open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hastings Kamuzu Banda

**Hastings Kamuzu Banda** (1896 – 1997), pe **Hastings Banda** hepmuiken, a oa ur politiker eus Malawi.

Studioù a reas Hastings Banda er Stadoù Unanet hag e Breizh-Veur ha labourat a reas eno evel mezeg e-pad meur a zek vloaz a-raok distreiñ d'e vro c'henidik e 1958. E penn Kendalc'h Afrikan Nyasaland e oa er bloavezh-se. Mont a reas da gentañ ministr er pezh a oa c'hoazh un drevadenn saoz e 1963. E-pad e respet e voe embannet, d'ar 6 a viz Gouere 1964, e teufe Nyasaland da vezañ dizalc'h, ha dont a reas da vezañ ur republik daou vloaz war-lerc'h, gant an anv "Malawi". En em envel a reas Hastings Banda da brezidant e 1966. Ren a reas ar vro evel un diktatour. Addilennet e voe e 1971 hag en em envel a reas "prezidant da viken". Bez' e voe unan eus an nebeudig pennoù stadoù eus Afrika en devoe darempred gant Suafrika, da vare an apartheid.

E 1994 e voe graet un dilennadeg demokratel, gant meur a gostezenn ha trec'het e voe Banda.
Gratian an Henañ

**Gratian an Henañ**, pe **Gratianus Funarius**, pe **Gratianus Major** (war-dro 280-war-dro 364/367), a oa ur jeneral roman. Tad e oa da zaou impalaer, Valentinian Iañ ha Valens. 

Un niz dezhañ, Flavius Gratianus (359 –383) a voe impalaer ivez adal 375.

## E vuhez
Ganet e oa war-dro 290 e kêr Cibalae, e kreisteiz Pannonia Secunda, hiriv Vinkovci e Kroatia. Pa oa yaouank e voe lesanvet Funarius, paotr ar fun, peogwir e werzhe kerdin. Brud en devoa da vezañ kreñv ha dispont: ur wech e vije bet  en em gannet ouzh pemp soudard a glaske laerezh e varc'hadourezh digantañ.

Mont a eure da soudard, ha dont da vezañ protector domesticus en amzer an impalaer Kustentin Veur. Gouzout a reer e oa ur *protector domesticus* anvet "...atianus" e Salona (Split) en amzer-se, ma c'haller soñjal e oa eñ an hini a oa bet anvet eno.

Tribun e voe en arme Kustentin. War-dro dibenn ar bloavezhioù 320 pe deroù ar bloavezhioù 330 e voe anvet da *comes* Africa, ha marteze da eveshaat ar marz-hont. Tamallet e voe da lakaat arc'hant en e c'hodell ,  ma rankas en em dennañ.

Galvet e voe en-dro e deroù ar bloavezhioù 340 hag anvet da g-comes Britannia en dro-mañ. Marteze e voe lakaet e penn un unvezh *comitatenses* dindan an impalaer Constantius Iañ e-pad e dro-vrezel en enez er goañvezh 342-43.

Echu e amzervezh soudard e tistroas Gratianus d'e gêr c'henidik e-lec'h ma oa mat e vrud.

Constantius II avat, a renas etre 337 ha 360, a lamas e zouaroù digantañ peogwir en defe diskouezet reiñ harp da Magnentius. Karet e oa en arme avat, ha marteze eo evel-se en deus gallet sikour e vibien da sevel e kargoù an arme.

Pa voe lakaet e vab Valens da impalaer e 364, e c'houlennas Sened Konstantinopolis ober un delwenn dezhañ.
Gratianus

**Gratianus** zo un anv latin, hag anv meur a zen.

## Yezhoù all
**Gracià*, e katalaneg
*Gratien, e galleg
*Graziano, en italianeg

## Tud
### Henamzer
* Gratianus Funarius, pe Gratianus Major, ofiser roman, tad da zaou impalaer, Valentinian Iañ ha Valens; 
* Flavius Gratianus (359-383), impalaer roman. 

### Tud all
* Johannes Gratianus, anv ar pab Gregor VI.
Arjuna

**Arjuna** (Devanāgarī  : *gwenn*, *sklaer*, *arc'hantaet*) a zo unan eus ar pemp priñs Pāṇḍava, eleze mibien Pāṇḍu, harozed ar Mahābhārata. Engehentet e voe gant Indra, roue an doueed.

Stummet gant Droņa, mestr war an armoù, e teuas da vestroniañ kement arm a zo er bed, ha ur gwareger hep e bar e voe. Roet e voe dezhañ ar wareg hud Gāṇḍīva gant Agni. Kemer a reas perzh en ur genstrivadeg e palez Drupada, roue Pañcāla ha gounid a reas Draupadī, merc'h Drupada da bried.

Brudet eo dreist-holl gant an diviz a voe etre Kṛṣṇa hag eñ war an dachenn emgann a-raok brezel Kurukṣetra. En diviz-se, danevellet er Bhagavad Gītā, e ro Kṛṣṇa e gelennadurezh da Arjuna war an dharma (an ober reizh) tra ma oa Arjuna en etremar diwar-benn ar pezh a ranke ober : ren ar brezel-se a dalveze kement ha brezeliñ a-enep d'e gerent, d'e vignoned ha d'e vistri karet Droņa ha Bhiṣma.
Gratien

**Gratien** zo un anv-bihan gallek a orin latin.

## Gerdarzh
*Diwar Gratianus, e latin

## Yezhoù all
*Gratian, e brezhoneg
*Graziano en italianeg

## Tud
### Sent katolik
*Gratien Amiens (IVvet kantved), maesaer ha merzher
*Gratien Toulon († war-dro 473), eskob Toulon, merzher
*Gratien Chalon († 652), pe sant Grat, eskob Chalon-sur-Saône e Bourgogn .

## Lec'hioù
* Saint-Gratien, anv meur a gumun c'hall
Granida

**Granida** zo ur pezh-c'hoari izelvroek gant Pieter Corneliszoon Hooft skrivet entre 1603 ha 1605, hag embannet en 1615. Un doare bugulgan eo, ha kanet e vez meur a lodenn anezhañ. Berzh a reas er  hag awenet e voe meur a livour.

D'ar 1añ a viz Meurzh 1605 e echuas Pieter Corneliszoon Hooft (1581-1647) e bezh. Awenet e oa bet gant e garantez ouzh Ida Quekels, merc'h ur marc'hadour a garas en e yaouankiz.

## An istor

E Pers e krog an istor, war ar maez. Kaoz zo entre ar mesaer Daifilo har ar vesaerez Dorilea. Setu ar briñsez Granida o tostaat, kollet ar paour-kaezh e-kreiz un abadenn chase. Ha setu Daifilo prest d'ankouaat Dorilea.

En eil arvest ec'h adkavomp Daifilo e lez roue Pers ma servij Tisiphernes, un den a lez a glask kaout dorn merc'h ar roue, Granida. Un den all avat, Ostrobas, priñs part, a c'houlenn groñs dimeziñ d'ar briñsez. Duvell a vo etrezo da gouzout gant piv, Ostrobas pe Tisiphernes, ez aio ar briñsez.

## Temoù

Penndanvez ar pezh eo an enebiezh etre karantez platonek ha gwirvoud ar garantez erotek.

## Taolennoù awenet gant ar pezh

* Dirck Van Baburen, *Ar mesaer Daifilo a ro d'evañ d'ar briñsez Granida*, v.1615-1624.
* Pieter De Grebber, *Granida et Daifilo*, v. 1620.
* Gerrit Van Honthorst, *Granida en Daifilo*, 1625. Mirdi Utrecht.
* Hendrick Ter Brugghen, *Granida ha Daifilo*, 1625.
* Jan Miense Molenaer, *Granida ha Daifilo*, 1632.
* Jacob Adriaensz. Backer, *Granida ha Daifilo*, v.1635.
* Nicolaes Berchem, *Paysage avec la Rencontre de Granida ha Daifilo*, v.1646-1649.
* Jan van Noordt, *Granida ha Daifilo*, 1663.
* Gerbrand Van den Eeckhout, *Poltred ur paotr en Daifilo*, 1642.
* Gérard de Lairesse, *Granida ha Daifilo*, v.1665-1668
* Bartholomeus Van der Helst, *Poltred Anna du Pire en Granida*, 1660.
* Pieter Van der Werff, *Granida ha Daifilo*, 1711.

-bloaziadoù dianav:
* Pieter Codde (marteze), *Granida ha Daifilo*
* Jan Mytens, *Poltredoù tud yaouank en Granida ha Daifilo*
* Nicolaes Moeyaert, *Granida ha Daifilo*.
Classis Britannica

**Classis Britannica** e oa anv latin morlu roman Enez Vreizh.

## Porzhioù

### Enez Vreizh
- Brancaster / *Branoduno*

- Caister-on-Sea

- Burgh Castle / *Gariannum*

- Walton Castle

- Bradwell / *Othona*

- Reculver / *Regulbium*

- Richbourough / *Rutupis - Rutupiae*

- Dover / *Dubris*

- Lympne / *Lemanis - Portus Lemanni*

- Pevensey / *Anderitum*

- Portchester / *Portus Ardaoni  - Ardaonium*

### Galia
- Boulogne (sur Mer) / *Gesoriacum - Bononia* 

- (e kichen) An Havr-Nevez / *Grannona*

## Levrlennadur
* John Wacher : *The coming of Rome*. Paladin Book. Granada Publishings Ltd. London. 1981
* Stephen Johnson : *Later Roman Britain*. Paladin Book. Granada Publishings Ltd. London. 1982
* Nic Fields : *Rome's Saxon Shore. Coastal defences of Roman Britain*. AD 250-500. Osprey Publishing. Botley. Oxford. 2006
Carausius

**Carausius (Marcus Aurelius Valerius)** (marv e 293) a oa genidik eus bro ar Menapii. Er bloaz 286 e voe lakaet, gant an impalaer Maximianus Herculius, e penn *[[Classis Britannica]]*, da lavarout *Morlu (roman) Enez Vreizh,* evit difenn aodoù Galia hag Enez Vreizh diouzh ar vorlaeron sakson ha frank. Met, e-lec'h rentañ an traou laeret, e vire ul lodenn evitañ. Abalamour da se e voe lakaet klask war e dro. Evit en em zifenn en em anvas neuze *Aogust*, da lavaret eo "impalaer" e-unan, gant asant lejionoù Enez Vreizh war a seblant.

Evel-se e renas war Enez Vreizh ha war aodoù hanternoz Galia, ha gwelet e voe evel un alouber gant an impalaerien all, betek 293, ar bloaz ma voe lazhet gant Allectus, en devoa lakaet e penn e velestradur.

## Liamm diavez
*Carausius
Pāṇḍava

Er Mahābhārata, unan eus an daou zanevellgan meur India, e reer **Pāṇḍava-ed** eus ar pemp mab anavezet gant Pāṇḍu, bet ganet gant e ziv wreg Kuntī ha Mādrī, priñsez Mādra. Anvet int Yudhiṣṭhira, Bhīma, Arjuna, Nakula ha Sahadeva. O-femp a oa dimezet d'ar memes plac'h, Draupadī.

A-gevret e stourmas ar vreudeur gant berzh ouzh o c'hendirvi, ar gKaurava-ed, en ur brezel bras a zeuas da vezañ anavezet evel Brezel Kurukṣetra.

## Ganedigezh ar bPāṇḍava-ed

Sellet e vez ouzh ar bPāṇḍava-ed evel mibien Pāṇḍu dre ma'z int bugale d'e ziv bried. Diskouez a ra ar Mahābhārata ez int hanterzoueed avat, mibien d'ur vaouez ha d'un doue : ne voe engehentet hini ebet anezho gant Pāṇḍu. Pa oa nevez zimezet ha dishêr hemañ ez eas da chaseal, ha gloazañ a reas un askezour hag a villigas anezhañ : ma kousk gant e briedoù e varvo da goulz ar bliz. Kunti, e bried kentañ a implijas an donezon he doa bet, hag hi plac'hig yaouank c'hoazh, gant ur brahman : gallout a ra gervel forzh peseurt deva ha goulenn gantañ reiñ ur mab dezhi, ganet e vo diouzhtu. Gant ar c'hoant gouzout he doa implijet an donezon-se a-raok bezañ dimezet da bPāṇḍu hag engehentet he doa Karṇa. Kinnig a reas neuze da bPāṇḍu dibab o-daou piv a vefe an tadoù doueel : 
* gervel a reas Dharma, an Dever, hag engehentiñ a reas an henañ, **[[Yudhiṣṭhira]]** ar vertuz ; 
* gant Vayu, an Avel rust ha kreñv, e voe engehentet **[[Bhīma]]** ;
* hag Indra, roue an doueed, a voe engehenter **[[Arjuna]]**, ar barfeted.
Mādrī, eil pried Pāṇḍu, a c'houlennas ar memes tra. Gant sikour Kunti e c'halvas an daou zoue gevel Aśvin hag a engehentas he gevelled **[[Nakula]]** ha **[[Sahadeva]]**.

## Perzhioù ar bPāṇḍava-ed

Pep Pāṇḍava en deus perzhioù dibar hag a zeu eus e engehenter evit darn :
* Yudhiṣṭhira a zo reizh ha fur, met techet eo da c'hoari ;
* Bhīma a zo brudet e lontegezh hag e nerzh korf, hag a zo brasoc'h c'hoazh eget e skiant ; 
* Arjuna a zo ur gwareger meur hag un hoaler a zo bet kelenner an dañs dezhañ gant apsarased lez Indra ;
* Nakula ha Sahadeva a zo marc'heien ha klezeourien ampart.

Ur pried boutin o deus ar pemp breur : ar briñsez Draupadī, ha pep hini en deus priedoù dezhañ e-unan ouzhpenn. Arjuna, da skouer, en deus peder gwreg, Subhadrā ha Draupadī en o zouez.

## Liamm gant ar Mabinogi

Er Mabinogi e kaver ur framm tost ouzh hini ar pemp Pāṇḍava : Dôn he deus bet pemp bugel lakaet dindan evezh o eontr Math.
1st Pennsylvania Regiment

Ar **1st Pennsylvania Regiment**, brudet ivez evel **1st Pennsylvania Rifles**, **1st Pennsylvania Battalion**, **Pennsylvania Rifle Regiment**, ha **1st Continental Regiment**, a oa ur rejimant savet dindan urzhioù ar C'horonal William Thompson evit servij er C'hontinental Army.

Ar c'hentañ rejimant savet er C'hontinental Army e voe e-pad Brezel dieubidigezh Stadoù-Unanet Amerika. Ur rejimant troadegiezh lijer e oa anezhañ.
Allectus

**Allectus** (marv e 296) a oa un impalaer-alouber roman en Enez Vreizh hag e hanternoz Galia, eus 293 da 296.

Allectus e oa bet lakaet e penn e velestradur war an argant gant Carausius.

Met goude koll Gesoriacum, e 293, Allectus e zrouklagas Carausius, hag e gemeras e blas e penn Enez Vreizh.

Un arme roman a zo bet savet neuze gant ar c'hezar (= eil impalaer) Constantius Chlorus a-enep Allectus :

- Maximianus Herculius, an impalaer, e penn un ardarme, e-kichen genoù ar Rhin,

- Constantius Chlorus, eus Gesoriacum war zu genoù ar stêr Davoez,

- an admiral Lucius Asclepiodotus, eus genoù ar Sequana (Seine), war zu Enez Vectis (Enez Wight)

Taget war daou du, arme Allectus e blegas, hag e oa trec'het war dro Alton, war an hent etre *Venta Belgarum* (Winchester) da *Londinium* (Londrez). Allectus a zo lazhet e-kerzh an emgann se.

Ar rest eus e arme, gant ar c'hopridi Franked, aet da glask repu e Londinium (Londrez), a zo lazhet tout gant arme Constantius Chlorus. N'eus hini ebet a zo chomet bev.

Adalek an amzer-se, Londinium a zo deut da vezañ *Londunium Augusta*.

## Levrlennadur
Nic Fields : *Rome's Saxon Shore. Coastal defences of Roman Britain*. AD 250-500. Osprey Publishing. Botley. Oxford. 2006
Ouse (Yorkshire)

An **Ouse** (distaget [] e saozneg) zo ur stêr eus Norzh Yorkshire, e Bro-Saoz. 

## Douaroniezh
Tremen a ra dre gêrioù York ha Selby hag en em deurel en aber an Humber, asambles gant an Trent. 

## Anv
An anv a dalvezfe kement hag : *-av-* = dour, stêr. 

Furmoù kozh eus e anv a gaver e levrioù eus an henamzer. Ptolemaios (II, 3, 4) a ra anv eus : "Abi fluvii ostia". Dizanv Ravenna, a veneg *Rumabo* e *Ravenmatis anonymi Cosmographia et Guidonis Geographica* 10747. Ar stumm roet gant Ravenna a zo fazius, tennet sur awalc'h eus **Flum-Ab-*

An anv a dalv evit an Ouse hag an Humber da heul.

## Levrlennadur
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
Higham (Babergh)

**Higham** zo ur gêriadenn hag ur barrez eus Suffolk, e reter Bro-Saoz. E distrig Babergh emañ.

Un annezadenn roman, e-lec'h an hent a dreuz ar stêr Stour, war zu biz.

## Anv
* It. Ant. 4803 (Iter IX) : AD ANSAM
* T.P : AD ANSAM
Diwar latin *ansa* = krommenn, kambleg (ur stêr)

## Levrlennadur
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
Crwbin

**Crwbin** zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre.
Emañ e kreisteiz ar gontelezh, er biz da gêr Cydweli hag er c'hreisteiz da gêr Caerfyrddin. E tolead Cwm Gwendraeth emañ, hag e kumuniezh Llangyndeyrn.
Cwmhiraeth

**Cwmhiraeth** zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre.
Emañ er mervent da Ddre-fach Felindre, e gwalarn ar gontelezh.
Ouse

**Ouse** zo anv meur a stêr ha meur a lec'h :

#### 
* Ouse (Sussex)
* Ouse (Yorkshire)
* Great Ouse, e Northamptonshire hag East Anglia
* Little Ouse, adstêr d'ar Great Ouse

#### 
* The Ouse, aber e Shapinsay, en Inizi Orc'h

#### 
* Ouse (Tasmania), ur gêr e Tasmania.
Cwmfelin-boeth

**Cwmfelin-boeth** (skrivet ivez **Cwmfelin Boeth**) zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre.
Emañ en hanternoz da Hendy-gwyn ar Daf, e mervent ar gontelezh, war an hent a gas eus Hendy-gwyn da Henllan Amgoed.
1st Rhode Island Regiment

Ar **1st Rhode Island Regiment**, lesanvet **Varnum's Regiment**, an **9th Continental Infantry**, ar **Black Regiment**, ar **Rhode Island Regiment**, ar **Rhode Island Battalion** hag **Olney's Battalion**, a oa ur rejimant eus ar C'hontinetal Army eus Rhode Island e-pad Brezel dieubidigezh Stadoù-Unanet Amerika (1775–83). Bez e voe unan eus an nebeud unvezioù eus ar C'hontinental Army o servijout a-hed ar brezel.

An unvez en devoa bet kalz lesanvioù evel darn eus rejimantoù ar C'hontinental army. Chomet eo brudet dre an anv "Black Regiment" dre ma oa kompagnunezhioù a-bezh a oa savet gant soudarded du nemetken. Embann a reer e oa ar c'hentañ rejimant milourel du, en gwirionez e oa estreget tud du ennañ, bez e oa ivez tud wenn.
## Varnum's Regiment (1775)
Ar 1st Rhode Island a oa bet savet gant ar gouarnamant trevadennel a-raok bezañ lakaet er C'hontinental Army. Reveulzierien ar Rhode Island Assembly (parlamant an drevadenn) en devoa roet an aotre da sevel ar rejimant d'ar 6 a viz Mae 1775. Ul lodenn e oa neuze eus Lu emzifenn trevadenn Rhode Island.

Ar rejimant a oa bet aozet d'an 8 a viz Mae 1775 dindan urzhioù ar C'horonal James Mitchell Varnum. Lesanvet e voe neuze ar "Varnum's Regiment." Ar rejimant diazez a oa savet gant 8 kompagnunezh emouestlidi o tont eus rannvroioù Kent ha King.

Varnum a lakas ar rejimant da fiñval e Roxbury, Massachusetts e miz Even 1775. Kemeret en devoa perzh e Sez Boston eno ez eo ul lodenn eus al lu surentez. Degemeret eo er C'hontinental Army dre dekred ar C'hongres d'ar 14 a viz Even 1775. Bez e voe kresket an niver a gompagnunezhioù betek tizhout dek anezho d'an 28 a viz Even, d'an 28 a viz Gouhere e voe lakaet dindan urzhioù ar Jeneral Nathanael Greene a oa e-penn ur vrigadenn e lu pennañ ar Jeneral George Washington.
## Soudarded du er brezel
Chomet eo tost dianav e-pad pell met soudarded du a oa bet o kemer perzh e Brezel Dieubidigezh Staoù-Unanet Amerika. Er 1st Rhode Island Regiment e oa d'ar muiañ 225 soudard en holl, ha 140 anezho a oa Afro-amerikaned.
## Levrlennadur
* Abdul-Jabbar, Kareem; Steinberg, Alan (2000). Black Profiles in Courage: A Legacy of African American Achievement. New York, NY: Perennial
* Charles Neimeyer, America goes to War: A Social History of the Continental Army (New York: NYU Press, 1997)
* Michael Lanning, African Americans in the Revolutionary War (New York: Citadel, 2005).
## Pennadoù kar
* Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet
* Afro-amerikaned e Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet

## Notennoù ha daveennoù
Angélique des Mesliers

**Angélique des Mesliers**, pe **Marguerite-Angelique des Melliers**, ganet e 1775 ha lazhet d'an 22 a viz Genver 1794 e Laval (Bro-C'hall), a oa ur vaouez eus an noblañs c'hall.

## Dispac'h gall
Merc'h henañ Charles-Sébastien des Melliers ha Jeanne Angélique Geffray e oa Angélique.

Goude emgann ar Mans, d'an 13 a viz Kerzu 1793, e oa kalz familhoù kollet dre straedoù kêr, pennfollet gant al lazhadegoù lies. Ar familhoù-se a oa bet o heuliañ al lu roueel ha katolik o kilañ. En o zouez e oa an Itron des Mesliers gant he div merc'h. Rannet e oa bet ar familh, ar vamm hag ar c'hoar a oa bet harzet gant soudarded republikan o chaseal ar re drec'het.

Saveteet e voe Angélique gant greunadennerien, roet da guzhat d'an adjudant-jeneral Savary. Krediñ a rae dezhi e oa marvet he mamm hag he c'hoar, goulenn a reas neuze bezañ fuzuilhet. Savary a guzhas anezhi e karr François Séverin Marceau, ma oa diwallet gant un ofiser a fiziañs.

Erruet e Laval e voe kuzhet e ti ur vaouez. Kelaouet eus an darvoudoù denelour-se Jean-Baptiste Kléber ha François Séverin Marceau a sav a-du gant saveteiñ ar familh. Kléber en doa bet skrivet en e eñvorennoù: "Jamais, dit-il, on ne vit de femme plus jolie et mieux faite, et, sous tous les rapports, plus intéressante : elle avait à peine dix-huit ans."

D'an 22 a viz ar frim (Du-Kerzu), Marceau a roas ul lizher d'ar plac'h hag a embanne:

:''Ar geodedourez Demeslier, genidik a Naoned, o vevañ e Montfaucon, departamant Maine-et-Loire, hag he deus disklêriet e oa bet rediet gant he mamm da heuliañ lu ar rebeled pa dremenjont al Liger, en em rentet eo deomp-ni ha dilaosket he deus lu ar rebeled; c'hoant he deus bremañ da vevañ evel ur geodedourez vat ha goulenn a ra evit he surentez an testeni-mañ. Disklêriañ a ran ez eo en em rentet em penn-lec'h a youl-vat, ar geodedourez anvet amañ a-us, d'an 22 a viz ar Frim bloavezh 2° ar rep. unvan ha disrannabl. Ar Jl Marceau.

## Ar gilhotin
Goude ma vije loc'het al lu republikan, furchet eo Laval, an Itron des Mesliers ne c'hell ket tec'hout. Ne glask ket kuzhat nag he anv nag hini ar re o deus bet he dieubet. Ar vodad milourel reveulzier eus departamant ar Mayenne ne reas forzh eus ar skrid-testeni keodedourel Marceau. Ouzhpenn ar vaouez e voe tamallet ivez ar jeneraled o devoa he sikouret, ar pezh a vefe bet marvus evito. Euruzamant, Pierre Bourbotte, stanket nebeut devezhioù e Laval, a oa deuet a-benn da bakañ ha distrujañ an testenioù ma oa kaoz enno eus ar fedoù-se.

D'an 22 a viz Genver 1794, Angélique des Mesliers, barnet gant bodad milourel reveulzier departamant ar Mayenne a zo dibennet gant 8 den all.

## Notennoù ha daveennoù
Ar Pok (Toulouse-Lautrec)

**Ar Pok** (*Le Baiser*) zo un daolenn gant Henri de Toulouse-Lautrec en 1892.

Div c'hast zo o pokat an eil d'eben war ur gwele.

## Notennoù

## Pennad kar
* *[[Dans le Lit, le Baiser]]*, Henri de Toulouse-Lautrec (1892)
Emgann Fleurus (1794)

**Emgann Fleurus** a c'hoarvezas d'an 8 a viz Eost bloavezh II (26 a viz Even 1794) a oa bet etre ar re gengevreet (Rouantelezh-Unanet, Impalaeriezh Roman Santel, dilennadur Hannover) a-enep Bro-C'hall. Ar C'hallaoued a zo trec'h e Fleurus, etre Charleroi ha Namur, en Izelvroioù aostrian (Belgia a-vremañ).

Kleiz al lu gall a gil dre ar c'hoadoù eus Monceau betek tizhout Marchienne. Erruet eno re an impalaeriezh a zo souezhet o welet ar C'hallaoued
Bhīma

**Bhīma** (Devanāgarī  : *spouronus*) a zo unan eus harozed ar Mahābhārata, an eil eus ar pemp Pāṇḍava. Mab d'ar roue Pāṇḍu hag e wreg Kuntī e oa bet engehentet gant an deva Vāyu avat. Lontek ha gant un nerzh dibar, ez eo gantañ e voe lazhet ar c'hant breur Kaurava gwitibunan e Brezel Kurukṣetra.

## Ganedigezh
Dre ma ne c'helle ket e dad Pāṇḍu kaout bugale gant e ziv wreg abalamour d'ur mallozh taolet warnañ hag eñ nevez dimezet ha dishêr, e voe galvet Vāyu, doue an Avel rust ha kreñv, gant Kuntī, eil pried Pāṇḍu, evit engehentiñ ur mab. Dre-se ez eo Bhīma un hanterzoue, mab d'ur vaouez ha d'un doue.
Faizon Love

**Langston Faizon Santisima**, anavezetoc'h evel **Faizon Love**, bet ganet e Santiago de Cuba (Kuba) d'ar 4 a viz Mezheven 1968, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Kemmadurioù dre c'hwezhadenniñ

Ar **c'hemmadurioù dre c'hwezhadenniñ** zo kemmadurioù a c'hoarvez e brezhoneg er c'hensonennoù K, T ha P, anezho *kensonennoù-tarzh kalet*, hag a dro da C'H, Z, F, anezho kensonennoù-c'hwezh.

Choarvezout a reont:
*war-lerc'h ar gerioù perc'hennañ *ma/va"", ""em/am*, *he* hag *o*, 
*war-lerc'h ar gerioù niveriñ *tri/teir*, *pevar/peder*, *nav*.

## Notennoù
Thorpe (Nottinghamshire)

**Thorpe**, pe **Thorpe by Newark**, zo ur gêriadenn e-kichen Newark-on-Trent, e kontelezh Nottinghamshire. 

## Istor
E-kichen Thorpe emañ East Stoke, war un hent roman kozh anvet Fosse Way, hag eno e oa un annezadenn roman anvet *Ad Pontem*.

En Itinerarium Antonini 4777 (Iter VI) e kaver meneg eus *Ad Pontem*, un anv hag a dalvez kement hag "e-tal ar pont" pe "penn ar pont". An implij eus ar ger latin, ha n'eo ket ar ger keltiek **briva*, a ziskouez e oa evit ur savadur nevez gant ar Romaned. 

## Notennoù
Cwmllyfri

**Cwmllyfri** zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ e kornaoueg ar gontelezh, er mervent da gêr Caerfyrddin. 

## Pennad kar
*cwm
Aesica

**Aesica** (anvet *Great Chesters* bremañ) a oa ur c'hreñvlec'h roman, en hanternoz da gêr Haltwhistle, e Northumberland, e Bro-Saoz.

Unan eus ar c'hreñvlec'hioù roman war Voger Hadrian e oa, etre *Vercovicium* (Housesteads) ha Magnae Carvetiorum (Carvoran). 

## Anv
* Amiens patera : ESICA
* Ravenna 10727 : ESICA
* ND XL42 : Tribunus cohortis primae Asturum, AESICA

## Notennoù
Alauna

**Alauna** a oa anv meur a stêr en Enez Vreizh. Div zisplegadenn zo bet roet d'an anv-se : hervez lod ez eo stumm benel anv an doue galian Alaunus ha hervez tud all e vefe anv un doue-stêr keltiek.

E stumm latinekaet a gaver e meur a anv-lec'h e kornaoueg Europa.

## Lec'hioù
;Bro-C'hall
*Alauna pe Alaunia, aspadennoù roman e Valognes e Normandi

;Breizh
*Alauna pe Alaunus, anv latin ar stêr Aon e Breizh

;Bro-Saoz
*Alauna, Alavana, Alona, pe Alunna, ur c'hreñvlec'h roman hag a lec'hier peurvuiañ e Watercrook e-kichen Kendal e Cumbria
*Alauna Carvetiorum, ur c'hreñvlec'h roman e Maryport e Cumbria
*Alauna, ur c'hreñvlec'h roman en Alcester e Warwickshire
*The River Aln, ur stêr e Northumberland, anvet *Alauna,* pe *Alaunos / Alaunus, pe ALAUNI FLUVII OSTIA (II, 3, 4)* e "Douaroniezh" Klaudios Ptolemaios, *Alauna* e Ravenna (Disanv) 108**<sub>37</sub>**
*ur c'hreñvlec'h roman e Low Learchild war lez ar River Aln, Northumberland

;Bro-Skos
*Allan Water, a zo bet tostaet d'ar stêr *Alauna* pe *Alaunos* e "Douaroniezh" Klaudios Ptolemaios
*Alauna Veniconum, e-kreiz Bro-Skos, *Ardoch* bremañ

## Notennoù

## Levrlennadur
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
Alavana

**Alavana** a oa ur c'hreñvlec'h roman war ar stêr Kent, el lec'h m'emañ *Watercrook* bremañ, e Westmorland kozh, Cumbria hiriv, e hanternoz Bro-Saoz.

## Anv
* Itinerarium Antonini 4813 (Iter X) : ALONE

## Notennoù
British Library

Ar **British Library** ("Levraoueg Breizh-Veur") eo levraoueg vroadel ar Rouantelezh-Unanet hag an hini vrasañ er bed dre an niver a draou enrollet. E-tro 150 milion a skridoù pe draezoù all eus meur a vro a gaver eno. Eno e vez kaset kopiennoù eus an holl levrioù embannet er Rouantelezh-Unanet hag en Iwerzhon. Ouzhpenn an titloù-se e kaver ivez levrioù estren lakaet e gwerzh er vro. AL levraoueg a zo arc'hantaouet gant Departamant ar Sevenadur, ar mediaoù hag ar sportoù.
Cwm-morgan

**Cwm-morgan** (skrivet ivez **Cwm Morgan**, **Cwmmorgan**) zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ er c'hreisteiz da gêr Castell Newydd Emlyn, e gwalarn ar gontelezh, tost da harzoù Sir Benfro.
Alauna Carvetiorum

**Alauna Carvetiorum** a oa ur c'hreñvlec'h roman e proviñs Britannia. Edo tost d'an aod, e-kichen kêr Maryport, e kontelezh Cumbria (gwechall Cumberland), en aber ar stêr Ellen.

## Anv
* Dizanv Ravenna 1074 : ALAUNA
* Notitia Dignitatum XL53 : Tribunus cohortis tertiae Nerviorum, ALIONE

## Notennoù
Cynheidre

**Cynheidre** zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ er gwalarn da gêr Llanelli, e-kichen Pontyberem.
Bettany Hughes

**Bettany Hughes** zo un istorourez, skrivagnerez hag embannerez saoz. Ganet eo d'ar 14 a viz Mae 1967 hag arbennikaet eo war an Henamzer klasel.

Labouret he deus kalz evit ar radio hag ar skinwel saoz.

## Buhez
Hughes a voe ganet ha desavet e kornôg Londrez. C'hoar eo d'an aktour Peter Hughes ha d'ar c'hoarier kriked ha kazetenner Simon Hughes.

## Istorourez
Evel istorourez he deus labouret alies war ar merc'hed gant ur sell benelour.
Hughes a zo bet pedet alies e skolioù-meur SUA, Aostralia, Alamagn, Turkia hag Izelvroioù evit komz eus sujedoù lies evel Elena Troia, muzul an amzer er gevredigezh islamek.

## Kleweled
Brudet eo Hughes dre m'eo bet gwelet ha klevet alies er radio pe er skinwel. Skrivet pe kinniget he deus teulfilmoù, heuliadoù war sujedoù an Henamzer pe reoù modern evit an National Geographic, BBC, Discovery Channel, PBS, The History Channel ha Channel 4. 

Adalek miz Gouhere 2012 e oa kroget da ginnig an heuliad teulfilmoù istorel *Britain's Secret Treasures* war ITV gant Michael Buerk.

Enoret eo bet alies evit he labourioù e bed ar c'hleweled. E 2009 e voe enoret gant Naomi Sargant gant priz ispisial an deskadurezh dre ar c'hleweled.

## Buhez personel
Hughes a zo dimezet gant Adrian Evans, hag a oa bet e 2012, penn an adsevel istorel evit laouenlid diamant Elizabeth II. Daou vugel a zo gant ar c'houblad.

## Notennoù ha daveennoù
Derwen-fawr

**Derwen-fawr** (e saozneg : *Broad Oak*) zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ war ribl ar stêr Tywi, er gornaoueg kêr Llandeilo.

E parrez Llangathen emañ Derwen-fawr.
Derwydd

**Derwydd** zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ e gevred ar gontelezh, hanter hent etre Rhydaman ha Llandeilo.
Dinas (Sir Gaerfyrddin)

**Dinas** zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ en hanternoz da Sanclêr, e gwalarn ar gontelezh.
Carrossel

***Carrossel*** zo un telenovela eus Brazil, produet ha skignet gant SBT. Savet eo bet war skouer un telenovela eus Mec'hiko, Carrusel.

## Aktored
* Maisa Silva — Valéria Ferreira
* Rosanne Mulholland — Helena Fernandes
* Jean Paulo Campos — Cirilo Rivera           
* Larissa Manoela — Maria Joaquina Medsen
* Nicholas Torres — Jaime Palillo
* Stefany Vaz — Carmen Carrilho
* Ana Vitória Zimmermann — Marcelina Guerra
Low Learchild

**Low Learchild** zo ul lec'h, e-kichen Whittingham (Northumberland). Eno e kav d'an istorourien e oa ur c'hreñvlec'h roman war ar stêr Aln, el lec'h ma veze treuzet ar stêr gant an hent roman kozh anvet *Devil's Causeway*.

## Anv
Meneg zo eus al lec'h, anvet *Alauna*, gant Klaudios Ptolemaios ha gant Dizanv Ravenna.

## Notennoù
Ardoch (Perthshire)

Ur gêr eus Bro-Skos, war lez ar stêr Allan Water

## Douaroniezh

## Istor

## Anv
* Ptol. II, 3, 7 : ALAUNA, ur polis an D(u)mnonii
* Ravenna 10755 : LITANA / LICANA

## Levroniezh
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
Yudhiṣṭhira

**Yudhiṣṭhira** (Devanāgarī ) a zo unan eus ar pemp breur Pāṇḍava er Mahābhārata, un danevellgan a orin eus India. Mab henañ ar roue Pāṇḍu hag ar rouanez Kuntī e voe roue Indraprastha ha goude-se roue Hastināpura. Ur roue reizh ha fur e oa met techet da c'hoari ha koll a reas e zanvez, e rouantelezh, e vreudeur ha Draupadī, pried boutin ar pemp breur Pāṇḍava, en ur c'hoariadenn diñsoù direizh. An dra-se a voe pennabeg da Vrezel Kurukṣetra a-enep d'e gendirvi Kaurava.
John of Nottingham

**John of Nottingham** a oa un hudour brudet er  abalamour m'en devije klasket lazhañ ar roue Edouarzh II, roue Bro-Saoz ha Hugh Despenser the Younger e 1324 dre sorserezh.

## Kenarroud
E 1324 edo Edouarzh II hag e vignon Hugh Despenser ar Yaouankañ o ren war Bro-Saoz en un doare garvoc'h-garvañ. Petra bennak ma oa bet trec'h Edouarzh war e enebourien eus an tiegezh Lancaster e 1322, kalz anezho a oa tec'het da Vro-C'hall hag eno e kendalc'hjont da irienniñ a-enep dezhañ. E 1324 end-eeun e oa bet dija un taol-esae evit muntrañ ar c'houblad, met dizarbennet e oa bet an irienn.

## Hudouriezh
Hervez dielloù o frosez, 28 annezad eus Coventry a oa bet kounnaret bras gant priol kêr abalamour ma save telloù ponner gant harp an tiegezh Despenser. E 1324 ez eas an annezidi da c'houlenn sikour digant John of Nottingham, un hudour brudet o vevañ e Coventry, evit lazhañ ar roue Edouarzh, Hugh Despenser, tad hennezh hag ar priol, kement-se dre hudouriezh.
John a grogas ganti dre seveniñ lidoù igromañserezh war delwennoù koar ; seizh *pound* koar (3,18 kg) ha daou *yard* lien (1,83 m) dilhad a implijas da sevel patromoù eus e vukennoù pennañ, eus pourvezer ar priol, eus e velestrour hag eus Richard de Lowe — hemañ diwezhañ un den eus al lec'h hag a oa da servijout da daol-arnod. En un ti diannez e rakkêr Coventry e labouras an hudour war an delwennoù, gant e harper Robert Marshall. E 1325 e sevenas John of Nottingham an taol-arnod diwezhañ dre blantañ ur spilhenn blom e penn delwenn Richard de Lowe, ha goude en e galon, ma varvas neuze, war a hañval, diwar an taol hudouriezh-se.

Siwazh da John of Nottingham, Marshall a yeas d'e flatrañ d'ar pennadurezhioù a-raok ma voe sevenet an tagadennoù all, kement-se en abeg ma vage droukrañs ouzh e vestr. Pelloc'h er bloavezh e teuas an afer-se dirak lez-varn ar roue ; prosez a voe, ma voe tamallet muntr Richard de Lowe d'an iriennerien ; didamallet e voe an holl anezho gant ar barngor avat.

## Heuliadoù
Ker chalet gant e surentez e voe Hugh Despenser goude an afer-se ma skrivas d'ar pab Yann XXII da c'houlenn digantañ gwarez diouzh tagadennoù hud. Dre ma ne oa ket gwall domm ar pab ouzh an tiegezh Despenser e respontas dre aliañ Hugh da «&nbsp;*dreiñ war-du [[Doue]] gant e galon a-bezh ha d'ober ur c'hofez mat ha kement dic'haouadur a vo erbedet. Didalvez eo klask rekour dreist an induljañs hollek-mañ roet dezhañ gant ar Pab*.&nbsp;»
Gant an afer-se e voe gwashaet an aergelc'h e Bro-Saoz : e 1326 e voe skarzhet Edouarzh II hag an tiegezh Despenser a-ziwar an tron.


Eduard2 arest.jpg|Harzidigezh Edouarzh II, a voe muntret en toull-bac'h
Suplice.jpg|Hugh Despenser the Younger,*[[Hanged, drawn and quartered]]*

## Levrlennadur
* Doherty, Paul (1840) : *Isabella and the Strange Death of Edward II*, Constable, London – Robinson, 2004 
* Lea, Henry Charles (1887-1901) : *A History of the Inquisition of the Middle Ages*, levrenn 3, The Macmillan Company, New-York, 1906 — Lenn en-linenn
* Wright, Thomas (1852) : *Narratives of sorcery and magic, from the most authentic sources*, Palala Press, 2015 

## Notennoù
Frank Sinatra

**Francis Albert Sinatra**, ganet d'an 12 a viz Kerzu 1915 ha marvet d'ar 14 a viz Mae 1998, a oa ur c'haner, aktour ha produour stadunanat. Bez' e voe unan eus ar sonerien brudetañ ha gant ar muiañ a levezon en . Bez eo unan eus brasañ gwerzherien sonerezh a-viskoazh, gwerzhet en deus ouzhpenn 150 milion a bladennoù dre ar bed-holl. Ganet e voe e Hoboken, New Jersey, en ur familh enbroidi italian. Kroget en doa gant ar sonerezh da vare ar swing, gant ar sonerien Harry James ha Tommy Dorsey. Sinatra a voe brudet pa grogas da ganañ e-unan-penn ha goude bezañ bet sinet ur gevrat gant Columbia Records e 1943 e oa deuet da vezañ haroz al luskad "bobby soxers". 

E gentañ pladenn enrollet en ur studio a oa bet The Voice of Frank Sinatra, e 1946. Sioulaet e oa brud Sinatra e penn kentañ ar bloavezhioù 1950, aet e oa neuze da Las Vegas. Eno e voe brudet hag un dro o vezañ ezel d'ar Rat Pack. E 1953 e embann ar bladenn From Here to Eternity, enoret eo gant un Academy Award hag ur Golden Globe evit roll aktour a-eil. Sinatra en doa bet embannet pladennoù lies bet burutellet mat-tre, evel In the Wee Small Hours (1955), Songs for Swingin' Lovers! (1956), Come Fly with Me (1958), Only the Lonely (1958) pe Nice 'n' Easy (1960). Sinatra a guitaas Capitol e 1960 evit produiñ e sonerezh drezhañ e-unan. Anv ar studio a oa Reprise Records, dre ar studio e embannas pladennoù lies hag a voe degemeret mat-tre. E 1965, e enrolle ar bladenn killsell September of My Years, enoret e oa bet gant un Emmy Award hag un-dro. Tremen a ra en un abadenn skinwel evit lidañ e 50 vloaz Frank Sinatra: A Man and His Music, embann a ra ar c'hanaouennoù brudet "Strangers in the Night" ha "My Way". Goude-se e voe embannet ar bladenn Sinatra at the Sands, enollet er Sands Hotel and Casino e Las Vegas, gant harp e gamarad Count Basie e 1966. Ar bloavezh war-lerc'h e enrolle unan eus e albomoù brudetañ hiziv-an-deiz c'hoazh Francis Albert Sinatra & Antonio gant ar soner Carlos Jobim.
## Liammoù gant ar Mafia
Dre ma oa orinoù italian gantañ e voe harpet gant ar mafia italo-amerikan e-pad e vuhez soner. Ar Federal Bureau of Investigation (FBI) en deus dalc'het 2403 pajenn dielloù war liammoù anat etre Sinatra hag ar Mafia, e harp d'an New Deal politics hag e gamaladiezh gant John F. Kennedy.
Albion

**Albion** (Ἀλβιών e gresianeg) zo un anv kozh roet da Enez Vreizh.

Bremañ e vez graet gantañ c'hoazh, el lennegezh, d'ober anv eus Breizh-Veur. An anv gouezelek evit Bro-Skos, *Alba*, zo kar d'ar ger *Albion*.

## Anv
* Pseudo-Aristoteles III (393b) : ALBION
* Plinus NH IV, 102 : ALBION ipsi nomen fuit cum Britanniae vocarentur omnes
* Ptol. II (raklavar) ha II, 3 : ALVIONOS
* Pseudo-Agathemerus IV, 13 : ALVION
* Marsian I, 8... : ALBION
* Avienius 112 : INSULA ALBIONUM
* Stephanus eus Byzantium : ALBION, ALBIONIUS
* Beda I, I, c. 730 : Britannia Oceani insula, cui quondam Albion

## Breutadenn diwar an anv
*Albion* a zo bet kemeret evit (bro) gwenn, dre geñveriañ gant al latin *albus* = gwenn., abalamour da tornaodoù gwenn aod Kent hag a vez gwelet eus an douar bras.

Soñjet ez eus ivez er wrizienn **albio*, hag e vez kavet e kembraeg ar grennamzer : *elfydd* = bro.

War an hent se, Dottin LG 95 a gomz eus un doue galian *Mars <u>Albio</u>rix* = roue ar bed

## Levroniezh
* Eilert Ekwall : *The Concise Oxford Dictionary of English Place-Names*. Clarendon Press. Oxford. 1936 ... 1980
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
Nakula

Er Mahābhārata, unan eus an daou veurgan sañskritek, e oa **Nakula** (Devanāgarī  : *mibinell*) ar pevare eus eus ar pemp breur Pāṇḍava. Nakula ha Sahadeva a oa gevelled ganet gant Mādrī hag he doa galvet an doueed gevell Aśvin evit engehentiñ anezho.

## An harlu

Goude ma voe kollet er c'hoari diñsoù gant Yudhiṣṭhira e rankas ar pemp Pāṇḍava hag o fried Draupadī mont en harlu e-pad trizek vloaz. Pa oant en harlu e voe skrapet Nakula a-gevret gant Draupadī, Sahadeva ha Yudhiṣṭhira gant Jaṭāsura dic'hizet en ur braman. Saveteet e voent gant Bhīma en diwezh, hag en emgann a savas da-heul e voe lazhet Kṣemaṃkara, Mahāmaha, ha Suratha gant Nakula.

D'an 13 bloaz e kavjont bod e rouantelezh Matsya. Nakula, dic'hizet en ur paotr-marchosi, a labouras war-dro ar c'hezeg er marchosi ar roue.

## E berzh e Brezel Kurukṣetra

Pa voe Nakula o vrezeliñ e lazhas brezelourien veur eus tu e enebourien. Banniel karr Nakula a oa warnañ skeudenn ur c'harv ruz dezhañ ur c'hein alaouret. Bez' e oa e penn unan eus ar seizh akṣauhiṇī, ur rannarme enni 21&nbsp;870 karr, 21&nbsp;870 olifant, 65&nbsp;610 marc'h ha 109&nbsp;350 troadeg.

Da zeiz 1 ar brezel e trec'has Duḥśāsana, met espern a reas e vuhez evit ma c'hellfe Bhīma delc'her d'e le.

D'an 11 deiz e trec'has Śalya o tispenn karr e eontr.

D'an 13 e voe diarbennet Nakula gant Jayadratha pa oa o vont war-raok e strollad Droņa.

D'ar 14 deiz, a-gevret gant Sahadeva, e trec'has Śakuni hag e vab Ulūka.

D'ar 15 deiz e voe trec'het gant Duryodhana, ha saveteet gant Cekitāna.

D'ar 16 ha d'ar 17  deiz e voe trec'het-mort met espernet gant Karņa.

D'an 18 deiz e lazhas tri mab da Garņa.

## Goude ar brezel
Goude ar brezel e voe anvet Nakula ha Sahadeva da roueed Rouantelezh Mādra gant Yudhiṣṭhira.
The Twelve Days of Christmas

**The Twelve Days of Christmas** (*Daouzek Deiz an Nedeleg*) zo ur ganaouenn saoznek a vez kanet da Nedeleg. Ur ganaouenn da gontañ daouzek deiz an Nedeleg, ar Gourdeizioù, ha da venegiñ daouzek prof da bep hini anezho. Embannet e voe e bro-Saoz e 1780. Krediñ a reer eo a orin gall. "The Twelve Days of Christmas" zo meneget er Roud Folk Song Index en niverenn 68. Kartennoù Nedeleg a ziskouez an daouzek prof, ha da gentañ « A partridge in a pear tree », ur glujar en ur wezenn ber.

## Komzoù

"The Twelve Days of Christmas" zo da ganañ war gresk, da lavarout eo e teu ur werzenn nevez bep taol da greskiñ ar ganaouenn. Daouzek gwerzenn zo, ouzhpenn an diskan, ma lavarer petra eo ar profoù roet bemdez gant an dousig ("my true love" er ganaouenn) a-hed an daouzek deiz.

Meur a zoare zo d'ar c'homzoù, met setu hini Frederic Austin e 1909.
:On the First day of Christmas my true love sent to me
:a Partridge in a Pear Tree.

:On the Second day of Christmas my true love sent to me
:Two Turtle Doves
:and a Partridge in a Pear Tree.

:On the Third day of Christmas my true love sent to me
:Three French Hens,
:Two Turtle Doves
:and a Partridge in a Pear Tree.

Goude e vez ouzhpennet

:4 Calling Birds
:5 Gold Rings 
:6 Geese a-Laying
:7 Swans a-Swimming
:8 Maids a-Milking
:9 Ladies Dancing
:10 Lords a-Leaping
:11 Pipers Piping
:12 Drummers Drumming

## An ton
A orin gall e ve an ton, hogen anavet e oa e Lec'hlenn er . 
E deroù an  e voe darngemmet gant Frederic Austin adalek ar *pemp gwalenn aour* (The New Oxford Book of Carols). E zoare eo a glever peurvuiañ bremañ.

Kinniget e voe evel c'hoari-eñvoriñ e *Mirth without Mischief* (c'hoari hep ober sotoni), un dastumad c'hoarioù evit ar vugale eus dibenn an [[XVIIIVet kantved}} (~1780).

## Doare brezhonek
Un doare brezhonek zo bet savet ivez.

:Da zeiz kentañ Nedeleg
:Gant ma dousig em boa bet
:Ur glujar en ur wezenn-ber

:Da eil deiz Nedeleg
:Gant ma dousig em boa bet
:Div goulmig wenn 
:Ur glujar en ur wezenn-ber

:Da drede deiz Nedeleg
:Gant ma dousig em boa bet 
:Teir yar wenn 
:Div goulmig wenn
:Ur glujar en ur wezenn-ber

:Da bevare deiz Nedeleg
:Gant ma dousig em boa bet 
:Pevar evnig flour ...

:Pemp gwalenn aour 
:C’hwec’h gwaz e gor
:Seizh alarc’h war al lenn
:Eizh plac’h o c’horo
:Nav dimezell ‘tañsal
:Dek aotrou o fringal
:Unnek soner ‘viniaouiñ
:Daouzek taboulin ‘trouzal.

## Liamm diavaez
* Wikisource
Karen Lancaume

**Karen Lancaume**, **Karen Bach** he anv gwirion, ganet d'an 19 a viz Genver 1973 e Lyon hag emlazhet d'an 28 a viz Genver 2005 e Pariz, a oa un aktourez pornografek gall.

Paouezet e oa da dreiñ filmoù er bloavezh 2000 goude bezañ bet c'hoariet er film *[[Baise-moi]]* sevenet gant Virginie Despentes ha Coralie Trinh Thi.

Karen Bach/Lancaume a oa bet sabatuet gant he buhez vicherel er bed pornografek. Komzoù drouk he devoa bet war ar bed-se. Ar gazetenn *[[Libération]]*, e niverenn ar 1añ a viz C'hwevrer 2005, evit enoriñ Karen Lancaume, a embanne un atersadenn ganti ma c'halled lenn: « *[Après une] double pénétration par 5 °C suivie d'une éjaculation faciale, couverte de foutre, trempée, morte de froid, personne ne m'a tendu une serviette. Une fois que t'as tourné ta scène, tu vaux plus rien* ».
## Marv
Emlazhet eo Karen Lancaume, 32 vloaz, d'an 28 a viz Genver 2005 e ranndi ur c'houblad kamaladed e XIV arrondisamantPariz, dre lonkañ louzeier. N'eo ket sklaer hag awenet ez eo bet he zaol gant he buhez vicherel er bed pornografek pe get.

## Filmoù
* 2002 : *The Black Bastard 12 *
* 2001 : *Lady Chérie*
* 2000 : *À feu et sexe*
* 2000 : *[[Baise-moi (film)|Baise-moi]]*
* 2000 : *Harcèlement au féminin*
* 2000 : *Inferno (2000) (L'Enfer X)* gant Mario Salieri
* 2000 : *Les Interdits de la gynéco* gant Yannick Perrin
* 1999 : *[[Niqueurs-nés]]* gant Fred Coppula
* 1999 : *Acteurs porno en analyse* gant José Bénazéraf
* 1999 :* Anal Power 3*
* 1999 : *Le Château des désirs*
* 1999 : *Aveux pervers*
* 1999 :* L'Enjeu du désir*
* 1999 : *[[Hotdorix]]* gant Alain Payet
* 1999 : *[[La Marionnette (film)|La Marionnette]]* gant Alain Payet
* 1999 : *Le Principe de plaisir* gant John B. Root
* 1999 : *L'enjeu du désir* gantAlain Payet
* 1999 : *Residence della vergogna, Il (Sex Hotel)*
* 1998 : *World Sex Tour 15; Cannes, France*
* 1998 : *American Girl in Paris* gant Kris Kramski
* 1998 : *Bérénice nique* gant Patrice Cabanel
* 1998 : *Don Tonino*
* 1998 : *L'Empreinte du vice* gant Marc Dorcel
* 1998 :* Exhibition 99* gant John B. Root
* 1998 : *Fuga dall'Albania*
* 1998 : *Journal d'une infirmière* gant Didier Philippe-Gérard
* 1998 : *Racconti dall'oltretomba*
* 1998 : *Sacro e profano*
* 1997 : *La Maledizione del castello*
* 1997 : *Bourgeoisie violée* gant Xavier Michel Lafoy
* 1997 : *Cindy*
* 1997 : *Le Fétichiste*
* 1997 : *Incest' Air*
* 1997 : *[[L'Indécente aux enfers]]* gant Marc Dorcel
* 1997 : *Lili*
* 1997 : *Mad Sex*
* 1997 : *La Mante religieuse* gant Christian Lavil
* 1997 : *Le Novizie*
* 1997 : *Papà, ti scopo tua moglie*
* 1997 : *Private Gold 25: When the Night Falls*
* 1997 : *Teeny Exzesse 48 & 51*
* 1997 : *World Sex Tour 21: France*
* 1996 : *Uniforme X*
Gourdeizioù

Ar **gourdeizioù** a vez lavaret eus an daouzek deiz etre Nedeleg ha Gouel ar Rouaned.

## Etre Nedeleg ha Gouel ar rouaned

## Pennad kar
* The Twelve Days of Christmas‎ 

## Liammoù diavaez
*Devri

## Notennoù
Rudolph the Red-Nosed Reindeer

**Rudolph the Red-Nosed Reindeer** zo ur gontadenn saoznek stadunanat, savet en 1939 gant Robert L. May, diwar-benn unan eus kirvi-erc'h Tad-kozh an Nedeleg. Ur ganaouenn ivez zo bet savet dezhañ, heñvelanvet, savet gant Johnny Marks en 1949, ha lakaet e galleg.
I Saw Three Ships

***I Saw Three Ships (Come Sailing In)*** ("Gwelet em eus tri lestr (o tont)")) zo ur ganaouenn saoznek diwar-benn Nedeleg, savet marteze en Derbyshire, er . Embannet e voe gant William Sandys e 1833.

Kaoz zo eus listri o tegouezhout e porzh Bethlehem, met an tostañ mor, ar Mor Marv, zo 32&nbsp;km ac'hano. An tri lestr a zo anv anezho a vefe tri lestr hag a zegasas relegoù an Tri Roue da iliz-veur Köln en .

Hervez ur vartezeadenn all e vefe un damveneg da skoed Wenceslaus II, roue Bohemia, ha warnañ tri gale arc'hant. Kaoz zo ivez eus an tri lestr evel arouez tri dremedal gwelet evel *listri an dezerzh*.

## Komzoù


I saw three ships come sailing in
On Christmas Day, on Christmas Day;
I saw three ships come sailing in
On Christmas Day in the morning.

Pray, wither sailed those ships all three,
On Christmas Day, on Christmas Day;
Pray, wither sailed those ships all three,
On Christmas Day in the morning.

O they sailed into Bethlehem,
On Christmas Day, on Christmas Day;
O they sailed into Bethlehem,
On Christmas Day in the morning.

And all the bells on earth shall ring,
On Christmas Day, on Christmas Day;
And all the bells on earth shall ring,
On Christmas Day in the morning.

And all the souls on earth shall sing,
On Christmas Day, on Christmas Day;
And all the souls on earth shall sing,
On Christmas Day in the morning.

Then let us all rejoice again,
On Christmas Day, on Christmas Day;
Then let us all rejoice again,
On Christmas Day in the morning

I saw three ships come sailing in
On Christmas Day, on Christmas Day;
I saw three ships come sailing in
On Christmas Day in the morning.

I saw three ships come sailing in
On Christmas Day, on Christmas Day;
I saw three ships come sailing in
On Christmas Day in the morning.


## Doare all
Un doare all zo, disheñvel ar c'homzoù adalek an eil koublad:

## Doareoù saoznek all
* Ur c'han anvet *I saw three ships come sailing by on New Year's Day* ("Gwelet em eus tri lestr o tont a-ouel da zie ar Bloaz Nevez") zo bet savet en , kaoz ennañ eus teir c'hoantenn war al lestr.

## Kanerien
* E 1960, Nat King Cole en albom The Magic of Christmas
* Jon Anderson, 
* Marianne Faithful, 
* Dan Fogelberg, 
* Burl Ives, 
* Sting
* Blackmore's Night en o albom *Winter Carols*
* Órla Fallon
* Yes's Chris Squire
* Kevin Max 
* Loreena McKennit 
* Sufjan Stevens.

## Levrlennadur
* *Christmas Carols An­cient and Mo­dern/I Saw Three Ships|I Saw Three Ships* e *Christmas Carols An­cient and Mo­dern* gant William Sandys (1833).
* *A Book of Nursery Songs and Rhymes/Nursery Songs/XLIX. New-Year's Day* en *A Book of Nursery Songs and Rhymes* gant Sabine Baring-Gould (1895).

## Notennoù
Rudolph the Red-Nosed Reindeer (kan)

**Rudolph the Red-Nosed Reindeer** zo ur ganaouenn saoznek stadunanat, savet gant Johnny Marks en 1949.

## Orin
Savet eo diwar ar gontadenn Rudolph the Red-Nosed Reindeer, skrivet en 1939 gant Robert L. May, diwar-ubenn unan eus kirvi-erc'h Tad-kozh an Nedeleg. 

## Yezhoù all
Lakaet eo bet ar ganaouenn e galleg.
Dolgran

**Dolgran** zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ e kornaoueg ar gontelezh, er c'hreisteiz da gêr Llandysul.

Bez' eo ul lodenn eus parrez Llanfihangel-ar-Arth.
All I Want for Christmas Is My Two Front Teeth

**All I Want for Christmas Is My Two Front Teeth** zo ur ganaouenn saoznek stadunanat diwar-benn Nedeleg savet gant Donald Yetter Gardner pa rae skol e Smithtown e New York. Un deiz e c'houlennas en ur c'hlas digant ar skolidi petra o devoa c'hoant da gaout da Nedeleg, pa welas e oa meur a hini eus ar responterien hag o devoa kollet un dant. Gardner a skrivas ar ganaouenn en ur ober 30 munut.

En 1948 e oa bet enrollet gant Spike Jones & His City Slickers ha George Rock, ha brudet e voe en 1949. Abaoe eo bet kanet ivez gant George Strait, Danny Kaye ha The Andrews Sisters, The Platters, Nat King Cole, The Chipmunks, Hampton String Quartet, Amanda Sollum, hag 1, rue Sésame.

Diwar ar ganaouenn-se en deus savet ar c'haner country Cledus T. Judd, e 2002, ar ganaouenn all anvet *All I Want For Christmas Is Two Gold Front Teef*, embannet en e albom Cledus Navidad.
Tertullianus

**Quintus Septimius Florens Tertullianus** (ganet etre 150 ha 160 e Kartada ha marvet war-dro 240) a oa ur skrivagner latin, hag eñ deuet eus ur familh Berbered. Treiñ a reas ouzh ar gristeniezh e dibenn an Eil kantved ha dont da vezañ doktor an Iliz hag unan eus doueoniourien vras Kartada.

## Skridoù
* Apologeticum
* (war ar stern)

## Levrlennadur
* Jean-Pierre Waltzing & Albert Severyns : *Tertullien. Apologétique*. Belles Lettres. Paris. 1971
Blackmore's Night

**Blackmore's Night** zo ul laz folk rock saoz savet e 1997, anezhañ Ritchie Blackmore, gitarour, ha Candice Night, kanerez. Sonerezh e liv d'ar Grennamzer pe an Azginivelezh a glever ganto dreist-holl.

## Pladennoù
* *[[Shadow of the Moon]]* (1997)
* *[[Under a Violet Moon]]* (1999)
* *[[Fires at Midnight]]* (2001)
* *[[Ghost of a Rose]]* (2003)
* *[[The Village Lanterne]]* (2006)
* *[[Winter Carols]]* (2006)
* *[[Secret Voyage]]* (2008)
* *[[Autumn Sky]]* (2010)
* *[[Dancer and the Moon]]* (2013)
* *[[All Our Yesterdays (Blackmore's Night album)|All Our Yesterdays]]* (2015)
Gorllwyn

**Gorllwyn** zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ er gevred da Gastell Newydd Emlyn, e gwalarn ar gontelezh.
Blackmore

**Blackmore** a c'hall bezañ meur a dra.

## Lec'hioù
* Blackmore (Essex)

## Tud
* Clayton Blackmore, ur melldroader kembreat
* Richard Blackmore, ur mezeg ha barzh saoz
* Ritchie Blackmore, ur gitatour saoz, er strollad sonerien Blackmore's Night

* Blackmore's Night : laz-seniñ
Pont-iets

**Pont-iets** (skrivet ivez *Pont Iets* ; *Pontyates* e saozneg) zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ e kreisteiz ar gontelezh, etre Caerfyrddin ha Llanelli, e tolead Cwm Gwendraeth hag e kumuniezh Llangyndeyrn.
Pont-henri

**Pont-henri** (skrivet ivez *Pont Henri*) zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ e kreisteiz ar gontelezh, er reter da gêr Cydweli, e tolead Cwm Gwendraeth.
Parc-y-rhos

**Parc-y-rhos** zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ e hanternoz ar gontelezh, e-kichen kêr Llanbedr Pont Steffan.
Grilh

Ur **c'hrilh** zo ur benveg metal da boazhat kig, pesked, ha legumaj, a-us d'an tan pe d'ar glaou bev.

## Merzherinti

Poazhet e vije bet Sant Laorañs war ur c'hrilh.