open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muscigralla brevicauda

***Muscigralla brevicauda*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.

Anvet e voe *M*[*uscigralla*]. *brevicauda* (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an daou skiantour gall Alcide Dessalines d'Orbigny (1802-1857) ha Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).Ar spesad nemetañ er genad *Muscigralla* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus Ecuador da hanternoz Chile.

## Liammoù diavaez
*  ''Muscigralla brevicauda'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Muscigralla brevicauda'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Phoeniculus

***Phoeniculus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1821 gant al loenoniour poloniat Feliks Jarocki (1790-1865).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Phoeniculus bollei]]*
** *P. b. *'bollei***, ''jacksoni'' hag ''okuensis'',
* ''[[Phoeniculus castaneiceps]]''
** ''P. c. brunneiceps'' ha ***castaneiceps***,
* ''[[Phoeniculus damarensis]]'',
* ''[[Phoeniculus granti]]'',
* ''[[Phoeniculus purpureus]]''
** ''P. p. angolensis'', ''guineensis'', ''marwitzi'', ''niloticus'', ***purpureus*** ha ''senegalensis'',
* ''[[Phoeniculus somaliensis]]''
** ''P. s. abyssinicus'', ''neglectus'' ha ***somaliensis**'.

O c'havout a reer holl en Afrika issahara, pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Feliks Jarocki

**Feliks Paweł Jarocki**, bet ganet d'ar 14 a viz Genver 1790 e Pacanów (Proviñs Świętokrzyskie, Polonia) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Meurzh 1865 e Warszawa, a oa un amprevanoniour hag ul loenoniour polonat.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **C** : *[[Crinifer]]*,
* **P** : *[[Phoeniculus]]*,
* **R** : *[[Remiz]]*.
### [[Spesad]]où
* **T** : *[[Turdus atrogularis]]*.

## Notennoù
Emsavadeg Lahij

**Emsavadeg Lahij** a oa bet ur guerilla padet eus ar 27 a viz Meurzh betek ar 4 a viz Eost 2015, gant izili ar meuriad leal da Abdrabbuh Mansur Hadi a-enep ar re Houthi hag unvezioù lu Yemen leal da Ali Abdullah Saleh, a oa mestr war an darn vrasañ eus gouarnelezh Lahij e Yemen. E fin miz Gouhere 2015, an nerzhioù lu a-du gant Hadi a oa kroget gant un argadenn evit adpakañ bazenn an nijlu en Al Anad hag ar peurrest eus gouarnelezh Lahij. D'ar 4 a viz Eost, ar re a-du gant Hadi o devoa adkemeret tiriad gouarnelezh Lahij en he fezh.

## An emsavadeg
* D'an 3 a viz Eost, an nerzhioù a-du gant Hadi a aloube bazenn nijlu Al Anad diouzh ar rebeled Houti goude ur seziz 15 devezh.
* D'ar 4 a viz Eost, an nerzhioù lu a-du gant Hadi o devoa adkemeret gouarnelezh Lahij diouzh ar re Houthi hag harperien Saleh.
Après

**Après** (*goude* e brezhoneg) zo anv gallek meur a oberenn:

**[[Après (Maupassant)]] *, un danevell gant Guy de Maupassant embannet e 1900.
**[[Après (albom)]]*, un albom gallek gant Iggy Pop.

## Gwelout ivez
* Aprey, kumun c'hall.
Hermerig

**Hermerig**, pe **Ermaric**, **Hermeneric** pe **Hermanaric**, ganet en Germania en 372 ha marvet en 441, a savas rouantelezh ar Sueved en Hispania.

## E vuhez

Roue ar Sueved e oa Hermerig ha tec'hel a reas rak an Huned betek Hispania ma savas e rouantelezh en 409. En 411 reas e le d'an impalaer roman ha dibab Braga da gêr-benn.

En 417 e stourmas ouzh Wallia, roue ar Vizigoted, evit gallout chom en Galiza. Bloaz goude e sinas un emglev gant an impalaer Honorius ha n'eas ket a-du gant ar Vandaled emsavet e 422.

Gantañ e renas e vab Rechila etre 438 ha 441, hag e-unan goude e varv en 441. Marteze e oa ivez tad d'ar roue suev Hunimund.
Elagabalus

**Varius Avitus Bassianus**, pe **Elagabalus**, pe **Heliogabal**, ganet en Emesa er bloavezh 204, a oa un impalaer roman. Ren a reas dindan an anv **Marcus Aurelius Antoninus**, adal ar 15 pe 16 a viz Mae 218, beket an 13 a viz Meurzh 222.

## E vuhez
Mab e oa da Sextus Varius Marcellus, beleg-meur an doue Baal, ha da Julia Soaemias. Kenderv bihan e oa da Garacalla ha Geta.

Savet e voe da *[[Augustus (titl)|augustus]]* (impalaer) d'ar 15 pe 16 a viz Mae 218 gant al Legio III *Gallica*, a-enep Macrinus ha Diadumenianus, pa oa en oad a 14 vloaz. 

Elagabal a oa ur paotr yaouank iskis, debret gant relijion Baal. Pa zeuas da Rom, d'an 29 a viz Gwengolo 219, un delwenn-arouez an doue e oa gantañ war ur c'harr ː ur maen du kizellet evel ur pich, Elagabal o kerzhout a-zous, hep tennañ lagad diwarni.

Dimezet e voe yaouank-flamm da Julia Paula, hag a-enep al lezenn e kemeras Aquilia Severa, ur werc'hez gouestlet d'ar relijion pagan (vestalenn), da eil gwreg. He leuskel a reas nebeut goude evit kemer ur mignon, Zoticus, ur c'hlezeour brudet.

Sevel e reas e genderv Gessius Bassianus Alexianus, oadet 13 vloaz, da eil-impalaer *(caesar)*, dindan an anv Marcus Aurelius Severus Alexander.

Evit difenn buhez he eil bugel-bihan Alexianus, ar vamm-gozh Julia Moesa a lalas ar bretorianed d'en em sevel a-enep Elagabal hag e vamm Julia Soaemias. D'an 13 Meurzh 222 e voent tapet o-daou, dibennet ha skoet d'an Tiber.

## Notennoù ha daveennoù
Eurocephalus

***Eurocephalus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ piged-spern, krouet e 1836 gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Eurocephalus anguitimens]]*
** *B. n. *'anguitimens**' ha *niveus*,
* *[[Eurocephalus ruppelli]]*.

O c'havout a reer holl en Afrika issahara, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Sabirabad (kêr)

**Sabirabad** (azeri: **Sabirabad şəhəri**, ruseg: *Город Сабирабад*, turkeg: *Sabirabad*, perseg: شهرستان صابر آباد) zo ur gêr eus Azerbaidjan, 30612 annezad enni e 2018.

## Tud dibar

## Liammoù diavaez
António Ramalho Eanes

**António Ramalho Eanes** (distaget [] e portugaleg), ganet d'ar 25 a viz Genver 1935, zo ur jeneral hag ur politiker portugalat. Prezidant Portugal e voe eus 1976 da 1986.
La Chevelure

**La Chevelure** (*ar pennad blev*) zo anv meur a oberenn c'hallek.

***[[La Chevelure (Maupassant)]], un danevell
***La Chevelure (Baudelaire), ur varzhoneg
*'''La Chevelure (film), ur film diwar danevell Maupassant.
La Chevelure (Maupassant)

***La Chevelure*** (*Blev*) a zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, embannet en 1884.

## Istor
Da gentañ e voe embannet *La Chevelure* e *[[Gil Blas]]* an 13 a viz Mae 1884, sinet *Maufrigneuse* evel e holl zanevelloù er pemdezieg-se, hag adembannet en dastumad *[[Toine (dastumad)|Toine]]* e 1886. 

