open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lorenzo Varela

**Xesús Lorenzo Varela Vázquez**
(10 a viz Eost 1916, er vag *La Navarre*, Meurvor Atlantel-
25 a viz Du 1978, Madrid, Spagn) a oa ur skrivagner hag ur c'hazetenner galizat, brudet abalamour d'e varzhoniezh, Un emsaver komunour hag ur brogarour galizat e oa ivez, Goude ar Brezel Spagn e vevas en harlu e Mec'hiko, en Arc'hantina hag en Uruguay, E 1976, goude marv Franco, e tistroas da Spagn.
 
## Oberennoù
### e [[galizeg]]
* "Catro Poemas para catro gravados", 1944,
* "Lonxe", 1954.
* *Poesía*, 1979,
* *Poesía galega*, 1990.
### e [[spagnoleg]]
* *Elegias españolas*, 1941,
* "Torres de Amor", 1942.
## Levrlennadur
* Dario Puccini, *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976.

## Liammoù diavaez
* Lorenzo Varela e CulturaGalega.org
* Enciclopedia da Inmigración Galega
* Día das Letras Galegas

## Daveoù ha notennoù
Carlo Emanuele III Savoia

**Ur pennad [[Carlo Emanuele]] zo.* 

**Carlo Emanuele III** ganet e Torino e 1701, ha marvet eno e 1773, a voe roue Sardigna, dug Savoia ha priñs Piemonte adal 1730 betek 1773. Mab e oa da Vittorio Amadeo II hag Anne-Marie d'Orléans.

## E vuhez
Eil mab e dud e oa. Pennhêr e dad e teuas da vout goude marv e vreur henañ e 1715 (bloavezh marv ar roue gall Loeiz XIV). Ret e voe dezhañ gortoz e 29 bloaz avat evit mont da roue en 1730, pa zilezas e dad ar galloud. 
Klask a reas e dad adkemer ar galloud ha Carlo Emanuele d'e gas en harlu da gastell Moncalieri. Bec'h en doe gant an Iliz katolik rak berzet en devoa belegiñ gwazed hep e aotre, ha teurel a reas e grabanoù war madoù ar pab en e rouantelezh.

En 1733 da vare brezel Hêrezh pologn ez eas a-du gant Bro-C'hall ha Spagn a oa o klask gwanaat Aostria. Hag eñ da gas ar gevredidi da aloubiñ dugelezh Milano, da gemer Pavia, ha da drec'hiñ an arme aostrian e Guastalla. Pa voe sinet feur-emglev Vienna (1738) e tapas un toullad douaroù diwar-goust an Impalaeriezh Santel, en o zouez Tortone ha Novare. Ouzhpenn-se -se e oa bet roet dezhañ ur briñsez da zimeziñ : Élisabeth-Thérèse de Lorraine, c'hoar-gaer da Maria Teresia, an hini a oa pennhêrez an impalaer santel Karl VI an Impalaeriezh Santel.

## Dimezioù ha bugale

Teir gwech e timezas Carlo Emanuele III ha teir gwech ec'h intañvas.

*E 1722 e timezas da Anna Christine Luise von Pfalz-Sulzbach (1704 - 1723), a varvas d'an 18 a viz Meurzh, da 21 bloaz, goude genel ur mab : 
**Vittorio Amedeo (1723 - 1725).

*E 1724 ec'h addimezas da Polyxena von Hessen-Rotenburg-Rheinfels (1706 - 1735), keniterv d'e bried kentañ, ha c'hwec'h bugel o doe: 
**Vittorio Amedeo III (1726 - 1796), dug Savoia, adal 1773 roue Sardigna;
**Eleonora di Savoia, (1728 - 1781);
**Maria Luisa di Savoia, (1729 - 1767);
**Maria Felicita di Savoia, (1730 - 1801);
**Emanuele Filiberto di Savoia, dug Aosta (1731 - 1735);
** Carlo Francesco Romualdo di Savoia, (1733 - 1733).
Mervel a reas Polyxena da 29 bloaz.

*E 1737, da drede pried e kemeras [[Elisabeth-Thérèse de Lorraine (1711 - 1741), c'hoar d'an Impalaer santel Frañsez Iañ, ha tri mab o doe:
**Carlo Francesco di Savoia (1 Kerzu 1738 - 25 Meurzh 1745), dug Aosta;
** Maria Vittoria Margherita di Savoia ( 1740 - 1742);
**Benedetto Maria Maurizio di Savoia (21 Mezheven 1741 - 4 Genver 1808), dug Chiablese (1741-1796) ha markiz Ivrea (1796 - 1808), a zimezas d'e nizez Maria Anna di Savoia (1757-1824), merc'h da Vittorio Amedeo III, divugel.
Bae Cádiz

**Bae Cádiz** zo ur bae eus Andalouzia, e kreisteiz Spagn, e proviñs Cádiz. War aod ar bae-se emañ kumunioù Rota, El Puerto de Santa María, Puerto Real, San Fernando, ha Cádiz. Eno e teu da aberiñ ar stêrioù Guadalete, Iro ha Salado de Rota.
Sunny

***Sunny*** zo ur ganaouenn saoznek savet an ton hag ar gerioù anezhi gant an arzour stadunanat Bobby Hebb (1938-2010) e 1963.

Daoust d'he gerioù a c'hoanag ("Now the dark days are gone, and the bright days are here,") e oa bet skrivet ar ganaouenn gant Hebb e-pad eurioù ouzhpenn kriz dezhañ. D'an 22 a viz Du 1963 e voe muntret ar Prezidant John F. Kennedy e Dallas (Texas, Stadoù-Unanet Amerika), ur glac'har divent evit ar re zu evel Bobby Hebb. Ne oa ket echu gant e boanioù avat rak lazhet e voe Harold, breur henañ Bobby, e Nashville (Tennessee, SUA), er memes devezh :
"Sunny, yesterday my life was filled with rain."
"Sunny, you smiled at me and really eased the pain."
Diskaret gant an doan e savas Bobby Hebb ***Sunny*** un nebeud eurvezhioù war-lerc'h an daou walleur-se.

Ne voe enrollet gant Hebb nemet e 1966 e New York (Bell Sound Studios). Berzh bras a reas ar bladennig daou ditl (*Bread* war an tu B) a voe embannet, ar pezh a reas d'an arzour kemer perzh e troiad arvestoù ar strollad saoz The Beatles er memes bloavezh.

## Kanerien arall
Adkanet eo bet ***Sunny*** gant kantadoù a arzourien all.
*Wes Montgomery e California Dreaming (1966)
*Cher, sur son album Cher (1966)
*Georgie Fame " Vinyle Sunny / Don't Make Promises (1966)
*The McCann e Les McCann Plays the Hits (1966)
*Del Shannon sur Total Commitment (1966)
*Buddy Richard *Cielo*,  doare spagnolek (1966)
*Richard Anthony, *La Terre Promise*, doare gallek  (1966). un doare saoznek zo bet gantañ ivez.
*The John Schroeder Orchestra e Working in the Soul Mine (1966)
*Bárbara y Dick e Bárbara y Dick (1966)
*Della Reese e One More Time! Recorded Live At The Playboy Club (1966)
*Marvin Gaye (1966)
*Dave Pike sur Jazz for the Jet Set (1966)
*Billy Preston 7" Vinyle Live Sunny / Let the Music Play (1966) et sur Club Meeting (1967)
*Booker T. & the M.G.'s sur Hip Hug-Her (1967)
*Nancy Wilson sur Lush Life (1967)
*Johnny Rivers sur Whisky-A-Go-Go Revisited (1967)
*The Ventures sur $1,000,000 Weekend (1967)
*Wilson Pickett sur The Wicked Pickett (1967)
*Trini Lopez sur Now! (1967)
*Dusty Springfield sur Where Am I Going (1967)
*Johnny Mathis sur Johnny Mathis sings (1967)
*Robert Mitchum sur That Man (1967)
*Jackie Trent sur Once More With Feeling (1967)
*Tony Hatch sur A Latin Happening (1967)
*The Brass Ring sur The Now Sound of The Brass Ring (1967)
*Joe Torres sur Latino Con Soul (1967)
*Sonny Criss sur Up, Up and Away (1967)
*Sam Baker 7" Vinyle I Can't Stand It / Sunny (1967)
*Jose Feliciano e Feliciano! (1968)
*George Benson e Giblet Gravy (1968)
*The Electric Flag sur An American Music Band (1968).
*Bill Cosby sur Hooray for the Salvation Army Band! (1968)
*Frank Sinatra avec Duke Ellington sur Francis A. & Edward K. (1968)
*Stevie Wonder e For Once in My Life (1968)
*Eddy Mitchell, e galleg, e *Sept Colts pour Schmoll* (1968)
*Frankie Valli sur Timeless (1968)
*The Four Tops e *Yesterday's Dreams* (1968)

## Ar gerioù
 War Metro Lyrics.

## Liamm diavaez
* '''''Sunny''''' kanet gant Bobby Hebb.
Tariq ibn Ziyad

**Tariq ibn Ziyad** (arabeg : **طارق إبن زياد**), ganet er  hag aet da anaon e 720, a oa ur jeneral muzulman eus lu Kalifiezh an Omeiaded hag a voe trec'h e 711 war ar roue vizigot Roderico (pe : Rodrigo) en emgann Guadalete, ma varvas Roderico.

A orin berber e oa, evel Tarif ibn Malik ha Munuza, ha ganto edo e penn aloubadeg islamek Spagn.

Brudet eo dreist-holl da vezañ kaset, adalek hanternoz Maroko, ha dindan ar jeneral Moussa Ibn Noçaïr, an arme omeiad vuzulman da aloubiñ Spagn. Abaoe an trec'h-se eo anavezet an anv Jibraltar a zo un anv arabek, *Djebel Tariq* (**جبل طارق**, *Jabal Ṭāriq*), « Menez Tariq ».

Galvet e oa bet gant mibien ar roue vizigot Witiza da reiñ skoaz d'ar brezel diabarzh etre int ha Roderico. Harp a gavas digant ar Yuzevien heskinet gant ar Vizigoted, gant enebourien ar roue, re an Iliz katolik roman, ha dreist-holl harp ar c'hont Juluan, gouarnour Ceuta, a bourchasas al listri dezhañ.

An darn vrasañ eus ar skridoù diwar-benn Tariq hag an aloubadeg arab a voe savet gant istorourien vuzulman, meur a gantved goude an darvoudoù.
Kanton Saint-Lô-1

**Kanton Saint-Lô-1** a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi. Krouet e oa bet gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
Kanton Saint-Lô-1 a ya 11 kumun hag ul lodenn Saint-Lô d'ober anezhañ:
* **[[Saint-Lô]]** (lodenn)
* Agneaux
* Thèreval, kumun nevez krouet (2016) diwar kumunioù Hébécrevon ha La Chapelle-en-Juger
* Le Lorey
* Marigny-Le Lozon
* Le Mesnil-Amey
* Le Mesnil-Eury
* Le Mesnil-Vigot
* Montreuil-sur-Lozon
* Remilly-sur-Lozon
* Saint-Gilles

## Dave ha notennoù
St. Florence

**St. Florence** zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Sir Benfro. Un anv saoznek eo St. Florence ha n’eus stumm kembraek ebet d’an anv-lec’h-se. Emañ er c’hornôg da gêr Dinbych-y-Pysgod. Gouestlet eo an iliz, savet er Grennamzer, da santez Florence.

Er gumuniezh emañ ivez kêriadenn Gumfreston.

E 2011 e oa 756 a dud o chom e kumuniezh St. Florence ha 77 anezho a oa kembraegerien (10,6%).

## Notennoù
Antonio Machado

**Antonio Cipriano José María Machado Rui** (Sevilla, 26 a viz Gouhere 1875
- Cotlliure, 22 a viz C'hwevrer 1939) a oa ur skrivagner spagnol, brudet e varzhoniezh.

## Barzhonegoù
* 1903 - *Soledades: poesías*
* 1907 - *[[Soledades. Galerías. Otros poemas]]*
* 1912 - *[[Campos de Castilla]]*
* 1917 - *Páginas escogidas*
* 1917 - *Poesías completas*
* 1917 - *Poemas*
* 1918 - *Soledades y otras poesías*
* 1919 - *Soledades, galerías y otros poemas*
* 1924 - *[[Nuevas canciones]]*
* 1928 - *Poesías completas (1899-1925)*
* 1933 - *Poesías completas (1899-1930)*
* 1933 - *[[La tierra de Alvargonzález]]*
* 1936 - *[[Poesías completas]]*
* 1937 - *La guerra (1936-1937)*
* 1937 - *Madrid: baluarte de nuestra guerra de independencia*
* 1938 - *La tierra de Alvargonzález y Canciones del Alto Duero*

### Komz-plaen
* 1936 - *[[Juan de Mairena (sentencias, donaires, apuntes y recuerdos de un profesor apócrifo)]]*
* 1957 - *Los complementarios* (recopilación póstuma a cargo de Guillermo de Torre publicada en Buenos Aires por Editorial Losada).
* 1994 - *Cartas a Pilar* (edición de G. C. Depretis, en Madrid con Anaya-Mario Muchnik).
* 2004 - *El fondo machadiano de Burgos. Los papeles de AM* (edición de A. B. Ibáñez Pérez, en Burgos por la Institución Fernán González).

### C'hoariva
(a-gevred gant e vreur Manuel Machado)
* 1926 - *[[Desdichas de la fortuna o Julianillo Valcárcel]]*
* 1927 - *[[Juan de Mañara]]*
* 1928 - *[[Las adelfas]]*
* 1930 - *[[La Lola se va a los puertos (obra de teatro)|La Lola se va a los puertos]]*
* 1930 - *[[La prima Fernanda]]*
* 1932 - *[[La duquesa de Benamejí]]*
* 1932 - *Teatro completo, I*, Madrid, Renacimiento.
* 1947 - *[[El hombre que murió en la guerra]]* (homenaje en Buenos Aires)

(adaptaciones de clásicos, en colaboración)
* 1924 - *[[El condenado por desconfiado]]*, de Tirso de Molina (con José López Hernández), estrenada el 2 de enero de 1924, en el Teatro Español de Madrid, con Ricardo Calvo como protagonista principal.
* 1924 - *[[Hernani]]*, de Victor Hugo (con Francisco Villaespesa), estrenada el 1 de enero de 1925, en el Teatro Español de Madrid, por la compañía de María Guerrero y Fernando Díaz de Mendoza.
* 1926 - *[[La niña de plata]]*, de Lope de Vega (con José López Hernández).
## Levrlennadur
* Dario Puccini, *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976,

## Daveoù ha notennoù
Avon Devon

Ar stêr **Avon**, anvet ivez ar stêr **Aune**, zo ur stêr e kontelezh Devon, e mervent Bro-Saoz. Eieniñ a ra e geunioù Dartmoor. Tremen a ra dre gêrioù South Brent, Avonwick hag Aveton Gifford a-raok en em deurel e Mor Breizh e Bigbury.

## Liamm diavaez
*South Devon Area of Outstanding Naturel Beauty
Saxo Grammaticus

**Saxo Grammaticus** (war-dro 1160 – goude 1208) a oa ur c'hloareg, un istorour hag ur skrivagner eus Danmark. Skrivañ a reas un istor e latin eus istor Danmark, anvet *[[Gesta Danorum]]*.

