open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Korf gwarded ar reveulzi islamek

**Korf gwarded ar reveulzi islamek** (perseg: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی, Sepāh-e Pāsdārān-e Enqelāb-e Eslāmī, Arme Gwarded ar Reveulzi Islamek) brudet ivez evel  **Gwarded reveulzier iranat**, zo ur skourr lies-servij eus nerzhioù lu Iran. Savet e oa bet en un doare ofisiel gant Ruhollah Khomeini evel skourr milourel e Mae 1979 dres goude fin an Dispac'h en Iran. Pal nerzhioù lu Iran eo gwareziñ souvereniezh ar vro hervez ar stumm boas ; kefridi ar c'horfad hervez ar vonreizh eo gwareziñ anterinded ar republik islamek. Ledan eo ster ar gefridi fiziet er c'horf, met unan diazez eo talañ ouzh al levezonoù estren en Iran, taolioù-stad gant an arme, ha flastrañ kement "luskad diroud" hag a c'hallje tizhout hêrezh ideologel ar reveulzi islamek.
## Notennoù ha daveennoù
Francis Bigod

**Sir Francis Bigod**, ganet d'ar 4 a viz Here 1507 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Even 1537, anvet ivez *Bigot, Bygod, Bygott, Bygate*) a oa un noblañs saoz bet e penn ar Bigod's Rebellion.

Lakaet e voe d'ar marv dre krouget, charreet ha didroc'het e Londrez.
## Notennoù ha daveennoù
Albert Louppe

**Jules Albert Louppe**, bet ganet d'ar 6 a viz Even 1856 e Guny (Aisne) ha marvet d'ar 5 a viz Gouere 1927 e Laval (Mayenne), a oa un ijinour ha politikour gall.

## Buhez
Goude bezañ tapet un diplom ijinour war ar poultroù hag ar salpestroù en *[[École polytechnique]]* e 1877, Albert Louppe a gemeras penn div boultrerezh e Breizh etre 1883 ha 1911 : hini ar Vilin Wenn (er Releg-Kerhuon), hag hini Pont-ar-Veuzenn war-lerc'h. Jeu a savas etre Louppe ha Léopold Maissin, rener poultrerezh ar Releg, pa darzhas daou hobregoner gall (*[[Iéna (hobregoner)|Iéna]]* e 1907 ha *[[Liberté (hobregoner|Liberté]]* e 1911) abalamour da galite izel poultr o munisionoù. Pep hini eus an daou zen a daolas ar garez war egile. *Afer ar poultroù* e voe anvet an darvoud, ha luskañ a reas buhez politikel Bro-C'hall etre 1908 ha 1914. Un enebiezh politikel a oa etre an daou zen ivez, pa oa Louppe ur mirour, ha Maissin radikal-sokialour.

Abalamour d'ar gudenn-mañ e tibabas Albert Louppe dilezel e gargoù micherel e 1912. Kenderc'hel a reas da vezañ oberiant e bed ar politikerezh. Bet e voe dilennet :
* kuzulier-kêr Gwipavaz (1884-1888)
* maer Kimerc'h (1888-1927)
* dileuriad kanton ar Faou e Kuzul-meur Penn-ar-Bed (1901-1927), ma voe dilennet besprezidant (e 1908) ha prezidant (1912-1927).
* depute (1914-1920) ha senedour (1921-1927) Penn-ar-Bed.

Diwar e atiz e voe digoret e 1930 ar pont Albert-Louppe, a liamm Plougastell hag ar Releg-Kerhuon. 

## Daveennoù
Timbroù Yemen

E miz Mae 1988 e oa bet emgavioù politikel etre dileuridi Yemen an Norzh ha re Yemen ar Su hag a echuas gant an diviz da unvaniñ an div vro. Disklêriet e voe Republik Yemen d'an 22 a viz Mae 1990.

Adalek 1990 e voe embannet timbroù da vezañ graet gante er stad unvan a-bezh, warne an enskrivadur **YEMEN REPUBLIC** e saozneg hag en arabeg, ha **REPUBLIC OF YEMEN** adalek ar bloaz 1991.

Danvez an timbroù ne voent ket ken politikel ha re an div stad kent, o lakaat ar gaoz war al loened (an houidi, ar c’hizhier, an evned), monumantoù Yemen, an dilhad hengounel, ar sportoù (mell-droad, boks)… peadra da binvidikaat dastumadegoù tematek.

E 1993 e krogas ar velestradurezh da implijout timbroù eus Norzh ha Su Yemen moullet gant anvioù nevez.

## Republik Demokratel Yemen
Eus ar 21 a viz Mae betek ar 7 a viz Gouere 1994 e klaskas Yemen ar Su disrannañ dindan an anv *Republik Demokratel Yemen* hep dont a-benn, a-raok distreiñ dindan beli gouarnamant Sanaa.

## Pennadoù kar
*Timbroù Yemen ar Su
*Timbroù Yemen an Norzh
Babak Khorramdin

**Bābak Khorramdin** (perseg: بابک خرمدین, Bābak-i Khurramdīn), ganet e 795 pe 798 hag aet da Anaon e miz Genver 838, a oa un eus pennoù reveulzier Iran ar Khorram-Dinān ("Ar re eus ar relijion laouen"), hag a oa ul luskad lec'hel o stourm evit ar frankiz a-enep ar c'halifad Abbasid. Ar *c'horramdin* a oa bet damheñvel ouzh an *durustdin* (un doare ortodoksiezh)  hag ar *behdin* ("ar relijion vat") (pe Zoroastregezh), hag a zo holl evel ur c'hendalc'h eus an nevez-Mazdakouriezh. Emsavadeg Babak, eus he fennlec'h en Azerbaijan e gwalarn Iran, a glaske distreiñ da glod mareoù tremenet Iran. Emsavadeg Babak Khorramdin a oa bet oc'h en em ledañ e rannvroioù kornôg ha kreiz Iran ha padet e oa ouzhpenn ugent vloaz a-raok ma voe trec'het Babak dre drubardiezh. Emsavadeg Babak a oa bet o tiskouez nerzh ar santimant broadel iranat en Azerbaidjan.

## Marv

Harzet e voe gant Khaydhar ibn Kawus al-Afshin ha degaset d'ar c'halif Abasid. Pa voe lazhet Babak, paotred ar c'halif o devoa troc'het e zaouarn hag e zivc'har  evit spontañ e heulierien. Kontañ a reer e oa bet Babak o walc'hiñ e zremm gant ar gwad o tiwadañ diouzh e c'hloazioù, hag o virout evel-se ouzh ar c'halif hag e soudarded gwelet pegen gwenn e oa deuet e zremm da vezañ gant ar gwad en doa kollet. Neuze e oa bet lakaet en ur c'hroug-prenn hag eñ bev c'hoazh, gant ur c'hroc'hen buoc'h gwriet tro-dro dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Kañsellerezh Breizh

**Kañselleri** pe **Kañsellerezh Breizh** a oa un aozadur melestradurel krouet en  kantved, e-pad amzer dugelezh Breizh. Penn ar gouarnamant e oa ar c'hañseller. Gant ar c'hañsellerezh e veze aozet emvodoù kuzul an dugelezh hag enrollet e veze ar c'hendivizoù. Embann a rae lizheroù dugel, o stagañ ar siell a roe dezho nerzh al lezenn. Gantañ e veze miret ivez dielloù an dugelezh.

Kañsellerezh Breizh a ra anv ivez eus ar c'hañsellerezh krouet e miz Meurzh 1554, stag ouzh Parlamant Breizh, evit kas teulioù ar justis.

## Gwelet ivez
* Ofiserien-Veur Dugelezh Breizh 
* Kambr ar C'hontoù Breizh

## Daveoù
Candela Belén Francisco Guecamburu

**Candela Belén Francisco Guecamburu**, bet ganet d'ar 14 a viz Eost 2006, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2023, Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 2023 ivez, Mestrez FIDE e oa abaoe 2019.Meurzh 2026: 2 234 eo he renk Elo *Standard*, 2 211 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 304 he renk Elo *Luc'hedenn*. 2 352 eo bet he renk Elo *Standard* uhelañ. 
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Beskampionez e voe e La Punta e 2022 war-lerc'h María Florencia Fernández.
### Kampionad amerikan (Maouezi)
Trec'h e voe, 7/9 (+ 7, = 4, - 0) e La Habana (Kuba) e miz Mae 2023.

### Kampionad bedel Yaouad (Merc'hed)
E miz Here 2023 e voe trec'h, 8,5/11, un hanter-boent dirak Beloslava Krasteva.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chess Base 
* He fartiennoù e Chess Games
* He fartiennoù e 365 Chess
Stephanie Amed

**Stephanie Amed**, bet ganet e 1990, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2010, Mestrez FIDE e oa abaoe 2006, Tredeog Broadel eo abaoe 2022.

Genver 2026: 2 193 eo he renk Elo *Standard*, 2 151 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 159 he renk Elo *Luc'hedenn*. 2 208 eo bet he renk Elo Standard uhelañ.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Beskampionez e voe e Buenos Aires e 2008 war-lerc'h María de los Ángeles Plazaola.
### Kampionad bedel ar re Yaouank (Merc'hed)
C'hoari a reas e mizioù Here ha Du 2009 e Puerto Madryn (Arc'hantina).

### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chess Base 
* He fartiennoù e Chess Games
* He fartiennoù e 365 Chess
Lazhadenn Latif Karimi

**Latif Karimi** (perseg : لطیف کریمی) a oa ur c'heodedour iranian hag ur jeneral brigadenn eus Korf gwarded ar reveulzi islamek war e leve. E-kerzh  manifestadegoù 2025-2026 en Iran (Dey 1404), e voe tennet warnañ d'an 3 a viz Genver 2026 (13 Dey 1404) e kontelezh Malekshahi, e proviñs Ilam. Tizhet e oa bet gant tenn un arm-tan implijet gant soudarded eus Republik islamek Iran. Kadarnaet eo bet gant e vab war ar rouedadoù sokial e oa bet tennet war Karimi gant nerzhioù ar gouarnamant. Goude e varv, ar media liammet ouzh ar renad o deus embannet e oa-eñ un ezel eus an nerzhioù Stad hag e oa bet lazhadeget gant manifesterien, gant tennoù warnañ ha gant taolioù kontell niverus . Adkemeret e oa bet ar falskeloù-se un tammig e pep lec'h er media betek Europa , ar memes tra a oa bet evit Amirhesam Khodayarifard sañset da vezañ bet ezel eus ar Basij.
## Notennoù ha daveennoù
Jalghoum Karmel

**Jalghoum Karmel**, bet ganet e 1994, zo ur c'hoarier echedoù palestinian.
Tredeog broadel  eo abaoe miz Genver 2026.
Renk Elo e miz Genver 2026 : 1 765 *Standard*, 1 778 *Fonnapl* ha 1 737 *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### Tournamant  Open Dubai
* C'hoari a reas e 2019.
### Kampionad arab ar Re Yaouank
* C'hoari a reas e 2018 en Hammamet (Tunizia) er rummad e-dan  c'hwezek vloaz .
* C'hoari a reas e 2019 er rummad e-dan  triwec'h vloaz.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Base
LU (gwispiderezh)

**LU**, anvet **Lefèvre-Utile** gwechall, a zo un embregerezh gwispid krouet e Naoned e 1846, perc'hennet gant Mondelez International bremañ, anvet Kraft Food a-raok. Adanvet eo bet LU France e **Mondelez France** e 2013, met implijout a ra ar merk kenwerzhel « LU » c'hoazh.

Ar Petit-Beurre, ijinet gant Louis Lefèvre-Utile e 1886, eo produ pennañ ar merk LU, ha produioù brudet all eo Boudoir, Champagne, Petit Four, Prince de LU, Pim's, Paille d'or, Granola, Mikado, Barquette, Napolitain, hag all.

Ur plas dibar en deus c'hoariet Lefèvre-Utile en istor industriel Naoned. Chomet eo brudet e vruderezh krouet a-hed an XX kantved. Dasprenet ha kendeuzet eo bet an embregerezh meur a wech. Dindan mare Danone (deuet da vezañ Mondelez) eo LU niverenn 1 ar wispederien e Frañs ha niverenn 1 ar gwispid sec'h sukret ha sall en Europa. Abaoe m'eo bet enframmet e-barzh Mondelez International eo deuet da vezañ an niverenn 1 er bed.

## Liamm diabarzh
* Istor Naoned

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Lec'hienn LU France
*  Nantes Patrimonia : LU

## Daveoù
Dew-Scented

**Dew-Scented** a oa ur strollad trash ha death metal alaman eus Braunschweig (Saks-Izel), bet oberiant etre 1992 ha 2018.

Nullet e voe o sonadeg en Hellfest e 2007 abalamour d'ar glav, met distreiñ a rejont da seniñ er gouel e 2010.

## Pladennoù studio
**Immortelle* (1996)
**Innoscent* (1998)
**Ill-Natured* (1999)
**Inwards* (2002)
**Impact* (2003)
**Issue VI* (2005)
**Incinerate* (2007)
**Invocation* (2010)
**Icarus* (2012)
**Intermination* (2015)

## Izili

## Liamm diavaez
* Pajenn YouTube ar strollad

## Daveennoù
Timbroù Rodezia ar Su

Rodezia ar Su a oa un drevadenn saoz emren e gevred Afrika. Harzoù he doa gant gwarezva breizhveuriat ar Bechuanaland (Botswana bremañ), Rodezia an Norzh (Zambia bremañ), Mozambik ha Suafrika.

Anvet e voe ar rannvro **Rodezia** (*Rhodesia* e saozneg) diwar anv Cecil Rhodes, ha hennezh diazezer an embregerezh prevez **Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Suafrika** (e saozneg *British South Africa Company* pe BSAC) a reas war-dro ar velestradurezh eno betek 1923. 

Er bloaz-se eo e voe divizet gant gouarnamant Londrez rannañ Rodezia e div lodenn (Rodezia ar Su ha Rodezia an Norzh), hag ober trevadennoù breizhveuriat eus an div vro.

## Prantad 1924-1953
Heñvel e oa timbroù ar rummad kentañ embannet e Rodezia ar Su (e 1924) ouzh hini diwezhañ Rodezia, da lavaret eo e tiskouezent poltred ar roue George V, ur gasketenn ofisour war e benn. SOUTHERN RHODESIA e oa alc’hwez an timbroù avat.

Diskouez a reas kalzig timbroù a voe embannet da c’houde al lec’h anavezetañ moarvat e Rodezia - lamm-dour Lenn Victoria – ha ma vefe treset e-kichen penn ar roue George V pe hini George VI hga e wreg (e 1937).

Hanter-kantved deiz-ha-bloaz krouidigezh Rodezia gant Cecil Rhodes e 1940 a voe pennabeg embann ur rummad timbroù-lidañ a vroude ar politikour a savas ar BSAC.

## Kevread Rodezia ha Nyasaland

Eus 1954 da 1963 e voe ezel an drevadenn eus *Kevread Rodezia ha Nyasaland*, asambles gant Nyasaland ha Rodezia an Norzh. Ijinet e oa bet ar framm gant ar Saozon evit kas an ekonomiezh war-raok ha gorrekaat ar stourm evit ma vefe dizalc’h an trevadennoù.

Implijet e voe timbroù gant an alc’hwez *Rhodesia & Nyasaland* e-pad un dek vloaz bennak.

## Republik Rodezia

Pa voe diskleriet dizalc’hiezh Rodezia an Norzh dindan an anv Zambia e 1964, ar vinorelezh wenn a oa e penn ar vro a nac’has ma vije kemeret he flas gant ar muiañ-niver, ennañ Afrikaned du dreist-holl. Embannet e voe dizalc’hiezh Rodezia ar Su gant ar strollad Talbenn Rodezian (dalc’het gant ar re wenn) d’an 11 a viz Gwengolo 1965. Troc’hañ a reas al liammoù diwezhañ gant ar Rouantelezh-Unanet, hag e 1970 e troas anv ar vro da **Republik Rodezia**. Ne voe ket anavezet ar stad nevez gant broioù all ar bed koulskoude.

Amduek e oa c’hoazh an traoù e 1965 pa weler un timbr 2/6 £ a ziskoueze poltred ar rouanez Elesbed II e-kichen ardamezioù Rodezia, hag an titl **INDEPENDENCE 11TH November 1965**. Meur a dimbr eus 1964 a zo bet dreistmoullet gant ar memes testenn e 1965.

Adalek 1965 n’eus alc’hwez ebet estreget an anv RHODESIA. Skeudenn ar Rouanez a yeas diwar wel diouzh an timbroù e 1967. 

Danvez an timbroù a oa : tudennoù istorel Rodezia ar Su, an natur (an evned, ar balafenned, ar mein, ar bokedoù, h.a.), Gouel Nedeleg…

Ne badas ket pell amzer ar republik avat, ha rediet e voe pennadurezhioù ar vro da zegemer mennozh ur vro renet gant ar re zu.

## Zimbabwe dizalc’h
D'an 18 a viz Ebrel 1980 e teuas an drevadenn saoz diwezhañ en Afrika da vezañ dizalc'h dindan an anv **Zimbabwe**.

## Pennadoù kar
*Timbroù Zimbabwe
*Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika
*Timbroù Nyasaland
*Timbroù Rodezia
*Timbroù Rodezia an Norzh
Evgeni Ermenkov

** Evgenij Ermenkov**, bet ganet e 1949, zo ur c'hoarier echedoù bulgar ha palestinian.
Mestr-Meur (GM) eo abaoe 1977, Mestr etrebroadel (IM) e oa abaoe 1974.
Renk Elo e miz Genver 2026 : 2 293 *Standard*, 2 328 *Fonnapl* ha 2 360 *Luc'hedenn*. 2 520 eo bet he renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### Tournamant Yaouidi [[Varna]] (Bulgaria)
Tapout a reas an eil plas, 7,5/11 (+6,  =3, -2) war-lerc'h Jeno Dory e 1969.
### Kampionad bedel ar Re Yaouank
C'hoari a reas e 1969.
### [[Kampionad bulgar an echedoù]]
Trec'h eo bet pemp gwezh: e 1973, e 1975 (trec'h er match dirampoiñ), e 1976, e 1979 (trec'h er match dirampoiñ) hag e 1984, rampo gant Kiril Georgiev.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas :
* e skipailh Bulgaria :

* e skipailh Palestina :

## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
* E c'hoari e Chess Base
Trechus roparzhemoni

***Trechus roparzhemoni*** a zo ur spesad c'hwiled aparchant da c'h-genus an Trechus hag e vev e Menezioù Himalaya en Nepal. Gant Pierre Morvan e oa bet deskrivet e 1982.

Roet eo bet an anv evit ober enor da Roparz Hemon.

## Levrlennadurezh
*  Morvan, P., "Carabiques nouveaux du Népal (Coléoptères, Carabidae)". E-barzh *Annales de la Société Entomologique de France* (Nouvelle Série), 17 (4), p. p. 463-482, 1982.
## Pennadoù nes
* C'hwil
* Roparz Hemon
* Trechus
## Notennoù ha daveennoù
María Belen Sarquis

**Maria Belen Sarquis**, bet ganet e 1988, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2006.

Genver 2026: 2 143 eo he renk Elo *Standard*, 2 107 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 006 he renk Elo *Luc'hedenn*. 2 216 eo bet e renk Elo Standard uhelañ.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Beskampionez e voe e Sierra de la Ventana e 2005 war-lerc'h Marisa Zuriel.
### Kampionad ar re Yaouank (Merc'hed)
C'hoari a reas e 2005 er rummad e-dan triwec'h vloaz e Belfort (Bro-C'hall), 4/9.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

### Div bartienn
* E Belfort e 2005.
* E  Chennai e 2022.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chess Base 
* He fartiennoù e Chess Games
* He fartiennoù e 365 Chess
CBS News

**CBS News** eo skourr keleier ar skigner radio ha skinwel stadunanat CBS. Emañ ar pennlec'h e kêr New York. Gant ABC News hag NBC News ez eo, abaoe pell, unan eus an teir rouedad keleier bras er Stadoù-Unanet.

Programoù skinwel brudetañ CBS News eo *[[CBS Evening News]]*, *[[CBS Mornings]]*, programoù keleier ar *[[CBS News Sunday Morning]]*, *[[60 Minutes]]* ha *[[48 Hours]]*, gant abadenn tabutoù aferioù politikel ar sul vintin anvet *[[Face the Nation]]*. 
CBS News Radio a brodu eurvezhioù keleier evit kantadoù a radioioù hag a grou ar podkastoù evit *CBS News podcasts* evel *[[Major Garrett|The Takeout Podcast]]*. CBS News a ra war-dro ar CBS News 24/7, ur rouedad niverennel a skign an devezh-pad.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
ABC News (SUA)

**ABC News** eo skourr keleier ar rouedad skinwel stadunanat ABC. An abadenn veur eo keleier an abardaez *[[ABC World News Tonight|ABC World News Tonight with David Muir]]*; abadennoù all zo evel abadenn keleier ar mintin *[[Good Morning America]]*, *[[Nightline]]*, *[[20/20 (program skinwel SUA)|20/20]]* ha *[[This Week (ABC)|This Week with George Stephanopoulos]]*. Er rouedad e vez ivez abadennoù eskemm e-kerzh an devezh evel *[[The View]]*, *[[Live with Kelly and Mark]]* ha *[[Tamron Hall (talk show)|Tamron Hall]]*. Ouzhpenn skourr an abadennoù skinwel, ABC News zo ivez ur rouedad radioioù hag a embann ABC News Radio pe ABC News Live, ouzhpenn produiñ podcastoù gant tud vrudet eus ar rouedad ABC News.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Gabriela López

**Gabriela López**, bet ganet e 1975, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat. 

Genver 2026: 2 038 eo he renk Elo *Standard*. 2 055 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Trec'h e voe e 1994.
### Tournamant ''Open'' kemmesk [[Massy (Essonne)|Massy]] ([[Bro-C'hall]])
C'hoari a reas e 1993, 4/9.
### Kampionad bedel ar re Yaouank (Merc'hed)
C'hoari a reas e miz Gwengolo 1994 er rummad e-dan ugent vloaz e Matinhos (Brazil), 6/13.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chess Base 
* He fartiennoù e 365 Chess
7,62 × 45 mm

Ar **7,62 × 45 mm** zo ur munision armoù-skoaz ijinet e dibenn ar bloavezhioù 1940 e Tchekoslovakia, diwar veizad ar 7,92 mm Kurz alaman ijinet e-pad an Eil Brezel-bed. Produet e voe adalek 1952 evit bezañ implijet er garabinenn vz. 52, arm standart arme ar vro, hag er fuzuilh-vindrailher vz. 52.

Dindan wask an URSS e voe dilezet e Tchekoslovakia adalek 1957 evit ar 7,62 × 39 mm, ur gartouchenn un tamm gwanoc'h he energiezh. An holl armoù kambret e 7,62 × 45 mm a voe adkambret pe ezporzhiet. Ne vez ket produet ar munision-mañ ken hiziv an deiz.

## Liammoù diavaez
*  Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Kañseller Breizh

**Kañseller Breizh** a oa unan eus ar c'hargoù pouezusañ e gouarnamant dugelezh Breizh.

Ar C'hañseller, dibabet gant an dug, a oa e penn Kañsellerezh Breizh. Un eskob e oa peurliesañ.

## Gwelet ivez
* Hugues de Montrelais
* Hugues Le Stoquer
* Jelvestr Gwerc'h

## Daveoù
Milagros Tatiana Brizzi

**Milagros Tatiana Brizzi**, bet ganet e 1996, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2014, Mestrez FIDE e oa abaoe 2013. 

Genver 2026: 2 100 eo he renk Elo *Standard*, 2 031 he renk Elo *Fonnapl* ha 1 966 he renk Elo *Luc'hedenn*.  2 176 eo bet he renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Tapout a reas an unnekvet plas en  Estancia Grande e 2013.
* Beskampionez e voe e Buenos Aires e 2023 war-lerc'h María José Campos.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chess Base 
* He fartiennoù e Chess Games
* He fartiennoù e 365 Chess
Ministrerezh ar Brezel (Prusia)

**Ministrerezh ar Brezel** prusian a oa aotrouniezh Stad uhelañ Tirlu roueel Prusia. Karget e oa da greizennañ melestradurezh lu Rouantelezh Prusia ha, diwezhatoc'h, hini an Tirlu impalaerel alaman. Ar ministrerezh a oa bet anezhañ adalek 1808 ha goude-se e-kerzh hollad an Impalaeriezh Alaman. Roet e oa bet lamm dezhañ e 1919 ha kemeret e blas gant Ministrerezh ar Reichswehr.
## Krouidigezh
Ministrerezh ar brezel prusian a oa bet savet goustadik etre 1808 ha 1809 evel lodenn eus un heuliad adreizhoù, gant ar bodad adreizhañ milourel savet dres goude gwallreuz Emglevioù Tilsit. Ar ministrerezh a oa bet savet a-benn adreizhañ Tirlu Prusia ha goude un adreizhañ bonreizhel, ha gant ar Großer Generalstab e oa da gemm an doare ma oa renet ar brezel. Gerhard von Scharnhorst e oa bet an adsaver e-kreiz ar c'hemmoù ; bet e oa ministr ar brezel eus 1808 betek 1810.

## Notennoù ha daveennoù
Vz. 52 (karabinenn)

Ar **vz. 52** (*"Stumm 52"*) zo ur garabinenn damaotomatek produet gant Tchekoslovakia evit arme ar vro adalek 1952.

## Istor ha deskrivadur
E-pad an Eil Brezel-bed e voe merzet interest ar c'hartouchennoù etre 7,92 × 33 mm Kurz ha meziad ar fuzuilh-arsailh Sturmgewehr 44 diorroet gant an Alamaned. E Tchekoslovakia, evel e broioù all, e voe klasket gant ijinourien gwellaat ar munision alaman, ha diwar o labour e voe krouet ar 7,62 × 45 mm e deroù ar bloavezhioù 1950, hag ar fuzuilh **vz. 52** kambret evitañ.

Evel armoù milourel all eus he mare e rae ar vz. 52 gant kartouchennoù nevez dezhe ur galloud etre, met mirout a rae perzhioù fuzuilhoù bet diorroet a-raok ar brezel, evel ul lamm e koad hag ur vaionetez a c'halled diblegañ. Ur sistem tennata dre amprest gazoù hag ur c'harger fiñv izel e endalc'h (10 tenn) pourveziet gant klipoù he doa. Ar skouerennoù kentañ a voe produet gant Považské strojárne, met abalamour da ziaesterioù e voe fiziet al labour e Česká zbrojovka Uherský Brod, a reas war-dro ur milion a skouerennoù eus an arm.

E-kreiz ar bloavezhioù 1950 e lakaas an URSS gwask war broioù Pakt Varsovia evit implijout o munisionoù 7,62 × 39 mm, ha rankout a reas Tchekoslovakia en ober adalek 1957, en ur adkambriñ he c'harabinennoù vz. 52, a voe adanvet **vz. 52/57** neuze. Adalek 1958 e voe kemeret he flas e arme Tchekoslovakia gant ar fuzuilh-arsailh vz. 58.

Karabinennoù vz. 52 a voe kaset d'un nebeud broioù estren, en Angola peurgetket (12.000 skouerenn). Gwelet eo bet an arm e brezelioù a-vremañ : rebelled a rae gante e brezel diabarzh Siria da skouer.

## Levlennadur
*  Donald Woolley, *The vz. 52 Rifle Series: The Czech vz. 52 and vz. 52/57 Rifles: Their History, Use, and Maintenance*, emembannadur, 2024, 132 p., ISBN 978-1034855934

## Daveennoù
Ezekiel Baker

**Ezekiel Baker** (1758-1836) a oa un armeurer brudet eus dibenn an XVIII ha deroù an XIX kantved. E Londrez e oa staliet.

Deskard e voe da Henry Nock, un armeurer hag a save fuzuilhoù liestenn evit ar Royal Navy. E 1775 e tigoras Ezekiel Baker e stal dezhañ er 24, Whitechapel Road e Londrez. Brudet eo an den evit bezañ ijinet ar garabinenn Baker, a zeuas da vezañ e 1800 an arm-skoaz rizennet kentañ e servij e unvezioù zo eus arme Breizh-Veur. Sevel a reas armoù evit izili familh ar roue ivez. Priziet eo he froduerezh gant an dastumerien armoù hiziv an deiz.

## Oberennoù
*  *Twenty-three Years Practice and Observations with Rifle Guns*, skrivet evit reiñ alioù pleustrek d'an dennerien. Embannadur kentañ e-tro 1800, adembannet meur a wech war-lerc'h. An eil embannadur (1804) a c'haller lenn enlinenn. 

## Daveennoù
Charles Kermarec (politikour)

**Charles Kermarec**, a zo un torfedour reizhel, bet kondaonet evit se. Kuzulier-kêr Brest e voe etre 2014 ha 2023, ha besprezidant Brest Meurgêr. 
## Torfedour reizhel
E, miz Ebrel 2023, dirak an davarn Le Voltaire e Brest, e oa bet daou zen yaouank o laetaat anezhañ hag o tamall dezhañ torfedoù reizhel. Goude-se e oa bet anzavet an torfedoù gantañ da vaer Brest en e vurev ha roet e zilez. Bet e oa bet ar maer, François Cuillandre, o kemenn d'ar polis. E 2026 eo bet kondaonet da 13 vloaz toull-bac'h evit tagadennoù reizhel war daou niz hag ur filhor dezhañ 

## Notennoù ha daveennoù
Carla Herrera

**Carla Herrera**, bet ganet en Arc'hantina, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.

Genver 2026: 1 933 eo he renk Elo *Standard*.
## Kevezadegoù
#### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Tapout a reas an eil plas e San Justo e 1985 war-lerc'h Claudia Amura.
* Tapout a reas an daouzekvet plas, 3,5/7, e Carlos Paz e 2003.
### Tournamant ''Open'' [[Mendoza]] (Arc'hantina)
* C'hoari a reas e 2002.
### Tournamant ''Open'' [[Mar del Plata]] (Arc'hantina)
* C'hoari a reas e miz Ebrel 2017.
### Tournamant takadel suamerikan
* Eizhvet e voe diwar dek c'hoarierez, 1/9, e 1987 e San Juan (Arc'hantina).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:  

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e 365 Chess
* He fartiennoù e Chess Tempo
Donald R. Burgett

**Donald R. Burgett**, bet ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1925 e Detroit (Michigan) ha marvet d'an 23 a viz Meurzh 2017, a oa ur skrivagner stadunanat, bet harzlammer e arme e vro e-pad an Eil Brezel-bed en 101st Airborne Division. E vare-servij en deus kontet e pevar levr.

## Buhez

### Enrolladur ha stummadur
Rollañ a reas en harzlammerien d'ar 5 a viz Ebrel 1943, da zeiz e 18 vloaz, evit mont da heul e vreur Elmer. Dre fazi e voe kaset da bleustriñ adalek miz Mae gant eil rejimant ar 1st Cavalry Division, an unvez war-varc'h diwezhañ e arme ar Stadoù-Unanet. Goude-se ez eas da zeskiñ ar vicher harzlammer d'ar 541st PIR e Fort Benning (Georgia), ha d'ar 5 a viz C'hwevrer 1944 e kuitaas ar Stadoù-Unanet da vont da Vro-Saoz, e Aldbourne. Eno e voe lakaet e kompagnunezh A ar 506th PIR.

Gant an unvez-mañ e lammas d'ar 6 a viz Even 1944, da 1e14 beure, war dakad Ravenoville (Manche), e deroù an oberiadur Overlord. Kemer a reas perzh e dieubidigezh Carentan. D'an 13 a viz Even e voe gloazet div wech, gant ur c'hreunadenn, ha gant un obuz goude. Kaset e voe da Vro-Saoz da bareañ.

### Emgannoù en Europa
E miz Gwengolo 1944 e kemeras perzh en oberiadur Market Garden en Izelvroioù. E gefridi e oa bezañ mestr war ur pont hag a dreuze ar ganol Wilhelmina e Son, met lakaat e voe ar savadur da darzhañ gant an Alamaned. 72 devezh e stourmas eno, e takadoù Eindhoven hag Arnhem.

Goude an emgannoù en Izelvroioù e voe kaset rejimant Donald Burgett da ziskuizhañ e Mourmelon (Bro-C'hall). Teir sizhunvezh war-lerc'h e krogas emgann an Ardenne, ha d'an 19 a viz Kerzu e voe kaset e unvez da zerc'hel kêr Bastogne. Gloazet e voe d'an 22 a viz Kerzu e Bois Jacques. Pelloc'h er goañv, goude digelc'hiadur Bastogne, ar 506th PIR a chomas war an talbenn en Elzas. Kaset e voe goude da ac'hubiñ annez Hitler e Berchtesgaden, nepell diouzh harzoù Aostria. Goude dibenn ar brezel en Europa e chomas an unvez e Bruck an der Großglocknerstraße, er memes bro. Eno e voe anvet Donald Burgett da serjant.

### Goude ar brezel
Distreiñ a reas e miz Genver 1946 d'ar Stadoù-Unanet, e-lec'h ma timezas e 1953. Kalvez e voe e vuhez-pad goude. Skrivañ a reas e levr eñvorennoù kentañ e 1962 evit kontañ e emgannoù en Normandi. Embannet e voe e 1967, ha tri levr envorennoù all diwar-benn ar brezel a voe savet gantañ goude.

## Oberennoù
* *Currahee!: A Screaming Eagle at Normandy* (1967), diwar-benn e stummadur hag an emgannoù en Normandi
* *The Road to Arnhem* (1999), war an oberiadur Market Garden
* *Seven Roads to Hell* (1999), diwar-benn emgann an Ardenne
* *Beyond the Rhine: A Screaming Eagle in Germany* (2001), diwar-benn mizioù diwezhañ ar brezel en Alamagn

## Liamm diavaez
*  Atersadenn Donald R. Burgett war e eñvorennoù-brezel (2003, 56 mn 48), war lec'hienn Levraoueg ar C'hendalc'h

## Daveennoù
Strollad komunour Spagn

**Strollad komunour Spagn** (spagnoleg : *Partido Comunista de España* ; berraet en **PCE**) a zo ur strollad politikel komunour savet e 1921. Abaoe 1986 eo un ezel eus ar c'hevredad Izquierda Unida, hag a gemer perzh er c'hevredad Sumar. E 2026, daou ezel eus ar strollad a zo e gouarnamant Bro-Spagn, ar vinistred Yolanda Díaz (Ministrez al Labour hag an ekonomiezh sokial) ha Sira Rego (Ministr ar Yaouankiz hag ar Vugale).
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
David Olère

**David Olère**, ganet d'an 19 a viz Genver 1902 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Eost 1985, a oa  ur ul livour, treser ha kizeller gall a orin polonat. Brudet eo bet gant e arz tro-dro d'al Loskaberzh dre implij e skiant-prenet evel yuzev bet ezel eus ur *[[Sonderkommando]]* e kamp-bac'h Auschwitz e-kerzh an Eil Brezel-bed. Kuitaet en devoa Polonia evit dont da vezañ livour ha kizeller e Bro-C'hall. Bet en doa ar vroadelezh c'hall ha labouret en devoa o sevel skritelloù evit ar sinema. Deportet e oa bet eus 1943 betek 1945. Bet eo unan eus ar re nemeto a-ziwar kant chomet bev en ur vezañ ezel eus ar Sonderkommando dre ma oa bamet an Alamanted gant e zonezonoù. Goude ar brezel e oa deuet da vezañ un test a-lagad eus ar pezh a oa bet ar Shoah hag an doare ma oa lakaet ar yuzevien d'ar marv. Biken n'eo paouezet da dresañ, livañ pe kizellañ ar pezh en devoa bevet.
Silvia Kot

**Silvia Kot**, bet ganet e 1950, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Tapout a reas an eil plas war-lerc'h Celia Baudot de Moschini e Buenos Aires e 1968 ha war-lerc'h Aída Karguer e Río Ceballos e 1971.
### Tournamant takadel ar maouezi
Tapout a reas an eil plas war-lerc'h Ruth Cardoso e Mar del Plata (Arc'hantina) e 1969.

### Tournamant ''Open'' [[São Paulo (kêr)|São Paulo]] ([[Brazil]])
Div bartienn bet gounezet ganti e 1972.
## Notennoù

## Liamm diavaez
*  He fartiennoù e Chess Base
Phelps (Stad New York)

**Phelps** zo ur gêr e kontelezh Ontario, e Stad New York (Stadoù-Unanet). E 2020 e oa 6.637 annezad.

## Tud
* Hiram Berdan (1824-1893), ijinour ha soudard, bet ganet e Phelps.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Rejimant troadegiezh tiriadel (Bro-C'hall)

Ar **rejimantoù troadegiezh tiriadel** (e galleg ***Régiment d'infanterie territoriale***, berraet e **RIT**) a oa unvezioù eus an arme c'hall enne bodet paotred etre 34 ha 49 bloaz peurliesañ, a veze gwelet evel re gozh evit servij en arme oberiant pe en adarme. Krouet e voent e 1875. Bodet e oant en arme diriadel. Kemer a rejont perzh er Brezel-bed Kentañ. Divodet e voent d'ar 1 a viz Eost 1918 ha kaset o soudarded en arme pe en adarme.

*"Pépères"* e veze lesanvet soudarded an RIT abalamour d'o oad.

## Liamm diavaez

*  Roll an RIT e Bro-C'hall e deroù ar Brezel-bed Kentañ
Kornôg Berlin

**Kornôg Berlin** e oa, e-pad ar Brezel Yen, an takad eus kêr Berlin (Alamagn a-vremañ) mestroniet gant kevredidi an Trizakad (Stadoù-Unanet, Rouantelezh-Unanet ha Bro-C'hall) etre 1948 ha 1949, ha gant Republik Kevreadel Alamagn etre 1949 ha 1990. Dispartiet e oa diouzh Reter Berlin, a oa renet gant an RDA hag an URSS. E 1989 e oa 2.130.525 annezad e Kornôg Berlin. 

Ur blokus eus Kornôg Berlin war zouar a voe graet gant Soviediz etre miz Even 1948 ha miz Mae 1949. Pourveziet e voe ar gêr gant kirri-nij bloc'h ar C'hornôg. Etre 2,6 ha 3 milion a Alamaned a dec'has kuit eus an RDA dre Verlin etre 1949 ha 1961. Abalamour da se e tivizas gouarnamant an RDA lakaat sevel ur voger etre an div lodenn eus ar gêr e miz Eost 1961. Padout a reas an harz-mañ betek an 9 a viz Du 1989, pa voe diskaret moger Berlin gant ar boblañs. 

## Daveennoù
Charles Kermarec

**Charles Kermarec**, brudet evit bezañ kengrouer ar stal-levrioù Dialogues e Brest, a zo un torfedour reizhel, bet kondaonet evit se.
## Yaouankiz
Kaset en deus da benn studioù Gwir ha bet eo alvokad en Angers .
## Dialogues
Krouet en devoa an ti-levrioù Dialogues gant he c'hoar Marie-Paul Kermarec e 1976. Enoret e oa bet gant al Lejion a enor
## Torfedour reizhel
Goude ma vije bet douget klemm a-enep dezhañ evit tagadennoù reizhel, eo bet harpet memestra gant skrivagnerien, kazetennerien ha perc'henned stalioù-levrioù hag a oa bet oc'h embann e oa ur c'habal a-enep dezhañ, awenet gant al luskad #MeToo.
Disklêriet eo bet kablus eus tagadennoù reizhel war un implijadez eus ar stal e 2022, en ur brofitañ eus e statud patron.

## Notennoù ha daveennoù
Dialogues (levrdi)

Al **Librairie Dialogues** zo ul levrdi dizalc'h breizhat, e Brest, pouez a zo ganti a-fed sifr a aferioù met ivez hervez an niver a levrioù a c'haller prenañ eno. En holl ez eus 1650m² a c'horread gwerzh.

## Istor ha diorroadur
Marie-Paul Kermarec he devoa bet c'hoant da zigeriñ ul levrdi e Brest gant harp he breur Charles Kermarec, e 1976. Prenet e oa bet ur savadur bihan e korn ar straedoù Jean Macé ha Louis-Pasteur, lec'h m'emañ hiziv *"Beaux Arts Dialogues".*

D'an 29 a viz Mae 1976, al Levrdi Dialogues, ul levrdi bihan, a oa bet digoret ha Marie-Paul ha Charles da geveziñ gant levrdioù kalz brasoc'h : al Levrdi Jouanneau hag al Librairie de la Cité, daou ensavadur e straed Siam, aet da get abaoe.
## Notennoù ha daveennoù
Pronunciamiento

Ur **pronunciamiento** (brezhoneg: disklêriadur) a vez graet eus ur emsavadeg vilourel pe un taol-stad, liammet alies ouzh Bro-Spagn, Portugal hag Latinamerika, ha dreist-holl en .

## Doareoù
Gant ur pronunciamiento e tro pennoù uhel eus al lu e politikourien oberiant o tifenn o selloù dezho ha n'int ket mui un ostilh neptu e servij ar boblañs pe ar galloud. Pa vez kaoz eus un taol-stad boas, al luskad rebell hag a zo e penn lodennoù pouezus eus an nerzhioù armet a gemer ar galloud er stad en un doare trumm, aozet ha kaset da benn en un doare kuzh. 

Ur pronunciamiento avat a vez graet eus un obererezh foran sevenet evit kendrec'hiñ ar boblañs war-zu al luskad emsavet. Ur strollad ofiserien vilourel, alies eus rummadoù etre al lu, a zisklêr en un doare *foran* ez int enebet ouzh galloud ar gaournamant (penn ar Stad/pe ar c'habined, hag a c'hell bezañ tud dilennet en un doare lezennel pe ur strollad tud hag o deus sevenet un taol-stad a-raok). Peurliesañ ez eo ar *Pronunciamientos* obererezhioù 'hep gwad' pe gant nebeut a dud lazhet ; klask a reer kemmañ ar gouarnamant pe ar renad en ur implij an aon e vije obererezhioù feuls ha gwadus. Klask a reer diskouez ivez eo gwan harp ar boblañs d'ar gouarnamant e penn ar vro, ha n'eo ket implij ar feulster evel pa vez  un taol-stad. Ar pal a-benn ar fin a c'hell bezañ un taol-stad boas, evit lakaat milourien rebelled e penn an traoù. Aliesoc'h e vo implijet evit lakaat ar boblañs da harpañ an enebadur trevour hag a c'hell bezañ galvet evit sevel ur gouarnamant all.
Ada Vaschetti

**Ada Vaschetti**  (18 a viz C'hwerer 1948 – 4 a viz Meurzh 1989) a oa ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.
#### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Beskampionez e voe e  Jujuy e 1983 war-lerc'h Virginia Justo.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus div wezh e skipailh Arc'hantina:  

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Ada Vaschetti, profesora ejemplar, Juan Jaureguiberry, 2013
Sömmerda

**Sömmerda** zo ur gêr e Land Thüringen, en Alamagn, savet war ribl ar stêr Unstrut. Kêr-benn distrig Sömmerda eo. E 2024 e oa 18.503 annezad enni.

## Istor
Eno e voe ganet Johann Nikolaus von Dreyse (1787-1867), ijiner armoù-tan. Ul labouradeg a lakaas sevel er bloavezhioù 1840 e Sömmerda evit produiñ ar fuzuilhoù Dreyse bet ijinet gantañ, hag implijet gant arme Prusia er brezelioù a-enep Aostria (1866) ha Bro-C'hall (1870-1871).

## Kêrioù gevellet
* Böblingen, Baden-Württemberg () abaoe 1988
* Kėdainiai () abaoe 1989

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Marina Rizzo

**Marina Rizzo**, bet ganet e 1965 en Arc'hantina, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.

Mestrez FIDE (WFM) eo abaoe 1985.

Genver 2026: 2 054 eo he renk Elo *Standard*. 2 139 eo bet e renk Elo Standard uhelañ.

Ezel eo eus skipailh El Caballito de Palermo.
## Kevezadegoù
#### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Tapout a reas an eil plas war-lerc'h Virginia Justo e Posadas e 1982 hag e Mendoza e 1984.
* Tapout a reas ar bedervet plas, 3,5/7, en Esperanza, e miz Gwengolo 2002.
* Tapout a reas ar bempvet plas, 4,5/7, e Carlos Paz, e miz Mae 2003.
* C'hwec'hvet e voe e Buenos Aires e 2011.

### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:  

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e Chess Base
* He fartiennoù e 365 Chess
Saint-Rémi (Kebek)

**Saint-Rémi** zo ur gêr e Kebek, e rannvro velestradurel ar Montérégie. 8.957 den a oa o chom enni e 2021.

## Tud
* Jean-Cantius Garand (1888-1974), ijinour kanadian ha stadunanat, ganet eno.
* Pierre Elliott Trudeau (1919-2000), bet ministr kentañ Kanada etre 1968 ha 1979, hag etre 1980 ha 1984, zo douaret eno. Tad eo da Justin Trudeau.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Kouria (distrig Kouryinskiy)

**Kouria** (rusianeg : Курья) zo ur gêriadenn e distrig Kouryinskiy, e kray (rannvro) Altay, e Rusia. 3.835 annezad he doa e 2010.

## Tud
Lec'h-ganedigezh Mic'hail Kalachnikov, ijiner armoù-tan (1919-2013), eo ar gêriadenn.
Fulminat merkur(II)

Ar **fulminat merkur(II)** zo ur c'hompozad organomerkurel, Hg(CNO)2 e formulenn. Un danvez-tarzh eo, implijet en emorsoù hag en tarzherioù. Un danvez pistrius hag ekopistrius eo abalamour d'ar merkur a gaver ennañ, dindan stumm merkur(II). Ur fulminat eo, dezhañ ul liv gwenn-gris.

## Istor
Kavet e voe gant ar c'himiour savoian Claude-Louis Berthollet e 1788. Amprouet e voe da gentañ evel un aozenn darzhus ; a-drugarez da zisoc'hoù labourioù Alexander John Forsyth e 1805 ha Joshua Shaw e 1822 e voe ensoc'het e kapsulennoù metal bihan, hag implijet evel emors en armoù-tan. Ar sistem-mañ a gemeras plas ar poultr du er platinennoù-kailhastr implijet betek-neuze. Dilezet eo bet en armoù-tan abaoe deroù an XX kantved.

## Daveennoù
Galt (Ontario)

**Galt** zo ur c'harter eus Cambridge (Ontario), e Kanada. Betek 1973 e oa ur gêr dizalc'h.

## Tud
* James Paris Lee (1831-1904), ijinour hag armeurer breizhveuriat ha kanadian.
Mathilde Hignet

**Mathilde Hignet**, ganet d'an 10 a viz Even 1993 e Roazhon, a zo un devezhourez labour-douar ha politikourez vreizhat.

Ezel eus La France insoumise, dilennet eo bet kannadez pevare pastell-vro Il-ha-Gwilen e-kerzh dilennadeg kannaded Bro-C'hall e 2022 evit an NUPES hag adilennet eo bet goude divodadur ar Vodadenn Vroadel e 2024, er c'hengevread Nouveau Front populaire.
Bonnétable

**Bonnétable** zo ur gumun e kornôg ar Sarthe (Bro-C'hall). E proviñs istorel ar Maine-Uhel emañ. 3.721 den a oa o chom enni e 2022.

## Lec'hanvadurezh
Ar stummoù *Malum Stabulum* ("staol fall", 1090) ha *Bono Stabulo* ("Staol vat" 1288) zo testeniekaet.

## Tud
### Bet ganet er gumun
* Emmanuel-Pierre Le Tourneur (1755-1830), politikour, bet depute e strollad ar Menez e-pad an Dispac'h gall.
* Casimir Lefaucheux (1802-1852), armeurer.
* Stéphen Sauvestre (1847-1919), tisavour, unan eus tresourien an Tour Eiffel.
* Olivier de Kersauzon (ganet e 1944), merdeer, kroniker ha skrivagner.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Ogden (Utah)

**Ogden** eo kêr-benn kontelezh Weber, en Utah (Stadoù-Unanet Amerika). Emañ en ur c'hwezek kilometr bennak er reter d'al Lenn Sall Veur, hag en ur 65 kilometr bennak en norzh da Salt Lake City. E 2020 e oa 87.320 den o chom enni.

An diazezadur european kentañ e vefe Ogden e tiriad Utah a-vremañ, pa voe savet e 1845 dindan an anv *Fort Buenaventura*, gant un den anvet Miles Goodyear. Brasaat a reas kalz ar gêr adalek 1869 gant donedigezh ul linenn hent-houarn hag a dreuze ar c'hevandir, ha betek an Eil Brezel-bed e chomas ur c'hroashent a bouez evit an trenioù e norzh ar Stad.

## Tud
* John Moses Browning (1855-1926), krouer armoù-tan, ganet eno.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Viiala

**Viiala** a oa ur gêr e Finland, e rannvro Pirkanmaa, e mervent ar vro. E 2007 e voe kendeuzet gant Toijala evit sevel kêr Ackas. 5.554 den a oa o chom enni e 2006.

## Tud
* Aimo Lahti (1896-1970), soudard hag ijinour, bet ganet eno.
Nupes

An **Nouvelle Union populaire écologique et sociale**, pe **Nupes**, zo ur c'hengevread strolladoù politikel eus an tu-kleiz gall.

Savet e oa bet d'ar 1añ a viz Mae 2022, goude dilennadeg prezidantel Bro-C'hall e 2022, ma ne oa bet kenstriver ebet eus an tu-kleiz o tizhout an eil tro, dreist-holl dre ma ne oa ket bet choazet un den hepken  evit bezañ danvez dileuriad. Ur gendalc'hadenn eo eus an **'Union populaire** ( pe **UP**) hag a oa bet a-dreñv Jean-Luc Mélenchon, harpet gant La France insoumise, er Pôle écologiste (gant an Ekologourien ha Génération.s), ar Strollad Komunour Gall hag ar Strollad sokialour. Pal ar c'hengevread e oa kinnig danvez kannaded evit dilennadeg kannaded Bro-C'hall e 2022 goude ma vije bet addilennet Emmanuel Macron evit un eil respet.
## Notennoù ha daveennoù
Steinach am Brenner

**Steinach am Brenner** zo ur gumun e distrig Innsbruck-Land, en Tirol (Aostria). Ur greizenn sportoù goañv eo, hag he deus degemeret amprouennoù Kib ar bed ski alpat. 3.661 annezad he doa e 2025.

## Tud

* Georg Luger (1849-1923), armeurer, bet ganet eno.

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Schöneiche bei Berlin

**Schöneiche bei Berlin** zo ur gumun e Brandenburg (Alamagn), er reter da Verlin. 13.145 annezad he doa e 2023.

## Tud
* Georg Luger (1849-1923), armeurer, marvet eno.
* Frank Pastor (ganet eno e 1957), c'hoarier mell-droad.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Bruckneudorf

**Bruckneudorf** zo ur gumun er Burgenland, e reter Aostria. E 2025 he doa 3.108 annezad.

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Sasovo

**Sasovo** (rusianeg : Са́сово) zo ur gêr e oblast Ryazan, e Rusia. 28.118 annezad he doa e 2010.

## Tud

* Nikolai Makarov (1914-1988), armeurer, ganet eno.
* Viktor Zolotov (ganet eno e 1954), soudard, rener ar Rosgvardiya (Gward Broadel).
Oberndorf am Neckar

**Oberndorf am Neckar** zo ur gêr e su Baden-Württemberg, en Alamagn, etre ar C'hoad Du ha Jura Swabia. Treuzet eo gant ar stêr Neckar. 14.853 den a oa chom enni e 2024.

## Ekonomiezh
Oberndorf am Neckar zo ur greizenn broduiñ armoù-tan istorel en Alamagn.

### Embregerezhioù dezhe o sez er gêr
* Heckler & Koch
* Mafell
* Mauser
* Schwarzwälder Bote
* Feinwerkbau

## Tud
* Paul Mauser (1838-1914), armeurer, ganet ha marvet er gêr.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Oberndorf am Neckar gant:
* Oberndorf bei Salzburg, 
* Thierville-sur-Meuse, 

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Alejandra Tadei

**Alejandra Tadei**, bet ganet en Arc'hantina, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.

Skrapet e voe gant ur *grupo de tareas* (*strollad labour*) eus an diktatouriezh renet gant Jorge Rafael Videla, bac'het ha jahinet e voe a-raok bout lezet da vont.
## Kevezadegoù
#### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Beskampionez e voe, 9/11, war-lerc'h Julia Arias e Mar del Plata e miz Even 1975 p'edo pevarzek vloaz hanter.
### Tournamant takadel ar Maouezi
C'hoari a reas e 1975 e Fortaleza (Brazil).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina.  

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He c'hoari e Chess Games
Michele Singer Reiner

**Michele Singer Reiner** ganet **Singer** d'an 3 a viz Meurzh 1955 hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Kerzu 2025, a oa ur boltrederez, stourmerez politikel ha produerez filmoù stadunanat. Reiner a oa bet eil gwreg ar filmaozer hag aktour Rob Reiner. Da gentañ e oa bet poltrederez ; hi eo he devoa graet ar poltred implijet war golo al levr *[[The Art of the Deal]]* (1987) gant Donald Trump. O labourat war *[[When Harry Met Sally...]]* (1989), Reiner a oa bet o kejañ ganti ha levezonet e oa bet evit kemmañ fin ar film.

Troet e oa bet d'ur stourmerez politikel dre atiz he gwaz a-raok tremen d'ar produiñ filmoù er bloavezhioù 2010, ha lakaet e oa bet he anv meur a-wech er Primetime Emmy Awards evel produerez *[[Albert Brooks: Defending My Life]]* (2023). Reiner a oa bet o kenlabourat alies gant he gwaz ha bez e oa kenbrezidantez Castle Rock Entertainment. 

D'ar 14 a viz Kerzu 2025, hi hag he gwaz a voe lazhet a daolioù kontell er gêr gant o mab Nick Reiner.
## Notennoù ha daveennoù
Saint-Émilion

**Saint-Émilion** (*Sent Milion* e gwaskoneg) a zo ur gumun e departamant Gironde, e mervent Bro-C'hall. Anvet e voe diwar an ermit breton Emilion a grouas ur peniti eno en VIII kantved. 1 608 a dud a oa o chom e Saint-Émilion e 2023. War un dorgenn maen-raz emañ, e bro-Liborna, e kroashent bro-Vourdel, Saintonge ha Perigòrd.

Ul lec'h touristel-tre eo gant e straedoù ha plasennigoù krennamzerel, e winiegi hollvrudet hag e voued (1 milion a weladennerien well-wazh bep bloaz). Ar gêr grennamzerel a oa bet lakaet war roll ar Glad bedel gant an UNESCO e 1999. Meur a zarvoud a vez aozet bep bloaz, en o zouez *Philosophia*, ur festival prederouriezh krouet e 2007 gant al leurenner ha leurennaozer Eric Le Collen, ha *"Saint-Émilion Jazz Festival"* e dibenn miz Gouere.

## Poblañs

## Tud vrudet
* Philippe Etchebest (1966-), bet mestr-keginer en *Hostellerie de Plaisance* e Saint-Émilion.
* Ronan Kervarrec, bet mestr-keginer e *La Table de Plaisance* etre 2016 ha 2020, div steredenn gant Michelin.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn an ti-kêr
* Lec'hienn Ofis an douristed
* Luc'hskeudennoù dre nij eus bro Saint-Émilion hag Akitania
*  Cash-strapped French wine town Saint Emilion sells off historical monument Dielloù eus ar 4 a viz Meurzh 2016, RFI English.

## Daveoù
Amelia Pérez de Navas

**Amelia Pérez de Navas** a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
* Teirvet e voe div wezh e Buenos Aires war-lerc'h Celia Baudot de Moschini ha Dora Trepat de Navarro e 1957 ha war-lerc'h Aída Karguer ha Celia Baudot de Moschini e 1965.
* Pempvet e voe e Buenos Aires, 3,5/8 (+ 3, = 1, - 4).
### Tournamant takadel ar maouezi
C'hoari a reas e Buenos Aires (Arc'hantina) e 1966, c'hwec'hvet e voe diwar c'hwec'h c'hoarierez, 1,5/6 (+ 1, = 1, - 4).
## Notennoù

## Liamm diavaez
* He fartiennoù e Chess Games
Servij treuzdougen boutin tolpad-kêr Roazhon

**Servij treuzdougen boutin tolpad-kêr Roazhon** (galleg : *Service des transports en commun de l'agglomération rennaise*) (**STAR**) a zo ur servij dezougen beajerien foran meret gant Roazhon Meurgêr war hollad tiriad ar veurgêr. Korvoet eo ar rouedad gant Keolis Roazhon Meurgêr, ha savet eo gant div linenn vetro ha 148 linenn bus. Ar servij a ginnig ivez *[[STAR, ar velo]]*, ur rouedad marc'houarnioù dieub, *STAR, ar c'henweturiñ*, ur servij kenweturiñ hag *HandiSTAR*, evit dezougen an dud ampechet war hollad an takad dezougen.
Air Crew Europe Star

An **Air Crew Europe Star** a oa ur vedalenn vilourel, krouet gant ar Rouantelezh-Unanet e Mae 1945  evit enoriñ bourzhidi ar c'hirri-nij eus Breizh-Vveur ha Kenglad ar Broadoù a oa bet o kemer perzh e nijadennoù brezel en oabl Europa en ur loc'hañ diouzh bazennoù ar Rouantelezh-Unanet e-kerzh an Eil Brezel-bed.

Div varrennig a c'halle bezañ war ar seizenn : **Atlantic** ha **France and Germany**.
## Notennoù ha daveennoù
H. K. Edgerton

**Harold Kenneth Edgerton**, ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1948 hag aet da Anaon d'an 18 a viz Genver 2026, a oa ur stourmer evit gwirioù mab-den eus Su ar Stadoù-Unanet. Brudet e oa deuet da vezañ evit e stourm da wareziñ ar banniel kengevreet hag hêrezh Su Stadoù-Unanet Amerika. Afromamerikan hag ezel eus ar Sons of Confederate Veterans, Edgerton a oa bet o servijout evel prezidant skourr Asheville (North Carolina) eus an National Association for the Advancement of Colored People (NAACP), ha bet e oa ivez e burev ar Southern Legal Resource Center betek e varv.
## Pennadoù kar
* Nelson W. Winbush, un Afroamerikan all ezel eus ar Sons of Confederate Veterans
* Georgia Benton, un Afroamerikanez ezel eus an United Daughters of the Confederacy
* Mattie Clyburn Rice, un Afroamerikanez ezel eus an United Daughters of the Confederacy

## Notennoù ha daveennoù
Zulema Colman

**Zulema Colman** a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.
## Kevezadegoù
### Tournamant Kelc'h Echedoù [[Buenos Aires]]
C'hoari a reas en tournamant e 1939.
### Tournamant ar C'hleub ''Jaque Mate'' (Buenos Aires)
C'hwec'hvet  e voe e 1959 , 4,5/9.
### Kampionad Meurgêr Buenos Aires
Tapout a reas an eil plas, 4,5/6, war-lerc'h Dora Trepat de Navarro e 1959.
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Teirvet e voe : 
* e 1953 war-lerc'h Celia Baudot de Moschini ha Dora Trepat de Navarro e Buenos Aires, 
* e 1969 war-lerc'h Aída Karguer ha Julia Arias e Tucumán.
## Notennoù