open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henry Fonda

**Henry Jaynes Fonda**, ganet d'ar 16 a viz Mae 1905 e Grand Island (Nebraska) ha marvet d'an 12 a viz Eost 1982 e Los Angeles (Kalifornia), a zo un aktour amerikan. Lakaet eo da vezañ unan eus aktourien vrasañ ar Stadoù-Unanet. Tad eo da Jane Fonda.

## Filmoù pennañ
*The Grapes of Wrath (1940)
*The Lady Eve (1941)
*My Darling Clementine (1946)
*The Wrong Man (1956)
**[[12 Angry Men (film)|12 Angry Men]]* (1957)
*The Longest Day (1962)
*C'era una volta il West (1968)
*Il mio nome è Nessuno (1973)
**[[Le Serpent]]* (1973)
*On Golden Pond (1981)

## Liammoù diavaez

* war IMDb
Oia

**Oia** zo ur gumun eus mervent Galiza, e proviñs Pontevedra, en arvor ar Meurvor Atlantel.

## Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:

## Poblañs

## Liamm diavaez
Tui

**Tui** zo ur gumun eus kreisteiz Galiza, e proviñs Pontevedra, stok ouzh Portugal. 

## Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:

## Poblañs

## Monumantoù
*An iliz-veur

## Pennad kar
*Tuy

## Liamm diavaez
A Guarda

** A Guarda** eo ar merventañ kumun eus Galiza, e proviñs Pontevedra, e beg hanternoz aber ar stêr Minho, ha Portugal en tu all d'an aber. 

## Kumunioù amezek
Stok ouzh A Guarda n'eus nemet O Rosal, en hanternoz hag er reter dezhi. Er c'hreisteiz, e Portugal, en tu all d'an aber, emañ Caminha. 

## Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:

## Poblañs

## Liamm diavaez
La Godefroy

**La Godefroy** zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar wazh Palorette emañ La Godefroy.
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* E 1790 e voe krouet ar gumun diwar ar barrez katolik e Kanton Avranches hag e Distrig Avranches. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Avranches.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Dek gwaz eus ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel, eleze 5,03% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* 31 a viz Gouere 1944 : e-kerzh Emgann Normandi, un nijerez a gouezhas war keur an iliz.
* 15 a viz Gwengolo 1944 : ur milour ag ar gumun a varvas.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Maner *Le Plessis*, .
* Iliz katolik *Notre-Dame*, XI – XVII kantvedoù.
* Kroaz ar vered, .
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Le petit Manchot.
## Notennoù ha dave
Salvaterra

**Salvaterra** zo un anv-lec'h galizek ha portugalek, hag italianek.

## Yezhoù all
*Salvatierra, en spagnoleg.
*Salvetat, en okitaneg.
*Sauveterre, e galleg.

## Lec'hioù

###### 
* Salvaterra - kumun e Pará.
* Salvaterra - karter e Juiz de Fora, e Minas Gerais.

###### 
* Salvaterra de Miño - kumun e proviñs Pontevedra.

## 
* '''Salvaterra''' - frazione e Badia Polesine, e Veneto; 
* '''Salvaterra''' - frazione e Casalgrande, en Emilia-Romagna.

###### 
* Salvaterra de Magos - kumun e distrig Santarém.
** Salvaterra de Magos - parrez e kumun Salvaterra de Magos.
** Foros de Salvaterra - parrez e kumun Salvaterra de Magos.
* Salvaterra do Extremo - parrez e kumun Idanha-a-Nova.

## Tud
**Ermanno Salvaterra*, alpaour italian.
Arondisamant Avranches

**Arondisamant Avranches** a zo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Manche hag e rannvro Normandi.
## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Avranches e 16 kanton (betek 2014) hag e 160 kumun :
* Kanton Avranches ;
* Kanton Barenton ;
* Kanton Brécey ;
* Kanton Ducey ;
* Kanton Granville ;
* Kanton Isigny-le-Buat ;
* Kanton Juvigny-le-Tertre ;
* Kanton La Haye-Pesnel ;
* Kanton Le Teilleul ;
* Kanton Mortain ;
* Kanton Pontorson ;
* Kanton Saint-Hilaire-du-Harcouët ;
* Kanton Saint-James ;
* Kanton Saint-Pois ;
* Kanton Sartilly ;
* Kanton Sourdeval.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Manche d'ar 1 a viz Genver 2017. 136 kumun zo en arondisamant Avranches bremañ.

## Daveoù
Victoria (Kolombia Breizh-Veur)

**Victoria** eo kêr-benn proviñs Kolombia Breizh-Veur e Kanada. Emañ e penn su Enez Vancouver, er Meurvor Habask, a-dal da aod Oregon, er Stadoù-Unanet. 80 032 a annezidi a oa e 2011 ha 344 630 gant ar veurgêr, ar pezh a ra anezhi ar pemzekvet brasañ eus Kanada.

## Gevelliñ
Gevellet eo Victoria gant peder c'hêr:
*  
*  
* 
* 

## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
St. John's (Douar-Nevez ha Labrador)

**St. John's** eo kêr-benn ha kêr vrasañ proviñs Douar-Nevez ha Labrador e Kanada. En enez an Douar-Nevez emañ, war aod ar reter. E 2012 e oa 200 600 a dud o vevañ e kêr hag en trowardroioù.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
Vains

**Vains** a zo ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Avranches hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800 .
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 23 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,80% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe ur soudard eus ar gumun e Falisolle e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, e penn- kentañ ar brezel, en 2vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Lazhet e voe daou vilour eus ar gumun e Bro-C'hall e miz Even 1940.
* Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe Vains d'ar 31 a viz Gouere gant an tirlu SUAat.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieVainsSaintLeonardEglise.jpg|Ar prioldi.
Église Saint-Pierre de Vains.JPG|An iliz katolik.
Manoir de Vains.jpg|Ar maner.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Prioldi *Saint Léonard*.
* Ur maner.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

## Melestradurezh

 
 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Dylan Thomas

**Dylan Marlais Thomas**, ganet d'ar 27 a viz Here 1914 en Abertawe (Kembre) ha marvet d'an 9 a viz Du 1953 d'an oad a 39 bloaz e kêr New York (Stadoù-Unanet), a zo ur barzh kembreat saoznek. Lakaet e vez da vezañ unan eus barzhed wellañ Kembre en .

## Liammoù diavaez

*   Lec'hienn ofisiel
Donovan

**Donovan** (Donovan Phillips Leitch diouzh e anv gwir), bet ganet d'an 10 a viz Mae 1946 e Cnoc Mhoire (ur c'harter eus Glasc'ho), zo ur c'haner-sonaozer ha gitarour skos.
Kastell Gripsholm

**Kastell Gripsholm** (*Gripsholms slott* e svedeg) zo ur c'hastell e Mariefred, e Södermanland, e Sveden. Emañ war lez al lenn Mälaren e kreiz Sveden, war-hed 60&nbsp;km er c'hornôg da Stockholm.

## Istor
Savet e voe ur c'hastell-kreñv eno war-dro 1380, gant Bo Jonsson Grip, hag e dalc'h an tiegezh Grip e chomas betek ar mare ma voent diberc'hennet gant ar roue Gustav I e 1526. Neuze e voe dismantret ha savet ur c'hastell nevez gant tourioù ront. Eus ar c'hastell kentañ ne chom nemet ur pennad moger.

Abaoe amzer Gustav Iañ Vasa emañ kastell Gripsholm e dalc'h rouaned Sveden hag eno e oa bet o annez pennañ betek 1713. Er  e voe bac'het ar roue Erik XIV er c'hastell, gant e veur Johan p'en doa hemañ kemeret ar galloud. Etre 1563 ha 1567 e oa bet bac'het ennañ Johan hag e wreg Katarina Jagellonica ivez, gant Erik XIV. Er c'hastell e oa bet ganet, d'an 20 a viz Mezheven 1566, mab Johan, Sigismund, a voe roue Polonia ha Sveden. Gustav IV Adolf hag e re a voe toullbac'het er c'hastell ivez, e 1809. Ennañ e rankas sinañ ul lizher ma roe e zilez eus an tron.

Adkempennet e voe ar c'hastell gant ar roue Gustav III e dibenn an . Ur c'hoariva a voe savet en unan eus an tourioù en amzer-se.

Etre 1889 ha 1894 e voe graet labourioù kempenn adarre, a cheñchas kalzik neuz ar c'hastell, dindan renerezh an tisavour Fredrik Lilljekvist. Ouzhpennet e voe un trede estaj, da skouer.

Bremañ e vez digor ar c'hastell d'an holl. En ul lodenn anezhañ ez eus ur mirdi livadurioù (*Statens porträttsamlingar*), hag a zo kalz poltredoù ennañ.

## Notennoù


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel rouaned Sveden
*Lec'hienn Nationalmuseum
Donovan (disheñvelout)

**[[Donovan]]** a zo ur c'haner hag ur gitarour skosat brudet.

Un anv-lec'h hag un anv-den e c'hall bezañ ivez.

## Lec'hioù
*Donovan, ur gêriadenn en Illinois, er Stadoù-Unanet
**Castle Donovan* anv saoznek *Caisleán Uí Dhonnabháin* pe kastell Ó Donnabháin en Iwerzhon

## Tud
Un anv-bihan hag un anv-bras e c'hall bezañ, a orin iwerzhonat ha saoznekaet.

### Anv-bihan
*Donovan Bailey, reder kanadian
*Donovan Ricketts, melldroader jamaikan

### Anv-tiegezh
*Landon Donovan, c'hoarier football stadunanat
*Jason Donovan, kaner hag aktour aostralian
*Martin Donovan, aktour ha sevener stadunanat
*Tate Donovan, sevener hag aktour stadunanat
* Antonio Donovan (1849-1897), jeneral arc'hantinat, a zo bet anvet un departamant en e anv, an Departamant General Donovan,
* William Joseph Donovan (1883-1959), bet e penn servijoù spierezh ar Stadoù Unanet (an OSS)

### Tudennoù a faltazi
*Mike S. Donovan, anv gwir al letanant Blueberry

## Pennad kar
*Donovans
*O'Donovan
Kanton Avranches

**Kanton Avranches** a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi. Brasaet e oa bet da 20 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015
Kanton Avranches a yae 16 kumun d'ober anezhañ:

### Abaoe 2015
Kanton Avranches a ya 20 kumun d'ober anezhañ:
* **[[Avranches]]**
* Angey
* Bacilly
* Carolles
* Champcey
* Champeaux
* Chavoy
* Dragey-Ronthon
* Genêts
* Jullouville
* Lolif
* Marcey-les-Grèves
* Montviron
* Plomb
* Ponts
* Saint-Jean-de-la-Haize
* Saint-Jean-le-Thomas
* Saint-Pierre-Langers
* Sartilly
* Vains
## Dave ha notennoù
Kanton Granville

**Kanton Granville** a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi.

Digresket e oa bet da 4 c'humun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015
**Kanton Granville** a yae 7 kumun d'ober anezhañ:

### Abaoe 2015
Ar c'hanton a ya bremañ 4 c’humun d’ober anezhan :
* **[[Granville]]**,
* Donville-les-Bains,
* Saint-Pair-sur-Mer,
* Yquelon.

## Dave ha notennoù
Skol-veur Teknologiezhoù an Paraná

**Universidade Tecnológica Federal do Paraná** (**Skol-veur Teknologiezhoù an Paraná, UTFPR**) a zo bet krouet d'an 23 a viz Gwengolo 1909 e Curitiba, Paraná, Brazil.

## Sellet ivez
*Curitiba
*Paraná
*Brazil
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
*  Universidade Tecnológica Federal do Paraná
Donovans

**Donovans** zo un anv-lec'h deuet diwar an anv skosat Donovan. 

* Donovans (Newfoundland and Labrador), e Kanada
* Donovans (South Australia), en Aostralia
* The Donovans, anv ur strollad sonerien henvroidi aostralian
Sullivan

**Sullivan**, pe en iwerzhoneg **Ó Súileabháin** pe **Ó Súilleabháin**, zo un anv a orin iwerzhonek, deuet da vout anv-lec'h. 

## Istor an anv-den
Gwrizioù an anv a gaver e mervent Iwerzhon, e Kontelezh Tipperary, kent donedigezh an Normaned, ha goude e Kontelezh Cork, en hini Kerry. Gant an divroañ eo bet skignet ivez en Aostralia, Norzhamerika, hag e meur a vro all. An anv O'Sullivans a gendalc'h hini Eóganacht Chaisil eus Cenél Fíngin, a ziskenne eus Fíngen mac Áedo Duib, roue Cashel pe Mumhan eus 601 da 618. A ouenn roueel int eta. Fedelmid mac Crimthainn (marvet e 847), a oa roue Mumhan ha tost da vezañ Pennroue Iwerzhon a-bezh, a oa an diwezhañ roue eus Cenél Fíngin. Goude e teujont da vezañ priénsed dindan o c'herent MacCarthy e rouantelezh vihan Desmond, a gemeras lec'h Cashel/Mumhan.

Pa zivroas an dud e voe kollet ar silabenn "O" en anv alies.

*[[Ó]] * a zo stank en anvioù iwerzhonek hag a dalv kement ha *[[mab-bihan]]*. E saozneg e skriver O'. Lakaet e vez dirak tro-c'henel Súileabhán, da lavarout eo Súileabháin, ha neuze e talv kement ha mab-bihan Súileabhán. En iwerzhoneg ne vez ket graet gant ar skrabig (') saoznek. Dont a ra an anv eus Súildubhán hag a dalv *paotr bihan du e lagad* eus súil (lagad), dubh (du), hag -án, lostger bihanaat.

## Eilstummoù
* *Sullavan, Sullivant, Sillivant, Silliphant, Sillifant*.

## Tud
* Arthur Sullivan (1842-1900), sonaozour, en daouad Gilbert ha Sullivan
* Ed Sullivan, rener an abadenn skinwel stadunanat brudet a oa anvet *[[Ed Sullivan Show]]*
* Vernon Sullivan, unan eus lesanvioù Boris Vian
* Jenny Sullivan (g. e 1945), skrivagner kembreat saoznek evit ar vugale

## Lec'hioù
###### 
*Sullivan (Kebek)

###### 
*Sullivan (Kalifornia), anv meur a lec'h
**Sullivan (kontelezh Kern), Kalifornia
**Sullivan (kontelezh Sutter), Kalifornia
*Sullivan (Illinois)
*Sullivan (Indiana)
*Sullivan (Kentucky)
*Sullivan (Maine)
*Sullivan (Missouri)
*Sullivan (Hampshire-Nevez)
*Sullivan (New York)
*Sullivan (Ohio)
*Sullivan (Wisconsin)
*Sullivan City, Teksas

## istor
* Ergerzhadeg Sullivan, ur pennad-brezel e SUA a-enep ar bobl Seneka.

## Pennadoù kar
* Sullavan
* O'Sullivan
O'Sullivan

**O'Sullivan** zo un anv-tiegezh a orin iwerzhonek.

*Donal Cam O'Sullivan Beare (1561–1613), tiern
*Eoghan Rua Ó Súilleabháin (Owen Roe O'Sullivan, 1748–1782), barzh iwerzhonek
*Gearóid O'Sullivan (1891–1948), emsaver ha politikour gant Sinn Féin ha Fine Gael 
*Gilbert O'Sullivan (born 1946), sonaozour saoz, a orin iwerzhonat er bloavezhioù 1970
*Maureen O'Sullivan (1911–1998), aktourez iwerzhonat
*Muiris Ó Súilleabháin (1904–1950), skrivagner iwerzhonek, oberour *Fiche Blian ag Fás* 
*Seumas O'Sullivan (1879–1958), barzh hag embanner ''The Dublin Magazine'
O'Donovan

**O'Donovan** zo un anv a orin iwerzhonek. 

* Seamus O'Donovan, emsaver eus an Irish Republican Army 
* Timothy O'Donovan (1881-1951), politikour iwerzhonat, Cathaoirleach (kadoriad) Seanad Éireann (Sened Iwerzhon)
* Michael Francis O'Donovan (1903-1966), anv ar skrivagner Frank O'Connor

## Pennadoù kar
* Donovan (disheñvelout)
Kanton Saint-James

**Kanton Saint-James** a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel.

## Kumunioù
**Kanton Saint-James** a yae 12 kumun d'ober anezhañ:

 
## Dave ha notennoù
Trini López

**Trini López ** (Trinidad López, III diouzh e anv gwir), bet ganet e Dallas d'ar 15 a viz Mae 1937, zo ur c'haner hag ur soner gitar stadunanat. Berzh bras en devoa graet e 1963 gant e zoare eus ar ganaouenn saoznek *[[If I Had a Hammer]]* (savet gant Pete Seeger ha Lee Hays e 1949).
Emgann Murèth

**Emgann Murèth** a c’hoarvezas d’an 12 a viz Gwengolo 1213 e Murèth (Muret), e-kichen Toloza, e Lengadoc. Unan eus emgannoù bras ar Groaziadeg a-enep an Albiziz e voe hag un emgann eus ar re bouezusañ evit istor Okitania, Aragon ha Katalonia. 

E Murèth e voe nerzhioù okitan, katalan hag aragonat, renet gant Pêr II, roue Aragon ha kont Barcelona, ha gant ar c’hont Ramon VI Toloza, o’n em gannañ ouzh Kroazidi, an darn vrasañ anezho Gallaoued, renet gant Simon IV Moñforzh. Mervel a reas ar roue Pêr en emgann ha faezhet e voe armeoù an emglev okitan-aragonat. Gant an emgann-se e voe cheñchet planedenn ar broioù okitan a voe diwar neuze sujet d’ar Gurunenn c’hall, tra ma tigreske al levezon gatalan enno.

## Notennoù
Pedro II Aragon

:*Ur bajenn disheñvelout [[Pedro II]] zo ivez.*

**Pedro II Aragon**, pe **Pêr II Aragon** (1178-1213), a oa roue Aragon, kont Barcelona (1196-1213), hag aotrou kêr Montpellier (1204-1213). 
Mab e oa da Alfonso II Aragon ha da Sancha Kastilha. 

Mervel a reas en Emgann Muret 

## Dimeziñ ha bugale
E 1204 e timezas da Maria de Montpelhièr. Daou vugel o doe:
# Sança d'Aragó (1205-1206), marvet da ur bloaz
# Jaume Iañ Aragon (1208-1276), roue Aragon ha kont Barcelona

Daou vastard en doe ivez, Pedro ha Constanza. 
# Pere del Rei (?-1254), beleg e Lleida
# Constança d'Aragó (?-v1250), baronez Aitona, dimezet e 1220 gant Guillem Ramon II Montcada, senechal Katalonia.
Sancha Kastilha

**Sancha Kastilha**, pe **Sancha de Castilla** e spagnoleg, zo anv meur a briñsez.

* **[[Sancha Sánchez Kastilha]]** (1106-1027), merc'h da Sancho García, kont Kastilha, 
* **[[Sancha Kastilha (1137-1179)|Sancha Kastilha]]** (1137–1179), rouanez kenseurtez Navarra. Merc'h da Alfonso VII Kastilha ha d'e bried Berenguela Barcelona. Dimezet da Sancho VI Navarra.
* **[[Sancha Kastilha (1154-1208)]]**, rouanez kenseurtez Aragon. Merc'h da Alfonso VII León ha da Riquilda Polonia. Dimezet da Alfonso II Aragon.
* **[[Sancha Raimúndez]]** (marvet en 1159). Merc'h da Urraca Iañ Kastilha ha León, ha c'hoar da Alfonso VII León.
* **[[Sancha Kastilha (marvet e 1184)|Sancha Kastilha]]** (1182-1184), merc'h da Alfonso VIII Kastilha ha Leonor Plantagenet.

## Pennad kar
*Sancha
Kumuniezh kumunioù Aod an Emrodez

**Kumuniezh kumunioù Aod an Emrodez** (e galleg: *Communauté de communes de la Côte d'Émeraude*) a zo ur gumuniezh kumunioù enni 8 kumun eus Aodoù-an-Arvor hag Il-ha-Gwilen. Savet eo bet e miz Here 1996 hag e Pleurestud emañ he sez.

He frezidant zo Pascal Guichard, kuzulier-kêr Dinarzh, abaoe 2020.

## Ar c'humunioù
*En Aodoù-an-Arvor:
#Lanseeg
#Tremereg
*En Il-ha-Gwilen
#Dinarzh
#Kerricharzh-an-Arvor
#Minic'hi-Poudour
#Pleurestud (sez ar gumuniezh)
#Sant-Briag
#Sant-Luner

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Brezhoneg
E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 74 skoliad (3,6 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

## Dave ha notennoù
Kanton Bréhal

**Kanton Bréhal** a oa ur rann velestradurel hag ur bastell-vro votiñ e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel. Ur bastell-vro votiñ e Normandi eo bremañ. Brasaet e oa bet da 24 c'humun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
## Kumunioù
### Betek 2015
Kanton Bréhal a yae 14 kumun d'ober anezhañ:

### Abaoe 2015
Kanton Bréhal a ya 30 kumun d'ober anezhañ:
* **[[Bréhal]]**
* Anctoville-sur-Boscq
* Beauchamps
* Bréville-sur-Mer
* Bricqueville-sur-Mer
* Cérences
* Les Chambres
* Champcervon
* Chanteloup
* Coudeville-sur-Mer
* Équilly
* Folligny
* La Haye-Pesnel
* Hocquigny
* Hudimesnil
* Longueville
* Le Loreur
* La Lucerne-d'Outremer
* Le Luot
* Le Mesnil-Aubert
* La Meurdraquière
* La Mouche
* Muneville-sur-Mer
* La Rochelle-Normande
* Saint-Aubin-des-Préaux
* Saint-Jean-des-Champs
* Saint-Planchers
* Saint-Sauveur-la-Pommeraye
* Sainte-Pience
* Subligny
## Dave ha notennoù
Ebony and Ivory

***Ebony and Ivory*** (*Ebena hag [[olifant (danvez)|Olifant]]* e brezhoneg) zo ur ganaouenn gant ar c'haner-sonaozer saoz Paul McCartney. Daouzekvet ha diwezhañ kanaouenn (war-lerc'h *[[Dress Me Up as a Robber]]*) e bevarvet albom solo (*[[Tug of War]]* an anv anezhañ), padout a ra-hi 3:43.

## Istor ar ganaouenn
Savet e oa bet ar ganaouenn-mañ en he fezh gant McCartney hag enrollet a-gevret gant Stevie Wonder en ur studio. 
Da gentañ-penn e oa deuet e-maez, d'an 29 a viz Meurzh 1982, war ur bladennig-arc'hant ar ganaouenn *[[Rainclouds]]* war an tu B anezhi, a-raok bezañ adembannet miz war-lerc'h, d'ar 26  a viz Ebrel, en albom *Tug of War*.

Awenet e vije bet McCartney gant komzoù ("black notes, white notes, and you need to play the two to make harmony, folks !") an arzour iwerzhonat Spike Milligan. Petra bennak ma komz an oberour eus touchennoù gwenn ha du klaouier ur piano, n'haller ket chom hep kompren ez eus anv eus an unvaniezh kenetre holl ouennoù hor bed war un dro. Kement-mañ a zispleg fraezh abalamour da betra e oa bet berzet **Ebony and Ivory** e Suafrika e-lec'h ma rene an apartheid c'hoazh.

Ma reas berzh bras ar ganaouenn er bed a-bezh pe dost e oa bet labezet gant kanvarnourien 'zo hag a gave dezhe e oa nemet un oberennig dister e-skoaz brud an daou ganerien. Padal, evit ar pezh a sell ouzh ar c'hanaouennoù bet skrivet gant McCartney war-lerc'h e brantad Beatles ez eo chomet evel an eilvet a-fed padelezh he berzh, just war-lerc'h... *[[Hey Jude]]* !

## Liamm diavaez
*Gerioù ar ganaouenn war sing365
*filmig ar ganaouenn
Jamestown (Virginia)

**Jamestown** zo ur gêr eus Virginia, e Stadoù Unanet Amerika. Bez’ eo al lec’h kentañ annezet da vat gant trevadennerien eus Europa e Norzhamerika. En aber ur stêr anvet James River emañ.

## Istor
Krouet e voe ar gêr d’ar 14 a viz Mae 1607, gant trevadennerien dilestret eus ur vag kaset gant ar Virginia Company, hag anvet e voe « James Fort », en enor d’ar roue James I, roue Bro-Saoz ha Bro-Skos. En deroù e oa un darempred mat a-walc’h etre an drevadennerien hag an Indianed a oa o vevañ er vro. Buan e trenkas an traoù avat ha dindan un nebeud bloavezhioù e voe lazhet an Amerindianed-se.
 
E Jamestown e tilestras an Afrikaned kentañ a voe degaset da Amerika evel sklaved, e 1619. E Jamestown ivez e voe savet an iliz anglikan kentañ eus ar Stadoù Unanet. Tro-dro da Jamestown ivez e teraouas gounidigezh ar butun er Stadoù Unanet (e 1614). Hag e Jamestown e voe savet ar c’hentañ kuzul dilennet, e 1619, evit ren Trevadenn Virginia hag evit kinnig "*lezennoù reizh*" d’an dud a oa o chom eno. Kêr-benn Virginia e voe Jamestown betek 1699, pa voe kaset sez ar gouarnamant da *Middle Plantation* (anavezet bremañ evel *[[Williamsburg (Virginia)|Williamsburg]]*), rak Jamestown a oa bet distrujet gant an tan, meur a wech, e 1608, e 1676 hag e 1698. Ouzhpenn-se ne oa ket gwall yac’h, pa oa e-kreiz geunioù, hag uhel a-walc’h e oa ar feurm mervel enni.

## Liammoù diavaez
* Jamestown 1607
Kanton Pontorson

**Kanton Pontorson** a oa ur rann velestradurel hag ur bastell-vro votiñ e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel. Ur bastell-vro votiñ e Normandi eo bremañ. Brasaet e oa bet da 24 c'humun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
## Kumunioù
### Betek 2015
Kanton Pontorson a yae 10 kumun d'ober anezhañ:

### Abaoe 2015
Kanton Pontorson a ya 24 c'humun d'ober anezhañ:
* **[[Pontorson]]**
* Aucey-la-Plaine
* Beauvoir
* Céaux
* Les Chéris
* Courtils
* Crollon
* Ducey
* Huisnes-sur-Mer
* Juilley
* Macey
* Marcilly
* Le Mesnil-Ozenne
* Le Mont-Saint-Michel
* Poilley
* Pontaubault
* Précey
* Sacey
* Saint-Ovin
* Saint-Quentin-sur-le-Homme
* Servon
* Tanis
* Le Val-Saint-Père
* Vessey
## Dave ha notennoù
Radio Bro Gwened

**Radio Bro Gwened** pe **RBG** zo ur radio kevredigezhel savet e 1983 ha diazezet e Pondivi. Skignañ a ra abadennoù brezhonek, gallo hag abadennoù gallek.

Skignet e vez an abadennoù en ul lodenn vat eus ar Mor-Bihan hag e kreisteiz Aodoù-an-Arvor. 
Emañ e-barzh Brudañ ha Skignañ, ar rouedad radioioù brezhonek. 
## Frekañsoù
Frekañsoù lies a zo gant Radio Bro Gwened: 
* 92,6 MHz (Pondivi)
* 94,8 (Gwened)
* 97,3 MHz (Su Mor-bihan) 
* 101,7 MHz (Norzh Mor-bihan)
## Liamm diavaez
*Lec'hienn Radio Bro Gwened
Pont-l'Évêque

**Pont-l'Évêque** zo un anv-lec'h gallek.

* **[[Pont-l'Évêque (Calvados)|Pont-l'Évêque]]**, e Calvados e Normandi (rannvro Normandi);
** *[[kanton Pont-l'Évêque]]*, kanton
** *[[arondisamant Pont-l'Évêque]]*, aet da get en 1926.
** Ar fourmaj **[[Pont-l'Évêque (fourmaj)|Pont-l'Évêque]]**, graet en tolead ;
* **[[Pont-l'Évêque (Oise)|Pont-l'Évêque]]**, en Oise.

## Pennad kar
* **[[Pont-Évêque]]**, en Isère.
Skol Diwan Roazhon

**Skol Diwan Roazhon**, krouet e 1977, eo an eil koshañ skol Diwan zo e Breizh. 

## Istor
Da gentañ e oa annezet en ti anvet "Ferme de La Harpe", e karter Keryann, e kornôg kêr, er savadur e-lec'h m'emañ bremañ Kelc'h Keltiek Roazhon hiziv. Ur blakenn-eñvor a zo bet lakaet abaoe e-kichen an nor. 

Goude-se e oa aet ar skol da voulouard Gwitreg, e reter kêr. Dilojañ a reas meur a wech c'hoazh a-raok erruout hiriv e kreisteiz kêr, e straed Portugal, e-kichen ar voskeenn. E-pad pell e oa bet niver ar vugale hep kreskiñ nemeur, hogen bremañ eo erru re vihan ar skol. 

## 2013
7 klas zo, hag 151 bugel a oa enskrivet e beg Gwengolo, 15 muioc’h evit e Gwengolo 2012. Liza Jacq eo ar skolaerez a zo renerez abaoe Gwengolo 2013. 

## Liammoù
* http://www.diwan-bro-roazhon.org/le-reseau-diwan
Institut Supérieur des Langues de la République Française

An **ISLRF**, pe **Institut Supérieur des Langues de la République Française**, zo un aozadur hag a vod kreizennoù stummañ kelennerien e yezhoù amofisiel ar Stad c'hall (brezhoneg, okitaneg, ...). 

## Breizh
Kelenn, e Kemper, eo skourr breizhat an aozadur. E 2013 eo renet gant Eliane Kerjoant. 

## Liammoù
*Lec'hienn Aprene
*http://www.journal-officiel.gouv.fr/publications/assoccpt/pdf/2010/3009/444050405_30092010.pdf
Greifswald

**Greifswald** (distaget [ˈɡʁaɪfsvalt] en alamaneg) zo ur gêr eus hanternoz Alamagn, e stad Mecklenburg-Vorpommern.

Emañ Greifswald war ribl ar Mor Baltel, hanter hent etre enez Rügen hag enez Usedom. Emañ war-hed 250 km pe war-dro diouzh Berlin ha kemend-all diouzh Hamburg. 

Annezet eo gant 55 000 a dud (e 2012). Brudet eo ar skol-veur zo eno (*Ernst-Moritz-Arndt-Universität Greifswald*), bet krouet e 1456, hag a ro bod da 12500 studier.

## Tud vrudet
*Caspar David Friedrich, livour

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Greifswald gant :

*  abaoe 1959
*  abaoe 1988
*  abaoe 1990
*  abaoe 1997
*  abaoe 2006
*  abaoe 2007

## Liammoù diavaez
*Lec’hienn ofisiel Greifswald
Stralsund

**Stralsund** (distaget [ˈʃtʁaːlzʊnt] en alamaneg) zo ur gêr eus hanternoz Alamagn, e stad Mecklenburg-Vorpommern. Emañ en arvor ar Mor Baltel, war ribl ur strizh-mor anvet Strelasund hag a zisparti enez Rügen diouzh an douar-bras. Liammet eo Stralsund ouzh Rügen war-bouez ur pont anvet *Rügendamm*, savet e 1936.

Ur gêr gozh eo, savet er bloavezh 1234. Er Grennamzer e oa unan eus kêrioù an Hansa, kevre kenwerzhel hanternoz Alamagn. Abalamour da se e voe lakaet kreiz kêr Stralsund war roll lec’hiennoù ar Glad bedel gant UNESCO e 2002, a-gevret gant Wismar.

Annezet eo gant 57 000 a dud (e 2012). Bevañ a ra tud Stralsund diwar greanterezh ar sevel listri, ar peskerezh ha, muioc’h-mui diwar an touristerezh hag ar servijoù.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Stralsund gant :
*  abaoe 1987
*  abaoe 2000
*  abaoe 1987
*  abaoe 1991
*  abaoe 1968
*  abaoe 1992
*  abaoe 1987

## Liammoù diavaez

*Lec’hienn ofisiel Stralsund
*Kêrioù kozh Stralsund ha Wismar – Glad bedel
Plankenn (disheñvelout)

Ur **[[plankenn]]** zo ur pezh koad a dalvez da sevel arrebeuri pe savadurioù a bep seurt.

Traoù all zo anvet *plankenn* ivez :

*plankenn-dre-lien, ur vagig vihan plat
*plankenn-ruilh, ur pezh koad, pe blastik, war rodoù
*plankenn-skoaz, un askorn
Arondisamant Coutances

**Arondisamant Coutances** a zo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Manche hag e rannvro Normandi.
## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Coutances e 10 kanton (betek 2014) hag e 130 kumun.
* Kanton Bréhal 
* Kanton Cerisy-la-Salle 
* Kanton Coutances 
* Kanton Gavray 
* Kanton La Haye-du-Puits 
* Kanton Lessay 
* Kanton Montmartin-sur-Mer 
* Kanton Périers 
* Kanton Saint-Malo-de-la-Lande 
* Kanton Saint-Sauveur-Lendelin

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Manche d'ar 1 a viz Genver 2017. 97 kumun zo en arondisamant Coutances bremañ.

## Daveoù
Kanton Coutances

**Kanton Coutances** a oa ur rann velestradurel hag ur bastell-vro votiñ e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel. Ur bastell-vro votiñ er rannvro Normandi eo bremañ. Brasaet e oa bet da 19 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Coutances a yae 7 kumun d'ober anezhañ:

### Abaoe 2015
Kanton Coutances a ya 19 kumun d'ober anezhañ:
* **[[Coutances]]**
* Ancteville
* Brainville
* Bricqueville-la-Blouette
* Cambernon
* Camprond
* Courcy
* Gratot
* Heugueville-sur-Sienne
* Montchaton
* Monthuchon
* Nicorps
* Orval
* Regnéville-sur-Mer
* Saint-Pierre-de-Coutances
* Saussey
* Servigny
* Tourville-sur-Sienne
* La Vendelée
## Dave ha notennoù
A Coruña (disheñvelout)

**A Coruña** a c'hall ober dave da:
*A Coruña, ur gêr hag ur porzh, en arvor hanternoz Galiza, ha kêr-benn Proviñs A Coruña.
*Proviñs A Coruña, unan eus peder froviñs Galiza, hini ar gwalarn, hag A Coruña eo he c'hêr-benn.
*Komark A Coruña, unan eus komarkoù Galiza, e proviñs A Coruña, e Galiza.
*Ría da Coruña, an aber.
Nineteen Eighty-Four

***Nineteen Eighty-Four*** (*1984*) eo romant brudetañ ar skrivagner saoz George Orwell.

Embannet e oa bet d'an 8 a viz Mezheven 1949 evit ar wech kentañ.

## Pennadoù kar
**[[Newspeak]]*
Seán O'Casey

**Seán O'Casey** (*Seán Ó Cathasaigh* en iwerzhoneg), ganet d'an 30 a viz Meurzh 1880 e Dulenn ha marvet d'an 18 a viz Gwengolo 1964 e Torquay (Bro-Saoz), zo ur skrivagner saoznek eus Iwerzhon.
Broadelour ha sokialour e oa. Kemer a reas hent an harlu da vont da Vro-Saoz da chom.

## Oberennoù
;Evel *Seán Ó Cathasaigh* :
* *Lament for Thomas Ashe* (1917)
* *The Story of Thomas Ashe* (1917)
* *Songs of the Wren* (1918)
* *More Wren Songs* (1918)
* *The Story of the Irish Citizen Army* (1919)
; En e anv saoznek, *Seán O'Casey* :
* *The Harvest Festival* (1918)
* *The Shadow of a Gunman* (1923)
* *Kathleen Listens In* (1923)
* *Juno and the Paycock* (1924)
* *Nannie's Night Out* (1924)
* *The Plough and the Stars* (1926)
* *The Silver Tassie* (1927)
* *Within the Gates* (1934)
* *The End of the Beginning* (1937)
* *A Pound on Demand* (1939)
* *The Star Turns Red* (1940)
* *Red Roses for Me* (1942)
* *Purple Dust* (1940/1945)
* *Oak Leaves and Lavender* (1946)
* *Cock-a-Doodle Dandy* (1949)
* *Hall of Healing* (1951)
* *Bedtime Story* (1951)
* *Time to Go* (1951)
* *The Bishop's Bonfire* (1955)
* *A Sad Play within the Tune of a Polka * (1955)
* *The Drums of Father Ned* (1959)
* *Behind the Green Curtains* (1961)
* *Figuro in the Night* (1961)
* *The Moon Shines on Kylenamoe* (1961)
* *Niall: A Lament* (1991)
* Emvuhezskrid (6 levrenn) :
** *I Knock at the Door*
** *Pictures in the Hallway*
** *Drums Under the Window*
** *Inishfallen Fare Thee Well*
** *Rose and Crown*
** *Sunset and Evening Star*

## E brezhoneg
*"An arar hag ar stered", pezh-c’hoari *The Plough and the Stars* (1926) lakaet e brezhoneg ha leurennet gant Goulc'han Kervella, evit Strollad ar Vro Bagan, 1992.
*"Un abadenn e-kreiz an noz", pezh-c'hoari *Bedtime Story* (1951) lakaet e brezhoneg gant Goulc'han Kervella.
*"Nannie a ya kuit", pezh-c'hoari *Nannies's Night Out* (1924) lakaet e brezhoneg gant Goulc'han Kervella.
*"Pebezh nozvezh" *(Bedtime Story)*, pezhig-c'hoari lakaet e brezhoneg gant Goulc'han Kervella evit Strollad ar Vro Bagan, 2004.
*"Poent mont da gousket", pezhig-c'hoari lakaet e brezhoneg gant Goulc'han Kervella evit Strollad ar Vro Bagan.

## Levrlennadur
*Per Denez, "Daou skrivagner iwerzhonat aet da anaon e 1964: Brendan Behan ha Sean O'Casey", *Al Liamm*, niv.107, 1964.

## Notennoù ha daveoù
Radar

Ur **radar** a zo un ardivink hag a ra gant gwagennoù radio evit ditektiñ ijinoù evel kirri-nij, listri, pe traoù naturel evel ar glav. Ijinet eo bet er bloaz 1904 met ar ger "radar" a zo bet savet e 1942. Ur gwreskanv eo evit "RAdio Detection And Ranging" (saozneg evit "ditektiñ hag istimañ pellder dre ar (gwagennoù) radio" a zo deuet da vezañ evel un anv-kadarn abaoe.
Peggy Sue (kanerez)

**Peggy Sue Webb**, bet ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1947, e Butcher Hollow, Kentucky, SUA, zo ur ganerez ha sonaozerez stadunanat hag a reas berzh evel kanerez country er bloavezhioù 1960. C'hoar eo da ziv ganerez all, Loretta Lynn ha Crystal Gayle, brudetoc'h eviti.

## Kanerez
Da 12 vloaz ez eas da chom da Indiana gant he zud. Eno e krogas da ganañ gant he c'hoar Loretta ha da sevel kanaouennoù, evel *Don't Come Home A' Drinkin' (With Lovin' on Your Mind)*. E 1969 ec'h enrollas he fladennig kentañ, *I'm Dynamite* evit Decca Records, hag a savas betek bout er *Country Top 30*. Er memes bloaz e reas un albom heñvelanvet, hag an eil pladennig tennet eus an albom anvet *I'm Gettin' Tired of Babyin' You* a savas ivez betek an Top 30.

## Pladennoù
### Albomoù

### ''Singles''

**I'm Gettin' Tired of Babyin' You* a zegouezhas er 27 plas e renkadurezh Country ar gelaouenn *[[RPM (magazine)|RPM]]* e Kanada.
Lizher

Ul **lizher** zo ur c'hemenn dre skrid da gas da un den. Skrivet e vez lizheroù gant an dorn pe gant ur mekanik anvet skriverez, pe gant un urzhiataer. Lakaet e vezont en ur golo-lizher a-raok bezañ kaset d'an ti-post, pe lakaet en ur voest-lizhiri evel a gaver er straedoù.
* *Lizheroù* eo liester "lizher" ; al liester *lizhiri* a implijer war dachenn al lennegezh hepken.
* *Lennegezh lizheriek* a reer eus al levrioù — romantoù peurliesañ — a zo skrivet e stumm un eskemm lizheroù, evel al *Lettres persanes* gant Montesquieu ha *[[Dracula]]* gant Bram Stoker.
Preston

**Preston** zo anv meur a lec'h er broioù saoznek.

## Lec'hioù
###### 

###### 
*Preston (Lancashire)
*Preston, Cotswold, e Gloucestershire (e-kichen Cirencester)
*Preston, Devon (en Paignton)
*Preston, Teignbridge, e Devon
*Preston, Dorset
*Preston, East Riding of Yorkshire, e-tal Kingston upon Hull
*Preston, Forest of Dean, Gloucestershire (e-tal Ledbury)
*Preston, Hertfordshire
*Preston, London, e-tal Wembley
*Preston, Northumberland
*Preston, Rutland
*Preston, Somerset
*Preston, Tyne and Wear
*Preston, Aldbourne and Ramsbury, Wiltshire
*Preston, Lyneham, Wiltshire
*Preston Bagot, Warwickshire
*Preston Bissett, Buckinghamshire
*Preston Brook, Cheshire
*Preston Capes, Northamptonshire
*Preston Crowmarsh, Oxfordshire
*Preston Deanery, Northamptonshire
*Preston Gubbals, Shropshire
*Preston-le-Skerne, County Durham
*Preston-next-Faversham, Kent
*Preston-next-Wingham, Kent
*Preston-on-Stour, Warwickshire
*Preston-on-Tees, Eaglescliffe, Teesside
*Preston on the Hill, Cheshire
*Preston on Wye, Herefordshire
*Preston Plucknett, Somerset
*Preston St Mary, Suffolk
*Preston-under-Scar, North Yorkshire
*Preston upon the Weald Moors, Shropshire
*Preston Village, Brighton, Sussex
*Preston Wynne, Herefordshire
*Great Preston, West Yorkshire
*Long Preston, North Yorkshire

###### 
*Preston, Connecticut
*Preston, Georgia
*Preston, Idaho
*Preston, Indiana
*Preston, Iowa
*Preston, Kansas
*Preston, Kentucky
*Preston, Maryland
*Preston, Minnesota
*Preston, Mississippi
*Preston, Missouri
*Preston, Nebraska
*Preston, Nevada
*Preston, New York
*Preston, North Carolina 
*Preston, Oklahoma
*Preston, Texas
*Preston, Washington
*Preston, West Virginia
*Preston County, West Virginia
*Preston, Adams County, Wisconsin, 
*Preston, Grant County, Wisconsin, 
*Preston, Trempealeau County, Wisconsin
Breizh Cup

***Breizh Cup*** zo anv ur gevezadeg kaiak-polo hag a vez dalc'het bep bloaz war diazva-dour Egineg, ur gumun er reter da Roazhon damdost ouzh Saozon-Sevigneg.

Bep hañv, abaoe 1997, e vez degemeret eno gant ar c'hleub lec'hel un toullad mat a skipailhoù, paotred ha merc'hed ivez, o tont eus Breizh hag eus Bro-C'hall a-bezh kenkoulz hag eus broioù europat e-lec'h ma vez c'hoariet ar sport-se ingal.

## '''Breizh Cup''' [[2012]]
Dalc'het e oa bet ar 16 doare d'ar 1 ha d'an 2 a viz Gwengolo, o reiñ an disoc'hoù da-heul :

#### Rummad I Paotred (12 skipailh)
* Egineg I
* Avranches I (Manche)
* Kastell-Tepaod (Liger-Atlantel)

#### Merc'hed (5 skipailh)
* Avranches I
* Egineg
* Sant-Nazer I (Liger-Atlantel)

#### Rummad II Paotred (20 skipailh)
* Avranches II
* VB Team

## '''Breizh Cup''' 2013
Dalc'het e oa bet ar 17 doare d'an 31 a viz Eost ha d'ar 1añ a viz Gwengolo, o reiñ an disoc'hoù da-heul :

#### Rummad I Paotred (12 skipailh)
* Egineg 2006
* Zinzag-Lokrist I
* Avranches I

#### Merc'hed (6 skipailh)
* Avranches I
* Egineg Sant-Gregor BZH
* Cestas I (Gironde)

#### Rummad II Paotred (29 skipailh)
* Caen United Legendary (Calvados)
* Pont-d'Ouilly 2000 (Calvados)
* Gwern-ar-Sec'h I
Sting

***Sting*** (Gordon Matthew Thomas Sumner diouzh e anv gwir), bet ganet d'an 2 a viz Here 1951 e Wallsend (e Bro-Saoz, nepell eus Newcastle upon Tyne), zo ur c'haner-sonaozer hag aktour saoz. Aet e oa da skolaer e-pad ur pennad amzer berr a-raok dont da vezañ brudet-mat evel pennkaner ha soner gitar-boud ar strollad sonerien The Police, bet krouet e penn kentañ 1977.
Divellkeineg

Un **divellkeineg** (liester: **divellkeineged**) a zo ur seurt loen ha n'en deus mell-kein (gwalenn-gein) ebet. Ar c'hontrol eus ur mellkeineg eo eta. Kement loen ha n'eo ket ur mellkeineg (e-touez ar mellkeineged e kaver ar pesked, ar stlejviled, an divelfenneged, an evned, ar bronneged) a zo un divellkeineg.

Ar skourradoù pennañ enno loened divellkeinek a zo:
* Annelida: leoged, buzhug, gelaouenned...
* Arthropodaed: kevnid, krestenneged, amprevaned...
* Brachiopoda: kregin 'zo
* Bryozoa: loened dour bihan, en o zouez ar c'houral
* Cnidaria: morgaoul...
* Echinodermata: stered-mor, teureug-mor...
* Blotviled: gastropoded (melc'hwed...), cephalopoda, daougleureged...
* Nematoda:
* Porifera: spoue
* Platyhelminthes: preñved
* Rotifera: loened bihan hag a vez kavet er poulloù dour chag
*...18 skourrad all a zo, bihanik a-walc'h.
Christina

**Christina** zo
*un anv-bihan, Christina (anv-bihan), skrivet Cristina pe Kristina ivez. 
*un anv-lec'h

## Oberennoù
Diwar an anv plac'h e kaver oberennoù:
* *Christina's World*, taolenn graet gant al livour stadunanat Andrew Wyeth, e 1948.

## Lec'hanvioù
###### 
* Christina Lake (British Columbia) 
###### 
* Christina River, Delaware, anvet en enor d'ar rouanez Kristina Sveden
* Fort Christina, kentañ annezlec'h svedat e Norzhamerika .

## Pennadoù kar
* Santa Cristina
Emgann Aber Tywi

**Emgann Aber Tywi** a c'hoarvezas e 1044 etre Hywel ab Edwin ha Gruffudd ap Llywelyn (war-dro 1000 – 5 a viz Eost 1063). Gruffudd a lazhas Hywel tostik da aber ar stêr Tywi.
An Lorgain

**An Lorgain** (*Lurgan* e saozneg) zo ur gêr e kontelezh Ard Mhacha en Iwerzhon war lez kreisteiz Loch nEathach, 29 km er mervent da gêr Béal Feirste. 23 000 den a oa o vevañ eno e 2001.

## Liammoù diavaez
Norman Greenbaum

**Norman Greenbaum** (Norman Joel Greenbaum diouzh e anv gwir), bet ganet e Malden (Stadoù-Unanet) d'an 20 a viz Du 1942, zo ur c'haner-sonaozer stadunanat.

Berzh bras en devoa graet e 1969 gant e ganaouenn *[[Spirit in the Sky]]* en devoa gwerzhet ouzhpenn daou vilion a skouerennoù anezhi. Ar ganaouenn-mañ a oa bet degaset an enrolladur anezhi gant akipaj an egorlestr Apollo 13 a reas dezhi bezañ skignet eus an egor.

## Liamm diavaez
* filmig ar ganaouenn
Föhr

**Föhr** (*Feer* e frizeg, *Før* e daneg) zo unan eus Inizi Friz an Hanternoz en Alamagn.

Emañ e Mor an Hanternoz, war aod stad Schleswig-Holstein. War-dro 82 km² eo he gorread, gant 12 km hed ha 6,8 km led, ar pezh a ra anezhi an eil enezenn vrasañ e Friz an Hanternoz. Tremen 8500 annezad zo o chom e Föhr (2011).
Wyk eo ar gêr vrasañ enni, gant an hanter eus poblañs an enezenn.

Ul lodenn eus an enezidi a gomz ur rannyezh frizek, anvet *Fering*, diwar anv an enezenn. Gant an dud all e vez komzet alamaneg-izel pe alamaneg unvan.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel an enezenn (en alamaneg)
Kanton Saint-Lô-Kornôg

**Kanton Saint-Lô-Kornôg** a oa ur rann velestradurel e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel.
## Istor
* E 1982 e voe lodennet Kanton Saint-Lô kozh ha savet kantonioù Saint-Lô-Kornôg ha Saint-Lô-Reter.
## Kumunioù
**Kanton Saint-Lô-Kornôg** a yae pevar c'humun hag ul lodenn eus Saint-Lô d'ober anezhañ:

## Dave ha notennoù
Tarawa Teinainano

**Tarawa Teinainano** (*South Tarawa* e saozneg; *Tarawa-su*) eo kêr-benn Kiribati er Meurvor Habask. Tost d'an hanter eus poblañs Kiribati a zo chom er gêr-se, hag e 2010 e oa 50 182 a dud eno. Emañ en atoll Tarawa, en inizi Tungaru.
Cat Stevens

**Cat Stevens** (**Steven Demetre Georgiou** diouzh e anv gwir), bet ganet d'an 21 a viz Gouere 1948 e Marylebone (ur c'harter eus Londrez), a zo ur soner hag ur c'haner-sonaozer breizhveuriat.

Goude bezañ graet berzh bras er bloavezhioù 1970 e voe gounezet d'ar feiz islamek d'an 23 a viz Kerzu 1977, hag eñ da zilezel metoù ar sonerezh e-pad hogos ugent vloaz. Diwar neuze e tibabas e vije graet **Yusuf Islam** anezhañ.

## Pladennoù
Evel **Cat Stevens** e oa deuet e-maez unnek albom :
* 1967 : *[[Matthew and Son]]*
* 1967 : *[[New Masters]]*
* 1970 : *[[Mona Bone Jakon]]*
* 1970 : *[[Tea for the Tillerman (albom)|Tea for the Tillerman]]*
* 1971 : *[[Teaser and the Firecat]]*
* 1972 : *[[Catch Bull at Four]]*
* 1973 : *[[Foreigner]]*
* 1974 : *[[Buddha and the Chocolate Box]]*
* 1975 : *[[Numbers]]*
* 1977 : *[[Izitso]]*
* 1978 : *[[Back to Earth]]*
Un toullad mat eus e ganaouennoù a oa aet d'ober sonerezh orin ar film *[[Harold and Maude (film)|Harold and Maude]]* (1971) gant ar filmaozer stadunanat Hal Ashby.

Adalek penn kentañ 2006 en devoa graet e soñj da zistreiñ d'e vicher gentañ, oc'h enrollañ daou albom ouzhpenn, dindan an anv Yusuf/Cat Stevens:
* 2006 : *[[An Other Cup]]*
* 2009 : *[[Roadsinger]]*.
Breur (disheñvelout)

Breur un den zo un den all, gourel e reizh, ganet eus ar memes mamm hag ar memes tad peurvuiañ.

Ur **breur** a c'hall bezañ ivez

* un ezel eus ur vreuriezh kristen. Implijet e vez evel un titl asamblez gant ar anv-bihan peurvuiañ, evel ar *Breur Arturo*, ul lean e-barzh *Sizhun ar breur Arturo*, danevell gant Youenn Drezen.

* un ezel gourel eus un aozadur harpañ (sindikad, breuriezh, frañmasonerezh)

* ur mignon, ur **frai**, e yezh ar Vro Vigoudenn, evel e kanaouenn Youenn Gwernig *Tap da sac'h 'ta, breur kozh, breur kozh*....
Livingstone

**Livingstone** zo un anv saoznek eus Bro-Skos, unan eus an anvioù a gaver e skourr skosat an tiegezh iwerzhonat *Duinnshléibhe*, pe *Dunleavy* e saozneg. Doareoù all zo dezhañ: *Livingston, Levingston, Levingstone, Levinston, Levenston, Levinson, Levenson ha Levingstown*. 

Prouet e vije bet e teu Livingstone eus ar C'hlan MacLea, un anv hag a zeu eus an anv MacDuinnshléibhe ("d" a vije c'hwezhadennet hag an “e” dibenn aet da get), troet da gentañ da Maconlea, pe MacConloy, McCloy ha goude MacALeavy, MacAlea, MacLea, MacLay, McClay hag ivez Levy ha Leavy. 

## Orin
Dont a rafe an anv eus kêr Livingston, a zo *Leivinstoun* e skoteg, ha * Baile Dhùn Lèibhe* e gouezeleg, ha brasañ kêr West Lothian, e Bro-Skos, ur 25 km er c'huzh-heol da Edinburgh ha 50 km er reter da Glasgow. Er biz dezhi emañ kêr Broxburn, ha Bathgate er gwalarn.

## Tud
*David Livingstone, ergerzher skosat 
*Ken Livingstone, politikour saoz

## Lec'hioù
*Lammoù-dour Livingstone 
*Livingstone (Zambia), kêr e Zambia
Arondisamant Saint-Lô

**Arondisamant Saint-Lô** a zo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Manche hag e rannvro Normandi.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Saint-Lô e 11 kanton (betek 2014) hag e 122 gumun.
* Kanton Canisy; 
* Kanton Carentan; 
* Kanton Marigny; 
* Kanton Percy; 
* Kanton Saint-Clair-sur-l'Elle; 
* Kanton Saint-Jean-de-Daye; 
* Kanton Saint-Lô-Kornôg; 
* Kanton Saint-Lô-Reter; 
* Kanton Tessy-sur-Vire; 
* Kanton Torigni-sur-Vire; 
* Kanton Villedieu-les-Poêles.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Manche d'ar 1 a viz Genver 2017. 92 kumun zo en arondisamant Saint-Lô bremañ.

## Daveoù
Pete Best

**Pete Best**, bet ganet **Randolph Peter Scanland** d'ar 24 a viz Du 1941 e Chennai (Indez Breizh-Veur d'an ampoent), a zo ur soner taboulin breizhveuriat.

Brudet-kenañ eo evit bezañ sonet gant ar strollad The Beatles e-pad daou vloavezh (adalek miz Eost 1960 betek miz Eost 1962).

Mab eo da Vona Best, bet savet ganti The Casbah Coffee Club (e Liverpool) e-lec'h ma teue The Quarrymen (anv kent The Beatles) da seniñ gwech an amzer. Daoust da bPete Best kaout e strollad e-unan (ar Black Jacks an anv anezhañ) e veze degemeret da seniñ gant The Beatles kel lies ha ma veze ezhomm. Ken ma voe kinniget dezhañ mont da Hamburg gante, d'an 12 a viz Eost 1960. Kentañ tabouliner da badout e oa bet betek ar 16 a viz Eost 1962, an deiziad ma voe erlec'hiet gant Ringo Starr da vat, dres d'ar c'houlz ma kreske muioc'h-mui brud The Beatles, siwazh dezhañ.
Pellworm

**Pellworm** (*Pälweerm* e frizeg, *Pellvorm* e daneg) zo unan eus Inizi Friz an Hanternoz en Alamagn.

Emañ e Mor an Hanternoz, war aod stad Schleswig-Holstein, e Kreis Nordfriesland. War-dro 37 km² eo he gorread hag annezet eo gant 1 200 den pe war-dro (1 177 e dibenn 2012).

Er Grennamzer e oa ul lodenn eus un enezenn vrasoc'h, anvet *Strand*, a voe beuzet e 1634 ha dispennet e meur a damm da-heul. Gallout a reer mont da enez Pellworm gant bigi-treizh a loc’h eus ledenez Nordstrand.

## Liammoù diavaez

* Kumun Pellworm
Blueberry

***Blueberry*** a zo titl un heuliad istorioù bannoù-treset western savet gant Jean-Michel Charlier (senario), ha Jean Giraud (tresañ, ha senario ivez war-lerc'h marv Jean-Michel Charlier). Lañset e oa bet an istorioù-se er gelaouenn Pilote er bloaz 1963. Lakaet e vez da skouer evit a sell an istorioù western gwirvoudel. Anvet e oa an heuliad "Fort Navajo" da gentañ, a-raok kemer anv an den pennañ e-barzh, al letanant Mike S. (evit "Steve") Blueberry. Ne oa ket Blueberry (= lus) e anv gwir, met un anv kuzh kemeret gantañ pa oa o tec'hout diouzh ar Su da vare Brezel an Digevredañ. Mike S. Donovan e oa, mab ur perc'henn bras sklavelour. Tremen a reas eus tu an Norzh. Ul letanant eus Marc'hegiezh ar Stadoù-Unanet eo, penn beuz, prest atav da doulladiñ, da glask kann, da c'hoari ar c'hartoù — en ur druchañ — pe da verc'heta, anez disentiñ ouzh an urzhioù a-benn kas e gefridi da benn vat.

## Blueberry
Mab ur perc'henn bras ha pinvidik eus ar Su eo Mike Steve Donovan. Tamallet eo bet e gaou bezañ lazhet unan bennak, ha rankout a ray tec'hel. Saveteet e vo e vuhez dezhañ gant ur morian sklav war dec'h, ha ma oa gouennelour a-raok e cheñcho e zoare diwar neuze. Mont a ra d'en em gannañ eus tu an Norzh, evel soner kleron da gentañ, evit chom hep kaout da dennañ ouzh tud e vro orin. Alies e savo a-du gant an Indianed ivez. Pa oa war dec'h e ranko cheñch anv war ar prim, pa ne ouie ket petra dibab en doa gwelet lus (*Blueberry* e saozneg) en-dro dezhañ, ha setu kavet gantañ e anv faos a chomo gantañ.

E penn kentañ ar rummad e oa bet roet tresoù Jean-Paul Belmondo dezhañ, ar pezh a voe dilezet war-lerc’h, dreist-holl pa ne oa ket ur mailh Gir evit reiñ pennoù tud wir d'an dud, ha ma c'hwite war e daol ur wech war ziv. A-benn ar fin eo da gentañ penn abalamour d'e fri torr ha d'e greouichennad blev du e vez anavezet al loen.

## Tud all er rummad
Adkavet e vez alies tud all d'e heul.
*Jim Mac Clure: ur c'hlasker aour kozh troet war ar boeson, mignon bras da Vlueberry (gwelet e vez e-barzh 10 albom).
*Red Neck : un den hag a anavez mat an Indianed, ur mignon da Vlueberry (gwelet e vez e-barzh 10 albom).
*Chihuahua Pearl: ur ganourez saloon (5 albom).

## Albomoù
Meur a rummad disheñvel a zo bet kaset war-raok, reoù 'zo bet treset ha skrivet gant tud all. Amañ eo kinniget roll an istorioù hervez red buhez Blueberry

### Yaouankiz Blueberry (1861-1864)

### Blueberry (1867-1868)

### Marshal Blueberry (1868)

### Blueberry (1869-1881)

### Mister Blueberry (1881)
Kendalc'h ar rummad pennañ, gant Jean Giraud hepken koulz evit an tresañ hag ar skrivañ

## Liammoù diavaez
*  lec'hienn ofisiel
Blueberry Hill

**Blueberry Hill** (*Tosenn al Lus* e brezhoneg) zo un anv-lec'h saoznek hag anv meur a dra.

## Lec'h
*Blueberry Hill (Alaska), en arvor Alaska, e Valdez,

## Kanaouenn
*"Blueberry Hill", ur ganaouenn eus 1940, brudet gant Glenn Miller, ha diwezhatoc'h adarre gant Fats Domino.

## Filmoù
*''Blueberry Hill'', ur film e 1988 gant Strathford Hamilton
*''Blueberry Hill'', ur film e 1989 gant Robbe De Hert

## Pennad kar
*Blueberry
Blueberry (disheñvelout)

**Blueberry** zo ur ger saoznek hag a dalv lus, hag a gaver en anvioù-lec'hioù.

## Lec'hioù
* Blueberry Hill
* Blueberry Island
* Blueberry River
* Blueberry Township, Wadena County, Minnesota
* Blueberry (Wisconsin)

## Lennegezh
*Blueberry, ur rummad bannoù-treset

## Pennadoù kar
* Bilberry
* Berry Blue
Laser

:*Evit ar vag-dre-lien, gwelet [[Laser (bag)]]
<hr noShade />

Ul *'laser*' a zo un ardivink hag a gan un andon gouloù [[liv|unliv]] amplaet. Er c'hontrefed diouzh ar pep brasañ eus ar gouleier all ned a ket ar gouloù gwanoc'h pe ledanoc'h bep ma pella diouzh e andon. Gant [[gaz]]où pe [[strink]]ennoù (kristalennoù) ispisial e vez graet ar gouloù unliv. Gant melezourioù e vez amplaet ar gouloù-se ha lakaet da vont war un tu resis hepken ha dre-se e chom moan ar skin gouloù. Pa vez bannet ouzh ul lec'h resis ne vez nemet ur pikig gouloù. Holl energiezh ar gouloù a chom er skin-se ha ne vez ket strewet evel ma ra ar gouleier all. Dedalvezadurioù a bep seurt a c'haller ober gant al laser (war dachenn ar [[greanterezh]], ar [[medisinerezh]], ar [[pellgehenterezh]], ar [[stlenneg]], h.a.).

== An anv ==
Ur [[gwreskanv]] eo ar ger "laser", diwar ar [[saozneg]]: *Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation*, da lavaret eo "ampladur ar gouloù dre vannadur broudet skinerezh".

== Pennad kar ==
* [[Penn laser]]
* [https://web.archive.org/web/20151207211944/http://hanel-photonics.com/laser_diode_market.html *Laser Diode Market'']

## Liammoù diavaez