open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amerika latin

**Amerika latin** a vez implijet peurliesañ da dalvezout kement hag un tiriad eus Douar an Tan betek Mec'hiko gant an unvaniezh sevenadurel da heul:

* komzet e vez yezhoù latin e peurvuiañ eus ar broioù : spagnoleg ha portugaleg dreist-holl, ha galleg e kornioù zo a-wechoù; met ral eo e vije graet anv eus ar broioù gallek pa gomzer eus Amerika latin.
* un tiriad 22 milion km² e c'horread ha 540 milion e boblañs hag a gav e identelezh en o istorioù trevadennel hag o stourmoù dizalc'hiezh heñvel, terkañ an diriegezh hag an darempredoù sokial.

Suamerika, Kreizamerika ha lod eus Norzhamerika (Mec'hiko, zokenoc'h New Mexico) zo enni.
## Krouidigezh ar ger har ar mennozh
An droienn « Amerika latin » zo bet implijet evit ar wech kentañ gant ar barzh kolombiaat José María Torres Caicedo e 1856 ha gant ar sokialour chileat Francisco Bilbao, an daou-mañ tost da Félicité de Lamennais.

Meiziad un Amerika katolik ha latin e-keñver un Amerika angl-ha-saoz ha protestant zo bet adimplijet gant Napoleon III.

Met e gwirionez n'eo ket un hollad unvan.
### Broioù

### Daveoù

### Levrlennadur
* Claude Bataillon, Jean-Paul Deler, Hervé Théry, *Géographie universelle*, vol. 3, *Amérique latine*, Paris, Hachette-Reclus, 1991.
* Yves Lacoste (sous la direction d'), *Dictionnaire de Géopolitique*, Paris, Flammarion, 1995.
* Vicente Romero, « Du nominal “latin” pour l’Autre Amérique. Notes sur la naissance et le sens du nom « Amérique latine » autour des années 1850 », *Histoire et Sociétés de l'Amérique latine*, nº 7, premier semestre 1998, pp. 57 – 86.
* Gabriel Wackermann (sous la direction de), *L’Amérique latine*, Ellipses, Paris, 2005.

## Liammoù diavaez ha daveoù
* http://www.americas-fr.com – Americas – Lec'hienn kelaouiñ e galleg diwar-benn Amerika latin
** http://www.americas-fr.com/histoire/histoire.html – Kevrenn ar memes lec'hienn diwar-benn an istor
* http://www.atlas-historique.net/1815-1914/cartes/AmeriqueSudIndependance.html – Atlas istorel – Kartenn an dizalc'hiezhioù (deroù XIXvet kantved)
* http://www.abc-latina.com/ – ABC LATINA – Amerika latin gwelet eus pep tu
* http://alhim.revues.org – Amérique Latine Histoire et Mémoire – Kelaouenn skiantel
* http://www.monde-diplomatique.fr/ – Ar *Monde diplomatique* – Ur bern pennadoù-skrid diwar-benn ar politikerezh hag an douarbolitikerezh en Amerika latin.
* http://www.partir.com/Argentine – Partir.com – titouroù touristel diwar-benn Amerika latin.

## Gwelet ivez

* CEPALC, aozadur an ABU hag a embann stadegoù diwar-benn armerzh ha paourentezh ar rannvro.
* Aozadur ar Stadoù Amerikan
* Amerika an Norzh
* Amerika ar C'hreiz
* Takad Karaib
* Antilhez
* Amerika ar Su
** Bank ar Su
** Kumuniezh Andeat
** Strollad Rio
** Mercosur
Charles de Gaulle (skrivagner)

**Charles** Jules Joseph **de Gaulle** (anvioù-pluenn : *Charlez a Vro-C'hall, Barz Bro-C'hall*) ganet e Valenciennes (Norzh, Bro-C'hall) d'an 31 a viz Genver 1837 ha marvet e Pariz d'ar 1 a viz Genver 1880, a zo bet ur c'heltiegour, ur c'helaouenner hag ur barzh brezhonek.

Brudet eo dre m'en doa roet lañs d'ar sinadeg kentañ evit goulenn digant ar Republik c'hall ma vije savet un deskadurezh e brezhoneg hag er yezhoù rannvroel all. Eontr e oa d'un den kalz brudetoc'h, Charles de Gaulle (1890-1970), bet prezidant gouarnamant gall ha prezidant ar Republik C'hall.

## Buhez
Mab e oa d'an istorour Julien-Philippe de Gaulle (1801-1883) ha d'ar skrivagnerez Joséphine Maillot (1806-1886).
Pa oa klañvidik ha nammet gant ar seizi abaoe e ugent vloaz e talc'has da studiañ brezhoneg ha kembraeg, met ne c'hellas ket beajiñ hag eñ rediet da chom en e goazez war e gador-vrec'h en e ranndi er straed Vaugirard, e Pariz.

## Obererezh en emsav lennegel ha politikel brezhon
Entanet e voe o lenn Barzaz Breiz hag e heulias an emsav lennegel kaset da benn gant Kervarker. Kemer a reas perzh en aozadur ar C'hendalc'h Keltiek 1857 e Sant-Brieg (Aodoù-an-Hanternoz, Breizh). Skrivañ a reas meur a bennad gallek diwar-benn ar yezhoù keltiek evit ar c'helaouennoù skiantel *[[Revue Celtique]]* ha *[[Revue de Bretagne et de Vendée]]*. Ur pennad brezhonek a savas evit Feiz ha Breiz ivez.
Sekretour e voe da vBreuriez Breiz, ur gevredigezh barzhed vrezhonek.
E 1870 ec'h aozas, gant Henri Gaidoz (1842-1932) ha Hyacinthe de Charencey (1832-1916), ur c'houlennadeg da vezañ kaset d'ar Vodadeg-lezenniñ.

## Gwerzennoù adkemeret gant ar Prezidant Charles de Gaulle
En e brezegenn e Kemper (Penn-ar-Bed, Breizh) d'an 2 a viz C'hwevrer 1969 e tistagas ar prezidant gall Charles de Gaulle eil pevaradenn ur varzhoneg vrezhonek bet skrivet gant e eontr : *Da Varzed Breiz* (video).


— E Paris va c'horf zo dalc'het
Med daved hoc'h nij va spered
Vel al labous, a denn askel,
Nij da gaout he vreudeur a bell.

## Liamm diavaez
*''Un barde breton à Vaugirard nommé Charles de Gaulle''
*Tezenn E. Chartier, pp. 158-170 & 185-188
Artyom Timofeiev

**Artyom Timofeiev** (e ruseg:Артём Тимофеев) a zo bet ganet d'an 6 a viz Genver 1985.

Meurc'hoarier echedoù rusian eo.

Mestr Meur eo.

2637 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2663 e voe e renk Elo gwellañ e miz Genver 2007.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
Ac'hiroe

**Ac'hiroe** (Αχιρόη e henc'hresianeg), pe Anc'hinoe hervez ar *[[Bibliotheke]]*, oberenn ar pseudo-Apollodoros, a zo marteze ur fazi e-lec'h Anc'hiroe, a oa un naiadenn, e mojennoù Hellaz kozh.

Merc'h e oa da Neilos, doue-stêr an Nil. Dimeziñ a eure d'ar roue Belos ha mamm e voe d'e vibien Aigyptos ha Danaos, hag ivez, hervez skridoù zo, da g-Kefeüs, roue Aithiopia, ha Fineüs.

Hervez ar skoliast Lykofron, he doe ur mab digant Ares, Sithon, ha hervez Hegesippus, div verc'h Pallenaia ha Roiteia, a voe savet div gêr en o anvioù.

## Notennoù
Hackney

**Hackney** zo
* un *anv-lec'h*
** London Borough of Hackney, unan eus bourc'hioù kozh a zo aet d'ober Londrez hiriv,
** Hackney, Kansas
* un *anv-tiegezh* saoznek
* anv gouennoù kezeg ha merlod, 
** evit ar c'hezeg, gwelout inkane
** evit ar merlod, gwelout merlod Hackney
* un anv saoznek a vez graet hiziv eus un taksi, *hackney* pe *hackney carriage* (anvet ivez *cab* pe *hack*), hag a oa gwechall ur c'harr gant ur stern daou a gezeg, kezeg Hackney moarvat.
Macallan

**Macallan** zo ur wiski diwar valt, aozet gant ar *Macallan Distillery* damdost da *Easter Elchies House*, e Creag Eileachaidh en tolead a vez graet Speyside anezhañ. 

Ergentaou ne veze savet ar Macallan nemet e tonelloù derv war-lerc'h gwin eus Jerez (*sherry* e saozneg), degaset di eus Spagn. 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* evit ar Stadoù-Unanet
* Dr. Whisky dwb Macallan
Metamorfozoù

* *Oberennoù all zo bet anvet Metamorfozoù. Sellout ouzh [[Metamorfozoù (oberennoù arzel)]]*

***Ar Metamorfozoù***, zo ur meurgan hir e latin, a oa savet gant ar barzh roman Ovidius er bloavezh 1. *Metamorphōseōn librī* "Levrioù an Treuzfurmadurioù" e oa e ditl orin e latin.
Ouzhpenn 15 levr a ya d'ober ar varzhoneg hir-se, 12&nbsp;000 gwerzenn enni, heksametroù daktilek anezho.
Kontañ a ra ganedigezh ar bed hellazat ha roman betek mare an impalaer Aogust.
Louarn an Inizi Maloù

**Louarn an Inizi Maloù** (*Dusicyon australis*, anvet gwechall *Canis antarcticus*), anvet ivez **Warrah**, **bleiz an Inizi Maloù**, a oa ar bronneg orin nemetañ en Inizi Maloù. Aet da get e-tro ar bloaz 1876, diouennet abalamour ma kave d'an dud nevez-staliet en inizi e oa dañjerus evit an deñved. Ar *Canidae* nemetañ aet da get er marvezh istorel eo. Ar spesad tostañ ouzh ar genad *[[Dusicyon]]* (Louarn an Inizi Maloù eo ar spesad nemetañ ennañ) eo *Pseudalopex griseus*, ar c'hulpeo pe "louarn Patagonia", a zo bet enbroet en inizi n'eus ket keit-se. En div enezenn e veze kavet met n'ouzer ket hag-eñ e oa kalz a zisheñvelderioù etre an daou rumm.

Gell-sklaer e oa kreoñ louarn an Inizi Maloù ha gwenn e oa penn e lost. N'anavezer ket petra a zebre met dre ma n'eus krigner ebet en inizi e hemolc'he evned moarvat. Hervez tud ’zo e veve e-barzh douarennoù.

## Daveoù
*  
* G.M. Allen, *Extinct and Vanishing Mammals of the Western Hemisphere,* 1942
Jaan Kross

**Jaan Kross** zo ur skrivagner estonek, ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1920 ha marvet d'ar 27 a viz Kerzu 2007 hag ar brudetañ skrivagner estonek a vremañ. 

## Yaouankiz
Ganet e oa Kross e Tallinn, kêrbenn Estonia. Bet e oa e Skol-Veur Tartu (1938-1945. Kelenn a reas eno betek 1946 (hag adarre evel kelenner *Artes Liberales* e 1998). 

Harzet e voe Kross gant an nazied e 1944, ha goude gant ar pennadurezhioù sovietek e 1946, kaset d'ar Goulag da Rusia. Pa zistroas eus ar c'hamp-bac'h da Estonia e 1954 e teuas da vezañ skrivagner. 

## Brud
Kross eo ar skrivagner estonat anavezetañ er bed hag an hini a zo bet troet ar muiañ e oberennoù 

## Oberennoù Jaan Kross
**Kolme katku vahel* (*Etre teir bosenn*, 1970)
**Keisri hull* (*Farouell an tsar*, 1978)
**Professor Martensi ärasõit* (*[[Professor Martens' Departure]]*, 1984)
**Wikmani poisid* (*Paotred Wikman*, 1988)
**Väljakaevamised* (*Excavations*, 1990)
**Mesmeri ring* (*Kelc'h Mesmer*, 1995)
**Tahtamaa* (2001)
**Paigallend* (''Treading Air'', 2002)
**Kallid kaasteelised* (*Kenveajourien ger*, 2003)
**Omaeluloolisus ja alltekst* (*Autobiographism and Subtext*, 2003)
**Vandenõu* (*The Conspiracy and other stories*)

## Daveennoù


## Liammoù diavaez
*Poltred Kross
* Anthropology of Journey - an anthropological view of the Jaan Kross poem
* Review of the life and works of Jaan Kross
Ernesto Inarkiev

**Ernesto Inarkiev** (e ruseg:Эрнесто Инаркиев) a zo bet ganet d'ar 9 a viz Kerzu 1985 en Osh, (Kirgizstan) (Unaniezh Soviedel).

Roet 'voe an anv-bihan *Ernesto* dezhañ e koun Ernesto Che Guevara.

Meurc'hoarier echedoù rusian.

Mestr Meur eo.

2681 edo e renk Elo e miz Here 2007.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
Skania

**Skania** (*Skåne* e svedeg) zo ur rannvro douaroniel eus Sveden e beg kreisteisañ ledenez Lec'hlenn, hag ur broviñs istorel (*landskap*) e Rouantelezh Sveden, ur broviñs e Rouantelezh Danmark a-raok 1658 ha lod eus douaroù istorel Danmark, hag ivez, abaoe 1997, ur gontelezh (*län*) eus Sveden. En hanternoz emañ proviñsoù Halland, Småland ha Blekinge, er reter ha kreisteiz ar Mor Baltek, hag er c'huzh-heol strizh-mor Oresund.

Un darn eo eus Rannvro Oresund, ur rannvro dreistbroadel. War-dro 130&nbsp;km hed zo dezhi a hanternoz da greisteiz, hag en em astenn a ra Skania e nebeutoc'h eget 3% eus gorread Sveden. 1 250 000 a dud zo o chom enni (2011), da lavarout eo 13% eus poblañs Sveden en holl.

Abalamour d'al liammoù istorel gant Danmark, d'ar gompezenn ec'hon ha d'an hin glouaroc'h e seller ouzh Skania evel ur vro disheñvel diouzh ar peurrest eus Sveden.

## Istor

* Gwelout [[Istor Skania]] ha [[Skåneland]]*.

## Dave ha notennoù

## Pennad kar
*Proviñsoù Sveden
Roll ar Pennoù Stad e 289

## Afrika

***[[Koush]]** - Yesbokheamani, Roue Koush (283-300)

## Asia
***[[Armenia]]** - Tiridates III Armenia, Roue Armenia ((283-330)
***[[Sina]]** - Jin ar Reter Impalaer Wu Impalaer Sina (265-290)
***[[Impalaeriezh Gupta]]** – Ghatotkacha, Impalaer Gupta (280-319)
***[[Japan]]** (Mare Kozh) - Impalaer Ōjin, Impalaer Japan (c.270-c.310)

## Europa
***[[Iwerzhon]]** - Fiacha Sraibhtine, Penn-roue Iwerzhon (285-322)
***[[Impalaeriezh roman]]** 
**Gaius Aurelius Valerius Diocletianus, Augustus ar Reter (284-305)
**Marcus Aurelius Valerius Maximianus, Augustus ar C'hornôk (286-305)

## Retrer Kreiz
***[[Persia]]** (Tiernezh Sasanid) - Bahram II, Roue Persia (276-293)
Brigadenn Ronarc'h

Ar **Vrigadenn Ronarc'h** a zo un unanad milourel ag ar Morlu gall.

Savet eo bet e miz Eost 1914, e penn-kentañ ar Brezel-bed kentañ.

An amiral Pierre-Alexis Ronarc'h a zo bet lakaet en he fenn.

Divodet eo bet ar **Vrigadenn Ronarc'h** e miz Du 1915.

Brudet eo ar **Vrigadenn Ronarc'h** dreist-holl abalamour d'he ferzh en Emgann Diksmuide, war Dalbenn an Ijzer, e Flandrez Belgia. 
## Sevel ar Vrigadenn
Ur rejimant martoloded a zo krouet gant pellskridoù Maodiern ar Mor d'ar 7 a viz Eost ha d'an 9 a viz Eost 1914 evit mont da ziwall an urzh e Pariz. Prederiet eo ar gouarnamant abalamour d'an trubuilhoù a c'hellfe sevel eus tu an aozadurioù (strolladoù politikel, sindikadoù) a-enep d'ar brezel. Dastumlec'h Cherbourg a rank kas teir c'hompagnunezh, hini Brest peder, hini An Oriant peder ivez, hag hini Rochefort unan. D'an 16 a viz Eost, un urzh maodiernel nevez a lak da sevel eizh kompagnunezh nevez (dastumlec'h An Oriant a rank kas teir c'hompagnunezh, hini Brest peder hag hini Cherbourg unan) ,evit krouiñ un eilvet rejimant martoloded. D'ar 26 a viz Eost eo divizet sevel ur batailhon, peder c'hompagnunezh ennañ, o tont eus dastumlec'h Rochefort.

## Ar Vrigadenn e Bro-[[Pariz|Bariz]]
Adalek an 13 a viz Eost e tegouezh martoloded e Pariz. Bodet int er Palez Meur. Ul lodenn a ya da batrouilhañ dre straedoù Pariz, a-gevred gant ar polis, ar re arall a zo lakaet da embregiñ.

Degouezhet eo an Alamaned tost-tre eus Pariz. Lakaet eo an 6vet Kompagnunezh eus ar 1añ rejimant en un tren hobregonet. D'an 20 a viz Gwenholon ez eus un emgannig ouzh uhlaned, nepell eus Montdidier: tri martolod breizhat a zo lazhet.

## Ar Vrigadenn e [[Belgia]]
* Kemer a reas perzh en Emgann Melle hag en Emgann Diksmuide.

Skeudenn:MonumantMelled'arvartolodedagarVrigadenn Ronarc'h.JPG|Monumant Melle d'ar vartoloded ag ar Vrigadenn Ronarc'h
Skeudenn:MonumantBrigadennRonarc'hDiksmuide.JPG|Monumant Diksmuide
Skeudenn:PlakennoùkavilizNieuwpoortFlandrez+.JPEG|Plakennoù e koun martoloded ar Vrigadenn Ronarc'h e kav-iliz Nieuwpoort


## Gwelet ivez
* Emgann Diksmuide,
* Emgann Melle, 
* Pierre-Alexis Ronarc'h, 
* Talbenn an Ijzer .

## Levrlennadur
* Ferdinand Foch, *Mémoires pour servir à l’histoire de la guerre de 1914-1918* (e galleg) ;
* Charles Le Goffic, *[[Emgann Diksmuide|Dixmude]], un chapitre de l'histoire des fusiliers marins*, Librairie Plon, 1915 (e galleg) ;
* Vice-amiral Ronarc'h, *Souvenirs de la guerre*, Embannadurioù Payot, 1921 (e galleg) ;
* Roger Laouenan, *Des demoiselles au feu, l'épopée des fusiliers marins*, Embannadurioù Coop Breizh 2004 (e galleg).
333

1086 *Ab Urbe Condita* = 333 goude J.-K.

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ul Lun
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Kustentin Iañ (Flavius Valerius Constantinus).
* d'ar 25 Kerzu 333, Constantius zo anvet da g-*kezar* (= eil impalaer), oadet a 13 vloaz.  
* Koñsuled : Flavius Iulius Delmatius & Domitius Zenofilus.

### Azia

### Afrika

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask : 22 Ebrel
*Pab : Jelvestr Iañ 

## Ganedigezhioù 333

## Marvioù 333

## Daveoù

__NOTOC__
332

1085 *Ab Urbe Condita* = **332** goude J.-K.

Bloavez bizeost, o kregiñ gant ur Sadorn hag hoc'h echuiñ gant ur Sul
## Darvoudoù

### Europa
#### Impalaeriezh roman
*Impalaer : Kustentin Iañ (Flavius Valerius Constantinus).
*Koñsuled : Lucius Papinius (Fabius) Pacatianus & Maecilius Hilarianus
* Prefed Roma : Abatius
* Faezhet eo ar C'hoted gant Kustentin II, mab an impalaer.

### Azia

### Afrika

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask : 02 Ebrel
*Pab : Jelvestr Iañ

## Ganedigezhioù  332

## Marvioù 332

## Daveoù

__NOTOC__
335

1088 *Ab Urbe Condita* = 335 goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Kustentin Iñ (Flavius Valerius Constantinus) (25.07.306 / Meurzh 325 / 22.05.337).

* 18 Gwengolo Dalmatius, kenderv Constantinus II a zo savet da gCaesar
* Koñsuled ː Flavius Iulius Constantius & Caeionius Rufius Albinus

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

* Samudragupta a ya da roue rouantelezh Gupta goude marv Chandragupta I

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Sul-Fask ː 30 Meurzh
*Pab ː Silvestr In (31.01.314 / 31.12.335)

* Sened Iliz kentañ Tir

## Ganedigezhioù 335

## Marvioù 335

* 31 Kerzu ː ar pab Jelvestr

## Daveoù

__NOTOC__
336

1089 *Ab Urbe Condita* = **336** goude J.-K.

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Yaou hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener

## Darvoudoù

### Europa

* Impalaer : Kustentin Iñ (Flavius Valerius Constantinus) (25.07.306 / Meurzh 325 / 22.05.337).
* Koñsuled ː Virius Nepotianus & Tettius Facundus

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 18 Ebrel
* Pab ː Marcus (18.01.336 / 07.10.336). Pab ebet betek 6 C'hwever 337

## Ganedigezhioù 336

## Marvioù 336

* ar Pab Marcus

## Daveoù

__NOTOC__
331

1084 *Ab Urbe Condita* = **331** goude J.-K.

Sul-Fask : 11 Ebrel

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Kustentin Iañ (Flavius Valerius Constantinus), (25.07.306 / 22.05.337).
* Koñsuled : Iulius Annius Bassius & Flavius Ablabius
* Prefed Roma : Abatius

* Treuzet eo an Danav gant Goted e Scythia Izellañ e-kerzh goañv 331-332
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Pab : Silvestr Iñ (31.01.331 / 31.12.335)
## Ganedigezhioù 331
## Marvioù 332
## Daveoù
__NOTOC__
337

1090 *Ab Urbe Condita* = 337 goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Kustentin Iañ (Flavius Valerius Constantinus).
* Kent mervel, goulenn a ra Kustentin Iañ gant an eskop Euzebius a Nicomedia bezañ badezet.
* Goude marv Kustentin Iañ, d'an 22 a viz Mae 337, eo rannet an impalaeriezh roman, d'an 9 a viz Gwengolo, etre e dri mab : 
** Constantius II
** Constantinus II
** Constans Iañ.

* Koñsuled ː Flavius Felicianus & Fabius Titianus.

### Afrika

### Reter nesan

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 03 Ebrel 
* Pab ː Julius Iañ

## Ganedigezhioù 337

## Marvioù 337
* An impalaer Kustentin Iañ, d'an 22 Mae 337, deiz ar Pantekost, war-dro kreisteiz.

## Daveoù

__NOTOC__
334

1087 *Ab Urbe Condita* = **334** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Kustentin Iñ (Flavius Valerius Constantinus) (25.07.306 / Meurzh 325 / 22.05.337).
* Koñsuled : Flavius Optatus & Amnius Manius Caesonius Nicomachus Anicius Paulinus

### Afrika

### Reter nesañ

* Aloubet eo Armenia gant ar Bersed

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Sul-Fask : 07 Ebrel
*Pab : Jelvestr Iñ (31.01.314 / 31.12.335)

## Ganedigezhioù 334

## Marvioù 334

## Daveoù

__NOTOC__
340

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Meurzh hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* adalek an 09.09.337 : 
* Kornog : Constantinus II; bet lazhet dre un trap ijinet gant e vreur Constans, e miz Meurzh pe Ebrel 340, e-kichen Aquileia 
* Reter ha Trakia : Konstans II (>361) 
* Constantius, gouarnour Illiria, e Sirmium (>350).
* Koñsuled ː Septimius Acindynus & Lucius Aradius Valerius Proculus
----
* Kergustentin, kêrbenn an impalaer Constantius II a ya da gêr vrasañ er bed

### Azia

### Afrika

## Relijionoù

* Sul-Faskː 30 Meurzh
* Julius Iñ (06.02.337 / 12.04.352)

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

* An impalaer Constantinus II

## Daveoù

* André Blanc. *L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers*.  Les Belles Lettres.1986.

__NOTOC__
338

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* adalek an 09 Gwengolo 337 - Kornog : Konstantin II (>340) - Reter ha Trakia : Konstañs II (>361) - Konstant, gouarnour Illiria, e Sirmium (>350).
* Koñsuled : Flavius Ursus & Flavius Polemius  

### Azia

### Afrika

## Relijionoù

* Sul-Fask ː 26 Meurzh
* Pab ː Julius Iñ (06.02.337 / 12.04.352)

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

* Marv Eusebius, eskob Caesarea

## Daveoù

__NOTOC__
339

Bloavezh boutin, o kregiñ ha hoc'h echuiñ gant ul Lun

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* adalek an 09 Gwengolo 337 
* - Kornog : Konstantin II (>340) 
* - Reter ha Trakia : Konstañs II (>361) 
* - Konstant, gouarnour Illiria, e Sirmium (>350).
* Koñsuled : Constantius Aug. II & Constans Aug. I 

### Azia

### Afrika

## Relijionoù

* Sul-Fask ː 15 Ebrel 
* Pab ː Julius Iñ (06.02.337 / 12.04.352)

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

* Trier ː Ambrosius (hag a vo eskop Trier), mab da Ambrosius, pefed pretordi Galia. 

## Marvioù
## Daveoù

__NOTOC__
Ukraineg

An **ukraineg** (українська мова *oukrayins'ka mova*) zo unan eus yezhoù slavek ar Reter. Yezh ofisiel Ukraina eo..

Gant un adstumm eus al lizherenneg kirillek e vez skrivet ; alies e vez lakaet an ukraineg da rannyezh ar ruseg, hogen tostoc'h d'ar belaruseg eo.

## Istor
Un diskennad eus henslaveg ar Reter, ur yezh a veze komzet e Rous Kyiv er Grennamzer, eo an ukraineg. Henslaveg ar Reter a droas d'ar rutheneg, a voe yezh ofisiel e Dugelezh Veur Lituania a-raok bezañ polonekaet e Republik an Div Vroad. En  e voe rannyezhoù, an ukraineg o vezañ unan anezho.

Rusekaet e voe Ukraina goude Brezel Krimea (1856) : berzet e voe an ukraineg er skolioù hag en Impalaeriezh Rusia, koulz hag en URSS war-lerc'h. Daoust da gement-se e kendalc'has an dud d'e gomz, e rann gornôgel ar vro dreist-holl.
  
E-pad kantvedoù goude diskar Rous Kyiv, uhelidi Ukraina ne gomzent ket yezh ar vro. An aotrouien hag ar renkadoù etre a rae gwell gant ar poloneg pe ar ruseg. Evit an uhelidi ne oa nemet en *hetmanat kozak* savet gant Bohdan Khmelnytsky e veze graet gant an ukraineg. Evit ar beizanted, darn eus ar boblañs betek kreiz an  a implije o yezh-vamm hep kaout galloud politikel ebet evit difenn ar yezh.

## Emdroadur
Rannet e vez an ukraineg etre kentukraineg, henukraineg, krennukraineg hag ukraineg a-vremañ.
* Kenukraineg : betek kreiz an  ; skrid ebet.
* Henukraineg : betek ar  (1387) ; skridoù zo e slaveg an Iliz ortodoks.
* Krennukraineg : betek an  ; anvet rutheneg en Istor ar yezh.
**Krennukraineg abred : ~1387-1575, termenet diwar an diforc'hioù etre skridoù ukrainek ha re belarusek.
**Krennukraineg kreiz : ~1575-1720 ; meur a skrid en ukraineg boutin ha yezh an Iliz.
**Krennukraineg diwezhat : ~1720-1818 ; kavet e kalz skridoù ukrainek-rusek ha rusek-ukrainek.
* Ukraineg a-vremañ : adalek 1818 ; kavet el lennegezh da gentañ, e skridoù a bep doare goude.
Bep bloaz d'an 9 a viz Du e veze lidet gouel Nestor ar C'hroniker (Нестор Летописец *Nestor Letopisets*, ~1056 – ~1114), en devoa skrivet buhez daou sant ; "Devezh an ukraineg hag al lennegezh ukrainek" a vez graet eus ar gouel-se, a vez lidet d'ar 27 a viz Here abaoe an 28 a viz Gouere 2023.

## Hiziv
Abaoe diskar URSS e 1991 ez eo bet lakaet an ukraineg da yezh ofisiel ar Stad nevez ; a-hed dekvloaziad kentañ an dizalc'hiezh e lakaas ar gouarnamant ar yezh ofisiel da gemer lec'h ar ruseg er melestradur, er skolioù, er media hag er c'henwerzh.

Renabl ar bloaz 2001 — an hini nemetañ a zo bet graet betek-henn — a ziskouez e oa 
67,5% eus Ukrainiz o tisklêriañ an ukraineg da yezh-vamm, e-tal 29,6% o tisklêriañ ar ruseg. Divyezhek eo an darn vuiañ eus an dud

## Notennoù
Orest Miller

**Orest Fyodorovitch Miller** (Оре́ст Фёдорович Ми́ллер) (4 Eost 1833 - 1 Mezheven 1889) a oa ur folklorour rus ha kelenner lennegezh rusek, a orin alaman. Skrivet en deus "Илья Муромец и богатырство киевское" ("Ilya Muromets ha bogatyred Kiev").
Blue Nile (Soudan)

**Blue Nile** (Arabeg: النيل الأزرق; displeget: *an-Nyl al-Azraq*; envet *Al Wustá* etre 1991 ha 1994) a zo unan eus 15 stad Soudan. Ur gorread a 45 844 km² hag ur boblañs a 600 000 a dud he deus (2000). Ad-Damazin eo he c'hêr-benn.
Elektra

**Elektra** (Ἠλέκτρα e henc'hresianeg) a zo anv meur a vaouez e mojennoù Hellaz kozh.

* **[[Elektra (Pleiadenn)|Elektra]]**, ur Bleiadenn, 
* **[[Elektra (Okeanidenn)|Elektra]]**, an Okeanidenn, 
* **[[Elektra (Danaidenn|Elektra]]**, un Danaidenn, merc'h da Zanaos ha Polykso. Dimeziñ a reas da Peristhenes, mab da Aigyptos ha Kaliadne. Lazhañ a reas he gwaz. 
* **[[Elektra (merc'h Agamemnon)|Elektra]]**, merc'h da Agamemnon ha Klytaimnestra, c'hoar da Orestes. 

## Arz
* ***[[Eelktra (Sofokles)|Elektra]]***, ur pezh gant Sofokles 
* ***[[Elektra (Euripides)|Elektra]]***, ur pezh gant Euripides 
* ***[[Elektra (opera)|Elektra]]***, ur c'hoarigan gant Richard Strauss 
* ***[[Mourning Becomes Electra]]***, ur pezh-c'hoari gant ar skrivagner amerikan Eugene O'Neill
* ***[[Elektra (Theodorakis)|Elektra]]***, ur c'hoarigan gant Mikis Theodorakis 
* ***[[Elektra (comics)|Elektra]]***, ur c'hourharozez e bed Marvel Comics
* ******, ur c'homic gant Bill Sienkiewicz ha Frank Miller
** ***[[Elektra (film 2005)|Elektra]]*** ur film gant Rob Bowman, diazezet war an dudenn comics
* ***[[Electra (film)|Electra]]***, ur film gant Michael Cacoyannis
* *Elektra King,* anv an aktourez c'hall Sophie Marceau er film *The World is Not Enough* .

## Lec'hioù
*Electra (Texas) 
**Electra Building*, Vancouver, ur skraper-oabl

## A bep seurt
*(130) Elektra, un asteroidenn 
*kemplezh Elektra, er bredelfennerezh
* Electra, ur c'hazh e levr T. S. Eliot, *Old Possum's Book of Practical Cats* 

## Tud a vremañ
**Carmen Electra*, ur ganerez hag aktourez stadunanat a weler gwisket berr war goloioù magazinoù zo.
Moloed

Ur meuriad eus Soudan eo ar **Voloed**. O chom emaint e Jebel Malkan e stad Blue Nile, e-kichen an harzoù gant Etiopia. Dezho o-unan e roont an anv *Tura-Ka-Molo*, ar pezh a dalvez *Yezh Molo*.

## Daveoù

Ar moloeg war Ethnologue
Peristhenes

**Peristhenes** a oa mab da Aigyptos ha Kaliadne e mojennoù Hellaz kozh. Dimeziñ a reas da Elektra, an Danaidenn, merc'h da Zanaos, ha lazhet e voe ganti.

## Levrlennadur
Eadwald East Anglia

**Eadwald East Anglia** a voe roue East-Anglia etre 796 ha 798. Evel Eadberht Praen e chomas Eadwald en harlu e-pad ren Offa Mercia moarvat. Ren a rae heman East-Anglia en un doare reizh adalek m'en-doa lazhet Æthelberht II East-Anglia.

Esaeañ a reas East-Anglia da adkavout he frankiz goude marv Offa met faezhet e voe gant Ecgfrith Mercia, mab Offa. Posupl eo e teuas a benn Eadwald a c'hounid frankiz e vro adarre etre marv Ecgfrith ha adaloudabeg ar rouantelezh gant Coenwulf Mercia e 798. Adkrogañ a reas Coenwulf da gognañ pezhioù en East-Anglia war-dro 805, ar pezh a ziskouez e kontrole ar vro penn-da-benn d'ar mare-se.

Posupl eo ivez eo e oa Eadwald un isroue sujet da Ecgfrith ha adaloudabeg ha Coenwulf. Mervel ha reas, pe koll a reas e c'halloud e 798.

N'eo ket meneget er C'hronik Angl-ha-Saoz ha n'avezer anezhañ nemet dre e bezhioù-moneiz.

## Liammoù diavaez
* East Anglia history web page

## Daveoù
Catalão

**Catalão**, zo unan eus kêrioù Goiás e Brazil. Tost da 75.600 a oa enni e 2007. 

Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg
Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Igreja Dom Bosco.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Catalão cidade das flores.JPG
341

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Kornôg :  Constantius II, e-unan adalek miz Meurzh Ebrel 340
* Reter ha Trakia : Konstañs II 
* Koñsuled ː Antonius Marcellinus & Lucius Aradius Valerius Proculus 

### Azia

### Afrika

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 19 Ebrel
* Pab ː Julius Iañ 

## Ganedigezhioù 341

## Marvioù 341

__NOTOC__
342

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Kornôg :  Constantius II, e-unan abaoe 340
* Reter ha Trakia : Constans II 
* Koñsuled ː Constantius Aug. III & Constans Aug. II. 

### Azia

### Afrika

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 11 Ebrel
* Pab ː Jul Iañ

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
344

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Sul hag hoc'h echuiñ gant ul Lun

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Kornôg : Constantius II
* Reter ha Trakia : Konstañs II
* Koñsuled : Reter ː Flavius Domitius Leontius (Reter); Kornôg ː betek Ebrel, Flavius Bonusus, heuliet gant Flavius Sallustius.  

### Azia
* Emgann Singara : faezhet eo Constantius II gant roue Persia Shapur II.
### Afrika

## Relijionoù
* 15 Ebrel
* Pab ː Jul Iañ

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
Max Planck

**Max Karl Ernst Ludwig Planck** (Kiel, 23 a viz Ebrel 1858 - Göttingen, 4 a viz Here 1947) a oa ur fizikour alaman.
Studiañ ar fizik en-doa graet e München ha Berlin ha da zoktor ez eas e 1879. E 1885, goude un nebeud bloavezhioù tremenet e München evel *docent*, ez eas da Giel da gelenn. An hevelep post a zalc'has e Berlin etre 1889 ha 1928. Un ezel oberiant eus meur a gevredigezh skiantel e oa-eñ. 

Gwelet e vez evel diazezer al loc'honiezh pementadel, hag e 1918 e voe deroet Priz Nobel ar Fizik dezhañ.
Ernest Rutherford

**Ernest Rutherford** (30 a viz Eost 1871-19 a viz Here 1937) a oa ur fizikour zelandneveziat.

Ganet e oa bet e Brightwater, e-kichen Nelson e Zeland-Nevez, m'en doa studiet ar Fizik hag ar Jedoniezh. E 1895 e tivroas da Vreizh-Veur da genderc'hel gant e studioù e Cambridge. E 1898 ez eas da gelenner e Montreal (Kanada) hag e 1907 e voe anvet e Manchester (Bro-Saoz). E 1908 e c'hounezas-eñ Priz Nobel ar Gimiezh. E 1919 ez eas da benn Arnodva Cavendish e Cambridge hag e 1931 e tegemeras an titl a **Lord Rutherford of Nelson**. E Cambridge e oa aet da Anaon.

Brudet eo evit e labourioù diwar-benn an atom dreist-holl. En abeg d'e studioù diwar-benn ar skinoberiegezh e vez barnet evel unan eus diazezerien ar fizik nukleel.
351

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Kornôg : Flavius Magnus Magnentius
* Reter ha Trakia : Constantius II
* Koñsuled ː Magnentius aug. I & Gaiso (nac'het o-daou gant Constans II)

* Sevel a ra Constantius II e niz Constantius Gallus da *gaezar* (eil-impalaer), e Sirmium, d'ar 15 a viz Meurzh 351.
* 28 Gwengolo : emgann Mursa (Osijek), war an Drava. Trec'h eo Konstañs war Magnentius. Hemañ a dec'h etrezek Aquileia.

### Azia

### Afrika

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 31 Meurzh
* Pab ː Jul Iañ

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
352

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Meurzh hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Kornôg :  Flavius Magnus Magnentius
* Reter ha Trakia : Constans II
* Koñsuled ː 
- Kornôg : Decentius Caesar I & Paulus.
- Reter : Constantius Aug V & Constantius Gallus Caesar 1

* Aloubet ez eus 40 kêr eus Galia gant an Alemanned hag ar Franked, etre ar Moselle hag ar Roen.

### Azia

### Afrika

## Relijionoù
* 
* Sul-Fask ː 19 Ebrel
* Pab ː Jul Iañ, aet da Anaon d'an 12 Ebrel; Liberius, dilennet d'an 12 Ebrel 

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù
* Jul Iañ, aet da Anaon d'an 12 Ebrel

__NOTOC__
353

Bloavezh boutin, o kregin hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Kornôg : Flavius Magnus Magnentius, betek an 10 Eost. Constantius II war e lerc'h.
*Reter ha Trakia : Constantius II.
*Koñsuled : 
- Kornôg : Magnentius Aug. II & Decentius Caesar II (betek miz Eost) 
- Reter : Constantius Aug. VI & Constantius Gallus Caesar II
*8 Kerzu ː Memmius Vitradius Orfitus Honorius zo anvet da Brefed Kêr Roma
* 10 Eost ː en em zistruj a ra an impalaer Magnentius e Lugdunum ad Rhodanum (Lyon), gant e gleze.
* 10 Here ː lidañ a ra Constantius II e 30vet bloaz a ren en sirk Arle.

### Azia

### Afrika

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 11 Ebrel
* Pab ː Liberius
* Sened-iliz Arle. An Arianed zo trec'h ganto.

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù
* 10 Eost ː an impalaer Magnentius
## Notennoù ha daveoù

__NOTOC__
354

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Constantius II.
* Koñsuled : Constantius Aug. VII & Constantius Gallus Caesar III. 

### Azia

### Afrika

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 27 Meurzh
* Pab ː Liberius

* Laket eo gouel ganedigezh Jezuz Krist d'ar 25 Kerzu, evit klotañ gant gouel roman ar goursav-heol.
* Savet eo *Catalogus Liberanus*, roll ar bibien, evit klokaat ar roll bet savet gant Eusebius Caesarea.

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù
* Sant Aogustin, e Thegaste (Souk Ahras), e Numidia.

## Marvioù

__NOTOC__
355

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ː Constantius II.
* Koñsuled : lavius Arbitio & Quintus Flavius Maesius Egnatius Lollianus 
* Embann a ra Silvanus ez eo *august* (impalaer) e Köln, d'an 11 Eost 355. En em zistruj a ra 28 deiz war-lerc'h, da lavarout eo d'an 8 Gwengolo.
* Dimeziñ a ra Flavius Claudius Julianus gant Elen, merc'h an impalaer Konstañs II, ha savet eo da *gaezar* (eil-impalaer) e miz Du 355, e Milano
* Treuzet eo ar Volga skornet gant an Huned, ha lakaat a reont o c'hrabanoù war rouantelezh gotek Hermanarig, en Ukraina.

### Azia

### Afrika

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 16 Ebrel
* Pab ː Liberius

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
356

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ul Lun hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ː Constantius II.
* Kaezar evit ar C'hornôg ː Flavius Claudius Julianus
* Koñsuled : Constantius Aug. VIII & Iulianus Caesar II 

### Azia

### Afrika

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 07 Ebrel
* Pab ː Liberius

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
359

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ː Constantius II
* Kaezar evit ar C'hornôg ː Flavius Claudius Julianus
* Koñsuled : Flavius Eusebius & Flavius Hypathius 

### Azia
* Emgann Amida : aloubet eo Amida gant Shapur II Persia. 
### Afrika

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 4 Ebrel
* Pab ː Liberius 
* Sened-Iliz Rimini da blediñ gant enkadenn an arianegezh. Ur c'hwitadenn e voe, war a seblant.

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù
* Flavius Gratianus (impalaer da zont)

## Marvioù

__NOTOC__
Meon

Ar **Meon** a zo ur stêr e Hampshire e su bro-Saoz a red war-du ar su eus ar South Downs betek ar Solent Muzuliañ a ra 34&nbsp;km ha war darn vrasañ e red eo ur stêr-kleiz.

## Anv

* Ravenna 10825 ː MAINA / MAVIA

Adsavet *MOINA gant ar glaskerien.

Talvoudegezh ː peurheñvel ouzh *Moenus* > Main, ur stêr eus Germania, *Main, Maoin*, (
File:River Meon at East Meon - geograph.org.uk - 425106.jpg | alt=Stêr Meon en East Meon |1. East Meon
File:River Meon upstream, of the A32 roads bridge at Warnford - geograph.org.uk - 239505.jpg |2. Argerc’h ar stêr Meon gwelet eus pont war hent A32 e Warnford.
File:Bridge carrying King's Way across River Meon at Soberton - geograph.org.uk - 237768.jpg |3. Pont King’s Way war ar Meon e Soberton.
File:Mislingford - geograph.org.uk - 400701.jpg  |4. Argrec’h ar Meon e Mislingford.
File:View upstream of River Meon as it crosses Ironmill Lane - geograph.org.uk - 458456.jpg |5. Argrec’h ar Meon o treuziñ Ironmill Lane, Fareham, e norzh hent-tizh M27.
File:River Meon flooding over Fishers Hill road - geograph.org.uk - 1157558.jpg |6. Dic’hlann hent Fishers Hill, e Catisfield.
File:Titchfield Haven Nature Reserve - geograph.org.uk - 94769.jpg |7. Gwarezva naturel broadel Titchfield.
File:The Mouth of the River Meon. - geograph.org.uk - 193535.jpg |8. Aber ar Meon war ar Solent.


## Liammoù diavaez

*  evit andonoù ar Meon.
*  evit aber Meon.

## Daveoù
Christian Desbordes

**Christian Desbordes** a zo ur sonaozour, kempenner, soner eus korn bro Landerne. Rener Laz-kanañ Penn ar Bed eo abaoe 1989.

## Krouidigezioù

### Evit [[Strollad ar Vro Bagan]]

*Yann-Vari Perrot 

*Cantique à Melila

*Kenavo my Love

*Ys La Maudite

*Imram

*Liberta

*Abadenn "Les nuits de Kerjean"

*Ar Basion Vras

*Tristan et Iseult

### Evit FR3 Roazhon

*Tonioù an abadennoù "An taol Lagad", "Chadenn Ar Vro (1991) ha "Du man du se" (1995)

### Evit [[Kevrenn Sant-Mark]]

*L'épopée de Tuan Mac Kairill

*Sonerezh ha kempenn evit ar bladenn "Ocean Liberty" (1996)

### Evit [[Laz-kanañ Penn ar Bed]]
    
*Ar Basion Vras( komzoù gant Goulc'han Kervella diwar gomzoù ar grenn-amzer )

*War henchou ar bed ( komzoù gant Job An Irien )

*Barzaz Breiz, kempenn 6 ton hengounel

*Nedeleg, kempenn 3 zon hengounel

*Messe à Saint Guénolé

*Gwerz Mari Chapalain

*Buhez, kempenn 7 ton

*Kalon ar bed, kempenn 6 ton

*Deiz al lid

### Traoù all

*Composition d'un poème symphonique "L'épingle à feu" (texte de J.P Kermarrec).

## Liammoù Diavaez
*Ur bajenn diwar-benn Christian war lec'hienn ofisiel ECBM
358

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ː Constantius II.
* Kaezar evit ar C'hornog ː Flavius Claudius Julianus
* Koñsuled : Datianus & Naeratius Cerealis. 
* Brezel a-enep Chapour II, roue ar Bersed
* Kren-douar e Nikomedia

### Afrika

### Azia

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 12 Ebrel
* Pab ː Liberius

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
Ar Basion Vras

**Ar Basion Vras** a zo 
*ur pezh sonerezh evit ur pezh-c'hoari gant Strollad ar Vro Bagan, Ar Basion Vras (Desbordes-Kervella). 
*ur c'han dastumet gant Yann-Fañch Kemener, Ar Basion Vras (Kemener), hag a vez kanet ivez gant Annie Ebrel.
René Abjean

**René Abjean**, ganet e Brest d'an 22 a viz Du 1937, a zo sonaozour ha kempenner, evit al lazoù-kanañ dreist-holl. Renet en deus Laz-kanañ Penn ar Bed (ECBM) azalek e grouidigezh e 1977 betek 1989.

## Buhez
Labouret en deus evel kelenner fizik e Skol-veur Breizh-Izel e Brest. En 1953 e krogas da ganañ e laz-kanañ Plougerne. Kenlabourat a reas gant Ar Baganiz en 1962 hag An Triskell, en 1969.

Renet en doa Radio Breizh Izel e deroù ar bloavezhioù 1980.

Dimezet eo gant Mari Kermareg.

## Enorioù
*Kolier an Erminig e 2002.

## Oberennoù
### Gant Laz-kanañ Penn ar Bed
**[[Ar Marh dall]]* (1979), kanadenn. Savet eo bet ar skrid gant Job an Irien hag ar sonerezh gant René Abjean.
**[[Ar Missa Keltia]]* (1982), kanadenn. Savet eo bet ar skrid gant Job an Irien hag ar sonerezh gant René Abjean.
**[[War varh d’ar mor]]* (1987), oratorio. Savet eo bet ar skrid gant Job an Irien hag ar sonerezh gant René Abjean.
**[[Kan evid ar peoh]]* (1989), kanadenn. Savet eo bet ar skrid gant Job an Irien hag ar sonerezh gant René Abjean.
**Une ville vers la mer* (1999), kanadenn. Savet ar skrid gant Heather Dohollau.
**[[Kalon ar Bed]]* (2000), kanadenn. Skrid gant Job an Irien, sonerezh gant René Abjean ha Christian Desbordes.
**Liñvadenn Ker Is* (2000), kanadenn. Skrid gant Job an Irien. Savet evit 50 vloaz Kendalc'h.

=Liammoù diavaez=
* Ur pennad diwar-benn René Abjean e lec'hienn Kanomp Breizh
* ''René Abjean. Une âme bretonne'', Le Télégramme, 2 Genver 2017 
* Blog René Abjean
Calakmul

**Calakmul** a zo anv roet da lec'hienn unan eus ar c'heodedoù mayat brasañ anavezet. E Mirva a Viosferenn Calakmul, e janglenn diaz Peten e Mec'hiko, 30 eus harz Guatemala.

Dizoloet e voe gant ar bevonour Cyrus L. Lundell eus ar Mexican Exploitation Chicle Company d'an 29 a viz kerzu 1931 tra ma c'hournije. Da Sylvanus G. Morley, a ergerzhe Chichen Itza evit ar Carnegie Institute e voe tremenet ar c'heloù e miz meurzh 1932.

Kreizenn ur rouantelezh, *kaan* pe *rouantelezh an Naer* e oa Calakmul, daoust ma oa bet stummet pelloc'h war-du an norzh. E-pad ar Prantad Klasel Diwezhat ez eas d'ur c'halloud meur, kevreet da Garacol ha kevezer da Dikal. Ur boblañs a 50.000 annezad he-doa Calamul moarvat ha muioc'h eget 6250 savadur a oa bet dizolet war ur gorread a 70 km²

### Rouaned Calakmul anavezet

* Dianav: Yuknoom Ch'een I
* c.520–546: Tuun K'ab' Hix
* c.561–572: Sky Witness
* 572–579: First Axewielder
* 579–c.611: Scroll Serpent
* c.619: Yuknoon Chan
* 622–630: Tajoom Uk'ab' K'ak'
* 630–636: Yuknoom Head
* 636–686: Yuknoom Meur
* 686–c.695: Yuknoom Yich'aak K'ak'
* c695: Split Earth
* c.702–c.731: Yuknoom Took' K'awil
* c.736: Wamaw K'awil
* c.741: Ruler Y
* c.751: Ruler Z
* c.771–c.789: B'olon K'awil
* c.849: Chan Pet
* c.909: Aj Took'

### Liammoù diavaez
* Calakmul - Patrimonio Cultural de la Humanidad lec'hienn INAH diwar-benn Calakmul
* Calakmul (eus *The State of Campeche Book*)
* Friends of Calakmul
* Luc'hskeudennoù Calakmul
Erwin Schrödinger

**Erwin Schrödinger** (Wien, 12 a viz Eost 1887 – *idem*, 4 a viz Genver 1961) a oa ur fizikour aostrian hag iwerzhonat brudet evit e labour diwar-benn al loc'honiezh pementadel ha dreist-holl evit kevataladenn Schrödinger.

Priz Nobel ar Fizik a voe deroet dezhañ e 1933 en he goude. E 1935, goude un eskemm hir a lizheroù gant Albert Einstein, a oa ur mignon dezhañ, ec'h ijinas arnodenn kazh Schrödinger, un arnodenn bementadel ma c'hall ur c'hazh bezañ marv ha bev war an dro.

## Levrioù
*  *Gesammelte Abhandlungen*, Friedr. Vieweg & Sohn (1984) 
*  *Nature and the Greek* and *Science and Humanism*, Cambridge University Press (1996) 
*  *The interpretation of Quantum Mechanics*, Ox Bow Press (1995) 
*  *Statistical Thermodynamics*, Dover Publications (1989) 
*  *My View of the World*, Ox Bow Press (1983) 
*  *Expanding Universes* (1956), Cambridge University Press, 2011 
*  *Space-Time Structure* (1950), Cambridge University Press, 1985 
*  *What is Life?* (1946), Cambridge University Press, 2012 
*  *Physique quantique et représentation du monde*, Seuil, 1992 
*  *Qu'est-ce que la vie ? – De la physique à la biologie*, Seuil, 1993 
*  *L'esprit et la matière*, Points, 2016
Richard Stallman

**Richard Matthew Stallman** (ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1953) a zo un emsaver stadunanat evit ar poelladoù frank, un hacker hag ur saver poelladoù. E miz Gwengolo 1983 en-deus roet lañs d'ar Raktres GNU da grouiñ ur reizhiad korvoiñ frank heñvel ouzh Unix ha pennaozer ar raktres e oa bet adalek-se. Gantañ e oa bet lañset luskad ar poelladoù frank hag e 1985 en deus savet ar Free Software Foundation.

Unan eus ar re gentañ o c'hinnig mennozh ar C'hopyleft e oa, hag aozet en-deus meur a lañvaz copyleft, ar GNU General Public License en-o-zouez. Adalek kreiz ar bloavezhioù 1990 en deus Richard Stallman tremenet darn vrasañ e amzer o stourm evit ar poelladoù frank hag a-enep d'an aotreoù gwerzh evit ar poelladoù. Savet en-deus meur a boellad ivez : an Emacs orin, ar GNU Compiler Collection hag ar GNU Debugger. E 1989 en-deus kenziazezet al League for Programming Freedom

## Daveennoù
Taraba

**Taraba** a c'hell daveiñ ouzh
* Ur stad Nijeria : Taraba (stad)
* Ur stêr : Taraba (stêr)
* Ur genad ― *[[Taraba (genad)|Taraba]]* ― e rummatadur an evned, ur spesad ennañ : *[[Taraba major]]*
Taraba (stad)

Ur stad reter Nijeria eo Taraba. Hevez ar stêr Taraba a red a-dreuz e zarn su eo anvet. Jalingo eo e gêrbenn.
Gwyddno Garanhir

Roue Meirionydd ha mab Gwrin Farfdrwch e oa **Gwyddno Garanhir**. Hervez an hengoun en dije kollet un darn vras eus e rouantelezh, a vije bet beuzet gant ar Meurvor Atlantel. Gwarezet e vije bet ar rannvro-se, Maes Gwyddno hec'h anv, gant ur chaoser. He dorioù a vije bet lezet digor gant ur plac'h, Mererid hec'h anv, ha beuziñ ar vro en dije graet ar mor.

Dimezet e vije bet Gwyddno Garanhir gant ur vaouez, Ystradwen hec'h anv, ha seizh mab en dije bet: Idris, Rhun, Dyfnwal, Eifionydd, Elffin, Sandde hag Edern.

## Anv
Kar-tost eo anv *Gwyddno* da anv Gouenoù, e Breizh.

## Liammoù diavaez
* Gwyddno Garanhir war Early British Kingdoms
Kourchourenn hir he fri

Ur spesad pesk dour dous eus kerentiad ar gourchourenn (Cobitidae) eo ar **gourchourenn hir he fri**. Heñvel a-walc'h dre he feson ouzh ar gourchourenn zremm-marc'h. Kavet e vez en Indonezia.

## Liammoù diavaez

Ar gourchourenn hir he fri war www.loaches.com

## Daveoù

* 
*
Audrey Hepburn

**Audrey Hepburn** zo un aktourez angl-hag-izelvroat ganet d'ar 4 a viz Mae 1929 en Elsene, Belgia hag aet da anaon d'an 20 a viz Genver 1993 e Tolochenaz, Suis. 

Da gentañ e felle dezhi mont da zañserez met kregiñ a reas da vezañ aktourez e fin ar bloavezhioù 1940. Ar berzh a reas ar pezh-c'hoari *Gigi* (1951) e Broadway a zigoras dezhi dorioù ar sinema. 
Gounit a reas Oscar an aktourez wellañ kerkent ha 1953. Ne c'haller ket ankounac'hat he mod da c'hoari e Sabrina (1954), e Breakfast at Tiffany's (1961) pe c'hoazh e My Fair Lady (1964).

Paouez a reas da labourat evit ar sinema e 1967 hag en em ouestlañ a reas da oberoù dengar. Kannadourez an Unicef e voe etre 1988 ha 1992.

* 1953: Roman Holiday
* 1954: Sabrina
* 1957: Love in the Afternoon
* 1961: Breakfast at Tiffany's
* 1964: My Fair Lady

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel Audrey Hepburn, ha Font ar Vugale Audrey Hepburn
*  Audrey Hepburn war Allocine
2008 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2007 e Breizh - **2008 e Breizh** - 2009 e Breizh

## Darvoudoù
*Meurzh 1añ a viz Genver : 4 334 000 a dud zo o chom e Breizh, hervez jedadennoù an INSEE.
*1añ a viz Genver : war e leve emañ bremañ Fañch Broudig, ha Bernez Rouz an hini zo bet anvet en e lec’h e penn abadennoù brezhonek France 3. 
*Meurzh 15 a viz Genver : er parlamant gall ez eus kinniget daou raktres lezenn evit lakaat Bro-C'hall da beurzegemer Karta europat ar yezhoù rannvroel pe minorel, an eil kinniget gant Marc Le Fur ha kannaded all eus an UMP, hag egile gant Marylise Lebranchu ha dilennidi all eus ar PS.
*Sadorn 26 a viz Genver : *Prizioù abadennoù brezhonek France 3* zo roet e Plañvour. Ne vo ket gwelet ar prizioù en abadenn vrezhonek ar sul war-lerc’h, evel ma oa rakwelet, en abeg d’un tournamant tennis en Aostralia, diskouezet gant France 3 d’ar memes eur.
*Merc'her 30 a viz Genver : geriadur brezhoneg Pierre Coëtanlem zo bet niverelaet ha lakaet enlinenn gant Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek, e skol-veur Brest.
*Yaou 1añ, Gwener 2 ha Sadorn 3 a viz Mae :ar Redadeg kentañ evit ar brezhoneg etre Naoned ha Karaez.
*Yaou 4 a viz Gwengolo : digoradur skolaj Diwan al Liger-Atlantel, e Sant-Ervlan.
*Sadorn 27 a viz Gwengolo : Kolier an Erminig roet da Roger Abjean, Gweltaz ar Fur, Yvonne Breilly-Le Calvez ha Viviane Hélias, e Roazhon.
*Gwener 17 ha Sadorn 18 a viz Here: 25vet deiz-ha-bloaz Radio Kreiz Breizh, lidet e Sant-Nigouden.

## [[:Rummad:Marvioù 2008|Marvioù]]
*Yvonig Gicquel, bet prezidant Kendalc'h e-pad meur a vloaz
*Reun ar Glev, geriadurour brezhonek
*Charles Le Quintrec, skrivagner gallek
*Robert Le Grand, rener kentañ Coop Breizh
*Henri Maho, difenner glad relijiel Breizh
*Jean Markale, skrivagner gallek
*Michel Phlipponneau, politiker
*Per Pondaven, enklasker ha lec'hanvadurour
*Gwenc'hlan ar Skouezeg, drouiz meur

 

__NOTOC__
Euro

An **euro** (arouez : €, kod bank : EUR) zo anezhañ ar moneiz nemetañ e 21&nbsp;Stad ezel eus Unaniezh Europa (anvet *[[Takad an euro]]* pe *Euroland*) ha hini ensavadurioù Europa. Implijet e vez evel moneiz *[[Listennad lavaredoù latin|de facto]]* e stadoù all ivez : Kosovo ha Montenegro. Implijet e vez ivez, ent-ofisiel, gant korrstadoù zo: Andorra, Monaco, San Marino, Vatikan, hag ivez Akrotiri ha Dhekelia, bonnoù arme ar Rouantelezh-Unanet e Kiprenez. Moneiz 320&nbsp;milion Europad eo, hag ouzhpenn 200&nbsp;milion a dud all a ra gant ur moneiz merket gantañ.

Rannet eo an euro e 100 cent (skrivet EUROCENT war ar pezhioù). Roet eo e von gant Bank Kreiz Europa. An eil moneiz eo evit an treuzgreadoù, war-lerc'h an dollar US hag a-raok ar yuan sinaat. Deuet eo da vezañ moneiz kentañ ar bed abaoe miz Kerzu 2006 dre an niver a vilhedoù en implij (kement a 610 miliard €).

Implijet eo evel moneiz kontouriezh er marc'hadoù arc'hant abaoe 1999 ha lañset e voe e pezhioù ha bilhedoù e 2002. Deuet e oa war-lerc'h an ECU (*European Currency Unit*) da lâret eo unanenn voneiz Europa) gant ur feur a 1:1.

## Daveoù

## Liammoù diavaez
*   Euro - Bilhedoù