open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beauvoir-sur-Mer

**Beauvoir-sur-Mer** a zo ur gumun, e kanton Saint-Jean-des-Monts, e departamant Vande, e Bro-C'hall.

Eno e vije marvet Sant Goustan en 1040.

## Douaroniezh
## Istor
### [[Krennamzer]]
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe da benn  Kanton Beauvoir hag e Bann Challans. Lakaet e voe kumun Beauvoir en Arondisamant Les Sables-d'Olonne bet krouet e 1800. Etre 1793 ha 1800 e voe staget kumun Les Habites ouzh kumun Beauvoir-sur-Mer.

### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 94 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,55% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Beauvoir-sur-Mer_église.jpg

* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Pennadoù kar
*Les Habites. 
## Daveoù ha notennoù
Belleville-sur-Vie

**Belleville-sur-Vie** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall. Kendeuzet e voe gant Saligny d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez Bellevigny.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 51 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,25 % eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
## Dezougen

Batiment voyageurs de la gare de Belleville (1) par Cramos.jpg

* An ti-gar.
## Monumantoù ha traoù heverk

Bellev.1178a.jpg

* Togenn eus an iliz a-gent.
* Iliz katolik *Santez Anna*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Tud
* Eno e voe ganet Jeanne de Belleville e-tro ar bloaz 1300.
## Pennadoù kar
* Bellevigny,
* Saligny.
## Notennoù ha daveoù
Benet

**Benet** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Douaroniezh
## Dezougen

Benet gare.jpg
GareBenetVendée1900.jpg

* An ti-gar, war al linennoù hent-houarn La Possonnière Niort ha Fontenay-le-Comte  Benet, serret o-div.
## Istor
### [[Krennamzer]]
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe da benn Kanton Benet hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe  ar gumun en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Maillezais pa voe diskaret Kanton Benet e 1801 .
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 104 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,10% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevarzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
### Stagidigezh
* E 1972 e voe staget  kumunioù Lesson ha Sainte-Christine ouzh kumun Benet.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église_Sainte-Eulalie_de_Benet_(3).jpg
Église_Sainte-Eulalie_de_Benet_-_Voussures_baie_axiale_(reprimande_à_Cain).jpg

* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
## Daveoù ha notennoù
La Verrie

**La Verrie** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 109 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,01% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv
.
### 
* Kendeuzet e voe kumun La Verrie gant kumun Chambretaud d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez, Chanverrie. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Monument aux morts de La Verrie.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Pennadoù kar
* Chambretaud,
* Chanverrie. 
## Daveoù ha notennoù
Saint-Fulgent

**Saint-Fulgent** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall.

## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Emgannoù e 1793 hag e 1794 etre ar Vandeaned emsavet hag an armeoù republikan.
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas dek gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez marilhoù ar gumun.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 92 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,41% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. 
## Hengoun

Coiffe de Saint-Fulgent.jpg

* Dilhad hengounel.
## Daveoù ha notennoù
Saint-Laurent-sur-Sèvre

**Saint-Laurent-sur-Sèvre** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall, nepell eus departamantoù Deux-Sèvres ha Maine-et-Loire.

## Douaroniezh
* Treuzet eo ar gumun gant ar Sevr. 
## Dezougen

Viaduc A87 Sèvre Nantaise.jpg
Le viaduc de Barbin par Raphaël Toussaint.jpg

* Meurbont Barbin.
## Istor
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas seizh gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv er brezel.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 42 waz eus ar gumun, da lavaret eo 2,71% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

W1460-StLaurentSS_80309.jpg

* Penniliz katolik *Saint-Louis-Marie Grignon-de-Montfort*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartennoù-posr. 
## Daveoù ha notennoù
Saint-Georges-de-Montaigu

**Saint-Georges-de-Montaigu** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall. E 2016 he doa 4533 annezad. Emañ e-barzh kumun nevez Montaigu-Vendée bremañ.
## Douaroniezh
## Istor
#### [[Brezel 1870-1871]]
* 38 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv eus ar c'hanton, luc’hskeudenn.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 122 waz eus ar gumun, da lavaret eo 5,30% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
### 
* Kendeuzet e voe kumunioù Boufféré, La Guyonnière, Saint-Georges-de-Montaigu, Saint-Hilaire-de-Loulay ha Montaigu d'ar 1añ a viz Genver 2019 d'ober kumun nevez Montaigu-Vendée.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Jord*. 
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Pennadoù kar
* Boufféré,
* La Guyonnière,
* Montaigu,
* Montaigu-Vendée,
* Saint-Hilaire-de-Loulay.
## Daveoù ha notennoù
La Chaize-le-Vicomte

**La Chaize-le-Vicomte** a zo ur gumun e departamant Vande.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Krennamzer]]
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Saint-Jean de la Chaisse da gentañ hag e Bann La Roche-sur-Yon. Lakaet e voe  ar gumun en Arondisamant Montaigu bet krouet e 1800 hag e Kanton La Roche-sur-Yon pa voe diskaret Kanton Saint-Jean de la Chaisse.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 153 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 6,21% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel d’an 22 a viz Du 1956.
#### Stagidigezh
* E 1973 e voe kevredet kumun [La Limouzinière}} ouzh kumun La Chaize-le-Vicomte; e [1987 e voe staget da vat ouzh La Chaize-le-Vicomte.

## Monumantoù ha traoù heverk

Une tour en fer à cheval du château médiéval de la Chaize-le-Vicomte..jpg|Un tour.

* Ar c’hastell.

L'église de La Chaize-le-Vicomte..JPG

* Iliz katolik *Sant Nikolaz*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv er brezelioù en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Chavagnes-en-Paillers

**Chavagnes-en-Paillers** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C’hall.

## Douaroniezh
## Istor
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Trizeg gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez marilhoù ar gumun, luc’hskeudenn.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 137 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,42% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzeg den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chavagnes view2.jpg
Orgue Chavagnes en Paillers.jpg

* Iliz katolik *Pêr ha Paol*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Daveoù ha notennoù
Aubigny (Vande)

**Aubigny** a oa ur gumun e departamant Vande. Kendeuzet e voe gant Les Clouzeaux d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez Aubigny-les-Clouzeaux.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 68 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,56% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

004_Aubigny_(_85430_).JPG

* Iliz katolik *Saint Laurent*.
## Pennadoù kar
* Aubigny-les-Clouzeaux,
* Les Clouzeaux. 
## Notennoù ha daveoù
Commequiers

**Commequiers** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 84 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,18% eus ar boblañs e 1911,abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chateau de Commequiers.JPG
Château de Commequiers (3).JPG
Château de Commequiers.jpg

* Ar c'hastell.

Eglise de Commequiers.jpg

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Savet e voe e miz Gwengolo 1919 ha dioueliet d’an 2 a viz Du 1919.
## Daveoù ha notennoù
Treize-Septiers

**Treize-Septiers** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall. 
## Istor
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas trizek gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv eus ar c'hanton e Montaigu.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 66 gwaz eus ar gumun, da lavaret 5,21% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
## Daveoù ha notennoù
Rocheservière

**Rocheservière** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.

## Douaroniezh
## Istor
### 
*  E 1827 e voe staget kumunioù La Grolle ha Saint-Christophe-la-Chartreuse ouzh kumun Rocheservière.
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas eizh gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv eus ar c'hanton.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 71 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,76% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. Dioueliet e voe d'an 8 a viz Mae 1921 ha nevesaet d’an 26 a viz Meurzh 2021.
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Pennadoù kar
* La Grolle,
* Saint-Christophe-la-Chartreuse. 
## Daveoù ha notennoù
Kumunioù al Landes

## Roll ar c'humunioù
Setu amañ dindan roll ar c'humunioù a zo el Landes, renket hervez urzh al lizherenneg, gant o c’hod INSEE, o c’hod-post, ar c'humuniezhioù tolpadoù hag ar c'hanton stag outo.

(CAM) kumuniezh tolpad-kêrioù Marsan, krouet e 2002

(MACS) kumuniezh tolpad-kêrioù Maremne Adour Côte-Sud, krouet e 2003
Veni, Sancte Spiritus

**Veni, Sancte Spiritus** zo ur varzhoneg hag ur c'hantik katolik latin, diwar-benn ar Spered Santel, a vefe bet savet er Grennamzer, pe gant ar pab Inosant III, pe gant arc'heskob Canterbury, Étienne Langton. Kanet e vez da Sul ar Pantekost en oferenn gatolik.

Tonioù zo bet lakaet war ar varzhoneg da goulz an Azginivelezh, gant Guillaume Dufay, Josquin des Prés, Adrien Willaert, Giovanni Pierluigi da Palestrina, John Dunstaple, Roland de Lassus, Tomás Luis de Victoria ha Byrd, ha diwezhatoc'h ivez gant Morten Lauridsen ha Frank La Rocca.
Mesk a vez alies etre ar c'hantik-se hag unan all, damheñvel e anv, Veni Creator Spiritus.

## Doare brezhonek
Un doare brezhonek a gaver el levr *Kantigou Brezhonek*, embannet e Sant-Brieg e 1934, savet marteze gant Frañsez Vallée, hag anvet *Ar Veni, Sancte Spiritus*. Sur eo n'eo ket bet kanet gwall alies: e latin e vez kanet ar c'hantik. Kavet a vo er Wikimammenn.

## Gwelet ivez
* Roll kantikoù brezhonek
André Bizette-Lindet

**André Bizette-Lindet**, bet ganet d'an 28 a viz C'hwevrer 1906 e Savenneg hag aet d'an Anaon d'an 28 a viz Kerzu 1998 e Sèvres a oa kizeller.

## Un nebeud oberennoù

* 1953 - Krag amailhet evit kêr Sant-Maloù e porzh enezennig 9: *[[Rouedad]] [[bezhin]]*, *[[Maloù|Sant Maloù]] [[eskob]]*, *Sant Maloù war ur [[morvil]]*, *[[Gwerc'hez]] en ur [[bark]]*
Jean Boucher (kizeller)

**Jean Marie Théodore Joseph Boucher** pe **Jean Boucher**, ganet d'an 20 a viz Du 1870 e Saozon-Sevigneg hag aet d'an Anaon d'ar 17 a viz Even 1939 e Pariz, a oa ur c'hizeller breizhat.

Lakaet eo bet en douar e bered ar Reter e Roazhon.

## Un nebeud oberennoù
* Monumant Charles Baratoux, Sant-Brieg, 10 a viz Ebrel 1910
* Monumant Alfred Potier de Courcy, Pempoull, 1905
* Monumant Fañch an Uhel, Plouared, 1906
* *L’Union de la Bretagne à La France* (Unaniezh Breizh ha Bro-C'hall), e ti-kêr Roazhon, hag a ziskoueze Anna Vreizh war he daoulin dirak roued Bro-C'hall Charlez VIII ha Loeiz XII. Distrujet e voe an oberenn d'ar 7 a viz Eost 1932 gant ar strollad Gwenn ha Du.
* *Maternité* ("Mammelezh"), Mirdi Lokorn


17 Tréguier Place de la cathédrale Statue d'Ernest Renan.JPG|*Monumant [[Ernest Renan]]* (1902), Landreger 
Rennes; Cesson 042a.jpg|*Unaniezh Breizh ha Bro-C'hall* (1911) 
Boucher - anne.jpg|*Anna Vreizh* (1915), Mirdi an Arzoù Kaer e Roazhon
Charles Le Goffic 030414.jpg|Charles Le Goffic (1935), Lannuon, 


## Levrlennadur
* Geriadur Bénézit

## Liammoù diavaez
Mirdi galloudel Jean Boucher
## Notennoù ha daveennoù
(5370) Taranis

**(5370) Taranis** pe (**1986 RA**) a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol. Bet e oa bet dizoloet d'an 11 a viz Eost 1986 gant Alain Maury. An anv Taranis a zo bet awenet gant ar vitologiezh keltiek.

## Daveoù
British Army

|-
| colspan="2" align="center" width="200px" | 
|-

Ar **British Army** (*Arme Breizh-Veur* pe *Lu Breizh-Veur*) eo anv tirlu (arme-douar) Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon ha strollad pennañ Armeoù Breizh-Veur, e-kichen ar morlu (His Majesty's Naval Service) hag an aerlu (Royal Air Force).

Al lu a oa da gentañ dindan urzhioù ar War Office, lec'hiet e Londrez; er bloavezh 1964 ez eo bet lakaet dindan urzhioù Ministrerezh an Difenn. Penn-meur Lu Breizh-Veur, a vez graet Chief of the General Staff anezhañ, eo ar jeneral Patrick Sanders.

Pa oa bet krouet ar British army e oa dreist-holl unan tirlu ha marc'hegerezh, ha bez e oa unan eus an daou nerzh *reoliek* (bez e oa ivez un nerzh  *nerzhioù adarmead*) en nerzhioù lu saoz (ar re a oa en tirlu a oa kefridiet gant ar brezel war zouar, evit ar brezel war vor e oa d'ar morlu), an nerzhioù lu all a oa ar re *Ordnance Military Corps* (savet gant ar C'hanolierezh roueel, Royal Engineers, hag ar Royal Sappers and Miners) eus ar Board of Ordnance, hag a oa harpet gant trevourien da gentañ evit ar pezh a selle ouzh ar pourvezioù ha mirlec'hioù. ar re-se a oa bet kendeuzet gant ar British Army pa oa bet roet lamm d'ar Board of Ordnance e 1855. Meur a zepartamant trevour a oa bet kendeuzet gant ar War Office.

## Gwelet ivez
*Armeoù Breizh-Veur

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Charles Baratoux

**Charles Baratoux**, ganet d'an 19 a viz Genver 1846 e Sant-Brieg hag aet d'an Anaon d'an 19 a viz Meurzh 1898 er memes kêr, a oa un embreger labourioù foran hag ur politikour breizhat. Goude bezañ aet war e leve evel embreger e voe kuzulier-kêr Sant-Brieg (1888), maer e 1890, kuzulier-departamant Aodoù-an-Arvor, prezidant kambr kenwerzh (1891) ha besprezidant sindikad embregerien labourioù foran Bro-C'hall.

