open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magda Kulpińska

**Magdalena « Magda » Kulpińska**, ganet d'an 22 a viz Meurzh 1986 e Poznań, zo ur manikin polonat.

Gwelet eo bet e meur a vruderezh, dreist-holl er Rouantelezh-Unanet, evit Bread & Butter, Demporium, Levi's da skouer. Bevañ a ra e Pariz hiziv-an-deiz. Ouzhpenn bezañ manikin ez eo ur ganerez mezzo-soprano.

## Embregerezhioù manikin
* Viva Models, Berlin
* ModelPlus, Warszawa
* Idole Models, Pariz
* United Models, Suis

## Liammoù diavaez
* Magda Kulpinska-Bergeaud war IMDb
* Magda Kulpinska war fashionmodeldirectory
Marcelina Zawadzka

**Marcelina Zawadzka**, ganet d'ar 25 a viz Genver 1989 e Malbork, zo ur vaouez polonat brudet evit kemer perzh e kenstrivadegoù braventez. Kurunet eo bet Miss Polonia e 2011, hag e 2012 he oa o kenstrivañ evit kenstrivadeg Miss an hollved en anv Polonia.
## Liammoù diavez
* Facebook Marcelina Zawadzka
* Lechienn Miss Polonia
Élodie Frégé

**Élodie Frégé**, zo ur sonaozerez, kanerez hag aktourez c'hall, ganet eo d'ar 15 a viz C'hwevrer 1982 e Cosne-Cours-sur-Loire, e departamant an Nièvre.

Yaouank e oa pa grogas da zeskiñ ar sonerezh (gitar klasel) hag an dañs. Buan ez eas gant hent arzoù an arvestadenn. E 2003, e teuas war-wel pa voe trec'h e-pad trede koulzad Star Academy. Goude-se e embannas pevar albom ha dont a reas da vezañ aktourez fent er film Potiche, gant François Ozon.

## Buhez personel
Alies eo bet o poziñ noazh evel evit ar gazetenn Lui. E 2017 e oa e koublad gant Cyril Mokaiesh, ur soner ha c'hoarier tennis a-gozh. Gwelet int bet e-pad Roland Garros

## Liammoù diavaez
* Instagram Élodie Frégé

## Notennoù ha daveennoù
Scie

**Scie** zo un anv lec'h gallek.

## Lec'hioù
========
Kumunioù e Normandi: 
* Anneville-sur-Scie 
* Crosville-sur-Scie 
* Gonneville-sur-Scie 
* Heugleville-sur-Scie 
* Longueville-sur-Scie 
* Saint-Aubin-sur-Scie 
* Saint-Denis-sur-Scie 

## Stêrioù e Bro-C'hall
* Scie : stêr e Normandi, en Seine-Maritime)
* Scie : stêr e Poatev, en Deux-Sèvres, adstêr d'an Argenton.
Justyna Krzyzanowska

**Justyna Krzyzanowska** pe **Justyna Chopin** (**Tekla Justyna Krzyżanowska**, **Justyna z Krzyżanowskich Chopinowa**), ganet d'ar 14 a viz Gwengolo 1782 e Długie (Polonia) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Here 1861 e Varsovia, a oa mamm Frédéric Chopin.
## Buhez
A orin eus an nolblañs izel eus Kujawy e Polonia, merc'h Jakub Krzyżanowski eo (1729-1805). Ul labourer douar eus Dlugie pa voe hi ganet. Bez e oa bet an tad rener domani Izbica a-raok. An domanioù-se a oa perc'hennet gant ar c'hont Kacper Skarbek (1763-1823). Desavet eo bet mat, gouzout a ra c'hoari piano ha kanañ gant he mouezh soprano.
Lunch Noazh

**Lunch Noazh** zo ur strollad sonerezh breizhat e brezhoneg A bep seurt stummoù sonerezh a vez sonet gant ar strollad Lunch Noazh, soul, jazz ha memes Reggae. Skrivet ez eus bet lod kanaouennoù gant Lors Landat, Yann Le Davay ha Malo Morvan.
## Izili
* Aline Le Matelot, kanerez,
* Julien Vrigneau, saksofon (alto ha soprano), fleüt,
* Mael Guego, gitarour,
* Victor Simon, gitar-boud,
* Xavier Garabedian, taboulinour,
* Damien Ory, son.

## Pladennoù
### Dimezellig dantelezet (2012)
# Dimezellig dantelezet (Y. An Davay, J. Vrigneau)
# 
# Breudeur ha c'hoarezed 1 (L. Landat, M. Chevrel)
# 
# Pa teui (J. Vrigneau, M. Chevrel)
# 
# Dernier singe pour la route (Will No, THX 538, M. Chevrel, J. Vrigneau)
### Breudeur ha c'hoarezed (2014)
# Ar Melezour 3:34 
# Dimezellig dantelezet 4:02
# Breudeur ha c'hoarezed 2 6:40
# Goude Nedeleg 6:55
# Bro ar bara 5:40
# War ma dremm leun a-sklerijenn 5:01
# Dernier singe pour la route 4:34
# Pa teui 4:49
# An adsked 6:05
# Brav eo kanañ 3:34
# Berr an amzer 4:43
### War ma dremm leun a-sklerijenn (2014)
# War ma dremm leun a-sklerijenn
# Breudeur ha c'hoarezed 2 DjiBril remix
# Breudeur ha c'hoarezed 2 Aotroù Lapous remix
# Brav eo kanañ Miss Orañj remix
# War ma dremm leun a-sklerijenn DJ Gwir remix

### An Droed Naturel (2017)
# Tamm kentañ (Vrigneau)
# Eil tamm (Vrigneau)
# Neuial (Allain / Vrigneau)
# Un deiz bennak (Vrigneau)
# D'ar mare-se (Vrigneau)
# Ludu (evit ar struj) (Vrigneau)
# Rey Jabb (Vrigneau)
# Goustad (Vrigneau)
# Drammoù (Matelot / Vrigneau)
# Gast ! (Guego / Simon / Vrigneau)
# Kenan (Allain / Vrigneau)
# Ti ma zud (Allain / Vrigneau)
# A droed naturel (Vrigneau)
# An den glas (Allain / Vrigneau)
# Leenaun (Guego)
# Pe get ! (Vrigneau)
# 8 munud (Allain / Vrigneau)
# Sujidigezh (Allain / Vrigneau)
#

## Liammoù diavaez
* Lechienn ofisiel Lunch Noazh
* Lunch Noazh war Tamm kreiz
* Facebook Lunch Noazh
## Notennoù ha daveennoù
L'Homme-fille

***L'Homme-fille*** zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.

## Istor
Da gentañ e voe embannet *L'Homme-fille* e *[[Gil Blas]]* an 13 a viz Meurzh 1883, sinet *Maufrigneuse* evel e holl zanevelloù er pemdezieg-se, hag adembannet en dastumad *[[Toine (dastumad)|Toine]]* e 1886.

## An danevell

## Embannadurioù

## Notennoù
Tcheka

An **Tcheka** (en ruseg : ЧК, API : /tɕɪ.ˈka/) eo anv ar polis politikel savet e Kerzu 1917 dindan Felix Dzerjinski da enebiñ ouzh enebourien renad nevez bolcheviked Rusia hag he zrevadennoù. En C'hwevrer 1922 e voe adanvet « Gepeou », hag en 1934 e voe enteuzet en NKVD.

## Istor
D'an 9 a viz Here 1917 e tegouezhas Lenin, dre laer, da Betrograd. Votet e voe ar raktres emsavadeg gant ar Poellgor kreiz ha savet ur burev politikel da gas ar raktres da benn : d'ar 27 a viz Here e rank bezañ an emsavadeg. Kemeret ar galloud gant Lenin ha lamet frankiz ar c'helaouennoù. Goude e krogas ar sponterezh.

Adal 1901 en devoa lavaret Lenin: « n'hon eus ket dilezet ar sponterezh ha n'hallimp ket e zilezel », pe c'hoazh : « Ouzh un den e c'houlennomp, pelec'h en em lakit e-keñver mennozh an dispac'h ? A du pe a enep ? Ma vez a enep e vez laket ouzh ur voger ». 

## Levrlennadur
*George Leggett, The Cheka. Lenin's Political Police, Oxford, 1981.
*César Vidal, Checas de Madrid: Las cárceles republicanas al descubierto, Best Seller. ISBN 978-84-9793-168-7.
Feliks Dzerjinskiy

**Feliks Dzerjinsky**, pe **Feliks Dzierżyński** (en ruseg : Феликс Эдмундович Дзержинский, Felix Edmundovitch Dzerjinski), a oa ur bolchevik ha krouer an Tcheka.
Mitsubishi J8M

Ar **Mitsubishi J8M Shūsui** (japaneg: 三菱 J8M 秋水, "Dour an diskar-amzer", un droienn barzhoniel evit ober eus ur "C'hleze o troc'hañ mat" deuet a-ziwar trouz ur c'hleze) a oa ur c'harr-nij brezel japanat eus an Eil Brezel-bed. Ur c'harr-nij chase e oa anezhañ kefluskeret gant ur c'heflusker fuzeenn. Tostik-tost e oa ar J8M Shūsui eus ar c'harr-nij alaman Messerschmitt Me 163 Komet. 

Savet evel un oberiadenn etre ar Morlu impalaeriel japanat ha servij nij an Tirlu, graet e oa **J8M** (Morlu) ha **Ki-200** (Tirlu).
Junichi Sasai

Al Letanant Komandant **Junichi Sasai** (笹井 醇一 Sasai Jun'ichi), ganet d'an 13 a viz C'hwevrer 1918 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Eost 1942, a oa un nijer morlu japanat hag un As eus Servij nij Morlu Impalaeriel Japan e-pad an Eil Brezel-bed. 

Al letanant (中尉) Sasai a voe lazhet e penn e skouadrenn kirri-nij brezel e-pad un dagadenn war Henderson Field e-pad Emgann Guadalcanal. Lesanvet e oa "Prince of Rabaul Gamecock" pe "Richtofen Rabaul".

Marvet eo d'an oad a 24 bloaz goude bezañ bet distrujet 27 karr-nij enebour.

Kamalad bras e oa gant Saburo Sakai en desped da vezañ e ofiser ar pezh a oa ral spontus e Servij nij Morlu Impalaeriel Japan hag a oa chomet gant un aozadur reut.
## Notennoù ha daveennoù
Karako

Ar **c'harako** zo ur seurt porpant, strizh ha digor, milginoù hir outañ, douget gant ar maouezed e dibenn an XVIIIvet kantved. E Bro-Saoz e veze serr. 

## Gerdarzh
Dont a rafe eus ar ger spagnolek *caracol*, maligorn, anv roet e Mec'hiko d'ur sae-noz berr ha ledan. 

## Poltredoù
**Porpantoù merc'hed en XVIII<sup>vet</sup> kantved**

Restr:Liotard Schokoladen Maedchen.jpg|*The Chocolate Girl*, 1743–45.
Restr:John Collet The Elopement detail.jpg|1764.
Restr:Caraco jacket in printed cotton, 1770-1790, skirt in quilted silk satin, 1750-1790.jpg|Karako kotons ha sae satin, 1770-1790, ModeMuseum Provincie Antwerpen.
Restr:Caraco.jpg|Karako, treset gant David Ring.


## Hiriv
Hiriv e vez lavaret *karako* eus hivizoù skañv.

## Liammoù diavaez
* http://www.cnrtl.fr/definition/caraco
-77

766 *Ab Urbe Condita* = 77 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa
#### Enez Vreizh

#### Gallia cisalpina
Pompeius, prokonsul, a voug emsavadeg ar Volked, Allobroged ha Voconces.

#### Republik roman
* Koñsuled : Didius Iunius Brutus & Mammius Aemilius Lepidus Levianus.

### Afrika

#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XII Neos Dionysos Auletes 

### Reter-Nesañ

#### Bithynia
* Nikomedes III 

#### Judea
* Aleksandre Jannaeus 

#### Pontus
* Mithridates Eupator, anvrt *Mithridates Veur*

### Azia

## Arzoù, skridoù ha Skiantoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù
* Vattagamani Abhaya, roue Sri Lanka.
Hartland Point

**Hartland Point** zo ur beg-douar 99 m uhelder en gwalarn Devon, e Bro-Saoz, war aod Mor Havren. 5&nbsp;km zo alese da Hartland, ar gêriadenn, ha 75&nbsp;km da Exeter. Ar c'humunioù tostañ eo : Clovelly, er reter, Kilkhampton, er c'hreisteiz. Dirazañ e weler Enez Lundy, 18&nbsp;km en hanternoz.

Hennezh eo ar beg-douar a verk harz kornok Bro-Saoz etre Mor Hafren er reter ha Meurvor Atlantel er c'hornôg.

## An anv
*Herculis promontarium* e oa an anv latin.

## Notennoù
Servij nij Tirlu Impalaeriel Japan

*Arabat eo droukveskañ Servij nij Tirlu Impalaeriel Japan, gant [[Servij nij Morlu Impalaeriel Japan]].*

**Servij nij Tirlu Impalaeriel Japan** pe **Aerlu Impalaeriel Japanat** (大日本帝國陸軍航空部隊 *Dainippon Teikoku Rikugun Kōkūbutai*) pe, dre ur stumm lennegel **Korfadoù Nijlu Impalaeriezh Meur Japan**, a oa nerzhioù nij Lu Impalaeriezh Japan.

Evel ma oa bet diazezet Lu Impalaeriezh Japan a-ziwar al lu alaman, Servij nij Tirlu Impalaeriezh Japan a oa bet savet war patrom Nijlu Impalaeriel Alamagn. Kefridioù an nijlu a oa degas un harp-tan a dost d'an unvezioù douar, nebeutoc'h e oa ivez difenn d'ar c'hirri-nij enebour da dagañ unvezioù an tirlu. Ouzhpenn-se an Nijlu japanat a sikoure dre obererezhioù sklêrijennañ evit holl skourroù all Arme Impalaeriezh Japan. Pa oa implijet Servij nij Tirlu Impalaeriel Japan evit kefridioù bombezenniñ strategiel war kêrioù evel Shanghai, Nanjing, Canton, Chongqing, Rangoon, ha Mandalay, ne oa ket ur c'hefridi diazez d'ar servij nij setu perak ne oa ket dafaret evit e seveniñ gant kirri-nij bombeziñ.

Ne oa ket kefridiet kenebeut gant mestroniñ eveshaerien ar c'hanolierezh; batailhonoù ar c'hanolierezh a oa mestr war ar c'hirri-nij sklerijennañ pe ar baloñsoù a oa o roll d'en ober.

Servij nij Morlu Impalaeriel Japan a oa kefridiet gant ar bombezadennoù hir-hent ha gant ar c'hirri-nij tagañ, kement gant an difennerezh enep kirri-nij. N'eo nemet e fin Brezel ar Meurvor Habask ma voe klasket implij an div skourr nijlu kemmesket gant difenn enep kirri-nij tiriad bro Japan.
## Orinoù
Lu Impalaeriezh Japan en devoa implijet baloñsoù hidrogen evit kefridioù sklêrijennañ e-pad ar Brezel etre Japan ha Rusia eus 1904-1905.

E 1909, e voe savet ar Rinji Gunyo Kikyu Kenkyukai (Kevredigezh arnodiñ da c'hortoz ar baloñsoù milourel) memes-tro ha Morlu Impalaeriezh Japan ha Skol-veur Impalaeriel Tokyo.
Tinker Bell

**Tinker Bell** zo ur voudig krouet en 1904 gant J. M. Barrie en e bezh-c'hoari *[[Peter Pan]]*. Adkemeret eo bet an anv gant oberourien meur a wech. 
## En oberenn James Barrie
## E filmoù
## E yezhoù all

*Arabeg — تنة و رنة *(Tanna we Ranna)*
*Bulgareg — Зън-зън *(Zŭn-Zŭn)*, Камбанка *(Kambanka)*
*Daneg‎ — Klokkeblomst
* Finneg — Helinä-Keiju
* Galleg — Tinn Tamm (er skridoù kentañ), Clochette (bremañ)
*Germaneg — Glöckchen, Glitzerklang, Naseweis, Klingklang
*Gresianeg — Τίνκερ Μπελ (*Tínker Bel*)
* Hebreeg — טינקר בל (*Tinqer bel*)
* Hong Kong — 小叮噹, 奇妙仙子
* Hungareg — Giling Galang (er skridoù kentañ), Csingiling (bremañ)
*Islandeg — Skellibjalla
*Italianeg — Campanellino (er skridoù kentañ), Trilli (versions Disney)
*Izelvroeg — Rinkelbel and Tinkerbel (er skridoù kentañ), Tinkelbel (bremañ)
* Japaneg — ティンカー ベル *(Tinkā Beru)*
*Katalaneg — Campaneta
*Koreaneg‎ — 팅커벨 *(Tingkeobel)*
*Kroateg — Zvončica
*Lituaneg‎ — Auksarankė *(Mains d'or)*
* Mongoleg — Тэнүүлч хонх (*Tenüültch Khonkh*)
* Norgeeg — Tingeling
* Poloneg — Blaszany Dzwoneczek
* Portugaleg — Sininho, Tinker Bell (bremañ e Brazil)
* Roumaneg — Clopoţica
* Ruseg — Динь-Динь *(Din'-Din')*
* Serbeg — Звончица (*Zvontchitsa*)
*Sinaeg — 廷克贝尔 *(Tíngkèbèiěr)*
*Sinaeg standard — 奇妙仙子-叮叮
*Slovakeg — Cililing
*Sloveneg — Zvončica
*Spagnoleg — Campanilla (Spagn), Campanita (Amerika Latin)
* Svedeg — Tingeling
* Tchekeg — Zvonilka
* Taieg — ทิงเกอร์เบลล์ (*Thingker Bel*)
*Turkeg — Çan Çiçeği

## Notennoù
-76

678 *Ab Urbe Condita* = 76 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Republik roman
* Koñsuled : Cneus Octavius & Caius Scribonius Curio

### Afrika

#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XII Neos Dionysos ''Auletes'' 

### Reter-Nesañ

#### Bithynia
* Nikomedes III 

#### Judea
* Aleksandr Jannaeus (-103 / -76); Salome Aleksandra, gwreg Aleksandr Jannaeus (-76 / -67)

#### Pontus
* Mithridates Eupator, anvet Mithridates Veur

### Azia

## Arzoù, skridoù ha skiantoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù
Découverte (Maupassant)

***Découverte*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1884.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a voe e *[[Le Gaulois]]* ar 4 a viz Gwengolo 1884. 
Bloaz goude e voe adembannet en dastumad *[[Monsieur Parent (dastumad)|Monsieur Parent]]*.

## An danevell
War al lestr entre Le Havre ha Trouville, emañ Henri Sidoine o kontañ d'ur mignon penaos eo dimezet d'ur Saozez, ha pegen fall en deus graet o reiñ ur c'helenner galleg dezhi.

## Levrlennadur
* *Maupassant, contes et nouvelles*, Bibliothèque de la Pléiade, Gallimard, 1974 .
Pogonotriccus

***Pogonotriccus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pogonotriccus chapmani]]*
** *P. c. *'chapmani***, ha ''duidae'',
* ''[[Pogonotriccus eximius]]'',
* ''[[Pogonotriccus lanyoni]]'',
* ''[[Pogonotriccus ophthalmicus]]''
** ''P. o. '''ophthalmicus***, *ottonis* ha *purus*,
* *[[Pogonotriccus orbitalis]]*,
* *[[Pogonotriccus poecilotis]]*,
* *[[Pogonotriccus venezuelanus]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Panem et circenses

**Panem et circenses** ( « bara ha c'hoarioù-sirk ») zo un droienn latin diwar Satira X ar barzh Juvenal, en ur ster flemmus.
Ibiza (film)

**Ibiza**, istitlet "*Best friends tripping*", zo ur film karntez-fent stadunanat renet gant Alex Richanbach, ar senario a zo bet skrivet gant Lauryn Kahn. Evel aktourien e vez Gillian Jacobs, Vanessa Bayer, Phoebe Robinson, Richard Madden hag Anjela Nedyalkova.

Embannet eo bet d'ar 25 a viz Mae 2018, war Netflix.
## Kudennoù lezennel
Filmaozerien ar film o deus bet klasket labourat gant galloudoù lec'hel an enezenn met nac'het e oa bet ar film gant *Memes Eivissencs* ha Kuzul *Consell d'Eivissa*. Ar film a oa bet troet a-benn ar fin e Kroatia. Galloudoù Ibiza a zo o prientiñ ur c'hlemm lezennel a-enep Netflix evit bezaén implijet skeudenn ha merk enezeier Ibiza met o tegas ur skeudenn fall.

## Liammoù diavaez
*  Ibiza war IMDb
Monifieth

**Monifieth** zo ur gêr en Aonghas, Bro-Skos, ouzh lez hanternoz genoù ar stêr Datha (*Tava Fluvius*). Eno, war a seblant, edo *Horrea classis*, ur stal eus ar morlu roman.

## Anv
;Rivet & Smith, p. 372
* Ptol. II, 3, 9 : ORREA, ar gêr ar Venicones
* Ravenna 10810 : POREO CLASSIS
Pierre et Jean

***Pierre et Jean*** zo ur romant gallek gant Maupassant, savet e 1887 hag embannet e Genver 1888. 

En ur rakskrid titlet *« Le roman »* e tispleg ar skrivagner e sell war ar skrivañ romantoù. 

## Ar romant
C'hoarvezout a ra e kêr Le Havre ma vev ar Rolanded. 

## Liammoù diavaez
*  ''Pierre et Jean'' da selaou
*  ''Pierre and Jean''
Sona Jobarteh

**Sona Jobarteh**, ganet e 1983 e Londrez, zo ur ganerez ha sonerez saoz. Seniñ kora a ra. Eus Gambia eo he zad, ha Saozez he mamm. Merc'h-vihan eo d'ar griot Amadu Bansang Jobarteh, ha kenitervez da Toumani Diabaté. He breur Tunde Jegede a son kora evelti.

= Enrolladurioù=
* *Spoken Herbs* - (2006)
* *Music of the Diaspora* (*500 Years Later* Soundtrack) - Souljazzfunk (2006)
* *Nu Beginin*' (Ty2) - (2007)
* *Afro Acoustic Soul* - Sona Soul Records (2008)
* *Light in the Shade of Darkness* (HKB FiNN) - (2008)
* *Motherland: The Score* - African Guild Records (2010)
* *Fasiya* - African Guild Records (2011)

## Liammoù diavaez
* https://www.youtube.com/watch?v=PtmmlOQnTXM
Taraba major

***Taraba major*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.

Anvet e voe *Thamnophilus major* (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).Ar spesad nemetañ er genad *Taraba* an hini eo. Un anagramm eo da anv ur genad all eus ar c'herentiad : *[[Batara cinerea|Batara]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt hag artropoded all koulz ha melc'hwed-krogennek ha blotviled all ; kemer a ra mellkeineged bihan ivez (glazarded, raned da skouer).

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an dek isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika, en un takad hag a ya eus reter Mec'hiko da hanternoz Arc'hantina :
* *Taraba major borbae*, e kornôg-kreiz Brazil kreisteiz an Amazon,
* *T. m. duidae*, e Cerro Duida (gevred Venezuela),
* *T. m. granadensis*, e hanternoz ha kreiz Kolombia ha gwalarn Venezuela,
* *T. m. *'major**', e reter Bolivia, Paraguay, kreisteiz Brazil ha hanternoz Arc'hantina,
* *T. m. melanocrissus*, eus gevred Mec'hiko da gornôg Panamá,
* *T. m. melanurus*, e kornôg Amazonia,
* *T. m. obscurus*, eus kornôg Costa Rica da hanternoz Kolombia,
* *T. m. semifasciatus*, e reter Kolombia, kreisteiz ha biz Venezuela, Gwianaoù ha biz ha kreiz Brazil,
* *T. m. stagurus*, e reter ha biz Brazil,
* *T. m. transandeanus*, e mervent Kolombia, kornôg Ecuador ha gwalarn Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Taraba major'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Taraba major'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Oncostoma

***Oncostoma*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Oncostoma cinereigulare]]*,
* *[[Oncostoma olivaceum]]*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Justina

**Justina** a oa un impalaerez roman, eil gwreg Valentinian I<sup>añ</sup>.

Merc'h e oa d'ur gouarner eus Italia. He zad Ela Justus a oa koñsul Picenum en amzer Constantius II.

Dimezet e voe, ha hi yaouankik c'hoazh, da Flavius Magnus Magnentius, impalaer eus an 18 Genver 350 d'an 11 Eost 353 ; ne oa bet bugel ebet, re yaouank e oa Justina c'hoazh.

Mignonez e oa da Varina Severa, kentañ gwreg an impalaer Valentinian Iañ, a oa bamet gant he c'hened. Ha gwreg an impalaer da gontañ d'he fried pegen koant e oa he mignonez Justina. Ha kerkent Valentinian eurediñ Justina. Pa nac'has terriñ an dimez gant Marina, mamm e vab, e lakaas embann ul lezenn nevez hag a aotree ur gwaz da gaout div wreg. Dre-se e c'hallas kemer Justina da eil gwreg, gant asant Marina Severa.

Pevar bugel he devoe Justina gant Valentinian Iañ : ur mab, Valentinian II, ha teir merc'h : Justa, Grata ha Galla.

Justina he deus difennet he bugale a-enep Magnus Clemens Maximus, goude hemañ lakaet lazhañ Gratian er bloaz 383. Goulenn e reas skoazell digant Theodosius, impalaer Kergustentin. E Saloniki e Gres e kejjont. Ouzhpenn da se, goude degouezhet Theodosius intañv e-kerzh an diskar-amzer 386, e kinnigas dezhañ dimeziñ gant Galla, he merc'h yaouankañ. E-giz-se, Theodosius e zegouezhas da vreur-kaer Valentinian II, hag e karg d'e zifenn a-enep Maximus, ar pezh a voe graet er bloaz 388 en Aquileia.

Mervel a reas Justina war-lerc'h Valentinian II, bet adlakaet en e blas gant Theodosius, war dro 388-389.

## Levrlennadur
* François Zosso & Christian Zingg : *Les empereurs romains – 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C*, Éditions Errance, 2009
Galava

**Galava**, anvet ivez **kreñvlec'h roman Ambleside**, zo ur c'hreñvlec'h roman kozh eus hanternoz proviñs Britannia, hag a zo e-kichen lenn Windermere, nepell diouzh kêr Ambleside, e kontelezh Cumbria. Savet e voe er I pe en eil kantved goude J.K., war an hent roman a oa etre Brocavum (Brougham) ha Glannoventa (Ravenglass).

## Anv
Meneget eo an anv *Galava* er skridoù latin :
* Itinerarium Antonini. 4812 (Iter X) : *Galava*
* Dizanv Ravenna 1071 : *Calunio / Caluuio, Colunio / Galunio / Galluuio*
Talvezout a rafe kement ha : "kreñvlec'h e-kichen ar froud"

## Notennoù
Oumou Sangare

**Oumou Sangare** , pe **Umu Sangare** hervez skritur ar bambareg, ganet e 1968, zo ur ganerez valiat.

## Levrlennadur
*Véronique Mortaigne, « Oumou Sangaré, star des stars », Le Monde,‎ 12 juillet 1996 
*Patrick Labesse, « Oumou Sangaré, Malienne au chant libre », Le Monde,‎ 26 septembre 2003 
*Bouziane Daoudi, « Le chant chaud d'Oumou Sangaré », Libération,‎ 13 novembre 2003 
*Patrick Labesse, « L'éblouissante chanteuse Oumou Sangaré, vigie des femmes maliennes », Le Monde,‎ 26 février 2009 
*Célian Macé, « Diva tout terrain », Libération,‎ 2 mars 2009 
*Patrick Labesse, « Oumou Sangaré sème la joie à Pleyel », Le Monde,‎ 24 juin 2013 .
*Elisabeth Stoudmann, Béatrice Didier (dir.), Antoinette Fouque (dir.) et Mireille Calle-Gruber (dir.), Le dictionnaire universel des créatrices, Éditions des femmes, 2013, « Sangaré, Oumou [Bamako 1969] », p. 3844-3845.
Dolph Lundgren

**Hans Lundgren**, ganet d'an 3 a viz Du 1957, lesanvet **Dolph Lundgren** (svedeg: [ˈdɔlf ˈlɵndgreːn]), zo un aktour filmaozer, skrivagner senario ha produour svedat. Mestr war an arzoù emgannañ eo ivez.

Goude ul lajad amzer hir gant ar stumm film direct-to-video abaoe 1995, Lundgren a zo distroet en Hollywood e 2010 gant roll Gunner Jensen er film The Expendables, gant Sylvester Stallone. Adkemeret en deus ar roll evit The Expendables 2 (2012) ha The Expendables 3 (2014).

## Prizioù hag enorioù

### Enor ispisial
Myiotheretes

***Myiotheretes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Myiotheretes fumigatus]]*
** *M. f. cajamarcae*, ***fumigatus***, *lugubris* hag *olivaceus*,
* *[[Myiotheretes fuscorufus]]*,
* *[[Myiotheretes pernix]]*,
* *[[Myiotheretes striaticollis]]*
** *M. s. pallidus* ha ***striaticollis***.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Rhytipterna

***Rhytipterna*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Rhytipterna holerythra]]*
** *R. h. *'holerythra*** ha ''rosenbergi'',
* ''[[Rhytipterna immunda]]'',
* ''[[Rhytipterna simplex]]''
** ''R. s. frederici'' ha ***simplex**'.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Anairetes

***Anairetes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Anairetes alpinus]]*
** *A. a. *'alpinus*** ha ''bolivianus'',
* ''[[Anairetes fernandezianus]]'',
* ''[[Anairetes flavirostris]]''
** ''A. f. arequipae'', ''cuzcoensis'', ***flavirostris*** ha ''huancabambae'',
* ''[[Anairetes nigrocristatus]]'',
* ''[[Anairetes parulus]]''
** ''A. p. aequatorialis'', ***parulus*** ha ''patagonicus'',
* ''[[Anairetes reguloides]]''
** ''A. r. albiventris'' ha ***reguloides**'.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, unnek (11) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Myiophobus

***Myiophobus*** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh (8) spesad golvaneged a ya d'ober ar genad. O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, pemzek (15) isspesad dezhe en holl.

;*[[Myiophobus flavicans]]*
*Pemp (5) isspesad :  *M. f. *'flavicans*** • ''perijanus'' • ''venezuelanus'' • ''caripensis'' • ''superciliosus''.
;''[[Myiophobus phoenicomitra]]''
*Daou (2) isspesad : ''M. p. litae'' • ***phoenicomitra***.
;''[[Myiophobus inornatus]]'',
*Isspesad ebet.
;''[[Myiophobus roraimae]]''
*Tri (3) isspesad : ''M. r. sadiecoatsae'' • ***roraimae*** • ''rufipennis''.
;''[[Myiophobus cryptoxanthus]]''
*Isspesad ebet.
;''[[Myiophobus fasciatus]]''
*Pemp (5) isspesad : ''M. f. furfurosus'' • ***fasciatus**' • *saturatus* • *auriceps* • *flammiceps*.
;*[[Myiophobus crypterythrus]]*
*Isspesad ebet.
;*[[Myiophobus rufescens]]*
*Isspesad ebet.

## Dasparzh ar spesadoù

## Notennoù ha daveennoù
Non ho l'età

***Non ho l'età (Per amarti)*** (*N'emaon ket en oad (Da'z karout)*) a zo ur ganaouenn italianek savet gant Mario Panzeri (1911-1991) ha Nicola Salerno (1910-1969).

Kanet e oa bet gant an arzourezed italian Gigliola Cinquetti (1947-) hag italian-belgiat Patricia Carli (1938-) da-geñver ar Festival di Sanremo bet dalc'het eno (30 a viz Genver-1añ a viz C'hwevrer 1964).Aet gante ar maout e voe dibabet Gigliola Cinquetti da vont da gKopenhagen da zifenn chañsoù Italia evit an Eurovision ma c'hounezas-hi ar genstrivadeg adarre (21 a viz Meurzh 1964).

Embannet e voe ***Non ho l'età*** war ur bladennig daou ditl gant Compagnia Generale del Disco (CGD) e miz Genver 1964. Berzh bras a reas ha renket e voe da gentañ a-fet gwerzhioù e Belgia, Frañs hag Italia, da eil en Izelvroioù ha da drede en Alamagn hag e Norvegia.

## Selaou ''Non ho l'età (Per amarti)''...
* ...kanet gant Gigliola Cinquetti e Kobenhagen.

## Notennoù ha daveennoù
Academi

**Academi** zo un embregerezh vilourel prevez stadunanat savet e 1997 gant un ofiser eus an Navy SEAL Erik Prince. An anv a oa da gentañ **Blackwater**, goude-se e oa **Xe Services** adalek 2009 hag hiziv-an-deiz ez eo Academi abaoe 2011 goude ma voe prenet an embregerezh gant ur strollad posterien arc'hant prevez. Gwallvrudet eo bet an embregerezh e 2007, pa oa bet un unvez o lazhadegañ 14 trevour irakian en Nisour Square, Baghdad. Pevar gward a oa bet kondaonet gant ul lez-varn stadunanat evit an torfed. 

Academi a zo kefridiet gant servijoù surentez evit ar gouarnamant kevredadel stadunanant dre kevrad. Abaoe 2003, ar strollad en deus bet roet harp d'ar Central Intelligence Agency, gant ur c'hevrad $250 milion e 2010. E 2013, skourr Academi an *International Development Solutions* en doa bet resevet e-tro $92 milion dre kevradoù evel gwarded surentez ar gouarnamant kevredadel.

E 2014, Academi a zo deuet da vezañ ur rann eus Constellis Holdings gant Triple Canopy hag embregerezhioù surentez all a oa deuet da vezañ ul lodenn eus ar C'honstellis Group.
Tolmomyias

***Tolmomyias*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1927 gant an evnoniour aostrian Carl Eduard Hellmayr (1878-1944).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Tolmomyias assimilis]]*
** *T. a. *'assimilis***, ''calamae'', ''clarus'', ''examinatus'', ''neglectus'', ''obscuriceps'', ''paraensis'' ha ''sucunduri'',
* ''[[Tolmomyias flaviventris]]''
** ''T. f. aurulentus'', ''dissors'' ha ***flaviventris***,
* ''[[Tolmomyias flavotectus]]'',
* ''[[Tolmomyias poliocephalus]]''
** ''T. p. klagesi'', ***poliocephalus*** ha ''sclateri'',
* ''[[Tolmomyias sulphurescens]]''
** ''T. s. aequatorialis'', ''asemus'', ''berlepschi'', ''cherriei'', ''cinereiceps'', ''confusus'', ''duidae'', ''exortivus'', ''flavoolivaceus'', ''grisescens'', ''peruvianus'', ''inornatus'', ''insignis'', ''mixtus'', ''pallescens'' ha ***sulphurescens***,
* ''[[Tolmomyias traylori]]'',
* ''[[Tolmomyias viridiceps]]''
** ''T. v. subsimilis'', ***viridiceps**' ha *zimmeri*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, tri isspesad ha tregont (33) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Stéphane Brizé

**Stéphane Brizé**, ganet d'an 18 a viz Here 1966 e Roazhon, a zo ur filmaozer, senarioour hag aktour breizhat.

## Filmadurezh
### Sevener
#### Filmoù berr
* 1993 : *Bleu dommage*, priz ar gwellañ film berr e Festival Cognac 1994
* 1996 : *L'œil qui traîne*, Priz meur Festival film Vendôme 1996 ; Priz Meur Festival Roazhon 1996 ; Priz Meur Alès ; Priz Meur Festival Mamers e miz Meurzh 1997.

#### Filmoù hir
* 1999 : *[[Le Bleu des villes]]*, meneg enorus Priz ar Juri yaouank Festival Namur 1999 ; Priz Michel-d'Ornano Festival ar sinema amerikan Deauville 1999 ; Priz Heol aour ar CCAS, Festival Cannes, pemzektevezh ar filmaozerien
* 2005 : *[[Je ne suis pas là pour être aimé]]*, Priz CEC ar film gwellañ Festival etrebroadel ar film Donostia 2005 ; Priz arbennik ar juri Verona 2006 ; Priz arbennik ar juri Festival etrebroadel ar film Pyongyang 2006
* 2006 : *[[Entre adultes]]*
* 2009 : *[[Mademoiselle Chambon (film)|Mademoiselle Chambon]]*, César an azasadur gwellañ 2010, e-kichen Florence Vignon
* 2012 : *[[Quelques heures de printemps]]*
* 2015 : *[[La Loi du marché]]*
* 2016 : *[[Une vie (film, 2016)|Une Vie]]* (diwar Maupassant)
* 2018 : *[[En guerre]]*

### Senarioour
Skrivañ a ra senario al lodenn vrasañ eus e filmoù. Kensenarioour ar film *[[Le Premier Pas (film, 1999)|Le Premier Pas]]* sevenet gant Florence Vignon, hi eus he zu eo kensenarioourez *L'œil qui traine*, *Le bleu des villes*, *[[Mademoiselle Chambon (film)|Mademoiselle Chambon]]*, *Quelques heures de printemps*, *Une vie*.

### Aktour
* 1993 : *Bleu dommage* sevenet gantañ
* 1995 : *[[Au petit Marguery]]* gant Laurent Bénégui
* 1995 : *Ada sait pas dire non* gant Luc Pagès
* 1999 : *[[Nos vies heureuses]]* gant Jacques Maillot
* 2008 : *[[Le Nouveau Protocole]]* gant Thomas Vincent

## Notennoù ha daveoù
Ready Player One (film)

***Ready Player One*** zo ur film skiant-faltazi stadunanat produet ha sevenet gant Steven Spielberg. Skrivet eo bet gant Zak Penn hag Ernest Cline, diazezet eo ar senario war ar romant Ready Player One embanent e 2011. Er film e adkaver Tye Sheridan, Olivia Cooke, Ben Mendelsohn, Lena Waithe, T.J. Miller, Simon Pegg, ha Mark Rylance.

Istor ar film a dremen er bloavezh 2045. Darn eus an denelezh a implij ar program OASIS evit bevañ en ur bed niverennel. Un emzivad Wade Watts (Sheridan) a gav ez eus ur c'hoari er program a rofe an tu da c'hounez perc'henniñ war ar bed niverennel. Klask a ra harperien evit klask bezañ trec'h er c'hoari a-raok ma vefe graet gant un embregerezh ramzel prevez renet gant Nolan Sorrento (Mendelsohn).

Ar film a zo bet merzhet da vezañ disheñvel diouzh ar romant diazez, ul lod burutellenerien o lakaat war-raok e oa gwelloc'h ar film a-fed istor evit na oa ar romant. Rastellet ez eus bet 581 milion $ dre ar bed ; ar pevarzekvet film eo e-keñver arc'hant rastellet e 2018. Ar film a zo bet degemeret mat, met abeg zo bet kavet er fed e vefe re a adkemer eus bed sevenadurel ar bloavezhioù 1980-1990 hep degas nevezinti. 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Venta Icenorum

**Venta Icenorum** a oa ur gêr gozh el lec'h m'emañ bremañ Caistor St Edmund e kontelezh Norfolk, e Bro-Saoz. Kêr-benn ar boblad Iceni e oa, ha kêr-benn Boudika (Boadicea), er bloavezh 61. E-kichen kember ar stêr Tas hag ar stêr Yare e oa (Gariannus Fl.). 

## Anv
* Itinerarium Antonini 4746 (Iter V) : *Icinos / Icianos*
* Itinerarium Antonini 47910 (Iter IX) : A *Venta Icinorum* Londinio
* Dizanv Ravenna 10654 : *Venta Cenonum* 

Talvoudegezh : kemeret alies evit "*marc'had an Ikened*"; mes breud ez eus diwar-benn ar wrizienn-se.

## Notennoù
Uromyias

***Uromyias*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1927 gant an evnoniour aostrian Carl Eduard Hellmayr (1878-1944).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Uromyias agilis]]*,
* *[[Uromyias agraphia]]*
** *Uromyias *'agraphia**', *plengei* ha *squamiger*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù er genad *[[Anairetes]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Nina Hoss

**Nina Hoss**, ganet d'ar 7 a viz Gouhere 1975, zo un aktourez c'hoariva ha filmoù alaman.
## Buhez
Nina Hoss a zo ganet e Stuttgart, Alamagn Kornôg. He zad eo Willi Hoss, ur sindikalour ha politikour alaman (ezel eus ar Bundestag evit Die Grünen). Ar vamm, Heidemarie Rohweder, a oa un aktourez e C'hoariva Broadel Stuttgart ha goude-se renerez ar Württembergische Landesbühne Esslingen.

C'hoariet he deus er film Anonyma - Eine Frau in Berlin (2008).
Württembergische Landesbühne Esslingen

**Württembergische Landesbühne Esslingen** zo ur c'hoariva e Baden-Württemberg, en Alamagn.

Heidemarie Rohweder, mamm Nina Hoss, a zo bet renerez ar c'hoariva.
## Renerien
* Ernst Martin (1919–1922)
* Adolf Barth (1922–1924)
* Herbert Maisch (1924–1926)
* Hans Herbert Michels (1926–1932)
* Otto Schwarz (März–Mai 1933)
* Gottfried Haaß-Berkow (1933–1953)
* Wilhelm List-Diehl (1953–1963)
* Joachim von Groeling (1963–1970)
* Elert Bode (1970–1976)
* Achim Thorwald (1976–1985)
* Friedrich Schirmer (1985–1989)
* Jürgen Flügge (1989–1993)
* Heidemarie Rohweder (1993–1998)
* Peter Dolder (1998–2004)
* Manuel Soubeyrand (2004–2014)
* Friedrich Schirmer (2014–2019)
* Friedrich Schirmer und Marcus Grube (abaoe ar 1añ a viz Gwengolo 2019)
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Ar c'hoariva en dielloù broadel
Pyrocephalus

***Pyrocephalus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1838 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged, bev c'hoazh, a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* (†) *[[Pyrocephalus dubius]]*,
* *[[Pyrocephalus nanus]]*,
* *[[Pyrocephalus obscurus]]*
** *P. o. ardens*, *blatteus*, *cocachacrae*, *flammeus*, *mexicanus*, ***obscurus***, *pinicola*, *piurae* ha *saturatus*,
* *[[Pyrocephalus rubinus]]*.

O c'havout a reer en Amerika, nav (9) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Agriornis

***Agriornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1839 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged, a ya d'ober ar genad :
* *[[Agriornis albicauda]]*
** *A. a. *'albicauda*** ha ''pollens'',
* ''[[Agriornis lividus]]''
** ''A. l. fortis'' ha ***lividus***,
* ''[[Agriornis micropterus]]''
** ''A. m. andecola'' ha ***micropterus***,
* ''[[Agriornis montanus]]''
** ''A. m. fumosus'', ''insolens'', ''intermedius'', ''maritimus'', ***montanus**' ha *solitarius*,
* *[[Agriornis murinus]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Serpophaga

***Serpophaga*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1839 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Serpophaga cinerea]]*
** *S. c. *'cinerea*** ha ''grisea'',
* ''[[Serpophaga griseicapilla]]'',
* ''[[Serpophaga hypoleuca]]''
** ''S. h. '''hypoleuca***, *pallida	* ha *venezuelana*,
* *[[Serpophaga munda]]*,
* *[[Serpophaga nigricans]]*,
* *[[Serpophaga subcristata]]*
** *S. s. straminea* ha ***subcristata***.

O c'havout a reer e Kreiz (*S. cinerea* hepken) ha Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Kuzul da C'hortoz ar Su

**Kuzul Su da C'hortoz** (saozneg: *Southern Transitional Council*; arabeg: المجلس الانتقالي الجنوبي‎ al-Majlis al-Intiqālī l-Janūbiyy) a oa ur strollad disrannour eus Yemen. 26 ezel a oa en aozadur gant pemp gouarnour eus pemp gouarnelezh e su Yemen ha daou vinistrerezh gouarnamant all. 

Savet e oa bet an aozadur gant ul luskad anvet al Luskad kreizsteizat (al-Ḥirāk al-Janūbiyy pe al-Hirak al-Janoubi). Savet e oa bet al luskad, Luskad kreizsteizat, e 2007, e fin kannad ar prezidant Ali Abdullah Saleh. Palioù diazez an aozadur a oa da labourat ha difenn mennozh disrann su Yemen diouzh ar peurrest eus ar vro (evel ma oa betek 1990).

Disklêriet d'an 11 a viz Mae 2017, e-penn ar C'huzul e oa gouarnour Aden, Aidarus al-Zoubaidi, gant ar post prezidant. Ur besprezidant a oa, Hani Bin Breik.

Aotreet e oa bet krouidigezh ar C'huzul ur sizhun a-raok an 11 a viz Mae goude disklêriadur Aden a oa bet disoc'h manifestadegoù evit harpañ al-Zoubaidi goude ma vefe skarzhet eus e bost a gouarnour. Ar C'huzul Su da C'hortoz a embann bezañ mestr war darn Su Yemen. Lod izili ar strollad a zo bet gouarnourien Dhale, Shabwah, Hadhramaut, Lahij, Socotra, ha gouarnamant Al Mahrah. Embann a ra kaout un nebeud eus tiriadoù e gouarnamantoù Abyan hag Aden.

E miz Genver 2026, goude un argadenn c'hwitet a-enep ar gouarnamant yemenat, Kuzul da c'hortoz ar su en deus kollet an darn eus an tiriadoù a oa suj d'e nerzhioù, betek e gêr-benn Aden. Dre-se, penn an STC Zoubaidi a zo tec'het d'an Emirelezhioù Arab Unanet an izili a oa chomet e Riyadh o doa embannet e roent lamm d'ar Ch'uzul da c'hortoz. The group's dissolution was announced on 9 January, although the announcement was rejected by its spokesman on that same day.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar C'huzul Su da C'hortoz
## Notennoù ha daveennoù
Paul Leverkühn

**Paul** Georg Heinrich Martin Reinhold **Leverkühn**, bet ganet d'an 12 a viz Genver 1867 e Hannover (Kengevread alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Kerzu 1905 e Sofia (Bulgaria), a oa un evnoniour hag ur mezeg alaman.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Spesad]]où
* **M** : *[[Myrmotherula behni]]*,
* **S** : *[[Synallaxis cabanisi]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Harem Impalaeriel Otoman

An **Harem Impalaeriel Otoman** (turkeg otoman: حرم همايون‎, Harem-i Hümâyûn) a oa harem ar sultan otoman savet gant gwraged ar sultan, ar servijourien (maouezed a orin slav ha tizhoged), maouezed kar d'ar sultan, serc'hed ar sultan. An harem a veze kavet en ul lodenn eus ar saray.

Pouezus e oa an aozadur-se rak kalz galloud a oa gant an harem, a-wechoù muioc'h evit hini al lez. Ur mare eus istor an Impalaeriezh otoman a vez graet sultanad ar maouezed anezhañ. Penn uhel an Harem impalaeriel otoman e oa ar Valide Sultan (mamm ar sultan). Suj e oa an holl vaouezed dezhi memes ma oa-hi alies a orin sklav.

Ar C'hizlar Agha (Kızlarağası, pe anvet "Penn an dizhoged du" dre o orin evel poblad an Nil evel anezho o vezañ aghas evit ul lod bras) a oa penn an dizhoged ha fiziet ennañ diwall ha difenn an Harem impalaeriel.
Mother Earth

**Mother Earth** a oa ur gazetenn anarkour hag en em ziskrive evel "A Monthly Magazine Devoted to Social Science and Literature". Da gentañ e oa bet embannet gant Emma Goldman.

Ar c'hentañ niverenn a oa bet embannet e Meurzh 1906, hag an niverenn ziwezhañ e miz Eost 1917 goude 6 niverenn nemetken.
Emgann Peleliu

**Emgann Peleliu**, pe **Operation Stalemate II** evit pennoù lu Stadoù-Unanet Amerika, a oa bet un emgann etre nerzhioù lu an USMC hag ar US Army ha nerzhioù Lu Impalaeriezh Japan, e-pad Kampagn Mariana ha Palau e-pad an Eil Brezel-bed, etre ar 15 a viz Gwengolo hag ar 15 a viz Du 1944, war Enezenn Peleliu.

An U.S. Marines eus ar 1st Marine Division, ha goude-se soudarded an US Army eus an 81st Infantry Division, o devoa stourmet evit aloubiñ un aerborzh lec'hiet war an enezennig koural. An emgann-se a oa ul lodenn eus un argadenn-veur anvet Oberiadur-brezel Forager, a badas eus miz Even betek miz Du 1944, e-pad Brezel ar Meurvor Habask.

E tu Lu Impalaeriezh Japan e oa bet lazhet 13 600 den ha 400 prizoniet. Evit al lu stadunanat e oa bet lazhet 1460 den ha gloazet 6450. Evit ar stadunanaiz e oa bet ur gwallskouer spontus Emgann Peleliu. An enezier aloubet ne oant ket reoù hollbouezus evit heuliad ar brezel. An niver uhel-uhel a soudarded lazhet hag a oa bet uheloc'h evit an holl dilestradegoù all er brezel a oa bet burtullet kreñv ivez. Er Mirdi broadel ar Marine Corps e vez lesanvet an emgann "an hini ar muiañ c'hwerv eus ar brezel evit ar re Marines".
## Er sevenadur
* Er ministirad The Pacific e vez ul lodenn hag a gont Emgann Peleliu.
* With the Old Breed, el levr buhez e vez kontet an emgann en ul lodenn dre daoulagad ar soudard ha skirvagner Eugene B. Sledge.
L'Auberge

***L'Auberge*** (*An Ostaleri*) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1886.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa er gelaouenn *[[Les Lettres et les arts (Paris)|Les Lettres et les arts]]* d'an 1 a viz Gwengolo 1886. 
Adembannet e voe war-dro bloaz goude, en Mae 1887, en dastumad *[[Le Horla (dastumad)|Le Horla]]*, gant an embanner parizian Paul Ollendorff.

## An danevell
Bep bloaz, pa deu an erc'h ez a an tiegezh Hauser eus hec'h ostaleri da saonenn Loëche. Er bloaz-se e loaskas en ti Gaspard Hari gozh hag Ulrich Kunsi gant e gi Sam. 

## Embannadurioù
* 1886 : *L'Auberge*, e *[[Les Lettres et les arts (Paris)|Les Lettres et les arts]]*. 
* 1887 : *L'Auberge*, en dastumad *Le Horla* embannet gant Paul Ollendorff.
* 1979 : *L'Auberge*, e *Maupassant, Contes et Nouvelles*, levrenn II, skrid notennet gant Louis Forestier, éditions Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade.

## Pennadoù kar
*Danevelloù Guy de Maupassant

## Liammoù diavaez
* [''L'Auberge''](https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Horla_(recueil,_Ollendorff_1895)/L’Auberge), en dastumad *Le Horla*, hervez embannadur Ollendorf e 1895.

## Notennoù
Tyrannulus elatus

***Tyrannulus elatus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.

Anvet e voe *S*[*ylvia*]*. elata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1790) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).Ar spesad nemetañ er genad *Tyrannulus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh a bep seurt.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus kreisteiz Costa Rica da hanternoz Suamerika.

## Liammoù diavaez
*  ''Tyrannulus elatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tyrannulus elatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Phaeomyias

***Phaeomyias*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1902 gant an evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Phaeomyias murina]]*
** *P. m. eremonoma*, *incomta*, ***murina*** ha *wagae*,
* *[[Phaeomyias tumbezana]]*
** *P. t. inflava*, *maranonica* ha ***tumbezana***.

O c'havout a reer e Kreiz (*Phaeomyias murina* hepken) ha Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Lophotriccus

***Lophotriccus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1884 gant an evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Lophotriccus eulophotes]]*,
* *[[Lophotriccus galeatus]]*,
* *[[Lophotriccus pileatus]]*
** *L. p. hypochlorus*, *luteiventris*, ***pileatus***, *santaeluciae* ha *squamaecrista*,
* *[[Lophotriccus vitiosus]]*
** *L. v. affinis*, *congener*, *guianensis* ha ***vitiosus***.

O c'havout a reer e Kreiz (*Lophotriccus pileatus* hepken) ha Suamerika, nav (9) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Edgar Quinet

Jean Louis **Edgar Quinet**, bet ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1803 e Bourg-en-Bresse (Ain, Frañs) hag aet da Ananon d'ar 27 a viz Meurzh 1875 e Versailhez (Seine-et-Oise d'an ampoent, Frañs), a oa ur barzh, un istorour, ur politikour ha prederour gall.
Isca (anv stêrioù)

**Isca** zo ur ger keltiek a oa anv 11 stêr en Enez Vreizh gwechall.

Talvezout a rae ar ger "Isca" kement ha *dour*.

## Lec'hiadur

## Anvioù hirie
- 1 = North Esk

- 2 = South Esk

- 3 = Esk

- 4 = Esk

- 5 = Esk

- 6 = Nant Wysk

- 7 = Usk pe Wysg, Montmouthshire. Dizanv Ravenna 10827 : **ISCA**

- 8 = Axe

- 9 = Axe

- 10 = Exe

- 11 = Exe Water

## Daveoù
Poecilotriccus

***Poecilotriccus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1884 gant an evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daouzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Poecilotriccus albifacies]]*,
* *[[Poecilotriccus calopterus]]*,
* *[[Poecilotriccus capitalis]]*,
* *[[Poecilotriccus fumifrons]]*
** *P. f. *'fumifrons*** ha ''penardi'',
* ''[[Poecilotriccus latirostris]]''
** ''P. l. austroriparius'', ''caniceps'', ***latirostris***, ''mituensis'', ''mixtus'', ''ochropterus'' ha ''senectus'',
* ''[[Poecilotriccus luluae]]'',
* ''[[Poecilotriccus plumbeiceps]]''
** ''P. p. cinereipectus'', ''obscurus'', ***plumbeiceps*** ha ''viridiceps'',
* ''[[Poecilotriccus pulchellus]]'',
* ''[[Poecilotriccus ruficeps]]''
** ''P. r. melanomystax'', ''peruvianus'', ***ruficeps*** ha ''rufigenis'',
* ''[[Poecilotriccus russatus]]'',
* ''[[Poecilotriccus senex]]'',
* ''[[Poecilotriccus sylvia]]''
** ''P. s. griseolus'', ''schistaceiceps'', ''schulzi'', ''superciliaris'' ha ***sylvia**'.

O c'havout a reer e Kreiz (*Poecilotriccus sylvia* hepken) ha Suamerika, daou isspesad warn-ugent (22) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Miguel Lillo

**Miguel** Ignacio **Lillo**, bet ganet d'ar 26 a viz Gouere 1862 e San Miguel de Tucumán (Arc'hantina) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Mae 1931 er memes kêr, a oa ur c'helenner hag un naturour arc'hantinat.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **P** : *[[Pseudocolopteryx]]*.
### [[Spesad]]où
* **C** : *[[Eudromia formosa|Calopezus formosus]]*,
* **E** : *[[Eudromia formosa]]*,
* **P** : *[[Pseudocolopteryx dinelliana]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Casiornis

***Casiornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant an evnoniour gall Marc-Athanase-Parfait-Œillet Des Murs (1804-1894).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Casiornis fuscus]]*,
* *[[Casiornis rufus]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Tumbezia salvini

***Tumbezia salvini*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.

Anvet e voe *Ochthoeca salvini* (kentanv) da gentañ-penn (e 1877) gant an evnoniour poloniat Władysław Taczanowski (1819-1890), da zougen bri d'ar skiantour saoz Osbert Salvin (1835-1898).Ar spesad nemetañ er genad *Tumbezia* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e gwalarn Perou (Suamerika).

## Liammoù diavaez
*  ''Ochthoeca salvini'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ochthoeca salvini'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Aphanotriccus

***Aphanotriccus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1905 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Aphanotriccus audax]]*,
* *[[Aphanotriccus capitalis]]*.

O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika (*Aphanotriccus audax* hepken).

## Notennoù ha daveennoù
Capsiempis flaveola

***Capsiempis flaveola*** a zo ur spesad golvaneged bihan-bihan eus ar c'herentiad Tyrannidae.

Anvet e voe *M*[uscicapa]. *flaveola* (kentanv) da gentañ-penn (e 1823) gant al loenoniour alaman Martin Lichtenstein (1780-1857).Ar spesad nemetañ er genad *Capsiempis* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bihan peurvuiañ ha kemer frouezh bihan ha hugennoù ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en un takad hag a ya eus kreisteiz Nicaragua da reter Brazil :
* *Capsiempis flaveola cerula*, e reter Kolombia, mervent ha kreisteiz Venezuela, biz Ecuador, Gwianaoù ha hanternoz Brazil,
* *C. f. *'flaveola**', e reter Bolivia, Paraguay, biz Arc'hantina ha reter Brazil,
* *C. f. leucophrys*, e hanternoz Kolombia ha gwalarn Venezuela,
* *C. f. magnirostris*, e mervent Ecuador,
* *C. f. semiflava*, eus kreisteiz Nicaragua da bPanamá.

## Liammoù diavaez
*  ''Capsiempis flaveola'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Capsiempis flaveola'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Sirystes

***Sirystes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Sirystes albocinereus]]*,
* *[[Sirystes albogriseus]]*,
* *[[Sirystes sibilator]]*
** *S. s. atimastus* ha ***sibilator***,
* *[[Sirystes subcanescens]]*.

O c'havout a reer e Kreiz (*Sirystes albogriseus* hepken) ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù