open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zonotrichia capensis

***Zonotrichia capensis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Passerellidae.

Anvet e voe *Fringilla capensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776).

## Doareoù pennañ

## Boued
N'ouzer ket kalz tra diwar-benn an danvez : bevañ a ra diwar artropoded, frouezh, greun ha had hervez ar c'houlzad moarvat.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an eizh isspesad warn-ugent anezhañ e Kreiz ha Suamerika :
* *Zonotrichia capensis antillarum*, e Republik Dominikan,
* *Z. c. antofagastae*, e hanternoz Chile,
* *Z. c. arenalensis*, e gwalarn Arc'hantina,
* *Z. c. australis*, e kreisteiz Chile ha kreisteiz Arc'hantina,
* *Z. c. bonnetiana*, e kreisteiz Kolombia,
* *Z. c. capensis*, e biz Gwiana c'hall,
* *Z. c. carabayae*, e naoueier reter an Andoù, eus kreiz Perou da greiz Bolivia,
* *Z. c. chilensis*, e kreiz Chile ha kreisteiz-kreiz Arc'hantina,
* *Z. c. choraules*, e kornôg-kreiz Arc'hantina,
* *Z. c. costaricensis*, eus Costa Rica da Golombia, Venezuela hag Ecuador,
* *Z. c. huancabambae*, e hanternoz ha kreiz Perou,
* *Z. c. hypoleuca*, e kreisteiz ha reter Bolivia, hanternoz Arc'hantina,
* *Z. c. illescasensis*, e Cerro Illescas (gwalarn Perou),
* *Z. c. inaccessibilis*, e Pico da Neblina (kreisteiz Venezuela),
* *Z. c. insularis*, en Antilhez Nederlandat,
* *Z. c. macconnelli*, e menez Roraima (gevred Venezuela),
* *Z. c. markli*, e douaroù izel gwalarn Perou,
* *Z. c. matutina*, eus biz ha kreiz Brazil da reter Bolivia,
* *Z. c. novaesi*, e Serra dos Carajás (reter Brazil),
* *Z. c. perezchinchillorum*, e Cerro Marahuaca (kreisteiz Venezuela),
* *Z. c. peruviensis*, e kornôg Perou,
* *Z. c. pulacayensis*, eus kreiz Perou da greiz Bolivia and gwalarn Arc'hantina,
* *Z. c. roraimae*, e kreiz Kolombia, kreisteiz ha reter Venezuela, kornôg Guyana ha hanternoz Brazil,
* *Z. c. sanborni*, en Andoù uhel Chile ha kornôg Arc'hantina,
* *Z. c. septentrionalis*, eus kreisteiz Mec'hiko da El Salvador ha Honduras,
* *Z. c. subtorquata*, e kreisteiz-kreiz ha gevred Brazil, reter Paraguay, biz Arc'hantina hag Uruguay,
* *Z. c. tocantinsi*, e reter-kreiz Brazil,
* *Z. c. venezuelae*, e hanternoz ha kreiz Venezuela,
ma vez graet anezhañ "tico-tico" e portugaleg, "chingolo", "copetón" ha "comemaíz" peurgetket e spagnoleg.

## Liammoù diavaez
*  ''Zonotrichia capensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Zonotrichia capensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Hylobates moloch

***Hylobates moloch*** a zo ur spesad primated eus kerentiad an Hylobatidae.

## Annez

Bevañ a ra e kornôg enez Java (Indonezia).

## Liamm diavaez
* ''Hylobates moloch'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Prolemur simus

***Prolemur simus*** a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.

## Annez

Brosezat eo e reter Madagaskar.

## Liamm diavaez
* ''Prolemur simus'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.]

## Notennoù ha daveennoù
Edmond Jouhaud

**Edmond Jules René Jouhaud**, deuet er bed d'an 2 a viz Ebrel 1905 e Bousfer (Aljeria) ha tremenet d'ar 4 a viz Gwengolo 1995 e Royan (Charente-Maritime, Bro-C'hall), a oa ur jeneral en aerlu gall.

Kemer perzh a reas en Eil Brezel-bed hag e Brezel Aljeria.A-gevret gant Maurice Challe, Raoul Salan hag André Zeller e voe e penn putsch ar jeneraled a c'hoarvezas en Aljer eus an 21 d'ar 26 a viz Ebrel 1961. Ur c'hwitadenn e voe an taol-Stad, ma klaskas **Jouhaud** tec'hel kuit. Harz a voe lakaet warnañ d'ar 25 a viz Meurzh 1962 avat ha barnet d'ar marv gant al lez-varn-vrezel uhel d'an 13 a viz Ebrel 1962. Chom a reas bac'het, hag eñ en engortoz a vezañ kaset d'ar marv, betek an 28 a viz Du 1962 pa voe skañvaet e boan e bac'hadur hed e vuhez. Dieubet e voe da-heul distaoladeg 1968 ( Lezenn n°68-697 an 31 a viz Gouere 1968).
Adtapout a reas e rez a uhelofiser e 1982.

## Notennoù ha daveennoù
Dibab

**Dibab - ''Décidez la Bretagne**'' zo ur gevredigezh hag a aoz mouezhiadegoù diwar-benn adunvaniñ Breizh. Abaoe ma voe krouet e miz Gwengolo 2014 ez eus bet dalc'het pep a votadeg e ugent kumun, aozet gant an annezidi o-unan. 

## E 2014
;Miz Du
*Sant-Widel (44)

## E 2015

## E 2016
;Miz Meurzh
*Sant-Sebastian-an-Enk (44)

## Gwelet ivez
*Breizh 5/5
Seicercus castaniceps

***Seicercus castaniceps*** a zo ur spesad golvaneged e-touez kerentiad ar Phylloscopidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Isspesadoù
Nav isspesad zo d'al labous :
* *Seicercus castaniceps annamensis*,
* *Seicercus castaniceps butleri*,
* *Seicercus castaniceps castaniceps*,
* *Seicercus castaniceps collinsi*,
* *Seicercus castaniceps laurentei*,
* *Seicercus castaniceps muelleri*,
* *Seicercus castaniceps sinensis*,
* *Seicercus castaniceps stresemanni*,
* *Seicercus castaniceps youngi*.

## Annez
Kavout a reer al labous e koadegi Himalaya, kreisteiz Sina hag Azia ar Gevred (betek Sumatera).

## Notennoù ha daveennoù
Llanbadarn-y-garreg

**Llanbadarn-y-garreg** pe **Llanbadarn Garreg** zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez eus Kembre, e kreisteiz Powys. Emañ er reter da Fynydd Epynt, er gevred da gêr Llanfair-ym-Muallt. E kumuniezh Aberedw emañ.

Llanbadarn-y-garreg zo unan eus al lec'hioù diazezet gant sant Padarn e Kembre, hervez a gonter.

## Notennoù
Itron Brassempouy

**Intron Brassempouy**, a vez graet anezhi **an Intron he c'habell** ivez, pe c'hoazh **Gwener Brassempouy**, zo un delwenn ivor mammout diglok. Unan a goshañ skeudenn un den eo. Kizellet eo bet e-kerzh Henoadvezh diwezhañ ar Maen (Sevenadur La Gravette, etre 29 000 ha 22 000 blez zo).
Den leon

An **den leon** zo un delwenn ivor mammout, 29,6 cm sav dezhi, kizellet 40 000 blez zo e-kerzh Henoadvezh diwezhañ ar maen (Sevenadur Aurignac). Skeudennet ez eus bet ur boud dezhañ korf un den ha penn ul leon. Koshañ skeudennadur loenheñvel eo ha koshañ kizelladur diarluniek eo.

Kavet eo bet an delwenn-mañ e mougev Hohlenstein-Stadel, en Alamagn e 1939. Delwenn un den leon arall zo bet kavet nepell anezhi er Baden-Württemberg, hogen bihanoc'h eo an eil.

## Levrlennadur
* Ulmer Museum, *The Return of the Lion Man: History - Myth - Magic*, Jan Thorbecke Verlag, 2013
Llanbister

**Llanbister** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreiz Powys, e Sir Faesyfed kozh. Emañ etre Llandrindod, er c'hreisteiz, hag Y Drenewydd, en hanternoz.

Emañ Llanbister war lez reter ar stêr Ieithon. Er Grennamzer e oa e-barzh kombod Maelienydd.

E-kreiz ar gêriadenn emañ iliz anglikan Sant Cynllo, a sav al lodennoù koshañ anezhi da zeroù ar .

E 2011 e oa 382 a dud o chom e kumuniezh Llanbister hag 36 anezho a oa kembraegerien (9,7%).

## Notennoù
Einkommende Zeitungen

An ***Einkommende Zeitungen*** a oa ur gazetenn alamanek a zeuas er-maez evit ar wech kentañ d’ar 1añ a viz Gouere 1650. Dont a rae er-maez ingal c'hwec'h gwech ar sizhun. Gant se ez eo pemdezieg koshañ ar bed eo. Embannet e veze e Leipzig gant ar mouller ha marc’hadour levrioù Timotheus Ritzsch (1614–1678).

E pep niverenn e oa peder fajenn, a vent vihan, war-dro 13,5 cm war 17 cm. Ne veze ket moullet ouzhpenn 200 skouerenn. Moullet e veze gant an dorn, gant ur waskerell goad ha lizherennoù metal. 

Goude 1652 e voe renet ar gazetenn gant Christoph Mühlbach ha cheñchet an anv, daoust ma kendalc'he da vezañ moullet gant T. Ritzsch. A-hed ar bloavezhioù e emdroas ar gazetenn hag e cheñchas an titl anezhi meur a wech, ma gallout a reer lavaret e teuas er-maez betek dibenn 1918. 
Setu titloù ar c'hazetennoù a zo deuet war-lerc'h an *Einkommende Zeitungen* :
* *Einkommende Zeitungen* (1650–1652)
* *L. Einkommende Ordinar- und Post-Zeitungen* (1652–1659)
* *Neu-einlauffende Nachricht von Kriegs- und Welt-Händeln* (1660–1671)
* *Leipziger Post- und Ordinar-Zeitung* (1672–1691)
* *Historische Erzählung derer im Churf. Sächs. OberPostAmpt zu Leipzig einlauffenden Welt-Begebenheiten und anderer denkwürdiger Sachen* (1692–1694)
* *Leipziger Post- und Ordinarzeitungen* (1695–1710)
* *Leipziger Post-Zeitungen* (1711–1734)
* *Leipziger Zeitungen* (1734–1809)
* *Leipziger Zeitung* (1810–1918)
Varecia variegata

***Varecia variegata*** a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, delioù, frouezh ha hugennoù.

## Annez hag isspesadoù

Al loen emañ brosezat an tri isspesad anezhañ — *Varecia variegata editorum*, *Varecia variegata subcincta* ha *Varecia variegata variegata* — e koadegi trovanel gleb reter Madagaskar.

## Liamm diavaez
* ''Varecia variegata'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Beg Kêr Penn Hir

**Beg Kêr Penn Hir**, pe **Beg Penn Hir**, zo ur beg-douar lec'hiet e Lokmaria-Kaer hag a verk, a-gevret get tour-tan Porzh-Noaloù (gourenez Rewiz), ar strizh-mor a zigor àr pleg-mor ar Mor Bihan.

Enni e kaver delwenn vras Intron-Varia Kêrdro, kizellet get Jules-Charles Le Bozec, ha Taol-vaen ar Vein Plat.
Eulemur albocollaris

***Eulemur albocollaris*** a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.

Gwechall e veze sellet outañ evel un isspesad (*Eulemur fulvus albocollaris*) eus *[[Eulemur fulvus]]*.

Labourioù skiantel nevez a seblantfe diskouez e vije ***Eulemur albocollaris*** an hevelep taxon hag *[[Eulemur cinereiceps]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo e Madagaskar.

## Liamm diavaez
* ''Eulemur albocollaris'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Zadok the Priest

***Zadok the Priest*** zo unan eus ar pevar c'hCoronation Anthem savet gant ar sonaozer saoz Georg Friedrich Händel (1685-1759) da-geñver kurunidigezh ar roue George II (1683-1760) e 1727.

Abaoe an deiziad-se e vez kanet ha sonet ar c'han-mañ bep tro ma vez lidet kurunidigezh ur rieg breizhveuriat nevez, da goulz e oleviñ.

Kempennet e 1992 gant ar sonaozer saoz Tony Britten (?-) ez eo deuet da vezañ himn ofisiel an UEFA Champions League, pozioù alamanek, gallek ha saoznek gantañ.

## Liamm diavaez
*  '''''Zadok the Priest''''' kanet gant Choir of Westminster Abbey.

## Notennoù ha daveennoù
Atelidae

***Atelidae*** a zo ur rummatadur primated brosezat e Kreiz ha Suamerika.

## Spesadoù
;**Iskerentiad [[Alouattinae]]**
*Genad *[[Alouatta]]*, 
***Alouatta palliata*
****[[Alouatta coibensis]]*
****[[Alouatta palliata]]*
****[[Alouatta pigra]]*
***Alouatta seniculus* 
****[[Alouatta arctoidea]]*
****[[Alouatta belzebul]]*
****[[Alouatta discolor]]*
****[[Alouatta guariba]]*
****[[Alouatta juara]]*
****[[Alouatta macconnelli]]*
****[[Alouatta nigerrima]]*
****[[Alouatta puruensis]]*
****[[Alouatta sara]]*
****[[Alouatta seniculus]]*
****[[Alouatta ululata]]*
***Alouatta caraya* 
****[[Alouatta caraya]]*
;**Iskerentiad [[Atelinae]]**
*Genad *[[Ateles]]*, 
***[[Ateles paniscus]]*
***[[Ateles belzebuth]]*
***[[Ateles chamek]]*
***[[Ateles hybridus]]*
***[[Ateles marginatus]]*
***[[Ateles fusciceps]]* 
***[[Ateles geoffroyi]]*
*Genad *[[Brachyteles]]*, 
***[[Brachyteles arachnoides]]*
***[[Brachyteles hypoxanthus]]*
*Genad *[[Lagothrix]]*,
***[[Lagothrix lagotricha]]*
***[[Lagothrix cana]]*
***[[Lagothrix lugens]]*
***[[Lagothrix poeppigii]]*
*Genad *[[Oreonax]]*
***[[Oreonax flavicauda]]*
Llandysilio (Powys)

**Llandysilio** zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e biz Powys, e Sir Drefaldwyn kozh. Emañ war lez reter ar stêr Efyrnwy, war harzoù Bro-Saoz.

E 1868 e oa bet savet an iliz a zo bremañ, gouestlet da sant Tysilio, met pell zo ez eus un iliz hag ur vered eno.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llandysilio ha 127 anezho a oa kembraegerien (11,7%).

## Notennoù
Llandysilio

**Llandysilio** zo anv meur a lec'h e Kembre :

*Llandysilio (Powys), kêriadenn ha kumuniezh e Powys
*Llandysilio (Sir Benfro), kêriadenn ha kumuniezh e Sir Benfro
*Llandysilio (Mon), parrez en Enez Mon

*Llandysilio-yn-Iâl, kêriadenn ha kumuniezh e Sir Ddinbych
*Llandysiliogogo, parrez ha kumuniezh e Ceredigion
Sevenadur Aurignac

**Sevenadur Aurignac** zo ur sevenadur ragistorel a zeroù Henoadvezh diwezhañ ar maen, oberiant etre 39 ha 28 000 blez avamañ. Klotaat a ra ar sevenadur-mañ get donedigezh an den modern (*[[Homo sapiens]]*) e Kreiz-Europa hag en Europa ar C’hornôg. Anavout a reer roudoù sevenadur Aurignac a-drugarez da vinvioù askorn ha da vinvioù maen piaouel.

## Orin an anv
Savet ez eus bet an anv « sevenadur Aurignac » e 1906 diàr henijinerezh ar vein mougev Aurignac (Haute-Garonne) bet furchet e 1860.

## Hin hag endro
Monet a reas an hin àr washaat a-hed ar prantad amzer a yeas a zeroù ar sevenadur Aurignac da zeroù sevenadur Gravette. Yenoc’h ha sec’hoc’h e taas da vout. Kavet e veze loened geotdebrer: mammouted, frikorneged gloanek, kirvi-erc'h, roñsed, ejoned, moreganed,… ha kigdebrerion: arzhed, kazheged bras, bleizi, bleizi-broc'hed,…

## Takad
Kavet ez eus bet elfennoù a sevenadur Aurignac e Sueuropa hag en Europa ar C’hornôg (hag en Altai zoken).

## Henijinerezh ar vein hag an askorn

Lames aurignaciennes.jpg|Lavnennoù aurignasian
Pointe à dos MHNT.PRE.2009.0.227.4 (2).jpg|Beg ul lavnenn doare Dufour
Sagaie base fendue.jpg|Beg ur sagae he diaz faoutet
Flauta paleolítica.jpg|Fleüt askorn
Gavaudun Global 2009.0.212.3.jpg|Kraver

A-fet binvioù maen e kaver:
* Lavnennoù bras distremenet en daou du : al lavnennoù aurignasian.
* Pezhioù karennet niverus (kraverioù, engraverioù).
Savet ez eus bet begoù sagaeioù o diazoù faoutet get ivor pe get brankoù kirvi-erc’h.

## Arz

Brudet eo arz sevenadur Aurignac evit arz mougevel mougev Chauvet, koshañ roudoù taolennadurioù skeudennus. Setu ma soñj tud zo e oa tud sevenadur Aurignac (Homo sapiens kentañ en Europa) an arzourion gentañ. Neoazh, n’eus prouenn erbet n’o deus ket tud Neandertal (sevenadurioù Moustier ha Châtelperron) savet oberennoù arz e danvezioù kollidik.
Arz ar ficherezh, anavet e sevenadur Châtelperron dija, zo bet diorret get tud sevenadur Aurignac : dent, kregin, ivor pe brankoù kirvi toullet.
Meur a zelwenn, kizellet en ivor mammouted, a skeudenne tud pe loened, zo bet kavet. Unan ag ar re vrudetañ eo an “den leon”, kavet en Alamagn.

## Martezeadennoù
Soñjal a reer peurliesañ e oa sevenadur Aurignac hani tud Cro-Magnon, da lâret Homo sapiens gentañ Europa. Bout e oa c’hoazh a dud Neandertal en Europa da vare sevenadur Aurignac, neoazh, liammet e veze tud Neandertal diwezhañ get ur sevenadur arall : hani Châtelperron. Dishañval mat eo an daou sevenadur an eil douzh egile ha n’eo ket ganet hani Aurignac (krouet *ex-nihilo*) diàr hani Châtelperron (ganet diàr sevenadur Moustier).
Canterbury Tales

***Canterbury Tales*** (*Tales of Caunterbury* e krennsaozneg, "Istorioù Canterbury") zo un dastumad kontadennoù saoznek gant ar barzh saoz Geoffrey Chaucer (1343-1400). Pevar istor warn-ugent zo el levr, anezho 17&nbsp;000 linenn krennsaoznek, skrivet etre 1387 ha 1400. Darn zo e komz-plaen, met e gwerzennoù eo ar pep muiañ nezho.

E 1386 e teuas Chaucer da vout *Controller of Customs and Justice of Peace* ("Gwirier ar Maltouterezh ha Barner a Beoc'h") ha tri bloaz goude, e 1389, *Clerk of the King's work* ("Kloareg Labourioù ar Roue"). Er bloavezhioù-se eo e krogas Chaucer da verat e skrid brudetañ, *The Canterbury Tales*. Kinniget eo an dastumad evel ur genstrivadeg etre pirc'hirined saoz o vont en ur bagad eus Londrez da Ganterbury da bediñ war bez Sant Thomas Becket en iliz-veur Canterbury. Ur priz zo da c'hounit : ur pred en ostaleri, an * Tabard Inn*, e Southwark war an hent d'ar gêr.

**Canterbury Tales** a zo, gant *Sire Gauvain et le Chevalier vert* (dianav anv an oberour) ha * [[Piers Plowman]] * (gant William Langland), e-touez kentañ oberennoù anavezet.

## Roll

## E brezhoneg
Troet eo bet *The Franklin's Tale* ("Danevell ar Franklin") gant Roparz Hemon. E 1926 e oa bet embannet e oa bet e Gwalarn niverennoù 6 ha 7, hag adembannet e-barzh Ar Bed Keltiek e 1969.

Ur pezh-c'hoari zo bet savet diwar *The Canterbury Tales* gant ar strollad brezhonek Mad ar Jeu

## Notennoù
Llandrinio

**Llandrinio** zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e reter Powys. Emañ war lez ar stêr Havren, er biz da Y Trallwng hag er c'hreisteiz da Oswestry, ur gêr hag a zo en tu all d'ar vevenn etre Kembre ha Bro-Saoz.

Gouestlet eo iliz Llandrinio da sant Trunio (Trinio). E 1775 e oa bet savet ar pont kozh, dreist an Havren, a weler e-kreiz ar gêriadenn.

E kumuniezh Llandrinio emañ ivez kêriadennoù Sarnau, Arddlin ha Rhos.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llandrinio ha 176 anezho a oa kembraegerien (12,2%).

## Notennoù
Sevenadur Oldowai

**Sevenadur Oldowai** zo ur prantad ag Henoadvezh koshañ ar maen hag a ra dave d'un henijinerezh ar vein eeun-tre: bili benet.

## Lec'hiadur ha termenadur
Donet a ra anv ar sevenadur-se a lec'hiennoù henoniel kaniennoù Olduvai e Tanzania.
Da gentañ pa raed get an anv "sevenadur Oldowai" ne raed dave nemet da ijinerezhioù kozh etre 1,8 ha 1,6 milion a vleadoù ha lec'hiet e reter Afrika. Hiziv-an-deiz e c'hell gober dave da ijinerezhioù arall lec'hiet e-maez ag Afrika ha koshoc'h evit ar sevenadur Acheulean. Neoazh, evit pezh a sell douzh Europa e komzer a sevenadur Abbeville evit mennegiñ henijinerezhioù o daouduegoù gros savet kent re ar sevenadur Acheulean.

## Teknikoù
Kemeret e veze bili a veze stummet buan-ha-buan e stumm binvioù é tennañ skolpennoù àr un tu (*[[chopper]]*) pe daou (*[[chopping tool]]*).

## Piv e oa artizaned sevenadur Oldowai?
Ar relegoù kavet e-tal binvioù sevenadur Oldowai zo re Australopithecus boisei hag Homo habilis.
Eulemur cinereiceps

***Eulemur cinereiceps*** a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.

Labourioù skiantel nevez a seblantfe diskouez e vije *[[Eulemur albocollaris]]* an hevelep taxon hag *Eulemur cinereiceps*.

Disklêriet eo bet al loen bezañ en arvar gant an *International Union for Conservation of Nature (IUCN)* ("Unaniezh Etrebroadel evit Mirerezh an Natur, UEMN").

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo e gevred Madagaskar, e-barzh un takad klozet etre ar stêrioù Manampatrana ha Mananara.

## Liamm diavaez
* ''Eulemur cinereiceps'' war al lec'hienn *[[Mammal Species of the World]]*, "Spesadoù bronneged eus ar bed".

## Notennoù ha daveennoù
Sevenadur Acheulean

An **Acheulean**, pe ar **sevenadur Acheulean**, zo ur prantad ag Henoadvezh koshañ ar maen hag a ra dave d'ur greanterezh ar benañ mein hag a ya da heul sevenadur Oldowai.

## Anv
Donet a ra anv ar sevenadur-se ag anv ur c'harter ag Amiens, Saint-Acheul, ul lec'hienn henoniel. Klevet e vez /aʃøl/ ha neket /akøl/, ne skriver ket "akeulean" enta.

## Orin ha skignadur
Ganet eo an Acheulean e reter Afrika àr-dro 1,76 milion a vleadoù pa oa sevenadur Oldowai àr e dalaroù. Skignañ a reas er Reter-Nesañ, en Azia en he fezh hag en Europa. En Europa e kemer plas sevenadur Abbeville (anv sevenadur Oldowai en Europa) etre 500 000 ha 300 000 vlez kent hon amzer. 

## Teknikoù
An daouduegoù hag ar bouc'haligoù zo heverk ag an Acheulean.

## Piv e oa artizaned ar sevenadur Acheulean?
Ar relegoù kavet e-tal binvioù ar sevenadur Acheulean zo re *[[Paranthropus robustus]]*, *[[Homo ergaster]]* pe *[[Homo erectus]]* en Afrika (prantadoù koshañ), *[[Homo erectus]]* hag *[[Homo heidelbergensis]]* en Eurazia (prantadoù diwezhañ).

## Mestroniañ an tan
Ar fed heverkañ ag an Acheulean eo "doñvadur" an tan get Homo erectus en Europa (oaledoù Menez-Dregan e Breizh da skouer).
Eulemur collaris

***Eulemur collaris*** a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.

Gwechall e veze sellet outañ evel un isspesad (*Eulemur fulvus collaris*) eus *[[Eulemur fulvus]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo e gevred Madagaskar.

## Liamm diavaez
* ''Eulemur collaris'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Nena ha Polo, Foeterlukined

***Nena ha Polo, Foeterlukined‏*** a zo un abadenn c'hoariva savet a-ratozh-kaer evit ar vugale ha leurennet gant ar gomedianez ha telennerez vreizhat Tifenn Linéatte e 2015.

C'hoariet e vez ar pezhig-c'hoari — 40-45 munutenn e badelezh — gant Tifenn Linéatte hag he c'heneil Erwan Hemeury, a zo soner ivez, hag int-i izili eus ar strollad c'hoariva La Obra.

Diskouezet e oa bet *Nena ha Polo,‏ Foeterlukined* e Plounevez-Moedeg d'an 21 a viz Mae 2015 evit ar wech kentañ, un doare da drugarekaat ar gumun dregeriat eus ar sal he devoa asantet prestañ d'an daou zen yaouank da bleustriñ o gwalc'h. C'hoariet e voe ivez e Ti ar Yaouankiz hag ar Sevenadur (TYS) e Douarnenez, d'an 11 a viz Here 2015. E Karaez eo bet displeget, d'ar 24 a viz Here 2015, da-geñver Saloñs al Levrioù.

## An danvez
Nena ha Polo a zo daou furlukin hag a blij kenañ ar sirk dezhe. Un deiz, c'hoant gante da bleustriñ war o abadenn, ec'h en em rent kont an daou vignon e vank unan eus o bolotennoùigoù jañgliñ : biskoazh kemend-all ! Laeret eo bet, hep mar ! Ret groñs dezhe hec'h adkavout evit ma vo diskouezet o abadenn d'ar vugale. Dre heuliañ ar roudoù dilezet gant al laer war al leur ez aint da foetañ broioù iskis en ur ginnig d'an arvesterien yaouank rannañ o zaolioù-kaer...
*  ''Nena ha Polo,‏ Foeterlukined'' war al lec'hienn ''C'hoariva'' TEATR BREZHONEK.

## Liammoù diavaez
*  '''''Nena ha Polo,‏ Foeterlukined''''' c'hoariet dirak bugale skol Diwan Plounevez-Moedeg.
*  Kelaouadenn diwar-benn '''''Nena ha Polo,‏ Foeterlukined''''' war France 3 (''An Taol Lagad'').

## Notennoù ha daveennoù
Diego

**Diego** zo un anv-bihan spagnolek.

## Yezhoù all
*Diogo, e portugaleg

## Tud
### XVIvet kantved
* Diego Velázquez de Cuéllar
* Diego Colón, breur da gKristol Goulm.

### XVIIvet kantved
*Diego Rivera, livour spagnol
*Diego Velázquez, livour spagnol
### XXvet kantved
*Diego el Cigala (ganet e 1968), kaner spagnol
*Diego Maradona, melldroader arc'hantinat

## Tudennoù
### Lennegezh
* Diego Alatriste y Tenorio (1582-1643), soudard spagnol e romantoù Arturo Pérez-Reverte ;
**Don Diego de la Vega*, anavezet evel Zorro, tudenn ijinet gant Johnston McCulley

## Lec'hioù
*Diego Alvarez, un enezenn,
*Diego Suarez, deuet da vout Antsiranana, kêr-benn Madagaskar,
*Diego del Carpio, kumun e proviñs Ávila, e Kastilha ha León,
*Isla Diego, anv meur a lec'h,
*San Diego, anv meur a lec'h,
*Santiago, anv meur a lec'h.

## Pennad kar
*San Jaime
Llanddewi yn Hwytyn

**Llanddewi yn Hwytyn** pe **Hwytyn** (*Whitton* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e reter Powys. Emañ er c'hreisteiz da Drefyclawdd, tost da Gleuz Offa.

Er gumuniezh emañ ivez kêriadennoù Disgoed, Casgob ha Pilalau. E Pilalau e voe trec'h Owain Glyndŵr en Emgann Bryn Glas e 1402. E 1870 e voe kavet korfoù-eskern e-kichen iliz Llanddewi yn Hwytyn ; krediñ a reer e oant relegoù ar soudarded a gemeras perzh en emgann-se.

E 2011 e oa 348 a dud o chom e kumuniezh Llanddewi yn Hwytyn hag 28 anezho a oa kembraegerien (8,1%).

## Notennoù
Llan-ddew

**Llan-ddew** pe **Llanddew** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh. Emañ un tammig en hanternoz da gêr Aberhonddu.

Dismantroù ur voudenn-gastell zo, savet war-dro 1090 gant Roger Peyton. Ur manati keltiek a oa e Llan-ddew gwechall ha savet e voe diwezhatoc'h ur palez gant Eskob Tyddewi en . Gerallt Gymro a voe o vevañ ennañ pa oa arriagon Brycheiniog.

E 2011 e oa 232 a dud o chom e kumuniezh Llan-ddew ha 40 anezho a oa kembraegerien (17,5%).

## Notennoù
Iolanda

**Iolanda** pe **Jolanda** zo un anv-bihan italianek.

## Yezhoù all
*Jolanthe, en alamaneg
*Yolanda, e spagnoleg
*Yolande, e galleg

## Tud
* Iolanda Margherita di Savoia (1901-1986), merc'h henañ Vittorio Emanuele III, roue Italia hag Elena del Montenegro, c'hoar henañ Umberto II, diwezhañ roue Italia,
* Iolanda Cristina Gigliotti (1933-1987), muioc'h anavezet dindan he anv-arzourez Dalida, kanerez,
* Jolanda Insana (1937-2016), barzhez italian,
* Iolanda Zúñiga (g. e 1975), skrivagnerez c'halizek.
Eulemur flavifrons

***Eulemur flavifrons*** a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.

Betek 2008 e kredas d'al loenoniourien e veze eus daou isspesad : *Eulemur macaco flavifrons* hag *Eulemur macaco macaco*. Da-heul labourioù ar skiantour stadunanat Mittermeier (1949-) hag e geneiled e voent lakaet da wir spesadoù : ***Eulemur flavifrons*** evit an hini kentañ hag *[[Eulemur macaco]]* evit egile.

## Doareoù pennañ

Daoulagad glas, a-liv gant an turkvaen, en deus ***Eulemur flavifrons*** ; war-bouez *[[Homo sapiens]]* ez eo ar primat nemetañ o tiskouez ar perzh-mañ.

## Boued
Hollzebrer eo al loen petra bennak ma vev diwar amprevaned, delioù ha frouezh dreist-holl.

## Annez

Brosezat eo e gwalarn Madagaskar.

## Liamm diavaez
* ''Eulemur macaco flavifrons'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Aldebaran

**Aldebaran**, anvet ivez **Alpha Tauri** (*α Tauri/α Tau*), pe **Ruzan** e brezhoneg, eo lugernusañ steredenn steredeg an Tarv. Emañ àr-dro 65 blead-gouloù douzh an Douar ha 14vet lugernusañ steredenn an oabl douzh an noz.
Donet a ra an anv Aldebaran ag an arabeg *al dabarān* (الدبران) hag a dalv « an hani a heul », da lâret eo ar steredenn a heul gronnad stered ar yarig hag he foñsined.
Hañval a ra bout Ruzan/Aldebaran e-mesk an Hyades, neoazh emañ etre an Douar hag ar gronnad stered-se. Hec'h anv brezhonek a tahe ag ar vitologiezh kelt.

## Taolennadur

Ur ramzsteredenn ruz eo Ruzan ha 44 gwezh brasoc’h evit an Heol eo ha 150 gwezh lugernusoc’h. E 1997 e tinoer ur blanedenn vras pe ur gorrsteredenn c’hell e-taldi.
Gellout a reer lec’hiañ Ruzan ken aes ha tra é vout m’eo lugernus-tre ha peogwir e c’heller tresiñ ul linenn-faltazi a ya ag an Tri Roue e steredeg Orion betek ar Yarig hag he foñsined é tremen dre Ruzan.

## Notennoù ha daveennoù
Mikve

**Mikve** pe **Mikvah** (hebraeg: מִקְוֶה / מקווה, *mikve*, liester *mikva'ot*, *mikvoth*, *mikvot*, ger-ha-ger, "un dastumadeg") eo al lec'h ma vez graet ar c'hibellañ relijiel er  yuzeviezh evit en em c'hlanaat.
Llanddewi Ystradenni

:*Ur bajenn [[Llanddewi]] zo ivez.*

**Llanddewi Ystradenni** zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreiz Powys. Emañ war lez reter ar stêr Ieithon, en hanternoz da gêr Llandrindod.

Er Grennamzer e oa Llanddewi Ystradenni e kombod Buddugre, e kantrev Maelienydd ; ur c'hastell, Kastell Buddugre, a voe savet eno en . Nepell diouzh ar gêriadenn emañ Abati Cwm-hir, e-lec'h ma voe beziet Llywelyn ap Gruffudd goude ma oa bet lazhet e-kichen Llanfair-ym-Muallt e miz Kerzu 1282.

E 1890 e voe savet an iliz a zo bremañ, met tammoù eus un iliz koshoc'h zo ivez.

E 2011 e oa 310 a dud o chom e kumuniezh Llanddewi Ystradenni ha 27 anezho a oa kembraegerien (9,1%).

## Notennoù
Alnitak

**Zeta Orionis** (*ζ Ori / ζ Orionis*, *Zêta Orionis*) zo ur steredenn a steredeg Orion. Anavet eo dindan e anv arabek **Alnitak** (*an-nitaq*) hag a dalv « ar gouriz ».
Lec'hiet er reter er Rastell. Ur steredenn liesek eo Alnitak, hag ur ramzsteredenn c'hlas yaouank eo an hani gentañ. 180 000 gwezh lugernusoc'h ha 20 gwezh brasoc'h evit an Heol eo.

Emañ nivlennad ar Penn Marc'h dindan Alnitak.
Alnilam

**Epsilon Orionis** (*ε Ori / ε Orionis*) zo ur steredenn vras a steredeg Orion. Graet e vez **Alnilam** ivez ent-hengounel. Donet a ra an anv-se ag an arabeg ("steudad perlezennoù").
30vet steredenn lugernusañ an oabl eo (hag ar pevare e steredeg Orion). Ur ramzsteredenn c'hlas-gwenn eo hag unan ag ar re lugernusañ a zo enta. 
Emañ e-kreiz er Rastell.
Mintaka

**Delta Orionis** zo ur steredenn a steredeg Orion, unan a deir steredenn ar Rastell, a-gevret get Alnitak hag Alnilam. Anavet eo dindan e anv arabek **Mintaka** hag a dalv « ar gouriz » pe « ar vodriell ».
Lec'hiet eo e kornôg ar Rastell. Ur ramzsteredenn c'hlas yaouank eo ha 32vet lugernusañ steredenn a zo en oabl. Kalz a nivlennadoù zo tro-dro dezhi.
Benead Vernon

**Benead Vernon**, **Benoît Vernon** eus e anv sivil, a zo ur brezhoneger eus Bro-Roazhon.
Perzh en deus kemeret e savidigezh ur CD-Rom brezhoneg, ha troet en deus ul levr bugale, Divskouarn an diaoul, embannet gant Sav-Heol.

Ezel ha degemennour ar gevredigezh *An Hent Glas* eo bet, ur gevredigezh evit harpañ skol Diwan La Mézière.

## Troidigezhioù
*Eric Sanvoisin ha Nicolas Hubesch, *Divskouarn an diaoul*, Sav-Heol, 2015.
*Marie-Hélène Duval, *Viktor, ar bugel gouez*, Sav-Heol, 2019.

## Notennoù ha daveennoù
Eulemur sanfordi

***Eulemur sanfordi*** a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.

Gwechall e veze sellet outañ evel un isspesad (*Eulemur fulvus sanfordi*) eus *[[Eulemur fulvus]]*.

Dougen a ra anv ar surjian stadunanat Leonard Cutler Sanford (1868-1950) a oa un evnoniour amatour ivez.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl.

## Annez

Brosezat eo e hanternoz Madagaskar.

## Liamm diavaez
* ''Eulemur sanfordi'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Llanerfyl

**Llanerfyl** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e hanternoz Powys. Emañ hanter-hent etre Y Trallwng er reter ha Dolgellau er c'hornôg.

Redek a ra ar stêr Banwy hebiou ar gêriadenn, war-zu Y Trallwng.

Gouestlet eo an iliz da santez Erfyl/Eurfyl. Ne ouzer ket kalz a dra diwar-benn ar santez-se, kontañ a reer e oa merc'h da Sant Padarn. En iliz ez eus un dar gozh (eus ar 5vet pe 6vet kantved) ha warni un enskrivadur e latin :

:*HIC [IN] / TUM(V)LO IAC/IT R[O]STE/ECE FILIA PA/TERNINI / AN(N)IS XIII IN / PA(CE)*
:("Amañ er bez e c'hourvez **Rhostege* merc'h Padarn, 13 vloaz. Peoc'h dezhi.').

Eus Llanerfyl eo genidik ar ganerez ha telennourez Siân James.

E 2011 e oa 406 a dud o chom e kumuniezh Llanerfyl ha 223 anezho a oa kembraegerien (56,5%).

## Notennoù
Llanfair Llythynwg

**Llanfair Llythynwg**, pe **Llanfair Llwythyfnwg** (*Gladestry* e saozneg), zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e reter Powys. Emañ er c'hreisteiz da gêriadenn Maesyfed, tost da harzoù Bro-Saoz.

Eus an  eo al lodenn goshañ eus an iliz. Tremen a ra Hent Kleuz Offa dre ar gêriadenn. E kombod Llwythyfnwg e oa Llanfair Llythynwg gwechall ha pa voe aloubet gant an Normaned e voe staget ouzh aotrouniezh Maesyfed.

Ouzhpenn kêriadenn Llanfair Llythynwg, e kaver er gumuniezh kêriadennoù Eglwys Newydd ha Llanfihangel Dyffryn Arwy.

E 2011 e oa 412 a dud o chom e kumuniezh Llanfair Llythynwg ha 27 anezho a oa kembraegerien (6,7%).

## Notennoù
Cahiers de Le Golif, dit Borgnefesse, capitaine de la flibuste

***Cahiers de Le Golif, dit Borgnefesse, capitaine de la flibuste*** zo ul levr gallek diwar-benn ur morlaer malaouat, embannet e 1952 e Pariz gant Grasset.

Kinniget e oa bet al levr-mañ da gentañ evel istor gwir ur c’habiten hag en defe bevet en , met diouzhtu e oa bet anavezet gant an istorourien evel ur faltazi. Adembannet eo bet gant an ti-embann Omnibus e stumm ur romant.

## Levrlennadur
*  Le Golif, Louis-Adhémar-Timothée. *Cahiers de Le Golif, dit Borgnefesse, capitaine de la flibuste*. Pariz : Grasset, 2004 .
Betelgeuse

**Betelgeuse** (*α Orionis*) zo ur ramzsteredenn ruz a steredeg Orion. 9vet steredenn lugernusañ an oabl eo. Neoazh, daoust mah eo anvet *alpha* e dezanvadur Bayer, n'eo nemet an eil e steredeg Orion, goude Rigel. Unan a vegoù tric'horn ar Gouiañv eo, a-gevret get Sirius ha Procyon.

## Anv
Donet a ra hec'h anv ag an arabeg ragislamek *يد الجوزا, yad al-jawzāʾ*, ar pezh a dalv « dorn al-jawzāʾ». Hogen, displann eo ha da gentañ e veze graet getañ evit komz a steredeg Orion en he fezh. Treuzskrivet fall e vije bet e-korf ar Grennamzer en Europa e "Bedalgeuze".

E brezhoneg ez eo bet kenniget an anv Mabon é tonet ag ar vitologiezh kelt evit envel Betelgeuse.

## Pellder
E 2013, a-drugarez d'an teleskop-egor Herschel ez eus bet jedet e oa 500 blead-gouloù douzh an Douar.

## Dezverkoù
Skoaz dehou Orion/Mabon eo.

Ur ramzsteredenn ruz eo hag unan a lugernusañ stered hor galaksienn eo hag unan ag ar re vrasañ ag ar c'horn-mañ ag Hent Sant Jakez. 1 000 gwezh brasoc'h evit an Heol eo ha skinañ a ra èl 10 000 anezhañ.

Emañ Betelgeuse àr he zalaroù ha tarzhañ a ray en ur supernova èl razh stered Orion. Pa darzho, a-benn un toullad miliadoù a vleadoù avamañ, e c'hellor he gwelet ag an Douar e barr an deiz.

## Notennoù ha daveennoù
Eulemur mongoz

***Eulemur mongoz*** a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.

## Doareoù pennañ
Kemmañ a ra e emzalc'h diouzh koulzad ar bloaz : ul loen-deiz e vez e-pad ar prantad gleb hag unan-noz kerkent ha ma teu an amzer gras.

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl, hep pismigañ ar bleuñv, an delioù hag an nektar avat.

## Annez

Brosezat eo er c'hoadegi dibad a gaver e gwalarn Madagaskar hag e Komorez.

Diskouez a ra an tachennoù gwer war ar gartenn al lec'hioù m'eo bet degaset al loen.

## Liamm diavaez
* ''Eulemur mongoz'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Rigel

**Rigel**, pe **Bêta Orionis** (*β Orionis / β Ori*), pe c'hoazh **Riwall** e brezhoneg, eo lugernusañ steredenn steredeg Orion.

## Anv
Anavet eo an anv Rigel er c'hornaoueg a-c'houde an Xvet kantved a-wael. Donet a ra an anv-se ag an arabeg, èl evit kalz a anvioù stered: en henarabeg ragislamek *Rijl al-jawzāʾ* a dalv « troad al-jawzāʾ ». Al-jawzā a vehe an "Elgeuse" a gaver en anv ar steredenn Betelgeuse. Sur a-walc'h e oa Elgeuse anv arabek steredeg Orion.

Goude ma oa bet troet oberennoù Ptolemaios get an Arabed e voe anvet Betelgeuse *Rijl al-jabbār*, « troad ar Ramzʾ » (Orion e vehe ar Ramz-se). Daet e oa an anv diwezhañ-mañ Algebar pe Elgebar er c'hornaoueg, met ne vez ket implijet kalz an anvioù-se.

## Dezverkoù
6vet lugernusañ steredenn an oabl eo ha lugernusoc'h eo evit Betelgeuse, ur steredenn arall ag Orion, daoust mah eo anvet "alpha" houmañ-diwezhañ.

Ur ramzsteredenn c'hlas lec'hiet etre 790 ha 950 blead-gouloù douzh an Douar eo. 55 000 gwezh lugernusoc'h ha 84 gwezh brasoc'h evit an Heol eo Rigel. Monet a ray da supernova ha da doull du goude.

## Notennoù ha daveennoù
Llanfechain

**Llanfechain** zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e hanternoz Powys. Emañ er gwalarn da gêr Y Trallwng hag er mervent da Groesoswallt, a zo e Bro-Saoz, e kontelezh Shropshire.

War lez an Afon Cain emañ Llanfechain, hanter hent etre Llanfyllin ha Llansantffraid-ym-Mechain. Savet eo an anv Llanfechain diwar hini kantrev kozh Mechain. Gouestlet eo an iliz-parrez da Sant Garmon.

Eus Llanfechain e oa genidik ar barzh kembraek Gwallter Mechain (Walter Davies).

E 2011 e oa 465 a dud o chom e kumuniezh Llanfechain ha 90 anezho a oa kembraegerien (19,6%).

## Notennoù
Llanfrynach

**Llanfrynach** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh. Emañ en haternoz da aradennad ar Bannau Brycheiniog, er gevred da Aberhonddu.

A-hervez e voe savet Llanfrynach gant ar sant iwerzhonat Brynach, a oa chapalan Brychan, roue Brycheiniog.

E 2011 e oa 571 a dud o chom e kumuniezh Llanfrynach ha 39 anezho a oa kembraegerien (6,9%).

## Notennoù
Simon a Vontroulez

***Simon a Vontroulez***, pe ***Simon a Vontroulez pe ar marc'hadour mercer*** evel m'emañ an titl en e hed, zo ul levr brezhonek, embannet e 1834, troet gant Aleksandr Louis Mari Ledan, levrdier e Montroulez, diwar al levr gallek ***Simon de Nantua*** gant Laurent-Pierre de Jussieu e 1818.

## Liamm diavaez
*Lenn enlinenn war Les Tablettes rennaises (kavet d'an 12/08/2025)
Laurent-Pierre de Jussieu

**Laurent-Pierre de Jussieu**, ganet d'ar 7 a viz C'hwevrer 1792 e Villeurbanne, marvet d'an 23 a viz C'hwevrer 1866 e Passy, oa ur skrivagner gallek.

## Oberennoù
**Simon de Nantua*, Louis Colas, 1818 (Lakaet eo bet al levr-mañ e brezhoneg gant Aleksandr Ledan)
Hapalemur aureus

***Hapalemur aureus*** a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.

Ne voe kavet nemet e 1986 gant ar skiantourez stadunanat Patricia Wright (1944-) el lec'h m'emañ Park broadel Ranomafana (e gevred Madagaskar) hiziv an deiz.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo al loen en un dachenn vihan e gevred Madagaskar.

## Liamm diavaez
* ''Hapalemur aureus'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Jussieu

**Jussieu**, pe **de Jussieu**, zo un anv-tiegezh gallek.

## Tud
Pevar breur
* Christophe de Jussieu (1685-1758), apotiker gall
* Antoine de Jussieu (1686-1758), medisin gall ;
* Bernard de Jussieu (1699-1777), louzawour gall ;
* Joseph de Jussieu (1704-1779), louzawour gall ;
Hag ivez
* Antoine-Laurent de Jussieu (1748-1836), mab da Christophe, louzawour gall ;
* Adrien de Jussieu (1797-1853), mab da Antoine-Laurent, louzawour gall ;
* Bernard-Pierre de Jussieu (1751-1836), mab da Christophe, breur da Antoine-Laurent ;
* Laurent-Pierre de Jussieu (1792-1866), mab da Bernard-Pierre, skrivagner gall ;
* Christophe Alexis Adrien de Jussieu (1802-1865), mab da Bernard-Pierre, kargad gall.

## Lec'hioù
Meur a straed zo e kêrioù bras Bro-C'hall en anvioù an dud-se.
Eulemur macaco

***Eulemur macaco*** a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.

Betek 2008 e kredas d'al loenoniourien e veze eus daou isspesad : *Eulemur macaco flavifrons* hag *Eulemur macaco macaco*. Da-heul labourioù ar skiantour stadunanat Mittermeier (1949-) hag e geneiled e voent lakaet da wir spesadoù : *[[Eulemur flavifrons]]* evit an hini kentañ hag ***Eulemur macaco*** evit egile.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo e gwalarn Madagaskar.

## Liamm diavaez
* ''Eulemur macaco'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Hapalemur griseus

***Hapalemur griseus*** a zo ur spesad primated eus ar c'herentiad Lemuridae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a zo brosezat an tri isspesad anezhañ — *Hapalemur griseus gilberti* (an dachenn vihan limestra war ar gartenn), *Hapalemur griseus griseus* (an hini ruz) ha *Hapalemur griseus ranomafanensis* (an hini wer) — e Madagaskar.

## Liamm diavaez
*  ''Hapalemur griseus'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Llangatwg

**Llangatwg** (*Llangattock* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Powys. Emañ war lez ar stêr Wysg, a-dal da gêr Crucywel hag a zo war ar ribl all. Tremen a ra Kanol Aberhonddu nepell.

Ouzhpenn kêriadenn Llangatwg, emañ ivez er gumuniezh kêriadennoù Dardy ha Ffawyddog.

Gwarezva Natur Broadel Craig y Cilau zo er gumuniezh ivez.

E 2011 e oa 999 a dud o chom e Llangatwg ha 93 anezho a oa kembraegerien (9,4%).

## Notennoù
Claudio Beauvue

**Claudio Beauvue**, ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1988 e Saint-Claod (Gwadeloup), a zo ur melldroader gall hag a c'hoari araoger hag askeller dehou e Leganés abaoe 2017.

## Buhezskrid :

### E Troyes:
O tont eus Sant-Claod en Gwadeloup, Claudio Beauvue a grog da c'hoari mell-droad en e glub lec'hel anvet Fumerolles Saint-Claod. D'an oad da 13 bloaz ez eo diskuliet gant Vincent James, un tutaer evit ar c'hluboù eus al Liger-Atlantel, mont a ra neuze kuit eus Gwadeloup evit mont gant kevreadelourien 14 bloaz e Kerc'hfaou. Goude-se ez a etre 15 ha 18 bloaz e kreizenn stummañ an FC Naoned.

D'ar 24 a viz Eost 2007, e c'hoari e vatch a-vicher gentañ, d'an oad da 19 bloaz, e-pad ar 5vet devezh Lig 2 a-enep da skipailh an SC Bastia. Lakaat a ra goude-se e bal gentañ a-vicher e Dijon e-pad an 33vet devezh, er munutennoù ouzhpenn, ar pezh a ro ur poent d'e skipailh (2-2).

E-pad e stummadur, e kav un emglev gant klub Troyes evit sinañ e gevrat micherel kentañ e-pad an hañv 2008.

Goude ar rannvloaz 2008-2009, pa'z eo an ESTAC diskennet en National, anvet bremañ CFA1, Claudio n'eus c'hoant kuitaat e glub. Meur a skipailh Lig 2 a zo plaset mat hag ober a ra un taol-esae ur sizhunvezh e skipailh Watford (D2 saoz), met klub Troyes n'eus ket c'hoant laoskel anezhañ da vont kuit. E fin ar rann-vloaz, e pign en-dro ar skipailh e Lig 2, a-drugarez d'e 3de blas er c’hampionad.

### Kadarnadur e Châteauroux (2011-2013):
An 23 a viz Meurzh 2011, e vez prestet Claudio (gant un diuzad prenañ) evit ar rannvloaz 2011-2012 e Châteauroux goude bezañ sinet un astenn kevrat.
## Roll e loreïdioù

### Alc'hwez :
K : Krogad (niver a grogadoù c'hoariet)

P : Pal (niver a balioù lakaet)

Kp : Kasadenn pal (niver a gasadennoù pal roet)

## Notennoù ha daveennoù
Macaca nigra

***Macaca nigra*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

Bez' emañ e-touez ar seizh spesad makaked brosezat en enezenn Sulawesi.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Ne vev al loen nemet e biz enez Sulawesi (Indonezia) hag en enezennoù bihanoc'h tro-war-dro.

Degaset e voe en enez Bacan (Inizi Maluku).

## Liamm diavaez
* ''Macaca nigra'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Llangedwyn

**Llangedwyn** zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e biz Powys. Emañ war lez ar stêr Tanad, er biz da Llanfyllin hag er mervent da Groesoswallt, tost da harzoù Bro-Saoz.

Adsavet e voe an iliz, gouestlet da Sant Cedwyn, e 1870. E-kichen aradennad-venezioù Y Berwyn emañ Llangedwyn hag e-kichen lamm-dour Pistyll Rhaeadr ivez. Dismantroù kreñvlec'h Llwyn Bryn-Dinas zo en tolead ivez.

Betek 1996 e oa ar gumuniezh e kontelezh Clwyd. Ouzhpenn kêriadenn Llangedwyn he-unan, emañ pennkêr Sycharth er gumuniezh, al lec'h ma voe ganet Owain Glyndŵr.

E 2011 e oa 402 a dud o chom e kumuniezh Llanbryn-mair ha 84 anezho a oa kembraegerien (21,8%).

## Notennoù
Macaca sinica

***Macaca sinica*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Al loen emañ brosezat an tri isspesad anezhañ — *Macaca sinica aurifrons*, *Macaca sinica opisthomelas* ha *Macaca sinica sinica* — e Sri Lanka.

## Liamm diavaez
* ''Macaca sinica'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Estat Catalá

**Estat Catalá** zo ur strollad politikel katalan, savet gant Francesc Macià e gouhere 1922. Koshañ strollad politikel katalounia eo, hag an trede koshañ eus ar broioù distad en europa, war-lerc'h Sinn Féin Iwerzhon ha PNV Euskal Herria.
Cercopithecus mitis

***Cercopithecus mitis*** a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cercopithecidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Al loen a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
* *Cercopithecus mitis boutourlinii*,
* *Cercopithecus mitis elgonis*,
* *Cercopithecus mitis heymansi*,
* *Cercopithecus mitis mitis*,
* *Cercopithecus mitis opisthostictus*,
* *Cercopithecus mitis stuhlmanni*en Afrika ar C'hreiz hag ar ar Reter.

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
NKVD

An **NKVD** – en ruseg: **НКВД**, berradur **Народный комиссариат внутренних дел**, pe **''N**aródniy **k**omissariat **v**nútrennikh **d**el*, <q>&nbsp;Komiseriezh ar bobl evit an aferioù diabarzh&nbsp;</q>, a oa ur rann eus [[gouarnamant]] an [[URSS]] lamm-ouzh-lamm d'ur ministrerezh, hini ar [[polis]] [[politikerezh|politikel]] hag a rae war-dro an aferioù diabarzh.

Krouet eo bet d'ar [[15 a viz Du]] [[1923]] diwar ar [[Gepeou]] ; e [[1934]] e voe lonket an [[OGPU]] gantañ, ha kannad kreizh ar ministrerezh Stad d'an URSS e voe neuze *de facto* betek an [[19 a viz Meurzh]] [[1946]].

Talañ ouzh an torfedoù ha diwall ouzh an urzh boutin e oa kefridioù pennañ an NKVD. Anavezet ez eo dreist-holl dre e obererezhioù mougañ e-pad mare ren [[Jozef_Stalin|Jozeb Stalin]].

En NKVD e oa strollet nerzhioù reoliek polis foran an URSS, gant polis an hentoù, ar bomperien, gwarded an harzoù hag an dielloù. Anavezet mat ez eo evit e oberererezh tro-dro d'ar [[goulag]] hag evit bezañ bet e-karg bodad-ren diazez ar surentez-stad ([[GUGB]]), hendad ar [[KGB]].

An NKVD zo kablus da vezañ pennkaoz da lazhadegoù ramzel e-maez pep [[justis]], da vezañ graet war-dro sistem labour-ret ar c'hampoù-bac'h *(goulag)'', hag ivez da vezañ pennkaoz forbannerezh pobladoù a-bezh ha hini ar Goulaked war-du tiriadoù goullo ar vro.

Karget e oa an NKVD ivez gant diwall an harzoù soviedel ha gant ar spiañ, betek lazhadegoù politikel en estrenvro, levezoniñ ar gouarnamantoù estren ha reiñ harp da selloù Stalin e-touez ar strolladoù komunour er broioù er-maez eus an URSS.

## An Eil Brezel-bed
### Kommissarbefehl

An oberiadur-brezel Barbarossa, tagadenn an URSS gant Alamagn an Trede Reich, a yeas muioc'h-mui war-zu ur brezel distruj tud e-serr ur brezel etre daou stad. Plas ar gomiserien politikel ha tud an NKVD a voe lakaet sklaer en degouezh-se dre un urzh anvet Kommissarbefehl hag a gondaone anezho d'ar marv trumm ur wech prizoniet gant an Alamanted. Unan eus rebechoù Prosez Nürnberg e voe.

## Pennadoù kar
* Lazhadeg Katyn
* Kolyma
Sibylle von Bayern

**Sibylle von Bayern** (1489-1519 en Heidelberg) a oa ur briñsez alaman eus an tiegezh Wittelsbach deuet da vout dilennerez Pfalz dre zimeziñ da Ludwig V von der Pfalz (1478 e Heidelberg - 1544), unnek vloaz koshoc'h egeti.
Sibylle von Jülich-Kleve-Berg

**Sibylle von Jülich-Kleve-Berg** zo anv div briñsez alaman er XVIvet kantved:

* Sibylle von Jülich-Kleve-Berg (1512–1554), Dilennerez Sachsen, pried da Johann Friedrichs Iañ von Sachsen
* Sibylle von Jülich-Kleve-Berg (1557–1627), Markgravez Burgau, pried da Karl von Burgau. 

## Pennadoù kar
*Sibylle 
*Jülich-Kleve-Berg
Sibylle von Jülich-Kleve-Berg (1512–1554)

**Sibylle von Jülich-Kleve-Berg** (1512 en Düsseldorf - 1554 en Weimar) a oa dilennerez Sachsen dre he dimeziñ.

## He bugale
Eus hec'h eured gant Johann Friedrich Iañ von Sachsenhe devoe Sibylle von Jülich-Kleve-Berg pevar a vugale: 
* Johann Friedrich II der Mittlere (1529–1595), Dug Sachsen, dimezet div wech : 
: ⚭ 1. e 1555 d'ar briñsez Agnes von Hessen (1527–1555)
: ⚭ 2. e 1558 d'ar gontez Elisabeth von der Pfalz (1540–1594)
* Johann Wilhelm Iañ (1530–1573),dug Sachsen-Weimar,
: ⚭ 1560 Pfalzgräfin Dorothea Susanne von Pfalz-Simmern (1544–1592)
* Johann Ernst (*/† 1535)
* Johann Friedrich III ar Yaouankañ (1538–1565), Dug Sachsen.
Psilopogon franklinii

***Psilopogon franklinii*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.

Anvet e voe *Bucco Franklinii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1842) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873) : dougen a ra anv an dastumer hag evnoniour breizhveuriat James Franklin (1783-1834).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* *Psilopogon franklinii franklinii*, eus reter menezioù Himalaya ha biz India da greisteiz Sina ha hanternoz Viêt Nam,
* *P. f. minor*, e kornôg Malaysia,
* *P. f. ramsayi*, e reter ha gevred Myanmar ha gwalarn Thailand,
* *P. f. trangensis*, e kreisteiz Thailand.

## Liammoù diavaez
*  ''Psilopogon franklinii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Psilopogon franklinii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Macaca arctoides

***Macaca arctoides*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha debriñ a ra bleuñv, delioù, greun ha gwriziennoù ivez.

## Annez

Brosezat eo al loen en Azia ar Su.

Diskouez a ra an dachennig ruz al lec'hioù m'eo bet degaset al loen.

## Liamm diavaez
* ''Macaca arctoides'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Lena Kerlapous

**Lena Kerlapous** a oa anv-pluenn un den hag a skrive er gazetenn *[[Ar Bobl]]*.

## Oberennoù
* *Eur plac'h mod koz*, romant kazetenn (1911)