Thüringen

**Stad dieub Thüringen** (alamaneg : *Freistaat Thüringen*) a zo unan eus ar 16 Land a ya d'ober Alamagn. E-kreiz ar vro emañ, hag Erfurt eo ar gêr-benn. 16 200 km² eo gorread al Land, ha 2,3 milion a annezidi a zo ennañ. 

## Douaroniezh
E-kreiz Alamagn emañ Stad dieub Thüringen, etre al Länder da-heul : Saks-Izel, Saks-Anhalt, Saks, Bavaria ha Hessen.  Stank eo ar c'hoadeier en Thüringen, ul Land lesanvet *kalon c'hlas Alamagn*. Ar c'hoadeier-se a gaver dreist-holl e gwalarn al Land, en *Thüringer Wald*. E norzh ar c'hoad-se e kaver un uhelgompezenn. Er gwalarn ez eus ul lodenn eus ar menezioù Harz. Torosadurioù menezioù all a gaver en Thüringen : Rhön, Dün, Kyffhäuser ha Hainich. Lodenn reter Thüringen a zo un uhelgompezenn. Ar Saale, an Ilm, ar Werra, an Unstrut hag ar Weibe Blanc eo ar stêrioù a gaver en Thüringen.

## Aozadur an tiriad
;*Arondisamantoù (*Landkreise*) ha kêrioù-arondisamantoù (*kreisfreie Städte*)

;*6 kêr-arondisamant (kreisfreie Städte) Thüringen
* Eisenach (EA) 
* Erfurt (EF)
* Gera (G)
* Jena (J)
* Suhl (SHL)
* Weimar (WE)

## Kêrioù

## Istor
### Ragistor
Roudoù pobladur e Thüringen a gaver ken abred hag e 350 000 kent JK. Korf-eskern un Homo sapiens (200 000 kent JK) a zo bet kavet e-kichen Weimar.

### Roud kentañ an anv Thüringen
Anv Thüringen a zeu eus hini an *Dhüringed* a veze o chom eno e-tro an eil kantved. Tapet e voe gant ar Franked e-tro ar  kantved, hag ul *landgraf* (kontelezh) eus an Impalaeriezh santel roman german e voe azalek 1130.

### Er Grennamzer
Gant marv Heinrich Raspe IV e 1247 ez eas familh konted Thüringen da netra. Goude ar brezel a hêrezh (1247-1264) e voe dizalc'h lodenn gornôg Thüringen dindan an anv Hessen. Ar peurrest eus Thüringen a voe perc'hennet gant konted Meissen, hag int eus familh Wettin. Dont a reas neuze da vezañ kreiz trede dukelezh Saks ha rouantelezh Saks. Pa voe rannet ar familh Wettin e daou skourr e 1485 e voe perc'hennet Thüringen gant an hini kentañ, ha tamm-ha-tamm e voe rannet e meur a stadig abalamour d'an hengoun sakson diazezet war rannañ an hêrezh hetre an hêred c'hourel. Graet e vez dukelezhioù sakson eus ar stadoù-se. Ar re bouezusañ a oa hini Saks-Weimar, Saks-Eisenach, Saks-Jena, Saks-Meiningen, Saks-Altenburg, Saks-Coburg ha Saks-Gotha. 

### An Disivoud
Da vare an Disivoud e teuas Thüringen da vezañ ur vro brotestant. E 1520 e voe diskaret ar gredenn gatolik : distrujet e voe ar manatioù ha skarzhet ar veleien. Dindan ren priñs-dilenner Mainz e oa distrig Eichsfeld ha katolik e chomas, evel kêr Erfurt ha tro-war-dro dezhi. 

### An  kantved

Napoleon Iañ a adsavas an tiriad pa voe krouet kengevredad ar Roen e 1806. Kemmoù a voe degaset en-dro da vare Kendalc'h Vienna (1814-1815) pa voe krouet ar C'hengevredad german. 

### An  kantved
E 1920 e voe kendeuzet ar stadoù-se en ur stad nemetken anvet Thüringen ha lakaet e voe Weimar da gêrbenn. Gant dileuridi Saks-Coburg e voe dibabet bezañ staget ouzh Bavaria. D'ar mare-se e oa dispac'hel an traoù e Thüringen. E miz Here 1923 e voe degemeret izili eus KPD e gouarnamant Thüringen. Fellout a rae dezho ma vefe aozet ur Republik kuzulioù, met ne badas ket ha flastret e voe gant an arme. 

E 1937 e vo digoret kamp-bac'h Buchenwald e-kichen Weimar. Kalz distruj a voe e Thüringen e-pad an Eil Brezel-bed, dreist-holl e Jena hag e Nordhausen, hag a voe bombezet kalz. Stadunaniz eo a voe ar re gentañ o tizhout Thüringen e miz Ebrel 1945, met azalek miz Gouere 1945 e voe aloubet gant an Arme Ruz. Ul lodenn eus Saks Prusia (Erfurt, Mühlhausen ha Nordhausen) a voe staget neuze ouzh Thüringen ha lakaet e voe Erfurt da gêrbenn. Dilennadegoù kentañ ar parlamant a voe aozet e 1946. 

E 1949 e voe krouet DDR ha staget e voe Thüringen outi. Divodet e voe al Länder e 1952 hag aozet distrigoù (*Bezirke*) en o lec'h. Rannet e voe neuze Thüringen e tri distrig : hini Erfurt, hini Gera ha hini Suhl. Da vare ar Brezel Yen e voe harzoù su Thüringen ul lodenn eus ar rideoz houarn, evel ma c'haller gwelout e Mirdi ar Voger e Mödlareuth. Adsavet e voe Land Thüringen e pa voe adunvanet Alamagn e 1990. E 1993 e voe votet ur vonreizh nevez ha dibabet an anv *Freistaat Thüringen*. Abaoe an adunvanidigezh ez eo bet CDU ar strollad politikel pennañ hag e izili o deus kemeret perzh en holl c'houarnamantoù : gouarnamantoù kenunaniezh (1990-1999) pe o-unan e penn an traoù abaoe 1999.

### Galloud lezenniñ
Gant parlamant Thüringen eo e vez votet al lezennoù. Aozet e vez dilennadegoù bep pemp bloaz. 88 dileuriad a zo el Landtag. 

### Embregerezhioù pennañ Thüringen

## Deskadurezh
### Deskadurezh uhel
E Thüringen e kaver nav ensavadur a zeskadurezh uhel :
* Skol-veur Friedrich Schiller e Jena
* Skol-veur Erfurt
* Skol-veur Bauhaus e Weimar
* Skol-veur teknologiezh Ilmenau
* Fachhochschule Jena, Erfurt, Schmalkalden ha Nordhausen
* Skol-uhel sonerezh Franz Liszt e Weimar

## Sevenadur

A-bouez ez eo Thüringen en Alamagn a-fet sevenadur. A-viskoazh eo bet brudet kêr Weimar a-fet sevenadur, hag eno eo e c'hanas al luskas lennegezh anvet "Weimarer Klassik" (e-tro 1786-1805), eno e voe krouet ar Bauhaus hag e Thüringen ivez e vo skrivet kentañ bonreizh Alamagn.

### Tud vrudet
Tud a-bouez bras e sevenadur Europa a zo liammet ouzh Thüringen. Martin Luther a repuas e kastell Wartburg ma stagas gant treiñ an Testamant Nevez en alamaneg. Goethe a voe o chom eno e-pad ouzhpenn 50 vloaz, hag eno ivez eo e kejas ouzh ar barzh Friedrich Schiller.

Wartburg-Lutherstube.02.JPG|Kambr Luther e kastell Wartburg
Goethe (Stieler 1828).jpg|Johann Wolfgang von Goethe 
Friedrich von Schiller Coloured Drawing.png|Friedrich Schiller

A-bouez eo ivez Thüringen a-fet sonerezh klasel :Johann Sebastian Bach a voe ganet en Eisenach hag ul lodenn eus e vuhez a gasas e Thüringen. Alies e teuas Johannes Brahms da Meiningen, ma savas e bevare sinfonienn. Franz Liszt a labouras e Weimar ha Richard Wagner a zeuas alies da Eisenach ha da Weimar ma krouas Lohengrin.

Bach.jpg|Johann Sebastian Bach
Franz Liszt 1884.jpg|Franz Liszt
RichardWagner.jpg|Richard Wagner

War dachenn ar skiantoù e c'haller menegiñ ar fizikour Ernst Abbe, ar matematikour Friedrich Ludwig Gottlob Frege, ar mezeg Christoph Wilhelm Hufeland pe c'hoazh ar biologour Ernst Haeckel. 

Ernst Haeckel.jpg| Ernst Haeckel


### Levrlennadur
* Thüringen, Kerstin Sucher, Bernd Wurlitzer, 2006, ISBN 3-7701-6396-6. 
* Thüringer Landesamt für Statistik : http://www.tls.thueringen.de/seite.asp
* Landesentwicklungsgesellschaft : http://www.leg-thueringen.de
* Bonreizh Freistaat Thüringen er Wikisource, http://de.wikisource.org/wiki/Verfassung_des_Freistaates_Th%C3%BCringen

### Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Land Freistaat Thüringen
* Skeudennoù gweledvaoù Thüringen
* Lec'hienn ofisiel kêr Erfurt