin, ha re all, eus ur ouenn gwez, *Hydrangea genus*, a zo roz-kaoulet e brezhoneg. 

## Yezhoù all
**Ortensia* en italianeg
**Hortense* e galleg. 
**Hortenzia* en hungareg ha slovakeg
**Hortensja* e poloneg. 

## Tud

*Hortensia (Roma), ur vaouez a Roma a gomzas a-enep un taos en amzer an eil Triumvirat e 42 kent JK
*Ortensia Mancini (1646 - 1699), priñsez italian hag unan eus nizezed ar c'hardinal Giulio Mazzarini, ministr gall
* Hortense de Beauharnais (1783-1837), lesanvet *La Reine Hortense*, mamm Napoleon III.
*Hortensia Bussi, pe *Hortensia Allende*, gwreg Salvador Allende, prezidant Chile.

## Lec'hanvadurezh
### En [[Arc'hantina]]
*Villa Hortensia (Rosario), ur maner e Rosario, e proviñs Santa Fe, en 
* Hortensia (Buenos Aires), ur gêriadenn e proviñs Buenos Aires, en Arc'hantina.

### E broioù all
*Região das Hortênsias, ur c'hornad touristel er Serra Gaúcha e Rio Grande do Sul, e Brazil.
*13116 Hortensia, un asteroidenn dizoloet e 1993.

## Lezenn
*Lex Hortensia, ul lezenn e Henroma diwar anv an dictator republikan Quintus Hortensius.
Córdoba (Arc'hantina)

**Córdoba**, a oa **Córdoba de La Nueva Andalucía** hec'h anv istorel, zo ur gêr vras en hanternoz Arc'hantina ha kêr-benn proviñs Córdoba, e-kreiz ar vro, war lez ar stêr Río Suquía. Brudet eo an iliz-veur. 

E 2001 e oa 1 272 334 a dud o chom e kêr, ha 1 368 301 e Córdoba vras. E 2005 e oa tremen ur milion hanter a dud.
Jardin

Ur **jardin** pe **liorzh** zo ul lec'h, er-maez peurliesañ, ma planter gwez, plant ha bleunioù evit an dudi (diskuizhañ, pourmen, hunvreal) pe evit gounit frouezh ha legumaj. Savet e vez dre deknikoù al liorzherezh.

Ur feunteun pe ur poull a vez a-wechoù ivez. Traoù all a c'haller ouzhpennañ ː un delwenn, ur pergola...

Dre astenn-ster e komzer eus ul liorzh-kêr, ul liorzh bras e kêr digor d'an dud, ul liorzh loened, ur zoo, hag eus ul liorzh vugale, ur vagouri.
Hortense de Beauharnais

**Hortense** Eugénie Cécile **de Beauharnais** (1783-1837), lesanvet *La Reine Hortense*, a oa pried Luigi Buonaparte, roue Holland, ha mamm an impalaer gall Napoleon III. Rouanez Holland e voe eus 1806 betek 1810), ha dugez Saint-Leu (Saint-Leu-la-Forêt)(1814). 

## He buhez
Ganet e oa d'an 10 a viz Ebrel 1783 e Pariz, ha marvet d'ar 5 a viz Here 1837 e kastell Arenenberg e kanton Thurgovie. 

## Pried ha bugale

En 1802 e timezas gant Luigi Buenaparte (1783-1837). 

Karantez etrezo ne oa ket, met plegañ da youl an impalaer a rankjont ober.

Dizemglev a voe buan etrezo, hi ne blije ket an Izelvroioù dezhi. Distreiñ a reas da Bariz. Tri bugel o devoe koulskoude, goude ma lavare e-unan ne oa ket sur da vezañ tad dezho: 

* **Napoléon Charles Bonaparte**, ganet d'an 10 a viz Kerzu 1802, a oa da vezañ roue war-lerc'h e dad, nemet mervel a reas da 4 bloaz hanter. 

* Napoléon-Louis Bonaparte, ganet d'an 11 a viz Here 1804. Pa varvas e vreur henañ e voe anvet da briñs roueel Holland. Lakaet e voe da roue evel **Lodewijk II** e-pad ur sizhun, entre dilez e dad hag aloubadeg an Izelvroioù gant armeoù Napoleon. Mervel a reas d'ar 17 a viz Meurzh 1831 en Italia.

* Charles Louis Napoleon Bonaparte (1808 – 1873). Ganet e oa en Pariz. Hennezh eo a voe prezidant ar Republik a-raok bout impalaer (1852 – 1870) gant an anv Napoleon III .
Diskar-amzer

**Diskar-amzer**, **dibenn-eost**, **dibenn-hañv**, **dilost-hañv** pe **skub-delioù** eo an anv a vez roet d'ar c'houlz-bloaz a zo etre an hañv hag ar goañv. 

