open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Laniisoma

***Laniisoma*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855)

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Laniisoma buckleyi]]*
** *L. b. buckleyi*, *cadwaladeri* ha *venezuelense*,
* *[[Laniisoma elegans]]*.

O c'havout a reer e Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Onychorhynchus

***Onychorhynchus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1810 gant ar skiantour alaman Gotthelf Fischer von Waldheim (1771-1853).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Onychorhynchus coronatus]]*
** *O. c. castelnaui* ha *coronatus*,
* *[[Onychorhynchus mexicanus]]*
** *O. m. fraterculus* ha *mexicanus*,
* *[[Onychorhynchus occidentalis]]*,
* *[[Onychorhynchus swainsoni]]*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Pachyramphus

***Pachyramphus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1839 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seitek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Pachyramphus aglaiae]]*
** ***P. a. aglaiae***, *albiventris*, *gravis*, *hypophaeus*, *insularis*, *latirostris*, *sumichrasti* ha *yucatanensis*,
* *[[Pachyramphus albogriseus]]*
** ***P. a. albogriseus***, *coronatus*, *guayaquilensis*, *ornatus* ha *salvini*,
* *[[Pachyramphus castaneus]]*
** *P. c. amazonus*, ***castaneus***, *intermedius*, *parui* ha *saturatus*,
* *[[Pachyramphus cinnamomeus]]*
** *P. c. badius*, ***cinnamomeus***, *fulvidior* ha *magdalenae*,
* *[[Pachyramphus homochrous]]*
** *P. h. canescens*, ***homochrous*** ha *quimarinus*,
* *[[Pachyramphus major]]*
** *P. m. australis*, *itzensis*, ***major***, *matudai* hag *uropygialis*,
* *[[Pachyramphus marginatus]]*
** ***P. m. marginatus*** ha *nanus*,
* *[[Pachyramphus minor]]*,
* *[[Pachyramphus niger]]*,
* *[[Pachyramphus polychopterus]]*
** *P. p. cinereiventris*, *dorsalis*, *nigriventris*, ***polychopterus***, *similis*, *spixii*, *tenebrosus* ha *tristis*,
* *[[Pachyramphus rufus]]*
** *P. r. juruanus* ha ***rufus***,
* *[[Pachyramphus spodiurus]]*,
* *[[Pachyramphus surinamus]]*,
* *[[Pachyramphus validus]]*
** *P. v. audax* ha ***validus***,
* *[[Pachyramphus versicolor]]*
** *P. v. costaricensis*, *meridionalis* ha ***versicolor***,
* *[[Pachyramphus viridis]]*
** *P. v. griseigularis* ha ***viridis***,
* *[[Pachyramphus xanthogenys]]*
** *P. x. peruanus* ha ***xanthogenys***.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, un isspesad ha hanter-kant (51) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Arc'heskopti Roazhon, Dol ha Sant-Maloù

**Arc'heskopti Roazhon, Sant-Maloù ha Dol** (*archidioecesis Rhedonensis (-Dolensis-Sancti Maclovii)* e latin) eo anv an eskopti a zo bet savet e 1801 hag a glot gant departamant gall an Il-ha-Gwilen. Emañ e sez e Roazhon.

En eskopti-se e kaver an holl barrezioù a oa en Eskopti Roazhon, ul lodenn vat eus ar re a oa en Eskopti Dol hag en Eskopti Sant-Maloù, un dornadig eus ar re a oa en Eskopti Gwened, hag un nebeudig eus parrezioù Eskopti Naoned. E 1859 e voe savet an Arc'heskopti.

Unan eus eskoptioù Proviñs ekleziastikel Roazhon eo.

## Roll eskibien an eskopti goude ar c'honkordad
* 1802–1804 : Jean Baptiste Marie de Maillé de La Tour Landry 
* 1805–1819 : Etienne Célestin Enoch 
* 1819–1824 : Charles Mannay 
* 1825–1841 : Claude Louis de Lesquen 
* 1841–1878 : Godefroy de Brossais de Saint-Marc (arc'heskob e 1859, kardinal)
* 1878–1893 : Charles-Philippe Place (kardinal)
* 1893 : Jean-Natalis-François Gonindard, 
* 1893–1906 : Guillaume Marie Joseph Labouré (kardinal)
* 1906–1921 : Auguste-René Dubourg (kardinal)
* 1921–1930 : Alexis-Armand Charost (kardinal)
* 1931–1939 : René Pierre Mignen 
* 1940–1964 : Clément-Émile Roques (kardinal)
* 1964–1985 : Paul Gouyon (kardinal)
* 1985–1998 : Jacques Jullien 
* 1998–2007 : François Saint-Macary 
* 2007-...: Pierre d’Ornellas

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel an eskopti
Stymfalia

**Stymfalia** (Στυμφαλία e gresianeg a-vremañ; Στύμφαλος *Stymphalos* e henc'hresianeg) zo ur gêriadenn hag ur gumun gozh e Korinthos, Peloponnesos, Gres. 

## Istor
**Stymfalos** a oa anv kozh ar gêr, a voe krouet gant ar roue Stymfalos. Nepell diouti e oa ul lenn ma oa evned spontus a voe lazhet gant Herakles.

## Gwelout
*Daouzek trevell Herakles. 
*Evned lenn Stimfalos.
Roll eskibien Leon

**Eskopti Leon**, bet savet gant sant Paol Aorelian kentañ eskob Kastell-Paol er , eo unan eus nav eskopti kozh Breizh. An eskopti a zo bet distroadet gant krouidigezh an departamantoù gall e 1790.

## Roll eskibien Leon
### Krennamzer uhel
* sant Paol Aorelian,  ;
* sant Jaoua ha Tigernomaglus ;
* sant Paol II ;
* Cetomerimus ;
* sant Goulven ;
* sant Tenenan ;
* sant Houardon ;
* sant Goeznou ;
* *Gilbert* ;
* *Guyomark* ;
* *Leonorius* ;
* Liberalis ;
* Dotwoion, 850-866 ;
* Hinvoret, 884 ;
* *Isaias* ;
* Octreo pe Hesdren, araok 940, ha goude-se eskob Naoned ;
* Jakez pe *Jacobus Transmarinus* marvet war-dro 950 ;
* Konan, marvet war-dro 962 ;
* Mabbo ;
* *Paulinien* (?) ;
* Eudon, 995-1033 ;

### Krennamzer greiz
* Salomon, war-dro 1030 ;
* Omnes, 1040-1055 ;
* *Jakez*, 
* Pierre de Gualon, 1106, 1128 ;
* Guy, 1142, 1145 ;
* Salomon, 1149, 1160 ;
* Hamon de Léon, 1161, marvet e 1171 ;
* Guy, marvet e 1180 ;
* Yves Le Touil, 1180, marvet e 1186 ;
* Yann, 1187-1227, 
* Derrien, 1227, marvet e 1238 ;
* Guy, 1238, marvet e 1262 ;
* Yvo, 1262, marvet e 1292 ;

### Krennamzer izel
* Guillaume de Kersauzon, 1292, marvet e 1327 ;
* Pierre Benoît (pe Pierre Bernard, pe Pêr eus Naoned) 1328-1349 (eskob Sant-Maloù e 1349, hag eskob Roazhon goude-se : 1359-1363) ; 
* Guillaume Ouvrouin, 1349-1385 ;
* Guy Le Barbu, 1385, marvet e 1410 ;
* Alain de la Rue (pe de Kernaeret), 1411-1419 (eskob Sant-Brieg goude-se) ;

* Olivier du Teillay, 1432-1436 (eskob Sant-Brieg goude-se) ;
* Jean Prigent, 1436-1439 (eskob Sant-Brieg goude-se) ;
* Guillaume Le Ferron, 1439, marvet e 1472 ;
* Alan de Kerouzere 1439, marvet e 1440 ;
* Visant de Kerleau, 1472, marvet e 1476 ;
* Michel Guibé, 1477-1478 (eskob Dol e 1478, hag eskob Roazon goude-se : 1482-1502) ;
* Thomaz James, 1478-1482 (eskob Dol goude-se) ;
* Alain ar Maout, 1482-1484 (eskob Kerne goude-se) ;
* Antoine de Longueil, 1484, marvet e 1500 ;

### Amzerioù modern
* Jean d'Espinay, 1500, marvet e 1503 (da gentañ, eskob Naoned 1493-1500) ;
* Jean de Kermavan, 1503, marvet e 1514 ;
* Guy Le Clerc, 1514-1521 ; 
* Christophe de Chauvigné, 1521-1554 ;
* Roland de Chauvigné, 1554-1563 ;
* Roland de Neufville, 1563, marvet e 1613 ;
* René de Rieux, 1613-1639 ha 1646-1651, marvet e 1651 ;
* Robert Cupif, 1639-1646, eskob Dol goude-se ;
* Henri de Laval de Boisdauphin, 1651-1662 (eskob La Rochelle goude-se) ;
* François de Visdelou, 1665, marvet e 1668 ;
* Jean de Montigny, marvet e 1671 ;
* Pierre Le Neboux de la Brosse, 1672, marvet e 1701 ;
* Jean Louis de La Bourdonnaye, 1701, marvet e 1745 ;
* Jean-Louis Gouyon de Vaudurand, 1745 -1763, 
* Joseph-François d’Andigné de la Chasse, 1763-1772 (eskob Chalon-Sur-Sâone goude-se) ;
* Jean-François de La Marche, 1772-1802, marvet e 1806 e Londrez.

## Liammoù diavaez
* Iliz-veur Kastell-Paol
* Bro-Leon
Elenore (kanaouenn)

***Elenore*** a zo ur ganaouenn saoznek, savet ton ha son gant an arzour stadunanat Howard Kaylan (1947-) evit ar strollad pop rock The Turtles a oa-eñ kaner anezhañ d'ar c'houlz.
En abeg d'ar c'henemglev a rene buhez al laz-seniñ e voe lakaet war gont e izili all ivez : John Barbata (1945-), Al Nichol (1946-), Jim Pons (1943-) ha Mark Volman (1947-).

Anaoudegezh a reas The Turtles gant ar vrud pa voe embannet e 1965 o doare eus *It Ain't Me Babe*, ur ganaouenn gant Bob Dylan. Embannet *She'd Rather Be with Me* ha, dreist-holl, *[[Happy Together (kanaouenn)|Happy Together]]* e miz Ebrel 1967 gant White Whale Records e reas berzh ar sonennoù-mañ gant The Turtles, daoust ha na oant ket bet krouet gant ar strollad e-unan. Ma talc'has an ti-embann pladennoù war The Turtles evit ma vije savet kanaouennoù heñvel all gante, ar pezh ne oa ket d'o grad tamm ebet dre ma felle dezhe ober o zreuz o-unan ha liesseurtaat o rollad-kanaouennoù.
Setu ma tivizas Kaylan sevel ul luadenn diwar *Happy Together* oc'h ober gant ton boutin ar c'houlz ha pozioù dister-mat evit ober goap ouzh White Whale. Dont a reas e-maez ***Elenore*** e miz Gwengolo 1968 e tu A ur bladennig daou ditl ha berzh a reas koulskoude (renket e voe da gentañ e Zeland-Nevez peurgetket). 2:31 he fad ez eo lod ivez eus *[[The Turtles Present the Battle of the Bands]]*, pevarvet albom studio The Turtles embannet e miz Du 1968.

## Er sinema
He c'hlevout a c'heller ivez er film *[[The Boat That Rocked]]* (2009, Richard Curtis) d'ar mare ma teu "Elenore" (January Jones) d'ar vag da zimeziñ da "Simon Swafford" (Chris O'Dowd) :  ''Elenore'' er film ''The Boat That Rocked''.

## Selaou ''Elenore''...
*  ...kanet war al leurenn gant The Turtles, e miz Gwengolo 1968, en abadenn ''Kraft Music Hall''.

## Lenn ar gerioù...
*  ... el lec'hienn A-Z Lyrics.

## Notennoù ha daveennoù
Schiffornis

***Schiffornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Schiffornis aenea]]*,
* *[[Schiffornis major]]*
** *S. m. duidae* ha ***major***,
* *[[Schiffornis olivacea]]*,
* *[[Schiffornis stenorhyncha]]*
** *S. s. panamensis* ha ***stenorhyncha***,
* *[[Schiffornis turdina]]*
** *S. t. amazonum*, *intermedia*, *steinbachi*, ***turdina*** ha *wallacii*,
* *[[Schiffornis veraepacis]]*
** *S. v. acrolophites*, *dumicola*, *rosenbergi* ha ***veraepacis***,
* *[[Schiffornis virescens]]*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, trizek (13) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Oxyruncus cristatus

***Oxyruncus cristatus*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Tityridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Oxyruncus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, ha divellkeineged ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Oxyruncus cristatus brooksi*, e reter Panamá,
* *O. c. cristatus*, e gevred Brazil, reter Paraguay ha biz Arc'hantina,
* *O. c. frater*, e Costa Rica ha kornôg Panamá,
* *O. c. hypoglaucus*, e gevred Venezuela, Gwianaoù ha biz, hanternoz-kreiz Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Oxyruncus cristatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Oxyruncus cristatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Terenotriccus erythrurus

