open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Koadeg Białowieża

**Koadeg Białowieża** (distaget [bʲawɔˈvʲɛʐa] e poloneg) (*Puszcza Białowieska* e poloneg, Белавежская пушча e belaruseg, Беловежская пуща e rusianeg) zo ur goadeg vras hag ur gwarezva natur war an harzoù etre Polonia ha Belarus. Bez' eo un aspadenn eus ar goadeg werc'h vras en em astenne el lodenn-se eus Europa gwechall. 

E-touez al loened a ra o annez enni e ranker menegiñ bizoned Europa, ur ouenn hag a zo bet darbet dezhi mont da get. Lakaet eo bet koadeg Białowieża war roll ar Glad bedel gant an UNESCO abaoe 1979 ha lakaet eo bet da warezva Natura 2000 gant Unaniezh Europa.

Abaoe 1945 eo rannet ar goadeg e div lodenn : an eil e Polonia hag eben e Belarus. En holl en em astenn bremañ war 1 418,85 km², hag e Belarus emañ an darn vrasañ eus ar gorread-se. E lec'hioù zo ez eo ar vevenn etre an div vro ur skoilh evit monedone al loened, hag an douristed ivez. Emañ kêr velarusat Brest war-hed un 70 kilometr bennak diouzh ar goadeg, er c'hreisteiz.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*UNESCO  
*Gwarezva Białowieża]  
*Gwez gwarezva Białowieża
Condé

**Condé** zo un anv-lec'h gallek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Lec'hioù
*Condé, gwechall *Condé-en-Bommiers* en Indre
*Condé-en-Brie, en Aisne
*Condé-Folie er Somme
*Condé-Northen, er Moselle
*Condé-Sainte-Libiaire, er Seine-et-Marne
*Condé-sur-Aisne, en Aisne
*Condé-sur-l'Escaut, en Nord
*Condé-sur-Huisne, en Orne
*Condé-sur-Ifs, e Calvados
*Condé-sur-Iton, en Eure
*Condé-sur-Marne, er Marne
*Condé-sur-Noireau, e Calvados
*Condé-sur-Risle, en Eure
*Condé-sur-Sarthe, en Orne
*Condé-sur-Seulles, e Calvados
*Condé-sur-Suippe, en Aisne
*Condé-sur-Vesgre, en Yvelines
*Condé-sur-Vire, en Manche
*Condé, gwechall kumun er Cher, staget en 1844 ouzh La Celle-Condé, Lignières ha Montlouis
* *Condé*, anv kozh Custines a-raok 1719, en Meurthe-et-Moselle

## Tud
*Alpha Condé, politikour eus Ginea
*Maryse Condé (1934–2024), skrivagnerez eus Gwadloup

## Traoù all
*Tiegezh Condé, anvet diwar Condé-en-Brie
*Kastell Condé, kastell e Condé-en-Brie
Test-cross

E geneteg e reer **test-cross** eus un hentenn ar pall ganti diskouezañ genotup ur bev dezhañ ur fenotup trec'h.
Kentañ brezel karib

Ar **C'hentañ brezel karib** (1769-1773) zo un dalc'h-brezel entre Indianed karib Enez Sant Visant (hiriv e Sant Visant hag an Inizi Granadinas) hag an Impalaeriezh vreizhveuriat hag a c'hoarvezas da vare an trevadenniñ breizhveuriat er Mor Karib. E penn an armeig karib e oa ar morian Joseph Chatoyer. Ar Garibed a zalc'he kreiz an enez, ma oa an douaroù gwellañ, ha ne felle ket dezho gwerzhañ douar d'ar Saozon. Ar re-se a savas konnar enne hag a gasas un arme e 1772 en sell da gas an holl Garibed kuit eus an enez. Met ar Saozon n'anavezent ket an enez hag en em zifenn mat a reas ar Garibed er menez, ouzhpenn enebiezh e Londrez ouzh an taol-brezel-se a lakaas an abadenn da bouez. Peoc'h a voe sinet e 1773 ha lakaet e voe harzoù etre an douaroù karib hag ar re saoz.

## Heuliadoù
Goude 1779 e voe adkemeret an enez gant ar C'hallaoued, met gant Feur-emglev Pariz (1783) ez eas en-dro etre daouarn ar Saozon.

Da-heul e c'hoarvezas an Eil brezel karib entre Karibed (hag o harperien c'hall) hag ar Saozon.

## Pennad kar
*Eil brezel karib

## Liammoù diavaez
* Marshall, Bernard. «The Black Caribs — Native Resistance to British Penetration Into the Windward Side of St. Vincent 1763-1773». Caribbean Quarterly, Vol. 19, Number 4, desembre 1973. JSTOR: 23050239.
Empidornis semipartitus

***Empidornis semipartitus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.

Anvet e voe *Muscicapa semipartita* (kentanv) da gentañ-penn (e 1840) gant an naturour alaman Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppell (1794-1884) : ar spesad nemetañ er genad *Empidornis* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, reoù vihan ha diaskell dreist-holl.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika ar Reter, en un takad hag a ya eus kornôg Soudan da gornôg Kenya ha hanternoz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Melaenornis semipartitus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melaenornis semipartitus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eil brezel karib

An **Eil brezel karib** (1795-1797) a c'hoarvezas en Enez Sant Visant za deuas bagadoù niverus a soudarded saoz da vrezeliñ ouzh un armead Karibed Du, sklaved tec'het diouzh ar yev, ha soudarded eus Bro-C'hall, a glaske lakaat o c'hrabanoù war an enezenn.

Divizout a reas ar Saozon e c'hallje ar Garibed a orin (melengroc'henet) chom en enez, hag e vije kaset ar re zu da enez Balliceaux ha goude da Bequia, en Inizi Granadinas.

Ar gouarnamant trevadennel, goude, a gasas ar garibed du da enez Roatán, hiriv en Honduras. Ar re-se, adalek o enez nevez, en em strewo a-hed ar bloavezhioù, a-hed aod Kreizamerika, adalek Nicaragua betek Belize (hag e Honduras ha Guatemala). Eno int deuet da vezañ garifuned hag o deus miret o yezh, ar garifuna.

## Pennad kar
* Kentañ brezel karib
Myiomela

***Myiomela*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1846 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Myiomela albiventris]]*,
* *[[Myiomela diana]]*
** *M. d. diana* ha *M. d. sumatrana*,
* *[[Myiomela leucura]]*
** *M. l. cambodiana*, *M. l. leucura* ha *M. l. montium*,
* *[[Myiomela major]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Emarginata

***Emarginata*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1896 gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Emarginata schlegelii]]*
** *E. s. benguellensis*, *E. s. namaquensis*, *E. s. pollux* hag *E. s. schlegelii*,
* *[[Emarginata sinuata]]*
** *E. s. ensifera*, *E. s. hypernephela* hag *E. s. sinuata*,
* *[[Emarginata tractrac]]*
** *E. t. albicans*, *E. t. barlowi*, *E. t. hoeschi*, *E. t. nebulosa* hag *E. t. tractrac*.

O c'havout a reer holl en Afrika ar Su.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Condé-en-Normandie

**Condé-en-Normandie** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2016. Dont a ra hec'h anv eus Condé-sur-Noireau, kêr pennañ ar gumun.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, dre vodañ kumunioù La Chapelle-Engerbold, Condé-sur-Noireau, Lénault, Proussy, Saint-Germain-du-Crioult ha Saint-Pierre-la-Vieille.

## Monumantoù ha traoù heverk

La Chapelle Engerbold - Eglise Saint-Gerbold.JPG|Iliz La Chapelle-Engerbold.
FranceNormandieCondeSurNoireauEgliseStMartin.jpg|Iliz Sant-Varzhin, e Condé-sur-Noireau.
FranceNormandieLenaultEglise.jpg|Iliz Itron-Varia, e Lénault.
FranceNormandieProussyEglise.jpg|Iliz Itron-Varia, e Proussy.
FranceNormandieSaintGermainDuCrioultChapelle.jpg|Chapel e Saint-Germain-du-Crioult.
SaintPierrelaVieille 003.JPG|Iliz Saint-Pierre-la-Vieille.


## Douaroniezh

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Enez Sant Visant

**Enez Sant Visant** eo enez vrasañ inizi Sant Visant hag an Inizi Granadinas, ur stad er Mor Karib, etre inizi Saint Lucia ha Grenada. Kingstown eo ar gêr vrasañ.

## Douaroniezh

## Poblañs
War-dro 100,000 a vev en enezenn.
*Kingstown : 25 418 den o chom. 
*ar peurrest a zo o chom a-hed an aod er pemp kêr all : Layou, Barrouallie, Chateaubelair, Georgetown, ha Calliaqua.

## Istor
En XVIIIvet kantved e oa bec'h etre Bo-C'hall hag ar Rouantelezh-Unanet da c'houzout piv a vije mestr war an enez. Gant ar Saozon ez eas en 1763, hag adarre en 1783.

* Kentañ brezel karib
* Eil brezel karib

Dizalc'h eo abaoe ar 27 a viz Here 1979.
Luscinia phoenicuroides

***Luscinia phoenicuroides*** (*Hodgsonius phoenicuroides* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.

Anvet e voe *Bradypterus phaenicuroides* (kentanv) da gentañ-penn (e 1847) gant an daou loenoniour saoz John Edward Gray (1800-1875) ha George Robert Gray (1808-1872).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Luscinia phaenicuroides ichangensis*, eus biz ha reter Myanmar da greiz Sina ha hanternoz Indez-Sina,
* *L. p. phaenicuroides*, e menezioù Himalaya ha kornôg Myanmar
ma plij dezhañ ar c'hoadegi o hin kerreizh.

## Liammoù diavaez
*  ''Hodgsonius phaenicuroides'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Hodgsonius phaenicuroides'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
* Kanioù ''Luscinia phoenicuroides'' enrollet war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Glastonbury

**Glastonbury**, anavezet er skridoù kembraek kozh evel *Ynys Wydrin* pe *Ynys Wydr* ("enez wer"), a zo ur gêr vihan e kontelezh Somerset (Bro-Saoz). Meur a vojenn a zo en-dro d'al lec'h. Lavaret ez eus, da skouer, e oa unan eus al lec'hioù a c'halle bezañ Enez-Avalon ma oa bet kaset ar roue Arzhur, hag eñ gwall c'hloazet.

## Gwelet ivez
*Glastenning

## Liammoù diavaez

*  Glastonbury Lec'hienn ofisiel
*  Glastonbury Tor
*  Lec'hienn ofisiel Abati Glastonbury
*  Diwar-benn "zodiak Glastonbury"
*  Glastonbury hag Avalon
Valorbiquet

**Valorbiquet** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2016 gant un anv nevez-flamm. Dont a ra hec'h anv eus ar stêr Orbiquet a dreuz ar gumun.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù La Chapelle-Yvon, Saint-Cyr-du-Ronceray, Saint-Julien-de-Mailloc, Saint-Pierre-de-Mailloc ha Tordouet.

## Monumantoù ha traoù heverk

Façade sud-est du château de Mailloc (Saint-Julien-de-Mailloc, Calvados, France).jpg|Kastell Mailloc, e Saint-Julien-de-Mailloc.
Face nord de la croix du cimetière (Saint-Pierre-de-Mailloc, Calvados, France).jpg|Kroez bered Saint-Pierre-de-Mailloc.
Eglise Tordouet.JPG|Iliz Sant-Mikael, e Tordouet.
Manoir Tordouet1.JPG|Maner Tordouet.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Saint-Cyr

**Saint-Cyr** zo un anv-lec'h gallek, 

## Gerdarzh
Diwar an anv-bihan gallek Cyr, deuet eus anv latin Cyriacus, anv ur sant katolik.

### 
* Saint-Cyr-en-Retz, e Kernevez-Raez en Bro-Naoned 

### 
* Saint-Cyr (Ain), kumun gwechall en Ain, goude en Châtillon-sur-Chalaronne hiriv en Relevant
* Saint-Cyr (Ardèche), en Ardèche
* Saint-Cyr (Jura), kumun gwechall en Jura, hiriv en Saint-Cyr-Montmalin
* Saint-Cyr (Manche), en Manche
* Saint-Cyr, en Saône-et-Loire
* Saint-Cyr (Vienne), en Vienne
* Saint-Cyr (Haute-Vienne), en Haute-Vienne

### Anvioù-lec'hioù kevrennek
* Saint-Cyr-au-Mont-d'Or, e Rhône
* Saint-Cyr-de-Favières, e Loire
* Saint-Cyr-d'Estrancourt, e Calvados, hiriv e Avernes-Saint-Gourgon
* Saint-Cyr-de-Salerne, en Eure
* Saint-Cyr-des-Gâts, e Vendée
* Saint-Cyr-de-Valorges, e Loire
* Saint-Cyr-du-Bailleul, e Manche
* Saint-Cyr-du-Doret, e Charente-Maritime
* Saint-Cyr-du-Gault, e Loir-et-Cher
* Saint-Cyr-du-Ronceray, e Calvados
* Saint-Cyr-en-Arthies, e Val-d'Oise
* Saint-Cyr-en-Bourg, e Maine-et-Loire
* Saint-Cyr-en-Pail, e Mayenne
* Saint-Cyr-en-Talmondais, e Vendée
* Saint-Cyr-en-Val, e Loiret
* Saint-Cyr-la-Campagne, en Eure
* Saint-Cyr-la-Lande, en Deux-Sèvres
* Saint-Cyr-la-Rivière, en Essonne
* Saint-Cyr-la-Roche, e Corrèze
* Saint-Cyr-la-Rosière, en Orne
* Saint-Cyr-le-Chatoux, e Rhône
* Saint-Cyr-l'École, en Yvelines, ha ma oa, etre 1808 ha 1940, ur skol ofiserien hag a zo bet kaset da Sant-Sir-Koetkidan goude
* Saint-Cyr-le-Gravelais, e Mayenne
* Saint-Cyr-les-Champagnes, e Dordogne
* Saint-Cyr-les-Colons, e Yonne
* Saint-Cyr-les-Vignes, e Loire
* Saint-Cyr-Montmalin, e Jura
* Saint-Cyr-sous-Dourdan, en Essonne
* Saint-Cyr-sur-le-Rhône, e Rhône
* Saint-Cyr-sur-Loire, e Indre-et-Loire
* Saint-Cyr-sur-Menthon, en Ain
* Saint-Cyr-sur-Mer, e Var
* Saint-Cyr-sur-Morin, e Seine-et-Marne
* La Celle-Saint-Cyr, e Yonne
* La Ferté-Saint-Cyr, e Loir-et-Cher
Vauriella

***Vauriella*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1980 gant an evnoniour alaman Hans Edmund Wolters (1915-1991).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Vauriella albigularis]]*,
* *[[Vauriella goodfellowi]]*,
* *[[Vauriella gularis]]*
** *V. g. gularis* ha *V. g. kamlae*,
* *[[Vauriella insignis]]*.

Emaint brosezat en inizi Filipinez ha Borneo.

## Rummatadur
Renket e veze ar pevar spesad er genad *[[Rhinomyias]]* kent.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Pseudalethe

***Pseudalethe*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2003 gant Pamela Beresford.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Pseudalethe choloensis]]*
** *P. c. choloensis* ha *P. c. namuli*,
* *[[Pseudalethe fuelleborni]]*,
* *[[Pseudalethe poliocephala]]*
** *P. p. akeleyae*, *P. p. carruthersi*, *P. p. compsonota*, *P. p. giloensis*, *P. p. hallae*, *P. p. kungwensis*, *P. p. poliocephala*, *P. p. ufipae* ha *P. p. vandeweghei*,
* *[[Pseudalethe poliophrys]]*
** *P. p. kaboboensis* ha *P. p. poliophrys*.

O c'havout a reer holl en Afrika.

## Rummatadur
Renket e veze ar pevar spesad er genad *[[Alethe]]* kent.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Ivan Rebroff

**Hans-Rolf Rippert** pe **Ivan Rebroff**, bet ganet d'ar 31 a viz Gouere 1931 e Berlin-Spandau hag aet d'an Anaon d'ar 27 a viz C'hwevrer 2008 e Frankfurt, a oa ur c'haner alaman.

## Un nebeud kanaouennoù
* *Abendglocken* ()
* *Dank sei Dir, Herr*
* *Das einsame Glöckchen* ()
* *Die Legende von den 12 Räubern* ()
* *The Legend of the twelve robbers* ()
* *Eine weiße Birke*
* *[[Hava Nagila]]*
* *Ich bete an die Macht der Liebe* ()
* *Im tiefen Keller*
* *[[Kalinka]]*
* *Katjuscha*
* *Mit der Troika in die große Stadt*
* *Moskauer Nächte* ()
* *O Isis und Osiris*
* *Schwarze Augen* ()
* *Stenka Rasin* ()
* *Ah! Si j'étais riche* (en "Ar biolinour war an doenn (Anatevka)")
* *Wolgalied* (Operetten *Der Zarewitsch*)
* *Wolgaschlepper*

## Un nebeud pladennoù
* *Ave Maria*
* *Ich bete an die Macht der Liebe*
* *Zauber einer großen Stimme*
* *My Russian Homeland*
* *Glasnost Perestroika*
* *Komm mit nach Hellas*
* *Seine größten Opernerfolge*
* *Musikalische Edelsteine*
* *Russische Weihnacht*
* *Frühling in der Taiga*
* *Wunschkonzert*
* *Weihnacht mit Ivan Rebroff*
* *Wenn ich einmal reich wär’*
* *Live in Concert* DVD
* *Live in Concert, Recitals 1968*
* *Meine Reise um die Welt*
* *Meine russische Seele*
* *Mein Russland, du bist schön*
* *Krönung einer großen Karriere*
* *Die schönste Stimme Russlands*
* *… und Friede auf Erden*
* *A Moscou*
* *from the World*
* *Kosaken müssen reiten*
* *Na Sdarowje*
* *Taiga Träume*
* *Russische Party*
* *Erinnerungen an Russland*
* *Volksweisen aus dem alten Russland*
* *[[Boris Godounov]]*
* Johann Strauss (mab), Die Fledermaus: Priñs Orlofsky, penn laz-seniñ : Carlos Kleiber, Deutsche Grammophon 1975

## Liammoù diavaez
* Ivan Rebroff ''Hava Nagila''
* Ivan Rebroff: ''Ah si j'étais riche''
* https://www.youtube.com/watch?v=KrMDrMHWTfk
Genetik

**Hiloniezh**, pe **genetik** diwar an henc'hresianeg γενετικός *genetikόs* "ganadurel" dre ar galleg, a reer eus ur rann eus ar vevoniezh a studi framm genom ar boudoù bev hag ar c'hemmoù a c'hoarvez e kement genenn a zo ennañ ; savelennoù an hêrelezh vevoniel hag an doareoù ma vez treuzkaset stlennadoù ar gen a rummad da rummad a vez studiet ivez gant an hiloniezh.

Ar manac'h Gregor Mendel (1822-1884) eo a grouas ar genetik.
Le Hom

**Le Hom** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h kanton Thury-Harcourt eo.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Caumont-sur-Orne, Curcy-sur-Orne, Hamars, Saint-Martin-de-Sallen ha Thury-Harcourt.

## Monumantoù ha traoù heverk

Caumont-sur-Orne église Saint Sulpice.JPG|Iliz Caumont-sur-Orne.
Curcy sur Orne église 01.JPG|Iliz Curcy-sur-Orne.
Hamars eglise.jpg|Iliz Hamars.
St Martin de Sallen chapelle 01.jpg|Chapel Sant-Job, e Saint-Martin-de-Sallen.
Chateau de Thury-Harcourt.JPG|Kastell Harcourt.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Caumont

**Caumont** zo un anv-lec'h normanek, pikardek, hag okitanek.

## Yezhoù all
*Chaumont, e galleg
 
## Lec'hioù
;Caumont hepmui 
* Caumont, en Aisne
* Caumont, kumun gozh en Aisne, hiziv e Vesles-et-Caumont
* Caumont, en Ariège
* Caumont, en Eure
* Caumont, en Gers
* Caumont, en Gironde
* Caumont, en Pas-de-Calais
* Caumont, kumun gozh e Somme, hiziv e Huchenneville
* Caumont, en Tarn-et-Garonne

; hag ivez
:Caumont-l'Éventé, en Calvados
:Caumont-sur-Durance, en Vaucluse
:Caumont-sur-Garonne, en Lot-et-Garonne
:Caumont-sur-Orne, en Calvados
Chaumont

**Chaumont** a zo un anv-lec'h gallek hag okitanek.

## Gerdarzh
Talvezout a ra kement ha Mont-Chauve, pe "menez moal".

## Lec'hioù
###### 
* Chaumont-Gistoux, ur gumun e Wallonia

###### 
* Chaumont (Cher), en departamant Cher
* Chaumont (Haute-Marne), an hini anavezetañ, pennlec'h an departamant Haute-Marne
* Chaumont (Haute-Savoie), en departamant Haute-Savoie
* Chaumont (Orne), en departamant Orne
* Chaumont (Yonne), en departamant Yonne
Gant un astenn:
* Chaumont-d'Anjou, en departamant Maine-et-Loire
* Chaumont-devant-Damvillers, en departamant Meuse
* Chaumont-en-Vexin, en departamant Oise
* Chaumont-la-Ville, en departamant Haute-Marne
* Chaumont-le-Bois, en departamant Côte-d'Or
* Chaumont-le-Bourg en departamant Puy-de-Dôme
* Chaumont-Porcien, en departamant Ardennes
* Chaumont-sur-Aire, en departamant Meuse
* Chaumont-sur-Loire, en departamant Loir-et-Cher
* Chaumont-sur-Tharonne, en departamant Loir-et-Cher

###### 
* Chaumont, anv gallek hag okitanek Chiomonte, ur gumun en Traoñiennoù Okitanek

###### 
* Chaumont (New York), ur gêriadenn e Stad New York

## Tud
* Antoine-Martin Chaumont de La Galaizière (1697−1783), un nobl e lez Loren
* Lambert Chaumont (c. 1630 – 1712), ur sonaozour flamank

## Pennad kar
*Caumont
Mont Chauve

**Mont Chauve** zo ur menez e Kebek, 599 m uhelder, war lez al lenn Stukely, e menezioù Sutton.

## Gerdarzh
Anvet eo diwar gallekadur anv ar menez Golgota, e Jeruzalem.

## Yezhoù all
*Bald Mountain, anv meur a venez e SUA

## Ar menez
Chiomonte

**Chiomonte** (*Cimon* en piemonteg, *Chaumont* pe *Cháumount* en okitaneg, *Chaumont* en galleg ) zo ur gumun e Piemonte en Italia, er Val di Susa. 931 a dud o chom enni.
Tarsiger

***Tarsiger*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1845 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Tarsiger chrysaeus]]*
** *T. c. chrysaeus* ha *T. c. whistleri*,
* an eostig divgazel ruz (*Tarsiger cyanurus*),
* *[[Tarsiger hyperythrus]]*,
* *[[Tarsiger indicus]]*
** *T. i. formosanus*, *T. i. indicus* ha *T. i. yunnanensis*,
* *[[Tarsiger johnstoniae]]*,
* *[[Tarsiger rufilatus]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Dezerzh Sonora

**Dezerzh Sonora** (*Sonoran Desert* e saozneg; *desierto de Sonora* e spagnoleg) eo brasañ dezerzh Amerika an Norzh. Emañ e mervent ar Stadoù-Unanet (stadoù Kalifornia hag Arizona) hag e gwalarn Mec'hiko (stadoù Sonora, Kalifornia-Izel ha Kalifornia-Izel ar Su), dindan 260 000 km². Brudet eo evit ar c'haktuz a gresk ennañ.

## Liammoù diavaez
Niltava

***Niltava*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

Dont a rafe an anv eus ar ger nepalek "niltau" evit envel ar spesad *Niltava sundara*.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Niltava davidi]]*,
* *[[Niltava grandis]]*
** *N. g. decipiens*, *N. g. decorata*, *N. g. grandis* ha *N. g. griseiventris*,
* *[[Niltava macgrigoriae]]*
** *N. m. macgrigoriae* ha *N. m. signata*,
* *[[Niltava sumatrana]]*,
* *[[Niltava sundara]]*
** *N. s. denotata*, *N. s. sundara* ha *N. s. whistleri*,
* *[[Niltava vivida]]*
** *N. v. oatesi* ha *N. v. vivida*.

Unnek (11) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Humblotia flavirostris

***Humblotia flavirostris*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus kerentiad ar Muscicapidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Humblotia* an hini eo : dougen a ra anv al louzawour hag an naturour gall Léon Humblot (1852-1914).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez
Emañ brosezat e koadegi naoueier menez-tan Karthala (enezenn Ngazidja).

## Liammoù diavaez
*  ''Humblotia flavirostris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Humblotia flavirostris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lamontann Pèlé

**Lamontann Pèlé** (kreoleg; *Montagne Pelée* e galleg) a zo ur menez-tan bev er Martinik. 1 397 m eo bremañ. Er bloaz 1902 e c'hoarvezas ur pezh mell dislonkadenn hag a zistrujas kêr Sen-Pè hag a lazhas tost da 30 000 a dud.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Sheppardia

***Sheppardia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1909 gant an evnoniour suafrikan Alwin Karl Haagner (1880-1962).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Nav spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Sheppardia aequatorialis]]*
** *S. a. acholiensis* ha *S. a. aequatorialis*,
* *[[Sheppardia aurantiithorax]]*,
* *[[Sheppardia bocagei]]*
** *S. b. bocagei*, *S. b. chapini*, *S. b. granti*, *S. b. ilyai*, *S. b. kaboboensis*, *S. b. kungwensis*, *S. b. poensis* ha *S. b. schoutedeni*,
* *[[Sheppardia cyornithopsis]]*
** *S. c. cyornithopsis*, *S. c. houghtoni* ha *S. c. lopezi*,
* *[[Sheppardia gabela]]*,
* *[[Sheppardia gunningi]]*
** *S. g. alticola*, *S. g. bensoni*, *S. g. gunningi* ha *S. g. sokokensis*,
* *[[Sheppardia lowei]]*,
* *[[Sheppardia montana]]*,
* *[[Sheppardia sharpei]]*
** *S. s. sharpei* ha *S. s. usambarae*.

O c'havout a reer holl en Afrika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Deux amis

**Deux amis** pe **Les deux amis** zo un anv gallet bet roet da veur a oberenn.

## Lennegezh
* *[[Les Deux Amis (fablenn)|Les Deux Amis]]*, en levr VIII Les Fables de la Fontaine, dastumad fablennoù savet gant Jean de La Fontaine, entre 1668 ha 1694. 
* *[[Les Deux Amis ou le Négociant de Lyon]]*, ur pezh-c'hoari gant Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais.
* *[[Deux amis (Maupassant)|Deux amis]]*, un danevell gant Guy de Maupassant e 1883.
* *[[Deux amis (c'hoariva)|Deux amis]]*, ur pezh-c'hoari gant Philippe Hassler.

## Filmoù
* *[[Les Deux Amis (film, 1910)|Les Deux Amis]]*, ur film berr savet e 1910 gant Étienne Arnaud (1879-1955).
* *[[Deux amis (film, 1946)|Deux amis]]*, ur film berr savet e 1946 gant Dimitri Kirsanoff (1899-1957), diwar danevell Maupassant.
* *[[Deux amis (film, 2014)|Deux amis]]*, ur film berr savet e 2014 gant Natalia Chernysheva (1984-).
* *[[Les Deux Amis (film, 2015)|Les Deux Amis]]*, ur film savet e 2015 gant Louis Garrel (1983-).
Cossypha

***Cossypha*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pemzek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Cossypha albicapillus]]*
** *C. a. *'albicapillus***, ''giffardi'' hag ''omoensis'',
* ''[[Cossypha anomala]]''
** ''C. a. '''anomala***, *grotei*, *macclounii* ha *mbuluensis*,
* *[[Cossypha ansorgei]]*,
* *[[Cossypha archeri]]*
** *C. a. *'archeri*** ha ''kimbutui'',
* ''[[Cossypha caffra]]''
** ''C. c. '''caffra***, *iolaema*, *kivuensis* ha *namaquensis*,
* *[[Cossypha cyanocampter]]*
** *C. c. bartteloti* ha ***cyanocampter***,
* *[[Cossypha dichroa]]*
** *C. d. *'dichroa*** ha ''mimica'',
* ''[[Cossypha heinrichi]]'',
* ''[[Cossypha heuglini]]''
** ''C. h. '''heuglini***, *intermedia* ha *subrufescens*,
* *[[Cossypha humeralis]]*,
* *[[Cossypha isabellae]]*
** *C. i. batesi* hag ***isabellae***,
* *[[Cossypha natalensis]]*
** *C. n. intensa*, *larischi* ha ***natalensis***,
* *[[Cossypha niveicapilla]]*,
* *[[Cossypha polioptera]]*
** *C. p. nigriceps*, ***polioptera*** ha *tessmanni*,
* *[[Cossypha semirufa]]*
** *C. s. donaldsoni*, *intercedens* ha ***semirufa***.

O c'havout a reer holl en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Wallacea

**Wallacea** zo un takad bevzouaroniel eus reter Indonezia, lec'hiet etre Sundaland, ar Filipinez, Ginea Nevez ha hanternoz Aostralia, ennañ Sulawesi, Lombok, Sumbawa, Flores, Sumba, Timor, Halmahera, Buru, Seram ha meur a enezenn vihanoc'h.
Thomas Stamford Raffles

Sir **Thomas Stamford** Bingley **Raffles**, bet ganet d'ar 6 a viz Gouere 1781 er-maez da bPort Morant (er gevred da Jamaika) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Gouere 1826 e Londrez, a oa un den-a-Stad ha naturour breizhveuriat.

Anavezet-mat eo evit bezañ diazezet Singapour, ar gêr-stad.

## Listenn ar [[loened]] en devoa studiet
### [[Bronneg]]ed
#### [[Spesad]]où
* **A** : *Arctictis binturong* (binturong),
* **H** : *Helarctos malayanus* (arzh Malaysia),
* **M** : *[[Macaca fascicularis]]*,
* **R** : *Ratufa affinis* (gwiñver meur Raffles),
* **T** : *[[Trachypithecus cristatus]]*.
### [[Labous]]ed
#### Spesadoù
* **A**
: *[[Aethopyga siparaja]]*, *Anthracoceros malayanus* (kalao du), *[[Ardea sumatrana]]*,
* **B** : *[[Berenicornis comatus]]*,
* **C**
: *[[Calyptomena viridis]]*, *[[Corydon sumatranus]]*,
* **E** : *[[Eurylaimus ochromalus]]*,
* **G** : *Gorsachius melanolophus* (kerc'heiz-noz Malaysia),
* **H** : *[[Hydrornis caeruleus]]*,
* **L** : *Lophura erythrophthalma* (fazan lost melen),
* **M** : *Mycteria cinerea* (tantal Malezia),
* **N** : *[[Ninox scutulata]]*,
* **P** : *Phaenicophaeus sumatranus* (malkoha kof kistin).
### [[Stlejvil]]ed
#### Spesadoù
* **T** : *[[Trimeresurus sumatranus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Espoo

**Espoo** (*Esbo* e svedeg) zo ur gêr vras e kreisteiz Finland, e proviñs Uusimaa. Emañ Espoo er c'hornôg da Helsinki, hag e meurgêr Helsinki. An eil kêr vrasañ eus Finland eo, gant 234&nbsp;000 a annezidi, o vevañ war 312 km².

Gwechall e oa maezioù dreist-holl er c'horn-bro, annezet gant svedegerien. Abalamour ma oa tost d'ar gêr-benn eo kresket kalz betek dont da vezañ ur gêr vras en . E 1920 ne oa nemet 9&nbsp;000 den o chom en Espoo ha 70% a oa svedegerien. Tamm-ha-tamm e teuas muioc'h-mui a dud eus Helsinki d'ober o annez en Espoo. Etre 1950 ha 2000 eo tremenet poblañs kêr eus 22&nbsp;000 da 210&nbsp;000. Abaoe 1945 ez a ar finnegerien d'ober ar muiañ-niver eus an annezidi. E 2006 ez ae ar svedegerien d'ober 8,8% eus ar boblañs ha 85,6% a dud a gomze finneg.

## Kêrioù gevellet
*  
* 
*  
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Espoo
Larvivora

***Larvivora*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Larvivora akahige]]*
** *L. a. *'akahige*** ha ''tanensis'',
* an [[eostig India]] (''Larvivora brunnea'')
** ''L. b. '''brunnea*** ha *wickhami*,
* an eostig glas (*Larvivora cyane*)
** *L. c. bochaiensis*, ***cyane*** ha *nechaevi*,
* *[[Larvivora komadori]]*,
* *[[Larvivora namiyei]]*,
* an eostig penn rous (*Larvivora ruficeps*),
* an eostig lost rous (*(Larvivora sibilans)*.

Seizh (7) isspesad en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù er genadoù *[[Erithacus]]* ha *[[Luscinia]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Namibornis herero

***Namibornis herero*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Namibornis* an hini eo : anvet e voe *Bradornis herero* (kentanv) da gentañ-penn (e 1931) gant an evnoniour stadunanat Rodolphe Meyer de Schauensee (1901-1984).

Dont a ra e anv eus hini Herero, ur bobl hag a zo o chom en Afrika ar Su (an darn vrasañ anezhi e Namibia).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus mervent-pellañ Angola da gornôg Namibia.

## Liammoù diavaez
*  ''Namibornis herero'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Namibornis herero'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Un Normand (Maupassant)

**Un Normand** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall norman Guy de Maupassant, en 1882. 

## Istor
**Un Normand** a oa bet embannet e *[[Gil Blas]]* an 10 a viz Here 1883, ha sinet Maufrigneuse. 
Adembannet e voe e 1883 en dastumad *[[Contes de la bécasse]]*, ha lakaet da unnekvet, war-lerc'h an danevell *[[La Rempailleuse]]*.

## An danevell
Mathieu, lesanvet « La Boisson », ha bet serjant-major, zo distro d'e vro, ha diwall a ra chapel ar Werc'hez, darempredet gant plac'hed yaouank dougerezed dizimez.

## Liamm diavaez
* Skrid an danevell e Wikisource
Notre-Dame-d'Estrées-Corbon

**Notre-Dame-d'Estrées-Corbon** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2015, o vodañ kumunioù Notre-Dame-d'Estrées ha Corbon.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieNotreDameDEstreesEglise.jpg|Iliz Itron-Varia, e Notre-Dame-d'Estrées.
FranceNormandieCorbonEglise.jpg|Iliz Sant-Varzhin, e Corbon.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Valle de La Burunda

**Saonenn ar Burunda**, pe **Valle de La Burunda** e spagnoleg, a zo ur saonenn eus Nafarroa, e komark Sakana . Enni emañ kumunioù : Bakaiku, Iturmendi, Urdiain, Altsasu, Ziordia hag Olazti.

Ar saonenn zo anezhi lodenn uhelañ ar stêr Arail, anvet *Burunda* en Araba, hag ar stêr Alzania, a gember a-skouer ganti, nepell diouzh Altsasu.
Lanyugon

**Lanyugon** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor. Krouet oa bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Lanyugon ha Doloù dindan an anv Lanyugon-Kumun-Nevez. Adanvet e voe Lanyugon hepken d'ar 1 a viz Genver 2024.

## Istor
*Istor a-raok [[2016]] : gwelout [[Lanyugon (kumun dileuriet)]] ha [[Doloù]].*

D'ar  a viz Ebrel 1973 e oa bet bodet kumunioù Lanyugon, Leskoed-Lanyugon ha Sant-Yunieg. Doloù en doa nac'het ar strollañ-se, met d'ar  a viz Genver 2016 en deus kevanet ouzh ar gumun nevez gant an anv Lanyugon-Kumun-Nevez hag a oa bet adanvet Lanyugon hepken d'ar 1 a viz Genver 2024.

## Brezhoneg
* 25,0 % eus anvioù-lecʼh kumun gozh Lanyugon, 11,1 % eus re Leskoed-Lanyugon, 9,7 % eus re Sant-Yunieg ha 6,0 % eus re Doloù a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Jugon-les-Lacs - Hôtel Sevoy 01.jpg|Hôtel Sevoy.
Jugon-les-Lacs - calvaire 01.jpg|Kroaz bered Lanyugon.

Goude Lanyugon bezañ kêr vihan neuziet-kaer e 1976, kêr c'hlas ha kêrig bokedet, dont a ra Lanyugon-Kumun-Nevez da vezañ kêrig ehan ivez e 2018.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar gumun
## Notennoù ha daveoù
Ar Menez

**Ar Menez** a c'hall bezañ :
* Ar Menez (Liger-Atantel), ur gumun e Liger-Atantel,
* Ar Menez (Aodoù-an-Arvor), ur gumun en Aodoù-an-Arvor,
* ar Menez, ur vroig eus Breizh-Uhel.
Ar Menez (Aodoù-an-Arvor)

**Ar Menez** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor. Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Gorre, Koedlinez, Langourlae, Plesala, Sant-Gouenoù, Sant-Jili-ar-Menez ha Sant-Yagu-ar-Menez.

## Istor

## Brezhoneg
* 14,2 % eus anvioù-lecʼh Koedlinez, 13,9 % eus re Gorre, 15,7 % eus re Langourlae, 12,9 % eus re Plesala, 15,5 % eus re Sant-Jili-ar-Menez, 10,9 % eus re Sant-Gouenoù ha 8,6 % eus re Sant-Yagu-ar-Menez a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Le Gouray Kirche.jpg|Iliz Gorre.
Langourla Tour Saint-Eutrope.JPG|Chapel *Sainte-Eutrope* e Langourlae.
Langourla Chapelle Saint-Gilles.jpg|Chapel Sant-Jili e Langourlae.
Saint-Goueno22.jpg|Sant-Gouenoù.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
* Roje an Tailhanter, komiser polis ha skrivagner romantoù polis (1925-2005)

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Brug-roz

Ar **brug-roz** (*Rhododendron sp.*) zo plant koadek eus kerentiad an Ericaceae. Bleuñv broadel Nepal eo an isspesad *Rhododendron arboreum* (*Lali guransh*).
Larvivora komadori

***Larvivora komadori*** (*Erithacus komadori* kent) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.

Anvet e voe *Sylvia komadori* da gentañ-penn (e 1835) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Larvivora komadori komadori (komadori)*, en Inizi Ryūkyū (Amami-Ōshima, Tanegashima, Tokunoshima),
* *Larvivora komadori komadori (subrufus)*, e kreisteiz Inizi Ryūkyū (Iriomote-jima, Ishigaki-jima, Yonaguni-jima),
* *Larvivora komadori namiyei*, en Okinawa.

## Liammoù diavaez
*  ''Erithacus komadori'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Erithacus komadori'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
An Dasson

*An Dasson* zo ur gelaouenn sevenadurel diwyezhek a vro an Alre, embannet dizingal get Kerlenn Sten Kidna.

## Fichenn identelezh
**Krouidigezh** : er blez 1986

**Renour an embann** : Padrig Drean

**Maketennour** : Olivier Berson

**Embannour** : Kerlenn Sten Kidna

**ISSN** : 1762-1151

**Niverenn ziwezhañ** : 80, daet er-maez e miz Even 2016

## Taolenn an niverennoù
Gellet a raer klikiñ àr an niverenn evit gwelet deskrivadenn ha taolenn an niverenn-se.

## Liamm diavaez
Pajenn lec'hiad ar Gerlenn gouestlet d'''An Dasson''
Emberiza poliopleura

***Emberiza poliopleura*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Emberizidae.

Anvet e voe *Fringillaria poliopleura* (kentanv) da gentañ-penn (e 1888) gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika ar Reter, en un takad hag a ya eus Etiopia ha Somalia da hanternoz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Emberiza poliopleura'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Emberiza poliopleura'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Enicurus

***Enicurus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1822 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Eizh spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Enicurus borneensis]]*,
* *[[Enicurus immaculatus]]*,
* *[[Enicurus leschenaulti]]*
** *E. l. chaseni*, *E. l. frontalis*, *E. l. indicus*, *E. l. leschenaulti* hag *E. l. sinensis*,
* *[[Enicurus maculatus]]*
** *E. m. bacatus*, *E. m. guttatus*, *E. m. maculatus* hag *E. m. robinsoni*,
* *[[Enicurus ruficapillus]]*,
* *[[Enicurus schistaceus]]*,
* *[[Enicurus scouleri]]*,
* *[[Enicurus velatus]]*
** *E. v. sumatranus* hag *E. v. velatus*.

O c'havout a reer holl en Azia ar Gevred.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Myrmecocichla

***Myrmecocichla*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Myrmecocichla aethiops]]*
** *M. a. aethiops*, *cryptoleuca* ha *sudanensis*,
* *[[Myrmecocichla arnotti]]*
** *M. a. arnotti* ha *harterti*,
* *[[Myrmecocichla collaris]]*,
* *[[Myrmecocichla formicivora]]*,
* *[[Myrmecocichla melaena]]*,
* *[[Myrmecocichla monticola]]*
** *M. m. albipileata*, *atmorii*, *monticola* ha *nigricauda*,
* *[[Myrmecocichla nigra]]*,
* *[[Myrmecocichla tholloni]]*.

Nav (9) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Pinarornis plumosus

***Pinarornis plumosus*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Pinarornis* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus gevred Zambia da vBotswana, kreisteiz Malawi, Zimbabwe ha Mozambik, ma plij ar savanennoù kras dezhañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Pinarornis plumosus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pinarornis plumosus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Vantaa

**Vantaa** (*Vanda* e svedeg) zo ur gêr vras e kreisteiz Finland, e proviñs Uusimaa. Emañ e meurgêr Helsinki. Gant  a annezidi e 2015 ez eo ar pevare kêr vrasañ e Finland. N'eo nemet en  eo deuet ar c'horn-bro da vezañ poblet-stank, gant tud deuet eus Helsinki. War douar Vantaa emañ aerborzh etrebroadel Helsinki.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Eagles

**Eagles** ("erered") a zo ur strollad rock amerikan savet er bloaz 1970, anezhañ unan eus ar re vrudetañ er bed. Diazezet e oa da gentañ o sonerezh war ar sonerezh *[[country]]* eleze o liv *country rock*, met emdreiñ o deus graet war-zu ur sonerezh liv "kalifornian" warnañ, kenwerzheloc'h.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Efail-wen

**Efail-wen**, pe **Efailwen**, zo ur gêriadenn e kornôg Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ hanter-hent etre Arberth ha Crymych, e kumuniezh Cilymaenllwyd, ha tost da Sir Benfro.

En Efailwen e krogas Dispac'h Beca, pe Dispac'h Rebecca, un emsavadeg pobl a-enep ar gwirioù a veze ret paeañ da vont war an hentoù gwechall. C'hoarvezout a reas an taol-dispac'h kentañ en Efailwen d'an 13 a viz Mae 1839, pa voe dismantret ar gloued kentañ eno. Kemend-all a c'hoarvezas d'ar 6 a viz Mezheven ha d'ar 17 a viz Gouere, en Efailwen adarre. Er bloavezhioù war-lerc'h en em ledas an dispac'h e kreisteiz ha kreiz Kembre. "Ysgol Beca" eo bet anvet skol kentañ derez Efailwen, e koun an emsavadeg-se.

## Notennoù
Kerlenn Sten Kidna

**Kerlenn Sten Kidna** zo ur gevredigezh ha skol-noz brezhoneg e bro an Alre (Mor-Bihan).

## Istor
Ganet eo Kerlenn Sevenadurel An Alre e penn kentañ ar blezadoù 1970, d’an termen ma rae berzh en-dro «&nbsp;spered&nbsp;», sonerezh ha sevenadur Breizh. Job Jaffre, kazetennour e *[[La Liberté du Morbihan]]*, Guenél Herrieu, Octave Quigna, Jean Peron ha re arall a venne dezhe sevel ivez krog an danvez-se en Alre. A-benn e oa bet savet kentelioù brezhoneg evit an dud en o ment, kinniget prezegennoù (e galleg) àr danvez ar vro.
Un daouzek vlez bennak goude he doa kollet ar gevredigezh un tamm lañs (kuitaet ar vro get lod tud, koshaet an holl) ha ne chome mui nemet ar skol-noz. E 1985 e voe adlañset, kempennet ar statudoù ; èl ma ne oa ket gwall werso e oa marv an ao. Quigna e oa bet staget e anv-pluenn doc’h anv kozh ar gevredigezh a zaas neuze da vout Kerlenn Sevenadurel Sten Kidna An Alre. E 2007, evit diskouez pegen pouezus e oa daet da vout lec’h an daremprediñ tud, an aoziñ abadennoù e brezhoneg, *An Dasson* hag an dastum komzoù e oa bet oc’hpennet «&nbsp;Komzomp Asampl&nbsp;» d’an anv.

### Prezidanted
* 2008 [?] – 2012 : Christian Le Meut
* 2012 – 2014 : Daniel Carré
* 2014 – Hiriv : Padrig Drean

## Skol-noz
A-c’houde 1985 enta e labour ar Gerlenn àr an hevelep tachenn get an hevelep palioù bet kinniget e mellad&nbsp;2 he lezenn diazez : «&nbsp;Derc’hel bev ha pinvidikaat ar glad sevenadurel brezhonek e bro An Alre&nbsp;». Kreskaet he deus a galz a-fet niver an izili (etre 20 ha 30 ezel e 1985 ; 155 e 2012) èl a-fet an oberiantizoù kaset&nbsp;: ur skol-noz lieslive get tost 110&nbsp;studiour (brasañ skol-noz er Mor-bihan hag unan ag ar re vrasañ e Breizh a-bezh, abadennoù a bep sort, ar gazetenn *[[An Dasson]]*, stajoù «&nbsp;gober e brezhoneg&nbsp;», darempredoù hag emglevioù get aozadurioù foran (kumunioù, an departamant, ar rannvro) get skolajoù ha kevredigezhioù arall dre ar c’hornad bro. Anavet eo evit bout ur skouer a-fet dalc’husted àr he zachenn labour er Mor-Bihan (Priz Dazont ar Brezhoneg 2007). Ezel eo ag ar gengevredigezh Deskiñ d'an Oadourien (DAO).

## Embannadurioù
Get Kerlenn Sten Kidna ema bet embannet ur levrig-deskiñ, anvet *Chom bev e brezhoneg*, hag iwe ur benveg n'en deus ket e bar e brezhoneg, na pas muioc'h e yezhoù bihan arall e Frañs&nbsp;: an DVD *[[Daet eo genin !]]*, graet evit spisaat e skouarn ha kompren gwell ar brezhoneg. Dizingal e vez embannet iwe ar gelaouenn *[[An Dasson]]*.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn internet ar gevredigezh
Un duel

***Un duel*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.

## Istor
* *Un duel* a oa bet embannet da gentañ e *[[Le Gaulois]]* ar 14 a viz Eost 1883.
* Adembannet e voe en dastumad dalif ''Le Colporteur'' en 1900 ha lakaet da bevare war-lerc'h an danevell ''La Serre''.

## An danevell

## Notennoù
La Serre

**La Serre** zo anv meur a dra.

## Lec'hioù
* **[[La Serre (Aveyron)]]**, en Aveyron
* **[[La Serre-Bussière-Vieille]]**, e Creuse

## Lennegezh
*La Serre (Maupassant)

## Pennad kar
* Lasserre
La Sèrra (Aveyron)

**La Sèrra** en okitaneg, pe *La Serre* e galleg, zo ur gumun c'hall en Aveyron, e kanton Los Causses-Rogièrs, en arondisamant Millau.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sent Sarnin, e Distrig Sent-Africa hag e departamant Avairon. Lakaet e voe en Arondisamant Sent-Africa pa voe krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 40 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 9,64% eus ar boblañs e 1911.
#### Kemm arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Milhau e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Lasserre

**Lasserre** zo un anv-lec'h hag un anv-den gallek.

## Lec'hioù
* Lasserre, en Ariège ;
* Lasserre, en Haute-Garonne ;
* Lasserre, en Lot-et-Garonne ;
* Lasserre, en Pyrénées-Atlantiques ;
* Lasserre-de-Prouille, en Aude ;
* Saint-Pierre-de-Lasserre, kumun gwechall en Tarn ;
* Tourtouse-et-Lasserre, kumun gwechall en Ariège.

## Tud

## Pennad kar
* La Serre
Pencader

**Pencader** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e hanternoz Sir Gaerfyrddin. Emañ er gevred da Llandysul hag er mervent da Llanybydder. E kumuniezh Llanfihangel-ar-Arth emañ.

Pennlec'h kombod Mabudrud e oa Pencader er Grennamzer. Dismantroù Kastell Pencader, ur voudenn-gastell savet gant Normaned, zo e-kichen ar gêriadenn. 

E-pad pell eo bet Pencader un arsav war al linenn hent-houarn etre Caerfyrddin hag Aberystwyth ; eno ivez e oa ur c'hroashent gant al linenn da vont da g-Castell Newydd Emlyn. Serret e voe linenn Castell Newydd Emlyn e 1952 hag al linenn bennañ e 1965.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn Pencader
Au soleil (dastumad Maupassant)

***Au soleil*** zo un dastumad pennadoù gant Guy de Maupassant, diwar-benn e veajoù, hag embannet en 1884.

## Istor
Embannet e oa bet ar pennadoù-se e *[[Le Gaulois]]* e 1880.

## Danvez al levr
Diwar-benn e droiad en Aljeria dreist-holl ; ur pennad db Breizh.

### Pennadoù al levr
*A pol Arnault
*La mer
*Alger
*La Province d’Oran
*Bou-Amama
*Province d’Alger
*Le Zar’ez
*La Kabylie - Bougie
*Constantine

## Embannadurioù
Un embannadur zo gant *Folio Classique* e 2015 anvet *Au soleil suivi de La Vie errante et autres voyages* : ennañ an daou levr orin *Au soleil* ha *La Vie errante* ha danvelloù-beaj all.

## Liamm diavaez
* Skrid al levr : https://fr.wikisource.org/wiki/Au_soleil_(Maupassant)

## Pennad kar
*Sur l'eau
Sant-Tegoneg-Logeginer

**Sant-Tegoneg-Logeginer** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Montroulez e departamant Penn-ar-Bed. Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Sant-Tegoneg ha Logeginer-Sant-Tegoneg.

## Istor
## Brezhoneg
* Klasoù divyezhek a oa eno abaoe 2012.
* E distro-skol 2024 e oa 75 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (25,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

## Monumantoù ha traoù heverk

Enclos paroissial de Saint Thégonnec détail.JPG|Porzh-bered hag iliz Sant-Tegoneg.
Loc-Eguiner-Saint-Thégonnec L'église et la borne miliaire.JPG|Iliz Logeginer-Sant-Tegoneg.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Logeginer-Sant-Tegoneg,
* Sant-Tegoneg. 

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Rance

**Rance** eo anv meur a stêr ha kêriadenn. Gallout a ra bezañ un anv-badez hag un anv-familh ivez.

## 
* Rance, ur gevrenn eus kumun Sivry-Rance

#### 
* Ar *Rance*, a zo Renk e brezhoneg (102,7&nbsp;km).
Anv ar stêr zo bet peget ouzh lost un toullad kumunioù : 
**Le Minihic-sur-Rance*, a zo Minic'hi-Poudour e brezhoneg ;
**Plouër-sur-Rance*, a zo Plouhern ;
**Pleudihen-sur-Rance*, Pleudehen ;
**Langrolay-sur-Rance*, Langorlae ;
**La Vicomté-sur-Rance*, Kerveskont ;
**Saint-Samson-sur-Rance*, Sant-Samzun.

Roet eo bet anv ar stêr d'ar Rance, ur vatimant souten yec'hed eus ar Morlu gall, e servij etre 1966 ha 1997, ha da Traoñ ar Renk (Val de Rance), ur merk chistr. 

#### 
* Ar Rance (gourel), adstêr d'an Tarn, en Aveyron (63,5&nbsp;km)
* Ar Rance (benel), adstêr d'an Célé, en Cantal (35,8&nbsp;km)
* Ar Rance (gourel), adstêr d'an Mazan, en Ardèche (4,6&nbsp;km)
* Rancé, ur gêr vihan e departamant Ain

## 
* Rance e serbeg latin, Ранце e serbeg kirillek, ur gêriadenn.

## 
* Ranče, ur gêriadenn.
Pinarochroa sordida

***Pinarochroa sordida*** (*Cercomela sordida* kent) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.

Anvet e voe *Saxicola sordida* da gentañ-penn (e 1837) gant an naturour alaman Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppell (1794-1884) : ar spesad nemetañ er genad *Pinarochroa* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e biz Afrika :
* *Pinarochroa sordida ernesti (ernesti)*, e hanternoz Kenya (menezioù Aberdare ha Kenya),
* *Pinarochroa sordida ernesti (rudolfi)*, e hanternoz Kenya (brugegi menez Elgon) ha reter Ouganda dost,
* *Pinarochroa sordida olimotiensis*, e brugegi uhel hanternoz Tanzania (torosad Ngorongoro),
* *Pinarochroa sordida sordida*, e brugegi uhel Etiopia.

## Liammoù diavaez
*  ''Cercomela sordida'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cercomela sordida'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Campicoloides bifasciatus

***Campicoloides bifasciatus*** (*Oenanthe bifasciata * kent) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.

Anvet e voe *Saxicola bifasciata* da gentañ-penn (e 1829) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858) : ar spesad nemetañ er genad *Campicoloides* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suafrika (eus Limpopo da gKwaZulu-Natal ha Kab ar Reter), kornôg Eswatini ha Lesotho.

## Liammoù diavaez
*  ''Oenanthe bifasciata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Oenanthe bifasciata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Banniel Europa

**Banniel Europa** a zo glas gant ur c'helc'h daouzek steredenn velen en e greiz. Degemeret eo bet ent-ofisiel d'an 8 a viz Kerzu 1955 gant Kuzul Europa, d'an 29 a viz Mezheven 1985 gant ar Kenvarc'had (deuet da vezañ Unaniezh Europa).

## Arouezelezh
Diskouez a ra ar stered an uhelvennadoù-mañ: unaniezh, kengred, kendoniezh etre pobloù Europa. N'eo ket liammet ar sifr 12 ouzh un niver bennak a stadoù ezel, met ur skeudenn eus an amzer leun hag ar glokted, evel an daouzek sifr war dremm un eurier, 12 miz ar bloaz, 12 sin ar zodiak, 12 doue Olympos...

Al livour elzasat Arsène Heitz (1908-1989) eo aozer ar banniel, war c'houlenn ar Belgiad Paul M.G. Lévy. Dre ma oa kreñv e feiz katolik e tisklêrias e oa ar glaz hini ar Werc'hez hag ar stered he c'hurunenn, evel deskrivet en Aviel Yann :
« *Un arouez meurdezus zo deuet war wel en oabl, ur vaouez gwisket gant heol, al loar e dan he zreid, ha war he fenn ur gurunenn daouzek steredenn* » — Apokalips XII-1
Arouez ar Werc'hez neuze eo banniel Europa ha distag eo an 12 steredenn diouzh an 12 Stad europat kentañ, ar pezh a vrouezas Turkia hag ul lodenn vras eus Bro-C'hall.

An arouezelezh a c'hall bezañ tostaet ouzh hini "Kroaz Okitania", gant he 12 pommellenn.

Cathar cross.svg|Kroaz Okitania


## Bannieloù kar o zres

Flag of the United States (1777-1795).svg|Unan eus tresoù banniel ar Stadoù-Unanet (1777-1795)
Flag of the Cook Islands.svg|Inizi Cook


## Bannieloù awenet gant Banniel Europa

Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|Banniel Bosnia-ha-Herzegovina
Flag of Kosovo.svg|Banniel Kosovo


## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù