open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olga Guillot

**Olga Guillot**, ganet e 1923 e Santiago de Cuba, marvet en Miami e 2010 a oa ur ganerez kuban, brudet dre ganañ bolero, evel «Miénteme», «La gloria eres tú», pe «Tú me acostumbraste». Lesanvet e oa «la reina del bolero», kanañ a reas gant Frank Sinatra hag Edith Piaf.

Pa oa krennardez e savas, gant he c'hoar Ana Luisa, an daouad «Las hermanitas Guillot» en 1941 a gane er skingomz. Da gentañ e kane an tango e doare Libertad Lamarque ha Mercedes Simone. Er bloavezhioù 1940, e kane er pevarad Siboney, renet gant Isolina Carrillo.

E 1961, goude Dispac'h Kuba, ez eas da chom da Venezuela, ha goude Mec'hiko, ha goude Miami, ma varvas. Hi eo ar ganerez spagnolek kentañ a ganas en Carnegie Hall New York, e 1964. Biskoazh ne zistroas da Guba.

## Dimezioù
Dimezet e voe d'ar c'hazetenner kuban Ibrahim Urbino, d'an aktour Alberto Insúa (1926-2003) ha goude d'ar sonaozour René Touzet (1916-2003), hag ur verc'h o doe: Olga María (ganet e 1960), deuet da vout kanerez evel he mamm.

## He fladennoù
- **Gant Panart Records**
*3105 Sus primeros éxitos (1946)

- **Gant Puchito Records**
*MLP-509 Olga Guillot (1954)
*MLP-515 Romance y melodía (1956)
*MLP-525 Olga Guillot (1957)
*MLP-526 Intimidades (1958)
*MLP-530 Creaciones de la Guillot (1958)
*MLP-538 Olga en México (1959)
*MLP-555 Olga de Cuba (1960)
*MLP-559 Comunicando (1961)
*MLP-564 Lo mejor de Olga Guillot (1963)
*MLP-580 La insuperable Olga (1964)

- **GantCon Musart Records**
*DM-672 Olga (1961)
*DM-751 Canciones de María Grever (1962)
*DM-855 Temperamental (1963)
*DM-935 Añorando el Caribe (1964)
*DM-959 12 éxitos románticos (1964)
*DM-1060 Más éxitos románticos (1965)
*DM-1180 Y siguieron los éxitos (1966)
*DM-12561 Bravo (1967)
*DM-1280 Adoro & Celoso (1967)
*DM-1312 Olga le canta a América (1968)
*DM-1360 Olga Guillot interpreta a Manzanero (1968)
*DM-1423 Olga Guillot (volumen 14) (1969)
*DM-1572 La mujer que te ama (1970)
*DM-1507 ¿Quien da más? (1971)
*DM-1576 Y ahora....Olga (1972)

- **Gant CBS Records**
*1479 Se me olvidó otra vez (1976)

- **Gant Orfeon Records**
*11473 Lo nuevo de Olga (1978)

- **Gant Interdisc Records**
*526066 Para mi público (1982)

- **Gant Warner Records**
*87844-2 Faltaba yo (2001)
Olga

**Olga** zo un anv-bihan evit merc'hed e meur a yezh. Er yezhoù slavek e veze kavet da gentañ met kavet e vez ivez bremañ er yezhoù germanek hag er yezhoù romanek.

## Tud
* Olga a Giev, priñsez ha santez reizhkredour
* Olga Nikolaievna Rusia (1895-1918), dugez veur Rusia, merc'h henañ d'an tsar Nikolaz II Rusia
*Olga Benário, komunourez alaman
*Olga Georges-Picot (1940-1997), aktourez c'hall
*Olga Novo, skrivagnerez eus Galiza
* Olga Kurylenko (g. e 1979), diskouezerez-c'hiz hag aktourez ukrainat-ha-gall
###### 
*Olga Chorens, kanerez hag aktorez eus Kuba
*Olga Guillot, kanerez eus Kuba
###### 
* Olga Roubtsova (1909-1994), mestrc'hoarierez echedoù soviedat 
* Olga Suc'hareva, c'hoarierez echedoù eus Rusia
*Olga Korbut (1955-), jiminasourez soviedel ha kampionez olimpek

## Traoù all
* Olga, ur gumun hag ur porzh e Bae Olga, e krai Primorie, e Reter-Pellañ Rusia,
* *[[Olga (kanaouenn, Pierre Perret)|Olga]]* : titl ur ganaouenn (1971) gant Pierre Perret.
Mohamed Haddouche

**Mohamed Haddouche** zo bet ganet d'an 19 a viz Eost 1984 en Aljeria.

Ur c'hoarier echedoù aljerian eo.

Mestr Etrebroadel eo abaoe 2004.

Mestr Meur abaoe 2014.

2 490 edo e renk Elo *Standard* e miz Gwengolo 2025, 2 529 eo bet e renk uhelañ, bet tizhet e miz Meurzh 2015.
## Disoc'hoù hiniennel
### Kampionad Aljeria
Eizh gwezh e voe Kampion Echedoù Aljeria e 2005, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 ha 2017.
### Kevezadegoù hiniennel etrebroadel
* E 2004 e voe trede e Kampionad Afrika dindan 20 vloaz e Tripoli (Libia).
* E miz Here 2014 e voe Kampion ar Strollad A er *Memorial Med Slama* e Monastir (Tunizia).
* Kampion e voe er *C'hoarioù Afrikan* e 2003 en Abuja  hag en Aljer e 2007. 
* Kampion er *C'hoarioù Panarab* e 2011 e Doha.
* Kampion arab hiniennel e 2018 e Sharjah

## [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Aljeria etre ar bloavezhioù 2006 ha 2014:
* e 2006 er 37 Olimpiad e Torino (Italia),
* e 2008 en 38 Olimpiad e Dresden (Alamagn),
* e 2010 en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia), 
* e 2012 en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2014 er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia).

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
Et si en plus y'a personne

***Et si en plus y'a personne*** (*Ha ma ne vije den ebet ouzhpenn-se*) a zo ur ganaouenn c'hallek skrivet ha kanet gant ar c'haner gall Laurent Souchon (1944-). 4:09 e pad an enrolladur anezhi. Evel ton an darn vrasañ eus kanaouennoù Souchon e oa bet savet ton houmañ gant e geneil Laurent Voulzy (1948-).

Bez' ez eo unan eus kanaouennoù an albom *[[La Vie Théodore (albom)|La Vie Théodore]]*, un albom embannet en Europa a-bezh, gant Virgin Records, d'ar 5 a viz Gwengolo 2005 ha gouestlet en e hed d'ar skiantour gall Théodore Monod (1902-2000).

Kregiñ a ra ***Et si en plus y'a personne*** gant an tri anv-bihan "Abderhamane, Martin, David", oc'h aroueziañ an teir relijion bennañ : an Islam, ar Gristeniezh hag ar Yuzevegezh. Hag an aozer da sevel ar goulenn pennañ da-heul : "Et si le ciel était vide" (Ha ma vije goullo an neñv)... Un doare dic'hortoz da ziskuliañ an holl zarvoudoù euzhus kaset da benn gant feizidi 'zo en anv ur relijion bennak, evel Gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001 e Stadoù-Unanet Amerika da skouer.Ouzhpenn diskouel strizhder spered gwech an amzer e seblant bezañ bouzar pleustrerien 'zo. Deuet e oa Souchon d'he c'hanañ, eilet gant ar gitarour Michel-Yves Kochmann, da-geñver an abadenn skinwel a oa bet aozet e Selaouva Ti ar Skingomz e Pariz d'an 11 a viz Genver 2015, un nebeud deizioù war-lerc'h Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e-ti Charlie Hebdo...

## Liamm diavaez
*  Klip video ''Et si en plus y'a personne''.

## Notennoù ha daveennoù
Fifth Avenue

**Fifth Avenue** a zo unan eus straedoù-veur kêr New York er Stadoù Unanet Amerika. Tremen a ra ar Fifth Avenue dre karter Manhattan, lakaet e vez war-raok evit bezañ unan eus ar straedoù kerañ da anneziañ kement hag unan eus ar straedoù gwellañ evit ar prenadennoù. Er straed-veur se e kaver an Empire State Building.
## Skeudennoù

File:(King1893NYC) pg319 BIRD'S-EYE VIEW OF FIFTH AVENUE; NORTH OF 51ST STREET.jpg|Sell eus an a-us e 1893
File:New York NY 5th Ave Presby PHS821.jpg|Ur sell adal straed e 1895
File:5 Av 51 St North March 2015b jeh.jpg|Memes sell met e 2015

File:Christmasonfifthavenue 1896.jpg|Nedeleg war ar Fifth Avenue e 1896
File:5thavenue1.jpg|Fifth Avenue e 1918

File:Washington Square by Matthew Bisanz.JPG|Ar Fifth Avenue a grog adal Washington Square Arch e Washington Square Park
File:Manhattan Central Park Richard Morris Hunt Memorial.JPG|Lec'h koun d'an tisaver Richard Morris Hunt, Fifth Avenue etre ar straedoù 70 hag 71st 
File:Plaza Hotel.jpg| Ar Plaza Hotel e 1907
Pellorneum

***Pellorneum*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Triwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pellorneum albiventre]]*
** *P. a. *'albiventre***, ''cinnamomeum'', ''ignotum'' ha ''pusillum'',
* ''[[Pellorneum bicolor]]'',
* ''[[Pellorneum buettikoferi]]'',
* ''[[Pellorneum capistratoides]]''
** ''P. c. '''capistratoides*** ha *morrelli*,
* *[[Pellorneum capistratum]]*,
* *[[Pellorneum celebense]]*
** *P. c. *'celebense***, ''finschi'', ''rufofuscum'' ha ''togianense'',
* ''[[Pellorneum cinereiceps]]'',
* ''[[Pellorneum fuscocapillus]]''
** ''P. f. babaulti'' ha ***fuscocapillus***,
* ''[[Pellorneum macropterum]]'',
* ''[[Pellorneum malaccense]]'',
* ''[[Pellorneum nigrocapitatum]]'',
* ''[[Pellorneum palustre]]'',
* ''[[Pellorneum poliogene]]'',
* ''[[Pellorneum pyrrogenys]]''
** ''P. p. canicapillus'', ''erythrote'', ''longstaffi'' ha ***pyrrogenys***,
* ''[[Pellorneum rostratum]]'',
* ''[[Pellorneum ruficeps]]''
** ''P. r. acrum'', ''chamelum'', ''chthonium'', ''deignani'', ''dilloni'', ''dusiti'', ''elbeli'', ''euroum'', ''hilarum'', ''indistinctum'', ''insularum'', ''mandellii'', ''minus'', ''olivaceum'', ''oreum'', ''pallidum'', ''pectorale'', ''punctatum'', ''ripleyi'', ***ruficeps***, ''shanense'', ''smithi'', ''stageri'', ''subochraceum'', ''ubonense'', victoriae'', ''vividum'' ha ''vocale'',
* ''[[Pellorneum saturatum]]'',
* ''[[Pellorneum tickelli]]''
** ''P. t. annamense'', ''assamense'', ''fulvum'', ''grisescens'' ha ***tickelli**'.
Nav isspesad ha daou-ugent (49) dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù *P. cinereiceps*, *malaccense* er genad *[[Malacocincla]]* ha *P. bicolor*, *celebense*, *rostratum* er genad *[[Trichastoma]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001

**Gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001** (saozneg: **The September 11 attacks**, lesanvet an **9/11**) zo un heuliad peder zagadenn gant ur strollad sponterien islamek eus an aozadur al-Qaeda e Stadoù Unanet Amerika. Kroget e oa an tagadennoù diouzh ar mintin d'ar meurzh 11 a viz Gwengolo 2001. Dre ar gwalldaolioù-se e voe lazhet 2996 den, ouzhpenn 6000 a voe gloazet, war-dro 10 miliard a zollaroù a zistrujoù ersavadurioù pe enframmadurioù ha war-dro 3 mil miliard a zistruj en holl.

Pevar c'harr-nij dezougen tud eus div embregerezh stadunanat (United Airlines hag American Airlines) an holl anezho lorc'het adal aerborzhioù biz ar vro o vont war-zu Kalifornia a oa bet tapet gant 19 sponter ezel da al-Qaeda. Daou eus ar c'hirri-nij, an nij American Airlines 11 hag hini an United Airlines 175, a voe flastret war tourioù norzh ha su, ar World Trade Center e kêr New York. Goude 1 eur ha 42 munutenn, an tourioù a gouezhas en o foull, gant tammoù o nijal a-bep tu o entanañ pe lakaat d'an traoñ ar savadurioù tro-dro er greizenn World Trade Center ha labezañ ar savadurioù er-maez d'ar greizenn. un trede karr-nij, nij American Airlines Flight 77, a voe flastret war ar Pentagon (pennlec'h ministrerezh an difenn d'ar Stadoù Unanet Amerika) e Arlington, Virginia, hag a zismantras ul lodenn eus tu kornôg ar savadur. Ar pevare karr-nij, nij United Airlines 93, hag a oa gant an hent war-zu Washington, D.C., a voe flastret en ur park e Stonycreek Township nepell diouzh Shanksville, Pennsylvania. Ar veajourien a oa deuet a-benn da dalañ ouzh ar sponterien ha da lakaat ar c'harr-nij da gouezhañ e-plas ma vije implijet evel bombezenn. Ar gwalldaolioù spontus-se a voe ar wech kentañ o welet kement a bomperien hag a ofiserien polis o vezañ lazhet en istor Stadoù Unanet Amerika en un taol : 343 pomper ha 72 ofiser polis lazhet.

Embannet e voe gant Mary Robinson, komiserez uhel an ABU evit Gwirioù mab-den, e oa un torfed a-enep an denelezh. Ur stroñs psikologel e voe evit kantadoù a vilionoù a bellarvesterien dre ar bed. Diskouezet e voe e 2004 e oa kablus Al-Qaeda hag e benn bras Ousama ben Laden gant ar C'hengor Broadel diwar-benn ar gwalldaolioù sponter a-enep Stadoù-Unanet Amerika. Kalz displegadennoù all zo bet ijinet gant an iriennourien dre ar bed. Azgwelouriezh ha nac'helouriezh zo bet tamallet dezho.

Goude ar gwalldaolioù e voe kreñvaet lezennadurioù a-enep ar spontouriezh gant kalz stadoù. Roet e voe ar brall d'ur « brezel a-enep ar spontouriezh » gant ar Stadoù-Unanet, en o zouez en Afghanistan kerkent a miz Here 2001, hag en Irak adalek miz Meurzh 2003. A-benn ar fin e voe lazhet Ousama bel Laden gant ur bagad stourm stadunanat e Pakistan d'an 2 a viz Mae 2011. Dreset eo bet ar Pentagon, ha savet un tour nevez anvet One World Trade Center, ur mirdi, ur c'hounlec'h hag ur porzh-houarn.

