open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Menez an Daol

**Menez an Daol** (*Tafelberg* en afrikaaneg ; *Table Mountain* e saozneg ; *Huriǂoaxa* e khoikhoi) zo ur menez e proviñs Kab ar C'hornaoueg e Suafrika. Balirañ a ra a-us kêr ar C'hab. Dont a ra e anv eus stumm plat e varr.

E norzh ledenez ar C'hab emañ. 1086 m uhelder zo dezhañ ha tro 3 km² eo e c'horread en e varr. Div dorgenn a zo er c'hornôg dezhañ : Penn al Leon (668 m) er su ha Signal Hill en norzh. Er reter dezhañ emañ Pikern an Diaoul (1 002 m). Er c'hornôg en em astenn an Daouzek Abostol (*« Twelve Apostles »*), dezho un uhelder etre 780 ha 800 m.

Desachañ a ra touristed hag a ya da varr ar menez gant ar fungarr pe war droad. 4,2 milion a dud a zeu da weladenniñ Park Broadel Menez an Daol bep bloaz. Maen-krag kouarzek dreist-holl a ya d'ober ar menez, un danvez dalc'hus ouzh ar c'hrignerezh. 8 200 spesad plant zo, 80% anezho o vezañ bodoù. Bevañ a ra eno loened evel damaned ar C'hab, hoc'hed-dreinek, mibinelled, naered ha baoted. A-raok e kaved stank karakaled met ral int bremañ. Bez e oa ivez *vaalboskat*-ed (« kazh koad ar saonienn ») pe *vaalkat*-ed, ur ouenn kizhier gouez. Tahred Himalaya, loened tec'het eus zoo ar C'hab e 1936, a voe kaset da get evit addegas Klipspringer-ed, antilopeed brosezat.

Gwechall e oa annezet ar rannvro gant klanoù hag a gomze ar yezh khoikhoi. E 1503 e eorias ar moraer portugalat Antonio de Saldanha e bae an Daol ha dilestrañ a reas war an douar evit pourveziñ dour mat da evañ ha frouezh. Eñ eo an Europad kentañ a skrapas Menez an Daol.

## Traoù all
Roet eo bet anv ar Menez da steredeg an Daol, ur steredeg hag a c'hall bezañ gwelet en hantervoul su. Dibabet e voe an anv-se gant ar steredoniour gall Nicolas-Louis de Lacaille pa oa er C'hab e 1752.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Park Broadel Menez an Daol
* Lec'hienn ofisiel ar fungarr

## Daveoù
Rob Reiner

**Robert Reiner**, lesanvet **Rob Reiner**, bet ganet d'ar 6 a viz Meurzh 1947 er Bronx (New York, Stadoù-Unanet) ha marvet e miz Kerzu 2025 e Brentwood (Los Angeles, Kalifornia), a oa un aktour, senarioour, sevenour ha stourmer politikel stadunanat. Seveniñ a reas ar filmoù *[[Spinal Tap]]* e 1984 ha *[[When Harry Met Sally...]]* e 1989.

Max Bellfort, tad Jordan Belfort (Leonardo DiCaprio) e voe e *[[The Wolf of Wall Street]]* (2013).
## Enorioù ha prizioù resevet
E-kerzh e vuhez labour eo bet lakaet e anv evit meur a Academy Award, BAFTA Award, pevar Golden Globe Awards evit ar gwellañ filmaozer, un Hugo Award (evit *The Princess Bride*), ha tri Directors Guild of America Awards. E 2014 e voe enoret gant ar 41vet enor Chaplin gant ar Film Society of Lincoln Center. E 1999, Reiner a oa bet enoret gant ur steredenn en Hollywood Walk of Fame. 

## Notennoù ha daveennoù

## Liamm diavaez
*
Rosen Jelyazkov

**Rosen Dimitrov Jelyazkov** (bulgareg: *Росен Димитров Желязков*), ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1968, zo ur politikour bulgar hag a zo bet kentañ ministr ar vro etre Genver ha Kerzu 2025. Roet en doa e zilez d'an 11 a viz Kerzu 2025 goude manifestadegoù bras. A-raok e oa bet ministr an dezougen eus 2018 betek 2021, ezel eus ar Vodadenn Vroadel eus 2021 betek 2025, ha prezidant ar Vodadenn vroadel eus 2023 betek 2024. Ezel eo eus ar strollad mirour GERB.
Veturia

**Veturia** (anv latin) a oa ur vaouez roman a veve er VIvet hag er , mamm d'an haroz hanter-vojennel Coriolanus, un den brudet eus ar Republik roman.

Treuzkaset e vez eñvor Veturia dre destennoù kozh. E-pad an Azginivelezh e lakaas Boccaccio Veturia en e zastumad buhezskridoù maouezed brudet, *[[De mulieribus claris]]*, a voe embannet gantañ e 1374. Burutellat a reas anezhi dre m'he doa bet evit ar merc'hed, evel gopr evit hec'h oberoù, ar gwir da wiskañ bravigoù ha dilhad cheuc'h, ur gwallzarvoud hervez Boccaccio.

## Notennoù ha daveennoù
Megullia Dotata

**Megullia**, lesanvet **Dotata** (pinvidik-mat), a oa un noblañs roman, merc'h d'ur c'hoñsul, o vevañ da vare ar Republik roman. Ne ouzer netra diwar he fenn nemet ment he argouroù, a veze sellet outi evel dibar d'ar mare-se.

## Daveoù
Rule of law

Ar ***Rule of law*** (e brezhoneg « ren al lezenn » pe « dreistelezh al lezenn ») a vez graet eus ur mennad lezennel saoz a c'haller keñveriañ gant mennad ar Stad a wir. Hervez ar mennad-se, ar gwir zo pouezusoc'h evit n'eo ar galloud politikel. Dre-se eo ret e vije sklaer al lezenn, fonnus ha digor; an hiniennoù ha strolladoù tud a rank kaout aezamant evti ober gant ar justis (evel ur justis eeun, ur justis dizalc'h); hag an ensavadurioù politikel (ar galloud erounit, lezennel ha justis) a rank bezañ suj d'al lezenn. Talvezout a ra ez eo an holl dud hag an holl ensavadurioù da vezañ en ur c'horfad politikel dindan ar memes lezennoù. Ar mennad-se zo simplaet a-wechoù gant an droienn "n'eus den a-us d'al lezenn" pe "an holl zo kevatal dirak d'al lezenn". Hervez an *[[Encyclopædia Britannica]]* ez eo "an argerzh, an doareoù d'ober, an ensavadur, an implij pe an norm hag a zo diazez an ingalded evit an holl geodedourien dirak al lezenn, a warez dididegezh ar stumm gouarnamant, hag en un doare ledanoc'h ez int ur gwarez a-enep implij tidek ar galloud".
## Notennoù ha daveennoù
Umaro Sissoco Embaló

**Umaro Mokhtar Sissoco Embaló**, ganet d'an 23 a viz Gwengolo 1972, a zo ur politikour eus Ginea-Bissau hag ofiser milourel hag a oa bet c'hwec'hvet prezidant Ginea-Bissau eus 2020 betek bezañ pa voe skarzhet dre un taol-stad e 2025. Ezel eus ar strollad politikel Madem G15, Embaló zo bet triwec'hvet kentañ ministr ar prezidant José Mário Vaz eus 2016 betek 2018. Goude ma vefe bet skarzhet Umaro Sissoco Embaló eus ar galloud eo ar jeneral Horta Inta-A Na Man en deus kemeret penn ar gouarnamant da c'hortoz.
Zombies, la blonde, la brute et le truand

**Zombies, la blonde, la brute et le truand** zo ur c'hoari taol gant delwennigoù gall war tem ar zombied. Krouet eo bet gant Nicolas Normandon hag embannet gant Asmodee. Evit tri betek c'hwec'h c'hoarier eo bet savet ar c'hoari .
## Doare c'hoari
Stanket ez eus un nebeud dreistbeverien en ur gourmarc'had kelc'hiet gant zombied. Ar pal n'eo ket chom bev en ur lazhañ ar muiañ a zombied posubl, met kavout an tu da zreistbevañ en ur c'hellout trubardiñ ar c'hoarierien all. 
## Stummoù
Ur stumm saoznek a zo bet embannet hag anvet *Mall of Horror*.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Kinnig ar c'hoari war LudoChrono
Reiner

**Reiner** a c'hall ober dave da :

* Reiner, ur c'hrater war al Loar, anvet en enor da Vincentio Reiner

## Tud

* Vincentio Reiner (1606-1647), matematikour ha steredoniour italian
* Carl Reiner (1922-2020), aktour ha fentigellour stadunanat
* Rob Reiner (1947-2025), sevener hag aktour stadunanat
* Keani Reiner (1952-1994), surfourez ha martolodez hawaiian
* Tracy Reiner (ganet e 1964), aktourez stadunanat
* Alysia Reiner (ganet e 1970), aktourez stadunanat
Verginia

**Verginia**, pe **Virginia** (war-dro 465 kent J.-K. – 449 kent J.-K. ), a zo harozez istor Roma gozh, kontet en oberenn an istorour roman Titus Livius *Ab Urbe Condita*. Gourdrouzet en he vertuz, Verginia a voe lazet gant he zad, Verginius. Ober a ra Titus Livius ul liamm eeun etre marv Verginia ha diskar an decemvired, hag ivez adsavidigezh ar Republik roman.

## Daveoù
Claudia (vestalenn)

**Claudia Pulcra**, anvet Claudia Pulcra maggiore (*Claudia Pulcra an Henañ*) (IIvet kantved kent JK – IIvet kantved kent JK) a oa ur vestalenn roman, merc'h da Appio Claudio Pulcro hag a veze dalc'het soñj anezhi evel ur skouer a zoujañs ur verc'h evit he zad.

Pa zistroas da Roma goude un trec'h kalet a-enep ar Salassed, e voe nac'het un trec'h da Appio Claudio Pulcro. An trec'h (*trimphus* e latin) e oa an enor uhelañ a veze roet e Roma gozh gant ul lid bras d'ar jeneral en doa tizhet un trec'h a bouez. Divizout a reas neuze aozañ unan diwar e goust. An diviz-se a lakaas ar blebeianed da fuloriñ. E Roma gozh, plebeianed a oa keodedourien roman o tont eus ar rummad plebeiz (e latin *plebs*, *plebis*), disheñvel diouzh ar batrisianed. Ha setu, ar blebeianed a glaskas tennañ anezhañ dre nerzh eus ar c'harr trec'h. Met e verc'h Claudia a gemeras perzh. Evel ur vestalenn e oa doujet gant an dud, ne gredent ket lakaat o zaouarrn warni. Claudia a heulias he zad gant he gwarez, betek Menez ar C'hapitol.

Giovanni Boccaccio a zeskriv anezhi e *[[De mulieribus claris]]* evel ur skouer vurzhudus eus devosion ur verc'h e-keñver he zad.

## Daveoù
Eunomia (doueez)

**Eunomia**, pe *Ευνομία* e henc'hresianeg, a oa unan eus an Eurioù, daouzek c'hoar doueezed en Hellaz kozh, a oa merc'hed da Zeus ha Themis. Hi e oa doueez an urzh vat hag al lezennoù. Hi ivez, pe unan all anvet heñvel, a zo lakaet da verc'h da Hermes hag Afrodite.
Danu (doueez Iwerzhon)

Krediñ a reer e oa **Danu** ([ˈd̪anu]) un doueez e mojennoù Iwerzhon, ha ne gaver anv anezhi nemet en anv an Tuatha Dé Danann, a vez troet peurliesañ evel *pobl an doueez Danu*. Daoust d'un ezvezañs klok eus an testennoù kentañ, e klaskas folklorourien d'ar mare viktorian diwezhat lakaat perzhioù resis da z-Danu, gwelet evel ur vamm-doueez pe liammet ouzh fonnder al labour-douar.

Er mojennoù gouezelek eo Danu doueez-vamm an Tuatha Dé Danann, unan eus ar meuriadoù kentañ a oa staliet en Iwerzhon. Bez eo dreist-holl e Munster, e-lec'h ma oa anavezet evel Anu. Anavezet eo ivez gant anvioù all e sevenadur Kembre, evel Dana, Anu ha Don. Un doueez kozh eo, doueez ar stêrioù, ar puñsoù, an hudouriezh, ar pinvidigezh, ar frouezhusted hag ar furnez. Doueez ar brezel e oa ivez, ur c'hempouez etre ar mad hag an droug.

## Daveoù
The Riders of the Sidhe

***The Riders of the Sidhe*** zo ul livadur gant John Duncan, eus 1911.

E mojennoù ar Gelted eo ar Sidhe ur bobl boudiged. Taolennet int en ur brosesion, o varc'hegañ e-pad gouel Beltain. Eus an tu kleiz d'an tu dehou e weler ar Wezenn-vuhez, arouez ar furnez, ar Graal, arouez ar garantez, ur c’hleze, arouez an nerzh-kalon hag ar galloud ; ha maen (pe kristal) ar sioulder, arouez an esperañs, dre ma tiskouez an amzer dremenet hag an amzer da zont.

Barregezh John Duncan a zo en e ouestoni da vodañ daveoù niverus evit krouiñ ur skeudenn vodern eus ur sevenadur kozh. Heñvel eo ar c'hleze ouzh patromoù Oadvezh an Arem — studiet en deus skeudennoù dastumadegoù mirdioù. Awenet eo ar skoed gant skoed Battersea e Mirdi Breizh-Veur. Diazezet eo maskl e varc'h war ar gasketenn-marc'h Torrs eus Oadvezh an Houarn, dalc'het e Mirdi Broadel Bro-Skos. An daolenn a ziskouez ivez studi Duncan war arzourien an Azginivelezh italian, hag anavezout a reas levezon ar mezher e livadur Edward Burne-Jones *King Cophetua and the Beggar Maid* (*Ar roue Cophetua hag ar vaouez o kestal*).

## Daveoù
John Duncan

**John Duncan** (1866-1945) a oa ul livour eus Bro-Skos. Kalz eus e oberennoù, estreget ar poltredoù, a ziskoueze mojennoù Arzhur, mojennoù keltiek, ha danvezioù mojennel all.

## Oberennoù
* The Riders of the Sidhe (1911)

## Daveoù
Zombies!!!

***Zombies!!!*** zo ur c'hoari taol strategiezh gant delwennigoù evit daou betek c'hwec'h c'hoarier. *Zombies!!!* a oa bet enoret e 2001 gant un Origins Award evit ar *Gwellañ doare tresañ evit ur c'hoari taol*, ha Zombies!!! 3: Mall Walkers a oa bet garedoret e 2003 gant un *Origins Award* evit ar *Gwellañ ouzhpennadur c'hoari taol*.
## Doare c'hoari
*Zombies!!!* zo bet savet evit enoriñ ar faltazi gant zombied, dreist-holl ar filmoù zombi gant George A. Romero ha Sam Raimi. An doare da fiñval a vez gant ar zombied pa vez keñveriet gant hini ar c'hoarierien a ro chañsoù bras e penn kentañ ur c'hrogad met a-feur ma bad e vezont niverusoc'h-niverusañ hag evel er filmoù int gwan o-unan met dañjerus pa vez leun anezho.
## Notennoù ha daveennoù
Sitkom

Ur **sitkom** a zo un stirad skinwel fentus gant un unded lec'h (kinkladur o tont ingal). Gallout a ra bezañ troet gant un aveadur eeunaet ha koustoù produiñ strishaet. Krouet e voe er Stadoù-Unanet er bloavezhioù 1950 ha dont a ra e anv eus ar c'hurzhad saoznek **''sit**uation **com**edy''.

Skignet e veze c'hoarzhoù enrollet er sitkomoù kentañ, ar pezh ne vez ket graet ken bremañ. A-wechoù e oant troet dirak ur publik.

Kontañ a reont istorioù fentus e-barzh ur familh pe etre mignoned alies.

Er Stadoù-Unanet e pad 21 pe 22 vunutenn pep pennad an aliesañ evit ur skignañ a 30 munut er skinwel, evit silañ 8 pe 9 vunutenn bruderezh e teir gwech.

## Daveoù
José Antonio Kast

**José Antonio Kast**, ganet d'an 18 a viz Genver 1966 e Santiago, zo un alvokad ha politikour chilean, bet kannad proviñs Santiago etre 2002 ha 2018, ha dilennet da brezidant ar Republik d'ar 14 a viz Kerzu 2025.

Dont a ra eus ur familh niverus a-orin alaman. Miguel Kast, unan eus e vreudeur, a voe ministr e-pad renad Augusto Pinochet ha rener Bank Kreiz Chile. Ezel ha prezidant an Unaniezh Demokrat Dizalc'h (UDI) e voe a-raok krouiñ ar Strollad Republikan e 2019. Ur frankizour-mirour eo. War ar renk e voe e dilennadegoù ar prezidant e 2017, hag echuiñ a reas er bevarvet plas gant 7,9 % eus ar mouezhioù en dro gentañ. Danvez-prezidant e voe pevar bloaz war-lerc'h, e penn an disoc'hoù en dro gentañ a-raok koll an dilennadegoù en eil tro e-tal Gabriel Boric gant 44,13 % eus ar mouezhioù. War ar renk e voe adarre e 2025 evit dilennadegoù prezidant ar Republik ha dilennet e voe ar wech-mañ gant ouzhpenn 58% eus ar mouezhioù.

## Mennozhioù politikel
Katolik pleustrer eo, ha difenn a ra ur politikerezh mirour ha frankizour. Deskrivet eo bet gant lod evel unan eus an tu-dehoù pellañ, ar pezh zo bet dinac'het gantañ. Disklêriet en deus en amzer dremenet e soutene renad Augusto Pinochet. Difenn a ra ur politikerezh ekonomikel diazezet war ar marc'had dieub. War an dachenn sokial en deus embannet e oa a-enep an diforc'hidigezh, an eutanaziezh hag an dimeziñ heñvelrevel. Disklêriet en deus e felle dezhañ serriñ an harzoù etre Chile ha Bolivia evit stourm a-enep an enbroañ e-maez lezenn hag an trafikerezh drammoù.

## Daveoù
-371

*Diwar-benn bloavezh *'371 kent JK*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed
* Emgann Leuktra, e Henc'hres, etre keodedoù Boiotia ha Thebai ha hini Sparta. 
### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù -371|Ganedigezhioù]]

## [[:Rummad:Marvioù -371|Marvioù]]

__NOTOC__
-338

*Diwar-benn bloavezh *'338 kent J.-K.*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed
* Emgann C'haeronea e Boiotia, e Henc'hres.

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù e 338 kent JK|Ganedigezhioù]]

## [[:Rummad:Marvioù e 338 kent JK|Marvioù]]

__NOTOC__
Herman Pilnik

** Herman Pilnik** (Stuttgart, Alamagn, 8 a viz Genver 1914 - Caracas,  Venezuela, 12 a viz Du 1981) a oa ur c'hoarier echedoù alaman bet broadet arc'hantinat, Germán Pilnik e anv ofisiel en Arc'hantina
 ; erruout a reas eno e 1930 gant e familh.

Mestr-Meur abaoe (GM) 1952, Mestr Etrebroadel (IM) abaoe 1950.

2 670 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Eost 1945.

Annezañ a reas e Venezuela, kelenn a reas an echedoù en *Escuela Militar* e Caracas betek e varv.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### En Alamagn
* Trec'h e voe e Kampionad Stuttgart p'edo pemzek vloaz.
* Bloaz àr-lerc'h e voe Kampion Württemberg, rampo gant Hans Schmid.
#### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]]
Trec'h e voe e Buenos Aires e 1942, e 1945 hag e 1958.
#### Tournamantoù etrebroadel
* Trec'h e voe, rampo gant Najdorf, e Mar del Plata (Arc'hantina) e 1944 .
* Tapout a reas an eilvet plas e Xixón (Asturiez) e 1951, war-lerc'h Max Euwe.
* Gounezet en deus e *Hoogovens*,Beverwijk e 1951 .
* Gounezet en deus e Beograd (Yougoslavia) e 1952 .

#### Kib bedel
Titlet e voe e kevezadeg etretakadel Göteborg (Sveden) e 1955, tapout a reas ar plas diwezhañ e tournamant an danvezioù-kampion en Amsterdam (Izelvroioù) e 1956. 
### Kevezadegoù dre skipailh
#### Match ''Peurrest ar bed a-enep da [[URSS]]''
Kemer a reas perzh er skipailh e 1954. 
#### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Arc'hantina :
* e 1950, ouzh kentañ tablezenn an adskipailh en 9 Olimpiad e Dubrovnik (Yougoslavia), 7,5/10 (+6, =3, -1), asambles gant Héctor Rossetto, Julio Bolbochán, Carlos Guimard ha Miguel Najdorf, tapout a reas ar vedalenn aour hiniennel, ar skipailh a dapas an eil plas hag ar vedalenn argant war-lerc'h hini Yougoslavia,
* e 1952, ouzh ar bedervet tablezenn en 10 Olimpiad en Helsinki (Finland), 9,5/14 (+6, = 7, -1), e skipailh a dapas an eil plas hag ar vedalenn argant war-lerc'h hini an Unvaniezh Soviedel, 
* e 1954, ouzh ar bedervet tablezenn en 11 Olimpiad en Amsterdam (Izelvroioù),
4/9 (+3, =2, -2),
* e 1956, ouzh ar bedervet tablezenn en 12 Olimpiad e Moskov (URSS),
* e 1958, ouzh an dablezenn gentañ en 13 Olimpiad e München (Republik Kevreadel Alamagn), 9/15 (+5,  =8, -2), e skipailh a dapas an deirvet plas hag ar vedalenn arem.

## Pilnik - [[Isaac Kashdan]] - [[New York]], 1948

1.e4 c5 2.Cf3 d6 3.d4 cxd4 4.Cxd4 Cf6 5.Cc3 g6 6.f4 Ag7 7.e5 dxe5 8.fxe5 Cg4
9.Ab5+ Cc6 10.Cxc6 Dxd1+ 11.Cxd1 a6 12.Aa4 Ad7 13.h3 Ch6 14.Cxe7 Axa4 15.Cd5 Td8 16.c4 Cf5
17.Ag5 Td7 18.C1c3 Ac6 19.O-O-O h5 20.Cc7+ Rf8 21.Txd7 Axd7 22.Td1 Axe5 23.Txd7 h4 24.Ce4 Cd4
25.Td8+ Rg7 26.Ce8+ Rh7 27.C4f6+ Axf6 28.Cxf6+  1-0
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* 477 partienn e Chess Games
Brawl Stars

***Brawl Stars*** zo ur c'hoari video  liesc'hoarier enlinenn en un arena hag hero shooter diorroet hag embannet gant an embregerezh c'hoarioù video finlandat Supercell. Ar c'hoari a oa bet embannet dre ar bed d'an 12 a viz Kerzu 2018, war ar savennoù iOS hag Android. Er c'hoari e vez modoù c'hoari disheñvel-tre, pep hini gant ur pal pe meur a hini, hag a zo disheñvel hervez ar c'henarroud. Ar c'hoarierien a c'hell choaz e-mesk un niver bras a dudennoù, anvet "Brawlers", ha pep hini en deus un doare da c'hoari ha donezonoù disheñvel.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
General Order No. 11 (1862)

An **urzh hollek Nnn. 11** a oa bet un urzh d'an Union Army gant ar Major-jeneral Ulysses S. Grant embannet d'ar 17 a viz Kerzu 1862, e-kerzh Kampagn Vicksburg e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. An urzh a embanne e oa ret skarzhañ an holl yuzevien eus an distrigoù milourel renet gant Grant, evel  Tennessee, Mississippi, ha Kentucky. Grant en doa embannet an urzh-se evel ur striv da zigreskiñ ar breinadur e-touez soudarded Lu an Unvaniezh ha talañ ouzh kenwerzh kuzh ar c'hoton produet e stadoù ar Su, a wele-eñ evel renet "dreist-holl gant yuzevien ha trafikerien all hep reolennoù". E-kerzh ar brezel diabarzh, melestradurezh Lincoln a oa bet oc'h aotreañ dre lisañs ar genwerzhourien d'ober kenwerzh gant Lu an Unaniezh, ar pezh a oa bet o krouiñ ur marc'had du evit ar re ha na oant ket bet aotreet. Komandanted Lu an Unvaniezh e su ar vro a oa bet fiziet enno merañ an aotreoù kenwerzh ha klask talañ ouzh ar marc'had du, dreist-holl hini ar c'hotoñs, ouzhpenn o c'hefridioù milourel boas.

E Holly Springs, e Mississippi, e mirlec'h pourvezioù nerzhioù Grant, ar yuzevien a oa bet tolpdet raktal ha rediet guitaat kêr war droad. D'an 20 a viz Kerzu 1862, tri devezh goude an urzh hollek Nnn. 11, unvezioù eus Lu Stadoù Kengevreet Amerika renet gant ar Major-jeneral Earl Van Dorn o devoa preizhet Holly Springs, ar pezh en doa lakaet un harz da skarzhadenn ar yuzevien. Siwazh, daoust ma oa bet daleet an urzhioù gnt tagadenn Van Dorn, urzhioù Grant a oa bet lakaet da dalvezout en-dro e Paducah, e Kentucky, lec'h ma oa bet tregont tiegezh yuzev o vezañ skarzhet diouzh kêr. Pennoù ar gumuniezh yuzevien a oa bet o klemm, ha meur a vouezh a oa bet klevet o sevel a-enep an urzhioù didruez gant embannerien kazetennoù ha gant izili eus ar C'hendalc'h. Ar prezidant Abraham Lincoln en doa lakaet da dalvezout un eneburzh d'ar 4 a viz Genver 1863. Grant en doa embannet e-kerzh kampagn dilennadegoù prezidantel 1868 n'en doa ket embannet an urzh dre enepyuzevegezh met peogwir e oa evitañ un diskoulm d'ur gudenn a oa bet "krouet gant lod yuzevien". Bet e oa oc'h embann digarezoù memestra evit an urzh embannet. An istorourien ha buhezskriverien Grant o deus kavet abeg en urzh evit al lod vrasañ anezho.
## Notennoù ha daveennoù
Milton Friedman

**Milton Friedman** (1912 e Brooklyn, New York - 2006 e San Francisco) a oa un armerzhour ha stadegour stadunanat, hag en doa resevet Prix Nobel an armerzh e 1976 evit e enklaskoù war ar beveziñ, war istor ha teorienn fonn ar moneiz ha war politikerezh ar blegenn. Gant George Stigler e voe unan eus pennoù Skol Chicago, ur skol armerzh nevezklasel liammet ouzh kevrenn Skol-veur Chicago hag en deus nac'het ar Geynesianiezh evit difenn ar moneizelouriezh ha goude ar meurarmerzh klasel e-kreiz ar bloavezhioù 1970.

E div oberenn bennañ eo e levr "Kevalaouriezh ha frankiz" (*Capitalism and Freedom*) e 1962 hag un heuliad dek abadenn skinwel graet e 1980 hag anvet *Free to Choose* (Dieub da zibab).

Levezonet en deus politikerezh armerzh meur a c'houarnamant er bloavezhioù 1980, ha kuzuliet en deus politikourien evel prezidant Stadoù-Unanet Amerika Ronald Reagan ha kentañ ministrerez ar Rouantelezh-Unanet Margaret Thatcher. Diwezhatoc'h en deus levezonet ivez ar broioù bet komunour. Gant armerzhourien bodet gant ar gazetenn niverel *Econ Journal Watch* evit renkañ armerzhourien vrudetañ an XX kantved eo bet lakaet Friedman en eil plas, a-dreñv John Maynard Keynes. Pa varvas e voe deskrivet gant *[[The Economist]]* evel "*armerzhour levezonusañ an eil lodenn eus an XX kantved... marteze eus ar c'hantved a-bezh*".

## Pennadoù kar
* frankizouriezh
* libertariezh
* moneizelouriezh
* dilabour naturel

## Liammoù diavez
*  Dastumad labourioù Milton Friedman (testennoù, teulioù klevet, videoioù)
*  Buhezskrid Friedman war lec'hienn an ''Hoover Institution''
*  *[http://miltonfriedman.blogspot.com/ Free to Choose]*, heuliad abadennoù skinwel Milton Friedman

## Daveoù
Auvers-sur-Oise

**Auvers-sur-Oise** (API : [ovɛʁ syʁ waz] ) a zo ur gumun c'hall lec'hiet e departamant ar Val-d'Oise e-barzh Rannvro Enez-Frañs. Lavaret a reer e c'hellfe François Villon bezañ bet ganet eno. Brudet eo ar gêr er bed a-bezh p'eo bet lec'h marv ha sebeliadur Vincent van Gogh.

Goude bezañ bet ur porzh-stêr o tennañ frouezh eus ar gounezerezh a-hed ar c'hantvedoù, ar gêr vihan a zo aet da vezañ brudet er bed a-bezh diwar donedigezh livourien trivliadelour en  kantved, Charles-François Daubigny, Paul Cézanne, Camille Corot, Camille Pissarro ha Vincent van Gogh a vourre livañ kalz a lec'hiennoù eno. Un 70 livadennoù bennak a voe livet gant Vincent Van Gogh, pa  varvas hemañ eno, ken e weler e vez e bered ar gumun.

## Douaroniezh
### Deskrivadur
War 7 kilometr a-hed ribl an Oise en em led tiriad ar gumun ha tornaodoù maen-raz lutetian a ya d'ober an harz en Norzh, ken ez eus bet un annezadur-kevioù a-gozh. Kalz a geriadennoù a zo bet, met beuzet tamm ha tamm gant ar c'hêriekadur. Emañ ar vourc'h e gevred an tiriad war vord ar stêr.

## Kumunioù amezek
Kumunioù amezek :
Nesles-la-Vallée, Valmondois, Butry-sr-Oise, Mériel, Méry-sur-Oise, Pontoise, Saint-Ouen-l'Aumône, Ennery, Hérouville-en-Vexin

### Geologiezh
Ur parzh bihan eus Diazad gouezelennek bras Pariz eo an tiriad, pa'z eo aparchant d'ar Vexin gall.

Gwiskadoù mein berniet a ya d'ober ar c'hondon. Ar c'hentañ eo ar c'hleiz gwenn kampaniat, an hini koshañ, o tont eus war-dro 80 milion a vloazioù ha war-dro pevar-ugent metr a dreuz, hag a zeu a-resed e goueledoù an traoniennoù. War-grec'h ez eus ur gwiskad maen-kalch eus ar montien (65 milion a vloazioù), hag a zo maen-mañson dibar ar Vexin ha, donoc'h, gwiskadoù pri ha traezh eus an iperad, gant prioù ar spernegad, dezho un treuz etre pemp ha pemzek metr, ha diwar o antreuzded e teu war wel al linennoù andonioù hag a vez lakaet goueledoù an traoniennoù da vezañ lagennek. A-us d'ar gwiskadoù-se emañ traezh ar Cuisiad, eus dek da dregont metr a dreuz.

## Notennoù ha daveennoù
Hero shooter

Graet e vez **hero shooter** eus un isrann eus ar c'hoarioù tenn hag a vez diazezet war tudennoù "harozel"  gant donezonoù pe armoù disheñvel diouzh ar re all hag a vez ganto nemetken. An doare-se da c'hoari a vount war ar c'hoarierien evit choaz harozed hervez o nerzhioù, doare da vezañ c'hoariet hag ar roll o deus en ur skipailh c'hoarierien. Ar c'hoarioù doare hero shooter a c'hell bezañ reoù c'hoari tenn kentañ sell pe c'hoari tenn trede sell. An doare c'hoarioù video-se a vez c'hoariet kalz rak pouez a zo war ar c'hoari dre skipailhoù ha gant tudennoù c'hoarier lies hag a c'haller personelaat.
Kings of War

***Kings of War***, (berraet alies en ***KoW***) zo ur c'hoari taol brezel gant delwennouigoù krouet gant Mantic Games. Ar c'hoari zo bet savet gant ar soñj da gaout luioù bras moliac'h savet gant delwennoùigoù. Adkavet e vez ar gouennoù boas er bedoù moliac'h evel an elved, korriged, tud marv-bev hag Orked, met ivez korriged drouksperedoù anvet korriged an islonk. Pep gouenn zo liammet oouzh un tu (ar mad, ar fall pe neptu) ha bez ez eus ivez skourroù gouennoù hag a c'hell bezañ degemeret e strolladoù armeoù bras, memes ma'z int sañset bezañ liammet ouzh un tu.
## Notennoù ha daveennoù
Sam Raimi

**Samuel Marshall Raimi**, ganet d'an 23 a viz Here 1959, zo ur filmaozer stadunanat. Brudet eo evit bezañ filmaozet ar c'hentañ film diwar tri eus ar frañchiz ''Evil Dead'' (1981–bremañ) hag an drilogiezh filmoù *[[Spider-Man]]* (2002–2007). Filmaozet en deus ivez ar film dreistharozed *[[Darkman]]* (1990), ar western adwelour *[[The Quick and the Dead (film, 1995)|The Quick and the Dead]]* (1995), an thriller torfederezh neo-noir *[[A Simple Plan (film)|A Simple Plan]]* (1998), an thriller dreistnaturel *[[The Gift (film, 2000)|The Gift]]* (2000), ar film spont dreistnaturel *[[Drag Me to Hell]]* (2009), ar film fantazi Disney *[[Oz the Great and Powerful]]* (2013), hag ar film *[[Doctor Strange in the Multiverse of Madness]]* (2022) evit Marvel Studios .
## Notennoù ha daveennoù
Carlos Guimard

**Carlos Enrique Guimard** (Santiago del Estero (Arc'hantina), 6 a viz Ebrel 1913 -  11 a viz Ebrel 1998) a oa ur c'hoarier echedoù arc'hantinat.

2 637 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Ebrel 1939 .
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]]
Trec'h e voe teir gwezh:
* e Buenos Aires ha Santa Fe e 1936, war Roberto Grau, (+4,=4,-0), 
* e Buenos Aires, Necochea ha Tandil e 1937, war Luis Piazzini, (+7,=1,-2) ,
* e La Plata e 1940 war Carlos Maderna, (+7,=2,-0).

### Tournamantoù etrebroadel
* Trec'h e voe:
** e Berlin (Alamagn) e 1937, rampo gant Ludwig Rellstab,
** e Buenos Aires (Arc'hantina) e 1940,
** e Santiago (Chile) e 1940,  
** e São Paulo (Brazil) e 1943,
** e Viña del Mar (Chile) e 1945,
** en Enschede (Izelvroioù) e 1961.
* Tapout a reas an eil plas war-lerc'h Aleksandr Alec'hin, kampion ar bed, e Montevideo (Uruguay) e 1938.
* Tapout a reas an eil plas (rampo gant Héctor Rossetto) e Mar del Plata (Arc'hantina) e 1950, un hanter-boent war-lerc'h Svetozar Gligorić.
* Trede e voe e Mar del Plata (Arc'hantina) e 1954 .

### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Arc'hantina:
 :

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* 287 partidas de '''Carlos Guimard''' en chessgames.com 
* Ul luc'hskeudenn
* Guimard, pionero y exponente de la era dorada – AJEDREZ 12
Kroc'henad nozelek kontammus

Ar **c'hroc'henad nozelek kontammus** pe **kroc'henad saout** zo ur c'hleñved kontammus viruzel hag a dag ar bioù hag ar bualed. N'eo ket ur c'hleñved hag a c'hell tremen d'an dud. Degaset eo gant ar poxviruz gant un TDN linenn doubl eus kerentiad ar Poxviridaed. Ar viruz *Capripoxvirus lumpyskinpox* a zo anvet ivez viruz Neethling. Ur c'hleñved da zisklêriañ dre ret eo gant Aozadur bedel yec'hed al loened.

Azoniadoù ar c'hleñved zo terzhienn, kangrennoù limfatek tevaet, ha nozelennoù (e-tro 2–5 cm treuzkis) war kroc'hen al loen hag ar glaouregennoù, evel re ar reizhiad analañ hag ar reizhiad koazhañ. Al loened bilimet a c'hell kaout ivez edema. Ar viruz zo unan hag a zegas kudennoù ekonomikel drastus dre ma tegas labezoù dibad d'ar c'hroc'hen, digreskiñ a ra talvoudegezh ekonomikel kroc'hen al loened taget. Ouzhpenn-se ar c'hleñved a zegas kudennoù gwanded speredel, digresk produerezh al laezh, brasadur gwanaet al loened, digresk ar strujusted, kolladennoù. Marv al loened a zo izel-tre, etre 1 ha 5% nemetken 
## Notennoù ha daveennoù
Mantic Games

**Mantic Games** zo un embregerezh breizhveuriat hag a embann c'hoarioù taol ha c'hoarioù gant delwennouigoù, ha diazezet e Bulwell (Nottinghamshire).
## Istor
Mantic Entertainment Ltd (berraet e Mantic Games) zo ur saver hag embanner c'hoarioù brezel gant delwennoùigoù ha diazezet e Nottingham, e Bro-Saoz. Krouet e oa bet e 2008 gant unan eus renerien Games Workshop, Ronnie Renton harpet gant daou boster arc'hant. Ar pal a oa kaout delwennouigoù a c'halled implij e meur a c'hoari taol brezel moliac'h, evel *[[Warhammer Fantasy Battles]]*. Mantic a oa kroget da embann delwennouigoù e 2009, ha bez eo unan e-touez an embregerezhioù lies o werzhañ delwennoùigoù en takad eus Nottingham brudet evit-se gant an anv Lead Belt. E 2015, Mantic a oa dilojet da Bulwell, e-kichen Nottingham, hag a zo deuet da vezañ pennlec'h an embregerezh abaoe.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
6,5 mm PRC

Ar **6,5 mm Precision Rifle Cartridge** zo ur munision gwerzhet gant an embregerezh stadunanat Hornady, bet kinniget e 2018 evit ar wech kentañ.

Savet eo bet evit kinnig ur gartouchenn 6,5 mm galloudusoc'h evit ar 6,5 mm Creedmoor, a zo azasaet ouzh an tennañ a-bell e bed ar sportoù tennañ, met a vanke galloud evit chaseal loened bras a-bell evel ma vez graet e Norzhamerika. 25% uheloc'h eo ec'honad douilhez ar 6,5 mm PRC evit hini ar Creedmoor.

## Armoù kambret e 6,5 mm PRC

* Benelli Lupo
* Bergara B14
* Cadex CDX-R7
* Ruger Precision Rifle
* Sako S20
* Tikka T3x

## Gwelet ivez
* 7 mm PRC

## Liammoù diavaez
* Taolenn ar munision war lodenn TDCC lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Sofia (prederouriezh)

**Sophia**, pe **Sofia** (gresianeg : σοφία, *[[Furnez (vertuz)|furnez]]*) pe **sapientia**, **sapienza** (latin) zo ur meizad e-kreiz ar brederouriezh hag ar relijion hellenek, er blatonegezh hag er gnostikelezh. Ar ster da gentañ a oa *[[gouiziegezh]], barregezh*, ster diwezhat an termen (tost da ster *phronesis* : *furnez, spered*) a oa bet stummet kalz gant an termen *philosophía* (*karantez ar furnez*) evel ma oa bet implijet gant Platon.

Ar sofiologiezh zo ur meizad prederouriezhel a denn d'ar furnez hag ur meizad doueoniel a denn da furnez gwregel Doue. Evit Sokrates ha Platon eo ar sofia ur vertuz a ro tu dezhañ da welout an diazezoù (*esence*). Er metafizik e vez merket "petra eo an dra", e natur, evel disheñvel diouzh ar bezañs, a zo "an ober bezañs unan bennak pe un dra bennak" : un oberenn.

E dibenn ar VIvet kantved e oa santez Sofia hag he zeir merc'h, ar santezed Feiz, Esperañs ha Karantez. Abaoe an Henamzer eo bet displeget an hengoun-se evel un doujañs d'an tudennoù allegorek, hag ar strollad sent-se a zeuas da vezañ brudet en ikonografiezh reizhkredennek Rusia.

Er brederouriezh henc'hresianek e oa diazezet ar meizad *sofia* war div bennaenn : ar santidigezh, hag ar weledigezh. Er brederouriezh e talvez ar santidigezh eus ar galloud da zegemer santimantoù.  Ar weledigezh zo un doare da gompren bezañs Doue, pe un doueelezh, pe un anadenn dreistnaturel.

## Daveoù
Jacobo Bolbochán

**Jacobo Bolbochán** (Azul, Proviñs Buenos Aires, Arc'hantina, 26 a viz Kerzu 1906 - Buenos Aires, Arc'hantina, 29 a viz Gouhere 1984) a oa ur c'hoarier echedoù arc'hantinat. Breur e oa d'ar c'hoarier Julio Bolbochán.

E 1965 e teuas da vout Mestr Etrebroadel (IM).

2 420 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]]
* Trec'h e voe div wezh e Buenos Aires e 1931hag e 1932, war Isaías Pleci bewezh.
* Beskampion e voe e 1933, e 1935, war-lerc'h Roberto Grau (bet c'hoariet e 1936), e 1937 war-lerc'h Guimard, e 1946 e voe eil-trede, rampo gant Maderna war-lerc'h e vreur Julio ha war-lerc'h Carlos Maderna e 1950 .
* Trede e voe e 1945, war-lerc'h Herman Pilnik hag Héctor Rossetto. 
* Eil-trede e voe e 1946, rampo gant Carlos Maderna, war-lerc'h Julio Bolbochán. 
* Trede-pevare e voe e 1952, rampo gant Guimard, war-lerc'h Miguel Najdorf ha Rubén Shocrón.

### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Arc'hantina:
 :

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* 149 fartienn '''Jacobo Bolbochán''' e Chess Games
Trench Crusade

***Trench Crusade*** a zo ur c'hoari brezel gant delwennoùigoù doare grimdark ha spont. Ar c'hoari a implij delwennouigoù 32 mm, hag a c'hell bezañ c'hoariet gant "forzh peseurt delwennig evit krouiñ sell ar c'hoarierien."

## Istor
Ar c'hoari *<u>Trench Crusade</u>* a dremen e-kerzh un istor dazeilat hag a droc'h gant an istor gwirion e fin an . Dres goude ar c'hentañ kroaziadeg ha fin aloubadeg Jeruzalem, izili eus Urzh an Templ o devoa sevenet "un obererezh eus ar gwashañ falskrederezh," ar pezh en doa digoret dor an Ifern. Jeruzalem a oa bet distrujet ha nerzhioù an Ifern o doa aloubet darn eus ar Reter nesañ.

Ar c'hoari a dremen e 1914, goude ouzhpenn 800 vloaz stourm. Nerzhioù an Ifern a zo deuet a-benn da aloubiñ un drederenn eus ar blanedenn, an darn eus ar Reter nesañ, Anatolia, Menezioù Armenia, ar C'haokaz, ar Balkanioù hag ul lodenn eus ar Sahara. Ouzhpenn-se int kroget da aloubiñ Norzh Italia, Gibraltar, Córdoba, Avignon, ha Finland. An armeoù a zo stanket en ur stalemate, an tuioù ne teuont ket mui a-benn da vont war-raok ha kroget eo brezel ar fozioù-difenn. An douaroù etre al luioù a zo troet d'un no man's land, eno e vez strolladigoù o seveniñ kefridioù titouriñ, kavout relegoù sakr, lazhañ sibloù uhel ha pakañ prizonidi.
## Tuadoù
E bed ar c'hoari Trench Crusade e kaver tuadoù disheñvel a-bep tu engouestlet er brezel, an darn anezho gant diforc'hioù diret. Factory Fortress, Inc. a zo bet o sinañ emglevioù gant embregerezhioù all evit sevel strolladigoù nevez dindan aotre.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Neom

**Neom** (arabeg: نيوم, Niyōm) a zo ur steuñv kêr arkologel da vezañ savet e Proviñs Tabouk en Arabia Saoudat. Kroget eo al labourioù e 2017 diwar atiz ar priñs kurunet Mohammad bin Salman, hag eñ eo hag a zo e penn ar steuñv. Al lec'h choazet a zo e norzh ar Mor Ruz, e reter Egipt dre strizh-mor Aqaba hag e su Jordania. Hollad an tiriad da sevel Neom a zo 26,500 km2. Meur a lodenn a zo rakwelet, unan anezho a vije letioù war-vor, letioù evit an douristed, huboù kenwerzh hag ur gêr linennel oc'h implij energiezh adnevez dibad. Milieroù a annezidi a zo bet skarzhet taer eus o lec'hioù bevañ evit ar steuñv ha kêriadennoù a-bezh a zo bet distrujet.
## Notnenoù ha daveennoù
Mohammad bin Salman

**Mohammed bin Salman Al Saud** (arabeg: محمد بن سلمان آل سعود, Muḥammad bin Salmān Āl Su‘ūd), ganet d'an 31 a viz Eost 1985, lesanvet **MbS**, ha *[[de facto]]* penn Rouantlezh Arabia Saoudat, bez eo kement ar priñs kurunet ha Kentañ Ministr ar vro. Seizhvet mab ar roue Salman eo, ha mab bihan krouer ar vro, Ibn Saud.
## Notennoù ha daveennoù
Pladennad boued-mor

Ar **bladennad boued-mor** a zo boued-mor poazh pe griz servijet yen en ur bladennad, war ur gwelead skorn, bezin pe holen bras.

Ar boued-mor a zle bezañ ar freskañ ar gwellañ. Debret e vez gant maionez, sitroñs, soubilh koktel, soubilh mignonnette, perisilhadenn, aioli, amann damsall, ha bara segal. Ar bladennad a c'hall bezañ rond pe hirgelc'hiek, hag ivez doubl ha tripl. Ret eo da bep kouviad kaout ur pik evit debriñ ar bigorned, ur "garzhellig" pe ur gontellig vegek evit ar gresteneged, ur gwask pe un torr-kraoñ, hag ur volennad pe lienennigoù evit riñsañ e vizied.

E broioù evel Bro-C'hall ha Breizh a vez debret ar meuz-se e-pad fiskoanioù dibenn ar bloaz (Nedeleg hag an 31 a viz Kerzu) peurgetket.

Debret e vez boued-mor gant an dud abaoe ar Ragistor. Kavet eo bet roudoù kregin debret gant *[[homo sapiens]]* ha den Neandertal en ur vougev e Torremolinos en Andalouzia 150 000 bloaz zo.

En ur bladennad boued-mor e kaver blotviled, gasteropoded, kregin, teureuged-mor, figez-mor ha kresteneged. 

Setu al listennad anezho : kokez, rigadell, istr, meskl, petonk, bigorned, kregin-Sant-Jakez, alamandezed-mor, kilheien-mor, kranked (kranked-saoz, kranked-silioù), legistri, chevr, grilhed-mor, grilhed-traezh, grilhed-maen, morgevnid... Rilhetez pesked a c'hall bezañ ouzhpennet.


Plateau de fruits de mer 001.jpg|Istr, alamandezed-mor, kilheien-mor, bigorned, chevr ha chevr-traezh. 
Plateau de fruits de mer 03.jpg
Normandy '10- Saint-Vaast-la-Hougue (4827497454).jpg
Normandy '10- Port-en-Bessin-Huppain (4826326884).jpg
Assiette de fruit de Mer.JPG
Normandy '10- Port-en-Bessin-Huppain (4825715637).jpg
Plateau de fruits de mer - Homards et lagoustines.jpg|Legestr ha grilhed-traezh.
Mariscada.jpg|*Mariscada* eus Galiza.
Carry-Le-Rouet-Oursinades1.JPG|Teureuged-mor eus Provañs.
Seafood platter plockton2.jpg|Un asiedad boued-mor eus Bro-Skos.


## Daveoù
Soubilh koktel

Ar **soubilh koktel** a zo ur soubilh yen graet gant maionez, ketchup, chaous tomatez hag alkool (kognag pe wiski), ha spiset gant soubilh Worcestershire ha tabasco.

Ur rekipe simploc'h zo ivez, gant maionez mesket gant ketchup hepken. Kavet e vez er gêr, er stalioù hag er friterezhioù.

Debret e vez gant digorioù-pred yen evel avoukez, asperjez, tomatez, ach. Implijet e vez ivez d'an digor-kalon evit soubañ legumaj (kaol-fleur, karotez, tomatez-kerez...). Debret e vez ivez gant kig yen, evel rost bevin, hag ar gresteneged, evel ar chevr.
Yann-Charlez Kaodal

**Yann-Charlez Kaodal**, ganet e 1975, zo ur skrivagner brezhonek.
Kelenner war ar brezhoneg hag ar sport eo e Skolaj Diwan Gwened .
## Oberennoù
* 2022 : *Fulenn*, romant, Al Liamm
* 2012 : *An avel en ho plev*, romant polis, dindan al lesanv Monika Piarden, kenskrivet gant David ar Gall, Padrig Drean ha Gael Drion, Al Liamm
## Notennoù ha daveennoù
Pontius Pilatus

**Pontius Pilate** (gresianeg: Πόντιος Πιλᾶτος, treuzlizherennadur: Póntios Pilátos) a oa pempvet gouarnour proviñs roman Judaea, e servij an impalaer Tiberius eus 26/27 betek 36/37 eus ar marevezh kristen. Brudet eo evit bezañ bet e penn prosez Jezuz hag eñ eo hag en doa kondaonet anezhañ da vezañ kroazstaget. Pouez Pilatus er Gristeniezh a zo unan kreiz dre e roll bras e kredo an abostoled ha Kredo Nicaea. Dre ma vez taolennet en avieloù evel un o tortal da gondaoniñ Jezuz d'ar marv, an Iliz ortodoks etiopiat Tewahedo a soñj dezhi eo troet Pilatus d'ar gristeniezh hag azeulet eo evel merzher hag ivez evel ur sant, ur gredenn a oa ivez Ilis koptek.
Barnidigezh Pilatus

En avieloù kanonek, **barnidigezh Pilatus** a ra dave da prosez Jezuz er praetorium e-tal Pontius Pilatus, goude prosez Jezuz gant ar Sanhedrin. En Aviel Lukaz, Pilatus a gav eo Jezuz, a orin eus Galilea, ha neuze e oa dindan sujidigezh barnerezh Herodez Antipas, hag eñ da gas Jezuz da Herodez. Goude ur goulennatadur eus Jezuz ha kaout nebeut-tre a respontoù gantañ, Herodez a embann n'eo ket Jezuz un dañjer ha kas a ra anezhañ en-dro da Bilatus. 

Hervez an testennioù eo troet Pilatus da alvokad Jezuz muioc'h evit ar barner pa oa bet an tamalladur. En Aviel Yann (18:28–19:13), Pilatus a zo oc'h ober "mont-ha-dont", etre ar praetorium hag ar porzh er-maez ar pezh a vije dre ma oa bet en "entremar en diabarzh". Mont a ra betek klask dieubiñ Jezuz, en aner avat .

## Tro-dro d'ar varnadenn
Filo, ha na oa ket plijet gant Pilatus, a embann e oa bet urzhiet al lazhadegoù hep barnidigezhioù.

An arkeologour Shimon Gibson a embann eo bet adkavet un dont-tre ramzel e kostez kronôg palez Herodez (ar praetorium) a c'hellje bezañ lec'h barnadenn Jezuz. Embann a ra ivez "an dismantroù arkeologel-se a zo tostik-tost eus an deskrivadur graet gant Yann pa ziskriv toull-bac'h Jezuz ha lec'h ar varnadenn dirak Pilatus, ha gant daou boent douaroniel skrivet gantañ al *lithostrotos* ha *gabbatha*."

## Notennoù ha daveennoù
Pretordi

Ar ger latin ***prætorium*** pe **pretorium** (brezhoneg: **pretordi**  ), a oa implijet da gentañ evit ober anv eus teltenn ur jeneral er *[[Castra|c'hastrum]]* (kamp) roman, ha deuet diwar an titl a praetor, hag a oa hini kefridiourien roman. Da gentañ holl, praetor ("bleinier") a oa un titl trevour e-kerzh Republik Roma, met goude-se e oa bet implijet evit ur ren dindan an hini consul.

An emvodoù er c'huzul-brezel a oa graet e teltenn ar jeneral ar pezh a roe un talvoudegezh melestradurel ha lezennel d'ar ger *praetorium*. Kendalc'het eo bet an implij-se gant an Impalaeriezh roman ar Reter, lec'h ma oa graet gant *praitōrion* evit ober anv eus ti gouarnour ur gêr. Implijet e oa bet ivez evit ober eus pennlec'hioù an impalaer roman, hag ivez e kamp ar gward Praetorian e Roma.
## Notennoù ha daveennoù
5,45 × 18 mm

Ar **5,45 × 18 mm** zo ur gartouchenn armoù-dorn diorroet e 1971-1972 en URSS diwar atiz Ministrerezh Aferioù Diabarzh ar vro, evit bezañ implijet en ur bistolenn aes da guzhat, kement-mañ evit ezhomm ar c'hKGB da skouer.

Evit mirout ur galloud-toullañ efedus daoust da energiezh izel ar vannadell (128 J) ez eus bet roet ur stumm begek d'he boled gwisket. Bihan eo e galibr evit ur munision arm-dorn, hag evit se ez eus stumm ur voutailh d'ar gartouchenn. Izel eo he galloud-herzel. E laton eo he douilhez, ha n'eo ket e dir evel kalz munisionoù soviedel all. Savet e voe er memes koulz hag ar bistolenn PSM kambret eviti. Produet e vez e arsanailh Toula.

## Liammoù diavaez
*  Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Timbroù Indore

Stad Indore a oa ur priñselezh eus Indez eus 1818 da 1948, en he fenn an tiegezh Holkar. Gwarezet e oa gant ar Rouantelezh-Unanet betk ma voe dizalc'h India.

Embannet e voe timbroù etre dibenn an  hag ar bloaz ma voe lakaet e-barzh India.