Ganet e oa en un tiegezh uhelidi en enez Sjælland. Goude e studioù e krogas da labourat e servij Abasalon, eskob Lund hag unan eus kuzulierien Valdemar Iañ Danmark. E-barzh c'hwezek levrenn ar *[[Gesta Danorum]]* e kont kurioù an Daned, adalek ar ragistor ha betek an , en ul latin eus ar reishañ. El levr-se e kaver e-leizh a draoù ivez diwar-benn istor broioù all Skandinavia hag istor ar broioù balt. Ennañ ivez emañ an istor a dalvezas da awenañ William Shakespeare pa savas e bezh-c'hoari *[[Hamlet]]*.
Omeiaded

An **Omeiaded**, pe **Omeyaded**, (en arabeg: الأمويون (al-ʾUmawiyyūn), pe بنو أمية (Banū ʾUmayyah)) a oa un dierniezh kalifed arab etre 661 ha 750. Dont a ra o anv eus ʾUmayyah ibn ʿAbd Šams, goureontr d'ar profed Mahomet, eus ar meuriad Qurayš, a rene e Mekka en amzer Mahomet. Kalifiezh an Omeiaded a voe unan eus ar Stadoù brasañ er bed.
Upupa marginata

***Upupa marginata*** a zo ur spesad evned kribennek eus ar c'herentiad Upupidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (al larvenned anezho) peurvuiañ.

## Annez
Ar spesad zo brosezat e Madagaskar.

## Rummatadur
Sellet e voe outañ evel un isspesad d'ar c'hogenan-houper (*Upupa epops*).

## Liammoù diavaez
*  ''Upupa marginata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Upupa marginata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Upupa antaios

***Upupa antaios*** a oa ur spesad evned kribennek e-touez kerentiad an *[[Upupidae]]*.

Kavout a ra da skiantourien 'zo e oa krog ar spesad da vont da get goude ma voe kavet (e 1502) ha trevadennet Saint Helena.

## Doareoù pennañ
Dic'houest e oa da nijal.

## Boued

## Annez

Brosezat e oa ar spesad e Saint Helena.

## Liamm diavaez
* ''Upupa antaios'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Heol (disheñvelout)

**Heol** a zo ur ger brezhonek evit komz eus steredenn hor sistem heolel. Gwelout ar pennad Heol.
Kavout a reer ar ger ivez evit :
* ur moneiz eus an ekonomiezh sokial ha kengret eus Bro Vrest : gwelout Heol (moneiz)
* ur c'harr tredan hag a ya en-dro gant an heol, krouet gant ar gevredigezh Eco Solar Breizh. Gwelout Heol (karr)
* anvioù kalz embregerezhioù ha kevredigezhioù e Breizh

## Kevredigezhioù ha kelaouennoù
Kavout a reer ar ger "heol" e-barzh meur a anv :
*Barr-Heol anv ur gelaouenn gristen, 
*Sav-heol, anv meur a dra
*Kuzh-heol
*Bannoù-Heol, un ti-embann brezhonek.

## Oberennoù
E meur a oberenn a kaver ar ger heol.

### Kanaouennoù
* An heol a zo glaz, gant an Tri Yann, 
*Ni a sell ouzh an heol, gant ar strollad EV 
*Lagad an heol, barzhoneg gant Anjela Duval, kanet gant Gilles Servat.

## E kembraeg
**** (cy) a dalv kement hag hent e kembraeg.
E meur a barrez eus Bro-Gembre e kaver an anv-se : Pum Heol, Heol-y-Cyw, Heol Senni, hag ivez Heol Senni Quarry ul lec'hienn natur gwarezet.

## Pennadoù kar
* Sun
Tavistock

**Tavistock** zo ur gêr e kontelezh Devon, e mervent Bro-Saoz. Emañ war lez ar stêr Tavy, un adstêr d'an Tamer. E 2001 e oa  a dud o chom e Tavistock.

Roud a gaver anezhi kerkent hag ar bloavezh 961, pa voe savet Abati Tavistock, ur savadur hag a chom aspadennoù anezhañ e kreiz kêr.

## Kerioù gevellet
Gevellet eo Tavistock gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 

## Tud vrudet
*Francis Drake (1540-1596), moraer
*William Browne (c.1590–c.1645), barzh
*Pete Quaife (1943-2010), soner gitar-boud

## Notennoù
Busan

**Busan** (부산} er skritur hangeul, 釜山 er skritur hanja) zo ur gêr vras hag ur porzh eus Korea ar Su, e gevred ar vro.

E 2014 e oa war-dro  a annezidi e Busan ha war-dro 4,6 milion a dud a oa en tolpad-kêrioù. An eil kêr vrasañ eus Republik Korea eo Busan, goude Seoul, ar gêr-benn.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Busan gant ar c'hêrioù-mañ ::

## Notennoù
Élodie Thomis

**Élodie** Ginette **Thomis**, bet ganet d'an 13 a viz Eost 1986 e Colombes (Hauts-de-Seine, Bro-C'hall), a zo ur velldroaderez etrebroadel c'hall, argaderez (en tu dehou kentoc'h) he fost war an dachenn.

## Liamm diavaez
* '''Élodie Thomis''' war lec'hienn Kevread mell-droad Bro-C'hall.
Slebets

**Slebets** (*Slebech* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e kreiz Sir Benfro. Emañ er reter da gêr Hwlffordd, war ribl norzh ar stêr Cleddau Ddu. 

E 2001 e oa 172 a dud o chom er gêriadenn.

Gant Marc'heien Urzh Sant Yann e oa ur gomandiri e Slebets, an hini nemeti e Kembre. Savet e voe war-dro kreiz an , gant aotrouien Cas-wis. Er  e teuas iliz ar gomandiri da vezañ iliz ar barrez.

E Slebets e voe ganet Roger Barlow, unan eus letananted ar moraer Sebastian Cabot, e-pad eil beaj hennezh e 1526. Gantañ e voe troet ar *Suma de Geographie* eus ar spagnoleg d’ar saozneg, ul levr hag a ziskriv ar Bed Nevez.
Stepaside

**Stepaside** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e gevred Sir Benfro. Emañ en norzh da gêr Dinbych-y-Pysgod, e kumuniezh Amroth. Diskouez a ra an anv-lec’h saoznek-se (diwar ar gerioù saoznek *step aside*, kammed a-gostez) emeur aze er c’hreisteiz d’al linenn Landsker, el lodenn saoznek eus Sir Benfro.

Gwechall e oa mengleuzioù glaou ha houarn e Stepaside, met serret int bremañ ha bevañ a ra ar gêriadenn diwar an touristerezh dreist-holl.
Mahomed Guadix

**Abu Hadjad**, anvet ivez **Mahomed Guadix**, marvet e 1392, a oa roue Granada er . Ren a reas war-lerc'h Mahomed el Viejo, a renas e-pad trizek vloaz.

Mignon e oa d'al labour-douar ha d'an arzoù. Sevel a reas monumantoù en kêrioù Granada ha Guadix. Mignon ivez e oa d'ar roue Juan Iañ Kastilha. Kontet eo da vezañ bet ar furañ eus rouaned Al Andalus.
Guadix

**Guadix** zo ur gumun eus Andalouzia, en proviñs Granada. 

En-dro dezhi emañ kumunioù Benalúa, Fonelas, Villanueva de las Torres, Gorafe, Freila, Baza, Gor, Valle del Zalabí, Albuñán, Cogollos de Guadix, Lugros, Beas de Guadix, Marchal, Purullena, Huélago y Darro.
Juan Iañ Kastilha

**Juan Iañ Kastilha** (Épila, Zaragoza pe Tamarite de Litera, Huesca, 1358 - Alcalá de Henares, 1390) a oa roue Kastilha (1379 -1390).

Mab e oa da Enrique II Kastilha ha da Juana Manuel de Villena, merc'h da Don Juan Manuel. Ganet e oa en Aragon pa oa bet harluet e dad, gant e dad-kozh roue. Eñ eo an diwezhañ roue kastilhan a voe kurunennet; war e lerc'h e voent anvet dre embann pe dre youc'hal. E ditloù e oa ar re -mañ : Roue Kastilha, León, ha Portugal (adal 1383), Toledo, Galicia, Sevilla, Córdoba, Murcia, Jaén, an Algarve, Algeciras, hag Aotrou Lara (adal 1387), Vizcaya ha Molina (adal 1387).

