open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sciurus

***Sciurus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
War-dro 30 spesad gwiñvered a zo ennañ:

Isgenad *Tenes*
* Gwiñver Persia, *Sciurus anomalus*
Isgenad *Sciurus*
* Gwiñver rous, *Sciurus vulgaris*
* Gwiñver Japan, *Sciurus lis*
* Gwiñver gris, *Sciurus carolinensis*
* Gwiñver gris Mec'hiko, *Sciurus aureogaster*
* Gwiñver Collie, *Sciurus colliaei*
* Gwiñver Yucatán, *Sciurus yucatanensis*
* Gwiñver liesliv, *Sciurus variegatoides*
* Gwiñver Deppe, *Sciurus deppei*
* Gwiñver gellrous, *Sciurus niger*
* Gwiñver Peters, *Sciurus oculatus*
* Gwiñver Allen, *Sciurus alleni*
* Gwiñver gellrous Mec'hiko, *Sciurus nayaritensis*
* Gwiñver gris Arizona, *Sciurus arizonensis*
Isgenad *Hesperosciurus*
* Gwiñver gris ar c'hornôg, *Sciurus griseus*
Isgenad *Otosciurus*
* Gwiñver Abert, *Sciurus aberti*
Isgenad *Guerlinguetus*
* Gwiñver lost ruz, *Sciurus granatensis*
* Gwiñver Richmond, *Sciurus richmondi*
* Gwiñver Gwiana, *Sciurus aestuans*
* *[[Sciurus gilvigularis]]*
* *[[Sciurus ignitus]]*
* *[[Sciurus pucheranii]]*
* *[[Sciurus stramineus]]*
* *[[Sciurus sanborni]]*
Isgenad *Hadrosciurus*
* *[[Sciurus flammifer]]*
* *[[Sciurus pyrrhinus]]*
Isgenad Urosciurus
* *[[Sciurus igniventris]]*
* *[[Sciurus spadiceus]]*
Gwiñver gris Mec'hiko

**Gwiñver gris Mec'hiko** (*Sciurus aureogaster*) a zo ur bronneg krigner a-orin eus Guatemala ha Mec'hiko.
Gwiñver Yucatán

**Gwiñver Yucatán** (*Sciurus yucatanensis*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Guatemala, Belize ha Mec'hiko.
Gwiñver Abert

**Gwiñver Abert** (*Sciurus aberti*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko ha Stadoù-Unanet Amerika.
Gwiñver gris Arizona

**Gwiñver gris Arizona** (*Sciurus arizonensis*) a zo ur bronneg krigner a vev e gwalarn Mec'hiko ha mervent Stadoù-Unanet Amerika.
Gwiñver gris ar c'hornôg

**Gwiñver gris ar c'hornôg** (*Sciurus griseus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko hag e kornôg Stadoù-Unanet Amerika.
Xerinae

***Xerinae*** a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged.

## Genadoù
15 genad krignerien a zo ennañ:

Xerini :
* *[[Atlantoxerus]]*
* *[[Spermophilopsis]]*
* *[[Xerus]]*
Protoxerini :
* *[[Epixerus]]*
* *[[Funisciurus]]*
* *[[Heliosciurus]]*
* *[[Myosciurus]]*
* *[[Paraxerus]]*
* *[[Protoxerus]]*
Marmotini :
* *[[Ammospermophilus]]*
* *[[Cynomys]]*
* *[[Marmota]]*
* *[[Sciurotamias]]*
* *[[Spermophilus]]*
* *[[Tamias]]*
Xerus

***Xerus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ennañ ez eus krignerien kar d'ar gwiñvered hag a vev en Afrika.

## Spesadoù
* *[[Xerus erythropus]]*
* *[[Xerus inauris]]*
* *[[Xerus princeps]]*
* *[[Xerus rutilus]]*
Gwiñver-antilopenn

Ar **gwiñvered-antilopenn** eo ar bronneged a ya d'ober ar genad *Ammospermophilus*.

Bevañ a reont e Norzhamerika.

## Spesadoù
Pevar pe bemp spesad a zo :
* *[[Ammospermophilus harrisii]]*,
* *[[Ammospermophilus insularis]]* (a c'hell bezañ rummataet evel un isspesad da *A. leucurus*)
* *[[Ammospermophilus interpres]]*,
* *[[Ammospermophilus leucurus]]*,
* *[[Ammospermophilus nelsoni]]*.
Gwiñver gellrous

Ar **gwiñver gellrous** (*Sciurus niger*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko, Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada.
Moregan

Ar **moreganed**, pe **huneganed-menez**, eo ar bronneged a ya d'ober ar genad *Marmota*.

## Spesadoù
14 spesad moreganed a zo:

Isgenad *Marmota*
* moregan an Alpoù, *Marmota marmota*
* moregan gris, *Marmota baibacina*
* moregan ar stepennoù, *Marmota bobak*
* moregan Alaska, *Marmota broweri*
* moregan Kamchatka, *Marmota camtschatica*
* moregan hirlostek, *Marmota caudata*
* moregan Himalaya, *Marmota himalayana*
* moregan Menzbier, *Marmota menzbieri*
* moregan ar c'hoadoù, *Marmota monax*
* moregan Sibiria, *Marmota sibirica*

Isgenad *Petromarmota*
* moregan ar Menezioù Roc'hellek, *[[Marmota caligata]]*
* moregan kof melen, *Marmota flaviventris*
* moregan olimpek, *[[Marmota olympus]]*
* moregan Enez Vancouver, *[[Marmota vancouverensis]]*
Moregan ar stepennoù

**Moregan ar stepennoù** (*Marmota bobak*) a zo ur bronneg krigner hag a vev en Ukraina, Rusia ha Kazakstan.
Moregan Alaska

**Moregan Alaska** (*Marmota broweri*) a zo ur bronneg krigner hag a vev en Alaska, ha marteze e Kanada ivez.

## Annez

## Liammoù diavaez
Lena Louarn

**Lena Louarn** zo ur stourmerez evit ar brezhoneg, ganet d’an 13 a viz Eost 1950 e Villeneuve-Saint-Georges (Seine-et-Oise) ma oa bet kaset he zud, ar broadelour Alan Louarn ha Noela Olier, da chom goude ar brezel. 
Desavet eo bet e brezhoneg, 9 breur ha c'hoar he deus (en o zouez Tangi ha Malo). Distreiñ a reas he familh da Vreizh e 1962, e lec'h ma krouas he zad ar burev kelaouiñ Brudañ ha Skignañ e Roazhon, "plasenn al Lisoù".
Un diplom sekretouriezh mezegiezh, un D.E.C. hag un aotreegezh brezhoneg ha deus Lena Louarn. War listenn Rannvroioù ha pobloù kengred Max Siméoni eo bet evit an dilennadegoù european e 1994.
Ar priz Imram evit ar varzhoniezh he deus bet evit hec'h oberenn e 2012.

## Brudañ ar sevenadur breizhat

E 1971 eo bet e-barzh Skol An Emsav (kreizenn kelenn evit an dud gour), sikouret e vo aozadur Diwan gant lod eus izil ar gevregigezh. En em dermeniñ a ra evel « enep-impalaerour hag araokadour a-enep d'ar Jakobined ». Labouret he deus evit Diwan er bloavezhioù 1970. Ken-diazezerez skol Diwan Roazhon e 1978 eo. Goude meur a vloavezh e sekretourva ar gazetenn Bremañ e teuas da vezañ he renerez. Pell amzer eo bet sekretourez Kuzul Sevenadurel Breizh.

Renerez Skol an Emsav ha prezidantez Ofis ar Brezhoneg, krouet d'ar 1 a viz Mae 1999, eo. Ar priz « Bretonne de l’année 1999 » he deus resevet a-berzh ar gazetenn Armor Magazine, roet ez eus bet dezhi Urzh an Erminig e 2000. Ha resevet he deus "Priz brezhoneger ar bloaz" gant France 3 e 2010 evit 10 vloaz labour evel prezidantez an Ofis.

## Trivia
Daou a vugale he deus, Glenn Jegou (animatour radio e brezhoneg, kuzulier-kêr gant ar PS e Roazhon) ha Bleunienn Louarn (D.J. Blue).

## Politikerezh
E 2010, p'edo o vont war he leve, eo bet dilennet, e votadeg rannvro, war listenn Jean-Yves Le Drian (listennad tu kleiz: PS, PCF, ekologourien, ha tud a bep seurt) evit Penn-ar-Bed, goude m'emañ o chom hag o labourat evit ar brezhoneg e Roazhon abaoe ouzhpenn 40 vloaz. Dilennet eo bet da drede besprezidantez, karget eus "yezhoù Breizh".

A-raok an dilennadeg en doa goulennet Emglev Kevredel Breizh e tibabfe etre ar PS hag an Ofis.

## Pennad kar
*Louarn (anv-tiegezh)
*Tangi Louarn

## Daveoù
Denise Mégevand

**Denise Mégevand**, ganet d'ar 27 a viz Mae 1917 e Geneva (Suis) ha marvet d'ar 27 a viz Kerzu 2004 e Saint-Julien-en-Genevois (Haute-Savoie, Bro-C'hall), a oa telennourez a-vicher. Deskardez e voe d'an delennourez klasel Lily Laskine.
Brudet eo evit bezañ desket seniñ an delenn da Alan Stivell hag evit al labour a reas gant tad hennezh, Georges Cochevelou, en-dro d'an delenn geltiek. Hi an hini eo a gempennas an heuliad tonioù iwerzhonat anvet *Gaeltacht* a gaver war ar bladenn *[[Renaissance de la harpe celtique]]* (1971) gant Alan Stivell.

## Liammoù diavaez

* ''International Association of Harpists''  
* ''Forum harpistique''
Moregan Himalaya

Ar **moregan Himalaya** a zo ur bronneg krigner, *Marmota himalayana* an anv skiantel anezhañ, hag a vev e Tibet, India (Ladakh), Nepal ha Pakistan.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
E gavout a c'haller en takadoù eus Himalaya, adalek 3 000 betek 5 200 metr a uhelder. 

## Notennoù ha daveennoù
Moregan kof melen

Ar **moregan kof melen** (*Marmota flaviventris*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Norzhamerika.

## Notennoù
Morvil fanoliek

Ar **morviled fanoliek** eo ar bronneged a ya d'ober an isurzhiad *Mysticeti*. Emañ o ment etre 6.50 m (ar balum korr) ha 33 m (ar balum glas).

## Ar fanolioù

Heverk eo ar morviled-se gant al lavnennoù kornek en o genoù (ar fanolioù) a reont ganto evit silañ an dour-mor a-benn pakañ o boued. Gant se int disheñvel diouzh morviled an isurzhiad *[[Odontoceti]]* a zo dent en o genoù.

Etre 130 ha 400 fanol a ya d'ober an div renkennad stag ouzh karvan krec'h ar morvil.

## Kerentiadoù
5 kerentiad zo e-touez ar morviled fanoliek :
* *[[Janjucetidae]]*, aet da get
* *[[Balaenidae]]*
* *[[Balaenopteridae]]*
* *[[Eschrichtiidae]]*
* *[[Neobalaenidae]]*
Balaenidae

***Balaenidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 c'henad ha 4 spesad morviled bras zo ennañ:
* genad *[[Balaena]]*
** balum reizh Greunland (*Balaena mysticetus*)
* genad *[[Eubalaena]]*
** balum reizh du (*Eubalaena glacialis*)
** (*[[Eubalaena japonica]]*)
** (*[[Eubalaena australis]]*)
Balaenopteridae

***Balaenopteridae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 c'henad hag 8 spesad morviled bras zo ennañ:
* genad *[[Balaenoptera]]*
** balum boutin (*Balaenoptera physalus*)
** balum an hanternoz (*Balaenoptera borealis*)
** balum Eden (*Balaenoptera edeni*)
** balum glas (*Balaenoptera musculus*)
** balum begek (*Balaenoptera acutorostrata*)
** balum begek Antarktika (*Balaenoptera bonaerensis*)
** balum Omura (*Balaenoptera omurai*)
* genad *[[Megaptera]]*
** balum askellek (*Megaptera novaeangliae*)
Morvil dantek

Ar **morviled dantek** eo ar bronneged a ya d'ober an isurzhiad *Odontoceti*, en o zouez emañ an delfined, ar skoazog pe ar c'hwezhered da skouer. 

Disheñvel int diouzh an isurzhiad all (ar morviled fanoliek) dre ma'z eus dent en o genoù. 

## Kerentiadoù
* *[[Delphinidae]]*
* *[[Monodontidae]]*
* *[[Phocoenidae]]*
* *[[Physeteridae]]*
** *[[Kogiidae]]*
* *[[Platanistidae]]*
** *[[Iniidae]]*
** *[[Pontoporiidae]]*
** *[[Lipotidae]]*
* *[[Ziphidae]]*
Balum gris

Ar **balum gris** (*Eschrichtius robustus*) a zo ur morvil fanoliek. Ar spesad nemetañ eo er genad *Eschrichtius* hag er c'herentiad *Eschrichtiidae*.
Zifiideged

Ar **zifiideged** eo ar morviled a ya d'ober ar c'herentiad *Ziphiidae* e rummatadur ar bronneged.

## Genadoù
6 genad zifiideged a zo: 
* *[[Berardius]]*
* *[[Hyperoodon]]*
* *[[Indopacetus]]*
* *[[Mesoplodon]]*
* *[[Tasmacetus]]*
* *[[Ziphius]]*
Hiperodon

An **Hiperodoned** eo ar morviled a ya d'ober ar genad *Hyperoodon*.

## Spesadoù
2 spesad hiperodoned a zo: 
* Hiperodon an hanternoz (*Hyperoodon ampullatus*)
* Hiperodon ar c'hreisteiz (*Hyperoodon planifrons*)
Crocs

**Crocs** ***Inc.*** zo un embregerezh amerikan a brodu boteier bet krouet e 2002 ha, dre astenn, an anv a roer d'an doare boteier plastik produet ganto (hag gant embregerezhioù all abaoe).

## Ar botoù Crocs
Da gentañ e oa bet ijinet ar botoù Crocs a-benn bout gwisket war vourzh riklus ar bigi.
Buan int aet en tu all d'o fal kentañ avat, hag abaoe un nebeud bloavezhioù e plijont d'un niver bras a dud, koulz bugale ha tud deuet.
Lod a gav dezho ez int aes ha pleustrek ken-ha-ken, lod all a gav dezho ez int vil spontus.

## Liammoù diavaez
* ''Crocs France''
Dudeegezh

An **Dudeegezh** (*Dudeism* e saozneg) zo un doare relijion savet dre fent e 2005 e Stadoù-Unanet Amerika gant ur c'hazetenner eus Los Angeles anvet Oliver Benjamin.
*The church of the Latter-Day Dude* ("Iliz Truchon an devezh Diwezhañ" eo anv ofisiel an aozadur.

Pal al luskad-se eo herouezañ prederouriezh ha stil bevañ tudenn bennañ ar film *[[The Big Lebowski]]* gant ar vreudeur Joel hag Ethan Coen (1998) ; Jeffrey Lebowski, lesanvet *The Dude* ("An Truchon"), a zo ur c'holl-boued dilabour na vourr nemet o c'hoari 'r bouloù.
E gwirionez n'eo an « dudeegezh » nemet un doare taoegezh lakaet da glotañ gant hon amzer.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel 
* ''The Dudespaper'', kelaouenn ofisiel an Dudeegezh.
Arzheged

An **arzheged** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Ursidae*, da lavaret eo an arzhed hag ar panda bras.

## Genadoù
* *[[Ailuropoda]]*
* *[[Tremarctos]]*
* *[[Arctodus]]*, aet da get
* *[[Arctotherium]]*, aet da get
* *[[Ursus]]*
* *[[Melursus]]*
* *[[Helarctos]]*

## Liammoù diavaez
Balum korr

Ar **Balum korr** (*Caperea marginata*) a zo ur morvil fanoliek. Ar spesad nemetañ eo er genad *Caperea* hag er c'herentiad *Neobalaenidae*.
Monodontideged

Ar **monodontideged** eo ar morviled a ya d'ober ar c'herentiad *Monodontidae* e rummatadur ar bronneged.

Daou spesad monodontideged a zo: 
* an narwal (*Monodon monoceros*)
* ar belouga (*Delphinapterus leucas*)
Ailuropoda

***Ailuropoda*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ne chom nemet ur spesad bev hiziv an deiz, hini ar panda bras.

## Spesadoù
* *[[Ailuropoda microta]]*, aet da get
* *[[Ailuropoda wulingshanensis]]*, aet da get
* *[[Ailuropoda minor]]*, aet da get
* *[[Ailuropoda fovealis]]*, aet da get
* *Ailuropoda melanoleuca*, ar Panda bras
Arzh gweuzek

An **arzh gweuzek** (*Melursus ursinus*) a zo un arzh hag a vev e Nepal, Boutan, India ha Sri Lanka. Ar spesad nemetañ eo er genad *Melursus*.
Kieged

Ar **c'hieged** eo ar bronneged kigdebrer a ya d'ober ar c'herentiad *Canidæ*, en o zouez ar bleizi, ar chas pe al lern.

## Genadoù
* *[[Canis]]*
* *[[Cuon]]*
* *[[Lycaon]]*
* *[[Atelocynus]]*
* *[[Cerdocyon]]*
* *[[Dusicyon]]*, aet da get
* *[[Pseudalopex]]*
* *[[Chrysocyon]]*
* *[[Speothos]]*
* *[[Vulpes]]*
* *[[Urocyon]]*
* *[[Otocyon]]*
* *[[Nyctereutes]]*
Olympia (Pariz)

Ur sal sonerezh eo an **Olympia**. Homañ eo ar sal music-hall goshañ ma vez c'hoazh dalc'het abadennoù e Pariz (28, boulevard des Capucine).
Digoret e voe ar sal e 1893 gant La Goulue, dañserez cancan. Kantoù a arouzourien zo bet gwelet war leurenn an Olympia abaoe. En o zouez Edith Piaf, Mistinguett, ar c'hoarezed Goadeg, Alan Stivell (teir gwezh), Gilbert Bécaud (tregont gwezh), Johnny Hallyday, Renaud, Madonna, etc. Plas zo evit tost da 2000 a dud enni.

## Pladennoù enrollet en Olympia gant tud vrudet e Breizh
*1972 : *[[À l'Olympia* (pladenn Alan Stivell)]] 
*1973 : *À l'Olympia* (Ar c'hoarezed Goadeg)
Nyctereutes

***Nyctereutes*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ne chom nemet ur spesad bev ennañ hiziv an deiz, hini ar rakoungi.

## Spesadoù
* *[[Nyctereutes abdeslami]]*, aet da get
* *[[Nyctereutes donnezani]]*, aet da get
* *[[Nyctereutes megamastoides]]*, aet da get
* ar rakoungi *(Nyctereutes procyonoides)*
Gabriel Yacoub

**Gabriel Yacoub** zo ur c'haner hag ur soner gall, ganet e Pariz e d'ar 4 a viz C'hwevrer 1952 ha marvet d'an 22 a viz Genver 2025 e Bourges. Anavezet-kaer evit bezañ kanet ha sonet e strollad Alan Stivell pa oa en e vog hag evit bezañ savet ar strollad Malicorne goude-se hag a badas betek 1982. Delc'her a ra da ganañ ha da seniñ dindan e anv e-unan. Brudet eo evit e vouezh "friet" hag e varregezh da seniñ meur a venveg, en o zouez ar gitar, an dulcimer hag ar banjo (eñ a glever o c'hoari banjo war *Can y melinydd* war ar bladenn *[[Chemins de terre]]* gant Alan Stivell).

## Pladennoù
gant Alain Cochevelou, René Werneer ha Michel Santangeli (strollad Alan Stivell) 

*1972 : A l’Olympia
*1973 : Chemins de Terre 

gant Malicorne.

*1973 Pierre de Grenoble (ma c'haller klevet Dan Ar Braz)- Dindan anv Gabriel ha Marie Yacoub 
*1974 Malicorne (Colin) 
*1975 Malicorne 2 
*1976 Almanach 
*1977 Malicorne 4 
*1977 Quintessence (kompilasion) 
*1978 L'Extraordinaire Tour de France d'Adélard Rousseau.
*1979 En public 
*1979 Le Bestiaire 
*1981 Balançoire en feu

War-lerc'h Malicorne :
 
* 1978 : *Trad. Arr.* 
* 1986 : *Elementary Level of Faith*
* 1986 : *Les Cathédrales de l'industrie* (dindan anv Malicorne avat) 
* 1990 : *Bel* 
* 1994 : *Quatre* 
* 1997 : *Babel* 
* 1999 : *Tri*
* 2001 : *:Yacoub:*
* 2002 : *The simple things we said*
* 2004 : *Je vois venir...*
* 2008 : *De la nature des choses*

## Notennoù ha daveoù
Bagad Bleimor

**Bagad Bleimor** (pe **ar bagad Bleimor**) a oa ur bagad krouet gant skouted an aozadur, Skaouted Bleimor, renet gant Perig ha Lizig Keraod, hag a grogas da seniñ e deroù ar bloazioù 1950. E 1967, da heul dizemglevioù ideologiezh etre pennsonerien ar bagad ha pennoù Bleimor e teuas ar bagad Bleimor da vezañ ur gevredigezh distag. Gounezet ez eus bet meur a genstrivadeg gant ar bagad ha gwelet e voe o seniñ war leurennoù bras a-dreñv da Alan Stivell er bloazioù 1970. Lec'hiet eo bet e meur a lec'h (Pariz, an Oriant, Langoned). Er bloazioù 1990, d'ur mare ma ne oa ket gwall oberiant ar bagad ken, e voe kendeuzet e Kevrenn an Arvorig.

## Tud vrudet bet o seniñ gant bagad Bleimor
*Alain Cochevelou (Alan Stivell)
*Donatien Laurent
*Gwennole ar Menn
*Youenn Sicard
*Yann-Fañch ar Merdy

## Pladennoù

**Bagad Bleimor - sonerezh geltiek* (sic) (1974) - Keltia III
Louarn skouarnek

Al **louarn skouarnek** (*Otocyon megalotis*) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e su ha reter Afrika.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Otocyon*.

## Liammoù diavaez
Louarn divskouarn berr

Al **louarn divskouarn berr** (*Atelocynus microtis*), pe **louarn skouarn verr**, a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e Suamerika (Bolivia, Brazil, Kolombia, Ecuador ha Perou).

Ar spesad nemetañ eo er genad *Atelocynus*.
Bleiz moueek

Ar **bleiz moueek** a zo ur bronneg hollzebrer, *Chrysocyon brachyurus* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Chrysocyon*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Bevañ a ra e Suamerika : biz Arc'hantina, Bolivia, Brazil, Paraguay ha Perou.

## Liamm diavaez
* ''Chrysocyon brachyurus'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.
Louarn korr

Al **louarn korr** (*Vulpes macrotis*) a zo ur bronneg kigdebrer a vev e kornôg ar Stadoù-Unanet ha Mec'hiko.
Louarn sklaer

Al **louarn sklaer** (*Vulpes pallida*) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Afrika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Ki ar bodoù

**Ki ar bodoù** (*Speothos venaticus*) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e Suamerika.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Speothos*.
Vulpes

***Vulpes*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
11 pe 12 spesad lern zo er genad-mañ:
* louarn korr (*Vulpes macrotis*)
* louarn sklaer (*Vulpes pallida*)
* louarn Bengal (*Vulpes bengalensis*)
* louarn Afghanistan (*Vulpes cana*)
* louarn ar C'hab (*Vulpes chama*)
* louarn ar stepennoù (*Vulpes corsac*)
* louarn Tibet (*Vulpes ferrilata*)
* louarn Ruppell (*Vulpes rueppellii*)
* louarn ar plaenennoù (*Vulpes velox*)
* louarn rous (*Vulpes vulpes*)
* fenneg (*Vulpes zerda*)
* louarn Arktik (*Vulpes lagopus*) (a-wechoù rummataet en e c'henad dezhañ e-unan *Alopex*)
Louarn Bengal

**Louarn Bengal** (*Vulpes bengalensis*) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e Bangladesh, India, Nepal ha Pakistan.
Louarn rous

Al **louarn rous** (*Vulpes vulpes*) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev peuzholl en hantervoul norzh a bezh. Rummet eo ar spesad en IUCN (skeul semplded ar spesiadoù) evel "dinec'hus". Degaset eo bet en Aostralia gant staliadur an europad, lec'h mard int noazus e-keñver an en-dro gouez lec'hel.

Al louarn rous a zisken ag ur spesiad bihanoc'h e veve e kevandir Eurazia e-pad ar pleistosen a-raok aloubiñ amerika an norzh goude ar skornadur diwezhañ. Barrek eo al louarn ruz azasaat diouzh e en-dro buan a-walc'h. Ha daoust ma vez graet "louarn rous" anezhoñ e c'hall bout gwenn pe du e vlev. Pemp-ha-daou-ugent gouenn a zo anavezet.

Al louarn rous a gantre e koublad pe e strolladoù bihan (familhoù) e lec'h ma vez posubl kavout ur par evit meur a barez hag o diskennidi. Debriñ a reont krignerion bihan, hogen loened brasoc'h a c'hall bout hemolc'het ganto evel konifled, gwiñvered, evned, stlejvil pe bronneged yaouank arall. A wezhioù e c'hall kemer plantennoù ivez. Ha preizherien a c'hall bout war e lec'h evel ar bleizi, ar c'hoiot hag an aourgi pe evned-preizh evel an erer meur hag an toud meur.

Un istor a bouez a zo etre an dud hag ar spesad. Hennezh a zo bet hemolc'het kalz evit e feur ha dre ma vez debret loened ti-feurmoù gantañ. E kêrioù zo e c'hall bout kavet louarned hag a denn splet ouzh ar boued skarzhet gant an dud. Hag e broioù zo (e Rusia dreistholl) eo bet doñvaet lod anezho da veviñ en tier.

Embarañ a ra entre hanter genver ha hanter c'hwevrer. O klask parezed e vez ar pared, ha kavout anezho a reont dre o c'hwezh, a laoskont war o lerc'h, pe dre o yud. Dougen a ra ar barez e-pad 52 deiz pe 53.
Ki gouez Afrika

**Ki gouez Afrika**, pe **likaon**, (*Lycaon pictus*) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Afrika issahara.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Lycaon*.
Lycaon

**Lycaon** a c'hell bezañ :
* ur genad e rummatadur ar bronneged, sellet ouzh Ki gouez Afrika
* meur a zen e mojennoù Hellaz kozh :
** Lycaon, mab Priam ha tad Pandaros, sellet ouzh Lycaon (mab Priam)
** Lycaon, roue Arkadia, sellet ouzh Lycaon (roue Arkadia)
Ki gouez Azia

**Ki gouez Azia**, pe **dhol**, (*Cuon alpinus*) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Azia.
Ar spesad bev nemetañ eo er genad *Cuon*.
Er genad Canidae emañ, ar pezh a dalvez eo kar d'al lern ha d'ar chas. En arvar emañ bremañ gant 2 500 hepken a chom er bed.
Cuon

***Cuon*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ne chom nemet ur spesad bev ennañ hiziv an deiz, hini ki gouez Azia.

## Spesadoù
* *[[Cuon stehlini]]*, aet da get
* *[[Cuon priscus]]*, aet da get
* ki gouez Azia *(Cuon alpinus)*
Psophia crepitans

***Psophia crepitans*** a zo ur spesad e-touz ar c'hwec'h a ya d'ober kerentiad ar *[[Psophiidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e koadeier Amazonia (Brazil, Guyana, Gwiana c'hall, Kolombia, biz Perou, Surinam ha Venezuela).

## Rummatadur

## Daveoù
*  
* *Birds of Venezuela* by Hilty, ISBN 0-7136-6418-5
Canis

***Canis*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar chas, ar bleizi, ar c'hoioted pe an aourgon. 

## Spesadoù
Lod eus ar spesadoù amañ-dindan a vez rummataet evel isspesadoù gant loenoniourien 'zo.
* aourgi roudennek (*Canis adustus*)
* aourgi boutin (*Canis aureus*)
* *[[Canis dirus]]*, aet da get
* koiot (*Canis latrans*)
* *[[Canis lupus]]* (bleiz, ki, dingo...)
* aourgi kein du (*Canis mesomelas*)
* bleiz ruz (*Canis rufus*)
* bleiz Etiopia (*Canis simensis*)
* *[[Canis armbrusteri]]*, aet da get
* bleiz Himalaya (*Canis himalayensis*)
* bleiz India (*Canis indica*)
* bleiz ar reter (*Canis lycaon*)
Olympia

* Olympia a zo ur gêr e Bro-Saoz
* Olympia eo kêr-benn Stad de Washington e Stadoù-Unanet Amerika
* An Olympia a zo ur sal abadennoù e Pariz
* *[[Olympia (Manet)|Olympia]]* a zo anv un daolenn savet gant Édouard Manet (1863)
* *[[Olympia (film)|Olympia]]* a zo ur film gant Jacques Feyder (1930)
* *[[Olympia (film 1938)|Olympia]]* ur film gant Leni Riefenstahl (1938)
* Olympia Business Systems a zo un embregerezh hag a grou jederezioù, mekanikoù skrivañ ha mekanikoù all evit ar burevioù
* "Olympia" a vez kavet e kontadennoù Hoffmann

## Pennad kar
* Olimpia.
Aourgi roudennek

An **aourgi roudennek** (*Canis adustus*) a zo ur bronneg kigdebrer eus kerentiad ar c'hieged. Bevañ a ra e kreiz ha su Afrika.

## Doareoù pennañ
Gris-gell eo blevenn an aourgi roudennek, gant ur roudenn wenn a-hed e bavioù a-raok hag a ya betek e zivlez. Gwenn eo beg e lost du. Pouezañ a ra etre 7 ha 15 kg ha muzuliañ a ra etre 60 ha 80 cm. Brasoc'h eo ar pared eget ar parezed.

## Annez hag emzalc'h
Bevañ a ra an aourgi roudennek er c'hoadegoù dreist-holl met e gavout a reer er pradennoù hag er geunioù. Debriñ a ra amprevaned, frouezh ha krignerien bihan.

## Gouennañ
Ar c'houlz-parañ a gemm hervez ar rannvedoù. E Suafrika e teraou e miz Even hag echuiñ e miz Du. Genel a ra ar parezed etre 3 ha 6 menn goude un dougen 57 - 70 devezh. O oad-gour a dizhont da 6-8 miz. Daouzek vloaz a c'hellont bevañ en natur.

## Liammoù diavaez
An aourgi roudennek war Lioncrusher.com
Kastell Felger

**Kastell Felger** zo unan eus ar c'hestell brasañ a gaver e Frañs hag en Europa. Emañ e Felger, e departamant Il-ha-Gwilen.

## Liammoù diavaez
Skoñs

Ar **skoñsed** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Mephitidae*.

Brudet int evit o sistem emzifenn : strinkañ a c'hellont un dourenn flaerius pa gav dezho emaint en dañjer.

## Genadoù
* *[[Conepatus]]*
* *[[Mydaus]]*
* *[[Mephitis]]*
* *[[Spilogale]]*
Conepatus

***Conepatus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
4 spesad skoñsed amerikan zo er genad-mañ:
* skoñs an Andoù (*Conepatus chinga*)
* skoñs Patagonia (*Conepatus humboldtii*)
* skoñs kein gwenn (*Conepatus leuconotus*)
* skoñs Amazonia (*Conepatus semistriatus*)
Skoñs an Andoù

**Skoñs an Andoù** (*Conepatus chinga*) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika (Chile, Arc'hantina, Uruguay, Brazil, Paraguay, Bolivia ha Perou).

## Doareoù pennañ
Etre 2.5 ha 5 kg eo e bouez hag etre 45 ha 90 cm e hirder.

Du eo skoñs an Andoù, gant div roudenn wenn a bep tu d'e gein. Gwenn eo an darn vrasañ eus e lost.

## Gouennañ
Mare ar gouennañ a c'hoarvez e fin miz C'hwevrer ha penn kentañ miz Meurzh.

An dougen a bad war-dro 2 viz ha ganet e vez etre 2 ha 5 kolen e miz Mae. Tizhet e vez e oad gour gant ar skoñs bihan d'an oad a 10 pe 12 miz.

## Emzalc'h
Bevañ a ra en e-unan, nemet da vare ar gouennañ. Oberiant eo diouzh an noz.

Un hollzebrer eo hag en em vagañ a ra diwar amprevaned ha kevnid dreist-holl. Debriñ a ra ivez bronneged bihan, vioù, evned nevez digloret ha frouezh.

Implijout a ra e fri hag e skilfoù evit diskoachañ e voued en douar.

Evel an holl skoñsed e c'hell ezteurel ur c'hwezh kreñv p'en em gav e dañjer.
Skoñs Patagonia

**Skoñs Patagonia** (*Conepatus humboldtii*) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika (Chile hag Arc'hantina).
Skoñs Amazonia

**Skoñs Amazonia** (*Conepatus semistriatus*) a zo ur bronneg hag a vev e Kreiz ha Suamerika (eus su Mec'hiko betek reter Brazil ha norzh Perou).

## Doareoù pennañ
War-dro 1.5 kg eo e bouez ha 60 cm e hirder.

Du eo skoñs Amazonia, gant un takad gwenn war e chouk a ya d'ober div roudenn a bep tu d'e gein. Gwenn eo beg e lost ivez, gant blev berroc'h eget re spesadoù all er genad *[[Conepatus]]*.

## Emzalc'h
Oberiant eo diouzh an noz.

En em vagañ a ra diwar amprevaned (merien-gwenn dreist-holl), glazarded hag evned. Studiadennoù e fank o deus lakaet war-wel roudoù greun, oposomed, tatoued ha krignerien bihan.

Evel an holl skoñsed e c'hell ezteurel ur c'hwezh kreñv p'en em gav e dañjer.
Mephitis

***Mephitis*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad skoñsed eus Kreiz ha Norzhamerika a zo er genad-mañ:
* skoñs roudennek (*Mephitis mephitis*)
* skoñs kabellek (*Mephitis macroura*)
Skoñs kabellek

Ar **skoñs kabellek** (*Mephitis macroura*) a zo ur bronneg hag a vev e Kreiz ha Norzhamerika (Guatemala, Honduras, Salvador, Nicaragua, Mec'hiko, Stadoù-Unanet).
Spilogale

***Spilogale*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ ar skoñsed brizh.

Bevañ a reont e Kreiz ha Norzhamerika.

## Spesadoù
4 spesad skoñsed brizh a zo er genad-mañ:
* skoñs brizh ar c'hornôg (*Spilogale gracilis*)
* skoñs brizh ar reter (*Spilogale putorius*)
* skoñs brizh ar su (*Spilogale angustifrons*)
* skoñs brizh korr (*Spilogale pygmaea*)
Ailuridae

***Ailuridae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged.

Savet eo bet a-ratozh evit ar panda ruz a oa bet renket da gentañ er c'herentiad *[[Procyonidae]]* (hini ar rakoun) gant al loenoniour Cuvier e 1825.
Skoñs brizh ar c'hornôg

**Skoñs brizh ar c'hornôg** (*Spilogale gracilis*) a zo ur bronneg hag a vev e hanternoz Mec'hiko ha kornôg ar Stadoù-Unanet.
Skoñs brizh ar reter

**Skoñs brizh ar reter** (*Spilogale putorius*) a zo ur bronneg hag a vev e biz Mec'hiko, reter ar Stadoù-Unanet ha reter Kanada.
Skoñs brizh ar su

**Skoñs brizh ar su** (*Spilogale angustifrons*) a zo ur bronneg hag a vev e Kreizamerika (Mec'hiko, Belize, Guatemala, Salvador, Honduras, Nicaragua ha Costa Rica).

Betek 1996 e oa un isspesad da skoñs brizh ar reter.
Mydaus

***Mydaus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad skoñsed hag a vev e gevred Azia a zo er genad-mañ:
* broc'h flaerius Palawan (*Mydaus marchei*)
* broc'h flaerius Malaysia (*Mydaus javanensis*)
Broc'h flaerius Palawan

**Broc'h flaerius Palawan** (*Mydaus marchei*) a zo ur bronneg hag a vev e Filipinez.

Daoust d'e anv n'emañ ket e familh ar broc'hed met e hini ar skoñsed.
Mustelideged

Ar **mustelideged** eo ar bronneged kigdebrer a ya d'ober ar c'herentiad *Mustelidae*.

## Genadoù
* *[[Amblonyx]]*
* *[[Aonyx]]*
* *[[Enhydra]]*
* *[[Lontra]]*
* *[[Lutra]]*
* *[[Hydrictis]]*
* *[[Lutrogale]]*
* *[[Pteronura]]*
* *[[Arctonyx]]*
* *[[Eira]]*
* *[[Galictis]]*
* *[[Gulo]]*
* *[[Ictonyx]]*
* *[[Lyncodon]]*
* *[[Martes]]*
* *[[Meles]]*
* *[[Mellivora]]*
* *[[Melogale]]*
* *[[Mustela]]*
* *[[Neovison]]*
* *[[Poecilogale]]*
* *[[Taxidea]]*
* *[[Vormela]]*
Dourgi korr

An **dourgi korr** (*Aonyx cinerea*, bet *Amblonyx cinereus*) eo ar c'hi-dour bihanañ a zo er bed.

Perzh pennañ an dourgon-se eo o skilfoù ha n'eont ket dreist o bizied. A-drugarez d'an dra-se e c'hellont ober gant o favioù hogozik evel an dud gant o daouarn. Debriñ a reont kranked hag anevaled-dour bihan arall kavet ganto er geunioù-mor el lec'h ma vevont.

Bevañ a reont e gevred Azia (eus Nepal hag India betek Indonezia) e strolladoù-familh bras ma c'hell gouennañ ar c'houblad alpha hepken.

## Liammoù diavaez

an dourgi korr
Ki-dour Kongo

**Ki-dour Kongo** (*Aonyx congicus*) a zo ur c'hi-dour afrikan hag a vev e stêrioù ha geunioù ar c'hoadegoù glaviek eus Kreiz Afrika.

Tost-tre eo dre e feson ouzh ki-dour ar C'hap met bihanoc'h eo e zent ha n'eo ket ken stank e vlevenn. War a seblant e vev aliesoc'h war an douar eget ar c'hon-dour arall. Nebeut a draoù a anavezer diwar-benn e zoare-buhez met krediñ a reer en em vag diwar raned hag anevaled douar bihan. Hemolc'het e vez evit e greoñ ha lakaet en arvar gant distrujadur e diriad.

## Rummatadur
Tri isspesad a zo:
* *A. congicus congicus*
* *A. congicus microdon* 
* *A. congicus philippsi*

## Liammoù diavaez

*Ki-dour Kongo
Ki-dour hirlostek

Ar **c'hi-dour hirlostek** (*Lontra longicaudis*) a zo ur c'hi-dour eus Kreiz ha Suamerika.

Bevañ a ra e meur a endro dourel, er c'hoadegoù, er savanennoù... Posupl eo e pljfe dezhañ muioc'h an doureier-red rak ral eo e gavout e stêrioù goustatoc'h an izeldirioù. Pesked ha kresteneged a zebr dreist-holl.

Nebeut a draoù a ouier diwar-benn e zoare buhez met krediñ a reer ez eus c'hwec'h isspesad:
* *[[Lontra longicaudis annectens]]*
* *[[Lontra longicaudis colombiana]]*
* *[[Lontra longicaudis enudris]]*
* *[[Lontra longicaudis incarum]]*
* *[[Lontra longicaudis longicaudis]]*
* *[[Lontra longicaudis platensis]]*
Kazh-mor

Ar **c'hazh-mor** a c'hell bezañ :
* ur bronneg eus kerentiad ar mustelideged, sellet ouzh Kazh-mor (bronneg)
* pesked eus ar genad *Scyliorhinus*, sellet ouzh touilh
Kazh-mor (bronneg)

Ar **c'hazh-mor** (*Lontra felina*) a zo ur c'hi-dour mor eus Suamerika. Er c'hontrol da izili arall e c'henad eo ral e gavout en dour dous.

## Doareoù pennañ
Anevaled bihan eo ar c'hizhier-mor. Muzuliañ a reont 100 cm ha pouezañ war-dro 4,5 kg. Gell-du eo kreoñ e gein tra m'eo sklaeroc'h hini e gof ha kaletoc'h eo eget hini ar c'hon-dour mor. Palvezek eo e bavioù ha berr e lost.

## Annez
Kavout a reer ar c'hizhier-mor war aodoù mervent Amerika ar Su, eus su Perou betek Strizh-mor Magalhaes. Un nebeud pennoù a voe gwelet war aodoù an Inizi Maloù. Bevañ a reont war aodoù roc'hellek bezhinek. Er c'hontrol d'ar c'hon-dour arall a blij gwelloc'h an doureier sioul dezho, e choazont rannvroioù gant avelioù ha redoù kreñv. Pell eus an traezhioù e chomont hag un douarenn ha na c'heller ket mont enni e-pad ar chal eo a vez dibabet ganto.

Pesked, kranked ha chevr a zebront dreist-holl.

## Emzalc'h
En o-unan pe e strolladoù bihan e vev ar c'hizhier-mor. Diaes-tre eo gwelout anezho en natur. C'hoarvezout a ra e stourmfe ar pared an eil ouzh egile met pesketa asambles a c'hellont ober. Anevaled deiz int.

Liesparezed e c'hell bezañ ar c'hizhier-mor. En em barañ a reont e miz Kerzu pe Genver ha genel a reont etre daou ha pemp kolen goude un dougen 60-70 devezh. Ar c'helin a chom gant o mamm e-pad 10 miz.

## Gwarez
Ral eo ar c'hizhier-mor ha gwarezet int gant lezennoù e Chile, Perou hag Arc'hantina. Hemolc'het e vezent gwechall evit o c'hreoñ ha peogwir e oant e kevezerezh gant ar besketaerien. Diouennet int bet en Arc'hantina hag en Inizi Maloù. Ur gudenn eo ar brigierezh c'hoazh.

N'anavezer ket pet kazh-mor a chom hiriv an deiz.

## Liammoù diavaez
Ar c'hazh-mor war Animal Diversity Web
Lutra

***Lutra*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 2 pe 3 spesad dourgon.

## Spesadoù
* ki-dour Eurazia (*Lutra lutra*)
* ki-dour Sumatra (*Lutra sumatrana*)
* ki-dour gouzoug brizh (*Lutra maculicollis*) (a c'hell bezañ renket er genad *Hydrictis*)
Ki-dour Sumatra

**Ki-dour Sumatra** (*Lutra sumatrana*) a zo ur bronneg hag a vev e Tailand, Kambodia, Vietnam ha Malaysia.
Ki-dour gouzoug brizh

Ar **c'hi-dour gouzoug brizh** (*Lutra maculicollis* pe *Hydrictis maculicollis*) a zo ur bronneg hag a vev en Afrika.
Ki-dour India

**Ki-dour India** (*Lutrogale perspicillata*) a zo ur c'hi-dour hag a vev e su Azia. Ar spesad nemetañ eus ar genad *[[Lutrogale]]* eo.

## Doareoù pennañ
Kon-dour India eo ar c'hon-dour brasañ e su Azia. Muzuliañ a reont 130 cm ha gallout a reont pouezañ etre 7 ha 11 kg. Berroc'h ha c'hwekoc'h eo o blevenn eget hini ar c'hon-dour arall. Gell-du eo o c'hein ha gell-sklaer pe gris o c'hof.

20 vloaz e c'hellont bevañ en ur gwarezva. Kalz berroc'h eo o buhez en natur avat.

## Emzalc'h ha gouennadur

Unpried eo kon-dour India. A-hed o buhez e talc'h ar c'houbladoù. Daoust ma'z eo brasoc'h ar par e kemer ar barez he c'hreñv warnañ. Homañ a c'han etre ur c'holen ha pevar c'holen goude un dougen 61 - 65 devezh. Ganti e vezont desavet e-pad ur bloaz en un douarenn. Goude ma'z int dizonet eo aotret ar par da dostaat outo. Kemer a ra perzh d'o desavadur dre zegas preizhoù dezho.

En em vagañ a reont diwar pesked. A-stroll e hemolc'hont. War 7 - 12 km² ec'h astenn o zachennad war a greder. Implijout a reont gwagrennoù-c'hwezh lec'hiet dindan o lost da verkañ anezhi.

## Gwarez
Hemolc'het e vezont evit o c'hreoñ met pennkaoz o stad arvarus eo distrujadur ha saotradur o ziriad.

## Liammoù diavaez
*ki-dour India war Animal Diversity Web
Tolomuko

An **tolomuko**, pe **taira**, (*Eira barbara*) a zo ur bronneg eus kerentiad ar mustelideged. Er c'hontrol diouzh an darn vrasañ eus izili ar familh-mañ n'eo ket ur c'higdebrer met kentoc'h un hollzebrer. An ezel nemetañ eus ar genad *Eira* eo.

Heñvel-tre eo dre e feson ouzh ur gaerell pe ouzh ur mart. Muzuliañ a ra 60 cm gant ul lost 45 cm pa pouezañ a ra 5 kg. An tolomuco zo du pe gell-du e vlevenn gant un tarch sklaeroc'h war e vruched. Kreoñ e benn a ya da c'hell pe da c'hris pa gosha. Genel a ra ar parezed etre 2 ha 4 c'holen bep bloaz.

Bevañ ar ra an tolomukoed e koadegoù trovanel Kreiz ha Suamerika. Debriñ a reont frouezh, bronneged bihan hag evned. Er gwez, e douarennoù pe e neizhioù goloet gant geot e kaver anezho dreist-holl.

C'hoarius-tre int ha doñvaet e vezont alies gant tud ar vro da stourm ouzh an amprevaned ha ar c'hrignerien. N'eo ket an tolomuko ur spesad en arvar.

## Liammoù diavaez

An tolomuko war Animal Diversity Web
Ictonyx

***Ictonyx*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad mustelideged eus Afrika zo ennañ :
* *[[Ictonyx striatus]]*
* *[[Ictonyx libyca]]*
Kaerell Patagonia

**Kaerell Patagonia** (*Lyncodon patagonicus*) zo ur bronneg a vev en Arc'hantina ha Chile. Ar spesad nemetañ eo er genad *Lyncodon*.
Mart gouzoug melen

Ar **mart gouzoug melen** a zo ur bronneg bihan, *Martes flavigula* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ
Heñvel a-walc'h eo ouzh ur gaerell-vras nemet eo brasoc'h e vent. Pouezañ a ra etre 3 ha 4 kg ha muzuliañ a ra war-dro 1 metr eus ar penn betek penn e lost.

## Boued
Kigdebrer eo al loen.

## Annez hag isspesadoù

Al loen a vev an nav isspesad anezhañ :
* * Martes flavigula borealis*,
* *Martes flavigula chrysospila*,
* *Martes flavigula flavigula*,
* *Martes flavigula hainana*,
* *Martes flavigula henrici*,
* *Martes flavigula indochinensis*,
* *Martes flavigula peninsularis*,
* *Martes flavigula robinsoni*,
* *Martes flavigula saba*e koadegoù klouar Himalaya, en Azia ar Gevred hag ar Reter, e reter Siberia hag e Korea.

## Liammoù diavaez

* Fichenn gant S.A. Hussain, Wildlife Institute of India
* Roll an isspesadoù, gant Markku Savela

## Notennoù ha daveennoù
Mart boutin

Ar **mart boutin**, pe **mart ar pin**, (*Martes martes*) a zo ur c'higdebrer bihan eus kerentiad ar mustelideged. 

A-vent eo gant ur c'hazh. Muzuliañ a ra war-dro 53 cm gant ul lost blevek 25 cm ha pouezañ a ra war-dro 1,5 kg. Brasoc'h eo ar pared eget ar parezed. Gell eo e vlevenn ha stankoc'h e-pad ar goañv. Un tarch gwenn zo war e c'houzoug. Bihan ha ront eo e zivskouarn ha lemm e zent.

Bevañ a ra dreist-holl er c'hoadegoù. Annezañ a ra e gwez kleuz pe e strouezh. Skilfoù damguzh en deus, ar pezh a ro tro dezhañ da bignat aes er gwez ha da hemolc'hiñ enno. Ampart eo ivez evit kerzhet war an douar. Diouzh an noz ha da serr-noz e vez oberiant dreist-holl. Debriñ a ra bronneged bihan, evned, amprevaned, raned ha gagnoù. C'hoarvezout a ra ivez en em vagfe gant frouezh, vioù ha mel.

Merkañ a ra e dachennad dre lakaat e gaoc'h war an harzoù.

Hemolc'het eo gant an erer ha gant al louarn rous met dreist-holl gant an dud evit e greoñ priziet.

Gallout a ra bevañ 18 vloaz en ur gwarezva met war-dro 10 vloaz hepken en natur. E oad gour a dizh war-dro 2 pe 3 bloaz. E miz Meurzh pe Ebrel e vez ganet ar c'helin (etre 1 ha 5) goude un dougen ur miz. Pouezañ a reont 30 g hag ec'h eont er-maez eus o douarenn e miz Even hepken.

## Liammoù diavaez

http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Martes_martes.html
Meles

***Meles*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
3 spesad broc'hed zo ennañ :
* broc'h Eurazia (*Meles meles*)
* broc'h Japan (*Meles anakuma*)
* broc'h Azia (*Meles leucurus*)

Hervez loenoniourien 'zo eo ar broc'h *Meles meles* ar spesad nemetañ er genad *Meles*, ar re all zo isspesadoù dezhañ.

## Liammoù diavaez
Broc'h-fured Everett

**Broc'h-fured Everett** (*Melogale everetti*) a zo ur bronneg e kerentiad ar mustelideged. Ne gaver anezhañ nemet e koadegoù Menez Kinabalu e norzh Borneo.

## Annez

## Liammoù diavaez
* Broc'h-fured Everett war Lioncrusher.com
* Broc'h-fured Everett war Animal diversity Web
Broc'h-fured Java

**Broc'h-fured Java** (*Melogale orientalis*) a zo ur bronneg e kerentiad ar mustelideged ha na vev nemet en enez Java en Indonezia. Tost-tre eo dre e feson ouzh broc'h-fured Myanmar hag e-pad pell eo bet rummataet evel un isspesad anezhañ. Muzuliañ a ra etre 33 ha 44 cm ha pouezañ a ra etre 1 ha 2 kg.

## Isspesadoù
Daou isspesad a zo:
**M. o. orientalis* e reter Java
**M. o. sundaicus* e kornôg Java

## Liammoù diavaez
* broc'h-fured Java war Lioncrusher.com
Broc'h-fured Myanmar

**Broc'h-fured Myanmar** (*Melogale personata*) a zo ur bronneg bihan eus kerentiad ar mustelideged hag a vev e gevred Azia (reter Nepal hag India, Myanmar, Thailand, Vietnam, Laos, Kambodia ha proviñs Guangdong e Sina). Bevañ a ra er pradennoù hag er c'hoadegoù dreist-holl.

## Doareoù pennañ
Unan eus ar pevar spesad a ya d'ober ar genad Melogale eo broc'h-fured Myanmar. An holl anezho a zo tost-tre an eil ouzh egile hag an diforc'hioù pennañ etrezo a sell eus ar roudennoù gwenn war o fenn hag o c'hein.

Er c'hontrol d'ar spesadoù broc'hed all o deus ur c'horf hir ha moan gant pavioù berr. Hir ha begek eo o moj, hag o dremm n'eo ket ken ledan ha hini ar broc'hed arall. Hir ha blevek eo o lost hag o favioù dambalvezek. Ober a reont gant o skilfoù kreñv evit kleuziañ. Muzuliañ a reont 33-44 cm (15 - 23 cm evit al lost) evit 1 - 2 kg.

Gris pe gris-du eo o blevenn gant roudennoù du ha gwenn war ar penn. Ur roudenn wenn ledan a red a-hed o c'hein betek penn o lost. Gwenn eo o gouzoug, o min ha kostezioù o fenn.

## Emzalc'h
Un aneval-noz eo broc'h-fured Myanmar. En em vagañ a ra diwar amprevaned ha plant.

## Rummatadur
Daou isspesad a zo:
* *Melogale personata laotum*: Thailand ha Laos
* *Melogale personata personata*

## Liammoù diavaez
* broc'h-fured Myanmar war Lioncrusher.com
Broc'h-fured Sina

**Broc'h-fured Sina** (*Melogale moschata*) a zo ur bronneg e kerentiad ar mustelideged hag a vev e Sina ha norzh India, Viet-Nam, Laos ha Myanmar. Heñvel eo ouzh ar broc'hed-fured all met gant merkoù gwenn war e vojell. E gavout a reer dreist-holl er pradennoù hag en tuchennoù koadek. Debriñ a ra buzhug hag amprevaned.

## Liammoù diavaez
* broc'h-fured Sina war Lioncrusher.com
Mustela

***Mustela*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar gaerell, an erminig pe ar pudask.

## Spesadoù
17 spesad mustelideged zo er genad :
* kaerell drovanel (*Mustela africana*)
* kaerell ar menezioù (*Mustela altaica*)
* erminig (*Mustela erminea*)
* pudask ar stepennoù (*Mustela eversmanii*)
* kaerell Kolombia (*Mustela felipei*)
* kaerell hirlostek (*Mustela frenata*)
* kaerell Japan (*Mustela itatsi*)
* kaerell kof melen (*Mustela kathiah*)
* vizon Europa (*Mustela lutreola*)
* kaerell Indonezia (*Mustela lutreolina*)
* pudask pavioù du (*Mustela nigripes*)
* kaerell Europa (*Mustela nivalis*)
* kaerell Malaysia (*Mustela nudipes*)
* Pudask (*Mustela putorius*)
** Fured (*Mustela putorius furo*)
* kaerell Sibiria (*Mustela sibirica*)
* kaerell roudennek (*Mustela strigidorsa*)
* kaerell Egipt (*Mustela subpalmata*)

An daou spesad vizon renket er genad *[[Neovison]]* a c'hell bezañ rummataet e *Mustela* ivez :
* ar vizon mor (*Mustela macrodon*)
* vizon Amerika (*Mustela vison*)

## Liammoù diavaez
Pudask ar stepennoù

**Pudask ar stepennoù** (*Mustela eversmanii*) zo ur c'higdebrer eus kerentiad ar *[[Mustelidae]]*. Bevañ a ra e stepennoù ha dam-dezerzhioù Europa ar Reter, Rusia ha Mongolia.
Kaerell hirlostek

Ar **gaerell hirlostek** (*Mustela frenata*) eo ar spesad boutinañ e-touez ar mustelideged en Amerika. Bevañ a ra e lec'hioù digor, e-kichen an dour, eus Kanada betek norzh Amerika ar Su.

Heñvel eo ouzh ar gaerell dre he feson, hir eo he c'horf, berr he favioù ha hir he lost. Muzuliañ a ra ar pared etre 33 ha 45 cm ha pouezañ a reont 450 g. Gell eo o blevenn, melen o c'hof hag er rannvroioù erc'hek ez eont da wenn e-pad ar goañv. Du e chom penn o lost.

Evel an holl gaerelled e tebront krignerien dreist-holl. O c'horf hir a ro tro dezho da heuliañ o freizhoù e-barzh o douarenn. Anevaled-noz int met o gwelout a c'heller diouzh an deiz a-wechoù. Bevañ a reont en o-unan en diavaez eus koulz ar parañ.

## Liammoù diavaez
*Ar gaerell hirlostek war Animal Diversity Web
Kaerell kof melen

Ar **gaerell kof melen** (*Mustela kathiah*) zo ur c'higdebrer bihan e kerentiad ar mustelideged a vev e gevred Azia eus norzh Pakistan betek su Vietnam. Er rannvroioù meneziek e kaver anezhi, etre 1800 ha 4000 m.

## Doareoù pennañ

Muzuliañ a ra ar gaerell kof melen war-dro 25 cm ha pouezañ war-dro 1,5 kg. Heñvel eo dre he feson ouzh kaerell Europa met gell-du eo he blevenn gant ur c'hof melen. Sklaeroc'h eo ar gouzoug hag ar min.

## Emzalc'h

N'anavezer netra diwar-benn gouennadur ar gaerell kof melen. Krediñ a reer eo heñvel ouzh hini an erminig. En em vagañ a ra diwar krignerien ha tud bro-Nepal a vir anezhi en o zi da logota.

## Liammoù diavaez

Ar gaerell kof melen war Animal Diversity.com
Kaerell Indonezia

**Kaerell Indonezia** (*Mustela lutreolina*) a zo ur bronneg hag a vev en uheldirioù Java ha Sumatra, etre 1 000 ha 2 000 m.
Pudask pavioù du

Ar **pudask pavioù du** (*Mustela nigripes*) zo ur c'higdebrer bihan a vev en Amerika an Norzh. Kar eo da pudask ar stepennoù.

Aet e oa da get e Kanada e 1937 hag e 1980 ne chome nemet ur boblañs ouez, dizoloet dre zegouezh e Wyoming. Paket e oa bet evit he gwareziñ kent na yafe da get. Un nebeud loened maget er gwarezva a oa bet lezet da vont goude-se met ar poblañsoù a chom bihan.

## Doareoù penanñ

War-dro 45 cm eo e hirder hag 1 kg e bouez. Ul lost blevek 15 cm en deus ivez. Evel izili all e gerentiad eo moan ha hir e gorf ha berr e bavioù. Gwenn eo e vlevenn dre vras nemet e bavioù, e c'houzoug ha penn e lost hag a zo du. Ne gemm ket e liv diouzh an amzer.

## Emzalc'h

Ur c'higdebrer oberiant diouzh an noz eo. Chas-pradenn a zebront dreist-holl ha ne c'hellont ket treuzvevañ hepto. Kuzhat a reont en un douarenn diouzh an deiz.

## Gwarez

Distruj ar pradennoù, digresk ar poblañsoù chas-pradenn hag efedoù drastus kleñvedoù evel kinomoz pe bosenn ar c'hoadegoù (heñvel a-walc'h ouzh ar vosenn) a voe abegoù diskar poblañs ar pudasked pavioù du. Aet e oant kazi da get e-pad an  hag an  kantved. 

Anavezet e voent evel ur spesad distag e 1851 hepken, goude embannadur ul levr gant John James Audubon ha John Bachman.

E 1981 e tizoljod ur boblañs vihan 130 hinienn enni e-kichen Meeteetse, Wyoming. War zigresk ez eas abred abalamour d'ar c'hleñved hag e 1986 e tapas ar *Wyoming Game and Fish Department* an 18 loen a chome d'o gwareziñ. D'ar poent-se na oa nemet 50 pudask pavioù du ken er bed.

E 1991 e teraoujod da lezel pudasked pavioù du da vont en natur en dro. Krediñ a reer e oa war-dro 400 penn er bed.

## Liammoù diavaez

Ar pudask pavioù du war Animal diversity web
Kaerell roudennek

Ar **gaerell roudennek** (*Mustela strigidorsa*) a zo ur bronneg hag a vev en Azia (reter Nepal, biz India, Tibet, su Sina, Viet-Nam ha Laos) etre 1 000 m ha 2 500 m.

## Doareoù pennañ
Disheñvel eo diouzh spesadoù all ar genad *Mustela* gant he roudenn arc'hant a red eus he fenn betek penn he lost hag ur roudenn velen war he c'hof. Gell eo he blevenn, un tamm sklaeroc'h war he fenn a-wechoù.

Noazh eo tu-dindan he favioù ha berr ha blevek eo he lost. Ar gaerell roudennek a vuzuilh war-dro 285 mm gant ul lost 152 mm.

## Annez

## Liammoù diavaez
*Kaerell roudennek
Neovison

***Neovison*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, eus Amerika an Norzh, ennañ ur spesad bev hiziv an deiz.

Gant loenoniourien 'zo ne vez ket graet gant ar genad-mañ ha renket e vez an daou spesad amañ-dindan er genad *[[Mustela]]*.
An termen *Neovison* a oa bet implijet evit ar wech kentañ e 1997.

## Spesadoù
* ar vizon mor (*Neovison macrodon*), Prentis, 1903, aet da get
* vizon Amerika (*Neovison vison*), Schreber, 1777
Étienne Rivoallan

**Étienne Rivoallan** (ganet e 1931 - marvet d'an 11 a viz Genver 1961 e Boulvriag) a oa un talabarder eus *Kelc'h Keltiek Boulvriag* hag a gustume seniñ gant ar biniaouer Jorj Kadoudal. Ul levezon vras en deus bet war sonerien Breizh. 
Un ton savet dezhañ gant Pêr Boudouin hag anvet *Gwerz marv Étienne Rivoallan* a vez sonet gant meur a goublad binioù-bombard hiziv an deiz.

## Notennoù
Kaerell roudennek Afrika

**Kaerell roudennek Afrika** (*Poecilogale albinucha*) a zo ur bronneg hag a vev e kreiz ha su Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Poecilogale*.
Broc'h Amerika

**Broc'h Amerika** (*Taxidea taxus*) zo ur bronneg a vev e Norzhamerika (kornôg ha kreiz Stadoù-Unanet Amerika, norzh Mec'hiko ha kreiz Kanada), en endroioù sec'h ha digor ma vez an douar aes da doullañ.

Un dremm tric'hornek en deus gant roudennoù du ha gwenn hag ur c'horf krenndev goloet gant ur vlevenn c'hris. Pavioù kreñv en deus, gant skilfoù hir ha lemm war e bavioù a-raok ha berroc'h war e bavioù a-dreñv.

Broc'hed Amerika a hemolc'h razhed-godell, gozed, moreganed pe pikaed. Debriñ a c'hell naered, evned hag amprevaned ivez. Un aneval-noz eo ha na c'hoañv ket, met ne vez ket gwall oberiant e-pad ar goañv, ma chom da gousket ar braz eus an amzer.

En e-unan e vev e-pad an darn vrasañ eus ar bloaz. E-pad an hañv e ouenn broc'hed Amerika met daleet e vez an dougen evit ma c'hanfe ar re vihan dindan an douar da vare fin ar goañv.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Taxidea*.

## Liammoù diavaez

broc'h Amerika war lioncrusher.com