open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1880

*Diwar-benn bloavezh *'1880*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 20 a viz C'hwevrer : anavezet eo dizalc'hiezh Roumania en un doare ofisiel gant Bro-C'hall, Alamagn hag ar Rouantelezh-Unanet.
#### Breizh

#### Frañs
#### Manav
* 21 a viz Kerzu: Enez Vanav eo ar vro gentañ ma aotreer ar maouezed da votiñ.
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika
* 5 Meurzh - 17 Mae : ergerzhadenn ar gall Paul Flatters e Sahara,
* 20 Meurzh : ergerzhadenn ar gall Gallieni er "Soudan c'hall" 
* 3 a viz Here : diazezet eo Brazzaville, kêr-benn Kongo (hag a vo Kongo-Brazzaville) gant ar gall Pierre Savorgnan de Brazza,
* 20 a viz Kerzu: deroù Kentañ brezel ar Voered.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania
*  29 a viz Even : dilezet eo souvereniezh Rouantelezh Tahiti da Vro-C'hall gant ar roue Pōmare V. Peurwiriekaet eo kement-se gant lezenn c'hall an 30 a viz Kerzu.

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn ar gadoliniom gant ar c'himiour gall Jean Charles Galissac de Marignac dre arselliñ skalfad un tamm *gadolinit* hag u tamm *kerit*. Eus un tamm *kerit* e voe tennet ar metal gant ar c'himiour gall Paul Émile Lecoq de Boisbaudran e 1886.
### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1880|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1880]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1880|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1880]]*
__NOTOC__
1882

*Diwar-benn bloavezh *'1882*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* Mont a ra ar pastor protestant kembreat William Jenkyn Jones da chom e Breizh, en Oriant.
#### Frañs
* 28 a viz Meurzh: ar skoliañ dre ret.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* 24 a viz Meurzh: Robert Koch a embann en deus kavet ar vazhell a zeu an dorzhellegezh diwarni.
### Relijion
* savet eo un templ protestant e Roazhon, boulouard ar Frankiz. 
### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1882|Ganedigezhioù]]

* 11 Eost : Voline, dispac'hour.

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1881]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1882|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1882]]*
__NOTOC__
1884

*Diwar-benn bloavezh *'1884*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 15 a viz Du : deroù Kuzuliadeg Berlin.

#### Breizh
*6 a viz Here : lazhet eo bleiz diwezhañ Menez Are gant Pêr Berrehar, eus ar C'hloastr-Plourin.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 4 a viz Du : dilennet eo Grover Cleveland da Brezidant Stadoù-Unanet Amerika.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1884|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1884]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1884|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1884]]*
__NOTOC__
1889

*Diwar-benn bloavezh *'1889*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
### Europa

#### Breizh

#### Bro-C'hall
* 4 a viz C'hwevrer : deroù droukskouer Panama.
* 6 a viz Mae : digoradur Diskouezadeg hollvedel Pariz.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat
#### Reter-pellañ
* 11 a viz C'hwevrer : embannet eo Bonreizh Meiji gant ar priñs Hirobumi Itō (1848-1909).

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 22 a viz Ebrel : fardadeg war Oklahoma.
* 2 a viz Du : Norzhdakota ha Sudakota a zo degemeret evel 39 ha 40 stadoù ar c'hengevread.
* 8 a viz Du : Montana zo degemeret evel 41 stad ar c'hengevread.
* 11 a viz Du : Washington zo degemeret evel 42 stad ar c'hengevread.
#### Suamerika
* 15 a viz Du 1889: Fin Impalaeriezh Brazil
* 17 a viz Du : mont a ra familh an Impalaer en harlu da Vro-C'hall.
### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
* Mezheven : livet eo An Noz stergannek gant Vincent van Gogh e Saint-Rémy-de-Provence.
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
* 23 a viz Gwengolo : krouet eo Nintendo Koppai, anv kozh Nintendo, gant Fusajiro Yamauchi, evit produiñ ha gwerzhañ kartoù-c'hoari.
### Sport

### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1889|Ganedigezhioù]]
* Aogust ar Bourdoneg, barzh brezhonek
* 20 a viz Ebrel : Adolf Hitler, diktatour aostrian
* 27 a viz Here : Nestor Mac'hno, dispac'hour ukrainat

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1889]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1889|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1889]]*
__NOTOC__
Yezhoù finnek-tcheremisek

Un isskourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar **yezhoù finnek-tcheremisek**, ennañ 26 yezh komzet e Rusia (Europa), Finland, Sveden ha Norvegia.

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
* Yezhoù tcheremisek
* Yezhoù finnek-mordvinek

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
Yezhoù tcheremisek

Un isskourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar **yezhoù tcheremisek**, ennañ div yezh komzet e Rusia (Europa) :
* Marieg izelañ
* Marieg uhelañ

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
1893

*Diwar-benn bloavezh *'1893*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
#### Bro-Saoz
* 10 a viz Genver : digoret eo metro Londrez d’ar veajourien, an hini kentañ er bed.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania
#### [[Zeland Nevez]]
* 19 a viz Gwenholon : ar gwir da votiñ d’ar maouezi.

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport

### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1893|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez : *[[:Rummad:Ganedigezhioù 1893]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1893|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 1893]]*
__NOTOC__
Yezhoù finnek-lappek

Un is-skourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar **yezhoù finnek-lappek**, ennañ 22 yezh komzet en Estonia, Finland, Rusia (Europa) ha Sveden.

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:

* Yezhoù baltek-finnek
* Yezhoù baltez-finnek
* Yezhoù lappek

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
* Yezhoù finnek-ougrek
Yezhoù lappek

Un is-skourr eus ar yezhoù finnek-lappek eo ar **yezhoù lappek**, ennañ 11 yezh komzet e Finland, Rusia (Europa), Sveden ha Norvegia.

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:

* Yezhoù lappek ar c'hreiz
* Yezhoù lappek ar reter
* Yezhoù  lappek an norzh
* Yezhoù lappek ar su

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
* Yezhoù finnek-ougrek
Yezhoù baltez-finnek

**Notenn:**
Disheñvel eo ar yezhoù baltek-finnek-mañ diouzh ar yezhoù baltek-finnek.

Un is-skourr eus ar yezhoù finnek-lappek eo ar **yezhoù baltez-finnek** (saozneg: *Balto-Finnic*), ennañ 2 yezh komzet e Norvegia ha Sveden

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:

* Yezhoù finnek

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
* Yezhoù finnek-ougrek
Yezhoù lappek ar c'hreiz

Un isskourr eus ar yezhoù lappek eo ar **yezhoù lappek ar c'hreiz**, ennañ pemp yezh komzet e Finland ha Rusia (Europa) :

* Samieg Kemi
* Samieg Kildin
* Samieg Skolt
* Samieg Ter
* Samieg Akkala

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
* Yezhoù finnek-ougrek
Yezhoù lappek ar reter

Un is-skourr eus ar yezhoù lappek eo ar **yezhoù lappek ar reter**, ennañ 1 yezh komzet e Finland:

* Samieg Inari

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
* Yezhoù finnek-ougrek
1894

*Diwar-benn bloavezh *'1894*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* 22 a viz Gwenholon: Kengor Luskad al labourerien ha krouidigezh Kuzul broadel al labourerien e Naoned.

#### Frañs
* 22 a viz Kerzu: kondaonet eo Alfred Dreyfus evit trubardiezh.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn an argon gant ar c'himiour skosat Sir William Ramsay hag ar fizikour skosat Lord Rayleigh.

### Armerzh

### Sport

### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1894|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1894]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1894|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1894]]*
__NOTOC__
1897

*Diwar-benn bloavezh *'1897*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 10 a viz Eost: Felix Hoffmann, kimiour alaman, a sintetiz an drenkenn asetilsalisilek, lakaet da werzhañ dindan merk Aspirin gant Bayer.
#### Breizh
* 23 a viz Genver: niverenn gentañ *[[Kroaz ar Vretoned]]*, ar gazetenn vrezhonek savet gant Frañsez Vallée.
* 17 a viz Here: lidet digoradur tour-tan Sant-Pêr e Penmarc'h.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1897|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1897]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1897|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1897]]*
__NOTOC__
Tchad

**Republik Tchad** a zo ur stad eus Kreiz Afrika. En-dro da Tchad emañ ar broioù-mañ: Libia, Niger, Nigeria, Kameroun, Republik Kreizafrika ha Soudan (Darfour). Ouzhpenn 200 kenel ha 100 yezh zo er vro-mañ krouet gant ar stadoù europat e fin an . Diwar Lenn Tchad e teu hec'h anv, ha Ndjamena eo he c'hêr-benn.

## Skeudennoù


Chari_River.jpg|stêr Chari
Hadjer_el_Hamis,_Tschad..jpg|Hadjer el Hamis
Tibesti_east_of_bardai.jpg|Tibesti
GueltaCamels.jpg|Kañvaled, Ennedi(biz ar vro)


## Douaroniezh

Tost goullo eo an drederenn norzh eus ar vro, ar Sahara eo. Muioc'h er su emañ ar sahel, ha muioc'h er su c'hoazh ar savanenn lec'h emañ o chom 70% eus ar boblañs. 9 826 419 annezad a oa e 2005 ha 16 877 357 e 2020.

Al labour-douar hag ar sevel loened eo obererezhioù trec'hel ar boblañs. Tireoul a zo ivez, hag uraniom e norzh ar vro.

## Istor
### Araok an drevadennerezh
Kavell an denelezh eo Tchad abaoe eo bet dizoloet Toumai e 2001, ur primat 7 milion bloaz kozh. 

Rouantelezhioù a oa araok Tchad : hini Kanem-Bornou, hini Baguirmi, hini Ouaddai.

### « Ijinadenn » Tchad
Krouet e voe Tchad gant Bro-C'hall hag Alamagn e-pad o c'hendivizoù er bloavezhioù 1880. Ur warezveliezh c'hall e voe adalek 1900 hag ur drevadenn adalek 1920, e framm Afrika ar C'heheder C'hall.

Ur republik emrenn e voe e 1958 ha dizalc'h e 1960 dindan prezidentelezh François Tombalbaye, met chom a reas norzh ar vro melestraduret gant Bro-C'hall pevar bloaz c'hoazh. Drouklazhet e voe Tombalbaye e 1975. Outel Bono, mezeg ha politikour araokour, a voe drouklazhet e Pariz e 1973. E 1990 voe kaset un toal-stad gant Idriss Déby, eus ar genel zagawa, sikouret gant Bro-C'hall.

## Liammoù diavaez
*  Tchad kinniget gant ''The World Factbook'', un embannadenn eus ar CIA
*  roadennoù douaroniezh Tchad gant BBC News
*  kartenn Tchad war OpenStreetMap

## Daveoù
Ndjamena

**Ndjamena** pe **N'Djaména** (نجامينا *Nijāmīnā* en arabeg) eo kêr-benn Republik Tchad. Tost d'ur milion a dud a zo o chom eno. E mervent ar vro emañ, war ar stêr Chari, ha sko ouzh harzoù Kameroun.

## Istor
Betek 1973 e oa anvet "*Fort-Lamy*", un anv roet gant ar C'hallaoued war-lerc'h ur c'homandant lazhet nepell alese.
Idriss Déby Itno

**Idriss Déby Itno** (1952-2021) a zo un ofiser bet Prezidant Republik Tchad etre 1990 ha 2021. 

Kenlabouret en doa gant ar prezidant kent Hissène Habré betek ma savas dizemglev etreze e 1989. D'ar c'houlz-se ec'h eas kuit Idriss Déby da Libia ha da Soudan ma krouas e strollad politikel : an MPS (*Mouvement Patriotique du Salut*). Trec'h e voe e arme ouzh hini Hissène Habré ha dont a reas tre e Ndjamena, kêr-benn ar vro, e miz Kerzu 1990. Lakaet e voe da brezidant neuze. Dilennet eo bet goude-se e 1996, 2001, 2006, 2011, 2016 ha 2021. Prezidant Unaniezh Afrika eo bet etre 2016 ha 2017. Lazhet eo bet d'an 20 a viz Ebrel 2021 war an talbenn e Norzh ar vro a-enep emsavidi deuet eus Libia.

Brahim Déby, unan eus mibien Idriss Déby, zo bet lazhet e Courbevoie (Bro-C'hall) d'an 2 a viz Gouere 2007. Unan all eus e vibien, Mahamat Idriss Déby, eo prezidant ar C'huzul milourel treuzkemm abaoe an 20 a viz Ebrel 2021.
1929

__NOTOC__

*Diwar-benn bloavezh *'1929*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## [[Afrika]]
## [[Azia]]
### [[Iskevandir Indez]]
### [[Reter-Kreiz]]
### [[Reter-Nesañ]]
### [[Reter-Pellañ]]
## [[Europa (kevandir)|Europa]]

* 31 a viz Genver : Leon Trotsky kaset d’an harlu.
## [[Norzhamerika]]

* 29 a viz Here : ur freuz-yalc'h en eskemmdi Wall Street a zegas war e lerc'h an Enkadenn Veur, enkadenn armerzhel vrasañ an , a bad a-hed ar bloavezhioù 1930.
## [[Okeania]]
## [[Suamerika]]
## [[Arz]]où
### [[Lennegezh]]
* 10 a viz Genver : bannoù-treset troioù-kaer Tintin kinniget d’al lennerien evit ar wech kentañ.
### [[Livouriezh]]
### [[Sinema]]
### [[Sonerezh]]
## Armerzh
## [[Politikerezh]]
## [[Relijion]]où
## [[Skiant]]où
## [[Sportoù]]
## Darvoudoù all
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1929|Ganedigezhioù]]
## [[:Rummad:Marvioù 1929|Marvioù]]
1930

*Diwar-benn bloavezh *'1930*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* 12 a viz Gwenholon: digoridigezh Stankell dourdredan Gwerledan.
* 19-20 a viz Gwenholon: 27 bag kollet, mervel a ra 203 fesketour eus Groe, An Intel, Pleheneg, Porzh-Loeiz, Konk-Kerne ha Douarnenez abalamour d'ar gorventenn, o lezel 127 intañvez ha 193 emzivad war o lerc'h.

