open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kugenn

**Kugenn** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen. 817 den a oa enn o chom e 2014.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 58 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,81% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; unan anezhe a varvas en Arsimont e Belgia d’an 21 a viz Eost 1914, korporal er 71vet Rejimant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 18 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij *[[North American P-51 Mustang|P-51]]B* (marilhet 43-6770 ha kodet WD-G4) eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e "Le Clos Boterel" e Kugenn; e sturier a voe tapet d'an Alamaned.
* D'an 2 a viz Eost 1944 e voe dieubet ar gumun gant *Combat Command A* ar *6th Armored Division* eus lu SUA. 
## Brezhoneg
* 10,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Cuguen_(35)_La_Pierre-Longue_02.JPG|Ar peulvan.
Les ruines du château de la Roche-Montbourcher (2011, Cuguen, 35) (3).jpg|Dismantroù ar c'hastell.
Cuguen (35) Église Saint-Martin et Saint-Samson Extérieur 01.jpg|An iliz katolik.

* Peulvan *La Pierre Longue*.
* Dismantroù Kastell *La Roche-Montbourcher*, -.
* Chapel *Intron-Varia Gwir-Sikour*, -.
* Iliz katolik *Sant Varzhin ha Sant Samzun*, , savet gant Charles Langlois, arkitektour Eskopti Roazhon.

Cuguen (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Queensland

**Queensland** a zo unan eus stadoù Aostralia, ha Brisbane eo he c'hêr-benn. Eus tu ar biz emañ.

## Liammoù diavaez
Chilatherina campsi

Ur spesad eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo **Chilatherina campsi**. Er c'hontrol d'ar Chilatherina arall, a vez kavet e norzh Ginea-Nevez, e vev dreist-holl e su an enezenn, en adsterioù ar Sepik, ar Ramu, ar Markham hag ar Purari. E stêrioù ar menezioù e kaver anezhañ dreist-holl, en doureier didrenk (etre 7 ha 7.8) ha tomm ha a-walc'h (etre 21 ha 26°).

N'eo ket ur spesad pesked akwariom.

## Liammoù diavaez

* Chlatherina Campsi war Fhishbase.org
* Chilatherina campsi
Louarn an Inizi

**Louarn an Inizi** (*Urocyon littoralis*) a zo ur spesad lern hag a vev war c'hwec'h enezenn diwar an eizh a ya d'ober Inizi Santa Barbara.

Ar spesad lern bihanañ eo er Stadoù-Unanet. Diskenn a ra eus al louarn gris, a gaver en darn vrasañ eus su Norzhamerika, met war vihanaat eo aet ar spesad abalamour da levezon an tiriad enezek.

Dre ma'z int digenvez n'int ket imunekaet ha kizidik int ouzh al loened vihan arvevat hag ouzh ar c'hleñvedoù degaset gant ar chas doñv. Ouzhpenn se ez int preizhataet gant an erered meur.

## Isspesadoù
C'hwec'h isspesad lern an Inizi a anavezer :

* *Urocyon littoralis littoralis* Enez San Miguel ,
* *Urocyon littoralis santarosae* Enez Santa Rosa,
* *Urocyon littoralis santacruzae* Enez Santa Cruz,
* *Urocyon littoralis dickeyi* Enez San Nicolas,
* *Urocyon littoralis catalinae* Enez Santa Catalina,
* *Urocyon littoralis clementae* Enez San Clemente.

## Liammoù diavaez
*Louarn an Inizi war lec'hienn Departamant ar parkoù broadel
Sant-Lezer-ar-Pradeier

**Sant-Lezer-ar-Pradeier** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Alloyer e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pemzek gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,80% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas  ur gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Léger-des-Prés (35) Église.jpg|Diavaez.
Saint-Léger-des-Prés35Intérieur de l'église Saint-Léger 02.jpg|Diabarzh.

* Iliz katolik *Sant Lezer*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.

Saint-Léger-des-Prés35Monument aux morts de l'église Saint-Léger.jpg|Ar blakenn.

* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Tremaeg

**Tremaeg** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Komborn]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* 15 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, d.l.e. 3,51% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Dieubet e voe **Tremaeg*' d'an [[2 Eost|2 a viz Eost]] [[1944]] gant "Combat Command A" ar *6th Armored Division* eus lu [[SUA]] goude un tammig emgann ouzh ar soudarded [[alaman]].
==== Trevadennoù ====
* [[Brezel Indez-Sina]]: ur marichal a lojeiz a varvas d’an [[1 a viz Meurzh]] [[1948]] etre [[Saigon]] ha [[Dalat]].

== Brezhoneg ==
* 8,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

== Monumantoù ha traoù heverk ==

* Iliz katolik *Sant Varzhin'', - kantvedoù.
* Monumant ar re varv.

## Douaroniezh
## Emdroadurarboblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

*  Tremaeg war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù


## Liammoù diavaez
Trese

**Trese** a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 30 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 7,17% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour, unan e Lai Chien e Kochinsina er Viêtnam d’an 13 a viz C'hwevrer 1946, egile d’ar 17 a viz Ebrel 1954 e Suoul e Kambodja.
### 
* Kendeuzet e oa bet gant div gumun all d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Mesnil-Roc'h.
## Brezhoneg
* 18,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Maison des fées au bois de Mesnil, Tressé.jpg|*Ti ar Boudiged*.
Tressé (35) Église Saint-Étienne - Extérieur - 14.jpg|An iliz katolik ha monumant ar re varv.

* *Ti ar Boudiged*.
* Iliz katolik *Sant Steven*
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Lanhelen,
* Mesnil-Roc'h,
* Sant-Pêr-Plewenn.
## Liammoù diavaez

* Trese war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù


## Liammoù diavaez
Sulial

**Sulial** (*Sougéal* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 68 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,88% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; daou anezhe a varvas e Belgia e miz Eost 1914 : unan d’an 21 en Arsimont, soudard e oa en 71vet Rujumant Troadegiezh , egile d’an 22 e Charleroi e Belgia, soudard e oa en 28vet Rujumant Troadegiezh .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 5,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir de la roche au diable.JPG|Ar peulvan.
Sougéal (35) Église Saint-Jean-Baptiste - Extérieur - 02.jpg|An iliz katolik.
Marais de Sougeal.JPG|Ar c'heun e-pad ar goañv.

* Maen-hir Roc'h an Diaoul.
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
* Ar c'heun.

Sougéal (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs
 
ImageSize = width:250 height:200 
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 
TimeAxis = orientation:horizontal 
AlignBars = justify 
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy 
Period = from:1960 till:2010 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData = 
  bar:1200 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:800 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:400 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData = 
  layer:front    
  points:(48,128)(84,120) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 764 1968: 703
  points:(84,120)(100,117)    color:blue    width:2 #1975: 687
  points:(100,117)(128,108)   color:blue    width:2 #1982: 618
  points:(128,108)(160,109)   color:blue    width:2 #1990: 626
  points:(160,109)(196,103)   color:blue    width:2 #1999: 586
  


## Melestradurezh

Sougéal (35) Mairie.jpg|An ti-kêr.


## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Sulial war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Sant-Pêr-Plewenn

Bourg Saint-Pierre-de-Plesguen vue etang.JPG|Ar vourc'h.

**Sant-Pêr-Plewenn** (** e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 121 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,40% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; pevar anezhe a varvas e Belgia e miz Eost 1914 e penn-kentañ ar brezel, unan d’an 21 en Arsimont, soudard e oa en 71vet Rujumant Troadegiezh, unan d’an 22 e Châtelet, soudard e oa er 136vet Rujumant Troadegiezh, unan d’an 22 en Emgann Rossignol, kanolier-blenier e oa en 2vet Rujumant Kanolieriezh Drevadennel hag unan d’ar 27 en Auvelais, serjant e oa er 71vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas triwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour ag ar gumun e Dai Phac en Tonkin er Viêtnam d’ar 17 a viz Genver 1949, penngorporal e oa er 1añ Batailhon Tai.
#### [[Maroko]]
* Mervel a reas ur martolod ag ar gumun e tachenn aervorel Port-Lyautey d’an 21 a viz  Here 1957. 
### 
* Kendeuzet e voe gant div gumun all d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Mesnil-Roc'h.
## Brezhoneg
* 4,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk


Eglise saint-Pierre-saint-Firmin.jpg
Eglise saint-Pierre-saint-Firmin 5.jpg|Façade est et clocher.
Eglise saint-Pierre-saint-Firmin 3.jpg|Façade Ouest.
Saint-Pierre-de-Plesguen (35) Église Saint-Pierre et Saint-Firmin - Intérieur - 01.jpg|Nef.
Saint-Pierre-de-Plesguen (35) Église Saint-Pierre et Saint-Firmin - Intérieur - 06.jpg|Crédence lavabo du croisillon Sud.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Firminus*, -.

Monument-aux-Morts Saint-Pierre-de-Plesguen.jpg|Plakenn d'ar vartoloded aet diwar wel.
Monument-aux-Morts de Saint-Pierre-de-Plesguen.jpg|Monumant ar re varv. 

* Plakenn d'ar vartoloded aet diwar wel.
* Monumant foran ar re varv e Leurgêr ar Maerdi.
* Taolenn ar re varv en iliz katolik.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Lanhelen,
* Mesnil-Roc'h,
* Trese.
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Kastell-Noez

**Kastell-Noez** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. Pennlec'h [[Kanton Kastell-Noez]] e oa betek 2015.
== Douaroniezh ==
* War lez ar [[Renk (stêr)|Renk]] emañ Kastell-Noe.

== Anv ==

* Erwan Vallerie ː **Castellum de Noes**, 1081; **de Noa in Poalet**, XII<sup>vet</sup>; **Chasteau Neuf de la Noe**, 1295

**Gerdarzh*'

== Ardamezioù ==
*En argant e zri peul en gul; e gab en glazur karget gant div pempdiliaouenn en argant*

Diwar ardamezhioù familh Béringhen (genidig eus an Izel-Vroioù ha bet noblet e 1601)

An ardamezioù se n'int ket bet kemeret gant ar Gumun ǃ

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 22 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,45% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar [[12 Meurzh|12 a viz Meurzh]] [[1941]] e kouezhas un nijerez *Heinkel 111 P-2* kodet *1G+??* eus an [[aerlu]] [[alaman]] (*Luftwaffe*) e Kastell-Noez gant pemp nijour en he bourzh; o tistreiñ eus [[Bro-Saoz]] edo; gloazet e voe he holl nijourion.
* Dieubet e voe Kastell-Noez d'ar [[4 Eost|4 a viz Eost]] [[1944]] gant ar "329th Infantry Regiment" eus ar *83rd Infantry Division* eus lu [[SUA]]. 
==== Brezelioù didrevadennañ ====
===== [[Brezel Aljeria]] =====
* Mervel a reas ur serjant d'an [[30 a viz Gwengolo]] [[1955]] e [[Konstantin (Aljeria)|Konstantin]].
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Châteauneuf35_-_Château_02.JPG|Ar c'hastell.
Châteauneuf35 - Château 03.JPG|Ar porrastell.
</gallery>
* Ar c'hastell, 1740.
<gallery>
Châteauneuf35 église.jpg|An iliz katolik.
Châteauneuf-d'Ille-et-Vilaine (35) Église Saint-Nicolas Intérieur 01.jpg
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Nikolaz*.
<gallery>
Châteauneuf-d'Ille-et-Vilaine (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.
</gallery>
* Monumant ar re varv el liorzh foran, luc’hskeudennoù.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==

== Melestradurezh ==
== Tud ==

=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Liammoù diavaez ==

* [http://www.chateauneuf-d-illeetvilaine.com/ Lec'hienn ofisiel ar gumun]
== Levrlennadur ==

* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Enez-Veur

: *Evit *'Enez-Veur** e Bro-Dreger, gwelet: [[Enez-Veur (Pleuveur-Bodoù)]].''
<HR noShade>

**Enez-Veur** (**' e galleg) a zo ur gumun eus eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh

### Kumunioù amezek

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 21 gwaz eus ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv,da lâret eo 5,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
*Lazhet e voe ur martolod kanolier ag ar gumun d’an 3 a viz Gouhere 1940 pa voe distrujet al lestr hobregonet Bretagne gant Morlu Breizh-Veur e Mers-el-Kebir en Aljeria.
## Brezhoneg
* 10,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Lillemer (35) Église Saint-Éloi 01.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Alar*.

Lillemer (35) Colombier 02.jpg|Ar c'houldri.

* Ar c'houldri.

Lillemer - Monument aux morts 1.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv, bet savet e 1922, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Taolenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs etre 1962 ha 2017

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez

*  Enez-Veur war Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Minieg-Morvan

**Minieg-Morvan** (** e galleg) zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Dezougen

Gare SNCF Miniac-Morvan.JPG|An ti-gar.

* Al linenn Hent-houarn Lambal Dol a dreuz ar gumun.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 108 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,79% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seitek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Dieubet e voe ar gumun d'an 3 ha d'ar 4 a viz Eost 1944.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas tri milour er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 7,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Miniac-Morvan (35) Allée couverte de Four-ès-Feins 02.JPG|An alez toet.

* Alez toet "Four-ès-Feins".

Menhir de Landelle (Miniac-Morvan).jpg|An daou beulvan.

* Peulvanoù "Landelle".

Miniac-Morvan (35) Église 02.JPG|An iliz katolik ha monumant ar re varv. 

* Iliz katolik *Sant Pêr*.

Gouillon façade.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell "Gouillon".

Miniac-Morvan (35) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost; e 1920 e voe savet.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud
* Pierre Milza, istorour gall.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Dave ha notennoù
Youriy Gagarin

**Youriy Alekseyevitch Gagarin** (rusianeg: Ю́рий Алексе́евич Гага́рин, *Youriy Alekseyevitch Gagarin* ) (9 a viz Meurzh 1934 - 27 a viz Meurzh 1968) a oa un egoraer soviedel hag un *Haroz eus an Unaniezh Soviedel*.
D'an 12 a viz Ebrel 1961, e bourzh an egorlestr Vostok I, e oa bet an den kentañ o vont en egor. Ur gelc'htro a reas en-dro d'an Douar e-pad 1 eurvezh hag 48 munut. Gagarin en doa servijet goude-se evel rener ar gourdoniñ evit kreizenn gourdoniñ an egoraerien nepell diouzh Moskva, a voe adanvet dre e anv.
Marvet e 1968 pa oa pilet e garr-nij gourdoniñ MiG-15. Ar Fédération Aéronautique Internationale en doa krouet ar vedalenn aour Youriy A. Gagarin evit e enoriñ.
## Buhez
Youriy Gagarin a oa bet ganet d'an 9 a viz Meurzh 1934 e kêriadenn Klushino, nepell diouzh Gzhatsk (adanvet Gagarin e 1968 goude e varv). Labourerien e oa e dud en un atant kenstrollet : Alexey Ivanovich Gagarin evel kalvezer ha mañsoner, Anna Timofeyevna Gagarina evel dastumerez laezh. An trede bugel a-ziwar pevar e oa Youriy, goude e vreur henañ Valentin, e c'hoar Zoya, hag a-raok e vreur Boris.
Evel milionoù a dud en URSS, ar familh Gagarin a oa bet gwasket gant an nazied e-pad an Eil Brezel-bed. Klushino a oa bet e dalc'h an Alamaned e miz Du 1941 pa oant o tagañ Moskva. Un ofiser alouber en devoa kemeret ti ar re Gagarin. Ar familh a oa bet aotreet da sevel un ti pri e-tro 9 m² gorread e ziabarzh war an dachenn a-dreñv an ti gwirion. Chomet e oant da grakvevañ eno e-pad ur bloavezh ha nav miz betek fin an dalc'h alaman war ar gêriadenn. E,1943, ar breur hag ar c'hoar koshañ a voe harluet gant an Alamated e Polonia evel sklaved labour ; distroet e oant e diwezh ar brezel e 1945 nemetken. E 1946, ar familh he devoa dilojet e Gzhatsk. Eno e kendalc'has Youriy Gagarin gant e studioù eil derez.

Amsklaer e chom marv Youriy A. Gagarin hiziv an deiz c'hoazh.

File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|1964
File:1976 4569.jpg|1976
File:1981 5175.jpg|1981
File:Postage stamp - 75th Anniversary of the Birth of Yuri Gagarin.jpg|2009
File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|2011


## Levrlennadur
* Jenks, Andrew L. : *The Cosmonaut Who Couldn't Stop Smiling: The Life and Legend of Yuri Gagarin*, Northern Illinois University Press, 2012 .

## Liammoù diavaez
* Buhezskrid
* Respet war ''Encyclopedia Astronautica''
* 50vet deiz-ha-bloaz ar 1añ nijadenn en egor

## Notennoù ha daveennoù
Roll ar Pennoù Stad e 1462

Pennoù Stad ar bloaz 1461 - Darvoudoù ar bloaz 1462 - Pennoù Stad ar bloaz 1463 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

***[[Sultanelezh Adal]]** - Muhammad ibn Badlay, Sultan (1445 - 1471)
***[[Etiopia]]** - Zara Yaqob, Impalaer Ethiopia (1434-1468)

## Amerika

***[[Aztek|Impalaeriezh Aztek]]** - Moktezuma Iañ, Impalaer Aztek (1440-1469)
***[[Impalaeriezh Inka]]** - Pachakuti, Inka (1438-1471)

## Azia

***[[Sina]]** (Tiernelezh Ming) - Zhengtong, Impalaer Sina (1457 - 1464)
* **[[Japan]]**
** Unpenn - Go-Hanazono, Impalaer Japan (1428-1464)
** Shogun (Ashikaga) - Ashikaga Yoshimasa, Shogun Japan (1449-1473)
***[[Korea]]** (Tierniezh) - Sejo, Roue Joseon (1455-1468)
***[[Rouantelezh Ryūkyū]]** - Shō Toku, Roue Ryūkyū (1461-1469)

## Europa

***[[Aragon]]** - Yann II, Roue Aragon (1458-1479)
***[[Bohemia]]** - Jord Podebrady Roue Bohemia (1458-1471)
***[[Bougogn]]** - Fulup III, Dug Bourgogn (1419-1467)
***[[Kastilh]]** - Herri IV, Roue Kastilha (1454-1474)
***[[Danmark ha Norvegia]]** - Kristol Iañ (Danmark), Roue Danmark (1448-1481), Roue Norvegia (1450-1481) 
* **[[Bro-Saoz]]** - (Tierniezh York) - Edward IV, roue Bro-Saoz (1461-1470 ha 1471-1483)
***[[Frañs]]** (Tierniezh Valois) - Loeiz XI, Roue Bro-C'hall (1461-1483)
***[[Rouantelezh Hungaria|Hungaria]]** - Matthias Corvinus Roue Hungaria (1458-1490)
***[[Unvaniezh Polonia ha Lituania]]** - Casimir IV Jagiellon, Duk Meur Lituania (1440-1492), [Roue Polonia] ([1447-1492) 
***[[Portugal]]** - Afonso V eus Portugal, Roue Portugal (1438-1481) 
***[[Rusia]]** - Ivan III Meur, Duk Meur Moskva (1462-1505)
***[[Skos]]** - James III of Scotland, Roue bro-Skos (1460-1488)

## Reter-kreiz

***[[Ak Koyunlu]]** - Uzun Hassan, Penn Ak Koyunlu (1435-1478)
***[[Rouantelezh Kiprenez|Kiprenez]]** - Charlotte, Rouanez Kiprenez (1458-1464)
***[[Egipt]]** - Khushqadam, Sultan eus Egypt (1461-1467)
***[[Impalaeriezh Otoman]]** - Mehmed II, Sultan Otoman (1451-1481)
758

## Darvoudoù

### Europa

*Desiderius, roue al Lombarded a aloub Spoleto ha Benevento
*Sigeric a ya da roue Essex

### Azia

* Fin ren Impalaeriezh Kōken e Japan
* Preizhet eo Guangzhou gant morlaerien arabat ha persiat

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
759

## Darvoudoù

### Europa
* Aloubiñ a ra ar Franked Narbona. Kaset kuit eo ar Sarazined eus bro-C'hall da vat.
* Emgann Ode Rishki. Aloubiñ a ra Konstantinos V Bulgaria adarre met en ur spi-brezel e kouezh

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
760

Ar bloaz 760 a zo ur bloavezh bizeost hag a grog ur Meurzh.
## Darvoudoù
### Europa
* Ebrel : skoulmañ a ra an dug Autchaire hag an eskob Remedius, kaset gant roue ar Franked Pepin ar Berr, un emglev gant ar pab Paol ha roue ar Lombarded Dider : asantiñ a ra Paol da baouez arc'hiñ tiriadoù bennak ha da baouez klask lakaat ur warezveliezh war Spoleto ha Benevento.
* Taget eo Septimania hag Akitania gant Pepin ar Berr, roue ar Franked. Aloubiñ a ra Carcassona, Toloza, Rodés hag Albi. Rasket eo douaroù an Iliz gant an Dug Waiofar, ha preizhet eo Bourgogn gantañ. Aloubet eo Berry hag Aovergn, dindan beli Akitania, gant Pepin, ha kemeret eo kreñvlec'h  Bourbon ha Clermont gantañ. Trec'het eo bagadoù Basked Waiofar gant ar Franked, ha harluet int e Norzh Frankia gant o gwreg ha bugale.

#### Breizh-Veur
* Emgann Hereford : rouantelezhioù kembreat Brycheiniog, Gwent ha Powys zo trec'h war Mercia hag he roue Offa. En em zieubiñ a reont eus krog an Angl-ha-Saozon.
* Savet eo Kleuz Offa d'ar mare-se etre Bro-Saoz hag ar rouantelezhioù kembreat.

### Azia
#### Sina
* Bac'het er gêr eo bet-impalaer Xuanzong gant an tizhog ofisiel Li Fuguo.
* En em ledañ a ra Rouantelezh Nanzhao e Su Sina a-vremañ, e korn-bro ar stêr Irrawaddy, da gentañ e Birmania, goude er Su e Norzh Laos ha Thailand.
* Kregiñ a ra Lu Yu da skrivañ *Klasik an Te*.

### Afrika
### Amerika
#### Mezoamerika
* Dilezet eo kêr vaya Dos Pilas (e Guatemala a-vremañ) goude bezañ en em savet Tamarindito ha Petexbatún a-enep aotrouien Dos Pilas.

## Arzoù ha skiantoù
* 20 Mae : tremen kometenn Halley
* Diazezet eo iliz Santa Sofia e Benevento gant Dug Lombardia Arechis II.
* Savet eo templ Kailasa dindan urzh Krishna I, eus an dinastiezh Rashtrakuta (India a-vremañ).
* Anvet eo Bregowin arc'heskob Kêrgent (Bro-Saoz).

## Ganedigezhioù
* Theophanes ar C'hoñfesor, manac'h bizantion (pe 758).

## Marvioù
* 11 Mae : Gangolf a Avallon, merzher an Iliz katolik.
* Dumngual III, roue Brezhoned Strat Clut (Bro-Skos a-vremañ).

## Notennoù ha daveoù
Gwy (stêr)

Ar stêr Gwy (kembraeg *Afon Gwy*, saozneg *River Wye*) zo ur stêr eus Kembre ha Bro-Saoz, hag ar pempvet stêr hirañ er Rouantelezh-Unanet. Merkout a ra un darn eus an harz etre Bro-Saoz ha Bro-Gembre.

Eienañ a ra e Pumlumon. Tremen a ra dre Rhaeadr Gwy, Llanfair-ym-Muallt, hag Y Gelli Gandryll e Kembre, ha dre Hereford, Ross-on-Wye ha Symonds Yat e Bro-Saoz, ha distreiñ da Gembre ma treuz Trevenoe ha Tyndyrn, hag en em deurel en aber an Havren e-kichenik Cas-gwent (*Chepstow* e saozneg).

## Liammoù diavaez

* The Wye & Usk Foundation
* BBC Wales - nature & outdoors - River Wye
755

## Darvoudoù

### Europa

* Erruiñ a ra Abd-ar-Rahman I e bro-spagn ma krou un diernelezh nevez
* Da roue Mercia e ya Offa goude bezañ kaset kuit eus ar galoud Bernred Mercia
* Cynewulf Wessex a gas kuit Sebright Wessex ha skrapañ a ra e rouantelezh

### Azia

* An Lushan a grog an Emsavadeg Anshi

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-449

## Darvoudoù

### Europa

* Herodotos, istorian gresian, a skriv istor ar brezelioù o deus enebet Persed ha Gresianed etre 490 ha 479

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-448

## Darvoudoù

### Europa

* Perikles a vlein lu Aten da Zelfi da adreiñ santual Diougan da Phokis

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-441

## Darvoudoù

### Europa

*Euripides, saver pezhioù-c’hoari gresian, a c’honez ar prizioù en Aten

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-440

## Darvoudoù

### Europa

*Herakleitos, prederour gresian, a zisklêr e kemm pep tra 

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-435

## Darvoudoù

### Europa
*Fidias, kizeller gresian, a sav delwenn Yaou en Elis. Unan eus Seizh Marzh ar Bed

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-433

## Darvoudoù

### Europa
*Korintos, Sparta, Megara hag Aegina a zisklêr ar brezel da Korkira, Aten, Rhegium, ha Leontinoi

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-432

## Darvoudoù

### Europa
*Diwezh an oadvezh aour en Aten, kregiñ a ra Brezelioù ar Peloponnesos, Aten, renet gant Perikles a laka seziz war Potidaia (Emgann Potidaia), Korkira a zisklêr ar brezel da Gorintos (Emgann Sibota)

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-431

## Darvoudoù

### Europa
*Sparta renet gant Arkidamos II a ziviz distrujañ Aten. Kregiñ a ra Brezelioù ar Peloponnesos

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-430

## Darvoudoù

### Europa
*Bloavezh ar vosenn en Aten, Sparta ne ra ket a brizonidi

*Hervez Empedokles, mezeg gresian, ez eus pevar imor er c’horf

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù
* Ksenofon

## Marvioù

__NOTOC__
-429

## Darvoudoù

### Europa
*Formio, amiral atenat, a c’honez Emgann Kalkis
*Mervel a ra Perikles diwar ar vosenn, anezhi an tifuz pe ar vosenn werblus

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-428

## Darvoudoù

### Europa
*En em sevel a ra Mitilene, keoded pennañ enez Lesbos, a-enep Aten
*Ganedigezh Platon 

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-425

## Darvoudoù

### Europa
* Morlu Aten a argas hini Sparta e bae Navarino, Nikias a ro e zilez 

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-424

## Darvoudoù

### Europa
* Pagondas Tebai a drec'h arme Aten en Emgann Delium, Brasidas ur jeneral eus Sparta zo trec'h ivez, Kleon a laka kas Toukidides en harlu evit ugent vloaz

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù
*Genver : Ar varc'hegerien, komedienn gant Aristofanes, loreet .
*C'hwevrer-Meurzh : marv Artakserkses Iañ, roue Pers. E vab, Kserkses II, roue war e lerc'h e-pad 45 deiz a-raok bout drouklazhet gant e lezvreur Sogdianos. Sogdianos zo lazhet goude ren 6 miz hanter gant ur bastard da Artakserkses Iañ, Darius II, a renas betek -404 kent JK.

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-423

## Darvoudoù

### Europa
*Treverz Lakes zo sañset herzel lañs Brasidas, roue Sparta met ne ra ket, Nikias e penn arme Aten a gemer Mende en-dro.

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-422

## Darvoudoù

### Europa
Kleon ha Brasidas zo lazhet en Emgann Amfipolis

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-421

## Darvoudoù

### Europa
*Peoc’h Nikias a laka ar brezel da baouez, met Alkibiades, niz Perikles, a sav kevredadoù a-enep Sparta 

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-420

## Darvoudoù

### Europa
*Kevredad eus Aten, Argos, Mantinea, hag Elis a-enep kevredad Sparta gant keodedoù eus Boeotia

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-427

## Darvoudoù

### Europa
*Mervel a ra Arkidamos II, Alkidas, amiral spartat zo kaset da sikour Lesbos, preizhañ a ra Ionia ha tec’hout
*Kodianañ a ra Mitilene ha Plataea dirak Aten 
*Aristofanes, saver komediennoù a c’honez ar priz kentañ en Aten

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-426

## Darvoudoù

### Europa
*Demostenes, jeneral atenat, ha Kleon, demagogour atenat, a ro startijenn en-dro da armeoù aten

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-418

## Darvoudoù

### Europa
*Emgann Mantinea, ar brasañ emgann war zouar eus ar brezel, a ro an trec’h da Sparta a-enep Argos 

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-565

## Darvoudoù

### Europa
*Peisistratos, jeneral atenian, a sav *Diakrioi*, bagadoù tud paour

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-590

## Darvoudoù

### Europa
*Safo, barzhez ha belegez eus Enez Lesbos

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-621

## Darvoudoù

### Europa
*Drakon, lezenner atenat a sav ur c'hod lezennoù strizh-kenañ a gastiz hogos pep tra dre ar marv 

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-594

## Darvoudoù

### Europa
*Solon, a zeu da vezañ Arc’hont en Aten, kemer a ra Salamis digant Megariz, diazezañ a ra an dimokratiezh, gouarnamant ar re binvidikañ. Adreizhañ a ra ar vonreizh,

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-632

## Darvoudoù

### Europa
*Kilon, brientin eus Aten, a glask bezañ roue ar geoded dre nerzh

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
Megara (kêr)

**Megara** (henc'hresianeg τὰ Μέγαρα, *tà Mégara*) a oa ur geoded c'hresian eus Attika, kêr-benn Bro-Vegara. Edo e penn strizh-douar Korintos, er reter, hanter hent etre Korintos hag Aten. anavezet e oa en deroù dindan an anv a **Nisaia** (Νίσαια, *Nísaia*), diwar ar roue mojenn Nisos.

Un tamm kent 500 kent J.-K. e teu da vezañ ezel eus kevredad Peloponnesos ha kemer a ra perzh er brezelioù medek. E diwezh ar brezelioù-se, Megariz, enebet ouzh Korintos abalamour da zizemglevioù a denn d'an harzoù etre an div geoded, a zilez o c'hevredidi eus Peloponnesos hag en em laka dindan gwarez Aten (460 kent J.-K.). Homañ a gas neuze soudarded a ward ar porzh e pleg-mor Korintos. Staget eo ar porzh all ouzh Megara gant ar Mogerioù Hir, savet e 459 kent J.-K.

## Notennoù
-687

## Darvoudoù

### Europa
*Dont a ra magistradur an Arc’honted da vezañ bloaziek en Aten. Forzh peseurt keodedad atenat a c’hall bezañ dilennet d’ar magistradur-se. Kreon eo ar c’hentañ arc’hont bloaziek dilennet.

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
-757

## Darvoudoù

### Europa
*Karg an Arc’honted a dremen eus ar vuhez-pad da zeg vloaz en Aten. Izilli eus an tiegezhioù pennañ a vez dilennet d’ar magistradur-se. C’harops eo an hini kentañ (deiziad jedet hervez Paosanias).

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
Roll ar Pennoù Stad e 718

Pennoù Stad ar bloaz 717 - Darvoudoù ar bloaz 718 - Pennoù Stad ar bloaz 719 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

***[[Makuria]]** - Merkurios, Roue Makuria (697-722)
***[[Rouantelezh Nekor|Nekor]]** - Salih I ibn Mansur, Roue Nekor (710-749)

## Amerika

***[[Calakmul]]** - Yuknoom Yich'aak K'ak, (702-731)
***[[Copán]]** - Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil, (675-738)
***[[Tikal]]** - Hasaw Chan K'awil, (682-732)
* **[[Quiriguá]]**- Cauac Sky, (725-748)

## Azia

***[[Sina]]** (Tiernelezh Tang) - Xuanzong, Impalaer Sina (712-756)
***[[Japan]]** (Marevezh Nara) - Genshō, Impalaerezh Japan (715-724)
***[[Korea]]** - Balhae ha Silla
****[[Silla]]** - Seongdeok Meur, Roue Silla (702-737)
****[[Balhae]]** 
# Go eus Balhae, anvet ivez Dae Joyeong (699-718)
# Mu eus Balhae, anvet ivez Dae Muye (718-737)
***[[Pallava]]** - Parameswaran II, Roue Pallava, (710-775)
***[[Tibet]]** - Khri-lde gtsug-brtan, Impalaer Tibet (680-743)

## Europa

* **[[Buellt]]** - Tedwr ap Pasgen - Roue Buellt 715-745
***[[Rouantelezh Asturia]]** - Pelayo, Roue Asturia (718-737)
***[[Bulgars]]** - Tervel, Roue Bulgaria (721)
***[[Byzantine Empire]]** - Leo III the Isaurian, Roman Emperor (717-741)
***[[Dál Riata]]** - Selbach mac Ferchair, Roue Dál Riata (700-723)
***[[East Anglia]]** - Aelfwald, Roue East-Anglia (713-749)
***[[Rouantelezh Essex|Essex]]** - Roue Essex
**Saelred, (709-746)
**Swaefbert, (715-738)
***[[Franked]]**
**Chilperic II, Roue ar Franked (715)-(720)
**Charles Martel, Maer an ti-meur (714-741)
*****[[Aquitaine]]** - Odo the Great, Dug Akitania (c.715-730)
***[[Frizia]]** - Radbod, roue Frizia
***[[Hwicce]]** - Æthelweard
***[[Gwynedd]]** - Idwal Iwrch ap Cadwaladr Roue Gwynedd (682-720)
***[[Iwerzhon]]** - Fearghal, Pennroue Iwerzhon (709-718)
****[[Connacht]]** - Indrechtach mac Muiredach Muillethan, Roue Connacht (714-723)
****[[Hy-Many]]** - Dluthach mac Fithcheallach, Rooue Hy-Many (711-738)
****[[Laighin]]** - Murchad mac Bran Mut, Roue Laighin (715-727)
***[[Lombarded]]** - Liutprand, Roue al Lombarded (712-744)
***[[Kent]]** - Wihtred, Roue Kent (690-725)
***[[Klarjeti]]** - Nerse, Duk eus Klarjeti (705-742)
***[[Mercia]]** - Ethelbald, Roue Mercia (716-757)
***[[Northumbria]]** - Roue Nothumbria 
*#Coenred, (716-718)
*#Osridc, (718-729)
***[[Pikted]]** - Nechtan mac Derile, Roue ar Bikted (706-724)
***[[Serbia]]** - Ratimir, Roue Serbia (700-730)
***[[Rouantelezh Strathclyde|Strathclyde]]** - Bili, roue Strathclyde (694-722)
***[[Venezia]]** - Marcello Tegalliano, Doj Venezia (717-726)
***[[Wessex]]** - Ine, Roue Wessex (688-726)
****[[Rouantelezh Sussex]]** - Roue Sussex
***Nothelm (fl.692-725)
***Watt (fl.692-725)

## Reter-kreiz

***[[Caliphat]]** - Umar ibn ABd al-Aziz, Kalif Damascus (717-720)
Roll rouaned Wessex

Amañ e kavor ul listenn eus rouaned Wessex betek 924. Evit unpennoù diwezhatoc'h, sellit ouzh Roll unpennoù Breizh-Veur. Tra ma vez gwirikaet munudoù buhez ar rouaned nevesoc'h dre veur a andon, anavezet fall tre eo hini ar re goshañ.

E brezhoneg a-vremañ eo an anv met o zitloù - pa anavezer anezho - zo e Latin hag e Hensaozneg, yezhoù "ofisiel" ar marevezh-hont.

## Rouantelezh ar [[Gewissae]]
### Tiernelezh Cerdic

### [[Mercia|Tiernelezh Mercia]]

## Rouantelezh Saksoned ar C'hornôg

### Tiernelezh Cerdic
Sez Santel

Ar **Sez Santel** (*Sancta Sedes* e latin, *Santa Sede* en italianeg), anvet "Kador sant Pêr" ivez a zo ur sujed a wir etrebroadel derc'hezouet gant ar pab ha kuria ar pab (gouarnamant ar pab). Diazezet e voe er c'hantved kentañ gant sant Pêr ha sant Paol hervez hengoun an Iliz katolik roman. Arabat eo droukveskañ ar Sez Santel gant Keoded ar Vatikan, hag a zo ar riez krouet e 1929 diwar Emglevioù al Laterano. N'eo ket liammet ar Sez Santel gant un tiriad, gant ar pab ne lavarer ket. Staliet eo er Vatikan, e gwalarn Roma hiziv, al lec'h ma embreger e c'halloud relijel war an Iliz katolik roman hag an 23 Iliz katolik ar Reter.

## Istor
Ur framm fetis en doe adalek an  gant krouidigezh kuria ar pab hag ur servij diplomatiezh staget outi. Darempredoù diplomatel en deus gant 172 Stad er bed, sinañ a ra feurioù-emglev ha konkordadoù hag emezelañ a ra en aozadurioù etrebroadel. An noñsed abostolek eo an anv roet d'e gannadourien.

## Pennadoù nes
* Kuria ar pab
* Iliz katolik roman
* Keoded ar Vatikan
* Pab

## Daveennoù
Koweit

**Koweit**, ent-hir **Stad Koweit** (en arabeg: *Kuwayt*, الكويت ha *Dawlat al Kuwayt*, دولة الكويت) a zo ur stad eus Azia, e norzh ledenez Arabia, war aod Pleg-mor Persia. Dizalc'h eo abaoe an . Kêr Goweit eo ar gêr-benn. En norzh emañ Iraq hag Arabia Saoudat er su. Ezporzhiañ a ra kalz a betrol ha diazezet eo armerzh ar vro warnañ.
Syria

**Syria** a c'hall bezañ :
* ur broviñs eus an Impalaeriezh Roman ; sellit ouzh Syria (proviñs roman)
* doare-skrivañ saoznek anv ur Stad eus ar Reter Nesañ ; sellit ouzh Siria
Morwd ap Elaed

**Morwd ap Elaed** a oa mab bihan da Elaed ap Eldoc ap Pawl ha roue Buellt. N'eo anavezet nemet gant ur meneg e lignezoù priñsed Kembre. Ne anavezer netra diwar-benn e vuhez nag e ren.
Plergar

**Plergar** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
== Anv ==

* Jean-Yves Le Moing (1990) : "**Plebem Arcar**, VIII, **Ploargar**, 1181; **Plouarguer**, 1383"
* Erwan Vallerie (1995) : "**Plebs Argar**, IXè; **Ploargar,** 1181;  **Ploergat** ? 1379; **Ploargar**, XIVè; **Ploergar**, 1405; **Plerguer**, 1516; **Plergar**, 1624; **Plerguer**, 1654; **Plerguet*', 1731, 1779".

Gerdarzh ː diouzh un anv den  Ergar, pe Argar

== Ardamezioù ==

* *"en glazur e varc'h gwinkant en argant; e gab hadet gant delioù pupli c'heotet ha bokedoù kerez en gwad deliaouet en argant"*

== Dezougen ==
<gallery>
Bâtiment voyageurs de la gare de Plerguer par Cramos.JPG|An ti-gar.
</gallery>
* War al linenn [[Hent-houarn Lambal Dol|hent-houarn Lambal Dol]] emañ Plergar.
== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 87 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 2,98% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas nav den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Mervel a reas ur soudard d'an [[11 a viz C'hwevrer]] [[1946]] e [[Pollbach]] p'edo dalc'het [[Alamagn]] gant al lu gall.
==== Brezelioù didrevadennañ ====
===== [[Brezel Indez-Sina]] =====
* Mervel a reas ur soudard en ospital Nouaille Degorce e [[Cholon]] [[Saigon]] ([[Kochinsina]]) er [[Viêtnam]].
==== Disparti ====
* Krouet e voe kumun [[Ar Granneg]] e [[1953]] diwar ul lodenn eus kumun Plergar.
== Brezhoneg ==
* 9,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Le-Menhir-dit-La-Pierre-du-Domaine-Plerguer-Ille-et-Vilaine-Septembre-2017.jpg|Maen-hir *La Pierre du Domaine* e 2017.
Plerguer (35) Église 01.jpg|An iliz katolik. 
Plerguer (35) Église 03.jpg|Rozenn an iliz.
Monastère de Beaufort- Plerguer.jpg|Ar manati.
</gallery>
* Maen-hir *La Pierre du Domaine*.
* Iliz katolik *An Drinded ha Sant Eosten*.
* Manati *Intron-Varia Beaufort''.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù ha kartennoù-post.

Bertrand Robidou buste.jpg|Bertrand Robidou.

* Hanterskeudenn Bertrand Robidou.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
* Bertrand Robidou, kazetenner ha skrivagner.

### Ardamezeg ar familhioù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Pennad kar
* Ar Granneg.
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Sant-Gwênoù

**Sant-Gwênoù** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 30 gwaz o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,45% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 29 a viz Mae 1943 e voe taolet ur c'harr-nij Focke Wulf Fw 190 A-4 eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) d'an diaz e geunioù "La Mulonnais" e Sant-Gwênoù gant ur c'harr-nij bombezañ eus an United States Army Air Forces a oa o tistreiñ eus Roazhon; lazhet e voe e nijour, adkavet e voe e relegoù hag e garr-nij e miz Here 2003.
## Brezhoneg
* 13,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Guinoux (35) Église Intérieur 01.JPG|An nev.
Saint-Guinoux (35) Église Intérieur 02.JPG|An aoter-vras hag he stern-aoter.
Saint-Guinoux (35) Église Intérieur 03.JPG|Aoter Norzh hag he stern-aoter. 
Saint-Guinoux (35) Église Intérieur 04.JPG|Aoter Su hag he stern-aoter. 
Saint-Guinoux (35) Église Intérieur 05.JPG|Ar gador-prezeg.
Saint-Guinoux (35) Église Intérieur 06.JPG|Ar gador-gofes.

* Iliz katolik *Sant Gwênoù*, 1752-1756.

Saint-Guinoux (35) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù bet dioueliet e 1920.
* Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) ouzh kalvar ar vered, luc’hskeudennoù.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Sant-Pêr-Poualed

**Sant-Pêr-Poualed** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Sant-Maloù.

## Douaroniezh
* War lez ar Renk emañ ar gumun. 
## Anv

### Stummoù skrivet

* Jean-Yves Le Moing (1990) : **Sancti Petri de Marca Polet**, 1157
* Erwan Vallerie (1995) : **Sancti Petri de Marcha Poelet**, 1152; **Beati Petri de Marco in pago Alethi**, 1319; **Saint Pere en Pelet**, 1455; **Sancti Petri de Marco**, XVIt; **Sancti  Petri de Mara in Pagealeto**, 1586; **Saint Pern Marcq Les Poullets**, 1598 

### Gedarzh
*Saint-Père-Marc-en-Poulet* eo an anv e galleg. Talvezout a ra kement ha *« Saint Pierre sur les Marches du pays d'Aleth »*, Sant Pêr war Marzhoù bro-Aled, bro ar Guriosolited. *Sant-Père* eeun oa a-raok 2018 pa oa divizet gant kuzul an ti-kêr adkemer e anv klok evit klotañ gant an istor hag en em ziforc'hañ diouzh ar c'hêrioù all anvet *Saint-Père* e galleg. Embannet eo bet ar dekred ofisiel d'ar 24 a viz C'hwevrer 2021.

## Ardamezioù

* "*En aour e sourin en glazur, hebiaet gant div c'housourin ivez en glazur*"

(Familh Sant-Pêr, siell 1366)

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 70 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,64% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
## Brezhoneg
* 7,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Père (35) Église Saint-Pierre 01.jpg|An iliz katolik. 
Moulin à marée de Beauchet, Saint-Père (35).JPG|Ar velin.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Milin Beauchet, war ar Renk.
* Monumant foran ar re varv e-tal an iliz katolik bet savet e 1921.
* Monumant katolik ar re varv (1914-1918).
* Plakenn ar re varv en iliz katolik.
* Gwerenn-livet en iliz katolik.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
* François Colomban Étienne Marie Benic (1816-1876), isamiral, ganet er gumun, er Beauchet, ezel diazezer ha madoberer Kevredigezh kreiz ar saveteiñ peñseidi (KKSP).

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
Gevellet eo ar gumun gant .

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Sant-Suliav

**Sant-Suliav** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

Saint-Suliac - Novembre 2011 (4).jpg|
Saint-Suliac - Novembre 2011 (3).jpg|
Rue_saint_suliac.jpg|

* Ar vourc’h.
## Douaroniezh


La grève.jpg|An aod.

* War lez ar Renk emañ Sant-Suliav.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: nac'het e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 2,09% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel ; unan anezhe, un ostaj a voe fuzuilhet er Mont-Valérien e Suresnes (Bro-C’hall) d'an 20 a viz Here 1941.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur soudard eus ar RMSEO d'ar 24 a viz Mae 1947 er RC 13 e Vinh-Bing e Kochinsina e Viêt Nam.
## Brezhoneg
* 25,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église_saint_suliac_depuis_la_rue.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik dindan anv *Sant [[Suliav]]*.

Moulin du Mont Garrot, Saint-Suliac, Ille-et-Vilaine 20210314 144851.jpg|Ar velin.

* Melin *Le Mont Garrot*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn e koun Victor Saunier, ostaj fuzuilhet gant an nazied, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh

## Tud
* Suliav, Tysilio ap Brochfael, (548? – 640).
* Léonard Victor Charner, amiral (1797-1869).
* Alfred Adophe Caravanniez (1855-1917), kizellour.
* Hyacinthe Perrin (1877-1965), ti-savour.
* Roger-Edgar Gillet, (1924-2004), livour.
## Gevelliñ
Gevellet eo ar gumun gant:
* 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Dave ha notennoù
Mongolia (disheñvelout)

**Mongolia** a zo rannet hiziv etre daou:
*Mongolia, ur stad dizalc'h en Azia, etre Rusia ha Sina
*Mongolia an Diabarzh, ur rannvro emren e hanternoz Republik Pobl Sina

Sellet ivez ouzh:
*Republik Poblel Mongolia
Canberra

**Canberra** eo kêr-benn Aostralia. An eizhvet kêr vrasañ eus ar vro eo, met gant 367 752 a dud o chom enni (2012) eo bihanoc'h eget kêrioù-penn holl stadoù Aostralia, war-bouez Hobart.

E dibenn an  e oa bet dibabet Canberra da gêr-benn evit Aostralia. Goude un tabut hir da c'houzout peseurt kêr e vije ar gêr-benn, Sydney pe Melbourne, ar c'hêrioù brasañ er vro, e voe dibabet ur c'horn-bro neptu, hanter-hent etrezo o-div. Dibabet e voe korn-bro Canberra e 1908. D'ar 1 a viz Genver 1910 e voe lakaet da diriad ar gêr-benn gevreael. Anvet e voe Canberra ent-ofisiel, d'an 12 a viz Meurzh 1913 ha kroget e voe al labourioù da sevel kêr.

Daoust ma n'eo ket Canberra kreizenn bennañ ar vro e-keñver armerzh, emañ kreizennet eno ar mediaoù brasañ. A-hend-all ne gaver e kêr nemet servijoù melestradurel ha touristel. 

## Kerioù gevellet hag emglevioù mignoniezh
Canberra zo gevellet gant teir c'hêr:
*Beijing, e Sina boblek
*Nara, e Japan
*Wellington, e Zeland-Nevez

Canberra he deus skoulmet emglevioù mignoniezh gant :
*Hangzhou, e Sina boblek d'an 29 a viz Here 1998, war dachenn an armerzh hag hini ar sevenadur.
*Dili, e Timor ar Reter, sinet e 2004, evit krouiñ liammoù mignoniezh etrezo war tachennoù an deskadurezh, ar sevenadur, an armerzh, an dengarouriezh hag ar sport.

## Notennoù ha davepoù
Domingo de Guzmán

*  
**Domingo de Osma** ( war-dro 1175-1221), anvet ivez **Domingo de Guzmán Garcés**, a oa ul lean katolik, saver urzh ar Frered prezegerien pe Dominikaned.

Lakaet eo bet da sant gant an Iliz katolik e 1234, ha goueliet e vez d'an 8 a viz Eost abaoe Sened-Iliz Vatikan II, daoust ma voa d'ar 4 a viz Eost a-raok.

## Buhez ur sant
Ganet e oa e Caleruega e Kastilha Gozh, un 20 lev eus Burgos. Hervez doare e oa e dad eus tiegezh illur ar re Guzmán. Studiañ a reas an doueoniezh hag ar brederouriezh e Palencia. E 1196, teuas da vout kloareg e chabistr eskopti Osma. 

Buan e voe merzet e oa deol, gredus, ha barrek da brezeg. Lakaet e voe da gelenn doueoniezh e 1198 e Palencia.
En 1203 ez eas gant e eskob, Diego, da Vro-Danmark, karget gant ar roue Alfonso VIII, roue Kastilha, da glask ur pried d'e vab e-touez priñsezed ar vro-hont.

### Bec'h d'ar Gatared
Treuziñ a reas Okitania ha kavout a reas an disivoud katar. Kalz a gristenien eno a oa heuget gant pinvidigezhioù an Iliz hag a oa troet a-du gant mennozhioù ar Gatared. Betek an XIIvet kantved e oa bet ar bibien o klask enebiñ outo e daou zoare: 
*gant troiadoù-brezel gwadek kaset gant eskibien, diefed,
*gant prezegoù kaset gant menec'h, evel er bloavezh ma teuas sant Bernez da Albi en 1145. 
En 1184 e voe kondaonet an disivouderien.

## Lec'hanv
* *[[Santo Domingo|Santo Domingo de Guzmán]]* eo anv ofisiel kêr-benn ar Republik Dominikan.
* *Skolaj Sant Dominig*, e Gwengamp, dalc'het gant an *Dominikanezed*.

## Levrlennadur
* Skrivet eo bet e vuhez 
** gant an Tad Antoine Touron, e 1739,
** gant an Tad Henri Lacordaire, e 1841.
* *Saint Dominique en Languedoc*, *Cahiers de Fanjeaux*, niverenn 1 (1966), Privat, Toulouse ;
* P. Marie-Humbert Vicaire, *Histoire de saint Dominique*, Cerf, coll. « Histoire », Paris, 2004 .
* ROQUEBERT, Michel.- *Saint Dominique : la légende noire*.- Paris, Perrin, 2003.