Galadriel

**Galadriel** zo ur personaj eus skridoù J.&nbsp;R.&nbsp;R.&nbsp;Tolkien diwar-benn Douar ar C'hreiz. Kemer a ra perzh en darvoudoù danevellet en  *[[Aotrou ar Gwalennoù]]*, *[[The Silmarillion|ar Silmarillion]]*, hag *[[Unfinished Tales]]*.

Un Elf a lignez roueel eus pobl an Noldor hag an Teleri e oa, rak bugel-bihan e oa d'ar rouanez Finwë hag Olwë. Kar tost e oa ivez d'ar roue  Ingwë eus ar Vanyar dre he mamm-gozh Indis. 
Galadriel a oa bet unan eus pennoù emsavadeg an Noldor, hag e kemeras perzh en o zec'hadenn eus Valinor en Oadvezh kentañ. War-dro diwezh he buhez e Douar ar C'hreiz e renas war Lothlórien war un dro gant he fried, Celeborn, hag anavezet e oa neuze dindan an anv a **Itron Lórien**, **Itron ar [[Galadhrim|C'haladhrim]]**, **Itron ar gouloù**, pe **Itron ar c'hoad alaouret**. He merc'h Celebrían a oa pried Elrond ha mamm Arwen, Elladan, and Elrohir. 
Deskrivet eo gant Tolkien evel "An hini c'hallloudusañ ha kaerañ eus holl an Elfed a chome e Douar ar C'hreiz" (goude marv Gil-galad) hag an hini vrasañ eus an Elfezed".

Skrivet en deus ar skolveuriad Tom Shippey e oa eus Galadriel un esae a-berzh Tolkien da grouiñ en-dro ar seurt elfed meneget e mammennoù hensaoznek. Keñveriet en doa ivez e Elfed gant ar re a gaver en ur vammenn gristenn krennsaoznek, *[[South English Legendary|The Early South English Legendary]]*, ma oa aelez eus an Elfed. Marjorie Burns, ur skolveuriadez all, he deus keñveriet Galadriel ouz harozez Rider Haggard, , hag ouzh "The Lady of Shalott" gant Tennyson, o-daou personajoù eus Mojenn Arzhur adwelet. Galadriel, itron ar gouloù, o harpañ Frodo en e gefridi da zistrujañ ar Walenn Nemeti, enebet ouzh Shelob, ar gevnidenn ramzel ha drougoberiant kuzhet en deñvalijenn, zo bet keñveriet ouzh daou personaj maouezed en  *[[Odysseia|Odiseia]]* Homeros : Kirke ha Calypso, madoberourezed galloudus ha leun a furnezh Odysseüs, en e stourm ouzh an dañjerioù evel ar morganezed, ha Scylla ha Charybdis.

Savet ez eus bet sonioù diwar-benn Galadriel gant sonaozourien a vremañ. Lakaet eo bet barzhoneg Tolkien e Quenya anvet "Namárië" e muzik gant Donald Swann. Galadriel a weler e filmoù hag e tresaennoù-bev savet diwar oberenn Tolkien. E filmoù Peter Jackson ez eo c'hoariet gant Cate Blanchett.

## Buhez

Anv zo eus Galadriel a-raok Brezel ar Walenn er *[[The Silmarillion|Silmarillion]]* hag en *[[Unfinished Tales]]*. Galadriel a oa merc'h nemeti ha bugel yaouankañ Finarfin, priñs an Noldor, hag Eärwen, merc'h Olwë ha kenitervez Lúthien. He breudeur koshañ e oa Finrod Felagund, Angrod, hag Aegnor. Ganet e oa e Valinor. Barrek e oa da sellet e spered ar re all da varn anezhe en un doare just. Ezel e oa eus lignez roueel Finwë. Ar gaerañ eus holl an Elfed a veze graet alies eus Galadriel, en Aman pe e Douar ar C'hreiz.

Hervez stumm koshañ hec'h istor, skrivet gant Tolkien e *[[The Road Goes Ever On]]* hag implijet e *The Silmarillion*, Galadriel a oa un ezel gredus hag unan eus pennoù eus emsavadeg an Noldor ha eus o zec'h diouzh Valinor. An Elfez nemeti e oa da zerc'hel he fenn uhel en deizioù-se". Kuitaet he doa Fëanor hag e vibien pell a oa. E Beleriand e oa o vevañ gant he breur Finrod Felagund e Nargothrond hag e lez Thingol ha Melian e Doriath. Eno en em gavas gant Celeborn, ur c'har da Dhingol, e Doriath.  Derc'hel a rae sekredoù teñval eus an amzerioù-se. Kontañ a reas da Velian darn eus istor feuls ar Silmariloù ha penaos e oa bet lazhet Finwë gant Morgoth. Ne reas ket anv avat eus an Elfed o lazhañ Elfed all. 

Goude drouziwezh Morgoth e tifennas ar Valar ouzh pennoù an harluidi da zistreiñ da Valinor. E fin an Trede oadvezh, koulskoude, e oa aotreet da zistreiñ eno.

### Eil oadvezh
 

Galadriel ha Celeborn a veajas da gentañ betek Lindon, ma kemerjont penn ur strollad Elfed, e-giz un dalc'h dindan Gil-galad. Hervez  *Concerning Galadriel and Celeborn,* ez ejont goude se betek glann al Lenn Nenuial (Evendim) hag aotrou hag itron e voent d'an holl Elfed en Eriador. Diwezhatoc'h ez ejont betek ar reter hag e savjont Rouantelezh Eregion (Hollin). Darempredoù o doa gant ur geoded nandorin e traoñienn ar stêr Anduin, hag a zeuas da vout Lothlórien. A-benn ar fin ez eas Celeborn ha Galadriel kuit eus Eregion da vont da vevañ da Lothlórien. Hervez lod eus skridoù Tolkien, e oant deut da vezañ renerien Lothlórien e-pad ur prantad en Eil oadvezh. Distreiñ a rejont e Lórien da gemer he fenn goude marv Amroth e-kreiz an trede oadvezh. 

Ur verc'h o doa Celeborn ha Galadriel, Celebrían hec'h anv, a euredas Elrond, un Hanter Elf eus Rivendell. 

E-pad an Eil oadvezh, pa oa goveliet ar Gwalennoù a c'halloud, e tisfizie Galadriel diouzh Annatar, the loremaster a gelennas arz ar gwalennoù da Celebrimbor. Hervez skridoù zo en em savas Celebrimbor a-enep he feson da welet hag a gemeras ar galloud en Eregion. Galadriel a yeas kuit da Lórien dre ar Moria, met Celeborn  nac'has mont a kreñvlec'h ar gorred ha chom a reas war-lerc'h. Edo ar wirionez gant Galadriel, rak dizoleiñ a rejont e oa Sauron e-unan a oa kuzhet dindan anv Annatar. Pa voe arsailhet Eregion gant Saoron, Celebrimbor a fizias unan eus teir gwalenn an Elfed e Galadriel. Mont a reas Celeborn davet Elrond. Arme hemañ ne oa ket bet evit saveteiñ Eregion met dont a reas a benn da achap kuit betek Imladris. Celeborn en em gavas gant Galadriel en-dro goude fin ar brezel. Hervez ur skrid, goude un nebeud bloavezhioù en Imladris (Kejañ a reas Elrond gant Celebrían neuze hag a gouezhas e karantez ganti) ez eas ar c'houblad da vevañ e Belfalas el lec'h anvet Dol Amroth. 
Goude marv Gil-galad e Brezel ar C'hevredad diwezhañ e teuas Galadriel, Elrond, ha Círdan da vezañ rieien pennañ en Elfed e Douar ar C'hreiz, ha Galadriel e oa an hini pennañ eus an harluidi a chome.

### Trede oadvezh

E *[[The Fellowship of the Ring|Kumuniezh ar Walenn]]* e tegemer Galadriel izili ar gompagnunezh e Lothlórien goude o zec'h diouzh ar Moria. Pa'n em gav gante en he falez er gwez e amprou o mennozh daoust ma oa komprenet e amprouadenn gant Boromir evel un temptadur. Amprouet e oa d'he zro pa ginnigas Frodo Sac'heg reiñ ar Walenn Nemeti dezhi. 
Pa ouie e vefe breinet dindan levezon ar Walenn a lakafe anezhi da vezañ "bras ha spontus", hag o kaout soñj eus ar pezh en doa degaset anezhi da Zouar ar C'hreiz, e nac'has kemer ar Walenn. Asantiñ a rae evel-se e teufe galloud he gwalenn da steuziañ, hag e tianadfe he fobl goude distruj ar Walenn, ha ne chomfe nemet distreiñ da Valinor a-benn ar fin da achap diouzh digresk galloud an Elfed ha Damani an Dud. Goulakaet eo, hervez skridoù all ivez, e oa torret he harlu diouzh Valinor abalamour m'he doa troet kein ouzh ar galloud personel. 

Pa oa kuitaet Lothlórien gant ar gumuniezh e profas da bep ezel ur vantell elfek, ha pourvezioù, war un dro d'o skoazellañ ha da reiñ dezhe un arouez a feiz, a spi hag a volontez vat. He fried Celeborn a bourchasas bigi savet gant an Elfed. 
Deiz o dilec'h eus Lórien, met hep gouzout dezhe, e tegouezhas Gandalf, douget gant an Erer Gwaihir. Prederiet e oa e c'hloazioù gant Galadriel ha gwisket e oa ganti gant dilhad gwenn, arouez e statud nevez e penn an Istari, urzh an hudourien. 

Goude marv Saoron, Celeborn a renas arme Lórien a-dreuz an Anduin hag a gemeras Dol Guldur. Galadriel  "a ziskaras e vogerioù hag a zizoloas e soubitoù", e soñj eus Lúthien Tinúviel, he doa graet ar memes tra e Tol Sirion. 

Galadriel a dreuzas ar mor bras gant Elrond, Gandalf, ha dougerien ar Walenn, Bilbo ha Frodo, o verkañ evel-se diwezh an trede oadvezh. Chom a reas Celeborn war he lerc'h, ha Tolkien a skriv "n'eus roud skrivet ebet eus an deiz ma'z eas d'an Havroù louet d'e dro, a-benn ar fin".

### He neuz
Kreñv e oa a gorf, a spered hag a volontez hag en he yaouankiz e oa gouest da gevezañ ouzh mistri an hengoun koulz hag ouzh atleted an Eldar. 

Bras e oa dreist ar muzul, memes e-touez maouezed an Noldor.  Kontañ a rae an Dúnedain e oa daou *rangar* enni, pe "uhelder ur gwaz" da lâret eo war-dro 1,93 m. Koulskoude, ar pezh a sache ar muiañ an evezh pa weled Galadriel a oa he blev hir kaer arc'hantet hag alaouret. Elfed Tirion a zisklêrie e tape sked an Div wezenn Laurelin ha Telperion o-unan. 

Fëanor a vame ouzh kened he blev. Awenet e c'hallfe bezañ bet gante pa grouas ar Silmariloù.

Koulskoude, Galadriel n'he doa ket ar memes santimantoù e-keñver Fëanor. Fëanor "en doa aspedet anezh dre deir gwezh ha teir gwezh e nac'has reiñ dezhañ ha pa vefe ur vlevenn. Lod a lavar e chomas broc'het da viken an daou zen-se, a selled oute evel ar re vrasañ eus Eldar Valinor". 
Santout a rea Galadriel un deñvalijenn a gasae hag a sponte anezhi e Fëanor, hep meizañ e oa kouezhet ar mmes teñvalijenn war spered an holl Noldor ha memes war he  hini. 

He hegarated e-keñver Gimli ar C'horr e Lothlórien, (Da skouer pa skandal he fried Celeborn abalamour ma oa douget da gaout keuz d'e ziviz da zegemer ar C'horr er vro), a c'hounezas e galon.

## Notennoù

### Daveoù
::*Kavout a reer er roll-mañ lec'h pep arroudenn e skridoù Tolkien.*