open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Weymouth

**Weymouth** a c'hall bezañ anv meur a dra.

## Lec'hioù
*Weymouth (Dorset), ur gêr e kreisteiz Bro-Saoz 
*Weymouth (Massachusetts), ur gêr e biz ar Stadoù-Unanet 

## Tud
*George Weymouth, ergerzher saoz
*Tina Weymouth, kanerez er strollad Talking Heads
*Yann Weymouth, tisavour stadunanat
Timbroù Aruba

Ul lodenn eus an Antilhez Nederlandat eo enezenn Aruba. Unan eus peder rannvro (gant Curaçao, Sant-Martin hag an Izelvroioù en Europa) eo abaoe m’eo bet sinet Karta Rouantelezh an Izelvroioù e 1954.

An timbr kentañ (25 c) gant un alc’hwez *Aruba* a oa bet embannet d’ar 1añ a viz Genver 1986 pa voe fiziet e Post Aruba N.V. an emrenerezh postel. Timbroù an Antilhez Nederlandat a veze implijet eno betek ar bloaz-se. Savet evit lidañ Bonreizh nevez an enezenn, kinnig a rae kartenn Aruba er Mor Karib.

Liammet eo danvez an timbroù ouzh buhez ha sevenadur an enezenn : laboused, chas, tourioù-tan, gweledvaoù, arzoù-kaer… Izili tiegezh ar roue Willem-Alexander a voe danvez ur rummad timbroù e 2021…

## Liamm diavaez
*  Postoù Aruba

## Pennadoù kar
*Timbroù an Antilhez Nederlandat
*Timbroù Sant-Martin
*Timbroù Curaçao
*Timbroù inizi Karib Nederlandat
Mary Karadja

**Marie Louise** "**Mary**" **Karadja** (ganet **Smith**) d'an 12 a viz Meurzh 1868 hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Gwengolo 1943, a oa ur skrivagnerez, un aristokrat hag ur mediom svedat. Ur vaouoez a bouez e oa bet en ezoteregezh kornôgel da vare ar *[[Belle Époque]]*. Ganet e voe e Stockholm d'un tad hag a oa un den a aferioù pinvidik ha galloudus, Lars Olsson Smith. Dimezet e voe gant ar priñs Jean Karadja Pasha, un diplomat Otoman, hag ur mab o doa bet, an diplomat ha kelenner roumanian Constantin Karadja. Bevet he doa e meur a vro en Europa, hag embannet he doa skridoù e meur a yezh, ha da gentañ pennlavarioù e galleg. He liammoù ouzh igromañserezh Allan Kardec, adalek 1899, a oa kroget goude marv ur bugel hag he gwaz. Ur wech kroget e oa deuet-hi da vezañ sot gant an igromañseri, evel an Deozofiezh hag an nevez gnostigouriezh, ha savet he doa skridoù ha livadurioù hag a oa holl awenet ha gourc'hemennet, emezi, gant  speredoù. Brudet e oa deuet da vezañ el lennegezh svedat, ha kenskrivañ a rae gant ar skrivagner August Strindberg. Eus un tu all e veze kavet abeg enni, garv, gant skiantourien pe enklaskerien evel Henry Morselli ha Joseph McCabe, hag alies he oa bet pennadoù flemmus oc'h ober goap eus outi gant Birger Sjöberg.
Ken Watanabe

**Ken Watanabe** (japaneg: 渡辺 謙), ganet d'an 21 a viz Here 1959, zo un aktour skinwel, c'hoariva ha filmoù japanat. Brudet eo bet evit bezañ c'hoariet harozed skrijus, evel ar jeneral Tadamichi Kuribayashi en *[[Letters from Iwo Jima]]* hag ar samourai Katsumoto Moritsugu en *[[The Last Samurai]]* ; evit ar roll-se e oa bet lakaet e anv evit un Academy Award for Best Supporting Actor. E-touez un toullad enorioù ha prizioù, Watanabe a zo bet enoret div wech gant ur Priz evit ar gwellañ aktour gant Akademiezh Japan : e 2007 gant *[[Memories of Tomorrow]]* hag e 2010 gant *[[Shizumanu Taiyō]]*. Brudet eo bet ivez evit e rolloù e filmoù Christopher Nolan: *[[Batman Begins]]* hag *[[Inception]]*, en *[[Memoirs of a Geisha (film)|Memoirs of a Geisha]]*, ha *[[Detective Pikachu (film)|Pokémon Detective Pikachu]]*.
Tadamichi Kuribayashi

**Tadamichi Kuribayashi** (japaneg: 栗林 忠道), ganet d'ar 7 a viz Gouhere 1891 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Meurzh 1945, a oa ur jeneral eus Lu Impalaeriezh Japan, un diplomat hag ur c'homandant eus Burev hollek Lu Impalaeriezh Japan. Brudet eo bet, dreist-holl, evel komandant ar warnizon japanat e-kerzh emgann Iwo Jima.

Memes a-raok an emgann, ar jeneral Kuribayashi a boueze evit bevañ evel e soudarded. Savet e oa a-enep an argadennoù banzai, a oa gwelet gantañ evel foranañ buhez soudarded. An United States Marine Corps a soñje e oa tu da aloubiñ enezenn Iwo Jima e-doug pemp devezh, met Kuribayashi hag e soudarded a oa deuet a-benn da zerc'hel 36 devezh. War a seblant e oa bet lazhet Kuribayashi er stourm e penn un argadenn noz war unvezioù stadunanat, met biken ne voe kavet e gorf gant nerzhioù armet ar Stadoù-Unanet. Ar jeneral eus an USMC Holland Smith en doa embannet diwar-benn Kuribayashi : "Eus omp holl enebourien er Mor Habask, Kuribayashi e oa an hini dañjerusañ."
Tokarn Adrian

An **tokarn Adrian** M1915 hag e adstummoù a voe tokarn reoliek kalz soudarded eus troadegiezh an arme c'hall etre 1915 hag an Eil Brezel-bed.

## Istor ha deskrivadur
E deroù ar Brezel-bed Kentañ e oa pourveziet ar soudarded c'hall gant kepioù glas ha ruz, e lien. Gant deroù brezel an trancheoù, e miz Kerzu 1914 ha mizioù kentañ 1915, hag implij stankoc'h ar c'hanolierezh, merzet e voe e oa tizhet o fennoù e 75% eus gloazadennoù ar soudarded c'hall, hag e oa marvus 80% anezhe. E 1915 e voe roet *cervellières* d'ar soudarded, anezhe pezhioù metalek ront ha plaen da lakaat er c'hepi, met ne oant ket efedus a-walc'h evit gwareziñ ar stourmerien.

D'an 21 a viz Mae e voe dibabet un tokarn metalek, etre 670 ha 750 gram anezhañ. Ne oa ket bet soñjet evit herzel ur boled da skouer, met evit diheñchañ an tarzhoù obuz bihan, a-drugarez d'e erienoù ha d'e gribenn. Livet e oa e glas, evel pezh-lifre nevez ar soudarded. 1.600.000 a skouerennoù anezhañ a voe urzhiet d'an uzinoù Japy Frères, e Pariz hag e Beaucourt (e-kichen Belfort), e-lec'h ma laboure Louis Kuhn, en doa sikouret da dresañ an tokarn. An ofiser Louis Adrian a reas war-dro an urzhiañ, ha chom a reas e anv evit envel an tokarn. 3.125.000 skouerenn anezhañ a oa e servij en arme c'hall e 1916. Gwellaet e voe e-pad ar brezel evit chom hep lugerniñ en heol ; a-raok e oa pourveziet ar soudarded gant ur pezh lien da lakaat war an tokarn evit chom hep bezañ gwelet a-bell.

Goude ar brezel e voe kemmet c'hoazh. Ur stumm hep erien na gribenn a voe savet da skouer evit an ekipajoù tankoù. Ar stumm diwezhañ, anvet M1926, dezhañ ul liv kaki, a chomas e servij en arme c'hall betek emgann Bro-C'hall e 1940. An archerien, hag unvezioù zo eus ar polis gall, a voe pourveziet gantañ betek ar bloavezhioù 1970. Ur stumm liv an arc'hant a voe implijet gant ar bomperien c'hall betek ar bloavezhioù 1980.
## Daveennoù
Dremm Mar-a-Lago

**Mar-a-Lago face**  a zo un droienn flemmus evit ober dave da izili eus al luskad mirour stadunanat hag an Drumpourien hag o deus tresoù bet kemmet dre surjianerezh kened, dreist-holl war an dremm. Kemmet e vez an dremm en un doare hag a c'haller merzout, livet betek-re, rouzet hep heoliata, blev malvennoù faos, muzelloù tevaet.

Ar c'hiz zo bet diskrivet evel un arouez statud e kelc'hiadoù tostañ Donald Trump, evit diskouez ar binvidigezh, an dreistgwirioù, hag an emglev gant an drumpouriezh. Analizet eo bet gant surjianed hag o deus embannet e oa un neuz labouret, "hag a ya re bell," "pegus" a-wechoù, ha liammet ouzh un doare kened hag a ziskouez dreistelezh ul lod eus politikerezhioù Trump. Tud vrudet hag o deus ur *Mar-a-Lago face* eo Ivanka Trump, Matt Gaetz, Kimberly Guilfoyle, Kristi Noem ha Lara Trump.
## Notennoù ha daveennoù
Eli Wallach

**Eli Herschel Wallach**, ganet d'ar 7 a viz Kerzu 1915 hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Even 2014, a oa un aktour skinwel, film ha c'hoariva stadunanat eus kêr New York. Brudet eo bet evit an doare ma c'hoarie e rolloù, labouret en deus e-pad 60 vloaz. Enoret eo bet gant ur BAFTA Award, un Tony Award, hag ur Primetime Emmy Award. Degemeret e oa bet en American Theater Hall of Fame e 1988 hag enoret gant un Academy Honorary Award e 2010.

## Notennoù ha daveennoù
Deutsch-Wagram

**Deutsch-Wagram**, berraet e **Wagram** alies, zo ur gumun e distrig Gänserndorf, e Land Aostria-Izel (Aostria), er biz da Vienna. 9.257 annezad a oa enni e 2025.

## Istor
War dakad ar gêriadenn e tremenas emgann Wagram (5 ha 6 a viz Gouere 1809) etre armeoù Napoleon hag Impalaeriezh Aostria.

## Ekonomiezh
E Deustch-Wagram e voe krouet an embregerezh Glock e 1963. Eno emañ e sez c'hoazh. Brudet eo evit e bistolennoù er bed a-bezh.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Deutsch-Wagram gant :
* 
* 
* 

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
SFR

Ar **Société française du radiotéléphone** pe **SFR**, zo un oberataer pellgehentiñ gall krouet d'an 18 a viz Du 1987. Deuet eo da vezañ ur skourr eus ar strollad Altice France perc'hennet gant Patrick Drahi. SFR zo, hervez an amzer, an eil eus ar pevar oberataer pellgomzerezh er vro o vezañ prevez.
## Notennoù ha daveennoù
LAPD

Ar **City of Los Angeles Police Department**, anvet aliesoc'h **Los Angeles Police Department** (brezhoneg: **Departamant polis Los Angele**s) ha berraet en **LAPD**, eo nerzh polis diazez Los Angeles, e Kalifornia, e Stadoù-Unanet Amerika. Gant 8 832 poliser, ha 3000 trevour o labourat ganto, ez eo an trede nerzh polis kêrel er vro, goude an  New York City Police Department hag ar Chicago Police Department.

Emañ pennlec'h an LAPD er 100 West 1st Street er Civic Center district.
## Liammoù diavez
*  Lec'hienn ofisiel
## Notennoù ha davenenoù
Emgann an Thermopyloù (480 kent JK)

**Emgann an Thermopyloù** (gresianeg : *Μάχη τῶν Θερμοπυλῶν*, *Máchē tōn Thermopylōn*) a oa tremenet e 480 a-raok Jezuz-Krist en Thermopyloù, etre ul lu eus Impalaeriezh persan an Ac'haemenided, renet gant Kserses Iañ, hag ur c'hengevread keodedoù gresian renet gant Sparta hag ar roue Leonidas I. Padet e oa tri devezh, ha bez e oa bet unan eus emgannoù pouezusañ eus an eil brezel Medek koulz hag eus ar brezelioù etre Gres ha Persia.

An emgann a oa bet er memes mare hag emgann war-vor Artemisium: etre Gouhere ha Gwengolo 480 kent JK. An eil aloubadeg gant ar Bersed alouber a oa renet gant Kserses Iañ a oa un digoll ouzh c'hwitadenn ar C'hentañ Brezel Medek, hag a oa bet e-kerzh ren Darius Iañ hag a oa echuet e -490 gant trec'h ur c'hengevread Gresianed renet gant Aten e-kerzh Emgann Marathon. E -480, dek vloaz goude ar c'holl, ar Bersed a oa bet o prientiñ an digoll gant un tirlu hag ur morlu ramzel ; ar wech-mañ e oa anat dezho e oa ret aloubiñ Gres a-bezh. Evit talañ ouzh kement-mañ, politikourien Aten hag ar jeneral Themistokles o devoa kinniget implij nerzhioù ar gevredidi evit talñ buan ouzh Nerzhioù lu Persia en Termopiloù ha war ar memes-tro e oa da dalañ ouzh morlu Persia e strizh-mor Artemisium.

Pa oa kroget an aloubadeg, nerzhioù Gres a oa tro 7 000 soudard renet gant Leonidas hag ar re-se a oa aet war-raok betek tizhout ha stankañ an Termopiloù. Diaes eo gouzout petra e oa an nerzh enebour hervez an aozourien henc'hresian, lod anezho a ra gant ar sifr ur milion. An enklaskerien a-vremañ a istim e oa etre 120 000 ha 300 000 soudard enebour. Erruet e oant e fin miz Eost pe penn-kentañ miz Gwengolo; ar C'hresianed hag a oa kalz nebeutoc'h anezho o devoa talet 7 devezh pad (gant tri o vezañ devezhioù emgann) a-raok ma vije riñset ar soudarded en a-dreñv e-pad ar pezh a zo chomet en istor evel un emgann ziwezhañ kalonek. E-kerzh daou zevezh stourm taer, ar Gresianed a oa deuet a-benn da dalañ an hent nemeti a c'helle bezañ implijet gant al lu bras persian. Goude an eil devezh, un anneziad anvet Ephialtes en devoa roet dezho da c'houzout e oa eus un hent strizh hag a chelle degas anezho a-dreñv linennoù difenn ar Gresianed. Leonidas, hag en doa komprenet e oa o vont an emgann da vezañ kollet en doa roet urzh d'ar bras eus nerzhioù gresia da vont kuit ha chomet e oa gant 300 spartan ha 700 Thespian evit daleañ ar Bersianed. Hervez lod mammennoù e oa chomet ganto ivez betek 900 helot ha 400 thebaian. Darn an debainiz a oa kodianet, met ar gresianed all a oa bet o stourm betek ar marv.
## Notennoù ha daveennoù
Justin Timberlake

**Justin Randall Timberlake**, ganet d'an 31 a viz Genver 1981, zo ur c'haner, skrivagner pozioù, aktour ha dañser stadunanat. Lesanvet eo Priñs ar Pop. Ar gelaouenn *[[Billboard (kelaouenn)|Billboard]]* a oa bet oc'h enoriñ anezhañ evel ar gwellañ kaner e-unan war Pop Airplay hag unan eus ar gwellañ kanerien Pop eus an XXIvet kantved. Timberlake zo unan eus ar gwellañ gwerzherien pladennoù a-viskoazh, o vezañ bet gwerzhet ouzhpenn 88 milion a bladennoù dre ar bed. Enoret eo bet gant dek Grammy Awards, pevar Primetime Emmy Awards, tri Brit Awards, nav ''Billboard'' Music Awards, ar Contemporary Icon Award gant ar Songwriters Hall of Fame hag ar Michael Jackson Video Vanguard Award gant MTV. Alies eo bet o kenlabourat gant produerien sonerezh evel The Neptunes pe Timbaland. 
## Notennoù ha daveennoù
Panzerbüchse 39

Ar **Panzerbüchse 39**, berraet en **PzB 39** (alamaneg : "fuzuilh chaseal tankoù doare 39"), a oa ur fuzuilh eneptank alaman implijet e-kerzh an Eil Brezel-bed. Kambret e oa evit kartouchennoù 7,92 × 94 mm. Un doare gwellaet e oa eus ar fuzuilh **Panzerbüchse 38** (**PzB 38**).

## Diorroadur
### Orin : Mauser Tangewehr ha PzB 38
Ar fuzuilhoù eneptank alaman a oa bet krouet e 1917 gant ar Mauser Tankgewehr M1918, ar c'hentañ fuzuilh eneptank en istor. Kambret e oa e 13,2 × 92 mm SR. Krouet e oa bet evel diskoulm d'an tankoù ponner saoz kentañ erruet war an dachenn emgann war talbenn kornôg ar brezel-bed. Ur fuzuilh un-tenn e oa. Ne oa ket bet implijet kement-se ; tro 15.800 skouerenn a voe savet.

An nazied a adlañsas studiadennoù war armoù a seurt-se er bloavezhioù 1930, pa gemerjont ar galloud. Adalek 1938 e voe produet gant Rheinmetall ar fuzuilh **Panzerbüchse 38**, un arm un-tenn kambret e 7,92 mm, ur c'halibr bihanoc'h evit hini an armoù eneptank alaman kent. Ponner e oa (16,2 kg). Ur sistem morailhañ *falling block* a oa dezhi. Koustus e oa, ha darvoudoù-tennañ a c'hoarvezas. Etre 1.600 ha 2.000 anezhe hepken a voe produet betek 1939, pa voz divizet degas kemmañ d'an arm.

### PzB 39
E 1939 e voe kinniget ur stumm skañvoc'h (12,6 kg e-lec'h 16,2 kg), anvet PzB 39. Div voestad 5 kartouchenn a voe ouzhpennet ouzh ar fuzuilh, tost ouzh dorn an tenner, evit ma c'hallje tapout munisionoù nevez buanoc'h goude an tenn. Ul lamm plegus he doa. 39.232 skouerenn a voe produet etre miz Meurzh 1940 ha miz Du 1941. Adalek 1942, ar braz eus skouerennoù an arm a voe troc'het o c'hanol ha treuzfurmet e banneroù-greunadennoù. Anvet e voent neuze **Granatbüchse Modell 39** (**GrB 39**). Implijet e voent betek dibenn ar brezel en Europa en nevezamzer 1945. Ar skouerennoù orin eus ar PzB 39 zo pezhioù ral, priziet gant an dastumerien.

## Daveennoù
Arouezlun

Un **arouezlun** zo un arouez hag a daolenn ur mennozh. Graet e vez gant arouezlunioù e reizhiadoù skrivañ implijet c'hoazh hiziv an deiz (sinalunioù, kanji japanek) pe evit skrivañ yezhoù kozh (hieroglifoù, skritur maya, skritur aztek). Implijet e vez en un dornad yezhoù savet (LoCos, Bliss) ivez. Disheñvel eo diouzh ur piktogramm, hag a daolenn un dra fetis gant un dresadenn, ha diouzh ur fonogramm, hag a daolenn ur son hepken. Reizhiadoù skrivañ evel hieroglifoù Egipt a ra gant ur meskaj arouezlunioù, pitogrammoù ha fonogrammoù. An arouezlunioù sinaek zo ganet diwar piktogrammoù, hag a oa ar stummoù skritur koshañ a anavezomp.

Ar *[[Smiley|smileys]]* hag ar fromlunioù all implijet e arloadoù kehentiñ a-vremañ zo arouezlunioù ivez.

## Skouer
En droienn hieroglifek evit lavaret "hieroglifoù" (treuzlizherennet *mdw n<u>t</u>r*, "komzoù doueel", distaget mui pe vui "medou netjer"), R8-S43-Z3
ar hieroglif hag a daolenn ur banniel ouzh ur vern,
R8
zo un arouezlun hag a dalvez "doueel".

## Daveennoù
Bez tuellenn Caerleon

**Bez tuellenn Caerleon** (saozneg : *Caerleon pipe burial*) a zo ur bez roman en ur vered liammet ouzh ar gêriadenn ha kreñvlec'h roman Isca Augusta, hag a zo hiziv e Caerllion e Kembre, er Rouantelezh-Unanet. Al lec'h pennañ, a zo unan gant un amfiteatr bras, a oa bet adkavet e penn-kentañ an , dreist-holl gant an arkeologourez saoz Tessa Wheeler (1893-1936). Ar peurrest eus al lec'h arkeologel, ar vered dreist-holl, a zo bet kavet dre veur a enklask ouzhpenn.

Er bloaz 1927 e oa bet kroget gant labourioù dre ar stêr Wysg o loc'hañ diouzh ar c'hreñvlec'h. Kavet e oa bet ur bez gant ur sarke maen. E-barzh ar bez a oa un duellenn blom. E-barzh an duellenn e oa bet kavet ludu eskern hag un tamm lien lin gant roudoù frankezañs. Bez' e oa ivez un duellenn dorr hag a oa da dizhout gorre an douar. An doare bez-se zo ral e Breizh-Veur ha furchet e oa bet gant an arkeologour skosat Mortimer Wheeler (1890-1976) pa oa bet dizoloet. Goulennet en doa sikour digant ar c'horfadurour skosat Arthur Keith (1866-1955), hag a oa bet o tielfenniñ an tammoù eskern. Evitañ e oa anat e oant eus korf ur paotr gour. Kadarnaet e oa bet ar c'havadennoù goude un enklask nevez e 2001 gant ar vezegez saoz Alice Roberts (*1973.

Bezioù gant tuellennoù pe gant un toull eeun a vez kavet dre an Impalaeriezh roman a-bezh. Bez' ez eus bezioù all o deus un digor bihan adalek gorre an douar hag a zo niverus ivez. An doareoù d'ober-se a seblant bezañ reoù a-ratozh evit gellout ober profoù pe aberzhioù d'ar re varv. Ar bezioù gant tuellennoù dreist-holl a c'helle reiñ an tu da lakaat gwad pe gwin da dizhout ar c'horf evit boueta an Anaon.

Caerleon Pipe Burial - NRLMcrop.jpg|Ar bez e Caerleon

## Levrlennadur
*  Roberts, Alice. *Buried: An Alternative History of the First Millennium in Britain*. New York : Simon & Schuster, 2023 
* Wheeler, Mortimer R. E. (1929). *A Roman Pipe-burial from Caerleon, Monmouthshire*. In : *Antiquaries Journal*, levrenn IX, niv. 1, pp. 1–7
Quentin

**Quentin** a zo un anv-badez gallek ha saoznek hag a zeu eus an anv latin *Quintinus*, ur stumm all eus an anv Quintus a dalv "ar pempvet". Roet e veze kalz en anv Quintus e Henroma. Ral eo bet an anv Quentin adalek ar Grennamzer, a-raok dont da vezañ diouzh ar c'hiz adalek ar bloavezhioù 1970. E 1997 eo ar bloaz ma voe roet ar muiañ d'ar vugale nevez-c'hanet e Bro-C'hall.

## Stummoù all
### E galleg
Kalz stummoù a zo e galleg, met ral kenañ int.
 
#### Stummoù gourel
* Quentien (eus al latin *Quintianus*)
* Quinctile (eus al latin *Quinctilius*)
* Quint (eus al latin *Quintus*)
* Quintien (eus al latin *Quintianus* pe *Quinctianus*)
* Quintilien (eus al latin *Quintilianus*)
* Quintille (eus al latin *Quintillus*)
* Quintinien (eus al latin *Quintinianus*)

#### Stummoù benel
* Quentienne (eus al latin *Quintiana*)
* Quentine (eus al latin *Quintina*)
* Quintienne (eus al latin *Quintiana*)

### E yezhoù all

* Quintin a gaver e saozneg, alamaneg, slovakeg ha pikardeg
* Kintin e pikardeg
* Quinton e saozneg
* Quinten e saozneg, flamankeg
* Kwinten e flamankeg, nederlandeg
* Quintijn, Quentijn e nederlandeg
* Kentin e brezhoneg
* Kindin en euskareg
* Quintín  e spagnoleg
* Caointean e gouezeleg Bro-Skos
* Quintino en italianeg
*  Kwintyn e poloneg
* Quintino  e portugaleg
* Квинтин (Kvintin) e ruseg
* Kvintin e serbeg-ha-kroateg
* Qvintin, Qvintinus e svedeg
* Quintinu e korseg
* Κοϊντίνος (Koïntínos) e gresianeg
* Quintí e katalaneg
* Kventinas e lituaneg
* خميّس (Khmayes) en arabeg
* 퀜틴 (Kwen-tin) e koreaneg
* 昆廷 (Kwan-ting) e sineg Kanton
* 康坦 (Kāngtǎn), 昆廷 (Kūntíng) e sineg mandarin

Berrstummoù a zo e saozneg : Quent, Quin, Quinn, Quint...

## Tud
* Sant Quentin, merzher (marvet e 287)
### 
* Maurice Quentin (1920-2013), marc'hhouarner
* Quentin Le Nabour (1988-), moraer
### 
* Quentin de La Tour (1704-1788), livour
* Quentin Fillon Maillet (g. e 1992), biatletour
### 
* Quentin Blake (g. e 1932), tresour ha skrivagner evit ar vugale
### 
* Quentin Metsys (1466-1530), livour
** e vab-bihan Quentin Metsys ar Yaouankañ (1543-1589), livour
### 
* Quentin Roosevelt (1897-1918), ofiser nijer
* Quentin Tarantino (g. e 1963), sevener, produer, aktour ha senarioour sinema

## Tudennoù faltazi
*Quentin Beck, a.k.a. Mysterio, ur gourharoz enebet ouzh Spider-Man
*Quentin Compson, an dudenn bennañ en oberennoù *The Sound and the Fury* ha *Absalom, Absalom!*  gant William Faulkner
* ar romant "Quentin Durward" gant Sir Walter Scott
*Quentin Glass, er film *[[The Punisher (film 2004)|The Punisher]]*
*Quentin Kirrin en heuliad romantoù *[[The Famous Five]]* gant Enid Blyton
*Quentin Larry Lance, er stirad skinwel *[[Arrow (stirad skinwel)|Arrow]]*
*Quentin Quire, un dudenn e bed Marvel Comics
*Quentin Smith, er film *[[A Nightmare on Elm Street (film 2010)|A Nightmare on Elm Street]]*
*Quentin Travers, er stirad skinwel *[[Buffy the Vampire Slayer]]*
* Quentyn Martell, en  heuliad romantoù *fantasy* "Ur Ganaouenn a Skorn ha Tan"

## Pennad kar
* Saint-Quentin (disheñvelout)
## Daveoù
Jerze

**Jerze* a zo un doare all da envel Jerzenez, unan eus an Inizi angl-ha-norman e Mor Breizh.
**Jerze* a zo unan eus an triwec'h kumun a voe staget e 1974 ouzh kêr Bockenem e Saks-Izel en Alamagn.
**Jerzé* eo anv ul lestr eus ar morlu gall paket diouzh ar morlu saoz (anvet *[[Jersey (lestr saoz, 1654)|Jersey]]*) d'an 28 Da viz Kerzu 1691.
An emgann evit Sevastopol

**An emgann evit Sevastopol** («Битва за Севастополь» e rusianeg, doare romanekaet : *Bitva za Sevastopol*) a zo ur film brezel rusian hag ukrainat sevenet e 2015 gant Sergei Mokritski, diwar-benn Lioudmila Pavlintchenko (1916–1974), ur dennerez-spieg soviedel brudet hag a zo bet un harozez eus an Eil Brezel-bed war talbenn ar Reter.

Kontañ a ra ar film ar roll dibar a c'hoarias Pavlitchenko e-pad seziz Odesa ha seziz Sevastopol e 1941-1942, pa oa an Arme Ruz o klask talañ ouzh an Trede Reich a oa oc'h aloubiñ an Unaniezh Soviedel. Daoust da vezañ un dennerez hep he far e voe gloazet met kenderc'hel a reas da stourm en ur mod all, war dachenn an diplomatiezh. Ar c'heodedour soviedel kentañ eo a voe degemeret en Ti Gwenn, e Washington, gant ar c'houblad Roosevelt.

Ur produadur rusian hag ukrainat eo ar film, ha c'hoariet eo roll Pavlitchenko gant an aktourez rusian Ioulia Peresild. C'hoarvezout a reas kentaenn ar film e Gouel Filmoù Etrebroadel Beijing e miz Ebrel 2015, aet priz an aktourez wellañ ganti, ha bannet e voe ar film e Gouel Canas ivez.

Troet e voe ar film e Sevastopol (Krimea), Kyiv, Odesa ha Kamianets-Podilskyi.

## Aktourien
* Ioulia Peressild : Lioudmila Pavlitchenko
* Ievgueni Tsyganov : Leonid Kitsenko 
* Joan Blackham : Eleanor Roosevelt
* Anatoli Kot : Nikolai
* Oleg Vasilkov : Makarov 
* Nikita Tarasov : Boris Tchopak
* Stanislav Boklan : tad Lioudmila

## Prizioù
* Priz ar gwellañ aktourez e Gouel Filmoù Etrebroadel Beijing e 2015
* Erered aour 2016 : gwellañ aktourez da Ioulia Peresild ha gwellañ luc'hskeudennerezh (an Erered aour eo ar prizioù roet bep bloaz gant Akademiezh Rusia ar skiantoù hag an arzoù sinematografek).

## Arc'hant
Gounit a reas ar film 435 468 256 roubl ($8 702 274) e Rusia, e-keñver ur budjed a 124 000 000 roubl, neuze e reas tro-vat ar film.

## Daveoù
Khanty-Mansiysk

**Khanty-Mansiysk, ** (*Ха́нты-Манси́йск* e rusianeg) zo ur gêr e Rusia, war lez ar stêr Irtych, e kornôg Siberia. 
Pennlec'h oblast ha rannvro emren Khantys-Mansis eo. 
## Kêr gevellet ganti
Gevellet eo Khanty-Mansiysk gant Yerevan en   abaoe 2014
## Notennoù
7,92 × 94 mm

Ar **7,92 × 94 mm P318** zo ur munision enepdafar, ijinet er bloavezhioù 1930 en Alamagn evit ar fuzuilh eneptank Panzerbüchse 38. Implijet e voe ar gartouchenn er Panzerbüchse 39 dreist-holl, hag en un nebeud armoù all e-pad an Eil Brezel-bed ivez, arnodel evit ar braz anezhe. Ur galonenn tungsten he doa he bannadell 14,5 gram, ha roudenner e oa. Bihan e oa he c'halibr e-keñver ar re implijet gant Stadunaniz (.50 BMG) ha Soviediz (14,5 × 114 mm) evit ar memes doare arm, met aesoc'h e oa da implijout evit un tenner e-unan. Abalamour da araokadennoù hobregonoù ar Gevredidi e-kerzh ar brezel e voe tennet ar munision eus ar servij e 1944. Ral eo kavout anezhi hiziv an deiz.

## Daveennoù
Jersey (lestr saoz, 1654)

An ***Jersey*** a oa ul lestr fourgadenn 40-kanol pevare renk eus ar morlu saoz, savet da gentañ evel bag eus Commonwealth Bro-Saoz gant ar saver bigi dindan kevrat James Starling e Maldon (Essex). Moret e oa bet e 1654. E 1660, da vare an adsavidigezh Stuart, e oa bet degemeret er servij er Royal Navy nevez-savet. Kement-mañ a oa bet graet hep kemmañ an anv. E 1666 e oa bet ouzhpennet kanolioù betek tizhout 48 anezho, gant 22 goulerinenn war ar bourzh traoñ, 20 hanter-koulerinenn war ar bourzh uhelañ, ha 6 saker war an adreñv.

E 1669, Samuel Pepys, hag a oa ezel eus an Navy Board, a oa bet lakaet da gabiten da c'hortoz war ar *Jersey* evel doare lezennel da lakaat anezhañ da vezañ un ezel eus ul lez-varn-vrezel.

E miz Meurzh 1689, ar *Jersey*, ambrouget gant al lestr kenwerzh *Deliverance*, a oa bet o tegas marc'hadourezh betek kêr Derry, hag a oa o talañ ouzh ur seziz 3 miz pad. Ar charreadenn bigi a oa renet gant ar c'habiten James Hamilton, deuet da vezañ goude-se 6vet Earl Abercorn. Ar *Jersey* a oa renet gant ar c'habiten John Beverley RN.

Ar *Jersey* a voe paket gant daou lestr brezel gall e Gwadloup d'an 18 a viz Kerzu 1691 ha lakaet e servij ar Morlu gall gant an anv ***Jerzé***. Taget e voe e Bae Perzell d'an 10 a viz Mae 1694 gant al listri brezel saoz *Monmouth*, *Resolution* hag ar vag-tan *Roebuck* ; deuet e oa a-benn da chom hep mont d'ar strad ha chomet e oa e servij Bro-C'hall betek ma voe gwerzhet e 1717.
## Daveennoù
Ar c'hleñvedoù el lennegezh vrezhonek

Rouez a-walc'h e seblant bezañ dodenn ar c'hleñvedoù el lennegezh, met pa vez kaoz eus ar c'hleñvedoù e vez komzet alies eus ar vezeien hag ar skridoù savet ganto pe warno a ya e rumm ar c'hleñvedoù koulz hag al louzoù pareañ.

## Krennamzer
* Dornskrid Leiden

## XIXvet kantved
* *Bosenn Elliant*, gwerz dastumet hag embannet gant Teodor Kervarker. E-barzh *L'Écho de la Jeune France*, 1836.
* *Ar c'hakous*, emziviz kanet etre un den yaouank lovret hag ur plac'h dastumet hag embannet gant Teodor Kervarker. E-barzh *Barzaz Breiz*, 1847.
* *Bosenn Elliant*, gwerz dastumet e Ploveur hag embannet gant Fañch an Uhel. E-barzh *Gwerzioù Breiz-Izel*, An Oriant, Édouard Corfmat, 1868.

## XXvet kantved
* Loeiz Dujardin, *Ar yec'hed*. E-barzh *Feiz ha Breiz*, niv. 16, 1912.
* Jakez Riou, *Anna Tregidi*. E-barzh *[[Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all|Geotenn ar Werc'hez]]*, Skrid ha Skeudenn, 1934. Adembannet gant Embannadurioù Al Liamm, 1957. Danevell verr. 
* Goulc'han Kervella, *[[René Théophile Hyacinthe Laenneg|Laeneg]], medisin*, Embannadurioù Al Liamm, 1985. Buhezskrid ar mezeg brezhoneger.
* Goulc'han Kervella, *[[Lara (levr)|Lara]]*, Embannadurioù Al Liamm, 1989. Danevelloù a-denn d'ar vezegiezh.
* Annaig Renault, *Ar c'hleñved*. E-barzh Planedennoù, *Skrid*, niv. 52-53, 1989. Danevell verr.
* Bernez Rouz, *Ar vosenn nevez*, 1993. Senario. Film kaset da-benn gant Mikeal Treger ha skignet war Frañs Tri kornôg d'an 3de a viz Genver 1993.
* Goulc'han Kervella, *Mervel a rin… em c'havell*. Danevell e-barzh an teskad *Dre ar prenestr*, Embannadurioù Al Liamm, 2006. 
* Riwal Huon, *Micha Riou (1993 - ?) & Gwastell ar Rouaned*, Embannadurioù Al Liamm, 2023. 2 danevell a denn d'ar c'hleñved.

;Troidigezhioù
## XVIIIvet kantved
* Joseph Raulin, *Instructions succinctes sur les Accouchement en faveur des Sages-Femmes des Provinces…*, troet gant Jean-Jacques Bouestard de Latouche, Montroulez, Moullerezh Guyon, 1774.

## XIXvet kantved
* Xavier de Maistre, *An den lor eus kear Aost* (embannet e 1811 e galleg da gentañ), troet gant Ian ar Gernevez, embannet e-barzh Feiz ha Breiz e 1873.

## XXvet kantved
* Jack London, *Ar vosenn skarlek*, troet gant Daniel Kernalegenn. Embannadurioù Al Lanv, 2002. Romant.

## Pennadoù kar
* Kleñved
* Yec'hed
13,2 × 92 mm SR

An **13,2 × 92 mm SR**, anvet ivez **13,2 mm TuF** (evit ***Tank und Flieger***, «*Tank ha Nijerez »*), zo ur gartouchenn enepdafar alaman diorroet e dibenn ar Brezel-bed Kentañ, evit toullañ hobregonoù an tankoù peurgetket.

## Istor

Goude donedigezh an tankoù gall ha breizhveuriat war an tachennoù-emgann e dibenn 1916 ha deroù 1917, an arme alaman a glaskas ur munision gouest da doullañ o hobregonoù (betek 22 mm evit an tank gall Renault FT da skouer). Ezhommm o doa ar soudarded alaman da gaout un arm a roje fiziañs dezhe en-dro, pa oa spontet kalz anezhe gant ar c'hirri-emgann nevez-implijet gant o enebourien.

Uzin armoù Polte, e Magdeburg, a ginnigas ur gartouchenn hag a voe anvet 13,2 mm TuF. Soñjet e oa bet evit bezañ implijet en ur vindrailherez yenaet dre zour, met dilezet e voe ar raktres. A-benn ar fin e voe produet adalek deroù 1918 evit bezañ implijet er fuzuilh Tankgewehr M1918 ijinet gant Mauser. Gouest e oa da doullañ 2,2 cm dir e 250 metr.

Dilezet e voe goude ar Brezel-bed Kentañ pa voe berzet gant Feur-emglev Versailhez. Ar braz eus ar c'hartouchennoù a voe distrujet gant ar Gevredidi. Aweniñ a reas ar munision .50 BMG, savet gant ar Stadunanad John Browning hag implijet e kalz armeoù c'hoazh.

## Notennoù ha daveennoù
Batoumi

**Batoumi** (*ბათუმი* e jorjieg) zo ur gêr e Jorjia, war aod ar Mor Du. 
Pennlec'h republik emren republik emren Adjaria eo. 

## Kêrioù gevellet ganti
Gevellet eo Batoumi gant:
*, Bari, 1987
*, Savannah, 1992
*, Trabzon, 2000
*, Vanadzor, 2006
*, Volos, 2007
*, Yalta, 2008
*, Burgas, 2009
*, Marbella, 2010
* Kuşadası, 2010
* Ordu, 2011
* Ternopil, 2011
* New Orleans, 2012
* Yalova, 2012
* Nakhchivan, 2012
* Daugavpils, 2012
* Donetsk, 2013
* Praha, 2013
* Sharm El Sheikh, 2014
* Ürümqi, 2015
*, Brest, 2015
*, Paphos, 2016
*, Nysa, 2017
*, Mogilev, 2017
*, Wrocław, 2019
*, Constanța, 2020

## Notennoù
Fuzuilh eneptank

Ur **fuzuilh eneptank** a vez graet eus ur fuzuilh savet evit toullañ hobregonoù karbedoù stourm hobregonet, dreist-holl re an tankoù, karbedoù dezougen soudarded hobregonet, ha karbedoù stourm troadegiezh. An droienn a vez implijet alies evit armoù hag a c'hell bezañ douget hag implijet gant un den nemetken. A-wechoù avat e vez implijet evit armoù all ivez ha n'int ket hezoug. Implijusted an doare armoù-se evit ar gefridi toullañ hobregonoù a zo deuet gant ar c'hentañ tankoù war Talbenn Kornôg ar Brezel-bed kentañ hag implijet e oant bet betek Brezel Korea. An tankoù etre hag an tankoù ponner a oa deuet da vezañ re hobregonet evit gellout bezañ toullet gant kartouchennoù dibleg tennet gant fuzuilhoù hag a c'helle bezañ douget gant ur soudard nemetken. Implijet e oant c'hoazh a-enep karbedoù hobregonet treutoc'h, memes ma oa deuet war-wel armoù nevez evel ar fuzuilhoù digil hag ar rocket-propelled grenade evel ar bazooka evit en em zifenn a-dost rak an tankoù.

## Skouerioù
* Lahti L-39 ()
* Tankgewehr M1918, Panzerbüsche 39 ()
* PTRD-41 ha PTRS-41 ()
* Boys ()

## Notennoù ha daveennoù
Tankgewehr M1918

An **Tankgewehr M1918**, anvet ivez **T-Gewehr**, zo ur fuzuilh eneptank alaman produet gant an embregerezh Mauser e dibenn ar Brezel-bed Kentañ. An arm kentañ a seurt-se ijinet en Istor e voe.

## Istor
Evit talañ ouzh an tankoù breizhveuriat ha gall nevez-erruet war an tachennoù emgann e dibenn 1916, an Alamaned a savas kartouchennoù 13,2 mm TuF (*Tank und Fliege*, "tank ha nijerez", gouest da doullañ war-dro 22 mm hobregon e 250 metr. Sañset e oa ar munision-mañ bezañ implijet en ur vindrailherez, met dilezet e voe ar raktres. An embregerezh Mauser a ginnigas ivez ur fuzuilh un-tenn, diazezet war gwikefre dre vorailh ar Gewehr 98 standart en Deutsches Heer. Ur stumm brasaet anezhi e oa, kemmet he c'hulasenn evit gellet anduriñ ar wask degaset gant ar c'hartouchennoù 13,2 mm.

Un daoubez heñvel ouzh hini ar vindrailherez MG 08/15 a oa savet ouzh an Tankgewehr. Un arm hir e oa (tost da 1,70 metr). Servijet e oa an arm gant ur skipailh daou soudard : un tenner, hag ur pourvezier. Stummet e oant evit klask tizhout bleiner, mindrailher pe keflusker an tank enebour, a-raok lampat eus o goudor evit distruj an tank da vat gant greunadennoù-dorn.

A-drugarez d'ar Tankgewehr e oa pourveziet an droadegiezh alaman gant un arm hezoug gouest da dalañ ouzh hobregonoù skañv karbedoù dibenn ar brezel. War an dachenn bsikologel e oa ur mod da frealziñ anezho ivez, pa oa spontet kalz anezhe gant donedigezh ar c'harbedoù hobregonet nevez war an tachennoù-emgann. Perzhioù fall a oa d'an Tankgewehr : kalz a argil a zegase, pa ne oa sistem ebet da zousaat anezhañ c'hoazh. Klemm a rae ingal an dennerien chom bouzar pe kaout poan-benn goude an implij.

15.800 skouerenn eus an Tankgewehr da nebeutañ a voe produet gant Mauser etre miz Genver 1918 ha miz Ebrel 1919. Ur pezh priziet gant an dastumerien eo hiziv an deiz.

## Daveennoù
Dreistharoz

Ur **gourharoz**, pe **dreistharoz**, a vez graet eus un dudenn hag a vestroni ''gourgalloudoù'' pe barregezhioù dreistordinal. Alies e vezont gwisket gant treuzwiskoù evit kuzhat o identelezh wirion. C'hoari a reont roll un haroz, oc'h implij o galloudoù evit sikour tud pe gwareziñ ar peoc'h, gwareziñ ar surentez foran ha stourm a-enep an dorfedourien. Ar faltazi gouharozel zo un doare faltazi kreizennet war tudennoù ar seurt-se, dreist-holl abaoe ar bloavezhioù 1930, er c'homikoù stadunanat (ha diwezhatoc'h e filmoù Hollywood, heuliadoù filmoù, stiradoù skinwel ha c'hoarioù video), hag ivez er mediaioù japanat (evel *[[kamishibai]]*, *[[tokusatsu]]*, manga, tresadennnoù-bev ha c'hoarioù video).
## Notennoù ha daveennoù
Fuzuilh enepdafar

Ur **fuzuilh enepdafar** a vez graet eus ur fuzuilh savet da vezañ implijet a-enep dafar, savadurioù milourel, kentoc'h eget a-enep tud. Ar fuzuilhoù enepdafar a zo kambret gant kalibroù uheloc'h evit ar fuzuilhoù standart hag implijet e vezont evit tennañ war kombodoù kefluskerioù pe karbedoù hep hobregon pe hobregonet skañv. Ne oant ket bet savet gant ar soñj da vezañ implijet evit tennañ war tud, met ar munisionoù ponner ha bliv a ro tro da dennañ eus pell-kenañ pa vezont keñveriet gant ar fuzuilhoù resisted standart. Ar fuzuilhoù enepdafar a zo savet pe e stumm bolt-action pe damaotomatek.

Ar fuzuilhoù enepdafar zo bet awenet gant ar fuzuilhoù eneptank, hag a oa bet krouet gant an Alamanted e-kerzh ar Brezel-bed kentañ. evit talañ ouzh an tankoù saoz oc'h erruout war Talbenn kornôg ar brezel. Hiziv-an-deiz an tankoù stourm diazez ha darn eus ar c'harbedoù hobregonet a zo gwarezet diouzh tennoù ar fuzuilhoù enepkarbed, met ar rummad fuzuilhoù-se a vez implijet c'hoazh evit tagañ karbedoù hep hobregon pe hobregonet-skañv. Gallout a reer implijout anezho ivez war sibloù difiñv evel karbedoù-nij difiñv, bannerien misiloù, radarioù, munisionoù didarzh, karbedoù douar skañv, daafar kehentiñ, armoù ponner ha seurt sibloù. Dedennus e chom an armoù-se rak efedus int evit labezañ pe distrujañ sibloù a-bell hag evit ur c'houst izel.
## Notennoù ha daveennoù
Rocky

***Rocky***, zo ur film dizalc'h sport ha drama embannet e 1976 ha filmaozet gant John G. Avildsen gant ur senario gant Sylvester Stallone hag a zo ivez an aktour pennañ. Ar c'hentañ hini eo eus ar frañchiz ''Rocky''. Evel aktourien all emañ ivez Talia Shire, Burt Young, Carl Weathers ha Burgess Meredith. Istor ar film a gont troioù-kaer Rocky Balboa (Stallone), un den paour, bokser ha dastumer dle eus Philadelphia. Kinniget e vez dezhañ kemer perzh e kampionad ar vokserien pouez ponner a-enep Apollo Creed (Weathers).

Kroget eo steuñv ar film *Rocky* e miz Meurzh 1975, goude ma vije bet Stallone o skrivañ ar senario e tri devezh. Goude-se e oa bet diaes ar produerezh rak Stallone a oa a-enep ur film  ma ne oa ket eñ an aktour pennañ. United Artists a oa savet a-du da gaout Stallone evel aktour pennañ goude ma vije bet o varc'hata war gwirioù ar film. Al luc'hskeudenniñ diazez a oa kroget e Genver 1976 ; lec'h filmañ ar film a oa bet dreist-holl e Philadelphia ; lec'hioù eus ar gêr hag a weler er film, evel ar Rocky Steps, a zo deuet da vezañ brudet ha gweladennet gant an douristed. Gant ur budjed tost da 1 milion a zollarioù, *Rocky* en deus brudet an temoù anvet rags to riches hag an American Dream (huñvre stadunanat), hag a gaver er filmoù dramak diwar-benn ar sport.
## Notennoù ha daeennoù
Film sport

Ur **film sport** a zo un doare film lec'h ma'z eus ur sport e-kreiz an istor, pe en darvoudoù kontet. Ha pa vefe pouezus ar sport e seurt oberennoù arzel, n'eo ket ar sport tem pennañ ar film. Alies n'eo ar sport nemet un alegorienn. Ouzhpenn-se, an dud sot gant ar sport n'int ket dre ret an arvesterien da zesac'hañ da gentañ.
## Notennoù ha daveennoù
Wu Mingqian

** Wu Mingqian** (sinaeg: 吴敏茜 ; *Wu* eo an anv-tiegezh), bet ganet d'ar 8 a viz Genver 1961 e Sina, zo ur c'hoarierez echedoù sinaat.
Mestrez-veur etrebroadel (WIM) eo abaoe 1985.
* 2 215 eo bet he Renk Elo gwellañ ; tizhet eo bet e miz Genver 2007, 2 175 eo he renk diwezhañ e 2 021.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
* E 1985 Wu a voe eilvet e Tournamant etretakadel ar Maouezi e Zeleznovodsk  gant 10½/15 ha perzhegañ a reas evit Tournamant 1986 an Emstriverezed e Malmö,  eizhvet  e voe diwar eizh c'hoarierez E 1986 e voe daouzekvet e Tournamant etretakadel Smederevska Palanka, 5½/15.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
* Peder gwezh he deus-hi kemeret perzh gant skipailh broadel Sina en Olimpiadoù er bloavezhioù 1980-1986. Diwar ar 54 fartienn he deus bet an disoc'hoù-mañ: + 21 , =20,   - 13.
## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE 
* He c'hoari e ''Chessgames''
* He c'hoari e ''365 Chess'' (1980-1989)
* He fichenn en Olimp.base 
## Notennoù ha daveoù
Asma Houli

**Asma Houli** zo ur c'hoarierez echedoù aljerian bet ganet d’an 30 a viz Kerzu 1976 en Aljeria.

Mestrez FIDE (WIM) eo abaoe 2024.

He renk Elo uhelañ a voe 2 116, bet tizhet e miz Ebrel 2004. He renk Elo uhelañ a oa 2 083.
## Kevezadegoù
### Kampionadoù hiniennel etrebroadel
#### Kampionad Afrika ar Maouezi
* Gounezet he deus e 2001 e Kaero.
* Tapet he deus ar vedalenn arem e 2003 en Abuja.
#### Kampionad ar bed (Maouezi)
* E 2000, e New Delhi, e kollas er rondenn gentañ ouzh Rachel Eidelson.
* E 2001, e Moskov, e kollas er rondenn gentañ ouzh Maia Tchibourdanidze.
* E 2004, en Elista, e kollas er rondenn gentañ ouzh ouzh Svetlana Matveyeva.
### Kampionadoù etrebroadel dre skipailh
#### C'hoarioù Afrikan
* E 2003 he deus gounezet Tournamant Echedoù e skipailh Aljeria, gounezet he-deus holl he fartiennoù.
#### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
* C'hoari a reas e skipailh Aljeria ouzh an deirvet tablezenn e 1992 en 30 Olimpiad e Manila (+5, =2, -7).
* C'hoari a reas e skipailh Aljeria ouzh an eil tablezenn e 2002 er 35 Olimpiad echedoù e Bled, (+4, =5, -4).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e Chess Tempo
* He c'hoari e 365 Chesscom
Benyamin Netanyahou

**Benyamin** "**Bibi**" **Netanyahu** (hebraeg: בִּנְיָמִין "בִּיבִּי" נְתַנְיָהוּ, Binyamin "Bibi" Netanyahu), ganet d'an 21 a viz Here 1949, zo ur politikour ha diplomat israelian. Kentañ ministr ar vro eo abaoe 2022. A-raok e oa bet kentañ ministr etre 1996 ha 1999 hag en-dro etre 2009 ha 2021. Netanyahou eo ar c'hentañ ministr israelat chomet ar pellañ er garg.

Gouarnamant Netanyahou zo bet rebechet dezhañ seveniñ ur gouennlazh e Gaza, dreist-holl gant Suafrika, un tamall dirak al Lez-varn Etrebroadel e miz Kerzu 2023. Al Lez-kastizañ Etrebroadel (LKE) en doa embannet ur goulenn herzel a-enep pennoù gouarnamant Israel e miz Du 2024. Rebechet eo da Netanyahou torfedoù brezel ha torfedoù a-enep an denelezh e Palestina.
Korn-poultr

Ur **c'horn-poultr** zo ul lestr bihan hag a vez lakaet poultr du ennañ. Servijout a ra da zougen ar poultr koulz ha da vuzuliañ ar gementad anezhañ a ranker ensoc'hañ en arm. Aet eo diwar implij dre vras abaoe dibenn an XIX kantved.

## Istor
A-raok donedigezh ar c'hartouchennoù e kreiz an XIX kantved e oa ret d'an dennerien kargañ o foultr o-unan en o arm. Ret e oa dezhe neuze kavout un endalc'her hezoug, gouest da wareziñ o foultr diouzh ar glebor hag aes da implijout war an tachennoù-emgann.

Ar c'hornioù-poultr kentañ zo bet krouet er memes koulz hag an armoù-tan hiniennel kentañ, er XVI kantved. Savet e veze anezhe gant eskern bronneged bras (saout pe jiboez bras), ha gant o c'herniel dreist-holl, peogwir e oa un danvez skañv, aes da labourat ha dizour. Serret e vezent gant un tok dalc'het gant ul lêrenn pe ur fiselenn. Douget e vezent a-istribilh ouzh ar gouriz, e-lec'h ma oant aes da dapout buan. Gant donedigezh ar platinennoù-kailhastr e krogas ar soudarded da gas daou gorn-poultr gante zoken : unan evit evit ar poultr implijet evel emors, hag unan all evit ar poultr tanav a veze ensoc'het er c'hanol.

Hep e gorn-poultr, n'halle ket ur soudard tennañ ; objedoù pouezus ha personel-kenañ e teujont da vezañ. An dennerien a gustume kizellañ pe livañ anezhe en o amzer dieub. Ur wech kinklet e veze ledet druzoni, koar pe ludu war ar c'horn evit gwareziñ al labour. A-drugarez da se e c'haller rastellat kalz titouroù istorel ha personel war o ferc'henned bet : e-touez ar menegoù engravet pe livet e kaver anvioù, lec'hioù-ganedigezh, bloavezhioù, anv ar c'houlzad brezel ma kemere perzh an den ennañ. Barzhonegoù pe kartennoù eus al lec'hioù gweladennet gant ar soudarded a c'haller lenn ivez. An tresadennoù hag ar skridoù a oa lies o doareoù hag o c'halite, hervez ampartiz ha deskadurezh ar perc'henn.

Dilezet eo bet ar c'hornioù-poultr war an tachennoù-emgann en XIX kantved, pa voe pourveziet ar soudarded gant kartouchennoù paper da gentañ, ha kartouchennoù metal adalek eil hanterenn ar c'hantved (evel er fuzuilh Spencer, 1860). Implijet e vezont c'hoazh e bed ar sportoù tennañ hiziv an deiz, gant an dennerien armoù poultr du mod kozh.

## Daveennoù
Hayat Toubal

**Hayat Toubal** zo ur c'hoarierez echedoù aljerian bet ganet e 1985 en Aljeria.

Mestrez FIDE (WIM) eo abaoe 2005.

He renk Elo Standard diwezhañ  a oa 1 881, 1 832  he renk Fonnapl ha 1873 he renk Luc’hedenn. He renk Elo uhelañ a voe 1 977, bet tizhet e miz Gouhere 2008. 
## Kevezadegoù
### Kampionad aljerian ar Maouezi
* Eilvet e voe e 2018.

### Kampionadoù hiniennel etrebroadel
#### Kampionad arab ar Maouezi
* Eilvet e voe div wezh, e 2006 e Dubai hag e 2007.
#### Kampionad Afrika ar Maouezi
* Eilvet e voe e Wahrān e 2017.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas e skipailh Aljeria :
* ouzh an eil tablezenn e 2006 er 37 Olimpiad e Torino (+5, =5, -2),
* ouzh ar bedervet tablezenn e 2018 er 41 Olimpiad e Tromsø (+3, =5, -3),
* en adskipailh e 2016 en 42 Olimpiad e Bakou (+2, =4, -3),
* ouzh an deirvet tablezenn e 2018 er 43 Olimpiad e Batoumi (+5 =4 -1).

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chesscom
Nature

***Nature*** zo ur gelaouenn skiantel breizhveuriat sizhuniek bet krouet ha diazezet e Londrez. Eus meur a skiant e vez anv enni, ha kavouta r reer e *Nature* dezrevelloù eus enklaskoù ha taolioù-arnod meur a skiant kadarnaet gant strolladoù evezhierien. Emañ burevioù embann ar gelaouenn er Stadoù-Unanet, en Europa kevandirel, hag en Azia, renet gant an embregerezh embann skiantel Springer Nature. *Nature* zo unan eus ar c'helaouennoù skiantel implijet ar muiañ evel mammenn gant an embann skiantel e 2022 hervez *[[Journal Citation Reports]]*, ar pezh a ra eus ar gelaouenn unan eus ar re lennetañ ha brudetañ e-touez ar c'hazetennoù skolveuriek. E 2012 e embanne ar gazetenn e oa ganti ouzhpenn tri milion a lennerien enlinenn bep miz.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Heroic bloodshed

**Heroic bloodshed** (brezhoneg: drailh harozel) a zo un isdoare film eus ar filmoù birvidik ijinet gant sinema birvidik Hong Kong. An doare film-se a zo unan gant lodennoù birvidik stilizet ha temoù dramael, evel ar vreudeuriezh, an dlead, an enor, an daspren, hag ar feulster. En em ledet eo an doare film-se rak karet eo gant filmaozerien eus ar bed. An droienn *heroic bloodshed* a oa bet ijinet gant an embanner Rick Baker er gazetenn *Eastern Heroes* e fin ar bloavezhioù 1980, evit ober dreist-holl eus doareoù filmañ ar filmaozerien John Woo ha Ringo Lam. Baker en doa displeget an droienn evel "ur film birvidik eus Hong Kong gant kalz lodennoù tennoù ha gangsterien e plas ar c'hung fu. Gant kalz gwad. Gant kalz lodennoù birvidik." Ar filmoù drailh harozel a implij alies kalz lodennoù birvidik gun fu.
## Notennoù ha daveennoù
Frankiz

Ar **frankiz** eo stad an hinienn a zo dieub en ur gevredigezh, dieub diouzh harzoù gwasker un aotrouniezh war he doareoù bevañ, he c'hredennoù relijiel pe politikel. Meiziad ar frankiz zo disheñvel hervez an dud, al lec'h hag ar c'henarroud. 
Ar fankiz zo alies un doare da vevañ hep harzoù direizh, ur stad lec'h ma vez doujet da wirioù an holl dud er gevredigezh. Er stumm-se, ar frankiz a zo diazezet war donezonoù an hiniennoù ha bevennet gant gwirioù an hiniennoù all. Evit kaout frankiz ez eus da gaout intrudu evit implij e frankiz dindan ren ar Gwir hep nac'hañ frankiz ar re all. Ar frankiz a c'hell bezañ tennet digant un den evel doare kastizañ. E darn eus ar broioù, un den lakaet da gablus eus un torfed a vez tennet e frankiz digantañ.

## Stadoù-Unanet Amerika
Hervez Lezenn vonreizhel ar Stadoù-Unanet, ar frankiz urzhiet a dalvez e vez ret krouiñ ur gevredigezh kempouez lec'h ma c'hell an hiniennoù kaout frankiz hep kaout re a skoilhoù (frankiz nac'hus) ha ma c'hell pep unan kaout an tu da gaout gwelladennoù ha peadra da dizhout o falioù (frankiz pozitivel), kement-mañ en ur meiziad reizh.

## Breizh
Meur a strollad politikel o deus bet implijet ar ger "frankiz" en o anv evel Frankiz Breizh (1984-2007), Douar ha Frankiz (2020-bremañ).
## Daveennoù
Hunvre amerikan

An "**Hunvre amerikan**" (saozneg: *American Dream*) a zo un droienn a ra dave d'unan eus ar soñjoù diazez e sevenadur hag e kevredigezh ar Stadoù-Unanet:  tu ha frankiz a vije gant pep hinienn d'ober berzh ha da gaout ur vuhez welloc'h. An droienn zo bet brudet gant James Truslow Adams e-kerzh an Enkadenn Veur eus 1931, ha kemmet eo bet he ster un tammig hervez ar mareoù. Da gentañ-holl e oa bet un droienn o lakaat pouez war an demokratelezh, ar frankiz hag an ingalded, met diwezhatoc'h eo deuet eo da vezañ muioc'h ar soñj da binvidikaat, da berc'hennañ madoù ha da bignat gant skeul ar renkadoù sokial.
## Notennoù ha daveennoù
Larine Tang

**Larine Tang Yue-ping** (sinaeg: 鄧月平), ganet d'ar 4 a viz Kerzu 1997, zo un aktorez eus Hong Kong brudet evit he roll en *[[The Yuppie Fantasia 3]]* (2017), hag a dalvezas dezhi da vezañ lakaet war ar renk er 37vet Hong Kong Film Awards evit priz ar gwellañ aktor pe aktorez nevez.
Delphine Ernotte

**Delphine Ernotte-Cunci**, ganet d'an 28 a viz Gouhere 1966 e Baiona (Pireneoù-Atlantel), a zo un ijinourez stummet en École centrale Paris, ha penn embregerezh gall.

Goude bezañ bet o labourat e France Télécom, deuet da vezañ Orange, etre 1989 ha 2015, e oa bet anvet e penn France Télévisions e miz Ebrel 2015.

## Prezidantez France Télévisions
Rebechet e vez dezhi bezañ tost d'ar galloud ha dreist-holl d'ar prezidant Emmanuel Macron .
E miz Genver 2021, ar gazetenn *[[Le Monde]]* he doa embannet ez eus ul lodenn fiñvus eus goproù pennoù France Télévisions hag a zo roet hervez ar strivoù graet ganto evit komz a-zivout sujedoù evel « Liested, gwelusted, strollegezhioù tramor, Europa ». Evit ar gelaouenn *[[Marianne (kelaouenn)|Marianne]]*, an doare d'ober-se gant profoù arc'hantel ha redioù kazetennerezh evit tuañ a-zivout an Unvaniezh europat « a sav kudennoù ». Delphine Ernotte a glaskje neuze ober en a-raok ar steuñv gouarnamantel « hag a zo bountañ ar C'hallaoued da garout Europa. Kement-mañ war chadennoù arc'hantaouet gant moneiz foran ».

E 2025 e oa kroget un tabut war ar fed e vije bet dilennet gant an Arcom evit un trede gwech diouzh renk e penn France Télévisions, ar pezh na oa ket bet biken en istor an aozadur. E miz Gwengolo 2025 e oa kroget ur gwallreuz rak kuzhet e oa bet un dezrevell gant an Arcom a embann eo truezus ha dañjerus stad France Télévisions a-fed arc'hantaouiñ .

## Notennoù ha daveennoù
Wissam Toubal

**Wissam Toubal** zo ur c'hoarierez echedoù aljerian bet ganet d’an 18 a viz Genver 1984 en Aljeria.

Mestrez FIDE (WIM) eo abaoe 2025.
He renk Elo uhelañ a voe 2 062, bet tizhet e miz Gouhere 2013. 
He renk Elo Standard diwezhañ a oa 1 956 ha 1 945 he renk Luc’hedenn.
## Kevezadegoù
### Kampionadoù hiniennel etrebroadel
#### Tournamant takadel Afrika
* E 2005 e voe teirvet .
#### Kampionad Afrika ar Maouezi
* Tapet he deus ar vedalenn arem e 2001 e Kaero.
#### Kampionad bedel ar Maouezi
*  E 2001, e Moskov, e kollas er rondenn gentañ ouzh Alisa Galliamova.
### Kampionadoù etrebroadel dre skipailh
#### C'hoarioù Afrikan
* Tapet he deus ar medalennoù aour hiniennel ha dre skipailh e 2003 en Abuja.
#### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas e skipailh Aljeria
 :
* e 2002, ouzh kentañ tablezenn an adskipailh er 35 Olimpiad e Bled (+1, =2, -2),
* e 2006, ouzh an dablezenn gentañ er 35 Olimpiad e Torino (+6, =0, -6).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chesscom