Poltred ar Maharaja a veze e penn ar vro a voe danvez an holl dimbroù : Tukoji Rao II (1886), Shivaji Rao (1889-1905), Tukoji Rao III (1904-1908), Yeshwan Rao II (1929-1948).

**INDORE STATE** e oa an alc'hwez a lenner war bep timbr war-bouez unan (1/4 anna liv orañjez) moullet e 1904 gant **HOLKAR STATE**.
PSM (pistolenn)

Ar **PSM** (rusianeg : Пистолет самозарядный малогабаритный, *Pistolenn vihan adkarget en ur mod aotomatek*) zo ur bistolenn damaotomatek daou-ober vihan produet en URSS adalek 1973. Graet e vez c'hoazh gant ar strollad Kalashnikov hiziv an deiz.

Diorroet e voe ar PSM e arsanailh Toula e deroù ar bloavezhioù 1970 diwar atiz ar c'hKGB, a oa o klask un arm-dorn bihan, *"ken strizh hag ur voest alumetez"*, evit gellet kuzhat anezhañ aes. N'he deus ket kalz a elfennoù diavaez hag a c'hallfe kregiñ en dilhad. Pourveziet eo gant ur c'harger 8 kartouchenn 5,45 × 18 mm, munisionoù dezhe ur galloud toullañ uheloc'h evit kartouchennoù armoù-dorn all abalamour d'o boledoù begek.

Ouzhpenn gant ar c'hKGB eo bet implijet gant ofiserien uhel an arme soviedel, ha roet da izili zo eus ar Strollad Komunour. Er bloavezhioù 1990 e oa priziet gant al lazherien c'hopret e Rusia. Goude diskar an URSS ez eus bet gwerzhet ur stumm e 6,35 mm Browning, anvet IZh-75.

## Er sevenadur
Ar PSM a c'haller implijout er c'hoari video *[[World of Guns: Gun Disassembly]]*.

## Liammoù diavaez
*  Ar PSM war lec'hienn ar strollad Kalashnikov

## Daveennoù
Statu quo ante bellum

**Statu quo ante bellum**  a zo ul lavared latin hag a talvez kement ha 'Evel ma oa an traoù kent ar brezel'.
An droienn a oa implijet da gentañ e feur-emglevioù evit ober anv eus kiladenn an nerzhioù enebour betek adsavidigezh ar galloud evel ma oa a-raok. Pa vez implijet en degouezh-se, talvezout a ra n'eus ket bet gounidoù tiriadel, ekonomikel, pe politikel gant tu engouestlet ebet. Disheñvel eo diouzh an uti possidetis, lec'h ma vez pep tu engouestlet o terc'hel an tiriadoù a oa perc'hennet ganto e fin ar brezel. 
## Notennoù ha daveennoù
Iliz ortodoks etiopiat Tewahedo

An **Iliz ortodoks etiopiat Tewahedo** (amhareg: የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን, treuzlizherennadur: Yä-ityopp'ya ortodoks täwahədo betä krəstiyan) met berraet en **Iliz ortodoks etiopiat** eo ar brasañ iliz e-touez Ilizoù ortodoks ar Reter nesañ. Bez eo unan eus an nebeut Ilizoù kristen en Afrika krouet a-raok trevadennerezh europat ar c'hevandir, mare krouidigezh an Iliz ortodoks etiopiat Tewahedo a oa bet e-kerzh avieladur Rouantelezh Aksoum e 330; ha bez ez eus etre 38 milion ha 46 milion a gredourien en Etiopia, ha 60 milion a izili a zo dre ar bed. Bez eo unan eus kouerien Kuzul bedel an Ilizoù. An Iliz ortodoks etiopiat Tewahedo a zo a-unvan gant ilizoù all ortodoks ar reter  (Iliz eritrian ortodoks Tewahedo, an Iliz Koptek ortodoks, an Iliz Malankara ortodoks sirian, an Iliz-abostol Armenian, hag an Iliz siriak ortodoks).
## Notennoù ha daveennoù
Roberto Grau

**Roberto Gabriel Grau** (Buenos Aires, Arc'hantina, 18 a viz Meurzh 1900-*er memes lec'h*, 12 a viz Ebrel 1944) a oa ur c'hoarier echedoù, kazetenner ha skrivagner echedoù arc'hantinat.

2 580 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Ebrel 1939.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]]
#### Titloù kampion
Trec'h e voe c'hwec'h gwezh:
* e 1926 war Damián Reca e Buenos Aires, (6-2),
* e 1927, Damián Reca a nac'has ar match, Grau a chomas kampion,
* e 1928, war Isaías Pleci e Buenos Aires, (4-0), e 1929 e voe c'hoariet ar match,
* e 1934, war Luis Piazzini e Buenos Aires, (7,5-5,5), e 1935 e voe  c'hoariet ar match,
* e 1935, war Jacobo Bolbochán e Buenos Aires, (5-3), e 1936 e voe  c'hoariet ar match,
* e 1938, war Carlos Guimard e La Plata, (7,5-5,5), e 1939 e voe  c'hoariet ar match.
#### Disoc'hoù all
Plaset mat e voe meur a wezh:
* e 1921 e voe trede-pevarvet war-lerc'h Damián Reca e Buenos Aires,
* e 1923 e voe eil-trede war-lerc'h Benito Villegas e Buenos Aires,
* e 1923 e voe eilvet-pevarvet e Buenos Aires, Damián Reca a voe trec'h,
* e 1924 e voe eilvet  war-lerch Richárd Réti,
* e 1930 e kollas a-enep da Pleci, (3-5), e Buenos Aires,
* e 1937 e kollas a-enep da Guimard, (2-6), Buenos Aires, Necochea ha Tandil. 
### Tournamantoù
* E 1921 e voe trec'h e Tournamant Etrebroadel Carrasco (Uruguay).
* E 1922 e voe trivet en Tournamant Broadel aozet gant Club Argentino de Ajedrez.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Arc'hantina:
 :

### Tratado General de Ajedrez
Lakaet eo bet e meur a yezh.
* *Tratado General de Ajedrez: Tomo I - Rudimentos*
* *Tratado General de Ajedrez: Tomo ll - Estrategia* (renombrado como "Táctica" ediciones posteriores)
* *Tratado General de Ajedrez: Tomo III - Conformación de peones*
* *Tratado General de Ajedrez: Tomo IV - Estrategia superior*
### Levrioù all
* *Cartilla de ajedrez: elementos necesarios para aprender a jugar al ajedrez sin necesidad de maestro*
* *Tattica scacchistica - Grau per il terzo millennio* (kenskrivet gant Roberto Messa)
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Partiennoù '''Roberto Grau''' e Chess Games
Strategic Air Command

Ar **Strategic Air Command** (**SAC**) a oa ur skourr eus departamant an difenn stadunanat e-kerzh ar Brezel yen, hag ouzhpenn bezañ ur Major Command (MAJCOM) eus an United States Air Force (USAF) kefridiet gant ar bombezerien strategel ha misiloù treuzkevandirel balistik skourr eus an nerzhioù strategel nukleel stadunanat Oberiant e oa etre 1946 ha 1992, a-hed darn eus ar Brezel Yen. 
## Notennoù ha daveennoù
Arc'hael

An **arc'haeled** pe arc'haelez zo aelez meneget er relijionoù undoueek (yuzevegezh, kristeniezh, islam) koulz hag er brederouriezh ar Henamzer. E renkad an aeled ez a an arc'haeled d'ober an eil live, evel m'eo merket gant ar rakger arc'h-, da lavarout eo *uheloc'h*. Dont a ra ar ger eus ar ger gresianek ἀρχάγγελος / *arkhángelos*, savet diwar ἀρχι- / eus ar gresianeg arkhè, a dalvez kement ha *ren* ha *penn-kentañ*, ha ἄγγελος a dalvez kement ha : *kas ur gemennadenn*.
## Gwelet ivez
* Arc'hael Mikael
* Gabriel (Arc'hael)
## Daveoù