open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arrested Development

**Arrested Development** zo ur strollad hip hop dazeilat stadunanat.

Diazezet eo e fin ar bloavezhioù 1980 e Atlanta gant ar raperien Speech ha DJ Headliner. En o albom c'hentañ e kaver ar c'hananouennoù "Tennessee", "People Everyday" ha "Mr. Wendal" a reont berzh bras. Gounit a ra ar strollad ur Grammy Award evel "gwelañ arzour nevez", ha anvet eo strollad ar bloazh gant ar gelaouenn Rolling Stone.

N'eo ket douget ar strollad da gangsta rap deroù-mañ ar bloavezhioù 1990 met kentoc'h d'o identelezh afrikan.
 
D'ar mare-se eo a c'houlen ganto ar filmaozer Spike Lee aozañ un ganaouenn evit Malcolm X, e film diwar-benn buhez ar lider afroamerikan. Enrollañ a reont "Revolution" eta.

*Zingalamaduni* zo embannet e 1994 met ne werzh ket kalz. Distrollañ a reont e 1996 met strollañ a reont en-dro e 2000 (hep Headliner).

O albom diwezhañ *Since The Last Time* zo embannet war an dachenn etrevroadel e miz Gwengolo 2006 (met ket er SUA). 

Ober a reont ur droiad en Aostralia e miz Meurzh 2007, asambles gant Simple Minds ha INXS.

*Since The Last Time* zo embannet er Stadoù-Unanet e miz Here 2007 war label Speech, Vagabond Record & Tapes.

## Pladennrolladur
### Albomoù
* 1992: *[[3 Years, 5 Months & 2 Days in the Life Of...]]* (Chrysalis) - US Pop #7, US R&B #3 (4X Platinum)
* 1993: *Arrested Development Unplugged* (Chrysalis) - US Pop #60, US R&B #38 (Gold)
* 1994: *[[Zingalamaduni]]* (Chrysalis) - US Pop #55, US R&B #20
* 2000: *Da Feelin' EP* (EMI)
* 2002: *Heroes of the Harvest*
* 2003: *Extended Revolution* war [Stateside Records] http://www.statesiderecords.com
* 2004: *Among The Trees*
* 2006: *Since The Last Time*

### Singles
* 1992: "Tennessee" - US Pop #6, **US R&B #1**, **US Rap #1**
* 1992: "People Everyday" - US Pop #8, US R&B #2, **US Rap #1**
* 1992: "Mr Wendal" - US Pop #6, US R&B #6
* 1992: "Raining Revolution" - US R&B #49
* 1992: "Revolution" - US Pop #90, US Rap #20
* 1993: "Natural" - US R&B #90
* 1994: "United Minds" - US R&B #66, US Rap #49 
* 1994: "Ease My Mind" - US Pop #45, US R&B #14, US Rap #4

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Arrested Development 
*Lec'hienn ofisiel Speech
*Pennad-kaoz skingomz, Kerzu 2006 - 3SYN e Melbourne, Aostralia
*Pennad-kaoz Speech, C'hewrer 2008
Hannover

**Hannover** zo unan eus kêrioù brasañ Alamagn ha kêr-benn land Niedersachsen (Saks-Izel) eo ivez. War-dro 520.000 a annezidi zo o chom enni.

## Istor
* Aloubet e voe kêr gant an arme c'hall e 1757.
 
## Gevellañ
Gevellet eo Hannover gant :
*  Leipzig, Alamagn (1987) 
*  Perpinyà, Katalonia (1960)
*  Bristol, Bro-Saoz (1947) 
*  Rouen, Bro-C’hall (1966)
*  Hiroshima, Japan (1983)
*  Poznań, Polonia (1979)
*  Blantyre, Malawi (1968)

## Gwelet ivez
* Hannover (bro)

## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Enez ar Reünion

Emañ Enez ar Reünion (« La Réunion » e galleg) er Meurvor Indian, 700 km e reter Madagaskar. Emañ dindan dalc’h ar Stad-C’hall abaoe an XVIIIvet Kantved, o vezañ un drevadenn betek 1946, ar bloaz m’eo fizet enni statud un departamant-tramor.

Abred tre ez eus bet embannet timbroù a-ratozh evit postoù an enezenn. Daou dimbr 15 gwenneg ha 30 gwenneg egile zo moulet e 1852. Rouez-kenañ ha kêr-ruz int hiriv, anat eo.

Adalek 1885 e vez implijet timbroù boutin an trevadennoù gall, dreistmoulet gant al lizherenn **R** pe ar ger **REUNION** a-dreuz (1891). Ur vojenn REUNION a vo embannet war dimbroù ar rummad « Navigation et Commerce » e 1892.

Liesseurtoc’h eo danvez an timbroù embannet goude 1907 : kartenn an enezenn, lec’hiennoù brav (pleg-mor, menezioù, skuilh-dour…) hag ar rummadoù boutin embannet evit kement tiriad an impalaeriezh c’hall (ar rummad « Pierre ha Marie Curie », Deiz-ha-bloaz Dispac’h Bro-C'hall, Diskouezadeg New York…).

Un timbr istorel zo moulet e 1943 koulskoude evit derc’hel koun eus stagadenn an enezenn ouzh Bro-C’hall, tri-c’hant bloaz kent. Embannet ez eus unan all evit ar postoù dre garr-nij.

E 1947 e vez lakaet er-maez ar rummad timbroù diwezhañ o skeudenniñ ar Reunion. Etre 1948 ha 1974 e vo implijet timbroù gall dreistmoulet anezho gant al lizherennoù CFA.

Timbroù gall a vez implijet gant an inizidi bremañ.
Jean-Paul Sartre

**Jean-Paul Sartre** a zo bet ganet d’ar 21añ a viz Even 1905 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d’ar 15 a viz Ebrel 1980 e Pariz (Bro-C'hall).
The House of Love

**The House of Love** a oa ur strollad rock a Vreizh-Veur hag a oa àr ar stern etre dibenn ar blezioù 1980 ha penn kentañ ar blezioù 1990. Àr-lerc'h e oa aet ar strollad da get met nevezik zo, e 2005, eo bet adsavet ar strollad hag ur bladenn nevez zo daet er-maez ("Days Run Away"). Guy Chadwick (mouezh, gitar), Terry Bickers (gitar), Andrea Heukamp (mouezh, gitar), Pete Evans (taboulinoù) ha Chris Groothuizen (gitar-boud) a oa izili a-orin ar strollad, met Bickers a yeas kuit e 1989 ha Simon Walker a gemeras e lec'h, hag àr-lerc'h, e 1992, e voe erlerc'hiet hemañ-diwezhañ get Simon Mawby. Heukamp a yeas kuit e 1987.

Savet e oa bet ar strollad en Islington e Bro-Saoz e 1986, hag un nebeud pladennoù bihan (single) da heul ha da c'houde o fladenn vras kentañ e 1988, dizanv anezhi (èl an albumoù arall betek 1991). Ha tapet brud gete a-drugarez d'an tonioù single "Destroy the Heart" ha "Blind" pe "Mr. Joe".

Engouestlet e voent get ar label Fontana evit ur bern argant! Met àr-lerc'h un nebeud tonioù ha troioù fiskal e oa aet awen ar strollad da netra, hag e voe achu e 1991. Tenn e oa daet da vout an darempredoù etre izili ar strollad àr ar marc'had.... Ha drogaj ouzhpenn, tra ne oa ket evit gwellaat o stad.

Daoust d'ar seurt enebiezh a oa etre Chadwick ha Bickers e voe adsavet ar strollad, souezhusat tra, e 2005, hag un droiad sonadegoù da heul (dre Vro-Saoz hag Iwerzhon) hag un albom nevez ivez : "Days Run Away" e añv.

## Piv a oa er strollad ?

* Guy Chadwick (mouezh, gitar)
* Terry Bickers (gitar)
* Pete Evans (taboulinoù)
* Chris Groothuizen (gitar boud)
Alt Clut

Kêr-benn rouantelezh vrezhon Strat Clut (pe *Rouantelezh Strathclyde*) er Grennamzer e oa **Alt Clut**, anv kozh brezhonek (pe predenek, mar karer) kêr Dumbarton, e Bro-Skos, war lez hanternoz ar stêr Clyde. E Strat Clut e oa Sant Kentigern o chom er , hag eus Alt Clut e oa Sant Gweltaz, ar paotr yaouank a eas da Gembre da vanati Llanilltud Fawr, hag ac'hano da Vreizh goude. 

Evit Dumbarton a zo saoznekadur an anv gouezelek *Dùn Breatainn*, da lavarout eo *torgenn ar Vrezhoned*. Hiziv e vez lavaret *Dumbarton Castle* pe *Dumbarton Rock* eus kreñvlec'h Alt Clut, ur c'hastell all, savet diwezhatoc'h, hag a chom dismantroù anezhañ a-us da gêr Dumbarton.

## Istor
Adalek Oadvezh an Houarn, met a-raok c'hoazh moarvat, e oa ul lec'h a bouez. Tud ar c'hornad a rae kenwerzh gant an Impalaeriezh Roman. Kentañ roud skrivet eus annezerien ar vro avat a zo en ul lizher gant Sant Padrig d'ar roue Ceretic Alt Clut, e dibenn ar .
Adal ar  betek an  e oa kreiz rouantelezh dizalc'h Strat Clut. Anaout a reer ar roue brezhon Riderch Hael eus Alt Clut er , ha kaoz zo anezhañ e mojennoù norsek. Marzhin ar strobineller a chomas ur pennad en e lez, hervezo. 
E 756 e voe arsailhet ha kemeret Alt Clut gant Pikted hag arme roue Northumbria unanet. Un toullad deizioù goude e voe adkemeret o c'hêr-benn gant Brezhoned Strat Clut. 
A-benn 870 e oa dastumet en Alt Clut un toullad Brezhoned a oa en o c'hreñvlec'h hag o c'hêr-benn. Pevar miz e voe ar Vikinged o lakaat seziz war Dumbarton ha trec'h e voent pa c'halljont troc'hañ an dour. Distreiñ a reas ar roue Olaf da gêr Dulenn e 871, gant daou c'hant lestrad sklaved ha teñzorioù. Emglev a reas Olaf gant Constantine I, roue ar Skoted, hag Artgal Alt Clut.

Moarvat ec'h echuas amzer an dizalc'hted gant marv Owen Voal, pa grogas tierniezh Kenneth mac Alpin da ren er c'hornad. 

E Bro-Skos ar Grennamzer e teuas Dumbarton da vout ur c'hastell a bouez. Eno e oa annez ar roue David II, mab da Robert the Bruce. Gantañ e oa e wreg yaouank Joan of The Tower, goude ma voe trec'het Skosiz en emgann Halidon Hill e-kichen Berwick-upon-Tweed e 1333. 

## Stad ar c'hastell hiziv
Hiziv ne chom netra eus kêr-benn Alt Clut, ha nemet gwall nebeut a dra eus ar c'hastell krennamzerel. Gwelout a c'haller mogerioù eus ar  ha , a ziskouez pegement a boan zo bet kemeret da glask aozañ difennoù en ul lec'h ha ne glot ket gant ezhomm hon amzer. 

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*undiscovered Scotland, Dumbarton Castle
*www.rampantscotland.com Dumbarton Castle
*Dumbarton Castle - dastumad skeudennoù

## Skeudennoù

Clyde_from_M8,_Dumbarton.jpg|Roc'h Dumbarton en hanternoz d'ar stêr, pa seller war-du an aber (Firth of Clyde)
Teqerideamani I

**Teqerideamani I** a vefe bet roue Kush etre 90 ha 114. N'eo ket sur e vezañs ha posupl eo e oa bet an hevelep den ha Teqerideamani I. Ur bez hag un enskrivadur nemetañ a oa bet kavet evit an daou roue.
Timbroù Enezeg an Azorez

Emañ Enezeg an Azorez e kreiz ar Meurvor Atlantel, 1 500 km diouzh aodoù Europa ha ra ar Maroko. Dindan dalc’h ar Portugal eo an tiriad.

E 1868 e krog postoù Portugal da voulañ an anv "AÇORES" war timbroù ar Rouantelezh, evit ma vint implijet war an inizi. Ar reolenn eo a vo doujet outi mui pe vui betek 1930, war-bouez un nebeud timbroù dibar : hini Vasco da Gama embannet e 1898, ar roueed Carlos I (1906) ha Manuel II, an timbroù soulgarget da vare an dispac’h e 1910.

Etre 1892 ha 1906 e paouez ar gouarnamant gant ar bolitikerezh-se avat hag e sav teir rann velestradurezh zisheñvel – Angra, Horta ha Ponta Delgada – e lec’h unan evit a-sell an enezeg he he fezh. Tresadennoù an timbroù zo heñvel ouzh re ar Portugal, war-bouez ar meneg « CONTINENTE » evit ziforc’hañ, ha teñveloc’h pe sklaeroc’h al livioù anezho a-wechoù.

left|130px|thumb|Carlos 1añ - 1906

Goude 1930 ez eo timbroù ar Portugal, hep an disterañ kemm evit an Azorez, a vez implijet war an enezeg.

E 1976 e tro an Azorez da Rannvro emren, ha nullet an teir rann velestradurel (Angra, Horta, Ponta Delgada) e 1978. D’an 2 a viz Genver 1980 e krog ar postoù da voulañ endro timbroù evit an enezeg, gant ar meneg doubl "PORTUGAL" hag "AÇORES". 5-10 timbr a vez embannet bep bloaz. Brudañ a reont lec’hioù ha tud an inizi. Aotreet e vez an implij anezho er Portugal ivez.
Xena: Warrior Princess

*Xena: Warrior Princess* zo un heuliadenn skinwel skiant-faltazi eus Stadoù Unanet, krouet gant Robert Tapert. 
134 fennad zo bet skignet etre 1995 ha 2001, war ar chadenn USA Network.
Tatiana Kosintseva

** Tatiana Anatolyevna Kosintseva** (e ruseg: Татьяна Анатольевна Косинцева) a zo bet ganet d'an 11 a viz Ebrel 1986 en Arc'hangelsk, RSKS Rusia (Unaniezh Soviedel).

C'hoarierez echedoù rusian.

Studi a reas ar gwir, diplomet e voe e 2008.

Mestr Etrebroadel (FIDE) abaoe 2009 eo.

E miz Eost 2025 edo 2 475 he renk Elo (FIDE) ha 2 581 a voe he gwellañ Elo e miz Du 2010. Unan eus an an dek gwellañ c'hoarierez ag ar bed eo bet.

## Disoc'hoù
* Kampionez Echedoù Europa (dindan 10 vloaz) ;
* Kampionez Echedoù Europa (dindan 18 vloaz) ;
* Kampionez Echedoù Rusia (Maouezi) e 2002 en Elista, e 2004 e Kazan hag e 2007 e Moskov;
* Kampionez Echedoù Europa (Maouezi) e 2007.
## Buhez
Studi a reas ar gwir, diplomet e voe e 2008.
## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games 
* Lec’hiadennoù ag he fartiennoù
* He zrec'h e Kampionad Rusia ar Maouezi e 2004
* Pennad-kaoz
Timbroù Nyasaland

An anv **Gwarezvro [[Nyasaland]]**  (*Nyasaland Protectorate* e saozneg) zo bet roet d’ar 6 a viz Gouere 1907 d’ur vro e gevred Afrika, dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet, bet badezet Gwarezvro Kreizafrika saoz betek an deiz-se. 

Dizalc’h e vo e 1964 hag adanvet Malawi.

Arabat eo kemmeskañ timbroù an Nyasaland gant ar re warne ar meneg « Companhia do Nyassa ». Aze zo kaoz eus an embregerezh prevez o verañ etre 1894 ha 1929 hanternoz Afrika bortugalek ar Reter, da lavaret eo ar Mozambik.

## Pennadoù kar
*Timbroù Malawi
*Timbroù Kreizafrika saoz
*Timbroù Rodezia ha Nyasaland
*Timbroù Postoù prevez Mozambik
Dwm (urzhiataerezh)

**Dwm** (teskanv saoznek evit *dynamic window manager*) a zo ur merour prenestroù evit X11 skrivet e C gant Anselm R. Garbe dindan al lañvaz MIT.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
OpenBSD

**OpenBSD** zo ur reizhiad korvoiñ frank Unix-heñvel.

## Istor
E 1994 eo bet tarzhet kuit Theo de Raadt, unan eus krouerien NetBSD, eus ar raktres-mañ evit e emzalc’h tagus. Krouet en deus OpenBSD war-lerc’h, diwar diazez NetBSD.

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel OpenBSD

## Daveoù
Joe's Own Editor

**Joe** (**J**oe's **O**wn **E**ditor) a zo un Aozer skrid dindan al lañvaz GPL evit ar reizhadoù korvoiñ Unix.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Inizi ar Silvidigezh

**Inizi ar Silvidigezh** (*Îles du Salut* o anv ofisiel e galleg) zo un enezeg vihan (war-dro 62 ha) er Meurvor Atlantel, 16 km er-maez da aod Gwiana c'hall, dirak Kourou, er c'hornôg da Gayenne.
Eno e voe savet ur c'hamp-bac'h hag a vez gweladennet bremañ gant an douristed.
Nick Drake

**Nicholas Rodney Drake**, bet ganet er Rangoon (Birmania) d'an 19 a viz Even 1948, marvet d'ar 25 a viz Du 1974 en Tanworth-in-Arden (Bro-Saoz), a oa ur barzh, ur saver kanaouennoù, ur c'haner hag ur soner saoz.

Ne voe ket anvek e-pad e vuhez verr daoust ma oa bet meulet e oberenn gant ar vurutellerion saoz. Koulskoude n'eo ket kouezet en ankounac'h rak aet eo e vrud war greskiñ goude e varv. Anavezet a-walc'h eo e deir bladenn bremañ.

#### Pladennoù
* Five Leaves Left (1969)
* Bryter Layter (1970)
* Pink Moon (1972)
C'hebereg

Ur yezh gahouapanek eo ar c'hebereg. Komzet e oa e Bann Jebero e Perou gant un nebeud a dud gozh. Darn vrasañ ar meuriad a ra gant ar spagnoleg hiziv.

## Daveoù

* Bendor-Samuel, John T. 1958. The structure and function of the verbal piece in the Jebero language.‭ Ph.D. thesis. University of London. 171 p.
* Bendor-Samuel, John T. 1961. The verbal piece in Jebero.‭ Linguistic Circle of New York Monograph, 4. New York: Linguistic Circle of New York. 120 p.
Tierniezh Chen

**Tierniezh Chen** a voe an hini diwezhañ eus Tiernelezhoù ar Su e Sina. Distrujet e voe e 589 gant an diernelezh Sui. Pa voe krouet gant an impalaer Wu Chen e oa gwan-tre abalamour d'ar brezeloù o-deus gwasket an diernelezh Liang ha ne dalc'he nemet un darn vihan eus he zachenn. Renerien vat e voe e erlerc'hidi avat ha dindan o ren e kreñvaas ar stad betek ma'z eas ingal e c'halloud ouzh hini e gevelerien, Qi an Norzh ha Zhou an Norzh.

Goude aloudabeg Qi an Norzh gant Zhou an Norzh ez eas e lec'hiadur da ziasur. Ouzhpenn-se e oa divarrek an impalaer diwezhañ hag aloubet e voe ar rouantelezh gant ar Sui e 589

## Renerien Chen

## Daveoù

* *[[Levr Chen]]*
* *[[Istor Tiernelezhoù ar Su]]*
* *[[Zizhi Tongjian]]*
Cenred Mercia

**Cenred** a voe roue Mercia eus 702 betek 706. Mab Wulfhere a oa re yaouank moarvat pa varvas e dad e 675 hag e eontr Æthelred an hini a voe roueet en e lec'h. 
Ren a reas Æthelred betek 704 ha reiñ e zilez goude. Hervez ar C'hronik Angl-ha-Saoz ez eas Cenred da *Roue ar South-humbrianed* e 702, avat.

Hervez Beda e roas Cenred e zilez goude pevar bloavezh ren ha gant Offa Essex ez eas kuit da Roma ha manac'h e voe goude. N'ouzer ket pegoulz e varvas.
Ian Curtis

**Ian Kevin Curtis**, bet ganet er Manchester d'ar 15 a viz Gouere 1956, marvet dre emlazh d'an 18 a viz Mae 1980 e Macclesfield, a oa kaner, saver kanaouennoù er strollad Joy Division etre 1977 ha 1980.
E 1995 e voe embannet ur vuhezskrid titlet *Touching from a Distance: Ian Curtis and Joy Division*, gant e intañvez Deborah. Kaoz a zo ivez eus Ian Curtis er filmoù *[[24 Hour Party People]]* (2002) ha *[[Control (film 2007)|Control]]* (2007).

## Diwar e benn

*Curtis, Deborah (1995). *Touching from a Distance&nbsp;— Ian Curtis and Joy Division*. Faber and Faber Limited. ISBN 0-571-17445-0.
*Middles, Mick and Reade, Lindsay (2006). *Torn Apart: The Life of Ian Curtis*. Omnibus Press. ISBN 1-84449-826-3.
*Heylin, Clinton and Wood, Craig (1988). *Joy Division: Form (and Substance)*. Sound Pub. ISBN 1-871407-00-1.
*Middles, Mick (1996). *From Joy Division to New Order*. Virgin Books. ISBN 0-7535-0638-6.
*Edge, Brian (1984). *Pleasures and Wayward Distractions*. Omnibus Press. ISBN 0-7119-1439-7


## Liammoù diavaez

* Buhez Ian Curtis  e lec'hienn Joy Division Central 
* Sonerezh Ian Curtise lec'hienn Discogs
* Bez Ian Curtis e lec'hienn Find a Grave
Tierniezh Liang

**Tierniezh Liang** (sinaeg 梁朝) (502-557), anvet ivez **Tierniezh Liang ar Su** (南梁) a oa an hini trede eus Tierniezhoù ar Su eus Sina. Savet e oa bet pa gasas kuit diazezer an dierniezh, Wu Liang impalaer diwezhañ Qi ar Su.

Betek 557 e badas stad Liang. D'ar poent-se e voe e rener diwezhañ diskarret gant Wu Chen a grouas an dierniezh Chen. Ur mab-bihan eus Impalaer Wu a savas ur stad nevez war-dro Jiangling e 555, Liang ar C'hornôk (西梁) e anv. Sujet da diernezhoù an norzh e chomas e-pad tout e vezañs ha torret e voe gant Impalaer Wen Sui.

## Renerien Liang

## Notennoù
Kachibeg

Ur yezh banoek komzet e Perou eo ar **c'hachibeg**, a-hed ar sterioù Aguaytía, San Alejandro, ha Súngaro. Daoust ma c'hell un darn vras eus ar meuriad komz spagnolek e vez implijet ar yezh gant tout an izili eus ar gummuniezh.

## Daveoù

* Ethnologue
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Kaufman, Terrence. (1990). Language history in South America: What we know and how to know more. In D. L. Payne (Ed.), *Amazonian linguistics: Studies in lowland South American languages* (pp. 13-67). Austin: University of Texas Press. ISBN 0-2927-0414-3.
Tiernezh Wei ar C'hornôg

**Tiernezh Wei ar C'hornôg** (西魏) a renas un darn eus norzh Sina eus 535 da 556 goude digenstagadur Wei an Norzh.

Krouet e voe bet goude ma oa bet lazhet an impalaer Wei an Norzh, Yuan Xiu, gant ar pennlu Xianbei Yuwen Tai. Staliañ a reas hemañ Yuan Baoju war an tron, tra ma chome rener gwir ar vro. Gant ma oa bihanoc'h eget he c'heveler, Tiernezh Wei ar Reter, e voe gouestl da zerc'hel ouzh hec'h argasadegoù. Gouestl e voe zoken da aloubiñ un darn eus tachenn al Lianged ha da zerc'hel ar pezh a zo Sichuan hiziv.

E 557 e lakaas Yuwen Hu mab Yuwen Tai, Yuwen Jue war an tron e-lec'h an impalaer Gong Di ha krouiñ a reas tierniezh Zhou an Norzh

## Renerien
Tchamikoureg

Ar **tchamikoureg** a zo ur yezh yezhoù arawakek komzet gant daoù zen kozh e Perou e Pampa Hermosa. Hogozik marv eo hiziv. D'ar spagnoleg eo tremenet ar gummuniezh

## Daveoù

*Parker, Stephen G. 1988. Some universal aspects of coalescence processes confirmed by Chamicuro phonology and morphology.‭ M.A. thesis. University of Texas at Arlington. v, 114 p.
*Parker, Stephen G. 1989. "The sonority grid in Chamicuro phonology."‭ Linguistic Analysis 19: 3-58.
*Parker, Stephen G. 1990. "Laminal sibilants in Chamicuro."‭ Work Papers of the Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota 34: 59-74.
*Parker, Stephen G. 1991. Estudios sobre la fonología del chamicuro.‭ Serie Lingüística Peruana, 30. Yarinacocha: Instituto Lingüístico de Verano. 218 p.
*Parker, Stephen G. 1992. "Geminate alterability: Another OCP violation."‭ Linguistic Analysis 22: 246-50.
*Parker, Stephen G. 1998. "Notes on determiners in Chamicuro."‭ Notes on Linguistics 80: 8-22.
*Parker, Stephen G., compiler. 1994. Datos adicionales del idioma Chamicuro.‭ Documento de Trabajo, 25. Yarinacocha: Ministerio de Educación and Instituto Lingüístico de Verano. 105 p.
*Parker, Stephen G., Gregorio Orbe C., and Alfonso Patow Ch., compilers. 1987. Kana achaʼtaka ijnachale kana chamekolo (Vocabulario y textos chamicuro).‭ Comunidades y Culturas Peruanas, 21. Pucallpa: Ministerio de Educación and Instituto Lingüístico de Verano. 71 p.
*Parker, Steve. 1994. "Laryngeal codas in Chamicuro."‭ International Journal of American Linguistics 60(3): 261-271.
*Parker, Steve. 1995. "Chamicuro laterals: a case for radical underspecification."‭ Lingua 97: 195-210.
*Parker, Steve. 1999. "On the behavior of definite articles in Chamicuro."‭ Language 75(3): 552-562.
*Parker, Steve. 2001. "Non-optimal onsets in Chamicuro: an inventory maximised in coda position."‭ Phonology 18: 361-386.
Tchayahouiteg

Ur yezh gahouapanek komzet e Perou war ribloù ar sterioù Paranapura, Cahuapanas, Sillay, ha Shanusi eo ar tchayahouiteg. Komzet eo gant tout an izili eus ar gumuniezh.
Derv

**Derv** a reer eus un niver bras a wez pe brousgwez eus ar genad *[[Quercus]]* hag eus un nebeud genadoù tost evel *[[Lithocarpus]]*. A-orin eus an hantervoul norzh eo an derv.
## Daveoù
*Byfield, Liz (1990) : *Book Bus: An Oak Tree Independent Phase 1*, Collins book bus, London : Collins Educational  
*Logan, William B. (2005) *Oak : the frame of civilization*, New York ; London : W.W. Norton  
*Paterson, R.T. (1993) *Use of trees by livestock – 5: Quercus*, Chatham : Natural Resources Institute 
*Royston, Angela (2000) *Oak Trees (Life Cycles)*, Heinemann first library, Oxford : Heinemann Library  
*Savage, Stephen (1994) *Oak tree (Observing Nature)*, Hove : Wayland  
*Tansley, Arthur G., Sir (1952) : *Oaks and oak woods*, Field study books, London : Methuen 
## Liammoù diavaez

* ''Flora of China - Cyclobalanopsis''
* Flora Europaea: ''Quercus''

-
Lithocarpus

**Lithocarpus** a zo anv ur genad a wez e kerentiad ar bezv. Tost a-walc'h ouzh an derv eo ha kavet e vez e reter pe gevred Azia, estreget evit a gaver e norzh Amerika. Hervez ar c'hKew Checklist ez eus 334 spesad met andonioù arall a zamveneg nebeutoc'h eget 100.

## Spesadoù pennañ

* *[[Lithocarpus burkillii]]*
* *[[Lithocarpus cleistocarpus]]*
* *[[Lithocarpus crassinervius]]*
* *[[Lithocarpus curtisii]]*
* *[[Lithocarpus densiflorus]]* - Tanoak
* *[[Lithocarpus edulis]]* - 
* *[[Lithocarpus erythrocarpus]]*
* *[[Lithocarpus glaber]]*
* *[[Lithocarpus hendersonianus]]*
* *[[Lithocarpus henryi]]* - 
* *[[Lithocarpus indutus]]*
* *[[Lithocarpus kingianus]]*
* *[[Lithocarpus kingii]]*
* *[[Lithocarpus kostermansii]]*
* *[[Lithocarpus kunstleri]]*
* *[[Lithocarpus maingayi]]*
* *[[Lithocarpus neorobinsonii]]*
* *[[Lithocarpus ovalis]]*
* *[[Lithocarpus pachyphyllus]]*
* *[[Lithocarpus platycarpus]]*
Tiernezh Wei ar Reter

**Tierniezh Wei ar Reter** (東魏) a renas norzh Sina goude digenstagadur Wei an Norzh. Krouet e voe e 534 pa lakaas Gao Huan, a gontrolé reter tachenn gozh Wei an norzh, Yuan Shanjian war an tron. Galoud ebet a oa gant hemañ ha Gao Huan a chomas ar mestr gwir eus ar vro. Arnodiñ a reas hemañ da adunvaniñ ar vro met berzh ebet a voe gantañ. Pa varvas e 547 e kendalc'has e vibien e bolitikerezh betek 550 pan en em embannas Gao Yang impalaer Qi an Norzh.
Compsognatus

|-----

**Campsognathus** (anv hag a dalvez karvan fin) a oa un dinosaor bihan. Ne dape ket 1 m a hirder. Bevañ a rae e diwezh ar juraseg er pezh a zo Europa bremañ.
Mervent Bro-Saoz

Unan eus 9 Rannvro Bro-Saoz eo **Mervent Bro-Saoz**, *South West England* e saozneg. A-gevret gant Gibraltar ez a d'amparañ Pastell Dilennel Europat Mervent Bro-Saoz

## Rannadur diabarzh
Rannvroioù Bro-Saoz

Derez uhelañ ar velestradurezh lec'hel saoz eo ar Rannvroioù (*Regions* e saozneg). 9 a zo anezho.

* Reter 
* Reter Midlands
* Londrez Veur
* Biz
* Gwalarn
* Gevred
* Mervent 
* Kornôg Middlands
* Yorkshire hag an Humber
Azorez

An inizi **Azorez** pe **Asorez** (e portugaleg *Os Açores* distaget [ɐˈsoɾɨʃ] pe [ɐˈsoɾʃ]) zo un enezeg portugalat e-kreiz ar Meurvor Atlantel, war-hed 1 500 km diouzh Lisbon ha 3 900 km diouzh Norzhamerika. Strewet eo an inizi (9 enezenn vras hag 8 enezenn vihanoc’h, ar Formigas) war-hed 600 km. En-dro d’an enezeg ez eus un dachennad vor ec’hon zo da Bortugal (1,1 milion a gilometradoù-karrez). Menezioù-tan eo o deus krouet an inizi : an hini zo war Enez Pico a dap 2.351 m uhelder ha gant se ez eo menez uhelañ Portugal. E gwirionez e c’haller lavarout ez eo an inizi Azorez menezioù uhel, eus ar re uhelañ zo war hor planedenn, pa vezont muzuliet adal strad ar mor betek o c’hribennoù.
Mont a reont d’ober, abaoe 1976, **Rannvro Emren an Azorez**, unan eus an div rannvro emren zo e Portugal (gant Madeira). 241 763 a annezidi a oa en enezeg e 2001. Ponta Delgada eo kêr-benn ar rannvro.

## An inizi
Sed amañ anvioù an inizi :
* inizi ar reter : Enez São Miguel, Enez Santa Maria hag an inizi Formigas
* an inizi kreiz : Enez Terceira, Enez Graciosa, Enez São Jorge, Enez Pico hag Enez Faial
* inizi ar c’hornôg : Enez Flores hag Enez Corvo

Amgelc’hwidenn an Azorez eo a gas amzer gaer da gornôg Europa.

## Istor

## Gwelet ivez
* Madeira
Max Cavalera

**Max Cavalera** pe **Massimilio Antonio Cavalera** zo ganet e Belo Horizonte, Brazil d'ar 4 Eost 1969. 

Kaner ha soner gitar Sepultura eo bet betek 1996, a-raok kaout bec'h gant e vreur Igor Cavalera, anezhañ tabouliner ar strollad. Goude un tamm tro gant ar strollad Nailbomb en deus savet ar strollad Soulfly e 1997. 

E 2007, pa oa e vreur o vont kuit eus Sepultura int en em gavet evit sevel ar strollad Cavalera Conspiracy. 

## Pladennoù

*Gant Sepultura*
# Bestial Devastation (1985)
# Morbid visions (1986)
# Schizophrenia (1987)
# Beneath the remains (1989)
# Arise (1991)
# Chaos A.D. (1993)
# Roots (1996)

*Gant Soulfly*
# Soulfly (1998)
# Primitive (2000)
# 3 (2002)
# Prophecy (2004)
# Dark Ages (2005)
# Conquer (2008)

*Gant Nailbomb*
# Point Blank (1994) Album studio
# Proud to commit commercial sucide (1995) Live

*Gant Cavalera Conspiracy*
# Inflikted (2008)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Sepultura
* Lec'hienn ofisiel Soulfly
* MySpace Inflikted
Dave Mustaine

**Dave Mustaine** zo ur c'haner hag ur soner gitar stadunanat bet ganet d'an 13 Gwengolo 1961 e La Mesa (Kalifornia, Stadoù Unanet Amerika). 

Ar strollad Megadeth zo bet krouet gantañ, goude bezaañ bet skarzhet eus Metallica (erlec'hiet e oa bet eno gant Kirk Hammett).

## Roll pladennoù

* Megadeth / *[[Killing Is My Business…]]* (1985) 
* Megadeth / *[[Peace Sells… But Who's Buying?]]* (1986) 
* Megadeth / *[[So Far, So Good… So What!]]* (1988) 
* Megadeth / *[[Rust In Peace]]* (1990) 
* Megadeth / *[[Countdown to Extinction]]* (1992) 
* Megadeth / *[[Youthanasia]]* (1994) 
* Megadeth / *[[Hidden Treasures]]* (1995)
* MD.45 / *[[The Craving]]* (1996) 
* Megadeth / *[[Cryptic Writings]]* (1997) 
* Megadeth / *[[Risk (album)|Risk]]* (1999) 
* Megadeth / *[[Capitol Punishment]]* 
* Megadeth / *[[The World Needs A Hero]]* (2001)
* Megadeth / *[[Rude Awakening]]* (live, 2002)
* Megadeth / *[[Still, Alive … And Well]]* 
* Megadeth / *[[The System Has Failed]]* (2004)
* Megadeth / *[[United Abominations]]* (2007)
Metallica

Ur strollad heavy metal eo ***Metallica***, bet krouet d'an 28 Here 1981.

En tu all da 100 milion a bladennoù zo bet gwerzhet ganto. 

Metallica zo unan eus ar Big Four, lesanv ar 4 strollad meur bet kaset an thrash metal war-raok ganto (a-gevret gant Megadeth/Dave Mustaine, Slayer hag Anthrax).

## Roll pladennoù

* 1983 : Kill 'Em All 
* 1984 : Ride the Lightning 
* 1986 : Master of Puppets 
* 1988 : ...And Justice for All 
* 1991 : Metallica
* 1996 : Load
* 1997 : ReLoad
* 2003 : St. Anger
* 2008 : Death Magnetic
* 2016 : Hardwired... to Self-Destruct
* 2023 : 72 Seasons

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar strollad
*  Metallica war Myspace
Amanda Peet

**Amanda Peet** zo un aktorez stadunanat.

Ganet eo bet Amanda Peet e Kêr New York, d'an 11 a viz Genver 1972.

## Roll filmoù

* 1995 – *Animal Room*
* 1996 – *She's the One*
* 1996 – *One fine Day*
* 1997 – *Ellen Foster*
* 1997 – *Touch Me*
* 1997 – *Grind*
* 1998 – *Playing by Heart*
* 1999 – *Simply Irresistible*
* 1999 – *Body Shots*
* 2000 – *Takedown*
* 2000 – *Whipped*
* 2000 – *Isn't she Great*
* 2000 – *The Whole Nine Yards*
* 2001 – *Saving Silverman*
* 2002 – *Igby Goes Down*
* 2003 – *High Crimes*
* 2002 – *Changing Lanes*
* 2003 – *The Elegant Universe*
* 2003 – *Something's Gotta Give*
* 2003 – *Whatever We Do*
* 2003 – *Identity*
* 2004 – *The Whole Ten Yards*
* 2005 – *Melinda and Melinda*
* 2005 – *A Lot Like Love*
* 2005 – *Syriana*
* 2005 – *The Martian Child*
* 2006 – *Griffin and Phoenix*
* 2006 – *Fast Track*
* 2006 – *Snow Angels*
* 2008 - *The X-Files: I Want to Believe*

## Gwelet ivez

### Liammoù diavez

* Amanda Peet - IMDB
Jean Philippot

**Jean Philippot**, ganet d'an 29 a viz Ebrel 1901 e Tilly-sur-Meuse, e departamant ar Meuse, ha marvet d'ar 5 a viz Kerzu 1995 e Naoned (Liger-Atlantel), a zo bet maer Naoned etre 1945 ha 1947. Goude bet en SFIO ez eas gant ar PCF.
Henry Orrion

**Henri Orrion** zo bet ganet d'ar 14 Gouere 1891 e Les Sables-d'Olonne, (Vande) ha marv eo d'an 22 Meurzh 1971 e Naoned, (Liger-Atlantel). 

Anvet eo bet da vaer Naoned gant Philippe Pétain etre 1942 ha 1944. E 1947 e oa bet dilennet da vaer ha chomet er garg-se betek 1965. Kannad e oa bet ivez etre 1958 ha 1962.
Morvil

Ar **morviled** (eus *[[mor]]* ha *mil* « loen ») eo ar bronneged mor a ya d'ober an urzhiad *Cetacea*: balumed, delfined, morhoc'hed...

Rannet e vez ar morviled e daou isurzhiad : *[[Mysticeti]]*, ar morviled fanoliek, hag *[[Odontoceti]]*, ar morviled dantek.
Koed-Keneg

**Koed-Keneg** (galleg: *Bois-de-Céné*) a zo ur gumun etre Naoned ha Nermouster, gwechall e oa e Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev, ha bremañ e Vande, e kanton Challans.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
Betek an Dispac'h gall e oa e "Marzioù boutin Breizh ha Poatev", da lavaret eo kement e Breizh hag e Bro-C'hall. Pa oa bet savet an departamantoù e c'houlennas bezañ staget ouzh Breizh, met ne voe ket graet hervez o mennad.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 80 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,14% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
## Monumantoù ha traoù heverk

Bois-de-Céné église.jpg

* An iliz katolik.

Maison 17e Bois de Céné.jpg

* Un ti bet savet er .
* Ar voudenn-gastell.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Savet e voe e 1919 ha dioueliet e 1977Université de Lille.
## Liammoù diavaez

* Koed-Keneg war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Nervouster

**Nervouster**, pe **Nermouster** (*Noirmoutier* e galleg), pe **Enez Her**, a zo un enezenn e gwalarn departamant gall ar Vande, er c'hreisteiz da Vreizh, war aod ar Meurvor Atlantel.

## Melestradurezh
Peder c'humun a zo en enez. Bodet int en ur c'hanton, hini Noirmoutier-en-l'île ha bodet ivez en ur gumuniezh kumunioù, hini Communauté de communes de l'île de Noirmoutier.
* Barbâtre
* La Guérinière
* L'Épine
* Noirmoutier-en-l'Île

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Nervouster
* Iliz Sant-Filberzh
* Traezh Le Vieil
* Traezh les Dames
* Porzh Herbaudière

## Notennoù ha daveennoù
André Morice

**André Morice**, ganet d'an 10 Here 1900 e Naoned ha marvet eno ivez d'ar 17 Genver 1990, a oa ur politikour breizhat ha gall.

E penn un embregerezh labourioù foran e oa. 

Kannad al Liger-Izelañ eo bet adalek 1945, sekretour-Stad ha ministr eo bet meur a wech. 

Maer Naoned eo bet etre 1965 à 1977, e penn un emglev etre strolladoù eus ar CNI betek an SFIO. Adalek 1965 betek 1983 eo bet senedour al Liger-Atlantel, gant an tu kleiz demokratel.

## Notennoù
Alain Chénard

**Alain Chénard** zo bet ganet d'an 20 C'hwevrer 1937 e Naoned.

Maer eo bet eno etre 1977 ha 1983.

Unan eus an divizoù pennañ e respedad eo bet adlakaat an tramgarr da vont en-dro e Naoned. Koulskoude eo abalamour da se evit lod en deus kollet an dilennadegoù e 1983 rak rebechet e veze outañ prizioù al labourioù-se. 

Kannad sokialour al Liger-Atlantel eo bet etre 1978 ha 1988.
Michel Chauty

**Michel Chauty** zo bet ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1924 e Cholet ha marvet d'ar 16 a viz Eost 2007 e Naoned.

Senedour al Liger-Atlantel eo bet etre 1965 ha 1992, maer Sant-Ervlan etre 1959 ha 1977 a-raok mont da vaer Naoned etre 1983 ha 1989.
Jean-Marc Ayrault

**Jean-Marc Ayrault** a zo ur politikour gall bet ganet d'ar 25 Genver 1950 e Maulévrier (Maine-et-Loire). Maer Sant-Ervlan ha goude maer Naoned e oa, 20 kentañ ministr ar Republik c'hall eo bet etre ar 15 a viz Mae 2012 hag ar 1añ a viz Ebrel 2014.

## Yaouankiz

Mab Joseph Ayrault (1921-2010),

E skol-brevez Maulévrier eo bet a-raok mont da lise Colbert Cholet. E skol-veur al Lizhiri e Naoned eo bet da c'houde ha tapet en deus un aotreegezh war an alamaneg. Bet tremenet ar C'hAPES gantañ en deus kelennet en ul lise e Reudied a-raok en em gavout e Sant-Ervlan.

## Buhez Politikel

Ezel eo eus ar strollad sokialour gall abaoe 1971. Kannad eus al Liger-Atlantel eo abaoe 1986, hag e penn bodad kannaded ar Strollad Sokialour gall er Vodadenn Vroadel abaoe 1997.

Anvet e oa bet da vaer Sant-Ervlan e 1977 hag etre 1989 ha 2012 e oa maer Naoned. 

Bet eo anvet da Gentañ Ministr gant François Hollande d'ar 15 a viz Mae 2012, hag aet kuit eus e garg d'ar 1añ a viz Ebrel 2014.

A-enep-krenn eo ouzh distro al Liger-Atlantel da Vreizh.

## Liammoù diavaez

* Gouarnamant Jean-Marc Ayrault
* M. Jean-Marc Ayrault war lec'hienn Bodadeg vroadel Frañs
* Blog Jean-Marc Ayrault
Panama

**Panamá** (spagnoleg *República de Panamá*) zo ur riez lec'hiet e su Kreizamerika. Evel m'emañ war ur strizh-douar e vez alies gwelet evel ur vro dreuzkevandirel. Harzoù en deus gant Kolombia er su ha gant Costa Rica en norzh. Riblet eo gant ar Mor Karib ha gant ar Meurvor Habask.

## Politikerezh
Panamá zo ur Republik demokratel gant un aozadur prezidantel ma vez ar prezidant penn ar Stad ha penn ar gouarnamant war an dro. Meur a strollad politikel zo ennañ. Gant ar gouarnamant emañ ar galloud-oberiañ tra m’emañ ar galloud lezenniñ gant ar Parlamant hag ar gouarnamant. Dieub eo ar galloud-barn.

## Istor
E-kerzh e bevare beaj e tegouezhas Kristol Goulm dirak aodoù Panamá, ha hedañ a reas aodoù Honduras betek strizhdouar Panamá.
D'ar 24 a viz C'hwevrer 1503 e voe diazezet Santa María de Belén gantañ, unan eus annezlec'hioù kentañ ar Spagnoled war douar-bras Amerika.

### XIXvet kantved

E 1821 e voe disklêriet dizalc'hted ar vro gant ar c'horonal José de Fábrega (1774-1841), hag an unvaniezh gant Grande Colombia Simón Bolívar. Pa voe diskaret ar Stad-se e 1830 e chomas Panamá e Kolombia.

*Kanol Panama

### XXvet kantved
**[[Panama Papers]]*

## Levrioù
* Murillo, Luis E. (1995). *The Noriega Mess: The Drugs, the Canal, and Why America Invaded*. Berkeley: Video Books 
* Mellander, Gustavo A. (1971) *The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years*. Danville, Ill.: Interstate Publishers, OCLC 138568
* Mellander, Gustavo A.; Nelly Maldonado Mellander (1999). *Charles Edward Magoon: The Panama Years*. Río Piedras, Puerto Rico : Editorial Plaza Mayor 

## Liammoù diavaez
* ''Gavotte Panama''
Bonn (Vande)

**Bonn** a zo ur gumun etre Naoned ha Nervouster e Marzioù Breizh ha Poatev, bremañ e departamant ar Vande. Emañ e kreizig-kreiz ar Geunioù Brezhon.
## Anv
*Île de Bouin* (Enez Bonn) eo anv hengounel al lec'h. Un enezenn eo bet e-pad pell a-raok bezañ staget ouzh an douar-bras da heul ar gouelezenniñ. E galleg ofisiel e vez lavaret *Bouinais* eus un annezad. E yezh ar vro e vez lavaret kentoc'h *Bougnois* pe *Bougnais*.
## Douaroniezh
E kreiz Geunioù Breizh emañ.
### Kumunioù amezek

## Istor
### Statud a-raok an [[Dispac'h Gall]]
A-raok 1790 e oa Bonn e marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev, e Poatev ha Breizh evit ar justis, e Breizh (Bro-Naoned) evit an aferioù relijiel. Abaoe krouidigezh an departamantoù e 1790 emañ e Vendée. E-barzh an *[[Dictionnaire historique et géographique de la Bretagne]]*, embannet e 1843, avat, e oa meneget al lec'h evel beg suañ Breizh.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
Mervel a reas 93 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,28% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise_de_Bouin_85230.jpg|An iliz katolik
Bouin, chapelle.jpg|Chapel *Sant Juluan*.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun
* Lec'hienn Ofis an Douristed "pays du Gois"
## Notennoù ha daveennoù
Huambiseg

Ur yezh djivaroeg komzet gant war-dro 9 000 a dud war ribloù ar stêrioù Morona ha Santiago e Perou eo an **huambiseg**. Komzet eo gant tout an izili ar gumuniezh hag implijet e vez evel ur yezh-kenwerzh gant Indianed ar rannvro. Evel tout ar yezhoù lec'hiel e Perou eo ur yezh ofisiel er c'hêriadennoù ma vez komzet.

## Gwelet ivez

Yezhoù Perou
Strollad politikel

Ur **strollad politikel** a zo un aozadur politikel a glask gounit ar galloud, ha mirout anezhañ, e-barzh ur gouarnamant, ar peurliesañ dre gemerout perzh en dilennadegoù, pe, ma'z int strolladoù dispac'hel, implijout doareoù arall da dizhout ar pal-se. 
War un ideologiezh voutin e vez diazezet ar strolladoù politikel alies met gallout a reont ivez bezañ kevreadoù dezho interestoù a bep seurt.

## Levradur

* Abizadeh, Arash, 2005. "Democratic Elections without Campaigns? Normative Foundations of National Baha'i Elections." *World Order* Vol. 37, No. 1, pp. 7-49.
* Duverger, Maurice. 1954. *Political Parties*. London: Methuen.
* Gunther, Richard and Larry Diamond. 2003. "Species of Political Parties: A New Typology," *Party Politics*, Vol. 9, No. 2, pp. 167-199.
* Neumann, Sigmund (ed.). 1956. *Modern Political Parties*. IL: University of Chicago Press.
* Redding, Robert. 2004. *Hired Hatred*. RCI.
* Smith, Steven S. 2007. *Party Influence in Congress.* Cambridge University Press.
* Sutherland, Keith. 2004. *The Party's Over*. Imprint Academic. ISBN 0-907845-51-7
* Ware, Alan. 1987. *Citizens, Parties and the State: A Reappraisal.* Princeton University Press.
Morgannwg Ganol

**Morgannwg Ganol** (*Kreiz Morgannwg* e brezhoneg) zo bet anv unan eus an 8 kontelezh a oa e Kembre etre 1974 ha 1996. Savet e oa bet diwar rannidigezh kontelezh Morgannwg. 

E 1996 e voe adkempennet ar c'hontelezhioù, ha rannet *Morgannwg Ganol* e peder c'hontelezh:
*Rhondda Cynon Taf, 
*Merthyr Tudful, 
*Pen-y-bont ar Ogwr 
*hag un tamm a yeas da ober kontelezh Caerffili.
Roll ar Pennoù Stad e 734

Pennoù Stad ar bloaz 733 - Darvoudoù ar bloaz 734 - Pennoù Stad ar bloaz 735 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

* **[[Makuria]]** - ?
* **[[Rouantelezh Nekor|Nekor]]** - Salih I ibn Mansur, Roue Nekor (710-749)

## Amerika

* **[[Copán]]** - Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil, (675-738)
* **[[Tikal]]** - 
*# Hasaw Chan K'awil, (682-734)
*# Yik'in Chan Kawil, (734-766)

## Azia

* **[[Sina]]** (Tiernelezh Tang) - Xuanzong, Impalaer Sina (712-756)
* **[[Japan]]** (Marevezh Nara) - Shōmu, Impalaerezh Japan (724-749)
* **[[Korea]]** - Balhae ha Silla
** **[[Silla]]** - Seongdeok Meur, Roue Silla (702-737)
** **[[Balhae]]** - Mu Balhae, (718-737)
* **[[Pallava]]** - Parameswaran II, Roue Pallava, (710-775)
* **[[Tibet]]** - Impalaer Tibet
** Khri-lde gtsug-brtan, (680-743)
** Khri-srong lDe-btsan, (730-785)

## Europa
* **[[Buellt]]** - Tedwr ap Pasgen - Roue Buellt 715-745
* **[[Rouantelezh Asturia]]** - Pelayo, Roue Asturia (718-737)
* **[[Bulgars]]** - Roue Bulgaria 
*# Kormesiy, (721-738)
*# Sevar, (738-753)
* **[[Impaeleriezh Bizañs]]** - Leo III, Impalaer roman (717-741)
* **[[Dál Riata]]** - Muiredach mac Ainbcellaig, Roue Dál Riata ((733-736)
* **[[East Anglia]]** - Aelfwald, Roue East-Anglia (713-749)
* **[[Rouantelezh Essex|Essex]]** - Roue Essex
** Saelred, (709-746)
** Swaefbert, (715-738)
* **[[Franked]]**
** Charles Martel, Maer an ti-meur (714-741)
*** **[[Aquitaine]]** - Hunald, Dug Akitania (735-748)
* **[[Gwynedd]]** - Rhodri Molwynog ap Idwal Roue Gwynedd (720-754)
* **[[Iwerzhon]]** - Aedh Allan, Pennroue Iwerzhon (730-738)
** **[[Connacht]]** - Cathal mac Muiredach Muillethan, Roue Connacht (728-735)
** **[[Hy-Many]]** - Roue Hy-Many -Dluthach mac Fithcheallach, (711-738)
** **[[Laighin]]** - Roue Laighin - Faelan mac Murchad, (728-738)
** **[[Ulaid]]** - Cathasach, Roue Ulaid (733-749)
* **[[Lombarded]]** - Liutprand, Roue al Lombarded (712-744)
* **[[Kent]]** - Roue Kent 
*** Eadbert I, (725-748)
*** Æthelbert II, (725-762)
* **[[Klarjeti]]** - Nerse, Duk eus Klarjeti (705-742)
* **[[Mercia]]** - Ethelbald, Roue Mercia (716-757)
* **[[Northumbria]]** - Roue Nothumbria Ceolwulf Northumbria(7297-737)
* **[[Pikted]]** - Onuist mac Urguist, Roue ar Bikted (729-761)
* **[[Rouantelezh Strathclyde|Strathclyde]]** - Teudebur, roue Strathclyde (722-752)
* **[[Venezia]]** - Orso Ipato, Doj Venezia (726-742)
* **[[Wessex]]** - Aethelheard, Roue Wessex (726-740)
** **[[Rouantelezh Sussex]]** - Roue Sussex, Aethelbert (725-750)

## Reter-kreiz

* **[[Armenia]]** - Achod Bagratuni, Priñs Armenia(732-745
* **[[Caliphat]]** - Hisham, Kalif Damascus (724-743)
Yezhoù djivaroek

Ur familh yezhoù bihan komzet e norzh Perou ha reter Ecuador eo ar **yezhoù djivaroek**.

## Rummouriezh
E familh ar yezhoù djivaroek ez eus peder yezh:
* an Atchuareg-Chiwiareg
* an Aguaruneg
* an Huambiseg
* ar Chuareg

Un nebeud yezhourien a gred n’eo ar yezhoù-se nemet ur strollad rannyezhoù tra ma stroll re all ar Chuareg, an Huambiseg hag an Atchuareg-Chiwiareg asambles.

## Darempredoù gant familhoù all
Lakaet e oa bet ar paltaeg e-barzh ar familh djivaroek gant Čestmír Loukotka met n'anavezer nemet gwall nebeut a draoù diwar-benn ar yezh-se. Liammet e oa bet outi ar c'handochieg, da skouer gant Greenberg. Liammet e oa bet ar c'handochieg ouzh familhoù zaparoek hag arawakanek ivez avat.

## Liammoù diavaez
* Jivaroan Ethnologue
* Familia Jibaroana Proel
** Lengua Jíbaro

## Mammennoù
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Dean, Bartholomew (1990). The State and the Aguaruna: Frontier Expansion in the Upper Amazon, 1541-1990. M.A. thesis in the Anthropology of Social Change and Development, Harvard University.
* Gordon, Raymond G., Jr. (Ed.). (2005). *Ethnologue: Languages of the world* (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-159-X. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Greenberg, Joseph H. (1987). *Language in the Americas*. Stanford: Stanford University Press.
* Greene, Landon Shane. (2004) Paths to a Visionary Politics. PhD dissertation. University of Chicago.
* Kaufman, Terrence. (1990). Language history in South America: What we know and how to know more. In D. L. Payne (Ed.), *Amazonian linguistics: Studies in lowland South American languages* (pp. 13-67). Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-70414-3.
* Kaufman, Terrence. (1994). The native languages of South America. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), *Atlas of the world's languages* (pp. 46-76). London: Routledge.
* Solís Fonseca, Gustavo. (2003). Lenguas en la amazonía peruana. Lima: edición por demanda.
Teudebur Alt Clut

**Teudebur Alt Clut** a oa roue Alt Clut en  - etre 722 ha 752 moarvat. Hervez an Harleian genealogies e oa mab d'ar roue Beli II Alt Clut. Klotañ a ra e ren gant hini Óengus I ar Bikted ha hervez an Annales Cambriae e vefe bet faezhet un armead Pikted gant ar Vrezhoned e *Mocetauc*. Breur Óengus a vefe bet lazhet e-pad an emgann. En *Annals of Tigernach* e vez graet *Taudar mac Bile, rí Alo Cluaide* eus Teudebur, a vije marvet e 752.

## Daveoù

* Anderson, Alan Orr, Early Sources of Scottish History: AD 500–1286, 2 Vols, (Edinburgh, 1922), vol. i, p. 239-40
* MacQuarrie, Alan, "The Kings of Strathclyde", in A. Grant & K.Stringer (eds.) *Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community, Essays Presented to G.W.S. Barrow*, (Edinburgh, 1993), pp. 1-19
* Williams, Anne, Smyth, Alfred P., and Kirby, D.P., (eds.), *A Biographical Dictionary of Dark Age Britain*, (London, 1991), s.v. "Teudebur (Teudubr) map Bili", pp. 221-2

## Liammoù diavaez

* Annales Cambriae
* Annals of Tigernach
* Harleian genealogy 5
De Morgannwg

**De Morgannwg** (*Kreisteiz Morgannwg*, e *brezhoneg*) zo bet anv unan eus an 8 kontelezh a oa e Kembre etre 1974 ha 1996. Savet e oa bet diwar rannidigezh kontelezh kozh Morgannwg.

Enni e oa bwrgeisdref sirol Kerdiz, kreisteiz kontelezh kozh Morgannwg, ha parrez St Mellons a oa e Sir Fynwy betek neuze.

E 1996 e voe adkemmpennet ar c'hontelezhioù, ha rannet De Morgannwg e div lodenn :
*Dinas Caerdydd, pe *Keoded Kerdiz*, 
* Bwrdeistref Sirol Bro Morgannwg.
Hun East Anglia

**Hun** a zo ur rener martezeus East-Anglia en-defe renet ar vro asambles gant Beorna East-Anglia hag Alberh East-Anglia pa voe disrannet ar rouantelezh e 749. N'eo anavezet nemet dre ur meneg en dastummadeg Roger of Wendover a lâr e *tisranne Hun, Bearna hag Alberht ar rouantelezh etrezo e [[749]]*.

Tra ma ouizer e oa tudennoù istorel Bearna hag Alberht, peogwir ez eus pezhioù-moneizh kognet ganto, n'anavezer netra diwar-benn Hun ha diasur eo e vezañs.

## Andonioù

* M.M. Archibald, 1985, The coinage of Beonna in the light of the Middle Harling hoard, *British Numismatic Journal* 55, 10-54.
* M.M. Archibald, V.H. Fenwick and M.R. Cowell, 1996, A sceat of Ethelbert I of East Anglia and recent finds of coins of Beonna, *British Numismatic Journal* 65, 1-19.
* J. Campbell (Ed.), *The Anglo-Saxons* (Oxford 1982). 
* V.H. Fenwick, 1984, Insula de Burgh: Excavations at Burrow Hill, Butley, Suffolk 1978-1981, *Anglo-Saxon Studies in Archaeology and History* 3, 35-54.
* J.A. Giles, *Roger of Wendover's Flowers of History* (Translation - 2 Vols.) (London 1849).
* D.P. Kirby, *The Earliest English Kings* (London 1991).
* S.J. Plunkett, *Suffolk in Anglo-Saxon Times* (Tempus, Stroud 2005).
* B. Yorke, *Kings and kingdoms of Early Anglo-Saxon England* (London 1990).
Sic et simpliciter

***Sic et simpliciter*** zo ur bomm latin a dalv kement hag "evel-se emañ, ken plaen ha tra". 

Lavaret e vez evit diskouez *n'eus ket da glask pemp [[troad]] d'ar [[maout]]*. 

## Pennadoù kar
*Sic
**[[Sic transit gloria mundi]]*
*Listennad lavaredoù latin
Sic transit gloria mundi

***Sic transit gloria mundi*** zo ur bomm latin hag a dalv kement hag *Evel-se e tremen gloar ar bed*.

Pa vez kurunet ur pab nevez e vez ar c'hiz da gas ur manac'h dirakañ, dre deir gwech, da zeviñ un tamm stoub ha da lavarout *« Sancte Pater, sic transit gloria mundi »* ("Tad Santel, evel-se e tremen gloar ar bed") da zegas da soñj d'ar pab nevez ec'h eo berrbad ar gloar ha bresk ar galloud.

Kentañ meneg eus al lid-se a gaver en , e skridoù an dominikan Étienne de Bourbon. Adam de Usk, beleg ha kroniker, a ra meneg eus kement-se ivez en e levr *Chronicon* da geñver kurunadur ar pab Inosant VII e 1404. Da get ec'h eat al lid a-c'houde m'en doa ar pab Yann-Baol Iañ nac'het an diarenn hag ar gurunidigezh.

Eus an Impalaeriezh Bizantion e teue al lid-se : ouzhpenn degas da soñ an impalaer berrbadelezh e c'hloar e veze degaset eskern ha ludu dezhañ.

## Bommoù kar
Heñvel a-walc'h eo an doare-ober roman kozh pa veze ur sklav e-kichen ar jeneraled e-doug o zrec'hlidoù da lavarout dezho : *« Hominem te esse »*, "Te ivez zo un den" (hag a c'hall mervel) pe *« Memento mori »*, "Bez soñj out marvel".
Kachrout

Ar **c'hachrout** (hebraeg : **כַּשְרוּת**), pe *kachrout an daol hag ar meuzioù* (**כשרות המטבח והמאכלים**, *kashrout hamitba'h vèhamaakhalim*) eo an anv a vez graet eus ar reolennoù a denn d'an emvagañ er relijion yuzev, hag unan eus an diazezoù anezhi.
Aven

**Aven** (pe **avon**) eo anv brezhonek kozh ar stêr. E gavout a reer en anvioù-lec'h.

## Stêranvadurezh
### Breizh
*ar Stêr Aon, a red war he fouezig etre Karaez ha Kastellin;
*an Aven eo anv ar stêr e kêr Pont-Aven.
**Bro an Aven, ar vro tro-dro da gêr Pont-Aven.

### Kembre
*e kembraeg e lakaer ar ger "afon" dirak anv pep stêr (tre evel ma vez lakaet "río" e spagnoleg): *yr afon Taf*, an Taf, stêr Kerdiz;

### Bro-Saoz
*peder stêr saoz zo anvet *[[Avon]]*,
**unan anezho, anvet ivez *Shakespeare's Avon*, a dremen dre Stratford-upon-Avon, kavell ar barzh meur William Shakespeare

### Bro-Skos
*Teir stêr skos zo anvet *[[Avon]]*.

### Broioù all
*re all zo c'hoazh e Kanada hag Aostralia.

## Pennad kar
*Avon