open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eifel

An **Eifel** zo un torosad izel a-walc'h e kornôg Alamagn, etre Aachen en hanternoz, Trier er c'hreisteiz ha Koblenz er reter. 

En em ledañ a ra ar venezieg e kreisteiz Nordrhein-Westfalen, gwalarn Rheinland-Pfalz ha kreisteiz Kumuniezh alamanek Belgia. Gallout a reer sellout outi evel un astenn d'ar menezioù eus Belgia anvet Ardennoù. Er reter eo bevennet gant traoñienn ar Roen hag er c'hreisteiz gant hini ar Mozel.

## Liammoù diavaez

* Park broadel Eifel
* Park broadel "Hohes Venn-Eifel" (Alamagn-Belgia)
* Baleadennoù en Eifel
Elv

An **elv**, a vez graet **pupli** anezho ivez, a zo gwez eus ar genad *Populus*. 35 spesad bennak anezho a gaver er broioù yen ha kerreizh.

## Notennoù ha daveennoù
Lan Xang

**Lan Xang** (laoeg: ລ້ານຊ້າງ, *milion olifant*) a oa ur rouantelezh lao savet gant Fa Ngum e 1354 e gevred Azia.

Ar priñs Fa Ngum, a orin eus Xieng Dong Xieng Thong (Luang Prabang hiziv an deiz), a erruas e Kambodja pa oa bugel ha dimezet e voe eno d'ur verc'h d'ar roue khmer. E 1349, e penn un arme a 10.000 den prestet dezhañ gant roue Kambodja, ec'h eas kuit diouzh Angkor evit distreiñ d'e vro c'henidik ha sevel e rouantelezh. War e hent war-zu Xieng Dong Xieng Thong ec'h aloubas kement muang a dreuze. Ur wech erru e Xieng Dong Xieng Thong e kemeras ar galloud digant un den kar dezhañ a oa war an tron ha kurunennet e voe e miz Even 1354 e Vientiane. Dont a ra anv ar rouantelezh (ar *milion olifant*) eus e arme bamus.

Lan Xang en em lede eus harzoù Sina betek Sambor er c'hreisteiz hag eus harzoù Vietnam betek pladenn Khorat er c'hornôg.

Nebeut goude (1362-1368) e savas reuz er vro etre daou skourr eus ar voudaegezh : Boudaegezh Mahayana (hini ar roue Fa Ngum) ha boudaegezh Theradava (hengounel er c'horn-bro). Gwasket e voe an emsavadeg poblel met ne voe ket trawalc'h ha dre ma talc'he ar reuz e voe rediet Fa Ngum d'en em dennañ kuit da Muang Nan e 1373. E vab, Oun Heuan, a zistroas diouzh kreisteiz Yunnan ma oa en harlu, evit ren ar rejañs. Roue e teuas Oun Heuan da vezañ goude marv e dad e 1393.

Rouantelezh Lan Xang a badas c'hoazh 300 vloaz hag e teuas a-benn da daliñ ouzh aloubadegoù Vietnam (1478-79), Siam (1536), ha Birmania (1571-1621). E 1707 e voe rannet ar vro e teir rouantelezh : Luang Prabang, Vientiane ha Champasak.

## Notennoù
Fa Ngum

**Fa Ngum** a voe krouer ha roue kentañ rouantelezh Lan Xang, m'emañ, well-wazh, Laos hiziv an deiz. Dezrevellet eo istor Fa Ngum en *Nithān Khun Bôrom*, ul levr lakaet da vezañ skrivet gant ar roue Visun er XVIvet kantved a-benn kontañ istor e dierniezh.

Fa Ngum a vije bet ganet e 1316 e Muang Sua (Luang Prabang bremañ) ha kaset en harlu pa oa bugel da gKambodja. Eno e timezas gant ur verc'h d'ar roue khmer. Hemañ a brestas un arme da Fa Ngum a-benn adc'hounit e rouantelezh, ar pezh a voe graet ha kurunennet Fa Ngum e 1354 e Vientiane.

## Notennoù
Grimbosq

**Grimbosq** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh

* War lez ar stêr Orne emañ **Grimbosq**.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Abşeron

**Abşeron** zo ur rayon eus Azerbaidjan krouet e 1963 a-benn pourveziñ an div gêr dost (Bakou ha Sumqayıt) e labourerien, implijidi stummet ha danvez. Ul lodenn anezhañ hepken zo e ledenez Abşeron.
Ağcabədi

**Ağcabədi** zo ur rayon eus Azerbaidjan e-kreiz ar vro, krouet e 1930. Etre 1963 ha 1965 e oa stag ouzh rayon Ağdam.
Ağdam

**Ağdam** zo ur rayon eus Azerbaidjan e-kreiz ar vro, e reter rannvro Nagorno-Karabac'h. An hanter eus ar rayon zo aloubet gant Armeniz republik Nagorno-Karabac'h.
Rannvro Tarapacá

**Rannvro Tarapacá** zo unan eus pemzek rannvro Chile, *Primera Región de Tarapacá* hervez hec'h anv ofisiel spagnolek, hag Iquique eo ar gêr-benn.

En norzh dezhi emañ rannvro Arica ha Parinacota, er su rannvro Antofagasta, er reter Bro-Volivia, hag er c'hornôg ar Meurvor Habask.

Dre an hent panamerikan e c'haller mont betek Santiago, a zo 1 800 km ac'hano er su, ur 25 eur e pad ar veaj.

## Proviñsoù
Div broviñs zo er rannvro: 
*El Tamarugal ha
*Proviñs Iquique.

## Istor
Araok an aloubadeg spagnol e oa ar vro dindan beli an Inkaed.
Rannvro Antofagasta

**Rannvro Antofagasta** (*II Región de Antofagasta* e spagnoleg) eo an eil eus pemzek rannvro Chile. Antofagasta eo ar gêr-benn. Kras eo an douar, hep glasvez, dindan Dezerzh Atacama. Mengleuzioù kouevr zo. Tennet e voe ar rannvro digant Bolivia en XIXvet kantved.

## Lec'hiadur
En-dro d'ar rannvro emañ:
* rannvro Tarapacá en hanternoz, 
* rannvro Atacama er c'hreisteiz, 
* Republik Arc'hantina er reter
* ar Meurvor Habask er c'hornôg

## Proviñsoù
Teir froviñs zo enni: Antofagasta, El Loa ha Tocopilla.

## Istor
Tennet e voe an douaroù-mañ digant Bolivia da vare Brezel ar Meurvor Habask (1879-1883).
Rannvro Atacama

**Rannvro Atacama** (*III Región de Atacama* e spagnoleg) eo an trede eus pemzek rannvro Chile. Copiapó eo ar pennlec'h.

Enni emañ su dezerzh Atacama. 

## Proviñsoù
Teir froviñs zo 
* **[[Proviñs Chañaral]]**, ha Chañaral eo ar pennlec'h 
* **[[Proviñs Copiapó]]**, ha Copiapó eo ar pennlec'h .
* **[[Proviñs Huasco]]**, ha Vallenar eo ar pennlec'h .
Rannvro Coquimbo

**Rannvro Coquimbo** (*IV Región de Coquimbo* e spagnoleg) eo ar pevare eus seitek rannvro Chile, entre rannvro Atacama en hanternoz ar vro, ha rannvro Valparaíso er c'hreisteiz. La Serena eo ar gêr-benn.

En hanternoz dezhi emañ Rannvro  Atacama, er reter emañ  Arc'hantina  ha proviñs  San Juan,  er c'hreisteiz emañ  Rannvro Valparaíso, hag er c'hornôg ar Meurvor Habask.

40 580 km² zo dindani ha 757 586 a dud a oa o chom enni en 2017, da lavarout eo 15 den/km².

## Proviñsoù
Teir froviñs zo er rannvro, hag anv pep a stêr eus ar vro dezho:
* Proviñs Elqui
* Proviñs Limarí 
* Proviñs Choapa
Rannvro O'Higgins

**Rannvro del Libertador General Bernardo O'Higgins** (*VI Región del Libertador General Bernardo O'Higgins* e spagnoleg), ent-berr **Rannvro O'Higgins**, eo ar c'hwec'hvet eus pemzek rannvro Chile. Rancagua eo ar gêr-benn.
Anvet eo bet diwar-lerc'h Bernardo O'Higgins, lesanvet *Libertador y Padre de la Patria* (*dieuber ha tad ar vro*). 16.387 km² zo dindani, hag e 2010 e oa 883 368 a dud o chom enni.

## Lec'hiadur
En-dro d'ar rannvro emañ:
* rannvro Valparaíso en norzh, ha Región Metropolitana de Santiago
* rannvro Maule er su, 
* Republik Arc'hantina er reter
* ar Meurvor Habask er c'hornôg

## Proviñsoù
Teir froviñs zo enni:
*Cachapoal
*Cardenal Caro
*Colchagua

## Pennadoù kar
* Bernardo O'Higgins

## Liammoù diavaez
Rannvro Maule

: *Evit sterioù all an anv, gwelit ar pennad [[Maule]].*


**Rannvro ar Maule** (*VII Región del Maule* e spagnoleg) eo ar seizhvet eus pemzek rannvro Chile. Talca eo he c'hêr-benn. Dont a ra hec'h anv eus hini ar stêr Maule.

## Rannvroioù amezek
*Rannvro al Libertador General Bernardo O'Higgins en hanternoz
*Rannvro ar Biobío er c'hreisteiz
* Republik Arc'hantina er reter
* ar Meurvor Habask er c'hornôg
Rannvro ar Biobío

**Rannvro Bio Bío** pe **Biobío** (*VIII Región del Bio-Bío* pe *Biobío* e spagnoleg) eo an eizhvet eus pemzek rannvro Chile, diwar anv ar stêr Biobío. Concepción eo ar gêr-benn.

## Rannvroioù amezek
*Rannvro Ñuble en Norzh
*Rannvro Araucanía er Su

## Proviñsoù
Teir froviñs zo enni : 
* Proviñs Arauco
* Proviñs ar Biobío
* Proviñs Concepción

## Kumunioù Biobío

## Stêrioù
* Stêr Biobío 
* Stêr Itata
Rannvro Araucanía

**Rannvro Araucanía** (*IX Región de La Araucanía* e spagnoleg) eo an navet eus pemzek rannvro Chile, diwar anv ar bobl amerindian Araokaned. Temuco eo ar gêr-benn.

## Lec'hiadur
En-dro d'ar rannvro emañ:
* rannvro Biobío en hanternoz
* rannvro Los Ríos er c'hreisteiz
* Republik Arc'hantina er reter
* ar Meurvor Habask er c'hornôg

## Proviñsoù
Div broviñs zo enni:
*Cautín
*Malleco
Remscheid

**Remscheid** zo ur gêr-arondisamant (*Kreisfreie Stadt*) e stad Nordrhein-Westfalen, en Alamagn. Emañ e distrig Düsseldorf, e tolead greantel ar Ruhr, e torgennoù ar Bergisches Land. E dibenn 2010 e oa 110 563 a annezidi o chom enni. 

Kavout a reer meneg eus kêr Remscheid er skridoù adalek 1217. E-pad meur a gantved e voe e Dugelezh Berg. Adalek 1815 e voe Remscheid e Prusia. E-pad an  e kreskas kalz ar gêr vihan, p'en em stalias labouradegoù mekanikoù enni. 

### Gevelliñ
*  abaoe 1971
*  abaoe 1978
*  abaoe 1989
*  (Sachsen) abaoe 1989
*  (Thüringen) abaoe 1989
*  abaoe 1997
Ağstafa

**Ağstafa** zo ur rayon eus Azerbaidjan e gwalarn ar vro, krouet e 1939. Etre 1959 ha 1990 e oa enbarzhiet e rayon Qazax. Stok eo ouzh Jorjia en hanternoz hag ouzh Armenia er c'hreisteiz.
Ağsu

**Ağsu** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e-kreiz ar vro. Al labourerezh-douar a ya d'ober an darn vrasañ eus e ekonomiezh.
Astara

**Astara** eo rayon kreisteisañ Azerbaidjan, stok ouzh Iran. Krouet e oa bet e 1930 met enbarzhiet e rayon Lənkəran etre 1963 ha 1965.
Beyləqan

**Beyləqan** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e kreisteiz ar vro, krouet e 1939 dindan an anv *Rayon Jdanov*. E 1989 eo deuet da vezañ Beyləqan.
Biləsuvar

**Biləsuvar** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e gevred ar vro, krouet e 1930. Etre 1938 ha 1991 e voe anvet *Rayon Puşkin*.
Balakən

**Balakən** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e hanternoz ar vro, stok ouzh Rusia ha Jorjia. Krouet e oa bet e 1930 met enbarzhiet e rayon Zaqatala etre 1963 ha 1965.
Cəbrayıl

**Cəbrayıl** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e kreisteiz ar vro. Abaoe 1993 eo aloubet ar rayon gant Armeniz republik Nagorno Karabac'h.
Rannvro Los Lagos

**Rannvro Los Lagos** (*X Región de Los Lagos* e spagnoleg, ar pezh a dalvez "Rannvro al Lennoù") eo an dekvet eus pemzek rannvro Chile, e Patagonia Chile. Puerto Montt eo ar gêr-benn.

## Proviñsoù
Peder froviñs zo enni:
*Proviñs Osorno, en norzh,
*Llanquihue
*Chiloé, er c'hornôg,
*Palena, er gevred.

Rummad : Rannvro Los Lagos
Los Lagos

**Los Lagos** (*al lennoù*, e brezhoneg) zo un anv-lec'h spagnolek e meur a vro.

## 
***[[Departamanto Los Lagos|Los Lagos]]**, departamant e Proviñs Neuquén, en Arc'hantina.

## 
***[[Rannvro Los Lagos]]**, rannvro e kreisteiz Chile.
***[[Los Lagos (kumun)|Los Lagos]]**, kumun e Chile.
Cəlilabad

**Cəlilabad** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e gevred ar vro. Krouet e oa bet e 1930 hag anvet *Rayon Astraxanbazar* betek 1967.
Sellafield

**Sellafield** zo ur greizenn nukleel e Bro-Saoz, e Cumbria, war aod Mor Iwerzhon.

Abaoe 2008 eo perc'hennet gant Nuclear Management Partners, ur c'henaozadur savet gant URS eus SUA, AMEC eus Bro-Saoz, hag AREVA eus Bro-C'hall.
Kali Yuga

**Kali Yuga** : (Devanāgarī:  /kəli juɡə/, da lâret eo "Oadvezh (an droukspered) Kali", pe "Oadvezh ar si") eo an diwezhañ eus ar pevar frantad treuzet gant ar bed e-pad kelc'hiad ar yugaoù deskrivet er skridoù sakr hindouek. Satya Yuga, Treta Yuga ha Dvapara Yuga eo anv an oadvezhioù all. Hervez ar *[[Surya Siddhanta]]*, ul levr steredoniezh indian, anezhañ diazez an holl zeiziadurioù hindouek ha boudaek, e krog Kali Yuga da hanternoz (00:00) d'an 18 a viz C'hwevrer 3102 kent J.K en deiziadur juluan proleptek, pe d'an 23 a viz Genver 3102 kent J.K. en deiziadur gregorian proleptek. Kalz Hindoued a sell ivez ouzh an deiziad-se evel an deiz ma oa kuitaet an douar gant Krishna. Krediñ a ra ar pep brasañ eus ar re a zispleg ar skridoù sakr hindouek emaomp en oadvezh Kali Yuga. Lod, evel Swami Sri Yukteswar,ha Paramhansa Yogananda. a gred emaomp tost da ziwezh an oadvezh-se ha da zeroù Dvapara Yuga. Peurliesañ e soñjer ez eus 432 000 vloaz er c'hKali Yuga.

An Hindoued hag ar Sikhed a gred e skoan sevenadur Mab-Den war dachenn ar speredelezh e-doug Kali Yuga,. Sellet e vez outañ evel an oadvezh teñval rak en e gerzh e pella an dud ar pellañ zo posupl diouzh an Doue. Alies en hindouegezh e vez taolennet ar vuhezegezh (dharma) dindan stumm un tarv. E Satya Yuga, kentañ pazenn ar c'helc'hiad, an tarv en deus pevar fav, met e pep oadvezh e tigresk an dharma eus ur c'hard. En oadvezh Kali ez eo bihanaet ar vuhezegezh d'ur c'hard hepken eus ar pezh a oa en oadvezh aour, ha ne chom ken ur pav gant tarv an Dharma.

Kali Yuga zo liammet ouzh an droukspered Kali. Arabat eo drougveskañ anezhañ gant an doueez Kālī (n'eus keñver ebet etre an daou anv-se e sañskriteg). 

## Notennoù
Deiziadur heolek Thai

An **deiziadur thai** heolel, **Suriyakati** (: Surya mui *kati* : hent) a oa degemeret gant ar roue Chulalongkorn (Rama V) e 1888 evel stumm lec'hel an deiziadur gregorian. Deiziadur ofisiel an Thailand eo, daoust m'emañ atav an deiziadur loarel hengounel en implij. Kontet e vez ar bloavezhioù hervez an oadvezh Boudaek (พ.ศ. พุทธศักราช póota sàk-gà-râat) ha zo ennañ 543 vloaz ouzhpenn hini an oadvezh kristen (ค.ศ. คริสต์ศักราช krít sàk-gà-râat). An deiziadurioù embannet e Thailand a ro ivez ar bloavezhioù hervez an deiziadur gregorian e sifroù arabek hag e sifroù sinaek war un dro.

 

## Levrlennadur
* Eade, John Christopher. 1995. *The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia*. Handbuch der Orientalistik: Dritte Abteilung, Südostasien 9. Leiden and New York: E. J. Brill. ISBN 90-04-10437-2
* na Nakorn, Bleung (comp.). [1971]. นายเปลื้อง ณ นคร ผู้รวบรวม ปทานุกรมนักเรียน ไทยวัฒนาพานิช กทม. Student's Handbook. Bangkok: Thai Wattana Panit, 2514.
* Sethaputra, So. 1999. *New Model English - Thai Dictionary*. [Krung Thep Maha Nakhon?: Thai Watthana Phanit?]. ISBN 974-08-3253-9
* Thai calendar for August 2004.
* Web dictionary Thai-English English-Thai

## Liammoù diavaez
* Thai Time gant Anthony Diller
* Skeudennoù bouddha thai evit devezhioù ar sizhun

## Levrlennadur
Füzuli

**Füzuli** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e kreisteiz ar vro. An hanter eus ar rayon zo aloubet gant Armeniz republik Nagorno Karabac'h abaoe 1993.
Goranboy

**Goranboy** zo ur rayon eus Azerbaidjan. Lodenn su ar rayon zo aloubet gant Armenianed republik Nagorno Karabac'h abaoe 1993.
An Erge-Vihan

**An Erge-Vihan** (***Ergué-Armel*** e galleg) e oa ur gumun eus Breizh e Penn-ar-Bed, er c'hreisteiz da Gemper. Ul lodenn eus Kemper eo bremañ. 
## Douaroniezh
## Anv
### Gerdarzh
*Erge Arthmael* eo anv kentañ ar barrez, en eskopti Kemper. Krouet e voe gant sant Arzhel er .

* Bernard Tanguy (1990) : "**Par de Erge Armael**, 1244;  **Erguae Arzmael**, 1296, 1407; **Ergue Armel**, 1427; brezhoneg ***an Erge Vihan***.

## Istor
### 
* Er bloaz 1505, aotret e oa bet Vincent de Ploeuc, aotrou ar Genkiz (*Plessis*), da lakaat ur bevare peul ouzhpenn da holl justisoù e aotrouniezhoù
### Dispac'h Gall
* Krouet e voe kumun "Ergué-Armel" (An Erge-Vihan e brezhoneg) e 1790.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Danielou, person, ha Douerin, kure. 
* Etre 1795 ha 1799 e oa pennlec'h ur c'hanton a oa ennañ kumunioù an Erge-Vihan, an Erge-Vras ha Sant-Evarzeg. 
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 139 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 3,84% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 59 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### ''Kemper vras''
* Staget e voe kumun An Erge-Vihan ouzh kumun Kemper e 1960, pa voe krouet *Kemper vras* dre vodañ kumun gozh Kemper gant kumunioù tro-war-dro : Kerfeunteun, an Erge-Vihan ha Penharz.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Lanniron, lec'h annez eskibien Kemper e-pad an hañv, a oa en Erge-Vihan.
*Maner Rozmaria
*Maner Poulguinan
*Maner Kerusteun
*Maner Keradenec
*Maner Kenaguen
*Maner Lanroz
*Maner Toulven
*Maer Keromnes
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe d’an 10 a viz Gouhere 1921.

## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
* Jean-Marie Déguignet, bet embannet e eñvorennoù gant An Here, a oa bet o terc'hel douar eno e-pad 15 vloaz.

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
* A. Marteville & P. Varin, warlec'hien Ogée : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne.* Molliex. Rennes. 1843. Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993
* J.B. Ogée : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne*. 1780
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014

## Notennoù ha daveoù
Penharz

**Pennharz** a oa ur gumun e Breizh, e Penn-ar-Bed. Ul lodenn eus Kemper eo bremañ.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Pennharth**, **Pennhart**, 1160; **Penharz**, 1262; 1410; 1442; **Penhars**, 1516; **Penharz**, 1536; 1574; **Penare**, 1530; **Penhart**, 1779

## Ardamezioù
## Istor
### [[Krennamzer]]
Gwechall-gozh e oa Penharz ul lodenn eus parrez Ploneiz en eskopti Kerne. War-dro an  e oa deuet da vezañ ur barrez distag diouzh Ploneiz.
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Penharz e 1790.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Guilleroux, person.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 138 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 5,18% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 85 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Stagidigezh
* Staget e voe kumun Penharz ouzh kumun Kemper e 1960, pa voe krouet *Kemper vras* dre vodañ kumun gozh Kemper gant kumunioù tro-war-dro : Kerfeunteun, an Erge-Vihan ha Penharz.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Santez Klara*, 1892
* Monumant ar re varv

## Tud
### Tud marvet eno
* 1921 : Jean Roudot, beleg ha skrivagner brezhonek.

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Francesco de' Pazzi

**Francesco de' Pazzi** (28 a viz Genver 1444 – 26 a viz Ebrel 1478) a oa un arc'hantour italian eus Republik Firenze, hag a oa teñzorer Sist IV, ur pab troet gant ar baotred yaouank vrav.

Bez e voe unan eus pennoù Irienn ar Re Pazzi, gant Jacopo de' Pazzi, a-enep ar vreudeur Medici e Firenze e 1478.

## E vuhez
Niz e oa da Jacopo de' Pazzi.
RNB

**RNB** zo ur berradur gant teir lizherenn, dezhañ meur a ster. Emañ :

* Nankai Broadcasting – (*R*adio *N*ankai *B*roadcasting), ur radio e prefeti Ehime, e Bro-Japan
* Rhythm and blues, ur stil sonerezh etre 1940 ha 1970, levezonet gant ar gospel, ar blues hag an jazz

* R&B a-vremañ, ur stil sonerezh all, er bloavezhioù 1990, 2000 ha 2010, levezonet gant an hip-hop, ar soul hag ar sonerezh pop
R&B

Ar **rhythm and blues** (skrivet ivez **rhythm 'n' blues**), pe **R&B** (**R'n'B** pe **RnB** ivez, gant ar memes distagadur), zo ur seurt sonerezh amerikan eus ar bloavezhioù 1940 ha 1950, levezonet war un dro gant ar gospel, ar blues hag an jazz.

Savet e oa an anv e 1949 gant Jerry Wexler, kazetenner er gelaouenn vicherel *[[Billboard magazine|Billboard]]*, a zeuas da vezañ diwezhatocc'h unan eus ar broduerien vrudetañ eus ar mare en embregerezh Atlantic Records. An anv-se, aesoc'h da implijout er marketing, a gemeras tamm-ha-tamm lec'h an droienn *race music* (« sonerezh gouenn »), re zisprizus. Kentoc'h evit anv ur seurt sonerezh resis, an anv *rhythm and blues* zo bet implijet tamm-ha-tamm da ziskrivañ holl ar seurtoù sonerezh kempredel poblek ganet er boblañs afroamerikan.

Daoust ma vez implijet a-nevez en Europa abaoe diwezh ar bloavezhioù 1990, an anv « R&B » a zo bet implijet atav er Stadoù-Unanet (adalek ar bloavezhioù 1950 betek hiziv). Arabat eo droukveskañ anezhañ gant ur seurt sonerezh all anvet « R'n'B » pe « R&B », pe R'n'B a-vremañ.

## Liammoù diavaez
* **[http://soulrnb.com SoulRnB.com]**, *rouedad sokial an dud sot gant ar Soul hag an R&B 

== Notennoù ha daveennoù==


== Levrlennadur ==
* Sebastian Danchin, *Encyclopédie du rhythm & blues et de la soul*, Fayard, Paris, 2002.
* André Fanelli, *Le rhythm and blues*, Puf-Que Sais-je ? N°2619, Paris, 1991. 
* Francis Hofstein, *Rhythm and blues*, Jazz Hot-L'instant (Jazz Hot encyclopédie), Paris, 1991.
* Jacques Barsamian et [[François Jouffa]], *Encyclopédie (de la) black music*, Michel Lafon, Paris, 1994. 
* [[Nick Tosches]], *Héros oubliés du rock'n'roll'', Allia, Paris, 2000.
Fresney-le-Vieux

**Fresney-le-Vieux** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Mesnil-Saulce,  kantved. 
* Kastell (maner) Fresnay,  kantved. 

* Iliz katolik *Saint Jean-Baptiste*,  kantved.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Henoadvezh an arem

Klotañ a ra **Henoadvezh an arem** (1800-1500 kent JK) gant ar mare ma oa ijinet ar vetalouriezh, gant labour ar c'houevr, ar staen ha goude se eus an arem. Prantad kentañ Oadvezh an arem eo.

Diorroiñ a ra al live bevañ tamm-ha-tamm hepdezhañ cheñch kalz. Diorroiñ a ra ivez kenwerzh etrebroadel ar c'houevr hag an darempredoù etre ar pobloù.

## Kronologiezh
Ne grog ket Henoadvezh an arem e pep lec'h d'ar memes mare. Deraouiñ a ra :
* adalek diwezh ar IVe milved kent JK en Egipt uhel hag e Mezopotamia ;
* adalek kreiz an IIIe milved kent JK. en Anatolia, e Kiprenez, e Kreta, e Bro-C'hres hag e traoñienn an Indus ;
* adalek an eil milved kent JK. en Europa. Anavezet eo dre sevenadur El Argar e-kichen Almería e Bro-Spagn ha sevenadur Unétice, e Bohemia, diouzh an tu all ;
* adalek an dierniezh Shang e Sina.

## Teknikoù
Pennañ nevezadenn deknologek eo ijinadenn ur c'hendeuzadur kouevr ha staen a roas o zu d'an dud da sevel traezoù niverus en arem. 

Pa deuzer anezhañ 10 % staen gant ar c'houevr e ro arem. Solutocc'h eo ar c'hendeuzadur-se evit ar c'houevr e-unan, met gwevnoc'h eo pa vez tomm. A-drugarez d'ar perzh-se e c'haller sevel traezoù arem gant mouloù. Implijet e veze div deknologiezh : ar mouloù maen pe par teknologiezh ar c'hoar kollet. Homañ ziwezhañ a roe an tu da sevel traezoù arem kleuz bras-kenañ, evel bendelloù rodoù kirri. Savet e veze ivez traezoù liesseurt all evel klezeoù, pennoù goaf ha goustilhoù.

## Arzh
Implijet e veze ivez an arem war dachenn an arzh da sevel troioù-gouzoug, elfennoù klinkerezh, lagadennoù anavezet dre ar skouerennoù kavet er bezioù.
Krennoadvezh an arem

A-wezhioù e reer eus **Krennoadvezh an Arem** (1500-1200 kent JK), « Oadvezh an arem gwirion ». En em ledañ a ra sevenadur protokeltiek ar c'hrugelloù da Europa a-bezh. 

Kreskiñ a ra ar bevennoù etre renkadoù disheñvel ha renkad ar vrezelourien a gemer ar renk kentañ er gevredigezh. Dont a ra ar gevredigezh da vezañ muioc'h-mui uheldadel ha cheñch a ra a-grenn al lidoù-kañv (bezioù hinienel). Merkañ a ra ar prantad-se ar vevenn wirion etre Oadvezh ar c'houevr hag Oadvezh an arem.

Diorren a ra an eskemmoù hag ar vetalouriezh. Ar fed ma ijiner ha ma saver stank armoù nevez evel ar c'hlezeoù, hag ar fed ma paota an c'hreñlec'hioù, a laka da soñjal e kresk ar gevezerezh etre ar strolladoù poblañs.

## Tachenn
Testeniekaet eo Krennoadvezh an arem :
* en Alamagn hag e Kreizeuropa a skign ar sevenadur-se betek lodennoù all Europa ;
* e Breizh-Veur gant sevenadur ar Wessex, ma saver kalz meurvein (en o zouez Stonehenge, a oa savet evit darn e-pad ar prantad-se) ;
* e Bro-C'hall ;
* e Italia an norzh ma tiorro sevenadur an terramare.

D'ar mare-se e krog oadvezh an arem en Europa an hanternoz.

## Levrlennadur
* J. Briard (1985) - *Âge du Bronze en Europe. Économie et société, 2000-800 avant J.-C.*, Errance, Paris, rééd. 1997.
* J. Déchelette (1908-1914) - *Manuel d’archéologie préhistorique, celtique et gallo-romaine*, 6 tomes, Picard, Paris, dernière rééd. 2000-2003.
* J.-J. Hatt (1958) - « Nouveau projet de chronologie pour l’Âge de bronze en France », *Bulletin de la Société préhistorique française*, vol. 55, n° 5-6, pp. 304-306.
Diwezh Oadvezh an arem

**Diwezh Oadvezh an arem** zo ur prantad zo kroget e mareoù disheñvel-kenañ hervez ar c'hevandirioù. 

Oadvezh an houarn, a zeu goude Oadvezh an arem, a grog en Anatolia en IIvet milved kent JK., ha goude er Reter-kreiz hag en Henegipt, Bro-C'hres, Italia haag holl Europa war-dro 900 kent hon oadvezh, hag adalek 500 kent hon oadvezh hepken en Azia. Diwezh Oadvezh an arem a zo c'hoarvezet e mareoù disheñvel-kenañ eta.

En Europa ar reter e tiwan sevenadur an tachennoù jarloù e-pad diwezh Oadvezh an arem. Diaes eo gouzout alies penaos e oa en em ledet ar sevenadur-se dre Europa : aloubadennoù, divroadennoù, levezon ar sevenadur, eskemmoù kenwerzh ... An eil pe egile hervez ar mare hag ar c'hornad moarvat.
Balleroy

**Balleroy** a oa ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec’h kanton Balleroy e oa betek 2015.
Bodet e voe gant Vaubadon d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Balleroy-sur-Drôme.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Drôme emañ Balleroy.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pemp den nann-soudard (peder maouez hag ur plac'h yaouank) e Balleroy e-pad d'an 8 a viz Even abalamour d'ur vombezadeg.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Balleroy, . 
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, , luc'hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2019

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Bucéels

**Bucéels** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Gerdarzh
* Diwar ar gêr latin *buxeltus*, beuz.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Seulles emañ Bucéels.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den nann-soudard e Bucéels abalamour d'ar brezel e mizioù Even ha Gouere 1944 e-pad Emgann Normandi. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Germain de Bucéels. Vue sud-est.jpg|An iliz katolik.
Chapelle Notre-Dame de Lourdes de Bucéels (1).jpg|Ar chapel .
Monument aux morts de Bucéels.jpg|Ar monumant.

* Iliz katolik *Saint Germain*, , adkempennet a galz en , luc'hskeudennoù.
* Ur chapel eus an  d’ar re varv e-pad ar Brezel 1870-1871.
* Monumant ar re varv er Brezel-bed kentañ, en ur groc’h. 
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Henoadvezh krenn ar maen

**Henoadvezh krenn ar maen** zo ur prantad eus ar ragistor a zeu goude Henoadvezh koshañ ar maen ha goude Henoadvezh diwezhañ ar maen. En Europa e krogas war-dro 300 000 vloaz a-raok hiziv (pazenn 8 ar gronologiezh isotopek), gant skignadur an hentenn Levallois dre holl, hag e echuas war-dro 30 000 vloaz gant steuzidigezh Den Neandertal ha donedigezh *[[Homo sapiens]]*) en Europa eus ar Reter-Nesañ.

## Hin
Kalz kemmoù zo bet en amzer-se avat hervez lodennoù ar bed. Bout e oa bet e-pad henoadvezh krenn ar maen, lec’hiet er Pleistosen, neueunnadurioù bras an hin get marevezhioù ar skorn (skornvezhioù) ha marevezhioù etreskornvezhel. Annezidi Europa an amzer-hont, da lâret eo tud Neandertal, o doa anavet hinadoù kerreizh ha yen. Izeloc’h e oa live ar morioù.

## Poblañs
Poblet e oa Europa gant Den Neandertal betek diwezh ar prantad. Bleuniañ a reas spesad *Homo neanderthalensis*, pe Den Neandertal e-pad an oadvezh-se, etre 300 000 ha 30 000 vloaz zo, hag anadiñ a reas ar c'hentañ *Hominidae* dezho un anatomiezh vodern war-dro 195 000 vloaz zo. C'hoarvez a reas diforc'hadur filogenetek *Homo sapiens* d'ar mare-se, gant Eva vitokondrek war-dro 150 000 vloaz zo, hag Adam gromozomek war-dro 90 000 vloaz zo, hervez damkaniezh an orin unan Ouzhpenn-se hervez damkaniezh an orin afrikan, *[[Homo sapiens]]* a vefe kroget da zivroañ er-maez eus Afrika e-pad Henoadvezh krenn ar maen war-dro 100 000 pe 70 000 vloaz zo hag a gomañsas sa gemer lec'h ar spesadoù *Homo* all a oa a-raok evel Den Neanderthal hag *[[Homo erectus]]*..

## Sevenadurioù henijinerezh ar vein
Daou sevenadur a henijinerezh ar vein zo bet re tud Neandertal e-pad Henoadvezh krenn ar maen: hani Moustier hag hani Châtelperron.

## Notennoù
Kəlbəcər

**Kəlbəcər** zo ur rayon eus Azerbaidjan. Reter ar rayon zo e republik Nagorno-Karabac'h. Abaoe brezel Nagorno-Karabac'h eo chomet kornôg ar rayon dindan dalc'h an Armeniz ha skarzhet an Azered hag ar Gurded dioutañ.
Vaubadon

**Vaubadon** a oa ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e voe gant Balleroy d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Balleroy-sur-Drôme.
## Douaroniezh

Pont Sully.JPG|Ar pont dreist d'an Drôme etre Castillon ha Vaubadon.

* War lez ar stêr Drôme emañ Vaubadon.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]], 1944
* Fuzuilhet e voe ur plac'hig unnek vloaz hanter gant an Alamaned e Vaubadon d'ar 7 a viz Even e-pad Aloubadeg Normandi; lazhet e voe ur serjant d'an 10 a viz Even.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Vaubadon.JPG|Ar c'hastell.
Église sainte-Anne de Vaubadon 01.JPG|An iliz katolik.
Église sainte-Anne de Vaubadon 06.JPG|Ar blakenn en iliz katolik.
FranceNormandieVaubadonMonumentAuxMortsEglise.jpg|Ar monumant.
DeFranzo stele in Vaubadon.jpg

* Kastell Vaubadon, 1778, brasaet e 1869. 
* Ti-feurm Quéry.
* Iliz katolik *Santez Anna*, 1778-1781.
* Plakenn ar re varv (1914-1918)
* Pont Sully, war an harzoù gant Castillon.
* Monumant ar re varv, er vered.
* Plakenn e koun ar serjant SUAat De Franzo, e-tal monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2018

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Henoadvezh koshañ ar maen

Kentañ prantad ar ragistor eo **Henoadvezh koshañ ar maen**. E-doug an oadvezh-se ec'h anad ar genad Homo en Afrika. Hervez ar menoioù hag an arouezioù-barn kemeret e kont e krog etre 3 ha 2,5 milion a vloavezhioù a-raok hiziv. Echuiñ a ra war-dro 300 000 bloaz zo, gant kemmoù er binviji hag e diorroadur an den a verk deroù Henoadvezh krenn ar maen. An artizanerezh eus ar maen zo liammet ouzh Henoadvezh koshañ ar maen zo Sevenadur Oldowai hag an Acheulean. Evit a sell Europa, ne vez ket graet nemeur gant prantadoù Sevenadur Chellé ha sevenadur Abbeville.

Un niver bihan-kenañ a skrivagnerien a ra gant Henoadvezh arkaek ar maen evit ober anv eus deroù ar prantad-se.


Biface Silex Venerque MHNT PRE .2009.0.194.1 Fond.jpg|Mein daouduHenoadvezh koshañ ar maenDastumad NouletMirdi Tolosa
Homo rudolfensis-KNM ER 1470.jpg|Mouladenn eus klopenn *[[Homo rudolfensis]]*Kavet e Koobi Fora, Kenya
Rannvro Aysén

**Rannvro Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo** (*XI Región Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo* e spagnoleg), berraet alies e **Rannvro Aysén** hepmuiken, eo an unnekvet eus pemzek rannvro Chile, e Patagonia Chile. Coyhaique eo ar gêr-benn.

## Proviñsoù
Peder froviñs zo enni: 
*Aysén
*Capitán Prat
*Coyhaique
*General Carrera
Aysén

**Aysén** (pe **Aisén**) zo un anv a gaver e douaroniezh Chile.

## Gerdarzh
Meur a vartezeadenn zo:
*pe ez eo ur ger eus yezh ar bobl huilliche, "Achen," hag a dalvez ""bruzhunañ";
*pe ur ger Chonos hag a dalvez "mont war-zu an argoad", pa veze anv eus Fjord Aisén a ya war strishaat adalek strizh-vor Moraleda.
*er bloavezhioù 1990 e veze lavaret e teue eus ur gartenn gozh, e 1831, graet gant ar c'habiten Robert Fitz-Roy, a reas un droiad war al lestr Beagle a-gevret gant Charles Darwin 

## Lec'hioù
* **[[Rannvro Aysén]]**.
* Kumun **[[Aysén (kumun)|Aysén]]**.
* **[[Proviñs Aysén]]**.
* Kêr-benn ar broviñs **[[Puerto Aysén]]**.
Le Tronquay (Calvados)

**Le Tronquay** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Drôme emañ Le Tronquay.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pemp den nann soudard e Le Tronquay e mizioù Even, Gouere hag Eost abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik Sant Jakez, , luc'hskeudennoù.
* Chapel Intron Varia, , luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Strinkell

Ur **strinkell** zo ur benveg gant un nadoz kleuz hag ur gibenn hag implijet dreist-holl da reiñ louzeier o sankañ an nadoz er c'horf pe da dennañ gwad.

## Istor

Un nebeud milvedoù kent hon oadvezh e veze implijet doareoù strinkelloù da reiñ gwalc'hadennoù eus ar bouzelloù, eus ar gouhin hag eus an divskouarn. En deroù, un den a gemere ur genaouad dour hag a gase anezhañ dre ur raosklenn e korf ar c'hlañvour. Goude se e voe krouet kibennoù ha korzennigoù.
Implijet e oa ar strinkell kentañ gant ur ribouler da vare ar Romaned. E-pad ar c'hentañ kantved e veneg Celsus e vezont implijet e degouezhioù zo en e *[[De Medicina]]*. 

En  kantved e ijinas ar surjian egiptat Ammar ibn Ali al-Mawsili ur strinkell a implije un nadoz, un duellenn wer gleuz, hag ar sunerezh da bareañ ar glañvourien diouzh ar banne en o lagad, un doare ober a oa implijet betek an  kantved d'an nebeutañ. 
War-dro 1650 e oa ijinet ur strinkell gant Blaise Pascal o harpañ war lezenn Pascal.

E 1844 e voe ijinet an nadoz goullo gant ar mezeg iwerzhonat Francis Rynd. Implijout a reas anezhe evit ar c'hentañ flistradennoù endan-groc'hen testeniekaet.

E 1853 e savas Charles Pravaz hag Alexander Wood ur strinkell hipodermek gant un nadoz tanv a-walc'h da doullañ ar c'hroc'hen.

E 1946 e produas ar breudeur Chance eus Smethwick, e-kichen Birmingham, ar c'hentañ strinkelloù gwer gant ur gibenn hag ur ribouler lemm-laka da naetaat anezhe en un doare aesoc'h.
E 1956 e ijinas an apotiker Colin Murdoch eus Zeland-Nevez strinkelloù plastik da vezañ implijet ur wezh hepken.

## Liammoù diavaez
*  La seringue à travers les siècles sur www.cyberbiologie.net
*  Éloge burlesque de la seringue
Laçın

**Laçın** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e kornôg ar vro etre Nagorno-Karabac'h hag Armenia. Goude brezel Nagorno-Karabac'h eo chomet rayon Laçın dindan dalc'h an Armeniz ha skarzhet ar poblañsoù azeri ha kurd dioutañ.

## Gwelet ivez
*Ouyezd Kurdistan
Lənkəran

**Lənkəran** zo unan eus 66 distrig Azerbaidjan, e gevred ar vro. Hervez niveradeg 1999 e oa 25 740 Talich o chom eno.
Lerik

**Lerik** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e gevred ar vro. Hervez niveradeg 1999 e oa 7 076 Talich o chom eno.
Qazax

**Qazax** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e gwalarn ar vro. Daou ezklozadur en deus en Armenia, aloubet ha chomet dindan dalc'h an Armeniz abaoe brezel Nagorno-Karabac'h.
Qobustan

**Qobustan** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e reter ar vro. Eus 1930 da 1943 hag eus 1960 da 1990 e oa stag ouzh rayon Şamaxı.
Saint-Paul-du-Vernay

**Saint-Paul-du-Vernay** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Drôme emañ Saint-Paul.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, miz Even 1944: mervel a reas daou zen nann-soudard e Saint-Paul abalamour d'ar brezel, unan a voe lazhet d'ar 7 gant ur vombezadeg hag egile d'an 8 gant tennoù kanol diouzhtu goude an Dilestradeg.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieSaintPaulDuVernayEglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Saint Paul*, luc'hskeudennoù
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh

Saint-Paul-du-Vernay 04.JPG|Ar maerdi.

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Saint-Martin-de-Blagny

**Saint-Martin-de-Blagny** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### 
* Eil Brezel-bed, 1944 : mervel a reas tri den nann-soudard e **Saint-Martin** abalamour d'ar brezel e mizioù Eost ha Gwengolo.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs [[1962]]-[[2008]]

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Planquery

**Planquery** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Drôme emañ Planquery.
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandiePlanqueryChateau.jpg|Ar c'hastell.
Église Saint-André de Planquery 02.JPG|An iliz katolik.
Église Saint-André de Planquery 13.JPG|Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1940).
Église Saint-André de Planquery 18.JPG|Plakennoù ar re varv er c'hampoù-bac'h.
Planquery 03.JPG|Ar monumant.

* Ar c'hastell.
* Iliz katolik *Sant Andrev*, luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik.
* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Noron-la-Poterie

**Noron-la-Poterie** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Drôme emañ Noron.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: lazhet e voe un den nann-soudard d'ar 7 a viz Even e Noron gant ur vombezadeg.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Rivinoù Kastell Bur. Eno e voe itriket drouklazhañ Thomas Becket gant Herri II e 1170.
* Iliz katolik *Saint Germain*, , adkempennet a galz. 
* Maner Pont-Senot, .
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Montfiquet

**Montfiquet** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh

FranceNormandieMontfiquetVersBalleroyLaDrome.jpg|An Drôme etre Montfiquet ha Balleroy.

* War lez ar stêr Drôme emañ Montfiquet.
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

Foret_de_Cerisy.jpg|Ar c'hoad.
FranceNormandieMontfiquetEglise.jpg|An iliz katolik.

* Koad Cerisy.
* Iliz katolik *[[Sant Tomaz Becket]]*, luc'hskeudennoù
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh

Mairie de Montfiquet.jpg|Ar maerdi.

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Le Molay-Littry

**Le Molay-Littry** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### 
* Eil brezel-bed : dieubet e voe *Le Molay* ha *Littry* d'an 10 a viz Even 1944 gant lu SUA.
* 1968 : kendeuzet e voe *Le Molay* ha *Littry* d'ober ur gumun nevez, **Le Molay-Littry**.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Santez Barban*.
* Iliz katolik *Saint Clair* e Le Molay, 1962-1865.
* Iliz katolik *Sant Jermen* e Littry, -.
* Chapel *Sant Nikolaz* e bered Le Molay, iliz gwechall

## Mirdioù
* Mirdi ar Vengleuz
* Mirdi ar Milinerezh

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize  = width:750 height:340
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:3500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0

BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 text:06
  bar:1821 text:21
  bar:1831 text:31
  bar:1836 text:36
  bar:1841 text:41
  bar:1846 text:46
  bar:1851 text:51
  bar:1856 text:56
  bar:1861 text:61
  bar:1866 text:66
  bar:1872 text:72
  bar:1881 text:81
  bar:1886 text:86
  bar:1891 text:91
  bar:1896 text:96
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:06
  bar:1911 text:11
  bar:1921 text:21
  bar:1926 text:26
  bar:1931 text:31
  bar:1936 text:36
  bar:1946 text:46
  bar:1954 text:54
  bar:1962 text:62
  bar:1968 text:68
  bar:1975 text:75
  bar:1982 text:82
  bar:1990 text:90
  bar:1999 text:99
  bar:2006 text:2006
  bar:2007 text:07
  bar:2008 text:08
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till: 1552
 bar:1800 from:0 till: 1397
 bar:1806 from:0 till: 1607
 bar:1821 from:0 till: 1740
 bar:1831 from:0 till: 2128
 bar:1836 from:0 till: 2338
 bar:1841 from:0 till: 2482
 bar:1846 from:0 till: 2234
 bar:1851 from:0 till: 2408
 bar:1856 from:0 till: 2341
 bar:1861 from:0 till: 2351
 bar:1866 from:0 till: 2214
 bar:1872 from:0 till: 2139
 bar:1881 from:0 till: 2058
 bar:1886 from:0 till: 2066
 bar:1891 from:0 till: 1987
 bar:1896 from:0 till: 1986
 bar:1901 from:0 till: 1934
 bar:1906 from:0 till: 2006
 bar:1911 from:0 till: 1968
 bar:1921 from:0 till: 1584
 bar:1926 from:0 till: 1694
 bar:1931 from:0 till: 1690
 bar:1936 from:0 till: 1727
 bar:1946 from:0 till: 1882
 bar:1954 from:0 till: 1759
 bar:1962 from:0 till: 1630
 bar:1968 from:0 till: 1576
 bar:1975 from:0 till: 2302
 bar:1982 from:0 till: 2522
 bar:1990 from:0 till: 2584
 bar:1999 from:0 till: 2657
 bar:2006 from:0 till: 2950
 bar:2007 from:0 till: 2989
 bar:2008 from:0 till: 3046

TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text:


## Notennoù ha daveoù
Litteau

**Litteau** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, 1944: mervel a reas tri den nann soudard e Litteau abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Taillebois,  kantved 
* Iliz katolik *Intron-Varia ar C'horroidigezh*,  kantved.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
* Hippolyte Guérin de Litteau, barzh, bet ganet e **Litteau** e 1797.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Cà Mau

**Cà Mau ** zo ur gumun eus Viêt Nam, e kumuniezh emren proviñs Cà Mau. Gorread: 250 km2, poblañs : 204895 annezad e 2006. Ho Chi Minh City a zo 360 km e norzh Ca Mau. Can Tho a zo 180 km e norzh Ca Mau.
Aerborzh Cà Mau a zo 2 km e norzh Cà Mau.
Aerborzh Cần Thơ

**Aerborzh etrebroadel Cần Thơ** (Vietnameg: *Sân bay quốc tế Cần Thơ*) eo aerborzh pennañ Cà Mau. E-kichen Tra Noc emañ, Cần Thơ, Vietnam, 5 km e Norzh Cần Thơ. Ennañ e erru darn vrasañ eus an nijadennoù da Cần Thơ. Mont eus ar greizenn d'an aerborzh a gemer war-dro 20 munud.
Şuşa

**Şuşa** zo ur rayon eus Azerbaidjan, tro-dro da gêr Şuşa. Abaoe ar brezel emañ e republik Nagorno-Karabac'h.
Tərtər

**Tərtər** zo ur rayon eus Azerbaidjan. Al lodenn vrasañ eus ar rayon zo e republik Nagorno-Karabac'h hiziv an deiz.
Xızı

**Xızı** zo ur rayon eus Azerbaidjan, e reter ar vro war aod Mor Kaspia. Etrezañ ha rayon Siyəzən emañ Park broadel Altıağac ma kaver kragvouc'hed Dagestan, bronneged a vev e reter Kaokaz hepken.
Xocalı

**Xocalı** zo ur rayon eus Azerbaidjan. Abaoe ar brezel emañ e republik Nagorno-Karabac'h, hag anvet Askeran.
Xocavənd

**Xocavənd** zo ur rayon eus Azerbaidjan. Abaoe ar brezel emañ ar braz anezhañ e republik Nagorno-Karabac'h, war-bouez ar reter pellañ.
Zəngilan

**Zəngilan** zo ur *rayon* eus Azerbaidjan, e mervent ar vro. Goude ar brezel eo chomet rayon Zəngilan dindan dalc'h Armeniz Republik Nagorno-Karabac'h, etre 1994 ha 2020.
Cahagnolles

**Cahagnolles** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: mervel a reas pevar den nann-soudard e mizioù Gouere hag Eost 1944 abalamour d'ar brezel e-pad Aloubadeg Normandi.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Vercreuil,  kantved 
* Iliz katolik *Sant Pêr*,  kantved, hag ar c'hloc'hdi,  kantved
.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Campigny (Calvados)

**Campigny** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
* Eil brezel-bed: mervel a reas ur gwaz nann-soudard e Campigny abalamour d'ar brezel e miz Kerzu 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron-Varia*,  kantved. 
* Maner Campigny (ti-feurm ar c’hastell kozh),  kantved. 
* Kastell Fresnes,  kantved, hag e gouldri.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Castillon (Calvados)

**Castillon** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh

Pont Sully.JPG|Ar pont dreist d'an Drôme etre Castillon ha Vaubadon.

* War lez ar stêr Drôme emañ Castillon.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: lazhet e voe un den nann-soudard e Castillon d'an 2 a viz Gouere gant taolioù kanol e-pad Aloubadeg Normandi.
## Monumantoù ha traoù heverk

Castillon (Calvados) façade nord de l'église.JPG|An iliz katolik.
If Castillon.jpg|An div ivinenn.
Castillon (Calvados) 05.JPG|Ar c'halvar.

* Iliz katolik *Saint Cassien*, luc'hskeudennoù.
* Div ivinenn hag ur c'halvar er vered.
* Ar c'hastell (1862) hag e vilin.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh

Castillon (Calvados) mairie.JPG|Ar maerdi.

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Chouain

**Chouain** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* Treuzet eo ar gumun gant ar stêr Seulles.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: 
** lazhet e voe tud nann-soudard e Chouain d'ar 7 a viz Even 1944 gant ur vombezadeg e-pad Aloubadeg Normandi;
** dieubet e voe Chouain d'an 8 a viz Even gant tankoù Sherman an *8th Armoured Brigade* hag ar *151st Brigade* eus tirlu ar Rouantelezh-Unanet; stourm ar rejont ouzh ur rejimant alaman eus ar *352. Infanterie-Division*. Antronoz e voe adkemeret gant kirri hobregonet ar Rannlu *Panzer Lehr* ha dieubet en-dro gant an *8th Armoured Brigade*.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieChouainEglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, luc'hskeudennoù, bet savet en doare romanek; chom a ra lodennoù eus an , adkempennet eo bet meur a wezh; ouzhpennet e voe ur chapel aotrouniezhel en  gant tiegezh Hermérel gant bezioù enni.
* Kastell Belval, bet e piaou tiegezh Hermérel.
* Un ti kozh nobl e-tal an iliz.
### [[Eil brezel-bed]]
* Bered ar C'hommonwealth: *Jerusalem War Cemetery* 

Ur vered eus an Eil brezel-bed eo. Digoret e voe e penn kentañ miz Even 1944 evit beziañ ar soudarded marvet en emgannoù start p'edo an Alamaned o klask adtapout Bayeux e-pad Emgann Normandi.
* Peulvanig e *Jerusalem Crossroads* e koun marv c'hwec'h soudard breizhveurat ha pemp den nann-soudard, ar re-mañ a voe lazhet gant ur vombezadeg gant ar Re Gevredet en Douet e Chouain d'ar 7 a viz Even 1944.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Lilongwe

**Lilongwe** eo kêr-benn ha kêr vrasañ Malawi. 723 576 annezad a oa enni e 2010. Deuet eo da vezañ kêr-benn ar vro e plas Zomba e 1975. Abaoe 2008 eo kêr pobletañ Malawi, dirak Blantyre.

## Daveennoù
Lingèvres

**Lingèvres** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, 1944-1945 : mervel a reas seitek den nann soudard e **Lingèvres** abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
* Richard de Lingèvres marc'heg norman eus an .
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Juaye-Mondaye

**Juaye-Mondaye** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aure emañ Juaye-Mondaye.
## Istor
### 
* E 1857 e voe staget kumunioù Bernières-Bocage (248 annezad) ha Couvert (321 annezad) ouzh Juaye (448 annezad e 1856) ; ar gumun nevez a voe anvet Juaye-Mondaye.
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pemp den nann soudard abalamour d'ar brezel e Juaye-Mondaye.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Abati *Saint Martin* e Mondaye, 
* Iliz katolik *Saint Vigor* e Juaye, 
* Iliz katolik *Saint Aubin* e Bernières-Bocage, -,
* Iliz katolik *Sainte Bazile* e Couvert,
* Kastell Juaye, .
### Bez-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''Juaye-Mondaye Communal Cemetery''

Nijour e oa er Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet). Mervel a reas e miz Even 1942 e-kerzh an Eil brezel-bed.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kevrin ar c'hizhier bihan

**Kevrin ar c'hizhier bihan** zo ul levr brezhonek evit bugale, troet diwar ar romant galizek *O misterio dos fillos da Lúa * ("Kevrin bugale Lúa") skrivet gant Fina Casalderrey e 1994. Troet eo bet e katalaneg, kastilhaneg, ruseg ha brezhoneg.

E 2011 e oa bet embannet e brezhoneg gant Sav-Heol.

## Ar romant
Istor David, ur paotrig eus Galiza, hag e gazhez Lúa (*Loar*) eo.

## Enorioù
*Priz *O Barco de Vapor*, 1994. 
**Premio Nacional de Literatura Infantil y Juvenil*, priz al levrioù yaouankiz e Spagn, 1996. 
Laket eo bet e-touez "Re wellañ an dekvloaziad " gant CLIJ e 1999. 
 
E 2006 e voe ar 17 moulladur e Spagn.
CLIJ

**Cuadernos de literatura infantil y juvenil**, pe **CLIJ**, zo ur gelaouenn spagnolek diwar-benn al levrioù evit ar vugale, krouet en 1988.

Bep bloaz e vez embannet gant ar gelaouenn listenn ar 100 levr gwellañ er bloaz, hep ankouaat ar re er yezhoù estreget spagnoleg a vez komzet e Galiza, Euskal Herria ha Katalonia. 

## Liamm diavaez
* Sitio web de la revista CLIJ
Lenn Malawi

Al **Lenn Malawi**, pe **Lenn Nyasa**, zo ul lenn vras e Reter Afrika etre Malawi, Tanzania ha Mozambik. Eil lenn donañ Afrika eo, goude al lenn Tanganyika.

En em astenn a ra a-hed 580 km, ha 75 km eo he brasañ ledander. 

## Inizi
Div enezennig annezet zo enni: Likoma ha Chizumulu.