open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eburodunum

**Eburodunon**, pe **Eburodunum** e latin, zo ul lec'hanv keltek.

## Gerdarzh
*Savet eo diwar ar ger **eburo-** stank en tudanvioù galianek (* Eburus, Eburo, Eburius*, etc.) ha lec'hanvioù (Eburo-dunum > Yverdon, Embrun ; *Eburo-ialon > Avreuil, Ébreuil ; *Eburiacon > Évry, Ivry, etc.), Eburobrittium, ha marteze en anvioù Evreux, Evron, Evrann, ha York (Eboracon), hag Évora.

Hervez gouizieion zo e ra dave d'an ivin (gwez) : pobl an Eburovices a vije bet « ar re a drec'h dre an ivin », koad d'ober o armoù, gwaregoù dreist-holl. Hervez tud all e ra dave d'an hoc'h-gouez.

*An dibenn-ger *-duno* (kreñvlec'h) zo stankoc'h c'hoazh el lec'hanvadurezh (Lugdunum) ha chomet en anvioù gallek evel Loudun, Autun (*Augustodunum*), Châteaudun. E brezhoneg e kaver ar ger *din* en anvioù Dinan, Dinarzh, Dineol.

## Lec'hioù
Bez e oa anv kozh 
*Brno, e Tchekia
*Embrun, Hautes-Alpes, e Bro-C'hall
*Yverdon-les-Bains, e Suis

## Pennadoù kar
*Eburones, pobl kelt etre Roen ha Meuse, e Limbourg.
*Aulerci Eburovices, pobl kelt war-dro Evreux, e Normandi.
*lec'hanvioù Galia

## Notennoù
Proviñs Estremadura

**Ur pennad [[Estremadura]] zo ivez.*

**Estremadura** zo unan eus c'hwec'h proviñs istorel Portugal.

## Pennad kar
* Proviñs Estremadura (1936-1976)
Estremadura

**Estremadura** zo ur broviñs istorel eus Portugal, adalek ar Grennamzer betek an XIXvet kantved. Dont a ra an anv eus *Extrema Durii* (pennoù ar stêr Douro), evit ober meneg eus an douaroù gounezet, e-pad ar Reconquista kristen, diwar-goust ar vuzulmaned, evel ma oa ivez ster ar ger spagnolek Extremadura e Spagn. Lisboa e oa ar gêr-benn.

## Proviñs Estremadura (1936)
E 1936 e voe un adkempenn er velestradurezh ha savet ur Proviñs Estremadura, bihanoc'h. 

## Pennad kar
*Extremadura, kumuniezh emren e Spagn.
Extremadura (disheñvelout)

**Extremadura** zo ur ger spagnolek, hag ivez
*anv ur gumuniezh emren e Spagn, Extremadura
* Las Extremaduras, un anv istorel
** Extremadura castellana, douaroù kozh e Rouantelezh Kastilha;
** Extremadura leonesa, douaroù kozh e Rouantelezh León;
* Nueva Extremadura, rannvro e Besrouantelezh Spagn Nevez.

## Pennad kar
*Estremadura, e Portugal
Nueva Extremadura

**Nueva Extremadura** a oa ur broviñs eus besrouantelezh Spagn Nevez da vare trevadenniñ spagnol en Amerika.

## Istor
Roet e voe an anv da deir rann eus kevandir Amerika.
# e Norzhamerika, d'ar rann a deuy da vezañ Coahuila ha Texas, en besrouantelezh Nueva España, hag e Santiago de la Monclova edo ar gêr-benn; 
# e Suamerika, d'ar rann a deuy da vezañ proviñs Guayana ha Chile, e besrouantelezh Perou.

En amzer aloubadeg Sumaerika, an *tierra de Nueva Extremadura* pe *Nuevo Extremo* a oa an anv roet d'ur rann eus an Impalaeriezh spagnol *en tu all d'al [[lenn Titicaca]]* ha da gouarnamant Nueva Toledo, a oa he c'hêrbenn e Santiago de Nueva Extremadura, savet gant ar c'honkistador extremeño Pedro de Valdivia.

Se zo kaoz e veze graet «Reino de Nueva Extremadura» eus Kabiteniezh Jeneral Chile, met ne chomas ket, siendo reemplazada por «Reino de Chile». E-pad trevadennerezh ar Spagnoled e oa anavezet en Spagn hag e besrouantelezh Perou evel «Chile», lec'hanv a orin amsklaer.

## Pennadoù kar
* Nueva Vizcaya

## Notennoù
Rouantelezh Nueva Vizcaya

**Nueva Vizcaya** e voe kentañ proviñs ergerzhet gant Spagnoled e besrouantelezh Nueva España, er stadoù anvet hiriv Durango, Chihuahua, Sinaloa, hag un darn eus Coahuila.

## Pennadoù kar
* Nueva Extremadura
White Anglo-Saxon Protestant

**White Anglo-Saxon Protestant** zo un doare amspis, a-wechoù disprizus, da envel ur strollad tud Amerikan a live uhel gwenn gant orinoù Saoz Protestant. An termenadur a vez implijet war ur strollad tud hag a zo mistri bed an arc'hant, ar politikerezh hag ar galloudoù sokial er Stadoù-Unanet.

Hervez ar studiadennoù skolveuriek ez eo aet war wanaat galloud ar strollad tud-se abaoe fin an Eil Brezel-bed, o welet plas ar strolladoù pe kumuniezhoù a orinoù all. Implijet e vez ivez an termeniñ-se e Aostralia pe er C'hanada gant ur menneg dammheñvel o termeniñ tud a galloud. An termenadur a vez implijet a-wechoù gant sokiologourien evit strollañ an holl dud eus Norzh-Amerika gant orinoù eus Europa hep ma gemerfe e kont o live er gevredigezh nag o live binvidigezh. Ral eo gwelet tud gervel o-unan WASP nemet evit ar fent pe pa vez anv eus strolladoù dreistbeliour gwenn Amerika.

Gant ur sell istorel, an termeniñ "Angl-ha-Saoz" a veze implijet evit envel an annezidi eus Bro-Saoz a-raok 1150 hag a-raok al levezoni Norman ha Breton goude 1066.
Nueva Vizcaya

**Nueva Vizcaya** (Bizkaia nevez, e brezhoneg) zo ul lec'hanv spagnolek roet da veur a dra.

* Proviñs Nueva Vizcaya, e Filipinez
* Rouantelezh Nueva Vizcaya, ul lodenn eus Besrouantelezh Spagn Nevez
Turdetani

thumb|300px|Bro an Durdetaned
An **Durdetaned**, pe **Turdetani** e latin, a oa ur bobl rakroman eus Hispania Baetica hag a oa o chom e Turdetania, er reter d'ar stêr Guadiana, e saonenn ar Guadalquivir adalek an Algarve en Portugal betek ar Sierra Morena, e bro sevenadur kozh an Tartessos.

En hanternoz dezho edo an Turduli, er c'hornôg ar bobl Conios, hag er reter ar Bastetanos. Bras e oa levezon ar C'hresianed warno. Se zo kaoz e roas an Durdetaned o skoazell dezho en emgann Alalia, er VIvet kantved kent JK, a-enep Kartada. Diwar-se e klaskas Kartada diskar o monarkiezh.

Hervez Herodotos e vevent dindan ar roue Argantonios a zegemeras trevadennerien fenikian er Vvet kantved kent JK. Lezennoù skrivet o devoa, hag implij a raent Keltibered evel soudarded d'ober brezel ouzh Roma.
Hervez Strabo e oant ar bobl sevenetañ en ledenez Iberia, diouzh ar patrom roman ha gresian eta.

Goude an Eil brezel punek en em savas an Durdetaned a-enep o gouarnour roman en 197. E 195 e voe anvet Cato an Henañ da gonsul, ha Hispania a voe roet dezhañ.

## O c'hêrioù pennañ

## Notennoù
Des hauts, des bas

***Des hauts, des bas*** a zo ur ganaouenn c'hallek gant ar c'haner suis Stephan Eicher.

## Liammoù diavaez
* Ar ganaouenn war YouTube
Qissa: The Tale of a Lonely Ghost

***Qissa: The Tale of a Lonely Ghost*** a zo ur film indian-alaman-gall-izelvroat bet sevenet gant Anup Singh.

Kontañ a ra istor Kanwar, pedervet merc'h Umber Singh, bet desavet evel ur paotr gant he zad ha dimezet d'ur vaouez gantañ.
Palra d'El Rebollal

**Palra d'El Rebollal** (*habla de [[El Rebollar]]* e spagnoleg), pe **palra**, zo ur rannyezh estremadurek a zo komzet en El Rebollar, e kornôg Spagn.

Komzet e vez e komark El Rebollar e proviñs Salamanca, e kumunioù Navasfrías, El Payo, Robleda ha Villasrubias, hag un tamm e proviñs Cáceres, en Valverde del Fresno, Eljas, San Martín de Trevejo, Acebo, Hoyos, Perales del Puerto, Gata, Cadalso, Descargamaría, Robledillo de Gata. Tost da Bortugal e vez komzet ivez e Lageosa, Patatucos, Forcalhos, Aldeia do Bispo, Foios.

## Studioù
Studiet e voe ar rannyezh gant meur a zen: 
* gant Ángel Iglesias Ovejero, a skrivas daou levr:
** *El habla de El Rebollar. Descripción*. 
** *El habla de El Rebollar. Léxico*.
*gant José Alonso Pascual 
***Robleda. Crónica y descripción del lugar*
*gant José Benito Mateos Pascual 
***Breve descripción de Peñaparda*

## Liammoù diavaez
* Diwar-benn El Rebollar Ficha de El Rebollar en la página del Turismo del Reino de León
* "El corral los mis agüelus"
*"DICCIONARIO CASTELLANO - EXTREMEÑO"
Rebollar

**Rebollar** zo un anv-lec'h spagnolek.

#### Gerdarzh
Dont a ra an anv eus ar wezenn Quercus pyrenaica, a zo *roble rebollo* e spagnoleg. Ar *rebollar * eo an dervenneg ma'z eo stank ar gwez-se. 

#### Kumunioù e Spagn
* Rebollar, en proviñs Cáceres, Extremadura
* Rebollar, en proviñs Soria, Kastilha ha León.
* Narrillos del Rebollar,  e proviñs Ávila, en Kastilha ha León. 

#### Kêrioù bihan
* Rebollar, e kumun San Pedro de Gaíllos, en proviñs Segovia, Castilla y León, 
* El Rebollar, e kumun Requena, en proviñs Valencia, Comunidad Valenciana, 
* El Rebollar, e kumun Merindad de Sotoscueva, en proviñs Burgos, Castilla y León.
* Rebollar de Ebro, e kumun Valderredible, en Cantabria.

#### El Rebollar
* El Rebollar, karter e parrez Santiago, e kumun Sariego, Asturiez, 
* El Rebollar, komark en proviñs Salamanca, en Castilla y León,
El Rebollar (Salamanca)

**El Rebollar** (anavezet ivez evel **El Rebollal** er rannyezh Palra d'El Rebollal‎) zo un iskomark e komark Campo de Robledo, e komark Ciudad Rodrigo, en mervent proviñs Salamanca, e Castilla y León, e Spagn. Un tolead istorel eo, met n'eo ket melestradurezhel.
Pas d'ami comme toi

***Pas d'ami comme toi*** a zo ur ganaouenn c'hallek gant Stephan Eicher.

## Pozioù

:*Quand tu traverses la pièce*
:*en silence*
:*que tu passes devant moi*
:*je regarde tes jambes*
:*la lumière*
:*tombant sur tes cheveux*

:*Quand tu t'approches de moi*
:*ton parfum*
:*me fait baisser les yeux*
:*et si tu touches mes mains*
:*je m'arrange*
:*pour ne pas y penser*

:::*Je n'ai pas d'ami*
:::*comme toi*
:::*oh non non non*
:::*pas d'autre ami*
:::*comme toi*

:*Je comprends mieux le monde*
:*en t'observant*
:*je crois que j'y vois plus clair*
:*je n'ai pas trouvé la clef*
:*du mystère*
:*mais je m'en suis approché*

:::*Je n'ai pas d'ami*
:::*comme toi*
:::*oh non non non*
:::*pas d'autre ami*
:::*comme toi*

:*Ne te lasse pas de moi*
:*j'ai encore*
:*beaucoup à découvrir*
:*mais danse autour de moi*
:*j'abandonne*
:*si tu danses autour de moi*

::*Oh non non non...*

:::*Je n'ai pas d'ami*
:::*comme toi*
:::*oh non non non*
:::*pas d'autre ami*
:::*comme toi*

## Liammoù diavaez
Ar video war v\Bing
Stephan Eicher

**Stephan Eicher**, bet ganet d'an 17 a viz Eost 1960 e Münchenbuchsee (Suis), zo kaner ha saver kanaouennoù eus Suis.

## Liammoù diavaez
*Hemmige
* ''Pas d'amis comme toi''
Tyto deroepstorffi

***Tyto deroepstorffi*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Tytonidae.

Anvet e voe *Strix deroepstorffi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1875) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'ar yezhoniour breizhveuriat-danat Frederik Adolph de Roepstorff (1842-1883).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad e kreisteiz an Inizi Andaman.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad d'ar c'hrell voutin (*[[Tyto alba]]*) kent.

## Notennoù ha daveennoù
Linaria (genad)

***Linaria*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1802 gant al loenoniour alaman Johann Matthäus Bechstein (1757-1822).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* al lineg ruz (*Linaria cannabina*)
** *L. c. autochthona*, *bella*, ***cannabina***, *guentheri*, *harterti*, *meadewaldoi* ha *mediterranea*,
* al lineg beg melen (*Linaria flavirostris*)
** *L. f. altaica*, *brevirostris*, ***flavirostris***, *kirghizorum*, *korejevi*, *miniakensis*, *montanella*, *pipilans* ha *rufostrigata*,
* *[[Linaria johannis]]*,
* *[[Linaria yemenensis]]*.

C'hwezek (16) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar pevar spesad er genad *[[Carduelis]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Divide et impera

**Divide et impera** (*Rann ha ren*) zo ul lavar latin. Un doare all eo **Divide ut imperes**, *Rann ma reni*.

Dont a ra ar bomm eus Fulup Makedonia : *διαίρει καὶ βασίλευε* (diaírei kài basíleue): «rann ha ren».

## Lennegezh
**Divide and Rule* danevell gant L. Sprague de Camp.
Mari Vastrouilh

***Mari Gollet pe son Mari Vastrouilh*** zo ur ganaouenn vrezhonek, savet war-dro 1917 gant Potr Treoure. Awenet e vije bet gant *[[Oh My Darling, Clementine]]* a veze kanet gant ar soudarded stadunanat dilestret e Brest er bloavezh-se.

## Embannadurioù
He c'havout a c'haller e meur a zastumad.
*E 2010 el levrig *[[Kanit 'ta tudoù]]*, embannet gant Éditions Ti ar Vro Bro-Leon (Lesneven), e-touez div ganaouenn vrezhonek ha hanter-kant enrollet e div bladennig-arc'hant, gant un notenn — e galleg siwazh — "Aimable plaisanterie à propos de Mari Vastrouilh (Marie Souillon) joliment rimée par un abbé : le malicieux Paotr Treoure." en traoñ d'ar bajenn 35. Kanet eo gant Yann-Vadezour Lagadeg (1932-2022).

## Liammoù diavaez
*  ''Mari Vastrouilh'', kanet war an ton stadunanat.
*   ''Mari Vastrouilh'', kanet war don ur c'hantik.

## Notennoù ha daveennoù
Strix butleri

***Strix butleri*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Strigidae.

Anvet e voe *Asio butleri* (kentanv) da gentañ-penn (e 1878) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'an evnoniour saoz Edward Arthur Butler (1843-1916).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e hanternoz Oman ha reter Iran.

## Liammoù diavaez
*  ''Strix butleri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Strix butleri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mont davedoc'h

***Mont davedoc'h*** zo ur c'hantik brezhonek savet gant Roger Abjean war ton ar ganaouenn *[[Amazing Grace]]*.
## Pozioù

*Mont Davedoc’h, Aotrou Doue,*
*Beva en ho ti er joa*
*Disec’hiñ ’ran ouzh ho kortoz,*
*War hent ar baradoz.*

*Peb labousig a gav atao,*
*D’he re vihan eun neizig brao,*
*Eüruz a re a vev ganeoc’h.*
*Setu emaint er peoc’h.*

*Klevit va galv, o va Aotrou,*
*Selaouit va fedenn,*
*Dibab a ran chom en ho ti,*
*O na pebezh dudi ! na pebezh dudi !*

*Kanit va ene, kanit bemdez,*
*Kanit d’e ano santel,*
*Kanit va ene, kanit bemdez,*
*Bennozh d’e vadelezh ! d’e vadelezh !*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Eskopti Treger
* Kanet gant Laz-kanañ Karaez
* Kanet gant Louis Mélennec de Beyre
## Notennoù ha daveennoù
Rhyticeros narcondami

***Rhyticeros narcondami*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Bucerotidae.

Dont a ra e anv eus hini Narcondam, un enez lec'hiet e Mor Andaman (Meurvor Indez).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer divellkeineged ivez ; c'hoarvezout a ra dezhañ debriñ stlejviled bihan.

## Annez
Brosezat eo ar spesad en Inizi Andaman.

## Liammoù diavaez
*  ''Rhyticeros narcondami'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Rhyticeros narcondami'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Llanhenwg

**Llanhenwg** (saoznekaet e *Llanhennock*) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er biz da gêr Caerllion, hag er mervent da v-Brynbuga. Redek a ra ar stêr Wysg hebiou ar gêriadenn.

Un anv den marteze eo "Henog"; e 1535 e oa "Llanhenoke" an anv saoznek. Tostaat a c'haller eus an anv brezhonek Lannenneg, ma weler alies an anv Ninnog.

## Poblañs
E 2011 e oa 496 a dud o chom er gumuniezh ha 42 anezho a oa kembraegerien (8,7%) 

## Notennoù
Ardenna

***Ardenna*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ torted, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù
Seizh spesad evned-mor a ya d'ober ar genad :
* an tort Buller *Ardenna bulleri*,
* *[[Ardenna carneipes]]*,
* *[[Ardenna creatopus]]*,
* an tort bras (*Ardenna gravis*),
* an tort du (*Ardenna grisea*),
* *[[Ardenna pacifica]]*,
* *[[Ardenna tenuirostris]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Dalc'homp mat !

***Dalc'homp mat !*** zo ur bladenn vrezhonek embannet e 2001 gant Naonediz al laz Tri Bleiz Die.

## Ar c'hanaouennoù
# *Ar Gêr a Is*
# *Marvailh Bekasin*
# *Ai'ta*
# *Son ar Stêr*
# *[[C'hwec'h Merc'h Gwerc'h]]*
# *Tri Bleiz Die*
# *Pok Ma Revr !*
# *Gwad, C'hwez ha Daeroù*
# *Skuizh on aet gant ar Mor*
# *Son ar Butun*
# *Gwerz (...) Miloù*
# *War Bont an Naoned*

Pozioù skrivet gant Tri Bleiz Die nemet (1, 12) (hengounel) hag (11) (Tri Bleiz Die / Vivien Janneau).
Milendall (albom)

***Milendall*** zo un albom brezhonek e 2005 gant Naonediz al laz Tri Bleiz Die.

## Ar c'hanaouennoù
# *Bro Gozh ma Zadoù*
# *Dazont Ebet*
# *Ar C'hortoz*
# *Er-maez*
# *14/07*
# *Bec'h dezhi*
# *Ar Sorserez*
# *Bouzar, dall ha mut*
# *Deiz pe Zeiz*
# *Sac'h Koac'h*
# *Ar Gorrandonez*
# *Mil-hent-dall*

Pozioù skrivet gant Tri Bleiz Die nemet (1) Taldir Jaffrenou ha (7) hengounel.
Arabat dekoniñ memestra

***Arabat dekoniñ memestra*** zo ur bladenn vrezhonek e 2003 gant Naonediz al laz Tri Bleiz Die. 

## Ar c'hanaouennoù
# *Poultrenn*
# *Ar Bleiz, al Louarn hag ar Garell*
# *Ar Re C'hlas*
# *Arabat Dekoniñ Memestra*
# *Dalc'homp Mat !*
# *Didredan*
# *Gwalldaol*
# *Daoulagad Kloz*
# *Taol Pled !*
# *Ar Gorriganed*
# *Tec'h, Tec'h, Tec'h*
# *Gwerz Paotr Loeizig*

Pozioù skrivet gant Tri Bleiz Die nemet (3) (hengounel) ha (10) (Tri Bleiz Die / Vivien Janneau).
Llanisien (Sir Fynwy)

**Llanisien** (saoznekaet e *Llanishen*) zo ur gêriadenn eus Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er mervent da gêr Trefynwy hag er c'hreisteiz da gêriadenn Tryleg, e traoñienn ar stêr Wysg.

Dont a ra anv ar gêriadenn eus sant Isien, un diskibl da sant Ildud, en doa savet ur peniti eno. 

## Notennoù

## Liamm diavaez
* Iliz-parrez Llanisien
Oh My Darling, Clementine

**Oh My Darling, Clementine** zo ur ganaouenn saoznek stadunanat eus 1884 a vije bet savet gant Percy Montrose hogen lakaet war gont Barker Bradford a-wechoù. Krediñ a reer ivez eo bet savet diwar ur ganaouenn all anvet *Down by the River Liv'd a Maiden* ("Un dimezell a oa o vevañ en ardraoñ ar stêr") savet gant H. S. Thompson e 1863. 

Da gentañ e seblant bezañ ur werz trist diwar-benn ur paotr kollet e zousig gantañ, ha hi merc'h ur mengleuzier eus mare ar Gold Rush e Kalifornia e 1849, met buan e komprener e reer goap eus ur werz trist. 

## Kan orin

In a cavern, in a canyon,
Excavating for a mine
Dwelt a miner forty niner,
And his daughter Clementine

Oh my darling, oh my darling,
Oh my darling, Clementine!
You are lost and gone forever
Dreadful sorry, Clementine

Light she was and like a fairy,
And her shoes were number nine,
Herring boxes, without topses,
Sandals were for Clementine.

Oh my darling, oh my darling,
Oh my darling, Clementine!
You are lost and gone forever
Dreadful sorry, Clementine

Drove she ducklings to the water
Ev'ry morning just at nine,
Hit her foot against a splinter,
Fell into the foaming brine.

Oh my darling, oh my darling,
Oh my darling, Clementine!
You are lost and gone forever
Dreadful sorry, Clementine

Ruby lips above the water,
Blowing bubbles, soft and fine,
But, alas, I was no swimmer,
So I lost my Clementine.

Oh my darling, oh my darling,
Oh my darling, Clementine!
You are lost and gone forever
Dreadful sorry, Clementine

How I missed her! How I missed her,
How I missed my Clementine,
But I kissed her little sister,
I forgot my Clementine.

Oh my darling, oh my darling,
Oh my darling, Clementine!
You are lost and gone forever
Dreadful sorry, Clementine
Puffinus persicus

***Puffinus persicus*** a zo ur spesad evned-mor eus ar c'herentiad Procellariidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Puffinus persicus persicus*, e Mor Arabia, Pleg-mor Persia, ha Meurvor Indez,
* *P. p. temptator*, en inizi Komorez.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad — *Puffinus lherminieri persicus* — da b*[[Puffinus lherminieri]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Puffinus persicus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Puffinus persicus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Skeud ho roudoù

***Skeud ho roudoù*** zo un albom brezhonek gant Nolwenn Korbell, embannet e miz Mezheven 2015, e ti Coop Breizh.

## Ar c'hanaouennoù
# *Avel viz*
# *Awen*
# *N’on ket*
# *Darling ar poull*
# *Me no like*
# *Sparlet*
# *Amour Kerne*
# *If*
# *Piv*
# *Laret vez*
# *Simple*
# *An den*
# *Traoù gwir*

## Notennoù ha daveennoù
Eupetomena macroura

***Eupetomena macroura*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Eupetomena* an hini eo.

Anvet e voe *Trochilus macrourus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv peurvuiañ ha kemer amprevaned ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Eupetomena macroura boliviana*, e gwalarn Bolivia,
* *E. m. cyanoviridis*, e gevred Brazil,
* *E. m. hirundo*, e reter Perou,
* *E. m. *'macroura**', er Gwianaoù, hanternoz, kreiz ha gevred Brazil, Paraguay ha biz Arc'hantina,	
* *E. m. simoni*, e biz Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Eupetomena macroura'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eupetomena macroura'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Sant Efflamm hag ar Roue Arzhur

**Sant Eflamm hag ar Roue Arzhur** zo ur pezh eus Barzaz Breiz adalek 1867. Anvet e oa **Buhez Sant Efflamm** en embannadur 1846.
;* Ar son
:E gwerzhennoù eizhsilabennek strobet e pozioù peder gwerzenn eo savet ar c'han, div rann enni : 20 poz er rann I ha 16 poz er rann II.
:E yezh Bro-Dreger e voe truzskrivet gant Kervarker.
;* An ton
:Un ton-bale mentadet e 2/4 eo, kinneget e tonegezh La, teir lemmell (**#**) ouzh an alc'hwez neuze.

Un doare all zo bet enrollet gant Tri Yann hag embannet en o fladenn *[[La belle enchantée]]* e 2016 .

## Liammoù diavaez
* Wikimammenn (en embannadur 1883)
## Notennoù
La belle enchantée

**La belle enchantée** zo ur bladenn c'hallek gant Tri Yann e 2016 e ti Coop Breizh.

Trizek pezh zo en albom, daou  anezho e brezhoneg : *[[Sant Efflamm hag ar roue Arzhur]]*, un doare disheñvel diouzh hini Barzhaz Breizh, ha *Gavotenn an huñvreoùigoù*.

## Notennoù
Seven Reizh

**Seven Reizh** zo ur strollad rock war-raok breizhat savet e 2001 gant Gérard Le Dortz ha Claude Mignon en 2001. Kanañ a reont e galleg, brezhoneg ha kabileg a-wechoù. Levezonet int gant Pink Floyd, Genesis ha Camel.

## Pladennoù
* *Strinkadenn' Ys* e 2001, Musea
* *Samsāra* e 2006 
* *La barque ailée* e 2015, Seven Reizh Éditions,
* *L'Albatros* e 2018

## DVD
* DVD e 2008.

## Liammoù diavzez
*  Lec'hienn ofisiel
She's a Rainbow

***She's a Rainbow*** a zo ur ganaouenn saoznek savet gant Mick Jagger (1943-) ha Keith Richards (1943-).

4:35 he fadelezh e voe enrollet d'an 18 a viz Mae 1967 hag embannet d'an 8 a viz Kerzu da-heul war an albom *[[Their Satanic Majesties Request]]* gant ar strollad sonerien vreizhveuriat The Rolling Stones. Lod e voe ivez eus ur bladennig daou ditl — *[[2,000 Light Years from Home]]* war he zu B — hag a zeuas e-maez d'an 23 a viz Kerzu (e Stadoù-Unanet Amerika hepken).

Ouzhpenn Jagger ha Richards e kemeras perzh an izili all eus ar strollad — Brian Jones (1942-1969), Charlie Watts (1941-) ha Bill Wyman (1936-) — en enrolladenn, a-gevret gant ar pianoour Nicky Hopkins (1944-1994). Kempennet e voe ar binvioù dre gerdin gant John Paul Jones (1946-).

Chomet eo brudet-mat ***She's a Rainbow*** en abeg d'he c'hentañ notennoù piano, ken anavezadus bloavezhioù ha bloavezhioù war-lerc'h. Ma voe implijet ar ganaouenn alies a-walc'h evel sonerezh un nebeud bommoù bruderezh : Apple Inc. e 1999, Mercedes-Benz e 2005, ManpowerGroup e 2006, Sony Corporation e 2007 ha Groupama e 2016.

Kanet e voe gant ar strollad World of Twist ivez, e 1992.

## Liammoù diavaez
* Filmig ha pozioù ''She's a Rainbow''.
*  ''She's a Rainbow'' kanet gant World of Twist.

## Notennoù ha daveennoù
Luang Prabang

**Luang Prabang** (pe *Luang Phrabang* pe *Louangphrabang*; ຫຼວງພະບາງ, *Lūang Phabāng*, distaget [] e laoeg) zo ur gêr vras e hanternoz Laos. E 2005 e oa  a dud o vevañ eno. Kêr-benn proviñs Luang Prabang eo. Kêr-benn rouantelezh kozh Lan Xang e oa ha kêr-benn Laos e oa en amzer an trevadennerezh gall. Betek diskar rouantelezh Laos e 1975 e oa lec'h-annez ar roue.

Ur porzh eo, war ar stêr Mekong, evel m'eo ivez Viangchan, 300 kilometr izeloc'h. Abaoe ar bloavezhioù 1990 e teu touristed estren di, ha lakaet e oa bet war roll lec'hiennoù Glad ar bed gant UNESCO e 1995.

Brudet eo Luang Prabang abalamour d'an temploù boudaat ha d'ar manatioù niverus a gaver enni. Bep mintin e vez menec'h a-leizh o vale dre ar straedoù hag o c'houlenn an aluzen. E-touez lec'hiennoù brudetañ kêr emañ torgenn Phou Si, 150 metr uhelder dezhi, gant azeuldi *Wat Chom Si* e krec'h anezhi.

## Notennoù
Psittacula finschii

***Psittacula finschii*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Psittaculidae.

Anvet e voe *Palaeornis Finschii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1874) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'ar skiantour alaman Otto Finsch (1839-1917).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vleuñv, frouezh, greun, had ha hugennoù.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Azia ar Gevred.

## Liammoù diavaez
*  ''Psittacula finschii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Psittacula finschii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Perdicula manipurensis

***Perdicula manipurensis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.

Dont a ra e anv eus hini Manipur, unan eus stadoù India e biz ar vro : eno e oa bet kavet, evit ar wech kentañ, gant an evnoniour saoz Allan Octavian Hume (1829-1912) da-geñver un ergerzh-evnoniezh e 1881.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Iskevandir India :
* *Perdicula manipurensis inglisi*, eus hanternoz Bengal da hanternoz Asam (biz India),
* *P. m. manipurensis*, eus Bangladesh da greisteiz Asam (biz India).

## Liammoù diavaez
*  ''Perdicula manipurensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Perdicula manipurensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Llanllywel

**Llanllywel** (saoznekaet e *Llanllowell*) zo ur gêriadenn eus Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er gevred da gêr Brynbuga, e norzh ar gontelezh.

E parrez Llantrisant Fawr emañ, war lez reter ar stêr Wysg.

Lavaret a reer bremañ eo gouestlet iliz Llanllywel da sant Llywel Met war a seblant e oa gouestlet da gentañ da sant Hywel..

## Notennoù
Niebla

**Niebla** zo ur ger spagnolek, hag a dalv kement ha latar, hag un anv-lec'h.

## Lec'hioù
* **[[Niebla (Huelva)]]**, e proviñs Huelva en Andalouzia, e Spagn;
* **[[Niebla (Chile)]]**, e proviñs Valdivia, e rannvro Los Ríos, e Chile.

## Traoù all
* **[[Niebla (romant)|''Niebla'']]**, ur romant gant Miguel de Unamuno en 1907, embannet en 1914.
Los Ríos

**Los Ríos** zo un anv-lec'h spagnolek.

* Proviñs Los Ríos, en Ecuador.
* Rannvro Los Ríos, e Chile.

## Pennad kar
* Ríos
Llangiwa

**Llangiwa** (saoznekaet e *Llangua*) zo ur gêriadenn vihan e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er gwalarn da gêr Y Fenni, e gwalarn ar gontelezh, war an harzoù etre Kembre ha Bro-Saoz, e kumuniezh Y Grysmwnt.

War lez ar stêr Menoe emañ Llangiwa.

Dont a ra anv ar gêriadenn eus santez Ciwa he doa savet ur peniti eno.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Iliz Sant Ciwa, Llangiwa
Yann Arthus-Bertrand

**Yann-Arthus Bertrand** zo ul luc'hskeudenner, produour hag ekologour gall. Ganet eo d'an 13 a viz Meurzh 1946 e Pariz. E levr *[[La Terre vue du ciel]]*, hag a oa bet embannet e 1999 ha savet un teulfilm d'e heul e 2004, zo deuet da vezañ ur best-seller bedel.

## Liammoù diavaez
* Disprizioù 2009
* ''Yann Arthus-Bertrand. Du vent dans les pales'', Libération, 13/08/2010
BogZH Celtic Cats

**BogZH Celtic Cats** zo ur strollad rock keltiek, bet savet e 2014 e Naoned . 

## Videoioù

Kavout a reer videoioù eus ar strollad war Youtube:
*Kazh al lagenn
*Johnny I hardly knew ye
*Son ar chistr
*Kenavo da viken ma breur

## Sonerien

*Corentin Harnois : biniou braz, fleüt
*Gilles Harnois : gitar, kan
*Gwenolé Harnois : gitar boud, kan
*Bernard Boudaud : taboulinoù

## Pladennoù
### Kazh al lagenn

(Maxi 6 titl) bloavezh 2017

# Jacobites by name
# An avel
# Star of the county down
# Kenavo da viken ma breur
# Prisoner's song
# Son ar chistr

### Skridoù

* 2019 : *Rock e Breizh VOL2* (Mass Prod / Coop Breizh) - titl : *An avel*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Llangofan

**Llangofen** (*Llangovan* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er mervent da Drefynwy, e gwalarn ar gontelezh.

Kozh a-walc'h eo an iliz a gaver eno, eus ha gouestlet eo da sant Gofan (pe *Gofen*).

## Liamm diavaez
*St Govan's Church, Llangovan
Llan-gwm

:*Kêriadennoù all o deus un anv heñvel. Sellit ouzh ar bajenn [[Llangwm]].*

**Llan-gwm** (skrivet ivez **Llangwm** a-wechoù) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er reter da gêr Brynbuga. Ouzhpenn kêriadenn Llan-gwm ez eus kêriadennoù all er gumuniezh : Llanfihangel Torymynydd ha Llan-soe.

E kumuniezh Llan-gwm emañ brasañ bryngaer Sir Fynwy, anvet Gaer Fawr. Gouestlet eo an iliz da Sant Jerom hag enni ez eus ur jube eus war-dro 1500.

E 2011 e oa annezet ar gumuniezh gant 440 a dud ha 23 anezho a oa kembraegerien (5,3%).

## Daveoù

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ar gumuniezh
Llan-soe

**Llan-soe** (saoznekaet e *Llansoy*). zo ur gêriadenn vihan e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er gevred da gêr Rhaglan e-kreiz ar gontelezh.

E kumuniezh hag e parrez Llan-gwm emañ Llan-soe.

## Daveoù
Otus brucei

***Otus brucei*** a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Strigidae.

Anvet e voe *Ephialtes Brucei* (kentanv) da gentañ-penn (e 1872) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'an evnoniour stadunanat Henry James Bruce (1835-1909).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha kemer bronneged bihan, glazarded ha kevnid ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a zo brosezat ar pevar isspesad anezhañ :
* *Otus brucei brucei*, eus Mor Aral da gKirgizstan ha Tadjikistan,
* *O. b. exiguus*, eus Israel ha kreisteiz Irak da gornôg Pakistan ha biz Arabia,
* *O. b. obsoletus*, eus kreisteiz Turkia ha hanternoz Siria da Ouzbekistan ha hanternoz Afghanistan,
* *O. b. semenowi*, eus kreisteiz Tadjikistan da gornôg Sina, hanternoz Pakistan ha reter Afghanistan.

## Liammoù diavaez
*  ''Otus brucei'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Otus brucei'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ninox obscura

***Ninox obscura*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Strigidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad en Inizi Andaman.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da *[[Ninox scutulata]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Ninox obscura'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ninox obscura'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Athene blewitti

***Athene blewitti*** a zo ur spesad evned-preizh noz eus ar c'herentiad Strigidae.

Anvet e voe *Heteroglaux Blewitti* (kentanv) da gentañ-penn (e 1873) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'an naturour amatour breizhveuriat William Turnbull Blewitt (1816-1889).

