open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Völkischer Beobachter

***Völkischer Beobachter*** (*an evezhier poblek*) a oa ur gazetenn alaman eus an tu dehou pellañ, bet embannet etre 1919 ha 1945.

## Istor
Er penn-kentañ e oa anvet *Münchener Beobachter*, hag e teuas da vezañ *Völkischer Beobachter* e 1919.

Gant an NSDAP e voe adprenet e miz Kerzu 1920 pa oa o vont d'ar strad abalamour d'an diaesterioù arc'hant. Lakaet e voe Dietrich Eckart da bennskrivagner. Gant Adolf Hitler e voe divizet lakaas ar ***Völkischer Beobachter*** da vezañ kazetenn ofisiel ar strollad nazi, hag e voe lakaet Alfred Rosenberg da bennskrivagner e 1923.
Pa veze gwerzhet tro 8 000 skouerenn da vare krouidigezh ar gazetenn, e veze 25 000 skouerenn en diskar-amzer 1923 (pa voe aloubet ar Ruhr), ouzhpenn 120 000 e 1931 ha betek 1 milion 700 000 a skouerennoù e 1944.

Ur gazetenn sizhuniek e oa da gentañ. Hag adalek an 8 a viz C'hwevrer 1923 e teuas da vezañ ur pemdezieg. Da heul "putsch an davarn" (8 a viz Du 1923), ne voe ket mui embannet betek ar 26 a viz C'hwevrer 1925. A-sav da vat e chomas an embann e dibenn miz Ebrel 1945, un nebeud deizoù a-raok kapitulation an Trede Reich.
San Francisco de los Romo

**San Francisco de los Romo** zo ur gêr hag ur gumun e stad Aguascalientes e Republik Mec'hiko. 28 000 a dud a oa o chom enni e 2005 ha 46454 e 2015 . Lesanvet eo bet "San Pancho de las Carnitas" abalamour ma vez gwerzhet kalz kig moc'h eno . 
## Notennoù ha daveennoù
Tucumán (proviñs)

**Tucumán** zo unan eus proviñsoù Arc'hantina, e gwalarn ar vro, ha San Miguel de Tucumán, pe *Tucumán*, hepmui, eo he c'hêr-benn.
San Luis (proviñs)

**San Luis** zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober *Republik [[Arc'hantina]]* ha kêr San Luis eo he c'hêr-benn.
Julianne Moore

**Julianne Moore**, pe **Julie Anne Smith** he gwir anv, zo un aktourez eus Stadoù Unanet Amerika.

### Liammoù diavez

* Julianne Moore - IMDb
Pampa

**Pampa** zo ur ger ketchwaek a dalv kement ha kompezenn, hag ivez ur ger spagnolek bremañ, hag anv meur a dra ha dreist-holl meur a lec'h e Kreisteizamerika.

## Lec'hioù
* ur metou naturel, hini kompezennoù Kreisteizamerika : Pampa (kompezenn) hag an div rann:
** Pampa sec'h
** Pampa gleborek
* ur bobl indian o chom er vro-se, ar bobl pampa: Pampa (pobl)

### 
* ur broviñs en Arc'hantina: La Pampa
* kumunioù pe kêriadennoù en Arc'hantina
* **Abra Pampa**, e proviñs Jujuy. 
* **Mira Pampa**, e partido Rivadavia, e proviñs Buenos Aires.
* Kumun ha kêriadenn **La Pampa**, e proviñs Córdoba 
* Kêriadenn Pampa Alta, e departamant Deseado, e proviñs de Santa Cruz.

### 
* Kêriadenn **Pampa Aullagas**, en Oruro. 

### E Costa Rica
* ur gompezenn e proviñs Guanacaste e Costa Rica
* kêriadenn Pampa, e kanton La Cruz, e Guanacaste, Costa Rica.  

### E Perou
* Kêr Pampas e proviñs Tayacaja, e departamant Huancavelica. 
* Distrig Pampas, e departamant Huancavelica. 

### Kêrioù e [[SUA]]
* Pampa, Texas
* Pampa, Washington

## Tud
* Adikavi Pampa, ur barzh indian eus an Xvet kantved (902-975), a skrive er yezh * kannada*, pe kannadeg , oberour ar Vikramarjuna Vijaya. 

## Gwelout ivez
* La Pampa
* Pampas
* Pamba
Kannadeg

**Kannadeg** zo ur ger brezhonek, meur a ster dezhañ.

*Ur **gannadeg** zo
**un ober graet gant un toullad tud a zo o *[[kannañ]] ar c'houez*, pe o walc'hiñ dilhad
***Kaoz zo bet er mojennoù kozh eus kannerezed-noz

**un ober graet gant un toullad tud a zo o kannañ, pe o tornañ, pe o pilat, tud all
***Pa vez un emgann e vez pep hini o klask kannañ unan all, pe meur a hini

*Ar **c'hannadeg** , pe ar **c'hannada**, a zo ur yezh eus India: kannadeg (yezh)
Republik ar Rio Grande

**Republik ar Rio Grande** zo un anv a vez graet ouzh div republik en Amerika en XIXvet kantved, hogen disheñvel ha pell-mat an eil diouzh eben:
*ar República Rio-Grandense, ur stad dizalc'h zo bet e Rio Grande do Sul, e kreisteiz Brazil, e-pad un toullad bloavezhioù adalek 1836;
*ar República del Rio Grande en hanternoz Mec'hiko e 1840, a badas un toullad mizioù.
Pampa (pobl)

**Pampa**, pe **Pampas** (el liester), eo an anv a zo bet roet gant an alouberien spagnol d'ar bobl a oa o chom e Pampa Arc'hantina, pe, resisoc'h, d'ar re a oa o chom e proviñsoù Buenos Aires, Córdoba, Santa Fe ha San Luis.

## Orin
Un anv ketchwaek eo *pampa* pe *bamba* , ha talvezout a ra kement ha *kompezenn* pe gentoc'h, *kompezenn etre daou venez*. Ar Spagnoled a ziskenne eus menezioù an Andoù eo a roas an anv ketchua-se d'ar c'hompezennoù digoad bras-se a oa er vro ec'hon a zo deuet da vout Arc'hantina hag Uruguay hiziv. Ha dre astenn, kement hag ober, e voe roet an anv d'an henvroiz o chom enni. 

Evezh a ranker teurel memes tra ouzh ar ger, rak n'eo ket ketchwaeg a gomze ar pobloù-se. Ar "Pampa" kozh a gomze ur yezh makrek-panek, ha re an XIXvet kantved a rae gant ur yezh mapudungun, yezh ar v-Mapoutched.
Kanell (temz)

Ar **c'hanell** zo temz-boued graet gant rusk diabarzh ar gwez-kanell (*Cinnamomum verum*), ur spesad gwez kar d’al lore (*[[Lauraceae]]*) hag a gresk e Sri Lanka dreist-holl. 

A-gozh eo anavezet ar **c'hanell**, peogwir e veze implijet en Ejipt en Henamzer da valzamañ ar c'horfoù marv. Er Bibl koulz hag e skridoù henc'hresianek Herodotos pe skrivagnerien all eo meneget ar c'hanell ivez. 

E meur a vro eus Azia e vez gounezet ar gwez-kanell, met e Sri Lanka an hini e vez kavet ar c'hanell gwellañ. Dont a ra e vlaz eus un eoul zo ennañ. An eoul-se, a reer kenwerzh anezhañ ivez, a vez dastumet en ur lopata war ar rusk ha lezel anezhañ e glec’h en dour-mor ; goude-se e ranker strilhañ an dourenn bet evel-se. Ul liv melen zo gant an disoc'h, hag ur c'hwezh hag ur blaz heñvel ouzh hini ar c’hanell. 

Kanell a implijer evit keginañ abaoe pell ivez. Degaset e oa bet da vroioù kornôg Europa en daouzekvet kantved war a seblant. Lakaet e vez kanell e-barzh meuzioù a bep seurt : dibennoù-pred graet gant avaloù pe gant chokolad, da skouer. Implijet e vez kalzik ivez en Indez da fardañ meuzioù a bep seurt (kig, legumaj…).

Un implij a reer eus ar c'hanell ivez bremañ en apotikerezh, rak mat eo evit an treizhañ boued, evit an analañ, hag evit stourm ouzh meur a gleñved (terzhienn-domm, grip…). 

Republik pobl Sina, India, Indonezia, Vietnam eo ar broioù ma c'hounezer kalz a ganell, e diavaez Sri Lanka.
Tempelhof

**Tempelhof** zo ur c’harter eus Berlin. E-barzh arondisamant Tempelhof-Schöneberg emañ. 
A-raok adreizhadenn 2001 e oa ur bastell-vro, enni karterioù bihanoc’h : Mariendorf, Marienfelde, Lichtenrade ha Tempelhof. Da vare rann Berlin e oa ar bastell-vro-se eus tu Berlin-ar-C’hornôg. Da vare adreizhadenn 2001 eo bet teuzet gant pastell-vro Schöneberg.

Eus urzh an Demplourien e teu an anv *Tempelhof*.

## Kêrioù gevellet
*Amstelveen,  (1957)
*Werra-Meißner-Kreis,  (1957)
*Arondisamant Paderborn, Alamagn (1962)
*Bad Kreuznach, Alamagn (1964)
*Ahlen, Alamagn (1964)
*Penzberg, Alamagn (1964)
*Wuppertal, Alamagn (1964)
*Nahariya,  (1970)
*Teltow, Alamagn (1991)
*Koszàlin,  (1995)
*Charleston, 

## Stadegoù

### Emdroadur ar boblañs
;Tro 1800
* Tempelhof: 241 annezad
* Mariendorf: 162 annezad
* Marienfelde: 148 annezad
* Lichtenrade: 112 annezad
;Tro 1900
* Tempelhof: 9991 annezad
* Mariendorf: 5764 annezad
* Marienfelde: 1946 annezad
* Lichtenrade: 818 annezad
;D'an 31 a viz Kerzu 2020
* Holl garterioù asambles : 61 769 annezad

## Liammoù diavaez
*  Tempelhof-Schöneberg
*  Liammoù liesseurt war Berlin-Tempelhof
Brezel ar Farrapos

**Brezel ar Farrapos** (pe *Guerra dos Farrapos*, pe *Revolução Farroupilha* e portugaleg) a oa un emsavadeg republikan e 1835 a c'hoarvezas e kreisteiz Brazil (Rio Grande do Sul ha Santa Catarina). E penn arme an emsavidi e oa ar jeneraled Bento Gonçalves da Silva, Antônio de Sousa Neto, ha Giuseppe Garibaldi. Faezhet e voent gant Impalaeriezh Brazil e 1845.

Abalamour d'ar brezel e voe kurunet Pedro II buan-ha-buan, goude ma ne oa nemet 15 vloaz, kontrol da Vonreizh Brazil. War-lerc'h brezel Cabanagem eo an eil brezel gwadusañ e Brazil.

## Ar brezel
Krediñ a reer e savas brezel abalamour d'an disheñvel ma oa ekonomiezh Rio Grande do Sul diouzh hini ar peurrest eus ar vro. Pa veve ar proviñsoù all diwar o gwerzhioù d'an estrenvro, e oa harpet ekonomiezh ar stad war an eskemmoù diabarzh. Ar *[[charque]]* (kig bevin sec'het ha sall ) ne gave ket sav e-kichen *charque* prenet digant Uruguay pe Arc'hantina, o devoa digor war marc'had Brazil e-keit ma veze taosoù war boued ar *[[gaucho]]*s (evel ma reer eus tud stad Rio Grande do Sul) e diabarzh Brazil.

E 1835 e voe anvet Antônio Rodrigues Fernandes Braga da brezidant Rio Grande do Sul, ma voe plijet ar saverien-chatal a-du gant ar frankizouriezh da gentañ. Met buan e voe cheñchet penn d'ar vazh. En deiz kentañ e tamallas d'ar saverien-chatal bout disrannourien. 
D'an 20 a viz Gwengolo 1835 e voe kemeret Porto Alegre, kêrbenn ar stad, gant ar jeneral Bento Gonçalves. Neuze e krogas un emsavadeg a-enep gouarnamant ar stad. Prezidant ar stad a dec'has da gêr Rio Grande, 200&nbsp;km er c'hreisteiz.

En Porto Alegre e voe dilennet Marciano Pereira Ribeiro da brezidant gant an emsavidi, ar *[[farrapo]]s* .

## Pennadoù kar
* Republik Riograndense
* Anita Garibaldi

## Liammoù diavaez
*  Gouel Farroupilha e Rio Grande do Sul 
*  Brezel ar Farrapos/The Farroupilha War
Francisco de Aguirre

Daou Spagnol brudet zo bet anvet **Francisco de Aguirre**:

*Francisco de Aguirre (konkistador), konkistador spagnol e Chile.
*Francisco de Aguirre (livour), livour spagnol barok, eus Toledo.

## Pennad kar
*Aguirre, anv a orin euskarek
Berliner Dom

**Berliner Dom** eo anv iliz-veur istorel Berlin. War enezenn ar mirdioù emañ. 

## Istor ar savadur
Fellout a reas d’an impalaer Wilhelm II Alamagn lakaat sevel un iliz-veur gouestelet d’al Luterianed. Lakaat a reas sevel an iliz-veur e-lec’h ma oa bet unan all en XVIIIvet kantved. Kaset e voe ar chanter gant ar savour Julius Raschdorff. Padout a reas ar chanter eus 1894 betek 1905. 114 metrad eo hirder an iliz-veur, 73 metrad hirder ha 85 metrad uhelder. Un ilzi-veur doare azginivelezh italian uhel eo.

A-us da lodenn greiz ar savadur ez eus ur goupolenn gouestelet d’ar prezegenniñ. Diouzh tu ar su emañ chapel ar badezant hag an euredoù, diouzh tu an norzh emañ ar chapel-gañv.
Er c’hev-iliz ez eus war-dro 95 laour, enno izili rummad-roue Hohenzollern.

Er Berliner Dom ez eus ivez daou ograoù unan anezho o vezañ un ograoù a bevar c’hlaouier hag a 113 stumm-seniñ, bet savet e 1904.

## Liammoù diavaez
* Fichen e lec’hienn Structurae.de
* Sell dre loarell ''Berliner Dom'' e WikiMapia
Santa Cruz

**Santa Cruz** ("Kroaz Santel") zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh portugalek ha spagnolek.
## Lec'hioù
*Santa Cruz de la Sierra, a gaver e meur a vro.
###### 
*Proviñs Santa Cruz, e Patagonia Arc'hantina
*Puerto Santa Cruz, e proviñs Santa Cruz
*Santa Cruz, e proviñs Catamarca
*Santa Cruz, le proviñs La Pampa
*Santa Cruz, e proviñs La Rioja
*Santa Cruz, e proviñs Tucumán
*stêr Santa Cruz
*Villa Santa Cruz del Lago, e proviñs Córdoba
###### 
*Departamant Santa Cruz
*Santa Cruz de la Sierra, kêr-benn Departamant Santa Cruz
###### 

###### 
*Departamant Santa Cruz, anv kozh un departamant e proviñs Colchagua
*Santa Cruz
*Santa Cruz de Triana, anv kozh kêr Rancagua
###### 
*Santa Cruz de Guanacaste Canton, e proviñs Guanacaste 
*Santa Cruz
###### 
*Santa Cruz (Galápagos)
###### 

###### 
*Anv 35 lec'h e Galiza eo Santa Cruz
###### 
*Santa Cruz del Quiché
###### 
*Santa Cruz (Goa)
*Santa Cruz, fabourzh e Mumbai
###### 
*Inizi Santa Cruz
###### 
*Santa Cruz
### 
*Santa Cruz, kumun en Enez Santiago
###### 
*Santa Cruz de Mompox, kumun ha kêr
*Santacruz (Nariño), kumun
###### 
*Santa Cruz (Guerrero)
*Santa Cruz (Jalisco)
*Santa Cruz (Sonora)
*Santa Cruz de Juventino Rosas, Guanajuato
*Santa Cruz del Norte
*Santa Cruz del Sur
###### 
*Distrig Santa Cruz (Santa Cruz), distrig e proviñs Santa Cruz, e Rannvro Cajamarca
*Distrig Santa Cruz Ancash, distrig e Proviñs Huaylas
*Distrig Santa Cruz de Andamarca, distrig e proviñs Huaral
*Distrig Santa Cruz de Chuca, distrig e Proviñs Santiago de Chuco
*Proviñs Santa Cruz (Perou), proviñs e Rannvro Cajamarca
*Santa Cruz (Alto Amazonas), distrig en Alto Amazonas
*Santa Cruz District, Palpa, distrig e proviñs Palpa
*Santa Cruz de Cocachacra, distrig e proviñs Huarochirí
*Santa Cruz de Flores, district e proviñs Cañete
*Santa Cruz de Toledo, distrig e Proviñs Contumazá
*Santa Cruz, Ancash, kêr-benn Distrig Santa Cruz, Ancash
###### 

### 
*Santa Cruz de Barahona
*Santa Cruz del Seibo
###### 
*Santa Cruz del Valle de los Caídos, ur monumant e proviñs Madrid
*Proviñs Santa Cruz de Tenerife, enni inizi Tenerife, La Gomera, El Hierro, ha La Palma
;Kumunioù

###### 
*Santa Cruz
###### 

###### 
*Santa Cruz de Aragua, en Aragua
*Santa Cruz de Mora, e stad Mérida
*Santa Cruz del Zulia, karter e Cabimas, e stad Zulia
## Tud
**Gwelout [[Santacruz]]*
*Álvaro de Bazán (1526-1588), 1 markiz Santa Cruz
*Andrés de Santa Cruz (1792-1865), prezidant Perou ha Bolivia
*Basilio Santa Cruz, livour perouat
*Cura Santa Cruz, beleg ha brezelour en Trede brezel carlista
*Francesc Santacruz i Artigas, kizeller katalan
*José Santacruz Londoño, unan eus renerien marc'had al louzoù e Kolombia
*Roque González de Santa Cruz, beleg ha sant eus Paraguay.
## Pennadoù kar
*Cruz
*Enez Santa Cruz
*Santacruz
*Vera Cruz
Republik Riograndense

Ar **Republik Riograndense** ( **República Rio-Grandense** e portugaleg) pe *Republik ar Rio Grande* (met unan all zo en anv-se), pe **Republik Piratini** (diwar anv kêr Piratini), a zo ur stad dizalc'h a zo bet e Rio Grande do Sul , e Brazil, e-pad 9 bloaz, en XIXvet kantved, etre 1836 ha 1845. Ne voe ket anavezet gant stad all ebet, met ur Vonreizh a voe votet e 1843.

Embannet e voe an dizalc'hted gant Antônio de Souza Netto, a lakeas envel Bento Gonçalves da Silva evel prezidant kentañ e-pad an emsavadeg a droas da Brezel ar Farrapos, kaset en-dro gant jeneraled estren o devoa brezeliet er brezel etre Arc'hantina ha Brazil hag a embanne e oa arabat ober emglev etre Impalaeriezh Brazil hag ar Republikaned. 
E 1839 e voe savet ur c'hengevredad gant Republik Piratini hag ar Republik Juliana (*República Juliana* e portugaleg), ur republik berrbad e Santa Catarina a embannas bout dizalc'h er bloavezh-se end-eeun. E miz Du 1839 avat e voe trec'het ar Republik Juliana.

Pemp kêrbenn a voe d'ar Republik en ur ober he nav bloaz buhez:
*Piratini (ha se zo kaoz e vez graet * Republik Piratini* anezhi), 
*Alegrete (en ofisiel), 
*Caçapava do Sul (en ofisiel), 
*Bagé (div sizhuniad), 
*São Borja. 
Fin a voe lakaet d'ar brezel etre ar Republik hag Impalaeriezh Brazil gant Feuremglev Ponche Verde.

## Notennoù


## Levrlennadur
*  Varela, Alfredo. História da Grande Revolução. 6v. Ed. Instituto Histórico e Geográfico do Rio Grande do Sul. Porto Alegre, 1933.

## Liamm diavaez
* - Prezegenn gant Dr Marcos Vinicius
*Embannadur elektronek.
Arrasate

**Arrasate** (anv ofisiel euskarek; * Mondragón* e spagnoleg), zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.

## Lennegezh

*Dremmoù Arrasate* a zo ur romant skrivet e brezhoneg gant Youenn Kervalan, bet embannet e 2009 gant Al Lanv. Daveiñ a ra an titl d'ur mare ma oa diskouezet a-istribilh ouzh talbenn an ti-kêr poltredoù prizonerien euskarat dalc'het pell eus ar vro e penn all Bro-Spagn.
Aretxabaleta

** Aretxabaleta ** (anv ofisiel euskarek, * Arechavaleta* e spagnoleg), zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Bergara

** Bergara ** (*Vergara* e spagnoleg) zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.

## Ekonomiezh
E Bergara emañ sez an embregerezh armoù-tan Dikar S. Coop a brodu karabinennoù ha kanolioù dindan an anv Bergara.
Elgeta

** Elgeta ** zo ur gumun e kornôg Gipuzkoa, stok ouzh Bizkaia, en Euskal Herria. 1000 a dud zo o chom enni.
Identelezh

Ar stad a sevenadur hag a yezh hag a zo perc'henniezh un den pe ur gevredigezh eo an **identelezh**. Komzet e vez eus identelezh vreizhat, da skouer, pe ar pezh a ya d'ober sevenadur ur Breizhad.
Le Télégramme

**Le Télégramme** (pe "An Telegramm" e brezhoneg) zo ur gazetenn bemdeziek vreizhat e galleg, graet e Montroulez. Skignet e vez e Penn-ar-Bed dreist-holl, hag ivez en Aodoù-an-Arvor, er Mor-Bihan hag e Bro-Sant-Maloù. 

## Anv hag istor
Talvezout a ra he anv kement hag “ar pellskrid”. A-raok hag e-pad ar brezel e oa anvet *[[La Dépêche de Brest et de l'Ouest]]*. Savet e oa bet *La Dépêche* e 1866 hag aet eo da get e 1944. Goude bombezadeg Brest gant ar re gevredidi e voe kaset ar gelaouenn da Vontroulez e 1941. E miz Gwengolo 1944 e voe difennet embann anezhi dre m'he doa kemeret perzh er c'henlabour gant ar melestradur nazi ha kemmet e voe da heul se hec'h anv a-benn lakaat hini "Le Télégramme de Brest et de l'Ouest" (“Pellskrid Brest hag ar C'hornôg"). "Adgrouet" e voe ar gelaouenn d'an 18 a viz Gwengolo 1944, hag eizh kazetenner a oa d'ar poent-se.

D'ar 25 a viz Ebrel 1968 eo bet embannet ar skouerenn gentañ e liv. Kroget o deus gant al lec'hienn internet letelegramme.com e 1996. Krouet eo bet Le Télégramme-Dimanche (ar skouerenn evit ar sul) e 1998.

A-wechoù e vez anvet An Telegramm e brezhoneg, hag An Telebramm dre fent. 

## Ar gazetenn
Perc'hennet eo gant an tiegezh Coudurier. Ur 600 bennak a dud a labour eno, en o zouez ouzhpenn 200 kelaouenner. Embannet e vez 208 000 skouerenn anezhi bemdezPegoulz?. Lennet e vez ar gelaouenn gant 570 000 den pe war-droPegoulz?. An Télégramme a zo kevezer gwirion diwezhañ Ouest-France e kornôg Breizh. Unan eus kelaouennoù nemetañ Frañs gant ur c'hresk eus ar skignerezh war ar pemp bloaz tremenet eo ivez (kresk gwellañ ar c'hazetennoù e 2004, 2005, 2006, 2007 ha 2008Mammenn?). 

Resevet en deus an Telegramm ar priz "Pemdezieg gwellañ 2009" d'ar 15 a viz Even 2009. En 8 renk eus ar pemdeziegoù eo e Frañs. D'ar 15 a viz Here 2009 eo bet embannet an 20 000 niverenn eus ar gazetenn, evit lidañ he 65 bloaz .

## Linenn stur
Keleier hag a denn d'al Liger-Atlantel a gaver a-wechoù er pajennoù *Breizh*, er c'hontrol da Ouest-France.

## Brezhoneg
Ouzhpenn ar pajennoù lec'hel, rannvroel, broadel hag etrevroadel e vez roet en Telegramm un tamm plas d'ar yezh. Bep Yaou e vez ur bajenn vrezhonek, anvet *Spered ar vro*. 

## Embannadurioù lec'hel
* 29 Penn-ar-Bed, 162 000 skouerenn
** Montroulez
** Brest
** Karaez
** Kastellin
** Kemperle/Konk-Kerne
** Kemper
** Kornôg Kerne

* 22 Aodoù-an-Arvor, 22 000 skouerenn
** Sant Brieg
** Loudieg/Rostren
** Lannuon/Pempoull
** Gwengamp
** Dinan

* 56 Mor-Bihan, 20 000 skouerenn
** An Oriant
** Pondi
** Alre/Gwened

## Breizhad ar bloaz
Bep bloaz e vez roet ar priz *"[[Breizhad ar bloaz]]"* gant an Télégramme diwar vot al lennerien.

## Degouezhennig
*Le Télégramme de Brest* a zo ivez titl ur ganaouenn gant ar Wampas.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn Le Télégramme

## Notennoù ha daveoù
Douarour

Un **douarour** a zo ur skiantour hag a bleustr war ar voul-douar, hec'h istor hag ar pezh a ya d'hec'h ober, ar vein hag all. Implijet e vez ar ger geologour ivez.
Corpus cavernosum penis

**Corpus cavernosum penis** eo an anv latin a vez graet en anatomiezh eus a daou dakadik spoueek ha gwiadoù savidik a vez enne ar pep brasañ eus ar gwad er c'halc'h pa sav ar c'halc'h.
Da dostaat eo d'an anv *corpus cavernosum clitoridis* a gaver e korf ar maouezed. 
Er c'halc'h e kaver ivez gwiadoù savidik e daou *corpora cavernosa* (da lâret eo "korfoù kleuz"), dezho ur framm damheñvel.
Kentistor

Ar **C'hentistor** zo un amzervezh etre ar Ragistor hag an Istor, etre donedigezh an Den ha hini ar c'hentañ skridoù.

Ar C'hentistor eo an amzervezh a glot gant amzervezh ar metaloù (oadvezh an Arem, Oadvezh an Houarn...) pa ne oa ket skritur d'ar pobloù, goude ma vefe anv anezho e skridoù zo gant pobloù all. Ur skouer eo ar C'halianed a-raok aloubadeg ar Romaned, pa oa bet anv anezho e skridoù gresianek ha latin.
Marin-Epagnier

Ur gumun gozh eus Suis eo Marin-Epagnier, e kanton Neuchâtel, war lez Lenn Neuchâtel. Abaoe ar 1<sup>añ</sup> a viz Genver 2009 eo bodet gant Thielle-Wavre evit ober kumun La Tène. Eno emañ al lec'h anvet La Tène, hag a zo brudet e-metoù an arkeologourien.
Mirdi Júlio de Castilhos

Ar **Mirdi Júlio de Castilhos** zo ur mirdi e kreiz-kêr Porto Alegre, kêr-benn Rio Grande do Sul, e Brazil, ha koshañ mirdi ar stad. Digor e vez eus kreisteiz da 6 eur goude merenn ha digoust eo ar mont e-barzh.

Kalz a draoù a weler diwar-benn ar Brezel ar Farrapos en XIXvet kantved
José Wasth Rodrigues

**José Wasth Rodrigues** (São Paulo, 19 a viz Meurzh 1891 - Rio de Janeiro, 21 a viz Ebrel 1957) a oa ul livour hag un istorour brazilian.
Republik Juliana

Ar **Republik Juliana** (*República Juliana* e portugaleg) a oa ur Stad dizalc'h disklêriet en Impalaeriezh Brazil e Stad Santa Catarina d'ar 24 a viz Gouhere 1839, hag a badas betek ar 15 a viz Du 1839. Embannet e voe ar Republik evit reiñ harp da emsavidi Brezel ar Farrapos (*Revolução Farroupilha*) a c'hoarveze er Stad amezek Rio Grande do Sul, ma oa bet embannet ar Republik Riograndense.
 
Embannet e voe ar *República Juliana* gant Davi Canabarro ha Giuseppe Garibaldi, ha kengevredet e voe gant ar Republik Riograndense.
Giuseppe Garibaldi a voe lakaet e penn arme an emsavidi ha klask a reas aloubiñ Santa Catarina. Kemer a reas porzh Laguna, met n'hallas ket o arme kemer kêr-benn ar Stad, Ilha de Nossa Senhora do Desterro (Florianópolis hiriv), a oa a-du gant an impalaer.

Distrujet e voe o morlu gant Morlu Brazil er Stêr Massiambu, er c'hreisteiz da Enez Santa Catarina pa oant o vont da arsailhañ Nossa Senhora do Desterro just a-walc'h. E-feson eo se zo kaoz ma ne badas nemet pevar miz ar Republik Juliana. E miz Du e voe kemeret Laguna, o c'hêr-benn diwezhañ, gant an arme impalaerel hag echuet istor ar republik-se. En uheldirioù avat, ne blegas kêr Lages nemet e deroù 1840.

E-kerzh an darvoudoù-se eo e reas Garibaldi anaoudegezh gant e zanvez-pried Ana Maria de Jesus Ribeiro anavezetoc'h evel  Anita Garibaldi .

E 1845 e voe degemeret e Stad Santa Catarina, e peoc'h da neuze, an impalaer Pedro II hag e bried an impalaerez Teresa Cristina.

## Levrlennadur
* SANT'ANA, Elma, ''Garibaldi e as Repúblicas do Sul''

## Pennadoù kar
*Republik Riograndense 
*Brezel ar Farrapos 
*Giuseppe Garibaldi 
*Anita Garibaldi
Piratini

**Piratini** zo un anv-lec'h e Rio Grande do Sul e Brazil. Dont a rafe an anv pe eus *Piratini*, pe eus *Piratinin*, hervez ar stumm koshañ anavezet, hag un anv Tupi-Guarani eo, hag a dalv kement ha "pesk trouzus".

Bez ez eo:
*anv ar Stêr Piratini, er stad-se en-eeun, 
*Piratini (kêr) , ur gumun hag ur gêr e Rio Grande do Sul, 
**Republik Piratini*, pe República Rio-Grandense, stad dizalc'h en XIXvet kantved.
*ar Palez Piratini, annezlec'h gouarnamant stad Rio Grande do Sul, anvet diwar anv ar republik kozh ha berrbad.
Florianópolis

**Florianópolis** (lesanvet *Floripa*) eo kêrbenn stad Santa Catarina, e kreisteiz Brazil, en Enez Santa Catarina.
Pampas

**Pampas** zo un anv-lec'h spagnolek.

#### 
*Ur c'horn-bro anvet *Pampas* e departamant ar Beni.

#### 
*Ur gêriadenn, Pampas, e distrig Bejuco, e kanton Nandayure, e Guanacaste.

#### 
*Kêr Pampas e proviñs Tayacaja, e departamant Huancavelica. 
*Un distrig e Perou, Pampas, e departamant Huancavelica.

## Hag ivez
"Pampas", anv ar bobl Pampa.
Luner

**Luner** zo ur sant brezhon eus deroù ar . Hervez ar vojenn e oa mab da santez Koupaia, ha d'he gwaz Hoel Veur, ha breur da Tudwal. Gantañ, ma n'eo ket gant ul Luner all, e voe diazezet parrez Sant-Luner, nepell diouzh Dinarzh.
Piratini (kêr)

**Piratini** zo ur gumun hag ur gêr e Rio Grande do Sul e Brazil. War-dro 20,000 a dud a oa enni e 2004 pa'z eus 3.562,5 km² dezhi. Sed a ra 5,8 annezad/km²

## An anv
*Piratini* pe "Piratinin" , hervez ar stumm koshañ anavezet, zo un anv Tupi-Guarani a dalv kement ha "pesk trouzus". 

## Istor
Eus an Asorez e teuas an annezidi kentañ e 1789, 48 koublad anezho. En em ziazezañ a rejont en ul lec'h anvet "Capão Grande do Piratini" ma savjont ur chapel en enor da *Nossa Senhora da Conceição*, diwallerez ar gumun. 

José de Mattos de Guimarães, portugalad ganet e Guimarães, an hini a savas ar c'hentañ moinho e Piratini hag an iliz kentañ e 1812 
Krouet e voe ar gumun e 1830 gant un dekred impalaerel eus ar 15 a viz Kerzu, hag ennañ e voe ebarzhet distrigoù Canguçu, Cerrito ha Bagé betek ar Pirai. 
Kêr-benn ur stad dizalc'h eo bet ur pennadig, hini ar Republik Riograndense embannet d'an 11 a viz Gwengolo 1836.

E 1846 e voe distaget Bagé, lakaet da gumun. E 1857 e voe lakaet Canguçu da gumun, hag ebarzhet Cerrito enni. Kollet ivez distrig Cacimbinhas gant Piratini e 1878: hiziv eo ur gumun anvet Pinheiro Machado.

## Pennad kar
*Piratini

## Notennoù
Gaucho

**Gaucho** (e spagnoleg), pe **Gaúcho** (e portugaleg), a zo un anv a vez graet
*eus ur paotr-saout (pe *cowboy*) er pampa en Arc'hantina, hag ivez e Rio Grande do Sul e Brazil, en Uruguay ha Paraguay, diwaller saout war varc'h; 
*dre astenn-ster, e portugaleg Brazil, eus un den ganet e stad Rio Grande do Sul;
**ul lesanv eo a zo bet roet da veur a velldroader e Brazil pa oant genidik eus Rio Grande do Sul.

## Louzoù
**Gaucho*, anv ur varc'hadourezh, ul louzoù da ziouennañ amprevaned, brudet da lazhañ gwenan a viliadoù, ennañ *[[imidakloprid]]*.
Timbroù Bro-Orañje

Emañ Bro-Oranje e Su Afrika. Krouet gant Boered e 1835 (alese an anv a ra soñj eus an tiegezh Orañjez-Nassau), ar republik zo trec'het gant an arme saoz da vare "Brezel ar vBoered" (1899-1902). Adanvet eo "Trevadenn ar Stêr Orañjez" ("Orange River Colony" e saozneg).

Ur rannvro eus Republik Suafrika eo bremañ, dindan an anv a "Free State" ("Stad Dieub" e saozneg).

## Stad dieub Oranje

E 1868 e krog Stad dieub Oranje da embann timbroù. Un dresadenn nemetken zo implijet da skeudennaouiñ anezho, hini ur wezenn-orañjez gant an alc'hwez "Oranje Vrij Staat" war ar bord.

Gant an embregerezh *De La Rue and Company* int moullet hervez teknik an tipografiezh, dezho un dalvoudegezh etre 1 penny ha 5 shilling. An diouer a dimbroù a gaso ar velestradurezh da soulgargañ anezho e 1877, 1881, 1882, 1888, 1890, 1892, 1896, ha 1897.
Fazioù niverus zo anavezet (soulgargoù doubl, penn ouzh penn…). Priziet mat eo un darn eus outo neuze.

## Trevadenn ar Stêr Orañjez

E 1900 ez eo aloubet ar vro gant ar Saozon. Buan e vez lakaet er-maez timbroù ar Stad Dieub soulgarget gant al lizherennoù V.R.I. a dalv kement a *Victoria Regina Imperatrix* (Victoria Rouanez Impalaerez). Ur rummad a 10 timbr zo embannet evit pouezañ e speredoù an dud war aotrouniezh nevez ar Rouantelezh-Unanet er vro.

1900 : timbr Kab ar Spi mat gant ur soulgarg "Orange River Colony". Ar wezenn gant ur soulgarg e ruz pe e liv orañjez : V.R.I. ha moneiz (4 d ha One Shilling)

1902 : Ar wezenn soulgarget E.R.I. (= Edward Rex Imperator)

1903 : ur rummad 9 timbr gant penn Edouarzh VII (e kreiz ul lagad) ha loened ar vro (antilopenn)

Adalek 1905 e vez graet gant timbroù Unvaniezh Suafrika.

## Pennadoù kar
*Gwelet Timbroù Suafrika
*Gwelet Timbroù Kab ar Spi Mat
Anita Garibaldi

**Anita Garibaldi** a c'hall bezañ anv meur a dra:

* Ana Maria de Jesus Ribeiro, ur vaouez eus Brazil, kompagnunez an dispac'hour italian Giuseppe Garibaldi, brudet en istor Brazil hag Italia
* Anita Garibaldi, ur gumun e stad Santa Catarina, e Brazil
* Anita Garibaldi, ur c'harter e Joinville, e stad Santa Catarina,
* Anita Garibaldi, ur c'hoarigan gant ar sonaozour braziliat Antônio Francisco Braga.
Eke

**Eke** a c'hell bout:
* Eke (Westhoek), ur gumun a Flandrez Frañs ;
* Eke (Reter-Flandrez) , ur gumun a-wechall eus Flandrez Belgia .
Ludwig Wittgenstein

**Ludwig Wittgenstein** a zo ur prederour hag ur matematikour bet ganet d'an 26 a viz Ebrel 1889 e Vienna (Aostria-Hungaria) ha marvet d'an 26 a viz Ebrel 1951 e Cambridge (Bro-Saoz). Labouret en deus war ar boelloniezh, prederouriezh ar matematikoù, prederouriezh ar spered ha prederouriezh al lavar. Kelennet en deus e Skol-veur Cambridge eus 1929 betek 1947.

E oberenn he deus ul levezon vras c'hoazh war redenn ar brederouriezh dezrannel, ha nevesoc'h zo war an denoniezh hag ar genelhentennoniezh.
Alfredo Pirucha

**Alfredo Pirucha** a zo un arzour galizat bet ganet e Sanxenxo (Proviñs Pontevedra – Galiza) e 1982. Kregiñ a reas gant e oberenn, dre zegouezh, er bloaz 2003, en e gêriadenn c’hinidik, a-raok mont war-zu Madrid, e-lec’h ma talc’has gant ar c’hrouiñ arzel da vout derc’h-derv e vuhez, ha ma teuas da gompren e c’hell al liverezh bout un doare da lakaat àr-wel nec’hamantoù an den, e santimantoù, e aon, ha ma c’helle kement tra a oa war e askre en em gavout livet. Diwar neuze e teuas a-benn da ziskouez e oberennoù e meur a boent eus geografiezh al ledenez evel Soria, Madrid, Bizkaia, Pontevedra, Lugo pe A Coruña. En deiz hiziv emañ o chom e Santiago de Compostela (Galiza).

Dre vras, hag en tu all da talvoudekaat perzhioù an den, e kaver en e oberenn ur preder arzel filozofik hag a zo sklaer, diazezet war chom hep gwerzhañ e oberennoù, a wel-eñ evel perzhioù dezhañ e-unan, ha war glask brudañ an arz dre ziskouezadegoù e salioù boutin, e-mesk strolladoù sosial na vezont ket boas da zaremprediñ ar seurt lec’hioù.

War-fet tachenn an estetik e c’heller rannañ e labour e teir zachenn bennañ. Pep hini anezhe a zo disheñvel deus ar re all abalamour d’an implij deus diazezoù ha deus teknikoù disheñvel. An hini gentañ a c’heller kaout e-barzh oberennoù gant livioù flamm-tre, livet dreist-holl gant an dorn, hag harpet war objeioù evel tachoù, tournevisoù, spatulennoù... war tammoù bristol satinet. An eil strollad a gaver e-barzh toaloù a vent etre, livet gant an dorn ha gant gwisponoù, e-lec’h ma teu ar muiañ war-wel tonoù pastel ha treioù kreioñs, a ya da verkañ bevennoù ar skeudennoù. Er strollad diwezhañ e vez kavet pegadennoù graet diwar tammoù fotokopioù. E tout e oberennoù e kaver temoù pemdeziek evel ur garg vras a fent absurd, en amboaz da lakaat kenc’hoarzh a-dost da sevel gant ar publig.

* Alfredo Pirucha
Timbroù Abou Dhabi

Bet eo bet Abou Dhabi gwechall ar brasañ eus ar seizh rouantelezh – pe cheic'helezh – o doa krouet Stadoù an Arsav-brezel (e saozneg: "Trucial States") e reter Arabia, war Aod ar Vorlaeron, etre Oman ha Katar. Gorread Abou Dhabi a sav da 67 000 km², pa oa 83 000 km² gorread Stadoù an Arsav-brezel. Abou Dhabi, krouet e 1761, eo anv kêr-benn ar Stad.

Ur feur-emglev sinet e 1820 gant ar Rouantelezh-Unanet zo kaoz d’an anv peoc’hus a vez graet eus ar c’horn-bro: an emglev a roe un termen d’ar vorlaeroñsi koulz ha d’ar sklaverezh, aesoc’h aleze mont ha dont e peoc’h war vor tro-dro.

Bev e vo ar feur-emglev betek ar 31 a viz Kerzu 1966. D’an 18 a viz Gouere 1971 e tiviz rouantelezhioù bihan Abou Dhabi, Ajman, Charjah, Dubai, Fujairah, Ras-el-C'haïmah ha Umm al-Qaywayn strollañ o nerzhioù ha sevel an Emirelezhioù Arab Unanet (EAU), pezh a yelo da wir d’ar 1añ a viz Eost 1972. D’ar 1 a viz Genver 1973 hepken e vo lakaet timbroù en E.A.U. e gwerzh.

## Servijoù Post

E Miz Kerzu 1960 e vez pourvezet labourerien Enez Das gant timbroù Arabia ar Reter gant melestradurezh postoù Breizh-Veur (« British Postal Agencies ») diazezet e Bahrein. Siell Bahrain a weler ivez war ar goloennoù-lizher kaset diouzh an enezenn.

D’an 30 Meurzh 1963 e tigor un ajañs postel saoz en Abou Dhabi. Embann a ra timbroù en anv ar Rouantelezh, goude m’eo nac’het gant ar Sheikh e vefe graet gant re Stadoù an Arsav-brezel. Emañ dalc’hmat postoù Enez Das dindan dalc’h melestradurezh Bahrain, nemet e vez moullet siell « Abu Dhabi Trucial States » war al lizhiri.

Ar rummad timbroù kentañ bet embannet gant Abou Dhabi a vez lakaet e gwerzh d’an 30 a viz Meurzh 1964. Gwelet e vez warno penn ar Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahayan. 

Implijet e vez sistem moneizel India, da lavaret eo 100 naye paise = 1 roupi. Talvoudegezh-werzh an timbroù a sav eus 5 np da 10 roupi. Daoust d’an timbroù nevez-se bet lakaet e gwerzh e c’helle an dud ober gant re ar velestradurezh saoz en Abou Dhabi hag Enez Das betek dibenn 1966.

Ur burev-post zo digoret war Enez Das d’ar 6 a viz Genver 1966 pezh a ro un termen d’al liammoù gant servijoù Bahrein. Emañ melestradurezh postoù an enezenn etre daouarn Abou Dhabi diwar-vremañ. 
 
E fin ar bloaz 1966 e vez embannet ur moneiz nevez en Abou Dhabi: 1000 fils = 1 dinar. Dreist-moullet eo timbroù kent gant un dalvoudegezh a zoare, ha moullet penn ar Sheikh nevez, Khalifa bin Zayed Al Nahayan e anv. Moulet e vo timbroù betek ar c’houlz ma vo gwerzhet timbroù an E.A.U. e 1973.

95 timbr zo bet embannet gant Abou Dhabi eus 1964 da 1972, ar rummad diwezhañ o vezañ gouestlet da Volzenn ar Roc’h e Jeruzalem.
Titeuf

**Titeuf** zo haroz ur rummad levrioù bannoù-treset gallek krouet gant Zep, un tresour ha senarioour suis. Gallet a reer ivez gwelet Titeuf e-barzh tresadennoù-bev er skinwel, hag er gelaouenn c'hallek *Tchô!*.

## Istor an embann
Titeuf a veze embannet da gentañ er *[[fanzine]]* "Sauve qui peut". Zep az ae davet Glénat e 1992. A-benn ar fin e teue Titeuf da vezañ unan eus an harozed bannoù-treset brudetañ e broioù gallek Europa. Al levr kentañ *Dieu, le sexe et les bretelles* a zeue war wel e 1993. Ur miliad bennak a skouerennoù a oa gwerzhet hepken. Met ar re da heul o deus graet berzh bras-kenañ.

## Levrlennadur
# *Dieu, le sexe et les bretelles*, 1992	
# *L'Amour, c'est pô propre...*, 1993	
# *Ça épate les filles...*, 1994	
# *C'est pô juste...*, 1995	
# *La derrière des choses*, 1996	
# *Tchô, monde cruel*, 1997	
# *Le miracle de la vie*, 1998	
# *Lâchez-moi le slip!*, 2000	
# *La loi du préau*, 2002	
# *Nadia se marie*, 2004	
# *Mes meilleurs copains*, 2006
# *Le sens de la vie*, 2008

## Troidigezh e brezhoneg
Lod eus an albomoù orin a zo bet troet e brezhoneg :
* Kenô bed kriz, albom 6, lakaet e brezhoneg gant klasadoù pevare klas skolaj Diwan ar Releg-Kerhuon (2002-2003) ha Gwenole Bihannig, embannet gant Bannoù-Heol e 2005. 
* Burzhud ar vuhez, albom 7, lakaet e brezhoneg gant klasadoù pevare skolaj Diwan ar Releg-Kerhuon (2005-2006) ha Gwenole Bihannig, embannet gant Bannoù-Heol ha Glénat e 2006. 
* Roit peoc'h da'm revr!, albom 8, lakaet e brezhoneg gant Gwenole Bihannig, embannet gant Bannoù-Heol ha Glénat e 2008. 
* Lezenn ar bratell, albom 9, lakaet e brezhoneg gant Gwenole Bihannig, embannet gant Bannoù-Heol ha Glénat e 2007
* Red ar vuhez, albom 12, lakaet e brezhoneg gant Gwrenole Bihannig, embannet gant Bannoù-Heol ha Glénat e 2008.

## Daveoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ''Titeuf'' 
* Lec'hienn ofisiel ''Tchô!''
Belle

**Belle** zo un anv gallek hag a gaver e meur a lec'h ha meur a oberenn. Un anv-bihan amerikanek eo ivez, roet er  kantved dreist-holl.

## Tud ha tudennoù

* Dido Elizabeth Belle (1761-1804), hironez saoz,
* Belle Starr (1848-1889), forbannez stadunanat
* Belle Watling, tudenn ar c'hast er romant *[[Gone with the Wind]]*

## Douaroniezh
### Inizi
* Enez Belle, anv meur a enez

### Lec'hioù
* Belle, ur gumun e Flandrez ar Su
* Belleville, Bellevue, Belle-Isle, anv meur a lec'h.

### Stêrioù
* stêr Belle, anv meur a stêr
* Belle (Boutonne)
* Belle (Nizonne)

## Oberennoù

* Belle zo ur mell kiez wenn e *[[Belle et Sébastien]]*, un heuliadenn skinwel hag un heuliadenn romantoù gallek
* Belle, ar briñsez e tresadenn-vev Walt Disney *[[Beauty and the Beast (film, 1991)|Beauty and the Beast]]*
*Belle de jour, anv meur a oberenn 
*Belle de Mai, anv meur a oberenn 
*Belle de nuit, anv meur a film
**[[Belle du Seigneur]]*, romant gallek gant Albert Cohen.

## Pennadoù kar, a-bell pe a-dost
* Beau, anv-bihan
* Bell, anv-tiegezh
Belém (Pará)

**Pennadoù [[Belém]] ha [[Belem]] zo ivez.*

**Belém**, **Belém do Pará** a-wechoù dre gomz evit disheñvelout diouzh ar *[[Belém]]*où all, eo kêr-benn stad Pará, war lez ar stêr Amazon, e Brazil. War-dro ur milion hanter a dud zo o chom enni.
Belén

**Belén** zo un anv-lec'h spagnolek a orin hebreek, deuet da vezañ un anv-bihan roet d'ar merc'hed. Belém eo ar stumm portugalek.

## Anv-lec'h
*Da gentañ eo anv spagnolekaet kêr Bethlehem ma oa ganet Jezuz, hervez ar Bibl. Skignet eo bet an anv gant ar gristenien dre ar bed.
###### 
* kêriadenn Belén de Cerezales, e proviñs León ;
* fabourzh Belén, e kêr Trujillo, e proviñs Cáceres. 

### En Amerika

###### 
*kêr Belén de Escobar, e biz proviñs Buenos Aires en Arc'hantina

###### 
*Belén, kumun en Boyacá;
* Belén, en Nariño;
* Belén de Umbría, en Risaralda ;
* Belén de Bajirá, e kumun Mutatá, e departamant Antioquia ;	
* Belén, e kêr Medellín .
###### 
*kanton Belén, e proviñs Heredia .

###### 
*kumun Belén, e departamant Lempira .

###### 
*kêriadenn Belén, e departamant Ayacucho e proviñs Sucre;

###### 
*kêr Belén e kreiz Mec'hiko Nevez ;

###### 
* Kêriadenn Belén, e departamant Artigas,
* kêriadenn Belén, e departamant Salto.

###### 
* kêriadenn Belén e stad Carabobo.

## Traoù all
* Belen pobl eus Etiopia.
* Belén, anv-bihan spagnolek.
* *belén* eo anv spagnolek kraou Nedeleg

## Anv-bihan
Evel anv-bihan e ra dave da lec'h ganedigezh Jezuz. Lidet e vez gouel ar merc'hed anvet Belén d'ar 25 a viz Kerzu, deiz Nedeleg, eta. 

## Traoù
*Belén a vez graet eus kraou Nedeleg er broioù spagnek
Sun Zi

**Sun Zi** (sinaeg hengounel : 孫子 ; sinaeg eeun : 孙子 ; pinyin : *Sūn Zǐ* "Mestr Sun" ; treuzskrivet ivez a-wezhioù **Sun Tzu** pe c'hoazh **Souen Tseu**), bet ganet e 544 ktJK ha marvet e 496 ktJK, eo al lesanv a enor a veze roet d'ar jeneral **Sun Wu** (孫武 *Sūn Wǔ* "mab-bihan soudard") eus ar V kantved kent J.-K.

Brudet eo Sūn Zǐ dreist-holl evit e bennoberenn *[[Arz ar brezel]]* a-zivout ar strategiezh vilourel.
Timbroù Gilbert hag Ellice

Emañ enezegoù Gilbert hag Ellice e kreiz ar Meurvor Habask. Gwarezvro ar Rouantelezh-Unanet int bet etre 1892 ha 1916, ha fiziet enno statud un drevadenn betek ar bloaz 1975.

Diouzh mont-ha-dont al listri-kenwerzh e vez kaset ha resevet lizhiri gant annezidi Inizi Gilbert hag Elliz, e-pad an XIXvet kantved. Ur servij postoù zo lakaet war droad e 1911; timbroù an inizi Fidji, warno penn Edward VII, zo soulgarget GILBERT & ELLICE / PROTECTORATE ha lakaet e gwerzh d’ar 1añ a viz Genver eus ar bloaz-se, heuliet e miz Meurzh gant ur rummad a 4 zimbr o skeudenniñ ur wezenn Pandanus, hag ar meneg GILBERT & ELLICE ISLANDS / PROTECTORATE.

Da heul e vez moullet e 1912 timbroù boutin George V, dreistmoullet GILBERT & ELLICE ISLANDS warno. Rummadoù nevez a vo embannet adalek ar 14 a viz Genver 1939, o kinnig buhez ar vro ha penn a-skerb ar Roue George VI. Lakaet e vo penn Elizabeth II en e lec’h pa vo adembannet e 1956.

60 deiz-ha-bloaz dizoloadenn ludu gris war *Ocean Island* zo pennabeg ur rummad 4 zimbr embannet d’ar 1añ a viz Mae 1960. Gant ar rummad embannet e 1965 e reer anaoudegezh gant hengoun hag oberennoù bemdez tud ar vro. Dre implij ur sistem moneizel dre zegoù e ranko ar postoù soulgargañ an timbroù-se e 1966, hag adembann anezho e 1968. Embannet e vez war-dro 10-15 timbr pep bloaz gant postoù an drevadenn, ur rummad peder skeudenn alies, betek dibenn ar bloaz 1975.

E 1976 ez eo rannet e daou an trevadennoù ha deuet da vezañ dizalc’h dindan an anvioù Tuvalu ha Kiribati

## Pennadoù kar
*Timbroù Tuvalu
*Timbroù Kiribati
Belém

**Belém** zo un anv-lec'h portugalek deuet eus an anv hebreek Bethlehem. Bez' ez eo:
* anv portugalekaet kêr Bethlehem, lec'h genidik Jezuz hervez ar Bibl, e Palestina hiziv, e Judea da neuze.
* Belém, ur moshav e Galilea, Israel.
* Belém, ul lestr e Morlu Portugal.

### 
* Belém (Pará), pe *Belém do Pará*, kêr-benn stad Pará, war ar stêr Pará, a zo ur vrec'h d'ar stêr Amazon.
* Belém - distrig e kêr São Paulo.
* Belém, kumun en Alagoas.
* Belém, kumun en Paraíba.
* Belém do Brejo do Cruz, kumun en Paraíba.
* Belém de Maria, kumun en Pernambuco.
* Belém do Piauí, kumun en Piauí.
* Belém de São Francisco, kumun en Pernambuco.
* Nova Belém, kumun e Minas Gerais.
* Rio Belém, ur stêr e Brazil, e stad Paraná, a dremen dre gêr Curitiba.

### 
* Santa Maria de Belém - parrez e Lisboa.
* Torre de Belém, un tour brudet e Portugal

## Belem
**[[Belem]]** eo anv al lestr teirgwern a voe graet e Naoned da vont betek Belém do Pará e penn kentañ an .
 

## Pennadoù kar
*Belén
Rio de Janeiro (stad)

Stad **Rio de Janeiro** (*Estado do Rio de Janeiro* e portugaleg) zo unan eus ar seizh unanenn gevreel warn-ugent a zo e Brazil, ha kêr Rio de Janeiro eo a zo kêr-benn dezhi. Emañ war aod ar Meurvor Atlantel er rannvro Sudeste. 43 696 054 km² zo dezhi ha gant se eo un tamm brasoc'h eget Danmark. Daoust da se eo unan eus stadoù bihanañ Brazil. Er biz dezhi emañ stad Espírito Santo, er mervent emañ stad São Paulo, er c'hornaoueg Minas Gerais, hag ar Meurvor Atlantel er reter.

Eus annezidi ar stad e vez graet *[[fluminense]]s*, ur ger deuet eus an anv latin *flumen*, "stêr", tud kêr Rio de Janeiro o vezañ *[[carioca]]s*.

## Stêrioù
Sed ar stêrioù pouezusañ:
*Paraíba do Sul, Macaé, Guandu, Piraí, Muriaé, Carangola .

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel gouarnamant stad Rio de Janeiro
Pará

**Pará** zo un anv-lec'h e Brazil.

## Lec'hioù
*en anv ar stêr Pará, anv roet da brec'h kreisteiz ar stêr Amazon, 
*en anv ar stad Pará
*en anv meur a gumun pe a gêr er stad-se, ha dreist-holl Belém do Pará.

## Tud
Meur a zen eus Brazil zo brudet gant al lesanv *Pará* :
* Marcos Rogério Ricci Lopes, melldroader ganet e 1986
* Anderson Ferreira da Silva, melldroader ganet e 1995
* Rogério Ferreira, c'hoarier beach volley, ganet e 1969

## Pennadoù kar
*Para
*Parra
Fourgadenn

Ur **fourgadenn** zo ul lestr-brezel. Da vare al listri-dre-lien e oa ur vag izeloc'h e fard evit ul lestr, ha renet e oa gant ur c'habiten fourgadenn.

## Morluioù modern
Er morluioù a-vremañ eo roll ur fourgadenn gwareziñ ul lestr a bouez (douger-nijerezioù, douger-aerlistri, lestr-spluj nukleel), a-enep nijerezioù, listri-spluj pe bagoù all. Gellout a ra ivez bezañ implijet evit evezhiañ un takad ha gediñ, e doare ul lestr-ged.

Rankout a ra bezañ gouest da vont war vor ne vern liv an amzer, ha labourat hec'h-unan, pe e mesk ur flodad. Etre ur gorvetenn hag ur morreder eo a-fet ment. E broioù AFNA e krog o igorell-gwelet gant F. E morluioù zo evel hini Bro-C'hall e c'hall kregiñ gant D, evel ul lestr-distruj, evit fourgadennoù a zo uheloc'h o fard ("Fourgadenn a renk kentañ"). 

## Daveennoù
Varanasi

Ur gêr e Stad Uttar Pradesh en India eo **Vārānasī**. ***Benares*** e oa hec'h anv gwechall. Ur gêr santel eo evit an Hindoued.

Emañ Varanasi etre ar stêr Ganga hag ar stêr Varuna, ha moarvat ez eo unan eus kêrioù koshañ ar bed. E 2011 e oa 1 212 610 a dud o chom enni.

Unan eus lec'hioù pouezusañ India eo Varanasi evit an Hindoued ha dont a ra e-leizh a dud da birc'hirinañ di, ouzhpenn ur milion a birc'hirined bep bloaz. Kontañ a reer e vije bet savet gant an doue Shiva gwechall. Mont a ra ar birc'hirined d'en em walc'hiñ er stêr Ganga rak evito e talvez d'en em walc'hiñ diouzh o fec'hedoù. Lec'h pouezusañ kêr eo ar ghatioù, diri ledan da ziskenn d'ar stêr.

Kalz temploù a gaver e Varanasi : templ Kashi Vishwanath eo an hini brudetañ, en enor da Shiva. Ur gêr santel eo Varanasi ivez evit ar Jained.
E-kichen kêr emañ Sarnath, al lec'h ma reas Siddhartha Gautama, lesanvet ar Bouda, e brezegenn gentañ. Di e teu e-leizh a Voudaiz eta.

## Tud vrudet
* Munshi Premchand
* Jaishankar Prasad
* Ravi Shankar
São José

**São José** zo un anv portugalek
*kevatal da Sant Jozef e brezhoneg, diwar anv tad-mager Jezuz,
*un anv-lec'h er broioù portugalek, e Brazil dreist-holl.

#### 
### Kumunioù

* São José do Alegre, kumun e Minas Gerais.
* São José dos Ausentes, kumun e Rio Grande do Sul.
* São José da Barra, kumun e Minas Gerais.
* São José do Barreiro, kumun e São Paulo.
* São José dos Basílios, kumun e Maranhão.
* São José da Bela Vista, kumun e São Paulo.
* São José do Belmonte, kumun e Pernambuco.
* São José da Boa Vista, kumun e Paraná.
* São José do Bonfim, kumun e Paraíba.
* São José do Brejo do Cruz, kumun e Paraíba.
* São José de Caiana, kumun e Paraíba.
* São José do Calçado, kumun e Espírito Santo (stad).
* São José do Campestre, kumun e Rio Grande do Norte.
* São José dos Campos, kumun e São Paulo.
* São José do Cedro, kumun e Santa Catarina.
* São José do Cerrito, kumun e Santa Catarina.
* São José dos Cordeiros, kumun e Paraíba.
* São José da Coroa Grande, kumun e Pernambuco.
* São José do Divino, kumun e Minas Gerais.
* São José do Divino, kumun e Piauí.
* São José do Egito, kumun e Pernambuco.
* São José de Espinharas, kumun e Paraíba.
* São José do Goiabal, kumun e Minas Gerais.
* São José do Herval, kumun e Rio Grande do Sul.
* São José do Hortêncio, kumun e Rio Grande do Sul.
* São José do Inhacorá, kumun e Rio Grande do Sul.
* São José do Jacuípe, kumun e Bahia.
* São José do Jacuri, kumun e Minas Gerais.
* São José da Lagoa Tapada, kumun e Paraíba.
* São José da Laje, kumun e Alagoas.
* São José da Lapa, kumun e Minas Gerais.
* São José do Mantimento, kumun e Minas Gerais.
* São José de Mipibu, kumun e Rio Grande do Norte.
* São José das Missões, kumun e Rio Grande do Sul.
* São José do Norte, kumun e Rio Grande do Sul.
* São José do Ouro, kumun e Rio Grande do Sul.
* São José das Palmeiras, kumun e Paraná.
* São José do Peixe, kumun e Piauí.
* São José do Piauí, kumun e Piauí.
* São José dos Pinhais, kumun e Paraná.
* São José de Piranhas, kumun e Paraíba.
* São José do Povo, kumun e Mato Grosso.
* São José de Princesa, kumun e Paraíba.
* São José dos Quatro Marcos, kumun e Mato Grosso.
* São José dos Ramos, kumun e Paraíba.
* São José de Ribamar, kumun e Maranhão.
* São José do Rio Claro, kumun e Mato Grosso.

### Karterioù
* São José, karter e Cariacica e stad Espírito Santo
* São José, Santa Catarina.
* São José, stêr e São Paulo.

## Sport
Meur a gleub sport zo en anv-se er c'herioù ha kumunioù meneget.

## Arz
*São José e o Menino (Sant Jozef hag ar bugel), livadur gant Josefa de Óbidos.

## Pennad kar a bell pe a dost
* San José
Jinjebr

Ar **jinjebr** a zo plant eus ar c'herentiad Zingiberaceae, o anv skiantel *Zingiber officinale*, a vez implijet ar gwrizioù anezho evel temz-boued evit keginañ e meur a vro.

En Azia e kresk ar plant-se (Sina, India) ha gounezet e vez bremañ e meur a vro all en Azia hag ivez en Afrika hag en Amerika.

Evit keginañ e implijer gwriziennoù, a c'haller prenañ fresk - hag a rasker goude a-benn kaout tammoù bihan - pe e stumm poultr disec'het. Ober a reer gant jinjebr evit fardañ meur a dra : legumaj, meuzioù gant kig, bara-mel, madigoù, likorioù hag evajoù all evel ar bier anvet *Ginger Ale*.
Saint-Louis

**Saint-Louis** zo un anv-lec'h gallek, skrivet **Saint Louis** e saozneg (hep barrennig-stagañ), diazezet war an anv-bihan gallek Louis, anv meur a sant.

Er broioù gallek e vez roet en enor d'ar roue gall Loeiz IX, er broioù spagnolek ha portugalek enenor d'ar sant italian Luigi Gonzaga.

## Lec'hioù
###### 
Hini ebet.
###### 

###### 
*Saint-Louis, un distrig er Sechelez.
###### 
*Saint-Louis, anvet Saint-Louis du Sénégal ivez
*Enez Saint-Louis, un enezenn er stêr Senegal, enni kêr Saint Louis
*Departamant Saint-Louis
###### 

## A bep seurt
**Spirit of Saint Louis* (diwar ar gêr e Missouri), anv nijerez Charles Lindbergh (1902-1974) pa reas ar c'hentañ nijadenn dreist ar Meurvor Atlantel e 1927.

## Pennadoù kar a bell pe a dost
*Sant Loeiz
*San Luis
Here 2008 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2007 e Breizh - **2008 e Breizh** - 2009 e Breizh

2008 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
## Gwener [[17 Here|17]] ha Sadorn [[18 Here|18 a viz Here]]
* 25vet deiz-ha-bloaz Radio Kreiz Breizh, lidet e Sant-Nigouden.
 

__NOTOC__
La Quotidiana

**La Quotidiana** a zo ur pemdezieg e romañcheg. Dont a ra er-maez bemdez eus al lun d'ar gwener. Emañ burevioù kreiz La Quotidiana e kêr Ilanz (*Glion* e romañcheg). La Quotidiana a ro keleier eus ar pezh a c'hoarvez e Suis hag e Kanton Grischun dreist-holl. Ar c'heleier etrebroadel n'o devez ket kalz a blas enni. Meur a stumm yezh a implijer er pennadoù : ar romañcheg unvan anvet *Rumantsch-grischun* hag pep hini eus ar pemp rannyezh (*sursilvan*, *sutsilvan*, *surmiran*, *puter*, *vallader*)

Embannet e vez La Quotidiana abaoe miz Genver 1997. Kemer a reas plas neuze meur a gazetenn all : Fögl Ladin (1941-1996, ur gazetenn evit Engiadina ha Val Müstair), Gasetta Romontscha (1857-1996, ur gazetenn evit Surselva) ha Casa Paterna/La Punt (1920-1996, ur gazetenn eus Sutselva ha Surselva). Moullet e vez 5400 skouerenn anezhi (2008).

Daoust m'eo La Quotidiana ur gazetenn romañchek evit ar c'hanton a-bezh, ne ra ket kalz a verzh en Engiadina nag e Surmeir. Emañ an darn vrasañ eus al lennerien e Surselva, e kornôg ar c'hanton. Un dra all ivez n'eo ket gwall vat : daoust m'emañ ar pennadoù e romañcheg penn-da-benn, e vez an embannoù bruderezh en alamaneg hepken koulz lavaret.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn "La Quotidiana"