open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An huñvre er pavilhon ruz

**An huñvre er pavilhon ruz** ( Sinaeg simplaet: 红楼梦; Sinaeg hengounel: 紅樓夢; pinyin: Hóng Lóu Mèng), anavezet ivez gant an anv **Istor ar mean** ( Sinaeg simplaet: 石头记; Sinaeg hengounel: 石頭記; pinyin: Shítóu jì)) pe c'hoazh **Eñvorennoù ur Roc'h** ( Sinaeg simplaet: 石头记; Sinaeg hengounel: 石頭記, pinyin: shítóu jì) skrivet gant Cao Xueqin a zo unan eus ar pevar roman meur klasel a vro Sina.

An oberenn a vefe bet skrivet e-kreiz an XVIIIvet kantved mare an Tierniezh Qing. An oberenn en devoa brud bras gant Mao Zedong a gave dezhañ e oa unan eus mammennoù pennañ al lorc'h sinaat.

An Unesco en deus lakaet war wel an oberenn An huñvre er pavilhon ruz dre e ouzhpennañ en Dastumadenn Oberennoù skeudennus an Unesco.

## Tudennoù pennañ an oberenn

# Jia Baoyu (Sinaeg simplaet: 贾宝玉; Sinaeg hengounel: 賈寶玉; pinyin: Jiǎ Bǎoyù, « Jia maen-jad strobinellus») galvet ivez gant al lesanv Breurig Jad. Tudenn pennañ an oberenn o vezañ ur paotrig etre 12 ha 13 bloaz, mab da Jia Zheng ha d'e wreg Maouez Wang. Hêr tostañ ez eo d'ar Palez en Enor d'ar Stad. 
# 
# Lin Daiyu (Sinaeg simplaet: 林黛玉; Sinaeg hengounel: pinyin: Lín Dàiyù, « Lin maen-jad teñval ») galvet ivez gant al lesanv C'hoarig Lin.
# 
# Xue Baochai (Sinaeg simplaet: 薛寶釵; Sinaeg hengounel: 薛宝钗, pinyin: Xuē Bǎochāi, « Xue Spilhenn Blev Marvailhus ») galvet ivez gant al lesanv C'hoar bras joaiuz.
#
Queen

**Queen** zo ur ger saoznek hag a dalv kement ha rouanez, hag a gaver el lec'hanvadurezh hag e meur a anv all.

## Lec'hioù
###### 
*Queensland, ur stad

###### 
*Queen Camel, ur gêriadenn

###### 
*Queen (Mec'hiko Nevez)
*Queens, anv meur a lec'h

Mont a ra ar ger *queen* da sevel meur a lec'hanv: 
*Queen Charlotte
*Queensferry
*Queensborough 
*Queenston
*Queenstown
*Queen Street, anv meur a straed, e kreiz meur a gêr.

## Sevenadur
* Queen, ur strollad sonerezh saoz
* Ellery Queen, anv-pluenn daou skrivagner stadunanat
* ''Mr. Queen'', stirad skinwel sukorean

### Kanaouennoù
*''God Save the Queen'', kan broadel ar Saozon
**[[God Save the Queen (Sex Pistols)|God Save the Queen]]* gant Sex Pistols (1977).

## Listri
*Queen Mary

## Pennadoù kar
* Queensland (disheñvelout)
* Regina e latin
*Rani
*Reina
*Reine
*King
Queensferry (Kembre)

**Queensferry**, pe **Y Fferi Isaf**, zo ur gêr hag ur gumuniezh eus Sir y Fflint, e biz Kembre.

War lez ar stêr Dyfrdwy emañ, tost d'an harzoù gant Bro-Saoz.

E 2011 e oa 2 109 a dud o chom e kumuniezh Queensferry hag 181 anezho a oa kembraegerien (9%).

## Notennoù
Reina

**Reina** zo ur ger spagnolek, hag a dalv kement ha Rouanez.

## Lec'hioù

### 
* **[[La Reina]]**, kumun er Gran Santiago .

### 
***[[Talavera de la Reina]]**, e proviñs Toledo, e Castilla-La Mancha
* **[[Reina (Badajoz)|Reina]]**, e proviñs Badajoz, en Extremadura 
* **[[Puente la Reina]]**, e Navarra 
* **[[Fuente la Reina]]**, e proviñs Castellón, 
* **[[Cabeza Reina]]**, menez
Queensferry

**Queensferry** zo un anv-lec'h saoznek.

## Gerdarzh
Diwar ar gerioù saoznek queen (rouanez), ha ferry (bag-treizh).

## Lec'hioù
###### 
*North Queensferry, e Fife
*South Queensferry, en Edinburgh, anvet Queensferry peurliesañ.

###### 
**Queensferry*, pe Y Fferi Isaf, e Flintshire
Maelor Saesneg

**Maelor Saesneg** a oa ur c'hombod e Rouantelezh Powys er Grennamzer.

## Ploueoù kozh
*Bangor-is-y-coed
*Bronington
*Hanmer
*Iscoed
*Llannerch Banna
*Llys Bedydd
*Owrtyn
*Wrddymbre
Rani

**Rani** zo ur ger arianek hag a dalv kement ha rouanez.

## Lec'hioù
*Rani, Rajasthan, en India
*Räni, kêriadenn en Estonia
*Rani, Iran, kêriadenn e proviñs Fars, en Iran
*Rani (enez), un enezenn e-kichen Supiori en Indonesia, e proviñs Papua

## Tud
*Devika Rani (1908 – 1994), aktourez indian ;
*Rani (aktourez), aktourez pakistanat
*Rani (aktourez tamil)
*Rani Chandra, aktourez valaiat
*Rani Maria Vattalil, leanez, e Kerala
*Rani Mukerji (born 1978), aktourez indian.
Isabella Bendidio

**Isabella Bendidio** (Ferrara, 1546 – goude 1610) a oa un itron hag a oa kanerez e lez Ferrara er .

Gant he c'hoar Lucrezia Bendidio e kemere perzh el laz-kanañ Concerto delle donne. 

Dimeziñ a reas da Cornelio Bentivoglio, eus an tiegezh uhel Bentivoglio. Mamm e oa da Guido hag Enzo Bentivoglio a voe harperien ar sonaozour Girolamo Frescobaldi e Ferrara.
Trésor de la langue française

An ***Trésor de la langue française*** (TLF) zo ur geriadur eus galleg an  hag  e 16 levrenn, gant ur stagadenn.

War baper eo bet embannet etre 1971 ha 1994, pa voe embannet al levrenn diwezhañ, ha goude, e 2004, e stumm ur CD-ROM.

Gant an *Analyse et traitement informatique de la langue française* (ATILF) e c'haller kavout un doare enlinenn, an *Trésor de la langue française informatisé* (TLFi).

## Liammoù diavaez
* An TLFI e lec’hienn an ATILF
* An TLFi e lec’hienn ar CNRTL

## Notennoù
Plomer an Andoù

Ar **plomer an Andoù** (*Podiceps andinus*) a oa un evned dour e-touez kerentiad ar *[[Podicipedidae]]*.

Er bloavezhioù 1940 e oa paot ar plomer-se c'hoazh. E 1968 ne veze renablet ken nemet 300 hinienn, hag e 1977 e voe gwelet teir hinienn evit ar wech diwezhañ. E 1981 ha 1982 e voe graet enklaskoù evit dont a-benn da ziskoachañ un hinienn bennak, en aner. Renket eo bremañ e-touez ar spesadoù aet da get.

Liesseurt e vefe an abegoù :
* distruj ha saotradur e diriad naturel (tennet ar raoskl hag implij louzoù enep-amprevaned),
* degas an dluzh a breizhatae ar pologed,
* ar chase.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a rae al labous e Kolombia, e-kichen lenn Tota dreist-holl.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Podiceps andinus*** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Podicipediformes*.

## Liamm diavaez
* ''Podiceps andinus'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Pelec'h ez ez 'ta, Tonton Laou

***Pelec'h ez ez 'ta, Tonton Laou*** zo ur ganaouenn vrezhonek war un ton dañs-tro.

## Orin
Dastumet eo bet gant Cheun ar C'hann, ur c'henderv da Wennole ar Menn hervez an akordeoñser Bernard Lasbleiz.

E 1950 e voe embannet gant Emgleo Breiz el levrig *[[Digor an abadenn]]*, hag adembannet e 1985.

An niverenn 509 eo e lec’hienn Per Kentel, ha kinniget evel eus kornad Rostrenenn.

## Komzoù

## Notennoù
Bili

**Bili** pe **mein aod** a zo mein, bihan pe vihanoc'h, damgelc'hiek alies, deuet da vezañ flour o gorre dre vezañ ruilhet ha diruilhet gant dour ar mor pe dour ar stêrioù. Un dachenn dindan vili a zo ur "vilieg". Kavet e vez irvi bili ivez, anvet an "Erv-vili" e Breizh.

## Implij ar bili
#### En tisaverezh
En tisaverezh e veze implijet bili evit kreñvaat ar mogerioù pe er pri-raz (meskajoù doare pri, plouz ha bili da skouer). Implijet ez eo ivez evit sevel mozaikennoù.

E-pad an Eil Brezel-bed ec'h implijad an Alamanted kalz mein-aod evit sevel ar pri-raz evit Moger an Atlantel. Un uzin a oa bet savet er vro-Vigoudenn hag a zo tu da welet he dismantroù hiziv-an-deiz c'hoazh (Uzin drailhañ bili Tregeneg).

#### En arzoù
Implijet e vez a-wechoù ar bili en arzoù evit bezañ arouez d'an natur c'hlan. An tu a zo d'o implij ivez evit tresañ gant pentur warnañ, pe e kizellañ.

Implijet e vez skeudenn ar bili en arzoù hag el lennegezh, dreist-holl evit diskrivañ un dra bennak pe unan bennak kozh. A-wechoù e vezo implijet evit diskouez ne gemm ket an traoù, doare meulgan d'an amzer dremenet.

## Er relijion
Bili a zo bet kizellet gant pennoù pe tresoù doueed. Gant ar Yuzevien e vez lakaet bili pe mein bihan war ur bez evit enoriñ ar re aet da anaon.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
Maelor

**Maelor** zo ur vroig e biz Kembre tost d'an harzoù gant Bro-Saoz.
Er grennamzer e oa unan eus kantrevoù Rouantelezh Powys. E Bangor-is-y-coed e oa ar gêr-benn, ha brudet e oa ar manati.

Stok e oa Maelor ouzh Iâl hag Ystrad Alun er c'hornôg hag en hanternoz, ouzh kontelezhioù Caer hag Amwythig er reter, e Bro-Saoz (kontelezhioù Caer hag Amwythig hiziv), hag ouzh kombodoù Y Traean hag Elsmer (war-dro Croesoswallt en tu all d'an harzoù) ha Nanheudwy (Powys) er c'hreisteiz.

War-dro 1202 e voe rannet cantref Maelor etre daou gombod a bep tu d'ar stêr Dyfrdwy :
*Maelor Gymraeg,
*Maelor Saesneg.

## Istor

## Pennadoù kar
* Brwmffild a Iâl
* Kombodoù Kembre
* Edward Maelor
* Powys Fadog
Ynys Arw

**Ynys Arw** (*North Stack*) zo un enezennig e-kichenik Enez Cybi, e hanternoz Kembre. Brudet eo bri Wen Zawn e-touez ar graperien. 


Image:Gogarth Bay, Holyhead - geograph.org.uk - 86044.jpg| Ynys Arw, er pelloù, e beg Gogarth Bay
Image:Trinity_House_Magazine,_North_Stack,_Holyhead._-_geograph.org.uk_-_97365.jpg| Trinity House Magazine: savet e 1861 evit an * North Stack Fog Signal Station*. Ur c'hanol a oa, hag a voe taolet er mor pa voe didalvoud. kavet eo bet gant splujerien ha kaset d'ar Breakwater Quarries Country Park, a zo e Caergybi. 


## Liammoù diavaez
* Kartenn gant google: https://www.google.fr/maps/place/North+Stack,+Royaume-Uni/@53.3214599,-4.6818608,16z/data=!4m2!3m1!1s0x486434f2e591d8b7:0x3e569e264714c3a3
Bili (disheñvelout)

__NOTOC__

**Bili** a c'hall bezañ:
**[[bili]]*, mein lufr
***bili-bann* a zo pempigoù
**bili-raz, materi da sevel tier
**bili* a zo un anv all evit ar bigerniel

### Anv-den
*Bili, ur sant eus Breizh
*Bili (694-722), roue Strat Clut

### Anv-lec'h
*Bili, ur gêriadenn en Azerbaidjan
*Bili, ur gêriadenn en Iran
*Bili, ur gêr hag ur goadeg e Republik Demokratel Kongo

## Lennegezh
**En ur Ruilhañ Bili*, ul levr gant Roparzh Broudig, 1986.
**[[Bili er mor]]*, ul levr gant Annie Coz, 2014.

## Pennadoù kar a-bell
*Billy
Bili (sant)

**Pennadoù [[bili]] ha [[Bili (disheñvelout)]] zo ivez.*
**Bili** a oa eskob Gwened.

Ganet e oa e-kichen Redon war-dro 840. Eskob Gwened e oa adalek 892. Diagon e oa bet en Aled. Skrivet en dije buhez sant Maloù, e latin, er bloavezhioù 860.

Drouklazhet e vije bet entre 913 ha 919, dibennet gant aotrou Kervasy, e-lec'h ma'z eus savet ur groaz, kroaz Sant-Bili, e Plaodren, ha beziet el lec'h ma'z eus savet ur chapel.

## Notennoù
Billy

**Billy** zo:
*ur berranv saoznek, diwar ar berranv Bill, deuet eus an anv-bihan William.
*un anv-lec'h gallek 

## Tud
*Billy Bremner, c'hoarier mell-droad etrebroadel skosat
*Billy Idol, kaner rock 'n' roll breizhveuriat
*Billy Joel, soner stadunanat
*Billy Mitchell (1879-1936), brigadier-jeneral en aerlu stadunanat.
*Billy Paul, kaner soul stadunanat (brudet-mat en abeg d'ar ganaouenn *[[Me and Mrs. Jones]]*)
*Billy the Kid, forbann stadunanat
*Billy Preston, aktour, kaner ha soner stadunanat
*Billy Swan, kaner stadunanat (brudet-mat en abeg d'ar ganaouenn *[[I Can Help]]*)
*Billy Wilder, filmaozer stadunanat

## Sevenadur
*Billy ze Kick, anv ur film, ur romant hag ul laz rock.
### Sonerezh
*Ode to Billy Joe, kanaouenn
*Billy Boy, luskellerez stadunanat

### Filmoù
*Ode to Billy Joe

## Lec'hioù
### 
* Billy (Allier), en Allier.
* Billy (Calvados), e Calvados
* Billy (Loir-et-Cher), e Loir-et-Cher.
* Billy-Berclau, e Pas-de-Calais.
* Billy-Chevannes, e Nièvre.
* Billy-le-Grand, e Marne.
* Billy-lès-Chanceaux, e Côte-d'Or.
* Billy-Montigny, e Pas-de-Calais.
* Billy-sous-Mangiennes, e Meuse.
* Billy-sur-Aisne, en Aisne.
* Billy-sur-Oisy, e Nièvree.
* Billy-sur-Ourcq, en Aisne.

### 
* Billy, County Antrim.

## Pennadoù kar a-bell pe a-dost
*Bili
* Bill
*Billie
* Billy, ur c'hi-chase gall
* Petit Billy, fourmaj-laezh produet gant Triballat Noyal, e Noal-ar-Gwilen
Bill

**Bill** zo ur berranv saoznek, savet diwar an anv-bihan William. 

## Adstummoù
*Billy (anv-den)
*Billie

## Tud
### Bill
* Buffalo Bill (1846-1917), un haroz eus mare ar *Far West* 
* Bill Clinton, prezidant SUA
* Bill Cosby (g. e 1937), aktour stadunanat
* Bill Deraime (1947-), kaner ha soner blues gall
* Bill English (g. e 1961), politikour, bet kentañ ministr Zeland Nevez
* Bill Gates, embreger stadunanat
* Bill Irwin (g. e 1950), kaner, muzikour hag aktour stadunanat
* Bill Sienkiewicz (g. e 1958), tresour comics stadunanat

### Billie
*Billie Holiday, kanerez stadunanat
Kahina

**Dihya** (ⴷⵉⵀⵢⴰ e berbereg; en arabeg : ديهيا), pe **Kahina**, a oa ur rouanez ha brezelourez verber er  hag a unvanas ar meuriadoù amazigh evit stourm ouzh an aloubadeg vuzulman e Numidia. 
Ganet e voe e deroù ar  ha mervel a reas e 703, e Biskra moarvat.

Meur a stumm zo d'he anv : Daya, Dehiya, Dihya, Dahya pe Damya, Kahina pe Kahena. He lesanv arabek e oa *al-Kāhina* (ar velegez, an divinourez), roet dezhi gant he enebourien abalamour ma kave dezho e oa gouest da ziawelet an amzer da zont.

D'an 12 a viz Ebrel 2016 e voe lakaet an tan war delwenn Dihya e Khenchela.
Digor an abadenn

***Digor an abadenn*** zo un dastumad kanaouennoù brezhonek embannet gant Emgleo Breiz e 1950.

## Liammoù diavaez
*Golo al levr
Billy ze Kick

**Billy ze Kick** zo ur romant gallek gant Jean Vautrin. 

Dont a ra an anv al levr eus hini ar benndudenn, ha hennezh a deu eus anv Billy the Kid, forbann stadunanat.

## Traoù all
* ***[[Billy Ze Kick (film)|Billy Ze Kick]]***, film gall gant Gérard Mordillat en 1985, savet diwar ar romant.
* **[[Billy Ze Kick et les Gamins en Folie|Billy Ze Kick]]**, laz-seniñ punk rock / reggae, eus Roazhon.

## Pennad kar
*Billy
Betoñs

**Betoñs** pe **beton**, pe c'hoazh dre gammimplij **bili-raz**, a zo dafar da sevel savadurioù aozet gant simant ha mein drailhet munut. Ar **betoñs houarnet** a zo barrennoù metal ennañ ouzhpenn evit kreñvaat.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Caius Caesar

**Gaius Julius Caesar** (-20 – 21 a viz C'hwevre 4), anavezet evel **Gaius Caesar** pe **Caius Caesar**, a oa mab henañ Marcus Vipsanius Agrippa ha Julia an Henañ. Ganet e oa etre ar 14 a viz Eost hag an 13 a viz Gwengolo 20, pe marteze, hervez testenioù zo, d'an 23 a viz Gwengolo 20. Da gentañ e oa anvet Gaius Vipsanius Agrippa, met advabet e voe gant e dad-kozh, an impalaer Augustus, eus ar gens Julia gens, ma voe adanvet **Gaius Julius Caesar**.
Jane B.

***Jane B.*** zo ur ganaouenn c'hallek savet ar gerioù anezhi gant ar c'haner-sonaozer gall Serge Gainsbourg (1928-1991) evit Jane Birkin.

Evel ma oa boas d'hen ober en devoa Gainsbourg azasaet ton ***Jane B.*** diwar hini un oberenn glasel all, *Prelud niverenn 4 opus 28* (1835-1839) gant Frédéric Chopin (1810-1849) ar wech-mañ.

* Prantad enrollañ : ,
* Lec'h enrollañ : ,
* Padelezh : 3:04,
* Ti-embann-pladennoù : Disc'Az, Fontana,
* Prantad dont e-maez ar bladennig : ,
* Kanaouenn war eil tu ar bladennig : *[[Je t'aime... Moi non plus]]* (Ar bladennig war Encyclopédisque),
* Produour : ?.

Perzh eo ivez eus an albom unnek titl *[[Je t'aime... Moi non plus (albom)|Je t'aime... Moi non plus]]* deuet e-maez e miz mezheven 1969 (An albom war Encyclopédisque).

## Ar sonerien

## Ar gerioù

## Liammoù diavaez
* '''Janed B.''', kanet gant Jane Birkin
* '''Prelud niverenn 4 opus 28'''
Annie Coz

**Annie Coz**, Anni Kozh, ganet d'ar 6 Du 1945 e Ploneour-Lanwern, er Vro-Vigoudenn, zo ur skrivagnerez vrezhonek. kelennerez diouzh he micher.

## Buhez
E ti he zud ne vezet komzet nemet brezhoneg, met goude he studioù ez eas da gelennerez eil derez war an alamaneg e Roazhon. Pa 'z eas  war he leve ec'h adtapas he yezh kentañ dre kentelioù noz, kentelioù dre lizher ha gant studioù er skol-veur.
Bet eo o chom koulz er Gelveneg hag e Roazhon.

## Oberenn lennegel
Skrivañ a ra lennegezh faltazi, danevelloù hag ur romant evit an dud deuet ha romantoù bihan evit ar grennarded. Savet he deus barzhonegoù hag a zo bet embannet e-barzh Al Liamm.

## Oberennoù
*2014 : *[[Bili er mor]]*, *[[Skol Vreizh]]*. Danevelloù. Gant he levr danevelloù *[[Bili er mor]]*, he deus bet Priz F3, Priz Ker Gwened, Priz Per Jakez Helias.
*2015 : *Milio hag ar viziterien noz*, *Skol Vreizh*. Romant polis evit ar grennarded (9-13 vloaz).
*2016 : *Nolwenn, Bim hag al laer*, *[[Keit Vimp Bev]]*. Dastumad Priz ar Yaouankiz.
*2019 : *Lucio e-kreiz K.*, *[[Al Liamm]]*.

## Liammoù diavaez
* Fichenn Brezhoweb Skrivagnerien – Annie Coz
* Fichenn Unvaniezh Skrivagnerien Breizh

## Notennoù ha daveennoù
Rugbi Klub Gwened

**Rugbi Klub Gwened (RCV)** a zo ur c'hlub rugbi e bro-Gwened e Mor-Bihan. E 2024-2025 e c'hoari e Top 14.

Diazezet eo bet ar c'hlub e 1950, ha dont a ra da vezañ ar c'hlub kentañ eus Breizh o c'hoari war live micherel e-pad ar sizhunvezh 2016-2017 pa bignas en Pro D2. E fin ar sizhunvezh 2023-2024, ez a ar c'hlub e Top 14 evit ar wech kentañ goude bezañ tapet an titl kampion.

Abaoe m'en deus tizhet ar live micherel, ez eo bet rannet ar c'hlub sportel e daou gevrenn : Rugby Klub Gwened Su Breizh evel kevala sports micherel, ha Rugby Klub Gwened evel kevredigezh sportel.

Evelat a ra Rugby Klub Gwened e stad ar Rabin abaoe ar sizhunvezh 2015-2016, hag e pleustr e stadion Jo-Courtel, lec'h kentanenn kozh RC Gwened.

## Logo
## Skipailh (2016/2017)

* **Pilerien**: Baptiste Le Jallé, Ramiro Pacheco, Marc Legras, Sunia Vola, Blaise Dumas, Jonathan Garcia, Archil Beziashvili, Maxime Jadot, Morgan Phélipponneau
* **Seulerien**: Régis Loubery, Leeroy Cloostermans, Martin Garcia-Veiga
* **Eil renk**: Javier Lagioiosa, Étienne Delangle, David Barrea-Howarth, Ruehan van Jaarsveld, Laijaisa Bolenaivalu, Vakhtang Maisuradze
* **Trede renk**: Johannes De Bruin, Manoa Vosawai, Jérémie Abiven, Julien Côme, Otilo Kafotomaki, François Bourdrel, Christian Stoltz
* **Hanterourien diabarzh**: Luix Roussarie, Thibaud Lemonnier, Clément Payen
* **Hanterourien diavaez**: Ash Moeke, Kevin Tuifua, Bautista Guemes
* **Kreizerien**: Kevin Burgaud, Aloisio Butonidualevu, Alexandre Mourot, Suliano Paagalua
* **Askellerien**: Gwénaël Duplenne, Jean-Baptiste Pic, Pacôme Gougeon
* **Drekerien**: Anthony Bouthier, Jérémy Malzieu, Thomas Lacelle

## Skipailh (2019/2020)

*

## Liamm
* Lec'hienn ofisiel
Sant-Nazer Rugbi Liger-Atlantel

**Sant-Nazer Rugbi Liger-Atlantel** (Saint-Nazaire rugby Loire-Atlantique e galleg) a oa ur c'hlub rugbi bet krouet e 1908: unan eus koshañ kluboù Breizh e oa. Dindan pemp bloavezh (2000-2005) e oa deuet da benn ar *Sporting Nazairien* da dremen eus ar pempvet rummad d'an trede hini. Abaoe 2005 e c'hoarie e *Fédérale 1* eta. Gwellañ skipailh Breizh e oa Sant-Nazer d'ar mare-se, asambles gant RK Gwened. Freuz-stal a voe graet gantañ e miz Du 2016 avat.

## Pennad kar

* Sant Nazer Ovali

## Liamm
* Lec'hienn ofisiel
Pierre Duclos

**Pierre Duclos**, bet ganet e Pereg er bloaz 1942 hag aet da Anaon e Pariz d'ar 17 a viz Ebrel 2015, hag eñ 73 vloaz, a oa ur c'helaouenner ha stourmer breizhat, ha bet unan eus krouerien ar gazetenn *[[Le Canard de Nantes à Brest]]*. Beziet eo bet d'an 21 a viz Ebrel 2015 e Pereg (Il-ha-Gwilen).

## E vuhez
Ganet oa bet e Pereg (Piré-sur Seiche) e Bro-Roazhon. Kuitaat a reas ar skol da 14 vloaz evit labourat war atant e dud.

Emzeskad, e voe degemeret er CFJ (centre de formation des journalistes - kreizenn stummañ ar gelaouennerien) goude bezañ tremenet ar genstrivadeg evit an dud hep diplom. 

Labourat a reas er gelaouenn *[[La Croix]]* hag e *[[Le Monde]]*. 

Dont a reas da vezañ kelaouenner e Ouest-France e 1967. 

E miz Genver 1977 e voe skarzhet eus Ouest-France gant François-Régis Hutin e-unan. Komzet e voe eus "l'affaire Duclos". Pemp devezh harz-labour a voe gant kelaouennerien Ouest-France en abeg da se. Sekretour kevrenn CFDT kelaouennerien Ouest-France e oa Pierre Duclos. Kontañ a ra Guy Delorme an traoù dre ar munud en e levr "François-Régis Hutin, le dernier empereur de Ouest-France" bet embannet gant Apogée e 2009.

Neuze e krouas Pierre Duclos "Le Canard de Nantes à Brest" gant un toullad tud all. Padout a reas ar gelaouenn betek 1982. Krouiñ a reas neuze ar sizhunieg *[[Bretagne actuelle]]* na badas nemet bloaz. 

Labourat a reas e France 3 Bretagne a-raok dont da vezañ pennskridaozer kelaouenn sizhuniek kreiz ar CFDT *[[Syndicalisme Hebdo]]* e-pad daou vloaz. Echuet en deus e vuhez labour evel kelaouenner e France 3 Île-de-France. 

Skrivet en deus meur a levr, en o zouez buhezskrid Édith Piaf asambles gant Georges Martin hag un enklask a-zivout ar veleien.

## Levrioù
**Les prêtres. Une génération raconte son métier*, embannet gant Le Seuil, Pariz, 1983 
**Les enfants de l'oubli. Du temps des orphelins à celui des DDASS*; embannet gant Le Seuil, Pariz, 1989. 
**Piaf*, Pierre Duclos ha Georges Martin, embannet gant Le Seuil, Pariz, 1995. 

## Mammennoù
*Pennad Ouest-France, pajenn Breizh, 20 a viz Ebrel 2015
*Lec'hienn "Club de la Presse" Roazhon
*"François-Régis Hutin, le dernier empereur de Ouest-France", Guy Delorme, Apogée, Roazhon, 2009 

## Liamm diavaez
*''Telegramme 18/04/2015'' (pennad paeüs)

## Notennoù ha daveennoù
Kanomp uhel

**Kanomp uhel**, deuet da vezañ **Kanomp uhel !** en adembannadurioù nevesañ, zo un dastumad kanaouennoù, brezhonek ha gallek, embannet gant Kendalc'h e 1957. Meur a embannadur zo bet goude, ha kemmoù zo bet enno. Skrivet eo an tonioù.

## En embannadur [[1957]]
*Div notennig c'hallek :
*Un certain nombre de ces chants ont été pris dans le recueil* Chansons populaires du pays de Vannes*, de * Loeiz Herrieu*</blockquote>
<blockquote>*Les textes bretons de ce recueil ont été trancrits dans la nouvelle orthographe*</blockquote>
*Ur rakskrid e galleg *(Préface)* gant [[Pierre-Jakez Hélias]]
*24 c'hanaouenn vrezhonek
*14 kanaouenn c'hallek
*1 ganaouenn all e brezhoneg : "[[Kenavo deoc'h, gwir Vretoned|Kenavo]]"

==En embannadur [[1977]]==
*Un notennig e galleg :
<blockquote>*Un certain nombre de ces chants ont été pris dans le recueil *Chansons populaires du pays de Vannes* de Loeiz HERRIEU, avec l'autorisation de Mme Herrieu.*</blockquote>
*25 kanaouenn vrezhonek :

*17 kanaouenn c'hallek :

*Ur ganaouenn diwezhañ e brezhoneg : *Kenavo*.

==En embannadur 1991==
*Kanomp uhel !* eo anv embannadur [[Coop Breizh]].
*Ur rakskrid bihan disin zo e-lec'h rakskrid Pêr-Jakez Helias, evit trugarekaat an aozerien anavezet ha dianav.
*22 ganaouenn vrezhonek :

*21 ganaouenn c'hallek :

*Ur ganaouenn diwezhañ e brezhoneg : *Kenavo''.

Adembannet e voe al levr-se e 1996 

## Notennoù
Bili er mor

*[[Bili er mor]]* a zo un teskad danevelloù savet gant Annie Coz hag embannet gant Skol Vreizh e 2014. 

Dont a ra an titl eus un danevell anvet *Tud, tudennoù, ha bili er mor*, hag a vez klevet enni un diskan gallek kozh :
::"*La mer sans arrêt roulait ses galets…
:: *Et c'était comme si tout recommençait*…"

Aet eo priz kentañ al levrioù da *Bili er mor'' da-geñver Prizioù Rannvroel Dazont ar Brezhoneg e 2015. Priz lennegel e brezhoneg Kelc'h Sevenadurel Gwened a zo bet roet ivez d'an dastumad danevelloù. 

## Notennoù
Kenavo deoc'h, gwir Vretoned

***Kenavo deoc'h, gwir Vretoned*** zo ur c'han brezhonek, e brezhoneg Gwened, gant Job er Gléan ha J.-P. en Danteg, ha kanet gant meur a laz-kanañ.
Embannet eo bet evit ar wech kentañ e 1924 en « Un éredenn é Bro-Gwéned. » .  E 1949 eo embannet en Kañnamb Bugalé, ul levrig gant Eskopti Gwened.
Embannet eo bet meur a wech goude-se evel e 1957 el levrig *[[Kanomp uhel]]* ma oa anvet "Kenavo" ha netra ken, e daou zoare-skrivañ ar falc'huneg : hini brezhoneg Gwened er bajenn 83, hini brezhoneg KLT war ar bajenn 84.

## Pozioù
:Kanet hon eus a galon vat
:En enor d'ar vro, da Zoue
:Mall eo skoulmañ kent 'n em guitaat
:Gant ur sonenn hor c'harantez

:Kenavo deoc'h, gwir Vretoned,
:Bleuniañ a ra al levenez
:E pep kalon, ouzh he klevet,
:Enor deoc'h-c'hwi, ha trugarez

:Sonet hon eus, breudeur karet
:E'it hadiñ joa, sec'hiñ an daer
:Ha deskiñ d'an dasson lâret
:Ez eus Bretoned àr an douar

:Ez eus àr an douar ur vro gaer
:Tud vat ha kalonek enni
:Hag he deus taolet he splannder
:Àr hent an enor hep fazi

:D'ar Vretoned, gloar hag enor da virviken
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Kenavo deoc'h gwir Vretoned kanet gant Eliane Pronost
Richard Anthony

**Richard Anthony**, bet ganet **lbrahim Richard Btesh** d'an 13 a viz Genver 1938 e Kaero (Ejipt) hag aet da Anaon d'an 19 a viz Ebrel 2015 e Pégomas (Alpoù-an-Arvor, Bro-C'hall), a oa ur c'haner gall hag a dapas brud d'ar mare ma rae berzh an *[[twist]]* e Bro-C'hall.

Chomet e oa e anv liammet ouzh *Et j'entends siffler le train* (1962), ur ganaouenn azasaet diwar unan saoznek, *[[500 Miles]]* an anv anezhi.

## Sinema
Perzh "Edward Comacho" a zalc'has er film *[[Poison (film)|Poison]]*, sevenet gant Todd Haynes ha deuet e-maez e miz Genver 1991 da-geñver Sundance Film Festival.

## Enor
En miz Du 2011 en deus bet Richard Anthony ar vedalenn a *Ofiser an Arzoù ha Lizhiri* gall roet gant ar ministr Frédéric Mitterrand .

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Stad Sant-Brieg

**Stad Sant-Brieg**, *Stade Briochin* ez-ofisiel, eo koshañ klub mell-droad Aodoù-an-Arvor. D'an 12 a viz Ebrel 1904 e voe krouet dindan an anv *Stade et Véloce Club Briochin*, rak ur rann varc'hhouarnerezh a oa enni. Pa voe degemeret atletourien ivez e voe kemmet e anv: *Stade Briochin Université Club*. Goude an Eil Brezel-bed ez eas da *Stade Briochin*. Etre 1993 ha 1997 e voe Stad Sant-Brieg ur c'hlub a-vicher anezhañ: *Stade Briochin Côtes d'Armor* a veze graet anezhañ d'ar c'houlz-se. Abalamour dezhañ bezañ graet freuz-stal e voe ret dezhañ paouez a-daol-trumm e miz Meurzh 1997. Er pempvet live e rankas adkregiñ ganti e miz Gwengolo. Abaoe 2011 eo deuet da benn ar Stad da bignat a rummad da rummad, a-drugarez da labour ar prezidant Guillaume Allanou ha d'ar gourdoner nevez Sylvain Didot. Abaoe 2013 e c'hoari Sant-Brieg e CFA 2, ar pempvet rummad, asambles gant Dinan-Léhon, Stad Lannuon ha skipailh B War-raok Gwengamp. 
Melldroaderien Sant-Brieg a vez graet *Gripied* anezho. A-liv gant ardamezoù kêr Sant-Brieg eo o rochedoù, da lavarout eo melen ha glas. E Stad Fred-Aubert e c'hoariont aboe 1990.

## Loreadeg
* Kib Frañs: 8 gourfennoù 1966; 16 gourfennoù 1921, 1925, 1968, 1978.
* Kib ar C'hevre: 16 gourfennoù 1995
* **Kampionad Frañs Rummad3**: 1993
* **Kampionad Frañs Rummad4**: 1991
* **Kampionad ar C'hornôg**: 1959, 1968, 1974, 1990.
* **Kampionad Breizh DH**: 2013

## Sant-Brieg e CFA2 / strollad A

## Sant-Brieg en eil rummad a-enep ar skipailhoù breizhat

## Liammoù
* Lec'hienn ofisiel
Na h-Eileanan Sglèat

**Na h-Eileanan Sglèat** ("an inizi sklent" e gouezeleg; *Slate Islands* e saozneg) a zo ur strollad inizi bihan en Inizi Gall, e Bro-Skos, en norzh da Diùra hag er mervent da An t-Òban. Korvoet eo bet ar sklent enno adalek ar  betek kreiz an .

## An inizi pennañ
*Saoil (*Seil*)
*Èisdeal (*Easdale*)
*Luinn (*Luing*)
*Siuna (*Shuna*)
*Eilean nam Beitheach, kement a sklent zo bet tennet ma'z eo aet da get ha ne van anezhi nemet kerreg.

## Liammoù diavaez

* Slate Islands Heritage Trust
An t-Òban

**An t-Òban** ("ar bae bihan" e gouezeleg; *Oban* e saozneg) a zo ur gêr vihan e Bro-Skos, en Earra-Ghaidheal agus Bòd, a-hed al Linne Latharnach, war aod kornaoueg ar vro. 8 574 a dud a oa o chom enni e 2011, met ur gêrig vakañsiñ a zo anezhi ha kalz muioc'h a dud a vez en hañv.
Guerzenneu ha Sonnenneu Bro-Guéned

**Guerzenneu ha Sonnenneu Bro-Guéned : Chansons populaires du pays de Vannes** zo un dastumad kanaouennoù brezhonek gant Loeiz Herrieu e 1911, gant an tonioù skrivet gant Maurice Duhamel.

## Notennoù
Euzhvil al Loch Nis

**Euzhvil al Loch Nis**, lesanvet **an Niseag** e gouezeleg ha **Nessie** e saozneg, a zo ul loen hag a vevje pe en dije bevet e dourioù Loch Nis e Bro-Skos. N'eus ket bet prouet gwech ebet e oa anezhañ evit gwir.

## Istor
Bro Skos zo brudet evit hec'h istorioù hengounel euzhvil hag a vev e-barzh spasoù dour don, e-barz stêrioù pe lennoù. Ar c'hrouadurioù dourel-se zo anvet "kelpie" pe "marc'h-dour" ha brudet int evit beuziñ foeterien difur.
En amzer-gozh e oa difennet d'ar bugale gant ho zud mont da neuial e-barzh sterioù don rak aon na vijnt tapet gant speredoù an dour.

En un doare ofisiel e vez klevet kaoz eus an istorioù-se abaoe ar bloavezh 565, p'en doa saveteet Sant Koulm, ur manac'h iwerzhon, unan eus e ziskibled eus ar marv. Hemañ a oa o klask treuziñ al lenn o neuial evit kas en-dro ur vag. Un euzhvil spontus a oa deuet er-maez eus an dour hag o lammat war ar paour-kaezh a oa o huchal gant ar veg digor-bras. Sant Koulm en dije graet sin ar groaz ha galvet galloud Doue, o huchal d'an euzhvil arabat touchañ d'ar paour-kaezh, ar pezh en dije graet "an Niseag", anv keltiek al loen, anavezet ivez evel Nessie, e saozneg.

E 1933, pa oa bet savet un hent e-kichen al lenn e oa bet lavaret gant kalz a dud o doa gwelet an euzhvil. Deuet eo al lec'h da vezañ an dedenn touristel kentañ er Rouantelezh-Unanet. Setu penaos eo bet kemeret ul luc'hskeudenn gant Robert Kenneth Wilson eus al loen. Al luc'hskeudenn-se he doa graet tro ar bed met benn ar fin e ouier bremañ e oa unan faos.

E 1961 e oa bet krouet al Loch Ness Phenomena Investigation Bureau (Burev an enklaskoù war anadoù al Loch Nis).

Meur a ergerzhadenn zo bet evit kavout al loen. Da gentañ gant binviji simpl (higennoù, tonelloù, tammoù pesked evel bouedennoù) met ivez tostoc'h deomp gant splujerezioù. Klevet o deus meur a heklev e-barzh al lenn hag a broufe ez eus traoù bras-tre o fiñval ennañ. N'eus bet kavet netra fetis met testenioù a zo c'hoazh eus tud hag a lâr o deus gwelet Nessie.

E 1990e oa bet kavet eoged gant merkoù dent bras-tre warne.

## Liammoù diavaez
Vicenç Pagès i Jordà

**Vicenç Pagès i Jordà**, ganet e Figueres (Katalonia) d'ar 14 a viz Kerzu 1963, zo ur skrivagner katalanek.

## Oberennoù
* 1990 : *Cercles d'infinites combinacions* (Empúries)
* 1991 : *Grandeses i misèries dels premis literaris* (Llibre de l'Índex)
* 1995 : *El Món d'Horaci* (Empúries)
* 1997 : *Carta a la reina d'Anglaterra* (Empúries)
* 1998 : *Un tramvia anomenat text* (Empúries)
* 1999 : *En companyia de l'altre* (Edicions 62)
* 2003 : *La Felicitat no és completa* (Edicions 62)
* 2005 : *El Poeta i altres contes* (Proa)
* 2006 : *De Robinson Crusoe a Peter Pan: Un cànon de literatura juvenil* (Proa)
* 2009 : *Els Jugadors de whist* (Empúries)
* 2011 : *El llibre de l'any* (Labutxaca)
* 2013 : *La Llentia viatgera* (Estrella Polar)
* 2014 : *Dies de frontera* (Proa)

## Prizioù
* 2013 : Premi Sant Jordi de novel·la (Katalonia)
* 2014 : Premi Nacional de Cultura de Literatura (Katalonia)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Vicenç Pagès i Jordà

## Notennoù
Kuzul skiantel an Ofis

**Kuzul skiantel an Ofis** zo ur rann eus Ofis Publik ar Brezhoneg. 
Anvet e vez an izili anezhañ evit tri bloaz, gant Kuzul-merañ an Ofis publik. Francis Favereau eo ar c'hadoriad kentañ.
 
## Izili

### 2012
An izili anvet e 2012 a oa :
*Francis Favereau, Kadoriad ar C'huzul
*Moran Dipode
*Daniel Doujet
*Jañ-Mai Drapier
*Padrig an Habask
*Rhisiart Hincks
*Mélanie Jouitteau
*Lukian Kergoat
*Divi Kervella
*Martial Ménard
*Jañ-Do Robin

### 2016
An izili anvet e 2016 evit tri bloaz a zo :
*Mich Beyer
*Daniel Doujet
*Jañ-Mai Drapier
*Yann-Fulub Dupuy
*Francis Favereau
*Mélanie Jouitteau
*Lukian Kergoat
*Divi Kervella
*Serj Richard
*Jañ-Do Robin
*Herve Seubil gKernaudour

### 2021
*Francis Favereau, kadoriad ar C'huzul
*Mich Beyer
*Herve Bihan
*Anne Broussot
*Jañ-Mai Drapier
*Yann-Fulub Dupuy
*Erwan Hupel
*Mélanie Jouitteau
*Lukian Kergoat
*Serj Richard
*Herve Seubil Kernaudour

War a seblant e c'haller bezañ anvet meur a wech. Pet gwech avat?

