open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plabenneg

**Plabenneg** (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon, e Breizh, ha penn kanton e departamant Penn-ar-Bed.

## Douaroniezh
* War lez an Aber Benniged emañ Plabenneg.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) : **Parrochia Abennoca**, XIè; **Guitabnec**,           1172; **Plobenec**, 1172; **Guibaganec**, **Ploabennec**, 1173; **Ploeapennoc**, **Plebe Apennoc**, 1265; **Ploebennoc**, 1277; **Ploeabennoc**, 1282; **Ploeabenneuc**, **Ploebenneuc**, 1310, 1318; **Ploeabennoc**, 1324, 1339; **Plebe Abenneunc**, 1363; **Ploenevenec** ?, 1363; **Guigabennec**,1378; **Ploeabenec**, 1439; **Ploeabennec**, 1516; **Plobenec**, 1630; **Ploabennec**, 1779.

### Gerdarzh ː
Anv den *Abennoc*, pe *Abennec*

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Alain Jestin e anv, ha pevar c'hure, Paul-Hervé Kerangueven, Jacques Abunot, Jean-François Quénéa ha Pierre Colin.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 146 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,76% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 34 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Fuzuilhet e voe eizh den gant an Alamaned e Kereozen d’an 9 a viz Eost 1944.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas nav milour eus ar gumun.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas pevar milour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.

525_Sainte_Anne_de_Lanorven.jpg|Ar chapel.
518_Sainte_Anne_de_Lanorven.jpg|Kalvar ha kroaz e porzh ar chapel.

* Chapel *Santez Anna* Lanorvenn.
* Dismantroù kastell kozh ha keriadenn Leskelenn.
* Dismantroù chapel *Intron-Varia* Leskelenn.

Monument_aux_morts_-_Plabennec-29.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
### Troveni
Lidet e veze gwezhall un droveni en enor da sant Tenenan, sant patrom ar barrez. Lidet eo bet adarre e 2008.

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar brezhoneg
* D'ar 16 a viz Kerzu 2010 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
### Deskadurezh
* Ur skol divyezhek zo e Plabenneg abaoe 1991. 
* Ur skol Diwan zo eno abaoe 1995.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 141 skoliad er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek (15,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

### Bugaligoù
*Al Liezdegemer-kêr en deus sinet Live 1 karta Divskouarn.

### Ti-embann
*Nadoz-Vor embannadurioù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
*

## Levrlennadur
* G. V. ar Yaouank, *Buez Sant Tenenan hag histor Plabennec*, Teurgn, embannadurioù Cartier, 1918, 101 p.

## Liammoù diavaez

* lec'hienn kêr
*  Plabennec, Histoire, archéologie, patrimoine, culture 
* Plabenneg war Geobreizh
*Ti an Douristed

## Notennoù ha daveoù
Pluwenn

**Pluwenn** a zo ur gumun eus Bro-Gerne, e kanton Fouenant, e departamant Penn-ar-Bed e mervent Breizh.
## Douaroniezh
## Anv
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 43 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,45% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 11 a viz Eost 1943 e kouezhas ur c'harr-nij C.47 (marilhet 42-5780) eus tirlu ar Stadoù-Unanet (*[[Army Air Corps]]*) e Pluwenn gant pemp milour en e vourzh; mervel a reas pevar anezhe (unan anezhe a zo douaret er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin e Bro-C'hall), an hini all a zeuas a-benn da achap; o vont eus Iwerzhon da Gerne-Veur edo an nijerez.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar 6 a viz Even 1959 e Tiaret (departamant Tiaret).
## Monumantoù ha traoù heverk

IlizkatolikPluwenn.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Matilin*.
* Chapel *Sant Tudi*.

Pleuven_003_Monument_aux_morts.JPG

* Monumant ar re varv.

176_Pleuven_près_chapelle_Saint-Thomas.jpg
* Maen-koun an nijourion SUAat.


Pleuven_plaque_commémorative_déporté.jpg

* Plakenn René Treussard, rezistant, harzet ha kaset da gamp-bac'h Buchenwald, marvet pa voe digarzhet ar c'hamp e miz Ebrel 1945.
* Maner Krec'h Keta.

## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 38 skoliad (11,2 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù
## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Pluwenn war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Purid

**Purid** a zo ur gumun eus ar Vro-Vigoudenn e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
## Anv

* Bernard Tanguy ː **Pumurit**, 946-952; **Pomerit**, 1284; **Pommerit**, c. 1330; **Pemerit**, 1368, 1535; **Peuverit**, **Peverit**, 1540
* Erwan Vallerie ː **Pumurit**, XIvet; **Pomorit**, 1240; **Pommerit**, *c*. 1330; **Pemerit**, 1368; **Peimerit**, 1408; **Pemeurit**, 1536; **Peuverit**, **Peverit**, 1540; **Peumerit**, 1574; **Peumerit-Cap**, 1779

## Ardamezioù

* Froger & Pressensé ː *En aour, karget gant dek dorzhell laket evel un tric'horn war e gin, 4, 3, 2, 1; ar bevar ouzh kab hag hini ouzh beg en geot, ar pemp all en gul; e erion koñchek en gwad a unnek pezh, karget ouzh kab gant teir brizhenn erminig en aour*
* Aozerː Bernard Le Brun
* Kuzul ar Gumun ː 23 Genver 1993

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Bihan, person; graet e voe al le gant Le Roux, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 87 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,07% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Taolioù-maen,
* Peulven Porsgall Nevez
* Moudenn
* Iliz sant Annouarn (XIIvet, XVIvet, XVIIIvet)
* Chapel Sant Kado & Sant Tomaz, aet en he foull e-kerzh atr XVIvet
* Chapel Sant-Jozef, savet e 1649 gant aotrounez Rubien
* Kastell Prat-ar-Stang (XIIIvet)
* Maner Lesmadeg (1789); kouldri

Restr:Peumerit (29) Église 03.JPG|Iliz sant Annouarn
Restr:149 Menhirs Peumerit.JPG|Peulvenioù
Restr:Peumerit (29) Chapelle Saint-Joseph 01.JPG|Chapell sant Jozef
Restr:Peumerit (29) Chapelle Saint-Joseph 03.JPG|Diabarzh chapel sant Jozef
Restr:Peumerit (29) Chapelle Saint-Joseph 04.JPG|Diabarzh chapel sant Jozef


## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

### Brezhoneg
*D'an 9 a viz Mezheven 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun
## Tud
### Tud ganet eno
*1941 : Ambroise Guellec, politikour

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn an ti-kêr
*  Purid war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* Daniel Delattre : *Le Finistère. Les 283 communes*. 2004
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes du Finistère*. 2001
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère*. Chasse-Marée. ArMen. 1990
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Hamon Martin Quintet

**Hamon Martin Quintet** zo anv ur strollad sonerien, krouet a-hed ar bloavezhioù gant an daou soner yaouank Erwan Hamon ha Janick Martin.

Deuet eo ar pempbenveg-se da vezañ bremañ unan eus ar re vrudetañ eus strolladoù sonerezh Breizh, evito da vezañ dibabet un anv doare saoznek dezhañ.

## Sonerien
Sonerien ar strollad :
*Erwan Hamon, bombard, fleut a-dreuz, bet o teskiñ brezhoneg; 
*Janick Martin, akordeoñs; 
*Mathieu Hamon, kan; 
*Ronan Pellen, cistr, mab da Evelyne Brisou-Pellen, niz da Jakez Pellen 
*Erwan Volant, gitar boud;

## Pladennoù
* *Du silence et du temps*, 2010, Coop Breizh
* *Les métamorphoses*, 2007, Coop Breizh
* *L'habit de plume*, 2004, Coop Breizh
* Hamon Martin Quartet: *Allune*, 2001, produet hag embannet gant Coop Breizh
* Hamon Martin: *Sous le tilleul*, 2009, An Naer/Harmonia Mundi
* Hamon Martin: *La Violette*, 1998, Pixie & Déclic
Pleiber-Krist

**Pleiber-Krist** (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Montroulez, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
War ar C'hefleud hag ar C'hoad Toulzac'h emañ Pleiber-Krist

## Anv
* Bernard Tanguy ː **Pleyber**, 1163; **Pleiber Rivault**, 1297; **P(l)oeyberrivaut**, **Ploeyber**, 1310; **Ploeyber Rivault**, *c*. 1330; **Pleyber Rivault**, 1403, 1438, 1485; **Pleiber Christ**, 1458
* Erwan Vallerie (1995) : **Pleiber**, 1163; **Ploeyberrinaut**, **Ploeyber**, 1310; **Pleiberrinan**, 1381; **Pleiber**, 1421; **Pleiber Christ**, 1458; **Pleibercrist**, **Pleiberz**, 1516; **Plibercrist**, 1654; **Pleibert-Christ**, 1779.

**Gerdarzh** ː diwar un anv den / sant ? divrud ː Iber

## Ardamezioù

## Brezhoneg
* Un hentad divyezhek a zo eno abaoe 2008.
* E distro-skol 2024 e oa 39 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (15,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Istor
Parrez kentañ Pleiber e oa enni Sant-Martin-war-ar-Maez, Sant-Seo, Pleiber-Krist, Sant-Tegoneg, ha lodenn kornog Montroulez
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Grall, person, ha Leveyer, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 130 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,49% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 6 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij P-51B-2-NA (marilhet 43-12338, 109 Tactical Reconnaissance Squadron) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*[[United States Army Air Forces]]*) nepell eus Kervenac’hant e Pleiber, e leviour a varvas.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 12 a viz Genver  1957 e Tlemcen (departamant Tlemcen).

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr* (XVIvet-XVIIIvet); Karnel (1737)
* Chapel Krist (1747-XIX*vet*); Kalvar (1536-1574)
* Kastell Treuskoad (XVvet-XVIvet)
* Kalvar Roz ar C'hra (1531)
* Kalvar sant Alar (war-dro 1630)
* Kalvar Kervern (XVIIvet)
* Kalvar Pont-Glas (XVIIvet)
* Monumant ar re varv (1914-1918), luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv (1939-1945 ha Brezel Aljeria), luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Brezhoneg
* Un hentad divyezhek a zo eno abaoe 2008.
* E distro-skol 2019 e oa 47 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (14,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Tud
### Tud bet ganet eno
* 1913 : Herri Kaouisin, embanner, skrivagner, skeudennaouer ha filmaozer.
* 1914 : Ronan Caerleon, skrivagner hag embanner.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Pleiber-Krist war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur
* *Monographie de Pleyber-Christ*, F.-M. Calvez
**Autour de Pleyber-Christ*, Jean Feutren

## Notennoù ha daveoù
Tepehoueg Pisa Flores

Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù tepehouek eo **Tepehoueg Pisa Flores** (*tepehua Pisa Flores*) komzet gant tro-dro da 4.000 den e Veracruz e Mec'hiko (1990).

Tost a-walc'h eo da depehoueg Huehuetla (59%).
Tepehoueg Huehuetla

Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù tepehouek eo **tepehoueg Huehuetla** (*tepehua Huehuetla*) komzet gant tro-dro da 3.000 den e biz Hidalgo, Huehuetla hag en hanter eus Mecapalapa e Puebla e Mec'hiko (1982).

Tost a-walc'h eo da depehoueg Pisa Flores (70%).
Totonakeg Ozumatlán

Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo **totonakeg Ozumatlán** (*totonaca Ozumatlán*) komzet gant nebeutoc'h evit 4.000 den e Puebla e Mec'hiko (1990).
Totonakeg Patla-Chicontla

Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo **totonakeg Patla-Chicontla** (*totonaca Patla-Chicontla*) komzet gant tro-dro da 6.000 den e biz Puebla e Mec'hiko (1990).
Totonakeg Sierra

Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo **totonakeg Sierra** (*totonaca Sierra* pe *totonakeg an uheldiroù*) komzet gant tro-dro da 120.000 den e Zacatlán, Puebla ha Veracruz e Mec'hiko (1982).
Totonakeg Xicotepec de Juárez

Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo **totonakeg Xicotepec de Juárez** (*totonaca Xicotepec de Juárez* pe *totonaca Zihuateutla*) komzet gant tro-dro da 10.000 den e biz Puebla, Xicotepec de Juárez ha Veracruz e Mec'hiko (1982).
Totonakeg Papantla

Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo **totonakeg Papantla** (*totonaca Papantla* pe *totonakeg an izeldiroù*) komzet gant tro-dro da 80.000 den e Veracruz e Mec'hiko (1982).
Totonakeg Coyutla

Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo **totonakeg Coyutla** (*totonaca Coyutla*) komzet gant tro-dro da 30.000-40.000 den e Puebla e Mec'hiko (1982).
Tepehoueg Tlachichilco

Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù tepehouek eo **tepehoueg Tlachichilco** (*tepehua Tlachichilco*) komzet gant tro-dro da 3 000 den e Tlachichilco e Veracruz (Mec'hiko) (1990).

Tost a-walc'h eo da depehoueg Pisa Flores (37%).
Sloveneg Karintia

Ur yezh indezeuropek eus is-skourr yezhoù slavek ar c'hreisteiz eo Sloveneg Karintia (sloveneg: *Koroško*), yezh slovened Karintia (sloveneg: *Koroški Slovenci*). Komzet e vez e stad kevredet Karintia en Aostria hag e rannvro Karintia e Slovenia gant 80 000 bennak a dud.

Teir rannyezh a zo:

* ar **podyouneg** komzet e rannvro *Podjuna* (alamaneg: *Jauntal*)
* ar **rojeg** komzet e rannvro *Rož* (alamaneg: *Rosental*)
* ar **zilyeg** komzet e rannvro *Zilja* (alamaneg: *Gailtal*)

## Gwelet ivez
* Sloveneg Prekmurje
* Sloveneg Resia
Pompei

**Pompei** a c'hall bezañ : 

## Toponimiezh
* Pompei, ur geoded roman douaret gant dislonkadenn ar Vesuvio e 79.
* Pompei, ur gêr italian a-vremañ, en hevelep lec'h, eleze e pastell-vro Napoli er rannvro anvet Campania

## Savadurioù
* Palazzo Pompei e Potsdam (Alamagn).
* Palez Pompei e Verona (Italia)

## Tud
* Jean Pompei (1909-1972), den e karg gall. 
* Christine Pompéï, skrivagnerez levrioù evit ar vugale 

## Sinema ha lennegezh
* *[[Pink Floyd: Live at Pompeii|Live at Pompeii]]*, film troet gant ar strollad Pink Floyd e Pompei
* *[[Pompeii (romant)|Pompeii]]*, ur romant istorel savet gant Robert Harris (2003)
* *[[La Pompéi]]*, un oberenn lennegel gant René-Victor Pilhes
* *[[Pompeii (film)|Pompeii]]*, ur film amerikan gant Paul W. S. Anderson deuet er-maez e 2014
* *[[Pompéi (film, 2019)|Pompéi]]*, ur film belgat-gall-ha-kanadian eus Anna Falguères ha John Shank deuet er-maez e 2019

## Sonerezh
* *[[Pompeii (albom)|Pompeii]]*, pempvet albom ar strollad rock war-raok alaman Triumvirat deuet er-maez e 1977
* *[[Live at Pompeii]]*, albom live eus David Gilmour enrollet e Pompeii e 2017. 

## C'hoari video
* *[[Pompéi (c'hoari video)|Pompéi]]*, ur c'hoari video avantur savet gant Arxel Tribe hag embannet gant Cryo Interactive e 2000.
Nós-Unidade Popular

**Nós-Unidade Popular** a zo un aozadur politikel marksour galizek a stourm evit dizalc'hded Galiza.

Krouet eo bet evel talbenn unvan Assembleia da Mocidade Independetista (AMI) ha Primeira Linha, daoust ha m'eo aet kuit dibaoe meur a ezel eus AMI.

N'en deus an aozadur-se dilennad ebet. En em kinnig a rejont e 2004 evit an dilennadegoù da barlamant Europa pa oa bet tapet gante 1.331 vot e Galiza (0,12%; 2516 mouezh e Stad Spagn a-bezh). Evit dilennadegoù broadel Galiza (*eleccións autonómicas*) 2005 ez eas 1.749 vot gante (0,1%).

Embannet e vez gante ar gelaouenn **Voz Própria** ("Hon mouezh hon-unan"). E touesk o fennoù e c'heller menegiñ Carlos Morais. Implij a reont an doare skritur ''reintegracionista''.

Liammoù o deus gant Emgann e Breizh.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn Nós-Unidade Popular
Pornaleg-Leskonil

**Pornaleg-Leskonil** a zo ur gumun er Vro Vigoudenn, e kanton Pont-'n-Abad, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.

## An anv
D'ar 1añ a viz C'hwevrer 2001 e teu "Pornaleg" da vezañ "Pornaleg-Leskonil".
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Moal, person, ha Le Moal, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 113 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,87% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 28 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk
### Parrez kozh [[Plonivel]]

010 Plonivel.JPG|Chapel Sant-Brieg, bet iliz parrez kozh Plonivel
Chapelle de Plonivel (Plobannalec).JPG|Chapel Sant-Brieg
012 Plonivel.JPG|Chapel Sant-Brieg e Plonivel, sell diabarzh
014 Plonivel.JPG|Chapel Sant-Brieg, e Plonivel. Ar stern aoter, en doare barok eus dibenn an XVIIIvet kantved. 
016 Plonivel Piétà.JPG|Chapel Sant-Brieg Plonivel, piétà eus ar XVIvet kantved 
013 Plonivel.JPG|Chapel Sant-Brieuc de Plonivel, Vierge à l'Enfant datant du XVIIe siècle
015 Plonivel Saint Brieuc.JPG|Chapel Sant-Brieuc de Plonivel, statue de saint Brieuc
017 Plonivel Saint Mélar.JPG|Chapel Sant-Brieuc de Plonivel, statue de saint Mélar
025 Plonivel Calvaire.JPG|Chapel Sant-Brieuc de Plonivel, le calvaire du placître
008 Kerhoas.JPG|Maner Kerhoas, ancienne demeure seigneuriale bigoudène du XVe siècle
009 Kerhoas.JPG|Maner Kerhoas : anv ar maner gravé sur une pierre encastrée dans un mur


## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Ya d'ar brezhoneg
D'ar 1añ a viz Kerzu 2016 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

## Melestradurezh
## Tud
* Marsel Divanac'h (1908–1978), dastumer kontadennoù.

## Gevelliñ

## Pennadoù kar
* Plonivel.
* Loktudi.
## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ar gumun
*  Lec'hienn brevez (luc'hskeudennoù)

## Notennoù ha daveoù
Ploeven

**Ploeven** a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Kraozon, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
* Er Porzhe emañ Ploeven.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Savina e anv, ha Coroller, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 47 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,98% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv er blasenn, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun
* Ploeven war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Totonakeg Yecuatla

Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo **totonakeg Yecuatla** (*totonaca Yecuatla*) komzet gant tro-dro da 500 den e Yecuatla (293 den diwar 11.541 a dud en holl) ha Misantla (126 den diwar 50.000 a dud en holl) e Veracruz e Mec'hiko (1994).
Totonakeg Filomeno Mata-Coahuitlán

Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo **totonakeg Filomeno Mata-Coahuitlán** (*totonaca Filomeno Mata-Coahuitlán* pe *totonaca Santo domingo*) komzet gant tro-dro da 10.000-12.000 den e uhedirioù Veracruz e Mec'hiko (1982).
Plogastell-Sant-Jermen

**Plogastell-Sant-Jermen** a zo ur gumun eus ar Vro Vigoudenn e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
## Douaroniezh
* War lez Stêr Waien emañ Plogastell.

## Anv
* Bernard Tanguy ː **Plebs Castelli in Kemenet**, 1223; **Ploegastel**, c. 1330, 1368; **Ploecastel Sainct Germain**, 1444. 
* Erwan Vallerie ː **de Plebe Castelli in Kemenet**, 1223; **Ploegastel**, 1368; **Ploegastell**, 1408; **Ploecastel Sainct-Germain**, 1444; **Ploegastell**, 1516, 1536; **Ploecastel**, 1574; **Plougastel Saint-Germain**, 1779.

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Tromeur, eus parrez Plogastell, ha gant Philippe, kure trev Sant-Enored.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 111 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,79% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 27 a viz  C'hwevrer 1954 e Cac Ba en Tonkin er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Klozadur galian ha roman Killioù; maner Killioù, bet diskaret.
* Kastell Hilgi (XVIIvet, XVIIIvet, XIXvet); marchosioù eus 1682.
* Maner Kerdaniel (XVvet, XVIvet, XVIIIvet); chapel eus XVIIIvet.
* Kalvar (1559), da heul monumant ar Re Varv.
* Chapel *Sant Jermen* (XVvet, XVIvet).
* Chapel *Sant Honore* (XVIIvet), roudoù nemetken.
* Iliz katolik *Sant Pêr* (XIXvet).
* Feunteun *Santez Kristina*.

Plogastel-Saint-Germain (29) Château du Hilguy 09.JPG|Kastell Hilgi.
Plogastel-Saint-Germain (29) Château du Hilguy 07.JPG|Kastell Hilgi.
Plogastel-Saint-Germain (29) Chapelle Saint-Germain 07.JPG|Chapel *Sant Jermen*.
Plogastel-Saint-Germain (29), chapelle Saint-Honoré 1.JPG|Chapel *Sant Honore*.
Plogastel-Saint-Germain (29) Chapelle Saint-Germain 11.JPG|Kalvar chapel *Sant Jermen*.
Plogastel-Saint-Germain_19_Eglise_paroissiale.jpg|An iliz katolik.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

### Brezhoneg

Plogastel-Saint-Germain_22_Ecole_Diwan.jpg|Ar skol Diwan.

* E distro-skol 2024 e oa 35 skoliad enskrivet er skol Diwan (21,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

### Skolioù
* Ur skol-stad.
* ur skol Diwan digoret e miz Gwengolo 2010.
## Tud
;Tud ganet eno
* 1927 : Lukian Tangi, skrivagner brezhonek

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
Ar gevellerezh gant Silverton e Devon (Bro-Saoz) deraouet e 1991 a zo bet lakaet termen dezhañ e 2004.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Levrlennadur
* Daniel Delattre : *Le Finistère. Les 283 communes*, 2004.

## Notennoù ha daveoù
Plogoneg

**Plogoneg** a zo ur gumun eus Bro C'hlazig e kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Istor
### 
Nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Plogoneg, Pierre Le Grand ha Le Roy, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.

### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Vistorte, kure, "deut war e c'her a-benn nebeut".

## Kanton
E kanton Douarnenez e oa betek ...
Hiziv eo stag ouzh kanton Kemper1

## Monumantoù ha traoù heverk

*Chapel Sant-Telo

## Douaroniezh
* War lez ar Stêr Deir emañ Plogoneg.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
*1923: Vincent Cosmao, teologour dominikan
*1948: Lukian Kergoat, yezhoniour ha skolveuriad brezhonek

### Tud marvet eno
### Tud liammet ouzh ar gumun

## Brezhoneg

D’ar 15 a viz Kerzu 2017 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

## Gevelliñ

Gevellet eo Plogoneg gant Llandysul ur barrez vihan eus bro Gembre e-lec'h e vez kavet ul lodenn vat a gembraegerien (70% eus an dud) dibaoe 1988-1989 (sinadur lodenn gentañ karta gevelliñ e miz Gouere 1988 e Llandysul hag an eil e Plogoneg e miz Eost 1989).

Ur gevredigezeh a ra war-dro an eskemmoù etre an div barrez: "Kuzul gevelliñ Plogoneg Llandysul". Aozañ a ra ar gevredigezeh-se ur fest-noz bep bloaz, beajoù eskemm etre an div barrez hag oberennoù all (pezh-c'hoari Istor Sant Telo da skouer) dizingaloc'h.

## Liammoù diavaez

* Plogoneg war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù
Ploveilh

**Ploveilh** a zo ur gumun eus Bro C'hlazig e kanton Kemper-1, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
* E distro-skol 2024 e oa 49 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (13,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
### Ya d'ar Brezhoneg
* D'an 3 a viz Gouere 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'an 28 a viz Mezheven 2011 e oa bet roet al label Ya d'ar brezhoneg a live 2 d'ar gumun.
* D'an 20 a viz Kerzu 2018 e oa bet roet al label Ya d'ar brezhoneg a live 3 d'ar gumun.
### Kevredigezh
* Ur gevredigezh *Brezhoneg e Ploveilh* zo.
### Ti-embann
*Preder.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Lagadec, person parrez Ploveilh; nac'het e voe gant Compagnon, person parrez Bodivid.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 104 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,14% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

030 Château Pérennou Plomelin.jpg|Maner Perennou.

* An iliz-parrez, gant Hent ar groaz, e brezhoneg.
*Chapel *Sant Filiber*.
*Chapel *Sant Rok*.
*Maner Kerambleiz.
*Maner Kerouzien.
*Maner Perennou.
*Milin Rozulien.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.

## Sevenadur
* Kelc'h keltiek "Milinerien Ploveilh".
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

Ti-kêr Ploveilh.JPG|Ti-kêr Ploveilh.

## Tud
### Tud ganet eno
*1865 : Kaourintin an Ourz, kazetenner brezhonek

### Tud marvet eno
*2010: Roparz Omnes, maer ar gumun e-pad 30 vloaz, eus Urzh an Erminig.
### Tud liammet ouzh ar gumun
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Ploveilh war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù
Ploveur

**Ploveur** (distagadur er vro: , ), a zo ur gumun er Vro Vigoudenn, e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg
* D'an 28 a viz Ebrel 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
### Deskadurezh
* Ur skol divyezhek a zo eno abaoe 1993. 
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 73 skoliad er c'hlasoù divyezhek (26,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz : tud eus ar barrez a gemeras perzh e preizhadenn maner an aotrou du Haffont e Triagad. Parrez Ploveur a asantas paeañ 800 lur a zigoll d'e berc'henn. E chapel Itron-Varia Dreminou en em vodas dileuridi ar 14 parrez emsavet. Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Ploveur, Lucas Denys, goude an emsavadeg .

### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Siner, person, ha Merdi, kure, eus parrez Ploveur, ha Loedou, person, ha Kerloc'h, kure, eus parrez Beuzeg.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 96 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,64% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.
* Kalvarioù.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
* Monumant Rezistanted FTPF Pornaleg-Leskonil bet fuzuilhet er gumun, luc'hskeudenn.
### Lec'hanvadurezh
 
* An Hañvod : meur a gêriadenn a zo tro-dro d'ur maner a oa savet amañ er 15 kantved (An Hañvod Gozh, An Hañvod Nevez, Ti Prad an Hañvod). Bez ez eus ivez un anv-lec'h anvet Menez Hañvod.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel kumun Ploveur
* Ploveur war lec'hienn Geobreizh
*Bro Vigoudenn

## Daveoù
1445

*Diwar-benn bloavezh *'1445*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1445|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1445]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1445|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1445]]*
__NOTOC__
Fodéba Keïta

**Keita Fodeba** (1921-1969) bet rener korolladeg afrikan, ha ministr Republik Ginea.

**Keëta Fodéba** a oa skrivagner, sonaozer ha politikour a vro Ginea. Asambles gant Kante Facely e savas ar gorolladeg Afrikan, lec'h ma veskas dañsoù hengounel, ha ritmoù ar djembe. Ar strollad dañs-mañ a zo bet lakaet da vroadel goude dieubidigezh Ginea.
Ministr eo bet ivez meur a-wezh (Ministr ar surentez; an difenn hag ar surentez, al labour douar), betek 1969, bloavezh ma voe harzet ha kondaonet d'ar marv ha fuzuilhet dindan urzhioù Ahmed Sékou Touré.
Merk kardinal

Ur **merk kardinal** (*kardinal* a dalvez amañ evit ar peder roudenn bennañ eus ar c’hompas : norzh, reter, su ha kornaoueg) a zo ur merk mor (anvet balizenn) evit diskouez d’ar verdeerien pelec’h ez eus un dañjer er mor.Diskouez a a ra eta lec’h an dañjer e-keñver ur roud-avel (poent kardinal) hag anvet eo dre-se ar **reizhiad kardinal**. Dishañval eo neuze diouzh ar reizhiad lateral a ziskouez hepken e peseurt tu eo ret tremen p’emeur o verdeiñ en ur ganol (amañ ne zigemer nemet tribourzh ha babourzh).

## Ar reizhiad kardinal

Dishañvalet e vez ar balizennoù (pe merkoù) gant :
*livioù (melen ha du — dishañval ar patrom hervez ar poentoù) ;
*arouezioù (tric’hornioù) ;
hag, a-wechoù,
*goulaouioù (war elum da noz pe pa vez teñval)

***Merk Norzh** (ret eo tremen en norzh d’ar merk)
***liv* : du - melen
***arouez* : daou dric’horn du, begoù en nec’h
***gouloù* : gwenn, sked-disked dibaouez

***Merk Reter** (ret eo tremen er reter d’ar merk)
***liv* : du - melen - du
***arouez* : daou dric’horn du, begoù tro-kein
***gouloù* : gwenn, tri sked lerc’h-ouzh-lerc’h

***Merk Su** (ret eo tremen er su d’ar merk)
***liv* : melen - du
***arouez* : daou dric’horn du, begoù en traoñ
***gouloù* : gwenn, c’hwec’h sked lerc’h-ouzh-lerc’h hag ur sked hir

***Merk Kornaoueg** (ret eo tremen er c’hornaoueg d’ar merk)
***liv* : melen - du - melen
***arouez* : daou dric’horn du, beg-ouzh-beg
***gouloù* : gwenn, nav sked lerc’h-ouzh-lerc’h

***Doareoù da zelc’her soñj*** : Diskouez a ra an tric’hornioù du lec’h an du war ar merkoù. Evit ar gouloù eo ret soñjal e dremm un horolaj : tri sked (evit 3 eur), c’hwec’h sked (evit 6 eur), nav sked (evit nav eur) ha hanternoz (= norzh).

### Arouezioù gouloù

Skeudenn:Cardinal N Q.gif|Norzh
Skeudenn:Cardinal E Q.gif|Reter
Skeudenn:Cardinal S Q.gif|Su
Skeudenn:Cardinal W Q.gif|Kornaoueg


## Gwelet ivez
*merkoù lateral
Nivlennad Orion

**Nivlennad Orion**, anvet ivez *M42* pe *NGC 1976*, a zo un nivlennad skign arwer he liv, lec’hiet e steredeg Orion, un tammig dindan an Tri Roue. An nivlennad skedusañ eus an oabl eo ha gellout a reer gwelout anezhi hep benveg ebet pa vez du an noz.
Lodenn bennañ ur goumoulennad gaz ha poultrenn eo.
He ment a zo 33 bloavezh-gouloù pe war-dro.
Emañ war-dro 1600 bloavezh-gouloù diouzhimp.
Gouel Sant Padrig

**Gouel Padrig**, pe **Gouel Sant Padrig** a lider d’ar 17 a viz Meurzh evel ur gouel kristen e koun Sant Padrig (386-493), a vije bet avieler Iwerzhon. Un devezh dilabour eo ar 17 a viz Meurzh, abalamour da se, e Republik Iwerzhon, en enez Montserrat, hag e proviñs an Douar-Nevez ha Labrador e Kanada.

Lidet e vez *Gouel Sant Padrig* gant Iwerzhoniz e Republik Iwerzhon hag e Hanternoz Iwerzhon hag er bed a-bezh gant an dud o zeu o hendadoù eus Iwerzhon (Stadoù Unanet Amerika, Kanada, Breizh-Veur…). Bremañ e vez kalz tud n’int ket Iwerzhoniz o lidañ ar gouel-se ivez (e Breizh evel e broioù all). E Dulenn hag e kalz kêrioù eus Iwerzhon e vez dibunadegoù bras ha laouen er straedoù hag a bep seurt abadennoù all diouzh an noz (sonerezh…). Devezh ar vro eo evit Iwerzhoniz hag un digarez da lidañ sevenadur ar vro, ha da fichañ an dilhad gant arouezioù evel ar *melchon* pe al liv gwer, liv broadel Iwerzhon. 

Kroget e voe da lidañ Gouel Sant Padrig war an ton bras en Iwerzhon en , d’ar mare ma oa un adsav broadel eno. Met pell diouzh Iwerzhon an hini e voe aozet an dibunadeg kentañ peogwir e c’hoarvezas e Montréal, e Kebek, e 1824, gant divroidi eus Iwerzhon. Bremañ e vez dibunadegoù bras-kenañ bep bloaz e Dulenn, e New York, Boston ha kêrioù all eus ar Stadoù Unanet, e Belfast, hag abaoe ur pennadig ivez e Londrez. Gant aozerien Gouel Etrekeltiek an Oriant e vez aozet abaoe un nebeud bloavezhioù ur pezh abadenn sonerezh e Pariz, enni sonerien eus Breizh hag ar broioù keltiek all

Ouzhpenn bezañ ur gouel broadel en Iwerzhon ez eo gouel Sant Padrig ivez ur gouel kristen e vez lidet gant ar Gatoliked. Gant feizidi Iliz Iwerzhon, Anglikaned anezho, e vez lidet ivez, met heulierien ilizoù protestant all Hanternoz Iwerzhon ne reont ket peurvuiañ, abalamour m’eo stag ar gouel-se evito ouzh ar vroadelouriezh iwerzhonat. Degouezhout a ra Gouel Sant Padrig da vare ar C’horaiz, met en Iwerzhon eo boas an dud a ra vijil d’ar c’houlz-se d’ober un ehan e-pad un devezh evit gellout kemer perzh er gouel.

## Lidañ Gouel Sant Padrig en Iwerzhon

Saint Patrick's Day (1).jpg
Saint Patrick's Day (2).jpg
Saint Patrick's Day (3).jpg
Saint Patrick's Day (4).jpg
Saint Patrick's Day (5).jpg
Saint Patrick's Day (6).jpg
Saint Patrick's Day (7).jpg
Saint Patrick's Day (8).jpg
Saint Patrick's Day (9).jpg
Saint Patrick's Day (10).jpg
Saint Patrick's Day (11).jpg
Saint Patrick's Day (12).jpg
Saint Patrick's Day (13).jpg
Saint Patrick's Day (14).jpg
Saint Patrick's Day (15).jpg


## Liammoù diavaez
* Gouel Sant Padrig e Dulenn
* Gouel Sant Padrig e Londrez
* Gouel Sant Padrig e New York
* istor dibunadegoù gouel Sant Padrig
* ReligionFacts.com: St. Patrick's Day - Istor, boazioù ha arouezioù.
Teorienn ar reizh

Ur preder war darempredoù etre an dud diwar ar rev eo **teorienn ar reizh**. Dispartiañ a ra ar rev diouzh ar reizh ken e pouez hemañ war skeudennadur kevredigezhel ar reizhoù ha n'eo ket liammet strizh gant ar rev bevoniel. Setu perak e skrivas Simone de Beauvoir : "ne vezer ket ganet evel ur vaouez, dont a reer da vezañ evel-se" (*An Eil reizh*, 1949). Diorroet eo bet kalz teorienn ar reizh er Stadoù-Unanet diwar levezon strolladoù heñvelrevidi o deus gounezet un hewelded bras. E meur a skol-veur stadunanat ez eus bet krouet kevrennoù kelenn war ar studioù dre ar reizh. Komz a reer eus al luskad "queer" hag eus ar broad queer" evit envel hollad an emsaverien evit reiñ muioc'h a frankiz d'an heñvelrevidi.

## Levrlennadur

* Butler, Judith, Reuz er reizh (Gender Trouble), emb. kentañ : 1990.
Judith Butler

Ur brederourez hag ur skolveuriadez stadunanat eo **Judith Butler** (ganet e 1956). 

Reiñ a ra kentelioù e kevrenn an Helavarded hag al Lennegezh keñveriet e Skol-Veur Kalifornia e Berkeley. Degemeret e voe he zezenn e 1984 (*Sujedoù evit ar c'hoant : prederiadennoù hegelian en 18vet kantved e Bro-C'hall*).

Anavezet eo evit he labour postframmadouriezhel m'he deus renet evit atersiñ an termen benevouriezh hag e endro prederouriezhel.

Brudet emañ evel unan eus an dud a skriv ar muiañ diwar-benn an deorienn queer. 

## Oberennoù pennañ
* 2005: *Giving An Account of Oneself*
* 2004: *[[Undoing Gender]]*
* 2004: *Precarious Life: The Powers of Mourning and Violence*
* 2000: *Contingency, Hegemony, Universality: Contemporary Dialogues on the Left (with Ernesto Laclau and Slavoj Žižek)*
* 2000: *Antigone's Claim: Kinship Between Life and Death*
* 1997: *The Psychic Life of Power: Theories in Subjection*
* 1997: *Excitable Speech: A Politics of the Performative*
* 1993: *[[Bodies That Matter: On the Discursive Limits of "Sex"]]*
* 1990: *[[Gender Trouble]]*: *Feminism and the Subversion of Identity*
* 1987: *Subjects of Desire: Hegelian Reflections in Twentieth-Century France*

## Liammoù diavaez
* Berkeley Faculty Biography - Judith Butler
* European Graduate School Faculty Website - Judith Butler
Jehan Lagadeuc

**Jehan Lagadeuc**, pe **Yann Lagadeg** e brezhoneg a-vremañ, a oa ur beleg eus Bro-Dreger, hag oberour ar *c'h[[Catholicon]]* brezhonek. 

Ganet e oa bet e Plougonven (skrivet *Ploegonven* da neuze), e Treger, e maner *Mezedern* (Maez-Edern) e penn kentañ ar . 

E levr zo anezhañ ur geriadur teiryezhek (brezhoneg, latin ha galleg), skrivet e 1464, ha war un dro ar c'hentañ geriadur brezhonek hag ar c'hentañ geriadur gallek. 
E 1499 e oa bet embannet e Landreger : ar c'hentañ levr moulet e brezhoneg e oa. Ul levr-kavell eo eta evel an holl levrioù bet embannet a-raok ar bloaz 1500. 

* Le Menn : *Le Catholicon de Jehan Lagadeuc. Dictionnaire breton, français et latin publié d'après l'édition de M[ess]ire Auffret de Quoatqueveran imprimée à Tréguier par Jehan Calvez en MCCCCXCIX* ; Lorient, Corfmat, (1867). Er skrid-mañ e vefe ar c'hentañ roud eus un tamall graet da gKervarker diwar-benn Barzaz Breiz. Da vezañ gwelet war lec'hienn levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2
* Pierre Trepos : *Le Catholicon de Jean Lagadeuc. (Pour son cinquième centenaire)* ; Brest, Emgleo Breiz. 1965 [tiré à part des Annales de Bretagne, LXXI/4, 1964]. Adembannadur, Brest, Brud Nevez. 1990.
## Liammoù diabarzh
**[[Catholicon]]*
Giovanni Balbi

Ur beleg italian eus kêr Genova, en  e oa Giovanni Balbi. Brudet eo ivez e anv latin, *Johannes Januensis de Balbis*, evel oberour ur c'h-*Catholicon* latin, da lavarout eo ur geriadur a oa e anv *Summa grammaticalis quae vocatur Catholicon*, echuet gantañ d’ar 7 a viz Meurzh 1286. Ar c'hentañ geriadur latin urzhiet hervez al lizherenneg e oa ar c'h-*Catholicon*-se hag advoullet e voe meur a wech. Talvezet en deus da skouer da c'heriadurourien all da vare an azginivelezh. War ar skouer-se e voe savet e c'heriadur teiryezhek gant ar Breizhad Yann Lagadeg, ar c'h-Catholicon.

## E vuhez
Eus e vuhez n'ouzer ket kalz a dra. E 1272, hag eñ e barr e vrud, e roas e vadoù d'ar re baour e Genova da vont da veleg gant Urzh Sant Dominig.
Jean Giono

**Jean Giono** zo ur skrivagner gall, bet ganet e Manosque d'an 30 a viz Meurzh 1895, ha marvet d'an 9 a viz Here 1970.
Bec'h en doe e dibenn ar brezel abalamour d'e emzalc'h peoc'helour.
Ul levr gantañ zo bet troet e brezhoneg, diwar zorn Garmenig Ihuellou: *An den a blante gwez*.
Merk lateral

Ur **merk lateral**, da lavaret eo *kostez*, zo ur merk mor a servij d’ar voraerien da c’houzout pelec’h emañ kostezioù ur ganol-vor.
Pep merk a ziskouez ledander an hent-mor dre e vevenniñ war bep tu. War ar reizhiad babourzh/stribourzh, da lavaret eo tu kleiz/tu dehoù eo diazezet tu ar merkoù.
A-benn d’ar red eo graet ar balizadur : en ur stêr ez a neuze eus ar mor etrezek ar vammenn, hag eus ar mor etrezek antre ar porzh.
Ret eo neuze d'ul lestr a ya eus ar mor etrezek ur porzh uheloc’h er stêr lezel ar merkoù stribourzh war e du dehoù hag ar merkoù babourzh war e du kleiz, hag ar c’hontrol pa ziskenn gant ar stêr evit mont etrezek ar mor bras.
Livet eo ar merkoù-se : lod zo ***[[gwer (liv)|gwer]]*** ha lod zo ***[[ruz (liv)|ruz]]***.

## Ar reizhiadoù lateral
Div reizhiad zo er bed :
*ar **reizhiad A** en Europa, ar braz eus Azia, Aostralia ha Zeland-Nevez, un darn eus Afrika ;
*ar **reizhiad B** en Amerikaoù, Japan, Korea hag ar Filipinez.

Ar **reizhiad A** :
*livet ha goulaouet e ruz eo ar merkoù babourzh ;
*livet ha goulaouet e gwer eo ar merkoù stribourzh.

(Babourzh) (kleiz) (Ruz) _____________________________________ (Stribourzh) (dehoù) (Gwer)

Ar c'hontrol eo er **reizhiad B**.

En div reizhiad :
*ar merkoù babourzh o deus pennoù plat, pe a-hend-all ez eo karrezek o c'horf ;
*ar merkoù stribourzh o deus pennoù pikernek, pe a-hend-all ez eo tric’hornek o c'horf.
Evit ar re na zigemmont ket mat al livioù ruz ha gwer eo bet graet ar stummoù disheñvel-se .

## An adkanolioù
A-wechoù e c'hall bezañ div ganol, an hini bennañ (alies an hini aesañ pe an hini zonañ, implijet gant al listri brasañ), hag un eil kanol (evit al listri bihanoc'h, bigi plijadur da skouer). En degouezh-se ez eus merkoù disheñvel un tamm (ruz ha gwer).

*Ar ganol bennañ zo diskouezet gant al livioù e penn krec'h ar merk

*An adkanol zo merket gant al livioù e-kreiz.

## Gwelet ivez
*Merkoù kardinal
Kanol

**Kanol** a c'hell bezañ :

*mard eo ur ger benel (liester kanolioù) :
***kanol*, *ar ganol*, un hent evit an dour, sellet ouzh kanol (dour);
**pe neuze un tremen-mor bageüs strizh a-walc'h etre aodoù, enezennoù, kerreg, en un aber, sellet ouzh kanol (mor);
**dre hevelebiezh : un hent difetis pe ur staliadur evit ar gwagennoù skignañ, sellet ouzh kanol (skignañ);

*mard eo ur ger gourel (liester kanolioù) :
***kanol*, ar *c'hanol*, un ardivink brezel, sellet ouzh kanol (kanolierezh).
PC Engine

Ar **PC Engine** (er Stadoù Unanet: **Turbo Grafx 16**) a zo ul letrin c'hoari eus an trede remziad. Deuet e oa er-maez e 1987 e Japan hag e 1989 er Stadoù Unanet. N'eo ket bet lakaet e gwerzh en Europa. Bez' e oa anezhi al letrin kentañ oc'h implij an deknologiezh CD-ROM, nevez-flamm d'ar mare-se.

## C'hoarioù heverk
* *[[Bomberman]]*
* *[[Bonk's Adventure]]*
* *[[Demon Castle Dracula X]]*
* *[[Dungeon Explorer]]*
* *[[Kato & Ken]]*
* *[[Out Run]]*
* *[[Parodius]]*
* *[[R-Type]]*
* *[[Ys 4]]*

PC Engine CD-ROM2 Interface Unit.jpg|PC-Engine CoreGrafx CD-ROM2
NEC-TurboGrafx-16-CD-FL.jpg|TurboGrafx-16 CD-ROM2
PCEngine SuperGrafx with SuperCDRom2.jpg|SuperGrafx Super-CD-ROM2
PCEngine FirstModel with SuperCDRom2.jpg|PC Engine Super-CD-ROM2
PC Engine Duo.jpg|PC-Engine-Duo
PC Engine Duo-RX.jpg|PC-Engine-Duo-RX
Tatouadur

An **tatouadur** zo un doare da sevel tresadennoù pe arouezioù war ar c'horf dre silañ livioù er c'hroc'hen. En un doare hengounel e veze graet gant liv Sina pe livioù diwar glaoù pe soav. Bremañ e vez graet gant livioù enne enlivadoù produet gant an industriezh. Savet e vez an tatouadurioù o silañ liv dindan ar c'hroc'hen war-bouez ur benveg lemm pe nadozioù. Kleizennañ a ra ar gloaz ha gwelet e vez al liv hag an dresadenn savet a-dreuz ar c'hroc'hen. Lezet e vez al liv en un tachad resis a-walc'h, etre an iskroc'hen hag an uskroc'hen. Emañ etre 1 pe 4 mm hervez ar seurt kroc'hen ha lodenn ar c'horf m'emañ an tatouadur. Emañ an tachadoù tevañ er c'hein, en daoulin hag en daouilin.

Kavet e vez teknikoù tatouiñ dre ar bed a-bezh, eus an Ainoued e Japan, Polinezia, Afrika, Su Amerika, Europa pe Sina hag abaoe an amzerioù koshañ ivez. Savet e vezont evit abegoù relijius, arouezel, evit pareañ an dud pe evit o c'hened. E meur a sevenadur e vez sellet outañ evel ul lid tremen abalamour d'ar boan a vez santet ouzh e sevel.

Dont a ra ar ger "tatouadur" diwar an tahitieg *tatu* pe *tatau* hag a dalvez kement ha "merkañ" pe "skeiñ". Anvet e vez ivez *enlivadur*, *brizhelladur* pe *broudvrizhelladur*. E japaneg e vez graet *irezumi* eus an teknik hengounel implijet eno.

Er bloavezhioù-mañ muioc'h-mui a dud, dreist-holl ar re yaouank, a dibab lakaat o c'hroc'hen da vezañ tatouet. War gresk ec'h an an niver a dud livet o c'hroc'hen e Norzh Amerika, Japan hag Europa diouzh un tu ha kregiñ a ra an dud er sevenadurioù ma veze tatouet a-gozh da distreiñ d'an doare-ober hengounel-se goude ma oa bet dilezet mui-pe-vui peurliesañ abaoe donedigezh ar visionerien eno. 

Daoust ha ma vez implijet c'hoazh meur a deknik hengounel dre ar bed evit terriñ ar c'hroc'hen a-benn lakaat al liv da vont dindanañ, a-wechoù poanius-tre, an teknik muiañ-implijet hiziv en Europa hag Amerika a zo un ardivink tredan ijinet gant Samuel O'Reilly e 1891, ennañ meur a nadoz voan.

Dre ma'c'h eo bet implijet an tatouadur gant stolladoù zo evel ar yakuza e Japan pe gant an dud bet en toull-bac'h en Europa, e meur a sevenadur e vez graet al liamm gant an tatouadur, o krediñ ec'h eo torfedour eo an neb a zo bet livet e groc'hen hag e meur a vro e vez klasket kuzhat an tatouadurioù e lec'hioù zo, da skouer war al labour.

Posupl eo tennañ kuit un tatouadur war-lerc'h, peurliesañ dre implijout ul laser, met ker e koust ha poanius-tre e c'hell bezañ. Teknikoù nevesoc'h zo ivez a implij an drenkenn c'hlikolek. 

Riskloù zo pa vezer tatouet, en o zouez : ar c'hontammadur, allergiezhioù rak al livioù ha kleñvedoù red kaset dre ar gwad dreist-holl. Izel-tre eo ar riskloù avat pa vez naet al lec'h ma vezont graet hag implijet manegoù ha pa vez cheñchet al livioù hag an nadozioù a den da den.

Tatouet e vez al loened alies ivez evit o merkañ.

## Gwelet ivez
* Arzoù korf
* Toullgorferezh (*piercing*)
Yezhoù penoutiek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù penoutiek** (saozneg: *Penutian*), ennañ 33 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet ha Kanada.

Dont a ra an anv *"penoutiek"* diwar ar ger evit *daou*, distaget [pen] er wintoueg ha maidoueg diouzh un tu hag [uti] en outieg.

Ne deu ket ar yezhonourion a-benn d'en em glevout hag-eñ ez eus ur familh-yezhoù gwirion eus an holl yezhoù renket a-wechoù dindan an anv *penoutiek*, met gallout a reer o renkañ evel-hen dre vras hervez an Ethnologue http://www.ethnologue.com/14/show_family.asp?subid=1728:

* Yezhoù penoutiek Kalifornia
** Yezhoù wintouek
* Yezhoù tchinoukek
* Yezhoù maidouek
* Yezhoù penoutiek Oregon
** Yezhoù aodoù Oregon
*** Yezhoù kousek
*** Yezhoù siouslawek
*** Yezhoù yakonek
** Yezhoù kalapouyek
** Yezhoù takelmek
* Yezhoù penoutiek an Uhelenn
** Yezhoù klamatek-modokek
** Yezhoù sahaptinek
* Yezhoù tsimichiek
* Yezhoù penoutiek direnk
* Yezhoù yokek-outiek
** Yezhoù outiek
*** Yezhoù kostanoek
*** Yezhoù miwokek
**** Yezhoù miwokek ar reter
***** Yezhoù miwokek ar sierra
**** Yezhoù miwokek ar c'hornôg
** Yezhoù yokoutsek
## Liammoù diavez
* Yezhoù penoutiek
* Yezhoù meuriadoù norzh ha kreiz Kalifornia
* Ethnologue
Auschwitz-Birkenau

**Auschwitz-Birkenau** (poloneg: *Oświęcim-Brzezinka*) a oa ar brasañ aozadur kendastum ha kamp-diouennañ gant an nazied alamaneg, savet ganto war zouar kêr Oświęcim (Auschwitz en alamaneg), 60 kilometr eus Kêr Krakovia (poloneg: *Kraków*), e Polonia, ur vro aloubet gant an Alamaned en amzer-se. Krouet e voe ar c'hamp gant un SS alaman e miz Mae 1940 ha dieubet e voe gant an Arme Ruz d'ar 27 a viz Genver 1945.

Dindan 5 bloaz, e voe kaset da ludu kement ha 1,3 milion a dud, ken gwazed, ken maouezed, ken bugale, ha 900.000 anezhe kenkent ha diskennet eus trenioù ar marv en Auschwitz-Birkenau. Darn a veze kaset d'ar c'hambreier-gaz, darn all lazhet kenkent a daolioù bistolennoù pe fuzuilhoù. Kalz a varve diwar gleñved, diwar ziouer a voued, diwar arnodoù medisined, pe er c'hambreier-gaz war-lerc'h poanioù gouzañvet a bep seurt. 

Auschwitz a zo gwelet evel ar brasañ kamp-diouennañ a-viskoazh, anezhañ arouez al lazhadeg vras kaset da benn gant an Nazied, arouez ar gouennlazh ma voe distrujet 6 milion a dud, 90% anezho yuzevien eus pevar c'horn Europa, hag arouez ar Shoah.

## Tri iskamp a oa en Auschwitz

* Auschwitz I (lazhet ~70 000 den ennañ)
* Auschwitz II Birkenau (kamp-diouennañ lazhet ~ 1.2 milion den ennañ)
* Auschwitz III Monowitz (kamp-labour)

## Roll komandanted ar c'hamp
* Rudolf Höss (Mae 1940 - Du 1943; Mae 1944 - Gouere 1944)
* Heinrich Schwarz, Friedrich Hartjenstein & Arthur Liebehenschel (Du 1943 - 15 Mae 1944)
* Josef Kramer (Mae 1944 - Kerzu 1944)
* Richard Baer (Kerzu 1944 - Genver 1945)

## Anvioù 13 den diwar daou vilion bennak bet bac'het pe lazhet en Auschwitz
* Jean Améry, skrivagner aostrian
* Władysław Bartoszewski, ministr polonat
* Anne Frank hag he mamm Edith Frank
* Viktor Frankl, bredelfennour aostrian
* Kurt Gerron, aktour ha leurenner alaman, lazhet er c'hambroù-gaz
* Imre Kertész, skrivagner hungarat
* Hans Krása, sonaozour tchekoslovakiat, lazhet er c'hambroù-gaz
* Primo Levi, skrivagner italiat : s.o. e levr *[[Se questo è un uomo]]*/*Hag un den ez eus anezhañ*
* Edith Stein, santez alaman a orin yuzevek, lazhet er c'hambroù-gaz
* Else Ury, skrivagnerez alaman, lazhet er c'hambroù-gaz
* Simone Veil, politikourez c'hall 
* Elie Wiesel, skrivagner amerikan ganet e Treuzsilvania

## Liammoù diavaez
*  ''Filmer Auschwitz : une histoire soviétique''