open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nerva

**Marcus Cocceius Nerva** (Narnia, 8 Du 30 - Roma, 27 Genver 98), oa impalaer roman etre an 18 a viz Gwengolo 96 hag ar 25 a viz Genver 98.

## Buhez

Ganet e voe d'an 8 a viz Du 30 e Narnia, en Ombria.

Beleg salian, kester, pretor dindan Neron, koñsul e 71 gant Vespazian, hag e 90, gant Domisian. Mont a ra en harlu da dTarantum e 93, abalamour ne gare ket Domisian.

Kozh ha klañv, Domisian a gemer Trajan, legad Germania Uhelañ, da zont war e lerc'h.
Trajan

**Trajan**, pe **Marcus Ulpius Nerva Traianus** e latin, ganet d'an 18 a viz Gwengolo 53 (pe en Italica (Spagn) pe e Roma) ha marvet d'ar 27 a viz Genver (?) 117 e Selinus, e Kilikia, a voe impalaer roman eus dibenn Genver 98 betek 117. Pa varvas e oa anvet*Imperator Caesar Divi Nervae Filius Nerva Traianus Optimus Augustus Germanicus Dacicus Parthicus*. Hennezh eo ar c'hentañ impalaer roman eus un tiegezh a orin eus ar proviñsoù ; e gwirionez e oa un tiegezh italian aet da chom da broviñs Baetica evel trevadennerien.

## E vuhez
Dimezet e oa da Plotina.
Er bloaz 100 e voe anvet Trajan da impalaer.

E 117, pa varvas Trajan, e voe anvet e advab Hadrian da impalaer. 
 

## Pennad kar
* Bolz Trajan
Pargny (Somme)

**Pargny** zo ur gumun c'hall en departamant Somme.

## Douaroniezh
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Dave ha notennoù
1993 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1992 e Breizh - **1993 e Breizh** - 1994 e Breizh

1993 e Breizh

## Darvoudoù
*Krouidigezh Produit en Bretagne gant un toullad pennoù embregerezhioù evel Jean-Claude Simon (Even), Claude Pujol (Scarmor), Jean-Michel Bordais (Leclerc), Jean-Claude Le Gall (Savéol), Jean-Yves Chalm (Le Télégramme), Jean Bannier (Crédit Mutuel de Bretagne) ha Gilles Falc'hun (SILL).
*13 a viz Mezheven : 273 a vaouezed hag a wisk c'hoazh koef ar Vro Vigoudenn en em vod e Pont-'n-Abad.

## [[:Rummad:Marvioù 1993|Marvioù]]
*Yves Allainmat
*Herve Helloco
*Goulven Jacq
*Yvonne Jean-Haffen
*René Pleven
*Visant Seite

__NOTOC__
Olaus Magnus

**Olaus Magnus** (Here 1490 – 1 Eost 1557) a oa ur skrivagner svedat, kartennour ha beleg katolik.

Un diaraoger e voe war dachenn ar studiadennoù istorel war broioù hanternoz Europa. E oberenn anavezetañ eo *Historia de gentibus septentrionalibus*, embannet e 1555, e 22 levrenn, ma konte latin e-leizh a draoù war douaroniezh, hengounioù ha mojennoù pobloù Skandinavia.

Evel e vreur henañ Johannes Magnus e voe beleget Olaus, ha dont da vezañ chaloni en Uppsala ha Linköping, a-raok bezañ anvet da arc'hdiagon e Strängnäs. Gant an Disivoud protestant o c'hounit tachenn e Sveden e rankas kuitaat ar vro, gant e vreur Johannes Magnus a oa arc'heskob Uppsala. En em staliañ a rejont e Roma. Goude marv e vreur e 1544 e voe fiziet arc'heskopti Uppsala en Olaus, gant ar pab Paol III, met ne c'hallas biken mont di da sezañ evel arc'heskop ha tremen a reas ar peurrest eus e vuhez en ur manati e Roma.

Pa oa e Sveden en doa graet un droiad e proviñsoù hanternoz ar vro. Ur wech en Italia e savas ur gartenn gaer eus ar broioù-se, anvet *Carta Marina* ha skrivañ a reas ur mell *Historia de gentibus septentrionalibus* evit sachañ evezh pennoù ar Vatikan war e vro. Moullet e voe al levr gantañ e-unan e Roma, e 1555. Ennañ e oa ur bern engravadurioù kaer war doareoù ha boazioù broioù hanternoz Europa.
Mazatlán

**Mazatlán** zo ur gêr vras eus Mec'hiko, e stad Sinaloa. Emañ war an aod, a-dal da veg suañ ledenez Kalifornia-Izel.

Un anv nahouatlek eo Mazatlán ha talvezout a ra kement ha "lec'h ar c'hirvi." Diazezet e voe kêr e 1531, gant un armead Spagnoled renet gant Nuño de Guzmán. E-kreiz an  e oa bet kalz tud o tont eus Alamagn o'n em staliañ enni. Tamm-ha-tamm e kreskas Mazatlán ha dont da vezañ ur gêr vras. Kêr-benn Sinaloa e voe etre 1859 ha 1873. 

E 2010 e oa  a dud o vezañ e kêr ha  er gumun (municipio), hag an eil kêr vrasañ e oa Mazatlán e stad Sinaloa. Dont a ra kalz touristed di ha kalz letioù zo a-hed an aod. Ur vag-treizh zo da vont da La Paz e Kalifornia-Izel. Un aerborzh etrebroadel zo e Mazatlán ivez.

## Tud
* Sara Ramírez
Drepanornis

***Drepanornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1873 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Drepanornis albertisi]]*
** *D. a. *'albertisi**', *cervinicauda* ha *geisleri*,
* *[[Drepanornis bruijnii]]*.

O c'havout a reer holl e Ginea Nevez, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
-92

662 *Ab Urbe Condita* = - 92 kent J.-K

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Ar'hon : Menedemos

#### Roma
* Koñsuled : Gaius Claudius Pulcher ha Marcus Perperna.

### Afrika

#### Egypt

* Faraon : Ptolemaios XII Aleksandr I (-107 / -88)

### Reter-nesañ

#### Judea

* Aleksandr Jannaeus (-103 / -76)

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -92

## Marvioù -92

## Daveoù
-91

663 *[[Ab urbe condita]]* = 91 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Archon : Medios

#### Republik roma
* Koñsuled : Lucius Marcius Philippus & Sextus Julius Caesar
* Kinnig a ra a tribun Marcus Livius Drusus dont en dro war lezennoù Gracchus, galloudoù-barn ar varc'heien, ha keodedouriezn roman evit kevredidi Roma. Drouklazhet eo Drusus, ha krog ar *Brezel Sokial* (-91 / -89). *Corfinium* (hirie San-Serino) a zo anvet kêrbenn, dindan anv *Italica*, gant ar Gefridi (*Socii*). Ur sened a 500 ezel zo aozet ganto, gant daou c'hoñsul : Quintus Pompaedius Silo & Caius Papius Mutilus, ha 12 pretor.

### Afrika

#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XII Aleksandr I

### Reter-nesañ

#### Judea
* Aleksandr Jannaeus

### Azia

## Arzoù, skridoù ha teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù
* Marcus Livius Drusus

## Daveoù
Daejeon

Image:Daejeon montage.png|thumb|280px|Ur sell war **Daejeon**
rect 10 10 270 140 Su kêr, gwelet eus Gyejoksan
rect 10 160 90 260 Tour Hanbit e Gyejoksan
rect 110 160 270 260 Sez ar gouarnamant
rect 10 270 270 350 Expo Bridge


**Daejeon** (distaget [] e koreeg ; skrivet 대전 en hangeul) zo ur gêr vras e-kreiz Sukorea. Emañ war-hed 150 km diouzh Seoul, er c'hreisteiz. Pempvet kêr vrasañ Sukorea eo, gant  a dud e 2011, hag ur gêr a bouez eo evit an deskadurezh uhel pa'z eus 18 skol-veur enni. Lesanvet e vez "Asia's Silicon Valley" abalamour d'an niver bras a embregerezhioù a bled gant an teknologiezhioù nevez enni.

Kêr-benn proviñs Chungcheong ar C'hreisteiz e oa etre 1932 ha 2012.
Lina Romay

**Lina Romay**, bet ganet **Rosa María Almirall Martínez** d'ar 28 a viz Even 1954 e Barcelona hag aet da Anaon d'ar 15 a viz C'hwevrer 2012 e Malaga, a oa un aktourez katalan. Lesanvet e oa ivez **Candy Coster** ha **Lulu Laverne**. Alies eo bet o c'hoari e filmoù Jesús Franco. Marvet eo gant ur c'hrign-bev d'an oad a 57 vloaz.
## Lod filmoù ganti

## Liammoù diavaez
* 
## Notennoù ha daveennoù
Luksembourg c'hall

Al **Luksembourg c'hall** a oa ul lodenn eus dugelezh Luksembourg hag a oa bet roet da Vro-C'hall en 1659, gant Feur-emglev ar Pireneoù, ha Thionville e oa ar pennlec'h anezhi.

## Douaroniezh
Milin Margny a oa ur poent war an harzoù etre Luksembourg c'hall hag al Luksembourg aostrian. Un darn eus ar vilin a oa e dugelezh Luksembourg, hag eben e Bro-C'hall.

## Notennoù
Manucodia

***Manucodia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1783 gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Manucodia ater]]*
** *M. a. *'ater**' hag *alter*,
* *[[Manucodia chalybatus]]*,
* *[[Manucodia comrii]]*,
* *[[Manucodia jobiensis]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Brigitte Lahaie

**Brigitte Vanmeerhaeghe**, pe **Brigitte Lahaie**, zo un aktourez ha maouez ar radio gall ganet d'an 12 a viz Here 1955 e Tourcoing.

Bet eo unan eus an aktourezed pornografek gall kentañ a zo bet brudet e-pad oadvezh aour ar sinema-se ha hini an dieubidigezh reizhel er bloavezhioù 1970, betek 1980. D'ar mare-se e oa sinemaioù hag a lakae tremen filmoù X troet e 35&nbsp;mm. Meleganez, Brigitte Lahaie a oa un aktourez dreistbrudet.

Ur wech ma paouezas gant ar filmoù X e 1980 e c'hoarias e filmoù « klasel ». Kregiñ a reas ivez da guzuliañ an dud war ar skinwel a-fed reizh pe erotegezh. E 2001 e teuas da vezañ maouez a skingomz, respont a rae da c'houlennoù ar selaouerien diwar-benn ar reizh.

Bez' ez eo unan eus an aktourezed pornografek gall nemeto o deus tizhet ar media bras.
## Buhez personel
Bet eo bet Brigitte Lahaie e koublad gant an embanner René Chateau er bloavezhioù 1980.

## Filmlennadur
### Filmoù klasel

### Filmoù pornografek hag erotek

### Skinwel

### Diellfilmoù
* 1999 : *Eurotika ! : Vampires and Virgins: The Films of Jean Rollin* : Brigitte Lahaie
## Notennoù ha daveennoù
Asami Sugiura

**Asami Sugiura** (japanek: 杉浦 亜紗美 Hepburn: Sugiura Asami), lesanvet **Asami** (亜紗美) er penn kentañ, ganet d'an 19 a viz Eost 1985, zo un aktourez ha top model japanat. Kroget he deus da vezañ un top model erotek gurabia aidoru. Raloc'h e vez skrivet **Asami Miyajima** en he filmoù.

## Notennoù ha daveennoù
Patrizia Webley

**Patrizia Webley** zo un aktourez italian. A-wechoù e vez skrivet **Patrizia De Rossi** evel lesanv dezhi. C'hoari a ra dreist-holl e filmoù spont pe e filmoù erotek.
## Filmoù
* 1975 : *La sanguisuga conduce la danza*
* 1975 : *Giro girotondo... con il sesso è bello il mondo*
* 1975 : *Gli angeli dalle mani bendate*
* 1976 : *La febbre del cinema*
* 1976 : *Il letto in piazza*
* 1976 : *À pleine gorge*
* 1976 : *La Prof et les farceurs de l'école mixte*
* 1976 : *[[Salon Kitty|Madame Kitty]]* (titl orin: Salon Kitty)
* 1976 : *[[Jeune fille au pair]]* (*La ragazza alla pari*) gant Mino Guerrini 
* 1977 : *Le calde notti di Caligola*
* 1977 : *Lâche-moi les jarretelles*
* 1977 : *Action immédiate*
* 1977 : *La sorprendente eredità del tonto di mammà*
* 1979 : *[[Play Motel]]*
* 1979 : *[[Malabimba]]*
* 1979 : *[[Les Vierges damnées]]*
* 1980 : *[[Le Coucou]]* 
* 1981 : *[[L'assassino ha le ore contate]]* Skinwel
## Liammoù diavaez
* Patrizia Webley war IMDB
L'Albera

**L'Albera** (*L'Albère* e galleg) zo ur gumun eus Katalonia an Norzh, e komark Vallespir. E departamant Pireneoù-ar-Reter emañ.

## Ar vaered

## Poblañs

## Notennoù ha daveennoù
Xiamen

**Xiamen** (e sinaeg eeunaet : 厦门; e sinaeg hengounel : 廈門; e pinyin: *Xiàmén*) zo ur gêr eus Republik Pobl Sina, e proviñs Fujian. E 2010 e oa 3 531 347 a dud o vevañ er c'hwec'h distrig a ya d'he ober, hag 1,8 milion a dud a oa tolpet er gêr greiz. Gwechall e oa anavezet gant an estrañjourien evel *Amoy*, anv ar gêr e yezh ar vro, ar minnan. 

Implijet eo bet ar porzh gant tud Europa, adalek 1541 ha drezañ e veze ezporzhiet te en .
Tinto Brass

**Giovanni Bass**, lesanvet **Tinto Brass**, ganet d'ar 26 a viz Meurzh 1933, zo ur sevener filmoù italian. Er bloavezhioù 1960 ha 1970, e sevenas filmoù a voe degemeret mat, filmoù taolioù-arnod doareoù disheñvel dezho. Hiziv-an-deiz ez eo brudet dreist-holl evit e filmoù erotek, ar re vrudetañ o vezañ Caligula, Così fan tutte (embannet gant an titl saoznek *All Ladies Do It*), Paprika, Monella (Frivolous Lola) ha Trasgredire.

## Filmoù
**[[Chi lavora è perduto|In capo al mondo* pe *Chi lavora è perduto]]* (1963)
**[[Ça ira - Il fiume della rivolta]]* (1964)
**[[La mia signora]]* (1964)
**[[Il disco volante]]* (1964)
**[[Yankee (film)|Yankee]]* (1966)
**[[Col cuore in gola]]* (1967)
**[[The Howl|L'urlo]]* (1968)
**[[Nerosubianco]]* (1968)
**[[Dropout (film, 1970)|Dropout]]* (1970)
**[[La vacanza]]* (1971)
**[[Salon Kitty (film)|Salon Kitty]]* (1976)
**[[Caligula (film)|Caligula]]* (1979)
**[[Action (film, 1980)|Action]]* (1980)
**[[La chiave|La Chiave]]*, pe *La Cle*, pe *The Key* (1983)
**[[Miranda (film, 1985)|Miranda]]*, pe *The Mistress of the Inn* (1985)
**[[Capriccio (1987, film)|Capriccio]]* (1987)
**[[Snack Bar Budapest]]* (1988)
**[[Paprika (film, 1991)|Paprika]]* (1991)
**[[Così fan tutte (film)|Così fan tutte]]*, pe *All Ladies Do It* (1992)
**[[The Voyeur (film 1994)|L'uomo che guarda]]*, pe *The Voyeur* (1994)
**[[Fermo posta Tinto Brass]]* (1995)
**[[Monella (film)|Monella]]* (1998)
**[[Trasgredire]]* (2000)
**[[Senso (film)#2002 azasadur|Senso '45]]* (2002)
**[[Fallo!]]* (aka *Do It!*) (2003)
**[[Monamour]]* (2006)
**Kick the Cock* (film berr, 2008)
**Hotel Courbet* (film berr, 2009)
**[[Chi ha ucciso Caligola]]* (o vezañ produet)

## Aktour
* *[[Ultimo metrò]]* - (1999)
* *[[Impotenti esistenziali]]* - (2009)
Zine

**Zine** eo anv-micher **Laurence Penzini**, ganet d'ar 16 a viz Genver 1979, a zo ur ganerez okitanek eus Nisa.

## He fladennoù
* *Et la joie passera en funambule... sur le fil de la folie douce* (2002, 15 kan)
* *Cherche* (2004, gant La Quincaille, 4 c'han, Palhassina Productions)
* *Mon Coiffeur* (2005, 5 kan, Gallomusic)
* *Folie Douce* (2013, 14 kan, La Candela-Seyrat)
Dyanne Thorne

**Dyanne Thorne** pe **Diane Maréchal** he anv gwirion, zo un aktourez stadunanat ganet d'ar 14 a viz Here 1943 e Greenwich (Connecticut). Brudet eo bet evit bezañ c'hoariet roll Ilsa en heuliad filmoù nazisploitation Ilsa.
## Filmoù
* *[[Sin in the Suburbs]]* (1964), Yvette Talman
* *[[Point of Terror]]* (1971), Andrea
* *[[The Erotic Adventures of Pinocchio]]* (1971), Fairy Godmother
* *[[Blood Sabbath]]* (1972), Alotta
* *Snatched Women* (1974)
* *[[Ilsa, She Wolf of the SS]]* (1974), Ilsa
* *[[The Swinging Barmaids]]* (1975)
* *[[Ilsa, Harem Keeper of the Oil Sheiks]]* (1976), Ilsa
* *[[Chesty Anderson, USN]]* (1976), Nurse
* *Beyond Fulfillment* (1976)
* *[[Ilsa, the Tigress of Siberia]]* (1977), Ilsa
* *[[Ilsa, the Wicked Warden]]* a.k.a. *Greta, the Mad Butcher* pe *Wanda, the Wicked Warden* (1977), Ilsa
* *[[Hell Hole (film)|Hellhole]]* (1985), Crysta
* *[[Real Men (film)|Real Men]]* (1987), Dad Pirandello
* *[[House of Forbidden Secrets]]* (2013), Greta Gristina
* *[[House of the Witchdoctor]]* (2013), Rose
* *[[Exploitation (film)|Exploitation]]* (2018), Dyanne Thorne
Ramón Piñeiro

**Ramón Piñeiro López** (Láncara, 1915 - Santiago de Compostela, 1990) a oa ur skrivagner hag ur politiker eus Galiza. E 2009 e oa bet enoret e-pad Devezh al Lizhiri Galizek.

Studiañ a reas al lennegezh hag ar brederouriezh e skolioù-meur Santiago de Compostela ha Madrid, met n'eas ket betek penn e studioù. E 1932 ez eas e-barzh ar *[[Mocidades Galeguistas]]*, luskad yaouankizoù ar Partido Galeguista, ha kemer a reas perzh e raktres statud emrenerezh Galiza e 1936. Goude Brezel Spagn e kendalc'has da vezañ oberiant el luskadoù brogarourien. E 1943 e teuas da vezañ sekretour bodad-ren ar Partido Galeguista e-barzh ar vro, met e 1946 e voe kaset d'an toull-bac'h ha tremen a reas tri bloavezh ennañ. Ur wech deuet er-maez eus ar vac'h e pledas gant ar stourm sevenadurel hepken.

E 1950 e savas e Vigo an ti-embann Editorial Galaxia. Gant an ti-embann-se e voe embannet, dindan renad Franco, levrioù galizek ha levrioù spagnolek a bep seurt diwar-benn Galiza. E 1966 e voe dilezet Editorial Galaxia gant Piñeiro pa'z eas hennezh d'ar Stadoù Unanet. Neuze e labouras ur pennad e skol-veur Middlebury (e Vermont). E 1967 e voe degemeret da ezel er Real Academia Gallega.

Goude marv Franco, pa zeuas an demokratelezh en-dro e-barzh ar vro, e voe dilennet Ramón Piñeiro e Parlamant Galiza, evel kannad dizalc'h war listenn ar gostezenn sokialour (PSdeG-PSOE).

Unan eus pennoù bras an emsav galizat en  e voe Ramón Piñeiro ha sikour a reas da genderc'hel an emsav-se e-pad ha goude Brezel diabarzh Spagn.

Unan eus an traoù en deus klasket ober eo lakaat an holl nerzhioù politikel, brogarourien pe get, da zegemer goulennoù diazez ar yezhkarourien. Er bloavezhioù 1970 e voe kavet abeg ennañ gant an emsaverien yaouankoc'h, dreist-holl re an Unión do Povo Galego a damalle dezhañ bezañ re glouar. E 1983 e voe dilennet da brezidant Consello da Cultura Galega (Kuzul Sevenadur Galiza) ha chom a reas er garg-se betek e varv.

Diwar e atiz e voe embannet e 1958 an *Diccionario enciclopédico gallego-castellano* gant Eladio Rodríguez, goude marv an oberour.
Troer e voe Piñeiro ivez ha lakaat a reas skridoù alamanek e galizeg evel *Cancioeiro da poesía céltica* (diwar *Alt-keltische Dichtunguen*, gant Julius Pokorny), e 1952, pe *Da esencia da verdade* (diwar *Von Wessen der Wahrkeit* gant Heidegger), troet e 1952 hag embannet 1956.

## Oberenn
**Siñificado metafísico da saudade* (Colección Grial, 1951)
**A saudade en Rosalía* (Galaxia, 1952)
**A lingua, sangue do espíritu* (Galicia, Buenos Aires, 1952)
**Pra unha filosofía da saudade* (Galaxia, 1953)
**A filosofía i o home* (Grial, 1963)
**A lingoaxe i as língoas* (Galaxia, 1967; adembannet gant Consello da Cultura Galega, 1994)
**Olladas no futuro* (Galaxia, 1974)
**Lembrando a Castelao* (SEPT, 1975)
**Vicisitudes históricas da cultura galega* (Ediciós do Castro, 1975)
**Saudade e sociedade, dimensións do home* (1975)
**Filosofía da saudade* (Galaxia, 1984)
**Castelao político* (Anthropos, Barcelona, 1986)
**Cartas para os amigos* (El Correo Gallego, 1992)
**'Galicia (Galaxia, 1999)

## Liamm diavaez
*Editorial Galaxia: Autores/Ramón Piñeiro

## Notennoù
Ilyushin Il-76

An **Ilyushin Il-76** (rusianeg: Илью́шин Ил-76; lesanv evit an AFNA: **Candid**) zo un nijerez strategel lies-roll savet da gentañ en URSS gant an embregerezh Ilyushin. Da gentañ e oa bet soñjet evel ur c'harr-nij dezougen trevour ha kenwerzhel e 1967, da gemer plas an Antonov An-12. Savet e oa bet gant ar soñj dezougen dafarioù ponner etrezek tachennoù diaes da dizhout dre an hent. Doareoù milourel an Il-76 a zo implijet dre Europa, Azia hag Afrika. Ul lod eus ar c'hirri-nij brezel-se a zo implijet evit adkargañ an eoul-maen pe evel lec'h-penn milourel.

An Il-76 a zo bet lakaet er servij evel nijerez dezougen kenwerzhel oc'h implij ur pont a-dreñv. Tres ar c'harr-nij a oa unan evit aesaat an dezougen mekanikoù ponner diaes da zegas dre doareoù all. Implijet eo bet ivez evel un nijerez dezougen e-pad darvoudoù grevus evit dezougen buan tud, boued... Dre ma'z eo aes da implij adalek leurioù diaozet, ez eo deuet da vezañ ur c'harr-nij implijet mat er broioù paourañ. Doareoù arbennikaet a zo bet savet evit ar stourm enep tan-gwall pe ar gourdoniñ zero-G da skouer.
Paradigalla

***Paradigalla*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1835 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Paradigalla brevicauda]]*,
* *[[Paradigalla carunculata]]*.

O c'havout a reer e Ginea Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Rey Mysterio

**Óscar Gutiérrez**, ganet d'an 11 a viz Kerzu 1974, brudet dre e anv war ar ring **Rey Mysterio Jr.** pe **Rey Mysterio** (spagnoleg evit "Roue Kevrinus"), zo ur c'hatchour a-vicher stadunanat. Teir gwech eo bet kampion ar bed.
## Yaouankiz
Gutierrez en devoa kroget gant ar c'hatch e Mec'hiko d'an 30 a viz Ebrel 1989, pa oa oadet a 14 vloaz nemetken. Gourdonet e oa gant e eontr Rey Misterio Sr.. Desket en devoa buan diazezoù al Lucha Libre nijus a zo chomet abaoe e zoare da stourm war al leurennoù. Da gentañ e veze graet "La Lagartija Verde (Ar glizard gwer)" ha "Colibrí" eus outañ a-raok ma vefe roet gant e eontr e anv leurenn Rey Misterio Jr.
Relegouer kalon Anna Breizh

**Relegouer kalon Anna Breizh**, zo ur relegouer savet er  evit degemer kalon an Dugez Anna Breizh (1477-1514), rouaenez Bro-C'hall. Dalc'het e oa e mirdi departamantel Thomas-Dobrée en Naoned betek ma vefe laeret e-pad an noz etre an 13 hag ar 14 a viz Ebrel 2018. Aon a oa e vefe teuzet gant al laeron, a-raok bezañ adkavet an 21 a viz Ebrel.

## Istor
Evel ma oa bet goulennet ganti, he c'halon a oa da vezañ lakaet en ur relegouer, en ur voest plom hag unan all e houarn. Goude-se e oa bet kaset da Naoned e-pad ul lid ramzel d'an 19 a viz Meurzh 1514, e Chapel ar C'harmelited, en ur c'houfr e penn bez Frañsez II. Lakaet he devoa sevel ar bez evit he zud (kemmet e voe lec'h ar monumant ha kaset e voe da Iliz-veur Naoned).
## Skrivadurioù

## Notennoù ha daveennoù
Salon Kitty (film)

***Salon Kitty*** zo ur film erotek ha drama eus 1976 sevenet gant Tinto Brass. Kenbroduet eo bet gant Italia, Bro-C'hall hag Alamagnar C'hornôg. Diazezet eo bet war ar romant gant ar memes anv gant Peter Norden, a gonte istor ha darvoudoù gwirion ar Saloñs Kitty. Ar Sicherheitsdienst en devoa aloubet ar Fouzhlec'h brudetañ eus Berlin evit ober anezhañ ul lec'h spiañ. Skarzhet e oa bet ar gisti ha lakaet en o flas spierezed gourdonet, lakaet e oa bet mikroioù ivez. Ar pal a oa evezhiañ pennoù uhel al lu, ar strollad Nazi hag an diplomated estren.

Sellet a reer ouzh ar film-se evel ur skouer eus ar filmoù nazisploitation.
Rape and revenge

Ar filmoù ***Rape and revenge*** (gwallañ ha dialañ) zo un isrann eus ar filmoù spont ha brudet mat e oa bet er bloavezhioù 1970. Ar filmoù doare *Rape and revenge* dre-vras a c'haller rannañ e teir lodenn :

* Lodenn I : ur vaouez (pe meur a hini) a zo gwallet, jahinet ha laosket evel ma vefe marvet.
* Lodenn II : an dudenn a zo bev, gloazet don, ret eo dezhañ pareañ.
* Lodenn III : an dudenn a glask en em veñjiñ dre gastizañ garv e enebourien (lazhañ anezho peurliesañ).
## Filmoù
* 1972: The Last House on the Left 
* 1976: Lipstick
* 1978: I Spit on Your Grave
* 2003: Kill Bill: Volume 1
* 2008: Gutterballs 
* 2009: The Last House on the Left
* 2010: I Spit on Your Grave
René Pierre

**René Pierre** zo un embregerezh gall savet e 1952 e Ranchot, er Jura, gant René Pierre. An embregerezh a zo dilojet buan evit en em staliañ e Chalon-sur-Saône e-lec'h m'emañ c'hoazh.

Arbennikaet eo war ar sevel bilhardoù, ha dafar dudi evel ar baby-foot, c'hoarioù video er bloavezhioù 1970 ha 1980, flipper, jukebox ...
Reşat Nuri Güntekin

**Reşat Nuri Güntekin**, ganet d'ar 25 a viz Du 1889 en Istanbul ha marvet d'an 13 a viz Kerzu 1956 e Londrez, a oa ur skrivagner turk, saver romantoù ha pezhioù-c'hoari. E-touez e oberennoù brudetañ emañ *Çalıkuşu* (An dreolan), ur romant embannet e 1922, *Yeşil Gece* (Gouloù glas) ha *Yaprak Dökümü* (Diskar an delioù).

Troet eo bet e skridoù e meur a yezh.
-93

661 *Ab Urbe Condita* = 93 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Archon : Kriton

#### Republik roman
* Koñsuled : Gaius Valerius Flaccus ha Marcus Herennius

### Afrika

#### Egypt

* Faraon : Ptolemaios XII Aleksandr I (-107 / -88)

### Reter-nesañ

#### Israel
* Aleksandr Jannaeus (-103 /-76)

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -93

## Marvioù -93

## Daveoù
Chilperig Iañ (roue ar Franked)

**Chilperig I**, ganet etre 525 ha 527 ha marv e viz Here 584 e Chelles, a oa roue ar Franked war-lerc'h Klotar I<sup>añ</sup>.

## Notennoù ha daveoù
Gloria Guida

**Gloria Guida**, ganet d'an 19 a viz Du 1955 e Merano, e Proviñs Bolzano en Trentino-Alto Adige, zo un aktourez italian. Pa zimezas 1991 gant Johnny Dorelli e voe echuet ganti he buhez vicherel.

## Filmoù
**[[Monika (1974 film)|Monika]]* (1974)
**[[La minorenne]]* (1974)
**[[That Malicious Age]]* (1975)
**[[Blue Jeans (1975 film)|Blue Jeans]]* (1975)
**[[La novizia]]* (1975)
**[[So Young, So Lovely, So Vicious...]]* (1975)
**[[La liceale]]* (1975)
**[[Il gatto mammone]]* (1975)
**[[Il medico... la studentessa]]* (1976)
**[[Il solco di pesca]]* (1976)
**[[Scandalo in famiglia]]* (1976)
**[[Ragazza alla pari]]* (1976)
**[[L'affittacamere]]* (1976)
**[[Maschio latino cercasi|Maschio latino... cercasi]]* (1977)
**[[Orazi e Curiazi 3 - 2]]* (1977)
**[[The Bermuda Triangle (film)|The Bermuda Triangle]]* (1978)
**[[La liceale nella classe dei ripetenti]]* (1978)
**[[Being Twenty]]* (1978)
**[[The Perfect Crime (film)|The Perfect Crime]]* (1978)
**[[Travolto dagli affetti familiari]]* (1978)
**[[Night Nurse (1979 film)|Night Nurse]]* (1979)
**[[How to Seduce Your Teacher]]* (1979)
**[[La liceale, il diavolo e l'acquasanta]]* (1979)
**[[Fico d'India]]* (1980)
**[[Bollenti spiriti]]* (1981)
**[[La casa stregata]]* (1982)
**[[Sesso e volentieri]]* (1982)
**[[Festa di Capodanno]]*, (TV, 1988)
**[[Fratelli Benvenuti]]*, (TV, 2010)
Serena Grandi

**Serena Grandi**, ganet d'an 23 a viz Meurzh 1958 e Bologna, zo un aktourez ha top model italian. Brudet e voe evel sex symbol er sinema italian er bloavezhioù 1980 ha 1990. Sellet a reer outi evel unan eus merc'hed pin-up pennañ Italia. E lod eus he filmoù he deus c'hoariet dindan an anv *Vanessa Steiger*. E-touez he filmoù, daoù zo reoù spont gore (gwadus) : Antropophagus (1980) ha Delirium (1987). 

## Buhez
E 2006 e oa aet war ar renk war ul listenn eus an Azione Sociale, ur strollad politikel broadelour renet gant Alessandra Mussolini ; ne oa ket bet dilennet. Er memes bloavezh e oa bet embannet ganti ur romant, an hini kentañ, anvet *L’amante del federale*. 

E 2008, goude un troc'h 10 vloaz, e oa distroet evel aktourez.
## Filmoù
Gaume

**Gaume** zo ur rann eus Loren Belgia, e kreisteiz Proviñs Luksembourg, e Belgia. Virton eo ar gêr vrasañ. Ur rannyezh lec'hel zo, anvet *gaumais*.
Rossignol

**Rossignol** zo un anv-tiegezh gallek hag un anv-lec'h.

## Lec'hioù
* **[[Rossignol (Gaume)|Rossignol]]**, kumun e Gaume (Belgia), hiriv staget ouzh Tintigny, 
** eno e voe emgann Rossignol e-pad ar Brezel-bed kentañ;
* **[[Rossignol (Dordogne)|Rossignol]]**, kumun c'hall gwechall e Dordogne, hiriv e Gout-Rossignol ;
* **[[Rossignol (Somme)|Rossignol]]**, kumun c'hall gwechall e Somme, hiriv en Essertaux ;
* **[[Lac Rossignol]]**, lenn e Nova Scotia.
Sturmgeschütz III

Ar **Sturmgeschütz III**, berraet e **StuG III**, a oa ur c'hanol argadiñ alaman hag a oa an eil karbed stourm produet ar muiañ e-pad an Eil Brezel-bed goude an SdKfz 251. Savet e oa bet war ziazez an tank Panzer III, kemmet e oa bet an douribell gant ur voest hobregonet gant ur c'hanol galloudusoc'h. Normalamant e oa bet soñjet evit bezañ ur c'hanol argadiñ da reiñ harp d'an droadegiezh war an talbenn, met ar StuG III a oa bet kemmet kalz a-hed an amzer. Evel ar Jagdpanzer diwezhatoc'h e voe implijet kalz muioc'h evel un distrujer tankoù.
## Skeudennoù

Restr:Bundesarchiv B 145 Bild-F016202-23A, Russland, Sturmgeschütz III vor Ortschaft.jpg|StuG war Talbenn ar Reter e 1941.
Restr:Bundesarchiv Bild 101I-009-0882-04, Russland-Nord, Vormarsch durch Lettland.jpg|StuG e Latvia e-pad an Oberiadur-brezel Baltek.
Restr:Bundesarchiv Bild 183-B28822, Russland, Kampf um Stalingrad, Infanterie.jpg|Emgann Stalingrad: Troadegiezh kuzhet a-dreñv ur StuG o vont-tre kreizh ar gêr.
Restr:StuG III destroyed Normandy.jpg|Ur StuG III distrujet en Normandi dre un darzhadenn eus an obuzennoù e 1944.
Restr:StuG III Ausf G, Dezember 1942.jpg|StuG III, Ausf. G, Gwengolo 1944
Restr:StuG_III_Ausf._G.jpg|StuG III Ausf. G eus lu Finland
Restr:Sturmhaubitze 42, September 1944.jpg|Sturmhaubitze 42
Restr:Elements of the Sturmgeschütz-Brigade 303.jpg|StuG alaman e Finland
-94

660 *Ab Urbe Condita* / 94 kent J.-K

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Archon : Kallias

#### Republik roman
* Koñsuled : Gaius Coelius Caldus ha Lucius Domitius Ahenobarbus.

### Afrika

#### Egypt

* Faraon : Ptolemaios X Aleksandr I (-107 / -88)

### Reter-nesañ

#### Judea

* Aleksandr Janneus (-103 / -76)

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -94

## Marvioù -94

## Daveoù
Fin ar Bed

**Fin ar Bed** zo ur stirad skinwel brezhonek skignet da gentañ war Youtube ha goude-se war ar skinwel Frañs 3 d'an 30 a viz Gwengolo 2017. Sevenet eo bet gant Nicolas Leborgne, an aktourien bennañ eo Nolwenn Korbell, Roger Stéphan ha Kaou Langoët. Filmet eo bet pep lodenn eus ar stirad e Breizh. Seizh lodenn dek munutenn a ya d'ober an hollad.
## Aktourien
* Nolwenn Korbell : Mari
* Roger Stéphan : Fañch 
* Kaou Langoët : Klet
* Tangi Daniel : Kevin
* Gilles Pennec : Job
* Joël Cudennec : Jakez
* Lors Jouin : M. Le Vigan
* Laors Skavenneg : Erwan
* Marion Rospars : Magali
*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Fin ar Bed
* Fin ar Bed war Allociné
* Fin ar Bed war IMDB

## Notennoù ha daveennoù
Paradisaea

***Paradisaea*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Paradisaea apoda]]*,
* *[[Paradisaea decora]]*,
* *[[Paradisaea guilielmi]]*,
* *[[Paradisaea minor]]*
** *P. m. jobiensis* ha ***minor***,
* *[[Paradisaea raggiana]]*
** *P. r. augustaevictoriae*, *intermedia*, ***raggiana*** ha *salvadorii*,
* *[[Paradisaea rubra]]*,
* *[[Paradisaea rudolphi]]*
** *P. r. margaritae* ha ***rudolphi***.

O c'havout a reer holl e Ginea Nevez, eizh (8) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
R. Lee Ermey

**Ronald Lee Ermey**, ganet en Emporia (Kansas), e Stadoù-Unanet Amerika d'ar 24 a viz Meurzh 1944, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat. Brudet eo evit e roll er film *[[Full Metal Jacket (film)|Full Metal Jacket]]*. Mervel a ra d'ar 15 a viz Ebrel 2018 e Santa Monica e Kalifornia.
Jobig Jaffrenou

**Jobig Jaffrenou** oa ur c'hizeller hag oviz breton, bet ganet e Motrev an 29 Meurzh 1899 hag aet da Anaon en ospital Ponchelet, e Brest0, ar gwener 25 a viz Du 1966.

- skol arzoù-kaer Roazhon e 1917

- engalvet e 1918; gloazet e-kerzh emgann Champigny;

- ezel *Villa Medicis* e 1922

- emstaliet e Marok

- digemeret oviz gant ar varzhed e 1953

- kouezhet klañv, e chomas war e gwele adalek 23 Here 1966.

- dre e c'houlenn, eo bet douaret gwisket gant e dilhad oviz
Abberton

**Abberton** zo anv meur a lec'h e Bro-Saoz :

* Abberton (Essex), e kontelezh Essex
* Abberton (Worcestershire), e kontelezh Worcestershire
Svoboda (kazetenn)

***Svoboda*** (*Свобода* en ukraineg, da lavaret eo "Frankiz") eo ar gazetenn ukrainek koshañ hag an hini a vez lennet ar muiañ e broioù ar Gornaoueg.

## Istor
Savet e voe *Svoboda* e Jersey City, e New Jersey, e Stadoù Unanet Amerika d'an 11 a viz Gwengolo 1893, gant an tad Hryhoriii Hrushka, ur beleg ukrainat. Goude e voe degemeret da gazetenn ofisiel gant strollad an *Ukrainian National Association* (UNA) e miz C'hwevrer 1894. Embannet e voe div wech ar sizhun adalek ar c'hentañ a viz Meurzh 1894, teir gwech ar sizhun adalek an 8 a viz Eost 1914, ha bemdez adalek an 3 a viz Genver 1921.

Mouezh Ukrainiz e Norzhamerika e oa *Svoboda* hag ur roll a bouez a c'hoarias evit difenn interestoù an enbroidi eus Ukraina d'ar Stadoù Unanet. E-pad pell ivez e voe ar gazetenn ukrainek vras nemeti e Kanada - betek krouidigezh re all evel *Kanadiiskyi Farmer* -, ha berzet e voe er vro-se e-pad an Eil Brezel-bed, abalamour ma veze embannet enni soñjoù a-enep an Unvaniezh Soviedel hag a-du gant an Trede Reich.

Lennerien zo bet er Stadoù Unanet hag e Kanada, met ivez e Brazil, ha gwechall en Impalaeriezh Aostria-Hungaria (e Galitsia). Ul liamm e oa etre an divroidi, prederiet gant ar vuhez er Bed Nevez. Ganti e veze prientet an divroidi, peizanted anezho alies, d'ur vuhez nevez, modernoc'h, ha da sevenadur ar Gornaoueg. Difenn a rae krog an ukraineg er skolioù ivez. 

D'ur poent zo bet e oa  a goumananterien da *Svoboda*, ar pezh a rae anezhi ar gazetenn ukrainek vrasañ e broioù ar Gornaoueg.

## Notennoù

## Liamm diavaez

*Svoboda
Nikšić

**Nikšić** (skrivet Никшић el lizherenneg kirillek, distaget [] e montenegreg) zo ur gêr vras e Montenegro, e kornaoueg ar vro. Gant  a dud o chom enni ez eo an eil kêr vrasañ e Montenegro, goude Podgorica. Ur gêr a bouez eo evit an industriezh, ar sevenadur hag an deskadurezh, hag enni ez eus kevrennoù eus Skol-veur Montenegro.

## Liammoù diavaez

* Opština Nikšić
-95

659 *Ab Urbe Condita* / 95 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Archon : Theodotos

#### Republik roman
* Koñsuled : Lucius Licinius Crassus ha Quintus Mucius Scaevola Pontifex

### Afrika

#### Egypt

* Faraon : Ptolemaios X Aleksandr I (-107 / -88)

### Reter-nesañ

#### Israel

* Aleksandr Jannaeus (-10 / - 76)

### Azia

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -95

## Marvioù -95
Sébastien Carney

**Sébastien Carney** zo un istorour breizhat ha kelenner e skol-veur Brest.

## Skridoù
*Sébastien Carney, *Breiz Atao ! : Mordrel, Delaporte, Lainé, Fouéré : une mystique nationale (1901-1948)*, Rennes, PUR, coll. « histoire », 2015, 608 p.
*Ronan Calvez et Sébastien Carney, *Une esthétique nationaliste bretonne ?*, e Nelly Blanchard et Mannaig Thomas, *Dire la Bretagne*, Roazhon, Presses Universitaires de Rennes, 2016, p. 117-124
*Sébastien Carney, *Les couvertures de Breiz Atao : dire la Bretagne, toujours ?*, e Nelly Blanchard et Mannaig Thomas, *Dire la Bretagne*, Roazhon, Presses Universitaires de Rennes, 2016, p. 125-132

## Liammoù diavaez
*  ''La Bretagne est un objet construit'', pennad-kaoz gant S. Carney, Ouest-France, 28/11/2017
*  ''Sonneurs : de la naissance des bagagoù'', pennad diwar-benn krouidigezh ar bagadoù en Télégramme, 16/04/2018
Ptiloris

***Ptiloris*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1825 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Ptiloris intercedens]]*,
* *[[Ptiloris magnificus]]*
** *P. m. alberti* ha ***magnificus***,
* *[[Ptiloris paradiseus]]*,
* *[[Ptiloris victoriae]]*.

O c'havout a reer en Aostralia (*magnificus*, *paradiseus* ha *victoriae*) hag e Ginea Nevez (*intercedens* ha *magnificus*), daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
M24 Chaffee

An **M24 Chaffee**, anv ofisiel **Light Tank, M24**, zo un tank skañv stadunanat a voe implijet e fin an Eil Brezel-bed hag e-pad ar brezelioù goude evel Brezel Korea. Implijet e voe ivez gant ar C'hallaoued e-pad ar brezelioù didrevadenniñ evel en Indez-Sina pe Aljeria. Ar Saozon a implijas anezhañ ivez gant an anv **Chaffee** diwar anv ar jeneral Adna R. Chaffee, Jr.. Hemañ en devoa harpet kalz implij an tankoù en nerzhioù lu stadunanat. Tennet eo bet eus ar servij abaoe pell zo er Stadoù Unanet hag e Breizh-Veur met lod eus ar broioù paour a gendalc'h d'e implij hiziv-an-deiz c'hoazh.
Corbridge

**Corbridge** zo ur gêriadenn eus Northumberland, e hanternoz Bro-Saoz, er gornaoueg da Newcastle upon Tyne. 

## Istor

Anavezet e oa al lec'h gant ar Romaned evel *Coriosoptum* pe *Corstopitum*. War al lec'h moarvat e oa anvet *Coria*. Alese eo deuet an anv *Corbridge*, gant an elfenn *bridge* ("pont") ouzhpenn. 

Menegoù eus an anv a gaver er skridoù latin :
* Itinerarium Antonini 4643 (Iter I) : **Corstopitum / Corstopilum / Cor Stopitu**
* Dizanv Ravenna 10718 : **Corie Lopocarium**

Ar gêr roman bellañ en hanternoz Proviñs Britannia e oa Coriosoptum. Ar c'hreñvlec'h roman kentañ a voe savet war-dro ar bloavezh 85. En Eil kantved e teuas da vezañ ur gwir gêr roman.

## Notennoù
Nâzım Hikmet

**Nâzım Hikmet Ran**, anavezetoc'h evel **Nâzım Hikmet** (distaget [] e turkeg), (Thessaloniki, 15 a viz Genver 1902 – Moskov, 3 a viz Mezheven 1963) a oa ur skrivagner turkek, hag a seller outañ alies evel ar barzh turkek pouezusañ en . Troet eo bet e skridoù en ouzhpenn 50 yezh.

Meulet eo bet e varzhoniezh ha deskrivet eo bet an den evel ur "c'homunour romantel" pe evel un "dispac'hour romantel". Harzet e voe meur a wech e Turkia abalamour d'e vennozhioù politikel ha tremen a reas ul lodenn vat eus e vuhez en toull-bac'h pe en harlu. Tennet e oa bet e geodedouriezh turk digantañ e 1959 ha rentet e voe dezhañ e 2009. Pa varvas, e 1963, e oa keodedour polonat.

## Buhez
Ganet e voe e Selanik, a oa neuze en Impalaeriezh Otoman (Thessaloniki hiziv, e Gres). Mont a reas da ofiser a vor, met e 1919 e voe klañv-bras ha dilezel a reas ar morlu e 1920. E 1921 ez eas gant mignoned dezhañ da gemer perzh er brezel evit dieubidigezh Turkia. En Ankara e reas anaoudegezh gant Mustafa Kemal Pasha (Kemal Atatürk) a brizias ur varzhoneg bet skrivet gantañ da vroudañ an Durked da gemer perzh er brezel. E-lec'h mont da soudard e voe anvet da gelenner, met ne blije ket nemeur e soñjoù komunour d'ar pennoù bras na d'ar virourien. Mont kuit a reas da Jorjia, hag alese da Voskov. Eno e reas studioù e Skol-veur gomunour Labourerien ar Reter e 1922. Distreiñ a reas da Durkia e 1928 hag eno e voe toullbac'het e-pad tri miz. E 1933 adarre e voe lakaet er vac'h, a-raok bezañ lezet da vont e 1934. 

E 1938 e voe kondaonet da 28 vloaz toull-bac'h. Neuze e voe brudet er bed a-bezh, ha tud eus ar bed a-bezh, evel Pablo Picasso, Paul Robeson pe Jean-Paul Sartre, a c'houlenne ma vije dieubet. Kregiñ a reas Nâzım Hikmet gant un harz-debriñ e miz Ebrel 1950. Reuz a voe er vro, ha skrivagnerien durkek all a reas harz-debriñ ivez. A-benn ar fin e voe lezet da vont d'an 19 a viz Mae, da-geñver un distaoliadeg embannet gant gouarnamant nevez ar vro.

D'an 22 a viz Du 1950 e voe roet dezhañ Priz Etrebroadel ar Peoc'h, asambles gant Pablo Picasso, Paul Robeson, Wanda Jakubowska ha Pablo Neruda. Ret e voe dezhañ kuitaat Turkia e 1951, ha ne zeuas ket en-dro ken goude. Tremen a reas ar braz eus dibenn e vuhez en Unaniezh Soviedel, ha beajiñ a reas e broioù all ivez evel Sina pe [Bro-C'hall]]. Mervel a reas e Moskov.
Cardinalidae

**Cardinalidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1901 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929), a vev e Norzh, Kreiz ha Suamerika.

Diouzh Doare 8.1 an *IOC World Bird List* ez a pevarzek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Piranga]]* - Vieillot, 1808 (11 spesad),
* *[[Habia]]* - Blyth, 1840 (5 spesad),
* *[[Chlorothraupis]]* - Salvin & Godman, 1883 (4 spesad),
* *[[Pheucticus]]* - Reichenbach, 1850 (6 spesad),
* *[[Granatellus]]* - Bonaparte, 1850 (3 spesad),
* *[[Cardinalis]]* - Bonaparte, 1838 (3 spesad),
* *[[Caryothraustes]]* - Reichenbach, 1850 (2 spesad),
* *[[Rhodothraupis celaeno|Rhodothraupis]]* - Ridgway, 1898 (1 spesad),
* *[[Periporphyrus erythromelas|Periporphyrus]]* - Reichenbach, 1850 (1 spesad),
* *[[Amaurospiza]]* - Cabanis, 1861 (4 spesad),
* *[[Spiza americana|Spiza]]* - Bonaparte, 1824 (1 spesad),
* *[[Cyanoloxia glaucocaerulea|Cyanoloxia]]* - Bonaparte, 1850 (1 spesad),
* *[[Cyanocompsa]]* - Cabanis, 1861 (4 spesad),
* *[[Passerina]]* - Vieillot, 1816 (7 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Michelle Creber

**Michelle Nicole Creber**, ganet e Vancouver (British Columbia, Kanada) d'ar 7 a viz Gwengolo 1999, zo un aktourez hag ur fentigellourez stadunanat.
-96

658 *Ab Urbe Condita* = 96 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Archon : (---)kratou

#### Republik roman
* Koñsuled : Gaius Cassius Longinus ha Gnaeus Domitius Ahenobarbus.

### Afrika
* Ejipt : Ptolemaios X Aleksandr I (-10 / - 88)

### Reter-nesañ
* Israel : Aleksandr Jannaeus (-10 / - 76)

### Azia

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -96

## Marvioù -96

## Liammoù diavez

## Daveoù
Emgann an Harzoù

**Emgann an Harzoù** zo un anv roet d'un toullad emgannoù e miz Eost 1914, etre ar 7 hag an 23, en Elzas, Loren, ha Belgia, ma voe trec'h an armeoù alaman renet gant Helmuth von Moltke war armeoù saoz, gall ha belgiat, renet gant Joseph Joffre, John French, hag ar roue Alberzh Iañ. 
1 690 000 Alaman a gemeras perzh dirak 1 046 000 soudard gall, 70 000 Saoz, ha 117 000 Belgiad.

206 515 Gall a eas da goll (20 253 a voe lazhet, 78 468 gloazet, 107 794 steuziet e doare pe zoare), evit 136 417 Alaman (18 662 lazhet, 89 202 gloazet ha 28 553 steuziet kuit)
TV3 (Katalonia)

**TV3** (distagadur katalanek : []) zo servij publik skinwel Katalonia. Krouet e voe e 1983 ha skignet e vez e abadennoù e katalaneg nemetken, gant an opsioñ da lakaat yezhoù all da vezañ klevet e post-tele, dreist-holl evit ar filmoù e yezhoù orin.
Ciudadanos (strollad politikel)

**Ciudadanos** (pe *Ciutadans* e katalaneg ; *Hiritarrak* en euskareg ; *Cidadáns* e galisianeg), berraet e **C's**, zo ur strollad politikel eus Spagn eus an tu-dehoù a oa bet krouet evit stourm a-enep broadelourien broioù bihan Spagn evel e Katalonia pe en Euskadi.
Piranga

***Piranga*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1808 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Piranga bidentata]]*
** *P. b. *'bidentata***, ''citrea'', ''flammea'' ha ''sanguinolenta'',
* ''[[Piranga erythrocephala]]''
** ''P. e. candida'' hag ''erythrocephala'',
* ''[[Piranga flava]]''
** ''P. f. '''flava***, *macconnelli*, *rosacea* ha *saira*,
* *[[Piranga hepatica]]*
** *P. h. albifacies*, ***dextra***, *figlina*, *hepatica* ha *savannarum*,
* *[[Piranga leucoptera]]*
** *P. l. ardens*, *latifasciata*, ***leucoptera*** ha *venezuelae*,
* *[[Piranga ludoviciana]]*,
* *[[Piranga lutea]]*
** *P. l. desidiosa*, *faceta*, *haemalea*, ***lutea***, *testacea* ha *toddi*,
* ar piranga skarlek (*Piranga olivacea*),
* *[[Piranga roseogularis]]*
** *P. r. cozumelae*, ***roseogularis*** ha *tincta*,
* ar piranga vermilhon (*Piranga rubra*)
** *P. r. cooperi* ha ***rubra***,
* *[[Piranga rubriceps]]*.

O c'havout a reer e Norzh, Kreiz ha Suamerika, tregont (30) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er c'herentiad Thraupidae betek 2008.

## Notennoù ha daveennoù
Nabilla Benattia

**Nabilla Benattia**, graet alies **Nabilla** anezhi nemetken, zo ur c'hallez-suisez a labour evit ar skinwel, ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1992 en Ambilly (Haute-Savoie).

Klasket he devoa bezañ un top model pa oa krennardez met en aner. E 2011 e oa krog da gemer perzh en abadennoù skinwel. E miz Meurzh 2013 e teuas brud dezhi pa oa o kemer perzh en abadenn *[[Les Anges de la téléréalité]]*. E-pad pemvet koulzad an abadenn he devoa distaget ar frazenn chomet brudet « Allô ! Non, mais allô quoi !… ». An ton implijet ganti en devoa krouet ur buzz war ar rouedad Internet.
Britannia Superior

**Britannia Superior** a oa ur rann eus proviñs Britannia savet war-dro 214 gant an impalaer Caracalla, mab da Septimius Severus. Edo e kreisteiz ar pezh zo bremañ Bro-Saoz, en-dro da gêr Londinium (Londrez bremañ), hag ul lejion a oa annezet er gêr-se, kêr-benn ar broviñs. Padout a reas ar broviñs-se, gant he harzoù, betek ma voe adaozet an impalaeriezh gant Diokletian e 296.

Talvezout a rae an anv *Britannia Superior* da verkañ e oa tostoc'h diouzh Roma, kêr-benn an Impalaeriezh, eget *[[Britannia Inferior]]*, a oa e hanternoz Bro-Saoz, en-dro da Eburacum (York).

## Notennoù
Aubigny (Somme)

**Aubigny** zo ur gumun c'hall en departamant Somme.

## Douaroniezh
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Dave ha notennoù
-97

657 *Ab Urbe Condita* = 97 kent J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Archon : Herakleitos

#### Republik roman
* Koñsuled : Gnaeus Cornelius Lentulus ha Publius Licinius Crassus Dives
### Afrika

#### Ejipt
* Ptolemaios X Aleksandr I (-107 / - 88)

### Reter-nesañ

#### Israel
* Aleksandr Jannaeus (-103 / - 76)

### Azia

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -97

## Marvioù -97

## Daveoù
Roger Torrent

**Roger Torrent i Ramió**, bet ganet d'an 19 a viz Gouere 1979, a zo ur politikour katalan, ezel eus ERC. Dizalc'hour eo. Abaoe an 17 a viz Genver 2018 eo Prezidant Parlamant Katalonia.
Soraya Sáenz de Santamaría

**María Soraya Sáenz de Santamaría Antón**, ganet d'an 10 a viz Even 1971 e Valladolid, a zo ur bolitikourez spagnol ezel eus Strollad ar Bobl. Besprezidantez gouarnamant Spagn eo abaoe 2011 hag abaoe 2017 emañ e penn Katalonia abalamour d'ar mellad 155 en deus freuzet ensavadurioù ar vro goude darvoudoù miz Here 2017.
Alberzh Iañ

**Alberzh I** zo anv meur a gont, dug pe roue.

## Tud
* **[[Alberzh Iañ Vermandois|Alberzh I<sup>añ</sup> Vermandois]]**, kont Vermandois etre 946 ha 987.
* **[[Alberzh Iañ Namur|Alberzh I<sup>añ</sup> Namur]]**, kont Namur etre 981 ha 1011.
* **[[Alberzh Iañ Chiny|Alberzh I<sup>añ</sup> Chiny]]** kont Chiny war-dro 1131-1162.
* **[[Alberzh Mercy|Albert I]]** eskob Verdun eus 1156 betek 1162.
* **[[Alberzh Iañ Brandenburg|Alberzh I<sup>añ</sup> Brandenburg]]** margrav Brandenburg etre 1157 ha 1170.
* **[[Alberzh Iañ Brunswick-Grubenhagen|Alberzh I<sup>añ</sup> Brunswick-Grubenhagen]]**, dug Brunswick-Grubenhagen adal 1361 betek1383.
* **[[Alberzh Iañ Hainaut|Alberzh I<sup>añ</sup> Hainaut]]** kont Hainaut ha dug Bavaria adal 1388 betek 1404.
* **[[Alberzh Iañ Mecklemburg-Stargard|Alberzh I<sup>añ</sup> Mecklemburg-Stargard]]**, dug Mecklemburg-Stargard adal 1392 betek 1397.
* **[[Alberzh Iañ Monako|Alberzh I<sup>añ</sup> Monako]]**, priñs Monako adal 1889 betek 1922.
* **[[Alberzh Iañ (Belgia)|Alberzh ]]**, roue ar Velgiz adal 1909 betek 1934.

## Pennad kar
* Alberzh II
* Alberzh III
* Alberzh
Passerina

***Passerina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* ar bourveg lazuli (*Passerina amoena*),
* ar bourveg glas (*Passerina caerulea*)
** *P. c. *'caerulea***, ''chiapensis'', ''deltarhyncha'', ''eurhyncha'', ''lazula'', ''interfusa'' ha ''salicaria'',
* ''[[Passerina ciris]]''
** ''P. c. '''ciris*** ha *pallidior*,
* ar bourveg indigo (*Passerina cyanea*),
* *[[Passerina leclancherii]]*
** *P. l. grandior* ha ***leclancherii***,
* *[[Passerina rositae]]*,
* *[[Passerina versicolor]]*
** *P. v. dickeyae*, *pulchra*, *purpurascens* ha ***versicolor***.

O c'havout a reer e Norzh ha Kreizamerika, pemzek (15) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Òmnium Cultural

Ur gevredigezh sevenadurel eo **Òmnium Cultural** a labour evit broudañ deskiñ hag implij ar c'hatalaneg ha sevenadur Katalonia. Labourat a ra ivez evit broudañ identelezh vroadel ar vro.

38 000 ezel a zo er gevredigezh ha 30 burev he deus e Katalonia a-bezh. Abaoe miz Here 2017 emañ e brezidant Jordi Cuixart en toull-bac'h kostez Madrid abalamour m'en deus sikouret aozadur ar referendom diwar-benn dizalc'hidigezh Katalonia d'ar 1añ a viz Here. Gwelet eo evel prizoniad politikel gant ul lodenn vras eus ar Gatalaniz.

## Daveeoù
Jordi Cuixart

**Jordi Cuixart i Navarro**, bet ganet d'an 22 a viz Ebrel 1975 e Santa Perpètua de Mogoda e Katalonia, a zo ur penn-embregerezh ha stourmer katalan. Difenn a ra dizalc'hidigezh Katalonia. Abaoe 2015 eo Prezidant ar gevredigezh Òmnium Cultural a vroud deskiñ hag implij ar c'hatalaneg.

Kemeret en deus perzh en aozadur ar referendom war an dizalc'hidigezh e miz Here 2017 hag abalamour da se eo bet lakaet en toull-bac'h gant gouarnamant Spagn. Gant ul lodenn vras eus kevredigezh Katalonia ha tud all eus ar bed eo gwelet evel ur prizoniad politikel. Amnesty International en deus goulennet ma vije dieubet.

## Notennoù
Mossos d'Esquadra

Ar **Mossos d'Esquadra** (katalaneg : *Policia de la Generalitat de Catalunya-Mossos d'Esquadra*), da lavaret eo *gwazourien ar skouadron, gwazed ar bagad*, eo polis emren Katalonia. Krouet e oa bet e 1983 diwar un hengoun eus an .

## Istor
E 1718 e oa bet sinet gant gouarnour Tarragona un dekred en doa krouet an *Escuadras de Paisanos* (bagadoù peizanted), hendadoù ar Mossos d'Esquadra.

Adkrouet e oa bet ar Mossos d'ar 14 a viz Gouere 1983 gant gouarnamant emren Katalonia hag abaoe ez eus bet roet kefridioù ouzhpenn dezho tamm-ha-tamm. Etre 1994 ha 2008 o deus erlec'hiet tamm ha tamm polis Spagn (Guardia Civil ha polis broadel) evit an holl gefridioù nemet ar stourm a-enep ar sponterezh ha merañ an enbroidi.

E 2016 e oa 21 000 a boliserien hag ofiserien polis-barn.

En arvar emañ ar Mossos abaoe miz Here 2017, daoust d'o emzalc'h skoueriek goude gwalldaol Barcelona e miz Eost eus ar memes bloaz. O fenn, Josep Lluís Trapero Álvarez, zo bet tamallet dezhañ gant justis Spagn chom hep bezañ graet trawalc'h evit mirout ouzh an dud da votiñ e referendom Here 2017 ha chom hep bezañ sikouret poliserien ar Guardia Civil a oa stanket gant manifesterien. Tamallet eo a zispac'had gant ar varnerien met chomet eo dieub evit c'hoazh.
Gwelet e vez ar Mossos evel un nerzh a-du gant an dizalc'hidigezh gant ar vrasañ lodenn eus politikerien ha kazetennoù Spagn ha neuze ez eus galvoù evit digreskiñ o fouez e sistem justis Spagn.

## Aozadur

Major (Mossos d'Esquadra).gif|penngomiser (*major*)
Comissari.png|Komiser (*comissari*)
Intendent.gif|Pennenseller (*intendent*)
Inspector.gif|Enseller (*inspector*)
Sotsinspector.gif|Izenseller (*sotsinspector*)
Sergent.gif|Sarjant (*sergent*)
Galons de caporal.gif|Korporal (*caporal*)
Sense galons.gif|Ezel (*mosso*)
Neymar

**Neymar da Silva Santos Júnior**, ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1992, anvet aliesoc'h **Neymar** pe **Neymar Jr.**, zo ur c'hoarier mell-droad brazilian a-vicher. C'hoari a ra evel tager er skipailh Paris Saint-Germain kement hag e skipailh broadel Brazil.