open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pa Gwr yw y Porthawr

Ur varzhoneg eus an dornskrid kembraek Levr Du Caerfyrddin eo **Pa Gwr yw y Porthawr**, pe **Pa Gur yv y Porthaur** hervez ar skritur krenngembraek orin, pe "Pa ŵr yw 'r porthor?" e kembraeg a vremañ.

Krediñ a reer eo ur varzhoneg eus an , hag ur skrid a bouez eo e studi mojenn Arzhur. Linenn gentañ ar varzhoneg eo an titl. 

Deraouiñ a ra ar skrid gant ar goulenn-se ha respont a ra ar porzhier eo Glewlwyd Gafaelfawr an hini eo. Neuze e c'houlenn piv en deus savet ar goulenn, ha respont a reer dezhañ eo Arzhur ha Cei a zo aze. C'hoant o deus da vont e kêr, a zo diwallet gant Glewlwyd. Goulenn a ra Glewlwyd piv eo an dud gante, hag Arzhur da ganañ meuleudi da gurioù e wizien, ha dreist-holl Cei ha Bedwyr.

E-touez oberoù Cei e lavarer en deus lazhet ur pezh mell kazh, Cath Palug. Bedwyr en deus lazhet kantadoù a dud en emgann Tryfrwyd. Tud meneget all zo: Manawydan fab Llŷr ha Mabon fab Modron; lenn a reer emañ Mabon e-touez gwizien Uthr Bendragon. 

## Levrlennadur
*A . O. H. Jarman, *Llyfr Du Caerfyrddin* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1982)
*John T. Koch ha John Carey, *The Celtic Heroic Age: literary sources for ancient Celtic Europe and early Ireland and Wales* (Maldon, Mass., 1995).
*Brynley F. Roberts, *Rhai o gerddi ymddiddan Llyfr Du Caerfyrddin*, yn *Astudiaethau ar yr Hengerdd* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1978), tt. 296-309.
*Gwyn Thomas, *Y Traddodiad Barddol* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1976), tt. 68-71.
Tort Bulwer

**Tort Bulwer** (*Bulweria bulwerii*) a zo un evn-mor.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous tost d'ar c'heheder.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket tort Bulwer en urzhiad *Procellariiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Dave
Tort Jouanin

An **tort Jouanin** a zo un evn-mor, *Bulweria fallax* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e gwalarn Meurvor Indez.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an **tort Jouanin** en urzhiad *Procellariiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Liammoù diavaez
*  ''Bulweria fallax'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bulweria fallax'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Kraków

**Kraków** (e poloneg, pe **Krakovia** hervez an anv latin) zo ur gêr vras eus Polonia, e rannvro *Małopolska* (Polonia vihan), e kreisteiz ar vro. An eil kêr vrasañ eus Polonia eo, goude ar gêr-benn Varsovia. E 2014 e oa 761 900 a dud o chom enni.

War ribl ar stêr Vistula emañ kêr. Savet e voe e-harz ur c'hastell, kreñvlec'h Wawel. Kraków zo bet a-viskoazh ur greizenn sevenadurel, skiantel hag arzel a bouez evit Poloniz. Kêr-benn Polonia e voe, d'ur mare. En enep d'ar pezh a c'hoarvezas gant kalz kêrioù all eus Polonia, ne oa ket bet kalz a zistruj e Kraków e-pad an Eil Brezel-bed. Hiziv ez eo ul lec'h gweladennet gant e-leizh a douristed, Poloniz pe estrenien.

## Istor ar gêr
Ur gêr vihan lec'h ma veze graet koñvers e oa  e 985. E 1038 e teuas da vezañ sez ar vonarked boloniat.
## Mojenn an aerouant

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an Ti-kêr (e poloneg, saozneg, galleg, alamaneg pe sinaeg)
* www.e-krakow.pl
Glewlwyd Gafaelfawr

**Glewlwyd Gafaelfawr** eo porzhier lez ar roue Arzhur er vojenn *[[Culhwch ac Olwen]]* er Mabinogi. 

E gavout a reer ivez er vojenn all *[[Iarlles y Ffynnon]]*.

Er varzhoneg *[[Pa Gwr yw y Porthawr]]* e-barzh Levr Du Caerfyrddin, skrivet war-dro an Xvet kantved. Lavarout a ra e teu da labourat d'al lez bep deiz kentañ a'r bloaz hag ez eus tud all o labourat dindanañ en deizioù all. 

Anv Glewlwyd Gafaelfawr a gaver ivez e listennad *mnemonig* ar * [[Pedwar Marchog ar Hugain Llys Arthur]] *

## Levrlennadur
* Rachel Bromwich (gol.), * [[Trioedd Ynys Prydein]] * (Gwasg Prifysgol Cymru, 1960; argraffiad newydd 1999).
* Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru).
Annales Cambriae

***Annales Cambriae*** ("Bloazdanevelloù Kembre") eo an anv roet d'un dastumad kronikoù latin savet e Kembre e-tro ar bloazioù 960-980, bodet e Tyddewi e Dyfed, e Kembre.
Enne e kaver meneg eus darvoudoù a c'hoarvezas estreget e Kembre peogwir ez eus anv ivez eus Iwerzhon, Bro-Skos, Kernev-Veur, Bro-Saoz ha broioù all.

## Dornskridoù
Pemp dornskrid zo eus *Annales Cambriae* :
* A, miret er British Library, e Londrez (MS. Harley 3859, folios 190r-193r) 
* B, er Public Records Office, e Londrez (MS. E.164/1 (K.R. Misc. Books, Series I) p. 2-25) 
* C, er British Library, e Londrez (MS. Cotton Domitian A.i, folios 138r-155r) 
* D, *Cronica ante aduentum Domini* ("Kronikenn kent donedigezh an Aotrou"), e levraoueg an iliz-veur, en Exeter (MS. 3514, p. 523-528) 
* E, *Cronica de Wallia* ("Kronikenn Kembre"), er memes lec'h (p. 507-519)

## Liammoù diavaez
*  Ar pemp dornskrid
Mark Cavendish

**Mark Cavendish**, ganet d'an 21 a viz Mae 1985 e Doolish (Douglas e saozneg) en Enez-Vanav, zo ur marc'hhouarner manavat ha breizhveurat. E Manchester emañ o chom. 

## Redadegoù
### 2009
* C'hwec'h tennad e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2009, 131vet renk

### 2010
* Pemp tennad e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2010, 154vet renk

### 2011
* Pemp tennad e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2011, 130vet renk, 1añ renk hervez ar poentoù
* Kampion ar bed 2011 e Kopenhagen. 

### 2015
* tennad Livarot-Felger

### 2016
* 1añ, 3e, 6vet ha 14vet tennad Tro Bro-C'hall

### 2021
* tennad Redon-Felger (Tro Bro-C'hall)
Beg-botez

Ar **Beg-botez** (liester : **Begoù-botez**) a zo ur spesad evned hirc'harek bras, *Balaeniceps rex* an anv skiantel anezhañ.Ar spesad nemetañ eo er genad *Balaeniceps*.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar besked peurvuiañ, hag ivez diwar naered-dour ha raned. Degouezhout a ra dezhañ debriñ baoted, blotviled, gagnoù, krignerien, krokodiled yaouank, ploged ha varaned gwech an amzer.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e geunioù bras Afrika ar C'hreiz.

## Liammoù diavaez
*  ''Balaeniceps rex'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Balaeniceps rex'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Diomedea

***Diomedea*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ albatrozed, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).Dont a ra an anv eus hini ar gouron (e gwengelouriezh Hellaz) Diomedes a voe troet kamaladed dezhañ en evned.
Ar genad skouer eo e-keñver ar c'herentiad Diomedeidae.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad albatrozed a ya d'ober ar genad :
* *[[Diomedea amsterdamensis]]*,
* *[[Diomedea antipodensis]]*
** *D. a. *'antipodensis**' ha *gibsoni*,
* *[[Diomedea dabbenena]]*,
* *[[Diomedea epomophora]]*,
* an albatroz kantreat (*Diomedea exulans*),
* an albatroz Sanford (*Diomedea sanfordi*).

Daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Albatroz roueel

An **albatroz roueel** a zo ur spesad evned-mor bras, *Diomedea epomophora* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar gefalopoded dreist-holl.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en inizi Campbell hag Auckland (Zeland-Nevez).

## Liammoù diavaez
*  ''Diomedea epomophora'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Diomedea epomophora'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Albatroz kantreat

An **albatroz kantreat** (*Diomedea exulans*) a zo un evn mor bras hag a vev en hantervoul su.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an albatroz kantreat en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Procellariiformes* hag er c'herentiad *Procellariidae* pe *Diomedeidae*.
Albatroz Antipodes

An **Albatroz Antipodes** pe **Albatros Antipodoù**, a zo ur spesad evned-mor bras, *Diomedea antipodensis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar gefalopoded, kresteneged ha pesked peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù

Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *D. a. antipodensis*, en inizi an Antipodoù ha Campbell,
* *D. a. gibsoni*, en Inizi Auckland.

## Rummatadur
Sellet e voe outañ evel un isspesad da z*[[Diomedea exulans]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Diomedea antipodensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Diomedea antipodensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Albatroz Amsterdam

An **Albatroz Amsterdam** a zo ur spesad evned-mor bras, *Diomedea amsterdamensis* an anv skiantel anezhañ.Dont a ra e anv eus Enez Amsterdam ma ouenn enni.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad en Enez Amsterdam (Bro-C'hall, e Meurvor Indez).

## Liammoù diavaez
*  ''Diomedea amsterdamensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Diomedea amsterdamensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Albatroz Sanford

An **albatroz Sanford** a zo un evn-mor bras, *Diomedea sanfordi* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv an evnoniour amatour stadunanat Leonard Cutler Sanford (1868-1950).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Neizhiañ a ra al labous en Inizi Auckland, Inizi Chatham hag er c'hreisteiz da Zeland-Nevez.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an **albatroz Sanford** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Procellariiformes* hag er c'herentiad *Diomedeidae* pe *Procellariidae*.

## Liamm diavaez
* ''Diomedea sanfordi'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Phoebastria

***Phoebastria*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ albatrozed, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù
Pevar spesad albatrozed a ya d'ober ar genad :
* *[[Phoebastria albatrus]]*,
* *[[Phoebastria immutabilis]]*,
* *[[Phoebastria irrorata]]*,
* *[[Phoebastria nigripes]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Albatroz pavioù du

An **albatroz pavioù du** a zo ur spesad evned-mor bras, *Phoebastria nigripes* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Diomedea nigripes* (kentanv) da gentañ-penn (e 1839) gant an evnoniour breton-ha-stadunanat Jean-Jacques Audubon (1785-1851).

## Doareoù pennañ

Teñval eo e bluñv ha dougen a ra merkoù gwenn en a-dreñv e zaoulagad hag e diaz e bigos.

## Boued
Bevañ a ra diwar besked dreist-holl.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e kreiz ha hanternoz ar Meurvor Habask.

## Liammoù diavaez
*  ''Phoebastria nigripes'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Phoebastria nigripes'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Albatroz Galápagos

An **Albatroz Galápagos** a zo ur spesad evned-mor bras, *Phoebastria irrorata* an anv skiantel anezhañ.An albatroz nemetañ eo a-gement a vev en trovanoù.

Anvet e voe *Diomedea irrorata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1883) gant ar skiantour saoz Osbert Salvin (1835-1898).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar gresteneged, pesked bras ha stioganed peurvuiañ.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Inizi Galápagos hag en arvor Ecuador.

## Liammoù diavaez
*  ''Phoebastria irrorata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Phoebastria irrorata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Albatroz lost berr

An **albatroz lost berr** a zo ur spesad evned-mor bras, *Phoebastria albatrus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Diomedea albatrus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1769) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Doareoù pennañ

## Istor
E 1949 e soñjed e oa aet ar spesad da get. Adkavet ez eus bet lod hag un 2 000 hinienn bennak a vefe anezho, pa oa milionoù a-raok na grogjed d'o chaseal evit o fluñv hag o vioù.

## Boued
Bevañ a ra diwar gresteneged, pesked, stioganed ha vioù pesk-nij peurvuiañ.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e kreiz ha hanternoz ar Meurvor Habask.

## Liammoù diavaez
*  ''Phoebastria albatrus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Phoebastria albatrus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Thalassarche

***Thalassarche*** a zo ur genad e rummatadur an evned. 

## Spesadoù
9 spesad albatrozed a zo er genad-mañ:
* Albatroz abrantek (*Thalassarche melanophrys*)
* Albatroz Campbell (*Thalassarche impavida*)
* Albatroz abaf (*Thalassarche cauta*)
** Albatroz kab gwenn (*Thalassarche cauta steadi*) 
* Albatroz Chatham (*Thalassarche eremita*)
* Albatroz Salvin (*Thalassarche salvini*)
* Albatroz penn gris (*Thalassarche chrysostoma*)
* Albatroz beg melen (*Thalassarche chlororhynchos*)
* albatroz Indez (*Thalassarche carteri*)
* albatroz Buller (*Thalassarche bulleri*)

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Phoebetria

***Phoebetria*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ albatrozed.

## Spesadoù
2 spesad albatrozed a zo er genad-mañ:
* *[[Phoebetria fusca]]*
* *[[Phoebetria palpebrata]]*

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Robert Louis-Dreyfus

**Robert Louis-Dreyfus**, ganet e 1946 ha marvet e 2009, a oa un embregour gall, e penn embregerezhioù evel Adidas.

E 1996 e prenas klub mell-droad Marselha.
Tom Wilkes

**Tom Wilkes**, ganet e 1939 ha marvet e 2009, a oa ur rener arzel, luc'hskeudenner, skeudennaouer skrivagner ha produer stadunanat.

Labouret en deus evit ar sonerien The Who, The Rolling Stones, Neil Young pe Janis Joplin.
Pelecaniformes

**Pelecaniformes** a zo un urzhiad e rummatadur an evned.

## Kerentiadoù
* Threskiornithidae (36 spesad)
* Ardeidae (72 spesad)
* Scopidae (1 spesad)
* Balaenicipitidae (1 spesad)
* Pelecanidae (8 spesad)

Aet da get :
*† Plotopteridae

## Istor
Betek 2010 e oa brasoc'h an urzhiad-mañ, ennañ ar Suliformes hag ar Phaethontiformes.
Vasily Aksyonov

**Vasiliy Pavlovitch Aksyonov**, pe Василий Павлович Аксёнов, zo ur skrivagner soviedat ha rus ganet d'an 20 a viz Eost 1932 e Kazan (Tatarstan), ha marvet d'ar 6 a viz Gouhere 2009 e Moskou. Savet en deus romantoù evel *Московская сага* (Ar saga moskovat). A-enep ar galloud soviedel en deus stourmet ha divroadelaet e oa bet e 1980 hag harluet er Stadoù-Unanet. Ne adtapas e vroadelezh nemet un dek vloaz war-lerc'h da vare ar *[[Peretroiska]]*.
Jean Dausset

**Jean Dausset**, ganet e 1917 hag marvet e 2009, a oa un enklasker gall, bet tapet gantañ priz Nobel ar vezegiezh e 1980.
Evn-naer

An **evned-naer** eo an evned a ya d'ober ar genad *Anhinga*, an hini nemetañ er c'herentiad *Anhingidae*.

Tennañ a reont d'ar morvrini, gant ur gouzoug hir ha moan a zeu o anv dioutañ.

## Spesadoù
4 spesad evned-naer a zo:
* Evn-naer Amerika (*Anhinga anhinga*)
* Evn-naer India (*Anhinga melanogaster*)
* Evn-naer Afrika (*Anhinga rufa*)
* Evn-naer Aostralia (*Anhinga novaehollandiae*)

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
Lou Pagliaro

**Louis Pagliaro**, anavezetoc'h evel **Lou Pagliaro**, ganet e 1919 ha marvet e 2009, a oa ur c'hoarier tennis-taol stadunanat. Brudet e voe dre ma c'hounezas peder gwech kampionad ar Stadoù Unanet er bloavezhioù 40 hag e 50. Brudet e oa ivez peogwir e oa bihan (1,50 m).
Arturo Gatti

**Arturo Gatti** a oa bet ganet e 1972 en Italia ha marvet e 2009 e Brazil.

Ur c'hoarier boks e oa, eus Kanada. Betek 2007 en deus bokset.

Kavet e voe marv e kambr e leti e Brazil e 2009. En em lazhet e oa hervez enklask ar polis.
Evn-naer Amerika

**Evn-naer Amerika** zo ur spesad evned dour eus kerentiad an Anhingidae.

Dont a ra ar ger "anhinga" eus yezh an Indianed Tupi (Brazil) ha talvezout kement hag "evn-diaoul" pe "evn-naer".

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* *Anhinga anhinga anhinga*, eus Trinidad ha Tobago ha hanternozh Suamerika da hanternozh Arc'hantina,
* *Anhinga anhinga leucogaster*, eus gevred SUA da bPanama ha Kuba.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket **Anhinga anhinga** en urzhiad *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Pelecaniformes]]*. 

## Daveennoù
Evn-naer Afrika

**Evn-naer Afrika** (*Anhinga rufa*) a zo un evn peskdebrer eus kerentiad an Anhingidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* *Anhinga rufa [rufa or chantrei]*, en Afrika issahara hag Irak,
* *Anhinga rufa vulsini*, e Madagaskar.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket evn-naer Afrika en urzhiad *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Pelecaniformes]]*.

## Daveennoù
Rajeev Motwani

**Rajeev Motwani**, ganet e 1962 ha marvet e 2009, a oa kelenner war skiantoù ar stlenneg, e skol-veur Stanford, e Kalifornia, ha sikouret en deus Sergey Brin ha Larry Page en o enklaskoù kentañ da sevel Google.
Omar Bongo

**Omar Bongo**, e anv klok **El Hadj Omar Bongo Ondimba**, ganet gant an anv **Albert-Bernard Bongo** d'an 30 a viz Kerzu 1935 e Lewaï (adanvet Bongoville abaoe) ha marv ez ofisiel d'an 8 a viz Even 2009 e Barselona. Eil prezidant Republik Gabon eo bet eus an 2 a viz Kerzu 1967 betek e varv (2009).
Norman Brinker

**Norman Eugene Brinker**, ganet e 1931 ha marvet e 2009, a oa un embregour stadunanat, bet krouet gantañ an embregerezh Bennigan e 1976.
Bernard Barker

**Bernard Barker**, ganet e 1917 ha marvet e 2009, a oa unan eus pennoù ar CIA ha perzh en doa kemeret en afer Bae ar Moc'h e Kuba e 1961.
Evn-naer Aostralia

**Evn-naer Aostralia** a zo ur spesad evned peskdebrer eus kerentiad an Anhingidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous eus Aostralia d'an Inizi bihan ar Sounda, Molukez ha Ginea Nevez.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Anhinga novaehollandiae*** en urzhiad *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Pelecaniformes]]*.

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Evn-naer India

An **evn-naer India** a zo un evn peskdebrer, *Anhinga melanogaster* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra e lodenn su Azia, eus Pakistan da Filipinez.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an evn-naer India en urzhiad *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Pelecaniformes]]*.

## Liammoù diavaez
*  ''Anhinga melanogaster'' war al lec'hienn BirdLife International.
*
Fleur Cowles

**Fleur Cowles** a zo ur skrivagnerez hag arzourez amerikan. E 1908 e oa bet ganet hag e 2009 e varvas. E penn ar gelaouenn Flair eo bet. Un arzourez e oa, bet gounezet ganti prizioù etrebroadel evit he livadurioù. Lesanvet e oa "American's Million Dollar Girl".
David Carradine

**John Arthur Carradine**, brudet evel **David Carradine**, ganet d'an 8 a viz Kerzu 1937 ha marvet d'an 3 a viz Even 2009, a oa un aktor, soner, livour hag arzour emgannañ stadunanat. C'hoariet en deus en ouzhpenn 200 film. Brudet eo evit bezañ c'hoariet en heuliad Kung Fu. Adkavet eo bet mouget e sal-gibellañ e gambr en ul leti e Thailand. War e seblant e oa marvet en ur gwallzarvoud emerotegezh.
Flammeg Chile

**Flammeg Chile** (*Phoenicopterus chilensis*) a zo ur spesad evned hirc'harek hag a vev e Suamerika. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e Suamerika.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket flammeg Chile en urzhiad *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Phoenicopteriformes]]*.

## Liammoù diavaez
Flammeg Karib

**Flammeg Amerika** *(Phoenicopterus ruber)*, anvet **Flammeg Karib** betek ma voe kavet hiniennoù en Inizi Galápagos, zo un evn hirc'harek kar d'ar Flammeg boutin *(Phoenicopterus roseus)* ha da Flammeg Chile *(Phoenicopterus chilensis)*. Ar Flammeg nemetañ a zo annezour e Norzhamerika eo.
Da isspesad ar Flammeg boutin e veze lakaet, met de ziouer a brouenn sonn ez eo bet kemmet e statud gant kevredigezhioù evnoniourien er Rouantelezh-Unanet hag en SUA.
## Doareoù pennañ

Ul labous bras arruz-roz e bluñv eo *Phoenicopterus ruber*. Bihanoc'h eo Flammeg Amerika eget ar Flammeg boutin, met ar brasañ Flammeg a gaver en Amerika eo. Etre 1,20 ha 1,45 m eo o ment ; 2,8 kg a bouez keitat zo er pared, ha 2,2 kg er parezed. Rozeo pluñv al labous, flammoc'h eget hini ar Flammeg boutin. Ruz eo gorre an eskell, ha du ar pluñvennoù dindan. Gwenn ha roz ivez eo ar pigos, du ar vegenn anezhañ. Roz penn-da-benn eo an divhar.

Stabil e vez ar c'houbladoù pa vezont o sevel un neizh, o c'horiñ hag o prederiañ ar ploged, met alies e c'hoarvez embaradur a-vaez d'ar c'houblad.

Ar pared a voulc'h al lez, hogen ar parezed a vez mestrezed war an darvoudoù. Pa vez-hi dedennet gant an embarañ e kerzh davit ar par ha mar bez hennezh a-du e kerzh ganti. Kempred e vez o c'herzhed betek ma vez torret gant unan eus an daou labous. Pa vez skañv al lez e kerzhont gorrek gant o fennoù savet, ha pa zeu siriusoc'h e kerzhont buan gant o fennoù izelaet evel pa vijent o tebriñ. Echu eo al lez pa dro ul labous hep bezañ heuliet gant egile : sevel o fennoù a ra an daou labous neuze, digempred ha gorrek e teu o fiñvadennoù. Mard asant ar barez d'an embarañ e paouez da kerzhout hag en em ginnig d'ar par.
Dibaot a wech e voulc'h ar c'houbladoù kozh ul lez ; alies e chomont en o sav o kousket pe o tebriñ kichen-ha-kichen.

Evel an holl Flammed e tozv vioù gwenn war ur grugell fank ha drailhoù plant etre miz Mae ha miz Eost ; etre 28 ha 32 zevezh e pad ar goriñ. Koulz ar par hag ar barez a ra war-dro ar ploged, a zo gwenn o marblev pa zigloront a-rak ma kreskfe pluñv gris warno.
Ingalet e vez an amzer etre ar par hag ar barez pa reont war-dro ar vioù

Unan eus al laboused a vev ar pellañ eo Flammeg Amerika, pa c'hell bevañ betek 40 bloaz.
## Boued
Lec'hidtrigat eo al labous, da lavarout eo e kav e voued el lec'hid : larvenned-dour ha chevr a dapont dre silañ an dour gant o figos kromm.

Evel ar spesadoù Flammeged all e c'hall *Phoenicopterus ruber* bezañ tremeniat war hedoù bihan pa vez bet kemmet o endro boas, pa gresk live an dourioù peurliesañ rak ne c'hallont mui kavout o boued. Ned eont ket gwall bell, met gouest int da nijal war yun.
## Annez
Bevañ a ra pergen Mor Karib hag Inizi Galápagos

## Rummatadur
Hervez an evnoniourien e vez renket ar Flammeg Amerikan en urzhiad*[[Phoenicopteriformes]]*.
## Liammoù diavaez

* ''Avibase - The World Bird Database''
* ''BirdLife International
## Notennoù
Flammeg an Andoù

**Flammeg an Andoù** (*Phoenicopterus andinus* pe *Phoenicoparrus andinus*) a zo un evn hirc'harek. 

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket flammeg an Andoù en urzhiad *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Phoenicopteriformes]]*.

## Annez
Bevañ a ra al labous er menezioù uhelañ eus kreisteiz Perou da walarn Arc'hantina.

## Liammoù diavaez

## Daveennoù
Enez Hoy

**Enez Hoy** (**Hoigh** e gouezeleg), zo un enezenn e mervent Enezeg Orc'h, e Bro-Skos.

## Skeudennaoueg

Hoy Cliffs.jpg|Tornaodoù e tu ar Meurvor Atlantel en Enez Hoy, er c'hreisteiz da Rackwick
OldManofHoycloseJM.jpg|"Kozhiad Hoigh"
Old man of hoy2.jpg|"Kozhiad Hoigh" eus tu ar c'hreisteiz
ScapaFlowVisitorCentreRLH.jpg| Scapa Flow Visitor Centre
PicHoyHigh.jpg| Tour-tan Hoy High, gwelet eus Mainland
Hoy_Orkney_Landesinnere.JPG|Kreiz an enezenn
Hoy Orkney Southside.jpg|Aod ar c'hreisteiz
Threskiornithidae

***' a zo ur [[c'herentiad]] e rummatadur an [[evned]], termenet e [[1904]] gant an naturour [[aostrian]] [[Franz Poche (naturour)|Franz Poche]] ([[1879]]-[[1945]]), ''[[Threskiornis]]'' ar [[genad]] skouer anezhañ.<br>Ennañ emañ an [[ibiz]]ed (iskerentiad Threskiornithinae) hag ar [[spanell (evn)|spanelled]] (iskerentiad Plataleinae).

Diouzh Doare 12.1 an ''IOC World Bird List'' ez a trizek [[genad]] d'ober ar c'herentiad :

==Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>==
* ***Threskiornis**' - G.R.Gray, 1842 (6 spesad, unan aet da get en o zouez),
* *[[Pseudibis]]* - Hodgson, 1844 (3 spesad),
* *[[Geronticus]]* - Wagler, 1832 (2 spesad),
* *[[Nipponia]]* - Reichenbach, 1853 (1 spesad),
* *[[Bostrychia (evned)|Bostrychia]]* - G.R.Gray, 1847 (5 spesad),
* *[[Theristicus]]* - Wagler, 1832 (4 spesad),
* *[[Cercibis]]* - Wagler, 1832 (1 spesad)
* *[[Mesembrinibis]]* - Peters, 1930 (1 spesad),
* *[[Phimosus]]* - Wagler, 1832 (1 spesad)
* *[[Eudocimus]]* - Wagler, 1832 (2 spesad),
* *[[Plegadis]]* - Kaup, 1829 (3 spesad),
* *[[Lophotibis]]* - Reichenbach, 1853 (1 spesad)
* *[[Platalea]]* - Linnaeus, 1758 (6 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Ardeidae

**Ardeidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1820 gant al loenoniour saoz William Elford Leach (1791-1836) : ennañ emañ ar bongorzed hag ar c'herc'heized.

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a triwec'h genad d'ober ar c'herentiad.

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

Ouzhpennet 'voe daou henspesad :
* *[[Matuku]]*, goude ma voe kavet e 2010 en Otago, er gevred da Enez ar Su,
* *[[Pikaihao]]*, goude ma voe kavet e 2013 hogos en hevelep lec'h.

## Notennoù ha daveennoù
Emgann Hastings

**Emgann Hastings** a oa c'hoarvezet d'ar 14 a viz Here 1066.

Trec'h pennañ an Normaned e voe, en o fenn Gwilherm II, ha lazhet e voe Harold Godwinson, penn ar Saozon. Diwar se ez eas Gwilherm da roue Bro-Saoz.

Pouezus e voe perzh ar Vretoned en emgann, dreist-holl gant o marc'heien.

## Liammoù diavaez
* Gwrizioù ha heuliadoù an emgann : ''BBC History''  
* ''The Battle of Hastings'' (gant niverad an armeadoù)  
* ''The Battle of Hastings''  
* GOUT James, ''The Battle of Hastings'' *Encyclopedia Romana*  
* LARSEN Douglas. The Bayeux Tapestry (Pallenn-moger Bayeux lakaet da zaveenn)  
* LARSEN Douglas, ''My Battle of Hastings: 14 Oct 1066'' (Lec'hienn beurglok, a laka ar pouez war ar c'hoari brezel)  
* MURRT Steven J., ''The Battle of Hastings''(Danevelloù eus an emgann, graet da vare an emgann)  
* William of Malmesbury's Account ''Fordham University'' 

## Levrioù
* POYNTZ-WRIGHT Peter, *Battle of Hastings*, Michael Russell Publishing, 1986 ISBN 978-0-85955-124-3
Ibiz sakr Madagaskar

**Ibiz sakr Madagaskar** (*Threskiornis bernieri*) a zo un evn hag a vev e Sechelez ha Madagaskar.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Ibiz penn du

An **ibiz penn du** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Threskiornis melanocephalus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer al labous e ledenez Indez, Manchouria hag Azia ar Gevred.

## Liammoù diavaez
* ''Threskiornis melanocephalus'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Threskiornis melanocephalus'' war al lec'hienn IUCN

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz gwenn Aostralia

An **ibiz gwenn Aostralia** a zo ur spesad evned, *Threskiornis molucca* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Ibis molucca* (kentanv) da gentañ-penn (e 1829) gant ar skiantour gall Georges Cuvier (1769-1832).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineg-dour (pe douar) bihan (grilhed-dour, meskl) ha dilerc'hioù a bep seurt war-lerc'h Mab-Den.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Threskiornis molucca molucca*, eus Aostralia da greisteiz Ginea Nevez, kreisteiz Molukez ha reter Inizi bihan ar Sounda,
* *T. m. pygmaeus*, en Inizi Salomon (Rennell ha Bellona).

## Liammoù diavaez
*  ''Threskiornis molucca'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Threskiornis molucca'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz Aostralia

An **ibiz Aostralia** a zo ur spesad evned, *Threskiornis spinicollis* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Ibis spinicollis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1835) gant an naturour skosat Robert Jameson (1774-1854).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl (evel an akridi, ar biskoul hag al lammerezed) ; kavout a ra mat ar bronneged bihan, ar raned hag ar stlejviled bihan ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Aostralia koulz hag e hanternoz Tasmania ha kreisteiz Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez
*  ''Threskiornis spinicollis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Threskiornis spinicollis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Threskiornis

***Threskiornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Ar genad skouer eo e-keñver ar c'herentiad Threskiornithidae.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad ibized, bev c'hoazh, a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *Threskiornis aethiopicus* (ibiz sakr),
* *Threskiornis bernieri* (ibiz sakr Madagaskar)
** *T. b. abbotti* ha ***bernieri***,
* *Threskiornis melanocephalus* (ibiz penn du),
* *Threskiornis molucca* (ibiz gwenn Aostralia)
** *T. m. molucca* ha *pygmaeus*,
* (††) *Threskiornis solitarius* (ibiz ar Reünion) (aet da get),
* *Threskiornis spinicollis* (ibiz Aostralia).

Pevar (4) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz ar Reünion

**Ibiz ar Reünion** a oa ur spesad evned, *Threskiornis solitarius* an anv skiantel anezhañ.Bevañ a rae en Enez ar Reünion hag aet e vije da get e penn-kentañ an .

E-pad pell e oa bet rummataet evel un evn kar d'an dodo.

## Liammoù diavaez
*  ''Threskiornis solitarius'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Threskiornis solitarius'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Hoy

**Hoy** a zo
*ur ger a dalv hiziv e spagnoleg
**Diario Hoy (Arc'hantina), ur pemdezieg e La Plata en Arc'hantina
**Diario Hoy (Extremadura), ur pemdezieg e Badajoz en Extremadura, e Spagn;
**Hoy (SUA), kazetenn spagnolek e SUA 

*un anv-lec'h (gwelout amañ dindan)

## Lec'hanvadurezh

### 
Un anv norsek eo, hag anv meur a enezenn 

#### En Enezeg [[Orc'h]]
*Enez Hoy, 
** The Old Man of Hoy, kerreg dirak an enezenn
* "Hoy High" ha "Hoy Low" , tourioù-tan en Enez Graemsay

#### En [[Inizi Shetland]]
*Hoy, Shetland e Weisdale Voe, unan eus an Inizi Shetland , 
*Hoy Island, Isles of Gletness, off South East Mainland, Shetland

### Etre Alamagn ha Suis
*Hoy zo un enezenn e Lenn Konstanz

###### 
*Hoy, West Virginia

## Tud
*Chris Hoy, marc'hhouarner skosat
*James Hutchison Hoy (1909 - 1976), politikour skosat

## Notennoù

## Pennadoù kar a dost pe a bell
*Oi
Medway (Bro-Saoz)

**Medway** (ent-ofisiel), pe **The Medway Towns** (er prezeg pemdeziek), zo un aotrouniezh unvan (*Unitary Authority*) abaoe 1998, disrann diouzh kontelezh velestrel Kent, daoust dezhi chom en he c'hontelezh lidel. Chatham eo ar pennlec'h anezhi. 

## Kêrioù
Sed ar c'hêrioù zo enni: Strood, Rochester, Chatham, Gillingham, ha Rainham. Kêrioù bihan zo ivez: Frindsbury, Brompton, Walderslade, Luton, Wigmore, ha re all.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel Kuzul Medway
Milton Keynes

E 1967 e teuas **Milton Keynes** da vezañ ur gêr nevez, krouet a-benn digreizennañ an obererezhioù armerzhel hag ar boblañs en-dro da Londrez.

Abaoe 1997 ez eo un Amaezerezh unvan disrannet diouzh kontelezh amaezel Buckinghamshire, daoust dezhi chom en he c'hontelezh lidel.

Load kefridiel Kuzul Milton Keynes
Pevar Marc'heg warn-Ugent Lez Arzhur

**Pedwar Marchog ar Hugain Llys Arthur**, pe *Pevar Marc'heg warn-Ugent Lez Arzhur* e brezhoneg, zo ul listennad kembraek, eus ar XVvet kantved, gant eizh heuliad pep a dri anv ennañ, hag ur frazennig diwar-benn pep hini anezhe. 

Eus ar XVvet kantved eo ar skrid, hervez Rachel Bromwich, hag ur c'hemmesk eus mojennoù kembraek diles, amprestoù digant skridoù Jafrez Menoe, pe digant skridoù eus lennegezhioù europat all, distag diouzh hengoun Kembre. 

Gallout a rafe al listennad-se bezañ unan eus mammennoù mojenn Marc'heion an Daol Grenn.

## An anvioù

Setu ar pevar anv warn-ugent:

#Gwalchmai 
#Drudwas 
#Eliwlod 
#Bors 
#Perceval 
#Galahad 
#Lancelot 
#Owain 
#Menw 
#Tristan 
#Eiddilig 
#Nasiens 
#Mordred 
#Hoel 
#Blaes 
#Cadog 
#Petroc 
#Morfran 
#Sanddef 
#Glewlwyd 
#Cyon 
#Aron 
#Llywarch Hen

## Liamm diavaez
*https://web.archive.org/web/20090711124632/http://www.earlybritishkingdoms.com/arthur/pedwar_knights.html
Gwalchmai

**Gwalchmai** zo un anv-den hag un anv-lec'h kembraek :

## Tud
*Gwalchmai ap Gwyar - haroz predenek e Culhwch ac Olwen ha skridoù all
*Gwalchmai ap Meilyr - barzh eus an XIvet kantved 
*Richard Parry (Gwalchmai) - barzh eus an XIXvet kantved

## Lec'hioù
*Gwalchmai (Mon), kumuniezh en Enez Mon
*Gwalchmai Uchaf, kêriadenn en Enez Mon
Ibiz du India

**Ibiz du India** a zo ur spesad evned, *Pseudibis papillosa* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en izeldirioù hanter-hest (?) India ha gevred Pakistan.

## Notennoù ha daveennoù
Magor (disheñvelout)

**Magor** zo un anv-lec'h er broioù predenek:
* Magor, kumun e kanton Boulvriag (*Magoar* e krennvrezhoneg hag e galleg)
* Magor, anv ur gêriadenn e Kernev-Veur ("Maker" e saozneg)
* *Magor*, doare saoznek Magwyr, e Sir Fynwy, e Kembre

## Tud
* Ivan Martin Jirous – barzh tchek
* Magor (Tolkien), un dudenn gant J. R. R. Tolkien 
* Magor, un haroz mojennel d'an Hungared, gwelout mojenn Hunor ha Magor.
Albatroz beg melen

An **albatroz beg melen** a zo un evn-mor, *Thalassarche chlororhynchos* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e su ar Meurvor Atlantel.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an albatroz beg melen en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Procellariiformes* hag er c'herentiad *Procellariidae* pe *Diomedeidae*.

## Dave
Albatroz Indez

An **Albatroz Indez** (*Thalassarche carteri*) a zo un evn-mor.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket albatroz Indez en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Procellariiformes* hag er c'herentiad *Procellariidae* pe *Diomedeidae*.

## Annez
Bevañ a ra dreist-holl e meurvor Indez.

## Notennoù ha daveennoù
Albatroz Buller

**Albatroz Buller** (*Thalassarche bulleri*) a zo un evn-mor eus kerentiad ar Procellariidae.

## Annez
Bevañ a ra al labous e Zeland-Nevez da gentañ-penn.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket albatroz Buller en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Procellariiformes* hag er c'herentiad *Procellariidae* pe *Diomedeidae*.

## Daveennoù
Albatroz abaf

An **Albatroz abaf** a zo un evn-mor, hag a vev en hantervoul su, *Thalassarche cauta* an anv skiantel anezhañ.

## Isspesadoù
**Thalassarche cauta cauta* (Gould, 1841), a neizh en inizi nes da dTasmania
*an Albatroz kab gwenn, *Thalassarche cauta steadi* Falla, 1933, a neizh en Inizi Auckland

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Albatroz kab gwenn

An **Albatroz kab gwenn** a zo un evn-mor, *Thalassarche cauta steadi* an anv skiantel anezhañ.

## Annez
Bevañ a ra al labous en Inizi Auckland.

## Rummatadur
Lakaet e vez dre vras bremañ da vezañ un isspesad eus *Thalassarche cauta*, an Albatroz abaf.

## Liammoù diavaez

## Daveennoù
Albatroz Salvin

An **albatroz Salvin** a zo ur spesad evned-mor, *Thalassarche salvini* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad hag a zoug anv an naturour hag evnoniour saoz Osbert Salvin (1835-1898) a voe sellet outañ, e-pad pell amzer, evel un isspesad eus an albatroz abaf (*Thalassarche cauta*).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar gefalopoded ha pesked dreist-holl.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en hantervoul su : en inizi Crozet ha reoù eus Inizi Gouantarktikel Zeland-Nevez (Bounty ha Snares).

## Liammoù diavaez
*  ''Thalassarche salvini'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Albatroz penn gris

An **albatroz penn gris** (*Thalassarche chrysostoma*) a zo un evn mor hag a vev en hantervoul su.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an albatroz penn gris en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Procellariiformes* hag er c'herentiad *Procellariidae* pe *Diomedeidae*.
Ibiz skoazioù gwenn

An **ibiz skoazioù gwenn** a zo ur spesad evned, *Pseudibis davisoni* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Geronticus Davisoni* (kentanv) da gentañ-penn (e 1875) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'an evnoniour breizhveuriat William Ruxton Davison (?-1893).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad e kreisteiz Indez-Sina hag e Borneo ma plij dezhañ bevañ nepell diouzh al lec'hioù dour (geunioù, gwernioù, lennoù, stêrioù).

## Liammoù diavaez
*  ''Pseudibis davisoni'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pseudibis davisoni'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
*  ''Pseudibis davisoni'' el lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz meur

An **ibiz meur** a zo ur spesad evned, *Pseudibis gigantea* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e gevred Azia : Kambodja, Laos ha Viêt Nam.
Ibiz olivez

An **ibiz olivez** a zo ur spesad ibized, *Bostrychia olivacea* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Ibis olivacea* (kentanv) da gentañ-penn (e 1838) gant an evnoniour belgiat Bernard du Bus de Gisignies (1808-1874).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika :
* *Bostrychia olivacea akeleyorum*, e Kenya ha Tanzania,
* *B. o. cupreipennis*, eus kreisteiz Kameroun da Republik Demokratel Kongo,
* *B. o. *'olivacea**', e Sierra Leone, Liberia, en Aod an Olifant,
* *B. o. rothschildi*, en Enez Príncipe (Pleg-mor Ginea).

## Liammoù diavaez
*  ''Bostrychia olivacea'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bostrychia olivacea'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Stêr Menoe

Ar **stêr Menoe**, pe **Afon Mynwy** e kembraeg (*Monnow*, e saozneg), zo ur stêr e gevred Kembre, 30 km hed dezhi, hag a dremen dre gerioù Herefordshire, e Bro-Saoz, ha Menoe e Kembre, e-lec'h ma kej gant ar stêr Gwy.

## He red
Eieniñ a ra e torgennoù kornog Herefordshire (pe Swydd Henffordd, hervez ar gembraegerien), ur 6 km er c'hreisteiz da Y Gelli Gandryll. Dont a ra e Kembre en Y Pandy, e Sir Fynwy. 
Hedañ a ra Mynydd Du Menoe. Treuziñ a ra Yr Hencastell, Y Grysmwnt, Ynysgynwraidd ha Llanoronwy. 

E kêr Menoe e kej gant ar stêr Gwy. Adalek neuze e ra an disparti etre Kembre ha Bro-Saoz, betek Cas-gwent ma kej gant ar stêr Hafren. 

## Dluzheta
Poent zo bet e veze dluzhetaet er stêr, dreist-holl etre Pontrilas hag Ynysgynwraidd. Abaoe ar bloavezhioù 1960 ne vez ket tapet gwall dra ken.

## Liammoù diavaez
*Monnow Fisheries Association diwar-benn ar pesketa er stêr
*Roeñvat war ar Stêr Menoe
Pseudibis

***Pseudibis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù
Tri spesad ibized a ya d'ober ar genad :
* *Pseudibis davisoni* (ibiz skoazioù gwenn),
* *Pseudibis gigantea* (ibiz meur),
* *Pseudibis papillosa* (ibiz du India).

O c'havout a reer en Azia ar Gevred.

## Notennoù ha daveennoù
Newport

**Newport** ("Porzh nevez") zo un anv-lec'h paot a-walc'h er broioù saoznek.

## 
* Newport (Sukembre-Nevez)
* Newport (Victoria)

## 
* *Newport*, anv saoznek Baile Uí Fhiacháin e Kontelezh Maigh Eo
* *Newport*, anv saoznek An Port Nua e Kontelezh Tiobraid Árann

## 
* Newport Corner (Skos Nevez)
* Newport Landing (Skos Nevez)
* Newport Station (Skos Nevez)

## 

### 
* Newport (Riding Reter Yorkshire)
* Newport (Essex)
* Newport (Gloucestershire)
* Newport (Enez Wight)
* Newport (Shropshire)
* Newport (Pagnell)

###### 
* Newport-on-Tay

###### 
* *Newport*, a zo Casnewydd e kembraeg, *Kasnevez* a-wechoù e brezhoneg, kêr vras ha porzh e gevred Kembre, er reter da Gerdiz, e Sir Fynwy ha Gwent
* *Newport*, a zo Trefdraeth e kembraeg, kêr vihan e Sir Benfro. 

###### 
* *Newport*, anv saoznek parrez Porthnowyth, e kêr Lannstefan.

## 

* Newport (Arkansas)
* Newport (Kalifornia)
* Newport (Delaware)
* Newport (Florida)
* Newport (Indiana)
* Newport (Kentucky)
* Newport (Maine)
* Newport (kontelezh Charles, Maryland)
* Newport (Michigan)
* Newport (Minnesota)
* Newport (Nebraska)
* Newport (New Hampshire)
* Newport (Jerzenez-Nevez)
* Newport (Jersey City), e Jerzenez-Nevez, karter
* Newport (New York)
* Newport (Norzhkarolina)
* Newport (Oregon)
* Newport (Pennsylvania)
* Newport (Rhode Island)
** Kontelezh Newport (Rhode Island)
* Newport (Sukarolina
* Newport (Tennessee)
* Newport (Vermont)
* Newport (Washington)
* Newport (Wisconsin)
* Newport Beach (Kalifornia)
* Newport Coast (Kalifornia)
* Newport News ((Virginia)
* Newport Township (kontelezh Luzerne, Pennsylvania)
* Fountain City (Indiana), anvet "Newport" gwechall.

#### 
* Opua - a oa anvet *Newport* gwechall

## Pennadoù kar
* New ha Port
* Nieuwpoort
* Nowy Port, un distrig e Gdańsk, e Pologn
Ibiz kreskennek

An **ibiz kreskennek** a zo ur spesad evned, *Bostrychia carunculata* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e douaroù uhel Etiopia hag Eritrea.
Ibiz hadeda

An **ibiz hadeda** a zo ur spesad evned, *Bostrychia hagedash* an anv skiantel anezhañ.

Dont a ra e anv eus ar c'hri (*Haa-haa-haa-de-dah*) a vez taolet gantañ p'emañ o nijal pe p'emañ tapet dic'hortoz-kaer.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad en Afrika issahara.

## Liammoù diavaez
* ''Bostrychia hagedash'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Bostrychia (evned)

***Bostrychia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad ibized a ya d'ober ar genad :
* *[[Bostrychia bocagei]]*,
* *Bostrychia carunculata* (ibiz kreskennek),
* *Bostrychia hagedash* (ibiz hadeda)
** *B. h. brevirostris*, ***hagedash*** ha *nilotica*,
* *Bostrychia olivacea* (ibiz olivez)
** *B. o. akeleyorum*, *cupreipennis*, ***olivacea*** ha *rothschildi*,
* *Bostrychia rara* (ibiz jave brizh).

O c'havout a reer en Afrika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz glas

An **ibiz glas** a zo ur spesad evned, *Mesembrinibis cayennensis* an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ er genad *Mesembrinibis* an hini eo.

Anvet e voe *Tantalus cayennensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned koulz ha pesked, raned (ha loened-dour all).

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus douaroù izel Costa Rica da viz Arc'hantina ha Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Mesembrinibis cayennensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Mesembrinibis cayennensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz kribennek Madagaskar

An **ibiz kribennek Madagaskar** a zo un evn, *Lophotibis cristata* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Lophotibis*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous e Madagaskar.
Ibiz kribennek Azia

An **ibiz kribennek Azia** a zo ur spesad evned, *Nipponia nippon* an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad *Nipponia*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e reter Azia.

Aet eo da get e broioù 'zo (Japan, Korea an Norzh, Korea ar Su ha Taiwan) ha ne chomfe hiniennoù gouez nemet e proviñs Shaanxi e Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Nipponia nippon'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Nipponia nippon'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Bostrychia bocagei

***Bostrychia bocagei*** zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Threskiornithidae.

Anvet e voe *Lampribis bocagei* (kentanv) da gentañ-penn (e 1923) gant an evnoniour stadunanat James Chapin (1889-1964).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad en enez São Tomé (Pleg-mor Ginea).

## Liammoù diavaez
*  ''Bostrychia bocagei'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bostrychia bocagei'' e lec'hienn an ''International Union for Conservation of Nature'' (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz jave brizh

An **ibiz jave brizh** a zo ur spesad evned, *Bostrychia rara* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Lampribis rara* (kentanv) da gentañ-penn (e 1897) gant an tri skiantour breizhveuriat Lionel Walter Rothschild (1868-1937) hag alaman Ernst Hartert (1859-1933) hag Otto Kleinschmidt (1870-1954).

## Doareoù pennañ

## Boued
Hollzebrer eo ar spesad.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, en un takad hag a ya eus Liberia da gKameroun, Gabon, Republik Demokratel Kongo ha biz-pellañ Angola.

## Liammoù diavaez
*  ''Bostrychia rara'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bostrychia rara'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz gwenn Amerika

An **Ibiz gwenn Amerika** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Eudocimus albus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e Florida, aodoù gevred SUA, Kreizamerika, Mor Karib da hanternoz Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Eudocimus

***Eudocimus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* an ibiz gwenn Amerika (*Eudocimus albus*)
** *E. a. albus* hag *E. a. ramobustorum*,
* an ibiz ruz (*Eudocimus ruber*).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Geronticus

***Geronticus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù
Daou spesad ibized moal a ya d'ober ar genad :
* *Geronticus calvus* (ibiz moal ar c'hreisteiz),
* *Geronticus eremita* (ibiz moal an hanternoz).

O c'havout a reer en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz moal an hanternoz

**Ibiz moal an hanternoz** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Geronticus eremita* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad a-dachadoù e Siria ha menezioù kornôg Maroko. Ral-tre eo e Frañs. 

## Notennoù ha daveennoù
Jacques Botherel

**Jacques Botherel**, bet ganet d'ar 1 a viz Kerzu 1946 en Drinded-Karnag zo ur marc'hhouarner breizhat a zo bet kampion ar bed e 1965.
Ibiz lost begek

An **ibiz lost begek** (*Cercibis oxycerca*) a zo ur spesad evned hirc'harek eus kerentiad an Threskiornithidae. Ar spesad nemetañ eo er genad *Cercibis*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad eus Kolombia da Guyana.

## Daveennoù
Phimosus infuscatus

***Phimosus infuscatus*** a zo ur spesad evned e-touez kerentiad an *[[Threskiornithidae]]*.

Ar spesad nemetañ eo er genad *[[Phimosus]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra an tri isspesad anezhañ — *Phimosus infuscatus berlepschi*, *Phimosus infuscatus infuscatus* ha *Phimosus infuscatus nudifrons* — e Suamerika.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Phimosus infuscatus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Nieuwkerke

**Nieuwkerke** a zo ur rann-gumun eus Heuvelland e Kornôg-Flandrez e Belgia . Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Heuvelland.
Plegadis

***Plegadis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù
Tri spesad ibized a ya d'ober ar genad :
* an ibiz dremm wenn (*Plegadis chihi*),
* an ibiz du (*Plegadis falcinellus*),
* an ibiz Puna (*Plegadis ridgwayi*).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz dremm wenn

An **ibiz dremm wenn** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Plegadis chihi* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Amerika.

## Notennoù ha daveennoù
Plymouth (Bro-Saoz)

**Plymouth** ( e saozneg) zo ur porzh bras e Bro-Saoz e kontelezh Devon, war harzoù reter Kerne-Veur. Brudet eo evel porzh-brezel dreist-holl, dre m'eo HMNB Devonport (*His Majesty's Naval Base* e Devonport), an hini brasañ en Europa ar C'hornaoueg.

## Gerdarzh
Dont a ra anv kêr eus anv ar stêr Plym hag eus *mouth* (genoù). *Aberplymm* eo an anv e kerneveureg.

## Douaroniezh
Emañ Plymouth etre ar stêr Tamer er c'hornôg hag ar stêr Plym er reter, en ur pleg-mor a ra anezhi unan eus brasañ perzhier naturel er bed. Se zo kaoz e oa ur goudor eus ar c'hentañ evit ar morlu saoz.

## Istor
Eus Plymouth e tivroas an dud anvet *pilgrims* (pirc'hirined) da Amerika e 1620 war al lestr *[[Mayflower]]*, hag eno e voe savet trevadenn Plymouth gante ha kêr Plymouth, e Massachusetts.

## Statud
Abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1998 ez eo Plymouth un aotrouniezh unvan disrannet diouzh kontelezh velestradurel Devon, daoust dezhi chom en he c'hontelezh lidel, e Bro-Saoz.

## Treuzdougen
Ul linenn karrlistri zo etre Plymouth ha Rosko, hag ul linenn arall etre Plymouth ha Santander (Spagn).

## Kêrioù gevellet
* 1963 : Brest, 
* 1976 : Gdynia, 
* 1990 : Novorossiysk,  • Donostia, 
* 2001 : Plymouth, Massachusetts, 
Darempred zo ivez gant :
* Sekondi-Takoradi, 

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel Plymouth
Ibiz Puna

**Ibiz Puna** a zo ur spesad evned, *Plegadis ridgwayi* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Falcinellus Ridgwayi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1876) gant ar skiantour stadunanat Joel Asaph Allen (1838-1921) da zougen bri d'an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus Andoù kreiz Perou da walarn Arc'hantina ha hanternoz Chile.

## Liammoù diavaez
*  ''Plegadis ridgwayi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Plegadis ridgwayi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù