open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Slug

Ur **slug** (*«melc’hwedenn»*, diwar ar saozneg) zo ur vannadell bonner savet diwar plom, laton pe danvezioù all, graet evit bezañ tennet gant ur fuzuilh flour he c'hanol. Bras eo kalibroù ar slugoù hag uhel o galloud-distruj. Implijet e vezont gant chaseourien a-enep bronneged bras peurgetket, koulz ha gant nerzhioù surentez e broioù zo.

## Termenadurezh
Anvet e vez **brenneke** a-wechoù dre wreskanvadur, met un doare slug e-touez reoù all eo ar brenneke. E saozneg, "slug" a dalvez "melc’hwedenn" : roet eo bet an anv-mañ d’ar bannadelloù abalamour dezhe da vezañ gorrekoc’h ha ponneroc’h evit ar boledoù klasel tennet en armoù rizennet.

## Istor ha doareoù
Ar boledoù Minié, ijinet er bloavezhioù 1840,a c'hall bezañ gwelet evel mammenn ar bannadelloù slug a-vremañ, pa oa o fal stabilaat ur vannadell tennet eus ur c'hanol flour.

Ijinet e voe ar boled brenneke kentañ e 1898 gant an Alaman Wilhelm Brenneke, evit reiñ an tu d’ar fuzuilhoù flour o c’hanol da dennañ ur boled nemetken, galloudusoc’h evit ar plomoù. Rizennet eo an darn vrasañ eus ar boledoù slug ; n'eo ket evit lakaat anezhe da dreiñ warne o-unan pa vezont tennet dre ret, met evit aesaat o zremen en holl ganolioù, chokes a bep seurt war lod anezhe. Slugoù zo a zo kelc'hiet gant ur votez evit heñchañ anezhe er c'hanol.

### Doareoù slug
Ouzhpenn ar brenneke orin, dezhi ur vannadell vegek e plom gant rizennoù a-dreuz hag ur vourrell, e c'haller menegiñ doareoù all :
* boled Wonder : stumm ur grannenn gleuz e plom, gant ur pikern en adreñv. Bet ijinet e 1974 gant an armeurer gall Georges Prévot evit bezañ war un dro toullus, emledus ha gouest da zarnaouiñ.
* boled Foster : stumm ur grannenn ront he fenn, kleuz.
* boled Blondeau (Bro-C'hall, 1961) : penn e stumm ur bladenn, korf eeun strizh, adreñv e stumm ur pikern troet.


Restr:Brenneke.jpg|Gwel a-droc'h eus ur gartouchenn kalibr 12 enni ur boled brenneke.
Restr:Plumbata shotgun slugs.JPG|Bannadelloù slug a bep seurt. Lod anezhe o deus ur votez.


## Daveennoù
Carnevale

**Carnevale** zo ur c'hoari taol karmouch gant delwennouigoù embannet gant TTCombat e 2017. Bed ar c'hoari eo Venezia e fin an  en ur bed spont dazeilat. Keñveriet e vez alies gant ar c'hoari Malifaux dre ma'z int c'hoarioù karmouch gant un nebeud delwennoùigoù ha berr amzer.
## Diorroadur
Arc'hantaouet eo bet ar c'hoari meur a dro war Kickstarter
## Doare c'hoari
Ment an delwennouigoù a zo 28 mm. 
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Carnevale pajenn Facebook ofisiel
*  Displegadenn ofisiel an doare da c'hoari war YouTube
María José Campos

right|140px| María José Campos
**María José Campos**, bet ganet e 1999, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

Genver 2026: 2 203 eo he renk Elo *Standard*, 2 152 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 178 he renk Elo *Luc'hedenn*. 2 281 eo bet he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 2024.

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2023, Mestrez FIDE e oa abaoe 2019.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Trec'h e voe e Buenos Aires e 2023.
* Beskampionez e voe e 2024. 
### Kib bedel ar Maouezi
Perzh a gemeras e 2023, koll a reas 0/2 er rondenn gentañ e Bakou (Azerbaidjan) a-enep da Carissa Yip.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chess Base 
* He fartiennoù e Chesstempo
* He fartiennoù e 365 Chess
Brenneke (embregerezh)

**Brenneke GmbH** zo un embregerezh munisionoù-chase alaman diazezet e Langenhagen (Saks-Izel).

## Istor

Krouet e voe an embregerezh e 1895 gant Wilhelm Brenneke e Leipzig. Brud a dapas a-drugarez d'ur wikefre armiñ ha surded evit fuzuilhoù drilling ar mare. Etre 1897 ha 1898, Brenneke a ijinas ar boled damwisket kentañ, ar c'hartouchennoù 8 × 72 mm R, ha dreist-holl ar boled brenneke, graet evit bezañ tennet er fuzuilhoù flour.

E 1905 e voe ijinet gant Brenneke ar boled Ideal, blot e benn ha kalet e strad, e bal kaout ur vannadell emledus ha toullus war un dro. Meur a vunision-chase all a voe ijinet war-lerc'h gant an embregerezh : 8 × 64 mm hag 8 × 65 mm R (1912), 7 × 64 mm ha 7 × 65 mm R (1917), 7 × 72 mm R ha 9,3 × 64 mm R (1927) ouzhpenn ar boledoù TIG (*Torpedo Ideal Geschoss*) ha TUG (*Torpedo Universal Geschoss*).

Ouzhpenn 750.000 boled Brenneke a veze gwerzhet e dibenn ar bloavezhioù 1930. 20 den a laboure en embregerezh a-raok dibenn an Eil Brezel-bed. E miz Du 1951 e varvas Wilhelm Brenneke, goude ma voe staliet e embregerezh e Berlin ar C'hornôg. Adalek ar bloaz war-lerc'h e voe renet ar stal gant e verc'h Elsa, a zibabas kenlabourat gant an DWM e 1955. E 1971 en em stalias Brenneke e Langenhagen, bro-orin ar familh, hag e 1974 e krogas Waltraud Mank, merc'h Elsa Brenneke, da genren an embregerezh ganti. An div a varvas e 1983, ha Peter Mank (1951-2023), mab-bihan Wilhelm Brenneke, a gemeras penn ar stal.

## Daveennoù
Timbroù Yemen ar Su

emen ar Su, pe Republik Demokratel Pobl Yemen (arabeg : جمهورية اليمن الديمقراطية الشعبية Jumhūriyyat al-Yaman ad-Dīmuqrāţīyah ash-Sha'bīyah) diouzh e anv ofisiel, a oa ur stad eus ar Reter-Nesañ eus 1967 betek 1990, e gevred Republik Yemen a-vremañ, enez Sokotra enni.

Savet eo bet dre unvaniñ an tiriadoù-mañ a veze dindan aotrouniezh ar Rouantelezh-Unanet :
*Ul lodenn eus Gwarezva Aden a vode ar sultanelezhioù hag an emirelezhioù a zibabas sevel Kevread Emirelezhioù Arabia ar Su e miz C’hwevrer 1959.
*Porzh Aden a oa ul lodenn eus ar Raj breizhveuriat eus 1873 da 1937 pa dapas statud un drevadenn. .
Unvanet e voe an tiriadoù-se e miz Ebrel 1962 dre sevel Kevread Arabia ar Su
*Pevar ziriad eus rannvro Hadramaout o doa divizet chom e-maez ar c'hevread hag a voe anavezet dre-se e-pad ar prantad 1962–1967 evel Gwarezva Arabia ar Su. Ar re-se e oa stad Quaiti Shihr ha Mukalla, stad Kathiri Seiyun, sultanelezh Mahra Qishn ha Sokotra, sultanelezh Wahidi Bir Ali Amaqin, ha Yafa Uhelañ.

D’an 30 a viz Du 1967 e voe embannet dizalc’hiezh Republik Poblel Yemen ha lakaet un termen d’ar sultanelezhioù hengounel a bep seurt.

Timbroù Arabia ar Su dreistmoullet gant **PEOPLE’S REPUBLIC OF SOUTHERN YEMEN** e saozneg hag en arabeg (Republik Demokratel ha Poblel Yemen) a voe embannet e 1967 a-raok na vefe graet timbroù dindan anv ar vro en he fezh.

Awenet e oa Republik Yemen ar Su gant an ideologiezh marksour-leninour, alese e c’heller kompren temoù a voe dibabet gant ar velestradurezh pa voe kaoz da embann timbroù. Niverus e oa an timbroù a selle ouzh : 
*stourm Pobl Yemen evit sevel ar Republik, deiz-ha-bloaz Dispac’h ar 14 a viz Here 1963, araokadennoù ar renad nevez…
*ar stourm evit dieubiñ Palestina ha chom kengred gant he fobl.
*enoriñ an dud veur : kantvet deiz-ha-bloaz ganedigezh Lenin, marv Naser e 1971, Gandhi…
*devezh al labour-douar, devezh ar polis...
*an degouezhioù hag an ensavadurioù etrebroadel : A.B.U.,UNICEF, Unvaniezh Postoù ar Bed], bloavezh etrebroadel ar maouezed (1975), bloavezh etrebroadel an dud ampechet (1981)

Timbroù all a ziskoueze sevenadur ha glad ar vro : dañsoù hengounel, savadurioù Nubia, pezhioù kizellet, binviji sonerezh…), difenn an natur (loened, gwez,bokedoù…), ar sportoù (kib mell-droad, c’hoarioù Olimpek…). E 1977 e teuas er-maez ur rummad timbroù a vrude cheñchamant an hent-ruilhal (mont gant an tu-dehoù e-lec’h an tu-kleiz).

Ar ger « demokratel » a voe ouzhpennet da anv ar vro e 1971, ha dont a reas da vezañ eta **PEOPLE’S DEMOCRATIC REPUBLIC OF YEMEN**. Adalek ar bloaz 1977 e lenner **Yemen PDR** war an timbroù e-kichen an anv en arabeg.

Unvanet e voe Yemen ar Su ha Yemen an Norzh e 1990 (pe staget Yemen ar Su ouzh eben hervez lod).

## Pennadoù kar
*Timbroù Yemen an Norzh
*Timbroù Yemen
SED

**SED** zo ur berradur hag a dalvez meur a dra :

* Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, ur strollad politikel en Alamagn ar Reter
* ur c'hleñved anvet *Spondyloepiphyseal dysplasia* e saozneg pe *dysplasie spondylo-épiphysaire* e galleg, hag a vir ouzh kresk ar skeledenn
* sed (Unix), *Stream EDitor*, ur programm dindan Lunix
* Surface-conduction Electron-emitter Display, un deknologiezh, dilezet bremañ,  evit ar skrammoù plat

**Sed** zo un anv den :
* Gabrielle Sed-Rajna (1927–2008), un istorourez an arz c'hall
* Wepwawet, un doue en Ejiipt kozh, anvet ivez Sed
Eglosheyl

**Eglosheyl** (hervez ar c'herneveg) pe *Egloshayle* (hervez ar saozneg) zo ur geriadenn hag ur barrez keodedel e hanternoz Kerne-Veur, e Breizh-Veur. Emañ war lez ar stêr Kammel, er gevred da b-Ponsrys (Wadebridge). E 2021 e oa 415 a dud o chom eno.

Ur barrez kozh e oa Eglosheyl e kantrev Tryger gwechall. Gouestlet eo an iliz parrez, eus ar ,  da sant Pedrog.
Langenhagen

**Langenhagen** zo ur gêr e rannvro Hannover, e Saks-Izel (Alamagn). 54.142 annezad he doa e 2024.

## Istor
Kamp-labour Langenhagen-Hannover, stag ouzh kamp-bac'h Neuengamme, a oa etre Hannover ha Langenhagen. Ennañ e veze rediet labourerezed da broduiñ pezhioù nijerezioù peurgetket. An div drederenn eus Langenhagen a voe distrujet e-pad bombezadegoù an Eil Brezel-bed.

Tennañ a reas ar gêr gounid eus ar c'hresk ekonomikel goude ar brezel, abalamour d'he lec'hiadur war al linenn hent-houarn etre Hannover hag Hamburg.

## Kêrioù gevellet
Langenhagen zo gevellet gant :
*
*
*
*
*
*
*
## Skeudennoù

Langenhagen Konzentrationslager Memorial.jpg|Lec'h-koun kamp labour Langenhagen 


## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Iran International

**Iran International** (perseg: ایران اینترنشنال, Irān Internašnāl) zo ur chadenn skinwel ha radio dre loarell e perseg met liesyezhel a-fed keleier ha diazezet e Londrez, er Rouantelezh-Unanet. Krouet e oa bet e miz Mae 2017 hag arc'hantaouet eo gant Arabia Saoudat. Ar pal eo tizhout Iraniz met ivez an dud dedennet da gaout keleier war sevenadur, politikerezh, kevredigezh ha ar sportoù en Iran. 

Keleier a c'haller kavout enlinenn, gant ur radio dre loarell hag a embann dre ar bed ha betek en Iran en desped da c'houarnamant Iran klask talañ ouzh ar skignadur. Ar c'heleier a bled kalz gant roll geopolitikel Iran, an ekonomiezh, freuzadur gwirioù Mab-den, diorroadur ar politikerezh, gwirioù an dud LGBT er vro ha kement sujed hag a zo difennet pe kontrollet gant Gouarnamant Iran.

Meur a wech eo bet merzhet ar chadenn gant ar mediaioù all pa oa bet o reiñ keleier war gwallerezh Gwirioù Mab-den en Iran, emdroadur ar politikerezh, ha war gwirioù an dud LGBT ha gwirioù ar maouezed en Iran ha div wech eo bet lakaet e anv evit chadenn etrebroadel ar bloaz gant an Association for International Broadcasting hag enoret e oa bet e 2023 gant ur Clio Entertainment Award hag adarre e 2023 c'hoazh gant ur Promax UK Award. 
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Anapaola Suri Borda Rodas

right|140px|Anapaola Suri Borda Rodas e 2023.
**Anapaola Suri Borda Rodas**, bet ganet d'ar 25 a viz C'hwevrer 2004 e Lima (Perou), a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2022, Mestrez FIDE e oa abaoe 2018.

Genver 2026: 2 259 eo he renk Elo *Standard*, 2 151 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 012 he renk Elo *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### Kampionad suamerikan
* Tapout a reas ar bedervet plas er rummad Merc'hed e-dan daouzek vloaz e 2016 e Chile.
* Trec'h e voe er rummad Merc'hed e-dan ugent vloaz e 2023.
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Trec'h e voe e Buenos Aires e 2019.
* Teirvet e voe e 2022 e La Punta.
### Tournamant takadel suamerikan
* Teirvet e voe, 6/9, e 2023.

### Kib vedel ar Maouezi
Koll a reas 0,5/1,5 er rondenn gentañ e 2023 e Bakou (Azerbaidjan) a-enep da Stavroula Tsolakidou.

### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
*  He fartiennoù e Chess Games 
* He fartiennoù e 365 Chess
Ciudad de la Paz

**Ciudad de la Paz** (« Kêr ar peoc'h » e spagnoleg) eo kêr-benn Ginea ar C'heheder abaoe 2026. 

Anvet e oa **Oyala** betek 2017 (anavezet dindan an anv *Djibloho* ivez). Dont a ra da vezañ kêr-benn ofisiel ar vro e miz Genver 2026, e-lec'h Malabo.

## Istor
Krog e oa ar gouarnamant d'en em staliañ eno e miz C'hwevrer 2017, ur bazenn gentañ evit treuzkas ar galloud eus Malabo, war enez Bioko, d'an douar bras, en ul lec'h dibabet peogwir eo aes mont di hag eo kerreizh e hin.

Ur gêriadenn ne oa ken, war ribl ar stêr Wele, kelc'hiet gant ar goadeg. Deuet eo da vezañ ur « pol melestradurel ha skolveuriek » e reter ar vro. Labourioù bras a zo c'hoazh evit sevel ar gêr nevez-se. N'eo ket anavezet koust ar raktres.

## Ar gêr
Dediet eo ar c'harterioù norzh d'ar melestradurezhioù, ar savadurioù foran ha lojeiz ar gargidi. 

### Embregerezhioù ar chanterioù
Setu an embregerezhioù tutaet evit sevel an ensavadurioù :
* Brastres-ren, kêraozañ, hentoù ha rouedadoù : Egis Route, Vinci
* Hent tro-kêr : ARG
* Pontoù : Vinci, Bouygues, Besix, General Works
* Savadurioù : Piccini
* Skolioù-meur : Unicon
* Parlamant ar Rannvro : Summa
* Palez ar prezidant : Seguibat

## Daveoù
Robert F. Kennedy Jr.

**Robert Francis Kennedy Jr.** (ganet d'ar 17 a viz Genver 1954), anvet ivez **RFK Jr.**, a zo ur politikour stadunanat, un alvokad arbennikaet war an endro hag ur stourmer enep-vaksin. Abaoe 2025 eo sekretour ar Yec'hed hag ar Servijoù sokial er Stadoù-Unanet. Un ezel eus ar c'hlan Kennedy eo, mab d'ar senedour ha prokulor meur stadunanat Robert F. Kennedy ha niz d'ar prezidant John F. Kennedy.

Kregiñ a reas e respet micherel evel skoazeller ar prokulor distrig e Manhattan. E-kreiz ar bloavezhioù 1980 ez eas e-barzh daou aozadur e-maez-gouarnamant (AMG) arbennikaet war an endro : "Riverkeeper" hag an "Natural Resources Defense Council" (NRDC). E 1986 e teuas da vezañ kelenner vakataer e gwir an endro e Skol-veur ar gwir Pace, hag e 1987 e tiazezas "Pace's Environmental Litigation Clinic". E 1999 e krouas ar strollad endroel e-maez gouarnamant "Waterkeeper Alliance".

Ezel e voe eus ar Strollad Demokratel e-pad un hanter-kant vloaz bennak. War ar renk e voe evit dilennadegoù prezidant SUA 2014 en un doare dizalc'h da gentañ, a-raok en em dennañ ha harpañ an danvez prezidant republikan Donald Trump.

Abaoe 2005 en deus harpet Kennedy an digelaouiñ war ar vaksinoù, e-pad bedreuziad COVID-19 peurgetket, ha teoriennoù iriennelour diwar-benn ar "chemtrails", ar VID, pe al liamm arbennel a vije etre ar vaksinoù hag an aotegezh (ar pezh a zo bet disprouet gant ar skiant).

## Daveoù
Kastell Saint-Cloud

**Kastell Saint-Cloud** a oa ur c'hastell e Bro-C'hall, lec'hiet a-us d'ar Saena e Saint-Cloud en Hauts-de-Seine, tro 5 kilometr er c'hornôg da Bariz. Hiziv-an-deiz e chom al liorzhoù, hag anvet eo al lec'h park Saint-Cloud.

Ar c'hastell a oa bet brasaet dre c'hoant Fulup Bro-C'hall, er  ha goude-se gant Marie Antoinette, er bloavezhioù 1780. En  e oa bet implijet gant Napoleon Bonaparte, ar familh roueel e-kerzh Restaorasion Bourbon, Loeiz-Fulup Iañ, ha Napoleon III. Ar palez a oa bet devet e 1870 e-kerzh ar brezel gall-alaman, hag an dismantroù a oa bet distrujet da vat e 1891.
### 19vet kantved

Restr:Escalier d'honneur at the Palace of Saint-Cloud by Pierre-Amboise Richebourg.jpg|*Escalier d'honneur*
Restr:Garden Facade of the Palace of Saint-Cloud by Pierre-Amboise Richebourg.jpg|Al liorzh dirak
Restr:Salon of Apollo at the Palace of Saint-Cloud by Pierre-Amboise Richebourg.jpg|*Galerie d'Apollon*
Restr:Empress's Bedroom at the Palace of Saint-Cloud by Pierre-Amboise Richebourg.jpg|Kambr Eugénie
Restr:Salon of Venus at Palace of Saint-Cloud by Pierre-Amboise Richebourg.jpg|*Salon de Vénus*

### Adsavidigezh kastell Saint-Cloud
Abaoe Kerzu 2006 ez eus bet ul luskad evit adsevel ar c'hastell ; a-dreñv e vez kavet ur gevredigezh dreist-holl hag a glask rastellat arc'hant prevez hag ivez, met nebeutoc'h, arc'hant foran. Ar gevredigezh a zo anvet 'Reconstruisons Saint-Cloud!' hag ar sez a zo e Neuilly-sur-Seine.

## Notennoù ha daveennoù
Elizabeth Alkin

**Elizabeth Alkin**, ganet e-tro 1600 hag aet da Anaon e-tro 1655, a oa un embannerez, klañvdiourez ha spierez evit an nerzhioù parlamantel e-kerzh brezelioù diabarzh Bro-Saoz (1642–1651). Lesanvet e vez alies **Parliamentary Joan**, unan eus al lesanvioù niverus a oa bet roet dezhi gant ar re a-du gant ar roueelourien.

Nebeut a ouier war buhez Alkin. Harzet ha krouget e oa bet he gwaz e 1643 gant ar roueelourien e-kerzh ar C'hentañ brezel diabarzh saoz evit obererezhioù spierezh evit ar barlamantourien; Alkin he devoa kendalc'het e obererezh, o spiañ war Oxford, memes e-kerzh seziz kêr.

E 1648, Alkin a oa bet o kemer perzh e gwerzh hag embannadur kazetennoù ha levrioù parlamantour. Implijet he devoa he labour gwerzherez evit furchal ha kavout embannerien danvez a-du gant ar roueelourien. Goude ar brezel diabarzh, Alkin a oa bet oc'h ober war-dro gloazidi eus ar C'hentañ brezel saoz-nederlandat, da gentañ e Portsmouth, goude-se e Harwich hag Ipswich. Gant ma oa he yec'hed o vont war fallaat e oa distroet da Londrez. Soñjal a reer e oa marvet eno, marteze e-tro mare Nedeleg er bloavezh 1655.
## Notennoù ha daveennoù
Roundhead

Ar **Barlamantourien** (saozneg: *Parliamentarians*), anvet ivez **Roundheads** ("pennoù  ront") gant o enebourien, e oa an dud a-du gant Parlamant Bro-Saoz e-kerzh  Brezel diabarzh Bro-Saoz (1642–1651). Stourmet o devoa a-enep ar roue Charlez Iañ hag e harperien, brudet evel Cavaliers pe Roueelourien, ar re-se a zifenne ur vonarkiezh hollc'halloudek ha mennad ar gwir doueel. Pal ar Barlamantourien e oa reiñ ar galloud erounit d'ar parlamant saoz.
## Notennoù ha daveennoù
Cavalier

An droienn ***Cavalier*** a oa bet implijet da gentañ gant ar Roundheads evit ober anv eus ar roueelourien binvidik hag a harpe Charlez Iañ e-kerzh Brezel diabarzh Bro-Saoz, an Etrerenad, hag ar Restaorasion (1642 – 1679). Goude-se e oa bet degemeret gant ar roueelourien ivez. Da gentañ holl e oa un droienn a rae dave d'un emzalc'h, da gredennoù politikel ha sokial, hag an doare gwiskañ ne oa ket ar pep pennañ, met war-lerc'h e oa deuet da dalvezout un doare gwiskañ cheuc'h, hini al lez en amzer-se. Ruprecht von der Pfalz, komandant an darn vrasañ eus marc'hegiezh Charlez I, a vez gwelet alies evel pimpatrom ar c'h-Cavalier.
## Etimologiezh
*Cavalier* a zeu diwar al latin hag an italian *cavaliere*, ar galleg *chevalier*, hag ar spagnoleg *caballero*, ha latin poblek **, hag a talvez holl 'marc'heger'.
Gouarnamant Iran

**Gouarnamant Republik islamek Iran** (perseg: نظام جمهوری اسلامی ایران, Nezâm-e Jomhuri-ye Eslâmi-ye Irân), brudet ivez evel ***Nezam*** (perseg: نظام, ar sistem), eo gouarnamant bro Iran.

Hervez bonreizh ar vro, lakaet da dalvezout dre ur referendom, e vez rannet ar galloudoù etre ar galloud erounit, ar galloud lezennel hag ar galloud justis. Penn uhel Iran eo penn ar Stad ha penn Nerzhioù lu Republik islamek Iran.

Hiziv-an-deiz eo unan eus an tri gouarnamant, er bed, hag a implij an titl Republik islamek.

## Krouidigezh

Republik islamek Iran a oa bet krouet nebeut amzer goude ar reveulzi islamek. Ar c'hentañ manifestadegoù bras a oa bet e Genver 1987, ar pal a oa bet skarzhañ ar Chah Mohammad Reza Pahlavi, ha goustadik e oa troet al luskad evit goulenn ma vije savet ur vonreizh diazezet war an islam ha savidigezh un deokratelezh, ar pezh a oa bet graet e miz Kerzu 1979. Roet e oa bet lamm d'ar vonarkiezh. Ar Chah a oa tec'het d'an harlu e miz Genver 1979 goude harzoù-labour ha manifestadegoù bras a-enep dezhañ hag e renad hag o devoa stanket ar vro. An Ayatollah Khomeini a oa distroet d'ar vro e miz C'hwevrer eus ar memes bloavezh, ha degemeret e oa bet e Tehran, ar gêr-benn, gant milionoù a dud. Fin an dierniezh Pahlavi a oa erruet d'an 11 a viz C'hwevrer pa oa bet nerzhioù lu Iran oc'h en em zisklêriañ "neptu" goude ma vije bet unvezioù rebelled ha guerilla o vezañ muioc'h-mui trec'h warno en emgannoù er c'hêrioù.

## Notennoù ha daveennnoù
Seziz Oxford

**Seziz Oxford** a voe  ul lodenn eus kampagnoù brezel diabarzh Bro-Saoz lec'h ma oa bet lakaet seziz war kêr Oxford suj d'ar Roueelourien. Teir gwech e oa bet stourmoù berr war ul lajad amzer 25 miz. Echuet e oa gant un trec'h gant ar Barlamantourien e miz Even 1646.

Ar c'hentañ emgann a oa bet e Mae 1644, ma oa bet ar Roue Charlez Iañ o tec'hout, ar pezh a oa bet o tennañ ar riskl a seziz war kêr. An eil stourmadenn a oa bet e Mae 1645, hag a-boan kroget e oa pa oa bet Sir Thomas Fairfax o reiñ urzhioù da baouez gant an emgann ha da vont war glask ar roue e Naseby. Ar seziz diwezhañ a oa kroget e Mae 1646 hag ar wech-mañ e oa bet ur gwir seziz hag a oa padet daou viz; met oc'h echuiñ e oa ar brezel ha krog e oad dija da varc'hata, setu perak e oa ur seziz sioul-tre. Fairfax, evit chom hep distruj ar gêr betek-re, a oa bet o kas boued da eil mab ar roue, Jakez II, ha laouen e oa bet oc'h echuiñ ar seziz gant un emglev enorus a-raok bezañ rediet da dagañ kêr da vat.
Marisa Zuriel

right|140px|Marisa Zuriel en Olimpiad Dresden e miz Du 2008.
**Marisa Zuriel**, bet ganet d'an 19 a viz Eost 1982 e Buenos Aires (Arc'hantina), a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2006, Mestrez FIDE e oa abaoe 2000.

Genver 2026: 2 170 eo he renk Elo *Standard*, 2 190 he renk Elo *Fonnapl* ha  2 155 he renk Elo *Luc'hedenn*. 2295 eo bet he renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Trec'h e voe e 2005 e Sierra de la Ventana hag e 2012 e Villa Martelli.
* Beskampionez e voe e 1999 e Concepción del Uruguay war-lerc'h Liliana Burijovich.
### Tournamant takadel suamerikan
* Teirvet e voe, 6/9 (+5, = 2, -2), e miz Ebrel 2019.

### Kampionad panamerikan an echedoù (Maouezi)
* Trec'h e voe e Potrero de los Funes e proviñs San Luis (Arc'hantina) e 2007 goude ur match dirampoiñ a-enep da Sarai Sanchez Castillo hag a echuas gant ur bartienn *Armageddon*.
### Kampionad bedel ar Maouezi
C'hoari a reas teir gwezh :
* e 2008 e Naltchik (Rusia),
* e 2010 en Hatay (Turkia),
* e 2015 e Sotchi (Rusia).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chess Games 
* He fartiennoù e 365 Chess
Alain Orsoni

**Alain Orsoni** (korseg : Alanu Orsoni), ganet d'ar 27 a viz Gwengolo 1954 hag aet da Anaon d'an 12 a viz Genver 2026 , a oa ur politikour, stourmer broadelour ha penn klub mell-droad korsat. Unan eus krouerien an FLNC-Canal Habituel (korseg : Canale Abituale, FLNC-CA) hag e skourr politikel, al luskad evit an emdermeniñ (Muvimentu per l’Autodeterminazione, MPA), Orsoni a oa e penn an aozadur betek ma'z aje da get e 1997.

Orsoni a oa lesanvet an "den gant seizh buhez" pe ar "paeron korsat", dre ma oa bet furchet pe barnet evit obererezhioù torfedel ha dre ma oa aet da vevañ d'an estrenvro evit tec'hout rak furchadennoù, pe dre ma klasked lazhañ anezhañ. Orsoni a oa ganet e kêr Vero, nepell diouzh  Aiacciu. E dad, un haroz brezel eus an Eil Brezel-bed, a oa aet kuit, pa oa yaouank e vab, da stourm en Aljeria, lec'h ma oa bet oc'h emzelañ en OAS. Goude ur mare berr o stourm en tu dehoù pellañ, Alain Orsoni a oa troet d'un harper kreñv da zieubidigezh Korsika diouzh Bro-C'hall, hag aet e oa muioc'h war-zu an tu kleiz. E 1976, ur bloavezh goude bezañ kemeret perzh e Darvoudoù Aleria, e oa bet en aozadur nevez-savet Talbenn Broadel evit dieubidigezh Korsika. E 1988, Orsoni en doa difennet an harz-an-tan gant Bro-C'hall a-enep lod eus an FLNC. Goude-se e oa bet Orsoni e penn an FLNC-CA, o kenderc'hel da lakaat da dalvezout un harz-an-tan gant ar gournamant gall. Ur brezel a oa savet neuze gant luskadoù all an FLNC. Goude seizh vloaz brezel gant an FLNC-Canal Historique (Canale Storicu, FLNC-CS), lec'h ma oa bet e-kreiz an darvoudoù, ar *Canal Habituel* a oa aet da get hag Orsoni a oa tec'het da Nicaragua. Eno e oa bet oc'h ober war-dro c'hoarioù arc'hant ha kemeret en doa perzh e distoupadoù. E 2008, Orsoni a oa distroet da Gorsika hag a oa bet lakaet da brezidant ar c'hleub mell-droad AC Aiacciu.

Lazhet eo bet Alain Orsoni d'an 12 a viz Genver 2026 e Vero pa oa o vont da obidoù e vamm.

## Notennoù ha daveennoù
Anahí Meza

**Anahí Meza**, bet ganet e 1985, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 
Mestrez FIDE  (WFM) eo abaoe 2007, Stummer FIDE abaoe 2024.

Genver 2026: 2 047 eo he renk Elo *Standard*, 2 080 he renk Elo *Fonnapl* ha  2 140 he renk Elo *Luc'hedenn*. 2 178 eo bet he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Ebrel  2005.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Trec'h e voe e 2002 en Esperanza.
### Tournamant takadel suamerikan
* Seizhvet e voe, 4/9 (+3, = 2, -4), e miz Ebrel 2019.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chesscom
* He fartiennoù e Chess Tempo
* He fartiennoù e 365 Chess
Jacqueline Kennedy Onassis

**Jacqueline Kennedy Onassis**, ganet Jacqueline Lee Bouvier d'an 28 a viz Gouere 1929 e Southampton (Stadoù-Unanet) ha marvet d'an 19 a viz Mae 1994 e New York, lesanvet « **Jackie Kennedy** », a zo brudet da gentañ evit bezañ bet gwreg John Fitzgerald Kennedy, 35 prezidant ar Stadoù-Unanet. Dimeziñ a rejont e 1953, ha pevar bugel o doe, en o zouez Caroline ha John. Kentañ Itron ar Stadoù-Unanet e oa etre an 20 a viz Genver 1961 hag an 22 a viz Du 1963, deiz marv he gwaz drouklazhet en he c'hichen e Dallas (Teksas). 

A-drugarez d'he c'hranded, d'he sevenadur ha d'he c'hened eo bet unan eus an Itronezed kentañ ar muiañ karet ha luc'hskeudennet. Pa oa 33 bloaz e voe anvet "Maouez ar bloaz" gant ar gelaouenn Time e 1962. D'an 20 a viz Here 1968 e timezas adarre ouzh ar paramantour ha miliarder gresian Aristoteles Onassis, alese he lesanv nevez « **Jackie Onassis** ». Goude marv he eil pried e 1975 ez eas da chom da New York lec'h ma labouras en embann. E-pad bloavezhioù diwezhañ he buhez e vevas gant an den a afer Maurice Tempelsman, ha mervel a reas gant ur c'hrign-bev e New York e 1994.

## Daveoù

## Pennad kar
* Klann Kennedy

## Liammoù diavaez
*  Buhezskrid war lec'hienn an Ti Gwenn
*  National First Ladies’ Library - Jacqueline Kennedy
Poultrerezh

Ur **boultrerezh** zo ul lec'h ma produed poultr du gwechall, en ur gemmeskañ salpestr, sulfur ha glaou, ha war-lerc'h poultr divoged, hag a-wechoù danvezioù all ret evit an argerzh produiñ evel an eter.

Disheñvel eo diouzh ar boultreg, al lec'h ma veze berniet ar poultr, pe e vije e savadurioù pe e bagoù-brezel.

## E Breizh
* Poultrerezh Pont-ar-Veuzenn : digoret e 1688, serret goude ur gwallreuz e 1975. Ur boultrerezh nevez zo bet savet un tamm pelloc'h war-lerc'h. Meret eo gant an embregerezh Nobel Sport.
* Poultrerezh ar Vilin Wenn (er Releg-Kerhuon) : oberiant etre 1889 ha 1940.

## Bro-C'hall
Da vare ar Brezel-bed Kentañ, al *Laboratoire Central des Poudres* (Arnodva Kreiz ar Poultroù), e Pariz, a oa karget da gas ar studioù hag an amprouennoù war ar poultroù hag ar mod da broduiñ anezhe. E Bro-C'hall e oa 13 poultrerezh, ouzhpenn an div a oa e Breizh :
* Poultrerezh Angoulême (karter ar Basseau e Angoulême, Charente), savet e 1821.
* Poultrerezh Bergerac (e Bergerac, Dordogne).
* Poultrerezh ar Bouchet (e Vert-le-Petit, Essonne), savet e 1821.
* Poultrerezh Esquerdes (e Esquerdes, Pas-de-Calais), savet e dibenn an XVII kantved.
* Poultrerezh ar Ripault (e Monts, Indre-et-Loire), savet e 1786.
* Poultrerezh Saint-Chamas (e Saint-Chamas ha Miramas, Bouches-du-Rhône), savet e 1690.
* Poultrerezh Saint-Fons (e Saint-Fons, Rhône).
* Poultrerezh Saint-Jean-d'Angély, e Saint-Jean-d'Angély (Charente-Maritime).
* Poultrerezh Saint-Médard (e Saint-Médard-en-Jalles, Gironde), savet e 1660.
* Poultrerezh Sevran-Livry (e Sevran hag e Livry-Gargan, Seine-Saint-Denis), savet e 1865.
* Poultrerezh Sorgues (Vaucluse), savet e 1915.
* Poultrerezh Toloza (enez ar Ramier, e Toloza, Haute-Garonne), savet e 1852.
* Poultrerezh Vonges (e Vonges, Côte-d'Or), savet e 1691.

## Daveennoù
Robert F. Kennedy

**Robert Francis Kennedy**, lesanvet **Bob Kennedy**, **Bobby Kennedy** ha **RFK**, ganet d'an 20 a viz Du 1925 e Brookline (Massachusetts) ha drouklazhet e Los Angeles (Kalifornia) d'ar 6 a viz Even 1968, a oa ur politikour stadunanat.

Breur e oa da 25 prezidant ar Stadoù-Unanet John Fitzgerald Kennedy (1917-1963), ha skoazellet en doa anezhañ e dilennadeg ar senedourien e 1952 hag e re ar prezidant e 1960. Brud a dapas pa ziskulias goubrenerezh ar penn sindikad Jimmy Hoffa etre 1957 ha 1959. Anvet e voe da brokulor meur SUA etre 1961 ha 1964 dindan prezidantelezhioù John Kennedy ha Lyndon B. Johnson. Goude-se e voe senedour evit Stad New York, oc'h enkorfañ kostezenn gleiz ar Strollad Demokratel.

E 1968 ez eas war ar renk evit gounit an Ti Gwenn. Pa oa unan eus ar re wellañ-deuet er c'hentdilennadeg demokratel e voe drouklazhet diouzhtu goude bezañ dilennet e Kalifornia. Anaouet eo Sirhan Sirhan kablus met fallaennoù an enklask a laka arvarus doare ofisiel al lazhadenn-se, evel hini e vreur.

Brudet eo evit bezañ difennet luskad ar gwirioù keodedel, stourmet a-enep an torfedoù a-benn-kaer ha kemeret perzh e politikerezh estren SUA e-keñver Kuba. Skrivet en deus un danevell eus enkadenn misiloù Kuba en e levr *Thirteen Days*. Savet e oaa a-enep perzh ar Stadoù-Unanet e brezel Viêt Nam, ha klasket en deus stourm a-enep ar baourentez oc'h aesaat diorren ekonomikel ar c'humuniezhoù diharpet.  

## Buhez prevez
Dimeziñ a ra da Ethel Skakel d'ar 17 a viz Even 1950. Unnek bugel o deus bet, en o zouez Robert F. Kennedy Jr., ganet e 1954.

## Notennoù ha daveoù
### Notennoù
* : kevatal da vinistr ar justis.
*  : gobari an arm implijet, ar c'horn bannouriel, niver an tarzhadennoù klevet gant an testoù, peurgetket.

### Daveoù
Rolland Courbis

**Rolland Courbis**, bet ganet d'an 12 a viz Eost 1953 e Marselha (Bro-C'hall) ha marvet d'an 12 a viz Genver 2026, a oa ur c'hoarier mell-droad a-vicher, bet difenner kreiz en Olympique de Marseille, en FC Sochaux, en AS Monaco hag e kleuboù all etre 1971 ha 1985, ha deuet da vezañ war-lerc'h gourdoner hag alier evit mediaoù a bep seurt, BFM TV hag RMC en o zouez.

Gourdonet en doa skipailh Stad Roazhon e 2016.

## Daveennoù
Koñfitur

**Koñfitur** a zo ur meskad tammoù frouezh ha sukr poazhet a-gevret en ur gaoter pe ur gastelodenn. Kaotañ (gelekaat) a ra en ur yenaat a-drugarez d'ar molekulennoù pektin a zo er frouezh. Pouezus eo ar gelekadur evit kaout un tekstur na re liñvel na re fetis. Tost-tre eo ar choñfitur ouzh ar gaotigell, met blotoc'h e vez peurliesañ. Un diforc'h all eo e vez graet ar c'hoñfitur gant bouedenn ar frouezh, ar pezh n'eo ket gwir evit ar gaotigell a vez graet gant chug ar frouezh hepken. An daou a zo teknikoù damheñvel da virout ar frouezh avat.

Sivi, abrikez ha mouar a zo frouezh implijet alies evit ober koñfitur, met gant an holl frouezh e c'hall bezañ aozet e gwirionez. Flamboez, orañjez, lus, prun, kerez... a zo skouerioù all eus frouezh implijet evit ober koñtitur. Gallouot a reer ober koñfitur gant legumaj zo ivez : berjinez (kaviar), kourjetez, kokombrez, karotez, triñchin, ognon, tomatez glas ha ruz, patatez dous, skilbebr ruz, sitrouilhez… Bez eus ivez koñfitur petalennoù roz pe agroaz, ar petalennoù a zo mat da zebriñ met n'int ket plijus da zebriñ kriz. Dre astenn-ster e komzer eus koñfitur laezh, graet gant laezh-dienn pe laezh koazhet. Evit ar c'histin e komzer eus "yod kistin" kentoc'h.

Evel ar gaotigell e c'hall ar c'hoñfitur bezañ debret war un tamm bara, e-barzh ur yaourt plaen pe ur vignezenn. Gant boued sall, kig da skouer, e c'haller debriñ koñfiturioù zo (koñfitur ognon da skouer) hag e broioù zo (koñfitur lus-gwern e broioù Norzh Europa).


Skeudenn:Home-made redcurrant jam - jars between pulp residue and stalks.jpg|Podadoù koñfitur kastrilhez graet er gêr, miz Even 2020.


## Talvoudegezh vezhurel

Plijus eo ar c'hoñfitur da zebriñ, met ne zegas ket maguzennoù dedennus kenañ : kalz glukid a zo ennañ, hag un nebeud gwiennoù. Tost an holl vitaminoù a zo distrujet e-pad ar poazhañ.  

## Pennad kar
* kaotigell
* marmeladenn
Ruhollah Khomeini

**Ruhollah Musavi Khomeini** (perseg: روح‌الله خمینی, Ruhollâh Khomeyni), ganet d'ar 17 a viz Mae 1900  hag aet da Anaon 3 a viz Even 1989, a oa ur c'hloareg chiit, politikour, reveulzier ha prederour politikel. Eñ eo en doa krouet Republik islamek Iran ha bet e oa bet kentañ penn uhel Iran eus 1979 betek e e varv e 1989. Bet e oa bet e penn ar Reveulzi en Iran, ma oa bet skarzhet ar Chah Mohammad Reza Pahlavi ha troet Iran en un republik islamek teokratel.
## Notennoù ha daveennoù
Marmeladenn

**Marmeladenn** a zo kaotigell graet gant chug ha plusk agrum : orañjez, suraval hag all. N'eo ket evel ar c'hoñfitur ma ne vez implijet nemet bouedenn ar frouezh. Tammoù plusk a zo er varmeladenn, ar pezh a ziforc'h anezhi ouzh ar gaotigell ent-strizh.

## Gerdarzh hag istor
En XVI kantved e veze enporzhiet kaotigell Portugal da Vreizh-Veur. Ar ger saoznek *marmalade* a zeu eus ar portugaleg *marmelada* dre ar c'hrennc'halleg *marmelade*. Ar *marmelada* a oa kaotigell avaloù-stoub da gentañ (*marmelo* e portugaleg ha galizeg). Hervez Geriadur gerdarzhel ar portugaleg, gant José Pedro Machado, e kaver implij koshañ ar ger e portugaleg e pezh-c'hoari Gil Vicente *Comédia de Rubena* skrivet e 1521 :
:  (Kement a gaotigell zo ganeomp)
:  (ma vo roet lod deomp gant ma mamm)
E-barzh levr rekipeoù saoz Eliza Cholmondeley, skrivet e 1677 ha miret e dielloù kontelezh Cheshire, e kaver unan eus rekipeoù koshañ ar varmeladenn orañjez, un doazenn fetis, tev ha teñval.

Tapet e voe ar boaz da zebriñ marmeladenn da lein gant Skosiz adalek an XVIII kantved, ha war o lerc'h gant ar Saozon en XIX kantved. Ur vojenn a gont istor ul lestr karget a orañjez en dije graet peñse e Dùn Dèagh, ha tud ar vro da aozañ marmeladenn orañjez forzh pegement. N'eo nemet ur vojenn, met brudet eo deuet da vezañ marmeladenn bigaradez (ur seurt orañjez c'hwerv eus Sevilla) Dùn Dèagh memestra.

## Pennadoù kar
* kaotigell
* frouezh koñfizet

## Daveoù
Alexander (koktel)

An **Alexander** a zo ur c'hoktel graet gant kognag, likor kakao ha dienn. Sevel a ra da zeroù an XX kantved. Da gentañ e veze graet gant gin. Aozet e vez gant ur shaker, he servijet en ur c'hop champagn yenaet. Gallout a ra bezañ gwarniset gant kraoñ-muskadez rasklet.

Adstummoù eus an Alexander a zo : "Coffee Alexander" graet gant likor kafe e-lec'h likor kakao ; "Blue Alexander" gant Curaçao ; "Brandy Alexander" gant brandy. **Alexandra** a vez graet eus un adstumm eus an Alexander aozet gant dienn-fresk e-lec'h dienn liñvek. 

## Daveoù
Diabolo (evaj)

**Diabolo** a vez graet eus ur c'hoktel hep alkool graet gant limonadez ha siros (greunadin, bent, sivi...).

Krouet e voe a-raok 1920 e Frañs, met er bloavezhioù 1920 eo e teuas da vezañ poblek. Deskrivet e oa evel ur meskad limonadez hag "ul liv skañv a likor", limonadez ha likor kastrilhez, pe limonadez ha siros.

An diabolo flamank zo ur c'hoktel gant alkool, aozet gant lambig jenevra, limonadez hag a-wechoù siros melion.

## Skeudennoù

Limonáda před hostincem v Kuksu.jpg|Limonadez roz eus rannvro Úštěk, e Tchekia : diabolo sivi.
Diabolo menthe à Montmartre (7499547216).jpg|Daou vanne diabolo bent war un daol en un davarn eus Montmartre, e Pariz.
Růžová limonáda.jpg|Limonadez roz hengounel Tchekia : diabolo greunadin.


## Daveoù
Reza Pahlavi (priñs pennhêr)

**Reza Pahlavi** (perseg: رضا پهلوی), ganet d'an 31 a viz Here 1960, zo ur politikour ha stourmer iranat en harlu er Stadoù-Unanet . Ezel eus an dierniezh Pahlavi, bez eo mab henañ Mohammad Reza Pahlavi, Chah Iran, ha Farah Diba . Bez eo unan eus pennoù brudetañ an enebadur iranat da c'hournamant Republik islamek Iran.

Ganet e Tehran, Iran, Reza Pahlavi a oa bet anvet priñs pennhêr Iran pa oa bet kurunet e dad e 1967. Evel ezel eus Aerlu impalaerel Iran e oa bet o vevañ er Stadoù-Unanet evit bezañ gourdonet evel levier kirri-nij e Reese Air Force Base e 1978. Bloaz war-lerc'h, e dad a oa bet digadoriet ha lamet ar vonarkiezh goude Dispac'h Iran renet gant Ruhollah Khomeini. E 1980, goude marv e dad en harlu e Kaero, en Ejipt, Reza Pahlavi a oa en em zisklêriet chah Iran, gant an titl ijinet gantañ "**Reza Shah II**". Abaoe e kendalc'h da gemer perzh en obererezhioù lies enebet ouzh ar republik islamek diouzh an estrenvro.
## Notennoù ha daveennoù
Elisa Maggiolo

**Elisa Maggiolo**, bet ganet d'an 23 a viz C'hwevrer 1980, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

Mestrez FIDE  (WFM) eo abaoe 2001.

Genver 2026: 1 966 eo he renk Elo *Standard*, 2 009 he renk Elo *Fonnapl* ha  2 022 he renk Elo *Luc'hedenn*. 2 119 eo bet he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere  2007.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Trec'h e voe e 1995 hag e Cutral-Có e 1997.
* Tapout a reas an eil plas e 1996 war-lerc'h Sandra Villegas.
* Tapout a reas an eil plas war-lerc'h Carolina Luján e 2000 e Buenos Aires hag e 2001 e Tandil. 
### Tournamant takadel ar maouezi
* Tapout a reas an eil plas e Villa Martelli (Arc'hantina) e 1999 war-lerc'h Claudia Amura.
### Kampionad bedel ar Maouezi
Koll a reas er rondenn gentañ e miz Du 2001 e Moskov (Rusia), 0,5/3 (+0, =1, -1), a-enep da Zhu Chen.

### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chess Games 
* He fartiennoù e 365 Chess
.300 Whisper

An **.300 Whisper**, anvet ivez **.300/221**, **.300 Fireball** pe **7,82 × 34 mm** (anv metrek), zo ur munision armoù-skoaz *[[Kartouchenn Wildcat|wildcat]]* diorroet e deroù ar bloavezhioù 1990 gant J. D. Jones e SSK Industries. Deveret eo eus an .221 Fireball brasaet e galibr da .30 meutad. Unan eus kartouchennoù lies ar rummad Whisper eo.

Pal J. D. Jones en ur sevel an .300 Whisper e oa kinnig ur munision liezimplij, hag a c'halled kargañ gant boledoù skañv ha prim koulz ha gant reoù ponner ha subsonek. An .300 AAC Blackout zo ur munision tost heñvel ouzh an .300 Whisper diorroet evit simplaat he froduerezh hag e implij er bed milourel.

## Daveennoù
Dispac'h Iran

**Dispac'h Iran** pe **Reveulzi islamek**   a oa bet un heuliad darvoudoù o reiñ lamm d'an Dierniezh Pahlavi e 1979. An dispac'h a oa bet o treiñ Stad impalaerel Iran d'un deokratelezh anvet Republik islamek Iran. Skarzhet e oa bet gournamant ar Chah Mohammad Reza Pahlavi ha kemeret e blas gant Ruhollah Khomeini, ur c'hloareg islamour hag a oa bet o kemer penn an holl luskadoù rebell. Skarzhadenn Mohammad Reza Pahlavi, Chah diwezhañ Iran, a oa bet fin monarkiezh Iran.

E 1953, ar CIA - hag an MI6 - o devoa harpet un taol-stad en doa skarzhet ar c'hentañ ministr dilennet Mohammad Mossadegh. C'hoant a oa bet da skarzhañ anezhañ rak broadelaet en doa an embregerezh eoul-maen saoz-persian. An taol-stad en devoa adlakaet Mohammad Reza Pahlavi da vezañ ur roue hollc'halloudek, hag ouzhpenn-se e oa bet kresket kalz levezon ar Stadoù-Unanet war Iran.
## Notennoù ha daveennoù
Sandra Villegas

**Sandra Villegas**, bet ganet e 1972, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

Mestrez FIDE (WFM) eo abaoe 2009.

Genver 2026: 2 106 eo he renk Elo *Standard* diwezhañ. 
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Trec'h e voe e 1993 dirak Laura Herrera, e 1994 dirak Gabriela López hag e 1996 dirak Elisa Maggiolo.
* Tapout a reas an eil plas e 1987 e Libertador General San Martín (Jujuy), e departamant Ledesma war-lerc'h Claudia Amura.
### Kampionadoù bedel ar re yaouank
* Trec'h e voe e 1985 er rummad Merc'hed e-dan pevarzek vloaz e Lomas de Zamora  (Arc'hantina).
* C'hoari a reas e 1992 er rummad *Yaouankad* (Merc'hed), 5,5/13 (+2 -4 =7) e Kozhikode (India).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chess Games 
* He fartiennoù e 365 Chess
Sandra Malajovich

**Sandra Malajovich**, bet ganet e 1968, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

Mestrez Etrebroadel eo abaoe 2004, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 1985.

2 065 eo he renk Elo *Standard*  diwezhañ. 2 180 eo bet he renk Elo Standard uhelañ. 
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Tapout a reas an eil plas e 2004 war-lerc'h Carolina Luján hag e Buenos Aires e 2007 war-lerc'h María de los Ángeles Plazaola.
* Ur bartienn a-enep da Julieta Romano d'an 10 a viz Gwengolo 2003 e Tres de Febrero .
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
*  He fartiennoù e Chess Base
Mariana Cherati

**Mariana Cherati**, bet ganet e 1973, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

2 060 eo he renk Elo *Standard* diwezhañ, an hini uhelañ eo bet ivez. 
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Trec'h e voe e 1992 dirak Liliana Burijovich.
### Kampionad bedel ar merc'hed
C'hoari a reas :
* e 1986 er rummad e-dan c'hwezek vloaz e Rio Gallegos (Arc'hantina), 3,5/11 (+1, =5, =5),
* e 1992 er rummad e-dan ugent vloaz e Buenos Aires (Arc'hantina), 6/13 (+3, =6, -4). 
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e 365 Chess
*  He fartiennoù e Chess Base
Marie-Luce Moquet

**Marie-Luce Moquet** a oa bet ganet d’an 19 a viz Gouere 1902 e Landegon . E Maner ar Chaussée e oa  o chom, e Porzh ar Roc’h (etre Redon ha Baen-Veur) . Brogar-tre e oa he familh. Pa oa kroget an Eil Brezel-bed ec’h eas da rezistantez  goude galv ar Charles De Gaulle . Etre 1941 ha 1943 e veze degemeret ganti divac’hidi, paotred ar strouezh, harzlammerien hag all. Du-se e veze herberc’hiet, maget ha prederiet an dud-se  Div glañdiourez hag ur medesin a zeue di evit prederiañ ar gloazidi. Sikouret he doa kalz soudarded gall, afrikan ha polonat da dremen en tachad diac’hub evit mont da Spagn ha goude da Vro Saoz. Mervel a reas e 1986.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Buhez Marie-Luce Moquet war france3-regions
Inuit

An **Inuit** pe **Inuited** a zo ur strollad pobloù henvroat gant sevenadurioù heñvel hag un orin kenel boutin, hag a zo genidik ent-hengounel eus douaroù arktek hag izarktkek Norzhamerika ha Siberia. Tro 150 000 Inuit zo o chom e Greunland, Labrador, Kebek, Nunavut, Tiriadoù ar Gwalarn, Yukon, Alaska ha Distrig Tchoukotsky eus Okroug Emren Tchoukotka. Ar yezhoù inuit zo e-touez ar yezhoù eskimoek-aleoutek.

Inuit Kanada zo o chom e tiriad Nunavut, krouet e 1999, e Nunavik hag a zo un drederenn eus proviñs Kebek, e Nunatsiavut e Labrador, hag e lodennoù eus Tiriadoù ar Gwalarn ha Yukon, war aodoù ar Meurvor arktikel. Inuit Greunland, anvet ivez Kalaallit, zo diskennidi kent-Inuit hag o deus divroet eno e 1100. Keodediz danat hag europat int. En Alaska emañ an Iñupiat.

An Inuit n'int ket Amerindianed, o hendadoù a yeas da Norzhamerika miliadoù a vloavezhioù goude re an Amerindianed. Tost int ouzh pobloù arktek Azia. Arabat droukveskañ an Inuit gant an Innued hag a zo ur bobl henvroat o chom e koadeg hanternozel Kanada, e biz Kebek ha Labrador.

Kantreidi e oant ent-hengounel, ha zoken ma n'int ket ken e vev kalz anezho diwar ar chaseal hag ar pesketa c'hoazh.

## Gerdarzh
*Inuit* (ᐃᓄᐃᑦ er silabenneg inuktitut) zo ur ger lies, talvezout a ra kement ha "tud" en inuktitut ha greunlandeg, an div yezh komzet ar muiañ. *Inuk* (ᐃᓄᒃ) eo an unander hag *inuuk* (ᐃᓅᒃ) an doare daou.

Eskimo a veze graet eus an Inuit a-raok met ar ger-se a vod an Inuit hag ur bobl all, ar Yupiked. Ouzhpenn-se e c'hall bezañ gwelet evel un ger negativel gant ar pobloù inuit. N'eo ket implijet ken nemet evit ober dave d'ar strollad yezhel hiziv.

An tudoniour danat William C. Thalbitzer en deus keñveriet an Inuit ouzh an Ainoued, ur genel eus Japan ha Rusia, peogwir eo savet o anv diwar ar bennrann *innu* hag o gwengeloù diazez zo heñvel-tre.

## Liammoù diavez
* [Lec'hienn ofisiel ar [Kelc'h trobennahelel inuit|C'helc'h trobennahelel inuit]] (*Inuit Circumpolar Council*) (en inuktitut ha saozneg) 
* Sevenadur, arz hag arkeologiezh Inuit Nunavik (en inuktitut, galleg ha saozneg)

## Daveoù
Timbroù Moheli

Enezenn vihanañ enezeg Komorez eo Mohéli (Mwali e swahileg), e Meurvor Indez.

Savet e voe sultanelezh Mohéli e 1830, met aloubet e voe an enezenn gant Bro-C'hall ha rediet ar vro da vezañ *gwarezet* ganti. Dont a reas da vezañ un drevadenn e 1909.
Un toullad timbroù eus ar rummad ''Navigation et Commerce'' a voe embannet dindan anv MOHÉLI e 1906-07. O zalvoud-gwerzh a save eus 1 santim (1 c.) da 5 lur (5 f.).

Dreistmoullet e voe un darn anezho (4 c, 20 c, 30c, 40, 45c ha 50c) gant ar sifroù 05 pe 10 er bloaz 1912. Timbroù fazius zo anavezet (doubl e oa an alc’hwez a-wechoù).

E 1912 e voe staget ent-melestradurel Anjouan, Grande-Comore, Mohéli ha Mayotte ouzh Madagaskar hag implijet timbroù an drevadenn eno betek ar bloaz 1950 pa voe embannet timbroù a-ratozh evit an enezeg.

Teir enezenn diwar beder a savas *Republik Komorez* e 1975, enez Mayotte o chom dindan aotrouniezh Frañs. Dont a reas da vezañ *Republik Islamek Kevreadel Komorez* e 1978.

Displijet gant doare-merañ kreizennet ar Stad e embannas Anjouan ha Mohéli o dizalc'hiezh e 1997. Distreiñ a rejont e 1998 pa voe asantet reiñ muioc’h a frankiz politikel da bep enezenn, ha krouet *Unvaniezh Komorez*. N’eus bet embannet timbroù dindan anv Mohéli nemet e-pad ar prantad-amzer berr-se avat.

## Pennad kar
*Timbroù Komorez
Sabina Hernandez Penna

**Sabina Hernandez Penna**, bet ganet e 1973, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 1999

2 156 eo he renk Elo *Standard*  diwezhañ. 2 158 eo bet eo he renk Elo *Standard* uhelañ. 
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Trec'h e voe, 7/9, e Cutral-Có e 1998 dirak Elisa Maggiolo, 6/9.
### Tournamant takadel ar maouezi
C'hoari a reas e Villa Martelli (Arc'hantina) e 1999, 6,5/11 (+5, = 3, -2).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e 365 Chess
* He fartiennoù e Chess Base
Stroll Jean Hénaff

Ar **stroll Jean Hénaff** a zo ur c'hevredad war dachenn industriezh ar boued. Diazezet e voe an embregerezh kentañ e 1907 e Pouldreuzig. Ar pastez Henaff eo e brodu pennañ.

## Istor
Gant Jean Hénaff, kouer 48 vloaz anezhañ, ha daou geveler, e voe krouet ul labouradeg boued-mir piz bihan ha flav glas e Pouldreuzig e 1907. E 1912 e voe krouet ar gevredigezh « Jean Hénaff et Cie », hag e 1914 e krogas d'ober pastez e boestoù, oc'h implijout an doare mirout anvet apertaat. E-pad ar Brezel-bed kentañ e teuas Jean Hénaff da vezañ maer Pouldreuzig. E 1919 e krogas d'ober boestoù-mir pesked (paouezet e voe e 1979). Mervel a reas Jean Hénaff e 1942. Produet e voe ar pastez en-dro adalek 1949. 

E 1963 e erruas Jean-Jacques Hénaff, mab-bihan d'an diazezer, er c'hevredad. E 1972 e voe savet o bruderezh kentañ er skinwel. Er bloavezhioù 1980 e savas an embregerezh e lazhti dezhañ. E 1995 e roas lañs d'ur rummad silzigoù fresk. Lidet e voe 100 vloaz an embregerezh e 2007, ha livet ur voest Hénaff war kastell-dour Pouldreuzig. E 2010 e erruas Loïc Hénaff e penn ar stroll, ar pevarvet rummad eus ar familh. E 2019 e roas lañs d'ur progam "diorren padus" anvet "Bee good 2030".

Ezel eo Hénaff eus ar gevredigezh Produet e Breizh.

## Arvalien dibar

E 2013 e voe testeniekaet Hénaff gant ar c'hKBSE evit pourveziñ ar savlec'h egor etrebroadel (SEE). 25 roll-meuzioù a voe ijinet gant an embregerezh bigoudenn.

Pourveziñ a ra ivez an arme c'hall.

## Levrlennadur

* *Histoires de cochons et bonnes recettes* gant Hénaff, Neuilly-sur-Seine, Embannadur Michel Lafon, 2009, 190 p., 
* *Nés en Bretagne - L'extraordinaire aventure des inventions et des hommes qui ont changé la face du monde (et peut-être même celle de l'univers)* gant Thomas Le Gourrierec, Ajaccio, Des Immortelles, 2015, 157 p., p.20-27 , rann : La petite boîte qui envoie du pâté (une saga qui perdure depuis cent ans).
* *Trois générations de Hénaff : une recette qui défie les modes* gant Jean Lallouët, luc'hskeudennoù gant Michel Thersiquel, ArMen, nv2, miz Ebrel 1986, p.2-17.
* *Le Pâté Hénaff : dix façons de l’accommoder*, Frederick e. Grasser Hermé, 2009, éditions de l’Epure 
* « Hénaff a 100 ans. La petite boîte bleue et jaune se raconte », *Nouvel Ouest*, miz Even 2007, 9 pajenn

## Liammoù diavez
* Lec'hienn stroll Jean Hénaff
* Lec'hienn Hénaff

## Daveoù