Digoret e vo ar prosez ouzh aozerien bennañ ar gwalldaolioù adalek an 11 a viz Genver 2021.
Alcippe poioicephala

***Alcippe poioicephala*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Alcippeidae.

Anvet e voe *Thimalia* [sic] *poioicephala* (kentanv) da gentañ-penn (e 1841) gant an evnoniour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha sun-bleuñv peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ en Azia ar Su hag India :
* *Alcippe poioicephala alearis*, eus kreisteiz Sina ha hanternoz Thailand da hanternoz Indez-Sina,
* *A. p. brucei*, Hume, 1870, e kreiz ha kreisteiz India,
* *A. p. davisoni*, e hanternoz Malezia, en Enezeg Mergui (er-maez da vervent Myanmar),
* *A. p. fusca*, e reter Bangladesh, biz India ha hanternoz Myanmar,
* *A. p. haringtoniae*, e reter Myanmar ha gwalarn Thailand,
* *A. p. karenni*, e kreisteiz Myanmar ha kornôg Thailand,
* *A. p. phayrei*, e mervent Myanmar,
* *A. p. *'poioicephala**', e kornôg India.

## Liammoù diavaez
*  ''Alcippe poioicephala'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alcippe poioicephala'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Saâd Belouadah

**Saâd Belouadah**, bet ganet d'ar 16 a viz Eost 1979 en Aljeria, zo ur c'hoarier echedoù aljerian.

Mestr Etrebroadel eo abaoe 2003 ha Gourdoner FIDE abaoe 2019.
 
2 306 edo e renk Elo *Standard* e miz Gwengolo 2025, 2 211 e renk *Fonnapl* ha 2 305 e renk *Luc'hed*.

E miz Gouhere 2016 e voe trec'h er Strollad A e Tournamant Broadel Konstantin.

Kemer a reas perzh e skipailh Aljeria en Olimpiadoù e 2014 e Tromsø (Norvegia) hag e 2016 e Bakou (Azerbaidjan).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
*  E c'hoari e Chess Games
Pentagon (Stadoù-Unanet Amerika)

**Pentagon** a vez graet eus pennlec'h departamant difenn Stadoù Unanet Amerika, lec'hiet e Arlington County, Virginia, dres ar ster Potomac eus Washington D.C. Deuet da vezañ arouez an nerzhioù milourel stadunanat, ar Pentagon a vez implijet alies evit komz eus departamant difenn ar vro. 
Ar Pentagon a oa bet soñjet gant an tisaver stadunanat George Bergstrom (1876–1955), ha savet gant John McShain eus Philadelphia. Krog e oa al labouriom d'an 11 a viz Gwengolo 1941, hag ar savadur a voe echuet ha digoret d'ar 15 a viz Genver 1943. Ar jeneral Brehon Somervell a roas an nerzh a-dreñv mennad ar savadur hag ar c'horonal Leslie Groves a voe karget gant an US Army da ziwall ouzh ar saverezh.
Hugo Grotius

**Hugo Grotius** (pe *Hugo de Groot* e nederlandeg) (ganet d'an 10 a viz Ebrel 1583 e Delft ; marv d'an 28 a viz Eost 1645 e Rostock) a oa ur prederour, un doueoniour hag ur gwiraour.

Un den a bouez e voe war tachennoù ar brederouriezh, ar bolitikouriezh hag ar gwir en  ha  kantved. Unan eus teoriennourien veur ar gwir naturel e voe ivez. Daou eus e levrioù zo bet labourioù a bouez evit ar gwir etrebroadel : *De Jure Belli ac Pacis* (Diwar-benn Gwir ar brezel hag ar peoc'h), embannet e 1625 e Pariz ha dediet gantañ d'ar roue gall Loeiz XIII, ha *Mare Liberum* (Frankiz ar morioù), embannet e 1609.

## Liammoù diavaez

*Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
*Hugo Grotius - Peace Palace Library
Brehon B. Somervell

**Brehon Burke Somervell**, ganet d'an 9 a viz Mae 1892 hag aet da Anaon d'an 13 a viz C'hwevrer 1955, a oa ur jeneral eus arme ar Stadoù Unanet ha penn jeneral en Army Service Forces e-pad an Eil Brezel-bed, etre 1942 ha 1945. Gant ar renk-se e oa e karg eus dafariñ an arme. Pa 'z eas da Anaon, ar Washington Post a zeskrivas anezhañ evel *"unan eus an ofiserien varrekañ a voe produet gant lu ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadou Unanet]]"*.

Evel penn d'an divizion sevel United States Army Quartermaster Corps e 1941, Somervell a oa bet karget da sevel un heuliad kampoù ha savadurioù evit lojañ ha gourdoniñ an niver uhel a emezelidi a oa bet el lu. Evel boaz, Somervell a oa deuet a-benn da seveniñ ar savadurioù lies ha pouezus evit an nerzh brezel hep kaout dale. E-touez an holl vennadoù pouezus e voe unan pouezusoc'h eget ar re all, hag a oa hini ar Pentagon. Ar chanter a voe hir ha kasaüs evit ar jeneral, met hiziv an deiz c'hoazh ez eo e bennoberenn. Ar Pentagon a zo brudet dre ar bed a-bezh abaoe fin al labourioù, d'ar 15 a viz Genver 1943.

## Notennoù
Eugene William Oates

**Eugene William Oates**, bet ganet d'an 31 a viz Kerzu 1845 e Sikilia (e Rouantelezh an Div Sikilia d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Du 1911 en Edgbaston (ur c'harter eus Birmingham, Bro-Saoz) a oa un naturour saoz hag a bleustras kalz war an evnoniezh.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Agropsar]]*, *[[Alophoixus]]*,
* **E** : *[[Elachura]]*,
* **G** : *[[Gypsophila (genad)|Gypsophila]]*,
* **L** : *[[Lioparus chrysotis|Lioparus]]*,
* **R** : *[[Rhaphidura]]*, *[[Rhopocichla atriceps|Rhopocichla]]*,
* **S** : *[[Stachyridopsis]]*.
### [[Spesad]]où
* **L** : *[[Liocichla ripponi]]*,
* **P** : *[[Phylloscopus davisoni]]*.
### [[Isspesad]]où
* **A** : *[[Alophoixus flaveolus|Alophoixus flaveolus burmanicus]]*,
* **D** : *[[Dicrurus leucophaeus|Dicrurus leucophaeus nigrescens]]*,
* **T** : *[[Terpsiphone affinis|Terpsiphone affinis nicobarica]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Agropsar

***Agropsar*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1889 gant an naturour saoz Eugene William Oates (1845-1911).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Agropsar philippensis]]*,
* an draed Daouria (*Agropsar sturninus*).

O c'havout a reer en Azia.

## Rummatadur
Renket e veze an daou spesad er genad *[[Sturnus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Radio Free Europe

**Radio Free Europe**/**Radio Liberty** berraet e **RFE** pe **RL** zo ur skingomz stadunanat a gas keleier ha dielfennadurioù diwar-benn kreiz ha reter Europa, kreiz Azia hag ar Reter Nesañ "where the free flow of information is either banned by government authorities or not fully developed" (brezhoneg: "Lec'h ma vez difennet ar gwir da embann e soñjoù gant ar gouanrmantoù pe ma vez krennet"). Arc'hantaouet eo an aozadur gant gouarnamant SUA.

E-pad ar Brezel Yen, Radio Free Europe (RFE) a veze skignet war-zu ar broioù suj d'ar galloud soviedel ha Radio Liberty (RL) war-zu an URSS end-eeun. RFE a oa bet krouet evel un ostilh propaganda enep-komunour er bloavezh 1949 gant an National Committee for a Free Europe. RL a oa bet krouet daou vloaz war-lerc'h ; an daou aozadur a voe kendeuzet e 1976. Ar gouarnamantoù komunour a glaske alies kas spierien komunour evit mont e-barzh pennlec'h an RFE. Alies e veze troc'het ar skinoù radio en URSS dre obererezhioù lies spierien ar KGB. RFE/RL a oa arc'hantouet evit ul lod gant ar CIA (Central Intelligence Agency) betek 1972.
World Trade Center (1973-2001)

Ar **World Trade Center** a veze graet eus ur greizenn 7 tour uhel e traoñ Manhattan, New York City, e Stadoù Unanet Amerika. Brudet e oa evit an daou dour uhel gevellet, a oa bet digoret d'ar 4  a viz Ebrel 1973, hag a voe distrujet d'an 11 a viz Gwengolo 2001 e-pad Gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001. Distrujet e oant bet d'ar mintin, ha dre o flastradenn e voe kaset d'an traoñ ar peurrest eus ar savadurioù a yae d'ober ar greizenn. Dismantroù ar savadurioù a voe razhet evit adsevel ur greizenn nevez.
Erika Kornélia Szeles

**Erika Kornélia Szeles** (**Szeles Erika Kornélia**, hervez ar stumm hungarek), ganet d'ar 6 a viz Genver 1941 e Budapest hag aet da Anaon d'an 8 a viz Du 1956 e Budapest, a oa ur stourmerez hungariat enep-komunour a voe lazhet d'an oad a 15 vloaz e-pad Reveulzi Hungaria 1956 pa oa o stourm en un emgann straed a-enep nerzhioù al Lu Ruz.

## Yaouankiz
Ganet e voe Erika e 1941 en ur familh yuzev, ha desavet e voe gant he mamm dreist-holl (Noémi Blumenfeld, (1911-1990) dre ma oa bet kaset he zad (Sándor Schlesinger, 1898-1944) d'ar c'hamp-bac'h Nazi lec'h ma varvas. Tra ma oa he mamm ur gomunourez gredus ha strizh anezhi, Erika a zeuas da vezañ enep-komunourez dindan levezon hec'h amourouz.

Studierez e oa da gentañ en *Dobos C. József Vendéglátóipari Szakképző Iskola* e Pest, ha goude-se e voe keginerez deraouat en ostaleri Hotel Béke e Teriz Kvrut 43, Budapest.

## Emsavadeg Budapest

Pa voe kroget emsavadeg Budapest d'an 23 a viz Here 1956 e voe mennet e amourous gant sevel ur strolladig stourm enep komunour. Emezelañ a reas he er strolladig a oa suj d'an nerzhioù lu pobl enep komunour. Erika a grogas gant bezañ ur soudard, deskiñ a reas buan penaos implij ur vindrailherez. D'ar 4 a viz Du 1956 pa voe kaset nerzhioù al Lu Ruz evit flastrañ emsavadeg Budapest e cheñchas an traoù, an emsavadeg a oa sur da vezañ flastret garv gant ar gomunisted. Kamaladed dezhi a gendrec'has anezhi da baouez gant bezañ ur soudard hag e voe karget he da vezañ un infirmiourezh eus ar Groz-ruz o pareañ an emsavidi gloazet o tougen anat un unwisk gant ur groaz ruz. 

E-pad un oberiadur brezel, Erika a voe gloazet marvus dre tenn soudarded al Lu Ruz d'an 8 a viz Du 1956. Klasket he doa he sikour ur gamarad stourm bet gloazet e-kreizh aur straed. Ar soudarded eus an Arme Ruz a dennas warni memestra padal he touge un unwisk eus ar Groaz Ruz. Mont a reas da Anaon el lec'h ma voe gloazet d'an oad a 15 vloaz.

Brudet eo dre he oad pa varvas ha dre ur poltred gant ar poltrijer-kazetenner danek Vagn Hansen. Beziet eo bet e bered Kerepesi e Budapest.

## Ar Merzher
Deuet eo Erika Kornélia Szeles da vezañ un arouez d'ar reveulzi e Budapest dre sikour ar poltred brudet e-pad ha dres goude an darvoudoù. Hiziv-an-deiz c'hoazh ez eo enoret e Hungaria evel ur simbol eus frankiz ar vro.

## Liammoù diavaez
*  Find a grave
*  Pennad kazetenniñ war buhez Erika Szeles (2015)
*  Lec'hienn femina.hu ar poltred brudet a vez tu gwelet
## Notennoù ha daveennoù
Tarek Goutali

**Tarek Goutali**, bet ganet e 1983 en Aljeria, zo ur c'hoarier echedoù aljerian.

Mestr Etrebroadel eo abaoe 2010.

2 326 edo e renk Elo *Standard* diwezhañ ha 2 290 e renk *Fonnapl*.

C'hoari a reas e skipailh Aljeria er 35 Olimpiad e 2002 e Bled (Slovenia), en 38 Olimpiad e 2008 e Dresden (Alamagn) hag en 39 Olimpiad e 2010 e Khanty-Mansiysk (Rusia).
## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
## Notennoù ha daveennoù
Sylvie Rivoalen

**Sylvie Rivoalen** a zo ur ganerez vreizhat.

## Liamm diavaez
* Youtube: Sylvie Rivoalen o kanañ ur gavotenn gant he breur Christian e 2016
Orthotomus atrogularis

***Orthotomus atrogularis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cisticolidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Orthotomus atrogularis atrogularis*, e Malezia, Sumatera ha Borneo (nemet er biz),
* *O. a. humphreysi*, e biz Borneo,
* *O. a. major*, en Inizi Tioman (er-maez da reter Malezia) Anambas ha Natuna,
* *O. a. nitidus*, Hume, 1874, eus biz India ha reter Bangladesh da greisteiz Sina, Thailand hag Indez-Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Orthotomus atrogularis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Orthotomus atrogularis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kamel Seba

**Kamel Seba**, bet ganet e 1975 en Aljeria, zo ur c'hoarier echedoù aljerian.

*Candidate Master* (CM) eo.
 
2 210 edo e renk Elo *Standard* ha 2 187 e renk *Fonnapl* e miz Gwengolo 2025.

Kemer a reas perzh en Olimpiadoù echedoù e 2006 e skipailh Aljeria e Torino (Italia). 
## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e 365 Chess.com
* E c'hoari e Chess Base
## Notennoù ha daveennoù
Khalil Bengherabi

**Khalil Bengherabi**, bet ganet e 1979 en Aljeria, zo ur c'hoarier echedoù aljerian.

2 094 edo e renk Elo *Standard* e miz Gwengolo 2025, 2 034 e renk *Fonnapl* ha 2 037 e renk *Luc'hed*.

Kemer a reas perzh e skipailh Aljeria er 41 Olimpiad e 2014 e Tromsø (Norvegia) hag er 42 Olimpiad e 2016 e Bakou (Azerbaidjan).

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
## Notennoù ha daveennoù
Mahfoud Oussedik

**Mahfoud Oussedik**, bet ganet e 1992 e Sidi Bel Abbès en Aljeria, zo ur c'hoarier echedoù aljerian.

Mestr FIDE ha Gourdoner FIDE  eo abaoe 2013.

2 404 edo e renk Elo *Standard* diwezhañ, 2 304 e renk *Fonnapl* ha 2 304 e renk *Luc'hedenn*.             .

## [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Aljeria
* en 39 Olimpiad  e Khanty-Mansiysk (Rusia) e 2010, 
* en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia) e 2012,
* en 42 Olimpiad  Bakou (Azerbaidjan) e 2016.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
Maschinengewehr 42

Ar **Maschinengewehr 42** anvet ivez gant he berradur **MG 42** ("M" evit *Maschinen* ha "G" evit *Gewehr*, da lavaret eo *mindrailherez*) a zo ur vindrailherez kambret e 7,92 × 57 mm Mauser hag ijinet gant Werner Gruner. Mindrailherez pennañ ar Wehrmacht e voe e eil hanter an Eil Brezel-bed.

## Istor
E deroù an Eil Brezel-bed e veze implijet mindrailherezioù MG 34 gant soudarded an Trede Reich dreist-holl. Ker e oa da broduiñ ha kalz danvez a oa ezhomm evit en ober. Adalek 1942 e voe produet an MG 42 dre goagañ. Marc'hadmatoc'h e oa. Uhel-kenañ e oa he lusk-tennañ (war-dro 1.200 tenn/mn hervez an doare kartouchennoù implijet). He zrouz ispisial a oa aezet da anavezout war an tachennoù-emgann. Ne gemeras ket plas an MG 34 penn-da-benn : chom a reas a-sav he froduiñ e 1945, met aweniñ a reas kalz mindrailherezioù produet goude ar brezel.

## Skeudennoù

Restr:Bundesarchiv Bild 183-J24116, Italien, Monte Cassino.jpg|Emgann Monte Cassino : ul lec'h difenn alaman gant un MG42 (1944)
Restr:Bundesarchiv Bild 146-1983-109-14A, Frankreich, MG-Schütze.jpg|E Caen (1944) : ur soudard eus ar Waffen-SS gantañ un MG42, lakaet da vezañ un arm evit an emgannioù straed.
Restr:Bundesarchiv Bild 183-J28691, Italien, Fallschirmpioniere im Kampf.jpg|Soudarded ar Wehrmacht gant un MG42 (Italia, miz Genver 1945)
Restr:Men of the 2nd Sherwood Foresters firing a captured German MG42 machine gun, Tunisia, 27 April 1943. NA2355.jpg|Soudarded vreizhveurat oc'h implijout un MG42 tapet digant an Alamaned (Tunizia, miz Ebrel 1943)
Restr:Bundesarchiv Bild 183-J30798, Volkssturm-Männer in der Ausbildung.jpg|Izili ar Volkssturm o teskiñ penaos implijout un MG42 (miz Du 1944)
Restr:Bundesarchiv Bild 101I-587-2253-15, Normandie, Fallschirmjäger mit MG 42.jpg|Da vare emgann Normandi, soudarded harzlammerien (*[[Fallschirmjäger]]*) gant un MG42


## Daveennoù
Raúl Castro

**Raúl Modesto Castro Ruz**, ganet d'an 3 a viz Even 1931, zo ur politikour hag un dispac'her eus Kuba. Brudet eo evel breur yaouankañ Fidel Castro. Raúl Castro zo e penn nerzhioù armet Kuba (douarlu, morlu, hag aerlu). Bez eo bet kentañ sekretour poellgor kreiz Strollad Komunour Kuba (Partido Comunista de Cuba) abaoe 2011. Raúl Castro eo ar jeneral uhelañ e Kuba.
Raúl Castro a oa unan eus pennoù an dispac'herien er bloavezhioù 1950. Ur wech kemeret ar galloud gant e vreur Fidel Castro, Raúl Castro a zeuas da vezañ unan eus an dud pouezusañ er strollad komunour, o vezañ penn lu ar vro e-pad 49 bloaz, etre 1959 betek 2008.

Raúl Castro a oa bet lakaet da brezidant ar vro gant bodadeg broadel Kuba d'ar 24 a viz C'hwevrer 2008 o erlec'hiañ e vreur Fidel Castro. Erlec'hiet eo gant Miguel Díaz-Canel d'an 19 a viz Ebrel 2018.
Boris Lebret

**Boris Lebret** a zo ur soner breizhat. Seniñ a ra ar benzouki-boud, an diskouezer-giz-beol-gourvioloñ, ar gamellenn-gitarig-boud graet gantañ ha binvioù all.

Seniñ ha kanañ a ra gant ar Churchfitters
À Santiago (son)

***À Santiago*** a zo ur ganaouenn c'hallek kanet gant Jean Ferrat ma ra anv eus ar pezh en deus gwelet e Carnaval Santiago de Cuba e 1967.

Pempvet kanaouenn e albom  *[[À Santiago]]*  eo, enrollet e ti Barclay e 1967 ; 2 vunut ha 47 eilenn e pad an enrolladenn.

## Liammoù diavaez
* Video ar ganaouenn "À Santiago de Cuba" war dailymotion.
Francis James Child

**Francis James Child**, ganet e Boston (Massachusetts) d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1825 hag aet da Anaon d'an 11 a viz Gwengolo 1896, a oa un dastumer kanaouennoù eus Stadoù-Unanet Amerika. Kelenner e oa e Skol-veur Harvard hag embannet en deus dastumadoù barzhonegoù saoznek.

Brudet eo e levr Child Ballads e 5 levrenn, embannet etre 1882 ha 1898. Ur studiadenn veur eo an oberenn-se war dachenn ar sonerezh folk saoznek.
Fallschirmjäger

***Fallschirmjäger*** zo ur ger alamanek evit "harzlammerien". *Fallschirm* (harz-lamm) ha *Jäger* (chaseour, hag ar ger boas eo en alamaneg evit ober anv eus an droadeien lijer). Ur roll hollbouezus zo bet gant an unvezioù-se e-pad an Eil Brezel-bed. Asambles gant ar Gebirgsjäger e oant gwelet evel nerzhioù gwellañ lu an Trede Reich. E fin an Eil Brezel-bed e oant bet adsavet diouzhtu evel ul lod eus nerzhioù difenn Alamagn ar C'hornôg, kement hag eus Alamagn ar Reter met gant ur roll nerzhioù arbennik. 

Ar *Fallschirmjäger* a oa bet an harzlammerien gentañ o vezañ implijet niverus en un taol e-pad an Eil brezel-bed evit an oberiadurioù brezel dre an oabl. Lesanvet e oant bet *Green devils* ("Diaouled gwer") gant nerzhioù ar Gevredidi a stourme a-enep dezho. 

## ''Fallschirmjäger'' ha Breizh
Unvezhioù *Fallschirmjäger* o deus bet stourmet e Breizh e-pad an Eil Brezel-bed e Breizh. Brud o deus tapet o tifenn kêr Vrest.
### 2. Fallschirmjäger-Division
An 2. Fallschirmjäger-Division zo chomet stag ouzh Breizh dre ma voe savet ar rannarme e miz C'hwevrer 1943 e Breizh kostez Gwened. Ar rannarme-se a oa bet stummet adal ar *Fallschirm-Jäger-Regiment 2* (FJR.2) hag an *II./Fallschirm-Artillerie-Regiment 1*. Goude an dilestradeg e Normandi e voe adkaset ar rannarme da vro Landerne ; kemer a reas perzh e seziz Brest.

## Torfedoù brezel
Ma voe brud mat war an unvezhioù harzlammerien *Fallschirmjäger* e-pad hag abaoe an Eil Brezel-bed e voe kaset da benn torfedoù brezel a-enep trevourien ganto, zoken pa ne voent ket niverus e voe anezho :
* Lazhadeg Kondomari d'an 2 a viz Even 1941, etre 23 ha 60 den lazhadeget ;
* Lazhadeg Alikianos d'an 2 viz Even 1941, 79 zrevour lazhadeget ;
* Distrujadenn Kandanos, d'an 3 a viz Even 1941, tro-dro da 180 trevour lazhadeget ar gêr peurzistrujet ;
* Lazhadeg Gardelegen d'an 13 a viz Ebrel 1945, ma voe lazhadeg prizonidi kampoù-bac'h met diasur e vefe bet soudarded harzlammerien.
Pellorneum albiventre

***Pellorneum albiventre*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.

Anvet e voe *Neornis albiventris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1877) gant ar skiantour saoz Henry Haversham Godwin-Austen (1834-1923).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* *Pellorneum albiventre *'albiventre**', eus Bhoutan, kreisteiz Asam (biz India) da gornôg Myanmar,
* *P. a. cinnamomeum*, eus kreiz Myanmar, gwalarn Thailand ha kreisteiz Sina da greiz ha kreisteiz Indez-Sina,
* *P. a. ignotum*, Hume, 1877, e hanternoz Asam (biz India) ha hanternoz Myanmar,
* *P. a. pusillum*, e gevred Sina, hanternoz Laos ha hanternoz Viêt Nam.

## Liammoù diavaez
*  ''Pellorneum albiventre'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pellorneum albiventre'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Churchfitters

**Churchfitters** a zo ur strollad sonerezh saoz doare folk keltiek, bet savet e 1978 gant ar c'haner ha saver tonioù Anthony McCartan eus Béal Feirste hag ar soner Geoff Coombs eus Essex, hag ar sonerien goshañ o vevañ bremañ e Breizh abaoe 1993.

## Sonerien
* Chris Short: kanañ ha binvioù
* Rosie Short: kanañ ha binvioù
* Boris Lebret: kanañ ha binvioù
* Margaux Scherer: kanañ ha binvioù
## Pladennoù
* The Parting Glass (1999)
* Strange News (2001)
* This Fine Night (2003)
* New Tales for Old (2005)
* Amazing (2007)
* Sing (2009)
* Amongst the Green (2012)
* Get Wise (2014)
## Liammoù diavaez
*Churchfitters
*The Churchfitters o kanañ ''The House Carpenter''
Wadjda

**Wadjda** a zo ur film saoudat sevenet e Riyadh gant Haifaa al-Mansour.

Daouzek vloaz eo Wadjda. C'hoant he deus da varc'h-houarniñ en ur vro ma n'eus nemet ar baotred o deus ur marc'h-houarn. 

Mamm Wadjda n'hell mui genel bugale. Dimeziñ a raio tad Wadjda d'un eil pried evit kaout ur mab.

## An aktourien
*Waad Mohammed: Wadjda
*Reem Abdullah: mamm Wadjda
*Abdullrahman Al Gohani: Abdullah, an amezeg yaouank
*Ahd : an Dimezell Hussa, renerez ar skol
*Sultan Al Assaf: tad Wadjda
*Dana Abdullilah: Salma
*Rehab Ahmed: Noura
Pellorneum ruficeps

***Pellorneum ruficeps*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad warn-ugent anezhañ :
* *Pellorneum ruficeps acrum*, eus kornôg ha kreisteiz Thailand da hanternoz Malezia,
* *P. r. chamelum*, e kreisteiz Asam (biz India) ha reter Bangladesh,
* *P. r. chthonium*, e gwalarn Thailand,
* *P. r. deignani*, e kreisteiz Viêt Nam ha reter Kambodja,
* *P. r. dilloni*, e kreisteiz-pellañ Viêt Nam ha gevred Kambodja,
* *P. r. dusiti*, e reter-kreiz Thailand,
* *P. r. elbeli*, e biz Thailand,
* *P. r. euroum*, e kreisteiz-kreiz ha gevred Thailand, kornôg Kambodja,
* *P. r. hilarum*, e kreiz Myanmar,
* *P. r. indistinctum*, e hanternoz-pellañ Thailand,
* *P. r. insularum*, en Enezeg Mergui (kreisteiz-pellañ Myanmar),
* *P. r. mandellii*, eus Nepal da stad Arunachal Pradesh (biz India),
* *P. r. minus*, Hume, 1873, e kreisteiz Myanmar,
* *P. r. olivaceum*, e mervent India,
* *P. r. oreum*, e kreisteiz Yunnan (kreisteiz Sina) ha hanternoz Laos ha gwalarn Viêt Nam,
* *P. r. pallidum*, e gevred India,
* *P. r. pectorale*, e reter Arunachal Pradesh (biz India) ha hanternoz Myanmar,
* *P. r. punctatum*, e kornôg menezioù Himalaya,
* *P. r. ripleyi*, e reter Asam (biz India),
* *P. r. ruficeps*, e kornôg ha kreiz India,
* *P. r. shanense*, eus reter Myanmar da greisteiz Sina,
* *P. r. smithi*, en inizi er-maez da c'hevred Thailand ha Kambodja,
* *P. r. stageri*, e biz Myanmar,
* *P. r. subochraceum*, e gevred Myanmar ha kornôg Thailand,
* *P. r. ubonense*, e biz Thailand, kreisteiz Laos ha biz Kambodja,
* *P. r. victoriae*, e kornôg Myanmar,
* *P. r. vividum*, e gevred Yunnan (kreisteiz Sina), hanternoz ha kreiz Viêt Nam,
* *P. r. vocale*, e stad Manipur (biz India).

## Liammoù diavaez
*  ''Pellorneum ruficeps'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pellorneum ruficeps'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Anne Doat

**Anne Doat**, bet ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1936 e Neuilly-sur-Seine (Hauts-de-Seine a-vremañ, Bro-C'hall), a zo bet ur gomedianez koulz er c'hoariva, er sinema hag er skinwel.

Merc'h eo d'al leurenner gall Jan Doat (1909-1988) hag euredet (d'an 9 a viz Eost 1963) e voe da Jean Vautrin (1933-2015). Kregiñ a reas gant he studioù e lise Saint-Cloud ma plije kalz kentelioù he c'helenner war arz ar c'hoariva dezhi. Dont a reas a-benn da gendrec'hiñ he zud aotren anezhi da vont da gentelioù Jean Valcourt (1905-1969) e Skol muzik hag arz an teatr Pariz.
Ne oa ket faziet war he micher rak gopret e voe an aktourez yaouank e miz Kerzu 1957 ha degemer a reas ar Priz Suzanne-Bianchetti evit perzh "Juliette" er film *Chiens perdus sans collier*. Kemer a reas perzh e meur a zrama ha heuliadenn skinwel (*Le Chevalier de Maison-Rouge* (1963) en o zouez) er bloavezhioù tri-ugent.
Goude ma voe ganet he zrede mab Julien, e 1977, e reas he mennozh paouez gant he micher dre ma oa-eñ paket gant an aotegezh. Savet e oa bet gant ar c'houblad ar gevredidezh "Autisme solidarité" hag ar greizenn "Oriane" e Barjols (Var) e-tailh da zegemer oadourien skoet gant ar c'hleñved-se.

## He naontek film er sinema
* 1940 : *[[Paradis perdu (film, 1940)|Paradis perdu]]*, sevenet gant Abel Gance.
* 1955 : *[[Chiens perdus sans collier (film)|Chiens perdus sans collier]]* gant Jean Delannoy.
* 1956 :
** *[[Marie-Antoinette reine de France]]* gant Jean Delannoy (eil film a-gevret),
** *[[Le Coup du berger]]*, film berr gant Jacques Rivette.
* 1958 : *[[Tant d'amour perdu]]* gant Léo Joannon.
* 1959 :
** *[[La forêt des hommes rouges]]*, film berr gant Jean Lehérissey,
** *[[Mon pote le gitan]]* gant François Gir.
* 1960 :
** *[[Le Panier à crabes]]* gant Joseph Lisbona,
** *[[Le Dialogue des Carmélites (film)|Le Dialogue des Carmélites]]* gant Philippe Agostini & R.L. Bruckberger.
* 1961 :
** *[[Arrêtez les tambours]]* gant Georges Lautner,
** *[[La Fayette (film)|La Fayette]]* gant Jean Dréville,
** *[[Le Septième Juré (film, 1961)|Le Septième Juré]]* gant Georges Lautner (eil film a-gevret).
* 1963 :
** *[[Carambolages (film)|Carambolages]]* gant Marcel Bluwal,
** *[[Dragées au poivre]]* gant Jacques Baratier.
* 1964 :
** *[[Faites sauter la banque !]]* gant Jean Girault,
** *[[Trafics dans l'ombre]]* gant Antoine d'Ormesson.
* 1967 : *[[Le Dimanche de la vie (film)|Le Dimanche de la vie]]* gant Jean Herman.
* 1968 : *[[Un diablo bajo la almohada]]* gant José María Forqué.
* 1970 : *[[Teresa (film, 1970)|Teresa]]* gant Gérard Vergez.

## He fezhioù-c'hoari...
*  ... war al lec'hienn Les Archives du Spectacle.

## Liammoù diavaez
*  '''Anne Doat''' war Internet Movie Database.
* Poltred '''Anne Doat''' war Les GENS du CINEMA.

## Notennoù ha daveennoù
Ernest Claes

**Andreas Ernestus Josephus Claes**, pe **Ernest Claes**, ganet e Zichem, d'ar 24 a viz Here 1885 ha marvet d'an 2 a viz Gwengolo 1968 en Elsene, a oa ur skrivagner flandrezat. Lod eus e skridoù en deus sinet gant an anv-pluenn *G. van Hasselt*.

E oberenn anavezetañ eo ar romant *De Witte* (1920), a gont istor ur paotrig, e istor dezhañ e gwirionez, hag a zo bet savet filmoù diwarnañ gant Jan Vanderheyden e 1934 ha gant Robbe De Hert e 1980. E-touez e levrioù all e c'haller menegiñ *Herman Coene* (1925-1930), *Kiki* (1925) ha *Floere het Fluwijn* (1950). E-barzh *Namen 1914* en deus kontet penaos e oa tremenet ar Brezel-bed Kentañ evitañ, pa voe kaset d'ar c'hlañvdi ha d'ar prizon e-kichen Namur.

War an dachenn bolitikel e oa a-du gant emrenerezh Flandrez ha stourm a reas gant ar Vlaams Nationaal Verbond, ul luskad broadelour hag a genlabouras gant an Nazied e-pad an Eil Brezel-bed. Rebechet e voe kement-se dezhañ goude ar brezel ha tremen a reas tri miz e toull-bac'h Sint-Gillis (Brusel), a-raok bezañ didamallet.
Pomatorhinus

***Pomatorhinus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Pomatorhinus bornensis]]*
** *P. b. *'bornensis*** hag ''occidentalis'',
* ''[[Pomatorhinus ferruginosus]]'',
* ''[[Pomatorhinus horsfieldii]]''
** ''P. h. '''horsfieldii***, *maderaspatensis*, *obscurus* ha *travancoreensis*,
* *[[Pomatorhinus melanurus]]*
** *P. m. holdsworthi* ha ***melanurus***,
* *[[Pomatorhinus montanus]]*
** *P. m. *'montanus*** hag ''ottolanderi'',
* ''[[Pomatorhinus musicus]]'',
* ''[[Pomatorhinus ochraceiceps]]''
** ''P. o. alius'', ''austeni'', ***ochraceiceps*** ha ''stenorhynchus'',
* ''[[Pomatorhinus phayrei]]''
** ''P. p. albogularis'', ''dickinsoni'', ''orientalis'', ***phayrei*** ha ''stanfordi'',
* ''[[Pomatorhinus ruficollis]]''
** ''P. r. albipectus'', ''bakeri'', ''beaulieui'', ''eidos'', ''godwini'', ''hunanensis'', ''laurentei'', ''nigrostellatus'', ''reconditus'', ***ruficollis***, ''similis'', ''stridulus'' ha ''styani'',
* ''[[Pomatorhinus schisticeps]]''
** ''P. s. annamensis'', ''cryptanthus'', ''difficilis'', ''fastidiosus'', ''humilis'', ''klossi'', ''leucogaster'', ''mearsi'', ''nuchalis'', ''olivaceus'', ''ripponi'', ''salimalii'' ha ***schisticeps***,
* ''[[Pomatorhinus superciliaris]]''
** ''P. s. forresti'', ''intextus'', ''rothschildi'' ha ***superciliaris**'.

O c'havout a reer en Azia, nav isspesad ha daou-ugent (49) dezhe en holl.

## Rummatadur
Diblaset eo bet ar spesadoù *erythrocnemis*, *erythrogenys*, *gravivox*, *hypoleucos*, *mcclellandi* ha *swinhoei* er genad *[[Erythrogenys]]*.

## Notennoù ha daveennoù
George Soros

**George Soros**, bet ganet **Schwartz György** d'an 12 a viz Eost 1930 e Budapest (Hungaria), a zo ur c'hellidour stadunanat pinvidik-mor a orin hungariat. E miz C'hwevrer 2018 e oa istimet da 8 bilion $ e binvidigezh. Roet en deus un 32 bilion $ da obererezhioù ar mat dre e aozadur Open Society Foundations.

Deuet brudet eo gant e obererezhiou a drafikerez war ar « paper arc'hant » (devise) hag ar c'hevrannou (actions). Merket en deus istor talvoudou ar yalc'hadou an talvoudou hag ivez evit e madoberereziou filantropek. Unan eus diazezourien an hedge funds eo, digouezhet er bloaveziou 70, hag a zo disheñvel deus ar glogoren arc'hantiñ japanad. Prezidant eo bremañ deus Soros Fund Managment, diazezet e New York, hag a vere e 2012,ouzhpenn 25 milliard a $ evitañ, e famill hag e (fondations). Krouet en deus an Open Society Institute, deuet da vezañ Open Society Foundations.

En e yaouankiz Soros, ganet György Schwartz, a zo mab ar skrivagner esperanteg Tivadar Soros, gant an oberenn Maskerado ĉirkaŭ la morto, bet skrivet da gentañ en esperanteg hag a zanevelj e istor e-kerzh an dalc'hidigezh alaman e Budapest. Troet eo bet e meur a yezh (saozneg, rusianeg, alamaneg, hungareg ha turkeg). Neoazh Georg hag e vreur Paul ne hañvalont ket bezañ esperantegerien a vihanig, obererezh ebet n'o deus graet war an danvez se. Ganet eo en Hungaria. Pa oa trizek vloaz e voe aloubet Hungaria gant an Alamagn nazi, e miz meurzh 1944. Daoust d'e familh bout Yuzevien e tec'h kuit deus an hengaserezh dre chans, gwarezadur un implijiad ar vaodiernerez ha lak anezhañ da dremen evit e filhor. Bevañ ra en Hungaria betek 1946, kent tec'hout d'an dalc'herez soviedel e-skeud 'n em gavout er c'hendalc'h esperantek.

D'ar Rouantelezh Unanet e tivro e 1947, ma stag gant studiou armerzhel el London School of Economics. Tapout a ra ur vachelor e skiantou e 1951 hag ur PhD a brederouriez en 1954. Kregiñ ra da labourat, ar memes bloaz, en un ti courtage deus ar City Londoniad, krouet gant daou genlabourer Hungariad. Ouzhpenn da se e ra micheriou bihan evel mestr gouronkañ, gwerzer profou envoriñ, douger malizennou. Mont ra d'ar Stadou Unanet e 1956 evit hevezañ gounid awalc'h a arc'hant e Wall Street evit bout skrivagner ha prederour. Labourat a ra, evel dielfenour e meur a meur a gevredigez arc'hantel bihan : F.M. Mayer and co Wertheim and co puis Arnold and S. Bleichroeder. E ti Arnold and S. Bleichroeder eo dielfenour hag e ver evit ar wech kentañ ur sammad postadurez tredeogel war an danveziou diazezel. E 1969 e krou e c'hentañ ...
Prinia sylvatica

***Prinia sylvatica*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Cisticolidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Iskevandir India hag e Sri Lanka :
* *Prinia sylvatica gangetica*, e hanternoz India, Nepal, Bhoutan ha Bangladesh,
* *P. s. insignis*, (Hume, 1872), e gwalarn India,
* *P. s. mahendrae*, e reter India,
* *P. s. sylvatica*, e kreiz ha kreisteiz India,
* *P. s. valida*, e Sri Lanka.

## Liammoù diavaez
*  ''Prinia sylvatica'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Prinia sylvatica'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Great American Songbook

Ar ** Great American Songbook** a vez lavaret eus an hollad kanaouennoù stadunanat etre ar bloavezhioù 1920 hag ar bloavezhioù 1960 a-raok donedigezh mare ar rock 'n' roll.

## Anvioù brudetañ
**Oberourien ha sonaozourien**
Harold Arlen
- Burt Bacharach
- Irving Berlin
- Hoagy Carmichael
- Cy Coleman
- Vernon Duke
- Duke Ellington
- Sammy Fain
- George Gershwin
- Oscar Hammerstein II
- Antônio Carlos Jobim
- Bert Kaempfert
- Jerome Kern
- Frank Loesser
- Frederick Loewe
- Henry Mancini
- Johnny Mandel
- Johnny Mercer
- Jimmy McHugh
- Cole Porter
- Richard Rodgers
- Arthur Schwartz
- Jule Styne
- Jimmy Van Heusen
- Harry Warren
- Kurt Weill
- Victor Young

**Kanerien doare kozhik** (jazz kanet, pop hag *easy listening*)
- Paul Anka
- Louis Armstrong
- Fred Astaire
- Tony Bennett
- Ray Charles
- Rosemary Clooney
- Nat King Cole
- Perry Como
- Bing Crosby
- Bobby Darin
- Sammy Davis Jr.
- Doris Day
- Blossom Dearie
- Ella Fitzgerald
- Judy Garland
- Billie Holiday
- Lena Horne
- Jack Jones
- Gene Kelly
- Peggy Lee
- Dean Martin
- Johnny Mathis
- Carmen McRae
- Anita O'Day
- Dinah Shore
- Frank Sinatra
- Nina Simone
- Mel Tormé
- Sarah Vaughan
- Dinah Washington
- Andy Williams
- Nancy Wilson

**Kanerien a vremañ** (jazz a vremañ, pop-rock hag all)
Pat Benatar
- Michael Bublé
- Peter Cincotti
- Jamie Cullum
- Natalie Cole
- Harry Connick Jr.
- Bryan Ferry
- Phyllis Hyman
- Diana Krall
- Queen Latifah
- Barry Manilow
- Bette Midler
- Joni Mitchell
- Morrissey
- Willie Nelson
- Harry Nilsson
- John Pizzarelli
- Linda Ronstadt
- Carly Simon
- Rod Stewart
- Sting
- Barbra Streisand
- Caetano Veloso
- Rufus Wainwright
- Robbie Williams
- Vanessa Williams

## Notennoù


## Pennadoù kar
* Standard de jazz
* Real Book (jazz)
* Tin Pan Alley
* Brill Building
* Broadway
* Big band
* Easy listening
Light My Fire

***Light My Fire*** a zo ur ganaouenn saoznek gant ar strollad sonerien rock stadunanat The Doors.Petra bennak ma oa bet lakaet ar sonenn war gont ar strollad a-bezh, peuzsavet e voe gant ar gitarour Robby Krieger (1946-) e gwirionez.

Enrollet adalek ar 24 betek an 31 a viz Eost 1966 ne voe ket embannet a-raok ar 4 a viz Genver 1967 pa deuas e-maez *[[The Doors (albom)|The Doors]]*, kentañ albom ar strollad. Dre ma pade ouzhpenn seizh munutenn e voe embannet ur bladennig daou ditl diwezhatoc'hik (tu B : *[[The Crystal Ship]]*) ma oa kalz berroc'h (2:52) ***Light My Fire***.
Ouzhpenn izili boas The Doors — John Densmore (1944-), Robby Krieger, Ray Manzarek (1939-2013) ha Jim Morrison (1943-1971) — e voe pedet ar soner gitar-boud Larry Knechtel (1940-2009) da gemer perzh en enrolladur.

Arru mat e oa ***Light My Fire*** gant yaouankizoù an ampoent ha plijus-kenañ e oa ar pozioù "Girl, we couldn't get much higher" dezhe. Se zo kaoz e voe goulennet gant ar strollad ober gant "Girl, we couldn't get much *better*" da-geñver an abadenn skinwel *[[The Ed Sullivan Show]]* a oa da vezañ dalc'het d'ar 17 a viz Gwengolo 1967, betek-gouzout na vije bet komprenet evel un atiz da gemer dramm. Daoust ma oa bet roet e c'her d'ar produour Robert Precht e heulias Jim Morrison e benn ha distagañ fraezh ar gerioù berzet a reas, evel-just. Ken e nac'has Ed Sullivan stardañ e zorn d'ar c'hanour.

Adkanet eo bet gant nouspet arzour all, en o zouez Shirley Bassey, Eliane Elias, José Feliciano, Astrud Gilberto, Al Green, Isaac Hayes, Kotoko, Julie London, Johnny Mathis, Amanda Overmyer, Amii Stewart, UB40, Jackie Wilson, Stevie Wonder, Will Young, ...

## Selaou ''Light My Fire''...
*  ...kanet gant The Doors da-geñver ''The Ed Sullivan Show'' e 1967.
*  ...kanet gant The Doors d'ar 5 a viz Gouere 1968 war leurenn an Hollywood Bowl (Los Angeles, Stadoù-Unanet Amerika).
*  ...kanet gant José Feliciano e 1968.
*  ...kanet war al leurenn gant Shirley Bassey e 1973.

## Lenn ar gerioù...
*  ... el lec'hienn A-Z Lyrics.

## Notennoù ha daveennoù
Sliabh Speirín

**Sliabh Speirín** pe **na Speiríní** (hervez an iwerzhoneg ; *Sperrin Mountains* pe *the Sperrins* e saozneg) zo un aradennad menezioù e Hanternoz Iwerzhon. En em astenn a ra e kontelezhioù Tír Eoghain ha Doire, eus An Srath Bán war-zu Díseart Máirtín er reter ha war-zu Léim an Mhadaidh en norzh. Brav ha gouez eo ar maezioù. Annezet eo an tolead gant war-dro  a dud.

## Liammoù diavaez

*The Sperrins - BBC Northern Ireland

## Notennoù
Martino Martini

**Martino Martini** zo anv meur a zen.

## Tud
*Martino Martini (jezuist) (1614 - 1661), jezuist italian
*Martino Martini (politikour) (1897 - 1958), politikour italian

## Pennadoù kar
* Martino 
* Martini