open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hugo

**Hugo** zo un anv-bihan, hag anavezet e meur a yezh. 

## Gerdarzh
Deuet eo diwar stumm latin an anv gallek Hugues, brudet er Grennamzer, ha deuet eus ar frankeg. Savet eo diwar ur wrizienn 'hug', a gaver ivez en Hugbert (Huberzh e brezhoneg), hag a dalvezfe *spered, speredegezh*.

## Yezhoù all
* En alamaneg, estoneg, finneg, galleg, latin, nederlandeg, poloneg, portugaleg, saozneg, slovakeg, spagnoleg, svedeg, tchekeg : **Hugo**
* en galleg : Hugues
* en hebreeg : הוגו
* en hungareg : Hugó
* en italianeg : Ugo
* en ruseg : Гюго

## Tud
*Hugo van der Goes (1440-1482), livour flamank
*Hugo Banzer, prezidant Bolivia 
*Hugo Chávez, prezidant Venezuela 
*Hugo Gernsback, kontet a vezañ ijinour ar skiant-faltazi e SUA
*Hugo Grotius, gwiraour izelvroat
*Hugo Koblet, marc'hhouarner suis
*Hugo Pratt, tresour italian
* Hugo Hamilton (g. e 1953), skrivagner iwerzhonat 

### Anv-tiegezh
*Victor Hugo, barzh ha romantour gall

## Lec'h
* Hugo, ur gêr e Colorado, SUA

## Traoù
* Hugo Cabret, ur film savet gant Martin Scorsese
* ar Priz Hugo, anvet diwar anv Hugo Gernsback
* Hugo Boss, ur merk dilhad
Geriadur klotennoù

Ur **geriadur klotennoù** zo ur geriadur diazezet war ar c'hlotennoù dibenn-ger hag a implijer peurliesañ da sevel barzhonegoù ha kanaouennoù.

## Geriadur ar gontez
Unan savet gant *[[Béatrice de Rohan-Chabot]]* a oa bet embannet gant Imbourc'h e 1982, gant ur rakskrid diwar bluenn Youenn Olier. Daoust d'ar mankoù a zo ennañ e oa un arnod da vezañ meulet hag un tamm difraostañ a-feson en ur park n'eo ket bet darempredet war-lerc'h an oberourez.

## Istor
Kaoz a oa e rakskrid Youenn Olier eus ur Geriadur a vije bet savet gant Taldir, ha n'eo ket bet gwelet gantañ. Un darn eus hennezh a oa bet embannet e-barzh an Oaled e 1939.
A-raok se e oa bet ur seurt geriadur klotennoù e-barzh geriadur Troude en-eeun.

## Levrlennadur
Geriadurioù klotennoù 
;E brezhoneg
* Amable-Emmanuel Troude, *Nouveau dictionnaire pratique breton-français, du dialecte de Léon avec les acceptations diverses dans les dialectes de Vannes, Tréguier et Cornouailles et la prononciation quand elle peut paraître douteuse, Suivi d'un Recueil de proverbes bretons*' et d'un Dictionnaire de rimes bretonnes, dans lequel sont indiqués esice quelques règles de la prosodie bretonne, ainsi que les particularités des consonnances finales de cette langue**'... Brest, Lefournier, XXIV et 823 p., embannadur kentañ 1876. Adembannet gant Joseph Floch, Mayenne, 1979.
* Er gelaouenn an Oaled, e 1939.
*B. de Rohan-Chabot, Geriadur klotennoù, Imbourc'h, 1982.
;E galleg
* * La rime pratique*,Yves-Ferdinand Bouvier, éd. Campioni, 2010  ;
* *Dictionnaire des rimes et assonances*, Armel Louis, Le Robert, 1997 ; 2006  ;
* *Dictionnaire des rimes orales et écrites*, Léon Warnant, Larousse, 1973 ;
* *Dictionnaire de rimes, précédé d'un petit traité de versification française,*, P. Desfeuilles, Garnier Frères, 1933, 1961, 1981  ;
* *Grand dictionnaire des rimes françaises*, Ferdinand Morandini d'Eccatage, Auguste Ghio, 1886 ;
* *Petit dictionnaire des rimes françaises*, Édouard Sommer, Hachette, 1850 ;
* *Dictionnaire de rimes et de poésie*, Pierre Norma ;
* *Dictionnaire de rimes, avec un traité complet de versification, édition revue, corrigée, augmentée et mise dans un nouvel ordre par l'Abbé Berthelin, Chanoine de Doué*, César-Pierre Richelet, chez Charles-Nicolas Poirion, 1751 ;
* *Le Grand Dictionnaire des rimes françoises selon l'ordre alphabétique*, Odet (pe Pierre) de La Noue, M. Berjon, 1623 ;
* *Dictionnaire des Rimes (classées d'après l'ordre alphabétique inverse et précédé d'un Traité de Versification Française)*, Louis Cayotte, Librairie Hachette, Paris 1921.
;En italianeg
* Tommaso Stigliani, *Arte del verso italiano*, Roma, Del Verme, 1658.
;E kembraeg
**Odliadur*, Roy Stephens' (1978).
;E saozneg

## Liammoù diavaez
Geriadurioù klotennoù e galleg:
*  eXionnaire: Geriadur klotennoù gallek (350 000 ger)
*  ''Le Barbery'', ur geriadur klotennoù all.

## Notennoù
Huw

**Huw** zo un anv-bihan kembraek, deuet diwar an anv saoznek *Hugh*, deuet diwar an anv gallek * [[Hugues]] *, degaset gant an Normaned da Vreizh-Veur. 

## Anv-tiegezh
Diwar an anv-bihan **Huw** eo deuet an anv-tiegezh *[[Puw]] ([[ab (mab)|ab]]* + *[[Huw]])*, skrivet *[[Pugh]]* a-wechoù e saozneg.

## Yezhoù all
*Hugh, e saozneg
*Hugues, e galleg
*Hugo, e spagnoleg
*Huon, e brezhoneg
*Ugo, en italianeg

## Pennadoù kar a-dost
*Huw ap Huw
*Huw Bennett
*Huw Cae Llwyd
*Huw Ceiriog
*Huw Ceredig
*Huw Chiswell
*Huw Derfel
*Huw Edwards
*Huw Evans
*Huw Garmon
*Huw Gwyn
*Huw Huws
*Huw Jones
*Huw Lloyd Edwards
*Huw Llwyd
*Huw Llywelyn Davies
*Huw Menai
*Huw Morus
*Huw Pritchard
*Huw Puw
*Hugh Pugh
*Huw Stephens
*Huw T. Edwards
*Huw Tegai
*Huw Wheldon

## Pennadoù kar
*Huws
*Hughes
Tu-gouzañv

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tu-gouzañv** evit komz eus un tu yezhadurel enebet ouzh an tu-gra. 

## An tu-gouzañv hag an tu-gra

Un treuzfurmadur eo an tu-gouzañv (pe frammadur a eil-renk) diazezet war an tu-gra (frammadur diazez) 

En tu-gouzañv e teu gouzañver yezhadurel an ober pe ar stad ma ra dave outañ ar verb, rener yezhadurel ar frazenn.

Pa vez treuzfurmet ur frazenn en tu-gra en ur frazenn en tu-gouzañv e vez eilpennet perzh yezhadurel rener ha renadenn ar frazenn dizaez (tu-gra), o tont da vezañ ar renadenn eeun rener (graer yezhadurel) ar frazenn en tu-gouzañv keit ha ma teu da vezañ rener ar frazenn en tu-gra ur rannfrazenn (adstagennek) diret en tu gouzañv. 

Da skouer:

: **Tu-gra**
:: "Jakez a evas an dour"
:: ("an dour" = gouzañver ha renadenn eeun ar frazenn war un dro)

: **Tu-gouzañv**
:: "Evet e oa bet an dour (gant Jakez)"
:: ("an dour" = gouzañver ar frazenn; "Jakez" = graer/adstagenn diret)

## Tu-gouzañv ambersonel
Gant yezhoù 'zo, en o zouez ar brezhoneg hag ar yezhoù keltiek all, e c'heller sevel frazennoù ambersonel tost o ster ouzh hini ur frazenn en tu-gouzañv met hep menegiñ graer yezhadurel an ober, da skouer:

:**Displegadur ambersonel**:
:: "Evañ a reer dour" (gour mann)

:**Tu-gouzanv**:
:: "Evet e vez an dour (gant Yann)" (graer yezhadurel = "Yann")

## Gwelit ivez:
* Tu-gra
* Tu yezhadurel
* Gouzañver yezhadurel
* Graer yezhadurel
* Rener
* Renadenn
* Gour mann
Tu-gra

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tu-gra** evit komz eus an tu yezhadurel diazez p'emañ rener yezhadurel ar frazenn graer yezhadurel an ober pe ar stad displeget gant ar verb.

## Gwelit ivez:
* Tu-gouzañv
* Tu yezhadurel
* Gouzañver yezhadurel
* Graer yezhadurel
* Rener
* Renadenn
* Gour mann
Tu darvoudel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tu darvoudel** (saoz.: "*[[:en:Circumstantial voice|circumstantial voice]]*") evit komz eus un tu yezhadurel implijet gant ar malagasieg da skouer, pa vez treuzfurmet ar frammadur kevreadurel diazez ur frazenn, o tont da vezañ arguzenn amskouer ur verb rener yezhadurel ar frazenn, ha neuze e c'hell dont ar rener diazez rannfrazenn (adstagennek) (arguzenn amskouer) diret ar frazenn adframmet en tu darvoudel.

Meur a zoare tu darvoudel ez eus, pephini anezhe o tennañ d'un arguzenn amskouer resis. E-touez an tuioù darvoudel a gaver alies-tre e-touez yezhoù ar bed emañ an tu-gouzañv, ma vez lakaet da rener (pe graer yezhadurel) ar frazenn adfurmet gouzañver ar verb.

Heñvel eo an tu-darvoudel ouzh an tu-seveniñ (saoz.: "*applicative voice*") pa deu da vezañ renadenn eeun ur frazenn un arguzenn amskouer. Disheñvel eo an eil diouzh an egile avat rak kresket e c'hell bezañ fiz ur verb amtranzitivel dre ouzhpennañ ur renadenn eeun, keit ha ma n'hall ket an tu darvoudel kreskiñ fiz ur verb.

## Daveennoù
*

## Liamm diavaez:
Doug's Circumstantial Passive

## Gwelit ivez:
* Tu yezhadurel
Tu (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tu (yezhadurel)** pe **diatezenn** (diwar ar stumm latinekaet *diathesis*, diwar an henc'hresianeg: *diatithenai*, "urzhiañ") evit komz eus ur verb en ur frazenn resis hag an doare m'emañ liammet ar stad pe an ober displeget gantañ ouzh arguzennoù ar verb-se, da lâret eo rener yezhadurel ar frazenn, renadenn(où) ar frazenn, hag all.

An tu diazez eo an tu-gra, pa glota rener yezhadurel ar verb gant graer yezhadurel an hevelep verb en hevelep frazenn.

## Roll an tuioù yezhadurel

* Tu arbennek (saoz.: "*[[:en:Causative|causative voice]]*")
* Tu-damc'houzañv (saoz.: "*[[:en:Mediopassive voice|mediopassive voice]]*")
* Tu darvoudel (saoz.: "*[[:en:Circumstantial voice|circumstantial voice]]*")
* Tu-emober (saoz.: "*[[:en:reflexive voice|reflexive]]*")
* Tu eneparbennek (saoz.: "*[[:en:Anticausative verb |anticausative voice]]*")
* Tu-enepc'houzañv (saoz.: "*[[:en:Antipassive voice|antipassive voice]]*")
* Tu-etre (saoz.: "*[[:en:Grammatical voice|middle voice]]*")
* Tu-gouzañv (saoz.: "*[[:en:Grammatical voice|passive voice]]*")
* Tu-gouzañv ambersonel (saoz.: "*[[:en:Impersonal passive voice|Impersonal passive voice]]*")
* Tu-gra (saoz.: "*[[:en:grammatical voice|active voice]]*")
* Tu-kenemober (saoz.: "*[[:en:Reciprocal (grammar)|reciprocal voice]]*") 
* Tu-kenober (saoz.: "*[[:en:grammatical voice|cooperative voice]]*")
* Tu-seveniñ (saoz.: "*[[:en:Applicative voice|applicative voice]]*")
* Tu-skoazell (saoz.: "*[[:en:Adjutative voice|adjutative voice]]*")
Virgilio (Lombardia)

**Virgilio ** zo ur frazione  e kumun Borgo Virgilio e proviñs Mantova, e rannvro Lombardia, en Italia abaoe 2014; a-raok e oa ur gumun distag, hag 11.042 a dud o chom enni e 2008. 

130 km zo ac'hano da gêr Milano er gwalarn ha 6 km da v-Mantova. 

### Keriadennoù
Cerese, Cappelletta, Pietole

### Kumunioù stok
Bagnolo San Vito, Borgoforte, Curtatone, Mantova

## Istor
Krouet e voe ar gumun e 1805, hag anvet *Quattroville*, abalamour d'ar peder c'hêriadenn *Bellaguardia, Cerese* (sez ar gumun hiziv), *Parenza* ha *Pietole*. E 1883 e voe adanvet *Virgilio*,  anv italianek ar barzh latin Vergilius, ganet  en *Andes*, a zo *Pietole vecchia* hiziv, tostik da b-Pietole.

### Tud vrudet
* Ar barzh latin Vergilius a oa ganet en *Andes* (Pietole hiziv, er gumun,)
Proviñs Mantova

**Proviñs Mantova** zo unan eus proviñsoù rannvro Lombardia en Italia, ha Mantova eo he c'hêrbenn.

## Kumunioù pennañ Proviñs Mantova
* Andon : Istat,  31.12.2007
Tu-seveniñ

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tu seveniñ** (saoz.: "*[[:en:applicative voice|applicative voice]]*") evit komz eus un tu yezhadurel pa vez treuzfurmet frammadur kevreadurel diazez ur frazenn, o tont da vezañ arguzenn amskouer ur verb gouzañver yezhadurel pennañ ar frazenn en ur ebarzhañ ar perzh amskouer e diabarzh ster ar verb.

Kresket e c'hell bezañ fiz ur verb amtranzitivel dre ouzhpennañ ur renadenn eeun, ha neuze e teu ur verb amtranzitivel da bezañ ur verb tranzitivel.

Da skouer e yagouaneg:

:Tu-gra:
::*saduu ráviimú*
:"C’hwezhañ a ra ennañ"
::*saduu* = rener trede gour; *ráviimú* = renadenn amskouer 

: Tu-seveniñ:
:: *saduutára*
::*ta* = troad lokativel-seveniñ; diverket al lec’hiadur amskouer

Er skouer-mañ e weler splann penaos e talvez ar verb er frammadur treuzfurmet en tu-seveniñ da graer yezhadurel ar frazenn, evel en tu-gra diazez, en ur ouzhpennañ ur gouzañver/renadenn eeun , o tont da vezañ ur verb tranzitivel.

Implijet e vez seurt frammadurioù e meur a yezh, dreist-holl er yezhoù daspegel-tre, en o zouez yezhoù salichek 'zo, an oubic'heg, an ainoueg hag ar bembaeg.

Meur a zoare zo d'an tu-seveniñ hervez ar yezhoù ha diouzh ma klotont gant bep ur perzh disheñvel, da skouer evit lec’hiañ (“lokativel”; araogenn "e"), evit diswel pa vez kaset da benn stad/ober ar verb a-gevret gant unan bennak (“komitativel”; araogenn "gant"), evit diskwel e pe vod e vez kaset da benn (“instrumentel”; araogenn "dre") pe evit diskwel gant piv e vez resevet ober/stad ar verb (“benefaktivel”; araogenn "evitt"). 

A-wezhoù e talvez an hevelep morfem evit meur a zoare tu-seveniñ disheñvel, evel da skouer e tchitcheweg, ur yezh vantouek, pa dalvez ar morfem *-ir-* evit sevel an tu-seveniñ instrumentel hag ivez an tu-seveniñ lokativel.

Gant yezhoù all, en o zouez ar gandaeg, e c'heller ober gant un "eil frammadur seveniñ", anvet an "tu-seveniñ kresket" (saoz. "*augmentive applied*"), oc'h implijout an hevelep enger div wezh war un dro evit kemmañ ar ster.

E yezhoù 'zo e c'hell bezañ an tu-seveniñ ar frammadur yezhadurel nemetañ evit gallout displegañ seurt perzhioù yezhadurel. Da skouer, e tchagaeg, ur yezh vantouek, e ranker implijout an tu-seveniñ evit sevel frazennoù instrumentel, benefaktivel, malefaktivel ha lokativel. E yezhoù all, avat, e c'heller implijout frammadurioù seveniñ ha frammadurioù kevreadurezhel all evit evit displegañ ar perzhioù-mañ, ha neuze e talvez ar framamdur seveniñ da bouezañ war un arguzenn amskouer, pe c'hoazh, evel er yezh nez percé, evit lakaat tud da vezañ arguzennoù pennañ ar frazenn atav.

Heñvel-tre eo an tu-seveniñ ouzh an tu abegel hag e yezhoù 'zo e vezont savet an daou du yezhadurel gant an hevelep frammadur penn-da-benn. 

Heñvel eo ivez ur frammadur anvet "dilec'hiadur dativel" (saoz. "*dative shift*") kavet e yezhoù 'zo, en o zouez ar saozneg, daoust ha ma na glota ket penn-da-benn gant an tu-seveniñ rik.

## Levrlennadur
*
*
*
*

## Gwelit ivez:
* Tu yezhadurel
Gourenez

Ur **c'hourenez** (liester: *gourinizi* pe *gourenezi*) a zo ur beg-douar ledan er mor, ur seurt enezenn hogen e chom stag ouzh an douar-bras dre ur strizh-douar, ha na zeu ket ar mor penn-da-benn en-dro dezhi, zoken pa vez reverzhi.

Gourenez Gwenrann, Gourenez Kraozon e Breizh, gourenez Monte Argentario en Italia ha Gourenez ar C'hab Glas e Senegal, zo skouerioù gourinizi.

## Ledenez ha ragenez
Graet e vez ledenez eus ur c'hourenez bras-kenañ, eus tiriadoù douar bras gant mor tro-dro war dri zu ; da skouer : Ledenez Breizh, Ledenez Iberia, Ledenez Arabia.

Pa vez tost-tre un enezenn d'an aod e vez graet ur ragenez anezhi.

## Pennadoù kar
*gourinizi Breizh
* enezenn
* tombolo

## Notennoù ha daveennoù
Ionia (disheñvelout)

**[[Ionia]]** a oa ur rannvro gozh e gevred Anatolia, hiziv e Turki. 

Gallout a ra bezañ ivez:

## En Hellaz
* Inizi Ionia, er c'hornôg da Hellaz 
* Ionia, C'hios, en Enez C'hios

## En Azia Vihan
* Ionia (satrapiezh), ur satrapiezh en Impalaeriezh Achaemenid 

## E SUA
* Ionia, Iowa
* Ionia, Michigan
* Ionia County, Michigan
* Ionia Township, Michigan
* Ionia, Missouri
* Ionia, New York

## Traoù all
* *[[Ionia (romant)]]*, ur romant gant Alexander Craig e 1898 

## Pennad kar a bell
* Arabat kemmeskañ gant Iona.
Ionia

**Ionia** a oa ur rannvro gozh e kornôg Anatolia, etre Fokaia ha Miletos. Hiziv emañ e Turkia, ha klotañ a ra gant ar vro en-dro da Izmir.

## Orin
Poblet e voe gant eil barrad aloubiñ an Ac'heaned en , hag en em veskañ a rejont gant Dorianed ha pobloù rakhellenek.

Spletus e oa aodoù Ionia: gwasked naturel, aes sevel porzhioù evit ar c'henwerzh, un hin blijus, traoñiennoù dereat evit al labour-douar, gounit ed ha sevel kezeg, uhelennoù evit lakaat deñved da beuriñ, torgennoù evit lakaat gwez-frouezh hag -olivez.
 
Ur rannyezh o doa, un neved sakr, ar Panionion e Priene.

En Henamzer e oa 12 *polis* en Ionia, en douar-bras evel en inizi: C'hios, Efesos, Erythrai, Fokaia, Klazomenai, Kolofon, Lebedos, Miletos, Myous, Priene, Samos ha Teos. Goude e teuas Halikarnassos d'en em unaniñ ganto.

Un oaled a sevenadur hellenek uhel e oa er  ha . E gwirionez ne oa nemet un darn eus un hollad, pe ur vro, a reer *Hellaz Azia*, pe *Hellaz ar Reter* anezhi.

Dizalc'h e oa pep kêr, pep a c'houarnamant dezho, pep a aozadur kevredigezhel, met an hevelep emdroadur a voe dezho: war-zu an tiranterezh e trojont holl, evel kêrioù all Hellaz, dezho ar memes sevenadur, goude ma save bec'h alies etrezo, diwar-benn o harzoù peurvuiañ.

## Sevenadurezh
E kêrioù Ionia eo e vleunias ar brederouriezh hag an arz da gentañ. Brudet eo an disavouriezh hag an urzh ionian.

## Tud
*Pythagoras
Erythrai

**Erythrai** (*Ἐρυθραί, Erythrai* e henc'hresianeg, *Erythrae* e latin), a oa unan eus 12 kêr Ionia, en Anatolia, bodet er C'hevre ionian, war aod Mor Egea, dirak Enez C'hios. Chom a ra an dismantroù anezhi, e-kichen ar gêriadenn a oa *Lidri* e gresianeg a vremañ, hag a zo Ildiri e Turki hiziv.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus hini Erythros, mab da Radamanthys, roue Kreta, a ziazezas an drevadenn; Kretiz eta e vije bet an annezidi gentañ. En amzer Kleopos, mab da gKodros, e voe kaset tud a bep kêr eus ar c'hevredad da annezañ Erythrai.

## Sibylla ha tud all
Brudet e oa Erythrai dre ziv velegez: an eil a oa anvet Sibylla gant Strabon, eben a oa anvet Athenais en amzer Alesant Veur.

Herakleides Erythrai a oa ur mezeg eus skol Herofil en amzer Strabon.

## Dismantroù
En aber ar stêr Aleos e oa Erythrai. Chom a ra dismantroù eus ar porzh, eus ar mogerioù kêr, un nebeud straedoù, bezioù, temploù, hag ar c'hoariva.
Athenais

**Athenais** (Ἀθηναΐς e henc'hresianeg), a oa un diouganerez eus Erythrai en Ionia, en Azia-Vihanañ. Bevañ a rae en amzer Alesant Veur, er  eta, ha lavarout a reas-hi dezhañ e oa doueed eus e hendadoù, hervez a skrivas Strabon.

## Tud all anvet Athenais
**Athenais*, merc'h da Mithridates VI, ha pried da Ariobarzanes Iañ Philoromaios, roue Kapadokia, er .
**Athenais*, merc'h da Herodes Atticus (war-dro 101-177), pinvidig hellazat.
* Aelia Eudocia, a oa *Athenais* hec'h anv kentañ, impalaerez vizantat er .

## Pennad kar
*Athénaïs
Erythros

**Erythros** a oa mab da Radamanthys hag Alkmene, intañvez Amfitryon, evel e vreur Gortys, hervez mojennoù Hellaz kozh. 

## An anv
Diwar e anv e teu anv kêr Erythrai, ha marteze ivez Eritrea.
Tu-skoazell

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tu skoazell** pe **tu skoazellañ** (saoz.: "*[[:en:Adjutative voice|adjutative voice]]*") evit komz eus un tu yezhadurel gantañ ar ster "skoazellañ"/"sikour".

Da skouer:
: "X a sikour Y d'ober Z"
: pe
: "Sikouret e oa bet Y d'ober Z (gant) Y"
::X = rener yezhadurel
::Y = graer yezhadurel
::Z = verb en tu-skoazell

N'eo ket rener yezhadurel ar frazenn (**X**) graer yezhadurel an ober (**Y**) displeget gant ar verb (**Z**), dre ma ne vez ket kaset da benn ober ar verb gantañ war-eeun.

