Koulizh Kedez

**Koulizh Kedez** (*Kouli gKedez* war pennadoù kozh 'zo, diouzh un distagadur boutin) eo anv-pluenn **Yann-Yeun Kefeleg**, pe **Jean-Yves Queffellec**, ganet e 1947, skrivagner, barzh (*gweudour*, gouez dezhañ), ha troour brezhonek, lakaet gant Zavier Grall da wellañ skrivagner Breizh, labourer-douar ha saver-deñved a vicher, aet war e leve.

## Buhez
Savet e kêriadenn Gwivin e parroz Sant-Kouled e Kerne, Breizh ha kresket en un endro brezhonek, en un tiegezh labourerien-douar, eo bet klevet brezhoneg gantañ a viskoazh. Kuitaet Breizh yaouank a-walc'h da vont da valtouter da gentañ, ha bet diluer, hag harluet en Helvetia, en deus kemeret perzh en emsavadegoù 1968, en deus anavezet an toull-bac'h e Roazhon. Goude bloavezhioù e Pariz lec'h e kemer perzh e kelaouennoù anveliour da gentañ, ha breizhek da-heul (kelaouenn *[[Sav Breizh]]* dreist-holl), ha lec'h ec'h embann e levrioù kentañ, e tistro da Gerne ma stag en-dro gant al labour-douar ha m'en em ouestl d'ul labour don war ar yezh hag al lennegezh.

## Ar skrivagner
Ur barzh disuj eo bet Koulizh Kedez a-viskoazh, ha chomet stag a-walc’h ouzh prantad Mae 68. Diouzh testeni Zavier Grall e veze nac'het embann skridoù 'zo gant an embannerien koulz e galleg hag e brezhoneg er bloavezhioù 1970. Kernevad penn-kil-ha-troad hag anveliour touet, e tiskouez bezañ distag-mat e selloù diouzh re skolioù pennañ an Emsav, koulz broadelourien, "boutinelourien", pe kar-o-feiz. Evezhiek ouzh istor, sonerezh, ha liessteriegezh ar gerioù, e plij dezhañ kizellat ur yezh puilh, resis ha barok, gwriziennet don e lavar ar vrezhonegerien koulz hag en hengoun lennek, o tremen alies eus ar genyezh d'e gerneveg genidik, o tennañ splet eus ar yezh ouiziek koulz hag eus hini ar werin, hag o klask arlivioù, ha soutilded koulz en dreadegezh hag er gevadegezh (da lavaret eo, a-hed istor ar yezh hag a-led an douaroniezh er rannyezhoù) : yezh ur bluennerezh dibar hag ur preder diroll, maget gant brasañ ha dispac'helañ skridoù ar bed. N'eo ket paotr ar brezhoneg aes nag al lennegezh eeun, hogen ur skrivagner a dalvez poaniañ war e skridoù. Lakaat a ra kemm en hor yezh hag en hor lennegezh o tegas enne preder hag "awen ar bed" koulz ha c'hwezh ha nerzh e yezh hag e ijin dezhañ e doare un pennaraokour dizouj hag atahiner.

"Mestr eo ar barzh war kenganez ar gerioù, e varzhonegoù ac'hub a sonioù o kenglotañ a c'hoari kenetrezo evel mein touch a bep seurt liv droukvesket" (*Al Liamm* n°280).

Anavezet eo ivez evel brasañ enebour Per-Jakez Helias, barnet ha goapaet kriz gantañ e meur a zegouezh.

## Oberennoù
Barzhoniezh (pe : gweudouriezh, diouzh ur ger lennek arveret gantañ, o talvezout barzhoniezh ouiziek), dezrevelloù, burutelladennoù, ha troidigezhioù a vez kavet dindan e bluenn e brezhoneg. Dremmour ha steuñvennour eo bet evit fiñvskeudennoù skinwel.

Bez' emañ Koulizh Kedez o vont war-zu an 20 levr embannet, enno dezrevelloù, teskadoù barzhonegoù, ha troidigezhioù, hep menegiñ pennadoù burutellerezh niverus.

Ul labour don war yezh e dud, dastumet ha studiet gantañ, a zo diembann c'hoazh.

## Barzhoniezh
**Selam an arc'houest*, in *Brogon* (emembannadur hep anv aozer), Mezheven 1973.
**Linaig Geunderode a anver Gwrac'h Ahez* in *Tri Barzh ([[Alan Botrel]], [[Yann-Baol An Noalleg]], Koulizh Kedez)*, teskad Talm 4, kaier 210, embannadurioù Preder, Kerzu 1976.
**Dev an Avel* Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1987.
**Gorbl an ael* Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1993.
**Arvar hag Aters*, embannadurioù An Treizher, 2000.
**Ouzh Eien ar Gaouded*, An Treizher, 2000.
**Uzien Announ*, ul levr tri c'haierad barzhonegoù, An Diaoul Dieub, 2009.
**Tarav*, emb. An Diaoul Dieub, 2013.
**Bar Yehoudah*, emb. An Diaoul Dieub*,* 2014.

## Komz-plaen
**L'Hermine-ès-feu*, romant e galleg, diembann, meneget gant Zavier Grall in *Le Cheval couché* ("*Al loen-kezeg en e c'hourvez*"), 1977. Skridoù yaouankiz gallek all a vefe chomet diembann moarvat.
**Eizh redele* (danevelloù), in *Brogon* (emembannadur hep anv aozer), Mezheven 1973. Adembannadur reizhet ha kresket e *Strafuilh ar mor* (sl. pelloc'h).
**Souflam Per Gwegen, devezh diwezhañ ifern Per Gwegen* (romant), in *Brogon 2* (emembannadur hep anv aozer), Meurzh 1974. Adembannadur Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1991.
**Koñchennoù Mamm* (danevelloù –- embannet dre fazi dindan an talbenn *Koñchennoù mamm-gozh* -–), Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1990.
**Komen Gweenour* (buhezskrid), Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1996.
**Troioù-kaer Dom Lom* (romant), emb. An Diaoul Dieub, 2008.
**Strafuilh ar mor* (dastumad danevelloù), emb. An Diaoul Dieub, 2009.

## Troidigezhioù
;Diwar ar galleg
**Ar Fest-noz* (romant), diwar Zavier Grall, Mouladurioù Hor Yezh, 1988.
* Troour skridoù Lacan ha Levinas e tisklaer bezañ ivez. (S.o. pennad *[[L'Express]]*, 2007. Troidigezhioù dianav avat.)
* Barzhonegoù diwar Reun Char, hag ur varzhoneg diwar Guillevic, in *E-ser awen ar bed*, An Diaoul Dieub, 2009.
**Bleunioù an drouk, diwar [[Charles Baudelaire|Charlez Baudelaire]],* in *Krefen Yuzaz,* An Diaoul Dieub, 2012.
**Boaz war e gousk*, diwar Viktor Hugo, in *Bar Yehoudah,* An Diaoul Dieub, 2014.
;Diwar ar rusianeg (a-gevret gant André Markowicz)
**Ar c'henavezo diwezhañ ha barzhonegoù all*, diwar Gennadi Aigi. (Lod barzhonegoù al levr troet gant Alan Botrel, pe gant Gwendal Denez.) Mouladurioù Hor Yezh, dastumadeg Skrid, 1994.
**Requiem*, diwar Anna Ac'hmatova. Barzhaz, kenembannadur Dana & An Treizher, 1997.
**Daouzek*, diwar Aleksander Blok, embannadurioù An Treizher, 2000.
* Barzhonegoù diwar Tzvetaeva, Mandelstam, Ac’hmatova, Blok, C’hlebnikov, Maiakovski, Pasternak, Volochin, Iliazd, in *E-ser awen ar bed*, An Diaoul Dieub, 2009.
;Diwar ar yideg (a-gevret gant Batia Baum)
**Kan war wallazhadeg ar bobl yuzev* (gweud hir), diwar Yitsc'hok Katsenelson, in *Kas ha Lazh*, Skrid, 2005; adembannadur An Diaoul Dieub, 2013.
**E kêr an anaon* (danevell), diwar Lamed Shapiro, in *Kas ha Lazh*, Skrid, 2005.
**Ar berniad* (gweud hir), diwar Perets Markish, in *Kas ha Lazh*, Skrid, 2005; adembannadur An Diaoul Dieub, 2013.
* Div varzhoneg diwar Yitsc'hok Niborski, in *E-ser awen ar bed*, An Diaoul Dieub, 2009.
;Diwar an hebraeg biblek
**Pennganenn ar C'hanennoù*, in *Kan ar Garantez hag an Avel, tri levr biblek*, embannadurioù An Diaoul Dieub, 2008.
**Ar Prezeger*, in *Kan ar Garantez hag an Avel, tri levr biblek*, embannadurioù An Diaoul Dieub, 2008.
**Un dibab salmoù*, in *Kan ar Garantez hag an Avel, tri levr biblek*, embannadurioù An Diaoul Dieub, 2008.
*Div ganenn eus koanlid Pesac'h a gaver ivez troet diwar hebraeg hag aramaeg ar Grennamzer.
;Barzhonegoù hag a zeu eus meur a yezh 
*… a gaver dreist-holl e-barzh E-ser awen ar bed*, ha *Krefen Yuzaz*, war bouez Ausiàs March en em gav e *Uzien Announ* ha Heine a c'heller lenn e *Bar Yehoudah* 
*katalaneg: Ausiàs March (troubadour eus Valensia)
*alamaneg: Paol Celan, Hans Harp, Herri Heine
*nederlandeg: Hans Andreus
*farseg: Sohrab Sepehri, Hâfez
*tchekeg: Vladimír Holan
*italianeg: Cesare Pavese
*saozneg: Dylan Thomas
*portugaleg: Fernando Pessoa
*spagnoleg: Jorje Luis Borges
*hebraeg a-vremañ: Pinhas Sadeh), 
*polskaeg: Tadeusz Różewicz
*serbeg: Jovan Dučić
*kroateg: Dragutin Tadijanović, Miroslav Krleža
*sloveneg: Dragotin Kette, Anton Debeljak

## Troet e yezhoù all
Troet ez eus bet un dibab barzhonegoù diwar gKedez e nederlandeg gant Jan Deloof, en alamaneg gant Raoul Schrott, e tchouvacheg gant Gennadi Aigi, e polskaeg hag e galleg…

## Liamm diavaez
* Pajenn load An Diaoul Dieub o kinnig dre ar munud an testennoù troet gant Kedez en ti-embann-se.

## Notennoù