Istor Japan

En Henoadvezh ar Maen krenn (30&nbsp;000 bloaz zo) e voe annezioù kentañ mab-den en enezeg Japan.
Goude ar Marevezh Jōmon (縄文時代 *Jōmon didai*, 12&nbsp;000 - 300 KAB) e voe ar Marevezh Yayoi (弥生時代 *Yayoi jidai*, 300 KAB - 300 AB) pa zeuas ijinadennoù nevez eus kevandir Azia. E-kerzh ar marevezh-se e voe meneget Japan evit ar wezh kentañ el levr sinaat *[[Levr Han]]* (sinaeg : 漢書 *Hàn shū*) er bloaz 111.

War-dro ar  e teuas ar boblad Yayoi (弥生人 *Yayoi hito*) eus Ledenez Korea, ha ganto teknikoù an houarn hag ar gounezerezh. A-drugarez d'ar c'houiziegezh-se e kreskas buan niver ar boblad Yayoi, ha dizale e kemerjont lec'h ar boblad Jōmon a oa henvroidi an enezeg chomet hemolc'herion-kutuilherion.
An darn vuiañ eus Japaniz a-vremañ o deus hendadoù Yayoi (≥ 75%) ha Jōmon (≤ 25%).

Etre ar IVe hag an , ur marevezh anvet "Japan klasel", kalz rouantelezhioù ha pobladoù japanat a voe unvanet dindan ur gouarnamant kreizennet renet gant un impalaer(ez). Bremañ c'hoazh emañ Japan renet gant an diernac'h a voe diazezet d'ar mare-se, petra bennak ma'z eo troet he ferzh da lidel pergen.
Er bloaz 794 e voe staliet ur gêr-benn nevez e Heian-kyō (平安京 *heiankyō* "kêr-benn ar sioulder hag ar peoc'h"), a zo Kyōto hiziv. Adal neuze e krogas ar Marevezh Heian (平安時代 *Heian jidai* "marevezh ar peoc'h"), a badas betek ar bloaz 1185. Da "Oadvezh Aour" ar sevenadur japanat e lakaer ar marevezh-se. Adalek ar Marevezh Heian ivez e troas relijion Japan d'ur mesk shintōegezh ha boudaegezh.

A-hed kantvedoù goude 1185 ez eas galloud an impalaered war ziskar nebeut-ha-nebeut, pa dremenas da gentañ da zaouarn brientinion nann-soudard, re ar c'hlann Fujiwara pergen, ha goude-se da glannoù milourel harpet gant o armeadoù *[[samourai|samurai]]*.
E Brezel Genpei, ur brezel diabarzh a badas eus 1180 betek 1185, e voe trec'h ar c'hlann Minamoto, renet gant Minamoto no Yoritomo (1147-1199), war ar c'hlann Taira. Seizet ar galloud gantañ, Minamoto a gemeras an titl a *[[shogun|shōgun]]* (将軍, "jeneral al lu"), da lavaret eo e troas da ziktatour milourel a renas war Japan a-bezh, kent staliañ kêr-benn e shōgunelezh e Kamakura.
E 1274 ha 1281, ar shōgunelezh Kamakura (鎌倉幕府 *Kamakura bakufu*) diaezet gant Yoritomo a ziarbennas div aloubadeg Mongoled met diskaret e voe a-c'houde seziz Kamakura e 1333 gant aduidi an impalaer Go-Daigo (1288-1339). Ur predad anvet Assavidigezh Kenmu (建武の新政 *Kenmu no shinsei*) a voe neuze, ma renas an impalaer betek ar bloaz 1336.
Er bloaz-se e voe didronet an impalaer hag e 1338 e voe staliet ur shōgunelezh nevez a voulc'has ar Marevezh Muromachi (室町時代 *Muromachi jidai*) a badas betek 1573. A-hed ar marevezh-se e voe mui-ouzh-mui a c'halloud gant penngadourion lec'hel (大名, *Daimyo*) diwar-goust ar *shōgun*, ar pezh a gasas d'ur pedad brezelioù diabarzh anvet Marevezh Sengoku (戦国時代 *Sengoku Jidai*, "Marevezh ar Stadoù brezelour").

Un *[[daimyo]]* anvet Oda Nobunaga (1534-1582) hag e warlerc'hiad Toyotomi Hideyoshi (1537-1598) a adunvanas Japan e dibenn ar . Goude marv Toyotomi ez eas ar shōgunelezh gant Tokugawa Ieyasu (1543-1616) diwar urzh an impalaer. Adalek 1603 ha staliadur kêr-benn ar shōgunelezh en Edo (Tōkyō bremañ ; Kyōto e oa kêr-benn an impalaeriezh) e voe ar Marevezh Edo, a badas betek dibenn 1867. Ur marevezh peoc'hus ha bleunius e voe, met adalek Edit 1636 (鎖国 *[[sakoku]]*, "bro gloz") e voe hogos berzet pep darempred gant broioù estren e-pad tremen daou gantved.

Darempredoù a oa bet a-raok an edit koulskoude. E 1543 e voe Portugaliz an Europiz kentañ o tiraezh Japan dre he Su ; ganto e voe degaset armoù-tan en enezeg. Er bloavezhioù 1850 avat ez echuas *sakoku*, pan erruas Ergerzhadeg Perry (黒船来航 *kurofune raikō*, "donedigezh al listri du") ; gant donedigezh ar Stadunaniz-se e voe boulc'het diskar ar shōgunelezh Tokugawa (幕末 *[[bakumatsu]]*, "diwezh ar *bakufu*") ha distro an impalaer er galloud (明治維新 *Meiji Ishin*, Assavidigezh Meiji) e-kerzh ar brezel diabarzh anvet Brezel ar Boshin (戊辰戦争 *Boshin sensō*, "Brezel bloavezh an Aerouant Douar Yang") a voe e 1868-69.

Boulc'het e voe ar Marevezh Meiji neuze, a badas betek 1912. Dindan ren an impalaerion Meiji e voe savet kentañ hanterenn Impalaeriezh Japan (1868-1912), ma savas d'ur galloud bras er bed dre heuliañ gizioù ar C'hornôg. An Impalaer Taishō a voe an eil impalaer, a renas adalek 1912 betek 1926 ; war e lerc'h e renas an impalaer Shōwa (1901-1989) , anavezet evel Hirohito, betek 1989. Er bloavezhioù 1920 ha 1930 e voe galloudus-kenañ an arme e Japan, alese aloubidigezh Manchouria (18 Gwengolo 1931), eil Brezel Sina ha Japan (1937-1945) ha Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945). E dibenn an Eil Brezel-bed e kodianas Hirohito d'ar 15 Eost 1945 goude bombezadennoù atomek Hiroshima ha Nagasaki hag aloubidigezh Manchouria gant URSS.

A-c'houde faezhidigezh Japan e voe dalc'het ar vro gant Kevredidi an Eil Brezel-bed betek 1952 ; e-kerzh ar predad-se e voe savet ur vonreizh nevez evit Japan e 1947, a droe an impalaeriezh d'ur vonarkiezh vonreizhel. Goude 1955 e reas Japan finborte bras. Goude ar bloavezhioù 1990 (失われた十年 *ushinawareta jūnen*, "an dekvloazhiad kollet") ma voe sac'het an armerzh e sioulaas ar c'hresk armerzhel.

D'an 11 Meurzh 2011 e c'hoarvezas ur c'hren-douar kreñv-tre, 9 war skeuliad Richter hag ur barr-reverzhi (津波 *tsunami*) e Tōhoku e biz an enezeg ; tremen 20&nbsp;000 a dud a voe lazhet, hag an *tsunami* a voe pennabeg gwallzarvoud nukleel Fukushima I.

## Ragistor ha Henjapan
### Henoadvezh ar Maen

Er ragistor, en Henoadvezh ar Maen, ez erruas hemolc'herion-kutuilherion en enezeg ; nebeut a roudoù anezho a chom rak trenkted an douar eno a vir ouzh an aspadennoù a fosilaat. Dre ma'z eus bet kavet un doare bouc'hili maen dibar avat e c'heller krediñ ez erruas *[[Homo sapiens]]* e Japan tremen 30&nbsp;000 bloaz zo : en ur vougev en Okinawa ez eus bet kavet roudoù eus annezioù a zo bet deizataet 32&nbsp;000 bloaz, ha lod nevesoc'h (20&nbsp;000 bloaz) en ur vougev all war Enez Shiraho.
### Marevezh Jōmon
Adalek 13&nbsp;000 KAB betek 1&nbsp;000 KAB e padas ar Marevezh Jōmon. Hemolc'herion-kutuilherion a veve en enezeg, hag amzer o devoe da sevel ur sevenadur arsezat ha kemplezhek-tre..
Kement ha "merket gant kerdin" e tav ar ger *jōmon*, a voe implijet evit ar wezh kentañ gant an henoniour stadunanat Edward S. Morse (1838-1925) a-c'houde bout kavet tammoù eus podoù iskis e 1877 ; kinklet e oa bet ar podoù-se dre glotañ tammoù kerdin ouzh ar pri gleb. Unan eus ar re goshañ en Azia ar Reter hag er bed a-bezh eo ar poderezh Jōmon.

JomonPottery.JPG|Deroù (11 000-7 000 KAB)
MiddleJomonJar2000BCE.jpg|Kreiz (2 000 KAB)
Dogu Miyagi 1000 BCE 400 BCE.jpg|Diwezh (1 000-400 KAB)

### Marevezh Yayoi

Kemmoù bras a voe degaset er sevenadur Jōmon gant donedigezh ar boblad Yayoi eus ledenez Korea. E-pad pell ez eus bet soñjet e oant erru war-dro ar bloaz 400 KAB, met enselladennoù dre garbon-14 o deus prouet e oant deuet kentoc'h er bloavezhioù 1&nbsp;000-800 KAB.
Gant nevezentioù ar Yayoi e voe koazhet holl nevezentioù Nevezoadvezh ar Maen — an hemolc'herion-kutuilherion o treiñ da labourerion-douar arsezat, da skouer – en un nebeud kantvedoù, dreist-holl dre c'hounezerezh ar riz. Ar Yayoi, a-drugarez da armoù ha binvioù en arem hag en houarn deuet eus Sina dre ledenez Korea, a ziskennas eus Norzh an enezenn Kyūshū trema ar Su hag a gemeras tamm-ha-tamm an tu-kreñv war ar Jōmon. Ouzhpenn labour ar metaloù e tegasjont ivez arzoù ar fardañ seiz hag ar gwiaderezh, koulz ha doareoù nevez da labourat ar prenn hag ar gwer ha da sevel tiez.

Eus ar c'hevandir e teuas an teknologiezhioù nevez ; den ne oar penaos e voent strewet : dre skignadur ar mennozhioù a boblad da boblad, pe dre dre zivroidi eus lod eus ar pobladoù, pe dre an daou zoare kemmesket. Dre ar yezhoniezh hag an hiloniezh ez eus bet kavet ur respont a-zivout an darempredoù etre ar Jōmon hag ar Yayoi.
Etre 250 ha 3&nbsp;000 Yayoi a errue e Japan bep bloaz, hervez an istorour Hanihara Kazurō. A-feur ma'z aloubent an enezeg en em veskas ar Yayoi gant ar Jōmon, en doare ma tiskenn holl Japaned ha Japanezed eus an div boblad, ar genennoù Yayoi o vout trec'hel (≥ 75%) Dav eo merkañ ez eo anatoc'h e Japan ar Su eget en Norzh, ma'z eo ar boblad Utari tostoc'h d'ar Jōmon..
Daoust da levezon ar Yayoi bout bet prim e-keñver skeul an amzer en Istor, un nebeud kantvedoù a voe ret dezho evit annezañ an enezeg a-bezh ha strewiñ perzhioù o genomoù : betek an  e chomas e penn kreiznosañ Honshū.

Buan e kreskas poblañs Japan, ar Yayoi o paotaat betek dek gwezh muioc'h eget ar Jōmon ; jedet ez eus bet e oa etre 1 ha 4 milion a dud e dibenn ar marevezh. Aspadennoù eus relegoù a ziskouezas e 2017 e oa ar boblad Jōmon o c'houzañv diwar yec'hed fall ha bihan-boued e dibenn ar Marevezh Jōmon dija, tra ma voe kavet roudoù eus grignoloù bras e lec'hiennoù ar Yayoi. Anat eo e oa kevredigezh ar Yayoi renket e kastaoù (disrannet e oa lod bezioù diouzh reoù all) hag e oant darev evit brezeliñ, pa'z eus bet kavet difennoù milourel.

A-hed ar Marevezh Yayoi e voe savet rouantelezhioù niverus. El Levr Han e lenner e oa ur c'hant rouantelezh bennak e Japan. Ul levr sinaat all, ar Wei Shū (魏書), skrivet gant an istorour Chén Shòu (233-297), e kaver meneg eus ur rouantelezh anvet Yamatai-koku (邪馬台国 "bro Yamatai") a oa bet trec'h war ar re all er bloaz 247 ; hervez al levr-se e oa renet gant ur vaouez anvet Himiko (*c*.170-248).

### Marevezh Kofun

War-dro ar bloaz 280 e krogas ar mare-se, a badas tost da dri c'hantved betek 538.
Da-heul ar rouantelezh Yamata, an darn vrasañ eus Japan a voe unvanet en ur rouantelezh hepken. Aroueziet eo kresk galloud ar renerion nevez gant ar c'hrugelloù anvet *kofun* (古墳 *kofun*, "krugell", "bez hen") a voe savet. Divent e oa lod anezho, evel an *[[Daisenryō]]* e Sakai e prefedelezh Osaka : ur bez 486 metr e hirder, bet savet a-hed 15 vloaz evit an Impalaer Nintoku a renas eus 313 betek e varv e 399.

Kêr Yamato (e prefedelezh Nara hiziv, e kreiz enezenn Honshū) e oa kêr-benn ar Stad unvanet. Renet e oa ar Stad gant ul lignez impalaerion a zo c'hoazh an hini hirañ a zo bet biskoazh er bed. Dre vrezeliñ o devoa gounezet tachenn, met gwell e oa dezho kendrec'hiñ ar renerion lec'hel da dreiñ da wazed an impalaer en eskemm ouzh mouezhioù pouezus er Stad. *[[Uji]]* (氏 "anv") a reer eus ar c'hlannoù galloudusañ a savas a-du gant Stad Yamato.
Pennoù ar c'hlannoù-se a glaskas hag a c'hounezas bout anavet gant Sina ; pemp anezho zo enrollet e levrioù istorel Sina evel Pemp roue Wa (倭の五王 *Wa no go ō*, 倭 *Wa* o vout anv Japan) a gasas kannad da Sina er .
A-drugarez d'an eskemmoù-se, barregezhioù teknologel ha melestradurel a voe treuzkaset eus Sina hag eus Teir Rouantelezh Korea (-37 - 688) da Japan er Marevezh Kofun.

## Japan glasel
"Japan glasel" a reer eus ur predad en Istor ar vro a badas 647 vloaz ; kenemglev zo evit e rannañ e teir lodenn : ar Marevezh Asuka (538-710), ar Marevezh Nara (710-794) hag ar Marevezh Heian (794-1185).
### Marevezh Asuka

Er bloaz 538 e krogas ar Marevezh Asuka, pan erruas ar voudaegezh e Japan, o tont eus ar rouantelezh korean Baekje Adal neuze e voe ar voudaegezh an eil eus relijionoù pennañ Japan, e-kichen ar shintōegezh. Buan e voe kendeuzet an div gredenn en unan, anvet Shinbutsu shūgō (神仏習合 "sinkretegezh *kami* ha boudaed", 神 *kami* o vout ur spered nevet en natur)..
Eus Asuka, hiziv ur gêrig e prefedelezh Nara, e teu anv ar marevezh peogwir e oa kêr-benn *de facto* Japan d'ar mare-se.

Ar c'hlann Soga (蘇我氏 *Soga uji*), a oa boudaat, a gemeras ar galloud e-kerzh ar bloavezhioù 580, hag e-pad tost da 60 vloaz e voent renerion wirion ar vro p'edo an impalaerezh Suiko (554-628) war an tron. Er bloaz 593 e voe unan eus izili ar c'hlann, ar priñs Shōtoku (574-622), lakaet da rejant gant e voereb an impalaerez, hag eñ oadet 19 vloaz hepken. A-du-krenn e oa Shōtoku gant ar voudaegezh hag ar c'hlann Soga, ha rener Japan e voe *de facto* e-pad 29 bloaz betek marv an impalaeriezh e 622. Gant ar priñs e voe skrivet e 604 Bonreizh he 17 mellad (十七条憲法 *Jūshichijōkenpō*), a oa diazezet war ar voudaegezh hag ar gonfusianegezh : e-lec'h frammañ ar vro gant lezennoù melestradurel e rae gant pennsturiennoù buhezegel ha vertuzioù a ranke an dud kaout evit bout lakaet e karg, hag ar werin evit bout sujidi vat. Unan eus bonreizhoù kentañ ar bed eo koulskoude.
Er bloaz 607, Shōtoku a gunujennas Sina dre skrivañ ul lizher a groge evel-henn :*Rener Bro ar Sav-Heol da rener Bro ar C'huzh-Heol.**Nippon* (日本) e oa ar c'heallun evit "Bro ar Sav-Heol" e 607 ; diwezhatoc'h, e 670, e troas 日本 da *Nihon*, a zo chomet anv ofisiel Japan betek bremañ.

Er bloaz 645 e voe distroadet ar c'hlann Soga dre un taol-strap iriennet gant ar priñs Naka no Ōe (626-672, an impalaer Tenji diwezhatoc'h) ha Fujiwara no Kamatari (614-669), diazezer ar c'hlann Fujiwara hag a voe e penn lez an impalaeriezh betek 1868. Dindan o gouarnamant e voe lakaet e pleustr an Adreizh Taika (大化の改新 *Taika no kaishin*) : ar Stad a voe perc'hennez war an holl zouaroù, a voe ingalet etre al labourerion-douar hervez pennaennoù ar gonfusianegezh ha diwar skouer politikerezh Sina ; marilhet e voe an holl rummoù tud evit adsevel an doare da zastum an telloù. Kreizennañ ar vro ha kreñvaat galloud lez an Impalaerezh e oa ratozh pennañ an adreizhañ. Kiminiaded ha studierion a voe kaset da Sina evit deskiñ he yezh skrivet, he folitikerezh, he arzoù hag he relijion.
Goude an Adreizh e c'hoarvezas Brezel Jinshin e 672 pa varvas an impalaer Tenji : kevezerezh a voe etre ar priñs Ōama (631-686, an impalaer Tenmu diwezhatoc'h) hag e niz ar priñs Ōtomo (648-672, an impalaer Kōbun diwezhatoc'h) evit pignat war an tron. Muioc'h c'hoazh a gemmoù a voe e melestradur ar vro a-c'houde ar brezel gwadus-se : er bloaz 703 e voe embannet an Dezveg Taihō (大宝律令, *Taihō-ritsuryō*) a frammas ar gouarnamant kreiz hag ar re lec'hel ; *ritsuryō* (律令 "kemennadur reoliañ") a voe graet eus ar framm-se, diazezet war ar gonfusianegezh ha lezennoù Sina, a dalvezas e-pad 500 vloaz.

Levezonet-bras gant ar vouadegezh e voe arzoù ar Marevezh Asuka Unan eus ar skouerioù pennañ eo an azeuldi boudaek anvet Horyu-ji en Ikaruga e prefedelezh Nara ; koshañ savadur prenn ar bed eo, pa voe gourc'hemennet gant ar priñs Shōtoku hag echuet e 607.
### Marevezh Nara

Er bloaz 710 e voe staliet ur gêr-benn nevez e Heijō-kyō (Nara hiziv) diwar skouer Chang'an (Xi'an hiziv), kêr-benn an Dierniezh Tang (618-907) e Sina.

E-kerzh ar Marevezh Nara e voe embannet al levrioù japanek kentañ, *[[Kojiki]]* (古事記 "Marilh traoù hen", 712) ha *[[Nihon Shoki]]* (日本書紀 "Bloazdanevelloù Japan", 720) ; ul levr barzhoniezh eus ar re bouezusañ e Japan, anvet *[[Man'yōshū ]]* (万葉集 "Dastumad dek mil delienn") a voe embannet war-dro ar bloaz 760.

Gwallzarvoudoù naturel a c'hoarvezas e Marevezh Nara : sec'hor, tanioù-gwall er c'hoadegi, naonegezhioù, kleñvedoù-red evel ar vrec'h e 735-737 a lazhas tremen ar c'hard eus ar boblañs. Pa grede dezhañ e oa gwander e feiz pennabeg kement-se holl, an impalaer Shōmu (ren : 724–749) a lakaas sevel azeuldioù boudaek, en o zouez an Daibutsuden (大仏殿 "Sal veur ar Bouda") er c'hemplezh Tōdai-ji e 752.
Daoust da strivoù an impalaer evit gounez madelezh ar *[[Siddhartha Gautama|sammāsambuddha]]* e kendalc'has poblañs Japan da zigreskiñ betek deroù ar c'hantved war-lerc'h.

E kreiz ar Marevezh Nara, e 768, e klaskas ar manac'h boudaat ha politiker galloudus Dōkyō (700-772) kemer lec'h an impalaerez Kōken (eil ren : 764-770), hogen miret e voe outañ gant ar c'hlann Fujiwara.
### Marevezh Heian

Goude bout bet dilec'hiet da Nagaoka-kyō (e-kichen Kyōto) gant an impalaer Kanmu (736-806, ren 781-806) e 784 e voe dilec'hiet adarre ha staliet e Heian-kyō (Kyōto) er bloaz 794, ma chomas betek 1868.
Buan e voe ar c'hlann Fujiwara an hini galloudusañ el lez, dre euredoù gant tiegezh an impalaer pergen.

E deroù ar Marevezh Heian e teuas ar gouarnamant a-benn da vestroniañ ar boblad Emishi (蝦夷 "barbared ar chevr") a veve en Honshū an Norzh a-drugarez d'ar jeneral Ōtomo no Otomaro (731-809), a voe an den kentañ anvet da *seii tai-shōgun* "jeneral meur mestronier ar varbared" ; er bloaz 802, ur *seii tai-shōgun* all anvet Sakanoue no Tamuramaro (758-811) a faezhas emsavadeg ar boblad Emishi renet gant Aterui, a varvas er gad.

Skoet ur wezh c'hoazh gant ar vrec'h e voe Japan er bloavezhioù 812-814, ma varvas tost an hanter eus he foblañs.

Er bloaz 858, Fujiwara no Yoshifusa (804-872) en em lakaas da *[[Sesshō ha kampaku|sesshō]]* (摂政 "rejant") an impalaer Seiwa, a oa 8 vloaz. E vab Fujiwara no Mototsune (836-891) a grouas ar garg anvet *[[Sesshō ha Kanpaku|kanpaku]]* (関白), a oa e gwirionez karg ur pennkuzulier hag ur pennsekretour a c'helle ren e-lec'h un impalaer en e oad, hogen re gozh pe re glañv. E 996, Fujiwara no Michinaga (966-1028) a voe *kanpaku* hag a renas pa voe ar c'hlann Fujiwara e barr e c'halloud. ; peder a-douez e verc'hed a voe dimezet da impalaerion. Betek 1086 e chomas ar galloud leun gant ar c'hlann Fujiwara ; pa dremenas an tron eus an impalaer Shirakawa d'e vab Horikawa e talc'has ar re Fujiwara da lezennata : ganto e voe lakaet an *[[insei]]* (院政 "melestradur ur manati") e pleustr : ent-ofisiel, un impalaer a zileze e garg hag a dremene d'ur warlec'hiad bet dibabet gantañ ; en e retred, en ur manati peurliesañ, e kendalc'he an ez-impalaer da ren dre guzh tra ma rae an impalaer titlet war-dro deverioù lidel an unpenniezh.

A-hed ar Marevezh Heian ez eas galloud an impalaerion war ziskar, abalamour ma oa ker beuzet al lez en iriennoù ma lezire melestradur ar Stad er-maez eus ar gêr-benn. Nebeut-ha-nebeut e voe kaset ar *ritsuryō* da get dre ma teue an noblañsoù hag ar c'hloer a-benn da vout eztellet evit o *shōen* (荘園 pe 日本), o manerioù.. An Adreizh Taika ivez a yeas da get : daoust d'an holl zouaroù bout bet perc'hennet gant ar Stad, tremen an hanter anezho a oa e dalc'h perc'henned manerioù en XIvet kantved, ar pezh a wanaas ar galloud kreiz hag an armerzh, hag a greñvaas ar c'hlannoù lec'hel. Pa ne zeue mui trawalc'h a delloù d'ar Stad, ne c'helle mui goprañ an arme vroadel hag ar vro ne oa mui difennet ; neuze, perc'henned o *shōen* a savas armeoù prevez gant kadourion nobl anvet *samurai* (侍, pe 武士 *bushi* "micherour armet"). Daou diegezh diskennet eus impalaerion, ar c'hlann Taira hag ar c'hlann Minamoto, a voe perc'henned war armeadoù bras ha manerioù niverus er-maez eus ar gêr-benn. Krog e voe ar gouarnamant da arverañ an daou glann-se evit diarbennañ pep emsavadeg hag ar morlaerezh.

E 1051 e voe daeet ar galloud kreiz gant izili eus ar c'hlann Abe, a oa o ren er gouarnamant lec'hiel. Gant al lez e voe roet urzh d'ar c'hlann Minamoto tagañ ar re Abe, a voe faezhet e-kerzh ar Brezel Zenkunen (1051-1063) e penn kreiznosañ Honshū, ha kreñvaet e voe ar galloud kreiz er rann-se eus an Impalaeriezh.
En hevelep korn-bro e voe Brezel Gosannen, ur brezel diabarzh a badas eus 1083 da 1089. Dizehan e veze arvelloù e diabarzh ar c'hlann Kiyohara ; pa ne zeuas ket ar gouarnour Minamoto no Yoshiie (1039-1106) d'o sioulaat dre gevraouiñ un emglev ez eas dre nerzh, gant harp ar *samurai* hanter-japanat, hanter-emishi Fujiwara no Kiyohira 1056-1128). Klann Fujiwara an Norzh a voe mestr war Honshū an Norzh a-c'houdevezh, hag a chomas a-hed an .

Er bloaz 1156 e tarzhas Emsavadeg Hōgen (保元の乱 *Hōgen no ran*), un emsavadeg a-zivout hêrezh an Impalaeriezh hag a badas div sizhunvezh ; an daou gevezer, Go-Shirakawa (1127-1192) ha Sutoku (1119-1164) a c'hopras ar c'hlannoù Taira ha Minamoto evit kemer an tron dre nerzh. Gant ar c'hlann Taira ez eas an trec'h. Penn ar c'hlann-se, Taira no Kiyomori (1118-1181) a dennas splet eus ar gur-se evit kreñvaat e c'halloud e lez an impalaer e Kyōto a-hed bloavezhioù. A-c'houde ar brezel-se e voe kevezerezh etre an daou glann, hag Emsavadeg Heiji (平治の乱 *Heiji no ran*) a c'hoarvezas e 1160, na badas nemet ur pemzektez ; trec'h e voe ar c'hlann Taira a-nevez, ha forbannet e voe renerion ar c'hlann Minamoto.
E 1180, Taira no Kiyomori a stalias e vab-bihan Antoku (1178-1185) evel impalaer, hag eñ bloaz hanter hepken — ne renas nemet e-pad pemp bloaz, betek e varv d'an oad a 6 vloaz. Diouzhtu e savas ar c'hlann Minamoto enep dezhañ : e benn Minamoto no Yoritomo(1147-1199) a zistroas eus an harlu hag a voulc'has Brezel Genpei ; daoust da varv Taira no Kiyomori e 1181 e kendalc'has ar vell betek 1185, gant trec'h ar c'hlann Minamoto.

Goude bout bet war zisteraat e-pad kantvedoù, poblañs Japan a stabilaas e diwezh ar Marevezh Heian.

A-hed ar Marevezh Heian e voe lez an impalaer ur greizenn sevenadurel hag arzel eus ar re vlizikañ. D'ar mare-se e voe aozet ar *[[Genji Monogatari]]*, a lakaer da bennoberenn veur al lennegezh japanat.
Diorroet e voe ar silabennaoueg ''kana'', pa oa levezon Sina o vont war ziskar. Adalek an  e tiwanas skolioù japanat war an holl dachennoù arzel.
E dibenn ar Marevezh Heian ivez, e 1052 e voe savet ar Byōdō-in (平等院, "azeuldi ar C'hevatalder"), un azeuldi boudaek e kêr Uji.

## Japan c'hladdalc'hel
Tri marevezh zo bet e gladdalc'helezh Japan : ar Marevezh Kamakura (1185-1333), ar Marevezh Muromachi (1333-1568) hag ar Marevezh Azuchi-Momoyama (1568-1600) ; e-kerzh an eil marevezh, e 1543, e tilestras Portugaliz en enezeg.
### Marevezh Kamakura

Pa voe bet stabilaet ha kreñvaet ar galloud kreiz, Minamoto no Yoritomo a c'houarnas a-gevret gant lez an impalaer e Kyōto : e Kamakura e reter ar vro  edo e gêr-benn, met aotreet e veze da embreg ar galloud a vare da vare eus kêr-benn an Impalaeriezh.
E 1192 e voe deroet an titl a *seii tai-shōgun* dezhañ gant an impalaer — *shōgun* hepmuiken a voe lavaret goude-se ; *bakufu* (幕府, "gouarnamant an deltenn"), kement ha "shōgunelezh", a veze graet eus e c'houarnamant, en dave da deltennoù kamp e soudarded. Betek 1868 ha hervez lezenn e chomas Japan dindan ren ar soudarded.
Reizhwiriet gant an impalaer e oa ar *bakufu*, met ar *shōgun* e oa rener gwirion ar Stad. Gant al lez e chome ar vurevveliezh hag an aferioù relijiel avat, ha deuet-mat e veze brientinion Kyōto en aferioù ar shōgunelezh. An ensavadurioù kozh a chomas met gwanaet e voent, daoust da Gyōto chom ar gêr-benn ofisiel.

Buan avat e troas Minamoto no Yoritomo enep e vreur yaouankoc'h Minamoto no Yoshitsune (1159-1189), en devoa e harpet en e drec'h e Brezel Genpei. Gant Fujiwara no Hidehira (~1122-1187), mab-bihan Fujiwara no Kiyohira ha rener *de facto* Honshū an Norzh, e oa chomet Yoshitsune betek neuze. Goude marv Hidehira, e warlerc'hiad Yasuhira (1155-1189) a glaskas gounit grad-vad Yoritomo dre arsailhañ ti Yoshitsune. Kentoc'h eget bout faezhet er gad, hennezh a lazhas e wreg hag e vugale kent seveniñ *[[seppuku]]* (an emlazh lidek dre doullgof) : Yoritomo avat a gendalc'has da aloubiñ Honshū an Norzh, lazhet e voe Yasuhira, hag echu e voe gant klann Fujiwara an Norzh. A-hed ar c'hantvedoù war-lerc'h e voe lakaet Fujiwara no Yasuhira da bimpatrom an haroz tragek el lennegezh japanat.

Gwanaet e voe galloud ar shōgunelezh goude marv Minamoto no Yoritomo er bloaz 1199, met e wreg Hōjō Masako (1156-1225) a renas da vat a-drek gouarnamant an impalaer. E 1203, he zad Hōjō Tokimasa (1138-1215) a voe anvet da *shikken* (執権 "pennadurezh"), da lavaret eo rejant ar *shōgun* Minamoto no Sanetomo (1192-1219), mab Yoritomo, oadet 11 vloaz. Adal neuze e troas pep *shōgun* ar c'hlann Minamoto da vargodenn rejanted ar c'hlann Hōjō.
Digemm e chomas an doare renad a oa bet staliet gant Yoritomo, digreizennet ha gladdalc'hel — disheñvel diouzh ar *ritsuryō* neuze, ma veze diuzet gouarnourion ar proviñsoù gant ar *shōgun* e-unan a-douez e wizion ; *[[shugo]]* (守護 "gwarezerion") pe *[[jitō]]* (地頭 "melestrourion") a veze graet anezho.. Aotreet e veze gwizion ar *shōgun* da gaout o arme dezho ha da lezenniñ en o domani.

Er bloaz 1221, an impalaer Go-Toba (1180-1239, ren 1183-1198), war e leve da neuze, a iriennas Emsavadeg Jōkyū (承久の乱 *jōkyū no ran* "brezel Jōkyū") enep rejanted ar c'hlann Hōjō e shōgunelezh Kamakura evit adreiñ ar galloud da lez an impalaer. C'hwitañ a reas, ha harluet e voe da Inizi Oki a-gevret gant daou impalaer kozh : Tsuchimikado (1196-1231, ren 1198-1210), a voe harluet da Broviñs Tosa, ha Juntoku (1197-1242, ren 1210-1221), a voe harluet da Enezenn Sado. Goude-se e startaas c'hoazh ar shōgunelezh he galloud politikel e-keñver brientinion Kyōto.

Pelloc'h e 1274, hag arre e 1281, e voe enlusket holl *samurai* Japan a-bezh enep div aloubadeg renet gant an impalaer mongol Khubilai Khan (1215-1294). Petra bennak ma oa niverusoc'h ar Vongoled hag armet gwelloc'h, Japaniz a zeuas a-benn da herzel ganto bewezh en enezenn Kyūshū, ha bewezh e voe distrujet al lestraz mongol gant ur gelc'hwidenn ; *[[kamikaze (avel)|kamikaze]]* (神風 "avel ar speredoù") a reer e Japan eus an div gelc'hwidenn-se abaoe.
Da dra ma'z eas an trec'h gant shōgunelezh Kamakura, ker ker e koustas an div aloubadeg-se ma ne c'hallas ket digoll he gwizion evit ar pezh o devoa kemeret. Gwall levezonet gant se e voe an darempredoù etre ar *samurai* hag ar shōgunelezh, betek kas d'he finvezh : er bloaz 1333, an impalaer Go-Daigo (1288-1339, ren 1318-1339) a luskas un dispac'h mennet da adreiñ an holl c'halloudoù d'e lez ; ar shōgunelezh a gasas ar jeneral Ashikaga Takauji (1305-1358) da vougañ an emsavadeg, met sevel a-du gant an impalaer a reas Takauji hag e arme, ha diskaret e voe shōgunelezh Kamakura.

Daoust d'ar c'hemm bras e frammadur ar Stad e krogas ur marevezh a finborte e Japan. Adalek ar bloavezhioù 1250 e krogas niver ar boblañs da greskiñ en-dro ; a-drugarez da vinvioù gwelloc'h en houarn, da zoareoù nevez da strujusaat ha gwazhiañ, ha d'an treiñ eostoù e kreskas ar pinvidigezhioù hag ar c'hêriadennoù. Dre ma oa nebeutoc'h a naonegezhioù hag a gleñvedoù-red e kreskas ar c'hêrioù ivez, ha diorroet a-galz e voe ar c'henwerzh.
Ar voudaegezh, a oa bet relijion ar brientinion, a greñvaas e metoù ar *samurai* hag a voe skignet e-mesk ar werin gant menec'h evel Hōnen (1133–1212) ha Nichiren (1222–1282).
### Marevezh Muromachi

Dizale e voe displijet Ashikaga Takauji hag ar *samurai* gant Assavidigezh Kenmu (1333-1336) an impalaer Go-Daigo, a glaske mirout an holl c'halloudoù. Nac'h a reas an impalaer lakaat Takauji da *shōgun*, hag ur fazi a reas pa roas an titl d'e vab ar priñs Moriyoshi (1308-1335) : sevel enep dezhañ a reas Takauji, kemer Kyōto er bloaz 1338 ha staliañ Kōmyō (1322-1380), ur c'hevezer da C'ho-Daigo, war an tron. Tec'hel da gêr Yoshino e proviñs Nara er Su a reas Go-Daigo, ma stalias ur gouarnamant all, ar pezh a loc'has ur brete hir etre Lez an Norzh ha Lez ar Su.

Takauji a stalias e shōgunelezh e distrig Muromachi e Kyōto, alese anv ar marevezh. Diaes e voe d'ar shōgunelezh Ashikaga avat dirouestlañ div gudenn war un dro, bout e brete ouzh Lez ar Su ha mestroniañ he gwizien, gouarnerion he froviñsoù. Evel er Marevezh Kamakura e tiuze ar *shōgun* ar c'houarnerion, hogen mui-ouzh-mui e veze techet ar re-se d'em lakaat da aotrouion hollc'halloudus anvet *daimyō* (大名 "douaroù bras prevez"). Dre lezenn e oant sujidi ar *shōgun*, lez an impalaer hag an impalaer e-unan, met alies e nac'hent sentiñ hag e raent o fennoù o-unan.
Ashikaga Yoshimitsu (1358-1408), mab-bihan Takauji, e voe ar *shōgun* a zeuas a-benn da unvaniñ ar vro en e ren (1368-1394) ; kreñvaat galloud ar shōgunelezh a reas, hag e 1392 e c'hounezas un emglev etre an div Lez a lakaas termen d'ar brezel diabarzh ; levezonek e voe betek e varv e 1408. Adalek an emglev avat e voe an impalaer hag e lez dindan beli strizh ar shōgunelezh.

Er bloaz 1467 e tarzhas Brezel Ōnin (応仁の乱 *Ōnin no ran*), ur brezel diabarzh all e Japan a-bezh a-zivout hêrezh ar *shōgun* Ashikaga Yoshimasa (1436-1490, ren 1449-1474). Pep *daimyō* a zibabas un tu, ha distrujet e voe Kyōto er vell. Diskaret e oa galloud kreiz ar shōgunelezh pa voe reizhet an hêrezh e 1477, pep *daimyō* a rene en e zomani, ha stlabezet e oa Japan e kantadoù a Stadoùigoù  emren.
Sengoku (戦国時代 *sengoku jidai*, "Marevezh ar Stadoù Brezelour") a reer eus ar predad-se, a badas 148 vloaz eus 1467 betek 1615, ma voe an *daimyō* o stourm an eil re ouzh ar re all evit bout mistri war Japan. E-douez an *daimyō* galloudusañ e voe Takeda Shingen (1521-1573) ha Uesugi Kenshin (1530-1578) Unan eus arouezioù pennañ ar marevezh Sengoku eo an *[[ninja]]* (忍者), anvet *shinobi* ivez (忍び "dre guzh", "gougelegezh"), anezho spierion ha muntrerion gopret gant an *daimyō* evit oberoù brezel amreol.. Ouzhpenn da armeoù prevez an *daimyō* e oa reoù savet gant kouerion emsavet ha menec'h boudaat.
;Donedigezh Portugaliz

Er bloaz 1543 e voe tapet ul lestr kenwerzhel portugalat en ur gorventenn ha kaset da aod Enezenn Tanegashima a-vezh da Gyūshū. An Europiz kentañ o tilestrañ e Japan e voe an tri marc'hadour a oa e bourzh. Hep dale e voe degaset traezoù europat da Japan, mouskedoù pergen ; ken abred hag ar bloaz 1556 e oa war-dro 300&nbsp;000 mousked en armeoù an *daimyō*. Gant an armoù ez erruas an Iliz katolik roman, a grogas da c'hounit tud d'he feiz, betek 350&nbsp;000 anezho ; c'hwec'h vloaz goude, d'ar 27 a viz Gouere 1549, e tilestras ar jezuist Frañsez Zavier (1506-1552) e Kyūshū d'e dro.
Dre ar gartenn gentañ eus Japan graet er C'hornôg gant ar c'hartennour portugalat Fernão Vaz Dourado (~1520 – ~1580) e 1568 e voe boulc'het ar c'henwerzh ''Nanban (南蛮貿易 *Nanban bōeki*, "kenwerzh barbared ar Su") etre Japan hag ar C'hornôg, a badas betek 1614.

Aotreet e voe Portugaliz da genwerzhañ ha da staliañ un drevadenn hag ur porzh e Nagasaki, ma c'hellent gounez feizidi. Finborte bras a rejont a-drugarez d'ar brezel diabarzh a oa o ren, pa glaskas kalz *daimyō* desachañ listri ha marc'hadourezhioù europat d'o zu. War douaroù an *daimyō* galloudus Matsura Takanobu (1529-1599) e chomas Portugaliz er penn-kentañ, ha war re an *daimyō* Ōtomo Sōrin (1530-1587).
E 1561, Ōtomo Sōrin a argadas kastell ur c'hevezer gant harp Portugaliz, a bourchasas tri lestr, 900 a dud ha tremen 50 kanol ; hep mar ebet e voe ar c'hentañ bombezadeg gant listri estren e Japan.
Er bloaz 1562 e tilojas Portugaliz da Yokoseura, ur gêr borzh er gwalarn da Nagasaki, pa ginnnigas an aotrou eno, Ōmura Sumitada (1533-1587), bout an *daimyō* kristen kentañ dindan an anv "Dom Bartolomeu". E 1564 avat e savas ar gloer boudaat a-enep dezhañ, ha distrujet e voe Yokoseura.

D'an 18 a viz Here 1565 e c'hoarvezas Emgann Bae Fukuda, ar c'hentañ emgann war vor etre Japaniz hag Europiz. An *daimyō* Matsura Takanobu a dagas daou lestr-kenwerzh portugalat, a gavas repu e Nagasaki.

Er bloaz 1571, abalamour da zistruj Yokoseura, an *daimyō* kristen "Dom Bartolomeu" a roas un tamm douar d'ar jezuisted. Anvet e voe *Nagasáqui* ganto ha rannet dre 6 lodenn evit degemer kristenion harluet eus tiriadoù all koulz ha kenwerzhourion. Ur chapel hag ur skol a voe savet, hag anvet *São-Paulo* evel re Gao ha Malaka. Ken abred ha 1579 e oa dija 400 ti eno. E 1578 e voe arsailhet kêr Nagasaki gant an *daimyō* Ryūzōji Taknobu (1530-1584), a voe faezhet a-drugarez d'ar skoazell ar voe degaset da Ōmura Sumitada gant Portugaliz. Evit o zrugarekaat, hennezh a roas Nagasaki da Gompagnunezh Jezuz "da viken" e 1580.
Pa gredent start e c'hounezjent muioc'h a feizidi e Japan mar gouient japaneg, ar jezuisted a embannas e 1603 an *[[Nippo Jisho]]*, ur geriadur japaneg-portugaleg a voe ar c'hentañ geriadur en ur yezh kornôgel e Japan.

Daoust d'ar brezelioù dizehan e kendalc'has Japan da ober finborte evel er Marevezh Kamakura. War-dro 10 milion a dud a oa er vro er bloavezhioù 1450, pa oa 6 milion e dibenn an . Bleunius e oa ar c'henwerzh, gant Sina ha Korea dreist-holl.
Dre ma voe krog lod *daimyō* da skeiñ moneiz e tremenas a-van-da-van diazez an armerzh eus an trokerezh d'an arc'hant.

E-pad ar Marevezh Muromachi e tiorroas lod eus stummoù arzel pennañ Japan evel ar *[[bonsai]]* (盆栽 "gwezenn en ur voest"), an *[[ikebana]]* (生け花 "kempenn bokedoù"), an *[[Nō (c'hoariva)|nō]]* (能), ar *[[sumi-e]]* (墨絵 "gwalc'hlivañ", "livañ gant liv tanavet"), lid an te (茶の儀式 *cha no gishiki*) hag al liorzherezh.
Pouezus-tre e voe perzh an 3 *shōgun* Ashikaga Yoshimitsu e kement-se holl ; gantañ e voe lakaet sevel an azeuldi zen Kinkaku-ji e Kyōto er bloaz 1397.
### Marevezh Azuchi-Momoyama

Daou benngadour galloudus a unvanas Japan a-nevez en eil hanterenn ar XVIvet kantved: Oda Nobunaga (1534-1582) e Kastell Azuchi ha Toyotomi Hideyoshi 1537-1598) e Kastell Momoyama ; diwar anvioù ar c'hastelloù e voe anvet ar marevezh.
An *daimyō* Oda Nobunaga, penn ar c'hlann Oda, unan eus ar re c'halloudusañ e Japan, a implijas teknologiezh hag armoù deuet eus Europa evit bout trec'h war kalz *daimyō* all ha klask unvaniñ Japan ; pa startaas e c'halloud e 1568 e kemeras Kyōto, ar pezh a voe finvezh shōgunelezh ar c'hlann Ashikaga hag a voulc'has ar Marevezh Azuchi-Momoyama, a badas betek 1600.

Tost unvanet e oa Bro-Japan er bloaz 1582 pa voe taget annez Nobunaga gant unan eus e jeneraled samourai, Akechi Mitsuhide (1528-1582). Kentoc'h eget bout lazhet e tibabas Nobunaga ober *seppuku*. Toyotomi Hideyoshi a flastras emsavadeg aduidi Mitsuhide kent bout warlec'hiad Nobunaga *de facto*. Kenderc'hel gant al labour unvaniñ a reas, ar pezh a voe echuet e 1590. Diwezh Marevezh ar Stadoù Brezelour *(Sengoku)* e voe neuze. Goude sujet e enebourion e tegasas kemmoù bras er gevredigezh japanat : ur c'hadastr a voe savet evit termeniñ an telloù, krennet e voe war galloud an daimyoed, handeet e voe ar gristenion, berzet e voe d'ar gouerion dougen armoù, berzet e voe d'ar gouerion ha d'ar samouraied kemmañ o dere er gevredigezh — daoust da Hideyoshi e-unan bout bet ur c'houer a voe anvet da jeneral gant Oda Nobunaga. Dre gadastrañ Japan e voe lakaet kement labourer-douar da *heimin* (平民 "dinobl") : dre-se e voe lakaet an darn vuiañ eus ar sklaved en o frankiz.

P'edo galloud Hideyoshi o kreskiñ e fellas dezhañ aloubiñ Sina dre Gorea, ar pezh a glaskas ober e 1592. Un arsav-brezel a voe e 1596, un eil aloubadeg e 1597, ha dilezet e oa houmañ e 1598 pa varvas an alouber.

Pa felle dezhañ diazezañ un dinastiezh, Toyotomi Hideyoshi en devoa goulennet digant e wizion fealañ touiñ al le a fealded d'e vab yaouaer (an eil henañ) Toyotomi Hideyori (1593 - ~1615). Nepell goude marv Hideyoshi avat e rankas e aduidi stourm ouzh gwizion an *daimyō* Tokugawa Ieyasu (1543-1616) a oa bet a-du gant Hideyoshi koulskoude. Trec'h e voe Ieyasu en Emgann Sekigahara (21 Here 1600) ; goude-se e voe kentañ *shōgun* ar shogunelezh Tokugawa, a stalias he c'hêr-benn en Edo (Tōkyō hiziv) hag a renas e-pad 268 vloaz, betek 1868 eta : ar Marevezh Edo e voe.

## Marevezh Edo

Stabil ha peoc'hus a-walc'h e voe ar Marevezh Edo dindan ren strizh ar c'hlann Tokugawa en Edo.
E 1603, an impalaer Go-Yōzei (1571-1617) a lakaas Tokugawa Ieyasu da *shōgun* ; daou vloaz diwezhatoc'h, e 1605, Ieyasu a zilezas e garg evit he zremen d'e vab ; boulc'het e oa an dinastiezh Tokugawa neuze.
Diaes a-walc'h e voe d'ar re Dokugawa startaat o c'hrog war ar vro. E deroù ar bloaz  1609, ar *shōgun* a aotreas Shimazu Tadatsune (1576-1638), *daimyō* Satsuma-han ("Damani Satsuma") da aloubiñ Rouantelezh Ryūkyū, an enezeg a zo etre Kyūshū hag Enez Taiwan : nac'het he devoa ar rouantelezh paeañ truaj d'ar shōgunelezh nevez peogwir e paee trujaj da Sina dija, goude meur a anoazh all abaoe m'he devoa nac'het kemer perzh en aloubidigezh Korea. E miz Meurzh e krogas an emgannoù, hag e miz Mae e voe trec'h Tadatsune. Betek 1872 e voe Rouantelezh Ryūkyū ur Stad dizalc'h hag a rente gwazoniezh koulz da Sina ha da Satsuma-han. 

Ar *shōgun* Ieyasu a lakaas seziz war Osaka (miz Du 1614 – miz Genver 1615 ha Mae – Mezheven 1615) evit mougañ enebebiezh klann Toyotomi, a voe faezhet betek mont da get.

Er bloaz 1615 end-eeun ez embannas ar shōgunelezh en Edo un aradennad lezennoù, en o zouez ar *[[buke shohatto]]* (武家諸法度, "Lies krafoù lezennel a-zivout an tiegezhioù brezeler") a vestronie an *daimyō*, hag ar sankin kōtai (参覲交代/参覲交替, "Kemm en aketusted") a redie pep *daimyō* da vout en Edo bep eil bloaz ; daoust d'al lezenn e kendalc'has an daimyoed da vout emren war o domanioù. Buan e troas Edo da vout kêr bobletañ ar bed Ar shōgunelezh a stalias ur bodad kuzulierien gozh, ar *[[rōjū]]* (老中 "kozhiad") renet gant un *[[tairō]]* (大老 "kozhiad meur") evit he c'huzuliañ, ha samouraied a voe lakaet da vurevidi. Arc'hant bras a veze roet d'an impalaer e Kyōto, met pep galloud politikel a voe lamet digantañ..

Didruez e voe ar shōgunelezh Tokugawa a-fet peoc'h er gevredigezh, pa lakaas kastizañ pep felladenn, bras pe vihan, dre dibennidigezh, kroazstagadur pe boazhadur : doujet-kenañ e oa pep samourai, pa c'helle lazhañ un dinobl abalamour d'an disterañ dismegañs ; ar felladennerion a renk uhel a veze rediet da seveniñ *seppuku*.
Dre ma veze gwelet ar gristeniezh evel ur galloud gourdrouzus e voe moustret, betek bout lakaet er-maez lezenn a-c'houde emsavadeg Shimabara (島原の乱 *Shimabara no ran*, miz Kerzu 1637 – miz Ebrel 1638), ma savas kouerion ha samouraied katolik enep an heskinadur a-berzh *daimyō* an domani Shimabara e Kyūshū.

Adalek 1633 betek 1639, ar *bakufu* dindan ren ar *shōgun* Tokugawa Iemitsu (1604-1651) a embannas politikerezh ar *[[sakoku]]* (鎖国 "chadenn ar vro"), a dalvezas betek 1854 : sparlet e voe Japan ouzh an estrenien, berzet e voe ouzh Japaniz mont d'an estrenvro, ha berzet e oa sevel listri keinvor. Dre ar *sakoku* e voe lakaet un dermen da levezon bolitikel tost pep galloud estren e Japan, ha finvezh lec'h kantvedel Portugaliz e voe.
Izelvroiz (protestanted anezho) e voe an Europiz nemeto a voe gouzañvet e Japan ; aotreet e voent da virout ur c'hontlec'h en Enez Dejima, un enezenn 9&nbsp;000 m² bet savet gant an dud, a oa bet e dalc'h Portugaliz nepell diouzh Nagasaki. Sina ha Korea e oa an div vro all a oa aotreet da genwerzhañ. Kalz levrioù estren e voe berzet o gwerzhañ e Japan.

A-hed kentañ kantved ren ar c'hlann Tokugawa e kreskas poblañs Japan daougement, betek tri milion a dud, abalamour d'ar gounezerezh dreist-holl ; stabil e chomas betek diwezh ar marevezh.
Hentoù ha pontoù a voe savet, lamet e voe ar gwirioù treizh warno, un doare moneiz hepken a voe skoet, kement-se holl a lakaas ar c'henwerzh da vleuniañ. Muioc'h a dud a voe er c'hêrioù, met tost da 90% eus ar boblañs a oa o chom war ar maez. Diorroet e voe ar varregezh da lenn, da skrivañ ha da gontañ e-touez kêriz koulz ha maezidi. Kalz skolioù prevez a voe savet, en-dro d'an azeuldioù pergen, ha hepdale e voe 30% a dud desket — moarvat ar feur uhelañ er bed d'ar mare-se. — ha dre-se e kreskas kalz an niver a levrioù embannet, betek kantadoù bep bloaz. A-fet gouzout kontañ, muioc'h-mui a dud a voe gouest da reiñ o oad gwirion, ar pezh a oa a-live gant Europiz ar C'hornôg. A-hed an  e veze gouest 100% a Japaniz da gontañ reizh. A-drugarez d'an izel ma  oa an dislennegezh enni e c'hallas Japan ober finborte er c'hantved da-heul.

E dibenn an  e krogas ar shōgunelezh da wanaat. Echu e oa gant an araokadennoù er gounezerezh, ha dister e voe mererezh an naonegezh Tenpō (天保の飢饉 *Tenpō no kikin*) a skoas Japan adalek 1833 betek 1837. Un emsavadeg kouerion a oa e gor, ha nebeutoc'h a delloù a zeue e kefioù ar gouarnamant. Ar shōgunelezh a grennas gopr ar samouraied, a oa paour un niver bras anezhe dija hag o deveze alies un eil micher evit skoulmañ ganti. Dizale e voe lod anezho, aet er-maez pep framm, o fichañ diskar shōgunelezh ar c'hlann Tokugawa. 
D'an hevelep mare e teue mennozhioù Europa ar C'hornôg d'ar bobl dre ar *[[rangaku]]* (蘭學 "studioù izelvroat") degaset gant levrioù eus an Izelvroioù. Ar mezeg Sugita Genpaku (1733-1817), da skouer, a implijas teknikoù kornôgel evit kemmañ ar c'healioù japanat a-fed korfadurezh an den. Gouizieion all a voulc'has al luskad *[[kokugaku]]* (國學 "studioù broadel") evit distreiñ d'ar pezh a lakaent da "dalvoudegezhioù broadel" : enebiñ ouzh an nevez-konfusianegezh sinaat a veze skoret gant ar shōgunelezh Tokugawa, hag adlakaat an impalaer er galloud dreist ar *shōgun*, evel ma veze kelennet gant ar relijion shintō en ur ober dave da orinoù Japan : Oadvezh ar Speredoù (神代 *kami-yo*), kent Jimmu, an impalaer kentañ, diskennad eus Amaterasu, doueez an Heol, hag eus Susanō, he breur, doue ar c'horventennoù.

Tousmac'h bras a savas e Japan e 1853 pan erruas ul lestraz eus ar Stadoù-Unanet renet gant ar c'homodor Matthew C. Perry (1794-1858). Kaset e oa bet da Japan gant gouarnamant SUA evit terriñ emglozadur ar vro. Ar shōgunelezh n'he devoa difenn ebet enep ar c'hanolioù modern, hag e rankas neuze plegañ da urzhioù en estrenien nevez : reiñ aotre d'al listri amerikan d'en em bourveziñ ha da ober kenwerzh e porzhioù Bro-Japan. Galloudoù ar C'hornôg a redias an dierniezh Qing e Sina, Impalaeriezh Rusia ha Japan da sinañ ar pezh a voe anvet "feurioù-emglev digempouez" gant Sinaiz ; Japan a voe rediet da lezel Kornôgiz da ober o annez er vro, hep lakaat kresk war prizioù ar marc'hadourezhioù enporzhiet ha ne oant ket aotreet kas Kornôgiz dirak ul lezvarn.
Pa ne c'halle ket ar shōgunelezh enebiñ  e voe brouezet kalz Japaniz, re ar Su dreist-holl. Dindan levezon al luskad broadelour *kokugaku*, kalz samouraied a savas a-du gant al lugan *[[son'nō jōi]]* (尊皇攘夷 "Azaouziñ an impalaer, argas ar varbared") enep ar shōgunelezh hag an alouberion, gant harp daou *zaimyō* eus Chōshū ha Satsuma er Su. E miz Eost 1866, nebeut goude bout lakaet da *shōgun*, Tokugawa Yoshinobu (1837-1913) en devoe poan o sioulaat an emsavadeg a oa c'hoazh e gor. Er bloaz 1868, an daou *zaimyō* eus ar Su a gendrec'has an impalaer Meiji (1852-1912), 16 vloaz, hag e guzulierion da embann un daskrid a c'houlennje ma vije echu gant ren ar shōgunelezh Tokugawa, ar pezh a voe graet. Dizale ez kerzhas armeoù Chōshū ha Satsuma betek Edo, ha boulc'het e voe Brezel Boshin (戊辰戦争 *Boshin sensō*), a badas  eus miz Genver 1868 betek miz Mezheven 1869 ha finvezh ar shōgunelezh Tokugawa.

Levezonet-don e oa klann Tokugawa gant an nevez-konfusianegezh a skorent. Rannañ a rejont ar gevredigezh e peder rann, ar peder micher (士農工商 *shì nóng gōng shāng*) evel e Sina : *shī* (士 "klezeour"), *nóng* (農 "labourer-douar"), *gōng* (工 "artizan") ha *shāng* (商 "marc'hadour"). A-zisrann e chome ar samouraied, a venne heuliañ ar *[[bushidō]]* (武士道), "hent ar c'hadour".

A-feur ma pinvidikaas ar genwerzhourion a-hed ar Marevezh Edo e krogjont da bostañ arc'hant er sevenadur hag er gevredigezh. Lod anezho a oa madoberourion a rene ur vuhez vlizelour a veze graet *[[ukiyo]]* (浮世 "bed war neuñv") anezhi, alese an arz *[[ukiyo-e]] *(浮世絵 "skeudennoù eus ar bed war neuñv") hag al levrioù *[[ukiyo-zōshi]]* (浮世草子 "levrioù eus ar bed war neuñv"). Ar c'hentañ seurt levrioù japanek a blijas kalz d'an dud e voe ar re-se. 

Poblek ivez e teuas da vezañ ar pezhioù-c'hoari *[[kabuki]]* (歌舞伎) hag ar margodennoù *[[bunraku]]* (文楽). Alies e veze c'hoariet ar pezhioù-se gant *kouta* (小唄 "kanaouennoùigoù") ha sonerezh ar *[[shamisen]]* (三味線), ur benveg-seniñ a erruas e Japan e 1600. An *[[Haiku]]* (俳句) e voe an doare barzhoniezh pennañ, Matsuo Bashō (1644-1694) ar mestr anezho. Ur vicher nevez a voe evit ar merc'hed : hini ar *[[geisha]]* (芸者), anezho arzourezed a ouie kanañ, seniñ ha kendivizout gant o arvalien — gisti ne oant ket avat.

## Japan a-vremañ
Pemp oadvezh zo bet en Istor Japan a-vremañ : Meiji (1868-1912), Taishō (1912-1926), Shōwa (1926-1989), Heisei (1989-2019) ha Riwa (2019 betek bremañ).

### Oadvezh Meiji

Pa oa aet ar shōgunelezh Tokugawa da get e voe adlakaet an impalaer er galloud. Er bloaz 1869, an impalaer hag e familh a guitaas Kyōto d'em staliañ en Edo, a voe adanvet Tōkyō (東京 "Kêr-benn ar Reter") Daoust da gement-se, gant samouraied eus Chōshū ha Satsuma a oa er gouarnamant e oa ar galloud gwirion kentoc'h eget gant an impalaer Meiji, a oa 17 vloaz. Oligarkiezh Meiji (藩閥 *Han batsu* "klannegezh") a reer eus an dud-se, a oa savet a-du gant al luskad *kokugaku* hag a rakwelas ar c'hemmoù bras a oa da c'hoarvezout e Japan. Krediñ a rae dezho e oant krouerion un urzh nevez ker meurdezus hag an hini a oa bet staliet gant diazezerion ar vroad. Fellout a rae dezho e troje Japan d'ur Stad-vroad arnevez a live gant galloudoù impalaerour ar C'hornôg. E-touez an dud-se e oa Kido Takayoshi (1833-1877) eus Chōshū, Ōkubo Toshimichi (1830-1878) ha Saigō Takamori (1828-1877) eus Satsuma.

;Politikerezh ha kevredigezh
Ganto e voe torret renkadur kevredigezhel ar "peder micher" (*shì nóng gōng shāng*), hag erlec'hiet e voe domanioù gladdalc'hel an *daimyō* gant prefediezhioù.  Adaozet penn-da-benn e voe reizhiad an telloù, hag aotreet en-dro e voe ar feiz kristen. Rouedadoù hent-houarn, pellskriverezh ha skolioù a voe savet. Evit ober kement-se, ar gouarnamant Meiji a vroudas ar c'hôrnogeladur hag a c'hopras kantadoù a guzulierion eus broioù ar C'hornôg, anezho arbennigourion war an aferioù milourel, ar bankoù, ar c'helenn, ar gwir, ar mengleuzioù hag an treuzdougen evit adaozañ an ensavadurioù broadel ; an deiziadur gregorian a voe lakaet e pleustr, ha skignet e voe an doareoù kornôgel d'em wiskañ ha da fichañ ar blev ; unan eus pennluskerion bennañ ar c'hornôgeladur-se e voe ar skrivagner ha kazetenner brudet Fukuzawa Yukichi (1835-1901).
En tu-hont da framm ar Stad, ar gouarnamant Meiji a bouezas evit ma vije enporzhiet skiantoù ar C'hornôg, ar vezegiezh dreist-holl. Er bloaz 1893 ha gant harp Fuzukawa, ar mezeg Kitasato Shibasaburō (1853-1931) a ziazezas Ensavadur ar Poreadoù, a c'hounezas buan brud er bed a-bezh rak ken abred ha 1894 e kavas gwezher ar vosenn werblek..
Dre al lennegezh kornôgel e voe broudet hini Japan, Mori Ōgai (1862-1922) ha Futabatei Shimei (1864-1909) o vout a skrivagnerion bennañ war-lerc'h o c'henseurt hollvrudet Natsume Sōseki (1867-1916) a skrivas en doareoù hengounel ha nevez kemmesket. Higuchi Natsuko (1872-1896) e voe ar skrivagnerez bennañ er Marevezh Meiji.

Er bloavezhioù 1880 e savas al Luskad evit Frankiz ha Gwirioù ar Bobl (自由民権運動 *jiyū minken undō*), ur c'houlzad poblelour a c'hourchemenne ma vije kresket perzh ar bobl e politikerezh Japan. Itō Hirobumi  (1841-1909), kentañ Pennmaodiern Japan, a respontas dre skrivañ Bonreizh Impalaeriezh Japan (大日本帝国憲法 *Dai Nihon teikoku kenpō*) a voe embannet e 1889. Drezi e voe staliet dilennidi en ur Gambr Izel, hogen gwan e oa he galloud. Daou dre gant hepken eus ar boblañs a oa aotreet da vouezhiañ, hag ul lezenn kinniget gant ar Gambr Izel a ranke bout skoret gant ar Gambr Uhel na oa ket dilennet. Koulz gouarnamant Japan hag an arme a oa atebek dirak an impalaer, ne oant ket dirak ar Gambr zilennet. Ar gouarnamant a vroudas ar vroadelouriezh, a lakaas ar *shintō* da relijion ar Stad, hag a zisklêrias e oa an impalaer un doue bev En holl skolioù e voe kelennet an talvoudegezhioù broadelour hag al lealded ouzh an impalaer.
;Impalaerouriezh
E miz Kerzu 1871 e torras ul lestr japanat ouzh aodoù Enez Taiwan ; drouklazhet e voe 54 den diwar 66, an daouzek all o vout sikouret gant Sinaiz. Tri bloaz goude, an darvoudenn-se a voe kemeret da zigarez gant Japaniz evit boulc'hañ aloubadeg Taiwan e 1874 ha kadarnaat o beli war Inizi Ryūkyū. Ar wezh kentañ e voe ma tisentas an arme d'ar gouarnamant nann-milourel : urzh a oa bet roet dezhi da ampellat ar gwezhiad.

Yamagata Aritomo (1838-1922), ur *samurai* eus Chōshū, a greñvaas hag a vrasaas Lu Impalaeriezh Japan, dre an enrolladur broadel pergen. Gant al Lu nevez e voe flastret un emsavadeg *samurai* e Satsuma e 1877.
Hollbouezus e voe perzh al Lu en emastenn Japan. Hervez ar gouarnamant e oa ret da Japan kaout trevadennoù dezhi evit kevezañ ouzh galloudoù trevadenner ar C'hornôg. Goude startaet he beli war Hokkaidō ha destaget rouantelezh Ryūkyū e troas ouzh Korea. Er bloaz 1894 e voe ur c'hrogadig etre Japaniz ha Sinaiz e Korea, m'edo an daou lu o klask frikañ un emsavadeg kouerion. A-c'houde an darvoudenn-se e tarzhas ar C'hentañ brezel etre Japan ha Sina (1894-95), ma voe faezhet Sinaiz daoust dezho bout niverusoc'h hag armet gwelloc'h ; Sina a rankas reiñ Taiwan da Japan. A-c'houde ar gur-se e voe gouest gouarnamant Japan da adkevraouiñ ar "feurioù-emglev digempouez" ha da skoulmañ un emglev gant ar Rouantelezh-Unanet d'an 30 a viz Genver 1902.
D'an 8 a viz C'hwevrer 1904, Japan a zisklêrias brezel da Impalaeriezh Rusia a-zivout tiriadoù Manchouria ha Korea. D'ar 5 a viz Gwengolo 1905 ez echuas ar brezel gant trec'h Japaniz : Korea a voe lakaet dindan gwarezveli Japan kent bout destaget penn-da-benn e 1910.

;Armerzh
Buan e troas Japan war-du an armezh greantel. Koulz ar gouarnamant hag embregerezhioù prevez a implijas teknologiezhioù ar C'hornôg evit sevel labouradegoù gouest da genderc'hañ marc'hadourezhioù a bep doare. Pan echuas ar mare Meiji e 1912 e oa ar marc'hadourezhioù-se a veze ezporzhiet ar muiañ. Lod eus an embregerezhioù bleuniusañ a savas melloù kengevredadoù anvet *[[zaibatsu]]* (財閥 "klann ar madoù") perc'hennet gant ur familh, evel Mitsubishi ha Sumitomo, a ra finborte c'hoazh hiziv. Dre ar c'hresk burzhudus er greanteladur e kreskas buan ar c'hêriekadur ivez, ha digreskiñ a reas niver ar gouerion, eus 75% e 1872 da 50% er bloavezhioù 1920.

Yac'h e oa armezh Japan d'ar mare, ha yac'husoc'h ha hiroc'h e voe buhezioù an dud ivez. Pa oa bet 34 milion a dud e Japan e 1872 e oa 52 milion anezho e 1915. Dre ma oa kalet al labour e krogas an implijidi d'em sevel, ha kalz labourerion ha kefredourion a droas war-du ar sokialouriezh, met friket e voe pep emsavadeg gant ar gouarnamant. Lod sokialourion radikal hag anveliourion a iriennas evit lazhañ an impalaer e 1910 da geñver Darvoudenn an Uheldrubarderezh (大逆事件 *daigyaku jiken*) ; harzet e voe an iriennerion, hag 11 anezho a c'houzañvas ar boan a varv. Goude-se e voe staliet ur gerreizh kuzh evit diwriziennañ pep emsavadeg eus tu-kleiz ar skalfad politikel., war an dro gant lezennoù kevredigezhel a warante ur muiañ-niver a eurvezhioù labour hag un oad izek evit mont da labourat.

### Oadvezh Taishō
* 
A-hed ren berr an impalaer Taishō (1879-1926, ren 1912-1926) e troas Japan muioc'h war-du an demokratelezh, ha kresket e voe he fouez war an dachenn etrebroadel.
A-c'houde marv an impalaer Meiji e 1912 e voe tri fennmaodiern lerc'h-ouzh-lerc'h er gouarnamant, p'edo hennezh o klask ur c'hempouez etre ar *genrō* (元老 "henañ"), da lavaret eo politikerion war o leve a gendalc'he da guzuliañ an impalaer, hag ar bobl evel termenet e Bonreizh Impalaeriezh Japan ; Emsavadegoù ar Riz e 1918 a greñvaas galloud ar strolladoù politikel war an nemeurveliezh a oa o ren. Ar Rikken Seiyūkai (立憲政友会 "Strollad Keneiled ar Gouarnamant Bonreizhel") hag ar Rikken Minseitō (立憲民政党 "Strollad Demokratel Bonreizhel") e voe an daou strollad pennañ e diwezh ar mare a voe anvet "Demokratelezh Taishō". Tamm-ha-tamm e oa bet roet muioc'h a frankiz d'ar Gambr Izel adalek 1890, hag adalek 1925 e c'hallas an holl wazed mouezhiañ. En hevelep bloaz avat e voe embannet an hini ziwezhañ eus ar rummad lezennoù anvet Lezenn evit mirout ar peoc'h (治安維持法 *chian iji hō*, 1894-1925), a lakae kastiz kriz war enebiezh an tu-kleiz.

A-du gant ar Gevredidi e savas Japan er Brezel-bed kentañ, ar pezh a zegasas dezhi ur c'hresk burzhudus c'hoazh en armerzh ha trevadennoù e Meurvor Habask an Norzh, a zo Inizi Marshall, Mariana an Norzh, Palau ha Stadoù Kevreet Mikronezia hiziv. Unan eus sinerezed Feur-emglev Versailhez d'an 11 a viz Du 1918 e voe Japan, koulz hag unan eus ar Stadoù a ziazezas Kevredigezh ar Broadoù e 1920.

Tri bloaz goude, e miz Gwengolo 1923, ur c'hren-douar a lazhas trement 100&nbsp;000 a dud en Honshū, ha distrujet e voe tiez tremen tri milion a dud gant an tanioù-gwall a voe war e lerc'h.
;Sevenadur
Stankoc'h-stankañ e voe an embann istorioù pobl e komz-plaen, a oa bet boulc'het er marevezh kent, abalamour ma voe mui-ouzh-mui a dud gouest da lenn ha ma tigreskas priz al levrioù ; a-douez skrivagnerion bennañ ar Marevezh Taishō e voe Akutagawa Ryūnosuke (1892-1927), Satō Haruo (1892-1964) ha Tanizaki Jun'ichirō (1886-1965) — kalz e skrivas Tanizaki, e meur a zoare levezonet gant lennegezh ar C'hornôg, met e deroù ar marevezh da-heul e skrivas meuleudi da sevenadur hengounel Japan dre e romant 蓼喰う虫 *Tade kū mushi* "Amprevaned debrerion troadur" (1929)
### Oadvezh Shōwa
* 

Goude an impalaer Taishō e renas an impalaer Shōwa (Hirohito) adalek 1926 betek 1989, ar ren hirañ en Istor Japan.
E-pad ugent bloavezh kentañ e ren e savas al luskad broadelour radikal, ha meur a vrezel emledelour a voe. Goude bout bet faezhet en Eil Brezel-bed e voe dalc'het Japan gant Stadoù estren evit ar wezh kentañ en Istor ; pelloc'h e savas en-dro evel unan eus ar galloudoù armerzhel pennañ er bed.

Moustret e oa bet luskadoù politikel an tu-kleiz e diwezh ar Marvezeh Taishō, ha buan e voe graet berz gant strolladoù eus an tu-dehou levezonet gant ar faskouriezh. Galloudus e voe an tu-dehou pellañ koulz er gouarnamant hag er gevredigezh, dreist-holl a-drugarez da Arme Kantōgun (関東軍 *Kantō-gun*), a oa kantonet e Sina a-hed an hent-houarn japanat e Manchouria ar Su.

D'an 18 a viz Gwengolo 1931, un ofiser japanat eus an tu-dehou pellañ a lakaas dinamit da darzhañ war an hent-houarn, hep freuzañ tra pe dra avat. Goude tamallet Sinaiz, Lu Japan a aloubas Manchouria kent staliañ eno ur Stad dezhi, Manchukuo (満州国 *Manshū kuni*), d'an 18 a viz C'hwevrer 1932 hep aotre ebet digant o gouarnamant. Taolet e voe ar garez etrebroadel war Japan, en em dennas diouzh Kevredigezh ar Broadoù e miz Meurzh 1933.
Ar Pennmaodiern Tsuyoshi Inukai (1855-1932) a glaskas krennañ war galloud Arme Kantōgun, met drouklazhet e voe d'ar 15 a viz Mae 1932 gant tud eus an tu-dehou pellañ. Dre ma oa kreñvoc'h-kreñvañ enebiezh al Lu hag an tu-dehou pellañ ouzh ar bolitikerion nann-soudard, a lakaent da c'houbrenet, Tsuyoshi Inukai a voe an trevour diwezhañ o c'houarn Japan etre an daou Vrezel-bed. D'ar 26 a viz C'hwevrer 1936, ofiserion eus al Lu Impalaerel a glaskas kemer ar galloud : kalz politikerion habask a voe drouklazhet a-raok ma c'hwitas an taol-Stad. Startaet e voe beli al Lu war ar bolitikerion evelkent, hag an darn vuiañ eus ar strolladoù politikel a voe diskaret gant Kevredigezh Skoazell Beli an Impalaer (大政翼賛会 *Taisei yokusan-kai*), a voe disklêriet e miz Here 1940 gant ar Pennmaodiern Konoe Fumimaro (1891-1945).

Kalz politikerion japanat a voe mennet da vrasaat tiriad Japan evit ar mengleuzierezh hag evit divroañ dreistad ar boblañs, ar pezh a gasas d'an Eil brezel etre Japan ha Sina e 1937. Goude kemeret Nanjing, a oa kêr-benn Sina d'ar mare, e miz Kerzu 1937, e voe lazhadeg, palforsadeg, jahinadeg, preizhadeg, tangwalladeg ha torfedoù brezel all gant Lu Japan. Daoust d'o zrec'h, Japaniz ne zeujont ket a-benn da ziskar gouarnamant Sina hag ar brezel a droas d'un hent-dall gwadek a badas betek 1945, ha da get ez eas raktres Japan da staliañ ur bloc'had Stadoù aziat renet ganti ; den ne oar petra e voe perzh resis an impalaer Shōwa e brezelioù emastenn Japan : hervez lod istorourion ne oa nemet ur vargodenn dic'halloud, hervez lod all e skore hag e vroude raktresoù ar vilourion.
SUA a zivizas respont da aloubadeg Sina dre gastizañ armerzh Japan evit krennañ war he danvez ha mirout outi a vrezeliñ.
;Eil Brezel-bed
D'ar 1añ a viz Gwengolo 1939 e tarzhas an Eil Brezel-bed. Evit enebiñ ouzh darbaroù SUA, Japan a  sinas ur feur-emglev gant Alamagn hag Italia d'ar 27 a viz Gwengolo 1940 hag e miz Gwengolo ar bloaz-se ez aloubas Indez-Sina c'hall ; e miz Gouere 1941 e voe lakaet seziz war holl vadoù Japan en Europa gant SUA, ar Rouantelezh-Unanet hag an Izelvroioù.
E dibenn 1941, gouarnamant Japan renet gant ar Pennmaodiern Tōjō Hideki (1884-1948), oa oa jeneral ha kadoriad Kevredigezh Skoazell Beli an Impalaer, a zivizas terriñ embargo SUA dre nerzh. D'ar 7 a viz Kerzu 1941, Morlu an Impalaeriezh a loc'has an arsailh war Pearl Harbor, ur bon d'ar morlu stadunanat en Hawaii, ar pezh a redias SUA da emezelañ en Eil Brezel-bed antronoz, a-du gant ar Gevredidi. Goude an argadenn-se, Japan a aloubas trevadennoù da SUA, ar Rouantelezh-Unanet hag an Izelvroioù en Azia.

Meur a wezh e voe trec'h Japan kent Emgann Midway e deroù miz Mezheven 1942, ma'z eas an trec'h gant SUA, hag Emgann Guadalcanal (7 a viz Eost 1942 – 9 a viz C'hwevrer 1943) ma voe trec'h ar Gevredidi, a zisammas an Inizi Salomon diouzh yev Japan. A-hed ar mare-se e sevenas Lu Japan torfedoù brezel : gwallgas prizonidi, drouklazhañ trevourion, arver armoù kimiek ha bevedel. Da varaneion e voe lakaet ar soudarded japanat, pa raent «&nbsp;argadennoù banzai&nbsp;» (diwar o lugan 天皇陛下万歳 *Ten'nōheika <u>banzai</u>* "Bevet an impalaer"), argadennoù-emlazh gant o unvez *Tokkō* (神風特別攻撃隊 *Kamikaze Shinpū <u>Tok</u>ubetsu <u>Kō</u>gekitai*, "Unvezh Argadiñ Arbennik Avel Doue") adalek 1944 ha pa stourment betek o soudard diwezhañ zoken pa oa anat e oant koll.

Diaesoc'h-diaesañ e voe buhez Japaniz en abeg d'ar boued tailhet, d'an troc'hoù tredan ha da voustrerezh garv pep enebiezh ouzh ar gouarnamant.
E kreiz 1944 bepred, SUA a stourmas Emgann Saipan hag a adkemeras Inizi Mariana digant Japaniz ; aleze e krogas an Amerikaned da vombezañ Japan. Tremen an hanter eus gorread ar c'hêrioù bras a voe dismantret. Emgann Okinawa (Ebrel-Mezheven 1945) a voe brasañ emgann war vor an Eil Brezel-bed ; 115&nbsp;000 soudard ha 150&nbsp;000 trevour japanat a voe lazhet.
D'ar 6 a viz Eost 1945, SUA a vannas ur vombezenn derc'hanel war Hiroshima, a lazhas 20&nbsp;000 soudard ha tremen 120&nbsp;000 trevour japanat ; tri deiz goude, d'an 9 a viz Eost, e rejont heñvel war Nagasaki (betek 80&nbsp;000 a dud lazhet). Ar c'hentañ argadenn derc'hanel en Istor e voe bombezadennoù derc'hanel Hiroshima ha Nagasaki.
D'an hevelep deiz, URSS a zisklêrias brezel da Japan hag a aloubas Manchouria. D'ar 14 a viz Eost e kodianas Japan, hag antronoz e komzas an impalaer Shōwa er skingomz broadel.

E dalc'h ar Gevredidi e voe Japan neuze. Renet e voe *de facto* gant Komandant Meur ar Gevredidi, ar jeneral stadunanat Douglas MacArthur (1880-1964), a voe lesanvet "*shōgun* estren" (外人将軍 *gaijin-shōgun*) gant Japaniz. Kalz eus ar c'hemmoù a vroudas a voe levezonet gant re an *New Deal* bet lakaet e pleustr gant Franklin D. Roosevelt er bloavezhioù 1930.

Klask a reas an dalc'hidi digreizennañ ar galloud e Japan dre derriñ ar *zaibatsu*, eleze o diberc'hennañ diouzh an douaroù gounezel, a voe roet d'an dud o laboure ha dre vroudañ an dud da sevel c'hweluniadoù labourerion. Dizarmet e voe Lu Impalaeriezh Japan, en o frankiz e voe lakaet he zrevadennoù, torret e voe al "Lezenn evit mirout ar peoc'h" hag an *Tokkō* , barnet ha kondaonet e voe an dorfedourion vrezel gant al Lezvarn Vilourel Etrebroadel evit ar Reter-Pellañ, unnek Stad enni : Aostralia, Bro-C'hall, Filipinez, India, Izelvroioù, Kanada, Rouantelezh-Unanet, Sina, SUA, URSS ha Zeland-Nevez.
Ar gouarnamant a voe tennet diouzh beli an impalaer ha lakaet da atebek dirak ur Parlamant dilennet. Aotreet e voe an impalaer da chom war an tron, met rediet e voe da zianzav e orin doueel, ar pezh a reas d'ar 1añ a viz Genver 1946 dre an *[[Ningen-sengen]]* (人間宣言 "Disklêriadenn a zenelezh") ; echu e oa gant ar "Stad shintō" neuze. Ur Vonreizh nevez a voe skrivet, a wareze ar frankizoù foran, gwirioù al labourerion, ar gwir d'ar maouezed da vouezhiañ, hag a verze ouzh Japan a vrezeliñ.

D'an 8 a viz Gwengolo 1951 e voe sinet e San Francisco ur feur-emglev a beoc'h etre Japan ha 49 Stad all. Bloaz goude e voe lakaet Japan en he frankiz en-dro, petra bennak ma kendalc'has SUA da verañ ul lodenn eus Inizi Ryūkyū. E 1968, SUA a zistroas Inizi Ogasawara da Japan ; aotreet e voe Japaniz da zistreiñ di. E 1972 e voe distroet Okinawa da Japan, met bonoù milourel stadunanat zo c'hoazh eno hag en Inizi Ryūkyū da-heul ar Feur-emglev kenlabour ha surentez etre SUA ha Japan a voe sinet e 1960, ar pezh a lakaas kantadoù a viliadoù a Japaniz da ziskelañ enep.
;Goude an Eil Brezel-bed
Yoshida Shigeru (1878-1967) a voe Pennmaodiern e 1946–47 ha 1948–54, unan eus ar re a badas ar pellañ en Istor Japan ; mennet e oa da startaat al liammoù etre e vro hag SUA evit diorren an armerzh e-lec'h an darempredoù etrebroadel. E 1955, e strollad politikel, ar Jiyūtō (自由党 "Strollad Frankizour") a droas d'ar Jiyū-Minshutō (自由民主党 "Strollad Demokratel Frankizour", SDF) a zo c'hoazh o ren e 2022.
Gwan e oa armerzh Japan goude ar brezel, met gwellaat a reas adalek 1949 a-drugarez da labour ar banker stadunanat Joseph M. Dodge (1890-1964) ha da Vrezel Korea (1950-53) Gant ar gouarnamant Yoshida e voe staliet ur Vaodiernezh ar C'henwerzh Etrebroadel hag ar Greanterezh (MKEG) evit ma kenlabourje an embregerezhioù bras gant ar gouarnamant ; berz a reas MKEG, pa vleunias an ijinerezh pounner hag an ezporzhiañ ; teknologiezh ha doareoù kornôgel da wiriañ perzhded ar c'henderc'hadoù, kenlabour etre Japan hag SUA a-fed difenn hag armerzh, frankiz an enporzhiañ, krennañ war ar sevel c'hweluniadoù, hiraat an amzer-labour, politikerezh ar stummadur hag ar *[[shūshin koyō]]* (終身雇用 "implij a-hed buhez") en embregerezhioù, kement-se holl a vroudas an armerzh japanat er bloavezhioù-se. E 1955 e tizhas armerzh Japan ul live dreist hini ar bloavezhioù 1930.
E 1968 e oa armerzh Japan an eil kreñvañ er bed goude hini SUA Ur c'hresk tost da 10% bep bloaz a voe e Korvoder broadel kriz (KBK) Japan adalek 1956 betek enkadenn an tireoul e 1973, a izelaas ar c'hresk da 4% betek deroù ar bloavezhioù 1990.

Hiraat a reas ar spi bevañ ; da 128 milion a dud e save poblañs Japan e 1990 (125,47 milion zo bet jedet evit miz Kerzu 2021) E-kerzh ar marevezh-se e teuas Japan da vout ar c'hentañ saverez kirri-tan er bed hag unan eus brasañ kenderc'herezed binvioù elektronek.

Diwar c'houlenn SUA e voe assavet Lu Japan e 1954, dindan an anv "Nerzhioù Emzifenn Japan" (自衛隊 *Jieitai*) ; lod Japaniz a savas enep en ur lavaret e torre mellad 9 ar Vonreizh.
E 1956, Japan a emezelas en ABU. hag en hañv 1964 ez aozas ar C'hoarioù Olimpek. Kevreded gant SUA e voe a-hed ar Brezel Yen, da dra ma savas lod Japaniz enep. E 1956 c'hoazh, Japan hag URSS a zisklêrias ent-ofisiel diwezh ar brezel hag a eskemmas kannaded, daoust d'un dizemglev a-zivout Inizi Kouril, a chom c'hoazh e 2022.
E 1960 e voe anzavet Republik Korea gant Japan daoust d'an dizemglev a-zivout Reier Liancourt e Mor Japan.
Goude an Eil Brezel-bed ha hervez politikerezh SUA, Japan he devoa anzavet Republik Sina e Taiwan evel gouarnamant reizh Sina ; er bloaz 1972 avat ez anzavas Republik Pobl Sina.
;Sevenadur
A-c'houde diwezh ar gouzalc'herezh e 1952 e vleuñvas ar sinema japanat, en abeg ma oa bet torret kontrollerezh ar gouarnamant, ma oa marc'had-mat ar sevel filmoù, ma oa deuet teknikoù nevez eus ar C'hornôg ha ma'z ae un niver bras a dud d'ar salioù.

### Oadvezh Heisei
* 

Goude marv an impalaer Shōwa e 1989 e pignas e vab Akihito war an tron e 1990. Ar Marevezh Heisei a reer eus e ren, a badas eus an 8 a viz Genver 1989 betek e zilez d'an 30 a viz Ebrel 2019.
E 1989 end-eeun e tarzhas "klogorenn armerzhel" Japan, d'ar strad ez eas eskemmdi Tōkyō ha priz an douaroù, ha dic'hwez moneiz a voe ; sammet e voe ar bankoù gant dleoù a vire ouzh ar vro a bareañ he armerzh. "An Dekvloazhiad Kollet" (失われた十年 *Ushinawareta tōnen*) e voe ar bloavezhioù 1990.
Gwashoc'h e teuas an enkadenn pa sankas ar feur genel pell dindan live an erlec'hiañ. Padout a reas ar chagadur armerzhel en dekvloazhiadoù war-lerc'h, ha biskoazh ne adsavas an eskemmdi betek e live kent ; peuzdistrujet e voe ar reizhiad *shūshin koyō*, ha kreskiñ a reas an niver a dud dilabour ; gant kleñved an armerzh ha meur a warzh a-fet goubrenerezh e wanaas galloud an SDF, daoust ma voe Pennmaodierned nann-SDF o ren ar vro e 1993-96 ha 2009-12.
;Sevenadur
Daoust d'an diaesterioù armerzhel e troas sevenadur pobl Japan da vout anavet gant yaouankizoù er bed a-bezh dre *[[anime]]*, c'hoarioù video ha *[[manga (bannoù-treset)|manga]]*.

### Oadvezh Reiwa
Pa zilezas an impalaer Akihito e garg e lezas an tron d'e vab Naruhito (*1960) d'ar 1añ a viz Mae 2019.

Tōkyō a oa da aozañ C'hoarioù Olimpek an hañv arre er bloaz 2020, met nullet e voe en abeg d'ar bedreuziad COVID-19 hag ampellet betek 2021.

## Kevredigezh Japan
;Frammadur
Adalek ar Marevezh Yayoi (300 KAB – 250 AB) e krogas ar gevredigezh japanat da vout haenadet : techet e voe ar pennoù da unpiaouañ ar pinvidigezhioù a oa deuet dre ar c'hresk er gounezerezh hag ar c'henwerzh. Renkadoù a oa dija er , er Marevezh Asuka (538-710), ma oa brientinion al lez, tiegezhioù an aotrouion lec'hel, an dud dinobl hag ar sklaved ; tremen 90% eus ar boblañs a oa dinobl : kouerion, artizaned, marc'hadourion.

Teir renkad a oa o c'houarn Japan er Marevezh Heian (794-1185) : ar brientinion, ar venec'h voudaek hag ar *samurai*, galloud ar re ziwezhañ o kreskiñ a-hed ar marevezhioù Kamakura (1185-1333) ha Muromachi (1333-1568). Er marevezhioù-se e kreskas galloud ar varc'hadourion ivez, em aozas dre skourroù arbennik.

Er Marevezh Edo (1600-1868), ar shōgunelezh Tokugawa a startaas framm ar gevredigezh dre rannañ ar braz eus ar boblañs dre beder renkad urzhasaet hervez doare an nevez-konfusianegezh : ar renerion er penn uhelañ, ar gouerion (80% eus ar boblañs), an artizaned, hag ar varc'hadourion en traoñ ; e-maez ar framm e chome noblañsoù al lez, ar venec'h, an arzourion hag ar gisti. Hervez ar renkad e oa al lezennoù, a-renkadoù e veze rannet ar c'hêrioù, ha berzet e oa an dimezioù etre renkadoù.
Distag diouzh o renkad e oa stad armerzhel an dud : pinvidikoc'h-pinvidikañ e teuas ar varc'hadourion, tra ma veve kalz *samurai* en dienez. Goude Assavidigezh Meiji (1868) e voe merzet ne c'helle ket an aozadur-se padout hag e voe staliet ur reizhiad ma voe kreñvaet pouez ar varc'hadourion e politikerezh ar vro.
Petra bennak ma voe torret reizhiad an holl renkadoù e deroù ar Marevezh Meiji e kreskas kalz an diforc'hioù etre ar c'horvoderioù. Renkadoù nevez a zeuas war wel e metoù ar renkad etre nevez, hini ar stalierion, implijidi al labouradegoù, ar gouerion.. Krennet e voe ar skalf goude an eil Brezel-bed, betek bout unan eus ar re strishañ er bed greantel, ha tost da 90% eus ar boblañs a zisklêrie bout er renkad etre.
Lod implijidi er micherioù lakaet da lous (穢れ *[[kegare]]*) gant ar shintōegezh, evel ar givijerion hag an archederion, o devoe stummet ur renkad pariaed a-hêrezh er XV ha XVI kantvedoù, a voe ivez 
er-maez reizhiad ar renkadoù er Marevezh Meiji : *[[burakumin]]* (部落民 "skarzhet eus ar sal") a raed anezho, ha disparzhet e voent c'hoazh, zoken pa voe bet torret reizhiad ar renkadoù.. Daoust da gement lezenn a zo bet e chomont 
dispriziet c'hoazh er reizhiad kelenn hag e bed al labour er .

;Dere ar maouezed
Kevatal d'ar wazed e oa ar maouezed er gevredigezh hag er politikerezh e deroù Istor Japan, hag enklaskoù an henoniourion o deus diskouezet e veze kentoc'h merc'hed o ren e kornôg ar vro. Impalaerezed a voe betek ma tisklêrias ar Vonreizh Meiji (1889) ne vije nemet gwazed o ren. An tadveliezh konfusian deuet eus Sina a voe lakaet da lezenn dre ar *ritsuryō* e dibenn ar Marevez Asuka, a stalias *koseki* (戸籍 "marilh an tiegezh") tadlignezel gant ur gwaz e penn an tiegezh ; war ziskar tamm-ha-tamm ez eas galloud ar maouezed er gouarnamant, daoust ma oant kreñv c'hoazh el lez e dibenn ar Marevezh Heian. Neptu e chomas an dimezioù hag an darn vuiañ eus al lezennoù a reolie ar berc'henniezh prevez.
Den ne oar resis perak ez eas buan dere ar maouezed  d'an traoñ adalek ar  ; an holl vaouezed en holl renkadoù a gollas ar gwir da berc'hennañ madoù ha d'o c'haout da hêrezh, ha mui-ouzh-mui e voent lakaet da izeloc'h eget ar wazed. Kreñvaet e voe dreistelezh ar wazed evel perc'henned nemeto pa voe kadastret an douaroù diwar goulenn Toyotomi Hiyedoshi er bloavezhioù 1590
Assavet e voe ar c'hevatalder maouezed/gwazed gant ar *gaijin-shōgun* pa voe Japan e dalc'h ar Gevredidi goude an Eil Brezel-bed, met izelaet c'hoazh e veze ar maouezed en embregerezhioù ; a-c'houde ul luskad a-du gant o gwirioù e voe embannet e 1986 ul lezenn a stalie kevatalder an implijoù, met un 10% bennak hepken a vaouezed a oa er postoù uhelañ er bloavezhioù 1990.

## Levrlennadur
;
* マイペディア―小百科事典 *mai pedia – ko hakkajiten* "Ma fedia – Holloueziadur bihan". Tokyo : Heibonsha, 1996 
* 北畠 親房 Kitabatake Chikafusa (1293-1354). 神皇正統記 *Jinnō Shōtōki* "Kronikoù lignez wirion an impalaerion doueel" •  Varley, Paul H. *A Chronicle of Gods and Sovereigns*. New York : Columbia University Press, 1980 
* Miyaguni, Fumio. 宮古島民台湾遭難事件 (宮古島歴史物語 (Enezourien Miyako drouklazhet). Naha : Naha Shuppansha, 1998 
;
* Akiyama, Terukazu (1977). *Japanese Painting*. New York : Rizzoli International Publications, 1990 
* Alchon, Suzanne Austin. *A Pest in the Land: New World Epidemics in a Global Perspective*. Albuquerque : University of New Mexico Press, 2003 
* Baten, Jörg (2016). *A History of the Global Economy: From 1500 to the Present*. Cambridge : Cambridge University Press, 2016 
* Batten, Bruce Loyd. *To the Ends of Japan: Premodern Frontiers, Boundaries, and Interactions* Honolulu : University of Hawaii Press, 2003 
* Beasley, William G. (1962). "Japan". In Hinsley, FH (ed.). *The New Cambridge Modern History Volume 11: Material Progress and World-Wide Problems 1870–1898*. Cambridge : Cambridge University Press, 1976 
* Beasley, William G. *Japanese Imperialism, 1894–1945*. Oxford : Oxford University Press, 1987 
* Bix, Hebert P..*Hirohito and the Making of Modern Japan*. New York : Harper Collins, 2009 
* Campbell, Alan & Noble, David S.. *Japan – An Illustrated Encyclopedia*. Tōkyō : Kodansha, 1993 
* Carter, William R.. *Asuka period*. In : *Kodansha Encyclopedia of Japan Volume 1*. Tōkyō : Kodansha, 1983 
* Chaiklin, Martha (2013). "Sakoku (1633–1854)". In : Perez, Louis G.,*Japan at War: An Encyclopedia*. Santa Barbara : ABC-CLIO, 2013 
* Chang, Iris. *The Rape of Nanking – The Forgotten Holocaust of World War II*. Basic Books, 1997  & Penguin Books, 1998 
* Collcutt, Martin C.. *Bushidō*. In : *Kodansha Encyclopedia of Japan Volume 1*. Tōkyō : Kodansha, 1983 
* Cooper, Michael. *The Nippo Jisho*. In : *Monumenta Japonica* levrenn 31, niv. 4 (Goañv 1976) pp.&nbsp;417–430 — 
* Crihfield, Liza. *Geisha*. In : *Kodansha Encyclopedia of Japan Volume 3*. Tōkyō : Kodansha, 1983 
* Crawford, Gary W.. *Japan and Korea: Japan*. In : Silberman, Neil Asher. *The Oxford Companion to Archaeology*. Oxford : Oxford University Press, Vol.1, 2012 
* Dalby, Liza. *Little Songs of the Geisha – Traditional Japanese Ko-Uta*. New York : Tuttle Publishing, 2000 
* Edstrom, Bert. *Turning Points in Japanese History*. London : Routledge, 2016 
* Farris, William Wayne. *Population, Disease, and Land in Early Japan, 645–900*. Cambridge : Harvard University Asia Center, 1985 
* Farris, William Wayne. *Japan to 1600: A Social and Economic History*. Honolulu : University of Hawaii Press, 2009 
* Feifer, George. *Tennozan: The Battle of Okinawa and the Atomic Bomb*. New York : Ticknor & Fields, 1992 
* Frank, Richard. *Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire*. New York : Penguin Books, 2001 
* Gao, Bai. *The Postwar Japanese Economy*. In : Tsutsui, William M.. *A Companion to Japanese History*. Malden : Wiley-Blackwell, 2009 
* Gordon, Andrew (2009). *A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present*. New York : Oxford University Press, 2019 
* Habu, Junko. *Ancient Jomon of Japan*. Cambridge : Cambridge University Press, 2004 
* Hane, Mikiso & Perez, Louis G. (1991). *Premodern Japan: A Historical Survey*. Boulder : Westview Press, 2014 
* Henshall, Kenneth. *A History of Japan: From Stone Age to Superpower*. London : Palgrave Macmillan, 2012 
* Hesselink, Reinier H.. *The Dream of Christian Nagasaki – World Trade and the Clash of Cultures, 1560-1640*. Jefferson : McFarland, 2015 
* Hiraizumi, Kiyoshi. *The Story of Japan – History from the Founding of the Nation to the Height of Fujiwara Prosperity*. Tōkyō : Sekai Shuppan, 1997 
* Hirschmeier, Johannes & Yui, Tsunehiko (1975). *The Development of Japanese Business, 1600-1973*. London: Routledge, 2006 
* Holcombe, Charles. *A History Of East Asia: From the Origins of Civilization to the Twenty-First Century*. Cambridge : Cambridge University Press, 2017 
* Hudson, Mark. *Ruins of Identity 0150 Ethnogenesis in the Japanese Islands*. Honolulu : University of Hawaii Press, 1999 
* Hudson, Mark. *Japanese Beginnings*. In : Tsutsui, William M.. *A Companion to Japanese History*. Malden : Wiley-Blackwell, 2009 
* Hunter, Janet. *Concise Dictionary of Modern Japanese History*.  Berkeley : University of California Press, 1984 
* Imamura, Keiji. *Prehistoric Japan: New Perspectives on Insular East Asia*. Honolulu : University of Hawaii Press , 1996 
* Ito, Takatoshi (1992). *The Japanese Economy*. Cambridge : MIT Press, 1991 
* Jansen, Marius B.. *The Making of Modern Japan*. Cambridge : Harvard University Press, 2002 
* Kaner, Simon. *The Archeology of Religion and Ritual in the Prehistoric Japanese Archipelago*. In : Insoll, Timothy : *The Oxford Handbook of the Archaeology of Ritual and Religion,*. Oxford : Oxford University Press], 2012 
* Karan, Pradyumna. *Japan in the 21st Century: Environment, Economy, and Society*. Lexington : University Press of Kentucky, 2005 
* Keene, Donald. *A History of Japanese Literature, Vol. 1 – Seeds in the Heart – Japanese Literature from Earliest Times to the Late Sixteenth Century*. New York : Columbia University Press, 1998 
* Keene, Donald. *A History of Japanese Literature, Vol. 3 – Dawn to the West – Japanese Literature of the Modern Era: Fiction*. New York : Columbia University Press, 1998 
* Kerr, George. *Okinawa: History of an Island People*. New York : Tuttle Publishing, 2018 
* Kshetry, Gopal. *Foreigners in Japan: A Historical Perspective*. Bloomington : Xlibris, 2008 
* Kumar, Ann. *Globalizing the Prehistory of Japan: Language, Genes and Civilisation*. London : Routledge, 2009 
* Kuzmin, YV (2006). *Chronology of the Earliest Pottery in East Asia: Progress and Pitfalls*. In : ''Antiquity'' vol. 80,  (308). Mezheven 2006, pp. 362-71
* Large, Stephen S.. *Oligarchy, Democracy, and Fascism*. In : Tsutsui, William M.. *A Companion to Japanese History*. Malden : Wiley-Blackwell, 2009 
* Mackie, Vera. *Feminism in Modern Japan – Citizenship, Embodiment and Sexuality*. Cambridge : Cambridge University Press, 2003 
* Maher, Kohn C. (1996). *North Kyushu Creole: A Language Contact Model for the Origins of Japanese*. In : Denoon & al., *Multicultural Japan: Palaeolithic to Postmodern*.  Cambridge : Cambridge University Press, 2001 
* Mason, R. H. P. & Caiger, J. G.. *A History of Japan*. New York : Tuttle Publishing, 1997 
* Meyer, Milton W.. *Japan: A Concise History*. Lanham : Rowman & Littlefield, 2012 
* McClain, James L.. *Japan: A Modern History*. New York : W. W. Norton & Company, 2001 
* McCullough, William H. (1999). *The Heian Court, 794–1070*. In ': 'The Cambridge History of Japan – Volume 2:  Heian Japan*. Cambridge : Cambridge University Press, 1999 
* Mizoguchi, Koji. *The Archaeology of Japan: From the Earliest Rice Farming Villages to the Rise of the State*. Cambridge : Cambridge University Press, 2013 
* Morton, W Scott & Olenike, J Kenneth & Jansen, Marius B.. *Japan: Its History and Culture*. New York : McGraw-Hill, 2004 
* Nakagawa, Ryohei & al.. *Pleistocene human remains from Shiraho-Saonetabaru Cave on Ishigaki Island, Okinawa, Japan, and their radiocarbon dating*. In : 
* Neary, Ian. *The State and Politics in Japan*. Cambridge : Polity, 2019 
* Nester, William R.. *Power across the Pacific: A Diplomatic History of American Relations with Japan*. Basingstoke : Palgrave Macmillan, 1996 
* Nish, Ian Hill. *Britain & Japan – Vol. 2 : Biographical Portraits*. London : Routledge, 1997 
* Nussbaum, Louis-Frédéric. *Le Japon – Dictionnaire et civilisation*. Paris : Robert Laffont, 1996  ; {en}} Nussbaum, Louis-Frédéric. *Dōkyō*. In : *Japan Encyclopedia*, Harvard University Press, 2002, p. 158  • 
* Oliveira e Costa, João Paulo. *Portugal and the Japan: The Namban Century*. Lisboa : Imprensa Nacional de Portugal, 1993 
* Ono, Akira. *Modern hominids in the Japanese Islands and the early use of obsidian*. In : [https://whc.unesco.org/en/series/39/ *Human Origin Sites and the World Heritage Convention in Asia*. Paris :  UNESCO, 2014]
* Pekkanen, Robert. *Introduction*. In : Pekkanen, Robert : *Critical readings on the Liberal Democratic Party in Japan – Vol. 1*. Leiden : Brill, 2018 
* Perez, Louis G.. *The History of Japan*. Westport : Greenwood Press, 1998 
* Plutschow, Herbert. *Japan's Name Culture*. London : Routledge, 1995 
* Rhee, Song-Nai & al.. *Korean Contributions to Agriculture, Technology, and State Formation in Japan*. In : *Asian Perspectives* – Vol. 46-2 - Diskaramzer 2014. Honolulu : University of Hawaii Press • [https://www.semanticscholar.org/paper/Korean-Contributions-to-Agriculture%2C-Technology%2C-in-Rhee-Aikens/f044a01b9cb5854514b337a7482be90786a7cf9b Lenn en-linenn]
* Sansom, George. *A History of Japan to 1334*. Stanford : Stanford University Press, 1958 
* Sato, Hiroaki. *Legends of the Samurai*. New York : Abrams Press, 2012 
* Schirokauer, Conrad. *A Brief History of Chinese and Japanese Civilizations*. New York : Harcourt Brace Jovanovich, 1978 
* Shirane, Haruo. *The Tales of the Heike*. New York : Columbia University Press, 2006 
* Sims, Richard. *Japanese Political History since the Meiji Restoration, 1868–2000*. New York : Palgrave Macmillan, 2002 
* Takashi, Tsutsumi. *MIS3 edge-ground axes and the arrival of the first Homo sapiens in the Japanese archipelago*. In : [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618211000504 *Quaternary International* – Vol. *'248*', Genver 2012, pp. 70-78]
* Takeuchi, Rizo. *The Rise of the Warriors*. In  : *The Cambridge History of Japan – Volume 2:  Heian Japan*. Cambridge : Cambridge University Press, 1999 
* Togo, Kazuhiko. *Japan's Foreign Policy 1945–2003: The Quest for a Proactive Policy*. Leiden : Brill, 2004 
* Totman, Conrad. *A History of Japan*. Malden : Wiley-Blackwell, 2014 
* Turnbull, Stephen. *The Samurai – A Military History*. London : Macmillan Publishers, 1977 
* Turnbull, Stephen. *The Samurai Sourcebook*. London : Cassell Publishing, 2000 
* Turnbull, Stephen. *Samurai – The World of the Warrior*. Oxford : Osprey Publishing, 2006 
* Turnbull, Stephen & Hook, Richard. *Samurai Commanders / 2*. Oxford: Osprey Publishing, 2005 
* Wan, Ming. *The Political Economy of East Asia: Striving for Wealth and Power*. Washington, DC : CQ Press, 2007 
* Walker, Brett. *A Concise History of Japan*. Cambridge : Cambridge University Press, 2015 
* Wakita, Osamu. *The Social and economic consequences of unification*. In  : *The Cambridge History of Japan – Volume 4:  Early modern Japan*. Cambridge : Cambridge University Press, 1991 
* Weston, Mark. *Giants of Japan: The Lives of Japan's Greatest Men and Women''. New York : Regina Ryan Publishing, 2014 

## Liammoù diavaez
*  
*   
*  

## Notennoù