open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lic'has

**Lic'has** (Λίχας e henc'hresianeg) a oa mevel Herakles, hag an hini a roas dezhañ da wiskañ ar roched kontammet, a-berzh e bried Deianeira, a oa savet gwarizi dezhi abalamour d'ar goantenn Iole, hag a lazhas he fried evel-se.

Herakles a soñjas e oa bet kontammet gant ar paotr, hag en e gonnar e krogas er paotr war-bouez e dreid hag e skoas anezhañ er mor. Troet e voe en karreg, pe hervez ur vojenn all, e stinkas tammoù eus e gorf d'ober inizi ar Mor Egea.

## Lennegezh
Kontet eo an istor en div oberenn-mañ:
* *Merc'hed Trac'his* (Tραχίνιαι / Trakhíniai, e henc'hresianeg), un drajedienn gant Sofokles, 
* Metamorfozoù Ovidius .

## Lec'h
Kab Lic'hada eo al lec'h, hervez ar vojenn, ma voe taolet Lic'has er mor gant e vestr Herakles .
Austrasiatica hirasei

***Austrasiatica hirasei*** a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad *[[Austrasiatica]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin ral a vev er Meurvor Habask etre Japan, Filipinez ha Norzh Aostralia en dour don an hini eo. 
## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Roberts e 1913 dindan an anv genad *[[Nesiocypraea]]*.
An anv **hirasei** a zo bet roet en honor da Y. Hirase marvet e 1925.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Austrasiatica hirasei* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea hirasei* (Roberts, 1913) hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.
* *Nesiocypraea hirasei* (Roberts, 1913) anv an diskrivadenn hag anv aet da get.

## Bevoniezh
Kregin brav ha ral eo an *Austrasiatica hirasei*. Kavet e vezont er mor don etre 60 m ha 500 m donder tapet gant dragourioù ha nebeut splujerien.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 38&nbsp;mm ha 54&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 29&nbsp;mm gour pe ramz, betek 66&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Austrasiatica deforgesi]]*, *[[Austrasiatica alexhuberti]]*, *[[Austrasiatica langfordi]]*, *[[Austrasiatica sakuraii]]* spesadoù all ar genad. *[[Erronea hungerfordi]]*, ur spesad gant tresadennoù tost.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo eus Japan betek Filipinez ha Queensland en Aostralia..

## Notennoù ha daveennoù
Austrasiatica langfordi

***Austrasiatica langfordi*** a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad *[[Austrasiatica]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin ral pe ral-tre a vev er meurvor Habask en dour don an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Kuroda e 1938 dindan an anv genad *[[Nesiocypraea]]*.
An anv **langfordi** a zo bet roet en honor da Daniel B. Langford eus Yokohama..

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Austrasiatica langfordi* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea langfordi* (Kuroda, 1938) hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.

## Isspesadoù
3 isspesad a zo bet diskrivet :

*isspesad : *Austrasiatica langfordi cavatoensis* (Lorenz, 2002)
*isspesad : *Austrasiatica langfordi langfordi* (Kuroda, 1938) eus Japan betek Indonezia ha Melanezia.
*isspesad : *Austrasiatica langfordi moretonensis* (Schilder, 1965) eus Norzh Aostralia ha Kaledonia-Nevez.

## Bevoniezh
Kregin brav ha ral pe ral-tre eo an *Austrasiatica langfordi *. Kavet e vezont er mor don etre 50 m ha 250 m donder draget gant bagoù.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 50&nbsp;mm ha 62&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 40&nbsp;mm gour pe ramz, betek 78&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Austrasiatica deforgesi]]*, *[[Austrasiatica hirasei]]*, *[[Austrasiatica alexhuberti]]*, *[[Austrasiatica sakuraii]]* spesadoù all ar genad, *[[Schilderia achatidea]]* spesad gant tresadennoù tost a-walc'h.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e meurvor Habask etre Japan hag Indonezia o tremen dre Melanezia, Norzh Aostralia ha Kaledonia-Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Hippolyte

**Hippolyte** (Ἱππόλυτη / Hippólutê, e henc'hresianeg, diwar ἵππος / híppos, « marc'h » ha λύειν / lúein, « distagañ ») a oa merc'h d'an doue Ares ha da Otrere, e mojennoù Hellaz kozh, ha rouanez an Amazonezed war-lerc'h he mamm. Perc'henn e oa d'ur gouriz hud, roet dezhi gant he zad, doue ar brezel. 

Meur a zoare zo d'ar vojenn savet diwar he fenn. Kemmesket e vez gant Antiope, a oa rouanez an Amazonezed ivez, hag a-wechoù gant Melanippe; gwechoù a vez e lenner e oa c'hoar dezho o-div. Hippolyte hag Antiope a zo kontet o-div da vezañ mamm da Hippolytos ivez, ha Melanippe, Antiope ha Penthesileia da vezañ c'hoarezed dezhi.

## Herakles
Degas **gouriz Hippolyte** d'e genderv Eurystheüs e oa an navet eus Daouzek trevell Herakles. Hennezh en devoa goulennet ar gouriz da reiñ d'e verc'h Admete.

En un doare eus ar vojenn e weler Hippolyte, pitilh gant Herakles, o reiñ dezhañ he gouriz. En un doare all e skrap an haroz unan eus he c'hoarezed, Melanippe, hag e c'houlenn ar gouriz en eskemm, ha pa'z eo roet dezhañ e laosk ar c'hoar da vont.
 
Goude-se, setu Theseüs, unan eus kompagnuned Herakles, da skrapañ Antiope, ur c'hoar all da Hippolyte. Hag an Amazonezed war e lerc'h. An doueez Hera, enebourez veur Herakles, he deus savet ur vrud diwar-benn Herakles a vije deuet da skrapañ Hippolyte, rouanez an Amazonezed. Met dont a ra Theseüs ha Herakles a-benn da dec'hel gant ar gouriz hud hag Antiope. Hervez un doare all eo lazhet Hippolyte gant Herakles. Evit dieubiñ Antiope, setu an Amazonezed o kouezhañ war gêr Aten, met tro wenn a reont. E doareoù all eus ar vojenn e varv Antiope en emgann.

E doareoù zo ivez e weler Theseüs o timeziñ da Antiope pe da Hippolyte, hag ur bugel dezho, anvet Hyppolytos. A-benn ar fin e timezo Theseüs da Faidra, goude dilezet e wreg kentañ, nemet marvet e vefe er gwilioud. Hervez ar vojenn ma timez Theseüs da Hippolyte ha ma tilez anezhi, e weler ar rouanez o kas an dorzh d'ar gêr hag o vont da eured Theseüs ha Faidra gant hec'h Amazonezed gant ar c'hoant d'o lazhañ holl. Siwazh d'ar rouanez, lazhet eo en abadenn, pe gant soudarded Theseüs pe gant an amazonenn Penthesileia.
Roched Nessos

**Toneg Nessos** pe **roched Nessos** eo toneg pe roched kontammet an den-marc'h Nessos a lazhas an haroz Herakles. Dial Nessos e voe goude ma oa bet taolet dezhañ saezh ar marv gant Herakles. 

## Metaforenn
Implijet e vez an droienn evel metaforenn da ober anv eus un dra a zegas distruj, pe un dra bennak fall a zo diaes en em zizober anezhañ.

## Skridoù
*Jan Józef Lipski, skrivagner polonat, en deus embannet *Tunika Nessosa* ("Toneg Nessos"), diwar-benn broadelouriezh katolik Pologn, a vije ken gwazh ha toneg Nessos, emezañ, hag a zistrujfe nerzh sevenadurel ar vroad.
Bae Baffin

**Bae Baffin** (*Baffin Bay* e saozneg, *Baie de Baffin* e galleg ha *Saknirutiak Imanga* en inuktitut) zo ul ledennad dour en en astenn etre Greunland er reter, Enez Baffin er c'hornôg hag Enez Ellesmere en norzh. Liammañ a ra ar Meurvor Atlantel, er su, ouzh Meurvor Arktika en norzh ; 1130&nbsp;km eo e hirded vuiañ eus an norzh d'ar su. E-pad ul lodenn vras eus ar bloavezh ne c'haller ket merdeiñ ennañ dre m'eo skornet an dour.

Annezet eo trowardroioù Bae Baffin abaoe war-dro 500 kent J.K., gant Inuited. Anavezet eo gant tud Europa abaoe 1585 hag ergerzhet e voe da vat e 1616 gant ar moraer saoz William Baffin. En enor dezhañ eo bet anvet Mor Baffin hag Enez Baffin.
Ec'hidna

**Ec'hidna** (*Ἔχιδνα /Ekhidna* en henc'hresianeg, *Echidna* e latin) a oa un euzhvil e mojennoù Hellaz kozh. Merc'h e oa da Forkys ha Keto, pe da Dartaros ha Gaia. Pried e oa da Dyfon. 

He fenn, he bruched, he divvrec'h zo re ur vaouez kenedus. Ar peurrest eus he c'horf zo hini un naer euzhuq (ἔχιδνα / ékhidna a dalv kement ha « naer »), gant skant kemmus o livioù.

Hervez mammennoù zo e vije bet lazhet gant Argos, mesaer e gant lagad, a gavas anezhi kousket, hag a zisammas Arcadiaanezhi. 

## Bugale
Mamm e oa d'un toullad mat a euzhviled : Kerberos, naer-zour Lerna, ar Sfiñs, C'himera, Ladon, Orthos, leon Nemea, aerouant Kolc'his, ha meur a hini all. Darn anezho a voe trec'het gant an haroz Herakles.
Pseudozonaria arabicula

***Pseudozonaria arabicula*** a zo unan eus ar pevar spesad a vez renket er genad *[[Pseudozonaria]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin boutin a vev e meurvor Habask ar reter etre an aod ha nebeut metroù donder etre Mec'hiko hag Ecuador.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Lamarck e 1810 dindan an anv genad *[[Cypraea]]*.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Pseudozonaria arabicula* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea arabicula* (Lamarck, 1810) hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea, hag anv an diskrivaden 
* *Zonaria arabicula* (Lamarck, 1810) anv aet da get.

## Bevoniezh
Kregin brav ha boutin eo an *Pseudozonaria arabicula*. Kavet e vezont etre an aod ha nebeut metroù donder dindan reier.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 22&nbsp;mm ha 30&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 16&nbsp;mm gour pe ramz, betek 37&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Pseudozonaria nigropunctata]]*, *[[Pseudozonaria annettae]]*, *[[Pseudozonaria robertsi]]* spesadoù all ar genad, *[[Trona stercoraria]]*, *[[Mauritia arabica]]* spesadoù tost o livioù.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e Meurvor Habask ar reter war aodoù Norzh-Amerika etre Mec'hiko hag Ecuador.


Mauritia arabica immanis.jpg |Kostez *[[Mauritia arabica]]* eus Meurvor Indez war aodoù reter Afrika da genveriañ o livioù.


## Notennoù ha daveennoù
Skej

Ar **skej**, pe ar **virgulenn** (eus al latin *virgulă*), a zo un arouezenn boentaouiñ — , — hag a dalv da verkañ un ehanig dre gomz ha da rannañ elfennoù 'zo dre skrid.

## [[Lizherennerezh]]
* a-raok ar **skej** : esaouenn ebet,
* war-lerc'h ar **skej** : un esaouenn,
* frazenn skouer :"Deut on er bed**,**[**esaouenn**]tudoù**,**[**esaouenn**]an dri warn-ugent a viz Ebrel er bloavezh 1885**,**[**esaouenn**]en ti melen bourc'h Priel**,**[**esaouenn**]damdost da Landreger." (*[[Va Zammig Buhez]]* gant Jarl Priel, *[[Al Liamm]]*, 1975 p. 7).

Talvezout a ra da skrivañ an niveroù degel ivez hag ar wech-mañ ne vo esaouenn ebet.
* frazenn skouer :"“[...]. E Skol-veur Roazhon e 2010, e oa ur c'helenner evit 26**,**1 studier. [...].”" (*Petore dazont evit ar brezhoneg er skolioù-meur ?* gant Milio Latimier, *[[Bremañ (kazetenn)|Bremañ]]*, Mezheven 2012 p. 8).

## El lennegezh vrezhonek
Gant Jarl Priel e c'haller kaout ur gentel war ar poentaouiñ (*[[Kazh ha Logodenn]]*, *Al Liamm*, niverenn 90, Genver-C'hwevrer 1962, pajenn 38) pa laka e dudenn WULLFEN da zezrevell ul lizher d'e sekretourez :
[...] ?... Kabiten Schellenberg, ***skej''', ha war al linenn-all...''<br>N' eus nemet naontek anv war ho roll, ''pik-skej ;'' dibabet am<br>eus ur brogarour all, ***skej**,'' ha setu amañ e anv, ''daoubik'' :<br>Lindblad Erik, ***skej*',* niverenn trizek ha pevar-ugent war al<br>levr bras. *Pik''. [...].

## Arouezennoù poentaouiñ all
* daouaskoù,
* daoubik,
* gourskej (pik-skej, pik-virgulenn),
* klochedigoù,
* krommelloù,
* pik,
* pik-estlammiñ (pik-estlamm),
* pik-goulenn,
* pikoù-arsav,
* virgulenn-grec'h.

## Liamm diavaez
* De la Punctuation de la Langue Francoyse. gant Estienne Dolet, 1540

## Notennoù ha daveennoù
Pseudozonaria nigropunctata

***Pseudozonaria nigropunctata*** a zo unan eus ar pevar spesad a vez renket er genad *[[Pseudozonaria]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin ral a-walc'h a vev e meurvor Habask ar reter etre an aod ha nebeut metroù donder etre Inizi Galápagos hag Ecuador.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Gray e 1828 dindan an anv genad *[[Cypraea]]* .

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Pseudozonaria nigropunctata* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea nigropunctata* (Gray, 1828 ) hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea hag anv an diskrivadenn.
* *Zonaria nigropunctata* (Gray, 1828 ) anv aet da get.

## Bevoniezh
Kregin brav ha ral a-walc'h eo an *Pseudozonaria nigropunctata*. Kavet e vezont etre an aod ha nebeut metroù donder dindan reier e-touesk bezhin en dour fankek.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 22&nbsp;mm ha 32&nbsp;mm hirder, met gallout a reer kavout hiniennoù korrik betek 17&nbsp;mm gour pe ramz, betek 42&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Pseudozonaria robertsi]]*, *[[Pseudozonaria arabicula]]*, *[[Pseudozonaria annettae]]* spesadoù all ar genad, *[[Neobernaya spadicea]]* spesad tost e lec'h bevañ ha damhenvel e stumme hag e vegoù.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e Meurvor Habask ar reter war aodoù Su-Amerika etre Ecuador hag Inizi Galápagos.

## Notennoù ha daveennoù
Austrasiatica sakuraii

***Austrasiatica sakuraii*** a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad *[[Austrasiatica]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin ral a vev er mor China e-kichen ar Filipinez en dour don an hini eo.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Habe e 1970 dindan an anv genad *[[Schilderia]]*.
An anv **sakuraii ** a zo bet roet en enor da *Dr. Kin'ichi Sakurai*, dastumer ha kreginoner a vro Japan.

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Austrasiatica sakuraii* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea sakuraii * (Habe, 1970) hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.
* *Nesiocypraea sakuraii * (Habe, 1970) anv aet da get
**Austrasiatica sakurai* [sic] (Dre fazi)
**Nesiocypraea sakurai* [sic] (Dre fazi)
**Schilderia sakuraii* Habe, 1970 anv an diskrivadenn hag anv aet da get.

## Bevoniezh
Kregin brav ha ral eo an *Austrasiatica sakuraii*. Kavet e vezont er mor don etre 80 m ha 250 m donder tapet gant dragourioù ha nebeut splujerien.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 42&nbsp;mm ha 50&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 34&nbsp;mm gour pe ramz, betek 60&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Austrasiatica deforgesi]]*, *[[Austrasiatica alexhuberti]]*, *[[Austrasiatica langfordi]]*, *[[Austrasiatica alexhuberti]]* spesadoù all ar genad. *[[Erronea hungerfordi]]*, *[[Schilderia achatidea]]* spesadoù gant tresadennoù tost.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er mor China hag er Filipinez.

## Notennoù ha daveennoù
Audomar

**Audomar**, pe **Audomarus**, (600-670) a voe eskob Thérouanne; lakaet e voe da sant dindan anv "Sant Omer".
E 685, war c'houlenn Audomar, e voe savet un abati gant Winog e Wormhout.

## Ilizoù ''Sint Audomarus'' e [[Proviñs Kornôg-Flandrez]] ([[Belgia]])
* Alveringem,
* Beveren,
* Vinkem,
* Booitshoeke,
* Westkerke,
* Adinkerke,
* Passendale.
## Ilizoù ''Saint Omer'' e [[Bro-C'hall]]
* E Calvados, e kumun Saint-Omer;
* En Norzh, e Flandrez Frañs, e kumunioù Ledringem ha Zegerskappel; 
* Er Pas-de-Calais, e kumunioù Belle-et-Houllefort, Bléquin, Boisdinghem, Campagne-lès-Boulonnais, Dohem, Matringhem, Remilly-Wirquin, Saint-Omer-Capelle, Setques, Vieille-Église, Wavrans-sur-l'Aa ha Wittes.
Hal (kimiezh)

E kimiezh e vez lavaret eo un *hal* (liester *halioù*) un danvez neptu hag hep karg kimiek ebet, stummet gant anionoù ha kasionoù. An ionoù-se a c'hell bezañ meinel ( da skouer klorur Cl<sup>-</sup>) da vat pe organek (da skouer asetat CH<sub>3</sub>-COO<sup>-</sup>) ha stummet gant un atom (da skouer fluorur F<sup>-</sup>) pe kalz (da skouer sulfat SO<sub>4</sub><sup>2-</sup>). 

Halioù "doubl" pe "tric'hement" pe muioc'h zoken a c'hell bezañ stummet gant anionoù karget eznegativel, evel an halioù a vez kavet alies e pluskenn ar Voull-douar : 
* Ar Feldspathoù a zo silikatoù [Si3O84-] doubl potassium [K+] hag aluminiom [Al3+].
* An dolomit, ur c'harbonat kalkiom ha magnesiom [CaMg(CO3)2].

## Perzhioù e-keñver an tredan
Kevionennoù a vez graet deus un dourennad halioù peogwir e treuzkasont an tredan. An halioù teuzet a gas an tredan kement.

## Doare

An aliesañ, an halioù a zo kristalioù solud a c'hell teuziñ pa vez ouzhpennet kalz tommder. Bez eus nebeut halioù a chom dourennek e temperadurioù boutin. Graet e vez dourennadoù ionek deus outo. An aliesañ n'eo ket gwall solud ar c'hristalioù ma vez pouezet warno evel an holen.

### Liv
Gallout a ra bezañ treuzwelus an halioù (Kloridenn sodiom), pe demer ha gant liv ar metal zoken daousulfur houarn.

N'eus ket a liv gant an halioù pa 'z eo diliv o ionoù (Sulfatoù ha nitratoù sodiom, potasiom, ammoniom, aluminiom...) Ul liv kreñv a c'hell bezañ er c'hontrol pa z'eo livet kreñv an ionoù (mouk ar permanganat MnO4-, melen ar c'hromat CrO42- hag all.

E-touesk al livioù kavet :

* melen (kromat sodiom)
* oranjez (daoukromat sodiom),
* ruz (sulfur bevargant(II)),
* limestra (heksahidrat daouklorur kobalt),
* glas (pentahidrat sulfat kouevr (II),
* heksasianoferat houarn),
* gwer (Oksid nikel II),
* diliv(sulfat magnesiom),
* gwenn (dioksid titan),
* du (oksid manganez(IV)). 
Lodenn vrasañ ar poultrennoù livioù organek pe meinel implijet gant an embregerezhioù a zo halioù.

## Gwelout ivez
holen

Paludoù holen

ion
## Skeudennoù

## Notennoù ha daveennoù
Gourskej

Ar **gourskej**, pe ar **pik-skej**, ar **pik-virgulenn**, a zo un arouezenn boentaouiñ — ; — hag a dalv da verkañ un ehan (hiroc'hig eget an hini degaset gant ar skej) dre gomz ha da rannañ elfennoù 'zo dre skrid.

## [[Lizherennerezh]]
"**II. AR POENTADUR**

89. N'eus netra o tisheñvelout ar brezhoneg diouzhyezhoù all kornog Europa, ha dreist-holl diouzh ar galleg,e-keñver ar poentaouiñ. An hevelep arouezioù a vez graetganto en hevelep degouezhioù. A-se, ne vo kavet amañ daheul nemet un notennig bennak dre vras." Tennet eus Yezhadur bras ar brezhoneg gant Frañsez Kervella, [Skridoù Breizh], [1947, pajenn 58.

*e galleg
**a-raok ar **gourskej** : un esaouenn voan
***e galleg Kebek: esaouenn ebet, pe esaouenn voan (peuzdizimplij).
***e galleg Suis : esaouenn ebet er fedoù.
**war-lerc'h ar **gourskej** : un esaouenn varzekaat
*er yezhoù all eus kornaoueg Europa (saozneg, spagnoleg, alamaneg, nederlandeg, italianeg…) :
** a-raok ar **gourskej**: esaouenn ebet.
** war-lerc'h ar **gourskej** : un esaouenn.

Frazenn skouer lizherennaouet hervez doare galleg Bro-C'hall:"War e vurev eman dispaket-holl ar *Pravda*, etre div voutailhig *Guinness* goullo[**esaouenn**]**;**[**esaouenn**]daou gantolor o veilhañ ur c'horf marv." (*[[Brestiz o Vreskenn]]* gant Yann Gerven, *[[Al Liamm]]*, 1986 p. 8).

## El lennegezh vrezhonek
Gant Jarl Priel e c'haller kaout ur gentel war ar poentaouiñ (*[[Kazh ha Logodenn]]*, *Al Liamm*, niverenn 90, Genver-C'hwevrer 1962, pajenn 38) pa laka e dudenn WULLFEN da zezrevell ul lizher d'e sekretourez :
[...] ?... Kabiten Schellenberg, *skej, ha war al linenn-all...*N' eus nemet naontek anv war ho roll, **''pik-skej** ;* dibabet am<br>eus ur brogarour all, *skej,* ha setu amañ e anv, *daoubik* :<br>Lindblad Erik, *skej,* niverenn trizek ha pevar-ugent war al<br>levr bras. *Pik''. [...].

## Arouezennoù poentaouiñ all
* daoubik,
* daouaskoù,
* klochedigoù,
* krommelloù,
* pik,
* pik-estlammiñ (pik-estlamm),
* pik-goulenn,
* pikoù-arsav,
* skej,
* virgulenn-grec'h.

## Liamm diavaez
*  De la Punctuation de la Langue Francoyse. gant Estienne Dolet, 1540

## Notennoù ha daveoù
La Bolduc

**La Bolduc** ganet **Mary Rose Anna Travers** d'ar 4 a viz Mezheven 1894 (d'ar 24 hervezi), e Newport, e ledenez Gaspésie, Kebek, ha marvet e Montréal d'an 20 a viz C'hwevrer 1941, a zo ur ganerez kebekat, an hini gentañ a zo bet brudet e Kebek penn-da-benn.

## Notennoù
Pikoù-arsav

Ar **pikoù-arsav** a zo un arouezenn boentaouiñ — ... — hag a dalv da verkañ ez eo bet troc'het ar frazenn evit abeg pe abeg.

## [[Lizherennerezh]]
Setu penaos e vezont implijet : 
* a-raok ar **pikoù-arsav** : esaouenn ebet,
* war-lerc'h ar **pikoù-arsav** : un esaouenn,
* frazenn skouer :"— Peogwir ez eus re a**...**[**esaouenn**]lavaromp a noplded ennoc'h, da implij ar galloudezhioù-se." (*[[Harry Potter ha Maen ar Furien]]* gant Mark Kerrain, *[[An Amzer embanner]]*, 2012 p. 16).

## Arouezennoù poentaouiñ all
* daouaskoù
* daoubik,
* gourskej (pik-skej, pik-virgulenn),
* klochedigoù,
* krommelloù,
* pik,
* pik-estlammiñ (pik-estlamm),
* pik-goulenn,
* skej,
* virgulenn-grec'h.

## Liamm diavaez
* De la Punctuation de la Langue Francoyse. gant Estienne Dolet, 1540

## Notennoù ha daveennoù
Clelia

**Clelia** zo un anv-bihan italianek, roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Eus an anv latin *[[Cloelia]]*, diwar *Cloelius*, a orin dianav. Marteze diwar κλεος (*kleos*, "gloar", "klod", en deus roet Herakles, Kleopatra, Klio ha Tekla), gant ar ster "glorius", "klodus", kenster neuze gant anvioù evel Berta, Clizia ha Shohreh.

## Adstummoù
* *Clelio*, roet d'ar baotred.

## Yezhoù all
** Clélie, Clélia* e galleg
** [[Cloelia]]*, e latin 
**diwar *Cloelius*, anv roet d'ar baotred
** Klelia* e poloneg
** Clelia*, en alamaneg

## Mojenn
Ur plac'h yaouank eus Roma e oa Cloelia, hag a dreuzas an Tevere war-neuñv, en amzer Rouaned Roma.

## Tud

### Sentezed
*Clelia Barbieri, leanez ha santez italian, lidet d'an 3 a viz Gwengolo
* *Clelia Nanetti*, leanez ha santez italian, merzheriet e Sina, lidet d'an 9 a viz Gouhere.

### Tud all
*Clelia Bompiani, livourez italian
*Clelia Grillo Borromeo (1684–1777), kontez ha skiantourez italian
*Maria Clelia Cardona, barzhez italian
*Clelia Farnese, priñsez italian
*Clelia Garibaldi, skrivagnerez italian
*Clelia Durazzo Grimaldi (1760–1830), markizez ha skiantourez italian
*Clelia Matania (1918 – 1981), aktourez italian
*Clelia Vannucchi Pedani, livourez italian
*Clelia Maria Josepha (Giuseppina) Strepponi (1815–1897), c'hoariganerez, pried Giuseppe Verdi.

## Oberennoù
### Lennegezh
*Clelia Conti, er romant gallek *[[La Chartreuse de Parme]]* gant Stendhal.
*Clelia er romant *[[La spiaggia]]* gant Cesare Pavese.
*Clelia er romant *[[Le terre del sacramento]]* gant Francesco Jovine.
*Clelia er gontadenn *[[Gli incanti]]* gantAntonio Tabucchi.

### Sonerezh
**[[Il trionfo di Clelia]]*, c'hoarigan gant Christoph Willibald Gluck e 1762 .

### Filmoù
*Clelia, er film *[[Le amiche]]*, renet gant Michelangelo Antonioni e 1955
Elisabetta Gonzaga (1471-1526)

**Elisabetta Gonzaga** ( Mantova, 1471-1526 Ferrara) a oa ur briñsez italian eus deroù ar XVIvet kantved. 

Merc'h e oa da Federico Iañ Gonzaga, markiz Mantova, ha da Marc'harid Bavaria. C'hoar e oa da Francesco II Gonzaga.

## He buhez
### Eured
E C'hwevrer 1488 e timezas da Guidobaldo Iañ da Montefeltro, dug Urbino. Bugel ebet n'o doe.

Mont a eure Elisabetta da-heul Lucrezia Borgia da Ferrara rak o paouez dimeziñ e oa merc'h ar pab da Alfonso Iañ d'Este. Mignonez e oa Elisabetta da Isabella d'Este, pried d'he breur Francesco II Gonzaga.

### Tec'het eus Urbino
D'an 21 a viz Mezheven 1502 e voe kemeret Urbino gant Cesare Borgia ma rankas an dug Guidobaldo tec'hel kuit. Elisabetta a oa e Mantova d'ar poent, hag eno e chomas ken na eas ar Borgia da vrezeliñ da lec'h all. E 1503 avat e oa distro da Urbino .

E 1508 e varvas he fried diganti hogen chom a reas da vevañ e lez Urbino, evel Dugez mamm. He nizez Eleonora Gonzaga a oa dimezet d'an dug nevez, Francesco Maria Iañ  della Rovere, a gare e voereb, hag a oa bet advabet ganti hag he fried, Guidobaldo da Montefeltro.

E mezheven 1516e rankas kuitaat Urbino, skarzhet gant ar pab Leon X a felle dezhañ reiñ an dugelezh d'e niz Lorenzo II de' Medici. Neuze ez eas Elisabetta Gonzaga gant he nizez, an Dugez Eleonora Gonzaga hag he c'hoar-gaer, ar gontez Emilia Pia da Montefeltro, da glask repu da Ferrara.

## Levrlennadur
* Sarah Bradford, *Lucrezia Borgia*, Milano, Mondadori, 2005. ISBN 978-88-04-51245-5
* M.L. Mariotti Masi *Elisabetta Gonzaga duchessa di Urbino* Mursia, Milano ISBN 9788842519775
Pik-estlammiñ

Ar **pik-estlammiñ**, pe ar **pik-estlamm**, a zo un arouezenn boentaouiñ — ! — hag a dalv da verkañ dibenn ur frazenn estlammiñ.

## [[Lizherennerezh]]
*e galleg : 
**a-raok ar **pik-estlamm** : un esaouenn voan
***e galleg Kebek : esaouenn ebet, pe esaouenn voan (peuzdizimplij)
***e galleg Suis : esaouenn ebet er fedoù
**war-lerc'h ar **pik-estlamm** : un esaouenn.
*er yezhoù all eus kornaoueg Europa (saozneg, spagnoleg, alamaneg, nederlandeg, italianeg…) :
** a-raok ar **pik-estlamm** : esaouenn ebet
** war-lerc'h ar **pik-estlamm** : un esaouenn.

Frazenn skouer e doare lizherennaouiñ galleg Bro-C'hall :"« Ar pesk[**esaouenn**]**!**[**esaouenn**]Dav e vo soñjal ennañ... »" (*[[Ar peskig ruz]]* gant Vefa de Bellaing, *[[Al Liamm]]*, Gwengolo - Here 1976 p. 313).

## Arouezennoù poentaouiñ all
* daouaskoù,
* daoubik,
* gourskej (pik-skej, pik-virgulenn),
* klochedigoù,
* krommelloù,
* pik,
* pik-goulenn,
* pikoù-arsav,
* skej,
* virgulenn-grec'h.

## Liamm diavaez
*  De la Punctuation de la Langue Francoyse. gant Estienne Dolet, 1540

## Notennoù ha daveennoù
Krommelloù

Ar **c'hrommelloù** a zo div arouezenn boentaouiñ — () — hag a dalv da zigenvezañ elfennoù 'zo eus ar peurrest eus ur frazenn.

## [[Lizherennerezh]]
* a-raok ar **grommell** gentañ : un esaouenn,
* war-lerc'h ar **grommell** gentañ : esaouenn ebet,
* a-raok ar **grommell** diwezhañ : esaouenn ebet,
* war-lerc'h ar **grommell** diwezhañ : un esaouenn (hervez an elfenn da-heul),
* frazennoù skouer :"D'ar sul, eil a viz here[**esaouenn**]**(**holl Lanneverniz a zalc'has soñj mat eus an deiz-se**)**, e pakas Nikolaz e hanterkantvet bloavezh." (*[[Lannevern e kañv ha danevelloù all]]* gant Jakez Konan, *[[Al Liamm]]*, 1980 p. 15)."[...] : da gentañ enta[**esaouenn**]**(**ha gant kement jeneral o tasorc'hiñ e vez heñvel**)**[**esaouenn**]e savas eus e arched." (*Lannevern e kañv ha danevelloù all* gant Jakez Konan, *Al Liamm*, 1980 p. 25).

## Arouezennoù poentaouiñ all
* daouaskoù,
* daoubik,
* gourskej (pik-skej, pik-virgulenn),
* klochedigoù,
* pik,
* pik-estlammiñ (pik-estlamm),
* pik-goulenn,
* pikoù-arsav,
* skej,
* virgulenn-grec'h.

## Liamm diavaez
* De la Punctuation de la Langue Francoyse. gant Estienne Dolet, 1540

## Notennoù ha daveennoù
Jean-Claude Juncker

**Jean-Claude Juncker** (ganet d'an 9 a viz Kerzu 1954) zo ur politikour genidik eus Luksembourg hag a zo prezidant Komision Europa. A-raok mont d'ar garg-se eo bet Kentañ ministr Luksembourg, eus 1995 da 2013. A-raok c'hoazh e oa bet ministr an arc'hant e gouarnamant e vro, eus 1989 da 2009. Etre 2005 ha 2013 e oa bet kadoriad bodad ministred Takad an Euro.
 
E Luksembourg eo bet dilennet Juncker en anv ar Strollad sokial kristen (CSV) hag en anv Strollad Pobl Europa (SPE) eo aet war ar renk da vezañ e penn Komision Europa. Dre m'eo gant mirourien SPE ez eus bet gounezet ar muiañ a sezioù e Parlamant Europa eo bet dibabet Jean-Claude Juncker gant pennoù gouarnamantoù Unaniezh Europa ha d'ar 15 a viz Gouere 2014 eo bet dilennet gant ar muiañ-niver eus kannaded Parlamant Europa (422 mouezh diwar 729). E miz Du 2014 e kemero lerc'h José Manuel Barroso e penn Komision Europa.
Klochedigoù

Ar **c'hlochedigoù** a zo div arouezenn boentaouiñ — «  » — hag a dalv da enframmañ komzoù pe skridoù unan bennak en un destenn.

## [[Lizherennerezh]]
* a-raok ar c'hlochedig digeriñ («) : un esaouenn,
* war-lerc'h ar c'hlochedig digeriñ («) : un esaouenn,
* a-raok ar c'hlochedig serriñ (») : un esaouenn,
* war-lerc'h ar c'hlochedig serriñ (») : un esaouenn (hervez an elfenn da-heul),
* frazenn skouer :*Unan bennak en doa skrivet dindan gant un tach :<small>[*'esaouenn**]</small>**«**<small>[**esaouenn**]</small>Hag hep bilhed ebet<small>[**esaouenn**]</small>**»*'.* (*[[Ti Vatriona]]* gant Ernest ar Barzhig, *[[Al Liamm]]*, 1976 p. 12).

## Arouezennoù poentaouiñ all
* daouaskoù,
* daoubik,
* gourskej (pik-skej, pik-virgulenn),
* krommelloù,
* pik,
* pik-estlammiñ (pik-estlamm),
* pik-goulenn,
* pikoù-arsav,
* skej,
* virgulenn-grec'h.

## Liamm diavaez
*  De la Punctuation de la Langue Francoyse. gant Estienne Dolet, 1540
Cloelia

**Cloelia** (*[[Clelia]]*, en italianeg) zo un harozez eus istor mojennel Roma, e dibenn amzervezh Rouaned Roma, a oa bet skrapet gant ar brezelour etrusk Porsenna, e 507 kent JK, hag a dec'has o treuziñ ar stêr Tevere war-neuñv.

## Lennegezh
** Clélie, histoire romaine*, romant gallek gant Madeleine de Scudéry, embannet e 10 levrenn etre 1654 ha 1660.
The Ballad of High Noon

***The Ballad of High Noon*** (anavezet evel ***Do Not Forsake Me, O My Darlin***' ivez) zo ur ganaouenn saoznek bet savet an ton anezhi gant ar sonaozer rusian Dimitri Tiomkin hag he gerioù gant ar Stadunanad Ned Washington e 1952.

Dibabet e voe gant ar filmaozer Fred Zinnemann da vont da dem sonerezh pennañ e bennoberenn *[[High Noon]]* (miz Gouere 1952, gant Gary Cooper ha Grace Kelly peurgetket).

## Ar gerioù

## Kanerien
Dindan anv *[[Si toi aussi tu m'abandonnes]]* e voe kanet e galleg gant John William e 1957.

## Liammoù diavaez
* '''Do Not Forsake Me, O My Darlin'''', kanet gant Frankie Lane
Vittoria Farnese (1521-1602)

**Vittoria Farnese** (1521-1602) a oa dugez Urbino. Merc'h e oa da Pier Luigi Farnese ha Gerolama Orsini. Merc'h-vihan e oa d'ar pab Paol III.

E miz Genver 1548 e timezas da Guidobaldo II della Rovere, dug Urbino, a oa intañv abaoe marv e bried kentañ, Giulia da Varano, goude bet dezho ur verc'h anvet Virginia.

## He bugale
Tri bugel he doe : 
*Isabella della Rovere (1554-1619), a zimezas da Niccolò Bernardino Sanseverino, priñs Bisignano, 
*ha Francesco Maria II della Rovere (1549-1631), dug Urbino, a zimezas div wech : da Lucrezia d'Este, priñsez a gêr Modena, ha da Livia della Rovere ; 
*Lavinia della Rovere (1558-1632), dimezet da Alfonso Felice d'Avalos, priñs Francavilla.

Vittoria a zesavas he nizez Clelia Farnese, merc'h d'he breur ar c'hardinal Alessandro Farnese, ouzhpenn he merc'hed Isabella ha Lavinia.

## Notennoù
Jennifer

**Jennifer** zo un anv-bihan saoznek.

## Gerdarzh
Eus an anv Guinevere, stumm saoznek an anv kerneveurek *Gwynnever*, Gwenivar e brezhoneg.

## Adstummoù
*ar berranvioù : *Jenny, Jennie, Jenni, [[Jenna]]*.

## Yezhoù all
**Gaenor, Geinwr, Gwenhwyfar,* e kembraeg

## Tud

*Jennifer Aniston, aktourez stadunanat,
*Jennifer Jones (1919 – 2009), aktourez stadunanat,
*Jennifer Lopez, kanerez stadunanat,
*Jennifer Ulrich, aktourez alaman,
*Jennifer Lawrence (g. e 1990), aktourez stadunanat.

## Kanaouennoù
**Jennifer Eccles*, gant The Hollies. 

## Filmoù
**Jennifer*, film e 1953, renet gant Joel Newton, ma c'hoari Ida Lupino.

## Pennadoù kar
*Jenny 
*Jenni
*Jenna
Vladimir

**Vladimir** zo un anv-bihan slavek, skrivet Владимир e ruseg, bulgareg ha serbeg. Kalz stummoù all a zo en holl yezhioù slavek.

## Yezhoù all
**Volodymyr*, en ukraineg.
**Vladimiro*, en italianeg.
**Waldemar*, en alamaneg.

## Tud
Meur a sant hag a briñs zo anvet Vladimir. Bez eus ivez :
*Vladimir Jankélévitch (1903-1985), prederour gall
*Vladimir Lenin (1870-1924), politikour rus
*Vladimir Maiakovski (1893–1930), barzh rusek
*Vladimir Nabokov (1899-1977), skrivagner rusek ha saoznek
*Vladimir Poutin (g. e 1952), prezidant Kevread Rusia
*Vladimir Vysotsky (1938-1980), barzh ha kaner rus

## Lec'hioù
*Vladimir, ur gêr e Rusia
*Oblast Vladimir, un distrig en-dro d'ar gêr-se
*Priñselezh Vladimir-Souzdal, ur briñselezh er Grennamzer
*Vladimir, ur gumun e distrig Gorj, e Roumania
Club Atlético River Plate (Montevideo)

**Club Atlético River Plate** (lesanvet *Darseneros* pe *La Dársena* ivez) a zo ur c'hleub mell-droad uruguayat, bet krouet d'an 11 a viz Mae 1932 e Montevideo (Uruguay), diwar gendeuziñ Olimpia ha Capurro.

Dont a ra an anv anezhañ eus hini River Plate Football Club, ur c'hleub all aet da get e 1929. Arabat eo kemmeskañ gant ar c'hleub arc'hantinat Club Atlético River Plate, bet krouet e Buenos Aires kenkent ha 1901.

C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Parque Federico Omar Saroldi e Prado (unan eus karterioù Montevideo).

## Titloù bet gounezet
* 1943, 1967, 1978, 1984, 1991 ha 2004 : kampion Segunda División Profesional de Uruguay.
Estadio Parque Federico Omar Saroldi

An **Estadio Parque Federico Omar Saroldi**, pe **El Saroldi**, zo ur sportva bet savet e Prado (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)).

Bet digoret d'an 2 a viz Du 1928 e veze graet Olimpia Park anezhañ kent dre ma oa Olimpia Football Club kozh perc'henn warnañ d'an ampoent. Pa voe krouet Club Atlético River Plate, e miz Mae 1932, diwar gendeuziñ Olimpia ha Club Atlético Capurro, e voe dalc'het krogadoù ar c'hleub nevez-c'hanet eno, ken anat ha tra.

Da-geñver ur c'hrogad c'hoariet ouzh Central Español Fútbol Club e pakas Federico Omar Saroldi, diwaller-pal River Plate, ur mestaol ouzh e benn. Pell grevusoc'h e oa eget na soñje an dud dre ma varvas Saroldi un nebeud deizioù war-lerc'h, d'ar 4 a viz Gouere 1932 : ken feuket ha doaniet e voe ar c'hleub ma voe divizet reiñ anv ar paourkaezh diwaller-pal d'ar sportva. Hiziv an deiz ez eo Intendencia de Montevideo perc'henn war Barque Saroldi a vez feurmet da River Plate.

Emañ lec'hiet Avenida 19 de Abril, nepell diouzh daou sportva all : Estadio Parque Alfredo Víctor Viera (Montevideo Wanderers) hag Estadio José Nasazzi (Bella Vista).
Tiegezh Farnese

An **tiegezh Farnese** zo un tiegezh uhelidi italian, tud a vrezel ha tud a Iliz, ha dreist-holl duged hag a renas pell amzer e Dugelezh Parma ha Piacenza ha Piacenza. Ur pab zo bet ivez en tiegezh, ar c'hardinal Alessandro Farnese hag a zeuas da vout ar pab Paol III.


Portrait of Pope Paul III Farnese (by Titian) - National Museum of Capodimonte.jpg|Alessandro Farnese,poltredet gant Tizian
Isabel de Farnesio.jpg|Elisabetta Farnese,rouanez Spagn

## Tud
*Alessandro Farnese, anv meur a zen
*Elisabetta Farnese, rouanez Spagn
*Odoardo Farnese, anv meur a zen
*Ranuccio Farnese, anv meur a zen
*Vittoria Farnese, anv meur a zen
Tegeingl

**Tegeingl** a oa unan eus kantrevoù Kembre er Grennamzer. 

Dont a ra an anv eus hini ar bobl geltiek a oa o vevañ eno en Henamzer, an Deceangli.

E biz ar vro e oa Tegeingl, etre ar stêr Clwyd er c'hornôg hag aber an Dyfrdwy er reter. Er c'hornôg dezhañ e oa kantrevoù Rhos ha Rhufoniog, er mervent e oa kombod Dogfeiling, e kantrev Dyffryn Clwyd, hag er gevred e oa Ystrad Alun ha Penarlâg. Klotañ a rae an tolead-se, dre vras, gant Sir y Fflint bremañ.

Rannet e oa Tegeingl e tri c'hombod : Rhuddlan, Prestatyn ha Cwnsyllt. E dalc'h rouaned kentañ Rouantelezh Gwynedd e oa kantrev Tegeingl met e dibenn an  e voe aloubet gant tud Mercia, enebourien Kembreiz Gwynedd ha Powys. Adkemeret e voe gant Owain Gwynedd en . Meur a wech goude-se e tremenas eus daouarn priñsed Gwynedd da re rouaned Bro-Saoz. A-benn ar fin e voe kemeret gant arme saoz Edouarzh I pa voe aloubet Kembre gant ar roue-se etre 1277 ha 1283.

Rhuddlan e oa ar gêr bennañ ha Diserth a oa ur gêr vras ivez.
Estadio Olímpico de Montevideo

An **Estadio Olímpico de Montevideo** zo ur sportva bet savet e Villa del Cerro (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)).

Anvet Parque Nelson (da zougen bri d'an amiral saoz anavezet-mat) da gentañ-penn, digoret e voe d'an 30 a viz Kerzu 1923 da-geñver ur c'hrogad oc'h enebiñ ar c'hleub lec'hel — Rampla Juniors Fútbol Club — ouzh Charley Football Club (2-2). Da-heul un nebeud labourioù e voe lidet an addigoradur anezhañ gant ur c'hrogad all bet dalc'het d'ar 6 a viz Eost 1966 etre Rampla Juniors ha Club Atlético Peñarol. Ne voe nemet d'ar 24 a viz Ebrel 1980 ma kemeras e anv a-vremañ da vat, bet dibabet da drugarekaat ar paramantour gresian Panagiotis Tsakos en devoa *kenlabouret* gant Rampla Juniors.

Emañ lec'hiet e Calle Turquía 3302 (3302, straed Turkia) ha gouest eo da zegemer betek c'hwec'h mil arvester. Gwall livus eo al lec'h-mañ dre m'emañ e-tal kichenig Bae Montevideo o skeiñ war ar Río de la Plata ha c'hoarvezout a ra gwall alies ma vez ret d'ar c'hoarierien mont da gerc'hat o folotenn kouezhet en... dour, siwazh dezhe.
Saint-Mandé

**Saint-Mandé** zo un anv-lec'h gallek.

## Gerdarzh
Dont a rafe an anv gallek eus anv diwar Maodez, sant iwerzhonat ha breizhat.

## Kumunioù gall
* Saint-Mandé (Val-de-Marne) , kumun c'hall, ha pennlec'h kanton Saint-Mandé, e Val-de-Marne;
**Saint-Mandé*, kumun gwechall, hiriv rann eus Vievy-le-Rayé, e Loir-et-Cher, 
* Saint-Mandé-sur-Brédoire, kumun e Charente-Maritime.

## Pennad kar
*Lanvaodez
Alessandro Farnese (1635-1689)

**Alessandro Farnese** (1635-1689) a oa ur brezelour italian, eus an Tiegezh Farnese, e servij roue Spagn. 

Mab e oa da Odoardo Iañ Farnese, dug Parma ha Piacenza, ha d'e bried Margherita de' Medici. Gant e vreur henañ Ranuccio II Farnese, evel kustum, ez eas an dugelezh goude marv o zad e 1646. Jeneral en arme war varc'h Republik Venezia e voe e-pad daou vloaz, etre 1656 ha 1658, a-raok mont gant Spagn adal 1664.
 
E 1665, en emgann Montes Claros, da vare aloubadeg Portugal, e oa dindan markiz Caracena, e penn ur c'horf-arme war varc'h.

Anvet e voe da vesroue e Navarra, ha goude e Catalogna. Ha goude brezel Holland (1672–1678), da c'houarnour Izelvroioù ar C'hreisteiz, etre 1678 ha 1682.

E 1687 e voe kuzulier-stad e Spagn.
Mervel a reas e Madrid e deroù 1689.

## Dimeziñ ha bugale
Gant e bried-kleiz Maria de Lao y Carillo, en doe pevar bastard: 
*Alessandro Odoardo (Badajoz, 1663-Cacéres, 1666), marvet da dri bloaz;
*Alessandro Maria (Badajoz, 1664-Parma, 1726), koronal en arme spagnol, marvet er vac'h;
*Margherita (Badajoz, 1665-Parma, 1718), leanez e leandi San Paolo e Parma;
*Isabella (Badajoz, 1666-Parma, 1741), leanez e leandi San Paolo e Parma.
Brezel C'hwec'h Devezh

Ar **Brezel C'hwec'h Devezh** eo ar brezel renet gant Israel a badas eus al Lun 5 a viz Mezheven d'ar Sadorn 10 a viz Mezheven 1967 a-enep Egipt, Jordania, Siria hag Iraq. Mont a reas aes an trec'h gant Israel, ha tapet e voe gant homañ tiriadoù diwar-goust hec'h enebourien evel Strizhenn Gaza, Sinai, Sisjordania, Golan ha reter Kêr-Jeruzalem.

## Liammoù diavaez
Strizh-mor Danmark

**Strizh-mor Danmark** (*Danmarksstrædet* e daneg), pe **strizh-mor Greunland** (*Grænlandssund* en islandeg), zo ur strizh-mor etre Greunland, er gwalarn, hag Island, er gevred. 

Liammañ a ra Meurvor Arktika ouzh ar Meurvor Atlantel. En em astenn a ra war 480&nbsp;km a-led ha 290&nbsp;km a-led. Dre ar strizh-mor-se e tremen red-mor reter Greunland, hag a gas skorngrec'hioù eus Arktika war-zu ar c'hreisteiz, betek ar Meurvor Atlantel.

E-pad an Eil Brezel-bed e c'hoarvezas eno, d'ar 24 a viz Mae 1941, un emgann war vor bras etre listri alaman ha listri eus Breizh-Veur.
Marya Morevna

**Marv Kochei an Divarvel** pe **Marya Morevna**, zo ur gontadenn rus, dastumet gant Aleksandr Afanasyev en e *Narodnye russkie skazki*. 

## Ar gontadenn
Ivan-tsarevitch a zo marvet e dud, ha teir c'hoar en deus. O dimeziñ a ra da dri evn (ur falc'hun, un erer, ur vran) hag a zo brezelourien ampart. Mont a ra bloaz goude d'o gwelout ha kavout a ra war e hent ar rouanez **Marya Morevna**. Dimeziñ a ra dezhi. Un deiz ez a-hi kuit, ha mont a ra Ivan da furchal en ur gambr hag a zo bet berzet outañ. Eno emañ Kochei, chadennet abaoe dek vloaz.
Tom Sawyer

**Tom Sawyer** (diwar Thomas Sawyer e wir anv) zo ur paotr yaouank, krouet gant Mark Twain en e romant The Adventures of Tom Sawyer e 1876. E adkavout a reer e tri romant all: gant Twain: Adventures of Huckleberry Finn (1884), Tom Sawyer Abroad (1894), ha Tom Sawyer, Detective (1896).
She's Not There

***She's Not There*** (*N'emañ-hi ket aze* e brezhoneg) zo ur ganaouenn saoznek gant ar strollad sonerien rock breizhveuriat The Zombies. Savet e oa bet gant ar soner saoz Rod Argent.

2:25 he fadelezh, enrollet e oa bet d'an 12 a viz Mezheven 1964 e studioioù Decca Records (West Hampstead, Londrez). Perzh eo eus ar bladennig a oa deuet er-maez d'ar 24 a viz Gouere 1964, *[[You Make Me Feel Good]]* war he zu B. Bez' e voe lakaet e-barzh kentañ albom The Zombies — *[[Begin Here (albom)|Begin Here]]* — deuet er-maez er Rouantelezh-Unanet e miz Meurzh 1965. An albom *[[The Zombies (albom)|The Zombies]]*, deuet er-maez e Stadoù-Unanet Amerika e miz Genver 1965, a c'haller he c'havout ennañ ivez.

Renket e voe da wellañ kanaouenn gant ar gelaouenn stadunanat *[[Cashbox]]* ha lakaet da eil gant *[[Billboard]]* e penn-kentañ miz Kerzu 1964.

E miz Meurzh 2014 en devoa implijet an embregerezh Chanel ar ganaouenn e-barzh ur bomm bruderezh (an aktourez saoz Keira Knightley o c'hoari ennañ) da-geñver ur c'houlzad brudañ evit ur c'hwezh-vat nevez-savet.

## Ar gerioù

## Kanerien
Dindan anv *[[Te voilà]]* e voe kanet e galleg gant Noël Deschamps e miz Kerzu 1964, adkemeret gant Pussy Cat e miz Mezheven 1969.

Gant ar strollad Santana e voe roet da glevet un doare disheñvel eus ***She's Not There*** e-barzh an albom *[[Moonflower]]* deuet er-maez e miz Here 1977.

## Liammoù diavaez
* '''She's Not There''', kanet gant The Zombies
* '''She's Not There''', kanet gant Santana war al leurenn
Bárðarbunga

Ar **Bárðarbunga** (distaget: ) a zo ur menez-tan eus kreiz Island, dindan ar Vatnajökull, brasañ skorneg ar vro. An eil menez-tan uhelañ eus ar vro eo, dezhañ  m pe muioc'hik.

## Liammoù diavaez
Capitaine Conan (film)

***Capitaine Conan*** (*Kabiten Konan* e brezhoneg) zo ur film gallek sevenet gant ar filmaozour gall Bertrand Tavernier e 1995.

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama,
* Skoazellerez-sevener : Valérie Othnin-Girard,
* Senario : Bertrand Tavernier ha Jean Cosmos, azasaet diwar ar romant *[[Capitaine Conan]]* (1934) gant Roger Vercel,
* Divizoù : Jean Cosmos,
* Kevredadoù produiñ : Les Films Alain Sarde, Little Bear (Pariz) ha TF1 Films Production,
* Produourien : Alain Sarde ha Frédéric Bourboulon,
* Rener produiñ : Yvon Crenn,
* Rener ar skeudenniñ : Alain Choquart,
* Ijinourien ar son : Michel Desrois ha Gérard Lamps,
* Aozer ar sonerezh orin : Oswald d'Andréa,
* Kinklour : Guy-Claude François,
* Dilhataerezed : Jacqueline Moreau hag Agnès Evein,
* Frammerezed : Luce Grunenwaldt, Laure Blancherie ha Khadicha Bariha,
* Luc'hskeudennerien leurenn : Etienne George ha Jean-Marie Leroyt,
* Prantad filmañ : c'hwec'h sizhunvezh adalek an 9 a viz Mae 1995,
* Lec'hioù filmañ : Sant-Suliav (Il-ha-Gwilun), Roumania,
* Deiziad dont e-maez : 16 a viz Here 1996 (),
* Padelezh : 129'.

## An danvez

## Roll ar gomedianed pennañ
* Philippe Torreton : an aotrou kabiten Conan,
* Samuel Le Bihan : Norbert,
* Bernard Le Coq : an aotrou letanant De Scève,
* Catherine Rich : Madeleine Erlane,
* Claude Rich : an aotrou jeneral Pitard de Lauzier,
* Cécile Vassort : Georgette,
* Frédéric Diefenthal : ar serjant e ti-gar Bucarest,
* François Berléand : an aotrou komandant Bouvier,
* Claude Brosset : an Tad Dubreuil,
* André Falcon : an aotrou koronal Voirin,
* Pierre Val : Jean Erlane,
* Radu Duda : an aotrou enseller Stefanesco,
* Crina Muresan : Ilyana,
* François Levantal : Forgeol.

## Goproù
Priz Méliès ac'h eas d'ar film e 1996.
Un nebeud garedonoù a voe tapet gant ***Capitaine Conan*** da-geñver lid ar *Césars* e 1997 :
* gwellañ aktour, bet deroet da Philippe Torreton,
* gwellañ filmaozour, bet deroet da vBertrand Tavernier.
Umbilia armeniaca

***Umbilia armeniaca*** a zo unan eus ar pemp spesad a vez renket er genad *[[Umbilia]]* e kerentiad an hoc'higed-mor hervez *Word Register of Marine species WoRMS*. Ur spesad kregin ral-tre a vev en Aostralia er mor don.

## Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Verco e 1912 dindan an anv genad *[[Cypraea]]* hag hini ar spesad *Cypraea umbilica* .

Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv *Umbilia armeniaca* o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:

* *Cypraea armeniaca* Verco, 1912  hervez ar re a renk an holl spesadoù Cypraeidae er spesad nemetañ Cypraea.
* *Cypraea umbilicata var. armeniaca * Verco, 1912 anv an diskrivadenn hag anv aet da get.

## Isspesadoù
Pevar isspesad a zo bet diskrivet :

* *Umbilia armeniaca andreyi * Lorenz & Beals, 2013 
* *Umbilia armeniaca armeniaca*  Verco, 1912 
* *Umbilia armeniaca clarksoni * Lorenz & Beals, 2013 
* *Umbilia armeniaca diprotodon* Lorenz & Beals, 2013

## Bevoniezh
Kregin brav ha ral-tre eo an *Umbilia armeniaca*. Dastumt e vezont er mor don gant dragoù etre 80 ha 250 m donder.

## Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 78&nbsp;mm ha 94&nbsp;mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 70&nbsp;mm gour pe ramz, betek 114&nbsp;mm.

## Gwelout ivez
*[[Umbilia hesitata]]*, *[[Umbilia capricornica]]* daou spesad all er genad.

## Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo en Aostralia er gloued koral meur.

## Skeudennoù


|*Umbilia armeniaca*.
|*Umbilia armeniaca*.



## Notennoù ha daveennoù
Keira Knightley

**Keira Christina Knightley**, bet ganet d'ar 26 a viz Meurzh 1985 e Teddington (Bro-Saoz), a zo un aktourez saoz, merc'h da Will Knightley ha Sharman Macdonald. An tu zo bet gwelet anezhi e filmoù gant boujedoù uhel pe izel, dreistbrudet eo bet evit he rolloù drama istorel. Enoret eo bet alies gant daou Empire Awards ha lakaet e anv evit daou Academy Awards, daou British Academy Film Awards, tri Golden Globe Awards, ur Screen Actors Guild Award hag ul Laurence Olivier Award. Knightley a zo bet titlet OBE e 2018.

## Filmlennadur
### Sinema

### Skinwel

### Radio ha c'hoarioù video

## Liammoù diavaez
* Keira Nightley en IMDb
Daoubik

An **daoubik** eo an arouezenn boentaouiñ &nbsp;`''':'''`&nbsp; hag a dalv da zegas :
:*un niveradur,
:* un arroudenn pe gomzoù klevet,
:* un displegadenn.

Arabat eo kemmeskañ an daoubik gant an *[[daouboent]]*, a zo ur sin diakritek eus al lizherenneg latin hag a ziskouez evel daou boent (¨) war ur vogalenn.

## Lizherennerezh
A-fed lizherennerezh ar brezhoneg, setu amañ ar pezh a skrivas Frañsez Kervella en e *Yezhadur bras ar brezhoneg* :

### An daoubik e galleg
*A-raok an **daoubik** : un esaouenn didroc'h
**e galleg Suis : esaouenn ebet er fedoù.
*War-lerc'h an **daoubik** : un esaouenn varzekaat
### E yezhoù all
*Er yezhoù all eus kornaoueg Europa (saozneg, spagnoleg, alamaneg, nederlandeg, italianeg hag all), koulz hag er yezhoù all a ra gantañ (arabeg, rusianeg, turkeg, hag all) :
** a-raok an **daoubik** : esaouenn ebet,
** war-lerc'h an **daoubik** : un esaouenn.

Frazennoù skouer hervez doare lizherennaouiñ ar galleg :"Met setu[**esaouenn**]**:**[**esaouenn**]ar c'hantad metroù-se n'eus ket, ha ne vo ket, anezho." (*[[Glas evel daoulagad c'hlas na oant ket ma re]]* gant Pêr Denez, *[[Al Liamm]]*, 1975 p. 79)."Nerzh hon darempredoù a oa aze[**esaouenn**]**:**[**esaouenn**]goût e oa an hini all e-kichen." (*[[Traoù kouer]]* gant Herve Bihan, *Al Liamm*, 2010 p. 22).
*An Alarc'h Embannadurioù ha Skrid a ra gant doare ar saozneg, tra ma ra Ofis Publik ar Brezhoneg gant an doare gallek war e lec'hienn internet... hep ankouaat menegiñ an toullad mat a levrioù bet embannet gant Embannadurioù Al Liamm, ha nevez 'zo c'hoazh. Dibabet e oa bet an doare gallek ivez pa oa bet embannet al levrig *[[EVNED Breizh]]* gant *[[Hor Yezh]]* e 1995 ; Olier ar Mogn, Iwan Kadored ha Divi Kervella o devoa graet war-dro troidigezh ar skrid anezhañ e brezhoneg.

## El lennegezh vrezhonek
Gant Jarl Priel e c'haller kaout ur gentel war ar poentaouiñ (*[[Kazh ha Logodenn]]*, *Al Liamm*, niverenn 90, Genver-C'hwevrer 1962, pajenn 38) pa laka e dudenn WULLFEN da zezrevell ul lizher d'e sekretourez :

[...] ?... Kabiten Schellenberg, *skej, ha war al linenn-all...*N' eus nemet naontek anv war ho roll, *pik-skej ;* dibabet ameus ur brogarour all, *skej,* ha setu amañ e anv, ***daoubik*** :Lindblad Erik, *skej,* niverenn trizek ha pevar-ugent war allevr bras. *Pik*. [...].


## Arouezennoù poentaouiñ all
* Daouaskoù,
* Gourskej (pik-skej, pik-virgulenn),
* Klochedigoù,
* Krommelloù,
* Pik,
* Pik-estlammiñ (pik-estlamm),
* Pik-goulenn,
* Pikoù-arsav,
* Skej,
* Virgulenn-grec'h.

## Liamm diavaez
*  ''De la Punctuation de la Langue Francoyse'', gant Estienne Dolet, 1540.

## Notennoù ha daveennoù