open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gwiniegoù traoñienn al Liger

**Gwiniegoù traoñienn al Liger** eo anv ar rannvro vras lec'h ma vez produet gwinoù eus gwiniegoù liesseurt traoñienn al Liger. Gwinoù gwenn sec'h, hanter sec'h, c'hwek, ha betek likorek a zo, gwinoù ruz skañv an aliesañ, gwinoù roz ha gwinoù bervus a zo ivez. Gwiniegi al Liger zo 70 000 hektar enno. Produet e vez 4 milion a hektolitroù. 

War ribl al Liger hag he adstêrioù emañ an holl winoù-se, an eil lodenn anezho e Bro-C'hall (rannvroioù Anjev, Touren ha "Centre"), e-barzh Traoñ al Liger hag en argrec'h dezhañ, hag eben e Breizh, e Bro-Naoned.

Ar chenin blanc, ar sauvignon, ar melon de Bourgogne, ar chardonnay, etc. eo ar gouennadoù implijet e traoñienn al Liger evit ar gwinoù gwenn. Ar cabernet franc, ar grolleau, ar gamay, ar pineau d'Aunis, ar pinot noir, ar côt, etc eo ar re gounezet evit ar gwinoù ruz ha roz.


Gwiniegoù Bro-Naoned :
* rozioù-Ankiniz
* gros-plant a vro-Naoned
* gwinieg ar Muskadig
* fiefs-vendéens

Gwiniegoù Anjev :
*anjou
*anjou-gamay
*anjou villages
*anjou villages brissac
*anjou fines bulles
*anjou-coteaux-de-la-loire
*bonnezeaux
*cabernet Anjev
*chaume
*coteaux-de-l'aubance
*coteaux-du-layon 
*Quarts-de-chaume
*gwin roz Anjev 
*savennières
*gwin Thouarsais
*coteaux-de-saumur
*saumur
*saumur brut
* saumur-champigny

Gwiniegoù Touren :
*gwinieg Bourgueil
*gwinieg Saint-Nicolas-de-Bourgueil
* chinon
*cheverny
*coteaux-du-loir
*coteaux-du-vendômois
*cour-cheverny
*haut-poitou
*jasnières
*touraine
*touraine-amboise
*touraine-azay-le-rideau
*touraine-mesland
*touraine-noble-joué
*vouvray

Gwiniegoù Centre :
*Gwiegoù an Orléanais
*Gwiniegoù Centre-Loire
*Gwiniegoù an Torosad Kreiz
Bjørnøya

**Bjørnøya** (*Enez an arzhed* e norvegeg) zo un enezenn eus Norvegia, en enezeg Svalbard. Emañ e Mor Barents, hanter hent etre Spitsbergen ha Kab an Hanternoz. 

Kavet e voe an enezenn gant Willem Barentsz ha Jacob van Heemskerk d'an 10 a viz Mezheven 1596, hag anvet e voe "enez an arzhed" ganto abalamour ma weljont un arzh gwenn eno. Abaoe 1920, pa voe sinet feur-emglev Svalbard, eo anavezet end-ofisiel emañ Bjørnøya e dalc'h Norvegia. Daoust m'eo ul lec'h distro ha digenvez ez eus bet tud o labourat eno er c'hantvedoù tremenet : mengleuzierien, pesketaerien, balumetaerien. Didud eo bremañ war-bouez un nebeud tud a labour e savlec'h hinouriezhe Herwighamna. E 2002 e voe embannet e oa ur mirlec'h natur eus an enezenn, gant ar mor a zo tro-dro.
Josep

**Josep** zo un anv-bihan katalanek par da Jozeb. Pep eo ar berrstumm.

## An anv e yezhoù all
* Josèp en okitaneg
* José e kastilhaneg
* Josef e meur a yezh

## Tud
* Josep Comas i Solà (1868-1937), steredoniour
* Josep Irla (1874-1958), politiker, prezidant ar *[[Generalitat de Catalunya]]*
* Josep Pla (1897-1981), skrivagner ha kazetenner katalanek
* Josep Tarradellas (1899-1988), politikour, prezidant ar *Generalitat de Catalunya*
* Josep Maria Carreras Coll (g. e 1946), brudetoc'h evel José Carreras, kaner c'hoarigan
* Josep Borrell (g. e 1947), politikour
* Josep Gòrriz i Verdú (g. e 1956), skrivagner katalanek
* Josep Lluís Trapero Álvarez (1965-2017),  penngomiser ar *[[Mossos d'Esquadra]]*
* Pep Guardiola (g. e 1971), melldroader ha gourdoner
* Pep Clotet (g. e 1977), melldroader
* Josep Ayala (g. e 1980), melldroader andorran
Talibaned

An **Dalibaned** pe **Taliban** (pachtoueg : طالبان [ṭālibān], « studierien » pe « klaskerien ») a zo ul luskad islamour sunnit armet oberiant en Afghanistan hag e Pakistan abaoe miz Here 1994. Renet eo gant Haibatoullah Akhoundzada, komandour ar gredennourien eus **Emirelezh Islamek Afghanistan**, en ur mod ofisiel abaoe ar 15 a viz Eost 2021, goude bezañ disklêriet kement-se d'ar 25 a viz Mae 2016. E 2017 e oa braskontet 200 000 stourmer en o zouez.

Goude bezañ brezelet ouzh Stad Islamek Afghanistan o doa aloubet ar gêr-benn Kaboul e 1996 ha staliet Emirelezh Islamek Afghanistan en tri c'hard eus ar vro betek 2001, ar mollah Mohammad Omar en he fenn. Lakaet o doa e-pleustr ar charia, al lezenn islamek, en un doare strizh, ha lakaet Kandahar da gêr-benn. Met e 2001 o doa emellet ar Stadoù-Unanet hag an AFNAR er vro hag an Dalibaned o doa graet brezel a-enep dezho, betek an 29 a viz C'hwevrer 2020 pa voe sinet un emglev etrezo e Doha. Bremañ eo bet adc'hounezet ar vro a-bezh ganto, ar gêr-benn Kaboul ivez abaoe ar 15 a viz Eost 2021.

Kondaonet eo bet an Dalibaned dre ar bed abalamour d'o zorfedoù a-enep gwirioù mab-den. War roll ofisiel an aozadurioù spontour emaint e Rusia, Kanada, Kazakhstan hag an Emirelezhioù Arab Unanet.
Loa-dour

**<q> Loaioù-dour </q>** a reer e brezhoneg eus plant a gresk hag a vleugn en dour dous : lennoù, loc'hoù, stankoù, ha dourredennoù gorrek o c'has. E strad an dour e vez gwrizioù ar plant, a c'hall bezañ ken hir ha 5 metr, ha war ar gorre e vez o delioù bras pe vrasoc'h hag o bokedoù.

## Rummataouriezh
E pevar (4) c'herentiad emañ renket ar pevarzek (14) genad hag ar c'hant pevar ha tri-ugent (164) spesad loaioù-dour anavezetañ.

## Deskrivadur
Eus an atredoù naturel en em vergn e strad an dour izel chag pe chakoc'h e kresk un dangorzenn betek ar gorre ma tispak delioù damgelc'hiek asket-don el lec'h m'eo stag korf an delienn ouzh al lostig.
War-neuñv e chom an delioù hag ar bokedoù, a gresk war-eeun diwar an dangorzenn dre lostigoù hir.

## Gounezerezh
Eus an urzhad Nymphaea e teu al loaioù-dour a c'hounezer el liorzhoù (daoust d'an nav *nénuphars* dont eus *Nufar lutea* en urzhad Solanales), ha hroned eo an darn vuiañ anezho.
## Anvioù
;*Loa-dour
An anv-se a voe roet gant H. du Rusquec en e c'heriadur galleg-brezhoneg (1886) evit ar pennger MACLE ; *macre* eo anv gallek all ar blantenn-se, *Trapa natans* er c'herentiad Haloragaceae, ha kistinenn-dour e brezhoneg.
;*Loa-zour
:*Loaioù-dour* eo an anv paotañ evit ar plant eus ar c'herentiad Nymphaeaceae.
;*Skudell-dour
:Dre fazi e reer *skudell-dour* eus plant ar c'herentiad Nymphaeaceae, da heul Roparz Hemon rak  *nénuphars*  n'int ket, pa'z int izili eus ar c'herentiad Araliaceae, plant-red a gresk e metoù gleb. *Hydrocotyle vulgaris* eo anv skiantel ar spesad, a zo anvet  *écuelle d'eau*  e galleg — alese ar fazi moarvat.

## Skeudennaoueg

Nénuphar Géant d'Amazonie (Victoria Cruziana).jpg|*Victoria Cruziana*
Pink water lily2.JPG|*Nymphaea Fabiola*
Nenufar-rosa.JPG|*Nymphaea tetragona*
Fleur de nénuphar 2.jpg|Boked loa-zour (© Yann Forget)
Nénuphar rouge.JPG|Boked loa-zour ruz


## [[Livouriezh]]

Waterhouse Hylas and the Nymphs Manchester Art Gallery 1896.15 n2.jpg|*Hylas and the Nymphs*Waterhouse, 1896
Claude Monet 038.jpg|*Les nymphéas*Monet, 1920-26


## Liammoù diavaez
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Notennoù ha daveennoù
Hilas

**Hilas** (Ύλας  e henc'hresianeg) a oa mab d'ar roue Tiodamante, ha karet gant Herakles. Perzh a gemeras e beaj an Argonaoted.

## Ar vojenn
Un ehan a reas lestr an Argonauted e Bitinia,  tost da gêr Misia. Aet e oa Hilias da gerc'hat dour pa en em gavas gant nimfenned: tapet e voe gante, ha sachet en dour da viken.

Herakles a oa nec'het o welout ne zistroe ket Hilas. Klemmichat a rae en ur c'hervel e serc'heg, en aner, p'edo o vale dre ar c'hoadoù. Gantañ e oa al Lapit Polifemos, o sikour. E-keit-se e voe savet an eor gant an Argonaoted, hep gortoz an dud diskennet d'an aod.

## Liammoù diavaez
Ai vist lo lop

**Ai vist lo lop** zo ur ganaouenn okitanek krouet war-dro an XIIIvet kantved. 
Kanet e vez gant an daouad Brotto-Lopez .

### Un tamm eus ar ganaouenn

:*Ai vist lo lop, lo rainard, la lèbre*
:*Ai vist lo lop, lo rainard dançar*
:*Totei tres fasián lo torn de l'aubre*
:*Ai vist lo lop, lo rainard, la lèbre*
:*Totei tres fasián lo torn de l'aubre*
:*Fasián lo torn dau boisson folhat.*

:*Aquí trimam tota l'annada*
:*Per se ganhar quauquei sòus*
:*Rèn que dins una mesada*
:*Ai vist lo lop, lo rainal, la lèbre*
:*Nos i fotèm tot pel cuol*
:*Ai vist la lèbre, lo rainal, lo lop.*
Filoksenos

**Filoksenos** a oa ur barzh gresianek er Vvet kantved kent JK.

En e varzhoneg *Cyclops*  pe Galatea, e kont istor ar C'hiklop Polifemos, a oa en em gavet gant Odisseüs en Odisseia, oberenn Homeros. Hogen an istor kontet a oa c'hoarvezet pell a-raok hini Homeros. Amañ ez eus kaoz eus karantez ar C'hiklop ouzh an nimfenn Galatea.
Cynethryth

**Cynethryth** a oa rouanez Mercia, ha pried ar roue Offa Mercia.

Mamm e oa d'ar roue Ecgfrith Mercia.

## He buhez
N'ouzer ket a belec'h e teue Cynethryth. Tennañ a ra hec'h anv da hini pried ha merc'hed ar roue Penda : Cynewise, Cyneburh, ha Cyneswith, ma c'haller krediñ e oa eus tiegezh Penda.

Hervez ur vojenn kontet er Vitae duorum Offarum en , e teue eus bro ar Franked. Torfedoù he doa graet ha kondaonet e oa bet gant lez-varn Karl Veur da vezañ lakaet war ur vag war ar mor.

## Leanez
Goude marv Offa e 796 ez eas Cynethryth da leanez hag abadez Cookham. Ober a rae war-dro iliz Bedford, ma oa beziet he fried Offa .

Bev e oa Cynethryth e 798, pa savas tabut gant Æthelhard, Arc'heskob Canterbury, diwar-benn douaroù, ma voe bodet eskibien ar vro e Clofesho.
Hent-houarn Surzhur Porzh-Noaloù

Ul linenn hent-houarn strizh (1 metr he zreuz) a oa etre Surzhur ha Porzh-Noaloù (Arzhon-Rewiz) e Bro-Gwened, e departamant ar Mor-Bihan, e Breizh.

### Bloaziadoù
* 27 a viz Gouere 1907 : disklêriadur a laz foran.
* 27 a viz Gouere 1910 : digoradur gant an embregerezh *Compagnie de chemins de fer du Morbihan* (CCFM).
* 1947 : klozadur al linenn.

## Tres
***PK** = *Poent Kilometrek* adalek porzh-houarn Surzhur.

## Levrlennadur
* Rome, Yannic. *Grandes et petites histoires des tramways et petits trains du Morbihan*. Ar Faoued : Liv'Éditions, 2005 

## Notennoù
Don (titl enorus)

**Don** zo un titl enorus a roer d'un paotr er broioù spagnolek. Dont a ra eus al latin *dominus* hag a dalvez kement hag ozhac'h, un titl implijet e koulz Republik Roma e marevezh Henroma. Dont a reas ar stumm berraet war-wel er Grennamzer evit an dud nobl (an hidalgos), ar gloer gatolik hag an dud a renk uhel dre-vras.

Lakaet e vez dirak anv-bihan an den evit diskouez doujañs dezhañ. An anv-tiegezh a c'hall bezañ meneget ivez war-lerc'h an anv-bihan. Don a vez berraet a-wechoù e **D.**. Implijet e vez e Bro-Spagn, e broioù bet en Impalaeriezh trevadennel Spagn, e Kroatia hag en Italia. **Doña** eo ar stumm gwregel e spagnoleg. Hiziv hon deiz e vez implijet evit mont davet forzh peseurt den hag a c'hoari ur roll bennak er gevredigezh, pe evel merk sevended kreñvoc'h eget señor ha señora, da skouer d'un itron gozh. Gallout a ra bezañ implijet dre vousgoap ivez.

En Italia ha Kroatia e vez roet an titl-se da dud a iliz hiziv hon deiz.

E Breizh-Veur e vez implijet an titl-se evit envel kelennerien ar skolioù-meur ha liseoù zo hengounel o stil. E skolioù-meur stadunanat ha kanadian zo eo an don un den e karg un annez.

Er sevenadur pobl amerikan e kaver an titl Don da envel pennoù bras ar mafia, er filmoù dreist-holl, da skouer en heuliad *[[The Godfather]]*.

## Tud vrudet
* Don Carlos, anv meur a zen
* Don Juan Manuel (1282-1348), infant Kastilha ha skrivagner
* Don Giovanni de' Medici (1567-1621), diplomat, condottiero ha tisavour italian
* Yann Bosco pe Don Bosco (1815-1888), sant katolik italian

## Oberennoù ha tudennoù
* Don Kic'hote, tudenn bennañ romant Miguel de Cervantes *El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha* 
* *[[Don Giovanni]]*, c'hoarigan gant Mozart
* *[[Don Carlos (c'hoarigan)|Don Carlos]]*, c'hoarigan gant Giuseppe Verdi
* Don Juan zo un dudenn a gaver e meur a oberenn
* Don Diego de la Vega, anv gwir Zorro
* *[[Doña Bárbara]]*, anv meur a oberenn
* *[[Doña Juana la Loca]]*, un daolenn livet gant Francisco Pradilla y Ortiz
* Don Corleone, penn bras ar mafia er filmoù *[[The Godfather]]*

## Gwelout ivez
* Dom, un titl all roet d'an dud e Portugal ha d'ar gloer 
* Aotrou
* Monsieur
* Sir
* Lord
Fêtes d'Arvor

Ar **Fêtes d'Arvor** zo festoù e kêr Gwened abaoe 1928, gant sonerezh ha dilhad mod kozh. Dilennet e vez ur rouanez.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
*Vannes Bretagne Sud
Dom

**Dom** a c'hall ober dave da veur a dra.

## Titl
Evel Don, **Dom** zo un titl enorus tennet eus *dominus*, ur ger latin hag a dalv kement hag ozhac'h. Implijet a vez e Portugal hag he zrevadennoù kozh, hag evit tud an ilizoù katolik ha reizhkredennour gresian.

En Iliz e vez roet an titl-se da venec'h an urzhioù beneadat, chartouz ha trapat.

E Portugal ha Brazil e vez roet an titl d'ar rouaned, priñsed, izili an tiegezhioù uhel ha tud nobl bet dibabet gant ar roue, hag ivez an impalaerien evit a sell ouzh Brazil.

**Dona** eo ar stumm gwregel. Implijet e vez e Portugal evit mont davet forzh peseurt maouez avat, ha pa ne vefe ket a renk uhel.

### Tud

Holl Rouaned Portugal en deus douget an titl Dom. Portugaliz all :
* Infant Dom Herri (1394-1460) pe Herri ar Merdeer, infant Portugal 
* Dom Vasco da Gama (1469-1524), ergerzher portugalat

Tud a iliz anavezet :
#### 
* dom Hélder Câmara (1909-1999), eskob katolik brazilian
#### 
* dom Mikael an Nobletz (1577-1652), misioner breizhat
* dom Louis Le Pelletier pe Loeiz ar Pelleter (1663-1733), manac'h ha geriadurour brezhonek
* dom Lobineau (1666-1727), manac'h hag istorour breizhat
* dom Maodez ar C'hozhaned (1666-1720), beleg
* Dom Morice (1693-1750), manac'h hag istorour breizhat 
* dom Duval (1705-1742), manac'h ha levraoueger breizhat
* Dom Plaine (1833-1900), manac'h beneadat breizhat, saver buhezioù sent, istorour
* dom Alexis Presse (1883-1965), manac'h kisterkiat, adsaver Manati Boken e Plened-Yugon
* dom Bernard (1893-1970), beleg, abad Itron-Varia Maguzzano e Lonato del Garda e Lombardia, beniget e 1935

#### 
* dom Pérignon (1638 pe 1639 - 1715), ur manac'h beneadat en dije krouet ar gwin Champagn hervez ar vojenn
* Dom Robert (1907-1997), manac'h beneadat hag arzour-pallenner gall

### Oberennoù
* *[[Dom Juan ou le Festin de Pierre]]*, komedienn gant Molière

## Berranvioù
**Dom** a c'hall bezañ stumm berraet Dominic, Domenic ha Dominique, da skouer :
* Dom Duff, soner-sonaozer brezhonek
* Dom La Nena, violoñselourez vrazilian

## Pobloù
* an Domed, ur bobl a zo strewet er Reter-Kreiz
* an Domba pe Dom, ur strollad kenelel en India
* Dom, ur c'hasta e stad Kornôg Bengal, en India
* ur bobl Dom all a zo o chom e Papoua Ginea-Nevez

## Douaroniezh
* ar menez Dom, trede lein uhelañ an Alpoù, e Suis
* Dom-le-Mesnil, ur gumun e departamant Ardennes

## Savadurioù

Ar ger latin domus zo tremenet e meur a yezh.

"Dom" a dalv kement hag iliz-veur e broioù zo :
* Plasenn Dóm, e Szeged, en Hungaria
* Tour Dom Utrecht en Izelvroioù
* Berliner Dom, Deutscher Dom ha Französischer Dom, ilizoù-meur e Berlin

"Dom" a dalv kement ha ti er yezhoù slavek : 
* "Dom Bretanii", Ti Breizh e Poznań
* "Bely dom", anv rusek an Ti gwenn, ti kentañ ministr Rusia

## Teskanvioù
* *[[Deo optimo maximo]]* pe D.O.M. pe Deo Opt. Max. zo ul lavar latin hag a dalv "D'an Doue meur kenañ ha mat kenañ"
* *"Département d'Outre-mer"* (DOM), un "Departamant tramor" e yezh melestradurezh Bro-C'hall
* *[[Document Object Model]]* (DOM), un etrefas programmiñ arloadoù
* 2,5-Dimethoxy-4-methylamphetamin, un dramm halukinogen psikedelek
Berlin (disheñvelout)

**[[Berlin]]** eo kêr-benn Republik Kevreadel Alamagn. Meur a dra all zo anvet evel-se.

## Istor
* Kuzuliadeg Berlin e 1884
* Emgann Berlin e 1945
* Berlin ar Reter ha Berlin ar C'hornôg, e-pad ar Brezel yen, dispartiet an eil diouzh eben gant Moger Berlin etre 1961 ha 1989
* Bonreizh Berlin e 1995

## Douaroniezh
### 
* Menez Berlin, e Douar Marie Byrd
### 
* Berlín, e departamant Usulután
###### 
* Berlin, e Oblast Tchelyabinsk
###### 
* Berlin, e Kab ar Reter
### 
* Berlin (Connecticut)
* Berlin (Georgia)
* Berlin (Maryland)
* Berlin, Massachusetts
* Berlin, New York
* Berlin, Vermont
* Berlin (Wisconsin)

## Anv-tiegezh
* Irving Berlin (1888-1989), kanaozer stadunanat
* Isaiah Berlin (1909-1987), prederour saoz
* Lucia Berlin (1936-2004), aktorez stadunanat

## Lennegezh
* triologiezh *The Berlin Noir*, tri romant gant Philip Kerr
* *The Berlin Stories*, daou romant berr gant Christopher Isherwood

## Sonerezh
* Berlin, strollad new wave stadunanat
Lempa

Ar stêr **Lempa** zo ur stêr e Kreizamerika, 422 km dezhi. 
Dre deir bro e tremen : eieniñ a ra e Guatemala, treuziñ Honduras hag en em deurel er Meurvor Habask en El Salvador.

E menezioù kumun Esquipulas, Chiquimula en Guatemala, e c'hoarvez eus kember ar stêrioù Chacalapa, Tepoctún, La Planta hag Olopita, hag a-benn 30 km e tegouezh en Honduras ma treuz departamant Ocotepeque a-hed 31,4 km. Tremen a ra neuze en El Salvador e departamant Chalatenango ma red a-hed 360,2 km a-raok aberiñ er Meurvor Habask entre departamant San Vicente ha hini  departamant Usulután.

Brudet eo al **Lempa** da vezañ ar stêr muiañ saotret e Kreizamerika.
Patuca

Ar stêr **Patuca** (Río Patuca e spagnoleg) zo ur stêr eus Honduras. 

Tremen a ra dre gumun Patuca, e departamant Olancho.
Stêr Goascorán

Ar **Stêr Goascorán** (Río Goascorán e spagnoleg) zo ur stêr eus Honduras.

Eieniñ a ra e La Sierra e Honduras ha redek etre El Salvador ha Honduras ma ra an harz a-hed 120&nbsp;km. Tremen a ra dre gêrig Goascorán.
Stêrioù Honduras

Stêrioù Honduras a red lod anezho d'ar Meurvor Habask hag ar re all d'ar Mor Karib. 

## Stêrioù hag en em daol er Mor Karib

## Stêrioù hag en em daol er Meurvor Habask
Stêrioù El Salvador

Setu stêrioù  brasañ El Salvador, eus ar gwalarn d'ar gevred.

*Río Paz
*Río Cara Sucia
*Río Copinula
*Río Sensunapan
*Río Banderas
*Río Pululuya
*Río Comalapa
*Río Jiboa
*Río Lempa
*Río Torola
*Río Sapo
*Río Sumpul
*Río Acelhuate
*Río Sucio
*Río Ostúa
*Río Jalponga
*Río El Guayabo
*Río El Potrero
*Río El Molino
*Río Grande de San Miguel
*Río Sirama
*Stêr Goascorán
Río Paz

Ar stêr *Río Paz*' a ziskenn eus menezioù Quezada (tost d'ar menez-tan Amayo), e biz an departamant Jutiapa, e Guatemala.

