open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iparralde

**Iparralde** (eus *Ipar*, hanternoz, hag *alde*, tu), pe **Ipar Euskal Herria**, eo an anv euskarek a vez graet eus al lodenn eus Euskal Herria a zo dindan ar Republik C'hall, da lavarout eo teir froviñs Lapurdi, Zuberoa ha Nafarroa Beherea.

Eus peder froviñs all ar c'hreisteiz e vez lavaret Hegoalde, pe "Hego Euskal Herria". 

## Departamant

Mont a ra Iparralde d'ober war-dro an hanter eus departamant gall ar Pyrénées-Atlantiques.

## Deskadurezh
E 2023 e lavarer ez eus 43% eus ar vugale e klasoù euskarek .
* *Gwelout ivez *:Seaska.

## Sportoù

### Rugbi
* Aviron Bayonnais
* Biarritz Olympique

### Polotenn euskarat

## Gwask ha stlenn euskarek
* Ar pemdezieg *[[Le Journal du Pays Basque]]* divyezhek (etre 2001 ha 2013)
* Ar sizhuniegoù *[[Herria]]*, *[[Ekaitza]]* hag *[[Enbata]]*.
* Ar skingomzoù *[[Gure Irratia]]*, *[[Irulegiko irratia]]*, *[[Xiberoko Botza]]* hag *[[Antxeta irratia]]*.

## Pennadoù kar
*kantonioù Iparralde

## Notennoù
Bertizarana

**Bertizarana** (*Bértiz-Arana* hervez ar stumm spagnolek diofisiel) zo ur gumun en hanternoz Nafarroa, en Euskal Herria.

Enni emañ ar c'humubioù kozh Bertiz, Legasa, Narbarte, hag Oieregi, ha karterioù evel Erreparatzea, Santalokadia, Tipulatze ha Zeberia. 676 a dud a oa e 2006.
Bidankoze

**'Bidankoze** (*Vidángoz* hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e reter Nafarroa en Euskal Herria, e traonienn Erronkari.
Biurrun-Olkotz

**Biurrun-Olkotz** (*Biurrun-Olcoz* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa, en Euskal Herria, nepell diouzh Iruña. 210 den a oa o chom eno e 2007.
Oitz

** Oitz ** (*Oiz* hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun en hanternoz Nafarroa en Euskal Herria. 146 a dud a oa o chom eno e 2004.

## Liamm diavaez
http://www.euskomedia.org/aunamendi?idi=en&op=7&voz=OITZ
Irunberri

** Irunberri ** ( pe *Lumbier* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e reter Nafarroa en Euskal Herria, etre ar stêrioù Irati, ha Zaraitzu a weler o kemberiñ etre kêr Irunberri ha Foz Irunberri pelloc'hik. 

## Poblañs

## Tud vrudet
*Joaquín Larregla y Urbieta, sonaozour

## Pennad kar
*Foz Irunberri
Irurtzun

** Irurtzun ** zo ur gumun en Nafarroa, en Euskal Herria, e komark Sakana, e merindad Pamplona, e lodenn euskarek ar vro. 

En hanternoz dezhi emañ Latasa hag Aginaga, er c'hreisteiz emañ Izurdiaga, er reter Aizkorbe, hag er c'hornôg Etxeberri.

2 194 a dud a oa o chom eno e 2015.
Etxarri

**Etxarri** zo ul lec'hanv euskarek a gaver:

*E Nafarroa: 
**en Etxarri, ur gumun 
**Etxarri, ur bourk e kumun Larraun
**Etxarri Aranatz ur gumun.
*E Zuberoa:
**Etxarri, ur gumun .

Un anv tiegezh eo ivez, evel kalz a anvioù-lec'hioù en Euskal Herria.
Cabanillas

** Cabanillas** zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, er Ribera de Navarra, en komark Tudela,  

101 km zo ac'hano da gêr Pamplona. 1370 a oa er gumun e 2022.
Doneztebe

**Doneztebe ** (*Santesteban* hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Larraun

** Larraun **( *Larráun* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.

Lekunberri (Nafarroa Garaia) zo en he c'hreiz.
Arbona

**Arbona** (*Arbonne* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi en Euskal Herria, e kanton Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Gela

**Gela** a zo ur gêr hag ur porzh war aod kreisteiz Sikilia e proviñs Caltanissetta, en Italia. 84 c'hilometr zo aleshont da gêr Caltanissetta, ha n'eo ket ken tudet ha hi. Ur stal purañ eoul-douar zo eno.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*   Piccolo, Salvatore. ''Gela.'' Ancient History Encyclopedia. December 20, 2017.
Aristofanes

**Aristofanes** (Ἀριστοφάνης *Aristophánēs* en henc'hresianeg) a oa ur barzh hag ur dramaour fentus en Henc'hres, er V kantved kt JK. Ganet e oa bet e demos Kidatene war-dro 450 – 445 ha mont a reas da anaon e 385 kent JK. Emañ e oberennoù an darn vuiañ eus ar pezh a chom eus ar C’homedi Kozh, ha skrivet int bet e-pad Brezel ar Peloponnesos, dindan renad Perikles. E-kerzh fin ar V ha deroù ar IV kantvedoù kt JK, endra save soñjezonioù nevez ha cheñche ar vuhezegezh politikel ha sokial e kêr Aten, Aristofanes a ziklêrie dre e oberennoù farserezh ar bolitikerion demagog pe bartizanted ar brezel, hag ar sitoianed gwasket gant « ar reizhenn » (ar boazenn prosezañ). 

## Buhez
Stagañ a reas da skrivañ pezhioù-c'hoari pa oa yaouank-kenañ. Gounit a reas brud gant daou bezh-c'hoari a zo kollet hiziv : an *Daetalianed* (427) ha Ar *Vabilonianed* (426). An daou bezh-c'hoari-se, hag an *Akarnianed*, ne oant ket bet c’hoariet dindan e anv gwirion, dre m’en doa aon an oberour rak an ersavioù ; daoust d’e evezhiegezh e risklas marteze ur prosez dirak Kuzul ar Pemp-Kant, goude bezañ c’hoariet ar Vabilonianed. 

## Oberennoù

Daoust da vezañ skrivet 44 fezh-c'hoari, hervez ar ouiziegion Aleksandria (35 pezh-c'hoari dibarel, 5 adstagadur, ha 4 ma n’eo ket sur eo Aristofanes an oberour), an darn vuiañ anezho zo bet kollet pe chomet e stumm fragmantoù. Nemet 11 anezho zo bet dalc’het a-bezh.
**An Akarnianed* (425), ma enebe ouzh ar gostezenn a-du gant ar brezel
**Ar Varc'heien* (424), ma skoe bazhadoù gant Kleon, an demagog galloudek
**Ar C'hoabrennoù* (423) ma rae goap ouzh Sokrates
**Ar Gwesped* (422), ma rae al lu eus aozadur lezioù-barn kêr Aten hag ardoù ar varnerien
**Ar peoc'h* (421), pezh-c'hoari enep ar brezel, abegusoc’h c’hoazh eget an Akarnianed
**An Evned* (414), ma skoe taer gant an utopiezhioù politikel ha kevredigezhel
**Lysistrata* (411), ma yae betek an diskiant gant un emgann utopiezhel etre ar baotred hag ar maouezed, en ur ebebiñ adarre ouzh ar brezel
**An Tesmoforied* (411), flemmskrid savet a-enep Euripides ha maouezgasoni e bezhioù-c’hoari
**Ar Gleskered* (405), flemmskrid all a-enep Euripides, ha diwar-benn diskar ar reuzc’hoariva henc’hresianek
**Bodadeg ar Maouezed* (392), ma rae goap ouzh utopiezh kevredigezhel ha politikel galloud ar maouezed
**Ploutos* (388), flemmskrid heñvel ouzh Bodadeg ar Maouezed e-keñver tem dizingladed ar pinvidigezhioù

## Er skolioù
E-pad ar bloavezh skol 2019-2020, *Ar Varc'heien* ha *Bodadeg ar Maouezed*  a oa bet dibabet diwar dem « An Deomkratelezh » evit ar c'hlasoù ragaozañ skiantel, e-kichen *[[De la démocratie en Amérique|Diwar-benn an Demokratelezh en Amerika]]*, gant Tocqueville, hag *An Irienn a-enep Amerika*, gant Philip Roth. 

## Sellout Ouzh
*Henc'hres 
*Reuzc’hoariva henc’hresianek
Timbroù Bahawalpour

Krouet eo bet priñselezh Bahawalpour (“Bahawalpur” e saozneg) e 1690 gant Bahadur Khan II. Emañ e Su ar Penjab, e Hanternoz ar Rajaputana. Ur Stad dizalc’h e oa mui pe vui betek 1947, pa teu da vezañ ur rann eus ar Pakistan.

Timbroù an India saoz zo bet implijet eno betek 1945. D’ar 1añ a viz Genver e teu er-maez ur rummad timbroù-servij gant alc’hwezioù e lizherennoù arabek hepken, o reiñ da anaout lec’hioù ha savadurioù ar vro.

D’ar 1añ a viz Kerzu 1947 ec’h embann melestradurezh ar postoù un timbr gant poltred Mohammad Bahawal Khan I, evit lidañ 200vet deiz-ha-bloaz an tiegezh e penn ar vro. Hervez reolennoù Unvaniezh Postoù ar Bed ez eo skrivet BAHAWALPUR gant al lizherenneg latin ivez. Ur proviñs eus ar Pakistan eo Bahawalpour abaoe ar 7 a viz Here 1947 met dalc’het he deus ar vro un emrenerezh postel avat.

14 timbr o skeudennaouiñ poltred priñsed ha savadurioù ar vro (moskeen Sadiq-Garh, palez Nur Mahal, kastell Derawar…) zo embannet d’ar 1añ a viz Ebrel 1948, an holl anezho o vezañ kizellet brav.

An timbr diwezhañ dindan anv Bahawalpour zo gouestlet da 75vet deiz-ha-bloaz Unvaniezh Postoù ar Bed (miz Here 1949).

57 timbr zo bet embannet gant postoù Bahawalpour etre 1945 ha 1949 ( 28 timbr-servij en o zouez). Timbroù Pakistan a vez graet gante bremañ.

## Pennad kar
* Timbroù Pakistan
* Timbroù Indez Breizh-Veur
Proviñs Caltanissetta

**Proviñs Caltanissetta** (*Provincia Regionale di Caltanissetta* en italianeg ; *Pruvincia Riggiunali di Nissa* e Sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia, Caltanissetta he c'hêr-benn.

D'ar 4 a viz Eost 2015 e voe kaset ar broviñs da get, evel 8 proviñs all Sikilia, ma troas neuze da *Libero consorzio comunale di Caltanissetta* ("Kevuniad kumunel frank Caltanissetta").
## Kumunioù Proviñs Caltanisetta

## Notennoù
Proviñs Enna

**Proviñs Enna** (*Provincia di Enna* en italianeg ; *Pruvincia di Enna* e sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia, e-kreiz an enez,  hag Enna e oa he c'hêr-benn. Ugent kumun a oa enni.

D'ar 4 a viz Eost 2015 e voe kaset ar broviñs da get, evel 8 proviñs all Sikilia, ma troas neuze da *Libero consorzio comunale di Enna* ("Kevuniad kumunel frank Enna").

## Notennoù
Proviñs Messina

**Proviñs Messina** (*Provincia di Messina* en italianeg; *Pruvincia di Missina* e sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia ha Messina e oa he c'hêr-benn.

Abaoe 2015 eo deuet da vezañ Meurgêr Messina.

Stag outi emañ an Inizi Eolian.

## Dek kumun pennañ Proviñs Messina
* Andon: ISTAT (31.12.2008)
Proviñs Palermo

**Proviñs Palermo** (*Provincia di Palermo* en italianeg; *Pruvincia di Palermu* e Sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia ha Palermo e oa he c'hêr-benn.

Abaoe 2015 eo deuet da vezañ Meurgêr Palermo.

## An 82 gumun eus Proviñs Palermo

## Dave ha notennoù
Aartselaar

**Aartselaar** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Aartselaar Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Aartselaar.svg|Banniel
Blason Aartselaar.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 11,02 km²
* Poblañs (2022) :14 610  a dud
* Stankter : 1 326 den/km²
Walloneg

Ar **walloneg** zo ur yezh romanek komzet en darn vrasañ eus Wallonia e Belgia, e korn-bro Givet e Bro-C'hall ha, gant diskennidi divroidi, e biz stad Wisconsin e Stadoù Unanet Amerika.
 
## Liamm diavaez
*Langues régionales endogènes - Fédération Wallonie-Bruxelles
Proviñs Catania

**Proviñs Catania** (*Provincia di Catania* en italianeg; *Pruvincia di Catania* e sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia,  ha Catania he c'hêr-benn, brudet evel  proviñs ar menez Etna. Abaoe 2014 eo deuet da vezañ Meurgêr Catania.  1 116 168 a dud zo enni o chom, ha 3.574 km² zo dindani, hag 58 kumun anezhi. 

## Eoul
E proviñs Catania e vez aozet an eoul olivez gwerc'h anvet Monte Etna.

## Dave ha notennoù
Pikardeg

Ar **pikardeg** zo ur yezh romanek komzet e proviñs Hainaut eus
Belgia hag er rannvro Hauts-de-France eus Bro-C'hall (Nord-Pas-de-Calais ha Pikardi gwechall).

 **ooOoo** 
:; Article premier de la Déclaration des Droits de l'Homme (Gwelout ar skrid gallek)
*Tous chés ètes humains is sont nés libes et égals in dignité et pi in drouots. Is sont dotés ed raison et d' conschienche et pi is doétte agir les uns invèrs les eutes din un ésprit ed fratérnité.*
 **ooOoo** 

### Liammoù diavaez
*CHÉS DIRIES D’CHÉS DISEUX
*''Centre de Ressources pour la Description de l'Oral'' (CRDO)
*  Ressources sur le picard - Lexilogos



'''Wikipedia e pikardeg.'''


## Daveoù
Levan Gatschetschiladse

**Levan Gachechiladze**, bet ganet d'an 20 a viz Gouere 1964, zo ur politikour hag un embregerour eus Jorjia. Aet e oa war ar renk da vare dilennadegoù prezidant ar vro e 2008 met trec'het e oa bet.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel (diell)
Soazig Daniellou

**Soazig Daniellou**, hag hi ganet d'an 12 a viz Kerzu 1954 e Sant-Brieg, a zo ur broduerez ha sevenerez teulfilmoù a labour e brezhoneg dindan ar c'hevredad Kalanna Productions. An darn vuiañ eus he filmoù a zo bet savet diwar urzhiadennoù ar skinwel rannvroel publik Frañs 3 Kornôg (ar merk Frañs 3 Breizh enni) a gas ar skignerezh dre anabadennoù brezhonek.

## Buhez
Graet he deus studioù war ar sokiologiezh. Skrivet he deus pennadoù brezhoneg er gelaouenn Bremañ.
Dimezet eo gant Andrew Lincoln, bet prezidant Diwan.

## Filmoù produet pe sevenet ganti
* *Brezhoneg leizh o fenn = Du breton dans la tête*, 1999, 51 munutenn. Teulfilm. Priz 1999 ar festival etrekeltiek ar sinema hag ar skinwel dalc'het e Portree (Bro-Skos)
**[[Roparz Hemon]]*, Kalanna Productions, 2000, 52 munutenn. Teulfilm
* *Paganiz : pêcheur de goémon*, Kalanna Productions, 2005, 52 munutenn. Teulfilm
* *Prad don = le pré d'Anicet*, Kalanna Productions, 2007, 52 munutenn. Teulfilm
**O seizh posupl*, kenbroduet gant Kalanna Productions, Kerzu 2008, 52 munutenn. Teulfilm
**Los Furlukinos*, teulfilm 26 mmunut, 2009
**Munutenn hanter Charlez ar Gall -La minute et demie de Charlez ar Gall*, teulfilm 26 mmunut, 2011
**Distro Gwenn - Le retour de Gwenn*, 26 munut, 2011
**Lann Vraz*, kenbroduet gant Kalanna, France Télévisions, Tébéo, Ty télé ha TVR, 98 munut, 2013
**Ar gwim*, 2015
* *Noz*, 2021

## Liamm diavaez
*Soazig Daniellou - Bretagne & Diversité
Andrew Lincoln

**Andrew Lincoln**, hag eñ ganet d'an 5 a viz Meurzh 1952 e Finchley (Breizh-Veur) a zo ur c'helenner skol-veur war ar saozneg e Brest. Bet eo bet prezidant Diwan.

## Buhez
Goude bezañ bet desavet e Breizh-Veur, ha graet eno e studioù, eo deuet da Vreizh da zimeziñ gant Soazig Daniellou, ur broduerez ha sevenerez filmoù sinema ha skinwel brezhonek.
Flandrezeg

Ar **flandrezeg**, pe ar **flamankeg** (*Vlaams* er yezh), eo an anv a roer :
* ent strizh, d'ar rannyezhoù a gaozeer e kornôg Flandrez Belgia (proviñsoù Flandrez ar c'hornôg ha Flandrez ar reter), en takadoù eus an Izelvroioù an tostañ da Velgia (e Zeeland) hag en un drederenn eus departamant an Nord e Frañs (Flandrez Frañs). Gwelit Flandrezeg ar c'hornôg ha Flandrezeg ar reter.
* ha, gant ur ster ledan, d'an doare yezh a vez komzet e Flandrez Belgia. Eno ez eo an nederlandeg ar yezh ofisiel, hogen levezonet eo ar yezh komzet gant ar rannyezhoù pe ar yezhoù frankek izel a gaozeer er vro (brabanteg, flandrezeg ar c'hornôg, flandrezeg ar reter ha limbourgeg). 
## [[Yezh ar sinoù]]
* Ar re vouzar a ra gant Yezh ar Sinoù Flandrezek.

## Notennoù ha daveoù
Boechout

**Boechout** a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Flag of Boechout.svg|Banniel
Blason Boechout.svg|Skoed
Zwijndrecht (Belgia)

**Zwijndrecht** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Zwijndrecht Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Zwijndrecht, Belgium.svg|Banniel
Blason ville be Zwijndrecht.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 20,24 km²
* Poblañs (2022) : 19 243 a dud
* Stankter : 951 den/km²
Hernani

**Hernani** zo ur gumun eus Gipuzkoa en Euskal Herria, tost da Donostia.

## Tud ganet en Hernani
*Juan de Urbieta, soudard a brizonias ar roue gall Frañsez I en la emgann Pavia en 1525. 
*Gabriel Celaya (1911-1991): barzh spagnolek.
Émile Durkheim

Ur c'hevredadour gall e oa Émile Durkheim (Épinal 15 a viz Ebrel 1858 - Pariz 15 a viz Du 1917). Pouezus eo bet e labour e stummidigezh ar gevredadouriezh hag an denoniezh. En ur grouiñ ar gazetenn gentañ a gevredadouriezh (L'Année Sociologique) e harpas lakaat ar skiant-mañ da vezañ degemeret er bed akademiek. E-pad e vuhez e reas kalz prezegennoù hag embann a reas kalz studioù war danvezioù evel an deskadurezh, an torfedoù, ar relijion hag an emlazh. Sellet e vez outañ evel unan eus tadoù ar gevredadouriezh hag ar gengrediezh.
Borsbeek

**Borsbeek** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
 


Borsbeek Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Borsbeek vlag.svg|Banniel
Borsbeek wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 3,90 km²
* Poblañs (2022) : 11 226 a dud
* Stankter : 2 878 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

Fort -III Borsbeek.JPG|Ar c'hreñvlec'h "III", bet savet evit difenn Antwerpen
Pleg-mor Ginea

:  *Evit sterioù all ar ger *'Ginea**, gwelet [[Ginea (disheñvelout)|amañ]].''

**Pleg-mor Ginea*' zo ul lodenn eus ar [[Meurvor Atlantel]], er c’hornôg da [[Afrika]]. 

Eno en em groaz [[hedredenn Greenwich]] (an hedredenn 0) hag ar [[keheder|c’heheder]] (ledredenn 0). Bevennet eo ar pleg-mor, e tu an donvor, gant ul linenn a ya eus beg Palmas e [[Liberia]] da veg Lopez e [[Gabon]], well-wazh. En-dro dezhañ e kaver [[Aod an Olifant]], [[Ghana]], [[Togo]], [[Benin]], [[Nigeria]], [[Kameroun]], [[Ginea ar C'heheder]] ha Gabon, hag en e greiz [[São Tomé ha Príncipe]] hag inizi [[Ginea ar C'heheder]] ([[Bioko]] hag [[Annobón]]).

E-touez ar stêrioù en em daol e pleg-mor Ginea e c’haller menegiñ an div vrasañ anezho : an [[Niger (stêr)|Niger]] hag ar [[Volta (stêr)|Volta]]. Daou vae bras zo : [[Bae Benin]] ha [[Bae Bonny]] (pe *Pleg-mor Biafra*), rannet gant [[delta (stêr)|delta]] ar stêr Niger.

Dont a ra anv ar pleg-mor eus an anv a veze roet gwechall, e yezhoù Europa, d’ar broioù zo a-hed an aod : *Ginea Uhel* a veze graet eus an douaroù en norzh d’ar pleg-mor ha *Ginea Izel'' eus ar re er reter. Chom a ra roudoù eus kement-se en anvioù stadoù zo : Ginea, Ginea-Bissau ha Ginea ar C'heheder. 

Pleg-mor Ginea a gaver forzhik tireoul en e zonder, evel ma kaver ivez e delta ar stêr Kongo pelloc’h er su.
Vogalenn serr a-dreñv gwasket

Ar **vogalenn serr a-dreñv gwasket** a zo anezhi ur son vogalennek resis implijet gant yezhoù 'zo, en o zouez ar svedeg hag ar japaneg.

N'eus arouezenn resis ofisiel ebet evit treuzskrivañ ar son-mañ hervez reolennoù al lizherenneg fonetik etrebroadel.

## Skouerioù

Dre ma n'eus arouezenn arbennik ebet evit merkañ ar fed ma vez gwasket distagadur ur vogalenn e vez implijet amañ ar sin diakritek bet implijet gwezhall evit merkañ ar gweuzadur chomet dizimplij () evel arouezenn *ad hoc*:

* Svedeg: ***o'''r'''o***  pe , 'trabas' 
* Japaneg: 空気 (*k*'uu*'ki*) , 'aer; aergelc'h'

Alies e svedeg e vez distaget evel un diftongenn ar vogalenn hir /u/ achu gant ar son hantergensonennel diweuz dre dostaat  kentoc'h evit ar gensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat mouezhiet ront . 

Ur vogalenn tost a-dreñv e c'hellfe bezañ ar vogalenn japanek . Dre ma n'eus arouezenn arbennik ebet evit treuzskrivañ ar fed ma vez distaget en un doare gwasket ur vogalenn bennak ec'h implijer peurliesañ an arouezenn /ɯ/ pa dreuzskriver ar japaneg. Pa c'hoarvez ar vogalenn  da heul ar gensonenn /h/ e teu da vezañ distaget [ɸ] dre heñveladur, d.s. .

Kavet e vez ur vogalenn heñvel outi e norvegeg ivez. Gant ar yezhoù-mañ e vez implijet ivez div vogalenn wasket all: ar vogalenn serr greiz gwasket hag ar vogalenn serr a-raok gwasket.

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn serr greiz gwasket
* Vogalenn serr a-raok gwasket
Vogalenn serr a-raok gwasket

Ar **vogalenn serr a-raok gwasket** a zo anezhi ur son vogalennek resis implijet gant yezhoù 'zo, en o zouez ar svedeg.

N'eus arouezenn resis ofisiel ebet evit treuzskrivañ ar son-mañ hervez reolennoù al lizherenneg fonetik etrebroadel.

## Skouerioù:

Dre ma n'eus arouezenn arbennik ebet evit merkañ ar fed ma vez gwasket distagadur ur vogalenn e vez implijet amañ ar sin diakritek bet implijet gwezhall evit merkañ ar gweuzadur chomet dizimplij () evel arouezenn *ad hoc*:

* Svedeg (rannyezh ar C'hreiz): **''u**t''  pe , 'out' 

Peurliesañ e reer gant an arouezenn evit treuzskrivañ ar vogalenn (beuz)serr (tost) a-raok kavet e svedeg ar C'hreiz [ʉ̟], distaget hir atav. Treuzskrivet e c'hellfe bezañ  a-hendall. 

Alies e svedeg e vez distaget evel un diftongenn ar vogalenn hir /u/ achu gant ar son hantergensonennel diweuz dre dostaat  kentoc'h evit ar gensonenn gweuz-staon dre dostaat ront . E svedeg e vez enebiet ar son-mañ war al live fonologel ouzh ar Vogalenn serr a-raok ront , distaget alies evel un diftongenn .

Gant rannyzhoù svedek all e vez implijet ur vogalenn serr greiz gwasket en he lec'h. Gwasket e vez ivez ar vogalenn tost a-dreñv e svedeg.

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn serr greiz gwasket
* Vogalenn serr a-dreñv gwasket
Wommelgem

**Wommelgem** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Wommelgem Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Wommelgem vlag.svg|Banniel
Wapen van Wommelgem.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 12,99 km²
* Poblañs (2022) : 13 181 a dud
* Stankter : 1 015 den/km²
Mwai Kibaki

**Mwai Kibaki** ( - ) a voe Prezidant Kenya etre an  hag an .

Addilennet e oa bet d'an 30 a viz Kerzu 2007 met tabut a oa bet diwar-benn ar mouezhiadegoù rak betek ar fin e oa an tu-enep kaset gant Raila Odinga er penn a-raok. Diwar se ez eus bet emgannoù hag ur 500 den marv bennak.

## Daveoù
Raila Odinga

**Raila Amolo Odinga** zo ur politikour eus Kenya, bet ganet d'ar 7 a viz Genver 1945.

E penn an tu-enep e oa evit an dilennadegoù prezidant e Kenya e 2007, war-nes gounit met tabut zo bet war ar mod da gontañ ar mouezhioù hag aet eo ar maout digantañ. 

## Liammoù diavaez
* Raila Odinga - Lec'hienn ofisiel
Schoten (Belgia)

**Schoten** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Schoten Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Schoten Belgium.svg|Banniel
Blason ville be Schoten (avec ornements).svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 29,51 km²
* Poblañs (2022) : 34 157 a dud
* Stankter : 1 157 den/km²
Schilde

**Schilde** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Schilde Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur e Belgia
Flag of Schilde.svg|Banniel
Blason famille Van de Werve.svg|Skoed


## Douaroniezh
*Gorread (2021) : 36,09 km²
*Poblañs (2022) : 20 031 den
*Stankter : 555 den/km²
Bandiera rossa

Ur ganaouenn bolitikel italianek brudet eo ***Bandiera rossa*** *([[banniel ruz]])*, anavezet ivez evel ***Avanti popolo***.Skrivet e voe an destenn anezhi gant Carlo Tuzzi e 1908.

## Doare ar sokialourien

Avanti popolo, alla riscossa
Bandiera rossa, bandiera rossa
Avanti popolo, alla riscossa
Bandiera rossa trionferà

Diskan:
Bandiera rossa la trionferà
Bandiera rossa la trionferà
Bandiera rossa la trionferà
Evviva il socialismo e la libertà

Non più nemici, non più frontiere
Sono i confini rosse bandiere,
lavoratori alla riscossa
bandiera rossa trionferà
 
## Doare ar gomunourien

Avanti o popolo, alla riscossa, 
Bandiera rossa, Bandiera rossa
Avanti o popolo, alla riscossa,
Bandiera rossa trionferà.
Bandiera rossa la trionferà
Bandiera rossa la trionferà
Bandiera rossa la trionferà
Evviva il comunismo e la libertà.

Degli sfruttati l'immensa schiera
La pura innalzi, rossa bandiera.
O proletari, alla riscossa
Bandiera rossa trionferà.
Bandiera rossa la trionferà
Bandiera rossa la trionferà
Bandiera rossa la trionferà

Il frutto del lavoro a chi lavora andrà. 
Dai campi al mare, alla miniera,
All'officina, chi soffre e spera,
Sia pronto, è l'ora della riscossa.
Bandiera rossa trionferà.
Bandiera rossa la trionferà
Bandiera rossa la trionferà
Bandiera rossa la trionferà

Soltanto il comunismo è vera libertà. 
Non più nemici, non più frontiere:
Sono i confini rosse bandiere.
O comunisti, alla riscossa,
Bandiera rossa trionferà.
Bandiera rossa la trionferà
Bandiera rossa la trionferà
Bandiera rossa la trionferà
Evviva Lenin, la pace e la libertà. 

## Liamm
*Evit klevet an ton: http://ingeb.org/songs/avantipo.html
Joseíto Fernández

** Joseíto Fernández ** (*José Fernández* e wir anv) a oa ur c'haner ha sonaozer kuban, ganet d'ar 5 a viz Gwengolo 1908 e La Habana, e karter *Los Sitios*, ha marvet eno d'an 11 a viz Here 1979. Brudet eo dreist-holl evel saver *[[Guajira Guantanamera]]*.

## E vuhez
E 1920, pa oa 12 vloaz, e kane gant e vignoned da noz er straed. Diwezhatoc'h, hep bezañ studiet, e savas lazoù tri ha c'hwec'h, ma krogas da ganañ e meur a laz-seniñ eus ar vro.

En e yaouankiz e labouras evel kere, gwerzher kazetennoù, ha re all c'hoazh, evit magañ e dud.

Abalamour d'e zoare da ganañ ar bolero, an danzon hag ar guajira e oa bet anvet « el rey de la melodía », roue ar velodienn.

War-dro dibenn ar bloavezhioù 1920 e oa o labourat en ur skingomz e Guantánamo . E 1928 eo e voe brudet gant ar son *[[Guajira Guantanamera]]*. Eñ a lare eo gantañ e oa bet savet. Peurvuiañ e lavarer e vije bet savet gant Herminio García Wilson ha kempennet gant Cheo Marquetti e doare ur guajira.

* En 1935 e kane bemdez ar guajira *[[Guantanamera]]* gant gwerzennoù disheñvel er skingomz CMCO gant an Orquesta Típica, renet gant ar soner piano Alejandro Riveiro.
* En 1939, e rae memes tra en abadenn « El suceso del día » er skingomz CMQ, gant ar ganerez « la Calandria », ha gant Chanito Isidrón e veze savet ar c'homzoù.
* En 1941 e voe sonenrollet *Guajira Guantanamera* gant Joseíto hag an *Orquesta Típica*, evit disques RCA Víctor dindan an anv *Guardabarreras* ha *Mi biografia*.
*Adalek 1943 e kemeras perzh en un abadenn-skingomz anvet *“El suceso del día”* a badas 14 vloaz.

E 1963 e tapas brud pa voe kanet e oberenn Guantanamaera gant ar c'haner stadunanat Pete Seeger, en un abadenn e Carnegie Hall en New York.

E 1971 e reas anaoudegezh gant Pete Seeger a oa deuet da Enez Cuba ha mignonede voent betek e varv e 1979.

## E ganaouennoù
Savet en deus meur a ganaouenn brudet evel: *Elige tú, que canto yo*, *Amor de madre*, *Demuéstrame tú*, *Así son, boncó*, *Tu tierra y tu libertad*, *Mi biografía*, *Para que volvieras*.

Darn a zo bet kanet gant Benny Moré.

## Notennoù
Guajira

&nbsp;*[[La Guajira]] zo un [[departamantoù Colombia|departamant]] eus [[Kolombia]].*
----
***Guajira*** zo un doare kanaouenn hengounel eus reter Enez Kuba. Dont a ra an anv eus ar ger *guajiro* a dalv kement ha kouer en Enez Kuba.
Buhez kouerien Kuba eo dodenn ar *guajiras* peurliesañ.

Kanaouennoù e 4/4 eo ar *guajiras*, kanet goustad, eilet gant ar gitar, tost d'ur son.
*Espinelas* eo ar c'homzoù, da lavaret eo pozioù dek gwerzenn eizh silabenn enno, savet diwar-benn buhez ar *guajiras* – ar gourerezed kuban.

Jorge Anckermann (La Habana 1877-1941) a vez lakaet da dad ar *Guajira* a-c'houde e ganaouenn *El arroyo que murmura* ("Hiboud ar wazh-dour", ha "hiboud tud ar straedoù" ivez).
*[[Guantanamera]]*, savet e 1928 gant Joseíto Fernández, eo ar *guajira* brudetañ e-maez Kuba.

## Brud
Gant Guillermo Portabales, kaner ha gitarour, eo bet brudet ar *guajira*. E zoare kran da ganañ zo deuet da vezañ anvet *guajira de salón*. Kanet en deus e ganaouennoù dre Amerika, traoñ ha krec'h, adalek ar bloavezhioù 1930 betek 1970, pa varvas en ur gwallzarvoud e Puerto Rico.

## Un nebeud ''guajiras''
**El carretero,* ar gwellañ skouer eus an doare. Savet gant Guillermo Portabales, ha kanet gant kalz a dud, Eliades Ochoa en o zouez.
**Chan-Chan*, brudet dre film Wim Wenders, *[[Buena Vista Social Club]]*.

Un doare *guajira* a vez sonet e New York abaoe ar bloavezhioù 1960, gant elfennoù cha-cha-cha e-barzh, evel *El ratón* ("Al logodenn") kanet gant Cheo Feliciano.

## Liammoù
*  Diwar-benn Jorge Anckermann
*  Ur pennad eus cubaencuentro, diwar-benn ''Estrella Acosta''

## Notennoù
Getaria

**Getaria** zo anv div gumun eus Euskal Herria:
* Getaria, e Gipuzkoa: klask Getaria (Gipuzkoa)
* Getaria e Lapurdi (*Guéthary* e galleg): klask Getaria (Lapurdi)
Timbroù Holkar

Unan eus Stadoù-priñselezh India e oa Holkar da vare mestroniezh ar vro-se gant ar Rouantelezh-Unanet. Emañ an tiriad e kreiz India, etre Stadoù Dhar, Bhopal ha Bundi. Emañ bremañ e Stad Madhya an Unvaniezh Indian.

P'edo gwarezet Holkar gant ar Rouantelezh-Unanet betek ma tiwanas India dizalc'hez embannas Holkar un nebeud timbroù etre 1886 ha dibenn anEil Brezel-bed evit bezañ implijet er vro hepken.
War hogozik an holl dimbroù-se e weler poltred penn-meur ar vro er c’houlzad, ar Maharajah Tukoji Rao II (1886), Shivaji Rao (1889) pe Yeshwan Rao II (1929).

War-bouez ar rummad diwezhañ, an alc’hwez HOLKAR STATE a lenner war an timbroù. Ar rummad embannet e 1942-48 zo heñvel e stumm ouzh ar re all, met INDORE STATE POSTAGE zo da lenn.

## Liammoù diavaez
*Skeudennoù eus timbroù Holkar
Getaria (Gipuzkoa)

**Getaria** zo ur gumun hag ur porzh en arvor Gipuzkoa, en Euskal Herria. 

Brudet eo an txakoli (pe txakolina), ur gwin gwenn sec'h un tamm trenk, graet eno diwar gwini an torgennoù.

## Liamm
*:diwar-benn txakolina Getaria: Getariako Txakolina
Northumbria

**Northumbria** a c'hell daveiñ ouzh

* Ur rouantelezh angl-ha-saoz : Rouantelezh Northumbria
* Ur gontelezh saoz kozh savet goude adaloudabeg ar vro gant ar Saozon : Kontelezh Northumbria
Dreimorengesetz

**Dreimorengesetz** a zo un termen alamanek a dalvez "lezenn an tri mora". Talvezout a ra al lezenn-mañ evit goût war be silabenn en ur ger latin e ranker lakaat an taol-mouezh.

## Lec'h an taol-mouezh

Peuliesañ e kouezh an taol-mouezh war an eil silabenn diwezhañ ur ger latin m'az eo "pounner" ar silabenn-se (d.l.e. achuet gant ur vogalenn hir pe ur gensonenn) pe neuze war ar silabenn gent, d.l.e an trede silabenn diwezhañ, ma'z eo an eil silabenn diwezhañ ur silabenn "skañv" (d.l.e eo achuet gant ur vogalenn verr).

Da skouer:

#*Condĭtum* "diazezet" = *co•n—di—tum* (pounner, skañv, diwezhañ) = *cónditum*
#*Condītum* "sasunet" = *co•n—di•i—tum* (pounner, pounner, diwezhañ) = *condítum*
#*Conductum* "bodet" = *co•n—du•c—tum* (pounner, pounner, diwezhañ) =*condúctum*

( - a verk ar bevennoù etre an eil silbenn hag eben; • a verk ar bevennoù etre an eil mora hag egile)

## Dielfennañ ar moraoù

Pa lakaer da dalvezout ur silbenn skañv kement hag ur mora hag ur silabenn bounner da dalvezout daou vora e teu da vezañ sklaer e kouezh an taol-mouezh war an trede mora diwezhañ atav ne vern war be silabenn resis emañ.

Da skouer:

#Er ger *condĭtum* an trede mora diwezhañ eo *n* er silabenn gentañ, neuze e kouezh an taol-mouezh war *cón-*
#Er ger *condītum* an trede mora diwezhañ eo lodenn gentañ an *ī* en eil silabenn, neuze e kouezh an taol-mouezh war *dí-*
#Er ger*conductum* an trede mora diwezhañ eo *du* en eil silabenn, neuze e kouezh an taol-mouezh war on *duc-*

## Yezhoù all

Kaveout a reer reolennoù damheñvel e yezhoù all, da skouer:
 
* Implijet e evze ur reolenn damheñvel gant an arabeg ha gant yezhoù semitek all, bet luzit a-hed an amzer abalamour d'ar fed m'eo bet kollet an darn vrasañ eus ar vogalennoù e dibenn ur ger;
* Implijet e vez ur reolenn damheñvel gant ar sañskriteg ha gant yezhoù indezek all, astennet ra ma gouezh an taol-mouezh war ar bevare silabenn diwezhañ seul wezh m'eo skañv an trede silabenn diwezhañ; 
* Gant ar henc'hresianek e veze implijet ur reolenn disheñvel evit lec'hiañ an taol-mouezh, met damhñvl ouzh honnezh dre ma n'halle kouezhe an taol-mouezh nemet war an teir silabnn diwezhañ diazezet ivez, evel ar reolenn latin, war an niver a voraoù kentoc'h evit war ar struktur silabennek.

## Gwelit ivez:
* Mora
* Taol-mouezh
Guillaume Norbert

**Guillaume Norbert** a zo ur c’hoarier mell-droad gall ganet ar 14 a viz Here 1980 e Châtenay-Malabry. E ment a zo 1m80 evit 76kg. Difenner pe kreizour a c’hell bezañ hervezh an ezhommoù. Kleizour eo. Mab Patrick Norbert eo, hag a oa Prezidant ar SCO Angers.

Dre ma oa gloazet alies ne c’hoarias nemet daou c’hrogad gant an FK Naoned e-pad ar bloavezh 2004-2005, hini ebet e 2005-2006.

Ur c’hontard en deus gant an FK Naoned betek 2009.

## Red Micherel

*1997-2001 : Arsenal FC 
*2001-2002 : FC Lorient 
*2002-2003 : US Créteil 
*2003-2004 : FC Lorient 
*2004-2005 (Genver) : SCO Angers 
*2005 (Genver)- ... : FK Naoned
Gwrizienn bederc'hensonennel

Implijet e vez an termen **gwrizienn bederc'hensonennel** war dachenn yezhadur an arabeg hag yezhoù semitek evit komz eus gwriziennoù diazez enne peder c'hensonenn kentoc'h evit ar gwriziennoù teirc'hensonennel implijet an aliesañ gant ar yezhoù-se. 

Da skouer:

Diwar ar gwrizienn bederc'hensonennel t-r-g-m / t-r-j-m e tiorroer ar stummoù verbel תרגם *tirgem* en hebraeg ha ترجم *tarjama* en arabeg; "treiñ a reas". 

A-wezhoù ec'h e e gwirionez ur gwrizienn bedergensonennek div wrizienn divsilabennek div wezh renk-ouzh-renk, da skouer en hebraeg דגדג *digdeg* "he hilligañ a reas" hag en arabaeg زلزال *zalzāl* "krenndouar".

Dre vras n'haller ket sevel an holl stummoù verbel deveret diwar gwriziennoù pederc'hensonennel, da skouer en arabeg n'haller sevel diar gwriziennoù pederc'hensonennel stummoù deveret heñvel ouzh kelfoù II ha V ar gwriziennoù teirc'hensonennel (d.s.	faʿʿala -> yufaʿʿilu ha tafaʿʿala -> yatafaʿʿalu, s.o. yezhadur an arabeg).

Daosut ha ma veze kavet a-wezhoùigoù er yezhoù semitek anvioù enne muioc'h evit peder c'hensonenn diazez, dreist-holl amprestoù digant yezhoù all ne vez implijet morese gant ar yezhoù semitek verboù enne ouzhpenn peder c'hensonenn.

En hebraeg a-vremañ (''evrit'') komzet e Stad Israel, neoazh, e c'hell ur silabenn kregiñ gant ul lieskensonennad ennañ div gensonenn renk-ouzh-renk, ha diwar-se eo savet gwriziennoù nevez enne pemp kensonenn, da skouer טלגרף *tilgref* "kas a reas un telegraf". E gwrionez, avat, en degouezh-mañ e talvez amañ ar wrizienn teirc'hensonennel *-lgr-* da unanenn amrannus na ne heul ket seurt damwriziennoù pempkensonennel patromoù resis disheñvel diouzh patromoù morfologel ar gwriziennoù teirc'hensonennl a dalvez da diazez dezhe.

## Gwelit ivez:
* Gwrizienn deirc'hensonennel
Gwrizienn deirc'hensonennel

Implijet e vez an termen **gwrizienn deirc'hensonennel** (arabeg: جذر ثلاثي, *ǧaḏr ṯalāṯī*) war dachenn yezhadur an arabeg hag yezhoù semitek hag ivez ur re yezhoù afrez-aziatek evit komz eus gwriziennoù diazez enne teir c'hensonenn. 

Teirc'hensonennel eo ar gwirziennoù implijet an aliesañ gant ar yezhoù-mañ daosut ha ma vez kavet stank pe stankoc'h gwriziennoù pederc'hensonennel ha gwriziennoù digensonennel.

Talvezout a ra ar gwiziennoù difetis evit sevel gerioù fetis o ster hag/pe o rumm yezhadurel dre ouzhpennañ kengerioù (engerioù, lostgerioù, rakgerioù...) hervez patromoù resis. 

Da skouer, diwar ar wrizienn deirc'hensonennel **K-T-B** a denn d'ar skritur ha d'ar skrivañ dre vars e c'heller deverañ ar stummoù-mañ da heul en arabeg hag en hebraeg:

## Termenadur

En hebraeg ec'h implijer an termen **binyan** (בנין, liester בינינים *binyanim*) evit komz eus ur c'helf verbel pe eus patrom hollek deveradur ar verboù hag implijet e vez an termen **mishqal** (pe **mishkal**) evit komz eus patrom deveradur ar verboù. Implijet e vez an termenoù hebraek-mañ a-wezhoù pa gomzer diwar-benn yezhadur an hebraeg. 

En e reer وزن ***wazn***, (liester أوزان, *’awzān*; 'patrom; furm') eus ar patrom ha جذر ***ǧaḏr*** (liester جذور, *ǧuḏūr*; 'gwrizienn') evit komz eus ar gwriziennoù ha diwar an termenoù arabek-se an hini eo ma oa bet diorroet an termenoù "patrom" ha "gwrizienn" implijet an aliesañ pa vez komz eus yezhadur an arabeg.

## Gwelit ivez:
* Gwrizienn bederc'hensonennel
Lois Kuter

**Lois Kuter** a zo ur gelennerez skol-veur hag ur virourez mirdi stadunanat war ar sonouriezh-werin. Pa oa o sevel un dezenn war sonerezh ar bobl hag hini Bro-Iwerzhon da-gentañ holl eo deuet da vezañ dedennet gant ar c'han brezhonek ha diouzh-se gant statud ar brezhoneg. Bet eo unan eus diazezerien skourr stadunanat an International Committee for the Defence of the breton Language (ICDBL = C'hengor etrebroadel evit difenn ar brezhoneg) hag eo-hi e genurzhierez, ur c'hantad a izili ennañ.
 
## [[Buhez]]
Deuet e oe da Vreizh e 1978 evit he studioù hag e reas ur gejadenn a-bouez pa selaou a reas ouzh sonadegoù ar Gevrenn Alre. Setu perak he deus talc'het da lakaat ar Gevrenn da gemer perzh e ambrougadeg Sant Padraig e Nevez-York e Meurzh 2007.
Ur wech distroet da SUA e lakaas da embann ur gelaouennig saoznek "Bro Nevez" e 1980 hag e 1981 e kemeras-hi perzh da grouidigezh an ICBDL.
Produet he deus abadennoù sonerezh vreizhek war ar skingomz stadunanat (muioc'h evit 120 anezho).
E 1995 e resevas digant Skol-Uhel ar Vro kolier Urzh an Erminig evit he labour evit Breizh. Maeronez Skol Diwan Landerne eo.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn an International Committee for the Defence of the breton Language (ICDBL). 
Roll ar re o deus resevet kolier Urzh an Erminig war lec'hienn Skol-Uhel ar Vro (gant poltred Lois Kuter)
Zumarraga

**Zumarraga** (stumm ofisiel euskarek; stumm spagnolek diofisiel: *Zumárraga*) zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Phaedrus

**Phaedrus**, pe **Caius Iulius Phaedrus**, hervez e anv latin en e hed, bet ganet er bloaz 15 kent JK, marvet er bloaz 50 goude JK, a oa ur sklav hag ur skrivagner latin a vevas en amzer an impalaered Augustus, Tiberius, Gaius (Caligula) ha Claudius. 

## E vuhez
Pezh a ouzer diwar e benn eo pezh a gaver en e skridoù, e fablennoù. Hellazad e oa ganet e Trakia. En-bugel e voe degaset da sklav da Roma. Dishualet e voe gant Augustus. Marteze eo e ti an impalaer e tapas e zeskadurezh war al latin hag an henc'hresianeg, hag e kavas an dastumad eus fablennoù Aesopos, a-hervez, graet gant Demetrius eus Phaleron, un 250 bloaz war-lerc'h. 

Neuze e stagas da sevel fablennoù, ha da ober un dastumad anezho. Gantañ e teujont da vezañ un doare lennegezh. 

Labourat a rae e palez an impalaer ha gwelout a rae ar bec'h a veze pa varve unan, ha pevar impalaer eo a welas o vervel. 
Diskred a voe warnañ en amzer Tiberius : dre zindan en dije graet meneg eus gwellañ mignon an impalaer, Sejanus. Barnet e voe, ha kondaonet d'an harlu, eus ar bloaz 27 betek 31. War-lerc'h marv Tiberius e tistroas da Roma ma embannas 4 dastumad all a-raok mervel e penn kentañ ren Nero. 

## E oberenn
**Phaedri Augusti Liberti Fabulae Aesopiae** (*Fablennoù ezopek Phaedrus, disklav Aogust*) eo anv oberenn Phaedrus, a ya 5 levrad d'ober anezhi, ha 135 fablenn enne. Ur rakskrid zo da bep levr, hag ur goude-skrid ivez, war-bouez al levr diwezhañ. 

### Diwar Aesopos
N'eo ket treuzskrivañ e gwerzennoù hepken a reas peogwir ne oa nemet 47 pezh a zo tennet eus komz-plaen Aesopos. Kontañ istorioù loened ha tud a ra an oberour, ha lakaat Aesopos da vevañ a ra ivez. 

### Pezhioù all
Evit ar peurrest eus ar pezhioù n'int ket bet tapet diwar skrivagnerien all, met krouet gantañ diwar darvoudoù eus an amzer.

## Brud
Koulskoude, en desped da berzhioù mat e fablennoù ne voe ket brudet-bras Phaedrus e-pad e vuhez, ha klemm a ra abalamour da se e rakskrid al Levrenn III, na kennebeut war-lerc'h. Meneget eo e anv gant Martialis hag Avianus, netra ken.
Ne voe tennet e anv eus puñs an ankoun nemet pa voe diskoachet un dornskrid kozh gant al lenneg gall Pithou en 1596, a zo e dalc'h Markiz Rozambo hiriv.

Awenet e voe Jean de La Fontaine gant kalz eus barzhonegoù Phaedrus evit sevel e re.

## Liammoù
* Fablennoù Phaedrus e latineg
* Listenn e fablennoù
* Fablennoù Phaedrus en italianeg
* "Buhez Phaedrus "
* "Fablennoù Phaedrus"
Istor Rusia

Displegañ a ra ar pennad-mañ **istor Rusia**. Rusia eo ar vro vrasañ er bed a-bezh hag a-ramp emañ war daou gevandir : Europa hag Azia.

## Henamzer

Ar c'hentañ roud tud war an dachenn vras-se zo bloaziadet eus 300000 bloaz, e Siberia greiz. War-dro 4000 kent J.-K., e stepennoù su Rusia ha Kreizazia e tiorroas sevenadur ar Gourganed. War-dro 2000 bloaz kent J.-K., Iranianed eus an norzh, Indezeuropeaned anvet *Pobloù ar stepennoù* pe Kimmerianed a oa o vevañ war un dachenn divent etre Polonia a vremañ ha kornôg Sina a vremañ. war-dro 1000 kent J.-K. Iranianed all eus an norzh, ar Skited, a savas un impalaeriezh a betek an  kantved eus hon oadvezh etre an Dniestr hag ar Volga. War-dro 200 kent J.-K. ar Sarmated, Iranianed eus an norzh anezhe ivez, a gemeras lec'h ar Skited a-benn ar fin.

E-dro 400 goude J.K. e oa ar C'hoted, Germaned deuet eus an norzh ar wezh-mañ, a annezas en Ukraina a vremañ. E Rusia Azia avat, ur c'hengevredad turkegerien ha finegerien, an Huned, a savas un impalaeriezh divent, ledet war Europa dindan ren Attila. Impalaeriezh an Huned, re vras ha urzhiet re fall a darzhas goude marv Attila, hag an Avared a gemeras o lec'h hag a zalc'has ar vro betek an  kantved, hag en o goude ar Gazared a relijion yuzev. E-pad ar prantad-se a ya eus impalaeriezh an Huned turkegerien, betek marevezh an Avared hag ar Gazared an hini e annezas tamm-ha-tamm ar Slaved, a zeue eus kompezennoù zo bremañ dindan Bielorusia, war dachenn Rusia Europa.
.
### Levrlennadur

* *The Cambridge History of Russia*. 3 volumes. Cambridge, Eng: Cambridge University Press, 2006.
* Freeze, Gregory L. (ed.). *Russia: A History*. 2nd ed. New York: Oxford University Press, 2002. ISBN 0-19-860511-0.
* McKenzie, David & Michael W. Curran. *A History of Russia, the Soviet Union, and Beyond*. 6th ed. Belmont, CA: Wadsworth Publishing, 2001. ISBN 0-534-58698-8.

* Riasanovsky, Nicholas V. and Mark D. Steinberg. *A History of Russia*. 7th ed. New York: Oxford University Press, 2004, 800 pages. ISBN 0-19-515394-4
* Pierre-Charles Levesque, *Histoire de Russie*, 7 levrenn, 1782-1783.
* Michel Heller, *Histoire de la Russie et de son Empire*, 986 p., Flammarion, 1999.
* Marie-Pierre Rey, *De la Russie à l'Union soviétique, la construction de l'Empire, 1462-1953*, Hachette, 1994.
* François-Georges Dreyfus: *Une histoire de la Russie : des origines à Vladimir Poutine*, éditions de Fallois, 2005.
* Hélène Carrère d'Encausse, *La Russie inachevée*, Fayard, 2000.

### Liammoù diavaez

* Skridoù diwar-benn an hollveliegezh hag ar served e Rusia
* Skridoù diwar an impalaeriezh rusian en  kantved
* Skridoù diwar an darempredoù etre Rusia ha Bro-C'hall e fin an XIXvet kantved)
* Skridoù diwar an URSS eus 1918 da 1941
* Kentel diwar Stalin hag an URSS betek 1938
* An Iliz katolik latin en impalaeriezh rusat gant Jean-François Bourret, kelenner enor er skol-veur Lumière-Lyon II.
* An Iliz katolik e Rusia eus 1917 betek hiziv gant Jean-François Bourret, kelenner enor er skol-veur Lumière-Lyon II.
Brecht (Belgia)

**Brecht** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Brecht Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Brecht.svg|Banniel
Coat of arms of Brecht.jpg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 91,46 km²
* Poblañs (2022) : 30 143 a dud
* Stankter : 330 den/km²
Aisopos

**Aisopos** (*Αίσωπος/Aísôpos* e henc'hresianeg), pe **Esopus** (e latin), pe **Ezop** (diwar an anv gallek *Esope*) a-wechoù e brezhoneg ivez, a zo ur sklav ha skrivagner eus Hellaz kozh a veve war-dro ar  ha . Eñ a vije tad ar fablennoù, brudet dreist-holl e lennegezh c'hallek ar .

## Istor
Hervez Ploutarc'hos e oa ur sklav hellazat, bet prizoniet er brezel, divalav, kamm, tort, besteod, hag a gonte istorioù. 

Hervez martezeadenn M. L. West, eo e Samos e vije bet savet ar vojenn diwar e benn, hag a zo kontet gant La Fontaine e rakskrid e fablennoù-eñ. 

Hunvreet gantañ edo an doueez Fortuna (pe gentoc'h *Tuc'he* tud Hellaz) o tistagellañ e deod e tihunas un deiz ha gouest da gomz hep satouilhat. Prenet e voe gant ur marc'hadour sklaved ha degouezhout a reas e ti ur prederour eus Samos, Ksantos e anv. Eno e strivas da c'hoari e baotr fin, gant bommoù a bep seurt, ma voe disklavet a-benn ar fin. Neuze ez eas da gaout Krezuz, evit klask saveteiñ dizalc'hted Samos. Dont a-benn a reas o kontañ d'ar roue unan eus e vojennoù. War-lerc'h e servijas roue Babilon a gemere plijadur o selaou e zivinadennoù. Krog e oa sorc'henn ar beajoù ennañ, ha mont a reas da Hellaz, da Zelfi dreist-holl. N'ouzer ket perak e voe taolet eno eus lein ur vri.

## Ar re wan
E danevell-vuhez Aisopos e vez kaoz atav eus ar c'hoarzh hag ar fent a ro tu d'an den gwan da drec'hiñ war an hini kreñv, d'ar sklaved da c'hounit a-enep o mistri. Sede e c'haller lavarout e oa diaraoger an *diharoz* (pe an *haroz-kontrol*, mar karer), divalav ha dismegañset, dic'halloud, hag a zeu a-benn koulskoude d'en em dennañ eus ar gwallblegoù abalamour d'e ampartiz da ziskoulmañ ar c'hudennoù.

E komz-plaen e oa skrivet fablennoù Aisopos, hep klask bezañ traoù kaer, ken e lavaras Hegel: « E genoù ur sklav e krogas ar gomz-plaen » (*Kenedouriezh*). Kentañ dastumad fablennoù a voe a zo bet savet gant Demetrios Falereus war-dro 325 kent JK. Kollet eo bet an dastumad orin. An hini a oa anavezet gant Jean de La Fontaine e oa ennañ 127 fablenn.

Fablennoù Aisopos a vo troet e latin gant Phaedrus. Gant Babrias e voe graet re all en .

Planudes, ur manac'h bizantinat eus ar  a vrudas ur skrid anvet *Buhez Aisopos* diwar un dafar a oa eus ar  moarvat.

## Tud awenet gantañ
*Phaedrus, kentañ awener fablennourion ar  
*Flavius Avianus ( pe ), 
*Jean de La Fontaine, er 
*Benserade er 

## Lavaroù
*Unvaniezh a ra nerzh.
*An teod eo ar gwellañ hag ar gwashañ 

## Levrlennadur
* *Mojennoù Aisôpos*, embannet gant An Here, 2000.
* Guillaume Ricou. *Fablennoù Ezop ha Fedr*. Brud Nevez 1986; 2000.

## Liammoù diavaez
* E fablennoù e spagnoleg
* Skeudennoù un embannadur kozh e galleg
* Taolenn ar fablennoù gant ar re savet gant La Fontaine

## Notennoù ha daveennoù


## Skeudennoù

file:IsopGoya.jpg|Engravadur diwar ar poltred graet gant Diego Velázquez
File:Can't please everyone2.jpg| 
File:Llibre del sabi y clarissim fabulador Isop (1908).djvu| Aisopos hervez un embannadur katalanek e 1908, savet diwar unan koshoc'h, eus ar
Timbroù Mikronezia

Ur Stad dizalc’h eo Mikronezia abaoe 1983, anezhi un enezeg savet gant 600 enezenn er Meurvor Habask, anavezet dindan anv an Inizi Caroline e-pad ar prantad-amzer m’eo bet dindan beli Spagn (1886-1899), Alamagn (1899-1914), Japan (1914-1944) hag ar Stadoù-Unanet (1944-1984).

Degemeret eo bet Stad Kevredadel Mikronezia en Aozadur ar Broadoù Unanet e Miz Kerzu 1990.

Timbroù ar Stadoù-Unanet a voe implijet etre fin an Eil Brezel-bed ha 1983. Dindan an anv Mikronezia ez eus bet embannet, a vloaz da vloaz, kalzik rummadoù timbroù gouestlet d'al loened, da dudennoù vrudet en Istor, da livadurioù arzourien Europa, da Elvis Presley, hag all.

## Pennad kar
*Timbroù an Inizi Karolina

## Liammoù diavaez
*Lec’hienn diwar-benn timbroù Mikronezia
*Timbroù Mikronezia dwb al laboused
Essen (Belgia)

**Essen** a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Essen Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Essen (B) vlag.svg|Banniel
Essen (B) wapen1.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 47,57 km²
* Poblañs (2022) : 19 341 a dud
* Stankter : 407 den/km²
Niel

**Niel** zo un anv-tiegezh gallek hag un anv-lec'h.

## Tud
* Adolphe Niel, (1802-1869) marichal a Vro-C'hall, ministr ar Brezel
* Désiré Niel, (1814-1873), politikour italian, kannad proviñs Nisa
* Marthe Niel (1878-1928), nijerez vreizhat, ganet Marie Ange Denieul
* Hubert Niel (g. e 1941), marc'hhouarner breizhat
* Fernand Niel (1903-1985), istorour gall, arbennigaet war ar gatariezh hag ar veurvaenouriezh
* Xavier Niel (g. e 1967) rener embregerezh gall

## Anvioù-lec'h
* Niel, kumun nederlandek e Belgia, e proviñs Antwerpen
* Niel-bij-As, kêriadenn e kumun As e proviñs Limbourg
* an Niel, ur stêr e Bro-Bondi, adstêr ar Blavezh
Malle

**Malle** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


|Malle Antwerp Belgium Map.svg'hiadur
Malle vlag.svg|Banniel
Malle wapen2.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 51,90 km²
* Poblañs (2022) : 15 756 a dud
* Stankter : 304 den/km²
Hove (Antwerpen)

Hove Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Hove.svg|Banniel
Hove wapen2.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 6,02 km²
* Poblañs (2022) : 8 311 a dud
* Stankter : 1 381 den/km²
**Hove** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Status constructus

Implijet e vez an termen latin **status constructus** evit komz eus ur struktur yezhadurel implijet gant ar yezhoù afrez-aziatek, ha dreist-holl gant ar yezhoù semitek evel an arabeg, an hebraeg hag ar malteg.

Talvezout a ra evit liammañ un anv-kadarn amstrizh ouzh un anv strizh, (da lâret eo un anv implijet gantañ ar ger-mell strizh) ouzh evit merkañ ul liamm genitivel etre an daou anv-se ma teu da vezañ an anv kentañ ar renadenn anv pe ar perc'hennad an eil anv e-keñver an anv kentañ. 
 
Implijet e vez ur struktur heñvel outañ e yezhoù keltiek evel ar brezhoneg.

## Arabeg
En arabeg e reer الإضافة (*al-iḍāfa* "stagadur") eus ar *status constructus*.

Unan eus tri stad yezhadurel an anvioù-kadarn arabek eo ar *status constructus*, gant ar *[[status absolutus]]* ("stad amreizh") hag ar *[[status emphaticus]]* pe *[[status determinatus]]* ("stad reizh").

Setu an tri stad-se lakaet keñver-ouzh-keñver:

**ˀummun* — "ur vamm" (amstrizh)
**ˀ(a)l-ˀummu* — "ar vamm"
**ˀummu* — "mamm da (unan bennak)"

**ˀUmmun jamilah* — "Ur vamm gaer" 
**ˀAl-ˀummu jamilah* — "Kaer eo ar vamm" 
**ˀUmmu 'l-shaykhi jamilah* — "Kaer eo mamm ar cheic'h".

En arabeg klasel n'heller ket implijout ar *status contructus* gant ar ger-mell strizh *al* ha ne vez ket implijet an nunadur, da lâret eo ne vez ket staget *-n* da heul merk an troad. Pa grog ar ger da heul gant ur ger-mell e vez aotreet implijout ar *status contructus* aat e meur a rannyezh arabek hag en arabeg komzet dre vras, ha neuze e teu ar skouer diwezhañ da vezañ: *ˀUmm-'al-shaikh jamillah*.

## Hebraeg
En hebraeg e reer *smikhut* (סמיכות; 'nesadur') eus ar *status constructus*.

**bayit* — "(un) ti"
**habayit* — "an ti"
**bet* — "ti da (unan bennak)"
**sefer* — "(un) ti"
**bet sefer* — "(un) ti-skol" (= "ti (ul) levr")
**bet hasefer* — "an ti-skol" (= "ti al levr")
**eretz* ארץ‎ — "bro"
**haaretz* הארץ‎ — "ar vro "

## Yezhoù keltiek
Damheñvel eus ar struktur a gaver er yezhoù predenek, da skouer ar c'hembraeg hag ar brezhoneg:

: "ar mab + ar mezeg" -> "mab ar mezeg" 
: "ar mab + e dad" -> "mab e dad"
: "ar verc'h + e vreur + ar mezeg" -> "merc'h breur ar mezeg"
: "al liv + an nor" -> "liv an nor"

## Gwelit ivez:
* Nunadur
Kalmthout

**Kalmthout** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Kalmthout Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Kalmthout vlag.svg|Banniel
Blason ville be Kalmthout.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 59,41 km²
* Poblañs (2022) : 19 179 a dud
* Stankter : 323 den/km²