Koulzad an avaloù hag ar sistr eo an diskar-amzer e Breizh. Koulz ar mendemoù hag ar gwin nevez e broioù ar gwin hag e kreisteiz Breizh, er c'hreisteiz d'al Liger.
Rannvloaz

Ur **rannvloaz**, pe **koulz-bloaz**, zo ur rann eus ar bloaz, a zo kement hag un *trimizvezh*, ha peder rannvloaz, pe pevar c'houlz-bloaz, zo er bloaz.

E sevenadurioù zo e weler muioc'h pe nebeutoc'h eget pevar c'houlz-bloaz: henvroiz Aostralia a wel seizh.

## Ar peder rannvloaz

Peurvuiañ e vezont kinniget evel-hen: 
* An nevezamzer
* An diskaramzer
* Ar goañv
* An hañv

## Goueliañ ar rannvloazioù
Dre vras e vez goueliet pep rannvloaz en Europa abaoe milvedoù. Chom a ra aspadennoù eus ar gouelioù-se hiriv an deiz c'hoazh:
* Pask gouel an nevezamzer,
* Gouel-Yann, gouel an hañv , 
* Halloween, pe Oktoberfest pe gouel Visant, pe anvioù all, evit an diskaramzer,
* Nedeleg evit ar goañv.

Er gevredigezh diwar ar maez e oant gouelioù a bouez bras. Hiziv n'int nemet digarezioù kenwerzhel*Ali personel*.

## Arz
* *Quatro stagioni*, ar *Peder Rannvloaz*, gant Antonio Vivaldi.
Lost

Al **lost** zo un ezel e penn a-dreñv korf loened zo: lavaret e vez neuze ez int *lostek*. Eus al loened *dilost* e vez lavaret ivez ez int *besk*.

## Lennegezh
* Fablenn *al louarn besk*, gant Jean de La Fontaine ha *Paotr Treoure*. 

## Gerioù kar
* lostig
* lost-kazh
* lost-kog
* lost-louarn
* lost-marc'h
* dilost-hañv
Lost-louarn

Louzaouennoù eus familh ar bolzadeged eo al **lostoù-louarn**, *Fœniculum vulgare* ha *Fœniculum officinale* o anvioù latin.

## Anvioù all
* ***Annus***
* ***Fanil***
* ***Fanouilh***
* ***Louzaouenn an aer***

## Deskrivadur
Plant bividik frondus-tre, tev o sichenn, eo al lostoù-louarn. 
Sonn eo o c'horzenn, 1-2 metrad uhelder dezhi, garanet eo an traoñ anezhi.
Didroc'het eo an delioù a-lêrennoù moan hir-tre, bourlasek ar penn anezho.
Eus miz Gouere da viz Gwengolo e teu bolzadoù dezho, a zo rannet e 10-30 skin.
War tuchennoù meinek hag en dismantroù e kreskont.

## Istor
En henc'hresianeg e kaver meneg eus ar blantenn, anvet *μάραθος* "marathos" ; kement ha *fanileg*, *fanouilheg* e talvez an anv Marathon, ul lec'h ma kaved lostoù-louarn a-vil-vern eta. Brudet e oa evit sklaeraat ar gweled.
E sevenadur ar Romaned e oa *Fœniculum vulgare* plantenn nevet Bacchus peogwir e veze lakaet da blantenn hud hag orgedus.

E lod rannoù eus Aostralia ez eus lezennoù da reoliañ skignadur al lostoù-louarn.

## Gounezerezh
Hogosik e pep lec'h er bed e kresk lostoù-louarn, hag abaoe pell e vezont gounezet evit o blaz aniz pergen ; dre ar gounezerezh e teu ar pep niverusañ eus an doareoù a gaver hiziv.

En douaroù dizour hag en heol e paota al lostoù-louarn. An doare *dulce* ("dous") a c'hounezer e douaroù strujus ha skañv, en heol, gant trawalc'h a c'hlebor evit ma koeñvfe an ognonenn a zo e traoñ ar gorzenn, hag a c'holoer gant douar a-feur ma kresk.

