open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2013

*Diwar-benn bloavezh *'2013** an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.
:''Sellit ivez ouzh [[2013 e Breizh]].''

== Deiziadurioù all ==
Klotañ a raio bloavezh 2013 an [[deiziadur gregorian]] gant ar bloavezhioù-mañ :
* [[Deiziadur hebraek]] : 5773 / 5774
* [[Deiziadur muzulman]] : 1434 / 1435
* [[Deiziadur pers]] : 1391 / 1392
* [[Deiziadur sayana]] : 1934 / 1935
* [[Deiz juluan|Devezhioù juluan]] : eus 2456293 da 2456657
* [[Deiziadur sinaek|Bloaz nevez sinaat]] : [[10 a viz C'hwevrer]] (bloavezh an naer)

== Darvoudoù ==

=== Genver ===
=== C'hwevrer ===
===Meurzh===
*[[13 a viz Meurzh]] : dilennet [[Frañsez (pab)|Jorge Mario Bergoglio]] da [[pab|bab]] an [[Iliz katolik roman]].
*[[23|23-24 a viz Meurzh]] : taol-stad e [[Republik Kreizafrika]].

=== Ebrel ===
*[[16 a viz Ebrel]] : [[kren-douar]] war harzoù [[Iran]] ha [[Pakistan]].
*[[20 a viz Ebrel]] : [[kren-douar]] e proviñs [[Sichuan]] e [[Republik Pobl Sina]].
*[[24 Ebrel|24-26 a viz Ebrel]] : [[Gouel ar Mediaioù Keltiek]] en [[Abertawe]], e [[Kembre]].

=== Mae ===
*[[17 a viz Mae]] : un destenn da lakaat [[Yezh ofisiel|kenofisiel]] ar [[korseg|c'horseg]] hag ar [[galleg]] e [[Korsika]] zo bet votet gant dilennidi an enezenn.
*[[18 a viz Mae]] : lakaet eo bet [[Polinezia c'hall]] war roll ar broioù da zidrevadennañ, e-kerzh bodadeg veur ar [[Broadoù Unanet]]. 

=== Mezheven ===
=== Gouere ===
*[[3 a viz Gouere]] : kemeret eo bet ar galloud gant an arme en [[Ejipt]] ha digarget eo bet ar prezidant [[Mohamed Morsi]].

=== Eost ===
=== Gwengolo ===
=== Here ===
=== Du ===
* [[10 a viz Kerzu]]: ur c'hevredad-enklask war torfedoù an diktatouriezh milourel e [[Brazil]] a ziskler ez eo bet muntret an ez-prezidant [[Juscelino Kubitschek]].

=== Kerzu ===

== Marvioù pennañ ==
*[[5 a viz Meurzh]] : [[Hugo Chávez]], Prezidant [[Venezuela]].
*[[8 a viz Ebrel]] : [[Margaret Thatcher]], bet Ministrez Kentañ ar [[Rouantelezh Unanet]].
*[[17 a viz Mae]] : [[Jorge Rafael Videla]], jeneral [[Arc'hantina|arc'hantinat]]. 
*[[5 a viz Mezheven]] : [[Ruairí Ó Brádaigh]], brogarour iwerzhonat
*[[7 a viz Mezheven]] : [[Pierre Mauroy]], bet Ministr Kentañ Bro-C'hall 
*[[30 a viz Eost]] : [[Seamus Heaney]], barzh saoznek eus [[Iwerzhon]].
*[[1añ a viz Gwengolo]] : [[Jean Haritschelhar]], skolveuriad ha stourmer evit an [[euskareg]].
*[[5 a viz Kerzu]] : [[Nelson Mandela]], bet prezidant [[Suafrika]]

* ''Sellit ivez ouzh :'' **:Rummad:Marvioù 2013'''
Enez Oléron

**Enez Oléron** (*Île d'Oléron* e galleg ; *Ilâte d'Olerun* e poateveg-santonjeg) zo un enezenn e Bro-C'hall, er Meurvor Atlantel, dirak aod departamant ar Charente-Maritime er rannvro Akitania-Nevez.
Levran Iwerzhon

**Levran Iwerzhon** (*cú faoil* en iwerzhoneg “ki bleiz”; *Irish wolfhound* e saozneg “ki bleiz iwerzhonat”) a zo ur ouenn levran a-orin eus Iwerzhon. Ar ouenn levraned koshañ anavezet eo, hag ivez an hini vrasañ, hag ivez ar ouenn chas vrasañ eus ar bed. Savet e oa bet evit hemolc'hiñ ar bleizi gwechall, bremañ e vez lakaet da hemolc'hiñ kirvi dreist-holl. Kavet e vez meneg eus ar chas-se e mojennoù kozh Iwerzhon, evel an Táin.

## Liammoù diavaez

*  Klub ar ouenn en Iwerzhon
Táin Bó Cúailnge

**Táin Bó Cúailnge** (), "Skrapadeg saout Koualnge" pe *Cúalnge* pe *[[Ledenez Cooley|Cuaille]]*, zo ur meurgan eus gwengelouriezh Iwerzhon.

Danevellet ez eus enni ur brezel hag a gasas ar rouanez Méabh, eus Connacht, a-enep Ulaidh evit skrapat un tarv estlammus. Difennet e voe Ulaidh gant an haroz Cúchulainn.

Anavezet eo ar vojenn dre skridoù ken kozh hag an , met koshoc'h c'hoazh eo an danvez anezhe, a zeuje eus an amzervezh rakkristen. Honnezh eo an destenn bennañ er skridoù a anver *an Rúraíocht*, "Kelc'hiad Ulaidh".
**Táin Bó Cúailnge* eo danvez an albom sonerezh *celtic rock* « *The Táin* » bet enrollet gant ar strollad iwerzhonat Horslips e 1973.

## Levrlennadur
* Reun ar C'halan, *Lorc'h ar rouanez*, 2000

## Liammoù diavaez
*  ''Táin Bó Cúailnge Recension 1'' @ Wikisource
*  text Skrid @ CELT
*  Troidigezh saoznek @ CELT
*  Troidigezh saonek gant Joseph Dunn (1914) 
## Notennoù
Simon Weston

**Simon Weston** (1961-) zo ur soudard kembreat a oa en Arme Breizh-Veur da vare Brezel an Inizi Maloù (1982) hag a voe devet e gorf hag a voe pareet.
Coquainvilliers

**Coquainvilliers** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall.
## Gerdarzh
## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, 1513.
* Feunteun *Sant Varzhin*.
* Maner ar Pontif.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh
## Tud vrudet
* Paul Cornu, ijinet ha savet gantañ ur viñsaskell, dibradañ a reas e Coquainvilliers d'an 13 a viz Du 1907.

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Parabolenn

Ur *barabolenn* a c'hall bezañ meur a dra :

* Parabolenn (Aviel) : un istor berr, tennet eus Bibl pe eus skridoù relijiel all, gant ur gentel ennañ.
* Parabolenn (matematik) : un doare krommenn e matematik.
* Parabolenn (skinwel) : un doare stign e stumm ur volz.
The Rescuers (film, 1977)

***The Rescuers*** (*Ar Saveteerien*) a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek, sevenet gant an tri filmaozer stadunanat John Lounsbery (1911-1976), Wolfgang Reitherman (1909-1985) hag Art Stevens (1915-2007). Diazezet eo senario ar film diwar ar romant *[[The Rescuers (romant)|The Rescuers]]*, savet evit ar vugale gant ar skrivagnerez saoz Margery Sharp (1905-1991) hag embannet e 1959.

Produet gant Walt Disney Productions e voe skignet gant Buena Vista Film Distribution Company, Inc., evit ar wech kentañ, d'an 19 a viz Mezheven 1977 e Washington D.C. (Stadoù-Unanet Amerika). Trivet film bevaat warn-ugent ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h *[[The Many Adventures of Winnie the Pooh]]* (e miz Meurzh 1977) hag a-raok *[[The Fox and the Hound]]* (e miz Gouere 1981).

Un heuliad d'ar film — *[[The Rescuers Down Under]]* an titl anezhañ — a zeuas e-maez e miz Du 1990.

## Listenn an aktourien o devoa prestet o mouezhioù da dudennoù ar film
* Bob Newhart : Bernard,
* Eva Gabor : an Dimezell Bianca,
* Geraldine Page : an Itron Medusa,
* Michelle Stacy : Penny,
* Joe Flynn : an Aotrou Snoops,
* Jim Jordan : Orville,
* John McIntire : Rufus,
* Jeanette Nolan : Ellie Mae,
* Pat Buttram : Luke,
* James MacDonald : Evinrude,
* Candy Candido : Brutus ha Nero,
* Bernard Fox : an Aotrou Chairman,
* George Lindsey : Deadeye,
* Larry Clemmons : Gramps,
* Dub Taylor : Digger,
* John Fiedler : Deacon Owl,
* Shelby Flint : ar c'haner,
* Bill McMillian : ar c'hinniger skinwel.

## Liammoù diavaez
*  '''''The Rescuers''''' war Internet Movie Database.
*  Tañvadenn ofisiel ar film.

## Notennoù ha daveennoù
Saintes

**Saintes** zo ur gumun eus kornôg Bro-C'hall, war lez ar stêr Charente, en departamant gall Charentez-an-Arvor, er rannvro Akitania-Nevez, gwechall kêr-benn proviñs Saintonge.

Ur gêr touristel eo Saintes. Abaoe 1990 emañ e-barzh rouedad broadel Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor a-drugarez d'he glad galian-roman, krennamzerel ha klasel a-bouezh.

## An anv
Eus anv ar Santones e teu anv kêr Saintes, evel anv proviñs c'hall Saintonge.

## Gevelliñ ha kenbabour
D'an 29 a viz Gwengolo 2010 e oa gevellet Saintes gant :
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Pennad kar
* Santones

## Notennoù
Saintonge

**Saintonge** (distaget  e galleg ; *Séntunjhe* eo an anv santonjek ; «&nbsp;*Sentoñj*&nbsp;»  a gaver a-wezhioù e brezhoneg) zo ur proviñs kozh e kornôg Bro-C'hall.

## Douaroniezh
Etre proviñsoù Aunis er gwalarn hag Angoumois er gevred emañ. En hanternoz dezhi emañ Poatev, hag er c'hreisteiz emañ Gwienna.

Ul lodenn eus departamant ar Charente-Maritime eo, er rannvro Nouvelle-Aquitaine abaoe ar 1 a viz Genver 2016 goude bezañ bet ul lodenn eus ar rannvro Poitou-Charentes enteuzet en un tiriad kalz brasoc'h.

## Istor
Eus *[[Santones]]*, anv latin ur bobl c'halian, e teu anv ar proviñs.

Saintes e oa kêr-benn Saintonge, a badas betek krouidigezh an departamantoù gall e 1790.

Etre tri departamant gall e voe rannet e 1791 : ar Charente-Maritime, dezhañ an darn vuiañ, ar Charente hag an Deux-Sèvres.

## Yezh
Ar santonjeg zo bet anavezet evel yezh rannvroel c'hall.

## Notennoù

## Pennad kar
* Santones
Santonjeg

Ar **santonjeg**, pe ar **sentoñjeg**, zo ur rannyezh c'hallek eus Saintonge, e Bro-C'hall.
Anavezet eo evel *yezh rannvro* en 2007 e framm ar yezh oil.

Roud skrivet zo eus ar yezh abaoe eizh kantved gant a skridoù koshañ eus deroù an  : an *Turpin saintongeais* hag an *Tote l'istoire de France*, anavezet ivez evel *Les Chroniques saintongeaises*.

## Levrlennadur
* Massignon (G.) ha Horiot (B.), *Atlas linguistique de l’Ouest*, Pariz, 1971-1983.

## Notennoù
Le Breuil-en-Auge

**Le Breuil-en-Auge** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall.
## Gerdarzh
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, Emgann Normandi: dieubet e voe Le Breuil-en-Auge d'ar 24 a viz Eost gant ar Vreizhveuriz. Pevar den nann soudard a voe lazhet e miz Eost, unan d'an 13 gant ur vombezadeg, an tri all d'an 23 gant taolioù kanol. 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell ar Breuil,  kantved.
* Kastell ar Girouettes,  kantved.
* Iliz katolik *Sant Jermen*,  kantved.
## Armerzh
* Strilherez lagout-chistr *Calvados* e kastell ar Breuil.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Touques emañ Le Breuil-en-Auge.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Chris Pine

**Chris Pine** a zo un aktor amerikan bet ganet d'ar 26 Eost 1980 e Los Angeles. Anavezet eo evit bezañ c'hoariet gantañ roll ar c'habiten Kirk e film J.J. Abrams Star Trek.
Tour-tan ar Forn (ar Groazig)

**Tour-tan ar Forn** zo un tour-tan savet war ur garreg dirak aod kumun ar Groazig, e gevred Breizh. Diskouez a ra d’al listri an hent da vont en aber al Liger. 

Savet e voe war reier ar Forn, 3,5 mil diouzh douar-bras ar Groazig. Divizet e voe e sevel e 1816 ha kroget e voe gant al labourioù, renet gant an ijinourien Plantier ha Rapatel, e 1819. Echuet e voe ar chanter e 1821, hep re a ziaesterioù, ha lakaet e voe an tour-tan da vont en-dro d’ar 1añ a viz Genver 1822. Ar wech kentañ e oa e vije savet un tour-tan en donvor er Stad C'hall : 17 metr uhelder e oa, war 5 metr treuzkiz. Betek neuze e oa bet savet an holl dourioù-tan war an aod. Uhelaet e voe an tour eus 6 metr un nebeud bloavezhioù diwezhatoc’h, e 1846.

D’an 12 a viz Here 1983 e teuas ar gouloù da vezañ emgefreek ha mont a ra en-dro abaoe gant un aveldredanerez.

## Liammoù diavaez
*Ministrerezh ar Sevenadur, base Mérimée, fichenn niv. IA44000947
*Tour-tan ar Forn, en ul lec’hienn savet gant liseidi eus Sant-Nazer
*Phares à travers le monde Skeudennoù eus tour-tan ar Forn (ar Groazig)
*Tour-tan ar Forn, er Groazig, el lec’hienn Phares de France
Corpus Christi (Texas)

**Corpus Christi** zo ur gêr lec'hiet e gevred stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 305 215 a annezidi o chom enni. 


CorpusChristiTX Night.jpg
1914 Nueces County Courthouse 2.jpg
Texas State Aquarium Corpus Christi.JPG
Broadway Bluff 1 Corpus Christi Texas.jpg
Sidbury House Corpus Christi Texas.jpg


## Tud vrudet ganet e Corpus Christi
* Farrah Fawcett (1947-2009), aktorez
* Eva Longoria (1975 - ), aktorez

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Kelenn (kreizenn stummañ)

**Kelenn** zo ur skol da stummañ skolaerien, kelennerien ha implijerien ar c'helenn e-barzh Diwan.

Krouet eo bet e 1997 evit kas war-raok ar stummadurioù a oa kaset war-eeun gant Diwan betek ar bloavezh-se. E 2013 eo renet gant Eliane Kerjoant. Pal ofisiel ar greizenn zo ""Deskiñ brezhoneg evit micherioù ar c’helenn en holl skolioù divyezhek"

## ISLRF
Kemer a ra perzh Kelenn en ur rouedad kreizennoù stummañ liammet ouzh skolioù kevredigezhel ar yezhoù all (okitaneg, katalaneg, elzaseg, euskareg) holl divyezhek dre soubidigezh. Ul lec'hienn eus an ISLRF (pe **Institut Supérieur des Langues de la République Française**) eo.

## Istor
Digoret e voe ar greizenn e Gwengolo 1997 e-barzh kreizenn skol-veur dizamkan Kemper gant 15 studier enni. Embann a reas ar renerez gentañ, Josette Gwegen,. Galvet e voe tud arbennigourien war an hentenn Freinet, ar gorollouriezh (evit kelenn ar bredloc'hadezh), war ar sinema hag war arbennigiezhoù all.
Pa voe treuzlec'hiet Skolaj Diwan Jakez Riou e voe staliet en ur skol publik gozh, 3 Straed Vañde, e Kemper, asamblez gant eil skol Diwan Kemper. Miret e voe ur sal diskouezadegoù evit kaosevel ul liamm gant buhez an arzoù.
Pa voe bet ar magourioù brezhonek war greskaat e voe ouzhpennet ur stummadur evit ober war-dro ar bugaligoù, he fal "stummañ tud d'ar brezhoneg ar muioc'h ma c'heller ken e vint gouest d'e implij pa vo dezho da labourat tost d'ar babigoù ".

## Stummañ
Kinnig a ra stummadurioù pe e vefe evit kelenn er skolioù, er skolajoù, el lise, pe c'hoazh evit ober ur vicher all liammet ouzh ar c'helenn (skoazelle(ez), animatour(ez) eil derez...), implijerien(ezed) er magourioù.

## Liammoù diavaez
*   Diwan Breizh
*   Lec'hienn Kelenn
*  ''Journal officiel''
*  Lec'hienn an ISLRF

## Notennoù
Plano (Texas)

**Plano** zo ur gêr lec'hiet e biz stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 259 841 a annezidi o chom enni. 


CollinCountyCommunityCollege-7995.jpg
Road-Monoliths-8489.jpg
EDS-Plano-TX-0424.jpg
DART Downtown Plano Station 2009-11-23.JPG


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Laredo (Texas)

**Laredo** zo ur gêr lec'hiet e mervent stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika war lez ar stêr Río Grande, war harzoù Mec'hiko. 

Diazezet e voe kêr en 1755, gant trevadennerien spagnol. 


LaredoPlanetarium.jpg
San Agustin Cathedral.JPG
Laredo Medical Center.JPG
El Portal Mall from Nuevo Laredo.jpg
Gateway Community Health Center.JPG


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Lubbock (Texas)

**Lubbock** zo ur gêr lec'hiet e gwalarn stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 229 573 a annezidi o chom enni. 


Downtown Lubbock 2008.jpg
JonesATT.jpg
TTU English Philosophy Building.jpg
Silent Wings Museum Nov 2009.jpg
Warren and Myrta Bacon House (west).JPG


## Tud vrudet ganet e Lubbock
* Buddy Holly (1936-1959), kaner stadunanat

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Irving (Texas)

**Irving** zo ur gêr lec'hiet e biz stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 229 573 a annezidi o chom enni. 


Cistercian Chapel.jpg
Mustangs Las Colinas.jpg
DART N Irving TC.jpg
Four seasons golf course irving texas facing southwest 2009-08-12.JPG


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Laredo

**Laredo** zo ul lec'hanv spagnolek.

### 
* **[[Laredo (Kantabria)|Laredo]]**, e Cantabria.

### 
* **[[Laredo (Missouri)|Laredo]]**, e Missouri.
* **[[Laredo (Texas)|Laredo]]**, e kreisteiz Texas.

### 
* **[[Nuevo Laredo (kumun)|Nuevo Laredo]]**, kumun.
** **[[Nuevo Laredo]]**, kêr .

### 
* **[[Distrig Laredo]]**, un distrig e proviñs Trujillo.
* **[[Laredo (Trujillo)|Laredo]]**, kêrbenn Distrig Laredo e proviñs Trujillo.
Corpus Christi

**Corpus Christi** zo ur bomm latin hag a dalv kement ha *korf ar C'hrist*, hag a zo deuet da vout un anv-lec'h.

## Lec'hioù
*Corpus Christi (Paraguay)
*Corpus Christi (Texas)

## Kan
* *[[Corpus Christi Carol]]*: kantik krennamzerel adaozet gant Benjamin Britten, a glever en albom *[[Grace (albom)|Grace]]* gant Jeff Buckley.
Novosibirsk

**Novosibirsk** (*Новосиби́рск* e rusianeg) zo ur gêr vras eus Rusia, e mervent Siberia. Poblet eo gant 1 473 737 a annezidi (2010), hag an trede kêr vrasañ eus Rusia eo, goude Moskov ha Sant Petersbourg. 

Emañ war lez ar stêr Ob, unan eus ar brasañ stêrioù er bed. Pennlec'h Oblast Novosibirsk eo. 

## Kêrioù gevellet ganti
Gevellet eo Novosibirsk gant :

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Vaudry

**Vaudry** a oa ur gumun e departamant gall Calvados.
Bodet e voe gant seizh kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Vire-Normandie.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Allière emañ Vaudry.
## Istor
### 
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas nav den nann soudard e Vaudry abalamour d'ar brezel e mizioù Even, Gouere, Eost, Gwenholon ha Here 1944, unan anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg, unan all a dennoù kanol.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Savadurioù Blon, labouradeg mezheroù, 1812 hag o dor-dal 1682 degaset eus leandi urzh Sant Benead e Vire. 

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, . 
* Kastell Pont Vaudry, -. 
* Kastell La Herbellière,  kantved}}.
* An ti-kêr, 1785. 
* Chapel *[[Sant Rok]]*, 1843. 
### Bered ar C'hommonwealth: ''Vaudry Churchyard''

Mervel a reas d'ar 7 a viz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed; *Private* edo er *2nd Batalion* eus ar *Lincolnshire Regiment*.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2009
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Philipp Wilhelm von der Pfalz

**Philipp Wilhelm von der Pfalz**, pe **von Wittelsbach-Neuburg, ** (1615–1690) a oa Kont Pfalz-Neuburg adalek 1653, dug Neuburg adal 1666 betek 1690, dug Jülich ha dug Berg adal 1653 betek 1679, Priñs-Dilenner adal 1685 betek 1690.

## E vuhez
Ganet e oa e Neuburg.

## Dimezioù
Div wech e timezas:

* en 1642 da *Anna Katharina Konstanze* (1615-1652), merc'h da Sigismond III Vasa, roue Pologn :
* Elisabeth Amalie von Hessen-Darmstadt (1635–1709), merc'h da Georg II von Hessen-Darmstadt, ha seitek bugel o doe

## Bugale
Nav mab hag eizh merc'h en doe gant e eil pried. Gant o merc'hed e voe poblet un toullad lezioù en Europa (Aostria, Portugal, Spagn, dugelezh Parma).

* Eleonore Magdalene Therese (1655-1720)
** a oa dimezet da Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel (1640-1705), an Impalaer Santel
* Maria Adelheid Anna (*/† 1656)
* Sophie Elisabeth (1657–1658)
* Johann Wilhelm (1658-1716), Priñs-Dilenner Pfalz, a zimezas div wech:
** e 1678 d'an arc'hdugez Maria Anna Josepha von Österreich (1654-1689)
** e 1691 da Anna Maria Luisa de' Medici (1667-1743); bugel ebet n'o doe rak naplezek e oa ar gwaz; 
* Wolfgang Georg Friedrich Franz (1659-1683), eskob Köln
* Ludwig Anton (1660-1694), eskob Worms
* Karl Philipp (1661-1742), Priñs-Dilenner Pfalz, dimezet teir gwech:
** e 1688 da Ludwika Karolina Charlotte von Radziwiłł-Birze (1667-1695), Witwe des Prinzen Ludwig von Brandenburg
** e 1701 da Theresa Katharina Lubomirska (1683-1712)
** e 1728/29 d'ar gontez Violante Maria Theresa von Thurn und Taxis (1683-1734) , merc'h da Philippe-Guillaume von Thurn und Taxis, ha d'ar gontez Marie-Adélaïde von Aham zu Wildenau.
* Alexander Sigmund (1663-1737), Priñs-Eskob Augsburg
* Franz Ludwig (1664-1732), Erzbischof von Trier und Mainz 
* Friedrich Wilhelm (1665-1689), jeneral
* Marie Sophie Elisabeth (1666-1699)
** dimezet e 1687 da Pedro II Portugal, Roue Portugal , eus Tiegezh Bragança
* Maria Anna Adelheid (1667-1740)
** dimezet e 1690 da Carlos II, Roue Spagn
* Philipp Wilhelm August (1668-1693)
** dimezet e 1690 da Anna Maria Franziska von Sachsen-Lauenburg (1672-1741); addimeziñ a reas an intañvez yaouank; 
* Dorothea Sophie (1670-1748), dimezet div wech 
** e 1690 da Odoardo II Farnese, Dug Parma ha Piacenza (1666-1693)
** e 1696 da Francesco Farnese, dug Parma ha Piacenza (1678-1727)
* Hedwig Elisabeth Amalia (1673-1722)
** dimezet e 1691 da Jakub Ludwik Sobieski (1668-1737), mab da Jan III Sobieski, roue Pologn. 
* Johann (*/† 1675)
* Leopoldine Eleonore (1679-1693)

## Notennoù
Garland (Texas)

**Garland** zo ur gêr lec'hiet e biz stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 226 876 a annezidi o chom enni. 


Garland Sqr 1.jpg
Fifth Street Crossing, Garland, Texas.jpg


StMichaelEOTC03a.jpg
DGNO Garland.JPG
North Garland High School.jpg


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Coulonces (Calvados)

**Coulonces** a oa ur gumun eus departamant gall Calvados.

Bodet e oa gant seizh kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Vire-Normandie.

## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, Emgann Normandi: mervel a reas triwec'h den nann soudard e Coulonges e mizioù Even, Gouere hag Eost 1944 abalamour d'ar brezel, nav anezhe a voe lazhet gant minennoù.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieCouloncesEglise.jpg|Iliz Sant-Jili.

* Iliz katolik *Sant Jili*,  kantved. 
* Kastell La Cour,  kantved.
## Armerzh
## Douaroniezh
* War lez ar stêrioù Brévogne ha Vire emañ Coulonces.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Saba (disheñvelout)

**Saba** a c'hall bezañ meur a dra :
* saba a zo plant eus Afrika, eus kerentiad an *[[apocynaceae]]*.
* Saba a zo un enezenn eus an Antilhez perc'hennet gant an Izelvroioù.
* Rouantelezh Saba a oa ur rouantelezh meneget er Bibl hag er C'horan

## Anvioù da dostaat
* Sabah, unan eus Stadoù Malaysia e Borneo.
* ar sabaeg, ar yezh saba komzet e Tchad
Sabah

**Sabah** a zo unan eus trizek stad Malaysia. Emañ e biz Enez-Vorneo, e Malaysia ar Reter. An eil brasañ eo eus stadoù Malaysia eo war-lerc'h Sarawak. Pa oa e dalc'h ar Rouantelezh-Unanet e veze graet North Borneo anezhi, ha kement-se betek 1963.
Bali Breizh

***Bali Breizh*** a zo un abadenn skinwel brezhonek, bet krouet e . Ragenrollet e vez ha skignet d'ar Sul da 10e55 àr France 3 Breizh. E-barzh an abadenn e vez kaozeet eus ar c'heleier e Breizh en un doare liesseurt, etre kronikennoù ha tabutoù àr ar senenn ha reportajoù, heuliadoù, dielloù a bep seurt mod all. Kinniget e vez get Goulwena an Henaff, hag a zo skoazellet gant un dornad kronikourien.

=Titouroù hollek=

 | titl     = Bali Breizh
 | titl arall    = An abadenn Veur
 | stil     = Talk-show
 | stumm     = Sizhuniek
 | sevenner    = Sébastien Lambert
 | kinniger(ez)   = Goulwena an Henaff 
 | gant     = Youenn Chap, Anna Quéré, Yann-Herle Gourves
   
 | sonerezh digeriñ  = *Mervel kant gwech* - Kreiz Breizh Akademi #3
 | bro      = 
 | yezh     = Brezhoneg
 | niver a goulzadoù  = 1
 | niver a rannoù   = 
 
 | lec'h tremen   = Roazhon
 | padelezh    = 55 minutenn dre vras

 | chadenn     = France 3 Breizh
 | mentrezh (skeudenn)  = 16/9
 | mentrezh (klevout)  = Stéréo
 | skignadenn gentañ  = 
 | skignadenn ziwezhañ  = 
 | sellerion    = Liespublik

 | lec'hienn officiel  = https://web.archive.org/web/20120620165303/http://www.france3breizh.fr/balibreizh

= Istor =
Krouet eo bet e 2011, evit eillec'hiañ an abadennoù Son da Zont ha "Red an amzer" a oa skignet d'ar sadorn ha d'ar sul. Ar pal a zo tolpiñ a holl abadennoù e brezhoneg "liespublik" skignet àr Frañs 3 Breizh e-barzh unan bras hepken (an "abadenn-veur").

=Koulzadoù=
Didroc'het eo an abadenn e meur a lodenn (keleier, sonerezh, fent, istor, heuliad). Ne vez ket graet bep a lodenn e-barzh pep abadenn ha n'int ket kinniget er memes urzh bepred.
 
## Koulzad kentañ (2011-2012)

*ar sul etre  ha *

* Anna Quéré : keleier
* Youenn Chap : sonerezh
* Yann-Herle Grourves : dic'hortoz

= Stagadennoù =

## Liammoù diavez
*  « Bali Breizh » war lec'hienn ofisiel abadennoù e brezhoneg France 3 Bretagne
*  « Facebook Frañs 3 Breizh »
Pfalz-Neuburg

**Pfalz-Neuburg** (*Junge Pfalz* a-wechoù) a oa un dugelezh kozh en Alamagn. Neuburg an der Donau e oa ar gêr-benn. 

Krouet e oa bet e 1505 war-lerc'h brezel hêrezh Landshut. 

An dugelezh a droas a-du gant ar Brotestanted e 1543, met distreiñ a reas d'ar gatoligiezh e 1617, hag evel-se ne voe ket gwastet e-pad ar Brezel Tregont Vloaz. 

E 1808 e voe lonket an dugelezh gant Rouantelezh Bavaria.


Schloss_Neuburg.jpg|Neuburg gant ar c'hastell war lez an Danav
Brownsville (Texas)

**Brownsville** zo ur gêr e su stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 175 023 a annezidi o chom enni. 
	


Brnelizand10thst.jpg
Brownsville & Matamoros Bridge office.jpg
Signet Maritime, Brownsville,TX.jpg
Street Scene South Padre Island Texas.JPG
Southern Pacific Railroad Passenger Depot Brownsville Texas.jpg


## Kêrioù gevellet
* Barranquilla, 
* Matamoros,  (2009)

## Tud vrudet
* John Salmon Ford (1815-1987), maer ar gêr
* Pierre Yves Kéralum (1817–1872), beleg ha tisaver breizhat an iliz-veur

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Truttemer-le-Grand

**Truttemer-le-Grand** a oa ur gumun eus departamant gall Calvados.

Bodet e oa gant seizh kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Vire-Normandie.

## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944:d'ar 5 a viz Ebrel e voe kaset un nijerez SUAat d'an traoñ e Truttemer-le-Grand gant Flak alaman Bernières; ur Consolidated B.24.D.165 C O Liberator e oa, marilhet 42-72870, eus ar *406th Bomb Squadron*, *801st Provisional Bomb Group (H)*, *8th Air Force Composite Command (Special Operations Group)*; karget e oa da bourchas danvez da tud ar Rezistañs e Bro-C'hall (*[[Oberadenn Carpetbagger]]*). Mervel a reas c'hwec'h nijour, douaret e voent e bered ar gumun; an daou all a zeuas a-benn da achap, kuzhet e voent gant tud ar vro. Bombezet e voe Truttemer, distrujet e voe un drederenn eus ar gumun. Dieubet e voe gant tirlu SUA d'an 13 a viz Eost. Mervel a reas 49 den nann soudard e Truttemer-le-Grand e mizioù Even, Gouere hag Eost 1944 e-pad Emgann Normandi hag e miz Gwengolo, abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, dibenn an  kantved. 
* Monumant an nijourion SUAat.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Brownsville

**Brownsville** zo un anv-lec'h saoznek.

###### 
**Brownsville*, ur c'harter e Wollongong (Sukembre-Nevez)

###### 
*Brownsville (Kolombia Vreizhveuriat)
*Brownsville (Skos Nevez)
*Brownsville (rannvro Durham, Ontario)
*Brownsville (kontelezh Oxford, Ontario)

###### 
*Brownsville (Kalifornia), anv meur a lec'h
*Brownsville (Florida)
*Brownsville, anv kozh South Atlanta, ur c'harter eus Atlanta e Georgia
*Brownsville (Illinois), e kontelezh Jackson
*Brownsville (Indiana)
*Brownsville (Kentucky)
*Brownsville (Maryland)
*Brownsville (Minnesota)
*Brownsville (Mississippi), en kontelezh Hinds e Mississippi
*Brownsville (Brooklyn), New York
*Brownsville (Ohio)
*Brownsville (Oregon)
*Brownsville (Pennsylvania)
*Brownsville (Texas)
Galveston

**Galveston** zo ur gêr lec'hiet e reter stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 47 743 a annezidi o chom enni. 
	
## Skeudennoù

Restr:Ashton Villa.jpg|
Restr:Bishops Palace Galveston 2009.jpg|
Restr:GalvezHotelGalveston.jpg|
Restr:MoodyGardens.jpg|


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Saint-Germain-de-Tallevende-la-Lande-Vaumont

**Saint-Germain-de-Tallevende-la-Lande-Vaumont** a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall Calvados.

Bodet e oa gant seizh kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Vire-Normandie.

## Istor
### kantved
* Adanvet *Tallevende-le-Grand* e-pad an Dispac'h Gall.
### kantved
* Anvet *Saint-Germain* endro e 1856.
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas 62 zen nann soudard e Saint-Germain-de-Tallevende e-pad Emgann Normandi ha diwezhatoc'h, abalamour d'ar brezel.
* 1973: staget eo kumun La Lande-Vaumont (112 annezad e 1968) ouzh kumun Saint-Germain-de-Tallevende (1 391 annezad e 1968).
* Kendeuzet eo an div gumun da vat e 1978.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant Jermen* e Saint-Germain,  kantved. 

* Iliz katolik *Sant Pêr* e La Lande-Vaumont. 
* Taol-vael *La Loge aux Sarrazins*.
* Maner ar *Clos Fortin*,  kantved. 
* Kastell *La Tessonnière*,  kantved. 
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kab Frehel

**Kab Frehel** a zo ur beg-douar krag roz er reter da Vae Sant-Brieg, war aod Mor Breizh. Emañ a-c'haoliad war gumun Plevenon en norzh ha Frehel er su, e departamant Aodoù-an-Arvor.

Ur gwarezva evned eo ar C'hab Frehel ivez, a-hed Aod an Emrodez. Meret eo ar gwarezva gant Breizh Vev. Perzh eus ar GR 34 e c'hoari ur wenodenn an dro d'ar c'hab.

Nepell alese emañ Roc'h Goueon, ur c'hastell-kreñv a-dal d'ar mor, war ur beg-douar.

## Sport
D'ar 6 a viz Gouere 2011 e oa bet dalc'het 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Karaez hag ar C'hab Frehel ; aet e oa bet ar maout gant Mark Cavendish (Enez-Vanav).
Afrika issahara

**Afrika issahara** eo al lodenn eus Afrika a zo lec'hiet er su d’ar Sahara. Gwechall e veze graet “Afrika Zu” anezhi dre ma oa poblet gant tud du, hag e veze enebet ouzh Afrika an Norzh, poblet gant tud wenn, hag a veze graet “Afrika Wenn” anezhi. Bremañ eo deuet da vezañ un termen douaroniezhel kentoc'h.

En Afrika issahara emañ:
* Afrika ar C'hornaoueg
* Afrika ar C'hreiz
* Afrika ar Reter
* Afrika ar Su
Sahel

Ar **Sahel** (eus an arabeg ساحل *sahil* a dalvez kement ha *marz* pe *aod*) — anv hag a vefe da zistagañ e brezhoneg gant an “h” — a zo ur rannved tremen (koulz evit a sell an hin, an douaroniezh hag ar vevoniezh) etre ar Sahara, un dezerzh, en norzh hag ar savanennoù soudanat, er su. Evel ur vandennad en em led ar Sahel eus ar Meurvor Atlantel d'ar Mor Ruz, war-hed 5 400 km, hag e treuz eta kevandir Afrika a-bezh a gornaoueg da reter.
Ferrante Iañ Gonzaga

**Ur pennad [[Ferrante Gonzaga]] zo ivez.*

**Ferrante Gonzaga** (Mantova, 1507 – Bruxelles, 1557) a oa ur c'hondottiero italian, besroue Sikilia etre 1535 ha 1546, kont Guastalla adal 1539, ha priñs Molfetta, ha gouarnour Milano etre 1546 ha 1554.

Mab e oa da Francesco II Gonzaga ha da Isabella d'Este. Da 16 vloaz ez eas da lez Karl V an Impalaeriezh Santel a servijas a-hed e vuhez.
Perzh a gemeras en Arigrap Roma en 1527, ma wastas palezioù e diegezh.

Evel e genderv, ar c'honestabl Charles de Bourbon, e teuas da vezañ kabiten jeneral en armeoù an Impalaer Santel en Italia goude marv Philibert de Chalon, priñs Orange.

Difenn a reas Naplez a-enep soudarded c'hall Odet de Foix, beskont Lautrec en 1528.
En 1530 e lakaas Republik Firenze da godianañ. Evit e drugarekaat e voe anvet da c'houarnour Benevento gant ar pab Klemez VII, ur Medici a oa bet skarzhet e diegezh eus Firenze.

Lakaet e voe e penn un armead 3 000 marc'heger ha brezeliñ a reas a-enep an Durked, evit Karl V atav.

E 1534 e timezas da Isabella di Capua, merc'h pennhêrez Ferdinand, dug Termoli ha priñs Molfetta. E 1535 e voe anvet da vesroue e Sikilia (1535-1546) gant an impalaer Karl V ha goude-se gouarnour dugelezh Milano (1546-1554). En 1539 e prenas aotrouniezh Guastalla, war lez kleiz ar stêr Po, evit 22280 skoued aour, digant an dugez Ludovica Torello, hag an impalaer a savas an douar da gontelezh.

A bep eil e vrezelekaas en Italia ha Pikardi, perzh a gemeras en emgann Landrecies hag e Saint-Dizier. Brantôme a skrivas en doa kontamet Frañsez III (dug Breizh) a varvas diwar gleñved.

Gantañ avat e voe aozet drouklazh Pierre Louis Farnèse en 1547, ha da-heul e krogas brezel a-zivout dugelezhioù Parma ha Piacenza gant ar pab. 
 
Mervel a reas e Bruxelles en 1557, goude kouezhet diwar e varc'h en emgann Saint Quentin.

E vab Cesare a renas war e lerc'h e kontelezh Guastalla.

## Notennoù


## Levrlennadur
*G. Goselini, *Vita del prencipe don Ferrando Gonzaga in tre libri divisa*, Milano 1574
*R. Tamalio, *Ferrante Gonzaga alla corte spagnola di Carlo V nel carteggio privato con Mantova (523-1526). La formazione da 'cortegiano' di un generale dell'Imperatore*, Mantova 1991
*L. Pescasio, *Don Ferrante Gonzaga, principe di Molfetta, signore di Guastalla, viceré di Sicilia, governatore di Milano, stratega dell'imperatore Carlo V*, Suzzara 2000
*G. Brunelli, *Ferrante Gonzaga*, in «Dizionario biografico degli Italiani», LVII, Roma 2001
Republik italian

Ar **Republik italian** (pe *Repubblica Italiana* en italianeg) a c'hall bezañ daou dra:
*Republik italian (1802-1805)
*Republik Italian, renad a-vremañ Italia
Corentin Marie Le Guillou

**Corentin Marie Le Guillou** (Kemperle, 1804 - Pariz, 1890) a oa ur beleg ha sonaozour breizhat. Beleget e voe e 1829. Aluzener e oa en Ospital ar Garitez e Pariz. Sevel a reas oberennoù relijiel: *Messe solennelle* (1838), kantikoù dastumet el levr *Fleurs de bruyères, Branches d'aubepine*, ha pezhioù all. 

## Oberennoù
**Le livre de Marie conçue sans péché*, 1835
**Le Mois Perpétuel de Jésus, Son Coeur, Ses Plaies: Manuel Pratique de Dévotion Au Sacré-Coeur de Jésus Et Au Très-Saint-Coeur de Marie*. 

## Levrlennadur
* Enciclopèdia Espasa, levrenn 27, pajenn 270. ISBN 84-239-4527-8
Savanenn

Ar **savanenn** a zo un ekosistem eus an takadoù damgrin a gaver war an Douar. Geotek eo ar struzh pennañ a gaver en takadoù-se gant gwez rouez (da lavaret eo stank pe stankoc'h, met n'hall ket o delioù herzel ouzh bannoù an heol da dizhout gorre an douar). Un seurt ekosistem etre ar c'hoadegi hag an dezerzhioù pe ar geotegi eo ar savanenn. War-dro 20% eus gorread an Douar a zo dindan savanenn.
Krez ar gwellañ reder yaouank

**Krez ar gwellañ reder yaouank**, er marc'hhouarnerezh, a vez roet d'ur reder dindan 25 bloaz (pe 21 bloaz hervez reolennoù ar genstrivadeg) an uhelañ ar gwellañ e blas er renkadur hollek (n'eo ket ret bezañ gounezet ar redadeg gantañ).

Da geñver ar redadeg a-dennadoù e vez loreet ar reder-se gant ur c'hrez disheñvel-mik e liv (gwenn peurliesañ)  diouzh ar re all.

M'emañ ar gwellañ reder yaouank e penn ar renkadur hollek, ar renkadur dre boentoù pe renkadur ar gwellañ kraper e vo ret groñs dezhañ gwiskañ unan eus ar c'hrezioù-mañ, peurliesañ diouzh an urzh da-heul :
* Renkadur hollek (ar c'hrez melen  e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn),
* Renkadur dre boentoù (ar c'hrez gwer  e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn),
* Renkadur ar gwellañ kraper (ar c'hrez piz warnañ  e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn)
ha douget e vo krez ar gwellañ reder yaouank gant an hini renket da eil neuze.

Da geñver Tro Breizh war varc'h-houarn 2012 e oa Daan Olivier (Izelvroioù) gwellañ reder yaouank ar redadeg-mañ, da skouer.
Ferrante Gonzaga

**Ferrante Gonzaga** zo bet anv meur a zen
* Ferrante Iañ Gonzaga (1507 - 1557), mab da Francesco II Gonzaga hag Isabella d'Este, kont Guastalla (adal 1539) ha priñs Molfetta, dimezet da Isabella di Capua;
* Ferrante (Ferdinando) Gonzaga (1544-1586), kentañ markiz Castiglione delle Stiviere, mab da Luigi Alessandro Gonzaga;
* Ferrante (pe Ferdinando) Gonzaga (1550 - 1605),mab da Carlo hag Emilia Cauzzi Gonzaga; dimezet da Isabella Gonzaga di Novellara;
* Ferrante II (1563 - 1630), mab da Cesare Iañ Gonzaga ha Camilla Borromeo, kentañ dug Guastalla (1621);
* Ferrante Gonzaga (1570-1577), mab da Ferrante Gonzaga, kentañ markiz Castiglione delle Stiviere;
* Ferrante III (1618 - 1678), mab da Cesare II Gonzaga, dug Guastalla adalek marv e dad (1632), priñs Molfetta; dimezet da Margherita d'Este;
* Antonio Ferrante Gonzaga (1687 - 1729), mab da Vincenzo Gonzaga, Dug Guastalla;
*Maurizio Ferrante Gonzaga (1861 - 1938), jeneral, medalennet er Brezel-bed kentañ; senedour e Rouantelezh Italia adal 1922 ha markiz ar Vodice adal 1932;
*Ferrante Vincenzo Gonzaga (1889 - 1943), mab da Maurizio Ferrante, medalennet, lazhet gant an Alamaned e Buccoli di Eboli d'an 8 a viz Gwengolo 1943.
Roullours

**Roullours** a oa ur gumun eus departamant gall Calvados.

Bodet e oa gant seizh kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Vire-Normandie.

## Istor
### kantved
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas 35 den nann soudard e Roullours abalamour d'ar brezel; 25 anezhe, ur plac'hig bet ganet e Douarnenez en o mesk, a voe lazhet gant ur vombezadeg d'ar 6 a viz Even e-pad an Dilestradeg.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant Varzhin*,  kantved. 
## Armerzh
## Douaroniezh

* War lez ar stêr Vire emañ Roullours.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Tramgarr

An **tramgarr** (liester: **tramgirri**), berraet e **tram**, a zo un doare treuzdougen tud e kêr war hent-houarn. Mont a ra an tramgarr dre ar straedoù e-giz un tren, kaset hiziv an deiz gant nerzh an tredan peurliesañ.

## Liammoù diavaez

* Tramgarr Brest
Carlo Maria Cipolla

**Carlo Maria Cipolla** (15 a viz Eost 1922 e Pavia – 5 a viz Gwengolo 2000) zo un istorour italian eus an ekonomiezh. Troet eo bet e oberennoù en ur toullad brav a yezhoù. 
 
## Levrlennadur
-en italianeg:
* *Studi di Storia della Moneta* (1948)
* *Le avventure della lira* (1958)
* *Storia dell'economia italiana: Saggi di storia economica* (1959)
* *Allegro ma non troppo* (1988)
-e saozneg:
* *Money, Prices and Civilization* (1956)
* *Economic History of World Population* (1962)
* *Guns, Sails, and Empires: Technological Innovation and the Early Phases of European Expansion, 1400-1700* (1965)
* *Clocks and Culture, 1300-1700* (1967), adembannet e 2003, rakskrid gant Anthony Grafton
* *Money, prices and civilization in the Mediterranean world, fifth to seventeenth century*, Gordian Press, New York, 1967
* *Literacy and Development in the West*, Harmonds worth, Penguin Books, 1969 
* *The economic decline of empires* (1970)
* *European culture and overseas expansion* (1970)
* *Economic History of Europe* (1973)
* *The Fontana economic history of Europe*, Havester Press, Hassocks, Sussex, England, 1976-1977
* *Faith, Reason, and the Plague in Seventeenth-Century Tuscany* (1977)
* *The technology of man: A visual history* (1980)
* *Fighting the Plague in Seventeenth Century Italy* (1981)
* *The Monetary Policy of Fourteenth Century Florence* (1982)
* *The Basic Laws of Human Stupidity*, Società editrice Il Mulino, Bologna, 1988)
* *Between Two Cultures: An Introduction to Economic History* (1992)
* *Miasmas and disease: public health and the environment in the pre-industrial age*, Yale University Press, New Haven, 1992
* *Before the industrial revolution: European society and economy, 1000-1700*, Routledge, London, New York, 1993
-e galleg:
* *Mouvements monétaires dans l’État de Milan*, 1580-1700, A. Colin, Paris, 1952
* *Les lois fondamentales de la stupidité humaine*, Presses Universitaires de France, Paris, 2012 (titl orin : *The Basic Laws of Human Stupidity*, Società editrice Il Mulino, Bologna, 1988)
* *Contre un ennemi invisible : épidémies et structures sanitaires en Italie de la Renaissance au XVIIe*, Balland, Paris, 1992
Saint-Étienne

**Saint-Étienne** e galleg (distagadur IPA: [sɛ̃tetjɛn]) pe **Sant-Etiève** en arpitaneg, zo ur gêr eus reter-kreiz Frañs, er vro istorel Forez ha rannvro Auvergne-Rhône-Alpes. Pennlec'h departamant al Loire eo. 173 000 a dud a zo o chom enni ha 317 000 a dud ma konter an trowardroioù. 
## Istor
### kantved
Kreñv e oa ar greanterezh er gêr.
## Monumantoù ha traoù heverk
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi e 2000. Abaoe 2010 eo ezel eus rouedad ar c'hêrioù krouiñ europat an UNESCO.

Tour an Drogerezh, Yalc'h al Labour, an Ti-kêr hag ar Vichererezh armoù emañ e-touezh savadurioù dibar ar gêr.
## Douaroniezh
Emañ Sant-Etiève 62 gKm e Mervent Lyon, 51 c'hKm e Gevred Vièna ha 144 c'hKm e Kornôg Clarmont d'Auvèrnhe. E Bro-Forez emañ, e traoñienn ar stêr Furan. Una eus teir c'hêr brasañ Torosad Kreiz eo Sant-Etiève (173 000 a annezidi) war-lerc'h Clarmont d'Auvèrnhe (266 000 a dud) ha Lemojez (183 350 a dud).

Emañ he uhelder etre 422 ha 1 177 metr, ha sav-diskenn kenañ eo ar gêr. Damgevandirel eo an hin dindan delanvad ar menezioù. Yen ha sec'h e vez ar goañv.

## Emdroadur ar boblañs
Abalamour d'an dec'hreanteladur eo aet ar boblañs war zigresk etre 1970 ha 2010. 223 000 a annezidi a oa o chom enni e 1968, 178 000 e 2007 ha 170 000 e 2011. En em stabilaat a ra an niver a annezidi war-dro 172 000 abaoe 2010 avat. Kresket en deus un tammig er bloavezhioù 2010 zoken.
## Melestradurezh
## Tud
* Albert Camus (1913-1960), tremen a reas ar skrivagner er gêr alies pa oa o skrivañ *[[La Peste]]*
* Jean Dasté (1904-1994), paotr ar c'hoariva poblek
* Louis de Funès (1914-1983), an aktour a zimezas e Sant-Etiève d'e wreg gentañ Germaine-Louise-Élodie Carroyer e 1936
* Paul Mesnier (1904-1988), filmaozer
* Aristide Briand (1862-1932), dilennet e voe ar politikour breizhat kannad Sant-Etiève etre 1902 ha 1919
## Sportoù
*AS Saint-Étienne, klub mell-droad ar gêr
## Gevelliñ
Gant 17 kêr e oa gevellet Sant-Etiève d'an  a viz Genver 2012 :
* 
* 
* 
*  e Kanada
*  e Republik Kevreadel Alamagn
* 
*  e Republik Kevreadel Alamagn (gevellet gant ar « gumun kevelet » gant Sant-Etiève Saint-Victor-sur-Loire)
* 
* 
* 
*  (proviñs Jiangsu)
*  er Stadoù-Unanet
* 
* 
*  e Republik Polonia
* 
* 

### Kenlabour digreizennet
* 
* 

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn an ti-kêr
*  Touristañ e Sant-Etiève
## Dave ha notennoù
Saint-Étienne (disheñvelout)

**Saint-Étienne** zo un anv-lec'h gallek.

## Yezhoù all
*San Stefano, en italianeg
*Sant-Stefan e brezhoneg.

#### 
E Breizh-Uhel eo e vez kavet an anv:
**Saint-Étienne-de-Corcoué*, anv gallek Sant-Stefan-Kerc'haoueg, ur gumun gozh bremañ e Kerc'haoueg, e Bro-Naoned
**Saint-Étienne-de-Mer-Morte*, anv gallek Sant-Stefan-Melveurzh, e Bro-Naoned
**Saint-Étienne-de-Montluc*, anv gallek Sant-Stefan-Brengoloù, e Bro-Naoned
**Saint-Étienne-du-Bois*, anv gallek Sant-Stefan-ar-C'hoad (e Marzioù Breizh)
**Saint-Étienne-du-Gué-de-l'Isle*, anv gallek Sant-Stefan-ar-Roudouz, e Bro-Sant-Brieg
**Saint-Étienne-en-Coglès*, anv gallek Sant-Stefan-Gougleiz, e Bro-Roazhon

#### 
*Saint-Étienne, pennlec'h departamant al Loire.
*Saint-Étienne-au-Mont e Pas-de-Calais.
*Saint-Étienne-en-Bresse 
*Saint-Étienne-la-Thillaye, e Calvados.

#### 
*Saint-Étienne-de-Baïgorry

## Gwelet ivez
*Étienne
Hic sunt leones

**Hic sunt leones** (*Amañ ez eus [[leon]]ed*), pe **Hic abundant leones** (*Amañ ez eus kalz leoned*), zo ul lavar latin a vije bet kavet war ar c'hartennoù kozh da verkañ broioù dianav brudet da vezañ dañjerus dre ma oa leoned e-leizh enno.
 
Implijet e vez ar bommoù-se ivez, dre fent a-wechoù, da gomz eus tud hag a vefe drouk ha dañjerus. 

## Lennegezh
*Hervez Marco Polo, levezonet marteze gant ar c'hartennoù kozh, e oa leoned e Sina, moarvat e felle dezhañ ober anv eus tigred.

*Er romant Il nome della rosa gant Umberto Eco eo lavaret ar bomm gant Guglielmo da Baskerville d'ober anv eus unan eus kevrinoù al levraoueg hag eus ar *finis Africae* (harzoù Afrika).

## Pladenn
**Hic Sunt Leones* zo un albom italianek gant al laz Assalti Frontali.

## Pennad kar
*Hic sunt dracones
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1936

**[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]] [[1936]]** a voe gounezet gant ar reder belgiat Sylvère Maes evit ar wech kentañ. Aet e oa ar maout gantañ e 1939 ivez.

Aet e oa an 8 tennad-hent etre Grenoble (Isère) ha Briançon (Hautes-Alpes) gant ar Breizhad Jean-Marie Goasmat.
Stefan

**Stefan** zo un anv-bihan alamanek, brezhonek, polonek, hag eus yezhoù all c'hoazh.

Un anv-tiegezh douget en Alamagn hag Aostria eo ivez.

## Stummoù all
***Stevan** zo ur stumm all roet e brezhoneg , serbeg, montenegreg ha makedoneg.
*Steven zo e brezhoneg ivez (hag e saozneg).

## Yezhoù all
*Στέφανος (Stefanos) e gresianeg
*Stefanus e latin
*Stefano en italianeg
*Stephan en alamaneg ha saozneg (un anv-tiegezh brezhonek eo ivez)
*Stephen en saozneg
*Ixtebe en euskareg
*Esteban e spagnoleg hag euskareg
* Esteve e katalaneg, Estève en okitaneg
*Étienne e galleg

## Anv-bihan

### Stefan
*Stefan Gwivarc'h (g. e 1970), melldroader
*Stefan Carpentier, skrivagner brezhonek
*Stefan ar Strad pe Stevan Kerhoret, beleg ha skrivagner brezhoneg
*Stefan Zweig, skrivagner alamanek
*Stefán Karl Stefánsson (1975-2018), aktour ha kaner islandat

### Stevan
* ar Roue Stevan, klasker bara ha diouganer
* Stevan Jovetić (g. e 1989), melldroader montenegrat

## Anv-tiegezh
* Josef Stefan (1835-1893), fizikour, matemarikour ha barzh slovenek eus Karintia.

## Lec'hioù
Meur a lec'h zo anvet Sant-Stefan.

## Gwelout ivez
* Stephan, anv-bihan alamanek hag anv-tiegezh brezhonek
* Stefen ha Steffen zo anvioù-tiegezh all

## Notennoù
Steven Klein

**Steven Klein** (ganet d'an 30 a viz Ebrel 1965) a zo ul luc'hskeudenner stadunanat a zo o chom e New York.

## Buhez
Goude studiañ al livouriezh e SKol Design Rhode Island e stagas gant al luc'hskeudenniñ. Skeudennoù bruderezh a voe savet gantañ evit merkoù evel Calvin Klein, D & G, Alexander McQueen ha Nike. Kemer perzh a ra ivez e kelaouennoù evel Vogue, iD, Numéro, W hag Arena. Meur a wech eo bet diskouezet e oberennoù, e diskouezva Gagosian, e California hag e diskouezva Brancolini Grimaldi Firenze. Kenlabouret en deus ivez gant tud evel Madonna, Tom Ford, Brad Pitt evit ar gelaouenn amerikan W. Alies e labour gant ar sevener David Devlin. Gantañ eo bets avet luc'hskeudennoù trede pladenn Britney Spears. D'an 3 a viz Mae 2010 ec'h embannas Lady GaGa e Facebook hag e Twitter e vefe savet videoklip he c'hanaouenn Alejandro gant Klein.

## X-STaTIC PRO=CeSS
E 2003 e kenlabouras Klein gant Madonna a-benn sevel ur staliadur luc'hskeudennoù titlet *X-STATIC PRO=CESS*. Ouzhpenn al luc'hskeudennoù e oa seizh video ivez. Diskouezet e voe ar staliadur etre an 28 a viz Meurzh hag an 3 a viz Mae 2003 e New York Gallery, Deitch Projects. Goude-se e voe diskouezet er bed a-bezh, met kemmet e voe e stumm. Dont a ra anv an diskouezadeg eus "X-Static Process", un ton a zo er bladenn "American Life" (2003) gant Madonna.
## Video
### Videoioù skignet e-pad sonadegoù
*Madonna — "The Beast Within" (2004, Re-Invention World Tour)
*Madonna — "Vogue" (2004, Re-Invention World Tour)
*Madonna — "Future Lovers"/"I Feel Love" (2006, Confessions Tour)
*Madonna — "Get Together" (2006, Confessions Tour)
*Madonna — "Music Inferno" (2006, Confessions Tour)
*Madonna — "Human Nature" (2008–2009, Sticky & Sweet Tour)
*Madonna — "Get Stupid" (2008–2009, Sticky & Sweet Tour)

### Klipoù video
*Lady Gaga — *Alejandro* (2010)

### Bruderezh
*Rihanna — Armani Jeans (2011)
*Lady Gaga — Fame (2012)
Étienne

**Étienne** zo un anv-bihan gallek.

## Adstummoù ha deveradoù
*Stéphane evit ar baotred.
**Étiennette* ha *[[Stéphanie]]* evit ar merc'hed.

## Yezhoù all
**Esteban* e spagnoleg
**Estebe* en euskareg
*Stefan e brezhoneg
**[[Stephen]]* en saozneg.

## Tud
### 
* Guy Étienne pe Gwion Steven (1928-2015), skrivagner ha geriadurour brezhonek 
* Étienne Rivoallan (1931-1961), talabarder
* Yvon Etienne, (g. e 1950), kaner
* Étienne Daho (g. e 1956), kaner
* Étienne Didot (g. e 1983), melldroader
* Étienne Delangle (g. e 1987), c'hoarier rugbi 

### 
* Étienne de La Boétie (1530-1563), skrivagner gallek 
*Étienne Becker (1936-1995), rener ar skeudenniñ 
*Étienne Decroux (1898-1991), aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) ha jestraouer 
*Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (1772-1844) skiantour

### 
* Étienne Tshisekedi (1932-2017), politikour

### 
* Étienne Eyadéma (1935 pe 1937 - 2005), Gnassingbé Eyadéma goude, soudard ha diktatour

## Lec'hioù
* Saint-Étienne, ur gêr e Bro-C'hall, e Bro-Forez
*Gwelout Saint-Étienne (disheñvelout)
Lafayette (Louisiana)

**Lafayette** zo ur gêr lec'hiet e su-kreiz stad Louisiana e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 120 623 a annezidi o chom enni. E parrez Lafayette emañ, hag e kreiz an "Acadiane", bro ar gKadianed (*"les Cadiens"* e galleg).

## Gevelliñ
Gevellet eo Lafayette gant : 
*  
* 
* 
*  (Kanada) abaoe 1985
* 
*  (Kanada)
* 
*  (Kanada) abaoe 1972
*  (Belgia)
* 
*  (Kanada)

## Skeudennoù

Lafayette Louisiana Stjohnchurch.jpg|
Cajun field gameday.jpg|


Dupre Library at ULL in Lafayette, LA IMG 5026.JPG|
Fried Alligator at Prejean's.jpg|


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel

## Daveoù
Caroline Philippine de la Motte Fouqué

**Caroline Philippine von Briest**, pe **Caroline Philippine de la Motte Fouqué** (7 a viz Here 1773 e Berlin -20 a viz Gouere 1831 e Nennhausen e Rathenow) a oa ur skrivagnerez alamanek en  kantved.

Ganet e oa e Berlin e 1773. Merc'h e oa da Philipp von Briest, perc'henn bras e Brandenburg, ha d'e bried Caroline von Zinnow. Savet e voe gant ur c'houarnerez c'hall. Dimeziñ a reas e 1791 d'un ofiser, Friedrich Ehrenreich Adolf Ludwig Rochus von Rochow (1770-1799), met ur fall zimeziñ e voe. En em lazhañ a reas an ofiser abalamour d'an dle en doa goude c'hoarioù. E 1803 ec'h addimezas d'ar skrivagner Friedrich de La Motte-Fouqué. hennezh a oa mab da Heinrich August Karl, baron de la Motte Fouqué, ha da Marie Luise von Schlegell. 

## Hec'h oberenn

## Notenn

## Liammoù diavaez
* Caroline Philippine de la Motte Fouqué e lec'hienn Deutsche National Bibliothek
* Oberennoù Caroline Philippine de la Motte Fouqué e lec'hienn Zeno.org
* Caroline de la Motte Fouqué:  ''Werke und Schriften''
* Lec'hienn ofisiel Fouque-Gesellschaft
* Kastell Nennhausen
* Liammoù e lec'hienn Levraoueg skol-veur dieub Berlin