open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mentoniezh

## Termenadur
Ar **ventoniezh** (diwar ment) pe **geometriezh ** (gresianeg *γεωμετρία* *geometra*), eo skourr koshañ ar matematik gant an aritmetik. Pal ar ventoniezh elfennel eo studi ar c'heñverioù etre krommennoù, poentoù, eeunennoù, gorreennoù, ha soludoù en egor gwirion teirmentek.

## Ar ventoniezh en holl

## Levrlennadur
*  Sutton, Andrew. *Ruler & Compass* ("Reolenn ha kelc'hier"). Glastonbury : Wooden Books, 2009 

## Liammoù diavaez
* 
*
Aritmetik

An **aritmetik** (*Arithmêtikê* e henc'hresianeg) pe **niveroniezh** eo skourr koshañ ar jedoniezh, (gant ar c'h-geometriezh). Pal an aritmetik elfennel eo studi an anterinoù, an niveroù rasional, hag ar relasionoù etrese.

An aritmetik zo ur lodenn eus teorienn an niveroù : an hini a implij hentennoù'zo eus ar c'heometriezh aljebrek hag eus teorienn ar groupoù.

An oberiadurioù aritmetikel a zo an adision, al lamadur, al liesadur, hag ar rannadur.

Gwechall e oa limitet an aritmetik da studi perzhioù an anterinoù naturel, an anterinoù, hag an niveroù rasional (e stumm fraksionoù), ha da perzhioù an oberiadurioù war an niveroù-se.

Frankaet eo bet ar c’helenn-mañ a-c’houdevezh gant donedigezh studiennoù all : an niveroù real (e stumm un diorroadur degel anlimited), pe meizadoù avañsetoc’h zoken : an eksponantadur, ar c’hwrizienn garrez, traoù all ….
Arz

**Arz** : (ger deveret eus al latin *artum*)

## An istor berr-ha-berr

Er penn kentañ, ne oa graet an arz nemet evit tud desket-bras, barrek anezho da skeudenniñ kenkoulz ar bed en-dro dezhe, an traoù bevet gante, o santimantoù ha kement zo, ken ma veze levezonet ar re all gant o oberennoù. Hogen bremañ eo disheñvel an traoù, forzh piv a c'hell emanvout bout un arzour gant mo vo talant, mailhoni ha spered da grouiñ gantañ.

Ar spas a zo kevreet gant an arzoù plastik, hag an amzer gant ar muzik hag al lennegezh. Gant ar c'hoariva hag an dañs e teu an nen da vezañ danvez e arz. Gant ar filmoù an hini eo ma vez empennet ar seurt seblant-mañ.

War a seblant ne vez pal raksoñjet ebet gant an arz, hag er frankiz-mañ emañ lec’hiet e wir dalvoudegezh. Uhelaet e vez mabden a-us da chañs-dichañs madoù ar c’horf. Neoazh, kement-se ne dalv ket emañ an arz, pezh a vije graet *arz evit arz*, estreget evit arzourien pe kenedourien. 

Dav a-walc’h d’an nen en em gustumiñ d'an arz kent peurintent anezhañ da vat. A-raok karout ha kompren an arz, eo gwelloc'h bezañ bet kelennet war an arz agent. 

Liammed eo talvoudegezh an arz gant an diduiñ tamm-pe-damm, da lavaret eo ar fed dont a-benn da drec’hiñ war ar c'hoantoù diavaez. Ne zle ket d'an arz bout talvoudus dre ret, e-se e vez dalc'het an arzourien gant koumanant urzh prenañ an dud.
 
Implijet eo bet an arzourien evit propagandaoù relijiel pe politikel, gant an alamaned, ar rused, italianed, amerikaned, sinais.  

A-benn ar fin an oberenn zo ur seurt emglev, ur c'hempouez etre pezh emañ ar prener o klask, pe ar arvesterien hag ar pezh en deus c'hoant an arzour ezteurel. Evel-henn e vo eus livourien relijiel an azginivelezh skignerion an Dengarouriezh, ha kement-se bet arc'hantaouet gant an Iliz. 

Ul livour pe skrivagner n'eo ket arzour ken p'emañ suj d'un ideologiezh  a zo er-maez eus an arz. N'hall ket an arzour lavaret e soñj dezhañ e-unan diwar-benn tra-mañ-tra nemet pa vez en ur stumm pe un ober kenedus ma c'hell an nen gwelet pe santout a-drugarez dezhe.

## Liammoù diavaez

*
Arkeologiezh

**Arkeologiezh**, eus *arkhaiologia* e henc'hresianeg, savet diwar *arkhaios* « hen » + *logia* « gouiañs, skiant ».

## Termenadur

An **arkeologiezh** pe **henoniezh** a zo unan eus skiantoù an den. Klask a ra, dre ober studiennoù war an dachenn, dre studïañ danvez ha gant teknikoù skiantel, resisaat penaos e oa doare an dud gwezhall gozh, o liammoù gant o endro, an darempredoù kenetrezo, hag o c’hredennoù.
Gant an arkeologiezh e vez adaozet buhez hon hendadoù dre arverañ kement roudenn a zo chomet war o lerc'h (skridoù, rivinoù, relegeier, oustilhoù, livadurioù, podoù-pri, armoù, pezhioù moneiz, bizoù, gwiskamantoù...) a-benn kompren o modoù da vevañ. Dre-se e c'haller anavezout kalz gwelloc’h amzer dremenet ar sevenadurezhioù a-vremañ, hon broioù gwechall, hag e vez komprenet perak emañ ar bed evel m’emañ, ar perag eus an darempredoù etre ar broioù bremañ, betek kinnig martezeadennoù a-fed an amzer da zont, pe diwall da gaout diaesterioù en dazont. Rak da-lavaras un den : « ur sevenadurezh hep tremened a zo ur sevenadurezh hep dazont ».

#### Evezhiadennig
E brezhoneg e kaver a-wechoù ar stumm hendraoùouriezh diwar hen (kozh) + tra -où + -ouriezh (ar ouiziegezh pe ar studi). Implijet eo bet gant Frañsez Vallée ha Meven Mordiern en o levrioù war istor ar Gelted kozh pe istor ar bed.
Niver

Un **niver** zo un draezenn vatematik implijet da gontañ ha da vuzuliañ ; niveroù a anver « pemp, « kant seizh » , da skouer. Ur *sifr* a reer eus an arouezenn a dalvez da skrivañ un niver : gant ur sifr hepken ez arouezier  « pemp » ("5"), gant tri sifr e reer evit aroueziañ « kant seizh » ("107...").

En implij pemdeziek e c'hall ar ger "niver" talvezout evit anv ar meiziad difetis, un arouezenn a dalvez da skrivañ (reishoc'h eo komz eus "sifr(où)", pe ar ger a dalvez d'hec'h envel (an niver tri). Ouzhpenn o implij da gontañ pe da vuzuliañ e c'hallont bezañ implijet, da urzhiañ un dra bennak (niverennoù a-steudad : 0, 1, 3, 5, 7"...) hag er c'hodoù (sellet da skouer ouzh an niverennoù pellgomz pe an ISBN).

Er matematik eo bet astennet termenadur an niver betek niveroù evel zero ("0"), an niveroù leiel ("-9"), an niveroù poellek pe feurek ("5/8"), an niveroù anfeurek ("\sqrt 2"), hag an niveroù kemplezh ("23 + i 6").

## Ar seurtoù niveroù disheñvel
Seurtoù niveroù disheñvel a vez implijjet alies. Gallout a reer o renkañ e rummadoù matematik anvet « reizhiadoù niveroù ». (Da ouzout hiroc'h diwar-benn an doareoù disheñvel da skrivañ niveroù, evel an niveradur roman, sellet ouzh reizhiadoù niveroù.)

Un elfenn zifetis (c'houbar) eo an niver, gantañ e vez deskrivet ur c’hementad en un doare resis.

E-keñver an istor int degouezhet en urzh-mañ :

* Ar c'hevanion naturel,
* Ar c'hevanion daveel,
* An niveroù feurek,
* An niveroù gwerc'hel,
* An niveroù kemplezh,
* An niveroù hiperkemplezh,
* An niveroù p-adek,
* An niveroù trehontel,
* An niveroù hipergwerc'hel,
* An niveroù brizh-gwerc'hel.

N’eo ket dic’hortoz-kaer an dra-se : eus an doare da vuzuliañ e teuomp da teknikoù danzeet-fin.

Ar c’hompren eus harz an niveroù feurek, hag eus ar red d'an niveroù gwerc'hel a voe glac’harus evit ar bitagorisianed, hervez kont e voe fin ar Skol-se gant kement-se…
Mammout

Ar **mammouted** a oa bronneged en urzhad Proboscidea hag er c'herentiad Elephantidae.

Bronneged etre 1 ha 4,3 m o uhelder, etre 310 ha 9 000 kg enno e oant, dezhe ur penn tuzum gant un drompilh hag ur c’horf truilhennek, gant izili stummet evel pileroù ha pemp biz dezhe. Aet e oa bihan ment o divskouarn ha hini o lost.
Tri gwiskad kroc'hen a oa dezho evit en em zifenn diouzh an diavaez : 8&nbsp;cm evit ar gwiskad lard, 2&nbsp;cm evit ar c’hroc’hen ha tri seurt blev, ar re ziwezhañ 1 metr hirder evit en em zifenn diouzh an amzer.

En Afrika e voe kavet ar c'houenn goshañ anezhe, *Mammuthus africanavus*.

Bevet o deus adalek mare ar Plioken (5 milion a vloavezhioù zo) betek an Holoken (war-dro 3 700 vloaz zo). Ar mammouted diwezhañ a oa c'hoazh o treistbevañ en Enez Wrangel a-vaez da Siberia p'edod o sevel Piramidenn vras Gizah en Henegipt.

## Ar spesadoù
***†** Da get eo aet an holl spesadoù mammouted.

## Levrlennadur
* Lester, Adrian & Bahn, Pul & Green, Richard & Auel Jean M.: *Mammoths – Giants of the Ice Age*, University of California Press, 2007
## Liammoù diavaez
* Larramendi, Aser (2016) : ''Shoulder height, body mass, and shape of proboscideans''
## Notennoù
Kevredigezh

**Kevredigezh** : *kev + red + igezh* (*quevrédiguiah* e 1774)

Ar **c’hevredigezhioù** a zo kevredadoù tud bet savet dre an arbenn ma’z eus ur berwindentis a-fed un dudi boutin kentoc’h evit ul liamm bredoniel kenetre o izili. Ar mod-se kevarzheoù micherel ha kevredadoù armerzhel, strolladoù politikel, kleuboù-sport pe bep kevre a vez implijet a-benn pleustriñ un diverr-amzer bennaked.

Ar fed da emezelañ kevredigezhioù ar mod-se a ziskouez koulskoude seurt dougoù bredoniel. Gant pep ezel e vez tañvaet un diwall ouzhpennadel dre ar seurt kumuniezh-mañ. Barregezhioù ha skiant-prenañ pep-hini a zeu war-wel etrezek ur pal boutin. E-keñver ar pezh a vefee bet kavet e-barzh ur strollad araokadourion e vo kavet arouezioù all e-barzh ur strollad mirourion ; hag er memestra e-keñver ar pezh a vefe bet kavet e-barzh ur c’hleub tennis e vo kavet tresoù all e-barzh kleuboù ma vez adsavet enne ar bed en e bezh.

E-barzh pep kevredigezh e vez skeudennet darempredoù a-skouer deus pep strollad tud, kement-se evit an dud ma vez a-bouez bras dezhe bezañ 'barzh seurt strolladoù ar mod-se diantav.

## Kevredigezhioù a beb seurt

### Kevredigezhioù

* kevredigezh sevenadurel
* Kevredigezh hervez lezenn ar 1añ a viz Gouere 1901, mellad 1añ

### Uniadoù pe/ha [[Sindikad|Sindikadoù]]

* Uniad prenerion
* Uniad produerion
* Uniad kerent skolidi
* Sindikad patroned
* Sindikad kemmesk
* Sindikad micherour
* Sindikad kourion

### Kevarzheoù

* Kevarzhe brezourion goth
* Kevarzhe a genskoazell
* Kevarzhe micherel

### [[Keñvererezh|Keñverere]]

### [[Keñvererezh|zhioù]]

* Keñvererezh mezeion
* Keñvererezh broioù
Kevarzhe brezelerien gozh

E-barzh ur gevarzhe brezelerien gozh e vez bodet tud (kozh peurlïesañ) o deus bet da vrezeliñ. Peurlïesañ e vez kaoz deus ar vrezelerien a zo bet soudarded anezhe e-pad ar c'hentañ pe an Eil brezel-bed hag e-pad brezel Aljeria renet gant Bro-C'hall. Evit an holl vrezelioù pe dost ez eus bet tud kevredet er mod-se evit dalc'hen soñj deus ar pezh o deus graet, ha da betra o deus graet kement-se.

Etre an daou vrezel-bed, ur roll politikel bras o-deus bet kevarzheoù brezelerien gozh, ken niverus ma oant (milionoù gwazed a oa bet kaset da vrezeliñ).
E Bro-Alamagn, ar vrezelerien bet a zo bet niverus er NSDAP, ar strollad nazi renet gant Adolf Hitler. Hemañ, ur brezeler kozh e-unan, a ouie bodañ an dud kozh ha yaouank, gwisket evel milourien, ha lakaat anezho da ren ambrougadegoù divent e kêrioù bras ar vro.
C'hoarvezet eo bet ar memes tra e Bro-C'hall hag ar vanifestadeg dalc'het e Pariz d'ar 6 a viz C'hwevrer 1934 a oa bet galvet gant meur a gevarzhe brezelerien gozh, met ur c'hwitadenn eo bet en diwezh.

## Roll kevarzheoù brezelerien gozh Bro-C'hall
*ACPG
*FNACA
*Union bretonne des combattants
Sindikad

Ur **sindikad** zo kevredigezh ur c’houch tud ha prevez, dizalc’h e-keñver ar Stad met anavezet ganti, ha renet gant un teskad lezennoù. Sellet a ra ouzh uniadoù micherourien, gopridi peurgetket, eo o fal difenn madoù o izili (gonidegezhioù, stad an implijañ hag al labour, darempredoù gant o c’heñvererien...).

Ouzhpenn ar pal armerzhel-mañ e vez alïes « un ober politikel ma vez klasket gantañ kemm ensavadurioù, lezennoù ha frammoù armerzhel ha politikel hag a zo anezhe bar vro », ha distrujañ anezhe zokennoc’h evit sindikadoù a zo.

## Gwelout ivez
*Sindikadelezh
* Harz-labour
Douaroniezh

* *Ur pennad all zo diwar-benn [[Douaroniezh Strabon]]*.

An **douaroniezh** pe ar **c'heografiezh** zo ur skiant hag a studi darvoudoù fizikel, bevoniel, hag an dud zo e-barzh ur c'horn-bro, ha dreist-holl a studi penaos int ingalet ennañ.

Da lavarout eo ar galloudoù a ren anezhe hag an darempredoù kenetreze. Deskrivañ an douar evit an doare m'eo savet eo al lodenn gentañ eus gouiziegezh ar Bed, anvet douaroniezh fizikel. Gant al lodenn all ez eus kaoz eus gouzout tout a-fet Mab-Den, anvet douaroniezh denel.

An douaroniezh a zo ur skiant ledan a glask kompren mont en-dro an Douar ha kompren luziusted an denelezh hag an natur—n'eo ket nemet e stumm arvestañ ha liammañ an elfennoù met ivez gant ar c'hoant kompren ha displegañ penaos int kemmet ha penaos e vefe tu dezho dont da vezañ. An Douaroniezh a zo arbennikaet war ar voulenn Zouar, met meur a mennad a c'hell bezañ adimplijet gant skiantoù all evel d'ar c'horfoù egorel war dachenn studi ar blanedoniezh. Ar geOgrafiezh a zo bet anvet "ur pont etre ar   skiant naturel hag ar skiant sokial."

KrouidigezH ar skiant douaroniezh a vije tu gwelet gant ar gresian Eratosthenes eus Kyrene, hag en devoa ijinet ar ger "geographia" (e-tro 276 AJK 195/194 AJK).
## Douaroniourien
* Eratosthenes
* Strabon

## Daveoù ha notennoù
Keñvererezh

**Keñvererezh** : *keñver + erezh* (*qêvererez* e 1732)

Ur **c'heñvererezh** zo ur bodad tud liammet ouzh traoù politikel hag armerzhel
Saoz

Ar ger **saoz** a gaver e brezhoneg evel anv-kadarn, boutin pe divoutin, hag evel anv-gwan. 

## Anv-kadarn
* Evit komz eus un den eus Bro-Saoz : *ur Saoz* (liester : Saozon), ha, dre verrdro ha dre fazi, evit komz eus un den eus Breizh-Veur ; ur Saozez eo aar stumm benel. 
*Evit komz eus Bro-Saoz met ral a wech : *bezañ en Saoz*.
*Evel anv-tiegezh brezhonek : *[[ar Saoz]]* (*Le Saux* e galleg peurvuiañ), a glot gant an anv-tiegezh gallek *Langlais* pe *Langlet* (evel en anv Xavier de Langlais, war a seblant) ; kement ha "gak" e talvez ivez, ar pezh a glot gant ar stumm gallekaet *Le Gac*, evel en anv Graeme Le Saux (*Graeme ar Saoz*), ur  melldroader eus Jerzenez.
## Anv-gwan
*Evit komz eus tud pe eus traoù a orin eus Bro-Saoz, ha, dre fazi, a orin eus Breizh-Veur : *[[bier]] saoz, [[te]] saoz, ur paotr saoz*.
*Evit komz eus tud a vesteod pe a c'hag e vez lavaret int *saoz*: *saozañ* a reont.
*En anv-lec'h Kersaoz, skrivet *Kersauce* e galleg.

### Loened ha plant
Implijet e vez ar ger saoz da spizer en un nebeud anvioù.
;Loend
*Kresteneged evel ar c'hranked-saoz (*Cancer pagurus*) 
*gGrilhed-saoz (*Scyllarus arctus*)
**Podoù-saoz* a vez graet eus an teureuged a-wezhioù
;Plant
*Marjol-saoz a vez graet a-wezhioù eus an tin
*Irvin-saoz a vez graet eus plant eus ar genad *Brassica* a vez debret o gwrizioù.

## Gerioù kar
* Saozneg a vez graet eus yezh Bro-Saoz, a gomzer e meur a vro all ; *saoznaj* a vez lavaret ivez. 
* *Saoznegañ* a ra an dud a gomz ar yezh-se : **saoznegerien** int.
* *Saozkar* ha *saozkarourien* eo ar re a gar ar Saozon.

## Notennoù
Gall

Tennañ a ra ar ger **gall** da galz a draoù :
## Anv boutin hag anv-bro
***[[Bro-C'hall]]** eo anv ur vro en Europa ar c'hornôg. Gall a veze lavaret e krennvrezhoneg, hag en ur ganaouenn dastumet gant Fañch an Uhel : *mont en Gall*
*ur Gall, ur C'hallez, an anv a vez graet eus un den eus Bro-C'hall. Gallaoued el liester.
*ar galleg hag ar gallaoueg, anvioù yezhoù savet diwar an anv gall
## Anv-gwan
Gall zo un anv-gwann ivez : 
* hag a vez implijet e troiennoù a denn da Vro-C'hall, evel ar Republik c'hall, ar banniel gall, an arme c'hall, an Dispac'h gall, an Impalaeriezh c'hall, an trevadennoù gall, un departamant gall, ur gumun c'hall, Gwiana c'hall, Afrika c'hall (AOF, AEF), Antilhez gall, Indez-Sina c'hall‎, hag all
* en anv ar plant :
** fav-gall
** foenn-gall
** geot gall
* a gaver e Bazon-Gall, anv ur gumun eus departamant Orne, e Normandi.

## Anvioù divoutin
Anvioù-lec'h hag anvioù-tud a c'hall bezañ Gall ivez :
*anv brezhonek ur sant iwerzhonat, Gall, pe Sant Gall, pe Gallen en alamaneg, a veve e deroù ar ,
*un anv a gaver e Bro-Skos en Inizi Gall hag er c'horn-bro Gallobha. Talvezout a ra an anv gouezelek-se kement hag estrañjour evit envel tud eus an Norzh, hendadoù ar Skandinaviz,
* anvioù-tiegezh :
**Gall, un anv-tiegezh alamanek douget gant ar ganerez c'hall France Gall da skouer,
**ar Gall, un anv-tiegezh breizhat.

## Pennadoù kar, a bell pe a dost
*Gallen
*Gallus
*Galia
*Galian
*Galleg
Skiantoù an den

Roiñ a ra **skiantoù an den** da gompren e-barzh teskad ar gouiziegezhioù istorel ha ar skiant-prenañ en deus bet tapet an nen a-hed pad e istor.

Div lodenn vras eus ar skiant e vez roet da welet gant skiantoù an den :
* An istor
* An douaroniezh
Politikerezh

Ar **politikerezh** a zo ar pezh a c'heller arsellout pa 'z eus etreober ar gevredigezh (pe ar c'horf sokial) gant ar frammoù denel o deus galloudoù warni. A wechoù e vez mesket ar frammoù-se gant ar riez, met galloudoù diframm a zo ivez (an oberioù armerzhel, da skouer). Savet eo bet politikerezh gant ar gresianeg , *polis*, politis, da lavaret eo ar geoded, pa oa riezoù bihan Henc'hres frammet war ur gêr-benn hepken. Eno ar geodedourien frank (ar bihañniver eus an annezidi) a gemere perzh e buhez politikel ar geoded dre vodadegoù ha votadegoù diehan.

## Renkadur politikel
Abaoe an Dispac'h gall ez eo deuet war-wel ur sell nevez evit renkañ ar strolladoù politikel hag an dud hervez al liv politikel warno.

Er bodad broadel c'hall ganet adal ar Reveulzi e veze adkavet dilennidi ar bobl o azezañ hervez o liv politikel er gambr:
* Ar re a zehoù a oa tomm ouzh ar Renad kozh hag ar Roue, o klask difenn ar madoù lec'hel. Seul vuioc'h a zehoù, seul vuioc'h a-enep ar selloù impalaeriezhel pe etrevroadel.
* Ar re e-kreiz a glaske kavout un hent etre ar Renad kozh hag an nevezintioù degaset adal ar Reveulzi.
* Ar re a-gleiz a oa tomm ouzh ar mennozhioù nevez degaset dre an Dispac'h gall, seul vuioc'h a-gleiz seul uheloc'h ar c'hoant da zegas ar mennozhioù-se etrezek peurest ar bed.
Hiziv-an-deiz c'hoazh e vez gwelet ha renket ar bed politikel gant ar sell-se, lod strolladoù pe tudennoù ar bed politikel o kounariñ hervez e pelec'h e vezont lakaet da dalvezout.
## Mennozhioù hag emsavioù
* Mennozhioù politikel
* Emsavioù politikel
* Emsavioù sokial
* Strollad politikel
* Brederouriezh politikel
* Skiant politikel
* Sokiologouriezh ar politikerezh
* Ar riez hag Stad

## Frammadur politikel
* Begenn
* Brientinelezh
* Gladveli
* Impalaeriezh
* Oligarkiezh
* Proleteriezh
* Renad politikel
* Renkadur sokial
* Republik
* Republik gwerinel
* Rouantelezh
* Unpenniezh

## Pennadoù kar
* Damkaniezh doare houarn marc'h
Aernijerezh

An **aernijerezh** eo teknikoù ar sevel hag ar bleinañ kirri-nij e-barzh an aergelc’h (pe an *aeronaotik*).

## An istor berr-ha-berr

Gant ar sevenadurezh sinaat an hini eo bet kaset lakat ur mekanik ponneroc’h evit an aer da nijal, ar sarpantoù-nij hag ar fuzeennoù bet savet gante just a-walc’h a ray evit ur patrom a-hed pad daou vil bloaz c'hoazh.

Gant ar vreudeur Joseph hag Étienne de Montgolfier e vo oadvezh an aerstatoù e 1783 gant ar pezh o deus ijinet (a zo montgolfier evel o anv), sed ‘ta gant an dra-se e c’hell an den mont war-nij a-benn ar fin. 

En e varr e vo an aeronaotik pa c’hello an nen mont war-nij gant ur mekanik ponneroc’h evit an aer (er c’hontrol-fed deus ar montgolfier, eñ skañvoc’h evit an aer).

E Bro-C’hall eo e vo digoret ar skolioù levierezh kentañ, adalek 1909, gant an hini bet savet gant ar vreudeur Wright ha Louis Blériot. A-hed pad an 30 vloaz goude e vo diorroadur dreistordinal an aernijerezh sivil hag arme, war-hed muioc’h-mui a gilometroù ec’h ay ar mekanikoù ha gant muioc’h-mui a dud e-barzh enne. 

Goude an eil brezel-bed e vo disheñvel an traoù, kefluskerioù reaksion, hag a-benn defial an natur: mont dreist moger ar son; gwraet e vo gant Chuck Yeager d’ar 14 a viz Here 1947 gant ar c’harr-nij-fuzeenn X1. Ret e vo gortoz da beket 1969 a-benn mont gant ar C’honcorde, a vo moaian d’an holl dud mont dreist ar son gantañ.
Saozneg

Ar **saozneg**, pe an **anglez** (*English*, ), eo ar yezh c'hermanek hag a vez komzet e Bro-Saoz. Alese eo deuet da vezañ yezh ofisiel meur a vro, da gentañ-penn hini ar Rouantelezh Unanet hag he zrevadennoù a-wezharall, en o mesk Stadoù-Unanet Amerika, Iwerzhon, Kanada, Aostralia, ha Zeland-Nevez. Ar saozneg zo unan ag ar yezhoù a vez kaozeet ar muiañ er bed.

## Levezon ar saozneg

Edan levezon ar saozneg ez eus e-leizh a yezhoù arall, e tachennoù pouezus hiniv an deiz, da skouer en informatik hag en darempredoù a-bell, en armerzh. Ouzhpenn evit kement-se emañ deuet da vout pouezus-bras er bed, da gentañ a-gaoz da c'halloud an impalaeriezh saoz a-wezharall, ha dreist-holl a-gaoz da c'halloud armerzh hag arme ar Stadoù Unanet. Ken pouezus emañ deuet da vout, mard eo ar yezh vrasañ en darempredoù etrebroadel, hag eilvet yezh ofisiel ur bochad broioù.

## Emdroadur ar yezh
Ar saozneg zo ur yezh c'hermanek hag a zo bet edan levezon ar galleg e meur a goulz. Al levezon-se a vez gwelet dre gaozioù hag a zo bet amprestet (*déjà vu* pe *rendez-vous*, div droienn c'hallek hag a vez implijet e saozneg) hag en ur bochad gerioù a zo savet diwar ur wrizienn latin c'hoazh ivez. Ar gerioù-se a zo deuet a-barzh ar saozneg dre e zarempredoù gant ar galleg: a-gaoz d'an dra-se emaint tostik-tra, er skritur, ouzh ar ger kar. Ar gerioù-se a vez kavet er saozneg a-c'houde ker pell, ma ne sella ket mui an Anglizien oute evel ouzh kaozioù gallek. Da skouer: *difference*, *introduction*, *village*, *pure*.

## Rannyezhoù Bro-Saoz
;Norzh
* Geordie
* Saozneg Yorkshire
;Kornôg Midlands
* Brummie
* Potteries
;Su
* Cockney
* Saozneg Sussex
* Kenteg
* Saozneg Essex
;Reter Midlands
;West Country

## Gerioù
* Ul levr saoznek a zo ul levr skrivet e saozneg. 
* Saoznekaat a zo lakaat saoznekoc'h, pe e saozneg. 

## Daveoù ha notennoù
Degemer

Wikipedia
        
          an holloueziadur digor ha frank, savet gant an holl.
        
        
           ·  · 
        
      
      
        
        

      
    
  

  
    
      Pennad ar miz
      
        
      
    

    
      Keleier
      
    
  

  
    
      A-zivout ar Wiki
      

      
    

    
      Ha gouzout a raec’h ?
      

      
    

  

  
    
    Ur raktres deus ar Wikimedia Foundation eo Wikipedia.
    
      
        
        CommonsBank roadennoù liesvedia
      
      
        
        Diorren poelladoù
      
      
        
        Meta-WikiKenurzhiañ
      
      
        
        WikilevrioùLevrioù ha testennoù frank
      
      
        
        WikiroadennoùDiaz anaoudegezh
      
      
        
        WikikeloùKeloù digor
      
      
        
        WikipediaHolloueziadur
      
      
        
        WikiarroudDastumad arroudennoù
      
      
        
        WikimammennAl levraoueg dieub
      
      
        
        WikispesadRoll ar spesadoù bev
      
      
        
        WikiskolveurBinvioù frank evit deskiñ
      
      
        
        Geriadur &amp; tezorus
      
    
  


__NOTOC____NOEDITSECTION__
Outsourcing

An **outsourcing** a vez graet eus ur strategiezh lakaet e plas gant embregerezhioù zo. Ar mennozh eo en aozañ gwelloc'h en ur sipañ e holl nerzh war galon micher an embregerezh hag iskevratiñ ar peurrest da stalioù all. Pa vez iskevratet lodennoù anstrategel e c'haller resev ur servij gwelloc'h gant koustoù izeloc'h. Gwevnoc'h o ivez da embreger.
Komzet e vez ivez eus "Outsourcing offshore" pa vez prester ar servij o chom en ur vro estren.
Chañ-Mai Skragn

**Yann-Vari Skragn** (*Jean-Marie Le Scraigne* en ti-kêr), graet Jañ-Mari Skragn ha Chañ-Maï Skrañgn anezhañ ivez), bet ganet d'an 2 a viz Mezheven 1920 er Fao, e parrez An Uhelgoad ha marvet eno d'an 11 a viz Kerzu 2016, a voe ur c'honter hag ur skrivagner brezhonek ha gallek.
## Buhez
Ganet e voe e ti mererien e Kervinaoued an Traoñ (Kervinaouet Izelañ bremañ). Tost da drizek vloaz e oa pa voe ret dezhañ kuitaat ar skol daoust dezhañ bout ur skoliad eus ar re wellañ, evit mont da sikour gant e dud en atant.
E 1947, d'an oad a 27 vloaz, e timezas gant Louise Kras hag eñ ha distreiñ d'ar Fao. Eno e voe o chom e-pad trizek vloaz tre betek 1960 da vare « ar cheñch mod », mekanikoù nevez hag all, an dud o verniañ dle hag o labourat noz-deiz evit lakaat dle. Betek neuze e oa bet merer, met d'an oad a 40 vloaz, e 1960 end-eeun, e rankas dilezel ar vicher abalamour ma oa re start dezhañ gant seizh bugel da vagañ.
Dre-se eo aet da biker-vein, da labourat er mengleuzioù dalc'het gant e vreur a oa bet yaouank-tre da zeskiñ ar vicher kalet-se. Hennezh en devoa daou bark pe dri, lakaet deñved enno, el lec'h m'edo ar vengleuz. E-pad ugent vloaz, betek e rakleve e 1980, e voe Yann-Vari Skragn ur piker-mein. Adalek e 60 vloaz e reas war-dro deñved e vreur.

E 1986 e voe savet ur c'henstrivadeg kontadennoù e brezhoneg gant ar CMB : an ao. Skragn a lakaas e anv hag a dapas ar priz kentañ, ur veaj da Yougoslavia. Tamm-ha-tamm, diwar goulennoù an dud, ez eas da gonter, met gwall alies e veze ret dezhañ lakaat ar chontadennoù e galleg evit bezañ komprenet gant al lod brasañ eus an dud, touristed anezho dreist-holl, tud hag a zeue da Vreizh Izel da bourmen, ha c'hoant ganto da c'houzout a-zivout ar vuhez a-wechall ha penaos e veze diduet an dud da noz.

## Oberennoù
### Levrioù
**Rimodellou 'kostez an Huelgoad*, Brud Nevez, 1999, 
**Amzer ar vrezel 'kostez an Huelgoad*, Brud Nevez, 2000, 
**Drôle de guerre – Occupation • Résistance*, Brud Nevez, 2001, 
**Ma buhez e Kêr ar Vinaoued*, Brud Nevez, 2002,  / *Ma vie au Huelgoat*, Brud Nevez, 2002, 

**Breman 'zo breman !*, Emgleo Breiz, 2005, 
### Kleweled
*
*
*
*
## Liammoù diavaez
* ''Bibliothèque nationale de France''
## Notennom
Reizhiad pentatonek

Pa gomzer eus ur reizhiad pentatonek (eus ar ger henc'hresianek "penta", pemp), e tachenn ar sonerezh, e komzer eus ur skeulenn enni pemp derez tonioù disheñvel. 

Ar ger a vez implijet evit komz eus ur skeulenn bentatonek dreist-holl, an hini a zo lâret *anhemotonek* (= hep hanter-ton) gant an etnomuzikourien.

Skeul touchennoù du ar piano a zo pentatonek. Pe c'hoazh (skouer ar pennad-mañ) :
 re - mi - sol - la - si - re - mi - sol

## Ar reizhiad pentatonek en etnomuzikouriezh

E gwirionez e vez implijet ar skeul-se gant ur bern muzikoù er bed.
Met, herwez Constantin Brăiloiu, pezh zo arouezius eus ar muzikoù-se n'eo ket ar skeulenn hepken (un heuliad notennoù) met an doare da implijout anezhi : ur reizhiad pentatonek.

### Ar piknon

Ar pennad *sol-la-si* eus ar skeulenn a zo pouezus-kenañ :
* dispartiet eo deus ar peurrest, deus an daou du, gant brasañ hed ar skeulenn (*mi-sol* = *si-re* = 1 ton hanter).
* n'eus nemet an heuliad hedoù-se en em gav ur wezh hepken (pa *re-mi-sol* zo *la-si-re*, *mi-sol-la* zo *si-re-mi*, etc.) Evit ar selaouer emañ neuze merk pennañ ar mod.

Hennezh zo ar **piknon** (ger o tonet eus an henc'hresianeg). Mat e vefe neuze niverenniñ an derezioù, o komañs gant ar piknon :
 sol - la - si - re - mi - sol - la - si - ...
 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - I - II - III - ...
ha lâret emañ ur velodienn e-barzh ar mod 1 (pe 2, 3...) pa vez 1 (pe 2, 3...) he notenn boutañ (izelañ)...

### Ar « pienoù »

E-barzh an daou hed etre ar piknon hag ar peurrest (*mi-sol* ha *si-re*) e vez lakaet a-wezhioù notennoù a eil renk, distabil : ar *pienoù* (ger a zeu eus ar sinaeg)
 RE - MI- fa -SOL - LA - SI - do
Ar pienoù-se a zo notennoù a eil renk rak :
# kavet e vezont a-wezhioù e-barzh ur stumm eus ur velodienn, pa ne vezont ket ken e-barzh ur stumm all ;
# Kemm-digemm eo o uhelded (a-wezhioù *fa*, a-wezhioù *fa#* evit an hini kentañ, *do* pe *do#* evit eben ...) ;
# kouezhañ e reont war amzerioù gwan aliesoc'h evit war amzerioù kreñv.
Setu ez int kentoc'h notennoù da dremen, pe notennoù estrañjour.

Ar c’hemm, neuze, etre ar reizhiad diatonek
 do-re-mi-fa-sol-la-si-do
hag ar reizhiad pentatonek
 do-RE-MI-fa-SOL-LA-SI-do
a zo ne’z a ket *do*, na *fa*, d’ober ul lodenn eus framm dieub ar velodienn bentatonek.

### Reolenn an ingalded arc'hwelel

Un dra all a vefe arouezius eus ur reizhiad pentatonek, hervez Kustantin Brăiloiu diantav : *Reolenn an ingalded arc'hwelel * : ne gaver ket enni na notenn donek na notenn diasez.

Setu e vo melodiennoù dezhe ouzhpenn 5 notenn ha pentatonek memestra... Ha melodiennoù all o do 5 notenn hepken, hep bout pentatonek, dre ma ne zoujont ket reolenn an ingalded arc'hwelel.

Dibaoe Kustantin Brăiloiu ez eus bet kavet e reolennoù e-barzh a-beb-seurt sevenadurioù all er bed. Ne haller ket lâret, memes-tra, ez eus ur « sevenadur pentatonek » nag un « doare-spered pentatonek ». Ur reizhiad teorikel e chom, netra ken.
Smashing Pumpkins

Ur strollad rock dazeilat eo ar **Smashing Pumpkins**. Pevar ezel a zo e-barzh: Billy Corgan (kan ha gitar), James Iha (eil gitar), Jimmy Chamberlin (batiri) ha D'arcy Wretzky (gitar-boud), e-lec'h he Melisa Auf Der Maur e 2000, baserez e-barzh Hole a-raok. Kavet eo bet anv ar strollad gant Billy Corgan, klevet en doa dre un hunvre ar frazenn-mañ: « Joe Strummer is a drank and smashing pumpkins ».

Savet ar strollad e 1988 e-barzh Chicago (Illinois) dre m'eo aet asam's Billy Corgan ha James Iha. Embannet eo an albom kentañ e 1991, *Gish* (daveet d'ar c'hoarierez sinema mud anvet Lillian Gish), met mouget eo bet gant an albom *Nevermind* ga' Nirvana. Gant an eil albom bet embannet e 1994 an hini eo kaset ar strollad da vrasañ strollad rock ar bloavezhioù 90. Asuret eo gant an albom nerzh ha milzinded an testennoù savet gant Billy Corgan, pezh a arouez teskad oberennoù ar strollad.

War-lerc'h *Siamese Dream* vo *Pisces Iscariot*, fasou B zo barzh.

Digemeret vo ar strollad gant tout an dud gant *Mellon Collie & The Infinite Sadnes* e 1995, deuet eo da vezañ an doubl albom gwellañ gwerzhet e-barzh bed a-bezh, memes dirak *The White Albom* gant ar Beatles ha *The Wall* gant Pink Floyd. 5 singel zo tennet deus an albom-mañ : *Bullet With Butterfly Wings*, *Tonight Tonight*, *Zero*, *Thirty-Three* ha *1979*. Kontet eo an albom e-touez ar re wellañ bet gwerzhet pad ar bloavezhioù 90. Hag e 1996 a-ziwar lañs nevez ar grunge, ez embann ar strollad *The Aeroplane Flies Hight*, ur c'houfrig 5 cd e-barzh ha 33 ganaouenn a galite ha dezhe bezañ fasoù B.

E-pad an droiad seniñ e 1996 e varv paotr ar c'hlaouier gant un overdos heroin, Jonathan Melvoin oa e anv. Ha Jimmy Chamberlain, tapet e-barzh an afer, zo kaset d’an toull-bac'h.

Pa’z eo aet kuit Jimmy Chamberlain e cheñch ar strollad penn d'ar vazh, hag embann a ra *Adore* e 1998, gant ur voest lusk e-lec'h paotr an taboulinoù, mont a ra ar strollad da seniñ tonioù muioc'h elektronek, gant taolioù-arnod ivez. Memes ma'z eo ken brav an albom hag ar re all vo ur c'hwitadenn e-keñver ar gwerzhioù.

Embannet vo *Machina/The Machines of God* er bloaz 2000. Deuet eo Jimmy Chamberlain en-dro. Distroet eo ar strollad d'ar rock gant an albom-mañ, sed c'hoant Billy Corgan ur seurt "concept album". War-lerc'h e nac'ho Virgin embann *Machina II/Friends & Ennemis of Modern Music*, embannet vo neuze dre guzh war vinil ha skrivet zo e-barzh derc'hel an oberenn d'an dud toud war internet. Moaien zo da bellgargañ anezhañ war ar lec'hienn (https://web.archive.org/web/20041217024418/http://www.billy-corgan.com/downloads/mp3/machina2/index.php)

Disppartie eo ar strollad abaoe 
## Albomoù

* Gish
* Siamese Dream
* Pisces Iscariot
* Mellon Collie & The Infinite Sadnes
* The Aeroplane Flies High
* Adore
* Machina / The Machines of God
* Machina II / Friends & Ennemies of Modern Music
* Zeitgeist
* Oceania
* Monuments to an Elegy
* Shiny and Oh So Bright, Vol. 1 / LP: No Past. No Future. No Sun.
* Cyr
* Atum: A Rock Opera in Three Acts
* Aghori Mhori Mei
Nirvana (strollad sonerezh)

Ur strollad rock-grunge oa **Nirvana**, savet e 1987 hag echu e 1994 goude emzistruj penn ar strollad, Kurt Cobain oa e anv. Hollvrudet eo ar strollad, gant tonioù rock eus ar c'hevier, dindan zouar, er c'hardioù, punk, o skrijal mesket gant ar gitarioù skiltr leun a larsen. Bet awenet en e oad tener gant startijenn sonerezh rock ar bloavezhioù 70,80 evel Patie Smith, Janies Joplin, hag all...

Savet e oa bet ar strollad ba Aberdeen ba Stad Washington, er reter eus SUA. Ar re gentañ bar strollad oa: Kurt Cobain (kan ha gitar), Krist Novoselic (gitar-boud) ha Chad Channing (batiri). Gant 600 $ argant chakod e savjont an albom *Bleach*, e ti ul label dizalc'h ba Seattle (Sub Pop), evit-fed ar c'hoñvers n'eo ket re rust, met "barnet" mat eo a-benn 'r fin.

Laket o doa Dave Grohl da erlec'hiañ Chad Channing, hemañ ne oa ket ken evit kontantiñ an daou re all, hag embannet o doe un eil bladenn, *Nevermind*. Kalz gwelloc'h ar son anezhañ neuze, a-drugarez d'un enrolladenn a galite (gant Butch Vig), ur seurt son pop gantañ. Pezh na blijo ket da gKurt tamm ebet. Enrollet eo bet dindan ar label Geffen Records, ur c'hoarvoud a-bouez ha dic'hortoz kaer evit leurenn bed ar sonerezh hag a goñsakro labelioù dizalc'h hag ar grunge... Klevet e veze *Smells Like Tenn Spirit* (pennganaouenn an albom) hogos ur wech bep eurvezh war MTV, un himn eo deuet da vezañ hag razh an dud a anve bremañ c'hoazh seniñ ar bommoù kentañ gant ar gitar.

Etre an *Nevermind* hag *In Utero* e oa bet embannet ur strobad kanaouennoù anvet *Incesticide*, ur seurt meskaj eo gant torkadoù kanaouennoù chomet diembann betek-henn, pe gant fasoù B ivez. An dra-se o doa graet evit lakat ar selaouerien da c'hortoz ul lajiad.

E 1993 o doa embannet *In Utero*, startoc'h da selaou er penn kentañ evit ar re n'int ket kustumet deus seurt kanaouennoù ha sonioù, sed dres ar pezh a venne Nirvana seveniñ. Berzh bras zo bet gantañ e-keñver ar c'hritik hag ar c'henwerz, pezh a lakae  Kurt Cobain da vezañ lakaet diaes, hemañ a venne splujañ en dianav en-dro. Ne c'houzañve ket ar brud ken, en arbenn ma oa gant kudennoù drammaj, hag gant e wreg, ur stipen seksi, a dene splet eus kement degouezh a oa evit diskouez beg hi fri d'ar babarazied.

Enrollet ez eus bet e 1993 un abadenn "unplugged" e-barzh studioioù MTV, diwezhatoc'h e vo graet ur bladenn deuzouti. Ar sonadeg-mañ a ziskouez un dremm-all eus ar strollad, un arvez akoustikel hag a brou e oa Nirvana ouzhpenn ur strollad rock klasel, espar e oa...

Goude emzistruj Kurt Cobain d'ar 5 a viz Ebrel 1994, e oa echu gant ar strollad. Hogen diamzerel eo deuet ho sonerezh da vezañ, hag e plij kement c'hoazh d'ar remziadoù deuet da heul, un tammig evel ma ra ar Beatles. 

Bez' oa Pat Smear (gitar) ba'r strollad n'eus ket pell a-raok marv Kurt.
## Izili

## Pladennoù

* *Bleach* (1989)
* *Nevermind* (1991)
* *Hormoaning* (1992, nemet ba Japan ha ba Aostralia)
* *Incesticide* (1992)
* *In Utero* (1993)
* *MTV Unplugged in New York* (1994)
* *From the Muddy Banks of the Wishkah* (live) (1995)
* *Nirvana* (2002) (anvet ivez *Best Of 1988-1994*)
Buffalo Springfield (albom)

**Buffalo springfield**
* **pedavare** : miz Gouere - miz Gwengolo 1966
* **produerien** : Brian Stone ha Charles Greene
* **ijinourien** : "Doc" Siegel, Tom May
* **studioioù enrollañ** : Gold Star Studios ha Columba Studios, Los Angeles

An albom kentañ gant Neil Young an hini eo. Ar produiñ n'eo ket gwall vrav. Un diouer a skiant-prenañ zo gant ar broduerien, pezh a lak an albom da vezañ divlaz pa vez keñveriet ouzh ar sonadegoù, n'eus gitar-boud ebet kazimant, n'eo ket gwall greñv ar son gant nebeut a startijenn e-barzh. C'hwitet eo bet an albom un tamm, n'eo ket abalamour d'ar c'hanaouennoù met abalamour d'ar produiñ fall. Dont a ra war-c'horre ar c'hanaouennoù bet savet gant Neil Young, kement a-fed ar muzik hag a-fed an testennoù, kalz muioc'h evit-fed ar re bet savet gant Stephen Stills. Met a-benn ar fin n'eo ket ur c'hlasik an albom-mañ.

#### 12 kanaouenn

* Baby Don't Scold Me
* Go and Say Goodbye
* Sit Down, I Think I Love You
* Nowadays Clancy Can't Even Sing
* Hot Dusty Roads
* Everybody's Wrong
* Flying on the Ground is Wrong
* Burned
* Do I Have to Come Right Out And Say It
* Leave
* Out of My Mind
* Pay the Price
Buffalo Springfield again

**Buffalo Springfield Again** zo anv eil albom ar sonerien a oa bet bodet da-geñver enrolladenn Buffalo Springfield hag embannet e miz Here 1967 (Atco/Atlantic). Div ganaouenn savet gant Neil Young zo a-bouez, dreist-holl : Mr. Soul ha Broken Arrow.
 
E 2003 e oa bet ranket da 188vet gwellañ albom gant ar gelaouenn *[[Rolling Stone]]* diwar ar 500 gwellañ a-holl-viskoazh.

* **pedavare ?** Miz Kerzu 1967
* **produerien** : Richie Furay, Jack Nitzsche, Stephen Stills, Neil Young
* **ijinourien** : Bruce Botnik, Jim Messina, Ross Myering
* **studioioù enrollañ** : Studios Gold Star, Columbia, Sunset Sound ha Sound Recorders e Los Anjeles hag Atlantic Studios e New York

Labourat a ra an tri saver kanaouennoù o-unan-penn - hag a-wechoù an añrejistramant - , hag a-benn ar fin eo **Buffalo Springfield Again** ur seurt meskaj gant stiloù hag a ya eus ar c'hountry betek ar western, en ur dremen dre ar pop hag ar rock, met n'eo ket poellek an albom tamm ebet. Deuet an oberennoù gant Neil Young da vezañ mui-oc'h-mui ambisionus ha tri mil gempennet, met an albom zo é hoskellat beket re etre ar stiloù difer, hag ar produ a chom mall-e-gas.

#### 10 kanaouenn

* Mr. Soul
* A Child's Claim to Fame
* Everydays
* Expecting to Fly
* Bluebird
* Hung Upside Down
* Sad Memory
* Good Time Boy
* Rock & Roll Woman
* Broken Arrow
Sonic Youth

**Sonic Youth** a zo ur strollad rock bet savet e New York e 1981. Alies e vez liammet o stil gant luskad ar rock dazeilat. Mont a ra Sonic Youth war-hanter gant kalz stiloù sonerezh abaoe ar bloavezhioù 1980 : da gentañ tout No wave (1981-1983), ha Hardcore (1983-1986), grunge (1989-1992), post-rock (1998-2001).
Abalamour d'o stil(où) dezhe o-unan eo start renkañ anezhe en ur stil ledan : savet ha maget int bet gant levezonoù a bep seurt, sed pezh a laka anezhe da gaout ur spered dezhe o-unan. Sonerezh ar strollad a vez sellet outañ evel ur seurt diampradur a-fed sonerezh pop dre implij kement diskordañs pe disgwiadenn a zo e-barzh kanaouennoù savet a-ziwar hesonioù pop.
Izili Sonic Youth a gemer perzh e raktresoù arz all (sonerezh, kleweled, ...) ha paeroniaet o deus meur a strollad dizalc'h (an heni brudetañ eo Nirvana, e penn-kentañ ar bloavezhioù 90).
Tro o deus bet ivez da genlabourat gant Brigitte Fontaine e 2000.

## An izili

* Kim Gordon (gitar boud, gitar, kan)
* Thurston Moore (gitar, kan)
* Lee Ranaldo (gitar, kan)
* Jim O'Rourke (gitar, gitar boud, kenaozer, etre 2000 ha 2006)
* Steve Shelley (taboulinoù, abaoe 1986)

## Pladennoù

* *Sonic Nurse* (2004)
* *Dirty - Deluxe Edition* (2003)
* *Murray Street* (2002)
* *In The Fishtank Sonic Youth / I.C.P. / The Ex* (2002)
* *Demonlover - Bande Originale Du Film De Olivier Assayas* (2002)
* *NYC Ghosts and Flowers* (2000)
* *SYR5* (2000)
* *SYR4 - Goodbye 20th Century* (1999)
* *SYR3* (1998)
* *Silver Session (For Jason Knuth)* (1998)
* *A Thousand Leaves* (1998)
* *SYR2* (1997)
* *SYR1* (1997)
* *Washing Machine* (1995)
* *Made in USA - Music From The Original 1986 Motion Picture Soundtrack* (1995)
* *TV Shit Sonic Youth with Yamatsuka Eye* (1994)
* *Screaming Fields of Sonic Love* (1994)
* *Experimental Jet Set, Trash and No Star* (1994)
* *Dirty* (1992)
* *Goo Demos*(1990)
* *Goo* (1990)
* *The Whitey Album Ciccone Youth* (1988)
* *Daydream Nation* (1988) 
* *Master=Dik* (1987)
* *Sister* (1987)
* *EVOL* (1986)
* *Bad Moon Rising* (1985)
* *Sonic Death - Early Sonic 1981-1983* (1983)
* *Kill Yr. Idols* (1983)
* *Confusion is Sex* (1983)
* *Sonic Youth* (1982)
Everybody Knows This Is Nowhere

Gant an albom-mañ, ***Everybody Knows This Is Nowhere***, eo deut Neil Young da gavout e hent dezhañ e-unan, gant sikour laouen-diaket ar strollad rock Crazy Horse. Enrollet eo bet buan a-walc'h gant an nebeutañ "overdubbing" ma c'halled. Draskal a ra ar c'hanaouennoù gant ur sil gitar frev, ha nerzh ar yaouankiz. An div ganaouenn hirañ eo ivez ar re wellañ, zoken ma'z eus bet prouet emañ Neil Young en e vleud gant ar sonioù berr a seurt gant *Cinnamon Girl* ha *Round And Round* (It Won't Be Long).

## Titloù
* *Cinnamon Girl*
* *Everybody Knows This Is Nowhere*
* *Round And Round (It Won't Be Long)*
* *Down By The River*
* *The Losing End (When You're On)*
* *Running Dry (Requiem For The Rockets)*
* *Cowgirl In The Sand*
Relijion

Ur **relijion** a vez graet eus ur reizhiad sevenadurel diazezet war boazioù, hengounioù, testennoù, lec'hioù sakr, diouganoù, selloù buhezegel, hag aozadurioù a liamm an denelezh ouzh an dreistordinal. En desped da-se n'eus ket eus un diazez skol anat eus petra a dalvez resis ur relijion.
## Termenadur
Ar relijion a denn d'ar c'hredennoù e Doue pe e lies doueoù pe e nerzhioù dreistnatur.

Ober a reer an diforc'h etre relijionoù (pe kravezioù) liesdoueek hag ar re undoueek.

Ar relijionoù undoueek eo ar re ledetañ en amzer hiziv : ar yuzevegezh, ar gristeniezh, ar vuzulmadegezh eo an teir pennañ (relijionoù al Levr).

## Relijionoù ar bed

### Relijionoù undoueek
#### Ar yuzeviezh
#### Ar gristeniezh pe relijion gristen
#### An Islam
#### Ar Zoroastriezh

### Relijionoù liesdoueek
#### An [[hindouadegezh]]

#### An [[drouizelezh]] pe [[relijion ar Gelted]]
Kravez pe relijion an drouizien hag ar Gelted kozh.

#### [[Relijion ar C'hresianed]]
Kravez pe relijion ar C'hresianed kozh.

#### [[Relijion ar Romaned]]

### Ar [[Boudaegezh|voudaegezh]]
Ar voudaegezh a vez kemeret a-wechoù evel prederouriezh pe evel ur relijion.

## Relijionoù hervez ar mareoù

## Notennoù
Last time around

**Last Time Around**

* **pedavare ?** Miz Eost 1968
* **Produer** : Jim Messina
* **Ijinourien** : A bep seurt
* **lec'hiou da añrejistrañ** : Sunset Sound, Los Angeles

Daspunet eo bet da vat goude d'ar strollad en em zispartiañ, graet eo bet gant Richie Furay hag a-wechoù gant ar basour Jim Messina. Ne c'hell ket bezañ kontet da albom an enrolladenn-mañ. Un dra zo kurius evelato, koherantoc'h eo evit an daou gentañ. Imbroudus eo an albom, seped "I Am A Child" gant Neil Young, ha just a-walc'h n'eus ket kalz kanaouennoù bet savet gant hemañ e-barzh. D'ar mare-se e oa miret ar re wellañ deus ar c'hanaouennoù evit e reuz e-hunan.

#### 12 Kanaouenn

* On The Way Home
* It's So Hard To Wait
* Pretty Girl Why
* Four Days Gone
* Carefree Country Day 
* Special Care
* The Hour Of Not Quite Rain
* Questions
* I Am A Child
* Merry-Go-Round
* Uno Mundo
* Kind Woman
Tibeteg

Ur yezh tibetek-burmek eo an **tibeteg** (བོད་སྐད་ *bod skad*) komzet gant tro-dro da 6 milion a dud e Tibet, Qinghai, Gansu, Sichuan ha Yunnan e Sina hag e Ladakh ha Sikkim en India hag e Bhoutan ha norzh Nepal.

Azrannet eo an tibeteg e meur a zialekt. Hag e-mesk ar re-se, dialekt Lhasa, a zo ur sort "lingua franca" e-touesk an Dibetaned, zo ur langaj unsilabek-ton. Ar rDzong-kha, un dialekt all tibetek, zo langaj ofisiel ar Bhoutan. Goulskoude, dialektoù all, sort d'an Amdo, n'o deus ket ton ha n'o deus strollajoù kensonenn a-gent kompliket, hag a zistaol muoc'h ar re zo merket ba'n ortograf.

Notet eo an Tibeteg gant un alfasillabeg bet krouet er VIIved kantved gant Thonmi Sambhota, eñv ministr ar roue Strong-btsan sgam-po, a-ziwar an devanâgarî. Bez so tregont lizherenn koublet gant pevar signoù diakritik implijet evit notiñ ar vogalennoù *i*, *u*, *e*, *o*. War kement-se vez laket teir gensonenn suskrit ouzhpenn, hag a zo moien gante cheñch ton ha lamet ur sachañ-alan, ha 4 gensonenn souskrit a-benn notiñ ar re dre ar staon pe ar re gant beg an teod war-gil. E-mesk ar langajoù tibeto-birman eo an tibeteg unan deus ar re goshañ testeniekaet, gant an tangout, ar birmaneg, an newareg hag ar meteieg

Langaj klasik bouddhism an Asi Uhel, bez so e-barzh ur lizheradur pourvezet abaoe ar VIIIvet kantved.

## Lizherenneg
Skrivet e vez gant ar skritur tibetek. Dindan Unikod vez kodet deus 0F00 da 0F7F ar c'harakterioù tibetek.
Set aze ar lizherenneg tibetek, e *dbu can* (karakteriou moulet), *dbu med* (skritur a-red pluenn) hag e trañsliterañ Wylie.

## Liammoù en diavaez
http://www.omniglot.com/writing/tibetan.htm Diwar-benn al lizherenneg
Roll Rouaned ha Duged Breizh

Hervez ar mare, rieien Breizh a oa bet rouaned ha goude Duged Breizh. Betek kreiz an XIIvet kantved, e veze graet konted eus duged Breizh er paperoù ofisiel, rak rouaned Bro-C'hall a selle ouzh Breizh evel ur gontelezh hepmuiken. E 1297 e teuas dugelezh Breizh da vezañ un dugelezh-pariezh, duged Breizh a oa pared eus Bro-C'hall hiviziken.

=Rouaned=
## Rouaned ar Grennamzer Uhel
Kavout a reer amañ da-heul ur roll rouaned vrezhon o deus renet war ul lodenn eus Breizh :

### Rouaned Breizh

* Etre 874 ha 876 : brezel hêrezh etre Paskwezhen, Kont Gwened, ha Gurwant, kont Roazhon. 
* Etre 876 ha 890 : brezel hêrezh etre Alan Veur, Kont Gwened ha Yezekael, priñs Poc'her.

=Remziad an Normaned=

* 913? - 931 Dalc'het ar vro gant Vikinged dindan ar pennoù Rögnvaldr, Felecanus hag Inconus)
* E 931 e klask Alan al Louarn ha Yuzhael Berengar, kont Roazhon, dieubiñ Breizh met c'hwitañ a reont war o zaol. 
* 931 - 937 *[[Gwilherm Iañ Normandi|Gwilherm Hir Gleze]]*, dug Normandi, a gemer broioù Cotentin hag Avranchin, hag a embann bout dug Breizh. Ar c'hentañ eo da zougen an titl-se.

=Duged=
### Roll an duged hervez an urzh kronologel
* 937 - 952 Alan II.
* 952 - 958 Drogon I<sup>añ</sup>.
* 958 - 981 Hoel I<sup>añ</sup>.
* 981 - 988 Gwereg I<sup>añ</sup>.
* 980 - 992 Konan I<sup>añ</sup>*.*
* 992 - 1008 Jaffrez I<sup>añ</sup>.
* 1008 - 1040 Alan III.
* 1040 - 1066 Konan II.
* 1066 - 1084 Hoel II.
* 1084 - 1112 Alan IV ''''Fergann*.*
* 1112 - 1148 Konan III.
* 1148 - 1166 Konan IV.
**Eozen Porc'hoed.
* 1166 - 1201 Konstanza Breizh.
* 1169 - 1186 Jafrez II.
** 1166 - 1175 Herri Plantejened.
* 1196 - 1203 Arzhur Iañ.
* 1203 - 1221 Alis Breizh dimezet gant Pierre de Dreux.
* 1213 - 1237 Pêr I (Pierre de Dreux).
* 12217 - 1286 Yann I<sup>añ</sup>.
* 1286 - 1305 Yann II.
* 1305 - 1312 Arzhur II.
* 1312 - 1341 Yann III.
* 1341 - 1364 Janed Pentevr, dimezet gant Charlez Bleaz, anavezet evel dug Breizh gant ar roue gall Fulup VI.
* 1341 - 1345 Yann Moñforzh (1294-1345).
* 1364 - 1399 Yann IV.
* 1399 - 1442 Yann V.
* 1442 - 1450 Fransez I.
* 1450 - 1457 Pêr II.
* 1457 - 1458 Arzhur III.
* 1458 - 1488 Frañsez II.
* 1488 - 1514 Anna Breizh.
* 1514 - 1524 Klaoda Breizh, rouanez Bro-C'hall.
* 1524 - 1532 François III, daofin Bro-C'hall, mab Frañsez Iañ a Vro-C'hall ha Glaoda a Vro-C'hall.

### Tiegezh an Naoned

## [[Tiegezh Roazhon]]

## [[Tiegezh Kernev]]

## [[Tiegezh Pentevr ha Thouars|Tiegezh Pentevr]]

## Tiegezh Plantejened
## [[Tiegezh Pentevr ha Thouars|Tiegezh Thouars]]

## Kapeted Tiegezh Dreux

## Tiegezh Bleaz-Pentevr

## Kapeted Tiegezh Moñforzh

### Levrlennadur
* *Istor Breizh* - Louis Élégoet - TES
* *Histoire de la Bretagne et des pays celtiques Tome 1 : Des mégalithes aux cathédrales* - Skol Vreizh
* "Histoire de Bretagne Tome 2: Du Royaume au Duché (830-1341)" - E.R.S (Éditions Reynald SECHER)
Gwerz

Ur **werz** (liester: *gwerzioù*) a zo ur ganaouenn e brezhoneg hag a gont un istor.
Klotañ a ra gant ar gerioù *ballad* e saozneg, ha *baled* e kembraeg. Dre ma vez trist pe kriz an istorioù kontet alies e kred d'an dud alies int memes tra evel klemmganoù. 

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger gwerz eus al latin *uersus* (gwerzenn, linennad barzhoneg). E kembraeg ez eus ur ger *gwers* ivez hag a dalv kement ha kentel.

## Istor
Savet int diwar mojennoù kozh, buhez tud vrudet en istor Breizh, gwallzarvoudoù, istorioù karantez ur fin skrijus dezho. Se eo pezh a greder hiriv, met pa veze savet gwerzioù e veze kaoz enne eus traoù nevez-degouezhet.

Hir-mat e vez kavet ar gwerzioù alies, kalz pozioù enne, ha goustad ez eo an ton anezhe evel ma tere ouzh ur ganaouenn hag a zo graet evit bezañ selaouet ha komprenet. Met pa oant savet ne vezent ket kavet hir, ha disheñvel eo an doare a zo hiziv da welout an amzer hag ar pad diouzh an hini a oa gwechall.

## Levrioù brudet
Kavout a reer gwerzioù en oberennoù-mañ dreist-holl:
*er *[[Barzaz Breiz]]*, embannet gant Kervarker e 1839,
*e *[[Gwerziou Breiz Izel]]* gant Fañch an Uhel, embannet e daou levr e 1868 ha 1874.

## Gwerzioù brudet
;E Barzhaz Breizh
* Jenovefa Rustefan
* Marv Pontkalleg
* Silvestrig
;E Gwerziou Breiz Izel
* *Les Aubray*
* Silvestrig
;Gwerzioù brudet all
* An hini a garan
* En ti Eliz Iza
* Gwerz ar Seizh Sant
* Gwerz ar Vezhinerien, gant Denez Abernod
* Gwerz Ker Iz, savet gant Olier Souetr
* Gwerz koz Plouenan
* Gwerz Plogo
* Gwerz Skolvan
* Me zo ganet e-kreiz ar mor, diwar ur varzhoneg gant Yann-Ber Kalloc'h, ton savet gant Jef ar Penven.

## Krennamzer
* Kurwerz

## Gwerzioù an XXvet kantved

## Gwerzioù ar XXIañ kantved
* *Gwerz Fañchig Kemper*, gant Mark Kerrain, e 2017
* *Gwerz Perin an Dorzh*, gant Daniel Doujet, embannet e 2019 (http://www.emglevbroanoriant.bzh/spip.php?article1121);
**Gwerz Samuel*, gant Paskal Tabuteau, embannet e-barzh Ya !, niv. 804, 6 a viz Du 2020,p. 10.

## Kembre
Brudet eo ar werzaouerien-mañ:
* Siôn Cadwaladr
* Dafydd Jones (Dewi Dywyll)
* Owain Meirion
* Richard Williams (Dic Dywyll)

## Gerioù kar
*gwerz-veur

## Gwelet ivez
* Lae

## Liammoù diavaez
;
*Blog Françoise Morvan: http://francoisemorvan.com/les-nationalistes-bretons-naiment-pas-la-gwerz/