Manga (bannoù-treset)

Bannoù-treset e talvez **Manga** (漫画) e japaneg. E brezhoneg ez eo ul levr bannoù-treset warni levezon Japan. Ger-ha-ger e talvez *skeudenn dister*. « Tresadenn » e talvez 画 *ga* ha « dudius » e talvez 漫 *man*. 

E 1814 e oa al livour Hokusai o klask ur ger evit ar skeudennoù ardoù e oa krog da dresañ. A-benn ar fin e reas "raktresadennoù graet buan-ha-buan" anezho pe c'hoazh « skeudennoù dizampart », da lavaret eo *manga* e japaneg.

*[[Mangaka]]* e vez graet eus an dresadennerien manga.

En tu-gin e-keñver ar boas a zo er C'hornôg da lenn ar bannoù-treset e vez savet ar mangaioù : eus an tu-dehou d'an tu-kleiz (memes tra evit al lagadennoù) da lavaret eo e vez miret an urzh-lenn diouzh mod japan. Lod eus an embannerien a zibab eilpennañ pep tra evit an Europiz met koustañ a ra ker dezho. 

Evit poent ez eus ur manga e brezhoneg : An Neñva an hini eo, bet embannet d'an 20 a viz Here 2006 gant an ti-embann Toki ha lakaet e brezhoneg e Naoned.

## Istor ar mangaioù

Diwar levezon kelaouennoù kenwerzhel Stadoù-Unanet e deroù an  o deus tapet ar mangaioù o stumm a-vremañ : hini ar bannoù-treset. Rummoù a bep seurt heñvel ouzh ar re amerikan a c'hanas er mod-se e kelaouennoù japan. Ar re vrudetañ betek ar bloavezhioù 1940 e voe « Norakuro » (ar c'hi du, ur manga a-nep al lu) gant Tagawa Suiho « Boken Dankichi » (troioù-kaer Dankichi) gant Shimada Keizo. Petra zo kaoz ? Dindan kontroll ar gouarnamant e oa ar c'hazetennoù hag an holl obererezhioù sevenadurel : un tamm aer fresk a voe dre ar mangaioù.

### Goude 1945

Goude ar brezel, dindan beli ar Stadoù-Unanet e voe levezonet kalz ar vangakaed gant ar c’homik-strips a veze troet ha skignet a-vras er c’hazetennoù japanat. Un dispac’h a zeuas gant unan anezho bet levezonet gant Walt Disney ha diwarnañ e teuio ar mangaioù giz nevez : Tezuka Osamu an hini eo. 

Gantañ e teuas ar jestroù dre efedoù grafek evel an taolioù-pluenn pe an trouzadelloù a lak muioc’h war wel kement fiñvadur a zo. Dreist-holl e lakaas talennoù ha kouchadurioù a bep eil evel ma vez er sinema. Diouzh hengoun ar c’hoariva e troc’has enta : betek-henn e veze skeudennaouet an tudennoù en o fezh, e kreiz an dresadenn ha keit-ha-keit ouzh an tudennoù all. Ar bevaat e oa pal Tezuka hag an heuliad bevaat kentañ evit ar skinwel a zeuas gantañ just a-walc’h : e 1963 e sevenas Tetsuwan Atomu, unan eus e oberennoù a zo anavezetoc’h dindan an anv « Astro ar robot bihan ». 

A-benn ar fin e voe boas an tremen eus ar paper d’ar skramm bihan. War genwerzhelaat ez eas ar mangaioù da vat : c’hoarielloù pe c’hoarioù-video a c’hanas diwarno hag ar c’hontrol a voe ken gwir all a-wezhioù. 

Pelloc’h ez eas Tezuka ganti avat : gant rummoù a bep seurt e pledas ha dreist-holl gant ar re graet evit ar vugale. Rummoù nevez da vat a zeuas gantañ zoken er bloavezhioù 60 : mangaioù evit an dud deuet da lavaret eo danvezioù siriusoc’h dezho bouetet gant senarioioù kemplesoc’h. Fent a chomas gantañ avat ha ne zisoñjas ket e vennozhioù dengaour, a-enep al lu hag e aon rak ur gevredigezh dindan beli ar skiantoù.

Dre se ez eus a bep seurt managioù bremañ ha berzh a reont : un drederenn eus an tennadennoù hag ur c’hard eus gounidoù an embann ez a d’ober e Japan. 

E 1985 ez eas priz sevenadurel Tôkyô gant Tezuka Osamu. E 1990, ur bloavezh goude e varv, e voe gouestlet un diskouezadeg dezhañ gant Mirdi arzoù modern Tôkyô. Dre se eo aet ar mangaioù e istor sevenadurel japan da vat.

## Teknikoù dibar

Gwenn-ha-du e vez ar mangaioù peogwir e vezont embannet e kelaouennoù marc'hadmat, war baper adaozet. E liv e c'hell bezañ pajennoù kentañ ar gelaouenn (evit lakaat ur rumm bennak war wel). Se zo kaoz e c'heller gwelet pajennoù e liv e kreiz mangaioù zo (deuet diwar un embann kentañ en ur gelaouenn). 

Ne vez ket ken difiñv an tresadennoù hag e bannoù-treset ar C'hornôg. Troc'hoù heñvel ouzh re ar sinema a vez er mangaioù. Daoulagad bras a vez d'an tudennoù ha rak-se e c'heller lakaat o santadoù muioc'h war wel. Alies-kaer e vez eztaolet ar souezh dre lakaat an dudenn da gouezhañ en he led da skouer. Er manga City Hunter (brudet e Frañs dindan anv Nicky Larson) e komprener ez a Kaori (Laura) e fulor pa weler he fenn-bazh o tont war wel a daol trumm hag hi da flastrañ hec'h enebourez... 

Trouzadelloù a vil vern a vez ivez, koulz evit ar jestroù, an oberoù pe ar soñjoù. E japaneg ez eus ur bern anezho : *niko niko* eo hini ar mousc'hoarzh, *shiiin* hini an didrouz pe *pika pika* (ha diwar se an anv Pikachu) evit ar strinkellikat.

Er mangaioù graet evit ar re yaouank e vez *[[furigana]]* ouzhpenn d'ar *c'hanji*, arouezennoù sinaek pe sinogrammoù, evit aesaat al lenn.

## Seurtoù mangaioù

E Japan ez eus a bep seurt luskoù embann d'ar mangaioù : bep sizhun pe bep trimiziad. Dre chabistroù 20 pajenn dezho e vezont embannet. Livioù disheñvel a c'hell diforc’hañ ar seurtoù mangaioù a zo en ur magazin. A bep seurt furmad a zo dezho ivez : un nebeud pajennoù pe un daou-ugent bennak anezho (evit reiñ lañs d'un heuliadenn nevez da skouer).

Setu amañ un nebeud kelaouennoù sizhuniek :
*[[Weekly Shonen Jump|Shōnen Jump]]* (Shueisha), 
*[[Shōnen Magazine]]* (Kodansha), 
*[[Shōnen Sunday]]* (Shogakukan).

Betek 400 pajenn a c'hell bezañ dezho.

Diouzh rummadoù tud eo ar c’hellaouennoù manga :

* *[[Kodomo]]*, evit ar re yaouankañ
* *[[Shōnen]]*, evit ar grennarded
* *[[shôjo manga|Shôjo]]*, evit ar c'hrennardezed
* *[[Seinen]]*, evit an dud deuet, paotred yaouank anezho
* *[[Josei manga|Josei]]*, evit an dud deuet, merc'hed yaouank anezho
* *[[Shôjo-ai]]*, istorioù karantez etre maouezed
* *[[Shôjo-yuri]]*, istorioù reizh etre maouezed
* *[[Shônen-ai]]*, istorioù karantez etre paotred
* *[[Shônen-yaoi]]*, istorioù reizh etre paotred.
* *[[seijin manga|Seijin]]*, evit an dud deuet, paotred anezho
* *[[redisu manga|Redisu]]*, evit an dud deuet, merc’hed anezho

Un nebeud rummoù dibar a zo ivez :
* *[[Dôjinshi]]*, produerezh amatour, tresadennoù gosisus
* *[[Yonkoma]]*, manga peder log dezho
* *[[Gekiga]]*, manga dramaek ar 60-70
* *[[Ecchi]]* (H), manga erotek
* *[[Hentai]]*, manga pornografek
* *[[Moé]]*, manga troet gant ur santad ouzh un dudenn 
* *[[Suiris]]*, manga troet gant ar muntroù
* *[[Jidaimono]]*, manga troet gant an istor

## Manga

Dre o anv brezhonek :
Roll ar mangaioù, dre o anv brezhonek, all |
A |
B |
C |
D |
E |
F |
G |
H |
I |
J |
K |
L |
M |
N |
O |
P |
Q |
R |
S |
T |
U |
V |
W |
X |
Y |
Z

Dre o zitl orin :

あ -
い -
う -
え - 
か -
き -
く - 
こ -
さ -
し -
す -
せ -
そ -
た -
ち - 
て -
と -
な - 
ね - 
は -
ひ -
ふ - 
ほ -
ま -
み - 
め -
も - 
ゆ - 
ら - 
る - 
わ

## Embannerien mangaioù e Frañs

* Asuka
* Casterman (label Sakka)
* Delcourt
* Embannadurioù an amzer
* Génération comics
* Glénat
* IMHO
* J'ai lu
* Kana (ed. Dargaud)
* Kurokawa
* SeeBD (labels Kabuto, Akiko)
* Ki-oon
* Pika
* Le Seuil
* Soleil Manga
* Toki
* Tonkam
* Taifu Comics
* Vertige Graphic
* Wetta WorldWide

## Liammoù diavaez
* Mangajima : lec'hienn ar magazin
* Evit kavout ar manga e brezhoneg