## Enorioù
* Un delwenn a oa bet savet gant Jean Boucher en enor da Charlez Baratoux ha staliet e Sant-Brieg dirak ti kozh an aotrou en un doare da c'hortoz. D'an 10 a viz Ebrel 1904 ez eo lidet ar staliadur ofisiel da c'hortoz, al labour a oa bet evit ar priz a 3000 lur. 14 a viz Gouhere 1907 ez eo echu labourioù al leurgêr ha lidet ar staliadur ofisiel ha da viken plasenn Baratoux. E miz Genver bloavezh 1942 e oa bet tennet ha teuzet. E 1949 e oa bet staliet ur gopienn gant Elie Le Goff savet er bloavezh 1906.
* Ur straed Charles Baratoux a zo e kêr Sant-Brieg.
* Ur skol Charles Baratoux savet gant an tisavour Bourgin a gaver e straed Charles Baratoux e Sant-Brieg.
* Ur blasenn Charles Baratoux a zo e kêr Sant-Brieg.

## Notennoù ha daveennoù
Meteorologiezh

Ar **veteorologiezh**, pe **hinouriezh**, eo studi an anadennoù a c'hoarvez en aergelc'h hag a dalvez da gemenn en a-raok an amzer a raio.
## Istor
Penn-kentañ ar skiant-se a oa bet kroget en India, pa oa bet an Upaniṣad o eskemm evit kompren penaos e oa krouet ar c'houmoul ha penaos e tagsent glav. Goude-se e oant bet o klask kompren ar c'houlzioù-amzer krouet gant fiñvoù an douar hag an heol. E levr klasel Varāhamihira, anvet Brihatsamhita ha skrivet tro 500 a-raok Jezuz-Krist, e vez embannet sklaer gouiziegezhioù tud India a-ziwar komprenidigezh an amzer hag ar c'hemmoù hin.

## Gwelet ivez
*Hinadouriezh

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Meteo Bretagne

## Daveoù ha notennoù
Agapornis canus

***Agapornis canus*** a zo ur spesad evned trovanel eus ar c'herentiad Psittaculidae.

Anvet e voe *Psittacus canus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Madagaskar :
* *Agapornis canus ablectaneus*, e takadoù krin mervent ar vro,
* *A. c. canus*, e kornôg ha reter an enezenn.

## Liammoù diavaez
*  ''Agapornis canus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Agapornis canus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Saint-Aubin-le-Guichard

**Saint-Aubin-le-Guichard** a oa ur gumun e departamant Eure.

Bodet e oa gant 15 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Mesnil-en-Ouche.

## Notennoù ha daveoù
Bubo africanus

***Bubo africanus*** a zo ur spesad evned-preizh noz eus ar c'herentiad Strigidae.

Anvet e voe *Strix africana* (kentanv) da gentañ-penn (e 1821) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, bronneged bihan, laboused, raned ha stlejviled peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* *Bubo africanus africanus*, eus kreisteiz Republik Demokratel Kongo da greiz Kenya ha Suafrika,	
* *B. a. milesi*, e kreisteiz Ledenez Arabia.

## Liammoù diavaez
*  ''Bubo africanus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bubo africanus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Deroptyus accipitrinus

***Deroptyus accipitrinus*** a zo ur spesad evned trovanel eus ar c'herentiad Psittacidae.

Anvet e voe *Psittacus accipitrinus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778) : ar spesad nemetañ eo er genad *Deroptyus*.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Deroptyus accipitrinus accipitrinus*, eus gevred Kolombia da Venezuela, Guyana/Gwiana c'hall/Surinam, biz Perou ha hanternoz Brazil,
* *D. a. fuscifrons*, e Brazil (eus Pará da hanternoz Mato Grosso do Sul).

## Liammoù diavaez
*  ''Deroptyus accipitrinus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Deroptyus accipitrinus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Bubo bengalensis

***Bubo bengalensis*** a zo ur spesad evned-preizh noz eus ar c'herentiad Strigidae.

Anvet e voe *Otus Bengalensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant an naturour breizhveuriat James Franklin (war-dro 1783-1834).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar logod, krignerien bihan ha bronneged all ; c'hoarvezout a ra dezhañ kemer laboused gwech an amzer ivez.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Iskevandir India.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad d'an toud meur (*Bubo bubo*) kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Bubo bengalensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bubo bengalensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lenn Ladoga

**Lenn Ladoga** (Ладожское озеро e rusianeg, *Laatokka* e finneg, *Luadogu* e karelieg) a zo ul lenn dour dous e gwalarn Rusia nepell diouzh kêr Sankt-Peterbourg. Brasañ lenn Europa an hini eo (17&nbsp;870&nbsp;km²), an eil e Rusia goude Lenn Baikal, hag ar pemzekvet hini er bed.

## Douaroniezh
E biz Sant-Petersbourg emañ, e Karelia, nepell diouzh harzoù Finland. Degemer a ra un tregont stêr bennak, en o zouez ar Svir, stêr diskarg Lenn Onega. An Neva eo he stêr diskarg dezhi, hag a dremen dre Sant-Petersbourg a-raok dinaou er Mor Baltek. Ouzhpenn c'hwec'h kant enez hag enezig he deus, hag ur gorread a 435&nbsp;km². E-tal an aod gwalarn emañ ar peurviañ eus an inizi, en o zouez an inizi Valaam hollvrudet. Gwarezet int e-barzh Park broadel enezigoù al Ladoga abaoe 2017.

259000&nbsp;km² eo he diazad doureier, ennañ tost da 50&nbsp;000 lenn a-eilrenk ha 3&nbsp;500 dourredenn ouzhpenn 10&nbsp;km hed. Ouzhpenn 85 % eus dourioù Lenn Ladoga a zeu eus an teir fennstêr-mañ :
* ar Svir eus Lenn Onega (gevred),
* ar Vuoksi eus Lenn Saimaa e Finland (kornôg),
* ar Volkhov eus Lenn Ilmen (su).

Al lodenn eus ar rouedad « Volga-Baltek » hag a dreug Moskov gant ar Mor Baltek ha Sant-Petersbourg eo.

## Loened ha plant
Annezva un isspesad reunig kelc'hennek eo, reunig Ladoga *(Pusa hispida ladogensis)*.

An aodoù norzh ha reter zo ur gelc'henn taiga grenn gant bodadoù gwez pruñs hag un dangoad bodoù lus, an aodoù su ha gwalarn zo ur gelc'henn taiga kreizteizat gant gwez pruñs met ivez tilh, skav-gwrac'h hag evlec'h, ha un dangoad a velchon-surig.

## Istor
Un tennad e oa eus an hent kenwerzh etre ar Vareged hag an Impalaeriezh Bizantion.

Savet e voe Manati Valaam war enezenn vrasañ enezeg Valaam (*Valamo* e finneg). Dilezet e voe etre 1611 ha 1715, ha ratreet er . Skarzhet e voe e-pad Brezel ar Goañv e 1940, ha distreiñ a reas ar menec'h e 1989. Manatioù all a zo evel hini  war un enezenn a-gichen ha  hag a gendalc'h un nebeud skouerioù eus ar savouriezh grennamzerel moskovat.

Harzoù a dreuzas anezhi en Istor : etre Rusia ha Sveden etre 1617 ha 1721 hag gant Finland etre 1812 ha 1940.

### An eil brezel-bed
E-pad Seziz Leningrad etre 1941 ha 1944 e voe Lenn Ladoga an diraez nemetañ d'ar gêr c'hronnet. Treuzdougenet e voe ar marc'hadourezhioù da Leningrad gant kirri-samm d'ar goañv pa oa skornet al lenn, ha gant bigi d'an hañv. « Hent ar vuhez » a oa graet eus an hent-se, daoust da ouzhpenn ur milion a dud a varvas gant an naon. War dourioù skornet al lenn e voe skarzhet eus kêr ouzhpenn ur milion a dud ha kaset d'ar gêr miliadoù a donennoù a vevañs e-pad 872 deiz ar seziz gant bagadoù Hitler. Goude ar brezel e voe kollet Karelia gant Finland ha skarzhet an Finlandiz kuit, lod anezho a chomas eno avat.

Ar skrivagner italian Curzio Malaparte en deus kontet en e levr *[[Kaputt]]* e 1943 istor « kezeg al Lenn Ladoga », kezeg ar ganolierezh soviedel trapet gant skornioù al lenn.
Bubo coromandus

***Bubo coromandus*** a zo ur spesad evned-preizh noz eus ar c'herentiad Strigidae.

Anvet e voe *Strix coromanda* (kentanv) da gentañ-penn (e 1790) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837). Dont a ra e anv eus hini Aod Koromandel (gevred arvor India).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar breizhoù a bep seurt : bronneged bihan, divellkeineged (amprevaned bras da skouer), laboused, pesked ha stlejviled en o zouez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Bubo coromandus coromandus*, e Pakistan, India, Nepal ha Bangladesh,	
* *B. c. klossii*, eus kreisteiz Sina da greisteiz Myanmar ha kreisteiz Thailand.

## Liammoù diavaez
*  ''Bubo coromandus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bubo coromandus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Jacques Villeret

**Jacky Boufroura** pe **Jacques Villeret** war al leurenn, ganet d'ar 6 a viz C'hwevrer 1951 in Loches hag aet d'an Anaon d'an 28 a viz Genver 2005 in Evreux, a oa un aktour gall er sinema koulz hag er c'hoariva.

C'hoariet en deus e war-dro 20 pezh-c'hoariva, 80 film er sinema hag 20 telefilm.

## Un nebeud filmoù
E-touez ar re vrudetañ e kaver:
* 1981 *La soupe aux choux* gant Jean Girault
* 1983 *Papy fait de la résistance* gant Jean-Marie Poiré
* 1987 *L'Été en pente douce* gant Gérard Krawczyk
* 1998 *Le dîner de cons* gant Francis Veber
* 1999 *Les enfants du marais* gant Jean Becker 
## Liammoù diavaez
* Jacques Villeret war IMDB
Bubo philippensis

***Bubo philippensis*** a zo ur spesad evned-preizh eus ar c'herentiad Strigidae.

Anvet e voe *Pseudoptynx philippensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1851) gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vellkeineged bihan tapet gantañ diouzh an noz.

## Annez hag ispesadoù
Ar spesad a zo brosezat an daou isspesad anezhañ e Filipinez :
* *Bubo philippensis mindanensis*, e Mindanao, Samar, Leyte ha Bohol (kreisteiz Filipinez),
* *B. p. philippensis*, e Luzon ha Catanduanes (hanternoz Filipinez).	

## Liammoù diavaez
*  ''Bubo philippensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bubo philippensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ffair-fach

**Ffair-fach** (pe **Ffairfach**, pe c'hoazh **Ffair Fach**) zo ur gêriadenn vihan e reter Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ er su da Llandeilo hag en norzh da Rhydaman, etre ar stêrioù Afon Cennen hag Afon Tywi.

Aozet e oa bet an Eisteddfod Genedlaethol e Ffair-Fach e 1996.

## Tud vrudet
*Melville Richards (1910-1975), skolveuriad, arbennigour war ar yezhoù keltiek, ar c'hrenngembraeg hag al lec'hanvadurezh kembraek.
Old Toy Trains

***Old Toy Trains*** zo ur ganaouenn Nedeleg saoznek savet gant ar c'haner-sonaozer stadunanat Roger Miller e 1967. Kaoz zo enni eus ur paotrig skuizh o c'hortoz Tad-kozh an Nedeleg. 

E galleg eo anavezet ar ganaouenn evel *Petit Garçon*, skrivet e 1968 gant Graeme Allwright.
E brezhoneg eo deuet da vezañ *Paotrig bihan* hervez pozioù Mark Kerrain e 2016. Kanet hag enrollet eo bet gant Morwenn Le Normand.

## Notennoù ha daveennoù
Saoj Rusia

**Saoj Rusia** (*Perovskia atriplicifolia*) zo plant frondus eus ar c'herentiad *Liamaceae*, a-orin eus Asia.
Roger Miller

**Roger Miller,** ganet d'an 2 a viz Genver 1936 hag aet da anaon d'ar 25 a viz Here 1992, a oa ur c'haner country stadunanat. Brudet eo bet gant ar c'hanaouennoù *King of the Road*, *Dang Me* hag *England Swings* war-dro 1965. Darn eus e ganaouennoù zo bet lakaet e galleg, evel ''Old Toy Trains'' gant Graeme Allwright,a zo bet lakaet e brezhoneg ivez.

## Buhez
Dimezet e oa bet gant Mary Arnold (14 a viz Gouhere 1978 - 25 a viz Here 1992). 
#### Marv
Roger Miller a zo aet da anaon d'ar 25 a viz Here 1992 e Los Angeles, diwar krign-bev ar gouzoug, d'an oad a 56 vloaz, nebeut amzer goude ma oa bet kavet un torzhell dres dindan e gordenn-vouezh.

Holl wirioù e oberennoù a zo e dalc'h e wreg Mary Arnold. 7 bugel en doa bet ha 7 bugel-bihan.

## Komzioù brudet
* "The human mind is a wonderful thing, it starts working from before you're born and doesn't stop till you sit down to write a song." (Brezhoneg: "Spered an Den a zo estlammus, kregiñ a ra gant labourat a-raok ma vefer ganet ha ne baouez ket betek ma azezfec'h evit skrivañ ur ganaouenn")
* "If I had my life to live over...I wouldn't have time."
## Notennoù ha daveennoù
Dyffryn Cennen

**Dyffryn Cennen** zo ur gumuniezh e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ er gevred da gêr Llandeilo hag enni e kaver kêriadennoù Ffair-fach, Dre-fach, Llandyfân ha Trap. Kemberiñ a ra an Afon Cennen hag an Tywi e-kichen Ffair-fach.

