open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marevezh an adsevel

**Marevezh an adsevel** (saozneg: Reconstruction era) a oa bet ar mare en istor stadunanat hag a oa bet dres goude fin brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861–1865). Ur mare trubuilhek e oa gant bec'hioù tro-dro da mammennoù gwirel, sokial, ha politikel degaset gant diskar ar sklaverezh hag adenframmadur ar Stadoù Kengevreet er Stadoù-Unanet. Teir reizhadenn a oa bet ouzhpennet er vonreizh evit reiñ ar geodedouriezh ha gwirioù kevatal d'ar sklaved nevez dieubet. Evit talañ ouzh kement-mañ, ar Stadoù bet kengevreet o devoa lakaet da dalvezout dre lezenn tailhoù dre benn hag arnodennoù lenn ha klasket e oa bet mougañ ha kontroliñ an Afroamerikaned pe dre an dic'hoanag anezho ha betek implij doareoù feulst evit na votfent ket.

A-hed ar brezel diabarzh, an Unvaniezh a oa direnket gant kudennoù liammet ouzh ar penaos merañ an douaroù aloubet, ha penaos d'ober gant ar sklaved o devoa tizhet al liennennoù Unvanet. Arme ar Stadoù-Unanet a oa bet e-kreiz ar jeu evit lakaat da sevel un ekonomiezh dieub labour er Su, o gwareziñ gwirioù ar sklaved dieubet, ha krouiñ ensavadurioù skol ha relijiel evito. Ne oa ket gwall entanet an Unaniezh gant terriñ ar sklavelezh en tiriadoù nevez aloubet, ar C'hendalc'h en doa lakaet da dremen an Aktaoù disgavaelañ a-benn kaout ar gwir da zieubiñ ar sklaved er Su. An tu en devoa roet an aktaoù d'ar prezidant Abraham Lincoln da embann an Emancipation Proclamation.
## Notennoù ha daveennoù
Gabriel (arc'hael)

**Gabriel** (a dalvez kement ha "nerzh Doue") a vez sellet outañ evel unan eus an arc'haeled. Meneg zo anezhañ e Levr Daniel hag en Aviel Lukaz. Bez' emañ ivez en Islam (en arabeg : جبريل , Ǧibrīl), o treuzkas diskuliadurioù da Vahomed.

Lesanvet eo ivez *kannad ar C'heloù mat* hervez Buhez ar Sent pe *ael ar c'heloù mat*

## Daveoù
Piña colada

Ar **piña colada** (ananaz silet e spagnoleg) a zo ur c'hoktel ofisiel eus an IBA (*International Bartenders Association*, pe Kevredigezh Etrebroadel ar barmen e brezhoneg), diwar rom, chug ananaz ha dienn kraoñ kokoz. Dont a ra eus enez Puerto Rico er mor Karib, ha deuet eo da vezañ an evaj broadel eno abaoe 1978.

## Istor
Hervez ar vojenn e veze graet un evaj diwar rom, kraoñ kokoz hag ananaz gant Roberto Cofresí morlaer eus ar mor Karib en XIX kantved, evit reiñ startijenn ha kalon da akipaj e lestr...

Pina Colada with key ingredients.jpg
Mosaïc (Flic-en-Flac) - pinacolada.jpg
Pina Colada at Aruba.jpg
Pina Colada at Bonaire.jpg
Pina colada 7093.JPG


## Aozañ

Rekipe ofisiel an IBA eus ar *piña colada* a vez graet gant 5 sl rom gwenn eus ar C'harib, 5 sl chug ananaz fresk silet ha 3 sl dienn kraoñ kokoz, pep tra mesket gant skorn pilet en ur frikezer pe ur shaker betek kaout ur fetister diennek hag eliek. Un nebeud takennoù chug sitroñs glaz a c'hall bezañ ouzhpennet.

Servijet e vez en ur werenn "korvent" (pe en ur graoñienn gokoz pe un ananaz) gant ur blouzenn, ha kinklet gant un troc'had ananaz hag ur gerezenn goktel.

## Roadennoù mezhurel
Gallout a ra ur werennad *piña colada* reiñ kement ha galoriennoù hag ur cheeseburger 450 kalorienn, hervez al lec'hienn Sciences et Avenir.

## Stummoù all
Lakaet e vez rom goularz e-lec'h rom gwenn a-wechoù, ha laezh kokoz, dienn ha siros korz e-lec'h dienn kraoñ kokoz.
* Chi-Chi : gant vodka e plas rom.
* Blue Hawaii : gant lmaezh kokoz ha curaçao glaz.
* Miami Beach : gin, chug ananaz, siros korz
* Virgin Piña Colada : stumm hep alkool, hep rom.
* Amaretto colada : gant amaretto e plas rom.
* Kiwi Colada : gant chug kiwi e plas chug ananaz.
* Havana Beach : rom, chug ananaz, chug sitroñs glaz ha siros korz.
* Swimming Pool : diwar rom gwenn, vodka, dienn kraoñ kokoz, curaçao glaz ha chug ananaz.

## Notennoù ha daveoù

## Gwelet ivez
* Keginerezh Stadoù-Unanet Amerika
## Liamm diavaez
*  Rekipe Piña colada evit an hañv war YouTube.
Devezh ar brikolennoù

Graet e vez **Devezh ar brikolennoù**  (galleg: *Journée des bricoles*), eus un heuliad kabaduilhoù rak-reveulzier d'ar 26 ha 27 a viz Genver 1789 e Roazhon. Enebet e oa bet studierien ha noblañsed tro-dro d'ar galv da Stadoù Breizh.
## Kenarroud
Abaoe miz Kerzu 1788, hag evel bep daou vloaz, e oa bodet Stadoù Breizh e Roazhon. Stanket eo an divizoù gant an enebiezh etre ar vourc'hizien hag a c'houlenn reizhadurioù, hag an noblañs hag a nac'h ar reizhadurioù kinniget. 54 kannad eus an Trede-urzh a oa bet o stankañ an divizadegoù betek ma vije degemeret o c'hoantoù (dreist-holl hini an tailhoù) hag a zo nac'het gant an noblañs. D'ar 7 a viz Genver 1789, Loeiz XVI a ro an urzh da baouez an divizoù e-pad ur miz hag urzhiañ a ra da Bareau de Girac, eskob Roazhon da gavout un diskoulm.

Barad yenijenn spontus goañv 1789, ouzhpenn ar gounid treut gant an eostoù, o deus lakaet da sevel priz bleud, ha neuze priz ar bara.
## Notennoù ha daveennoù
General Dynamics Land Systems

**General Dynamics Land Systems** (berraet en **GDLS**) zo ur produer karbedoù milourel stadunanat, evel tankoù, karbedoù stourm hobregonet skañv. An embregerezh a zo diazezet e Sterling Heights, Michigan, hag ur skourr eo eus General Dynamics. 

Krouet eo bet e 1982 goude prenadenn Chrysler Defense.

GDLS a zo brudet evit diorroadur ha produerezh karbedoù evel an tank M1 Abrams, ar Stryker, hag al LAV 6.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Kanolierezh emlusker

**Kanolierezh emlusker** a vez graet eus ur stumm kanolierezh dafaret gant un erlusk evit gellet fiñval betek al lec'hioù tennañ. E-touez ar c'hanolierezh emlusker e vez kavet an obuzerioù emlusker, kanolioù-mortez emlusker, hag ar c'hanolierezh roketennoù emlusker. Pal ar c'harbedoù-se a zo da gaout fiñvusted bliv, alies e vezont dafaret gant biskoulennoù, ha kavet e vez ur c'hanol, un obuzer, pe kanol-mortez galloudus. A-wechoù all e vo kavet bannerien roketennoù/misiloù. E-pad ar Brezel Yen e oa bet savet kanolierezh emlusker gant armoù nukleel. Implijet e vez an doare karbedoù-se evit tennañ a-bell hag en doare bombezadeg ameeun evit harpañ an unvezioù war an dachenn-emgann.
Amzer dremenet (steredoniezh)

An **amzer dremenet** eo prantad amzer, hollad an holl zarvoudoù c'hoarvezet a-raok ur mare bennak, pe an amzer a-vremañ. Dont a ra ar meizad eus an doare ma vev ar memor hag an eñvor. Ouzhpenn-se, mab-den en deus enrollet an amzer dremenet abaoe donedigezh ar yezh skrivet.

## Daveoù
R. J. Kernoa

**R. J. Kernoa** zo skrivagnerez ha troourez vrezhonek.

## Oberennoù
* 2020 : *Merc'hed ar Roue Baco*, Keit Vimp Bev
* 2021 : *Lilah hag ar Golem*, Keit Vimp Bev

## Troidigezh
* 2019 : Katia Wolek, *Sekred ar c'hazh*, Timilenn
Amzer a-vremañ (steredoniezh)

An **amzer a-vremañ** eo ar prantad amzer a c'hoarvez bremañ, goude an amzer dremenet, hag a-raok an dazont.  

Alies e vez diskouezet evel un hiperplaen en egor-amzer. Er fizik eo an egor-amzer, anvet ivez kendalc'h egor-amzer, ur patrom matematikel a vod an teir vent eus an egor hag an vent hepken eus an amzer en ur c'hontinuum pevardimensionel hepken. 

## Daveoù
Amzer da zont (steredoniezh)

An **amzer da zont** pe an **dazont** eo prantad amzer goude an amzer dremenet hag an amzer a-vremañ. An dazont a vez sellet outañ evel un dra dic'hortoz abalamour da vezañs an amzer ha lod ar fizik. An amzer da zont a aotre da zivizout ar pezh a zo peurbadel, hag ar pezh a bado ur mare nemetken.

## Daveoù
M1 Abrams

An **M1 Abrams**  a zo un tank stourm diazez eus an trede remziad stadunanat. Ijinet eo bet gant Chrysler Defense (deuet da vezañ General Dynamics Land Systems) hag anvet en enor ar jeneral Creighton Abrams. Savet eo bet evit ar brezel hobregonet modern. Bez eo unan eus an tankoù ponnerañ er servij gant ur pouez tost da 55.4 tonenn. Gant an tank-se eo bet degaset nevezintioù evit nerzhioù hobregonet Stadoù-Unanet Amerika, evel ar c'heflusker turbinenn liestrelosk, un hobregon kompozit Chobham, ur sistem tennañ dre urzhiataer, mirlec'hioù munisionoù dispartiet gant ur pannel mouger tan, ur gwarez NBC evit ar vourzhidi. An tankoù M1 Abrams kentañ a oa dafaret gant ur c'hanol M68 105&nbsp;mm, met goude-se e vo savet adstummoù dre lisañs doare Rheinmetall 120&nbsp;mm L/44 hag anvet M256.
## Notennoù ha daveennoù
Brittney Palmer

**Brittney Palmer**, ganet d'ar 24 a viz Even 1987 zo ur ring girl, manikin hag arzourez stadunanat. Brudet eo dreist-holl evit e labour evel maouez en oktogon evit an UFC, bet enoret gant priz ar *Ringcard Girl of the Year* e-kerzh ar World MMA Awards e 2012, 2013, 2019, 2022 ha 2023. Palmer he deus dilezet he labour gant an UFC e miz Kerzu 2023 evit kenderc'hel gant he labour arzel.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
.223 Remington

Ar **.223 Remington** zo ur gartouchenn skoet en he c'hreiz diorroet etre 1957 ha 1959 gant Eugene Stoner er memes mare hag ar fuzuilh-arsailh AR-15, evit respont d'an arme stadunanat, a glaske ur munision armoù-skoaz bihanoc'h e galibr evit ar 7,62 mm NATO. Ar munisionoù 5,56 × 45 mm NATO eo stummoù milourel an .223 Remington.

## Istor ha deskrivadur
Evit sevel an .223 Remington e voe labouret diwar ur gartouchenn .222 Remington. Hiraet e voe he douilhez eus 1,52 mm ha berraet he c'holier eus 3,8 mm. A-drugarez da se e veze brasoc'h endalc'h an douilhez, hag uheloc'h gwask ar gazoù (500 bar ouzhpenn). *.222 Special* e oa anvet ar gartouchenn nevez-savet betek 1959, ha .223 Remington goude evit chom hep droukveskañ anezhi gant he c'hartouchenn-vamm war ar marc'had sivil.

### Disheñvelderioù gant ar 5,56 mm NATO
Ar munision 5,56 mm NATO zo peuzheñvel ouzh an .223 Remington, met ur boled ispisial SS 109 savet gant an FN Herstal a zo ennañ, ha gouest eo an armoù kambret evitañ da anduriñ ur gwask gazoù uheloc'h. AbaIamour da se e c'haller implijout kartouchennoù .223 Remington en un arm savet evit ar 5,56 mm NATO, met dañjerus eo ar c'hontrol. Azasaetoc'h eo ar gartouchenn vilourel d'an armoù aotomatek ivez.

## Implij
Ur munision poblek eo er Stadoù-Unanet, e-lec'h ma vez marc'had-mat. Eno e vez implijet evit chaseal loened krenn pe vras. E Bro-C'hall e voe berzet d'ar siviled betek ar bloavezhioù 2010 peogwir e veze gwelet evel ur munision brezel. Dibaoe emañ er rummad B : gellet a ra bezañ implijet gant tennerien sport dezhe un aotre, met ar chaseourien n'hallont ket. Eno eo poblekoc'h ar munision .222 Remington.

## Daveennoù
Brezel hobregonet

**Brezel hobregonet** a vez graet eus un doare brezel a-vremañ hag a zo diazezet war implij karbedoù stourm hobregonet. Un diazez eo en doareoù brezeliñ a-vremañ. Kefridi bennañ unvezioù ar brezel hobregonet eo toullañ al linennoù difenn boas dre implij fiñvusted karbedoù milourel hobregonet.

Strategiezh ar brezel hobregonet eo implij tankoù dreist-holl harpet gant karbedoù hobregonet all evel harp, ar c'harbedoù stourm troadegiezh, kanolierezh emlusker, ha karbedoù stourm, ha betek karbedoù ijinour hobregonet ha karbedoù hobregonet gant rolloù resis. Doktrin ar brezel hobregonet zo bet ganet dre ma oa difiñv talbenn Kornôg ar Brezel-bed kentañ hag e oa troet en ur brezel ar fozioù-difenn. Un distro a oa bet eus mennozhioù brezel an , a boueze war ar fiñvusted ha mennad an emgann devoudus.
## Notennoù ha daveennoù
Al lestr-hobregonet Potyomkin

***Al lestr-hobregonet Potyomkin*** (rusianeg: Броненосец «Потёмкин», Bronenosets «Potyomkin») zo ur film mut, drama meur soviedek embannet e 1925 ha produet gant Mosfilm. Kenskrivet ha filmaozet eo bet gant Sergei Eisenstein, ha kinnig a ra un drama-istorel diwar-benn mutinerezh bourzhidi al lestr-hobregonet Potyomkin a-enep o ofiserien, ar pezh a oa erruet e 1905.
## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Costa Rica

Costa Rica zo ur vro eus Kreizamerika. Harzoù he deus gant Nicaragua en norzh, Panama er gevred, ar Meurvor Habask er c’hornaoueg hag er su, hag ar Mor Karib er reter.
Trevadennet gant ar Spagnoled eus ar  betek an  e teuas Costa Rica da vezañ ur republik dizalc'h e 1821.

Produiñ a ra Costa Rica he zimbroù hec'h-unan abaoe 1862. Ar rummad kentañ a ziskoueze skoed-ardamez ar vro (bigi dre-lien ha menezioù) hag a voe moullet gant an embregerezh *American Bank Note Co.*, ennañ pevar zimbr : "Medio Real" (glas), "Dos Reales" (ruz), "Cuatro Reales" (gwer), hag "Un Peso" (orañjez).

E 1883 e voe dilezet ar real ha lakaet ar peso da vezañ rannet e centavo. Da heul ar cheñchamant-mañ e voe dreistmoullet rummad 1862 gant talvoudoù-gwerzh nevez : 1 centavo, 2 centavo, 5 centavo (war an timbroù Medio Real), 10 centavo (war hini Dos Reales), hag 20 centavo (war hini Cuatro Reales).

Gant an timbroù kentañ embannet e voe enoret prezidanted Costa Rica : Bernardo Soto, Juan Mora Fernández, Braulio Carrillo Colina, Jesús Jiménez Zamora… diwar skouer melestradurezh ar Stadoù-Unanet.

E 1900 tivizas Cost Rica kaout ur moneiz nevez anvet Colón. Er bloaz war-lerc’h eo e voe lakaet e gwerzh an timbroù gant ur priz e *colón*, met an dud a gendalc’has da implij an timbroù kozh e-pad meur a vloaz. Divoneizet e voe ul lodenn eus an timbroù kentañ dre voullañ warno pemp linenn a-stur.

E 1922 ec'h emezelas Costa Rica da Unvaniezh Postel Amerika, Spagn ha Portugal evel meur a stad e Kreiz hag e Su Amerika.

Dibabet he deus melestradurezh postoù Costa Rica embann un niver izelek a dimbroù. Etre 1862 ha 1962 e voe embannet 260 timbr evit ar postoù diabarzh, met war-dro 340 evit ar postoù dre-nij avat.

Gouel Nedeleg a veze danvez nemetañ (pe dost) an timbroù embannet eus 1963 da 1982. War liesseurtaat ez eas un tamm temoù an timbroù goude ar bloavez-se : an natur (evned, plant, logod-dall, balafenned…), ar pezhioù artizanel rakkolombian, ar C’hoarioù Olimpek (e 1984 e Los Angeles), SOS Keriadennoù ar vugale, ar rummad *America – [[UPASP]]* …

Kroget e voe da sevel timbroù-mekanik e 1995.

## Guanacaste

Da-heul ur votadeg e 1824-1825 e voe staget tiriad Guanacaste ouzh Costa Rica. E 1836 e voe aloubet gant nerzhioù Nicaragua ha harluidi eus Costa Rica, met skarzhet e voent ha dalc’het e voe ar rannvro dindan beli San Jose. 

Timbroù Costa Rica a voe dreistmoullet gant **Guanacaste** pe gant **GUANACASTE** etre 1885 ha 1889.

## Liammoù diavaez
*Postoù Costa Rica
*Kevredigezh dastumerien timbroù Costa Rica
Timbroù Smyrna

Ur porzh bras eus Turkia eo Izmir a veze anvet Smyrna (*Σμύρνη Smýrnē* e gresianeg modern) gwechall.

Goude ar Brezel-Bed kentañ ha sinadur Feur-emglev Sèvres e voe fiziet e Gres melestradurezh ar gêr. Aloubet e voe gant arme Bro-Hellaz e miz Mae 1919. Goude ar brezel evit dieubiñ Turkia (eus an 19 a viz Mae 1919 betek an 11 a viz Here 1922) e voe rediet lu Bro-Hellaz da guitaat ar rannvro.

E 1919 e voe embannet e oa gant Gres un toullad timbroù dreistmoullet gant **E.T. ΣMYPNH** a oa berradur ΕΛΛΗΝΙΚON ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙON – ΣΜΥΡΝΗ, ar pezh a dalvez *Post Hellaz – Smyrna*.

## Burev-post Italia
Burevioù-post Italia a oa aet en-dro e broioù ar Sav-Heol etre dibenn an  hag ar bloaz 1923, en o zouez unan e Smyrna. Timbroù Italia dreistmoullet gant SMIRNE a veze gwerzhet eno.

## Pennadoù kar
* Timbroù ar Sav-Heol
* Timbroù Gres
James Ransone

**James Finley Ransone III**, ganet d'an 2 a viz Even 1979 hag aet da Anaon d'an 19 a viz Kerzu 2025, a oa un aktour stadunanat. Brudet e oa bet gant roll Ziggy Sobotka en eil koulzad ar stirad skinwel drama *[[The Wire]]*, ar c'haporal Josh Ray Person er berrstirad brezel ha drama *[[Generation Kill (miniseries)|Generation Kill]]* (2008), an archer er filmoù dreistnaturel ha spont *[[Sinister (film)|Sinister]]* (2012) ha *[[Sinister 2]]* (2015), Chester en *[[Tangerine (film)|Tangerine]]* (2015), Eddie Kaspbrak gour en *[[It Chapter Two]]* (2019), ha Max en *[[The Black Phone]]* (2021).

Ransone a oa marvet e 2025 e Los Angeles, e Kalifornia, oadet a 46 vloaz. Marvet eo dre en em grougañ.
## Buhez personel ha marv
Pa oa oadet a 27 vloaz, Ransone a oa tapet gant an dramm heroin ha dle en doa dastumet, betek 30 000 a zollarioù. Deuet e oa a-benn da baouez gant an dramm.

E Mae 2021, Ransone en doa skrivet war Instagram e oa bet taget reizhel gant ur c'helenner matematik prevez e ti e dud e 1992. Bet e oa o vont da welet polis kontelezh Baltimore e miz Meurzh 2020, met nac'het e oa bet gant ar polis mont pelloc'h evit un enklask. Pennoù skolioù publik kontelezh Baltimore a oa bet kelaouet eus ar rebechoù, hervez ar polis; pennoù ar reizhiad skolioù o devoa embannet e oant bet kelaouet eus ur "gudenn" met a oa chomet hep embann peseurt obererezh a oa bet lakaet da dalvezout.

Ransone a oa dimezet gant Jamie McPhee ha daou vugel o doa bet. Marvet eo dre emlazh e Los Angeles, e Kalifornia, d'an 19 a viz Kerzu 2025, oadet a 46 vloaz.

## Notennoù ha daveennoù
Trivliad

An **trivliad** eo ar pezh a c'hell bezañ santet en e gorf gant un den, pa zeu dezhañ ur barrad santadoù evel an aon, an nec'h, al levenez, ar garantez ha fromoù eus ar seurtoù-se.. E-pad kantvedoù e voe nac'het d'al loened bezañ gouest da santout ar fromoù, met lod eus an dud a soñj dezho n'eo ket gwir an dra-se.. Met liammet eo termenadur an trivliadoù muioc'h ouzh an temz-spered pe an anien eget ouzh ar c'horf peurvuiañ, ken e vez renket o studioù er vredoniezh.                                                                                                                                                                                                                                                                                     
                                                                                                                                                                                                                                                                                                               
## Diforc'hañ an  ''trivliad'' diouzh ar from
Berrbad-tre e vez santad ar from, pa vez santet an *trivliadoù* e-pad ur prantad amzer hirik a-walc'h.

## Pennadoù nes
* From
* Santad
* Temz-spered

## Notennoù
Vasja Pirc

**Vasja Pirc** a zo bet ganet d'an 19 a viz Kerzu 1907 en Idria e Slovenia (Aostria-Hungaria) ha marvet d'an 2 a viz Even 1980 e Ljubljana, e Slovenia (Yougoslavia).

Ur c'hoarier echedoù yougoslaviat e oa.

Mestr-meur (GM) teuas da vout e 1953 ha Tredeog Broadel e 1973, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1950, 

2 680 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gwengolo 1939.
## Degasadennoù
Brudet eo dreist-holl evit un digoradenn echedoù gant e anv : an Difenn Pirc. N'eo ket bet an hini kentañ oc'h ober gantañ en ur c'hoari, met brud a dapas, dreist-holl e Yougoslavia, ken ma vez graet "Difenn Yougoslavia" anezhañ ivez. 
Implijet e vez c'hoazh gant meur a vestr-meur.
Asambles gant Georgij Lisitsyn e savas ar *Pirc-Lisitsyn Gambit* :
:` 1.Nf3 f5 2.e4 `
## Kevezadegoù
### [[Kampionad slovenat an echedoù]]
Trec'h eo bet div wech, e 1951 hag e 1953.
### [[Kampionad yougoslaviat an echedoù]]
Pemp gwech e c'hounezas: e 1935, e 1936, e 1937, e 1948 (rampo gant Gligorić) hag e 1953.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Yougoslavia e c'hwec'h Olimpiad ofisiel adalek 1931 betek 1954:
* e 1931, er 4 Olimpiad e Praha (Tchekoslovakia),
* e 1935, er 6 Olimpiad e Varsovia (Polonia), 3,5/8 (+2, =3, -3),
* e 1936, en 3 Olimpiad diofisiel e Múnich (Alamagn), 4/5 (+4, =0, -1),
* e 1937, er 7 Olimpiad e Stockholm (Sveden), koll a reas a-enep da Keres, trec'h e voe war Aitken, 
* e 1950, en 9 Olimpiad e Dubrovnik (Yougoslavia), 9,5/14 (+7, =5, -2)
* e 1952, en 10 Olimpiad en Helsinki (Finland), 5/9 (+2, =6, -1), 
* e 1954, en 11 Olimpiad en Amsterdam (Izelvroioù), 8/14 (+3, =10, -1).
### Tournamantoù
* Ar blijadur en doa bet da drec'hiñ Aleksandr Alec'hin, gant ar pezhioù du, en ur bartienn *Luc'hedenn* e 1930, en ur implijout e zifenn e Ljubljana (Yougoslavia):
1.d4 e6 2.c4 Nf6 3.Nc3 Bb4 4.Bd2 b6 5.f3 Bxc3 6.Bxc3 d5 7.e3 0-0 8.Bd3 c5 9.Ne2 Nc6 10.0-0 Bb7 11.Qa4 Qd7 12.Qc2 Nb4 13.Bxb4 cxb4 14.b3 Rac8 15.e4 h6 16.e5 dxc4 17.bxc4 Nd5 18.Qd2 Nc3 19.Rae1 Rfd8 20.d5 exd5 21.c5 Rxc5 22.Nd4 Bc8 23.e6 Qc7 24.exf7+ Kxf7 25.f4 Ne4 26.Qb2 Rc3 27.Nf3 Kg8 28.Ne5 Qc5+ 29.Kh1 Qd4 30.Qe2 Bf5 31.g4 Ng3+ 32.hxg3 Bxd3 33.Nxd3 Rxd3 34.Rd1 Qe4+ 35.Qg2 Rc8 36.Rxd3 Qxd3 37.Rf2 Rc1+ 38.Kh2 a5 39.Rd2 Qe4 40.Qxe4 dxe4 41.Kg2 a4 42.Rd4 Rc2+ 43.Kf1 Rxa2 44.Rxb4 e3 45.Rxb6 e2+ 46.Kf2 a3 47.Ra6 Ra1 48.Kxe2 a2 0-1.

* Dont a reas e zisoc'h bras kentañ gant un trede plas, 10/15, rampo gant Géza Maróczy, e tournamant Rogaška Slatina e 1929 (gounezet gant Akiba Rubinstein a-raok Salomon Flor).

* E 1938 e c'hounezas daou dournamant: e mizioù Even ha Gouhere e Bad Harzburg (Alamagn), 6,5/9 (dirak Efim Bogoljubov), hag e Łódź (Polonia), 11,5/15 (dirak Savielly Tartakower).

* E mizioù Du ha Kerzu 1950 en Amsterdam (Izelvroioù) e tapas ar bedervet plas, 12/19 (rampo gant Svetozar Gligorić).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Heroin

**Heroin**, anvet ivez **diacetylmorphine** ha **diamorphine** e-touez anvioù lies, a zo un drenkenn opioid morfinek tennet eus an opiom ; implijet e vez evel dramm dudius dre ma tegas barradoù laouender. An heroin a vez implijet e meur a vro evel dislaur, da skouer pa vez ur gwilioudiñ pe un taol-kalon ; implijet e vez ivez evel erlec'hier pa vez klasket tennañ unan bennak eus implij an opioidoù.
## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Sirmoor

Sirmoor a oa ur briñselezh indian e stad Punjab, gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet. Embannet e voe timbroù dindan anv SIRMOOR STATE eus ar bloaz 1879 da 1899. Tennet e oant bet eus ar werzh d’ar 31 a viz Meurzh 1902.

Ne oa skeudenn ebet war an timbroù kentañ, ar pezh a cheñchas e 1885 : an timbroù (kranellet) a ziskoueze penn ar maharaja Shamsher Parkash, gwisket gant un turban.
E vab Surendra Bikram Prakash a voe skeudennaouet ivez dre ur rummad diwezhañ embannet e 1899.

Gant tresadenn un olifant e voe kinklet an heuliad moullet e 1895, silet etre an daou rummad a enore rajaed.

Dreistmoullet e voe e 1890 timbroù ar bloaz 1885 gant al lizherennoù  :

Kement-se a dalveze *On Sirmoor State Service* da lavaret eo e teuent da vezañ timbroù-servij.
Balla Koné

**Balla Koné** (01/07/1920 e Bougouni - 16/12/1985 e Bamako) a oa ur milour gall, deuet da vezañ malian, diazezet gantañ archeriezh Mali. He c'hentañ komandant e voe.

Graet en deus e studioù e skolioù milourel Fréjus ha Melun, kent labourat evel archer er Soudan c'hall.

## Daveennoù
Archeriezh vroadel (Mali)

**Archeriezh Mali** (galleg : *Gendarmerie nationale*) a voe krouet e 1960, gant ar C'hallaoued. He ger-stur eo *Renseigner, Éduquer, Au besoin Réprimer*.

## Levrlennadur
* 2018 : Niagalé Bagayoko, *Le processus de réforme du secteur de la sécurité au Mali*, Centre FrancoPaix en résolution des conflits et missions de paix
Chris Rea

**Christopher Anton Rea**, bet ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1951 e Middlesbrough (Norzh Yorkshire) ha marvet d'an 22 a viz Kerzu 2025 e Londrez, a oa ur c'haner hag ur gitarour rock ha blues saoz, brudet evit e vouezh aes da anavezout hag e deknik gitar slide.

## Kanaouennoù brudet
* *Josephine* (1985)
* *On the Beach* (1986)
* *Driving Home for Christmas* (1986)

## Liammoù diavaez
* Pajenn YouTube an arzour

## Daveennoù
Chris Isaak

**Christopher Isaak**, bet ganet d'ar 26 a viz Even 1956 e Stockton (Kalifornia), zo ur c'haner, gitarour rock hag aktour stadunanat. E-touez e ganaouennoù brudetañ e Breizh emañ *[[Blue Hotel]]* (1986) ha *[[Wicked Game]]* (1989), bet adtapet er film *[[Wild at Heart]]* sevenet gant David Lynch e 1990.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
CZ P-10 C

Ar **CZ P-10 C** (C evit *Compact*) zo ur bistolenn damaotomatek produet gant Česká Zbrojovka abaoe 2017. Arm-dorn kentañ an embregerezh tchek dezhañ ur skoer bannet eo. Ur framm e polimer hag e gwienn wer he deus, ha kinniget eo er c'halibroù 9 mm Parabellum, .40 S&W ha .380 Auto. Keveziñ a ra ouzh ar Glock 19, ha savet eo bet evit an nerzhioù surentez pe an emzifenn er broioù m'eo aotreet.

Priziet eo bet evel «arm-dorn gwellañ ar bloaz» e 2017 gant ar gelaouenn stadunanat *[[Guns & Ammo]]*.

Implijet e vez gant armeoù Tchekia ha Roumania. E miz Kerzu 2025 eo bet dibabet da arm-dorn standart gant ar Bundeswehr alaman, e plas an HK USP.

## Liammoù diavaez
*  CZ P-10 Series war lec'hienn an embregerezh CZ

## Daveennoù
Apaches (hailhoned)

***Apaches*** e oa lesanv bandennadoù torfedourien e Pariz da vare ar *[[Belle Époque]]*.

Implijet e voe ar ger evit ar gwechioù kentañ e 1900 er gazetenn *[[Le Matin (kazetenn c'hall)|Le Matin]]* evit deskrivañ ur vandennad tud yaouank hag a rae he reuz e karter Belleville. E miz Kerzu er memes bloaz e termenas ar c'hazetenner Henry Fouquier an *Apaches* evel-hont :
*Par contre, nous avons l'avantage de posséder, à Paris, une tribu d'Apaches dont les hauteurs de Ménilmontant sont les Montagnes rocheuses. Ceux-ci font beaucoup parler d'eux [...]. Ce sont des jeunes hommes pâles, presque toujours imberbes, et l'ornement favori de leur coiffure s'appelle les rouflaquettes. Tout de même, ils vous tuent leur homme comme les plus authentiques sauvages, à ceci près que leurs victimes ne sont pas des étrangers envahisseurs, mais leurs concitoyens français.*
Savet e oa an termen gant ar mediaioù evit envel dre vras ar bandennadoù tud yaouank hag a oa feuls evit netra, a laere madoù en ur mod feuls pe a walle merc'hed zoken a-a-wechoù.

## Pennadoù kar
* Amélie Élie (1878-1933), gast lesanvet *Casque d'Or* e meteier an *Apaches*.
Ar Chapel-Flurinieg

**Ar Chapel-Flurinieg** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2024, en ur vodañ kumunioù Chapel-Yent ha Flurinieg.
## Monumantoù ha traoù heverk

Fleurigné (35) Église Saint-Martin 04.JPG|Iliz Sant-Varzhin e Flurinieg.
La Chapelle-Janson (35) Église Saint-Lézin 02.JPG|Iliz Sant-Lezin e Chapel-Yent.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Chapel-Yent, 
* Flurinieg.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Jens Frederik Nielsen

**Jens Frederik Nielsen**, ganet d'an 21 a viz Even 1991, a zo ur politikour greunlandat. Prezidant an Demokrated eo abaoe 2021, ha kentañ ministr Greunland abaoe 2025.

Diplomet eo bet e skiantoù sokial e Skol-veur Greunland.

Ministr al Labour hag an Danvezioù maenel e voe er gouarnamant Kielsen VII etre an 29 a viz Mae 2020 ha miz C'hevrer 2021.

Dilennet e voe da brezidant an Demokrated d'an 8 a viz C'hwevrer 2021.

E-pad dilennadeg kannaded 2025 e tastumas 4 850 mouezh, muioc'h eget ar c'hentañ ministr kimiader Múte Bourup Egede hag a yeas 3 276 mouezh gantañ, hag e strollad a voe er c'hentañ plas eus ar mouezhiañ. Embann a reas e oa skoulmet un emglev gant Inuit Ataqatigiit, Siumut ha Atassut d'ar 27 a viz Meurzh 2025 evit kemer penn ar gouarnamant. Kadoriet e voe Kentañ Ministr an deiz war-lerc'h.

Savet en deus Nielsen a-enep raktres ar prezidant stadunanat Donald Trump e vefe prenet Greunland gant ar Stadoù-Unanet.

## Daveoù
Archeriezh vroadel (Senegal)

**Archeriezh vroadel Senegal** (galleg : *Gendarmerie nationale*) a voe krouet e 1960. He ger-stur eo : *Honneur, Patrie*.

## Skolioù
Meur a skol zo er vro evit mont e-barzh.
* An *[[École des officiers de la gendarmerie]]* e Dakar Ouakam
* An *[[École des sous-officiers]]* e Fatick
* Ar *[[Centre d’instruction des gendarmes auxiliaires]]*
* Ar *[[Centre de perfectionnement de la gendarmerie mobile]]*
* Ar *[[Centre national de police judiciaire]]*

Ezel eo an archeriezh eus an *[[Organisation des gendarmeries africaines]] (OGA)*.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar ''Gendarmerie Nationale''
Archeriezh

Un **archeriezh** zo un nerzh armet karget da gas kefridioù polis e-touez poblañs sivil ur vro.

## Pennadoù kar
* Archeriezh vroadel Bro-C'hall
* Archeriezh roueel Kanada
* Archeriezh vroadel Mali
* Archeriezh vroadel Senegal
Koad Sherwood

Emañ **koad Sherwood** e Nottinghamshire, e Bro-Saoz. Ur c'hoad kozh eo, hag a voe lakaet da zomani chase roueel gant Gwilherm an Alouber. Brudet eo bet gant mojenn Robin Hood. Meneget eo el levr *[[Domesday Book]]* eus 1086. Er c'hoad-se e vez miret an niver brasañ a wez kozh en Europa.

## Daveoù
Patrice Fourn

**Patrice Fourn** zo skrivagner, troer ha treuzskriver brezhonek. Goprad eo bet e Dastum Bro Leon. Ezel eo bet eus Termbret (Ofis ar brezhoneg). Pennadoù gantañ a gaver er gazetenn Ya !.

## Oberennoù
* 1998 : *Geriaoueg al levraouegoù : Vocabulaire des bibliothèques*, oberenn a-stroll, Termbret, Servij ar brezhoneg, Skol-Uhel ar Vro
* 2003 : *Anvioù bronneged Europa : Noms des mammifères d'Europe : Enwau mamaliaid Ewrop : Names of the mammals of Europe*, oberenn a-stroll, Ofis ar brezhoneg
* 2009 : *Geriaoueg ar c'hleweled : Vocabulaire de l'audiovisuel*, oberenn a-stroll, Ofis ar brezhoneg
* 2025 : *A bep seurt gant un istrogell*, oberennoù, troidigezhioù ha treuzskrivadurioù, Nadoz-Vor embannadurioù

## Troidigezh
* 1998 : Mickaël Dumont, *Les enfants Diwan*, kendroet gant Iwan Kadored ha Jord Cherel, Ikkon

## Daveennoù
Iwan Kadored

**Iwan Kadored** zo geriadurour ha troer brezhonek.

## Oberenn
* 1993 : *Geriadur bihan brezhoneg-galleg, galleg-brezhoneg*, a-gevret gant Yann Desbordes ha Divi Kervella, Hor Yezh

## Troidigezh
* 1998 : Mickaël Dumont, *Les enfants Diwan*, kendroet gant Patrice Fourn ha Jord Cherel, Ikkon
Radiohead

**Radiohead** ([ˌɹeɪdioʊˈhɛd]) zo ur strollad rock saoz hag a zo e izili a orin eus Abingdon (Oxfordshire). E 1985 e oa bet savet gant Thom Yorke, Ed O'Brien, Phil Selway hag ar vreudeur Jonny Greenwood ha Colin Greenwood. Tapet en deus brud diouzhtu gant e single kentañ, *[[Creep]]*, deuet er-maez e 1992 hag embannet bloaz goude war ar bladenn *[[Pablo Honey]]*.
Nikola Jokić

**Nikola Jokić** (gant lizherenneg kirillek ar serbeg : Никола Јокић) zo ur c'hoarier basketball ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1995 e Sombor e Serbia. « *The Joker* » a vez graet anezhañ gant ar suporterien. Abaoe 2015 emañ o c'hoari e kampionad NBA gant ar memes skipailh atav, hini Denver (Colorado). E miz Mezheven 2023 eo bet gounezet ar c'hampionad amerikan gant an Nuggets evit ar wech kentañ. Gant skipailh broadel Serbia e c'hoari Jokić ivez : div vedalenn zo aet gantañ er C'hoarioù Olimpek, an hini arc'hant e 2016 hag an hini arem e 2024.

## Liamm diavaez

*  Pajenn ar c'hoarier war lec'hienn an NBA
VK 45.01 (P)

An tank **VK 45.01 (P)**, brudet ivez en ur stumm nann ofisiel evel an **Tiger (P)** pe **Porsche Tiger**, a oa ur c'hentpatrom tank ponner ijinet gant Porsche evit an Trede Reich. En ur implijout ur c'heflusker doubl dour-tan ha tredan hag a oa luziet ha gant un ezhomm bras a gouevr, kollet en devoa en arnodoù a-enep Henschel. Dreze ne oa ket bet choazet evit bezañ savet e bras niver hag an dizain gant Henschel a oa bet produet gant an Tiger I. An darn vrasañ eus ar c'hestell-karr hag a oa bet savet dija a voe adimplijet evit sevel an Elefant, an distrujer tankoù *Panzerjäger*.

## Diorroadur
D'ar 26 a viz Mae 1941, Henschel ha Porsche a oa bet goulennet ganto ijinañ dizain un tank ponner 45 tonenn hag a c'helle bezañ dafaret gant ur c'hanol 8.8 sm Kwk 36 L/56 hag a oa un azasadur eus ar 88 mm Flak 37 kanol enep kirri-nij. An tankoù da gaout gant Henschel ha Porsche a ranke bezañ dafaret gant ar memes touribell savet gant Krupp. An embregerezh Porsche a oa bet o labourat war un nevesadur eus an tank etre VK 30.01 (P), kentpatrom eus tank etre Porsche, met gant lodennoù adsavet evit an tank nevez da gaout.

N'eus nemet un tank hag a voe lakaet er servij, evel tank komandant en unvez Ferdinand (Elefant), hag implijet e voe er Panzerjäger Abteilung 653 Tizhet en doa al linennoù emgann e miz Ebrel 1944 ha kollet e miz Gouhere.;

Kestell-karr ar VK 45.01 (P)'s ha kalz lodennoù all eus an Elefant a voe adimplijet evit diorroiñ ar c'hentpatrom tank ponner VK 45.02 (P);

## Stummoù
**VK 45.01 (P) kentpatrom arnodiñ*
:VK45.01 kastell-karr dafaret gant un douribeLl betoñs kentpatrom evit ma vije eus ur pouez damheñvel ouzh an dourribell gant Krupp. Ar pal a oa arnodiñ. 100 kastell-karr a voe savet.
**VK 45.01 (P) (Porsche Tiger) *
:10 tank VK45.01 gant an douribell Krupp hag ar c'hanol 8.8 cm KwK 36 a voe produet. N'eus nemet un tank Tiger (P) hag a voe echuet gant ar c'hastell-karr niverenn 150013. Implijet e voe en emgann evel tank komandant.
**Panzerjäger Tiger (P) "Ferdinand" *
:91 kastell-karr VK 4501 hag a voe troet evit dont da vezañ ar *[[jagdpanzer]]* Ferdinand. Al labour ramzel a oa bet echuet prim e-doug un nebeud mizioù eus Meurzh betek Mae 1943.
**Panzerjäger Tiger (P) "Elefant" *
:E miz Gwengolo 1943, an holl Ferdinand6O% na oant ket bet kollet pe distrujet a voe adkaset evit bezañ kemmet. 48 Diwar an 50 karbed a voe kemmet gant ouzhpennadurioù hobregon, un douribell komandant nevez (eus ar StuG III) ha nevesadur ar vindrailherez e-tal.
**Bergepanzer Tiger (P)*
:Kemm ar c'hestell-karr eus ar VK 45.01 (P) e-stumm karbedoù adtapout hag anvet Bergepanzer Tiger (P). N'eus nemet tri hag a voe savet.
**VK 45.01 "RammTiger" *
:Ur stumm azasadur kinniget eus ar c'hastell-karr VK 45.01 (P) evel karbed ponner hobregonet kentraouer armet gant teir mindrailherez. Savet e oa bet tri c'hastell-karr ramzel met ne ouier ket petra a oa erruet ganto goude-se dre ma oa bet nullet ar steuñv e 1943.
## Notennoù ha daveennoù
Camiola

**Camiola Turinga** a oa ur vaouez eus Sikilia hag a oa pried Orlando Aragon (pe Orlando Sikilia).

Anvet ivez *Caméola Thuringia*, merc'h e oa d'ur marc'heg, Lorenzo Thüringen, ha d'ur vaouez nobl eus Messina (tiegezh Bonfiglio moarvat). Ganet e oa bet Camiola war-dro 1310 ha, goude marv he zud hag he gwaz, a oa marteze ur marc'hadour eus Siena, e resevas madoù bras da hêrezh.

Istor Camiola a awenas testennoù lennegel hag ar c'hoariva. E 1361-1362 e voe gouestlet gant Giovanni Boccaccio an eil diwezhañ eus ar 106 buhezskrid a gaver en e oberenn De mulieribus claris da g-Camiola, "ur vaouez a zarempred meurdezus, a onestiz dic'houest ha meuleudi".

## Daveoù
Gringoire (sizhunieg)

***Gringoire*** a oa ur gazetenn c'hallek sizhuniek politikel ha lennegel eus an tu-dehoù, savet e 1928 gant Horace de Carbuccia, Georges Suarez ha Joseph Kessel. Unan eus ar sizhuniegoù brasañ e voe e Bro-C'hall etre an daou vrezel-bed, hervez ur formulenn ijinet gant ar gazetenn ''Candide'' hag adkemeret gant Gringoire met ivez sizhuniegoù eus an tu-kleiz evel *Vendredi* ha *Marianne* : ur plas bras roet d'ar politikerezh, ur bajenn lennegel a galite, kelaouadennoù bras, heuliadennoù bras, tresadennoù flemmus, ur c'hinnig simpl.

## Pennadoù gant [[Jarl Priel]]
* 12/07/1929 : *La prise du "Candie"*, danevell, tresadennoù gant Pedro, p. 5
* 22/11/1929 : *Ziat*, danevell, p. 5
* 27/09/1935 : *L'affaire du 1er mars*, danevell istorel, pp. 2, 6
* 04/10/1935 : *L'affaire du 1er mars*, danevell istorel, pp. 10-11

## Pluennoù all
* pennadoù-skrid : Henri Béraud, Xavier de Hauteclocque (betek 1935), Philippe Henriot ha Roland Dorgelès (goude 1939), Michel Labruyère, Pierre Gaxotte, Irène Némirovsky, Henri Pelle-Desforges
* pennadoù-stur : André Tardieu (etre 1936 ha 1939),
* heuliadennoù gant Pierre Drieu la Rochelle, Francis Carco,
* tresourien : Roger Roy, Romanin, lesanv an isprefed Jean Moulin (tro 1928-1930)
Candide (1924-1944)

***Candide*** a oa ur gazetenn c'hallek sizhuniek eus an tu dehou pellañ, enepyuzev, embannet etre 1924 ha 1944 e Pariz.

## Pennad gant [[Jarl Priel]]
* 1927 : *La vallée de Josaphat*, danevell, niv. 184, p. 5

## Liamm diavaez
*  ''Candide'' war al lec'hienn Gallica

## Daveenn
L'Action française (kazetenn)

***L'Action française*** a oa ur gazetenn c'hallek pemdeziek, roueelour, savet e 1908, berzet da virviken e 1944.
Adembannet eo bet bep sizhun etre 1992 ha 1998 ma voe berzet.
## Notennoù
Virginia (pried Lucius Volumnius)

**Verginia**, skrivet **Virginia** a-wechoù, a oa merc'h da Aulus Verginius, ur *[[patrisian]]* (den eus ur familh renerien) henroman. Brudet e voe he skouer a vezegiezh hag a vertuz dirak an enebiezh en Henamzer, hag e-pad ar Grennamzer e voe lidet evel unan eus maouezed brudet el levr *[[De mulieribus claris]]* skrivet gant Giovanni Boccaccio.

## Daveoù
Rilhetez

Ar **rilhetez** a zo un aozadenn keginerezh gall graet gant kig-moc'h pe kig-yer (gwaz, yar, houad) poazhet e-pad pell ha goustad en druzoni. Rilhetez pesked (eoged, toun, sardin, brizhilli...) ha kresteneged (kranked...) a zo ivez. Brud a voe degaset dezho gant kêr Ar Mañs adalek deroù an XX kantved, met emañ o orin da gavout e Touren kerkent hag ar XV kantved, hag ar rannvro-se zo bet roet dezhi un Lec'h Orin Gwarezet (LOG) evit ar meuz-se dindan an anv "Rilhetez Teurgn".

Ar rilhetez kig-moc'h eo ar re anavezetañ. Poazhet e vez ar c'hig e-pad pell en e zruzoni, ha flastret gant an dorn pe ur mekanik, sasunet gant holen ha pebr hepken gwechall, bremañ e vez ouzhpennet louzeier-kegin, temzoù, a-wechoù gwin pe alkooloù all ha frondoù.

Aes int da zebriñ ha da ledañ war un tamm bara ha gallout a reont bezañ debret en ur sandwich. Gwerzhet e vezont en ur pod gant ur zruzonienn fin war c'horre, pe diouzh an troc'h e ti ar charkuter.

Fardet e veze en diskar-amzer evit kaout kig da zebriñ e-pad mizioù ar goañvezh, a-wechoù ar bloavezh a-bezh, miret e jarloù bras e krag. Rouzigoù ha kraslard a zo meuzioù heñvel a-walc'h.

## Istor

Ar rilhetez zo ur meuz a veze kavet e Touren ha Maine a-raok donedigezh an tren. E-kreiz an XIX kantved e erruas ar rilhetez war marc'had Pariz pa voe eus an tren e departamant Sarthe. Ur charkuter eus Conneré, Albert Lhuissier, a gemeras tro eus ehanoù an tren Pariz-Brest evit gwerzhañ harzelloù rilhetez d'ar vekanikerien ha goude d'ar veajourien, a-raok kinnig dezho distreiñ d'ar gêr gant bokaladoù. Gant e skiant an aferioù e treuzfurmas e gumun buan e kêr-benn rilhetez Bro-Sarthe. E 1922 e kemeras Jules Bordeau hag Anna Marie-Louise Chesnel tro eus ehanoù ar memes tren e ti-gar Yvré-l'Évêque, war al linenn Pariz-Brest erruet nevez zo en o c'humun, evit gwerzhañ o frodu dezho.

Bep bloaz e vez aozet kenstrivadeg gwellañ rilhetez Teurgn e Touren (Indre-et-Loire), ha kenstrivadeg gwellañ rilhetez Sarthe e Mamers aozet gant "Kenvreuriezh marc'heien rilhetez Sarthe".

Ul Lec'h Orin Gwarezet e zo bet goulennet evit rilhetez ar Mañs, met n'eo ket deuet da vat evit poent. N'eus nemet Teurgn a zo bet roet ul LOG europat dezhi.

## Skeudennoù

Rillettes de cuisse de chapon et galantine de filet de chapon.jpg|Rilhetez morzhed kabon.
Rillettes de langue de veau.jpg|Rilhetez teod leue.
Rillettes de lapin.jpg|Rilhetez lapin.
Rillettes de poulet.jpg|Rilhetez yar.
Rillettes de thon.jpg|Rilhetez toun.
	

## Daveoù
Epicharis

**Epicharis** (marvet e 65) a oa ur vaouez roman dieubet diouzh ar sklaverezh, hag a gemeras perzh e irienn Caius Calpurnius Piso a-enep Neron e 65.

Meneget eo gant Boccaccio e-barzh *[[De mulieribus claris]]*. 

## Daveoù
Sulpicia Patercula

**Sulpicia Patercula** (dibenn an III kantved kent JK) a oa ur vaouez en Henroma hag he vertuz a roas dezhi an enor da grouiñ lid an doueez Gwener Verticordia. Anavezet eo he gwaz evel ar c'hoñsul Quintus Fulvius Flaccus.

## Daveoù
Ipsicratea

**Ipsicratea** (pe *Hypsicratia* pe *Hypsicratea* pe *Hypsicrates*) a oa ur rouanez eus Pontos hag a veve er I kantved kent J.K., pried d'ar roue Mithridates VI.

Un enskrivadur bet kavet war he monumant obidoù pa voe furchet e-kichen kêr gozh Panticapaeum, e Phanagoria (Strizh-mor Kertch), a vneg "Hypsikrates gwreg Mithridates Eupator. Karantez ha doujañs".

## Daveoù
Dripetrua

**Drypetina** pe **Drypetrua** (marvet war-dro 66 kent JK) a oa merc'h d'ar roue Mithridates VI Pontos ha d'e c'hoar-gwreg Laodike. Hec'h anv eo stumm bihanaat anv Drypetis, merc'h d'ar roue akemenid Darius III.

## Daveoù
Maouezed ar Gimbred

Brezel ar Gimbred (113–101 kent JK) a voe etre ar Republik roman ha meuriadoù germanek ha keltiek : ar Gimbred, an Deutoned, Ambroned ha Tigurini, a zivroas eus ledenez Jutland war-zu ar c'hreisteiz. Brezel ar Gimbred e oa ar wech kentañ abaoe an Eil brezel punek ma oa Italia ha Roma hec'h-unan en arvar bras. An hini kentañ eus meur a emgann gant meuriadoù german e voe, emgannoù hag a badas kantvedoù, en istor ar Romaned.

E dibenn brezel ar Gimbred, war-dro 100 kent J.-K., e oa bet lazhet pe sklavaet an holl wazed. An dud chomet bev, maouezed gant o bugale, a gandalc'has d'en em gannañ. En ur stourm diwezhañ e tivizjont lazhañ o bugale ha goude-se, en em lazhañ o-unan.

En e levr, *[[De mulieribus claris]]*, e klaskas Giovanni Boccaccio displegañ oberoù ar merc'hed-se evel un arvez all eus karantez ar mammoù, da espern d'o bugale ur vuhez sklaverezh : goulenn a rejont bezañ kaset da Roma evit dont da vezañ leanezed dindan ar Gwerc'hezed Vestal, ha goude ma oa bet nac'het gant ar Romaned e tivizjont, ur wech c'hoazh, o zonkadur o-unan.

## Daveoù
Karitez roman

**Karitez roman** pe **Caritas Romana** zo un darvoud kontet e *Factorum et dictorum memorabilium levr IX* an istorour roman Valerius Maximus.

Skeudennaouet eo bet an tem alies en arzoù. Er Grennamzer e voe deskrivet an istor gant Giovanni Boccaccio en e levr anvet *[[De mulieribus claris]]*, ma vez anvet Pero evel ur plac'h yaouank roman (*romana iuvencola*).

E 1606/1607 e skeudennas Caravaggio an tem en e daolenn *Sette opere di Misericordia* [Seizh oberenn an drugarez], gourc'hemennet gant kenvreuriezh Pio Monte della Misericordia e Napoli.

## Daveoù
Kampionad estonian an echedoù

**Kampionad estonian an echedoù** eo kampionad broadel ofisiel an echedoù en Estonia.  Meur a gampionad diofisiel a oa bet aozet dija adalek 1903 betek 1910. Gant ur c'hleub echedoù eus Tallinn (anveet Reval d'ar mare-hont) e voent aozet.  C'hoariet eo bet ar c'hampionad bep bloaz pe dost abaoe 1932. E 1945 e voe kroget gant Kampionad ar Maouezi. 
## Kampionadoù diofisiel
:
## Kampionadoù diofisiel
:
## Lieskampioned
### Kampionad kemmesk
:

### Kampionad ar Maouezi
:
## Kampioned echedoù dre lizher

# Paul Keres (1935-1936)
# Paul Keres (1938-1940)
# Paul Keres (1951-1953)
# Vladimir Roždestvenki (1954-1955)
# Jaan Ludolf (1958-1960)
# Johannes Türn (1962-1963)
# Endel Kuuskmaa (1964-1965)
# Andres Vooremaa (1966-1968)
# Rene Talving (1969-1970)
# Enno Kapstas (1971-1972)
# Alfred Kuuskmaa (1973-1974)
# Otto Lahi (1974-1976)
# Ado Truupõld (1976-1978)
# Toomas Mikhelev (1978-1980)
# Lembit Sankovski (1981-1982)
# Jüri Schuster (1982-1985)
# Rein Männik (1985-1987)
# Villem Tammemäsi (1987-1989)
# Risto Roosaar (1989-1991)
# Jüri Schuster (1992-1993)
# Lembit Tali (1993-1995)
# Ado Truupõld (1995-1997)
# Ado Truupõld (1997-1999)
# Alvar kangur (1999-2001)
# Jüri Siigur (2000-2002)
# Hans Tomson (2001-2002)
# Ervin Liebert (2003-2004)
# Jüri Siigur (2004-2006)
# Tönu Talpak (2006-2008)
# Pritt Tonisson (2008-2010)
# Raul Kuuk (1998-1999)  
# Raul Kuuk (2000-2001)
# Raul Kuuk (2001-2002)
# Jüri Siigur (2002-2003)
# Marek Kolk (2003-2004)
# Mikhel Raidaru (2004-2005)
# Jüri Siigur (2005-2006)
# Jüri Siigur (2006-2007)
# Jüri Siigur - Teet Švilponis (2007-2008)
# Meelik Gornoi (2008-2009)
# Jüri Siigur (2009-2010)
# Jüri Siigur (2010-2012)
# Jüri Siigur (2012-2013)
# Jüri Siigur (2013-2014)
# Jüri Siigur (2014-2015)
# Teet Švilponis (2015-2016)
# Vladimir Dmitriev (2016-2017)
# Vladimir Dmitriev (2017-2018)
# Vladimir Dmitriev (2018-2020)


## Notennoù

## Liammoù diavaez
Enfield (Londrez)

**Enfield** zo ur gêr eus borough Enfield e Londrez Veur, e Bro-Saoz. E-tro 16 km en norzh da Charing Cross emañ. 333.587 annezad a oa e 2021.

## Gwelet ivez
* Arsanailh Enfield

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Enfield Town FC, ur c'hleub mell-droad perc'hennet gant e suporterien
Kastellbriant (kig)

Ar **c'hastellbriant** a zo ur meuz graet gant un tamm bevin troc'het er spilhenn, 3 cm treuz dezhañ peurliesañ, grilhet (a-wechoù frinket) en daou du un nebeud munutennoù. Lardwisket e c'hall bezañ an tamm-se, ha servijet e vez ent-hengounel gant kebell-touseg hag un hilienn anvet Kastellbriant ivez, graet gant ur sol, gwin gwenn, amann, chalotez ha boked louzoù. Hiziv e vez servijet ivez gant avaloù c'hwezet pe avaloù-douar mod dugez, ha soubilh giz Bearn.

Dre m'eo ar c'hastellbriant un tamm kig tev eo ret poazhañ anezhañ e daou daol : da gentañ seziset war dan bras kenañ evit kaout ur gwiskad rouzet evit mirout ar sun e-barzh, da eil poazhet war dan bihan, e 80°, evit lezel an tommder da dreantiñ e-barzh ar c'hig goustadik

Dre astenn ster e ra dave ar c'hastellbriant d'ar pezh bevin troc'het er spilhenn e-unan, er c'higerezh. Tener ha teuz eo ar c'hig-se.


Chateaubriand (1).jpg|Kastellbriant gant fritez.
Chateaubriand roast.jpg|Kastellbriant gant brokoli.
Filet de bœuf Chateaubriand 03.jpg|Spilhenn gastellbriant ha hili kastellbriant gant gwin gwenn, amann, chalotez, stragon ha chug suraval.
Chateaubriand of March Farms Nature-Fed Veal (4202805472).jpg|Spilhenn vevin kastellbriant gant legumajoù munut.


## Orin an anv
Div varteazadenn a zo diwar-benn orin e anv. N'eo ket stabilaet doare-skrivañ ar meuz-mañ e galleg zoken : *"châteaubriant"* pe *"chateaubriand"* :
* hervez *Larousse gastronomique* e voe ijinet ar meuz-mañ e 1822 gant keginer personel François-René de Chateaubriand (1768-1848) pa oa eñ kannadour Bro-C'hall e Londrez. Ret eo keñveriañ an displegadenn-mañ ouzh ar c'hiz a oa en XIX kantved da envel meuzioù diouzh anvioù tud vrudet, da skouer tournedos Rossini, bevin Wellington pe bevin Stroganov. Met douetañs a zo war an displegadenn-mañ rak e seblant dont war-wel ar ger un tregont bloaz bennak goude marv ar skrivagner.
* hervez *Dictionnaire de l'Académie des Gastronomes (Éditions Prisma, 1962)* e teu an anv eus Kastellbriant, e reter Breizh, ur gêr lec'h ma vez savet seurt ejened ha m'eo brudet foar Béré.

E 1893 e tisklêrias Charles Ranhofer, ur c'heginer gall divroet da New York, e oa ret grilhañ ar pezh bevin implijet evit ar meuz-se dindan un tan goustad met ingal e-pad 16 munut evit kig gwadek, 18 munut evit kig etre hag 20 munut evit kig peurboazh. Servijet e oa gant amann giz mestr-ostaleri pe sun kig. Roet e oa bet, hervezañ, an anv a "chateaubriand" d'ar pezh bevin implijet evit ar meuz-se. Ar c'heginer gall Auguste Escoffier a zeskrivas ar memes meuz.

## Daveoù
Temz-boued

An **temz-boued** a zo un danvez ouzhpennet d'ar boued goude m'eo bet keginet, evit blazañ anezhañ e doareoù liesseurt. Graet e vez diwar plant peurliesañ, diwar loened (bouilhoñs kig) pe diwar maenadoù  (holen). Diforc'hañ a reer an temz-boued hag al louzoù, a vez lakaet e-barzh an aozadenn war-eeun.

An temzoù-boued zo liesseurt : holen, sezv, spisoù, delioù, garenn, rusk pe greun plant zo, pe plant e stumm poultr, toaz, chug... Chatni ha pickles a zo temzoù-boued da skouer. 


Typical Polish set of spices.jpg|Ur skouer temzoù-boued servijet en Europa (hiliennoù, eoulioù, tabasco, etc.) - Polonia (2011).
ASC Leiden - W.E.A. van Beek Collection - Dogon markets 08 - Various condiments at Sangha market, Mali 1992.jpg|Temzoù-boued a bep seurt e marc'had Sangha (Mali), 1992.
Ketchup-01.jpg|Ketchup
Chutneys.jpg|Chatnioù
Megrelian ajika.jpg|Adjika, un hilienn spiset eus ar C'haokaz
Worcester Sauce 001.jpg|Hilienn Worcestershire
Shichimi 002.jpg|Shichimi eus Japan
Eros Pista.jpg|Erős Pista, un hilienn bimentaet eus Hungaria.
Iaia

**Iaia Cyzicus** (anvet ivez **Marcia** pe **Martia** ; 116 kent JK – 27 kent JK) a oa livourez ha kizeller gresian oberiant en Italia roman. Ganet e oa e Kyzikos, e Gres hag a oa neuze en Impalaeriezh roman. Livourez hag engravourez brudet e voe.

## Daveoù
Louzoù-kegin

Al **louzoù-kegin** zo louzoù implijet evit keginañ, evit o frond kentoc'h eget evit o blaz evel ar spisoù. Al louzoù-kegin a ro ur frond c'hwek d'ar meuzioù, ha kreñvaet, sasunet e vez ar boued gant spisoù. Kreñvoc'h e vez ar spisoù eget louzoù-kegin peurliesañ eta. Un diforc'h all a c'haller kavout eo e cheñch al louzoù-kegin blaz ar meuzioù, pa vez ar spisoù o kreskiñ, o kreñvaat blaz ar meuzioù kentoc'h. Tost an eil ouzh egile eo ster an daou c'her memestra.

Louzoù frondus zo louzoù-kegin, met gant ur ster strishoc'h : plant implijet evit o delioù, evel roumarin ha tin da skouer.

## Pennadoù kar
* temz-boued
* spis
* louzoù frondus
Louzoù frondus

Al **louzoù frondus** a zo delioù plant bihan implijet evel louzoù-kegin evit reiñ frond d'ar boued, a-wechoù d'an evajoù. Ledanoc'h eo ster al louzoù-kegin, ha pa vefe tost da hini al louzoù frondus.

Tost eo ivez d'ar spisoù. Met ar spisoù zo tennet diouzh greun, frouezh, gwriziennoù pe rusk ar plant. Debret e vez al louzoù frondus en o fezh ha fresk, pa vez debret ar spisoù sec'h, pilet pe malet. Ar greun koriandrez zo spisoù eta, tra m'eo an delioù koriandrez louzoù frondus.

Al louzoù fin zo ur meskaj louzoù frondus, pe louzoù-pod evit bezañ resisoc'h. Ar ger louzoù-pod a ra dave da louzoù al liorzh legumaj gounezet evit keginañ, da lakaat er pod eta.

Louzoù Provañs zo ur skouer meskaj louzoù frondus.

## Pennadoù kar
* louzoù-kegin
* louzoù (disheñvelout)
* spis
* temz-boued