open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kumuniezh kumunioù Su Goueloù

**Kumuniezh kumunioù Su Goueloù** a oa un etrekumuniezh en Aodoù-an-Arvor. Un darn eo eus Bro Sant-Brieg. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant teir etrekumuniezh-all hag ur gumun eus Kumuniezh kumunioù Bro Monkontour.

## Ar c'humunioù
5 kumun a yae d'hec'h ober:
#Binig-Staol
#Lannidig
#Plourc'han
#Sant-Ke-Porzh-Olued
#Treveneg

Bodet e oa Binig gant Staol d'ar 1 a viz Meurzh 2016 d'ober ur gumun nevez: Binig-Staol.

## Prezidant
He frezidant diwezhañ eo Loïc Raoult, maer Plourc'han.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveoù
Creigiau Gwineu

Un dorgenn e Gwynedd, dismantroù ur vryngaer vihan war he lein, eo **Creigiau Gwineu**, e-kichen kêriadennig Y Rhiw e Ledenez Llŷn. 

Kent donedigezh ar Romaned, en oadvezh an Houarn, e voe savet bryngaer Creigiau Gwineu. En amzer-se e oa poblet Llŷn gant ar bobl Gangani.
Comptines celtiques et d'ailleurs

**Comptines celtiques et d'ailleurs** zo un albom kanaouennoù gallek evit bugale gant ar gitarour breizhat Dan ar Braz, kanet gant Clarisse Lavanant, embannet e 2009. N'eus son ebet e brezhoneg war ar bladenn mañ, met div a zo e saozneg. *Le chant du meunier* zo savet diwar ar c'han kembraek *can y melinydd*. 

### Ar sonioù
Sed anvioù ar pezhioù kanet pe sonet: 
#*Ali bali bee*, kanaouenn a Vro-Skos
#La berceuse de l'Océan
#Frère Jacques
#À la claire fontaine
#Gentil Coquelicot
#Le bal des fées
#Il était un petit homme
#Bonne nuit les petits
#C'est comme cela
#A la claire fontaine...
#Jean Petit qui danse
#Le chant du meunier
#Les petits Saint Jean
#The alley to the dreams (e saozneg)
# Bonne nuit les petits (sonet)

## Levrlennadur
* Frédéric Jambon, « Dan Ar Braz. Retour en enfance », *Le Télégramme*, 8 a viz Kerzu 2009

## Liammoù diavaez
* Dan Ar Braz - Comptines celtiques et d'ailleurs, France 3
* https://web.archive.org/web/20131224103032/http://www.musikafrance.com/index.php/Dan-Ar-Braz/Comptines-Celtiques.html
Manuelita

**Manuelita** zo ur berranv spagnolek, diwar an anv-bihan Manuela. 

## Tud
* **[[Manuela Sáenz]]**, pe **Manuelita Sáenz** pe **Manuelita** (1797-1856), dispac'hourez ekwadorat; 
* **[[Manuela Rosas de Terrero]]**, pe **Manuelita** (1817-1898), politikourez arc'hantinat.

## Oberennoù
* ***[[Manuelita (son)|Manuelita]]*** pe ***Manuelita la tortuga***, kanaouenn spagnolek evit bugale, gant María Elena Walsh, savet en 1962.
* ***[[Manuelita (film)|Manuelita]]***, film arc'hantinat gant Manuel García Ferré, en 1999, diwar ar ganaouenn.

## Traoù all
**Manuelita*, pe Inversiones Manuelita S.A., pe IMSA, ur gompagnunezh vras a vouedc'hounezerezh kolombian.
Manuelita (son)

**Ur pennad [[Manuelita]] zo ivez*.

**Manuelita** pe **Manuelita la tortuga**, zo ur ganaouenn spagnolek evit bugale, savet gant ar sonaozourez arc'hantinat María Elena Walsh, en 1962, ha kanet da gentañ en albom *Doña Disparate y Bambuco* (1962), gant Leda y María.

Penndudenn ar son eo ar vaot *Manuelita*, a garfe sachañ warni evezh un tarvaot (*un tortugo que pasó*).

Unan eus brudetañ kanaouennoù-bugale Arc'hantina eo.

Un doare gallek zo d'ar ganaouenn, a zo bet kanet gant Jairo.

## Film
Ur film zo bet savet e 1999, *[[Manuelita (film)|Manuelita]]*, diwar ar ganaouenn..

## Notennoù


## Liamm diavaez
*http://www.youtube.com/watch?v=S9IoD4Tf6JA
*http://www.youtube.com/watch?v=vxSh0tzCZTU
Gwilym Rhyfel

**Gwilym Rhyfel** pe **Gwilym Ryfel** (fl. war-dro 1174), a oa ur barzh-lez kembraek e Rouantelezh Gwynedd ha Powys en eil hanterenn an XIIvet kantved.

## Notennoù
Arfon Gwilym

**Arfon Gwilym** zo ur c'haner ha soner kembraek, genidik eus Rydymain, etre Dolgellau hag Y Bala.

Brudet eo bet o kanañ *Marged Fwyn Ferch Ifan* en Eisteddfod Rhuthun e 1973, en abadenn "Tafodau Tân", aozet gant Cymdeithas yr Iaith.

Toullbac'het e voe er bloavezhioù 1970, abalamour ma oa bet o kemer perzh e stourmoù evit ar c'hembraeg, gant Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Bet eo o labourat gant ar sizhunieg Y Cymro e-pad un dek vloaz bennak. Hiziv emañ o chom e tolead Meifod ha Llanfyllin, e Powys.

## Notennoù


## Liamm diavaez
* Arfon Gwilym o kanañ e 2011, en Arbrawf mawr, eilet gant un delennourez : http://www.youtube.com/watch?v=Uq0CUHbsfk0.
Pen Strwmbl

**Pen Strwmbl** (*Strumble Head* e saozneg) zo ur beg-douar e kumuniezh Pen-caer e hanternoz Sir Benfro, e Kembre. Emañ e Park Broadel Arvor Sir Benfro. Dirak ar beg-douar en em astenn Mor Iwerzhon hag en hanternoz e weler Ynys y Ddinas ha Bae Ceredigion. Un tour-tan zo war un enezennig anvet Ynys Meicl hag a zo stag ouzh an douar-bras war-bouez ur pont bihan.

Bez' eo Pen Strwmbl ul lec'h ma teu tud da arvestiñ ouzh evned-mor hag ouzh morviled, dreist-holl morhoc'hed a dremen dirak an aod. Reuniged a c'haller gwelet ivez.

E-kichen Pen Strwmbl e oa bet kavet e 2003 peñse ur vag eus Bro-C'hall, a c'hallfe bezañ un aspadenn eus dilestradeg ar C'hallaoued e-kichen Abergwaun e miz C'hwevrer 1797.

## Notennoù


## Liammoù diavaez

*Tour-tan Pen Strwmbl
*www.geograph.co.uk - Skeudennoù eus Pen Strwmbl
Dún na nGall

**Dún na nGall** (*Donegal* e saozneg) zo ur gêr e gwalarn Iwerzhon, e kontelezh Dún na nGall, en Ulaidh, e Republik Iwerzhon. Da 2 618 a dud e save ar boblañ hervez niveridigezh 2016. Daoust m'he deus roet hec'h anv d'ar gontelezh n'eo ket pennlec'h homañ pa'z eo Leifear.

"Dún na nGall", a vije "Din ar Gall" e brezhoneg, a dalvez "kreñvlec'h an estrenien", da lavaret eo ar Vikinged.

## Gevelliñ
 : Sine

## Skeudennoù

Donegal-Friary-02-2019-gje.jpg
Donegal-Friary-16-Hochkreuz-2019-gje.jpg
Donegal-Church of Ireland-02-2019-gje.jpg
Donegal-Church of Ireland-06-zum Altar-2019-gje.jpg
Donegal-Shepherd's demonstration-06-2017-gje.jpg
Donegal Bay-08-2019-gje.jpg|Dún na nGall bay
Donegal Bay-16-Robbe-2019-gje.jpg|Dún na nGall bay


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Stival

**Stival** zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Ul lodenn eus kumun Pondi eo bremañ.
## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Anv
* Erwan Vallerie ː **Estival**, 1314; **Stival**, 1387; **Estivel**, 1516; **Querstival**, XVIIvet; **S. Risal**, 1630
## Ardamezioù
En gortoz da c'houzout ma vefe bet.
## Istor
* Stival e oa ur barrez eus Bro-Wened.
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz e 1675: digolloù a voe paeet gant parrezioù Noal-Pondi (8 000 Lur), Malgeneg (1 500 lur), Stival (500 lur) ha Bizhui-an-Dour (400 lur) d'an Aotrou de la Pierre ha da tud all eus Pondivi goude an distrujoù bet graet e kêr e-pad an emsavadeg.
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Stival e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Klegereg; e Bann Pondi e oa; gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe miret ha brasaet kanton Klegereg gant ar memes anv, ha chom a reas Stival ennañ; lakaet e voe Stival en Arondisamant Pondi bet krouet e 1800.
### 
* D'an 29 a viz Genver 1806 e voe staget kumun Stival ouzh kumun Pondi.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 44 gwaz abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwezek den abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Pontivy Église Saint-Mériadec Extérieure Face Sud 7.jpg|An iliz katolik ha monumant ar re varv.

* Iliz katolik *Sant Meriadeg*.
* Monumant ar re varv (1939-1945) e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn
## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs 1793-1800


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:150 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:800
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1800 text:1800

PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till:  745
  bar:1800 from:0 till:  703




## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Daveoù ha notennoù
Alfonso V Aragon

**Alfonso V** (1396 – 1458) a oa roue Aragon, Valencia (evel Alfonso III), Majorca, Sardinia ha Corsica (evel Alfonso II), roue Sikilia (evel Alfonso Iañ) ha kont Barcelona (evel Alfonso IV) adal 1416, ha Roue Naplez (evel Alfonso Iañ) adal 1442 betek e varv.

Mab e oa da Fernando Iañ Aragon. Kemer a reas ar gurunenn pa varvas e dad e 1416.

E vab Ferdinando Iañ Naplez (1423 à 1494), mab d'e serc'h Lucrezia d'Alagno, a voe Roue Naplez war e lerc'h.
## Eured ha bugale
En 1408 e timezas Alfonso d'e geniterv María de Castilla (1401-1458), a oa merc'h da Enrique III Kastilha,lesanvet * el Doliente*. En iliz-veur Valencia e voe graet an eured d'an 12 a viz Mezheven 1415. Bugel ebet n'en doe gant e bried Maria : diwar 43 bloaz a briedelezh e tremenas Alfonso 30 anezho en Italia, pell diouzh e wreg.

Div serc'h da vihanañ en doe :
* Margherita Fernández de Hijar, aragonadez
* Gueraldona Carlino Tri bugel en doe ganti : 
** Ferdinando (1423-1494), roue Naplez war-lerc'h e dad;
** Maria (?-1449), dimezet da Leonello d'Este, markiz d'Este ha dug Ferrara;
** Eleonora d'Aragona (?-?), a zimezas e 1444 da Marino Marzano, priñs Rossano.

## Notennoù
Emgann Fornovo

**Emgann Fornovo** zo un emgann a c'hoarvezas d'ar 6 a viz Gouhere 1495, e Fornovo di Taro en Italia, un 30 km er c'hreisteiz da gêr Parma, e-kerzh Kentañ brezel Italia (1494-1497), etre arme c'hall Charlez VIII hag armeoù italian enebet ouzh Bro-C'hall. Laret e vez anezhañ e oa kentañ krogad bras brezelioù Italia .

## Istor
Deuet e oa a-benn ar roue gall da dreuziñ Italia da vont betek Rouantelezh Naplez ha d'he c'hemer hep re a boan. Met displijet-bras e oa stadoù Italia o welout un arme estren er vro, ha lod anezhe a oa izili ur c'hevre aozet gant Venezia a-enep ar C'hallaoued. 

Ret e voe da Charlez VIII hastañ buan distreiñ da Vro-C'hall ma ne felle ket dezhañ kavout e holl enebourien unanet war e hent d'ar gêr. Ne oa ken nemet 9000 soudard gantañ. Gant poan e treuzjont an Apenninoù, o sachañ  o c'hanolioù d'o heul, pa errujont dirak Fornovo d'ar 5 a viz Gouhere 1495. Eno e kavjont un armead enebourien, 35 000 a dud enni, ha renet gant Francesco II Gonzaga, markiz Mantova, a oa ouzh o gortoz abaoe an 28 a viz Mezheven. 

Emgann Fornovo a voe d'ar 6 a viz Gouhere ha trec'h e voe ar C'hallaoued, goude ma oa niverusoc'h o enebourien, hag evel-se e c'halljont kenderc'hel war hent an distro.
Clay Regazzoni

**Gianclaudio Giuseppe "Clay" Regazzoni** (bet ganet d'an , marvet d'ar ) a oa ur blenier redadegoù kirri suis. Redet en deus e Formulenn 1 etre 1970 ha 1980 a-raok rankout paouez dre ur gwallzarvoud en deus lezet anezhañ impichet. Gounezet en deus pemp redadeg en holl, ha redet en eus evit BRM, Ferrari ha Williams da skouer.
Afonso Portugal (1475-1491)

**Afonso Portugal** (1475-1491), a oa infant Portugal, ha dezhañ e oa kurunenn rouantelezh Portugal da zegouezhout pa varvas en ur gwallzarvoud. 

## E vuhez
Ganet e oa d'an 18 a viz Mae 1475 e Lisboa. Mab e oa da João II (1455–1495), roue Portugal, ha d'e bried Leonor de Viseu (1458-1525). En enor dezhañ e voe anvet an inizi nevez dizoloet São Tomé ha Príncipe.

Dimeziñ a reas e 1490, da bemzek vloaz, d'an infantez spagnol Izabel Kastilha hag Aragon (1470-1498), merc'h henañ Fernando II Aragon hag Izabel ar Gatolikez, 20 vloaz anezhi. Mervel a reas ar priñs tri miz goude an eured en ur gwallzarvoud. 

## Goude e varv
Gant marv Afonso e chome dibennhêr ar roue Joaõ II. Klask a reas envel e vab bastard, Jordi de Lencastre, da bennhêr, met aner e voe. Mont a reas ar gurunenn gant e dostañ kar hervez al lezenn, ha hennezh e oa breur e wreg, ha sede penaos e teuas Manuel Iañ da vout roue Portugal e 1495.
Hag en 1497, ec'h addimezas intañvez Afonso da Manuel Iañ Portugal, (1469-1521).

## Levrlennadur

*Álvarez Palenzuela, Vicente Ángel (2006). «Paz con Portugal». La guerra civil castellana y el enfrentamiento con Portugal. (1475-1479), (Alicante: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes). Consultado em 8 de junho de 2015.
*Carabias Torres, Ana María (1994). Las relaciones entre Portugal y Castilla en la época de los descubrimientos y la expansión colonial, Universidad de Salamanca [S.l.] ISBN 9788474817928.
*Fernández Álvarez, Manuel (2003). Isabel la Católica (Madrid: Espasa-Calpe, S.A.). ISBN 84-670-1260-9.

*Drumond Braga, Paulo (2008). O príncipe D. Afonso: filho de D. João II : uma vida entre a guerra e a paz (Lisboa: Colibri). p. 143. ISBN 9789727727926.
*Rodrigues, Bernardo; Sob a direcção de David Lopes (1919). Anais de Arzila: crónica inédita do século XVI (Lisboa: Academia das Ciência de Lisboa. Comissão dos centenários de Ceuta e Albuquerque). OCLC 1770835542.
*Rodrigues Oliveira, Ana (2010). Rainhas medievais de Portugal. Dezassete mulheres, duas dinastias, quatro séculos de História (Lisboa: A esfera dos livros). ISBN 978-989-626-261-7.
Manuela

**Manuela** zo un anv-bihan spagnolek.

## Tud
* Manuela Malasaña, harozez vroadel spagnol eus Brezel dieubidigezh Spagn (etre 1808 ha 1814).
* **[[Manuela (kanerez)|Manuela]]** (1943-2001), kanerez alaman, brudet er bloavezhioù 1960.
* Manuela Sáenz

## Lennegezh
* Manuela, romant gant an oberour kolombian José Eugenio Diaz Castro en 1856.

## Kanaouenn
*Ay Manuela, anavezet ivez evel Ay Carmela, kanaouenn eus Brezel Spagn.

## Pennad kar
* Manuel

## Liammoù diavaez
*http://www.youtube.com/watch?v=kHOfTUAobbE
Thomas Tew

**Thomas Tew** (marvet e 1695) a oa ur morlaer saoz en arvor Rhode Island, en Amerika, er . Lesanvet eo bet *the Rhode Island Pirate* (morlaer Rhode Island), hag e Kembre e kreder e oa kembreat.

E gwirionez ne reas nemet div droiad vras preizhata, ha mervel a reas en hini diwezhañ. Met unan eus ar re gentañ e voe o vont gant an hent-mor anvet *the Pirate Round* a voe redet goude gant tud vrudet evel Henry Every ha William Kidd. Ar pep brasañ eus pezh a ouvezer eus buhez Tew a deu eus levr Charles Johnson, *A General History of the Pyrates*, ma'z eo mesket fedoù ha mojennoù.
Mathieu Guihard

**Mathieu Guihard** zo un emsaver hag ur politikour breizhat bet ganet er Mañs d'ar 25 Meurzh 1975. Dimezet eo d'ur Rusianez bet o teskiñ brezhoneg gant Anna Mouradova.

E penn an embregerezh *Consobreizh* ha Skol-Uhel ar Vro eo bet er bloavezhioù 2010.

Prezidant Strollad Breizh eo abaoe 2020. Kendiazezet en deus Kevread ar Broioù Unanet (*Fédération des Pays Unis* pe FPU) e 2021, ur c'hevread strolladoù politikel rannvroelour pe broadelour eus ar C'hwec'hkorn, en o zouez SB hag EAJ-PNV.
Kanton Paolieg (1790)

Krouet e voe **Kanton Paolieg** e 1790 Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Roc'h-an-Argoed e departamant ar Mor-Bihan e oa. Seizh kumun a oa ennañ :
* Alaer, 
* Paolieg (pennlec'h),
* Sant-Gravez,
* Sant-Kogo,
* Sant-Pereg,
* Sant-Visant-an-Oud,
* Sant-Yagu-ar-Bineg.

Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. 
Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.

## Notennoù ha daveennoù
Come On in My Kitchen

***Come On in My Kitchen*** zo ur ganaouenn (war un ton blues) gant Robert Johnson hag a oa bet embannet e miz Gouere 1937, goude bezañ bet sonenrollet e miz Du 1936 en ul leti brudet (Gunter Hotel) eus San Antonio (Texas) (SUA). 

## Ar ganaouenn
Ur paotr a gan eo bet kuitaet gant an hini a gar ha pediñ a ra unan all da zont en e di.

## Kanerien
Kanet eo bet gant un toullad mat a arzourien all ivez, John Renbourn, ar Steve Miller Band, Paul Williams & Friends, David Bromberg Band, John Hammond, Guitar Slim, Rory Block, Cassandra Wilson, Keb' Mo', Climax Blues Band hag Eric Clapton en o zouez.

## Liammoù diavaez
*(YouTube) Ar ganaouenn kanet gant an oberour e-unan.
* Pozioù ar ganaouenn.
Hirwazh

**An Hirwazh**, **Kanol-Iz** pe **Kanol-Irez** a zo ur mor e penn kornaoueg Breizh, etre Enez-Sun er su, hag Eusa en norzh.

War-dro 3 550 km² eo e vent. Un darn eo eus ar Meurvor Atlantel, hag evit un darn ivez eus ar Mor Keltiek. Ur park naturel mor a zo bet savet eno e 2007.

## An anv
En Enez-Sun e vez graet *Mor Kleiz* pe *Ar Mor C'hleiz* anezhañ, de lâret eo ar mor en Hanternoz da Enez-Sun. Ar mor er C'hreisteiz d'an enez a vez anvet ar *Mor Dehoù*.

Gwelet ar pennad savet gant Herve Bihan e-barzh Hor Yezh, niverenn 233.

## Liammoù diavaez
*  Park Mor an Hirwazh

## Notennoù
Hirwazh (disheñvelout)

**Hirwazh** a c'hall ober dave da:
*an Hirwazh, ur mor e penn kornaoueg Breizh, anvet ivez "Kanol Iz"
*Hirwazh, un dachenn veteorologiezh er biojoù
*Park Naturel Mor an Hirwazh, ur park naturel mor dre eno
*Pont an Hirwazh, ur pont etre Leon ha Kernev a-us d'an Elorn
*Kumuniezh kumunioù Bro an Hirwazh, un etrekumuniezh e Goueled-Leon
*skolaj ha lise an Hirwazh, ur skolaj hag ul lise e Brest
Yeun Elez

Ar **Yeun Elez** a zo un izelenn c'heuniek e-harz Menez Are e Kerne Uhel. Ur virlenn a zo bremañ e-kreiz, el lec'h anvet ar "Youdig", hag ur greizenn nukleel gozh, hini Brenniliz.

## Al lec'h
Emañ ar geunioù e Park naturel an Arvorig, war dachenn ar c'humunioù: Boneur, Brasparzh, Brenniliz, ar Fouilhez ha Lokeored. Dont a ra an anv diwar an Elez, ur stêrig emañ hec'h eienenn nepell alese hag a dremen dre eno.

## Liammoù diavaez
York University

**York University** eo anv ofisiel **Skol-veur York** a zo bet krouet d'ar 1959 e Toronto, en Ontario, e Kanada.

## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
*  York University
Muriel Moreno

**Muriel Moreno** (Muriel Denise Francine Laporte diouzh hec'h anv gwir), bet ganet d'ar 24 a viz Genver 1963 e Chinon (Indre-et-Loire), a zo ur ganerez-sonaozourez hag un *disc-jockey* gall.

Kanerez ar strollad *[[L'ombre jaune]]* e voe pa oa bet krouet an triad-mañ e Roazhon e 1982, a-gevret gant ar soner klavier Daniel Chenevez hag ar soner gitar José Tamarin. E 1984 e kemmas anv ar strollad e *[[Niagara (strollad)|Niagara]]* d'ober dave d'ar film savet e 1953 gant ar filmaozour stadunanat Henry Hathaway.
Valentine

**Valentine** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar baotred, hag un anv-bihan gallek roet d'ar merc'hed. 

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv latin Valentinus

## Yezhoù all
* Valentin, e galleg.
* Valentín, e spagnoleg.

## Tud
* Valentine de Sainte-Aldegonde, priñsez c'hall

*Hilton Valentine, gitarour saoz, gant al laz The Animals er bloavezhioù 1960.

## Istor

## Lec'hioù
###### 
* Cape Valentine, Elephant Island, 

###### 
* Valentine, New South Wales, karter e Lake Macquarie
* Valentine Falls, lamm-dour e Sukembre Nevez

###### 
* Valentine (Haute-Garonne), kumun

###### 
* Valentine, Arizona, 
* Valentine, Indiana
* Valentine, Nebraska
* Valentine, Texas
* Valentines, Virginia

### Asteroidenn
* 447 Valentine, asteroidenn

## Lennegezh
* ''Valentine'', ur romant gallek gant George Sand e 1832.
* *Valentine de Rohan*, tudenn e-barzh La Louve, gant Paul Féval.

## Kanaouennoù
* *Valentine*, kanaouenn c'hallek bet kanet gant Maurice Chevalier. 

## Pennadoù kar
* Gouel Valantin
* Valentin
* Valentina
* Valentinian
* Valentino
* Valentinus
Trevadennouriezh

An **drevadennouriezh** eo an ideologiezh a glask reizhabegiñ an trevadenniñ, da lavaret eo astenn riegezh ur stad war tiriadoù diavaez, evit he mad. Sujet e vez ar broioù trevadennet ha tennet e vez korvo eus he madoù.

;• Impalaeriezh Breizh-Veur

British Empire 1921.png|Impalaeriezh Breizh-Veur e 1921

;• Impalaeriezh trevadennel Spagn hag Impalaeriezh trevadennel Portugal

;• Impalaeriezh trevadennel Frañs

Anachronous map of the All French Empire (1534 -1970).png|E 1534-1970
Carte anachronique des colonies françaises.png|E e 1534-1980


## Pennadoù kar
*trevadenn
*Impalaeriezh trevadennel Alamagn
*Impalaeriezh trevadennel Breizh-Veur
*Impalaeriezh trevadennel Frañs
*Impalaeriezh trevadennel an Izelvroioù
*Impalaeriezh trevadennel Portugal
*Impalaeriezh trevadennel Spagn
Enzo Ferrari

**Enzo Anselmo Ferrari** (distaget [ˈɛntso anˈsɛlmo ferˈrari], bet ganet d'an , marvet d'ar ) a oa ur savour kirri ha blenier kirri italian en deus krouet ar skipailh redadegoù kirri brudet Scuderia Ferrari hag ar savour-kirri liammet. Graet en deus berzh gant e girri sport, ha berzh ivez er redadegoù kirri ha kenderc'hel a ra c'hoazh e embregerezhioù da gaout berzh hiziv, renet gant Luca di Montezemolo.
Durham (disheñvelout)

**Durham** a c'hall ober dave da veur a dra:

## Anvioù-lec'h

###### 
*Durham a zo ur gêr eus Bro-Saoz
*Kontelezh Durham, en-dro d'ar gêr-se

### 
*Durham e Bavaria

### 
*Durham Downs (Queensland)
*Durham Lead (Victoria)
*Durham Ox (Victoria)

### 
*Durham, e proviñs Santa Fe

### 
*Durham

### 
*Durham

### 
*Durham, e New Brunswick
*Durham, kêr en Ontario
*Durham Heights, ur menez e Tiriadoù ar Gwalarn

### 
*Durham (Arkansas)
*Durham (Colorado)
*Durham (Connecticut)
*Durham (Florida)
*Durham (Georgia)
*Durham Town (Georgia)
*Durham (Illinois)
*Durham (Indiana)
*Durham (Iowa)
*Durham (Kalifornia)
*Durham (Kansas)
*Durham (Maine)
*West Durham (Maine)
*Durham (Missouri)
*Durham (New Hampshire)
*New Durham (New Hampshire)
*New Durham Corner (New Hampshire)
*New Durham (New Jersey)
*Durham (New York)
*Durhamville (New York)
*East Durham (New York)
*South Durham (New York)
*West Durham (New York)
*Durham (North Carolina)
*Durham Furnace (Pennsylvania)
*Durham Estates (Ohio)
*Durham (Oklahoma)
*Durham (Oregon)
*Durham (Texas)
*Durham (Wisconsin)
*Durham (Wyoming)

## Loened
* durham, ur ouenn saout a-orin saoz
Kanton Begnen (1790)

Krouet e voe **Kanton Begnen** e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Josilin e departamant ar Mor-Bihan e oa. Peder c'humun a oa ennañ:
* Begnen (pennlec'h),
* Buelion, 
* Sant-Aleustr, 
* Sant-Yann-Brevele. 
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. 
Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
## Notennoù ha daveennoù
Kleiz (karregad)

: *Evit sterioù all ar ger *'kleiz**, gwelit ar pennad [[Kleiz (disheñvelout)]].''
<HR noShade>

Ar **c'hleiz''' a zo ur garregad, karbonat kalkiom (CaCO3) ouzh hec'h ober evit ar pep brasañ. Ur seurt maen-raz eo.

## Implij
Gwechall e veze implijet an danvez-se evit sevel bizhierigoù a dalveze da skrivañ, war taolennoù pe sklentennoù ar skolioù da skouer. Bremañ e vezont graet e gips peurliesañ, met miret eo bet an anv orin.

## Liammoù diavaez
Gala (kelaouenn)

**Gala** zo ur gelaouenn c'hallek arbennikaet war an dispakañ buhezioù mondianed Pariz hag ar bed, embannet gant Prisma Media, anezhañ ur rann eus Gruner + Jahr (Bertelsmann).
Arktika

**Arktika** eo al lodenn norshañ eus ar voul-douar, en-dro da Benn-ahel an Norzh, enebet ouzh Antarktika a zo al lodenn suañ. Meurvor skornek Arktika a ya d'ober al lodenn vrasañ hag ivez darnoù eus Alaska, Kanada, Greunland, Island, Norvegia, Sveden, Finland ha Rusia. Ar vevenn a c'hall bezañ termenet evel ar pezh a zo en norzh da Gelc'h Arktika (66°3N), bevenn an Heol hanternoz hag an noz polel, hag a glot ivez, mui-pe-vui, gant bevenn ar gwez (en tu-hont ne vez ket kavet ken gwez o kreskiñ).

## An anv
Savet eo diwar ar ger henc'hresianek ἀρκτικός (*arktikos*), "eus tu an arzh, norzh", da lavaret eo eus tu ar steredeg *[[Ursa Major]]* (= an arzh bras), a vez gwelet en oabl eus tu an norzh.

## Gwelet ivez
* Meurvor skornek Arktika
* Antarktika

## Liammoù diavaez
Calendae

***Calendae*** eo anv latin deiz kentañ ar miz en deiziadur roman. En deiz-se e veze embannet deiziadoù ar gouelioù gant ar veleien ha rankout a rae an dleourien paeañ o dle. 

## Deveradoù
Eus **calendae** eo deuet *calendarium*, anv levr ar c'hontoù a zlee bezañ paeet.

Kas un dra bennak *[[ad kalendas graecas]]*, d'ar c'halendoù gresian, zo kement hag ampellañ tra pe dra da viken, rak n'eus ket a *galendae* gant tud Hellaz.

## Pennad kar
*Kala
Adolfo Alsina (disheñvelout)

**Adolfo Alsina** zo anv 

* Ar politikour arc'hantinat **[[Adolfo Alsina]]**.
* Ar **[[partido Adolfo Alsina]]** en proviñs Buenos Aires.
* An **[[departamant Adolfo Alsina]]** en proviñs Río Negro.

## Pennad kar
*Adolfo
Terra di Lavoro

An **Terra di Lavoro** zo ur rannvro istorel eus kreisteiz Italia (Italia Meridionale), liammet ouzh Campania, hag a zo bet rannet etre rannvroioù Lazio, Campania ha Molise. *La Terra di Lavoro*, a zo bet ur rann eus Rouantelezh Sikilia, hag eus rouantelezh Naplez goude, eus rouantelezh an Div Sikilia goude c'hoazh, hag eus Rouantelezh Italia a-benn ar fin.
Mika Salo

**Mika Juhani Salo** (bet ganet d'an  e Helsinki) a zo ur blenier redadegoù kirri finlandat en desu redet e F1 etre 1994 ha 2000 hag ur vloaz ouzhpenn e 2002. Graet en deus e zisoc'hoù gant Lotus ha anavezet en deus meur a skipailh a-raok bezañ galvet gant Ferrari evit erlec'hiañ Michael Schumacher a oa bet trorret e c'har e 1999. Boulc'het en deus gout ar skipailh Toyota. Redet en deus goude en Andur ha gounezet div wezh 24 eurvezh ar Mañs er rummad GT2, e 2008 ha 2009.
Heinz-Harald Frentzen

**Heinz-Harald Frentzen** (bet ganet d'an  e Mönchengladbach) a oa ur blenier redadegoù kirri en deus redet e F1 etre 1994 ha 2003. Sellet evel blenier ampart a-raok mont e Formulenn 1 gant Sauber, dipitet en deus ur bern tud o vont da Williams, a oa ar skipailh gwellañ, hep ober netra. Echuet en deus e red-vicher e skipailhoù dister.
Johnny Herbert

**John Paul "Johnny" Herbert** (bet ganet d'ar  e Brentwood, Essex) a oa ur blenier redadegoù kirri saoz en deus redet e F1 etre 1989) ha 2000. Graet en deus e zisoc'hoù gant Benetton met berzh en desu graet dreist holl gant Stewart, o c'hounit teir gwezh. Echuet en deus e red vicher gant Jaguar, en doa adprenet Stewart. Redet en deus ivez en Andur, o c'hounit ur wezh 24 eurvezh ar Mañs e 1991, gant Mazda.
Kanton Gregam (1790)

Krouet e voe **Kanton Gregam** e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel eus Bann Gwened e departamant ar Mor-Bihan e oa. Teir c'humun a oa ennañ:
* Gregam (pennlec'h),
* Meukon,
* Pleskob. 
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. 
Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Gregam ivez, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.

## Notennoù ha daveennoù
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1985

**Kevezadeg bed Formulenn 1 1985** zo 36 abadenn kevezadeg bed blenierien ar Formulenn 1. 16 redadeg zo bet e-barzh etre ar miz Ebrel hag ar miz Du ha gounezet eo bet gant Alain Prost evit ar vlenierien ha McLaren Racing evit ar saverien.

## Diverradenn ar bloavezh
Kenderc'hel a ra ar McLarenoù-TAG da vestroni ar gevezadeg, gant Alain Prost e penn ar jeu ar wezh-mañ, diaesoc'h eo an traoù gant kampion ar bed Niki Lauda. Kemer a ra Prost penn ar gevezadeg diouzhtu, a-raok lezel anezhañ da Elio de Angelis war Lotus ha Michele Alboreto hag e Ferrari. Ingal eo Prost avat, gant 11 podiom, ha adkemer penn ar gevezadeg a ra goude e drec'h e Priz Bras Aostria hag e eil plas e Priz Bras an Izelvroioù, a-dreñv e genskipailher Lauda a dap ahont e drec'h diwezhañ. A-benn ar fin eo titlet Prost goude 14 redadeg, e Priz Bras Europa, o vezañ kampion bed gall kentañ e F1. Echuiñ a ra Prost gant 20 poent a-raok Alboreto, ha McLaren a dap e drede titl abaoe 1975.

Daou vlenier a dap o zrec'hioù kentañ, Ayrton Senna war Lotus e Estoril, o souzhiñ an holl gant e vestroni dindan ar glav, ha Nigel Mansell war Williams-Honda. Niki Lauda a ya war e leve e fin ar bloavezh.

## Blenierien ha kirri

Setu roll an holl vlenierien, skipailhoù hag oberourien keflusker o deus redet e 1985. 

## Prizioù Bras 1985

## Cheñchamantoù
### Skipailhoù

### Blenierien
#### Dispartioù

#### Treuzkasoù

#### Distroioù

#### Deraouidi

## Renkadur 1985
### Blenierien

### Saverien

## Notennoù ha daveoù
Eddie Irvine

**Edmund "Eddie" Irvine, Jr.** (bet ganet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri norzhiwerzhonat en deus redet e F1 etre 1993 ha 2002, o redek gant Jordan, Ferrari ha Jaguar. Stourmet en deus evit an titl e 1999, o trec'hiñ peger gwezh, met aet eo ar maout gant Mika Häkkinen. Ar blenier nemetañ o pignat war ur podiom evit Jaguar eo.
Claude Le Coz

Ganet e oa bet **Claude Le Coz** e parrez Plonevez-Porzhe d'an 22 a viz Kerzu 1740 en ur familh a wiaderien. Studiañ a reas e skolaj ar Jezuisted e Kemper. Diwezatoc'h e teuas da rener ar skolaj, pa oa bet argaset ar Jezuisted.

Da vare an Dispac'h, ec'h embannas e souten d'al lezenn diwar-benn statud nevez ar gloer. Setu eñ lakaet da eskob touer e Roazhon e 1791 ha dilennet da c'houde e-giz depute d'ar Gambr-lezenniñ (1791-1792).

Pa zeuas an emglev etre Napoleon Iañ hag ar Pab (ar c'honkordat) e oe anvet da arc'heskob Besançon (1802).

Mervel a reas d'an 3 a viz Mae 1815.

E Roazhon, ur ru verr ha diamen a zo bet dediet dezhañ.
Foz Atlantel

Ar **Foz Atlantel** zo ur foz 4000 metrad donder dindan vor hag a zo war-hed 700 km er c'hornog da C'haliza. 

## Liammoù
*Pennad e-barzh El Pais : http://elpais.com/elpais/2013/11/15/media/1384535555_719533.html
* Film gant RTVE : http://www.rtve.es/alacarta/videos/te-acuerdas/acuerdas-vertidos-radiactivos-fosa-atlantica/685580/
Manuel Neuer

**Manuel Peter Neuer**, bet ganet d'ar 27 a viz Meurzh 1986 e Gelsenkirchen (Alamagn), a zo ur melldroader etrebroadel alaman. 

Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, c'hoariet en devoa evit FC Schalke 04 eus 2006 da 2011 a-raok mont da FC Bayern München.

Dilennet eo bet da wellañ diwaller-pal ar bloavezh 2013 gant an IFFHS, o kemer lec'h ar c'hoarier spagnol Iker Casillas bet loreet pemp gwech diouzh renk.

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Kemeret en deus perzh e daou zalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 2010 bet aozet e Suafrika ma voe ranket skipailh broadel Alamagn da drivet,
* Kib vell-droad ar bed 2014 bet aozet e Brazil ma'z eo aet ar maout gant skipailh Alamagn evit ar pedervet gwech. Deroet eo bet ar Vaneg aour dezhañ, bet krouet da c'hoprañ gwellañ diwaller-pal ar genstrivadeg.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Manuel Neuer
Dobunni

An **Dobunni** a oa ur bobl vrezhon eus kreisteiz Enez Vreizh, a-raok aloubadeg ar vro gant ar Romaned. En em astenn a rae ar vro annezet ganto war ar pezh a zo bremañ Gloucestershire, kontelezh Bristol ha tammoù eus Somerset, Herefordshire, Oxfordshire, Worcestershire. Da vare an Impalaeriezh roman e oa *Corinium Dobunnorum* (Cirencester) o c'hêr-benn.

En-dro dezho e oa pobloù all : Cornovii ha Corieltauvi en hanternoz, Catuvellauni er reter, Atrebates ha Belgae er c'hreisteiz, Silures hag Ordovices er c'hornôg. Skeiñ a raent pezhioù arc'hant. Diwar o roudoù e c'haller soñjal e oa rannet o bro e div lodenn, bet unanet a-wechoù dindan ur roue hepken. War a seblant ne oa ket an Dobunni ur bobl vrezelgar ha ne glaskjont ket stourm kalz ouzh ar Romaned.

## Anv
Rivet & Smith, p. 339-340

* *RIB* 2250, maen-bonn eus amzer Numerian (283-284) : **R(es) P(ublica) C(ivitatis) D(obunnnorum)**
* *CIL* XVI.49 : **LUCCONI TRENI F DOBUNN** = Lucco, mab Trenus, Dobunard (war dro 105)
* Ptol. II, 3, 12 : **DOBUNI**; II; 3, 13 : **DOBUNNIS**
* Cassius Dio LX, 20, 2 : **BODUNNORUM**
* Ravenna 10631 : **CIRONIUM DOBUNORUM**
Riccardo Patrese

**Riccardo Gabriele Patrese** (bet ganet d'ar ) a oa ur blenier redadegoù kirri italian en deus redet e F1 etre 1977 ha 1993. Bet en deus ur red-vicher hir, dreist holl e-keñver e amzer, o redek evit skipailhoù evel Shadow, Williams pe Formula, o vezañ ar blenier kentañ o tizhout 200 Priz Bras, hag oc'h echuiñ e red-vicher gant 257 Priz Bras ha 256 disparti, a-raok bezañ trec'het gant Rubens Barrichello ha Michael Schumacher. 6 redadeg en deus gounezet, gant ur rekord all, hini ar muiañ amzer etre daou drec'h, 6 vloaz etre 1983 ha 1990.
John Watson

**John Marshall Watson** (bet ganet d'ar  a oa ur blenier redadegoù kirri norzhiwerzhonat en deus redet e Formulenn 1 etre 1973 ha 1983, hag ur vloaz ouzhpenn e 1985, o c'hounit pemp Priz Bras. Redet en deus evit skipailhoù evel Brabham, Lotus pe McLaren
Carlos Reutemann

**Carlos Alberto Reutemann**, lesanvet *Lole* (bet ganet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri arc'hantinat en deus redet e F1 etre 1972 ha 1982. Redet en deus evit Brabham, ar Scuderia Ferrari, an Team Lotus ha Williams ha gounezet en deus 12 redadeg.

War-lerc'h eo deuet da vezañ politikour en e vro, o vont da c'houarnour, hag o soñjal e-barzh mont war ar renk evit bezañ dilennet Prezidant e 2011, ar pezh en deus nac'het ober a-benn ar fin.
Kanton an Drinded-Porc'hoed (1790)

Krouet e voe **Kanton an Drinded-Porc'hoed** e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Josilin e departamant ar Mor-Bihan e oa. Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Peder c'humun a oa ennañ:
* An Drinded-Porc'hoed (pennlec'h), 
* Evriged, 
* Menieg,
* Mozhon.
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795.
Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton an Drinded-Porc'hoed ivez, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.

## Notennoù ha daveennoù
Ronnie Peterson

**Bengt Ronnie Peterson** (distaget : [ˈrɔni ˈpɛtɛ.ˈʂon], bet ganet d'ar , marvet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri a Sveden, lesanvet *SuperSwede*. Redet en deus e F1 adalek 1970 betek e varv e 1978. Gounezet en deus 10 Priz Bras. Graet en deus e zisoc'hoù gant March, o kevezañ evit an titl e 1971, ha redet en deus ivez gant Tyrrell e 1977, met graet en deus an darn vrasañ eus e red-vicher gant Lotus, ur wezh etre 1973 ha 1975 hag ur bloavezh diwezhañ e 1978 e-pad ma echuas e stourm ouzh e genskipailher Mario Andretti evit an titl gan e varv e Priz Bras Italia.
René Arnoux

**René Alexandre Arnoux** (bet ganet d'ar  e Pontcharra, e Daofinez) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e F1 etre 1978 ha 1989, o redek evit skipailhoù ken brudet ha Renault, Ferrari ha Ligier. Gounezet en deus 7 Priz Bras.
Didier Pironi

**Didier Joseph Louis Pironi** (bet ganet d'ar , marvet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e Formulenn 1 hag en Andur. E F1 en deus redet etre 1978 ha 1982, bloavezh e wallzarvoud grevus-tre en deus rediet anezhañ da bouez gant ar redadegoù kirri. Redet en deus evit Tyrell, Ligier ha Ferrari, ha trec'het en deus 3 gwezh. Anavezet eo evit e vignoniezh gant Gilles Villeneuve, ur vignoniezh deuet da vezañ un enebouriezh pa oa Ferrari e penn ar jeu e 1982, bloavezh marv Villeneuve hag e wallzarvoud dezhañ. Gounezet en deus ivez 24 eurvezh ar Mañs gant Renault Alpine e 1978. Lazhet eo bet en ur gwallzarvoud redadegoù bigi keflusket e 1987.
Hyacinthe Yvia-Croce

**Hyacinthe Yvia-Croce** pe **Hyacinthe Yvia Croce** eo anv-pluenn *Jean-Pierre Croce* (Muru, 1893 - Aiacciu, 1981) a oa skrivagner, istorour ha kazetenner korsat.

Soudard e voe en arme Bro-C'hall e-pad ar Brezel-bed Kentañ. Goude ar brezel e kenlabouras gant ar gelaouenn gorsek *[[A Muvra]]*. Evel Petru Rocca, saver ar gelaouenn-se, e voe ezel eus ar strollad emrener Partitu Corsu d'Azzione adalek 1922. Pennskrivagner ar gazetenn *[[La Nouvelle Corse]]* e voe (1931-1935) ha labourat a reas evit ar pemdezieg *[[La Dépêche Corse]]* (1935-1943).

Tamallet e voe dezhañ, e fin an Eil Brezel-bed, bezañ bet "kenlabouret" gant an alouberien italian. Barnet e voe ha kondaonet da 5 bloavezh toull-bac'h, e 1946.

Meur a levr en deus skrivet, e galleg, diwar-benn Korsika hag ar c'horseg, hag en o zouez un antologiezh vras eus al lennegezh korsek.

## Oberennoù
* *Rimes de guerre* (1915) 
* *Anthologie des Ecrivains corses* (1919, 1929, 1931 ha 1987)
* *Panorama de la presse corse (1762-1852)* (1966) 
* *Grammaire corse* (1972)
* *Vingt années de Corsisme, 1920-1939* (1979)
* *Quarante ans de gloire et de misère. La Révolution corse (1729-1769)* (1996)
Elīna Garanča

**Elīna Garanča**, ganet e 1976 e Riga (Latvia), en un tiegezh kanerien, zo ur ganerez latviat.

## Pladennoù
### Kanadegoù
* *Romantique* (Gaetano Donizetti, Saint-Saëns, Tchaïkovsky, Gounod, Vaccai, Berlioz,Lalo) (2012)
* *Habanera* (Bizet, Barbieri, Lehar, Balfe, Montsalvaje, Falla, Ravel,Chapi, Gallardo del Rey, Luna, Obradors, Serrano) (2010) a-gevret gant Roberto Alagna
* *Arie favorite* (Mozart, Rossini, Donizetti, Bellini, Massenet)
* *Opera arias* : enrolladur *[[Lucia di Lammermoor (Donizetti)|Lucia di Lammermoor]]* gant Anna Netrebko, soprano
* *Mozart arias* : renet gant Louis Langrée
* *L'Album Mozart* : Claudio Abbado, Charles Mackerras, gant Anna Netrebko, René Pape, Thomas Quasthoff, Bryn Terfel, Erika Miklosa
* *Aria cantilena* : Fabio Luisi, Staatskapelle de Dresde

### C'hoariganoù
* Bellini : *[[Norma (Bellini)|Norma]]* - Adalgisa
* Rossini) : *[[Le Barbier de Séville (Rossini)|Le Barbier de Séville]]* - Rosina
* Vivaldi : *[[Bajazet]]* - Andronico
* Rossini : *[[La Cenerentola]]* - Cendrillon
* Bizet : *[[Carmen (c'hoarigan)|Carmen]]* - Carmen
* Verdi : *[[Requiem (Verdi)|Requiem]]* - gant Jonas Kaufmann, René Pape, Anja Harteros (2013)

### DVD
* Massenet : *[[Werther (Massenet)|Werther]]* - Charlotte
* Mozart : *[[Così fan tutte (Mozart)|Così fan tutte]]* - Dorabella
* Mozart : *[[La Clemenza di Tito]]* - Annio
* Rossini : *[[La Cenerentola]]* - Angelina (Cendrillon)
* Donizetti (2011) : *[[Anna Bolena]]* - Giovanna Seymour)
* Verdi : *[[Requiem (Verdi)|Requiem]]* - gant Jonas Kaufmann, René Pape, Anja Harteros (2013)

## Liamm diavaez
* O kanañ (gant Anna Netrebko) : http://www.youtube.com/watch?v=Hdc2zNgJIpY&feature=share

## Notennoù
Anna Netrebko

**Anna Netrebko** (Анна Юрьевна Нетребко e ruseg), ganet e 1971 e Krasnodar (Rusia) zo ur ganerez rus en un tiegezh kanerien. 

## Liamm diavaez
* O kanañ (gant Elīna Garanča) : http://www.youtube.com/watch?v=Hdc2zNgJIpY&feature=share
* O kanañ (gant Elīna Garanča) : Lakhme, gant Delibes
David Walker (blenier redadegoù kirri)

**David Walker** (bet ganet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri aostralian en deus redet e Formulenn 1 e 1971 ha 1972 gant Team Lotus. N'eo ket aet mat an traoù gantañ hag anavezet eo evit bezañ ar blenier nemetañ n'eo ket deuet a-benn da verkañ poent ebet pa c'hounez e genskipailher titl ar vlenierien er memes koulz.
Stribourzh

Graet e vez **stribourzh** eus hanterenn dehou ul lestr pa seller ouzh ar staon (an tu dirak), ha dre astenn eus ar pezh a zo lec'hiet en tu dehoù d'ur vag. Enebet eo "stribourzh" ouzh babourzh, a zo a-gleiz.

*Gwer  eo gouloù tu stribourzh ul lestr, ha ruz  an tu babourzh.
*Heñvel eo evit an nijerezioù.

## Gwelet ivez
*Merk lateral
Babourzh

Graet e vez **babourzh** eus hanterenn gleiz ul lestr pa seller ouzh ar staon (an tu dirak), ha dre astenn eus ar pezh a zo lec'hiet en tu kleiz d'ur vag. Enebet eo "babourzh" ouzh stribourzh, a zo anv an tu dehou.

*Ruz  eo gouloù tu babourzh ul lestr, ha Gwer  an tu stribourzh.
*Heñvel eo evit an nijerezioù.

## Gwelet ivez
*Merk lateral
Kanton an Elven (1790)

Krouet e voe **Kanton an Elven** e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Gwened e departamant ar Mor-Bihan e oa. Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Peder c'humun a oa ennañ:
* An Elven (pennlec'h), 
* Sant-Nolf, 
* Sulnieg,
* Trevlean.
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795.
Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton an Elven ivez, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.

## Notennoù ha daveennoù
Jean-Pierre Jarier

**Jean-Pierre Jacques Jarier** (bet ganet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e Formulenn 1 e 1971 hag etre 1973 ha 1983. Anavezet en deus ur bern skipailhoù, Ligier, Lotus ha Tyrrell en o zouesk, ha sellet e vez evel unan eus ar vlenierien gwellañ didrec'h.
Staon (disheñvelout)

Ar **[[staon]]** eo lodenn uhelañ diabarzh ar genoù.
*askorn staon

A-hend-all:
*staon, lodenn a-raok ul lestr, an hini a zirog ar mor
**banniel-staon, ur banniel a vez lakaet ouzh staon al listri

## Yezhoniezh
Diwar ar ster kentañ e teu ar gerioù:
*staonekadur, un doare distagañ ma stok an teod ouzh ar staon
**kensonenn gweuz-staon
**kensonenn staon
**kensonenn staon-drekstaon
**kensonenn staon-drekstaon dre daravat divouezh
**kensonenn staon a-gostez dre daravat divouezh
**kensonenn staon a-gostez dre dostaat
**kensonenn staon a-gostez dre stlakat
**kensonenn staon dre daravat divouezh
**kensonenn staon dre daravat mouezhiet
**kensonenn staon dre dostaat
**kensonenn staon dre entarzhañ mouezhiet
**kensonenn staon dre fri mouezhiet
**kensonenn staon dre serriñ divouezh
**kensonenn staon dre serriñ mouezhiet
**klik staon
Robin Hood

**Robin Hood** a zo un haroz mojennel saoz eus ar Grennamzer. Ul laer mat a zo anezhañ. Laerezh a ra ar binvidik evit reiñ d'ar re baour. O kuzhat e vez e koad Sherwood gant e vignoned. 

Ur bern istorioù ha filmoù a zo bet savet diwar e benn.

## An anv
"Robin Hood" a dalvez Robin-e-gabell. E galleg e oa bet komprenet "Robin Wood", da lavaret eo "Robin ar C'hoad", ha diwar-se an droidigezh «Robin des Bois».

## Istor
*War-dro 1283 : Kentañ meneg eus Marion e-barzh Le Jeu de Robin et Marion gant Adam de la Halle : 
*War-dro 1377 : Kentañ meneg eus Robin (Robyn hood) gant William Langland e Piers Plowman (Pêr al Labourer-douar )
*War-dro 1450 : Kentañ gwerzioù ha pezhioù anavet.
*War-dro 1495 : embannadur *A Gest of Robyn Hode*, meurgan savet diwar meur a werz kozh, moulet gant Wynken De Worde;
*War-dro 1765 : « Robin Hood and Guy of Guisborne », gwerz kozh hep deizaid dastumet gant Thomas Percy er *Reliques de l’ancienne poésie anglaise*.
*War-dro 1795 : Dastumad gwerzioù *Robin Hood: A Collection of all the Ancient Poems, Songs and Ballads, now extant, relative to that celebrated Outlaw*, gant Joseph Ritson : 
*1819 : Ivanhoe, romant istorel gant gant Walter Scott : 
*1822 : *Maid Marian*, romant gant Thomas Love Peacock.
*1838 : *Robin Hood and Little John: or, The Merry Men of Sherwood Forest*, gant Pierce Egan the Younger; Alexandre Dumas a savas daou romant diwar hennezh: 
**Le Prince des voleurs (1872) 
** ha Robin Hood le Proscrit (1873).
*1883 : kentañ levr brudet bras e-touez al levrioù bugale: *The Merry Adventures of Robin Hood of Great Renown in Nottinghamshire*, gant Howard Pyle
*1891 : kentañ komedienn war gan e SUA: *Robin Hood*, gant Reginald De Koven (ton) ha Harry B. Smith (son) :
1908 : *Robin Hood and His Merry Men*. Kentañ film

## Liammoù diavaez
Dolbenmaen

**Dolbenmaen** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Gwynedd, e hanternoz Kembre. 

Er gumuniezh ez eus kêriadennoù all : Bryncir, Cenin, Garndolbenmaen, Golan, Llanfihangel-y-Pennant, Penmorfa ha Pentrefelin. E 2011 e oa 1 343 a annezidi er gumuniezh ha 67,8% anezho a gomze kembraeg.

Kêr-benn cwmwd Eifionydd e oa Dolbenmaen gwechall, en , hag unan eus lezioù priñsed Gwynedd. E 1230 e oa bet kaset e lez gant Llywelyn Fawr da gastell Cricieth. Bremañ ne weler nemet aspadennoù eus ar voudenn-gastell, e-kichen an iliz.

## Notennoù
Grand Orient de France

Ar ***Grand Orient de France*** (skrivet GODF, GO, G∴O∴D∴F∴ a-wechoù) eo skourr pouezusañ ar frañmasonerezh e Bro-C'hall. Lavaret e vez eo frankizkar, dre ma n'eus redi ebet diwar-benn kredenn pe gredenn relijiel enni, hag e talc'h da Vro-C'hall republikan, e-skoaz ar frañmasonerezh saoz hag a c'houlenn digant e izili krediñ en un doue ha chom hep kemer perzh er politikerezh. 

## Levrlennadur
*Jean-Baptiste Bidegain, Le Grand-Orient de France. Sa Doctrine et ses Actes, Paris,‎ 1905, p. 115
Guillaume Brouscon

**Guillaume Brouscon** a oa ur c'hartennour breizhat a veve er . Genidik e oa eus Konk-Leon.

Labourat a reas e Dieppe, e Normandi, ma oa ur skol gartennourien anavezet en amzer-se. Gant Brouscon e voe embannet, e 1546, "Almanakoù" hag a voe implijet gant kalz moraerien eus Breizh, Bro-C'hall ha Bro-Saoz, abalamour d'an titouroù a oa enno diwar-benn ar mareoù. 

## Levrlennadur
*Roger Hervé, *Le pilote et cartographe Guillaume Brouscon, du Conquet vers 1540-1550*, 1984 
*Hubert Michéa, *Les cartographes du Conquet et le début de l'imprimerie. Guillaume Brouscon, une vie pleine de mystère*, Société archéologique du Finistère, 1986 
*Hubert Michea, *Le cartographe conquetois Guillaume Brouscon et la géopolitique: 1543-1548*, Comité des Travaux Historiques et Scientifiques, Section d'Histoire des Sciences et des Techniques, Lyon, Cité de Savants, Paris, Editions du CTHS, 1988.
*Louis Dujardin-Troadec, *Les Cartographes bretons du Conquet : La navigation en images, 1543-1650*. Brest, 1966
Aimable-Gilles Troude

**Aimable-Gilles Troude** , ganet d'ar 1añ a viz Mezheven 1762 e Cherbourg, marvet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1824 e Brest, a oa un ofiser a vor gall, eilamiral e 1811, a oa bet lesanvet *L'Horace français* gant an impalaer gall Napoleon Iañ. 
Perzh a gemeras en emgann Les Saintes hag en emgann Algeciras ; skrivet eo e anv war an Arc de Triomphe de l'Etoile e Pariz.

Ur mab dezhañ, Amable-Emmanuel Troude, a voe koronal hag a genlabouras gant Gab Milin da sevel geriadurioù ha levrioù all e brezhoneg.
Ur mab all, Onésime Joachim Troude, eus e eil gwreg, a skrivas diwar-benn emgannoù war vor.

## Notennoù
Sergei Bubka

**Sergei Bubka** pe **Sergei Boubka** (*An Tsar* e lesanv), bet ganet d'ar 4 a viz Kerzu 1963 e Vorochilovgrad (Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel d'ar mare-se ha deuet da vezañ Louhansk da-heul dizalc'hiezh Ukraina e 1991), a zo bet un atletour, barrek-kenañ war al lammat gant ar berchenn.

### Rekordoù sof-kont
D'an 13 a viz Gouere 1985, e Pariz, e voe an atletour kentañ o lammat dreist ur varrenn savet da c'hwec'h metr a uhelder. Un taol-kaer hag a voe-eñ gouest da adober pemp gwech ha daou-ugent e-kerzh peder c'henstrivadeg ha daou-ugent ! Sportour hep e bar en devoa pilet pemp rekord ar bed ha tregont en e ziskiblezh (pa vefe en diabarzh pe en diavaez), kement-mañ etre 1984 ha 1994.
Abaoe 1990, e Donetsk (Ukraina), e vez dalc'het gant **Sergei Bubka** ur genstrivadeg en diabarzh gouestlet d'al lammat gant ar berchenn hepken, Pole Vault Stars an anv anezhi. Eno e oa bet paket rekord ar bed (6,16 m) gant an atletour gall Renaud Lavillenie d'ar 15 a viz C'hwevrer 2014 ha kement-mañ dindan daoulagad an hini en devoa dalc'het anezhañ e-pad ugent bloavezh...**Sergei Bubka** e-unan.
Delc'her a ra c'hoazh rekord ar bed en diavaez (6,14 m) en devoa tapet e Sestriere (Italia) d'an 31 a viz Gouhere 1994.

### Kampion ar bed
C'hwec'h gwech diouzh renk e oa aet ar maout gantañ da-geñver Kampionadoù bedel an Atleterezh, bet dalc'heten Helsinki (14 a viz Eost 1983, 5,70 m),e Roma (5 a viz Gwengolo 1987, 5,85 m),e Tokyo (29 a viz Eost 1991, 5,95 m),e Stuttgart (19 a viz Eost 1993, 6,00 m) (dindan banniel Ukraina),e Göteborg (11 a viz Eost 1995, 5,92 m) hagen Aten (10 a viz Eost 1997, 6,01 m).

Hevelep berzh en devoa graet er C'hampionadoù bedel en diabarzh, bet dalc'hete Pariz (18 a viz Genver 1985, 5,75 m),en Indianapolis (6 a viz Meurzh 1987, 5,85 m),e Sevilla (8 a viz Meurzh 1991, 6,00 m) hage Barcelona (10 a viz Meurzh 1995, 5,90 m).

### Kampion olimpek
N'haller ket lavaret en devoe **Sergei Bubka** darempredoù frouezhus gant ar C'hoarioù Olimpek hañv rav div wech hepken e kemeras-eñ perzh enne : e Seoul (28 a viz Gwengolo 1988) ma'z eas ar maout gantañ gant ul lamm 5,90 m hag e Barcelona (7 a viz Eost 1992) ma voe ranket da unnekvet hep bezañ bet gouest da lammat dreist ar varrenn da-heul teir c'hwitadenn.
E 1984 ne voe ket evit mont da Los Angeles da genstrivañ en abeg m'en devoa bet divizet holl Vroioù ar Reter chom hep mont di. Hag e 1996, en Atlanta, ne voe ket e-tailh da lammat gloazet ma oa gwerzhid vras e c'har.

### Kampion Europa
An hini a veze graet *An Tsar* anezhañ a renas war Europa ivez, evel-just. Div wech e voe tapet ar gurunenn-mañ gant **Sergei Bubka**, da-geñver ar c'hampionadoù bet dalc'heten Aten (3 a viz Meurzh 1985, 5,70 m, en diabarzh), hage Stuttgart (29 a viz Eost 1986, 5,85 m).

### Ur vuhez all da leuniañ
D'ar 4 a viz C'hwevrer 2001 e oa en em dennet an atletour ukrainat da vat, evit ar pezh a sell ouzh e vicher a sportour.