open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sant-Nolf

**Sant-Nolf** a zo ur gumun e Breizh e Kanton Gwened-3 e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Saint Mayol, 1387; Saint Molff, 1421; Sancto Maiolo, 1453; Sanctus Maiolus, 1516; Saint Nol ou Saint Nolf, 1636; Saint Nolf, 1709 
## Ardamezioù
* *brizhet etre aour ha sabel; e c'hrenngonk en gul karget gant un erez en argant, pigoset, krabanet ha teodet en aour*
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol. 
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Sant-Nolf e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e an Elven; e distrig Gwened e oa; miret e voe ar c'hanton dindan anv Kanton an Elven ivez ha lakaet e voe Sant-Nolf en Arondisamant Gwened e 1800, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 63 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,86 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Nolff - pont romain 01.jpg

* Ar pont "roman".

Saint-Nolff - moulin du Gourvinec 05.jpg|Ar velin.

* Melin ar Gourvineg.

SAINNOL 001.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell ar Vezid.

St-Mayeul St-Nolff56.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant-Nolf*.

Chapelle St Colomban.JPG|Ar chapel.
Croix St Colombier.jpg|Ar c'halvar.

* Chapel *Sant Koulman* hag he c'halvar.

Saint-Nolff chapelle Sainte-Anne.JPG|Ar chapel.

* Chapel *Santez Anna*.

Saint-Nolff - monument aux morts.jpg|Ar monumant.
MonumentPoilu.jpg

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
* Sant-Nolf war lec'hienn Geobreizh
## Daveoù ha notennoù

* Monumant ar re varv.
Sulnieg

**Sulnieg** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Kistreberzh e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Sulnieg e 1790 diwar ul lodenn eus parrez Sulnieg, he zrev Trevlean a voe lakaet da gumun ivez. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h kanton an Elven; peder c'humun a oa ennañ: An Elven, Sant-Nolf, Sulnieg ha Trevlean; e distrig Gwened e oa; miret e voe ar c'hanton dindan anv kanton an Elven ivez ha lakaet e voe Sulnieg en arondisamant Gwened e 1800, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
### 
* Krouet e voe kumun Langroez d'an 9 a viz Meurzh 1870 diwar ul lodenn eus kumun Sulnieg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 43 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,00 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe  ur serjant eus ar gumun d'an 30 a viz Ebrel 1957 en Aljer.
## Brezhoneg
* 82,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Sulniac.JPG|Iliz katolik *Sant Pêr*.
Église Saint-Jean-Baptiste de Gorvello (vue rue) - Sulniac.jpg|Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
Sulniac - chapelle Saint-Roch du Gorvello 03.jpg|Chapel *Sant Rok*.
Chapelle Sainte-Marguerite (Sulniac).jpg|Chapel *Santez Marc'harid*.

* Iliz katolik *Sant Pêr* e bourc'h Sulnieg.
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour* e Gorvello.
* Chapel *Sant Rok*.
* Chapel *Santez Marc'harid*.

Sulniac - monument aux morts 01.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn Dioueliet e voe d’an 2 a viz Kerzu 1923.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
Altenbruch (Alamagn)
## Liammoù diavaez
* Sulnieg war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Tredion

**Tredion** a zo ur gumun eus kanton Kistreberzh e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz, 31 a viz Here 1675: diwar urzh Charles d'Albert d'Ailly (dug a Chaulnes) e voe rediet treviz Tredion da gas kement arm a oa gante da gastell Markiz Gemadeg e Kallag e Pluveleg.
### 
* Krouet e voe ar gumun d'an 28 a viz Genver 1833 diwar ul lodenn eus kumun an Elven.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 55 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,50 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Gouhere 1944: ul letanant SAS -- 2vet RCP a voe lazhet gant an Alamaned d'an 13 a viz Gouhere 1944 ha c'hwec'h SAS—2 RCP all hag un den nann-soudard d'ar 14 ha d'ar 15 a viz Gouhere 1944 e Kerlanvaoz gant an Alamaned hag ar Vilisianed c'hall.
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 37,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Tredion.
* Monumant ar re varv. 
* Plakenn al Letanant Tisné.
* Monumant Kerlanvaoz.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Tredion war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Trevlean

**Trevlean** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwened-3 e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Trevlean e 1790 diwar un drev eus parrez Sulnieg. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton an Elven; e distrig Gwened e oa; miret e voe ar c'hanton dindan anv kanton an Elven ivez ha lakaet e voe Trevlean en arondisamant Gwened e 1800, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 59 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 7,73 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 87,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Treffléan - manoir de Randrécard 02.jpg|Ardamezioù ouzh dor-porched ar maner.

* Maner "Randrécard". 

Treffléan - monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn. Dioueliet e voe d'an 10 a viz Gwengolo 1922.

Eglise-Trefflean.JPG
Treffléan - église Saint-Léon 03.jpg
Treffléan - église Saint-Léon 05.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Leon*.

Chapelle de Bizole.JPG|Chapel Bizole.
Treffléan - calvaire de Bizole 02.jpg|Ar c'halvar.

* Chapel *Sant Yann-Vadezour* Bizole hag he c'halvar.

Chapelle Cran.JPG|Chapel *Intron-Varia* "Cran".
Chapelle Notre-Dame de Cran. Fresque (détail) 1594. (03).jpg|Murlivadur er chapel.
Calvaire Cran.jpg|Kalvar "Cran".
Fontaine Cran.jpg|Feunteun "Cran".

* Chapel *Intron-Varia*, he c'halvar hag he feunteun.

Treffléan - chapelle Sainte-Apolinne 01.jpg|Chapel *Santez Apollina*.

* Chapel *Santez Apollina*.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Trevlean war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Langroez

**Langroez** (*La Vraie-Croix* e galleg) a zo ur gumun e Breizh, e kanton Kistreberzh, e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
* Eieniñ a ra an Tohon e Langroez. 
## Dezougen

Gare-La-Vraie-Croix-2009.JPG|Ar porzh-houarn.

* War al linenn hent-houarn Landerne Savenneg emañ Langroez.
## Istor
### 
* Krouet e voe ar gumun d'an 9 a viz Meurzh 1870 diwar ul lodenn eus kumun Sulnieg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 53 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 6,49 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel . 
## Brezhoneg
* 76,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

La Vraie-Croix - chapelle templière (01).JPG|Chapel ar Groez.
La Vraie-Croix - église (04).JPG|An iliz katolik.

* Chapel ar Groez (Marc'heion an Templ).
* Iliz katolik *Sant Izidor*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Langroez war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Sterwenn

Monterblanc giratoire d'Ytrac.JPG|Kroashent-tro Ytrac.

**Sterwenn** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwened-3 e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Sterwenn e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Sant-Teve; e distrig Gwened e oa. Lakaet e voe Sterwenn en arondisamant Gwened e 1800, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, hag e kanton an Elven e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 48 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,64 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Fuzuilhet e voe ur prizoniad-brezel ag ar gumun gant an Alamaned e  Beaufort-en-Santerre (Somme, Bro-C'hall) d'ar 7 a  viz Even 1940.

Monterblanc - aérodrome, bunker (4).jpg|Bunker alaman en nijva.

* Implijet e voe an nijva gant al Luftwaffe (aerlu alaman); kirri-nij *[[Heinkel He 111]]* diazezet e Sterwenn a gemeras perzh e bombezadeg Coventry (Bro-Saoz) d'ar 14 a viz Du 1940.
* D'ar 27 a viz Du 1944 e kouezhas ur c'harr-nij *[[Douglas A24]]* marilhet N° 254–748 eus an aerlu gall (*Armée de l'Air*) e Sterwenn; lazhet e voe an daou nijour a oa en e vourzh.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun en ospital en Hanoi en Tonkin er Viêtnam d’an 3 a viz Ebrel 1947.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 31 a viz Meurzh 1958.
## Monumantoù ha traoù heverk

Monterblanc - église Saint-Pierre (1).JPG|An iliz katolik.
Fontaine Saint-Pierre.JPG|Ar feunteun.

* Iliz katolik *Sant Pêr* hag he feunteun.

Chapelle calvaire Mangolérian.JPG|Ar chapel.
Monterblanc - calvaire de Mangolérian (06).jpg|Ar c'halvar.
Monterblanc - fontaine de Mangolérian 02.jpg|Ar feunteun.

* Chapel *Intron-Varia* e Mangolerian, he c'halvar hag he feunteun.

Monterblanc - monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik. Dioueliet e voe d'ar 15 a viz Meurzh 1925.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Brezhoneg
### Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa 54 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Sterwenn war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Sant-Armael

**Sant-Armael** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan. 
## Douaroniezh

Ile Tascon.JPG|Enez Taskon.
Passage St Armel.JPG|Trezh "Sant-Armael".

* War aod Mor Bihan Gwened ha war lez al Lizieg emañ Sant-Armael.
## Dezougen
* War al linenn hent-houarn Surzhur Porzh-Noaloù, serret e 1938, edo Sant-Armael.
## Istor
### 
* Krouet e voe ar gumun d'an 22 a viz Mae 1858 diwar ul lodenn eus kumun Sarzhav.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 27 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 5,25 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise_St_Armel.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Armael*.

Ludré.jpg|Ar velin.

* Melin-vor "Ludre".
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 31 a viz Eost 1924.

Ar gochtial a zo bara briochet genidik eus Sant-Armael, fardet gant baraerien gourenez Rewiz a-bezh bremañ.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
*
## Liammoù diavaez
* Sant-Armael war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Lokentaz

**Lokentaz** a zo ur gumun e Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan, e gourenez Rewiz.
## Douaroniezh
## Anv
## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Lokentaz e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Sarzhav;e distrig Gwened e oa. Miret e voe ar c'hanton dindan anv kanton Sarzhav ivez ha lakaet e voe Lokentaz en arondisamant Gwened e 1800, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 26 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 2,07 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Maroko]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun e 1925. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 21 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Gerdarzh
* Dont a ra an anv eus Gweltaz, manac'h deuet eus Kembre.
## Monumantoù ha traoù heverk

Dolmen de Clos et Bé.jpg
Menhir de Larzonnic.jpg
Menhir de Men en Palud.jpg
Menhir dit de la pierre jaune.jpg

* Meurvein.

Interior of Église abbatiale de Saint-Gildas-de-Rhuys (02).jpg|Diabarzh an abati.

*Abati Lokentaz.

Monument aux morts de Saint-Gildas-de-Rhuys (Morbihan).jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal iliz an abati.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet
* Pierre Abélard, abad.
* Henri-Emmanuel de Roquette, abad en 1681, ezel eus an Akademiezh c'hall adal 1720 betek e varv e 1725). 
* Pierre Messmer (1916-2007), kentañ ministr Bro-C'hall, beziet er vered.
* Yvon Mauffret (1927-2011), skrivagner gallek.
### Tud bet marvet eno
* Sant Weltaz, e 570
* Ferdinand Le Drogo, marc'hhouarner breizhat, kampion Bro-C'hall e 1927 ha 1928, 23 a viz Ebrel 1976 e Lokentaz.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
*Lokentaz war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
An Elven

**An Elven** a zo ur gumun eus Bro-Gwened e departamant Mor-Bihan. Penn-lec'h kanton an Elven e oa betek 2015.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Eluen**, 910; **Elven**, XIvet; **Eluen**, 1021; **Eleven**, 1253; **Elven**, 1387; **Eleven**, 1409; **Elleven**[1433; '''Elven''', 1453; '''Esleven''', 1471; '''Elvan''', 1516; '''Cleuan''', 1630; '''Elvain''', 1636

== Ardamezioù ==

== Istor ==
=== [Dispac'h Gall ===
* Melestradurezh: krouet e voe kumun An Elven e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet An Elven da benn ur c'hanton, hini an Elven; peder c'humun a oa ennañ: An Elven, Sant-Nolf, Sulnieg ha Trevlean; e distrig Gwened e oa; miret ha brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton an Elven ivez ha lakaet e voe An Elven en arondisamant Gwened e 1800, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
### 
* Krouet e voe kumun Tredion d'an 28 a viz Genver 1833 diwar ul lodenn eus kumun An Elven.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 183 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,37 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 30 den abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
## Brezhoneg
* 83,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Largoet-Castle-4.jpg|Ar c'hreñvlec'h.

* Kreñvlec'h an Argoed, 3 km diouzh ar vourc'h.

Eglise_Saint-Alban_d'Elven.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Alban*.
* Chapelioù.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.
* Taolenn ar re varv (1914-1918) er maerdi, luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
*

## Liammoù diavaez
* an Elven war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur
* *Elven, l’extraordinaire nature*, Parc naturel régional du Golfe du Morbihan
* *Le pays d'Elven - couleurs du patrimoine*, Henri Oillic, 2000

## Notennoù ha daveoù
Arzhon-Rewiz

**Arzhon** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Arzhon-Rewiz e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Sarzhav; e distrig Gwened e oa. Miret e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Sarzhav ivez ha lakaet e voe Arzhon-Rewiz en arondisamant Gwened e 1800, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 53 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lâret eo 3,24 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Joachim Danic, maer ar gumun, a voe dilezet a-berzh-gwir d'ar 27 a viz Kerzu 1940 gant ar gouarnamant gall.
* Mervel a reas 27 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Daou waz a varvas.
## Monumantoù ha traoù heverk

Arzon.jpg|Aod ar mor bras.
Pen Castel - 2.jpg|Penn-Kastell.
Milin Penn-kastell.JPG|Melin Penn-kastell.

### Inizi

Er_Lanic_depuis_Berder.jpg|Er Lannig.


ILE_MEABAN.JPG|Enez Meabann.

### Porzh-Noaloù

Port-Navalo-baie.jpg|An draezhenn vras 
PorzhNoaloùArzhonRewiz01.JPG
Porzh-Noaloù.JPG
arzon_decor.jpg|
PorzhNoaloùArzhonRewiz02.JPG
PorzhNoaloùArzhonRewiz03.JPG

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù
## Gevelliñ
*
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
*Arzhon-Rewiz war lec'hienn Geobreizh
*Lec'hienn ar gumun
*Tisavouriezh Arzhon-Rewiz - Diaz Mérimée
*Arzhon-Rewiz en Institut géographique national
*Arzhon-Rewiz en EBSSA
## Daveoù ha notennoù
Tro-Park

**Tro-Park** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

Plage_de_Roch_Vétür.jpg|Traezhenn Roc'h Vetur.
20190503 25 Le Tour-du-Parc (47054288004).jpg|Ar mor.

* War lez Stêr Penerv ha war aod ar Meurvor Atlantel emañ Tro-Park.
## Armerzh
* Savet e vez istr.
* Kreizenn "Ostréapolis", gouestlet d'an istr.
## Istor
### 
* Krouet e voe ar gumun d'ar 6 a viz Ebrel 1864 diwar ul lodenn eus kumun Sarzhav.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 2,97 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas un den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. Tri breur dezhañ a oa bet marvet er Brezel-bed kentañ.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe  ur martolod-fuzuilher eus ar gumun d’ar 25 a viz  Kerzu 1946 en Hanoi en Tonkin er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk

Le manoir de Caden.jpg|Ar maner.
Le manoir de Caden - La chapelle.jpg|Ar chapel.

* Maner Kaden hag e chapel.

Église Le Tour-du-Parc côté.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *[[Sant Visant Ferrer]]*.

Monument aux morts (Le Tour-du-Parc, 56).jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik. Dioueliet e voe d’an 8 a viz Here 1922.

Stèle des frères Le Blouch (Le Tour-du-Parc, 56).jpg|Maen-koun ar Vreudeur Le Blouch.

* Monumant ar Pevar Breur Le Blouch, marvet er brezelioù-bed.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Tro-Park war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad A

Skipailhoù bet e **Strollad A [[Kib vell-droad ar bed 2006]]**. C'hoarierien  a zo aet ar maout ganto hag aet gant an eil tro, re  war o heul  ha re  a zo bet skarzhet.

## Renkadur

## Ar c’hrogadoù berr-ha-berr
Diouzh eur ar vro (UTC+2)

## Alamagn ouzh Costa Rica
Gwener, Mezheven 9, 2006
18:00 - FIFA World Cup Stadium Munich, Munich - Tud: 64,950






* Tredeog: Horacio Elizondo (Arc’hantina)
* Eiltredeoged
** Dario Garcia (Arc’hantina)
** Rodolfo Otero (Arc’hantina)
* Pevare dileuriad: Carlos Chandia (Chile)
* Pempvet dileuriad: Cristian Julio (Chile)

## Polonia ouzh Ecuador
Gwener, Mezheven 9, 2006
21:00 - FIFA World Cup Stadium Gelsenkirchen, Gelsenkirchen - Tud: 52,000






* Tredeog: Toru Kamikawa (Japan)
* Eiltredeoged:
** Yoshikazu Hiroshima (Japan)
** Dae Young Kim (Korea ar Su)
* Pevare dileuriad: Lubos Michel (Slovakia)
* Pempvet dileuriad: Roman Slysko (Slovakia)

## Alamagn ouzh Polonia
Merc’her, Mezheven 14, 2006
21:00 - FIFA World Cup Stadium Dortmund, Dortmund




 

* Tredeog: Luis Medina Cantalejo (Spagn)
* Eiltredeoged: 
** Victoriano Giraldez Carrasco (Spagn)
** Pedro Medina Hernandez (Spagn)
* Pevare dileuriad: Khalil Al Ghamdi (Arabia Saoudat)
* Pempvet dileuriad: Fathi Arabati (Jordania)

## Ecuador ouzh Costa Rica
Yaou, Mezheven 15, 2006
15:00 - FIFA World Cup Stadium Hamburg, Hamburg






* Tredeog: Coffi Codjia (Benin)
* Eiltredeoged:
** Celestin Ntagungira (Rwanda)
** Aboudou Aderodjou (Benin)
* Pevare dileuriad: Mohamed Guezzaz (Maroko)
* Pempvet dileuriad: Brahim Djezzar (Aljeria)

## Ecuador ouzh Alamagn
Tuesday, Mezheven 20, 2006
16:00 - Olympic Stadium, Berlin - Tud: 72,000






* Tredeog: Valentin Ivanov (Rusia)
* Eiltredeoged:
** Nikolay Gobulev (Rusia)
** Evgueni Volnin (Rusia)
* Pevare dileuriad: Kevin Stott (Stadoù Unanet)
* Pempvet dileuriad: Chris Strickland (Stadoù Unanet)

## Costa Rica ouzh Polonia
Tuesday, Mezheven 20, 2006
16:00 - FIFA World Cup Stadium Hanover, Hanover






* Tredeog: Shamsul Maidin (Singapour)
* Eiltredeoged:
** Prachya Permpanich (Thailand)
** Eisa Ghoulom (United Arab Emirates)
* Pevare dileuriad: Jerome Davis (Suafrika)
* Pempvet dileuriad: Justice Yeboah (Ghana)

## Liammoù diavaez
Lec’hienn ofisiel
Knut Hamsun

**Knut Hamsun** a oa ur skrivagner norvegek, en deus tapet Priz Nobel al lennegezh. Ganet e oa bet *Knut Pedersen*, evel ma oa e anv gwir, d’ar 4 a viz Eost 1859, ha marvet e oa d’an 19 a viz C'hwevrer 1952. 

Ganet e oa bet Knut Hamsun e Vågå, e-kreiz Norvegia. Goude ur yaouankiz kalet, en em lakaas d’ober a bep seurt micherioù ha kregiñ da skrivañ. Mont a reas d’ar Stadoù Unanet ha da Bariz. Eno e reas anaoudegezh gant tud evel al livour gall Paul Gauguin hag ar skrivagner svedek August Strindberg. Goude beajoù e Finland, Rusia, Iran ha Turkia, en em stalias e Norvegia en-dro, goude 1911. Brud a zeuas dezhañ goude embannadur e romant kentañ, *[[Sult]]* (*Naon*), e 1890.

E-pad an Eil brezel bed e savas Knut Hamsun a-du gant an Nazied ha gant gouarnamant Vidkun Quisling. E 1946 e voe kaset dirak al lez-varn evit se met lavaret e voe ne oa ket e holl spered gantañ ha ne voe kondaonet nemet d’un dell-gastiz.

Hamsun a voe roet dezhañ Priz Nobel al lennegezh, e 1920. Sellout a reer outañ evel unan eus brasañ romantourien al lennegezh norvegek, ur skrivagner modern e doare William Faulkner pe Franz Kafka. Mervel a reas e-kichen Grimstad e su Norvegia.

## E skridoù
* *[[Den Gaadefulde]]* (1877)
* *[[Et Gjensyn]]* (1878)
* *[[Bjørger]]* (1878)
* *[[Lars Oftedal 1838-1900|Lars Oftedal]]* (1889)
* *[[Fra det moderne Amerikas Aandsliv]]* (1889)
* *[[Sult (roman)|Sult]]* (*Naon*), 1890
* *[[Mysterier]]* (1892)
* *[[Redaktør Lynge]]* (1893)
* *[[Ny jord (roman)|Ny Jord]]* (1893)
* *[[Pan (roman)|Pan]]* (1894)
* *[[Ved Rigets Port]]* (1895)
* *[[Livets Spil]]* (1896)
* *[[Siesta]]* (1897)
* *[[Aftenrøde]]* (1898)
* *[[Victoria (roman)|Victoria]]* (1898)
* *[[Munken Vendt]]* (1902)
* *[[Kratskog]]* (1903)
* *[[Dronning Tamara]]* (1903)
* *[[I Æventyrland]]* (1903)
* *[[Det vilde Kor]]* (diktsamling, 1904)
* *[[Sværmere]]* (1904)
* *[[Stridende Liv]]* (1905)
* *[[Under Høststjærnen]]* (1906)
* *[[Benoni (roman)|Benoni]]* (1907)
* *[[Rosa (roman)|Rosa]]* (1908)
* *[[En Vandrer spiller med Sordin]]* (1909)
* *[[Livet ivold]]* (1910)
* *[[Den siste Glæde]]* (1912)
* *[[Børn av Tiden]]* (1913)
* *[[Segelfoss By]]* (1915)
* *[[Markens Grøde]]* (1917)
* *[[Sproget i Fare]]* (1918)
* *[[Konerne ved Vandposten]]* (1920)
* *[[Siste Kapitel]]* (1923)
* *[[Landstrykere]]* (1927)
* *[[August (roman)|August]]* (1930)
* *[[Men Livet lever]]* (1933)
* *[[Ringen sluttet]]* (1936)
* *[[Artikler i utvalg]]* (red.: Francis Bull) (1939)
* *[[Paa gjengrodde Stier]]* (1949)

## Liammoù diavaez
* Knut Hamsun enlinenn (e meur a yezh)
* Ministrerezh norvegiat an Aferioù diavaez (pennad e saozneg)
* Ministrerezh norvegiat an Aferioù diavaez (pennad e galleg)
Hannah Arendt

**Hannah Arendt** eo ganet **Johanna Arendt** d'ar 14 a viz Here 1906 e Linden (kostez Hannover) en Alamagn, marvet e New York (SUA) d'ar 4 a viz Kerzu 1975. Ur brederourez e oa. Diwar-benn an totalitaerezh eo hec'h oberennoù, a zo studiet er bed a-bezh. Deuet eo he doare-soñjal politik da bledal kalz a dud gras d'he levr meur *Orinoù an totalitaerezh*.

Studiet he doa gant Martin Heidegger, ha karet anezhañ ivez.

## sellout ouzh
* Roll ar brederourien alamaneg
* Roll prederourien SUA

## Roll hec'h oberennoù

* *Der Liebesbegriff bei [[Augustinus von Hippo|Augustin]]. Versuch einer philosophischen Interpretation*. (Berlin, 1929), 1959.
* *We Refugees*. Menorah Journal, 1943.
* *Denktagebuch 1950–1973*. Hrsg. von Usula Ludz und Ingeborg Nordmann, 2 lodenn, Piper Verlag München & Zürich, 2002.
* *The Origins of Totalitarianism*. New York, 1951.
* *[[Adolf Eichmann|Eichmann]] in [[Jerusalem]]: A Report on the Banality of Evil*. New York 1963.
* *The Human Condition*, Chicago: University Press 1958.
* *Über die Revolution* (On Revolution*. New York 1963), Piper, 4e embannadur. München 2000.
* *Macht und Gewalt*, 1975; 16. Aufl. Piper, München, 1995.
* *Rahel Varnhagen: The Life of a Jewess*. London 1958.
* *Zwischen Vergangenheit und Zukunft. Übungen im politischen Denken I*, 1949; Piper, München, eil embannadur 2000.
* *In der Gegenwart. Übungen im politischen Denken II*, 2000.
* *Was ist Politik?*, Piper, München, 1993; 2. Auflage 2003.
* *Ich will verstehen*, 1996; Piper, München, 2005.
* *Zur Zeit. Politische Essays*, 1999.
* *Die verborgene Tradition*, Suhrkamp, Ffm. 1976.
* *Besuch in Deutschland*, 1950.
* *Vom Leben des Geistes*. Band 1: *Das Denken*; Band 2: *Das Wollen*, 1979; Band III: *Das Urteilen. Texte zu Kants politischer Philosophie.*
* *Was ist Existenz-Philosophie?*. Verlag Anton Hain
* *Walter Benjamin / Bertolt Brecht. Zwei Essays*. Piper Verlag, München.
* *Nach Auschwitz. Essays und Kommentare*, Bittermann, 1989.
* *Vor Antisemitismus ist man nur noch auf dem Monde sicher*: Beiträge für die deutsch-jüdische Emigrantenzeitung "Aufbau" 1941 – 1945, embannet gant Marie Luise Knott, Piper, München 2004.
* *Men in Dark Times*, New York, 1968.
* *Responsibility and Judgment''
Kolpoù

**Kolpoù** a zo ur gumun e Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Krouet e voe ar gumun d'ar 4 a viz Even 1864 diwar lodennoù eus kumunioù Begnen, Gregam ha Sant-Yann-Brevele.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 68 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 7,63 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
* Fuzuilhet e voe pevar rezistant er Gabid gant an Alamaned d’ar 21 a  viz Even 1944.
* Fuzuilhet e voe 28 rezistant e koad Bodsegalo gant an Alamaned e mizioù Even ha Gouhere 1944.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe  ur soudard eus ar gumun d'ar 27 a viz  Kerzu 1949 en Hanoi en Tonkin er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk

Colpo - cairns de Larcuste 04.jpg|Karn.
Colpo larcuste 01 cairn II.jpg|Karn.
Kerjagu2.jpg|Alez-toet.
Menhir de Kerjagu.jpg|Ar peulvan.

* Daou garn en Arkust.
* An alez-toet hag ar peulvan e Kerjagu.

Colpo - église Notre-Dame 04.jpg|An iliz katolik.
Colpo - ND de Kerdroguen (2).JPG|Ar chapel.

* Iliz katolik *Intron Varia*.
* Chapel *Intron Varia ar Gomz* e Kerdrogen.
* Maner Korn ar C'hoed.

Colpo - monument aux morts 01.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv.
## Armerzh
* Ur sistrerezh a zo er gumun, brudet eo he sistroù artizanel e Bro-Wened.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet
* Missak Manouchian, soudardaet eno e 1939-1940.
### Tud bet ganet eno
### Tud bet marvet eno
* Job ar Bayon, skrivagner-pobl ha lusker d'ar c'hoariva-pobl e brezhoneg, d'ar 26 a viz Gwengolo 1935. 
* Job Morvan ("Joseph Morvan" e anv gwir), reder war varc'h-houarn a-vicher breizhat, d'ar 26 a viz Gouere 1999.
* Maurice Quentin, reder war varc'h-houarn, d'an 19 a viz Ebrel 2013.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*Kolpoù war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Brandevi

**Brandevi** zo ur gumun eus Breizh e kanton Gregam e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
* War lez al Loc'h emañ Brandevi.
## Istor
### 
* Brandevi a oa un drev eus parrez katolik Gregam. Savet e voe da barrez e 1802. Krouet e voe ar gumun d'ar 4 a viz Even 1862 diwar ul lodenn eus kumun Gregam.
### 
#### Brezelioù
* Brezel-bed kentañ: mervel a reas 55 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,70 % eus he foblañs e 1911. 
* Eil Brezel-bed: mervel a reas c'hwec'h den.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Albin*.
* Chapel *Intron Varia Lourdez*.
* Chapel *Sant Laorañs*,
* Monumant ar re varv.
* Maner Kergall.
* Maner ar Gerveur.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Brandevi war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Lokmaria-Gregam

**Lokmaria-Gregam** a zo ur gumun e Breizh e kanton Gregam e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Ardamezioù

## Istor
### 
* Krouet e voe ar gumun d'ar 14 a viz Kerzu 1889 diwar ul lodenn eus kumun Gregam.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 35 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,95 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'ar 24 a viz Mae 1944 e kouezhas ur c'harr-nij *[[Republic P-47 Thunderbolt|P-47]]* eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e Lokmaria-Gregam.
* D'an 28 a viz Even 1944 e voe tapet 2 620 Lur en ti-post gant tud eus ar Rezistañs.
* Mervel a reas c'hwec'h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
* Mervel a reas ur milour. 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Koetkandeg.
* Iliz katolik *ar Werc'hez*, luc'hskeudenn.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Lokmaria-Gregam war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Plaodren

**Plaodren** zo ur gumun e Breizh e kanton Gregam, e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː *Plaudren*, 1387 ; *Ploeaudran*, 1391 ; *Plaudren*, *Ploeandren*, *Ploeaudren*, 1453 ; *Plaudon*, 1516 ; *Plaudrem*, 1636 ; *Plaudran*, 1654.
## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : krouet e voe kumun Plaodren e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Sant-Teve; e Bann Gwened e oa. Lakaet e voe Plaodren en Arondisamant Gwened e 1800, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix* hag e kanton Gregam e 1801.
### 
* Krouet e voe kumun Lokeltaz d'ar 17 a viz C'hwevrer 1864 diwar ul lodenn eus kumun Plaodren .
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 95 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lâret eo 5,01 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 12 a viz Even 1944 e voe lazhet pevar soudard eus an 2 kaderv (kompagnunezh *de Ligny*) "FFI" en emgann pa voe kelc'hiet koad Sant-Bili gant 300 kozak eus al lu alaman.
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, meur a zen nann-soudard en o mesk; d'an 29 a viz Even 1944 e voe fuzuilhet ur c'houer ha tri soudard "FFI" er Gozhkêr; ar c'houer en doa roet bod da paotred ar Rezistañs ha daou harzlammour, an daou-mañ a zeuas a-benn da dec'het; tri den eus ar gumun a varvas e Neuengamme (Alamagn).
## Monumantoù ha traoù heverk

Plaudren - quenouille de Gargantua (03).jpg
Mengouarec.jpg
Menguen lanvaux.jpg
Menhirs de Pierre Bertho I et II.jpg
Dolmen de Cadio.jpg
Dolmen de la Grée.jpg

* Liac'hvenoù ha peulvanoù.

Ancienne carte postal. Colección de H. Laurent Port Louis.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell an Nedo.

Plaudren - église.JPG|An iliz katolik.
Plaudren - calvaire de Saint-Bily (3).JPG|Ar c'halvar.
Plaudren - chapelle de Saint-Bily.JPG|Ar chapel.
Plaudren - fontaine de Saint-Bily 03.jpg|Ar feunteun.

* Iliz katolik, kalvar, chapel ha feunteun *Sant Bili*.

Chapelle Madeleine Plaudren.JPG|Ar chapel.
Plaudren - chapelle de la Madeleine (04).jpg|Ar groaz.

* Chapel *ar Vadalen* hag he c'hroaz.
* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Plaodren war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveennoù
An Drinded-Surzhur

**An Drinded-Surzhur** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun An Drinded-Surzhur e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Surzhur; e distrig Gwened e oa. Diskaret e voe Kanton Surzhur gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801) dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe An Drinded-Surzhur en arondisamant Gwened e 1800 hag e Kanton Gwened-Reter e 1801.
### kantved
#### Brezelioù
* Mervel a reas 16 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,09 % eus he foblañs e 1911.
* Mervel a reas tri den. 
## Monumantoù ha traoù heverk

56 La Trinité-Surzur église.jpg|An iliz katolik.
56 La Trinité-Surzur fontaine.jpg|Ar feunteun.

* Iliz katolik *Sant Servez*.
* Ar feunteun.
* Monumant ar re varv e-tal ar maerdi, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Brezhoneg
* D'an 12 a viz Gwengolo 2014 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* La Trinité-Surzur e lec'hienn infobretagne
* an Drinded-Surzhur war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Surzhur

**Surzhur** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Dezougen

GareSurzurLe Pallec1920.jpg|Ar porzh-houarn, serret.

* War al linenn hent-houarn Surzhur Porzh-Noaloù, serret e 1938, edo Surzhur.
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Surzur**, 1220; **Sirzur**, 1304; **Surzur**, 1387, 1453; **Sursu**, 1558; **Surzu**, 1630
## Ardamezioù
*En argant e sourin en gul karget gant teir lilienn liorzh en argant deliaouet en geot, heuliet gant div brizhenn erminig en sabel; e gab kommek en glazur karget gant teir c'hregilhenn en aour*
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Surzhur ha kumun Hezoù diwar parrez katolik Surzhur e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da benn ur c'hanton, hini Surzhur; c'hwec'h kumun a oa ennañ: An Drinded-Surzhur, Ambon, Hezoù, Noaloù, Surzhur ha Teiz; e distrig Gwened e oa. Diskaret e voe Kanton Surzhur gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Surzhur en Arondisamant Gwened e 1800 hag e Kanton Gwened-Reter e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 89 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,17 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
## Brezhoneg
* Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
* Ar c'hlasoù divyezhek kentañ (skol brevez) zo bet digoret e 2007.
* E distro-skol 2024 e oa 86 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (19,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Monumantoù ha traoù heverk

Dolmen de Talhouët.jpg|Liac'hven Talhouet.
Menhirs de Bergard.jpg|Peulvanoù Bergard.

* Meurvein.

Eglise - Nef vue du choeur - Surzur - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00034946.jpg|Nev an iliz katolik.
Surzur - chapelle Sainte-Anne-Grappon 01.jpg|Chapel *Santez Anna*.
Surzur - fontaine Sainte-Anne-Grappon 01.jpg|Feunteun *Santez Anna*.
Chapelle Ste Hélène de Surzur dans le Morbihan,en France.jpg|Chapel *Santez Elen*.

* Iliz katolik *Sant Simforian*.
* Chapelioù ha feunteun.

Monument aux morts de Surzur (Morbihan).jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
* Marcel Clodic, *Surzur, l’église Saint-Symphorien*, *Surzur, depuis ses origines jusqu’au XVIIe siècle*, *Surzur, La noblesse (des origines à 1680, châteaux, manoirs et maisons nobles, mode de vie)*, éditions Roudenngrafic, *Surzur : dernier siècle de l’Ancien régime*.
## Liammoù diavaez
* Surzhur war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Sine

**Sine** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

PorzhpesketaSine01.JPG|Ar porzh pesketa.

* War lez Mor Bihan Gwened emañ Sine, e reter da Wened hag e kornôg da Deiz.
Un darn eus Park ar Mor Bihan eo ar gumun.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Sene**, 1387; **Seine**, 1423; **Sene**, 1453; **Sine**, 1731
## Ardamezioù
*"En glazur e sinago en sabel gant gouelioù en gul; dehouiadet gant un peul en geot, e hirc'hareg ouzh kleiz en argant, pigoset hag iziliet en sabel, skoret gant un dostal kommek en argant; e nein en argant karget gant pemp brizhenn erminig"*
Degemeret gant ar Gumun d'ar 26 a viz C'hwevrer 1993.
## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg
* D'an 22 a viz Gwengolo 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D’an 28 a viz Du 2011 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
### Deskadurezh
* E 2011 e oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun. 
* E distro-skol 2024 e oa 40 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (7,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Gwened; e distrig Gwened e oa; lakaet e voe Sine en arondisamant Gwened bet krouet e 1800 hag e kanton Gwened-Reter bet krouet e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
*  Mervel a reas 61 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 1,25 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour. 
## Monumantoù ha traoù heverk

France-golfe du morbihan-maison rose.jpg|An ti roz.

* An ti roz, un arouez-aod eo.
* Iliz katolik *Sant Padern*.
* Monumant ar re varv e Straed Belorsen, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Levrlennnadur
## Diavaez
* Sine war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Noaloù

**Noaloù** a oa ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan. 
## Douaroniezh
## Istor
### [[Henamzer]]
* An hent roman eus Naoned da Gemper a dreuze Noaloù. 
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Noaloù e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Surzhur; e distrig Gwened e oa. Diskaret e voe Kanton Surzhur gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801) dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Noaloù en arondisamant Gwened e 1800 hag e Kanton Gwened-Reter e 1801. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas seitek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,35 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun er Viêtnam.
### 
* Bodet e voe kumunioù Noaloù ha Teiz d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Teiz-Noaloù.
## Monumantoù ha traoù heverk

Intérieur de l'église de Noyalo (Morbihan) - 02.jpg|Diabarzh an iliz katolik.

* Iliz katolik *Santez Anna*.

Noyalo Moulin à marée (AML).jpg|Ar velin.

* Melin-vor Kerantrez.

Fontaine sur la route de Surzur (Noyalo) - 01.jpg|Ar feunteun.

* Ar Feunteun Nevez.

Noyalo - morts pour la France.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Teiz,
* Teiz-Noaloù.
## Liammoù diavaez
*Noaloù war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Lokeltaz

**Lokeltaz** a zo ur gumun e Breizh e kanton Gregam e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Ardamezioù

## Istor
### 
* Krouet e voe ar gumun d'ar 17 a viz C'hwevrer 1864 diwar ul lodenn eus kumun Plaodren.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 32 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,50 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Gweltaz*.

Locqueltas - fontaine.JPG|Ar feunteun hag ar puñs.
Locqueltas - calvaire (4).JPG|Ar c'halvar.

* Feunteun ha puñs e porzh ar presbital.
* Kalvar er vered.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz, luc'hskeudennoù Dioueliet e voe d'ar 14 a viz Gwengolo 1924.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Lokeltaz war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Meukon

**Meukon** a zo ur gumun e Breizh e kanton Gwened-3 e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
* E Park naturel rannvroel ar Mor Bihan emañ Meukon. Tro-dro 2300 a dud zo o chom eno. Brudet eo evit hec'h eienennoù.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Gregam; e distrig Gwened edo. Gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe miret ha brasaet ar c'hanton dindan anv kanton Gregam ivez ha chom ha reas Meukon ennañ. Lakaet e oa bet Meukon en arondisamant Gwened bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pemzek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,46 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'an 23 a viz Eost 1944 e kouezhas ur c'harr-nij *[[North American P-51 Mustang|Mustang]]P-51* eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e **Meukon**.
* D'ar 24 a viz Du 1944 e kouezhas ur c'harr-nij *Douglas A24* eus an aerlu gall (*Armée de l'Air*) e **Meukon**.
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Meucon - église 02.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Santez Madalen*.
* Monumant ar re varv.
* Ur c'hamp milourel a zo abaoe 1878. Staliet eo eno an  rejimant troadegiezh-vor.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Ar Roue Stevan a vije ganet eno e 1701.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar gumun
## Notennoù ha daveennoù
Ś

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ś**, **ś** implijet gant ar poloneg evit skrivañ ar son kensonennel [ɕ].
Hezoù

**Hezoù** a zo ur gumun e Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
* War aod Mor Bihan Gwened emañ Hezoù.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Hezoù diwar ul lodenn eus parrez Surzhur e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Surzhur; e distrig Gwened e oa. Diskaret e voe kanton Surzhur gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801) dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Hezoù en arondisamant Gwened e 1800 hag e kanton Gwened-Reter e 1801. 
### 
#### Brezelioù
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas triwec'h gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,67 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Harzet e voe ar maer, Auguste Paul, d'an 2 a viz Kerzu 1943 gant an Alamaned, tamallet e voe dezhañ bout diefedus evit rekizañ an dud karget eus diwall an hent-houarn; d'an 20 a viz Kerzu e voe kondaonet da c'hwec'h mizvezh toull-bac'h gant lez-varn ar Feldkommandantur.
* Mervel a reas tri den abalamour d'ar brezel. 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Visant*.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv ouzh kalvar ar vered, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Hezoù war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Ş

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ş**, **ş**, da lâret eo ''s'' gant ur sedilha pe lostig, implijet gant an turkeg, azeri, tatareg, kurdeg ha turkmeneg evit skrivañ ar son kensonennel [ʃ] (kevatal da *ch*hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg).

Disheñvel eo diouzh al lizherenn ș (*s* gant virgulenn) implijet evit skrivañ an hevelep son e roumaneg.

## Gwelet ivez
*Ș
Ŝ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ŝ**, **ŝ**, da lâret eo ''s'' gant un tired kognek, implijet gant an esperanteg evit skrivañ ar son kensonennel [ʃ].

Skrivet e c'hell bezañ ivez ***sx*** pa n'heller ket ober gant al lizherenn ispisial-mañ evit abegoù teknikel.

## Gwelet ivez
* Ĉ
* Ĝ
* Ĥ
* Ĵ
* Ŭ
Ț

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ț**, **ț**, da lâret eo un ''t'' gant ur virgulenn dindanañ, implijet gant ar roumaneg evit skrivañ ar son kensonennel [ts].

Disheñvel eo e gwirionez diouzh al lizherenn ''ţ'', da lâret eo *t* gant ur sedilha pe lostig, met evit abegoù teknikel e vez implijet hennezh alies e-lec'h al lizherenn gant ur virgulennig didani evit skrivañ ar roumaneg.
Ğ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ğ**, or **ğ**, da lâret eo ''g'' gant ur breve, implijet gant an turkeg, azeri ha tatareg.

E turkeg eo mut al lizherenn-mañ (navet lizherenn al lizherenneg turkek anvet *yumuşak ge*, “g blot”). 

Talvezout a ra evit diskouez e rank bezañ distaget hir ur vogalenn a deu en he raok, da skouer, *dağ* (“menez”), distaget [da:]. Goude *e*, *i*, *ö* hag *ü* avat e vez distaget [j] (pe *y* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg). 

Implijet e vez en azeri ha tatareg avat evit ober diouzh ar son kensonennel [ɣ] dre skrid, pe c'hoazh evit ober diouz ar son [ʕ] (kevatal d'al lizherenn arabek ع e penn-kentañ ur ger.
Š

Ul lizherenn latin ispisial eo **Š**, **š** implijet gant ar c'hroateg, al lituaneg, serbeg (kevatal d'al lizherenn girillek Ш), ar tchekeg hag ar sloveneg, an estoneg, finneg ha latveg evit skrivañ ar son kensonennel [ʃ] (kevatal da *ch* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg). Implijet e vez ivez evit ober diouzh ar son [ʂ] e slovakeg.
Ĥ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ĥ**, **ĥ**, da lâret eo ''h'' gant un tired kognek, implijet gant an esperanteg evit skrivañ ar son kensonennel [x] pe [χ].

Implijet e vez nebeutoc'h-nebeutañ gant kalz a esperantegerion/ezed hag a implij ''k'' en he lec'h. 

## Gwelet ivez
* Ŝ
* Ĉ
* Ĝ
* Ĵ
* Ŭ
Ǥ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ǥ**, **ǥ**, pe ''g'' barrennet, implijet gant samieg Skolt evit skrivañ ar son kensonennel [ɣ] divouezhiet.
Č

Ul lizherenn latin ispisial eo **Č**, **č** pe ''c'' gant ur c'haron, implijet gant ar c'hroateg, ar serbeg (kevatal d'al lizherenn girillek Ч), ar tchekeg, ar sloveneg, al lituaneg hag al latveg evit skrivañ ar son kensonennel [tʃ].
Ƙ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ƙ**, **ƙ** implijet gant ar haosaeg (hausa) evit skrivañ ar son kensonennel dre darzhañ [kʼ].
Ԅ (lizherenn)

Ul Lizherenneg kirillek ispisial eo **Ԅ**, **ԅ** implijet gant ar c'homieg-zirieg evit skrivañ ar son kensonennel [zʲ].

Unan eus lizherennoù al lizherenneg volodtsovek an hini e oa, bet implijet etre 1919 ha 1931.

Diazezet e oa bet stumm al lizherenn-mañ war hini al lizherenn girillek З
Lizherenneg volodtsovek

Ul lizherenneg diazezet war patrom al lizherenneg kirillek e oa al **lizherenneg volodtsovek** (diwar an anv *Molodtsov*, bet implijet evit skrivañ ar c'homieg-zirieg er bloavezhioù 1920. Er booavezhioù 1930 e veze implijet al lizherenneg kirillek hag abaoe ar bloavezhioù 1940 e vez implijet al lizherenneg kirillek ouzhpenn al lziherennoù ispisial ''I'' hag ''Ö'' 

## Al lizherenneg
А/а
Б/б
В/в 
Г/г
Ԁ/ԁ
Ԃ/ԃ
Д/д
Е/е
Ж/ж
Ԅ/ԅ
Ԇ/ԇ
И/и
Ј/ј
К/к
Л/л
Ԉ/ԉ
М/м
Н/н
Ԋ/ԋ
О/о
П/п
Р/р
С/с
Ԍ/ԍ
Т/т
Ԏ/ԏ
У/у
Ф/ф
Х/х
Ч/ч
Ш/ш
Щ/щ
Ы/ы

## Liammoù diavaez
*Lizherenneg kirillek
Ҭ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ҭ**, **ҭ** implijet gant an abc'hazeg evit skrivañ ar son kensonennel [t’].