open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gysbert Japiks

**Gysbert Japiks** pe **Japicx** (1603&ndash;1666) a oa ur skrivagner frizek eus an Izelvroioù.

Ganet e voe Gysbert Japiks e Boalsert, e Friz, hag er gêriadenn-se e tremenas ar braz eus e vuhez, o labourat evel mestr-skol. Eno ivez e varvas e 1666, gant ar vosenn. Ouzhpenn ar frizeg hag an nederlandeg, e ouie saozneg ha latin. Ober a reas ur yezh lennegel eus e yezh-vamm, ar frizeg, dre e skridoù. E 1640, d’an oad a 37 vloaz, e embannas e levr brudetañ *Friesche Tsjerne* (a vefe skrivet *Fryske Tsjerne* bremañ). Goude e varv e voe embannet barzhonegoù all savet gantañ, dindan an titl *Friesche Rymlerye* (1668). 

Ur priz, *Gysbert Japicxpriis*, a vez roet bep daou vloaz gant gouarnamant proviñs Friz d’un oberenn lennegel savet e frizeg.

## Liamm diavaez
* Museum Gysbert Japicxhûs
Orobó

**Orobó** zo ur gumun eus Brazil e biz stad Pernambuco, a-stok ouzh stad Paraíba.

## Pennad kar
*Kumunioù Pernambuco
Tel qu'il est

***Tel qu'il est*** zo ur ganaouenn c'hallek savet e 1936 gant Maurice Alexander (1902-1980) (evit an ton, doare tango), ha Charlys (1896-1955) & Maurice Vandair (1905-1982) (evit ar son).

Krouet e voe gant Fréhel da gentañ-penn hag adkanet gant un toullad mat a arzourien all, Annie Cordy, Lucienne Delyle, Nancy Holloway, Georgette Plana ha Renaud en o zouez.

## Pozioù ar ganaouenn
* E lec'hienn frmusique.ru. 

## Liamm diavaez
*(YouTube) Fréhel, eilet gant an akordeonour Maurice Alexander hag e laz-seniñ.
Quixaba

**Quixaba** zo anv meur a lec'h e Brazil.

## Lec'hioù
* Quixaba (Paraíba)
* Quixaba (Pernambuco)
* Quixaba (Uiraúna), e Pareiba.

## Pennad kar
* Quixabeira, e Bahia.
Boa Viagem

**Boa Viagem** zo un anv-lec'h portugalek hag a gaver e Brazil.

## Gerdarzh
Dont a ra eus unan eus anvioù ar Werc'hez Vari, Nossa Senhora da Boa Viagem, enoret en Belo Horizonte, kêr-benn Minas Gerais.

## Lec'hioù

###### 
#### Kumunioù
*Boa Viagem (Ceará) - e Ceará,

#### Karterioù
*Boa Viagem (Belo Horizonte) - karter e Belo Horizonte, Minas Gerais, 
*Boa Viagem (Niterói) - karter e Niterói, Rio de Janeiro,
*Boa Viagem (Recife) - karter e Recife, e Pernambuco, 
**Praia de Boa Viagem - traezheg e Recife
**Avenida Boa Viagem - bali-veur e Recife
*Enez Boa Viagem - enez e Baía da Guanabara, e Rio de Janeiro, 
*Praia da Boa Viagem - traezheg e Salvador, Bahia,

#### Traoù all
*Boa Viagem Esporte Clube - kleub mell-droad Boa Viagem, e Ceará, 
*Bateria de Nossa Senhora da Boa Viagem - kreñvlec'h en Enez Boa Viagem, e bae Guanabara, 
*Iliz-veur Boa Viagem - iliz-veur da Nossa Senhora da Boa Viagem, en Belo Horizonte, en Minas Gerais.

###### 
*Serra da Boa Viagem - menez e parrez Quiaios
Enez Boa Viagem

**Enez Boa Viagem** pe **Enez ar Veaj Vat** (*Ilha da Boa Viagem* e portugaleg) zo un enezenn e bae Guanabara, e kêr Niterói, e stad Rio de Janeiro, e Brazil. 

Abaoe ar bloavezhioù 1970 eo stag ouzh an douar-bras gant ur pont.
Niterói

**Niterói** zo ur gêr eus Brazil, e stad Rio de Janeiro, war aod Bae Guanabara. 497.893 a dud zo o chom enni, hervez a zo bet niveret e 2016.
Rio Ipanema

Ar **Rio Ipanema** zo ur stêr eus Nordeste Brazil. Eieniñ a ra en Alagoas ha tremen dre Pernambuco ma ya da gemberiñ gant ar Stêr São Francisco.

## Adstêrioù

## Kumunioù treuzet
Guanabara

**Guanabara** zo un anv-lec'h eus Brazil : 
*hini bae Guanabara, ma emañ kêrioù Rio de Janeiro ha Niterói‎ . 
*hini stad Guanabara, unan eus stadoù Brazil etre 1960 ha 1975.

Hag ivez : 
*Guanabara (Joinville), karter e kêr Joinville (Santa Catarina), e Santa Catarina, 
*Jardim Guanabara, e stad Rio de Janeiro.
Bae Guanabara

**Bae Guanabara** zo ur bae eus Brazil, ma emañ kêrioù Rio de Janeiro ha Niterói‎.

### Ar stêrioù a deu d'aberiñ er bae
* Canal do Cunha
* Canal do Mangue
* Rio Acari
* Rio Alcântara
* Rio Bomba
* Rio Caceribu
* Rio Carioca
* Rio Estrela
* Rio Guapi
* Rio Guaxindiba
* Rio Iguaçu
* Rio Imboaçu
* Rio Inhomirim
* Rio Irajá
* Rio Macacu
* Rio Magé
* Rio Maracanã, com 8.500 metros de extensão
* Rio Marimbondo
* Rio Méier, com 3.470 metros de extensão
* Rio Meriti
* Rio Pavuna
* Rio Piraque
* Rio Quitungo, com 3.560 metros de extensão
* Rio Roncador
* Rio Saracuruna
* Rio Sarapuí
* Rio Suruí
* Rio Timbó
* Rio Trapicheiros
* Rio Iriri
* Rio Guaraí
* Rio Guapimirim
* Rio Joana
* Rio Jequiá

## Inizi ar bae
* Ilha d'Água 
* Ilha da Boa Viagem 
* Ilha da Conceição 
* Ilha da Laje 
* Ilha das Cobras 
* Ilha das Enxadas 
* Ilha das Flores (ilhas do Engenho, Ananases, Mexinguira i Carvalho) 
* Ilha do Brocoió 
* Ilha de Mocanguê 
* Ilha de Paquetá 
* Ilha de Villegagnon 
* Ilha do Bom Jesus da Coluna 
* Ilha do Boqueirão 
* Ilha do Governador 
* Ilha do Rijo 
* Ilha do Pinheiro 
* Ilha do Sol 
* Ilha Fiscal
Iguaçu

**Iguaçu** zo un anv-lec'h eus Brazil, kar d'an anv Iguazu a gaver en Arc'hantina.

## Gerdarzh
Un anv gwaraniek eo, diwar ar gerioù *i*, dour, ha *guazu*, ledan.

## Stêrioù
Div stêr zo anvet Rio Iguaçu e Brazil :
* ar Rio Iguaçu, e stad Rio de Janeiro ;
* ar Rio Iguaçu, e stad Paraná ;
** Lammoù-dour an Iguaçu, un hollad 275 lamm-dour;
** Parque Nacional do Iguaçu park broadel.

## Kumunioù
;e stad Paraná
* Boa Esperança do Iguaçu 
* Cruzeiro do Iguaçu 
* Foz do Iguaçu 
* Nova Prata do Iguaçu
* Quedas do Iguaçu 
* Rio Bonito do Iguaçu 
* São Miguel do Iguaçu 
* São Pedro do Iguaçu 
* Serranópolis do Iguaçu.
;e stad Rio de Janeiro 
* Nova Iguaçu
;e stad Goiás 
* Nova Iguaçu de Goiás .

hag ivez
* *Porto Iguaçu*, anv portugalek Puerto Iguazú, e Misiones, en Arc'hantina.

