open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kevatalenn Einstein

**[[Albert Einstein|Kevatalenn Einstein]]** (anvet ivez **Kevatalenn park Einstein**) zo ar gevatalenn pennañ, e-touez ar c'hevatalennoù dezho deveradennoù darnel, eus ar relativelezh hollek. Ur gevatalenn zinamikel eo a zeskriv penaos an danvez hag an energiezh a gemm mentoniezh an egor-amzer. Ar gwar-se eus ar ventoniezh en-dro d'ur vammenn danvez a vez displeget neuze evel park gravitadur ar vammenn-se. Fiñv an traezoù e-barzh ar park-se zo deskrivet en un doare pervezh-kenañ gant kevatalenn e c'heodezek.

## stumm matematek Kevatalenn park Einstein

Kevatalenn park Einstein a vez deskrivet en doare-se peurliesañ :




R_{\mu \nu} zo stenner Ricci, *R* ar gwar skalarel, g_{\mu \nu} ar stenner metrek sinadur (+,-,-,-), \Lambda an argemmenn gosmologek, G an argemmenn gravitadur (war-dro 6,6742.10-11 m³kg-1s-2), *c* tizh ar gouloù (da lâret eo : 299 792 458 m.s-1), \pi an niver pi ha T_{\mu \nu} ar stenner energiezh-lañs.
Robert Diat

Ur politikour breizhat eo Robert Diat. Ganet eo d'ar 20 a viz du 1955. Ezel eo eus Kuzul broadel an UMP. Emañ kannad ar pempvet pastell-vro eus Liger-Atlantel abaoe marv Edouard Landrain d'an 24 a viz even 2006 dre ma oa e eiler.

## Postoù

* Sekretour Departamant an RPR, ezel kuzul broadel an RPR (1986 - 2002)
* Kuzulier-kêr Naoned (adalek 1989)
* Kuzulier ar gumuniezh-kêr "Nantes Métropole" (adalek 2001)
* Kuzulier rannvroel eus Broioù al Liger (1996-2004)
* Kannad Pempvet pastell-vro Liger-Atlantel
Strollad poblek europat

Ar **Strollad poblek europat** (EPP) zo an hini brasañ eus ar strolladoù politikel europat treuzbroadel. Savet e oa bet e 1976. Kavout a reer ennañ strolladoù mirour pe demokrat-kristen eus Europa. En EPP ez eus 71 strollad ezel eus 38 bro, 9 rener gouarnamant eus Unvaniezh Europa ha 6 eus diavaez an unvaniezh, 9 c'homiser eus Unvaniezh Europa (ar prezidant en o zouez), hag ar strollad brasañ e Parlamant Europa gant 277 ezel.
C'hwec'hvet pastell-vro Penn-ar-Bed

Ar c'hwec'hvet pastell-vro eus Penn-ar-Bed zo ur bastell-vro votiñ e Penn-ar-Bed. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he deus e Kambr ar gannaded.

Enni emañ kantonioù Karaez-Plougêr, Kastellin, Kastell-Nevez-ar-Faou, Kraozon, Daoulaz, Ar Faou, An Uhelgoad,Eusa ha Pleiben

## Kannaded
* 1988 - 1993 Jean-Yves Cozan (UDF)
* 1993 - 1997 Jean-Yves Cozan (UDF)
* 1997 - 2002 Kofi Yamgnane (PS)	
* 2002 - 2007 Christian Menard (UMP)
* 2007 - 2012 Christian Menard (UMP)
* 2012 - 2017 Richard Ferrand (PS)
* 2017 - 2022 Richard Ferrand (LREM)

## Disoc'hoù an dilennadegoù

### [[Dilennadegoù lezennel 2002]]

#### Tro gentañ

#### Eil dro

### [[Dilennadegoù lezennel 2007]]

#### Tro gentañ

#### Eil dro
Jakez Kroc'hen

**Jakez Kroc’hen** e oa anv-skingomz *Pêr Eliaz*, anavezetoc’h evel Pierre-Jakez Hélias, brudet evel oberour ‘’ Le Cheval d’Orgueil ’’ . 

E 1947 e voe embannet, er gelaouenn Ar Falz, kelaouenn skolaerien ar skolioù-stad, un dastumad pezhioù, farsadennoù kentoc’h, gant Jakez Kroc’hen ha Gwilhou Vihan, lesanvioù daou Vigouter, Pêr Eliaz ha Pêr Trepoz. Anv an dastumad e oa « Biskoaz kemend-all » .

Da neuze e oa Eliaz o paouez bezañ anvet da  « rener an abadennoù brezhonek »   e-barzh  « Radio Roazhon-Breizh » . Mont a rae a-wechoù, er bloavezhioù kentañ, gwisket gant dilhad ar Vro-Vigoudenn, e-barzh festoù aozet gant an tu-kleiz (PCF, CGT) da gaozeal brezhoneg. 

## Un danevell
En danevell *Testoù eus ur c’hantved all*, gant Yann Gerven , e teu teir gallez da c’houlennata un den kozh eus kanton Kallag, hag a ra Jakez Kroc’hen anezhe o-zeir. 

## Ar vuhez goude Jakez Kroc’hen
Pa guitao Elias ar skingomz e teuio Charlez ar Gall, eus Ar Falz ivez, en e lec’h. Hennezh a grogo gant an abadennoù skinwel ivez. Goude-se e vo tro Fañch Broudig, a chomo betek ar bloavezhioù 1980.
E 1981, pa erruo an tu-kleiz e gouarnamant Bro-C’hall e vo trihanteret skingomz Breizh gant krouidigezh Radio Breizh-Izel e Kemper, Radio-Armorique e Roazhon, ha Radio Loire-Océan e Naoned. Ar re-se avat a vo klevet en FM. Kenderc’hel a ray an abadenn vrezhonek gant Fañch Broudig e PO e-pad ur pennad, ha goude lakaet en FM. Dilezel a raio ar skingomz e-kerzh ar bloavezhioù 1980, met chom a raio e penn ar skinwel brezhonek betek 2007. 

Er skingomz e tremeno Mikael Baudu, a c’hallo lakaat an abadenn da greskiñ eus un eurvezh da ziv, Denez Prigent (brudetoc’h evel kaner eget evel brezhoneger), ha Glen Jegou, a welo e amzer o tigreskiñ eus div eur da un eur. Bremañ ne vez ket selaouet an abadenn kalz ken: kemmet he deus re alies, ne vez ket brudet, ne vez ket brezhoneg mat atav, ha ne vez klevet nemet en ul lodenn eus Breizh-Uhel , bro Radio-Armorique.

Gwir eo ez eus skingomzoù brezhonek all er vro. Met hini ebet evit Breizh a-bezh. Ha n’eus hini ebet a c’hallfed klevout e Roazhon pe Naoned.

## Levrlennadur
* Ronan Calvez, *La Radio en Langue bretonne. Roparz Hemon et Pierre-Jakez Hélias : deux rêves de la Bretagne*, Presses Universitaires de Rennes 2 (PUR), 2000, [ISBN 2868475345]

## Pennad kar
*Per-Jakez Heliaz
*Roazhon-Breizh
Sabrenn

Ur **sabrenn** (sabrennoù pe sabrinier, el liester) zo un arm dir goveliet da skeiñ gant ar beg hag al lemm. Kamm eo al laonenn anezhi, ha n'eus nemet an tu diavaez a zo lemm, pa vez lemm daou du laonenn ar c'hlezeier.
Gant un dorn pe an daou e vez skoet, kement-se zo hervez doare ar sabrenn. 

## Penaos eo disheñvel diouzh ar c'hleze ?
Daou droc'h zo d'ar c'hleze, setu eo aesoc'h da c'hoari gantañ, met lemmañ al laonenn a ra dezhi bezañ bresk. Gant un troc'h hepken eo kaletoc'h ar sabrenn, ledanoc'h keil (?) al laonenn anezhi. Un arm eus ar c'hentañ evit ar soudarded war varc'h. 

## Sabrinier a bep seurt
* Bokken : sabrenn goad ar samourai,
* Daisho : hollad div sabrenn japanat ar samouraied : ar c'h-Katana (hir) hag ar wakizashi (berr),
* Flissa (*Flyssa* pe *Flissah*) : sabrenn eeun ha moan ar Gabiled,
* Katana : sabrenn eus Japan, 
* Machaira : sabrenn verr e Makedonia an Henamzer,
* Nimcha : sabrenn eus Maroko,
* Ninjatô : sabrenn eus Japan, implijet gant an ninja.
* No-dachi : sabrenn hir eus Japan (tremen 120 cm, a-wechoù betek 2 vetrad). Zanbato a vez graet anezhi ivez.
* Simeterrenn : arm an Arabed,
* Tachi : sabrenn verr eus Japan. 
* Yatagan : sabrenn pobloù zo eus Azia.

### Liammoù diavaez
* Armoù an arme c'hall
* Armoù eus Maroko
* Flissa ar Gabiled
* Emgannañ gant sabrennoù e Breizh e 2019.
Priz Abel

Ar **priz Abel** a zo ur gopr roet bep bloaz d'ur matematikour gant Akademiezh Norvegia ar skiantoù hag al lizhiri.

## Penn kentañ

E 2001, da lidañ daou c'hant vloaz ganedigezh ar matematikour Norvegian Niels Henrik Abel (1802), e tivizas gouarnamant Norvegia krouiñ ur priz nevez evit ar vatematikourien. Pal ar priz-se a zo talañ ouzh ar mank a briz Nobel e matematik. Medalenn Fields a vez lakaet da gevatal alies, met ar priz-mañ ne vez ket roet bep bloaz ha n'eo graet nemet evit matematikourien en tu-mañ da 40 vloaz.

## Ar priz

Ar priz a vez roet gant Akademiezh Norvegia ar skiantoù hag al lizhiri. Pemp matematikour etrevroadel a vez er bodad titlañ. Roet e vez ar priz gant Roue Norvegia e miz Meurzh, talvezout a ra 6 milion a gurunennoù, e-tro 730 000 euro. Norvegia he deus roet 200 milion a gurunennoù da bourvez ziazez (e-tro 25 milion a euroioù).

## Listenn al loreidi

* 2003: Jean-Pierre Serre (Bro C'hall, Skolaj Bro C'hall)
* 2004: Michael Atiyah (Rouantelezh Unanet, Skol Veur Dinedin) hag Isadore Singer (SUA, MIT)
* 2005: Peter Lax (Hungaria, Courant Institute of Mathematical Sciences eus New York)
* 2006: Lennart Carleson (Sveden, Ensavadur roueel teknologiezh Stockholm)
* 2007: Sathamangalam R. Srinivasa Varadhan (India, National Academy of Sciences)
* 2008: John G. Thompson (Stadoù-Unanet Amerika, University of Florida) hag Jacques Tits (Belgia, Collège de France)
* 2009: Mic'hail Gromov (Rusia, Institut des Hautes Études Scientifiques)
* 2010 : John Tate (Stadoù-Unanet), University of Texas at Austin)
* 2011 : John Milnor (Stadoù-Unanet), Stony Brook University)
* 2012 : Endre Szemerédi (Hungaria, Stadoù-Unanet, Rényi Alfréd Matematikai Kutatóintézet, Rutgers University)
* 2013 : Pierre Deligne (Belgia, Institute for Advanced Study)
* 2014 : Yakov Sinai (Rusia, Stadoù-Unanet, Институ́т теорети́ческой фи́зики им. Л. Д. Ланда́у, Princeton University)
* 2015 : John F. Nash (Stadoù-Unanet, Princeton University), Louis Nirenberg (Kanada/Stadoù-Unanet, Courant Institute of Mathematical Sciences)
* 2016 : Andrew Wiles (Rouantelezh-Unanet, Oxford University)
* 2017 : Yves Meyer (Bro C'hall, École Normale Supérieure Paris-Saclay)

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ar priz
Arthwyr ap Seisyll

Mab Seisyll ap Clydog hag eil roue Seisyllwg e oa **Arthwyr ap Seisyll**. N'anavezer hogozik netra diwar e benn. War e lerc'h e renas e vab Dyfnwal ap Arthwyr.
Christophe Priou

**Christophe Priou** a zo ur politikour breizhat ganet d'an 2 a viz mae 1958 e Naoned. Kannad ar Seizhvet pastell-vro Liger-Atlantel eo adalek 2002.

## Postoù

* 20/03/1989 - 18/06/1995 : eil-maer Ar Groazig 
* 28/03/1994 - 18/03/2001 : ezel eus Kuzul Meur Liger-Atlantel
* 19/06/1995 - 2008 : maer Ar Groazig 
* 19/03/2001 - 08/07/2002 : bes-prezidant Kuzul Meur Liger-Atlantel
Silabenn digor

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **silabenn digor** (saoz.: ''open syllable'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur silabenn hep lost ebet, da lâret eo ur silabenn achuet gant ur vogalenn (pe un diftongenn, da skouer "m**a**".

Graet e vez **silabenn serr** (saoz.: ''closed syllable'') ouzh ur silabenn ganti ul lost, da lâret eo achuet gant ur gensonenn, da skouer "ma**mm**"

Gant yezhoù 'zo e vez graet gant silabennoù digor nemetken ha gant meur a hini all emañ bihan-tre an niver a gensonennoù a c'heller implijout evit serriñ ur silabenn, peurliesañ kensonennoù dre fri.

## Gwelit ivez:
*Silabenn
Elvis Costello

**Declan Patrick MacManus** (ganet d'ar 25 a viz Eost, 1954, e Londrez), anavezet gwelloc'h dindan e anv leurenn, **Elvis Costello**, zo ur soner, ur c'haner hag ur skridaozer saoz a orin iwerzhonat. 
 
Alies e vez skrivet e anv ofisiel **Declan Patrick Aloysius MacManus** ; koulskoude, Aloysius ne oa ket unan eus e raganvioù pa oa bet badezet.
Dimezell en enkrez

Skeudenn an dimezell en enkrez, pe e dañjer, heskinet pe gwallgaset, zo ur c'hliched eus ar re anavezetañ el lennegezh, en arz, pe er filmoù. Ur plac'h yaouank dinoaz gourdrouzet gant un den fall pe drouk, un euzhvil a-wechoù, a zo da saveteiñ. Ha setu kefridi an haroz. 

Kaoz a vez eus "dimezell" alies, gant ur ster krennamzerel, ha skeudenn ar marc'heg da saveteer.

## Istor

Ken kozh ha mojennoù Hellaz eo dodenn an dimezell en enkrez: niverus eo ar merc'hed a sach warne kounnar an doueed kriz. Darn a zo mammoù, intañvezed, darn all krennardezed gwerc'h taolet d'un euzhvil bennak, evel Andromeda a oa bet he mamm o kontañ droug diwar-benn an doue Poseidon, ma oa dirollet ar mor, ken e voe ret stagañ ar plac'h yaouank ouzh ur roc'h war an aod, da aberzh. 

Aberzhioù merc'hed all zo evel-se, evel hini ar merc'hed a veze roet d'ar Minotaor, pe ar re a veze roet d'ar Morholt e mojenn Tristan hag Izold. 
Gant Perseüs e voe lazhet an euzhvil a oa o vont da zebriñ Andromeda, ma c'hallas dimeziñ d'ar goantenn goude. Kalzik a livadurioù zo bet graet da Andromeda, en he noazh, staget ouzh ur garreg, ha d'an aerouant, an euzhvil a gaver e mojenn Sant Jord.

Er c'hontadennoù-pobl e kaver dimezelled en enkrez diouzh an druilh. Ur wrac'h an hini a lak ar goantenn en enkrez, evel Rapunzel, kraouiet en un tour, pe Ar Goantenn e Koad ar C'housk dindan gazel-gae, pe Gwennerc'h kontammet. Bep tro e teu ur priñs kreñv ha koant da saveteiñ an dimezell ha da zimeziñ dezhi. 

*E romantoù marc'hegeien, Chrestien de Troye lakaomp, e vez roet da gefridi d'ur marc'heg bale-bro mont da zieubiñ ur briñsez dindan gazel-gê en ur c'hastell bennak. 
*An hini gentañ er romantoù modern eo *Clarissa* e levr Samuel Richardson (1748), goudrouzet gant Lovelace.
*Er romantoù gotek, evel re Ann Radcliffe, e vo sparlet an dimezell en ur c'hastell pe ur manati, da c'houzañv falloni menec'h pe noblañsed . 

*E *Justine* gant Markiz Sade ez a an heskinerezh pelloc'h eget ar gourdrouz, ha treiñ a ra an heskinerezh da jahinerezh . 

*Un doare modern eo ar romantoù polis, evel istorioù zo gant Conan Doyle, romantoù Raymond Chandler pe filmoù polis evel Chinatown Polanski. 

## Skouerioù

* Angelika en *Orlando furioso*.
* Priñsez ar vojenn *ar goantenn e koad ar C'housk*

## Pennadoù kar, a bell pe a dost
*Femme fatale
Andromeda

**Andromeda** (Ανδρομέδη /*Andromeda* e henc'hresianeg), pe **Andromede** (Ἀνδρομέδα, *Andromédē*), merc'h Kefeüs ha Kassiopeia, roue ha rouanez Aithiopia, a oa ur vaouez e mojennoù Hellaz kozh, hag a voe saveteet a-dre skilfoù un euzhvil-mor gant Perseüs, hag a zimezas gant he saveteer.

## Gerdarzh
Dont a raje an anv diwar Ανδρομέδη /*Andromedē*, savet diwar ανδρος (*andros*, den, gour) ha μηδομαι /*mēdomai* "soñjal". Talvezout a ra "soñjal en ur gwaz", met gerdarzhioù all zo bet kinniget.

## Mojenn
He mamm Kassiopeia he devoa poufet e oa ken koant hag an Nereidezed, ma savas droug e Poseidon, doue ar mor, a gasas dour-beuz d'ar vro, hag un euzhvil a rene war ar mor, ma ne c'halle den mont war vag ken. 

Diouganañ a reas beleg an doue Ammon ne vije peoc'h ebet digantañ ken na roje ar roue e verc'h Andromeda d'an euzhvil. Neuze e voe staget ar plac'h kaezh ouzh ur garreg war an aod. 
Dres d'ar poent-se edo Perseüs, war e varc'h askellek, o tistreiñ eus lazhañ Gorgon, hag o tremen damdost, pa glevas hirvoudoù ar goantenn. Hastañ buan a reas ober e stal d'an amprevan, distagañ ar fulenn, dimeziñ ganti, petra bennak ma oa bet prometet d'ur paotr yaouank all, Fineüs e anv. 

En eured e savas kann etre an daou baotr, ha troet e voe Fineüs e maen, tra ken 'met o welout penn Gorgon (hervez *[[Metamorfozoù]]* Ovidius).
War-lerc'h an eured ez eas Andromeda gant he fried da Diryns, en Argolis. Eno e voent hendad ha henvamm lignez ar Berseided. 

C'hwec'h mab hag ur verc'h o doe:
* Perses, brudet da vezañ hendad ar Bersed 
* Alkaios
* Heleios
* Mestor
* Sthenelos, a oa tad Eurystheüs
* Elektryon
* Gorgofone, o merc'h nemeti.

## Liammoù diavaez
Tresigne

**Tresigne** a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Oueloù, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

### Kumunioù amezek

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 33 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,57 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav gwaz abalamour d'ar brezel; unan anezhe, un archer rezistant, a varvas e kamp-bac'h Neuengamme en Alamagn.
#### Brezelioù didrevadennañ
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur marichal-lojeiz eus ar gumun d’an 10 a viz Gouhere 1947 en  Hanoi en Tonkin er Viêtnam .
## Brezhoneg
* 72,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Chap St Antoine Tressignaux 1.png|Ar chapel.
Croix 18 Tressignaux 2.png|Ar c'halvar.

* Chapel *Sant Antoen*.
* Ar c'halvar.
* Iliz katolik *Sant Suliav*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.  
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
## Tud
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

* Tresigne war lec'hienn Geobreizh
*Pajenn Tresigne war lec'hienn an etrekumuniezh
## Notennoù ha daveoù
Tremeven-Goueloù

**Tremeven** ent-berr, pe **Tremeven-Goueloù** (evit he dishañvalout diouzh Tremeven-Kemperle e Kernev), a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* Tremeven en em gav etre ar stêr Leñv ha richer Kergidoue.
## Anv
**Tremeven**, 1198, 1471, 1495.

Talvoudegezh ː *treb + Meven*, anv ur sant.
## Ardamezioù
n'ez eus ket evit ar poent
## Istor
Tremeven a zo un tamm distaget diouzh parrez Plua. Anvet eo dindan e anv bremañ adalek 1198.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 21 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,82 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Maroko]]
* Mervel a reas ur soudard e L'Arba de Tissa d’an 2 a viz Mae 1919.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den.
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 11 a viz Mae 1947 en ospital e Saint-Mandé (Bro-C'hall).
## Monumantoù ha traoù heverk

Tréméven - Tour de Coëtmen et vallée du Leff - AD22 - 16FI6649.jpg|Tour ar c'hastell.

* Kastell Koad-Men, dismantret.

Tréméven église 1931.jpg|An iliz katolik.
Tréméven (22) Chapelle Saint-Jacques 07.JPG|Ar chapel.
Fontainestjacques.JPG|Ar feunteun.

* Iliz katolik *Sant Meven*.
* Chapel *Sant Jakez*, .
* Feunteun *Sant Jakez*, .
* Monumant ar re varv er vered.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
## Tud
* Alain Gérard, maer Kemper (2001-2008).
### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

* Tremeven war lec'hienn Geobreizh
* Pajenn Tremeven en etrekumuniezh
* Lec'hienn ar gevredigezh "les Amis de la Chapelle Saint-Jacques en Tréméven"
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014

## Notennoù ha daveoù
Jean Rohou

**Jean Rohou** zo bet ganet e 1934 e Gwikourvest, Bro-Leon. Kelenner skol-veur eo bet e Skol-veur Breizh-Uhel ha studiet en deus kalz oberennoù Racine. War e leve en deus skrivet al levr *Fils de Plouc* (div lodenn embannet gant Ouest-France), ma kont e vugaleaj.

Difenn a ra ar brezhoneg un tamm bennak, ha Diwan zoken, muioc'h eget kelennerien vrezhoneg zo bepred, hervez e savboent ha n'eo ket hini un emsaver, met hini un test eus e amzer, eus e vetoù, ha seul briziusoc'h a se eo e desteni. Daou levr a bouez evit ar vrezhonegerien hag an holl re troet gant istor hag emdroadur Breizh en .

## Oberennoù pennañ
**L'évolution du tragique racinien*, SEDES, 1991
**Jean Racine, entre sa carrière, son œuvre et son dieu*, Fayard, 1992
* Jean Racine, *Théâtre complet*, Hachette, "La Pochothèque", 1998
* *Jean Racine, "Andromaque"*, Presses universitaires de France, 2000
* *Histoire de la littérature française du XVIIème siècle*, Presses universitaires de Rennes, 2001
* *Le XVIIème siècle, une révolution de la condition humaine*, Le Seuil, 2002
* *Le Classicisme (1660-1700)*, Presses universitaires de Rennes, 2004
**Jean Racine : bilan critique*, Armand Colin, 2005
* *La Tragédie classique (1560-1793)*, Presses universitaires de Rennes, 2009
**L'histoire littéraire : objets et méthodes*, Armand Colin, 2005
**Avez-vous "lu" Racine ? Mise au point polémique*, L'Harmattan, 2000
**Fils de ploucs*, Éditions Ouest-France, Tome 1, 2005 
**Fils de ploucs*, Éditions Ouest-France, Tome 2, 2006 
**Le Christ s’est arrêté à Rome, Réflexion sur l’Église et l’Évangile*, Éditions Dialogues, 2010 
**Catholiques et bretons toujours ?*, Éditions Dialogues, 2012 
**Liberté ? Fraternité ? Inégalités !*, Éditions Dialogues, 2014 
**La Masure de ma mère, avec Jeanine Ogor, Dialogues, 2015* 
**Lectures de Madame de Lafayette* (gant Gilles Siouffi), Presses universitaires de Rennes, 2015
**Lectures du* Misanthrope (gant Brigitte Prost), Presses universitaires de Rennes, 2016
**Fils de ploucs*, Tome 3, *Changer la société ?*, Éditions Ouest-France, 2016 
**Une vengeance de l'Ankou*, Éditions Pocket, 2020 

## Liammoù diavaez
*  Pennad-kaoz gant J. Rohou, 6 Mezheven 2022.

*Le plouc d'orgueil*, gant Pascal Rannou: https://web.archive.org/web/20240217170623/https://abp.bzh/le-plouc-d-orgueil-59126
Aotrou

An **aotrou** a zo da gentañ perc'henn un douar.

Bez ez eo ivez un titl roet 
*da berc'henn ur vro, un noblañs bennak: an aotrou dug.
*da Zoue: *bugale an Aotrou [[Doue]]*
*abaoe m'emañ kevredigezh kêr en he bleuñv e vez roet an anv-se koulz da berc'henn an ti a baeer ur feurm dezhañ, evel d'an den a iliz: *an aotrou person, an aotrou'n eskob.*
*dre astenn-ster e vez roet da vicherioù all: *an aotrou skolaer*
*ha diwar-se dirak un anv-tiegezh: *an aotrou Maze*.

## Gerdarzh
Dont a ra eus *altro* en henvrezhoneg, a dalvez kement ha "tad mager". Da geñveriañ ouzh ar gerioù *athraw* (kelenner) ha *allthraw* (paeron) e kembraeg, an holl gerioù-se a za eus **altrawū* (eontr mager) e kengelteg, *altru* e heniwerzhoneg zo hañvalster.

## Gladalc'helezh
Bezañ aotrou a oa bezañ perc'henn un douar, ha ne oa ket ret bezañ noblañs atav: ur beleg, ur marc'hadour, ul labourer-douar, un abati, a c'halle bezañ *aotrouien*, pe *aotrounez*.

Betek nebeudig e oa gwirioù un aotrou gant aotrou Enez Sark, a ranko o dilezel evit mont e kumuniezh Europa.

## Tiegezh
*An itron a vez graet eus gwreg an aotrou.
*An dimezell a vez graet eus e verc'h.

## Troioù-lavar
**un aotrou kaoc'h-brochoù*: ul labourer douar a ra e vras
**ur c'hrak-aotrou*: un denig dister
**bezañ un tamm aotrou*: bezañ lorc'hus

## Lennegezh
* An aotrou Bimbochet e Breiz
* An Aotrou Kerlaban
* The Lay of Aotrou and Itroun

## Mitologiezh
*Aotrounez an deiz
*Aotrounez an noz
Itron

An **itron** (itronezed el liester) eo gwreg an aotrou, da lavarout eo gwreg perc'henn an douar, hag un noblañs alies, da vihanañ ken na voe diskaret ar renad kozh e Breizh war-lerc'h an Dispac'h gall e 1789.

## Titl
Un titl e oa a veze graet
*eus gwragez an noblañs, 
*eus ar werc'hez Vari, a vez graet c'hoazh *an itron Varia* anezhi: 
** hervez al lec'hioù ma veze enoret ar Werc'hez Vari e veze graet Itron Varia Rumengol, pe Itron Varia Gwengamp anezhi;
***ton kantik Itron Varia Rostren zo sonet war ur bladenn gant Alan Stivell
***kantik Itron Varia Beg ar Raz zo dezhañ ur stumm ha ne vez ket kanet en ilizoù.
*eus ur vaouez dimezet. Alies e teu da-heul anv an aotrou: betek dibenn an  kantved e oa stag anv an itron ouzh hini an aotrou; hervez al lezenn c'hall e c'hall bremañ ar maouezed dimezet dibab mirout o anv kent, pe kemer hini o fried. 

*dre zismegañs eus ur vaouez lorc'hus, pe faeus.

## Gerdarzh
Dont a ra eus *eltroguen* en henvrezhoneg, a dalvez kement ha "mamm-gaer", "kelennerez". Da geñveriañ ouzh ar gerioù *elltrewyn* e kembraeg ha *altrewen* e kerneveureg a zo hañvalster. Kevatal eo orin ar ger-mañ ouzh he stumm gourel **altr-awon-* "tad mager" a zo aet da "aotrou".

## Loened
**Itronezed** a vez graet eus ur rumm bigorned, liv gwenn dezho.
Abaris

**Abaris** zo un anv gwaz e henc'hresianeg (*Αβάρις, Abáris*) ha hini meur a zen e mojennoù Hellaz kozh.
* Abaris Hiperboreos a oa ur beleg da Apollon
* Abaris ar C'haokaz a voe lazhet gant Perseüs
* Abaris Kizikos a voe lazhet gant Jason

Hag ivez
*Abaris Trogell, kelenner Suzanna el levr *Trema an heol o kuzhat*, gant Kaba
Souda

Ar***Souda***, pe ***Suda*** pe ***Suidas***, (Σοῦδα / *Soũda* e henc'hresianeg, pe Σουίδας / *Souídas*) a zo ur c'heriaoueg holloueziadurel savet gant ur bodad lenneien eus Bizantion e dibenn an  hag e penn-kentañ an XIvet. 

## Liamm diavaez
Un embannadur eus ar Souda zo bet graet gant al lenneg danat Ada Adler (Leipzig, 1928-1938). Un doare anezhañ a gaver en linenn: 
*  Ar ''Souda'' en linenn.
Abaris Hyperboreos

**Abaris Hyperboreos** (Αβάρις Υπερβορέος, *Abáris Hyperboréos*, gant Platon) a oa un den fur hervez mojennoù Hellaz kozh. Beleg e oa da Apollon, en amzerioù a-raok brezel Troia, pe, hervez doareoù all, en amzer Pythagoras.

Skit pe Hyperborean e oa, beajiñ a rae dre Hellaz, ha brud en devoa en Aten dreist-holl. Digant Apollon en devoa bet ur saezh, ha hervez Herakleides Pontikos e nije ganti (tro ar bed en dije graet evel-se, hep debriñ tamm), hag ouzhpenn-se e oa bet roet dezhañ ar galloud da ziouganañ. Brud en doa ivez da vout medisin, ha hervez Platon e paree an ene koulz hag ar c'horf dre ganoù-pareañ (*epodai*). Savet en dije un templ da Persefone e Sparta, hervez Paosanias. 

## En arz
* Meneget eo e anv er c'hoarigan gallek *[[les Boréades]]* (1764), savet gant ar sonaozour gall Rameau. Beleg-meur Apollon eo Abaris, ha mab kuzh an doue. Karet eo gant ar rouanez Alphise, a zo ret dezhi dimeziñ da unan eus mibien Boreas. Gant e saezh hud e vo trec'h dezho.

## Notennoù
Abaris Kizikos

**[[Abaris]]** ( Αβάρις / Abáris e henc'hresianeg) a oa un den eus Kizikos a voe lazhet gant Jason.
Kyzikos

**Kyzikos** (henc'hresianeg : Κύζικος / *Kýzikos*) a oa ur *polis*, ur geoded hellazat e Misia war aod Propontis (mor Marmara hiziv). 

Savet e voe gant Hellaziz Miletos (Ionia) 756 kent JK ; hervez ar vojenn e voe savet gant Kyzikos, mab da Apollon, deuet eus Tessalia gant Pelasges. Argaset e voent gant an Etrurianed, hag ar re-se all gant keodedourien Miletos.

Eus Kyzikos e teue Eudoksos Kyzikenos (Εὔδοξος ὁ Κυζικηνός, *Eúdoxos ho Kyzikēnós*) (*florius c.* 130 kent JK.) hag a ergerzhas Mor Arabia evit Prolemaios VIII. Hervez Plinius kozh e oa bet graet an dro da Afrika gantañ.
Stephen Jones

**Stephen Jones** zo ur rugbier kembreat a c'hoari 'barzh skipailh broadel Kembre.

Ganet e oa e 1977 e Aberystwyth. Anavezet en deus e kentañ seleksion e 1998 a-enep Suafrika.
An eil c'hoarier kreñvañ eo er skipailh Kembre(goude Neil Jenkins).
Kapiten skipailh Kembre eo bet 'pad pell ha gounezet o deus ar "grand chelem" a-enep Bro-C'hall e 2005.
Kalliroe (Okeanidenn)

**Kalliroe** (Καλλιρόη / Kalliróê e henc'hresianeg) a oa un Okeanidenn, merc'h da Okeanos ha Tethys e mojennoù Hellaz kozh. Tri fried he devoe, C'hrysaor, ur ramz, Neilos ha Poseidon, ha bugale he doe diganto o-zri.

Mamm e oa an Okeanidenn-se da c'h-Geryon, ar Ramz a save ejened e penn ar c'huzh-heol. Kontañ a reer a-wechoù e oa mamm da Ec'hidna ivez, met ne deufe kement-se nemet diwar gammgompren skridoù Hesiodos (*[[Theogonia]]*, 270, 980 ha pelloc'h).

Kontet eo bet ivez e voe karet gant Poseidon, ha bet bugale gantañ.

Bez' e oa unan eus pennoù lignez an Tirianed, evel Abarbarea ha Drosera.

## He bugale
*gant C'hrysaor
**Geryon 
**Ec'hidna 
*gant Neilos 
**C'hione 
*gant Poseidon 
**Minyas

## Sonerezh
Un drajedienn c'hallek war gan anvet *[[Callirrhoé]]* a voe savet gant André-Cardinal Destouches en 1712.
Theogonia

***Theogonia*** (Θεογονία / *Theogonía* e henc'hresianeg, da lâret eo "ganedigezh an doueed") a zo ur varzhoneg savet gant Hesiodos (- kantved), er memes yezh hag Homeros. Deskrivañ a ra ennañ lignezoù an doueed a zo meneg anezho e mojennoù Hellaz, gant an tri remziad anezho: 
* hini Ouranos, 
* hini Kronos, 
* hini Zeus a voe trec'h warno holl. 

Koshañ barzhoneg relijiel Hellaz eo. Ouzhpenn kontañ lignezoù an doueed ez eus ur c'hosmogonia a grog gant krouidigezh ar bed hag ar C'haos el levr.

## Liamm diavaez
* ''Theogonia'' Hesiodos en linenn.
Jan Gossaert

**Jan Gossaert** (Maubeuge, war-dro 1478 – Antwerpen, 1añ a viz Here 1532) a oa ul livour flandrezat hag a veze graet *Mabuse* anezhañ ivez dre ma oa o tont eus Maubeuge (damheñvel eo an distagadurioù).

Ne ouzer netra eus deroù e vuhez. Diwar al levezonoù a santer en e oberennoù kentañ e kreder e oa o vevañ tost da Vro-C'hall. Bevet ha labouret en devoa en Italia (1508-1509), e Middelburg, en Utrecht, e Brusel hag en Antwerpen.

Labouret en deus evit Fulup Bougogn, a voe eskob Utrecht. Alies e save e oberennoù gant savadurioù bras en diadreñv, evel Van der Weyden, met n'eus ket kement a finesa nag a nerzh en e labour evel e re mestr Tournai ha Brusel.

## Oberennoù
* War-dro 1515 *Sant Lukaz o livañ ar Werc'hez*, eoullivadur war goad, 230 X 205 cm. Praha, Národní galerie.
* 1527 *[[Danae]]*, eoullivadur war lien, 114 x 0.95. München, Alte Pinakothek.


Jan Gossaert 002.jpg|Krist e Menez an Olivez 
Jan Gossaert - Maria mit dem Kind, um 1525-30, 650.jpg|Gwerc'hez he Mabig Jezuz 
1530 Gossaert Bildnis eines Edelmannes anagoria.JPG|Poltred ur chuin
Jan Gossaert 013.jpg|Metamorfozenn Hermafrodite ha Salmakis
Jan Gossaert 001.jpg|
Jan Gossaert 003.jpg
Jan Gossaert 004.jpg
Jan Gossaert 005.jpg
Bernard van Orley - The Virgin of Louvain (Prado).jpg
Jan Gossaert - Neptune and Amphitrite - Google Art Project.jpg
Jan Gossaert 009.jpg
Jan Gossaert - Portrait of a Young Princess (possibly Dorothea of Denmark).jpg |Poltred ur plac'h yaouank


## Liammoù diavaez

*Ur bajenn zo dezhañ el lec'hienn ''C'est du belge !''
Trevereg

**Trevereg** a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 24 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,23 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas e Maissin e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914, soudard e oa  en 219vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den a varvas abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Trévérec - Église Saint-Véran1.jpg|An iliz katolik. 

* Iliz katolik *Sant Veran*.

Monument aux morts de Trévérec.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv ouzh moger an iliz katolik, luc’hskeudenn. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
## Tud
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

* Trevereg war lec'hienn Geobreizh
* Trevereg war lec'hienn an etrekumuniezh
## Notennoù ha daveoù
Kanton Bear

**Kanton Bear** zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 23 c'humun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Bear a yae 7 kumun d'ober anezhañ :
* **[[Bear]]**
* Kervoroc'h
* Landebaeron
* Pederneg
* Sant-Laorañs
* Skiñvieg
* Tregonev

### Abaoe 2015
Kanton Bear a ya 23 c'humun d'ober anezhañ :
* **[[Bear]]** ;
* Berc'hed ;
* Brelidi ;
* Kaouenneg-Lanvezeeg ;
* Kawan ;
* Kemper-Gwezhenneg ;
* Kemperven ;
* Kervoroc'h ;
* Koadaskorn ;
* Landebaeron ;
* Mantallod ;
* Pederneg ;
* Pleuzal ;
* Ploueg-Pontrev ;
* Plûned ;
* Pontrev ;
* Prad ;
* Runan ;
* Sant-Kleve ;
* Sant-Laorañs ;
* Skiñvieg ;
* Tonkedeg ;
* Tregonev.

## Istor

## Daveoù


## Gwelet ivez
Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Kanton Boulvriag

**Kanton Boulvriag** a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Kumunioù
Kanton Boulvriag a yae 7 kumun d'ober anezhañ:
* **[[Boulvriag]]**
* Kerien
* Magor
* Plijidi
* Pont-Melvez
* Sant-Rien
* Senven-Lehard

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Aodoù-an-Arvor
Blotadur (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **blotadur** (saoz.: ''lenition'', diwar al latin "lenis") war tachennoù ar fonologiezh hag ar vorfologiezh evit komz eus un doare kemmadur kensonennel kavet e meur a yezh dre ar bed, en o zouez ar yezhoù keltiek, ma vez "blotaet" pe "gwanaet" ur gensonenn, da lâret eo e teu ur gensonenn ''fortis'' da vezañ ur gensonenn ''lenis'', da skouer [f] → [v]

Meur a doare blotadur ez eus hervez ar c'hemmoù kensonennel resis, en o zouez emañ an daoreoù pennañ-mañ:

* ***[[Mouezh (yezhoniezh)|Mouezhiadur]]***: ur gensonenn divouezh a deu da vezañ mouezhiet da skouer, [p] → [b];

* ***[[Taravadur]]***: ur gensonenn gensonenn dre serriñ pe ur gensonenn dre fic'hal a deu da vezañ ur gensonenn dre daravat, da skouer [t] → [ts] / [s] pe [tʃ] → [ts] / [s];

* ***Dilec'hiadur***: kollet pe kemmet e vez al lec'h distagañ a-orin, da skouer [s] → [h];

* ***Diverradur***: dont a ra da vezañ kensonennoù eeun kensonennoù hir, da skouer [k:] → [k];

* ***Koll taol troc'h-avel***: dont a ra da vezañ distaget evel kensonennoù eeun kensonennoù distaget kent gant un taol troc'h-avel, da skouer such as [k’] → [k]

Bez' e c'hell ur gensonenn mont da get penn-da-benn dre vlotadur.

A-gevret gant an heñveladur ec'h eo ar blotadur unan eus an doareoù pennañ ma kemm ar yezhoù a-hed ar amzer.

Ar blotadur a c'hell talvezout da berzh yezhadurel ur yezh bennak, evel da skouer ar c'hemmadurioù er yezhoù keltiek, pe talvezout a c'hell da displegañ ur c'hemm a-hed ar wezh, da skouer ar fed ma teuas da vezañ mouezhiet ar c'hensonennoù dre serriñ divouezh latin e spagnoleg, d.s. *vita* → *vida* (buhez"). 

Er yezhoù keltiek, ar brezhoneg en o zouez, da gentañ-holl e veze blotaet kensonennoù etrevogalennek da gentañ evel ma c'hoarvezas gant ar c'hensonennoù etrevogalennek latin e spagnolek. Tamm-ha-tamm avat ec'h eas ar c'hemm blotadur-se war ledanaat betek ma veze levezonet gantañ ivez kensonennoù o vont dreist da bevennoù ar gerioù, da skouer -V # C - V- . War un dro e veze kollet merkoù yezhadurel ha dont a reas da vezañ ar blotadur da gaout un arc'hwel yezhadurel en o lec'h. 

Setu ur skouer tennet diwar gouezeleg Skos: evel e brezhoneg e vez merket ar benel unander gant ar blotadur goude ar ger-mell, d.s. ***b'''ean'' > ''a’ '''bh'''ean'' ([bɛn] > [ə vɛn]: "'''m'''aouez" > "ar '''v'''aouez") keit ha ma vez merket ar gourel unander gnt ar c'hemmadur mann, d.s ***f**ear'' > ''am **f**ear'' ([fɛr] > [əm fɛr] "**g**our" > "ar **g**our").

Ez-istorel avat e veze merket an [[Troad (yezhoniezh)|nominativel]] er hengeltieg gant [[lostger|lostgerioù]]: gourel "-os"; benel "-a". Setu neuze penaos eo ber adsavet diorroadur istorel arc'hwel yezhadurel a.vremañ ar blotadur en degouezh-mañ:

sind + fer → sindo**s f**eros → ind fer → in fer → an fear → am fear

sind + ben → sind**a ḃe'''na → ind ḃen → in ḃen → an bhean → a' bhean

## Gwelit ivez:
* Dereziadur kensonennel
* Apofoniezh
* Kemmadur
* Yezhoù keltiek
* Taravadur
* Kaletadur
Bangladesh

**Bangladesh** (e bengaleg: বাংলাদেশ}}, ar pezh a dalv « bro Bengal »), en e stumm hir **Republik pobl Bangladesh** (e bengaleg: গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ, *Gônoprojatontri Bangladesh*), a zo ur riez eus iskevandir Indez. Hemañ-hi en norzh da bleg-mor Bengal, enklozet tost da vat e-barzh India, war-bouez an digor war ar mor hag un tamm pennad harzoù gant Myanmar. Diwar disrann Indez e 1947 e teu Bangladesh, goude bezañ bet Pakistan ar Reter e-pad ur 25 bloaz bennak. Dhaka eo ar gêr-benn.
Maread izel Henegipt

Maread izel istor Henegipt a ya eus -672 betek -332.

## Linenn amzer

ImageSize = width:665 height:auto barincrement:30
PlotArea  = top:10 bottom:30 right:30 left:20
AlignBars = early

DateFormat = yyyy
Period     = from:-700 till:-150
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:50 start:-700

Colors     =
  id:canvas      value:rgb(0.97,0.97,0.97)
  id:PA   value:green
  id:GP   value:red

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
  barset:Rulers

PlotData=
  width:8 align:left fontsize:M shift:(5,-4) anchor:till
  barset:Rulers

  from: -672 till: -525 color:PA text:XXVIvet tierniezh (Sais)
  from: -525 till: -404 color:PA text:XXVIIvet tierniezh Satraped persat
  from: -404 till: -399 color:PA text:XXVIIIvet tierniezh (Sais)
  from: -398 till: -378 color:PA text:XXIXvet tierniezh (Mendes)
  from: -378 till: -341 color:PA text:XXXvet tierniezh (Sebennitos) 
  from: -343 till: -332 color:PA text:XXXIañ tierniezh Satraped persat
  barset:skip
Gwagenn

**Gwagenn** zo ur ger brezhonek (savet diwar **gwag**)
*anv lusk an dour-mor, kenster gant tonn, ha houl
*anv ur skingasadenn
**a gaver en anvioù zo
***Gwagenn FM 
***Gwagenn TV
Louarn Teumes

**Louarn Teumes** (Αλωπεξ Τευμησιος, Alôpex Teumêsios e henc'hresianeg) a oa ur mell louarn ha ne dlee ket bezañ tapet gwech ebet.

Diwar Ec'hidna, mamm an holl euzhviled, e oa. Debriñ a rae ur paotr yaouank bep miz.

Kaset e oa bet da dud Thebai, a lavared, pe gant Hera pe gant Dionysos (hervez Paosanias), d'o c'hastizañ war-lerc'h un torfed bennak dianav.

Gant Kreon, roue Thebai, e oa bet goulennet ouzh Amfitrion distruj al loen. Un dra dibosubl e hañvale bezañ.

Kavout an tu a reas Amfitrion avat : mont a reas da gerc'hat ar c'hi hud Lailaps, a oa bet krouet evit tapout an holl breizhoù.

Tapet e oa Zeus, mestr ar bed, en e zislavar : ul louarn ha n'hall ket bezañ distrujet hag ur c'hi ha n'hall ket chom hep tapout e breizh. Ret e voe d'an Doue treiñ an daou loen e mein.

Taolet e voent er stered, ha troet Lailaps e Canis Major ha **louarn Teumes** e Canis Minor.

## Skridoù
*Antoninus Liberalis, Metamorfozoù (XLI).
*Apollodoros, Bibliotheke (II, 4, 6).
*Korinna (fr. 672 PMG).
*Epigonoi (fr. 4 PEG).
*Hyginus, Astronomia (II, 35).
*Ovidius, Metamorfozoù (VII, 748 ha goude).
*Pausanias, *Deskrivadur Hellaz* (IX, 19, 1).
Lailaps

**Lailaps** (Λαῖλαψ *Lailaps*, “avel gorvent”) a oa ur c'hi hud e mojennoù Hellaz. Profet e oa bet pe gant Zeus d'e serc'h Europa, pe gant Artemis d’ur briñsez anvet Prokris. Dalc'hmat e tape e breizh pan ae da chaseal.

Degouezhout a reas ar c'hi gant ar roue Minos, roue brudet Kreta. Ar roue-se a oa bet milliget gant e wreg: e sper a oa kruged ha kevnid a grigne gaol e serc'hed, pezh ne oa ket evit aesaat ar vuhez. Skoazell a c'houlennas digant Prokris, a oa en Aten. Ha hi d'e bareañ.
En eskemm ouzh he skoazell e roas da Brokis ar c'hi Lailaps hag ur goaf hud ha ne c'hwite gwech ebet. E doareoù all eus ar vojenn he devoa bet Prokis ur ramz arem anvet Talos ouzhpenn.

Dimezet e oa Prokris hag he gwaz a fellas dezhañ mont da chaseal louarn Teumes, ul loen hud all, ha ne c'halled ket tapout. 

Diwar gement-se e savas ur paradoks: ur c'hi a dape e breizh atav hag ul louarn ha n'halle ket bout tapet. Kenderc'hel a reas o redadeg ken na'c'h eas skuizh Zeus gant an daou loen, ma troas anezho e mein o-daou.
Perseis

**Perseis** (Περσεις e henc'hresianeg) pe **Perse** (Περση e henc'hresianeg) merc'h da Okeanos ha Tethys, a zo unan eus an tri mil Okeanidenn a gaver e mojennoù Hellaz kozh.

Dimezet eo da Helios, an Heol, ha meur a vugel he deus roet dezhañ:
*Aietes
*Kirke
*Pasifae, ha n'eo ket meneget e *[[Theogonia]]* Hesiodos.
James Joyce

**James Augustine Aloysius Joyce** (iwerzhoneg *Séamus Seoighe*), ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1882 e Dulenn (Iwerzhon) ha marvet d'an 13 a viz Genver 1941 e Zürich (Suis), a oa ur romantour hag ur barzh iwerzhonat divroet a seller outañ evel unan eus ar skrivagnerien eus an  o deus bet al levezon ar brasañ. Anavezet eo dreist-holl abalamour d'e romant *[[Ulises (romant)|Ulises]]*. E oberennoù pennañ zo un dastumad danevelloù anvet *Tud Dulenn* (1914) ha romantoù : *Dedalus* (1916), *Ulises* (1922), ha *Finnegans Wake* (1939), hag ar romant *Poltred eus an Arzour en e zen yaouank* zo hogos ur buhezskrid (1916).

Daoust dezhañ bezañ tremenet ar pep brasañ eus e vuhez e diavaez Bro-Iwerzhon ez eo gwriziennet start e ved faltaziek e kêr Dulenn, a bourchas dezhañ al leurenn hag ar pep brasañ eus an danvez evit e skridoù faltazi. Adkavout a reer en e oberenoù eñvorennoù e vuhez : e diegezh, an darvoudoù, mignoned (hag enebourien) eus amzer ar skol hag eus hini ar skolaj.

Dont a reas da Vreizh e miz Gouere 1924 ha eñ tremen daou vizvezh etre Sant-Maloù, Kemper, Karnag ha Gwened. Diwar e veaj e chom kaieroù notennoù war-dro 150 pajenn en deus skrivet. Gouzout a ouier en deus lennet La Villemarqué, Sauvé ha dedennet-kaer eo bet gant ar yezh. Implijout a ra ar brezhoneg en e levr *Finnegans wake* e touez an 70 yezh a ra gante.

## E oberennoù

### Barzhonegoù
**The Holy Office* (1904) 
**Chamber Music* (1907) 
**Gas from a burner* (1912) 
**Poems penyeach* (1927) 
**Collected Poems* (1936) 

### Romantoù
**A portrait of the Artist as a Young Man* (1916) 
**Ulysses* (1922)
**Finnegans Wake* (1939) 
**Stephen the hero* (1944) 

### Danevelloù
**Dubliners* (1914) 

### Pezhioù-c'hoari
**Exiles* (1918)

## E brezhoneg
* *An digoll* (danevell) e-barzh Al Liamm niv. 25 (troet gant Per Denez)
* *Dulenniz e oant* (romant), Embannadurioù An Alarc'h, 2022, 287 p. (troet gant Herve ar Beg)

## Levrlennadur
* *Joyce et Cie*, *Théorie des exceptions*, Philippe Sollers, *Folio essais* Gallimard n°28
* *James Joyce (Dubliners, A portrait...)*, gant Ophrys (dastumad "Des auteurs et des Œuvres") gant Lorie-Anne Duech.
* Aozer kreiz e *graphic novel* emvuhezskrid Alison Bechdel : *Funeral Home* (Denoël) 
* Skrid levrlennadurel http://Notice&#x20;bibliographique&#x20;https://web.archive.org/web/20070403163200/http://www.librairie-compagnie.fr/irlande/auteurs/j/joyce_james.htm
* Richard Ellmann, *Joyce*, Gallimard, 1962
* Stéphane Jousni, *Les vacances de M. Joyce en Bretagne 'mar pliche*, in *La France et l'Irlande, destins croisés (16è-21è siècles)*, Presses Universitaires Du Septentrion, 2013. ⟨halshs-01116792⟩

## Liammoù diavaez

* Bernez Rouz, ''Quand James Joyce rencontre la langue bretonne et l'utilise dans son chef d'oeuvre Finnegans Wake'', Le trésor du breton écrit, miz Eost 2025

*  Lec'hienn gouestlet da James Joyce Derek Attridge, The Finnegans Wake notebook ar Buffalo
*  Buhez
*  Skeudennoù

## Daveennoù
George Herbert (barzh)

**George Herbert** (ganet d'an 3 a viz Ebrel 1593 ; marvet d'ar 1añ a viz Meurzh 1633) a oa ur barzh kembreat, ur beleg anglikan hag ur prezeger. 

Ganet e oa bet en un tiegezh pinvidik ha dedennet gant an arzoù, e kêr Trefaldwyn, e Powys. E zeskadurezh vat a roas an tu dezhañ da gaout kargoù uhel e skol-veur Cambridge hag er Parlamant

Antreal a reas en urzhioù anglikan e 1629. Lezet en deus un nebeud barzhonegoù dindan an anv The temple. Troet eo bet an hini diwezhañ bet savet gantañ gant Maodez Glanndour.

## Levrlennadur
* "Karantez", troet gant Maodez Glanndour war Al Liamm 34/4 (Titr orin : "Love")

## Liammoù diavaez
*George Herbert  Buhez ha barzhonegoù
*Un dibab barzhonegoù gant George Herbert war al lec'hienn Representative Poetry Online
*Buhez George Herbert gant Izaak Walton (1593–1683)
Jean-Joseph Rabearivelo

**Yann-Jozef Rabearivelo** (Ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1901, en Antananarivo - Marvet d'an 22 a viz Even 1937, en Antananarivo), a oa ur barzh eus Madagaskar a skrive e malagasieg hag e galleg. Titloù e zastummadoù barzhonegoù zo *An troc'h ludu* (1924), *Hogos heunvreoù* (1934), ha *Troet diwar an noz* (1935). Alies e vez sellet outañ evel diaraoger al lennegezh valagasiek a vremañ. 

Setu amañ roll klok e oberennoù :

* *La coupe de cendres* (1924)
* *Sylves* (1927)
* *Volumes* (1928) 
* *Enfants d'Orphée* (1931)
* *Presque-Songes* (1934)
* *Traduit de la Nuit* (1935)
* *Imaitsoanala* (1935)
* *Chants pour Abéone* (1936).

## Liammoù diavaez
* Diveradenn eus e vuhez e saozneg (Bookrags).
* Yann-Jozef Rabearivelo, (e galleg) gant Claire Riffard : e vuhez hag e oberennoù skridvarnerezh ("île en île").
Laz-kanañ

Ul **laz-kanañ** a zo ur strollad tud o kanañ a-gevret ha graet gant kement a dud ma c'heller bodañ. Peder mouezh pennañ a vez alies en ul laz-kanañ : mouezh sopran, mouezh alti, mouezh tenor ha mouezh boud. Pa vez ar pevar rumm asambles e vez anv eus ul laz-kanañ SATB.

## Lazoù-kanañ dre ar rummoù pennañ
* Laz-kanañ bugale
* Laz-kanañ maouezed
* Laz-kanañ kemmesk
* Laz-kanañ gwazed

## Lazoù-kanañ brudet
Master McGrath

**Master McGrath** (1866-1871) a zo ur c'hi brudet en Iwerzhon, ul levran a ouie redek war-lerc'h gedon.

 

## Kanaouenn - ''Master McGrath''
Anavezet eo ar ganaouenn dre an Dubliners.

:Eighteen sixty-nine being the date of the year
:The Waterloo sportsman, they all did appear
:To win the great prize and to bear it away
:Never counting on Ireland and Master McGrath

:And when they arrived there in London town
:The great English sportsman they did gather round
:One of the gentlemen gave an, "Ha ha
:Is that the great dog you call Master McGrath?"

:Lord Lurgon stepped forward and he said, "Gentlemen,
:If there are any among you have money to spend,
:For your great English greyhound I don't care a straw.
:Five thousand to one upon Master McGrath."

:White Rose stood uncovered, the great English pride -
:Her trainer and owner were both by her side.
:They led her away and the crowd cried, "Hurrah!"
:For the pride of all England and Master McGrath.

:As Rose and the Master, they both ran along,
:"I wonder," said Rose, "What took you from your home.
:You should have stayed there in your Irish domain
:And not come to gain laurels on Albion's plains."

:"I know," said McGrath, "We have wild heather bogs,
:But you'll find in old Ireland we have good men and dogs.
:Lead on, bold Britannia, give none of your jaw;
:Snuff that up your nostrils," said Master McGrath.

:The hare she led on, what a beautiful view,
:As swift as the wind o'er the green fields she flew.
:He jumped on her back and he held up his paw;
:"Three cheers for old Ireland," said Master McGrath.

:I've known many greyhounds that filled me with pride
:In the days that are gone and it can't be denied,
:But the greatest and the bravest the world ever saw
:Was our champion of champions, brave Master McGrath.

## Prizioù
*Waterloo Cup 1868,1869,1871.

## Ar ganaouenn

## Liammoù diavaez
Danae (Artemisia Gentileschi)

***Danae*** zo un eoullivadur war gouevr a oa bet graet, hervez a soñjer, gant an arzourez italian Artemisia Gentileschi e 1612, hag a zo dalc'het gant ar Saint Louis Art Museum, e St. Louis (Missouri) er Stadoù-Unanet.

## An oberenn
Kaozioù hir zo bet da c'houzout ha diwar zorn an tad Orazio Gentileschi pe hini e verc'h Artemisia Gentileschi e oa an oberenn. Lod a gred e tle bezañ an tad abalamour ma'z eo heñvel-rik, hogen bihanoc'h, Danae an daolenn ouzh ar *[[Kleopatra|Gleopatra]]* a weler en un oberenn gant Orazio a zo en dastumad Amedeo Morandotti e Milano.
Daoust da se e kav d'an arzvarnourien eo bet livet an daolenn gant Artemisia, war-dro 1612, ha hi en he 19 vloaz eta, pa laboure e stal he zad, ha pa oa peuzheñvel he doare ouzh hini he zad.
Generalitat de Catalunya

Ar **Generalitat de Catalunya** eo an ensavadur en deus ul lodenn eus ar galloudoù war al lodenn eus Katalonia anvet Kumuniezh emren Katalonia, e stad Spagn en ur mod ofisiel. Er Generalitat e kaver gouarnamant, prezidantelezh ha parlamant ar vro.
Surentez

Ar surentez eo ar stad m'emañ an dud pe an traoù pa ne c'hellont ket bezañ lakaet en arvar e-keñver pep a savboent en ur chom er-maez eus hep dañjer fizikel pe speredel pe war an arc'hant pe bolitikel pe trivliadel pe bsikologel pe war an deskadurezh pe warezet ouzh n'eus forzh peseurt abeg da gouezhañ dindan disoc'h ur fazi, ur c'hwitadenn, ur gaou, un droug, un dagadenn ha kement degouezh displijus e ve.
Evit he dapout eo ret bezañ gwarezet ouzh abeg an dañjer pe gwarezet ouzh an arvariñ. 
Pa vez klasket diarvariñ e c'heller degas d'un den, d'un aozadur ha d'o madoù ur c'hred pe un asurañs (kretadur) ken e chomo sur hag azazaet mat d'o c'hargoù traezennoù hag aozadurioù zo 

## Surentezioù dre seurt
E tachennoù zo ez eus bet termenet ha lakaet war ur skeul derezioù ar surentez. Da skouer e vez implijet gant arbennigourien ha labourerien ar gourhentoù ar skeul-mañ :

*Surentez reolataet* a zo pa vez tizhet gant traoù ha rakweladennoù ar reoladoù ustum
*Surentez fetis* a zo pa vez roll an degouezhioù a zo troet mat e-keñver ar surentez, tizhet ar reoladoù pe get 

*Surentez merzet mat* a vez termenet diwar santadoù blenierien ar gourhentoù e-keñver live o aezamantoù. Da skouer e vez gwelet gouloù-hent evel traoù a surentez ha pa vezont abegoù gwalldarvoudoù er c'hoazhentoù ur wech an amzer. Gwelet e vez ar c'hroazhentoù-tro evel mat e-keñver ar surentez, met e vezont santet diaes da dreuziñ gant meur a vlenier.
Artashes Minasian

**Artashes Minasian** a zo bet ganet d'ar 21 a viz Genver 1967 en Armenia.

Mestrc'hoarier echedoù armeniat.

Mestr Meur Etrebroadel eo.

2586 e oa e niver Elo e miz Ebrel 2007, da lâret eo ar 7vet plas ag Armenia hag ar 191vet er bed.
2614 eo e wellañ niver Elo, bet tizhet e miz Here 2000.

Kampion Armenia e voe e 1990, 1992(a-gevred gant Ashot Anastasian) ,1993 ,1995 ,2004 ha 2006.

E 1991,e Moskov, e voe trec’h en 58vet ha diwezhañ Kampionad an Unaniezh Soviedel, a-raok dipartiadenn an Unaniezh Soviedel.

A-gevred gant izili arall (Levon Aronian,Vladimir Hakobyan,Karen Asrian, Gabriel Sargissian ha Smbat Lpoutian) skipailh olimpek Armenia e tapas ar Vendalenn Aour en Olimpiadoù ag Echedoù a 2006 e Torino (Italia), dirak Sina ha SUA.

## Liammoù diavaez

*E fichenn FIDE
*335 E bartiennoù e Chessgames