The House of the Rising Sun

***The House of the Rising Sun*** ("Ti ar Sav-Heol") zo ur ganaouenn hengounel stadunanat, anvet ***Rising Sun Blues*** ("*[[Blues]]* ar Sav-Heol") a-wechoù. Kontañ a ra buhez un den hag a zo aet a-dreuz e kêr New Orleans ; kalz doareoù all a c'houzav d'an dud na heuliañ hevelep hent.
Gwech e vez istor ur paotr, evel en doare koshañ anavezet, hag un toull-bac'h eo "Ti ar Sav-Heol" ; gwech all ez eo ur c'hast a gan, hag ur fouzhlec'h eo an ti.

Deuet-mat dreist ar re all e voe an enrolladenn gant ar strollad *[[rhythm and blues]]* ha *[[sonerezh rock|rock]]* breizhveurat The Animals e 1964. Lakaet eo bet da gentañ berzh bras ur *[[Sonerezh folk|folk song]]* sonet gant ur strollad sonerezh rock, alese an anv *[[folk rock]].

==A-raok The Animals==
Kentañ gwech ma voe dastumet ar ganaouenn a voe er [[bloavezhioù 1930]], en [[Appalachoù]], met eus Breizh-Veur e oa deuet an ton hengounel hep mar ebet.

Den ne oar piv a aozas *The House of the Rising Sun*, evel-just. Sur a-walc'h e teu eus ur *broad sheet ballad*, ur ganaouenn war ur follenn distag evel ma veze en [[Europa]] adalek donedigezh ar [[moullañ]] war baper er . Damheñvel eo an danvez ouzh ur valladenn eus ar  anvet *The Unfortunate Rake* ("An oriad(ez) reuzeudik"), met n'eus bet tro ebet da gavout ul liamm eeun etre an div ganaouenn.<br>
Ar c'herzoniour stadunanat Alan Lomax ([[1915]]-[[2002]]) a gavas e oa *The Rising Sun* anv ur fouzhlec'h e div ganaouenn hengounel vreizhveurat, ouzhpenn da vezañ anv meur a davarn ; hervezañ ez eo ar son kar d'ur ganaouenn anvet *Lord Barnard and Little Musgrave*, a voe embannet e [[1658]]. Hervez A. Lomax bepred, ar ganaouenn a voe adlec'hiet e New Orleans e deroù ar [[bloavezhioù 1900]] gant sonerien wenn eus ar Su.<br>
Kentañ gwech ma voe meneget ar ganaouenn a voe gant Robert Winslow Gordon ([[1888]]-[[1961]]) e [[1925]], en devoa he c'hlevet digant ul labourer war an [[hent-houarn|hentoù-houarn]] ; hennezh en devoa bet ar ganaouenn dindan an anv *The Rising Sun Dance Hall* digant un den eus ar Su, hag an darn vrasañ eus ar c'homzoù a oa ar re a zo anavezet er bed a-bezh hiziv. Anat eo e komze a-zivout ur fouzhlec'h :

A. Lomax e-unan a enrollas e miz Gwengolo [[1937]], evit al [[Library of Congress]], ur plac'h 16 vloaz anvet Georgia Turner, merc'h d'ur [[mengleuz]]ier, o kanañ *The House of the Rising Sun* e [[Kentucky]] ; an darn vrasañ eus ar c'homzoù brudet a oa aze dija, met an donegezh a oa muiañ e-lec'h leiañ (leiañ e vez tonegezh an tonioù trist peurliesañ) ; ur 80&nbsp;km pelloc'h ez enrollas un doare all gant ur paotr anvet Bert Martin. A. Lomax a gengejas an daou zoare hag a embannas ar ganaouenn el levr *Our Singing Country* e [[1941]].

Meur a don *blues* zo bet enrollet gant ar bomm *Rising Sun* en o zitl, met n'eus hini ebet a zo kar d'ar ganaouenn, zoken ar re anvet *Rising Sun Blues* enrollet a-raok [[1930]]. Er bloaz-se, ar [[gitar|c'hitarourez]] ha kanerez *blues* [[Elvie Thomas]] ([[1891]]-[[1979]]) a enrollas *Motherless Child Blues*, a zo diazezet war *The House of the Rising Sun*.<br>
D'ar [[6 a viz Gwengolo]] [[1933]] e voe enrollet *The House of the Rising Sun* evit ar wech kentañ (dindan an titl *Rising Sun Blues* avat) gant tud eus an Appalachoù, an triad Clarence "Tom" Ashley ([[1895]]-[[1967]]), Doc Walsh ([[1901]]-1967) ha Gwen Foster ([[1903]]-[[1954]]) ; ur paotr zo o kontañ an istor da neuze, ha tost da laouen eo ar ganaouenn. Ashley en devoa desket ar ganaouenn digant e dud kozh a-berzh mamm, ar pezh a ziskouez e oa *The House of the Rising Sun* koshoc'h eget [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]].<br>
Homer "Bill" Callahan ([[1912]]-[[2002]]) a enrollas ar ganaouenn e [[1935]] dindan an anv *Rounder's Luck* ("Chañs ar ribouler") ; tristoc'h a-galz eget doare Ashley eo.<br>
Goude desket digant Ashley, [[Roy Acuff]] ([[1903]]-[[1992]]) a enrollas *Rising Sun* e [[1938]].<br>
Ar strollad *Almanac Singers*, [[Woodie Guthrie]] (1912-1967) ha [[Pete Seeger]] ([[1919]]-[[2014]]) ennañ, a enrollas *House of the Rising Sun* (o devoa desket digant A. Lomax) e 1941.<br>
Berzh bras a reas doare o c'heneil [[Josh White]] ([[1914]]-[[1969]]) e [[1942]] ha [[1944]] ; diwar *Our Singing Country* e teskas ar c'homzoù, met leiañ e oa an donegezh gantañ, ar wech kentañ en istor an enrolladennoù.<br>
En nevezamzer [[1957]] e voe embannet komzoù *The House of the Rising Sun* er gelaouenn *Sing Out!*, a voe krouet e [[New York]] e [[1950]] gant Alan Lomax ha Pete Seeger. Adalek ar mare-se e voe enrollet kalz doareoù eus ar ganaouenn, [[jazz]] en o zouez, betek [[Joan Baez]] e [[1960]], [[Nina Simone]] e [[1962]] ha [[Bob Dylan]] e 1962 ivez.

E miz Mezheven 1964 e c'hoarvezas mestr-taol The Animals, a gemmas penn-da-benn planedenn ar ganaouenn.

==The Animals==
E [[Newcastle upon Tyne]] ma oa bet savet ar strollad e [[1963]] e klevas ar c'haner [[Eric Burdon]] (*1941) ar ganaouenn kanet gant Johnny Handle, ur c'haner sonerezh folk eus [[Northumberland]].<br>
P'edo The Animals gant un droiad gant [[Chuck Berry]] e tivizjont adkemer *The House of the Rising Sun* war al leurenn. Plijet-dreist e voe ar selaouerien, produer a strollad a veizas e oa tro aze d'ober berzh, hag enrollet e voe ar ganaouenn e [[Londrez]] d'an [[18 a viz Mae]] 1964 Embannet e voe ar bladenn 45 zro gant an ti Columbia, ha kinniget evel "ton hengounel kempennet gant Alan Price" (ar soner [[orglez]], *1942)..<br>
Kerkent e voe brudet-dreist klotad kentañ an ton, ul La leiañ (*Am* en notadur etrebroadel) dishiliadet.
Ken fromus eo kan Eric Burdon ha ken sorc'hennus orglez *Vox Continental* Alan Price ma troas doare The Animal da batrom an holl zoareoù war-lerc'h, hag hollvrudet eo c'hoazh hiziv.

Hir e oa an enrolladenn hervez boaz ar mare-se, pa bade 4:30 ; da 2:58 e voe krennet e Stadoù-Unanet Amerika, ha ret e voe da stadunaniz gortoz [[1965]] evit klevet an doare klok en un dastumad anvet *Mickie Most Presents British Go-Go* En hevelep bloaz e voe klevet *The House of the Rising Sun* gant The Animals er [[film]] *Pop Gear* (*Go Go Mania* e SUA)..

Izili ar strollad a enrollas e 1964 e oa : Eric Burdon (kan), Chas Chandler ([[1938]]-[[1996]], [[gitar-boud]]), Alan Price (orglez), John Steel (*1941, [[toumperezh]]) ha Hilton S. P. Valentine ([[1943]]-[[2021]]) (gitar-tredan).<br>
Dre ma oa kentanv Alan Price an hini kentañ en urzh al lizherenneg e voe lakaet da gempenner ar ganaouenn — neuze e voe an ezel nemetañ eus The Animals o kaout gwirioù warni hervez lezenn.

==Goude The Animals==
Diniver eo an doareoù eus *The House of the Rising Sun* a zo bet embannet a-c'houde taol-kurun The Animals. Lod zo chomet brudet betek bremañ avat.
* 1964 : kerkent hag enrollet gant The Animals e voe lakaet ar c'haner [[Bro-C'hall|gall]] [[Johnny Hallyday]] ([[1943]]-[[2017]]) da ganañ un doare [[gallek]] anvet *Le pénitencier".
* 1965 : un doare spagnolek a voe embannet gant ar strollad Kolombian Los Speakers dindan an anv *La Casa del Sol Naciente*; 4:55 e pad an ton, da lavaret eo ez eo ken hir ha doare The Animals.
* 1969 : ar strollad stadunanat Frijid Pink eus Detroit (Michigan) a enrollas un doare psikedelek, 4/4 e ventad evel gwechall ; berroc'h eo eget doare The Animals, met hirik a-walc'h (3:22)
* 1981 : Dolly Parton a adskrivas lod eus ar c'homzoù, en ur zistreiñ da istor ur plac'h.
* 1989 : goude diskar Moger Berlin ez embannas ar strolladalaman EAV (*Erste Allgemeine Verunsicherung* "Kentañ Kemmesk Hollek") ur ganaouenn anvet *Es steht ein Haus in Ostberlin* ("Bez' ez eus un ti e Berlin ar Reter") ma tro istor plac'h pe baotr New Orleans da hini un Alaman eus ar Reter a zo dipitet gant ar vuhez er C'hornôg.
* 2013 : ar strollad  *[[heavy metal]]* Five Finger Death Punch a embannas e 5 albom, *The Wrong Side of Heaven and the Righteous Side of Hell, Volume 2* m'emañ o doare eus *The House of the Rising Sun* ; istor ur paotr e "Sin City' ("Kêr ar Pec'hed") eo.
* D'ar 14 a viz Kerzu 2020 : ar strollad hollvrudet Metallica a ganas e zoare e Kalifornia da geñver ur sonadeg evit skoazellañ klañvidi ar c'hurunviruz covid-19

## Ar c'homzoù

En daou zoare a oa bet dastumet gant A. Lomax, hini Georgia Turner ha hini Bert Marttin, ez eo ur paotr a gomz, hag un toull-bac'h eo *The Rising Sun*, evel m'en diskouez ar bomm *To wear the ball and chain*  "gwiskañ ar boled hag ar chadennoù" ; n'eus bet kavet doare ebet ma vefe ur plac'h o komz anezho evel pa vefe ar fouzhlec'h un toull-bac'h.

Setu amañ un dibab eus ar c'homzoù a zo bet kanet etre 1960 ha 2008.
* Joan Baez a gan diwar-benn ur plac'h a zo bet lorbet gant ur paotr ha lakaet da c'hast.
* Hervez The Animals, ar c'haner en deus lazhet e dad, a oa ur c'hoarier daonet.
* Distreiñ a ra The White Buffalo d'ur plac'h, a zo lorbet gant paotr e varc'h-tan, a zo ul lazher hag en deus he lakaet en ur fouzhlec'h.

## Ar sonerezh
* *A-raok lenn, adlakait 'ta ar *
Ar gitarour Hilton Valentine a gontas n'en devoa graet nemet adkemer an heuliad klotadoù sonet gant Bod Dylan hag e zishiliadet. E Do *(C)* emañ skrivet ar son, hag e skeulenn geñveriek La leiañ *(Am)* eo an donegezh.
Daoust ma veze kanet *The House of the Rising Sun* gant ur mentad 4/4 en hengoun e tibabas ar c'hempenner ur mentad 6/8. Aes eo seniñ an heuliad klotennoù dishiliadet-se, diaesoc'h eo e seniñ mat, kempenn hag ingal !

Ur bariton eo ar c'haner Eric Burdon, da lavarout eo e c'hall kanañ diboan ur skeuliad Sol2 (98 Hz) — Sol4 (392&nbsp;Hz), al La dave etrebroadel o vezañ La4 (440&nbsp;Hz). E traoñ e skeuliad emañ al La2 (110&nbsp;Hz), kentañ notenn ar ganaouenn koulz war ar gitar (notenn voutañ ar c'hlotad *Am* eo) hag ar c'han. Gouest eo da ganañ gant e vouezh-penn, pa'z eo al La440 e notenn uhelañ pa gan *The House of the Rising Sun*. Ar pezh a zo diaes eo kavout an notennoù-penn hag o c'hanan kreñv.
Diaes ivez eo kanañ ar c'homzoù, peogwir ez eo dizingal ar werzadurezh (hirder ar gerioù keñveriet gant ar sonerezh) ; un doare hepken da zont a-benn : heuliañ ar c'hlotadoù en ur gompren mat ar pezh a ganer !

Setu amañ eskern ar ganaouenn evel sonet ha kanet gant The Animals.
;Deroù
Ar gitarour a son an heuliad klotadoù dishiliadet :

;Kan
La2 eo div notenn gentañ, war *There is*, La3 eo notennoù *they call* ha La 4 war *And it's been* ; div eizhvedell diouzhtu !
;Pont (gitar, dishiliadet bepred)
*C* – *D* – *F* – *Am* – *E* – *Am* – *E*
;Kan
La4 eo "My mother"
;(Pont)
;(Kan)
;Solo
Orglez. Chouket eo ar c'hlotadoù gant H. Valentine bremañ. An eil *E* zo un *E7* ; ur pont zo e dibenn ar solo.
;Kan
La3 eo "Oh Mothers", a-raok pignat betek La4 war *No to do* en-dro.
;(Pont)
;Kan
Chouket eo ar c'hlotennoù gant ar gitarour.
;Dibenn
Gorrekaet eo ar sonerezh betek ar c'hlotad diwezhañ, a zo ul La muiañ (*A/AM*).

## Levrlennadur
*  Anthony, Ted. *Chasing the Rising Sun — The Journey of an American Song*. Simon & Schuster, 2007 
*  Burdon, Eric. *I Used to Be an Animal, but I'm All Right Now*. Faber & Faber, 1990, pp.&nbsp;60–62 
*  Lomax, Alan. *Folk Songs of North America*. Littlehampton Book Services Ltd., 1960 
*  Lomax, Alan ha John (1941). *Our Singing Country – Folk Songs and Ballads*. Dover Publications, 2000 
*  Sullivan, Steve. *Encyclopedia of Great Popular Song Recordings*. Scarecrow Press, 2013, pp.&nbsp;98 sqq.  — 

## Liammoù diavaez
*  
*  

## Notennoù