## Implij
An delioù, ar c'horzennoù, ar gwrizioù hag an hadoù a vez implijet.
### [[Keginerezh]]
An delioù fresk hag an hadoù (fresk pe sec'h) ha lakaer pa geginer pesked.
Ur blaz anizet skañv a roer d'ar saladennoù pa lakaer tammoù ognonennoù kriz enno (gwelet *cartucci* Italia) ; evel legumajoù e vez debret an ognon goude bout bet poazhet.
En Italia c'hoazh e reer silzig blazet gant lostoù-louarn, anvet *finocchione*. E Bro-C'hall e reer ul likor gant fanouilh, *la fenouillette*.
Glec'hiadennoù plijus a reer gant an hadoù ivez.
### Traeterezh
C'hwezh-vat a reer gant eoul lostoù-louarn.
### [[Mezegiezh]]
#### Dre ziabarzh
* Erbedet e vez drebriñ **hadoù** lostoù-louarn da aesaat ar c'hoazhañ, da bareañ an dipadapa, da zegas muioc'h a laezh d'ar merc'hed.
* Gant ar **gwrizioù** e reer war-dro kudennoù ar benvegad troazhañ.
#### Dre ziavaez
* Gant fanouilh e farder louzoù-gargouilhat da bareañ poanioù ar muñsunoù ha re ar gouzoug.
* Mesket e vez gant rouanez-ar-foenneg (*Filipendula ulmaria*), bent pebret (*Mentha piperita*) ha nadozioù (*Geranium maculatum*) da gempenn ar benvegad koazhañ.
* Eoul lostoù-louarn mesket gant eoul louzaouenn-an-deñved (*Thymus vulagris*) hag eoul eukaliptuz (*Eucalyptus globulus*), ha kejet gant eoul olivez a implijer evel antred da frotañ ar vruched enep ar gorzellad.
* Ne vez morse erbedet eoul lostoù-louarn d'ar merc'hed pa vezont o tougen.

## Notennoù
Troad revertivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad revertivel** (saoz.: *revertive case*) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ ar fed m'emañ un dra bennak pe un den bennak o tistreiñ, o vont war-gil pe o vont a-enep d'un dra bennak.

Implijet e vez an droad-mañ gant ar manchoueg, merket gant al lostger "*-ca/-ce/-cu*" (diwar ar wrizienn: "*ca*").
Troad formel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad formel** pe **troad-stummañ** (saoz.: *formal case*) evit komz eus un droad a dalvez da geñveriañ un dra bennak ouzh un dra bennak (peur)heñvel outañ, o klotaat mui-pe-vui gant "evel" e brezhoneg.

Implijet e vez an droad-mañ gant ar manchoueg, merket gant al lostger "*-gese*".
Troad pegativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad pegativel** (saoz.: *pegative case*) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ graer yezhadurel un ober gant un arguzenn o klotaat gant ur gouzañver dativel-heñvel, da lâret eo e talvez da verkañ graer ur verb tranzitivel gantañ ul levezon gwan war an ar gouzañver.

Kinniget e oa vbet an droad-mañ gant ar yezhonour danek Søren Wichmann evit komz eus rannyezh Azoyú an tlapanekeg (*Me'phaa*/*Tlapanec*), a-hervez ar yezh nemeti ar bed implijet ganti an droad-mañ. Wichmann a displegas orin an termen evel-hen:

 […] based ‘Pegative’ on the Greek πηγή, which means ‘origin, source, emanation, etc.’ to provide a name for a case that proto-typically refers to a giver as opposed to a recipient".


## Notennoù:

## Mammennoù:
*
Lostig

**Lostig** (diwar ar ger lost) a vez lavaret:
*eus lostig ar frouezh, pe an delioù, gwelout 
** lostig (frouezh)
** lostig (delioù)
*eus ur sin dindan al lizherenn c: gwelout lostig (sin)
*eus *lostig-an-ti*, pe ar bidoc'hig.
Tŷ Newydd

**Tŷ Newydd** zo un ti e Kembre e Llanystumdwy, e-kichen Cricieth, e Gwynedd, ma vez desket skrivañ da zanvez skrivagnerien gembraek ha saoznek. Ti David Lloyd George, ur c'hentañ ministr breizhveuriat, eus Kembre, e oa.

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Ptilonorhynchus violaceus

***Ptilonorhynchus violaceus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Ptilonorhynchidae.

Anvet e voe *Pyrrhocorax violaceus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).Ar spesad nemetañ er genad *Ptilonorhynchus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

Kevell bihan a vez aozet gant ar par war an douar, gant geot sec'h ha bleñchoù, kinklet gant traoù a liv, da sachañ ar parezed.

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer amprevaned, bleuñv, delioù, greun ha had ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e reter Aostralia :
* *Ptilonorhynchus violaceus minor*, e biz stad Queensland,
* *P. v. *'violaceus**', eus gevred stad Queensland da greisteiz hini Victoria.

## Skeudennoù


BowerOfSatinBowerbird.jpg|Neizh.
Satinbowerbirdfemale.jpg|Parez.
Satin_bowerbird.jpg|Parez.
Satin Bowerbird.jpg|Par.
Ptilonorhynchus violaceus..jpg|Evnig oc'h ober e here.

## Liammoù diavaez
*  ''Ptilonorhynchus violaceus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ptilonorhynchus violaceus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Troad esivel-formel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad esivel-formel** (saoz.: *essive-formal case*) evit komz eus un droad o klotaat war un dro gant implij an droad esivel diouzh un tu ha gant hini an droad formel diouzh an tu all.

Implijet e vez an droad-mañ gant an hungareg, merket gant al lostger "*-ként*", evit merkañ ar c'harg pe ar stad (d.s. "evel tourist") hag an doare (d.s. "evel ul loen chaset").

N'eo ket gwall sklaer avat pe hini eo renk yezhadurel resis al lostger "*-ként*", rak peurliesañ e vez staget al lostegerioù a verk an troadoù e diwezh ur ger, met en degouezh-mañ e c'hell bezañ staget al lostger lokativel ouzh al lostger esivel-formel-mañ. Ouzhpenn, ne douj ket al lostger "*-ként*" da reolennoù boas ar hesonerezh vogalennek evel ma ra an holl lostgerioù all a dalvez da verkañ troadoù. ha n'haller ket implijout al lostger "*-é*", merk perc'hennañ an trede gour a-gevret gant val lostger "*-kent*". Abalamour d'an abegoù-mañ ne vez ket lakaet an dibenn-mañ da verk an droad esivel-formel atav er yeahzdurioù hungarek.
Troad elativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad elativel** (saoz.: *elative case*) evit komz eus un droad-lec'hiañ a dalvez da verkañ ar fed ma vez degaset pe ma teu un dra bennak er-maez eus ul lec'h bennak. 

Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù finnek-ougrek, en o zouez ar finneg, merket gant al lostger "*sta/stä*", an estonieg, merket gant al lostger "*st*" staget ouzh kelf ar genitivel, hag an hungareg, merket gant al lostger "*ból/ből*".

* Da skouer:

: e finneg: *talo* (nominativel → *talo*'sta*** ("eus an ti/er-maez eus an ti")
: en estonieg: ''maja'' ([[troad nominativel|nominativel]] → ''maja'''st*** 
: en hungareg: *ház* (nominativel → *ház*'ból**'
Bortziri

**Bortziri** pe **Bortziriak** eo anv euskarek unan eus 19 komark Nafarroa, anvet *Cinco Villas* e spagnoleg (*Pemp kêriadenn* e brezhoneg), en hanternoz Nafarroa, stok ouzh an harzoù gant ar stad c'hall ha kanton Ezpeleta. 
Sed o anvioù:
* Bera 
* Lesaka 
* Etxalar 
* Igantzi 
* Arantza 
 
## An anv
Dont a ra eus *bortz*, a zo pemp en euskareg, ha *herri*, bourk, gant an dibenn lies *ak*. Kenster eo an anvioù euskarek ha spagnolek eta.

## Bevennoù
*kumun Baztan, er reter
*kumun Bertizarana er c'hreisteiz
*ar stêr Urumea er c'hornôg, hag en tu all dezhi komark Bidasoa-Txingudi e proviñs Gipuzkoa, 
*kanton Ezpeleta, e proviñs Lapurdi, en hanternoz
Elektra: Assassin

***Elektra: Assassin*** a zo titl un heuliad comics berr (8 levrenn) hag a voe a-bouez bras en istor ar c'homics. Embannet e voe gant Epic Comics, ur skourr eus Marvel Comics, etre 1986 ha 1987. Ar senbario a zo bet skrivet gant Frank Miller hag an tresadennoù savet gant Bill Sienkiewicz.

## Krouerien
Frank Miller ha Bill Sienkiewicz a oa e barr o brud e-touez al lennerien comics pa voe embannet Elektra:Assassin. Degemeret mat-tre e voe an heuliad gant al lennerien, dres d'ar mare ma teuas ivez ** er-maez.

En heuliad ec'h implijas Sienkiewicz doareoù skeudenniñ ne oant ket bet implijet betek-henn : dourlivañ ha pegadennoù da skouer.

## Renkadur
Ne glote ket senario Miller gant reolennoù "comic book code". Setu perak ne voe ket embannet gant Marvel Comics, met gant Epic Comics, un ti-embann hag a lakae embann levrioù ne zerent ket ouzh ar vugale. Ne voe ket gwerzhet Elektra:Assassin er stalioù kazetennoù, met e stalioù bannoù-treset nemetken.

## Senario
Kregiñ a ra an traoù e Suamerika, eno emañ Elektra en un ti evit ar re sot hag e klask kavout he memor en-dro. Diaes eo al levrenn gentañ da lenn, dre ma'z eo ken mesk-divesk an istor ha memor Elektra. Soñjal a re edarvoudoù kozh evel marv he mamm, an taolioù a bakas gant he zad (ne ouezer ket ha gwir eo pe get) hjag e re nevesoc'h, evel muntroù he deus kaset da benn. Dizoloiñ a reer ivez ez eus eus The Beast, hag a redi an dud da zoujañ d'e urzhioù dre lakaat anezho da evañ e laezh. Er penn-kentañ ne ouezer ket re pe bal en deus The Beast, ha goude-se e komprener ez eo mennet da aozañ ur brezel nukleel. Goude bezañ c'hwitet e ra war-dro kabal-prezidant Ken Wind. Ur wech dilennet e klask hemañ aozañ ur brezel nukleel a-enep da Rusia. 
Dont a ra a-benn Elektra da guitaat ti ar re sot dre douellañ Garrett, hag a labour evit S.H.I.E.L.D.. Neuze e krog Garrett da glask we he lerc'h met ne zeu ket a-benn da bakout anezhi. Elektra a laka ur savadur, ennañ Garrett, da darzhañ, ha distrujet eo Garrett. Skiantourien eus rann eus S.H.I.E.L.D. a adsav Garrett dindan stumm ur robot, ha stagañ a reont e benn gwir ouzh ar robot. Kenderc'hel a ra da glask war-lerc'h Elektra, met merzout a ra e vo dibosupl dezhañ tapout anezhi.
Mor Azov

**Mor Azov** (*Азовське море* en ukraineg, *Азовское море* e ruseg, *Azaq deñizi* e tatareg Krimea), zo ur mor bihan damgloz, e reter Europa. Stag eo ouzh ar Mor Du, war-bouez strizh-mor Kertch. Dont a ra e anv eus hini kêr Azov, en aber ar stêr Don, er biz.
En Henamzer e veze gwelet evel ul lenn, ha paludoù tro-dro, anvet *Pălūs Meotis* (« geun pe lenn Meotis »).

## Douaroniezh
En-dro da Vor Azov emañ stadoù Ukraina, er c’hornôg hag en hanternoz, ha Rusia er reter. Gant ledenez Krimea ha ledenez Taman eo dispartiet Mor Azov diouzh ar Mor Du, ha liammet eo an daou vor dre strizh-mor Kertch.
En em astenn a ra Mor Azov war ur gorread a 38&nbsp;000 km², ha n’a ket e zonder en tu all da 15 m. N’eo ket gwall sall an dour. Ha bas-kenañ eo el lodenn gornôg, gant kalzik enezennoùigoù. Gant se e c’hall an dour bezañ tomm a-walc’h e-pad an hañv hag e c’hall skornañ aes a-walc’h e-pad ar goañv.

Ennañ en em daol ar stêrioù Don ha Kouban. Dre m’eo liammet ar stêr Don ouzh ar Volga war-bouez ur ganol, eo pouezus-bras Mor Azov evit armerzh Rusia. Dre an an Don hag ar Volga e c’hall listri tremen eus Mor Azov hag ar Mor Du da Vor Kaspia ha d’ar Mor Baltel. 

Peskedus e oa an dourioù, met er bloavezhioù diwezhañ eo digresket ar c’hementad pesked a daper eno, abalamour d’ar re-besketa ha d’ar saotradur dreist-holl.
Maroko spagnol

**Rann Maroko dindan gwarez spagnol** ( حماية إسبانيا في المغرب en arabeg) a oa al lodenn eus Maroko trevadennet gant Spagn. Savet e oa bet e 1912 gant Feur-emglev Fes ha padout a reas betek 1956, pa voe anavezet dizalc'hted Maroko gant Gall ha Spagn.

## Gwelet ivez
*Plaza de soberanía
Mikael (arc'hael)

**Sant Mikael** zo un arc'hael meneget e anv er Bibl. Lidet e vez gant an iliz katolik d'an 29 a viz Gwengolo.

E anv eo a gaver el lec'hanvadurezh, hag e kement Menez Mikael a zo. 

## Pennadoù kar
* Mikael
* Gouel Mikael

## Skeudennoù

Image:MontStMichel-StatueFremiet.jpg| Delwenn d'an arc'hael Mikael e Menez-Mikael-ar-Mor, (treset e 1910).
Image:Statue of Saint Michael and the dragon on the Spire of Mont Saint-Michel Abbey - P1000170.jpg|Skeudenn an arc'hael Mikael e begig-beg korzenn Menez-Mikael-ar-Mor
Image:157 Saint-Michel-Mont-Mercure. Le clocher et la statue de l'archange saint Michel terrassant le dragon.JPG|Delwenn an arc'hael Mikael o reiñ lamm d'an aerouant e Saint-Michel-Mont-Mercure (Vendée)
Emgann Annual

**Emgann Annual** (anavezet evel *El Desastre de Annual* e spagnoleg) zo un emgann gounezet gant soudarded Abdelkrim e Maroko a-enep arme Spagn adalek an 22 a viz Gouere betel an 9 a viz Eost 1921 war-dro Annual (pe Anoual evel ma skriver e galleg). E-tro trizek mil soudard spagnol a voe lazhet, en o zouez o jeneral Manuel Fernández Silvestre. E-tal na oa bet kollet nemet un 800 bennak.

Kentañ emgann Brezel ar Rif (1921-1926) e voe.

## Levrlennadur
* Mimoun Charqi, *La Guerre chimique contre Le Rif*, Editions Amazigh, 2004.

## Gwelet ivez
* Abdelkrim
* Brezel ar Rif
* Republik ar Rif
* Maroko spagnol
Troad-amzeriañ

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad amzeriañ** (saoz.: *temporal case*) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ an amzer/an eur ma vez graet un dra bennak, o klotaat alies gant "da (vare)" ha "da geñver" e brezhoneg.

Implijet e vez an droad-mañ en hungareg, merket gant al lostger "*-kor*", da skouer:

: *hét óra*'kor*** ("'''da''' seizh eur") "at seven o'clock"
: ''éjfél'''kor*** ("da hanternoz")
: *karácsony*'kor**' ("da vare Nedeleg")
Emgann Barranco del Lobo

**Emgann Barranco del Lobo** (pe **Desastre del Barranco del Lobo** e spagnoleg) a vez graet eus un emgann gwadek a c'hoarvezas en un ode veneziek damdost da gêr Melilla, er Maroko spagnol d'ar 27 a viz Gouhere 1909 pa voe trec'het arme Spagn gant brezelourien ar Rif. 

Hemañ hag emgann Annual en 1921 eo an daou washañ drouziwezh gouzañvet gant arme Spagn en Afrika. 

## Istor

Goude Brezel 1898 etre Spagn ha SUA ha kollet gant Spagn e klaskas ar gouarnamant spagnol reiñ lufr da vrud Spagn en-dro, ha krediñ a reas e c'halle ober en Afrika, e Maroko. 

## Kan
Gant emgann Barranco del Lobo e voe awenet ar son-mañ:


*En el Barranco del Lobo* 
*hay una fuente que mana* 
*sangre de los españoles* 
*que murieron por España.* (en otras versiones "por la patria")

*¡Pobrecitas madres,* 
*cuánto llorarán,* 
*al ver que sus hijos* 
*a la guerra van!* 

*Ni me lavo ni me peino* 
*ni me pongo la mantilla,* 
*hasta que venga mi novio* 
*de la guerra de Melilla.* 

*Melilla ya no es Melilla,* 
*Melilla es un matadero* 
*donde van los españoles* 
*a morir como corderos.* 


## Levrlennadur
* Jesús F. Salafranca *El sistema colonial español en África* Ed. Algazara, Málaga (2001) ISBN 84-87999-71-9

## Liammoù diavaez
* El desastre del Barranco del Lobo — Historias de la Historia
* Intervención en el Rif y evolución de Melilla — Centenario 1909
Republik ar Rif

**Republik ar Rif** a voe embannet e 1921 e hanternoz Maroko, e menezioù ar Rif. Betek 1926 e padas.

## Istor
E 1921 ec'h emsavas ar poblad berber Ait Ouriaghel, renet gant Muhammad ibn Abd al-Karim al-C'hattabi, a-enep ar Spagnoled.

E penn 18 000 soudard edo ar jeneral spagnol Manuel Fernández Silvestre (1871-1921). D'an 21 a viz Gouhere 1921 e voe lazhet 13 000 anezhe en emgann Annual, ma en em lazhas ar jeneral.

