Radiom

Un elfenn gimiek eo ar **radiom** ; **Ra** eo e arouez kimiek, **88** e niver atomek ha **226,025** e dolz atomek.Ur metal prialkaliek eo.

E kailhoù uraniom (*uraninit*) e kaver radiom en natur (0,7 g a radiom en un donennad *uraninit*).
Un nebeud kilogrammoù hepken a radiom a vez kenderc'het bep bloaz, evit an enklaskoù skiantel dreist-holl. Aostralia eo ar c'henderc'her pennañ.

## Istor
Gant Maria Skłodowska-Curie hag he fried Pierre Curie e voe dizoloet ar radiom en un tamm *uraninit* d'an 21 a viz Kerzu 1898 e Pariz. E 1899 e voe roet an anv *radium* d'an elfenn nevez, diwar al latin *radius*, "bann", en abeg d'ar bannoù gremm a vez taolet gant ar radiom.
E 1936 e voe kevanaozet *radiom-E* (bismut-210), anezhañ un izotop eus 209Bi, gant an Amerikan John Jacob Livingood.

Boas e vezer da vuzuliañ ar skinoberiegezh gant an unanenn *[[Curie]]*, a zo diazezet war skinoberiegezh 226Ra.
## Perzhioù
Ur metal gwenn arc'hantaet eo ar radiom en e stad c'hlan ; tost da re ar bariom 138Ba eo perzhioù ar radiom 226Ra. 
### Kimiek
Ar metal prialkaliek pounnerañ eo ar radiom. Taer e tazgwered gant oksigen an aer, el laka da zuañ diouzhtu dre oksiderezh en ur reiñ *nitridenn radiom* Ra3N2.
Evel an holl vetaloù prialkaliek e tazgwered gant dour ivez dre reiñ *hidroksidenn radiom* Ba(OH)2.
### Izotopoù
Skinoberiek-kenañ eo holl izotopoù ar radiom, ur milion gwezh muioc'h eget an hevelep tolzad uraniom. Dre skinoberiegezh 226Ra e teu *radiom-A* (poloniom), *radiom-B* (plom), *radiom-C* (bismut) hag all.
Ra-226 (**<sup>226</sup>Ra**) eo an izotop stabilañ ; dont a ra eus an uraniom 238U, ha 1 601 bloavezh eo e hanter-vuhez.
**Ra-223**, **Ra-224**, **Ra-226** ha **Ra-228** a gaver en natur ivez, diwar uraniom pe diwar toriom. Betek-henn ez eus bet kevanaozet 33 izotop all, eus **<sup>202</sup>Ra** da **<sup>234</sup>Ra**.

## Arver
Nebeut-tre a draoù a vez graet gant radiom, an holl anezho a-drugarez d'e skinoberiegezh ; ouzhpenn-se e c'haller bremañ e erlec'hiañ gant skinizotopoù nevez-kevanaozet, 60Co ha 137Cs, a zo galloudusoc'h hag aesoc'h da embreger.

Kentañ arver ar radiom e voe fardañ liv luc'hus a lakaed war bizied an horolajoù, da skouer. Paouezet ez eus bet gant ar c'henderc'hañ-se en abeg d'ar c'hleñvedoù a zeue d'al labourerien, o vezañ ma ne ra korf an dud diforc'h ebet etre *radiom* ha *kalkiom* : mont a ra ar radiom en eskern, a zo distrujet gant ar skinoberiegezh. Evit an hevelep abegoù e voe berzet lakaat radiom er boued, el louzeier, en toaz-dent, er soavon, hag all. N'eus mui arver greantel ebet eus ar radiom betek ar bloaezhioù 1970.

## Notennoù


## Daveennoù
* ''American Chemical Society''  Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Gimiezh*, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Fizik*, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* *Annales de chimie et de physique*, Gallica / ''Bibliothèque nationale de France''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)* ''Pure an Applied Chemistry''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements* ''National Institute of Standards and Technology''  Liamm oberiant 18 HER 12
* ''Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., *Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry*, Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
* DEPOVERE Paul, *La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers*, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
* EMSLEY John, *Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements*, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
* *Geriadur brezhoneg* An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, *Geriadur ar Stlenneg*, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, *History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers*, New York, 2001 ''Brookhaven National Laboratory''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)''  Liamm oberiant 25 DU 2012
* LIDE David R., *CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition*, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
* ''National Nuclear Data Center''  Liamm oberiant 09 KZU 12
* ''Royal Society of Chemistry''  Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, *A Guide to the Elements*, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
* ''Webelements''  Liamm oberiant 26 HER 2012