open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iain MacMillan

**Iain MacMillan**, bet ganet d'an 20 a viz Here 1938 e Càrn Fheusda (Skos) a oa ul luc'hskeudenner breizhveuriat brudet abalamour ma oa bet savet gantañ luc'hskeudenn ar strollad The Beatles o treuziñ Abbey Road e Londrez evit golo o albom *[[Abbey Road]]*, deuet da vezañ unan eus an anavezetañ er bed. Warni e c'halled merzout e oa Paul McCartney an hini nemetañ o kerzhout diarc'hen : diwar neuze e oa bet savet ar vojenn ma oa marv MacCartney !

D'an 8 a viz Eost 1969 e-tro 10e00 diouzh ar beure e oa bet tapet al luc'hskeudenn-se gant MacMillan, hemañ ziwezhañ bet dibabet gant John Lennon. Pignet gant ur skeul en devoa tapet c'hwec'h kliche e-kerzh ar prantad bet roet dezhañ, da lâret eo dek munutenn na mui na ken ! Gant izili ar strollad sonerezh e oa bet choazet kliched ar golo a-barzh fin ar gont.

Div wech hepken en devoa adlabouret MacMillan gant ar Beatles kozh : da gentañ gant John Lennon ha Yoko Ono da geñver pladenn *[[Happy Xmas (War Is Over)]]* ha gant Paul McCartney evit e bladenn *[[Paul Is Live]]* o klask drevezañ hag ober goap ouzh al luc'hskeudenn mil vrudet eus Paul o treuziñ ar straed gant ur c'hi.

Aet e oa bet da Anaon d'an 8 a viz Mae 2006 e Dùn Dèagh (Skos).
Breskens

**Breskens** (*Bresjes* e flandrezeg kornôgel) a zo ur rann eus kumun Sluis e proviñs Zeeland en Izelvroioù.

## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: d'an 11 a viz Gwenholon 1944 e voe distrujet kreiz-kêr istorel Breskens tost razh gant bombezadegoù ar Re Gevredet; dieubet e voe ar gêr gant 3 Rannlu Troadegiezh Kanada dre emgannoù start ouzh an Alamaned.
* 1970: staget e voe Breskens ouzh kumun Oostburg.
* 2003: kendeuzet e voe kumun Oostburg ha Sluis d'ober kumun nevez Sluis.
## Monumantoù ha traoù heverk

Restr:Breskens - Vuurtoren 1.jpg|An tour-tan
Restr:Breskens Molen van Risseeuw 4888.JPG|Ar velin-avel

* An tour-tan.
* Melin-avel *Risseeuw*.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Schelde emañ Breskens.
## Armerzh ha dudi

PorzhpesketaBreskensZeelandIzelvroioù01.jpg
PorzhpesketaBreskensZeelandIzelvroioù02.jpg

* Porz-pesketa.

Breskens - Jachthaven 2.jpg

* Bigi dudi.
* Touristerezh: ur gêr-gouronkañ eo Breskens.

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Friedrich Karl Ludwig, Dug Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck

**Friedrich Karl Ludwig** (1757-1816) a oa Dug Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck war-lerc'h e dad-kozh. Mab e oa da Garl Anton August von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck.
Manuel II Portugal

**Manuel II** de Bragança, pe *Manuel Maria Filipe Carlos Amélio Luís Miguel Rafael Gabriel Gonzaga Xavier Francisco de Assis Eugénio de Bragança Orleães Sabóia e Saxe-Coburgo-Gotha*, a voe roue Portugal e-pad daou vloaz, eus 1908 da 1910. Roue diwezhañ ar vro e oa.

## E vuhez
Mab yaouankañ Carlos Iañ Portugal e oa. E vamm e oa ar briñsez c'hall Amélie d'Orléans. Lazhet e voe e dad hag e vreur henañ gant ar Republikaned en ur gwalldaol ha gloazet e voe Manuel ivez, hag eñ 19 vloaz. 

D'ar 4 a viz Here 1910 e rankas tec'hel da Gibraltar, a oa d'ar Saozon.
Aleshont ez eas da chom da Vro-Saoz ma skrivas diwar-benn lennegezh Portugal. Eno e varvas e Twickenham e 1932. 

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas d'ar briénsez alaman Auguste Viktoria von Hohenzollern.
Luís Iañ Portugal

**Luís I**, pe **Loeiz I Portugal**, (1838-1889) a voe roue Portugal eus 1861 da 1889.

Dimezet e oa da Maria Pia Savoia.
Alfonso IV d'Este

**Alfonso IV d'Este**, bet ganet e Modena e 1634 hag aet da Anaon er memes kêr d'ar 16 a viz Gouere 1662, a oa dug Modena.

## E vuhez
Mab e oa da Francesco Iañ d'Este, dug Modena ha Reggio, ha d'e bried kentañ Maria Farnese (1615-1646), a oa merc'h da Ranuccio Iañ Farnese, dug Parma.

Dug e voe goude marv e dad e 1658. Mervel a reas yaouank, d'an oad a 28 vloaz. 

## Eured ha bugale
E 1656 e timezas da Laura Martinozzi, unan eus nizezed ar c'hardinal Jules Mazarin. 

Daou vugel o doe :
*Maria Beatrice (1658-1718), a zimezas en 1673 da Briñs York, a deuas da vout ar roue saoz Jakez II 
*ur mab Francesco II d'Este (1660-1694), a voe dug war-lerc'h e dad, hag a varvas divugel. 

E eontr kardinal, Rinaldo d'Este, pe Rinaldo III Modena, a voe dug war e lerc'h.
Dugelezh Modena ha Reggio

**Dugelezh Modena ha Reggio** zo ur stad a voe en Italia etre 1452 ha 1859. Etre daouarn an Tiegezh d'Este e oa da gentañ, etre re an Habsbourg-Este goude.
Er bloaz 1859 e voe staget ouzh Rouantelezh Sardigna.

## Pennad kar
* Duged Modena
Geronima Mazzarini

**Girolama Mazzarini** pe **[[Geronima Mazzarini]]**, pe *Mazzarino*, (Roma, 5 a viz Kerzu 1614 - Pariz, 29 a viz Kerzu 1656) a oa c'hoar d'ar c'hardinal Jules Mazarin *(Giulio Mazzarini)*, kentañ ministr ar roue gall Loeiz XIV. Mamm e oa d'ar pemp c'hoar Mancini, brudet evel ar Mazarinettes e lez Bro-C'hall.

## Buhez
Merc'h e oa da Pietro Mazzarino hag Ortensia Buffalini. 
E 1634 e timezas d'ar baron roman Michele Mancini († 1660). Dek bugel o doe, pevar mab ha c'hwec'h merc'h :
* Laura Mancini (1636-1657), pried ar priñs Loeiz Bourbon, 5 dug Vendôme ;
* Paolo Giulio Mancini (1636-1652 pe1654), a voe lazhet e-kerzh ar Frond ;
* Olimpia Mancini (1639-1708), pried ar priñs Eugène Maurice, kont Soissons, ha mamm ar jeneral aostrian Eugène de Savoie ;
* Maria Mancini (1640-1715), pried Lorenzo Kolonna ha kentañ serc'h ar roue gall Louis XIV ;
* Philippe Mancini, dug Nevers (1641-1707) ;
* Margherita Mancini (1643- ?)
* Alphonse Mancini (1644-1658) ;
* Ortensia Mancini (1646-1699) ;
* Anna Mancini (1647-1649), marvet d'he daou vloaz ;
* Maria Anna Mancini (1649-1714), pried Maurice de La Tour d'Auvergne, dug Bouillon ;
* Ur mab.

## Liammoù diavaez
* Pierre Mazzarini 
* Jules Mazarin
* Tiegezh Mancini
**Maria Mancini
Irienn Cellamare

**Irienn Cellamare** a oa un irienn aozet gant Spagn e 1718 evit tennañ rejañs rouantelezh Bro-C'hall digant Philippe d’Orléans.

Dont a ra hec'h anv eus hini Antonio del Giudice, priñs Cellamare, kannad Felipe V, roue Spagn, e Bro-C'hall.


Duchesse du Maine.jpeg|Dugez Maine, unan eus pennoù an irienn.
Philip V 3.jpg|Felipe V
Philippe d'Orleans, regent, et Marie Madeleine de la Vieuville, Comtesse de Parabere (Jean-Baptiste Santerre).jpg|Philippe d'Orléans (1674-1723) a oa bet iriennet enep dezhañ.
Banniel Niger

**Banniel Niger** eo banniel broadel Bro-Niger. Un triliv a-led eo, orañjez, gwenn ha gwer, gant ur ront orañjez e-kreiz. Diskouez a ra ar vandenn orañjez dezerzhioù norzh ar vro hag ar vandenn wer lodenn strujus su ar vro treuzet gant ar Stêr Niger aroueziet gant ar vandenn wenn. Ar ront kreiz eo an heol a sked war ar vro. Divoas eo ar c'henfeurioù 6:7, tost karrez.

## Bannieloù kar
*Gwall dost da hini India eo da welet.
*Ar memes livioù en deus ha banniel Aod an Olifant, ur vro hag a oa ivez en Afrika ar C'hornaoueg C'hall.
Rejañs

Ur **rejañs** zo ur marevezh eus istor ur briñselezh, ur rouantelezh, pe un impalaeriezh, ma vez lakaet un den da ren e-lec'h an unpenn reizhveliek, pe ezvezañs (evit ober ar brezel en estrenvro, da skouer) pe re yaouank da sammañ ar galloud. Ur c'huzul rejañs a vez staliet, priñsed ha tud a renk uhel ennañ, ur rejant en e benn ha entitlet evit ober evel un unpenn.

Meur a rejañs zo bet, ken e-kerzh istor Breizh ken e-kerzh hini ar broioù all. 

## E Brazil
*Hini Maria Leopoldine Aostria, rejantez Brazil en 1822.

## E Breizh
* Hini Ermengarde Añjev, pa veze aet fried, an dug Alan IV, d'ober brezeloù ar Groaz.

## E Bro-C'hall
*Hini Anna Aostria, goude ren Loeiz XIII hag a-raok hini Loeiz XIV.
*Hini Philippe d'Orléans (1674-1723), goude ren Loeiz XIV hag a-raok hini ‎Loeiz XV eo an hini brudetañ.

## En Italia
### E [[dugelezh Parma]]
*Margherita de' Medici (1646–1648), e-pad minorelezh he mab Ranuccio II Farnese, dug Parma
*Margherita Maria Farnese (1664 – 1718), e-pad minorelezh he mab Francesco II d'Este, dug Modena. 
*Dorothea_Sophie_von_der_Pfalz (1731) pa voe ezvezant he mab-bihan Carlo Iañ
* Louise d'Artois (1854–1859), e-pad minorelezh he mab Roberto Iañ.

## E Spagn
*1295-1302 ha 1312-1321 : gant María de Molina, e-lec'h he mab Fernando IV Kastilha da gentañ hag he mab-bihan Alfonso XI Kastilha da c'houde.
* 1665-1675: gant Maria Anna Aostria (1634-1696), mamm Carlos II, 
* 1823: Savet ur rejañs abalamour da aloubadeg arme c'hall Napoleon echuet gant distro Fernando VII
* 1833-1840: Rejañs Maria Cristina an Div Sikilia (1806-1878), evit he merc'h Isabel II betek miz Here 1840. 
* 1840-1843: Rejañs ar jeneral Baldomero Espartero evit Isabel II
* 1869-1871: Rejañs Francisco Serrano goude kouezhet Isabel II
* 1885-1902: Rejañs Marie-Christine de Teschen evit he mab Alfonso XIII
Concetta Barra

**Concetta Barra** a oa ur ganerez hag un aktourez italian ha dreist-holl napolitanek. Mamm eo d'ar c'haner napolitanek Peppe Barra.
Afrika ar C'heheder C'hall

**Afrika ar C'heheder C'hall** (galleg: *Afrique-Équatoriale française*, berraet en *AEF*) a oa ur gouarnamant hollek hag a vode meur a drevadenn dalc'het gant ar Frañs en Afrika ar C'hreiz. Peder zrevadenn a yae d'hec'h ober: Gabon, Kongo C'hall, Oubangui-Chari ha Tchad. E Brazzaville e oa ar pennlec'h. Padout a reas eus 1910 betek 1958.
Rannvro Emren Tibet

**Rannvro emren Tibet** pe **Rannvro emren Xizang** (tibeteg: བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་; Wylie: *Bod-rang-skyong-ljongs*; sinaeg: 西藏自治区; 西藏自治區; pinyin: Xīzàng Zìzhìqū) a zo unan eus ar pemp Rannvroioù emren eus Republik Pobl Sina. Er mervent emañ. Savet eo bet ar rannvro e 1965 gant un darn eus Tibet istorel. Lhasa eo ar pennlec'h. Un tri milion a dud a zo o chom enni.
Eost 2012 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2011 e Breizh - **2012 e Breizh** - 2013 e Breizh

2012 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*19 a viz Eost : roet eo bet kolier an Erminig da François hag Yvon Morvan, labourerien-douar ha kanerien kan-ha-diskan, Albert Boché, kelenner ha brezhonegour ampart eus Bro Gwened, Yves Lainé, stourmer evit unaniezh pemp departamant Breizh, hag Ivonig ar Merdi, a zalc'h ur stal levrioù en Oriant. 
*23 a viz Eost : hervez ministrerezh gall an Aferioù Diavaez ez afe al levrig-familh divyezhek roet gant ti-kêr Karaez a-enep al lezenn. Evitañ ez eo berzet ober gant ar brezhoneg e teulioù ofisiel evel-se, hervez ul lezenn eus mare ar Spont Bras, e-pad an Dispac'h Gall.

## Daveoù

__NOTOC__
Fair Rosamund

**Fair Rosamund** zo un daolenn gant al livour saoz Dante Gabriel Rossetti e 1861. Poltred ur vaouez eo, hag a vije hini Rosamund Clifford, ur vaouez brudet er Grennamzer, serc'h da Herri II, roue Bro-Saoz. Hini Fanny Cornforth an hini eo e gwirionez, serc'h d'an arzour. 

Emañ an daolenn war ziskouez e Mirdi Broadel Kembre, e Kerdiz.

## Fanny
Fanny Cornforth a zo bet poltredet gant Rossetti alies, hag he gwelout a reer en un 60 livadur all, dre eoul pe dre zour, pastel pe greion. En o zouez:

* *[[Bocca Baciata]]*, (1859)
* *Lucrezia Borgia*, (1861)
* *[[Fair Rosamund]]* (1861)
* *Fazio's Mistress (Aurelia)* (1863–73)
* *The Blue Bower* (1865)
* *[[Lady Lilith]]* (1867). Lilith eo gwreg kentañ Adam er Bibl. 
* *[[Found (Rossetti)|Found]]* (1869) diechu
* *[[:Image:Holygrail.jpg|The Holy Grail]]* (1874)

Tresadennoù gant Rossetti :
* ''Fanny Cornforth'', grafit war baper (1859)
Rosamund Clifford

**Rosamund Clifford** (a-raok 1150 – war-dro 1176), lesanvet "The Fair Rosamund" pe "The Rose of the World", a oa ur goantenn brudet ha serc'h da Herri II, roue Bro-Saoz.
Mende

**Mende** (anv okitanek, distaget [ˈmende]; ha gallek, distaget ['mɑ̃d]) zo ur gêr eus broig istorel Gavaudan e departamant Lozère, er rannvro velestradurel Languedoc-Roussillon. Pennlec'h an departamant eo. E 2005 e oa 13 013 a annezidi.

## Douaroniezh

* Emañ war lez ar stêr Òlt (Lot), e traon menez Mimat, 28 km er gevred da Javols.

## Anv

### Stummoù skrivet

* **Mimate** (Gregor Teurgn, *HF*, X, 29)
* **Mimatensis Vicus** (*Roll Merzerien Jerom*)
* **Memmatensis montis**, (VIt. Dauzat & R.)
* **Mematensem viculum** (Xt, Dauzat & R.)
* **Memde** (1152, Dauzat & R.)

### Gerdarzh

* disanvet

## Ardamezioù
*"en glazur e lizherenn M õnsel en aour leinet gant un heol ivez en aour"*

## Istor
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
## Emdroadur ar boblañs 1793-2009

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ti-kêr Mende
* Lec'hienn Ti an Douristed
## Levrlennadur

* Albert Dauzat & Charles Rostaing ː *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France.* Larousse, 1963; Guénégaud, 1978.
* Françoise Prévot ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. VI. Province ecclésiastique de Bourges (Aquitania Prima)*. De Boccard. 1898

## Daveoù ha notennoù
Aberdeen (disheñvelout)

**Aberdeen** eo anv saoznek ur porzh ha trede brasañ kêr Bro-Skos, gwelet **[[Obair Dheathain]]**.

An anv a gaver ivez e meur a vro dre ar bed, war-lerc'h kêr Bro-Skos.

#### 
* Aberdeen, ur gêr e Sukembre-Nevez

#### 
*Anv saoznek ha gallek Abairdheadain, e Nova Scotia (Skos-Nevez)
* Aberdeen, Saskatchewan
* Aberdeen, Kontelezh Grey, Ontario
* Aberdeen, Kontelezh Prescott ha Russell, Ontario
* Aberdeen, Distrig Thompson-Nicola, Kolombia Breizh-Veur
* Aberdeen, Fraser Valley, Kolombia Breizh-Veur
* Aberdeen, New Brunswick
* Aberdeen, Kebek
* Bae Aderdeen, Nunavut
* Lenn Aberdeen, Nunavut
* Aberdeen N° 373, Saskatchewan
* New Aberdeen, Nova Scotia

#### 
* Aberdeen, kêr-borzh

#### 
* Aberdeen, karter aod e Freetown

#### 
* Aberdeen, Idaho
* Aberdeen, Maryland
* Aberdeen, Mississippi
* Aberdeen, North Carolina
* Aberdeen, Ohio
* Aberdeen, South Dakota
* Aberdeen, Washington
* Aberdeen, New Jersey

#### 
* Aberdeen

## A bep seurt
*Aberdeen, ur strollad rock amerikan eus ar bloavezhioù 1990 ha 2000
**[[Aberdeen (film)|Aberdeen]]*, ur film gant Hans Petter Moland (2000)
Obar Dheathain

**Obar Dheathain** (*Aberdeen* e saozneg) eo trede brasañ kêr Bro-Skos hag ur porzh bras war aod Mor an Hanternoz. Pennañ kêr ar petrol en Europa eo Obar Dheathain. Unan eus c'hwec'h keoded Bro-Skos eo ivez hag e 2005 e oa 202 370 a dud o chom enni. Unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos eo ivez.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* lec'hienn ofisiel
Diplodus

***Diplodus*** zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù
* *[[Diplodus annularis]]*
* *[[Diplodus argenteus]]*
* *[[Diplodus bellottii]]*
* *[[Diplodus bermudensis]]*
* *[[Diplodus capensis]]*
* *[[Diplodus cervinus]]*
* *[[Diplodus fasciatus]]*
* *[[Diplodus holbrookii]]*
* *[[Diplodus noct]]*
* *[[Diplodus prayensis]]*
* sar begek, *Diplodus puntazzo*
* sar boutin, *Diplodus sargus*
* sar penn du, *Diplodus vulgaris*
Pussy Riot

**Pussy Riot** zo ur strollad merc'hed eus Rusia hag a lavar ober sonerezh punk. Brudet int abaoe an taol-enebiñ graet ganto en un iliz ouzh galloud ar prezidant Vladimir Poutin gant ur ganaouenn e doare ur bedenn.

## Skeudennoù

 File:Nadezhda Tolokonnikova (Pussy Riot) at the Moscow Tagansky District Court - Denis Bochkarev.jpg|Nadejda Tolokonnikova
 File:Maria Alekhina (Pussy Riot) at the Moscow Tagansky District Court - Denis Bochkarev.jpg|Maria Alyoc'hina
 File:Yekaterina Samutsevich (Pussy Riot) at the Moscow Tagansky District Court - Denis Bochkarev.jpg|Yekaterina Samoutsevitch


## Liamm diavaez
* o lec'hienn
Na h-Eileanan Cròlainneach

**Na h-Eileanan Cròlainneach** (*Crowlin Islands* e saozneg) zo inizi didud en Inizi Gall e gwalarn Skos.

Teir enezenn zo:
* Eilean Mòr, an enez vrasañ
* Eilean Meadhonach bihanoc'h
* Eilean Beag, an hini vihanañ
Banniel Armenia

**Banniel [[Armenia]]** zo ur banniel triliv gant teir bandenn a-led: ruz, glas hag orañjez (“abrikez” a vez lavaret alies gant an Armenianed). Anvet eo an “Triliv Armenian” (Եռագույն, *Yeřaguyn*). Degemeret e oa bet da vanniel ofisiel e 1990 ha termenet gant al lezenn e 2006. Krouet e oa bet ar banniel e 1918 avat ha banniel ofisiel Republik Demokratel Armenia e oa bet e-pad daou vloavezh pa oa deuet ar vro da vezañ dizalc'h. E 1920 e voe staliet RSS Armenia gant ar Volcheviked ha berzet ar banniel. Adsavet e oa bet e 1990 ha degemeret gant ar Republik nevez-dizalc'h.

## Arouezelezh
Hervez testenn bonreizh Armenia (mellad 2), sed amañ ster ar banniel:
* ar ruz a arouez uhelgompezenn Armenia, stourm dizehan an Armenianed evit ar vuhez, dalc'h ar feiz kristen, an dizalc'hiezh hag ar frankiz;
* ar glaz a arouez youl an Armenianed da vevañ dindan bolz un oabl sioul ha hinon;
* an orañjez a arouez ijin sevel ha nerzh labourat an Armenianed.

Talvoudegezhioù simploc'h a zo anavezetoc'h. Ar ruz eo ar gwad skuilhet evit difenn ar vro; ar glaz eo an oabl; an orañjez, pinvidigezh douar ar vro. Lavaret e vez ivez eo ar banniel arouez ar wareg-ar-glav gwelet gant Noe pa daolas troad war Menez-Ararat.

## Bannieloù all

Flag of Armenian SSR.svg|Banniel RSS Armenia (1952-1990)
Flag of Artsakh.svg|Banniel Nagorno-Karabac'h
Clemente Palma

**Clemente Palma** (3 a viz Kerzu 1872 - 13 a viz Eost 1946) a oa ur skrivagner perouat, mab da Ricardo Palma ha breur da Angélica Palma.
Ricardo Palma

**Ricardo Palma** (Lima, 7 a viz C'hwevrer 1833 - Miraflores, 6 a viz Here 1919) a oa ur skrivagner perouat.

## E vuhez

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Cristina Román Olivier, ha bugale o doe. En o zouez e oa e vab Clemente Palma, a voe diplomat, kazetenner hag oberour danevelloù spont, levezonet gant Edgar Allan Poe. E verc'h Angélica Palma a oa skrivagnerez ivez.

## Oberennoù
* *Tradiciones peruanas*, a voe embannet e Spagn gant e verc'h Angélica Palma.
***Achirana an Inca*, danevell troet gant Mark Kerrain, Al Liamm niverenn ??
Maner Kergroadez

**Maner Kergroadez** zo ur maner eus ar , e kornôg Bro-Leon, etre Brelez ha Lanriware. 
Savet e voe etre 1602 ha 1613, evit Frañsez III, aotrou Kergroadez, a oa diskennad d’ur familh nobl kozh eus Bro-Leon hag unan eus floc'hed ar roue Herri IV.

Ur pezh savadur karrezek eo maner Kergroadez, gant tourioù e pep korn. Er voger-dal e kaver div zor, an eil evit an dud war droad hag eben evit ar re war varc’h, a ro digor war ur porzh diabarzh, tre evel e maner Keryann. A-us ar porched e lenner un enskrivadur latin tennet eus ar Bibl : *"Si non in timore di tenveriste instanter cito subvertatur domus tua"* (« Mar ne chomez ket bepred e doujañs an aotrou e vo distrujet da di »). A-gleiz d’ar porzh emañ ar marchosi hag a-zehou pourpezioù all. War tal a-raok an ti-annez ez eus meur a brenestr, enno kroazioù maen. A-zehou d’ar maner ivez emañ ar chapel.

Kar e oa familh Kergroadez da familhoù all eus Bro-Leon evel familh Kerouarz. Er  e tremenas maner Kergroadez etre daouarn familh Kerouarz, just a-walc’h, ha goude-se d’ar familh Houchin. Gwerzhet e voe gant hêred ar familh-se, e 1860, da noter Lokournan ha war-lerc’h en em gavas e dalc’h ar familh paramantourien Chevillotte. Gant ar re-se e voe graet labourioù adkempenn e deroù an . E 1995 e voe lakaet ar maner, ez ofisiel, da Vonumant Istorel. E 2000 e voe prenet gant ur perc’henn nevez a gendalc’h da gempenn ar savadur hag a zigor anezhañ d’ar weladennerien.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn Kergroadez
Melanie Safka

**Melanie Anne Safka-Schekeryk**, ganet e 1947 en New York, zo ur ganerez stadunanat, anavezetoc'h evel **Melanie**. 

Brudet eo bet an enrolladennoù ganti eus "Brand New Key", "Ruby Tuesday", "What Have They Done To My Song Ma" (marteze an hini anavezetañ) ha "Lay Down (Candles in the Rain)".

## Liammoù diavaez
Johan Hendrik van Dale

**Johan Hendrik van Dale**, ganet e Sluis d’ar  ha marvet e Sluis ivez d’an 18 pe d’an , a voe rener skol er gêr-se eus an Izelvroioù ha geriadurour nederlandek. Brudet eo evel aozer ar *Groot woordenboek der Nederlandse taal* (« Geriadur bras an nederlandeg »), lesanvet *Dikke Van Dale* (« Van Dale tev»).

## E vuhez
Eus Eeklo e oa tud Van Dale, ur gêr eus Reter Flandrez (e Belgia hiziv). Mont a rejont da chom da Sluis, e Zeeland. Dont a reas Johan Hendrik da vezañ skolaer hag e 1854 e krogas da labourat en e gêr c’henidik, Sluis, evel skolaer pennañ ar skol kentañ derez eno. E 1855 e voe anvet da ziellour kêr ivez. War e amzer vak e skrive pennadoù diwar-benn yezhadur an nederlandeg ha diwar-benn istor lec’hel Sluis. 

E 1867 e voe kinniget dezhañ adwelet an *Nieuw woordenboek der Nederlandsche taal* (« Geriadur nevez an nederlandeg »), savet gant Isaac Marcus Calisch hag e vreur Nathan Salomon Calisch, evit ma vefe adembannet. Asantiñ a reas ha pevar bloaz war-lerc’h e oa echu al labour gantañ. Dre ma oa bet lakaet diaes, alies, gant ar pezh a gave er geriadurioù nederlandek implijet gantañ evel skolaer, e felle da Van Dale kaout termenadurioù resis ha reolennoù sklaer evit implij ar gerioù. Prederiet e oa gant ezhommoù ar skolidi a glaske « petra a dalvez ar ger-mañ-ger ? ».

Krog e oa ar geriadur da zont er-maez, a-dammoù, e 1871. Met a-raok ma oa bet peurembannet e varvas Van Dale, gant ar vrec'h, e 1872. Kaset e voe al labour da benn gant Jan Manhave, a reas ivez war-dro un embannadur all eus ar geriadur-se diwezhatoc’h.

## Liammoù diavaez
*  Johan Hendrik van Dale el lec’hienn ''Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren''
*  Johan Hendrik van Dale (1828-1872)
Jane Wilde

**Jane Francesca Agnes**, pe *Lady Wilde* pe *Jane Francesca Elgee*, bet ganet e 1821 en Dulenn ha marvet e 1896, a oa ur varzhez iwerzhonat, "Speranza" hec'h anv-pluenn, ha skoazellerez an emsav broadel. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Sir William Wilde e 1851, ha tri bugel o doe : 
*William 'Willie' Charles Kingsbury Wilde (1852 – 1899), 
*Oscar Wilde (1854–1900), 
*Isola Francesca Emily Wilde (1857–1867).
Banniel Luksembourg

**Banniel Luksembourg** eo banniel broadel Dugelezh Veur Luksembourg. Un banniel triliv eo gant teir bandenn gevatal a-led, ruz, gwenn ha glas. Peuzheñvel eo ouzh Banniel an Izelvroioù nemet ez eo sklaeroc'h arliv ar glaz, hag ivez gant e genfeurioù a zo 3:5 (pe 1:2) e-lec’h 2:3 evit hini an Izelvroioù (ar pezh na c'hoarvez ket bepred dre ma vez graet dre vras gant kenfeurioù heñvel pa vez lakaet bannieloù kichen-ha-kichen).

Dont a ra al livioù eus skoed ardamezioù ar vro.

## Ar banniel ardamezek
Al listri, koulz hag an aerlistri, hag ivez rannoù 'zo eus an arme, a ra gant ur banniel ardamezek, da lavaret eo ur banniel hag a adkemer tresadenn skoed ardamezioù Luksembourg. Graet e vez gant ar banniel-se evit disheñvelout gwelloc'h diouzh banniel an Izelvroioù. Lesanvet eo ar “Roude Léiw” (al Leon Ruz), hag implijet e vez alies ivez gant an dud, evel e degouezhioù ’zo evel Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn, bepred evit disheñvelout diouzh hini an Izelvroioù.

Ar banniel ardamezek a vez implijet kalzik ivez e Proviñs Luksembourg e Belgia, tra ma ne vez ket implijet ar banniel ofisiel a zo evel hini an Dugelezh-Veur gant ur skoed e-kreiz. Graet e vez ivez gant ar banniel-se el lodenn eus ar Frañs ma vez komzet luksembourgeg, e korn-bro Thionville.

## Liammoù diavaez
Branca de Portugal

**Branca de Portugal** zo anv meur a briñsez pe infantez e Portugal.

*Branca de Portugal, itron Guadalajara, itron Guadalajara (1192-1240), merc'h da Sancho Iañ Portugal, roue Portugal
*Branca de Portugal, Beskontez Huelgas, abadez kouentoù Lorvão ha Huelgas (1259-1321), merc'h henañ Afonso III Portugal
*Branca de Portugal (1388) (1388-1389), merc'h henañ João Iañ Portugal, marvet da ur bloaz
*Branca de Portugal (1398) (1398), merc'h da João Iañ Portugal
Sancho Iañ Portugal

**Sancho Iañ** a voe eil roue Portugal war-lerc'h e dad, Afonso Iañ.

Stourm a reas a-enep roue Kastilha hag ar Vuzulmaned. Lesanvet e voe *O Povoador*, dre an abeg ma vo poblet douaroù Portugal gantañ. Lakaat a reas sevel kestell evit difenn harzoù ar vro. Reiñ a reas douaroù da urzhioù relijiel ha da drevadennerien estren ha fiziout a reas enno labourat an douaroù-se ha difenn anezho. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas d'ur briñsez aragonat, Dulce Berenguer 
(1152-1198), merc'h da Petronila Aragon, rouanez Aragon, ha dek bugel o doe :
# Teresa Portugal (1181-1250), infantez Portugal (1176-1250), pried kentañ Alfonso IX León; gwenvidigez;
# Sancha Portugal, infantez Portugal (war-dro 1180-1229), abadez Lorvão.
# Raimundo Portugal (war-dro 1180-1189).
# Constança Portugal (1182-1202).
# Afonso II Portugal (1185-1233) dimezet da Urraca Kastilha (Rouanez Portugal) (1185 - 1220). 
# Pedro, infant Portugal (1187-1258), kont Urgel goude dimeziñ da Aurembiaix Armengel; hag Aotrou Maiorca.
# Fernando, infant Portugal (1188-1233), viveu no estrangeiro, dimezet da Joana da Flandres.
# Henrique Portugal (1189-?).
# Branca, infantez Portugal (1192-1240), itron Guadalajara.
# Berengária, infantez Portugal (1194-1221), casada com o rei Valdemar II da Dinamarca.
# Mafalda Portugal, infantez Portugal (ca.1200-1257), dimezet da Enrique Iañ Kastilha, a ziazezas manati Arouca ma voe abadez.

Besterd:
* gant Maria Aires de Fornelos, pried da Gil Vasques de Soverosa, ha merc'h da Aires Nunes de Fornelos ha Maior Pires.
# Martim Sanches de Portugal, conde de Trastâmara
# Urraca Sanches

*Gant Maria Pais Ribeira, lesanvet *a Ribeirinha*, merc'h da Paio Moniz de Ribeira ha da Urraca Nunes de Bragança (1150 - ?), merc'h da Vasco Pires de Bragança.
# Rodrigo Sanches (1200-1246)
# Gil Sanches (1200-1236)
# Nuno Sanches 
# Maior Sanches
# Teresa Sanches (1205-1230) dimezet da Afonso Teles (1170 - 1230), 2º aotrou Meneses, ha 1º aotrou Albuquerque.
# Constança Sanches (1210-1269)

* gant Maria Moniz de Ribeira (1150 -?), merc'h da Monio Osórez de Cabrera (1110 -?) Kont Cabreira ha Ribeira, ha da Maria Nunes de Grijó (1120 -?) merc'h da Nuno Soares de Grijó (1085 -?) hag Elvira Gomes (1095 -?)
# Pedro Moniz pe Pero Moniz (1170 -?)
Honey Pie

***Honey Pie*** zo ur ganaouenn (2:42 he fadelezh) hag a vez kavet war navvet albom ar strollad The Beatles, *[[The Beatles (albom)]]* pe *[[Albom gwenn]]* e anv.

Skrivet e oa bet ha kanet gant Paul McCartney da zougen bri d'e dad Jim McCartney ur wech ouzhpenn. « Boas eo ma zad da ganañ kanaouennoù kozh ar seurt-se, trenkik an ton anezhe, ha sot on gante », a zisplegas Paul. « Me 'garfe a-walc'h bezañ bet sonaozer er bloavezhioù ugent dre ma'z on sot gant togoù foñs-hir ha levitennoù lost-pig ar mare-se. »

Ur wech ouzhpenn en devoa kredet Charles Manson kompren e oa ur gemennadenn bersonel dezhañ o selaou *Honey Pie*...dre m'edo o chom e-kichen Los Angeles. Goude holl e veze kaoz eus Amerikaned hag achanterezh kanaouennoù Hollywood er ganaouenn.

## Liamm diavaez
*Gerioù ar ganaouenn war Beatlesmania
Royal Navy

Ar **Royal Navy** (“morlu roueel”) eo morlu Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon, pe, resisoc'h, ar skourr pennañ eus Armeoù Breizh-Veur a bled gant an traoù a vor. Bez e oa dija bigi-brezel o stourm evit ar roueed saoz er Grennamzer, ret e gortoz Brezel ar c'hant vloaz evit gwelet ar c'hentañ emgannoù war vor a-enep bigi-brezel ar Rouantelezh c'hall. Ar Royal Navy a-vremañ a zo gwriziennet er ; bez eo skourr brezel koshañ ar Rouantelezh-Unanet setu perak e vez graet **Senior Service** anezhi.

Etre kreiz ar , hag a-hed an , kevezerezh a oa etre ar Royal Navy ha Morlu Roueel an Izelvroioù. Goude-se e oa a-enep Morlu roueel Bro-C'hall.

Ar re Royal Marines, troadegiezh ar brezelioù-kuzh a zo ur rann eus ar Royal Navy.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Alessandro Farnese (kardinal)

**Alessandro Farnese**, lesanvet *il Giovane* (ar Yaouankañ), ganet e 1520 ha marvet e 1589, a oa ur c'hardinal eus an Tiegezh Farnese. E dad-kozh Alessandro Farnese, lesanvet *il Vecchio*, a oa kardinal ivez, hag anvet da bab dindan an evel Paol III. 

Ganet e oa e kastell Valentano.
Mab e oa da Pier Luigi Farnese ha da Gerolama Orsini, eus Pitigliano. Kenkent e voe divizet ober ur beleg anezhañ. Studiañ a reas Alessandro e Parma da gentañ, hag e Bologna goude, war un dro gant e vreur Ottavio.

Brudet e voe e garantezioù.

Ur vastardez en doe, Clelia Farnese.
Pier Luigi Farnese

**Pier Luigi Farnese** (Roma, 1503 – Piacenza, 1547) a oa ur priñs italian, mab d'ur pab ha condottiero kriz, kentañ dug Castro ha kentañ dug Parma, muntret en un irienn. 

## E vuhez
Mab e oa d'ar c'hardinal Alessandro Farnese, eus an tiegezh Farnese, a voe anvet da bab hag a renas evel Paol III, ha da Silvia Ruffini, un itron eus Roma. Ur c'hoar ha daou vreur en doe, Costanza, Paolo ha Ranuccio.

E Piacenza e veze graet *« bastard ar pab »* anezhañ gant e enebourien. 

Skoliet e voe gant Baldassarre Malosso de Casalmaggiore, lesanvet Tranquillus, lenneg brudet. Difur e oa ar skoliadig, diaes d'ar mestr dont a-benn anezhañ. Troet e oa gant an emgannoù hag ar c'hreñvlec'hioù. Klasket e voe un dimeziñ mat dezhañ gant e dad kardinal, hag eurediñ a reas da Gerolama Orsini, merc'h da Ludovico, kont Pitigliano, e 1519, e Valentano. Pried devot ha feal e voe Gerolama, ha kustumiñ a reas ouzh oberoù kriz ha diroll he gwaz. 

## Ar soudard
## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas da Gerolama Orsini, merc'h da Luigi Orsini, ha pevar bugel o doe:
**Alessandro*, anavezet evel Alessandro Farnese il giovane (1520-1589), a oa eskob Parma ha kardinal;
*Vittoria, a zimezas gant Guidobaldo II, dug Urbino;
*Ottavio, a voe dug Parma (1521-1586) war-lerc'h e dad;
*Ranuccio (1530-1565), kardinal;
Ur bastard en doa ivez: 
*Orazio, dug Castro, dimezet gant Diane de France, Dugez Angoulême, bastardez da Herri II, Roue Bro-C'hall.

Brudet e oa ivez e zoug d'ar baotred, ha penaos en devoa gwallet un eskob yaouank.
Costanza

**Costanza** zo un anv-bihan italianek.

## Gerdarzh
Deuet marteze diwar an anv gallek Constance, un anv koshoc'h. Eus un tiegezh gallek e teue Costanza d'Altavilla, ar c'hentañ maouez en anv-se, Constance de Hauteville hec'h anv orin. A-hend-all e teue an anv constance gallek eus an anv latin Constantia, a oa hini Flavia Iulia Constantia. 

## Yezhoù all
**[[Constanze]], Konstanze, Konstanz*, en alamaneg 
**[[Constance]]*, e galleg, izelvroeg, saozneg; 
**Constancy*, e saozneg
** berraet en *Connie* 
**Constantia*, en izelvroeg
**Constancia, [[Constanza]]*, e spagnoleg
* Constança, e katalaneg, okitaneg ha portugaleg.
* *Konstancja* e poloneg
* *Constanta* e roumaneg

## Tud
### Sent
**Felice e Costanza*, pe Felix ha Costanza, daou verzher roman en amzer Neron;

### Tud all
*Costanza d'Altavilla, anv div vaouez a renk uhel 
*Costanza da Varano (1428 – 1447) 
*Costanza Farnese (1500-1545)
*Costanza Sforza (1550-1617)
*Costanza Monti, barzhez.
*Costanza d'Aragona, rouanez Trinakria.

#### Constança
*Constança Portugal, anv meur a infantez

## Oberennoù
*Costanza / Costanzo, ur gontadenn italianek gant Giovanni Francesco Straparola. 
**Isabella e Rodrigo ossia La costanza in amore*, c'hoarigan italianek gant Giovanni Bertati ha Pasquale Anfossi, 1776)
Mullus

***Mullus*** zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù
* *[[Mullus argentinae]]*
* *[[Mullus auratus]]*
* meilh ruz (*Mullus barbatus*)
* meilh ruz karreg (*Mullus surmuletus*)
Tunceli

Kêr-benn proviñs Tunceli eo **Tunceli**, e reter Turkia. E korn gwalarn Kurdistan Turkia emañ.
Kurdeg eo ar yezh pennañ eno (69,5%), dreist an turkeg (29,8%) hag an armenieg (0,74%).
Indiom

An **indiom** zo un elfenn gimiek hag ur metal ; **49** eo e niver atomek, **In** e arouez ha 114,818 e vas atomek. Kavet eo bet e 1863 hag anvet evel-se dre ma tenn e liv d'an indigo.
Noe

**Noe** pe **Noah** (hebraeg: **נֹחַ** (nōa'h) ; arabeg : **نوح** (nûh) : diskuizh pe frealz) a zo un den eus Levr ar C'heneliezh, levr kentañ ar Bibl, hag eus ar C'horan.

Ur wreg en deus Noe, hag a chom dianv, ha tri mab: Shem, Ham ha Yafet. War c'houlenn Doue e sav un arc'h, Arc'h Noe, evit tec'hel rak al Liñvadenn Veur, graet evit distruj an denelezh vreinet. Eñ hag e familh eo ar re nemeto hag a chom bev. Tad an denelezh a-bezh e vije neuze.

## Kozhni
Noe en doa bevet 950 bloavezh, a-hervez. Setu perak e vez lavaret e brezhoneg: «Kozh-Noe» evit tud (pe traoù) kozh-kozh-kozh.

## Liammoù diavaez
Indianapolis

**Indianapolis** eo kêr-benn ha kêr vrasañ Indiana er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 829 718 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Indianapolis en ur mod ofisiel e 1821.


Mississippi State Capitol.jpg
IndianapolisC12.png
Indywarmem.jpg
Indianapolis-motor-speedway.jpg
Indianapolis Artsgarden from street.JPG
St. John's Church in downtown Indianapolis.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Fort Wayne (Indiana)

**Fort Wayne** zo ur gêr lec'hiet e biz Indiana er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 253 691 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Fort Wayne en ur mod ofisiel e 1794.


Reservoir Park Skyline.JPG
Fort-wayne-indiana-courthouse.jpg
City Hall Ft W IN 1.jpg
Sunset in Fort Wayne.jpg
Christ with Chalace.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Evansville (Indiana)

**Evansville** zo ur gêr lec'hiet e mervent Indiana er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 117 429 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Evansville en ur mod ofisiel e 1812.

## Skeudennoù

Evansville_Indiana_-_Old_Courthouse.jpg|
Victory Theater and Hotel Sonntag.jpg|

Bandstand in Garvin Park.jpg|


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
La Garnache

**La Garnache** a zo ur gumun, bremañ e Vande.Ur gêr a  a annezidi enni eo (2011)
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Savet e voe ar gumun  e 1790. La Garnache a oa evit ul lodenn e Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev, etre Naoned ha Nervouster.  Evit un darn – evit an hanter pe war-dro – e oa e-barzh "Marzioù boutin Breizh ha Poatev" betek 1789, da lavaret eo kement e Breizh hag e Bro-C'hall. Ar vourc'h avat ne oa ket er Marzioù, ha setu perak, pa oa bet savet an departamantoù, e oa bet staget pep tra ouzh Bro-C'hall war an diazez “an iliz a gas ar maezioù d'he heul”. Lakaet e voe da  benn Kanton La Garnache da gentañ hag e  Bann Challans. Lakaet e voe kumun en Arondisamant Les Sables-d'Olonne bet krouet e 1800 hag e Kanton Challans pa voe diskaret Kanton La Garnache e 1801.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 158 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,50% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de La Garnache.jpg|

* Ar c'hastell. 
* Monumantoù ar re varv, luc’hskeudennoù.
## A bep seurt
*Alan IX Roc'han a oa aotrou La Garnache. 
*Markiz an Estourbeillon, unan eus pennoù bras an Emsav kozh a oa eus e anv leun: *Régis-Marie-Joseph de L'Estourbeillon de *'La Garnache**'.
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Gilles Andriamahazo

**Gilles Andriamahazo** (13 a viz Mae 1919 - 14 a viz Gwengolo 1989) a oa ur soudard hag ur politikour eus Madagaskar, bet prezidant ar vro e 1975.

E penn ar Stad e voe lakaet goude muntr Richard Ratsimandrava e miz C'hwevrer 1975. Un nebeud mizioù goude, e miz Even, e roas e zilez ha leuskel e blas da Didier Ratsiraka.
Boise

**Boise** (distaget [ˈbɔɪsiː] e saozneg) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Idaho er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 205 671 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Boise en ur mod ofisiel e 1863.


Boisenight.jpg
Boise, Idaho Carnegie library.jpg
Boise October 2007 069.jpg
Alexander house boise 2009.jpg


## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Nampa (Idaho)

**Nampa** zo ur gêr lec'hiet e mervent Idaho er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 81 557 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Nampa en ur mod ofisiel e 1886.


Depot (Nampa, Idaho).jpg|
US Navy 100824-N-0858D-654 Students at Columbia High School listen to the U.S. Navy Band Northwest, Passage, at a performance during Boise Navy Week.jpg|
Nampa Historic District.jpg|
Pix Theater (Nampa, Idaho).jpg|


## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Idaho Falls

**Idaho Falls** zo ur gêr lec'hiet e gevred Idaho er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 56 813 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Idaho Falls en ur mod ofisiel e 1864.


TFTemplePark.jpg
Wooden Native in Idaho Falls 1.jpeg


Idaho Falls Bonneville Hotel.jpg
Snakeriveridfls.jpg
Downtown Idaho Falls.jpg


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
South Bend (Indiana)

**South Bend** zo ur gêr lec'hiet e norzh Indiana er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 101 168 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv South Bend en ur mod ofisiel e 1865.

## Skeudennoù

Junction of Dixie and Lincoln Highways.jpg |
Darden Bridge.jpg |
South-bend-iusb.jpg |
South-Bend-East-Race.jpg |


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Gary (Indiana)

**Gary** zo ur gêr lec'hiet e gwalarn Indiana er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 80 294 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Gary en ur mod ofisiel e 1906.

## Skeudennoù

Image:Lady Liberty of Gary 2.jpg |
Image:Gary, Indiana, U.S.A.jpg |
Image:City Hall and Superior Courthouse in Gary.jpg |
Image:Lagoon bridge Japanese.jpg |


## Kêrioù gevellet
*Fuxin,  Sina

## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno
* Frank Borman, astraer (14 a viz Meurzh 1928)
* Michael Jackson, kaner, sonaozour, produer, dañser hag aktour (29 a viz Eost 1958 – †Los Angeles, 25 a viz Mezheven 2009)
* Joseph E. Stiglitz, armerzhour, kenloread Priz Nobel an Armerzh e 2001 (9 a viz C'hwevrer 1943)

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Ksenon

Anv un elfenn gimiek eo **ksenon**, **54** he niver atomek ha **Xe** he arouez.
Ur gaz nobl eo, an hini ralañ ha kerañ war-lerc'h ar radon.

## Notennoù
Batis

***Batis*** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1833 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Ugent spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Batis capensis]]*
** *B. c. *'capensis***, ''erythrophthalma'', ''hollidayi'' ha ''kennedyi'',
* ''[[Batis crypta]]'',
* ''[[Batis dimorpha]]''
** ''B. d. '''dimorpha*** ha *sola*,
* *[[Batis diops]]*,
* *[[Batis erlangeri]]*
** *B. e. congoensis* hag ***erlangeri***,
* *[[Batis fratrum]]*,
* *[[Batis ituriensis]]*,
* *[[Batis margaritae]]*
** *B. m. kathleenae* ha ***margaritae***,
* *[[Batis minima]]*,
* *[[Batis minor]]*
** *B. m. *'minor*** ha ''suahelica'',
* ''[[Batis minulla]]'',
* ''[[Batis mixta]]''
** ''B. m. '''mixta*** ha *reichenowi*,
* *[[Batis molitor]]*
** *B. m. *'molitor***, ''palliditergum'', ''pintoi'' ha ''puella'',
* ''[[Batis occulta]]'',
* ''[[Batis orientalis]]''
** ''B. o. chadensis'', ''lynesi'' hag ***orientalis***,
* ''[[Batis perkeo]]'',
* ''[[Batis poensis]]'',
* ''[[Batis pririt]]''
** ''B. p. affinis'' ha ***pririt**',
* *[[Batis senegalensis]]*,
* *[[Batis soror]]*.

O c'havout a reer en Afrika, tri isspesad warn-ugent (23) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Agartala

**Agartala** zo ur gêr eus India, kêrbenn stad Tripura.

Emañ e biz ar vro, 2 km diouzh Bangladesh. Ouzhpenn 500.000 annezad a oa enni e 2011.
Spanish Fort (Alabama)

**Spanish Fort** zo ur gêr eus Alabama, e-kichen Mobile, war aod Pleg-mor Mec'hiko. Er bloavezh 2000 e oa poblet gant 5 423 a annezidi.

## Istor
Savet e voe ur c'hontouer eno e 1712 gant ar gall Jean-Baptiste Le Moyne de Bienville. Eno e veze graet kenwerzh etre ar C'hallaoued hag an Amerindianed. E 1763 e voe lezet ar c'hontouer-se, ha kalz douaroù all en arvor, gant Breizh-Veur. E-pad Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet e voe kemeret gant ar Spagnoled a savas ur c'hreñvlec'h e-lec'h ar c'hontouer. Alese an anv “Spanish Fort”. Adkemeret e voe gant ar Saozon e 1781 ha kollet ganto adarre. Goude ar Brezel etre Breizh-Veur hag ar Stadoù Unanet, etre 1812 ha 1815, e teuas da vezañ e dalc'h ar Stadoù Unanet, da vat.

## Notennoù
Rochefort (bier)

**Bier Rochefort** zo unan eus seizh bier trappist Belgia. 

Bervet e vez en Abati Intron-Varia Sant Rémy e Rochefort abaoe 1899.


Rochefort, abbaye Saint-Remy.JPG|An abati.
8210_Brewery_in_Abbaye_Notre-Dame_de_Saint-Remy_Rochefort_2007_Luca_Galuzzi.jpg|Ar vreserezh
Beerglass trappiste rochefort.jpg|Ur werenn
Ciney (bier)

Bier **Ciney** zo ur bier eus Belgia. Krouet e voe e Ciney. Bervet e vez gant ar breserdi Alken-Maes en Alken.

Brouwerijcristalalken.jpg|Ar vreserezh en Alken
Isabel of Gloucester

**Isabella Gloucester**, pe **Isabel of Gloucester** (war-dro 1173 – 14 a viz Here 1217), a oa ur gontez saoz ha kentañ pried Yann Dizouar a-raok ma voe lakaet da roue. Anvioù zo bet roet dezhi ivez: Isabel, Hadwisa, Hawisia, Hawise, Joan, Eleanor, Avise, hag Avisa.

Merc'h e oa da William Fitz Robert, eil kont Gloucester. 
E miz Eost 1189 e timezas d'ar priñs Yann Dizouar, breur d'ar roue Richarzh Iañ. Bugel ebet n'o doe. 

Goude bout anvet da roue en 1199 e reas Yann dispenn an dimeziñ gant ar pab Inosant III dre an abeg a genwadelezh. Isabel a addimezas da Geoffrey de Mandeville, ha da Hubert de Burgh.
Isabella Bro-Saoz

**Isabella Bro-Saoz** (1214 – 1241), anvet ivez Elizabeth, a oa ur briñsez saoz, merc'h da Yann Dizouar, roue Bro-Saoz, ha d'e bried Isabelle d' Angoulême.

## He buhez
Pevare bugel hag eil merc'h Yann Dizouar e oa. 
Daou vloaz e oa pa varvas he zad e 1216. He breur Herri III a voe anvet da roue neuze.

Ar pab Gregor X an hini a alias an Impalaer santel Friedrich II Hohenstaufen, en un emgav e Rieti, da zimeziñ da Isabella, choar ar roue saoz.

Da gentañ ne soñje Friedrich nemet mirout e harperien c'hall. Pa gomprenas e c'hallje lemel skoazell a Vro-Saoz d'e enebourien en Alamagn gant un dimeziñ saoz, e savas a-du gant ar pab. 

Dimezet e voe Isabella goant, ur bloaz warn-ugent dezhi, da Friedrich II Hohenstaufen 'Stupor Mundi', Impalaer santel intañvet div wech, ha daou-ugent vloaz dezhañ.

Lidet e voe an dimeziñ e Londrez e miz C'hwevrer 1235. En iliz-veur Worms avat e voe an eured. 

Dre he dimeziñ e oa Impalaerez santel, Rouanez Alamagn ha Rouanez Sikilia.

## He bugale
N'eo ket gwall sklaer ar skridoù kozh diwar-benn pet bugel he doe, nag o anvioù, nag an deiziadoù. Un dra zo sur avat : pevar bugel he doe da vihanañ: *ur mab a varvas prestik goude bout ganet, e 1236 pe 1241, 
*ur verc'h a varvas, evel he breur, prestik goude bout ganet, e 1237,
*Margaret, 
*ha Heinrich.
 

## Pennadoù kar
*  Priedoù Friedrich II
Barba Tassel

**Barba Tassel** zo ur gonterez eus Plouared hag he deus roet meur a werz pe a son hag a gontadenn da Fañch an Uhel e Plouared war-dro 1870.
Taol-stad miz Gwengolo 1973 e Chile

Un **[[taol-stad|taol-Stad]]** a voe graet d'an 11 a viz Gwengolo 1973 e Chile gant an arme, dindan urzhioù ar jeneral Augusto Pinochet, a ziskaras ar gouarnamant hag ar prezidant, Salvador Allende.

## Kronologiezh
E 1973 e oa deuet da vezañ distabil ar jeu politikel e Chile. Ar prezidant sokialour Salvador Allende a oa darbet dezhañ bet skarzhet eus ar galloud gant un taol-Stad kentañ soutenet gant Stadoù-Unanet Amerika e miz Even 1973.

E miz Eost 1973, Allende a anvas Augusto Pinochet da benn nevez armeoù er vro, evit klask stabilded pe peogwir e oa bet rediet en ur mod bennak. Goude un emglev etre pennoù an arme, ar polis hag ar justis e savjont d'an 11 a viz Gwengolo un taol-Stad nevez, gant souten Richard Nixon hag ar Stadoù-Unanet adarre, oc'h aloubiñ gant soudarded lec'hioù nesañ ar galloud e Chile. En em zistruj a reas Salvador Allende pa voe kelc'hiet ha bombezet *[[La Moneda]]*, annez ar brezidanted chilian, e-lec'h ma oa repuet. En devezhioù war-lerc'h e voe disrannet ar gouarnamant, ar vodadeg vroadel, ar c'huzulioù-kêr, ar strolladoù politikel hag ar sindikadoù. Berzhet e voe frankiz ar c'helaouiñ. Ur c'heulfe a voe urzhiet er vro a-bezh. Bac'het ha lazhet e voe miliadoù a chilianad eus an tu kleiz pe enebourien ar renad nevez. Lod a voe kaset d'ur stad e Santiago, an Estadio Chile, ha lazhet evel ar c'haner ha soner Victor Jara.

Deroù diktatouriezh Augusto Pinochet e voe an darvoud-mañ. Chom a reas er galloud betek 1990.
Sofia (disheñvelout)

**Sofia** a c'hall bezañ meur a dra:

## Anvioù-lec'h
*Sofia, kêr-benn Bulgaria
*Oblast kêr Sofia, un oblast (rannvro) e Bulgaria
*Oblast Sofia, un oblast e Bulgaria
*Sofia, ur rannvro e Madagaskar

## Anv-den
*Sofia (anv-bihan), un anv-bihan

## Traoù all
* Sofia pe sapientia, meizad prederouriezhel.
**SOFIA*, gwreskanv evit Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy
Galliom

Ar **galliom** zo un elfenn gimiek, **31** e niver atomek, **Ga** e arouez ha 69,723 e vas atomek.

Teuziñ a ra adalek 29,76°C, da lavaret eo e c'hall teuziñ en dorn. Kavet e vez roudoù anezhañ er c'hailh baoksit hag er c'hailh zink.
Banniel Belgia

**Banniel Belgia** eo banniel broadel Rouantelezh Belgia. Un triliv a-serzh eo gant teir bandenn a-vent: du, melen ha ruz. Dont a ra al livioù eus reoù Dugelezh Brabant hag an tres triliv a zo bet savet moarvat war skouer hini Frañs.

## Bannieloù all

Flag of Belgium (civil).svg|Banniel-mor sivil. 
Belgium yacht ensign.svg|Banniel-mor evit ar yaktoù. 
Government Ensign of Belgium.svg|Banniel-mor stad. 
Naval Ensign of Belgium.svg|Banniel ar morlu. 
Air Force Ensign of Belgium.svg|Banniel an aerlu.


## Pennadoù kar
*Banniel Flandrez
*Banniel Wallonia

## Liammoù diavaez
Enez Kodiak

**Enez Kodiak** (*Kodiak Island* e saozneg) zo un enezenn eus Alaska. Emañ dirak aod kreisteiz Alaska, rannet diouzh an douar-bras gant strizh-mor Shelikof. 

En em astenn a ra war ur gorread a 8 975 km², gant 163 km a hed hag etre 13 ha 96 km a led. Gant se ez eo an enezenn vrasañ en Enezeg Kodiak hag an eil enezenn vrasañ e Stadoù Unanet Amerika. Un enezenn goadek ha meneziek eo gant ar menez uhelañ o sevel betek 1 353 metr. Poblet eo gant 10 000 den pe war-dro. War aod ar reter emañ ar gêr-benn, Kodiak. Mont a ra an darn vrasañ eus an enezenn d'ober ur park natur anvet *Kodiak National Wildlife Refuge*.
Priz Bras kirri Italia 2012

**[[Priz Bras kirri Italia]] [[2012]]** (*2012 Formula 1 Gran Premio Santander d'Italia*), redet d'ar  war troiad Monza zo 871 redadeg kevezadeg bed Formulenn 1. An trede gevezadenn ha tri-ugent Priz Bras Italia o kontañ evit kevezadeg bed ar Formulenn 1 hag an pevarzekvet redadeg kevezadeg 2012 eo.

## A-raok ar Priz Bras
## Esaeoù dieub
### Abadenn gentañ Gwener

### Eil abadenn Gwener

### Trede abadenn Sadorn

## Abadenn ditriñ
### Disoc'hoù an titriñ
### Kael zisparti

* Pastor Maldonado, en doa graet an daouzekvet amzer e-pad an ditriñ, a zo kastizet div wech gant 5 plas war ar gael abalamour d'e zoare e-pad Priz Bras Belgia (5 plas evit e zisparti diarbennet, 5 plas evit ur gwallzarvoud gant Timo Glock).
* Paul di Resta, en doa graet ar pevare amzer e-pad an ditriñ, a zo kastizet gant 5 plas evit ur cheñchamant boest al lizhiri.
* Nico Hülkenberg n'en doa graet amzer ebet abalamour d'ur gudenn gant e riboul esañs, met aotreet eo bet kemer perzh d'ar redadeg gant ar komisourien.

## Redadeg
### Darvoudoù
### Renkadur ar redadeg

### Plas pol ha tro wellañ
* Plas pol :  Lewis Hamilton (McLaren-Mercedes) en **1 vun 24 e 010** (248.242	|km/ez).
* Tro gwellañ :  Nico Rosberg (Mercedes Grand Prix) en **1 vun 27 e 239** (239.054|km/ez) e-pad an trede dro hag hanter-kant.

### Troioù er penn
*  Lewis Hamilton : **48 tro** (1-23 / 29-53).
*  Sergio Pérez : **5 tro** (24-28).

## Renkadur goude ar redadeg

## Stadegoù
Priz Bras Italia2012 a zo :
* 23 plas pol Lewis Hamilton ;
* 20 trec'h Lewis Hamilton ;
* 180 trec'h McLaren evel saver-kirri ;
* 94 trec'h Mercedes-Benz evel saver-kefluskerioù ;
* **300** disparti e Prizioù Bras evit Michael Schumacher.
* 100 disparti e Prizioù Bras evit Pedro de la Rosa

E-pad ar Priz Bras-se :
* Kamui Kobayashi en deus merket muioc'h a **100** poent e kevezadeg bed.

## Notennoù ha daveoù

## Da welout
Désiré Letort

**Désiré Letort**, ganet d'an 29 a viz Genver 1943 e Boursaout, ha marvet d’an 9 a viz Gwengolo 2012 e Sant-Maloù, a oa ur marc'hhouarner breton a-vicher, etre 1965 ha 1973. Kampion Bro-C'hall e oa bet e 1967 met kollet en doa e renk abalamour d'an doperezh. Douget en devoa ar roched velen ivez e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1969. 

## Liammoù diavaez
*  Désiré Letort war ''memoire-du-cyclisme.net''
*  War ''Le site du cyclisme''
Gwengolo 2012 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2011 e Breizh - **2012 e Breizh** - 2013 e Breizh

2012 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*Meurzh 4 a viz Gwengolo : digoret ez eus teir skol Diwan nevez, e Naoned, e Pornizh hag e Landivizio.

__NOTOC__