Er gumuniezh emañ Kastell Carreg Cennen.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Dyffryn Cennen ha 603 anezho a oa kembraegerien (52,8%).

## Notennoù
Urubu meur

**Urubu meur** (*Cathartes melambrotus*) a zo ur spesad urubued gagnaouaer e-touez kerentiad ar *c'h[[Cathartidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Amazonia.

## Rummatadur
Lavand-bihan

**Lavand-bihan** (*Lavandula angustifolia*) a zo plant frondus kreizdouarel kornôgel eus ar c'herentiad *Lamiaceae*. Kavet e vez pergen er Pireneoù ha menezioù hanternoz Spagn.
Marquis de Sade

***Marquis de Sade*** (1977-1981) a oa ur strollad sonerien *[[new wave (sonerezh)|new wave]]* eus Roazhon, savet gant Franck Darcel ha Christian Dargelos.

## Sonerien bennañ
* Philippe Pascal : kan (abaoe 1979) 
* Frank Darcel : gitar
* Frédéric Renaud : gitar
* Christian Dargelos : kan ha gitar-boud (1977-1979)
* Anzia : gitar
* Thierry Alexandre : gitar-boud
* Eric Morinière (lesanvet Eric Morgen) : taboulinoù

## Un nebeud pladennoù
### Albomoù
* 1979 : *Dantzig Twist*, EMI
# *Henry*
# *Walls*
# *Conrad Veidt*
# *Nacht Und Nebel*
# *Who Said Why?*
# *Japanese Spy*
# *Skin Desease*
# *Boys-Boys*
# *Smiles*
# *Airtight Cell*
# *Henry (doare orin)*
# *Die*

* 1981 : *Rue De Siam*, EMI
# *Back To Cruelty* (2:44)
# *Wanda's Loving Boy* (4:11)
# *S.A.I.D.* (3:30)
# *Stairs And Halls* (3:47)
# *Silent World* (5:07)
# *Cancer And Drugs* (3:38)
# *Iwo Jima Song* (5:45)
# *Final Fog (Brouillard Définitif)* (2:57)
# *Rue De Siam / Submarines And Icebergs* (7:00)
### Pladennoù bihan
* 1978 : *Air Tight Cell*, Terrapin
# *Air Tight Cell* 
# *Henry*
* 1979 : *Conrad Veidt*, Terrapin
# *Conrad Veidt* 
# *Who said why?*
* 1980 : Rythmiques, EMI
# *Rythmiques* 
# *White light-White heat*
* 1981 : *Wanda's Loving Boy*, EMI
# *Wanda's Loving Boy* 
# *Final fog (brouillard définitif)*

## Liammoù diavaez
Pennad diwar-benn ar strollad
LADTK

**LATDK** (*Les Amis du Tuchenn Kador*, Mignoned Tuchenn Kador e brezhoneg) a zo un ti-embann ha label sonerezh breizhat savet gant Franck Darcel.
Garnant

**Garnant** zo ur gêriadenn eus Kembre, e gevred Sir Gaerfyrddin. Emañ er reter da Rhydaman, e-harz ar Mynydd Du, hag e-barzh al lodenn gornôg eus Park Broadel Bannau Brycheiniog. E deroù an  e oa mengleuzioù glaou ha labouradegoù staen. 

## Tud vrudet
* John Cale, soner.
* Hywel Bennet, aktor.
Dourdan (Bro-C'hall)

**Dourdan** a zo ur gumun e departamant an Essonne, e rannvro Enez-Frañs e Bro-C'hall.

Keltiek eo orin an anv: "dour" evel e brezhoneg ha "dan" a dalvezfe "torgenn".

## Liammoù diavaez
Bezv-melen

**Bezv-melen** (*Betula alleghaniensis*) a zo gwez eus reter Norzhamerika e-touez kerentiad ar *[[Betulaceae]]*.
Albert Bourget

**Albert Bourget**, ganet d'an 18 a viz Here 1881 e Roazhon hag aet d'an Anaon d'ar 21 a viz Eost 1956 e Minic'hi-Poudour, a oa ur c'hizeller breizhat.

Mont a reas da gelenner war ar c'hizellañ e Skol an arzoù-kaer e Roazhon.

### Un nebeud oberennoù
* Monumant ar re varv er Brezel bras e Laval, 1923
* Monumant ar re varv e Pazieg, war-dro 1924
* *Neptune* (Neptunus), 1925
* Monumant ar re varv e Bizhui-an-Dour
* Kizelladur en iliz Santez Tereza e Roazhon, 1934

## Levrlennadur
* {fr} Geriadur Bénézit
* {fr} CD France Debuisson, *À nos grands hommes. La sculpture publique française jusqu'à la Seconde Guerre mondiale à travers la carte postale*, embannet gant mirdi Orsay hag Ensavadur broadel Bro-C'hall istor an arz, 2004

## Liammoù diavaez
*  Penn Neptunus e Roazhon sur topic-topos.com
Étienne Daho

**Étienne Daho**, ganet d'ar 14 a viz Genver 1956 en Oran (Aljeria), a zo kaner gallek ha saver kanaouennoù. Desavet eo bet en Aljeria, e Reims ha dreist-holl e Roazhon. 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Giya Kancheli

**Giya Kancheli** (გია ყანჩელი; 1935 e Tbilisi, Jorjia – 2.10.2019) a zo ur muzikour hag ur sonaozour.

## Liammoù diavaez
* Roca akvavda Nushi
* https://www.youtube.com/watch?v=SvYoQisIOJQ&list=PLB3EDAACD2165991F (video)
Emgann Sugar Point

**Emgann Sugar Point** pe **Battle of Leech Lake** a c'hoarvezas d'ar 5 a viz Here 1898 e Minnesota, etre Amerindianed ha soudarded ar 3rd U.S. Infantry Regiment eus an United States Army. Pal ar soudarded stadunanat a oa herzel ar penn vandenn preizher Ojibwe Bugonaygeshig (lesanvet "Old Bug" pe "Hole-In-The-Day"). An emgann a zo bet lesanvet "the last Indian Uprising in the United States" (Brezhoneg: "*An emsavadeg indian diwezhañ er Stadoù-Unanet*").
Glan-y-fferi

**Glan-y-fferi** pe **Glanyfferi** (*Ferryside* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre e kreisteiz Sir Gaerfyrddin. 

Emañ Glan-y-Fferi e kumuniezh Llanismel, war aod aber an Tywi, er su da gêr Caerfyrddin. Emañ Llansteffan en tu all d'an aber, er c'hornôg, ha deuet eo anv ar gêriadenn eus ar bagoù-treizh (*fferi*) a oa da vont eus an eil tu d'egile d'an aber. Gouzout a reer e voe treizhet an aber-se gant Gerallt Gymro pa reas e veaj en-dro da Gembre e 1188.

Kreskiñ a reas ar gêriadenn en  dreist-holl, pa erruas an tren eno, al linenn etre Caerfyrddin hag Abertawe. Gwechall e oa pouezus ar c'hokesa war an aod eno. Bremañ c'hoazh e teu tud e-leizh da zastum kokez eno ha war aod Bae Caerfyrddin dre vras, pa vez aotre da gregina. 

## Tud vrudet
* ar jeneral Thomas Picton, a voe o'n em gannañ en Emgann Waterloo, a voe o chom e maner Plas Iscoed, er gêriadenn.
Tzatziki

**Tzatziki** zo ur meuz gresian graet gant yaourt, kokombrez ha kignen, hag a c'hall bezañ debret evel digor-pred pe soubilh.
Hannah Höch

**Anna Therese Johanne Höch** pe **Hannah Höch**, ganet d'ar 1añ a viz Du 1889 e Gotha (Alamagn) hag aet d'an Anaon d'an 31 a viz Mae 1978 e Berlin, a oa ur c'hrafourez hag un arzourez alaman Dada.

## Un nebeud oberennoù
* *Schnitt mit dem Küchenmesser durch die letzte Weimarer Bierbauchkulturepoche Deutschlands*, 1919
* *Dompteuse*, 1930
Yves-Marie Le Gouaz

**Yves-Marie Le Gouaz** ganet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1742 e Brest hag aet da anaon d'an 12 a viz Even 1816 e Pariz a oa un engraver breizhat.

Dimezet e oa gant Marie-Jeanne Ozanne (1736-1786) c'hoar e vestr war an arzoù Nicolas Ozanne (1728-1811) ; ur verc'h o deus bet, anvet Marie-Amélie Le Gouaz. 60 engravadur en deus bet graet an darn adal tresadennoù Ozanne.

Dre an hent roet gant e gerent e oa bet skoliad d'an engraver Jacques Aliamet e Pariz adal 1763.

E 1770 ez eo choazet da vont etrezek Akademiezh roueel ar skiantoù gall evit kemer plas an engraver Ingram, labourat a raio eno betek ar bloavezh 1790.

Labouret en doa e-pad mare ar renad kozh ha kendalc'het goude-se betek mare Napoleon.
## Tro-spered
Laret e vez eus outañ e oa un den sichant gant an holl ha sioul. Laret e vez e devoa atav un tro-spered seder. Hervez ar re a skrivas e vuhez e oa ur sitoyan direbech, ur gwaz leal hag un tad karantezus.
## Doare arz Yves-Marie Le Gouaz
Anavezet ez eo dreist-holl evit bezañ engraver ar porzhioù hag ar bigi. Labouret en deus bet ivez war engravadurioù teknikel liammet ouzh an tredan.


Jean Bart et Forsin convoyant une flotte du Havre à Brest Yves-Marie Le Gouaz.jpg|
Le Gouaz - Combat du Vengeur, 1800.png|
Le Gouaz - Héroïsme des marins qui montoient le vaisseau Le Vengeur le 3 juin 1794, 1802.png|
Le Gouaz - Nous gouvernions sur son étoile Liberté Egalité, 1799-1804.png|

## Oberennoù
* Gant Coulomb, C. A. (Charles Augustin), 1736-1806; Fossier, tresour; Le Gouaz, Yves-Marie, 1742-1816, engraver; Adam, engraver, *Mémoires sur l'électricité et la magnétisme, Extraits des mémoires de l'Académie Royale des Sciences de Paris, publiés dans les années 1785 à 1789, avec planches et tableaux.*, Akademiezh roueel ar skiantoù, embanner Chez Bachelier libraire, Pariz, 486 pajenn

## Liammoù diavaez
* Yves-Marie le Gouaz war lec'hienn ar BNF
* Rol oberennoù Yves-Marie Le Gouaz a gaver e mirdi al Louvres

## Levrlennadur
* Daniel-Louis Miorcec de Kerdanet, *Notices chronologiques sur les théologiens, jurisconsultes, philosophes, artistes, littérateurs, poètes, bardes, troubadours et historiens de la Bretagne, depuis le commencement de Père chrétienne jusqu'à nos jours, avec deux tables : la première présentant, dans l'ordre alphabétique, tous les personnages dont il est fait mention dans ces notices; la seconde les rapportant aux villes et lieux auxquels ils appartiennent*, moulet gant Moulin-Danelle, Roazhon, moulet gant GMF-Michel, Brest Meurzh 1818
* Christophe-Paulin de La Poix Fréminville (Marc'heg a, kabiten ar Roue), *Antiquités de la Bretagne: Finistère, Volume 2*, embanner Lefournier et Deperiers, Brest, 1835

## Notennoù ha daveennoù
Faou-Magellan

Ar **faou-Magellan** (*Nothofagus betuloides*) a zo gwez freskherzadus a-orin eus Patagonia ha degaset da Vro-Skos hag Inizi Faero.
Gup (disheñvelout)

Ur **gup** a zo ur bultur er yezh voutin ha heñvelster eo an daou dermen neuze.

Gallout a ra **gup** aroueziñ ivez :

* ur **[[gup]]** : ur bultur eus ar Bed Kozh (e bed an evnoniezh) ;
* ar c'horeaneg geup, treuzlizerennet ivez **gup** ha kup, hag a glot gant ar japaneg kyū, ar sinaeg ji hag ar vietnameg cấp : rezioù, derezioù pe liveoù a varregezh pe a skiant-prenañ ;
* ur **gup** : ur penn gewog (bagad kêriadennoù e Bhoutan) ;
* **gup** : boneg ISO 639-3 ur yezh noupeek eus Nigeria.
Thiéboudiène

An **thiéboudiène**, **thiéboudienne**, **tieb bou dien** ( **tieb** pe **tchèp** stumm berr an anv) pe **ceebu jën** eo meuz brudetañ Senegal. Debret e vez en Afrika ar C'hornaoueg ivez.

Fardet e vez gant riz, pesk, chaous tomatez ha legumaj evel ar c'haol, ar c'harotez hag ar maniok.
Bad Brückenau

**Bad Brückenau** a zo ur gêr e Stad dieub Bavaria, en Alamagn.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 

## Gwelout ivez
* Roll kumunioù Alamagn gevellet gant kumunioù eus Breizh
Les Essarts

**Les Essarts** zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall :

* Les Essarts, e departamant Eure 
* Les Essarts, e departamant Loir-et-Cher 
* Les Essarts, e departamant Vendée

Hag ivez :
* Les Essarts-le-Roi, e departamant Yvelines
* Les Essarts-lès-Sézanne, e departamant Marne
* Les Essarts-le-Vicomte, e departamant Marne
Mafe

**Mafe** pe **Maafe** pe **tigadèguèna** pe **tigadenena** a zo ur chaous graet gant toaz arachidez a farder en Afrika issahara. Lakaet e vez kig pe pesk ennañ ha debret e vez gant riz alies.
Gwer (disheñvelout)

Gant **gwer** e vez arouezet meur a dra :
* **[[gwer (liv)|gwer]]**, ul liv ;
* **[[gwer]]**, un danvez ; hag alese ar **[[gwerenn (lestr)|gwer]]**, lestroù.

## Douaroniezh
* Gwer-Liger, ur gumun e Bro-Ankiniz.

## Lennegezh
Ar Marc'heg Gwer zo un dudenn eus ar barzhoneg eus an  "Sir Gawain hag ar marc'heg gwer". Lakaet eo bet e brezhoneg gant Roparz Hemon.

## Sellout ivez
* gwerenn
* glas
Strawberry Fields Forever

***Strawberry Fields Forever*** zo ur ganaouenn saoznek kanet gant the Beatles, savet gant John Lennon hogen disklêriet evel kensavet gant Lennon-McCartney (evel ma oa ar c'henemglev). Awenet e voe gant eñvorennoù bugaleaj Lennon, pa c'hoarie el liorzh Strawberry Field, a oa stag ouzh un ti-emzivaded a oa d'ar Salvation Army er c'harter ma oa o chom, e Liverpool.

## Istor
Enrollet e voe e-pad mizioù Du ha Kerzu 1966 e-kerzh an abadennoù enrollañ ma oad o prientiñ an albom *[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (albom)|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]*, ha da vezañ lakaet ennañ e oa. Kavout a reas he flas en albom *[[Magical Mystery Tour (albom)|Magical Mystery Tour]]* a-barzh fin ar gont. Met ar gompagnunezh pladennoù a zalc'he war ar Beatles evit o lakaat da embann ur bladennig single, setu ma voe lakaet ***Strawberry Fields Forever*** war ar bladennig e C'hwevrer 1967, gant *[[Penny Lane]]*, savet gant McCartney, a oa war an tu A. Ha setu ar bladenn savet da niverenn 2 e-touez ar pladennoù gwerzhet e Breizh-Veur, hag ar ganaouenn ***Strawberry Fields Forever*** da niverenn 8 er Billboard Hot 100 e SUA. Hervez tud 'zo e oa ar gwellañ kanaouenn embannet ganto. Unan eus pennganaouennoù ar rock psikedilik e oa. Hervez ar gelaouenn Rolling Stone eo ar 76 gwellañ kanaouenn a-holl-viskoazh. 

## Maen-koun
E New York eo bet savet ar Monumant Strawberry Fields, en Central Park, tost d'al lec'h ma voe drouklazhet Lennon en c'hendi The Dakota. 

## Brezhoneg
Lakaet eo bet e brezhoneg e 2015 ha deuet da vezañ ur ganaouenn diwar-benn sivi Plougastell.

## Liammoù diavaez
*  ''Strawberry Fields Forever'' tennet eus an albom ''Magical Mistery Tour''.

## Notennoù ha davennoù
La Ferrière

**La Ferrière** zo anv gallek meur a lec'h :

#### 
*La Ferrière (Aodoù-an-Arvor), ur gumun eus Aodoù-an-Arvor, brezhonekaet e Kerhouarn

#### 
*La Ferrière (Indre-et-Loire), e departamant Indre-et-Loire
*La Ferrière (Isère), e departamant Isère
*La Ferrière (Vendée), e departamant Vendée
*La Ferrière-Airoux, e departamant Vienne
*La Ferrière-au-Doyen, e departamant Orne
*La Ferrière-aux-Étangs, e departamant Orne
*La Ferrière-Béchet, e departamant Orne
*La Ferrière-Bochard, e departamant Orne
*La Ferrière-de-Flée, e departamant Maine-et-Loire
*La Ferrière-en-Parthenay, e departamant Deux-Sèvres
*La Ferrière-Harang, e departamant Calvados
*La Ferrière-sur-Risle, e departamant Eure 

#### 
*La Ferrière (Suis), e lodenn c'hallek kanton Bern, e Suis

#### 
* Citadelle La Ferrière en Haiti, pe Sitadèl-Laferyè e kreoleg
Neophema pulchella

***Neophema pulchella*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Psittaculidae.

Anvet e voe *Psittacus pulchellus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1792) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Bevañ a ra ar spesad e gevred Aostralia (eus gevred Queensland da hanternoz Victoria).

## Liammoù diavaez
*  ''Neophema pulchella'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Neophema pulchella'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Cher (kanerez)

**Cherilyn Sarkisian**, ganet d'an 20 a viz Mae 1946 en El Centro (Kalifornia), zo ur ganerez hag aktourez stadunanat. Lesanvet eo bet *the Goddess of Pop*, diskrivet e vez evel ur vaouez dishual en un industrielezh suj d'ar baotred. Cher a zo bet brudet e 1965 evel hanter an duo gwreg-gwaz folk rock Sonny & Cher pa voe embannet ar ganaouenn "I Got You Babe" a lammas betek ar plas kentañ en charts Saoz hag Amerikan.

## Yaouankiz
Cher a oa bet ganet Cherilyn Sarkisian en El Centro, California, d'an 20 a viz Mae 1946. An tad a oa, John Sarkisian, ur blenier kirri-samm a orin Armenian-Amerikan o kaout kudennoù gant an dramm ha c'hoarioù arc'hant. Ar vamm, Georgia Holt (ganet Jackie Jean Crouch), un aktourez he doarolloù bihan ral o tiskleriañ he deus orinoù Iwerzhonat, Saoz, Alaman ha Cherokee.

Tad Cher ne oa ket alies er gêr pa oa he babig, dizimeziñ a raio he zud pa oa 10 miz nemetken. Ar vamm a zimezo diwezhatoc'h gant an aktour John Southall, genel a raio ur verc'h, Georganne Southall.

## Pladennoù
* *[[All I Really Want to Do (album)|All I Really Want to Do]]* (1965)
* *[[The Sonny Side of Chér]]* (1966)
* *[[Chér (pladenn 1966)|Chér]]* (1966)
* *[[With Love, Chér]]* (1967)
* *[[Backstage (pladenn)|Backstage]]* (1968)
* *[[3614 Jackson Highway]]* (1969)
* *[[Chér (pladenn 1971 )|Chér]]* (1971)
* *[[Foxy Lady (pladenn Cher)|Foxy Lady]]* (1972)
* *[[Bittersweet White Light]]* (1973)
* *[[Half-Breed (pladenn)|Half-Breed]]* (1973)
* *[[Dark Lady (pladenn)|Dark Lady]]* (1974)
* *[[Stars (pladenn Cher)|Stars]]* (1975)
* *[[I'd Rather Believe in You]]* (1976)
* *[[Cherished]]* (1977)
* *[[Take Me Home (pladenn Cher)|Take Me Home]]* (1979)
* *[[Prisoner (pladenn Cher)|Prisoner]]* (1979)
* *[[I Paralyze]]* (1982)
* *[[Cher (pladenn 1987)|Cher]]* (1987)
* *[[Heart of Stone (pladenn Cher)|Heart of Stone]]* (1989)
* *[[Love Hurts (pladenn Cher)|Love Hurts]]* (1991)
* *[[It's a Man's World (pladenn Cher)|It's a Man's World]]* (1995)
* *[[Believe (pladenn Cher)|Believe]]* (1998)
* *[[Not.com.mercial]]* (2000)
* *[[Living Proof (pladenn Cher)|Living Proof]]* (2001)
* *[[Closer to the Truth (pladenn Cher)|Closer to the Truth]]* (2013)
Roz-roc'h-Kiprenez

**Roz-roc'h-Kiprenez** a zo plant brizh (*Cistus ladanifer* × *Cistus laurifolius*) e-touez kerentiad ar *Cistaceae*.
Scarus coeruleus

***Scarus coeruleus*** a zo ur spesad pesked eus kerentiad ar Scaridae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Tremen a ra an darn vrasañ eus e amzer o klask war-lerc'h e voued, anezhañ bevedegoùigoù mor hag a gav en traezh, hag ivez bezhin hag a denn diouzh ar c'herreg war-bouez e *bigos*.

## Annez

Bevañ a ra e kerreg-koural, er bazennoù tomm eus takadoù trovanel hag istrovanel kornôg ar Meurvor Atlantel ha Mor Karib.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Roz-roc'h-Skänberg

**Roz-roc'h-Skänberg** a zo plant brizh (*Cistus monspeliensis L.* × *Cistus parviflorus Lam.*) e-touez kerentiad ar *[[Cistaceae]]*.
Roz-roc'h-ruz

**Roz-roc'h-ruz** (*Cistus × purpureus Lam.*) a zo plant brizh (*Cistus ladanifer L. × Cistus creticus L.*) eus kerentiad ar *[[Cistaceae]]*.
Roz-roc'h-Fernandes

**Roz-roc'h-Fernandes** (*Cistus × fernandesiae P.Silva*) a zo plant brizh (*Cistus crispus L. × Cistus ladanifer L.*) e-touez kerentiad ar *[[Cistaceae]]*.
Roz-roc'h-gwenn

**Roz-roc'h-gwenn** (*Cistus albidus*) a zo plant kreizdouarel ar c'hornôg e-touez kerentiad ar *[[Cistaceae]]*.
Daveennoù lec'hiañ

Gant an **daveennoù lec'hiañ** e c'haller lec'hiañ resis war an Douar kement lec'h a zo.

E-touez an daveennoù pennañ emañ:
*an hedred
*al ledred
*an uhelder

## Liammoù diavaez
Shantou

**Shantou** (沈阳) zo ur gêr vras e proviñs Guangdong e Republik Pobl Sina. Poblet eo gant 5&nbsp;391&nbsp;000 a dud (e 2010).
Robert de France

**Robert de France** pe **Robert Bro-C'hall**, pe **Roperzh Bro-C'hall**, zo anv meur a roue pe briñs gall:

*Robert le Fort (v.815-866), markiz Neustria adal 862 betek 866
*Robert Iañ Bro-C'hall (865-923), roue Bro-C'hall etre 922 ha 923
*Robert II ''an Deol'' (war-dro 972-1031), roue Bro-C'hall etre 996 ha 1031
*Robert Iañ ar C'hozh (1011-1076), dug Bourgogn adal 1032 betek 1076
*Robert Ier de France (v.1123-1188), kont Dreux adal 1137 betek 1184
*Robert Bro-C'hall (1256-1317) (1256-1317), kont Clermont hag aotrou Bourbon
*Robert de Clarmont, Marichal, drouklazhet e 1358.
Mudanjiang

**Mudanjiang** (牡丹江; manchoueg: *Mudan bira*) a zo ur gêr vras e Republik Pobl Sina e proviñs Heilongjiang. Poblet eo gant 2&nbsp;663&nbsp;000 a dud (e 2005).
Shenyang

**Shenyang** (沈阳) a zo ur gêr vras e Republik Pobl Sina e proviñs Liaoning. Poblet eo gant 8&nbsp;100&nbsp;000 a dud (e 2010).
Jinan

**Jinan** (济南/濟南) zo ur gêr vras e Republik Pobl Sina e proviñs Shandong. Poblet eo gant 3&nbsp;528&nbsp;000 a dud (e 2010).
Wuhan

Kêr-benn proviñs Hubei eo **Wuhan** (sineg eeunaet 武汉, pinyin *Wǔhàn* ), e Republik Pobl Sina. Eil brasañ kêr kreiz ar vro eo goude Chongqing. Poblet eo gant ouzhpenn 11 milion a dud, 8,9 milion diabarzh kêr (e 2018). 

Emsavadeg Wuhan e 1911 a zegasas d'e heul diskar Tierniezh Qing ha diazezadur Republik Sina.

Un hin istrovanel gleb he deus. Puilh eo ar glav en nevez-amzer hag en hañv en abeg d'an monson. Tomm ha gleb a vez an hañvoù, klouar hag a-wechoù yen ar goañvoù.

Ur c'hroashent-treuzdougen eo Wuhan (hentoù, gourhentoù hag hentoù-houarn). Er bloavezhioù 2000 e oa savet linennoù metro, un aerborzh nevez (24 milion treizhad e 2018) hag un ti-gar a c'hall degemer an trenoù tizh bras evit mont da Wangzhou, Hong Kong ha Beijing e 4 eur. War ribl ar stêr Yangtze emañ. 47 milion tonenn fred hag ur milion kontenerioù a dremen en he forzh. Stankell an Teir C'hanienn n'emañ ket pell, brasañ kreizenn dredan ar bed eo e galloudezh nominal.

E miz Genver 2020 e oa lakaet ar gêr en dispell abalamour da kleñved-red an Novel coronavirus 2019 diwanet eno.

## Tud vrudet ganet e Wuhan
* Edward Leung (ganet e 1991) stourmer dizalc'hour
* Li Na (ganet e 1982) c'hoarierez tennis a live etrebroadel

## Gevelliñ

## Pennadoù kar
* Kleñved-red Wuhan
Datong

**Datong** (大同) a zo ur gêr e Republik Pobl Sina e proviñs Shanxi. Poblet eo gant 3&nbsp;318&nbsp;000 a dud (e 2010).
Dandong

**Dandong** (sinaeg: =丹东, pinyin: Dāndōng, "Reter Ruz"), anvet **Andong** en un doare kozh, a zo ur gêr e Republik Pobl Sina e proviñs Liaoning. Poblet eo gant 2&nbsp;390&nbsp;000 a dud (e 2001). 
## Istor

Kartennoù hag artefaktoù kozh a ro tro da c'houzout e oa anneziet al lec'h abaoe mare Rouantelezh Gojoseon.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Dali (Yunnan)

**Dali** (大理) zo ur gêr e Republik Pobl Sina e proviñs Yunnan. Poblet eo gant 652&nbsp;000 a dud (e 2010).
Dalian

**Dalian** (大连) a zo ur gêr e Republik Pobl Sina, en arvor proviñs Liaoning. Poblet eo gant 6&nbsp;490&nbsp;000 a dud (e 2010).
Changsha

**Changsha** (长沙) zo ur gêr vras e Republik Pobl Sina e proviñs Hunan. Poblet eo gant 7&nbsp;044&nbsp;000 a dud (e 2010).
Hengyang

**Hengyang** (沈阳) a zo ur gêr vras e proviñs Hunan e Republik Pobl Sina. Poblet eo gant 7&nbsp;190&nbsp;000 a dud (e 2004).