open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kensonenn kevig dre serriñ divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig dre serriñ divouezh treuzskrivet [t] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 103.

Kavet e vez stank-tre ar fonenn [t] e yezhoù ar bed ha gant an darn vrasañ anezhe e vez implijet un doare [t] d'an nebeutañ evel fonem ha lies gwezh e kaver yezhoù, da skouer an holl yezhoù indez-aryek komzet en India en o zouez an hindeg, ma vez implijet gante meur a doare [t] disheñvel enebiet an eil re ouzh ar re all war al live fonologel, da skouer un [t] plaen enebiet ouzh un [t] c'hwezhet.

N'anavezer nemet div yezh hep [t] ebet: an hawaieg hag ar samoaeg, hep [n] ebet ivez. 

E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem mouezhiet par [d] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat hag ouzh ar fonem ruz [z] (diorroet ez-istorel diwar [θ]) dre ar c'hemmadur c'hwezhañ (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"): 

: [t] > [d]
: "**t**enn*" > "*da **d**ad*"

: [t] > [z]
: "***t**ad*" > "*ma **z**ad*"

Hervez reolennoù [[fonotaktikel]] ar brezhoneg e vez divouezhiet atav, evel an holl kensonennoù dres serriñ hag ivez ar [[c'hwibanenn]]où, e dibenn ur [[ger]] pe c'hoazh dirak ur gensonenn divouezh all (sellit ouzh ar pennad: "[[Liveadur]]").

Ral a wezh e kaver [[kensonenn dent|kensonennoù dent]] rik e [[yezh|yezhoù]], rak daoust ha ma vez deskrivet [[fonenn|fonennoù]] 'zo evel kensonennoù dent, da skouer <n>, <t> ha <d> er [[yezhoù romanek]] hag ivez e [[brezhoneg]] peurliesañ e stok lodenn vrasañ ouzh ar [[kensonenn kevig|c'hevig]] kentoc'h evit ouzh an dent daoust met renket e vezont alies evel kensonennoù dent kentoc'h evit kensonennoù kevig abalamour m'az eo [[Kensonenn lavnenn an teod|kensonennoù lavnenn an teod]] re ar yzhoù romanek keit ha m'az eo [[Kensonenn beg an teod|kensonennoù  beg an teod]] an c'hensonennoù kevig damheñvel oute kavet e [[saozneg]] da skouer ha deskrivet int-i evel kensonennoù kevig. 

== Doareoù resis ==



== Skouerioù ==
*[[Brezhoneg]]: ***t**ad*
*[[Tchekeg]]: ***t**o**t**o* , "an dra-mañ"
*[[Finneg]]: *par**t**a* , "barv"
*[[Galleg]]: ***t**ordu* , "gwaret"
*[[Alamaneg]]: ***T**öchterchen* , "merc'h yaouankañ"
*[[Gresianeg]]: ***τ**ρία*  , "tri"
*[[Japaneg]]: *特別* (*'t**okubetsu) , "ispisial"
*[[Serbeg]]: д(иј)е**т**е ,"bugel"
*[[Svedeg]]: ***t*'åg* , "tren"
*[[Taieg]]: *'ต'''า , "lagad"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn kevig
* Kensonenn dre serriñ
* Kensonenn divouezh
Kensonenn diweuz dre serriñ mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn diweuz dre serriñ mouezhiet treuzskrivet [b] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 102.

E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar fonem divouezh [p] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat ha kaletaat hag ivez dre ar c'hemamdur dre c'hwezhañ ouzh ar fonem ruz [f] (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"): 

: [p] > [b]
: "**p**enn*" > "*da **b**enn*"

: [p] < [b]
: "***b**ag*" > "*ho **p**ag*"

: [p] > [f]
: "*'p**enn''" > "''ma **f**enn''"

Hervez reolennoù [[fonotaktikel]] ar brezhoneg e vez divouezhiet atav, evel an holl kensonennoù dre serriñ hag ivez ar [[c'hwibanenn]]où, e dibenn ur [[ger]] pe c'hoazh dirak ur gensonenn divouezh all (sellit ouzh ar pennad: "[[Liveadur]]").


== Skouerioù ==
*[[Brezhoneg]]: ***b*'iz* 
*[[Arabeg]]: ﻛﺘﺐ , "skrivas (eñ)"
*[[Tchetcheneg]]: ***б**Iaьрг* / ***b**järg*  lagad" 
*[[Tchekeg]]: ***b**ota* , "botez" 
*[[Galleg]]: ***b**oue* , "fank"
*[[Jorjieg]]: ***ბ**ავშვი* , "bugel"
*[[Alamaneg]]: ***b**ub* , "paotr"
*[[Gresianeg]]: ***μπ**όχα* , "flaer"
*[[Hungareg]]: ***b**a**b**a* , "babig"
*[[Italianeg]]: ***b**ue* , "ejen"
*[[Piraha]]: *pi**b**aóí* [], "dourgi"
*[[Poloneg]]: *ro**b**ak* , "buzhugenn"
*[[Ruseg]]: ры*'б**а , "pesk"
*[[Spagnoleg]]: ''in**v**ertir'' , "gronnañ"
*[[Svedeg]]: ***b*'ra* , "mat"
*[[Turkeg]]: ***b**ulut'' , "koumoulenn"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn diweuz
* Kensonenn dre serriñ
* Kensonenn mouezhiet
Tuniz

**Tuniz** (**تونس**, *Tūnis* en arabeg, *Tunes* e tamazigh) eo kêr-benn Tunizia hag ar gêr vrasañ er vro-se. 638 845 a dud a zo o chom enni hervez niveradeg 2014, hag ouzhpenn 2 643 000 e "Tuniz Veur", ar meurgêr hag en em zispleg war peder gournelezh, da lâret eo 14% eus poblañs ar vro. Aze emañ kalon buhez armerzhel, kenwerzhel, politikel, melesdraturel ha sevenadurel ar vro. 

E norzh ar vro emañ ar gêr, e foñs pleg-mor Tuniz disrannet anezhi dioutañ gant ul loc'h anvet *Lenn Tuniz*. Enskrivet eo ar Medina, ar c'harter kozh, war Glad bedel an Unesco.
## Istor
Un dra anavezet eo e oa diouzh Tuniz e deroù ar IVvet kantved araok JK. Ur gêriadenn ne oa ken tra ma oa Kartada ur gêr c'halloudus, ha goude-se Kairouan ha Medhia. E 1159 e voe lakaet da gêr-benn gant an Almohaded avat, ar pezh a voe kadarnaet gant Tierniezh an Asfided e 1228, ha pa voe Tunizia dizalc'h eus Bro-C'hall e 1956.
### Ar gwarezveli c'hall
Desezet e voe Gwarezveli Bro-C'hall war ar vro e 1881. En em zisplegañ a reas ar gêr fonnus rak e teuas annezidi nevez ha e voe graet labourioù bras a bep seurt : dour, gaz naturel, tredan, treuzdougen foran, aveadurioù sokial. Lakaet e voe e pleustr un armerzh trevannel. Kalz Bretoned a zivroas eno.

E-pad ar Brezel-bed kentañ e voe fuzuilhet ur soudard breizhat e Tuniz gant al lu gall d'an 21 a viz Here 1915.
### Tunizia dizalc'h
Goude an dizalc'hiezh e voe kadarnaet Tuniz evel kêr-benn ar vro, dre e voe resisaet gant ar vonreizh e rank ar Vodadenn Vroadel hag ar Prezidant bezañ e Tuniz pe en he bannlev. Goude emglevioù Camp David e 1979 etre Ejipt hag Israel e teuas da vezañ sez Kevre ar Stadoù Arab, ha kement-se betek 1990.
## Tud
### Tud ganet eno

* Ibn Khaldun (1332–1406), diaraoger eus ar sokiologiezh
* Albert Memmi (ganet e 1920), skrivagner ha sokiologour
* Fouad Mebazaa (ganet e 1933), politikour, bet prezidant ar vro e 2011
* Georges Wolinski (1934–2015), goaptresour gall 
* Claudia Cardinale (1938 - 2025), aktourez italian
* Bertrand Delanoë (ganet e 1950), maer Pariz etre 2001 ha 2014
* Marc Gicquel (ganet e 1977), c'hoarier tennis breizhat
### Tud marvet eno
* Édouard Nowé, ganet d'an 10 a viz C'hwevrer 1888 e Sant-Servan, soudard er 5et batailhon kerzhet troadeien skañv, fuzuilhet d'an 21 a viz Here 1915 gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ evit *«muntr, ha klask muntrañ»*

## Gevelliñ
Sinet eo bet kalz emglevioù kenober ha gevelliñ gant kêr Duniz :

 

## Notennoù ha daveennoù
Harz

An **harz** pep tra pe degouezh a laka traoù pe dud da chom a-sav. Diwar ar ster pennañ e teu meur a implij. Pa vez lakaet un harz d'un den e lavarer eo bet harzet ha peurvuiañ gant tud o deus diskouezet o nerzh pe o aotrouniezh evit rediañ an hinienn da vont ganto. A wechoù e vez lakaet un harz da red an traoù, da lavaret eo e mirer an traoù rakwelet da vont pelloc'h. Da skouer pa vez tennadegoù gant armoù-tan e c'hell bezañ divizet ma vo lakaet un harz d'an tan, kaout un emglev evit ma vo un harz-tan.Koulskoude, unan eus an implijoù brasañ a zo en douaroniezh pa vez kaoz eus ur skoilh pe eus un diforc'h a ya da cheñch ar vuhez. Un harz douaroniel a c'hell bezañ fetis (ur stêr, ur menez, ur c'hoad) pe difetis (levezon un hinad. Un harz velestradurel pe bolitikel (etre ar riezoù) a c'hell bezañ termenet ivez diwar ar fed ma 'z eus un dra fetis e lec'h-mañ-lec'h.

## Harz politikel pe velestradurel
Darnoù brasañ an Douar a zo bet poblet gant nebeut a dud e-pad miliadoù a gantvedoù. E kompezennoù bras e veve kantreidi ne oant evit embann ma veze harzoù etre o vandennadoù. Ne rae nemet klask boued evit o loened doñv pe heuliañ al loened gouez o doa ezhomm eus anezho (ar bizoned evit an Amerikaned-hag-Indianed, da skouer).
Dre an nerzh e veze kemeret pastelloù-bro hag e kreiz Azia ez eus bet meur a impalaeriezh ar stepinier e korf an Istor.
Termenañ an harzoù etre ar belioù a zo bet graet a-gozh, met ne oa ket ret ober e pep lec'h a-raok m'eo bet savet ar riezoù modern, ar pezh a zo bet lañset war-dro ar  e Europa. E meur a gornioù er Bed e veze lezet marzhoù (broioù ar marzh) e-lec'h ne veze ket ur veli hepken o ren pe e veze lezet diveli (pe emren) an dud a veve e kornioù-bro kazi digenvez (koadoù bras, geunioù, menezioù).
Gant donedigezh ar riez westfaliat e teu ezhomm klask sevel harzoù termenet mat a c'hell bezañ linennoù evit kontrolliñ monedone an dud hag ar varc'hadourezhioù pe evit plantañ kreñvlec'hioù m'eo posupl drezo difenn tud ar riezoù all aloubiñ ar vro.
Dre ma 'z eus bet meur a vrezel e Europa goude 1500 e ya meizad an harz riez da vezañ hini an harz milourel da gentañ, evel m'en deus graet ar marichal Sébastien Le Prestre de Vauban p'en deus savet kreñvlec'hioù tro-dro d'ar riez gall. Graet en deus dre urzh ar roue gall Loeiz XIV hervez tres an harzoù nevez goude m'eo bet aloubet meur a diriad (Elzas, Kornôg Flandrez, Kontelezh-Frank, Norzh-Katalonia, etc) diwar-goust ar Spagnoled hag ar briñsed alaman.

## Harz armerzhel

## Pennadoù kar
* Borders
* Marche
* Frontera
Bogna Korjenkowa

**Bogna Korjenkowa** (stumm alamanek *Bogna Koreng*) ganet e 1965 e Radwor (alam. *Radibor*) e-kichen Budyšin (alam. *Bautzen*) a zo ur gelaouennerez sorabek. Goude bezañ studiet an alamaneg e kavas labour gant ar skinwel e Budyšin er bloavezh 1992. Abaoe 2003 emañ e karg eus an abadennoù e sorabeg. E Panschwitz-Kuckau emañ o chom gant he familh.

An trede plas a yeas ganti e Gouel Etrebroadel Radio ha Skinwel ar Minorelezhioù Broadel e 2003. Roet e voe ar priz dezhi en Oujhorod en Ukraina.
Marcel Proust

**Marcel Proust** (Auteuil 10 a viz Gouere 1871 – Pariz 18 a viz Du 1922) a oa ur skrivagner gall. Brudet eo dreist-holl evit e heuliad a romantoù *[[À la recherche du temps perdu]]*, embannet e seizh darn etre 1913 ha 1927.

## Oberennoù

* *[[Les Plaisirs et les Jours]]* (1896) 
* *La Bible d'Amiens*, 
* « La Mort des cathédrales », pennad (1904)
* *Sésame et les lys*,
* *[[À la recherche du temps perdu]]*
** *[[Du côté de chez Swann]]* (1913) 
*** Darn1 : *Combray*
*** Darn : *[[Un amour de Swann]]*
*** Darn : *Nom de pays: le pays*
** *[[À l'ombre des jeunes filles en fleurs]]* (1919)
** *[[Le côté de Guermantes|Le côté de Guermantes I et II]]* (1921-1922) 
** *[[Sodome et Gomorrhe|Sodome et Gomorrhe I et II]]* (1922-1923) 
** *[[La Prisonnière (roman)|La Prisonnière]]* ( 1923) 
** *[[Albertine disparue]]* (dalif, 1925) 
** *[[Le Temps retrouvé (roman)|Le Temps retrouvé]]* (dalif, 1927) 
* *Pastiches et Mélanges* (1919)
* *Chroniques* (1927) ;
* *Jean Santeuil* ( 1952) ;
* *[[Contre Sainte-Beuve]]* ( 1954)

## Liammoù diavaez

Oberennoù Proust
Dasorc'hidigezh

Pa gomzer eus **dasorc'hidigezh** e komzer 
*eus sevel a varv da vev, un dra ha n'hall ket bezañ ;
*hag a-wechoù ivez, er relijion gristen,
**eus an dasorc'hidigezh a vo da z-Deiz ar Varn, pa savo an holl dud varv da vezañ barnet hervez o oberoù ;
**eus *dasorc'hidigezh [[Jezuz-Krist]],* da zeiz Pask, a zo kontet en Aviel ( pe resisoc'h, e Pevar Aviel an Testamant Nevez), hag a zo danvez meur a livadur, dreist-holl da vare an Azginivelezh.

Unan eus Misterioù Glorius Jezuz Krist eo an Dasorc'hidigezh.
Filistinerezh

Komz a reer eus **filistenerezh** evit ober anv en un doare disprizus eus tro-spered an dud n'o deus ket tamm blizidigezh ha na gomprenont seurt ebet en traoù war un dachenn bennak, hini an arzoù, al lennegezh pe an traoù nevez peurgetket, hervez implijerien ar ger da vihanañ atav.

*Filistined* a reer eus an dud o deus an dro-spered-se.

Dont a ra ar ger eus ar ger *Philister*, ur poz eus luc'haj ar studierien alaman en , a oa anv ar re na oant ket bet war ar studi er skolioù-meur. Savet eo diwar anv ar Filistined, enebourien an Hebreaned en Henamzer. Degemeret e voe e saozneg (*philistine*) gant ar barzh saoz Matthew Arnold (1822-1888 kent tremen d'ar galleg (*philistin*, 1832) hag alese d'ar brezhoneg.

## Notennoù ha daveennoù
Kensonenn drekstaon dre serriñ divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn drekstaon dre serriñ divouezh treuzskrivet [k] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 109.

Kavet e vez stank-tre ar fonenn [k] e yezhoù ar bed ha gant an darn vrasañ anezhe e vez implijet un doare [t] d'an nebeutañ evel fonem ha lies gwezh e kaver yezhoù, da skouer an holl yezhoù indez-aryek komzet en India en o zouez an hindeg, ma vez implijet gante meur a doare [k] disheñvel enebiet an eil re ouzh ar re all war al live fonologel, da skouer un [k] plaen enebiet ouzh un [k] c'hwezhet.

E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem mouezhiet par [g] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat hag ouzh ar fonem ruz [χ/h] dre ar c'hemmadur dre c'hwezhañ (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"): 

: [k] > [g]
: "**k**i*" > "*da **g**i*"

: [k] > [χ]
: "***k**i*" > "*ar **c'h**i*"

Hervez reolennoù [[fonotaktikel]] ar brezhoneg e vez divouezhiet atav, evel an holl kensonennoù dres serriñ hag ivez ar [[c'hwibanenn]]où, e dibenn ur [[ger]] pe c'hoazh dirak ur gensonenn divouezh all (sellit ouzh ar pennad: "[[Liveadur]]").

== Doareoù resis ==




== Skouerioù ==
* [[Brezhoneg]] ***k**i* [ki:]
* [[Abc'hazeg]]: а*'қ**алақь , "ar gêr"
* [[Ahtnaeg]]: ***g*'istaann* , "c'hwec'h"
* [[Arabeg]]: ﻛﺎﻥ [], "bezañ"
* [[Bulgareg]]: *'к**а**к** , "penaos"
* [[Tchekeg]]: ***k*'ost* , "askorn"
* [[Gallegh]]: ***c**abinet* , "burev"
* [[Finneg]]: ***k**a**kk**u* , "gwastell"
* [[Jorjieg]]: *'ქ**ვა , "maen"
* [[Alamaneg]]: ***K*'äfig* , "kaoued"
* [[Gresianeg]]: *'κ**α**κ**αβιά , "soubenn pesk"
* [[Hungareg]]: ''a**kk**or'' , "neuze"
* [[Italianeg]]: ***c*'asa* , "ti"
* [[Japaneg]]: 鞄 (***k**aban*) , "sac'h-dorn"
* [[Pachtoueg]]: ﻛﺎﻝ [], "bloaz"
* [[Poloneg]]: ***k**ość* , "askorn"
* [[Portugaleg]]: ***c**orno* , "korn"
* [[Ruseg]]: *'к**ороткий , "berr"
* [[Spagnoleg]]: ***c*'asa* , "ti"
* [[Svedeg]]: ***k**o* , "buoc'h"
* [[Turkeg]]: ***k**ula**k**'' , "skouarn"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn drekstaon
* Kensonenn dre serriñ
* Kensonenn divouezh
Kensonenn drekstaon dre serriñ mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn drekstaon dre serriñ divouezh treuzskrivet [g] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 110.

En un doare strizh e rankfer ober atav gant ar stumm "" hervez reolennoù al LFE met aotreet emañ ivez ober gant ar stumm "" ivez mar bez ezhomm.

Dres evel ar fonenn [p] e vank ar gensonenn [g] e 10% eus holl yezhoù ar bed, ha mankout a raent int-i o div en arabeg unvan hag ar c'heteg. Daoust ha m'emañ kreizennet ar yezhoù ma vank enne ar gensonenn [p] tro-dro d'ar Sahara avat e kaver yezhoù hepte ar gensonenn [g] e meur a lec'h disheñvel dre ar bed. 

E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem ruz [χ/h] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat hag ouzh ar fonem divouezh par [k] dre ar c'hemmadur dre galetaat (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"): 

: [k]  "*ho *'k**andedigzh''"

: [g] > [χ]
: "***g*'ar*" > "*div**c'h**ar*"

Hervez reolennoù [[fonotaktikel]] ar brezhoneg e vez divouezhiet atav, evel an holl kensonennoù dres serriñ hag ivez ar [[c'hwibanenn]]où, e dibenn ur [[ger]] pe c'hoazh dirak ur gensonenn divouezh all (sellit ouzh ar pennad: "[[Liveadur]]").

== Doareoù resis ==


== Skouerioù ==
*[[Brezhoneg]]: ***g**reun*
*[[Abc'hazeg]]: ажы*'г**а , "rañv"
*[[Arabeg|Arabeg Egipt]]: راجل , "gour"
*[[Tchekeg]]: ***g*'ram* , "gram"
*[[Galleg]]: ***g**ain* , "gounidoù"
*[[Jorjieg]]: ***გ**ული* , "kein"
*[[Alamaneg]]: *Lü**g**e* , "gaou"
*[[Gresianeg]]: ***γκ**ολφ* , "golf"
*[[Hungareg]]: *en**g**edély* , "aotre"
*[[Italianeg]]: *fe**g**ato* , "avu"
*[[Japaneg]]: がん (***g**an*) , "krign-bev"
*[[Poloneg]]: ***g**ęsty* , "tev"
*[[Portugaleg]]: *lín**g**ua* , "teod"
*[[Ruseg]]: ***г**олова* , "penn"
*[[Somalieg]]: ***g**aabi* , "berraat"
*[[Spagnoleg]]: *án**g**ulo* , "korn"
*[[Turkeg]]: ***g**öl'' , "lenn"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn drekstaon
* Kensonenn dre serriñ
* Kensonenn mouezhiet
Jakarta

**Jakarta** pe **Djakarta** zo ur gêr e Indonezia, bet  kêr-benn ar vro betek 2024 ma voe Nusantara dibabet en e lec’h evit abegoù a denn da dommadur ar blanedenn. Emañ war enez Java, war aod hanternoz an enezenn-se. E 2004 e oa 8.792.000 a dud o vevañ e kêr, ha milionoù a dud all a oa tro-dro.

E Djakarta emañ Yalc'h Indonezia ha pennsekretourva Kevredigezh Broadoù Gevred Azia (ASEAN).

## Darempredoù gevelliñ
Jakarta zo gevellet gant kêrioù ha rannvroioù zo :
*  Jeddah, Arabia Saoudat
*  Beijing, Republik Pobl Sina
*  Berlin, Alamagn
*  Istanboul, Turkia
*  Los Angeles, Stadoù-Unanet
*  Stad Sukembre Nevez, Aostralia
*  Pariz, Bro-C'hall
*  Rotterdam, an Izelvroioù
*  Manchester, Bro-Saoz
*  Seoul, Sukorea
*  Tokyo, Japan


## Tud vrudet
* Sukarno (1901-1970), marvet e Djakarta, prezidant ar republik kentañ ar vro,
* Suharto (1921-2008), marvet e Djakarta, milour ha diktatour,
* Anggun, ganet e Djakarta e 1974, kanerez indoneziat-ha-gall,
* Agnes Monica, ganet e Djakarta e 1986, aozerez-kompozerez-kanerez indoneziat-ha-stadunanat.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel Djakarta

## Daveoù
Dasorc'hidigezh (Carracci)

**Dasorc'hidigezh Jezuz** (*La resurrezione di Cristo* en italianeg) zo ul livadur 217 cm hed x ha 160 led dezhañ, graet e 1593 gant al livour italian Annibale Carracci.

War wel emañ e Mirdi al Louvre e Pariz. 

## Liammoù diavaez
*Ur skeudenn eus an daolenn
*Musée du Louvre – Lec'hienn ar mirdi
Kensonenn dent dre serriñ divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel eo ar gensonenn dent dre serriñ divouezh treuzskrivet [t̪], da lâret eo an arouezenn [t] mui ur sin diakritek ispisial dindani evit diskwel e vez produet gant an dent, ganti an niverennoù dave 103 (arouezenn diazez [t]) + 408 (sin diakritek). 

Ral a wezh e kaver kensonennoù dent rik e yezhoù, rak daoust ha ma vez deskrivet fonennoù 'zo evel kensonennoù dent, da skouer ,  ha  er yezhoù romanek peurliesañ e stok lodenn vrasañ ouzh ar c'hevig kentoc'h evit ouzh an dent daoust met renket e vezont alies evel kensonennoù dent kentoc'h evit kensonennoù kevig abalamour m'az eo kensonennoù lavnenn an teod re ar yzhoù romanek keit ha m'az eo kensonennoù  beg an teod an c'hesnonennoù kevig damheñvel oute kavet e saozneg da skouer ha deskrivet int-i evel kensonennoù kevig. 

Kavet a reer, avat, gwir kensonennoù dent distaget peurliesañ gant beg an teod hag ivez, raloc'h, gant lavnenn an teod, er yezhoù dravidek, en o zouez an tamileg hag ar malayalameg.

## Doareoù resis

## Skouerioù
* Arabeg:  , "he wrote" 
* Dinkaeg: *mε*'th*** , "bugel"
* [[Finneg]]: ***t**u**tt**i'' , "tevez"
* [[Gresianeg]]: Μα**τ**θαίος , "Mazhev"
* [[Italianeg]]: ***t*'empo* , "amzer"
* [[Poloneg]]: *gęs**t**y* , "tev"
* [[Portugaleg]]: *mon**t**anha* , "menez"
* [[Ruseg]]: толс*'т**ый , "druz"
* [[Spagnoleg]]: ***t*'ener* , "kaout"
* [[Turkeg]]: *a**t**'' , "marc'h"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn dent
* Kensonenn dre serriñ
* Kensonenn divouezh
Ruzenn diweuz divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn diweuz divouezh** treuzskrivet [ɸ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 126.

## Skouerioù
*Ainoueg: フチ , "mamm-gozh"
*Angoreg: ***f'''i'' , "korf"
*[[Eweeg]]: ''é '''ƒ'''á'' , "lufrañ a reas (eñ)"
*[[Itelmeneg]]: чу'''ф'''чу'''ф''' , "glav"
*[[Japaneg]]: 腐敗 (***f**uhai'') , "breinadurezh"
*[[Kaingangeg]]: ***f*'y* , "hadenn"
*[[Kalapuyaneg]]: , "c'hwec'h"
*[[Kwamaeg]]: , "paner"
*[[Yezhoù omotek|Maoeg]]: , "goullo"
*[[Maorieg]]: ***wh**akapapa* , "lingnez"
*[[Odoodeeg]]: ***p**agai* , "coconut"
*[[Spagnoleg|Spagnoleg Honduraz]]: ***f**ajo* , "strobad"
*[[Turkmeneg]]: ***f**abrik'' , "labourdi"
*Sañskriteg ar Vedaoù: देवः पिबति , "an doue a ev"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn diweuz
* Kensonenn divouezh
* Ruzenn
Ruzenn diweuz mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn diweuz mouezhiet** treuzskrivet [β] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 127.

Implijet e vez a-wezhoù an hevelep arouezenn [β] ar Kensonenn dre dostaat diweuz mouezhiet, treuzskrivet sklaer dre ouzhpennañ ar sin diakritek ispisial evit diskwel emañ distaget izeloc'h evit boaz evel-hen: [β̞].

## Skouerioù
*Akeieg: , "pevar" 
*Alekanoeg: *hanu*'v**a'' , "netra" 
*[[Amhareg]]: አበባ ''ābebā'' , "bleunienn"
*[[Angoreg]]: ''fu**f**ung'' , "korn" 
*[[Bertaeg]]: , "nann" 
*[[Dahaloeg]]: , "c'hoantaat" 
*[[Eweeg]]: ''E**w**e'' , "Ewe" 
*[[Gwaskoneg]] ''La-**v**etz'' , "neuze" 
*[[Japaneg]]: 神戸市 , "[[Kobe]]"
*[[Kabileg]]: ***ḇ*'ri* , "troc'hañ"
*[[Spagnoleg]]: *la**v**a* , "lava" ([[rannyezh|rannyezhoù]] Europa 'zo))
*[[Turkmeneg]]: ***w**atan'' [] "bro"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn diweuz
* Kensonenn mouezhiet
* Ruzenn
Eurymedon

**Eurymedon** a zo anv meur a zen e mojennoù hag istor Hellaz kozh:

* Eurymedon ar Ramz a oa ur ramz, a gemeras perzh e brezel ar Ramzed
* anv kentañ an haroz Perseüs
* ur mab da z-Dionysos hag a voe unan eus an Argonaoted
* ur stêr e Pamfylia, en Anatolia, 
**Anaout a reer emgann an Eurymedon, en aber ar stêr-se, e dibenn ar brezelioù medek (war-dro 466 kent JK ) ma voe trec'het ar Bersed gant Kimon 
* Eurymedon a oa ur brezelour atenat a gemeras perzh en aloubadeg Sikilia e 413 kent JK .
Eurymedon (ramz)

**Eurymedon** a oa ur ramz, mab da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar). Perzh a gemeras e brezel ar Ramzed, e mojennoù Hellaz kozh. 

Tad e oa d'ur verc'h anvet Periboia.

Ren a rae war ur ouenn tud bras-spouronus hag a oa o chom er C'huzh-Heol pellañ, en enez Trinakia, met diouennet e voent dre ma oant dichek ouzh an doueed.

Hervez ur vojenn all, mard eo ar memes Eurymedon, en dije gwallet Hera pa oa-hi bugel e ti he zud, ma c'hanas Prometheüs diwar-lerc'h. Ha Zeus a zimezas dezhi, a welas ne oa ket gwerc'hez ken, a daolas Eurymedon en Tartaros hag a lakas chadennañ Prometheüs kaezh.
Koios (Titan)

**Koios** (Κοῖος / *Koĩos* e henc'hresianeg, latinekaet e *Coeus*), anvet ivez **Polos** (Πόλος / *Pólos* : "Bolz an Neñv", latinekaet e *Polus*), a oa un Titan, mab da Ouranos ha Gaia, tad da Leto hag Asteria.

Gant an Ditaned all e voe distroadet gant Zeus. Pa voe echu brezel an Ditaned e voe taolet d'an Tartaros. 

## Liammoù diavaez
* Theoi Project: Koios
* Godchecker (Greek Mythology): Coeus
* The Pedigree of Coeus (Koios) the Titan
* Historiae Romanorum: Coeus
* Stewart, Michael. "People, Places & Things: Coeus", Greek Mythology: From the Iliad to the Fall of the Last Tyrant.
Diego Rivera

**Diego Rivera** (8 a viz Kerzu 1886 e Guanajuato - 24 a viz Du 1957 e San Ángel) a oa ul livour eus Mec'hiko en XXvet kantved, pried d'al livourez Frida Kahlo. Brudet eo e vurlivadurioù.

## E vuhez

E 1907 ez eas da v-Barcelona, hag ac'haleno da b-Pariz da labourat gant arzourien all eus karter Montparnasse. Mignon e oa d'an italian Modigliani, a reas e boltred en 1914. 

N'eo ket ur vuhez sioul a renas e Paris. 

E-pad c'hwec'h vloaz e vevas gant al livourez Marie Vorobieff (Marevna), hag e 1911 e timezas da Angelina Beloff. Ur mab o doe, Diego (1916–1918), hag a varvas en e vugaleaj. 

Maria Vorobieff-Stebelska a c'hanas ur verc'h anvet Marika, e 1918 pe 1919, pa oa dimezet Rivera da Angelina (hervez al levr * House on the Bridge: Ten Turbulent Years with Diego Rivera*ha hervez eñvorennoù Angelina, anvet Memorias). 

E pen kentañ ar bloavezhioù 1920 e tistroas da Vec'hiko, ha kemer a reas perzh en obererezh an tu-kleiz pellañ. Ober a reas neuze e gentañ murlivadurioù ma weled pobl Mec'hiko o c'houzañv dindan ar wask . 
Livañ kalz a reas, hag alies a-enep an iliz hag ar veleien. 

E miz Even 1922 e timezas da Guadalupe Marín, ha div verc'h o doe: Ruth ha Guadalupe.

Neuze e reas anaoudegezh gant ur studierez, war an arz, Frida Kahlo. 

Mervel a eure Frida Kahlo  en 1954. Rivera a dapas ur c'hrign-bev, a varvas e 1957. Beziet e voe er Panteón de Dolores e Mec'hiko .

## Dimezioù
Pemp gwech e timezas: 
* da Angeline Beloff pa oa e Paris; e 1921 e tistroas da Vec'hiko hepti. 
* da Guadalupe Marín e 1922. 
* da Frida Kahlo, e 1929; torret e voe an dimeziñ e 1940. 
* Addimeziñ a reas Diego ha Frida e miz Kerzu 1940. Mervel a reas Frida Kahlo e 1954
* Addimeziñ a reas da Emma Hurtado e 1955.

## Pennadoù kar
* Mirdi Frida Khalo

## Levrlennadur
* *Frida Kahlo, les ailes froissées* gant Pierre Clavilier, Editions du Jasmin, 2006
* *Diego et Frida* gant J-M Clézio - Folio - 1995 - ISBN : 2070389448

## Liammoù diavaez

* Diego Rivera Web Museum (e saozneg)
* Cronología ilustrada de Diego Rivera (en español)
* Museo Dolores Olmedo en la Ciudad de México
* Biografía y pinturas de Diego Rivera (en español)
* Museo Diego Rivera en Guanajuato
* Diego Rivera - Galería virtual 
*  Diego Rivera buhez hag oberennoù (e galleg)
Asteria

**Asteria** (Ἀστερία e henc'hresianeg) a oa merc'h d'an Titan Koios ha d'e c'hoar Foibe, ha c'hoar da Leto e mojennoù Hellaz kozh.

Hervez Hesiodos e oa mamm da Hekate, engehentet gant Perses an Titan hervez lod, Perses mab Helios hervez lod all. 

## Mojenn
Karet e oa gant Zeus a rede war he lerc'h. Klask tec'hel a reas-hi, treiñ e koailh, ha splujañ er mor.
Perses

**Perses** (Πέρσες e henc'hresianeg) zo anv tri den anavet e mojennoù Hellaz kozh:
* **[[Perses (Titan)|Perses]]** an Titan a oa tad Hekate (ma n'eo ket an eil Perses an hini e oa) ;
* **[[Perses (mab Helios)|Perses mab Helios]]**, a voe roue e lec'h e vreur Aietes ;
* **[[Perses (mab Perseüs)|Perses mab Perseüs]]**.
Merauke

**Merauke** a zo ur gêr er Rejantelezh Merauke e Proviñs Papoua, e Papoua ar C'hornaoueg (dalc'het gant Indonezia). Kontet eo da vezañ ar gêr ar muiañ er reter en Indonezia. En indonezeg e vez graet gant an droienn *Dari Sabang sampai Merauke* (adalek Sabang betek Merauke) evit ober anv eus hollad an douaroù e dalc'h gouarnamant Jakarta (emañ kêr Sabang e penn norzh Sumatra, anezhi ar gêr ar muiañ er c'hornaoueg).
Kab York

**Kab York** a zo ul ledenez e norzh stad Queensland en Aostralia. Beg norshañ Aostralia eo. Anvet e oa bet e 1770 gant James Cook en enor da Dug York.

140 km deus Ginea-Nevez emañ Ledenez Kab York, hag etrezo Strizh-mor Torres. Er reter emañ Pleg-mor Capantaria hag er c'hornôg ar Mor Kouralek.

137.000 km² eo he gorread ha 18.000 annezad zo enni.
Park Broadel Jardine River

**Park Broadel ar stêr Jardine** a zo ur park broadel aostraliat lec'hiet e stad Queensland. Lec'hiet emañ 2 137 km eus Brisbane hag e ledenez Kab York.

Enderc'hel a ra tachennoù meur a bobloù orin evel ar Atambayaed, an Angkamuthied, ar Yadhaykenued, ar C'hudanged hag ar Wuthathi.
Perses (Titan)

**Perses** a oa un Titan, mab da g-Krios hag Eurybia, breur da Astraios ha Pallas. Karout a reas Asteria, ha tad an doueez Hekate e oa (ma n'eo ket Perses mab Helios an hini e oa) .
Perses (mab Perseüs)

**Perses** (henc'resianeg : Πέρσης *Perses*) a oa mab da Perseüs hag Andromeda e mojennoù Henc'hres.

Chomet e vije gant e dad-kozh, Kefeüs, roue Aithiopia ha tad Andromeda. Embarañ a reas gant an Okeanidenn Perse, ma teuas da vezañ hendad ar Bersed. 

*Pseudo-Apollodoros, Biblioteka (II, 4, 4-5).
*Herodotos, Istorio (VII, 220, 4).
Kefeüs

**Kefeüs** (Κηφεύς e henc'hresianeg; *Cepheus* e latin) a oa roue Aithiopia, ur rouantelezh fenikian. Peurvuiañ e vez lakaet da vab Belos hag Ac'hiroe, ha neuze breur da Aigyptos ha Danaos.

Dimezet a oa da g-Kassiopeia e mojennoù Hellaz kozh. Ur verc'h o doa, Andromeda. 

## Mojenn e verc'h Andromeda

Gwarizi a oa savet en Nereidezed, nimfezed ar mor, en abeg da Andromeda, rak ne baoueze ket he mamm da fougeal anezhi ha da lavarout ne oa ket koantoc'h egeti. 

Goulenn a rejont digant Poseidon kastizañ ar vamm divergont-se, ha kaset e voe un euzhvil-mor da ober freuz ha reuz war aod ar vro. Ar paourkaezh roue ne ouie ket petra ober ken evit kaout an dizober eus ar wallenn-se, a c'houlennas digant beleien. Aliet e voe da aberzhiñ e verc'h evit habaskaat an euzhvil. Lakaat a reas he chadennañ ouzh ur roc'h war an aod. Met degouezhout a reas Perseüs war e varc'h askellek Pegasos. Gantañ e voe troet ar morvil e roc'h, o tiskouez dezhañ penn euzhus Medousa a oa o paouez lazhañ en ur vro all. Dichadenniñ a reas Andromeda, ha dimeziñ ganti, kement hag ober, gant aotre he zad chadenner.

## Daou Gefeüs
Daou Gefeüs a seblant bezañ.
*An hini kentañ, mab Belos, en deus ur wreg anvet Iope, a c'hallfe bezañ ur berradur eus Kassiopeia. Met marteze e vefe anv kêr Ioppa (pe Joppa, aet da Jaffa). Tad e oa Kefeüs d'ur mab anvet Agenor. Neuze e c'hallfe an eil bezañ mab-bihan dezhañ.

*An eil Kefeüs, mab da Agenor (hogen n'eo ket an Agenor a zo tad da Kadmos hag Europa), ha breur da Fineüs, an hini a vije gwaz Kassiopeia ha tad Andromeda neuze.

An daou roue-mañ eus Aithiopia zo meur a remzi etreze ha n'eo ket sklaer pe fellout a rae dezho komz eus un den pe eus daou zen disheñvel. 

## Pennad kar
*Cepheus (steredeg)
Amazonas (Venezuela)

**Amazonas**, pe **Estado Amazonas**, a zo unan eus an 23 stad eus republik Venezuela. Puerto Ayacucho eo ar gêr-benn. Tennañ a ra e anv eus ar stêr Amazon emañ darn vrasañ ar stad en he diaz.

## Kêriadennoù

# Kêr Alto Orinoco (La Esmeralda)
# Kêriadenn Atabapo (San Fernando de Atabapo)
# Kêriadenn Atures (Puerto Ayacucho)
# Kêriadenn Autana (Isla Ratón)
# Kêriadenn Manapiare (San Juan de Manapiare)
# Maroa (Maroa)
# Río Negro (San Carlos de Río Negro)

## Liammoù diavaez

 Lec'hienn ar gouarner
Perses (mab Helios)

**Perses** a oa mab da Helios, an Heol, ha d'an Okeanidenn Perse. Roue Taoris e oa, ha brezel a rae d'e vreur Aietes, roue Kolc'his.

Pa'z eas kuit an Argonaoted eus bro e vreur ec'h aloubas e vro. Met pa zistroas Medeia, merc'h Aietes, a oa aet da-heul Iason, e lazhas Perses hag ec'h adlakaas he zad da roue.

Lavaret e veze e oa tad an doueez Hekate, met peurvuiañ e vez lavaret e oa an Titan Perses an hini e oa.
Ruzenn staon divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn staon divouezh** treuzskrivet [ç] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 138.

Ral a-wezh e vez kavet ar fonenn-mañ evel alofonenn e-touez yezhoù ar bed, peurliesañ alofonenn /x/ pe /h/ dirak ur vogalenn a-raok, anvet "*Ichlaut*" en alamaneg.

Raloc'h kalz e talvez da fonem, implijet gant 5% eus yezhoù ar bed (Ladefoged & Maddieson, 1996).

Ouzhpenn-se, ne vez kavet gant ar fonenn divouezh par ([ç]) evel fonemoù enebiet an eil ouzh egile nemet e div yezh: ar c'homieg hag ar margieg, sur-mat peogwir e c'hell bezañ diorroet [ʝ] dre greñvaat ar kensonenn staon dre dostaat mouezhiet [j] keit ha ma n'eus kensonenn staon dre dostaat divouezh ebet par outi ma c'hellfe bezañ diorroet ar ruzenn staon divouezh [ç] diwarni.

## Skouerioù
*Azeri (rannyezhel): *çörə*'k*** , "bara"
*[[Saozneg|Saozneg (rannyezhoù)]]: ***h**ue''  "liv"
*[[Finneg]]: ''vi**h**je'' , "mouslavar"
*[[Alamaneg]]: ''di**ch**t'' , "tev"
*[[Gresianeg]]: **χι**όνι , "erc'h"
*[[Haidaeg]]: ***x*'íl* , "follenn"
*[[Iwerzhoneg]]: *a **Sh**eáin* , "Yann!"
*[[Japaneg]]: 貧血 (***h**inketsu*) , "anemia"
*[[Kabileg]]: ***ḵ**il* , "muzuliañ"
*[[Norvegeg]]: ***k**yss* , "pok"
*[[Gouezeleg Skos]]: *ei**ch**'' , "kezeg"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn staon
* Kensonenn divouezh
* Ruzenn
Yezhoù peba-yagouanek

Ur familh-yezhoù eus Perou eo ar **yezhoù peba-yagouanek**. Unan anezhe hepken, ar yagouaneg, a vez komzet hiziv. Enderc'hel a ra div yezh varv n'anavezer ket nemeur a draoù diwar o fenn, avat.

## Izili

* yagouaneg
* pebaeg
* yameoeg

## Liammoù gant familhoù arall

Digenvez eo ar yezhoù peba-yagouanek. Posupl eo avat e vefe darempredoù etre ar yagouaniz ha pobloù witotoek ar pezh a zisplegfe heñvelderioù etre an div yezh.

## Liammoù diavaez

* Ar yezhoù peba-yagouanek war Ethonologue
Ruzenn gilbleg mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn gilbleg mouezhiet** treuzskrivet [ʐ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 137.

## Skouerioù
*Abc'hazeg: ab**ж**а , "hanter"
*Mandarineg(rannyezh Beijing): 肉 **''r**òu*  "kig"
*[[Pachtoueg]]: ږمونځ  "krib"
*[[Poloneg]]: *mo**rz**e* , "ur mor"
*[[Ruseg]]: ко*'ж**а , "kroc'hen"
*[[Spagnoleg|Spagnoleg Guatemala]]: ''a**rr*'as* , "surentez" 
*Oubic'heg: , "keuneud"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn gilbleg
* Kensonenn mouezhiet
* Ruzenn
Ruzenn gilbleg divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn gilbleg divouezh** treuzskrivet [ʂ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 136.

## Skouerioù
*Abc'hazeg: амш , "deiz"
*Faeroeg: fý**rs** , "pevar-ugent"
*Malayalameg: കഷ്ടി  "ral"
*Mandarineg: 石 ***sh'''í''  "maen"
*[[Norvegeg]]: ''fo'''rs***amling  "emvod" 
*Pachtoueg: ښار , "kêr"
*Poloneg: *ka*'sz**a'' , "groatoù"
*[[Ruseg]]: **ш**ут , "foll"
*[[Sañskriteg]]: षष् , "c'hwec'h"
*[[Spagnoleg|Spagnoleg Guatemala]] ''la**s*** , "ger-mell strizh benel liester"
*[[Svedeg]]: ''fo'''rs***  "rinier" 
*Telougoueg: అభిలాషి , 'unan a het'
*Oubic'heg: , "penn"
*Vietnameg (rannyezh Saigon): **''s**ố'' , "niverenn"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn gilbleg
* Kensonenn divouezh
* Ruzenn
Arthur Rimbaud

**Jean Nicolas Arthur Rimbaud** (20 a viz here 1854 - 10 a viz du 1891) a oa ur barzh gall. Brudet eo e varzhonegoù hag e oberenn, eviti da vezañ berr, he deus bet levezon war ar remziadoù barzhed en holl voioù. Brudet ivez eo e zarempred karantezus gant Paul Verlaine.

Da 21 bloaz e paouezas da skrivañ ha kregiñ a reas gant ur vuhez a gantread a gasas anezhañ betek Abisinia. 

Mervel a reas e 1891.

## Oberennoù

* *[[Poésies (Rimbaud)|Poésies]]*
* *[[Le bateau ivre]]* (1871) 
* *[[Une Saison en Enfer]]* (1873) 
* *[[Illuminations (poems)|Illuminations]]* (1874)
* *Lettres*

## Liammoù diavaez

Rimbaud war Poetes.com
*  THE QUIET LIFE A collection of photos and drawings of Arthur RİMBAUD Edited by Beyaz Arif AKBAS Yalnizgoz BOOKS/Edirne 2011 USA ISBN-13: 9781468018011
Chota Rustaveli

**Chota Rustaveli** (Jorjieg: შოთა რუსთაველი) (1172-1216) a zo ur barzh jorjiat eus an  kantved. Lakaet e vez da vezañ unan eus an arzourien wellañ al lennegezh krennamzerel e reter Europa. E veurgan ar Marc'heger er C'hroc'hen panterenn a zo deuet da vezañ barzhoneg vroadel Jorjia.

## Liammoù diaveaz
Ar Marc'heger er C'hroc'hen panterenn
Aleksandr Sergeyevitch Pouchkin

**Aleksandr Sergeyevitch Pouchkin** (rusianeg: Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин, IPA: [ɐlʲɪˈksandr sʲɪˈrɡʲejɪvʲɪtɕ ˈpuʂkʲɪn]) a oa ur barzh hag ur skrivagner rusian ganet d'ar 6 a viz Even 1799 ha marvet d'ar 10 a viz C'hwevrer 1837 e Sankt Peterbourg. Lakaet e vez da vezañ unan eus ar varzhed rusianek vrasañ ha da ziazezer al lennegezh rusianek a-vremañ.

## Oberennoù
* *Руслан и Людмила* (1820) 
* *Кавказский пленник* (1822) 
* *Бахчисарайский фонтан* (1824) 
* *Цыганы* (1827) 
* *Полтава* (1829)
* *Маленькие трагедии* (1830)
* *Борис Годунов* (1825) 
* *Сказка о попе и о работнике его Балде* (1830) 
* *Повести покойного Ивана Петровича Белкина* (1831)
** *Выстрел*; troet e brezhoneg: "An Tenn", danevell
** *Метель*; troet e brezhoneg: "Ar Barrad-Erc'h", danevell
** *Гробовщик*; danevell
** *Станционный смотритель*; danevell
** *Барышня-крестьянка*; danevell
* *Сказка о Царе Салтане* (1831) 
* *Дубровский* (*[[Dubrovsky]]*) (1832-1833
* *Сказка о мертвой царевне и семи богатырях* (1833) 
* *Пиковая дама* (1833); troet e brezhoneg: "An Damez a Bikez", danevell
* *Золотой Петушок* (1834) 
* *Сказка о рыбаке и рыбке* (1835) 
* *Евгений Онегин* – (1825-1832) 
* *Медный всадник* – (1833) 
* *История Пугачева* (1834) 
* *Капитанская дочка* (*[[Kapitanskaia dotchka]]*) (1836) 
* *Кирджали* (1834) 
* *Гавриилиада* (1821) 
* *Вновь я посетил...* (1835) 
* *История села Горюхина* 
* *Сцены из рыцарских времен* (1835)
* *Египетские ночи* (1835) 
* *К А. П. Керн* (1828) 
* *Братья-Разбойники* (1821)
* *Арап Петра Великого* (1827)
* *Граф Нулин* (1825) 
* *Зимний вечер* (1825)

## Pouchkin e brezhoneg
* *An Damez a Bikez*, troet gant Roparz Hemon (Gwalarn niv. 16). Un droidigezh all zo bet graet gant Jakeza al Lae. 
* *An Tenn*, troet gant Roparz Hemon (Gwalarn) niv. 85;
* *Ar Barrad-Erc'h*, troet gant Roparz Hemon (Gwalarn) niv. 85;
* *Ar c'houviad maen*, troet gant Per Denez (Al Liamm), 1948;
* *Ar Rousalka*, troet gant Per Denez, Al Liamm, 1948;
* "Sankt-Peterbourg", troet gant Malo Adeux hag Olia Tsaplina, in Nidiad 12, 2012.
Kassiopeia

**Kassiopeia** (Κασσιόπεια e henc'hresianeg, latinekaet e *Cassiopeia*) pe **Kassiope** (henc'hresianeg : Κασσιόπη, Kassiope, latinekaet e *Cassiope*), gwreg Kefeüs, a oa rouanez Aithiopia e mojennoù Hellaz kozh, ha mamm Andromeda. 

Ur vaouez kenedek ha lorc'hus e oa. Fougeal a rae ne oa ket kaeroc'h plac'hed egeti hag he merc'h Andromeda, kaeroc'h zoken eget an Nereidezed, merc'hed an doue Nereüs. Kement-se a sachas war rouantelezh Aithiopia kounnar an doue Poseidon, doue ar mor.

## Mojenn
War-lerc'h he marv e voe lakaet e-touez ar steredegi.
Ruzenn darzh divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **[[ruzenn]] [[Kensonenn darzh|darzh]] [[Mouezh (yezhoniezh)|divouezh]]**, treuzskrivet [h] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 146.

Peurliesañ en em dalc'h ar fonenn-mañ evel ur gensonenn, met bez' e c'hell en em derc'hel ivez evel ur vogalenn.

## Skouerioù
*Arabeg: هدهد , "hoopoe"
*Avareg: **гь**а , "le"
*Euskareg (Behe Nafarroa): ***h'''irur'', , "tri"
*[[Tchetcheneg]]: '''хI'''ара, , "an dra-mañ"
*[[Kopteg]]: '''ϩ'''ⲣⲁ , "dremm"
*[[Izelvroeg]]: ***h**ebben'' , "kaout"
*[[Faeroeg]]: ***H*'on*, , "hi"
*[[Finneg]]: ***h**ammas* , "dant"
*[[Alamaneg]]: ***h**aben* , "kaout"
*[[Hungareg]]: ***h**elyes* , "dehoù"
*[[Kabardeg]]: тхылъ*'х**э, , "levrioù"
*[[Laoeg]]: ຫ້າ , "pemp"
*[[Pachtoueg]]: ﻫﻮ , "ya"
*[[Perseg]]: هفت , "seizh"
*[[Piraha]]: ***h*'i* , "eñ"
*[[Roumaneg]]: ***h**ăţ* , "gwestenn"
*[[Spagnoleg|Spagnoleg Mec'hiko]]: ***J**osé* , "Jozef"
*[[Taieg]]: ห้า , "pemp"
*[[Turkeg]]: ***h**alı* , "pallenn-leur"
*[[Oubic'heg]]: , "pedadenn"
*[[Vietnameg]]: ***h**át'' , "kanañ"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn darzh
* Ruzenn
* Kensonenn divouezh
Pegasos

**Pegasos** (Πήγασος / *Pếgasos* e henc'hresianeg, *Pegasus* e latin) a oa ur marc'h askellek e mojennoù Hellaz kozh. 

## Mojenn
Ganet e voe Pegasos pa voe troc'het penn Medousa gant an haroz Perseüs, hervez a lenner e *[[Theogonia]]* Hesiodos. Diflukañ a reas, a-gevret gant C'hrysaor, eus gwad ar c'horgon Medousa, ma veze anvet ivez *Medusæus*, evel e *[[Metamorfozoù]]* Ovidius. 

Hervez mojennoù all e oant mibien da Boseidon, a oa tad un toullad euzhviled all. 

Goude ganet e kuitaas Pegasos an douar da vont etrezek an doueed. Dougen a rae kurun ha luc'hed Zeus. Athena a dapas hag a zoñvaas Pegasos, hag a gasas al loen da Venez Parnassos d'ar Muzezed. Diwar-se e voe marc'h ar Muzezed, ha prest da sikour ar varzhed.

Tapet e voe gant an haroz Bellerofon.

## Liamm diavaez
Ruzenn staon mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn staon mouezhiet** treuzskrivet [ʝ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 139.

Ral a-wezh e vez kavet ar fonenn-mañ evel alofonenn e-touez yezhoù ar bed, ha raloc'h kalz e talvez da fonem, implijet gant seizh yezh nemetken diwar ar 317 a gaver e diaz roadennoù UPSIDhttp://www.langmaker.com/upsidlanguages.htm. Ouzhpenn-se, ne vez kavet gant ar fonenn divouezh par ([ç]) evel fonemoù enebiet an eil ouzh egile nemet e div yezh: ar c'homieg hag ar margieg, sur-mat peogwir e c'hell bezañ diorroet [ʝ] dre greñvaat ar gensonenn staon dre dostaat mouezhiet [j] keit ha ma n'eus kensonenn staon dre dostaat divouezh ebet par outi ma c'hellfe bezañ diorroet ar ruzenn staon divouezh [ç] diwarni.

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn staon
* Kensonenn mouezhiet
* Ruzenn
Bellerofon

**Bellerofon** (Henc'hresianeg: Βελλεροφῶν) pe **Bellerofontes** () (*Hipponoos* a oa e anv pa oa ur bugel anezhañ) zo un haroz eus gwengelouriezh Henc'hres. Eñ a oa an haroz ha lazher euzhviled brasañ e-touesk Kadmos ha Perseüs, a-raok deizioù Herakles, hag e gur uhelañ a voe marvedigezh Kimera, un euzhvil a voe taolennet gant Homeros evel penn ul leon, korf ur c'harv ha lost un naer : «&nbsp;he c'hwezhadenn a strew gant flammoù gor.&nbsp;»
Anavet eo ivez evit mestroniezh ar marc'h Pegasos gant skoazell kabestr strobinellet Athena, hag evit bout bet kastizet gant doueed rak fellout a reas dezhañ krapat gant ar Menez Olimpos evit chom ganto.

## Gerdarzh
Marteze Βελλεροφοντης *Bellerophonis* 
*Hipponoos* e oa e anv pa oa ganet, met adanvet e voe *Bellerofon* "muntrer Belleros" war-lerc'h lazhañ Belleros. Abalamour d'ar gwalldaol-se e rankas tec'hel da Diryns ma voe degemeret e lez ar roue Proitos.

### Doñvaat Pegasos
Polyeidos a laras da vBellerofon e vefe dav dezhañ tapout Pegasos. Evit lakaat ar marc'h d'asañtin e oa bet goulennet da vBellerophon huniñ e azeuldi Athena. E-kerzh e oa o kousket e hunvreas e oa bet lakaet ur c'habestr aour en e gichen gant an doueez, hag e laras dezhañ e kavo ar marc'h divaskellek en andon Pirene e keoded Korintos, e lec'h ma oa ganet an haroz. Mammennoù all a zifer e oa kabestret al loen endeo, pe oa bet roet dezhañ gant Poseidon.

## Notennoù
Ruzenn darzh mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **[[ruzenn]] [[Kensonenn darzh|darzh]] [[Mouezh (yezhoniezh)|mouezhiet]]**, treuzskrivet [ɦ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 147.

Peurliesañ en em dalc'h ar fonenn-mañ evel ur gensonenn, met bez' e c'hell en em derc'hel ivez evel ur vogalenn.

## Skouerioù
* Belaruseg: **г**ара: , "menez"
* Izelvroeg: ***h'''aat'': , "kaz"
* [[Tchekeg]] ***h**ora'': , "menez"
* [[Finneg]]: ''ra**h**a'': , "arc'hant"
* [[Saozneg]]: ''be**h**ind'' , "a-dreñv"
* [[Kabardeg]]: сысe**х**эр , "ma zraoù"
* [[Sañskriteg]]: **H**ari , "Hari"
* [[Slovakeg]]: ***h*'ora*: , ""
* [[Ukraineg]]: *'г**ора: , "menez"
* [[Woueg]]: 鞋 , "botoù-lêr"
* [[Zouloueg]]: ''i**hh*'ashi* , "marc'h"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn darzh
* Ruzenn
* Kensonenn mouezhiet
Glaokos (doue)

**Glaokos** (Γλαῦκος / *Glaũkos*, "lugernus", pe "glas-gwer"), anvet ivez *Glaucus* e latin, a oa mab da Boseidon, hag un doue eus ar mor, hervez mojennoù Hellaz kozh. Hervez mojennoù all e oa ur pesketaer ordinal, troet da zoue. 

## Mojennoù

O chom e oa e Boiotia, e kêr Antedon. Un deiz e welas ur pesk o lammat eus ar mor da vont da beuriñ geot a-raok distreiñ d'ar mor. Mont a reas da dañva ar geot-se hag e teuas da vezañ divarvel. Treiñ a reas e zivvrec'h da angelloù ivez, hag e zivhar da lost pesk, ma rankas chom er mor.

Start e kavas da gentañ, met degemeret mat e voe er mor gant an doueed Okeanos ha Tethys, a gelennas an diouganañ dezhañ. Evit-doare emañ o chom e Delos, e-touez an Nereidezed.

Hervez Apollonios Rodos en em ziskouezas d'an Argonaoted.

Lavarout a ra Euripides, en e drajedienn *Orestes*, e oa mab da Nereüs hag e roas skoazell da v-Menelaos, war e hent d'ar gêr, e-lec'h Proteüs. 

Hervez ar gredenn e roe skoazell d'an dud a vor, peogwir e oa bet den a vor ivez gwechall.

## Karantez
Karout a rae an nimfenn Skylla, met hi a dec'he rakañ bep tro, spontet ma oa gant e angelloù hag e lost pesk.

Neuze e c'houlennas Glaokos digant an hudourez Kirke ur c'hwistantin. Kirke avat, a gare an doue, a lavaras dezhañ treiñ e selloù diwar ar goantenn all ha chom ganti. Met Glaokos a eilgerias e vije gwez e goueled ar mor ha bezhin war ar menezioù a-raok ma varvje e garantez ouzh Skylla. Kement-se ne blijas ket da Girke, a daolas ur pistri er poull ma veze Skylla o kouronkal ma voe troet an nimfenn goant en un euzhvil-mor, dezhañ daouzek troad ha c'hwec'h penn.

## En arzoù
Un delwenn zo bet savet dezhañ e 1911 e-kreiz ar Fontana delle Naiadi, feunteun Mario Rutelli a zo enni peder nimfenn arem en o noazh, er Piazza Repubblica, e Roma.

## En embann
***Glaucus** eo anv kelaouenn ar *British Marine Life Study Society*.
José Saramago

**José de Sousa Saramago**, ganet d'ar 16 a viz Genver 1922, ha marvet d'an 18 a viz Mezheven 2010, a zo ur skrivagner, c'hoarivaour ha kazetenner portugalek. Gounezet en doa Priz Nobel al lennegezh e 1998. E Lanzarote, en Inizi Kanariez e oa o chom.

## Oberennoù
* *Terra do Pecado*, 1947
* *Os Poemas Possíveis*, 1966
* *Provavelmente Alegria*, 1970
* *Deste Mundo e do Outro*, 1971
* *A Bagagem do Viajante*, 1973
* *As Opiniões que o DL teve*, 1974
* *O Ano de 1993*, 1975
* *Os Apontamentos*, 1976
* *Manual de Pintura e Caligrafia*, 1977
* *Objecto Quase*, 1978
* *Levantado do Chão*, 1980
* *Viagem a Portugal*, 1981
* *Memorial do Convento*, 1982
* *O Ano da Morte de Ricardo Reis* hag *A Jangada de Pedra*, 1986
* *História do Cerco de Lisboa*, 1989
* *O Evangelho Segundo Jesus Cristo*, 1991
* *Ensaio sobre a Cegueira*, 1995
* *Todos os Nomes* hag *O Conto da Ilha Desconhecida*, 1997
* *A Caverna*, 2001
* *O Homem Duplicado*, 2003
* *Ensaio sobre a Lucidez*, 2004
* *Don Giovanni ou o Dissoluto Absolvido* hag *As Intermitências da Morte*, 2005
* *As Pequenas Memórias*, 2006

## Liammoù diavaez

*  Jose Saramago war lec'hienn ar priz Nobel
Tilh

**Tilh** a zo

* gwez
** ar c'hoad anezho, *koad tilh*
** an dour diwar o bleuñv pe o delioù, *dour tilh*

*ur meskaj pri ha plouz, gwelout tortis

*un divellkeineg, gwelout tarlask
Tortis

**Tortis** pe **tilh** zo ur meskaj pri ha plouz implijet da sevel mogerioù tier.Implijet eo bet an doare-ober-se en holl vroioù ar bed, war-bouez ar broioù yen.Gwechall e veze implijet stank war ar maez e Bro-Roazhon, ha klask a reer mirout darn eus an tiez-se, met kalz a vez distrujet c'hoazh.
## Levrlennadur
* Michel Dewulf, *Le torchis, mode d'emploi*, Eyrolles, 2015
Glaokos

**Glaokos** (Γλαῦκος / *Glaũkos* e henc'hresianeg) a zo anv meur a zen pe zoue e mojennoù Hellaz kozh: 

* **[[Glaokos (doue)]]**, un doue a ren war ar mor,
* **[[Glaokos (mab Minos)]]**, roue Kreta.
* **[[Glaokos (Korinthos)]]**, mab da Sisyfos, roue Korinthos,
* **[[Glaokos (Lykia)]]**, mab da Hippoloc'hos, brezelour likian e brezel Troia
* Glaokos, un aremour, eus ar
Glaokos (mab Minos)

**Glaokos** (Γλαῦκος e henc'hresianeg, “skedus”) a oa mab d'ar roue Minos, roue Kreta, ha d'e wreg Pasifae. 

Breur eo eta da Androgeos, Ariadne, Faidra, Deukalion, Katreüs, Akakallis ha Ksenodike.

## Mojenn
Un deiz e oa o c'hoari, gant ur volotenn pe ul logodenn, ha setu eñ steuziet kuit a-greiz-holl. Beuzet e oa en ur jarlad mel ha ne oa ket bet kavet e gorf.
Mont a reas e dud da welet orakl Delfi, hag a lavaras dezho: *Ul loen burzhudus zo ganet en ho touez: an hini a gavo ouzh petra eo heñvel e gwirionez a gavo ar bugel hag a roio buhez dezhañ en-dro*. 

Soñjet e voe neuze en annoar ganet e-touez chatal Minos : honnezh a gemme he liv teir gwech bemdez: gwenn e veze da veure, ruz da greisteiz, ha du da noz.

Goulennet e voe kuzul digant an diouganer Polyidos a lavaras : « Heñvel eo al loen-se ouzh ur vouarenn o tareviñ ! », ha Minos d'e gas war-lerc'h e vab kollet. Pa deuas Polyidos en-dro gant korf ar bugel e voe goulennet outañ reiñ buhez dezhañ en-dro ha pa n'halle ket e voe lakaet en ur bez gant korf ar bugel. 

## Notennoù
Glaokos (Korinthos)

**Glaokos**, anvet ivez Potnieüs, abalamour ma teue eus Potniai, nepell diouzh Thebai, a voe roue Korinthos, mab da Sisyphos ha Merope, ha tad Bellerofon. 

Kounnar a yeas en Afrodite abalamour dezhañ. Ha hi da drelatiñ e gezeg e-pad c'hoarioù a voe da-geñver obidoù ar roue Pelias, ma voe drailhet korf Glaokos gante. 

E dasmant eo *[[taraksippos]]* "sponter kezeg". 

## Menegoù
**Georgica*, Vergilius
*Hyginus