## Doareoù pennañ
Ur gaouenn vihan (20-23 cm ha 240 gramm) tev he fenn ha berr he lost eo *Athene blewitti*, kludet war pavioù hir pluñvek. Louet ha gell splann eo laez he c'horf, arwenn an traoñ anezhañ ; marellet gwenn eo laez he esskell ha stank eo ar barrennoù du war o fennoù. Gwenn eo he c'hof gant roudennoù gell war ar c'hostezioù. Gwenn eo kantenn he dremm tro-dro d'he daoulagad melen. Melen ha rous eo he figos.
Noz ha deiz e vez oberiant al labous.


Athene blewitti.jpg|Tresadenn gant Keulemans (1891)
Forest Owlet Athene blewitti by Ashahar alias Krishna Khan.jpeg|Tresadenn gant Ashahar (2014)
Heteroglaux crop.jpg|E 2010


## Boued
Bevañ a ra diwar c'hlazarded peurvuiañ ha kemer divellkeineged, krignerien, laboused ha raned ivez. 

## Annez
E-pad ur c'hantved ez eus bet kredet e oa aet ar spesad da get, betek ma voe gwelet e 1998 ; heuliet a-dost e vez bremañ.
Brosezat eo ar spesad e koadegi kreiz India, etre 200 ha 700 metr uhelder ; seizh tiriad pell an eil re diouzh ar re all zo bet kavet hag a vez evezhiet.

War zigresk emañ ar boblañs, a zo brasjedet e-tro 400 – muic'h eget 250 a-dra-sur – abalamour d'an digoadañ ha d'ar chase.

## Rummatadur
E miz C'hwevrer 2018 e voe embannet disoc'h labourioù kaset da benn gant ur skipailh klaskerien renet gant ar skiantour indian Pankaj Koparde. Da-heul e voe divizet gant an International Ornithological Congress diblasañ ar spesad *Heteroglaux blewitti* — an hini nemetañ er genad *Heteroglaux* betek neuze — d'ar genad *Athene*.

## Liammoù diavaez
* ''Heteroglaux blewitti'' el lec'hienn BirdLife International.
* GBIF | Global Biodiversity Information Facility

## Notennoù ha daveennoù
Zamość

**Zamość** (distaget [] e poloneg) zo ur gêr e gevred Polonia, un 90&nbsp;km bennak diouzh Lublin ha 60&nbsp;km diouzh harzoù Ukraina. E Kerzu 2015 e oa  a dud o chom enni.

Lakaet eo bet kreiz kêr Zamość war roll lec'hiennoù Glad ar Bed, abaoe 1992.

## Notennoù
White trash

**White trash** a zo ur ger amerikanek disprizus ha ur gunujenn gouennel implijet evit komz eus an dud paour gwenn resisoc'h evit an dud o vevañ war ar maezioù paour e su ar Stadoù-Unanet. Pa vez kaoz eus White trash e vez kaoz eus klasoù sokial a-live izel o vevañ er baourentez. An termenadur a zo bet implijet da gentañ evit komz eus fleñchoù an urzh sokial, gwelet evel dañjerus dre ma c'hellont bezañ torfedourien, n'oufed ket rakwelet, hag o kaout kas diouzh ar beli politikel, lezennel pe a-vat. An termenadur White trash a zo a-voaz ur gunujenn gouennel, met a c'hell bezañ implijet ivez gant tud evit komz gant fent eus o orinoù pe eus o doare bevañ. 
## White trash vis-a-vis cracker, hillbilly, Okie, ha redneck
An implij boaz eus "White trash" a zo dammheñvel ouzh ar ster gant "cracker" (e-kostez Georgia ha Florida), "hillbilly" (e-kostez an Appalachoù), "Okie" (evit tud a orin eus Oklahoma), ha "redneck" evit ur ster ledan. Un diforc'h a zo etre "redneck," "cracker", "Okie", hag "hillbilly" hag a lak war-raok ar fed ma z'eo un den paour, hep deskamant, hag o tont eus ar vro a-dreñv gant nebeut keloù eus ar bed vodern gant "White trash" a lak war-raok ar fed ma z'eo c'hwitet da vat buhez un den.
Alcippe (genad)

***Alcippe*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Dek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Alcippe brunneicauda]]*
** *A.b. *'brunneicauda*** hag ''eriphaea'',
* ''[[Alcippe davidi]]''
** ''A. d. '''davidi*** ha *schaefferi*,
* *[[Alcippe fratercula]]*
** *A. f. *'fratercula***, ''laotiana'' ha ''yunnanensis'',
* ''[[Alcippe grotei]]''
** ''A. g. eremita'' ha ***grotei***,
* ''[[Alcippe hueti]]''
** ''A. h. '''hueti*** ha *rufescentior*,
* *[[Alcippe morrisonia]]*,
* *[[Alcippe nipalensis]]*
** *A. n. *'nipalensis*** ha ''stanfordi'',
* ''[[Alcippe peracensis]]''
** ''A. p. annamensis'' ha ***peracensis***,
* ''[[Alcippe poioicephala]]''
** ''A. p. alearis'', ''brucei'', ''davisoni'', ''fusca'', ''haringtoniae'', ''karenni'', ''phayrei'' ha ***poioicephala***,
* ''[[Alcippe pyrrhoptera]]'',
* ''[[Alcippe rufogularis]]''
** ''A. r. collaris'', ''kelleyi'', ''khmerensis'', ''major'', ***rufogularis**' ha *stevensi*.
Nav isspesad warn-ugent (29) dezhe en holl.

## Rummatadur
Bez' emañ ar spesadoù *A. brunnea*, *castaneceps*, *cinerea*, *dubia*, *klossi*, *rufogularis* ha *variegaticeps* er genad *[[Schoeniparus]]* bremañ.

## Notennoù ha daveennoù
Calandrella acutirostris

***Calandrella acutirostris*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Alaudidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Calandrella acutirostris acutirostris*, Hume, 1873, eus biz Iran ha reter Kazakstan da gornôg Sina,
* *C. a. tibetana*, eus biz Pakistan da uhelgompezenn Tibet.

## Liammoù diavaez
*  ''Calandrella acutirostris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Calandrella acutirostris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Pellorneidae

**Pellorneidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1946 gant an evnoniour gall-stadunanat Jean Théodore Delacour (1890-1985).

Diouzh Doare 15.1 an *IOC World Bird List* ez a trizek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Graminicola]]* - Jerdon, 1863 (2 spesad),
* *[[Turdinus]]* - Blyth, 1844 (3 spesad),
* *[[Malacopteron]]* - Eyton, 1839 (6 spesad),
* *[[Gampsorhynchus]]* - Blyth, 1844 (2 spesad),
* *[[Schoeniparus]]* - Hume, 1874 (7 spesad),
* *[[Pellorneum]]* - Swainson, 1832 (18 spesad),
* *[[Laticilla]]* - Blyth, 1845 (2 spesad),
* *[[Illadopsis]]* - Heine, 1860 (9 spesad),
* *[[Kenopia]]* - G.R.Gray, 1869 (1 spesad),
* *[[Malacocincla]]* - Blyth, 1845 (3 spesad),
* *[[Gypsophila (genad)|Gypsophila]]* - Oates, 1883 (6 spesad),
* *[[Ptilocichla]]* - Sharpe, 1877 (3 spesad),
* *[[Napothera]]* - G.R.Gray, 1842 6 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Carpodacus stoliczkae

***Carpodacus stoliczkae*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.

Anvet e voe *Propasser Stoliczkae* (kentanv) da gentañ-penn (e 1874) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'ar skiantour moravian Ferdinand Stolička (1838-1874).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Carpodacus stoliczkae beicki*, e kreiz Sina,
* *C. s. salimalii*, e kreiz Afghanistan,
* *C. s. stoliczkae*, e kornôg Sina.

## Notennoù ha daveennoù
Llanwenarth

**Llanwenarth** zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er gornaoueg da gêr Y Fenni, e gwalarn ar gontelezh.

Tremen a ra Kanol Sir Fynwy ha Brycheiniog hebiou ar gêriadenn.
Testamant Loeiz XVI

**Testamant Loeiz XVI** a vez graet eus ur skrid bet skrivet gant ar Roue Loeiz XVI hag a voe implijet gantañ evel testamant a-raok bezañ dibennet.

Devezh Nedeleg 1792, Loeiz 16 a skriv e destamant. 
## Tammoù an destenn
An tu a zo da welet meur a damm disheñvel en destenn.
#### An tamm relijiel
Loeiz XVI evit an tamm kentañ d'e destamant a lak war-raok ez eo katolik, heulier d'an Iliz roman. Goulenn a ra gant Doue pardoniñ e ferc'hedoù dre ma z'eo bet difennet dezhñ kaout sikour gant ur beleg. 

Goude-se goulenn a ra digarez d'an dud a vefe bet annoazhet gantañ hep c'hoant d'en ober, pe d'an dud a vefe bet drouk ganto dre e ferzh. Goulenn a ra dezho digarez ha ma vefe pedet ganto gantañ. 
## An destenn

## Levrlennadur
* Testamant Loeiz XVI  (war http://gallica.bnf.fr)
* Gwerz Loeiz C'houezek
Heol Gor

***Heol Gor*** zo ur bladenn vrezhonek gant Dañs er Jeko, deuet er-maez e miz Ebrel 2015. Kentañ pladenn ar strollad ' oa dre m'eo bet embannet *[[An Taol Siroko]]* e miz Meurzh 2019.

E brezhoneg Gwened e vez kanet an holl ganaouennoù gant ar Plouead Jañlug er Mouel.

## Kanaouennoù
Nav c'hanaouenn zo er bladenn :
# *Un ton [[choro]]* - 3:02
# *Didermen* - 3:58
# *Ar vinourez* - 5:05, kanaouenn gozh gwisket gant un ton nevez
# *Heol Gor* - 4:27
# *Ken Koant* - 4:14
# *Koutant èl an heol* - 3:21
# *Larit diñ me* - 3:54
# *Liv ar loer* - 4:20
# *Tapennoù glav* - 4:09

## Goproù
Renket e voe an albom da eil er rummad « Priz ar gwellañ pladenn kanet e brezhoneg » da-geñver 19 rummad ar Prizioù e 2016.

## Notennoù
John Dillinger

**John Herbert Dillinger**, ganet d'an 22 a viz Even 1903 en Indianapolis hag aet da Anaon d'an 22 a viz Gouhere 1934, a oa ur gangster stadunanat brudet e 1933-1934, e-pad marevezh an Enkadenn Veur e Stadoù-Unanet Amerika. Kas a rae da benn e obererezhioù torfedouriezh gant ur strollad tud lesanvet an *[[Dillinger Gang]]* pe an *Terror Gang*, hag a voe lakaet da gablus evit laeroñsi 24 zi-bank, pevar c'homiserdi, hag evit torfedoù niverus all. Div wech eo tec'het kuit Dillinger eus an toull-bac'h. Dillinger a oa bet an torfedour brudetañ er Stadoù-Unanet e-pad marevezh an Enkadenn Veur, o vezañ lakaet war-wel muioc'h c'hoazh evit an dorfedourien Baby Face Nelson, Pretty Boy Floyd pe Bonnie ha Clyde. Ur brouenn anat e voe embannadur al levr meur diwar-benn torfedourien ar marevezh-se bloavezhioù war-lerc'h, a voe titlet *The Dillinger Days* (Ar mare Dillinger). 

Trubardet e voe gant Ana Cumpănaş, a oa perc'hennez war ur fouzhlec'h ma oa bet kavet goudor gant Dillinger, hag adkavet e voe gant an FBI. Lazhet e voe pa oa o vont er-maez eus ur sinema (arBiograph Theater) e Chicago, d'an 22 a viz Gouhere 1934, gant un ezel eus an FBI anvet Melvin Purvis, hag e skipailh. Peder gwech e voe tennet warnañ pa glaskas tapout ur bistolenn en unan eus e c'hodelloù.

## Istor
Kroget e oa gant an torfederezh da ugent vloaz, pa laeras un oto e Mooresville, Indiana hag ez eas gant ur veaj glepaj dre Indianapolis. Talet gant an archerien ha gloazet don ganto e voe rediet da emezeliñ en Navy evit chom hep bezañ bac'het. Chom a reas un nebeud mizvezhioù war vourzh ar vag Utah. Ken dichek e veze gant an ofiserien ma tremene e amzer en toull. Pa eorias ar vag e Boston e tec'has John Dillinger eus an Navy.

## Er sevenadur
Er film *[[Public Enemies]]* (2009) sevenet gant Michael Mann e vez kontet penaos eo bet lakaet klask war John Dillinger ha lazhet anezhañ gant Melvin Purvis ha gwazed all an FBI. C'hoariet eo Dillinger gant Johnny Depp.

## Daveennoù
Llanwarw

**Llanwarw** (*Wonastow* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e Sir Fynwy e gevred Kembre. Emañ er mervent da gêr Trefynwy, e biz ar gontelezh.

Eus an  eo an iliz, gouestlet da sant Winwaloe pe Gwenole. E parrez Llanfihangel Troddi emañ Llanwarw. Tremen a ra Kleuz Offa hebiou ar gêriadenn.

## Notennoù
Karantez Marv ha Faltazi

**Karantez, Marv ha Faltazi** zo ur bladenn vrezhonek gant al laz Pempbiz e 2015.

## Kanaouennoù
Trizek pezh zo er bladenn :	
# Euzhus Eo Ar Sklerijenn 01:00
# Ar C'holier 01:00
# Ar Gêr Wenn 01:00
# Danvez Pried Gwechall 01:01
# Gwerz An Hañvouez 01:01
# Int-I 01:00
# Gwerz Savet E Goudour Ar Wezennderv Dizeliet 00:59
# Gwerz An Anken 01:00
# Son Ar Prizoniad 01:00
# Ar Paour-Kaezh Bidoc'hig 01:00
# Plac'h He Dornad Yeot Glas 00:59
# Pok Ar Mintin 01:00
# Pa Vimp Marv 01:06
Kolonenn Loeiz XVI

Ar **golonenn Loeiz XVI** zo ur monumant e kêr Naoned, e-kreiz ar blasenn Marichal Foch. Ur golonenn 28 metr uhelder eo, gant un delwenn eus ar roue Loeiz XVI e krec'h.

E mein gwenn eo graet ar golonenn hag an delwenn. Skeudennet eo roue Bro-C'hall e-giz un impalaer roman, gant e vazh-veli en un dorn hag e destamant en dorn all. Ar golonenn zo war-dro 28 metr he uhelder ha 2 vetr he zreuzkiz.

E dibenn 1788 e oa bet kinniget d'ar c'huzul-kêr ur raktres monumant en enor da Loeiz XVI. Lakaet e oa bet maen kentañ ar golonenn d'ar 24 a viz Mezheven 1790, met abalamour d'an doare ma troe an Dispac'h e Pariz, e voe kinniget sevel ur "golonenn ar Frankiz". E 1792 e voe dilezet da vat ar soñj da lakaat delwenn ar roue e beg ar golonenn. Da vare ren Napoleon Iañ e voe kinniget gant ar c'huzul-kêr lakaat un delwenn eus an impalaer eno, met ne voe ket kaset ar mennozh da vat a-raok diskar an impalaeriezh. E 1822, dindan an Eil Restaorasion, e voe karget Dominique Molknecht da gizellañ un delwenn eus ar roue, kenkoulz ha delwennoù eus tud vrudet en istor Breizh (Anna Breizh, Arzhur III, Olier V Klison ha Beltram Gwesklin) hag a voe lakaet a bep tu d'ar balioù Sant-Pêr ha Sant-Andrev. Dioueliet e voe delwenn Loeiz XVI d'ar 14 a viz Eost 1823. Disleberet e voe an delwenn-se, graet gant maen puzuilh, ha ret e voe lakaat un delwenn all en he lec'h, graet gant ar c'hizeller Georges Perraud ar wech-mañ, e 1926. E dibenn 2012 ha deroù 2013 e voe adkempennet ar monumant penn-da-benn : e-lec'h ar mein kozh deuet eus mengleuz Crazannes, e Charente-Maritime, e voe lakaet er golonenn mein deuet eus mengleuz Tervoux, e Vienne.
Lenn Peipsi

Al **Lenn Peipsi**, pe **Peipus** (*Peipsi-Pihkva järv* en estoneg ; *Псковско-Чудское озеро* pe *Чудско-Псковское озеро* e rusianeg) zo ul lenn vras war an harzoù etre Estonia ha Rusia, e Reter Europa.

Ar bempvet lenn vrasañ en Europa eo, goude al lennoù Ladoga hag Onega e Rusia, al lenn Vänern e Sveden hag al lenn Saimaa e Finland.

En em astenn a ra war ur gorread &nbsp;km² ; war-dro 7 metr eo he donder keitat ha 15 metr eo an donder brasañ. Implijet e vez al lenn evit pesketa hag evit ebatal. E tu Rusia avat ez eus labouradegoù bras war he lez ha saotret e vez he dourioù ganto.

E 1242 e c'hoarvezas un emgann brudet eno, Emgann al Lenn Peipsi (anavezet e Rusia evel « Emgann ar skorn »), etre ar Varc'heien Deutonek ha tud Republik Novgorod renet gant Aleksandr Nevski.
Llanwynell

**Llanwynell** (*Wolvesnewton* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er gwalarn da Gas-gwent, etre kêriadennoù Dyfawden ha Llan-gwm.

## Notennoù
Dicaeum virescens

***Dicaeum virescens*** a zo ur spesad golvaneged bihan-kenañ eus ar c'herentiad Dicaeidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv dreist-holl daoust ha ma kemer amprevaned, hugennoù ha kevnid ivez.

## Annez
Brosezat eo ar spesad en Inizi Andaman.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da z*[[Dicaeum concolor]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Gampsorhynchus

***Gampsorhynchus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Gampsorhynchus rufulus]]*,
* *[[Gampsorhynchus torquatus]]*
** *G. t. luciae*, *saturatior* ha ***torquatus***.
Tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Horornis brunnescens

***Horornis brunnescens*** (*Cettia brunnescens* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cettiidae.

Anvet e voe *Horeites brunnescens* (kentanv) da gentañ-penn (e 1872) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù Himalaya.

## Liammoù diavaez
*  ''Horornis brunnescens'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Horornis brunnescens'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
The New York Times

***The New York Times*** zo ur gazetenn bemdeziek saoznek embannet e kêr New York e Stadoù Unanet Amerika. Pouezusañ pemdezieg SUA eo.

Savet e oa bet d'an 18 a viz Gwengolo 1851, gant Henry Jarvis Raymond (krouer an ajañs Associated Press e 1856) ha gant George Jones. En  e oa bet tapet brud gant ar gazetenn, betek en estrenvro. E-pad Brezel Vietnam e oa bet o furchal e teulioù kuzh pe damguzh an arme hag ar gouarnamant, ha diskuliet he doa ar wirionez war ar brezel-se, pa glaske gouarnamant ar Stadoù Unanet livañ an traoù en un doare tuek. Da-heul ar pennadoù-se, embannet e miz Mezheven 1971, e voe kaset an New York Times dirak al lez-varn.

Gant The New York Times Company eo perc'hennet ar gazetenn, kenkoulz ha kazetennoù all, evel *[[The Boston Globe]]*. Kenlabourat a ra gant pemdeziegoù all, an *[[New York Herald Tribune]]* hag ar *[[The Washington Post]]*, evit embann an *[[International New York Times]]*, anvet gwechall *International Herald Tribune*, a vez embannet e Pariz.

Brasañ kazetenn bemdeziek ar Stadoù Unanet eo, goude *[[The Wall Street Journal]]*, a-fet niver a skouerennoù gwerzhet, hag an 39vet kazetenn eo er bed. Diskennet eo an niver a skouerennoù-se avat, abaoe ar bloavezhioù 1990, ha ne sav ket en tu-hont d'ur milion a skouerennoù war ar sizhun.
 
*The New York Times*, lesanvet "*The Gray Lady*", zo he ger-stur "*All the News That's Fit to Print*". Adkavet e vez e korn kleiz ar gazetenn war ar golo.
## Notennoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
On vient à peine de commencer

***On vient à peine de commencer*** a zo ur ganaouenn c'hallek gant Christophe Miossec, ar c'hentañ sonenn en albom *[[Ici-bas, Ici même]]* enrollet e 2014.
Gampsorhynchus torquatus

***Gampsorhynchus torquatus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Gampsorhynchus torquatus luciae*, eus gevred Sina da viz ha kreiz Laos ha hanternoz Viêt Nam,
* *G. t. saturatior*, e Malezia,
* *G. t. *'torquatus**', eus kreisteiz Myanmar, hanternoz ha kornôg Thailand ha kreisteiz Sina da walarn ha kreisteiz Laos ha kreiz ha kreisteiz Viêt Nam.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da c'h*[[Gampsorhynchus rufulus]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Gampsorhynchus torquatus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gampsorhynchus torquatus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Le Pélégrin

**Le Pélégrin** zo ur bladenn gant Tri Yann e 2001.

## Titloù
Seitek pezh zo en albom : unan e saozneg, teir e brezhoneg, ar peurrest e galleg pe hep komzoù.
# I Rim Bo Ro
#Je m'en vas
#Le Chasseur de temps
# Keenan's Pub
#Les Filles d'Irlande
#La Geste de Sarajevo
#Korantenig
#Fransozig
#Maiawela
#Buvons vin de Clisson
#Gwerz Porsal
#L'ULM Merveilleux
#De nivôse en frimaire
#À matine à la télé
#Kas abahr en Okitania
#Dansons la listériole
#L'Arrivée à Compostelle