## Kefridi
Embann a ra erbedadennoù.

## Notennoù
Thalia (Fulenn)

**Ur pennad [[Thalia]] zo ivez.*

**Thalia** (henc'hresianeg : Θαλία *Thalía*) zo unan eus an teir c'hoar anvet ar C'haritezed, pe an Teir Fulenn, anezho doueezed ar gened, an natur, hag ar strujusted. Doueez an imor vat e oa-hi. Hi a gase en-dro ar festoù ha banvezioù a-stroñs.

Evel he c'hoarezed, Aglaia hag Eufrosyne, e oa merc'h d'an doue Zeus ha d'an Okeanidenn Eurynome, pe da Eunomia, unan eus an Eurioù .
Thalía

**Thalía** eo anv-micher ar ganerez vec'hikan **Ariadna Thalía Sodi Miranda** (Ciudad de México, 1978), dezhi ar vroadelezh stadunanat ouzhpenn hec'h hini orin.

## Liammoù diavaez
* O kanañ gant Julio Iglesias : https://www.youtube.com/watch?v=xeGFM13Qzmk
* O kanañ Solamente una vez gant Julio Iglesias : https://www.youtube.com/watch?v=8jJb_nWMUAo
Thalia

**Thalia** zo anv :
*Thalia, unan eus an Teir Fulenn e mojennoù Hellaz kozh
*Thaleia, pe Thalia, unan eus ar Muzezed
*Thalía, ur ganerez vec'hikan
Ambrogio Lorenzetti

**Ambrogio Lorenzetti** (1290-1348) zo ul livour italian, eus kêr Siena.

Breur e oa da Pietro Lorenzetti. Oberiant e voe adal 1319 betek e varv e 1348. Ar pep kentañ en e oberenn eo implij an alegoriennoù hag an arouezioù niverus. Brudet eo e Allegoria ed effetti del Buono e del Cattivo Governo. 

## Liamm diavaez
**Alegorienn ar Gouarnamant Mat * http://www.wga.hu/html/l/lorenzet/ambrogio/governme/2effect1.html
An Teir Fulenn (Cranach an Henañ)

**An Teir Fulenn** (*Drei Grazien* en alamaneg), zo un daolenn gant al livour alaman Lucas Cranach an Henañ e 1531. Un tempera war goad eo (37x24 cm). War ziskouez emañ e Mirdi al Louvre, e Pariz abaoe 2011 : ne oa ket bet diskouezet a-raok.

## Doareoù all
Daou zoare all damheñvel a voe graet gant an arzour, didog avat ar fulenn e-kreiz.

Drei-Grazien-1530.jpg|*Tre Grazie*, 1530, dastumad prevez
Three Graces, Lucas Cranach the Elder, 1535 - Nelson-Atkins Museum of Art - DSC08468.JPG|*Tre Grazie*, 1535, Nelson-Atkins Museum of Art, Kansas City


## Pennad kar
* An Teir Fulenn (Rubens)
Jakez ar Borgn

**Jakez ar Borgn** zo ur c'haner-sonaozer brezhonek eus Bro-Leon. Ganet eo e Gwiseni (Penn-ar-Bed) hag emañ o chom eno c'hoazh.
Goude bezañ labouret en deskadurezh katolik eo bet kelenner war ar sonerezh, ar matematikoù hag an deknologiezh e skolajoù Diwan (Ar Releg ha Gwiseni).
Bez' ez eo kuzulier ti-kêr e Gwiseni e skipailh Raphael Rapin.
Labouret en deus bet gant Goulc'han Kervella evit ar c'hoariva e Strollad ar Vro Bagan met ivez evit sevel kanaouennoù.

## Sonaozour
Ur strollad sonerezh — Brennig ar C'hurnig an anv anezhañ — a zo bet savet gantañ d'e eiltoniañ : Alain Rouquette hag Eric Liorzou e zaou ezel.

Kanet en deus gant Gwennyn e Lokoal-Mendon er bloavezh 2010. Kanet en deus bet ivez gant ar strollad ADN Noar.

## Pladennoù
#### Aiou
17 a viz Here 2005, embanner Avelouest

* 1. Aiou
* 2. Ar Bisiklet
* 3. Bornig
* 4. Kastell Kaol Rav
* 5. An Avel
* 6. Dre An Tu Fall
* 7. Al Lanv Du
* 8. Ftiou
* 9. Kig-Ha-Fars
* 10. Erc'h
* 11. Soupenn Ar Patatez
* 12. Son Ar Restachou
* 13. Poan-Gof
* 14. Ar Bisiklet : Karakan
* 15. Ftiou : Karakan
* 16. Etc'h : Karakan
* 17. Poan-Gof : Karakan

#### Koumoul du
4 a viz C'hwevrer 2015, embanner Brennig Ar C'Hurnig

* 1. En da zaoulagad	
* 2. Krgn kgrn kgrn	
* 3. Biskoulenn	
* 4. Koumoul du
* 5. Me am bo	
* 6. Reverdi vras	
* 7. Skouarnig o kimiadin	
* 8. Spontus eo	
* 9. Skouarnig o saludin	
* 10. Tro an ti	
* 11. Boubou	
* 12. Douar dour ha tan	
* 13. Va lagad	
* 14. Ne fell ket din ken	
* 15. War ar ster	
* 16. Kotogodogog
* 17. Binta banta	
* 18. Tud ar bed	
* 19. Torr penn	
* 20. Va dousig

## Liammoù diavaez
* Lec'hien Jakez Ar Borgn

## Notennoù ha deveennoù
Julio Iglesias

**Julio Iglesias**, ganet e 1943, zo ur c'haner spagnol, bet melldroader.

## Liammoù diavaez
*O kanañ *El Bacalao* : https://www.youtube.com/watch?v=1A1m7IFJHjg
Cosimo Tura

**Cosimo Tura** (c. 1430-1495), anavezet ivez evel **Il Cosmè** pe **Cosmè Tura**, a oa ul livour italian hag a savas skol Ferrara (Emilia-Romagna a-vremañ).

Ganet e oa e Ferrara ha diskibl e oa bet da Francesco Squarcione, eus Padova. Paeroniet e voe gant an duged Borso d'Este hag Ercole Iañ d'Este.
Cosimo

**Cosimo** zo un anv-bihan italianek roet d'ar baotred.

## Stummoù all
*Cosima, roet d'ar merc'hed

## Yezhoù all
*Côme, e galleg

## Tud
*Cosimo de' Medici, anv meur a zen
*Cosimo de' Migliorati, pab italian
*Cosimo Tura, livour italian
*Cosimo Rosselli
Cosima

**Cosima** zo un anv-bihan italianek roet d'ar merc'heded.

## Stummoù all
*Cosimo roet d'ar baotred

## Yezhoù all

## Tud
*Cosima Liszt, pe Cosima Wagner (1837-1930), merc'h da Franz Liszt ha Marie d'Agoult, pried Richard Wagner.

## Lennegezh
**Cosima*, romant gant Grazia Deledda.
Gael Briand

**Gael Briand**, ganet d'an 9 Mae 1984, eo pennskridaozer *[[Le Peuple Breton]]* abaoe miz Du 2010. Ezel eo ivez eus Burev politikel Unvaniezh Demokratel Breizh.

A-orin eus an Oriant eo, met bet o chom e Bruxelles pa oa stajiad evit an EFAY (rann yaouankiz Kevredad Dieub Europa), hag e Roazhon pa oa o labourat evit dilennidi rannvro UDB.

Ezel eo eus ar gevredigezh Keneildedoù Kurd Breizh. Ganti en deus beajet e Kurdistan Turkia, Irak ha Syria (Rojava) e 2015.

Skrivet en deus danevelloù er gelaouenn Al Liamm ha gounezet en deus Priz Kêr Karaez e 2022 evit unan anezho, *Ar vran hag ar valafenn*, un istor karantez etre daou amezeg.

### Dilennad lec'hel
Abaoe 2020 eo kuzulier-kumun en Oriant, en tu-enep, ha kuzulier tolpad-kêrioù An Oriant abaoe 2023. Evel kuzulier-kêr en doa goulennet, e miz du 2021, e vefe kinniget al levrig-familh divyezhek d'ar boblañs, ha deuet e oa a-benn da gendrec'hiñ ar muiañ-niver.

### Dilennad-rannvro
Abaoe 2021 eo kuzulier-rannvro, ezel eus ar strollad *Breizh a-gleiz - emrenerezh, ekologiezh, broioù*. En tu-enep emañ. Goude bezañ goulennet meur a wech e vefe kemennoù e brezhoneg hag e gallaoueg en trenioù-rannvro e oa bet heuliet a-benn ar fin gant ar bez-prezidant e-karg eus an treuzdougen. Klevet e vez brezhoneg ha gallaoueg en trenioù-rannvro abaoe dibenn ar bloavezh 2024 neuze. 

## Skridoù
* *Bretagne-France: une relation coloniale*, Kemper, IJIN, 2015, 56 p.

## Daveennoù
Bigorn

**Bigorn** (liester: **bigerniel**, **bigorned**) a zo ur blotvil mor krogennek, a zo meur a spesad anezhañ, eus ar genad *[[Littorina]]* peurliesañ. Graet e vez **bilgod** anezho ivez, pe **bili**.

*bigorn du (*Littorina littorea*)
*bigorn Spagn (*Euspira catena*)
*bigorn togn (*Littorina obtusata*)
*tufañ bigorned

## Notennoù ha daveoù
Elfed (kombod)

**Elfed** a oa ur c'hombod eus kantrev Gwarthaf, e Rouantelezh Dyfed, ha goude eus Deheubarth e Kembre, er Grennamzer.
Cynwyl Elfed e oa ar gêr-benn.
Gwarthaf

**Gwarthaf** a oa unan eus seizh kantrev Rouantelezh Dyfed, ha goude eus Deheubarth, e Kembre, er Grennamzer. Klotañ a ra gant un darn eus gevred Sir Benfro ha kornôg Sir Gaerfyrddin hiriv.

## Kantrevoù amezek
*Kantrevoù Penfro ha Daugleddau er c'hornôg.
*Uwch Nyfer e kantrev Cemais ha kantrev Emlyn en hanternoz.
*Kombod Gwidigada e Cantref Mawr ha kombod Cydweli e kantrev Eginog er reter.

## Kombodoù
Eizh kombod a oa e kantrev Gwarthaf.
*Efelffre
*Peuliniog
*Talacharn
*Amgoed (Henllan Amgoed)
*Ystlwyf
*Penrhyn
*Derllys
*Elfed

E Gwarthaf edo Arberth, unan eus lezioù pouezusañ Dyfed, meneget e Pedair Cainc y Mabinogi, ha Caerfyrddin, krouet gant ar Romaned. Ennañ ivez edo lez ar roue e Hendy-gwyn ar Daf, ma voe manati gant Sistersianed Kembre.
Alan-Gwenog Berr

**Alan-Gwenog Berr**, *Alain Le Berre* e marilh an ti-kêr, ganet e Lambal d'ar 17 a viz Du 1913 ha marvet e Brest d'ar 15 a viz C'hwevrer 1974, a oa ur yezhoniour eus Breizh, anavezet dreist-holl evit e studiadennoù war brezhoneg ar mor hag anvioù ar pesked.

## Buhez
Savet eo bet e Gwaien hag eno en doa desket brezhoneg gant ar besketaerien.

## Oberennoù
**Ichtyonymie bretonne*, Brest, 3 levrenn (+1 levrenn doare ur meneger), 1970-1973.
*Pennadoù e-barzh *[[Arvor (kazetenn)|Arvor]]*, *[[Hor Yezh]]*, *[[Brud Nevez|Brud]]*.

## Liammoù diavaez
* Skol-veur Breizh-Izel
* Pennad diwar e benn savet gant e vab-bihan
*Ichtyonymie bretonne war ar Genrouedad
Kantrev Emlyn

Unan eus kantrevoù Rouantelezh Dyfed, e mervent Kembre, er Grennamzer, e oa **Emlyn**. En hanternoz ar rouantelezh e oa, er c'hreisteiz d'ar stêr Teifi. Hiriv eo rannet etre Sir Benfro ha Sir Gaerfyrddin.

## Amezeien
*Kantrev Is Aeron en hanternoz, en tu all d'ar stêr Teifi.
*Cantref Mawr er reter.
*Kombod Elfed er c'hreisteiz.
*Kantrev Cemais er c'hornôg.

## Istor
Krediñ a reer e oa marteze ur c'hombod dizalc'h deuet da vout kantrev. Iliz Llawddog, e Cenarth, a oa an iliz pennañ. Castellnewydd Emlyn a zeuas da vout a-bouez en amzer an Normaned.

### Kombodoù
Rannet e voe etre daou gombod, a bep tu d'ar stêr Cuch :
*Emlyn Is Cuch
*Emlyn Uwch Cuch

## Pennad kar
*Kantrevoù ha kombodoù Kembre
Emlyn Is Cuch

**Emlyn Is Cuch** a oa an eil eus an daou gombod a oa e kantrev Emlyn, e Rouantelezh Dyfed, hag e Deheubarth diwezhatoc'h, e mervent Kembre ar Grennamzer. Hiriv emañ e dachenn e Sir Benfro. 

Ar stêr Cuch an hini a rae an disparti etre Emlyn Is Cuch hag Emlyn Uwch Cuch. 

## Kombodoù amezek
*En hanternoz dezhañ e oa kombod Is Coed, e kantrev Is Aeron, hag ar stêr Teifi etrezo. 
*Er c'hreisteiz e oa kombod Elfed, e kantrev Gwarthaf
*Er c'hornôg e oa cantrev Cemais.
Emlyn

**Emlyn** a c'hall bezañ :

## Lec'hioù
* Kantrev Emlyn, e rouantelezh Dyfed kozh, rannet etre daou gombod:
** Emlyn Is Cuch 
** Emlyn Uwch Cuch
* Castell Newydd Emlyn, kêr war lez ar stêr Teifi

## Tud
*Emlyn Evans
*Endaf Emlyn, sonaozour, ganet e 1944.
Uwch Nyfer

**Uwch Nyfer** a oa ur c'hombod eus kantrev Cemais, e Rouantelezh Dyfed, ha goude eus Deheubarth, e Kembre, er Grennamzer.

Ar stêr Nyfer a rae an harzoù, e Cemais, etre kombodoù Is Nyfer ha Uwch Nyfer. Er reter e oa kantrev Emlyn, dizalc'h an douar anezhañ.
Cuch

Ar stêr **Cuch**, pe ** Afon Cuch** e kembraeg (skrivet * Cych* e saozneg) zo ur stêr vihan eus mervent Kembre, adstêr d'ar stêr Teifi, ul lev hanter er c'hornôg da gêrig Castell Newydd Emlyn. Div lev hanter hed zo dezhi. Hi an hini a ra an disparti etre hanternoz Sir Benfro ha Sir Gaerfyrddin.

## Red
Eieniñ a ra ar stêr Cuch en torgennoù etre Crymych (Sir Benfro) ha Cynwyl Elfed (Sir Gâr).

Daou froud, Sylgen ha Barddu, o kemberañ e Cwmorgan a ya d'ober ar stêr Cuch. Alese e red ar stêr war -du ar gwalarn. Goude ur c'hilometr bennak e kember ar stêr Mamog, deuet eus ar reter, e-tal Capel Iwan. neuze e red dre ur saonenn strizh koadek d'ober Glyn Cuch (pe Cwm Cuch). E-kerzh he red dre ar saonenn e tegouezh meur a wazh all, ar stêrioù Pedran ha Dulas, eus ar c'hornôg, d'en em deuler er stêr Cuch. E-kichen kêriadennig Abercych e teu e-maez eus Llyn Cuch.

## Lennegezh

E Glyn Cuch e c'hoarvez chaseadenn Pwyll Pendefig Dyfed e skourr kentañ Pedair Cainc y Mabinogi:

:Pwyll, Pendefig Dyfed, a oa aotrou war seizh kantrev rouantelezh Dyfed. Un deiz ez eas da chaseal. En em gavout a reas gant Arawn, roue Annwn.
Eostig

**Eostig** a zo un anv hag a vez roet da veur a evn eus ar c'herentiad *Muscicapidae*:
* Eostig an taiga (*Calliope calliope*)
* an Eostig David (*Calliope pectardens*)
* an Eostig lost gwenn (*Calliope pectoralis*)
* an Eostig jave du (*Calliope obscura*)
* an Eostig India (*Larvivora brunnea*)
* an Eostig glas (*Larvivora cyane*)
* an Eostig penn rous (*Larvivora ruficeps*)
* an Eostig lost rous (*Larvivora sibilans*)
* an Eostig Rusia (*Luscinia luscinia*)
*an Eostig kuzh, pe "eostig noz" (*Luscinia megarhynchos*)
* an Eostig divgazel ruz (*Tarsiger cyanurus*)
* an "eostig bailh" a zo un anv pobl evit ar Rulosteg bailh (*Phoenicurus phoenicurus*)

## Lavaredoù
*An troiennoù : *kanañ evel un eostig* ha *seder evel un eostig*.
Yves Le Trocquer

**Yves Le Trocquer**, bet ganet e Pontrev (Aodoù-an-Hanternoz d'an ampoent, Breizh) d'ar 4 a viz Here 1877 hag aet da Anaon e Pariz (Bro-C'hall) d'an 21 a viz C'hwevrer 1938, a oa un ijinour hag ur politikour.

Bezañ e voe kannad Aodoù-an-Hanternoz etre 1919 ha 1930 ha, da-heul, senedour an hevelep departamant betek e varv. Kemer a reas perzh er gouarnamantoù savet gant Alexandre Millerand (div wech), Georges Leygues, Aristide Briand ha Raymond Poincaré evel Ministr al Labourioù Foran adalek an 20 a viz Genver 1920 betek an 29 a viz Meurzh 1924.

## Notennoù ha daveennoù
Efelffre

**Efelffre** a oa unan eus an eizh kombod a oa e kantrev Gwarthaf, e Rouantelezh Dyfed, ha goude e Deheubarth e Kembre, er Grennamzer. Hiriv emañ an dachenn anezhañ e Sir Benfro.

Arberth e oa kêr-benn ar c'hombod, ha Llanbedr Efelffre e oa an iliz pouezusañ.

## Kombodoù amezek
*En hanternoz, kombodoù Amgoed ha Peuliniog,
*er c'hreisteiz, kantrev Penfro, 
*er gwalarn kantrev Daugleddau 
*er reter, Penrhyn, e kantrev Gwarthaf en eeun.

## Lennegezh
En Arberth, e oa lez Pwyll en danevell Pwyll Pendefig Dyfed, ar gentañ eus Pedair Cainc y Mabinogi.
Amgoed

**Amgoed** a oa unan eus an eizh kombod a oa e kantrev Gwarthaf, e Rouantelezh Dyfed, ha goude eus Deheubarth e Kembre, er Grennamzer. Rannet e voe an dachenn anezhañ etre Sir Benfro ha Sir Gaerfyrddin.

Henllan Amgoed e oa ar gêr-benn.

## Kombodoù amezek
*En hanternoz, kantrev Cemais
*er c'hornôg, kantrev Daugleddau 
*er reter, kombod Peuliniog, 
*er c'hreisteiz, kantrev Penfro, ha kombod Efelffre.

## Lennegezh
En Arberth, e oa lez Pwyll en danevell Pwyll Pendefig Dyfed, ar gentañ eus Pedair Cainc y Mabinogi.
Fedde Schurer

**Fedde Schurer**, ganet e Drachten, e Friz, d'an 25 a viz Gouere 1898 ha marvet en hevelep lec'h d'an 19 a viz Meurzh 1968 zo ur skrivagner izelvroat. Skrivet en deus en nederlandeg hag e frizeg.

Brasañ skrivagner frizek an  a lârer anezhañ.

Politiker e oa ivez, kannad e proviñs Friz e voe e 1935-1936 ha kannad e parlamant an Izelvroioù e 1956-1963.

## Oberennoù skrivet

### Barzhoniezh
* 1925 : *Fersen*; embannet e 1934
* 1931 : *Heinrich Heine. Oersettings út syn dichtwirk* ; embannet e1999
* 1931 : *Utflecht* (an dec'hadenn) ; embannet e1936
* 1936 : *Op alle winen* (gant an holl avelioù)
* 1940 : *Fen twa wâllen* (div voger)
* 1947 : *It boek fan de Psalmen* (levr ar psalmoù)
* 1949 : *Vox humana*
* 1955 : *Fingerprinten* (roudoù bizied)
* 1955 : *Frysk Psalm- en Gesangboek*
* 1966 : *Efter it nijs* (goude ar c'heleier)
* 1966 : *Opheind en trochjown* (klevet ha tremenet)
* 1966 : *De gitaer by it boek* (e div lodenn) (ar gitar el levr) ; embannet e 1969, adembannet e 1971
* 1974 : *Samle fersen* (torkad gwerzennoù) ; embannet e 1975

### C'hoariva
* 1945 : *Simson*
* 1954 : *Bonifatius*

### Komz-plaen
* 1963 : *Beam en bast* - (rusk ar wezenn)
* 1963 : *Brood op het water* - dastumad pennadoù-stur tennet eus ar *Friese Koerier*
* 1969 : *De besleine spegel* - (ar melezour koumoulek) ; embannet e 1998 e nederlandeg hag e frizeg ; adembannet e 2010 e frizeg.

## Notennoù ha daveennoù
Y Preseli

[thumb|upright 1.4|Kern Mynydd Preseli. Ar [peulvan en dorn kleiz zo bet savet da enoriñ ar barzh Waldo Williams]]

**Mynydd Preseli** (*Mynydd Preselau*, *Y Preseli*, *Y Preselau*,) zo menezioù en hanternoz Sir Benfro, e mervent Kembre. En em zispleg a reont eus tolead Abergwaun er c'hornôg betek kornad Crymych er reter.

Darn int eus Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

*Eus Mynnydd Preseli e teu peulvanoù *bluestone* Stonehenge e Wiltshire, 240 km pell er reter

## Kernioù
Foel Cwmcerwyn eo kern uhelañ (536 m) Mynydd Preseli. Ar re all eo Carn Ingli, Foel Eryr, Foel Feddau, Frenni Fach, Frenni Fawr ha Foel Drygarn.

## Peulvanoù
*Bedd Arthur (peulvanoù)
*Carn Menyn 
*Carreg Coetan Arthur (taol-vaen)
*Castell Henllys (kreñvlec'h)
*Mynydd Carningli (kreñvlec'h, SSSI)
*Pentre Ifan
*Temple Druid (peulvan, krommlec'h)
*Waun Mawn


Beddarthur standing stone circle, Preseli Mountains - geograph.org.uk - 258436.jpg|Bez Arzhur
Carreg Coetan burial chamber. - geograph.org.uk - 1044642.jpg|Carreg Coetan
Nyfer

Ar stêr Nyfer zo ur stêr eus Sir Benfro, ur 15 km hed dezhi.

Eieniñ a ra e tolead Crymych e menez Y Frenni Fawr ha redek war-du ar c'hornôg. 

Aberiñ a rae e-kichen Trefdraeth e Bae Trefdraeth, a zo un darn eus Bae Ceredigion. 

Er Grennamzer e rae an disparti etre daou gombod kantrev Cemais, Uwch Nyfer hag Is Nyfer.
Kantrev Penfro

Kantrev **Penfro** a oa unan eus seizh kantrev rouantelezh Dyfed, e mervent Kembre, er Grennamzer. Aet eo d'ober un darn eus ar gontelezh anavezet evel Sir Benfro hiziv.

Kreisteisañ kantrev Dyfed e oa. 

## Kombodoù
Rannet e oa etre tri c'hombod:
*Cwmwd Coed Raff
*Cwmwd Maenorbŷr
*Cwmwd Penfro

Ar c'hreizennoù relijiel pennañ e oa Rhoscrowdder, Penalun hag Ynys Bŷr.
Pierre Quéméner

**Pierre Marie Quéméner**, bet ganet e Kommanna (Penn-ar-Bed, Breizh) d'an 19 a viz Eost 1877, a oa un embregour hag ur politikour breizhat.

Dilennet da guzulier-departamant (kanton Sizun) e 1919 ez eas da get e-doug noz ar 26 a viz Mae 1923 tra ma oa sañset da vont da Bariz a-gevret gant e geveler Gwilhoù Sezneg : evel-se e oa kroget ar pezh a zeuas da vezañ an Afer Sezneg.

## Notennoù ha daveennoù
Kantrev Daugleddau

Kantrev **Daugleddau**, pe **Deugleddau**, pe **Deugleddyf**, a oa unan eus seizh kantrev rouantelezh Dyfed, e mervent Kembre, er Grennamzer. Aet eo d'ober un darn eus ar gontelezh anavezet evel Sir Benfro hiziv.

Anvet e oa diwar anv ar stêr Daugleddau, peogwir e oa etre ar stêrioù Cleddau Ddu ha Cleddau Wen, a gember d'ober an Daugleddau.

## Kombodoù

## Kantrevoù amezek
En-dro dezhañ e oa:
*Pebidiog er gwalarn
*Cemais en hanternoz
*Gwarthaf er reter
*Penfro, er gevred
*Rhos (Dyfed), er mervent
Rhos (Dyfed)

Kantrev **Rhos** (*Roose Hundred* e saozneg) a oa unan eus seizh kantrev rouantelezh Dyfed, e mervent Kembre, er Grennamzer. Aet eo d'ober un darn eus ar gontelezh anavezet evel Sir Benfro hiziv.

## Kombodoù
Daou gombod a oa er c'hantrev.
*Kombod Hwlffordd
*Kombod Castell Gwalchmai