open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
20 Gwengolo

## Darvoudoù
* 451 : hervez skridoù zo ez eo amzeriad Emgann Chalon etre Attila ha Flavius Aetius.
* 1187 : Saladin a grog gant Seziz Jeruzalem.
* 1519 : Fernan Magalhaes a loc’h kuit diouzh Sanlúcar de Barrameda gant un 270 den bennak, evit ober tro ar bed.
* 1759 : emgann war vor er C'hardinaled e-tal ar Groazig (Liger-Atlantel). 
* 1792 : Emgann Valmy gounezet gant ar C'hallaoued.
* 1854 : Emgann an Alma (brezel Krimea).
* 1944 : dieubet eo Gwaien, Kraozon.
* 1992 : referendom e Bro-C'hall war feur-emglev Maastricht : gounit a ra ar YA gant nebeut lañs (51%).
* 1996 : ar Pab Yann-Baol II deuet da Santez-Anna-Wened (Mor-Bihan).
* 2000 : Séverine Vandenhende, judoka c'hall, a ya da gampionez olimpek e Sydney (Aostralia).

## Ganedigezhioù
* -356 : Aleksandr Veur.
* 1486 : Arthur Tudor, priñs Kembre.
* 1787 : Alexandre Le Jumeau de Kergaradec, mezeg.
* 1869 : Marsel Kachin, politikour breizhat, rener ar gazetenn komunour *L'Humanité* e-pad un hanter-kantved, dilennet d'ar Vodadeg Vroadel c'hall.
* 1896 : Friedrich Sämisch, mestrc'hoarier echedoù alaman.
* 1882 : Ossip Bernstein, Doktor war ar Gwir ha mestr-c'hoarier echedoù rusian-ukrainat.
* 1906 : Jean Dréville, filmaozer gall.
* 1923 : Jack Pinoteau, aktour, filmaozer ha saver senario gall.
* 1927 : Alfoñs Arzel, maer Gwitalmeze da vare peñse an eoullestr Amoco Cadiz.
* 1934 : Sophia Loren, aktourez italian.
* 1935 : Orlando Peçanha, melldroader etrebroadel brazilian.
* 1940 : Daniel Rodighiero, melldroader gall.
* 1946 : Jean-Michel Caradec, kanour gall.

## Marvioù
* 1597 : Willem Barentsz, moraer hag ergerzher izelvroat.
* 1803 : Robert Emmet, brogarour iwerzhonat.
* 1863 : Jacob Grimm, skrivagner alamanek.
* 1884 : Leopold Fitzinger, loenoniour aostrian.
* 1946 : Raimu, aktour gall.
* 1957 : Jean Sibelius, sonaozer finnat.
* 1971 : Yorgos Seferis, skrivagner gresianek, tapet gantañ Priz Nobel al Lennegezh.
* 1975 : Saint-John Perse, skrivagner gallek, tapet gantañ Priz Nobel al Lennegezh e 1960.
* 2005 : Simon Wiesenthal a glaskas war-lerc’h torfedourien nazi.

## Lidoù

Sant an deiz : Santez Gwenlaouen
1872

*Diwar-benn bloavezh *'1872*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* Digoradur skol-veur Aberystwyth e Kembre.
#### Breizh

#### Frañs
* Deroù ar Servij soudard dre ret evit an holl baotred.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* Park Broadel Yellowstone, ar park natur kentañ er Stadoù Unanet, zo savet gant Kendalc'h SUA ha gant ar prezidant Ulysses S. Grant.
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
* ''Almanak Breiz-Izel – Grêt evit ann Dud diwar ar Meaz Evit ar blavez biseost 1872'', lakaet war gont Fañch an Uhel.
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1872|Ganedigezhioù 1872]]

## [[:Rummad:Marvioù 1872|Marvioù 1872]]

__NOTOC__
1870

*Diwar-benn bloavezh *'1870*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* Henri Gaidoz, Kont Charencey ha Charles-Jules de Gaulle a gas ar reked kentañ d'ar Parlamant evit pouezañ war mad an digreizennañ hag an divyezhegezh.

#### Bro-C'hall
* 1 a viz Gwengolo: dibenn Emgann Sedan (Brezel 1870-1871).
* 2 a viz Gwengolo: en Emgann Sedan eo trec’h ar Brusianed ha prizoniet eo an impalaer gall Napoleon III gant 100 000 eus e soudarded.
* 4 a viz Gwengolo: embannet eo an Trede Republik c'hall e Pariz.
* 22 a viz Here: embannet eo gant Léon Gambetta an dekred a fizi penn *Nerzhioù Breizh* (Arme Breizh) er c'hont Emil a gKeratry.
* 3 a viz Du: digoridigezh kamp Koñli er Sarthe (Bro-C'hall), e-lec'h m'eo bet lakaet a-gostez Lu Breizh.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
* Kloarek Koat ar Rannou ha Penn-herez Kerzanton, gant Yann-Vari ar Skourr .

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
Ar yen (¥), moneiz Japan a-vremañ, zo krouet e miz Du e-lec'h ar ryō (両).

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1870|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1870]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1870|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1870]]*
__NOTOC__
Asameg

Ur yezh indez-aryek eo an 
**asameg** (অসমীয়া *ôsômīyā*) komzet gant tro-dro da 20 milion people a dud e Asam e biz India e-lech m'emañ ar yezh ofisiel. Komzet e vez ivez e lec'hioù zo eus Arunachal Pradesh hag ivez e Bhoutan ha Bangladesh.

Skrivet e vez gant ar skritur banglaek gant un nebeud kemmoù.

Peder rannyezh pennañ zo:

* hini ar reter;
* hini ar c'hreiz
* ar c'hamroupeh (*kamrupi*)
* ar goalparieg (*goalparia*)

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India

## Notennoù

## Liammoù diavaez:
* Roots and strings of the Assames language
* ''Ethnologue''
Kodaveg

Ur yezh dravidek eo ar **c'hodaveg** (*kodava thakk* pe *kourgieg*) komzet gant tro-dro da 300.000 den e Kodagu e kreisteiz Karnataka (India). 

Ur yezh kar d'ar c'hannadeg, an tamileg ha d'ar malayalameg ha levezonet-don eo bet gante.

Skrivet e vez peurliesañ gant ar skritur kannadek.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
1863

*Diwar-benn bloavezh *'1863*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* Aurélien de Courson a sav ul linenn a verk tachenn emled brasañ ar brezhoneg en IXvet kantved
* Donedigezh an hent-houarn da Gemper.
* 7 a viz Gwengolo: degouezhout a ra ar c'hentañ tren en tiez-gar Sant-Brieg, Gwengamp ha Kemper.
* 22 a viz Du: echu eo saverezh karrbont Montroulez.

#### Danmark
* 15 a viz Du: Kristian IX (Danmark) a ya da roue Danmark.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn an indiom gant ar gimiourien prusian Ferdinand Reich ha Hieronymous Theodor Richter.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1863|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1863]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1863|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1863]]*
__NOTOC__
1862

*Diwar-benn bloavezh *'1862*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* Donedigezh an hent-houarn da Gwened, An Oriant, Sant-Brieg ha Gwengamp.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
*Giuseppe Verdi, *La Forza del Destino* (opera)

#### Lennegezh
*Bleuniou Breiz, dastumad barzhonegoù
*Victor Hugo, *Les Misérables*

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1862|Ganedigezhioù]]
*28 a viz Meurzh : Aristide Briand, politikour gall, garedonet gant ar Priz Nobel
*15 a viz Mae : Arthur Schnitzler, skrivagner aostrian.
*14 a viz Gouere : Gustav Klimt, livour aostrian.
*22 a viz Eost : Claude Debussy, sonaozour gall.
*7 a viz Du : Bahadur Shah II, impalaer mogol diwezhañ India.
Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1862]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1862|Marvioù]]
*18 a viz Genver : John Tyler, prezidant Stadoù Unanet Amerika (1841-1845)
Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1862]]*
__NOTOC__
1899

*Diwar-benn bloavezh *'1899*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* 9 a viz Gwenholon: kondaonet eo Alfred Dreyfus evit an eil gwech en e eil prosez e Roazhon, gant degouezhioù skañvaus.

#### Bro-C'hall

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ
*17 Genver : arme SUA en Enez Wake

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 20 a viz Meurzh: Martha M. Place a zeu da vezañ ar c'hentañ maouezh lakaet da varv war ur gador dredan er Stadoù-Unanet.

#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn an aktiniom gant ar c'himiour gall André-Louis Debienne.
* Dizoloadenn Nivlennad al Luc'hsae gant ar steredoniour amerikan DeLisle Stewart.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1899|Ganedigezhioù]]
* Youenn Drezen, skrivagner.
* Jakez Riou, skrivagner.

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1899]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1899|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1899]]*
__NOTOC__
1898

*Diwar-benn bloavezh *'1898*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
* 10 a viz Kerzu: sinadur Feur-emglev Pariz (1898) a baouez Brezel 1898 etre Spagn hag ar Stadoù Unanet.

### Europa
* Meurzh : Krouidigezh Strollad Micherour Sokial Demokratel Rusia e Minsk.
#### Breizh
* 16 Eost : Krouidigezh Kevredigezh Broadel Breiz pe (URB).

#### Frañs
* 23 a viz C'hwevrer: toullbac’het eo ar skrivagner Émile Zola goude m’en deus embannet e lizher "J'accuse", da damall oberoù ar gouarnamant gall zo o paouez lakaat ar c’habiten Alfred Dreyfus er vac’h.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Miz Gouhere : dizoloadenn ar poloniom gant Marie Curie.
* 26 a viz Kerzu: kavadenn ar radiom gant Marie Curie, Pierre Curie ha Gustave Bémont.
* Dizoloadenn an neon, ar c'hripton hag ar c'hsenon gant ar c'himiour skosat Sir William Ramsay hag e genseurt saoz Morris William Travers.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1898|Ganedigezhioù]]

* 8 Gouere : May Picqueray, anarkourez breizhat

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1898]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1898|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1898]]*
__NOTOC__
1888

*Diwar-benn bloavezh *'1888*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
#### Breizh-Veur
* muntroù e Londrez, e karter Whitechapel, gant Yann an Toullgofer.
#### Bro-C'hall

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
* 23 a viz Kerzu: Vincent van Gogh a droc’h e skouarn.

#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* 14 a viz Du : digoridigezh Ensavadur Pasteur gant Marie François Sadi Carnot, Prezidant ar Republik c'hall.

### Armerzh

### Sport
* Mell-droad  : Kampionad a-vicher kentañ e bro-Saoz (aet ar maout gant Preston North End).

### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1888|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1888]]*
* Yann-Bêr Kalloc'h, barzh, e Groe

## [[:Rummad:Marvioù 1888|Marvioù]]

Gwelet ivez : *[[:Rummad:Marvioù 1888]]*
__NOTOC__
1886

*Diwar-benn bloavezh *'1886*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
### Europa
* Niverenn kentañ ar gazetenn anarkour Freedom, krouet gant Pierre Kropotkine ha Charlotte Wilson e Londrez.
* Savet eo ar strollad Cymru Fydd (Kembre an dazont) gant tud a fell dezho gounit an emrenerezh evit Kembre.

#### Breizh

* Enklask Paul Sébillot diwar-benn bevenn ar brezhoneg.
* Krouiñ a ra ar greantour naonedat Louis Lefèvre-Utile ar gwispid Petit-Beurre.
* Lañset eo ar c'hrampouezh dentelez gant Katell Gornig e Kemper.

#### Bulgaria
* 7 a viz Gwengolo : dilezet e c'halloudoù gant Aleksandr Iañ.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 4 a viz Gwengolo : daskor Geronimo, penn an Apacheed.
* 4 a viz Kerzu : krouet eo an American Federation of Labor.
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* D'ar 26 a viz Mezheven, dizoloadenn ar fluor gant ar c'himiour gall Henri Moissan.
* Dizoloadenn ar germaniom gant ar c'himiour alaman Clemens Alexander Winkler.
* Dizoloadenn an disproziom gant ar c'himiour gall Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran.

### Armerzh

### Sport
* Mell-droad  : krouidigezh an International Board.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1886|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1886]]*
## [[:Rummad:Marvioù 1886|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1886]]*
__NOTOC__
1896

*Diwar-benn bloavezh *'1896*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* Frañsez Vallée a gemer penn ar gelaouenn Kroaz ar Vretoned, stagadenn sizhuniek da La Croix des Côtes-du-Nord
* diazezet eo an embregerezh Biscuiterie nantaise e Naoned.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ
#### Filipinez
* 30 a viz Kerzu: José Rizal zo lakaet d’ar marv.

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 3 a viz Du: dilennet eo William McKinley da Brezidant Stadoù-Unanet Amerika.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* 1 a viz Meurzh: kavet eo ar skinoberiantiz gant ar Gall Henri Becquerel.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1896|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1896]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1896|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1896]]*
__NOTOC__
1895

*Diwar-benn bloavezh *'1895*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Bro-C'hall
* 5 a viz Genver: Afer Dreyfus, koll a ra an ofiser Alfred Dreyfus e renk en arme ha barnet eo d’ar galeoù e vuhez-pad.

#### Euskadi
* 31 a viz Gouere : diazezet eo ar Strollad Broadelour Euskarat (Euzko Alderdi Jeltzalea-Partido Nacionalista Vasco) gant Sabino Arana.
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
* Afghanistan : freuzidigezh ar sklaverezh gant an emir Abdur Rahman Khan.
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika
* 30 a viz Gwengolo : ergerzhadenn vrezel gall e Madagaskar : trec'het eo ar bagadoù malgach ha kodianañ a ra ar rouanez Ranavalona. Tapet eo Antananarivo gant ar C'hallaoued.
* 7 a viz Kerzu : frigaset eo an Italianed gant an Etiopiz en Amba Alagi, hag argaset int eus Mek'ele d'an 21 a viz Genver 1896. Derc'hel a ra Menelik da vont war-raok. 
### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
* Embann a ra ar pastor kembreat William Jenkyn Jones e levr kantikoù brezhonek *Telen ar C'hristen* e Kemper. Kavout a reer ennañ troidigezh gentañ *[[Hen Wlad fy Nhadau]]* e brezhoneg.

#### Lennegezh
#### Sinema
* 22 a viz Meurzh: diskouezet o fiñvskeudennoù kentañ gant an daou vreur Auguste ha Louis Lumière.
* 28 a viz Kerzu: an abadenn gentañ ma voe paeet evit gwelet ur film bannet (gant ar vreudeur Lumière e Pariz). Lakaet eo an darvoud-se da vezañ penn kentañ ar sinema.

### Skiantoù ha politikerezh
* 5 a viz Genver: kavet eo bet ar skinoù X gant an alaman Wilhelm Röntgen.
* 8 a viz Du: kavadenn ar Skinoù X gant ar fizikour alaman Wilhelm Conrad Röntgen.
* 27 a viz Du: Alfred Nobel a sin e destamant ma ro e beadra evit sevel ar Priz Nobel goude e varv.

### Armerzh

### Sport
* 9 a viz C'hwevrer : Mintonette, anvet volley-ball diwezhatoc'h, zo ijinet gant William G. Morgan e Holyoke, Massachusetts.
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1895|Ganedigezhioù 1895]]

## [[:Rummad:Marvioù 1895|Marvioù 1895]]
* 26 a viz C'hwevrer : Fañch an Uhel (*François-Marie Luzel*), dastumer lennegezh pobl
* 28 a viz Gwengolo : Louis Pasteur, skiantour gall e Marnes-la-Coquette (Hauts-de-Seine)
* 8 a viz Kerzu : Théodore Hersart de La Villemarqué, lesanvet Kervarker, emsaver, skrivagner

__NOTOC__
1879

*Diwar-benn bloavezh *'1879*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn ar skandiom gant ar c'himiour svedat Lars Fredrik Nilson.
* Dizoloadenn ar samariom gant ar c'himiour gall Paul Émile Lecoq de Boisbaudran.
* Dizoloadenn an tuliom gant ar c'himiour svedat Per Teodor Cleve.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1879|Ganedigezhioù]]
* Loeiz Herrieu, labourer-douar, barzh, skrivagner, kazetenner hag emsaver.
* 18 Ebrel : Albert Einstein, fizikour alaman
Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1879]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1879|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1879]]*
__NOTOC__
Kachmireg

Ur yezh dardek eo ar **c'hachmireg** (کٲشُر ; RLVK: *kạ̄šur*) komzet gant 7,147,587 a dud e Kachmir dreist-holl, rannet etre India Pakistan ha Sina.

Skrivet e veze gwechall gant un doare-skrivañ ispisial anvet ar skritur charadek (*sharada*) met hiziv e vez implijet kantoc'h al lizherenneg arabek. Muioc'h-mui avat emañ o tont da vezañ ur yezh dre gomz hepmuiken.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
* Yezhoù dardek

## Liammoù diavaez

* ''Ethnologue''
Śāradā

Un abugida eo ar **skritur charadek** pe **chardek** (शारदा; RLVK: *Śāradā*) diorroet diwar ar skritur bramek (*brahmi*) en 8 kantved. Implijet e veze evit skrivañ ar c'hachmireg dreist-holl, met tamm-ha-tamm e oa bet kemeret e blas gant al lizherenneg arabek betek ma ne vez ket implijet ken hiziv. 

## Gwelet ivez
* Abugida
* Kachmireg

## Liammoù diavaez
* ''Omniglot''. Lec'hienn diwar-benn an doareoù-skrivañ
* Doareoù-skrivañ a-gozh
Konkaneg

Ur yezh indez-aryek eo ar *c'honkaneg* 
(*konkani* कोंकणी) komzet e Goa, aodoù kreisteiz Maharashtra, aodoù Karnataka ha Kerala.

Unan eus yezhoù ofisiel India an hini eo..

Levezonet-don eo bet geriaoueg c'honkaneg gant hini ar yezhoù dravidek komzet en-dro dezhi. 

Betek an 19vet kantved e veze renket evel ur rannyezh maratek.

Skrivet vez kement gant ar skritur devanagari ha gant al lizherenneg latinek pe c'hoazh gant ar skritur kannadek.

En arvar da vont da get e oa ar c'honkaneg abalamour da levezon ar portugaleg da gentañ ha war-lerc'h d'ar saozneg e-touez ar gatoliked ha da levezon ar marateg e-touez an hindoued, met deuet e oa bet a-benn an emsav da reiñ lusk d'ar yezh en-dro ha bremañ ez eo ar c'honkaneg yezh ofisiel Goa ma ra an darn vrasañ eus ar boblañs gantañ.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
* Kentelioù konkaneg
Baou voutin

|-----
! colspan=2 align="left" cellpadding="0" | 
: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Annez padel
: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Annez e-pad ar goañv
: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Annez evit neizhiañ
|-----

Ar **vaou voutin** (liester : **baoued boutin**) a zo un evn-preizh deiz, *Buteo buteo* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ
Anavezet eo ar vaou voutin diouzh an anv **sparfell vras** ivez. Ul labous-preizh deiz eo hag a vuzuilh etre 46 ha 58 cm, gant un hed-eskell eus 1,10 betek 1,32 metr.
Bevañ a ra en Europa, Azia hag Afrika. N'eo ket ul labous tremeniad nemet en norzh.

## [[Boued]]
Debriñ a ra : krignerien, stlejviled, amprevaned, ha laboused bihan.

## Annez
Neizhiañ a ra ar vaou er gwez ha chaseal er c'hoadoù ha pradennoù Europa.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar vaou voutin en urzhiad *Falconiformes* pe *Accipitriformes*.

## Sell ivez
* Rummad al laboused renket hervez o anv boutin
* Rummad al laboused renket hervez o anv skiantel



## Skeudennoù

Image:Buteo_buteo_1_(Marek_Szczepanek).jpg|
Image:Buteo_buteo_2_(Marek_Szczepanek).jpg|
Image:Buteo_buteo_3_(Marek_Szczepanek).jpg|
Image:Buteo_buteo_4_(Marek_Szczepanek).jpg|
Image:Buteo_buteo_6_(Marek_Szczepanek).jpg|
Buteo buteo MHNT.ZOO.2010.11.89.1.jpg |Museum specimen 


## Daveennoù
Yezhoù dardek

Un is-skourr indez-ariek eo ar **yezhoù dardek**, enni ar yezhoù-mañ da heul:

* Chineg (*shina*)
* Choumachteg (*shumashti*)
* Dameleg (*dameli*)
* Domakeg (*domaaki*)
* Gawareg-Bateg (*gawar-bati*)
* Kalacheg (*kalasha*)
* Kachmireg (*kashmiri*)
* Kowareg (*khowar*)
* Kohistaneg (*kohistani*)
* Ningalameg (*ningalami*)
* Pachayeg (*pashayi*)
* Paloureg (*phalura*)
Marateg

Ur yezh indez-aryek eo ar **marateg** (मराठी; RLVK: *marathī*) komzet gant tro-dro da 90 milion a dud en India e Maharashtra dreist-holl, hag ivez tro-war-dro da Goudjarat, Madhya Pradesh, Goa, Karnataka hag Andhra Pradesh.

Kavet e vez ivez e Stad "Israel", komzet gant yuzevion *[[Bene Israel]]* aet kuit eus India ha Moris.

Yezh ofisiel Maharashtra an hini eo, hag unan eus yezhoù ofisiel India.

Gwechall e veze skrivet ar marateg gant ur skritur dre dorn ispisial anvet modek (*modi*), met hiziv e vez skrivet gant ar skritur devanagari.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
* Skritur modek

## Liammoù diavaez
* Kentelioù marateg
* ''Ethnologue''
Hindoustaneg

Implijet e vez an termen **hindoustaneg** (*hindustani*) evit ober dave da veur a yezh pe rannyezh tost-keñan an eil d'eben komzet e gwalarn India ha Pakistan dreist-holl. 

Goude ar sinaeg ec'h eo an hindeg asambles gant an ourdoueg an eil yezh muiañ komzet er bed-holl e-keñver an niver a dud a ra ganti. 

An div yezh pennañ ma reer dave dezhe peurliesañ gant an termen "hindoustaneg" eo an hindeg hag an ourdoueg.

Tost-tre eo an hindeg d'an ourdoueg ha kentoc'h evit yezhoù disheñvel penn-da-benn e vez komz alies a-walc'h eus rannyezhoù eus an hevelep yezh ma reer hindoustaneg anezhi.

Evit ober an diforc'h etre an daou doare-yezh pe div yezh hindeg hag ourdoueg ec'h eo ret goût e vez skrivet an hindeg gant ar skritur devanagari evel ar sañskriteg keit ha ma vez implijet al lizherenneg arabek evit skrivañ an ourdoueg evel ma vez graet gant ar perseg. 

Dre vras e c'heller lâret emaint liammet tamm-pe-damm o-div ouzh bep a relijion hag a vammenn sevenadurel da heul: an hindeg gant an hindouegezh hag ar sañskriteg, ma'z eo bet levezonet e c'heriaoueg gantañ, keit ha m'eo bet levezonet hini an ourdoueg gant ar perseg ha drezañ gant an arabeg diwar levezon an islam.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
* Hindeg
* Ourdoueg
Skritur modek

Gwechall e veze implijet ar **skritur modek** (*modi*), ijinet er XVIIvet kantved, evit skrivañ ar marateg dre zorn, met pa zegouezhas ar wask e voe erlerc'hiet an skritur devanagari outañ tro-dro da 1950.

## Gwelet ivez
* Marateg

## Liammoù diavaez
* ''Omniglot''. Lec'hienn diwar-benn an doareoù-skrivañ
* Lec'hienn diwar-benn ar skritur modek
Morphine

## Prantadoù kentañ ar strollad

**Morphine** a oa ur strollad rock savet e 1990 e Boston (Massachusetts) get Mark Sandman, tri ezel a yae d'ober ar strollad-mañ. Anavezet a-gozh e oa Mark Sandman e Boston, pa oa bet oberiant kenañ àr leurennoù underground ar gêr-se, e-barzh strolladoù evel *Treat Her Right*, *the Hypnosonics*, pe *the Pale Brothers*, *Supergroup* (get Chris Ballew a savas *the Presidents of the United States of America*).

Ardremmez ar strollad-se a zo divoutin a-walc'h e-sell pezh 'vez graet er sonerezh rock pe pop :

sakso (sonet get Dana Colley), taboulinoù (sonet get Billy Conway pe Jerome Deupree) ha gitar-boud slide div-gordenn get Sandman, mouezh c'hwek hemañ hag ar pozioù. Setu dañvezioù ur blaz dibar a-walc'h, jazz ha blues ivez meur a wezh, pezh a voe graet "Low Rock" get Sandman e-unan.

Nebeud a ardoù met efedusañ disoc'h, ur blaz dibar peogwir ne vez ket savet ar sonerezh àr-dro 
ar gitar tredan èl kustum e-barzh ar strolladoù rock.

Album kentañ Morphine, "Good", a oa bet enrollet evit ti-embann pladennoù Rykodisc e 1991.

Degemeret mat e oa bet get burutellourion a bep seurt, ha karourion devot en deus bet ar strollad adalek ar penn kentañ. An eil a zo "Cure for Pain" (1993). Àr roudoù kani kentañ eh ae ha berzhig a-walc'h a reas, betek er radiooù a skinas kalzig tonioù zo ("Thursday", "Buena").

Troiadoù sonadegoù bras a voe da heul, dre ar Stadoù-Unanet, Europa, Bro-Japan hag Aostralia.

## Un ti-embann-pladennoù bras

Engouestlet e voe Morphine get *Dreamworks Records* e 1996, ur label major ha "Like Swimming" a voe o albom kentañ evit an ti-embann pladennoù-se. Degemeret mat-kenañ e voe get ar vurutellourion a-vicher, degemeret mat kenañ met ne reas ket kement a verzh evit pezh a sell doc'h niver ar pladennoù gwerzhet.

## Sandman d'an anaon

Aet eo Sandman d'an Anaon d'an 3 a viz Gourhelen 1999, 46 vle anezhoñ, àr ar leurenn e oa pa 
samplaas e galon, e-pad ur sonadeg er Giardini del Principe e Palestrina e-tal Roma.

E 2000 e teuas er-maez "The Night", un album hag a oa àr ar stern pa voe tapet kuit Sandman get an Ankou. Un nebeud dastumadegoù zo daet er-maez abaoe.

Diouzhtu àr-lerc'h e varv hag a-benn derc'hel bev koun Sandman hag e sonerezh (hag ivez a-benn 
serriñ argant evit ur gevredigezh, the "Mark Sandman Music Education Fundation" hec'h añv) eo 
bet savet "Orchestra Morphine" get Dana Colley ha Billy Conway ha troiadoù sonadegoù da heul. 
Tro o deus bet an daou-mañ d'en em gavet get Laurie Sargent (kaner ha soner gitar anezhoñ) ha gi da genlabourat getoñ diwezhatoc'h, e-barzh Twinemen.

Ur c'hroazhent a zo bet anvet "Mark Sandman" e Central Square e Cambridge er Massachusetts.

## Izili ar strollad :

 * Mark Sandman - gitar-boud 2 gordenn slide, kan, ograoù, tritar, gitar, piano
 * Dana Colley - saks baritone,saks tenor, saks double, tric'horneg
 * Billy Conway - taboulinoù
 * Jerome Deupree - taboulinoù

## Pladennoù

 * Good - 1992
 * Cure for Pain - 1993
 * Yes - 1995
 * Like Swimming - 1997
 * B-Sides and Otherwise -1997
 * The Night - 2000
 * Bootleg Detroit - 2000
 * The Best of Morphine: 1992-1995 - 2003
21 Gwengolo

## Darvoudoù
* 1711 : kemeret eo Rio de Janeiro gant ar c'hourser breizhat René Duguay-Trouin.
* 1792 : embannet eo ar Republik Frañs.
* 1937 : *[[The Hobbit]]* embannet gant J. R. R. Tolkien.
* 1964 : Malta dizalc'h diouzh ar Rouantelezh Unanet.
* 1981 : Belize dizalc'h diouzh ar Rouantelezh Unanet.
* 1991 : dizalc'hidigezh Armenia.
* 2001 : tarzhadenn ur bern bras temz kimiek e stal greantel Azote de France (AZF, strollad Total) distrujet ganti meur a savadur e Toloza (Haute-Garonne).

## Ganedigezhioù
* 1452 : Girolamo Savonarola, manac'h dominikan ha prezegenner italian a rennas war Firenze eus 1494 betek 1498.
* 1778 : Carl Ludwig Koch, koadc'hounezer ha naturour alaman.
* 1788 : Honoré-Charles Baston, kont Lariboisière, milour ha kannad.
* 1842 : Abdülhamit II : sultan an Impalaeriezh Otoman.
* 1866 : H. G. Wells, skrivagner saoz.
* 1881 : Éamonn Ceannt (Edward Thomas Kent), broadelour ha dispac'hour iwerzhonat.
* 1890 : Max Immelmann, nijer alaman.
* 1904 : Patrick Kavanagh, barzh saoznek eus Iwerzhon.
* 1909 : Kwame Nkrumah, prezidant Ghana.
* 1910 : Maurice Labro, filmaozer ha saver senario gall.
* 1929 : Sándor Kocsis, melldroader etrebroadel hungarian.
* 1934 : Leonard Cohen, kaner kanadian.
* 1953 : Marc Pajot, bageer-dre-lien breton.
* 1954 : Shinzo Abe, kentañ ministr Japan.
* 1955 : François Cluzet, aktour gall.

## Marvioù
* -19 : Vergilius, barzh roman.
* 1327 : Edouarzh II, roue Bro-Saoz.
* 1558 : Karl V, impalaer an Impalaeriezh Santel ha roue Spagn.
* 1761 : Gabriele Malagrida, misioner ha jezuist italian. 
* 1832 : Walter Scott, skrivagner ha barzh skosat.
* 1921 : Auguste-Marie Dubourg, arc'heskob Roazhon ha kardinal.
* 1936 : Antoine Meillet, yezhoniour gall (° 1866).
* 1957 : Haakon VII, roue Norvegia.
* 1966 : Michel-Hervé Julien, diazezer SEPNB.
* 1969 : Jack Kerouac, skrivagner stadunanat.
* 1972 : Henry de Montherlant, skrivagner gallek. 
* 1987 : Jaco Pastorius, c'hoarier gitar-boud jazz.
* 2011 : Paulette Dubost, aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.

## Lidoù
*er Relijion gatolik :
** Sant Mazhev, abostol hag avielour
**Sant Riwalan, penitiour e Mêlrant
* Deiz an dizalc'hiezh e Malta, Belize hag Armenia.
* Deiz Etrebroadel ar Peoc'h
Banglaeg

Ur yezh indez-aryek eo ar **banglaeg** pe *bengaleg* (বাংলা er yezh-se end-eeun, distaget [ˈbaŋla]) genidik eus Bengal, rannet etre Bangladesh ha Kornôg Bengal India. An eil yezh muiañ komzet en India an hini eo war-lerc'h an hindeg.

Kavet e vez ivez banglaegerion e Asam ha Tripura hag ivez e-touez an envroidi er bed a-bezh. Komzet e vez en holl gant ouzhpenn 200 millon a dud evel yezh kentañ ha pevar pe pemvet yezh muiañ komzet er bed an hini eo. https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm. 

Unan eus yezhoù ofisiel India ha yezh ofisiel Bangladesh eo ar banglaeg.

Tost-tre eo ar banglaeg unvan d'an asameg ha d'an oriyeg.

Skrivet e vez ar banglaeg gant un abugida ispsial, ar skritur banglaek.

Meur a doare-yezh banglaek ez eus, hervez al lec'h ma vez komzet ha live ar yezh: 

:**[[Rannyezh]]où lec'hel**:
::* Rannyezh ar c'hornôg *pochtchimeg* (*poshchim*)
::* Rannyezh ar reter *pourbeg* (*purbo*)

:**[[Live yezh|Liveoù yezh]]**:
::* yezh dre gomz, *tcholtibacheg* (*choltibhasha*)
::* yezh skrid, *chadubacheg* (*shadhubhasha*).

Ul lennegezh puilh zo e banglaeg, abaoe mare an Azginivelezh vanglaek, en . Un elfenn greñv eo bet evit harpañ ar vrogarouriezh en div lodenn eus Bengal. E Reter Bengal, a oa ul lodenn eus Pakistan etre 1947 ha 1971, e voe un elfenn greñv a vroadelouriezh. E miz C'hwevrer 1952 e voe lazhet gant an arme meur a zen a oa o vanifestiñ evit lakaat ar banglaeg da yezh ofisiel. Abaoe an amzer-se eo bet lakaet an 21 a viz C'hwevrer da zevezh gouel evit lidañ Emsav ar Bengaleg. Hag abaoe 1999 eo bet lakaet da Zevezh Etrebroadel ar Yezh Vamm, gant UNESCO.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
* Skritur banglaek

## Liammoù diavaez:
* ''Ethnologue''
* Lec'hienn diwar-benn ar banglaeg
Nepaleg

Ur yezh indez-aryek eo an **nepaleg** (*nepali* नेपाली pe *khaskura*) komzet gant tro-dro da 16.000.000 den en holl e Nepal, Bhoutan ha lec'hioù zo eus India ha Myanmar. 

Unan eus yezhoù ofisiel India an hini eo hag ivez yezh ofisiel Nepal, ma vez komzet evel yezh kentañ gant tro-dro d'an hanter eus ar boblañs ha meur a hini all a zo barrek warnañ evel eil yezh. 

Tost-tre eo an nepaleg d'an hindeg met degemeret ez eus bet gantañ nebeutoc'h a c'herioù o tont eus ar perseg hag ar saozneg hag oc'h implijout muic'h a c'herioù a orin sañskritek. 

Gwechall e veze skrivet gant un doare-skrivañ ispisial anvet ar skritur boudjimolek (*bhujimol*), met hiziv e vez implijet kentoc'h ar skritur devanagari.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
Pandjabeg

Ur yezh indez-ariek eo ar **pandjabeg** (*pan̄jābī*; ਪੰਜਾਬੀ e gurmukhi, پنجابی e chamukek) komzet gant 90 milion a dud er Panjab, rannet etre India (28 milion) ha Pakistan (61-62 milion).

Kavet e vez panjabegerion dre ar bed a-bezh, gant meur a hini er Rouantelezh Unanet, er Stadoù Unanet hag e Kanada dreist-holl m'emañ ar pemvet yezh muiañ komzet. 

Unan eus yezhoù ofisiel India an hini eo. 

Skrivet e vez e meur a doare-skrivañ disheñvel hervez al lec'h hag ivez hervez relijion an hini a skriv zoken: 

: * ar siked ha tud all er Pandjab en India a implij kentoc'h ar skritur gurmukhi;

: * an hindoued hag an dud all o chom e Haryana ha Himachal Pradesh a ra a-wechoù gant ar skritur devanagari;

: * ar vuzulmiz en India ha Pakistan a implij kentoc'h al lizherenneg arabek anvet skritur chamukek (*shahmukhi*)

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
* Skritur gurmukhi

## Liammoù diavaez:
* Geriadur pandjabeg
* Kentelioù pandjabeg
* Yezh ha lennegezh
* ''Ethnologue'' - Languages of India
* Lec'hienn diwar-benn ar pandjabeg
Skritur banglaek

N'eo ket ar **skritur banglaek** (*bengali*) ul lizherenneg met un abugida evel an holl doareoù-skrivañ diorroet war patrom an devanagari. Implijet e vez evit skrivañ ar banglaeg hag an asameg dreist-holl.

Un nebeud diforc'hioù bihan zo etre al lizherennoù implijet evit skrivañ ar bengaleg hag ar re implijet evit an asameg: rô (banglaeg র; asameg ৰ) ha vô (n'eus ket e banglaeg; asameg ৱ).

Meur a stumm ispisial ha luziet a-walc'h a-wechoù ivez zo evit skrivañ al lizherennoù kevrennek, da lâret eo pa c'hoarvez ur gensonenn war-lerc'h eben hep vogalenn ebet kenetreze. Diaezet a-walc'h eo deskiñ lenn ha skrivañ ar bengaleg rak en holl ez eus ur 500 lizherenn bennaket o kontañ ar re gevrennek.

## An abugida banglaek

### Ar vogalennoù
En holl ez eus 11 lizherenn gouestlet da skrivañ seizh vogalenn ar bengaleg ouzhpenn ur re diftongennoù.

E pep lizherenn silabennek diazez ez eus ur gensonenn mui ar vogalenn "o". Chenchet e c'hell bezañ ar vogalenn dre ouzhpennañ sinoù isipial. Diskwelet e vez implij ar vogalennoù stag-mañ en daolenn-mañ da heul gant skouer al lizherenn diazez ক "ko". A-hend-all e vez implijet ur sin ispisial anvet *hôshonto* (্) evit diskwel ez eo mut ar vogalenn el lizherenn diazez.

### Sinoù all

### Ar c'hensonennoù

### Ar sifroù

## Gwelet ivez:
* Abugida
* Devanagari
* Banglaeg

## Liammoù diavaez:
* ''Omniglot''. Lec'hienn diwar-benn an doareoù-skrivañ (e saozneg)
Telougoueg

Ur yezh dravidek eo an **telougoueg** (*telugu* తెలుగు) komzet gant 80 milion a dud en India hag er bed a-bezh. Unan eus yezhoù ofisiel India eo an telougoueg, komzet en Andhra Pradesh dreist-holl, e-lec'h m'emañ yezh ofisiel ar stad, hag ivez e Tamil Nadu, Karnataka, Maharastra hag en Orisa ha Chhattisgarh. A-hend-all e vez kavet telougouegerion e Bahrain, Fidji, Malaysia, Moris hag er Stadoù Unanet. 

Tost-tre eo an telougoueg d'an thenchoueg (*chenchu*), d'ar savareg (*savara*), ha d'ar waddareg (*waddar*).
Skrivet e vez an tamileg gant un abugida ispisial, ar skritur telougouek.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
* Yezhoù dravidek 
* Skritur telougouek
## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
* Geriadurioù saozneg-telougoueg
Skritur chamoukek

Ar **skritur chamukek** (*shahmukhi* **شاہ مکھی**), da lâret eo *diwar genoù ar roue*, a zo anezhañ un doare-skrivañ implijet evit skrivañ ar pandjabeg.

Diazezet emañ war stil nastalikek (*nasta'liq*) al lizherenneg arabek implijet dre voaz evit skrivañ ar perseg ha meur a yezh en India. Skrivet e vez a dehoù da gleiz.

Implijet e vez dreist-holl gant vuzulmiz e India ha Pakistan]] pa ra ar siked ha tud all er Pandjab en India kentoc'h gant ar ar skritur gurmukhi.

## Gwelet ivez
* Skritur gurmukhi
* Pandjabeg
* Lizherenneg arabek

## Liammoù diavaez
* Deskiñ chamukek
Tamileg

Ur yezh dravidek eo an **tamileg** (*tamil* தமிழ் LFE /tæmɪɻ/), komzet e Tamil Nadu (kreisteiz India) hag e Sri Lanka dreist-holl, hag ivez e Karnataka, Kerala ha Maharashtra. Kavet e vez ouzhpenn tamilegerion dre ar bezh a-bezh ha 18ved yezh muiañ komzet ar bed an hini eo gant 74 millon a dud a ra gantañ.

Ur yezh klasel bev an hini eo ha savet ez eus bet lennegezh e tamileg abaoe daou vil bloaz ha chomet eo digemm ar yezh skrivet abaoe keit-all. 
 
Tost-tre eo an tamileg d'ar malayalameg.

Unan eus yezhoù ofisiel India an hini eo, hag hini Tamil Nadu. Ur statud ofisiel he deus ar yezh ivez e Sri Lanka ha Singapour hag anavezet e vez ivez e Bonreizh Suafrika.

Disheñvel-mik eo ar yezh skrivet klasel (*centamil*) diouzh ar yezh komzet (*koduntamil*). Rannyezhoù lec'hel ez eus ivez.

## Gwelet ivez
* Yezhoù dravidek
* Roll yezhoù ofisiel India
* Skritur tamilek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue'' 
* ''Rosetta Project'' 
* ''Mirdi ar yezhoù''
* Yezh ha lennegezh
* Deskiñ tamileg - 
* Testennoù ha kentelioù tamileg a-bep seurt
Hindeg

Ur yezh indez-ariek eo an **hindeg** pe **hindi** (हिन्दी; RLVK: *hindī*) komzet gant tro-dro da 500 milion a dud e norzh ha kreiz India dreist-holl met ivez e meur a vro all dre ar bed a-bezh, da skouer e Fidji, Moris, Guyana, Surinam, Trinidad ha Tobago hag en Emiradoù Arabek Unanet.

Yezh kentañ 180 milion a dud en India ec'h eo an hindeg, hag ouzhpenn-se e vez implijet eno evel eil yezh gant 300 milion a dud all.

Goude ar sinaeg ec'h eo an hindeg asambles gant an ourdoueg an eil yezh muiañ komzet er bed-holl e-keñver an niver a dud a ra ganti. 

Gant ar saozneg ec'h eo an hindeg unan eus div yezh ofisiel pennañ India.

Tost-tre eo an hindeg d'an ourdoueg ha kentoc'h evit yezhoù disheñvel penn-da-benn e vez komz alies a-walc'h eus rannyezhoù eus an hevelep yezh ma reer hindoustaneg anezhi.

Evit ober an diforc'h etre an daou doare-yezh pe div yezh hindeg hag ourdoueg ec'h eo ret goût e vez skrivet an hindeg gant ar skritur devanagari evel ar sañskriteg keit ha ma vez implijet al lizherenneg arabek evit skrivañ an ourdoueg evel ma vez graet gant ar perseg. 

Dre vras e c'heller lâret emañ liammet tamm-pe-damm o-div ouzh bep ur relijion hag ur vammenn sevenadurel da heul: an hindeg gant an hindouegezh hag ar sañskriteg, ma'z eo bet levezonet e c'heriaoueg gantañ, keit ha m'eo bet levezonet hini an ourdoueg gant ar perseg ha drezañ gant an arabeg diwar levezon an islam.

Meur a rannyezh ez eus hervez al lec'h, ha degemeret eo bet ar kadiboleg (*khadiboli* pe *sarhindi*) evel yezh unvan er skolioù.

Evit lod ez eus yezhoù all ken tost ouzh an hindeg ma vefe gwelloc'h ober *rannyezhoù* oute kentoc'h evit yezhoù ha tabutet zo bet ivez en un doare kriz hag-eñ ez eo ar pandjabeg, ar bihareg, ar maitileg, ar bodjpoureg hag ar magadeg yezhoù en o-unan pe rannyezhoù hindek.

Skrivet e vez gant ar skritur devanagari

## Notennoù

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
* Devanagari
* Kadiboleg
* Ourdoueg
* Hindoustaneg

## Liammoù diavaez
* Yezhadur berr an hindeg
* ''Ethnologue''
* Lec'hienn diwar-benn an hindeg
* Skridoù hag ur geriadur hindeg
* Deskiñ lenn ha skrivañ hindeg
* Geriadur hindeg
Skritur boudjimolek

Un doare-skrivañ bet implijet gwechall e Nepal eo ar **skritur boudjimolek** (*bhujimol*). 

E 2003 e voe dizoloet ur vrikenn e Kathmandu warni un destenn skrivet gant ar skritur bramek (*bramhi*) keñver-ouzh-keñver gant ar skritur boudjimolek. 

Skrivet e oa bet en IIIde kantved a-raok Jezuz.

## Gwelet ivez
* Nepaleg
* Abugida
Potwareg

Ur yezh indez-aryek eo ar **potwareg** (*potwari*, anvet ivez *pothohari* ha *mirpuri*), komzet eus Rawalpindi e Pakistan betek Mirpur war ar vevenn kachmirek. 

Ur yezh kar d'ar pandjabeg ha d'ar romeg, yezh an jispsianed.
22 Gwengolo

## Darvoudoù
* 1485 : krouidigezh Parlamant Breizh gant Frañsez II, dug Breizh.
* 1792 : kentañ devezh ar C'hentañ Republik c'hall, ha kentañ devezh an deiziadur republikan gall (*primidi [[Vendémiaire]]* ar bloaz I).
* 1888 : niverenn gentañ an National Geographic Magazine zo embannet.
* 1894 : Kengor Luskad al labourerien ha krouidigezh Kuzul broadel al labourerien e Naoned.
* 1934 : tarzhadenn ha tan e mengleuz glaou Gresffordd e biz Kembre : 266 a vicherourien zo lazhet.
* 1960 : dizalc'hiezh Mali.
* 1980 : deroù ar brezel etre Iran hag Irak.
* 1980 : sevel a reer ar sindikad Solidarność e Polonia.
* 2000 : David Douillet, judoka gall, kampion olimpek e Sydney (Aostralia).
* 2007 : Kolier an Erminig roet da Job an Irien, Rhisiart Hincks, Frañsez ar C'hemener ha Martial Pezenneg, e Sant-Brieg.
* 2010 : gant Parlamant Katalonia eo aprouet al lezenn a ra eus an okitaneg ur yezh kenofisiel e Katalonia hag ar yezh voas e Traoñienn Aran.

## Ganedigezhioù
* 1741 : Peter Simon Pallas, loenoniour ha louzawour alaman.
* 1791 : Michael Faraday, fizikour saoz.
* 1902 : Christian Stengel, filmaozer, produour ha saver senario gall.
* 1953 : Ségolène Royal, politikourez c'hall.
* 1958 : Andrea Bocelli, kaner italian.
* 1976 : Ronaldo, melldroader etrebroadel brazilian.

## Marvioù

* 1890 : Auguste Mayer, livour breizhat.
* 1457 : Per II, dug Breizh (1450-1457).
* 1872 : Vladimir Dal, geriadurour rusianek.
* 1914 : Alain-Fournier, skrivagner gall, oberour *Le Grand Meaulnes*.
* 1921 : Aogust-Mari Dubourg, kardinal gall, arc'heskob Dol, Roazhon ha Sant-Maloù.
* 1932 : Outram Bangs, loenoniour stadunanat.
* 1956 : Frederick Soddy, skingimiour saoz, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1921.
* 1978 : Jean Guéhenno, kazetenner ha skrivagner gall.
* 1994 : Edward Shackleton, beajour saoz.
* 2006 : Loís Combas, beleg, skrivagner ha geriadurour okitanek.
* 2009 : Romanas Arlauskas, mestrc'hoarier echedoù lituanian.

## Lidoù
* Sant kristen an deiz : Sant Emeran
* Iliz katolik roman
** Sant Maoris, merzher suis († 305)
** Sant Kado, abad ha merzher kembreat († 6vet kantved)
** Sant Urvan, penitiour
*Deiz an dizalc'hiezh e Bulgaria
*Deiz an dizalc'hiezh e Mali
Pachtoueg

Ur yezh iranek eo ar **pachtoueg** pe **pouc'htoueg** (*pashto* pe *pukhto* پښتو), komzet gant 39 millon a dud en Afghanistan ha kornôg Pakistan (16%-20% eus ar boblañs). 

Kavet e vez ivez pachtouegerion e Sind (Karachi, Hiderabad e kornôg Punjab (Pakistan), e norzh India hag e biz Iran.

E 1964 e oa bet disklêriet ar pachtoueg unan eus div yezh ofisiel Afghanistan gant an dareg (*dari*).

Div rannyezh pennañ a zo: hini an norzh komzet gant tro-dro da 24 milion a dud hag hini ar su komzet gant tro-dro da 16 milion a dud.

Skrivet e vez ar pachtoueg gant al lizherenneg arabek gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn evit sonennoù na vezont ket kavet en arabeg https://web.archive.org/web/20120118065122/http://www.khpalapashtu.com/sitee/pashtula/pasalph.htm. Mui-ouzh-mui avat e vez implijet al lizherenneg latinek, dreist-holl evit skrivañ ar yezh war ar c'henwiad.

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
* Free Online Pashto Dictionaries
Romeg

Ur yezh indez-aryek eo ar **romeg** (*romanes*, *romanì*), komzet gant tro-dro da 1,5 milion a *[[Romed]]* ha *[[Sinted|sintad]]* (*[[jipsian]]ed*) dre ar bed a-bezh.
* Roumania - 273 500 (1,2%)
* Slovakia - 253 943 (4,8%)
* Republik Tchek - 200 000 (1,7%) 
* Bulgaria - 187 900 (2,48%)
* Hungaria - 150 000 (1,5%)
* Albania - 60 000 (1,67%)
* Gres - 40 000 (0,36%)
* Turkia - 10 633 (niveradeg 1960)
* Aostria - 6 273 (2001)

Genidik eus India eo ar yezh-mañ ha kar eo d'ar pandjabeg ha d'ar potwareg. 

## Rannyezhoù
Meur a rannyezh zo :
# *Vlac'heg* (*vlax*) (Albania, Serbia, Montenegro, Bosnia-ha-Herzegovina, Hungaria, Roumania, Moldova, Ukraina, Aostria
# *Romeg balkanek* (Turkia, Gres, Bulgaria, Makedonia, Serbia, Montenegro, Roumania, Moldova hag Ukraina
# *Romeg [[Kembre]]*
# *Romeg [[Finland]]*
# *Sinteg* (Aostria, Kroatia, Republik Tchek, Frañs, Alamagn, Italia, an Izelvroioù, Polonia, Serbia, Montenegro, Slovenia ha Suis)
# *Romeg karpatek * (Republik Tchek, su Polonia, Slovakia, Hungaria, Roumania ha Ukraina)
# *Romeg baltek* (Estonia, Latvia, Lituania, norzh Polonia, Belarus, Ukraina ha Rusia)

Teir rannyezh zo ivez en Anatolia :
# Romeg rumelek (*rumely*) e Uskudar ; geriaoueg levezonet-don gant ar gresianeg
# Romeg anatolek ; geriaoueg levezonet-don gant an turkeg, ar c'hurdeg hag ar perseg
# Romaneg pochek (*posha*), komzet gant ar jipsianed genidik eus Armenia.

## Statud ofisiel
Anzavet ez-ofisiel eo ar romeg er Stadoù-mañ : Alamagn, Aostria, Bosnia-ha-Herzegovina, Colombia, Danmark, Finland, Hungaria, Kosovo, Montenegro, Makedonia an Norzh, Norvegia, Polonia, Roumania, Serbia, Slovakia ha Sveden.

## Gwelet ivez
* Kaloeg

## Liammoù diavaez
* Stad ar yezh en Europa
* ''Ethnologue''
* Geriadur romeg-saozneg
* Lech'ienn diwar-benn ar yezhoù romek (e spagnoleg)
* Elfennoù yezhadur (e spagnoleg)
Kaloeg

Kentoc'h evit ur yezh ez eo ar **c'haloeg** (*caló*) ul luc'haj komzet gant ar jispianed) (spagnoleg: *gitanos*) e Spagn.

A-orin romek an hini eo bet lezezonet dont-tre gant ar spagnoleg e pep keñver.

Implijet e vez gante dreist-holl evel ur yezh kuzh.

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
* Caló
* Notennoù yezhadur ha skwerioù

## Gwelet ivez
* Romeg
Kadiboleg

Ur rannyezh hindek eo ar **c'hariboleg** (*khariboli*) ha talvezout a ra da yezh unvan ar yezh-se evit he deskiñ er skolioù hag evit ober ganti dre skrid dre vras.

## Gwelet ivez

* Hindeg
* Ourdoueg
* Hindoustaneg
Thenchoueg

Ur yezh dravidek eo an **thenchoueg** (*chenchu * pe *chenchwar*) komzet gant tro-dro da 2 000 den en Andhra Pradesh (India). Tost-tre eo d'an telougoueg.

## Gwelet ivez
* Telougoueg
* Yezhoù dravidek
Grant Lee Buffalo

**Grant Lee Buffalo** a oa ur strollad rock a Los Angeles, ennañ Grant-Lee Phillips (kan ha gitar), Paul Kimble (gitar-boud) ha Joey Peters (taboulinoù). Ar tri soner-mañ a oa bet e-barzh ur strollad arall e Los Angeles : Shiva Burlesque. 4 albom zo bet graet gete get ar strollad-se, an hani diwezhañ, "Jubilee" e 1998, hep Kimble, aet kuit ag ar strollad. Àr-lerc'h ar bladenn diwezhañ-mañ e voe freuzet ar strollad ha Phillips a gendalc'has get ur remzad solo en ur ober berzhig a-walc'h. E 2001 e teuas er-maez "Storm Hymnal", un dastumadeg sonennoù "single", rouez pe chomet diembann.

Liv ar sonerezh country a zo àr sonerezh Grant Lee Buffalo, get blaz America a-dra-sur (Neil Young pe Tim Buckley ha re 'rall), kaset get mouezh fromus Phillips. Politikerezh ha kudennoù ar gevredigezh a vez diskuilhet er pozioù (da skouer "Lone Star Song" en album "Mighty Joe Moon" hag a veneg seziz truezus Waco). Troiadoù sonadegoù get strolladoù bras o deus graet e-pad hanterenn gentañ ar bleioù 1990 (REM, Pearl Jam ha the Smashing Pumpkins).

## [[Albom]]où :

Fuzzy (1993)

Mighty Joe Moon (1994)

Copperopolis (1996)

Jubilee (1998)

## Dastumadoù :

Storm Hymnal (2001)
Niver peurvat

Graet e vez **niver peurvat** eus an niveroù anterin a zo kevatal da sammad o rannerioù, estregeto o-unan eveljust.

Da skouer eo peurvat 6 rak 6 = 2 × 3, setu eo 1, 2, 3 ha 6 rannerioù 6. Sammad rannerioù 6 (estreget 6) eo neuze :
:1 + 2 + 3 = 6

Gant Euklides, en , e oa bet dizoloet ha prouet kement-mañ:
Ma 'z eus un niver kentael eus M=2^p-1\, neuze eo peurvat M\cdot\left ( \frac{M+1}{2} \right ) = 2^{p-1}(2^p - 1).

Gant Leonhard Euler, en , e oa bet prouet emañ an holl niveroù peurvat par er stumm kinniget gant Euklides. Setu eo liammet klask niveroù peurvat par gant klask niveroù kentael Mersenne (niveroù kentael e stumm 2*p*-1).

N'eus ket bet kavet niver peurvat ampar ebet met n'eur ket deuet a-benn da brouiñ n'eus ket anezho kennebeut. Prouet ez eus bet avat e rank an niveroù peurvat ampar kaout 11 faktor kentael da nebeutañ, unan anezho da nebeutañ brasoc'h eget 300&nbsp;000. Prouet ez eus bet ivez n'eus hini ebet bihanoc'h eget 10^{300}.

## An niveroù peurvat kentañ
N'eus nemet pevar niver peurvat bihanoc'h eget 100&nbsp;000, hag anavezet int abaoe an Henamzer. Setu int amañ :
* 6 = 1 + 2 + 3
* 28 = 1 + 2 + 4 + 7 + 14 
* 496 = 1 + 2 + 4 + 8 + 16 + 31 + 62 + 124 + 248
* 8128 = 1 + 2 + 4 + 8 + 16 + 32 + 64 + 127 + 254 + 508 + 1016 + 2032 + 4064

## Un dra iskis
Pa vez rannet pep hini eus ar c'hevatalderioù amañ a-us dre an niver peurvat a glot ganto e tizoloer ur perzh eus kevrennoù egiptat 'zo :
* 1 = 1/6 + 1/3 + 1/2
* 1 = 1/28 + 1/14 + 1/7 + 1/4 + 1/2
* ha memes tra gant ar re all

## Gwelet ivez :
Niver puilh - Niver karantezus - Niver diouerus - Niver kentael - Niver kazi peurvat
Niver kazi peurvat

E matematik e vez graet **niver kazi peurvat** eus an niveroù anterin *n* a-seurt gant σ(n) = 2n + 1, e lec'h m'eo σ ar fonksion a ro sammad rannerioù *n*, *n* en o zouez. Dre ret ez eus niveroù puilh eus an niveroù kazi peurvat. N'eus bet kavet niver kazi peurvat ebet betek-henn, met prouet ez eus bet n'eus hini ebet bihanoc'h eget 1035, ha ma 'z eus eus un niver peurvat neuze en deus seizh ranner da nebeutañ.

## Gwelet ivez :
Niver puilh - Niver karantezus - Niver diouerus - Niver peurvat - Niver kentael