### Bourc'hioù
; e Ceará
* Iguaçu (Canindé), distrig e kumun Canindé;

; e Minas Gerais
* Iguaçu (Ipatinga) karter en Ipatinga;
* Iguaçu (bourk) , bourk e Bom Jesus do Galho.

## Istor
* Território do Iguaçu , tiriad kevredadel etre 1943 ha 1946;
* Iguaçu Velho, anv kozh kêr Iguaçu, hiriv Nova Iguaçu, e stad Rio de Janeiro;

## Pennadoù kar
* Yguazú, stêr
* Puerto Iguazú
Stêr Iguaçu

Ar stêr **Iguaçu** (e portugaleg), pe **Iguazú** (e spagnoleg), zo ur stêr eus gevred Brazil dreist-holl, hag eus biz Arc'hantina, en kreiz Suamerika, dezhi 1300&nbsp;km hed.

Eieniñ a ra er Serra do Mar, en stad Paraná,treuziñ a ra ar stad-se a reter da gornôg, ober an disparti etre Arc'hantina ha Brazil a-hed meur a gant kilometr, a-raok kemberiñ gant ar stêr Paraná.

## Endro
E Gouhere 2000 e oa bet taolet 4,000,000 a litradoù eoul-maen er stêr, eus ul labouradeg eoul nepell diouzh Curitiba.
Yguazú

**Ur stêr all eo an [[Iguazú]]*.

**Yguazú** (*río Yguazú* e spagnoleg) zo ur stêr eus Paraguay e departamantoù Caaguazú hag Alto Paraná. Adstêr eo d'an Acaray entre distrigoù Hernandarias ha Ciudad del Este.

## An anv
Un anv gwaraniek eo, eus *y*, dour, ha *guasu*, bras.
Iguazú

**Iguazú** zo un anv hag a gaver e lec'hanvadurezh Arc'hantina, hag a gaver en hini Brazil ivez, skrivet **[[Iguaçu]]** neuze.

*Da gentañ eo anv ar stêr Iguaçu
**Brudet eo lammoù-dour an Iguazú, lammoù-dour ar stêr-se
*Meur a gêr zo war lez ar stêr:
**Puerto Iguazú, en Arc'hantina, war lez ar stêr, damdost d'al lammoù-dour.

## Pennadoù kar
* Yguazú
Brooks Wheelan

**Brooks** Patrick **Wheelan**, bet ganet e Cedar Rapids (Iowa, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 21 a viz Eost 1986, a zo un arzour stadunanat. Skrivagner, aktour skinwel, podcaster eo eñ.
Thomas Pesquet

**Thomas Pesquet**, bet ganet e Rouen d'ar 27 a viz C'hwevrer 1978, a zo un astraer gall en Ajañs Europa evit Ergerzh an Egor.

## Kefridioù en egor

### Kefridi Proxima
Asambles gant an Amerikanez Peggy Whitson, astraerez-enklaskerez war ar vevgimiezh, hag ar c'homandant-bourzh rusian Oleg Novitsky eo aet d’an egorlec'h etrevroadel e miz Du 2016, ha distroet eo miz Even 2017.

### Kefridi Alpha
D’an  ez eas Pesquet d’an egorlec’h etrevroadel adarre, er wech-mañ ne oa ket gant ur Soyouz met gant ur Crew Dragon. D’ar  ez eas da gomandant an egorlec’h betek an . Dont a reas en-dro d’an Douar d’an .

## Levrlennadur
### Levrioù a-zivout dezhañ
*  *Dans la combi de Thomas Pesquet*, gant Marion Montaigne, Dargaud, 2017 
*  *L'incroyable destin de Thomas Pesquet, astronaute*, gant Pierre Oertel hag Erwann Surcouf, Bayard jeunesse, 2022,  (levr skeudennaouet evit ar vugale)
### Emvuhezskrid
*  *Ma vie sans gravité*, gant Thomas Pesquet, Flammarion, 2023 
### Levrioù da skoazellañ kevredigezhioù
*  *100 photos pour la liberté de la presse*, Reporters sans frontières, 2017, , evit Reporters sans frontières
*  *La Terre entre nos mains*, Flammarion, 2022, , evit les Les Restaurants du Cœur
*  *Thomas Pesquet raconte notre planète bleue*, Flam Jeunesse, 2023, , evit Aviation sans frontières

## Daveoù
Berthe Savigny

**Berthe Savigny**, bet ganet e 1882 e Kemper hag aet d'an Anaon e 1958, a oa ur gizellerez hag ul livourez emzesket vreizhat. C'hoar e oa da Bierre de Belay ha mignonez e voe da Emile Bernard. He dad, Azema, e oa ul livour e-unan.

En he bugaleaj he devoa kejet ouzh Paul Gauguin, Guillaume Apollinaire ha Max Jacob.

Brudet eo dreist-holl abalamour d'he "Babigoù", produet adalek 1927 gant an ti Henriot Quimper ha gwerzhet hiziv c'hoazh.

## Notennoù
Joast Hiddes Halbertsma

**Joast Hiddes Halbertsma** (Grou, Boarnsterhim, 23 a viz Here 1789 - Deventer, 27 a viz C'hwevrer 1869) a oa ur skrivagner hag ur geriadurour frizek, hag ur pastor mennonat. Studiet en doa an doueoniezh ha prezeg a reas e Boalsert ha Deventer. Etre 1834 i 1858 e troas e frizeg Aviel Mazhev ha diazezañ doare-skrivañ frizeg ar c'hornôg. Skrivañ a reas pennadoù diwar-benn Gysbert Japicx ha meur a bennad all ivezivez.

Asambles gant e vreudeur Eeltsje ha Tsjalling Hiddes Halbertsma e voe unan eus ar re a gasas al lennegezh frizek war-raok en  hag eus ar re gentañ a liammas ar romantelezh hag al lennegezh komzet e Friz. E 1822 e embannas e oberenn gentañ, un dastumad kanaouennoù frizek, *De Lapekoer fen Gabe Scroar*. E 1871 e voe embannet e oberenn ziwezhañ *Rimen en Teltsjes* (barzhonegoù ha kontadennoù). Goude e varv e voe embannet gant unan eus e vreudeur al lodenn gentañ eus e c'heriadur *Lexicon Frisicum*.

## Notennoù
Ar vran hag al louarn

***Ar vran hag al louarn*** zo anv brezhonek ur fablenn meur a stumm dezhi.

## Orin
Dont a ra ar fablenn eus ur vojenn henc'hresianek savet e komz-plaen gant Aisopos en Henamzer, war-dro ar  hag ar . Aisopos eo tad ar fablennoù en hengoun lennegel Europa.
 
War e lerc'h e voe lakaet *Ar vran hag al louarn*, ha meur a fablenn all, e gwerzennoù latin gant Phaedrus (10 kent JK - war-dro 54 goude JK).

Ne voe ket peurankouaet er Grennamzer pa weler er *[[Roman de Renart]]* ar vran Tiecelin, he devoa laeret ur fourmaj digant ur gozhiadez, o leuskel he zamm da vont gant al louarn.

E 1647 e voe embannet un droidigezh c'hallek diwar Phaedrus, savet marteze gant Louis-Isaac Lemaistre de Sacy (1613-1684).

Gant an holl skridoù-se e oa bet awenet ar barzh gallek Jean de La Fontaine (1621-1695), en e zastumad fablennoù gallek, embannet en 1668. Hennezh eo awener an darn vrasañ eus ar fablennoù brezhonek a gaver abaoe an .

## Skridoù brezhonek
Pevar stumm brezhonek anavezet zo da vihanañ.
;
Savet e oa bet an doare brezhonek koshañ e 1828, gant Guillaume Ricou, e-barzh *[[Fablou Esop troët en brezonec]]*.