***Terenotriccus erythrurus*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Tityridae.

Anvet e voe *M*[yiobius]. *erythrurus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1847) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).Ar spesad nemetañ er genad *Terenotriccus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bihan.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika :
* *Terenotriccus erythrurus amazonus*, e hanternoz-kreiz Brazil (kreisteiz Amazon),	
* *T. e. brunneifrons*, e reter Perou, mervent Brazil ha hanternoz ha kornôg Bolivia,
* *T. e. erythrurus*, e reter Venezuela, Gwianaoù ha biz Brazil (hanternoz Amazon),
* *T. e. fulvigularis*, eus gevred Mec'hiko da hanternoz Venezuela, kornôg Kolombia ha gwalarn Ecuador,
* *T. e. hellmayri*, e biz Brazil (kreisteiz Amazon),
* *T. e. purusianus*, e Rio Purus (kornôg Brazil),
* *T. e. signatus*, e reter Kolombia, reter Ecuador, reter Perou ha kornôg Brazil,
* *T. e. venezuelensis*, e reter Kolombia, kreisteiz Venezuela ha gwalarn Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Terenotriccus erythrurus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Terenotriccus erythrurus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Rhodinocichla rosea

***Rhodinocichla rosea*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Rhodinocichlidae.

Anvet e voe *Furnarius roseus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).Ar spesad nemetañ er genad *Rhodinocichla* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Kemer a ra boued a bep seurt.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika :
* *Rhodinocichla rosea beebei*, e Serranía del Perijá (hanternoz-pellañ Kolombia ha gwalarn Venezuela),		
* *R. r. eximia*, eus kornôg Costa Rica da greiz Panamá,		
* *R. r. harterti*, e hanternoz ha hanternoz-kreiz Kolombia,		
* *R. r. *'rosea**', eus gwalarn da hanternoz Venezuela,		
* *R. r. schistacea*, e kornôg Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
*  ''Rhodinocichla rosea'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Rhodinocichla rosea'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Leopold Fitzinger

**Leopold** Joseph Franz Johann **Fitzinger**, bet ganet d'an 13 a viz Ebrel 1802 e Vienna (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 20 a viz Gwengolo 1884 e Hietzing (Aostria-Hungaria d'ar c'houlz), a oa ul loenoniour aostrian.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **E** : *[[Euneornis campestris|Euneornis]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Xenopsaris albinucha

***Xenopsaris albinucha*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tityridae.

Anvet e voe *Pachyramphus albinucha* (kentanv) da gentañ-penn (e 1869) gant al loenoniour arc'hantinat Hermann Burmeister (1807-1892).Ar spesad nemetañ er genad *Xenopsaris* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Xenopsaris albinucha albinucha*, eus kreiz Bolivia da reter Brazil, Paraguay ha biz Arc'hantina ; e kreisteiz Guyana ha hanternoz Brazil ivez,
* *X. a. minor*, e kreiz ha kornôg-kreiz Venezuela.

## Liammoù diavaez
*  ''Xenopsaris albinucha'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Xenopsaris albinucha'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Jacqueline Boyer

**Jacqueline Boyer**, bet ganet **Éliane Ducos** e Pariz d'an 23 a viz Ebrel 1941, a zo bet ur ganerez c'hallek.

Merc'h d'an arzourien Jacques Pills (1906-1970) ha Lucienne Boyer (1901-1983) ez eas ar maout ganti hag he c'hanaouenn *[[Tom Pillibi]]*, da-geñver Kenstrivadeg Eurovision ar c'han bet dalc'het e Londrez (Bro-Saoz) e miz Meurzh 1960.
Gopret e oa bet André Claveau (1911-2003) en he raok — e 1958 — gant e ganaouenn *[[Dors, mon amour]]*.
Camptostoma

***Camptostoma*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1857 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Camptostoma imberbe]]*,
* *[[Camptostoma obsoletum]]*
** *C. o. bolivianum*, *caucae*, *cinerascens*, *flaviventre*, *griseum*, *majus*, *maranonicum*, *napaeum*, ***obsoletum***, *olivaceum*, *orphnum*, *pusillum* ha *sclateri*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, trizek (13) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Carl XVI Gustaf

**Carl XVI Gustaf**, **Carl Gustaf Folke Hubertus** eus e anv leun; ganet d'an 30 a viz Ebrel 1946 eo roue Sveden. Kemeret en doa plas ar roue Gustaf VI Adolf, d'ar 15 a viz Gwengolo 1973.
Euneornis campestris

***Euneornis campestris*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.

Anvet e voe *Motacilla campestris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).Ar spesad nemetañ er genad *Euneornis* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv, ha frouezh ivez.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Jamaika, er Mor Karib.

## Liammoù diavaez
*  ''Euneornis campestris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Euneornis campestris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Dolospingus fringilloides

***Dolospingus fringilloides*** (pe *Sporophila fringilloides*) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.

Anvet e voe *Oryzoborus fringilloides* (kentanv) da gentañ-penn (e 1870) gant an evnoniour aostrian August von Pelzeln (1825-1891).Ar spesad nemetañ er genad *Dolospingus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun, had hag amprevaned.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e hanternoz, gwalarn Amazonia.

## Liammoù diavaez
*  ''Sporophila fringilloides'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Sporophila fringilloides '' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Arme Pobl Korea

**Chosŏn inmin'gun**, pe **Arme Pobl Korea** e brezhoneg, a raer eus nerzhioù lu Korea an Norzh. Emañ dindan beli ar Songun, an aozadur e-kreiz kevredigezh ar vro. Kim Jong-un, diktatour ar vro, zo penn-rener an nerzhioù lu. 

Pemp skourr a zo d'ar Chosŏn inmin'gun : Tirlu Arme Pobl Korea, ar **Chosŏn-inmingun Haegun** (Morlu Arme Pobl Korea), ar **Chosŏn inmin'gun konggun** (Aerlu Arme Pobl Korea), **Jeollyakgun** (Nerzh strategel Arme Pobl Korea) ha Nerzh oberiadurioù ispisial Arme Pobl Korea. Ar Warded Ruz Labourerien-Peizanted zo unvezioù adsoudarded a gaver ivez dindan beli ar Chosŏn inmin'gun.

Arme Pobl Korea a zo enebet da gentañ holl ouzh nerzhioù lu Sukorea (Daehanminguk Gukgun), met ivez ouzh nerzhioù lu Stadoù-Unanet Amerika. Etre an daou e kaver ar zonenn disoudardet (Hanbando Bimujang jidae), abaoe miz Gouere 1953 hag an arsav-brezel en doa lakaet fin da Vrezel Korea. 