## Dimezioù
*E 1375 da Leonor Aragon 
** Enrique III 
** Fernando Iañ Aragon.
Edinburgh of the Seven Seas

**Edinburgh of the Seven Seas** eo ar gêr nemeti en enez Tristan da Cunha, e Meurvor Atlantel ar Su.


Edinburgh-Tristan.jpg
Edinburgh of the Seven Seas 01.jpg
Edinburgh of the Seven Seas 03.jpg
An Cuiltheann

**An** **Cuiltheann**, pe  (Cuillin e saozneg), zo ur strollad menezioù eus Bro-Skos, en Enez Sgitheanach. Sgùrr Alasdair eo ar beg uhelañ (992&nbsp;m.). Ur menez-tan kozh eo.
Treamlod

**Treamlod** (*Ambleston* e saozneg) zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreiz Sir Benfro. Adsavet e oa bet an iliz-parrez e 1906 met eus an  eo an tour.

Talvezout a ra an anv-lec'h, kenkoulz e kembraeg hag e saozneg, kement ha "kêr Amlot", Amlot o vezañ un anv-den normanek. Ouzhpenn kêriadenn Treamlod, ez eus kêriadennoù all er gumuniezh : Wstog ha Wallis. En hanternoz d'ar barrez ez eus un hent kozh a gas betek Tyddewi ; an hent-se a verke gwechall bevenn norzh kantrev Daugleddau, hag e 1602 e verke ivez, hervez al lenneg George Owen, bevenn su ar c'hembraeg e Sir Benfro, anvet linenn Landsker.

E 2011 e oa 382 a dud o chom er gumuniezh ha 129 anezho a oa kembraegerien (34,3%).

## Notennoù
Trecŵn

**Trecŵn** (skrivet *Trecwn* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e norzh Sir Benfro. Emañ er c'hreisteiz da gêr Abergwaun, e kumuniezh Scleddau.

Bet e voe ar prezeger protestant John Wesley (1703-1791) o chom e Trecŵn e-pad ur pennad. Etre 1938 ha 1995 e oa er gêriadenn ur c'hamp eus an arme ma veze dastumet pourvezioù brezel. E 1995 e oa bet serret an dastumlec'h-se.
 
E 2001 e oa 359 a dud o chom e Trecŵn.

## Notennoù
Thryomanes bewickii

***Thryomanes bewickii*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Troglodytidae.

Anvet e voe *Troglodytes bewickii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1827) gant an evnoniour breton-ha-stadunanat Jean-Jacques Audubon (1785-1851) da zougen bri d'an evnoniour saoz Thomas Bewick (1753-1828).Ar spesad nemetañ er genad *Thryomanes* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged peurliesañ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an trizek isspesad anezhañ (bev c'hoazh) e Norzhamerika ha Mec'hiko :
* *Thryomanes bewickii *'bewickii**', e kreiz, reter-kreiz Stadoù-Unanet Amerika (SUA),
*(†) *T. b. brevicauda*, en Enez Guadalupe (er-maez da walarn Mec'hiko),
* *T. b. calophonus*, e mervent Kanada ha gwalarn SUA,
* *T. b. cerroensis*, e kornôg-kreiz Kalifornia-Izel (gwalarn Mec'hiko),
* *T. b. charienturus*, e kreisteiz Kalifornia (mervent SUA) ha gwalarn Kalifornia-Izel (gwalarn Mec'hiko),
* *T. b. cryptus*, e kornôg Kansas, kornôg Oklahoma ha kreiz ha reter Texas (kreisteiz-kreiz SUA) ha biz Mec'hiko,
* *T. b. drymoecus*, e kornôg SUA,
* *T. b. eremophilus*, e diabarzh mervent SUA da greiz Mec'hiko,
*(†) *T. b. leucophrys*, en Enez San Clemente (er-maez da vervent SUA),
* *T. b. magdalenensis*, e mervent Kalifornia-Izel (gwalarn Mec'hiko),
* *T. b. marinensis*, en arvor gwalarn Kalifornia (kornôg SUA),
* *T. b. mexicanus*, e kreiz, kreisteiz Mec'hiko,
* *T. b. pulichi*, e e Kansas hag Oklahoma (kreiz SUA),
* *T. b. sadai*, eus kreisteiz Texas (kreisteiz SUA) da greiz stad Tamaulipas (biz Mec'hiko),
* *T. b. spilurus*, en arvor kreiz Kalifornia (kornôg SUA).

## Liammoù diavaez
*  ''Thryomanes bewickii'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Thryomanes bewickii'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ivan Kramskoy

**Ivan Nikolaevitch Kramskoy**, skrivet a-wechoù **Ivan Kramskoï** (rusianeg: Иван Николаевич Крамской), ganet d'an 8 a viz Mezheven 1837 en Ostrogojsk ha marvet d’ar 5 a viz Ebrel 1887 e Sant-Petersbourg, a oa ul livour ha tresour rusian brudet.

E-penn luskad an arz demokratel rusian e oa (Peredvijniki).

## Oberennoù

Image:Kramskoi vanamees karguga.jpg|*Kozhiad gant e flac'h* (1872)
Image:Kramskoi Christ dans le désert.jpg|*[[Krist er gouezlec'h]]* (1872)
Image:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1873.jpg|*Poltred [[Ivan Chichkin]]* (1873)
Image:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Leo Tolstoy, 1873.jpg|*Poltred [[Lev Tolstoi]]* (1873)
Image:Kramskoy Nekrasov.JPG|*[[Nikolaï Nekrassov|Nekrassov]] o sevel Ar C'hanoù Diwezhañ* (1878)
Image:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1880.jpg|*Poltred [[Ivan Chichkine]]* (1880)
Image:Maria Feodorovna by Kramskoj.jpg|*Poltred [[Dagmar af Danmark|Maria Feodorovna, priñsez Dagmar Danmark]]* (1882)
Image:Kramskoy_Portrait_of_a_Woman.jpg|*[[Poltred ur vaouez dianavez]]* (1883)
Image:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Inconsolable grief, 1884.jpg|*Glac'har difrealzus* (1884)
Image:Tomb of Kramskoi.jpg|Bez Kramsko e Sant-Petersbourg


## Liammoù diavaez
* Olga's gallery (Buhez hag oberennoù Kramskoy)
César Vallejo

**César Abraham Vallejo Mendoza** (Santiago de Chuco, La Libertad (Perou) d'ar 16 a viz Meurzh 1892 - Pariz (Bro-C'hall), d'ar 15 a viz Ebrel 1938 a oa ur skrivagner spagnolek.
## Barzhonegoù
## Levrlennadur
* Dario Puccini, *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976.
## Daveoù ha notennoù
Emilio Prados

**Emilio Prados Such** (Málaga, 24 a viz Ebrel 1962-Kêr-Vec'hiko, 24 a viz Ebrel 1962) a oa ur skrivagnour hag embannour spagnol.
## Barzhoniezh
**Tiempo* (1925),
**Veinte poemas en verso*,
**Seis estampas para un rompecabezas* (1925),
**Canciones del farero* (1926),
**Vuelta* (1927),
**El misterio del agua* (1926-27, publicado en 1954, en *Antología*), y
**Cuerpo perseguido* (1927-28, publicado en 1946).
**La voz cautiva* (1932-35),
**Andando, andando por el mundo* (1931-35), 
**Calendario completo del pan y del pescado* (1933-34),
**La tierra que no alienta*,
**Seis estancias*,
**Llanto en la sangre* (1933-37),
**El llanto subterráneo* (1936),
**Tres cantos*,
**Homenaje al poeta Federico García Lorca contra su muerte*,
**Romances*,
**Romancero general de la guerra de España*,
**Cancionero menor para los combatientes* (1938), y
**Destino fiel* (recopilación de toda su poesía de guerra), Premio Nacional de Literatura en 1938.
**Memoria del olvido* (1940),
**Jardín cerrado* (1940-46),
**Mínima muerte* (1944),
**Penumbras*,
**Dormido en la yerba* (1953),
**Río natural* (1957),
**Circuncisión del sueño* (1957),
**La piedra escrita* (1961),
**Signos del ser* (1962),
**Transparencias* (1962),
**Cita sin límite* (embannet e 1965, goude e varv), 
**¿Cuàndo volverán? *(1636 ha 1939).
## Oberennoù all
## Levrlennadur
* Dario Puccini, *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976.
* Hernández Pérez, Patricio: *Emilio Prados: La memoria del olvido,* Zaragoza: PUZ, 1988, div levrenn.
## Daveoù ha notennoù
Juan Manuel Roma

**Juan Manuel Roma** a zo ur skrivagnour spagnol. Kemer areas perzh er Rezistañs diabarzh a-enep da Renad Franco goude dibenn ar brezel diabarzh. Dont a reas a-benn da dec'hout pa oa klask warnañ, kavout a reas repu en Unvaniezh Soviedel.
## Barzhoniezh
## Oberennoù all
## Levrlennadur
* Dario Puccini, *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976.
## Daveoù ha notennoù
Pavo muticus

***Pavo muticus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.

## Doareoù pennañ


Green_Peafowl.jpg|Ur barez (enez Jawa)
Pavo_muticus_-_Hai_Hong_Karni.jpg|Hai Hong Karni, Thailand
Green_Peafowl_1.jpg|Jurong BirdPark, Singapour


## Boued
Bevañ a ra diwar divellkeineged, frouezh, krignerien, raned ha stlejviled.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Pavo muticus imperator*, eus Myanmar da dThailand, kreisteiz Sina hag Indez-Sina
* *Pavo muticus muticus*, a-dachadoù e Jawa,
* *Pavo muticus spicifer*, eus biz India ha gevred Bangladesh da walarn Myanmar.

## Liammoù diavaez
*  ''Pavo muticus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pavo muticus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Cumhuriyet

***Cumhuriyet*** (*Ar Republik* e turkeg) zo ur gazetenn bemdeziek eus Turkia, krouet d'ar  gant Yunus Nadi. Sevel a ra a-du gant mennozhioù Mustafa Kemal Atatürk, ha sellet a reer outi evel ur gazetenn sirius e Turkia.

Tost eo ar gazetenn da vennozhioù ar strollad CHP, ar strollad republikan diazezet gant Atatürk hag e aduidi. Difenn a ra ar gwirioù sokial hag hêrezh laik diazezerien Republik Turkia, hag abeg a gav e politikerezh gouarnamant Recep Tayyip Erdoğan.

Er gazetenn *Cumhuriyet* e kaver un doare yezh anvet *öztürkçe*, ur seurt turkeg gant e-leizh a c'herioù nevez savet diwar gwriziennoù turkek, tra ma kaver amprestoù arabek pe saoznek e kazetennoù all.
Alf Sommerfelt

**Alf Sommerfelt** (23 a viz Du 1892 - 12 a viz Here 1965) a oa ur yezhonour norvegiat hag ar c'helenner kentañ war ar yezhoniezh e Norvegia. Labourat a reas e Skol-Veur Oslo etre 1931 ha 1962.

## Buhez prevez
Ganet e oa e Trondheim (Norvegia). Dimezet e oa gant ar skrivagnerez Aimée Sommerfelt. Mervel a reas e Nes (Norvegia) diwar ur gwallzarvoud war an hent.

## Yezhoniezh
Sommerfelt en doa studiet e Pariz. Asambles gant Olaf Broch e savas an *Norwegian association for linguistics* e 1924. Skrivañ a reas ivez levrioù evit lakaat ar muiañ a dud da anavezout ar yezhoniezh. Dedennet e oa gant ar yezhoù keltiek, ha dont a reas da Vreizh meur a wech, ma studias lod eus rannyezhoù ar brezhoneg. Sevel a reas e 1958 ar gelaouenn *Lochlann*.

## Levrlennadur diglok
* Sommerfelt, Alf, 1921: *Le Breton parlé à Saint-Pol-de-Leon : Phonétique et morphologie*
* Sommerfelt, Alf, 1922: *The dialect of Torr Co. Donegal.* Videnskapsselskapets skrifter II. Hist.-filos. kl. 1-2
* Sommerfelt, Alf, 1962 : *Notes sur le parler de Dourduff en Plouézoc’h (Finistère)*, Lochlann, II, 58-92.

## Notennoù
Tredeml

**Tredeml** (*Templeton* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e gevred Sir Benfro, Kembre, 112.4 km eus Kerdiz. Emañ er c'hreisteiz da gêr Arberth. E 2011 e oa poblet gant 947 a dud, ha 136 anezho (14,8%) a oa kembraegerien.

Soñjal a reer e teu an anv eus Marc'heien Urzh an Templ a vije bet diazezet eno a-raok ma vije kemeret o madoù gant Marc'heien Urzh Sant Yann a oa ur gomandiri ganto e Slebets. Meneget eo al lec'h e skridoù latin, evel *Villa temparil* e 1282 hag evel *Villa Templarorium Campestris* er bloaz war-lerc'h.

## Notennoù
Yaşar Kemal

**Yaşar Kemal** (*Kemal Sadık Gökçeli* e anv gwir) (Gökçedam, proviñs Osmaniye, 6 a viz Here 1923 – Istanbul, 28 a viz C'hwevrer 2015) a oa ur c'hazetenner ha skrivagner eus Turkia.

Eus ur familh baour e oa hag a bep seurt micherioù a reas goude ar skol. Kavout a reas labour gant ar gazetenn bemdeziek *[[Cumhuriyet]]* e 1951. E 1955 e voe embannet e romant kentañ, *İnce Memed*. Tamm-ha-tamm e teuas brud dezhañ hag e 1972 e oa bet rakdibabet e-touez danvez-loreidi Priz Nobel al lennegezh. Unan eus skrivagnerien anavezetañ al lennegezh turkek eo bet en . Troet eo bet e skridoù e meur a yezh, lod anezho e 29 yezh.

Meur a wech e embannas e soñj war stad ar minorelezhioù e Turkia (Armeniiz, Kurded). Kement a reas ma voe kondaonet gant Lez surentez ar Stad, abalamour d'e skridoù, ha toullbac'het e 1996.

## Un nebeud skridoù
* *İnce Memed* (1955)
* *Teneke* (1955)
* *Orta Direk* (1960)
* *Yer Demir Gök Bakır* (1963)
* *Ölmez Otu* (1968)
* *Binboğalar Efsanesi* (1971)
* *Demirciler Çarşisi Cinayeti* (1974)

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Yaşar Kemal el lec'hienn mymerhaba
Cora Pearl

**Cora Pearl** a oa anv-micher **Emma Elizabeth Crouch**, ganet e Londrez en 1835 ha marvet e Pariz e 1886, a oa ur gourtizanez en amzer an Eil impalaeriezh c'hall, hag a hoalas ar priñs Napoléon Joseph Charles Paul Bonaparte, ha dug Morny, an eil kenderv, hag egile lezvreur, d'an impalaer Napoleon III.

Skrivet he deus eñvorennoù, anvet *Mémoires de Cora Pearl*.
Cadet

**Cadet** zo un anv gallek, a orin okitanek, hag a dalv kement ha yaouaer, deuet da vout anv-tiegezh.

## Yezh
Eus ar ger gwaskonek *capdèth* : penn, kabiten, ur ger a veze graet eus ar bugel ganet war-lerc'h ar bugel henañ.

## Tud
* Louis Claude Cadet de Gassicourt (1731-1799), louzaouer gall ;
* Antoine-Alexis Cadet de Vaux, breur da Louis Claude Cadet de Gassicourt, (1743-1828), skiantour gall
* Cadet Rousselle (1743-1807) 
* Charles Louis Cadet de Gassicourt (1769-1821), louzaouer gall ;

## Arme
An anv *cadet* a veze, hag a vez c'hoazh, implijet e meur a vro da ober eus bagadoù danvez-ofiserien yaouank.
* Cadets de Gascogne, rejimant gall er XVIIvet kantved
* *[[Virginia Military Institute]] cadets*, anavezet evit bezañ kemeret perzh e Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika dindan urzhioù o c'helenner Thomas Stonewall Jackson, en XIXvet kantved; 
* Kadettenkorps, en Alamagn
* Cadet de la République, e Bro-C'hall, er XXIañ kantved.

## Breizh
*Les *[[Cadets de Bretagne]]*, kleub sport e biz kêr Roazhon, krouet gant an iliz katolik.

## Oberennoù
#### Filmoù
*Cadets (film), ur film alaman e 1939.

#### Levrioù
*Ernst von Salomon, Die Kadetten. Rowohlt, Berlin 1933
Yaouaer

Ar **yaouaer** eo ar yaouankañ eus daou vugel. An *eil-henañ* a vez lavaret ivez. Pa vez tri bugel avat e vez laret an *etrehenañ* eus an eil. 
Pa veze roet ar madoù gant un tad d'e vab henañ, d'e bennhêr, hervez an henañded, ne chome ket nemeur a dra evit ar yaouaerien.

## Yezh
Emañ ar ger *yaouaer* (skrivet *yaoüaër*) e Geriadur Gregor, embannet e 1732. 
Savet e vefe ar ger *yaouaer* diwar *yaouañ* (roud ebet eus *yaouañ* e Geriadur istorel ar brezhoneg avat) gant an dibenn *-er*.

Klotañ a ra gant ar ger okitanek cadet, anavezet e saozneg abaoe 1634, deuet eus ar galleg.

## Pennad kar
*cadet

## Liamm diavaez
*
*
La Païva

**Esther Lachmann**, pe **Esther Pauline Thèrése Blanche Lachmann**, anavezet ivez evel **Blanche de Païva**, pe **markizez Païva**, lesanvet **La Païva**, ganet e 1819 e Moskou, ha marvet en 1884 en kastell Neudeck, en Silezia, a oa ur gourtizanez c'hall eus ar re vrudetañ en XIXvet kantved. Brudet e oa e zastumad diamantoù.

He zud a oa yuzevien baour eus Pologn. He zad, Martin Lachmann, a oa ur gwiader hag a zimezas war-dro 1815 da Anne Amalie Klein.

E miz Eost 1836 e timezas Esther da Antoine François Hyacinthe Villoing, ur c'hemener gall, ganet war-dro 1810. Ur mab o doe, Antoine, ganet en 1837. Bloaz goude, skuizh gant he buhez trist, e skampas kuit gant ur gwaz dianav, hag e treuzas Europa da vont da Bariz.

### Etre Pariz ha Londrez
Mont a reas da chom dirak iliz Notre-Dame-de-Lorette, ha gastaouiñ. Kemer a reas an anv Thérèse. War-dro 1840, e tegouezhas gant ar pianoour pinvidik Henri Herz, a oa sot-pitilh ganti. Drezañ e reas anaoudegezh gant arzourien e-leizh : ar sonaozourien Franz Liszt ha Richard Wagner, ar skrivagnerien Théophile Gautier hag Émile de Girardin.

Dimeziñ a reas e Londrez, enep al lezenn peogwir e oa dimezet dija. Ha war-dro 1847 he doe ur verc'h, anvet Henriette, fiziet e tud Herz. Mervel a reas ar bugel e 1859.

Ur maner he devoa, 25 avenue des Champs-Elysées, en Paris, echuet sevel e 1866. Enoe e talc'he ur saloñs lennegezh


File:Esther Lachmann La Paiva.jpg|Esther Lachmann, en 1850.
File:Hôtel_la_Païva_St-Georges2.jpg|Hôtel de la Païva, en 2009.


## Lennegezh
Ganti e voe awenet Alexandre Dumas (mab) pa skrivas ar pezh *La Femme de Claude*', e 1873.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  Gwerzh diamantoù La Païva
Devezh Etrebroadel ar Yoga

Disklêriet e voe devezh an 21 a viz Mezheven **Devezh Etrebroadel ar Yoga** gant Bodadeg Veur Aozadur ar Broadoù Unanet d'an 11 a viz Kerzu 2014 Ar Yoga a zo ur pleustr eus ar c'horf hag ar spered a gaver e orin en India ouzhpenn 6000 vloaz 'zo. Unaniñ ar c'horf hag ar spered eo e bal..

Disklêriadur an devezh-se a oa deuet goude galv Ministr kentañ India Narendra Modi da geñver Bodadeg Veur Aozadur ar Broadoù Unanet d'ar 27 a viz Gwengolo evit degemer an 21 a viz Mezheven evel Devezh Etrebroadel ar Yoga ma lavaras :

« Ar yoga zo ur prof dibriz a-berzh hengoun India. Enkorfañ a ra unaniezh ar c'horf hag ar spered ; ar preder hag an ober ; an dalc'h hag ar sevenidigezh ; an emglev etre mab-den hag an natur ; un hentenn hollek evit ar yec'hed hag an hevoud. N'eo ket ur bleustradenn met bez' eo kentoc'h dizoleiñ skiant an unaniezh ennoc'h hoc'h-unan, ar bed hag an natur. Dre cheñch hon doare-bevañ hag hon emskiant e c'hell sikour ac'hanomp da dalañ ouzh cheñchamantoù an hin. Strivomp da gas degemer un Devezh Etrebroadel ar Yoga da benn. »

O kinnig an 21 a viz Mezheven, hag a zo ar goursav-heol, da Zevezh Etrebroadel ar Yoga e lavaras Narendra Modi ez eo an deiziad-se an devezh hirañ eus ar bloaz en hantervoul norzh, ha bez' en deus ur ster dibar e kalz a lec'hioù er bed.

Diouzh savboent ar yoga e verk ar goursav-heol an tremen da dakṣiṇāyaṇa. Anvet eo al loargann kentañ goude ar goursav-heol Guru Pūrṇimā.

Govind Gurbani Yog Guru, Besprezidant Rajasthan Swasthya Yog Parisad Jaipur India en doa embannet e vefe hanter-kant mil den o pleustriñ ar yoga e Rajasthan d'an 21 a viz Mezheven.

## Lidañ Devezh Etrebroadel ar Yoga

War-dro 40000 den gant Ministr Kentañ India Narendra Modi hag un niver bras a uhelidi o doa graet 21 asana (stummoù yoga) e-pad 35 munutenn evit lidañ kentañ Devezh Etrebroadel ar Yoga e Rajpath e New Delhi d'an 21 a viz Mezheven 2015. Lidet e voe an deiz gouestlet d'ar yoga gant milionoù a dud dre ar bed.

## Daveennoù ha notennoù

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn Devezh etrebroadel ar Yoga
*  Tresadenn vev diwar-benn Devezh Etrebroadel ar Yoga
Diaochan

**Diaochan** pe **Diao Chan** (sinaeg plaenaet: 貂蝉; sinaeg henvoazel: 貂蟬, Pinyin: Diāochán) (160/161/169/171/173/174 - 198/199 pe diwezhatoc'h) a oa ur gourtizanez sinaat. Peurvuiañ e kreder ne oa nemet un dudenn eus ar romant sinaat *[[An Teir Rouantelezh (romant)|An Teir Rouantelezh]]* (pe Sanguo Yanyi, 三國演義), savet gant Luo Guanzhong, diwar darvoudoù ha tud eus dibenn marevezh an dierniezh Han (a oa krog da vont war an diskar en 175, betek en 220) hag eus marevezh an Teir Rouantelezh (220-265 goude JK), ha skrivet er .

Diaochan a zo korollerez ha sonerez, koant evel an deiz, anezhi unan eus Peder c'hened Hensina.
Trefin

**Trefin** zo ur gêriadenn eus Kembre, e gwalarn Sir Benfro. Emañ hanter-hent etre Tyddewi hag Abergwaun, e Park Broadel Arvor Penfro, ha tremen a ra Gwenodenn Arvor Sir Benfro hebiou ar gêriadenn. 

Brudet eo ar gêriadenn abalamour d'ur varzhoneg gant ar barzh kembraek William Crwys Williams, *Melin Trefin*, diwar-benn ur vilin gozh ma ne vez ket malet gwinizh ken met a vez "malet" he-unan gant an amzer.

E Trefin e c'hoarvezas unan eus stourmoù kentañ Cymdeithas yr Iaith Gymraeg e 1964 a-enep stummoù saoznekaet an anvioù-lec'h : *"Trevine"* a veze skrivet war ar panelloù en amzer-se. Bremañ ne vez implijet nemet ar stumm *"Trefin"* gant an holl, e saozneg koulz hag e kembraeg.
Juana Manuel de Villena

**Juana Manuel de Villena** (1339 – 27 a viz Meurzh 1381) a oa ur vaouez a ouenn uhel, eus Kastilha. Merc'h e oa da Don Juan Manuel ha da Blanca Núñez de Lara.

He zad a oa mab d'an infant Manuel de Castilla ha d'e bried Beatriz de Saboya. He mamm a oa merc'h da Fernando de la Cerda ha Juana Núñez de Lara.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe d'ar roue Enrique II Kastilha.
Alice Keppel

**Alice Frederica Keppel** (ganet Edmonstone; 1868 – 1947) a oa un ostizez skos ha serc'h d'ar roue Edward VII.

Merc'h e oa da Sir William Edmonstone, 4vet Baronet. Savet ha maget e voe e kastell Duntreath, set baroneted Edmonstone Bro-Skos. En 1891 e timezas da George Keppel ha div verc'h o doe. Brudet e oa evel unan eus gwellañ ostizezed marevezh ar roue Edward VII. Sachet e voe ar roue gant he c'hened, e 1898, hag e serc'h e voe betek fin e vuhez. Dre hec'h eil merc'h, Sonia Cubitt,e oa mamm-guñv Camilla Parker Bowles , Dugez Cornwall, eil pried Charles, Priñs Kembre.
Alexandre Dumas (mab)

**Alexandre Dumas** (1824-1895) a oa ur skrivagner gall. Mab e oa da Alexandre Dumas (tad). Berzh a reas er c'hoariva, ha brudet dreist ar re all eo ar romant La Dame aux camélias, hag ar pezh a voe savet diwarnañ.

## Oberennoù
Manuel Kastilha

**Manuel Kastilha** (1234-1283) a oa un den uhel eus Kastilha, hag aotrou Villena, Escalona, Peñafiel, Elche, Santa Olalla, Agreda, Roa, Cuéllar, Chinchilla, Aspe ha Beas.

## E dud
Mab e oa da Fernando III Kastilha ha da Beatriz Suabia. E dad a oa mab da Alfonso IX León ha d'ar rouanez Berenguela Kastilha. E vamm a oa merc'h d'ar roue Alfonso VIII Kastilha, ha pa oa marvet he breur Enrique Iañ Kastilha, roue war-lerc'h o zad, he devoa dilezet ar gurunenn a oa dezhi dre wir a hêrez. He zad Fulup Suabia, a oa Roue ar Romaned ha dug Suabia, hag he mamm a oa ur briñsez vizantat, Irene Ángelo, merc'h da Isaac II Angelos, Impalaer Bizantion.

## E vuhez
Bez e voe alférez ar roue (1258-1277) ha mevel-meur (1279-1282), e-pad ren Alfonso el Sabio, hag adelantado mayor Murcia

## Dimeziñ ha bugale
Sinagogenn Naoned

**Sinagogenn Naoned** zo ur sinagogenn lec'hiet e kreiz kêr Naoned, e straed-dall Kopernik. Savet e oa bet e 1870.

## Istor
Er Grennamzer e oa Naoned ar gêr eus Breizh ma oa ar muiañ a Yuzevien.

Krouet e oa bet koñsistor yuzev Naoned e 1834. Da neuze en em vode ar Yuzevien, evit o lidoù, en un ti hag a oa straed Montesquieu. Goude 1852 e veze graet al lidoù en un templ a oa straed Rosière d'Artois. Re vihan e oa hag e 1866 e oa bet ar Yuzevien o c'houlenn digant an ti-kêr arc'hant hag ul lec'h evit sevel ur sinagogenn. A-benn ar fin e voe aotreet sevel an ti e 1868. Gant an ti-kêr e voe roet  lur evit se. Prenet e voe un dachenn e  lur, gant arc'hant dastumet e-touez ar gumuniezh Yuzevien.

Digoret e voe ar sinagogenn ent-ofisiel d'an 21 a viz Mezheven 1870. Da neuze e oa 200 den e kumuniezh yuzev Naoned.

E 2020 ez eus ur 120 bennak a familhoù yuzev e Naoned.

## Pennad kar
* Yuzevegezh e Breizh

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* Pennad Ouest-France 04/06/2010 : ''les-140-ans-de-la-synagogue-de-nantes''
Malgven

**Malgven** pe **Malgwen(n)**, zo ur plac'h a zo bet faltaziet ha lakaet e-barzh mojenn Kêr Is, e dibenn an , gant an Elzasad romantel Édouard Schuré, marteze diwar ur vojenn eus ar C'hab Sizhun, hogen n'eo ket testeniet.

Brudet e voe gant Charles Guyot e deroù an , en ur gontadenn. 

Ur rouanez eus an hanternoz e oa Malgven, ha ren a rae e-kichen he fried kozh Harold pa zegouezhas gant ar roue Gradlon ha troas sot-pitilh gantañ. En lakaat a reas-hi da lazhañ he fried, hag int kuit da Vreizh war e varc'h, Morvarc'h. Bloaz e padas o beaj, genel a reas ur verc'h, Dahud, ha mervel.
Mohoua albicilla

***Mohoua albicilla*** a zo ur spesad golvaneg.

## Boued

## Annez
Brosezat eo Enez an Norzh.

## Liammoù diavaez
*  ''Mohoua albicilla'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Mohoua albicilla'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mohoua ochrocephala

***Mohoua ochrocephala*** a zo ur golvaneg brosezat e Zeland-Nevez.

## Annez
Bevañ a ra en Enez ar Su.

## Notennoù ha daveennoù
Deiniolen

**Deiniolen** zo ur gêriadenn eus Kembre, e hanternoz kontelezh Gwynedd, etre Mynydd Llandygái ha Llanberis hag e-harz ar menez Elidir Fawr. E-kichen ez eus div gêriadenn vihan, Dinorwig ha Clwt-y-Bont.

Er c'hreisteiz d'ar gêriadenn emañ mengleuz mein-glas Dinorwig ; kreskiñ kalz a reas Deiniolen abalamour da obererezh ar vengleuz en . Serret eo ar vengleuz-se abaoe ar bloavezhioù 1960 avat ha nebeutoc'h a obererezh zo e Deiniolen bremañ. Ur skol kentañ derez zo memes tra, Ysgol Gwaun Genfi.

Ul laz-seniñ binvioù kouevr anavezet zo ; savet e oa bet gant ar vengleuzierien e 1835 ha derc'hel a ra da gaout un tamm brud. Un eisteddfod a vez aozet bep bloaz er gêriadenn.
 
## Tud vrudet
* Gwenlyn Parry (1932-1991), skrivagner

## Liammoù diavaez

* Ein bro: Deiniolen
Mohoua

***Mohoua*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù hag a vev e Zeland-Nevez.

## Spesadoù
* *[[Mohoua albicilla]]*
* *[[Mohoua ochrocephala]]*
* *[[Mohoua novaeseelandiae]]*
Dinas Dinlle

**Dinas Dinlle** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e gwalarn kontelezh Gwynedd. Emañ war ribl Bae Caernarfon, er mervent da gêr Caernarfon. E 2011 e veze komzet kembraeg gant 77,9% eus an annezidi. Brudet eo traezh brav an aod, anvet Morfa Dinlle, ha dont a ra tud a-leizh di e-pad an hañv.

## Kreñvlec'h
Dont a ra anv ar gêriadenn eus hini ur c'hreñvlec'h eus Oadvezh an Houarn, a zo e-kichen. Daou gleuz bras a zo en-dro d'ar "bryngaer"-se hag en em gav bremañ tre war bord ar mor. Traezoù zo bet kavet ennañ eus an  hag an  hag a ziskouez ez eus bet tud o chom ennañ betek ar mare ma oa Romaned en Enez Vreizh.

Brudet eo ar c'hreñvlec'h-se abalamour ma kaver dirazañ, er mor, un enezennig anvet Caer Arianrhod, ma oa annezet an doueez Arianrhod a reer anv anezhi e-barzh Math, mab Mathonwy, unan eus skourroù ar Mabinogi.
Cotlliure

**Cotlliure** (*Collioure* e galleg) zo ur gêr hag ur gumun eus Katalonia an Norzh. Emañ e departamant gall ar Pyrénées-Orientales.

Emañ Cotlliure war an aod, sko ouzh kumunioù Argelers, Banyuls de la Marenda ha Portvendres.
 
Gwechall e oa ur gêriadenn pesketaerien ha gwinierien, ma veze graet kenwerzh ar gliziged hag ar gwin. Bremañ e vez darempredet gant kalz touristed. E Cotlliure ez eus bet meur a livour o chom : Henri Matisse, André Derain, Marc Chagall, Georges Braque, Pablo Picasso ha Salvador Dalí, da skouer, zo bet awenet gant an tiez, ar straedoù, an iliz...

Er vered emañ bezioù ar skrivagnerien Antonio Machado ha Patrick O'Brian.

## Poblañs

## Notennoù ha daveennoù
Christine and the Queens

**Christine and the Queens** (**Héloïse Letissier** hec'h anv gwir) zo ur ganerez vreizhat bet ganet e Naoned d'ar 1añ a viz Mezheven 1988.

Berzh a ra hec'h albom kentañ *[[Chaleur humaine]]*, deuet er-maez d'an 2 a viz Even 2014. Pladenn aour e voe e Bro-C'hall pevar miz goude, d'an 2 a viz Here.

## Buhez

## Pladennlennadur

### Albom
**[[Chaleur humaine]]* (2014)
* *[[Chris]]* (2018)
* *[[Redcar les adorables étoiles (prologue)]]* (2022)
* *[[Paranoia, Angels, True Love]]* (2023)

### Singles

* *[[Nuit 17 à 52]]* (2013)

* *[[Saint Claude (kanaouenn)|Saint Claude]]* (2014)

* *[[Christine (Christine and the Queens)|Christine]]* (2014)

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Gli angeli di Borsellino

***Gli angeli di Borsellino*** (*Aelez Borsellino*) a zo ur film italian gant Rocco Cesareo savet e 2003.

## Sinopsiz

## Fichenn deknikel
* Titl orin : *Gli angeli di Borsellino*
* Filmaozer : Rocco Cesareo
* Senario : Ugo BarbàraPaolo ZuccaMirco Da Lio Massimo Di Martino
* Sonerezh : Elvira, Giovanni Lo Cascio
* Led lurell : 35 mm 
* Furmad : Du ha gwenn
* Rumm : Drama
* Pad : 85 min
* Deiziad mont er maez : 
** 2003 en 

## Aktourien

* Brigitta Boccoli: Emanuela Loi
* Pino Insegno: Agostino Catalano
* Alessandro Prete: Eddie Cosina
* Vincenzo Ferrera: Vincenzo Li Muli
* Cristiano Morroni: Claudio Traina
* Francesco Guzzo: Antonio Vullo
* Toni Garrani: Paolo Borsellino
* Sebastiano Lo Monaco: Inpector-chief
* Ernesto Mahieux: Vincenzi
* Benedicta Boccoli: Sister of Emanuela

## Liammoù diavaez
* Gli Angeli di Borsellino am IMDB (ita/ing)
Aegolius acadicus

***Aegolius acadicus*** a zo ur spesad evned-preizh noz eus ar c'herentiad Strigidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vronneged bihan.

## Annez hag isspesadoù

## Liammoù diavaez
* ''Aegolius acadicus'' el lec'hienn BirdLife International.
* ''Aegolius acadicus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Benedicta

**Benedicta** zo un anv-bihan latin, italianek, spagnolek ha okitanek, roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Eus an anv latin Benedictus, roet d'ar baotred.

## Yezhoù all
*Benedetta, en italianeg
*Bénédicte, e galleg
**Mari-Bénédicte, anv-kevrennek
*Benedikte, en alamaneg ha daneg.
*Benita, e spagnoleg

## Tud

* Benedicta von Origny († 362) merzherez ha santez katolik.
* Benedetta di Cagliari, pe Benedetta di Massa (Santa Igia, 1194 – Massa, 1233), barnerez Cagliari (1214-1233).
* Benedikta Ebbesdotter, rouanez Sveden
* Benedikta Henriette Philippine von Pfalz (1652-1730), priñsez alaman, hag a oa o chom e Pariz,
* Benedicta Margareta von Löwendal (1683-1776), priñsez alaman,
* Benedicta Boccoli, aktourez italian.
* Benedikte Danmark ( ganet e 1944), priñsez danat

## Lec'hioù
*Abati ar Benedicta - abati kozh, kouezhet en e boull, e kumun Bosio (Italia)
Benedetto

**Benedetto** zo un anv-bihan italianek, roet d'ar baotred, hag un anv-tiegezh.

## Gerdarzh
Diwar an anv latin Benedictus

## Adstummoù
*Benito
*Stumm bihanaat : *Benedettino*
***Bettino, Benetto, Benedino, Betto*
*Evit ar merc'hed : Benedetta

 
## Yezhoù all
*alamaneg, tchekeg : Benedikt
*brezhoneg : Benead
*galizeg: Bieito
*katalaneg: Benet
*galleg : Benoît 
*saozneg : Benedict 

## Tud
*Benedetto Manasseri, anavezet ivez evel **Benedetto da San Fratello**, **Benedetto il Moro**  ha San Benito
**Benedetto*, Benead Norcia, sant katolik 
*Bettino Craxi, politikour italian

## Lennegezh
**Benedetto Cigolella* è un personaggio della commedia *[[Le bugie con le gambe lunghe]]* di Eduardo De Filippo.
Obéreù en In-noz

**Obéreù en In-noz** zo ul levr e brezhoneg Gwened, embannet e 1981, anezhañ un adembann eus skridoù koshoc'h, sonennoù ha kontadennoù, a oa bet savet gant Guillam er Borgn, a Seglian.

## Danvez al levr
Rakskrid gant Herri er Borgn, mab-bihan d'ar barzh.
**Soñnenneu Bourabl eit deverral*, un dastumad "peder soñnenn ha pear-uigent rannet é seih rumad a zeuzek"
**Sorhienneu ha farseu kôh er hornad*
**Er Spontailleu, hoari feitus é tèr loden, tennet diar sorbienneu er Vro*, "labour loreet get kevredigeh Breih, e Pontreu, er blé 1911", pezhig-c'hoari.

## Yezh
Skrivet eo e gwenedeg e doare Dihunamb.
:*Dé mat d'er vam, dé mat d'en tad,* 
:*Dé mat d'en hol zou en tiad.* (77, Er sach)
John de Lancie

**John Sherwood de Lancie, Jr.**, anavezetoc'h evel **John de Lancie**, ganet e Philadelphia (Pennsylvania, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 20 Meurzh 1948, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Guillam er Borgn

**Guillam er Borgn** (1840-1927), pe an **In-noz** (evn-noz) hervez e anv-barzh, a Seglian, a oa ur barzh poblek hag a save hag a gane sonioù aozet gantañ, e deroù an .

## Oberennoù
*Obéreù en In-noz‎
Alfonso Iañ Asturiez

**Alfonso Iañ** (693–757), lesanvet *el Católico*, a oa Roue Asturiez adalek 739, war-lerc'h e vreur-kaer Favila Asturiez; war e lerc'h e renas e vab Fruela Iañ. 
 
E 739 e kasas kuit ar vuzulmaned eus Galiza hag eus hanternoz Portugal.
E oa mestr e Galiza.