open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nové Město

**Nové Město** (*kêr nevez* e tchekeg) a zo ur c'harter eus Praha, kêrbenn ar Republik Tchek. Krouet e voe diwar goulenn Charlez IV d'an 8 a viz Ebrel 1348. 

## Orin (mojenn)
Hervez ur vojenn e oa Charlez IV oc'h arvestiñ ouzh Praha asambles gant e lez, pa zeuas ur steredour da gemenn e vije tan-gwall e Malá  Strana hag e vije beuzet Staré Město. Embann a reas an impalaer e talc'hfe Praha da vezañ hag e tivizas lakaat sevel ur gêr nevez (**Nové Město**), e-lec'h ma oa kêriadennoù evel Rybnik. 

## Istor Nové Město
Diazezet e voe sevel ar c'harter diwar tri lec'h pennañ :
* Marc'had ar chatal (plasenn Charlez hiziv an deiz)
* Marc'had ar c'hezeg (plasenn Václav hiziv an deiz)
* Marc'had ar foenn (plasenn Senovazne hiziv an deiz)

En un doare poellek e voe savet Nové Město : hentoù pennañ ha marc'hadoù bras, hag a zeuas da vezañ plasennoù : plasenn Charlez, plasenn Václav ha plasenn Senovazne.

D'an 12 a viz C'hwevrer 1784 e teuas Nové Město da vezañ ul lodenn eus kêrbenn roueel Praha (*Královské hlavní město Praha*) asambles gant Staré Město, Hradcany ha Malá  Strana.

## Plasennoù ''Nové Město''
### Karlovo náměstí (Plasenn Charlez)
War blasenn vrasañ ar gêr nevez e veze aozet marc'had ar chatal. Da vare Charlez IV e voe staget gant sevel an ti-kêr nevez. Le marché au bétail occupait le plus grand emplacement de la nouvelle ville. Eno e c'hoarvezas kentañ difrenestriñ Praha e 1419.
Plasenn vrasañ ar Republik Tchek eo Karlovo náměstí, gant ur gorread a 80 550 m². 
Abaoe 1848 ez eo anvet *Karlovo náměstí *. A-fet melestradur emañ en arondisamant Praha 2.
Tro-dro d'ar blasenn ez eus meur a savadur istorel : iliz Sant Ignas, an ti-kêr, ti Faust (a vije e palez Mladotovský hervez ur vojenn brahat), pe c'hoazh palez Charitas. 

### Václavské náměstí (plasenn Václav)

Eil plasenn ar gêr nevez e oa hini marc'had ar c'hezeg. Ul liamm etre ar gêr gozh hag an hini nevez e oa. Lodenn uhelañ ar blasenn a oa bevennet gant porzh ar c'hezeg, ma veze marc'had. 

### Senovážné náměstí
Trede plasenn ar gêr nevez n'eo ket ken brudet hag an div all. En he c'hreiz emañ Tour Herri (Jindřišská věž). Nepell emañ ar sinagogenn.

## Notennoù


## Liamm diavaez
*  Nové Město e lec'hienn Archinfo
Concino Concini

**Concino Concini** (war-dro 1575 e Firenze - 24 a viz Ebrel 1617 e Pariz) a oa marichal Bro-C'hall, mignon d'ar rouanez Maria de' Medici. E levezon vras war mamm Loeiz XIII a voe kaoz d'e vuntr aozet gant kourtizaned ar roue.

## E vuhez
Eurediñ a reas gant Eleonora Dori, c'hoar-laezh Maria de' Medici, d'an 12 a viz Gouere 1601. 
Un den rok ha lorc'hus e oa hervez ar vrud. Displijout a rae d'ar roue Herri IV, pried Maria de' Medici. D'ar 4 a viz Mae 1610, dek deiz a-raok marv ar roue, e voe darbet da Concini bezañ lazhet pan eas tre e ti Breujoù Pariz gant e dog war e benn. 

Daoust ma oa kasaet koulz gant an noblañs ha gant ar bobl e oa ken kreñv e levezon, ha hini e wreg, war Maria de' Medici pa oa rejañtez, ma teuas a-benn da vezañ anvet marichal Bro-C'hall, da lakaat da skarzhañ ar c'hañseller Nicolas Brûlart de Sillery ha da reiñ ar garg a vinistr da Richelieu.

Ret e voe da Loeiz XIII irienniñ evit kaout an dizober eus Concini. Lakaat a reas ar baron Vitry da lazhañ anezhañ d'ar 24 a viz Ebrel 1617 e porzh palez al Louvre. E wreg a voe barnet evel sorserez ha devet e miz Gouere 1617. O madoù a voe roet da dug Luynes.
Iliz Itron Varia Týn

**Iliz Itron Varia Týn** (tchekeg : *Chrám Panny Marie před Týnem*) a zo un iliz c'hotek a zo er Republik Tchek, e Praha, e plasenn ar gêr gozh (tchekeg : *Staroměstské náměstí*), e karter Staré Město. 80 metrad uhelder eo kloc'hdi an iliz. Livadurioù gant Karel Škréta a zo enni. Meur a wech eo bet kempennet diavaez an iliz : e 1876-1895 hag ivez etre 1973 ha 1995. 

Savet eo bet e 1380 diwar ur steuñv gant an arkitektour gall Mazhev Arras gant sikour peter Parler, e lec'h ma oa un iliz roman eus ar IV kantved, hag a voe anezhi betek 1256.
 
Yann Rokycan a voe dilennet arc'heskob Iliz Hus enni e 1427.

Echuet e voe sevel an doenn e-tro 1450, da vare ren Jord Bohemia. An tourioù a voe echu e 1511 gant an arkitektour tchek Matěj Rejsek. E 1436 e voe savet an talbenn.

Ouzh ar pignon e weler ur c'halir aour. Un arouez eus an husourien eo. 

E 1626, da-heul emgann ar Menez Gwenn, e voe tapet an iliz gant ar gatoliked. Kizelladurioù Jord Podebrady hag ar c'halir a voe tennet, en o flas e voe lakaet ur skeudenn eus an Itron Varia. 

E 1619 e voe distrujet ar volz gant ar gurun, ha kempennet e voe en doare barok. Hiziv an deiz ez eo barok diabarzh an iliz. 

### Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Karel Škréta

**Karel Škréta Šotonovský ze Závořic**, anvet **Carolus Creten** ivez (1610 e Praha - 30 a viz Gouere 1674 e Praha), a oa ul livour barok tchek.

Soñjal a reer e teskas ar vicher gant unan eus mistri lez ar roue. E Saks hag en Italia e studias. Hervez A. Houbraken e livas poltredoù hag edo o chom e Roma asambles gant Willem Bouwer.
Dont a reas da vezañ ezel eus Bentvueghels gant al lesanv *Slagzwaart* pe *Slach-sweerd* Kelenner al livour prahat Johann Georg Heinsch (1640-1713) e vije bet..

Diwar 1638 edo o chom e Praha ma labouras war meur a stern-aoter, en iliz Sant Tomaz, hini Sant Stefan pe c'hoazh Iliz Itron Varia Týn.

## Notennoù
Sancho II

Meur a roue zo bet anvet **Sancho II**:

* Sancho II Navarra, lesanvet *Abarca* (935-994), Roue Navarra adal 970 betek 994, kont Aragon adal 972 betek e varv e 994.
* Sancho II Kastilha, roue Kastilha adal 1065 betek 1072.
* Sancho II Portugal, lesanvet * an Deol * (1207-1248), roue Portugal hag an Algarvoù adal 1233 betek 1248.

## Gwelet ivez
* Sancho
* Sancho Iañ
* Sancho III
Maria Ana de Bragança

**Gant an anv [[Maria Ana de Portugal]] e tegouezher amañ*.

**Maria Ana de Bragança**, pe **Mariana de Bragança**, zo anv meur a rouanez pe briñsez eus tiegezh Bragança, tiegezh roueel Portugal.

A-wechoù e vezont anvet Maria Ana de Portugal ivez, met an anv-se a c'halle bezañ roet 
*da bried roue Portugal, un divroadez anezhi, pe estrenez, peurvuiañ,
*d'ur briñsez portugalat aet da zimeziñ d'an estrenvro.

## Tud
* Maria Ana Francisca Josefa de Bragança (1736-1813), merc'h da José Iañ, infantez Portugal;
* Maria Ana Vitória Josefa de Bragança (1768-1888), merc'h da Maria Iañ Portugal, infantez Portugal;
* Maria Ana de Assunção de Bragança (1831-1897), merc'h vastard da Miguel Iañ;
* Maria Ana de Bragança (1843-1874), merc'h da Maria II, infantez Portugal, rouanez Sachsen; 
* Maria Ana de Bragança (1861-1942), merc'h da Miguel Iañ, infantez Portugal, dugez-veur Luksembourg;
* Maria Ana de Bragança (14 a viz Kerzu de 1887 - 14 a viz Kerzu 1887), merc'h da Carlos Iañ, infantez Portugal ganet-marv;
* Maria Ana de Bragança (1899-1971), merc'h d'ar roue Miguel II, infantez Portugal, priñsez Thurn ha Taxis.

### Poltredoù

Restr:MariaAnnasaxe.jpg| Maria Ana de Bragança (1843-1874), rouanez Sachsen.
File:MarieAnna.jpg|Maria Ana de Bragança (dugez-veur Luksembourg) (1861-1942).


## Pennadoù kar
*Maria Anna Aostria (1683–1754), rouanez Portugal
*Maria Isabel de Bragança
*Maria de Bragança
Sancho VII

**Sancho VII Sánchez** (1154 – 1234), lesanvet **Antso Azkarra** (*Sancho kreñv*) en euskareg hag *el Fuerte* e spagnoleg, a oa roue Navarra adalek 1194 betek e varv. 
Hervez an istorour Luis del Campo, a studias e relegoù, e vije bet kement ha 2,23 m dezhañ.
Sancho

**Sancho** zo un anv-bihan spagnolek, deuet diwar an anv-gwan latin *sanctus* : "sant". 

## Yezhoù all
* *Sanche* e galleg,
* *Antso* en euskareg, 
* *Sans* e gaskoneg,
* *Sanç* e katalaneg, 
* *Sanctius* e latin.

## Anv-tiegezh
* Diwar Sancho eo savet an anv-tiegezh Sánchez.

## Anv-bihan
### Rouaned, duged, konted
*Sancho Garcés, anv meur a zen

#### [[Aragon]]
*Sancho Ramírez de Aragón, pe Sancho Iañ Aragon

#### [[Gwaskogn]]
*Sancho Iañ Gwaskogn
*Sancho II Gwaskogn
*Sancho III Gwaskogn
*Sancho IV Gwaskogn
*Sancho V Gwaskogn
*Sancho VI Gwaskogn

#### [[Kastilha]]
* Sancho Kastilha, anv meur a roue
* Sancho García, kont Kastilha

#### [[rouantelezh León|León]]
* Sancho Alfónsez

#### [[Mallorca]]
* Sancho Iañ Mallorca

#### 
* Sancho Iañ Navarra (905-925)
* Sancho II Navarra (970-994)
* Sancho III Navarra *el Mayor* (1005-1035)
* Sancho IV Navarra *el de Peñalén* (1054-1076)
* Sancho V Navarra 
* Sancho VI 
* Sancho VII
* Sancho Garcés de Navarra

#### 
* Sancho Portugal, anv daou roue

#### [[Provañs]]
*Sancho (kont Provañs) (1161–1223), kont Cerdanya adal 1168, kont Provañs adal 1181 betek 1185, ha kont Roussillon adalek 1185. Mab yaouankañ ar c'hont Raymond Berengar IV Barcelona hag ar rouanez Petronilla Aragón.

### Tud all
*Sancho de Ávila (1523 Ávila - 1583 Lisboa) jeneral spagnol.
**Sanchuelo*, lesanv Abd al-Rahman, ministr kalif Cordoba.

*Vicente Sancho (1784-1960), jeneral ha politikour spagnol.

## Lennegezh
*Sancho Panza er romant El Quijote gant Miguel de Cervantes.

## Lec'hioù
*Puebla de Sancho Pérez e Spagn, e proviñs Badajoz, e kumuniezh emren Estremadura.
*Enez Sancho, enezennig er Meurvor Indian, e-kichen aod kreisteiz enez vras Republik Maoris.

*Blascosancho,  e proviñs Ávila,
*Sanchorreja, e proviñs Ávila
*Solosancho, e proviñs Ávila.

## Pennadoù kar
* Sancho Iañ
* Sancho II
* Sancho III
* Sancho IV
* Sancho V
* Sancho VI
* Sanche
* Sánchez
* Sancha
Matěj Rejsek

**Matěj Rejsek** (e-tro 1445 e Prostějov -1añ a viz Gouere 1506 e Praha) a oa ul lenneg, prederour hag arkitektour gotek tchek. Anavezet eo ivez gant an anv **Matyáš Rejsek**.

; Oberennoù:
* Tour Poultr Praha (tchekeg : *Prašná brána*) 
* Lodenn uhelañ triforium ha bolz chantele Ilizi Santez Barbara e Kutná Hora
* Stel en Iliz Itron Varia Týn
* Kadorioù-prezeg e Kaňk hag e Rakovník

## Liamm diavaez
* Pennad saoznek diwar e benn e lec'hienn 57 den eus Kreiz Bohemia
Sancho VI

**Sancho VI ar Fur** (1133? - 1194) a oa roue Pamplona (1150-1194) a-raok kemmañ e didl en roue Navarra. Mab e oa da García Ramírez de Navarra ha d'e bried kentañ Margarita de l'Aigle. 
Bec'h en doe gant ar rouantelezhioù amezek, Kastilha hag Aragón.

## E ren

E Gouhere 1191 en em gavas rouaned Navarra hag Aragon en Tarazona a-benn ar fin evit kadarnaat o mignoniezh. Met klask a reas chom hep enebiñ ouzh roue kastilha, ha ne gemeras ket perzh e *[[Kevre Huesca]]* (savet gant Alfonso II Aragon, Alfonso IX León ha Sancho Iañ Portugal) a-enep Alfonso VIII Kastilha.

Mervel a reas Sancho VI e Mezheven 1194, ha beziet en iliz-veur Pamplona.

## Dimeziñ ha bugale
E Mezheven 1157 e timezas e Carrión de los Condes (Proviñs Palencia) gant Sancha Kastilha ha Barcelona, merc'h d'ar roue Alfonso VII León ha Kastilha ha d'e bried kentañ, Berenguela Barcelona. C'hwec'h bugel o doe:

* Berenguela (war-dro 1165-1230), dimezet e 1191 da Richarzh Iañ (Bro-Saoz), roue Bro-Saoz.
* Sancho VII (1170-1234), roue Navarra (1194-1234).
* Blanca (1177-1229), dimezet da Teobald III Champagn, mamm d'ar roue Teobald Iañ Navarra.
* Fernando (? – 1207)
* Teresa ha Constanza, marvet en-yaouank

## Levrlennadur
* Martín Duque, Ángel J. "Sancho VI el Sabio y el Fuero de Vitoria", *Príncipe de Viana*, Año 63, nº 227, 2002.
* Álvarez Palenzuela, Vicente Ángel, "Historia general de España y América" (tomo IV), y otros. Rialp, 1984.

## Pennad kar
*Sancho
America

## Istor
America eo an anv kentañ, e latin, roet da Amerika, ar c'hevandir etre Azia hag Europa. An anv-se a voe roet gant Martin Waldseemüller ha lenneien all bodet e Saint-Dié, e Loren, gant dug Loren, pa rankent neveziñ *Douaroniezh*, oberenn Ptolemaios.

Dont a ra an anv *America* eus hini ar merdeour Amerigo Vespucci, eus Firenze.
Gwregel e oa anvioù an holl gevandiroù.
 
Goude-se e voe kemeret an anv e saozneg da envel kevredad Stadoù-Unanet Amerika.

## Lec'hanvadurezh
### 
*America (Izelvroioù)

###### 
*America (Illinois)
*America (Oklahoma)

## Lennegezh
**America*, ur varzhoneg gant Allen Ginsberg
**America*, ur varzhoneg gant Walt Whitman en e zastumad *[[Leaves of Grass]]*

## Kanaouennoù
* *[[America The Beautiful]]*, kanaouenn stadunanat
* *[[America (West Side Story)|America]]*, kan eus ar film *[[West Side Story]]*, savet gant Leonard Bernstein
* *[[God Bless America]]*, ur ganaouenn vrogar stadunatat

## Pladennoù
* **, gant Johnny Cash.

## Pennadoù kar
*Amerika (disheñvelout)
*América
América

**América** eo anv portugalek ha spagnolek Amerika, ar c'hevandir, ha hini meur a lec'h. 

## Lec'hanvadurezh
### 
*América (proviñs Buenos Aires)

### 
*Nova América — e Goiás
*Nova América da Colina

### 
* La América, kumun e Medellín

###### 
* América (Tamaulipas) 
* América II, en Tamaulipas

## Lennegezh
**América*, anv gallek ar romant saoznek The Tortilla Curtain (1995), gant T. C. Boyle, loreet gant ar Priz Médicis estren e 1997.
 
## Pennadoù kar
* America
* Americano
* Amerika (disheñvelout)
* Amerigo Vespucci
Fouquet's

**Fouquet's** zo anv teir ostaleri-mondianed e Bro-C'hall, e Pariz, Cannes, hag e Toloza (digoret e 2007), perc'hennet gant Lucien Barrière, ur stroll arc'hantel. Brudetoc'h eo hini Pariz. 

Brud vrasoc'h zo deuet da ostaleri Pariz abalamour d'ar fest a voe aozet eno d'ar 6 a viz Mae 2007 da 20e30 pan eas Nicolas Sarkozy di gant e diegezh ha mignoned goude ma voe embannet e oa bet trec'h e dilennadeg prezidant Bro-C'hall. Diwar-benn an darvoud-se ez eus bet skrivet ul levr, *La Nuit du Fouquet's*, gant ar c'hazetennerezed gall Ariane Chemin ha Judith Perrignon ma tisplegont piv a oa eno ha petra a c'hoarvezas.
Amerika (disheñvelout)

**Amerika** zo un anv brezhonek, alamanek, izelvroek ha kavout a reer anezhañ e meur a yezh all c'hoazh; hini ar c'hevandir Amerika eo, pe, dre verrdro, pe en doare hengounel evit Stadoù-Unanet Amerika; ha hini meur a dra all a c'hall bezañ ivez.

## Lec'hanvadurezh
* Amerika (Saks), ur gêr en Alamagn
* Amerika (Drenthe), ur gêriadenn en Izelvroioù

## Istor
*Amerika Bomber, ur raktres alaman, da vare an Eil brezel-bed, da ober ur vombezenn he dije tizhet SUA. 

## Lennegezh
*Amerika, ur romant alamanek, gant Franz Kafka e 1927;
*Kenavo Amerika, ur romant brezhonek gant Jakez Konan. 

## Pennadoù kar
*Amerikan
*America
*América
Labous ar Wirionez ha Marvailhoù all

***Labous ar Wirionez ha Marvailhoù all*** zo un dastumad seizh kontadenn dastumet e Bro-Leon gant Troude (1803-1885) ha Milin (1822-1895), hag adembannet gant Skridoù Breizh e 1950 dre ma oa deuet e-maez e 1870 da gentañ-penn, *Ar Marvailler brezounek pe marvaillou brezounek dastumet gant ar C'horonal* an anv anezhañ d'ar choulz-se. Ne voe kemmet takenn en destenn orin gant Roparz Hemon, panevet he lakaat en doare-skrivañ peurunvan.

Eizh tresadenn gant Zavier Langleiz — hini pajenn gentañ ar golo en o zouez — a deu da skeudennaouiñ pep marvailh (pajennoù 19, 55, 85, 103, 145, 157 ha 173).

## Ar c'hontadennoù
# *Labous ar Wirionez*, pajennoù 7-33.*. 
# *Barvouskenn ar roue Fortunatus*, 35-68. Adembannet gant [[Aber]] e 2016. 
# *Yann e vazh houarn*, 69-92,
# *Ar c'hilhog aour, ar yar arc'hant hag an delienn eus al lore a gan*, 93-129.
# *Ar c'horf hep ene*, zo embannet div wech el levr: 131-145 (skrivet 129 en taol kentañ, ha diglok) ha 131-150 en eil skrid,
# *Kristof*, 151-170,
# *An diaoul o tont da Vrest'', 171-175.

## Doare da gontañ
Kontet eo ar marvailhoù en amzer-dremenet strizh, mesket gant an amzer-vremañ er memes frazenn a-wechoù, hervez doare ar marvailhoù. Alies ivez e weler implij an anv-verb danevelliñ hag ar frazennoù hep verb.

## Notennoù ha daveennoù
Korn Afrika

**Korn Afrika** zo ur rannved e reter Afrika. En em ledañ a ra war 2 vilion a km². Bevennet eo er biz gant ar Mor Ruz, er reter gant Mor Arabia, er gevred gant Meurvor Indez, er c'hornôg gant Kenya, Susoudan ha Soudan. E **korn Afrika** emañ Eritrea, Etiopia, Djibouti ha Somalia. War-dro 100 milion a dud a vev ennañ.
Lez-kastizañ Etrebroadel

Al **Lez-kastizañ Etrebroadel** (saozneg : **International Criminal Court**, **ICC**) a zo ul lez-kastizañ peurbadus ma varner an dud tamallet a vezañ graet torfedoù-brezel, torfedoù a-enep Mab-den pe gouennlazhoù.

Da-heul Emvod diplomatelezh kannaded-veur ABU e voe sinet Statud Roma, ma oa raktreset krouiñ al Lez-kastizañ, d'ar 17 a viz Gouere 1998. D'ar 1añ a viz Gouere 2002 e voe krouet al Lez-kastizañ ez-ofisiel. E Den Haag (Izelvroioù) emañ sez al Lez-varn, met ar prosezoù a c'hall bezañ aozet forzh pelec'h.

E miz Gouere 2011 e oa bet peurwiriekaet Statud Roma gant 116 Stad (193 Stad a zo anavezet gant ABU), ar pezh a dalvez e tegemeront aotrouniezh al Lez-kastizañ. 35 Stad (SUA ha Rusia en o zouez) o deus sinet ar Statud, met n'eo ket bet peurwiriekaet ganto. Stadoù zo evel Sina pe India a zo savet a-enep al lez-kastizañ, ha n'o deus ket sinet ar Statud. 
Hiziv an deiz ez eus bet aozet 6 enklask gant al Lez-kastizañ : Ouganda, Republik Demokratel Kongo, Republik Kreizafrika, Darfour (Soudan), Republik Kenya ha Libya. En holl ez eus bet tamallet 16 den : seizh anezho a zo war dec'h, daou anezho a zo marv (pe lakaet da varv), pevar anezho a zo bac'het ha tri anezho a zo en em ginniget o-unan dirak al Lez-varn. 
D'ar 26 a viz Genver 2009 e krogas prosez ar c'hongolad Thomas Lubanga, tamallet abalamour d'e dorfedoù-brezel. Ar prosez kentañ aozet gant al Lez eo. 

## Izili

D'an 22 a viz Even 2011 e oa 116 Stad ezel eus al Lez-kastizañ :
* **[[Europa]]**: Alamagn, Albania, Andorra, Aostria, Belgia, Bosnia-ha-Herzegovina, Bulgaria, Kroatia, Republik Kiprenez, Danmark, Spagn, Estonia, Finland, Frañs, Gres, Hungaria, Iwerzhon, Island, Italia, Jorjia, Latvia, Liechtenstein, Lituania, Luksembourg, Republik Makedonia, Malta, Montenegro, Moldavia, Norvegia, Izelvroioù, Polonia, Portugal, Republik Tchek, Roumania, Rouantelezh-Unanet, San Marino, Serbia, Slovakia, Slovenia, Sveden, Suis

* **[[Afrika]]**: Suafrika, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Republik Kreizafrika, Kongo, Komorez, Djibouti, Gabon, Gambia, Ghana, Ginea, Kenya, Lesotho, Liberia, Madagaskar, Malawi, Mali, Maoris, Namibia, Niger, Nigeria, Ouganda, Republik Demokratel Kongo, Senegal, Sechelez, Sierra Leone, Tanzania, Tchad, Tunizia, Zambia.

* **[[Amerika]]**: Antigua ha Barbuda, Arc'hantina, Barbados, Belize, Bolivia, Brazil, Kanada, Chile, Kolombia, Costa Rica, Dominika, Ecuador, Grenada, Guyana, Honduras, Mec'hiko, Panama, Paraguay, Perou, Republik Dominikan, Saint Kitts ha Nevis, Santez-Lusia, Sant Visant hag an Inizi Granadinas, Surinam, Trinidad ha Tobago, Uruguay, Venezuela

* **[[Azia]]**: Afghanistan, Bangladesh, Kambodja, Republik Korea, Japan, Jordania, Mongolia, Tadjikistan

***[[Okeania]]**: Aostralia, Fidji, Inizi Cook, Inizi Marshall, Nauru, Zeland-Nevez, Samoa, Timor-Leste

## Notennoù

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Freiburg im Breisgau

:   *Evit sterioù all ar ger *'Freiburg**, gwelit ivez ar pennad [[Freiburg]].''
<hr>


**Freiburg im Breisgau*', pe *Freiburg* ent-berr, zo ur gêr e stad [[Baden-Württemberg]] en [[Alamagn]]. Kreizenn istorel tolead [[Breisgau]] eo. Poblet e oa gant 224 191 a annezidi e dibenn [[2010]].

Emañ Freiburg war dreuzoù ar [[Schwarzwald]] (ar "C'hoad Du") ha n'emañ ket pell diouzh harzoù ar [[Bro-C'hall|Stad C'hall]] ha [[Suis]]. Ur [[skol-veur]] anavezet zo eno, *Skol-veur Albert Ludwig* pe *Skol-veur Freiburg''. Savet e voe ar skol-veur-se e 1457 gant an arc'hdug Albrecht VI, hag an eil skol-veur e oa neuze, goude hini Vienna, er broioù a oa en Impalaeriezh an Habsbourged. Etre 1945 ha savidigezh al Land Baden-Württemberg e miz Ebrel 1952 e oa Freiburg im Breisgau kêr-benn al Land anvet Baden.

## Skeudennoù


Freiburg-Muenster-22-Suedseite-2007-gje.jpg
Freiburg-vom Muensterturm-20-Markt-2007-gje.jpg
Freiburg-Muensterplatz-Markt-24-Floristik-2007-gje.jpg
Freiburg-Historisches Kaufhaus-10-2007-gje.jpg
Freiburg-Kollegiengebaeude-10-2009-gje.jpg
Freiburg-Kollegiengebaeude-14-Homeros-2009-gje.jpg
Freiburg-Institut fuer Ethik und Geschichte der Medizin-04-2009-gje.jpg
Freiburg-Theater-02-2009-gje.jpg
Freiburg-Verbindungshaus-02-2009-gje.jpg
Freiburg-Werthmannstr-06-Nr8-2009-gje.jpg


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Ti an douristed
Evnetaer

Un **evnetaer** zo un den hag ac'h a da **evneta** (pe *labouseta*). 
Er Grennamzer e veze doñvaet falc'huned da vont gante da evneta, un arz zoken e oa ar falc'hunerezh. 

## Tud

*Herri an Evnetaer (876-936), impalaer Alamagn.

## Oberennoù
**L’Oiſeleur, l’Autour & l’Aloüette*, fablenn c'hallek gant Jean de La Fontaine
**Papageno* zo un evnetaer, er c'hoarigan Die Zauberflöte, gant Mozart, hag a gan: "Der Vogelfänger bin ich ja".

## Pennadoù kar
*Fowler
*Vogeler
Fowler

**Fowler** zo un anv-tiegezh saoznek, hag a dalv kement hag * [[evnetaer]] * hag a gaver ivez evel anv-lec'h. 

## Tud

### Ganet goude 1800
* Joseph S. Fowler (1820&ndash;1902), politikour stadunanat
* Sir Robert Fowler (1828–1891), Lord Mayor Londrez
* Henry Fowler (1830&ndash;1911), politikour saoz, 
* Charles Henry Fowler (1837&ndash;1908)
* C. Hodgson Fowler (1840&ndash;1910)
* William Weekes Fowler (1849–1923)
* Frank Fowler (1852&ndash;1910),
* Charles N. Fowler (1852&ndash;1932), politikour stadunanat
* Henry Watson Fowler (1858&mdash;1933), skolaer saoz, geriadurour ha yezhadurour, 
* Edmund John Fowler (1861&ndash;1926)
* Frank Oliver Fowler (1861&ndash;1945), politikour kanadian e Manitoba, maer Winnipeg
* John Edgar Fowler (1866&ndash;1930), politikour stadunanat
* Alfred Fowler (1868&ndash;1940)
* Sir Henry Fowler, (1870&mdash;1938)
* Francis George Fowler (1871&ndash;1918)
* Henry Weed Fowler (1878&ndash;1965)
* Lilian Fowler (1886&ndash;1954), politikour aostralian
* Ralph H. Fowler (1889&ndash;1944)

* Henry Fowler (died 1896), muntrer
* George William Fowler (1859&ndash;1924) politikour kanadian

### Ganet goude  1900
* David Fowler (matematikour) (1937&ndash;2004), istorour ar matematik
* Hedley Fowler (1917), aerloman saoz eus an RAF a dec'has eus Kastell Colditz 
* Henry H. Fowler (1908&ndash;2000), politikour stadunanat
* James Bonard Fowler (1900&ndash;), ofiser stadunanat a lazhas an emsaver Jummie Lee Jackson
* Norman Fowler (1938), politikour saoz (Lord Fowler)
* Thomas W. Fowler (1921&ndash;1944)
* Tillie K. Fowler (1942&ndash;2005), politikour stadunanat
* William Alfred Fowler (1911&ndash;1995),
* Wyche Fowler (born 1940), politikour stadunanat ha diplomat

### Ganet goude  1950
* Karen Joy Fowler (ganet e 1950), skrivagnerez stadunanat
* Tom Fowler (soner) (1951), soner stadunanat
* Christopher Fowler (1953), skrivagner saoz
* Don Paul Fowler (1953&ndash;1999), lenneg saoz
* Kevin Spacey (pe "Kevin Fowler", 1959), aktour stadunanat
* Bernard Fowler ("Royland Bernard Fowler", 1959), kaner ha sonaozer stadunanat, 
* Ally Fowler (1961), aktourez aostralian
* Brian Fowler (1962), marc'hhouarner nevezzelandat
* Simon Fowler (1965), soner saoz
* Donnie Fowler (1967), emsaver stadunanat
* Pete Fowler (1969), skeudennaouer kembreat

## Lec'hioù
###### 
Kêrioù pe kêriadennoù:
*Fowler, California, 
*Fowler, Colorado, 
*Fowler, Illinois, 
*Fowler, Indiana, 
*Fowler, Kansas, 
*Fowler, Michigan, 
*Fowler, New York, 
*Fowler, Oklahoma.
Ur stêr:
* Fowler River e New Hampshire

## Gwelet ivez
* Charles Fowler
* Henry Fowler
* John Fowler
* Tom Fowler
* James Fowler
Lez-varn Etrebroadel

Al **Lez-varn Etrebroadel** (**Cour Internationale de Justice** e galleg pe **International Court of Justice** e saozneg) a zo ul lez-varn bet krouet e mennad 92 karta ar Broadoù Unanet. E Den Haag (Izelvroioù) emañ he sez. Krouet eo bet e 1946, da gemer lec'h al Lez-varn etrebroadel peurbadus a oa bet aozet gant Kevread ar Broadoù. Ar galleg hag ar saozneg eo an div yezh ofisiel implijet el lez-varn. Unan eus c'hwec'h aozadur pennañ ABU eo, hag an hini nemetañ a denn d'ar justis. Un aozadur peurbadus eo, ennañ 15 barner (dilennet evit 9 bloaz). Dilennet e vezont gant dileuridi an Emvod Meur hag izili ar C'huzul Surentez. 
Palioù al lez-varn eo ober war-dro ar c'hudennoù gwirel kinniget gant ar Stadoù, hag ivez embann he savboent diwar-benn kudennoù gwirel kinniget gant aozadurioù hag ajañsoù a zo grataet gant Emvod Meur ABU.

## Aozadur al lez-varn

Dizalc'hiezh, diduegezh ha barregezh a ya d'ober perzhioù al Lez-varn :

* **pennaenn dizalc'hiezh :** dasparzh reizh ar varnerien etre kevandirioù (Afrika : 3, Amerika latin : 2, Europar ar C'hornôg ha Norzhamerika : 5, Europa ar Reter : 2, Azia : 3 ; ur barner dre Stad d'ar muiañ). Ur gevrenn a c'hall dibab ur barner *ad hoc* pa gaver ur barner eus ar memes bro el Lez-varn. 
* **pennaenn unaniezh**: dre vras e vez bodet al lez-varn en he fezh. Abaoe reizhadenn 1975 e c'haller aozañ kambroù enno 3 barner. Degemeret e voe an diferadoù gant brasañniver ar varnerien vezant. Sinet hag arguzet eo an diferadoù. Degemeret e vez an mennozhioù disheñvel (war an doare ma varn al Lez-varn) hag hiniennel (war abeg an diferadoù). 
* **gwarez ar varnerien :** tennet e vez e garg digant ur barner nemet ma'z eo a-unvouezh ar varnerien all. 
* **diduegezh :** izili ar Lez-varn ne c'hallont kavout tamm labour ebet all, ha ne c'hallont ket kemer perzh e diskoulmañ aferioù o doa kemeret perzh enno a-raok, e forzh pe vod e vefe.

### Izili
Roll izili al Lez-varn (miz Even 2010):

Disoc'hoù an dilennadeg diwezhañ (6 a viz Du 2008) :

* Ronny Abraham hag Awn Shawkat Al-Khasawneh a voe dilennet en-dro. Dileuridi nevez : Christopher Greenwood, Antônio Augusto Cançado Trindade hag Abdulqawi Yusuf.
* Sayeman Bula-Bula (Republik Demokratek Kongo), Miriam Defensor-Santiago (Filipinez) ha Maurice Kamto (Kameroun) ne voent ket dilennet. An tri barner nevezdilennet a gemeras plas Rosalyn Higgins, Gonzalo Parra Aranguren ha Raymond Ranjeva.

## Notennoù

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Roll kêrioù ar Republik Tchek

Roll kêrioù (statutární město e tchekeg) pennañ ar Republik Tchek.

## Roll kêrioù (''statutární město'' e [[tchekeg]])


## Gwelout ivez rolloù kumunioù
* Roll kumunioù ar Republik Tchek: A - I
* Roll kumunioù ar Republik Tchek: J - M
* Roll kumunioù ar Republik Tchek: N - Ř
* Roll kumunioù ar Republik Tchek: S - Ž

## Notenn

## Liammoù diavaez
* [Roll ofisiel](https://web.archive.org/web/20091216184255/http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ciselnik_obci_(cisob))
* Kartenn
Sancho V

**Sancho V** zo anv daou roue:
*Sancho V Navarra, roue Navarra,
*Sancho V Gwaskogn, pe Sancho V Sánchez, kont Gwaskogn.
Die Zauberflöte

**Die Zauberflöte** (*ar fleüt hud*) zo ur c'hoarigan alamanek, gant Wolfgang Amadeus Mozart e 1791, ar skrid gant Emanuel Schikaneder.
Sancho V Navarra

**Sancho Ramírez** zo anavezet ivez evel ar roue **Sancho V Navarra** ha **Sancho Iañ Aragon** (war-dro 1043 – 1094), a oa mab da Ramiro Iañ Aragon ha Gisberga. 

E 1063 e renas en Aragon war-lerc'h e dad. En 1076 e teujod d'e gerc'hat da ren e Pamplona, ma voe anvet eno **Sancho V Pamplona**.

Gantañ en em astennas rouantelezh Aragon war-du ar c'hreisteiz, a-hed ar stêrioù Ebro, Cinca ha Gállego, diwar-goust ar rouantelezhioù taifa, a lakeas da baeañ truajoù. 

## Pennad kar
*Sancho
Sancho V Gwaskogn

**Sancho V Gwaskogn**, pe **Sancho V Sánchez ** (*Antso Sancion* en euskareg, *Sans Sancion* e gwaskoneg, *Sanche Sancion* e galleg, *Sancho Sanción* e spagnoleg ), marvet war-dro 961, a oa dug Gwaskogn adal marv e dad Sancho IV Gwaskogn, etre 950 ha 955, betek e varv. Mab bastard e oa, divugel ouzhpenn. 

E vreur Gwilherm Iañ Gwaskogn an hini a renas war e lerc'h.

## Pennadoù kar
*Sancho VI Gwaskogn

## Levrlennadur
*Higounet, Charles. *Bordeaux pendant le Haut Moyen-Age*. Bordeaux, 1963. 
*Lewis, Archibald R. *The Development of Southern French and Catalan Society, 718–1050*. University of Texas Press: Austin, 1965. 
*Zurita, Gerónimo. *Anales de la Corona de Aragón I*. Edited by Antonio Ubieto Arteta and Desamparados Pérez Soler. Valencia: 1967.
Skol-Uhel Kenwerzh Roazhon

**Rennes School of Business** a zo ur Skol Vras kenwerzh diazezet e Roazhon, kêr-benn Breizh, e Bro-C'hall. Dindan anv *Skol Uhel ar C'henwerzh* (pe *École supérieure de commerce de Rennes* e galleg) e oa bet RSB skol kenwerzh kentañ Bro-C'hall.

## An Istor

Rennes School of Business, diazezet e 1990, zo ur skol genwerzh troet war an enklask ha lec'hiet e Roazhon. A-feur ma oa bet diorroet ar skol e oa bet brasaet e savadurioù, gant digoradur ar savadur 2 e 2010, ar savadur 3 e 2014 hag ar savadur 4 e 2017. E miz Gwengolo 2021, digoret eo bet ur c'hampus nevez e Pariz.

Ur skol genwerzh etrevroadel eo Rennes School of Business: an hanter eus ar studierien ha 85% eus ar gelennerien a zo o tont eus an estrenvro. Ouzhpenn 100 broadelezh a zo war ar c'hampus. An darn vrasañ eus ar c'hentelioù a zo roet e saozneg.
*1990 - Krouidigezh *Skol Uhel ar C'henwerzh* e Roazhon (ESK Roazhon).
*1996 - Ezel eo ESK Roazhon eus European Foundation for Management Development (EFMD).
*1998 – Ezel eo ESK Roazhon eus Kuzuliadeg ar Skolioù Bras.
*2004 – Deuet war wel eus ar Master of Science
*2004 - Lakaet eo war-sav ar program Bachelor
*2007 - Dont a ra ar skol da vezañ *ESC Rennes School of Business*
*2010 - Digoradur un eil kampus e Roazhon
*2012 - Akreditadur AACSB
*2013 - Akreditadur AMBA
*2014 – Sinet eo bet ar garta Ya d'ar brezhoneg
*2016 - Adanveet eo ar skol *Rennes School of Business*
*2017 - Digoradur ur c'hampus annez evit ar studierien etrevroadel
*2019 - Krouidigezh Kador ar Geopolitikerezh
*2020 - Krouidigezh Karg gouarnerezh ar siber-riskloù
*2021 - Digoradur ur c'hampus nevez e Pariz

## An Enklask
### Programmoù enklask
* Kinnig a ra Roazhon ar programmoù enklask-mañ :
* MPhil ha doktorelezh (programmoù leunamzer e Roazhon, Frañs, e kenlabour gant Skol-veur Dublin ha Skol-veur Amsterdam)
* Doctor of Business Administration (DBA) (programm darnamzer evit ar sternerien e Sina, Brazil hag e Frañs).
* Aozet eo ar programm Global DBA e kenlabour gant School of Economics and Management eus Skol-veur ar Post hag ar Pellgehentiñ e Beijing e Sina hag (evit ar rakDBA) gant Fundação Getulio Vargas e Rio de Janeiro, e Brazil.

### An enklask e Rennes SB a vez aozet e:
* Al labourva enklask a skoazell ar glaskerien hag a aoz an obererezhioù enklask.
* Ar programm doktorelezh evit prientiñ ar studierien e-pad respetad an enklask.
* Kreizenn Unframed Thinking (CUT), kentañ Ensavadur Studioù araokaet lañset en ur skol kenwerzh.

### 5 kreizenn enklask a labour war sujedoù a-vremañ.
* Gounezvouederezh (AGR)
* Embregerezhioù sturiet gant an IA (AI)
* Merañ ar chadenn pourchas glas, niverel ha troet war ar goulenn (G3M)
* Adsoñjal en aozadur an amzer-da-zont (RTO)
* Marc'hadoù arc'hant ha disoc'hoù an embregerezhioù (FMCO)

## Ur Ment etrevroadel
* 85% eus ar gelennerien hag 1 studier diwar 2 zo a orin n'int ket gall
* 100 broadelezh a zo war ar c'hampus
* Programmoù kelennet e saozneg
* Kevredigezh an Alumni : Kevredigezh Alumni RSB a genlabour a-dost gant embregerezhioù etrevroadel a-drugarez da rouedad ar skolidi kozh (ouzhpenn 25 000 a izili e ouzhpenn 100 bro !).

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofosiel
Skolioù kenwerzh e Breizh

Stummadurioù a bep seurt a zo e Breizh evit studiañ ar c'henwerzh, ar management hag ar merañ. Skolioù prevez a zo, skolioù-meur publik a zo ivez.

## Ar BTU hag an ESA
Meur a breou teknikour uhel a denn ar c'henwerzh (*BTS* e galleg). Ensavadurioù skol-veur a deknologiezh (ESA) a zo ivez (*IUT* e galleg).

## Skolioù kenwerzh
Bep skol kenwerzh he deus he diplom dezhi. Lod anezho a zo e-barzh ur genstrivadeg boutin.
### Ar skolioù goude ar vachelouriezh
Ar stummadurioù-mañ e tri bloaz a zo anvet « bachelor » (ul live angl-ha-saoz heñvel d'an aotreegezh). Tuta a reont dre ur genstrivadeg goude ar vachelouriezh. 
* EGC Bretagne e Sant Maloù
* Skol atantel kenwerzh e Naoned, a zo e-barzh strollad Audencia

Bez zo ivez tu ober ur stummadur bak+5 e Naoned gant an ISEG Group (Institut Supérieur Européen de Gestion), dre ar genstrivadeg PRISM. ISEG a zo ur skol c'hall eus Pariz he doa digoret meur a skol all er bloavezhioù 80, en o zouez unan e Naoned e 1989. Memestra gant IDRAC, ur skol c'hall hag he deus meur a lec'hioù, en o zouez unan e Naoned (kenstrivadeg TEAM).

Skolioù all o deus o amprouennoù degemer dezho :
* IPAG (*Institut de préparation à l'administration et à la gestion *), Master 2, bak+5
* ISEG Marketing & Communication School (bak+5), meur a lec'hienn a zo e Bro-C'hall, unan a zo e Naoned
* ISEG Finance School (bak+5), meur a lec'hienn a zo e Bro-C'hall, unan a zo e Naoned

### Goude ur c'hlas prientiñ
Degemer eo an studierien dre ur genstrivadeg, peurliesañ goude ur c'hlas prientiñ armerzhel ha kenwerzhel. Ur genstrivadeg BCe (*Banque commune d'épreuves*) a zo boutin da skolioù uhel kenwerzh Breizh (Audencia, ESC Roazhon, Skol Kenwerzh Breizh Brest), ha kalz skolioù kenwerzh all e Bro-C'hall : ESSEC, HEC Paris, ESCP Business School, EM Lyon, EDHEC, Grenoble EM, Toulouse Business School, Skema Business School... Ur genstrivadeg all a zo, Ecricome, e lec'h n'eus skol vreizhat ebet, kavout a reer Neoma Business School, Kedge Business School...

### Ar stummadur dibaouez
Reiñ a reont ivez ar skolioù-mañ masteroù arbennikaet pe MBAoù.

## Ar Skol-Veur
Tu zo ober studioù kenwerzh, management ha merañ er skol-veur, e framm un diplom skol-veur a deknologiezh (DSD, e galleg *DUT*), un aotreegezh, ur master, e-barzh ensavadurioù merañ embregerezhioù (*IAE* e galleg).
Roll ar skolioù ijinourien e Breizh

Setu roll ar skolioù ijinourien e Breizh, anavezet o diplomoù gant ministrerezh gall an deskadurezh uhel hag an enklaskerezh.

Ret eo menegiñ ivez Skol ar studioù uhel er yec'hed foran e kampus Keryann, e Roazhon.
Petronia

**Petronia** zo un anv latin, diwar an anv Petronius.
*anv ar Gens Petronia, tiegezh uhel e Henroma, 
**al Lex Petronia, pe * lex Petronia de servis *, ul lezenn roman diwar-benn ar sklaved; 
*Petronia (pried Vitellius), c'hoar da b-Publius Petronius, ha pried an impalaer roman Vitellius, a addimezas da c'h-Gnaeus Cornelius Dolabella goude marv he fried kentañ;
*ur ouenn evned, sellout ouzh Petronia (evn)
Vitellius

**Vitellius**, pe * Aulus Vitellius Germanicus Imperator Augustus* (15 - 69) a oa un impalaer roman a renas eus Ebrel da Gerzu 69, *bloavezh ar pevar impalaer*. Lazhet e voe gant un engroez ha taolet er stêr Tiber. 

Dimezet e oa gant Petronia, c'hoar da b-Publius Petronius, a addimezas da c'h-Gnaeus Cornelius Dolabella goude e varv.
Petronius

**Petronius** zo anv meur a zen e Henroma.

**[[Petronius Arbiter]] *, an hini brudetañ, skrivagner roman eus ar Iañ kantved .

* Publius Petronius, gouarnour Aegyptus war-dro -25--21 ;
* Publius Petronius, konsul e 19 ;
* Gaius Petronius Pontius Nigrinus, konsul e 37 ;
* Publius Petronius Turpilianus, konsul e 61 
* Marcus Petronius Mamertinus, konsul e 150
* e vab Marcus Petronius Sura Mamertinus, konsul e 182
* Petronius Antoninus, mab da Sura Mamertinus
* Marcus Petronius Sura Septimianus, breur da Sura Mamertinus, konsul e 190
* e c'hoar Petronia, dimezet senedour Marcus Antoninus Antius Lupus
* Volusianus (L. Petronius Taurus), pe Lucius Petronius Taurus Volusianus, Roman jeneral, Prefed pretorian 260-267
* Sextus Claudius Petronius Probus, konsul e 371
* Sant Petronius, eskob Bologna er Vvet kantved
* Petronius Maximus, impalaer ar c'hornôg e 455
* Petronius (centurion), an ofiser karget da ziwall bez Jezuz hervez Aviel Pêr 

## Lennegezh
* Petronius the Arbiter, ar c'hazh 'Pete' er romant saoznek *[[The Door into Summer]]* gant Robert A. Heinlein. 

## Pennadoù kar
*Petronia
*Pétronille
Skol uhel kenwerzh Breizh

**Skol uhel kenwerzh Breizh Brest** pe ESC Breizh Brest (*École supérieure de commerce de Bretagne Brest* pe *ESC Bretagne Brest* e galleg) a zo ur skol uhel vreizhat krouet e 1962. Kinnig a ra 15 programm stummañ war dachenn ar management hag ar c'henwerzh. Dindan beli Kambr kenwerzh ha greanterezh Brest emañ. Degemer a ra 750 studier bep bloaz, ul live bak, bak+2, bak+3, bak+4 pe bak+5 ganto. Kinnig a ra ivez ur programm stummadur dibaouez. Daou gampus a zo : e Brest hag e Gwened. An trede skol kenwerzh e Breizh emañ, war lerc'h Skol-Uhel Kenwerzh Roazhon ha dreist-holl Audencia Naoned.

## Kretadennoù

An diplom a zo anavezet gant Ministrerezh c'hall an deskadurezh uhel hag an enklask. Reiñ a ra al live Master. Ezel eo eus meur a aozadur ha kretadenn :
* Kuzuliadeg ar Skolioù Bras
* an FNEGE (*Fondation nationale pour l'enseignement de la gestion des entreprises*)
* Produet e Breizh
* an European foundation for management development (EFMD)
* an EISB (Entrepreneurship, Innovation and Small Business)
* an Association to Advance Collegiate Schools of Business (AACSB)
* ar CREPUQ (Conférence des recteurs et de principaux des universités du Québec)
* ar CLADEA (Consejo latinoamericano de escuellas de administration)
* ar PRME (Principles for responsible management education)

## Kevredigezhioù pennañ ar skol

* Burev ar skolidi (BDE)
* Burev ar sportoù (BDS)
* Burev an arzoù (BDA)
* ESCale
* International Student's Association
* Humassoc
* Sup Market

### Programmoù
Ur stummadur hollek e management a zo roet da gentañ, er bloaz diwezhañ eo dibabet un dachenn resis. E galleg ha saozneg e vez roet ar c'hentelioù. Ur staj 6 miz en estrenvro a zo ret da bep studier ober.

## Liammoù diavaez

*     Lec'hienn ofisiel
Sancho VI Gwaskogn

**Sancho VI Gwaskogn**, pe **Sans Guilhem** e gwaskoneg (* Antso Gilen* en euskareg, *Sanche Guillaume* e galleg, *Sancho Guillén* e spagnoleg), marvet en 1032, a oa dug Gwaskogn adalek 1009 betek e varv. 
Un darn eus e vuhez a dremenas e lez Sancho III Navarra e Pamplona. Perzh a gemeras er Reconquista.

## Pennadoù kar
*Sancho VI
Sancho II Navarra

**Sancho II Navarra**, pe **Sancho Garcés II Pamplona**, lesanvet Abarca (935-994), a voe Roue Pamplona adal 970 betek 994, kont Aragon adal 972 betek e varv e 994. 
Mab e oa d'ar roue García Sánchez Iañ ha da Andregoto Galíndez, merc'h da c'h-Galindo Aznárez II (867-892), kont Aragón .

En amzer-se e oa liammoù a diegezh etre rouantelezhioù León ha Navarra ha kontelezh Kastilha, ha skoazellet e oa ar roue minor Ramiro III León gant rouaned Navarra.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas Sancho II en 962 da Urraca Fernández, merc'h da Fernán González ha da Sancha Pamplona. A-raok 950 e oa bet dimezet Urraca da Ordoño III León hag e 956 e timezas da Ordoño IV "El Malo", a-raok dizimeziñ. 

Pemp bugel o doe Sancho hag Urraca:
* Maria Navarra (†998) a zimezas d'an impalaer santel Oton III an Impalaeriezh Santel
* García III Navarra
* Ramiro Navarra (†992)
* Gonzalvo Navarra, kont Aragon
* Urraca Navarra, anvet Abda goude dimeziñ da Al Mansur

## Pennadoù kar
*Sancho III Navarra
*Sancho
* García II de Navarre
Urraca Fernández

**Urraca Fernández**, anvet **Urraca Kastilha** ivez (†1007) a oa merc'h da Fernán González, kont Kastilha, ha da Sancha Pamplona ; rouanez Navarra e voe.

## Dimeziñ ha bugale
Teir gwech e timezas, hervez c'hoant hag ezhomm he zad Fernán González.
* E 941 da Ordoño III León, mab da Ramiro II León.
* E 956 da Ordoño IV León "*El Malo*", a-raok dizimeziñ.
* E 962 da Sancho II Navarra.

### Bugale
:;Digant Ordoño III León
:* Bermudo II León, roue León
:* Ordoño de León, marvet en yaouank 
:* Teresa de León, leanez
:;Digant Ordoño IV León
:Meur a vugel a voe, n'anavezer nemet
:*García Ordóñez
:;Digant Sancho II Navarra
:* Maria Navarra († 998), a zimezas da Oton III an Impalaeriezh Santel
:* García III Navarra
:* Ramiro Navarra († 992)
:* Gonzalvo Navarra, kont Aragon
:* Urraca Navarra, anvet Abda goude dimeziñ da Al Mansur
Goude intañveziñ adarre e 994 en em dennas Urraca Fernández d'ur gouent.

## Pennad kar
*Urraca

## Notennoù
Circa

**Circa** ( skrivet « **c.** » pe « **ca** » alies, « **cca** » a-wechoù ) zo ur ger latin hag a dalv kement ha *war-dro* hag a vez lakaet dirak un deiziad. 

Implijet e vez en Istor da ober anv eus ur bloavezh, pe un deiz, ha n'eo ket gwall asur, dreist-holl pa gomzer eus ganedigezh pe marv un den. En abeg da se e lavarer e oa marvet Jezuz *[[ca]] [[33]]*, pa n'eo ket peursur ar bloavezh. 
Ouzhpenn-se, seul belloc'h diouzhimp emañ an deiziad, seul ledanoc'h e c'hall bezañ ar maread diasur zo kinniget.

E brezhoneg e reer peurvuiañ gant ar ger "war-dro", pe gant ur ger kevatal, en degouezh-se.
Ca

**Ca** a zo
* **ca**, arouez circa, skrivet a-wechoù e-lec'h "war-dro".
* **Ca**, arouez ar c'halkiom
* **CA**, arouez an ti-bank Crédit Agricole.
Floruit

***Floruit*** (skrivet **fl.** alies) zo ur ger latin hag a dalv kement hag *a vleunias*. Implijet e vez en Istor da ober anv eus pegoulz e oa bev un den ha n'ouzer ket pegoulz e oa ganet na marvet. Amzer-dremenet strizh ar verb latin « florere » en trede gour unan an hini eo. 

## Pennadoù kar
* Circa ("cca.")
* Tempore ("temp.")
Adsav Meiji

**Adsav Meiji** (japaneg : 明治維新, Meiji Ishin), pe **Dispac'h Meiji** pe **Nevezidigezh Meiji** a reer eus ar mare eus istor Japan ma voe diskaret ar shogunelezh Tokugawa ha pa voe adroet ar galloud d'an impalaer. Mont a ra eus dibenn ar Mare Edo (anvet ivez *[[bakumatsu]]* pe « dibenn shogunerezh Tokugawa ») da benn-kentañ an Oadvezh Meiji, e-pad eil hanterenn an  kantved. Un heuliad darvoudoù eo, ha d'o heul e voe kemmet politikerezh Bro-Japan koulz hag hec'h aozadur sokial. Unan eus disoc'hoù digor Japan war ar bed eo. An digor-se a oa holl-ret da-heul degouezh "bagoù du" ar c'homodor Matthew Perry, hag en doa diskouezet pegen gwan e oa deuet ar shogunelezh da vezañ. Da-heul Adsav Meiji eo deuet impalaeriezh Japan da vezañ unan eus galloudoù bras ar bed. Ur rentañ-kont resis eus an darvoudoù a zo bet graet gant Ernest Stow en e levr *A Diplomat in Japan*.
Sancho Iañ

Meur a roue zo bet anvet **[[Sancho]] Iañ** e Spagn, e rouantelezhioù Aragon, Galiza, Kastilha, León, Mallorca, Navarra, Portugal:

* Sancho Iañ Gwaskogn, dug Gwaskogn adal 800 betek 816 ; 
* Sancho Iañ Mallorca, roue Mallorca, kont Rousilhon ha Cerdanya, 

* Sancho Iañ Navarra, ganet war-dro 860, roue Navarra eus 905 da 925
* Sancho Iañ Ordóñez (war-dro 895–929), roue Galiza
* Sancho Iañ León *el Craso* (935-966), roue León etre 956 ha 958 hag etre 960 ha 966.
* Sancho Iañ Kastilha pe *Sancho Iañ Garciez*, kont Kastilha hag Araba eus 995 da 1017 ; 
* Sancho Iañ Aragon, pe *Sancho Ramírez de Aragón*, ganet war-dro 1042, eil roue Aragon adal 1063 betek 1094 ;
* Sancho Iañ Portugal, ganet war-dro 1154, roue eus 1189 da 1211 

## Pennadoù kar
*Sancho II
*Sancho
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2012

**Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2012**, an 99vet hini, a zo loc'het eus Liège d'an 30 a viz Mezheven 2012 hag a zo echuet e Pariz d'an 22 a viz Gouhere. An eil gwech e oa d'an Dro kregiñ e Liège, hag ar bedervet e Belgia. Evit ar wech kentañ eo aet ar maout gant ur Saoz, Bradley Wiggins, a oa lakaet da vezañ an hini gwellañ adal ar penn kentañ. N'eo ket bet gwall entanus an Dro-mañ pa'z eo bet mestroniet ar redadeg adalek ar penn kentañ gant e skipailh, da lavaret eo ar skipailh Sky, hag aet eo an daou blas kentañ ganto. Gant e genskipailher Chris Froome, “ar C'henyan gwenn”, eo aet an eil plas. Da welet e seblante hemañ bezañ kreñvoc'h eget Wiggins er menezioù. Gounider ar bloaz kent, Cadel Evans, goude bezañ klasket un tamm bennak plantañ e-barzh en deus kollet kalz a amzer er sizhunvezh diwezhañ.

Diwar 198 reder ez eus erruet 153 e Pariz. Lakaet eo bet Fränck Schleck er-maez eus ar redadeg goude ur c'hontrol enepdoperezh. Pa weler an tizh taper e lec'hioù 'zo, er menezioù da skouer, e c'haller soñjal n'eo ket aet da get ar boaz da wellaat dre guzh kurioù rederien 'zo.

## An tennadoù

## Renkadurioù
### Renkadur hollek

### Renkadur dre boentoù

### Renkadur ar menez

### Renkadur ar re yaouank

### Renkadur dre skipailh

## Notennoù ha daveennoù
Vittoria della Rovere

**Vittoria della Rovere** ( 1622 – 1694) a oa ur briñsez italian, merc'h da Federico Ubaldo della Rovere,dug Urbino, ha da Claudia de' Medici . Savet e voe er relijion ha devot e oa. 

## Dimeziñ

Dimezet e oa d'he c'henderv Ferdinando II de' Medici, dug-meur Toskana en 1634. 

Daou vab o doe Ferdinando ha Vittoria della Rovere:

*Cosimo III de' Medici (1642 – 1723), dug-meur war-lerc'h e dad; 
*Francesco Maria de' Medici (1660 – 1711), kardinal. 
Triwec'h vloaz zo etre an daou vab. Dispartiet e oa an dug-meur hag e bried dre ma oa bet tapet an dug-meur gant e wreg un deiz p'edo o c'hoari-daou gant ur floc'h.

## Pennad kar
*Vittoria
Carlo Collodi

**Carlo Collodi** (anv-pluenn **Carlo Lorenzini**) a oa ur skrivagner italian ganet d'ar 24 a viz Du 1826 e Firenze ha marvet d'ar 26 a viz Here 1890. Tapout a reas brud er bed a-bezh gant e levr *[[Pinocchio]]*.

Kregiñ a reas da skrivañ evit ar vugale e 1875 pa droas kontadennoù Charles Perrault en italianeg. Goude-se e skrivas *Pinnocchio* a voe embannet er gelaouenn *Il Giornale dei Bambini* etre miz Kerzu 1880 ha miz Genver 1883.

## Brezhoneg
Un levrig bannoù treset zo bet e brezhoneg db istorioù Pinocchio. 

## Daveenn
Marc'h Askellek (steredeg)

Ar **Marc'h Askellek** (*Pegasus*, berraet e *Peg*) zo ur steredeg e norzh an oabl, anvet diwar ar marc'h askellek Pegasos e gwengelouriezh Hellaz. Unan eus an 48 steredeg eo a oa meneget gant Ptolemaios, ar steredoniour eus an eil kantved. Unan eus an 88 steredeg a-vremañ eo. 
Ar seizhvet steredeg eus an oabl eo dre he ment (1 121 derez2).

## Liammoù diavaez

* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Pegasus
* Star Tales – Pegasus

## Notennoù ha daveoù
Leopoldo de' Medici

**Leopoldo de' Medici** (Firenze 1617 – Firenze 1675) a oa ur c'hardinal italian eus an Tiegezh Medici. Mab yaouankañ an dug-meur Cosimo II de' Medici e oa, hag e vreur Ferdinando II de' Medici eo an hini a renas war-lerc'h o zad .

A vernioù e tastumas taolennoù hag a weler hiziv en Ufizzi har er Palez Pitti.
Karl II Aostria

**Karl II Aostria**, pe **Karl II Franz** (Vienna, 3 a viz Mezheven 1540 - Graz, 10 a viz Gouhere 1590), a oa arc'hdug Aostria . Dimeziñ a reas d'e nizez Maria Anna Bavaria (1551–1608) .

Krouiñ a reas skol-veur Graz. 

## He bugale
Pemzek bugel en doe gant e bried en ur ober 19 vloaz.
*Ferdinand (1572-1572)
*Ferdinand a voe Impalaer Santel 
*Karl (1579-1580)
*Masimilian Ernest (1583-1616)
*Leopold V Aostria-Tirol (1586-1632), dug Tirol, eskob hep bout beleg e Strasburg ha Passau, hag a zimezas en 1626 da Claudia de' Medici (1604-1648)
*Charles (1590-1624) eskob Breslau ha Brixen, mestr-meur an Urzh teutonek
*Anna (1573-1598) a zimezas e 1592 da roue Pologn Sigismund III Vasa (1566-1632)
*Marie-Christine (1574-1621) a zimezas en 1595 da Sigmund Báthori, priñs Transylvania (1572-1613) hag a zizimezas en 1599
*Catherine Renée (1576-1599)
*Élisabeth (1577-1586)
*Gregoria Maximilienne, (1581-1597)
*Éléonore (1582-1620), leanez
*Marguerite (1584-1611) a zimezas en 1599 da roue Spagn Fulup III Spagn (1578-1621)
*Konstanza Aostria (1588-1631) a zimezas en 1605 da roue Pologn Sigismund III Vasa (1566-1632), intañv he c'hoar Anna
*Maria Magdalena (1589-1631) a zimezas en 1608 da dug-meur Toskana Cosimo II de' Medici (1590-1621)
Maria Magdalena Aostria (1589-1631)

**Maria Magdalena Aostria**, pe *Maria Maddalena d'Austria* en italianeg (1589-1631), a oa Dugez-veur Toskana dre he dimeziñ.

## He buhez
Merc'h e oa da Karl II Aostria, arc'hdug Aostria, ha d'e bried ha nizez Maria Anna Bavaria (1551–1608), ha hi an hini diwezhañ eus o femzek bugel.

## Dimeziñ ha bugale

Dimezet e voe Maria Magdalena e miz Here 1608, e Padova, da dug-meur Toskana Cosimo II de' Medici (1590-1621).
Eizh bugel o doe: 
* *[[Maria Cristina de' Medici|Maria Cristina]]* (1609-1632), ganet nammet, badezet e miz Du 1610. Lakaet e voe en ur gouent, hep bout leanez. Mervel a reas er Villa medicea di Poggio Imperiale.
* Ferdinando (1610 - 1670) a zimezas da Vittoria della Rovere (1622-1694), merc'h da Francesco Ubaldo della Rovere, dug Urbino. Dug-meur Toskana
* Giovan Carlo ( 1611-1663), anvet da gardinal e 1644.
* Margherita (1612-1679) dimezet e 1628 da Odoardo Iañ Farnese, dug Parma (1612-1646).
* Mattias (1613-1667), gouarnour kêr Siena.
* Francesco (1614-1634) a oa da vezañ den a vrezel; 
* Anna ( 1616 - 1676) a zimezas e 1646 da Ferdinand Karl, Arc'hdug Aostria-Tirol (1628-1672).
* Leopoldo ( 1617 - 1675) anvet da gardinal e 1667.

## Intañvez
Mervel a reas he fried en 1621.