open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kloar-Fouenant

**Kloar-Fouenant** zo ur gumun e Bro-Gerne, e kanton Fouenant e mervent Breizh.

## Anv
* Erwan Vallerie ː *Cloet Gual* ?,  ; *Cloezguall*,  ; *Croezual Foenant*, 1285 ; *Croezval*, 1349 ; *Croazgual Fuenant*, 1368 ; *Crozoal Foenant*, 1516 ; *Clohal Foenant*, 1536 ; *Crozoal*, 1574 ; *Clochol*, 1630 ; *Clohar-Foënant*, 1731 ; *Clohar-Fouesnant*, 1779.

## [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]
*En glazur e groaz en aour karget gant pemp flourdilizenn en glazur, heuliet ouzh 1 ha 4 gant ur greskenn en aour, hag ouzh 2 ha 3 gant ur steredenn ivez en aour.*
* Aozer ː Kuzul ar Gumun ; degemeret d'an 3 Mezheven 1985.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Dimisit, person, ha Guillermou, kure.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 28 gwaz eus ar gumun, eleze 3,97% eus ar boblañs e 1911,abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
;Brezel Aljeria
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun, unan en Aljeria, egile e Maroko.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Chapel Itron an Dreneg
E 1873 e voe roet ur chapel eus ar  hag un dachenn d'ar barrez gant perc'henned maner an Dreneg. Dav e oa d'ar barrez adsevel ur chapel nevez war an dachenn-se. Adimplijet e voe porzh ha dismantroù an neved kozh er savadur nevez. Ouzpennet e voe gant ur chantele hag un nev.

Freuzet e voe ar chapel e 1982 gant un tan-gwall hag adkempennet. Gwerennoù-liv modern eus atalieroù Kemper ha Pluguen a voe staliet da-geñver.

En diabarzh emañ miret delwennoù koad Itron-Varia an Dreneg ha Sant Alar, gwarezour ar c'hezeg.

Ar feunteun hag ar c'halvar eus ar  zo bet taolennet gant kalz a arzourien, Émile Simon en o zouez. Eus an  eo ar Pieta, e logell ar feunteun.
### Savadurioù all
* Maner Penfeunteunioù.
* Maner Kergoz.

Le manoir de Squividan.JPG|Maner Skividan.

* Maner Skividan.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn .

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes du Finistère*. 2001
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Liammoù diavaez

* Kloar-Fouenant war Google map
* Listenn maered Kloar-Fouenant
* Kloar war lec'hienn an Etrekumuniezh
* Foto gant ar satelit
* Diwar-benn kastell Bodinio.
* war infoBretagne

## Daveoù ha notennoù
Kloastr-Pleiben

**Kloastr-Pleiben**, **ar C'hloastr-Pleiben**, **ar C'hlo(a)str** e brezhoneg ar vro, zo ur gumun e Bro-Gerne e Kanton Brieg, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Emañ er vroig Bidar.

## Anv
* Erwan Vallerie ː *Le Clostre*, 1536.

## [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]
* Ne vefe ket.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar c'hure, Plassart e anv.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 74 gwaz eus ar gumun, eleze 5,00% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Bleiz*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Levrlennadur
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Koloreg

**Koloreg** zo ur gumun e Bro-Gerne e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Emañ e broig Dardoup.

## Brezhoneg
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.

## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 89 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,57% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevarzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
;Brezel Indez-Sina
* Lazhet e voe un archer (gward republikan) eus ar gumun d’an 10 a viz Du 1950 e Bentre e Kochin-Sina er Viêtnam.
;Brezel Aljeria
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Monumantoù ha traoù heverk

Collorec 11 Ancien lavoir récemment restauré.jpg|Poull-kannañ renevezet er vourc'h
Collorec 10 Monument aux morts.jpg|Monumant ar re varv
Collorec 4 église paroissiale.jpg|An iliz-parrez
Collorec 01 chapelle Sainte-Marguerite.JPG|Chapel Santez Marc'harid
Collorec 3 Oratoire Sainte-Barbe.jpg|Orator Santez Barba


## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Koz-Meal

**Koz-Meal** zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Anv
* Bernard Tanguy ː *Capella Coetmael*, 1173 ; *Chastel de Coetmel*, 1318 ; *Coetmel*, 1424 ; *Treffve de Coatmel*, 1641.
* Erwan Vallerie ː *Coetmael*, 1172 ; *Coat Meal*, 1173 ; *Coetmel*, 1318 ; *Coetmeal*, 1516.
*Gerdarzh ː *koad* ha *mael* = uhel.

## [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]
*En aour, karget ouzh kab gant un tour en sabel digor ha dedoullek en aour, hebiaet gant div vrizhenn erminig en sabel ; e vroudenn rannet etre glazur ha geot ; ur c'halvar en aour war ur savenn en gul, difoupant ouzh beg ha balirant war al lodennadur.*
*Aozer ː Bernard Le Brun ; degemeret gant Kuzul ar Gumun ː 15 Du 1993.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Rene Le Guen, person.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel 19 gwaz eus ar gumun, eleze 3,16% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
;Brezel Indez-Sina
* Mervel a reas tri  milour eus ar gumun er Viêtnam .
;Brezel Aljeria
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 19 a viz Here e  1958 en Tiaret (departamant Medea).

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Itron-Varia*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
;Ya d'ar Brezhoneg
D'ar 5 a viz Mae 2010 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

## Tud
*Gabriel de Poulpiquet, bet maer Koz-Meal ha kannad Goueled Leon

## Gevelliñ
*La Balme-de-Sillingy, , a-gevret gant ar Vourc'h-Wenn.

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* *Coat-Méal - Principauté de Léon*, François-Marie Calvez, 1947, advoullet e 2007

## Liammoù diavaez

*  Koz-Meal war lec'hienn Geobreizh
*  Ti an Douristed

## Daveoù ha notennoù
Konk-Leon

**Konk-Leon**, a vez graet **Konk** hepken anezhi er vro alies, zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Brezhoneg
* D'ar 27 a viz C'hwevrer 2009 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
* D'an 19 a viz Eost 2014 e oa bet roet al label Ya d'ar brezhoneg live 2 d'ar gumun.

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 61 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,21% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 43 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *ar Groaz-Santel*, savet en , gant mein o tont eus iliz Lokrist.
* Ur monumant en enor d'ar Gonideg, "reizher ar brezhoneg", genidik eus Konk, a weler e bered bourkig Lokrist.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Karrnijourion e oa an holl. Mervel a rejont pa gouezhas o c'harr-nij (*[[Vickers Wellington|Wellington X]]* marilhet *HF601* ha kodet *HD-?*) e traezhenn Porzh-Liogan e Konk-Leon d'ar 6 a viz Gouere 1943, e-pad an Eil Brezel Bed.
### Luc'hskeudennoù

Le Conquet - Église.jpg|An iliz katolik.
KonkLeon01.JPG
KonkLeon02.JPG
KonkLeon03.JPG
KonkLeon04.JPG
Le Conquet, gesehen aus NNW.jpg


## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno
* Loeiz Quéméner, person Plouzeniel, goude-se misioner e Bro-China hag eskob ''in partibus'' Sura war Eufrat, 3 a viz Gwengolo 1643
* Yann-Frañsez ar Gonideg, yezhour ha geriadurour brezhonek, 4 a viz Gwengolo 1775.
### Tud marvet eno
* Mikael an Noblez, beleg ha misioner breizhat, ha "den enorus", 5 a viz Mae 1652

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel ar gumun
*  Glad ar gumun

## Dave ha notennoù
Kommanna

**Kommanna** zo ur gumun e kanton Landivizio e Bro-Leon e Breizh.

## Douaroniezh
* E Kommanna emañ eien an Elorn.

## Brezhoneg
* Ur skol Diwan zo eno abaoe 1977. 
* D'an 10 a viz Mae 2010 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* E distro-skol 2024 e oa 36 skoliad enskrivet er skol Diwan (40,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz: trubuilhoù a voe er barrez d'ar 7 a viz Gouere 1675.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Roux, ar person, hag ur c'hure anvet Prouf; graet e voe al le gant ur c'hure arall, Yves Stéphan e anv.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 120 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,96% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Taol-vaen ar Vougo Vihan.
* Maner Koad ar Roc'h.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. E 1920 e voe 
savet.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Tud bet ganet eno
* 1877 : Pierre Quéméner, embregour ha politikour
### Tud bet marvet eno

## Liammoù diavaez

* Kommana war GeoBreizh

## Dave ha notennoù
Kore (kumun)

**Kore** zo ur gumun er Vro C'hlazik e Kerne e Breizh, e kanton Brieg hag e departamant Penn-ar-Bed.

## Brezhoneg
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
;Deskadurezh
* E 2014 a oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun. 
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 34 skoliad (18,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 122 waz eus ar gumun, da lâret eo 4,43% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost. Savet e voe e 1922.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Tud bet ganet eno
*1903 : Jean Meveleg, sindikalour labour-douar.

## Liammoù diavaez

* Kore war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù
Daoulaz

**Daoulaz** zo ur gumun e Bro-Gerne, e kanton Pont-ar-Veuzenn, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
## Douaroniezh
* E penn pellañ reter lenn-vor Brest emañ Daoulaz, e kember div stêr : Richer Zaoulaz, anvet *La Mignonne* e galleg, un anv eus an {{XXvet kantved}, hag al Lezuzan.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː *Daoulas*, 1172 ; *Daoullas*, 1173 ; *Doulas*, 1186 ; *Douglasium* XIIIt ; *Daoulas*, 1218 ; *Doulas*, 1233 ; 1262 ; *Duoulas*, *Daulas*, 1289 ; *Doulas*, 1337 ; *Doulas*, 1138 ; 1363, 1368 ; 1414 ; 1415  ; *Daoulas*, 1423 ; *Doullas*, *Daoulas*, 1451 ; *Doulas*, 1516, 1536 ; *Daoulas*, 1541 ; *Doullas*, 1546 ; *Doulas*, 1530 *Daougloas*, *Daoulas*, 1636 ; *Doulas* ,1636 ;
## Brezhoneg
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
;Deskadurezh
* Klasoù divyezhek publik a zo eno, abaoe 2006.
* E distro-skol 2024 e oa 26 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm
## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz: trubuilh a voe e Daoulaz d'an 3 a viz Gouere, preizhet razh e voe ti Bigeaud, fermer an dle.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Kerlen e anv, ha d'Herve, kure.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 59 gwaz eus ar gumun, eleze 7,23% eus ar boblañs e 1911 abalamour d'ar brezel.
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seitek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Dieubet e voe Daoulaz d'an 30 a viz Eost 1944 gant lu ar Stadoù-Unanet.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe un ofisour bet ganet er gumun d’ar 14 a viz Eost e Saint-Charles (departamant Konstantin.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Abati Itron-Varia Daoulaz.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* Lec'hienn an abati
* Daoulaz war lec'hienn Geobreizh

## Daveoù ha notennoù
Sudd

Ar **Sudd** (en Arabeg **Sadd**, "skoilh") a vez graet eus geunioù divent stummet gant an Nil e Soudan ar Su. Kemm-digemm eo ar vent anezho met, e-pad ar marevezh gleb, e c'hall gorread ar baludeg en em ledañ war ouzhpenn 130 000 km&sup2;.

Er Sudd e red ar stêr dre ul luziadeg kanolioù diniver a cheñch ar patrom anezho bep bloaz. Kreskiñ a ra ar papiruz eno e bodoù stank e-touez an dour-chag. Darempredet eo al lec'h gant krokodiled ha dourvarc'hed. A-wechoù e vez stummet un enez gant rouestl ar struj met disc'hraet e vez da c'houde.

Tri hent dour pennañ zo evit treuziñ ar c'heun; Ar Bahr-al-Zaraf ("stêr ar jirafenned"), ar Bahr al-Ghazal ("stêr ar gazeled"), hag ar Bahr al-Jabal ("stêr ar Menez"), homañ ziwezhañ eo an hent pennañ a gas d'an Nil Gwenn. Ur skoilh bras-kenañ eo bet ar Sudd evit an holl ergerzherien aet war-glask eien an Nil. Lod a lakaas mizioù a-raok gellout treuziñ. 

En e levr *[[The White Nile]]* *(an Nil Gwenn)* e lavar Alan Moorehead diwar-benn ar Sudd, "N'eus ket e neblec'h all war ar blanedenn ur c'heun ken meurdezuz".

## Liammoù diavaez

* Ar Sudd war Google Map
Bannieloù tiriadoù emren ar bed

An tiriadoù-mañ a zo broioù emren pe emrenoc’h, distag dre vras diouzh o mammvro evit a sell an douaroniezh, hep na vefe riezoù anezhe. Daoust da se o devez ur varregezh etrebroadel : evit ar sport da skouer, pe evit ar post.
Anavezet int evel *tiriad* gant an aozadurioù etrebroadel, ABU da skouer.
Ofisiel eo o banniel peurliesañ, koulz ha hini o mammvro ; gwirioù-renk dishañval a c'hall bezañ etreze.

#### 

#### 

#### 

#### 

#### 

#### 

## Kurunenn Breizh-Veur

#### 

#### 

####
Koumikeg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù pontek-kaspiek eo **c'houmikeg** (*kumyk* pe *kumuklar*), komzet gant tro-dro da 282.000 den en holl e su Dagestan e Rusia (Europa) (282.000 a dud e 1993), Turkia (Azia) ha Kazac'hstan. 

Teir rannyezh pennañ ez eus, disheñvel-tre an eil diouzh eben:

* **C'hasavyourteg** (*khasavyurt*)
* **Bouinakeg** (*buinaksk*)
* **C'haikenteg** (*khaikent*)

Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek.

## Un tañva eus ar yezh
### Frazennoù talvoudus
Demat Ассалам-млейкум

Mont a ra? Ишларинг нечикдир?

Noz vat Ахшамынг хайыр

Mar plij Маргьамат

Kenavo Сав бол

Ya Гьай

Nann Ёкъ

Mat eo Яхшы

Trugarez Сав бол

Petra eo hoc'h anv? Атыныз ким?

… eo ma anv Менинг атым…

### Ar raganvioù
Me Мен

Te Сен

Eñ /Hi О(л)

Ni Биз

C'hwi Сиз

Int Олар

### Goulennoù
Piv? Ким?

Petra? Не?

Pelec'h? Къайда?

Penaos? Нечик?

Pegoulz? Къачан?

Pegement? Нече?

Pe(hini)? Къайсы?

### Devezhioù ar sizhun
Stummet diwar an arabeg mui ar ger гюн ‘deiz’.

Dilun Итнигюн (arabeg: الاثنين)

Dimeurzh Талатгюн (arabeg: ثلاثاء)

Dimerc'her Арбагюн (arabeg: أربعاء)

Diriaou Хамюсгюн (arabeg: خميس)

Digwener Жумагюн (arabeg: جمعة)

Disadorn Шабат (arabeg: سبت)

Disul Къаттыгюн 

### Ar mizioù
Tennet diwar ar ruseg

Miz Genver Январь

Miz C'wevrer Февгаль

Miz Meurzh Март

Miz Ebrel Апрель

Miz Mae Май

Miz Mezheven Июнь

Miz Gouere Июль

Miz Eost Август

Miz Gwengolo Сентябрь

Miz Here Октябрь

Miz Du Ноябрь

Miz Kerzu Декябрь

### An niveroù
Unan бир

Daou эки

Tri уьч

Pevar доьрт

Pemp беш

C'hwec'h алты

Seizh етти

Eizh сегиз

Nav тогъуз

Dek он

Unnek он бир

Daouzek он эки

Trizek он уьч

Pevarzek он доьрт

Pempzek он беш

C'hwezhek он алты

Seitek он етти

Tric'hwec'h он сегиз

Naontek он тогъуз

Ugent Йигирма

Unan-warn'n-ugent Йигирма бир

Tregont Отуз

Daou-ha-tregont Отуз эки

Daou-ugent Къыркъ

Tri-ha-daou-ugent Къыркъ уьч

Hanterkant Элли

Tri-ugent Алтмыш

Dek-ha-tri-ugent Етмиш

Pevar-ugent Сексен

Dek-ha-pevar-ugent Токъсан

Kant Юз

Mil Минг

Kentañ Биринчи

Eil Экинчи

Trede Уьчюнчю

Pevare Доьртюнчю

Pempvet Бешинчи

C'hwec'hvet Алтынчи

Seizhvet Еттинчи

Eizhvet Сегизинчи

Naovet Тогъузунчу

Dekvet Онунчу

## Gwelet ivez
* Yezhoù turkek ar c'hornôg
* Yezhoù altaek
## Levrioù
*  Doniyorova, S. ha Qahramonil, T. (2004) *Parlons koumyk*, Pariz: L'Harmattan
Gizah

**Gizah**, en arabeg الجيزة (**al-Gizah** en Egipt, **al-Jizah** e lec'h all), a reer eus ur gêr eus Egipt lec'hiet war glann gleiz an Nil adal da gêr gozh Kaero. Brudet eo Gizah er bed a-bezh en abeg da biramidennoù bras — C'houfou, C'hefren ha Mikerinos an anv anezhe — ha d'ar Sfiñs. Lec'hiet war un uhelgompezenn, un nebeud kilometradoù diouzh kêr, e chom ar savadurioù-mañ evel testenioù gwirion eus sevenadurezh an Henegipt.

## Gizah hiziv
Hiziv ez eo Gizah pennlec'h ur broviñs, enni war-dro  annezad. Deuet eo bremañ da vezañ ul lodenn eus meurgêr Kaero.

## Nekropol Gizah
*Sellet ouzh ar pennad [[Nekropol Gizah]]*

## Daveoù ha notennoù
Savenn liesarc'hwel bureveg

**Ur savenn liesarc'hwel vureveg a zo un ardivink niverel o kenstagañ ennañ meur a arc'hwel bureveg**. A-wechoù e vez graet savenn kehentiñ anezhañ peogwir e testroll ennañ war-dro an holl arc'hwelioù rekis da gehentiñ dre deulioù e-barzh ur frammad bennak. E saozneg e vez graet gant MFP (MultiFonction Plate-form). Peurliesañ e vez kennasket an ardivink-se ouzh ur rouedad stlennegel da ginnig e arc'hwelioù da arverañ evit an holl staelioù labour.

An arc'hwelioù kenstaget e-barzh ur savenn liesarc'hwel a zo, da heul :
*Luc'heilañ
*Moullañ
*Pelleilañ
*Dezrannañ 

## An arc'hwel luc'heilañ
Peurheñvel eo an arc'hwel-se ouzh hini ul luc'heilerez niverel. Nemet e vez tu bremañ kas an teulioù luc'heilet d'ur voest memor (hep moullañ anezhe diouzhtu neuze) hag a zo evit gwir ur kleurenn grouet war ar gantenn galet varc'het a-orin e-barzh an ardivink. Se a ro an tu da kadaviñ teulioù e c'hellimp moullañ pa vo ezhomm (paper talbennet, sturfollennoù da skouer) rag-eeun a-ziwar kantenn ar SLV.

## An arc'hwel moullañ
Peurheñvel eo an arc'hwel moullañ ouzh hini ur voullerez.

## An arc'hwel pelleilañ

Gwell brizius e vez an arc'hwel-se e-barzh ar burevioù peogwir e vez roet gantañ muioc'h a c'halluster evit hini ur pelleiler klassel. Gant an darn vrasañ eus ar savennoù liesarc'hwel ez 'eus tu treuzkas ur pelleilenn rag-eeun adalek urzhiataerioù kennasket oute. Ar stur an 'ni eo a ro an tu d'hen ober dre ur prenestr kenstaget d'e getal arveriad.

Ouzhpenn, pa vez peurliesañ ur gantenn galet e-barzh an ardivinkoù-se, e vez moaien d'ober d'ar pelleilennoù resevet bezañ kadavet war ar gantenn e-lec'h bezañ moullet (d'ur voest foran pe d'unan gwarezet gant ur ger tremen). Gant un arload arbennik diazezet war ur stael labour e vez tu merañ ar pelleilennoù resevet goude bezañ kennasket ganti ouzh ar voest resev. Tu 'vez neuze o moullañ pe o lemel kuit pe c'hoazh o c'has en-dro d'un den dre ur postel da skouer.

## An arc'hwel dezrannañ
Implijet e vez ar c'hwilerver evit an arc'hwel dezrannañ. Talvoudus eo da stlennekaat an teulioù paper da geweriañ anezhe war-lerc'h mod pe vod. Lies arveriadur a zo hervez ar pezh en deus c'hoant ober an arveriad ha lies mod da geweriañ an teulioù dezrannet : degas un elfenn d'un teul e-barzh ur meziant keweriañ testenn (ul luc'hskeudenn pe un dalbenn da skouer), ouzhpennañ teulioù e-barzh un diell war un dafariad pe e-barzh ur gleurenn war kantenn kalet ur stael labour ...

Da zont a-benn da stlennekaat un teul gant ar c'hwilerver e vez arveret da skouer ar mod TWAIN (diazezet e vez evit gallout hen ober ur stur TWAIN war ar stael labour hag e vez er mod-se roet lañs d'an dezrannañ adalek ar stael). Gant ar mod TWAIN e vez tu diuzañ ul lodenn nemetken eus an teul da zezrannañ ha da gas d'ar stael oc'h ober a-raok ur ragdezrannañ.

Ar modoù all a servij dreist-holl da zegas teulioù a-bezh d'ur stael labour pe d'un dafariad. Gwazadurioù rouedad spesadel e vez implijet da dreuzkas an teul stlennekaet eus ar savenn liesarc'hwel d'ar stael stlenneg (evel ar gwazadurioù FTP pe SMB). Kefluniadurioù e ranker ober war ar savenn liesarc'hwel ha war ar stael paker evit lakaat ar modoù-se da dalvezout.
Karachayeg-balkareg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù pontek-kaspiek eo ar **c'harachayeg-balkareg** (*karachay-balkar*), komzet gant tro-dro da 241 000 den en holl e Karatchay-Tcherkesia ha Kabardino-Balkaria e Rusia (Europa) (236 000 den e 1993). 

Div rannyezh zo, tost-kenañ an eil d'eben :
* **Balkareg** (*balkar*)
* **Karachayeg** (*karachay*)

Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek.

## Keñveriadenn

## Gwelet ivez
* Yezhoù turkek ar c'hornôg
* Yezhoù altaek
1900

*Diwar-benn bloavezh *'1900*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* 27 a viz Genver: embannet eo evit ar wech kentañ gerioù BRO GOZ MA ZADOU (HENVELIDIGEZ) gant Frañsez Jaffrennou er sizhunieg katolik *[[La Résistance. Croix de Morlaix]]*.
* 1 a viz Gwengolo: krouet eo Goursez Vreiz e Gwengamp.

#### Frañs
* 16 a viz Here: krouidigezh ar gazetenn-sport *L'Auto-Vélo* gant Henri Desgrange ; deuet e oa da vezañ *L'Auto* d'ar 16 a viz Genver 1903.
#### Italia
* 29 Gouere : Gaetano Bresci, un anarkour, a zrouklazh Umberto I, roue Italia.
#### Iwerzhon
* 5 a viz Genver: gervel a ra ar pennemsaver iwerzhonat John Edward Redmond d’en em sevel a-enep galloud Breizh-Veur en enez.
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 6 a viz Du: dilennet eo William McKinley da Brezidant Stadoù-Unanet Amerika en-dro.
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn ar radon gant ar fizikour Prusian Friedrich Ernst Dorn.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1900|Ganedigezhioù]]

* 4 C'hwevrer : Jacques Prévert, skrivagner gall
* 18 Du : Roparz Hemon e Brest († 1978) 

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1900]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1900|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1900]]*
__NOTOC__
Faero

Bez' ez eo an **inizi Faero** (*Føroyar* , *inizi an deñved* e faeroeg; pe marteze ivez 'inizi pell') un enezeg er Meurvor Atlantel, hanter hent etre aodoù Norvegia, Bro-Skos hag Island. Stag int ouzh rouantelezh Danmark, met emren int abaoe 1948, ha n'int ket lodek en Unaniezh Europa nag e Takad Schengen.

## Douaroniezh
Un enezeg enni 18 enezenn eo an inizi Faero. Lec’hiet eo a-hedred gant inizi kornôg Bro-Skos, hag en em astenn a ra a-hed 113 km eus an norzh d’ar su hag a-hed 75 km eus ar c’hornôg d’ar reter. Inizi roc’hellek ha torosennek int, toullet o aodoù gant fjordoù bihan. Ar Slættaratindur eo ar menez uhelañ, dezhañ 880 m uhelder, war enez Eysturoy.

Kerreizh eo an hinad. Klouar ha gleb e vez an amzer, gant brumenn hag avel alies.

## Istor
Moarvat e voe menec'h eus Iwerzhon war an inizi er . Met gant ar Vikinged eo e voe poblet an inizi da vat. Hervez ar *Færeyinga Saga* (saga Faeroiz) e voe aloubet an inizi gant tud tec’het diouzh yev roue Norvegia en . En  e voe perc’hennet an inizi gant ur roue norvegat all, Olav Tryggvason. Gant hennezh e voe kristenaet an enezidi. Ur wech unanet rouantelezhioù Norvegia ha Danmark, dre Unvaniezh Kalmar, goude 1386, e tremenas an inizi Faero dindan galloud Danmark. Stag ouzh Danmark e chomas an inizi goude Feur-emglev Kiel, pa voe distaget Norvegia diouzh Danmark.
E-pad an Eil brezel bed, pa oa bet aloubet Danmark gant an Alamaned, en em stalias arme ar Rouantelezh Unanet en inizi. Kement-se a roas c’hoant d’an enezidi da gaout o gouarnamant dezho. Un emsav evit ar yezh a oa abaoe dibenn an  hag un emsav politikel abaoe deroù an . E 1948 e voe roet d'an inizi ur statud emrenerezh. Pa’z eas Danmark e-barzh Kumuniezh Europa, e 1973, e tivizas tud an inizi Faero chom er-maez. Bremañ ez eo an dizalc’hiezh krenn pal gouarnamant an inizi.

## Levrlennadur
* B. Raoulx, *Les îles Féroé*, Institut Culturel Danois-Université de Caen, 1992

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn ofisiel an touristerezh
* Luc'hskeudennoù (lec'hienn Flickr)
Chibeg

Ur yezh altaek eus skourr yezhoù toungousek ar mervent eo ar **chibeg** (*xibe*, *sibe* pe *xibo*), komzet gant tro-dro da 30&nbsp;000 den e Proviñs Xinjiang e Sina (1995). 

Tost a-walc'h eo d'ar manchoueg. 

Levezonet-don eo bet geriaoueg ar yezh-mañ gant an ouigoureg, ar c'hazac'heg hag ar sinaeg. Luziet-tre eo ar c'hensonerezh vogalennek.

Implijet e vez ar sinaeg da yezh dre skrid.

## Gwelet ivez
* Yezhoù toungousek
* Yezhoù altaek
Hinadouriezh

An **hinadouriezh** eo studi an hin, ur skourr eus skiantoù an aergelc'h. Disheñvel eo e fal diouzh hini ar veteorologiezh a bled gant reizhiadoù amzer dispaket war un nebeud sizhunioù hag eo pal an hinadouriezh studiañ stankter kemmoù ar reizhiadoù amzer a c'heller arsellout. Ne bled ket gant fenomenoù rik a c'hoarvez en aergelc'h (da skouer, koumoul, glav pe gurun), met gant peseurt keitad e tegouezhont a-hed bloavezhioù pe vilvedoù hag ivez gant patromoù ar c'hemmoù keitat war hir dermen. **Hinadourien**, ar re a bleustr gant an hinadouriezh, a studi neuzioù an hinioù (lec'hel, takadel pe vedel) hag ivez abegoù a o c'hemmoù koulz an abegoù naturel hag ar re degaset gant an Den. Studiañ a ra an hinadourien kemm an hinioù tremenet pe a c'hell bezañ en dazont.

## Fenomennoù an hinouriezh a bled ganto
* Gwiskad termen ar aergelc'h
* Patromoù monedone an aergelc'h
* Treuskasadur an tommder
* Skinadur an tommder
* Kendougen
* Flod an tommder damguzhet
* Etreoberioù ar meurvorioù hag ar stummoù douarel
* Struzh
* Implij an douar
* Topografiezh
* Kenaoz fizikel ha kimiezhel an aergelc'h

## Iskelennoù an hinouriezh
* Henhinadouriezh
* Gwezhinouriezh

## Kelennoù liammet
* Douriawouriezh
* Ekologiezh
* Geologiezh
* Kimiezh
* Moroniezh
* Skornouriezh
* Tanvenezouriezh

## Hinadourien vrudet
*Wladimir Köppen
*Rudolph Geiger

## Daveoù ha notennoù
Manchoueg

Ur yezh altaek eus ar skourr yezhoù toungousek ar mervent eo ar **manchoueg** (, *manju gisun*), komzet gant tro-dro da 20-70 den (diwar 1,8 milion a dud en holl) e Manchouria ha Xinjiang e Sina. Komzet e vez marteze ivez gant un nebeudig tud e Norzhkorea ha Siberia. 

Daoust ha m'emañ damvarv ar yezh-mañ, ec'h eo peurheñvel ouzh ar chibeg komzet e kornôg-pellañ Xinjiang.

Ur yezh daspegel an hini eo, evel an holl yezhoù altaek met gant nebeudig a gensonerezh vogalennek dres evel ar djourcheneg ma oa bet diorroet ar manchoueg diwarnañ. 

Levezonet eo bet ar geriadur dreist-holl gant ar mongoleg hag ar sinaeg.

Bremañ e vez implijet ar sinaeg evel yezh dre skrid. Gwechall avat e veze skrivet gant ur skritur ispisial anvet ar skritur henvanchourek.

## Gwelet ivez
* Yezhoù toungousek
* Yezhoù altaek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
* Benveg evit skrivañ gant ar skritur henvanchourek
* Blog diwar-benn ar manchoureg
* Lec'hienn diwar-benn ar manchoureg
Milan Babić

**Milan Babić** (26 C'hwevrer, 1956 &ndash; 5 Meurzh, 2006) a oa bet e penn Republik Serbed Krajina etre 1991 ha 1995, un takad poblet gant Serbed dreist-holl hag a oa en em zispartiet eus Kroatia e-pad ar brezel ma yeas Yougoslavia a-dammoù. Tamallet evit torfedoù brezel gant Lez-varn Etrebroadel evit an Torfedoù en Ez-Yougoslavia e 2004 e oa bet an tamallad kentañ oc'h asantiñ bezañ kablus a-benn marc'hata e setañs gant ar varnerien. Goude-se e voe kondaonet da 13 vloaz toull-bac'h. Krediñ a reer ez eo en em lazhet e toull-bac'h Den Haag e miz Meurzh 2006
Djourtcheneg

Ur yezh altaek eus ar skourr yezhoù toungousek ar mervent eo an **djourtcheneg** (*jurchen*; sinaeg: 女真; pinyin: nǚzhēn), komzet gwechall Manchouria e Sina ha Norzh Korea. 

Tost-a-walc'h e oa d'ar manchoueg.

Ur yezh varv an hini eo.

Skrivet e veze gant ur skritur ispisial anvet skritur djourchenek diazezet war ar skritur kitanek (*khitan*) bet krouet gant Wanyan Xiyin e 1120 en ur implijout meur a sinalun distummet.

## Gwelet ivez
* Yezhoù toungousek
* Yezhoù altaek

## Liammoù diavaez
* Skritur djourchenek
Demo (strollad)

**Demo** zo anv ur strollad Euskariz yaouank bet savet en hanternoz Euskadi evit difenn an euskareg, yezh Euskal Herria. Divodet e oa bet e 2010.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn deiryezhek
Dirinonn

**Dirinonn** () zo ur gumun e Bro-Gerne e kanton Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
* War lez kleiz ar stêr Elorn, e Bro-Gerne emañ Dirinonn. E ledenez Plougastell-Daoulaz, war un dorgenn, eo diazezet Dirinonn. En Norzh emañ Landerne ha Penn-ar-C'hrann. Er c'hornôg emañ Loperc'hed, hag er reter emañ Lannurvan. Er Su da Zirinonn emañ Daoulaz.

## Anv

* Bernard Tanguy (1990) : "**Dirinon***,* 1173: **eccl. Sanctae Nonnitae**, 1218; **Dyrynon**, 1574; breton **Dirinon**.

## Ardamezioù
*"Palefarzhet etre aour ha glazur; ouzh 1, e leonparzh en gul ouzh 2, e gebrenn en arc'hant heuliet gant teir        c'hogenan ivez en argant; ouzh 3 e deir ruilhenn en argant; ouzh 4 e deir  voualc'henn en sabel,  2, 1; e greiz-holl en argant e penn-lizheroù N ha D  kengweek hag heuliet ouzh kab gant ur gurunenn en gwul hebiaet gant div vrizhenn erminig"*

## Brezhoneg
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Le Gac e anv, ha Cudennec, kure.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 63 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,40% eus ar boblañs e 1911,  abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seitek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
;Tud bet ganet eno
* 1913 : Frañsez Kervella (Kenan Kongar e anv-pluenn), douarour, barzh, skrivagner ha yezhadurour brezhonek.
* 1929 : Jean Malléjac, reder war varc'h-houarn.
*Yvonne Breilly-Le Calvez, renerez laz-kanañ ha saverez tonioù.
;Tud liammet ouzh ar gumun
*Tudual Huon, skrivagner, treser ha rener kelaouenn, o chom eno.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
*Doussard, 

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun
* Dirinonn war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù
Ouroumeg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù turkmenek eo an **ouroumeg** (*urum*), komzet gant tro-dro da 192&nbsp;700 den e Jorjia hag Ukraina.

## Daveoù

## Gwelet ivez
* Yezhoù turkek
* Yezhoù altaek
Orokeneg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù evenkiek eo an **orokeneg** (*oroqen*, *orochon* pe *ulunchun*), komzet gant tro-dro da 2.240 den (diwar 6.965 a dud en holl) e Huma, Aihui ha Sunko e Proviñs Heilongjiang e Sina (1982). Komzet e vez marteze ivez e reter Siberia. 

Ne vez ket implijet ar yezh-mañ dre skrid.

## Gwelet ivez
* Yezhoù toungousek
* Yezhoù altaek
* Orokened
An Dreneg

**An Dreneg** zo ur gumun e Breizh e departamant Penn-ar-Bed e Bro-Leon.
## Douaroniezh
* An Aber Benniged a dreuz an Dreneg.
## Anv
* Bernard Tanguy ː *Spinetum*, 1291 ; *Le Dreanneuc*, 1428.
* Erwan Vallerie ː *Spinetum*, 1291 ; *Le Dreanneuc*, 1428 ; *de Spineto*, 1516 ; *Audernec*, 1630 ; *Audernac lege An Dernac*, 1654.
;Gerdarzh
* Bernard Tanguy ː eus *draen > draezenn*, ha lostger *-ek,* bet laket *Spinetum*e latin ; ne zeu ket eus sant Drien, a zo sant Rien e gwirionez.
## [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]
*Palefarzhet ː ouzh 1 en glazur e zraeneg peuliek en argant, ouzh 2 en gul e benn gad en aour heuliet gant teir fempdiliaouenn ivez en aour, ouzh 3 en argant e ziv dreustell en sabel leinet gant un drailhenn en gul, ouzh 4 en aour e wezenn diframmet en glazur, e greiz holl en aour e c'hembar en glazur ur vrizhenn erminig ouzh pep konk.*

## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 26 gwaz eus ar gumun, eleze 3,71% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
;Brezel Indez-Sina
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz Ebrel 1954 en Ðiện Biên Phủ en Tonkin uhel er Viêtnam.
;Brezel Aljeria
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun e La Calle e miz Eost 1960 .

## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.

Monument_aux_morts_-_Le_Drennec-29.jpg|Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv "Da Vugalé an Drennec Maro evit ar Vro", luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
;Tud marvet eno
*1986 : Ronan Caerleon, marvet ha douaret en Dreneg, goude bezañ savet ur stal-boderezh ha bevet eno.
;Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère*. Chasse-Marée. ArMen. 1990
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Liammoù diavaez

* Ti an Douristed
*  an Dreneg war lec'hienn Geobreizh
## Daveoù ha notennoù
Edern

**Edern** zo un anv-bihan brezhonek a gaver ivez e kembraeg, hag el lec'hanvadurezh :

## Mojennerezh
* Edern ap Nudd, marc'heg an daol grenn 

## Tud
###### 
#### Sant
Anv ur sant brezhon eo Edern ha gantañ e vije bet diazezet meur a barrez e Breizh.

#### Tud all
* Jean-Edern Hallier, skrivagner gall a orin breizhat (a bell), perc'henn ur c'hastell en Edern
* Edern Le Ruyet, sportour

###### 
Kavout a reer ar stumm Edern, e-lec'h ar stumm anavezetoc'h Edeyrn, en anvioù kozh.
* Edern ap Padarn, tad Cunedda ab Edern
* Edern ap Cunedda, mab da Gunedda, diazezour Edeyrnion.

## Lec'hanvadurezh
###### 
* Edern (Karintia)

### 
* Edern
** brezhoneg : votet eo bet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr Edern d'an 11 a viz Kerzu 2017
* Lannedern,
* Plouedern e Leon.,
* anvioù-lec'h Keredern ha Mezedern.

###### 
* Edern (Gwynedd)
* Bodedern, kêriadenn en Enez Mon

## Pennad kar
*An anv kembraek Edeyrn.
Evenkieg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù evenkiek eo an **evenkieg** (*evenki*, *ewenke*, *solun* pe *khamnigan*), komzet gant tro-dro da 30.000 den en holl den e Mongolia an Diabarzh ha Proviñsoù Heilongjiang ha Xinjiang e Sina (20.000 den diwar 34.000 den en holl e 1995), Mongolia (1.000 den e 1995) ha Rusia (Azia) (9.000 den diwar 30.000 a dud en holl e 1997).

Meur a rannyezh ez eus, disheñvel-tre re Sina diouzh re Rusia:

Sina:
* **Hailaeg** (*haila'er*)
* **Aolougoueg** (*aoluguya*)
* **Tchenbaeg** (*chenba'erhu*)

Rusia:
* **Yerbogotseneg** (*yerbogocen*)
* **Nakaneg** (*nakanna*)
* **Ilimpeyeg** (*ilimpeya*)
* **Toutontsaneg** (*tutoncana*)
* **Podkamenayeg** (*podkamennaya*)
* **Toungouseg** (*tunguska*)
* **Tsemdalseg** (*cemdalsk*)
* **Vanavareg** (*vanavara*)
* **Eaykiteg** (*eaykit*)
* **Poligouseg** (*poligus*)
* **Outchameg** (*uchama*)
* **Tsis-baikalia** (*cis-baikalia*)
* **Simeg** (*sym*)
* **Tomkoeg-lenaeh uhelañ**
* **Nepaeg** (*nepa*)
* **Toungireg-nepaeg izelañ**
* **Kalareg** (*kalar*)
* **Tokoeg** (*tokko*)
* **Aldaneg timptoneg** (*aldan timpton*)
* **Tomoteg** (*tommot*)
* **Jeltoulakeg** (*jeltulak*)
* **Ouchoureg** (*uchur*)
* **Ayaneg-mayeg** (*ayan-maya*)
* **Koureg-ourmieg** (*kur-urmi*)
* **Tougouroeg-tchoumikaneg** (*tuguro-chumikan*)
* **Sakhalineg** (*sakhalin*)
* **Zeyeg-boureyeg** (*zeya-bureya*)

Implijet e vez ar ruseg hag ar sinaeg evel yezhoù dre skrid. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù toungousek
* Yezhoù altaek
Dineol

**Dineol** () zo ur gumun e Bro-Gerne e kanton Kraozon, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
*Menez C'homm.
## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Dineol, Penclé e anv, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Falc'her e anv, ha gant Riou, kure.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 119 gwaz eus ar gumun, eleze 5,58% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
;Tud marvet eno
*1976 : Yann-Kel Kernalegenn, stourmer breton

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
* Ti an douristed

## Dave ha notennoù
An Eskevien

**An Eskevien** a oa ur gumun eus Kerne-Izel, e kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e Bro ar C'hab e kornôg Breizh.

Bodet e voe gant Gwaien d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez, Gwaien.

## Douaroniezh
* War lez Stêr Waien emañ an Eskevien.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Grascœur, person, ha Riou ha Quillivic, kureed.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 99 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,91% eus he foblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* an Eskevien, etre douar ha mor

## Notennoù ha daveoù
Ar Faou

**Ar Faou** zo ur gumun e Breizh e departamant Penn-ar-Bed. Penn kanton e oa betek 2015.
## Brezhoneg
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
;Deskadurezh
* Ur skol Diwan a zo eno abaoe 1998. 
* E distro-skol 2024 e oa 46 skoliad enskrivet er skol Diwan (25,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]

## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh tri den eus ar Faou, Le Mintrer, Chalamic ha Jean Trelic, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz .
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant daou gure, Jacques Jourdren ha Lachapelle, ha daou veleg, Jean-François Porlodek ha Guillaume Fily.
###### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 65 gwaz eus ar gumun, eleze 4,92% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 33 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe ur milour eus ar gumun gant ur vinenn d’an 25 a viz C'hwevrer 1961 e Dem El Begrat (departamant Annaba) .
#### Gwallzarvoudoù
* Lazhet e voe daou nijour eus ar Morlu gall e gwallzarvoudoù, unan e 1954
, egile e 1959.
#### Astenn
* E 1971 e voe staget kumun Remengol outi.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Gevelliñ
*Modbury, ,  (1991)
## Liammoù diavaez

*  ar Faou war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Ar Fouilhez

**Ar Fouilhez** zo ur gumun e Bro-Gerne e Kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
* Emañ ar Fouilhez e Menez Are.
* War lez ar Stêr Arc'hant emañ ar Fouilhez.
## Brezhoneg
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 114 gwaz eus ar gumun, eleze 6,03% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 31 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Melestradurezh
* E Kanton an Uhelgoad e oa betek 2015, e Kanton Karaez abaoe. 
## Monumantoù ha traoù heverk
*Iliz katolik ''Sant Yann-Vadezour''.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
;Tud bet ganet eno
* 1859 : Ivonig Picard, skrivagner brezhonek.
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun
*  ar Fouilhez war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Ar Folgoad

**Ar Folgoad** zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Betek 1829 e oa anvet Gwikelle (*Guicquelleau*). 
## Douaroniezh
* An Aber-Ac'h a dreuz ar Folgoad.
## Brezhoneg
* D'ar 26 a viz Meurzh 2010 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
## Istor
* Ul lodenn eus Plouider e oa, pa voe krouet parrez *Elestrec*, anvet goude *Guicquelleau*, lakaet da barrez ha da gumun e 1790, betek 1829. E 1826 e voe kroget da lidañ an oferenn en iliz ar Folgoad e-lec'h en iliz Gwikelle. Pennlec'h ar gumun a voe kaset eus bourk Gwikelle da hini ar Folgoad, ha diwar neuze e voe graet*Le Folgoët* eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 50 gwaz eus ar gumun, eleze 4,39% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Maner Gwikelle
* Chapel Gwikelle
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Karrnijourion e oant o-daou. Marvet int e miz Eost 1943, e-pad an Eil Brezel Bed.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel ar gumun
*Lec'hienn an iliz
*Lec'hienn an etrekumuniezh
## Dave ha notennoù
Ar Forest-Landerne

**Ar Forest-Landerne** zo ur gumun e Bro-Leon, e kanton Landerne, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh

La Forest-Landerneau Anse du Château 1 (Elorn vers l'amont).jpg|
La Forest-Landerneau Anse du Château 2 (Elorn vers l'aval).jpg|

* War lez dehoù ar stêr Elorn emañ ar Forest-Landerne.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Claude Pilven e anv, hag ar c'hure, Prigent Madec.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 34 gwaz eus ar gumun, eleze 4,94% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 15 a viz C'hwevrer 1941 e kouezhas un nijerez Beaufort marilhet L9807 ha kodet MW-A eus *217th Squadron* ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) er Forest; tapet e voe tri nijour gant an Alamaned, lazhet e voe an hini diwezhañ, beziet eo e bered ar gumun.
#### Brezelioù didrevadennañ
;Brezel Indez-Sina
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun .
## Monumantoù ha traoù heverk

La Forest- Landerneau 1 Château de Joyeuse Garde.jpg|Dismantroù kastell Goueled ar Forest.

* Kastell Goueled ar Forest, ur c'hastell bet savet evit gwareziñ kêr Landerne eo Kastell Goueled ar Forest.

La Forest-Landerneau Eglise paroissiale.jpg|Iliz-parrez Sant-Tenenan]]

* Iliz katolik *Sant Tenenan*, 1887.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Karrnijour e oa. Marvet eo d'ar 15 a viz C'hwevrer 1941 e-pad an Eil Brezel Bed pa gouezhas e garr-nij er Forest.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
;Tud bet ganet eno
*1819 : Goulven Morvan, skrivagner brezhonek.
## Liammoù diavaez

* ar Forest war lec'hienn Geobreizh
* Lec'hienn ar gumun
* Kastell Goueled ar Forest
* Klub Handball FLHB
## Dave ha notennoù
Ai'ta!

**Ai'ta!** a zo ur strollad bet savet e Bro-Dreger er bloavezhioù 2000 a-benn difenn ar brezhoneg gant tud aet skuizh gant stad ar brezhoneg en deiz-ha-herie. Liseidi, implijidi, kelennerien, studierien, micherourien, ha skolaerien int ha n'eo ket Ai'ta! stag diouzh strollad politikel ebet.

## Palioù

*kelaouiñ ha reiñ da c'houzout d'ar Vretoned penaos emañ kont gant o yezh.
*Diskwel d'an dud zo eus ur yezh e Breizh hag a vez komzet bemdez gant tud, yaouank evit un darn anezhe.
*Goulenn groñs ur wir divyezhegezh digant ar reoù a zo ar galloud ganto e Bro-Dreger evit ma vefe ar brezhoneg bezañ gwelet ha klevet er vuhez foran.

Anfeuls eo o doareoù stourm, diwar skouer Gandhi, Greenpeace hag Euskariz ar strollad Demo.

Evit sachañ evezh an dud war stad ar brezhoneg e vez graet ganto manifestadegoù, c'hoariva er straedoù, kentelioù brezhoneg n'eus forzh pelec'h. Mont a reont ivez da welet an tier-post, an tier-gar, an tier-kêr, ha kement 'zo, evit goulenn groñs e vefe kinniget hag implijet ar brezhoneg el lec'hioù-se.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel ar strollad Ai'ta !
*Roazhon
*Naoned
* ''Télé publique bilingue : ITV de Kilian Gastinger, porte-parole d'Aï'ta''
Ar Forest-Fouenant

**Ar Forest-Fouenant** zo ur gumun e Bro-Gerne e kanton Fouenant, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
*Porzh ar Forest
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Bris, kure ar Forest-Fouenant ha Vidal, person Lokamand.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 104 gwaz eus ar gumun, eleze 4,97% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Vieux.port.La.Foret.Fouesnant.jpg

* Ar porzh kozh.

La_Forêt-Fouesnant_11_Eglise_paroissiale_Vue_d'ensemble.JPG

* Iliz katolik *Intron-Varia Izel-Vor*, 1538.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Brezhoneg
D'an 20 a viz Kerzu 2020 e oa bet votet emezelañ d'ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ar gumun
*  Gerdarzh hag istor ar Forest-Fouenant war lec'hienn Infobretagne
*  ar Forest-Fouenant war Cassini

## Dave ha notennoù
Matt Groening

**Matthew Abram "Matt" Groening** (/ˈɡɹeɪnɪŋ/) a zo bet ganet d'ar 15 C'hwevrer 1954. Treser bandennoù-treset eo. Krouet en deus ar *[[Simpsons]]*, ar rummad tresadennoù-bev amerikan. A-raok labourat evit ar skinwel e krouas ar vandenn-dreset **Life in Hell**, embannet c'hoazh an deiz a hirio e kazetennoù sizhuniek niverus. Diwarno ez eas er-maez levrioù :

* School is Hell (Ar skol eo an ifern)
* Love is Hell (Ar garantez eo an ifern)
* Work is Hell (Al labour eo an ifern)
* The Big Book of Hell (Levr bras an ifern)

Bart Simpson tudenn bennañ er rummad tresadennoù-bev ar Simpsons a zo bet ijinet da gentañ evit ar vandenn-dreset Life in Hell.
Ar familh Simpson a zoug gwir anvioù-tud eus familh Matt Groening, en o zouez :

* Lisa Groening
* Margaret Groening
* Homer Groening
* Maggie Groening

## Produet gantañ

* *[[The Tracey Ullman Show]]* (1987-1989) (deroù ar familh Simpson)
* *[[The Simpsons]]* (1989), rummad tresadenn-bev evit ar skinwel (abaoe 17 vloaz).
* *[[Futurama]]*, (1999-2003) rummad tresadenn-bev evit ar skinwel.
Trey Parker

**Trey Parker** a zo ur sevener filmoù, bet ganet d'an 19 a viz Here 1969 e Conifer e Kolorado. Brudet eo bet a-drugarez d'ar rummad tresadennoù-bev South Park kaset a-benn asambles gant Matt Stone

## Filmoù
* 1992 : American History (film berre)
* 1992 : The Spirit of Christmas, kaset a-benn asambles gant Matt Stone (film berr)
* 1992 : Your Studio and You (film berr)
* 1996 : For Goodness Sake II
* 1996 : Alferd Packer: The Musical
* 1997 : South Park, Kaset a benn asambles gant Matt Stone hag Eric Stough 
* 1997 : Orgazmo
* 1999 : South Park: Bigger Longer & Uncut
* 2000 : Christmas in South Park kaset a benn gant Matt Stone
* 2001 : Bush, Président, kaset a benn gant Matt Stone
* 2004 : Team America: World Police
Matt Stone

**Matthew Richard Stone** a zo ur skriver senario bet ganet d'ar 26 a viz Mae 1971.
Krouet en deus asamblez gant Trey Parker ar rummad tresadenn-bev South Park. E zoare da vezañ gant e dud en deus levezonet an daou gamalad evit ijinañ **Kyle Broflovski**, unan eus tudennoù pennañ South Park.
Eveneg

Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù evenek eo an **eveneg** (*even*, *lamut*, *orich* pe *ilqan*), komzet gant tro-dro da 7.170 den (diwar 12.800 a dud en holl) e Yakoutia ha Ledenez Kamchatka e Rusia (Azia) (1979). 

Eizh rannyezh ez eus:

* **Armaneg** (*arman*)
* **Indigirkeg** (*indigrika*)
* **Kolymeg-omoloneg** (*kolma-omolon*)
* **Olaeg** (*ola*)
* **Tompon** (*tomponeg*)
* **Kolymaeg uhelañ** 
* **Sakirireg** (*sakkyryr*)
* **Lamounc'hineg** (*lamunkhin*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù mongolek
* Yezhoù altaek