Carter

**Carter** zo un anv-tiegezh a orin keltiek, en un doare pe zoare. Gallout a ra dont eus Bro-Saoz (dre Normandi), eus Bro-Iwerzhon pe eus Bro-Skos. Carter eo anv an den treuzdougen madoù gant ur c'harr pe ur garrigell e vicher, ur paotr-karr eta. Dont a ra eus ar ger keltiek "cairt" hag a dalv karr, ur ger implijet c'hoazh hiziv e gouezeleg. Ar ger en deus gwriziennoù er ger kent-indezeuropat "kars" pe "kart" hag a ra dave d'ur c'harbed dre roudoù.

## Stankted an anv
Hiziv eo Carter ar 44 anv-tiegezh stankañ er Stadoù-Unanet, hag ar 56 stankañ e Bro-Saoz. En Iwerzhon e vez kavet ar muiañ e Kontelezh Laois evel ar 70 anv-tiegezh stankañ, ha kavet e vez ivez e Dulenn, Korkig ha Luimneach. E Bro-Skos eo e *[[Na h-Eileanan Siar]]* ("The Outer Hebrides" e saozneg) en Inizi Gall al lec'h ma kaver ar muiañ an anv.

## Istor an anv dre ar broioù
Meur a hent en deus kemeret an anv evit dont da vezañ Carter.
### "Careter"
Ar ger keltiek kozh "cairt" en deus roet ar ger latin *carettarius*, bleiner karr e stêr, hag emdroet en deus er ger normanek "caretier." Bremañ e kaver an anv-tiegzh Cartier e Normandi ha Chartier e Bro-C'hall.

E 1066 e voe aloubet Breizh-Veur gant Gwilherm, dug Normandi. En em staliañ a reas aotrouien ha marc'heien norman ha breton eno, ha degas a rejont o anv ganto. Sevel a ra d'ar bloaz 1192-1193 ar roud skrivet kentañ eus an anv e Bro-Saoz, gant ar marc'heg norman Rannulf le Caretier er *Pipe Rolls* eus Huntingdonshire. An enrolladenn-mañ a voe dindan ren Richarzh lesanvet Richarzh Kalonleon, roue Bro-Saoz etre 1189 ha 1199. Tost kant vloaz goude e kaver 6 den o tougen an anv e *Hundred Rolls* e 1273, un niveriñ e Bro-Saoz ha Bro-Gembre : Jocius Catetarius e Oxfordshire, Juliana le Cartere e Cambridgeshire, Nicholas le Carter e Oxfordshire, John le Cartere e Norfolk, Robert le Caretter e Huntingdonshire, ha Margaret le Careter e Huntingdonshire. Enrollañ a reas *Poll Tax Yorkshire* e 1379 Richardus Carter evel un den all anvet diouzh an anv-se, en ur stumm saoznekaet ar wech-mañ.  

### Anvioù gouezelek saoznekaet
Carter a c'hall bezañ ivez ur stumm saoznekaet eus anvioù gouezelek :
* ur stumm berroc'h eus an anvioù McCarter ha Mac Artair
* ur stumm saoznekaet eus an anvioù iwerzhonat Mac Artúir, Cuirtéir, Cartúir, Cartúr, pe Ó Cuirtéir. 

Goude Aloubadeg norman Iwerzhon er bloavezhioù 1100 en em stalias Anglo-Normaned e kêrioù mogeriet savet gant an Normaned. An Anglo-Normaned-se assimilated into sevenadur iwerzhonat, o kemer ar c'hustumoù, ar relijion hag ar yezh gouezelek, ar pezh a vez anvet en istoriografiezh iwerzhonat "Iwerzhonatoc'h eget an Iwerzhoniz o-unan." Diwezatoc'h en em stalias ar blanterien protestant saoz ha skosat en Ulster etre ar bloavezhioù 1550 ha 1700, o krouiñ ur gumuniezh protestant en Ulster hag a  chomas ur strollad hag ur renkad disheñvel diouzh ar re all.

Embannet e voe gant Statudoù Kilkenny e 1366 (o fal terriñ diskar an Aotrouniezh Hiberno-Norman en Iwerzhon) e oa ret da pep Saoz pe Iwerzhonad o vevañ e-touez ar Saozon implijout ar yezh saoznek, kemer anvioù saoznek ha ar c'hustumoù saoz pe bezañ skarzhet en toull-bac'h ha koll e berc'heniezh. An dra-se a greskas an niver a dud anvet Carter en Iwerzhon.

### Er Stadoù-Unanet
35% eus an dud anvet Carter er Stadoù-Unanet a zo Afroamerikaned, hag an anv eo an 22 anv-tiegezh stankañ e-touez ar re zu stadunanat. Displeget eo kement-se dre e oa o mestr anvet Carter, genidik eus Bro-Saoz pe Bro-Skos, da vare ar sklaverezh. Un displegadenn all a zo da vezañ kavet e-touez an enbroidi iwerzhonat, Carter o anv, hag o deus mesket gant re zu dieub eus kêrioù Norzh ar vro.

Carter a c'hall bezañ un anv-badez er vro-se ivez.

## Tud
* Jimmy Carter (1924-2024), prezidant SUA
* Dixie Carter (1939-2010), aktorez stadunanat
* *[[Carter Family]]*, kanerien stadunanat
* Nick Carter (g. e 1959), jeneral saoz
* Helena Bonham Carter (g. e 1966), aktourez saoz
* Dan Carter (g. e 1982), c’hoarier rugbi nevezelandat

## Daveoù