Un doare all zo bet savet gant Yves Louis Marie Combeau e 1836-37 ; adembannet eo bet e 2005.

N'eo ket bet lakaet ar fablenn e brezhoneg gant Pierre Désiré de Goësbriand en e levr *[[Fables choisies de La Fontaine traduites en vers bretons]]* e 1836.
;
E 1907 e voe embannet doare Joachim Lamour (1841-1927) e stumm ur ganaouenn.

E 1935 e voe embannet doare Potr Treoure (1874-1952) el levr *[[Barzaz ha Soniou evit ar vugale]]*, hag adembannet goude ar brezel en e levr *[[Mojennou ha Soniou]]*.
;
Adembannet eo bet skrid Kombod gant Daniel Doujet el levr *[[Fablennoù Jean de la Fontaine]]* evit Al Lanv e 2005.

### Enrolladur brezhonek
E 2010 e oa bet enrollet gant Christophe Gac er studio Radio Émeraude (Ar Folgoad) hag embannet gant an ti Éditions Ti ar Vro Bro-Leon (Lesneven) e miz Du dindan stumm ul levrig pozioù ha div bladennig-arc'hant, a ginnig 52 ganaouenn ha 4 fablenn e brezhoneg : *[[Kanit 'ta tudoù]]*.

## Sonerezh
Pezhioù sonerezh zo bet savet gant meur a soaozour.
* Louis-Nicolas Clérambault (1676-1749)
* Jacques Offenbach e *Six Fables de La Fontaine* (1842) 
* Charles Gounod (1857)
* Benjamin Godard e*Six Fables de La Fontaine* (~1871)
* Louis Lacombe (1888)
* Charles Lecocq e *Six Fables de Jean de la Fontaine* (1900)
* André Caplet e *Trois Fables de Jean de la Fontaine* (1919)
* Maurice Delage e *Deux fables de Jean de la Fontaine* (1931)

*Kanet eo bet barzhoneg La Fontaine gant Les Frères Jacques.
*Gant Giovanni Arpino ez eus bet savet un heuliad italianek d'an istor, ma weler merc'h al louarn o lazhañ ar vran.
*Gant Ivan Krilov eo bet lakaet e ruseg.

## Notennoù ha daveennoù
Grandville

**Granville**, pe **Jean-Jacques Grandville**, lesanv **Jean Ignace Isidore Gérard**, bet ganet d'an 13 a viz Gwengolo 1803 e Nancy (Bro-C'hall) hag aet d'an Anaon d'ar 17 a viz Meurzh 1847 e Vanves, a oa ur flemmtresour, ur skeudennaouer hag ur maendresour gall.

Brudet eo dreist-holl abalamour d'e loened ha d'e blant denheñvel hag ivez evel skeudennaouer La Fontaine pe Jonathan Swift. Unan eus tadoù ar surrealourien a vez graet anezhañ.

## Un nebeud oberennoù
* *les Métamorphoses du Jour*, 1828
* *les Animaux peints par eux-mêmes*, 1839
* *les Fleurs animées*, 1847
* *Crime et expiation*, 1847


Ch 1 Gulliver Grandville 03.jpg|*[[Beajoù Gulliver]]*
Grandville Tiere als Feuerwehr.jpg|*Paotred an tan o labourat*
Grandville leLoup Et Le Chien.jpg|*La Fontaine, Ar [[bleiz]] hag ar [[ki|c'hi]]*
Joachim Lamour

**Joachim Lamour** (1841 e Logunec'h - 1927 e Pondivi) a oa ur beleg breizhat ha skrivagner brezhonek. Person e voe e-pad pell e Sterwenn, e Bro-Gwened. Berzh a reas e zastumad kontadennoù *Bim-bim, Mizer*, embannet e-barzh Dihunamb da gentañ hag e stumm ul levr da c'houde.

## Oberennoù
* Fablenn : Ar Vran hag al Louarn
* Bim-bim, Mizér, ha guerzenneu deverrus aral
Dance Me to the End of Love

***Dance Me to the End of Love*** a zo ur ganaouenn saoznek savet gant ar barzh ha soner kanadian Leonard Cohen (1934-2016).Sonenrollet e voe e miz Mezheven 1984 hag embannet en e albom *[[Various Positions]]* gant an ti-embann-pladennoù Columbia Records c'hwec'h miz diwezhatoc'h.

## Ar gerioù
* el lec'hienn A-Z Lyrics.

## Liammoù diavaez
Ar ganaouenn war youtube.com
Fantastic Beasts and Where to Find Them (film)

***Fantastic Beasts and Where to Find Them*** a zo ur film stadunanat-breizhveuriat gant David Yates, deuet er maez e miz Du 2016. Skrivet eo bet ar senario gant J. K. Rowling. Adkavout a reer bed ar sorserien met gant tudennoù nevez. Kregiñ a ra an istor 65 vloaz a-raok ar c'hentañ film pe romant Harry Potter.

Kontañ a ra istor Neven ar Sourd e New York.
Neven ar Sourd

**Neven ar Sourd**, bet ganet e 1897, eo doare brezhonek anv ur sorser-loenoniour ijinet gant J. K. Rowling.
Meneget eo gant an aozerez e *Harry Potter ha Maen ar Furien*.

«&nbsp;Newton Artemis Fido "Newt" Scamander&nbsp;» eo an anv saoznek orin hag anv-pluenn J. K. Rowling pa skrivas al levr *Fantastic Beasts and Where to Find Them*.

## Daveoù
Toy Story 3

***Toy Story 3*** a zo ur film tresadennoù-bev saoznek, sevenet gant ar filmaozer stadunanat Lee Unkrich.

Produet gant Pixar Animation Studios e voe skignet evit ar wech kentañ d'an 12 a viz Mezheven 2010 da-geñver Taormina Film Fest e Sikilia. Unnekvet film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h *[[Up]]* (e miz Mae 2009) hag a-raok *[[Cars 2]]* (e miz Mezheven 2011).
Cars 2

***Cars 2*** a zo ur film tresadennoù-bev saoznek, sevenet gant an daou filmaozer stadunanat John Lasseter (1957-) ha Brad Lewis.Heuliad ar film *[[Cars]]*, deuet e-maez e miz Meurzh 2006, an hini eo.

Produet gant Pixar Animation Studios e voe skignet evit ar wech kentañ d'an 18 a viz Mezheven 2011 e Hollywood (Stadoù-Unanet Amerika). Daouzekvet film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h *[[Toy Story 3]]* (e miz Mezheven 2010) hag a-raok *[[Brave (film, 2012)|Brave]]* (e miz Mezheven 2012).

## Notennoù ha daveennoù
Monsters University

***Monsters University*** a zo ur film tresadennoù-bev saoznek, sevenet gant ar filmaozer stadunanat Dan Scanlon (1957-).Heuliad ar film *[[Monsters, Inc.]]*, deuet e-maez e miz Here 2001, an hini eo.

Produet gant Pixar Animation Studios e voe skignet evit ar wech kentañ d'an 8 a viz Mezheven 2013 da-geñver Gouel etrebroadel ar filmoù e Seattle (Washington) (Stadoù-Unanet Amerika). Pevarzekvet film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h *[[Brave (film, 2012)|Brave]]* (e miz Mezheven 2012) hag a-raok *[[Inside Out (film, 2015)|Inside Out]]* (e miz Mae 2015).

## Notennoù ha daveennoù
The Good Dinosaur

***The Good Dinosaur*** a zo ur film tresadennoù-bev saoznek, sevenet gant ar filmaozer stadunanat Peter Sohn (1977-).

Produet gant Pixar Animation Studios e voe skignet evit ar wech kentañ d'an 10 a viz Du 2015 e ParizKentaenn.. C'hwezekvet film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h *[[Inside Out (film, 2015)|Inside Out]]* (e miz Mae 2015) hag a-raok *[[Finding Dory]]* (e miz Mezheven 2016).

## Notennoù ha daveennoù
Peter Pan (film, 1953)

***Peter Pan*** a zo ur film tresadennoù-bev saoznek, sevenet gant ar pevar filmaozer stadunanat Clyde Geronimi (1901-1989), Wilfred Jackson (1906-1988), Jack Kinney (1909-1992) ha Hamilton Luske (1903-1968).

Diazezet e oa war al levr Peter Pan, skrivet gant ar Skosad  James Matthew Barrie, embannet e 1902.

Produet e voe gant Walt Disney ha  skignet gant RKO Radio Pictures evit ar wech kentañ, d'ar 5 a viz C'hwevrer 1953 e Stadoù-Unanet Amerika. Pevarzekvet film bevaat ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h *[[Alice in Wonderland (film, 1951)|Alice in Wonderland]]* (e miz Gouere 1951) hag a-raok *[[Lady and the Tramp]]* (e miz Mezheven 1955).

## Notennoù ha daveennoù
Sleeping Beauty (film, 1959)

***Sleeping Beauty*** a zo ur film tresadennoù-bev saoznek, sevenet gant ar filmaozer stadunanat Clyde Geronimi (1901-1989).

Produet gant Walt Disney e voe skignet gant Buena Vista Film Distribution Company, Inc., evit ar wech kentañ, d'an 29 a viz Genver 1959 e Los Angeles (Stadoù-Unanet Amerika). C'hwezekvet film bevaat ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h *[[Lady and the Tramp]]* (e miz Mezheven 1955 hag a-raok *[[One Hundred and One Dalmatians]]* (e miz Genver 1961).

## Notennoù ha daveennoù
Alice in Wonderland (film, 1951)

***Alice in Wonderland*** (*Alis e Bro ar Marzhoù*) a zo ur film tresadennoù-bev saoznek, sevenet gant an tri filmaozer stadunanat Clyde Geronimi (1901-1989), Wilfred Jackson (1906-1988) ha Hamilton Luske (1903-1968).

Produet gant Walt Disney Productions e voe skignet gant RKO Radio Pictures, evit ar wech kentañ, d'ar 26 a viz Gouere 1951 er Rouantelezh-Unanet hag e Stadoù-Unanet Amerika. Trizekvet film bevaat ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h *[[Cinderella (film, 1950)|Cinderella]]* (e miz C'hwevrer 1950) hag a-raok *[[Peter Pan (film, 1953)|Peter Pan]]* (e miz C'hwevrer 1953).

## Notennoù ha daveennoù
Ken Loach

**Kenneth** **Charles** "**Ken**" **Loach**, bet ganet d'ar 17 a viz Even 1936 e Nuneaton (Warwickshire, Bro-Saoz), a zo ur sevener breizhveuriat engouestlet.

## Un nebeud filmoù
### Er sinema
**Poor Cow* (1967)
**Kes* (1969) (evel Kenneth Loach)
**Family Life* (1971)
**Black Jack* (1979)
**Looks and Smiles* (1981) (evel Kenneth Loach)
**Fatherland* (1986)
**Hidden Agenda* (1990), Priz ar Juri, Kanas
**Riff-Raff* (1991), European Film Award Best Picture
**Raining Stones* (1993), Priz ar Juri, Kanas
**Ladybird* (1994)
**Land and Freedom* (1995)
**Carla's Song* (1996)
**My Name Is Joe* (1998)
**Bread and Roses* (2000)
**The Navigators* (2001)
**[[Sweet Sixteen]]* (2002)
**11'09"01 September 11 (rann "Breizh-Veur")* (2002)
**Ae Fond Kiss...* (2004)
**Tickets* (2005), gant Ermanno Olmi ha Abbas Kiarostami
**The Wind That Shakes the Barley* (2006) Palme d'Or, Kanas
**It's a Free World...* (2007)
**Looking for Eric* (2009)
**Route Irish* (2010)
**[[The Angels' Share]]* (2012)
**Jimmy's Hall* (2014)
**[[I, Daniel Blake]]* (2016) Palme d'Or, Kanas

### Teulfilmoù
**The Save the Children Fund Film* (1971)
**A Contemporary Case for Common Ownership* (1995)
**The Flickering Flame* (1997)
**McLibel (2005)
**The Spirit of '45'' (2013)

## Liammoù diavaez
Ken Loach en IMDb
United Nations Development Programme

**Programm Diorren ar Broadoù Unanet**, ***United Nations Development Programme*** e saozneg , berraet en **UNDP**, a vez graet eus rouedad hollek an diorren evit Aozadur ar Broadoù Unanet.

Gant e lec'h pennañ e New York City, an UNDP a glask reiñ harp ha difenn ar c'hemmoù ret er broioù a-benn uhelaat ul live skoliata, eskemm a-zivout an taolioù-arnod kement hag eskemm ar madoù evit sevel ur bed reishoc'h. Lies eo an obererezhioù a vez sevenet gant an aozadur, evel degas selloù tud arbennikaet, gourdoniñ, harpañ gant arc'hant d'ar vroioù o tiorren. Ar re baourañ dre ar bed e vez bepred kalon ar broioù da harpañ.

An UNDP a zo ur skourr pouezus eus Aozadur ar Broadoù Unanet hag eus ar vodadeg veur. Penn merour an UNDP a vez an trede penn uhelañ ofisiel d'an ABU goude sekretour-meur an aozadur hag ar c'hannad sekretour-meur d'an ABU.
## Istor
Er bloaz 1966 e voe krouet an UNDP dre gendeuziñ an EPTA *(Expanded Programme of Technical Assistance)* hag an diaz arc'hantaouiñ arbennik.
Reveulzi C'hlas (India)

**Ar Reveulzi C'hlas en India** a vez graet eus ur marevezh ma oa bet uhelaet-kalz produerezh labour-douar India dre berzh un neveziñ eus teknikoù gounit an douar. Ur reveulzi C'hlas a sikour ur vro a-fed diorroadur, evel en India, met ivez da dalañ ouzh ur c'hounez izel-izel adal al labour-douar. Kroget e voe ar Reveulzi-se e India sioul dres goude dieubidigezh ar vro e 1947 met a-wir adal penn kentañ ar bloavezhioù 1960. Buan e zegasas un uhelaat d'ar broduiñ freun evit ar fardañ boued dreist-holl er Punjab, Haryana hag Uttar Pradesh e-pad pazenn gentañ an obererezhioù. Ouzhpenn d'an disorc'hoù mat er bazenn gentañ e voe gwelet ivez un uhelaat bras d'ar gounidoù ed. An disorc'hoù-se a vez awenet gant labourioù kalz skiantourien evel an ijinour labour-douar stadunanat Dr. Norman Borlaug pe c'hoazh ar skiantour genetek Indian M. S. Swaminathan. 

Degemer doareoù edajoù lies kemmesket gant implij produioù kimiek hag un dourañ modernoc'h hag aozet gwelloc'h a zegasas ul lamm anat er broduerezh boued en India betek lakaat ar vro da gaout trawalc'h a voued evit ar boblañs a-bezh ouzhpenn da vodernaat an teknikoù gounnez an douar.
Vanves

**Vanves** a zo ur gumun e departamant Hauts-de-Seine, e kanton Clamart, en Arondisamant Antony, e rannvro Île-de-France.

## Douaroniezh
1,56 km2 eo gorread Vanves.

## Poblañs
War-dro 27 314 a dud a zo o chom eno e deroù 2013.

## Melestradurezh
E 2014 e voe addilennet Bernard Gauducheau da vaer.

## Tud
#### Bet ganet eno
* Jacques Jubé (1674-1745), jansenour
* Pierre Moncorbier (1907-1978), aktour
* Josette Amiel (1930), dañserez
* Gérard Jouannest (1933), pianoour
* Thierry Pfister (1945), kazetenner, skrivagner ha politikour

#### Bet marvet eno
* Annet Morio de L'Isle (1779-1828), jeneral
* Alexandre Chauvelot (1797-1861), penngaser
* Grandville (1803-1847), skeudennaouer
* Henry Didier (1823-1868), bretaer, politikour ha dastumer
* Edmond Humeau (1907-1998), barzh ha rezistant
* Albert Gazier (1908-1997), politikour
* Bernard Moitessier (1925-1994), merdeer ha skrivagner
* Jean Offredo (1944-2012), kazetenner ha skrivagner

#### (Bet) o chom eno
* Félix Voisin (1794-1872), mezeg
* Jean-Pierre Falret (1794-1870), mezeg
* Marina Tsvetaeva (1892-1941), barzhez rusian
* Gaston Kuypers (1903-1997), arzour belgiat
* Max Fourestier (1907-1986), mezeg
* Marguerite Duras (1914-1996), skrivagnerez
* André du Bouchet (1924-2001), barzh
* Guy Môquet (1924-1941), rezistant
* Jean Michel Jarre (1948), saver-tonioù
* Marie-José Pérec (1968), sportourez
* Sarah Mostrel, ijinourez, skrivagnerez, sonerez, barzhez, romantourez ha kazetennerez
* Valerie Karsenti (1968), aktourez

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Kanton Valençay

**Kanton Valençay** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs en departamant Indre, bet krouet gant dekred an 21 a viz C'hwevrer 2014 .

## Kumunioù kanton Valençay
* Anjouin
* Bagneux (Indre)
* Chabris
* Dun-le-Poëlier
* Écueillé
* Faverolles (Indre)
* Fontguenand
* Frédille
* Gehée
* Heugnes
* Jeu-Maloches
* Langé
* Luçay-le-Mâle
* Lye
* Menetou-sur-Nahon
* Orville
* Pellevoisin
* Poulaines
* Préaux
* Saint-Christophe-en-Bazelle
* Selles-sur-Nahon
* Sembleçay
* Valençay
* Val-Fouzon
* La Vernelle
* Veuil
* Vicq-sur-Nahon
* Villegouin
* Villentrois
Bel Delecourt

**Bel (Isabelle) Delecourt**, bet ganet e 1915, a zo ur briourez hag ur dourlivourez. Emañ o chom e Kemper.

Labourat a ra gant Henriot Quimper abaoe 1947.

## Un nebeud oberennoù
* *Maternité*
* *Vierges aux émaux*

## Liammoù diavaez
* {fr} An arzourez e staliad enlinenn Henriot
* {fr} Côté Quimper, 2015: ''Les 100 ans de Bel Delecourt''
* {fr} Le Télégramme, 2009 : ''Bel Delecourt. Dessiner encore et toujours.''
Khadidja Latreche

**Khadidja Latreche** a zo bet ganet e 1990.

Ur c'hoarierez echedoù aljerian eo.

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2013, Tredeog broadel, Stummer FIDE abaoe 2025.

1 943 edo he renk Elo *Standard* diwezhañ, 1 888 he renk *Fonnapl* ha 1 893 he renk *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
* C'hoari a reas e skipailhoù broadel Aljeria hag a dapas ar vedalenn aour er C'hoarioù Hollarab e 2011 hag ar vedalenn argant er C'hoarioù Hollafrikan e Maputo e 2011 ivez. 
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Aljeria:
* e 2008, e Dresden, Alamagn,
* e 2010, e Khanty-Mansiysk, Rusia,
* e 2012, en Istanbul, Turkia.
## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
## Notennoù ha daveennoù
Sabrina Latreche

**Sabrina Latreche** a zo bet ganet e 1993.

Ur c'hoarierez echedoù aljerian eo.

Mestr Etrebroadel (Maouezi) eo abaoe 2013, Mestrez FIDE (WIM) abaoe 2006.

1 984 edo he renk Elo *Standard* diwezhañ, 1 970 he renk *Fonnapl* ha 1 966 he renk *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
* C'hoari a reas e skipailhoù broadel Aljeria hag a dapas ar vedalenn aour er C'hoarioù Hollarab e 2011 hag ar vedalenn argant er C'hoarioù Hollafrikan e 2011 ivez. 

* Tapout a reas ar vedalenn aour e Kampionad Arab ar Maouezi e 2014, a-gevred gant Shahenda Wafa (Egipt).
## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
## Notennoù ha daveennoù
Amina Mezioud

**Amina Mezioud** zo ur c'hoarierez echedoù aljerian bet ganet e 1988. 
Mestrez-veur ar Maouezi (WGM) eo abaoe 2020.      ,  
Mestr Etrebroadel ar Maouezi (WIM) e oa abaoe 2005.
Stummer FIDE eo abaoe 2021.

2 020 edo he renk Elo *Standard* diwezhañ, 1 974 he renk *Fonnapl*, 2 045 he renk *Luc'hed*. 

He renk uhelañ a voe 2 128, bet tizhet e miz Ebrel 2019.

## Kevezadegoù
Trec'h e voe e Kampionad Arab ar Maouezi e 2006.
Kemer a reas perzh e Kampionad Bedel ar Maouezi e 2006, e 2010, e 2012, e 2015 hag e 2017.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
*  He c'hoari e Chess Games
* Ul luc'hskeudenn
## Notennoù ha daveennoù
Eeltsje Hiddes Halbertsma

**Eeltsje Hiddes Halbertsma** (Grou, Boarnsterhim, 1797-1858) a oa mezeg ha skrivagner frizek eus an Izelvroioù. Gantañ e voe skrivet pozioù kan broadel Friz, *[[De âlde Friezen]]*.

Breur e oa Eeltsje Hiddes Halbertsma d’ar skrivagnerien Joast, Tsjalling ha Binnert. Goude studioù e skolioù-meur Leiden ha Heildelberg e labouras evel mezeg, adalek 1818, e Purmerend da gentañ hag e Grou, bro e gavell, da c'houde. Evel e vreudeur e oa troet gant adsav al lennegezh frizek. Ezel e voe eus ar *Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde* (Kevredigezh frizat evit an istor, an hendraoù hag ar yezhoniezh) hag eus ar *Selskip foar Fryske Taal- en Skriftekennisse* (Breuriezh evit studi ar yezh hag al lennegezh frizek). Meur a levr a voe savet gantañ e frizeg er bloavezhioù 1830, 1840 ha 1850. 

## Liamm diavaez
*Biographisch woordenboek der Noord- en Zuidnederlandse letterkunde
Dove Cameron

**Dove Cameron**, bet ganet **Chloe Celeste Hosterman** e Seattle (Washington, Stadoù Unanet Amerika) d'ar 15 a viz Genver 1996, a zo un aktourez ha kanourez stadunanat. He zad a rae "Dovey" anezhi, evel lesanv karantezus, dre ma oa Chloe bihan-bihan.

## Filmoù

## Notennoù ha daveennoù
Coracina

***Coracina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Dont a ra e anv eus ar ger gresianek "κορακῖνος" a dalv kement ha bran vihan.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Coracina atriceps]]*
** *C. a. *'atriceps*** ha ''magnirostris'',
* ''[[Coracina bicolor]]'',
* ''[[Coracina boyeri]]''
** ''C. b. '''boyeri*** ha *subalaris*,
* *[[Coracina caeruleogrisea]]*,
* *[[Coracina caledonica]]*
** *C. c. *'caledonica***, ''lifuensis'', ''seiuncta'' ha ''thilenii'',
* ''[[Coracina dobsoni]]'',
* ''[[Coracina fortis]]'',
* ''[[Coracina ingens]]'',
* ''[[Coracina javensis]]'',
* ''[[Coracina larvata]]''
** ''C. l. '''larvata***, *melanocephala* ha *normani*,
* *[[Coracina leucopygia]]*,
* *[[Coracina lineata]]*
** *C. l. axillaris*, *gracilis*, ***lineata***, *maforensis*, *makirae*, *malaitae*, *nigrifrons*, *ombriosa*, *pusilla* ha *sublineata*,
* *[[Coracina longicauda]]*,
* *[[Coracina macei]]*
** *C. m. andamana*, *larutensis*, *larvivora*, *layardi*, *macei*, *nipalensis*, *rexpineti* ha *siamensis*,
* *[[Coracina maxima]]*,
* *[[Coracina novaehollandiae]]*
** *C. n. melanops*, ***novaehollandiae*** ha *subpallida*,
* *[[Coracina papuensis]]*
** *C. p. angustifrons*, *apsleyi*, *artamoides*, *elegans*, *eyerdami*, *hypoleuca*, *louisiadensis*, *oriomo*, ***papuensis***, *perpallida*, *robusta*, *sclaterii* ha *timorlaoensis*,
* *[[Coracina personata]]*
** *C. p. alfrediana*, *floris*, ***personata***, *pollens*, *sumbensis* hag *unimoda*,
* *[[Coracina schistacea]]*,
* *[[Coracina striata]]*
** *C. s. babiensis*, *boholensis*, *bungurensis*, *cebuensis* (†), *difficilis*, *enganensis*, *guillemardi*, *kannegieteri*, *kochii*, *mindorensis*, *panayensis*, *simalurensis*, ***striata***, *sumatrensis* ha *vordermani*,
* *[[Coracina temminckii]]*
** *C. t. rileyi*, ***temminckii*** ha *tonkeana*,
* *[[Coracina welchmani]]*
** *C. w. amadonis*, *bougainvillei*, *kulambangrae* ha ***welchmani***.

## Rummatadur
E 2010 e voe embannet er Journal of Biogeography disoc'h al labourioù kaset da benn gant ur skipailh skiantourien : dre-se e tivizas an International Ornithologists' Union (IOC) diblasañ c'hwec'h spesad hag a oa er genad kent — *[[Lalage fimbriata|fimbriata]]*, *[[Lalage melanoptera|melanoptera]]*, *[[Lalage melaschistos|melaschistos]]*, *[[Lalage newtoni|newtoni]]*, *[[Lalage polioptera|polioptera]]* ha *[[Lalage typica|typica]]* — d'ar genad *[[Lalage]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Alfoñs Mari

**Alfoñs Mari**, pe *Alphonse Mary*, (31 a viz Eost 1889-18 a viz C'hwevrer 1990), a oa ur beleg katolik eus Bro-Gwened. 

E studioù a reas e kloerdi bihan Santez-Anna-Wened hag e kloerdi bras Gwened. Beleget e voe e 1913. Kelenn a reas lerc'h-ouzh-lerc'h e Gwened, er Faoued hag e kloerdi Santez-Anna. Goude-se e voe anvet e voe da berson ha da aluzener e meur a lerc'h goude-se. Ar braz eus e vuhez a dremenas o ren retredoù an eskopti, e Gwened. E 1941 e kemeras perzh en emvodoù a voe graet evit unvaniñ skritur ar brezhoneg. 

Goude an Eil Brezel-bed e savas ur yezhadur eus brezhoneg Gwened, embannet e Gwened e 1949. 

## Oberennoù
**Précis de grammaire bretonne vannetaise à la portée de tous*, Gwened, 1949. Sinet "Chanoine Mary".
Pieter Jelles Troelstra

**Pieter Jelles Troelstra** (Ljouwert, 1860- Den Haag, 1930) a oa ur skrivagner frizek hag ur politikour sokialour izelvroat.

Goude studioù war ar gwir en em lakaas da labourat evel alvokad e Ljouwert. Tommañ a reas ouzh mennozhioù ar Friesche Volkspartij, abalamour ma oa troet gant al lennegezh frizek, hag ouzh ar mennozhioù sokialour. Mont a reas, e 1890, e-barzh ar Sociaal-Democratische Bond (unan eus kentañ strolladoù sokialour an Izelvroioù), met e 1893 e kavas gwell mont e-barzh ur strollad nevez, ar Sociaal Democratische Arbeiders Partij ha dilennet e voe e 1897, en anv ar gostezenn-se, e Tytsjerksteradiel, e Friz. Kannad e voe en Tweede Kamer, eus 1897 betek 1925. Kemer a reas penn e gostezenn ha stourm a reas kalz evit ar mouezhiañ hollek en Izelvroioù. 

E miz Du 1918, awenet gant an Dispac'h rusian ha gant an emsavadegoù a oa en Alamagn, e reas ur brezegenn entanet e Rotterdam, a-du gant un dispac'h sokialour en Izelvroioù, met ne zisoc'has ket war galz a dra. Da-heul ar c'hwitadenn-se e chomas an SDAP en tu-enep er parlamant, betek ar bloavezh 1939, pa voe savet ur gouarnamant a "unvaniezh vroadel". 

Dilezel a reas Troelstra ar politikerezh e 1925 ha skrivañ e eñvorennoù da neuze. Brudet e chom koulskoude, e-touez an holl sokialourien en Izelvroioù.

Dimezet e oa da Sjoukje Bokma de Boer, a savas levrioù frizek evit ar vugale. A bep seurt skridoù en deus savet Troelstra e frizeg, barzhoniezh ha komz-plaen, koulz ha pennadoù er c'hazetennoù, e nederlandeg ar re-se dreist-holl.

## Liammoù diavaez

*Parlement.com P.J. Troelstra
*BWSA socialhistory.org
*P.J. Troelstra - Schrijversinfo.nl
Irène Frachon

**Irène Frachon**, pe **Irène Allier** en ti-kêr, bet ganet d'ar 26 a viz Meurzh 1963 e Boulogne-Billancourt (Hauts-de-Seine, Bro-C'hall), a zo ur vezegez c'hall. Emañ o labourat en ospital Brest.

Ober a reas ur studi diwar-benn al louzaouenn Mediator (benfluorex) gwerzhet gant an arnodva Servier ha stourm a reas evit lakaat diwerzhañ anezhi.

## Levrlennadur
* Irène Frachon (goudeskrid Rony Brauman), *Mediator 150 mg : Combien de morts ?*, Brest, ti-embann Dialogues, dastumad « Ouvertures », 3 a viz Even 2010, 148 p., 21 cm (ISBN 978-2-918135-14-2, OCLC 708359157, BnF no FRBNF42214696)
* Irène Frachon (goudeskrid Rony Brauman), *Mediator 150 mg :* istl tennet kuit, Brest, ti-embann Dialogues, dastumad « Ouvertures », 14 a viz Even 2010, 148 p., 21 cm (ISBN 978-2-918135-17-3, OCLC 718503892, BnF no FRBNF42241363)

## Gwelet ivez
**[[La Fille de Brest]]*
Alophoixus pallidus

***Alophoixus pallidus*** a zo ur spesad bulbuled eus ar c'herentiad Pycnonotidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* *Alophoixus pallidus annamensis*, e kreiz Indez-Sina,
* *A. p. griseiceps*, (Hume, 1873), e menezioù Pegu Yoma (kreisteiz-kreiz Myanmar),
* *A. p. henrici*, e mervent Sina, reter Myanmar, hanternoz Thailand ha hanternoz Indez-Sina,
* *A. p. isani*, e biz Thailand,
* *A. p. khmerensis*, e kreisteiz Indez-Sina,
* *A. p. *'pallidus**', e Hainan (un enezenn er-maez da c'hevred Sina),
* *A. p. robinsoni*, e Tenasserim (gevred Myanmar).

## Liammoù diavaez
*  ''Alophoixus pallidus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alophoixus pallidus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Alida

**Alida** zo un anv-bihan alamanek hag italianek.

## Gerdarzh
Daou zisplegadur a vez roet: 
*diwar an anv alamanek Adelheid
*diwar anv Elis, rouantelezh kozh e Gres.
Met ne vefe ket ar wech kentañ ma kavfed un anv unstumm ha liesorin (Mina, Nina, Tania, ... ).

## Adstummoù
**Alide*, evit ar merc'hed.
*Diwar *Alida* eo bet savet an anv italianek *Alido*, roet d'ar baotred.

## Tud
* Alida Withoos (1659 ? – 1730 ?), livourez izelvroat
* Alida Valli (1921 - 2006) aktourez italian
* Alide Maria Salvetta (1941-1991), soprano italiano
* Alida Chelli (1943 – 2012), aktourez ha kanerez italian.
* Alida Airaghi (ganet e 1953), barzhez italian

## Lennegezh
*"Alida", romant brezhoneg gant Maguy Kerisit.
Aegithalos concinnus

***Aegithalos concinnus*** a zo ur spesad golvaneged bihan-bihan eus ar c'herentiad Aegithalidae.

Anvet e voe *Psaltria concinna* (kentanv) da gentañ-penn (e 1855) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bihan ha kevnid ha kemer frouezh, greun, had ha hugennoù (flamboez en o zouez) ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ :
* *Aegithalos concinnus annamensis*, e kreisteiz Indez-Sina,
* *A. c. *'concinnus**', e reter-kreiz ha gevred Sina, biz Viêt Nam ha Taiwan,
* *A. c. iredalei*, e menezioù Himalaya,
* *A. c. manipurensis*, (Hume, 1888), e biz India ha kornôg Myanmar,
* *A. c. pulchellus*, e reter Myanmar ha gwalarn Thailand,
* *A. c. rubricapillus*, e kreiz ha reter menezioù Himalaya,
* *A. c. talifuensis*, e biz Myanmar, kreisteiz Sina ha hanternoz Indez-Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Aegithalos concinnus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aegithalos concinnus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Bertrand

**Bertrand** zo un anv-bihan gallek, alamanek ha saoznek a orin germanek, deuet da vezañ un anv-tiegezh ivez.

## Yezhoù all
* Beltram, e brezhoneg
* Beltrán e spagnoleg
* *Bertrando*, en italianeg

## Tud
### 

* *Bertand Duguesclin*, anv gallek Beltram Gwesklin, goprsoudard 
* Bertrand de Dinan, aotroù
* Bertrand de Rosmadec, eskop Kerne
* Bertrand d'Argentré (1519-1590), istorour
* Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais (1699-1753), merdeer
* Bertrand Loyer (1882-1948), beleg, barzh ha saver kantikoù 
* Marie-Joseph Bertrand (1886-1970), kanerez vrezhonek
* Bertrand de Broc (g. e 1960), bageer-dre-lien
* Bertrand Meheut, den a afer
* Bertrand Hémonic, kampion kanoe

### 

* Bertrand Russell (1872-1970), prederour, poelloniour, matematikour, philosopher, istorour, skridarnodour, skrivagner, skridvarnour sokial ha stourmer politikel 

### 
* Bertrand Poirot-Delpech, skrivagner, akademiad
* Yves Bertrand, bet e penn an Titouroù Hollek
* Bertrand Blier, filmaozer
* Bertrand Cantat, kaner rock
* Bertrand Delanoë, politikour, bet maer Pariz
* Bertrand Tavernier, filmaozer
* Joseph Bertrand (1822-1900), matematikour 
* Xavier Bertrand, politikour

### 
* Bertrand Piccard (g. e 1958), bredvezeg ha nijour 

## Lec'hioù
###### 
*Puerto Bertrand
*Lago Bertrand

###### 
* *Saint-Bertrand-de-Comminges*, anv gallek Sent Bertran de Comenge, en Okitania
Hemixos flavala

***Hemixos flavala*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pycnonotidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag en Iskevandir India :
* *Hemixos flavala bourdellei*, Delacour, 1926, e kreisteiz Sina, reter Thailand, hanternoz ha kreiz Laos,
* *H. f. davisoni*, Hume, 1877, e gevred Myanmar ha mervent Thailand,
* *H. f. *'flavala**', Blyth,1845, e reter menezioù Himalaya, biz Bangladesh, gwalarn Myanmar ha kreisteiz Sina,
* *H. f. hildebrandi*, Hume, 1874,	e reter Myanmar ha gwalarn Thailand,
* *H. f. remotus*, (Deignan, 1957), e kreisteiz Indez-Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Hemixos flavala'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Hemixos flavala'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Prinia

***Prinia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Prinia atrogularis]]*
** *P. a. *'atrogularis*** ha ''khasiana'',
* ''[[Prinia bairdii]]''
** ''P. b. '''bairdii*** ha *heinrichi*,
* *[[Prinia buchanani]]*,
* *[[Prinia cinereocapilla]]*,
* *[[Prinia crinigera]]*
** *P. c. assamica*, *catharia*, ***crinigera***, *parumstriata*, *parvirostris*, *striata* ha *striatula*,
* *[[Prinia familiaris]]*,
* *[[Prinia flavicans]]*
** *P. f. ansorgei*, *bihe*, ***flavicans*** ha *nubilosa*,
* *[[Prinia flaviventris]]*
** *P. f. delacouri*, ***flaviventris***, *halistona*, *latrunculus*, *rafflesi*, *sindiana* ha *sonitans*,
* *[[Prinia fluviatilis]]*,
* ar prinia tek (*Prinia gracilis*)
** *P. g. akyildizi*, *carlo*, *carpenteri*, *deltae*, ***gracilis***, *hufufae*, *irakensis*, *lepida*, *natronensis*, *palaestinae*, *stevensi* ha *yemenensis*,
* *[[Prinia hodgsonii]]*
** *P. h. albogularis*, *confusa*, *erro*, ***hodgsonii***, *pectoralis* ha *rufula*,
* *[[Prinia hypoxantha]]*,
* *[[Prinia inornata]]*
** *P. i. blanfordi*, *blythi*, *extensicauda*, *flavirostris*, *franklinii*, *fusca*, *herberti*, ***inornata***, *insularis* ha *terricolor*,
* *[[Prinia maculosa]]*
** *P. m. exultans*, ***maculosa*** ha *psammophila*,
* *[[Prinia melanops]]*
** *P. m. *'melanops*** hag ''obscura'',
* ''[[Prinia molleri]]'',
* ''[[Prinia polychroa]]''
** ''P. p. bangsi'', ''cooki'', ***polychroa*** ha ''rocki'',
* ''[[Prinia rufescens]]''
** ''P. r. beavani'', ''dalatensis'', ''extrema'', ''objurgans'', ''peninsularis'' ha ***rufescens***,
* ''[[Prinia socialis]]''
** ''P. s. brevicauda'', ''inglisi'', ***socialis*** ha ''stewarti'',
* ''[[Prinia somalica]]''
** ''P. s. erlangeri'' ha ***somalica***,
* ''[[Prinia subflava]]''
** ''P. s. affinis'', ''bechuanae'', ''graueri'', ''kasokae'', ''melanorhyncha'', ''mutatrix'', ''pallescens'', ''pondoensis'', ***subflava*** ha ''tenella'',
* ''[[Prinia superciliaris]]''
** ''P. s. dysancrita'', ''erythropleura'', ''klossi'', ***superciliaris*** ha ''waterstradti'',
* ''[[Prinia sylvatica]]''
** ''P. s. gangetica'', ''insignis'', ''mahendrae'', ***sylvatica**' ha *valida*.

Unnek isspesad ha pevar-ugent (91) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Gréta Salóme Stefánsdóttir

**Gréta Salóme Stefánsdóttir**, ganet e 1986, zo ur ganerez islandat. E 2016 he deus kanet evit Island er Festival Eurovision e 2016 gant ur ganaouenn saoznek anvet "Hear them calling".
War-du ar pal

**War Du ar Pal**, *Dastumadenn studiadennoù diwar-benn Breiz, Revue d'études bretonne*, a oa ur gelaouenn vroadelour vreton gatolik embannet e 1938 gant ar vreudeur Yves, Herve ha Raymond Delaporte, ur gelaouenn studi breton graet evit an Emsav a-bezh, kement ha talañ ouzh ar gelaouenn Stur hag a oa broadelour sokialour. Embannet e voe etre miz C'hwevrer 1938 ha miz Eost 1939. Teir niverenn a zo bet nemetken.

Divyezhek e oa ar gelaouenn, galleg ha brezhoneg enni. Kavet e veze studiadennoù war ar yezh ("Penaos niveriñ e Brezhoneg?"), an Istor ("Dre delwennoù Breizh"), an ekonomiezh pe ar politikerezh.

## Skrivagnerien
* Yeun ar Gow : "Geriou Brezhonek beo nebeut anavezet gant ar skrivagnerien"
* Yann Goulet : "Dre delwennoù Breizh"
* Lan ar Bihan : "Yezhadur ar Brezhoneg"
* Youenn Drezen : "Testennoù e Brezhoneg"
* Roperzh ar Mason : "Studiadennoù war Brezhoneg Gwened"

## Gouennelouriezh
Diouzh un tu e kaver troiennoù gouennelour : *"En cas de guerre Les fermes bretonnes seront-elles livrées aux Arabes, aux Nègres et aux Jaunes?"* (Niv. 2, p.&nbsp;135) ha diouzh an tu all e kaver savboentoù a sav sklaer a-enep an naziegezh met a chom hep bezañ tost d'ar gelaouenn *Stur*.

Evit kavout un hent war ar sujed-se, ar gelaouenn a implij gerioù ar pab ha re kemennadennoù an eskoptioù katolik e Bro-C'hall.

## Feulster
Savet e oa ar gelaouenn a-enep ar sponterezh breton met en ur ziskouez e oa dre fazi ar Stad c'hall hag a vouge Breizh hag ar brezhoneg e oa seurt obererezhioù o c'hoarvezout. Ar gelaouenn a roe harp memestra d'ar re harzet pe argaset gant an archerien pe ar justis evit an aferioù sponterezh.

## Ar Brezhoneg
* Bruderezh evit obererezhioù "Ar brezoneg er Skol" (Raymond Delaporte a oa bet prezidant an aozadur).
* Bruderezh ha harp war labourioù unvaniñ ar yezh vrezhonek.

## Studiadennoù istorel
Studiadennoù istorel a gaver er gelaouenn ; dre vras ez int tuet gant ur sell tost d'ar relijion hag ar glad katolik e Breizh.

## Liammoù diavaez
* ''Institut de documentation bretonne et européenne''
* Levraoueg Vroadel Bro-C'hall

## Notennoù ha daveennoù
Faverolles (Indre)

**Faverolles** (**Faverolles-en-Berry** a vez graet anezhi a-wechoù), a zo ur gumun e departamant Indre, e kanton Valençay, en Arondisamant Châteauroux, e rannvro Centre-Val de Loire.

## Douaroniezh
41,41 km2 eo gorread Faverolles.

## Poblañs
War-dro 348 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Melestradurezh
E 2014 e voe addilennet William Guimpier da vaer.

## Tud
* Benjamin Rabier, skeudennaouer, a zo marvet eno e 1939

## Ekonomiezh
Ar gwin hag ar fourmaj-laezh *Valençay* a vez produet eno.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Stur (kelaouenn)

***Stur*** a oa ur gelaouenn broadelour breton perc'hennet gant Frañsez Debauvais hag Olier Mordrel. Sañset e oa da vezañ embannet bep daou viz, evel ur gelaouenn studi breton evit reiñ d'an Emsav prederioù a live uhel. En gwirionez, ar gazetenn a oa unan broadel-sokialour a-grenn met e galleg, gant pennadoù e gallaoueg pe e brezhoneg a-wechoù. Kavet e veze e-barzh pennadoù enepyuzev, o tifenn ar "ouenn vreton". Ne voe ket kavet lennerien e-leizh gant ar gazetenn.

Ar gelaouenn War-du ar pal, krouet gant ar vreudeur Delaporte, a oa enebet ouzh Stur hag a embanne mennozhioù gouennelour pell hag enep katolik.

Embannet e voe ar gazetenn *Stur* etre 1934 ha 1939 hag etre 1942 ha 1943.

## Palioù
Pal ar gelaouenn a oa kendrec'hiñ ar brasañ niver gant programm politikel Mordrel anvet "SAGA" (Strollad Ar Gelted Adsavet). Mammennoù ar gelaouenn Stur a zo dreist-holl selloù Olier Mordrel hag a oa an hini a skrive ar muiañ e-barzh. Ar vammenn bennañ a zo Alamagn an Trede Reich hag an naziegezh. Kerkent hag an niverenn gentañ e veze embannet testennoù gant Goebbels hag Hitler. Biken ne zeuas a-benn da dizhout ar pal, al lennerien a oa tud kendrec'het dija gant ar mennozhioù-se. Ouzhpenn se, ar pennadoù enep-kristen a veze embannet enni a lakaas ar gristenien da chom pell diouzh al luskad-se.

### Anv ar gelaouenn
Anv ar gelaouenn a zo bet awenet gant titl ar gelaouenn "Spur", anv « kelaouenn ar yaouankizoù alaman » (*Zeitschrift des deutschen Jungen*), ur gazetenn a voe lennet nebeut niverennoù anezhi gant Olier Mordrel dre e gamaladed alaman. Ar ger "stur" a zo ivez un doare da embann e vezo penn d'ar begen d'an Emsav Breton a vefe sturiet gant ar gelaouenn evit adsevel Breizh.
## Skrivagnerien
* Olier Mordrel
* Francis Gourvil "Essai d'onomastique"
* R Kerhor
* Yann Razavet
* Frañsez Debauvais
* Robert Kadig
* Youenn Drezen

## Liamm diavaez
* Levraoueg niverel Breizhek hag Europat
An Hevoud (kelaouenn)

**An Hevoud** *Kelc'h lizher Strollad Broadel Breizh*, *Lettre circulaire aux adhérents du PNB*, a oa ur c'helc'hlizher embannet gant Strollad Broadel Breizh. Sañset e oa da vezañ embannet bep miz, bez e voe embannet betek miz Gouhere 1936 nemetken, 7 niverenn a oa bet en holl. P Gaignet a oa ar rener d'al lizher. Pa voe lakaet Frañsez Debauvais e penn uhelañ an aozadur e gemeras plas P Gaignet met o vont da welet an izili hep al lizher viziek.

Pal al lizher a oa reiñ urzhioù da izili ar strollad o tont eus pennoù an aozadur. Ouzhpenn-se e oa roet alioù dezho evel penaos bezañ ur broadelour breton, penaos ober ma vezer tapet gant ar polis.
## Gwenn Ha Du
Kaoz a voe eus gwalldaolioù ar strollad sponterezh Gwenn Ha Du er c'helc'hlizher niverenn 5 (miz Mae 1936) er pennad. Disheñvel eo ar pezh a veze embannet diouzh komzoù pennoù ar strollad dre ma veze embannet e oa ret kemer skouer war stourmerien Gwenn Ha Du ha bezañ gant un hent ober. Echuiñ a ra ar pennad div bajennad gant ar gerioù "Agissez, agissez."
## Brezhoneg
Sevel a rae ar c'helc'hlizher a-du gant ar brezhoneg, met ret e voe gortoz an niverenn 6 (miz Even 1936) evit gwelet brezhoneg er pennadoù.
## Breiz Atao
Tost-tre e oa ar c'helc'hlizher diouzh metoù ar gazetenn Breiz Atao. Alies e veze goulennet ouzh an dud harpañ ar gazetenn pe kas pennadoù dezhi.
## Liamm diavaez
* Levraoueg Niverel Brezhonek hag Europeat
## Notennoù ha daveennoù
Beltrán

**Beltrán** zo un anv-bihan spagnolek

## Tud
### Anv-bihan
* Beltrán de la Cueva (1435-1492), politikour hag ofisour kastilhan.

### Anv-tiegezh
* **[[Adolfo Beltrán]]** (1860-1929), politikour spagnol.
* **[[Belén Beltrán]]** (1991), aktourez spagnol.
* **[[Lola Beltrán]]**, kanerez spagnol

* Luis Beltrán (1526–1581), sant Colombia
* Manuela Beltrán (fl. 1780), maouez eus Colombian a aozas un emsavadeg
* Robert Beltran (born 1953), aktour mec'hikan
* Tito Beltrán (born 1965), kaner tenor chileat