Gwezboell

**Gwezboell** a reer eus ur c'hoari damheñvel ouzh hini an echedoù a oa e sevenadur ar Gelted a-raok da c’hoari an echedoù bezañ anavezet en hor broioù ; anv zo anezhañ er Mabinogi. Ur c'hoari strategiezh e oa, c’hoariet a-zaou, gant pezhioù lakaet war un tablez. Diwar an nebeud a ouzer diwar-benn ar c’hoari *fidchell* eus Iwerzhon hag ar c'hoari *tawlbwrdd* eus Kembre, eo bet adsavet ar c’hoari gwezboell gant Keit Vimp Bev e 1990.

Heñvel a-walc’h eo reolennoù ar c’hoari-se ouzh ar re implijet e c’hoari *tablut* ar Samied.


Mabinogion - (o Lyfr coch Hergest) (IA mabinogionolyfrc00edwa) (page 84 crop).jpg|Mabinogion : *Arthur ac Owen yn chware gwyddbwyll*|alt=Mabinogion : Arthur ac Owen yn chware gwyddwyll
Tablut board pieces.png|Ar c'hoari *tablut*, a-raok kregiñ
Gwezboell.svg|Gwezboell : staliadur a-raok kregiñ


## An anv
Ar ger **gwezboell** (henvrezhoneg : *guidpoill* "poell ar c'hoad" ; *gwyddbwyll* e kembraeg, *fidchell* en heniwerzhoneg, *ficheall* en iwerzhoneg a-vremañ) a zeu eus **uidu-kueslà*. An elfenn gentañ zo ur wrizienn indezeuropek **widu-* a dalvez "prenn", "koad". Roet he deus, e brezhoneg bremañ, ar ger *gwez*, hag an tamm kentañ eus ar verb *gouzout*. An eil elfenn, **kwêllâ*, a dalveze "gwelout", ha roet he deus ar brezhoneg "poell".

## Ar c'hoari
Er c’hoari gwezboell, en enep da c'hoari an echedoù ha da c’hoari an damoù, e vez daou du digempouez o nerzh o keveziñ, ha ganto palioù disheñvel. War un tablez 9 x 9 = 81 c’harrez e vez c’hoariet. Ar roue zo gwarezet en e gastell kreiz, gant eizh priñs. C’hwezek enebour en deus, renket pevar-ha-pevar. Klask a reont tapout ar roue dre c’hronnañ anezhañ ha mirout outañ a fiñval.
### Reolennoù
Ur roue teñval hag eizh difenner zo e kreiz an tablez ; c'hwezek enebour sklaer zo lakaet a-bevar ouzh kostezioù an tablez.
E deroù ar c'hrogad e vez ar roue en e gastell, gronnet gant e zifennerien. Peogwir ne c'hall ket fiñval ez eo e enebourien a fiñv ur pezh da gentañ. Nepred ne vez fiñvet muioc'h eget ur pezh war an dro. A bep eil e c'hoari ar re sklaer hag ar re deñval.
;Fiñvoù
*Koulz ar roue hag e enebourien a c'hall fiñval dreist forzh pe niver a garrezioù goullo ; ne c'heller ket tremen dreist ur pezh.
*Atav e fiñv ar pezh a-stur gant bordoù an tablez (**← ↑ → ↓**), evel un tour er c'hoari echedoù ; arabat eo mont a-veskell evel ur farouell en echedoù.
*Ar roue hepken a c'hall mont d'ur c'horn (karrezioù gwer teñval).
;Pakadur
*Paket e vez ur pezh pa vez un enebour a bep tu dezhañ ; tennet a-ziwar an tablez e vez neuze.
*Ur pezh a c'hall en em silañ etre daou enebour ha chom war an tablez.
*Paket e vez ar roue pa vez sparlet e holl hentoù dezhañ : daou hent en ur c'horn, tri hent en ur c'hostez, pevar hent e lec'h all. Echu eo ar c'hrogad neuze.


Gwezboell Soldier Capture.png|Pakañ ur pezh (1), en em silañ hep bezañ paket (2)
Gwezboell King Capture.png|An tri doare da bakañ ar roue


;Kempleshoc'h
*Ne c'hall ar roue mont nemet da unan eus ar c'harrezioù a zo stok outañ.
*Ar roue hepken a c'hall mont d'ur c'harrez gwer splann.
*Saveteet eo ar roue mar deu a-benn da dizhout unan eus ar pevar c'horn.

## C'hoarioù kar
***Ard rí** a oa ur c’hoari eus Bro-Skos ha ne ouzer ket kalz a dra diwar e benn.
***Buanfach** a veze c'hoariet en Iwerzhon ; dianav-krenn eo bremañ. Kement ha "skeiñ a-bell" e talv an anv ; daou c'hoarier a oa, unan anezho gant ul lañs bras.
***Brandubh** a oa ur c’hoari heñvel, meneget en dornskridoù iwerzhonek kozh ivez.
***Fidchell** a veze c’hoariet en Iwerzhon er Grennamzer ivez. Deuet eo ar ger *ficheall* da dalvezout "c'hoari an echedoù" en iwerzhoneg bremañ.
***Hnefatafl** zo ur c’hoari zo meneget alies e sagaoù ar Vikinged. Ar c’hoarioù *Tafl* a veze c’hoariet gant ar C'hermaned kozh. En implij int bet en Europa an Norzh a-bezh betek an Azginivelezh pa voe kemeret o flas gant c'hoari an echedoù.
***Tablut**, eus Laponia, eo ar c’hoari a anavezomp ar gwellañ, dre m’eo bet displeget e reolennoù gant ar skiantour Linnaeus e danevell e veaj da hanternoz Sveden e 1732. Marteze a-walc’h ez eo ar c’hoari-se un diskennad da c’hoari *Hnefatafl* ar Vikinged. Kement ha "tablez" e talv an elfenn *tafl* ennañ (*Tafel* en alamaneg).
***Tawlbwrdd** ha **Gwyddbwyll** a oa anavezet er Grennamzer e Kembre. Un dornskrid eus 1587, miret e Levraoueg Vroadel Kembre a zispleg e oa an *tawlbwrdd* ur c’hoari war un tablez 121 garrezennig (11x11). C’hoari *gwyddbwyll* a rae ar roue Arzhur a-enep Owain hervez marvailhoù Kembre. Bremañ e vez implijet ar ger *gwyddbwyll* e kembraeg evit komz eus c'hoari an echedoù.

## Liammoù diavaez
* Early Irish Board Games
* Hnefatafl. The Viking Game.
* BBC article on Hnefatafl
* Hnefatafl - King's Table 
* C’hoari gwezboell war hoc’h urzhiataer, gant An Drouizig
## Notennoù