E 2016 e oa 5 889 000 ezel soudard pe adarmead liammet ouzh ar Chosŏn inmin'gun. An nerzh brasañ damsoudardel dre ar bed eo. An niver-se a dalvez ez eus e-tro 25% eus poblañs Norzhkorea hag a zo e-barzh an nerzhioù lu.
Julie Charles

**Julie Charles**, aet da anaon gant an dorzhellegezh d'an 18 a viz Kerzu 1817 e Pariz, a oa ur Greolez yaouank bet ganet **Julie-Françoise Bouchaud des Hérettes** e 1782 (pe 1784) en un tiegezh planterien eus Saint-Domingue.

Goude lazhadeg ar Re Wenn gant ar sklaved, c'hoarvezet en drevadenn c'hall d'an 22 a viz Eost 1791, e tec'has kuit ar familh a-bezh da Vro-C'hall. Eno e timezas d'ar skiantour gall brudet Jacques Charles (1746-1823) a oa pell koshoc'h eviti.

Kejañ a reas-hi gant Alphonse de Lamartine (1790-1869) en Aix-les-Bains ma oa-hi deuet, da glask un tamm diskuizh, e penn-kentañ miz Gouere 1816, dre ma oa paket gant ar c'hleñved dija. Piket e voe kalon ar skrivagner gant koantiri ar plac'h yaouank ha plijout a rae dezhe bale asambles a-hed glannoù Lenn Le Bourget-du-Lac. Ma c'hanas ur gwir garantez etre an daou zen yaouank buan a-walc'h. Eviti an hini eo e krogas Lamartine da sevel ar varzhoneg *[[Le Lac (barzhoneg)|Le Lac]]* (*Al Lenn*) e 1817, dipitet-bras ma oa ne oa ket deuet an Itron Charles da Aix er bloaz-se. Diwezhatoc'hik e skrivas ur varzhoneg all — *L'Immortalité* an titl anezhi — oc'h echuiñ gant ar werzenn anavezet-mat "Vois mourir ce qui t'aime, Elvire, et réponds-moi !".Da viken e chomo stag-kaer anv Lamartine ouzh hini e garedig — Elvire ha neket **Julie Charles**...

## Liammoù diavaez
* René Doumic, ''Les Lettres d’Elvire à Lamartine'', Revue des Deux Mondes, 5e période, tome 25, 1905 (pp. 574-602) - W<small>IKISOURCE</small>.

## Notennoù ha daveennoù
Reto-Moto

**Reto-Moto** ent ofisiel **Reto-Moto ApS** zo ur studio bihan seveniñ c'haorioù video diazezet e Kopenhagen, e Danmark. Brudet e oa bet pa voe krouet ar c'hoari Free2Play Heroes & Generals. D'ar 7 a viz Meurzh 2022 eo aet da get an embregerezh.
## Istor
Zyrinx a oa ur studio sevel c'hoarioù video krouet e 1992 e Kopenhagen, e Danmark. An implijerien a oa bet tud o labourat evit sevel c'hoarioù video evit an Amiga e-fin ar bloavezhioù 1980 ha penn-kentañ ar bloavezhioù 1990, en o zouez e veze kavet ar sonaozer Jesper Kyd.

E 1998, strollad Zyrinx en em adstummas gant un anv nevez Reto-Moto. Mont a rejont da ginnig labourat evit IO Interactive, ar re-se a ginnige dezho labourat war an heuliad c'hoarioù video Hitman.

Ar strollad seveniñ Reto-Moto a oa bet savet gant implijidi Zyrinx ha Lemon (daou studio bihan) e 1997. Karget e oant bet neuze gant IO Interactive d'ober war-dro an heuliad c'hoarioù video Hitman.

Reto-Moto a oa adstummet evel studio e-unan e miz Ebrel 2004 gant ar c'hoant da sevel c'hoarioù video liesc'hoarier.

E miz Gwengolo 2010, Reto-Moto a roe lañs da lec'hienn internet ar c'hoari Heroes & Generals.

## Obererezhioù
* Heuliad c'hoarioù video Hitman.
* Heroes & Generals: C'hoari video tenn fps ha strategiezh enlinenn e-pad an Eil Brezel-bed.
* Retox: lusker video 3-ment savet gant ar studio evit ar c'hoari Heroes & Generals.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn heroesandgenerals
## Notennoù ha daveennoù
Idiopsar brachyurus

***Idiopsar brachyurus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Idiopsar* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika : eus kreisteiz Perou da greiz Bolivia ; e kreisteiz Bolivia ha hanternoz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Idiopsar brachyurus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Idiopsar brachyurus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Tyranneutes

***Tyranneutes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1881 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Tyranneutes stolzmanni]]*,
* *[[Tyranneutes virescens]]*.

O c'havout a reer e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Manifestadeg Unite the Right 2017

Ar **Vanifestadeg Unite the Right 2017** (lesanvet **the Charlottesville rally**) a oa bet ur vanifestadeg gant an Alt-right e Charlottesville (Virginia), e Stadoù-Unanet Amerika etre an 11 hag an 12 a viz Eost 2017. Ar pal a oa enebiñ ouzh ar fed ma vefe lamet delwenn Robert Edward Lee eus ar gêr.

E-touez ar vanifesterien e oa dreistbeliourien wenn, broadelourien wenn, nevez-kengevredidi, nevez-Nazied, ha bezenoù armet.

Ar vanifestadeg a oa troet feuls pa voe kejet etre ar vanifesterien hag an enep-manifesterien. D'an 12 a viz Eost, o welet ar feulster o kreskiñ, gouarnour Virginia Terry McAuliffe a lakas e plas ar Stad a reuziad o lakaat war-raok e oa re a zañjer evit ar bobl hag e c'hellfe mont war washaat. Dindan un eurvezh, ar Virginia State Police a zisklêrie e oa difennet ar vanifestadeg dre ar feulster a oa enep lezenn a-berzh ar vanifesterien. Div eurvezh war-lerc'h, un den a vlenie un oto hag a flastre marvus ur vaouez (Heather Heyer) hag a gloaze 19 a dud all, an holl anezho enep-manifesterien.

Jeff Sessions penn ar justis stadunanat a embanne goude an darvoud e oa sponterezh hag a roe urzh da gregiñ gant un enklask diazezet war ar garg a "torfed kasoni". A-raok an dagadenn sponterezh ouzhpenn a dud gloazet a a oa bet, un 19 bennak e-pad an emgannoù straed. Daou archer a zo marvet goude an darvoud feuls pa voe kouezhet ur viñsaskell eus ar polis. 

