Demat

**Demat**, pe **deiz mat** (hervez an distagadur leonek), zo un estlammadell vrezhonek hag ur ger saludiñ, unan eus ar re a vez implijet stank hiziv.

## Tabut
Implijet e vez kalz gant an nevezvrezhonegerien, ken e vez tabut a-wechoù diwar-benn e implij.

Darn a gav dezho n'eo ket ar ger gwellañ da implijout abalamour ma ne veze ket implijet stank gant ar vrezhonegerien a-vihan en  kantved.

Darn all a embann zoken n'eo ket ur ger brezhonek. Roudoù a gaver anezhañ koulskoude er skridoù abaoe pell zo.

## Er skridoù
### Er [[XVvet kantved| kantved]]
Testeniekaet eo **demat** e krennvrezhoneg. 
* Kentañ meneg a gaver eus ar ger a zo en ur skrid eus 1480, diwar dorn ar marc'heger alaman Arnold Von Harff, dindan ar stumm **dematio** (evit **demat deoc'h**). Arnold Von Harff a notenne war ur c'haier frazennoù pemdez a dalveze dezhañ da veajiñ dre ar broioù ergerzhet gantañ. Gras d'ar marc'heger-se eo deuet betek ennomp ar bommoù kentañ anavezet ganeomp eus ar brezhoneg komzet hag ar re nemeto e krennvrezhoneg, pell a-raok al labourioù dastum kaset da benn abaoe an . Ur souezh eo soñjal emañ ar ger **demat** e-touez an nebeud bommoù komzet testeniekaet en hor yezh zo deuet betek ennomp. E Naoned en doa bet tro Arnold Von Harff da glevet brezhoneg er bloavezh 1480. Implijet e vez c'hoazh gant brezhonegerien Naoned (ha re all!) e 2013.

### Er [[XVIvet kantved| kantved]]
* Kavet e vez er mister Buez Santez Nonn dre veur a wech: 
**"dez mat deoch glan e-n ti man" (gwerzenn 1305), 
**"dezmat goulou a guir coudet e-n abaty man" (gwerzenn 1725), 
** ha "dez mat golou ... da-n mab beniguet." (gwerzenn 929).
*E-barzh *[[Le Grand Mystère de Jésus]]*, embannet e 1530 (hag adembannet e 1622, hag e 1865).

### Er [[XVIIvet kantved| kantved]]
*E-barzh an *[[Nomenclator]]* (1633), adembannet gant Skol e 2000.

### En [[XVIIIvet kantved| kantved]]
*E Geriadur Gregor Rostren.
*Er mister *[[Ar Varn Diwezhañ]]*dave?
*Er mister *[[Tregedienn Sant Guillerm]]*dave?

### En [[XIXvet kantved| kantved]]
E gavout a reer e geriadurioù zo, evel hini ar Gonideg, adembannet e 1850, ha dindan pluenn ar skrivagnerien Fañch an Uhel, ha Troude peurgetket.

#### Gant [[Fañch an Uhel]]
Kavet e vez ar ger e teir oberenn:
* er pezh-c'hoari *[[Sainte Tryphine et le Roi Arthur]]*, dastumet gantañ hag embannet e 1863, hag adembannet gant Françoise Morvan e 2002.;
* e kontadennoù skrivet gant Fañch an Uhel, met marteze n'eo ket ar ger-se a gleve gant ar gonterien;
* e gwerzioù ha sonioù dastumet gantañ, e *[[Gwerziou Breiz Izel]]* ha *[[Soniou Breiz Izel]]* eta. 
N'eo ket trawalc'h lenn ar ger en e gontadennoù evit bezañ sur e oa klevet gantañ, nag e veze implijet ar ger gant ar bobl er vuhez pemdeziek ken, met ne oa ket dianav moarvat. Ha lavarout a rae an Uhel e oa feal d'ar yezh a gleve.

#### Gant Troude
Gant al Leonad Troude e kaver ar ger ivez :
* en *Nouvelles Conversations en breton et en français*, embannet e Sant-Brieg e 1857, er bajenn 4, e lenner : 
** *Deiz mat d'e-hoc'h, Paol.*
* e-barzh Geriadur Troude e 1869; ouzhpenn-se e ro ar skouerioù *deizmatid*, ha *deizmateoc'h*. 
* el levr *Ar Marvailler brezounek pe marvaillou brezounek*, dastumet gant Troude ha Gabriel Milin, embannet e 1870.

### En [[XXvet kantved| kantved]]
Kavout a ra da galz a dud ez eo ur ger "ijinet", pe "chimik" evel ma skriv Lionel Buannic en e levr *[[Ce que vous avez toujours voulu savoir sur le breton!]]*. Evit doare n'eo nemet un ali personel, diazezet war ar vrud kentoc'h evit war un enklask. Ur ger n'hoc'h eus ket klevet pe n'eo ket anavezet gant an holl a c'hall bezañ bev koulskoude.

Gwir eo a-hend-all ne oa ket nec'het ar bobl gant ar saludiñ e doare kêr, hag e veze graet war ar maez, en  kantved, gant troiennoù a bep seurt abalamour ma oa disheñvel ar reolennoù sevended diouzh re ar galleg. Stag e oa an troiennoù-se ouzh doareoù an dud, pe ouzh ar pezh a veze an den saludet oc'h ober, ha kement zo, hag alies 
*pe gant goulennoù :
***Tomm a-walc'h eo deoc'h? Poaniañ 'reer? O vont 've'er? Hiriv 'vo glav? Mont a ra mat an traoù? 
*pe gant estlammadennoù :
***Gleb eo an traoù! Dour zo bet! Feson glav zo warni! ... * 
Kavout a reer un niver a zoareoù saludiñ pemdeziek a seurt gant ar re-se e levr brudet ar skrivagner [[Jules Gros]], *Le trésor du breton parlé*, en trede levrenn peurgetket. Kement-se ne brou ket ne oa ket troiennoù all er c'hantvedoù a-raok evel-just.

Kavet e vez ar ger ivez :
*e meur a ganaouenn, 
*e meur a levr-deskiñ: re [[Roparz Hemon]], [[Pêr Denez]], [[Jean Tricoire]] (* Me a gomzo brezoneg*, 1990, p 132), [[Mark Kerrain]], ha kelennet e vez er skolioù.
*e skridoù a bep seurt:
**en dastumad *Sorbienneu ha Farseu kôh er Hornad*, gant G. Er Borgn, e 1925 (pajenn 8).
**er romant [[Onenn]], gant [[Brogarour]], e 1936, (p.&nbsp;15).

==Demata==
*Ur verb demata zo savet diwar *'demat*';
*Er romant *Ur marc'hadour a Vontroulez*, gant [[Jakez Konan]], e kaver ar verb *nozvata*, diwar skouer ar verb *demata*.

== Distagadur ==
* Ar stummoù gant *t*, skrivet *dematit* pe *demateoc'h*, e skridoù ar Grennamzer betek an  kantved, e-lec'h *demat dit* pe *demat deoc'h*, a verk kaletadur *d*, e-barzh *dit* ha *deoc'h*, goude *t* dibenn *demat*. Un testeni ouzhpenn ez eo e oa bet klevet ar ger da vat gant an dud o deus e skrivet.

==Pennad==
Ur pennad zo bet savet diwar-benn implij ar ger-mañ er skridoù kozh gant [[Gwennole ar Menn]] e-barzh niverenn 211 ar gelaouenn *Hor Yezh'' e 1997.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

*Demat  er wikigeriadur
*Deiz mat  er wikigeriadur