open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clark Ashton Smith

**Clark Ashton Smith** (Auburn, Kalifornia, 13 a viz Genver 1893 - 14 a viz Eost 1961), a oa arzour, barzh ha skrivagner amerikan. A-fed lennegezh en deus skrivet oberennoù moliac'h, spont ha skiant-faltazi. Mignon bras da Howard Phillips Lovecraft e oa.

## E vuhez
Paket gant an droug-skevent hag un diwaskadenn e vevas e-unan en ul lochenn a savas asambles gant e dad nepell eus Auburn er penn-kentañ, ha goude-se e Pacific Grove (nepell eus Monterey). Kement tra a ouie Smith a zeskas e-unan : n'eas ket d'al lise, e-unan e teskas galleg ha kastilhaneg, ha meur a varzhoneg a droas, re Baudelaire en o zouez. Meur a vicher en doe ivez : kazetenner, bizskriver, dastumer ha pakader frouezh, troc'her koad, mañsoner, liorzhour ha mengleuzier.

Da 35 bloaz e krogas da skrivañ danevelloù moliac'h (ouzhpenn kant anezho etre 1929 ha 1935, al lodenn vrasañ anezho a zo bet embannet er gelaouenn Weird Tales).

E vuhez-pad e voe kalonekaet gant Howard Phillips Lovecraft, hag hemañ a glaskas lakaat oberenn liesseurt (danevelloù, taolennoù, kizelladurioù) Smith da vezañ brudet. N'eo nemet goude an eil brezel-bed ma vo dastumet skridoù Smith gant August Derleth, hag embannet gant Arkham House.

Oberenn Smith a zo gwall zisheñvel diouzh hini ar skrivagnerien lovecraftian all : ne gaver nag emgannoù na diskouezadur an nerzh-korf enni (er c'hontrol da skridoù Robert Ervin Howard). Peurliesañ ez eo diazezet e skridoù war sorserien, diaouled, pe sunerien-wad en un endro mizus diazezet war bedoù kollet ha disoñjet. 

Plijout a rae da Smith implijout gerioù blizidik, rouez pe kozh-bras. Frazennoù hir a save, enno kalz munudoù barzhoniel. E ziouer a deknik akademikel a gempoueze gant pinvidigezh e c'heriaoueg, un ijin hunvreidik bras-divent hag ur c'hoant difaezhus da zeskiñ traoù nevez.

## E skridoù
*Listennad ha pajennoù (saoznek) da dañva amañ:
The Rakes

Ur strollad rock / post-punk saoz savet e 2003 eo **The Rakes**. 

## Istor ar strollad

E 2004 en deus ar strollad sinet ur gevrat gant an ti-embann pladennoù V2 Records. Er memes bloavezh eo bet dizoloet a-drugarez d'e abadenn e-pad an Transmusicales e Roazhon, ha sonet en deus e-pad penn-kentañ troiad Bloc Party.

E 2005 eo deuet er-maez pladenn gentañ ar strollad, Capture/Release he zitl. Levezon strolladoù punk (Buzzcocks) ha post-punk (Wire) a glever enni. Er meme bloavezh o deus sonet e penn-kentañ abadennoù Franz Ferdinand e Europa.

E penn-kentañ 2006 o deus The Rakes lakaet embann un EP anvet All Too Human. Er bloavezh-se e troont o-unan evit ar wech kentañ, hag e kemeront perzh er raktres "Monsieur Gainsbourg Revisited" (kanaouennoù Serge Gainsbourg sonet en-dro gant strolladoù saoz). Ganto eo deuet "Le Poinçonneur des Lilas" da vezañ "Just a Man with A job". Er memes bloavezh ez eus deuet er-maez ur bladenn enni kanaouennoù Capture/Release advesket. Anvet eo ar bladenn-se "Remixes".

D'ar 26 a viz Meurzh 2007 eo deuet er-maez o eil pladenn anvet Ten New Messages.

## Izili ar strollad
* Alan Donohoe (kan)
* Matthew Swinnerton (gitar)
* Jamie Hornsmith (gitar boud)
* Lasse Petersen (taboulinoù)
* Ethan Dickens (soner a zeu ganto evit an troiadoù evit seniñ touchennaoueg ha binvioù-sko) erlec'hiet gant Geoff abaoe miz Gouere 2007.

## Pladennoù

Pladennoù single

* Retreat (2005)
* Strasbourg (2005)
* Work, Work, Work (Pub, Club, Sleep) (2005)
* 22 Grand Job (2005)
* All Too Human (2006)
* We Danced Together (2007)
* The World Was A Mess But His Hair Was Perfect (2007)

Pladennoù LP

* 2005 : Capture/Release 
* 2007 : Ten New Messages
* 2009 : Klang

## Liamm diavaez

Lec'hienn ofisiel
Liberia

**Liberia** zo ur stad vihan e kornôg Afrika, war aod ar Meurvor Atlantel. Emañ etre Sierra Leone er gwalarn, Ginea en hanternoz hag Aod an Olifant er reter.

## Istor
Savet e voe ar stad-se gant tud bet sklaved er Stadoù-Unanet ha bet dieubet en . Adalek 1822 e teuas an dud-se eus Amerika d’ober o annez eno, gant skoazell gouarnamant ar Stadoù-Unanet. Savet e voe ar stad nevez e 1847 ha roet e voe dezhi an anv ‘’Liberia’’ da lavaret e oa ‘’bro an dud dieub’’. Met an darn vrasañ eus annezidi ar stad nevez oa tud genidik eus Afrika, hag an dud deuet eus ar Stadoù-Unanet ne oa nemet un niver bihan anezho.

Nevesoc’h zo he deus gouzañvet Liberia diwar brezelioù diabarzh (1989-1996 ha 1999-2003) o deus kaset kuit miliadoù a dud eus o zi hag o deus distrujet an armerzh, diazezet dreist-holl war an ezporzhiañ houarn ha diamantoù. 

## Yezhoù
Ar saozneg eo ar yezh ofisiel, met n’eus nemet un drederenn eus an dud a oar ar yezh-se. Un ugent yezh bennak all a vez kaozeet gant an dud all. 

## Rannoù melestradurel

*Gwelout *[[kontelezhioù Liberia]] *.
Agua Caliente

**Agua Caliente** (pe **Aguas Calientes**, pe **Aguascalientes**) zo un anv-lec'h spagnolek, a dalv kement ha *dour tomm*, hag a zo anv meur a lec'h.

## Agua Caliente
###### 
* Agua Caliente, El Salvador

### 
* Agua Caliente (Kalifornia)
* Agua Caliente Regional Park e Tucson

### Pobl
* **Agua Caliente** pe Cahuilla, ur meuriad henvroidi e stad Kalifornia e SUA.

## Aguas Calientes
* Aguas Calientes, Chile
* *Aguas Calientes*, e Perou, nepell diouzh Machu Picchu, hiziv anvet Machu Picchu Pueblo 
* San Antonio Aguas Calientes, Guatemala
* Aguas Calientes (stêr Nicaragua), ur stêr e Nicaragua.
* Aguas Calientes (stêr Arc'hantina), ur stêr en Arc'hantina.

## Aguascalientes
* Aguascalientes, ur stad e Mec'hiko
**Aguascalientes, kêr-benn ar stad
**ar stêr Aguascalientes a red er stad-se en-eeun

## Gwelout ivez
*Aguas Calientes
*Aguascalientes
*Hot Springs
*Aguas
Agua Caliente, California

**Agua Caliente** a c'hall bezañ meur a lec'h e Kalifornia, SUA.

*Caliente, California, e Kern County
*Agua Caliente, Sonoma County, California
*Agua Caliente Indian Reservation, California, e Riverside County, mirva ar bobl Cahuilla, anvet ivez Agua Caliente.
*Agua Caliente County Park, e kontelezh San Diego County
*Fetters Hot Springs-Agua Caliente, California, SUA
*Agua Caliente Hot Springs, un takad er gouelec'h er c'hornog da San Diego, California, e SUA;
Gambia

: *Diwar-benn ar vro eo ar pennad-mañ. M'emaoc'h o klask ur pennad diwar-benn ar stêr Gambia, sellit ouzh [[Gambia (stêr)]].*

**Gambia** (*The Gambia*; anv ofisiel : **Republik islamek ar Gambia**, *the Islamic Republic of The Gambia*) a zo ur vro e Kornôg Afrika. Ar vro vihanañ er c'hevandir afrikan eo hag enklozet eo e-barzh Senegal nemet war-du ar c'hornôg m'he deus un aod vihan war ar Meurvor Atlantel. Ar stêr Gambia a red en he c'hreiz. Dizalc'h e oa deuet ar vro da vezañ d'an 18 a viz C'hwevrer 1965. Banjul eo ar gêr-benn met Serrekunda eo ar gêr vrasañ.

## Melestradur

Rannet eo Gambia e pemp rann hag ur geoded - Banjul.

# Lower River (Mansa Konko)
# Central River (Janjanbureh)
# North Bank (Kerewan)
# Upper River (Basse)
# West Coast (Brikama)

Rannoù melestradurel all a zo e Gambia : an LGA (*Local Government Areas* - Tiriadoù gouarnerezh lec'hel) :
* Banjul
* Brikama (a glot gant rannvro West Coast)
* Basse (a glot gant rannvro Upper River)
* Janjanbureh (a glot gant reter rannvro Central River)
* Kanifing (tro-dro da gêr Banjul)
* Kerewan (a glot gant rannvro North Bank)
* Kuntaur (a glot gant kornôg rannvro Central River)
* Mansa Konko (a glot gant rannvro Lower River)

## Daveoù
Urocyon

Ar genad ***Urocyon*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou pe dri spesad lern amerikan.

* al louarn gris, (*Urocyon cinereoargenteus*)
* louarn an inizi, (*Urocyon littoralis*)
* louarn Kozumel (aet da get marteze)

Renkañ a reer ennañ ur spesad all aet da get : *[[Urocyon progressus]]*.

## Daveoù

* Cuarón, Alfredo D.; Martinez-Morales, Miguel Angel; McFadden, Katherine W.; Valenzuela, David; & Gompper, Matthew E. (2004), "The status of dwarf carnivores on Cozumel Island, Mexico". *Biodiversity and Conservation* **13**: 317–331. PDF fulltext
* Gompper, M. E.; Petrites, A. E. & Lyman, R. L. (2006), "Cozumel Island fox (*Urocyon* sp.) dwarfism and possible divergence history based on subfossil bones", *[[Journal of Zoology|J. Zool.]]* **270**(1): 72–77.  (HTML abstract)
* Prevosti, F.J., & Rincóon, A.D. (2007), "A new fossil canid assemblage from the late Pleistocene of northern South America: the canids of the Inciarte asphalt pit (Zulia, Venezuela), fossil record and biogeography", *[[Journal of Paleontology|J. Pal.]]* **81**(5): 1053–1065.
Jan Zábrana

Ur skrivagner tchek eo **Jan Zábrana**. Ganet eo bet e 1931 e Herálec (Moravia) e Tchekoslovakia (Republik tchek hiziv an deiz). Mervel a reas e 1984. Goude taol-reveulzi Praha (1948) e voe kondaonet e vamm da 18 vloaz toull-bac'h, e dad da 10 vloaz toull-bac'h, hag eñ a voe skarzhet eus ar skol-veur e 1952.

Jan Zábrana a labouras neuze en ul labouradeg sevel bagonioù, ha goude-se evel troour diwar ar rusianeg hag ar saozneg. Lakaat a reas embann tri romant polis ha teir dastumadeg barzhonegoù er bloavezhioù 1960. E zeizlevr Celý život (Ur vuhez-pad), en holl 1 1000 pajennad, a voe adkavet goude e varv, hag embannet e 1992.

Lec'hienn "ofisiel" diwar e benn
Roll ar Pennoù Stad e 723

Pennoù Stad ar bloaz 722 - Darvoudoù ar bloaz 723 - Pennoù Stad ar bloaz 724 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

***[[Makuria]]** - ?
***[[Rouantelezh Nekor|Nekor]]** - Salih I ibn Mansur, Roue Nekor (710-749)

## Amerika

***[[Calakmul]]** - Yuknoom Yich'aak K'ak, (702-731)
***[[Copán]]** - Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil, (675-738)
***[[Tikal]]** - Yik'in Chan Kawil, (734-766)

## Azia

***[[Sina]]** (Tiernelezh Tang) - Xuanzong, Impalaer Sina (712-756)
***[[Japan]]** (Marevezh Nara) - Genshō, Impalaerezh Japan (715-724)
***[[Korea]]** - Balhae ha Silla
****[[Silla]]** - Seongdeok, Roue Silla (702-737)
****[[Balhae]]** - Mu, (718-737)
***[[Pallava]]** - Parameswaran II, Roue Pallava, (710-775)
***[[Tibet]]** - Impalaer Tibet Khri-lde gtsug-brtan, (680-743)

## Europa

* **[[Buellt]]** - Tedwr ap Pasgen - Roue Buellt 715-745
***[[Rouantelezh Asturia]]** - Pelayo, Roue Asturia (718-737)
***[[Bulgars]]** - Roue Bulgaria Kormesiy, (721-738)
***[[Impaeleriezh Bizañs]]** - Leo III, Impalaer roman (717-741)
***[[Dál Riata]]** - Roue Dál Riata 
*#Selbach mac Ferchair, (700-723)
*#Dúngal, (723-726)
***[[East Anglia]]** - Aelfwald, Roue East-Anglia (713-749)
***[[Rouantelezh Essex|Essex]]** - Roue Essex
**Saelred, (709-746)
**Swaefbert, (715-738)
***[[Franked]]**
**Charles Martel, Maer an ti-meur (714-741)
*****[[Aquitaine]]** - Odo, Duk Aquitaine (c.715-730)
***[[Gwynedd]]** - Rhodri Molwynog ap Idwal Roue Gwynedd (720-754)
***[[Iwerzhon]]** - Flaithbheartach, Pennroue Iwerzhon (723-729)
****[[Connacht]]** - Roue Connacht 
*#Indrechtach mac Muiredach Muillethan, (714-723)
*#Domnall mac Cellach mac Rogallach, (723-728)
****[[Hy-Many]]** - Dluthach mac Fithcheallach, Roue Hy-Many (711-738)
****[[Laighin]]** - Murchad mac Bran Mut, Roue Laighin (715-727)
***[[Lombarded]]** - Liutprand, Roue al Lombarded (712-744)
***[[Kent]]** - Wihtred Kent Roue Kent (690-725)
***[[Klarjeti]]** - Nerse, Duk eus Klarjeti (705-742)
***[[Mercia]]** - Ethelbald, Roue Mercia (716-757)
***[[Northumbria]]** - Roue Nothumbria Osric Northumbria(718-729)
***[[Pikted]]** - Nechtan IV, Roue ar Bikted (706-724)
***[[Rouantelezh Strathclyde|Strathclyde]]** - Teudebur, roue Strathclyde (722-752)
***[[Venezia]]** - Marcello Tegalliano, Doj Venezia (717-726)
***[[Wessex]]** - Ine, Roue Wessex (688-726)
****[[Rouantelezh Sussex]]** - Roue Sussex, 
***Nothelm (fl.692-725)
***Watt (fl.692-725)

## Reter-kreiz

***[[Caliphat]]** - Yazid II, Kalif Damascus (720-724)
Osric Northumbria

Roue Northumbria e oa **Osric** eus marv Coenred e 718 betek e varv d'an 9 a viz Mae 729. Hervez Simeon Dyrham e oa ur mab da Aldfrith Northumbria, ar pezh a dalvez e c'hellfe bezañ ur breur pe un hantervreur da Osred. Posupl eo ivez e oa mab Alhfrith Deira.

Nebeut tre a lavar Beda diwar-benn ren Osric met hervezañ e weljod steredennoù-lostek da zeiz e varv, ur seblant fall hervez kredennoù ar mare-se. William Malmesbury a ro meuleudi dezhañ diwar-benn e ziviz da gemer Ceolwulf, breur Coenred, da hêr.

## Daveoù

* Higham, N.J., *The Kingdom of Northumbria AD 350-1100.* Stroud: Sutton, 1993. ISBN 0-86299-730-5
* Marsden, J., *Northanhymbre Saga: The History of the Anglo-Saxon Kings of Northumbria.* London: Cathie, 1992. ISBN 1-85626-055-0
Fagopyrum

Ur genad e kerentiad ar *[[Polygonaceae]]* eo ar ***Fagopyrum***. Ennañ e kaver 15 pe 16 plantenn, en-o-zouez daou ed pouezus, Gwinizh-du (*Fagopyrum esculentum*) ha Gwinizh-du Tartaria (*Fagopyrum tataricum*).

## Pennadoù kar
* Quinoa
* Chia

## Liammoù diavaez

*Jepson Manual Treatment
*USDA Plants Profile
*Flora of North America Profile
*Fagopyrum Journal Archive
Arkham

Ur gêr er Massachusetts (Stadoù-Unanet) eo Arkham, hag ijinet eo bet penn-da-benn gant Howard Phillips Lovecraft. Meneget eo ar gêr e meur a zanevell savet gantañ, dreist-holl ar re a denn da vojenn Cthulhu. Enni e kaver skol-veur Miskatonic, e-lec’h ma vez studiet sevenadurioù kozh hag ar folklor.
Dornskridoù stag ouzh mojenn Cthulhu a gaver e levraoueg ar skol-veur, en o zouez ur skouerenn eus an Necronomicon. Un ti evit ar re sot a zo ivez en Arkham. Arouezius eo an daou ensavadur-se eus pennahelioù mojenn Cthulhu : an enklask – a vez kaset peurlisesañ e metoù desket – hag ar follentez, hag a gouezh war kement den a vez o klask titouroù diwar-benn mojenn Cthulhu.

## Menegoù

Meneget e vez Arkham evit ar wech kentañ en danevell *The picture in the house* (1920). Menegoù all a gaver ivez e-barzh *The Colour out of Space* (1927), *The Dreams in the Witch House* ha *The Thing on the Doorstep* (1933).

## Daveoù

Un dave da Arkham a gaver e-barzh *Batman* niv.258 (miz Here 1974).
An ti-embann krouet gant August Derleth ha Donald Wandrei a zo anvet Arkham House.
Ar c’hoari kevredigezh anvet *Spont en Arkham* a c’hoarvez er gêr-se.
Heiz

**Heiz** (*Hordeum vulgare*) zo un ed implijet dreist-holl evit ar magadurez, ha d'ober malt. Ur blantenn eus ar c'herentiad Poaceae eo. Gant 560 000 km² ez eo ar pevare ed gounezet ar muiañ er bed. Dont a ra diwar an heiz gouez (*Hordeum spontaneum*) ha diploid eo eveltañ. Dre ma c'hall an daou spesad parañ an eil gant an egile e vezont alies gwelet evel daou isspesad. An disheñvelder pouezusañ etrezo eo rachis bresk ar stumm gouez.

## Istor
Heiz gouez a gaver e lec'hiennoù eus dibenn Henoadvezh ar maen er Reter-Nesañ, e-pad ar Natoufian met ar stumm-feurm kentañ a vez kavet e Siria. Unan eus an edoù gounezet kentañ e oa an heiz, asambles gant *[[Triticum monococcum]]* hag *[[Triticum dicoccon]]*.

Pouezus e oa an heiz en Henegipt ma veze implijet d'ober bara ha bier.

## Kementadoù
Er bloaz 2021 ez eus bet kenderc'het 145 623 914,47 tonenn a heiz er bed war 48 941 020 ha, eleze un askorad a 29,75 c'hantolz dre hektar.

Setu amañ listenn ar broioù o deus kenderc'het muioc'h eget ur milion a donennoù heiz er bloaz 2021

## Daveoù
* 
* 
*

## Notennoù
Algonkined

An **Algonkined** zo ur bobl indian eus Norzh Amerika a gomz algonkeg, ur yezh anishinaabek. Kar tost int d'ar meuriad ottawa, pe odawa hag Ojibwe. Ganto int ar bobl Anishinaabe. Int o-unan a ra anezho pe *Omàmiwinini* (liester: *Omàmiwininiwak*) pe *Anicinàpe*.

## Tud dibar
* Clarence Freeman, mestrc'hoarier damoù eus SUA.
Cahuilla

**Cahuilla** zo anv ur bobl indian, pe henvroidi, e Kalifornia. *Agua Caliente* a vez graet anezho ivez.

Ur yezh aztekek a zo, pe a oa, dezho, kahouilheg a vez lavaret anezhi. 
E 1990 e voe aozet un niveradeg ha kavet 35 yezher, war an oad, en ur boblañs a 800 den.
Tongva

An **Tongva** a oa Indianed, pe henvroidi, a oa o chom e kornad Los Angeles, Kalifornia, a-raok donedigezh ar re wenn. 

## Gerdarzh
*Tongva* a dalv kement ha " tud an douar " en o yezh an tongvaeg, eus ar skourr utoaztek. 

## Gabrieleños
Graet e vez ivez Gabrieleños anezho, pe meuriad **Gabrieleño/Tongva** (skrivet fall "Gabrieleno/Tongva" a-wechoù ivez) pe **Gabrielino/Tongva** . Abalamour da c'hiz ar Spagnoled da envel ar meuriadoù hervez ar misionoù katolik tostañ e oant pe **Gabrieleño**, **Gabrielino**, pe **San Gabrieleño**, diwar anv ar Mision San Gabriel Arcángel (Sant Gabriel Arc'hael). Evel-se eo e veze graet eus o amezeien eus ar meuriad Tataviam an anv "Fernandeño" abalamour da mision San Fernando Rey de España.

## Levrlennadur
* Johnston, Bernice Eastman. 1962. *California's Gabrielino Indians*. Southwest Museum, Los Angeles.
* Kroeber, A. L. 1925. *Handbook of the Indians of California*. Bureau of American Ethnology Bulletin No. 78. Washington, D.C.
* McCawley, William. 1996. *The First Angelinos: The Gabrielino Indians of Los Angeles.* Malki Museum Press, Banning, California. ISBN 0-9651016-1-4

## Gwelout ivez
* O yezh, tongvaeg
Campeche (stad)

**Campeche** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e gevred ar vro, e ledenez Yucatán. San Francisco de Campeche eo ar gêrbenn.
La Paz

**La Paz** zo un anv spagnolek (Ar Peoc'h) ha dreist-holl anv meur a lec'h. 

## Lec'hioù
### 
* departamant La Paz, e proviñs Catamarca;
* kêr La Paz, e departamant San Javier, e proviñs Córdoba;
* departamant La Paz, e proviñs Entre Ríos;
** kêr La Paz, en Entre Ríos;
** departamant La Paz, e proviñs Mendoza;
** kêr La Paz, e la proviñs Mendoza;

### 
* kêr La Paz, kêr-benn Bolivia;
** Departamant La Paz;

### 
* Ciudad de la Paz, kêr-benn ar vro.

### 
* departamant La Paz, e mervent ar vro ;
* kêr La Paz, kêrbenn departamant La Paz ;

### 
* kumun La Paz, e departamant Santander ;

### 
* kêr La Paz, kêr-benn stad Kalifornia-Izel ar Su ;

### 
* kêr La Paz
* kêriadenn La Paz

## Hag ivez
Paz, anv-lec'h spagnolek all.
Ledenez Yucatán

**Ledenez Yucatán** zo ul ledenez e Norzhamerika, e Mec'hiko evit ar pep brasañ, er reter da strizhdouar Tehuantepec. Serriñ a ra Pleg-mor Mec'hiko er c'hreisteiz.

Rannet eo al ledenez etre teir Stad e gwirionez.
* Republik Kevredadel Mec'hiko, ma kaver teir Stad anezhi : Yucatán, Campeche ha Quintana Roo.
* Hanternoz Belize.
* Departamant Petén en hanternoz Guatemala.

Er c'hornôg d'al ledenez emañ ar Stadoù mec'hikan Chiapas ha Tabasco.

## Anv
Tabut zo a-zivout orin an anv *Yucatán*.

An istorour frañsezat spagnol Diego López de Cogolludo (1613-1665) a reas daou ginnig.
#An alouber spagnol Francisco Hernández de Córdoba (~1467-1517), pan erruas el ledenez e 1517, a c'houlennas anv ur gêriadenn eno, ha respontet e voe dezhañ "ne gomprenan ket" e yezh ar Vayaed, ar pezh a sone evel *yucatán*. Kentañ gwezh ma voe kontet kement-se e voe gant Hernán Cortés en ul lizher d'an impalaer Carlos V. Pelloc'h e voe skignet an istor-se gant an istorourien spagnol Toribio de Benavente (1482-1565) ha Francisco López de Gómara (1511 – ~1566). Ur gentel all a laka Juan de Grijalva (~1490-1527) e-lec'h Francisco Hernández de Córdoba, hag ar bloaz  1518 e-lec'h 1517.
#Kar da *yuca* (maniok, *Manihot esculenta* e anv skiantel) eo *yucatán*, evel ma oa bet skrivet gant Bernal Díaz del Castillo (~1492-1584), un heulier da Hernán Cortés.
Ur ginnig all zo bet : an Amerindian en devije lavaret ne gomze nemet *yokat'an*, eleze yezh ar Vayaed.

## Douaroniezh


Cartes ciudades maya.tif|Kêrioù maya e Yucatán


## Notennoù
Eadberht III Præn

**Eadberht III Præn** a oa roue dizalc'h diwezhañ Kent. Ren a reas eus 796 da 798, e-pad un emsavadeg a-enep Mercia. War a seblant en-doa renet Offa Mercia Kent en un doare reizh eus 785 da 796 met goude e varv e perc'hennas Eadberht ar vro. En harlu e oa bet dindan gwarez Karl-Veur ha skoazellet e oa e emsavadeg gant ar Franked moarvat.

Arc'heskop Canterbury, Aethelheard, a oa war-du Mercia, a dec'has kuit e-pad an emsavadeg. Cœnwulf of Mercia en-doa ur c'henskriverezh gant ar pap Leo III diwar-benn stad an Iliz e bro-Saoz hag asantiñ a reas hemañ e-barzh unan eus e lizhiri ouzh aloudabeg Kent. Eskummunugiñ a reas Eadberht rak ur beleg e oa bet. Coenwulf a adaloubas Kent e 798 ha tapout a reas Eadberht.Hervez un eilstumm nevez eus ar C'hronik Angl-ha-Saoz e oa dallet ha troc'het e oa e zaouzorn. Hervez Roger of Wendover, avat, e voe frankizet diwezhatoc'h.

## Daveoù
Joseph Tainter

**Joseph A. Tainter** (8 a viz du 1949) a zo un denoniour hag un istorour amerikan. Studiet en deus an denoniezh e Skol-Veur Kalifornia hag e Skol-Veur ar Gwalarn m'en deus gounezet e Ph.D e 1975. Hiziv an deiz emañ e penn an departamant Endro ha Kevredigezh e Skol-Veur-Stad Utah. E oberenn bennañ eo *The Collapse of Complex Societies* ma studi fontadeg ar sevenadurioù Maya ha Chacoa hag hini an Impalaeriezh roman. Hervezañ e font ar c'hevredigezhioù liesek pa dizhont poent an askorad war zigresk.

## Daveoù

* Tainter, Joseph A. (1990). *The Collapse of Complex Societies* (1st paperback ed.). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-38673-X.

## Gwelet ivez

Fontadeg
Jared Diamond

**Jared Mason Diamond** (ganet d'an 10 a viz Gwengolo 1937) a zo ur bevoniour hag ur skrivagner amerikan. Kelenner war an douaroniezh hag ar bevedouriezh eo e Skol-Veur Kalifornia, Los-Angeles. Brudet eo evit e levr *[[Guns, Germs, and Steel]]* embannet e 1998 a c'hounezas priz Pulitzer al Lennegezh nann-faltaziek e 1998.

## Levrioù
* 1972 *Avifauna of the Eastern Highlands of New Guinea*, Publications of the Nuttall Ornithological Club, No. 12, Cambridge, Mass., pp.&nbsp;438.https://web.archive.org/web/20090503130745/http://www.expo-cosmos.or.jp/jusyou/1998_e.html
* 1975 M. L. Cody and J. M. Diamond, eds. *Ecology and Evolution of Communities*. Belknap Press, Harvard University Press, Cambridge, Mass.
* 1979 J. M. Diamond and M. LeCroy. *Birds of Karkar and Bagabag Islands, New Guinea*. Bull. Amer. Mus. Nat. Hist. 164:469-531
* 1984 J. M. Diamond. *The Avifaunas of Rennell and Bellona Islands. The Natural History of Rennell Islands, British Solomon Islands* 8:127-168
* 1986 J. M. Diamond and T. J. Case. eds. *Community Ecology*. Harper and Row, New York
* 1986 B. Beehler, T. Pratt, D. Zimmerman, H. Bell, B. Finch, J. M. Diamond, and J. Coe. *Birds of New Guinea*. Princeton University Press,Princeton
* 1992 *[[The Third Chimpanzee: The Evolution and Future of the Human Animal]]*, ISBN 0-06-098403-1
* 1997 *[[Why is Sex Fun? The Evolution of Human Sexuality]]*, ISBN 0-465-03127-7
* 1997 *[[Guns, Germs, and Steel|Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies]].* W.W. Norton & Co. ISBN 0-393-06131-0
* 2001 *The Birds of Northern Melanesia: Speciation, Ecology, & Biogeography* (with Ernst Mayr), ISBN 0-19-514170-9
* 2003 *Guns, Germs, and Steel Reader's Companion*, ISBN 1-58663-863-7.
* 2005 **. New York: Viking Books. ISBN 1-58663-863-7.
* 2006 *[[The Third Chimpanzee: The Evolution and Future of the Human Animal]]*. New York: HarperCollins. ISBN 0-06-084550-3.

## Pennadoù choazet
* *Island Biogeography and the Design of Natural Reserves* (1976), in Robert M. May's *Theoretical Ecology: Principles and Applications*, Blackwell Scientific Publications, pp.&nbsp;163–186.
* *Ethnic differences. Variation in human testis size.* (April 1986) *[[Nature (journal)|Nature]]* 320(6062):488-489 PubMed.
* ''The Worst Mistake in the History of the Human Race'' (May 1987) *[[Discover (magazine)|Discover]]* pp.&nbsp;64–66
* *Curse and Blessing of the Ghetto* (March 1991) *[[Discover (magazine)|Discover]]*, pp.&nbsp;60–66
* ''Race Without Color'' (November 1994) *[[Discover (magazine)|Discover]]*
* ''The Curse of QWERTY'' (April 1997) *[[Discover (magazine)|Discover]]*
* *Japanese Roots* (June 1998) *[[Discover (magazine)|Discover]]*

## Notennoù
Thomas Homer Dixon

**Thomas Homer Dixon** (ganet e 1956) a zo ur c'helenner politikouriezh eN Trudeau Centre for Peace and Conflict Studies e Skol-Veur Toronto.

## Levrioù

*
*
*
*
*
Dodo

An **dodo** (*Raphus cucullatus* pe *Didus ineptus* pe *Struthio cucullatus*) a oa un evn reder, kar d'an dubeed ha d'ar c'houlmed, en Enez Voris (Maskaregnez) ha diouennet gant an dud er  kantved.
Nil Uhel

**Nil Uhel** (saozneg: *Upper Nile*) a zo unan eus stadoù Soudan ar Su. Malakal eo ar c'hêr-benn. Redek a ra ar Nil Gwenn a-dreuz ar stad.
Segal

Ar **segal** (*Secale cereale*) a zo un edenn eus kerentiad ar Poaceae. Tost-tre eo ouzh an heiz hag ar gwinizh hag implijet e vez d'ober bleud, bara, bier-segal, vodka, wiski-segal (rye whisky) hag ivez da vagañ loened-feurm.

## Orin

Bez' ez eo unan eus ar spesadoù ed gouez a gresk e kreiz Turkia. Kavout a reer roudoù eus ar stumm-feurm a zrevadoù bihan en un nebeud lec'hiennoù arkeologiel e Turkia met estreget-se ne zeu war-wel nemet en Europa e-pad oadvezh an arem etre -1800 ha -1500. Posupl eo e oa bet degaset da Europa eus Turkia asambles gant ar gwinizh hag e oa bet gounezet diwezhatoc'h en un doare distag. Gounezet e oa bet gant ar Romaned e Preden ha war vord an Danav met fall e oa bet kavet ganto hervez Plinius an Henañ.

## Gounidegezh
Gouzañv a ra ar segal un douar trenk hag un hinad c'hleb ha yen gwelloc'h eget ar gwinizh met n'eo ket ken kalet ouzh ar riv hag an heiz. E Turkia e vez gounezet alies gant ar gwinizh. Reiñ a ra un blaz ispisial d'ar bleud ha trevadoù fonnus pe fonnusoc'h a vez ha pa ve bet fall an amzer.

## Gounid

E norzh, kreiz ha reter Europa e vez gounezet ar segal dreist-holl. Mont a ra e gelc'hiad eus norzh Alamagn betek norzh ha kreiz Rusia hag e-barzh emañ Ukrainia, Belarus, Lituania ha Latvia ivez. Gounezet e vez e Norzhamerika, en Arc'hantina, e Turkia, Kazakstan hag e norzh Sina.

War-zigresk emañ ar c'hementadoù produet abalamour d'ur goulenn dister. Da skouer, kouezhet eo gounezerezh Rusia eus 13.9 milion a donennadoù e 1992 da 3.4 e 2005.

## Kleñvedoù

Gwiridik-tre ouzh an druilh eo ar segal. Debriñ segal druilhet a c'hell bezañ penn-kaoz d'ur gwall gleñved, an druilherezh e anv. Kleñvedoù-red druilherezh a veze ingal a-walc'h gwechall er broioù yen ma oa ar segal an ed pouezusañ. Hervez tud 'zo, an emdouelladurioù a oa-eñ abeg dezho a voe penn-kaoz da galz a tamalladennoù huderezh.

## Implij

Bara-segal a vez debret en un doare ingal e norzh Europa. Implijet e vez ivez d'ober ar bara strakus svedat. E-barzh ar bleud segal ez eus nebeutoc'h a c'hluten eget er bleud gwinizh ha muioc'h a wiad. Gallout a ra boud implijet ivez d'ober un doare wiski ha bier.

## Arc'hant
Implijet e vez ar ger evit arc'hant. *Ober segal* a zo gounit kalz arc'hant.

## Gwelet ivez

* Druilh
* Bier-segal
* Whisky segal

## Daveoù

* 

## Liammoù diavaez
* Gordon Hillmann: *[http://www.ingentaconnect.com/content/arn/hol/2001/00000011/00000004/art00172 New evidence of Lateglacial cereal cultivation at Abu Hureyra on the Euphrates]*, in: The Holocene 11/4 (July 2001), p. 383-393.
* ''Growing Rye'' hosted by the UNT Government Documents Department
Alba (anv-bihan)

**Gwelout ivez [[Alba]] evit an anv-lec'h.*

**Alba** zo un anv-bihan italianek, anavezet ivez e spagnoleg, hag a dalv kement ha gouloù-deiz, roet d'ar plac'hed.

## Adstummoù
*en anvioù plac'hed: *Albarosa, Alba Maria, Alba Chiara, Albina*;
**e spagnoleg e vez graet gant Albita ivez;
*evit paotred: *Albo, Albio*.

## Gerdarzh
Deuet eus an anv latin *Alba*, diwar ar stumm gourel *Albus*, eus *albus*, gwenn. 

## Gouel
*17 a viz Genver

## Tud
### Hen Roma
***Alba**, pe *Alba Silvius* (pe *Silvius Alba*), mab Latinus Silvius ha pempvet roue mojennel kêr Alba Longa, 

### Sent ha sentezed
*Santez Alba merzherez en Afrika.

###### 
*Alba Mujica, atourez

###### 
*Albita, kanerez

###### 
*Alba Arnova, dañserez 
*Alba Coralli, brogarourez 
*Alba de Céspedes (1911–1997), barzhez ha skrivagnerez italianek 
*Alba Maria Orselli, istorourez
*Alba Parietti, aktourez

###### 
*Alba Flores, aktourez.
*Alba Molina, kanerez.

###### 
*Alba Roballo, politikourez

###### 
*Alba Roversi, aktourez.

### Evel anv-tiegezh
* Tiegezh Alba, duged spagnol, a oa e gavell en **[[Alba de Tormes]]**, e proviñs Salamanca.
* Santiago Alba Bonifaz (1872-1949), politikour spagnol
* Adolfo Ángel Alba, soner mec'hikan

### Albius
*Albius Tibullus, barzh latin eus ar Iañ kantved.

## Lennegezh
**La casa de Bernarda Alba*, pezh-c'hoari spagnolek gant Federico García Lorca, skrivet e 1936, embannet e 1945. 

## A bep seurt
*Albachiara kanaouenn gant Vasco Rossi.
Alba-la-Romaine

**Alba-la-Romaine** e galleg, **Alban** en okitaneg, zo anv ur gêr en Ardèche, e Bro-C'hall, a oa anvet «Aps» betek 1904.
Quintana Roo

**Quintana Roo** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e gevred ar vro, e ledenez Yucatán. Chetumal eo ar gêr-benn met Cancún eo ar gêr 

vrasañ.

## Anv
Dont a ra an anv eus Andrés Quintana Roo
Andrés Quintana Roo

**Andrés Quintana Roo** (Mérida, Yucatán, 1787 - Ciudad de México, 1851) a oa un alvokad, barzh ha politikour mec'hikan.

Roet en deus e anv d'ar stad vec'hikan anvet Quintana Roo.
Chan Santa Cruz

**Chan Santa Cruz** a oa anv orin ar gêr a zo Felipe Carrillo Puerto hiziv, e Quintana Roo, e Mec'hiko, hag ivez anv ar stad maya dizalc'h *[[de facto]]* a oa kêr-benn dezhi e-pad an emsavadeg vaya anavezet evel Guerra de Castas. Eus ar Vayaed emsavet e veze graet **[[Cruzoob]]**.

Gant Chan Santa Cruz e voe krouet ur relijion nevez, anavezet evel * Culto a la Cruz Parlante* (Keheliñ ar Groaz a Gomz), a oa ur mesk katoligiezh ha kredennoù maya.
Ar Groaz a Gomz (*Cruz Parlante*) an hini e oa gwir renerez ar gevredigezh, a rene war an arme zoken, ma c'haller lavarout e oa savet e Chan Santa Cruz ur stad teokratek, pe un doueveliegezh. Dre ma ne oa ket beleien gatolik er vor, a-hervez, eoa renet an azeulerezh gant mistri kanerien pe jubennourien ar groaz, a gomze en hec'h anv hag a reseve o galloud a-berzh Doue war-eeun.

## Istor
Krouet e voe Chan Santa Cruz war-dro 1850

Dont a reas arme ar Republik renet gant ar jeneral Ignacio A. Bravo ha faezhet e voe ganto an emsavidi cruzoob . Aloubet e voe Chan Santa Cruz en 1901, adanvet Santa Cruz de Bravo, ha lakaet da gêrbenn an Territorio de Quintana Roo.

## Gwelout
*Guerra de Castas
*Quintana Roo

## Liammoù diavaez
*Chan Santa Cruz
Gliptotek München

**Gliptotek München** (*Glyptothek* en alamaneg) zo ur mirdi brudet e München, e Bavaria. E Königsplatz emañ, dirak ar Staatliche Antikensammlungen, ha gantañ e ra un ardremez mirdioù brudet er bed

Savet e voe gant ar roue Loeiz Iañ, pa oa priñs, evit reiñ gwasked d'e zastumadoù kizelladurioù hellazat ha roman. 
Treset e oa bet gant an tisavour Leo von Klenze en un doare nevezklasel, ha savet etre 1816 ha 1830.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ar Gliptotek 
*  Gweladenniñ ar Gliptotek
Thiruvananthapuram

**Thiruvananthapuram** (തിരുവനന്തപുരം e malayalameg, distaget [Tiruvanantapuraṁ] ; *Trivandrum* gwechall) eo kêr-benn Stad Kerala en India.
Alba (Italia)

**Alba**, pe *Alba Pompeia* en Henamzer, a zo ur gumun hag ur gêr  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte, en Italia. 40 km zo ac'hano da gêr  Torino .  

## Istor
E Liguria gozh edo *Alba Pompeia* . Trevadennet e voe gant Pompeius. Bro orin an impalaer Pertinax e oa. 
Bet eo isprefeti e departamant gall Stura.
Enni e voe savet Republik Alba e 1944.
Proviñs Cuneo

**Proviñs Cuneo** zo unan eus proviñsoù rannvro Piemonte en Italia. Cuneo eo ar pennlec'h anezhi.

## Kumunioù tudetañ
* Cuneo - 56 281 (2018)
* Alba - 31 498 (2018)
* Bra - 29 568 (2020)
* Fossano - 24 372 (2018) 
* Mondovì - 22 444 (2018) 

## Traoñiennoù
Ar stêrioù a ziskenn eus ar menez e traoñiennoù bodet e kumuniezhioù anvet *Comunità montana* ; setu int, adalek ar biz.

* C'hwec'h kumuniezh-menez zo bet er broviñs met diskaret int bet e 2012 gant ul lezenn rannvroel.
Elvas

**Elvas** zo ur gêr eus Portugal, e distrig Portalegre.

## Istor
Alba e oa, e proviñs roman Lusitania.

## Gwelout
* Listenn kumunioù Portugal
* Listenn kêrioù Portugal
Listenn kumunioù Portugal

Sed amañ listennad kumunioù (*municipios*) Portugal.

Ar c'h-*concelhos* pe *municípios*-se zo pazennoù eus ar velestradurezh hanter-hent etre ar strollegezh-diazez, ar barrez (*[[freguesia]]* en portugaleg) hag ar bazenn etre, hini an distrig (ur bazenn hag a oa, betek 1976, hini ar broviñs).

E Portugal, ez eus 308 *municipio*, unan anezho zo e Spagn: Olivença an hini eo.

__NOTOC__

## A

## B

## C

## E

## F

## G

## H

## I

## L

## M

## N

## O

## P

## R

## S

## T

## V

## Liammoù diavaez
#  Pajenn ofisiel an '''Associação Nacional de Municípios Portugueses''
Ona

Ar bobl **Ona** a oa ur bobl amerindian e Douar an Tan, distrujet gant ar re Wenn. Onaeg e oa o yezh.

## Liamm
*https://web.archive.org/web/20080510033116/http://www.ethnociel.qc.ca/onas.html
Proviñs Alessandria

**Proviñs Alessandria** zo unan eus proviñsoù rannvro Piemonte, en Italia, ha 434.390 a dud enni.
Alessandria eo ar gêr-benn.
Alba Adriatica

**Alba Adriatica** zo ur gêr e proviñs Teramo e rannvro Abruzzo, en Italia, ha 10 300 bennak a dud enni.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun.
Caesar

**Caesar** zo un anv latin, brudet en istor evel hini Caius Julius Caesar. Met tud all, hag estreget tud, zo bet lakaet en anv-se.

## Tud
### En Istor
* Caius Julius Caesar (101 kent JK - 44 kent JK).
* Caesar Augustus, impalaer roman (63 kent JK - 14 goude JK).
* Caius Caesar (20 kent JK - 4 goude JK), impalaer roman.
* *Caesar Baronius*, anv latin Cesare Baronio (1538-1607), kardinal italian.

### Tud all
* Pogus Caesar, filmour saoz.
* Gus Caesar, melldroader saoz.
* Cæsar (kaner), anv kaner an Danad *Bjarne Bøgesø Rasmussen*
* Caesars, strollad rock svedat.

## Titl
* Caesar (titl), *Caesar* a oa an titl roet d'an impalaerien roman. Caius Julius Caesar ne voe ket impalaer, petra bennak ma oa gantañ kement a c'halloud, evel diktatour.

## Douaroniezh
* Caesar, ur gêr e Zimbabwe

## Lennegezh
### E latin
* De Vita Caesarum (Buhez an Daouzek Caesar), gant Caius Suetonius Tranquilus diwar-benn Julius Caesar hag an unnek impalaer war e lerc'h.

### E saozneg
* Julius Caesar (pezh-c'hoari), pezh-c'hoari gant William Shakespeare
* *Caesar*, ur romant gant Colleen McCullough e 1998.

## Film
*Little Caesar, ur film e 1931, gant Mervyn LeRoy
**Julius Caesar*, ur film e 1953, gant Joseph L. Mankiewicz, diazezet war pezh Shakespeare

## Traoù all
### Embregerezhioù
* Caesar Cardini (1896 - 1956), pretiour italian e Tijuana, e Mec'hiko, krouet gantañ saladenn Caesar
* Little Caesar's, ur gompagnunezh pizza amerikan
* Caesars Entertainment, ur gompagnunezh amerikan, perc'henn war letioù ha kazinoioù, evel Caesars Palace brudet Las Vegas
* Center of Advanced European Studies and Research, ur greizenn-imbourc'h etrevroadel e Bonn en Alamagn

### Lu
* HMS Caesar, 4 lestr er Royal Navy
* Caesar, ur pezh artilherezh en arme c'hall.

## E yezhoù all
Diwar an anv latin **Caesar** eo deuet
*Cesare en italianeg
*César e galleg ha spagnoleg
*"czar" pe tsar e ruseg
*kaiser en alamaneg
César

**César** a zo un anv-bihan gallek, ha spagnolek ivez.

## Orin
Dont a ra eus an anv latin Caesar. 

## Yezhoù all
*Cesare, en italianeg

## Treiñ
Implijet e veze ivez da c'hallekaat an anv italianek kenorin, Cesare, evel hini Cesare Borgia gwechall. Met kollet eo ar boaz-se en XXvet kantved, ha ne vez ket gallekaet hini Cesare Pavese.

## Tud
*César de Bus, 1544-1607 , beleg gall
* César-François Cassini (1714-1784), steredoniour ha kartennour gall
* César Chávez (1927–1993), sindikalour ha stourmer evit ar gwirioù keodedel e SUA
*César de Vendome, mab bastard da Herri IV, roue Bro-C'hall, hag e serc'h Gabrielle d'Estrées‎;
*César de Choiseul du Plessis-Praslin, soudard gall 
*César Franck, sonaozour gall,
*César Manrique, kizeller spagnol eus Inizi Kanariez
*César Vallejo, barzh perouat en XXvet kantved.
*César Baldaccini, kizeller gall, krouer ar sezarioù ("Les Césars")

## Arzoù
**César*, trajedienn c'hallek gant Jacques Grévin, e 1561 ;
**César*, ur film gant Marcel Pagnol (1936) ; 
**César*, ur pezh c'hoari gant Marcel Pagnol (1946), savet diwar ar film. 
*ar *sezarioù* (*les Césars*), prizioù roet e Bro-C'hall e metoù ar sevel-filmoù.

## Pennadoù kar
*Caesar
*Cesar, anv-lec'h spagnolek
Cesare

**Cesare** zo un anv-bihan italianek, diwar an anv latin Caesar, a orin etruskek, nemet dianav ar ster anezhañ. 

## Adstummoù
*Paotred: *Cesarino, Cesario, Cesareo, Cece*.
*Merc'hed: *Cesara, Cesarina, Cesaria, Cesarea, Cesarita.*

## Tud
### Priñsed
*Cesare Borgia
*Cesare d'Este, anv meur a zen

### Tud all
*Giuseppe Cesare Abba, skrivagner
*Cesare Aimonetti, matematikour
*Cesare Baronio, kardinal hag istorour
*Cesare Battisti, politikour 
*Cesare Battisti, bet spontour, skrivagner, 
*Cesare Beccaria, prederour
*Cesare Bocci, aktour.
*Cesare Cantù, istorour
*Cesare Cremonini, kaner
*Cesare Cremonini, prederour
*Cesare De Marchi, skrivagner
*Cesare Maria De Vecchi, politikour ha faskour
*Cesare Gasperoni, politikour sanmarinat
*Cesare Hercolani, condottiero.
*Cesare Lattes, fizikour brazilian.
*Cesare Lombroso, antropologour.
*Cesare Pavese, skrivagner
*Cesare Polacco, aktour
*Cesare Pozzo, sindikadour
*Cesare Previti, politikour
*Cesare Sessa, politikour
*Cesare da Sesto, livour
*Cesare Viazzi, livour
*Cesare Viazzi, kazetenner

*Cesario Gussago, sonaozour

#### Merc'hed ''Cesara''
*Cesara Buonamici, kazetennerez.

#### Merc'hed ''Cesaria''
* Cesária Évora, kanerez kabglazat.
C'hoarioù Olimpek hañv 2008

Ar ** C'hoarioù olimpek hañv 2008** (sinalunioù eeunaet : 2008 年北京夏季奥运会, sinalunioù hengounel : 2008 年北京夏季奧運會, pinyin : *2008 nián Běijīng Xiàjì Àolínpǐkè Yùndònghuì*) 
Anvet e vezont ivez **C'hoarioù an  [[Olimpiadenn]]**. An 19 C'hoarioù aozet en oadvezh a vremañ ez int, ha dalc'het int bet e Beijing, e Republik Pobl Sina, etre an 8 a viz Eost hag ar 24 a viz Eost.

Kroget en deus al lid digeriñ da 8 eur 8 munut 8 eilenn da noz, eur lec'hel, d'an 8 a viz Eost 2008 (08-08-08 08:08:08, an eizh zo un arouez berzh vat hag eus an didermen er sevenadur sinaat).
Lod eus an c'hevezadegoù a zo bet dalc'het e diavaez kêr-benn Sina, re ar bageal dre lien a zo bet dalc'het Qingdao, 690 km diouzh Beijing, dalc'het eo bet ar c'hrogadoù mell-droad e Tianjin, Shanghai ha Qinhuangdao hag ar c'hevezadegoù sport war varc'h e Hong Kong.
Kuzul "Unvaniezh Proleter" Aozadur Marksour-Leninour Portugal (oc'h en em adaozañ)

**Kuzul "Unvaniezh Proleter" Aozadur Marksour-Leninour Portugal (oc'h en em adaozañ)** (e portugaleg: *Comité "União Proletária" da Organização Comunista Marxista-Leninista Portuguesa (em reorganização)*) a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour bet krouet e Portugal e 1976 da heul un disrann e diabarzh Aozadur Komunour Marksour-Leninour Portugal. 

Embannet e veze gant ar Strollad ar gelaouenn *União Proletária* ("Unvaniezh Proleter"), ganti da rener José Campos.
Kuzul Marksour-Leninour Portugal (1970)

**Kuzul Marksour-Leninour Portugal** (e portugaleg: *Comité Marxista-Leninista de Portugal*) a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour a stourme dre guzh, bet krouet e Portugal war-dro 1970 Kuzul Marksour-Leninour Portugal (*Comité Marxista-Leninista Português*). 

Embannet e veze gant ar Strollad ar gelaouenn *O Bolchevista* ("Ar Bolchevikour").
Kuzul Marksour-Leninour Portugal

An anv **Kuzul Marksour-Leninour Portugal** a c'hell ober dave da :

* Kuzul Marksour-Leninour Portugal: ***Comité Marxista-Leninista de Portugal***

* Kuzul Marksour-Leninour Portugal: ***Comité Marxista-Leninista Português***
Conakry

**Conakry** (*Kɔnakiri* e maninka, *Konaakri* e fulfulde) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Ginea. Emañ war an aod, war ribl ar Meurvor Atlantel. Kêr vrasañ Ginea eo, ha kreizenn velestradurel hag armerzhel ar vro. Kresket eo en-dro d'ar porzh a ezporzhier aluminiom ha bananez drezañ. E 1887 en em stalias ar C'hallaoued eno hag e 1904 e rejont eus Conakry pennlec'h an drevadenn anvet neuze *Ginea c'hall*.

Abaoe dizalc'hidigezh ar vro e 1958 eo kresket spontus poblañs kêr, evit tizhout un daou vilion bennak a dud e 2010 war un hollad a C'hineiz a 10 milion (1 Ginead war 5). Ouzhpenn 3 milion a dud a zo en tolpad.

## Gevelliñ
Gevellet eo Conakry gant Cleveland en Ohio, er Stadoù-Unanet.

## Tud liammet ouzh ar gêr
* Lansana Conté (1934-2008), milour ha prezidant ar Republik
* Moussa Dadis Camara, milour ha prezidant ar Republik
* Alpha Condé, prezidant ar Republik
Strollad Dispac'helour ar Broleteriezh - Diazezoù evit an Dispac'h

**Strollad Dispac'helour ar Broleteriezh - Diazezoù evit an Dispac'h** (e portugaleg: *Partido Revolucionário do Proletariado - Bases pela Revolução, PRP-BR*) a oa anv ur strollad komunour bet krouet e Portugal e 2002 gantañ en e benn Luis Cardoso evit klask adsevel Strollad Dispac'helour ar Broleteriezh - Brigadennoù Dispac'helour a gent.

## Liammoù diavaez
* PRP-BR website
Monrovia

**Monrovia** eo kêr-benn ha kêr vrasañ Liberia. Emañ war ribl ar Mor Atlantel, e kontelezh Montserrado. E 2003 e oa poblet gant 572 000 a dud. 

Savet e oa bet kêr gant an *American Colonization Society*, e 1822, evit bezañ ur repu evit tud du bet sklaved er Stadoù Unanet, evel ma oa bet graet gant ar Saozon e Freetown e dibenn an . Anvet eo bet en enor da brezidant ar Stadoù Unanet James Monroe, a oa o ren d’ar mare-se (1758-1831).

## Notennoù
Charles d'Orléans (dug ha barzh)

**Charlez Orleañs**, pe **Charles d'Orléans** hervez e anv gallek, (1394-1465) a oa ur priñs gall hag ur barzh gallek er Grennamzer. Pell amzer e voe prizoniad e Bro-Saoz ha neuze eo e skrivas e oberenn. Tad ar roue Loeiz XII, e oa. 

## Dimeziñ ha bugale
*Marie d'Orléans (1457-1493)
*Loeiz (1462-1515), pried Anna Vreizh
Hargeysa

**Hargeysa** zo ur gêr e Somalia. Kêr-benn Somaliland eo ivez, abaoe m'eo dizalc'h ar stad-mañ *[[de facto]]*, da lavaret eo abaoe 1991. 

En amzer an trevadenniñ e oa Hargeysa kêr-benn *Somaliland breizhveurat* etre 1941 ha 1960, ar bloavezh ma voe unanet Somaliland gant Somalia italian da vont da sevel Republik Somalia.

Emañ e-kreiz torgennoù, war-hed 120 km diouzh arvor Pleg-mor Aden, tost a-walc'h da harzoù Etiopia. War-dro 450 000 a dud zo o chom e Hargeysa.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Hargeysa
Yoann Gourcuff

**Yoann Gourcuff** (pe **Gourkuñv** hervez doare ar brezhoneg) zo ur melldroader eus Breizh, bet ganet d'an 11 a viz Gouere 1986 e Plañvour er Mor-Bihan. Kreizer argader brudet eo, anezhañ gwellañ c'hoarier Breizhat e deroù an  moarvat. Hag-eñ yaouank c'hoazh emañ ivez e-touez gwellañ c'hoarierien Frañs ha meur a grogad etrebroadel en deus kemeret perzh enne. E skipailh mell-droad Breizh emañ – daoust ma n'en deus ket c'hoariet c'hoazh o vezañ ma n'eo bet war an dachenn da geñver ar c'hrogad Breizh / Kongo e 2008 nemet da lañsañ ar c'hrogad abalamour ma oa gloazet – hag e-barzh hini Frañs. Abaoe ar bloavezh 2009-2010 e c'hoari e-barzh skipailh Bourdel, en doa gounezet kampionad Frañs ar c'hevre kentañ er bloaz a-raok.

= FC an Oriant (2000/2001) =

Mab d'ar gourdoner Christian Gourkuñv eo bet stummet en Oriant betek e 14 vloaz pa zivizas kuitaat klub ar Verlued da vont da hini Stad Roazhon asambles gant e dad a yeas da c'hourdoner eno e fin ar c'houlzad 2000-2001.

= Stad Roazhon (2001/2006) =
E Gouere 2001 e krog da c'hoari e-barzh skipailh re yaouank Stad Roazhon. Daou vloaz war-lerc'h d'an 31 a viz Mae 2003 ez a kib Gambardella gant ar skipailh, trec'h m'emañ war Strasbourg, 4 ouzh 1 e Stad Frañs e Sant-Denez (93). Ur pal a lak Yoann Gourkuñv er 15vet munutenn, dirak daoulagad e dad eta hag en doa gounezet ar memes kib d'e goulz.E gevrat vicherel gentañ a sin e 2003 gant Stad Roazhon p'emañ dija skipailhoù hollvrudet evel Ajax Amsterdam en Izelvroioù pe Arsenal e Bro-Saoz o kregiñ da dostaat outañ. Nav c'hrogad a gemero perzh enne war an dachenn e-kerzh ar c'houlzad kentañ-mañ. Ar bloaz war-lerc'h e 2004-2005 e c'hoario 21 c'hrogad kampionad ar c'hevre kentañ. D'an 29 a viz Gouere 2005 e c'hounez kampionad Europa ar re dindan 19 vloaz, gant skipailh Frañs.

= AC Milano (2006-2008) =
E 2006-2008 emañ e klub hollvrudet ar Milano AC en Italia. E-pad ar c'houlzad kentañ eo lakaet evit ar wech kentañ da c'hoarier titlet en ur c'hrogad eus kevre kampioned Europa. E-kerzh ar c'hrogad-mañ a-enep da AEK Athena eo e lakao ivez e bal kentañ en ur gib europat. Ar c'houlzad 2007-2008, anezhañ an eil e Milano AC a vo startoc'h evit Yoann Gourkuñv na vo ket lakaet da c'hoari nemeur. Divizout a ra mont da welet e lec'h all hag asantiñ a ra e skipailh e vefe prestet ur bloavezh da glub Bourdel gant un opsion war werzh. 

= Bourdel (2008-2010) =
E varregezh koulz hag e skiant bet prenet en ur c'hlub a live etrebroadel a zegaso kalz da skipailh Bourdel. En em gavout a ra eno e 2008 pa oa kampion skipailh Lyon Olimpek evit ar 7vet bloaz da heul. Berzh a ra ken e ra. Buan e teu da vezañ ur c'hoarier hollret d'ar gourdoner Laurent Blanc a gas anezhañ d'al letonenn bep tro ma c'hall. Nebeut war-lerc'h e ra e doull e skipailh Frañs.

= Lyon (2010) =
Goude da gaout ar kib bed gant Frañs, sinet en deus gant Jean-Michel Aulas ar prezidant eus ar c'hlub al Lyon met koulskoude, gallout a rae da c'hoari gant Arsenal e Bro-Saoz.

## Enorioù
D'an 3 a viz Genver 2009 e resev priz sportour ar bloaz digant kazetennerien sport Ouest-France.
Richarzh Breizh

**Richarzh Breizh**, pe *Richard d'Étampes*, ganet en 1395, marvet d'an 2 a viz Mezheven 1438 e Klison, kont Étampes, Vertus, Benon, Mantes, aotrou Klison, Palluau, Les Essarts, Houdan, a oa mab da Yann IV, dug Breizh, ha d'e drede pried Janed Navarra, ha breur d'an dug Yann V.

Brezeliñ a reas ouzh ar Saozon e Guyenne (1419) hag ouzh Yann II, dug Alençon (1432).

### Dimeziñ ha bugale
E 1423 e timezas da Marc'harid Orleañs (war-dro 1405 † 1466), kontez Vertus, merc'h da Loeiz Iañ Orleañs, hag a oa breur d'ar roue gall Charlez VI (Bro-C'hall), ha da Valentina Visconti (1368-1408), hag a oa merc'h da Gian Galeazzo Visconti, Dug Milano. 

Bugale o doe:
:* Mari (1424 - 1477), abadez
:* Isabeau (1426 - 1438)
:* Catherine (1428 - goude 1476), dimezet e 1438 gant Guillaume de Châlon († 1475), priñs Orange
:* Frañsez II (1435 - 1488), dug Breizh 
:* ur mab (1436 - 1436)
:* Marc'harid (1437 - goude 1466), leanez
:* Madalen († 1462)
Zacatecas (stad)

**Zacatecas** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, un tamm en hanternoz da greiz ar vro. Zacatecas eo ar gêr-benn.

Stok eo ouzh stadoù Coahuila en hanternoz, Durango er gwalarn, Nayarit er c'hornôg, Nuevo León ha San Luis Potosí er reter, Aguascalientes, Guanajuato ha Jalisco er c'hreisteiz.

## An anv
Dont a ra an anv diwar an nahouatleg *zacatlco*, anv unan eus pobladoù ar vro hag a zeu eus zacate (ur seurt geot) ; ar vro-se ma kreske ar geot-se a oa anvet Zacatlan, hag an annezidi, Zacateca, spagnolekaet e Zacatecas el liester, "Zakateegiz".

## Tud
Amalia García, bet e Strollad ar Gomunourien, a oa gouarnerez eno eus 2004 betek 2010.
Valentina Visconti (1368-1408)

**Marteze eo ar pennad [[Valentina Visconti]] emaoc'h o klask.*

**Valentina Visconti** (ganet e Milano e 1371 - marvet e Bleaz e 1408) a oa ur briñsez italian, merc'h da Gian Galeazzo Visconti (1351-1402), dug Milano, ha da Izabel Valois (Dugez Milano) (1348-1372), kontez Vertus, merc'h da Yann II, roue Bro-C'hall, ha da Bonna Bohemia, henvamm ar rouaned c'hall Loeiz XII ha Frañsez Iañ]], (1348-1372). Mervel a eure he mamm pa oa bloaz, ha savet e voe gant he mamm-gozh Bianca di Savoia e Pavia.

## He bugale
Dimeziñ a eure d'ar priñs gall Loeiz Iañ Orleañs (1372 † 1407), mab d'ar roue gall Charlez V, e 1389.
Dek bugel o doe :
*Charles d'Orléans (1394-1465), dug Orleañs, tad Loeiz XII; 
**abalamour da zifenn he gwirioù war gurunenn Milano eo ez eas Loeiz XII (pa ne oa ket roue c'hoazh) da vrezeliñ da Italia e-pad Kentañ Brezel Italia (1495-1497); 
**Philippe d'Orléans* (1396-1420)[1], kont Vertus, 
**Jean d'Orléans* (1400-1467), kont Angoulême, 
*Marguerite d'Orléans (v.1404-v.1466), kontez Vertus, a zimezo da Richarzh Breizh, 
*ha c'hwec'h all marvet ez-vihanik.

## Darvoudoù
Abalamour d'ar c'habaloù e lez ar roue gall Charlez VI ha da gasoni ar rouanez Isabeau de Bavière, e rankas Valentina kuitaat Pariz ha monet da Saint-Pol. Kaozioù zo bet diwar he fenn, ha lavaret ez eus bet e oa orgedet he fried Louis ouzh ar rouanez Isabeau.

Ur varzhoneg a voe skrivet gant Eustache Deschamps en enor dezhi. Mamm e oa d'ar barzh brudet Charles d'Orléans. Muntret e voe he fried, en 1407, gant e genderv ha kevezer politikel Yann Iañ Bourgogn. 

Bloaz goude e varvas Valentina, ha hi 40 vloaz, e kastell Bleaz.