Pobloù Arvorig

Setu amañ listenn pobloù galian kozh Arvorig (betek ar  kantved dre vras), pe gentoc'h re al lodenn gornôkañ eus Arvorig, a yeas d'ober Breizh, rak brasoc'h eget Breizh e oa Arvorig kozh.

## Istor
Julius Caesar :

**"XX uniuersis ciuitatibus quae Oceanum attingunt quaeque eorum consuetudine Ar''e''moricae appellantur, quo sunt in numero Coriosolites, Redones, Ambibarii, Cal''e''tes, Osismis, Lemouices, Vnelli."**
En amzer ar C'halianed e oa kevredet pobloù Arvorig
*re Vreizh a-vremañ dre vras 
**ar Guriosolited, a oa Kersaout o c'hêr-benn, a-raok mont da Alet;
**an Osismied er c'hornôg pellañ, a oa Vorgium o c'hêr-benn;
**ar Weneted, a oa Gwened;
**ar Riedoned, a oa Condate Redonum, a zeuy da vout Roazhon;
**an Namneted, a oa Condevicnum;
*re Normandi a-vremañ dre vras, en o zouez:
**an Abrincatui, e korn-bro Avranches,
**an Unelli, en hanternoz dezho, e Cotentin;
*ar re all, en Anjev a vremañ.

N'eo ket gwall spis harzoù pobloù Arvorig, ha dizemglev zo etre an istorourien.
* darn a lavar e tape Arvorig eus aber ar Garona (Gironde) betek aber ar stêr Saena, rak en amzer an « tractus Armoricanus et Nervicanus » (380), ez ae proviñs roman Armorica betek aber ar Garona.
* darn all a lavar ne oa anezhi nemet Breizh hag aod Normandi betek aber ar Saena.
Si a zo en div dezenn, rak 
*ar Biktoned, pobl Poatev, ha Santoned, pobl Saintonge, ne oant ket er c'hevredad, 
* ar Galeted, *Caleti* ar pays de Caux (war-dro Dieppe ha Fécamp) a vez gwelet alies evel Arvorigiz.

## Arvorigiz Breizh
### [[Osismied]]
An Osismied, a oa er c'hornôg pellañ, a oa Vorgium (Karaez hiziv) o c'hêr-benn. **Ostimioi'' e oa o anv gant [[Piteas]], ar moraer hellazat. Ret e vije kompren « ar re uhelañ» pe « re penn ar bed ».

===[[Weneted]]===
Er c'hreisteiz dezho e oa ar Weneted (''Veneti''), rouaned ar mor. O chom e oant e Bro-Gwened, en-dro d'ar [[Mor-Bihan]]. O anv a gaver en hini [[Gwened]] . Iskis gwelout penaos e kaver an anv [[Weneted]] ivez gant ar bobl a savas ur gêr c'halloudus all, rouanez ar mor, [[Venezia]]; tost e seblant bezañ da anv [[Gwynedd]], ur rouantelezh kozh e [[Kembre]]).

Ken galloudus ha pinvidik e oa ar Weneted ma fellas da Gaesar distruj o beli.

Ur bobl moraerien ha kenwerzhourien e oant, dezho ur [[Sened]] evel ar Romaned. En o listri edo o finvidigezh hag o galloud, ha hini Arvorig. Kenwerzh a raent etre [[Enez Vreizh]] ha [[Galiza]], ha zoken betek Italia, ma kasent marc'hadourezh aleshont betek aodoù brezhon [[Mor an Hanternoz]]. Ober a raent marc'had ar perlez (hervez [[Suetonius]], ''Caesar'', 47), , al listri arem, ar c'hiboù, an delwennoù d'an doueed, ar bravigoù, an armoù. Hag ouzhpenn [[amforenn]]où. pe welloc'h amforennadoù eoul ha gwin a veze karget en [[Ostia]], [[Pouzzoles]] pe [[Ansedonia]] ([[Orbetello]]), ha kaset goude gant listri betek [[Narbonne]]. Alese e vezent kaset dre zouar betek ar [[Meurvor Atlantel]] dre ar [[seuil du Lauragais]], [[Toulouse]] ha [[Bourdel]]. 
Un hent aral a oa d'ar varc'hadourezh dre traonienn ar [[Ron]] hag al [[Liger]]. Adalek Bourdel pe Naoned e veze hedet an aod gant al listri betek Gwened ha porzhioù arall betek [[Aled]], e bro ar Goriosolited. Eus porzh Aled ez aent da [[Enez Vreizh]] betek an aod kreisteiz ha dreist-holl da l**emporion* [[Hengistbury Head]] nepell diouzh [[Bournemouth]] en [[Dorset]] a vremañ, ma'z eus bet kavet kalz tammoù [[amforenn]]où [[gwin]] roman, pri-poazh eus broioù an Osismied hag ar Guriosolited, ha kalz a bezhioù moneiz eus ledenez Arvorig, met kentoc'h eus bro ar Guriosolited.

Dre ar Weneted e veze gwerzhet marc'hadourezh gant Arvorig d'ar Romaned ha da Italia penn-da-benn: staen, kouevr eus Enez Vreizh, 
, [[goularz]], sklaveg, [[kon]]-hemolc'h, plomm (eus [[Poullaouen]]), holen, krec'hen, aour, e-touez meur a dra all; boued dre holen ha kilhevardon eus Arvorig a veze kavet mat e [[Roma]].

En amzervezh a-raok an aloubadeg roman e oa gouarnet ar Weneted (al Lessovianed ivez) gant ur Sened a oa mouezh politikel ur seurt bourc'hizelezh marc'hadourien, nemet e vije hini brezelourien. Rak a-raok e oa renet pobloù Galia gant un noblañs, hervez an doare kozh, enni renkadoù izel hag uhel. Savet e oa an noblañs er brezelioù pe troioù-brezel da bell vro. En-dro d'an noblañsed-se e oa ur mor a [[gwaz|wizien]] hag a [[kliant|glianted]] a oa feal d'o mestr.

===[[Namneted]]===
Er c'hreisteiz d'ar Veneted galloudus e oa an [[Namneted]] en aber al Liger, hag a roas o anv da gêr nom [[Naoned]]. « "[[Samnited]]" a lavar Strabon ha [[Ptolemeus]] ouzh an Namneted . ». Pell amzer ne voe an Namneted nemet ur meuriad e pobl ar Weneted.

===[[Kuriosolited]]===
E reter ha biz Breizh e oa ar Guriosolited, « *Coriosolitae* » en latin. En o anv e weler ar ger *corio*, a dalvezfe « arme ». Dre vras e oant o chom a-hed ar Renk. O anv a rojont da Kersaout. En [[Arvii]] edo o c'hêr-benn, a-raok mont da Gersaout, a voe anvet *Fanum Martis* en latin.

===[[Riedones]]===
Ar [[Redones]] pe Riedones a oa o chom a-hed ar Gwilun, betek Redon da vihanañ, ha Condate Redonum, o c'hêr-benn, a droas da Roazhon.

==Arvorigiz Normandi==
Er c'hreisteiz da Normandi hiziv e oa 
*ar [[Bajocasses]], a oa o c'hêr-benn en *Augustodurum* - [[Bayeux]] 
*an *Abrincatui*, pe [[Abrinkated]], « tud an aberioù », a oa *Ambivariti* dindan gant [[Plinius Kozh]]; int-i o dije savet kêr [[Avranches]].

En hanternoz [[Normandi]] a vremañ edo 
*an [[Unelled]], e ledenez [[Cotentin]], a oa o c'hêr-benn e *Cosedia* (a zo [[Coutances]] hiziv) 
*al *Lessovianed*, pe [[Lexovii]], a oa diazezet er c'hreisteiz da aber ar Saena, a-hed an aod ; o anv eo a gaver hiziv en hini kêr [[Lisieux]], a oa ur gêr c'halian, damromanekaet hec'h anv e *Noviomagus* (*ar marc'had nevez*), hag en anv [[Lieuvin]]. Eus tud [[Lisieux]] e vez graet *Lexoviens* e galleg. 
*an *Esuvii* ([[Bessin]] ha [[pays de Séez]]), 
*ar [[Viducasses]] ([[Vieux-la-Romaine]] er mervent da gêr [[Caen]]), 
*ar [[Kaleted|Galeted]], er [[pays de Caux]], a oa o c'hêr-benn e [[Lillebonne]], war an aod d'an ampoent, 
*an [[Andecavi]], en [[Anjev]], 
*an *Anlerci Diablintes*, pe [[Diablinted]], e reter [[Maine (proviñs)|Maine]], en-dro da [[Jublains]],
*an *Aulerci Cenomanni*, pe *Cenomanni* hepmuiken, en-dro d'[[ar Mañs]],
*an *Aulerci Eburovices*, pe *Eburovices'' hepmuiken, en-dro da Évreux,
*ar Veliokased, en-dro da Rouen.

## Notennoù