open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amzer-dremenet (yezhadur)

An **amzer-dremenet** zo un amzer-verb hag a vez enebet, er yezhadur, ouzh an amzer-vremañ hag ouzh an amzer-da-zont. Meur a amzer-dremenet avat zo e brezhoneg, evel er yezhoù all.

## Amzerioù
Daou seurt amzerioù-tremenet zo e meur a yezh, hag e brezhoneg ivez : 
*an amzerioù eeun,
*an amzerioù kevrennek.

### An amzerioù eeun
Daou zo e brezhoneg: 
#an amzer-dremenet strizh, a glot rik gant an *passé simple* gallek (hag eveltañ n'emañ ket er yezh komzet ken), a gaver er skridoù lennegel dreist-holl (*[[Emgann Kergidu]]*, da skouer) hag a gaver ivez e gwerzioù-pobl ha rimadelloù: *Labourat a reas met ne chomas ket*
#an amzer-amdremenet, a glot dre vras gant an *imparfait* gallek : *Labourat a raent, ha skuizh e oant*.

### An amzerioù tremenet kevrennek
Pemp zo:
#an amzer-dremenet amstrizh, dezhañ anvioù all ivez : amzer-dremenet kevrennek, pe amzer-vremañ kevrennek, a glot dre vras gant ar *passé composé* gallek, met gwelloc'h c'hoazh gant ar *present perfect* saoznek: *Labouret em eus hiriv*. 
#an amzer-beurdremenet, pe ar peurdremened a glot dre vras gant ar *plus-que-parfait* gallek: *Labouret em boa dec'h*.
#an amzer-dremenet kent, hag a glot gant ar *passé antérieur* gallek, zo savet eveltañ diwar an amzer-dremenet strizh, ha ne vez implijet nemet er skridoù lennegel. 
#an amzer-dremenet tost, savet diwar an droienn *bezañ o paouez ober un dra bennak*
#an amzer-dremenet adkevrennek, savet diwar an amzer-dremenet kevrennek: *Labouret em eus bet, pell zo*, hag a glot gant ar *passé surcomposé* e galleg.

## Arvezioù hag amzerioù
Ouzhpenn-se ez eus amzerioù-tremenet all diazezet war an daou arvez-verb-mañ : ar pad hag ar boaz.

### Ar pad
Pemp amzer-verb a verk ar pad : 
# an amdremenet padus : *Me a oa o labourat*, hag a glot gant ar *past continuous* saoznek
# an amzer-dremenet kevrennek padus : *Me zo bet o labourat* hag a glot gant ar *present perfect continuous* saoznek
# ar peurdremened padus : *Me a oa bet o labourat* hag a glot gant ar *pluperfect continuous* saoznek
# an amzer-dremenet strizh kevrennek, *Me a voe o labourat*, hag a glot gant ar *passé antérieur* gallek.

### Ar pad hag ar boaz war un dro
# an amdremened boaz padus, *Me a veze o labourat*, hag a glot gant an anv gallek *forme fréquentative* a vez implijet (e gaou hervez tud zo) diwar-benn implij *used to* ha *would]* e saozneg, tra ma ne reer nemet gant an *imparfait* e galleg.

### An tremened boaz padus
#An tremened boaz kevrennek : *Pa vezen bet e ti ma zud-kozh ha pa'm beze bet ur pezh 10 lur ... *.

## Pennad kar
*Amzer-dremenet (yezhoniezh)
Bubo nipalensis

***Bubo nipalensis*** a zo ur spesad evned-preizh bras eus ar c'herentiad Strigidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vronneged bihan, evned, pesked ha stlejviled.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Bubo nipalensis blighi*, e Sri Lanka,
* *B. n. nipalensis*, eus menezioù Himalaya da greisteiz India ha reter da Viêt Nam.

## Liammoù diavaez
*  ''Bubo nipalensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bubo nipalensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Dimidium

**Dimidium** (anvadur skiantel: **51 Pegasi b**), a zo un ezplanedenn dizoloet d'ar 6 a viz Here 1995 gant Michael Mayor ha Didier Queloz. Treiñ a ra tost-kenañ ouzh he steredenn, Helvetios, hag he gwrezverk a zo uhel-tre, moarvat a-us da 1&nbsp;000 derez. An hanter eus hini Yaou eo he zolzenn.

Emañ war-dro 50 bloavezh-gouloù diouzh steredeg Pegasos. 51 Pegasi b e oa ar c'hentañ ezplanedenn a oa dizoloet e kelc'htro en-dro d'ur steredenn heñvel ouzh an Heol (51 Pegasi). Patrom ur rummad planedennoù anvet yaouioù tomm eo.

## An anv
Belerofon e oa bet anvet da gentañ, en un doare diofisiel. Er bloaz 2015 e voe anvet Dimidium en un doare ofisiel gant an Unvaniezh Astronomiezh Etrebroadel.
Micronisus gabar

***Micronisus gabar*** a zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad an Accipitridae.

Anvet e voe *Falco gabar* da gentañ-penn (e 1800) gant al loenoniour gall François Marie Daudin (1776-1803).

Ar spesad nemetañ an hini eo er genad *[[Micronisus]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika issahara :
* *Micronisus gabar aequatorius*, eus douaroù uhel Etiopia da Republik Demokratel Kongo, Zambia ha hanternoz Mozambik,
* *Micronisus gabar gabar*, eus kreisteiz Angola da Zambia, Mozambik ha Suafrika,
* *Micronisus gabar niger*, eus Gambia-Senegal da Soudan, hanternoz Etiopia ha mervent Arabia.

## Liammoù diavaez
*  ''Micronisus gabar'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Micronisus gabar'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Melierax canorus

***Melierax canorus*** a zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad an Accipitridae.

Anvet e voe *Falco canorus* da gentañ-penn (e 1799) gant an naturour svedat Carl Peter Thunberg (1743-1828).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vellkeineged, saorianed dreist-holl met amprevaned bras, bronneged bihan ha laboused ivez. 

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika ar Su :
* *Melierax canorus argentior*, eus kreisteiz Angola da Zimbabwe ha biz Suafrika,
* *Melierax canorus canorus*, e kreisteiz Suafrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Melierax canorus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melierax canorus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Melierax metabates

***Melierax metabates*** a zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad an Accipitridae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Melierax metabates ignoscens*, *M. m. mechowi*, *M. m. metabates*, (*M. m. neumanni*) ha *M. m. theresae*
en Afrika issahara.

## Liammoù diavaez
*  ''Melierax metabates'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melierax metabates'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Melierax poliopterus

***Melierax poliopterus*** a zo ur spesad evned-preizh eus ar c'herentiad Accipitridae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika ar Reter, en un takad hag a ya eus gevred Etiopia ha Somalia da reter Ouganda ha hanternoz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Melierax poliopterus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melierax poliopterus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kanton Kambon

** Kanton Kambon ** a oa anezhañ ur rann velestradurel ha barnel hag ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant al Liger-Izelañ.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Kambon e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe lakaet Kambon ha Killig e Kanton Savenneg.
## Kumunioù (1790-1801)
Kanton Kambon a yae div gumun d'ober anezhañ :
* Kambon, penn ar c'hanton,
* Killig.

## Notennoù ha daveoù
Llanddeiniolen

**Llanddeiniolen** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, en Arfon, e kontelezh Gwynedd. Emañ etre Caernarfon ha Bangor.

Da sant Deiniolen eo gouestlet an iliz.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llanddeiniolen ha  anezho a oa kembraegerien (76,2%).

## Notennoù
Delfin (disheñvelout)

An **[[Delfin]]** a zo ur bronneg hag a vev en dour-mor, hag e stêrioù evit genadoù 'zo.

E-touez an Delfined emañ:
*an Delfin boutin
*an Delfin c'hwezher
*an Delfin marellet
*an Delfin brizh
*an Delfin beg hir
*an Delfin roudennek
*an Delfin Commerson
*an Delfin Risso
*an Delfin kostezioù gwenn
*an Delfin beg gwenn

## Stered
*Delfin (steredeg), ur steredeg eus an hantervoul norzh

## Traoù all
*Delfin (toullgorferezh), un doare toullgorferezh
Ictinia mississippiensis

***Ictinia mississippiensis*** a zo ur spesad evned eus kerentiad an Accipitridae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous er Stadoù-Unanet.

## Daveennoù
Ictinia plumbea

***Ictinia plumbea*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Accipitridae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Amerika (dre-holl en Amazonia hag eus Mec'hiko da Rio Grande do Sul).

## Notennoù ha daveennoù
Nenetsia

**Okroug emren Nenetsia** (nenetseg: Ненёцие автономной ӈокрук, *Nenyotse avtonomnoy ŋokrouk*; rusianeg: Ненецкий автономный округ, *Nenetski avtonomniy okroug*) a zo un okroug emren en Oblast Arc'hangelsk e norzh-gwalarn Kevread Rusia. Er bloaz 2010 e oa 42090 den o chom er vro evit 176 700 km². Nyar'yana marq eo ar pennlec'h.
Llandderfel

**Llandderfel** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kontelezh Gwynedd. Emañ er reter da Y Bala, e pastell-vro Penllyn, tost da Sarnau ha Cefnddwysarn.

Kozh eo iliz Llandderfel ha gouestlet eo da sant Derfel pe Derfel Gadarn (fl.  marteze). Ur feunteun anvet *Ffynnon Dderfel* zo e-kichen an iliz.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llandderfel ha 708 anezho a oa kembraegerien (67,1%).

## Tud vrudet
*Edward Jones (telennour) (1752-1824)
*Dewi Havhesp (1831-1884), barzh
*Huw Derfel (1816-1890), skrivagner
*Robert Jones Derfel (1824-1905), barzh

## Notennoù
Tyria jacobaeae

***Tyria jacobaeae*** a zo ur spesad Balafenned hag a vez renket er genad *[[Tyria]]* e kerentiad an arctiided.


Jakobskrautbär Raupe2.jpg|Biskoulenn *T.jacobaeae*
Tyria jacobaeae-lo.jpg
Zebrarupsen op Jacobskruiskruid Senecio jacobaea (1).jpg|Biskoul *T.jacobaeae*


## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Gampsonyx swainsonii

***Gampsonyx swainsonii*** a zo ur spesad evned-preizh bihan eus ar c'herentiad Accipitridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Gampsonyx* an hini eo.

Anvet e voe *Gampsonyx Swainsonii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1825) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840) da zougen bri d'an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar saorianed dreist-holl ha kemer amprevaned ha laboused bihan ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *G. s. leonae*, eus Nicaragua da walarn Suamerika,
* *G. s. magnus*, eus kornôg Kolombia da gornôg Perou,
* *G. s. *'swainsonii**', Vigors, 1825, eus kreiz Brazil da reter Perou, Bolivia ha hanternoz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Gampsonyx swainsonii'' war el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gampsonyx swainsonii'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kanton Kerlouevig

** Kanton Kerlouevig ** a oa anezhañ ur rann velestradurel ha barnel hag ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant al Liger-Izelañ.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe  Kanton Kerlouevig e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe kumunioù Kerlouevig ha Sant-Koulman e Kanton Sant-Filberzh-Deaz ha kumunioù Sant-Stefan-Kerc'haoueg ha Sant-Yann-Kerc'haoueg a voe lakaet e Kanton Levieg.
## Kumunioù (1790-1801)
Kanton Kerlouevig a yae peder c'humun d'ober anezhañ :
* Kerlouevig, penn ar c'hanton,
* Sant-Koulman,
* Sant-Stefan-Kerc'haoueg,
* Sant-Yann-Kerc'haoueg.
## Notennoù ha daveoù
Menno Simons

**Menno Simons**, **Minne Simens** e frizeg, (1496–31 a viz Genver 1561) a oa ul levier relijiel advadezour a Vro-Friz. Diazezet e voe al luskad mennonat gant e ziskibled.

## E vuhez
Ganet oa bet Menno Simons e 1496 e Witmarsum e Bro-Friz. Dleout a rae e gerent bezañ labourerien-douar. Skoliataet e vefe bet en ur manati tost eus e di. Desket oa un tamm war Tadoù an Iliz ha gouzout a ouie gresianeg ha latin. Beleget e voe e 1524 en Utrecht. Anvet e voe da gure Pingjum e Friz. 

Seblantout a ra bezañ bet levezonet gant mennozhioù an adreizherien gentañ a-zivout ar sakramantoù hag e lenn eus an Testamant Nevez war dro 1526. Adalek ar mare-se e krogas da diskouez douetañs a-zivout kelennadurezh an treuzsolwezadur. Daoust dezhañ chom en Iliz katolik e ouzer en em wele e-unan evel ur prezegenner avielour etre 1526 ha 1531. Anvet e voe person Witmarsum e 1531.

Pa grogas diskibled Melkior Hoffman (Melkioridi) da vadeziñ tud deuet war-dro 1530-1531 e voe prederiet Menno ha ne gavas diazez biblek ebet da vadeziant ar vugale. Daoust ma ne yeas ket davet ar velkioridi c'hoazh e c'heller merzout en e skridoù kentañ (An Dasorc'hidigezh Speredel, 1534) e tostae e vennozhioù ouzh o re.

E miz Ebrel 1535 kantadoù a advadezourien awenet gant ar c'heleier deuet eus kêr Münster a oa d'ar mare-se e dalc'h advadezourien zo, a gemeras manati Oldeklooster e Friz. 
Goude ur seziz berr e voent pe lazhet pe toull-bac'het. En em santout a reas Menno kiriek eus ar gwallreuz ha skrivañ a reas ur flemmskrid enep levierien Emsavadeg Münster anvet Torfed disakr Jan van Leyden. Daoust dehañ asantiñ ez eo ret en emzifenn e degouezhioù zo, e oa ur peoc'hgarour gredus. Sevel a reas enep raktres re Vünster da staliañ rouantelezh Doue dre ar c'hleze. Kemeret e voe Münster daou viz war lerc'h. Ne voe ket embannet ar flemmskrid eta. 

E miz Genver 1536 e kuitaas Menno e gargoù en Iliz katolik evit leviañ an advadezourien war un hent nann-feuls. Badezet e voe d'ar mare-se moarvat. 

Ur bloaz goude e voe urzhiet "henañ"gant al levier melkiorad Obbe Philips. Adalek ar c'houlz-se e voe klask warnañ bepred. Bevañ a reas e-pad ur mare e Groningen, e Köln, hag e-pad trizek bloavezh diwezhañ e vuhez er Schleswig-Holstein.

Mont a reas da Anaon e miz Genver 1561.

## Liammoù diavaez
* Essai sur la vie et les écrits de Menno Simons tezenn difennet d'ar 5 a viz Eost 1857 dirak Skol-veur teologiezh protestant Staßburg gant Frédéric Bastian
* Publications mennonites en français
*  Ménnonite historical society of Canada
*  Menno Simons.net
*  e-menno.org
Conteville (Eure)

**Conteville** zo ur gumun eus departamant Eure e rannvro Normandi.

A-raok an Dispac'h gall ha diskar an eskoptioù kozh e oa stag ar barrez ouzh Eskopti Dol.

## Notennoù ha daveoù
Conteville

**Conteville** zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall :

* Conteville (Calvados), kumun e Calvados
* Conteville (Eure), kumun en Eure
* Conteville (Oise), kumun en Oise
* Conteville (Seine-Maritime), kumun e Seine-Maritime
* Conteville, kumun e Somme
* *Conteville*, kumun gozh e Seine-Maritime, hag a zo bremañ e kumun Paluel
*Conteville-en-Ternois, kumun e Pas-de-Calais
*Conteville-lès-Boulogne, kumun e Pas-de-Calais
Pegida

**Pegida** (berradur *Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes*, da lavaret eo "Brogarourien europat a-enep islamekadur ar C'hornôg") zo ur strollad a-enep an envroiñ islamek en Alamagn. Al luskad a zo bet enaouet d'an 20 a viz Here 2014 gant Lutz Bachmann hag un dek a dud all.

Abaoe e grouidigezh, al luskad a vez o vanifestiñ bep lun da 18e30 en ur park e kêr Dresden. An dibunerien a sav a-enep politikerezh degemer an envroidi er vro, an islam feuls hag " islamekadur Alamagn"
Amzer-vremañ war ober

An **amzer-vremañ war ober**, pe **amzer-vremañ padus**, zo un anv roet d'un amzer-verb hag a gaver e brezhoneg hag e yezhoù all, evel e katalaneg, galleg, portugaleg, saozneg, spagnoleg.

Arvez pad an amzer-vremañ eo an amzer-vremañ war ober.

## E brezhoneg
Savet eo diwar stumm-lec'hiañ ar verb "bezañ" ("emañ"...) hag ar gerondiv, anezhañ ar rannig-verb "o" lakaet dirak an anv-verb.
: "O lenn emaon"

## E saozneg
Savet eo diwar ar verb "be" ("bezañ"...) hag ar gerondiv, anezhañ an anv-verb gant al lostger -ing.
: "I am reading"
Arusha

**Arusha** zo ur gêr vras e hanternoz Tanzania. Kêr-benn rannvro Arusha eo. E 2012 e oa  a dud o chom enni.

Er vro en-dro da Arusha e vez gounezet kafe, koton, sisal.

E kêr Arusha emañ sez kreiz Kumuniezh Afrika ar Reter. Enni emañ ivez al Lez-varn Etrebroadel evit Rwanda krouet e miz Du 1994 gant Aozadur ar Broadoù Unanet evit barn an torfedoù graet e Rwanda er bloavezh-se.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Arusha gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
*
Llanegryn

**Llanegryn** zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e Meirionnydd, e kreisteiz kontelezh Gwynedd. Emañ en hanternoz da Dywyn, ouzh tor Allt-lwyd, an hini gentañ en un heuliad torgennoù etre Cadair Idris hag ar mor. Redek a ra an Afon Dysynni hebiou ar gêriadenn.

D'an Itron Varia ha da Sant Egryn eo gouestlet an iliz, eus an . Ur jube kaer zo enni, eus ar  ; kontañ a reer e oa bet degaset eus Abati Cymer, e-kichen Dolgellau.

E 2011 e oa 303 a dud o chom e kumuniezh Llanegryn ha 148 anezho a oa kembraegerien (49,8%).

## Notennoù
Kanton Naoned

** Kanton Naoned ** a oa anezhañ ur rann velestradurel ha barnel hag ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant al Liger-Izelañ.
## Istor
## [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Naoned e 1790. Lakaet e voe e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. Diskaret e voe Kanton Naoned e 1801 ha savet e voe c'hwec'h kanton: kantonioù Naoned-1, Naoned-2, Naoned-3, Naoned-4, Naoned-5 ha Naoned-6.

## Notennoù ha daveoù
Kanton Santez-Pezhenn

** Kanton Santez-Pezhenn ** a oa anezhañ ur rann velestradurel ha barnel hag ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant al Liger-Izelañ.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe  Kanton Santez-Pezhenn e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe kumunioù Santez-Pezhenn ha Porzh-Pêr e Kanton Pentelloù ha kumun Sant-Eler-Kaleon e Kanton Bourc'hnevez pa voe dilamet Kanton Santez-Pezhenn.
## Kumunioù (1790-1801)
Kanton Santez-Pezhenn a yae teir c'humun d'ober anezhañ :
* Santez-Pezhenn, penn ar c'hanton,
* Porzh-Pêr,
* Sant-Eler-Kaleon.
## Notennoù ha daveoù
Elmo Stoll

**Elmo Stoll**, bet ganet d'ar 5 a viz Meurzh 1944 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Gwengolo 1998 a oa ur skrivagner ha krouer al luskad Christian Communities goude bezañ bet eskob ur gumuniezh Amished.

## Notennoù
Mennonidi

Graet e vez **Mennonidi** eus strolladoù kristen hag a zo izili eus kumuniezh an ilizoù advadezour hag anvet diwar anv ar Frizad Menno Simons (1496–1561) ; ul lodenn eus an Impalaeriezh Roman Santel e oa Friz d'ar mare-se. Dre e skridoù e roas Simons o stumm da gelennadurezhioù an diazezourien suis kentañ.

Kelennadurezhioù kentañ ar Vennonidi a oa diazezet war ur gredenn e kefridi ha ministrerezh Jezuz Krist a dalc'he an advadezourien gentañ start outi gant kalz a c'hred daoust d'an heskinerezh kement a-berzh stadoù katolik ha protestant. Kentoc'h eget emgannañ e oa gwelloc'h d'ar gredourien-se divroañ da vroioù ma oa an tiegezhioù a rene digoroc'h d'o c'hredenn diazez er vadeziant emskiant
A-hed ar bloavezhioù e teuas ar Vennonidi da vezañ gwelet evel an ilizoù peoc'hgarour istorel abalamour d'o emouestl e-keñver ar beoc'hgarouriezh.

E kevredigezh ar  e weler ar Vennonidi evel ur strollad relijiel gant izili a-bep seurt orin hepken pe evel ur rummad etnek ha relijiel war un dro. Dael zo e-touez ar Vennonidi o-unan war ar c'hraf-mañ.

Un toullad istorourien ha sokiologourien a ra eus ar Vennonidi ur strollad etno-relijiel pa vez re all enep seurt sell. Ar strolladoù mennoniat mirour a gaoze alamaneg Pennsylvania, alamaneg izel pe alamaneg Bern, ar pezh a glot mat gant termenadur ur strollad etnek met na ra ket strolladoù all digoroc'h pe tud bet gounezet er broioù o tiorren.

Bez' e oa war dro 2,1 milion a Advadezourien er bed e 2015, en o zouez Mennonidi, Amished, Breudeur Mennonat *(Mennonite Brethren)* hag un toullad strolladoù advadezour all hag a zo izili eus ar *Mennonite World Conference*.

Ne vev ket an holl Vennonidi en hevelep doare : kavout a reer kumuniezhioù "tud eeun" *(plain people)* ha reoù gwisket evel an dud all hag o vevañ en o-zouez. En Indez, Ethiopia, Kanada, Republik Demokratel Kongo hag er Stadoù-Unanet emañ ar rummadoù brasañ a Vennonidi.

Kumuniezhioù start zo en ur 87 bro bennak war ar c'hwec'h kevandir, pe strewet e-touez annezidi ar broioù-se. Bez' ez eus trevadennoù Mennonidi alamaneger en Arc'hantina, Belize, Bolivia, Brazil, Mec'hiko, Uruguay ha Paraguay. Diskennidi strolladoù Mennonidi alamaneger a orin eus ur vro a zo bremañ en Ukraina int peurliesañ.

Un iliz vennonat vihan zo bepred en Izelvroioù, ma oa bet ganet Menno Simons.

Ar *[[Mennonite Disaster Service]]*, lec'hiet e Norzhamerika, a zegas sikour trumm ha war hir dermen pa vez korventennoù, dour-beuz ha gwallreuzioù all. Ar *[[Mennonite Central Committee]]* a zegas ivez sikour trumm er bed a-bezh pa vez gwallreuzioù, ha ren a ra raktresoù diorroadur e meur a vro.

Abaoe eil lodenn an , un toullad strolladoù mennonat a vez engouestlet e stourmoù evit ar peoc'h hag ar justis sokial. Sikouret o deus da ziazezañ *[[Christian Peacemaker Teams]]* hag ar *Mennonite Conciliation Service*.
## Notennoù
Urocolius macrourus

***Urocolius macrourus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Coliidae.

Anvet e voe *Lanius macrourus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Afrika :
* *Urocolius macrourus abyssinicus*, eus kreiz ha kreisteiz Etiopia da walarn Somalia,
* *U. m. griseogularis*, eus kreisteiz Soudan ha reter Republik Demokratel Kongo da gornôg Tanzania,
* *U. m. laeneni*, e menezioù Aïr (Niger),
* *U. m. macrourus*, eus Maouritania, Senegal ha Gambia da reter Etiopia,
* *U. m. massaicus*, eus kreiz da reter Tanzania,
* *U. m. pulcher*, eus gevred Soudan ha kreisteiz Somalia, dre gKenya, da viz Ouganda ha hanternoz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Urocolius macrourus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Urocolius macrourus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Urocolius indicus

***Urocolius indicus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Coliidae.

Anvet e voe *Colius indicus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1790) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zeil, frouezh, greun, had, hugennoù ha sun-bleuñv.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Afrika ar Su :
* *Urocolius indicus indicus*, e kreisteiz Suafrika,
* *U. i. lacteifrons*, e kornôg Angola, hanternoz Namibia,
* *U. i. mossambicus*, eus reter Angola da vervent Tanzania ha Malawi
* *U. i. pallidus*, e gevred Tanzania ha biz Mozambik,
* *U. i. transvaalensis*, eus mervent Zambia da greiz ha kreisteiz Mozambik ha Suafrika (estreget er c'hreisteiz).

## Liammoù diavaez
*  ''Urocolius indicus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Urocolius indicus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Diglossa plumbea

***Diglossa plumbea*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv hag amprevaned.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Kreizamerika, e Costa Rica ha kornog Panamá.

## Liammoù diavaez
*  ''Diglossa plumbea'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Diglossa plumbea'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lamprotornis hildebrandti

***Lamprotornis hildebrandti*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Sturnidae.

Dougen a ra anv an dastumer, ergerzhour hag ar skiantour alaman Johann Maria Hildebrandt (1847-1881).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl hag amprevaned ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e savanennoù kasia kreisteiz Kenya ha hanternoz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Lamprotornis hildebrandti'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Miss Harriet (dastumad)

***Miss Harriet*** zo un dastumad danevelloù gant ar skrivagner gallek Guy de Maupassant embannet e 1884.
 
## Istor
An darn vrasañ eus danevelloù al levr a oa bet embannet a-raok e kelaouennoù evel *[[Le Gaulois]]* pe *[[Gil Blas]]*, a-wechoù sinet Maufrigneuse. Embannet e voe e 1884 gant an embanner gall Victor Havard.

## An danevelloù

Daouzek danevell a oa :
* *[[Miss Harriet]]* (1883) 
* *[[L'Héritage (Maupassant)|L'Héritage]]* (1884) 
* *[[Denis (Maupassant)|Denis]]* (1883) 
* *[[L'Âne (Maupassant)|L'Âne]]* (1883) 
* *[[Idylle (danevell)|Idylle]]*
* *[[La Ficelle]]* (1883) 
* *[[Garçon, un bock !...]]* (1884) 
* *[[Le Baptême (danevell, 1884)|Le Baptême]]* (1884) 
* *[[Regret (Maupassant)|Regret]]* (1883) 
* *[[Mon oncle Jules]]* (1883) 
* *[[En voyage (danevell, 1883)|En voyage]]* (1883) 
* *[[La Mère Sauvage]]* (1884)

## Gwelout ivez
* ''Miss Harriet'', embannadur orin.

## Levrlennadur
* *Maupassant, contes et nouvelles*, Bibliothèque de la Pléiade, Gallimard, 1974 .

## Notennoù
Contes de la bécasse

***Contes de la bécasse*** zo un dastumad danevelloù gant ar skrivagner gallek Guy de Maupassant embannet e 1883.
 
## An danevelloù
Seitek danevell zo en dastumad:
* *[[La Bécasse (Maupassant)|La Bécasse]]* (1882) 
* *[[Ce cochon de Morin]]* (1882) 
* *[[La Folle]]* (1882). *Ar Follez*, e brezhoneg, embannet e-barzh Al liamm.
* *[[Pierrot (Maupassant)|Pierrot]]* (1882) 
* *[[Menuet (Maupassant)|Menuet]]* (1882) 
* *[[La Peur (danevell, 1882)|La Peur]]* (1882) 
** [[Farce normande]]* (1882) 
* *[[Les Sabots (Maupassant)|Les Sabots]]* (1883) 
* *[[La Rempailleuse]]* (1882) 
* *[[En mer (Maupassant)|En mer]]* (1883) 
* *[[Un Normand (Maupassant)|Un Normand]]* (1882) 
* *[[Le Testament (Maupassant)|Le Testament]]* (1882) 
* *[[Aux champs]]* (1882) 
* *[[Un coq chanta]]* (1882) 
* *[[Un fils (Maupassant)|Un fils]]* (1882) 
* *[[Saint-Antoine (Maupassant)|Saint-Antoine]]* (1883) 
* *[[L'Aventure de Walter Schnaffs]]* (1883)

## Framm al levr
Aozet eo e doare Il Decameron, gant Boccacio.

An danevell gentañ,* [[La Bécasse (Maupassant)|La Bécasse]]*, zo un digoradur d'an dastumad.

E-kerzh mare ar chase, ar baron kozh des Ravots, troet gant ar chase hag ar marvailhoù, a aoz koanioù ma lider "kontadenn ar c'hefeleg", hag el lid-se e tibaber an hini a c'hallo debriñ an holl bennoù kefeleged ; da zigoll ar re all e ranko kontañ ur marvailh.

Ar re-se eo danevelloù all al levr.

## Berzh
Berzh bras a reas al levr, 7 gwech e voe adembannet e 1883, goude an embannadur kentañ. Unan eus dastumadoù brudet an oberour eo.

## Levrlennadur
* *Maupassant, contes et nouvelles*, notennoù gant Louis Forestier, Bibliothèque de la Pléiade, embannadurioù Gallimard, 1974 .
La Mère aux monstres (Maupassant)

***La Mère aux monstres*** zo un danevell gant ar skrivagner gallek Guy de Maupassant embannet e 1884 el levr *[[Toine (dastumad)|Toine]]*.

## Notennoù
Gondershe

**Gondershe** a zo ur gêr somalian grennamzerel lec'hiet e mervent Mogadishu. Brudet eo evit he tisaverzh hengounel ha he savadurioù graet gant maen ha koural.
Nemosia rourei

***Nemosia rourei*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.

Dougen a ra anv an ergerzher ha naturour Jean de Roure (?-?).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Ar spesad zo brosezat e gevred Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Nemosia rourei'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Nemosia rourei'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Podica senegalensis

***Podica senegalensis*** a zo ur spesad evned eus kerentiad an Heliornithidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika issahara.

## Liammoù diavaez
* ''Podica senegalensis'' war al lec'hienn ''Avibase''.
* International Union for Conservation of Nature (IUCN)

## Notennoù ha daveennoù
Boule de suif

***Boule de suif*** ("Soavenn") zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, skrivet e 1879 hag embannet e 1880. Da gentañ e oa bet lennet e miz Genver gant an oberour dirak e vignoned eus ar « *groupe de Médan* », ha goude embannet en dastumad danevelloù savet a-stroll hag anvet *[[Les Soirées de Médan]]*, e miz Ebrel 1880. Klenket e vez e-touez e zanevelloù a-zivout brezel 1870.

## An danevell
« *Boule de suif […] zo ur bennoberenn* », a skrive Gustave Flaubert. Ne oa ket danevell gentañ Guy de Maupassant, met gant honnezh ez eo bet lakaet da vestr.

Brezel 1870 : dek den zo o tec'hel en ur c'harr-post eus kêr Rouen aloubet gant ar Brusianed. En o zouez ez eus ur c'hast anvet Élisabeth Rousset, lesanvet *Boule de suif* dre ma'z eo tev. En em reiñ a ra d'un ofiser evit saveteiñ ar re all, a ra fae warni koulskoude.

Goude berzh an danevell e voe pedet Maupassant gant Arthur Meyer, perc'henn ar gelaouenn *[[Le Gaulois]]*, da skrivañ danevelloù ha kronikoù. E-pad seizh vloaz eta e kasas e skridoù d'ar gelaouenn, sinet gant e anv.

## Sinema
Meur a filmaozer zo bet awenet gant an danevell, unan anezho o vezañ John Ford evit ar western *Stagecoach* e 1939.

## Notennoù
Heliopais personatus

***Heliopais personatus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad an Heliornithidae.
Ar spesad nemetañ an hini eo er genad *Heliopais*.

Anvet e voe *Podica personata* da gentañ-penn (e 1849) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Neizhañ a ra ar spesad eus Bangladesh ha biz India da Indez-Sina tra ma nij kuit da Sumatera da c'hoañviñ.

## Liammoù diavaez
*  ''Heliopais personatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Heliopais personatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Heliornis fulica

***Heliornis fulica*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Heliornithidae.Ar spesad nemetañ an hini eo er genad *Heliornis*.

Anvet e voe Colymbus fulica (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annezva
Bevañ a ra ar spesad e takadoù 'zo eus Kreiz ha Suamerika : eus gevred Mec'hiko da viz Arc'hantina .

## Liammoù diavaez

*  ''Heliornis fulica'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Heliornis fulica'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Bycanistes subcylindricus

***Bycanistes subcylindricus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Bucerotidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, fiez, frouezh ha loened bihan.

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Bycanistes subcylindricus subcylindricus*, eus Aod an Olifant da Nigeria (er c'hornôg da Niger (stêr)),
* *Bycanistes subcylindricus subquadratus*, eus Nigeria (er reter d'ar stêr Niger) da gornôg Kenya, Burundi hag Angola.

## Liammoù diavaez
*  ''Bycanistes subcylindricus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bycanistes subcylindricus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Tremen Drake

**Tremen Drake** a zo ur vrec'h-vor ledan (war-dro 830 km) etre Douar an Tan, e penn traoñ Amerika ar Su, hag Inizi Shetland ar Su en Antarktika.Eno en em gav Meurvor ar Su, gevred ar Meurvor Habask ha mervent ar Meurvor Atlantel.

Drake Passage - Lambert Azimuthal projection.png|Bannerezh azimutel Lambert
Drake-Passage_profile_hg.png|Strad ar vrec'h-vor
The Air That I Breathe (kanaouenn)

***The Air That I Breathe*** (*An aer a analan*) a zo ur ganaouenn saoznek savet gant an daou ganer-sonaozer saoz Albert Hammond (1944-) ha Mike Hazlewood (1941-2001).

3:40 he fadelezh e voe enrollet da gentañ-penn gant Albert Hammond da-geñver e albom *[[It Never Rains in Southern California (albom)|It Never Rains in Southern California]]* deuet e-maez e 1972.

## Kanerien all
Berzh bras a reas ***The Air That I Breathe*** pa voe adkemeret gant ar strollad sonerien saoz The Hollies e 1974. Dibabet e voe doare The Hollies e 2012 gant ar filmaozerez stadunanat Lorene Scafaria (1978-) d'ober sonerezh orin he film *[[Seeking a Friend for the End of the World]]* (e-touez kanaouennoù all).

D'an 21 a viz Gwengolo 1992 e voe embannet ar ganaouenn *[[Creep]]* gant ar strollad sonerien saoz Radiohead, an tonioù anezhi gwall heñvel ouzh ***The Air That I Breathe***. Ma savas klemm Hammond ha Hazlewood evit goubreizherezh ; aet ar maout gante e voent lakaet da genaozerien *Creep* a-gevret gant Radiohead.

Gant Phil Everly e 1973, Olivia Newton-John e 1975, The Shadows e 1975, Hank Williams Jr. e 1983, Rex Allen, Jr. e 1983, Julio Iglesias ha Beach Boys e 1984, Judy Collins e 1990, Barry Manilow e 1996, k.d. lang e 1997, Simply Red e 1998, Jorge González e 1999, The Mavericks e 2003, Chitãozinho & Xororó, Cilla Black e voe kanet ivez.

## Ar gerioù
* War al lec'hienn METROLYRICS.

## Liammoù diavaez
*  ''The Air That I Breathe'' kanet gant Albert Hammond.
*  ''The Air That I Breathe'' kanet gant The Hollies.
*  ''Creep'' gant Radiohead.
Panorpa communis

***Panorpa communis*** a zo ur spesad Mekoptered hag a vez renket er genad *[[Panorpa]]* er c'herentiad Panorpidae.


Skorpionsfliege Panorpa communis head.jpg|penn
Skorpionsfliege Panorpa communis male genital.jpg|penn ar c'hof
Panorpa communis 01 (MK).jpg


## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Oreothlypis gutturalis

***Oreothlypis gutturalis*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Parulidae.

Anvet e voe *Compsothlypis gutturalis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1861) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged all dreist holl ; pakañ a ra hugennoù ivez.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Kreizamerika, e koadeier gleb Costa Rica ha kornôg Panamá.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Parula]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Oreothlypis gutturalis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Oreothlypis gutturalis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kevar

**Kevar** a oa kevrenn ekonomikel Strollad Broadel Breizh.

Yann-Vari Kerwerc'hez a zo bet prezidant ar gevrenn.

Lec'hiet e oa er 63 straed Vaugirard e Pariz.
## Palioù
Palioù ar rann Kevar a oa lies:
* Diorren ekonomiezh Breizh
* Brudañ obererezhioù ekonomikel Strollad Broadel Breizh
* Aozañ prezegennoù evit desachañ nerzhioù nevez war-zu Strollad Broadel Breizh
## Doareoù d'ober

An doareoù da vrudañ obererezh Kevar a oa:
* Dre ar gazetenn *L'Heure Bretonne* hag ar gronikenn a veze adkavet dindan an anv "Fini les Rêveries" skrivet gant Yann-Vari Kerwerc'hez
* Dre vruderezh er gazetenn *[[L'Heure Bretonne]]*
* Aozañ prezegennoù evit desachañ tud oberiant en ekonomiezh da zont davet Kevar

## Pennadoù kar
* Yann-Vari Kerwerc'hez
* L'Heure Bretonne
Turdus nigrescens

***Turdus nigrescens*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha kevnid ; kemer a ra hugennoù a bep seurt ivez, Ericaceae ha *[[Solanum]]* en o zouez.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e menezioù Costa Rica ha kornôg Panamá.

## Liammoù diavaez
*  ''Turdus nigrescens'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Turdus nigrescens'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Rhyticeros cassidix

***Rhyticeros cassidix*** (pe *Aceros cassidix*) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Bucerotidae.

Anvet e voe *Buceros cassidix* da gentañ-penn (e 1823) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

Aceros_cassidix_-zoo_-upper_body-8a.jpg|Ur par.
Female_Aceros_cassidix_-_Ouwehands_2010.jpg|Ur barez.


## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl hag amprevaned ha mellkeineged bihan ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en inizi Butung, Lembeh, Muna, Sulawesi ha Togian.

## Liammoù diavaez
*  ''Rhyticeros cassidix'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Rhyticeros cassidix'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Advadezouriezh

An **Advadezouriezh**, pe "Anabaptism" e saozneg, deuet eus ar ger *anabaptista*, e latin an iliz, eus ar gresianeg :  "ad-" ha  "badeziant" a zo ur skourr eus ar Gristeniezh hag a gav e wrizienn en Adreizhadur Krenn.

Krediñ a ra an advadezourien ne zleer badeziñ nemet tud hag a c'hell diskleriañ o feiz, kontrol d'an Ilizoù kristen pennañ (katoliked, ortodoksed, luterianed, kalvinisted) a vadez bugale nevez c'hanet.

Imbourc'herien a wel el luskad-se ur skourr eus ar Brotestantiezh ha re all ul luskad distag.

An Amished, an Hutteridi hag ar Vennonidi a ziskenn war eeun eus al luskad. Ar Schwarzenau Brethren, Bruderhof, hag an Apostolic Christian Church a zo gwelet evel skourroù ganet diwezhatoc'h e-touez an advadezourien.

An anv a "advadezour" a zo bet roet dezho gant ar re a waske anezho pe a stourme outo abalamour d'o boaz da vadeziñ tud gounezet d'o feiz daoust dezho bezañ bet badezet endeo pa oant bugel. Pouezus oa evito e c'hellfe an hini a felle dezhañ bezañ badezet ober e ziskleriadur a feiz e-unan ; n'hellent ket asantiñ da vadeziant bugale eta. Kentañ izili al luskad a nac'he an anv a "advadezour" o lavarout n'helle ket bezañ o badeziant un eil peogwir ne dalveze netra an hini gentañ hag e oa enep ar skriturioù ; ar vadeziant kentañ oa o hini eta.

Abalamour d'o mennozhioù a-zivout ar vadeziant ha danvezioù all e voe heskinet garv an Adavadezourien e-kerzh ar XVIvet kantved ha betek an XVIIvet kantved koulz gant an ilizoù Protestant hag an iliz Katolik roman.

An darn vrasañ eus an advadezourien a lenne ger-ha-ger ar Brezegenn war ar Menez : ne douent le ebet, ne asantent ket mont da brezeliñ, ne gemerent ket perzh e melestradurezh ar vro. Un nebeud o deus bet ur sell all evel a re a gemeras perzh en Emsavadaeg Münster pe Thomas Müntzer ha Balthasar Hubmaier. Daoust d'ar re-mañ "advadeziñ" ne voent ket gwelet evel advadezourien gwirion gant strolladoù evel Amished, Mennonidi, ha Hutteridi hag un toullad istorourien.

## Daveoù
Triskell (Lizher kelc'h Strollad Broadelour Breizh)

**Triskell** a oa lizher-kelc'h miziek Strollad Broadelour Breizh. Embannet e oa bet e Roazhon etre Genver 1942 hag Ebrel 1944.

Pal al lizher-se a oa brudañ obererezhioù ar strollad, liammañ an izili kenetrezo ha sevel un diazez boutin d'an holl izili. Savet e oa bet ivez a-enep ar re aet gant hent ar c'henlabourerezh gant Alamagn an Trede Reich evel Célestin Lainé hag en devoa skrivet ul lizher a-enep Triskell e 1943.
## Lec'hiennoù diavaez
* Triskell war lec'hienn ar BNF
* Niverenn gentañ Triskell el lec'hienn idbe-bzh
## Notennoù ha daveennoù
Hutteridi

An **Hutteridi ** a zo ur rummad etno-relijiel skourr eus an advadezouriezh a gav e wriziennoù en Adreizhadur Krenn ar XVI kantved evel an Amished hag ar Vennonidi. Abaoe marv o diazezer Jakob Hutter e 1536 o deus renket e-pad kantvedoù mont a vro da vro abalamour d'o c'hredennoù (lakaat boutin ar madoù ha peoc'hgarouriezh krenn peurgetket). Ne oa tost hini anezho ebet ken war-dro fin an XVIII ha deroù an XIX kantved met kavet o deus un annez nevez en Amerika an Norzh. Abaoe ouzhpenn 125 bloaz eo kresket o niver eus 400 d'un 42.000 bennak. Bevañ a ra an darn vrasañ anezho hirie e kornôg Kanada hag e norzh Plaenennoù Bras ar Stadoù-Unanet.
Berenicornis comatus

***Berenicornis comatus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Bucerotidae.
Ar spesad nemetañ an hini eo er genad *Berenicornis*.

Anvet e voe *Buceros comatus* da gentañ-penn (kentanv) (e 1822) gant an naturour breizhveuriat Thomas Stamford Raffles (1781-1826).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha loened bihan (bronneged, evned ha glazarded a vent vihan).

## Annez
Bevañ a ra ar spesad en Azia ar Gevred : kreisteiz-pellañ Myanmar, Malezia, Sumatera ha Borneo.

## Liammoù diavaez
*  ''Berenicornis comatus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Berenicornis comatus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Argenon

An **Argenon** (*Arguenon* e galleg) zo ur stêr e reter Aodoù-an-Arvor, e hanternoz Breizh. 53,4 km a hirder dezhi. 

Er Menez emañ hec'h eienenn, e parrez Gorre. E bae Argenon en em daol ar stêr e mor Breizh, etre Itron-Varia-ar-Gwildoù ha Krehen, nepell diouzh ar c'hastell. A-raok ma voe savet ur pont eno e oa ur roudour hepken evit tremen eus an eil ribl d'egile. E-leizh a goñchennoù a oa neuze diwar-benn al lec'h tremen souezhus-se, etre eskopti Sant-Brieg ha hini Sant-Maloù. 
Gant ar chal ez a doureier ar mor dre aber an Argenon betek kêr Blangoed a-wechoù, ha neuze e sav eon gwenn war c'horre ar stêr. Hervez tud ar vro e vefe bet anvet ar stêr *Ar Gwenn Eon* en abeg da se. 

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
La Maison Tellier

**Ur pennad [[La Maison Tellier (dastumad)]] zo ivez*.

***La Maison Tellier*** zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, embannet en 1881 en dastumad heñvelanvet, *[[La Maison Tellier (dastumad)|La Maison Tellier]]*.

Unan eus re vrudetañ Maupassant eo, gant *[[Boule de suif]]*, hag evel honnezh all e c'hoarvez e bed ar gasterezh.

## An danevell

## Filmoù
Paroreomyza maculata

***Paroreomyza maculata*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Fringillidae.

Anvet e voe *Himatione maculata* da gentañ-penn (e 1850) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e koadegi gleb enezenn O‘ahu (Hawaii).

## Liammoù diavaez
*  ''Paroreomyza maculata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Paroreomyza maculata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
La Maison Tellier (dastumad)

***La Maison Tellier*** zo anv un dastumad danevelloù diwar zorn ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1881

## Istor
Ar c'hentañ eus ar pemzek dastumad a voe embannet e-kerzh buhez ar skrivagner eo hemañ. Tri all a voe embannet war-lerc'h e varv, hep menegiñ an embannadurioù klok eus e oberenn. 
Gant an embanner Victor Havard e voe lakaet e gwerzh. Un adembannadur kresket a voe en 1891, e ti un embanner all, Paul Ollendorff.

## Danevelloù al levr
En embannadur kentañ, e 1881, e oa an eizh danevell-mañ: 
* *[[La Maison Tellier]]* (diembann)
* *[[Sur l'eau (danevell, 1876)|Sur l'eau]]* (Le Bulletin français, 1876)
* *[[Histoire d'une fille de ferme]]* (Revue Politique et littéraire, 1881) 
* *[[En famille (Maupassant)|En famille]]* (La Nouvelle Revue, 1881) 
* *[[Le Papa de Simon]]* (1879) 
* *[[Une partie de campagne]]* (1881) 
* *[[Au printemps (Maupassant)|Au printemps]]* (diembann)
* *[[La Femme de Paul]]* (diembann)

En adembannadur 1891 e oa un danevell ouzhpenn, *[[Les Tombales]]*, lakaet da eil.

## Degemer
Kenkent hag embannet e voe degemeret mat an dastumad, ha berzh a reas, ha meur a wech e voe advoulet an embannadur kentañ. En 1891, echu ar gevrat gant an embanner Victor Havard, e sinas Maupassant gant an embanner Paul Ollendorff d'ober un eil embannadur kresket gant an danevell *[[Les Tombales]]*.

Gant *La Maison Tellier*, ha war-lerc'h *[[Boule de suif]]*, e tapas Maupassant brud da vezañ ur gwir skrivagner.

Émile Zola a skrivas e *[[Le Figaro]]* e oa ur "chef-d’œuvre" (ur bennoberenn). Léon Chapron a skrivas ne oa nemet "ordure" (hudurniezh) e *[[L'Événement (kazetenn c'hallek, 1878)|L'événement]]*.

## Notennoù
L'Inutile Beauté

***L'Inutile Beauté*** zo un dastumad unnek danevell c'hallek gant Guy de Maupassant (1851-1893), embannet gant Victor Havard e 1890 hag an dastumad diwezhañ en e vev. 

Le Père Milon, embannet war e lerc'h e 1899, a voe ar c'hentañ eus e dri dastumad dalif.

## Istor
Embannet e voe al levr e miz Ebrel 1890 e Pariz, ennañ danevelloù bet embannet dija entre 1886 ha 1890 e meur a gelaouenn (Gil Blas, Le Gaulois, L'Écho de Paris, Le Figaro). 

E 1936 e voe un embannadur kaer gant Robert Lotiron el Librairie de France.

## An danevelloù
* *[[L'Inutile Beauté (danevell)|L'Inutile Beauté]]*
* *[[Le Champ d'oliviers]]*
* *[[Mouche (Maupassant)|Mouche]]* 
* *[[Le Noyé (Maupassant)|Le Noyé]]*
* *[[L'Épreuve (Maupassant)|L'Épreuve]]*
* *[[Le Masque (Maupassant)|Le Masque]]*
* *[[Un portrait]]*
* *[[L'Infirme]]*
* *[[Les 25 francs de la supérieure]]*
* *[[Un cas de divorce]]*
* *[[Qui sait ?]]*

## Liammoù diavaez
* L’Inutile Beauté (da selaou).
* ''L'Inutile Beauté'', er *Bibliothèque électronique du Québec*.
Pteroglossus frantzii

***Pteroglossus frantzii*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Ramphastidae.

Dougen a ra anv an naturour alaman Alexander von Frantzius (1821-1877).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl hag ivez diwar amprevaned, saorianed, vioù ha preizhoù bihan all.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù Costa Rica ha kornôg Panamá (kornôg Chiriquí).

## Liammoù diavaez
*  ''Pteroglossus frantzii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pteroglossus frantzii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Le Rosier de madame Husson

***Le Rosier de madame Husson*** (*Rozeg an Itron Husson* e brezhoneg) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, embannet e 1887.

## Istor
Da gentañ e voe embannet er gelaouenn Nouvelle Revue e Mezheven 1887.
Bloaz goude e voe adembannet el levr heñvelanvet Le Rosier de madame Husson (dastumad).

## An danevell
Emañ an daneveller o tegouezhout e Gisors, e Normandi. Mont a ra da di ur c'hamarad kozh hag a gont dezhañ istor Isidore.

An itron Husson, e kêr, zo ur vaouez devot a zo o klask ur plac'h vertuzus da vezañ *rosière* (rozegez), met ne gav hini. Neuze e vo klasket ur paotr: hennezh e vo *Le Rosier de madame Husson*.
 
## Filmoù
* 1931 : *[[Le Rosier de madame Husson (film, 1932)|Le Rosier de madame Husson]]* gant Dominique Bernard-Deschamps ha Fernandel
* 1931 : *[[La Déchéance d'Isidore]]* gant Fernandel
* 1950 : *[[Le Rosier de madame Husson (film, 1950)|Le Rosier de madame Husson]]* gant Jean Boyer. 
* 2008 : *[[Le Rosier de madame Husson (téléfilm)|Le Rosier de madame Husson]]* gant Denis Malleval, er stirad *[[Chez Maupassant]]*, France 2.

## Sonerezh
Implijet e voe an danevell gant ar sonaozour saoz Benjamin Britten da sevel e fentc'hoarigan *[[Albert Herring]]* , libretto gant Eric Crozier a lakaas an istor da c'hoarvezout e Bro-Saoz.

## Lenn ar skrid
*Ar skrid orin e Wikisource: https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Rosier_de_Madame_Husson_(recueil,_Ollendorff_1902)/Le_Rosier_de_Madame_Husson

## Pennad kar
* rozegez
Distrig Ankiniz

**Distrig Ankiniz** a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Ankiniz en e benn 
.

Setu amañ roll ar c'hwec'h kanton a yae d'ober Bann Ankiniz: 
* Kanton Ankiniz,
* Kanton Gwared,
* Kanton Gwerid,
* Kanton Kerrouz,
* Kanton Legneg,
* Kanton Rialeg.
## Lez-varn ar bann
* Dilennet e voe barnourion hag advarnourion e 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat: graet e veze *dilennourien an eil derez* anezhe.
## Dilamet ar bannoù
* Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
## Dave ha notennoù