Diskaret e voe ar republik d'ar 27 a viz Mae 1926 gant an armeoù spagnol ha gall goude dilestradeg wadek Alhucemas, ma voe implijet armoù kimiek gant ar Spagnoled a-enep ar bobl, hag evit se e voent skoazellet gant an armeoù alaman ha gall.

Flag of the Republic of the Rif.svg
República del Rif.svg

## Levrlennadur
* Stroll : *Abd El-Krim et la république du Rif*, La Découverte, 1976  — En-linenn

## Liammoù diavaez
* ''Rif, histoire d'une république''
Troad illativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad illativel** (saoz.: *illative case*, diwar al latin: *illatus* "degaset (eus an diavaez)") evit komz eus un droad-lec'hianñ a dalvez da verkañ ar fed ma kemm lec'h un den pe un dra bennak o vont eus an diavez d'an diabarzh, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "e(-barzh)" e brezhoneg

## Er yezhoù finnek-ougrek

Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù finnek-ougrek, da skouer: 

* en hungareg: 

: *ház* → *a ház*'ba*** ("(betek) en/e-barzh an ti")

* en [[estonieg]]:
: ''maja'' → ''maja'''sse*** pe "maj**j**a" ("(betek) en/e-barzh an ti")

* e finneg, merket gant al lostger "*-(h)an/-(h)en/-(h)on*"...:

: *talo* → *talo*'hon***("(betek) en/e-barzh an ti")

==El lituaneg==

Daoust ha ne vez ket implijet nemeur er yezh unvan dre skrid a-vremañ, e vez eimplijet ingal gwezhall hag implijet e vez c'hoazh an droad illativel dre gomz e rannyezhoù [[lituaneg|lituanek]] 'zo, kavet kalz aliesoc'h en unander evit el liester, da skouer: 

: ''kar'''as*** (nom. gourel: "brezel") → *kar*'an***
: ''up'''ė*** (nom. benel: "stêr") → *up*'ėn**'

## Liammoù diavaez
* Hungarian illative case from www.HungarianReference.com
Kastell Caernarfon

Emañ **kastell Caernarfon** e Caernarfon, e Gwynedd, e hanternoz Kembre. Savet e oa bet ar c’hastell a weler hiziv gant Edouarzh Iañ, roue Bro-Saoz, goude ma oa bet aloubet Kembre gantañ.

Gant Edouarzh Iañ e voe lakaet sevel meur a gastell e hanternoz Kembre, evit lakaat Kembreiz da blegañ, da-heul e drec’h war ar priñs Llywelyn ap Gruffudd. En o zouez e c’haller menegiñ kastell Biwmares, hini Conwy ha hini Harlech. Hogen hini Caernarfon e oa an hini pouezusañ, dre ma oa e-kichen ar Menai, ar vrec’h-vor zo etre Enez Mon hag an douar-bras.

Kroget e oa bet da sevel ar c’hastell e 1283, ha kendalc’het e oa bet betek 1323. Ne oa ket bet peurechuet e gwirionez, ha hiziv c’hoazh e weler ar roudoù eus mogerennoù diechu. Hervez dielloù an amzer-hont e vije koustet al labourioù war-dro 22 000 lur sterling, ar pezh a oa ur sammad brav a arc’hant da neuze, war-dro ur bloavezhiad gounid evit teñzor ar roue. Hervez ar vojenn e vije bet savet ar mogerioù war skouer re Kergustentin, dre ma oa bet ar roue Edouarzh Iañ o kemer perzh er C'hroaziadegoù. Emañ ar c’hastell dirak dourioù ar Menai, evel-se e c’halled eveshaat an tremen dre ar vrec’h-vor. Hervez a lavarer e vije bet ganet Edouarzh II ennañ e 1284, hogen n’eur ket sur e vije gwir kement-se : marteze eo bet kontet evit ma vije degemeret gwelloc’h gant tud Kembre Edouarzh II, mab roue Bro-Saoz, hag eñ lesanvet *"Priñs Kembre"*.

E 1403 ha 1404 e voe lakaet seziz war ar c’hastell gant soudarded Owain Glyndŵr, ar priñs kembreat a oa en em savet a-enep ar galloud saoz. E-pad an Dispac'h saoz en em zaskoras soudarded ar c’hastell d’ar Barlamantidi e 1646.

Abaoe Edouarzh II e vez graet « priñs Kembre » eus mab henañ ar roue pe ar rouanez zo o ren e Londrez (rouaned Bro-Saoz, rouaned ar Rouantelezh Unanet) E 1911, hag adarre e 1969 e voe aozet e kastell Caernarfon lidoù d’ober eus ar mab henañ-se « priñs Kembre », gant Edouarzh VIII e 1911 ha Charlez e 1969.

## Liamm diavaez
 Ar c'hastell war lec'hienn CastleWales
Abd el-Krim

**Abdelkrim**, pe Abd el-Krim (مُحَمد بن عبد الكريم الخطابي, Muhammad ibn Abd al-Karim al-C'hattabi e anv leun en arabeg, pe  e berbereg ar Rif), a voe ur brezelour e Maroko, e menezioù ar Rif, haroz ar stourm a-enep an drevadennerien, hag en em gannas a-enep ar Spagnoled, gourc'hemennet gant Miguel Primo de Rivera, hag ar C'hallaoued renet gant ar jeneral Pétain.

## Levrlennadur
* David S. Woolman, *Rebels in the Rif: Abd el Krim and the Rif Rebellion*, 1968
* Charles Richard Pennell, *A Country with a Government and a Flag: The Rif War in Morocco, 1921-1926*, 1986
* Abdelkrim, *Mémoires d'Abd el Krim / recueillis par J. Roger-Mathieu*, Paris, Librairie des Champs Elysées, 1927
* Abdelkrim, *Mémoires II, la Crise franco-marocaine, 1955—1956*, Paris, Plon, 1984
* F. Tamburini, I gas nella guerra del Rif, in "Storia Militare", n.145, a.XIII, settembre 2005
* Zakya Daoud, *Abdelkrim Khattabi : une épopée d’or et de sang*, La Croisée des Chemins, 2020
Edouarzh Iañ (Bro-Saoz)

**Edouarzh Iañ**, ganet d'ar 17 a viz Mezheven 1239, marvet d’ar 7 a viz Gouere 1307, a voe Roue Bro-Saoz adalek 1272 betek e varv e 1307. *Longshanks* (« divhar hir ») e oa e lesanv, rak un den bras e oa. Hennezh eo ar roue saoz a aloubas Kembre a-benn ar fin ha gantañ e voe lazhet Llywelyn ap Gruffudd, priñs diwezhañ Kembre, e 1282. Klask a reas lakaat e grabanoù war Bro-Skos ivez, en ur lakaat e vab Edouarzh II e penn ar vro-se, hogen ne baouezas ket ar brezelioù evit dizalc’hted Bro-Saoz, gant William Wallace ha Robert Bruce a zeuas da vezañ roue Bro-Skos e 1306. 

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:
*da Eleanor Kastilha (m. 1254–1290)
*da Marc'harid Bro-C'hall, ha tri bugel o doe: 
* Thomas de Brotherton (1300 – 1338), kont Norfolk ;
* Edmond de Woodstock (1301 – 1330), kont Kent ; 
* *Aliénor*, ganet e Winchester d'ar 4 a viz Mae 1306, marvet en Amesbury e 1311, da bemp bloaz.
Troad distributivel-amzeriañ

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad distributivel-amzeriañ** (saoz.: *distributive-temporal case*) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ pegen alies e tegouezh un dra bennak, o klotaat war un dro gant arc'hwel an droad distributivel diouzh un tu ha hini an droad-amzeriañ diouzh an tu all.

Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù finnek-ougrek, da skouer: 

* en hungareg, merket gant al lostger "*-ta*", da skouer:

: *havonta* ("bep miz")
: *naponta* ("bemdez")

* e finneg gant ur ster un tammig disheñvel hag implijet ral a-wezh er yezh-mañ, merket gant al lostger "*-sin*" staget ouzh merk al liester "*-i-*" peurliesañ, da skouer:

: *sunnuntaisin* ("bep sul/d'ar sul")
: *päivisin* ("e-pad an devezh(ioù)/diouzh an deiz")

## An droad distributivel kv. an droad distributivel-amzeriañ

Disheñvel eo ster an droad distributivel, a verk ar c'houlz, diouzh hini an droad distributivel-amzeriañ, a dalvez kentoc'h da verkañ ar fed ma vez graet un dra bennak en un doare ingal a-hed ar wezh, da skouer:

* **Distributivel**
: *Siivoan päivittäin* ("Naetaat a ra diouzh an deiz/e-pad an deiz")

* **Distributivel-amzeriañ**
: *Siivoan päivisin* ("Naetaat a ran bemdez")
Troad-pal

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad-pal** pe **troad palel**(saoz.: *final case*) evit komz eus un droad-lec'hianñ a dalvez da verkañ pal un ober, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "a-benn" e brezhoneg.

Gwezhall e veze implijet an droad-mañ gant ar yezhoù semitek.

## Mammennoù:


## Gwelit ivez:
* Troad arbennel-pal