open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Savenneg

**Savenneg** a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.

## Douaroniezh
## Anv
## Ardamezioù
*en argant, e gebrenn geotet heuliet gant teir melionenn ivez geotet; e gab en gul karget gant ur gaerell en gwirion gwakoliet en erminoù hag aour; e vevenn en glazur karget gant dek bezantenn en aour*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Savenneg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Savenneg ha da benn Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet da benn Arondisamant Savenneg.
### 
* E 1800 e voe krouet Arondisamant Savenneg. E 1868 e teuas Sant-Nazer da vout pennlec'h an arondisamant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 111 gwaz eus kumun Savenneg a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, d.l.e. 3,40 % eus o foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Treuzkaset e voe ar frontstalag Nn 182 eus Henbont da Savenneg d'an 18 a viz Kerzu 1940.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Blaen pa voe diskaret Kanton Savenneg e 2014.
## Brezhoneg
* 1,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
* Digoret e voe skol Diwan Savenneg e miz Gwengolo 2009. E miz Gwengolo 2023 e tilojas da Brevenkel ha serret e voe en distro skol 2024.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv.
* Iliz katolik *Sant Varzhin*.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
### Tud bet marvet eno
* Géraud Reveilhac, 26 a viz C'hwevrer 1937, milour gall, pennkaoz da afer *Pevar C'horporal [[Souain-Perthes-lès-Hurlus|Souain]]*.

### Ardamezeg ar familhoù

## Brezhoneg
* Ur skol Diwan zo bet digoret eno e 2009.
* E distro-skol 2022 e oa 9 skoliad enskrivet er skol Diwan (0,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy ː *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannet gant Editions des régionalismes. 2011

## Daveoù ha notennoù
Chapel-ar-Wern

**Chapel-ar-Wern** a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e kreisteiz ar vro.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Capellam de Alneto**, 1287

## Ardamezioù
*Troc'het ː ouzh 1 gwezboellek etre argant ha gul a beder rezenn, an dremmadoù en argant karget pep hini gant ur vrizhenn erminig en sabel; ouzh 2 rannet ː ouzh 1 en glazur e gurunenn markiz en aour, ouzh II en argant e skourig gwern geotet ha gwifrellet, al lodennan skouret gant un dostalan kommek hag gousourinet etre argant ha glazur a beder pezh*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Chapel-ar-Wern e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Savenneg hag e Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 64 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,65% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel  hervez monumant ar re varv .
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas daou vilour eus ar gumun hervez monumant ar re varv. 
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Blaen pa voe diskaret Kanton Savenneg e 2014.
## Brezhoneg
* 3,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

FR44 Facade Blanche Couronne.jpg|An abati kozh.

* Abati Itron Varia ar Gurunenn Wenn, sistersian,  kantved,luc’hskeudennoù.

Eglise_Chapelle_launay.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia ar Wern*,luc’hskeudennoù.
* Chapel *Sant Jozeb*, 1844, luc’hskeudenn.
* Maner Mareil, XVIIvet kantved -XVIIIvet kantved.
* Monumant ar re varv, e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Liammoù diavaez
* Chapel-ar-Wern war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur

* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Gwal-Liger

**Gwal-Liger** a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh

Lavau-sur-Loire marais.jpg|Geunioù genou al Liger.

* War lez al Liger emañ Gwal-Liger.
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Laval**, 1075; **de Valle**, *c.* 1330;

## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Gwal-Liger e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Savenneg hag e Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 37 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,75 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel  hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Tunizia:  mervel a reas ur milour eus ar gumun en Ain Draham d’an 23 a viz Even 1946 hervez monumant ar re varv. 
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Blaen pa voe diskaret Kanton Savenneg e 2014.

## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Lavau-sur-Loire église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

Lavau-sur-Loire mairie.jpg|Ar maerdi.

## Tud

* Jacques Jaudonnet, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1645

### Ardamezeg ar famihoù

## Gevellerezh
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù
Ni endalc'hus hag ezdalc'hus

Er yezhoniezh e vez implijet an termenoù ***ni'' endalc'hus''' ([[Saozneg|saoz.]]: ''inclusive we'') ha ***ni* ezdalc'hus*' (saoz.: *exclusive we*) evit komz eus un diforc'h graet gant yezhoù zo etre daou stumm raganv-gour ar c'hentañ gour liester "ni" hervez ma vez dalc'het kont eus an hini m'emeur o kaozeal gantañ/i (stumm endalc'hus) pe get (stumm endalc'hus), evel-hen: 

Da skouer e malayeg hag er yezh kar indonezeg, e vez implijet ar raganv endalc'hus *kita* hag ar raganv ezdalc'hus *kami*. Posupl eo lâret neuze: 

: "Mont a raimp (*kami*) da brenañ traoù ha neuze e tebrfomp (*kita*)" 

o lakaat sklaer ne ranko ket an hini pedet da debriñ m'emeur o komz gantañ/i dont da brenañ traoù ganeoc'h.

Daoust ha ma n'eus yezh europat ebet ma vez graet an diforc'h-mañ ganti ec'h eo ur perzh kavet alies a-walc'h etre yezhoù ar bed dre vras, en o zouez: ar sinaeg, ar yezhoù aostreznezek (d.s. malayeg, indonezeg, tagalogeg...), yezhoù norzh Aostralia, ar yezh pidjin Tok pisin, meur a yezh dravidek, ar yezhoù moundek, meur a yezh komzet e reter Siberia evel an evenkieg, an hanter eus ar yezhoù komzet en Amerikaoù, un nebeud yezhoù kaokazek hag afrikanek hag un nebeudig yezhoù indezeuropek, da skouer ar marateg hag ar goudjarateg.

Er yezhoù gante an diforc'h etre ur raganv endalc'hus hag ur raganv ezdalc'hus ha ma vez displeget gante ar verboù evit klotañ gant ar gour, evel er yezhoù komzet en Aostralia ha meur a hini komzet en Amerika, e vez diforc'het stummoù ar verb ivez, da skouer e passamaquoddy:

"Hon eus anezhañ/i" / "Ganimp emañ":

:Unander ***n'''-tíhin'' (rakger evit ar 1añ gour ''n-)''
:Ezdalch'us ***n**-tíhin-**èn*** (kentañ gour  ''n-'' + [[lost-ger]] liester ''-èn)''
:Endalc'hus***k**-tíhin-**èn**' (rakger endalc'hus *k-* + liseter *-èn)*

## Gwelit ivez
* Raganv
Raganv araogennek

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **raganv araogennek** (saozneg: *prepositional pronoun*) evit komz eus raganvioù ispisial implijet evel renadenn un araogenn, da skouer:

E meur a yezh romanek, evel ar portugaleg, ar spagnoleg, an italianeg hag ar roumaneg, e klota stummoù araogennek ar raganvioù gant stummoù ar raganvioù rener met stummoù araogennek ispisial 'zo evit ar c'hentañ hag an eil gour unander (hag an trede gour emober), da skouer e portugaleg:

:*Vejo-*'te** todos os dias'' (''[[raganv renadenn]]'')
:("Gwelet a ran **ac'hanout** bemdez")

:''Anseio por **ti*** (''raganv araogennek'')
:("Keuz am eus '''dit'''")

E meur a [[Yezhoù slavek|yezh slavek]], evel an [[tchekeg]], ar [[poloneg]] hag ar [[ruseg]], e vez implijet ur [[rakger]] ispsial (''n-'') evit merkañ raganvioù an trede gour nann-emober pa vezont implijet gant un araogenn, da skouer e ruseg:
 
:Я '''его''' не вижу
("Me '''anezhañ-<small>GEN</small>''' <small>NAC'H</small> gwelan" = "Ne welan ket '''anezhañ'''")
:Я это сделаю для '''него'''
("Me se rin evit '''eñ-<small>GEN</small>'''" = "Hen ober a rin '''evitañ'''")

Ne vez ket implijet seurt raganvioù gant an holl [[Yezh|yezhoù]], en ur ober gant stummoù all en o lerc'h evel da skouer [[Raganv distrollañ]] evel e galleg, da skouer:

: ''Il est <u>avec</u> '''moi***
: ("**Ganin** emañ") 

E brezhoneg hag er yezhoù keltiek all e vez implijet araogennoù displeget. 

## Gwelit ivez
* Raganv
* Araogenn
* Raganv distrollañ
Hu Jintao

**Hu Jintao** (胡锦涛 e sinaeg, Hú Jǐntāo en doare-skrivañ pinyin), ganet e Shanghai d’an 21 a viz Kerzu 1942, zo ur politikour sinaat. Prezidant Republik pobl Sina eo, eus miz Meurzh 2003 da viz Meurzh 2013.
Leeuwarden

**Leeuwarden** (*Ljouwert* e frizeg ar c'hornôg, *Liwwadden* e frizeg-kêr) eo kêr-benn proviñs Friz, en hanternoz an Izelvroioù. D’ar 1añ a viz Mezheven 2005 e oa 91&nbsp;375 a dud o chom enni, en ur gorread 84,10 km².

## Liammoù diavaez
* www.leeuwarden.nl (e nederlandeg pe e frizeg)
* www.livingleeuwarden.nl (e nederlandeg pe e frizeg)
## Notennoù
Themis

**Themis** (henc'hresianeg: Θέμις / *Thémis* « lezenn doueel »), merc'h da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar), a oa un Ditanez. 

## Gwreg Zeus
Gwreg Zeus e oa, e eil gwreg eta, war-lerc'h Metis. Mamm e oa d'ar Moirai, d'an Eurioù, da Astraeos, d'an Hesperidezed, da deir Nimfenn ar stêr Eridan ha da Harmonia, doueez ar C'henemglev.

Doueez ar Justis, al Lezenn hag ar Reizhded e oa Themis, o skoazellañ Zeus en Olimp. Alies e veze diskouezet en arzoù gwechall gant mentel ar justis a bouez ganti arguzennoù an daou du enebet. 

Hervez oberourien zo e oa bet gwreg an Titan Japet, a oa breur dezhi, ha genel a reas e vab Prometeus (nemet ne oa ket mamm da vugale all Japet).

## Notennoù
Diforc'h T-V

Er yezhoniezh kevredel e vez implijet an termen **diforc'h T-V** (saozneg: *T-V distinction*) evit komz eus ar raganvioù ispisial a vez implijet evit merkañ liveoù sevender etre an hini a zo o komz (kentañ gour: "me") hag an hini a vezer o komz outañ pe outi (eil gour: "te" / "c'hwi"), pe ar re a vezer o komz outo .

Krouet e oa bet an nevezc'her-mañ (saoz. ***T-form*** ha ***V-form***) e 1960 gant Brown and Gilman awenet gant lizherennoù kentañ ar raganvioù-gour latin ***t'''u'' ha ***v**os'', implijet er pen-kentañ evit merkañ an unander hag al liester hepmuiken er [[yezh]]-se.

Ne vez ket graet an diforc'h-mañ gant meur a yezh, evel da skouer ar [[saozneg]] ma ne reer nemet gant ar ger ''you'', ken el liester ken en unander, hep diforc'h sevended ebet. 

E meur a yezh ma vez graet gante an diforc'h a sevended-mañ eo bet diorroet ar stumm uhel (stumm **V**) diwar ur raganv liester, evel da skouer er [[yezhoù romanek]] ma teu ar stumm **T** diwar ar stumm unander latin ***t*'u* keit ha ma teu ar stumm *'V** diwar ar stumm liester e latin ***v*'os*. Ul liamm sklaer ez eus etre diorroadur ar stummoù-mañ ma vez implijet al liester evit merkañ ur sevended uheloc'h hag ar *pluralis majestatis*,da lâret eo implij stumm liester ar c'hentañ gour ("ni") gant tud a garg uhel e yezhoù hag e degouezhioù zo e lec'h ar stumm unander ("me", da skouer e saozneg: ***We** are not amused* distaget gant ar rouanez oc'h ober dave outi hec'h unan (d.l.e.: "N**on*' ket plijet").

Yezhoù zo evel ar brezhoneg ma vez implijet ar stumm liester ("c'hwi") evit merkañ ar sevended uhel en unander ne c'hell ket ober an diforc'h T-V el liester. Yezhoù all avat a ra un diforc'h atav etre ar stummoù T-V hag ar stummoù unander-lister war un dro, da skouer e spagnoleg:

:Live izeloc'h (stumm **T**)
::unander: *tu*
::liester: *vosotros* (gourel) / *vosotras* (benel)

:Live uheloc'h (stumm **V**)
::unander: *usted*
::liester: *ustedes*

En euskareg n'eus diforc'h yezhadurel ebet e-keñver ar jener nemet evit a sell ouzh displegadur ar verb da heul ar stumm **T** (*hi*), implijet e rannyezhoù zo:

:*Hi hitza* (stumm **T**)
:: *hi du*'k*** ("Te ac'h eus": gourel)
:: ''hi du'''n*** ("Te ac'h eus": benel) 

Er rannyezh ma nez vez ket implijet ar stumm *hi* n'eus diforc'h T-V ebet, met kentoc'h un diforc'h niver nemetken (unander ~ liester): 

:Live izeloc'h (stumm **T**)
::unander: *hi*/*zu*
::liester: *zuek*

:Live uheloc'h (stumm **V**)
::unander: *zu*
::liester: *ustedes*

Kemmañ a ra kalz implij an daou stumm-mañ a yezh da yezh ha zoken a den da den komzet gante an hevelep yezh. 

Kemmañ a c'hell ivez an diforc'h T-V a-hed ar wezh, aet da get penn-da-benn e saozneg (*thou* ~ *you*) da skouer hag o vont da get muioc'h-mui e norvegeg.

## Gwelit ivez
* Raganv
Noal-ar-Bruz

**Noal-ar-Bruz** (*Noyal-sur-Brutz* e galleg) a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
## Douaroniezh
* Ar stêr Bruz a dreuz Noal.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Noal-ar-Bruz e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saoudan hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant. E 1801 e voe lakaet e Kanton Ruzieg pa voe diskaret kanton Saoudan.
* 1795: emgann er gumun etre ar Re Wenn hag ar Re C'hlas.
### 
* Mengleuzioù maen-glas ha fornioù-raz a veze gounezet er gumun. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 18 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,52% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Tri ostaj (Jules Vercruysse, Maurice Ténine hag Antoine Pesqué) diwar ar 27 gouestlad bet fuzuilhet gant an Alamaned e Kastell-Briant d'an 22 a viz Here 1941 a voe douaret e bered ar gumun e-pad ur prantadig.

### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Kastell-Briant pa voe diskaret Kanton Ruzieg e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Maner Le Brossais, XVIvet kantved.
* Maner Le Plessis, XVIvet kantved-XVIIvet kantved.
* Maner La Chaussée, XVIIIvet kantved.

Noyal-sur-Brutz - église.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, 1896-1900.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an  20 a viz Du 1921 .
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
Ferreg

**Ferreg** (*Fercé* e galleg) a zo ur gumun a Vreizh, e biz Liger-Atlantel hag e su Bro-Roazhon, e reter ar vro.

## Douaroniezh

* War lez ar stêrioù Bruz ha Sevnon emañ Ferreg.
* E Ferreg emañ Run La Bretèche, lein uhelañ al Liger-Atlantel.

## Anv

* Erwan Vallerie : *Fertiacum*, 1123

## Ardamezioù
*En gul, plezhek en erminoù*

Degemeret gant Kuzul ar Gumun ar 27 Here 1978. Enrollet ar 15 a viz Du 1978.

Diwar ardamezioù tiegezh de Coësmes (siell 1270), beskont Ferreg

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Ferreg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da Kanton Ruzieg hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 42 waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,43 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel  hervez monumant ar re varv .
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: lazhet e voe ur milour eus ar gumun  d’ar 14 a viz Gwengolo 1959 e Châteaudun du Rhumel (departamant Constantine), chaseour e oa er 4vet RCA (*Régiment de Chasseurs d'Afrique*) .
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Kastell-Briant pa voe diskaret Kanton Ruzieg e 2014.

## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Boispéan, XVIIvet kantved, luc’hskeudenn.
* Kastell La Jaunière, XVIIvet kantved, luc’hskeudenn.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, 1702-1850.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 19 a viz Even 1921.

Restr:Eglise de Fercé.JPG|Iliz Sant-Varzhin.
Restr:Fercé - Monument aux morts.jpg|Monumant ar re varv.


## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014

## Daveoù ha notennoù
Japet

**Japet** eo doare gallek ***Iapetos*** (ha *Iapetus* e latin) roet da veur a zen e mojennoù Hellaz kozh:
* Japet (Titan), tad Prometeüs hag Atlas
* Japet (Ramz), ar Ramz
* Japet, tad Bufagus, tad Bufagus

* E steredoniezh eo lakaet Iapetus unan eus loarennoù ar blanedenn Sadorn.
Soulvac'h

**Soulvac'h** (*Soulvache* e galleg) a zo ur gumun a Vreizh, e reter Bro-Naoned ha Liger-Atlantel, e gevred Breizh.
## Brezhoneg
## Douaroniezh

Soulvache - Brutz.JPG|Ar stêr Bruz, etre Tilheg (en tu-kleiz) ha Soulvac'h (en tu-dehou).

* Ar stêr Bruz a ra ar vevenn etre Soulvac'h ha Tilheg.
* Treuzet eo ar gumun gant ar stêr Sevnon.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Soulvac'h e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Ruzieg hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 39 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 7,45 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den abalamour d'ar brezel. 
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Kastell-Briant pa voe diskaret Kanton Ruzieg e 2014.
## Monumantoù ha traoù heverk

Soulvache - église.JPG

* Iliz katolik *Sant Jakez*, ,luc'hskeudenn.

Soulvache - ancienne église Saint-Jean.JPG

* Iliz katolik kozh *Sant Yann*, luc'hskeudenn.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudennoù. Divizet e voe e sevel d’ar 7 a viz Mae 1922.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
Karabayeg

Ur yezh direnk komzet e Kolombia, e departamant Amazonas, etre ar stêrioù San Bernardo ha Pure, eo ar c'harabayeg. Kuzh eo c'hoazh ar meuriad a gomz anezhañ ha n'ouzer hogozik netra diwar
e benn.

## Gwelet ivez
*Yezhoù Kolombia
*Yezhoù direnk
Kerwall

**Kerwall** a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Anv
* Erwan Vallerie, da-heul Dauzat ː *Malavilla* e 1287.
## Ardamezioù
*En gul e deir mailhenn en aour, leinet gant un drailhenn en argant.*
*Aozer ː Michel Pressensé. Kuzul ar Gumun ː 1968.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Kerwall e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Templ-Breizh hag e Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe lakaet e Kanton Savenneg.
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 62 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,04% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas triwec’h den eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
* D'ar 16 a viz Gwengolo 1943 e voe taolet 185 bombezenn e Kerwall gant nijerezioù B-17 eus ar *1st Bombardment Division* (United States Army Air Forces).
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Blaen pa voe diskaret Kanton Savenneg e 2014.
## Brezhoneg
* 3,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Château du Goust 2013-09-01 20-56-27.jpg|Rivinoù ar c'hastell.
Malville église.jpg|An iliz katolik.

* Ar c'hastell, dismantret.
* Iliz katolik *Santez Katell*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 8 a viz Mae 1921.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
## Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Daveoù ha notennoù
Chipac'heseg

Ur yezh direnk komzet e Kolombia e oa ar chipac'heseg. Hogozik netra n'anavezer diwar e benn.

## Gwelet ivez

Yezhoù Kolombia

Yezhoù direnk
Iapetos

**Iapetos** (e henc'hresianeg: *Ιαπετός*, Iapetós ; e latin *Iapetus*), a oa un Titan e mojennoù Hellaz kozh. Evel an holl Ditaned e oa mab da Ouranos (an oabl) ha Gaia (an douar). 
Pried Themis, doueez ar Justis, e oa, a-raok ma timezas-hi da Zeus.
Tad e oa 
* da Brometheüs, en devoa bet gant Themis
* da Epimetheüs, Menoitios, Hesperos, hag Atlas.

Iapetos zo unan eus ar pevar Zitan o devoa iriennet gant Kronos a-enep o zad Ouranos. E vreudeur hag eñ a oa e pevar c'horn ar C'hosmos, ha kenkent ha ma tiskennas an Oabl d'en em unaniñ gant an Douar, e sailhjont da gregiñ ennañ, ha Kronos neuze d'e spazhañ.

## Steredoniezh
*Iapetus zo ul loar d'ar blanedenn Sadorn.
C'hwec'hvet pastell-vro Liger-Atlantel

Ar **c'hwec'hvet pastell-vro Liger-Atlantel** a zo ur bastell-vro votiñ e Liger-Atlantel. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he deus er Kambr ar gannaded.

Enni emañ kantonioù Nozieg, Blaen, Kastell-Briant, Derwal, Gwenvenez-Penfaou, Maezon-ar-Stêr, Ruzieg, Sant-Juluan-Gouwent ha Enorzh.

## Kannaded
* 1997 - 2002 Michel Hunault (RPR)
* 2002 - 2007 Michel Hunault (UDF)
* 2007 -  Michel Hunault (UMP)

## Disoc'hoù an dilennadegoù

### [[Dilennadegoù lezennel 2002]]

Na oa nemet un dro. Gounezet e oa an dilennadeg gant Michel Hunault. 47.714 a dud diwar 71.030 o deus kemeret perzh er votadeg.

### [[Dilennadegoù lezennel 2007]]

Gounezet en doa Mixhel Hunalt en eil tro

#### Tro gentañ

#### Eil tro
Michel Hunault

Ur politikour breizhat eo Michel Hunault, ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1960 e Kastell-Briant e Liger-Atlantel. Dilennet e oa bet da gannad e c'hwec'hvet pastell-vro Liger-Atlantel e 1993 ha betek votadegoù 2012. Un ezel eus ar strollad UDF eo bet, ha bremañ emañ er strollad Nouveau Centre.

Besprezidant Kuzul rannvro Broioù-al-Liger eo bet ivez etre 1998 ha 2004.

Breur gevell eo da Alain Hunault a zo maer Kastell-Briant. O zad, Xavier Hunault, a oa kannad ivez ha maer Kastell-Briant e-pad pell.
Seizhvet pastell-vro Liger-Atlantel

Ar c'hwec'hvet pastell-vro Liger-Atlantel a zo ur bastell-vro votiñ e Liger-Atlantel. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he-deus e Kambr ar gannaded. Enderc'hel a ra kantonioù ar Baol-Skoubleg, ar Groazig, Erbigneg, Gwenrann,Sant-Nikolaz-an-Hent, Gweltaz-Lambrizig ha Pontkastell-Keren.

## Kannidi

* 1988 - 1997 Olivier Guichard (RPR)
* 1997 - 2002 René Leroux (PS)
* 2002 - 2012 Christophe Priou (UMP)

## Disoc'hioù an dilennadegoù

### [[Dilennadegoù lezennel 2002]]

Gounezet eñ-deus Christophe Priou en eil dro.

#### Tro gentañ

#### Eil dro
Chakeg

Ur yezh direnk komzet e Myanmar (Birmania) ha Bangladesh, e menezioù glas Arakan, eo ar chakeg. Komzet eo gant 25 000 a dud. 5 000 anezho a vev e Bangladesh. Bez' e vefe ur yezh skrivet implijet gwechall met ne ouzer netra diwar he fenn.

## Gwelet ivez
*Yezhoù Bangladesh
*Yezhoù Myanmar
*Yezhoù direnk
Raganv rener

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **raganv rener** (saoz: *subject pronoun*) evit komz eus ur rumm raganvioù implijet evit ober dave da rener ar frazenn. 

Klotaat a ra gant an troad nominativel er yezhoù enteuzel evel an darn vrasañ eus ar yezhoù germanek, evel da skouer an alamaneg ma vez implijet gantañ rummoù raganvioù disheñvel hervez o ferzh kevreadurezhel er frazenn: nominativel evir ar rener, akuzativel evit ar renadenn eeun ha dativel ar renadenn dieeun:

da skouer:

: *[*'Der** Mann NOM] hat [**dem** Prinzen DAT] [**den** Kind AKU] gegeben''
: ("[**Ar gour** RENER] en deus roet [**ar bugel** REN. EEUN] d'[**ar priñs** REN. DIEEUN]") 

> : ''[**Er** NOM] hat [**ihm** DAT] [**inh** AKU] gegeben''
: ("Roet en deus [(**eñ**) RENER] **anezhañ** [REN. EEUN] **dezhañ** [REN. DIEUN]")

Alies a-walc'h n'he deus ar yezh-mañ'r-yezh, al [[latin]] en o zouez, [[raganv-gour]] ebet evit an trede gour hag implijet e vez en o lec'h [[Raganv diskouezañ|raganvioù diskouezañ]], da skouer "hennezh", "homañ" h.a.

Yezhoù zo, en o zouez ar [[saozneg]], ar [[galleg]] pe c'hoazh ar [[Kembraeg|c'hembraeg]], a rank pep [[verb]] bezañ liammet ouzh ur rener hewel (un [[anv-kadarn]] pe ur raganv) atav evit sevel frazennoù reizh, zoken e savadennoù ampersonel ma ranker ober gant [[Brizhraganv|brizhraganvioù]] hep daveenn fetis ebet, da skouer:

"Glav a ra [Ø]"

: Saozneg: "**It** rains"
: Galleg: "**Il** pleut"
: Kembraeg: "Mae **hi**n bwrw glaw"

E yezhoù all, avat, e c'heller sevel frazennoù reizh hep implijout raganvioù e degouezhioù resis zo, peurliesañ pa c'heller kompren da beseurt anv e ra dave ar frazenn dre dielfennañ ar c'henarroud pe dre merkoù yezhadurel all, da skouer displegadur ar verb (gw. Amraganvelezh).

E yezhoù all c'hoazh c'heller ober hep raganvioù-gour nemet pa raent dave da rener ar frazenn (gw. Amrenererezh).

## Gwelit ivez
*Raganv
*Raganv-gour
*Raganv renadenn
*Amrenererezh
*Rener
*Gour
Ger goulenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **ger goulenn** (saoz: *interrogative word*) evit komz eus ur ger en ur frazenn pe ul lavarenn hag a dalvez da sevel ur goulenn. Tennañ a ra neuze da berzh kevreadurezhel ha/pe semantikel un elfenn bennak.

Bez' e c'hell klotaat ar stummoù implijet evel sevel goulennoù e yezhoù zo gant stummoù implijet evit perzhioù ha sterioù all, da skouer e saozneg hag e galleg e c'hell klotaat stumm ar gerioù goulenn gant stumm ar raganvioù stagañ implijet en islavarennoù, d.s.:

: Saozneg
: ***Stumm goulennata***
:: ***Where''' was he born?''
: ***Stumm stagañ***
:: ''The country '''where''' he was born''

: <u>Galleg</u>
: ***Stumm goulennata***
:: ***Où** est-il né?''
: ***Stumm stagañ***
:: ''Le pays **où** il est né''

E [[yezh|yezhoù]] all avat e implijer [[ger|gerioù]] disheñvel bewech, da skouer e [[brezhoneg]]:

: <u>Brezhoneg</u>
: ***Stumm goulennata***
: ***Pelec'h*' e oa bet ganet?*
:: ***Où** est-il né?*
: ***Islavarenn: stumm stagañ***
:: *Ar vro **ma** oa bet ganet* (= "*'el lec'h ma**")

Keñveriit gant an doare da sevel goulennoù ameeun:

: ***Islavarenn: stumm goulennata***
:: ''N'ouzon ket **pelec'h*' emañ?*

Meur a berzh kevreadurezhel a c'hell kaout seurt gerioù goulenn er frazenn:

* Doareer
** *Pe*, *Pet*, d.s. *Pe den?*, *Pet a dud?*
** *Da biv* (perc'henn), d.s., "Da biv eo an daol-mañ?"
* Pro-stummoù 
** Raganvioù goulennata
*** *Piv* (tud), d.s., "Piv en deus skrivet al levr-mañ?"
*** *Petra* (nann-tud), d.s. "Petra eo an dra-mañ?" 
** Pro-ragverboù
*** *Pelec'h* (lec'hiadur), d.s., "Pelec'h emañ ma c'hador?" 
*** *Eus belec'h* (orin), d.s., "Eus pelec'h e teu hennezh?"
*** *Da belec'h* (pal), d.s., "Da belec'h emañ o vont?"
*** *Pegoulz* (amzer), d.s., "Pegoulz e teuio?" 
*** *Penaos* (doare), d.s., "Penaos en doa graet evit dont?"
*** *Perak* (abeg), d.s., "Perak e lârez geveier?"

## Gwelit ivez
* Raganv
* Ger stagañ
Indre (departamant)

An **Indre** (distagadur: ) a zo un departamant e-kreiz Bro-C'hall, er rannvro Centre. Anvet eo diwar ar stêr Indre a dremen drezañ. Châteauroux eo ar penn-kêr anezhañ, hag ar 36 an niverenn roet dezhañ. Ul lodennig vihan e su an departamant (17 kumun) a zo en Okitania.

## Arondisamantoù an Indre
* Châteauroux
* Issoudun
* Le Blanc
* La Châtre

## Eus ar proviñsoù d'an departamant
Savet eo bet an departamant gant tammoù eus ar Berry evit al lodenn vrasañ, an Touren er c'hornaoueg, ha tammoù bihan eus Poatev (er mervent), ha Marcha, er su.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en Indre
* Touristañ en Indre

## Notennoù ha daveennoù
Indre (stêr)

An **Indre** zo ur stêr eus kreiz Bro-C'hall, adstêr d'al Liger war he lez kleiz, ha dezhi 265 km. 

Emañ hec’h andon e departamant ar Cher, e-kichen Préveranges. Redek a ra dre zepartamantoù ar Cher, an Indre hag an Indre-et-Loire. Tremen a ra dre gêrioù La Châtre, Châteauroux ha Loches.

E-kichen kreizenn nukleel Chinon emañ he c’hember gant al Liger.
Brezel ar Ramzed

**Brezel ar Ramzed** (*γιγαντo-μαχια* *gigantomac'hia* e henc'hresianeg) zo ur brezel a savas etre ar Ramzed ha doueed an Olimp hervez mojennoù Henc'hres. Dont a reas war-lerc'h Brezel an Ditaned.

## Ar perag eus ar brezel
Kraouiet e oa bet an Ditaned gant Zeus en Tartaros. O mamm Gaia avat a oa savet konnar enni abalamour da se, ha c'hoantaat a reas ober brezel d'an Doueed. Ha hi ha kas he mibien, ar Ramzed, d'an emgann. 

## A-raok ar brezel
Ne deuas ket enebadenn Gaia raktal goude an dichekadenn. Gallout a reas Zeus kemer e ziarbennoù eta. P'en doa ezhomm da gaout un haroz kreñv a-du gantañ evit derc'hel penn ouzh ar Ramzed ha n'hallent ket mervel diwar dorn un doue, e kouskas Zeus gant Alkmene abalamour dezhi da c'henel Herakles.

Evit Gaia a lakaas da greskiñ louzoù a rafe d'he bugale bout diwelus da zaoulagad an dud ha divarvel rak an taolioù. Pa glevas Zeus kement-se ne voe ket seizhdaletoc'h evit mirout ouzh Helios, Selene hag Eos, a sevel a-raok dezhañ kavout penn eus al louzoù hud.

## Ar c'hrogad

Emañ an aerva e-lec'h m'emañ ar Ramzed o chom, war ar Flegra (« douar tan»). E penn ar Ramzed e oa Eurymedon, Alkyoneüs ha Porfyrion. Bodet e oa an Doueed pa zeuas an arsailh kentañ. War-raok ez ae ar Ramzed gant o flammerennoù graet gant skodoù derv, hag o skeiñ kerreg ha kernioù menezioù dezho.
* Herakles a daole e saezhoù kontammet da Alkyoneüs. Met dre ma n'halle ar ramz bezañ trec'het nemet e-maez e vro e voe sachet gant Herakles pell eus e zouaroù.
* Porfiryon a glaskas gwallañ Hera. Pulluc'het e voe gant Zeus ha peurlazhet gant ur saezh kontammet taolet gant Herakles.
* Efialtes a voe lazhet gant ur saezh e pep a lagad, unan tennet gant Apollon, eben gant Herakles. 
* Ar Ramz Klytios a voe devet gant flammerennoù ifernel Hekate.
* Gant pennbizhier arem ez eas ar Moirai da lazhañ Agrios ha Thoas.
* Lazhet e vo pep hini eus ar Ramzed gant saezhoù Herakles glebiet e binim Naer-zour Lerna, war-bouez prizonidi an inizi.

## Menegoù
* Claudius Claudianus, *Gigantomachia* (tammoù).

## Gwelit ivez

* Francis Vian, « La Guerre des Géants. Le Mythe avant l'époque hellénistique », dans *L'Année sociologique*, 3 série (1952), Paris, 1955, p.&nbsp;440-443.
Ramz

Ur **ramz** zo un den mentet bras-spontus e mojennoù meur a vro. 

## An anv
*En Nomenklator e 1633 e kaver ar gerioù *ramz* ha *languoinenneg*. 
*E Geriadur Gregor e 1732 e kaver meur a anv : *geant, gigant*, langouineg, ouzhpenn *ramz*. 
* E Geriadur Vallée e lenner ouzhpenn : *galez*, *peulvan, lank, lankoun*. 

### Ar ger ''kaour''
Ne gaver ket ar ger *kaour* er geriadurioù a-raok 2000, e Geriadur Favereau. 
Er c'hontadennoù eo meneget e-barzh *Ar priñs Aorel ha Kaour Sant Jili*, dastumet e 1871, e Kontadennoù ar Bobl. 
Un notenn zo e p. 60 (marteze gant Ronan Huon, oberour ar rakskrid) : «&nbsp;Kaour: kawr (SO). N'emañ ket ar ger-mañ e geriadur Roparzh *(sic)* Hemon. Bet eo bet ennañ ha skarzhet goude. Talvezout a ra kement ha "gouron, haroz"&nbsp;».
Koulskoude, n'eo ket ar ster-se a lenner e Geriadur Ménard, e 2012, ma weler e talvezfe kement ha "ramz".

## Kontadennoù ar Bobl
E Kontadennoù ar Bobl Fañch an Uhel ez eus un toullad ramzed ; *jeanted* a vez graet anezho ivez, diwar ar ger gallek *géants*.
# *Ar berenn he fer aour ... *, levrenn 1, p. 15 
# *Ar priñs Aorel ha Kaour Sant Jili*, levrenn 1, p. 43 ; meneget eo ar ger *kaour* meur a wech e korf ar gontadenn, dastumet e Pluned e 1871. N'eo ket sur eo ar ger-se a oa e genoù ar gonterez. 
# *Ar jeant Kolevran*, p. 93
# *Yann e vazh-houarn hag an tri jeant *, p. 289

E Feiz ha Breiz ez eo bet implijet eo bet ar ger "kaour" ivez er skrid *Yann e Vaz houarn*, dastumet ha renket gant G. DEWI, e Feiz ha Breiz niverenn 8, Eost 1929, p. 295 :
*Eun devez, tra ma kane evel-se e welas en eur prad druz, en tu-hont d'an aven, eur pez kaour o tiwall saoud lart ha teo*.

## Broioù all
### Kembre
Meur a ramz a gaver ar ger *cawr* (*cewri* el liester) en o anv.
; Ramzed
*Benlli Gawr
*Idris Gawr, e Cader Idris 
*Rhita Gawr, er Wyddfa, en Eryri hag en Aran Benllyn e Meirionnydd
*Ysbaddaden Bencawr, tad Olwen er Mabinogi
; Lec'hioù
*Barclodiad y Gawres
### Hellaz

Mibien an doueez Gaia e oa ar Ramzed e mojennoù Hellaz kozh. Brezel a rejont ouzh an Doueed, dindan an anv "Emgann ar C'higanted" eo anavezet kement-se.

*Gwelout: [[Ramzed Hellaz]].*

## Lennegezh

### Bibl
Goliad zo ur ramz er Bibl, lazhet gant David.

### Rabelais
Daou romant en deus skrivet ar Gall François Rabelais diwar-benn daou ramz, an tad Gargantua (mab d'ar ramz Grangousier), hag ar mab Pantagruel.

### Grimm
E kontadennoù Grimm e kaver ramzed e kontadenn *[[Ar c'hemener bihan kalonek]]* hag e re all.

### Jonathan Swift
En e romant *[[Beajoù Gulliver]]* e ya an haroz Gulliver da vBrobdingnag, ur rouantelezh lec'h m'emañ o chom ramzed.

### Roald Dahl
* *[[The Big Friendly Giant]]*, ur romant evit ar vugale skrivet gant Roald Dahl e 1982.

## Kontadennoù all
**[[Jack the Giant-killer]]*, kontadenn saoznek eus Kerne-Veur

**[[A Book of Giants]]*, dastumad kontadennoù saoznek gant Ruth Manning-Sanders.

## Notennoù
Koufeg

**Koufeg** (*Couffé* e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie (1005) ː Coffe, 1287

## Ardamezioù

* *Skejet etre geot ha gul, ar c'heot karget gant ur mann en aour, ar gul karget gant daou alc'hwez lammellet en aour; ur c'houwifrell kommek en argant balirant war al lodennadur; e gab en glazur karget gant ur groaz goñchek en argant* 

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Koufeg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Legneg hag e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 81 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,56% eus he foblañs e 1911.
#### Kemmoù [[Arondisamant]]
* E 1926 e voe lakaet ar gumun en Arondisamant Naoned pa voe diskaret Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe en Arondisamant Ankiniz pa voe adsavet e 1943.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den eus ar gumun hervez monumant ar re varv .
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Enorzh pa voe diskaret Kanton Legneg e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Couffé - Château de la Ville-Jégu (côté du parc).png

* Kastell Kerjegu.

Couffé - Château de la Contrie.png

* Kastell La Contrie.

Statue de François-Athanase Charette de la Contrie.jpg

* Delwenn Charette.
* Iliz katolik *Sant Sinforian*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Tud

* Guillaume Macé de la Roche, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1598
* Alain le Febvre du Pont, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1599
* Jean Macé de la Roche, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1616

### Tud bet ganet eno
* François-Athanase de Charette de La Contrie, rener chouan, 21 a viz Ebrel 1763.

### Ardamezeg ar familhoù

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Gevellerezh
*  Bogel en Alamagn abaoe 1984
*  Wellow e Bro-Saoz abaoe 1991
*  Tescani e Roumania abaoe 2000
*  Gourkovo e Bulgaria abaoe 2003
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
Kastell-Tepaod

**Kastell-Tepaod** (*Château-Thébaud * e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Unan eus lec'hioù meur gwinieg ar muskadig eo. 
## Douaroniezh
* Ar stêr Mewan a dreuz ar gumun.

## Anv
Erwan Vallerie ː *Castrum Theobaldi*, 1287

## Ardamezioù
*En sabel e greskenn en aour heuliet gant teir c'hroazigan eoriek en argant, 2, 1.*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Kastell-Tepaod e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Kelenneg-ar-Mewan hag e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e voe lakaet e Kanton Gwerzhav.
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas 29 soudard eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 59 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,09% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun hervez monumant ar re varv .
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur milour eus ar gumun d’an 28 a viz Even 1954 e Pleibon e rannvro Pleiku en  Annam  er Vietnam hervez monumant ar re varv.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun hervez monumant ar re varv .
#### Kemm kanton
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwerzhav-Gwinieg e 1985.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwerzhav pa voe diskaret Kanton Gwerzhav-Gwinieg e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Ili katolik *Sant Varzhin ha Sant Visant*, 1808-1822.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* Guillaume Madeléneau, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1617
* Jacques Langlois de la Roussière, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1733
* Louis Fresneau de la Templerie, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1733
* Louis Fresneau de la Templerie, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1769
* Joachim-Alexandre Fresneau de la Templerie, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1779

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Liammoù diavaez
* Kastell-Tepaot war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Sant-Stefan-Brengoloù

**Sant-Stefan-Brengoloù** a zo ur gumun a Vreizh, e kanton Blaen, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Montluz**, 1159; **Sanctus Stephanus de Monte Lucii**, 1278

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Stefan-Brengoloù e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Koeron hag e Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e voe lakaet da benn Kanton Sant-Stefan-Brengoloù.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 165 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel,da lavaret eo 4% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 23 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun e 1959 hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Blaen pa voe diskaret Kanton Sant-Stefan-Brengoloù e 2014.
## Brezhoneg
* Kentelioù d'an dud deuet a vez kaset abaoe 2004 gant ar gevredigezh Kentelioù an Noz.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv drek d’an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. 
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) ha  (1939-1945) en iliz katolik.
* Iliz katolik *Sant Stefan*.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* Jean Charette de l'Ornière, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1572
* Pasquier Moayre des Mortiers, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1599
* Jean Moayre du Vigneau, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1676

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  lec'hienn ofisiel
* Sant-Stefan-Brengoloù war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Kordevez

**Kordevez** a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Blaen, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
* War lez al Liger emañ Kordevez.
## Dezougen

Gare de Cordemais (1) par Cramos.JPG

* An ti-gar.
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Cordemes**, XIvet; **Cordemensis**, 1051; **de Cordimense**, 1060; **Cordemez**, 1731

**Gerdarzh**

* Dauzat & Rostaing ː diwar un anv den latin *Cordius*, ha latin *mansus*, feurm ?

## Ardamezioù
*Geotet e luc'hedenn en aour loc'hant ouzh ar c'hab ha skoret gant ur mor en glazur ; e gab en erminoù*.
Tresadenn gant Michel Pressensé.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Kordevez e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Koeron hag e Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe lakaet e Kanton Sant-Stefan-Brengoloù.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 77 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,03% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den eus ar gumun hervez monumant ar re varv .
* Da un eur goude merenn d'an 8 a viz Mae 1945, e ti Francis Moisan e *Les Sables*, e oa bet sinet kodianañ an Alamaned a oa o terc'hel Sankenn Sant-Nazer.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Blaen pa voe diskaret Kanton Sant-Stefan-Brengoloù e 2014.
## Brezhoneg
* 1,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Oberennoù an arzour Jules Paressant a vez gwelet en ti-kêr, hag e-barzh e di, "L'Aulnaie".
* Monumant ar re varv (1914-1918) er vered, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv (1939-1945) er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
* An arzour Jules Paressant, 
* Al livour Serge Doceul, 
* Al livour Yvon Labarre.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
*Gomboro (Burkina Faso)

## Liammoù diavez
* Jules Paressant ha ''L'Aulnaie'' war lec'hienn ar gumun

## Levrlennadur
* Albert Dauzat & Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996 Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Templ-Breizh

**Templ-Breizh** a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. 
## Brezhoneg
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Templ-Breizh e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton an Templ hag e Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e voe lakaet e Kanton Sant-Stefan-Brengoloù pa voe diskaret kanton an Templ.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Gorbeillé e anv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Blaen pa voe diskaret Kanton Sant-Stefan-Brengoloù e 2014.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 61 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 12,27% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den abalamour d'ar brezel ha daou ezel eus Batailhon FFI ar Sarthe.
## Monumantoù ha traoù heverk

Le Temple-44 mam.jpg

* Monumant ar re varv, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv eus Batailhon FFI ar Sarthe, luc'hskeudennoù.
* Iliz katolik *Sant Leonardus*, luc'hskeudennoù.         
* Chapel *Intron-Varia an Holl Vertuzioù*, luc'hskeudennoù.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
Mouzel

**Mouzel** (*Mouzeil* an anv gallek ofisiel) zo ur gumun e Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Mouzel e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Legneg hag e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz.
### 

XXe - Mines de la Tardivières - 03.jpg
XXe - Mines de la Tardivières - 02.jpg
XXe - Mines de la Tardivières - 01.jpg

* Gounezet e voe glaou er gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 45 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,03% eus he foblañs e 1911.
#### Kemmoù Arondisamant
* E 1926 e voe lakaet ar gumun en Arondisamant Naoned pa voe diskaret Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe en Arondisamant Ankiniz pa voe adsavet e 1943.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Enorzh pa voe diskaret Kanton Legneg e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*, gant ul lodenn eus an  kantved, bet brasaet en  kantved.
* Kastell Cope-Choux,  kantved.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar gumun.
Raganv damresisaat

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **raganv damresisaat** (saoz: *indefinite pronoun*) evit komz eus ur raganv implijet evit ober dave d'un dra, d'un den amresis.

Setu ur roll eus ar re bouezusañ e brezhoneg. Merzet e vo ma vez implijet an elfennoù amspisaat "bennak" ha "forzh" alies e brezhoneg evit sevel seurt termenoù:

**Unander**
* forzh piv
* forzh petra
* peadra
* piv bennak
* peptra
* pephini
* an eil 
* eben/egile 
* an holl
* nikun
* den ebet
* un den bennak
* lod
* un tu bennak
* neplec'h

**Liester**
* o-daou/o-div, h.a.
* nebeud
* meur a hini
* ar re all
* an darn vrasañ

## Gwelit ivez
* Raganv
* Deiktelezh
Legneg

**Legneg** zo ur gumun e Breizh e departamant al Liger-Atlantel, e gevred ar vro.

## Anv
* Stummoù kozh : 'Lingiacum', 1123 ; *Ligiacum*, 1128 ; *Legneium*, 1277

## [[Ardamezouriezh]]

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Legneg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Legneg hag e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz.
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas pevarzek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez plakenn ar re varv ar vered. 
###### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 101 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,02 % eus he foblañs e 1911.
#### Arondisamant
* E 1926 e voe lakaet ar gumun en Arondisamant Naoned pa voe diskaret Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe en Arondisamant Ankiniz pa voe adsavet e 1943.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Enorzh pa voe diskaret Kanton Legneg e 2014.

## Monumantoù ha traoù heverk

Ligné Château de la Rochefordière.png|Kastell La Rochefordière
Eglise de Ligné (44).jpg|Iliz katolik *Saint-Pierre*
Chapelle-St-mathurin-oct-2012-Copier.jpg|Chapel *Saint-Mathurin*

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik ha dirak ar vered, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’ar 17 a viz Gwengolo 1922.
* Plakenn ar re varv 1870-1871 er vered, luc’hskeudenn. 
* Plakennoù ar re varv 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudenn. 
* Gwerenn livet 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudenn. 

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
*Llanandras,  (2003).

## Levrlennadur
**Ligné se souvient*, Racines et patrimoine, 2014.

## Liammoù diavaez

* Legneg war lec'hienn Geobreizh

## Daveoù ha notennoù
Frozieg

**Frozieg** (gallaoueg: *Froçaï* pe *Froçè*; galleg: *Frossay*) zo ur gumun e Breizh e Liger-Atlantel, e Bro-Raez, war lez kreisteiz al Liger.

## Douaroniezh

### Kumunioù amezek

## Anv
* Erwan Vallerie, heuliañ Dauzat ː Fruszai, 1047 ; Fruciaco, 1062 ; Froczaium, 1287.
;Gerdarzh ː
* Dauzat ː denanv latin *Fructicius*, gant al lost-ger *-acum*.

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Frozieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Frozieg hag e Bann Pembo. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pembo. Lakaet e voe e Kanton Sant-Pêr-Raez e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 109 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,06 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: mervel a reas un archer eus ar gumun hervez monumant ar re varv d’an 26 a viz Eost 1953 e Cantho e Kochin-Sina er Viêtnam diwar ur c’hleñved ; penn-marichal a lojeiz e oa er 1 LMGR (Légion de Marche de Garde Républicaine).
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour eus ar gumun.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Sant-Brewenn pa voe diskaret Kanton Sant-Pêr-Raez e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
### Meurvein

44 FROSSAY Menhir des pins face Sud Est.JPG|Peulvan Les Pins.

* Peulvanoù e Les Pins, e La Rivaudais hag e Le Puits (distrujet).
### Kastelloù

Frossay - "Ker-Aulen"au sud-ouest.jpg
Façade sur parc, rivière au premier plan.jpg

* Kastell Kêr Aulen, luc’hskeudenn.
* Kastell La Rousselière, XVIIvet kantved -XVIIIvet kantved, luc’hskeudenn.
### Savadurioù relijiel katolik
* Prioldi *Intron-Varia*,  luc’hskeudenn
* Iliz katolik *Sant Pêr en Ereoù*, luc’hskeudennoù.
### Monumantoù ar re varv
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv abalamour d'an daou vrezel-bed en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
* Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Sant-Nazer pa voe diskaret Arondisamant Pembo.
## Tud

* Michel-Hyacinthe Berthelot de la Glétais, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1766

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Levrlennadur
* Albert Dauzat & Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù