open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Istor Azerbaidjan

Displegañ a ra ar pennad-mañ **istor Azerbaidjan**. War daou gevandir en em astenn: Europa hag Azia. Azerbaidjan, a zo ur vro eus Eurazia. 

Annezidi gentañ ar pezh a zo hiziv Azerbaidjan e oa albaniz ar C'haokaz, ur bobl kaokazek he yezh. Goude e voe aloubet ar vro gant pobloù niverus, Persed, Romaned, Armeniz, Arabed, Turked, Rused en o zouez.

En kantved kent Jezuz-Krist e voe dalc'het ar vro gant rouantelezh Mannae a badas betek e stagidigezh gant an impalaeriezh vedat e 616 kent J-K. E 549 kent J-K ez eas d'un darn eus Impalaeriezh an Ac'haemenided. Ar satrapelezhioù Atropaten ha Albania ar C'haokaz a voe savet er  kantved kt J-K. Enderc'hel a raent ar pezh a zo Azerbaidjan ha Dagestan hiziv.

Islam en em skignas buan tre goude an aloudibigezh arab er  hag en . Pa ziskaras ar C'halifad Abasid en em furmas un nebeud rouantelezhioù emren, Shirvanshah en o zouez. En  e voe aloubet ar rannvro gant an Durked Seljouk a lakajont o yezh hag o sevenadur war ar vro. En  hag er  e voe gwasket Azerbaidjan gant ar Vongoled.

D'un darn eus an impalaeriezh Savafidek ez eas ar vro er kantved. Dindan kontrol Persia e chomas betek an kantved. E-pad eil hanterenn an kantved ha deroù an kantved e savas pennoù lec'hel rouantelezhioù emren, dindan aotrouniezh zamkaniel an dierniezh bersiat Qajar. Ne badjont ket hir, avat. Goude he zrec'h e brezelioù 1804 - 1813 ha 1826 - 1828 e stagas an impalaeriezh rusat ar vro dre feur-skridoù Gulistan e 1813 ha Turkmenchay e 1828.

Goude freuzadur an impalaeriezh rusat e 1918 ez eas Azerbaidjan, asambles gant Jorjia hag Armenia d'un darn eus Republik Demokratel Gevredel Treuzgaokazia. Homañ en em zielfennas buan, avat, hag en em embann dizalc'h a reas Azerbaidjan e Mae 1918. Republik Demokratel Azerbaidjan a vo ar republik vuzulman gentañ er bed met ne badas nemet daou vloavezh. E 1920 e aloubas ar vro al Lu Ruz ha d'un darn eus republik soviedel Treuzgaokazia ez eas e miz Meurzh 1922. Republik Treuzgaokazia a voe disrannet e 1936 etre republikoù soviedel Armenia, Jorjia hag Azerbaidjan.

E 1990 manifestadegoù evit dieubidigezh ar vro a voe gwasket gant al Lu Ruz. He frankiz a adkavas ar vro e 1991, avat, goude freuzadur an Unaniezh Soviedel. E-pad ar bloavezhioù kentañ e dieubidigezh e voe ret da Azerbaidjan da vrezeliñ ouzh ar gouarnamant disrannidigel Nagorno-Karabac'h. N'eo ket diskoulmet ar gudenn desped d'un arsav sinet e 1994. Adalek fin ar brezel e talc'h an armeniz 16% eus tachenn Azerbaidjan ha gant an div vro ez eus kudennoù armerzhel bras hag a repuidi.

Goude ar brezel e arnodas prezidant Heydar Aliyev da welaat armerzh ar vro dre implijout he feadraoù eoul-maenek. War zigresk eo aet an dilabour met kudennoù politikel bras a zo c'hoazh gant ar vro. Goude marv Heydar Aliyev, e 2003, e voe dilennet e vab Ilham Aliyev prezidant. Abeget eo an dilennadeg-se gant an enebouriezh.

## Gwelet ivez
* Azerbaidjan
* RSS Azerbaidjan
Banniel Botswana

**Banniel Botswana** eo banniel broadel Botswana abaoe an 30 a viz Gwengolo 1966, deiz dizalc'hiezh ar vro.

Glas eo ar banniel, gant ur vandenn du, sterniet e gwenn, a-blaen en e greiz. Ar glaz zo evit an dour, hag ar glav dreist-holl, danvez prizius anezhañ en ur vro goloet an darn vrasañ anezhi gant dezerzh Kalahari. Ar gwenn hag ar du zo evit an emglev etre ar c'henelioù, koulz hag evit ar roudenneged a vez gwelet war ardamezioù Botswana.
Banniel Burkina Faso

**Banniel [[Burkina Faso]]** eo banniel broadel Volta-Uhel gozh abaoe ar 4 a viz Eost 1984.

Div vandenn a-blaen a ya da ober ar banniel : unan ruz el laez evit aroueziañ an dispac'h hag unan wer en traoñ evit aroueziañ pinvidigezhioù naturel ar vro.
En e greiz ez eus ur steredenn velen, a dalvez da arouez ar gouloù a heñchas an dispac'h.

Bloaz goude taol-Stad Thomas Sankara e voe dibabet ar banniel-se. D'ar memes koulz e voe cheñchet anv ar vro, a oa bet "Volta-Uhel" betek neuze, evit diskouez un troc'h gant ar renadoù kent.

## Banniel kozh
Tri skourr red uhelañ ar stêr Volta a oa aroueziet gant ar banniel kozh : ar Volta Du, ar Volta Gwenn hag ar Volta Ruz.
* *An argel  a ziskouez ur banniel istorel, na vez ket implijet ken.*

Upper Volta rivers.PNG|Tri skourr ar stêr Volta uhelañ
Flag of Upper Volta.svg|Banniel Volta-Uhel, 1960-1984


## Gwelet ivez
*Livioù panafrikan
Ali Sabieh (rannvro)

**Ali Sabieh** zo ur rannvro eus Djibouti, e gevred ar vro, sko ouzh Somalia hag Etiopia.

Hervez niveradeg 2009 e oa er rannvro : 37 939 den o chom e kêr, 11 977 den o chom war ar maez ha 37 033 c'hantread.
Arta (rannvro)

**Arta** zo ur rannvro eus Djibouti.

Hervez niveradeg 2009 e oa er rannvro : 13 260 den o chom e kêr, 11 345 den o chom war ar maez ha 17 775 kantread.
Dikhil (rannvro)

**Dikhil** zo ur rannvro eus Djibouti, e mervent ar vro, sko ouzh Etiopia.

Hervez niveradeg 2009 e oa er rannvro : 24 886 den o chom e kêr, 22 510 den o chom war ar maez ha 41 552 gantread.
Obock (rannvro)

**Obock** zo ur rannvro eus Djibouti, e biz ar vro, sko ouzh Eritrea.

Hervez niveradeg 2009 e oa er rannvro : 11 706 den o chom e kêr, 9 780 den o chom war ar maez ha 16 370 kantread.
Leopold Iañ

**Leopold I** zo anv meur a zen:

*Leopold Iañ (Margrav Aostria (marvet e 994), Kentañ Margrav Aostria
*Leopold Iañ (Dug Aostria (1290–1326), Kenzug Aostria ha Stiria gant Frederig Iañ 
*Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel (1640 -1705 ), impalaer santel, roue Alamagn, Hungaria ha Bohemia
*Leopold Iañ von Anhalt-Dessau (1676–1747), Priñs Anhalt-Dessau
*Leopold Iañ, Priñs Lippe (1767–1802), eus priñselezh Lippe
*Leopold Iañ (Belgia) (1790 -1865), kentañ roue ar Velgiz 
*Leopold Iañ von Baden ( 1790-1852) 
 
## Pennadoù kar
*Leopold
*Leopold II
Tadjourah (rannvro)

**Tadjourah** zo ur rannvro eus Djibouti, e norzh ar vro, sko ouzh Etiopia hag Eritrea.

Hervez niveradeg 2009 e oa er rannvro : 14 820 den o chom e kêr, 23 482 den o chom war ar maez ha 48 402 gantread.
Djibouti (kêr)

**Djibouti** eo kêr-benn ha kêr vrasañ Djibouti, e Korn Afrika, war aod pleg-mor Tadjoura. E 2009 e oa 475 322 den o chom enni, da lâret eo ouzhpenn an hanter eus poblañs ar vro.

Krouet e voe kêr e 1888 gant ar C'hallaoued hag e 1896 e voe lakaet da gêr-benn Aod C'hall ar Somaliz.
Maria Elisabeth von Sachsen-Meiningen

**Maria Elisabeth von Sachsen-Meiningen** (1853-1923) a oa priñsez Sachsen-Meiningen ha sonaozourez.

Merc'h e oa d'an dug Georg II von Sachsen-Meiningen ha d'e bried Charlotte (1831-1855), a oa merc'h d'ar priñs Albrecht von Preußen.
Lur Djibouti

**Lur Djibouti** (kod bank : DJF) eo unanenn voneiz ofisiel Djibouti.

Krouet e voe ar moneiz e 1949 gant ar C'hallaoued, a-ratozh evit pezh a oa *Côte Française des Somalis* d'ar c'houlz-se. Pa cheñchas anv an tiriad e 1967 da *Territoire Français des Afars et des Issas* e voe lakaet ar cheñchamant-se war ar moneiz ivez. Goude dizalc'hiezh ar vro e 1977 e voe dalc'het gant ar memes moneiz.
Sachsen-Meiningen

**Sachsen-Meiningen** zo un dugelezh hag ur stad kozh en Impalaeriezh alaman (1871-1918). En hanternoz dezhi e oa Sachsen-Altenburg ha Schwarzburg-Rudolstadt, hag er c'hreisteiz e oa Sachsen-Coburg, er reter e oa priñselezh Reuss ha dugelezh Sachsen-Weimar, hag er c'hornôg hag er mervent e oa rouantelezh Bavaria. 

## Duged Sachsen-Meiningen
### 1680–1826

* 1680–1706 - Bernhard Iañ (1649–1706), mab da Ernst Iañ von Sachsen-Gotha
* 1706–1724 - Ernst Ludwig Iañ (1672–1724), mab da Bernhard Iañ.
* 1724–1733 - Ernst Ludwig II (1709–1729) ha Karl Friedrich, mab da Ernst Ludwig Iañ
* 1733–1743 - Karl Friedrich (1712–1743), mab da Ernst Ludwig Iañ.
* 1743–1746 - Friedrich Wilhelm (1679–1746), gant e vreur Anton Ulrich
* 1746–1763 - Anton Ulrich (1687–1763), mab da Bernhard Iañ.
* 1763–1779 - Charlotte Amalie, eil pried Anton Ulrichs, 
* 1779–1782 - Karl Wilhelm August (1754–1782) gant e vreur Georg
* 1782–1803 - Georg Iañ (1761–1803), mab da Anton Ulrich
* 1803–1822 - Louise Eleonore, intañvez Georg Iañ, aevit o mab Bernhard II.
* 1822–1826 - Bernhard II (1800–1882), mab da Georg Iañ.

### 1826–1918
* 1826–1866 - Bernhard II (1800–1882), mab da Georg Iañ.
* 1866–1914 - Georg II (1826–1914), mab da Bernhard II.
* 1914–1918 - Bernhard III (1851–1928), mab da Georg II.
Banniel Djibouti

**Banniel Djibouti** eo banniel broadel Djibouti abaoe ar 27 a viz Even 1977, deiz dizalc'hiezh ar vro.

Graet eo ar banniel gant un tric'horn keitgarek gwenn (arouez ar peoc'h) diouzh tu ar fust ha div vandenn a-blaen, unan c'hlas e krec'h (arouez an oabl hag ar mor) hag unan wer en traoñ (arouez an douar). En tric'horn ez eus ur steredenn ruz pemp brec'h, arouez pemp rannvro ar Somalied : Djibouti, Ogaden, biz Kenya, Somalia saoz ha Somalia italian.
Semenawi Keyih Bahri

**Semenawi Keyih Bahri** zo ur rannvro eus Eritrea, war aod ar Mor Ruz. Harzoù he deus gant Soudan en norzh ha gant Etiopia er su. Enni emañ enezeg Dahlak.

## Daveenn
Debubawi Keyih Bahri

**Debubawi Keyih Bahri** zo ur rannvro eus Eritrea, war aod ar Mor Ruz. Enni emañ al lodenn vrasañ eus dezerzh Danakil.

## Daveenn
Dezerzh Danakil

**Dezerzh Danakil** zo un dezerzh e reter Afrika, brudet da vezañ tomm-gor ha digevannez. En em ledañ a ra e biz Etiopia, su Eritrea hag e Djibouti.

En e lec'h izelañ emañ 100 m dindan live ar mor. Holen a vez eztennet enni.
Nakfa

An **nakfa** (kod bank : ERN) eo unanenn voneiz Eritrea.

Implijet e vez abaoe 1997 e plas birr Etiopia. Tennañ a ra e anv eus Nakfa, ur gêr e norzh Eritrea.
Banniel Eritrea

**Banniel Eritrea** zo banniel broadel Eritrea abaoe ar 5 a viz Kerzu 1995.

Tennañ a ra da hini Talbenn ar Bobl evit Dieubidigezh Eritrea. Tri zric'horn a ya d'ober anezhañ : unan ruz (arouez ar gwad skuilhet evit dieubiñ ar vro), unan glas (arouez ar Mor Ruz) hag unan gwer (arouez al labourerezh-douar). En tric'horn ruz ez eus ur gurunenn velen gant brankoù gwez olivez.

Disheñvel eo diouzh ar banniel implijet etre 1993 ha 1995 dre e genfeurioù (1:2 bremañ).

## Bannieloù all

File:Flag_of_Eritrea_(1952-1961).svg|1952-1962
File:Flag_of_Eritrea_(1993-1995).svg|1993-1995 (kenfeurioù 2:3)
File:Flag of the President of Eritrea.svg|Banniel ar prezidant
File:Flag of the EPLF.svg|Banniel an TBDE


## Notennoù ha daveennoù
Calgary

**Calgary** (distaget [ˈkælɡ(ə)ri] e saozneg) zo ur gêr vras e proviñs Alberta, e Kanada. Emañ e kreisteiz Alberta, en un tolead torgennoù ha pradennoù, war-hed ur 80 km bennak diouzh ar Menezioù Roc'hellek.

E 2011 e oa annezet Calgary gant 1 096 833 a dud hag en tolpad-kêrioù e oa 1 214 839 a annezidi. Kêr vrasañ Alberta eo ha trede kêr vrasañ Kanada. 

Diazezet eo armerzh Calgary hag ar c'hornad war greanterezh an tireoul, al labour-douar hag an touristerezh.

E 1988 e oa bet aozet ar C'hoarioù Olimpek goañv e tolead Calgary.

## Gevelliñ
Gevellet eo Calgary gant 6 kêr.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* calgary.ca Lec'hienn ofisiel Calgary
* Touristerezh e Calgary
Vefa de Bellaing

**Vefa de Bellaing** pe **Genovefa de Bellaing**, bet ganet Geneviève Charbonnier de Sireuil e Karaez d'an 19 a viz Gwengolo 1909 hag aet da Anaon e Gwengamp d'ar 16 a viz Ebrel 1998, a oa un emsaverez vreton hag he devoa pledet kalz gant buhez ar brezhoneg. En abeg d'an emouestl dizehan er yezh he devoa diskouezet he buhez-pad e oa bet deroet Kolier an Erminig dezhi da-geñver al lid bet dalc'het e Roazhon e 1988.

Krouet e oa bet ur c'helc'h keltiek ganti e 1938 a-raok reiñ dorn d'ar vreudeur Herri ha Ronan Kaouisin da sevel ar gelaouenn skeudennaouet *[[O lo lê]]* evit ar re yaouank e 1940. E 1947, a-gevret gant Ronan Huon ha Zavier Langleiz, he devoa savet Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion a renas-hi e-pad ouzhpenn pemp bloaz warn-ugent. Ur vrezhonegerez a-vihanik ne oa ket ha deskiñ a reas brezhoneg dre gentelioù dre lizher Skol Ober : goude bezañ bet kelennerez a-youl vat enni ez eas da renerez ar gevredigezh-mañ da-heul Marc'harid Gourlaouen. Ganti e oa bet savet Oaled Abherve e Sant-Brieg e 1962.

Levraouegerez diouzh he micher, bet e oa bet sekretourez ar gevredigezh Kuzul ar Brezhoneg ivez koulz ha hini Priz Langleiz. 

Sot e oa gant al lennegezh, ha roet he devoa fiñv d'he fluenn ivez, koulz e galleg hag e brezhoneg, dindan hec'h anv pe anvioù-pluenn, evel *Soaz Kervahe* pa skrive e brezhoneg, pe *Herve Huiban* evit ar gelaouenn Armor Magazine.

## Oberennoù
Estreget al lennegezh a oa Vefa de Bellaing ran ganti, peogwir e oa ur songarourez hep he far ivez (seniñ a rae ar violin alto). Kroget ganti e 1985 e savas, e galleg, un *Dictionnaire des compositeurs de musique de Bretagne* hag a oa aet e-maez e miz Meurzh 1992.
Skrivet he devoa dreist-holl e-barzh ar gelaouenn *[[Al Liamm]]* an oberennoù liesseurt da-heul :
#### Danevelloù
*Brezel*, en niverenn 141 (Gouere-Eost 1970)*An Alumetez*, en niverenn 143 (Du-Kerzu 1970)*[[Ar peskig ruz]]*, en niverenn 178 (Gwengolo-Here 1976)*Kontadenn evit Meurlarjez*, en niverenn 224-225 (Mae-Eost 1984)*Planedenn miz Kerzu*, en niverenn 227 (Du-Kerzu 1984)

#### Eñvorennoù
*Va-unan e-tal d'ar mor*, en niverenn 88 (Gwengolo-Here 1961)
#### Notennoù
*Notennoù*, en niverenn 125 (Du-Kerzu 1967)
#### Prezegenn
*Deiz-ha-bloaz [[Marc'harid Gourlaouen]] (1908-1988)*, en niverenn 248-249 (Mae-Eost 1988)

#### Studioù
*Lennegezh bro-Japan*, en niverenn 86 (Mae-Mezheven 1961)*[[Paol Ladmirault]]*, en niverenn 116 (Mae-Mezheven 1966)*Ul levr nevez gant [[Ronan Huon]] : [[An irin glas]]*, en niverenn 116 (Mae-Mezheven 1966)*Ar beder flac'h roet dezho Priz Nobel al Lennegezh*, en niverenn 122 (Mae-Mezheven 1967)*[[Samuel Beckett]]*, en niverenn 137 (Du-Kerzu 1969)*Penaos renkañ levrioù ha pennadoù*, en niverenn 166-167 (Gwengolo-Kerzu 1974)*Paol Ladmirault*, en niverenn 194 (Mae-Mezheven 1979)*[[Paol ar Flemm]]*, en niverenn 205 (Meurzh-Ebrel 1981)*Testeni*, en niverenn 213 (Gouere-Eost 1982)*[[Jean Sibelius]]*, en niverenn 229 (Meurzh-Ebrel 1985)*Ar barzh persat 'Umar Khayyam*, en niverenn 257 (Du-Kerzu 1989)*[[Yann Langlais]]*, en niverenn 266 (Mae-Eost 1991)
Enezeg Dahlak

**Enezeg Dahlak** zo un enezeg eritrean, ouzhpenn 100 enezenn enni, er Mor Ruz e-tal da Vassawa.

N'eus nemet peder enezenn annezet a-hed ar bloaz, en o zouez Dahlak Kebir, an hini vrasañ. Dalikeg eo ar yezh a vez komzet gant an annezidi. A-hed an Istor e voe perc'hennet an enezeg gant Yemen, Abisinia, an impalaeriezh otoman, Italia, Etiopia a-raok bezañ ul lodenn eus rannvro Semenawi Keyih Bahri pa voe dizalc'h Eritrea e 1993.

Ekonomiezh pennañ enezeg Dahlak eo ar c'henderc'hiñ perlez, ha se abaoe an Henamzer.
Sulfur

Ar **sulfur** zo un elfenn gimiek, **16** e niver atomek hag **S** e arouez.
**Soufr** eo anv an danvez a gaver en natur.

## Notennoù ha daveennoù
Klor

Ar **c'hlor** zo un elfenn gimiek, **17** e niver atomek ha **Cl** e arouez. Eus kerentiad an halogenoù eo, hag un deverad anezhañ, ar gloridenn sodiom a vez kavet e-barzh an holen debriñ (NaCl).
Elisabeth von Sachsen (1830-1912)

**Elisabeth von Sachsen** (1830-1912) pe *Maria Elisabeth Maximiliana Ludovika Amalie Franziska Sophia Leopoldine Anna Baptista Xaveria Nepomucena von Sachsen*, pe *Elisabetta di Sassonia* en italianeg, ganet e 1830 e Dresden, ha marvet e 1912 e Stresa, a oa ur briñsez eus rouantelezh Sachsen. Merc'h e oa da Johann Iañ von Sachsen (1801-1873), Roue Sachsen, ha da Amalie Auguste Bavaria, eus rouantelezh Bavaria (1801-1877).

## Dimeziñ ha bugale
Div wech e timezas:
*E 1850, e Dresden, da Ferdinando Savoia, Dug Genoa, (1822-1855), ha daou vugel o doe :
**ur verc'h, Margherita Maria Teresa Giovanna (1851-1926), a voe Rouanez Italia
**ur mab, Tommaso Alberto Vittorio (1854-1931).

### Addimeziñ
Mervel a reas he fried e 1855 e Torino ; 25 bloaz e oa an intañvez.
*E miz Here 1856 ec'h addimezas da Nicola Giuseppe Efisio, Markiz Rapallo. N'o doe bugel ebet. Un eured kuzh e voe, a-raok ma voe echu ar bloavezh kañvoù ordinal. Fuloriñ a reas he breur-kaer roue, ken e harluas anezhi ha difenn outi gwelout he bugale. Ur pennadig goude e pardonas dezhi. 

E 1882 en em lazhas he fried. Hervez ar vrud e oa ur fallzimeziñ.

## He marv
Mervel a reas e 1912 e Stresa.
Afar (rannvro)

**Afar** (afareg: *Qafar*) zo ur rannvro eus Etiopia, e norzh ar vro. Harzoù he deus gant Eritrea ha Djibouti.
Oromia

**Oromia** (oromoeg: *Oromiyaa*) zo ur rannvro en Etiopia.

Harzoù berr he deus gant Soudan ar Su er c'hornôg hag un tamm hiroc'h gant Kenya er su.
Johann Iañ von Sachsen (1801-1873)

**Johann Iañ von Sachsen** (1801-1873) a voe Roue Sachsen etre 1854 ha 1873. Daoust ma oa a-du gant Aostria e rankas unaniñ e rouantelezh gant an Impalaeriezh alaman. 

Mab e oa da Masimilian von Sachsen (1759-1838) ha d'e bried kentañ Carolina di Borbone-Parma (1770–1804). E dad a oa mab da Friedrich Christian, Dilenner Sachsen. E vamm Caroline, a oa merc'h da Ferdinando Iañ Parma (1751-1802), dug Parma, ha nizez d'an impalaerez Maria Theresia.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe e 1822 da Amalie Auguste Bavaria, merc'h da Masimilian Iañ Jozeb, roue Bavaria‎. Bugale o doe:

* Marie Auguste Friederike von Sachsen (1827-1857) 
* Albert Iañ von Sachsen (1828-1902), roue Sachsen
** dimezet e 1853 da Carola von Wasa 
* Elisabeth von Sachsen (1830-1912) 
** dimezet e 1850 da Ferdinand Maria Savoia-Carignan, Dug Genoa 
* Friedrich August Ernst von Sachsen (1831-1847) 
* Georg Iañ von Sachsen (1832-1904), roue Sachsen
**dimezet e 1859 d'an Infantez Maria Anna Portugal (1843-1884)
* Maria Sidonia von Sachsen (1834-1862)
* Anna von Sachsen (1836-1859)
**dimezet e 1856 d'an Dug-meur Ferdinando IV Toskana
* Margarete von Sachsen (1840-1858) 
**dimezet e 1856 da Karl Ludwig von Österreich, arc'hdug Aostria
* Sophie Marie von Sachsen (1845-1867)
** dimezet e 1865 d'an Dug Karl Theodor in Bayern
Somali (rannvro)

**Somali** (somalieg : *Gobolka Soomaalida*) zo ur rannvro eus Etiopia, e reter ar vro. Harzoù he deus gant Djibouti, Somalia ha Kenya.
Rannvro broadoù, broadelezhioù ha pobloù ar Su

**Rannvro broadoù, broadelezhioù ha pobloù ar Su** (amhareg : ደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልል) zo ur rannvro eus Etiopia, e mervent ar vro. Harzoù he deus gant Soudan ar Su ha Kenya.
Dire Dawa

**Dire Dawa** eo eil kêr vrasañ Etiopia, goude Addis Abeba.

Krouet e voe Dire Dawa e 1902 pa voe savet an hent-houarn etre Addis Abeba ha Djibouti. E rannvro Oromia e oa betek ma voe roet ur statud ispisial dezhi (kêr gevreadel) e 1998. Eno e oa ganet Ismail Omar Guelleh, prezidant Djibouti.
Birr

Ar **birr** (amhareg : ብር ; kod bank : ETB) eo unanenn voneiz Etiopia, implijet abaoe 1945. Talvezout a ra ar ger birr kement hag arc'hant.

Graet e veze *dollar Etiopia* eus ar moneiz-se er yezhoù estren betek 1976.

## Liammoù diavaez
* Birr
Banniel Etiopia

**Banniel Etiopia** eo banniel broadel Etiopia abaoe ar 6 a viz C'hwevrer 1996.

E livioù (gwer, melen, ruz) eo ar memes re hag a voe implijet war banniel 1897 gant an impalaer Menelik II. Adkemeret eo bet al livioù-se gant al luskad Rastafari. Adkavet e vezont war meur a vanniel broadel eus Stadoù all Afrika (banniel Benin, banniel Burkina Faso, banniel Ginea...), ha lavaret e vez ez int al livioù panafrikan (pe hollafrikan), peogwir e oa Etiopia ar vro nemeti chomet dizalc'h er c'hevandir. Arouez an douar hag ar spi eo ar gwer, hini ar peoc'h eo ar melen ha hini an nerzh eo ar ruz.

E-kreiz ar banniel ez eus ur steredenn velen en ur gantenn c'hlas, arouez an unvaniezh hag al liesseurted.

## Bannieloù all

File:Flag of Ethiopia (1897).svg|Banniel gant Leon Judaz (1897-1975).
Image:Flag of Ethiopia (1975–1987).svg|Banniel ofisiel da vare an Derg (1975-1987), gwelet aliesoc'h eget an hini gant an ardamez.
File:Flag of Ethiopia (1975–1987) (02).svg|Banniel ar Stad da vare an Derg (1975-1987).
File:Flag of Ethiopia (1987-1991).svg|Banniel Republik pobl Etiopia (1987-1991).
File:Flag of Ethiopia (1991-1996).svg|Banniel Etiopia (1991-1996). Heñvel ouzh hini ar c'houlz 1975-1987, gant kenfeurioù all (1:2).


## Gwelet ivez
*livioù panafrikan

## Liammoù diavaez
Masimilian II Jozeb

**Masimilian II Joseb** (1811–1864) a oa Roue Bavaria war-lerc'h e dad Ludwig Iañ Bavaria‎. 

## E vuhez
Mab e oa d'ar roue Ludwig Iañ Bavaria‎ ha d'e bried Therese von Sachsen-Hildburghausen (1792–1854). E vamm a oa merc'h d'an dug Friedrich Iañ von Sachsen-Hildburghausen ha d'e bried Charlotte Georgine Luise von Mecklenburg-Strelitz. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe e 1842 d'ur briñsez prusian, Marie Friederike von Preußen (1825–1889).
Daou vab o doe hag a renas o-daou e Bavaria:
*Ludwig II Bavaria 
*Otto Iañ  Bavaria.
Estuaire (proviñs)

**Estuaire** zo ur proviñs eus Gabon, enni Libreville, kêrbenn ar vro. Harzoù en deus gant Ginea ar C'heheder.
Elisabeth von Sachsen

**Elisabeth von Sachsen** zo anv meur a briñsez:

* Elisabeth von Sachsen (1552–1590), Dugez Pfalz-Simmern
* Elisabeth von Sachsen (1830-1912), Priñsez Savoia-Carignan ha Dugez Genoa
* Elisabeth von Sachsen-Altenburg, anv meur a briñsez,
* Elisabeth von Sachsen-Meiningen (1681–1766), Priñsez Sachsen-Meiningen 

## Pennad kar
* Maria Elisabeth von Sachsen
Elisabeth Charlotte

**Elisabeth Charlotte** zo anv meur a vaouez en Alamagn :
*Elisabeth Charlotte von Anhalt-Harzgerode (1647-1723) Priñsez Anhalt-Köthen ha dugez Schleswig-Holstein-Sonderburg-Norburg.
*Elisabeth Charlotte von der Pfalz‎, anv meur a vaouez :
** Elisabeth Charlotte von der Pfalz (1597–1660) , Dilennourez Brandenburg
** *Elisabeth Charlotte von der Pfalz*, pe Liselotte von der Pfalz (1652–1722), Dugez Orléans
*Elisabeth Charlotte Gloeden, stourmerez enepnazi
Elisabeth von Anhalt

**Elisabeth von Anhalt** a c'hall bezañ :

*Elisabeth von Anhalt (1545–1574), Abadez leandioù Gernrode und Frose, Kontez Barby
*Elisabeth von Anhalt (1563–1607), Priñsez Anhalt, Dilennourez Brandenburg
*Elisabeth von Anhalt-Dessau (1857–1933), Dugez-veur Mecklenburg-Strelitz
*Elisabeth Albertine von Anhalt-Dessau (1665–1706), Priñsez Anhalt-Dessau, Abadez leandi Herford, Dugez Sachsen-Weißenfels-Barby
Luisa de' Medici

**Luisa de' Medici**, pe *Luigia* (Firenze, 1477 – 1488), a oa seizhvet bugel Lorenzo de' Medici ha Clarice Orsini, hag o zrede merc'h. Badezet e voe e miz Genver 1477 hag anvet * Luisa Contessina Romola*.

Dleet e oa dezhi dimeziñ d'he c'henderv pell-kar Giovanni di Pierfrancesco de' Medici, lesanvet ''Il popolano'', met mervel a eure da unnek vloaz.

Marteze eo eviti hag he fried da zont e voe graet an daolenn vras *Pallade che doma il centauro* (Pallas o toñvaat an den-marc'h) gant Sandro Botticelli.
Elisabeth von Sachsen-Altenburg

**Elisabeth von Sachsen-Altenburg** zo anv meur a briñsez : 

* Elisabeth von Sachsen-Altenburg (1826–1896), Priñsez Sachsen-Altenburg, Dugez-veur Oldenburg
* Elisabeth von Sachsen-Altenburg (1865–1927), Priñsez Sachsen-Altenburg, *Elisabeth Moritzowna* goude hec'h eured, dugez-veur Rusia

## Pennadoù kar
* Elisabeth von Sachsen
* Maria Elisabeth von Sachsen
Elisabeth von Württemberg

**Elisabeth von Württemberg** a c'hall bezañ :

* Elisabeth von Württemberg (1412–1476), Kontez Werdenberg-Sargans
* Elisabeth von Württemberg (1548–1592), Kontez Henneberg-Schleusingen ha dugez Pfalz-Veldenz-Lauterecken
* Elisabeth von Württemberg (1767–1790), Arc'hdugez Aostria 
* Elisabeth Alexandrine von Württemberg (1802–1864), Markgravez Baden
Reichssicherheitshauptamt

**Reichssicherheitshauptamt** pe **RSHA** (alamaneg a dalvez Ofis kreiz surentez ar Reich) a oa un aozadur krouet gant ar *Reichsführer-SS* Heinrich Himmler d'ar 27 a viz Gwengolo 1939 dre gendeuziñ an *Hauptamt Sicherheitspolizei* (ofis kreiz ar polis hag ar surentez, ennañ ar *[[Gestapo]]* hag ar *[[Kriminalpolizei|c'h/Kripo]]*) hag ar *[[Sicherheitsdienst|SD]]* (ofis kreiz ar surentez). Pal an aozadur a oa stourm ouzh «enebourien ar Reich» hag ar re a veze graet «mall-e-goll» anezho. Diwar 1941 e voe aozet forbannañ ha lazhañ Yuzevien Europa gant RSHA, dre genlabour gant pennoù-bras an SS ha re polis (HSSPF) ar broioù ma oa ar Yuzevien o chom.

E penn RSHA e voe an *SS-[[Obergruppenführer]]* Reinhard Heydrich betek e vuntr d'ar 4 a viz Even 1942, ha goude-se an *SS-[[Obergruppenführer]]* Ernst Kaltenbrunner betek dibenn ar brezel.

## Aozañ
E Berlin e oa an aozadur kreiz, hag a oa rannet e seizh rann (*Ämter*). E teir rann e oa rannet an aozadur rannvroel : rann ar Reich, rann an tiriadoù aloubet, rann an tiriadoù argadet ma veze kaset an *[[Einsatzgruppen]]*, dindan renerezh Reinhard Heydrich:

Diwar c'houlenn e veze kaset soudarded gant *RSHA* da sikour pennoù ar polis hag an SS.

## RSHA IV

Ar pevare rann a oa hini ar Gestapo renet gant SS-*[[Brigadeführer]]* Heinrich Müller. Unan eus ar re vrudetañ eo, rak gant hec'h izili eo e voe aozet ar Shoah.

Enni e laboure an SS-*[[Sturmbannführer]]* Adolf Eichmann (rann 4 B-4 e-karg eus an «aferioù yuzev»). 

Rannoù all a oa gouestlet d'an Iliz, d'ar frañmasoned, da evezhiañ an harzoù, d'an enepspiañ (Horst Kopkow pour le IV A 2). 

Gant testeni an Hauptsturmführer Dieter Wislicenye ouezer piv a oa e karg e rann Eichmann:
* Wisliceny e Slovakia
* Siegfried Seidl, hag a voe e penn kamp-kreizennañ Theresienstadt
* Franz Abromeit e Kroatia
* Theodor Dannecker e Bulgaria (Dannecker a voe e penn kamp Drancy betek miz Gouere 1942, e 1943 e voe kaset da Vulgaria, e dibenn 1943-penn-kentañ 1944 e voe kaset da Italia ha goude-se da Hungaria)
* Brunner e Bro-C'hall (e penn kamp Drancy), Gres ha Slovakia
* Krumey e Łódź, Vienna ha goude-se Hungaria
* Anton Burger e Theresienstadt hag en Aten e 1944

Meneget e voe ivez an Untersturmführer Richard Hartenberger hag an Hauptsturmführer Franz Novak gant Wisliceny.

## Notennoù
Michela Miti

**Michela Miti**, *Michela Macaluso* hervez he gwir anv, zo un aktourez italian ganet e 1963.

## He filmoù
* *[[Cornetti alla crema]]* (1981)
* *[[Pierino contro tutti]]* (1981)
* *[[I figli... so' pezzi 'e core]]* (1982)
* *[[Pierino colpisce ancora]]* (1982)
* *[[Vieni avanti cretino]]* (1982)
* *[[W la foca]]* (1982)
* *[[Biancaneve & Co.]]* (1982)
* *[[Questo e quello]]* (1983)
* *[[La dolce pelle di Angela]]* (1986)
* *[[Mortacci]]* (1988)
* *[[La tempesta (film 1988)|La tempesta]]* (1988)
* *[[Gialloparma]]* (1999)
Pallas o toñvaat an den-marc'h

**Pallas o toñvaat an den-marc'h** (*Pallade che doma il centauro* hervez an titl orin italianek), zo un daolenn, anezhi un oberenn gant tempera war lien, diwar zorn Sandro Botticelli, graet er bloavezhioù 1482-83, anezhi un alegorienn eus ar briedelezh. 

E Mirdi an Ofisoù, e Firenze, emañ an daolenn war ziskouez. 

Urzhiet e voe digant Botticelli gant Lorenzo de' Medici, priñs kêr Firenze. Un « daolenn-eured » e oa a-benn eured e genderv Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici, lesanvet *il Popolano*, gant Semiramide Appiano. Hervez ur renabl eus 1499 (kavet en 1975), e oa an daolenn e-touez taolennoù ar Villa Medicea di Castello.
Haut-Ogooué

**Haut-Ogooué** zo ur proviñs eus Gabon, e reter ar vro. Harzoù en deus gant Republik Kongo.

Dont a ra e anv eus an Ogooué, stêr bennañ Gabon.
Léon M'ba

**Léon M'ba** (9 a viz C'hwevrer 1902 - 28 a viz Du 1967) a oa ur politikour gabonat, bet prezidant kentañ ar vro goude an dizalc'hiezh e 1960.

Dilennet e voe da vaer Libreville e 1956 ha bloaz goude e oa besprezidant Kuzul ar gouarnamant. Ne voe ket asantet gant ar jeneral Charles de Gaulle lakaat Gabon da vezañ un departamant gall evel m'en doa c'hoant M'ba ha dizalc'hiezh ar vro a voe embannet e 1960 daoust na oa ket Léon M'ba tomm ouzh ar mennozh-se.

A-raok dizalc'hiezh Gabon zoken e krogas Léon M'ba da herzel e eneberien bolitikel, prientiñ an dilennadeg da zont ha lakaat e plas un azeulerezh ouzh e hinienn. Dilennet e voe da brezidant kentañ ar vro e 1961 hag ur Vonreizh a voe savet evit reiñ an darn vrasañ eus ar galloudoù dezhañ. E 1964 e voe skarzhet gant un taol-Stad met adlakaet buan en e blas gant sikour ar C'hallaoued. Addilennet e voe e miz Meurzh 1967 ha mervel a reas un nebeud mizioù goude.
Didjob Divungi Di Ndinge

**Didjob Divungi Di Ndinge** (ganet d'ar 5 a viz Mae 1946) zo ur politikour gabonat, besprezidant Gabon etre 1997 ha 2009.

Goude marv Edith Lucie Bongo, gwreg Omar Bongo, ec'h embannas ar prezidant e tileze e garg e-pad ur mare a-benn adkavout nerzh ha diskuizhañ. Divungi Di Ndinge a gemeras neuze ar brezidantelezh d'ar 6 a viz Mae 2009. Omar Bongo a varvas d'an 8 a viz Even ha Rose Francine Rogombé, prezidantez ar Sened, a voe lakaet d'he zro da brezidantez en etrekarg d'an 10 a viz Even.
Rose Francine Rogombé

**Rose Francine Rogombé** (ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1942 e Lambaréné, ha marvet d'an 10 a viz Ebrel 2015 e Pariz) zo ur bolitikourez eus Gabon.

Dre ma oa Rogombé prezidantez Sened Gabon pa varvas Omar Bongo e miz Even 2009 e voe lakaet da brezidantez ar vro en etrekarg adalek an 10 a viz Even betek ar 16 a viz Here. Goude an dilennadeg gounezet gant Ali Bongo e tistroas d'he c'harg er Sened.
Enez Terceira

**Enez Terceira**, pe *Ilha Terceira* e portugaleg, zo un enezenn en Azorez. Angra do Heroísmo eo ar gêr vrasañ en enezenn, gant 35 581 a annezidi e 2001.
Krill

Ar **c'hrill** (eus an norvegeg *krill*) a zo ur ger hollek ha pemdez evit ober anv eus kresteneged munut hag a denn d'ar chevr hag a vez kavet en holl vorioù eus ar bed. A-vagadoù bras-kenañ e vezont kavet, en tu-hont da 10 000 anezho dre m³ a-wechoù. Danvez boued int evit ur bern loened, en o zouez balumed, pesked, evned...
Ratharsair

**Ratharsair** pe *Ratharsaigh* (*Raasay* e saozneg) zo un enezenn hir etre enez Sgitheanach ha douar-bras Bro-Skos.

Inbhir Àrais eo ar geriadenn vrasañ ha 192 den zo o vevañ en enezenn. Brudet eo Ratharsair dre ma'z eo enni e oa bet ganet ar barzh gouezelek Somhairle MacGill-Eain (Sorley MacLean). Perc'hennet eo bet an enezenn gant meur a glan a-hed an istor.

Talvezout a ra anv an enezenn, a zeu eus an norseg, kement hag "Enez ar Yourc'h". Enni e kaver un isspesad muenned arrous zo dibar d'an enezenn.

## Notennoù
Korvetenn

Ur **gorvetenn** zo ul lestr-brezel bihan. En un doare istorel, da vare ar bagoù-dre-lien, e oa ur c'hlasad bigi etre ar skloupoù-brezel bihanoc'h hag ar fourgadennoù. En XVIII hag en XIX kantved e veze implijet evel lestr-avizer, evit ober al liamm etre bagoù brasoc'h pe gant an douar. E-pad an Eil Brezel-bed e voent implijet a-enep al listri-spluj ivez, dre ma oant aesoc'h ha simploc'h da broduiñ evit al listri-distrujer.

Rolloù modern al listri korvetenn a zo lies : ober troioù-ged, listri banner-misiloù ha tagañ bliv ivez. Ar c'horventennoù-se a zo a voaz etre 500 ha 2000 tonenn. Korvetennoù nevesoc'h a zo tostik-tost diouzh ar pouez a 3000 tonenn hag ouzhpennet ez eus bet dezho mirlec'hioù evit biñsaskellioù. Bremañ o deus ment hag efedusted ar fourgadennoù bihanañ. En desped da-se e chom un diforc'h gant ar fourgadennoù, kar ar c'horvetennoù n'o devez ket galloud a-walc'h evit bezañ re alies ha re hir war vor. Gant al lizhetenn F e krog o igorell-gwelet e morluioù AFNA.

Al listri-ged zo bihanoc'h evit ar c'horvetennoù, hag armet skañvoc'h. Er c'hontroll d'ar c'horventennoù e lavigont nepell diouzh an aodoù.

>
Restr:Dupleix 1856-1887.jpg|Korvetenn c'hall *[[Dupleix (corvette)|Le Dupleix]]* (1856-1887)
Restr:Japanese corvette Kongo.png|Korvetenn japanat *Kongo* er bloavezhioù 1870
Restr:Algerian corvette El Kirch in 2006.jpg|Korvetenn aljerian *Djebel Chénoua*
Restr:Korvette Braunschweig F260 2895.jpg|Korvetenn alaman *Braunschweig* en 2006
Restr:SAS Mendi F148.jpg|Korvetenn suafrikan SAS *Mendi*
Restr:US Navy 100528-N-3136P-207 An Italian Navy visit, board, search and seizure team returns to the Italian Navy offshore patrol vessel ITS Comandante Foscari (P-493) .jpg|Korvetenn italian *Comandante Foscari*
Restr:Hasanuddin-1.jpg|Korvetenn indonezian *Hasanuddin* 
Restr:2010-08-06 F-471 Antonio Enes 03.jpg|Korvetenn bortugalat NRP *António Enes* 
Restr:NRP Baptista de Andrade DN-SD-01-04938.JPEG|Korvetenn bortugalat NRP *Baptista de Andrade*


## Daveennoù
Nicolas Flamel

**Nicolas Flamel** ganet marteze e Pontoise war-dro 1340 ha marvet e Pariz e 1418, a oa ur skrib gall ha marc'hadour dornskridoù. Goude e varv e teuas brud dezhañ da vezañ bet alkimiour ha da vezañ labouret war-dro maen ar furien. 

## Lennegezh
Meneget eo e anv e meur a oberenn:
* Notre-Dame de Paris, gant Victor Hugo

#### C'hoariva ha c'hoarigan
* Gérard de Nerval, *Nicolas Flamel*, 1828.
* Alexandre Dumas, *La Tour Saint-Jacques*, 1856 Diverrañ
* Georges Bizet, *Nicolas Flamel*, 1865 (c'hoarigan diechu).

## Koun
E Pariz ez eus ur straed en e anv, nepell diouzh Mirdi al Louvre, ar *rue Nicolas Flamel*, a groaz ar *rue Perenelle*, en anv e wreg.


Image:House of Nicolas Flamel, Paris June 2005.jpg| Ti Flamel e Pariz, preti hiriv.
Image:House of Nicolas Flamel June 2008.jpg| Ar preti *Auberge Nicolas Flamel*, e Mezheven, 2008.
Image:Rue_nicolas_flamel.jpg|*Rue Nicolas Flamel* e Pariz
Image:Flamel2.jpg|Plakenn ouzh an ti
Priz Bras kirri Bahrein 2012

**[[Priz Bras kirri Bahrein]] [[2012]]** (*2012 Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix*), redet d'ar 22 a viz Ebrel 2012 war troiad etrebroadel Sakhir eo 862 redadeg kevezadeg bed Formulenn 1. An eizhvet kevezadenn Priz Bras Bahrein o kontañ evit kevezadeg bed ar Formulenn 1 hag ar pevare redadeg kevezadeg 2012 eo.

## A-raok ar Priz Bras
Priz Bras Bahrein a c'hoarvez en un aergelc'h diaes, en abeg d'an emsavadegoù a zo er Rouantelezh abaoe 2011, o deus lakaet ar galloud da freuzañ ar redadeg ar bloaz tremenet. Un tabut a oa etre ar skipailhoù, ar FOM (gant Bernie Ecclestone ha ar FIA (gant Jean Todt) evit gouzout ma yelo pe ne yelo ket ar Formulenn 1 e Bahrein. Divizet eo bet mont da redek daoust ma'z eus c'hoazh manifestadegoù, emsavadegoù, gant tud lazhet a-wechoù. Ne oa ket bet divizet mont peogwir e oa sur ar Rouantelezh met peogwir e vefe bet kollet arc'hant ma vije bet freuzet ar redadeg gant ar FIA. Koulskoude eo bet arsailhet daou skipailh, Force India ha Sauber gant koktelioù molotov.

## Esaeoù dieub
### Abadenn gentañ Gwener

### Eil abadenn Gwener

### Trede abadenn Sadorn

## Abadenn ditriñ
### Disoc'hoù an titriñ
### Kael zisparti

* Pastor Maldonado, a rae ar 17 amzer e-pad an abadenn ditriñ, a kemer 5 plas kastiz goude ur cheñchamant boest an tizhoù. Disparti a raio 22 war ar gael zisparti.

 
 

## Redadeg
### Darvoudoù
### Renkadur ar redadeg

### Plas pol ha tro wellañ
* Plas pol :  Sebastian Vettel (Red Bull-Renault) e **1 vun 32 e 422** (210.807 km/ez).
* Tro gwellañ :  Sebastian Vettel (Red Bull-Renault) e **1 vun 36 e 379** (202.152 km/ez)

### Troioù er penn
*  Sebastian Vettel : **55 tro** (1-11 / 13-39 / 41-57)
*  Paul di Resta : **1 dro** (12)
*  Romain Grosjean : **1 dro** (40)

## Renkadur goude ar redadeg

## Stadegoù
Priz Bras Bahrein 2012 a zo :
* 31 plas pol evit Sebastian Vettel.
* 22 trec'h Sebastian Vettel.
* 28 trec'h Red Bull Racing evel saver kirri.
* 143 trec'h Renault evel saver keflusker.
* Podium kentañ Romain Grosjean.
* Troioù e penn kentañ evit Paul di Resta ha Romain Grosjean.

## Notennoù ha daveoù

## Da welout
Elisabeth von Sachsen-Altenburg (1826–1896)

**Elisabeth** Pauline Alexandrine **von Sachsen-Altenburg** (1826 en Hildburghausen - 1896 en Oldenburg) a oa ur briñsez eus Sachsen-Altenburg deut da vout, dre zimeziñ, Dugez-veur Oldenburg.

## He buhez
 
Elisabeth a oa an drede eus peder merc'h Joseph von Sachsen-Altenburg (1789-1868) hag e bried Amalie (1799–1848). He mamm a oa merc'h d'an dug Ludwig von Württemberg. Skoliataet e voe war un dro gant he c'hoarezed Marie ( a voe rouanez Hannover), Therese hag Alexandra ( a vo Dugez-veur Rusia), gant Carl Ludwig Nietzsche, tad d'ar prederour Friedrich Nietzsche. .

## Notennoù
Alkimiezh

An **alkimiezh** zo ur skiant, pe gentoc'h un diskibliezh, eus ar Grennamzer, hag a oa brudet da glask treuzfurmiñ ar metaloù gant maen ar furien. Unan eus palioù meur an alkimiezh eo an Ober Meur, da lavarout eo aozadur Maen ar furien a roio tro da dreuzfurmiñ ar metaloù « vil », evel ar plom, en metaloù « nobl », evel an arc'hant hag an aour.

## Pennad kar
*Al laz Alkemi. 

## Notennoù
Meurzh 2012 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2011 e Breizh - **2012 e Breizh** - 2013 e Breizh

2012 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*5 a viz Meurzh : kroget o deus tud da c'houlenn e vefe lakaet etrefas Facebook e brezhoneg (http://www.facebook.com/groups/334727793245979).
*Sadorn 31 a viz Meurzh : ouzhpenn 10 000 a dud o vanifestiñ evit ar brezhoneg e Kemper, galvet gant Kevre Breizh.
*Sadorn 31 a viz Meurzh : emvod kentañ ar gevredigezh war brientiñ Kelc'h An Dael e Kemper.

__NOTOC__
Marie von Sachsen

**Marie von Sachsen** pe **Maria von Sachsen** zo anv meur a briñsez. 

* Maria von Sachsen (1515–1583), Dugez Pommern-Wolgast
* Maria von Sachsen (1796–1865), Dugez-veur Toskana
* Maria Amalia von Sachsen (1724–1760), Rouanez Naplez ha Sikilia, ha Rouanez Spagn, pried Carlos III, roue Spagn
* Maria Amalie von Sachsen (1757–1831), Dugez Pfalz-Zweibrücken
* Maria Christina von Sachsen (1735–1782), abadez Remiremont
* Maria Christina von Sachsen (1770–1851), Priñsez Savoia-Carignan
* Maria Josepha von Sachsen, anv meur a briñsez pe rouanez
** Maria Josepha von Sachsen (1731-1767), merc'h da Aogust III, roue Pologn, dimezet d'ar priñs gall Louis-Ferdinand de France 
** Maria Josepha von Sachsen (1803–1829), pried da Fernando VII, Roue Spagn 
** Maria Josepha von Sachsen (1867–1944), pried da Otto Franz Joseph von Österreich
* Maria von Sachsen-Weimar (1571–1610), Abadez Abati Quedlinburg
* Marie von Sachsen-Altenburg (1818–1907), Rouanez Hannover
* Marie von Sachsen-Altenburg (1854–1898) 
* Marie Friederike von Sachsen-Altenburg
* Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach, Priñsez Prusia
* Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach (1849–1922), Priñsez Sachsen-Weimar-Eisenach, Dugez Sachsen, Priñsez Reuß zu Köstritz

* Dorothea Maria von Sachsen-Weimar (1641–1675), deuet da vout dugez Sachsen-Zeitz dre zimeziñ
* *Sophie Marie von Sachsen*, pe Sophie von Sachsen (1845–1867), Priñsez Sachsen, Dugez Bavaria

## Pennadoù kar
*Marie
*Sachsen
Maria Christina von Sachsen

**Maria Christina von Sachsen** zo anv meur a briñsez alaman :

* Maria Christina von Sachsen (1735–1782), abadez Remiremont
* Maria Christina von Sachsen (1770–1851), Priñsez Savoia-Carignan

## Pennadoù kar
*Maria Christina
*Maria von Sachsen
Maria Josepha von Sachsen

**Maria Josepha von Sachsen** zo anv meur a vaouez :

* Maria Josepha von Sachsen (1731-1767), merc'h da Aogust III, roue Pologn, dimezet d'ar priñs gall Louis-Ferdinand de France 
* Maria Josepha von Sachsen (1803–1829), merc'h d'ar priñs Maximilian von Sachsen, pried da Fernando VII, Roue Spagn 
* Maria Josepha von Sachsen (1867–1944), merc'h da Georg von Sachsen, pried da Otto Franz Joseph von Österreich


file:Marie Josèphe of Saxony as Dauphine of France by Jean-Marc Nattier (1751).jpg| Maria Josepha von Sachsen (1731-1767), Daofinez Bro-C'hall
File:La reina María Josefa Amalia de Sajonia (Museo del Prado).jpg|Maria Josepha von Sachsen (1803–1829), Rouanez Spagn

## Pennad kar
*Maria Josepha 
*Maria von Sachsen
Josefa

**Josefa** zo un anv-bihan spagnolek ha portugalek, ha **Josepha** eo ar stumm alamanek.

## Orin
Savet eo diwar an anv Joseph, pe Jozeb e brezhoneg, anv tad-mager Jezuz en Aviel.

## Gouel
* Evel Jozeb, d'an 19 a viz Meurzh.

## Adstumm
*Josephina

## Anv-bihan kevrennek
* Maria Josepha

## Yezhoù all
* Josèphe, Joséphine, en galleg
* Giuseppina en italianeg

## Tud
### Josefa
* Josefa de Óbidos (1630–1684), livourez portugalat
* Josefa Ortiz de Domínguez (1768–1829), emsaverez vec'hikan
* Josefa Menéndez, (1890–1923), leanez
* Josefa Berens-Totenohl (1891–1969), skrivagnerez ha livourez alaman
* Josefa Lux (* 1958), politikourez alaman (SPD)

### Josepha
* Maria Anna Josepha Aostria (1654-1689)
* Maria Josepha von Österreich (1699–1757)
* Josepha Duschek (1754-1824), kanerez tchek 
* Josepha Hofer (1758–1819 in Wien), kanerez alaman
* Josepha Barbara Auernhammer (1758–1820), sonaozourez aostrian
* Anna Josepha King (1765–1844), pried da gouarnour New South Wales, en Aostralia 
* Josepha von Siebold (1771–1849)
* Josepha Conti (1825-1881), servijerez 
* Maria Josepha von Sachsen‎, anv meur a briñsez

## Stered
* Josefa (Asteroid)

## Film
* *Josepha*, film gall gant Christopher Frank, en 1982.
Maria Josepha von Sachsen (1731-1767)

thumb|

**Maria Josepha von Sachsen**, pe *Maria Josepha Karolina Eleonore Franziska Xaveria von Sachsen* (1731-1767), a oa merc'h da Aogust III, roue Pologn ha Priñs-dilenner Rouantelezh Sachsen, ha da Maria Josepha Aostria. E 1747 e timezas d'an Daofin gall. 

## Dimeziñ ha bugale
Eil pried Louis-Ferdinand de France (1729-1765), mab da Loeiz XV, roue Bro-C'hall, ha da Maria Leszczyńska, e oa.
Marie von Sachsen-Altenburg

**Marie von Sachsen-Altenburg** zo anv meur a briñsez eus Sachsen-Altenburg.

## Tud
* Marie von Sachsen-Altenburg (1818–1907), Rouanez Hannover,
* Marie von Sachsen-Altenburg (1854–1898), pe Marie Friederike von Sachsen-Altenburg, dimezet da Albrecht von Preußen (1837-1906).

Carl Wilhelm Friedrich Oesterley, Marie, Königin von Hannover und Kronprinz Ernst August, Ölgemälde im Diakoniekrankenhaus Henriettenstiftung.jpg|"Marie, Rouanez Hannover ha Kronprinz Ernst August", poltredet gant Carl Oesterley,war-dro 1846.
Marie Friederieke, Princess of Saxe-Altenburg (1854-1898).jpg| Marie von Sachsen-Altenburg (1854-1898)


## Pennad kar
*Marie von Sachsen
Sachsen-Altenburg

**Sachsen-Altenburg** zo un dugelezh kozh eus Alamagn. Daou brantad zo bet en he buhez: ar c'hentañ er XVIIvet kantved (1603-1672), an eil en XIXvet kantved (1825-1918). 

## Istor
### Kentañ marevezh 1603-1672
E 1602 e varvas an dug Friedrich Wilhelm Iañ von Sachsen-Weimar ha pevar mab dezhañ, yaouankik c'hoazh: Johann Philipp von Sachsen-Altenburg (ganet en 1597), Friedrich von Sachsen-Altenburg (ganet en 1599), Johann Wilhelm von Sachsen-Altenburg (ganet en 1600) ha Friedrich Wilhelm II von Sachsen-Altenburg (ganet dalif en 1603). Breur an dug, Johann II von Sachsen-Weimar a voelakaet da ren e penn dugelezh Sachsen-Weimar, hag evel digoll e voe roet un dugelezh nevez da vugale Friedrich Wilhelm Iañ von Sachsen-Weimar, hini Sachsen-Altenburg. 

En ur gevred e renas ar pevar breur e Sachsen-Altenburg, hogen da gentañ dindan rejantelezh an Dilennour Christian II von Sachsen, ha goude hini e vreur Johann Georg Iañ von Sachsen. En 1618 e voe embannet e oa Johann Friedrich en oad da ren ha lakaet e voe an dugelezh etre e zaouarn. Pa varvas ne chome nemet ur breur dezhañ, Friedrich Wilhelm, ha hennezh a renas war e lerc'h.

E 1672 e varvas an trede dug, Friedrich Wilhelm III von Sachsen-Altenburg, gant ar vrec'h. Mont a reas an dugelezh neuze gant an dug Ernst Iañ von Sachsen-Gotha, eus Dugelezh Sachsen-Gotha, a oa dimezet en 1636 da Elisabeth Sophia von Sachsen-Altenburg, merc'h nemeti Johann-Friedrich. 
Betek 1825 e chomas unanet Sachsen-Gotha ha Sachsen-Altenburg e-barzh Dugelezh Sachsen-Gotha-Altenburg.

### Eil marevezh : 1825-1918
E 1825 e varvas divugel dug Sachsen-Gotha-Altenburg, Friedrich IV von Sachsen-Gotha-Altenburg, hag adlodennet e voe o douaroù gant an duged sakson. Dug Sachsen-Hildburghausen a laoskas e vro gant Bernard IV von Sachsen-Meiningen evit bezañ kentañ dug Sachsen-Altenburg adsavet.

## Pennadoù kar
*Marie von Sachsen-Altenburg‎
*Sachsen-Gotha-Altenburg
*Sachsen‎
Sachsen-Gotha-Altenburg

**Sachsen-Gotha-Altenburg** zo un dugelezh a zo bet en Alamagn etre 1672 ha 1825.

Savet e voe da varv an dug Friedrich Wilhelm III von Sachsen-Altenburg, pa voe roet an darn vrasañ eus e vadoù da Ernst Iañ von Sachsen-Gotha. 
Goude marv Ernst I, en 1675, e voe rannet e zouaroù etre e seizh mab, hag ar mab henañ, Friedrich Iañ von Sachsen-Gotha-Altenburg, en doe kêrioù Gotha hag Altenburg: eñ an hini a voe kentañ dug Sachsen-Gotha-Altenburg.

Pa varvas divugel Friedrich IV von Sachsen-Gotha-Altenburg en 1825 e oa echu gant al lignez. Adlodennet e voe an doaroù en dugelezhioù sakson:
*staget e voe Sachsen-Gotha ouzh dugelezh Sachsen-Coburg-Saalfeld, hag a voe tennet Sachsen-Saalfeld diganti, ma teuas da vout Sachsen-Coburg und Gotha; 
*roet e voe Sachsen-Altenburg da zug Sachsen-Hildburghausen, Friedrich Iañ von Sachsen-Hildburghausen ; 
*roet e voe Sachsen-Hildburghausen da Sachsen-Meiningen

Aet eo douaroù an dugelezh kozh d'ober un darn eus stad Thüringen hiriv. 

## Duged ha Dugezed Sachsen-Gotha-Altenburg
* 1640-1675 : Ernst Iañ (Sachsen-Gotha-Altenburg), 
**dimezet da Elisabeth Sophia von Sachsen-Altenburg, 
* 1675-1691 : Friedrich Iañ (Sachsen-Gotha-Altenburg), dimezet div wech
**da Magdalena Sybille, 
** da Christine von Baden-Durlach,
* 1691-1732 : Friedrich II (Sachsen-Gotha-Altenburg)
**dimezet da Magdalena Augusta, 
* 1732-1772 : Friedrich III. (Sachsen-Gotha-Altenburg)
**dimezet da Luise Dorothea von Sachsen-Meiningen, 
* 1772-1804 : Ernst II. (Sachsen-Gotha-Altenburg), 
**dimezet da Charlotte von Sachsen-Meiningen, 
* 1804-1822 : August (Sachsen-Gotha-Altenburg), dimezet div wech:
**Luise Charlotte von Mecklenburg-Schwerin,
** Karoline Amalie von Hessen-Kassel,
* 1822-1825 : Friedrich IV. (Sachsen-Gotha-Altenburg), diwezhañ dug an dugelezh.
Port-Gentil

**Port-Gentil** eo eil kêr vrasañ Gabon, war-dro 150 000 a dud enni, war enezenn Mandji. Pennlec'h ar proviñs Ogooué-Maritime eo, 144 km e mervent da Libreville. Dont a ra hec'h anv eus Émile Gentil, merour trevadennel gall.

Kêrbenn ekonomikel Gabon eo Port-Gentil, a-drugarez da industriezhoù an tireoul hag ar c'hoad dreist-holl.

## Daveenn
http://www.mandji.net/ Lec'hienn Port-Gentil
Chiara Mastroianni

**Chiara Mastroianni**, ganet e 1972, zo un aktourez c'hall. Merc'h eo da Marcello Mastroianni ha Catherine Deneuve.
Franceville

**Franceville** zo ur gêr eus Gabon, pennlec'h proviñs Haut-Ogooué, e reter ar vro. War-dro 56 000 annezad a oa enni e 2010.

Savet e voe war kêriadenn Masuku e 1880 gant Pierre Savorgnan de Brazza hag a stalias eno sklaved dieubet.
Ogooué

An **Ogooué** zo ur stêr en Afrika, war-dro 900 km a hed.

Emañ hec'h andon e Republik Kongo, er menezioù Ntalé, ha treuziñ a ra Gabon eus ar gevred d'ar c'hornôg. Aberiñ a ra er Meurvor Atlantel e su da Bort-Gentil.
Banniel Gabon

**Banniel Gabon** zo ofisiel e Gabon abaoe dizalc'hiezh ar vro e 1960.

Teir bandenn a-blaen a ya d'ober anezhañ : unan wer e krec'h (arouez ar c'hoadeier), unan velen e kreiz (arouez an heol) hag unan c'hlas en traoñ (arouez ar mor).

Etre 1959 ha 1960 e oa damheñvel banniel Gabon nemet e oa an triliv gall er c'honk ha finoc'h e oa ar vandenn velen hag a oa arouez ar c'heheder.

## Banniel bet

Image:Flag of Gabon 1959-1960.svg| Banniel etre 1959 ha 1960
Serekunda

**Serekunda** (pe **Serrekunda**) eo kêr vrasañ Gambia, e mervent da Vanjul. Ouzhpenn 300 000 annezad zo enni.
Sachsen-Wittenberg

Dugelezh **Sachsen-Wittemberg** a oa un dugelezh er Grennamzer en Impalaeriezh Santel Roman German a deuas eus dismantr dugelezh Sachsen en 1260. 

War he lerc'h e teuas Priñselezh Sachsen a voe savet en 1356.

## Pennoù an dugelezh
Hwlffordd

**Hwlffordd** (*Haverfordwest* e saozneg) zo ur gêr e Sir Benfro, e mervent Kembre. Pennelec'h ar gontelezh eo hag ar gêr vrasañ enni. Poblet e oa gant 13 367 a dud e 2001;.

Emañ Hwlffordd war-hed 10 km diouzh an aod a zedenn miliadoù a douristed en hañv.

Gevellet eo Hwlffordd gant kêr Oberkirch en Alamagn.

## Eisteddfod Genedlaethol
Eisteddfod Vroadel Kembre a voe aozet e Hwlffordd e 1972. 

## Tud vrudet
* Waldo Williams, barzh kembraek, zo bet ganet eno.

## Notennoù
Sachsen-Zeitz

**Sachsen-Zeitz** a oa un dugelezh en Alamagn hag a badas daouzek vloaz ha tri-ugent, etre 1656 ha 1718.

## Duged
Ne voe nemet daou zug:
* Moritz von Sachsen-Zeitz
* e vab Moritz Wilhelm von Sachsen-Zeitz.

## Tud all
* Erdmuthe Dorothea von Sachsen-Zeitz (1661–1720), pried an Dug Christian II von Sachsen-Merseburg
* Christian August von Sachsen-Zeitz (1666–1725), Primate of Hungary ha kardinal
* Frederick Henry, Dug Sachsen-Zeitz-Pegau-Neustadt (1668–1713)
* Dorothea Wilhelmine von Sachsen-Zeitz (20 a viz Meurzh 1691 en Elster - 17 a viz Meurzh 1743 e Kassel)