Rebechoù a oa bet savet a-enep ar prezidant Donald Trump dre ma ne veze ket bet skoet kreñv a-walc'h gantañ en e c'hentañ kemennadenn war ar vroadelourien wenn disklêriet en devoa nemetken e oa an darvoud awenet gant "hatred, bigotry and violence on many sides". En desped d'an tagadennoù mamm ar vaouez yaouank muntret (Susan Bro) he devoa skrivet dezhañ war Twitter:

“Thank you, President Trump, for those words of comfort and for denouncing those who promote violence and hatred [...]”.

An darvoud-se en deus bet lakaet war-raok an torr gouennel a vez er Stadoù-Unanet ha ne ya ket war zigresk.

White supremacist (35782612633).jpg|Un ezel d'ur bezenn. Armet eo gant ur vindrailherez rak hervez lezenn ez eo posubl dougen un arm e straedoù Stad Virginia.
Nazi Salute (36543229556).png|Eus un tu un dreistbeliour gwenn oc'h ober ar salud Nazi eus an tu all ur vaouez enep-manifestadeg.
Skirmish 1 (36543228166).jpg|Enep manifesterien o tagañ un den.
White supremacists clash with police (36421659232).jpg|Nazied o tagañ ar polis.
Police block of crash site (36195158640).jpg|An archerien o tifenn lec'h ar gwalldaol.
Trump Blames Both Sides for Racial Violence at Virginia Rally.webm|Ar prezidant Donald trump o embann ez eo kablus an daou du hag ez eo ret d'ar justi stadunanat bezañ garv gant an dud feuls "troublemakers".

## Notennoù ha daveennoù
Likia

**Likia** zo ur rannvro istorel e Turki, er c'hreisteiz da Lidia en Anatolia .

## Mojenn
Hervez Herodotos he devoa bet Europa daou vab, Sarpedon ha Minos. bec'h a savas etrezo evit ren e Kreta. Minos a gasas Sarpedon hag e dud, an Termilae, d'an harlu. Hag int erruout e Milias e Likia. Diwezhatoc'h, Likus, mab da Pandion II, roue Aten, kaset d'an harlu gant e vreur Egeos, a deuas da chom gant an Termilae. Hag int da envel ar vro Likia, diwar e anv.
Neopelma

***Neopelma*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1861 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Spesadoù
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Neopelma aurifrons]]*,
* *[[Neopelma chrysocephalum]]*,
* *[[Neopelma chrysolophum]]*,
* *[[Neopelma pallescens]]*,
* *[[Neopelma sulphureiventer]]*.

O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Nikteüs

**Nikteüs** (Νυκτεύς e henc'hresianeg) a oa roue Tebez, hervez mojennoù Hellaz kozh.

## Mojenn
Mab e oa d'an nimfenn Klonia, ha da Hirieüs, pe da C'hthonios, eontr da Greon. Breur e oa da Likos. 
Ren a reas e Tebez goude marv Polidoros, hag e vreur Likos an hini a voe roue war e lerc'h. 
Gant Polikso en doe daou vugel: Antiope ha Nikteis.

Pa voe bet lardet e verc'h Antiope gant an doue Zeus e voe harluet gant he zad hag e tec'has da Sikion, e-ser ar roue Epopeüs, a zimezas dezhi.
Taget gant an dic'hoanag en em lazhas Nikteüs, goude lezet gant e vreur Likos ar garg da gastizañ Epopeüs hag Antiope.

N'anavezas ket e zaou vab-bihan, Amfion ha Zetios.

## Levrlennadur
* Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* (III, 10, 1).
Xenopipo

***Xenopipo*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Xenopipo atronitens]]*,
* *[[Xenopipo uniformis]]*
** *X. u. duidae* hag *uniformis*.

O c'havout a reer e Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Manacus

***Manacus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Manacus aurantiacus]]*,
* *[[Manacus candei]]*,
* *[[Manacus manacus]]*
** *M. m. abditivus*, *bangsi*, *expectatus*, *flaveolus*, *gutturosus*, *interior*, *leucochlamys*, *longibarbatus*, *trinitatis*, ***manacus***, *maximus*, *purissimus*, *purus*, *subpurus* hag *umbrosus*,
* *[[Manacus vitellinus]]*
** *M. v. amitinus*, *milleri*, ***vitellinus*** ha *viridiventris*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, naontek (19) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Sirk

Ur **sirk** zo ur strollad arzourien a ginnig arvestoù diduiñ d'an dud, evel doñvaat loened, troioù ouesk, arvestoù gant furlukined, sigoterien, bannikerien, sonerien, c'hoarierien a bep seurt... Kinnig a reont an arvestoù-se war ul leurenn gelc'hiek en ur savadur diloc'h, ur babell vras peurliesañ.
Trev (anv-lec'h)

**Trev** (anv benel) zo un anv boutin a reer e brezhoneg eus un tolead annezet, anezhañ ur rann eus ur barrez. 

Ar ger **trev** ne gaver bremañ nemet en anvioù-lec'h koulz lavaret, evel Trebeurden (Bro-Dreger), Tregaranteg (Bro-Leon), Tregastell (Bro-Dreger), Trevendel (Bro-Sant-Maloù), ha kalz re all. En anvioù-tiegezh brezhonek ivez e c'haller kavout ar ger, da skouer Trebaol.

E kembraeg e talvez ar ger kevatal, *[[tref]]*, kement ha "kêr". Kavet e vez en anvioù-lec'h evel Tredegar, Trefdraeth, Treffynnon, Tregaron. Kavet e vez ivez e-barzh ar ger *[[pentre]]*, a dalvez kement ha "kêriadenn".

## Gwelet ivez
*Kantrev
*Tre
Pipra

***Pipra*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1764 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pipra aureola]]*
** *P. a. aurantiicollis*, ***aureola***, *borbae* ha *flavicollis*,
* *[[Pipra fasciicauda]]*
** *P. f. calamae*, ***fasciicauda***, *purusiana*, *saturata* ha *scarlatina*,
* *[[Pipra filicauda]]*
** ***P. f. filicauda*** ha *subpallida*.

O c'havout a reer e Suamerika, unnek (11) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ceratopipra

***Ceratopipra*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Ceratopipra chloromeros]]*,
* *[[Ceratopipra cornuta]]*,
* *[[Ceratopipra erythrocephala]]*
** *C. e. berlepschi* hag ***erythrocephala***,
* *[[Ceratopipra mentalis]]*
** *C. m. ignifera*, ***mentalis*** ha *minor*,
* *[[Ceratopipra rubrocapilla]]*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Verdun (c'hoari video)

**Verdun** zo ur c'hoari video doare first-person shooter liesc'hoarier enlinenn e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Embannet e oa bet d'an 28 a viz Ebrel 2015 war Windows dre ar savenn Steam, goude muioc'h evit ur bloavezh dre ar stumm Steam Early Access (beta). Embannet e oa bet war PlayStation 4 d'an 30 a viz Eost 2016. Ur stumm war Xbox One a zo bet embannet d'an 8 a viz Meurzh 2017.

