open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Glen Cook

**Glen Charles Cook**, ganet d'an 9 a viz Gouhere 1944, zo ur skrivagner stadunanat. Skrivañ a ra skiant-faltazi, Dark fantasy ha moliac'h. Brudet eo e heuliadoù romantoù The Black Company ha Garrett P.I..

## Oberennoù
### The Dark Company
#### The Books of the North
# The Black Company: Mae 1984
# Shadows Linger: Here 1984
# The White Rose: Ebrel 1985
#### The Books of the South
# Shadow Games: Even 1989
# Dreams of Steel: Ebrel 1990
#### The Books of Glittering Stone
# Bleak Seasons: Ebrel 1996
# She Is the Darkness: Gwengolo 1997
# Water Sleeps: Meurzh 1999
# Soldiers Live: Gouhere 2000
#### Romantoù da vezañ embannet
# *A Pitiless Rain*, fin an heuliad romantoù
# *Port of Shadows*, a dremen etre *The Black Company* ha *Shadows Linger*, 11 a viz Gwengolo 2018
#### Spin-off
# The Silver Spike: Gwengolo 1989
Emgann Stallupönen

**Emgann Stallupönen** eo an emgann kentañ a voe war talbenn reter ar Brezel-bed Kentañ, d'ar 17 a viz Eost 1914, etre an arme rusian renet gant Paul von Rennenkampf hag an arme alaman, renet gant Hermann von François. C'hoarvezout a reas e-kichen kêr alaman Stallupönen, a oa war harzoù Impalaeriezh Rusia d'an ampoent.

Kolloù ar rused a oa bet 619 lazhet, 2382 gloazet, 4466 prizoniad, en holl: 7467. Evit an Alamanted e oa bet 1297 en holl. Un trec'h peurglok e oa bet evit an alamanted.
Bétera

**Bétera** (e katalaneg ha kastilhaneg) zo ur gumun eus Proviñs València e komark Camp de Túria .

## Douaroniezh

File:Localització de Bétera respecte del País Valencià.png|Bétera e Kumuniezh València.
File:Localització de Bétera respecte del Camp de Túria.png|Bétera e komark Camp de Túria.


### Kumunioù amezek
Sed anvioù ar c'humunioù amezek: Godella, Moncada, Náquera, Paterna, La Pobla de Vallbona, Serra, València ha San Antonio de Benagéber, an holl anezho e proviñs València.
L'Endormeuse

***L'Endormeuse*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1889.

## Istor
Da gentañ e voe embannet e kelaouennoù:
* en *L'Écho de Paris* ar 16 a viz Gwengolo 1889. 
* en *[[La Vie populaire]]* an 29 viz Gwengolo 1889
* en *[[La Lanterne]]* ar 15 a viz Mae 1890
Goude e voe embannet e dastumadoù:
* 1907 - en *Œuvres complètes de Guy de Maupassant*, Éditions Conard
* 1912 - en *[[Misti (dastumad)]]*, embannadurioù Paul Ollendorff e 1912. 
* 1967 - en **Misti**, Éditions Albin Michel, Le Livre de poche n° 2156.
* 1979 - en *Maupassant, Contes et nouvelles*, Bibliothèque de la Pléiade, éditions Gallimard.

## An danevell
En e gazetenn e kav ar skrivagner ur pennad : « Stadegoù an dud emlazhet». 
.
Emgann al linenn Tannenberg

**Emgann linenn Tannenberg** (alamaneg: *Die Schlacht um die Tannenbergstellung*; rusianeg: *Битва за линию «Танненберг»*) pe Emgann an torgennoù glas (estoneg: *Sinimägede lahing*) a voe un emgann etre ar c'horfad lu alaman Narwa ha Talbenn soviedel Leningrad. Ar stourm a oa bet evit bezañ mestr eus an Narva Isthmus etre ar 25 a viz Gouhere ha an 10 a viz Eost 1944. 

Ul lodenn e oa an emgann-se eus Talbenn ar Reter en Eil Brezel-bed. Pal pennañ ar Soviediz a oa aloubiñ an douaroù eus Estonia evit kaout ur bazenn diazez evit aloubiñ Finland ha Prusia ar Reter. 24 batailhon troadegiezh emouestlet eus Danmark, Prusia ar Reter, Flandrez, an Izelvroioù, Norvegia, ha Wallonia a oa eus tu ar Waffen-SS. 

War-dro an hanter eus an droadegiezh e kostez an Alamanted a oa soudarded eus al lu estoniat mennet gant dishualded o bro muoic'h eget gant un harp gwirion d'an naziegezh. An nerzhioù alaman a oa savet gant 22 250 soudard o devoa talet ouzh 136 830 soudard soviedat. An nerzhioù soviedat a oa dafaret gant soudarded hag armoù nevez dizehan. En holl e voe kollet ganto 170 000 den lazhet pe gloazet, gant ur 157–164 tank.
## Goude an emgann

Goude an emgann e chomas sioul an talbenn-se betek miz Gwengolo 1944. D'ar 14 a viz Gwengolo e voe argadet hag un-dro an talbenn alaman a zalc'ho betek an 22. Goude-se e kilas an Alamanted. Ul lodenn eus an unvezioù estonian a gendalc'ho ar stourm evel Breudeur ar C'hoadeier. Lod a stourmo a-enep ar Soviediz betek ar bloavezhioù 1970.

## Adkemer er sevenadur
### Filmoù
* 1944, film gant Elmo Nüganen, 2015, 100 munutenn
Les Caresses

***Les Caresses*** zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1883.

## Istor
Kentañ a voe embannet ***Les Caresses*** a voe e *[[Gil Blas]]* ar 14 a viz Eost 1883, dindan an anv Maufrigneuse.

## An danevell
Lizher ur vaouez d'he serc'heg.
1944 (film)

**1944** zo ur film brezel estoniat embannet e 2015 ha sevenet gant Elmo Nüganen. Ar film a voe skignet evit ar wech kentañ e miz C'hwevrer 2015 e Berlin, en Alamagn, a-raok bezañ embannet en Estonia ha broioù norzh Europa. Lakaet e oa bet war ar renk evit lid an 88vet Academy Awards met ne voe ket trec'h.

E 1944 emañ Talbenn soviedel Leningrad o tagañ Estonia e dalc'h an Alamanted. Evit tud yaouank ar vro ez eo ret choaz un tu. Lod a zo emezelet pe bet rediet da vont da soudarded en nerzhioù alaman. Lod all a zo emezelet pe bet rediet da vont da soudarded en Arme Ruz. A bep tu n'eo ket mennet ar soudarded gant mennozhioù politikel estren met klask a reont stourm evit dishualded ar vro. Met an tu a gollo ar brezel a welo e izili lakaet da dreitourien gant ar riskl da vezañ lazhadeget pe kaset d'ar c'hampoù-bac'h. 
## Istor ar film
Kregiñ a ra ar film 1944 gant emgann al linenn Tannenberg. An emgann a zo drastus evit an daou du engouestlet, gant Estoniz en Arme Ruz hag er Waffen-SS.
## Aktourien

Velberg, Kaspar.IMG 7209.JPG|Kaspar Velberg
Mäeots Ain.IMG 3310.JPG|Ain Mäeots
Hendrik Toompere juunior.jpg|Hendrik Toompere jr

* Kaspar Velberg evel Sturmmann Karl Tammik
* Kristjan Üksküla evel Serjant Jüri Jõgi
* Maiken Schmidt evel Aino Tammik
* Gert Raudsep evel Ants Saareste
* Ain Mäeots evel Kabiten Evald Viires
* Peeter Tammearu evel Partorg (Kannad ofisie ar Strollad Komunour)
* Märt Pius ha Priit Pius evel Ar vreudeur Käär
* Hendrik Toompere jr evel Rottenführer Kristjan Põder
* Kristjan Sarv evel Abram Joffe
* Rain Simmul evel Prohhor Sedõhh
* Martin Mill evel Alfred Tuul
* Ivo Uukkivi evel Rudolf Kask
* Marko Leht evel Valter Hein
* Mait Malmsten evel ezel ar gouarnamant
* Magnús Mariuson evel Carl an danat
* Pääru Oja evel infirmiour Elmar Säinas
* Hendrik Toompere Jr. Jr. evel Kristjan Põder
* Külli Teetamm evel Ar vamm gant he bugale
* Kristo Viiding evel Leonhard Talu
* Karl-Andreas Kalmet evel Vladimir Kamenski
* Priit Loog evel Paul Mets
* Andero Ermel evel Oskar Lepik

## Degemer ar film
War al lec'hienn IMDb, ar film 1944 a zo notennet 7.5/10, hervez 1005 vot.

Berzet eo ar film e kevredad Rusia.
Une page d'histoire inédite

***Une page d'histoire inédite*** (*Ur pennadig istor diembann*) zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1880.

## Istor
* Kentañ ma voe embannet a voe e Le Gaulois d'ar 27 a viz Here 1880.
* Adembannet e voe en dastumad dalif **[[Misti (dastumad)|Misti]]**, gant an Éditions Albin Michel, Le Livre de poche n° 2156, 1967.
* *Une page d'histoire inédite*, e Maupassant, *Contes et Nouvelles*, tome I, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1974 .

## An danevell
En 1793 e oa an ofiser gall Napoléon Bonaparte (Napoleone Buonaparte) en Ajaccio. Klevout a reas tud o komz eus irienn ar jeneral Pasquale Paoli ...

## Liamm diavaez
* Une page d'histoire inédite, Œuvres complètes de Guy de Maupassant, volume 1, Edition L. Conard er Projet Gutenberg
La Main d'écorché

***La Main d'écorché*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant e 1875, brudet da vezañ an hini gentañ diwar zorn ar skrivagner.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a voe e *[[L'Almanach lorrain de Pont-à-Mousson]]*, sinet Joseph Prunier. Embannet e voe dre levezon Léon Fontaine, mignon d'ar skrivagner, a oa e genderv e penn an almanak-se. 
Adembannet e voe en dastumad Misti, goude marv an oberour, gant Paul Ollendorff e 1912.

Elfennoù eus ar gontadenn a adkaver en danevell *[[La Main (Maupassant)|La Main]]*, embannet eizh vloaz goude, e 1883.

Awenet e oa an div gontadenn gant an dorn en devoa gwelet Maupassant e ti ar barzh saoz Swinburne en Étretat.

## An danevell

## Liammoù diavaez
* Ar skrid gallek.
Fañch Bernard

**Fañch Bernard**, pe *François Bernard*, zo ur soner gourbiolin ha livour eus Landerne

Ganet eo e 1944 e Pariz. Etre 1969 ha 1979 eo bet o seniñ gant Glenmor, a-hed troiadoù ha sonadegoù hennezh. Seniñ a ra ivez gant laz-kanañ Penn ar Bed.

## Liamm diavaez
*''Fanch Bernard, une vie entre musique et pinceaux '', Ouest-France, 28/04/2016
Insubri

An **Insubri** pe **Insubres** a oa ur bobl gelt e Gallia Cisalpina. Edo o c'hêr-benn e Mediolanum (Milano) hag e-touez ar c'hêrioù all a oa en o bro e c'haller menegiñ Comum (Como). 

Insubri ha Cenomani a voe faezhet gant ar Romaned e meur a emgann e dibenn an Trede kantved kent JK hag e deroù an Eil kantved kent JK, daoust m'o doa graet emglev gant nerzhioù Kartadiz Hannibal Barca.

E 218 kent JK ez ejont gant arme Hannibal da argadiñ an Taurini. Kasoni a-gozh a oa etre Taurini hag Insubred. Kemeret e voe o c'hêr-benn *Taurasia* gant arme Hannibal goude ur seziz tri devezh "

## Notennoù
Fortnite

**Fortnite** zo ur c'hoari video enlinenn savet e 2017 gant Epic Games. Embannet eo bet e stummoù disheñvel war savennoù lies. Doareoù disheñvel pe modoù a zo bet savet hag ouzhpennet d'ar c'hoari diazez evel Fortnite: Save the World.
Gabriele D'Annunzio

**Gabriele D'Annunzio** (Pescara, 12 a viz Meurzh 1863 – Gardone Riviera, 1añ a viz Meurzh 1938) a oa ur skrivagner italian, barzh, kazetenner ha soudard e-pad ar Brezel-bed Kentañ.

Ul lec'h a bouez en deus el lennegezh italianek koulz hag e buhez politikel ar vro. E-pad ar Brezel-bed Kentañ e tapas brud un haroz, goude un nebeud taolioù-kaer a-enep Aostria, evel da skouer un nijadenn dreist Vienna, ma voe taolet traktoù gant kirri-nij italian.

Goude ar brezel e talc'has gant ur stourm broadelour taer ha sevel a reas ur stadig e Fiume (Rijeka), anvet *Reggenza Italiana del Carnaro*, da glask stagañ ar vroig-se ouzh Italia, en aner. Lod eus e vennozhioù hag e zoareoù da ren Fiume a levezonas Benito Mussolini hag ar faskourien.

## Oberennoù
**Sogno d'un mattino di primavera*, 1897
**Sogno d'un tramonto d'autunno*, *i.e.*
**La gloria*, 1899
**La città morta*, *i.e.*
**La Gioconda*, *i.e.*
**Il Fuoco*, 1900
**Francesca da Rimini*, 1902
**L'Etiopia in fiamme*, 1904
**La figlia di Jorio*, *i.e.*
**La fiaccola sotto il moggio*, 1905
**Più che l'amore*, 1906
**La nave*, 1908
**Fedra*, 1909
**Le Chèvrefeuille*, 1910
**Il ferro*, *i.e.*
**Le martyre de Saint Sébastien*, 1911
**Parisina*, 1912
**La Pisanelle*, 1913

Lod eus e skridoù a voe lakaet sonerezh warno, evel *Francesca da Rimini*, gant ar sonaozer Antonio Scontrino (1850-1922), pe *Il Fuoco*, gant ar sonaozer Enrico Toselli (1833-1926). Filmoù a voe graet diwar meur a hini eus e oberennoù ivez, evel *Francesca da Rimini*, meur a wech e deroù an , pe *L'innocente* gant Luchino Visconti e 1976.
Buez ar Zent (1911)

**Buez ar Zent** eo anv an doare eus *[[Buhez ar Sent]]* a zo bet savet gant Yann-Vari Perrot, d'ar mare ma oa kure e Sant-Nouga. Skeudennet e voe gant Louis Le Guennec ha moullet e ti ar Gwaziou e Montroulez, e 1911.
 
Evit sevel e levr e oa bet an aotrou Perrot e-pad bloaz e Ti Sant-Jozef e Kastell-Paol. Diwar an holl bennadoù a gaver el levr ez eus 25 ha n'int ket bet skrivet gant Yann-Vari Perrot met gant beleien all : an aotrounez Martin, kure Penmarc'h, Leon, kure Kernevel, ha Prigent, kure Brieg.

## Notennoù
Pterophanes cyanopterus

***Pterophanes cyanopterus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Pterophanes* an hini eo.

Anvet e voe *Trochilus cyanopterus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1840) gant al loenoniour breizhveuriat Louis Fraser (1810-1866).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika, en un takad hag a ya eus Kolombia da hanternoz Bolivia :
* *Pterophanes cyanopterus caeruleus*, e kreiz ha kreisteiz Kolombia,	
* *P. c. *'cyanopterus**', e hanternoz-kreiz Kolombia,	
* *P. c. peruvianus*, en Ecuador, Perou ha hanternoz Bolivia.

## Liammoù diavaez
*  ''Pterophanes cyanopterus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pterophanes cyanopterus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Alexandre (Maupassant)

***Alexandre*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant e 1889.

## Istor
* Kentañ ma voe embannet a voe er gelaouenn *[[L'Écho de Paris]]*, d'an 2 a viz Gwengolo, e 1889. 
* Adembannet e voe en dastumad dalif *[[Misti (dastumad)|Misti]]* e 1912.

## An danevell
Alexandre, ar servijer, a vez o vountañ karrig e vestrez. 

## Notennoù ha daveennoù
Fredy Hirsch

**Alfred Hirsch** (hebreeg : פרדי הירש‎), ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1916 ha marvet d'an 8 a viz Meurzh 1944, a oa ur sportour, kelenner ha stourmer sionour yuzev eus Alamagn. Brudet e voe evit bezañ sikouret milieroù a vugale yuzev e-pad dalc'hidigezh alaman Tchekoslovakia pa oa e Praha, e kamp-bac'h Theresienstadt, ha goude-se en Auschwitz. Hirsch a oa penn-rener ar vugale e Theresienstadt ha penn al lodenn eus ar c'hamp-bac'h evit ar vugale anvet kamp ar familhoù e kampoù Theresienstadt hag Auschwitz II-Birkenau.

Dre ma oa orinoù alaman gantañ, ma oa un den gant arwarzh, fardet brav bepred, deuet e oa a-benn da varc'hata gant ar warded SS gwelladennoù evit ar vugale. Evel-se e oa deuet a-benn da saveteiñ anezho e-pad nebeut amzer diouzh an deportadur, o kaout un tamm boued ouzhpenn ivez. Hirsch gant e harperien a oa deuet a-benn da genderc'hel da genteliañ ar vugale dre guzh a-fed yuzevegezh, istor. Hirsch a oa reut a-fed sport, kenurzhierezh, hag ivez a-fed propentez, ar pezh en doa lakaet ar feur mervel evit ar vugale da zigreskiñ kalz.

Ar c'hamp evit ar familhoù a oa da vezañ lazhadeget d'an 8 a viz Meurzh 1944. Hirsch hag a oa brudet ha sentet mat a oa da vezañ lakaet e penn un emsavadeg. Hervez lod mammennoù diasur e vefe en em lazhet evit chom hep gwelet ar vugale dindan e garg o vezañ lazhet. Hervez lod all e voe ampoezonet gant medisined yuzev evit chom hep kaout un emsavadeg ha saveteiñ o buhez dezho o-unan.
Aleksei Brousilov

**Aleksey Alekseevitch Brousilov** (rusianeg: Алексе́й Алексе́евич Бруси́лов), ganet d'an 31 a viz Eost 1853 ha marvet d'ar 17 a viz Meurzh 1926, a oa ur jeneral rusian brudet evit bezañ bet krouer kadoniezhoù brezel evit an argadennoù hag a voe implijet e 1916 e-pad an Argadenn Brousilov, an trec'h bravañ e voe gantañ evel milour. 

Kopiet e voe e zoareoù d'ober gant an Alamanted dre ma oant reoù nevez ha souezhus. Brousilov, ganet en noblañs (e dad a oa ivez ur jeneral), a voe gourdonet evel jeneral marc'hegiezh. E 1914 e oa anat dezhañ e oa echu gant ar varc'hegiezh er brezelioù modern, ar mindrailherezioù ha kanolioù a lakae implij ar c'hezeg da vezañ didalvoud. An istorourien a ra anezhañ ar jeneral rusian nemetañ a c'helle bezañ trec'h en emgann. En desped da-se, ar c'holloù uhel a voe gant ar soudarded dindan e urzhioù o devoa gwanaet al lu rusian]. 

E-pad an Argadenn Brousilov e oa kreñvoc'hik e nerzhioù eget re e enebourien (600 000 a-enep 500 000). Deuet e oa a-benn memestra e-doug 72 eur da vont war-raok eus 80 kilometr, da ober 200 000 prizoniad ha da dapout 700 kanol.
Seziz Maastricht

Meur a wech e voe lakaet seziz war gêr Vaastricht:

* Seziz Maastricht (1204), e-kerzh brezelioù Liège-Brabant
* Seziz Maastricht (1267), e-kerzh ad brezelioù Liège-Brabant
* Seziz Maastricht (1407), e-kerzh brezelioù Liège
* Seziz Maastricht (1408), e-kerzh brezelioù Liège
* Seziz Maastricht (1579), e-kerzh Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz
* Seziz Maastricht (1632), e-kerzh Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz
* Seziz Maastricht (1673), e-kerzh brezel Holland
* Seziz Maastricht (1676), e-kerzh brezel Holland
* Seziz Maastricht (1748), e-kerzh brezel Hêrezh Aostria
* Seziz Maastricht (1793), e-kerzh brezelioù an Dispac'h Gall
* Seziz Maastricht (1794), e-kerzh brezelioù an Dispac'h Gall
Le Père Judas

***Le Père Judas*** zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1883.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet a voe er pemdezieg *[[Le Gaulois]]* e 1883. 
*Adembannet e voe en dastumad *[[Misti (dastumad)|Misti]]* e 1912. 

## An danevell
Joseph a gont istor ar Boudedeo, a oa o chom e-kichen ar stank, e ti ur baourez.
Le Voyage du Horla

***Le Voyage du Horla*** zo ur gronikenn gant Guy de Maupassant e 1887.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet a voe er pemdezieg *[[Le Figaro]]* ar 15 a viz Gouhere 1887. 
*Adembannet e voe en dastumad danevelloù *[[Misti (dastumad)|Misti]]* e 1912, gant Paul Ollendorff, ha houmañ ar gronikenn nemeti el levr. 

## An danevell
Kontañ a ra Maupassant e veaj da Velgia gant ar baloñs anvet *Le Horla*.
Ma femme (Maupassant)

***Ma femme*** zo un danevell c'hallek gant Maupassant e 1882.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet a oa er gelaouenn *[[Gil Blas]]* d'ar 5 a viz Kerzu 1882. 
*Adembannet e voe diwezhatoc'h, en miz Mae 1887, en dastumad *[[Misti (dastumad)|Misti]]*.

## An danevell
Gwazed a gont, goude ur banvez, penaos e oant bet dimezet...

## Pennadoù kar
*Danevelloù Guy de Maupassant
Akita Shoten

**Akita Publishing Co., Ltd.** (株式会社秋田書店 *Kabushiki-gaisha Akita Shoten*), zo un ti-embann japanat savet d'an 10 a viz Eost 1948 e Chiyoda, Tokyo. Diazez pratikoù an ti-embann eo ar grennarded (shōnen ha shōjo), darn eus an oberennoù embannet a zo mangaoù. Prezidant an ti-embann eo Sadami Akita.
## Kelaouennoù

### Kelaouennoù evit ar baotred

#### Kelaouennoù Shōnen
*  – Embannet div wech ar miz 
*  – Miziek (an 19)
*  – Miziek (ar 6)
*  – Sizuniek (bep yaou)

#### Kelaouennoù Seinen
*  – Div wech ar miz, paouezet
*  – Miziek (d'ar 1añ eus ar miz)
*  – Div wech ar miz 
*  – Div wech ar miz 
*  – Div wech ar miz

### Kelaouennoù manga evit ar merc'hed
* 
* 
*  – ar 15, bep miz
*  – ar 6, bep miz
*  – ar 24, bep miz
*  – ar 26, bep miz
*  – an 3, bep miz
* 
*  – ar 6, bep miz
*  – ar 6, bep miz
*  – an 28, bep miz
*  – *paouezet*

### Kelaouennoù all
*  – *paouezet*
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Akita Shoten
## Notennoù ha daveennoù
Sverigedemokraterna

**Sverigedemokraterna** (Demokrated Sveden), berraet en **SD**, zo ur strollad politikel broadelour ha poblelour eus Sveden. E 1988 e voe savet ar strollad eus an tu dehoù pellañ a embann bezañ mirour sokial gant un diazez broadelour. Eus un tu ez eo mirour, eus an tu all eo enebet krenn ouzh an enbroidi. Ar strollad a zo brudet evit e selloù enep enbroidi nemetken. Jimmie Åkesson eo penn ar strollad abaoe 2005.
Lafresnaya lafresnayi

***Lafresnaya lafresnayi*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Lafresnaya* an hini eo.

Anvet e voe *Trochilus La Fresnayi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1840) gant an evnoniour ha naturour gall Auguste Boissonneau (1802-1883), da zougen bri d'un evnoniour gall all, Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en un takad eus Suamerika hag a ya eus kornôg Venezuela da greiz Perou :
* *Lafresnaya lafresnayi greenewalti*, er gevred ha reter da Lenn Maracaibo (gwalarn Venezuela),
* *L. l. *'lafresnayi**', e kreiz ha reter Kolombia, kornôg ha mervent Lenn Macaraibo,
* *L. l. liriope*, e Sierra Nevada de Santa Marta (biz Kolombia),
* *L. l. longirostris*, e kornôg-kreiz Kolombia,
* *L. l. orestes*, e hanternoz Perou (kreisteiz departamant Amazonas),
* *L. l. rectirostris*, e kreiz Perou,
* *L. l. saul*, e mervent Kolombia, Ecuador ha hanternoz Perou (reter departamant Piura, kornôg departamant Cajamarca).

## Liammoù diavaez
*  ''Lafresnaya lafresnayi'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lafresnaya lafresnayi'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Les Dimanches d'un bourgeois de Paris

***Les Dimanches d'un bourgeois de Paris*** zo un danevell gant	ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1880.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa a-zarnoù, er pemdezieg Le Gaulois, etre an 31 a viz Mae hag an 18 a viz Eost e 1880.

## An danevell

## Pennadoù kar
*Danevelloù Guy de Maupassant

## Liammoù diavaez

## Notennoù
En voyage

**En voyage** zo anv meur a dra.

## Danevelloù
Div zanevell gant Guy de Maupassant: 
*En voyage (danevell, 1882)
*En voyage (danevell, 1883)

A-hend-all eo anv gallek an danevell rusek *На пути* (Na puti), gant ar skrivagner rus Anton Tchec'hov, hervez embannadur La Pléïade.
Taol-vaen Coma Enestapera

**Taol-vaen Coma Enestapera**, pe **Estapera** (anvet ivez a-wechoù *Taol-vaen Coll del Pinyer*), zo un daol-vaen e Cervera de la Marenda, e Rosselló, e Katalonia an Norzh. Lec'hiet war un dosenn eus ar Pireneoù a-us d'ar Mor Kreizdouarel, an daol-vaen vihan-se a zo savet gant schist, un doare mein hag a vruzun aes.

Adimplijet eo bet an daol-vaen evel lec'h repu a-hed ar c'hantvedoù, setu perak eo diaes studiañ anezhi. Dizemglev zo c'hoazh evit gouzout daoust hag e tu ar su e oa an nor, evel darn eus taolioù-maen ar c'horn-bro, pe en norzh evel an deiz-ha-hiziv. Furchadennoù arkeologel a zo bet met nebeut titouroù a zo bet tennet eus oute.

An daol-vaen zo eus ar IVe milved a-raok Jezuz-Krist, lakaet eo bet da dalvezout evel monumant istorel abaoe 1889. Disoñjet e oa bet goude-se gant an enklaskerien, adlañset eo bet studiadennoù e 1950, ha furchet e 1963. E katalaneg, *coma* a dalvez "komm" hag *esta pera* « ar maen-se ». 

An daol-vaen eo en deus roet anv al lec'h m'emañ, *Coma Estapera*.

## Poltriji

Dolmen_de_Coma_Enestapera_-_3.jpg|Ar maen toenn|alt=Photo couleurs d'une pierre couchée vue du dessus
Dolmen de Coma Enestapera - 4.jpg|An dont-tre norzh (a-zehoù).|alt=
Dolmen de Coma Enestapera - 11.jpg|Ar gambr.|alt=
En voyage (danevell, 1882)

**Arabat droukveskañ gant an danevell all [[En voyage (danevell, 1883)]]*.
***En voyage*** zo un danevell gant Guy de Maupassant en 1882.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet a voe e *[[Gil Blas]]* an 10 a viz Mae 1882, ha sinet *Maufrigneuse*. En 1883 ec'h embanno un danevell all anvet * En voyage* ivez.

## An danevell
E Kontelezh Nisa, war-dro Menton, ur c'houer a gont un darvoud skrijus en ur stank.
Épaves (Maupassant)

***Épaves*** (*Peñse*) zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1881. 

## Istor
*Kentañ ma voe embannet a voe e *[[Le Gaulois]]*.

## An danevell
Kerzu en ur porzhig. Aet an douristed abaoe pell. Ne chom nemet ar besketaerien hag o familhoù, ha tud ar peñse. Ar re-se eo an arzourien ha ne deuont ket a-benn da vont kuit.

## Notennoù
Auguste Romieu

François-**Auguste Romieu** (ganet e Pariz d'ar 17 a viz Gwengolo 1800 ha marvet e Nyons d'ar 16 a viz Du 1855) a oa ur c'hargad uhel hag ur skrivagner gall.

## E vuhez
Goude bezañ bet er Skol Boliteknik e voe, tro-ha-tro, mirour an Hendraoù er Mor-Bihan e 1828, isprefed e Kemperle e 1830, ma ne chomas ket pell met ma stourmas kalet a-enep ar brezhoneg, isprefed e Louhans (Saône-et-Loire), prefed e Dordogne (1833-1843), prefed e Haute-Marne hag en Indre-et-Loire da c'houde (1847). D'ar mare ma oa prefed e Dordogne e lakaas prenañ gant an departamant abati Cadonh (Cadouin), a oa o kouezhañ en e boull hag a voe saveteet evel-se. 

War atiz Louis-Napoléon Bonaparte e voe unan eus saverien ar gazetenn sizhuniek *Le Napoléon*, e 1850, asambles gant Eugène Briffaut, Alexandre Dumas (mab) ha Jules Breynat Saint-Véran. Goude taol-stad an 2 a viz Kerzu 1851 e voe anvet da rener an arzoù-kaer (1852) ha da enseller meur al levraouegoù (1853).

## Arroudoù
**« La Basse-Bretagne, je ne cesserai de le dire, est une contrée à part, qui n'est plus la France. Exceptez-en les villes, le reste devrait être soumis à une sorte de régime colonial. Je n'avance rien d'exagéré. »*
**« Créons, pour l'amélioration de la race bretonne, quelques-unes de ces primes que nous réservons aux chevaux ; faisons que le clergé nous seconde en n'accordant la première communion qu'aux seuls enfants qui parleront français. »* 
**« Ce sont des Bas-Bretons ; qu'on en fasse des Français avant d'exiger d'eux les devoirs communs qu'ils ne sauraient comprendre. »*

## Levrioù
* *Proverbes romantiques* (1827)
* *Code gourmand. Manuel complet de gastronomie comprenant les lois, règles, applications et exemples de l'art de bien vivre* (1827)
* *Scènes contemporaines laissées par Madame la Vicomtesse de Chamilly* (1828)
* *De l'Administration sous le régime républicain* (1849) 
* *L'Ère des Césars* (1850)
* *Le Spectre rouge de 1852* (1851)
* *Le Mousse* (1851)
**Mérinos Béliéro, ou l'Autre école des vieillards, parodie en 5 actes et en vers* (1829)
**Henry V et ses compagnons, drame en 3 actes* (1830)

## Notennoù
Autres temps

***Autres temps*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant e 1882.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet a voe d'ar 14 a viz Mezheven 1882 er pemdezieg *[[Gil Blas]]*.
*Ne voe ket adembannet a-raok adembannadur klok an danevelloù, aozet gant Louis Forestier e 1974, el levr *Contes et nouvelles*, tome 1, evit ar Bibliothèque de la Pléiade''.

## An danevell
Prosez gant ur vaouez hanter-kant vloaz vil ha divalav a-enep un tad hag e vab eizh vloaz warn-ugent.

## Notennoù
Une surprise (Maupassant)

***Une surprise***, zo un danevell gant Maupassant e 1883. 

## Istor
Kentañ ma voe embannet a voe e *[[Gil Blas]]* ar 15 a viz Mae 1883, ha sinet "Maufrigneuse".
Le Port

**Le Port** zo anv meur a lec'h ha meur a oberenn.

## Lec'hioù
*Le Port* zo anv div gumun c'hall
* Le Port (Ariège) en Ariège ;
* Le Port (ar Reünion) e La Réunion.

Hag ivez
* Le Port-Marly

## Lennegezh
* *[[Le Port (Maupassant)]]*, danevell gant Guy de Maupassant en 1889 ;
* *[[Le Port (Baudelaire)]]*, barzhoneg gant Charles Baudelaire .

## Tud
* Simone Le Port (1920-2008), partizanez c'hall.
Le Port (Maupassant)

***Le Port*** zo un danevell gant Guy de Maupassant en 1889 .

## Istor
Kentañ ma voe embannet *Le Port * a voe e *[[L'Écho de Paris]]* ar 15 a viz Meurzh 1889.
*Er bloaz-se en-eeun e voe adembannet en dastumad *[[La Main gauche]]*.
Un soir

***Un soir*** zo anv meur a oberenn c'hallek :
* *[[Un soir (danevell)|Un soir]]*, un danevell gant Guy de Maupassant e 1889 ;
* *[[Un soir (film)|Un soir]]*, film mut sevenet gant Robert Boudrioz ha deuet er-maez e 1919.
Histoire corse

***Histoire corse*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant embannet en 1881.

## Istor
Embannet e voe er pemdezieg *[[Gil Blas]]* d'an 1 a viz Kerzu 1881, ha sinet *Maufrigneuse*.

Danevelloù all a skrivas an oberour diwar-benn Korsika, evel *[[Un bandit corse]]*, bloaz goude, e 1882.

## An danevell
Yezhadur istorel ar brezhoneg

***Yezhadur istorel ar brezhoneg*** eo anv al levr brezhonek troet gant Alan Dipode diwar A Historical Morphology and Syntax of Breton, ar yezhadur saoznek savet gant Roparz Hemon, hag embannet gant Hor Yezh e 2000.
Bibliothèque de la Pléiade

Ar **Bibliothèque de la Pléiade** zo un dastumad oberennoù lennegezh, kinniget e levrioù kinklet brav, embannet gant an ti-embann Gallimard.

Da gentañ ne veze embannet nemet oberennoù klasel gallek, bremañ e vez kinniget oberennoù troet e galleg ivez.

## Liammoù divaez
* Lec'hienn ofisiel
Jour de fête (Maupassant)

***Jour de fête*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1886.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa er pemdezieg *[[Gil Blas]]* d'an 20 a viz Gouhere 1886.

## An danevell
Un den a dec'h pell diouzh ar fest trouzus.

## Liamm diavaez
*Jour de fête e Wikisource
Un vieux (Maupassant)

***Un vieux*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, en 1882.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet *Un vieux* a voe er pemdezieg *[[Gil Blas]]*, d'ar 26 a viz Gwengolo 1882, ha sinet gantañ *Maufrigneuse*, evel ma oa boas d'ober er gazetenn-se.

## An danevell
Souvenirs (Maupassant)

***Souvenirs*** zo un danevell c'hallek, e stumm ul lizher, gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, embannet e 1884.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a voe er pemdezieg *[[Le Gaulois]]* d'an 23 a viz Meurzh 1884.

## An danevell
Delphine, aet kozh, a skriv d'he mignonez Sophie.

Meur a wech e veneg ur werzenn gant Sainte-Beuve :
* *Naître, vivre et mourir dans la même maison.* (Bout ganet,bevañ ha mervel er memes ti).

## Liamm
*[Lenn ar skrid e Wikisource ](https://fr.wikisource.org/wiki/Souvenirs_(Maupassant))
Histoire d'un chien

***Histoire d'un chien*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1881.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a voe e *[[Le Gaulois]]* an 2 a viz Mezheven 1881.

## An danevell
Istor Cocotte, ur giez e ti bourc'hizien binvidik.
Souvenir (Maupassant, 1882)

***Souvenir*** (*Koun* e brezhoneg) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, embannet en 1882. Un danevell all, heñvelanvet, zo bet embannet e 1884.

## Istor
Embannet e voe e *[[Gil Blas]]* d'ar 16 a viz C'hwevrer 1882, hag adembannet e peder c'helaouenn all.

## Ar gontadenn
E gwirionez eo ur stumm nevez d'ar gontadenn Le Mariage du lieutenant Laré, embannet pevar bloaz a-raok, e 1878, nemet eo disheñvel ar fin anezhi.

## Gwelout ivez
*Souvenir (Maupassant, 1884)

## Liammoù diavaez
Un soir (danevell)

***Un soir*** zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1889. 

## Istor
Kentañ ma voe embannet ***Un soir*** a voe e *[[L'Illustration]]* an 19 a viz Genver 1889.
*Er bloaz-se en-eeun e voe adembannet en dastumad *[[La Main gauche]]*.

## An danevell
E porzh Bougie, en Aljeria...
Rico vacilón

***Vacilón qué rico vacilón*** zo ur ganaouenn spagnolek gant al lusk *[[cha cha cha]]*, savet war-dro 1955 gant Rosendo Ruiz Quevedo (1918-2009), mab da Rosendo Ruiz Suárez, ha kanet ha brudet gant al laz Orquesta Aragón.

Unan eus brudetañ kanaouennoù Kuba eo, lakaet eo bet e meur a yezh, galleg, japaneg, brezhoneg, ha re all c'hoazh.

## Liammoù diavaez
* Komzoù ar ganaouenn
* Komzoù ar ganaouenn, hag un droidigezh c'hallek
* Kanet gant The Cuban All Star Band
* Kanet gant Orquesta Aragón
* Dañset gant Fred Astaire ha Rita Hayworth
* Kanet e japaneg
* Kanet gant Wilber Saname

## Notennoù
Les Conseils d'une grand'mère

***Les Conseils d'une grand'mère*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1880.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e *[[Le Gaulois]]* an 13 a viz Gwengolo 1880.

## An danevell

## Notennoù ha daveennoù
Urochroa bougueri

***Urochroa bougueri*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Urochroa* an hini eo.

Anvet e voe *Trochilus Bougueri* (kentanv) da gentañ-penn (e 1851) gant an evnoniour gall Jules Bourcier (1797-1873), da zougen bri d'ar skiantour breizhat Pierre Bouguer (1698-1758).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv, hag amprevaned ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika, en un takad hag a ya eus Kolombia da viz Perou :
* *Urochroa bougueri *'bougueri**', e mervent Kolombia, gwalarn Ecuador,	
* *U. b. leucura*, e kreisteiz Kolombia, reter Ecuador ha biz Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Urochroa bougueri'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Urochroa bougueri'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Peadar O'Donnell

**Peadar O'Donnell**, pe *Peadar Ó Domhnaill* en iwerzhoneg, a oa ur skrivagner hag ur stourmer politikel eus Iwerzhon.

Ganet e voe en un tiegezh iwerzhonegerien eus An Clochán Liath e kontelezh Dún na nGall d'an 22 a viz C'hwevrer 1893 ha mervel a reas d'an 13 a viz Mae 1986.

Ober a reas studioù e Dulenn ha mont da gelenner goude. Labourat a reas en enez Árainn Mhór ha neuze e tommas ouzh ar mennozhioù sokialour, dre ar sindikad *[[Irish Transport and General Workers' Union]]* (ITGWU, *Ceardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann*). Dont a reas da vezañ unan eus pennoù ar sindikad ha goude klask sevel un unvez eus an Irish Citizen Army ez eas e-barzh an Irish Republican Army (IRA). Kemer a reas perzh e Brezel dizalc'hted Iwerzhon (1919-1921).

Goude feur-emglev Kerzu 1921 e savas a-du gant kostezenn ar re a oa enebet ouzh savidigezh ar Stad dieub ha da-heul e tremenas ul lodenn eus mare ar Brezel diabarzh en toull-bac’h. Harz-debriñ a reas neuze gant prizonidi all e-pad 41 deiz. Ur wech dieubet e voe oberiant er gostezenn Sinn Féin ha klask a rae heñchañ an emsav republikan war-zu ar sokialouriezh. Pennskrivagner ar gazetenn republican * [[An Phoblacht]]* e voe.

E 1923, pa oa c’hoazh er vac’h, e voe dilennet da gannad en anv Sinn Féin e Dún na nGall. Met ne sichas ket er parlamant. Asambles gant un nebeud tud all e klaskas sevel strolladoù republikan, Saor Éire e 1931 hag An Chomhdháil Phoblachtach (Republican Congress) e 1934, met ne rejont ket kalz a verzh. E 1936 e kemeras perzh e Brezel diabarzh Spagn, a-du gant republikaned Talbenn ar Bobl, ha broudañ a reas Iwerzhoniz all da gemer perzh er stourm-se.

Goude ar bloavezhioù 1940 e pellaas diouzh ar politikerezh hag en em lakaat da skrivañ. Pennskrivagner ar gelaouenn lennegel *[[The Bell]]* e voe eus 1946 da 1954.

Ne skrivas nemet e saozneg, daoust ma oa an iwerzhoneg e yezh kentañ. Lod eus e skridoù a voe lakaet en iwerzhoneg gant Seosamh Mac Grianna, ur skrivagner anavezet mat gantañ.

## Skridoù
* *Storm*, romant, 1925
* *Islanders*, romant, 1928 (troet en iwerzhoneg gant Seosamh Mac Grianna : *Muintir an Oileáin*)
* *Adrigoole*, romant, 1929 (troet en iwerzhoneg gant Seosamh Mac Grianna : *Eadarbhaile*)
* *The Knife*, romant, 1930
* *The Gates Flew Open*, deizlevr, 1932
* *Wrack*, pezh-c’hoari, 1932-1933
* *On the Edge of a Stream*, romant , 1934
* *Salud! An Irishman in Spain*, levr eñvorennoù, 1937
* *The Big Window*, 1955
* *There Will Be Another Day*, 1963
* *Proud Island*, 1975

## Liammoù diavaez
*Peadar O'Donnell and the Spanish Revolution 
* 1983 RTÉ Radio interview  ''Peadar O'Donnell at 90'' 

## Notennoù
Phaethornis bourcieri

***Phaethornis bourcieri*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.

Anvet e voe *Trochilus Bourcieri* (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849), da zougen bri d'an evnoniour gall Jules Bourcier (1797-1873).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv hag artropoded bihan.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e hanternoz Amazonia:
* *Phaethornis bourcieri *'bourcieri**', e reter Kolombia, kreisteiz Venezuela, Gwianaoù, hanternoz Brazil ha hanternoz Perou,
* *P. b. major*, e Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Phaethornis bourcieri'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Phaethornis bourcieri'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ar Vuhez Kristen

:*Arabat kemmeskañ ar gelaouenn-mañ gant *Kannad ar Vuhez Kristen* (1945-1946)*.

***Ar Vuhez Kristen*** a oa ur gelaouenn gatolik e brezhoneg, embannet adalek 1926 ha betek 1944. 

Embannet e veze gant Trede Urzh Sant Frañsez ha renet gant an Tad Medar (Jakez Dourmab), kabusin e Rosko, hag a skrive kalz pennadoù enni. Embannet e voe ar gelaouenn en Oriant da gentañ (moullet gant ar Bayon) hag e Rosko goude, adalek miz Eost 1937. Niverenn Mezheven-Gouere 1944 e voe an niverenn ziwezhañ.

Relijiel e oa danvez ar gelaouenn, gant pennadoù diwar-benn kelennadurezh an Iliz katolik, diwar-benn ar misionoù, buhez ar familhoù... Ur wech bennak e oa anv eus politikerezh ivez, evel da skouer e miz Genver 1937, pa lenner *"Perak n'hellomp ket ni katoliked beza komunist"*. Pe c'hoazh ar pennad goapaus, *"Baradoz ar gomunisted, pe eun droig vale e bro ar bara, ar peoc'h hag al liberte"*, embannet e mizioù Meurzh hag Ebrel 1937 ha sinet "Petromik" (unan eus anvioù-pluenn an Tad Medar), ha ma reer anv eus levrioù embannet gant Walter Citrine hag André Gide, bet o-daou o veajiñ en Unvaniezh Soviedel. 

Embannet e veze ar gelaouenn en ur stumm gwenedek ivez, gant an titl *Er Vuhé Kristén*.

## Levrioù
Ouzhpenn ar gelaouenn e voe embannet un toullad levrioù gant Ar Vuhez Kristen ivez, evel da skouer, er bloavezhioù 1940 : 
**Sant Fransez a Aziz, mignon ar vugale*, gant "Breur Melar" (Tad Medar) (1941)
**Levrig-dorn Trede Urz Sant-Fransez a Asiz* (1941)
**Sant Fransez a Asiz*, gant an Tad Eujen (1942)
**Prezegennou war Drede Urz S. Fransez a Asiz (he natur, he salvoudegez)* (1943)
**Fâtima !!*, gant an Tad Medar (1943)
**[[Diwar c'hoarzin]]*, gant an Tad Medar (1945)
**Ar grasou pe ar pedennou evit ar re varo*, gant Yeun ar Go (1945)
**Bleuniou Sant Fransez a Asiz*, gant an Tad Eujen (1945)
**Buhez skeudennet Sant Fransez a Asiz*, gant an Tad Eujen (1947)

## Liammoù diavaez
*Niverennoù embannet eus 1937 da 1944
*Renabl eus ar pennadoù, gant Emglev an Tiegezhioù
Opinion publique

**Opinion publique** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1881.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa er pemdezieg *[[Le Gaulois]]*, d'an 21 a viz Meurzh 1881.

Ne voe ket adembannet e dastumad ebet a-raok embannadur al levr *Maupassant, contes et nouvelles*, gant ar *[[Bibliothèque de la Pléiade]]* (pajenn 1348) e 1974.

## An danevell
An danevell n'eus nemet divizoù anezhi, kaozioù implijidi. Lazhet eo bet an tsar Aleksandr II, an tan zo bet en ur stal vras ...

## Liamm
* lenn an danvell e Wikisource.
Pétition d'un viveur malgré lui

***Pétition d'un viveur malgré lui*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1882.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a voe er pemdezieg *[[Gil Blas]]*, d'an 12 a viz Genver 1882, ha sinet Maufrigneuse, evel ma oa kustum an oberour d'ober. 

Adimplijet e voe danvez an danevell da sevel *[[Une passion (Maupassant)|Une passion]]*, e *Gil Blas* an 22 a viz Eost 1882.

## An danevell

## Liamm
* Lenn an danevell e Wikisource.
Ael Moroni

An **Ael Moroni** zo, evit ar Vormoned, un ael a vefe deuet alies da gaozeal gant Joseph Smith. Deuet e vefe da welet Smith meur a wech, adalek an 21 a viz Gwengolo 1823. Hervez Smith, an ael a oa gward ar Plakennoù aour, hag a vefe, hervez luskad Sent an devezhioù diwezhañ, diazez Levr Mormon. Ar plakennoù aour a vefe bet lakaet dindan douar en un dorgenn nepell diouzh ti Smith e kornôg stad New York. 

Moroni zo un dudenn diazez evit teologiezh luskad "Sent an devezhioù diwezhañ". Adkavet e vez alies en tisaverezh hag en arzoù Mormon. Ouzhpenn Smith, tri den o doa embannet e oant bet test pe o doa gwelet an Ael Moroni e 1829.
Mandalay

**Mandalay** (e birmaneg : မန္တလေး, distaget []) eo an eil kêr vrasañ e Myanmar (Birmania). Kêr-benn rouantelezh Birmania eo bet. 

Emañ en norzh da Yangon, war lez reter ar stêr Irrawaddy. Poblet eo gant  a dud (hervez niveradeg 2014).

Sellet a reer ouzh Mandalay evel kreizenn sevenadurel ar vro ; ha kêr bennañ Birmania Uhel eo, war dachenn ar c'henwerzh hag an deskadurezh. Ul lodenn vat eus annezidi kêr zo tud deuet eus Yunnan, e Sina.

## Skeudennoù

Mandalay-Palast-28-gje.jpg
Mandalay-Hill-22-Aufstieg-gje.jpg
Mandalay-Hill-26-gje.jpg
Mandalay-Hill-38-Ausblick-gje.jpg
Mandalay-Shwe Inn Bin-58-Erdgeschoss-gje.jpg
Mandalay-Shwe Inn Bin-48-Treppe-gje.jpg
Mandalay-Musiker-02-gje.jpg
Mandalay-Bronzegiesserei-16-gje.jpg
Mandalay-Mann Shwe Gonn-02-Stickerei-gje.jpg
Mandalay-Markt-78-Betel-gje.jpg
Mandalay-Transport-42-Linienbus-gje.jpg
Phlogophilus

***Phlogophilus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù
Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Phlogophilus harterti]]*
* *[[Phlogophilus hemileucurus]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Emgann Tarawa

**Emgann Tarawa** a voe stourmet war talbenn Meurvor Habask an Eil Brezel-bed etre an 20 ha 23 a viz Du 1943. An emgann a voe stourmet war atoll Tarawa en inizi Gilbert. Ul lodenn e oa eus an oberiadur-brezel Galvanic, aloubadenn an inizi Gilbert gant luioù Stadoù-Unanet Amerika. E-tro 6400 den, Japaniz, Koreaned, ha Stadunaniz a voe lazhet e-pad an emgann, darn anezho war enezennig Betio.

Emgann Tarawa a oa bet ar c'hentañ argadenn stadunanat war un tiriad strategel e-kreiz ar rannvro Habask. Ar c'hentañ gwech eo evit ar Stadunaniz da vezañ talet kreñv ouzh un dilestradeg. An dilestradegoù a oa bet a-raok hini Tarawa a oa bet laosket da vont betek penn a-raok ma vefe talet outo. E Tarawa, ar 4500 difenner japanat a oa dafaret ha prientet mat. N'o devoa ket gortozet fin an dilestradeg evit tagañ an nerzhioù enebour. Stourmet o devoa ouzhpenn-se betek tostik-tost an den diwezhañ. Kolloù an United States Marine Corps ha re an US Army a chomo ken uhel evel-se evit ar peurrest eus ar brezel evel e-pad Kampagn c'hwec'h miz Guadalcanal. An diforc'h a vo e oa bet uhel kolloù Tarawa met e nebeut amzer, 76 eurvezh.

Sabatuet e oa bet pobl Stadoù-Unanet Amerika dres goude an emgann o welet kement a soudarded lazhet pe mac'hagnet evit un tamm douar ken bihan ha didalvoud evit ar brezel.
Verlaine (kanaouenn, Charles Trenet)

***Verlaine*** a zo ur ganaouenn c'hallek savet an ton anezhi gant Charles Trenet (1913-2001).

Sonenrollet e voe en ur studio eus Pariz gant ar c'haner-sonaozer gall d'an 31 a viz Genver 1941, eilet gant an izili eus al laz-seniñ Jazz de Paris renet gant ar soner saksofon Alix Combelle (1912-1978).
Embannet (DF 2800) hag adembannet (BF 217) e voe e Frañs gant Columbia Recods dindan stumm ur bladenn fonografek hag a zouge un titl all, *Terre*.

## Ar gerioù
Dibab a reas Charles Trenet ober gant gerioù ur barzhoneg brudet-kaer — *Chanson d'automne* — gant ar barzh gall Paul Verlaine (1844-1896), bet embannet e 1866 en dastumad *Poèmes saturniens* gant Alphonse Lemerre (1838-1912).
Un tamm frankiz a gemeras Trenet gante dre ma c'heller klevout :
« Bercent mon cœur » e-lec'h « Blessent mon cœur »
ha
« Deçi, delà » e-lec'h « Deçà, delà ».

Silañ a reas gerioù, dibunet gantañ, tennet eus ur barzhoneg all (*Le ciel est par-dessus le toit*, dastumad *Sagesse*, miz Du 1880) gant Verlaine ivez :
« Cette paisible rumeur-là »
« Vient de la ville ».

## Tabut
Kenkent ha penn-kentañ 1941 e oa kroget ar gelaouenn eus an tu dehou pellañ *Le Réveil du peuple* da dagañ Charles Trenet, dindan bluenn he c'hrouer ha rener Jean Boissel (1891-1951) peurvuiañ, en abeg ma vije « Trenet » un anagramm da « Netter », un anv yuzev sañset.

Ne ehanas ket an tagadennoù pa zeuas e-maez ***Verlaine*** :  Après les délires antisémites du directeur Boissel, le "Radioteur" du Réveil du Peuple accuse Trenet de "meurtre" ... perpétré sur Verlaine ! el lec'hienn Mo(t)saïques. a c'helljod lenn en embannadur an 31 a viz Genver 1941.

## Selaou ''Verlaine''...
*  ...kanet gant Charles Trenet hag eilet gant Jazz de Paris.

## Notennoù ha daveennoù
Standschütze Hellriegel M1915

Ar **Standschütze Hellriegel 1915** a oa ur bistolenn-vindrailher aostriat-hungariat savet e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Chom a reas e stumm ur c'hentpatrom, ha dianav eo an niver a skouerennoù a voe savet. Nebeud a draoù a ouzer war an arm-mañ hiziv an deiz. Anavezet eo an arm dre un dornad skeudennoù nemetken, merket *10/1915* ("miz Here 1915" kredapl), ha martezeadennoù a c'haller ober hepken evit e zeskrivañ. An anv *Standschütze* a vije bet awenet gant hini an adarmead aostriat-hungariat, ar Standschützen. *Hellriegel* zo ul lesanv aostrian.

## Deskrivadur
Yenaet e oa dre zour, ha seblantout a rae bezañ pourveziet gant kargerioù ront douget gant un eil soudard, enne ur gouriz war-dro 160 kartouchenn e endalc'h. War ul luc'hskeudenn all e weler ur soudard oc'h implijout ur c'harger fiñv stag ouzh an arm, ennañ un 20 kartouchenn bennak. Dianav eo kalibr ar munisionoù, a c'hallfe bezañ hervez ar mammennoù reoù 9 × 23 mm Steyr, 9 mm Parabellum, pe 8 × 18 mm Roth. 
Restr:Brzostrelka Hellriegel - 2.jpg|Un taol-arnodiñ eus an Hellriegel e miz Here 1915.
Restr:Brzostrelka Hellriegel - 3.jpg|Soudarded oc'h amprouiñ an Hellriegel. An hini a-gleiz a zo o tougen kargerioù en ur seurt sac'h pe voest savet a-ratozh.


## Er sevenadur
* An Hellriegel M1915 a c'haller implijout er c'hoari-video Battlefield 1.

## Daveennoù
Un drame vrai

***Un drame vrai*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1882.

## Istor
Da gentañ e voe embannet e *[[Le Gaulois]]* ar 6 a viz Eost 1882.

## An danevell
War ar maez, daou vreur a ra al lez da verc'h un amezeg. Hi a zibab an henañ. Eizhtez a-raok an eured, lazhet an danvez-pried gant un tenn fuzuilh. Ur bigrier zo bet tapet, met lezet da vont. E-kichen ar c'horf e oa un tamm paper ... .

## Liammoù
*Un drame vrai e Wikisource

## Notennoù
Clytolaema rubricauda

***Clytolaema rubricauda*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Clytolaema* an hini eo.

Anvet e voe *Trochilus rubricauda* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv.

## Annez

Brosezat eo ar spesad e gevred Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Clytolaema rubricauda'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Clytolaema rubricauda'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Le Condamné à mort (Maupassant)

***Le Condamné à mort*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1883.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e *[[Gil Blas]]* an 10 a viz Ebrel 1883, sinet *Maufrigneuse*.

Ne voe ket adembannet e dastumad ebet, evel an holl re all hogozik, a-raok embannannadur * Maupassant, contes et nouvelles*, Bibliothèque de la Pléiade e 1974.

## An danevell
Un den a lazh e wreg e Monaco, ha kondaonet eo d'ar marv.

## Liammoù
* Le Condamné à mort e Wikisource.

## Notennoù ha daveennoù
La Toux

**La Toux** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1883.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e Panurge an 23 a viz Genver 1883 , dediet da Armand Silvestre.
Baoule

Ar bobl **Baoule** (*Ba Ou li*) zo ur bobl eus Aod an Olifant, e-kreiz ar vro, en-dro da gêrioù Bouaké ha Yamoussoukro, anezho un 23 % eus ar boblañs (3 943 667 a dud), da lavarout eo pobl vuiañ ar vro dirak ar Bétés (da eil) hag ar Senoufos (da drede). Ur skourr eus ar bobl Akan int, a orin eus Ghana. Deuet int d'o bro nevez en , renet gant o rouanez Abla Pokou. Dont a rafe o anv, Baoulé, eus an aberzh graet gant ar rouanez Pokou, eus ur mab dezhi evit treuziñ ur stêr pa oant o tec'hel eus Ghana : *ba ou li* (marv eo ar bugel). Aet e oant neuze da chom entre ar stêrioù Bandama ha Comoé.
Emgann koad Belleau

**Emgann koad Belleau** (saozneg: *Battle of Belleau Wood*, alamaneg: *Schlacht im Wald von Belleau*) a voe stourmet etre ar 1añ hag ar 26 a viz Even 1918, e-pad argadenn hañv alaman ar C'hentañ Brezel-bed. An emgann a oa bet stourmet e-kichen Belleau, nepell diouzh ar stêr Marne e Bro-C'hall. 

En un tu e oa ar 2nd ha 3rd Division (renet gant ar Major Jeneral Omar Bundy) gant nerzhioù gall ha saoz. En tu all e oa un hollad unvezioù alaman eus an 237vet, 10vet, 197vet, 87vet, hag 28vet Divizionoù. An emgann feuls-taer a zo deuet da vezañ un elfenn diazez eus sevenadur, istor hag enorioù korfad an United States Marine Corps.
Notes d'un voyageur

***Notes d'un voyageur*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1884.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa er pemdezieg *[[Le Gaulois]]* ar 4 a viz C'hwevrer 1884.

## An danevell
Ur veaj en tren eus Marseille da Menton. 

## Notennoù ha daveennoù

.
Taekwondo

An **taekwondo** zo un arz brezel hag ur sport emgannañ deuet eus Korea. Implijet e vez kalz an taolioù-troad en taekwondo. Ijinet e oa bet er bloavezhioù 1940-1950 gant arzourien brezel eus Korea. Ar re-se a oa bet desket mat war arzoù brezel evel ar c'harate, arzoù brezel Sina (*kung fu*), ha war arzoù brezel hengounel Korea evel an taekkyeon, ar subak hag ar gwonbeop.

An aozadur koshañ o ren an taekwondo eo ar C'horea Taekwondo Association (KTA), savet e 1959 dre ur striv unvaniñ gant an nav skolioù arz brezel diazez (*kwan*) e Korea.

2012.9.18 제21회 국방부장관기 태권도대회 개막 Rep. of Korea MND Teakwondo Championship (8001603947).jpg|Krogad teakwondo e 2012
Div blac'h

**Div blac'h** zo un daolenn graet e 1894 gant al livourez c'hall Berthe Morisot. Miret eo an oberenn e Washington DC, er Phillips Collection.