Langoned

**Langoned** a zo ur gumun e Bro-Gerne e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh

Ellé aval abbaye de Langonnet.JPG|An Ele e dianaou an abati.

* War lez an Ele emañ Langoned.
## Ardamezioù

## Istor
### [[Henamzer]]
* Hent: an hent roman eus Vorgium (Karaez bremañ) da v-Blabia (Porzh-Loeiz bremañ) a dreuze an Ele en Abati Langoned, chom a ra ul lodenn eus an daradur e geunioù ar Faoud en Drinded-Langoned.
* Armerzh: kenderc'het e veze brikennoù, teol ha priaj. E Kastell-Gwernoùgall hag e Kerroc'h e voe kavet fornioù. E meur a lec'h er gumun e voe kavet teol lec'h ma oa atantoù ha gedlec'hioù, e Stang-Yann nepell eus an abati, e Kastelloù-Kergaradeg, e Lokmaria, e Minez-Bloc'h, e Kernal hag en Drinded.
### 
* E-tro 800 e voe savet ur gumuniezh gant menec'h Landevenneg e Lez Radeneg war douaroù bet roet dezhe gant Gradlon Flamm, kont Kerne. Kastell Morvan Lez-Breizh a oa sur a-walc'h war dorgenn Menez-Morvan e Langoned. Er c'horn-bro-se e voe lazhet Morvan e 818 en un emgannig ouzh ar Franked kaset war-raok gant Loeiz an Deol, bet savet e gamp gantañ e Prizieg.
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz, 1675: d'ar 14 a viz Gouere ez eas parrezianiz Langoned, bet bodet gant son an taboulin, betek an abati evit goulenn groñs digant an abad dilezel e wirioù a-bezh war ar boblañs, ha sinet e voe an dilez gant ar venec'h evit kaout peoc'h; kondaonet e voe Jean Harscoët, an tabouliner, d'ar galeoù a-hed-buhez.
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h kanton Langoned gant div gumun ennañ: Langoned ha Plourae; e distrig ar Faoued e oa; dilamet e voe kanton Langoned e 1801 ha lakaet ar gumun e kanton Gourin bet brasaet ha miret gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Langoned en arondisamant Pondi bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Ur c'hamp-bac'h, un astenn eus hini an Henbont e oa, a voe digoret er gumun e 1914 evit derc'hel ennañ enbroidi eus ar stadoù o stourm ouzh Bro-C'hall; beleion eus Elzas-Loren e oa un darn vat anezhe; en abati e voent serret.
* Mervel a reas 219 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,92 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* **Repuidi-brezel**: d'an 10 a viz Even 1940 e oa 499 repuad e Langoned; 61 anezhe ne oant ket distroet d'ar gêr c'hoazh d'ar 1añ a viz Gwenholon 1940.
* D'ar 24 a viz Mae 1944 e voe tapet 100 000 Lur en ti-post gant tud eus ar Rezistañs.
* Fuzuilhet e voe daou waz eus ar gumun (unan anezhe a oa ur repuad eus An Oriant) e Landordu e Berne, d'ar 6 a viz Gouhere 1944 abalamour d'o ferzh er Rezistañs; barnet e oant bet d'ar marv gant lez-varn al Lu alaman Ar Faoued.
* Mervel a reas 48 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel . 

#### Brezelioù didrevadennañ
* Pevar gwaz a varvas e Brezel Indez-Sina ha pevar all e Brezel Aljeria.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar brezhoneg
* D’ar 27 a viz Genver 2005 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* Al live 3 oa bet roet d'ar gummun.
### Deskadurezh
* E 2012 e oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun. 
* E distro-skol 2024 e oa 44 skoliad enskrivet er c'hlas divyezhek (42,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm
## Krennlavar
* *’Ba' Langoned e vez lazhet ar bleiz gant un taol boned.*
## Monumantoù ha traoù heverk

Langonnet (56) Église 02.JPG|Iliz katolik ar vourc'h.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.

La Trinité-Langonnet (56) Église 01.JPG|Iliz katolik an Dinded.

* Iliz katolik an Dinded.

Abbaye Notre-Dame-de-Langonnet - Camp d'internés civils - cour intérieure de l'abbaye - Langonnet - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APD0001713.jpg|Porzh an abati.

* Abati *Itron-Varia*.
* Monumant ar re varv e bourc'h Langoned, etre ar maerdi hag an iliz katolik,  luc’hskeudenn ha kartenn-bost. 

005 Trinité-Langonnet.jpg|Monumant an Drinded.

* Monumant ar re varv en Drinded-Langoned.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik er vourc'h, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1790

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)

ImageSize  = width:800 height:300

PlotArea   = left:60 bottom:40 top:40 right:40
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:6000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
  bar:1790 text:1790
  bar:1835 text:1835
  bar:1841 text:1841
  bar:1847 text:1847
  bar:1856 text:1856
  bar:1872 text:1872
  bar:1876 text:1876
  bar:1891 text:1891
  bar:1896 text:1896
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954 text:1954
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:2012
  bar:2013 text:2013
  bar:2022 text:2022
PlotData=
  color:d width:20 align:left
  bar:1790 from:0 till:  3306
  bar:1835 from:0 till:  3715
  bar:1841 from:0 till:  3432
  bar:1847 from:0 till:  3714
  bar:1856 from:0 till:  3427
  bar:1872 from:0 till:  3417
  bar:1876 from:0 till:  3929
  bar:1891 from:0 till:  3666
  bar:1896 from:0 till:  3681
  bar:1911 from:0 till:  4450
  bar:1921 from:0 till:  4494
  bar:1931 from:0 till:  4848
  bar:1936 from:0 till:  4358
  bar:1946 from:0 till:  4407
  bar:1954 from:0 till:  3420
  bar:1962 from:0 till:  3083
  bar:1968 from:0 till:  2791
  bar:1975 from:0 till:  2373
  bar:1982 from:0 till:  2106
  bar:1990 from:0 till:  2005
  bar:1999 from:0 till:  1918
  bar:2006 from:0 till:  1908
  bar:2012 from:0 till:  1894
  bar:2013 from:0 till:  1874
  bar:2022 from:0 till:  1851
PlotData=
  bar:1790 at: 3306 fontsize:S text: 3306 shift:(-10,5)
  bar:1835 at: 3715 fontsize:S text: 3715 shift:(-10,5)
  bar:1841 at: 3432 fontsize:S text: 3432 shift:(-10,5)
  bar:1847 at: 3714 fontsize:S text: 3714 shift:(-10,5)
  bar:1856 at: 3427 fontsize:S text: 3427 shift:(-10,5)
  bar:1872 at: 3417 fontsize:S text: 3417 shift:(-10,5)
  bar:1876 at: 3929 fontsize:S text: 3929 shift:(-10,5)
  bar:1891 at: 3666 fontsize:S text: 3666 shift:(-10,5)
  bar:1896 at: 3681 fontsize:S text: 3681 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 4450 fontsize:S text: 4450 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 4494 fontsize:S text: 4494 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 4848 fontsize:S text: 4848 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 4358 fontsize:S text: 4358 shift:(-10,5)
  bar:1946 at: 4407 fontsize:S text: 4407 shift:(-10,5)
  bar:1954 at: 3420 fontsize:S text: 3420 shift:(-10,5)
  bar:1962 at: 3083 fontsize:S text: 3083 shift:(-10,5)
  bar:1968 at: 2791 fontsize:S text: 2791 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 2373 fontsize:S text: 2373 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 2106 fontsize:S text: 2106 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 2005 fontsize:S text: 2008 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 1918 fontsize:S text: 1918 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 1908 fontsize:S text: 1908 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 1894 fontsize:S text: 1894 shift:(-10,5)
  bar:2013 at: 1874 fontsize:S text: 1874 shift:(-10,5)
  bar:2022 at: 1851 fontsize:S text: 1851 shift:(-10,5)


## Melestradurezh
## Tud
* Henri Guiriec, beleg katolik, istorour ha skrivagner breizhat.
* Garmenig Ihuellou, skrivagnerez vrezhonek.
* Alan Stivell, bet savet gantañ ur bladenn anvet *E Lango*'nn*'ed* ma kaver ar ganaouenn *E parrez Langonned* enni.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù