open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
William Hart

**William McDougal Hart** (Paisley,  – Mount Vernon, ) a oa ul livour stadunanat a orin skosat, ezel eus al luskad *[[Hudson River School]]*. Bet e oa deskard d'al livour akademiek gall Jules Joseph Lefebvre  a-raok dezhañ arbennikaat war al livañ dremmvroioù ha chatal.

## Buhez
E Paisley e Bro-Skos e oa bet ganet William Hart e 1823, nav bloaz a-raok ma tivroas e diegezh da SUA evit em staliañ en Albany (New York).

E stal ul livour kinkler en Albany hag e Troy e voe deskard, war lez dehou an Hudson, ma labouras da livañ dremmvroioù war gostezioù karroñsoù. Goude 1834 ec'h eas da boltredour ivez. E dibenn ar bloavezhioù 1830 e veajas dre stadoù ar Midwest, e Michigan dreist-holl, da glask urzhiadoù poltredoù, hep ober berzh avat.

Er bloaz 1848 e voe lakaet e daolenn gentañ war ziskouez en *National Academy of Design (NAD)* e New York. Bloaz war-lerc'h e titroas da Albany, hag e dibenn ar bloaz en devoe ur yalc'had digant un doktor Ormsby evit mont da Europa ha studiañ al livañ gweledvaoù eno. E Bro-Skos e livas betek 1852 kent distreiñ da Albany ha dilojañ da New York e 1853. Evel an darn vrasañ eus gweledvaourien SUA e reas staliañ ur studio eno, e 1858, ar bloavezh ma voe degemeret evel ezel en aozadur an NAD ; adalek ar bloaz-se betek kreiz ar bloavezhioù 1870 e tiskouezas ingal e oberennoù eno. Ouzhpenn d'an NAD e oa William Hart ezel eus an *American Watercolor Society*, ma voe kadoriad adalek 1870 betek 1873.

E 1865, oajet a 42 vloaz, e voe dilennet da gadoriad kentañ ar *Brooklyn Academy of Design*.

D'ar 17 a viz Mezheven 1894 e varvas William Hart e Mount Vernon, Stad New York, oajet a 71 vloaz. E bered Green-Wood e Brooklyn e voe beziet.

## Oberennoù
E doare an *Hudson River School* e voe oberennoù William Hart a-hed e remzad ; hollbouezus eo ar gouloù hag an aergelc'h en e zremmvroioù, dreist-holl bannoù heol a-veskell ha skeudoù er raktalennoù. (??

En e oberennoù diwezhañ e livas kalzik a chatal, un dodenn a gaver en *Hudson River School* ivez evit aroueziañ an darempred peoc'hus etre mab-den hag an natur. Plijout a rae ar stil d'an dastumerien, ken e veze kavet taolennoù chatal W. Hart, en hogos holl stalioù ma vezent gwerzhet diouzh ar c'hresk, hag e kazi holl zastumadoù prevez war aodoù reterel ar Stadoù-Unanet.

Gant e dresadennoù ivez eo bet brudet William Hart. *Scene at Napanoch, Ulster County, New York* a voe an oberenn bennañ en diskouezadeg aozet e 1883 gant rann an arzoù en New England Manufacturers' and Mechanics' Institute e Boston ; *A Quiet Nook* (1885) zo ur skouer all eus e ampartiz.

## Taolennaoueg

Peace and Plenty by William McDougal Hart, 1855, oil on canvas - New Britain Museum of American Art - DSC09208.JPG|*Peace and Plenty, 1855
William Hart - Mount Madison from the Androscoggin River.jpg|*Mount Madison from the Androscoggin River*, 1862
An Autumn Effect - Morning.jpeg|*An Autumn Effect - Morning*, 1865
Grazing Cows by William M. Hart, 1879.jpg|*Grazing Cows*, 1879
Scene at Napanoch MET ap97.6.jpg|*Scene at Napanoch*, 1883
William M. Hart - A Quiet Nook - 1918.5.19 - Smithsonian American Art Museum.jpg|*A Quiet Nook'', 1885


## Notennoù
Koad Frev

**Koad Frev** zo ur c'hoad e-tro 950 hektar anezhañ e Bro-Gernev hag e Penn-ar-Bed evit e lod vrasañ.
*85% (818 ha) eus Koad Frev zo ur goadeg-domani foran ha dre-se ez eo meret gant an ONF (*Office National de Forêts*, Ofis Broadel ar C'hoadegi).

## Daveoù ha notennoù
Wilhelm Schirmer

&emsp;*Arabat eo droukveskañ gant [[Johann Wilhelm Schirmer]]
----

*'August Wilhelm Ferdinand Schirmer*' ([[Berlin]],  – [[Nyon]], ) a oa ul [[livouriezh|livour]] [[alaman]].

Ur gweledvaour e oa, a gelenne en *Düsseldorfer Malerschule*, Skol Livouriezh [[Düsseldorf]], m'en devoe al livour [[stadunanat]] [[James McDougal Hart]] da skoliad .

==Buhez==
Ul livour bokedoù e oa W. Schirmer e deroù e remzad, e *Königlichen Porzellan-Manufaktur* ("Labouradeg real [[porselen]]") Berlin, ma voe implijet betek [[1823]]. Da weledvaour ec'h eas goude-se, ha gant [[Peter Joseph Lenné]] e labouras evit adkempenn park ha kastell Glienicke, a oa d'ar priñs [[Carl Prusia|Carl von Preußen]].

E [[1827]] ec'h eas da [[Italia]], ma chomas betek [[1831]]. Goude distroet da Verlin e stalias ur studio eno, a zesachas buan ur strollad bras a studierion. D'ar mare-se e kenlabouras gant ar priñs [[Hermann von Pückler-Muskau]] ([[1785]]-[[1871]]), a oa ul livour ivez, evit skeudennaouiñ e sturlevr a-zivout an terkañ [[liorzh]]où, *Andeutungen über Landschaftsgärtnerei* ("Notennoù a-zivout an terkañ liorzhoù", [[1834]]).

Er bloaz [[1835]] e voe anvet W. Schirmer da ezel eus Akademiezh Berlin, ma kelennas al livañ gweledvaoù betek [[1839]].

Adalek [[1847]] e labouras evit kinklañ mirdi nevez Berlin, an *Neues Museum*, ma reas murlivadurioù e sal [[Henegipt]] hag e hini [[Henc'hres]].

War an distro eus ur veaj arall da Italia e varvas e Nyon, e [[Kanton Vaud]] e [[Suis]], d'an oad a 64 bloaz. E bered kozh St. Matthäus e [[Schöneberg]] e voe sebeliet, hogen diskaret eo bet e vez.

:*Dibar eo lec'h Wilhelm Schirmer en Istor an [[arz]]où, pa lakae an aozadur dreist an teknik. Muioc'h eget lakaat war [[paper|baper]] ar pezh a wele a reas en Italia : dastum danvez naturel a rae, evit aozañ dre ijin gweledvadoù a vije istorel ha barzhoniel war un dro. Kement-se a lakaas e pleustr pa ginklas mogerioù *Neues Museum* Berlin.

==Taolennaoueg==
<gallery mode="packed" heights="220px">
Andeutungen Wehr.jpg|Skeudenn evit *Andeutungen über Landschaftsgärtnerei*
August Wilhelm Ferdinand Schirmer - View of the Porta Angeli.jpg|*Blick auf die Porta Angeli*
Schirmer, August Wilhelm Ferdinand Potsdam, Römische Bäder.jpg|*Potsdam, Römische Bäder von der Pergola des Schlosses Charlottenhof aus*
Schirmer, August Wilhelm Ferdinand - A Southern Valley with a Water Mill - Lempertz-1047-202.jpg|*Ein südliches Tal mit einer Wassermühle''


## Notennoù
Samuel Schwartzbard

**Samuel Schwartzbard**, pe **Sholem Schwartzbard** (1886-1938),  a oa un anarkour yuzev gall, a orin rus hag a lazhas ur broadelour ukrainat.

Keodedour gall e teuas da vezañ e 1925. Lazhañ a reas Symon Petliura e  Pariz en 1926, en abeg d'ar pogromoù en dije bet aozet.

Sevel a reas barzhonegoù e yideg, goude bezañ didamallet ha lezet da vont en 1927.
Hervez mammennoù e oa eñ ur spier soviedat kefridiet gant lazhañ Petliura dre ma oa ur broadelour ukrainan.
## Lazhadenn Petliura
Hervez ur spier disivour eus ar KGB, anvet Peter Deriabin, Schwartzbard a oa ur spier eus soviedat eus an NKVD hag al lazhadenn a oa bet graet hervez urzhioù penn grouarnamant Ukraina ha kannadour URSS e Bro-C'hall er mare-se, Christian Rakovsky. An oberiadur ispisial gant ar GPU a oa bet harpet gant an ajant Mikhail Volodin, a oa erruet e Bro-C'hall d'an 8 a viz Eost 1925, hag a oa liammet-tre gant Schwartzbard.
Isla Diego

**Isla Diego** zo anv meur a enezenn:

## 
**Isla  Diego de Almagro*, pe Enez Diego de Almagro
**Islas Diego Ramírez*, pe Inizi Diego Ramírez 

#### 
**Enez Diego*, pe *Diogo*, pe Dinem, zo un enezenn volkanek e proviñs Batanes, er rannvro Valle del Cagayán

## Pennadoù kar
*Diego
James McDougal Hart

**James McDougal Hart** (Cille Mheàrnaig,  – Brooklyn, ) a oa ul livour stadunanat a orin skosat, ezel eus al luskad *[[Hudson River School]]* evel e vreur koshoc'h William McDougal.

## Buhez
E Cille Mheàrnaig e Bro-Skos e oa bet ganet James McDougal Hart e 1828, pevar bloaz a-raok ma tivroas e diegezh da SUA evit em staliañ en Albany (stad New York).

En Albany e voe deskard e ti ul livour a ginkle karroñsoù gant gweledvaoù — marteze an den end-eeun hag en devoa implijet e vreur William kent 1834.

Goude-se e tistroas da Europa evit deskiñ da vat ar vicher a livour dindan ren ar gweledvaour alaman Wilhelm Schirmer (1802-1866) e Düsseldorf. Eno e voe lakaet da ezel an *Düsseldorfer Malerschule*, Skol Livouriezh Düsseldorf. E München e voe goude-se, o vale a-hed ar Roen hag e Tirol evit tresañ dindan an amzer. Dre W. Schirmer en devoa desket doare ar Gall Claude Lorrain (~1600-1682) hag an Izelvroad Jacob van Ruisdael (~1628-1682).

E 1848, hag eñ oadet a 20 vloaz, e voe diskouezet e daolenn gentañ en *National Academy of Design* (NAD) e New York. Goude e zistro da SUA e 1853, e staliadur e New York e 1856 hag a-drugarez d'e weledvaoù, chatal enno alies evel e re an *Hudson River School*, e voe degemeret en NAD e 1858 — ar bloaz ma voe dilennet e vreur William da ezel — ha dilennet d'e dro e 1859. E-pad tremen 40 vloaz e tiskouezas e oberennoù en NAD, ma voe beskadoriad adalek 1895 betek 1899. Evel re e vreur e voe lakaet e daolennoù war ziskouez er *Brooklyn Art Association* hag e diskouezadegoù meur en SUA.

Dre ma oa ezel eus an *Hudson River School* e live dremmvroioù damheñvel ouzh re e vreur William, hogen war lienoù bras-bras, evel *The Old Homestead* (1862), a zo 0,945 x 1,72 metr he ment.

Evel e vreur c'hoazh e oa ampart-kenañ William evit livañ chatal. Disheñvel-bras diouzh hini izili all ar Skol e oa e sell war ar gweledvaoù avat, ken ez eo arouezus an talennoù-se eus doare an *Hudson River School* evel *Summer in the Catskills*, e-tro 1865.

D'ar 24 a viz Here 1901 e varvas James M. Hart e Brooklyn, oadet a 73 vloaz. E bered Green-Wood e Brooklyn e voe beziet.

## Taolennaoueg

A stream in the adirondacks hart.jpg|*A Stream in the Adirondacks* (1859)
James McDougal Hart - 'The Old Homestead', 1862, High Museum.JPG|*The Old Homestead*(1862)
JM Hart Summer in the Catskills.jpg|*Summer in the Catskills* (~1865)
Artwork images 619 243873 jamesmcJames McDougal Hart - Harriman New York Overlooking the Hudson.jpg|*Harriman New York Overlooking the Hudson* (1867)


## Notennoù
Teresa Ávila

**Teresa de Jesús**,  pe **Teresa Ávila** (Gotarrendura, Ávila, 1515 – Alba de Tormes, 1582),  a oa ul leanez ha santez spagnol.
Villamiel

**Villamiel** zo anv spagnolek meur a lec'h.
* Villamiel (Cáceres)
* Villamiel de la Sierra
* Villamiel de Toledo
Martti Ahtisaari

**Martti Ahtisaari**, ganet d’an  e Viipuri (bremañ Vyborg) ha marvet d’an , a oa ur politiker eus Finland.

Prezidant Finland eo bet eus 1994 da 2000. Roet e oa bet dezhañ Priz Nobel ar Peoc'h e 2008.

## Daveoù
Paterna (València)

**Paterna** zo ur gêr hag ur gumun eus Kumuniezh  València, e Spagn, e komark Huerta de Valencia, 5 km en hanternoz da gêr València, war lez kleiz ar stêr Turia. 

En 2022 e oa 71 880 a dud enni o chom.
Kontelladoù el Lise Gambetta en Arras

Un dagadenn gant ur gontell a zo bet mintin an 13 a viz Here 2023 el Lise Gambetta-Carnot en Arras, en departamant Pas-de-Calais, e Bro-C'hall.

Dominique Bernard, ur c'helenner galleg 57 vloaz, a zo stoket er gouzoug hag er vrusk en ur glask difenn ar skolidi, marvet eo. Daou zen all eus al lise (ur c'helenner sport gloazet en dremm ha penn labourerien kempenn al lise tizhet gant meur a daol kontell) a zo gloazet don. An dagadenn a zo bet filmet gant skolidi. 

An tager a zo Mohammed Mogouchkov, oadet a 20 vloaz, hag a zo bet harzet buan lakaet ouzh an dalc'h gant an archerien. Ur breur yaouankoc'h a zo bet harzet ivez, 16 vloaz, dre ma oa war varc'h-houarn nepell diouzh ur skol en Arras. 

Hervez testenni Martin-Roch Doussau, kelenner prederouriezh el Lise Gambetta, ar sponter a oa o klask « ur c'helenner Istor » da lazhañ. Dre-se e vez graet liamm gant Lazhadenn Samuel Paty : tri bloaz a-raok, ar c'helenner Istor-douaroniezh a oa bet lazhet ha dibennet a daolioù kontell gant Abdoullakh Anzorov eñ ivez a orin vaïnakh evel sponter Arras.
## E Breizh
Kalz lidoù-koun a zo bet dre ar vro, dreist-holl er skolioù.

D'ar 15 a viz Here 2023, Ar strollad broadelour gall eus an tu dehoù pellañ L'Oriflamme en deus livet ti ar Parti Communiste Français evit flatrañ ar fed e oa bet harpet familh ar sponter da chom e Bro-C'hall pa oa klasket skarzhañ anezho gant ar Stad C'hall.

## Notennoù ha daveennoù
Paterna

**Paterna** zo un anv-lec'h spagnolek.

; en Andalouzia:
*Paterna de Rivera e Proviñs Cádiz 
*Paterna del Campoe Proviñs Huelva
*Paterna del Río e Proviñs Almería 

*Paterna del Madera e Proviñs Albacete
*Paterna (València), e proviñs València

## Tud
* Paterna Kastilha, rouanez kenseurt Kastilha
* Giuseppe Paterna (17.. – 1809), forbann ha beleg italian

## Istor
* Emgann Paterna, e 1065, ma voe trec'h arme Rouantelezh León war hini Taifa València

## Traoù all
**[[Paterna caritas]]*, kelc'hlizher gant ar pab Leon XIII

## Pennad kar
* Paterno
Oria San Millán

**Áurea**, pe  **Oria San Millán**,  pe  **Villavelayo**, pe **Áurea Garcés de Villavelayo** (1043 Villavelayo - 11 a viz Meurzh  1070 San Millán de la Cogolla), zo ur santez katolik.
Marie-Angélique Duchemin

**Marie-Angélique Duchemin**, ganet d'an 20 a viz Genver 1772 e Dinan ha marvet d'an 13 a viz Gouere 1859 e Pariz, a oa ur vrezelourez c'hall hag ar vaouez kentañ bet medalennet ent-ofisiel gant al Lejion a Enor d'ar 15 aviz Eost 1851.

## Buhez

## Daveoù ha notennoù
El Fondó

**El Fondó** zo anv meur a lec'h e proviñs Alacant, e Spagn: 

*el Fondó de les Neus, kumun er Vinalopó Mitjà
*el Fondó de Monòver, pe ** el Fondó** hep mui, e kumun Monòver, er Vinalopó Mitjà
*el Fondó dels Frares,  kumun er  Vinalopó Mitjà
Yélamos de Arriba

**Yélamos de Arriba** zo ur gumun vihan e Spagn e proviñs Guadalajara ; 130 a dud a oa enni o chom e 2022.
Bienvenida

**Bienvenida** (*Donemat* e brezhoneg) zo un anv-lec'h spagnolek. 

*Bienvenida (Badajoz),  kumun e proviñs Badajoz 
**La Bienvenida*, kêriadenn e kumun Almodóvar del Campo, e proviñs Ciudad Real
Atalaya

**Atalaya** zo un anv-lec'h spagnolek deuet eus an arabeg (*aṭṭaláya‘*, diwar *ṭalā'i‘*), anv roet d'un tour-diwall.

*Atalaya, kêriadenn e proviñs Buenos Aires.

*Comuna de Atalaya, tolpad kumunioù e Cúcuta.

**Atalaya*, e proviñs Loreto. 

*Atalaya (Aguada), e kumun Aguada.
*Atalaya (Rincón), e kumun Rincón.

;Douaroniezh
*Atalaya, menez e Cieza (Murcia).
*Atalaya, menez e La Rioja.
*Atalaya (Guadalajara), menez er sierra de Ayllón, e proviñs Guadalajara.
;Tourioù
*Atalaya Cónchar, e Granada.
*Atalaya an  Torrecillas, tour krennamzerel e Torredelcampo, e proviñs Jaén.
*Atalaya  El Berrueco, antve Torrepedrera ivez, e kumuniezh  Madrid.
*Atalaya El Vellón, e kumuniezh  Madrid.
*Atalaya Arrebatacapas, e Torrelaguna.
*Atalaya Laredo, tour kozh e Laredo, e Kantabria.
*Atalaya Saleres, tour e Granada.
*Atalaya Torrelodones, e kumuniezh  Madrid.
*Atalaya Torre - Pedro, e Molinicos, e proviñs Albacete.
*Atalaya de Valmojado, e proviñs Toledo.
*Atalaya Albalate, kreñvlec'h e Guadalajara.
*Kastell an Atalaya, e Villena (Alacant).
;Mirdi
*Mirdioù an Atalaya, mirdi e Jerez de la Frontera, en Andalouzia.
;Kumunioù
*La Atalaya, e proviñs Salamanca.
*Atalaya (Badajoz), kumun e proviñs Badajoz.
*Atalaya del Cañavate, kumun e proviñs Cuenca.
James Wan

**James Wan**, ganet d'ar 26 a viz C'hwevrer 1977, zo ur filmaozour aostralian.  Labouret en eus dreist-holl war filmoù spont evel kengrouer ar franchiz Saw hag Insidious hag evel krouer bed The Conjuring. Wan eo ivez krouer an embregerezh produiñ filmoù ha skinwel Atomic Monster.
## Buhez personel
Dimezet eo gant Ingrid Bisu abaoe 2019.
Ingrid Bișu

**Ingrid Bișu**, ganet d'ar 15 a viz Gwengolo 1987 e Bukarest, zo un aktourez, produerez ha senariourez a orin eus Roumania.  Brudet eo evit he roll en Toni Erdmann (2016), ma voe lakaet he anv evit ar Palme d'Or e Festival filmoù Cannes kement hag evit ur Golden Globe Awards hag un Academy Awards e 2017. Brudet eo ivez evel kenskrivagnerez senario ar film spont Malignant (2021).
Julie Hart Beers

**Julie Hart Beers Kempson** (Pittsfield, Massachusetts,  – Trenton, New Jersey, ) a oa ul livourez stadunanat eus al luskad *[[Hudson River School]]*, unan eus an nebeudig gweledvaourezed a-vicher oc'h ober berzh en Amerika he amzer.

## Buhez
Ganet e oa bet Julie Hart e Pittsfield, e Massachusetts, merc'h da James Hart hag e bried Marion Robertson, ur c'houblad divroet eus Bro-Skos e 1831. Daou vreur dezhi, William ha James a oa ivez gweledvaourion eus an *Hudson River School*.

E 1853, oadet a 18 vlez, e timezas gant George Washington Beers, ur c'hazetenner. Intañvez e voe tri blez goude, e 1856 ; gant he div verc'h e tilojas da New York ma veze he daou vreur o labourat, pep a studio dezhe. Gant he breudeur e teskas al livouriezh moarvat, pa ne veze ket kelennet an arzoù d'ar maouezi en amzer-se.

Tremen 40 vloaz e oa Julie Hart pa reas he annez gant he eil pried, Peter Kempson, e Metuchen, New Jersey, ma stalias he studio dezhi en ur virout anv he fried kentañ evit sinañ he oberennoù, « Julie H. Beers » hag en ur genderc'hel da implijout studio he breur William e New York evel taolennaoueg, peogwir e veze berzet an diskouezadegoù d'ar maouezi.

Alies koulskoude e veze lakaet he zaolennoù war ziskouez adalek 1867, er bloavezhioù 1870 hag er bloavezhioù 1880 en *National Academy of Design* — a oa renet gant A. B. Durand eus an *Hudson River School*, er *Brooklyn Art Association*, er *Boston Athenæum* e Boston hag er *Pennsylvania Academy of Fine Arts* e Philadelphia.

Un toullad taolennoù a werzhe dre ar *Brooklyn Art Association* ; alies avat ec'h ambrouge strolladoù maouezi evit tresañ e menezioù stad New York ha New England evit peurleuniañ he yalc'h.

E Trenton, e New Jersey, e varvas Julie Hart Beers d'an 13 a viz Eost 1913, aodet a 78 vloaz.


JulieBeers-Hudson River at Croton Point 1869.jpg|*Hudson River at Croton Point* (1869)
Beers, Julie Hart - Forest Interior (1876).jpg|*Forest Interior* (1876)
Birches by a Woodland Stream by Julie Hart Beers.jpg|*Birches by a Woodland Stream* (1908)


## Levrlennadur
* Masten, April F.. *Art Work: Women Artists and Democracy in Mid-Nineteenth-Century New York*. Philadelphia : University of Pennsylvania Press, 2008 [p. 141] 

## Liammoù diavaez
* 

## Notennoù
Almendral

**Almendral** (*alamandezeg* e brezhoneg), pe **El Almendral**, zo anv spagnolek meur a lec'h.

; e 
* El Almendral, karter e Valparaíso.
* El Almendral, kêriadenn e San Felipe, e proviñs San Felipe de Aconcagua.

; e 
* Almendral (Badajoz)
* Almendral de la Cañada, e proviñs Toledo
* El Almendral, e Puerto Real, en proviñs  Cádiz
* El Almendral, e Zafarraya, en proviñs Granada
* El Almendral, karter e Jerez de la Frontera, en proviñs Cádiz
La Canyada de Biar

**Cañada**, pe **la Canyada** , pe  **La Canyada de Biar** zo ur gumun e proviñs  Alacant, e Kumuniezh València, e Spagn.
Los Santos de Maimona

**Los Santos de Maimona** zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura. 285 a dud a oa eno o chom e 2022.
Bombezenn FAB-500

Ar vombezenn **FAB-500** a zo unan savet gant an Unvaniezh Soviedel hag a zo 500 kilogram a boue enni. Unan gant un implij ledan eo da vezañ bannet eus an aer. Implijet eo dreist-holl gant Nerzhioù aeregorel Rusia, republikoù soviedel kozh ha broioù pratikoù. Ar stumm M-54 a oa bet lakaet en implij e 1954, da vezañ douget gant kirri-nij ponner, ar stumm M-62 a oa bet embannet e 1962 ha da vezañ bannet gant kirri-nij chase. Ur vombezenn distur eo hag implijus gant holl girri-nij an URSS.
OpenAI

**OpenAI** a vez graet eus un aozadur stadunanat arbennikaet war an naouegezh artifisiel rannet etre **OpenAI, Inc.** hag a zo hep gounid hag ul lodenn embregerezh anvet **OpenAI Global, LLC.**.
Hiro Mashima

**Hiro Mashima**, ganet d'an 3 a viz Mae 1977 e Nagano (Japan), zo ur mangaka. Anavezet eo dreist-holl evit bezañ aozer ar manga Rave, embannet e-barzh ar Weekly Shōnen Magazine gant Kōdansha eus 1999 betek 2005, ha goude-se Fairy Tail embannet eus 2006 betek 2017 ha goude-se evit ar manga Edens Zero embannet abaoe 2018.
Castle

**Castle** (*kastell* e brezhoneg) zo anv saoznek meur a lec'h hag un anv-tiegezh ivez.

## Lec'hioù
*Castle (Oklahoma), e SUA
*Castledykes, e Bro-Skos
*Newcastle, anv meur a lec'h er bed
**Castlebar*, anv saoznek Caisleán an Bharraigh en Iwerzhon.

## Tud
*John Castle, aktor saoz
*Michael Castle, politiker stadunanat
*Nick Castle, filmaozer hag aktor stadunanat
*William Castle, filmaozer stadunanat
Luce

**Luce** zo un anv-bihan italianek ha gallek roet d'ar merc'hed, un adstumm da Lucia, ha Luc evit ar baotred. Dont a ra eus al latin ha talvezout a ra kement ha "gouloù".

**Luce** zo ivez un anv-tiegezh normanek a gaver er broioù gallek ha saoznek dreist-holl. Treuzet en doa an anv Mor Breizh er  pa voe aloubet Bro-Saoz gant Gwilherm an Alouber.

## Anvioù-lec'h
Santa Luce a gaver en Italia ha Sainte-Luce e Frañs. E Breizh e kaver *Sainte-Luce-sur-Loire* a zo Santez-Lusenn e brezhoneg.

## Tud
### 
* Renan Luce, kaner-sonaozer.

### 
* Maximilien Luce (1858-1941), livour. 

### 
* E.J. Luce (1881-1918), barzh e jerzenezeg, ezel eus Eistefodd Jerzenez

### 
* Henry Luce (1898-1967), chevañsour ar mediaioù.

### Anv-bihan
* Marie-Luce Moquet (1902-1986), rezistantez
* Luce Loyant (1924-2024), leanez hag emsaverez

## Pennadoù kar
* Lucia ha Lucius
* Lucy ha Lucie
Luc

**Luc** zo un anv-bihan gallek hag okitanek roet d'ar baotred. Dont a ra eus an anv latin Lucas hag a zeu eus *lux* hag a dalv kement ha "gouloù".

Luce eo ar stumm gwregel. Jean-Luc eo ar stumm kevrennet brudetañ e galleg.

## Tud
### 
* Luc Winants (1963-2023), mestrc'hoarier echedoù.

### 
* Luc Dejoie (1931-2006), politikour.

### 
* Luc Besson (g. e 1959), filmaozer.

### 
* Luc Plamondon (g. e 1942), produour. 

### Anv-tiegezh
* Maurice Le Luc (1885-1964), amiral breizhat.

## Anvioù-lec'h
### 
* Luc, ur gumun en Okitania (departamant Lozère)
* Luc, ur gumun e departamant Pireneoù-Uhel
* Luc (Bearn) (*Lucq-de-Béarn* e galleg), ur gumun e departamant ar Pireneoù-Atlantel 
* Lo Luc, ur gumun gozh bremañ e-barzh kumun Lo Luc e Armau, e Bearn (departamant Pireneoù-Atlantel)
* Luc, ur gumun e bro-Roergue (*Luc-la-Primaube* e galleg, e departamant Aveyron)
* Lo Luc (*Le Luc* e galleg), ur gumun e Provañs
* Luc d'Aude, ur gumun en departamant Aude
* Luc d'Orbiu, en Aude ivez

### Lec'hioù all e Bro-C'hall :
* Luc-sur-Mer, ur gumun e Normandi

## Pennadoù kar
* Lukaz, Lucas, Luke ha Lucien
* Luce, Lucy ha Lucie
Armel Calvé

**Armel Calvé**, ganet e Pariz d'an 3 a viz Mae 1924 hag aet da Anaon e Kemper, d'an 28 a viz Genver 2009, a oa ur poliser hag un emsaver en doa sikouret da sevel unan eus ar brasañ kevredigezhioù sevenadurel evit Brezhoned Pariz, ar c'helc'h keltiek Dugelezh Breizh. *Paotr an Elle* e oa e anv-drouiz hag e anv-pluenn.

## Buhez
Eus Bro ar Faoued hag hini Kemperle e oa e dud, met tremen a reas e vuhez e Pariz, evel poliser adalek 1945 hag aet da benn-ofiser polis pa 'z eas war e leve e 1978. Dimeziñ a reas gant ur vaouez eus ar Faoued, Marcelle Le Mestre. Dont a reas da chom da Vreizh, en e diez e Gwiskri hag e Kemper hag e tremenas kalz eus e amzer evit enklaskoù war Goursez Breizh ha war istor ar Vrezhoned o chom e Pariz.

## Obererezhioù kevredigezhel e Rannvro Pariz
E 1961 e krouas "Kenseurtiz Brezhoned Les Lilas hag tro war dro" (Amicale des Bretons des Lilas et environs) gant an doktor Peron ha Yann Kerlann hag eñ ar prezidant bloavezhioù-pad. Ezel e voe ar gevarzhe eus Unaniezh Brezhoned Pariz hag eñ eilprezidant anezhañ, pa oa ar c'helc'h keltiek ezel eus Kendalc'h.
Ur spered emsaver politikel a voe gantañ pa nac'has ober enklaskoù polis e-keñver Talbenn Dieubidigezh Breizh.

## Arroudenn
O klask termeniñ petra eo Brezhoned Paris : « En desped da soñjoù boutin eo anat ne c'heller ket liammañ orin resis an den ouzh lec'h e c'hanedigezh, met, en un doare simploc'h, ouzh genoù e ziagentidi hag an desavadur anezhañ, gant ur ster ledan. .

## Embannadennoù
* Paotr an Elle, *Histoire de la Gorsedd des druides*, Brasparzh, Embannadurioù Beltan, 1987.
* *Histoire des Bretons à Paris*, kentskrid gant Charles Le Quintrec. Coop Breizh, 1994. ISBN2-909924-28-9

## Levrlennadur
* Bernez an Nail, *Disparition d'Armel Calvé, Paotr an Elle, infatigable militant de la Bretagne*. E-barzh Agence Bretagne Presse, 28 Genver 2009.

## Notennoù ha daveennoù
Sergio Corazzini

**Sergio Corazzini** (Roma 6 a viz C'hwevrer 1886- 17 a viz Mezheven 1907) zo ur barzh italianek, liammet ouzh luskad ar c'h-crepusculismo.
Camp Blood (heuliad filmoù)

**Camp Blood** zo un heuliad filmoù slasher stadunanat embannet e stumm an direct-to-video. Evit darn anezho eo David Sterling ar produer.

## Filmoù an heuliad

## Notennoù ha daveennoù
William Wallace Wotherspoon

**William Wallace Wotherspoon** (New York,  – Utica, Stad New York, ) a oa ul livour stadunanat brudet dre e daolennoù a ziskoueze dremmvroioù e White Mountains New Hampshire. Gant dremmvroioù er Bed Kozh e voe awenet ivez.

## Buhez
E 1821 e oa bet ganet William W. Wotherspoon e New York, mab d'ur marc'hadour a orin skosat a lezas e stal gant e vab pa varvas.

E deroù ar bloavezhioù 1840 e studias al livouriezh en *National Academy of Design* (NAD) e New York, ma lakaas lies taolennoù war ziskouez betek diwezh ar bloavezhioù 1880. Meur a daolenn a livas e White Mountains New Hampshire betek 1848, ar bloaz ma voe dilennet da ezel an NAD, d'e 27 vloaz.

E-pad meur a vloaz adalek 1849 e veajas dre Europa evit studiañ livouriezh ar Bed Kozh. Meur a weledva e Bro-Skos a voe diskouezet gantañ en NAD e 1849 ha 1850. E Roma edo o chom er bloaz 1851, a-raok distreiñ da SUA e 1852. Meur a zremmvro italian a ziskouezas en NDA er bloazioù goude.

Daoust dezhañ bezañ beuzet gant aferioù bras ar stal en devoa bet da hêrezh e kendalc'has gant e vicher a livour ; e meur a lec'h en SUA e veze lakaet e oberennoù war ziskouez : en NAD hag en *American Art-Union* e New York, er *Pennsylvania Academy of the Fine Arts* e Philadelphia (1855), er *Washington Art Association* e Washington, D.C. (1857) hag er *Brooklyn Art Association* e Brooklyn (1871).

Taolennoù liesdoare a lakaas en NAD e 1870 : dremmvroioù e Shelbourne, New Hampshire, hag e korn-bro Brindisi en Italia, koulz hag un dresadenn graet gant glaouennoù a ziskoueze Kaero en Egipt, ar pezh a laka da soñjal e oa bet eno endra edo e Roma.

Goude e zistro da New York ec'h emezelas en *Artists' Benevolent Fund*, un aozadur hag a sikoure an arzourien n'o devoa ket graet berzh bras gant o labour. Kelenn al livouriezh a eure ivez, unan eus e skoliadezed o vezañ Eliza Pratt Greatorex

Levezonet-bras gant an *[[Hudson River School]]* e oa oberennoù W. W. Wotherspoon, en e labour er White Mountains peurgetket ; korn-bro Litchfield Hills e Connecticut a lakaas alies war al lien ivez.

D'an 11 a viz Here 1888 e varvas al livour, oadet a 67 vloaz, en Utica, kêr-benn kontelezh Oneida e stad New York.

## Levrlennadur
* Austin, Robert Michael. *Artists of the Litchfield Hills*. Athens : Waterbury : Mattatuck Historical Society, 2003 
* Eldredge, Charles C. & Southeastern Art Museum Directors Consortium. *Tales from the Easel: American Narrative Paintings from Southeastern Museums, Circa 1800-1950*. Athens : University of Georgia Press, 2004, p. 202 

## Liammoù diavaez
* *[https://www.artnet.com/artists/william-wallace-wotherspoon/past-auction-results William Wallace Wotherspoon]* war al lec'hienn Art Net
* *[https://nationalacademy.emuseum.com/people/1357/william-wallace-wotherspoon William Wallace Wotherspoon]* war lec'hienn an National Academy of Design
*  An arzour war lec'hienn ar *Galerie Molinas*

## Daveennoù
Mahora (Albacete)

**Mahora** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Albacete, e Kumuniezh emren Kastilha-La Mancha. 1430 a dud a oa enni o chom e 2022. 

Div stêr a dremen drezi : ar Júcar, hag ar Valdemembra a ya da hesk e-kerzh an hañv.
Émile Lambinet

**Jean Charles Émile Lambinet** (Versailles,  – Bougival, ) a oa ul livour gall.

Un deskard da Horace Vernet ha da Jean-Baptiste-Camille Corot e voe ; diganto e teskas ar vicher a weledvaour.

## Oberennoù pennañ
;
;Reims, *Musée des Beaux-Arts*
*Chaumière au bord de l'eau, 1854
*Paysage avec cours d'eau, 1856
*Paysage avec cours d'eau, 1856
;Versailles, *Musée Lambinet*
**Chemin*, 1850
**Pêcheurs au bord d'un étang*, 1860
**Paysage avec bateliers*, 1864
**Paysage d'Île-de-France avec deux personnages au premier plan*, 1872
**Le Château des Roches à Bièvres*, 1874
**Bord de rivière*
**Bords de rivière, l'été*
**Bouquet de fleurs*
**Rives de la Seine près de Bougival*
**Vue prise du Pavillon du Butard près de Versailles*.
;
;Boston, *Museum of Fine Arts*
**Cour de ferme*, 1862
**Village en bord de mer*, 1866
**Chemin à travers les champs*, 1872
**Pêche à la ligne sur les bords de la Seine*, 1872
**Jeune homme pêchant sous des saules*
**Lavandières*

Chaumière au bord de l'eau LAMBINET.Émile Huile sur toile.JPG|*Chaumière au bord de l'eau* (1854)
Paysage avec cours d'eau LAMBINET.Émile Huile sur bois.JPG|*Paysage avec cours d'eau* (1856)
Paysage avec cours d'eau LAMBINET.Émile Huile sur carton.JPG|*Paysage avec cours d'eau* (1856)
Emile Charles Lambinet - Farmyard - 20.1868 - Museum of Fine Arts.jpg|*Cour de ferme* (1862)
Emile Charles Lambinet - Village on the Sea - 37.600 - Museum of Fine Arts.jpg|*Village au bord de la mer* (1866)
Emile Charles Lambinet - Washerwomen - 17.1622 - Museum of Fine Arts.jpg|*Lavandières*


## Levlennadur
*Gendre, Catherine & Aubert, Ariane. *Peintures du musée Lambinet à Versailles*. Paris : Somogy Éditions d'Art, 2003 

## Liammoù diavaez

* Ziger-Viallet, Edmond Henri (da-heul Bénézit, Emmanuel). *Dictionnaire critique et documentaire des peintres, sculpteurs, dessinateurs & graveurs*. Paris, Ernest Gründ, 1924 

## Notennoù
Henri Toussaint

**Charles Henri Toussaint** (Pariz,  – *idem*, ) a oa ul livour, un engravour hag ur skeudennaouer gall.

E 1874, oadet a 25 bloaz, e lakaas oberennoù war ziskouez e Saloñs Pariz, ma voe medalennet e 1876, 1884, 1899 ha 1900.

Brudet eo Henri Toussaint gant e engravadurioù a-zivout savadurioù — ilizoù-meur dreist-holl — e Pariz, Amiens, Reims, Rouen ha kêrioù all e Bro-C'hall hag e Bro-Saoz.

Er bloavezhioù 1870 e voe al livourez stadunanat Eliza Pratt Greatorex un deskardez dezhañ war an engravañ.

## Levrlennadur
* Dugnat, Gaïte & Sanchez, Pierre. *Dictionnaire des graveurs, illustrateurs et affichistes français et étrangers (1673-1950)*. Villeneuve-l'Archevêque : L'Échelle de Jacob, 2001 
* Ziger-Viallet, Edmond Henri (da heul Bénézit, Emmanuel). *Dictionnaire critique et documentaire des peintres, sculpteurs, dessinateurs & graveurs*. Paris, Ernest Gründ, 1924
Elizabeth Eleanor Greatorex

**Elizabeth "Lizzie" Eleanor Greatorex** (New York, 1854 – Moret-sur-Loing, 1917) a oa ul livourez hag ur skeudennaouerez stadunanat.

Merc'h e oa d'al livourez Eliza Pratt Greatorex ; ha c'hoar d'al livourez Kathleen Honora Greatorex.

Bouzar e voe a-hed ar braz eus he buhez. Gant he mamm e teskas an tresañ hag al livañ ; poltredoù ha bokedoù e oa he zodennoù pennañ.

E 1869 ha 1870 e voe lakaet he oberennoù war ziskouez en *National Academy of Design* e New York, ma oa bet degemeret he mamm evel keneilez e 1868.

Klañvaat a eure p'edo o labourat en Aljer e 1881. Pa voe diglañvaet e tistroas da New York, ma ranne ur studio gant he mamm hag he c'hoar ; beajiñ gant an div a reas en-dro.

Portrait of Mrs. John Gellatly 1929.6.49 1a.jpg|*Portrait of Mrs. John Gellatly*, ~1895
E 1917, oadet a 63 bloaz, e varvas en annez an tiegezh Greatorex e Moret-Sur-Loing.

## Notennoù
Alexander Robertson

**Alexander Robertson** (Mòine Muiseig, 1772 – New York, 1841) a oa un treser, ul livour stadunanat a orin skosat.

## Buhez
Ganet e oa bet A. Robertson e Mòine Muiseig (*Monymusk*), Siorrachd Obar Dheathain (*Aberdeenshire*) e 1772, mab d'un treser ha tisavour.

An arzoù a studias e Bro-Skos a-raok kenderc'hel gant e studi er *Royal Academy of Art* e London ha mont war ar vicher a c'harskeudennaouer poltredoù ha dremmvroioù. Gant e vreudeur Archibald hag Andrew e kenlabouras evit engravañ lod eus e oberennoù

E 1791 e voe pedet Archibald da gelenn an arzoù en SUA ; bloaz goude ec'h eas Alexander da gelenn gantañ. En dekvloaziad-se e stalias an daou vreur an aozadur *Columbian Academy of Painting* e New York, unan eus ar skolioù kentañ evit an arzourien en SUA. Ur vaouez a oa e-touez an deskarded, ar c'harskeudennaouerez Ann Hall.

E-tro ar bloaz 1800 e tresas Alexander Robertson ur skeudenn eus Mount Vernon e Virginia, a voe engravet gant ar Saoz Francis Jukes (1745-1812).

Mount Vernon, by Francis Jukes.jpg|*Mount Vernon*, engravet ha livet gant F. Jukes, ~1800
E 1802, oadet a 30 vloaz, e tigoras Alexander Robertson e skol arzoù

Diskouez a reas oberennoù en *National Academy of the Fine Arts* e New York ; da gadoriad an aozadur e voe dilennet e 1816. E 1821 e voe ezel a enor eus *Academy of Fine Arts* South Carolina.

E New York e varvas Alexander Robertson e 1841, oadet a 69 bloaz.

New York from Hobuck MET ap54.90.152.jpg|*New York from Hobuck*, 1796
Alexander Robertson - Distant view of New York - by 1841.jpg|*Distant View of New York City with Hobuck Ferry House on the Left*, ~1841


## Levrlennadur
* Avery, Kevin J.. *American Drawings and Watercolors in the Metropolitan Museum of Art, Volume 1*. New York : Metropolitan Museum of Art, 2002 
* Dunlap, William (1918). ''A History of the Rise and Progress of the Arts of Design in the United States'. New York : BiblioBazaar, 2009 

## Notennoù
Harriet Christina Cany Peale

**Harriet Christina Cany Peale** (Philadelphia, 1799 – *idem*, 1869 a oa ul livourez stadunanat, un ezel eus al luskad *[[Hudson River School]]*.

Ganet e oa bet e 1799 e Philadelphia, e Pennsylvania, merc'h da Charles ha Mary Cany, a oa kenwerzhourien.

Pa voe intañvez a-raok 1840 e labouras Harriet Cany e stal he zud hag e teskas al livouriezh digant ar poltredour Rembrandt Peal (1778-1860), a euredas e 1840. Ur studio a rannent e Philadelphia.

Er bloaz-se end-eeun e tiskouezas an arzourez taolennoù er *Pennsylvania Academy of Fine Arts*, ma kendalc'has da ziskouez betek diwezh he buhez.

Berzh bras a eure e 1848 gant he zaolenn *Her Mistress's Clothes* ma weler ur vatezh afroamerikan gwisket gant dilhad ha bravigoù he implijerez wenn, a zo en he c'hichen dirak ur melezour.

Mervel a reas e Philadelphia d'an 12 a viz Genver 1869, oadet a 70 vloaz. E bered iliz katolik *St. Mary* e Philadelphia emañ he bez.


Braddock's Field 1999 NYE 08199.jpg|*Braddock's Field*, 1855
Kaaterskill Clove by Harriet Cany Peale 1858.jpg|*Kaaterskill Clove*, 1858
Ideal Portrait by Harriet Cany Peale.jpg|*Ideal Portrait*, goude 1840


## Levrlennadur
* Hagood, Martha N. & Harrison, Jefferson C.. *American Art at the Chrysler Museum – Selected Painting, Drawing, and Sculpture*. Charlottesville : University of Virginia Press, 2005 

## Liammoù diavaez
* Loomis, Erik. 
## Notennoù
Kathleen Honora Greatorex

**Kathleen Honora Greatorex** (Hoboken, New Jersey,  – Moret-sur-Loing, ) a oa ul livourez hag ur skeudennaouerez stadunanat.

Merc'h e oa d'al livourez Eliza Pratt Greatorex ; ha c'hoar d'al livourez Elizabeth Eleanor Greatorex.

A-hed he remzad e labouras gant he mamm hag he c'hoar : kuitaat SUA a rejont o-div goude 1880 evit en em staliañ e Moret-sur-Loing nepell eus Pariz. Eno e voe mignonez tost d'al livour Alfred Sisley.

Goude marv he mamm e 1897 ha hini he c'hoar e 1917 e werzhas ul lodenn eus ti ar re C'hreatorex da Sarah Tyson Hallowell (1846-1924), ur virourez hag un nevidourez stadunanat hag a veve e Moret ivez.

E 1942, oadet a 91 vloaz, e varvas e annez an tiegezh Greatorex e Moret-Sur-Loing.


Greatorex kathleen honora-straw weavers of ellenville ny.jpg|*Straw Weavers of Ellenville*
Greatorex kathleen honora-le jardin fleuri.jpg|*The Flower Garden*
Greatorex kathleen honora-washerwomen moret sur loing OM75b300 10407 20150116 FS160115 1886.jpg|*Washerwomen*
Édmond BÉNARD (1838-1907) La peintre Kathleen Honora GREATOREX dans son atelier,.jpg|*La peintre Kathleen Honora Greatorex* dans son atelier'', Edmond Bénard, 1900


## Notennoù
Susie Moore Barstow

**Susie Moore Barstow** (New York,  – *idem*, ) a oa ul livourez stadunanat, un ezel eus al luskad *[[Hudson River School]]*, brudet dre ar gouloù a ouie lakaat en he gweledvaoù.

## Buhez
Ganet e oa e New York, merc'h d'ar marc'hadour te Samuel Barstow (1805-1884) hag e bried Mary Tyler Blossom (1813-1895) e Brooklyn.

Seitek vloaz e oa pan echuas gant he studi er *Rutgers Female Institute* e 1853 ; klokaat he stummadur war an arzoù-kaer a reas en Europa kent mont da gelenn er *Brooklyn Institute of Arts and Sciences* ha boulc'hañ he remzad gweledvaourez a vicher.

Un alpaerez arroutet e oa Susie M. Barstow, he devoa krapet gant kantadoù a venezioù ; n'eo ket souezh neuze e plije dezhi lakaat dremmvaoù meneziek war al lien : ar Menezioù Adirondacks hag ar Menezioù Catskill e stad New York, White Mountains New Hampshire en SUA, koulz hag an Alpoù hag ar Schwarzwald en Europa. Peogwir e kave dezhi ne oa ket dilhad merc'hed he amzer gwall aes evit krapat ec'h ijinas ur gwiskamant nevez : ur vrozh verr war bragoù hir ha heuzoù dalc'h dezho, a voe degemeret gant al luskad *Victorian dress reform movement* en eil hanterenn an 

Diskouez glannoù ar stêr Hudson a eure ivez, alese he brud evel ezel eus eil remziad an *Hudson River School*.

E 1858 e voe ar c'hentañ gwezh ma voe lakaet oberennoù S. M. Barstow war ziskouez, en *National Academy of Design* (NDA) e New York ; er *Brooklyn Art Association* eno hag er *Pennsylvania Academy of the Fine Arts* e Philadelphia e tiskouezas goude-se.

Dizimez e chomas Susie Moore Barstow a-hed he buhez. E Philadelphia e varvas d'an 12 a viz Even 1863 ; e bered Green-Wood e Brooklyn emañ he bez.


Susie-M.-Barstow-Wooded-Interior-c1865.jpg|*Wooded Interior*, ~1865
Susie Barstow, Kaaterskill Creek, c.1870.jpg|*Kaaterskill Creek', ~1870
Barstow-susie-m. autumn-waterfall.jpg|*Autumn Waterfall*, ~1880
Susie-M.-Barstow-Early-October-near-Lake-Squam-1886.jpg|*Early October Near Lake Squam*, 1886
Susie M. Barstow Winter landscape.jpg|*Winter landscape*, hep deiziad
</gallery>

==Levrlennadur==
* Bittermann, Caro. *Susie M. Barstow 1836-1923''. In : 

## Notennoù
El Pinar de Alba

**El Pinar de Alba** zo ur gêriadenn eus Alba de Tormes e proviñs Salamanca, e Kastilha-La Mancha.

En 2017 e oa 206 a dud o chom e El Pinar de Alba,  anezho 111 gwaz ha  95 maouez.

Lodek eo eus komark Tierra de Alba.
Gallegos de Argañán

**Gallegos de Argañán** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Sanchón de la Sagrada

**Sanchon de la Sagrada** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León. 38 a dud a oa enni o chom e 2021.
Adrada

**Adrada** zo un anv-lec'h spagnolek, diasur e orin (pe latin pe arabek).

*Adrada de Pirón, e proviñs Segovia.
*Adrada de Haza	e proviñs Burgos.

*La Adrada, e proviñs Ávila.
*Sotillo de la Adrada, e proviñs Ávila.

*Adradas, e  proviñs Soria.
Eo (stêr)

Ar stêr *Eo* (*Río de Eo‎* e galizeg) zo ur stêr e biz Galiza, e proviñs Lugo, hag a ya d'ober un hir a aber (10 km)  anvet  Ría de Ribadeo‎, entre kumun Ribadeo e Galiza, ha Castropol, en Asturiez.
Iglesia

**Iglesia** (*iliz* e brezhoneg) zo anv meur a lec'h hag a gumun e Spagn hag e broioù spagnolek.

## [[Proviñs Burgos]]
* Iglesiarrubia
* Iglesias (Burgos)

## [[Arc'hantina]]
*Departamant Iglesia, e proviñs San Juan
Kig mamout da goan

**Kig mamout da goan**  eo anv  brezhonek al levr gallek * Le sandwich de mammouth* skrivet gant Michel Piquemal, skeudennaouet gant Lionel Le Néouanig, hag a oa bet embannet e galleg e 2001. Lakaet e brezhoneg gant Mark Kerrain hag embannet gant Sav-Heol e  2012. Ouzhpenn al levr da brenañ war lec'hienn Kuzul ar Brezhoneg, e kaver un enrolladenn anezhañ da selaou ha da bellgargañ. Ar c'hentañ levr eo eus un heuliad tri en holl.

Embannet eo e brezhoneg gant an ti-embann Sav-Heol, en dastumad *Bidoc'hig*.

## An istor
Ran zo aet skuizh. Skuizh o klevout goapaerezh ar re vras peogwir eo bihan. TRAWALC’H ! Neuze en deus graet e soñj: mont da dapout ur mamout. Ur pezh pikol mamout... Ha gant hennezh e vo debret kig da goan ! En amzer ar ragistor e tremen an istor a zo kontet gant fent, en un doare bev, gant ur bern skeudennoù. Ar skrid a zo skrivet bras evit ar vugale. Ar gerioù diaes a zo displeget war rabatoù golo al levr.

## Levrioù all en heuliad
* Skol ar mamouted, 2016
* Mougev ar mamouted, 2021

## Liammoù diavaez
* Kig mamout da goan war KaB
La Vid y Barrios

**La Vid** (ar *winieg* e brezhoneg), pe **La Vid y Barrios**, zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos e kumuniezh emren Castilla y León. Tri c'harter (*barrios* e spagnoleg) zo er gumun:  *Guma, Linares de La Vid*,  ha  *Zuzones*.

## Monumant
*Manati La Vid.


file:La_Vid_y_Barrios_-_001_(36600424731).jpg |
File:Karte_Gemeinde_La_Vid_y_Barrios_2022.png |Kartenn: La Vid y Barrios, e proviñs Burgos, livet e roz.
Orellana

**Orellana** zo anv spagnolek meur a gumun

* Orellana de la Sierra e  proviñs Badajoz 
* Orellana la Vieja e  proviñs Badajoz
Olivenza

**Olivenza** zo ur gumun eus Spagn, en Extremadura,  e proviñs Badajoz.

E Portugal e voe etre 1297 (Feur-emglev Alcañices) ha 1801, pa voe aloubet gant Spagnoled e-doug Brezel an Orañjez. Abaoe Feur-emglev Badajoz emañ e Spagn.
Talavera

**Talavera** zo anv spagnolek meur a lec'h.

## Lec'hioù
###### 
*Nuestra Señora de Talavera, kêr gwechall e proviñs Salta.
*Enez Talavera, en delta ar  Paraná e proviñs Buenos Aires.

### 
*Villa Talavera (Puna), e proviñs José María Linares, e Departamant Potosí.

### 
*Talavera (Nueva Écija), kumun e proviñs Nueva Écija.
*Talavera de Taganaán, karter e Taganaán, e proviñs Surigao del Norte.
*Enez Talavera, e Mor ar Filipinez, e proviñs Surigao del Norte, e rannvro Caraga.

### 
*Enez Talavera (Paraguay), enez beuzet e stank Yacyretá-Apipé, e departamant Misiones.

###### 
*Talavera (Perou), pennlec'h an distrig heñvelanvet, e proviñs Andahuaylas, e departamant an Apurímac.
*DistrigTalavera, e proviñs Andahuaylas, e departamant an Apurímac.

###### 
*Talavera (Lleida), e proviñs Lleida, e Katalonia.
*Talavera de la Reina e proviñs Toledo.
*Talavera la Real e proviñs Badajoz.
*Talavera la Nueva, e proviñs Toledo.
*Talavera la Vieja, kumun gwechall e proviñs Cáceres.
*Tierras de Talavera, komark.

###### 
*Talavera (Oklahoma), e kêr Oklahoma City.

## Tud
*Arcipreste de Talavera, skrivagner spagnol.
*Hernando de Talavera, beleg spagnol.
*Juan Talavera y de la Vega (1832-1905), tisavour spagnol.
*Juan Talavera y Heredia, tisavour mab da Juan Talavera y de la Vega.
*María Eloisa Talavera Hernández, politikerez vec'hikan.
*Juan de Talavera, tisavour ha kizeller (1476-1531) spagnol.

## Istor
*Emgann Talavera (1809), etre an armeoù saoz-spagnol ha gall e Brezel Dieubidigezh Spagn.
*Emgann Talavera (1936), e-kerzh Brezel Spagn.
*Rejimant Talavera, rejimant spagnol kaset da dalañ ouzh an emsavidi suamerikan.
Rosalíadecastro

**HD 149143 Rosalíadecastro** zo anv ur steredenn anvet diwar anv ar varzhez c'halizek Rosalía de Castro.

E steredeg an Naeretaer emañ, 240 bloavezh-gouloù diouzh an Douar. 

Ur blanedenn c'hazek ramzel zo bet kavet o treiñ tro-dro d'ar steredenn-se. *HD 149143 b Riosar* eo an anv a zo bet roet dezhi

## Liammoù diavaez
* 

## Notennoù
Talavera la Vieja

**Talavera la Vieja**, anvet ivez **Talaverilla** gant broiz gwechall, a oa ur gêriadenn en Alta Extremadura, e proviñs Cáceres, tostik da lez kleiz ar stêr Tajo, e komark Campo Arañuelo.

E 1963 e voe beuzet ar gêriadenn evit krouiñ mirlec'h dour Valdecañas (39º 48' 18" N – 5º 24' 25" K).

Ur gêriadenn, anvet Valparaíso, a oa amezegez da Dalaverilla, hag anezhi e teu an anv brudet en Amerika.
Lababan

**Lababan** a oa ur gumun e Breizh e departamant Penn-ar-Bed, en eskopti Kerne.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* 1790 : Lababan a zeuas da vezañ ur gumun.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Jean Riou e anv.
### 
* Staget e voe ouzh kumun Pouldreuzig.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église_Saint-Paban_de_Lababan_(3).jpg|Iliz katolik *[[Tudwal (sant)|Sant Paban]]*.


## Pennad kar
* Pouldreuzig

## Notennoù ha daveoù
Guillaume Rioual

**Guillaume Rioual**, pe **Gwilhoù Riwal** (18 Kerzu 1793 e Sant-Tegoneg - 17 Eost 1843 e Kastell-Paol), a oa beleg ha saver kantikoù.

Beleget e voe e 1819, hag anvet da gure e Kraozon. Person e voe goude-se e Plogoneg adalek 1824, hag e Skaer adalek 1827 betek 1842. Mervel a reas e ti-retred ar veleien gozh e Kastell-Paol er bloaz war-lerc'h.

Meur a gantik brezhonek a savas, evel *"O, aelez ar baradoz"* pe *"Gouelit, va daoulagad"*.
Frañsez Even

**Frañsez Even** (*François Marie Éven* er marilhoù ha Francis a-wezhioù), ganet d'an 12 a viz Gouere 1872, e Lannebeur hag aet d'an Anaon d'an 20 a viz Mezheven 1959, a oa un noter hag un emsaver breizhat. Unan eus  diazezerien Goursez Breizh e voe, gant an anv ovad *Kar-e-Vro* (*Karevro* peurvuiañ). Dastum a reas kalz a c'herioù ha troioù-lavar e Bro-Dreger evit magañ studioù Frañsez Vallée. Sekretour Breuriez ar Brezhoneg hag he c'helaouenn Arvorig e voe ivez.

## Buhez

## Kentad hag ezel feal Goursez Breizh

## Emsaver buhez-pad

## Levrlennadur

## Notennoù ha daveennoù
La Alameda de Gardón

**La Alameda de Gardón** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Ajañs vruderezh

Un **ajañs vruderezh**, pe **ajañs SEO** (*Search Engine Optimization*) pe **ajañs web** pe c'hoazh **ajañs marketing niverel**, zo un embregerezh a ra war-dro brud war ar genrouedad. He labour eo kuzuliañ embregerezhioù hag ober trouz war an Internet evit lakaat gerioù-alc'hwez war bajenn gentañ Google.

### Labour graet
Tri filer an SEO eo skor labour pouezusañ an ajañsoù brudañ :
# SEO war al lec'hienn ;
# SEO war ar genrouedad ;
# SEO teknikel.

### Dazont an ajañsoù bruderezh e Breizh
Gant Ofis ar Brezhoneg ha sikour ar gartenn Ya d'ar brezhoneg ez eus chañsoù mat ec'h ay war gresk mes ul labour nevez-tout eo e brezhoneg.
Encina de San Silvestre

**Encina de San Silvestre ** zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León. 109 a dud a oa enni o chom e 2017.
Encina

**Encina** (*[[glasten|glastenenn]]* e brezhoneg) zo un anv-lec'h hag un anv-den spagnolek.

## Lec'hioù
; 
* Encina de San Silvestre, e proviñs Salamanca 

*Encinasola de los Comendadores, e proviñs Salamanca

*Baños de la Encina, e proviñs Jaén 
*Villar de la Encina, e proviñs Cuenca.

; 
* Encina (Oregon, 
* *Encina*, anv spagnolek kozh Uvalde, e Texas.

## Tud
*Juan del Encina (1468-1529), sonaozour spagnol

## Gwelet ivez
*Encinas
Bailén

** Bailén** zo ur gumun  e proviñs Jaén, en Andalouzia. Ur 17 000 a dud a oa enni e 2022.

En-dro dezhi emañ kumunioù Baños de la Encina, Guarromán, Linares er reter,  Jabalquinto hag Espeluy er su , Villanueva de la Reina.
Rumblar

Ar **Rumblar**, pe **río Rumblar** e spagnoleg, anvet ivez **río Grande** ha  **río Grande Guadalevín**, zo ur stêr e su Spagn, e dourva ar Guadalquivir. Eieniñ a ra er Sierra Morena ha redek dre broviñsoù Ciudad Real ha Jaén.
Media Iparralde

**Media Iparralde**, pe *media Euskadi an Hanternoz*, da lavarout al  lodenn  eus Euskal Herria e dalc'h Bro-C'hall, zo daou seurt anezho: ar re en euskareg hag ar re e galleg.

## En euskareg
*Egunkaria, betek 2003
*Berria, e gwerzh e pevar c'horn Euskal Herria, norzh ha su
*Herria, sizhunieg
*Kanaldude, skinwel holleuskarek
*Gure Irratia, skingomz e lapurdi
*Irulegiko irratia, skingomz e Nafarroa Beherea (Navarra Izel)
*Xiberoko Botza, skingomz e Zuberoa

## E galleg
*Enbata, sizhunieg
*La République des Pyrénées, sizhunieg
*Mediabask

## Skeudennaoueg

File:Egunkaria_2001-05-24_Everest_Pasaban.jpg
File:Berria_2019-06-28_p001_azala.jpg


## Notennoù
Berria

**Berria** (*keloù*) zo ur pemdezieg euskarek, an hini nemetañ en euskareg penn-da-benn, hag a zo skignet e pevar c'horn Euskal Herria. 

Savet e voe e 2003 da gemer lec'h  ar pemdezieg Egunkaria, a oa bet serret gant gouarnamant Spagn war-zigarez ma en dije bet liammoù gant an emsav armet  ETA.

Bemdez e vez embannet, nemet d'al Lun abaoe an 21 a viz Mezheven 2003.

En Andoain, e Gipuzkoa, emañ burev-kreiz ar gazetenn. Burevioù zo ivez e  
Gasteiz, Iruñea, Bilbo ha  Baiona.

## Pennad kar
*Media Iparralde‎
Emil Cioran

**Emil Cioran** ( e roumaneg,  e galleg ; Rășinari,  – Pariz, ) a oa ur  skrivagner roumanek  deuet da vezañ ur prederour ha skridarnodour gallek a orin rouman. 

E roumaneg e oa e skrid kentañ. En e yaouankiz e oa troet gant ar faskouriezh, ha gant *Parti populaire français* (PPF) ar gall Jacques Doriot (1898-1945).

## Buhez
Ganet e oa bet d'an 8 a viz Ebrel 1911 e Resinár, a oa en Aostria-Hungaria neuze (anvet Rășinari hiziv, hag e Roumania), ha  marvet eo d'an 20 a viz Mezheven 1995 e Pariz

Adal 1949, bloavezh e levr *Précis de décomposition*, ne skrivas ken nemet e galleg.
Apalacheg

Yezh ar boblad amerindian Apalached e oa an **apalacheg**. Ur yezh vuskogeek e oa, a veze komzet e Florida ; kar e oa d'ar c'hoasatieg ha d'an alabamaeg.

N'eo anavet an apalacheg nemet dre ul lizher bet skrivet e 1688 gant pennoù apalach da Garlos II, roue Spagn ; diwar al lizher-hont, ar yezhoniour stadunanat Geoffrey Kimball en deus kinniget un damskeudenn eus yezhadur ha geriaoueg an apalacheg.

## [[Fonologiezh]]

## Notennoù