open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Republik Alba

**Republik Alba** (*Repubblica di Alba* en italianeg) a oa ur Republik sujet da Vro-C'hall, embannet d'ar 25 a viz Ebrel 1796, en Alba, e hanternoz Italia. En em astenn a rae war zouar Piemonte. Mervel a reas d'an 19 a viz Ebrel 1801, 5 bloaz war-lerc'h, pa voe staget ouzh Bro-C'hall.

## Banniel
Gant Juan Antonio Ranza e voe treset banniel ar republik-se hag a zo e livioù 
*glas ha ruz, evit enoriñ Bro-C'hall, 
*hag orañjez, da zegas soñj eus ar wezenn-orañjez a zo war skoed-ardamez Piemonte. 

Daou zoare zo d'ar banniel: 
*pe a-led (e doare banniel an Izelvroioù) 
*pe a-serzh (e doare hini Belgia).

## Gwelout ivez
*Republik subalpin
*Republik Alba (1944)
Sant-Eler-Neved

**Sant-Eler-Neved** (*Saint-Hilaire-de-Clisson* e galleg) a zo ur gumun e Breizh, e Kanton Klison, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Eler-Neved e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Klison hag e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 61 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,36 % eus o foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun hervez plakennoù ar re varv er vered.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour ag ar gumun hervez plakennoù ar re varv er vered.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Plakennoù ar re varv (1939-1945 ha Norzh-Afrika) ouzh ar c’halvar er vered.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
* An iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Gored (kumun)

**Gored** (*Gorges* e galleg) zo ur gumun e Breizh e Kanton Klison, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
* War lez ar Sevr emañ Gored.
## Dezougen

Gare de Gorges par Cramos.jpg
UMZGC à Gorges par Cramos.JPG
Tram-train à Gorges par Cramos.JPG

* Ar porzh-houarn.
## Anv
* Erwan Vallerie ː *de Gorgio*, 1179 ; *Gorgia*, .
## Ardamezioù
*Rannet etre gul hag aour, e groaz vleuñvellek en erminoù balirant ; heuliet ouzh konk 1 gant ul leon en argant kurunet, teodet ha krabanet en aour ; ouzh konk 2 gant ur pig mengleuzier en glazur ; ouzh konk 3 gant ur blokad greunwin en argant skoret en aour ; ouzh konk 4 gant ur flourdilizenn he zroad bouedek en glazur.*
*Aozer ː Michel Pressensé.
*Enrollet d'an 3 a viz Here 1980.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Gored e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Klison hag e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
;Brezel-bed kentañ
* Mervel a reas 77 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,47% eus he foblañs e 1911.
;Eil brezel-bed
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. 
;Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina : mervel a reas daou vilour eus ar gumun hervez monumant ar re varv. 
* Brezel Aljeria : mervel a reas daou vilour eus ar gumun hervez monumant ar re varv. 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.

Oiseliniere.JPG|Kastell L'Oiselinière.

* Kastell L'Oiselinière, 1800-1835, luc'hskeudenn.
* Kastell La Gohardière, luc'hskeudenn.

Eglise Gorges.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, 1860-1870, luc'hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
*  : Alatri (2003)
## Levrlennadur
*Abalain, Hervé : *Les noms de lieux bretons*, Éditions Jean-Paul Gisserot, 2000
*Marteville, Alphonse & Varin, Pierre (kendalc'herien J. Ogée) : ''Nouveau dictionnaire historique et gégraphique de Bretagne'', 1843.
*Ogée, Jean (1728-1789) : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne*, 1778 (peder levrenn).
*Potier de Courcy, Pol : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''
*Vallerie, Erwan : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez — Corpus – Traité de toponymie historique de la Bretagne*,  An Here, 1995 * • *Communes bretonnes et paroisses d’Armorique'', Brasparzh, emb. Beltan, 1986, 

## Daveoù ha notennoù
Sant-Leven-Klison

**Sant-Leven-Klison** zo ur gumun e Breizh e Kanton Klison, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie, da heul Jean-Yves Le Moing ː *Sanctus Lumine*, 1287.
;Gerdarzh
* *Sainte Lumine de Clisson* eo an anv hervez Pol Potier de Courcy.

## Ardamezioù
*En glazur e c'houwifrell wriet en gul, heuliet ouzh kab gant ur blokad greunwin skourret ha deliennet, ouzh beg gant ur manal ed, an holl en aour ha gwifrellet.*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Leven-Klison e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Meliner hag e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. Lakaet e voe e Kanton Klison e 1801 pa voe dilamet Kanton Meliner.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 58 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,40% eus he foblañs e 1911.

#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 18 a viz Genver 1958 hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

W1315-StHilaireDClisson StLouis 1765 53255.JPG|Chapel *Sant Loeiz*.

* Kastell *La Courbejollière*, .
* Maner *Le Logis*, .
* Iliz katolik *Sant Leven*, .
* Chapel *Sant Loeiz*, 1765, bet adkempennet e 2012.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn. 
* Plakenn ar re varv en iliz katolik,  luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

*Sant-Leven-Klison war Geobreizh
## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* Jean-Yves Le Moing : *Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne*. Coop Breizh. Spezed. 1990
* Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne'', 1890
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Malvid

**Malvid** (*Mauves-sur-Loire* e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Klison, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Malva**, 1123

## Ardamezioù
*E limestra e dostal en argant leinet gant un templ roman ivez en argant.*
## Dezougen

Mauves-sur-Loire gare.JPG

* Ar porzh-houarn.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Malvid e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Tarvieg hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. Pa voe diskaret Kanton Tarvieg e 1801 e voe lakaet Malvid e Kanton Kerc'hfaou.
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas c’hwezek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez marilhoù ar gumun. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 50 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,85% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun hervez monumant ar re varv .
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 24 a viz Ebrel 1948 en ospital e  Mytho  er Vietnam hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de la Droitière.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell La Droitière.
* Pont Malvid, war al Liger.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 11 a viz Kerzu 1921.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* François de Vieillecour, selaoier ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1688
* Louis-Marie-René Thiercelin de la Drouétière, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1755

Mauves-sur-Loire Château de la Droitière facade SW.jpg|Ar c'hastell.

* Jules Verne a oa o chom alies e ti e c'hoar Mathilde, ar c'hastell "La Droitière".
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
* Hythe and Dibden (Bro-Saoz).
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel an Ti-Kêr
* Malvid war al lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Tarvieg

**Tarvieg** a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh

Au-dessus de la Loire, à Thouaré-sur-Loire.jpg|A-us d’ar stêr.
Pont de Thouaré sur Loire on the Loire river.jpg|Ar pont dreist d’al Liger.

* War lez al Liger emañ Tarvieg.
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Tauriacus**, 1123; **Thouaire**, 1287

## Ardamezioù
*Troc'het ː*

*- ouzh 1, rannet ː ouzh 1 en glazur e gebrenn en aour heuliet gant teir rozenn ivez en aour,; ouzh 2 en erminoù;*

*- ouzh 2 en glazur e bont en aour a 7 bolzenn, loc'hant ouzh lezioù, ha skoret gant ur wagenn c'heotet*

Kuzul ar Gumun ː 19 Genver 1971
## Brezhoneg
## Dezougen

Thouaré-sur-Loire gare.jpg|An ti-gar.
Ligne de Tours à Saint-Nazaire, Rue de la Charbonnerie, Thouaré-sur-Loire - 04.jpg|Linenn Hent-houarn Teurgn Sant-Nazer e Tarvieg.

* Treuzet eo ar gumun gant al linenn Hent-houarn Teurgn Sant-Nazer.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Tarvieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Tarvieg hag e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e teuas Kerc'hfaou da vout pennlec'h Kanton Tarvieg, adanvet Kanton Kerc'hfaou.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 44 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,46% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir de la Jarrie.jpg|Maner La Jarrie.
Château de Thouaré.jpg|Kastell Tarvieg.
Thouaré - Château de la Hilière.png|Kastell La Hilière.
Thouaré - Château de la Picauderie.png|Kastell La Picauderie.

* Er gumun ez eus ur maner ha tri c’hastell.

Restr:Thouaré-sur-Loire_église.JPG

* Iliz katolik *Sant Visant*, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv gant an anvioù, luc'hskeudenn.
* Monumant ar re varv hep an anvioù, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* Jacques Mosnier, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh, e 1728
* Félix-Nicolas Bizeul de la Hulonnière, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh, e 1749

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
* Homberg (Alamagn)
## Liammoù diavaez

## Levrlennadur

* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Kumuniezh kumunioù Bro Gorle

**Kumuniezh kumunioù Bro Gorle** a oa anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. D'ar 1 a viz Genver 2014 eo ebarzhet er gumuniezh kumunioù Loudieg. 

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Gorle a yae 5 kumun d'ober anezhi :

*Ar Gozh-Korle
*Korle
*Plusulian
*Sant-Vaeg
*Sant-Varzhin-Korle

## Liammoù diavaez
Santez-Lusenn

**Santez-Lusenn** zo ur gumun e Breizh e kanton Kerc'hfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.

## Douaroniezh
War ribl norzh al Liger emañ, 6 km er Reter da Naoned. Emañ Enez Clémentine, el Liger, e kumun Santez-Lusenn. Meurvorel eo an hin.
### Kumunioù amezek

## Anv
Erwan Vallerie ː *Sancta Lucia*, .

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Santez-Lusenn e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Tarvieg hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e teuas Kerc'hfaou da vout pennlec'h Kanton Tarvieg, adanvet Kanton Kerc'hfaou.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 52 waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,67 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
;Brezel Aljeria
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
* Abaoe miz Gwengolo 2015 ez eus kentelioù sizhuniek eno gant ar gevredigezh Kentelioù an Noz - Santez-Lusenn.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv en iliz katolik.
* An iliz katolik.
* Kastell Chassay
* Kastell ar Perrier
* Maner Bellevue
* Maner Le Grand Plessis
* Kastell al Linot.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennMemorial Genweb.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
* Judes Badereau de la Saminière, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1724
* Charles-Hilarion Proust de la Gironnière, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1766
* Ar skrivagner gallek Yoann Barbereau (bet ganet e 1978) zo genidik eus ar gumun.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
* : Herzogenaurach,  (1988).

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ar gumun
## Lervlennadur
*Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne'', 1862.
*Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Daveoù ha notennoù
Pleg-mor Botnia

**Pleg-mor Botnia** (*Bottniska viken* e svedeg, *Pohjanlahti* e finneg), zo ur vrec’h-vor e hanternoz ar Mor Baltel, etre Sveden er c'hornôg ha Finland er reter, en norzh d’an inizi Åland. En em astenn a ra a-hed 700 kilometr eus an norzh d’ar su, ha goleiñ a ra ur gorread a 120 000 km². Div lodenn a ya d’ober pleg-mor Botnia, rannet gant strizh-mor Kvarken. 

Heverk eo pleg-mor Botnia dre ma n’eo ket gwall sall an dour ennañ. Er Mor Baltel a-bezh emañ evel-se, met a bep ma'z eer war-zu an hanternoz eo disalloc’h c’hoazh, abalamour d’ar stêrioù stank a daol o dourioù er mor. E lodenn norshañ ar pleg-mor e c’heller kavout pesked dour dous zoken.
Chaoser

Ur **chaoser** a zo un savenn douar pe mein lakaet war e hed da wareziñ un tremen pe da herzel ouzh an dour. Savet e vez chaoserioù evit meur a abeg. 
Implijet e vez ar ger dre skeudenn ivez evit anadennoù naturel : Chaoser Enez Sun, Chaoser ar Ramzed.

## Tremen a-dreuz lec’hioù gleb

Sevel a reer ur savenn douar gant mein e-barzh peurvuiañ evit krouiñ un hent da dreuziñ ur stêr, ur geun, ul lagenn, pe da liammañ un enezenn ouzh an douar-bras. Gwechall e veze fardet an hentoù war an douar e-unan ha ne veze savet chaoserioù nemet el lec'hioù gleb pe a-dreuz un draoñienn. Hiziv e saver chaoserioù war hirderioù bras evit chom hep lakaat live an hent da gemm etre menezioù bihan re alies.
Evit ar memes abeg e vez graet an hentoù-houarn war chaoserioù alies a-walc'h.
Ar stankelloù savet a-dreuz ar stêrioù evit tremen dreisto pe evit implij nerzh an dour (er milinoù hag en uzinoù tredan) a vez graet dre sevel ur savenn douar pe vein pe vetoñs.

## Herzel ouzh an dour
Chaoserioù evit diwall diouzh nerzh gwagennoù ar mor.
A-gozh e vez savet chaoserioù evit gwareziñ ar porzhioù-mor diouzh nerzh gwagennoù ar mor pa vez fall an amzer. Goudoret gant un chaoser pe ziv, an dourioù a chom peoc'h el lenn-borzh ha n’a ket ar bigi pe al listri da skeiñ ouzh kerreg an aod.

Chaoserioù evit diwall diouzh liñvadegoù ar stêrioù pe ar mor.
Evit mirout ouzh ar stêrioù a veuziñ o zraoñiennoù gant o dourioù da vare ar glaveier, pe ouzh ar mor a veuziñ an aodoù izel, e saver chaoserioù a-hed an dour a-hed kantadoù a gilometroù a-wechoù. Chaoserioù hir-kenañ ha graet e douar hag e mein a zo bet savet a-hed ar Roen, ar Ron, an Danav, al Liger, ar Mississipi ha meur a stêr vras e Sina. 
Brudet eo chaoserioù an Izelvroioù ivez, evel an Afsluitdijk a serr an IJsselmeer.
Rummad gerioù digor

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **rummad gerioù digor** (saoz: ''open class words'') evit komz eus ur rummad gerioù a c'hell bezañ ledanaat an niver a c'herioù ennañ a-hed ar wezh dre o amprestañ diwar yezhoù all pe dre grouiñ nevezc'herioù.

E-touez ar rummadoù yezhadur pennañ renket e-touez ar rummadoù digor e kaver an anvioù, ar verboù hag an anvioù-gwan.

Niverus-kenañ eo ar gerioù renker er rummad digor betek tizhout meur a zek mil e yezh pe yezh ha dre ma ne denn ket da diazezoù frammel pennañ ar yezh e c'hellont bezañ kemmet, skarzhet pe ledanaet o niver ha kemmañ a ra hollad ar gerioù er rummad digor en ur yezh en un doare splann dindan buhez un den zoken. Diouzh an tu all avat eo izel an niver a c'herioù renket er rummad kloz ha dre ma tennont war-eeun da frammoù diazez ar yezh hec'h-unan ec'h eo kalz diaesoc'h o c'hemmañ a-hed an amzer. E brezhoneg, da skouer, ec'h eo disheñvel an anvioù-kadarn (rummad digor) implijet gant an dud yaouank bet skoliataet er yezh-se diouzh ar re implijet gant o araokidi met heñvel-poch eo chomet an araogennoù (rummad serr) implijet gante o-daou.

Buan e kemm ar gerioù er rummad digor e yezhoù birvidik-kenañ evel ar saozneg met buan-tre e kemm ivez ar gerioù er rummad digor e yezhoù evel ar brezhoneg p'en em diorroent evit gallout implijout evit komz eus traoù a denn da dachennoù teknikel ha skiantel, peurliesañ dre grouiñ gerioù kevrennek savet diwar gwiriziennoù staget oute kengerioù pe dre amprestañ gerioù teknikel etreboadel dre geñveriañ gant yezhoù all. 

Gerioù leun eo ar gerioù er rummad digor peurliesañ keit ha m'eo gerioù goullo ar re er rummad serr. Disheñvel diouzh ar gerioù all eo an estamdadelloù dre ma vezont renket a-wezhoù e-touez ar gerioù goullo daoust dezhe bezañ digor o natur. 

## Gwelit ivez
* Rummad gerioù kloz
* Ger goullo
* Ger leun
Kêr Aten en he barr

An Agora eo plasenn veur ker Aten,a servije evit buhez an demokratelezh e Aten hag an 
Akropolis eo torgenn sakr ker Aten.
Gwarezet e oa ar ger, abaoe fin ar brezeliou medek gant mogeriou uhel,a yae betek Pireeus, a oa 
porzh ker-benn Henc'hres. Kentañ pinvidigezh ar geoded a oa al labour-douar. Dirroeet mat e oa 
an artizanerezh hag ar c'henwerzh mor.

## An Demokratelezh e Aten

Gant bodadenn ar geodediz, an Eklezia, e veze votet al lezennou ha diskleriet ar brezeliou. Peder
gwech bep miz e veze bodet an Eklezia : pep hini a c'helle reiñ e ali ha goude e veze votet o sevel an dorn. Ar brasañ niver eo a zivize al lezennoù eta.
Roll keodedoù Henc'hres

Setu amañ roll keodedoù Henc'hres :

## A
- Agata
*Ampurias
*Argos
*Aten

## B
- Bizantion

- Eratria

- Massilia

- Nikaia

-Neapolis

-Taras

-Sirakuza

-Korinthos

-Kirene

-Khalkis

-Sparta

-Megara

-Miletos

-Rodos

-Olbia

-Khersonesos

-Fokea
Tebai
Ger leun

E yezhoniezh e vez implijet an termen **ger leun** (saozneg: *content word* pe *lexical word*) evit komz eus gerioù gante ur ster dreze o-unan. 

Gerioù gante ur perzh yezhadurel kentoc'h evit ur ster resis a reer oute gerioù goullo (saoz. *function words*), da skouer Araogennoù, Raganvioù, Stagelloù, gerioù-mell ha rannoùigoù. 

Ur rummad gerioù digor eo hini ar gerioù leun, da lâret eo e c'hell bezañ krouet pe amprestet diwar yezhoù all nevezc'herioù a bep seurt a-hed an amzer, keit ha m'eo kloz rummad ar gerioù goullo, da lâret eo ne vez ket krouet gerioù goullo nevez. 

A-wezhioù e vez renket an estlammadelloù e-touez ar gerioù goullo daoust ma'z eus ur rummad digor anezhe.

Ouzhpenn an diforc'hioù e-keñver ar ster hag o mont en-dro e framm yezhadurel ur yezh e c'hell ar gerioù goullo ivez en em zerc'hel en un doare disheñvel diouzh ar gerioù leun e-keñver o ferzhioù fonologel, da skouer e saozneg n'eus nemet ar gerioù goullo a c'hell kregiñ gant ar son kensonennel [ð].

Setu ur roll eus ar rummadoù yezhadurel pennañ renket dre voas evel gerioù leun:
* Anvioù-kadarn
* Verboù
* Anvioù-gwan
* Adverboù

## Gwelit ivez
* Rummad gerioù digor
* Rummad gerioù kloz
* Ger goullo
Banaleg-ar-Gevred

**Banaleg-ar-Gevred** a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv
*Geneston* a zeu eus al latin *ginesta*, "banaleg".

## Ardamezioù
*En sabel e oan-fask en argant o tougen ur banniel ivez en argant e groazig en gul, heuliet gant ur steredenn en aour ouzh kab dehoù.*
Siell abati Sant-Yann-Banaleg (*breved Hozier*)

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
Krouet e voe ar gumun e-pad an Dispac'h. Lakaet e voe e Kanton Sant-Filberzh-Deaz. Staget e voe ouzh kumun Monteverzh e 1796.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
Mervel a reas 107 gwaz abalamour d'ar brezel, d.l.e. 4,46% eus ar boblañs e 1911.
#### Krouet ar gumun en-dro
D'ar 1 a viz Genver 1955 e voe krouet ar gumun en-dro diwar ul lodenn eus tiriad kumun Monteverzh; lakaet e voe e Kanton Kelenneg-ar-Mewan.
### 
Lakaet e voe ar gumun e Kanton Sant-Filberzh-Deaz pa voe diskaret Kanton Kelenneg-ar-Mewan e 2014.

## Brezhoneg
Dont a ra anv gallek ar gumun, Geneston, eus ar ger "genêt" (=banal). Diwar an orin-se eo bet savet an anv brezhonek "Banaleg", gant Ofis ar Brezhoneg, hag ouzhpennet "ar Gevred" evit ma vefe disheñvelaet diouzh Banaleg Kerne.

## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Gevelliñ
Gevellet eo Banaleg-ar-Gevred gant :
*  (e proviñs Pontevedra), e Spagn.
Liammoù mignoniezh he deus ar gumun gant :
* , en Italia
## Tud
* Eustache Le Sénéchal de Carcado, abad Banaleg-ar-Gevred, kent bezhañ eskob Treger er bloaz 1686.
* aotrou Rogatien Martin (1849-1912), ganet e Banaleg-ar-Gevred, eskob en Inizi Markiz, a oa o chom e Hiva Oa. Amezek eo e vez ouzh hini Paul Gauguin, livour lidet gantañ e obidoù, hag hini Jacques Brel.
* Jean-Baptiste Legeay (1897-1943), ezel eus Frered an deskadurezh kristen a Bloermael, ganet e Banaleg-ar-Gevred, rezistant, dibennet gant ur vouc'hal e Köln.

### Ardamezeg ar familhoù

## Pennad kar
* Monteverzh.

## Levrlennadur
* Hervé Abalain : *Les noms de lieux bretons*. Les Universels Gisserot. 2000
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
* Lec'hienn kumuniezh kumunioù Lenn-Veur
## Daveoù ha notennoù
Brezel Troia

Brezel Troia (pe *Troja*) a oa padet dek vloaz. Un danevell eus ul lodenn eus ar brezel a gaver e-barzh an *[[Ilias]]*, hag ar fin en *[[Odysseia]]*. 
Dre ma oa bet skrapet Elena gant ar priñs Paris eus Troia e tisklêrias ar C'hresianed ar brezel d'an Droianed. 

An *[[Ilias]]* a gont kounnar Ac'hilleus. Dre ma oa bet kemeret digantañ ur sklavez gant ar roue Agamemnon e paouezas da gentañ da gemer perzh en emgannoù. Pa voe lazhet e genderv Patrokles gant Hektor, avat e touas en em veñjiñ hag e lazhas Hektor. Tonket e oa Troia da vezañ trec'het adal neuze. 

Ul lodenn all eus Brezel Troia a zo danevellet en *Odysseia*. 
Trec'h e voe ar C'hresianed war dTroia a-drugarez da Odysseüs. Lakaat a reas sevel ur marc'h bras goullo e prenn ha lezet e voe leun a vrezelourion war an aod, evel ur prof da Boseidon, e-keit ha ma rae van an Akeaned da zistreiñ d'o bro. An Droianed a lakaas ar mell Marc'h prenn da zont tre e diabarzh mogerioù kêr. Diouzh an noz neuze e voe digoret dorioù kêr gant ar vrezelourion a oa er marc'h prenn, ha distrujet e voe kêr Droia penn-da-benn.
Agora

An **agora** a zo ul leurgêr en Hellaz kozh, ha savadurioù foran en-dro dezhi. Kreizenn politikel, relijiel hag ekonomikel ar geoded eo.
Ar Plank

**Ar Plank** a zo ur gumun eus Breizh, e Kanton Klison, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Brezhoneg
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### Krouet ar gumun
* Krouet e voe kumun Ar Plank e 1855 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Henwinieg ha lakaet e voe e Kanton Kelenneg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 82 waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,98 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour ag ar gumun hervez monumant ar re varv d’ar 14 a viz Mae 1957. 
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Klison pa voe diskaret Kanton Kelenneg-ar-Mewan e 2014.
## Monumantoù ha traoù heverk
* *Villa des Rambaudières*.

Monument aux morts de La Planche (44).jpg

* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.

LA PLANCHE2.jpg

* Iliz katolik *Sant Jakez*, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud liammet ouzh ar gumun
* Paul de La Gironière (1797-1862), mezeg en XIX kantved, skrivet gantañ *Aventures d'un gentilhomme breton aux îles Philippines*.

## Pennad kar
* Henwinieg.
## Dave ha notennoù
Plougernevel

**Plougernevel** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Rostrenenn e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

Plouguernével - Pont Croix - AD22 - 16FI4295.jpg|Pontekroaz.
Plouguernével - Ecluse double de Coatmatous - AD22 - 16FI4292.jpg|Skluz doubl Koednatouz.

* War lez Kanol Naoned-Brest emañ Plougernevel.
## Dezougen

Plouguernevel-RB.jpg|Ar porzh-houarn, serret.

* War al linenn hent-houarn Karaez Loudieg, serret, emañ Plougernevel.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Ploekerneguell**, 1246; **Ploguernevel**, 1285; **Ploeguervelen**, 1334; **Ploekaerneuguell**; **Ploekaerneguell**, 1368; **Plouguernevel**, 1370; **Ploekenevel**, 1395; **Ploekernevel**, 1395; 1516; 1536; 1570; **Plokernevel**, 1591; **Plonguerueal**, 1630
## Ardamezioù
## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz: trubuilhoù a savas pa deuas Jezuisted da visioniñ e Plougernevel, strolladoù parrezianed en em vodas en iliz, armoù gante, o krediñ e oa deut ar visionerion da embann an taos-holen, ar visionerion a rankas sinañ evit asuriñ na vefe goulennet taos nevez ebet, hag ar peoc'h a zeuas en-dro.
### 
* E 1842 e voe krouet parrez katolik Bonen, un drev eus hini Plougernevel e oa gwechall. 
* E 1892 e voe savet kumun Bonen diwar ul lodenn eus kumun Plougernevel.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 110 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,30% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Ur strouezheg a oa er vro.
* Kemeret e voe kef an ti-post, gant izili eus ar Rezistañs moarvat, d’ar 25 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas 22 zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas  daou soudard.
## Monumantoù ha traoù heverk

Plouguernével - Menhir de Kéralin - AD22 - 16FI4294.jpg|Ar peulvan.

* Peulvan Keralan.

Plouguernével - église Saint-Pierre.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*, 1717.

Plouguernével Hôpital franco-belge.jpg|An ospital gall-belgiat.

* Implijet e voe ar c'hloerdi kozh da ospital e-pad ar Brezel-bed kentañ.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz, d’an 6 a viz Du 1949 e voe diouelietluc’hskeudenn ha kartenn-bost .
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
*Armand Robin, barzh ha skrivagner, d'an 19 a viz Genver 1912.
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Plougernevel war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Runonn

**Runonn** (** e galleg) a oa ur gumun a Vreizh e Kanton Ankiniz, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.

## Douaroniezh
* War lez al Liger emañ Runonn.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* E 1789 e oa ur straed e tolpad-kêrioù Ingrandes en Anjev hag a oa war douaroù Breizh : *rue du Fresne* (alese anv brezhonek ar gumun : "Ru 'n Onn" pe "Runonn"). Staget e voe ar straed-se ouzh kumun Mousterlez hag ouzh an departamant *[[Loire-Inférieure]]* da geñver adframmadur melestradurel 1789-1790. 
### 
* Dre ma kreske ar boblañs a oa bodet war harzoù Ingrandes e voe krouet ur gumun nevez e 1903 e *Loire-Inférieure* dre zispenn hini Mousterlez.
* Ru an Onn ha Runonn goude-se a zo chomet stag ouzh pastell-bro Ingrandes evit an ti-post. Dre-se e krog ar c'hod-post gant « 49 » ha n'eo ket gant « 44 ».
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 29 gwaz ag ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo. 3,17 % eus he foblañs e 1911.
#### Kemmoù [[Arondisamant]]
* E 1926 e voe lakaet ar gumun en Arondisamant Naoned pa voe diskaret Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe en Arondisamant Ankiniz pa voe adsavet e 1943.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 11 a viz Genver 1951 e Tha Hang en Annam er Vietnam hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Ankiniz pa voe diskaret Kanton Gwared e 2014.
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe kendeuzet kumunioù Runonn (Liger-Atlantel, Breizh) hag Ingrandes (Maine-et-Loire, Bro-C'hall) d'ober ur gumun nevez, Ingrandes-Runonn er Maine-et-Loire.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Murlivadur ar re varv (1914-1918)  en iliz katolik Jean-Eugène Chapleau, luc’hskeudenn. 
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Pennad kar
* Mousterlez.
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Gwenvenez-Penfaou

**Gwenvenez-Penfaou** a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e reter ar vro. *Ghemenë* e gallaoueg.
## Douaroniezh
* Emañ Gwenvenez-Penfaou e hanternoz koed ar C'havr. Div vourc'h arall a zo er barrez : Gwenouvry ha Besle.
* Warlez an Don emañ ar gumun.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː *Winmonid*', 852 ; *Wenmened id est Montem Candidum*, 1123 ;  *Guemene*, 1287 ; *Guemene Penfault*, 1427, 1487 ; *Guemene-Painfaut*, 1731, 1779.

### Gerdarzh
**Gwenvenez* zo aozet gant gerioù brezhonek : *gwenn* ha *menez* ; nend eo ket souezhus rak gwenn eo mein al Lizien. Meneget eo evit ar wezh kentañ e 853 e diellevr Redon : *Winmonid*.
**Penn* ha *[[faou]]* : *faou* a c'hell bout ur ger galianek ivez avat.

## Ardamezioù
*Rannet etre gul ha glazur : ouzh 1 e groaz velchonek en aour, ouzh 2 e wezenn diwriziek en argant ; e gab en erminoù.*

## Dezougen

Beslé gare.jpg

* Porzh-houarn Bellae.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Gwenvenez-Penfaou e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Gwenvenez-Penfaou hag e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
### 
;Brezel-bed kentañ
* Mervel a reas 196 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,01% eus he foblañs e 1911.
;Eil brezel-bed
* Mervel a reas 26 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel  hervez monumant ar re varv. Pemp eus ar re varv a oa bet kaset d'ar c'hampoù-bac'h, daou anezhe a varvas en Aostria, daou all en Alamagn hag unan e Belgia en un ospital goude bout bet dieubet.
;Trevadennoù
* Brezel Aljeria : mervel a reas daou vilour eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Yezhoù
Emañ Gwenvenez-Penfaou e bro C'hallo, komzet e vez gallaoueg eta.

Brezhoneg a zo bet komzet gwezharall avat. 25,1% ag an anvioù lec'h a zo brezhonek, pezh a zo kalzig evit ur barrez ken pell e Reter Breizh. Un tamm bennak gerioù brezhonek a bes evel kik (kig fall), oualë (gouelañ evit ur babig), h.a.

## Breuriezhioù
Er barrez-mañ evel evit reoù arall Gwalarn Bro an Naoned e vez kavet breuriezhioù.

## Monumantoù ha traoù heverk

Guémené-Penfao - Chapelle St Georges (1).JPG|Chapel *Sant Jord*.

* Maner "Grand Logis" ( kantved),
* Kastell ar Brug ( kantved), 
* Kastell Juzet,
* Kastell Trenon,
* Kastell "Bois Fleury",
* Kastell Tregel ( kantved), 
* Kastell Frigel,
* Chapel *Santez Anna* e Lezsant,
* Chapel *Sant Jord*,
* Chapel *Sant Mark*,
* Chapel *Sant Erwan*,
* Poull-Kannañ,
* Peulvanoù e Tregilli,
* Maen "la fée Carabosse",
* Ilizoù katolik: *Sant Mikael* e bourk Gwenvenez, *Sant Pêr ha Sant Paol* e Bellae, *Sant Clarus* e Gwennouvri.
* Monumantoù ar re varv:
** er vered e Gwenvenez, luc’hskeudennha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’an  29 a viz Ebrel 1923;
** er vered e Bellae, luc’hskeudenn;
** er vered e Gwenouvri, luc’hskeudenn.
** en unan eus an ilizoù katolik, marvioù 1914-1918, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. 
## Melestradurezh

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
*  : Courcelles, abaoe 1958.
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Ti-kêr
* Lec'hienn nag ofisiel
* Gwenvenez-Penfaou war Geobreizh
Napoléon Louis Bonaparte

**Napoléon Louis Bonaparte** ( *Napoleon Lodewijk II Bonaparte*e nederlandeg) a oa ganet e Pariz, d'an 11 a viz Here 1804 , hag a varvas e Forlì, en Italia, d'ar 17 a viz Meurzh 1831.

Mab e oa da Louis Bonaparte, roue Holland ha breur an impalaer Napoleon, ha da Hortense de Beauharnais, a oa merc'h da Joséphine de Beauharnais.

## Breudeur
Daou vreur en doa:
*Napoleon Charles, e vreur henañ, a varvas e 1807, d'e 4 bloaz. Gant se eo eñ a oa da vezañ roue da varv e dad.
**Louis Napoléon* a oa da vezañ Napoleon III

## Roue
Roue Holland e voe e-pad un nebeud devezhioù en e vugaleaj, e 1810, war-lerc'h e dad, evel *Lodewijk II*.

E 1815, goude emgann Waterloo e rankas mont d'an harlu.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas d'e geniterv Charlotte Bonaparte, merc'h da Giuseppe Buonaparte, breur henañ Napoleone Buonaparte, a voe impalaer ar C'hallaoued.

Carbonaro e oa, ha gant e vreur Louis Napoléon e reas un irienn e Roma e 1830. Kuit e voent kaset. E 1831 e kemeras perzh en emsavadeg an dugelezhioù e-kreiz Italia. Mervel a reas en emgann Forlì a-enep an Aostrianed.

Beziet eo e Saint-Leu-La-Foret, en Île-de-France.
Rannig (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **rannig ** (saoz: ''particle'') evit komz en un doare ledan-tre eus gerioù goullo ha n'hall bet bezañ na deveret nag implijet kengerioù gante hag a dalvez evit merkañ perzhioù yezhadurel evel ar jener, ar gour pe amzer ar verboù.

Da skouer, gerioù-mell, rannoùigoù-verb estlamadelloù, rannoùigoù araogennek ha rannoùigoù rakverbel ha stagelloù.

En un doare strizh-tre n'hall ket kemmañ ur furm ur rannig e mod ebet, keñveriit da skouer:

:Rannoùigoù gwirion
::Brezhoneg
::: "*-mañ*"
::: (rannig diskouezañ: digemm atav)
::Saozneg
::: "*the*"
::: (ger-mell strizh: digemm atav)

:Damrannoùigoù
::Brezhoneg
::: "*an*"
::: (ger-mell strizh: kemmañ a ra hervez lizherenn gentañ ar ger a deu war-lerc'h, "*al*", "*ur*")
::Saozneg
::: "*these*"
::: (rannig diskouezañ: kemmañ a ra hervez an niver, liester "*those*")

Peurliesañ avat e vez komprenet an tremen "rannig" en un doare kalz ledanoc'h ha dre vras e vez renket merkoù yezhadurel ar sinaeg hag ar japaneg evel rannigoùigoù, da skouer merk an tema.

Kemmañ a ra implij resis an tremen-mañ a yezh da yezh betek ma c'hell kenglotaat zoken gant kealoù yezhoniel all evel ar "vorfemenn", "merkoù yezhoniel" pe c'hoazh "ragverboù".

## Gwelit ivez:
* Rannig-verb
Cleopatra (Artemisia Gentileschi)

***Cleopatra*** zo un daolenn gant al livourez italian Artemisia Gentileschi graet e 1620. 

Un eoulivadur war lien eo, 97 cm x 71,5 dezhañ. En dastumad ar *Fondazione Cavallini-Sgarbi* emañ, e Ferrara en Italia.

## An oberenn
E-pad pell e oa bet laket war gont Guido Cagnacci. "Daskoret" eo bet ken ar fin da Artemisia Gentileschi, anavezet eo evel un oberenn eus ar mare m'edo o chom e Firenze. 

Amañ e weler ur Gleopatra lart ha gadal, livet hervez doare he mestr war an naturalouriezh, ha oa ivez hini he zad Orazio), Michelangelo Merisi da Caravaggio. 

En un daolenn all e kavimp Cleopatra hirvoan, war he zalaroù, flemmet gant un naer.

## Un ali
Diwar-benn an daolenn-se en deus skrivet Vittorio Sgarbi: *«Gwirvoudelezh a-grenn, hep disteraat tamm... Eus ar Gleopatra-mañ e klevomp ar c'hwezh hag ar c'hwezenn... Ur vaouez eo, netra ken, korf a-raok ene...»*

## Liammoù diavaez
*An daolenn
*He buhez
Republik Alba (1944)

**Republik Alba** a voe ur stad a badas etre an 10 a viz Here 1944 hag an 2 a viz Du 1944 en Alba, en hanternoz Italia, evel ma oa an dud o stourm ouzh ar faskouriezh italian e-pad an Eil Brezel-bed. Bet e oa bet unan eus an tiriadoù lesanvet gant o harperien Republikoù partizan Italia. Kemer a reas anv ur Republik Alba all a oa bet etre 1796 ha 1801 e Piemonte.
## Istor
### Dalchidigezh Alba
Abaoe sizhunvezioù e oa tagadennoù gant ar bartizaned war ar gêr. Ar gwarnizon faskour ne oa ket entanet da chom ha klask a rae un doare da gellet mont kuit hep bezañ taget .
D'an 10 a viz here 1944, tro 2000 partizan a oa bet oc'h aloubiñ kêr gant nebeut-tre a stourmoù dre ma oa aet kuit an unvezioù faskour renet gant Ippolito Radaelli goude un emglev gant ar bartizaned dindan evezh hag harp C'huria. Ar bartizaned a oa evit darn anezho divizionoù Alpini (troadegiezh-menez) renet gant ar major Enrico Martini.

### Ar gouarnamant partizan
Ar beli war kêr a oa bet roet da Carletto Morelli, padal evit ar pezh a oa ar beli melestradurel trevour e oa chomet dindan galloud tud choazet eus ar vro. Devezh kemeridigezh ar gêr a oa bet savet un dibunadeg gant ar bartizaned gant maouezed ivez, goulennet e oa bet dezhi chom hep kemer perzh gant pennoù ar Rezistañs italian met nac'het o devoa. Ne oa ket bet degemeret mat rak gwisket he oant gant dilhad paotred hag armoù. .

### An enep-argad faskour

Unvezioù faskour a oa bet o bodañ e Bra ha Pollenzo gant soudarded all o tont eus Torino. Klasket o devoa tremen dre roudour Tanaro goude ar 24 a viz Here met talet e oant bet. Kollet o devoa 11 soudard, ar c'homandant e-touez anezho.
#### Fin ar Republik
Noz an 2 a viz Du 1944, ar faskourien harpet gant departamanatoù ar Vrigadenn Zu eus Torino ha Cuneo o devoa treuzet ur pont e Pollenzo hag ar roudour e stêr Tanaro ha nebeut amzer goude-se e oant deuet-tre kêr.

Ar bartizaned saouzanet gant an dagadenn bliv ha nerzhus hag int nebeutoc'h eget ma oant bet pa oa aloubet kêr ganto, gant kudennoù dafariñ ha kehentiñ, a oa bet rediet terc'hout er menezioù. 

Kollet e oa bet etre 16 ha 100 partizan lazhet ha kalz gloazidi a oa bet etre 10 ha 80 d'an nebeutañ. Evit ar faskourien ne ouier ket, 4 marv ha 10 gloazet hervez ar aprtizan Beppe Fenoglio.

## Notennoù ha daveennoù
Judit gant he matezh (Artemisia Gentileschi, Firenze)

**Judit gant he matezh** (*Giuditta con la sua ancella*, en italianeg) zo un daolenn gant al livourez italian Artemisia Gentileschi, anezhi un eoullivadur 114 cm x 93,5, savet war-dro 1618-19 ha miret e Firenze, er Galleria Palatina er Palazzo Pitti.

Amañ e weler Judit, ar vaouez eus an Testamant Kozh, goude dezhi bezañ lazhet ar jeneral Holofern, kleze he muntr ganti en he dorn, penn Holofern e paner he matezh.

Un daolenn all zo gant an arzourez ma welomp anezho o-div o tibennañ an den: http://www.webwinds.com/artemisia/trial.htm.
Maezon-ar-Gwini

**Maezon-ar-Gwini** a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh

Pont Caffineau.jpg

* War lez ar stêr Mewan emañ ar gumun.

## Anv

* Jean-Yves Le Moing (190), heuliet gant Erwan Vallerie (1995 ) : **Maidon** *1287;*  **Maesdon** *1427*;

## Ardamezioù
"*En gul, e eilenn kommek, heuliet ouzh kab gant ur vrizhenn ginerminig  hag ouzh beg gant vlokad greunwin, an holl en aour*"

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Maezon-ar-Gwini e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe Kanton Meliner hag e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e voe lakaet e Kanton Henwinieg hag e 1802 e Kanton Kelenneg: Kelenneg a oa deut da vout penn ar c'hanton e-lec'h Henwinieg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 71 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,93 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun hervez monumant ar re varv .
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 2 a viz Mae 1958 e Douar el Meddad hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Klison pa voe diskaret Kanton Kelenneg-ar-Mewan e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Rogasian*,-.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
Suzana hag ar gozhidi (Tintoretto)

***Suzana hag ar gozhidi *** (pe *Susanna e i vecchioni*, er yezh orin) zo un eoullivadur war lien, dezhañ 147 cm x 194, graet gant al livour italian Jacopo Tintoretto, pe war-dro 1557, pe etre 1560 ha 1565.

Emañ hiriv er c'h-Kunsthistorisches Museum e Vienna.

Savet eo diwar istor Suzana, a zo kontet e Levr Daniel, unan eus levrioù an Testamant Kozh.

Daou gozh eus ar c'hornad, a oa troet o spered gant Suzana, gwreg ur yuzev pinvidik, a guzhas er jardin ma oa-hi kustum da gibellat en he noazh. Ha i neuze d'he gourdrouz ha da lavarout e ranke o lezel da gemer o c'hoant rak panevet da se e tamallfent anezhi da vout avoultrerez, pezh a dalve kement ha kastiz ar marv. Nac'h plegañ dezho a reas Suzana, hag an daou gozh kuit. Nemet derc'hel d'o ger a rejont. 

Barnet e voe ar wreg ha kondaonet d'ar marv, met dont a reas Daniel (ur profed en Testamant Kozh) d'he sikour, ha prouiñ a reas e oa ganti e oa ar wirionez.

Livet eo bet gant Tintoretto ar mare ma oa an itron o kibellat hag an daou zen oc'h arvestiñ outi.

Rannet e div lodenn eo an daolenn gant ur c'harzh: 
*en un tu ar wreg, he c'horf o splannañ, 
*en tu all ur c'hozhiad en deñvalijenn

## Oberennoù all gant Tintoretto
Peder oberenn all zo gant an arzour diwar-benn ar memes mojenn. Unan zo e 
Mirdi al Louvre e Pariz, unan all e Mirdi ar Prado e Madrid, unan ivez e National Gallery Washington, hag unan all en un dastumad dianav. 

## Pennadoù kar
Tri livadur anvet heñvel a zo diwar zorn al livourez Artemisia Gentileschi, gwelout Susanna e i vecchioni.
Amedeo Modigliani

**Amedeo Clemente Modigliani** zo ul livour ha kizeller italian ganet d'an 12 a viz Gouere 1884 e Livorno- ha marvet d'ar 24 a viz Genver e 1920 e Pariz. 

Livour, kizeller stag ouzh skol Pariz. En ur familh yuzev e kreskas, bourc'hizien hogen foranet ganto o fortun. Bevet en deus e brantad stummadur e Toskana, e Venezia en ur dremen dre vMezzogiorno, a-raok n'em staliañ e Pariz, a oa d'ar c'houlz, kêrbenn Europa an avant-gardisted.  Bevan ha kantreal a rae etre Montmartre ha Montparnas ha tost-tre eo bet ouzh Maurice Utrillo, Max Jacob, Manuel Ortiz de Zárate, Jacques Lipchitz, Moïse Kisling pe Chaïm Soutine. Deuet e oa da vezan patrom ar vuhez bohème. Tro 1909 e voulc'has gant ar c'hizellañ, e uhelvennad da neuze, a zilaosko tro 1914, en abeg d'e c'hudennoù skevent.  

Adarre e stagas eta da livañ, produin a reas fozhig, hogen ne werzas ket kement-tre, hag eñ da vervel d'e 35 vloaz gant an tuberkuloz (dorzellegezh), en doa paket en e yaouankiz. 

Kliched AN arzour mallozhet breinet gant re a alkool, re a zramach hag an darempredoù re skoemp gant tud binimus en abeg da se evit klask mougañ e wallvoud hag e stad reuzeudigezh. Emlazhet e oa e vignonez Jeanne Hébuterne (1898-1920), hag he dougerez, just da heul e varo dezhañ. Hervez Jeanne Modigliani (1918-1984) merc'h nemetañ ar c'houblad he deus bet kontet da c'houde ne vije ket liammet emdroadur neuz oberennoù he zad gant  e drubuilhoù personnel, hag herveziñ e yafe da vout sederoc'h-sederañ (al livadurioù).

Gant 25 delwenn, alies mat pennoù maouezed, bennet a vent ganto, e ra dave da arzoù kentael ar c'hornog, bet diskoachet gant an arkeologourien d'ar mare-se. Stummoù ar c'hizellan a gaver en e livadurioù (kalz niverusoc'h int en-dro da 400.  

Peurvuian e chom e deskad livadurioù war daoù dem al livouriezh skeudennin : an noazh benel, dreist-holl ar poltred. Gant an azginivelezh italian eo bet levezonet a-galz ha diwar-se ar c'hlaselouriezh, tapout a rae ivez er rakimpresionism (faovouriezh, kubism, deroù an arz difetis). Ur c'hempouez a glaske etre an hengoun hag ar vodernelezh. Klask a rae simplaat al linennoù, ar volumoù, hag al livioù, kement-se neus graet d'e oberennoù bout heverk, gant un tres amplig hag asur-tre, en ur dreiñ, e zresadennoù gant kariatidoù (delwennoù gresian) , e gorfoù noazh hoalus gant tonioù tomm, poltredoù tal-ouzh-tal gant stummoù hiraet betek an distummañ hag ar selloù ezvezant, 'vel troet war-zu an diabarzh. 

Amzer o doa lakaet ar vurutellourien akademikel a-raok intent hag anzav e oa dañvez un arzour a-live dioñtañ. 

## Liammoù diavaez
* modigliani.org
An Hae-Foazer

**An Hae-Foazer** a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro, e gwinieg Naoned.
## Douaroniezh
War lez ar Sevr emañ an Hae-Foazer.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː Haya, XIVvet

## Ardamezioù
"*en glazur, e wifrell kommek en aour, heuliet ouzh kab gant ur vlokad greunwin deliennek hag ouzh beg gant ur vougassenn , an holl en aour; e gab en erminoù"*

## Dezougen

Gare de La Haie-Fouassière par Cramos.JPG|An ti-gar.

War al linenn Hent-houarn Naoned-Orleañs Saintes emañ an Hae-Foazer.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun An Hae-Foazer e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Gwerzhav hag e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 79 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5% eus he foblañs e 1911.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas un ajudant abalamour d'ar brezel d'an 10 a viz Ebrel 1960.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwerzhav pa voe diskaret Kanton Gwerzhav-Gwinieg e 2014.
### Darvoudoù-sport a bep seurt
* 4 a viz Gouere 1988 : 2 tennad-hent Tro Bro-C'hall 1988 etre An Hae-Foazer hag Ankiniz (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo Panasonic (Izelvroioù).
## Monumantoù ha traoù heverk

La Haie-Fouassière château Rochefort.jpg|Kastell Rochefort
La Haie-Fouassière église.jpg|Iliz katolik *Intron-Varia ar C'horroidigezh*, 1849-1859

* luc'hskeudennoù an iliz
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.

## Boued
Fouas Naoned a zo ur seurt bara hengounel genidik eus an Hae-Foazer. Produet e vez ur miliard a Petit-Beurre, ar wispidenn vrudet, bep bloaz e labouradeg ar wispederezh LU.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh ha gevelliñ
Gevellet eo kumun an Hae-Foazer gant Los Corrales de Buelna, e proviñs Cantabria e Bro-Spagn.
## Brezhoneg
## Tud

* René Guiton de la Foubertière, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1650

### Ardamezeg er familhoù

## Daveoù ha notennoù
Gorre-Goulen

Hte Goulaine Eglise Vue du ciel.JPG|An iliz katolik hag ar vourc'h, gwelet diwar nij.

**Gorre-Goulen** a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh

* War lez ar stêr Goulen emañ ar gumun.

## Anv

* Jean-Yves Le Moing (1990), heuliet gant Erwan Vallerie (1995) ː **Golena** (1123)

## Ardamezioù
*"En aour, e gastell leziet gant daou gwardlerc'h en sabel, digoret ha sklerijennet en aour, skoret gant un dreustellan kommek en glazur; ouzh beg ur blokad greunwin gant e zelioù en geot; e gab en erminoù".*

Aozer ː Ao. Georges Brisson

Degemeret gant ar Gumun ar 26 Gwengolo 1980.

Enrollet an 3 Here 1980.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Gorre-Goulen e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sant-Sebastian hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. Lakaet e voe e Kanton Gwerzhav e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 67 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,24% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den eus ar gumun abalamour d'ar brezel  hervez monumant ar re varv. 
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
### Kastelloù ha manerioù

Chateau de Goulaine.jpg
Haute-Goulaine - Chateau 02.jpg
Haute-Goulaine - Chateau 11.jpg

* Kastell Goulen, luc'hskeudennoù.
* Kastell  La Haudinière, luc’hskeudenn.
* Kastell K La Châtaigneraie, luc’hskeudenn.
* Maner La Bonodière, dibenn an XVIIIvet kantved, hag e chapel, luc’hskeudenn.
* Maner Le Cartron, XIXvet kantved, luc’hskeudenn.
* Maner Les Montys, 1813.
### Savadurioù relijiel katolik

Haute-Goulaine église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Santez Radégonde*, luc'hskeudennoù.
* Chapel *Sant Varzhin*, 1815, luc'hskeudennoù.
* Chapel *ar Werc'hez-Vari* e La Bonodière, luc'hskeudenn.
### Monumantoù ar re varv
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’ar  16 a viz Here 1921.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* Michel Juchault de la Bourderie, reizher ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1583

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Ti-Kêr Gorre-Goulen
* Lec'hienn Strollad gouelioù Gorre-Goulen
Emboltred evel merzherez

***Emboltred evel merzherez*** zo un daolenn graet gant al livourez italian Artemisia Gentileschi.

Un eoullivadur war goad eo, dezhañ 31,7 cm x 24,8, livet e 1615, hag a zo hiriv en un dastumad prevez.