open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meister E. S.

**Meister E. S.**, pe *Mestr E. S.*, ganet war-dro 1420 ha marvet war-dro 1468, eo an anv a reer en alamaneg eus un arzour, orfebour hag engraver alaman dizanv, a laboure war-dro kreiz ar , pa oa marevezh an arz gotek oc'h echuiñ. Drevezet e voe e zoare ken e voe. **E.S.** eo al lizherennoù a gaver e 18 eus e oberennoù (doareoù all damheñvel a gaver en oberennoù all). *Meister 1466* a veze graet anezhañ kentaou. An engravour gwellañ e oa en Alamagn a-raok Martin Schongauer. Kement enklask a zo bet graet evit gouzout piv e oa zo chomet berr evit poent. 

## E vuhez
Moarvat e teue eus kreisteiz Alamagn, pe eus Suis. 

Kement-se a soñjer abalamour da heñvelderioù gant tud eus ar broioù-se. Eñ eo an hini kentañ a lakaas pennlizherennoù e anv en e oberennoù, pezh a zeuas da vout ur boaz e-touez an engraverien. 

Soñjal a reer e oa orfebour a-raok dont da vout engravour. Un arzour all, Israhel van Meckenem, a labouras ivez gantañ, a greder. Ober a reas 11 engravadur evit an *Ars moriendi* (An Arz da Vervel, pe *Skol ar Marv mat*), ul levr devosion poblek. 
Soñjal a reer ivez edo o chom e Konstanz, Bazel, Bodensee hag e norzh Suis tro 1440. Diwezhatoc'h e vije bet e Straßburg (s.o an oberennoù a grouas etre 1540 ha 1468). Soñjal a reer ivez e vije bet levezonet gant labourioù Meister der Spielkarten (Mestr ar c'hartoù c'hoari), re Rogier van der Weyden, re Konrad Witz ha re livourien nederlandat. 
Oberennoù sinet E. S. a ziskouez e oa oberiant etre 1450 ha 1467, bloavezh e ziwezhañ oberenn sinet. Diwar skridoù er rannyezh alemanek, e berzhioù dibar a-fet ikonografiezh ha stil ha ritenn ar paper a implijas, ha ma vezont keñveriet gant labourioù arzourien all, e c'haller soñjal edo o chom e Rhein uhel er 15vet kantved. Marvet e vije dambrest goude (1466 pe 1467). 

## ''Ars Moriendi''
Unnek engravadur a reas evit al levr *[[Ars moriendi]]*, anavezet e brezhoneg ivez evel *[[Skol ar marv mat]]*, ul levr devosion brudet. Graet e oant da vezañ lakaet en un dornskrid, ha moulet int bet diwezhatoc'h.

## Levrlennadur
* Alan Shestack, *Master E. S.*, Philadelphia Museum of Art, 1967
* Alan Shestack; *Fifteenth Century Engravings of Northern Europe*, 1967, National Gallery of Art (Catalogue), LOC 67-29080 
* A Hyatt Mayor, *Prints and People*, Metropolitan Museum of Art/Princeton, 1971, nos 118-123.ISBN 0-691-00326-2

## Liammoù diavaez
* Works of Master E. S. at Zeno.org
* Master E. S. "Large deck of playing cards"
* Istor ar Moulañ
* At the Perfection of Metal Engraving
* Dilhad e deroù an Azginivelezh alaman 1470-1520, Master E. S.

* Web gallery of art
Johnny Red Kerr

**Johnny Red Kerr** (ganet e 1933, marvet e 2009) a oa gourdoner kentañ klub basket-ball Chicago Bulls.
Troad translativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad translativel** (saoz.: *translative case*) evit komz eus un droad lec'hiañ a dalvez da verkañ ur c'hemm stad, da lâret eo "X" a zeu da vezañ "Y".

Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù finnek-ougrek, en o zouez ar finneg, an estonieg hag an hungareg, da skouer:

* E finneg (merket gant al lostger "*-ksi*"):

: *pitkä* ("hir") → *venyi pitkäksi* ("aet war hiraet")
: *englanti* ("saozneg") → *englanniksi* ("e saozneg")
: *pentu* "cub" → *Se on pennuksi iso* "For a cub, it is big"
: *musta aukko* → ("toull-du") *(muuttui/muuntautui) mustaksi aukoksi* → "(dont a reas da vezañ) un toull-du"
: *kello kuusi* ("c'hwec'h eur") → *kello kuudeksi* ("da c'hwec'h eur")

* En hungareg (merket gant al lostger "*-vá*"/"*-vé*" peurliesañ): 

: *só* ("holen") → *Lót felesége sóvá változott* ("Dont a reas gwreg Lot da vezañ holen")
: *fiú* ("paotr; mab") → *fiává fogad* ("degemer ur paotr bennak evel ma vije ur mab")
Horton Foote

**Horton Foote** (ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1916, marvet d'ar 4 a viz Meurzh 2009) a oa un skriver senarioioù amerikan.

Oskarioù zo aet gantañ, da skouer evit *[[To Kill a Mockingbird]]* (1962) ha *[[Tender Mercies]]* (1983).
Ponte da Barca

**Ponte da Barca** zo ur gumun ( *<span lang="pt">concelho</span>* pe *<span lang="pt">município</span>* e portugaleg) e Portugal, e distrig Viana do Castelo en hanternoz ar vro, stok ouzh Galiza. Ar Rio Lima a dremen drezi.
Glaoda Marigo

**Glaoda Marigo** (20 Gwengolo 1693 e Sant-Kouled - 20 C'hwevrer 1759 e Kemper) a oa ur beleg eus eskopti Kerne, en . Kentañ oberour *[[Buhez ar Sent]]* e vefe. 
## E vuhez
Person Beuzeg-Konk e voe (1722-1743).
## Oberennoù
**Buez ar Sænt, evit gloar Doue, evit enor ar Sænt, evit sanctification an Eneou*, Kemper, 1752. Adembannet meur a wech.
**Abrege eus an aviel, gant meditationou evit an oll suliou ha goueliou mobil eus ar bloaz, evit ober Oraeson a galon, ac un Instruction evit disqui aez ha facil he ober*, 1761. Adembannet meur a wech. Renevezet gant Y. Madeg, person Sant-Segal, embannet e 1914 e Brest gant Derrien, 440 pajenn, gant un titl nevez: *Aviel ar zul*.
## Troidigezh
*Thomas Hemerken, *Imitation hor Salver Jesus-Christ* (*De imitatione Christi*), Perier, 1756. Adembannet meur a wech.
## Levrlennadur
*Lukian Raoul, *Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien*, Al Liamm, 1992.
* Buhez ar Sent, Embannadur 1837 - Wikimammenn
* Abrege eeus an Aviel - Wikimammenn
Det sjunde inseglet

**Det sjunde inseglet**, pe *Ar seizhvet siell*, zo ur film gant Ingmar Bergman.

## An istor
Er XIVvet kantved emañ ar vosenn oc'h ober he reuz e Sveden. Ur marc'heg hag e skoedour a zo o tistreiñ eus ar brezel. War un aod en em gavont gant an Ankou. Kinnig a ra ar marc'heg ober ur c'hoariadenn echedoù, evit hiraat e amzer, ha kavout ur respont d'e c'houlennoù trabedek. Pelloc'h ez eus termajied o treuziñ ur vro en anken.
Strollad Broadel Saoz (1997-2002) ha Strollad an Demokrated Saoz (abaoe 2002)

E 1997 e voe savet gant Robin Tilbrook ar **Strollad Broadel Saoz**, oc'h adkemer anv ur Strollad Broadel Saoz kent, dezhañ da bal reiñ da Vro-Saoz da vihanañ gwirioù kevatal da re Skos, a-drugarez d'un Dael emren pergen, ha marteze zoken dizalc'hidigezh leun Bro-Saoz.

E Gwengolo 2002 e kemeras an anv **Strollad an Demokrated Saoz**, goude bezañ kendeuzet gant strolladoù bihan all. E Here 2004 e kendeuzas gant Strollad Adreizhañ ar Rouantezh-Unanet, a oa un disrann eus UKIP. E C'hwevrer 2007 e kendeuzas er wezh-mañ gant Strollad Bro-Saoz Nevez

Daoust d'ar Strollad na vezañ enebet ouzh dizalc'hidigezh Broioù keltiek ar Rouantelezh-Unanet ez sav diaesterioù gant :
*Ar vroadelouriezh kembreat, pa embann an **Demokrated Saoz** ez eo Sir Fynwy ul lodenn eus Bro-Saoz. Evel-se e voe kinniget ur roll a-berzh ar strollad da geñver an dilennadeg da vodadenn Kembre e 2007.
*Ar vroadelouriezh kerneveurat, pa embann an **Demokrated Saoz** ez eo Kernev-Veur ul lodenn eus Bro-Saoz. Evel-se e kinnigas ar strollad un emstriver da zilennadeg da Guzul Kernev-Veur d'ar Yaou 4 Mezheven 2009 e Pastell Dilennel Tewynn Pleustri-Pentire, Keith Robert Riley, a bakas 8 % ar mouezhioù.

Da geñver Dilennadeg da Zael Unaniezh Europa 2009 e kinnigoù rolloù e 9 fastell dilennel Bro-Saoz. Paket eo bet gant an **Demokrated Saoz**:
*Yorkshire hag an Humber : 2,6 %
*Gwalarn : 2,4 %
*Reter Midlands : 2,3 %
*Kornôg Midlands : 2,3 %
*Biz : 2,2 %
*Gevred : 2,2 %
*Reter : 2 %
*Mervent : 1,6 %
*Londrez : 1,4 %

D'an hevelep deiz, d'ar Yaou 4 a viz Even 2009, e voe dilennet Peter Davies, ezel eus ar Strollad, da vaer nevez Doncaster (Su Yorkshire) gant 22,6 % ar mouezhioù.

Load kefridiel Strollad an Demokrated Saoz
Troad nominativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad nominativel**, **nominativ**, **tro-envel** pe **tro-anviñ** (saoz.: *nominative case*) pe a-wezhoù ivez **troad renerel** (saoz.: *subject case*) evit komz eus un droad yezhadurel pennañ a dalvez da verkañ arc'hwelioù kevreadurezhel resis er frazenn, d.l.e arguzennoù resis.

Merket e vez gant an nominativ graer ("A") ur verb tranzitivel pe rener ur verb amdranzitivel ("S") en tu-gra pe c'hoazh ar renadenn-c'houzañv ("P") en tu-gouzañv.

## Er yezhoù nominativel-akuzativel

En un doare rik e vez implijet an nominativ, enebet ouzh an akuzativ, gant ar yezhoù nominativel-akuzativel. Peurliesañ eo an nominativ an droad amverk, da skouer:

## Skouerioù

* En alamaneg:

: ***Das Kind''' spielt im Garten''(nepreizh unander: "Ar bugel a c'hoari/a zo o c'hoari el liorzh")
: ***Die Kinder** spielen im Garten'' (nepreizh liester: "Ar vugale a c'hoari/a zo o c'hoari el liorzh")

* E [[latin]]:
: ***lupus*' currit* (gourel unander: "al/ul louarn a red/a zo o redek")
: ***Aquila** volat* (benel unander: "an/un erer a nij/a zo o nijal")

* E [[finneg]]:
: ***koirat** olivat huoneessa* (liester: "ar chas a oa e-barzh ar sal")
: ***huoneet** olivat suuria* (liester: "bras e oa ar salioù")

* E [[gresianeg a-vremañ]]:
: ***Αυτό το κρασί** είναι καλό* ("Ar gwin-mañ 'zo mat")
: ***Ο Γιάννης** θα έρθει αύριο'' ("(Ar) Yann a deuio warc'hoazh")

## Er yezhoù aktivel-stadel

Implijet e vez ivez gant ar yezhoù aktivel-stadel (pe "nominativel-absolutivel") un droad heñvel-mik hec'h arc'hwel ouzh hini an nominativ er yezhoù nominativel-akuzativel, daoust ha ma vez merket an nominativ en degouezh-mañ.

Er yezhoù evel-hen e talvez an nominativ da verkañ rener ur verb tranzitivel ha graer a-ratozh ur verb amdranzitivel met ne vez ket implijet evit merkañ rener ur verb amdrazitivel dre degouezh/pe en desped dezhañ.
Troad akuzativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad akuzativel**, **akuzativ** pe **tro-damall** (saoz.: *accusative case*, diwar al latin *accusativus* "ar fed ma vez kaset da benn un ober") pe a-wezhoù ivez **troad renadennel** (saoz.: *object case*) evit komz eus un droad yezhadurel pennañ a dalvez da verkañ arc'hwelioù kevreadurezhel resis er frazenn, d.l.e arguzennoù resis.

Merket e vez gant an akuzativ ar renadenn eeun ("DO") ur verb tranzitivel, da lâret eo renadenn-c'houzañv ("P") un ober kaset da benn gant ar rener/graer ("S/A") en tu-gra, da skouer:

* En alamaneg:
: *der Wagen* (NOM.: "ar c'harr-tan") *den Wagen*' (AKUZ.), d.s.:
: *Ich sehe *'den Wagen**'' ("Gwelet a ran ar c'harr-tan")

Arc'hwelioù all a c'hell bezañ merket gant an akuzativ gant ar yezh-mañ'r-yezh, da skouer e c'hell bezañ implijet gant [[araogenn|araogennoù]] resis pe a bepseurt, da skouer:

* En alamaneg:
: ''Schreibst du einen Brief **an deinen*' Vater?*
: "Ha skrivañ a rez ul lizher d'az tad"

Implijet an nominativ, enebet ouzh an nominativ, gant ar yezhoù nominativel-akuzativel. Peurliesañ eo an akuzativ an droad merket.

Implijet e veze gwezhall an akuzativ gant an holl yezhoù indezeuropek, en o zouez al latin, ar henc'hresianeg, ar sañskriteg, ha hiziv e vez implijet gant meur a hini anezhe c'hoazh, en o zouez ar gresianeg a-vremañ, ar yezhoù slavek (d.s. ar ruseg hag ar poloneg, ar roumaneg (yezh romanek hag an alamaneg (yezh c'hermanek) hag ivez ar yezhoù finnek-ougrek (d.s. ar finneg hag an hungareg) hag an arabeg klasel (yezh semitek).

## An akuzativ hag ar partitiv

Implijet e vez gant yezhoù 'zo, en o zouez ar yezhoù baltek-finnek, en o zouez ar finneg hag an estonieg div droad disheñvel evit merkañ rennadenn eeun ur verb tranzitivel hervez degouezhioù resis: an droad akuzativel diouzh un tu hag ar partitiv diouzh an tu all, diforc'het an eil diouzh eben gant ar fed m'eo ur renadenn merket gant an akuzativ telosel keit ha m'eo ur renadenn merket gant ar partitiv amdelosel.
Eindhoven

**Eindhoven** (/ˈɛintɦoːvə(n)/) zo ur gêr vras hag ur gumun e proviñs Noord-Brabant e kreisteiz an Izelvroioù. Ar pempvet kêr vrasañ en Izelvroioù eo, gant 231 469 a annezidi d'ar 1añ a viz Genver 2019, war ur gorread 88,87 km².

## Kêrioù gevellet
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Arnhem

**Arnhem** zo ur gêr eus reter an Izelvroioù ha kêr-benn proviñs Gelderland eo. Emañ war ribl ar "Roen Izel" (*Nederrijn*). E 2007 e oa 150 000 (2012) a dud o chom enni ; an eil kêr vrasañ eo e Gelderland, war-lerc'h Nijmegen.

## Istor

Krouet e voe kêr er Grennamzer Uhelañ, e kroashent hentoù o kas da Nijmegen, Utrecht ha Zutphen.

E dibenn an  e teuas Arnhem da vezañ darempredet stank gant tud pinvidik eus kornôg an Izelvroioù, a reas o annez enni, ar pezh a dalvezas dezhi bezañ lesanvet *Haagje van het Oosten* ("an Haag vihan eus ar reter") pe *Parkstad* ("Kêr ar Park"). E-pad an Eil Brezel-Bed e c'houzañvas kalz tud Arnhem. Eno e c'hoarvezas Emgann Arnhem e miz Gwengolo 1944, a daolenner er film *[[A Bridge Too Far (film)|A Bridge Too Far]]* (1977).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Skeudennoù eus Arnhem
Troad oblikel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad oblikel** (saoz.: *oblique case*; e latin: *casus generalis*) pe **troad amskouer** evit komz eus un droad yezhadurel disheñvel hec'h arc'hwel pe arc'hwelioù diouzh hini an nominativ (hag ar vokativ), da lâret eo un droad a dalvez peurliesañ da verkañ renadenn ur verb tranzitivel pe implijet stag ouzh un araogenn.

Implijet e vez an droad-mañ gant an hindeg-ourdoueg da skouer.

E pourepetchaeg (*purepecha*) e vez implijet un droad oblikel rik a dalvez da verkañ koulz ar renadenn eeun hag ar renadenn dieeun (meket gant al lostger "*-ni*" - implijet hervez ma vez bev an daveenn pe get ivez), disheñvel d'o zro diouzh merkadur ar rener (nominativ: merk mann), da skouer:

: *Pedru ixe-x-ti Maria-ni* "Pêr a wel Maria"
: *Pedru intsïkurhi-x-ti Maria-ni ma karakata* "Pêr a ro ul levr da Varia"
: *Nanaka pyá-ku-a-x-ti ama-mpa-ni tsïtsïki-icha-ni* "Ar plac'h a bren bleunioù evit he mamm"

Peurliesañ e vez enebet ar steudadur morfologel-kevreadurezhel nominativel-akuzativel implijet gante an droad oblikel (d.l.e. nann-nominativel) ouzh ar steudadur ergativel-absolutivel. Bez' ez eus yezhoù ergativel-absolutivel avat implijet gante ivez an droad oblikel, dreist-holl yezhoù kaokazek ar gwalarn, en o zouez an adigeg hag an oubic'heg.

## Mammennoù:

## Gwelit ivez:
* Troad akuzativel
Girgillao

**Girgillao** (euskareg; *Guirguillano* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Igantzi

**Igantzi** (*Yanci* hervez ar stumm spagnolek diofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria. Igantzi zo unan eus ar Bortziriak.

## Maered
Viana (Nafarroa)

**Viana** zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria. Eno emañ bez Cesare Borgia .

Duged Viana a veze lavaret eus priñsed pennhêred rouantelezh Nafarroa. 

## Skeudennoù

Image:Viana church portal.jpg|Porched an iliz
Skeudenn:Iglesia de San Pedro en Viana.jpg|Iliz San Pedro
Viana

**Viana** zo un anv a gaver e lec'hanvadurezh ar broioù spagnolek ha portugalek: 

## Angola
*Viana, Angola

## Bro-C'hall
*Viana*, anv okitanek div gumun:
*Vianne, e Lot-et-Garonne
*Viane, en Tarn

#### 

; Kumunioù
*Viana (Nafarroa), ma voe lazhet Cesare Borgia,
*Viana de Cega, e proviñs Valladolid ;
*Viana de Duero, e proviñs Soria;
*Viana do Bolo, e proviñs Ourense;
*Viana de Jadraque, e proviñs Guadalajara;

;Lec'hioù all
*Viana de Mondéjar, kêriadenn e Trillo, e proviñs Guadalajara;
**Tetas de Viana, daou venez heñvel ouzh bruched ur vaouez, e Viana de Mondéjar.

## 
*Viana do Alentejo 
*Viana do Castelo e proviñs Minho

## 
*Viana - en Espírito Santo.
*Viana - e Maranhão.
*Manoel Viana, e Rio Grande do Sul.

## Tud
*José Joaquín de Viana;
*José Viana da Motta;
*Antonio de Viana, barzh eus ar XVIIvet kantved.
*Nildo Viana

## Pennadoù kar
*Viena
*Vienne
Itza

**Itza** (stumm ofisiel euskarek; *Iza* hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria. 900 a dud zo o chom enni.
Itzaltzu

**Itzaltzu** (stumm ofisiel euskarek; *Izalzu* hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Traonienn Zaraitzu, e Pireneoù Nafarroa en Euskal Herria.
Izaba

**Izaba** (*Isaba* hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun en hanternoz Nafarroa en Euskal Herria, e Traonienn Erronkari‎, stok ouzh bro-C'hall hag Aragón.
Leotz

**Leotz** (stumm euskarek ofisiel), **Leoz** (hervez ar stumm spagnolek kenofisiel), zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, e merindad Olite, 38,5 km eus Iruñea, e traonienn Orba .
Lerin

**Lerin ** (*Lerín* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria. 1877 a dud a oa o chom enni e 2008.
Distributivel (Troad)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad distributivel** (saoz.: *distibutive case*) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ ar fed ma c'hoarvez un dra bennak da bep ezel eus un teskad.

Implijet e vez gant an hungareg, merket gant al lostger "*-ként*", gant ar ster rik-mañ, da skouer:

: *fejenként* ("da bep hini")
: *esetenként* ("en degouezh-mañ'n-degouezh"/"tro-pe-dro")
: *hetenként* ("ur wezh bep sizhun") once a week"
: *tízpercenként* ("bep dek minutenn") every ten minutes").

Implijet e vez ivez an droad-mañ gant ar finneg, merket gant al lostger "*-ttain*"/"*-ttäin*", kalz raloc'h avat e implij evit en hungareg, da skouer:

: *päivä* (unander nominativel: "deiz") → *päivittäin* (liester distributivel: "bemdez").
: *maa* (unander nominativel: "bro") → *maittain* (liester distributivel: "pep bro")
Korzailhenn

Ar **gorzailhenn**, pe ar **c'hourlañchenn**, eo an anvioù a vez graet eus lodenn diabarzh ar gouzoug, ma tremen drezañ 
ar c'horzennoù ma ya an aer hag ar boued e korf an den .
Zora

**Zora** zo un anv-bihan slavek, anavezet en Serbia, Kroatia, Makedonia, Tchekia. A-wechoù e vez droukvesket gant Zorah ha Zohra. 

## Anv-bihan

*Zora Cross (1890 – 1964) , barzhez aostralian
*Zora Neale Hurston, skrivagnerez stadunanat
*Zora Young, kanerez blues

## Arzoù
* Die rote Zora und ihre Bande romant alamanek gant Kurt Held 
** un heuliad filmoù skinwel tennet eus ar romant 
**Zora sourit*, kanaouenn gant Céline Dion

## Lec'hanvadurezh
*Zora (Pennsylvania), e SUA
*un enezenn e Pleg-mor Persia

## Pennadoù kar
*Zorah
*Zohra
*Zoa
Troad esivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad esivel** (saoz.: *essive case*) pe **troad similaris** pe evit komz eus un droad a dalvez da geñveriañ un dra pe un den bennak gant un dra pe un den bennak all, o klotaat mui-pe-vui gant "evel" e brezhoneg.

Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù baltek-finnek, en o zouez ar finneg hag an estonieg.

* Da skouer e finneg
** merket gant al lostger "-na/-nä" staget ouzh gwrizienn an anv): 

: *lapsi* (NOM.: "bugel") → *lapsena* ("evel ur bugel"/"pa oa unan bennak bugel")

* Da skouer en estonieg
** merket gant al lostger "-na" staget ouzh ar stumm genitivel: 

: *laps* (NOM.: "bugel") → *lapse* (GEN.) -> *lapsena* ("evel ur bugel"/"pa oa unan bennak bugel")
Den Haag

**Den Haag** (anvet ivez ***'s-Gravenhage***) zo ur gêr e kornôg an Izelvroioù, m’emañ sez ar gouarnamant, daoust ma n’eo ket kêr-benn ar vro (Amsterdam an hini eo). Kêr-benn ar broviñs Zuid-Holland eo.

Annezet eo Den Haag gant 563.122 a dud (2023). E kêr emañ porzh kozh Scheveningen.

Den Haag hag an trowardroioù a ya d’ober, gant 700.000 a annezidi, unan eus kreizennoù pouezusañ ar Randstad, gant Amsterdam ha Rotterdam.

An anv *Den Haag* (skrivet gwechall «*Die Haghe*») eo an anv ofisiel koshañ. Ur stumm all zo da anv kêr : * 's-Gravenhage* («Liorzh an dug»), cheuc’hoc’h, zo en implij abaoe 1639. Savet e voe moarvat diwar skouer an anv 's-Hertogenbosch (anvet alies *Den Bosch*). Bremañ e vez implijet ar stumm Den Haag gant an ti-kêr, ha stummoù heñvel a gaver e yezhoù all : *Den Haag* en alamaneg, *The Hague* e saozneg, *La Haye* e galleg pe *La Haya* e spagnoleg.

E Den Haag emañ an *Erste Kamer* (*Kambr gentañ*) hag an *Tweede Kamer* (*eil kambr*), da lavaret an div gambr a ya d’ober parlamant an Izelvroioù. Eno ivez emañ burevioù ar vinistred ha lez-varn uhelañ ar vro. Eno emañ o chom ivez ar Rouanez Beatris. Kannatioù ar broioù all en em gav holl e Den Haag ha meur a ensavadur etrebroadel bras ivez (evel Europol pe al Lez-varn Etrebroadel. Daoust da se ez eo Amsterdam kêr-benn an Izelvroioù, hervez bonreizh ar stad. 

## Livadurioù

Joust on the Hofvijver, by Dutch School of the 17th century.jpg|Ar Binnenhof e-tal ar Hofvijver, 1625
Beest Street in The Hague.jpg|*Straed e Den Haag* gant Sybrand van Beest, war-dro 1650, e kastell Varsovia]]


## Liammoù diavaez

* Lec’hienn kêr Den Haag 

## Notennoù
Tournon-sur-Rhône

**Tournon-sur-Rhône**, pe **Tornon** en okitaneg, zo ur gêr e kreisteiz Bro-C'hall, penn-lec'h arondisamant Tornon e departamant an Ardèche. 

## Istor
* E kastell Tournon e varvas an daofin *Frañsez*, mab henañ ar roue gall Frañsez Iañ, a oa bet kurunennet e Breizh, e Roazhon, evel an dug Frañsez III .
## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh

* Kemberiñ a ra Ron hag an Doux e Tournon-sur-Rhône. 
## Emdroadur ar boblañs 1793-2009


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)

ImageSize = width:700 height:400
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:11000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 
  bar:1821 
  bar:1831 
  bar:1836 
  bar:1841 
  bar:1846 
  bar:1851 text:1851
  bar:1856
  bar:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901 text:1901
  bar:1906
  bar:1911
  bar:1921 
  bar:1926 
  bar:1931 
  bar:1936 
  bar:1946 
  bar:1954 text:1954
  bar:1962 
  bar:1968 
  bar:1975 
  bar:1982 
  bar:1990 
  bar:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2009 text:2009
PlotData=
 color:barra width:15 align:left
 bar:1793 from:0 till: 3300
 bar:1800 from:0 till: 3419
 bar:1806 from:0 till: 3984
 bar:1821 from:0 till: 3555
 bar:1831 from:0 till: 3971
 bar:1836 from:0 till: 4174
 bar:1841 from:0 till: 4740
 bar:1846 from:0 till: 4807
 bar:1851 from:0 till: 4861
 bar:1856 from:0 till: 4918
 bar:1861 from:0 till: 5252
 bar:1866 from:0 till: 5509
 bar:1872 from:0 till: 5390
 bar:1876 from:0 till: 6083
 bar:1881 from:0 till: 5092
 bar:1886 from:0 till: 5286
 bar:1891 from:0 till: 5146
 bar:1896 from:0 till: 5344
 bar:1901 from:0 till: 5174
 bar:1906 from:0 till: 5003
 bar:1911 from:0 till: 4719
 bar:1921 from:0 till: 5037
 bar:1926 from:0 till: 5043
 bar:1931 from:0 till: 5332
 bar:1936 from:0 till: 5658
 bar:1946 from:0 till: 5798
 bar:1954 from:0 till: 6785
 bar:1962 from:0 till: 6878
 bar:1968 from:0 till: 7858
 bar:1975 from:0 till: 8732
 bar:1982 from:0 till: 9099
 bar:1990 from:0 till: 9546
 bar:1999 from:0 till: 9946
 bar:2006 from:0 till: 10582
 bar:2009 from:0 till: 10674


## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Tournon

**Tournon** zo un anv-lec'h gallek ha hini meur a gumun e Bro-C'hall. 

*Tournon, e Savoie
*Tournon-d'Agenais, e Lot-et-Garonne
*Tournon-Saint-Martin, en Indre
*Tournon-Saint-Pierre, en Indre-et-Loire
*Tournon-sur-Rhône, en Ardèche

## Tud
* Paul Tournon (1881-1964) tisavour gall.
Polotenn

Ur **bolotenn**, pe ur **volotenn**, pe ur **vell**, pa vez brasoc'h, a vez lavaret eus ur voul da c'hoari ganti. 

## C'hoarioù polotenn

## Skeudennoù

Image:Soccer ball.jpg|Mell ofisiel football Kib ar Bed 2006 aozet gant FIFA
Image:RadZepMov_soccer_hires_computed_tomography_shoe_and_ball_color.jpeg|Tomografiezh ur vell football savet gant an urzhiataerezh (Video)
Image:Cricket-ball-red-madeinaustralia.jpg| Polotenn kriked 
Image:Baseball (crop).jpg|Baseball
Image:Basketball.png|Basketball
Image:Billiards balls.jpg|Bilhard
Image:Brine lax ball.jpg|Lacrosse
Image:Sherrin.png|Football aostralian
Image:Tennis_ball_01.jpg| Polotenn tennis 
Image:Wilson American football.jpg|Football amerikan
Image:Softball.jpg|Softball
Image:Gaelic football ball.jpg|Mell-droad ouezelek
Petra ober

**Petra ober?** (pe, hervez an dud, *Peta d'ober?*, *Petra zo d'ober*), zo anv brezhonek teir oberenn rusek ha n'int ket bet embannet e brezhoneg.
**Petra ober?* (Что дѣлать?), ur romant gant Nikolai Gavrilovitch Tchernychevskyi e 1862-1863
**Petra ober?* (Так что же нам делать? "Petra a rankomp ober neuze ?"), un arnodskrid gant Lyev Tolstoy e 1886 
**Petra ober?* (Что дѣлать? Наболѣвшіе вопросы нашего движенія "Petra ober ? Krafoù gor en hol luskad"), ur flemmskrid politikel gant Vladimir Lenin e 1902.
Rouelazh

Ur **rouelazh** pe ul *lazh-roue* a ra an den a lazh ur roue.

Un torfed kastizadus gant ar boan a varv e oa al lazh-roue gwezhall en Europa hag e lec'h all, peogwir e oa pep roue o ren dre wir Doue, hervez lezennoù politikel ha relijiel pep bro.

E Bro-C'hall e veze drailhet ar rouelazherien, dibezhiet etre pevar marc'h.

### Rouelazherien
* Montecuccoli, en devije lazhet Frañsez III, hervez a anzavas goude bezañ bet jahinet, petra bennak ma n'eus prouenn ebet hervez an istorourien
* Jacques Clément, rouelazher Herri III
* François Ravaillac, rouelazher Herri IV

## Pennadoù kar
* denlazh
* gouennlazh
* douelazh
* tadlazh
* Gwir Doue
Troad inesivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad inesivel** (saoz.: *inessive case*, diar ar latin: *inesse* "bezañ en un lec'h") evit komz eus un droad-lec'hiañ o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "e" e brezhoneg.

Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù finnek-ougrek, en o zouez ar finneg, an estonieg hag an hungareg, hag ivez gant an euskareg hag al lituaneg, da skouer:

* "en ti"

: finneg: *talo*'ssa***
: estonieg ''maja'''s***
: hungareg: *ház*'ban***
: euskera: ''etxea'''n***
: lituaneg: *nam*'e**'
Assen

**Assen** zo ur gêr hag ur gumun eus biz an Izelvroioù. Kêr-benn proviñs Drenthe eo. Annezet e oa gant 66 477 a dud e 2009. 	83,48 km² eo gorread Assen (douar : 82,06 km², dour : 1,42 km²). 
Brudet eo Assen abalamour d'ar redadegoù mirc'hi-tan a vez eno bep bloaz e miz Mezheven war ar TT Circuit Assen.

## Kumun Assen
Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober kumun Assen : Anreep, Assen, De Haar, Graswijk, Loon, Rhee, Schieven, Ter Aard, Ubbena, Vries, Witten, Zeijen, Zeijerveen ha Zeijerveld.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr kumun Assen ez eus 33 dileuriad :
* PvdA : 11 dileuriad
* CDA : 4 dileuriad
* VVD : 4 dileuriad
* ChristenUnie : 4 dileuriad
* PLOP : 3 dileuriad
* SP : 3 dileuriad
* GroenLinks : 2 zileuriad
* D66 : 2 zileuriad

### Kêrioù gevellet
Gevellet eo Assen gant :
*  (1992)
*  (1959)
*  (1999)
* 

### Liammoù diavaez
 Lec'hienn ofisiel kêr Assen
Troad instrumentel-komitativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad instrumentel-komitativel** (saoz.: *instrumental-comitative case*) evit komz eus un droad o klotaat war un dro gant implij an droad instrumentel diouzh un tu ha gant hini an droad komitativel diouzh an tu all, kevatal mui-pe-vui ouzh an araogenn "gant" e brezhoneg. 

Implijet e vez an droad-mañ gant an hungareg, merket gant al lostger "*-(v)el*"/"*-(v)al*", da skouer:

* Implij instrumentel:
: *utazom bussz*'al*** (diwar an [[troad nominativel|nominativel]]: ''busz'')
: "mont a ran '''gant''' ar c'harr-boutin"

* Implij komitativel:
: ''Én lakom két emberr'''el*** (diwar an nominativel: *ember*)
: "Bevañ a ran **gant** daou den"

## Mammennoù:

"Hungarian Instrumental case"
Herri III

**Herri III** zo anv meur a impalaer, roue, dug, aotroù ha kont en Europa.

## Krennamzer

*Herri III, Dug Bavaria (940-989), a oa ivez Herri II Karintia adal 986
*Herri III (1017-1056), impalaer roman santel
*Herri III, roue Bro-Saoz, aotroù Iwerzhon ha Dug Akitania (1207-1272)
* Herri III, dug Karintia adal 1090 betek 1122
*Herri al Loen, Herri a Saksonia (1129-1195)
*Henry III, Margrav Meissen (1215–1288)
*Henry III, Priñs Anhalt-Aschersleben (d. 1307)
*Henry III, Dug Mecklenburg (c. 1337–1383)
* Henri III (c. 1227-1266), dug Wrocław etre 1248 ha 1266
* Herri III (wd 1251-1309), dug Głogów adal 1273 betek 1309 ha dug Polonia Veur etre 1306 ha 1309
* Herri III (1244-1274), kont Champagn adal 1270 betek 1274, a oa roue Navarra evel Herri Iañ Navarra
*Herri III Kastilha (1379 - 1406), roue Kastilha ha Leon (1390-1406)

## Azginivelezh
* Herri III (1463-1514), dug Braunschweig-Göttingen adal 1491 betek 1514, a oa ivez dug Braunschweig-Wolfenbüttel evel Herri Iañ,
*Herri III, roue Bro-C'hall (1551-1589), a oa bet ivez roue Pologn ha Dug-meur Lituania, 
*Herri III Nassau-Breda (1483–1538),
*Herri III Navarra (1553–1610), roue Navarra ha goude roue Bro-C'hall evel Herri IV.

## Pennadoù kar
*Herri II
*Herri IV
*Herri
Zorah

**Zorah** zo un anv-lec'h hag anv-bihan.

## Lec'hanv
*er Bibl, anv ar gêr ma voe ganet Samzun

## Tud
*un anv-bihan arabek, evit paotred pe merc'hed
*Zorah, gwreg Samzun er film Samzun, e 1914, c'hoariet gant Edith Bostwick 
*Zorah Varhaftig, politikour israelat 

## Traoù
*Zorah en heolienn, ul livadur gant Henri Matisse.

## Gwelout
*Zora
*Zohra
Zorah en heolienn

***Zorah en heolienn*** (1912), zo un eoullivadur war lien graet gant Henri Matisse. War ziskouez emañ er mirdi Pouchkin e Moskov e Rusia.
Zwolle

**Zwolle** zo ur gêr eus reter an Izelvroioù ; kêr-benn proviñs Overijssel eo. Enni ez eus 114 544 a annezidi (2007), war ur gorread 111,33 km2. Emañ war ribloù ar stêrioù IJssel ha Zwarte Water. 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn an ti-kêr (e nederlandeg)
* Ofis touristerezh Zwolle (e nederlandeg pe alamaneg)
* Keleier Zwolle (e nederlandeg)
Ynys Dewi

**Ynys Dewi** (*Enez Dewi* e brezhoneg, *Ramsey Island* e saozneg) zo un enezenn en arvor kontelezh Penfro, dirak Tyddewi.

Enez Dewi n'eo ket ouzhpenn 3,2km he hed ha 136 metr he uhelder. An trede enez vrasañ e Kembre eo memes tra, war-lerc'h Enez Mon hag Enez Cybi.

## Istor
Gwelet a reer an dismantroù eus div chapel vihan, pe gentoc'h daou di-bediñ, war an enez. Savet e oant bet gant menec'h, pell zo. Hervez ar vojenn e vije bet sant Dewi o'n em gavout gant sant Padrig eno. 

Unan eus an daou di-bediñ-se a vije bet savet gant sant Iestyn (*[[Jestin]]* e brezhoneg, *Justinian* e latin), war-dro ar bloavezh 500. Ur manac'h eus Breizh e oa Jestin, a-hervez, hag ober a reas e annez war an enez gant un nebeud diskibien dezhañ, pa oa bet roet an douar-se dezho gant sant Dewi. 

Labouret e veze douar an enez, betek kreiz an  ha gant an annezidi e veze gwerzhet ed, amann ha gloan war an douar-bras betek 1964. E 1968 e oa bet gwerzhet an enez d'ar gevredigezh RSPB da vont d'ober ur gwarezva evned. Reuniged a c'haller gwelet tro-dro d'an enez ivez e miz Eost hag e miz Gwengolo.

## Liammoù diavaez
*Ramsey Island RSPB Nature Reserve
Herri

**Herri** zo :
*un anv brezhonek, deuet diwar an anv gallek Henri, deuet diwar an anv alamanek Heinrich; 
*ur ger euskarek a dalv kement ha pobl ha kêriadenn (evel e spagnoleg ar ger *pueblo*).
**gwelout Herri Batasuna

## An anv-bihan er yezhoù all
*Henricus e latin
*Enrico hag Enzo, en italianeg
*Enrique, e spagnoleg
*Heinrich ha Heinz, en alamaneg
*Henri, e galleg hag alamaneg
*Henry e saozneg ha galleg
*Henrique, e portugaleg
*Ερρίκος / *Erríkos* e gresianeg
*Enric en okitaneg
*Hendrik e nederlandeg

## Tud partabl
###### 
*Herri Kaouisin (1913-2003), embanner, skrivagner, skeudennaouer ha filmaozer
*Herri ar Borgn, skrivagner
*Herri Gourmelen, politikour, UDB.
* Herri Leon, lesanvet *ar Big*, soner binioù
Anv-tiegezh : 
**Aperri*
**Abherri*, anv-pluenn Roperzh ar Mason
**Herve Herri*, anv-pluenn Per Roy
* Yann-Wilhoù Herri (1803-1880), beleg

## Impalaereien
* Herri  an Impalaeriezh Santel (°876-936), lesanvet *[[Herri an Evnetaer]]*, Dug Saks (912- ?), ha roue Germania (919-936)
* Herri II, Impalaer roman german
* Herri III *an Du*, roue hag impalaer ar Romaned 1039–1056
* Herri IV an Impalaeriezh Santel (1056–1106)
* Herri V, impalaer ar Romaned, 1106–1125 
*Herri VI an Impalaeriezh Santel, 1165–1197
*Herri VII, impalaer ar Romaned, 1308–1313

## Rouaned
###### 
*Herri Iañ
*Herri II
*Herri III
*Herri IV
*Herri V, na voe ket roue 

========
*Herri Iañ (Bro-Saoz)
*Herri II (Bro-Saoz)
*Herri ar Roue Yaouank
*Herri III (Bro-Saoz)
*Herri IV (Bro-Saoz)
*Herri V (Bro-Saoz)
*Herri VI (Bro-Saoz)
*Herri VII (Bro-Saoz)
*Herri VIII (Bro-Saoz)

#### Kastilha
*Herri II Kastilha (1334–1379), roue Kastilha 
*Herri IV Kastilha (1425-1474), rou Kastilha

#### Navarra
*Herri Iañ Navarra
*Herri II Navarra
*Herri III (Navarra)

## Priñsed
*Herri ar Merdeer (1394-1460), infant, bet roet lañs da veajoù bras moraerien Portugal

## Duged
*Herri Bourgogn
*Herri II Aostria (1107–1177), dug Bavaria ha dug Aostria

## Lennegezh
**Herri*, ar mab henañ en danevell *Ki ar penn-marv*, e-barzh Pipi Gonto, gant Erwan ar Moal. 
**Herri*, ar mab en danevell * Map Roue an Hiberni *, e-barzh Gwechall-goz e oa, gant Gab Milin. 

## Gwelet ivez
* an anv-tiegezh Herry, tennet eus Herri.
Zúñiga

**Zúñiga** zo un anv lec'h spagnolek a orin euskarek, deuet da vezañ anv-tiegezh, evel ma c'hoarvez alies en Euskal Herria.

## Adstummoù
Troet eo bet an anv da *Zuniga* e SUA abalamour ma ne skriver ket an arouez "ñ" e saozneg. 

## Lec'hioù
*Zuñiga, e Nafarroa
*Zúñiga, e Chile e Rannvro O'Higgins.
*Tlajomulco de Zúñiga, kumun e stad Jalisco, Mec'hiko.

## Tud
### XVIvet kantved
*Francesillo de Zúñiga (war-dro 1480 – 1532) , skrivagner spagnol .
*Diego López de Zúñiga y Velasco (~1510-1564), besroue Perou .
*Luis de Zúñiga y Requesens (1528-1576), gouarnour spagnol en Izelvroioù 
*Alonso de Ercilla y Zúñiga (1533–1594), soudard spagnol e Chile ha barzh spagnolek 
*Gaspar de Zúñiga y Acevedo(1560-1606), pempet kont Monterrey, navet besroue Spagn Nevez .

*Juan de Zúñiga y Pimentel, diwezhañ mestr-meur an Orden de Alcántara.
*Álvaro Manrique de Zúñiga, markiz Villamanrique, marvet e 1590, seizhvet besroue Spagn Nevez

### XVIIvet kantved
*Francisco López de Zúñiga(1599 - 1655),, gouarnour rouantelezh Reino de Chile 
*Félix Rioja Zúñiga, lean spagnol
* Diego Ortiz de Zúñiga (1636-1680), istorour spagnol;
*Baltasar de Zúñiga, valido gant Felipe IV .

### XVIIIvet kantved
*Baltasar de Zúñiga y Guzmán, duque de Arión (1658-1727), bezroue Spagn Nevez 
*Baltasar de Zúñiga Guzmán Sotomayor y Mendoza, politikour spagnol
*Felipe de Zúñiga y Ontiveros (1717-1793), skiantour e Spagn Nevez
*José de Züñiga (1755-?), un den a oa deuet da annezañ Kalifornia 

### XXvet kantved

*Óscar Castro Zúñiga, barzh chilenat.
*Juan Pérez Zúñiga, skrivagner spagnol.
*Guillermo Zúñiga Martínez (1942- ), politikour mec'hikan
* *Daphne Zuniga* (1962-), pe *Daphne Eurydice Zúñiga*, aktourez stadunanat.

### XXIvet kantved
*Bernardita Zúñiga, koantenn a vicher, Miss Chile 2007
*Laura Zúñiga, koantenn a vicher, Miss Mec'hiko
*Maite Zúñiga (1964- ), poliserez hag atletourez euskarat 
*Ernesto Pérez Zúñiga, skrivagner spagnol
*Jesús Zúñiga, kelaouenner eus Kuba, tec'het eus e vro.
*Iolanda Zúñiga, barzhez ha skrivagnerez c'halizek.

## Pennad kar
*Zuñiga 
***[[Feur-emglev Zúñiga-de la Espriella]]**,  entre Costa Rica ha  Panamá, diwar-benn o harzoù boutin.
Pierre Matisse

**Pierre Matisse** (1900-1989) a oa ur gwerzher oberennoù arzel, staliet er *Fuller Building* e New York. Mab d'al livour Henri Matisse e oa.

E New York, e korn ar 57vet Straed ha Madison Avenue, e krouas e ziskouezva hag e ouestlas e vuhez da lakaat anavezout oberennoù Henri Matisse ha re e vignoned : Georges Rouault, André Derain, Alexander Calder, Balthus, Joan Miró, Yves Tanguy, Jean Dubuffet, Augusto Giacometti, Roberto Matta, Wifredo Lam , Zao Wou-Ki ha François Rouan.

Lavarout a reas d'al livour Jean-Paul Riopelle : « *Mab d'ul livour on, n'anavezan micher all ebet nemet gwerzher. Mard it d'ar strad ez in d'ar strad ivez.* »

E dad a livas un nebeud poltredoù anezhañ ha Joan Miró a zedias ul livadenn dezhañ : « *Da Pierre Matisse, treizher entanet*. » Balthus ivez a reas ur poltred anezhañ e 1938 (New York, The Metropolitan Museum of Art).

Pa oa dimezet gant Teeny e voe ganet ur mab, Paul Matisse e anv, hag a zeuas da vezañ kizeller. Teeny a zimezas gant Marcel Duchamp goude-se.

* Magdalena Dabrowski, William S. Lieberman, Sabine Rewald, *Selections from the Pierre and Maria-Gaetana Matisse Collection*, Cat. The Metropolitan Museum of Art, 2004
* William M. Griswold, Jennifer Tonkovich, *Pierre Matisse and his artists*, Cat. Pierpont Morgan Library, 2002
* John Russel: *Matisse. Father & Son.*, (New York: Harry N. Abrams)
* *Dation Pierre Matisse*, hrsg. von Isabelle Monod-Fontaine, Claude Laugier, Cat. Musée National d'Art Moderne / Centre Georges Pompidou, 1992
* The Pierre and Maria Gaetana Matisse Collection
Tangi

**Tangi** zo un anv-bihan brezhonek a zo bet roet stank a-walc’h a-hed an amzer. Un anv brezel kozh eo, graet gant ar gerioù ki ha tan. Anavezet eo ivez evel anv-tiegezh, skrivet en doare gallek *Tanguy*.

## Adstummoù
E galleg e vez skrivet *Tanguy* peurvuiañ, met *Tanneguy* zo bet skrivet ivez.

## Istor
Aotrouien Tremazan zo bet meur a Dangi en o zouez, ha marteze an hini a savas ar voudenn anvet Tour Tangi e Brest.

## Tud
### Anv-bihan
========

*sant Tangi, manac'h en abati Lokmazhe er ,
* Tanneguy du Chastel, anv tri brezelour er Grennamzer
* Tangi Gwegen, beleg e Montroulez ha skrivagner brezhoneg e deroù ar 
* Tangi ar Yaouank (1759-1811), kelenner
* Tangi Malmanche (1875-1953), skrivagner brezhonek a oa lorc’h ennañ gant e anv
**Tanguy Peyretout*, brezhoneger yaouank eus Gwezin (Bro-Roazhon) ha kelenner skol-noz, en em lazhet abalamour d'an enebiezh ouzh ar brezhoneg en e diegezh
* Tangi Louarn, prezidant Kuzul Sevenadurel Breizh e 2009
* Tangi Merien (g. e 1987), aktour

========
* Tanneguy Le Fèvre (1615-1672), studiour yezhoù ha troer
* Tanguy Ndombele (g. 1996) melldroader
* Tanguy Kouassi (g. 2002), melldroader

### Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh eo ivez, skrivet *Tanguy* hervez doareoù-skrivañ ar galleg.

========

* an tad Tanguy (1825-1894), marc’hadour livioù ha taolennoù
* Jorj Tangi, skrivagner brezhonek
* Henri Rol-Tanguy (1908-2002), rezistant a gemeras perzh bras e dieubidigezh Pariz e 1944 
*François Tanguy-Prigent, rezistant, ministr, ezel an SFIO
* Yves Tanguy, livour stadunanat a orin breizhat
*Hélène Tanguy, bet kannadez, maer ar Gelveneg , UMP
*Bernard Tanguy (1940-2008), lec'hanvadurour hag enklasker er CNRS
*Lukian Tangi, skrivagner brezhonek
*Bernez Tangi, barzh 
*Lan Tangi, e vreur, barzh, kelenner gant Roudour
* Xavier Tanguy (g. 1980), kizeller

#### 

Anaout a reer dreist-holl :
*Charles Tanguy, sonaozour gall eus an , aet da Ganada
**Laura Tanguy*, ur plac'h eus Añje he deus klasket bout Miss World e 2008
*Eric Tanguy, sonaozour

## Sevenadur
### Lennegezh
* *Tangi Kerviler*, romant gant Roparz Hemon
* *Tanguy*, romant kentañ ar skrivagner gallek Michel del Castillo e 1957.
* ar rummad bannoù-treset *[[Michel Tanguy|Tanguy et Laverdure]].
=== Sinema===
* [[Tanguy (film)|Tanguy]], ur film gall gant [[Etienne Chatiliez]] e 2001, ha [[Tanguy, la suite]] e 2019. Deuet eo Tanguy da vezañ e galleg lesanv ur paotr gour hag a chom da vevañ e ti e zud.

==Lec'hanvadurezh==
* an anv *Kerdangi''
* an Tour Tangi e Brest
* kêrioù en Afghanistan, India, Iran ha Pakistan

## Notennoù
Emgann Winvaed

**Emgann Winvaed** a enebas, d'an 21 a viz du 654 pe 655 roue Bernikia Oswiu ouzh Penda Mercia ha e gevridi. Faezhet e voe tud Mercia ha lazhet e voe o roue.

## Istor

Daoust dezhañ bezañ an emgann pouezusañ etre an div rouantelezh angl-ha-saoz pennañ e Preden, ne ouzer ket kalz traoù a-zivout emgann Winvaed. Gouzout a reer e stourmas an daou lu war ribl ur stêr met n'ouzomp ket en un doare resis pe stêr e oa. Un adstêr eus an Humber e oa moarvat ha posupl eo e oa ar stêr Cock Beck, war dachenn rouantelezh kozh Elmet pe ar stêr Went e-kichen Doncaster.

Er vestroni gounezet gant Penda Mercia war ar rouantelezhioù arall - ha dreist holl Rouantelezh Northumbria a oa ar rouantelezh pouezusañ gwechall. Kevreet gant Cadwallon ap Cadfan, roue Gwynedd en doa faezhet ha lazhet Edwin Northumbria en Emgann Hatfield Chase e 633 hag Oswald Northumbria en Emgann Maserfield e 642. Goude emgann Maserfield e oa aet Northumbria d'ur gwaz Mercia ha e chomas hec'h isrouantelezh Deira ur c'hevread da Vercia e-pad brezel 655

## Liammoù diavaez
*Bede's account of the battle
Tangi Gwegen

**Tangi Gwegen** (pe **Tanguy Gueguen** e krennvrezhoneg), ganet war-dro 1565, marvet d'an 18 a viz Gouere 1632, a oa ur beleg eus Leon, genidik eus Kastell-Paol a greder, hag a oa o chom e Montroulez, ma oa chaloni hag ograour en Iliz Itron Varia ar Vur. Savet en deus meur a levr relijiel.
## Oberennoù
Embannet en deus : 
**[[Nouelou ancien ha devot]]*, 1650. Kantikoù dastumet gantañ. Adembannet gant Goulven Pennaod, e ti Preder, 1984. ISBN 2-901383-50-5. 
**Pasion*, 1622. Mister. Anavezet ivez evel *Le Grand Mystère de Jésus*, embannet gant Théodore Hersart de La Villemarqué.
 
### Troidigezhioù
*Emery de Bonis, *Ar mirouer a confession, profitabl meurbet, euit pep seurt tut.*, Montroulez, George Allienne, 1621.
*''Doctrinal an Christenien'', 1622.

## Danvez
* Tanguy Gueguen, adembannet ha notennet gant Gwennole ar Menn, *An mirouer a confession* (1621), troet diwar ar *Miroir de confession d’Emerio de Bonis (1618)*, Skol 2006, ISBN 2-911647-26-2, ISSN 1275-2355.
Gwegen

**Gwegen** zo un anv-bihan brezhonek anavezet dreis-holl evel anv-tiegezh.

## Tud
*Tangi Gwegen
*Eozen Gwegen 
*Frañsez Gwegen
*Yann-Bêr Gwegen
Troad peresivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **peresivel** (saoz.: *peressive case*) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ ar fed ma vez treuzet un dra pe ul lec'h bennak gant un den pe un dra bennak, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "dre" e brezhoneg.

Implijet e vez an droad-mañ gant ar bourouchaskeg, merket gant al lostger "*-ga(a)n*", da skouer:

: *ayáśigaan nyu thásan díya* ("une grande fumée traversa le ciel")

## Mammenn:
Tiffou, Étienne (1999: 190) *Parlons bourouchaski. État présent sur la culture et la langue des Bourouchos (Pakistan)*, Pariz: L'Harmattan
's-Hertogenbosch

**&#39;s-Hertogenbosch** (distaget [ˌsɛrtoːɣə(n)ˈbɔs] e nederlandeg) (troet e galleg *Bois-le-Duc*, en alamaneg *Herzogenbusch*, e spagnoleg *Bolduque* ; anavezet ivez e nederlandeg pemdez evel **Den Bosch**) zo ur gêr eus kreisteiz an Izelvroioù, zo kêr-benn proviñs Noord-Brabant. E miz Genver 2005 e oa 134 009 a dud o chom enni.

Dont a ra anv ofisiel ar gêr diwar "*des hertogen bosch*" ("koad an dug"). Familh Herri Iañ, Dug Brabant, he doa douaroù bras e-kichen, en Orthen, abaoe meur a gantved. Sevel a reas ur gêr nevez war tevennoù dindan wez e-kreiz geunioù. Reiñ a reas dezhi an titl a geoded er bloavezh 1185, gant gwirioù d'ober kenwerzh, evit gwareziñ e interestoù lakaet en arvar gant Gelderland ha Holland. Mogerioù-difenn a voe savet tro-dro dezhi evit he gwareziñ diouzh an argadennoù. E 1203 e voe distrujet gant nerzhioù Gelderland ha Holland unanet, met adsavet e voe goude. War-dro 1475 e voe savet ur voger ledanoc'h da wareziñ ur gêr a oa deuet da vezañ brasoc'h. Hiziv e weler c'hoazh aspadennoù eus ar mogerioù kozh-se.

Ur gêr binvidik e oa betek 1520, hag an eil kêr vrasañ en Izelvroioù war-lerc'h Utrecht. Eno e voe ganet ul livour brudet, Hieronymus van Aken, anavezet dindan an anv Hieronymus Bosch (1450–1516).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn kêr
Tanneguy du Chastel

**Tanneguy du Chastel**, pe **Tanguy du Châtel**, zo bet tri brezelour brudet er Grennamzer eus Tiegezh du Chastel :
* Tanguy Iañ du Chastel, marvet e 1352 pe 1363, kabiten Brest ha letanant jeneral armeoù Yann Moñforzh e-pad Brezel hêrezh dugelezh Breizh,
* Tanneguy III du Chastel pe Tanguy III du Chatel, ganet e Tremazan e 1370 ha marvet e Provañs e Beaucaire e 1458, brezelour breizhat er , senechal Beaucaire ha provost Pariz, kannad gall en Italia
* niz dezhañ, Tanneguy IV du Chastel pe Tanguy IV du Chatel, marvet en 1477, skouedour meur Bro-C'hall, gouarnour Rousilhon ha senechal Provañs

## Liamoù diavaez
*Diwar-benn an tiegezh : http://www.casteland.com/pfr/chateau/bretagne/finistere/tremazan/tremazan_seigneur4.htm
Tremazan

**Tremazan** zo anv ur c'hastell e Landunvez, e Bro-Leon, savet war un duchenn roc'hellek dirak Porsal. Ne chom nemet dismantroù anezhañ, tammoù eus un tour karrezek, aet d'an traoñ tammoù anezhañ e goañvezh ar bloaz 1995. 

Daoust d'an tour-meur bezañ kouezhet en e boull, e chom heverk ar savadur : 30 metr uhelder zo dezhañ ha pevar estaj. N'eus nemet tri zour-meur karrezek evel-se e Breizh : emañ ar re all e Hazhoù hag e Klison. Savet e vije bet an tour-meur-se etre 1330 ha 1350, hervez ar studiadennoù nevesañ. Ur voger gentañ a oa bet savet goude, er , hag un eil er . 

## Istor
Stag eo anv Tremazan ouzh hini sant Tangi, hag e c'hoar *[[Eodez]] Tremazan*. Duchatel pe du Chastel e oa anvet tiegezh perc'henned ar c'hastell, ha Tangi zo bet un anv-bihan douget gant meur a vab er familh. 

Hervez ar richenn e oa bet savet ar c'hastell gant un aotrou Bernard du Chastel pa oa deuet en-dro eus Brezelioù ar Groaz, e 1248. En hanterenn gentañ ar  e kaver meneg asur eus ar c'hastell en istor, e-pad Brezel hêrezh dugelezh Breizh : a-du gant Yann Moñforzh e oa ar familh du Chastel ; d'un aotrou anvet Bernard du Chastel ivez, a oa diskennad d'ar Bernez kentañ, e taskoras Charlez Bleaz e gleze en emgann ar Roc'h-Derrien, e 1347. Pa zeuas ar peoc'h en-dro e tostaas ar familh d'ar C'hallaoued, hogen pa zeuas an dug Yann IV en-dro, e 1379, e savjont a-du gantañ adarre. 

E dibenn ar  e tremenas ar c'hastell etre daouarn an tiegezh Reoz (Rieux), hag etre meur a familh all goude, a-raok bezañ prenet gant Louise de Keroual e 1684. Adwerzhet e voe meur a wech goude. Un ti-feurm e oa deuet da vezañ en  hag en . E 1999 e voe prenet gant kumun Landunvez. Hiziv e klask ar gevredigezh « SOS Château de Trémazan » lakaat gwareziñ ar c'hastell ha ledañ gouiziegezh diwar-benn e istor. 

## Levrlennadur
**Le Trémazan des Du Chastel, du château fort à la ruine* aktaoù kollok Brest e 2004, dindan renerezh Yves COATIVY, CRBC - Association SOS Château de Trémazan, 2006
**Le château fort de Trémazan*, Association SOS Château de Trémazan, 1999

## Pennadoù kar
*Tanneguy du Chastel

## Liammoù diavaez
* Kevredigezh mignoned ar c'hastell
* Casteland
* Lec'hienn Landunvez

## Notennoù
Tour Tangi

Kreñvlec'h Kilbignon, pe « **Tour Tangi** » zo savet war un duchenn roc'hellek war lez ar stêr Penfell dirak kastell Brest.
Diego López de Zúñiga y Velasco

**Diego López de Zúñiga y Velasco**, (~1510-1564, Lima, Perou), a voe gouarnour Galiza a-raok mont da vesroue da Berou.
Monterrei

**Pennadoù [[Monterey]] ha [[Monterrey]] zo ivez. *
**Monterrei** (pe *Monterrey* e kastilhaneg) zo ur gumun e kreisteiz Galiza, e proviñs Ourense.

## Liamm diavaez
Gaspar de Zúñiga y Acevedo

**Gaspar de Zúñiga y Acevedo**, ganet e Monterrei, e Galiza, e 1560, ha marvet e 1606 e Lima, Perou), a oa pempet kont Monterrey, ha navet besroue Spagn Nevez.
Luis de Zúñiga y Requesens

**Luis de Zúñiga y Requesens** (Barcelona, 1528 — Brussel, 5 a viz Meurzh 1576), a oa gouarnour spagnol Milano, ha hini an Izelvroioù e 1573, war-lerc'h dug Alba, en amzer ar roue spagnol Felipe II (1527-1598).
Biz

Ar **biz** a lavarer eus pep hini eus ar pemp ezelig a zo e penn pep dorn.

E penn pep biz ez eus un ivin. Troc'hañ an ivinoù a ranker ober bep an amzer.

## Bizied an dorn

## Bizied an treid
Evit bizied an treid, sellout ouzh ar pennad biz-troad.

## Bizadoù
Pa vez poan en ur biz e lavarer ez eus ur bizad. A bep seurt bizadoù zo. Ar veskoul a vez graet eus unan anezho.
A-wechoù ivez e c'hall un ulmenn, pe ur skiltrenn, mont e-barzh ar biz, ha neuze e ranker he zennañ, panevet da se e koeñv ar biz. C'hoarvezout a ra d'an drein mont e-barzh bizied al liorzherien pa ne wiskont ket manegoù.

## Bizied all
* *Ar biz warn-ugent* a lavarer a-wechoù eus kalc'h ar wazed.
* *Bizied* a lavarer ivez eus pavioù ar c'hranked pe al legistri. 
* *Bizied* a lavarer ivez eus begoù lemm binvioù zo: ferc'hier, rastelloù, an heskennoù.
* *Bizied* a lavarer eus ar seurt nadozioù a zo ouzh an horolajoù hag eurierioù.
* *Bizied ar gernez* a vez lavaret eus un den pizh.

## C'hoari gant ar bizied
* *Diskouez un den gant e viz* n'eo ket brav d'ober.
* *An hini a gouezh e viz en e zorn* a zo dipitet.
* *Ober biz da un den* a zo kement ha gourdrouz anezhañ. 
* *An hini a vez e viz er wask* ne vez ket en e vleud
* An hini a zo *moan e vizied* a zo gwall bizh 
* An hini a zo *kamm, pe kromm e vizied* a zo laer.
* *Poazhañ, skaotañ, e viz(ied)* a zo kement ha faziañ . 
* *Lienañ ar biz kontrol* a zo kement ha faziañ.

## Gwalennoù
Gwalennoù a vez lakaet ouzh ar bizied gant tud zo, ha darn a laka ouzh pep biz zoken.
Savoia

**Savoia** zo anv ur vro, e gwalarn an Alpoù, anvet Sapaudia er Grennamzer, hag a zo bet ur gontelezh hag un dugelezh dizalc'h, dugelezh Savoia, a-raok bezañ unan eus proviñsoù rouantelezh Italia. Staget e voe ouzh Bro-C'hall e 1860, ha graet daou zepartamant gall anezhi, Savoie ha Haute-Savoie.

## Ar proviñsoù

## Douaroniezh Savoia

## Istor Savoia

*Allobroged
*Dugelezh Savoia
*Mont-Blanc (departamant)

## Pennad kar
*Istor stagidigezh Savoia, gwelet gant ur gelaouenn euskarat : http://www.autonomiahazi.eu/?p=1863
Alonso de Ercilla y Zúñiga

**Alonso de Ercilla y Zúñiga** a oa ur soudard spagnol a stourmas ouzh Araukaned Chile er XVIvet kantved hag a skrivas La Araucana, ur meurgan diwar-benn ar brezel-se.