Simca

**SIMCA** (***S'''ociété '''I'''ndustrielle de '''M'''écanique et '''C'''arrosserie '''A'''utomobile'') a oa un embregerezh [[Bro-C'hall|gall]] a farde [[karr-tan|kirri-tan]]. Diazezet e oa bet e [[1934]] gant ar saver kirri [[italia]]n Fiat S.p.A. ; dindan beli Fiat e chomas betek bezañ lonket e [[1970]] gant ar saver kirri [[stadunanat]] Chrysler, a voe prenet e [[1978]] gant PSA [[Peugeot]] [[Citroën]], a gasas ar merk Simca da get e [[1980]].

Etre diwezh an [[Eil Brezel-bed]] hag e steuzidigezh e voe Simca unan eus ar saverien kirri-tan pouezusañ e Bro-C'hall. E-pad ur mare e voe ar Simca 1000 ar c'harr gwerzhet ar muiañ eno ; e 1976 e voe dilennet ar Simca 1307 da wellañ karr [[Europa (kevandir)|Europa]], evel ma voe ar Simca Horizon e 1979.

En estrenvro ivez e voe fardet ha gwerzhet kirri Simca, dindan ar merk Chrysler alies : en [[Aostralia]], en [[Arc'hantina]], e [[Brazil]], e [[Chile]], e [[Colombia]], e [[Finland]], en [[Izelvroioù]], er [[Rouantelezh-Unanet]], e [[Spagn]] hag e [[Sveden]].

==Istor==
===Diazezidigezh===
E deroù ar [[bloavezhioù 1920]], an Italian Enrico Teodoro Piggozi ([[1898]]-[[1964]]), ur marc'hadour kirri-tan, a gejas ouzh Giovanni Agnelli ([[1866]]-[[1945]]), en devoa diazezet an embregerezh Fiat (***F**abbrica **I**taliana **A**utomobili **T**orino'') e [[1899]]. Kenlabourat a rejont adalek [[1922]], pa zastume E. Pigozzi kirri kozh a gase da Fiat evit ma vefe adimplijet an [[dir]].

E [[1924]], E. Piggozi a voe anvet da rener Fiat e Bro-C'hall ; daou vloaz goude, e [[1926]], e tiazezas an embregerezh ''Société Anonyme Française des Automobiles Fiat'' (SFAF) evit fardañ kirri Fiat e Bro-C'hall end-eeun, ar pal o vezañ tremen hebiou da vizoù ar maltouterezh ha da daosoù an enporzhiañ. Adalek [[1928]] e krogas da sevel kirri Fiat e [[Suresnes]], en ur eilkevratiñ embregerezhioù lec'hel evit fardañ lod tammoù. Buan e reas berzh :  karr Fiat-SAFAF a voe gwerzhet e 1934.
===Simca-Fiat===
E [[1935]], Fiat a ziazezas an embregerezh Simca goude endevout prenet labouradeg ar farder kirri Donnet-Zédel e [[Nanterre]]. Diouzhtu e voe kenderc'het kirri Fiat eno, hogen dindan ar merk Simca-Fiat : ar Fiat 508 (Simca-Fiat 6CV)  hag ar Fiat 518 Arditas (Simca-Fiat 11CV). Bloaz goude, e [[1936]], e voe fardet e Nanterre ar Simca-Fiat 5 diwar patrom ar Fiat 500 "Topolino", a voe heuliet e [[1937]] gant ar Simca-Fiat 8, ur stumm gall eus ar Fiat 508C. Er bloaz-se e voe paouezet da genderc'hiñ ar patromoù 6CV hag 11CV.

Kendalc'het e voe gant ar patromoù 5 ha 8 betek ma tarzhas an Eil Brezel-bed ; adalek 1938 e voent gwerzhet dindan ar merk Simca hepken.

Labouradeg Simca e Nanterre eo an hini nemetañ a-douez ar pevar saver kirri gall pennañ na voe ket bombezet e-kerzh ar brezel, setu e kendalc'has da genderc'hiñ un nebeud kirri betek 1945. Goude dieubidigezh Pariz e [[1944]] e voe rebechet ouzh Simca e liammoù gant Fiat, un embregerezh italian, pa oa aet Italia a-du gant an [[Trede Reich]] ; koulskoude, peogwir e oa gouest c'hoazh labouradeg Nanterre da vont en-dro ez eo e Simca e voe fiziet gant an US Army kempenn [[keflusker dre enleskiñ|kefluskerioù]] e girri Willys MB ''Jeep''.
===Simca-Grégoire===
Peogwir edo ar gouarnamant gall o sellet a-dost ouzh raktres [[Alamagn|alaman]] hendad ar [[Volkswagen Käfer]] e vroudas Simca da lonkañ an embregerezhioù bihanoc'h Bernard, Delahaye-Delage, Laffy hag Unic e [[1942]] evit diazezañ un embregerezh bras anvet ''Générale française automobile'' (GFA).

Goude-se, e 1944, e lakaas GFA da fardañ ur c'harr poblek ''Aluminium Français-Grégoire'' (AFG) diwar ur raktres gant an ijinour Jean-Albert Grégoire (1899-[[1992]]), a oa pennrener ar c'henderc'hiñ el labouradeg Simca e Nanterre, kevredet gant an embregerezh Aluminium Français : ur c'harr bihan 2 zor dezhañ, ur c'horf en [[aluminiom]], ur c'heflusker daou vailh a-blad en aluminiom ivez, yenaet dre [[aer]], o kas ar rodoù, un distroñser ouzh pep rod, ur voest 4 zizh ; 400 [[kilogramm|kg]] a bouez a oa er c'harr AFG ha gouest e oa da dizhout 100 [[tizh|km/h]]. Ur c'hentpatrom  a voe kinniget e 1945, hogen ne blijas ket da Enrico Piggozi.

D'an [[3 a viz Genver]] [[1946]] e voe lakaet e pleustr steuñv pempbloaziek ar [[gouarnamant]] gall nevez evit an tangarrerezh, ar ''Plan Pons'' : 22 saver kirri ha 28 saver [[karr-samm|sammgirri]] a oa e Bro-C'hall, setu e tivizas ar pennadurezhioù — hep goulenn ali embregerezh ebet — rannañ marc'had ar c'hirri poblek gall etre 4 rummad ha 6 patrom hervez o galloud e marc'hoù-nerzh melestradurel (''cheval-vapeur'', CV) :
*4 CV : Panhard Dyna X (kenderc'het : [[1947]]-[[1954]]), [[Renault]] 4 CV (1947-[[1961]]) ;
*6 – 8 CV : Peugeot 203 ([[1948]]-[[1960]]), **Simca 8** (1937-[[1951]]) ;
*10 – 12 CV : Citroën Traction Avant 11 CV (1934-[[1957]]) ;
*> 12 CV : Citroën Traction Avant 15 CV (1938-[[1956]]).
<gallery mode="packed" style="margin-top:20px;">
Panhard X 86 1952.jpg|Panhard Dyna X
Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1986).jpg|Renault 4 CV
Peugeot 203 noire.JPG|Peugeot 203
Simca 8 2013-07-21 13-47-30 cropped to remove distracting Neighbo(u)r.JPG|**Simca 8**
Traction 11 BL 1950.jpg|Citroën Traction Avant
</gallery>
E-keit-se edo Enrico Piggozi o klask mirout ouzh Simca a vout broadelet evel ma oa bet Renault e 1945, rak kudennek c'hoazh e oa e orin italian ; a-drugarez da Jean-Albert Grégoire ha d'ar raktres AFG e teuas a-benn. Koulskoude e nac'has arre E. Pigozzi an eil kentpatrom, a oa un doare Peugeot 203 (da zont e 1948) hogen berroc'h, petra bennak ma oa bet amprouet war hentoù Bro-C'hall, ha war re Italia gant Fiat a oa c'hoazh perc'henn war Simca. Dilezel e garg a eure J.-A. Grégoire neuze, hag a-drugarez d'ar gevrat etre ar [[Stad]] c'hall hag an embregerezh Panhard hervez ar ''Plan Pons'' e c'hallas lakaat fardañ an AFG — 4 dor dezhañ e-lec'h 2 — dindan an anv Panhard Dyna X adalek 1947 ;  skouerenn a voe kenderc'het betek 1954.

Distroet e oa E. Piggozi da bennrener neuze ; peogwir e oa-eñ un Italian e penn un embregerezh gall hogen perc'hennet gant unan italian ne voe ket broadelet Simca. E 1948 e teuas er-maez e Bro-C'hall ar Simca 6, deveret diouzh ar Simca 5, a-raok ma vefe kinniget e vreur ar Fiat 500 "Topolino" nevez en Italia.

Ouzhpenn da ren war dibaboù ar saverien kirri gall, ar gouarnamant o redias da ezporzhiañ an darn vuiañ eus o c'henderc'hoù ; 92% eus ar c'hirri Citroën ac'h eas d'an estrenvro, 90% eus re Renault, 87% eus re Peugeot ha 83% eus re [[Ford Motor Company|Ford France]] ; 70% hepken a voe ezporzhiet gant Simca, pa ne c'helle ket keveziñ gant e berc'henn Fiat.
===Simca Aronde ha Ford France===

E 1951 e voe lakaet e gwerzh ar Simca 9 Aronde ("Gwennili", rak ur wennili a oa war logo Simca d'ar mare-se), ar c'hentañ karr Simca na oa ket un deveradur eus unan Fiat. Berzh bras a reas, pa voe kenderc'het betek  skouerenn bep bloaz betek 1964 ( en holl). Gant ur c'heflusker Fiat avat e oa kaset betek kreiz ar [[bloavezhioù 1950]], ar bloaz ma voe fardet ar c'heflusker Flash gant Simca e-unan.

Gant an arc'hant dastumet a-drugarez d'an Aronde e c'hallas Simca prenañ ar saver sammgirri gall Unic e 1951 ha skourr gall ar saver sammgirri [[suis]] Saurer e 1956 a-raok o c'hendeuziñ evit diaezañ Simca Industries, a fardas karbedoù greantel. E-keit-se, e 1954, Simca en devoa prenet labouradeg Ford France e Poissy) ; bras a-walc'h e oa al labouradeg-se evit ma c'hellfe Simca kreizennañ e genderc'hiñ en ul lec'h hepken ha gwerzhañ labouradeg kozh Nanterre da Citroën e 1961. Goude endevout prenet Ford France e c'hallas implijout ar c'heflusker Ford Vedette (8 bailh staliet e V, 2 351 cm<sup><small>3</small></sup>) en e heuliad Vedette, a voe levezonetoc'h c'hoazh eget an Aronde gant ar stil stadunanat a oa erruet e Bro-C'hall goude an [[Dieubidigezh Bro-C'hall|Dieubidigezh]].

Kreskiñ a eure Simca er [[bloavezhioù 1960]] neuze, a-drek Renault hogen dirak Peugeot ha Citroën. 
===Simca Fulgur===
E [[1958]] e fardas Simca ar raktres Fulgur, ur c'harr-meizad gant an ijinour yaouank Robert Opron ([[1932]]-[[2021]]). Diskouezet e voe e Saloñs [[Genève]] e [[1959]] ha kinniget evel "karr ar bloaz [[2000]]", a zlee bout kaset gant ur c'heflusker [[Energiezh nukleel|nukleel]], bezañ renet dre vouezh ha bleinet dre [[radar]].
===Simca-Chrysler hag Abarth===
E 1958 ivez e fellas d'ar saver kirri stadunanat Chrysler e [[Detroit (Michigan)|Detroit]] ([[Michigan]]), unan eus an tri saver kirri brasañ en SUA goude General Motors ha Ford, mont tre e marc'had Europa, setu e prenas 15% eus Simca digant Ford met Fiat S.p.A. a chomas ar c'hevranneg pennañ ha pouezus e voe e levezon c'hoazh war tresoù ar c'hirri Simca evel ar patromoù 1000 (deuet er-maez e 1961) ha 1300 (e [[1963]]). E 1963 avat e voe Chrysler perc'henn war 64% eus Simca dre brenañ kevrannoù digant Fiat kent piaouañ 77% ; adalek ar mare-se e paouezas Fiat da vout oberiant en embregerezh Simca, dre ma oa unan eus ar gevranneien vihanniver. Diazezet e voe Chrysler Europe dre brenañ ar saver kirri [[Bro-Saoz|saoz]] Rootes Motors Limited e [[Londrez|London]].

E 1961 e voe lakaet ar Simca 1000 war ar marc'had ; diwar e gastell e voe savet e [[1962]] ar rummad Abarth-Simca GT — Abarth o vout ur prienter herrgirri staliet e [[Torino]] nepell diouzh sez Fiat – hag ar Simca 1000 Coupé treset gant an Italian Carrozzeria Bertone, a voe kreñvaet e [[1967]] : ar Simca 1200S Bertone a oa gouest da dizhout 180 km/h. Ne reas ket berzh avat,  skouerenn hepken a voe kenderc'het etre 1967 ha [[1971]].

E 1967 ivez e voe lakaet war ar marc'had ar Simca 1100, a voe kenderc'het gant Chrysler betek [[1985]] e Poissy, e [[Madrid]] (Spagn) hag e Nyköping (Sveden).

Ar steredenn Chrysler a voe war an holl girri Simca bet fardet goude 1967, ha d'ar [[1añ a viz Gouere]] 1970 e voe Chrysler France anv nevez an embregerezh Simca. Berzh bras a reas ar patromoù Simca Aronde, 1000 ha 1100. Er [[bloavezhioù 1970]], dindan ren Chrysler bepred, Simca a genderc'has ar patromoù Chrysler 180, Simca 1307 ha Simca Horizon. Hogen e [[1977]] ec'h eas Chrysler Europa da get, ha prenet e voe an dismantroù gant Peugeot e [[1978]]. E 1980 ec'h eas ar merk Simca da get ; e dibenn ar bloaz [[1981]] e voe paouezet da genderc'hiñ kirri Simca ha Rootes Motors ; betek kreiz ar [[bloavezhioù 1980]] e voe gwerzhet ar Simca Horizon dindan ar merk Talbot, a oa bet prenet gant Simca e 1958 ha prenet gant Peugeot digant Chrysler e 1978. Peugeot a fardas e girri el labouradegoù Simca ha Talbot.

Goude an Horizon, Simca en devoa raktreset an Talbot Arizona, a voe lakaet war ar marc'had e [[1985]] dindan an anv Peugeot 309. Ar patrom Samba e voe ar c'harr Talbot diwezhañ, fardet gant Peugeot e labouradeg Simca. E [[1994]] ec'h eas ar merk Talbot da get d'e dro.

==Kirri Simca==
Da 24 e sav an niver a batromoù bet lakaet er [[kenwerzh|c'henwerzh]] gant Simca ; meur a stumm a voe eus pep patrom, koulz e-keñver korf hag e-keñver keflusker.
<gallery mode="packed" style="margin-top:20px;">
Simca 5.jpg|Simca 5
Simca6.jpg|Simca 6
Simca 8 2013-07-21 13-47-30 cropped to remove distracting Neighbo(u)r.JPG|Simca 8
Simca 9 Sport Coupe dutch licence registration AM-20-65 pic3.JPG|Simca 9
1937 Simca-Fiat 11CV Berline 5pl.jpg|Simca 11
1950 Simca Gordini T15s.JPG|Simca Gordini T15S
1961 Simca Aronde P60 Elysée Rush.jpg|Simca Aronde
Simca Ariane, Schaffen Diest Fly-Drive 2013.JPG|Simca Ariane
Simca Versailles aka Simca Vedette Versailles 2351cc 1956.jpg|Simca Vedette
Simca Jangada.jpg|Simca Jangada (Brazil)
Simca Esplanada.jpg|Simca Esplanada (Brazil)
Simca vedette 1956.jpg|Simca Regente (Brazil)
Simca tufao.jpg|Simca Tufão (Brazil)
Simca Esplanada Águas de Lindóia.jpg|Simca GTX (Brazi)
1973 Simca 1000 GL.JPG|Simca 1000
Simca 1200S.JPG|Simca 1000 Coupé
Simca 1100 Luxe Super (139363962.jpg|Simca 1100
1964 Simca 1500.jpg|Simca 1300/1500
Simca 1301 Special Front.JPG|Simca 1301/1501
Chrysler 160.jpg|Chrysler 180
1975 Simca Matra Bagheera S 1.4.jpg|Matra-Simca Bagheera
1977 Simca Matra Rancho.jpg|Matra-Simca Rancho
Simca 1307 GLS 1978.jpg|Simca 1307/1308/1309/1s510
Simca Chrysler Horizon GLS 1979.jpg|Simca Horizon
|Talbot-Simca Solara
</gallery>

==Sévitame==

E 1936, daou vloaz goude diazezidigezh Simca, e c'houlennas [[Arme Frañs]] digant an embregerezh nevez kenderc'hiñ ur marc'h-tan liestachenn eviti, dindan ar merk Sévitame (***S*'ociété d’**E**xploitation de **V**éhicules **I**ssus de la **T**echnique **A**utomobile **M**oderne **É**conomique*) bet krouet a-ratozh-kaer ganti. Degemeret e voe ar c'hentpatrom, 280 cm<sup><small>3</small></sup> e vailhad, e [[1938]]. Un eil kentpatrom, ar Simca-Sévitame B, 350 cm<sup><small>3</small></sup> dezhañ, a voe degemeret e [[1939]] gant Arme Frañs, a brenas 3 000 skouerenn da vout degaset e [[1940]]. Dipitet e voe an Arme avat, pa ziskouezas ar c'hentpatrom Peugeot TT 112 bout kalz gwelloc'h. Dilezet e voe ar marc'h-tan Simca-Sévitame neuze. Ur pemzek skouerenn bennak hepken a voe war an hentoù : lod skouerennoù a voe moc'het gant tud Simca pa voe deoget o labouradeg gant an Alamaned, un nebeud a voe kaset da [[Talbenn ar Reter (Eil Brezel-bed)|dalbenn ar Reter]]. Div skouerenn pe deir zo deuet betek ennomp.

Arnevez-kenañ e oa ar marc'h-tan-se koulskoude. Unan daou vaih daoubred e oa e geflusker ijinet gant Marcel Violet ([[1887]]-1973), gant penn ar riboulerioù (an ahel-pleg) el laez en enep ouzh ar boaz. Gouest e oa da vont en-dro en amzer tomm-gor pe yen-ki, yenaet ma oa gant 8 [[litr]] [[eoul]] hag a servije ivez da lardañ an elfennoù mekanikel. Gwarezet gant ur gaoued aluminiom e oa ar c'heflusker iskis-se. Tri zizh a oa, mui unan evit talvezout da draouilh. Gouest e oa ar Sévitame B da vont a-hed 500 km war an hent gant ur veoliad 20 litr strilheoul, ha douar-ha-dour e oa : ne oa chadenn ebet, ur marbr treuzkas a oa, ha tu a oa da stagañ ur viñs-tro ouzh e benn evit treuziñ ur [[stêr]]. Aes e oa distrollañ ar marc'h-tan dre dri zamm evit e dreuzkas aes dre guzh.

==Levrlennadur==
* Renou, Michel. *Simca - De Fiat à Talbot''.  Paris : E.T.A.I. (Éditions Techniques pour l'Automobile et l'Industrie), 1999 

## Notennoù