#### Frañs
#### Turkia
* 28 a viz Meurzh: kemmet eo, ent ofisiel, anvioù Kergustentin hag Angora da Istanbul hag Ankara.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat
##### [[Indez]]
* 12 a viz Meurzh: Mahatma Gandhi a gemer penn ur gerzhadeg hir betek ar mor da sevel a-enep an unwerzh eus an holen gant ar Saozon.

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* 18 a viz C'hwevrer: dizoloet eo Ploudon gant ar steredoniour amerikan Clyde Tombaugh.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1930|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1930]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1930|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1930]]*
## Notennoù ha daveoù

__NOTOC__
Yezhoù mordvinek

Un is-skourr eus ar yezhoù finnek-mordvinek eo ar **yezhoù mordvinek**, ennañ 2 yezh komzet e Rusia (Europa)

* Mokcheg
* Erzyeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
* Yezhoù finnek-ougrek
Yezhoù obek-ougrek

Un isskourr eus ar yezhoù ougrek eo ar **yezhoù obek-ougrek** (saozneg: *ob-ugric*), ennañ 2 yezh komzet e Rusia (Europa):
* C'hantieg 
* Mansieg

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
* Yezhoù finnek-ougrek
Silezia

**Silezia** (silezieg : *Ślonzk* ; poloneg :*Śląsk* ; alamaneg : *Schlesien* ; tchekeg : *Slezsko*) zo ur vro istorel e Kreiz Europa, rannet etre ar Republik Tchek (Moravo-Silezia), Polonia hag Alamagn.

## Liamm diavaez
* ''What is Silesia?'' @ Culture.pl
Yezhoù finnek (baltez-finnek)

Un is-skourr eus ar yezhoù baltez-finnek eo ar **yezhoù finnek**-man, ennañ 2 yezh komzet e Norvegia ha Sveden:

* Finneg Kven
* Finneg Torndedalen

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
* Yezhoù finnek-ougrek
Yezhoù samoyedek

Un is-skourr eus ar yezhoù ouralek eo ar **yezhoù samoyedek**, ennañ 6 yezh komzet e Rusia (Europa).

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:

* Yezhoù samoyedek an norzh
* Yezhoù samoyedek ar su

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
Yezhoù samoyedek ar su

Un is-skourr eus ar yezhoù samoyedek eo **yezhoù samoyedek ar su**, ennañ 3 yezh komzet e Rusia (Europa):

* Matoreg 
* Selkoupeg 
* Kamaseg

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
Yezhoù finnek-mordvinek

Un is-skourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar **yezhoù finnek-mordvinek**, ennañ 2 yezh komzet e Rusia (Europa), Estonia, Sveden ha Finland.

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù en is-skourr-mañ:

* Yezhoù finnek-lappek
* Yezhoù mordvinek

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
Yezhoù hungarek

Un isskourr eus ar yezhoù ougrek eo ar **yezhoù hungarek**, ennañ 1 yezh komzet e Hungaria dreist-holl, hag ivez e Slovakia ha Roumania:

* Hungareg

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
* Yezhoù finnek-ougrek
Nenetseg

Un yezh ouralek eus is-skourr yezhoù samoyedek an norzh eo an **nenetseg** (*ненёця" вада*), komzet gant tro-dro da 26 300 den e Rusia (Europa). Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek gant div lizherenn ouzhpenn ( ha ).

Div rannyezh ez eus:

* **nenetseg an toundra** (25 000 yezher)
* **nenetseg ar c'hoadoù** (1 300 yezher)

## Gwelet ivez
* Yezhoù samoyedek

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn diwar-benn nenetseg an toundra
* Geriadur nenetseg-saozneg
* Ethnologue
Nganaseg

Un yezh ouralek eus is-skourr yezhoù samoyedek an norzh eo an **nganaseg** (*нганасаны nganasany*), komzet gant tro-dro da 500-1.000 den (diwar 1.000 den en holl) e Taimyr e Rusia (Europa) (Siberia) (1995).

Gwechall e veze anvet тавгийский (*tavgijskij*) pe тавгийско-самоедский (*tavgijsko-samojedskij*) savet diwar an ar bobl a ra ganti тавги (*tavgi*)

Div rannyezh ez eus:

* **Avameg** (*avam*)
* **C'hantangeg** (*khatang*)

Ne vez ket komzet nemeur gant ar re yaouankañ daosut ha ma vez kelennet er skolioù. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù samoyedek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue report for Nganasan
* Endangered Languages of Indigenous Peoples of Siberia: The Nganasan Language
* The Red Book of the Peoples of the Russian Empire: The Nganasans
* Nganasan-English glossary
* German-Nganasan glossary
Enetseg

Un yezh ouralek eus is-skourr yezhoù samoyedek an norzh eo an **enetseg** (*enets*), komzet gant tro-dro da 90 den (diwar 200 den en holl) e Taimyr e Rusia (Europa) (1989).

Div rannyezh ez eus, disheñvel-kenañ an eil diouzh eben:

* **Enetseg ar c'hoadeier** (*bay* pe *pe-bae*): 40 den
* **Enetseg an toundra** (*madu* pe *somatu*): >30 den

Ur yezh en arvar da get an hini o dre m'emañ izel-tre an niver a dud a ra ganti hag ouzhopenn-se ne vez ket komzet gant ar re yaouank ken doaust ha ma vez kelennet er skolioù.

## Gwelet ivez
* Yezhoù samoyedek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue report for Forest Enets
* Ethnologue report for Tundra Enets
Matoreg

Un yezh ouralek eus isskourr yezhoù samoyedek ar su eo ar **matoreg** (*mator*), komzet gwechall e Menezioù Sayan e Rusia Azia (Siberia).

Teir rannyezh a oa:
* Matoreg (*mator*)
* Taigieg (*taigi*)
* Karagaseg (*karagas*)

Ur yezh varv an hini eo, aet da get e penn-kentañ an .

## Gwelet ivez
* Yezhoù samoyedek

## Liammoù diavaez
*Geriaoueg matoreg-saozneg
Kamaseg

Un yezh ouralek eus is-skourr yezhoù samoyedek ar su eo ar **c'hamaseg** (*kamas*, *kamassian*), komzet gwechall er Menezioù Sayan e Rusia (Europa) (Siberia). Ar gomzerez diwezhañ, Klavdiya Plotnikova zo marvet e 1989.

Div rannyezh a oa : **kamaseg** (*kamas*) ha **koibaleg** (*koibal*).

## Gwelet ivez
* Yezhoù samoyedek
* Yezhoù Rusia

## Liammoù diavaez
* 
*
Selkoupeg

Un yezh ouralek eus is-skourr yezhoù samoyedek ar su eo ar **selkoupeg** pe **samoyeded ostyakek** (selkoupeg: шӧльӄумыт әты *šöľqumyt әty*, "yezh tud ar c'hoadeg"; ruseg: cелькупский язык *sel'kupskij jazyk*), komzet gant tro-dro da 1.570 den (diwar 3.600 den en holl) e Tom Oblast, Rannbarzh Emren Yamalo-Nenets, Krasnoyarski krai ha Tomskaya oblast e Rusia (Europa) (1994).

Meur a nav disheñvel a vez roet d'ar yezh-mañ e pep rannyezh:

* шӧльӄумыт әты *šöľqumyt әty*;
* чумыль ӄумыт *әты čumyľ qumyt әty*;
* сӱccӱ ӄумыт *әты śüssü qumyt әty*;
* шӧш ӄумыт әты *šöš qumyt әty*;
* тӱй ӄумыт әты *tüj qumyt әty*

Teir rannyezh ez eus, diaezet da gompren kenetreze a-wechoù:

* **Selkoupeg an norzh** (*taz* pe *tazov-baishyan*): 1.400 den (diwar 1.700 den en holl);
* **Selkoupeg ar c'hreiz** (*tym*, *kety* pe *narym*); 150 den (diwar 1.700 den en holl);
* **Selkoupeg ar su** (*srednyaya ob-ket*); 20 den (diwar 200 den en holl);

Daoust ha ma vez komzet rannyezh an norzh gant 90% eus an dud ne vez ket komzet gant ar re yaouankañ daoust ha ma vez kelennet er skolioù. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù samoyedek

## Liammoù diavaez
*Ethnologue
*Geriaoueg selkoupeg-saozneg
*Yezhoù Siberia en arvar da vont da get: ar selkoupeg
*Levr Ruz Pobloù Impalaeriezh Rusia: ar Selkouped
Yezhoù finnek (baltek-finnek)

Un isskourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar **yezhoù finnek**-mañ, ennañ 1 yezh komzet e Finland:

* Finneg

* Yezhoù tcheremisek
* Yezhoù finnek-mordvinek

## Gwelet ivez
* Yezhoù ouralek
Finneg

Un yezh ouralek eus is-skourr ar yezhoù finnek eo ar **finneg** (*suomi*), komzet gant tro-dro da 6 milion a dud en holl (1999) e Finland (4,7 milion a dud e 1993, pe 93,5% eus ar boblañs), Karelia e Rusia (Europa), e Traoñienn Torne e Sveden, e Finnmark e Norvegia, hag ivez e Kanada hag er Stadoù-Unanet. 

Kar eo ar finneg d'an estoneg hag a-dostoc'h ivez d'ar c'harelieg. 

Skrivet e vez ar finneg gant al lizherenneg latin hep al lizherennoù c, q, w, x, y, (implijet evit gerioù o tont eus yezhoù all nemetken), ha gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn: ä, ö, ü.

Ur yezh daspegel eo ar finneg, evel an holl yezhoù finnek-ougrek, ha 15 troad a vez implijet ivez. 

Evit ar fonologiezh e c'hell ar vogalennoù hag ar c'hensonennoù bezañ berr pe hir. Pa vezont hir e vezont skrivet div wech er skritur.

## [[Yezh ar sinoù]]
* Ar re vouzar a ra gant Yezh ar Sinoù Finnek.
## Gwelet ivez
* Yezhoù finnek-ougrek

## Liammoù diavaez

* Free Finnish - English - Finish Dictionary
* Finnish - English - Finish Dictionary, with spelling corrections and forms of word convert
* Finnish language on Ethnologue
* Finnish grammar
* The Finnish language --- a great list of resources
* Finnish regional dialects
* Finnish - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition.
* English-Finnish-English Dictionary
* Another English-Finnish-English Dictionary
* Free online resources for learners
* FINTWOL - The most advanced morphological analyzer of Finnish
* «Tuuli» (Inflexion and Syntax of Finnish Verb – computer programme)
* SFS 4600 Standard - Orthography in Finnish
* The Finnish verb paradigm - The Finnish verb paradigm (in Finnish)
* The 2,253 possible forms of the Finnish noun ''kauppa'' 'shop'
* News and newspapers in the Finnish language
* English-Finnish vocabulary quizzes
* Finnish tongue twisters
* Finland travel Club Links about Finnish language
Gavr

Ar **[[gavr (loen)|c'havr]]** a zo ul loen, ur bronneg geotdebrer anezhañ. Ar *c'havr-vor* pe grilh-mor zo ivez.

Diwar al loen eo bet savet anvioù all :
*ar c'havr-houarn, un ardivink a dalvez da zibradañ traoù pounner
* ar C'havr, ur steredeg eus ar zodiak
* Trovan ar C'havr, en hantervoul su

Gavr a gaver e lec'hanvadurezh Breizh :
* kumun Gavr e Mor-Bihan, e-kichen An Oriant
* kumun Ar C'havr e Bro-Naoned, ha Koad ar C'havr, eil koadeg vrasañ Breizh
* enez Gavriniz (« gavr + enez ») er Mor Bihan

Mennegomp ivez kumun Gavrus (eus ar galianeg *gavr*), e departamant Calvados.
Gavr (loen)

*Ur pennad [[gavr]] zo ivez.*

Ar c'havr (*Capra aegargus hircus* pe *Capra hircus*) zo ur bronneg, ur geotdebrer hag un daskirier, renket e kerentiad an ejeneged hag en iskerentiad *[[Caprinae]]*.

Doñvaet eo bet al loen-se abaoe an VIIIvet milved kt JK d'an nebeutañ evit pourchas e gig, e groc'hen, e blev hag alies-tre evit e laezh. Meur a anv rannyezhel a ya d'envel ar c'havr : *bida* ha *bidiez*.

Ul loen bihan a-walc'h eo, gwareget e gerniel ha mibin-tre, graet evit lammat. Kavet e vez e kazi an holl rannoù eus ar bed, er menezioù aliezik a-walc'h. Ober a reer bouc'hed eus ar pared ha menned eus ar re vihan.
A-wechoù e vez kavet givri gouez, met doñvaet e vezont peurvuiañ. Givri bihan o ment a vez kemeret da loened ti a-wechoù.

Meneg anezho zo er Bibl. Da skouer, pa laka Rebekka daou venn-gavr da vezañ fardet evel ur meuz eus ar gwellañ evit ma roje Izaak e vennozh d'o mab Jakob (da laret eo asantiñ desevel anezhañ goude ma'z eo bastard ar bugel) (Gn : 27: 9).

Eus anv kêr-benn Turkia, Ankara, e teu hini ar givri angora a vez maget evit o blev hir-kenañ ha ganto e vez produet ar mohair. Gant givri eus Kachmir e vez produet ur seurt gloan d'ober stamm anvet *Kachmir*.

## Yezh
* *Gevr* ha *givri* eo liesteroù ar ger **gavr**.
* **Bouch** (ur vouch, bouchoù), a vez graet eus ar c'havr ivez.
* Gevrigoù-an-hañv (gavrig-an-hañv en unander) zo laboused.
* Gevr-mor (gavr-mor) zo un anv all 
** a vez graet eus ar chevr, pe chifretez
** ur grilh-traezh. 
** ul labous, hervez Jules Gros
* Gevr-menez zo ur ouenn givri-gouez hag a gaver er menezioù.
* Gavrvoued zo un anv all roet d'ar gwezvoud.

## Ar givri e Breizh

Anv zo eus givri emeur a ganaouenn-bobl, diwar-benn prosezioù ma veze barnet al loened-se, lakaet alies da vezañ furoc'h eget ar varnerien.
* Ma c’havrig a oa fin Reas ur bromm d’ar barner, Sonioù Breizh Izel, levrenn 1, pajenn 40, Fañch an Uhel.

## Lavaroù ha krennlavaroù
Anv eus givri zo e meur a dro-lavar hag e meur a grennlavar:
* *Evel ma'z omp ez omp, da lavaras gavr ar Bonïeg*.
* *Bezo du, bezo gwenn, Pep gavr a gar he menn*.
* *E-lec'h ma vez staget ar c'havr e rank peuriñ*.

## Gerioù
* *Paotr ar givri*, a vez laret eus ar *mesaer-givri*, pe an hini a ra war o zro.
*Ur gavrgen zo ur c'hroc'hen-gavr.
Shoah (disheñvelout)

Ar ger **Shoah** (שואה) a vez graet gantañ a-wechoù da envel traoù disheñvel, goude ma reont holl dave d'ar memes tra:
* **[[Shoah]]** pe **Ha-Shoah**, a dalvez drouziwezh, eo ar ger hebraek evit envel al loskaberzh (diouennadeg ar Yuzevien). 
* **Shoah** a zo ur film-enklask, graet gant ar gall Claude Lanzmann, savet diwar-benn darvoudoù c’hoarvezet da vare diouennadeg ar Yuzevien.
* Ar **[[Shoah Foundation]]** a zo gouestlet d’an dastum testenioù digant an dud o deus bevet bloavezhioù kriz ar Shoah.
* **[[Yom HaShoah]]** eo anv Deiz ar C'hounañ, gouestlet d’an dud lazhet e-kerzh an oberoù diouennañ ha lazhadegañ kaset da benn gant an nazied. Un devezh kañv ha koun broadel eo e Stad Israel.
Sokar

**Sokar** (ivez **Sokar** pe **Sokaris** ; henc'hresianeg : Σωχαρης *Soc'haris*) eo an anv roet d’un doue e mitologiezh Henegipt, savet diwar anv an doue Sokaris. 

Da Sokar e troas e anv pa voe kendeuzet gant daou zoue all, Osiris ha Ptah.

Derc’hel a ra Sokaris d'e stumm orin en ur gemer galloudezhioù an daou zoue all, ha graet e vez Ptah-Sokar-Osiris anezhañ neuze.
Ouragan bras 1780

Sellet e vez ouzh **Korventenn veur 1780** evel ouzh ar gelc'hwidenn drovanel varvusañ bet biskoazh er Meurvor Atlantel. E-tro 22 000 a dud a gavas o marv pa voe freuzet-lip Martinik, Sint Eustatius ha Barbados etre an 10 hag ar 16 Here. Miliadoù a dud a varvas war vor ivez.

## Ar gorventenn
Skoet e voe ar mor Karib e-kreiz an Dispac'h amerikan (1765-1783). Ker e voe ar priz paeet gant lestrazoù Breizh-Veur ha Frañs a oa o keveziñ o-daou a-benn chom mestr war an takad. Strewet ha gwallgaset gant ar gorventenn e voe lestraz an amiral breizhveuriat George Rodney, a oa o treizhañ etre New York hag an Antilhez. En em gavet e Barbados e kavas an amiral e oa bet graet peñse gant eizh diwar an daouzek lestr-brezel en doa laosket war e lerc'h hag e oa marvet an darn vrasañ eus ar vartoloded e bourzh.

An ergerzher kaset di da c'houde evit priziañ ar reuz a gavas e oa chomet daou zevezh-pad ar gorventen war al lec'h. Ken bras e oa ar reuz ken ma kavas d'an ergerzher, e gaou, e oa bet ur c'hren-douar war un dro gant ar gorventenn. Peuzskubet e oa bet an enezenn. Dousennadoù a vigi-pesketa a vankas distreiñ. Kement familh war an enez, koulz lavaret, a gollas unan kar e-pad ar gorventenn.

## Korventennoù 1780
Dibar eo bet koulzad ar c'horventennoù e 1780, pa c'hoarvezas teir c'horventenn a voe pennkaoz da marv mil den pep hini anezho da nebeutañ, an teir anezho e-kerzh miz Here.

Ur bloavezh rekord evit an tarchoù heol abaoe kantvedoù e voe 1780. E-pad kelc'hiad dreistuc'hek an heol e-tro 1775-1785 e c'hoarvezas un niver uhel ha divoas a gorventennoù - 3 war an dek vrasañ, 6 war ar 25 varvusañ renablet er pevar c'hantved a-raok Goude-se ne voe ket adkavet un niver ken bras a darchoù produet gant an heol a-raok begoù kelc'hiadoù 1958, ha 200-2002, al live hollek uhelañ gant an obererezh heolel en ur ober kantadoù a vloavezhioù.

## Korventennoù er Meurvor Atlantel

E-touez ar c'horventennoù marvus-tre all er Meurvor Atlantel emañ Galveston (1900) ha Mitch (1998).
Evit keñveriañ, nebeutoc'h eget 2 000 a dud a voe lazhet gant Katrina er bloaz 2005

## Levrlennadur
*  Patrick J. Fitzpatrick : *Natural Disasters: Hurricanes*, ABC-CLIO Inc., 1999 

## Notennoù
Mary Shelley

Ur skrivagnerez saoz eo **Mary Wollstonecraft Shelley** ganet d’an 30 a viz Eost 1797 e Londrez, e Bro-Saoz. Brudet eo dre he romant "Frankenstein, or the Modern Prometheus". 
Merc'h e oa d’ar brederourez Mary Wollstonecraft ha d’ar skrivagner politikel William Godwin. Dimeziñ a reas gant ar barzh Percy B. Shelley e 1816, goude emlazh e wreg kentañ.
Mervel a reas d’ar 1 a viz C'hwevrer 1851 e Londrez.
Jolly Roger

**Jolly Roger** eo anv saoznek banniel ar vorlaeron, warnañ e weler arouezioù dibabet ganto o-unan. Anv a voe graet anezhañ evit ar wech kentañ e 1700, pa voe taget ul lestr a Vro-Saoz gant ul lestr a Vro-C’hall (sturiet gant ar morlaer gall Emmanuel Wynne) er-maez da Guba. An dro-lavar "Jolly Roger" a voe implijet evit ar wech kentañ e 1724 el levr *A General History of the Pyrates*, skrivet gant ar c’habiten Johnson (Daniel Defoe).

## Orin
Ne ouezer ket eus pelec’h e teu an anv, ha tabut a sav diwar an orin anezhañ. Hervez lod e teufe an dro-lavar saoznek « jolly roger » eus ar galleg "joli rouge", rak ruz e oa banniel bagoù ar vorlaeron c’hall kentañ. N’eus prouenn ebet a gement-se.
Peurliesañ e veze daou vanniel ouzh al listri morlaeron : unan gwenn ha du da gemenn da skipailh al lestr taget ganto e oa dav en em zaskoriñ hep stourm, hag unan all ruz hag a dalveze kement ha “d’an emgann”.
Ar banniel ruz-se a voe implijet gant merdeadurezh Bro-C’hall ha hini Bro-Saoz, ha gant kourserien an div vro-se adalek dibenn ar XVIIvet kantved. 
Hervez istorourien saoz zo e teufe an anv-se eus ar saozneg "Old Roger", implijet evit komz eus an diaoul.

## Skeudennoù
Ar penn-marv hag ar gwerzhidoù-gar a zo arouezioù kozh ar marv, anavezet abaoe ar XVvet kantved. O gwelout a reer a-wechoù war bezioù zo, ar pezh ne dalvez ket tamm ebet e oa ur morlaer an den douaret dindanañ. Arouez an nerzh eo ar sabrenn, hini an amzer o tremen eo an eurier-traezh hag an divaskell. E-touez arouezioù all e kaver ar galon toullet gant ur goaf, gant takennoù gwad a-wechoù.

## Skouerioù
Lod brasañ ar bannieloù kinniget amañ a zo bet ijinet n’eus ket pell zo, pe diazezet int bet war dielloù kozh ha damglok.


Pirate Flag of Rack Rackham.svg|Banniel Jack Rackham
Pirate Flag of Emanuel Wynne.svg|Banniel Emanuel Wynne
Pirate Flag of Blackbeard (Edward Teach).svg|Banniel Edward Teach (Barv Du)
Pirate Flag of Henry Every.svg|Banniel Henry Every
Flag of Henry Every red.svg|Banniel ruz Henry Every
Pirate Flag of Thomas Tew.svg|Banniel Thomas Tew
Pirate Flag of Stede Bonnet.svg|Banniel Stede Bonnet
Flag of Christopher Condent.svg|Banniel Christopher Condent
Flag of Christopher Moody.svg|Banniel Christopher Moody


## Levrlennadur
* DEFOE, Daniel (1724) : *A General History of the Pyrates*, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2017
Slobodan Milošević

**Slobodan Milošević**, el lizherenneg serb kirillek **Слободан Милошевић**, zo ur politikour serb. Bet ganet d'an 20 Eost 1941 e Požarevac, Serbia; marv d'an 11 Meurzh 2006, e Den Haag, Izelvroioù. Anavezet e oa Milošević dindan al lesanv *Kiger ar Balkanoù*.

Abalamour d'e bolitikerezh broadelour radikal serb eo ma voe dipennet Yougoslavia gozh ha ma tarzhas brezel Bosnia ha Herzegovina en nevezamzer 1992. Mont a reas tre ar Serbed e-barzh tiriad Bosnia gant ar soñj rannañ ar republik-se ha stagañ anezhi ouzh Serbia evit darn pe penn-da-benn. Lakaat a reas e pleustr Milošević ur politikerezh "skubañ etnek". Fellout a rae da Vilošević kas war-raok mennozh ur *Serbia Vras* na oa ket plas enni evit Bosniz muzulman pe Kroated katolik. Pennkaoz e voe ar skubañ etnek eus marvioù diniver ha miliadoù a dud dilec'hiet gant torfedoù bras a-enep da wirioù Mab-den. Perzh a gemeras Kroatia er brezel-se ivez. 

E 1995, e sin Milosević, war un dro gant prezidanted Bosnia ha Herzegovina ha Kroatia Emglev Dayton, bet raktreset gant Washington. Gant an emglev-mañ e teuio a-benn Milošević da virout an 49% eus an douaroù aloubet enno un dregantad uhel a Serbed (e-tro 33% well-wazh). 

Kenderc'hel a raio Milošević gant e bolitikerezh impalaerel hag e 1999 ez eo tro Albaniz vuzulman da vezañ argaset eus ar gêr e proviñs emren Kosovo. Miliadoù a Albaniz-Kosoviz a voe argaset da neuze. Tud varv e-leizh a voe ha gwallgaset e voe gwirioù Mab-den adarre. A-benn ar fin e tivizo an OTAN ersaviñ ha lakaat ar gwask war Beograd e-pad pevar miz. D'ar mare-hont en doa graet e soñj Lez-varn Etrebroadel evit an Torfedoù en Ez-Yougoslavia barnañ anezhañ ha tamall dezhañ bezañ sevenet ur gouennlazh ha gwalldaolioù a-enep da wirioù Mab-den. Daoust da sez an OTAN e chomo peg Milošević ouzh ar galloud. Lakaat a raio cheñch ar vonreizh evit gallout chom prezidant pelloc'h. 

Bloaz war-lerc'h, d'ar a viz Here 2000, e koll Milošević dilennadeg prezidant Serbia. Nac'hañ a ra degemer an disoc'hoù ha lakaat a ra al Lez-varn Vonreizhel da nullañ an dilennadeg. Kregiñ a ra emsavadeg ar Serbed a-enep d'an nulladenn-se an deiz war-lerc'h ha taget ha distrujet eo Parlamant Serbia gant ar Bobl. Ur wech digadoriet Milošević en em gav ar galloud da c'hortoz etre daouarn Vojislav Kostunica. Goude bezañ marc'hatet skoazelloù etrebroadel e vo degaset Milošević d'al Lez-varn Etrebroadel eizh miz goude bezañ bet lakaet er-maez eus ar galloud. 
Evel-se e teuio a-benn Serbia da gaout skoazelloù ha da wellaat he skeudenn war an dachenn etrebroadel. D'an 29 a viz Mezhven 2001 eo toullbac'het Milošević e bac'h Den Haag, kêr m'emañ da vezañ barnet evit gouennlazh. Mervel a ra a-raok fin e brosez d'an 12 Meurzh 2006.

## Gwelet ivez

* Ibrahim Rugova
Ultima

**Ultima** zo un heuliad c'hoarioù-rol faltazi krouet gant Richard Garriot hag Origin Systems war Apple II, Commodore 64 ha IBM PC.

## Kronologiezh
### Ultima war [[urzhiataer]]ioù
* *Akalabeth* (1980)
* *Ultima I: The First Age of Darkness* (1981)
* *Ultima II:The Revenge of the Enchantress* (1982)
* *Ultima III: Exodus* (1983)
* *Ultima: Escape from Mt. Drash* (1983)
* *Ultima IV: Quest of the Avatar* (1985)
* *Ultima V: Warriors of Destiny* (1988)
* *Ultima VI: The False Prophet* (1990)
* *Ultima VII*, e div lodenn, *The Black Gate* (1992) ha *Serpent Isle* (1993)
* *Ultima VIII: Pagan* (1994)
* *Ultima Online* (1997)
* *Ultima IX: Ascension* (1999)
;Isheuliad *Worlds of Ultima*
* *Worlds of Ultima: Savage Empire* (1990)
* *Worlds of Ultima II: Martian Dreams* (1991)
;Isheuliad *Ultima Underworld*
* *Ultima Underworld: The Stygian Abyss* (1991)
* *Ultima Underworld II: Labyrinth of Worlds* (1992)
### Ultima war [[letrinoù c'hoari]]
**Ultima: Exodus* (NES)
**Ultima: Quest of the Avatar* (NES, Sega Master System)
**Ultima: Warriors of Destiny* (NES)
**Ultima: Runes of Virtue* (Game Boy)
**Ultima: Runes of Virtue 2* (Game Boy, SNES) 
**Ultima: The False Prophet* (SNES)
**Ultima: The Black Gate* (SNES)
**Ultima: The Savage Empire* (SNES, deuet er-maez e Japan hepken)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Origin Systems
* The Ultima Society (e Saozneg)
Ar Yeuc'h

**Ar Yeuc'h** zo ur gumun e Bro C'hlazig e kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Brezhoneg
* D’ar 14 a viz Kerzu 2005 e oa bet votet ar garta *[[Ya d'ar brezhoneg]]* gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 17 a viz Mae 2008 e oa bet roet d'ar gumun al label *Ya d'ar brezhoneg* live 1.
* D'ar 26 a viz Ebrel 2012 e oa bet roet d'ar gumun al label *Ya d'ar brezhoneg* live 2.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Kerno, beleg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 60 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 5,99% ag he foblañs e 1911 abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
Le Juch (29) Église 11.JPG|An iliz katolik
* An iliz katolik *Intron-Varia-ha-sant-Maodez*, -
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs, 1901-2023

## Melestradurezh
### Maered, 1899-2026
* 1899-1901 : Jean Le Bars
* 1901-1912 : René Tymen
* 1912-1925 : René Boëté
* 1925-1928 : Jean-Guillaume Nédélec
* 1929-1945 : François de Keroulas
* 1947-1971 : Jean-Louis Tymen
* 1971-1977 : Pierre Joncour
* 1977-1995 : Hervé Jules
* 1985-2001 : René Cloarec
* 2001-2014 : Sébastien Stéphan
* 2014 – 29/03/2024 : Patrick Tanguy
* 29/03/2024 - 22/10/2024 : Patrick Tanguy
* 22/10/2024 - 22/03/2026 : Yves Tymen
* 22/03/2026 – *e-karg* : Isabelle Kervarec

## Tud
### Tud ganet eno
*1949 : Manu Lann Huel, kaner

## Gevelliñ
* Sent Geniés,  (1995).

## Liammoù diavaez

* Ar Yeuc'h ha tro-war-dro
*  ar Yeuc'h war lec'hienn Geobreizh
*  ''Le Juch – Histoire & Patrimoine''

## Notennoù
Kerglof

**Kerglof** a zo ur gumun eus Bro-Gerne (Poc'hêr) e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz: un digoll a 1 800 lur a voe paeet gant ar barrez d'an aotrou Le Moyne de Trevigny goude tagadenn e gastell e Sant-Hern d'an 11 a viz Gouere 1675 e-pad an emsavadeg.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 66 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,92% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
## Tud
### Tud bet ganet eno
* 1639 : Sebastian ar Balp, penn-bras Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### Tud beziet eno
*Vefa de Bellaing, emsaverez.
## Monumantoù ha traoù heverk

* *Chapel Sant Tu-pe-Du*, kouezhet en he foull, meneget gant ar skrivagner Yeun ar Gow.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Kergloff
* Kerglof war lec'hienn Geobreizh
* Dañsoù Breizh e Kergloff

## Dave ha notennoù
Kerlaz

**Kerlaz** a zo ur gumun eus Bro C'hlazig e kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
* Er Porzhe emañ Kerlaz.
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ur c'hure, Le Garrec e anv.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 49 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Fuzuilhet e voe ur gwaz eus ar gumun, ezel eus ar  Rezistañs, gant an Alamaned d’an 31 a  viz Gouhere 1944 er Roc'h-Morvan.
* Un nijerez alaman Heinkel He 111 P-2 (marilhet WNr 2839 ha kodet 6N+CA) a gouezhas e Kerlaz d'an 8 a viz Gwengolo 1940; daou nijour a varvas, gloazet e voe unan all.

## Monumantoù ha traoù heverk

Evariste-Vital Luminais - Le Pâtre de Kerlaz.jpg| Évariste-Vital Luminais, *Le Pâtre de Kerlaz* (*Mesaer Kerlaz*), 1852.

* Taolenn *Mesaer Kerlaz*.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Ya d'ar Brezhoneg
* Votet e oa bet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Kerlaz war lec'hienn ar Gumuniezh Kumunioù
* Kerlaz war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù
Kerniliz

**Kerniliz** a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Roziliau e anv, 55 bloaz.
* Tud eus ar gumun a gemeras perzh en Emgann Kergidu d'ar 24 a viz Meurzh 1793 e-kichen Plougouloum; un dell-gastiz a 500 lur a voe paeet gant Kerniliz ha Lannarvili edan 24 euriad.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 41 gwaz eus ar gumun, eleze 5,13% eus ar boblañs e 1911,abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

Monument_aux_morts_-_Kernilis-29.jpg

* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Kerniliz war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù
Nicéphore Dieudonné Soglo

**Nicéphore Dieudonné Soglo** (bet ganet d’an 29 a viz Du 1934) zo ur politikour anezhañ, Kentañ Ministr ha Prezidant kozh Benin. 

Soglo, goude bezañ tapet diplomoù war ar gwir hag an armerzh e Skol-veur Pariz, a zistroas da Venin (a raed Dahomey anezhañ d’ar mare-se) ma talc’has meur a bost er gouarnamant war dachenn an arc’hant hag an armerzh. Da-heul taol-Stad 1972 a gasas Mathieu Kerekou d’ar galloud, e kuitaas ar vro hag e talc’has postoù en aozadurioù etrebroadel evel ar Font Moneizel Etrebroadel (FME) ha Bank ar Bed.
E fin ar bloavezhioù 1980, gant an droukkontant ma oa an dud dirak an armerzh o chom sac’het, ez asantas gouarnamant Kerekou gervel ur gendael vroadel gouest da gas ar vro war-du an demokratelezh gant meur a gostezenn. Gant ar gendael e voe lakaet Nicéphore Soglo Kentañ Ministr etre daou. Mont a reas en e garg d’an 12 a viz Meurzh 1990. Ar gendael a savas ur vonreizh hag a voe aprouet gant ur muiañ-niver brevus en ur referendom a oa bet dalc’het d’an 2 a viz Kerzu 1990.
Ar wech kentañ ma voe dilennet ar Prezidant e-touesk meur a gostezenn er vro-mañ, e trec’has Kerekou o tapout 67,73% eus ar mouezhioù. Mont a reas en e garg d’ar 4 a viz Ebrel 1991.
E 1992, e tiazezas e wreg Rosine ar Strollad evit Azginivelezh Benin (anavezet gant an teskanv PRB pe RB). Anvet e voe da benn ar gostezenn e 1994. 
E-pad ma oa prezidant e strivas Soglo da neveziñ an amerzh a oa en ur stad truezus. An darbaroù armerzhel-se a voe kaoz a drubuilh er gevredigezh hag a ziskaras e vrud mat. Daoust d’ar c’hudennoù-se e veze meulet e ouarnamant evit an doujañs en deveze da bennreolennoù an demokratelezh ha da wirioù mab-den. E miz Meurzh 1996 e voe trec’het gant Mathieu Kerekou da-geñver an dilennadeg evit ar Prezidant.
Klask a reas mont da Brezidant en-dro e 2001, met da eil ez erruas, a-dreñv Mathieu Kerekou, gant 27,12% eus ar mouezhioù. Daoust ma chome war ar renk evit un eil tro enep Kerekou, e kodianas rak direizhderioù a oa bet, emezañ. Setu e voe Kerekou trec’h warnañ.
Kernouez

**Kernouez** (*Kernouës* an anv gallek ofisiel) zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Anv
* Bernard Tanguy ː *Kernouhez*, 1428 ; *Kernohe*', 1467.
* Erwan Vallerie ː *Kernouhez*, 1428; *Kernohez*, 1467 ; *Kernouez*, 1516.
;Gerdarzh
Diwar an henvrezhoneg *naoues*, a zo *naoz* e brezhoneg a-vremañ.

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Bizien e anv, 40 vloaz.
### 
;Brezel-bed kentañ
* Mervel a reas 29 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,30% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Moudenn Roudouz Hir (war dro Xvet)
* Maner Kergov (XVvet-1570)
* Maner Kergunig (1640)
* Maner Kersava (1655)
* Iliz sant Eucher (1777)
* Chapel Itron-Varia-ar-Sklaerder (1837)
* Kastell an Inizi (deroù XIXvet)

Monument aux morts - Kernoués-29.jpg|

* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
;*Ya d'ar Brezhoneg*
*D’an 23 a viz Mae 2011 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
## Tud
;Tud bet ganet eno
* 1871 : Louis Page, barzh brezhonek
;Ardamezioù ar familhoù

## Levrlennadur
*Abalain, Hervé : *Les noms de lieux bretons*, Éditions Jean-Paul Gisserot, 2000
*Éditions Flohic (a-stroll) : *Le patrimoine des communes du Morbihan*, 2 levrenn, 1996 
*Marteville, Alphonse & Varin, Pierre (kendalc'herien J. Ogée) : *Nouveau dictionnaire de Bretagne*, 1843.
*Ogée, Jean (1728-1789) : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne*, 1778 (peder levrenn).
*Potier de Courcy, Pol : et armorial de Bretagne''
*Tanguy, Bernard : *Les noms de lieux bretons*, Emgleo Breiz, 2015 
*Vallerie, Erwan : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez — Corpus – Traité de toponymie historique de la Bretagne*,  An Here, 1995 ''
## Liammoù diavaez

* Kernouez war lec'hienn Geobreizh
* bro Lesneven
*Lec'hienn ar c'hlub mell-droad
*Kernouez
## Daveoù ha notennoù
Kersent-Plabenneg

**Kersent-Plabenneg** zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
* War lez an Aber Benniged emañ Kersent.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː *Kersent*, 1426 ; *Kerzent*, 1630 ; *Kersent*, 1636.
* Anvet eo evel-se evit disheñvelout diouzh *Kersent-Tremazan* a zo e Landunvez.
## Brezhoneg
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
;Dispac'h Gall
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Mathias Gof e anv, hag ur c'hure, Jean Keruzore.
### 
;Brezel-bed kentañ
* Mervel a reas 26 gwaz eus ar gumun, eleze 3,34% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
;Eil brezel-bed
* Un nijerez Me 109 E-7 eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) (marilhet WNr 6500 ) a gouezhas er gumun d'an 8 a viz Ebrel 1941.
## Monumantoù ha traoù heverk
*Chapel Lanvelar
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
*Tenenan Gouriou (1885-1955), skrivagner brezhonek, ganet ha marvet eno.

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
*Abalain, Hervé : *Les noms de lieux bretons*, Éditions Jean-Paul Gisserot, 2000
*Éditions Flohic (a-stroll) : *Le patrimoine des communes du Morbihan*, 2 levrenn, 1996 
*Marteville, Alphonse & Varin, Pierre (kendalc'herien J. Ogée) : *Nouveau dictionnaire de Bretagne*, 1843.
*Ogée, Jean (1728-1789) : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne*, 1778 (peder levrenn).
*Potier de Courcy, Pol : et armorial de Bretagne''
*Tanguy, Bernard : *Les noms de lieux bretons*, Emgleo Breiz, 2015 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
*  Kersent-Plabenneg war lec'hienn Geobreizh
* Ti an douristed
## Notennoù ha daveoù
Lambaol-Gwimilio

**Lambaol-Gwimilio** zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le re t: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant daou gure, Breton ha Le Gall.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 99 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,63% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevarzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn ha kartenn-bost .
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
*Marianna Abgrall (1850-1930) barzhez vrezhonek, ganet ha marvet eno.
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ti-kêr Lambaol-Gwimilio
*  Lambaol-Gwimilio war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù