open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lise (skol)

Ul **lise** zo ur skol eil derez hag a deu goude ar skolaj. Dont a ra ar ger eus ar ger gallek *lycée*, deuet eus al latin *lycaeum*.

__TOC__

## Orin gresianek ar ger hag ar [[prederouriezh c'hresian|brederouriezh c'hresian]]
En Aten, er 5vet kantved kent JK, e-kichen templ *Apollon Lukaios* (Apollon eus Likia) e kustume diskibled Aristoteles en em vodañ evit selaou e gentelioù. Aozet e oe ur skol brederouriezh wir gant Theophrastos, unan eus an diskibled. Dindan ar furm latin *Lycaeum* eo aet an anv latin pe azazaet d'ar yezhoù lec'hel d'ober anv an ensavadurioù deskadurezh evit ar grennarded.

## Ensavadurioù deskadurezh

E Bro-C'hall e vez anvet lise an ensavadur deskadurezh digor d'ar grennarded, eus an eilvet klas d'ar c'hlas diwezhañ. Ar ger gallek a zo aet e brezhoneg dindan ar furm azazaet "lise" hag ul lisead eo anv ar c'hrennar a ya d'ober e studi e-barzh. Deskadurezh an eil derez aaambles gant deskadurezh ar skolajoù eo e-keñver deskadurezh ar c'hentañ derez roet er skolioù evit ar vugale etre 6 ha 12 bloaz.
Akademiezh

**Akademiezh** zo un anv a vez roet da veur a vodad pe skol uhel. 

E penn kentañ e oa anv ul liorzh e rakkêrioù Aten (Bro-Hellaz), war lez ar *Kephisos*, e lec'h ma oa bet sebeliet an haroz *Akadêmos*. Un ti-jiminas e oa savet eno. Gant *Cimon* e voe bet lakaet gwez ha delwennoù eno. An Akademiezh kentañ, savet gant ar prederour hellazat Platon, er bloaz 388 kent J.-C., a oa ur skol a brederouriezh en Aten. Gwelet e oa Akademiezh Platon evel ur sektenn.

Adimplijet eo bet an termen *akademiezh* evit pep seurt skolioù uhel o live a ra war-dro an arzoù, pe ar skiantoù, pe skoueriekadur ar yezhoù. Evit skolajoù evit n'eus forzh studioù uhel e vez implijet e broioù zo.

## 
*Un akademiezh zo ur skol sonerezh

## 
* Akademiezh lennegel Breizh ha Broioù-al-Liger, staliet e Naoned
* Kreiz Breizh Akademi, ur stummadur hir (12 miz) evit ar sonerien har ar ganerien, aozet gant Erik Marchand hag e skipailh

## 
* An Académie française, krouet gant ar roue Loeiz XIII Bro-C'hall goude kinnigadenn Richelieu e 1635, evit studiañ ha skoueriekaat ar galleg, hep teurel pled ouzh yezhoù all a zo e Bro-C'hall, ar brezhoneg en o zouez.
*Un akademiezh zo ur rann eus an deskadurezh-Stad e Bro-C'hall.
* *[[Star Academy (France)|Star Academy]]* zo un abadenn skinwel e galleg, aozet ha skignet gant TF1.

## 
*Euskaltzaindia, an akademiezh evit studiañ ha skoueriekaat an euskareg, krouet e 1919 e Oñati (Gipuzkoa), ur skourr e Norzheuskadi (Iparralde) ouzhpennet da c'houde. 

## 
*Ar Real Academia Galega, an akademiezh evit studiañ ha skoueriekaat ar galizeg krouet e 1906.

## 
*E 1563 e voe bet krouet *Akademiezh an tresañ e Firenze* gant Giorgio Vasari.
*An Accademia della Crusca, an akademiezh evit studiañ ha skoueriekaat an italianeg

## 
* An Academi Gymreig, an akademiezh evit studiañ ha skoueriekaat ar ar c'hembraeg .

## 
*Ar Real Academia Española, 
## 
* *Akademiezhioù roueel Sveden*, an akademiezh evit studiañ ha skoueriekañ ar swedeg

## Pennadoù kar
* Academy, anv-lec'h e SUA.

## [[Arz akademiek]].

## Liammoù diavez
Kreiz Breizh Akademi

## Levrlennadur

* Guy Rachet : *Dictionnaire de la civilisation grecque*. Larousse 1992-1998. Le Grand Livre du Mois. Paris. 1992

## Daveoù ha notennoù
Arz akademiek

An **Arz akademiek** zo un doare da livañ ijinet dindan levezon Akademiezhioù ha skolioù-meur Europa adalek kreiz an .

## Taolennoù
;Paul Delaroche (1797-1856)

DelarocheNapoleon.jpg|*[[Napoleon Iañ]] e [[Fontainebleau]]* (1840)

Charles Gleyre 002.jpg|*[[Sapfo]] o vont da gousket* (1867)

;Amaury Duval (1808-1885)

Duval La Naissance de Venus.jpg|*[[Ganedigezh Gwener]]* (1862)
75 - Musée d'Orsay - Madame de Loynes 1862 - Amaury-Duval - Joconde000PE000014.jpg|*Madame de Loynes* (1862)

;Thomas Couture (1815-1879)

Thomas_Couture_003.jpg|*Romaned an diskar* (1847)

;Ernest Meissonier (1815-1891)

Meissonier - 1814, Campagne de France.jpg|*1814, Brezeliadenn Frañs* (1864)

;Alexandre Cabanel (1823-1889)

1863 Alexandre Cabanel - The Birth of Venus.jpg|* [[Ganedigezh Gwener]] * (1863)

;Jean-Léon Gérôme (1824-1904)

Jean leon gerome combat de coqs.jpg|*Emgann kilheien* (1846)
Gerome - Diogenes.jpg|*[[Diogenes Sinopeüs|Diogenes]]* (1860)
Jean-Léon_Gérôme,_Phryne_revealed_before_the_Areopagus_(1861)_-_01.jpg|*[[Fryne]] dirak an [[Areopagos]]* (1861)
Jean-Léon Gérôme - Le Marché d'esclaves, 1866.jpg|*Marc'had ar sklaved* (1866)
Jean-Leon Gerome Pollice Verso.jpg|*Pollice Verso* (1872)
Gerome Bethseba.jpg|*[[Bat-Sheva]]* (1889)

;William Adolphe Bouguereau (1825-1905)

William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Dance (1856).jpg|*An dañs* (1856)
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Nymphs and Satyr (1873).jpg|*[[Nimfezed|Nymfezed]] ha [[satir]]* (1873)
Kiss (1873).jpg|*[[Eros]] ha [[Psyc'he]], bugale* (1873)
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Nymphaeum (1878).jpg|*An nymfeom* (1878)
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Birth of Venus (1879).jpg|*Ganedigezh Gwener* (1879)
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - A Young Girl Defending Herself Against Eros (1880).jpg|*Plac'h yaouank oc'h en em zifenn diouzh Eros* (1880)
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Return of Spring (1886).jpg|*Distro an Nevezamzer* (1886)
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Bohemian (1890).jpg|*Ar Vohemianez* (1890)
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - After the Bath (1894).jpg|*Goude kouronkañ* (1894)
William-Adolphe Bouguereau - The abduction of Psyche, 1895.jpg|*Skrapadenn Psyc'he* (1895) 
Bouguereau The Virgin With Angels.jpg|*Rouanez an aeled* (1900)

;Paul Baudry (1828-1886)

Baudry_paul_the_wave_and_the_pearl.jpg|*Ar berlezenn hag ar wagenn* (1862)

;Léon Bonnat (1833-1922)

Léon Bonat - Roman Girl at a Fountain.jpg|*Plac'h roman ouzh ur feunteun* (1875)

;Jules Lefebvre (1834-1912)

La Vérité, par Jules Joseph Lefebvre.jpg|* Ar Wirionez * (1870)
Odalisque by Jules Lefebvre (1874).jpg|* [[Odaliskenn]]* (1874)
Chloé, par Jules Joseph Lefebvre.jpg|*Chloé* (1875)
Mary Magdalene In The Cave.jpg|*[[Mari Madalen (santez)|Mari Madalen]] er vougev* (1876)
Pandora.jpg|*[[Pandora]]* (J. J. Lefebvre, 1882)

;Jean-Paul Laurens (1838-1921)

Laurens excomunication 1875 orsay.jpg|*Ezkumunugenn [[Roperzh II (Bro-C'hall)|Roperzh an deol]]* (1875)
Plateau (stad)

**Stad Plateau** a zo ur stad eus Nigeria. E-kreiz ar vro emañ ha Jos eo he c'hêr-benn. Tennañ a ra hec'h anv eus Uhelgompezenn Jos ha 3.5 milion a annezidi a vev enni.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Kaduna (stad)

**Kaduna** a zo ur stad eus kreiz Nijeria. Kadouna eo e gêr-benn.

## Melestradurezh

Disrannet eo stad Kaduna e 28 kelc'hiad gouarnamant lec'hel
François Rabelais

**François Rabelais**, a implijas ivez an anvioù *Alcofribas Nasier* (un tregejad eus e anv) ha *Séraphin Calobarsy*, bet ganet war-dro 1483 pe 1494, e Seuilly, e proviñs Touren (Bro-C'hall) ha marvet e 1553 e Pariz, a oa ur beleg, mezeg, ha skrivagner gall eus ar .

Brudet eo e romantoù, ma lakaas spered an Azginivelezh, hag e vennozhioù diwar-benn ar brederouriezh hag ar skiant.
 
Ober d'al lenner c'hoarzhin a felle dezhañ, diwar-goust an dud a c'halloud, priñsed ha tud a Iliz.

Bez' e voe e-touez an humanourien vrudetañ eus an Azginivelezh, ha klask a reas nevesaat soñjoù prederouriezh o amzer e-skeud soñjoù re an Henamzer.

## Buhez
Ganet e voe e domani La Devinière, e Seuilly, nepell diouzh Chinon, e proviñs Touren. Mab e oa d'ar senesal hag alvokad Antoine Rabelais. N'eus prouenn splann ebet eus deiziad e c'hanedigezh nag eus hini e varv. Darn o deus kinniget 1494 ; istorourien all a lavar 1483, dre ma vije marvet d'an 9 a viz Ebrel 1553 d'an oad a 70 vloaz, met n'eo ket peurasur. Hervez Claude Bougreau, eus ar Société d'Histoire de Chinon - Vienne & Loire, e vefe bet ganet d'ar 5 a viz Mae 1489, un ali savet diwar ar chabistr 40 en *Tiers-Livre*.

### Manac'h
Abred ez eas François Rabelais da vanac'h. Tost d'ar gêr da gentañ, da abati Fontenay-le-Comte goude. E 1526 e oa e prioldi Ligugé, e Poatev. 

### Studier ha medisin
Etre 1526 ha 1530 n'ouzer ket petra a reas, met e 1530 e lakaas e anv e skol-veur Montpellier war ar medisinerezh. E 1532 e sinas e levr kentañ, *[[Pantagruel]]*, evel *Alcofribas Nasier*. Ennañ e kane Rabelais meuleudi da win e vro e-kichenik Chinon, ha da vuhez dibreder an dud, evel hini Pantagruel hag e vignoned. Ne blijas an oberenn na d'an Iliz na da bennoù meur skol-veur ar Sorbonne. 

E 1534 e oa medisin en Hôtel-Dieu e Lyon.

### Beaj da Italia

Div veaj a reas François Rabelais da Italia. 

Gant ar c'hardinal Jean du Bellay ez eas Rabelais da Roma, hervez danevelloù ha n'int ket bet kadarnaet ; ar pezh a zo sur avat eo e voe gopret ar skrivagner evel sekretour an eskob d'ar mare-se. 

E 1540 ez eas da Dorino da-heul Guillaume du Bellay, anezhañ breur ar c'hardinal hag aotrou Langey, a oa bet anvet da c'houarnour Piemonte gant ar roue gall. Er bloaz-se ivez, François ha Junie, besterd Rabelais, a voe divastardet gant ar pab Paol III. 

D'an 9 a viz Genver 1543 e varvas Guillaume du Bellay e Saint-Symphorien-en-Laye ha Rabelais a gasas e gorf da Le Mans, ma voe beziet d'ar 5 a viz Meurzh 1543. 

## Oberennoù
* *Pantagruel*, 1532
* *Gargantua*, 1534
* *An trede Levrenn*, 1546
* *Ar pevare Levrenn*, 1552
* *Ar pempvet Levrenn*, 1564

## Levrlennadur
*François Rabelais, *Gargantua – Pantagruel – Les cinq livres*, skeudennaouet gant Gustave Doré ; Paris : SACELP, 1982, div levrenn, 846 pajenn en holl (ISBN 9782903857011)
*Mireille Huchon, *Rabelais*, Gallimard, « Biographies », 2011, 429 p. (ISBN 978-2-07-073544-0, BnF niv FRBNF42375842)
Kanton Moñforzh

**Kanton Moñforzh ** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Brasaet e oa bet da 15 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù kanton Moñforzh
### Betek 2015

* **[[Moñforzh]]** ;
* Bezeg ;
* Brezhiel ;
* Bredual ;
* Gwerzher ;
* Ilfentig ;
* Kloued ;
* Lanwaz ;
* Pleveleg ;
* Sant-Gonlei ;
* Talenseg.

### Abaoe 2015
* **[[Moñforzh]]** ;
* Bezeg ;
* Brezhiel ;
* Ilfentig ;
* Lanwaz ;
* Mousterfil ;
* Pempont ;
* Plelann-Veur ;
* Pleveleg ;
* Sant-Gonlei ;
* Sant-Pêran ;
* Sant-Turiav-Porc'hoed ;
* Skirioù-Masen ;
* Talenseg ;
* Trevendel.

## Daveoù
Rouantelezh Lindsey

**Rouantelezh Lindsey** pe **Linnuis** pe **Lindiswara** a oa ur rouantelezh angl-ha-saozon bihan lec'hiet etre an Humber hag ar Wash. Ar Witham hag an Trent a verke e harzoù war-du ar c'hornôg. Enni e oa ur rannvro c'heuniek e su d'ar stêr Humber, Enez Axholme hec'h anv. Krediñ a reer e oa Lincoln e gêrbenn met anvioù-lec'h a zamveneg en em astennas ar pobladur war-dro Winteringham ha Winterton da gentañ. E anv a dalvez *Enez Lincoln* ar pezh a vez displeget gant ar fed e oa kelc'hiet gant ar mor ha gant tirioù gleb kenañ. Hervez an Tribal Hidage e talc'he 7.000 hid.

Lec'hiet en ur rannvro digenvez, n'he deus ar rouantelezh hogozik istor skrivet ebet ha n'anavezer ket anv e rouaned dre nestedoù savet e-pad ren ar roue Offa eus Mercia. Predenek eo anv un nebeud anezho ar pezh a zamveneg e oa a-nebeutig an tremen eus ar vrezhoned d'an Angled hag e oa un emglev etre uhelidi an div bobl.

Ma oa galloudus ar rouantelezh d'un ampoent'zo e voe e deroù e istor. Pa zeu war wel e anv evit ar wech gentañ en testennoù miret ganto eo ur stad sujet dija, dindan ar veli, hervez ar marevezh, eus Northumbria pe Mercia. Da get e oa aet pa oa bet deuet an drevadennerien danat.

## Roll rouaned Lindsey

*Winta
*Cretta
*Cuelgils
*Caedbaed
*Bubba
*Beda
*Biscop
*Eanferð
*Eatta
*Aldfrið
Kanton Morzhell

**Kanton Morzhell** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Morzhell
* Morzhell ;
* Kavan ;
* Kentreg ;
* Ar Peniti ;
* Reuz ;
* Sant-Jili-Roazhon.

Kanton Reuz zo bremañ

## Daveoù
Madonna (kanerez)

**Madonna**, pe **Madonna Ciccone Rirchie**, ganet **Madonna Louise Ciccone**, a zo ur ganourez hag un aktourez stadunanat ganet d'ar 16 a viz Eost 1958 e Bay City (Michigan). Hi an hini he deus gwerzhet ar muiañ a bladennoù er bed: war-dro 200 milion a albomoù ha 75 milion a *[[single]]*-ioù.
Implij a ra he brud evit reiñ hec'h ali war ar relijion, ar politikerezh hag ar revelezh.

## He buhez
E 1977 e oa aet da New York City da vezañ dañserez. Kemer a reas perzh er strollad pop *Breakfast Club and Emmy* a-raok embann he c'hentañ albom, *Madonna*, e 1983.

## Istor
Brudet eo en istor Bro-C'hall abalamour m'he devoa taolet he bragez d'ar prezidant Jacques Chirac deuet d'he selaou o kanañ. 

Madonna a zo un arzourez pop, met ober a ra gwech ha gwech all gant doareoù sonerezh all evel an dance, an disco, ar R'n'B, ar sonerezh elektronek, ar rock dazeilat, ar pop-rock hag an jazz.

## Oberennoù

### Pladennoù

* 1983: Madonna
* 1984: Like a Virgin
* 1986: True Blue
* 1987: Who's That Girl
* 1987: You Can Dance
* 1989: Like a Prayer
* 1990: I'm Breathless
* 1990: The Immaculate Collection
* 1992: Erotica
* 1994: Bedtime Stories
* 1995: Something to Remember
* 1996: Evita
* 1998: Ray of Light
* 2001: GHV2
* 2003: American Life
* 2003: Remixed & Revisited
* 2005: Confessions on a Dance Floor
* 2006: I'm going to tell you a secret
* 2007: The Confessions Tour
* 2008: Hard Candy
* 2009: Celebration

## Arvestoù

* 1985: The Virgin Tour
* 1987: Who's That Girl World Tour
* 1990: Blond Ambition World Tour
* 1998: The Girlie Show Live Down Under
* 2001: Drowned World Tour
* 2004: Re-Invention World Tour
* 2007: The confessions Tour
* 2008-09: Sticky & Sweet Tour
* 2012: MDNA Tour

## Filmoù

* 1999: Madonna: The Immaculate Collection
* 1999: Madonna: 93:99
* 2001: What It Feels Like For A Girl

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Kanton Sant-Meven

**Kanton Sant-Meven** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Sant-Meven
* **[[Sant-Meven]]** ;
* Blerwaz ;
* Gwazel ;
* Kedilieg ;
* Ar Groez ;
* Moel ;
* Sant-Malgant ;
* Sant-Malon ;
* Santez-Onenn.

## Daveoù
Kanton Sant-Albin-Elvinieg

**Kanton Sant-Albin-Elvinieg** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù kanton Sant-Albin-Elvinieg
* **[[Sant-Albin-Elvinieg]]** ;
* Andolieg-Kernevez ;
* Elvinieg ;
* Finioù ;
* Gwaharzh ;
* Henwig-ar-C'houenon ;
* Kavaneg ;
* Meled ;
* Moezeg ;
* Mousterel-ar-Gwast ;
* Mousterel-an-Il ;
* Rovazil ;
* Sant-Jermen-an-Il ;
* Sant-Marzh-an-Il ;
* Sen.

## Daveoù
Republik Turk Kiprenez an Norzh

**Republik Turk Kiprenez an Norzh** (e turkeg: *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti*; KKTC) a zo ur republik dizalc'h *de facto* lec'hiet e norzh Kiprenez e-barzh tachenn ofisiel Republik Kiprenez. E 1983 he doa embannet he dizalc'hidigezh, nav bloavezh goude aloudabeg an enez gant Turkia. Gant homañ hepken eo anavezet hiziv.

## Melestradur

Disrannet eo Republik Turk Kiprenez an Norzh e pemp rannvro velestradurel.

* Nikosia (Turkeg: Lefkoşa)
* Famagusta (Mağusa)
* Kyrenia (Girne)
* Morphou (Güzelyurt)
* Trikomo (İskele)

## Liammoù diavaez
* Turkish Republic of Northern Cyprus - Presidency (e turkeg, gresianeg, saozneg, rusianeg) 
* Turkish Republic of Northern Cyprus - Leglisative Assembly (e saozneg hag e turkeg)
* Zypern Times (en alamaneg)
Treuznistria

**Treuznistria** zo un rannvro zisranner lec'hiet e-barzh tachenn ofisiel republik Moldova. Daoust ma n'eo anavezet gant stad ebet ha daoust ma'z eo *[[de jure]]* un darn eus Moldova ez a d'ober *[[de facto]]* ur stad dizalc'h gant an anv **Republik moldov an Dniestr** (e moldoveg: Република Молдовеняскэ Нистрянэ/Republica Moldovenească Nistreană; e rusianeg: Приднестровская Молдавская Республика (Pridnestrovskaia Moldavskaia Respoublika); en ukraineg: Придністровська Молдавська Республіка (Pridnestrovs'ka Moldavs'ka Respublika)), ha graet anezhi ivez **Pridnestrovia** gant ar rusianegerien ha **Transnistria** gant ar roumanegerien, **Transnistria** e lec'h all, ha **Treuznistria** e brezhoneg, ar pezh a dalv kement hag «en tu-hont d'an Dniestr » (*Nistru* e roumaneg). Lec'hiet emañ war-du ar reter eus ar stêr-se, etre an dachenn dindan gontroll ar gouarnamant moldovat hag Ukraina. E 1991 eo disrannet ar rannvro-se goude diskar an Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel, poblet gant tud a gomz yezhoù slavek dre vras ha renet gant ur gouarnamant komunour.

## Istor
E 1924 e oa krouet Oblast Emren Moldova e-barzh Republik Soviedel Ukraina. E 1940 e oa krouet Republik Sokialour Soviedel Moldavia e-barzh an URSS.

## Poblañsouriezh
E 2004 e oa 555 347 a annezidi hervez niveradeg 2004, hag e 2018 e oa istimet ne chome nemet 469 000 anezho. 133 annezad/km² a oa stankter ar boblañs, ha bremañ n'eo nemet 114.

## Daveoù
Senyllt

Roue diwezhañ Galwyddel e voe **Senyllt ap Dingat**. Tec'hel a reas eus e vro pa voe aloubet gant tud Rheged an Hanternoz ha ret dezhañ mont da repuiñ da Enez Manav, ma krouas e vab un diernelezh a badas betek 844.

## Liammoù diavaez

*Senyllt
Giacomo Puccini

**Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini** (22 a viz Kerzu 1858 - 29 a viz Du 1924) a oa ur sonaozour italian. Brudet eo e c'hoariganoù dreist holl, en o zouez La Boheme, Tosca ha Madama Butterfly pe c'hoazh Turandot (1924) a vez c'hoariet en un doare boutin c'hoazh.
## Buhez
Puccini a zo ganet evel **Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini** e Lucca, Italia e 1858. Bez e oa unan eus 9 bugel Michele Puccini hag Albina Magi. Ar familh Puccini a oa o vevañ e Lucca hag anavezet e oa evel familh sonerien. Un hendad da Puccini anvet Giacomo (1712–1781) a oa bet brudet mat en e vare dija. Hemañ a oa *maestro di cappella* en iliz-veur *Cattedrale di San Martino* e Lucca. E vab Antonio Puccini en devoa kemeret e blas goude-se, ha c'hoazh goude Antonio e oa bet e vab Domenico, goude-se mab Domenico anvet Michele (tad Giacomo Puccini).

Pep hini eus an dud-se a oa bet o studiañ ar sonerezh e Bologna. Lod anezho o devoa kemeret kentelioù sonerezh e lec'hioù all ouzhpenn-se. Domenico Puccini en devoa studiet gant Giovanni Paisiello. Pep hini en devoa savet sonerezh evit an iliz. Domenico en doa savte ivez meur a operaioù, ha Michele unan. Tad Puccini, Michele, a oa brudet en norzh Italia, un toullad tud a oa bet evit e obidoù. Bet e oa bet ar saver tonioù brudet er mare-se Giovanni Pacini e penn ar Requiem.

Ar familh Puccini a oa bet *maestro di cappella* e-pad 124 vloaz (1740–1864) pa oa marvet Michele. Raksoñjet e oa bet e vije e vab oc'h adkemer ar garg pa voe kozh a-walc'h. Siwazh evit ar familh pa varvas Michele Puccini died e 1864, e vab Giacomo ne oa nemet 6 vloaz. Evel-just ne c'helle ket adkemer karg an tad. Evel bugel e kemeras perzh memestra e buhez arzel an iliz-veur di San Martino, evel ezel eus al laz-kanañ paotr ha goude-se evel eil soner ograou.
## Turandot
Turandot a voe opera ziwezhañ Puccini, diechu e voe. An div lodenn ziwezhañ a voe echuet gant Franco Alfano hervez ar paperioù a oa chomet diechu.
## Buhez prevez ha dimezioù
En diskar-amzer 1884, Puccini a oa kroget da gaout un istor karantez gant ur vaouez dimezet anvet Elvira Gemignani (anvet Bonturi, 1860–1930) e Lucca. Gwaz Elvira, Narciso Gemignani, a oa "merc'hetaer daonet", dre-se dimeziñ Elvira ne oa ket unan laouen. Elvira a voe dougerezh eus Pucini, ur vab a voe, Antonio (1886–1946), ganet e Monza. 
## Liammoù diavaez
Giacomo Puccini
Kanton Gwitreg-Reter

**Kanton Gwitreg-Reter ** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Gwitreg-Reter
* Gwitreg (lodenn);
* Belezeg ;
* Breal-Gwitreg ;
* Ar Chapel-Ervoreg ;
* Ervored ;
* Kastellan-Gwennel ;
* Menezaoter ;
* Mondeverzh ;
* Priskieg ;
* Sant-Merve.

## Daveoù
Kanton Gwitreg-Kornôg

**Kanton Gwitreg-Reter ** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. 

## Kumunioù Kanton Gwitreg-Reter
* Gwitreg (lodenn) ;
* Kampal ;
* Kornilieg ;
* Landavran ;
* Marbereg ;
* Mezieg ;
* Mousterel-al-Lann ;
* Mousterel-ar-Veineg ;
* Nant-Izeg ;
* Pozieg ;
* Sant-Albin-al-Lann ;
* Sant-Kristol-ar-C'hoad ;
* Talieg.

## Daveoù
Amanenn

**Amanenn**, pe **amann**, a vez graet dre zornañ dienn pe koaven, gant ur vazh pe ul loc'h, ken ne chom nemet an druzoni ken, gant ur bannac'h dour bihan ennañ, hag e teu er-maez al laezh-ribod. 

Implijet stank e vez an amanenn e meur a vro gant dienn laezh ar buoc'henned peurvuiañ, met kavout a reer amanenn graet gant laezh loened all ivez, bualed, kañvaled, yaked. Liv melen pe wenn zo war an amanenn hervez ar seurt geot a zo bet debret gant an daskirierien-se ha hervez mare ar bloaz, dre an abeg da stad ar geot. 
En darn vrasañ eus Breizh e vez distaget *amann* (pouez-mouezh war an eil "a"), e Bro-Wened avat ha tro-war-dro e klever *amonen* pe *amanen* (hañvalik ouzh *ymenyn* e kembraeg). 

## Farderezh an amanenn
Ijinet eo bet ar ribod a-gozh, un ardivink simpl a-walc'h evit gellout dornañ an dienn a zo bet lakaet un tammig da ziazezañ. Ar ribod a zo ul lestr kloz gant un toull evit plantañ ur vazh hir a vez bountet-divountet e-barzh ken e vez dornet an dienn a frapadoù berr. En Europa, meur a ribot hengounel a oa graet pe e priaj pe en doare an tonelloù. Pa vez echuet gant an dornañ e vez lakaet a-gostez al laezh ribot ha gwalc'het e vez gant dour an druz a chom betek na vo mui a laezh ribot enni.En  ez eus bet ijinet ardivinkoù bras-tre ma vez lakaet miliadoù a litradoù dienn da vezañ mezellet ha pa ya er-maez an amanenn dindan gwask hag e vez graet kanolioù-amanenn eus ar ribodoù greantel ivez.

## Implij an amanenn
Er sevenadurioù ar maezioù eo an amanenn ur vammenn druzoni a-bouez pa vez implij er geginerezh evit fritañ ar boued pe evit reiñ ur blaz plijusoc'h pe evit fardañ gwastelloù. Koulskoude ne c'hell ket ar gouerien baour mirout kalz amanenn evit e implijout pa glaskont peurvuiañ e werzhañ evit tennañ moneiz dioutañ. Gwechall e veze ouzhpennet holen evit mirout an amanenn pelloc'h. Boaz ober gant amanenn sall a vez kavet e meur a vro, Breizh en o zouez. 
E Breizh gwechall e veze gwerzhet an amanenn er foarioù. Pezhioù bras amanenn a vez graet pileradoù pe bolotennoù anezho.

## Levrlennadur
*[''Doare ober ann amann mad'', Almanak Breiz-Izel, 1872](https://br.wikisource.org/wiki/Pajenn:Almanak_Breiz_Izel_(1872).djvu/60)
*  *Le beurre, dix façons de le préparer*, gant Patrick Cadour, 2023, dastumad "Dix façons de préparer", Mentrezh : 12 x 21,5 sm, 24 pajenn, EAN:9782352554097.

## Sellet ivez
* Margarin
Kanton Roazhon-Gwalarn

**Kanton Roazhon-Gwalarn** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Roazhon-Gwalarn
* Roazhon (lodenn : karter Villejean, 16 324 ann. e 2012) ;
* Gevrezeg ;
* Pazieg ;
* Parzheneg.

## Daveoù
726

*Diwar-benn bloavezh *'726*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 726|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 726]]*

## [[:Rummad:Marvioù 726|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 726]]*
__NOTOC__
Dz

Kavet e vez an digram-se e lizherenneg an hungareg (e lec'h m'eo 7 lizherenn al lizherenneg), e hini ar makedoneg (9 lizherenn), hag e hini ar slovakeg.
The Rolling Stones

**The Rolling Stones** a zo ur strollad sonerezh breizhveuriat krouet e 1962. Kanour orin ar bagad a oa Brian Jones met bleinet e voe gant Mick Jagger ha Keith Richards dreist-holl. Kaset kuit eus ar bagad e voe Brian Jones e 1969 ha mervel a reas er memes bloaz : gant Mick Taylor e voe erlec'hiet.

55 albom o deus graet ar Rolling Stones hag ouzhpenn 200 milion anezho o deus gwerzhet er bed. E 2005 ez eo aet er-maez o album diwezhañ *[[A Bigger Bang]]*.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel The Rolling Stones
Rannvro an Norzh (Ghana)

**Northern** (*Rannvro an Norzh*) zo ur rannvro velestradurel e Ghana. An hini vrasañ er vro eo hag e 18 bann eo rannet. Disheñvel-tre eo he yezh hag he relijion diouzh re ar rannvroioù lec'hiet er Su.

## Bannoù Rannvro an Norzh
Tamale

**Tamale** (distaget ['ta ma lɛ]) zo ur gêr eus Ghana, en Afrika, anezhi kêr-benn Rannvro an Norzh. 

## Poblañs
 a dud zo o chom enni. An darn vrasañ a gomz Dagbaneg hag an Islam eo o relijion.

## Gevellerezh
*Louisville  (abaoe 1979)

## Liammoù diavaez
*Kartennoù Tamale
*Tamale Online
Guatemala

**Guatemala** (*República de Guatemala* e spagnoleg) a zo ur riez e Kreizamerika. Harzoù he deus gant Mec'hiko er gwalarn, gant Belize er biz ha gant Honduras hag El Salvador er gevred. Ar vro greizamerikan bobletañ eo ha Ciudad de Guatemala eo ar gêr-benn anezhi.

Daoust ma'z eo bet stabilaet ar vro abaoe 1996 ez eus bet un istor hir a vrezelioù diabarzh hag a daolioù-reveulzi.

## Pennad kar
*Departamantoù Guatemala

## Liammoù diavaez
*  Congreso de la República – Parlamant Guatemala 
*  Organismo Judicial de Guatemala Lezioù-barn Guatemala
*  Gobierno de Guatemala Gouarnamant Guatemala
Bedřich Smetana

**Bedřich Smetana**, ganet d'an 2 a viz Meurzh 1824 e Litomyšl, ha marvet d'an 12 a viz Mae 1884 e Praha, a oa ur sonaozour tchek. Brudet eo e varzhoneg simfoniek Vltava (*Moldau* en alamaneg), an eil en ur rummad a c'hwec'h anvet Má vlast ("Ma Bro"), hag e c'hoarigan Prodaná nevěsta (*Kefrisa gwerzhet*).

## Liammoù diavaez
* Sonaozourien Bohemia
Tierniezh Han

}}">
Istor Sina


|}
An **Dierniezh Han** (sinaeg: 漢朝 *Hàn cháo*) a renas e Sina adalek 206 kent JK betek 220 goude J.-K.. Heuliañ a reas an Dierniezh Qin ha war e lerc'h e c'hoarvezas marevezh an Teir Rouantelezh.

Renet e oa ar Stad gant an Tiegezh Liu, ha 400 bloavezh e padas an dierniezh ; evel unan eus ar marevezhioù meurañ en istor Sina e vez gwelet. Hiziv c'hoazh e reer *Han* eus Sinaiz.

E-pad an dierniezh Han e oa ez eas Sina da gonfusian. Ur marevezh a verzh vras e oa, ha betek 55 milion e savas poblañs ar vro. Er memes amzer e lakaas an impalaeriezh he levezon sevenadurel da vrasaat. Goloiñ a rae he zachenn un darn eus Korea, Mongolia, Viet-Nam hag Azia ar C'hreiz. En  e fontas abalamour da gudennoù diabarzh ha da argasadegoù gant pobloù ar stepennoù.

## Levrlennadur
* Brook, Timothy. (1998). *The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China*. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-22154-0 
* Bulling, A. "A Landscape Representation of the Western Han Period," *Artibus Asiae* (Volume 25, Number 4, 1962): 293–317. 
* Ebrey, Walthall, and Palais (2006). *East Asia: A Cultural, Social, and Political History*. Boston: Houghton Mifflin Company. ISBN 0-618-13384-4.
* Fairbank, John King and Merle Goldman (1992). *China: A New History; Second Enlarged Edition* (2006). Cambridge: MA; London: The Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 0-674-01828-1
* Huang, Ray (1997). *China: A Macro History*. New York: An East Gate Book, M. E. SHARPE Inc.
* Menzies, Nicholas K. "Strategic Space: Exclusion and Inclusion in Wildland Policies in Late Imperial China," *Modern Asian Studies* (Volume 26, Number 4, 1992): 719–733.
* Morton, W. Scott and Charlton M. Lewis (2005). *China: It's History and Culture*. New York: McGraw-Hill, Inc.
* Needham, Joseph (1986). *Science and Civilization in China: Volume 4, Part 2*. Taipei: Caves Books, Ltd.
* Needham, Joseph (1986). *Science and Civilization in China: Volume 5, Part 7*. Taipei: Caves Books, Ltd.
* Wright, David Curtis (2001) *The History of China*. Westport: Greenwood Press.
* Yuan, Zheng. "Local Government Schools in Sung China: A Reassessment," *History of Education Quarterly* (Volume 34, Number 2; Summer 1994): 193–213.

## Daveoù
732

## Darvoudoù

### Europa

### Azia

### Afrika

### Arzoù ha skiantoù

### A bep seurt/diasur

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
733

*Diwar-benn bloavezh *'733*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 733|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 733]]*

## [[:Rummad:Marvioù 733|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 733]]*
__NOTOC__
Pecset

Ar **Pecset** a oa ur meuriad Angled a oa en em staliet war-dro 590 e norzh hag e kreiz ar pezh zo hiziv ar Peak District (e rouantelezh vrezhon gozh ar Pek). Ar vro-se a oa gwechal dindan klan keltiek ar Brigantae, ur meuriad Brezhoned, a-raok an aloubadeg angl-ha-saoz. 
Hervez an Tribal Hidage e talc'hent 1200 hid. E Derbyshire e oant en em staliet da gentañ, war a seblant, kent mont war-raok a-hed ar stêrioù Derwent ha Dove e-pad ar . Dont a reas neuze an Angled eus ar reter-se da vezañ anvet *Pecsætna* pe Pecset. Diwezhatoc'h, o rouantelezh a zeuas da vezañ rann norzh rouantelezh Mercia hag e 848 en em vodas witenagemot Mercia e Repton.

## Notennoù

## Daveoù
*Bigsby, R (1854) *Historical and Topographical Description of Repton.* London.
*Collis, J. (1983) *Wigber Low Derbyshire: A Bronze Age and Anglian Burial site in the White Peak.* Department of Archaeology and Prehistory, University of Sheffield.
*Davies, W. and Vierk, H. "The contexts of Tribal Hidage: social aggregates and settlement patterns", in *Frühmittelalterliche Studien*, viii (1974)
*Dumville,D. "The Tribal Hidage: an introduction to its texts and their history", in *The Origins of the Anglo-Saxon Kingdoms* ed. S.Bassett, 1989. ISBN 0-7185-1317-7
*Fowler, M. J. (1954) "The Anglian Settlement of the Derbyshire and Staffordshire Peak District." *DAJ* 74, 134-151.
*Hart, C. R. (1981) *The North Derbyshire Archaeological Survey.* Leeds: A. Wigley & Sons
*Hodges, R. and Wildgoose, M. (1980) "Roman or native in the White Peak", in Branigan, K. (ed) *Rome and the Brigantes*, 48-53. Sheffield, Sheffield University Press.
*Hodges,R. (1991a) "Notes on the Medieval Archaeology of the White Peak." In R. Hodges and K. Smith (eds) *Recent Developments in the Archaeology of the Peak District* :111-22 (Sheffield Archaeological Monographs 2) Sheffield.
*Hughes, R. G (1961) "Archaeological Sites in the Trent Valley, South Derbyshire" *DAJ* 81, 149-50.
*Jones, H. (1997) *The Region of Derbyshire and North Staffordshire from AD350 to AD700: an analysis of Romano-British and Anglian barrow use in the White Peak.* PhD thesis, University of Nottingham.
*Ozanne, A. (1962-3) "The Peak Dwellers" *Medieval Archaeology* 6-7, 15-52.
*Roffe, D. (1986b) "The Origins of Derbyshire" *DAJ* 106, 102-112.
*Rollason et al
*Routh, T. (1937) "A Corpus of the Pre-Conquest Carved Stones of Derbyshire" *DAJ* 58, 1-46.

*Sidebottom, P.C. (1994), *Schools of Anglo-Saxon Stone Sculpture in the North Midlands.* Unpublished PhD Thesis, University of Sheffield.
*Sidebottom P.C (1999) "Stone Crosses in the Peak and the Sons of Eadwulf." *DAJ* 119, 206-19.
*Stenton, F. (1905) "Introduction to the Derbyshire Domesday", in W. Page (ed) *The Victoria History of the County of Derbyshire.* London.
*Unwin, T. (1988) "Towards a model of Anglo-Scandinavian rural settlement in England", in Hooke, D. (ed) *Anglo-Saxon Settlements*, 77-98.
*Yorke, B. (1990) *Kings and Kingdoms of Early Anglo-Saxon England*, London: Seaby.
Michel Desjoyeaux

**Michel Desjoyeaux**, bet ganet e Konk-Kerne d'ar 16 a viz Gouere 1965, zo ur merdeer breizhat.

Brudet eo dre ma'z eo aet ar maout gantañ meur a wech e redadegoù brudet. Emañ e-touez ar verdeerien a verde o-unan war o bag, ar muiañ titlet gant pemp trec'h warn-ugent.
E 1999 e savas ur skipailh redadeg anvet *Mer agitée*.

E 2007 e oa Michel levier ar vag 60 troatad hed *Foncia* ha ganti e reas ar Vendée Globe 2008.

Gourdoneñ a ra er Forest-Fouenant, gant Roland Jourdain, e-tal kichen ar greizenn vroadel gourdonañ evit ar redadegoù er-maez.

## Loreadeg
* 2013
** 1 Rolex Fastnet Race war IMOCA *MACIF* (gant François Gabart)
** 1 Artemis Challenge war IMOCA *MACIF* (gant François Gabart)
** 7 redadeg digenvez ar Figaro war *TBS*

* 2012
**1 MOD European Tour war Mod70 *Foncia*

* 2011
**1 Vulcain Trophy (skipailh) war D35 *Foncia*

* 2009
**1 Vendée Globe 2008-2009 war IMOCA *Foncia*
**1 Istanbul Europa Race war IMOCA *Foncia*

*2007
**1 Transat Jacques Vabre gant Emmanuel Le Borgne war an 60 troatad Imoca *Foncia* e 17 devezh, 3 eurvezh, 31 vunutenn, 55 eilenn d'an tizh keidennek a 10,57 skoulm
**1 redadeg digenvez ar Figaro. Dont a ra da vezañ par da Jean Le Cam ha da Philip Poupon a oa bet trec'h teir gwech er redadeg-se ivez.

*2006
**4 Hent ar Rom - *La Banque Postale*
**3 Priz bras porzh Fekamp
**2 Priz bras Portugal
**2 Priz bras Marselha
**2 Priz bras Trapani
**3 eus Londrez - Alpes Maritimes

*2005
**2 Redadeg digenvez Afflelou - Le Figaro
**3 Priz bras Vigo
**3 Priz bras Marselha
**4 Priz bras Korsika
**2 d'an IB Group Challenge

*2004
**1 The Transat
**2 ar c'hampionad ORMA
**3 Transat Kebek St Malou
**3 Priz bras An Drinded-Karnag
**4 Priz bras Fekamp
**6 Priz bras Korsika
**4 Priz bras Marselha

*2003
**2 ar c'hampionad ORMA
**4 en Transat J. Vabre gant Herve Jan
**2 Priz bras Cap an Oriant
**2 Challenge Mondial Assistance
**4 Priz bras Kagliari en Italia
**3 Priz bras Marselha
**3 Priz bras Fekamp

*2002
**1 Hent ar Rom

*2001
**1 Vendée Globe 2000-2001

*2000
**1 Priz bras An Dreinded-Karnag e bourzh *Foncia* gant Alain Gautier

*1999
**1 Priz bras Fekamp Lieskouc'h war *Brocéliande* gant Alain Gautier
**2 Tro Breizh

*1998
**1 Redadeg digenvez ar Figaro

*1997
**1 Tro Breizh a-zaouioù gant Marcus Hutchinson
**2 Kampionad Bro C'hall redadeg digenvez
**5 Redadeg digenvez ar Figaro

*1996
**1 Kampionad Bro-C'hall redadeg digenvez
**2 Redadeg digenvez Figaro
4 Transat An Oriant/Saint-Barth

*1995
**4 Redadeg digenvez ar Figaro

*1994
**1 Redadeg digenvezar Figaro
**1 Transat An Oriant/Saint-Barth gant Jacques Caraës

*1993
**Ur bloavezh e bourzh "Poste" evit ar Withbread, anvet hiriv *Volvo Ocean Race*

## liammoù diavaez

* L'Ouest en mémoire (Ina) - Tro Bro c'hall e vag dre lien 2001
*Lec'hienn ofisiel Mer Agitée
Gildas Morvan

**Gildas Morvan**, ganet d'ar 1 a viz Gouere 1968 e Pretoria, a zo ur merdeer breizhat o chom e Landeda e Bro-Leon. Tad a dri bugel eo.

## Loreadeg
*2009
** da 1 en Transat BPE Ar Gerveur/Marie-Galante
*2008
**da 2 er redadeg en e-unan ar Figaro
**da 1 e Kampionad Frañs en e-unan
*2007
**da 4 en Transat Jaques Vabre, gant Jean Le Cam, war an 60 troatad Imoca VM Matériaux
**da 8 e redadeg en e-unan ar Figaro
*2006
**Hent ar Rom: da 2 e Klas 40
**Kampionad Frañs redadeg er-maez en e unan : 6
**Redadeg an torraodoù : da 2
**Redadeg en e-unan Afflelou-ar Figaro : da 12 ha gounit a ra an tennad kentañ
**Ar Solo kreizdouarel : da 4
**Transat AG2R : da 10 gant Erwan Tabarly
*2005
**Kampionad Bro-C'hall redadeg er-maez en e-unan: da 2
**Hent ar Ponant : da 2
**Redadeg en e-unan Afflelou-ar Figaro: da 4 ha gounid a ra an tennad kentañ
**Generali Solo : da 2
**Trophée BPE : da 3
*2004
**Redadeg digenvez Afflelou-ar Figaro: da 9
**Generali Solo: da 2
**Transat Ag2r gant Dominic Vittet: da 11
*2003
**Trophée BPE gant Bertrand Pacé: da 2
**Hent ar Ponant: da 2
**Redadeg en e-unan Afflelou-ar Figaro: da 14
**Generali Mediterranée: da 1
**Tro Breizh gant Bertrand Pacé: da 1
*2002
**Hent ar Ponant: da 1
**Redadeg en e-unan Afflelou-ar Figaro: da 21
**Ar Generali Méditerranée: da 9
**Transat AG2R gant Charles Caudrelier: da 8
*2001
**Hent ar Ponant: da 2
**Tro Breizh gant Charles Caudrelier: da 1
**Ar Générali Méditérranée-la Porquerolles: da 5
**Redadeg en e-unan Afflelou-ar Figaro gant Vitarmonyl: da 3
**Trophée Banque Privée Européenne gant C. Caudrelier Benac: da 1
*2000
**Kampionad Bro-C'hall redadeg er-maez en e-unan 
**Transat AG2R gant Betrand De Broc: da 2
**Ar Porquerolles Figaro: da 1
**Redadeg en e-unan Afflelou-ar Figaro: da 3
**An Doubl e Brest gant Betrand Pacé: da 1
**Hent ar Ponant: da 2
*1999
**Ar Porquerolles Figaro: da 8
**Ar Solo CGMer/Port La Vie: da 2
*1998
**Ar Solo Delmas: da 1
**Ar Solitaire du Figaro: da 23
**Ar Solo Tevinier Flandres: da 3
**Ar Porquerolles Figaro: da 10
**Transat Ag2R gant Roland Jourdain: da 12
*1997
**Ar Solo Delmas: da 1
**Redadeg en e-unan Afflelou-ar Figaro: da 10
**Ar Porquerolles Figaro: da 6
**Etrebroadel Bro-C'hall Match Racing: da 3
*1996
**C'hoarioù Olimpek Atlanta e soling: da 11
*1995
**Kampion Bro-C'hall Soling
**Louis Vuitton's Cup (a-benn mont da Gib Amerika) - Marc Pajot "France 2 France 3"
**Tro Bro-C'hall war vag dre lien: da 6
**Admiral's cup war Givenchy: da 4
*1994
**Prientiñ Kib Amerika
**Renk bedel Match racing: da 7
*1993
**Redadeg en e-unan Afflelou-ar Figaro: da 11 ha 1 Bizuth

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Mega Drive

Ul letrin c'hoari 4re remziad eo. Deuet eo maez e 1989 en Europa.

Daoust ma ne oa ket galloudus kenañ, ez eus bet un toullad a c'hoari dreist a zo deuet maez warni.

Ar **Sega Master System** pe **SMS** (e Japan: **SG-1000 Mark III**) a zo ul letrin c'hoari eus an trede remziad. Deuet e oa er-maez e 1986 en Norzhamerika hag en Europa, hag e 1987 e Japan. Daoust d'al letrin-mañ bezañ buanoc'h he c'hewerier hag uhelloc'h he spister grafikel evit re an Nintendo Entertainment System, ne oa ket gwerzhet nemet 13 milion skouerenn anezhi en holl betek 1996.

## C'hoarioù heverk

* *[[After Burner]]*
* *[[Alex Kidd]]*
* *[[Astro Warrior]]*
* *[[Choplifter]]*
* *[[Double Dragon]]*
* *[[Ecco the Dolphin]]*
* *[[Ghouls 'n Ghosts]]*
* *[[Golden Axe Warrior]]*
* *[[Hang-On]]* 
* *[[Out Run]]* (アウトラン)
* *[[Phantasy Star]]* (ファンタシースター)
* *[[Psycho Fox]]*
* *[[Shinobi (c'hoari video)|Shinobi]]* (忍)
* *[[Sonic the Hedgehog (Sega Master System)|Sonic the Hedgehog]]*
* *[[Space Harrier]]*
* *[[Wonder Boy|Wonder Boy]]*
* **
David ar Gall

**David ar Gall** a zo kelenner ha skrivagner. Skrivañ a ra barzhonegoù ha danevelloù. 

Emañ hiziv o kelenn brezhoneg e Skolaj Diwan Gwened. Bet eo rener ar skolaj-se ivez. Bet en deus Priz Emglev Bro an Oriant e 2000 ha Priz Imram 2010.

## Levrlennadur
### ''Ar Gwenedour hag an Inuitez''
Embannadurioù Tres, 2006.

*[[Ar Gwenedour hag an Inuitez]]* zo ul levr danevelloù bet embannet e fin ar bloaz 2006 get David Ar Gall, liv brezhoneg Bro Pourlet, e vro orin, getañ. Mont a ra pemzek danevell d'e ober a-hed 170 pajenn. Beajiñ a ra al lenner ag an amzer vremañ betek mare an dispac'h ; a Vreizh betek ar Greunland, pe betek un enezenn kollet get ur meuriad debrerion tud... Istorioù kriz 'vez savet get David Ar Gall, get ur sell hag ur fent du... Ar skrivagner a ouia penaos sevel un istoer, tudennoù, un aergelc'h. 
E "Karr... m'ho kar", da skouer, e tanevell istor un paotr yaouank skoet get e dad ha, war-lerc'h, get krennarded er skol. Skoet betek bout kaset d'an ospital, met n'eus ket kement-se a dud da sikour getañ. Istorioù evel-se a c'hellehe bout gwir da vat. "Dasson an taboulin" a zo ivez istor ur paotr yaouank, digourdi met paour-razh, da vare an Dispac'h. Mont a ra da soudard er morlu, ha David ar Gall a ro un tañva, e-barzh un nebeud pajennoù, eus ar vuhez e-barzh ar bagoù-brezel d'ar c'houlz-se. Kant skouerenn hepken zo bet tennet ag al levr-se na vez ket gwerzhet er stalioù-levrioù.
### ''Hent Arkadius''
Embannadurioù Al Liamm, 2009.
Gant an tolpad danevelloù-mañ e laka war-wel ur bed liesliv : a-wezhioù teñval ha du, livañ a ra bedoù kriz, amzerioù da zont goulazhet, bedoù pulluc’het, gant fent ur gwenedour evel-just. Gwezhioù all e vo trec’h ar vuhez, ar garantez. War hent Arkadius ne c’hell ket an enoe bout trec’h gwezh ebet.
### ''An avel en ho plev''
Embannadurioù Al Liamm, 2012.
Ur romant polis kenskrivet eo.
### ''Bara Brith''
Embannadurioù Al Liamm, 2015.

Pa gej Anna, studierez e skol-Veur Roazhon gant Helen ar Gembreadez, e tro he buhez d'ul luziatez hag e ranko mont betek penn gant red diroll an darvoudoù...

### ''Maelig hag ar vorlaeron''
Embannadurioù Keit Vimp Bev, 2016.
Edan e anv pluenn "Gabriel Goubin" eo bet savet ar romant-mañ. Un istoer morlaeron savet evit ar grennarded.

## Traoù all
**Kanennoù :** krouer kanennoù ofisiel ar Redadeg 2010 ha 2016.

## Mammennoù
*  Pennad-skrid diwar-benn ''Ar Gwenedour hag an Inuitez'' war ar Blog Rezore.
*  Pennaod-kaoz video David ar Gall db ''Hent Arkadius'' war Kaouenn.net
*  Kanaouennoù ar Redadeg
Skolaj-Lise Diwan Gwened

**Skolaj-Lise Diwan Gwened** zo ur skolaj hag ul lise eus an hentenn Diwan.

Ganet eo bet ar skolaj er blez 1999 diwar intrudu tadoù ha mammoù mennet da welet o bugale skoliataet e Diwan. Staliet eo bet e Plañvour da gentañ ha goude e Gwened. 17 skolajiad o deus heuliet hentenn eil derez Diwan eno er bloavezh kentañ. Tremenet int tost da 130 da c'houde. David ar Gall, Antony Heulin ha Stephanie Menneg a zo bet renerien ar skolaj.

E 2020 e voe krouet al lise, gant ur c’hlas 2e.

## Liammoù
* Skolag-Lise Diwan Gwened
* Diwan Breizh
Gran Chaco

Ar **Gran Chaco** (diwar ar c'hetchwaeg ***Hatun Chaku***; "tir a hemolc'hadeg") a zo ur rannvro peuzdidud ha damsec'h e diaz Río de la Plata. Rannet eo etre Bolivia, Paraguay, Arc'hantina ha stad brazilian Mato Grosso.

## Douaroniezh

Ar Gran Chaco en em led etre an Andoù hag ar stêr Paraguay, ha dezhañ ur gorread a 647,500 km². 

### En Arc'hantina
Ur rannvro eo ar Gran Chaco eno, hag enni teir froviñs: Formosa, Chaco, Santiago del Estero.
Kanton Roazhon-Kreiz

**Kanton Roazhon-Kreiz** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Roazhon-Kreiz
* Roazhon (lodenn).

## Daveoù
Robert Schumann

: *Arabat droukveskañ gant [[Robert Schuman]], politiker hag unan eus "Tadoù Europa"
<HR noShade>


*'Robert Schumann''' ( 8 a viz Even 1810 - 29 a viz Gouere 1856) a oa ur sonaozour ha pianoour alaman, ha gwaz Clara Schumann. Barnet e vez evel unan eus sonaozourien romantel brudetañ an .

## Liammoù diavaez
*Robert Schumann
Kanton gall

Ur c'hanton gall a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall, etre ar gumun hag an arondisamant, hag ur bastell-votiñ. War ar maez e vez meur a gumun en ur c'hanton. Er c'hêrioù bras ez eo pell luzietoc'h an traoù.

## Dilenn
E pep kanton e vez dilennet ur c'huzulier-kanton hag a vo bodet, gant kuzulierien all an departamant, er c'huzul-departamant. N'eus nemet e Pariz eo disheñvel an traoù rak n'eus kanton ebet, mann nemet arondisamantoù a zo gwelet un tamm evel kantonioù.

Rannet eo ar c'hêrioù bras etre meur a ganton peurvuiañ, ha takadoù diwar ar maez stag ouzh pep hini a-wechoù. Kement-se a c'hoarvez da skouer gant kêr Brest, rannet etre 5 kanton betek 2015 :
*kanton Brest-1 (Bellevue, Lambezelleg) 
*kanton Brest-2 (Kreiz-kêr Brest, Rekourañs) 
*kanton Brest-3 (Kerbêr, Plouzane) 
*kanton Brest-4 (Brest-ar Gazeg Wenn, Brest-an Ermitaj, Gwiler, Boc'harzh, Gouenoù)
*kanton Brest-5 (Kerichen, Sant-Mark) 

Lavaret e vez gant ar pennoù-melestradurezh e vez savet ar c'hantonioù evel-se evit mirout ouzh digempouez etre kêrioù ha maezioù. Alies avat e klask ar re karget da aozañ ar rannañ aesaat an dilennadegoù da zont evit o c'hostezenn.

## Istor
Krouet eo bet ar c'hantonioù gall hervez kentañ lezennoù an Dispac'h Gall.
Minic'hi-Poudour

**Minic'hi-Poudour** (e galleg: *Le Minihic-sur-[[Rance]]*) zo ur gumun lec'hiet e departamant Il-ha-Gwilen e Bro Sant-Maloù. 
## Douaroniezh
* War lez ar Renk emañ Minic'hi-Poudour.
## Istor
### 
* Krouet e oa bet ar gumun e 1849 diwar ul lodenn eus douar kumun Pleurestud.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 25 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 2,53% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur gward republikan e Sadec er Viêtnam d'ar 19 a viz Gwenholon 1952.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe an is-letanant Hervé Artur (gant 20 soudard eus e gevrenn) d'an 18 a viz Mae 1956 e Palestro (Ouled Djerrah bremañ) en un ambuskad bet savet gant ur gevrenn eus an ALN gant Ali Khodja en he fenn.
## Brezhoneg
* 13,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Le Minihic-sur-Rance - Cale de la Landriais 06.jpg|Ar poull-sec'h.
Le-Minihic-sur-Rance-Chapelle-Sainte-Anne.jpg|Ar chapel.
Le_Minihic.JPG|Al levraoueg.
Le Minihic-sur-Rance - Manoir du Houx 130609-03.JPG|Ar maner.


Le Minihic-sur-Rance - église.jpg|An iliz katolik.
Le Minihic sur Rance - Moulin à marée de Fosse Mort.jpg|Ar velin-vor.

* Poull-sec'h "La Landriais".
* Al levraoueg-kêr.
* Maner Le Houx.
* Iliz katolik *Sant Maloù*.
* Chapel *Santez Anna*, bet adsavet e 1660.
* Milin-vor "Fosse Mort".
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Gwerenn livet ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh

## Tud
### Bet ganet eno
* William Kennedy Laurie Dickson, filmaozer breizhveurat, bet ganet d'an 3 a viz Eost 1860 er Minic'hi-Poudour ha marvet d'an 28 a viz Gwengolo 1935 e Twickenham.
* Louis-Joseph Lebret, ekonomour ha beleg dominikan, 26 a viz Mezheven 1897.
### Bet marvet eno
* Albert Bourget, c'hizeller, 21 a viz Eost 1956.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun

## Dave ha notennoù
Igor Stravinskiy

**Igor Fyodorovitch Stravinskiy** (Rusianeg: Игорь Фëдорович Стравинский, Igor' Fjodorovič Stravinskij) (Oranienbaum 17 a viz Even 1882 - New York 6 a viz Ebrel 1971) a oa ur sonaozour rusian (broadelaet Gall e 1934, hag Amerikan e 1945). Lakaet eo da vezañ unan eus ar sonaozourien ar muiañ levezonus eus an .

## Liammoù diavaez
*Stravinskiy ha Sakridigezh an Nevez-Amzer
Kotteg

Ar **c'hotteg** a oa ur yezh yenisek komzet gwechall war vord ar ster Mana e kreiz Siberia. Da get ez eo aet war-dro 1850. Hervez yezhourien'zo ne vefe nemet ur rannyezh eus an Asaneg.

## Gwelet ivez
[*[Yezhoù yenisek]]
*Yezhoù Rusia
Andreas Settele

**Andreas Settele** (ganet e 1961 e Marktoberdorf) zo ur politiker alaman ha prezidant Strollad Bavaria. E garg en deus gounezet goude m'en doa roet Jürgen Kalb e zilez. Dilennet en un doare ofisiel e voe d'ar 15 a viz Gwengolo 2002.
Emgann Arfderydd

Hervez *[[Annales Cambriae]]* e c'hoarvezas **Emgann Arfderydd** e 573 etre Gwenddolew ap Ceidio ha roue Ebrauc hag e gevridi en Hanternoz Kozh Enez Vreizh. N'eo ket sklaer e pelec'h e c'hoarvezas an emgann, met krediñ a reer edo war-dro Arthuret, e-kichen Longtown, e Cumberland, pe Cumbria hiziv.

Faezhet ha lazhet e voe Gwenddolew ap Ceidio ha distrujet e voe e rouantelezh. Gwanaet e voe rouantelezh Ebrauc avat, ha divarrek e voe da zerc'hel penn ouzh Angled Deira ha Bernikia a zistrujas anezhi e 580.

Barzh Gwenddolew ap Ceidio, Lailoken, aet foll goude an emgann, a eas da vevañ er c'hoadoù. Krediñ a reer emañ aze orin tudenn Marzhin.