Redek a ra a-hed 134 km etre El Salvador ha Guatemala adal he c'hember gant ar stêr Chalchuapa, hag aberiñ a ra er Meurvor Habask, 16 km er mervent da San Francisco Ménedez, Ahuachapán.
Río Acelhuate

Ar **Río Acelhuate** zo ur stêr eus El Salvador, 40 km hed dezhi. Adstêr eo d'ar stêr Lempa a ya d'aberiñ er Meurvor Habask.
Río Cara Sucia

Ar stêr **Cara Sucia** (*dremm lous*, e spagnoleg) zo ur stêr e su El Salvador.

C'hoarvezout a ra e-harz ar Parque Nacional El Imposible eus ar stêrioù Mistepe ha Maishtapula ha redek trema ar c'hornôg dre gornad Cara Sucia en departamant Ahuachapán betek ur pleg-mor nepell diouzh El Zapote.
Cara Sucia

**Cara Sucia** (dremm lous e spagnoleg) zo anv meur a dra:

## Lec'hioù
* *Cara Sucia*, un hengêr eus ar sevenadur cotzumalhuapa, en departamant Ahuachapán e su El Salvador;
* Río Cara Sucia, stêr er vro-hont.

## Oberennoù
**[[Cara sucia (tango)|Cara sucia o Concha sucia]]*, un tango pornografek gant Casimiro Alcorta e 1884.

### Telenovelas
* Cara sucia (1962), telenovela eus Perou, gant ar Panamericana Televisión.
* O Cara Suja (1965), telenovela eus Brazil, gant Rede Tupi.
* Cara sucia (1992), telenovela eus Venezuela, gant Venevisión.
Departamant Ahuachapán

**Departamant Ahuachapán** zo unan eus pevarzek departamant El Salvador, hag Ahuachapán eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant San Salvador

**Departamant San Salvador** zo unan eus departamant El Salvador, ha San Salvador eo ar gêr-benn anezhañ, ouzhpenn dezhi bezañ kêr-benn ar vro. 

## Kumunioù
# Aguilares
# Apopa
# Ayutuxtepeque
# Cuscatancingo
# Delgado
# El Paisnal
# Guazapa
# Ilopango
# Mejicanos
# Nejapa
# Panchimalco
# Rosario de Mora
# San Marcos
# San Martín
# San Salvador 
# Santiago Texacuangos
# Santo Tomás
# Soyapango
# Tonacatepeque
Lazhadeg Amritsar

**Lazhadeg Amristar**, anvet **lazhadeg Jallianwala Bagh** ("Liorzh den ar Jallah") a voe graet gant ar Saozon en India d'an 13 a viz Ebrel 1919 da vare lid ar Vaisakhi, ar bloaz nevez.
Un dolpadeg vras a dud a voe en Amritsar evit goulenn dieubidigezh daou vrogarour indiat ha sevel a-enep an dekred Rowlatt, kemeret gant ar gouarnamant saoz evit astenn ar renad espar oa oa bet e-pad ar Brezel bed kentañ. Tennet e voe war engroez ar vanifesterien gant soudarded saoz ha lazhet 379 den, tra ma voe gloazet war-dro 1200 den all.

Hervez an istorourien eo diwar neuze e krogas diskar ar Raj breizhveuriat.
François de Kernevenoy

**François de Kernevenoy** a oa ur marc'heg breizhat e lez Bro-C'hall en amzer ar roue gall Herri II. Breur e oa da Claude de Kernevenoy, a oa abad abati Bear.
Departamant Cuscatlán

**Departamant Cuscatlán** zo un departamant e-kreiz El Salvador, anezhañ unan eus pevarzek departamant ar vro.
Aguilares

**Aguilares** zo un anv-lec'h spagnolek en Amerika :

* **[[Aguilares (El Salvador)|Aguilares]]**, kumun en El Salvador;
* **[[Aguilares (Tucumán)|Aguilares]]**, en Arc'hantina;
* **[[Aguilares (Texas)|Aguilares]]**, e SUA.
Departamantoù El Salvador

**Departamantoù El Salvador** zo pevarzek anezho. E penn pep hini ez eus ur gouarnour anvet gant prezidant ar vro.

## Ar pevarzek departamant
# Ahuachapán (Ahuachapán)
# Cabañas (Sensuntepeque)
# Chalatenango (Chalatenango)
# Cuscatlán (Cojutepeque)
# La Libertad (Santa Tecla)
# La Paz (Zacatecoluca)
# La Unión (La Unión)
# Morazán (San Francisco Gotera)
# San Miguel (San Miguel)
# San Salvador (San Salvador)
# San Vicente (San Vicente)
# Santa Ana (Santa Ana)
# Sonsonate (Sonsonate)
# Usulután (Usulután)
Departamant Cabañas

**Departamant Cabañas** zo unan eus pevarzek departamant El Salvador, hag Sensuntepeque eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant La Unión

**Departamant La Unión** zo anv daou zepartamant e div vro eus Amerika:

*Departamant La Unión (Chile)
*Departamant La Unión (El Salvador)
Departamant La Libertad

**Departamant La Libertad** zo anv daou zepartamant e div vro en Amerika.

*Departamant La Libertad (El Salvador), en El Salvador
*Departamant La Libertad (Perou), e Perou.

## Pennad kar
*La Libertad
*Libertad
Departamant La Unión (El Salvador)

**Departamant La Unión** zo unan eus pevarzek departamant El Salvador, e reter ar vro, ha La Unión eo ar gêr-benn anezhañ.
La Unión

**La Unión** zo un anv-lec'h spagnolek, ha hini meur a lec'h er bed.

## En Amerika
### 
* **[[La Unión (Buenos Aires)]]**;
* **[[Barrio La Unión (Jujuy)]]**;
* **[[La Unión (Salta)]]**;

### 
* **[[La Unión (Chile)]]**, kêr-benn proviñs Ranco;
* *La Unión*, anv roet betek  1936 da gêriadenn  **[[Pisco Elqui]]** (e rannvro Coquimbo);

### 
* **[[La Unión (Valle del Cauca)]]**;
* **[[La Unión (Nariño)]]**;
* **[[La Unión (Antioquia)]]**;
* **[[La Unión (Sucre)]]**;

### 
* **[[La Unión (Montes de Oro)]]**, en proviñs Puntarenas;
* **[[Cantón de La Unión]]**, en proviñs Cartago;

### 
* **[[La Unión (El Salvador)]]**, localidad del departamento homónimo;
* **[[Departamento de La Unión (El Salvador)]]**, división administrativa;

### 
* **[[La Unión (Copán)]]**;
* **[[La Unión (Lempira)]]**;
* **[[La Unión (Olancho)]]**;

### 
* **[[La Unión (Chiapas)]]**, 
* **[[La Unión (Guerrero)]]**,  
* **[[La Unión (Quintana Roo)]]**, 
* **[[La Unión de Isidoro Montes de Oca]]**, e stad Guerrero.

### 
* **[[Proviñs La Unión]]**, e departameant Arequipa;
* **[[La Unión (Dos de Mayo)]]**, kêr-benn distrig La Unión;

### 
* **[[La Unión (Montevideo)]]**, karter.

## En Europa

### 
;kumunioù
* **[[La Unión (Murcia)]]**, kumun e Rannvro Murcia;
* **[[La Unión de Campos]]**, kumun e proviñs Valladolid, e Castilla y León.

;ranngumunioù
* **[[La Unión (Las Palmas)]]**;
* *La Unión*, karter  e Málaga;
* **[[La Unión de los Tres Ejércitos]]**, e kumun Clavijo, La Rioja;

## En Azia
### 
* **[[La Unión (Filipinez)]]**, proviñs;

## Kazetennoù

### Argentina
* **[[La Unión (Catamarca)|La Unión]]**, kelaouenn e San Fernando del Valle de Catamarca;
* **[[Diario La Unión|La Unión]]**, kelaouenn e Lomas de Zamora, e Proviñs Buenos Aires;

### Chile
* **[[La Unión (Valparaíso)|La Unión]]**,kelaouenn e Valparaíso (1885-1973);

### España
* **[[La Unión Mercantil]]**, kelaouenn e Málaga;
* **[[La Unión Ilustrada]]**, kelaouenn skeudennaouet en Málaga (1909-1931);
* **[[La Unión (1882-1887)|La Unión]]**, kelaouenn e Madrid (1882-1887);
* **[[La Unión (Sevilla)|La Unión]]**, kelaouenn e Sevilla (1918-1939);
* **[[La Unión Católica (1887-1899)|La Unión Católica]]**, kelaouenn e Madrid (1887-1899);

### Perou
* **[[La Unión (La Libertad, Perú)|La Unión]]**, pemdezieg Pacasmayo, La Libertad (1913-1973).
Departamant Santa Ana

**Departamant Santa Ana** zo unan eus pevarzek departamant El Salvador, hag Santa Ana (El Salvador) eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant San Vicente (El Salvador)

**Departamant San Vicente** zo unan eus pevarzek departamant El Salvador, ha San Vicente (El Salvador) eo ar gêr-benn anezhañ.

Brudet eo menez-tan San Vicente.
Ar Besko

**Besko** pe **ar Besko** zo un anv-tiegezh brezhonek gallekaet e *Besco*, *Le Besco* pe c'hoazh *Le Bescaut* gant marilh gall ar boblañs.

## Tud
*Padrig ar Besko, yezhour, ha tad da vugale a labour er sinema gall:
**Maïwenn Le Besco (1976), aktourez c'hall,
**Jowan Le Besco (1981), aktour gall,
**Isild Le Besco (1982), aktourez c'hall.
*Hugues Besco, soner.
Comacchio

**Comacchio** zo ur gumun italian e proviñs Ferrara, en Emilia Romagna.

## Douaroniezh
Emañ Comacchio e delta ar Po e-kreiz ar paludoù anvet *Valli di Comacchio*, e reter plaenenn ar Po, etre Ferrara ha Mor Adria.


Comacchio02.jpg|E kêr
Comacchio01.jpg|Unan eus ar c'hanolioù
Cara sucia (tango)

**«Cara sucia»**, anvet da gentañ **«Concha sucia»**, zo un tango lakaet war gont ar soner arc'hantinat Casimiro Alcorta, anavezet evel *el Negro Casimiro*, violinour afrikan-arc'hantinat marvet en dienez hag en ankounac'h, hag a vez meneget evel tad an tango. Hennezh eo an tango koshañ eus ar re vrudet, dianav o saver. Abalamour d'ar c'homzoù pornografek anezhañ eo bet adanvet an tango-mañ diwezhatoc'h gant un toullad arzourien ha lakaet  «Cara sucia» ha «La carterita». Komzoù nevez zo bet savet d'an ton,  evit e lakaat dereatoc'h, gant F. Elpidio ha Juan Andrés Caruso. Kempennet e voe an ton gant Francisco Canaro ha brudet-bras e voe gant komzoù Caruso en 1917.
## Komzoù
Hervez an enklasker René Briand, en 1884, edo ar bioliner Casimiro Alcorta o seniñ an tango «Concha sucia» en davarn Politeama en Buenos Aires. Enni e lakaas tammoù eus un habanera dizanv anvet  «Dame más», ma veze laret:

:Concha sucia, concha sucia, concha sucia,  (krogenn lous) 
:te has venido con la concha sin lavar, (deuet out hep gwalc'hiñ da grogenn)
:melenuda, melenuda, melenuda, (blevek)
:esa concha que tenés sin afeitar, (ar grogenn-se n'eo ket gwalc'het)
:esa concha tan sabrosa y picarona (ar grogenn-se ken saourus ha lamponez)
:que me tiene encajetado hasta el ojal. ( ...)

Amañ  «concha» , krogenn, a zo evit kourzh. Gwall skoemp e veze anvioù ha komzoù an tangoioù kentañ. Hervez an eñvor tremenet dre gomz e oa awenet an tango-mañ gant ur c'h-*cafisho*, un houlier *porteño* (eus Buenos Aires) hag ur c'hask a oa dindan e lasoù, anvet Enriqueta.

Met krog e oa an tango da vezañ brudet ha skignet war pladennoù, ma voe adskrivet hag adanvet forzhig tangoioù  evit o dereataat. Ouzhpenn-se , gant an diktatouriezhioù soudardel a gemeras penn ar vro adalek 1930, e voe savet normoù buhezegourel evit berzañ komzoù ha titloù dizoare. Ma troas  «Concha sucia»  en «Cara sucia».

## Liamm diavaez
* ''esa vieja cultura frita''
Departamant San Vicente

**Departamant San Vicente** zo anv daou zepartamant e div vro eus Amerika: 

* Departamant San Vicente (Chile)
* Departamant San Vicente (El Salvador)
Laezhti

Ul **laezhti** zo ul lec'h graet evit goro ar saout, pe loened all, ha mirout al laezh da ober amann pe formaj. Ur rann eus un atant eo alies, met gallout a ra ivez bezañ ul labouradeg vras ma vez graet war-dro al laezh hag ar boued-laezh.
Corinto

**Corinto** zo un anv-lec'h portugalek ha spagnolek, a orin gresianek, hag a gaver dre ar bed.

*Corinto, kumun e Minas Gerais.

*Corinto,kumun e departamant Cauca.

*Corinto, kumun e departamant Morazán 

*Corinto, kumun e departamant Chinandega 

*Corinto, traezheg e Sagunto .
Sonora Ponceña

Ar **Sonora Ponceña** zo ul laz-seniñ  krouet e Puerto Rico e 1954 gant "Quique" Lucca. Hiriv eo ul laz salsa renet gant mab "Quique", Papo Lucca, hag unan eus ar pouezusañ lazoù-seniñ e bed ar salsa.
Solidor

**Solidor** a ra dave :
* d'an Tour Solidor savet en aber ar Renk gant Yann IV, dug Breizh, evit gwareziñ ar vro diouzh argadennoù ar Saozon pe ar C'hallaoued,
* da Suzy Solidor, anv arzourez Suzanne Rocher, ur ganerez vreizhat eus Sant-Servan,
* da anv arzour Jean-François Miniac, un aozer bannoù-treset malouat, evit e azasadennoù eus levrioù Agatha Christie,
* da anv ur c'harr alaman savet e Berlin etre 1905 ha 1907,
* da *Kombinat Solidor Heiligenstadt* a oa un embregerezh alaman a vetalouriezh e kêr Heilbad Heiligenstadt, e land Thüringen.
San Simón

**San Simón** zo un anv lec'h spagnolek ha galizek, hag a gaver e meur a vro.

* San Simón, kumun e departamant Morazán

*San Simón de la Pampanga, e kumun Pampanga

* San Simón (Ourense), kêriadenn e La Bola, e proviñs Ourense
* Enez San Simón, enezenn e Galiza

* *San Simón Culhuacán*, karter en distrig Iztapalapa e kêr Mec'hiko.

* San Simón (Táchira), kumun e stad Táchira.
Proviñs Artemisa

**Proviñs Artemisa** zo ur broviñs e Kuba hag a zo bet krouet d'ar 1 a viz Genver 2011 diwar rannañ  proviñs La Habana etre div broviñs nevez,  Artemisa ha Mayabeque. Artemisa eo an hanterenn gornôk  (8 kumun) eus proviñs kozh La Habana ha teir all kemeret eus Proviñs Pinar del Río. Kêr Artemisa eo ar gêr-benn.
Río Lajitas

**Río Lajitas** zo anv meur a stêr en Amerika: 
*Río Lajitas (Bolivia), adstêr d'ar Río Tarija;
*Río Lajitas (El Salvador).
Stêr Torola

Ar stêr Torola (*Río Torola* e spagnoleg) zo ur stêr eus El Salvador, 100,3&nbsp;km dezhi, adstêr d'al Lempa.

C'hoarvezout a ra e kumun Lislique, en departamant La Unión, eus kember ar Río Lajitas gant quebrada Manzucupagua. Redek a ra a reter da gornôg, hag ul lodenn anezhi etre El Salvador ha Honduras. Treuziñ a ra kumunioù Corinto, Cacaopera, Delicias de Concepción, Osicala, Meanguera, Gualococti, El Rosario, San Simón, San Isidro, ha Torola, en departamant Morazán; ha San Antonio del Mosco, Carolina, San Luis de la Reina, San Gerardo, ha Nuevo Edén de San Juan, en departamant San Miguel.
San Cristóbal (Venezuela)

**San Cristóbal** zo ur gêr eus Venezuela ha kêr-benn stad Táchira, ouzhpenn bezañ kêr-benn kumun San Cristóbal, e Rannvro an Andoù, e mervent Venezuela, war-dro 57 km diouzh an harzoù gant Kolombia. Lesanvet eo bet *La Ciudad de la Cordialidad* (kêr an hegarated). Krouet e voe gant Juan Maldonado Ordóñez y Villaquirán, kabiten eus an arme spagnol, d'an 31 a viz Meurzh 1561. 

E 2015 e konted 485 872 a dud enni, ha 1 250 512 a dud er veurgêr.
Maialen Lujanbio

**Maialen Lujanbio** (Hernani (Gipuzkoa), 26 a viz Du 1976) zo ur varzhez euskarek ha *[[bertsolari]]*. Ar vaouez kentañ eo bet da c'hounit ar Bertsolari Txapelketa Nagusia.

Da 11 vloaz stagas Maialen Lujanbio da embreger er * bertso-eskola* en ikastola Hernani, ha buan e tiskouezas ampartiz, ma lakaas hec'h anv e kampionad-skol Gipuzkoa ma tegouezhas en dro diwezhañ da ganañ ur pezhig barzhoniezh ma oa kinniget pevar ger : *cubino*, *pino*, *marino* hag *ánimo*. Ha hi da sevel :

:Karreran lehenengua
:zihoan Cubino, 
:harek lehen atzetikan 
:zedukala Pino 
:baina eroi in ziran 
:bera ta Marino
:hala ta guztiz haiei 
:milaka animo

Da 15 vloaz e kemeras perzh en un abadenn o kanañ gant Andoni Egaña, Anjel Mari Peñagarikano ha Kristina Mardaras en Hondarribia.
E 2001 e kemeras perzh e Kampionad broadel ar Bertsolari, ma c'hounezas an eil plas. Daou vloaz diwezhatoc'h e c'hounezas kampionad Gipuzkoa dirak Jon Martín.

## Notennoù
Maddalen Arzallus

**Maddalen Arzallus** (Donibane Lohizune, 27 a viz Kerzu 1990) zo ur varzhez euskarek eus Iparralde.

He breur, Amets Arzallus, zo ur barzh euskarek brudet ivez.

E 2017 he doa kemeret perzh e kampionad broadel ar bertsolari ha berzh bras a reas gant ur varzhoneg diwar-benn prezidant Generalitat Katalonia, Carles Puigdemont.

## Liamm diavaez
* Maddalen Arzallus, bertsolari, elmon.cat
Jaan Kaplinski

**Jaan Kaplinski** (22 Genver 1941 – 8 Eost 2021) a oa ur skrivagner, troour ha prederour estonat, anavezet abalamour d’e vennozhioù a-du gant ar frankiz er bed-holl. Levezonet eo bet gant skolioù prederouriezh Azia hag ar voudaegezh.

Ganet e voe e Tartu ha studiet en doa ar yezhoù hag ar yezhoniezh e skol-veur ar gêr-se. Unan eus skrivagnerien anavezetañ Estonia eo en , hag unan eus ar re a zo bet troet forzhik e skridoù. E 2016 en doa tapet ar Priz europat evit al lennegezh, hag e 1995 e oa bet kinniget e anv evit ar Priz Nobel. 

Dilennet e voe e parlamant Estonia, ar Riigikogu, etre 1992 ha 1995.

## Levrlennadur
* Jaan Kaplinski – Littérature estonienne
* *Ha Verkingetorix a lavar*, troet gant Yann-Ber Piriou ha Paol Keineg, Al Liamm 157, p. 108
Río San Antonio

**Río San Antonio** zo anv meur a stêr e broioù spagnolek Amerika. 

Meur a stêr all zo anvet Rio Santo Antônio e Brazil.

###### 
* **[[Río San Antonio (Córdoba)|Río San Antonio]]**, en Proviñs Córdoba (Arc'hantina) 
* **[[Río San Antonio (Misiones)|Río San Antonio]]**, en Misiones.

###### 
* **[[Río San Antonio (Bolivia)|Río San Antonio]]**

###### 
* **[[Río San Antonio (Ecuador)|Río San Antonio]]**

###### 
* **[[Stêr San Antonio (Texas)|Río San Antonio]]**, en Texas .
* **[[Stêr San Antonio (Kalifornia)|Río San Antonio]]**, en Kalifornia.

###### 
* **[[Río San Antonio (Nicaragua)|Río San Antonio]]**.

###### 
* **[[Río San Antonio (Perou)|Río San Antonio]]**.
Stêr San Antonio (Texas)

Ar **stêr San Antonio** (*San Antonio River* e saozneg,  *Río San Antonio* e spagnoleg), zo ur stêr eus Texas, e SUA. Mont a ra da gemberiñ er Guadalupe River, a-raok ma ya honnezh da aberiñ e Bae San Antonio.
Stêr San Antonio (Kalifornia)

Ar **stêr San Antonio** (*San Antonio River* e saozneg, *Río San Antonio* e spagnoleg) zo ur stêr a 94,6&nbsp;km hed e Kalifornia e kontelezh Monterey.
Guadalupe River

**Guadalupe River ** zo anv teir stêr e Stadoù Unanet Amerika.

* Guadalupe River (Kalifornia), hag en em daol e Bae San Francisco ;
* Guadalupe River (Texas), hag en em daol e Bae San Antonio, e Pleg-mor Mec'hiko.
* Rio Guadalupe (New Mexico), adstêr d'ar Jemez River e New Mexico.

## Pennadoù kar
* Río Guadalupe, anv meur a stêr
* Guadalope, adstêr d'an Ebro e Spagn.
Guadalop

Ar **Guadalop** ( katalaneg hag aragoneg)  pe  **Guadalope** (e spagnoleg) zo ur stêr eus Aragon, e Spagn. Adstêr eo d'an Ebro (**Ebre** e katalaneg).
Stêr Guadalupe (Spagn)

Ar stêr **Guadalupe** pe  **Guadalupejo** (*Río Guadalupe* e spagnoleg) zo un adstêr d'ar Guadiana, e Spagn, e proviñs Cáceres.

## Red
Eieniñ a ra er Sierra de Villuercas, nepell diouzh Guadalupe (Spagn), ha manati Santa María de Guadalupe.
Río Guadalupe

**Río Guadalupe** (stêr Guadalupe e brezhoneg) zo anv meur a stêr.

### 
* Río Guadalupe (Antioquia)

### 
* *Río Guadalupe *, pe Guadalop, en Aragon
* ar stêr Guadalupe, en Extremadura.

### 
* *Río Guadalupe*, pe Guadalupe River (Kalifornia)
* *Río Guadalupe*,  pe Guadalupe River (Texas)

## Pennad kar
* Guadalupe River
Guadalupe River (Texas)

Ar **Guadalupe River** zo ur stêr eus Texas hag a ya da aberiñ e Bae San Antonio, e pleg-mor Mec'hiko.
Guadalupe River (Kalifornia)

Ar **Guadalupe River** (e saozneg), anavezet ivez e spagnoleg evel **El Río de Nuestra Señora de Guadalupe** pe **Río de San José**, hag e  "Muwekma Ohlone" evel **Thámien Rúmmey**, zo ur stêr vihan a 30 km hed, e norzh Kalifornia e SUA. 
Eieniñ a ra e Menezioù Santa Cruz ha redek dre San José da aberiñ e Bae San Francisco tostik da Alviso, San José, Kalifornia. 

Eoged zo, met difennet eo o fesketa dre ma tremen ar stêr dre tachennoù zo bet kleuziet da glask arc'hant-bev.
Afan (stêr)

Ar stêr **Afan** (*Afon Afan* e kembraeg) zo ur stêr a 20km bennak e Cwm Afan, a dremen dre Aberafan hag a ya da aberiñ e Port Talbot. Eieniñ a ra en Abergwynfi, e kornôg Cwm Rhondda. 

Meur a stêr a ya da gemberiñ enni, evel an Afon Pelenna hag an Afon Corrwg.

Pesked zo deuet en-dro er stêr abaoe ma'z eo echu ar mengleuzioù glaou.
Afan

**Afan** a c'hall ober dave da veur a dra :

## Lec'hanvioù
*Afon Afan, ur stêr e Kembre
*Cwm Afan, ur saonenn e Kembre
*Cwmafan, ur geriadenn e kreisteiz Kembre
*Llanafan, ur geriadenn e Ceredigion
*Llanafan Fawr, ur geriadenn e Powys

## Tud
*Afan Buallt, ur sant kembreat eus ar 6vet kantved
*Afan Ferddig, ur barzh kembraek eus ar 7vet kantved
*Aotrouien Afan, aotrouien hag a rene war ur vroig eus kreisteiz Kembre er Grennamzer
Hal

**Hal** a c'hall ober dave da galz a draoù.
## E brezhoneg
E brezhoneg eo hal un danvez liammet mui pe vui gant an holen :
* e kimiezh, eo an hal ur c'hediad ionek eus anionoù ha kationoù,
* ur stumm all eus ar ger halv
* hili zo dour damsall ur dourredenn pe ul lenn

## E saozneg
Berranv saoznek Harold, Henry pe Harvey eo. Tud vrudet :
* Hal Holbrook (1925-2021), aktor stadunanat
* Hal Robson-Kanu (g. e 1989), melldroader kembreat

## Anv-lec'h
* anv gallek kêr Halle (Brabant Flandrez)
* ur gêriadenn en Azerbaidjan
* ur gêriadenn e proviñs Elazığ, e Turkia

## Sevenadur
* Anv an urzhiataer er film *[[2001: A Space Odyssey (film)|2001: A Space Odyssey]]* eo HAL 9000, a zo bet ijinet dre gemer al lizherennoù a zo a-raok I, B ha M (IBM) el lizherenneg.

## Gwelout ivez
* Hall
* Hale
* Halle
1918 e Breizh

## Darvoudoù

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1918|Ganedigezhioù 1918]]
*Georges Bellec, kaner e-barzh Les Frères Jacques

## [[:Rummad:Marvioù 1918|Marvioù 1918]]
*Corentin Jean Carré, soudard lazhet er Brezel-bed Kentañ
*Frañsez-Mari ar C'hozh, beleg ha troour brezhonek
*Henri-Marie de L'Estang du Rusquec, denjentil
*Hippolyte Laterre, barzh brezhonek ha dastumer sonioù
*Maxime Maufra, livour
*Paul Sébillot, dastumer kontadennoù

__NOTOC__
Louis Le Pontois

**Louis Le Pontois** (8 Gouere 1838 – 7 Ebrel 1919) a oa kabiten er morlu ha henoniour. 

E 1882 e voe anvet da gabiten fourgadenn hag e 1884 e voe lakaet e penn ar morreder *Châteaurenault*, e lestraz ar Reter-Pellañ. Anvet e voe da ofiser al Lejion a Enor. E 1892 e tistroas d’an Oriant ha paouez a reas gant e servij oberiant e 1895. Neuze e pledas da vat gant an henoniezh ha buan e tapas brud gant e studiadennoù sirius. Kenlabourat a reas gant Paul du Châtelier (1833-1911), un henoniour breizhat all, ha ganto o-daou e voe dizoloet ur bez viking en enez Groe, e 1906. Lod eus kavadennoù Louis Le Pontois a voe fiziet er mirdi digoret gant P. du Châtelier en e vaner e Kernuz, e Pont-'n-Abad.

## Levrioù
* *La Sépulture scandinave à barque de l'île de Groix*, P. du Châtelier ha L. Le Pontois, Kemper, 1908, 98 p.
Río San Antonio (Córdoba)

Ar **Río San Antonio** zo ur stêr en Proviñs Córdoba (Arc'hantina). En em strinkañ a ra el Lenn San Roque.
Bae Trá Lí

**Bae Trá Lí** zo ur bae war aod mervent Iwerzhon. En em astenn a ra etre beg-douar Ceann Chiarraí er biz ha ledenez An Machaire er mervent. Emañ kêr Trá Lí e goueled ar bae.
Rio Grande (Bahia)

Ar  **Rio Grande** zo ur stêr e stad Bahia, er rannvro Nordeste e Brazil, adstêr d'ar Rio São Francisco.

Eieniñ a ra er Serra Geral de Goiás, e kumun São Desidério. Redek a ra a-hed 580&nbsp;km betek Barra (Bahia) ma en em daol er São Francisco. 
Treuziñ a ra 18 kumun, en o zouez Barreiras ha Luís Eduardo Magalhães.
Bertsolari Txapelketa Nagusia

Ar **Bertsolari Txapelketa Nagusia**,  *Kampionad Bras ar Bertsolari*, pe *Kampionad Broadel ar Bertsolari* (diwar an anv spagnolek  «Campeonato Nacional de Versolaris») zo un darvoud sevenadurel hag ur genstrivadeg etre barzhed euskarek eus Euskal Herria, aozet bep pevar bloaz gant an *Euskal Herriko Bertsozale Elkartea*, kevredigezh mignoned ar gwerzaouiñ en Euskal Herria.

E 2017 e oa bet loreet Maialen Lujanbio.

## Istor

## Loreidi
Santa Ana (Nueva Esparta)

**Santa Ana**  zo ur gêr eus stad Nueva Esparta e Venezuela, en Enez Margarita. 33 435  a dud a oa o chom enni e 2008.

## Skeudennaoueg

File:Iglesia Santa Ana 02.jpg|Iliz Santa Ana .
File:Francisco Esteban Gomez.jpg|Delwenn da Francisco Esteban Gómez e Santa Ana
Santa Ana de los Guácaras

**Santa Ana de los Guácaras** pe ** Santa Ana de los Indios Guácaras**) zo ur gêriadenn eus Arc'hantina, e proviñs Corrientes, ur 15 km eus kêr-benn ar broviñs, en departamant San Cosme.
Corrientes (kêr)

**Corrientes**  eo kêr-benn Proviñs Corrientes, e biz Arc'hantina war lez ar Paraná, 50&nbsp;km izeloc'h eget kember ar stêr Paraná hag ar stêr Paraguay, hag ur 1150&nbsp;km bennak eus an aber er Río de la Plata. Gant ar c'hêrioù tro-dro ez a d'ober ar Gran Corrientes.

Krouet e voe e 1588 gant Juan de Vera y Aragón. Gant ar pont General Manuel Belgrano dreist ar río Paraná, eo stag ouzh kêrioù Barranqueras ha Resistencia en proviñs Chaco, treuzet bemdez gant miliadoù a dud.
Santa Ana (Paraguaná)

**Santa Ana**  zo ur gêriadenn e stad Falcón e Venezuela, e ledenez Paraguaná. 33 435  a dud a oa o chom enni e 2008.

## Istor
Savet e voe Santa Ana e 1538 gant beleien frañsiskan, anezhi ur gêriadenn indianed "caquetíos", ha dre-se unan eus koshañ kêriadennoù stad Falcón, ha Venezuel zoken.

## Skeudennaoueg

file:Santa_ana.jpg
Santa Ana (Entre Ríos)

**Santa Ana** zo ur gumun e proviñs Entre Ríos, e Republik Arc'hantina, en distrig Mandisoví e departamant Federación, war lez ar stêr Uruguay.
Div gêriadenn a ya d'hec'h ober, hini Santa Ana ha Colonia Ensanche Sauce, hag ar maezioù tro-war-dro.
Louis Gallouédec

**Louis Gallouédec** (Montroulez 1864-1937 Saint-Jean-de-Braye, Loiret) a oa un douaroniour ha politikour gall, bet enseller en deskadurezh c'hall. 

Ganet e oa e Montroulez, ha skoliet e Gwitreg, hag e Laval. Goude-se ez eas da Bariz da studiañ d'ar Skol Normal Uhel. Skolveuriet e voe war an istor ha douaroniezh en 1888, hag anvet da gelenner e lise Orleañs ma chomas betek 1901. Goude e voe kaset da gelenn da Bariz. En miz Kerzu 1907 e teuas da vezañ enseller-meur en deskadurezh, ha chom a reas en e garg betek 1934.

Ouzhpenn-se e voe kuzulier-kanton (kanton Orléans-Nord-Est) e-pad tregont vloaz diwezhañ e vuhez, etre 1907 ha 1937, maer Saint-Jean-de-Braye adal 1912 betek 1937, ha prezidant Kuzul-departamant Loiret etre 1933 ha 1936.

Tomm e oa ouzh Breizh en e zoare, hag en 1927 e savas ar gelaouenn *Union bretonne du Loiret* da vodañ Bretoned an tolead.  
Brudet e oa e zornlevrioù-skol « Schrader et Gallouédec ».

## Oberennoù

* *Études sur la Basse Bretagne*, in *Annales de géographie* (tome II, n° 6, 1893, p. 173-188)
* *Atlas classique de géographie ancienne et moderne*, Hachette, 1905 (adembannet), kensavet gant Franz Schrader 
* Ur c'hant a levrioù-skol savet etre 1892 ha 1936, gant Franz Schrader, pe gant Fernand Maurette, (e ti Hachette)
* *La Bretagne*, Hachette, coll. « Histoire et géographie régionales de la France », 1917
* *Le Maine*, Hachette, coll. « Histoire et géographie régionales de la France », 1925

### Meneg
**Ce qui, en effet, autant que la difficulté des communications, avait longtemps enfermé la Bretagne - ou du moins une moitié de la Bretagne, la Basse-Bretagne - chez elle, c'est qu'elle parlait un idiome spécial, sans relation avec la langue française. C'était une de ces langues primitives, aux mots rudes, aux consonnes gutturales, à la syntaxe compliquée qu'on ne parle jamais bien si on ne les a apprises au berceau.* Arroud tennet eus e levr *La Bretagne*, Hachette, 5vet embannadur, pajenn 250.

## Liamm diavaez
* ''Louis Gallouédec, géographe français, Breton du Loiret'' - ABP, 9/12/2011
Exercices sur la grammaire bretonne du dialecte de Tréguier

An ***Exercices sur la grammaire bretonne du dialecte de Tréguier*** zo ul levrad poelladennoù savet gant ar beleg Louis Le Clerc, hag embannet e 1910 en ti-moullañ Prud'homme, e Sant-Brieg.

Daou vloaz a-raok, e 1908, e oa bet embannet e levr *[[Grammaire bretonne du Dialecte de Tréguier]]*, e ti ar memes embanner.

## Liamm
* Skrid al levr, el lec'hienn Gallica
Nikolay

Stumm slavek an anv Nikolaz eo **Nikolay** pe **Nikolai**, met kavet a vez e yezhoù all ivez. Kolya eo berrstumm rusek an anv.

## Tud
* Nikolay Karamzin (1766-1826), skrivagner, barzh, troer hag istorour rusian
* Nikolai Grundtvig (1783-1872), kelenner, skrivagner, barzh, prederour, istorour, pastor ha politikour danat
* Nikolai Gogol (1809-1852), romantour, dramaour ha barzh rusian
* Nikolay Severtsov (1827-1885), ergerzhour ha naturour rusian
* Nikolay Prjevalsky (1839-1888), douaroniour hag ergerzher rusian
* Nikolay Rimskiy-Korsakov, (1844-1908) sonaozour rus
* Nikolai Iejov (1895-1940), poliser ha politiker sovietek
* Nikolai Patrouchev (g. e 1951), ur penn bras eus servijoù surentez Rusia, hag ur politikour
* Nikolai Valouiev (g. e 1973), boksour rusian, bet kampion ar bed, ha politikour

### Impalaerien Rusia
* Nikolay Pavlovitch Romanov, pe Nikolaz, tsar Rusia
* Nikolay Aleksandrovitch Romanov, pe Nikolaz II, tsar Rusia
Bernabé

**Bernabé** zo un anv tiegezh gallek.

## Tud
* Jean Bernabé (1942-2017), skrivagner gall
* Francisco Bernabé (1970), politkour spagnol

## Lec'h
* Rivière Bernabé, adstêr d'ar Péribonka e Kebek
Río San Antonio (Misiones)

Ar **Stêr San Antonio** (**Río San Antonio** e spagnoleg, **Rio Santo Antônio** e portugaleg) a red dre broviñs Misiones en Arc'hantina hag en em daol er stêr Iguaçu. Ober a ra an harz etre Misiones, e biz Arc'hantina, ha stad Paraná, e Brazil.

Eieniñ a ra er «Paraje Cerro Siete» en Arc'hantina, ur 7 km eus kêriadenn San Antonio (Departamento General Manuel Belgrano, Proviñs Misiones) hag eus kêr Santo Antônio do Sudoeste e Brazil.
Black

**Black** zo ur ger saoznek hag a ra dave d'al liv du. Kavout a reer anezhañ en anvioù-lec'h, anvioù-familh, anvioù aozadurioù, strolladoù hag oberennoù.

## Anvioù-lec'h
*Kit da welout ivez [[Black River]], [[Black Hill]] ha [[Black Forest]].*
* Black, ur gêr en Alabama er Stadoù-Unanet
* Black, ur c'hrater war al Loar
* al lenn Black, ul lenn e Colorado

## Anv-familh
*Kit da welout anvioù-familh par da Vlack : [[Du (anv-tud)]], [[Schwartz]], [[Noir]].*
E kalz broioù saoznek e kaver stank an anv-tiegezh Black, en o zouez Bro-Saoz, Bro-Skos, SUA, Kameroun ha Zimbabwe :
* Jack Black (g. e 1969), aktour stadunanat
* sir James Black (1924-2010), mezeg ha farmakologour skosat, Priz Nobel ar Vezegiezh 1988
* Mary Black (g. e 1955), kanerez iwerzhonat
* Shane Black (g. e 1961), senarioour, filmaozer hag aktour stadunanat

### Tud a faltazi
* Jacob Black zo un dudenn eus levrioù skrivet gant Stephenie Meyer
* Token Black zo un dudenn eus ar stirad bevaat South Park

## Stourm politikel [[ar re zu amerikan]]
* Black Panther Party, ur strollad politikel
* Black Power, ul lugan
* Black Lives Matter, ul lugan hag un aozadur
* Black History Month, ul lid bloaziek

## Sport
* *All blacks*, lesanv roet da skipailh Zeland-Nevez rugbi doare *[[rugby union]]*.

## Lennegezh
* The Black Company, un heuliad romantoù doare dark fantasy gant ar skrivagner stadunanat Glen Cook

## Sonerezh
* Black Eyed Peas, strollad hip hop ha pop stadunanat
* Black Metal, un isrummad eus an heavy metal
* Black Sabbath, ur strollad heavy metal
* Black Uhuru, ur strollad reggae
* Black Francis, penn ar strollad Pixies
* Serious Black, ur strollad power metal
* Black Rebel Motorcycle Club (BRMC), ur strollad rock kaliforniat 

## Sinema
* Men in Black, un heuliad filmoù Hollywood
* Black Swan (Alarc'h Du), ur film eus 2010, ennañ an aktourez Natalie Portman
* Black Mirror (Melezour du), ur stirad skinwel skiant-faltazi saoz
* The Black Cauldron, un dresadenn-vev stadunanat

## Gwelout ivez
* Du (disheñvelout)
* White
* Black and White
* Black Friday
Stefano

**Stefano**, distaget [ˈsteːfano], zo un anv-bihan roet d'ar baotred, par d'an anv-plac'h Stefania en italianeg.
## Anvioù par dezhañ e yezhoù all
* Stefanos e gresianeg
* Stefan e brezhoneg, alamaneg, poloneg hag all
* Stephan en alamaneg
* Stephen ha Steven e saozneg
* Stéphane e galleg
* Étienne e galleg
* Esteban e spagnoleg

## Tud
* Stefano Visconti (c.1287-1327), priñs,
* Stefano Rosselli del Turco (1877-1947), mestrc'hoarier echedoù italian,
* Stefano Tatai (g. e 1938), mestrc'hoarier echedoù italian,
* Stefano Benni (g. e 1947), skrivagner ha barzh italian,
* Den Harrow, anv arzour Stefano Zandri (g. e 1962), kaner italo disco.

## Pennadoù kar
* Santo Stefano