## Levrlennadur
*

## Gwelit ivez:
* Tu yezhadurel
* Tu-kenober
Lemna

Al lemna zo plant-dour, ha meur a seurt zo anezho.

## Gouennoù lemna
* *[[Lemna aequinoctialis]]* Welw. 
* *[[Lemna gibba]]* L. - Lentille d'eau bossue
* *[[Lemna minor]]*, boued-houidi e brezhoneg.
* *[[Lemna minuta]]* Kunth 
* *[[Lemna obscura]]* (Austin) Daubs 
* *[[Lemna perpusilla]]* Torr. 
* *[[Lemna trisulca]]* L. - Lentille à trois lobes
* *[[Lemna turionifera]]* Landolt 
* *[[Lemna valdiviana]]* Phil.
Boued-houidi

**Boued-houidi** zo ur seurt plant-dour, anvet ivez **lemna minor**, hag a chom war gorre an dour. N'eo ket gwall spis an anv brezhonek, rak meur a ouenn lemna zo, met klotañ a ra gant an anv *duckweed* e saozneg. 

Kavet e vezont e pevar c'horn ar bed. Pa vez re anezho en ul lec'h e vez re nebeud a aer en dour. 

Debret e vezont gant al loened, an houidi evel-just, hag ar moc'h pe ar melc'hwed.
Tu-kenober

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tu-kenober** (saoz.: "*[[:en:grammatical voice|cooperative voice]]*") evit komz eus un tu yezhadurel gantañ ar ster "ober ur verb a-gevret".

Da skouer e mongoleg, savet diwar an enger -лст(а)- (*-lst(a)-*):

:*таних* ("anaout") > *тани*'лста**х'' ("ober anaoudegezg gant unan bennak")
:''ярих'' ("komz") > ''яр**лста**х'' ("kaozeal gant unan bennak/"flepiñ")
:''сурах'' ("studial") > ''сурa**лста*'х* ("studial asambles")

## Gwelit ivez:
* Tu yezhadurel
* Tu-kenemober 
* Tu-skoazell
Pennie Smith

**Pennie Smith** a zo ul luc'hskeudennerez bet ganet e Londrez (Rouantelezh-Unanet). Brudet eo a-drugarez d'he luc'hskeudennoù a denn da ved ar sonerezh rock. Luc'hskeudennoù e gwenn ha du a vez tapet ganti.
Hiziv an deiz e vez o chom en un ti-gar dilezet, adoazet ganti (pa oa studierez) ha deuet da vezañ ur studio, e kornôg Londrez.

Smith az eas da skol-arzoù Twickenham e dibenn ar bloavezhioù 1960, hag eno e studias ar graferezh hag an arzoù-aker. Asambles gant ar c'hazetenner sonerezh Nick Kent ha Barney Bubbles e reas war-dro ar gelaouenn Friends etre 1969 ha 1972. E 1970 ec'h aozas golo ar bladenn Never Never Land evit ar strollad Pink Fairies. Unan eus a c'hefridioù kentañ kinniget dezhi a voe luc'hskeudenniñ Led Zeppelin e-pad un droiad aozet e 1970. Labourat a reas evel luc'hskeudennerez evit ar gelaouenn NME betek penn-kentañ ar bloavezhioù 1980.

Tro he deus bet Pennie Smith da luc'hskeudenniñ arzourien vrudetañ ar sonerezh rock, en o zouez : Led Zeppelin, The Rolling Stones, The Who, Iggy Pop, The Clash, The Jam, Siouxsie Sioux, Debbie Harry, U2, Morrissey, The Stone Roses, Primal Scream, Manic Street Preachers, Radiohead, Oasis pe c'hoazh The Strokes.

Ouzhpenn ar poltredoù he deus bet tro da luc'hskeudenniñ mareoù pouezus-tre en istor ar sonerezh rock e-keit ma heulie ar strolladoù pa roent sonadegoù er bed a-bezh. He luc'hskeudenn vrudetañ eo an hini a ziskouez Paul Simonon (The Clash) o tistruj e c'hitar boud war al leurenn e New York e-pad troiad 1979 ar strollad. Al luc'hskeudenn-se a voe implijet da c'holo ar bladenn *[[London Calling]]*, ha lakaet eo bet da "Greatest Rock ‘n’ Roll Photograph of All-Time" (2002) gant kazetennerien Q magazine.

Oberennoù Pennie Smith a zo bet implijet evit skeudenniñ NME, goloioù pladennoù, danvez bruderezh ha levrioù. *The Clash, Before and After*, (1980) eo al levr savet ganti a zo bet gwerzhet ar muiañ.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Pennie Smith e National Portrait Gallery
*Atersadennn Pennie Smith
Cut (albom The Slits)

**Cut** eo titl pladenn vras gentañ The Slits. Deuet eo er-maez e miz Gwengolo 1979, embannet e voe gant Island Records (ILPS 9573) er Rouantelezh-Unanet ha gant Antilles (AN 7077) er Stadoù-Unanet. Ne reas ket kalz a berzh pa euas er-maez, koulskoude emañ e plas 58 war listenn *The 100 Greatest British Albums* bet aozet gant the Observer e 2004. http://www.guardian.co.uk/arts/features/story/0,11710,1244183,00.html.

Adembannet eo bet dindan stumm ur bladenn CD en Europa e 1990 hag en-dro e 2000 e-barzh ar rummad anvet the Island Master series (IMCD 90 ha IMCD 275). E 2005 e voe prenet an enrolladenn orin gant Koch Records (Island Def Jam Records a oa c'hoazh perc'henn warni hag adembannet e voe ar bladenn CD evit ar wech kentañ er Stadoù-Unanet. Betek-hen ne oa nemet ar pladenn saoz (enporzhiet) a c'halle an dud prenañ, dre ma oa diviet embannadenn orin ar bladenn pell zo.

## Roll ar c'hanaouennoù
Holl donioù gant Viv Albertine, Tessa Pollitt, Arianne Forster (Ari Up) ha Paloma Romero (Palmolive)

### Tu A
#"Instant Hit" – 2:43
#"So Tough" – 2:41
#"Spend, Spend, Spend" – 3:18
#"Shoplifting" – 1:39
#"FM" – 3:35

### Tu B
#"Newtown" – 3:48
#"Ping Pong Affair" – 4:16
#"Love und Romance" – 2:27
#"Typical Girls" – 3:57
#"Adventures Close to Home" – 3:28

**Bonus tracks** (tonioù ouzhpennet)
#"I Heard It Through the Grapevine" (Barrett Strong, Norman Whitfield)
#"Liebe and Romanze" (Slow Version)

## Sonerien
*Ari Up - kan
*Viv Albertine - gitar
*Tessa Pollitt - gitar boud
*Budgie - taboulinoù
*Dennis Bovell - sonefedoù
Luc'hskeudenn gant Pennie Smith

## Perzhioù all
* Enrollet e-pad nevezamzer 1979 e Ridge Farms Studio
* Produet gant Dennis Bovell
* Padelezh : 31:52
* Embannet gant Island Records

## Notennoù

## Daveoù
*

## Liammoù diavaez
*liamm Pennad burutellañ e lec'hienn Allmusic
*liamm Pennad e lec'hienn BBC
* liamm Pennad e lec'hienn Pitchfork
Tu-enepc'houzañv

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tu -enepc'houzañv** (saoz.: "*[[:en:antipassive voice|antipassive voice]]*") evit komz eus un tu yezhadurel a dalvez da diverkañ renadenn ur verb tranzitivel.

Digresket e vez neuze fiz ur verb tranzitivel (-1) dres evel ma c'hell ober an tu-gouzañv pa vez diverket ar graer/adstagadenn yezhadurel diret.

Kalz raloc'h eo an tu-enepc'houzanv evit an tu-gouzañv, avat, implijet dreist-holl gant yezhoù hengounel Aostralia hag Amerika, met ivez gant un nebeud yezhoù all.

Implijet e vez an tu-enepc'houzañv er yezhoù ergativel-absolutivel hag en degouezh-mañ ar fd ma vez diverket ur renadenn a laka troad ar rener da gemmañ eus an troad ergativel o tont da vezañ absolutikel.

Kavet e vez ivez en un nebeud yezhoù nominativel-akuzativel ma vez displeget ar verb koulz evit ar rener hag evit ar renadenn (yezhoù liesgourel), ha neuze e vez savet an tu-enepc'houzañv peurliesañ dre diverkañ ar c'henger a dalvez da verkañ ar renadenn, evel da skouer e masaieg ha komantcheg.

Implijet e vez an tu-enepc'houzañv ivez gant un nebeudig yezhoù eeun-kontrol.

Ral a wezh e vez implijet an tu-enepc'houzañv gant ar yezhoù aktivel-stativel ha gant ar yezhoù nominativel-akuzativel implijet gante un displegadurel verbal a glota gant ar rener nemetken (displegadure unblas).

Alies e talvez an tu-enepc'houzañv da degas titour o tennañ d'an arvez yezhadurel pe d'an doare (yezhoniezh) doare yezhadurel]], o lakaat ur frazenn da vezañ amstrizh, hag all.

Alies e talvez frammadur kevreadurezhel an tu-enepc'houzañv da lakaat arguzennoù resis da vezañ paoelloù kevreadurezhel un islavarenn stag pe ur frammadur heñvel all. E dyirbaleg, da skouer, e rank an arguzenn diverket bezañ en troad absolutivel pa stager an eil rannfrazenn ouzh eben.

## En euskareg
Implijet e vez an tu-enepc'houzañv gant an euskareg. Lakaet e vez ar graer/rener en troad absolutivel, met ne vez ket diverket ar renadenn absolutivel, ha neuze e vez merket koulz ar graer hag ar renadenn gant an hevelep troad, da skouer:

:**Tu-gra**:
:*Gauza miragarriak ikusi ditut (nik)*
:tra boemus-LIES.-ABS. gwelet-STRIZH kaout-BREMAÑ-LIES-me (Me-ERG.)
:"Gwelet em eus traoù boemus"

:**Tu-enepc'houzañv**:
:*Gauza miragarriak ikusirik nago / ikusia naiz*
:tra boemus-LIES.-ABS. gwelet-STRIZH-STAT. on / gwelet-STRIZH-AKT. on
: *"Gwelet e vezan traoù boemus"

## Liammoù diavaez

*What is Antipassive Voice? at SIL
*[Antipassive voice bibliography](http://www.ethnologue.com/LL_docs/index/Antipassivevoice(Linguistics).asp) at Ethnologue
*"Asymmetries between Passivization and Antipassivization in the Tarramiutut Subdialect of Inuktitut" by Matthew Beach (MS-Word file)

## Gwelit ivez:
* Tu yezhadurel
Gwitreg Kumuniezh

**Gwitreg Kumuniezh** a zo anezhi ur gumuniezh tolpad-kêrioù savet etre kumunioù eus Frañs, e departamant Il-ha-Gwilen, e Breizh. 

## Kumunioù
D'ar 1añ a viz Genver 2014 ez ae 46 kumun d'ober kumuniezh tolpad-kêrioù Gwitreg, roet an anv *Gwitreg Kumuniezh* dezhi:

#Argantred-ar-Genkiz
#Avallod-ar-Sec'h
#Baez
#Belezeg
#Breal-Gwitreg
#Brielloù
#ar Chapel-Ervoreg
#Domalan
#Dovanieg
#Drougez
#Ervored
#Gen
#Gwerc'h-Breizh
#Gwerial
#Gwisec'h
#**[[Gwitreg]]** (sez)
#Kampal
#Kastell-Bourc'h
#Kastellan-Gwennel
#Kell-Gwerc'h
#Kornilieg
#Landavran
#Louvigneg-Baez
#Marbereg
#Melined
#Menezaoter
#Mezieg
#Moc'heg
#Mondeverzh
#Mousterel-al-Lann
#Mousterel-ar-Veineg
#Mousterioù
#Nant-Izeg
#ar Perzh
#Pozieg
#Priskieg
#Radenez
#Sant-Albin-al-Lann 
#Sant-Kristol-ar-C'hoad
#Sant-Ider
#Sant-Jermen-ar-Bineg
#Sant-Merve
#Sant-Yann-ar-Gwilen
#Stredell
#Talieg
#Tourc'heg


## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 220 skoliad (2,6 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Gwitreg Kumuniezh

## Notennoù ha daveennoù
Aelia Eudocia

**Aelia Eudocia** (pe Eudokia, pe Eudoxia), pe Atenais hervez he gwir anv (war-dro 401-460), a oa impalaerez vizantat er Vvet kantved hag ur varzhez. Gwreg Theodosius II, impalaer ar reter, e oa.

## He buhez
Ganet e oa en Aten. Merc'h e oa d'ar sofour Leontius, ur pagan anezhañ, ha desket e voe ar verc'hig war al lennegezh hag ar retorik. Hervez a zo bet kontet, gant Malalas ha re all, e oa bet skrapet he feadra gant he breudeur mac'h eas da glemm d'al lez da Gergustentin. Sachet ganti evezh Pulcheria, c'hoar an impalaer Theodosius II, ha hi ober anezhi unan eus dimezelled al lez ha lakaat anezhi da briediñ d'he breur. 
Badezete voe, distaolet ganti hec'h anv pagan, evit bezañ **Aelia Licinia Eudocia**, ha dimeziñ d'an impalaer d'ar 7 a viz Mezheven, 421. Daou vloaz goude, ganet he merc'h Licinia Eudoxia, e voe roet dezhi an titl a augusta. Ne viras ket droug ouzh he breudeur peogwir e reas ur c'honsul eus ar Valerius, a savas da vout gouarnour Trakia, hag ur prefed eus ar Gesius. 
Istorourien eus an amzer a veneg kalz eus ar munudoù -se, nemet ger ne lavaront eus perzh Pulcheria en eured he breur. El lez e klaskas implij he levezon evit gwarezién koulz paganed evel yuzevien. 
Er bloavezhioù 438-439 e reas ur veaj-pirc'hirinañ da Jeruzalem ha distreiñ a reas gant relegoù prizius. 

E-pad he chomadenn en Antioch e komzas dirak sened kêr, hervez ar c'hiz c'hresian, hag e roas arc'hant da gempenn ar savadurioù. 

Argaset e oa bet gant Theodosius II, war dro 433, abalamour da warizi he c'hoaer-gaer Pulcheria, Aelia Eudoxia ha kaset en harlu da Jeruzalem e lec'h ma varvas e 460.
|

## Oberennoù

## Bugale

Tri bugel a anaver da Eudocia ha Theodosius II :
* Licinia Eudoxia (422 - 462), o merc'h henañ, a zimezas da Valentinian III ha da Petronius Maximus. 
* Arcadius, o mab nemetañ, a varvas a-raok e dud.
* Flacilla (marvet e 439). 

## Liammoù diavaez
*Greek Opera Omnia by Migne Patrologia Graeca with analytical indexes
*Ur poltred anezhi hag eus he fried e  "Medieval Lands", gant Charles Cawley

## Levrlennadur
* Greatrex, Geoffrey, "Aelia Eudocia (Wife of Theodosius II)", *De Imperatoribus Romanis*
* Jones, Arnold Hugh Martin, John Robert Martindale, John Morris, "Aelia Eudocia (Athenais) 2", *[[The Prosopography of the Later Roman Empire]]*, volume 1, Cambridge University Press, 1992, ISBN 0-521-07233-6, pp. 408-409.
* Enrico Livrea, "L'imperatrice Eudocia santa?", *Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik*, 119, 1997, pp. 50–54.
* Charles Diehl, *Figure bizantine*, introduzione di Silvia Ronchey, 2007 (1927 originale), Einaudi, ISBN 978-88-06-19077-4
* Eudocia Augusta, *Storia di san Cipriano*, Adelphi, 2006, ISBN 88-459-2075-5.
* Rocco Schembra, *La prima redazione dei centoni omerici*, Edizioni dell'Orso, 2006, ISBN 8876949401.
Loiret (departamant)

Al **Loiret** (distaget: ) a zo un departamant e-kreiz Bro-C'hall, er rannvro Kreiz, er su da Bariz. Orleañs eo ar pennlec'h. An niverenn 45 a zo bet roet dezhañ.

## Anv
Anvet diwar ar stêr Loiret.

## Arondisamantoù al Loiret
* Montargis
* Orleañs
* Pithiviers

## Istor
Savet eo bet evel un darn vras eus departamantoù ar Frañs d'ar 4 a viz Meurzh 1790. Savet eo diwar un darn eus an Orléanais hag un nebeud parrezioù eus Enez-Frañs, hep nemeur a boell: rannet eo ar Beauce etre tri departamant, kenkoulz hag ar Sologne.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar C'huzul-departamant
*Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
*Touristañ el Loiret    

## Notennoù ha daveennoù
Nièvre (departamant)

An **Nièvre** (distaget: ) a zo un departamant, er rannvro Bourgogn, e kreiz Bro-C'hall. Kêr Nevers eo ar pennlec'h anezhañ, hag an niverenn 58 a zo roet dezhañ. Tapet en deus an departamant e anv diwar-lerc'h ar stêr Nièvre. Evel an darn vrasañ eus an departamantoù e oa bet savet d'ar 4 a viz Meurzh 1790. Savet eo bet diwar proviñs an Nivernais.

## Arondisamantoù an Nièvre
* Château-Chinon
* Clamecy
* Cosne-Cours-sur-Loire
* Nevers

## Tud
* *Nièvre Fouché* (1793-1794), merc'h da Joseph Fouché (1759-1820), bet anvet diwar anv andepartamant.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar c'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
* Touristañ en Nièvre

## Notennoù ha daveennoù
Quizás, quizás, quizás

**Quizás, quizás, quizás** (*Marteze, marteze, marteze*) zo ur ganaouenn spagnolek savet gant ar soner kuban Osvaldo Farrés e 1947.

## Kanerien
Kanet eo bet gant Nat King Cole, Doris Day, Los Panchos, Trini López, Bobby Capo, Omara Portuondo, Sonora Matancera, Xavier Cugat, Celia Cruz, Ibrahim Ferrer, Pérez Prado, Gloria Lasso, Dario Moreno, Julio Iglesias, Arielle Dombasle, Irakere, Roberto Alagna, Guy Marchand ha Florent Pagny, Andrea Bocelli, Jennifer Lopez, Halie Loren.

*Anvet *Quizá, quizá, quizá* ha sonet eo bet gant Eliades Ochoa ha Manu Dibongo er bladenn CubAfrica e 1998.

## E saozneg
Troet eo bet e saozneg gant Joe Davis (hag anvet *Perhaps, Perhaps, Perhaps*) ha kanet gant e-leizh a dud. Brudet eo bet gant Nat King Cole (1958) ha Doris Day (1964). Kanet eo bet ivez gant ar strollad-sonerien Cake (1998), hag Halie Loren.

## E yezhoù all
*Kanet eo bet e galleg (*Qui sait, qui sait, qui sait* an titl) gant Luis Mariano hag Henri Salvador, les Sœurs Étienne.
*Doareoù arabek zo ivez.

## E brezhoneg
Un doare brezhonek zo ivez, embannet el levr Parkadoù Sivi Da Viken (Sav-Heol, 2016).

## Er filmoù
Klevet e vez ar ganaouenn spagnolek e meur a film.
*Er film In the Mood for Love graet er bloaz 2000 gant Wong Kar-wai , kanet gant Nat King Cole.
*Er film La Mala Educación, gant Pedro Almodóvar.

## Liammoù diavaez
*Quizás, quizás, quizás - Ar ganaouenn e spagnoleg, an droidigezh anezhi e saozneg, hag ar ganaouenn e saozneg.
*  Kanet gant Bobby Capo 
* Kanet gant Celia Cruz.
*https://www.youtube.com/watch?v=02PW6GNPv70 Kanet gant Andrea Bocelli ha Jennifer Lopez
-kanet e saozneg
* Kanet gant Doris Day 
*https://www.youtube.com/watch?v=-8wU-LnDrxc&index=15&list=RD1flz9Axa2Yk Kanet gant Halie Loren

## Notennoù
Kastell Bran

** Kastell Bran** (*Castelul Bran* e roumaneg, *Törcsvár* en hungareg, *Törzburg* en alamaneg), e-kichen Braşov e Transilvania tost da Valakia, zo ur monumant broadel ha touristel e Roumania. E gaou eo bet brudet da vezañ kastell Drakula.
Holodomor

**Holodomor** (ukraineg: Голодомо́р,« lazhadeg dre an naon ») eo an anv roet en Ukraina d'an naonegezh a zo c'hoarvezet etre 1932 ha 1933 en URSS. Reuz a reas e Bielorusia hag e kreiz ha reter Ukraina, war lezoù ar Volga, e douaroù du kreiz Rusia, e broioù Kozaked an Don hag ar C'houban (un darn eus Rusia poblet stank gant Ukrainiz).


HolodomorUcrania9.jpg|E Kharkiv e 1932
HolodomorKharkiv 1933 Wienerberger.jpg|E Kharkiv e 1933


## Liamm diavaez
* 'Remembering The Holodomor, The Stalin-Era Famine In Ukraine''
L'Hermitage

**L'Hermitage** zo un anv-lec'h a gaver er broioù gallek dreist-holl, Breizh en o zouez. **Hermitage** ha **The Hermitage** zo anvioù-lec'h kevatal e saoznek.

## Stummoù all
*Ermitage a gaver a-wechoù ivez e Bro-C'hall.

## En Europa
###### 

Anv div gumun eo e Breizh :
* *L'Hermitage*, e-kichen Roazhon, anvet Ar Peniti e brezhoneg
* *L'Hermitage-Lorge*, anvet Peniti-Koedrac'h e brezhoneg, e Kanton Ploheg
ha meur a lec'h all c'hoazh evel :
* an Hermitage Barrière, ul leti pinvidik er Baol
* e Goven (Bro-Roazhon) ma'z anavezer ur chapel
* kanton *Brest-L'Hermitage-Gouesnou*, pe Kanton Brest-An Ermitaj-Gouenoù

###### 
 
**L'Hermitage*, ur c'harter eus kêr Pontoise, brudet gant livadur Camille Pissarro
*Château-l'Hermitage, e departamant ar Sarthe
*Tain-l'Hermitage , ur gumun e departamant an Drôme
**enni ul lodenn eus ar winieg anvet Hermitage (Côtes-du-Rhône)
**a ya d'ober, gant meur a gumun all, ar *[[Pays de l'Hermitage]]*
###### 
*Hermitage, kêriadenn e-kichen Newbury, e Berkshire
*Hermitage, kêriadenn e-kichen Sherborne, e Dorset
*Hermitage, kêriadenn e West Sussex
*Hermitage Green, kêriadenn e-kichen Winwick e Cheshire
*Hermitage Rooms, mirdi e Londrez
*Warkworth Hermitage, e Northumberland, 
*Hermitage Manor, maner e Warwickshire
###### 
*Hermitage, ur gêriadenn
*Hermitage, ur gêriadenn er Scottish Borders
*Hermitage Water, ur stêr er Scottish Borders
###### 
*Hermitage Amsterdam, mirdi en Amsterdam, breur da Mirdi ar Peniti e Rusia
###### 
*Mirdi ar Peniti, pe *Mirdi an Ermitaj*, e Sant Petersbourg.
###### 
*Ar *[[Fondation de l'Hermitage]]* zo ur mirdi e Lausanne.

## En Afrika
**L'Hermitage*, anv un draezhenn er Reunion.

## En Amerika
### 
**L'Hermitage*, ur manati en Enez Cat
###### 
*Hermitage-Sandyville, ur gêr vihan e Douar-Nevez ha Labrador
*The Hermitage, un domani en Ontario
###### 
*Hermitage (Arkansas), 
*Hermitage (Kalifornia), 
*Hermitage (Louiziana),
*Hermitage (Missouri), 
*Hermitage (Pennsylvania), 
*Hermitage (Tennessee) 
***The Hermitage*, e Nashville, Tennessee, ti Andrew Jackson, bet prezidant ar vro.

## Steredoniezh
*4758 Hermitage, un asteroidenn

## Pennadoù kar
*Ermitage
*Peniti
Eoul

An **eoul** zo un dourenn druz ha helosk, ha na c'hall ket dileizhañ en dour.

## Implij
An eoulioù a denner eus plant, eus loened hag eus mein. Lod anezho a vez debret, lod all a vez implijet e kimiezh evit fardañ produioù naetaat (soavon...), ha lod all c'hoazh a vez implijet er mekanikerezh.

## Eoul tennet eus loened
*"eoul mor" pe eoul pesked tennet eus ar pesked evel ar moru...

## Eoul tennet eus plant
*eoul olivez, 
*eoul tro-heol, 
*eoul kraoñ, 
*eoul arachidez, diwar arachidez gounezet stank en Afrika evit ezhommoù bouedc'hreanterezh Europa,
*eoul palmez, diwar frouezh ar gwez-palmez (*Elaeis guineensis*).

## Gwelet ivez
*eoul-douar
*eoul-maen
*eoullivadur
Houad

**Houad** zo ur ger brezhonek a ya da envel

*un evn pe ul labous ; sellit ouzh Houad (evn)
*un enezenn hag ur gumun eus Breizh ; sellit ouzh Enez Houad

Ouzhpenn-se e kaver ar ger e-barzh boued-houidi, anv ur blantenn.
Hermitage

**Hermitage**, a-wechoù L'Hermitage, zo un anv-lec'h gallek a gaver ivez e saozneg, roet d'ur peniti gwechall.

## Lec'hioù
### 
*The Hermitage, ur skol e Geelong (Victoria)
*Upper Hermitage (Suaostralia), ur rakkêr en Adelaide

###### 
* an Hermitage Barrière, ul leti a-stroñs er Baol-Skoubleg.

### 
*Gwelout ivez [[L'Hermitage]].*
*Crozes-Hermitage, ur gumun e departamant an Drôme
**a ya d'ober, gant meur a gumun all, ar Pays de l'Hermitage 
**Crozes-Hermitage (AOC), gwinieg ar gumun, 
**an Hermitage (AOC), ur winieg all e-kichenik

### 
*Hermitage-Sandyville (Douar-Nevez ha Labrador), ur gêr vihan
*The Hermitage (Ontario), ur pikol ti en Ancaster

### 
#### 
*Hermitage  (Berkshire), ur gêriadenn e-kichen Newbury e Berkshire
*Hermitage (Dorset), a hamlet near Sherborne
*Hermitage (West Sussex), ur gêriadenn
*Hermitage Green, e Cheshire
*Hermitage Rooms, e Londrez
*Warkworth Hermitage, e Northumberland, 
*Porzh-houarn Hermitage
*Maner Hermitage

#### 
*Hermitage (Dumfries & Galloway), ur gêriadenn 
*The Hermitage (Skos)
**The Hermitage and Ossian's Hall of Mirrors,
*Kastel Hermitage, ur c'hastell er Scottish Borders

### 
*Hermitage (Arkansas), ur gêr en Arkansas
*Hermitage (Louiziana)
*Hermitage (Missouri), ur gêr e Missouri
*Hermitage (Pennsylvania)
*Hermitage (Tennessee)

## Tud
*Robbyn Hermitage, ur c'hoarier badminton e Kanada

## Traoù
*Hermitage (gwini), un anv roet da veur a droad gwini all: 
**Syrah (pe Shiraz) en Aostralia (met aet eo an implij-se war rouesaat)
**Cinsault e Suafrika ha kornadoù zo en Europa. 
**Marsanne 
*4758 Hermitage, un asteroidenn

## Pennadoù kar
*L'Hermitage
*Peniti
Bank

**Bank** a dalvez evit meur a dra e brezhoneg.

* Ur pezh-arrebeuri a dalv da azezañ, gwelout bank (azezenn) 
** bank-tosel.
** bank-ilinek

* Un aozadur a ra war-dro nevid an arc'hant hag an talvoudennoù kellidel all, gwelit bank (obererezh).

* Un tolpad anevaled en dourioù : bank pesked, bank istr 

* Un tolpad evned mor : bank gouelini

* Ur gwiskad fetis er mor pe en dourredennoù graet e bili, maen, traezh

*  Un azezenn hir ha ledan, dezhi ur c'hein evit ma ya meur a zen da vezañ azezet warni : gourvezvank
Bank (azezenn)

Ur **bank**, ur **skaoñ** zo ur pezh arrebeuri e c'hall meur a zen azezañ warnañ.

Ar seurt boutinañ, gwechall, a oa gant ur plankenn strizh a-walc'h lakaet a-led war daou damm koad arall lakaet a-serzh da dalvout da dreid ; tri zroad a oa dindan ur plankenn hir-mat, kement ha dougen pouez muioc'h a dud.

En ilizoù protestant hag e kor an ilizoù katolik e vez uheloc'h ha ledanoc'h ar bankoù, hag ur c'hein oute ouzhpenn.

E koad peurliesañ e vezent graet. Gant danvezioù all koulskoude e vez graet ar re a gaver er c'hêrioù d'ar bourmenerien d'ober un diskuizh : mein, simant, plastik hag all. Darn o devez brec'hioù zoken.

Azezañ war bankoù koad eo doare hengounel Breizhiz diwar ar maez da vonet ouzh taol. Boaz kêriz eo ober gant kadorioù.

En ilizoù e oa bankoù ivez evit ar vugale ha kadorioù evit an dud vras. Bankoù hepken a veze er chapelioù, a oa paouroc'h.


Settle of Carved Oak.jpg|Bank-arc'h eus marevezh ar roue Charles II of England
GustafVasa Benches.jpg|Bankoù hir en iliz Gustaf Vasa e Stockholm
Bancurbain.jpg|Bank e kêr
Garden bench 001.jpg|Bank war ar maez


## Pennad kar
*Bank-tosel
John Atta Mills

D'an 21 a viz Gouere 1944 e oa bet ganet **John Atta-Mills**, e Tarkwa (Aod-an-Aour, trevadenn saoz d'an ampoent).

Prezidant Republik Ghana e oa abaoe ar 7 a viz Genver 2009. 

Aet e oa bet da Anaon d'ar 24 a viz Gouere 2012 en Accra (Ghana).
## Studioù
Studioù war ar gwir e Skol-veur Ghana hag e Londrez en devoa graet.
## Politikerezh
Ezel eus Kendalc'h demokratel broadel Ghana e oa.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Prezidantelezh Ghana
Lom

* *Evit kêr [[Bulgaria]], sellit ouzh [[Lom (Bulgaria)]].*

**Lom**, pe **Lomig**, zo ur berranv brezhonek, diwar an anv *Gwilhom*, a lavarer Gwilherm ivez e brezhoneg. 

## Tud
* *Lom Kintin*, person Perroz, war-dro 1445.
* An Impalaer alaman Gwilherm II a veze lesanvet *Lom* a-wechoù e-pad ar brezel-bed kentañ;
* *Lomig Le Bras*, kelenner ha politikour e Saint-Jean-de-Maurienne
* Lomig Doniou, tavarnour e Rostrenn, kaner festoù-noz hag ezel oberiant e Kelc'h Keltiek Rostren en  kantved; en e davarn e veze Françoise Morvan o studiañ a-hervez.

## Lennegezh
* *[[Buhez Lommig pe Enklask ar Vizaouenn-Skouarn]]*, un istor savet ha skeudennaouet gant Zavier V. Haas ha lakaet e brezhoneg gant Youenn Drezen (Skridoù Breizh, 1942) ha bet adembannet gant An Here.
* Ar rummad levrioù-bugale (*Lom war ar maez*, hag all), lakaet e brezhoneg gant Mark Kerrain hag embannet gant Skol an Emsav er bloavezhioù 1980; gant Gwasg y Dref Wen e oa embannet e Kembre, ha Timun Mas e Barcelona. 
* *Lomig Boulomig*, ur romantig gant Yann Brenn, embannet gant Keit Vimp Bev e 2007. 
* *Troioù-kaer Dom Lom*, ur romant gant Koulizh Kedez, 2008

## Traoù all
*Ul *lomm* zo ur *banne*, pe un *dakenn*, e brezhoneg bemdez Bro-Gwened.

## Pennad kar
*Gwilhoù
Kanton Appenzell Innerrhoden

**Kanton Appenzell Innerrhoden** (*Kanton Appenzell Rhodes Diabarzh*) a zo ur c'hanton eus Suis.

C’hwec’h bann a zo er c’hanton :
* Appenzell (5 771 annezad e 2007)
* Gonten (3 166 annezad e 2007)
* Oberegg (2 081 annezad e 2007)
* Rüte (1 867 annezad e 2007)
* Schlatt-Haslen (1 451 annezad e 2007)
* Schwende (1 135 annezad e 2007)
Marc'heg

Ur **marc'heg** a c'hell bezañ :
* un den a ya war varc'h
** pe eus ur renkad kevredigezhel e Roma gozh, gwelout marc'heg (Henroma) 
** pe un den a renk uhel, er Grennamzer, gwelout Marc'heg (marc'hegiezh), 
** pe un titl, en un urzh bennak:
*** marc'heg eus Urzh Malta 
* un den anvet Marc'heg (anv-tiegezh)
* un evn hirc'harek, ur marc'heg (evn)
** ur marc'heg lost du
** ur marc'heg ruz
* ur pezh er c'hoari echedoù
* ur gartenn er c'hoari tarot

## Pennadoù kar
*kefeleg
Diskar kleuzioù

An **diskar-kleuzioù** zo un ober kaset da benn e Breizh adalek dibenn ar bloavezhioù 1960 hag a zalc'h da vont en-dro, evel an diskar gwez, e deroù an . 

Diskaret e vez gwez kantvloaziek ha kleuzioù koshoc'h c'hoazh a-wechoù evit gounit tammoù douar ouzhpenn da labourat. 

## Levrlennadur
**Kleuziad ha kaea*, Mikael Madeg, 1992, Marvaillou 6, Emgleo Breiz
Terzhienn-ruz

An **derzhienn-ruz** zo ur c'hleñved a gouezh war ar vugale dreist-holl, etre 5 ha 10 vloaz, degaset gant ur vakterienn, streptokok ar strollad A, a ro pikoù ruz dezho, hag o laosk dinerzh.
Al-Nahda

**Al-Nahda** pe **an-Nahda** (النهضة, "adsav", "adc’hanedigezh" en arabeg) a oa un emsav sevenadurel er bed arab e dibenn an XIXvet hag e deroù an , a voe kreizennet da gentañ e Liban hag en Ejipt dreist-holl.

Bez’ e voe Al-Nahda unan eus an emsavioù pouezusañ evit buhez speredel an Arabed d’ar mare-se, dreist-holl evit Arabed ar Reter Nesañ. Efedoù bras en doe war al lennegezh, ar politikerezh, ar sevenadur hag ar relijion. Gallout a reer keñveriañ an emsav-se hag ar mare-se, evit an Arabed, ouzh Mare ar Sklêrijenn en Europa en  : mare ar modernaat hag an diorren war an tachennoù speredel, a zegasas emdroadurioù politikel diwezhatoc’h.

Bez’ e voe ivez un elfenn a bouez da zihuniñ ar vroadelouriezh arab ha da lakaat ar broioù arab da adsevel o c’hein a-dal d’ar stadoù bras eus Europa (Bro-C’hall ha Breizh-Veur dreist-holl). Ar mennozhioù modern deuet eus Europa o devoe levezon war ganedigezh Al-Nahda, mes war un dro e kave da lod e oa ret sevel a-enep al levezon estren-se, dre greñvaat an hengounioù arab hag islamek ha kreñvaat ivez an unaniezh sevenadurel etre an Arabed. E-touez an traoù a lakaat dont an emsav nevez-se e ranker menegiñ aloubadeg Ejipt gant Napoleon e 1798, hag ar strivoù graet goude-se gant pennoù bras evel Muhammad Ali, a gasas da Europa kannaded (evel Rifa'a al-Tahtawi) da zeskiñ digant Europiz penaos modernaat e vro. Un dra all a levezonas ar broioù-se da vodernaat e voe an adreizhadurioù (*tanzimat*) degaset gant an Impalaeriezh Otoman en he doare da ren war an holl vroioù arab, a-raok ar Brezel-bed kentañ. Sevel a reas ur renkad lenneien e-touez an dud desket ha buan e c’hoantajont ar frankiz evit an Arabed. 

Kaero e oa "kreizenn" an emsav, hag Ejiptiz e voe kalz eus e luskerien. Mes dre ar skridoù arabek en em lede ar mennozhioù-se er broioù all ha Beirout pe Damask a voe kreizennoù a bouez ivez.
44=Breizh

**44=Breizh** a zo ur strollad stourmerien yaouank a Vro-Naoned a fell dezho gounit Adunvaniezh velestradurel Breizh. 

Mennout a ra **44=Breizh** stourm a-enep d'ar politikerezh heñvelekadur kaset da benn gant ar rannvro Broioù al Liger hag a-enep kement disparzh a sav diwar rannerezh Breizh. Ur pal stummañ hag emstummañ yaouankiz Breizh a zo gantañ, a-benn reiñ dezhi ar binviji rekis da stourm a-enep da rannerezh Breizh.

An doareoù stourm implijet gant **44=Breizh** a zouj ouzh penaennoù an anfeulster oberiant hag an disentidigezh sivil. 

Didu eo **44=Breizh**, p'eo ar stourm evit an Adunvaniezh ur stourm a dremen e-biou d'ar poelloù kenduat. **44=Breizh** a zo evelato ur stroll enepfaskour a-grenn.

E garta a zisklêr ivez n'eo ket ar stourm evit Adunvaniezh Breizh un daved drezañ e-unan, hogen ur c'hammed ouzhpenn en un argerzh emdreiñ ensavadurel, politikel, sokial ha sevenadurel mat d'ar pobl Vreizhat.

## Aozadurioù kar
Er bloavezhioù 1990 e stourm SAB (Stourm Ar Brezhoneg) a-benn gounit divyezhekadur ar panelloù-hent hag ur plas ledanoc'h evit ar brezhoneg er mediaoù.

Ar Front Anti-PDL, aet da Front pour l'Unité de la Bretagne, a stourm betek dibenn ar bloavezhioù 1990 evit Adunvaniezh Breizh hag a-enep da bropaganda ar rannvro Broioù al Liger.

Savet ez eus ivez ur Groupe d'Action pour la Réunification berrbad, bet taget gantañ dafar propaganda ar rannvro Broioù al Liger e Skol-veur Naoned.

Ar SEA (Strollad Emellout evit an Adunvaniezh) a zo hiziv-an-deiz ul luskad digor d'an holl a gas da benn oberoù bastrouilhañ a-du gant Adunvaniezh Breizh.

## Ganedigezh ar stroll
E 2006 e c'han e spered un toullad studierien a Vro-Naoned pignet da Roazhon evit o studioù ar soñj krouiñ ur framm da stourm evit Adunvaniezh Breizh, broudet m'emaint gant ar stourm a-enep d'ar c'h/KIK.

E 2007 ez eus krouet ar blog http://44breizh.blogspot.com e bal embann keloù ha flemmganoù a-ziwar rannvro ar Broioù al Liger. Embannet ez eus en tu all da 10.000 pegsun a-du gant an Adunvaniezh.

E miz Genver 2007 e embann ar stroll ur video a ziskouez oberoù ar SEA a-enep d'un dastumlec'h kirri-boutin ar Broioù al Liger e Naoned. 

E miz Du 2007 ez eus dalc'het prosez *enkablidi an Adunvaniezh*. Tri emsaver a ya dirak lez-varn Sant-Nazer, tamallet dezho bezañ bastrouilhet ur maen-koun ha plakennoù-straed *Olivier Guichard*, kentañ prezidant-rannvro ar Broioù al Liger. **44=Breizh** a aoz ar skoazell tro-dro d'an tri enkablad, ar pezh a vroud izili nevez da enframmañ ar stroll. 

## Oberoù-arc'hiñ e 2008

## Levrlennadur

http://www.agencebretagnepresse.com/pdfs/13930_2.pdf

## Gwelet ivez
*Adunvaniezh Breizh
*Breizh Adunvan
*CUAB
*FestiManif BZH +
*Demo