Ar mil nozvezh hag unan

Kontadennoù an nozvezhioù arab, koshoc'h eget mil bloaz, zo brudet er bed a-bezh.Gant media zo evel ar sinema pe an tele (filmoù pe tresadennoù-bev) e chom ar c'hontadennoù kozh er bed a vevomp ennañ.

## Orinoù ''Ar mil nozvezh hag unan''
Red-dired un dastumadenn a gontadennoù pers, *Mil mojenn* (perseg: هزارافسانه *hezar afsane*) (-), hag a voe troet hag adlavaret a-hed ar broioù arab gant un anv nevez: *Ar mil nozvezh hag unan* arabeg: ألف ليلة وليلة, perseg: هزار و یک شب Hazâr-o Yak Šab).E Pers e veze an dastumadenn ur *melezour d'ar [[priñs|briñsed]]*, ul levr skouerioù mat ennañ evit desevel tud yaouank ar re e penn ar Stad. Ne oa ket ul lennegezh pobl tamm ebet.

## Kontadennoù ar pobloù arab ha pers

E bro an Arabed e kendalc'has framm ar melezour, istor Chahrazad a c'holo holl ar re all. Met e cheñchas bras ar boued hag un danvez nevez a voe lakaet.

Teir mammenn zo:
* mammenn indian-ha-pers livet gant roudoù Gres (-),
* mammenn pers pa veze Kalifed Bagdad o ren (-),
* mammenn bobl en Egipt (-).

Betek ar  ec'h emdroas ar strollad kontadennoù, hep bezañ adkemeret gant pennoù bras al lizhiri arab.

### Kontadennoù arab
Gwir laouen. Dreist-holl abalamour d'ar fed e teuas deomp en Europa eus ur vro arab : Egipt, gant gizioù ar vro en anvioù, doareoù da vevañ ha soñjal. En gwir eo disoc'h un istor kemmesketoc'h.

### Stummoù an oberenn
Kalz a stummoù a vez e-barzh *Ar mil nozvezh hag unan*. Tennañ a ra kontadennoù zo d'an istor, d'ar garantez, d'un drajedienn, d'ur pezh farsus, d'ar varzhoniezh ivez pe da mojennoù ar c'hredennoù musulman.Atav e vez gevier ha troioù en danevelloù hag an holl danevelloù zo tro kavet gant Chahrazad ivez.

### …Chahrazad

Doganet e voe ar c'halif ha neuze e voe disfiz ha fulor ennañ a-enep an holl vaouezed. Touiñ a reas dimeziñ bemdez gant unan nevez ha houmañ lazhet an deiz war-lerc'h.

Evit ma echuas roll ar re varv e kinnigas Chahrazad bezañ pried ar c'halif. Ha tro enni e krogas da zibunañ un istor ha na voe ket echuet da veure. Reiñ a reas ar c'halif un nozvezh d'e bried ha nozvezhioù all evit gouzout fin un istor ha na echuas morse. Padout a reas an afer tri bloavezh, tri bugel a c'hanas Chahrazad. Keit ha ma troas kein ar c'halif d'e lavar: delc'her a reas Chahrazad gant he buhez.

### Red an oberenn
Frammet eo an danevelloù gant istor Chahrazad rak ur mell strollad istorioù kemmesk eo *Ar mil nozvezh hag unan* gant kontadennoù empret an eil e-barzh eben. D'ar c'halif e lavar e vaouez istorioù, gant tudoù enno hag a zanevell un istor, o hini a-wezhioù ha fabloù ennañ.Kroget eo an istor gant ar Roue Chahryar e penn un enezenn dizanv etre Sina hag India.

Ar brudetañ danevelloù eo :
* *Agîb ha Gharîb*.
* *[[Ali Baba hag an daou-ugent laer]]* (troet e brezhoneg).
* *Dimez al-Ma'mûn*.
* *Istor ar Priñs Ahmed hag ar c'hwrac'h Pari-Banou*.
* *Istor Qamar az-Zamân*.
* *Jullanâr pe Badr Bâsim*.
* *Kamaralzamân hag ar priñsez Boudour*.
* *Kontadenn an daou vizir hag Anîs al-Jalîs*.
* *[[Lamp Aladdin]]* (troet e brezhoneg).
* *Ar seizh vizir*
* *[[Sindbad ar martolod hag e seizh beaj]]* (troet e brezhoneg).
* *Troioù ar vaouezed*.

## Un oberenn en Europa an
Deuet betek ennomp war-bouez ur studier gall eus ar Reter, Antoine Galland e anv ha roet gantañ ur stumm a levrioù moulet d'ar c'hontadennoù pobl gant liamm istor an danevellerez Chahrazad. Bez' ez eus dalc'het istorioù e-leizh el levrioù hag an istor a framm ar strollad, istor Chahrazad, zo dalc'het ivez.

Troet eo bet e galleg gant Antoine Galland. Embannet eo bet eus 1704 da 1717 dindan an anv: *Les Mille et une nuits, contes arabes traduits en français* war-bouez daouzek levrenn. Skrivet ez eus bet ul lodenn gantañ e-unan hervez pezh danevellet gant e harper sirian, *Aladdin* hag *Ali Baba* zo skouerioù.
Ne glot ket ar strollad danevelloù gant al lennegezh klasel arab. Ne vije ket Antoine Galland ha sur a-walc'h e vije kollet *Ar mil nozvezh hag unan* evel oberennoù all lavaret gant ar bobl. Ha gwell ha se rak kalz a dud zo bet plijet da lenn pe selaou se.
An  zo bet sot e skrivagnerien gant traoù ar Reter, *Levr ar mil nozvezh hag unan* en o zouez. Kontrollet e oa doare Galland. Friantoc'h e voe doare Joseph-Charles Mardrus. (1898-1904).

Treserien a berc'hennas o *mil nozvezh hag unan* evel Gustave Doré, Balke, Emanuele Luzzati, an Alaman Morgan.

Daveoù:

– E galleg
* GALLAND (Antoine), *Les Mille et une Nuits*.
* BENCHEIKH (Jamel Eddine) & MIQUEL (André),
** *Les Mille et une nuits*, Gallimard (bibliothèque de la Pléïade), 2005.
** *Album Mille et Une Nuits*, Gallimard (bibliothèque de la Pléaïde).
*** Skeudennaouet ha notennet gant Margaret Sironval;
*** troet eo bet an holl 1205 barzhoneg e galleg hep lemel pe kontrolliñ tra ebet: pezh zo nevez.
*** Diazezet eo war an embannadur Bulaq, kêr en Egipt ma voe moulet ar skrid evit ar wezh kentañ e 1835.

– E brezhoneg
* DOARE (troet gant Ronan), *Aladdin hag Ali Baba*, An Here, 2000.
* BERNACHIN (troet gant Marie Noëlle), *Sindbad ar martolod*, An Here, 1990.
* KONAN (troet gant Jakez), *Ali Baba hag an Daou-ugent Laer*, Al Liamm, niv. 36, 1953.
* HEMON (troet gant Roparz), *Sinbad ar martolod*, Ti-moul. Kreiz-kêr, Roazhon, 1944.
* AR BEG-ROSSINYOL (troet diwar ar c'hatalaneg gant Gwenola), *Ar babouchennoù strobinellet - Marvailh eus ar Mil Nozvezh hag Unan*, An Here, 1991.

## Filmoù er sinema, filmoù en tele

* *The Thief of Bagdad* (SUA, 1924).
* *The Thief of Bagdad* (Breizh-Veur, 1940).
* *Arabian Nights* (SUA, 1942).
* *Ali Baba and the Forty Thieves* (SUA, 1944).
* *The Seventh Voyage of Sinbad* (1958).
* *Il fiore delle mille e una notte* (Italia, 1974).
* *1001 Erotic Nights* (1980≈)
* *Les 1001 nuits* (1990≈) gant Gérard Jugnot ha Catherine Zeta-Jones.
* *Aladdin* (SUA, 1992) zo un dresadenn-vev gant Walt Disney Company.
* *The voyages of Sinbad* (2003) gant Brad Pitt ha Catherine Zeta-Jones evit an tele.
* *1001 nights* (2006).
* *Arabian Nights* (2007).

## Mammennoù
* The Book of One Thousand and One Nights (Wikipedia saozneg)
* Mille et une nuits (Wikipedia galleg)
* Mille e una notte (Wikipedia italianeg)
* Las mil y una noches (Wikipedia spagnoleg