Verdun a oa bet diazezet war ar bloavezh 1916 hag emgann Verdun e Bro-C'hall. Klasket ez eus bet gant sevenerien ar c'hoari chom an tostañ posubl eus gwirvoud ar brezel dre an armoù, an dafar hag al lifreoù resis, ar gloazadennoù resis hag ar gwad. Ar c'hartennoù a zo bet diazezet an tostañ posubl eus an tachennoù emgann etre poltriji ha gwelladenniñ anezho hiziv-an-deiz war talbenn kornôig ar brezel.

Al lusker video 3-ment a zo an Unity adstummet nebeut gant M2H ha Blackmill Games.
## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel ar c'hoari
*Lec'hienn M2H
*Lec'hienn Blackmill Games
Masius chrysopterus

***Masius chrysopterus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pipridae.

Anvet e voe *Pipra chrysoptera* (kentanv) da gentañ-penn (e 1843) gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).Ar spesad nemetañ er genad *Masius* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh bihan.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Masius chrysopterus bellus*, e kornôg Kolombia,
* *M. c. chrysopterus*, eus kreiz Kolombia da walarn Venezuela,
* *M. c. coronulatus*, e mervent Kolombia ha kornôg Ecuador,
* *M. c. pax*, e gevred Kolombia ha reter Ecuador,
* *M. c. peruvianus*, e kreisteiz Ecuador ha hanternoz Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Masius chrysopterus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Masius chrysopterus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ofisial

An **ofisial**, pe ar **vikel-barner**, a zo ur barner eus an Iliz. En deiz a hiziv e kas e garg en anv an eskob. Bez e c’hell hen ober e meur a eskopti war un dro.

An ofisialded a zo anv ar garg hag anv lez-varn an ofisial.

Hervez kanon 1420 § 4 eus Lezenn gwir kanoneg, e rank an *ofisial* bezañ ur beleg, doktor pe aotreet war gwir an Iliz, tregont vloaz dezhañ d’an nebeutañ.

Aferioù dimeziñ eo a ra danvez labour pennañ an ofisial hiziv an deiz, pa vez da embann nullentez ar briedelezh. Koulskoude e c’hell bezañ kinniget dezhañ an holl aferioù, hervez gwir kanonek an Iliz katolik.

## Istor
Sant Erwan (Erwan Helouri Gervarzhin) a zo unan eus brudetañ ofisialed (barnerien an Iliz), en  kantved, en eskopti Roazhon da gentañ, hag en eskopti Treger da c’houde.

## Ofisial Roazhon
Ofisial Roazhon a zo barner an Iliz a ren Ofisialded Roazhon. E 1974 e voe savet e Roazhon Ofisialded etreeskoptiel Breizh, evit eskoptioù Gwened, Kemper, Sant-Brieg hag arc'heskopti Roazhon. E 2011 e voe kresket Ofisialded etreeskoptiel Roazhon evit ar broviñs a Iliz a-bezh, gant eskopti Naoned, hag eskoptioù Añje, Ar Mañs, Laval, ha Luçon ouzhpenn re Vreizh.
Ofisial Roazhon zo anvet d’e garg gant an nav eskob eus ar broviñs.

**Roll an Ofisialed Roazhon**

## Notennoù
Proviñs a Iliz

En deiz a hiziv, hervez gwir an Iliz, ar **broviñs a Iliz**(*provincia ecclesiastica* e latin) zo ur strollad eskoptioù kenurzhiet gant an arc'heskob, skoazellet gant ur sened (*concilium provinciale*).

E 1859 e voe savet proviñs Roazhon gant eskoptioù Gwened, Kemper, Sant-Brieg ha Roazhon. E 2003 e voe kresket ar broviñs gant eskoptioù Naoned, Añje, Ar Mañs, Laval ha Luçon ouzhpenn re Breizh.

## Notennoù
Pseudopipra pipra

***Pseudopipra pipra*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pipridae.

Anvet e voe [*Parus*] *Pipra* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).Ar spesad nemetañ er genad *Pseudopipra* an hini eo. Krouet e oa bet ar genad nevez-se da-heul embannadur, e 2016, disoc'h labourioù kaset da benn gant ur skipailh skiantourien eus meur a vro.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh bihan.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an trizek isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika :
* *Pseudopipra pipra anthracina*, e Costa Rica ha kornôg Panamá,
* *P. p. bolivari*, e gwalarn Kolombia,
* *P. p. cephaleucos*, e gevred Brazil,
* *P. p. comata*, e kreisteiz-kreiz Perou,
* *P. p. coracina*, e kreiz Kolombia, gwalarn Venezuela, reter Ecuador ha hanternoz Perou,
* *P. p. discolor*, e biz Perou,
* *P. p. microlopha*, e reter Perou ha kornôg al lodenn Amazonia e Brazil,
* *P. p. minima*, e kornôg Kolombia,
* *P. p. occulta*, e hanternoz-kreiz Perou,
* *P. p. pipra*, e reter Kolombia, Venezuela, Gwianaoù ha hanternoz Brazil,
* *P. p. pygmaea*, e Río Huallaga (biz Perou),
* *P. p. separabilis*, e gevred d'al lodenn Amazonia eus Brazil,
* *P. p. unica*, e hanternoz-kreiz ha kreisteiz Kolombia.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *Dixiphia* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Pseudopipra pipra'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pseudopipra pipra'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Proviñs ekleziastikel Roazhon

**[[Proviñs ekleziastikel]] Roazhon** a voe savet e 1859, gant eskoptioù Gwened, Kemper, Sant-Brieg ha Roazhon. 

E 2003 e voe kresket ar broviñs, gant eskoptioù Naoned, hag Añje, Ar Mañs, Laval, ha Luçon ouzhpenn re Vreizh.
Lez an Iliz

**Lez an iliz**, pe c'hoazh lez an eskob, a zo ul lez-varn stag ouzh an eskopti, renet gant an ofisial (pe vikel-barner). En deiz a hiziv, bez e c’hell hen ober e meur a eskopti war-un-dro.

Aferioù dimeziñ eo a ra danvez labour pennañ Lez an Iliz hiziv an deiz, pa vez da embann nullentez ar briedelezh. Koulskoude e c’hell bezañ kinniget dezhi an holl aferioù, hervez gwir kanonek an Iliz katolik.

## Istor
Sant Erwan (Erwan Helouri Gervarzhin) a zo unan eus brudetañ barnerien an Iliz (ofisialed), en  kantved, en eskopti Roazhon da gentañ, hag en eskopti Treger da c’houde.

## Gwelet ivez
* Ofisialded
Göran Persson

**Hans Göran Persson** (Vingåker, 20 a viz Genver 1949) zo ur politiker svedat hag a voe Kentañ Ministr e vro etre 1996 ha 2006, ha penn Strollad Sokialdemokrat Sveden (Socialdemokraterna) eus 1996 da 2007. Bez e voe ivez Ministr an Arc'hant eus 1994 da 1996. Trec'het e voe e gostezenn e votadeg Gwengolo 2006 ha reiñ a reas Persson e zilez eus e bost e penn ar Sokialdemokrated e 2007. Bremañ emañ o labourat en un embregerezh prevez.
Ptiliogonys

***Ptiliogonys*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Daoust ha ma oa bet reizhskrivet *Ptiliogonys* gant Swainson, an evnoniourien o devoa graet gant *Ptilogonys* betek 2013, pa zivizas Unvaniezh etrebroadel an evnoniourien distreiñ d'an anv orin.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Ptiliogonys caudatus]]*,
* *[[Ptiliogonys cinereus]]*
** ***P. c. cinereus***, *molybdophanes*, *otofuscus* ha *pallescens*.

O c'havout a reer e Mec'hiko ha Kreizamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ptiliogonys cinereus

***Ptiliogonys cinereus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Ptiliogonatidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha hugennoù.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Mec'hiko ha Kreizamerika :
* *Ptiliogonys cinereus cinereus*, e kreiz ha reter Mec'hiko,
* *P. c. molybdophanes*, e kreisteiz Mec'hiko ha kornôg Guatemala,
* *P. c. otofuscus*, e gwalarn Mec'hiko,
* *P. c. pallescens*, e mervent Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
*  ''Ptilogonys cinereus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ptiliogonys cinereus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Phainopepla nitens

***Phainopepla nitens*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Ptiliogonatidae.

Anvet e voe *Ptilogonys nitens* (kentanv) da gentañ-penn (e 1838) gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Ar spesad nemetañ er genad *Phainoptila* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-nij ha hugennoù bihan.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Amerika :
* *Phainopepla nitens lepida*, e mervent Stadoù-Unanet Amerika (SUA) ha gwalarn Mec'hiko,		
* *P. n. nitens*, eus kreisteiz stad Texas (kreisteiz SUA) da hanternoz-kreiz Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
*  ''Phainopepla nitens'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Phainopepla nitens'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kalon ar Bed

**Kalon ar Bed** zo ur ganaouenn-veur skrivet gant Job an Irien (e 1999) evit ar « bloavezh santel 2000 » (*jubile*).
Ar sonerezh a voe savet gant Christian Desbordes ha René Abjean. Kontañ a ra istor ar Gristeniezh e Breizh.

D'ar 26 a viz Kerzu 1999 e voe kanet evit ar wezh kentañ, hag enrollet en ur bladenn, en Iliz-veur Kemper, gant Laz-kanañ Penn ar Bed ha Laz-kanañ Mouez ar Mor. Ar bladenn zo bet embannet gant RCF Penn-ar-Bed hag eskopti Kemper ha Leon ; bez e c'heller prenañ ar bladenn-se digant Ti embann Minihi Levenez.

## Kanouennoù
Setu anvioù ar pezhioù kanet :
# A blec'h e teuom
# Kelou mad
# E Nazared
# Klevit ar c'helou
# Had nevez
# Yann Divoutou
# Ave Maria
# Tud a feiz
# Ar beleg foll
# Or bed
# Daou vil vloaz

## Notennoù
Anabasis

An **Anabasis** (Ἀνάβασις e henc'hresianeg) eo oberenn bouezusañ ar skrivagner ha brezelour gresian Ksenofon, seizh levrenn anezhi, savet war-dro -370.
Kantikou Brezonek Eskopti Kemper ha Leon

**Kantikou Brezonek Eskopti Kemper ha Leon** zo ul levr kantikoù dastumet gant Per-Yann Nedeleg, hag embannet e 1942, da c'houde e 1946 gant tonioù, ha 1949 gant skeudennou Xavier Langleiz.

## Rakskrid
Per-Yann Nedeleg a skriv en e rakskrid :
« Kanaouennou santel hon Eskopti n'eman ket ar wech kenta d'ezo da veza kempennet ha reizet en eun doare nevez. [...] 
Evit gwir, kaer e oa hor c'hantikou evel m'edont, met kaeroc'h e c'hellent beza Re stank e oa enno ar geriou·gallek, zoken er c'hantikou anavezeta, zoken pa vefe Ken aes – hag aesoc'h awechou – ober gant geriou brezonek implijet e pep lec'h. Pa fell d'eomp kana hor feiz ha meuli Doue e brezoneg, arabat kemmeska an dioul yez, nemet awechou p'eo aet da goll ar ger brezoneg ha pa gompren an dud an hano gallek hepken. Ouspenn-ze, ret eo anzao ne oa ket bepred ar c'hantikou aes da gana. En hol labour, hon eus klasket – ha deuet·omp a benn, koulz lavaret atao – lakaat ar pouez-mouez er geriou da vont da-heul an ton, ha diwall na stokfe an eil ouz eben diou vogalenn, dreist-holl pa vije bet diou wech an hevelep hini (evel « nag a anken »). E geriou 'zo, ne oar ket mui an dud re vat pet sillabenn da lakaat : tuet or da lavarout en eur zillabenn *roet, frouez*, h. a.; ar gwasa 'zo, n'eo ket henvel an doare da zistaga ar geriou-se en holl gorniou-bro. Setu perak, ma 'z eus geriou da veza distaget atao ha dre-holl e diou zillabenn (evel :·Dou-e, rou-e, krou-er, h. a.), evit re all, kement gwech ma ranko beza distaget diou zillabenn an eil diouz eben, e vo savet eur varrennig etrezo; da skouer : ro/it frou/ez... Evelse e vo gellet lenn ha *kana* difazi hag aes.»

## Notennoù
Pipreola

***Pipreola*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1838 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pipreola arcuata]]*
** ***P. a. arcuata*** ha *viridicauda*,
* *[[Pipreola aureopectus]]*
** ***P. a. aureopectus***, *decora* ha *festiva*,
* *[[Pipreola chlorolepidota]]*,
* *[[Pipreola formosa]]*
** ***P. f. formosa***, *pariae* ha *rubidior*,
* *[[Pipreola frontalis]]*
** ***P. f. frontalis*** ha *squamipectus*,
* *[[Pipreola intermedia]]*
** ***P. i. intermedia*** ha *signata*,
* *[[Pipreola jucunda]]*,
* *[[Pipreola lubomirskii]]*,
* *[[Pipreola pulchra]]*,
* *[[Pipreola riefferii]]*
** *P. r. chachapoyas*, *confusa*, *melanolaema*, *occidentalis*, ***riefferii*** ha *tallmanorum*,
* *[[Pipreola whitelyi]]*
** *P. w. kathleenae* ha ***whitelyi***.

O c'havout a reer e Suamerika, ugent (20) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Cotinga (genad)

***Cotinga*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson.

## Spesadoù
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Cotinga amabilis]]*,
* *[[Cotinga cayana]]*,
* *[[Cotinga cotinga]]*,
* *[[Cotinga maculata]]*,
* *[[Cotinga maynana]]*,
* *[[Cotinga nattererii]]*,
* *[[Cotinga ridgwayi]]*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Lipaugus

***Lipaugus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1828 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Lipaugus fuscocinereus]]*,
* *[[Lipaugus lanioides]]*,
* *[[Lipaugus streptophorus]]*,
* *[[Lipaugus unirufus]]*
** *L. u. castaneotinctus* hag ***unirufus***,
* *[[Lipaugus uropygialis]]*,
* *[[Lipaugus vociferans]]*,
* *[[Lipaugus weberi]]*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Procnias

***Procnias*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Procnias albus]]*
** ***P. a. albus*** ha *wallacei*,
* *[[Procnias averano]]*
** ***P. a. averano*** ha *carnobarba*,
* *[[Procnias nudicollis]]*,
* *[[Procnias tricarunculatus]]*.

O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Carpodectes

***Carpodectes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1865 gant an naturour saoz Osbert Salvin (1835-1898).

## Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Carpodectes antoniae]]*,
* *[[Carpodectes hopkei]]*,
* *[[Carpodectes nitidus]]*.

O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Ac'haia

**Ac'haia** (en henc'hresianeg Ἀχαΐα, Ac'haia, da zistagañ [a.χa.ˈi.a]) zo ur rann eus Henc'hres, hag un distrig eus Gres a vremañ, e gwalarn Peloponnesos, war aod pleg-mor Korinthos, etre Elis hag Arkadia. Patras eo ar pennlec'h. 

## Notennoù
Phytotoma

***Phytotoma*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1782 gant ar skiantour chilean Juan Ignacio Molina (1740-1829).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Phytotoma raimondii]]*,
* *[[Phytotoma rara]]*,
* *[[Phytotoma rutila]]*
** *P. r. angustirostris* ha ***rutila***.

O c'havout a reer e Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Xipholena

***Xipholena*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant al loenoniour alaman Constantin Wilhelm Lambert Gloger (1803-1863).

## Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Xipholena atropurpurea]]*,
* *[[Xipholena lamellipennis]]*,
* *[[Xipholena punicea]]*.

O c'havout a reer e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Phibalura

***Phibalura*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Phibalura boliviana]]*,
* *[[Phibalura flavirostris]]*.

O c'havout a reer e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Carpornis

***Carpornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1846 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Carpornis cucullata]]*,
* *[[Carpornis melanocephala]]*.

O c'havout a reer e Brazil : er gevred (*cucullata*) hag er reter (*melanocephala*).

## Notennoù ha daveennoù
Urothraupis stolzmanni

***Urothraupis stolzmanni*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Urothraupis* an hini eo.

Dougen a ra anv an evnoniour poloniat Jan Sztolcman (1854-1928).

## Doareoù pennañ

## Boued
N'ouzer ket kalz tra diwar-benn an danvez-mañ ; bevañ a rafe diwar amprevaned, frouezh ha hugennoù bihan.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e Kolombia hag Ecuador.

## Liammoù diavaez
*  ''Urothraupis stolzmanni'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Urothraupis stolzmanni'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Tijuca (genad)

***Tijuca*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an naturour gall André Étienne Justin Pascal Joseph François d'Audebert de Férussac (1786-1836).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Tijuca atra]]*,
* *[[Tijuca condita]]*.

O c'havout a reer e gevred Brazil.

## Notennoù ha daveennoù
Ampelion

***Ampelion*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1845 gant an naturour suis Johann Jakob von Tschudi (1818-1889).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Ampelion rubrocristatus]]*,
* *[[Ampelion rufaxilla]]*
** *A. r. antioquiae* ha ***rufaxilla***.

O c'havout a reer e Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Lenn Averno

**Lenn Averno** zo ul lenn en Italia, en Campania, 4,5&nbsp;km er gwalarn da gêr Pozzuoli, nepell diouzh Naplez. En Henamzer e kreded e oa toull-dor an ifern, evel Lenn Ampsanctus.
Deskrivadur Hellaz

thumb|180px|Embannadur gallek e  1731.

*[[Deskrivadur Hellaz]]* (Ἑλλάδος περιήγησις / (Hellàdos Periègesis) zo ul levr beaj savet gant Paosanias ar Beajour en IIvet kantved. Un hir a labour eo diwar-benn Hellaz kozh, savet diwar ar pezh a wele an oberour, ul liamm a bouez etre lennegezh klasel ha hendraouriezh a vremañ. 

Setu a skriv Andrew Stewart diwar e benn :
 Ur skrivagner war e droad, war evezh, dedennet gant ar veurdez hag ar saourusted hag ivez gant gweledoù divoas ha lidoù kevrinus. Dievezh e c'hall bezañ a-wechoù, lavarout traoù diasur, bezañ diroudet gant e ambrougerien pe e notennoù zoken ; koulskoude n'eus arvar ebet war e onestiz, ha n'eus ket par dezhañ evit a sell an dalvoudegezh.

## Notennoù
Loup Sens

**Loup Sens** (573-623), pe **Wolf**, pe **[[Lupus]]** (e latin) a oa un eskob ha sant frank. Mab e oa da Betton, kont Tonnerre.

Hennezh eo ar Sant Loup a vez lidet e Gwengamp.

## Notennoù
Ampelioides tschudii

***Ampelioides tschudii*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cotingidae.

Anvet e voe *C*[otinga]. *Tschudii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1846) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872) da zougen bri d'an naturour suis Johann Jakob von Tschudi (1818-1889).Ar spesad nemetañ er genad *Ampelioides* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh peurvuiañ.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus kornôg Venezuela da vBolivia.

## Liammoù diavaez
*  ''Ampelioides tschudii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ampelioides tschudii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù