Tangi Malmanche

Unan eus hon dramaourien veurañ ha gwellañ eo bet **Tanneguy Charles François Malemanche**, anavezet dindan an anv **Tangi Malmanche** (1875-1953). Un den a-raok e amzer e oa, daoust ma voe levezonet e oberenn lennegel gant doareoù ar c'hoariva gall ha klasel.
Puilh eo e oberoù, a skrivas koulz e brezhoneg hag e galleg.

## Buhez
Ganet e voe Tangi Malmanche d'ar 7 a viz Gwengolo 1875 e Saint-Omer, Pas-de-Calais (Bro-C'hall), 
Mab Gustave Étienne Charles Malmanche (* Brest, 1834), komiser er Verdeadurezh, ha d'e wreg Marie-Louise Piédalu (* Douai, 1850) e oa *Tanneguy*, evel ma voe skrivet en ti-kêr. Daouzek vloaz e oa pa zistroas e dud da Vreizh d'en em staliañ e Brest ; meur a vaer Brest a oa bet er familh Malmanche en .

Ez-krennard e vevas etre lise Brest ha maner an tiegezh er Rest e parrez Plabenneg. Nepell diouzh ar maner e oa ur vilin ma laboure Urien ar C'hoant hag e wreg Mari ar Rouz ; plijout a rae da Vari kontañ kalz istorioù, hag a-drugarez dezhi e teskas Tangi Malmanche brezhoneg hag e talc'has soñj eus an istorioù-se a-hed e vuhez.

Echu gantañ studiañ e lise Brest ez eas Tangi da Roazhon d'ober studioù war ar Gwir. Ur wech echu gant ar studioù-se ez eas da Bariz a-benn tapout un aotreegezh war al Lizhiri hag ur skrid-testeni eus Skol-Uhel ar Studioù-Micherel.

Goude e goñje-soudard en droadegiezh (1896-1897) e labouras en Hentoù-Houarn ar C'hornôg e-pad ur pennad.
Kourater kretadurioù e voe ivez a-raok en em staliañ da vestr-gov e Courbevoie nepell diouzh Pariz, war glann gleiz ar Seine, e 1912. Eno ez euredas Jeanne Briantais, d'an 28 a viz Gwengolo en hevelep bloavezh. Ur verc'h, Anne-Marie, a zeuas d'ar c'houblad kent ma voe engalvet Tangi Malmanche e 1914 e Naoned ; e 1916 avat e voe adkaset da Gourbevoie, ma labouras war e vicher evit an arme.

E Pariz e vevas e fin e vuhez, hag en digenvez war-bouez un nebeud mignoned. Da 77 vloaz e varvas hon dramaour brudetañ d'an 20 a viz Meurzh 1953 e Clichy-la-Garenne (Hauts-de-Seine), pell diouzh e vro, «&nbsp;brudet ha dianav&nbsp;» evel ma skrivas gant mousfent ; beziet e voe e Dives-sur-Mer (Calvados), ma oa boas da dremen vakañsoù en hañv.

## Resped skrivagner
E miz Here 1898, pa oa 23 bloaz, e voe embannet e oberenn gentañ – ur varzhoneg anvet *Sant Iann Balanant* — er gelaouenn *[[L'Hermine (kelaouenn)|L'Hermine]]*. E 1900 hag e *L'Hermine* adarre e voe embannet *Marvailh an ene naonek*, un drama c'hoariet da zeiz Gouel an Hollsent e maner ar Rest, ar bloavezh-se.
Pemp bloaz war-lerc'h e voe c'hoariet ar pezh en-dro, war leurenn an *Athénée-Saint-Germain*, e Pariz ar wech-mañ, ha berzh bras a reas.

E miz Eost 1903 e krouas, gant skoazell e vignon al levrier Le Dault, ur gelaouenn lennegel hollvrezhonek, *[[Spered ar Vro]]* hec'h anv. Buan avat e voe digalonekaet ha feuket ar rener gant digasted e genvroiz, ha ne zeuas ar gelaouenn er-maez nemet peder gwech hepken.

Kelenner ivez e voe Tangi Malmanche er bloavezhioù 1904-1905, evit Kevredigezh Bretoned Pariz, *La Bretagne*. E 1907 e voe embannet e gentelioù brezhonek e stumm ul levr, *Le mémento du bretonnant* e anv.Oberennoù a bouez bras a savas betek e varv.

Mestr-gov e oa e vicher, met diouzhtu p'en deveze un tammig amzer vak e skrive e brezhoneg. Koulskoude ne oa ket trawalc'h dezhañ sevel pezhioù-c'hoari, pa voullas e skridoù e-unan dre m'en doa staliet ur waskerell-vrec'h en e liorzh.
E bennoberenn, *Gurvan, ar marc'heg estrañjour*, a voe moullet evel-se hanter-kant skouerenn anezhi, hag ivez moarvat *Salaun* hag ar ganaouenn diwar-benn *Difoeltradur Roazhon*.

Siwazh, n'eo ket bet merzet nag anavezet oberennoù Malmanche, evit lies abeg.
«&nbsp;Ugent vloaz re abred ez eo deuet hon dramaour meur &nbsp;» a skrivas Abeozen, ha gwir a skrivas. Ne oa ket barrek c'hoazh e gempredidi da lenn e oberennoù ha n'o deus komprenet peurvuiañ mann ebet enno. Malmanche en doa kaz ouzh an dud, ha ne oa ket aes tostaat dezhañ.

## Oberennoù
An darn vrasañ eus oberennoù Malmanche zo dramaoù awenet gant ar gristeniezh ; ar grennamzer, evel e *Buhez Salaun lesanvet ar foll* ; ar beurbadelezh, evel e *Gurvan ar marc'heg estrañjour* ; eneoù an dud veuzet, evel en *Ar Baganiz*.
;Barzhoniezh
**Sant Iann Balanant*, 1898 e kelaouenn *L'Hermine*.
;C'hoariva
**[[Marvailh an ene naonek]]* (e gwerzennoù libr), 1900 e kelaouenn *L'Hermine* ; Spered ar Vro, 1904 ; Al Liamm, 1974
**[[Marvailh an ene naonek]]* (eilstumm 1939 : e komz plaen, disheñvel a-walc'h an istor hag ar gentel), Aber, 2013
**Gwreg an Toer* (1900), embannet evit ar wech kentañ gant Sav, Niv.24 (Hañv 1942) ; Al Liamm, 1974 (disklêriet e-giz 1973 gant an ti-moulerezh)
**An intanvez Arzhur* (1906), Al Liamm, 1973 (embannadur kentañ)
**Buhez Salaun lesanvet ar foll*, Embannadurioù Al Liamm, 1973
**[[Gurvan ar marc'heg estrañjour]]*, embannadur gant ar skrivagner, 1923
**[[Ar Baganiz]]*, Gwalarn Niv. 34-35, 1931 ; Al Liamm, 1976
**An Antekrist*, Al Liamm, 1950
;Kanaouennoù
**Kanaouenn ar c'hornandoned*, 1904, e *L'Hermine*
**Disfoeltradur Roazhon*, Aber, Niv.13 (Diskar-amzer 2003, da geñver 50vet deiz-ha-bloaz marv T. Malmanche), pajenn 20
;Kontadennoù e galleg
**Kou le corbeau* (1937 er gelaouenn *Les Œuvres Libres*) ; bet lakaet e brezhoneg gant Pierrette Kermoal : *Kou ar Vran*, Aber, 2018
**La monstre de Landouzan*
**Suzanne Le Prestre*
**La tour de plomb*
Ar peder c'hontadenn-se zo bet bodet gant Herri Kaouisin ha skeudennet gant Pêr Peron el levr *Contes*, Paris : Cit Éditions, 1975.
;A-zivout ar brezhoneg
**Le memento du bretonnant*
**De l'utilité du breton*

## Levrlennadur
Skivet ez eus bet ur bern pennadoù diwar-benn Tangi Malmanche.
**Tangi Malmanche et le théâtre celtique*, *L'Echo de Paris*, 13 a viz Ebrel 1931.
**Istor lennegezh vrezhonek an amzer-vremañ* (ar pajennoù 105 ha 106 a zo diwar-benn Tangi Malmanche), *[[Al Liamm]]* (1957).
**Arouezelezh Gurvan*, gant Maodez Glanndour, Al Liamm, Niv. 38 (Mae-Mezheven 1953: bloavezh marv T. Malmanche),p.&nbsp;3
**Tangi Malmanche* (gant Roparz Hemon), Al Liamm, Niv. 38 (Mae-Mezheven 1953: bloavezh marv T. Malmanche),p.&nbsp;9
**Tangi Malmanche stourmer* (gant Per Denez), Niv. 38 (Mae-Mezheven 1953: bloavezh marv T. Malmanche),p.&nbsp;13
**Kannad ur bed all*, gant Arzel Even, Al Liamm, Niv. 38 (Mae-Mezheven 1953: bloavezh marv T. Malmanche),p.&nbsp;17
**Tangi Malmanche* (gant Mikaela Kerdraon), *[[Al Liamm]]*, Niv. 114 (Genver-C'hwevrer 1966).
**Gwreg an toer*, gant Tangi Malmanche (bet embannet er gelaouenn SAV e 1942), Al Liamm, Niv.157 ( Meurzh-Ebrel 1973, da geñver 20vet deiz-ha-bloaz marv T. Malmanche), p.&nbsp;84, ha skeudennoù Tangi Malmanche p.&nbsp;102.
**Treiñ da wir huñvre ur bed marzhus*, gant Andrev Gwegen, Al Liamm, Niv.157 ( Meurzh-Ebrel 1973, da geñver 20vet deiz-ha-bloaz marv T. Malmanche)
**Tangi Malmanche ha Spered ar Vro* (gant Maodez Glanndour), *Al Liamm* N°160, (1973).
**Tangi Malmanche*, gant Maodez Glanndour, Al Liamm, Niv.160 (Gwengolo-Here 1973)
**Tangi Malmanche, témoin du fantastique Breton* (gant Mikaela Kerdraon), *[[Brittia]]*.
**The Tragic Vision of Tangi Malmanche*, gant Reun ar C'halan, e World Literature Today, Vol. 59, No. 3 (Summer, 1985), pp.&nbsp;357–363 (article consists of 7 pages). Embannet gant University of Oklahoma http://www.jstor.org/stable/40140842
**Arvezioù hag arverioù ar marv e "Marvailh an Ene Naonek", pezh-c'hoari e div nozvezh gant Tangi Malmanche*, Morgan ar Menn, Aber, 18, Goañv 2004 : niverenn gouestlet da dTangi Malmanche penn-da-benn. 
**Marvailh 1939*, Morgan ar Menn, Aber, 18, goañv 2004, p.&nbsp;462. Niverenn gouestlet da dTangi Malmanche penn-da-benn.
**Talvoudegezh ar brezhoneg*, gant Tangi Malmanche, Aber Niv.13 (Diskar-amzer 2003, da geñver 50vet deiz-ha-bloaz marv T. Malmanche) 
**Monumant ar vezh*, Morgan ar Menn, Aber, 13, 2003, p.&nbsp;17 
**Tangi Malmanche un den a fent ?*, Morgan ar Menn, Aber, 9, 2002, p.&nbsp;68 
**Tangi Malmanche, kant vloaz zo dija*, Morgan ar Menn, Aber, 13, 2003, p.&nbsp;5
**Marvailh an Ene Naonek*, gant Tangi Malmanche, Aber, Niv.18 (Goañv 2004) : niverenn gouestlet da dTangi Malmanche penn-da-benn, p.&nbsp;463
**En ur lenn Tangi Malmanche*, gant Morgan ar Menn, Aber, 2015

## Daveoù
* RAOUL, Lukian : *Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien*, Al Liamm, 1992 

## Liammoù diavaez
* ''Diviz gant klopenn Tangi Malmanche''

## Notennoù