## An danevell

## Embannadurioù

## Notennoù
Bae Lannuon

**Bae Lannuon** zo ur bae en em astenn etre Trebeurden ha Lokireg. Er goueled anezhañ emañ Lannuon, e genoù al Leger.

Al Leger hag ar Yar eo ar stêrioù pennañ en em daol er mor. 

## Liammoù diavaez
*SAGE Baie de Lannion
Little Brikhill

**Little Brickhill** zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel eus kreisteiz Bro-Saoz, e kontelezh Buckinghamshire. Emañ nepell diouzh Milton Keynes.

Eno e oa ur c'hreñvlec'h roman anvet **Magiovinium**, el lec'h m'emañ Dropshort.

## Douaroniezh

Edo Magiovinium er Watling Street, e Little Brickhill (e-kichen Milton Keynes), en hanternoz da aerborzh Luton.

## Anv
Magiovinium

* I.A. 4711 (Iter II) ː MAGIOVINTO
* I.A. 47610 (Iter VI) ː MAGIOVINIO
* I.A. 4796 (Iter VIII) ː MAGIONVINIO

Talvoudegezh ː *magio* = bras, meur; diasur evit an eil tamm.

## Daveoù
Bazenn nijlu Al Anad

**Bazenn nijlu Al Anad**, zo ur bazenn hag un aerborzh milouel e Gouarnamant Lahij, Yemen. Ar bazenn aerlu vrasañ eo eus Yemen.

Implijet eo bet ar bazenn evel lec'h penn arspierezh hag enep sponterezh stadunanat evit seveniñ oberiadurioù brezel e Su Yemen betek an argadenn veur houthi goude taol-stad Yemen 2014–15. Harpet gant Iran ar re-se a oa deuet a-benn da gemer ar galloud er Yemen hag a oa kroget da aloubiñ an douaroù perc'hennet gant melestradurezh Aden. E miz Meurzh 2015, soudarded stadunanat an nerzhioù ispisial a oa terc'het diouzh an aerborzh milourel Al Anad pa oa bet mestroniet e-pad nebeut amzer Gouarnamant Lahij gant Al-Qaida en ledenez Arabia (AQPA). 

Nebeut devezhioù war-lerc'h, d'ar 25 a viz Meurzh, an aerborzh a oa aloubet gant soudarded Houthi ha gant an 201vet brigadenn hobregonet eus douarlu Yemen. Tennet e oa bet obuzennoù war al lec'h gant an nerzhioù chomet leal d'ar prezidant Abd Rabbuh Mansur Hadi, nebeut Houthis a oa aet kuit.

Soudarded leal da Hadi, harpet gant nerzhioù douar Arabia-Saoudat o devoa adkemeret al lec'h d'an 3 a viz Eost 2015. O enebourien a oa aet da repuiñ ermenezioù tro-war-dro. 15 devezh sez a oa bet ezhomm evit adkemer al lec'h, goude an trec'h gant ar gouarnamant e-pad Emgann Aden.

D'an 31 a viz Genver 2016 e voe embannet e oa bet ur misil kadoniel Tochka o tizhout an aerborzh. Tennet eoa bet gant ar re Houthi. Degadoù a soudarded eus Soudan ha nevezianted yemenat a oa bet lazhet.
L'Armoire (Maupassant)

***L'Armoire*** (*Ar Pres*) zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, embannet en 1884. 

## Istor
* Kentañ ma voe embannet *L'Armoire* a voe er pemdezieg *[[Gil Blas]]* d'ar 16 a viz Kerzu 1884, ha sinet en anv *Maufrigneuse*. 
* Adembannet e voe e 1886 en dastumad *[[Toine (dastumad)|Toine]]*.

## An danevell
E Pariz. Ne fell ket d'an daneveller mont e-unan d'ar gêr. Hag eñ da-heul ur vaouez kavet er Folies-Bergère, betek he c'hambrig. Trouz a glev o tont eus ar pres.

## Embannadurioù
* 1886 - *L'Armoire*, e *Toine*, Maupassant, Flammarion. 
* 1969 - *L'Armoire*, e *Toine*, Maupassant, Le Livre de Poche. 
* 1979 - *L'Armoire*, e *Maupassant, Contes et Nouvelles*, tome II, embannadurioù Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade.

## Notennoù
Fini (Maupassant)

***Fini*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant embannet e 1885.

## Istor
**Fini* a oa bet embannet er pemdezieg *[[Le Gaulois]]* d'ar 27 a viz Gouhere 1885. 
*E 1886 e voe ademmbannet en dastumad Toine gant an embannadurioù Marpon-Flammarion. 
*Adembannet e oa bet e 1900, seizh vloaz goude marv an oberour, en dastumad dalif ''Le Colporteur'', e ti an embanner Paul Ollendorff.
*E 1969 e voe ademmbannet en dastumad Toine gant al Livre de Poche.

## An danevell
Ar c'hont de Lormerin a zo o sellout er melezour bras, hag a hiboud: *Lormerin vit encore !* (Bev eo Lormerin c'hoazh!). 
Ur gouviadenn a resev digant ur vignonez kozh ha n'en deus ket gwelet abaoe pemp bloaz warn-ugent

## Liamm diavaez
*[An danevell c'hallek e Wikisource](https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Colporteur_(recueil)/Fini)
Neocossyphus

***Neocossyphus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1884 gant an daou skiantour alaman Gustav Adolf Fischer (1848-1886) hag Anton Reichenow (1847-1941).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Neocossyphus poensis]]*
** *N. p. *'poensis*** ha ''praepectoralis'',
* ''[[Neocossyphus rufus]]''
** ''N. r. gabunensis'' ha ***rufus**'.

O c'havout a reer en Afrika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Korrgreskerezh elektronek

**Korrgreskerezh elektronek** e reer eus un hentenn arselladur hag a implij elektronoù evit kaout ur skeudenn eus ur standilhonad. Kalz brasoc'h eget hini ar c'horrgreskerezh fotonek eo galloud diarunusted ar c'horrgreskerezh elektronek, pa ro ur barr muiaat eus 5 milion ; gant trohed an elektronoù eo harzet an diarunusted.

## Istor
Div gavadenn en  zo bet pouezus da sevenadur ar c'horrgresker elektronek kentañ : labour ar Gall Louis de Broglie evit diskouez neuz gwagennel an elektron (1924) hag e-keit-se diorren al luc'honiezh elektronek gant ar fizikour alaman Hans Busch (1922). Hennezh a ziskouezhas o doa an elektronoù en ur gwarellvaez kemparzhel kelc'htreiñ ar memes emzalc'h ha hini ar gouloù e-barzh ur reizhiad luc'honiezh kemparzhel kelc'htreiñ.
Adalek an div neuz-se ez ijinas Max Knoll hag e studier Ernst Ruska e 1931 ar c'horrgresker elektronek kentañ, gant div ferenn elektronek porzhet gant ur dredanvarr eus un nebeud miliadoù a voltoù. Ar skeudennoù kentañ graet gant ar c'horrgresker-se o doa un diarunusted tro-dro da zek nanometr, kendalvoud d'an diarunusted diraezus gant ar c'horrgreskerioù fotonek gwellañ eus ar mare-mañ.
Stizorhina

***Stizorhina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Stizorhina finschi]]*,
* *[[Stizorhina fraseri]]*
** *S. f. *'fraseri**', *rubicunda* ha *vulpina*.

O c'havout a reer en Afrika ar C'hornaoueg hag ar C'hreiz, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
La Chambre 11

***La Chambre 11*** zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, embannet en 1884.

## Istor
Da gentañ e voe embannet *La Chevelure* e *[[Gil Blas]]* an 9 a viz Kerzu 1884, sinet *Maufrigneuse* evel e holl zanevelloù er pemdezieg-se, hag adembannet en dastumad *[[Toine (dastumad)|Toine]]* e 1886. 

## An danevell

## Embannadurioù

## Notennoù
Barnabaz

**Barnabaz ** zo un anv-bihan brezhonek.

## Yezhoù all
* Barnabé, e galleg, hag e portugaleg
* Barnabe, Barnaby, e saozneg
* Bernabo, en italianeg

## Tud
*Sant Barnabaz, avieler ha kompagnun Paol Tarsos er Iañ kantved.

## Lec'hioù
*Saint-Barnabé, kumun e Breizh.
Barnabé

**Barnabé ** zo un anv-bihan portugalek ha gallek, skrivet **Barnabe** e saozneg.

## Yezhoù all
* *Barnaba*, en italianeg,
* Barnabaz, e brezhoneg,
* Barnabe ha Barnaby, e saozneg,
* Bernabé e spagnoleg,
* *Bernabéu* e katalaneg
* *Bernabo*, en italianeg.

## Tud
* Bernabò Visconti (1323-1385), tirant italian
* Barnabe Barnes (c. 1568-1609), barzh saoz
* Barnabe Googe (1540-1594), barzh saoz
* Barnabe Rich (pe Barnaby Riche) (c. 1540 – 1617), soudard saoz .
* Barnabé Louis de Briges, politikour gall en XIXvet kantved
* Barnabé (kaner) (1932-1968), kaner brazilian.

## Oberennoù
* *Barnaby Rudge*, romant saoznek gant Charles Dickens,
* *Ven Bernabé*, kanaouenn spagnolek brudet gant Celia Cruz hag ar Sonora Matancera.
* *Barnabé*, film gallek gant Fernandel, hag ur ganaouenn er film.

## Lec'hioù
* Pico Barnabé, menez en Asorez.
* Saint-Barnabé, kumun e Breizh.

## Notennoù
Maia (Bowness)

**Maia**, pe **Mais**, a oa ur c'hreñvlec'h roman e Cumbria, e hanternoz Bro-Saoz. Ar c'hreñvlec'h pellañ er gornaoueg e oa war Moger Hadrian, war lez kreisteiz ar stêr Eden. Eno emañ bremañ kêriadenn Bowness-on-Solway.

## Anv
Maia / Maium ː

* Rudge Cup ha *[[patera]]* Amiens : Mais
* Ravenna 1075 : Maio
* Ravenna 10729 : Maia
* Ravenna 10922 : Maiona

Talvoudegezh diasur. Marteze **maios-* = meur ?

## Daveoù
Nos Anglais

***Nos Anglais*** (*Hon Saozon*) zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, embannet en 1885.

## Istor
*Da gentañ e voe embannet *Nos Anglais* e *[[Gil Blas]]* an 10 a viz C'hwevrer 1885, sinet *Maufrigneuse* evel e holl zanevelloù er pemdezieg-se.
* Adembannet e voe en dastumad *[[Toine (dastumad)|Toine]]* e 1886.

## An danevell
E doare un deizlevr eo savet ar skrid-mañ. Kontañ a ra an daneveller, ha ne gar ket ar Saozon, penaos eo bet kaset er-maez eus ul leti abalamour da Saozon diskennet eno eveltañ.

## Lenn
* Lenn * Nos Anglais* e *Toine* http://fr.wikisource.org/wiki/Toine_(recueil)/Nos_Anglais#.
Bowness-on-Solway

**Bowness-on-Solway** zo ur gêriadenn eus Cumbria, e hanternoz Bro-Saoz. Emañ war aod ar Solway Firth, un aber a verk an harzoù etre Bro-Saoz ha Bro-Skos. E Bowness-on-Solway edo kreñvlec'h roman Maia, unan eus kreñvlec'hioù Moger Hadrian.
Dumyat

**Dumyat** pe **Dunmyat** (distaget [] e saozneg ; **Dùn Mhèad** e gouezeleg) zo un dosenn, 418 m uhelder dezhi, e penn kornôk an Ochil Hills e-kreiz Bro-Skos. Dont a rafe o anv eus *Dun* (kreñvlec'h war ur menez) hag anv ar bobl *[[Maeatae]]*.
Kenchester

**Kenchester** zo ur gêriadenn saoz, e kontelezh Herefordshire.

## Istor
Brudet eo Kenchester abalamour da adspadennoù ar c'hreñvlec'h roman a gaver eno. Gant ar Romaned e oa bet savet kamp *Magnis*, a-dal d'ur c'hreñvlec'h brezhon a oa war torgenn Credenhill.

## Anv
A. Magnis

* Itinerarium Antonini. 4847 (Iter VII) ː *Magnis*
* Dizanv Ravenna 10627 ː *Magnis*

Talvoudegezh ː pe diwar **magno / *magni* ( = maen, mein), pe diwar **magnon / *magnia* ( = meur)

B. Kenchester
*Ken* a zeu eus ar ger hensaoznek "ceint" a dalvez kement ha "stêr", hag an eil elfenn *chester*, hag a gaver stank e lec'hanvadurezh Bro-Saoz, a zeu eus ar ger latin *castra* a dalvez kement ha "kreñvlec'h". "Ar c'hastell e-kichen ar stêr" eo ster Kenchester eta.

## Notennoù
Kreñvlec'h Carvoran

**Magnis**, pe **Magnae**, pe **Magnae Carvetiorum**, a oa anv latin ur c'hreñvlec'h roman eus proviñs Britannia, savet war Moger Hadrian, el lec'h anvet bremañ **Carvoran**.

## Anv
Meneget eo an anv latin *Magnis* gant : ː
* Dizanv Ravenna 10711 ː *Magnis*
* Notitia Dignitatum. XL43 ː Tribunus cohortis secundae Dalmatorum, *Magnis*
* Enskrivadur, *RIB* 1825 (bet kavet e 1766) ː ...) Aug(ust...) (...numeri (...) *Magn(c)e(n)s(ium)*.

Evel anv kozh Kenchester e c'hallfe bezañ diwar *magno / *magni ( = maen, mein), pe diwar *magnon / *magnia ( = meur) .

## Daveoù
Merzherien Gwengolo 1792

**Merzherien Gwengolo 1792** zo 191 beleg ha laik a oa bet lakaet d'ar marv e Pariz d'an 2 a viz Gwengolo 1792, ha bet lakaet war roll ar gwenvidien e 1926.

## Istor
Da-geñver al lazhadeg a oa dirollet e Bro-Frañs d'an 2 a viz Gwengolo 1792, kalz a dud, beleien ha laiked a oa bet lakaet d'ar marv gant Paotred an Dispac'h galle tiez aet da brizonioù e Pariz, evel kouent an tadoù Karmez ha kloerdi sant Firmin. 
En o zouez ez eus 191 den bet lakaet war an aoterioù evit bezañ kavet gwelloc'h mervel, kentoc'h eget touiñ sentidigezh d'al lezennoù nevez savet war an Iliz hag ar veleien (*Constitution civile du Clergé*).
Bez e oa anezho tri eskob, 127 beleg, 56 lean pe leanez a bep korn eus Bro-Frañs, ha 5 laik.
Lakaet e oant bet da wenvidien gant ar Pab Pi XI, d'ar 17 a viz Here 1926.

Eskopti Kemper ha Leon a rent enor dreist-holl d'an dud eürus Glaoda Laporte, Visant Le Rousseau, Nikolas Verron ha Fransez al Livec. Ar pevar beleg-se a oa eus Kompagnunezh Jezuz (Jezuisted).
Eskopti Naoned a rent enor d'an dud eürus Henri Luzeau de la Mulonnière, Joseph Bécavin, ha Charles Bernard (*du Cornillet*).
Eskopti Roazhon a rent enor d'an dud eürus Julien Poulain du Launay, ha Louis-Laurent Gaultier.
Eskopti Sant-Brieg ha Landreger a rent enor d'an dud eürus Erwan-Andrev Guillou a Geranrun, Erwan-Yann-Bêr Rey Kervisic ha Ronan-Jozef Urvoy.

Meneg zo eus gouel an dud-se en deiziadurioù d'an 2 a viz Gwengolo.

## Levrlennadur
*Louis Saluden, Jean-Louis Chapalain, *Eur brestad epad an XVIIIet kantved : an den eurus Glaoda Laporte*, Brest, Moulerez ru ar C'hastell, 1927, 206 p.

## Liammoù diavaez
* Bienheureux Martyrs des Carmes war lec’hienn *Nominis*
* Liste des victimes, béatifiés et "différés jusqu’à ce qu’il soit plus informé" (Association du souvenir des Martyrs de septembre 1792)

## Notennoù

## Gwelet ivez
* Lazhadegoù Gwengolo 
* Spont bras
Nikolas Verron

**Nikolas Verron**, ganet e Kemperle er bloavezh 1740, ha marvet drouklazhet e Pariz d'an 3 a viz Gwengolo 1792, a oa ur beleg jezuist hag ur merzher. Unan eus Merzherien Gwengolo 1792 eo, bet lakaet war roll an dud eürus gant ar Pab Pi XI, d'ar 17 a viz Here 1926.

Nikolas Verron a oa kelenner e Pariz pa voe dismantret Kompagnunezh Jezuz e Bro-C'hall (urzh ar Jezuisted), er bloavezh 1762. Goude-se e voe aluzener leanezed e Pariz.

Nac’h a reas touiñ sentidigezh d'al lezennoù nevez savet war an Iliz hag ar veleien (*Constitution civile du Clergé*). Kaset e voe da brizon sant Firmin e Pariz, ha lakaet d’ar marv d'an 3 a viz Gwengolo 1792 (e-pad Lazhadegoù Gwengolo).

Eveltañ e oa lakaet ivez d’ar marv Glaoda Laporte, Visant Rousseau, ha Fransez Le Livec, bet jezuisted eus eskoptioù Kemper ha Leon. Meneg zo eus gouel ar sant en deiziadurioù d'an 2 a viz Gwengolo.

## Gwelet ivez
*Lazhadegoù Gwengolo
Gubernetes yetapa

***Gubernetes yetapa*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.

Anvet e voe *Muscicapa yetapa* (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).Ar spesad nemetañ er genad *Gubernetes* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus hanternoz Bolivia, reter Bolivia ha kreiz Brazil da viz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Gubernetes yetapa'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gubernetes yetapa'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Sauvée

***Sauvée*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant e 1885.

## Istor
* Kentañ ma voe embannet a voe er pemdezieg *[[Gil Blas]]*, d'an 22 a viz Kerzu 1885. 
* Adembannet e voe en dastumad *[[La Petite Roque (dastumad)|La Petite Roque]]* e 1886.

## An danevell
Fellout a ra d'ar varkizez de Rennedon terriñ he dimeziñ ...

## Notennoù ha daveennoù
Julie Romain

***Julie Romain*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant e 1885.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet a oa e Le Gaulois ar 1añ a viz Genver 1886.
*Adembannet e La Petite Roque (dastumad) e 1886.
Severus Alexander

**Severus Alexander** a oa impalaer roman eus-talek an 13 a viz Meurzh 222 betek an 18 a viz Meurzh 235.

## Buhez
Gessius Bassianus Alexianus a zo ganet pe d'ar Iañ a viz Here pe d'an 12 a viz Kerzu 205, e *[[Caesarea]]*, e Fenikia.

E dad, Gessius Marcianus, genidik eus bro Syria, e oa bet prokulatour. E vamm, Julia Mamaea, a oa c'hoar da Julia Maesa, mamm Elagabalus.

Dimezet eo bet Severus Alexander da Memmia, merc'h Sulpicius, ur patrisian. War pezhioù moneiz eo anvet Cnea Seia Herrenia Sallustua Barbia Orbiana, gant an titl *augusta* (impalaerez).

Gessius Bassianus Alexianus a zo advabet gant Alagabal (e c'henderv) ha savet *caesar* = eil-impalaer, an 10 a viz Here 221 (?).

Anvet e voe *augustus* (impalaer) d'an 13 a viz Meurzh 222, goude muntr Elagabalus, dindan an anv Severus Alexander. Dre ma oa yaouank, oadet a 17 vloaz, e vamm Julia Mammaea e oa adrenerez gantañ.

## Daveoù
IXvet kantved kt JK

|
**** | 




../.. |
 | 
 | 
**IXvet kantved kent JK** | 
 |
 |
../..



Bloavezhioù 890 kt JK | Bloavezhioù 880 kt JK | Bloavezhioù 870 kt JK | Bloavezhioù 860 kt JK | Bloavezhioù 850 kt JK  Bloavezhioù 840 kt JK | Bloavezhioù 830 kt JK | Bloavezhioù 820 kt JK | Bloavezhioù 810 kt JK | Bloavezhioù 800 kt JK
Une famille (Maupassant)

***Une famille*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1886.

## Istor
* Kentañ ma voe embannet a oa er gelaouenn bemdeziek *[[Gil Blas]]* d'an 3 a viz Eost 1886. 
* Adembannet e voe bloaz goude, en 1887, en dastumad *[[Le Horla (dastumad)|Le Horla]]* gant Paul Ollendorff.

## An danevell
Emañ an daneveller o vont da zebriñ da di e vignon Simon Radevin, ha n'en deus ket gwelet abaoe pemzek vloaz. An tad-kozh a vo ganto ouzh taol.

## Liamm diavaez
*  [''Une Famille'' en dastumad ''Le Horla''](https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Horla_(recueil,_Ollendorff_1895)/Une_famille).

## Notennoù
George Such

**George Such** (1798-1879) a oa ur medisin saoz, ezel eus al Linnean Society of London.

Dastum a reas spesadoù evned e reter Brazil. E-pad e chomadenn er vro-se e veze ingal e darempred gant daou eus pennañ evnoniourien ar mare : William Swainson ha Nicholas Aylward Vigors.E 1825 ec'h embannas ar *Zoologigal Journal of London* daou bennad-skrid ma teskrive **Such** ennañ ur genad nevez — *[[Gubernetes yetapa|Gubernetes]]* — hag un nebeud spesadoù nevez — *Ardea fasciata*=*[[Tigrisoma fasciatum]]*, *Dendrocolaptes crassirostris*=*[[Xiphocolaptes albicollis]]*, *fortirostris*=*[[Dendrocolaptes platyrostris]]*, *Drymophila variegata*=*[[Drymophila ferruginea]]*, *Galbula ceycoides*=*[[Jacamaralcyon tridactyla]]*, *Thamnophilus leachii*=*[[Mackenziaena leachii]]*, *maculatus*=*[[Hypoedaleus guttatus]]*, *swainsonii*=*[[Mackenziaena severa]]*, *vigorsii*=*[[Batara cinerea]]* — ha ne voent ket bet dalc'het holl a-benn ar fin, siwazh dezhañ.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **G** : *Gubernetes*.
### [[Spesad]]où
* **M** : *Mackenziaena leachii*,
* **T** : *Tigrisoma fasciatum*.

## Liammoù diavaez
* José Fernanco Pacheco & Bret M. Whitney, ''On the Origin of Some Birds Collected by George Such, and the Type Localities of Several Forms'', The Auk, 114(2):303-305, miz Ebrel 1997.

## Notennoù ha daveennoù
Sur les chats

***Sur les chats*** zo ur gronikenn c'hallek, kentoc'h eget un danevell, gant Guy de Maupassant, embannet e 1886.

## Istor
* Embannet e oa bet er pemdezieg *[[Gil Blas]]* d'an 9 a viz C'hwevrer 1886. 
* Adembannet e voe en dastumad ''La Petite Roque'' e 1886.

## An danevell
Coa

Ar stêr **Côa** (betek 1945) pe **Coa**, zo ur stêr e hanternoz Portugal, 135 km dezhi, adstêr d'an Douro war e lez kleiz.

Tremen a ra dre gêrioù Pinhel, Sabugal, Mêda.
L'Assassin

***L'Assassin*** zo anv meur a oberenn c'hallek :
* *[[L'Assassin (Maupassant)]]*, un danevell gant Guy de Maupassant,
* *[[L'Assassin (Simenon)]]*, ur romant gant Georges Simenon.

Hag ivez
* *[[L'assassin habite au 21]]*, ur romant-polis e 1939 gant Stanislas-André Steeman hag ur film e 1942 gant Henri-Georges Clouzot.

## Pennadoù kar
* *[[L'Assassinat]]*, ur ganaouenn e 1962 gant Georges Brassens,
* *[[L'Assassinat du père Noël]]*, ur romant-polis e 1934 gant Pierre Véry hag ur film e 1941 gant Christian-Jaque.
* *[[L'assassino]]*, ur film italianek e 1961 gant Elio Petri.
L'Assassin (Maupassant)

***L'Assassin *** (*An drouklazher*) zo un danevell gant Guy de Maupassant en 1887.

## Istor
*Embannet e voe *L'Assassin* e *[[Gil Blas]]* ar 17 a viz Mae 1887.
*Adembannet e voe en dastumad *[[Le Rosier de madame Husson (dastumad)|Le Rosier de Mme Husson]]* en 1888.

## Diverrañ

## Liammoù diavaez
*[L’Assassin e Wikisource](https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Rosier_de_Madame_Husson_(recueil,_Ollendorff_1902)/L’Assassin)

## Notennoù
Avicii

**Avicii**, pe **Tim Bergling** hervez e anv gwir (8 Gwengolo 1989 - 20 Ebrel 2018), zo ur soner hag un DJ svedat.
Arundinicola leucocephala

***Arundinicola leucocephala*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Tyrannidae.

Anvet e voe *Pipra leucocephala* (kentanv) da gentañ-penn (e 1764) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).Ar spesad nemetañ er genad *Arundinicola* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika a-bezh, ma plij kalz al lec'hioù gleb (ar mangrovennoù da skouer) dezhañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Arundinicola leucocephala'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Arundinicola leucocephala'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Megachile

***Megachile*** zo ur genad bras-bras e rummatadur ar gwenan.Bevañ a reont a-unanoù ha ne reont ket mel. Darn anezho a droc'h tammoù delioù d'ober o neizhioù er mogerioù, en douar pe e kefioù ar gwez. Gant ar barez e vez lakaet ur vi e kement kell zo en neizh, hag ur meskaj nektar ha pollen e pep hini. Ar pared a varv goude an embarañ.

Aloubet e vez o neizhioù ivez gant himnoptered all eus ar c'herentiadoù Gasteruptiidae, Leucospidae, Sapygidae hag ar genad *[[Coelioxys]]*.

## Un nebeud spesadoù (a-douez kantadoù all)
* *[[Megachile centuncularis]]*
* *[[Megachile ericetorum]]*
* *[[Megachile fortis]]*
* *[[Megachile pluto]]*, ar gwenan brasañ er bed
* *[[Megachile pugnata]]*
* *[[Megachile rotundata]]*

Bee September 2007-2.jpg|*Megachile sp.* o tastum pollen
Megachile brevis1.jpg|Penn ur *[[Megachile brevis]]*
Megachile fortis (head) from Badlands National Park, South Dakota - USGS Bee Inventory and Monitoring Laboratory.jpg|*[[Megachile fortis]]*
Megachile ericetorum.jpg|*[[Megachile ericetorum]]*
Leafcutter bee by Bernhard plank.jpg|*[[Megachile centuncularis]]* o troc'hañ un delienn
Megachile-pjt.jpg|Gwenanenn o tougen un tamm delienn troc'het ganti.
Leafcutting 1 6431.JPG|Delienn troc'het gant ur megachile. 


## Liammoù diavaez
*Megachile Parezed
*Megachile Pared
*Roll ar spesadoù
*Kartenn
* Megachile Colorado
Kantikou brezounek Eskopti Kemper ha Leon

**Kantikou Brezounek Eskopti Kemper ha Leon** zo ul levr kantikoù *"renket a nevez dre urs ann Aotrou’nn [[Eskob|Eskop]] Nouvel"* [de la Flèche], eskob Kemper ha Leon, dastumet gant Yann-Vari Gwilhoù, person Penmarc'h, hag embannet e 1888.

Adembannet e voe div wech, e 1901 ha 1908.

## Notennoù

## Gwelet ivez
*Kantikou Brezonek Eskopti Kemper ha Leon (1942)
Ridgwayia pinicola

***Ridgwayia pinicola*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Ridgwayia* an hini eo ; dont a ra an anv-mañ eus hini an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

Anvet e voe *Turdus pinicola* (kentanv) da gentañ-penn (e 1859) gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged, amprevaned-douar en o zouez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Ridgwayia pinicola maternalis*, e mervent Stadoù-Unanet Amerika ha gwalarn Mec'hiko,
* *R. p. *'pinicola**', e mervent Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
*  ''Ridgwayia pinicola'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ridgwayia pinicola'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Sasbach (Ortenau)

**Sasbach** zo ur gêr eus Alamagn, e Baden-Württemberg, war lez ar stêr Sasbach.

## Istor
Kentañ meneg eus Sasbach a gaver en XIIvet kantved (Villa Sasbach). Kreskiñ a reas a-hed an hent roman a gase eus Strassburg da vetek Baden-Baden.

*E 1675 Emgann Sasbach.
Emgann Sasbach

**Emgann Sasbach**, pe *Salzbach*, unan eus emgannoù Brezel Holland, a c'hoarvezas d'ar 27 a viz Gouhere 1675 e Sasbach (Ortenau), en Alamagn, etre arme an Impalaeriezh santel, renet gant Raimondo Montecuccoli, ha re ar roue gall Loeiz XIV, renet gant beskont Turenne.

Brudet eo en istor Bro-C'hall dre ma voe trec'h an arme c'hall, hogen lazhet e voe ar marechal Turenne gant un tenn-kanol. 

## Brezel Holland
Prientet mat e oa bet Brezel Holland gant ar roue gall. Mennet e oa da wanaat ar Proviñsoù-Unanet. krog e oa ar brezel en 1672

## Monumant

Ur monumant zo bet savet ma lenner ur blakenn c'hallek (ICI FUT TUE TURENNE), nederlandek (HIER IST TVRENNIVS VERTOETET WORDEN) ha latin (HIC CECIDIT TVRENNIVS DIE 27 IVLII ANNI 1675) el lec'h ma voe lazhet.

Ur mirdi zo bet savet ivez.
Brooks (DJ)

**Brooks**, pe **Thijs Westbroek** e anv gwir (ganet d'ar 14 a viz Ebrel 1995 e Eindhoven), zo un DJ ha produer sonerezh elektronek izelvroat, anavezet evit e ganaouennoù gant Showtek, Martin Garrix ha David Guetta evel "Byte", "On Our Own", "Boomerang", "Like I Do" ha "Lynx".
Sasbach

**Sasbach** zo un anv-lec'h alamanek eus Alamagn:
* Sasbach, e Baden-Württemberg, e distrig Ortenau,
* Sasbach am Kaiserstuhl, e Baden-Württemberg, e distrig Emmendingen.
VIIIvet kantved kt JK

|
**** | 




../.. |
 | 
 | 
**VIIIvet kantved kent JK** | 
 |
 |
../..



Bloavezhioù 790 kt JK | Bloavezhioù 780 kt JK | Bloavezhioù 770 kt JK | Bloavezhioù 760 kt JK | Bloavezhioù 750 kt JK  Bloavezhioù 740 kt JK | Bloavezhioù 730 kt JK | Bloavezhioù 720 kt JK | Bloavezhioù 710 kt JK | Bloavezhioù 700 kt JK


----
Kregiñ a ra an **VIIIvet kantved kent JK** d'ar 1añ a viz Genver -800 hag ec'h echu d'an 31 a viz Kerzu -701.

## Darvoudoù

### [[Afrika]]

### [[Amerika]]

### [[Azia]]

### [[Europa]]

### [[Roma]]

### [[Okeania]]

## Tud dibar
VIIvet kantved kt JK

|
**** | 




../.. |
 | 
 | 
**VIIvet kantved kent JK** | 
 |
 |
../..



Bloavezhioù 690 kt JK | Bloavezhioù 680 kt JK | Bloavezhioù 670 kt JK | Bloavezhioù 660 kt JK | Bloavezhioù 650 kt JK  Bloavezhioù 640 kt JK | Bloavezhioù 630 kt JK | Bloavezhioù 620 kt JK | Bloavezhioù 610 kt JK | Bloavezhioù 600 kt JK


----
Kregiñ a ra ar **VIIvet kantved kent JK** d'ar 1añ a viz Genver -700 hag ec'h echu d'an 31 a viz Kerzu -601.

## Darvoudoù

### [[Afrika]]

### [[Amerika]]

### [[Azia]]

### [[Europa]]

### [[Roma]]

### [[Okeania]]

## Tud dibar
VIvet kantved kt JK

|
**** | 




../.. |
 | 
 | 
**VIvet kantved kent JK** | 
 |
 |
../..



Bloavezhioù 590 kt JK | Bloavezhioù 580 kt JK | Bloavezhioù 570 kt JK | Bloavezhioù 560 kt JK | Bloavezhioù 550 kt JK  Bloavezhioù 540 kt JK | Bloavezhioù 530 kt JK | Bloavezhioù 520 kt JK | Bloavezhioù 510 kt JK | Bloavezhioù 500 kt JK


----
Kregiñ a ra ar **VIIvet kantved kent JK** d'ar 1añ a viz Genver -600 hag ec'h echu d'an 31 a viz Kerzu -501.

## Darvoudoù

### [[Afrika]]

### [[Amerika]]

### [[Azia]]

### [[Europa]]

### [[Roma]]

### [[Okeania]]

## Tud dibar
Vvet kantved kt JK

|
**** | 




../.. |
 | 
 | 
**Vvet kantved kent JK** | 
 |
 |
../..



Bloavezhioù 490 kt JK | Bloavezhioù 480 kt JK | Bloavezhioù 470 kt JK | Bloavezhioù 460 kt JK | Bloavezhioù 450 kt JK  Bloavezhioù 440 kt JK | Bloavezhioù 430 kt JK | Bloavezhioù 420 kt JK | Bloavezhioù 410 kt JK | Bloavezhioù 400 kt JK


----
Kregiñ a ra ar **Vvet kantved kent JK** d'ar 1añ a viz Genver -500 hag ec'h echu d'an 31 a viz Kerzu -401.

## Darvoudoù

### [[Afrika]]

### [[Amerika]]

### [[Azia]]

### [[Europa]]

### [[Roma]]

### [[Okeania]]

## Tud dibar
-200

554 *Ab Urbe Condita* = 200 kent J.-K.

## Daveoù

### Europa

#### Makedonia
* Eil brezel Makedonia.

#### Gres
* Archon ː Nikophon

#### Republik roman
* Koñsuled ː Publius Sulpicius Servius Galba Maximus III & Caius Aurelius Cotta

#### Galia
* Emsavadeg ar Voied hag Insubred, skoazellet gant Kartadiz, a zo mouget gant ar Romaned.

### Afrika

#### Egipt
* Faraon ː Ptolemaios V ''Epiphanos''

### Reter nesañ

#### Israel
* Antiochus III ''ar Meur''

### Azia

## Arzoù, skridoù ha teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

## Notennoù
Cataponera turdoides

***Cataponera turdoides*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Cataponera* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged ha frouezh bihan.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en enezenn Sulawesi (Indonezia) :
* *Cataponera turdoides abditiva*, e hanternoz-kreiz an enezenn,
* *C. t. heinrichi*, e gevred an enezenn,
* *C. t. tenebrosa*, e kreisteiz an enezenn,
* *C. t. *'turdoides**', e mervent an enezenn.

## Liammoù diavaez
*  ''Cataponera turdoides'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cataponera turdoides'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mancetter

**Mancetter** zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel saoz e Warwickshire, el lec'h ma kej hent Watling Street gant ar stêr Anker. 

## Istor
Eno e oa gwechall un annezadenn roman anvet *[[Manduessedum]]*.
Brezel Holland

**Brezel Holland**, pe **Brezel an Izelvroioù**, pe **Brezel ar Proviñsoù-Unanet** eo anv ar brezel kaset gant Loeiz XIV, roue Bro-C'hall, etre 1672 ha 1678, hag a echuas gant Feur-emglev Nijmegen. 

En un tu e oa Bro-C'hall hag he harperien (Bro-Saoz, Münster, Liège, Bavaria, Rouantelezh Sveden), hag en tu all ar Proviñsoù-Unanet hag an Impalaeriezh Santel, Rouantelezh Spagn ha Brandenburg. Trec'h e voe bro-C'hall, ma c'hallas kemer Franche-Comté ha meur a gêr eus Flandrez.

## Kronologiezh

* 1672 – Emgann war vor Solebay (7 Mezheven – Brezel etre Bro-Saoz hag an Izelvroioù (1672–1674))
* 1673 – Kentañ emgann Schooneveld (7 Mezheven – Brezel etre Bro-Saoz hag an Izelvroioù (1672–1674))
* 1673 – Eil emgann Schooneveld (14 Mezheven – Brezel etre Bro-Saoz hag an Izelvroioù (1672–1674))
* 1673 – Seziz Maastricht (13 Mezheven – 26 Mezheven)
* 1673 – Emgann war vor Texel (21 Eost – Brezel etre Bro-Saoz hag an Izelvroioù (1672–1674))
* 1673 – Seziz Bonn (1673) (dibenn Here – 15 Du)
* 1673 – Seziz Werl (1673)
* 1673 – Emgann Heringen
* 1674 – Peoc'h Westminster (1674) (19 C'hwevrer)
* 1674 – Emgann Sinsheim (pe Sinzheim) (16 Mezheven)
* 1674 – Emgann Ladenburg (7 Mezheven)
* 1674 – Emgann Seneffe (11 Eost)
* 1674 – Emgann Enzheim (4 Here)
* 1674 – Emgann Mülhausen (1674) (29 Kerzu)
* 1675 – Emgann Türkheim (5 Genver)
* 1675 – Emgann Fehrbellin (28 Mezheven – Brezel Skania (1674–1679))
* 1675 – Emgann Sasbach (27 Gouere)
* 1675 – Emgann Konzer Brücke (11 Eost)
* 1676 – Emgann war vor Stromboli (8 Genver)
* 1676 – Emgann Messina (25 Meurzh)
* 1676 – Emgann war vor Augusta (22 Ebrel)
* 1676 – Emgann Jasmund (25 Mae – Brezel Skania (1674–1679))
* 1676 – Emgann war vor Öland (11 Mezheven – Brezel Skania (1674–1679))
* 1676 – Emgann war vor Palermo (2 Mezheven)
* 1676 – Emgann Halmstad (17 Eost – Brezel Skania (1674–1679))
* 1676 – Emgann Lund (4 Kerzu – Brezel Skania (1674–1679))
* 1677 – Seziz Valenciennes (28 C'hwevrer – 17 Meurzh)
* 1677 – Seziz Cambrai (28 Meurzh – 17 Ebrel)
* 1677 – Emgann Kassel (11 Ebrel)
* 1677 – Emgann Bae Køge (1677) (1añ Gouere – Brezel Skania (1674–1679))
* 1677 – Emgann Landskrona (24 Gouhere – Brezel Skania (1674–1679))
* 1677 – Emgann Kochersberg (7 Here)
* 1677 – Seziz Freiburg (1677) (9 Du – 16 Du) 
* 1678 – Seziz Offenburg
* 1678 – Seziz Ieper (18 Meurzh – 25 Meurzh)
* 1678 – Emgann Rheinfelden (6 Gouhere)
* 1678 – Emgann Gengenbach (23 Gouhere)
* 1678 – Emgann Saint-Denis (1678) (14 Eost)
Emgann war vor Solebay

En **Emgann war vor Solebay**, kentañ emgann Brezel Holland, d'an 28 a viz Mae 1672, e voe trec'h morlu ar Proviñsoù-Unanet, ennañ 75 lestr, renet gant Michiel de Ruyter, Willem Joseph van Ghent hag Adriaen Banckert, war 93 lestr al lestrazoù saoz ha gall hag a oa war o eor e porzh Solebay, e Suffolk (Bro-Saoz).
Emgann Schooneveld

**Emgann Schooneveld** zo anv daou emgann war vor, e 1673, etre ar morlu izelvroat, renet gant Michiel de Ruyter, hag ar morlu saoz, renet gant ar priñs Rupert, e-pad Brezel Holand.

En daou emgann e voe trec'h an Izelvroiz.
*Kentañ emgann Schooneveld
*Eil emgann Schooneveld
Emgann Marengo

**Emgann Marengo** a c'hoarvezas d'ar 14 a viz Even 1800 e Piemonte, en Italia, e-tal Spinetta Marengo, nepell diouzh kêr Alessandria hag eno e voe trec'h ar jeneral gall Napoleone Buonaparte, Kentañ Konsul, war arme an Impalaeriezh Santel, renet gant ar baron Michael Friedrich Benedikt von Melas.

Da gentañ e rankas bagadoù ar jeneraled gall Victor ha Jean Lannes souzañ dirak an arme aostrian. Diwezhatoc'h e tegouezhas bagadoù Buonaparte d'o sikour. D'abardaez e teuas soudarded war varc'h da greñvaat ar C'hallaoued a oa o vont da goll.

Goude o faezhadenn e vo marc'hataet gant an Aostrianed fin brezel Italia.
Kentañ emgann Schooneveld

**Kentañ emgann Schooneveld** a c'hoarvezas d'ar 7 a viz Even 1673, etre ar morlu izelvroat, renet gant Michiel de Ruyter, hag ar morlu saoz, renet gant ar priñs Rupert, e-pad Brezel Holland. Trec'h e voe an Izelvroiz.

Michiel de Ruyter, amiral abaoe C'hwevrer 1673, a glaskas stankañ an hent d'ar morlu saoz en Tavoez o kas al listri d'ar strad el lec'h enkañ. Met ne deuas ket a-benn, kuit ez eas ar morlu saoz war vor e koulz vat. Repu a gavas Ruyter d'ar 15 a viz Mae 1673, e lenn-vor Schooneveld, e-tal enez Walcheren, unan eus Inizi Zeeland.

## Pennad kar
*Eil emgann Schooneveld
Eil emgann Schooneveld

**Eil emgann Schooneveld** a c'hoarvezas e 1673, etre ar morlu izelvroat, renet gant Michiel de Ruyter, hag ar morlu saoz, renet gant ar priñs Rupert, e-pad Brezel Holland.

Trec'h e voe an Izelvroiz.

## Istor
Goude kollet Kentañ emgann Schooneveld, d'ar 7 a viz Mezheven 1673, gant ar morluoù gall ha saoz, ne rae komandanted an div vro nemet teurel ar bec'h an eil war egile. Michiel de Ruyter a glaskas tennañ e vad a gement-se, ha gant an avel a-du ez eas da glask kouezhañ war listri e enebourien, d'ar 14 a viz Even. Dizurzh spontus a oa er morlu gall ha saoz, ne oa ket sklaer urzhioù ar priñs Rupert, met sklaer e oa o labour d'an Izelvroiz : distruj gwernioù listri an enebourien gwashañ ma c'hallent.

En em dennañ a reas Saozon ha Gallaoued, ne golljont lestr ebet, met ret e oa dezho mont da adkempenn ar re a oa bet gwallaozet. Klask a rejont adarre distruj morlu an Izelvroioù en emgann Texel, met faezhet e voent adarre.

## Pennad kar
*Kentañ emgann Schooneveld

## Levrioù
*Atkinson, C.T. (1908): *The Anglo-Dutch Wars*, in The Cambridge Modern History, volume 5
*Mahan, A.T. (1890): *The Influence of Sea Power Upon History*, 1660–1783
*Rodger, N.A.M. (2004): *The Command of the Ocean: A Naval History of Britain*, 1649–1815, Penguin
*Warnsinck, J.C.M. (1930): *Admiraal de Ruyter, de zeeslag op Schooneveld Juni 1673*, 's-Gravenhage
Ruprecht von der Pfalz

**Ruprecht von der Pfalz** zo anv meur a briñs alaman eus Pfalz.

* Ruprecht Iañ (Pfalz) (1309–1390), kont ha priñs (Pfalzgraf bei Rhein, Kurfürst von der Pfalz)
* Ruprecht II (Pfalz) (1325–1398), priñs Pfalz
* Ruprecht (Roue ar Romaned) (1352–1410), priñs Pfalz, roue ar Romaned, 
* Ruprecht Pipan (1375–1397), priñs Pfalz
* Ruprecht von Pfalz-Simmern (1420–1478), eskob Straßburg
* Ruprecht von der Pfalz (Köln) (1427–1480), eskob Köln
* Ruprecht von Pfalz-Mosbach (1437–1465), eskob Regensburg
* Ruprecht von Pfalz-Simmern (1461–1507), eskob Regensburg
* Ruprecht von der Pfalz (Freising) (1481–1504), eskob Freising
* Ruprecht (Pfalz-Veldenz) (1506–1544), kont Veldenz
* Ruprecht von der Pfalz, Dug Cumberland (1619–1682), Priñs Pfalz ha jeneral saoz.

## Pennad kar
* Ruprecht
* Ruprecht Iañ
Ruprecht von der Pfalz, Dug Cumberland

**Ruprecht von der Pfalz** (17 a viz Kerzu 1619 en Praha - 29 a viz Du 1682 en Londrez), lesanvet *Rupert the Cavalier*, a oa priñs Pfalz eus an tiegezh Wittelsbach, dug Cumberland ha kont Holderness.
Willem van de Velde

**Willem van de Velde** zo anv daou livour izelvroat:

* Willem van de Velde an henañ (~1611–1689)
* Willem van de Velde ar yaouankañ (1633–1707)
Grandala coelicolor

***Grandala coelicolor*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Grandala* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged ha hugennoù ; kemer a ra ivez frouezh ar gwerjeoù en diskar-amzer.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus menezioù Himalaya da greiz Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Grandala coelicolor'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Grandala coelicolor'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Willem van de Velde an henañ

**Willem van de Velde an henañ**, en izelvroeg **Willem van de Velde de Oude** (Leyden 1611-1689), a oa ul livour izelvroat.

Daou vab en doe hag a voe livourien ivez: 
* Willem van de Velde‎ ar yaouankañ 
* Adriaen van de Velde‎
Cichlopsis leucogenys

***Cichlopsis leucogenys*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Cichlopsis* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, ha divellkeineged moarvat.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Cichlopsis leucogenys chubbi*, e mervent Kolombia ha gwalarn Ecuador,
* *C. l. gularis*, e gevred Venezuela, Guyana ha Surinam,
* *C. l. *'leucogenys**', e reter Brazil,
* *C. l. peruviana*, e kreisteiz Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Cichlopsis leucogenys'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cichlopsis leucogenys'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Yann-Vari Gwilhoù

**Yann-Vari Gwilhoù** (*Jean-Marie Guillou* e galleg), ganet e Kleder d'an 2 a viz Kerzu 1830, marvet e Penmarc'h d'ar 1añ a viz Gwengolo 1887, a oa beleg, barzh, kantiker ha skrivagner brezhonek.

## Buhez
Beleget e 1855, e voe da gentañ kelenner e Lesneven (1853), ha goude-se mestr-skol e Plougerne e 1857. Kure e Hañveg e 1863, da c'houde e Lanhouarne e 1863, e voe anvet person Lokmaria-Kemper e 1870, ha goude-se person Penmarc'h e 1872.

Lesanvet e voe « *kantiker bras an eskopti* » Kemper ha Leon.

## Oberennoù
* *Buez sant Theodot, patron ann hostisien*, Kemper, moullet gant Ar. de Kerangal, 1871, 174 p. (enep mezventi).
* *Christo, Sant Theodot patron an ostizien*, gant an Ao. Gwillou ; skeudennet gant René Roy (trede mouladur), Kastell-Paol, Ti Emgleo Sant-Iltud, 1922, 129 p. (gant un notennig gant F. M. Vallée diwar-benn "ar Gelted er Zav-Heol", hag un notennig all diwar-benn an Ao. Gwillou, person Penmarc'h ha skrivagner brezhonek, gant Y.-V. Perrot).
* *[[Kantikou brezounek Eskopti Kemper ha Leon]] renket a nevez dre urs ann Aotrou ’nn Eskop Nouvel*, Kemper, A. de Kerangal, 1880, 139 p., adembannet e 1901 ha 1908.
* *Petites étymologies bretonnes : d'après MM. Pictet, Zeuss, Davies, Lorédan, Larchey, etc.*, Kemper, A. de Kerangal, 1882, 159 p.
* *Miz Mari an eskob dall* [gant] *Kantikou miz Mari*. Tennet evit al loden vrassa eus a skridou an Eskob santel [Louis-Gaston] de Ségur, renket ha lakeat e brezounek gant an aotrou Sann, persoun Bannalec hag an aotrou Guillou, maro persoun e Penmarc’h. Kemper, moullet e ti Arsene de Kerangal, 1891.
* *Airs des cantiques bretons du diocèse de Quimper et Léon*, Kemper / Roazon, J. Salaün / H. Vatar, 1914, 55 p.
** Ha kalz kantikoù : *Patronez dous ar Folgoad, Itron Varia Rumengol*, Kantik Penhorz, *Eürus an hini, Evit beva gant levenez, Galvadenn Doue, Piou lavaro pebez glac'har, Embanner bras ar binijenn*, h.a.

## Levrlennadur
* Yann-Vari Perrot, « An Aotrou Gwillou (1830-1887) », *[[Feiz ha Breiz]]*, 1922, p. 261-264.
* *Une gerbe de cantiques bretons composés par l'abbé Jean Guillou, recteur de Penmarc'h (1830-1887)*, embannet gant ar c'haloni Henri Pérennès, Roazon-Pariz, impr. Oberthur, [1931 ?], 46 p. (Skrid enlinenn war ''Levraoueg niverekaet eskopti Kemper ha Leon'')
* Henri Pérennès, « Un grand poète breton, Jean Guillou », *Bulletin diocésain d'histoire et d'archéologie* (Kemper), 1931, p. 43-56 (Skrid enlinenn) (*id.*).

## Gwelet ivez
* Kantikoù brezhonek

## Liammoù diavez
*  E notennig, war ''Levraoueg niverekaet eskopti Kemper ha Leon''

## Notennoù
Bernardus Accama

**Bernardus Accama** (1697–1756) a oa ul livour izelvroat, ganet e Burum, e Friz. Mab e oa da Aeltje Boetes Nievelt ha Simon Accama, pastor. Badezet e voe d'an 12 a viz Gouhere 1697 e Burum. Tremen a reas e vuhez e Leeuwarden. 

Breur e oa d'al livour Matthijs Accama.


CampegiusVitringaJr.jpg|Campegius Vitringa (1693-1723)
WillemLoré.jpg|Willem Loré
Accama Anna van Hannover.jpg|*[[Anna van Hannover]], priñsez Orange-Nassau* (1736)


## Notennoù

## Liamm diavaez
Maria Margaretha la Fargue

**Maria Margaretha la Fargue** (1743-1813) a oa ul livourez izelvroat. Merc'h e oa da Jean Thomas la Fargue (ca. 1700-1774), ur protestant gall, tec'het eus e vro ha da Charlotte Constantia van Nieuwland (1703-1785). Pevar breur koshoc'h he doa, ha digant daou anezho e teskas livañ ha tresañ Paulus Constantijn la Fargue (1729-1782) Jacob Elias la Fargue (1735-1776?).
Magdalena Pietersz

**Magdalena Pietersz** (a-raok 1560 – goude 1592), a oa ul livourez eus an Azginivelezh en Izelvroioù an Hanternoz.

Ganet e oa en Haarlem, merc'h e oa da Pieter Adriaensz, livour war ar gwer.

Dimeziñ a reas d'al livour Pieter Pietersz en 1577. En 1585 ez eas da chom da Amsterdam, hag eno e voe badezet he mab e 1592. Livañ a reas marc'hallac'hioù. Mervel a reas en Amsterdam.
Christina Elisabeth Carowsky

**Christina Elisabeth Carowsky** (1745 – 1797) a oa ul livourez ha poltredourez svedat en XVIIIvet kantved.

Ganet e oa e Göteborg en un tiegezh arzourien, da Maria Carowsky ha Michael Carowsky. He zad-kozh a oa Johan Ross an Henañ. Brudet e voe evel poltredourez en Göteborg. E 1787 e timezas da Engelbert Jörlin, rener ar skol gentañ derez en Göteborg.
Chlamydochaera jefferyi

***Chlamydochaera jefferyi*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Chlamydochaera* an hini eo.

Dont a ra ul lodenn eus e anv eus hini ar c'hourater saoz Jeffrey Whitehead, tad an ergerzher John Whitehead (1860-1899).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh.

## Annez
Brosezat eo ar spesad en enezenn Borneo.

## Liammoù diavaez
*  ''Chlamydochaera jefferyi'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Chlamydochaera jefferyi'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Iris Mittenaere

**Iris Mittenaere**, ganet d'ar 25 a viz Genver 1993 e Lille (Norzh), zo ur rouanez a gened hag un animatourez skinwel c'hall. Dilennet e oa bet evel Miss Flandrez e 2015, Miss Nord-Pas-de-Calais e 2015, Miss France e 2016 ha Miss an Hollved e 2016