open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boa

Ur **boa**, pe **boa mouger** (*boa constrictor* e latin hag e meur a yezh), zo un naer vras, divinim, debrerez-kig, eus Amerika. Kavet e vez eus Mec'hiko en hanternoz betek Arc'hantina er c'hreisteiz. En em vagañ a ra gant krignerien vihan, evned, glazarded, ha kizhier gouez, pe oseloted. Ar re vrasañ a c'hall debriñ loened bras. Mojennoù zo diwar-benn boaed o devoa debret ur vuoc'h, diaes da grediñ.

Hervez ar spesad pe ar reizh e c'hall tapout 2 pe 3 metrad hed, hag e Brazil betek 4,5 m), ha pouezañ a c'hallont betek 15 k.

## Anvioù all
Anavezet eo ivez evel **mantona** (e Perou), **mazacuata** en Kreizamerika, **tragavenao**, **jiboia** ha **lampalagua** en Latinamerika, **macaurel** en Venezuela pe **macajuel** en Trinidad ha Tobago,.

## Notenno
Piton

**Piton** zo anv meur a dra:
* Python, un euzhvil e mojennoù Hellaz kozh
* an naer-biton a zo un naer
* Pithon, kumun c'hall e Pikardi, en Aisne.
* Python, ul lavar programmiñ.
Pointe-Noire

**Pointe-Noire** eo eil kêr vrasañ Republik Kongo, war aod ar Meurvor Atlantel.

Hervez un niveradeg e oa 715 334 annezad enni e 2007. Pennlec'h departamant Kouilou eo bet betek 2004 ma teuas da vezañ unan eus an daouzek departamant a ya d'ober Republik Kongo. An tireoulerezh eo obererezh ekonomikel pennañ Pointe-Noire.
Fulbert Youlou

**Fulbert Youlou** (1917 - 6 a viz Mae 1972) a oa ur beleg katolik hag ur politikour eus Republik Kongo, bet prezidant kentañ ar vro etre 1959 ha 1963.

Urzhiet e voe beleg katolik goude an eil brezel-bed ha kaset da Vrazzaville gant e Iliz. E miz Genver 1956 e lakaas e anv evit bezañ dileuriad e Bodadenn Vroadel Bro-C'hall, daoust da zifenn e eskob. Koll a reas ha skarzhet e voe diouzh an Iliz katolik, difennet outañ gwiskañ ar soutanenn pe seveniñ al lidoù. Krouiñ a reas e strollad politikel, an UDDIA (*Union Démocratique de Défense des Intérêts Africains*), hag anvet e voe da vaer Brazzaville e miz Du 1956.

D'ar 15 a viz Eost 1960 e voe embannet dizalc'hiezh ar vro gant Youlou da brezidant. E miz Eost 1963 e voe manifestadegoù goude ma oa bet divizet gant Fulbert Youlou lakaat e strollad da vezañ hini nemetañ ar vro. Goude bezañ goulennet en aner sikour digant Bro-C'hall e roas e zilez d'ar 15 a viz Eost. E 1965 e tec'has kuit diouzh e vro ha kavout repu e Léopoldville, e Bro-C'hall hag erfin e Spagn ma varvas e 1972.
Grangues

**Grangues** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, Dilestradeg Normandi, 1944: en noz etre ar 5 hag ar 6 a viz Even e kouezhas div nijerez Stirling ha tri flaver Horsa breizhveuriat e park ar c'hastell hag er parkeier tro-dro; ur plaver Horsa all a zouaras nepell ouzh an nijerezioù all, met n'eus titour resis ebet war e zivout. Degadoù a soudarded eus ar *6th Airlanding Brigade* a varvas ha nijourion ivez, reoù all a voe gloazet. Tro 40 soudard a voe serret gant an Alamaned, eizh anezhe a voe drouklazhet gant un isofisour alaman. Douaret e voe ar re varv e park ar c'hastell, beziet e voent e Ranville diwezhatoc'h. D'ar 6 a viz Even, e-pad an Dilestradeg, e voe lazhet ur paotrig ha d'an 19 a viz Eost ur vaouez yaouank, o daou gant tennoù kanol.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Intron-Varia ha Sant Rok*, - kantved, kempennet er  kantved. 
* Ar c'hastell,  kantved.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

. 
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Pithon

Pithon (Aisne) city limit sign.JPG

**Pithon** zo ur gumun c'hall e rannvro Hauts-de-France, en Aisne e Bro-C'hall. 
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
#### [[Eil brezel-bed]]
## Monumantoù ha traoù heverk

Pithon (Aisne) église.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Rémi*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Notennoù ha daveennoù
Emglev Santel

An **Emglev Santel** pe Emglev Meur, a oa un emglev etre Rusia, Prusia hag Aostria, krouet e 1815 gant Aleksandr Iañ Rusia, ha kensinet gant an teir stad e Pariz d'ar 26 a viz Gwengolo 1815.
Emgann Puebla

**Emgann Puebla** a c'hoarvezas d'ar 5 a viz Mae 1862 nepell diouzh kêr Puebla de Zaragoza, e Mec'hiko, entre 4 000 soudard eus armeoù Republik Mec'hiko dindan ar jeneral Ignacio Zaragoza, ha 6000 soudard eus arme an Impalaeriezh c'hall dindan Charles Ferdinand Latrille, kont Lorencez. Trec'h e voe Republikaned ar Vro, hag int nebeutoc'h, war an impalaerourien c'hall.

Daoust da se e teuas a-benn ar C'hallaoued da aloubiñ ar vro ha da gemer Kêr Mec'hiko. 

## Pennad kar
*Roll an emgannoù e-kerzh brezelekaadenn ar C'hallaoued e Mec'hiko

## Liamm
*  Cinco de Mayo - The Battle of Puebla, 1862
Roll an emgannoù e-kerzh brezelekadenn ar C'hallaoued e Mec'hiko

Sed amañ ur ** Roll an emgannoù e-kerzh brezelekaadenn ar C'hallaoued e Mec'hiko ** (1862-1867). 
E 1862 e voe aloubet Republik Mec'hiko gant arme an Impalaeriezh c'hall.

E 1864 e voe savet Eil Impalaeriezh Mec'hiko, harpet gant darn eus ar renkadoù pinvidikañ, dindan ar priñs aostrian Masimilian Iañ Mec'hiko.

## Emgannoù ha sezizoù

## Notennoù
València

**València** (katalaneg València, distagadur LFE: [vaˈlensia]; *Valencia* e kastilhaneg (distaget  pe ) eo kêr-benn Kumuniezh Emren València ha hini proviñs València. Trede brasañ kêr Bro-Spagn eo ivez, war-lerc'h Madrid ha Barcelona gant 810 000 a annezidi, hag ar 15 kêr en Unaniezh Europa evit a sell an niver a dud. Brasañ porzh ar Mor Kreizdouar eo, hag ar 5 hini en Europa.

## Liammoù diavaez
*    Lec'hienn ofisiel kêr València
*        Ti an Douristed
Valencia

**Valencia** zo anv meur a gumun e Spagn. 

; E Kumuniezh València
* València, kêr-benn 

; E Proviñs Badajoz, en Extremadura: 
* Valencia de las Torres 
* Valencia del Mombuey
* Valencia del Ventoso

; E Proviñs Cáceres, en Extremadura: 
*Valencia de Alcántara

## Pennad kar
* Valence
Honda Racing F1 Team

Div wech eo deuet **[[Honda]]**, ar saver-kirri japanat, e Formulenn 1, ar wech gentañ etre 1964 ha 1968 hag an eil wech etre 2006 ha 2008, goude bezañ adprenet BAR ganto. Etre ar bloavezhioù-se en deus graet Honda kefluskerioù evit skipailhoù F1, o c'hounit trec'hioù ha titloù gant Williams, McLaren. Staget eo ar mare-se ouzh Ayrton Senna.
Maleo

Ar **maleo** a zo ur spesad evned, *Macrocephalon maleo* an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad *Macrocephalon*.

En arvar emañ da vont da get abalamour ma tigresk e diriad ha gwarezet eo gant gouarnamant Indonezia.

## Doareoù pennañ

Neizhañ a ra ar maleo war an douar, pe en traezh tommet gant an heol pe er c'hondon tanveneziek ma vez andonioù dour berv. Kleuziañ a ra un toull, dozviñ un û ennañ pa vez dereat an tommder ha goleiñ anezhañ gant traezh. Ar plog nevez-digloret a rank ober e hent war-zu ar gorre ha kavout e voued en e-unan.

## Boued
Bevañ a ra diwar vlotviled, c'hwiled, divellkeineged bihan, frouezh, greun, had, merien ha merien-gwenn.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en inizi Bangka, Butung, Lembeh ha Sulawesi (Indonezia).

## Liammoù diavaez
*  ''Macrocephalon maleo'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Macrocephalon maleo'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Toshiro Mifune

**Toshiro Mifune** (japaneg: 三船 敏郎 *Mifune Toshirō*) a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Ebrel 1920 ha marvet d'an 6 a viz Gwengolo 1997 .
Un rener filmoù japanat bras e oa. 

## Prizioù

* 1951 – Leon aour e Festival Film Venezia evit *Rashomon*
* 1951 – Honorary Academy Award: Best Foreign Language Film evit *Rashomon*
* 1961 – Silver Lion e Festival Film Venezia evit *Yojimbo*
* 1965 – Silver Lion e Festival Film Venezia evit *Barv ruz*

## Filmoù
Carlo Emanuele

**Carlo Emanuele** zo un anv-bihan kevrennek italianek.

## Tud
### Rouaned ha priñsed
* Carlo Emanuele Iañ Savoia (1562-1630)
* Carlo Emanuele II Savoia (1634-1675)
* Carlo Emanuele III Savoia (1701-1773)
* Carlo Emanuele IV Savoia (1751-1819)
* Carlo Emanuele di Savoia-Carignano (1770-1800)

* *Carlo Emanuele di Savoia-Nemours*, pe Charles-Emmanuel de Savoie-Nemours (1567-1595)

### Tud all
* Carlo Emmanuele dal Pozzo (1787 -1864 ), priñs ha politikour eus Sardigna.
* Carlo Emanuele Basile (1885 – 1972), politikour ha skrivagner.

## Pennadoù kar
*Carlo
*Emanuele
Despotelezh Epiros

**Despotelezh Epiros** (e henc'hresianeg: Δεσποτάτο της Ηπείρου) zo ur stad ganet en Epiros, etre aod kreisteiz Albania a vremañ ha pleg-mor Korintos, da-heul ar Pevare Kroaziadeg e 1204, diwar dismantroù an Impalaeriezh vizantat. Embann a rae bout hêr d'an Impalaeriezh, evel ma rae Impalaeriezh Nicaea ha hini Trebizond. Kemeret e voe gant Rouantelezh Serbia e 1337, hag adsavet e 1356. Mont a reas da get gant an aloubadeg otoman e 1479.

## An anv
Savet eo an anv *despotelezh* diwar ar ger *despot* (Δεσπότης), a oa an anv a veze graet e lez impalaer Kergustentin eus un den eus tiegezh an impalaer. Ur priñs e oa an despot eta, hag an despotelezh a oa ur briñselezh.
Parlamant gall

Ar **Parlamant** e Bro-C'hall a bleustr un tamm mat eus ar c'halloudezh lezennadurel hag a c'hall reoliñ ar pezh a ra ar gouarnamant, hervez Bonreizh ar Pempvet Republik c'hall e 1958. 

Div gambr a zo anezhañ:
* ur gambr uhel, ar Sened, gant 348 senedour, 
* ur gambr izel, ar Vodadenn vroadel, gant 577 kannad. Chom a ra ar Sened e Palez al Luxembourg ha chom a ra ar Vodadenn vroadel e Palez Bourbon. Pa vez bodet div gambr ar Parlamant en ur memes lec'h e vez graet ar *C'hendalc'h* anezhañ.

A-raok 1962 ne oa nemet gant ar Parlamant e oa riegezh ar bobl, met Prezidant ar Republik c'hall a zo reizhekaet gant ar bobl bremañ.
Cabo Blanco

**Cabo Blanco** zo un anv-lec'h spagnolek hag anv meur a lec'h :

* **[[Cabo Blanco (Arc'hantina)]]**, e Patagonia Arc'hantina;
* **[[Cabo Blanco (Perou)]]**, en hanternoz Perou;
* **[[Cabo Blanco (Costa Rica)]]**, e ledenez Nicoya en Costa Rica;

* anv spagnolek **[[Ras Nouadhibou]]**, entre Maouritania ha Sahara ar C'hornôg;
* anv spagnolek **[[Cap Blanc (Mallorca)|Cap Blanc]]**, e Mallorca; 

## Pennadoù kar
*Cabo Verde
*Cap Blanc
Cabo Rojo

**Cabo rojo** (*Kab ruz*) zo un anv-lec'h spagnolek.

* Cabo Rojo, Puerto Rico
* Cabo Rojo (Mec'hiko), e Veracruz
* Cabo Rojo (Republik Dominikan), e Proviñs Pedernales 

## Pennadoù kar
*Cabo Blanco
*Cabo Verde
Pifon

Ur **pifon** pe **fichell**, pe **keniler** zo ur benveg metal d'ober war-dro an tan en oaled. Ur seurt krog e vez alies da gregiñ er skilhoù d'o zreiñ pa vez ezhomm. 

*Pifonañ* ha *fichellañ* a vez laret eus implij ar benveg.

## Notennoù ha daveennoù
Maria Anna von der Pfalz-Neuburg

**Maria Anna von der Pfalz-Neuburg** (1667-1740) a oa ur briñsez alaman hag eil pried Carlos II, roue Spagn . 

Daouzekvet bugel an Dilenner Philipp Wilhelm von der Pfalz e oa. He mamm e oa Elisabeth Amalie von Hessen-Darmstadt. Savet e voe gant he c'hoarezed e kastell Neuburg en Alamagn. Koant e oa, hogen rok ivez. 

En 1689, pa varvas pried kentañ ar roue Carlos II, Marie Louise d'Orléans, e rankas e vinistred hastañ kavout ur wreg nevez dezhañ. Dibabet e voe Maria Anna von der Pfalz-Neuburg e-touez meur a hini all dre an abeg ma oa frouezhus maouezed he ziegezh: 17 bugel he doa bet he mamm. Ouzh penn e oa c'hoar da Eleonore Magdalene von der Pfalz, pried an Impalaer santel Leopold Iañ, ha mat e kaved kreñvaat al liammoù gant skourr aostrian an Tiegezh Habsburg. 

## Intañvez
Mervel a reas he fried d'ar 1añ a viz Du 1700 e Madrid. Goulennet en doa en e destamant ma vije roet ul leve dereat d'e wreg bep bloaz, ha ma vije doujañs outi a-berzh ar roue nevez. Daoust da se e c'hourc'hemennas Felipe V da Maria Anna kuitaat Madrid a-raok ma lakfe-eñ troad er gêr-benn. 

Kuitaat Madrid a rankas Maria Anna ober, ha mont da chom da gêr Toledo, ma vevas en Alcazar kozh er baourentez. Meur a lizher a skrivas d'he ziegezh, en Alamagn, da c'houlenn skoazell. 

E deroù 1701 e skrivas he breur Johann Wilhelm von der Pfalz, Dilenner Pfalz, d'an Impalaerez Eleonore da c'houlenn diganti skoazellañ o c'hoar. Daoust da se e chomas en Alcazar ma voe diaes he stad. 

E fin ar bloaz 1704 e skrivas d'he mamm da glemm ne veze ket roet he leve dezhi, pe an drederenn hepken, ma n'halle ket goprañ servijerien, na prenañ boued zoken, hag he devoa aon da vout dilezet gant an holl. 

Daou vloaz goude, e 1706, e tegouezhas un arme impalaerel e kêr Toledo, hag en he fenn he niz arc'hdug, Karl Aostria. Ha laouen Maria Anna ouzh e zegemer evel-just, nemet droug bras a savas er roue Felipe V a harluas anezhi un toullad bloavezhioù diwezhatoc'h. Mont a reas da Baiona ma voe o chom tost da 20 vloaz, er rue Montaut, ankouaet gant an holl. En 1721, Saint Simon, kannad dreistordinal, war e hent da Vadrid, a roas dezhi lizhiri a-berzh Loeiz XV hag ar Rejant Fulup, dug Orléans, hag a skrivas en hec'h eñvorennoù pegen paour e oa kouezhet an drederannourez.

## War he c'hiz
En 1739, e oa kozh ha klañv hag aotreet e voe da zistreiñ da Spagn. Mont a reas da chom da Balez an Infant, e Guadalajara, hag eno e varvas. Beziet e voe e Manati an Escorial.
Maria Anna von der Pfalz

**Maria Anna von der Pfalz** zo anv meur a briñsez :

* Maria Anna von der Pfalz-Neuburg (1667–1740), eil pried Carlos II, roue Spagn, roue Naplez, roue Sikilia, ha roue Sardigna, 
* Maria Anna von der Pfalz (1693–1751), pried Ferdinand Maria Innozenz von Bayern
* Maria Anna von Pfalz-Sulzbach (1722–1790), Kontez Sulzbach, Priñsez Bavaria 
* Maria Anna von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld-Bischweiler


Restr:Maria Anna, Countess Palatine of the Rhine in Neuburg, Queen of Spain.jpg|Maria Anna von der Pfalz-Neuburg
Restr:MariaAnnaSulzbachBayern.jpg|Maria Anna von Pfalz-Sulzbach (1722-1790)

## Pennad kar
* Anna Maria von Pfalz-Neuburg (1575–1643), Kontez Neuburg, Dugez Sachsen-Weimar
Maria Anna von Pfalz-Sulzbach

**Maria Anna** Josepha Charlotte Amalie **von Pfalz-Sulzbach** (22 a viz Mezheven 1722 en Schwetzingen - 25 a viz Ebrel 1790 en München) a oa kontez Pfalz-Sulzbach ha dre he dimeziñ Priñsez a Vavaria.

Merc'h e oa da Joseph Karl von Pfalz-Sulzbach (1694-1729) ha da Elisabeth von Pfalz-Neuburg (1693-1728). He mamm a oa merc'h da gKarl III Philipp, Kont Neuburg, ha d'e bried kentañ, ar briñsez lituanian Ludwika Karolina Radziwiłł. 
 
## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e miz Genver 1742 en Mannheim da Clemens Franz de Paula von Bayern (1722-1770).

## Lennegezh
Diwar buhez Maria Anna ez eus bet skrivet ur romant, *[[Die Dame mit dem Samtvisier]]*, gant ar skrivagner alaman Horst Wolfram Geißler e 1931.
Goustranville

**Goustranville** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dives emañ Goustranville.
## Istor
### 
* E 1827 e voe staget kumun Saint-Clair-de-Basseneville ouzh kumun Goustranville.
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
##### [[Emgann Normandi]], 1944
* Lazhet e voe eizh den nann-soudard e Goustranville gant ur vombezadeg d'ar 6 a viz Even e-pad an Dilestradeg.
* D'an 19 ha d'an 20 a viz Eost e voe emgannoù er gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

Goustranville - Église.JPG|An iliz katolik.
Plaque Le Plain Gruchet.jpg|Ar blakenn.

* Iliz katolik *Notre-Dame du Tertre*, luc'hskeudenn.
* Plakenn emgannoù miz Eost 1944. 
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

. 
## Melestradurezh

Goustranville - Mairie.JPG|An ti-kêr.

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Paris, ma bonne ville

***Paris, ma bonne ville*** (*Pariz, ma c'hêr vat* e galleg) zo ur romant gallek skrivet gant Robert Merle hag embannet e 1980, anezhañ an trede levr eus an heuliad istorel Fortune de France. 

## Diverradenn
Echu gantañ e studi medisinerezh e tistro Pierre de Siorac da vMespech, met lazhañ a ra en un duvell enebour e diegezh, Bertrand de Fontenac. Rankout a ra Pierre mont da Bariz gant Miroul evit goulenn gras Charlez IX e-pad gouelioù eured Herri Navarra ha Marguerite a Valois. War an hent en em gav gant Michel de Montaigne a ro dezhañ alioù hag ul lizher a c'hall sikour anezhañ. Gwelout a ra Pierre buhez al Lez, gwrac'hetaj ar Barizianed, hag achap a ra Pierre hag e vignoned diouzh lazhadeg Gouel Bertele, ma varv an Amiral a Goligny ha meur a brotestant, gwazed, merc'hed ha bugale.
Gonneville-sur-Mer

**Gonneville-sur-Mer** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: lazhet e voe ur c'hrennard gant ur vombezadeg d'ar 6 a viz Even e-pad an Dilestradeg.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Dramard,  kantved.

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*, - kantved. 
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

. 
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
San Salvador (kêr)

:  *Evit sterioù all an anv *'San Salvador**, gwelit ar pennad [[San Salvador]].''


**San Salvador''' eo kêr-benn bro El Salvador. Kêr vrasañ ar vro eo ivez hag eil brasañ kêr Kreizamerika. 316 090 a dud a oa o chom e kêr e 2007 hag 1 566 629 a annezidi en tolpad kêr.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel kêr San Salvador
*  Lec'hioù touristel Salvador
Victorina

**Aurelia Victorina Pia** zo ganet, war a seblant, war-dro 228, e-kichen Bourdel, e-barzh ur familh galian ha roman pinvidik-tre, eus renk ar vrientinien .

A. Chaboseau a gont he oa eus Roazhon, hep reiñ menegoù.

*Victoria*, pe **Victorina**, pe *Vitruvia*, enebourez d'an impalaer Aurelianus en , a oa mamm d'an impalaer roman Victorinus, pe gentoc'h impalaer Galia, a voe muntret e 271.

E-keit ma oa Victorinus e penn an impalaeriezh c'halian, Victorina he deus douget al lesanvioù ː *Comes Augusti* (Kenseurt an impalaer), *Adjutrix Augusti* (Skoazell an impalaer), *Augusta* (impalaerez), *Mater Castrorum* (Mamm kampoù an arme)

Meneget eo en oberenn Aurelius Victor, *[[Liber de Caesaribus]]* hag en Historia Augusta ma'z eo kontet e-touez an *[[Tregont Mac'homer]]*, marteze netra nemet evit tizhout an niver tregont hag evit diskouez pegen gwan e oa an impalaer Gallienus, ken na c'hallas maouezed kemer penn an impalaeriezh, hervez an oberour. Daoust da se ez eus dizemglev etre an istorourien da c'houzout ha bez' ez eus bet anezhi e gwirionez.

## Levrlennadur
* Chaboseau A. ː *Histoire de la Bretagne avant le 13è siècle*. Editions de La Bonne Idée. Paris. 1926
*Bouvier-Ajam, Maurice ː *Les empereurs gaulois*. Tallandier. Paris. 1984

## Daveennoù ha notennoù
Jeremy Renner

**Jeremy Lee Renner**, ganet d'ar 7 a viz Genver 1971 zo un aktour, skrivagner kaner ha den a-vat stadunanat. Kroget eo da gentañ evel aktour e filmoù dizalc'h evel *[[Dahmer (film)|Dahmer]]* (2002) ha *[[Neo Ned]]* (2005), ha goude-se e rolloù a-eil e filmoù brasoc'h, evel *[[S.W.A.T. (film, 2003)|S.W.A.T.]]* (2003) ha *[[28 Weeks Later]]* (2007). Renner a zo bet lakaet e anv evit Academy Award hag Academy Award for Best Actor evit e roll evel soudard en *[[The Hurt Locker]]* (2009) hag evit un Academy Award for Best Supporting Actor evit e roll a laer en *[[The Town (film, 2010)|The Town]]* (2010).

Renner en deus c'hoariet Clint Barton / Hawkeye en hollved sinema Marvel, evel er film *[[The Avengers (film, 2012)|The Avengers]]* (2012) hag ar berrstirad war Disney+ anvet *[[Hawkeye (berrstirad)|Hawkeye]]* (2021). Gwelet eo bet ivez en ** (2011–2015) hag en heuliad filmoù birvidik *[[Bourne (frañchiz)|Bourne]]* (2012), hag ar filmoù dramael *[[American Hustle]]* (2013) hag *[[Arrival (film)|Arrival]]* (2016). Abaoe 2021, eo bet gwelet er stirad skinwel torfederezh war Paramount+  *[[Mayor of Kingstown]]*.
Toledo (Spagn)

**Toledo** zo ur gêr e Spagn, e Kastilha-La Mancha, war lez ar stêr Tajo, ha kêr-benn Proviñs Toledo.

Brudet eo an Alcazar, hag an iliz-veur.

## Istor

## Tud
* El Greco
* Federico Bahamontes
Bia Seidl

**Maria Beatriz Parpinelli Seidl** (Rio de Janeiro, 19 Gwengolo 1961) zo ur ganerez hag aktourez eus Brazil.
Alcázar

**Alcázar** zo ur ger spagnolek, a orin arabek, hag a dalv kement ha *palez*, *kreñvlec'h*, hag a zo anv meur a lec'h e Spagn. 

## Lec'hioù
###### 
;kumunioù
* Alcázar del Rey, e Proviñs Cuenca
* Alcázar de San Juan, e Proviñs Ciudad Real
* Los Alcázares, e Rannvro Murcia
* Guadalcázar, e proviñs Córdoba (Spagn)
* Alcácer (en katalaneg)
* Alcàsser 
* Alquézar

;kreñvlec'hioù
* Alcázar Jerez de la Frontera ;
* Alcázar Segovia, 
* Alcázar Sevilla, palez ha kreñvlec'h kinklet kaer e Sevilla ;
* Alcázar Toledo, palez ha kreñvlec'h e Toledo. Mirdi an arme bremañ. Seziz a voe lakaet warnañ e-pad Brezel diabarzh Spagn, e 1936 ;
* Alcázar Royal de Madrid, ti-annez rouaned Spagn etre ar  hag an  ;
* Aljafería Zaragoza.

### E broioù all
* *Alcazarquivir*, anv spagnolek Ksar El Kebir, e Maroko .

## Pennadoù kar
*Alcazaba
*Alcantara
Ksar El Kebir

**Ksar el-Kebir** (arabeg : **القصر الكبير** *al-Qşar al-Kabīr* "ar C'hastell Meur" ; spagnoleg : *Alcazarquivir* ; portugaleg : *Alcácer-Quibir*), zo ur gêr e Maroko e rannvro Tanger-Tétouan, en hanternoz ar vro, nepell diouzh Tanger.
E 2014 e oa 126&nbsp;617 a dud enni.

E Ksar el-Kebir e voe Emgann an Tri Roue d'ar , ma stourmas ez-sultan Fes ha Maroko hag e gevreded Sebastião Iañ enep ar sultan nevez, o faezhas. Koulz roue Portugal hag ar sultan nevez a varvas en emgann.
Tajo

An **Tajo** (*Tajo* hervez ar spagnoleg ; *Tejo* hervez ar portugaleg) zo ur stêr hag a red dre al  Ledenez iberek, a-dreuz Spagn ha Portugal, ma teu da aberiñ e Lisboa. 

## Red ar stêr
Eieniñ a ra er  Montes Universales, er  sierra de Albarracín (e proviñs Teruel) e Spagn. Goude redek  1007&nbsp;km, e tegouezh er Meurvor Atlantel e kêr Lisboa.

En e  816&nbsp;km  kentañ e treuz Spagn hag enni  peder c'humuniezh emren (Aragón, Castilla-La Mancha, Kumuniezh Madrid hag  Extremadura) ha c'hwec'h proviñs  ( proviñsoù Teruel, Guadalajara, Cuenca, Madrid, Toledo ha Cáceres).

Neuze e ra an harz etre Spagn ha Portugal a-hed 47&nbsp;km, a-raok mont e-barzh ar vro-se . E Portugal e red 145&nbsp;km, dre rannvroioù Beira Baixa, Alto Alentejo, Ribatejo hag Estremadura, hag enno  distrigoù Castelo Branco, Portalegre, Santarém ha  Lisboa. 

Sede anvioù ar c'hêrioù bras treuzet : Aranjuez, Toledo ha Talavera de la Reina en Spagn; Abrantes, Santarém ha Lisboa, en Portugal.


Toledo_Reflections.jpg| E Spagn: e kêr Toledo.
Castelo_de_Rodao.jpg| E Portugal: Tost da Gastelo Branco.
Ponte_Vasco_da_Gama_Portugal.jpg|  E Portugal: Ar  Pont Vasco de Gama.



## Kumunioù

; e proviñs Cáceres
*Valdecañas de Tajo
*Valdelacasa de Tajo

; e proviñs Cuenca
*Zarza de Tajo

; e proviñs Guadalajara
*Baños de Tajo

; e proviñs Madrid
*Fuentidueña de Tajo
*Villamanrique de Tajo

; e proviñs Toledo
*Albarreal de Tajo
*Alcolea de Tajo
*Añover de Tajo
*Mesegar de Tajo
Bretteville

**Bretteville** zo anv un daouzek kumun e Normandi, e Bro-C'hall. Dont a ra eus ar gerioù gallek kozh *[[bret]](e)* hag a dalv  « breton », ha *[[ville]]* eus al latin villa (« domani gounezel »). 

*Bretteville-du-Grand-Caux, e Saena-an-Arvor
*Bretteville-du-Petit-Caux, er memes departamant
*Bretteville-en-Saire, e Manche
*Bretteville-le-Rabet, e Calvados
*Bretteville-l'Orgueilleuse, e Calvados
*Bretteville-Saint-Laurent, e Saena-an-Arvor
*Bretteville-sur-Ay, e Manche
*Bretteville-sur-Bordel, kumun gwechall e Calvados, hiziv e Tessel
*Bretteville-sur-Dives, e Calvados
*Bretteville-sur-Laize, e Calvados
*Bretteville-sur-Odon, e Calvados

## Hag ivez
*Tessel-Bretteville, anv kozh Tessel, e Calvados
*Varneville-Bretteville, e Saena-an-Arvor
Bordel

**Marteze emaoc'h o klask [[Bourdel]]?*

Ar **Bordel** zo ur stêr e Normandi, adstêr d'ar Seulles e Fontenay-le-Pesnel.
Eieniñ a ra e Bretteville-sur-Bordel, kumun a-wechall bet staget ouzh kumun Tessel e 1834.
## Kumunioù treuzet
Tessel (andon), Noyers-Bocage, Tilly-sur-Seulles, Tournay-sur-Odon ha Fontenay-le-Pesnel (kember).
Ar Bobl

**Ar Bobl** a oa ur gazetenn sizhuniek e brezhoneg hag e galleg a veze embannet e Karaez etre 1904 ha 1914.

Krouet e oa bet gant Frañsez Jaffrennou (Taldir) hag Alexandre Le Goaziou o doa savet un ti-moullañ, *Moullerezh ar Bobl*, e Karaez, e miz Eost 1904. Eus ur familh moullerien e oa Alexandre Le Goaziou ha Taldir-Jaffrennou, eñ, a oa troet gant ar gwir hag al lennegezh. D’ar 24 a viz Gwengolo 1904 e teuas an niverenn gentañ er-maez. 

Peder fajenn a oa er gazetenn ha skrivet e veze ar pennadoù, hanter-hanter, e brezhoneg hag e galleg. Danvez a bep seurt a oa e-barzh : politikerezh, keleier, kanaouennoù, bruderezh… Dindan vloaz e oa 600 den koumanantet d’ar gazetenn, e 100 kumun disheñvel tro-dro da Garaez. Moullet e veze 4000 skouerenn eus *Ar Bobl* ingal ha da vare ar votadegoù e veze moullet betek 6000 skouerenn.

Dont a reas tud da reiñ sikour da Jaffrennou, tud evel Leon ar Berr (Abalor) pe Louis-Napoléon Le Roux (unan eus saverien Strollad Broadelour Breiz diwezhatoc'h), met Alexandre Le Goaziou, eñ, a adwerzhas e lodennoù da Jaffrennou ha mont a reas en-dro da Vontroulez da labourat e ti-moullañ e familh. Ouzhpenn an dud pennañ a rae war-dro ar gazetenn, e oa tud all, evel Loeiz ar Floc'h, Camille Le Mercier d'Erm, Maurice Duhamel... o kas pennadoù d*'Ar Bobl* ivez. 

Buan a-walc’h e sachas skipailh *Ar Bobl* trubuilhoù war e gein : taget e voe gant kazetennoù eus Pariz evel *[[L'Aurore]]* ha *[[La Lanterne]]* ha gant politikourien eus ar vro, a gave abeg e mennozhioù breizhek Jaffrennou. Meur a wech e voe graet prosez d’*Ar Bobl* dirak al lezioù-barn. Kondaonet e voe da baeañ telloù-kastiz, abalamour da skridoù a oa bet kavet e wallvrudent politikour pe bolitikour.

E  1908 en em gavas ar gazetenn en ur wall enkadenn ha rankout a reas ar rener, Jaffrennou, goulenn skoazell arc’hant digant un toullad tud. Goulenn a reas ar re-se ma vefe resisaet linenn bolitikel *Ar Bobl*. Ur skrid, dek poent ennañ, a voe savet da embann mennozhioù a-du gant an digreizennañ (adsevel ar proviñsoù ha lemel an departamantoù) ha mennozhioù all eus an tu-dehou (gwareziñ ar madoù familh, aozañ ar micherioù dre gorfuniadoù). Neuze e voe gwelet *Ar Bobl*, muioc'h c'hoazh, evel ur gazetenn na oa ket "a-du gant ar Republik". 

Gant *Ar Bobl* e veze aozet konkourioù e-touez ar skolidi da lakaat anezho da skrivañ brezhoneg : e 1911 e oa bet 154 skoliad o kemer perzh en ur genstrivadeg da dreiñ un destenn c'hallek e brezhoneg. 

D'an 2 a viz Eost 1914 e teuas er-maez an niverenn diwezhañ eus *Ar Bobl*, e deroù ar Brezel-bed Kentañ.

## Levrlennadur
* Lukian Raoul, *Un siècle de journalisme breton*, Le Signor, 1981.
* Jean-Yves Michel, *Religion et politique en Bretagne de 1850 à 1960 - le cas du Poher*, Keltia Graphic, Gourin, 2000.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn diwar-benn ''Ar Bobl'', savet gant Jean-Yves Michel
*Lec'hienn dielloù Penn-ar-Bed
Isabel II

**Isabel II** (Madrid, 1830 – París, 1904) a oa rouanez Spagn etre 1833 ha 1868, war-lerc'h he zad Fernando VII. Kement-se a reas d'hec'h eontr an infant Carlos de Borbón (1788-1855), breur da Fernando VII, en em sevel gant skoazell an hollveliourien, ha brezel a voe, Kentañ brezel ar garlouriezh‎. 

## He buhez
Merc'h e oa da Fernando VII, ha d'e drede pried Maria Cristina an Div Sikilia (1806-1878)

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Francisco de Asís de Borbón, 

En ofisiel o devoe Isabel II ha Francisco de Asís unnek bugel, met darn a voe kolladennoù pe mervel buan a reas lod ivez. 
* Luis de Borbón y Borbón (1849), ganet marv.
* Fernando de Borbón y Borbón (1850), marvet prim.
* María Isabel de Borbón y Borbón ( 1851– 1931), kontez Girgenti, dimezet da Cayetano de Borbón-Dos Sicilias.
* María Cristina de Borbón y Borbón (1854-1854), marvet tri deiz goude.
*Francisco de Asís Leopoldo de Borbón (1856 - 1856) marvet en deiz ma oa ganet.
* Alfonso de Borbón, prñs Asturiez (1857–1885), a voe roue Spagn.
* María de la Concepción Francisca de Asís de Borbón (1859–1861).
* María del Pilar Berenguela (1861–1879), marvet dizimez.
* María de la Paz de Borbón y Borbón (1862–1946), dimezet da Luis Fernando de Baviera.
* María Eulalia de Borbón y Borbón (1864–1958), dugez Galliera, dimezet da Antonio de Orleans y Borbón.
* Francisco de Asís Leopoldo de Borbón y Borbón (1866), marvet goude un toullad sizhunioù.

## Notennoù
Chafarinas

An Inizi **Chafarinas** zo inizi hag a zo e dalc'h Bro-Spagn, er Mor Kreizdouar, ul lev er-maez da aod reter Maroko, etre ledenez Melilla (a zo da Spagn) hag Aljeria.

Plaza de soberanía a vez graet eus an terouer-se e spagnoleg. 

## An inizi
Teir enezenn zo anezho:
*Isla del Congreso, 
*Enez Isabel II 
*Enez ar Roue Francisco. 

N'eo ket aotreet an dud da vont di. N'eus nemet an arme a c'hall aochañ eno. 
Ur rezerv (*Reserva Nacional*) zo eno.
Carlos de Borbón

**Carlos de Borbón** zo un anv spagnolek A zo bet graet eus meur a briñs spagnol, eus Tiegezh Bourbon Spagn, deuet diwar ar roue Fulup V (Spagn), dug Anjev, mab-bihan da Loeiz XIV, roue Bro-C'hall.

## Tud
*Gwelout ivez: *[[Charlez Bourbon]]*.
*Carlos III, Roue Spagn etre 1759 ha 1788
*Carlos IV (1748-1819), Roue Spagn etre Kerzu 1788 ha Meurzh 1808, pa zilezas e gurunenn,
*Infant Carlos, Kont Molina (1788-1855), pe *Carlos María Isidro de Borbón*,  breur da Fernando VII,
**e vab, Infant Carlos, Kont Montemolin, (1818-1861), a glaskas bout roue evel *Carlos VI*, ha roue Bro-C'hall evel Charlez XI (1848-1909);
*Carlos, Dug Madrid (1848-1909), niz da Gont Montemolin; a glaskas bout roue Spagn evel *Carlos VII*
*Alfonso Carlos Bourbon, Dug San Jaime, 
*Prince Carlos Bourbon-Div Sikilia, niz da Francesco II an Div Sikilia, tad d'an Infant Alfonso, Dug Calabria
*Juan Carlos Iañ, Roue Spagn

## Pennadoù kar
*Carlo di Borbone
*Charles de Bourbon
Brigadenn Piron

Ar **Vrigadenn Piron** a oa un unanad milourel belgiat-luksembourgat bet krouet er Rouantelezh-Unanet e-pad an Eil brezel-bed. Kemer a reas perzh en Emgann Normandi hag e dieubidigezh Belgia hag an Izelvroioù. Anvet e voe diwar ar milour belgiat Jean-Baptiste Piron hag a voe en he fenn adalek miz Kerzu 1942.
Le Havre

**Le Havre** zo un anv-lec'h a gaver e galleg ha yezhoù tost dezhi evel an normaneg. 

## Av-lec'h
### 
* an *Hâvre*, ur stêr hag en em daol el Liger e Oudon.
### 
* *Le Havre*, anv galleg kêr An Havr-Nevez, e Normandi.
### 
* *L'Havre Rock*, ur garreg nepell eus un ennezig anvet *L'Esperance Rock*, en Inizi Kermadeg.

## Sevenadur
* Le Havre AC, klub melldroad An Havr-Nevez,
* Le Havre, ur film gant Aki Kaurismäki (2011).

## Gwelout ivez
* Havre
* Porzh (bagoù)#lec'hanvadurezh
Charles de Bourbon

**Charles de Bourbon** zo anv meur a briñs gall eus skourr gall an Tiegezh Bourbon.

*Charles Ier de Bourbon (1401-1456) ;
*Charles II de Bourbon (1433-1488), arc'heskob Lyon (1444), kardinal (1476) ;
*Charles III de Bourbon (1490-1527), konestabl Bro-C'hall ; jeneral en arme Karl V, gantaén e voe gounezet emgann Pavia e 1525, ha prizoniet ar roue gall; lazhet e voe e-pad arigrap Roma. 
*Charles IV de Bourbon (1489-1537) ;
*Charles de Bourbon-Lavedan († 1502), bastard Bourbon ;
*tri den Charles de Bourbon (arc'heskob Rouen) ;
*Charles de Bourbon-Soissons (1566-1612), mestr-meur Bro-C'hall.

## Pennadoù kar
*Carlo di Borbone 
*Carlos de Borbón
Carlo di Borbone

**Carlo di Borbone** ( Charlez Bourbon e brezhoneg), zo anv italianek meur a briñs eus Tiegezh Bourbon Sikilia.

## Rouaned Naplez hag o gourvibien
* Carlo di Borbone (1716 - 1788), dug Parma ha Piacenza, evel Carlo I (1731 - 1755), roue Napoli ha Sikilia (1734 - 1759) ha roue Spagn evel Carlos III (1759 - 1788);
* Carlo di Borbone-Due Sicilie (1870 - 1949), infant Spagn ;
Francisca

**Francisca** zo un anv-bihan portugalek ha spagnolek, roet d'ar merc'hed, diwar an anv Francisco.

## Anv kevrennek
*Maria Francisca

## Yezhoù all
*Frañseza, e brezhoneg
*Françoise, e galleg
*Francesca, en italianeg

## Tud
### Noblañs

*Luisa Francisca de Guzmán (1613-1666 Lisboa ), pe Luísa Francisca de Gusmão e portugaleg, a oa ur briñsez spagnol, pried da João IV, roue Portugal,
* Maria Francisca de Bragança, anv meur a briñsez portugalat;
** Maria Francisca Isabel Josefa Antónia Gertrudes Rita Joana de Bragança, ar rouanez Maria Iañ Portugal (1734-1816)
** Maria Ana Francisca Josefa de Bragança (1736-1813), merc'h da José Iañ Portugal.
** Maria Francisca Doroteia de Bragança (1739-1771), merc'h da José Iañ Portugal.
** Maria Francisca Benedita de Bragança (1746-1829), merc'h da José Iañ Portugal.
* Maria Francisca de Portugal (1800-1834), infantez Spagn;
* Francisca de Bragança (1824-1898), priñsez brazilian, infantez portugalat;
* Isabel Francisca de Austria (1831-1903), arc'hdugez Aostria; priñsez Hungaria ha Bohemia;
* Francisca de Orleans (1902-1953), maouez a ouenn uhel.

### Tud ordinal
* Ana Francisca Abarca de Bolea (1602-1685), barzhez spagnol;
* Francisca Aguirre (1930-), barzhez spagnol;
* Francisca Herrera Garrido (1869-1950), skrivagnerez c'halizat; 
* Francisca Navarro (XIXvet kd), skrivagnerez c'hoariva spagnolek;
* Francisca Sarasate (18??-19??), skrivagnerez spagnol;
* Francisca Imboden (1972-), aktourez chileat;
* Francisca Lewin (1980-), aktourez chileat;
* Francisca Valenzuela (1987-), kanerez chileat;
* Francisca Ballesteros, muntrerez spagnol
Francisca Herrera Garrido

**Francisca Herrera Garrido** (A Coruña, 1869 - id. 1950) zo ur skrivagnerez c'halizek. Hi eo ar vaouez kentañ a voe degemeret er Real Academia Gallega.

## Oberennoù
* *Sorrisas e bágoas*, 1913
* *Almas de muller...¡volallas na luz!*, 1915
* *Frores do noso paxareco*, 1919
* *Néveda*, 1920
* *A ialma de Mingos*, 1922
* *Pepiña*, 1922
* *Martes de Antroido*, 1925
* *Réproba*, 1925
* *A neta de naipera*, 1925
* *Familia de lobos*, 1928

## Liammoù diavaez
* Buhezskrid
Joaquina

**Joaquina** zo un anv-bihan portugalek ha spagnolek roet d'ar merc'hed.

## Tud

###### 
*Mariana Joaquina Pereira Coutinho (1748-1820), itron bortugalat
*Joaquina de Pompéu (1752-1825), trevadennerez portugalat e Minas Gerais, e Brazil
**[[Carlota Joaquina de Borbón]]* (1775-1830), yaouaerez spagnol, rouanez Portugal hag Impalaerez Brazil
*Joaquina de Vedruna (1783-1854), santez spagnol
*Joaquina Lapinha, kanerez vrazilian e dibenn ar c'hantved
**Maria Joaquina Aizpuru*, mamm Manuela Sáenz, serc'h Simón Bolívar
###### 
*Ana Joaquina do Prado Fonseca (1789 — 1870), baronez portugalat
*Maria Joaquina de Freitas, difraosterez vrazilian
*Joaquina Téllez-Girón, markizez spagnol, poltredet gant Goya
*Maria Joaquina Machado (1825-1904), mondianez vrazilian, pried ar banker Irineu Evangelista de Sousa
*Inês Joaquina da Costa (?-1905), belegez candomblé e Recife
###### 
*Joaquina López Laffite, emsaverez enepfaskourez, unan eus Las Trece Rosas, fuzuilhet gant an arme spagnol e miz Eost 1939
**Teolinda Joaquina de Sousa Lança*, kanerez portugalat, anavezetoc'h evel Linda de Suza (1948-)

## Filmoù
*Carlota Joaquina, Princesa do Brazil, film diwar-benn ar rouanez-impalaerez
**Maria Joaquin Villaseñor*, en telenovela « *Carrusel* »
	
## Lec'hioù
###### 
* Lago Joaquina Bier, Rio Grande do Sul
* Praia da Joaquina, e Florianópolis
Kuzul Surentez ar Broadoù Unanet

**Kuzul Surentez ar Broadoù Unanet** eo organ seveniñ Aozadur ar Broadoù Unanet (ABU). En e garg emañ «atebegezh pennañ mirout ar peoc'h hag ar surentez etrebroadel» hervez Karta ar Broadoù Unanet, hag evit se en deus galloudoù dezhañ e-unan evel kastizoù etrebroadel pe ober brezel. Divizoù 'zo anvet "ratozhiad" a vez ret doujañ dezho ha lakaat anezho da dalvezout.

15 riez a ya d'ober ar C'huzul Surentez: 5 riez pad (anvet "izili hollbadus"), dezho ur gwir veto (Republik Frañs, Rouantelezh-Unanet, Kevread Rusia, Republik Pobl Sina, Stadoù-Unanet Amerika) ha 10 riez dibad dilennet evit 2 vloaz (cheñchet evit hanter bep bloaz), eus rannoù bras ar bed (Afrika, Amerika Latin...). Emañ sez ar C'huzul e sez ar Broadoù Unanet, e New York. Izili ar 15 bro-se a rank bezañ war al lec'h bepred, pa'z eo un aozadur pad.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel (liesyezhek)
Gwerin (disheñvelout)

**Gwerin** a c'hall bezañ meur a dra:
*Hollad an dud vunut a ya d'ober lodenn izelañ ha paourañ ur gevredigezhiad tud, gwelet gwerin.
**Diwar ar ster-se e talvez a-wechoù ivez kement ha pobl.
*Graet e vez **pezh-gwerin** eus ar pezhioù bihan er c'hoari echedoù.
*Gwerin a zo anv un dastumad brezhonek gouestlet d'al lennegezh dre gomz, hag embannet gant Hor Yezh.
Pengwern (disheñvelout)

*Arabat droukveskañ gant Penngwenn.
**Pengwern** (ha **Penngwern**) a c'hall bezañ meur a dra:
*Ur rouantelezh vrezhon kozh, gwelet Pengwern ;
*Ur gêriadenn e Kembre, e Bodelwyddan ;
*Un istorour breizhat e lez Anna Vreizh
*Anv ur gwerinour breton eus penn-kentañ an  kantved, gwelet Yann-Vari Penwern.
Saint-Dizant

**Saint-Dizant** zo anv div gumun e Charente-Maritime, e Bro-C'hall:
*Saint-Dizant-du-Bois (war-dro 100 a dud)
*Saint-Dizant-du-Gua (war-dro 500 a dud)

E brezhoneg e lavarer plaen ha brav *Sant-Dizant*.

## Pennad kar
*Sant Dizant
Sant Dizant

**Sant Dizant** (*Dicencius* e latin) a oa eskob Saintes war-dro ar bloavezh 832. 

Enoret eo 
*e div barrez eus Charente-Maritime, Saint-Dizant-du-Bois ha Saint-Dizant-du-Gua, 
*hag e div barrez eus Gironde, Saint-Yzan-de-Soudiac ha Sent Dicenç de Medoc (Saint-Yzans-de-Médoc).
Lidet e vez d'ar 25 a viz Mae en eskoptioù La Rochelle ha Saintes.

Ne vez ket pedet ouzh ar boan-dent. 

## Pennad kar
*Saint-Dizant
Maria Cristina an Div Sikilia

**Maria Cristina an Div Sikilia** zo anv teir friñsez: 

* Maria Cristina an Div Sikilia (1779-1849), c'hwec'hvet merc'h Ferdinando Iañ an Div Sikilia ha Maria Karolina Aostria; rouanez Piemonte ha Sardigna,
* Maria Cristina an Div Sikilia (1806-1878), trede merc'h Francesco Iañ an Div Sikilia hag an infantez spagnol María Isabel Spagn; rouanez Spagn evel pedervet gwreg ar roue Fernando VII; mamm da Isabel II;
* Maria Cristina an Div Sikilia (1877-1947) merc'h d'ar priñs Alfonso an Div Sikilia ha da Antonietta an Div Sikilia; arc'hdugez Aostria-Toskana. 

## Pennadoù kar
*Maria Cristina
*Div Sikilia
Francesco Iañ an Div Sikilia

**Francesco Iañ** (1777–1830), a oa roue an Div Sikilia adalek 1825 betek e varv e 1830. 
## E vuhez

## Dimezioù
Dimezet e oa bet div wech:
*da Maria Klementine von Österreich (1777–1801), 
*da María Isabel Spagn (1789-1848).

## Bugale
Ur bern bugale en deus bet, ha besterd ouzhpenn.

-Digant Maria Klementine n'en doe nemet daou vugel:
* Carolina Ferdinanda Luisa an Div Sikilia: (1798-1870), dimezet div wech:
** da Charlez, dug Berry eil mab ar roue gall Charlez X; 
**d'ar c'hont Ettore Lucchesi Palli, Priñs Campofranco, dug Grazia;
* Ferdinando: (1800-1801), marvet da ur bloaz. 

-Digant Maria Isabel: 
Francesco ha Maria Isabel o doe daouzek bugel a zimezas da gement tiegezh roueel a oa en Europa an XIXvet kantved 
* Luisa Carlotta: (1804-1844), a zimezas d'hec'h eontr, breur d'he mamm, an infant spagnol Francisco de Paula Spagn; o mab henañ, Francisco de Asís de Borbón a zimezas da Isabel II, rouanez Spagn;
* Maria Cristina an Div Sikilia: (1806-1878), 
**a zeuas da vout pedervet gwreg hec'h eontr Fernando VII, Roue Spagn, ha breur henañ he mamm; 
***ur verc'h o doe, Isabel II, rouanez Spagn; Maria Cristina a voe rejantez e-pad yaouankiz he merc'h, eus 1833 da 1840; 
**addimeziñ a reas da Agustín Fernando Muñoz y Sánchez, dug Rianzares;
* Ferdinando: (1810-1859), dug ar Puglie, dug Calabria adal 1825, roue war-lerc'h e dad Ferdinando II pa varvas e 1830;
* Carlo Ferdinando priñs Capua (1811-1862), 
**a reas un dimeziñ morganatek e 1836 gant Penelope Smith (1815-1882);
* Leopoldo, kont Siracusa: (1813-1860), 
** a zimezas e 1837 d'ar briñsez Filiberta di Savoia Carignano (1814-1874), hag ur verc'h dezhe, Isabella,  (1838);
**ur verc'h all en dije bet, bastardez, Teresa, markizez Vulcano (1840-1920);
* Maria Antonietta: (1814-1898), 
** dimezet d'he c'henderv Dug-meur Toskana Leopoldo II Toskana;
* Antonio Pasquale, Kont Lecce: (1816-1843), marvet divugel;
* Maria Amalia (1818-1857), 
*dimezet e 1832 da Sebastiano di Borbone-Spagna, Infant Spagn hag Infant Portugal (1811-1872);
* Maria Carolina (1820-1861), 
** dimezet e 1850 Carlos Luis de Borbón y Braganza (1818-1861), kont Montemolin, a c'houlennas kurunenn Spagn evel e dad;
* Teresa Cristina: (1822-1889), a zimezas e 1843 da Pedro II Brazil, impalaer Brazil;
* Luigi, kont Aquila: (1824-1897), 
**dimezet e 1844 da Januária Maria de Bragança (1822-1901), merc'h da impalaer Brazil Pedro Iañ, c'hoar da Maria II Portugal ha Pedro II Brazil. Eus Luigi e tiskenn konted Roccaguglielma, skourr aet da hesk e 1967;
* Francesco di Paola, kont Trapani: (1827-1892), 
**dimezet da Maria Isabella d'Asburgo-Toscana (1834-1901), Leopoldo marvet da 17 vloaz ha Ferdinando
Maria Antonia an Div Sikilia

**Maria Antonia an Div Sikilia**, pe **Maria Antonia di Borbone-Napoli** pe **Maria Antonietta** en italianeg, pe **María Antonia de Nápoles** e spagnoleg (1784-1806), a oa ur briñsez eus rouantelezh Naplez a deuas da vezañ rouanez Spagn. 

## He buhez
Merc'h e oa da Ferdinando Iañ an Div Sikilia, roue an Div Sikilia, ha da Maria Karolina Aostria‎ (1752-1814). Maria Antonia e oa bet anvet gant he mamm e koun d'he moereb Marie-Antoinette Bro-C'hall (1755-1793), ar rouanez dibennet, a oa ken tost ouzh kalon he c'hoar vras Maria Karolina. 

## Dimeziñ

E miz Here 1802, e Barcelona, e timezas d'he c'henderv spagnol Fernando, priñs Asturiez, da lavarout eo danvez roue Spagn. 

Ur gwall zimeziñ e voe: divalav ha difeson e kave he fried. 

Div golladenn a reas Maria-Antonia ha bugel ebet n'he doe.
Bec'h he doe gant he mamm-gaer: pep hini anezho a grede e klaske eben lazhañ anezhi.

## He marv
Mervel a reas e 1806 e Palez Aranjuez gant an droug-skevent. He fried a voe roue e 1808. Kaoz a voe e oa bet kontammet gant ar rouanez María Luisa, hag he serc'heg Manuel Godoy. Kement-se n'halle ket bezañ, hervez an istorourien spagnol, met he mamm Maria Karolina Aostria‎ a oa sur a se.
Clementine

**Clementine** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed, Klementine en alamaneg.

## Gerdarzh
Diwar an anv latin Clemens. 

E galleg eo savet an anv *Clémentine* diwar Clément. 

## Yezhoù all
* *Klementine*, *Clementine* en alamaneg
* *Clémentine* e galleg. Ur stumm all eo Clémence. 
* Clementina, Clementia, en italianeg
* Klementyna e poloneg

## Tud
* Clementine Churchill (1885-1977), pried Winston Churchill
* Clementine Helm (1825-1896), skrivagnerez alamanek
* Clementine d’Orléans (1817-1907), priñsez c'hall
* Clementine von Belgien (1872-1955), priñsez velgiat 
* Maria Klementine von Österreich‎, anv meur a briñsez aostrian

## Traoù
*Clementine a zo ul lenner sonerezh hag ur meziant evit merañ ho sonaoueg.
Clémence

**Clémence** zo un anv-bihan gallek.

## Adstummoù
*Clémentine

## Tud
*Clémence Lefeuvre (1860-1932), pretiourez vreizhat,
*Clemence Dane, anv-pluenn *Winifred Ashton* (1888-1965), romantourez saoz.
Maria Klementine Aostria (1777–1801)

**Maria Klementine Aostria** (24 Ebrel 1777 – 15 Du 1801) a oa ur briñsez aostrian, arc'hdugez Aostria, deuet da vout rouanez an Div Sikilia. 

## He buhez
Ganet e oa d'ar 24 a viz Ebrel 1777 er Villa di Poggio Imperiale en Arcetri, ur c'harter eus Firenze, a oa kêr-benn Dugelezh-veur Toskana.
Merc'h e oa da Leopold II an Impalaeriezh Santel (1747-1792) ha d'e bried, ar briñsez spagnol María Luisa Spagn ; o zrede merc'h ha dekvet bugel e oa. 

E 1797 e voe dimezet da Francesco Iañ, roue an Div Sikilia.

Mervel a reas da 24 bloaz gant an dorzhellegezh ur pennadig goude ganet hec'h eil bugel.

## Bugale
Daou vugel he doe Maria Klementine :
* Carolina Ferdinanda Luisa an Div Sikilia: (1798-1870), dimezet div wech :
** da Charlez, dug Berry, eil mab ar roue gall Charlez X ; 
**d'ar c'hont Ettore Lucchesi Palli, Priñs Campofranco, dug Grazia ;
* Ferdinando (1800-1801), marvet da ur bloaz.

## Levrlennadur
*  Harold Acton : *The Bourbons of Naples*, Prion Books, 1998
María Luisa Spagn

**María Luisa Spagn** (1745-1792), pe *María Luisa de Borbón* e spagnoleg, pe *Maria Ludovica von Spanien* en alamaneg, a oa infantez Spagn, hag eil diwezhañ impalaerez santel (1790-1792).

## He buhez
Ganet e oa e Portici (e-kichen Napoli) en Italia, d'ar 24 a viz Du 1745. Merc'h e oa da Carlos III, roue Spagn, ha d'e bried Maria Amalia von Sachsen.

E 1765 e timezas da Leopold, dug-meur Toskana.

E 1790 e varvas he zad-kaer, an Impalaer santel Joseph II an Impalaeriezh Santel, hag anvet e voe e vab Leopold en e lec'h. Sede penaos e teuas María Luisa da vezañ Impalaerez santel, rouanez Hungaria, ha rouanez Bohemia.

## Dimeziñ ha bugale

War-lerc'h an eured e 1765 he doe c'hwezek bugel: 
* Maria Theresia (1767–1827) 
** dimezet e 1787 da Anton, roue Sachsen;
* Franz II Joseph Karl (1768–1835), diwezhañ Impalaer Santel, Impalaer Aostria evel Franz Iañ; peder gwech e timezas: 
** 1788 Elisabeth von Württemberg (1767–1790), marvet da 23 bloaz
** 1790 Maria Teresa di Borbone-Napoli (1772–1807)
** 1808 Maria Ludovika Beatrix von Österreich-Este (1787–1816), keniterv dezhañ;
** 1816 Karoline Auguste Bavaria (1792–1873)
* Ferdinand (1769–1824), dug-meur Toskana, dimezet div wech : 
** e 1790 da Maria Louisa von Neapel-Sizilien (1773−1802)
** e 1821 da Maria Anna von Sachsen (1796–1865), merc'h da Maximilian von Sachsen (1759–1838)
* Maria Anna (1770–1809), abadez ;
* Karl von Österreich-Teschen (1771–1847), dug Teschen 
** dimezet e 1815 da Henriette Alexandrine von Nassau-Weilburg (1797–1829)
* Alexander Leopold (1772–1795), 
* Albrecht (1773–1774)
* Maximilian (1774–1778)
* Joseph Anton Johann von Österreich (1776–1847), dimezet teir gwech 
** e 1799 da Alexandra Pawlowna Romanowa (1783–1801)
** e 1815 da Hermine von Anhalt-Bernburg-Schaumburg-Hoym (1797–1817)
** e 1819 da Maria Dorothea von Württemberg (1797–1855)
* Maria Klementine von Österreich (1777–1801) 
** dimezet da Francesco Iañ Sikilia (1777–1830), roue Sikilia
* Anton Viktor von Österreich (1779–1835), Kurfürst Köln
* Maria Amalia (1780–1798)
* Johann von Österreich (1782–1859) ∞ 1829 Anna Plochl (1804–1885)
* Rainer Joseph von Österreich (1783–1853) 
** dimezet e 1820 da Maria Elisabeth von Savoyen-Carignan (1800–1856)
* Ludwig von Habsburg-Lothringen (1784–1864)
* Rudolf von Österreich (1788–1831), eskob Olmütz ha kardinal



## He marv
Mervel a reas e Vienna e 1792.
Lur sterling

Al **lur sterling** (saozneg: *pound sterling*), (arouez: £; kod ISO: GBP), anvet alies **lur saoz** e brezhoneg (dre fazi, pa n'eo nemet unan anezho), eo unanenn voneiz ar Rouantelezh-Unanet, dalc'hidigezhioù ar gurunenn, evel Enez-Vanav ha Jerzenez, hag un nebeud tiriegezhioù tramor. Unan eus ar 4 moneiz pennañ eus ar bed eo.

Rannet eo al lur sterling e 100 *penny* (liester: *pence*).

## Gerdarzh
* 1 lur saoz (1 *pound*) = 453,6 gramm 
* 1 *sterling* = 1 *penny* en arc'hant
:Moarvat diwar ar c'hrennsaoneg *sterre*, "steredenn'" (*c.* 1300 ; *star* er saozneg a-vremañ), peogwir e veze stered war lod pezhioù moneiz norman ; er bloavezhioù 1560 e voe ledanaet ster ar ger *sterling* da "moneiz ken mat hag ar *sterling*" hag adalek *c.* 1600 e talvezas kement ha "moneiz ar Saozon".
* 1 £ = 453,6 gramm *pence* arc'hant.

## Meur a lur sterling
### Bro-Saoz ha Bro-Gembre
Graet e vez gant al **lur saoz** e Bro-Saoz ha Bro-Gembre, embannet gant Bank Bro-Saoz. N'o deus ur mon dezvel nemet eno.
### Bro-Skos
E Bro-Skos e vez graet gant al "lur skos", embannet gant 3 bank, gant aotreegezh Bank Bro-Saoz. N'o deus mon dezvel ebet avat: lurioù sterling evel ar reoù all ez int.
### Norzhiwerzhon
4 bank a embann bilhedoù evit Norzhiwerzhon, evel e Bro-Skos n'o deus mon dezvel ebet.

## Liammoù diavaez
*   Lur sterling
*   Lur sterling (Bro-Skos)
*   Lur sterling (Norzhiwerzhon)

## Notennoù
Leopold II

**Leopold II** zo anv meur a roue : 
* Leopold II an Impalaeriezh Santel (1747-1792)
* Leopoldo II Toskana (1824-1859)
* Leopold II Belgia (1835-1909)

## Pennadoù kar
*Leopold
*Leopold Iañ
*Leopold III