open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frédéric

**Frédéric** zo un anv-bihan gallek, deuet diwar an anv alamanek Friedrich.

## Tud

###### 
*Frédéric Guesdon, marc'hhouarner breizhat
*Frédéric Guichen, soner breizhat

###### 
* Frédéric Chichin (1954-2007), kaner-sonaozer ha soner gall.
* Frédéric Dard, skrivagner gallek;
* Frédéric Diefenthal, aktour gall
* Frédérik Mey, anv gallekaet ar c'haner alaman Reinhard Friedrich Michael Mey;
* Frédéric Mitterrand, politikour gall.

###### 
* Frédéric Mistral, skrivadur gallek ar skrivagner provañsek Frederic Mistral;

###### 
* Frédéric Chopin, skrivadur gallekaet ar sonaozour ha pianoour polonat Fryderyk Chopin;
Kev-iliz

Ur **c'hev-iliz** zo ul lodenn eus un iliz kristen, izeloc'h eget an douar alies, ma lakaer bezioù peurvuiañ.

## Kevioù-iliz

DelwennledSantUrloù.JPG|Delwenn-led Sant Urloù e kev-iliz ar Groaz Santel e Kemperle
Lanmeur (29) Église 06.jpg|Iliz Sant-Melar e Lanneur
Worcester cathedral 031.JPG|Iliz-veur Worcester (Bro-Saoz)
Wola Gułowska-trumna.jpg|Wola Gułowska (Polonia)
Human_remains_in_St._Eusebius_Church,_Arnhem.jpg|Iliz Sant Eusebius, Arnhem
Zürich - Wasserkirche - Märtyrerstein - Krypta IMG 1189.jpg|Iliz Wasserkirche Zürich, 'Maen ar Merzher' (Felix ha Regula)
Zürich - Grossmünster Krypta Karl IMG 1303.JPG|Kev-iliz Grossmünster ha delwenn Karl-Veur
Dresden-Hofkirche-Gruft.jpg|Iliz katolik Dresden, en Sachsen. kev an Tiegezh Wettin
126 Musée archéologique de Grenoble.jpg|Iliz Saint-Laurent, VIvet k. Mirdi hendraouriezh Grenoble Saint-Laurent
Crypt of San Zaccaria (Venice).jpg|Iliz San Zaccaria, Venezia
Saintes crypte Saint-Eutrope.jpg|Penniliz Saint-Eutrope, Saintes
Bayeux_cathedrale_Notre-Dame_crypte.jpg|En iliz-veur Bayeux


## Pennad kar
*Kev-bez
Pedro Iañ

**Pedro Iañ** zo anv meur a zen:

* Pedro Iañ Aragon, roue Aragón ha Navarra (1070-1104)
* Pedro Iañ Barcelona, anavezet ivez evel Pedro II Aragon, (war-dro 1177-1213)
*Pedro Iañ Brazil
*Pedro Iañ Kastilha (1334-1369)
*Pedro Iañ Portugal
*Pedro Iañ Valencia, Pedro III Aragón, Pedro Iañ Sicilia, ha Pedro II Barcelona, anavezet evel *Pedro Veur* (1239-1285)

## Pennadoù kar
*Pedro II
*Pedro
Lion-sur-Mer

**Lion-sur-Mer** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 

Skeudenn:Lion-sur-Mer Plage Est.jpg|An draezhenn.

## Istor
### kantved

Skeudenn:D-day - British Forces during the Invasion of Normandy 6 June 1944 B5040.jpg|Tankoù breizhveurat e Lion sur Mer d'ar 6 a viz Even 1944.

**[[Eil brezel-bed]]**: 
* dieubet e voe Lion sur Mer d'ar 6 a viz Even 1944;
* 1944-1945: mervel a reas 32 zen nann soudard e Lion abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Lion-sur-Mer Eglise Saint-Pierre.jpg|Iliz katolik *Sant Pêr*.
Skeudenn:Lion chateau.jpg|Ar c'hastell.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Engravadur an Aulnays

**Engravadur an Aulnays** zo un engravadur kizellet e parrez Gouvene e kanton Medrigneg, e reter Aodoù an Arvor. Marteze eo an engravadur brezhonek koshañ e Breizh. 

Dizoloet e oa bet e 1965 en un doare koad gant Gaston Latimier. Skrivet e oa bet e lizherennoù latinat ha lizherennoù iwerzhonat.
Lenn a reer, gant poan, "Ced parth So" war a seblant, met sur a-walc'h eo ret mont pelloc'h en enklask.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* G. Latimier, "L'inscription des Aulnays en Gomené", *Annales de Bretagne*, 1969, Nnn 76-4, pp 625-648 
* Inscription des Aulnays Gomene
*Catherine Bizien-Jaglin, Patrick Gallou, Hervé Kerébel, *[http://books.google.fr/books?id=W3GdGS5nyzQC&pg=PA154&lpg=PA154&dq=ced+parth+so&source=bl&ots=xj0samEkfs&sig=lYRNHwOnSMoA_1NBCqyLRh6pPOo&hl=fr&ei=SiJPTci2LIeAhAfp4u37Dg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBoQ6AEwAA#v=onepage&q=ced%20parth%20so&f=false Carte archéologique de la Gaule, Côtes-d'Armor]*, Académie des Inscriptions et Belles Lettres, Pariz, 2002, 410 p, ISBN 978-2-87754-080-3
Pedro II

**Pedro II** zo anv meur a zen :

* Pedro II Aragon, roue Aragon ha kont Barcelona (1196-1213), 
* Pedro II Barcelona (1240-1285), anavezet ivez evel Pedro III Aragon, 
* Pedro II Valencia, a oa Pedro IV Aragón (1319-1387)
* Pedro II Kastilha (1334-1369)
* Pedro II Portugal (1648-1706)
* Pedro II Brazil (1825-1891), impalaer Brazil entre 1831 ha 1889.

## Pennadoù kar
*Pedro Iañ
*Pedro III
*Pedro
Pedro III

**Pedro III** zo anv daou roue :
* Pedro III Aragon (1239–1285), mab da Jaime Iañ ar C'honkistador;
* Pedro III Portugal (1717-1786), roue Portugal etre 1777 ha 1786.

## Pennadoù kar
*Pedro II
*Pedro IV
*Pedro
*Pêr III
Pedro IV

**Pedro IV** zo anv meur a zen:

* Pedro IV Aragon, II Valencia ha III Barcelona. Lesanvet *el Ceremonioso*. (1319-1387)
* Pedro IV Portugal , ha Iañ Brazil. Anavezet evel ar roue soudard, *el Rey Soldado*. (1798-1834)

* Don Pedro, Konestabl Portugal, anvet da Gont Barcelona evel Pedro IV en 1464. (1429-1466)
* Pedro, eskob Palencia entre 1342 ha 1343.
* Pedro Aragon hag Anjev, IVvet kont Ribagorza, kont Ampurias, Prades hag Aotrou Gandía. (1305-1381)

## Pennadoù kar
*Pedro V
*Pedro
Xi'an

**Xi'an** (西安) zo unan eus kêrioù-penn kozh Sina, e rannvro Shaanxi, e-kreiz Republik Pobl Sina hiziv. E 2002 e oa annezet gant 2 872 539 a dud ha war-dro 7,5 milion a dud a oa en tolead tolpad-kêrioù. Gwechall e oa anvet **Chang'an** (长安, 長安). 

Emañ Xi'an war lez ar stêr Wei He, nepell diouzh kember ar stêr-se gant ar stêr Huang He. Amañ e oa penn kentañ Hent ar Seiz, e tu ar reter. Kêr-benn Sina e oa da vare an Dierniezh Tang ha d'ar mare-se dija e oa stank an dud enni, gant ouzhpenn ur milion a annezidi.

## Istor
Ouzhpenn 3100 bloaz en deus ar gêr. Hao (镐 / 鎬, Hào) pe Zongzhou (宗周, Zōngzhōu) a oa e anv e-pad Tierniezh Zhou.

## Gevelliñ
Gevellet eo Xi'an gant :
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
*
*
Harri Holkeri

**Harri Hermanni Holkeri ** (6 a viz Genver 1937 en Oripää - 7 a viz Eost 2011) a oa ur politikour mirour eus Finland. Kentañ ministr Finland e voe etre an 30 a viz Ebrel 1987 hag ar 26 a viz Ebrel 1991. War ar renk e oa bet evit bezañ dilennet prezidant ar republik e 1982 hag e 1988, met en aner. Prezidant e strollad e voe etre 1971 ha 1979.

Eus 2000 da 2001 e voe prezidant Bodadeg Veur Aozadur ar Broadoù Unanet.
Helle Thorning-Schmidt

**Helle Thorning-Schmidt** (distaget [ˈhɛlə ˈtoɐ̯neŋ ˈsmed] e daneg), ganet e Rødovre d’ar 14 a viz Kerzu 1966, zo bet e penn ar strollad danat Socialdemokraterne pe *Socialdemokratiet* (strollad sokial-demokrat) eus 2005 da 2015. Kentañ ministr Danmark eo bet eus miz Here 2011 betek miz Mezheven 2015.

Studioù skiantoù politikel he deus graet e Skol-Veur Kopenhagen hag e Skolaj Europa e Brugge. Goude-se he deus labouret evit ar strollad sokial-demokrat e Parlamant Europa e Brusel. Etre 1997 ha 1999 e oa o labourat evit ar sindikad danat *Landsorganisationen i Danmark* (LO). Etre 1999 ha 2004 e oa dilennet e Parlamant Europa, en anv ar strollad sokial-demokrat. Dilennet e oa bet da Barlamant Danmark, ar Folketing, e miz Ebrel 2005. Adalek ar bloavezh 2005 ivez eo bet e penn ar strollad Socialdemokraterne. Deuet e oa da vezañ kentañ ministr d’an 3 a viz Here 2011, goude trec’h he strollad e dilennadeg ar 15 a viz Gwengolo 2011. E Mezheven 2015 e oa bet kemeret he lerc'h gant Lars Løkke Rasmussen.

### Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel Helle Thorning-Schmidt
Skol-veur ar Bío-Bío

**Skol-veur ar Bío-Bío** (spagnoleg : *Universidad del Bío-Bío* / UBB) zo bet krouet d'an 9 a viz Ebrel 1947 e Concepción, e Chile.


Bandera Universidad Biobio.png|Banniel
Biblioteca Universidad del Bío-Bío.jpg|Al levraoueg (e 2018)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Skol-veur Concepción

**Skol-veur Concepción** (pe UdeC) a zo bet krouet d'an 14 a viz mae 1919 e Concepción, Chile.

## Daveoù
## Liammoù diavaez
* Website ofisiel
Maria Portugal (1342-1367)

**Ur pennad [[Maria Portugal]] zo.* 

**Maria Portugal** (1342-1367), a oa infantez Portugal. Merc'h e oa da Pedro Iañ Portugal, ha da Constança Manuel, eus Rouantelezh Kastilha.

## Dimeziñ
E 1354 e voe dimezet d'ur c'henderv, Fernando Aragon, markiz Tortosa, infant Aragon. Hennezh a oa ganet e 1329, hag a oa pemzek vloaz koshoc'h eviti. Mab e oa da Leonor Kastilha, infantez Kastilha, ha d'ar roue Alfonso IV Aragon. Bugel ebet n'o doe: gaonac'h e oa Maria.

Lazhet e voe Fernando e 1363, gant e hantervreur Pedro IV Aragon.

## Goude
Daou dra disheñvel a gonter.

### Distro
Distreiñ a reas Maria da Bortugal. Mervel a reas e 1367, da 25 bloaz, e kêr Aveiro, ha beziet e voe e Kouent Coimbra.

### Chomadenn
Chom a reas Maria en Aragon ur pennad. E 1370 e reas anaoudegezh gant un denjentil eus kêr Genova, Badasal de Espínola, hervez kronikenn Fernão Lopes (1380-1460) kronikour portugalat. Mervel a reas neuze goude 1371.
Maria Portugal, Dugez Parma ha Piacenza

**Maria de Guimarães**, pe **Maria Portugal** (1538-1577), Dugez Parma ha Piacenza, a oa merc'h da Duarte Portugal, 4vet Dug Guimarães ha da Isabel de Bragança, ha merc'h-vihan d'ar roue Manuel Iañ Portugal.

Dimezet e voe da Alessandro Farnese (1545-1592), danvez Dug Parma ha Piacenza, gouarnour an Izelvroioù. Kement-se a oa lodek e politikerezh roue Spagn, Felipe II, hag Ottavio Farnese, dug Parma. En Brusel e voe an eured d'an 11 a viz Du 1565, e lez ar roue Felipe II. Ken kaer e oa ar festoù ma hañvalas an dispignoù bezañ re goustus. 

E 1566 ez eas Maria hag Alessandro da chom da Parma. Bloaz goude e c'hanas Maria he bugel kentañ.

## Bugale
**[[Margherita Farnese]]' (1567-1643), dimezet da [[Vincenzo Iañ Gonzaga]].
**Ranuccio* (1569-1622), a voe [[Ranuccio Iañ Farnese |dug Parma]] 
* *Odoardo Farnese'' (1573-1626), a voe kardinal.

## He marv
Maria a oa deol ken e oa, ha sot-nay gant he fried. Hennezh avat ac'h ae da redek an douilhez gwashañ ma c'halle: e-keit ma veze-eñ oc'h ober al lez da vaouezed pinvidik ez ae-hi d'ober an aluzen d'ar re baour. 

Mervel a reas en 1577, da 39 bloaz. Beziet e voe en iliz Santa Maria della Steccata e Parma.
Kamtchatka

**Kamtchatka** a c'hall bezañ:

* Ledenez Kamtchatka e reter Rusia
* Krai Kamtchatka, ur rannvro velesltradurel eno
* Oblast Kamtchatka, ur rannvro velestradurel gozh eno
* ar stêr Kamtchatka, en em daol e Mor Bering
Maria Portugal (1264-1304)

**Maria de Portugal**, ganet e Coimbra d'an 21 a viz Du 1264 ha marvet e Coimbra d'ar 6 a viz Mezheven 1304, a oa infantez Portugal, merc'h d'ar roue Afonso III ha d'e eil pried Beatriz Kastilha ha Guzmán (1242-1303). 

Tremen a reas he buhez e kêr Coimbra. Mont a reas da leanez hag e kouent an *Donas Cónegas de São João* edo o chom, tost da vanati Santa Cruz de Coimbra.
Bernières-sur-Mer

**Bernières-sur-Mer** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved

**[[Eil brezel-bed]]**: Bernières-sur-Mer a voe ul lodenn eus tachenn dilestrañ Juno Beach e-pad an Dilestradeg e Normandi d'ar 6 a viz Even 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Bernieres-sur-mer-eglise-1.jpg

* Iliz katolik *Intron-Varia*, - kantved.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008
## Melestradurezh

Skeudenn:Bernieres-sur-mer-mairie.jpg|An ti-kêr


## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Évrecy

**Évrecy** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Évrecy eo.

## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: 
* 130 den nann-soudard a voe lazhet d'ar 15 a viz Even 1944 pa voe bombezet **Évrecy**;
* **Évrecy** a voe dieubet hep emgann gant ar Vreizhveuriz d'ar 5 a viz Eost 1944: an Alamaned o doa kuitaet ar gumun. 
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Monumant ar *Royal Welsh Fusiliers* (4th Battalion, 71st Brigade), eus 53 Rannlu Troadegiezh (Rouantelezh-Unanet).
* Monumant ar siviled bet lazhet gant bombezadeg miz Even 1944.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Karma (boudaegezh)

**Karma** (sañskriteg, pe *karman*, Pāli: *Kamma*) a dalvez "ober". Kement tra a vefe graet, lâret, pe soñjet gant unan bennak zo ur *c'harma*. Er voudaegezh, ar ger *karma* a vez implijet evit an oberoù sevenet a-ratozh (sañskriteg *[[cetanā]]*, Pali: *cetana*). An Oberoù mat, ampart (pāli: "kusala") hag ar re fall, dizampart (Pāli: "akusala") a zegas un disoc'h (sañskriteg, Pali *[[vipaka|vipāka]]* pe ur frouezhenn (sañskriteg, Pali: *phala*), pe er vuhez-mañ, pe en ur vuhez goude un adc'hanedigezh da zont. Implijet e vez alies an daou c'her asambles (*vipākaphala*). Klask chom hep seveniñ oberoù n'int ket vertuzius ha seveniñ oberoù vertuzius zo anvet śīla (eus ar sañskriteg : "emzalc'h diouzh ar vuhezegezh"). ar c'harma eo an nerzh a laka da dreiñ rod kelc'hiad an adc'hanedigezhioù hep kontrol ebet (Sañskriteg, Pali '' saṃsāra'') evit pep boud. En testennoù kentañ avat n'eo ket ar wikefre abegel nemetañ a levezon buhezioù ar boudoù santidik. Relijionoù indian all o deus ur sell disheñvel diwar-benn ar c'harma. 

Evel m'en disklêr ul lenneg : "damkaniezh voudaek an ober hag an disoc'h (*karmaphala*) zo anezhi diazez ar pep brasañ eus ar gelennadurezh voudaek, abalamour ma ro ur patrom kempoell eus mont en-dro ar bed hag e voudoù. Hennezh a ya d'e dro d'ober diazez displegadennoù ar voudaegezh diwar-benn an hent da heuliañ da vezañ dieubet diouzh ar bed hag e zisoc'h,  an *[[nirvāṇa]]*."

Er voudaegezh Theravada ne c'hall ket cheñch ar c'harma abalamour ma'z eur saveteet pe pardonet gant an doueed, abalamour ma'z eo ar c'harma un argerzh dibersonel a-grenn zo ul lodenn eus mont en-dro an hollved. Lod eus hengounioù ar Mahayana ne soñjont ket ar memes tra. Da skouer, testennoù eus darn eus ar Mahayana sutra (evel *[[Sutra al Lotuzenn]]*, an *[[Angulimaliya Sutra]]* hag an *[[Nirvana Sutra]]*) a zisklêr e c'haller en em zizober diouzh lodennoù bras eus ar c'harma fall dre forzh dibunañ o zestenn pe he selaou hepken. Skolioù zo eus ar voudaegezh (Vajrayana da skouer) a sell ouzh dibun mantraoù evel un doare d'en em zizober diouzh ur c'harma fall resevet en ur vuhez kent. Genshin, kelenner an Douar glan japanat, a gelenn en deus ar bouda Amida ar galloud da zistrujañ ar c'harma fall a zalc'hfe unan bennak er saṃsāra mod all. 

## Notennoù

## Levrlennadur

* 
* Jonathan S. Walters, "[The Buddha's Bad Karma: A Problem in the History of Theravada Buddhism](http://links.jstor.org/sici?sici=0029-5973(199006)37%3A1%3C70%3ATBBKAP%3E2.0.CO%3B2-N)", *Numen*, levrenn 37, Nnn 1 (miz Even, 1990), pp.&nbsp;70–95

## Liammoù diavaez
* Trikaya del Lama Kunsal Kassapa 
*Karma gant Thanissaro Bhikkhu
*Dhammapada Verse 128 Suppabuddhasakya Vatthu istor diwar-benn Bouda ha Suppabouda, tad gwreg kozh Bouda, Yashodhara.
*treuzintent eus lezenn Kamma gant Prayudh Payutto
*Pemp diviz pe lezenn eus Dhamma er Voudaegezh gant Lakshan Bandara
Skol-veur Chile

**Skol-veur Chile** (pe UCh) a zo bet krouet d'an 18 a viz du 1842 e Santiago de Chile.

## Daveoù
## Liammoù diavaez
* Website ofisiel
Amayé-sur-Orne

**Amayé-sur-Orne** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Orne emañ **Amayé-sur-Orne**. 
## Lec'hanvadurezh
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: lazhet e voe ur vaouez en Amayé d'an 12 a viz Even 1944 abalamour d'ur vombezadeg.

## Monumantoù ha traoù heverk

Image:If_Amaye.JPG|Ivinenn ar vered

* Un ivinenn.
* Kastell La Butte,  kantved.
* Kastell Vaux,  kantved.
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
*  Johannesberg (Bavaria)
## Liammoù diabarzh
* Roll kumunioù Calvados
## Liammoù diavaez
* lec'hienn ar gumun
## Notennoù ha daveoù
Vieux (Calvados)

**Vieux** zo ur gumun e Normandi, e departamant Calvados, e Bro-C'hall. 

## Douaroniezh
E kanton Évrecy emañ, nepell diouzh kêr Caen.

## Anv
Dont a ra an anv **Vieux** (*Vieux-la-Romaine* a-wechoù) eus hini ar bobl c'halian *[[Viducasses]]*. 

Dont a rafe anv  Vieux eus hec'h anv galianek *Aregenua*,  miret e latin : eus ar gerioù galianek *are-* ("war"), a gaver ivez en *Aremorica*,  ha *gen-ava* ("genoù ur stêr"), p'emañ Vieux a-us kember ar stêrioù Guigne hag Orne.

## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, 1944: mervel a reas 47 den nann-soudard e Vieux abalamour d'ar brezel, an darn vrasañ anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg d'an 13 a viz Even e-pad Aloubadeg Normandi; dieubet e voe Vieux gant ar *43rd Wessex Infantry Division* (Rouantelezh-Unanet) d'ar 4 a viz Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk

Vieux-la-Romaine fouille archéologique 01.jpg|Furchadennoù henoniel e Vieux
Théâtre gallo-romain Vieux.jpg|C'hoariva galian-ha-roman
FranceNormandieVieuxLaRomaineTutela.jpg|Tammoù eus an delwenn *Tutela Aregenua*.


Vieux la Romaine Villa1.jpg|Dismantoù roman
Vieux. Domus.jpg|*Domus* (annez roman)
Vieux. Domus. Hypocauste.jpg|Kouronklec'h

* Chapel *Saint Jean Baptiste du Clos*,  kantved, dismantret.
* Iliz katolik *Saint Laurent*.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Dharma (boudaegezh)

***Dhamma*** (pali धम्म) pe ***Dharma*** (sañskriteg धर्म) er voudaegezh en deus tri ster : 
* Lezenn hollvedel an natur.
* Kelenn Bouda
* Un anadenn ha/pe e berzhioù.

Dharma a zeu eus ar sañskriteg ma talvez "ar pezh zo diazezet, al lezenn, an dlead, reizh". Ar ger prakrit deveret zo *Dhamma *.

En Azia ar Reter, an arouezlun evit *Dharma* zo , distaget *fǎ* e Mandarineg, *hō* e Japaneg ha *beop* e Koreaneg. E Tibeteg ez eo *chos* (ཆོས་, rannyezh Lasha [tɕǿʔ]). En Ouigoureg, Mongoleg, hag un nebeud yezhoù all eus Kreizazia, ez eo *nom*, a zeu eus ar ger henc'hresianeg νόμος, *nómos*, a dalvez "lezenn"

## An ''Dharma'' e relijionoù India
En India e reer *Dharma* eus ar relijion. Talvout a ra ar ger kement hag un hent buhez pe ur doare bevañ dibar. Neuze e lavarer e pleustr ur Jainad ar *Jain-dharma*; un Hindouad a heuilh ar *Sanatana-dharma*, hag ur Boudaad ar *Buddha-dharma*. Talvezout a ra e heuilh pep hini ur relijion dibar gant he reolennoù hag he lidoù. Evel al latin hag ar gresianeg a oa ar yezhoù implijet e skridoù sakr ar gristeniezh e-pad ar pep brasañ eus an istor kristen, ar sañskriteg a voe yezh testennoù sakr ar voudaegezh pa en em ledas dre Azia (dreist-holl e Norzh hag e biz India). Er broioù-se e voe graet *Buddha-dharma* e-pad kantvedoù eta eus ar pezh a anver boudaegezh hiziv. Ijinet e oa ar ger *Boudaegezh* gant lenneien ha misionerien gristen a skrive diwar-benn relijionoù India en  kantved. 

## An ''Dhamma-vinaya''

Ar bouda Gautama a rae *dhamma-vinaya* eus an hent a gelenne d'e ziskibien, ar pezh a dalvez *hent ar reolenn* (*dhamma* eo distagadur pali ar Sañskriteg *dharma* ha *vinaya* a dalvez reolenn). Hent ar voudaed (ar bouda Gautama a selle outañ evel unan e-touez ul lignez hir a voudaed a groge e deroù an Henamzer) zo un hent a **self-imposed discipline** : an dizimezded (*Brahmacarya*), ur c'hod emzalc'h buhezegezh (*Śīla*) ha strivoù da wellaat an emskiant hag ar furnez. 

En testennoù sakr boudaek e ra dave ar ger "Dharma" da gelenn ar Bouda alies ha d'e stumm skrivet (da skouer ar *[[Vinaya]]*, ar *[[Sutta Pitaka]]* hag ar *[[Canon pali|C'hanon pali]]*). En un doare ledanoc'h e c'haller bodañ ivez dindan an anv-se an hengounioù a oa savet diwezhatoc'h, hag an displegadurioù hag an devarnouriezh savet gant ar skolioù boudaek disheñvel diwar kelenn Bouda. En hengoun ar Mahayana diwezhat e oa sellet evel ar 84 000 kelennadur (ar *[[Kangyur|c'hangyur]]/bka.'gyur*) a oa roet gant Bouda da a-bep seurt tud diouzh o ezhommoù.

Er ster-se ez eo unan eus Tri bravig ar voudaegezh ma "repu" ar feizidi . E Tri bravig ar voudaegezh emañ : ar Bouda , an Dharma (kelenn hag hentennoù), hag ar Sangha (kumuniezh pleustrerien ar *buddha dharma* a harp an eil re ar re all, kalonekadur ha mignoniezh speredel).

## Notennoù
Mahayana

Ar **Mahāyāna** zo ur ger sañskriteg (महायान, *mahāyāna*, da lâret eo ar "c'harbed bras") a ya da envel unan eus daou skourr pennañ ar voudaegezh hiziv. Ar skol Theravāda eo egile. E sinaeg e lârer 大乘 *dàchéng*, 大乗 *daijō* e japaneg, Đại Thừa e vietnameg, ha 대승, *dae-seung* e koreaneg.

Hervez an hengoun Mahāyāna, "Mahāyāna" a ra dave d'an hent da heuliañ da glask ar sklêrijennadur klok evit mad holl ar boudoù santidik, anvet ivez *Bodhisattvayāna*, pe "karbed ar Bodhisattva Vehicle"

Diwan a reas ar voudaegezh Mahāyāna en India hag e-doug an istor e tremenas eus India da vroioù all eus Azia evel Sina, Bro-Japan, Vietnam, Korea, Singapour, Taiwan, Nepal, Tibet, Bhoutan, ha Mongolia. E-mesk hengounioù pennañ ar Mahāyāna hivi emañ ar Zen, an Douar glan, an Tiantai, hag an Nichiren, hag ivez skolioù boudaegezh ezoterek ar Shingon, an Tendai hag ar voudaegezh tibetan.

## Notennoù


## Levrlennadur
* Beal (1871). *Catena of Buddhist Scriptures from the Chinese*
* Kuroda, S. (1893). *Outline of Mahayana* 
* Lowenstein, Tom. *The Vision of the Buddha*. ISBN 1-903296-91-9
* Lynch, Kevin (2005). *The Way Of The Tiger: A Buddhist's Guide To Achieving Nirvana*. Yojimbo Temple
* Murdoch (1910). *History of Japan*, volume i.
* Schopen, G. "The inscription on the Kusan image of Amitabha and the character of the early Mahayana in India", *Journal of the International Association of Buddhist Studies 10*, 1990
* Suzuki, D. T. (1914). In Paul Carus, ed., *[[The Monist]]*, volume xxiv,.
* Suzuki, D. T. (1907). *Outline of Mahayana Buddhism* 
* Williams, Paul (1989). *Mahayana Buddhism*. Routledge.
Verson

**Verson** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Odon emañ Verson.
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas pemzek den nann-soudard e Verson abalamour d'ar brezel, lazhet e voent gant tennoù kanol e dibenn miz Even hag e penn-kentañ miz Gouere e-pad Aloubadeg Normandi.
## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:FranceNormandieVersonEglise.jpg|An iliz katolik

* Iliz katolik *Saint Germain*,  kantved. 
* Maner*La Fontaine*,  kantved.
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Steve Jobs

**Steven Paul Jobs ** (24 a viz C'hwevrer 1955 – 5 a viz Here 2011) a oa ur stlennegour stadunanat, kensavet gantañ e 1976 ar gevredigezh Apple, ha lakaet da "tad" ijinadennoù brudet er bed a-bezh evel an urzhiataer Macintosh, an iMac, an iPod, an iPad
Bez' e oa ivez penn-rener *(CEO, Chief Executive Officer)* ha perc'henen darn vrasa­ñ Pixar ; bez' e oa ivez krouer an embregerezh NeXT.
Jobs ha Steve Wozniak, kenkroueri Apple, a vez lakaet war-raok evel diazezourien reveulzi an urzhiataerezhioù hag ar stlenneg er '70 ha '80.

## Buhez
Ganet e oa bet Jobs e San Francisco, Kalifornia, met lakaet e voe da advabañ pa voe ganet.
Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha

**Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha** a zo un tiriad tramor eus Breizh-Veur hag un tiriad tramor eus Europa lec'hiet e Meurvor Atlantel ar Su. Ouzh e ober emañ Enez-Saint Helena, Enez-Ascension hag enezeg Tristan da Cunha. Betek ar 1 a viz Gwengolo 2009 e oa anvet **Saint Helena ha dalc'hoù** met bremañ emañ an teir lodenn war ar memes pazenn.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel Gouarnamant Saint Helena
*  Lec'hienn ofisiel Gouarnamant Enez-Ascension
*  Lec'hienn ofisiel Tristan da Cunha
Ankh

An **Ankh** (☥, U+2625, pe 𓋹, U+132F9), anvet ivez **alc'hwez buhez**, pe ***crux ansata***, a oa arouezlun henegiptek ar ger *[[Ayin|ˁ]]-[[Noun (lizherenn)|n]]-[[Ḫāʼ|ḫ]]* a dalveze "buhez peurbad". Taolennet e vez alies doueed Henegipt, an ankh dalc'het gante en o dorn diwar-bouez e zourgenn, pe gant un ankh e pep dorn, ha kroaziet o divrec'h gante war o bruched.

Anvet eo ar groaz-se *crux ansata* e latin ( da lâret eo « kroaz gant un dourgenn  »). Implijet e voe ivez en Iliz reizhkredour kopt. An arouezenn-mañ zo unan eus an arouezennoù brudetañ eus Henegipt hag e vez implijet alies hiziv an deiz evel un arouez eus sevenadur ar mare-se.

## Istor

Gwelet e vez alies an *ankh* e livadennoù bezioù Henegipt hag e stummoù all an arzoù. Alies e vez e beg bizied un doue pe un doueez er skeudennoù a daolenn doueed ar vuhez goude ar marv o reiñ donezon ar vuhez da valzamegenn an den marv. War a greder e vefe arouez an ar c'hoñseviñ. Ouzhpenn e veze douget alies an ankh gant Henegiptiz evel tilsam, pe e-unan, pe gant arouezlunioù all a dalvez "nerzh" ha "yec'hed" (sellet displegadenn Djed, ha Was, a-us). Savet e veze ar melezourioù metal ivez alies e stumm un ankh, pe evit o c'hinklañ pe da aroueziañ ar gwel er bed all.

Hogos morse ne veze savet an ankh en arc'hant. Evel un arouez eus an heol e veze graet ar skouerennoù a-bouez (evit ar bezioù da skouer) hogos bepred gant aour, ar metal a oa arouez an Heol. Ur metal damheñvel evel ar c'houevr, lufret-kenañ, a veze implijet ivez a-wezhioù.

Un arouez damheñvel ouzh an ankh a oa anezhañ er sevenadur minoan ha mikenaian. Ur meskaj etre ar *skoulm sakr* (arouez santelezh) hag ar *vouc'hal he daou benn* (arouez an uhelvammelezh) met gallout a reer e geñveriañ gwelloc'h gant an *tyet* egiptat zo damheñvel. Gallout a reer anavezout an arouez war div zelwennig eus an doueez naer ktonian dizoloet e palez Knossos. An div zoueez naer o deus pep a skoulm gant ur gordennig e stumm ul lagadenn etre o divronn. E skritur al Linenneg B (henc'hresianeg mikeneian), ankh a oa arouez fonetek *za*. 

Gwelet a reer ivez an ankh war pezhioù moneiz eus Kiprenez hag Azia-Vihanañ en Henamzer (Rre keoded Mallus e Kilikia peurgetket). A-wezhioù, dreist-holl gant kentañ pezhioù moneiz ar roue Euelthon eus Salamis, e oa skrivet al lizherenn *ku*, eus silabenneg Kiprenez, e kelc'h an ankh, evit *Ku(prion)* (Kipreneziz). Hiziv an deiz e vez implijet ivez an ankh da aroueziñ ar blanedenn Gwener (an doueez Gwener pe Afrodite, a oa azeulet en enezenn-se) hag ar c'houevr.

Evel ma lâr David P. Silverman a oa miret an Ankh henegiptat gant ar Gopted en o zoare da aroueziañ ar groaz kristen, ar groaz kopt.

## Levrlennadur
* Collier, Mark and Manley, Bill. *How to Read Egyptian Hieroglyphs: Revised Edition*. Berkeley: University of California Press, 1998.
*
*

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Pape Sy

**Pape Sy** a zo ur c'hoarier basketball ganet e Loudieg d'ar 5 a viz Ebrel 1988. 

Ganet eo bet pa oa e dad c'hoarier evit skipailh Loudieg er pevare rummad. Krog eo gant ar basket du-hont ha buan a-walc'h e voe dibabet gant skipailh poñsin Aodoù-an-Arvor. Da 12 vloaz e rankas dilojañ d'an Havr-Nevez ma teuas da vezañ c'hoarier a-vicher dindan roched STB e ProB (an eil rummad) e 2007. D'ar 24 a viz Mezheven 2010 e voe dibabet gant skipailh Atlanta Hawks e eil tro an *draft*. E-giz-se e teuas da vezañ ar Breizhad kentañ da vezañ c'hoariet en NBA, kampionad basket ar Stadoù-Unanet, o kemer perzh en ur c'hrogad a-enep Indiana Pacers d'an 8 a viz Ebrel 2011. Seizh gwezh eo bet war an dachenn e-kerzh e vloavezh kentañ er Stadoù-Unanet. D'ar 26 a viz Eost 2011 e tibab distreiñ da Vro-C'hall ken ma ne vo ket echu harz-labour ar c'hoarierien NBA: c'hoari a raio krogadoù kentañ kampionad ProA dindan roched Gravelines.

## Kluboù

* 2007-2010. STB Le Havre
* 2010-2011. Atlanta Hawks
* 2011-2012. BCM Gravelines
* 2012-2013. MSB le Mans Basket

## Mamennoù
Rozenn-Groaz

Ar **Rozenn-Groaz** zo ur gevredigezh kuzh prederouriezhel, a vije bet savet e diwezh ar grennamzer e Bro-Alamagn, war a lavarer, gant Christian Rosenkreuz. E gelennadurezh pe doueoniezh "savet war gwirionezioù ezoterek eus an amzer gozh", "kuzhet diouzh an den pemdez, a ro un damsell eus an natur, ar bed fizikel hag ar rouantelezh speredel." 
Arouez ar Rozenn-Groaz eo kroaz he rozenn.

Etre 1607 ha 1616 e oa embannet daou vanifesto, da gentañ e Bro-Alamagn ha diwezhatoc'h en Europa a-bezh : Ar *[[Fama Fraternitatis|Fama Fraternitatis RC]]* (brud breudeuriezh RC) ha *[[Confessio Fraternitatis]]* (kofez breuriezh RC). Levezon ar skridoù-se, kinniget gante un "urzh meulus-kenañ" a zoktored-prederourien-kevrinourien hag a laboure evit un "adreizhadenn hollek eus Mab-den". Lakaat a reas da ziwan ur birvilh anvet gant e istorourez, Frances Yates, "sklêrijennadur ar Rozenn-Groaz"

Liammet e oa muioc'h ar Rozenn-Groaz gant ar brotestantiezh evit gant ar gatoligiezh ha dreist-holl, e oa liammet a-dost gant al luteregezh. Hervez an istorour David Stevenson e levezonas ivez ar Frañmasonerezh pa oa o tiwanañ e Bro-Skos. E-doug ar c'hantvedoù da c'houde ec'h embannas kalz kevredigezhioù ezoterek e teue o c'helennadurezh, penn-da-benn pe evit darn hepken, eus ar Rozenngroazidi gentañ. Meur a gevredigezh vodern, deiziadet gante deroù an urzh e kantvedoù abretoc'h, a zo bet savet da studiañ ar Rozenn-Groaz hag an danvezioù kar.

## Notennoù
Vajrayana

Ar **Vajrayāna**, anvet ivez **boudaegezh tantrek** zo unan eus skourroù ar voudaegezh. Sellet e vez outañ gant lod evel ur skourr eus ar Mahayana. 
Elfennoù tost d'an hindouegezh en deus, re eus shivaegezh Kachemir dreist-holl. En Tibet, ar vajrayāna hag ar bonpo, ur relijion all eus ar vro, o deus levezonet an eil egile. 

Hervez testennoù an Vajrayana e ra Vajrayana dave da unan eus tri c'harbed pe tri hent ar sklêrijennadur. An Hinayana (disheñvel diouzh an Theravada) hag ar Mahayana eo an daou skourr all eus ar voudaegezh.

E anv sañskriteg a dalvez « karbed » ( *[[yāna]]*) an diamant (*[[vajra]]*), dizistrujus ha skedus evel ar gwirvoud diwezhañ-holl, pe « karbed an tan-foeltr », a zistruj an diouiziegezh, hag a laka ar feizidi da heuliañ hent ar sklêrijennadur evel ur vrogonenn. Anvet eo ivez ar c'harbed-se, pe an hent-se etrezek ar sklêrijennadur, **mantrayāna** ha **tantrayāna**, rak harpañ a ra war ar mantraoù hag an tantraoù. Kavout a reer ivez an anv **guhyayāna** (« karbed kuzh » hag ezoterek eta, troet e sinaeg gant *mìzōng* 密宗 hag e japaneg gant *[[mikkyo]]*).

Bev eo hiziv an deiz e broioù an Himalaya (Tibet, Nepal, Sikkim, Bhoutan, norzh an Indez, ha bevennoù kornôg ha norzh Sina). Feizidi a gaver ivez e Mongolia hag e broioù zo eus Kevread Rusia (Oblast Amour ha Tchita, Republikoù Touva, Bouriatia ha Kalmoukia, proviñs C'habarovsk), ha betek Bro-Japan (Shingon ha Tendai). A-hervez e vefe ar seurt boudaegezh choazet an aliesañ gant an dud n'int ket a orin eus Azia, a-raok ar Zen. Daoust ma'z eo disheñvel e orin ez eo tost ar Bonpo tibetan da vezañ un doare vajrayāna nann-boudaek.

Diwanet eo ar Vajrayāna war un dro gant an hindouegezh tantrek. Daoust ma oa skrivet testennoù kentañ ar voudaegezh tantrek en India en IIIde kantved ha ma oa savet re all betek an  kantved e soñj lenneien evel Hirakawa Akira e tiwanas ar Vajrayana er  pe er  kantved, hag ar ger Vajrayana a anadas en  kantved. Diorroet-mat e oa war-dro ar  kantved e norzh India, e Stadoù Orissa ha Bihar peurgetket.

## Notennoù
Theravada

An **Theravada** (pali थेरवाद *theravāda*, sañskriteg स्थविरवाद *sthaviravada|sthaviravāda*); da lâret eo, "Kelenn ar re henañ" pe "ar c'helenn kozh", eo ar skol voudaegezh koshañ zo anezhi c'hoazh hiziv an deiz. Savet e oa en India. Mirour a-walc'h eo, ha *dre vras* tostoc'h d'ar voudaegezh kentañ, hag e-pad meur a gantved e oa bet relijion pennañ Sri Lanka (war-dro 70% ar boblañs hiziv) hag an darn vrasañ eus douar-bras Azia ar Gevred (Kambodja, Laos, Myanmar, Thailand). Feizidi eus an Theravada a gaver ivez e minorelezhioù e lodennoù eus mervent Sina (ar strolladoù etnek Shan ha Tai), e Vietnam (Khmered Krom), Bangladesh (ar Varouaed, Chakmaed, ha Maghed), e Malaysia hag Indonezia. Abaoe nebeut e c'hounez tachenn e Singapour er C'hornôg (Europa, Amerika).hag en in India. Hiziv an deiz e vefe ouzhpenn 100 milion a Voudaiz a heuilh hengoun an Theravada, er bed a-bezh. 

## Notennoù
Izabel Portugal (santez)

**Izabel Aragon**, pe **Izabel Portugal **, pe **Isabel de Aragão** (e portugaleg, pe *Yzabel* hervez portugaleg ar Grennamzer), ganet e Zaragoza (Aragon) e 1271, marvet en Estremoz e 1336, a oa ur briñsez eus Aragon, deuet da vout rouanez Portugal dre he dimeziñ da Dinis Iañ Portugal. Anvet eo bet da santez katolik. Gant ar bobl e veze graet *Rainha Santa Isabel*, ar Rouanez Santez Izabel anezhi, pe *A Rainha Santa*, ar rouanez santel, hepmui. 

## He bugale
Daou vugel he doe:
* Constança ( 1290 -1313), dimezet e 1302 da Fernando IV, Roue Kastilha.
* Afonso IV ( 1291 - 1357), roue Portugal war-lerc'h e dad.
Avenay

**Avenay** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* 1827: staget e voe kumun **Fierville-en-Bessin** (68 annezad e 1821) ouzh **Avenay** (336 annezad e 1821) .
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: distrujet e voe iliz katolik **Fierville** gant ar bombezadegoù e 1944; mervel a reas tri den nann-soudard en Avenay e mizioù Mae, Even ha Gouere 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Dismantroù iliz katolik Fierville. 
* Iliz katolik *Marie-de-l'Assomption*, adsavet goude an Eil brezel-bed. 
* Kastell Fierville,  kantved. 
* Maner Pompierre,  kantved. 
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Vacognes-Neuilly

**Vacognes-Neuilly** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* 1972: staget e voe kumun **Neuilly-le-Malherbe** (137 annezad e 1968) ouzh **Vacognes** (109 annezad e 1968) .
## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Evrecy Neuilly-le-Malherbe lavoir.jpg|Ar poull-kannañ

* Iliz katolik *Saint Sébastien* e Vacognes, Krennamzer.
* Iliz katolik *Saint Martin* e Neuilly-le-Malherbe, Krennamzer.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Trois-Monts

**Trois-Monts** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944-1945: mervel a reas daou vabig hag ur paotr yaouank e Trois-Monts abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Troismonts chapelle.jpg|Ar chapel

* Chapel ar Werc'hez, er *Grand-Mesnil*, 1874. 
* Kastell Vaugroult, dibenn ar  kantved-penn-kentañ an  kantved.
* Iliz katolik *Intron-Varia*, Krennamzer ha  kantved.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Luchino Visconti

**Luchino Visconti** zo anv daou zen brudet:

* Luchino Visconti (1292-1349), aotrou Milano adalek 1339,
* Luchino Visconti (1906–1976), filmaozer.

## Film
*Luchino Visconti, ur film gant Carlo Lizzani en 1999.
Luchino Visconti (aotrou Milano)

**Luchino Visconti** (1292-1349) a oa aotrou Milano adalek 1339, war un dro gant e vreur Giovanni Visconti, arc'heskob . 

## E dad
Mab e oa da Matteo Iañ Visconti, aotrou kêr Milano en anv an Impalaer santel, ha d'e bried Bonacosa Bori. Pevare mab e dud e oa. 
En 1302 e oa bet torret e dad eus e garg gant an Impalaer, ha den ebet ne oa bet anvet en e lec'h. En 1317 koulskoude e voe galvet en-dro Matteo gant an impalaer, ha pa varvas e 1322 e voe kemeret e lec'h gant e vab Galeazzo Iañ Visconti (1277 † 1328). Galeazzo a zimezas neuze da Beatrice d'Este († 1334), merc'h da Obizzo II d'Este, hag ur mab o doe, Azzone Visconti (1302 † 1339), a voe aotrou war-lerc'h e dad (1327-1339).

Luchino, e-keit-se, a oa condottiero gant e eil breur, Marco. En 1315, da 23 bloaz, e voe anvet da aotrou Pavia . Perzh a gemeras en emgann Montecatini, ma voe gloazet.

En 1316 e timezas da Violante (*Yolande*), merc'h da Tomasso Iañ (1244-96), markiz Saluzzo, met mervel a reas e wreg a-benn bloaz.

Addimeziñ a reas en 1318 da Caterina Spinola, merc'h da Oberto Spinola, eus kêr Genoa ; bugel ebet n'o doe ivez ha mervel a reas-hi e 1319.

E 1320 e oa *podestà* Vigevano, ma savas ar c'hastell a weler eno bepred. E 1323 e voe tamallet gant ar pab da vout disivouder, evel an holl en e diegezh. Didamallet e voe diwezhatoc'h, pa voe anvet da vikel ar pab e 1341.

## Aotrou Milano
Pa varvas Azzone e 1339 e voe kemeret e lec'h gant e eontred, Giovanni Visconti (1290 † 1354) ha Luchino Visconti (1292 † 1349), mibien all da Matteo.

## Bugale
Giovanni, a oa arc'heskob Milano, ne oa ket dimezet. Luchino avat a zimezas, teir gwech. 

* en 1316 e timezas da Violante (*Yolande*), merc'h da Tomasso Iañ (1244-96), markiz Saluzzo, met mervel a reas e wreg a-benn bloaz.

* en 1318 da Caterina Spinola, merc'h da Obizzo Spinola eus kêr Genoa ; bugel ebet n'o doe ivez ha mervel a reas-hi e 1319.

* en 13?? da Isabella Fieschi, nizez d'ar pab Adrian V, ha daou vab gevell he doe, hogen ne vevas nemet unan:
** Luchino Novello (1346-1399), († 1333), a zimezas div wech:
*** da Luisa, merc'h da Gabriele Adorno, doge Genoa, ha da Violante Giustiniani, 
***da Maddalena Strozzi en 1372.

### Bugale all
Besterd en doe Luchino ivez: 
* *Brizio* pe *Bruzio* a voe aotrou Tortona, ha podestat Lodi ; brezelour e voe ha barzh brudet, mignon d'ar barzh Petrarca. 
* *Borso*.

## E varv

E miz Genver 1349 e klevas pegement e veze doganet gant e bried Isabella, ma embannas e vije spontus he c'hastiz. Un toullad deizioù goude e voe kavet marv, diwar gontamm. Lesanvet e voe an intañvez *Isabella del veleno* ("Isabella ar c'hontamm ").

Kemeret e voe ar galloud gant e nized, a gasas kuitan intañvez hag he mab war zigarez e vije bet bastard bugel an intañvez doganerez.

## Notennoù
Matteo Iañ Visconti

**Matteo Iañ Visconti** (1250 † 1322) a voe aotrou Milano.

Kaset e oa bet kuit eus kêr Milano gant ar bobl en 1302, ne oa bet anvet den ebet en e lec'h gant an impalaer santel. Galvet e voe en-dro gant an impalaer en 1317 avat ha chom a reas ouzh ar stur betek e varv e 1322. War e lerc'h e renas e vab Galeazzo Iañ Visconti (1277 † 1328),

## Dimeziñ ha bugale
dimezet en 1269 da Bonacosa Borri († 1321)

* Giovanni Visconti (1290 † 1354) arc'heskob Milano, ne oa ket dimezet,
* Luchino Visconti (aotrou Milano) (1292 † 1349), a zimezas teir gwech
Tourville-sur-Odon

**Tourville-sur-Odon** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Odon emañ Tourville.
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: lazhet e voe un den nann-soudard gant ur vombezadeg d'ar 21 a viz Even 1944 e Tourville; ar *2nd Battalion Argyll and Sutherland Highlanders* a gemeras ur pont dreist d'ar stêr Odon d'ar 27 a viz Even 1944; dont a reas ar *23rd Hussars* hag ar *159th Brigade* da vrasaat an dachenn bet gounezet war koust an Alamaned.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Tourville-sur-Odon Churchyard*

Skosiz e oant. Tri anezhe a oa er *Argyll and Sutherland Highlanders*, an tri all er *Gordon Highlanders*. Mervel a rejont e dibenn miz Even hag e penn-kentañ miz Gouere 1944 e-doug Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.
* Monumant ar *15th [[Skos|Scottish]] Division*, war vord an hent D89.
* Monumant ar *15th [[Skos|Scottish]] Division* , *43rd Wessex Division* ha *53rd [[Kembre|Welsh]] Division*, er vered.
* Iliz katolik an *Drinded Santel*.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Saint-Martin-de-Sallen

**Saint-Martin-de-Sallen** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant 4 c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Le Hom.

## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas c'hwec'h den nann-soudard e Saint-Martin abalamour d'ar brezel e mizioù Even, Eost ha Gwengolo, pevar anezhe a voe lazhet gant bombezadegoù e-pad Emgann Normandi.
## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Saint Martin de Sallen église 02.png|An diavaez
Skeudenn:Saint Martin de Sallen église 01.png|An nev hag ar c'heur

* Iliz katolik *Sant Varzhin* gant lodennoù bihan eus an  kantved, bet adkempennet a galz er  ha  kantved, tour-iliz eus an  kantved.

Skeudenn:St Martin de Sallen chapelle 01.jpg|Ar c'halvar hag ar chapel
Skeudenn:St Martin de Sallen chapelle 02.jpg|Penn ar c'hloc'hdi

* Ar c'halvar, 1846.
* Chapel *Sant Jozeb*, bet savet e 1871, devet razh e 1919 hag adsavet penn-da-benn.
* Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Saint-Martin-de-Sallen Communal Cemetery*

Mervel a rejont e 1944 e-doug Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed. Unan anezhe a oa levier er Royal Air Force (*197th Squadron*), an hini all a oa *Lance Corporal* e *The Queen's Royal Regiment (West Surrey), 1/7th Bn.*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Janed Bro-C'hall (1464-1505)

* *Ur pennad [[Janed Bro-C'hall]] zo ivez.*

**Janed Bro-C'hall** (*Jeanne de France* e galleg; ganet d'an 23 a viz Ebrel 1464 e Nogent-le-Roi ha marvet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1505 e Bourjez) a oa ur briñsez c'hall, dugez Berry, merc'h da Loeiz XI. 

## He buhez
Eil merc'h Loeiz XI ha Charlotte de Savoie e oa. He c'hoar henañ, Anne de Beaujeu, a oa tri bloaz warni. 

Disneuz e oa, kamm ha tort, ha diaes e vije bet d'he zad he dimeziñ. Se zo kaoz e redias he c'henderv Louis d'Orléans da eurediñ dezhi pa oa 12 vloaz ar plac'h. Pried kentañ ar roue gall Loeiz XII e oa eta. Met klask a reas ar roue terriñ an dimeziñ, gant aotre ar pab Alesant VI Borgia, evit gallout addimeziñ da Anna Vreizh.

## Goude he marv
Lakaet eo bet da wenvidigez e 1742, ha da santez e 1950 gant Pi XII.
Sibylla

**Sibylla** zo un anv-bihan alamanek.

## Adstummoù

*Sybille, Sybilla, 
**Sibille*, Sibilla, Sybilla, 
**Sybel, Sybill*.

## Yezhoù all
*Sybil, e saozneg
**Sibila*, e portugaleg ha spagnoleg.
*Sibilla, en italianeg ha katalaneg.
*Sibyl, e saozneg
*Sibylle, en alamaneg ha galleg

## Tud

* Sibylla Bourgogn, Dugez Bourgogn (1065-1103) 
* Sibylla Normandi (1092–1122), rouanez Bro-Skos
* Sibylla Jeruzalem (c. 1160 – 1190), rouanez Jeruzalem adalek 1186 betek 1190 
* Sibylla von Anhalt (1564-1614), abadez 
* Sibylla Schwarz (pe *Sibylle Schwartz*) (1621 -1638), barzhez alamanek
* Sibylla Schuster (1639 -1685), skrivagnerez alamanek
* Sibylla von Sachsen-Coburg und Gotha (1908-1972), priñsez alaman, dimezet d'ar priñs svedat Gustav Adolf, Dug Västerbotten, mamm da Carl XVI Gustav, roue Sveden. 
* Sibylla Rubens, kanerez sopeano alaman. 

### Eil anv-bihan
* Johanna Sibylla von Hanau-Lichtenberg (1564–1636), kontez
* Magdalena Sibylle von Preußen (1586 -1659), priñsez prusian
* Magdalena Sibylla von Schleswig-Holstein-Gottorf (1631-1719) 
* Maria Sibylla Merian (1647-1717), naturourez ha livourez alaman 
* Franziska Sibylla Augusta von Sachsen-Lauenburg (1675–1733), markgravez Baden
* Katharina Sibylla Schücking (1791–1831; ganet Katharina Busch), barzhez

## Pennadoù kar
* Sybil
* Sybille
* Sibylle
Sybille

**Sybille** zo un anv-bihan alamanek, kar-tost d'an anv all Sibylle.

## Orin
Dont a ra an anv eus ar sibilla, anv henc'hresianek ur velegez hag un diouganerez en Henamzer. Meur a hini zo bet brudet.

## Adstummoù
*Sibylle, Sibille, 
*Sybilla, Sibilla, 
**Sybel, Sybill*.

## Yezhoù all
*Sybil e saozneg
**Sibila*, e portugaleg ha spagnoleg.
*Sibilla, en italianeg.
**Sibil.la*, en katalaneg.
*Sibyl e saozneg
*Sibylle e galleg hag alamaneg

## Tud

*Sibille Hartmann (1890–1973), politikourez
*Sybille de Sélys Longchamps (* 1941), baronez velgiat, mamm d'ur verc'h vastard d'ar roue Alberzh II
*Sybille Straubinger (1970), politikerez aostrian
*Sybille Waury (1970), aktourez alaman
Maria Sibylla Merian

**Maria Sibylla Merian**, ganet e 1647 e Frankfurt am Main, marvet e 1717 en Amsterdam, a oa un naturourez hag ul livourez. Livañ a reas levrioù diwar-benn balafenned.

Bevañ a reas entre Alamagn hag an Izelvroioù, hag ur veaj vras a reas da Surinam, en Amerika ar Su ma kavas danvez evit he levr pouezusañ.

## He labour


 De Europische Insecten Merian Bernard.jpg
 Duroia eriopila by Merian.jpg
 Fulgora.jpg
 Guavenzweig.jpg
 Illustration of a Caiman crocodilus and an Anilius scytale (1701–1705) by Maria Sibylla Merian.jpg
 Joseph Mulder etching 1.jpg
 Merian insectes Surinam.jpg
 Merian Metamorphosis VI .jpg
 Merian Metamorphosis LX.jpg
 Merian Metamorphosis XLVIII.jpg
 Merian Metamorphosis XXVII.jpg
 Merian-grafic-senkenberg hg.jpg
 Merianananas.jpg
 Metamorphosis of a Butterfly Merrian 1705.jpg
 Spondia purpurea Merian.jpg
 Wasserhyazinthe.jpg
Katharina Sibylla Schücking

**Katharina Sibylla Schücking** ( 1791, Ahlen - 1831, Ludmillenhof, Sögel, e-kichen Meppen; ganet *Katharina Busch*) a oa ur varzhez alamanek eus Westfalen.

## Oberoù
### Lizheroù
* Briefe an Anton Mathias Sprickmann, in: Groß, 1885, Bd. 1, S. 216f.
* Briefe an Annette von Droste-Hülshoff, in: K. Schulte Kemminghausen: Ein schicksalhafter Brief. Zum 150. Geburtstag Levin Schückings, in: Westf. Nachrichten, Nr. 206 vom 5. September 1964.
Ruggero II

**Roger de Hauteville** (1095 - 1154) zo ur c'hont norman eus an XIIvet kantved, anavezet evel **Ruggero II** hag a voe roue Sikilia. 

Eil mab e dad, Roger de Hauteville, anavezet evel Ruggero Iañ, e oa. Hennezh a oa kentañ kont norman Sikilia, hag e vamm e oa Adélaïde de Montferrat. Gantañ e voe krouet rouantelezh Sikilia (1130), a vez graet anezhi a-wechoù *Sikilia norman* pe *rouantelezh norman Sikilia*.

## Dimezioù ha bugale
E 1118 e timezas da Elvira, merc'h da Alfonso VI (war-dro 1100 - 1135), roue León, ha bugale dezho :
* Ruggero (1118 - 1148), dug Puglia, 
** dimezet da Bianca di Lecce ebbe Tancredi, danvez roue Sikilia;
* Tancredi (war-dro 1120 - 1138), priñs Bari;
* Alfonso (war-dro 1122 - 1144), priñs Capua ha dug Napoli;
* Adelasia (war-dro 1126 - goude 1184), kontez Firenze hervez ar reizh, dimezet div wech 
** da Jozzelino, kont Loreto
** da Roberto, kont Loritello ha Conversano;
* Guglielmo, (1131 - 1166), dug Puglia da gentañ, ha goude Roue Sikilia (1154-1166), lesanvet * Guglielmo il Malo*;
* Enrico (1133 - circa 1145), priñs Taranto;
* Clemenza (?)

Mervel a eure e bried Elvira e 1149, hag intañv e chomas Ruggero e-pad pevarzek vloaz. Hogen mervel a reas e vibien. Se zo kaoz ec'h addimezas da Sibylle Bourgogn (1126 - 1150) hogen bugel ebet n'o doe. 

Goude marv Sibylle ec'h addimezas e 1151 da Beatrice di Rethel (1135 - 1185), hag ur verc'h dalif o doe:
* Costanza (1154 - 1198), impalaerez ha rouanez Sikilia, 
** dimezet da Herri VI an Impalaeriezh Santel (1165-1197) ha mamm da Frederig II an Impalaeriezh Santel.

Mervel a reas Ruggero eta a-raok ganedigezh e verc'h Costanza. E vab Guglielmo Iañ a renas war e lerc'h e Sikilia.

## Pennad kar
*Rouaned Naplez ha Sikilia

## Liammoù diavaez
*  "Ruggero d'Altavilla e Adelasia del Vasto".
Sibylla Bourgogn

**Sibylla Bourgogn** (pe **Sibylle**, pe *Sybilla*, pe *Sybille*) zo anv meur a briñsez eus Bourgogn. Anaout a reer dreist-holl : 
*Sibylla Bourgogn, Dugez Bourgogn‎ (1065–1103) 
*Sibylle Bourgogn (1125−1151), rouanez Sikilia

## Pennadoù kar
*Dugelezh Bourgogn
*Sibylla 
*Sibylle
*Sybilla
*Sybille
Sibylle Bourgogn (Rouanez Sikilia)

**Sibilla**, pe **Sibylle Bourgogn** (1126−1151 Salerno) a oa Rouanez Sikilia, hag eil pried Ruggero II. 
Merc'h e oa da Huon II, Dug Bourgogn, ha d'e bried Felicia-Matilda Mayenne.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Roue Sikilia e 1149 ha daou vugel o doe: 
*Herri, (ganet e miz Eost 1149 - marvet en yaouank);
*Ur bugel marv-ganet e Gwengolo 1150.

## He marv
Mervel a reas diwar hec'h eil bugel. Beziet e voe en iliz manati La Trinità della Cava, e Tirreni.

## Notennoù

## Pennad kar
*Sibylle
Sibylla Bourgogn, Dugez Bourgogn

**Ur pennad [[Sibylla Bourgogn]] zo ivez*.

**Sibylla Bourgogn** (1065–1103) a oa Dugez Bourgogn . 
Merc'h e oa da Gwilherm Iañ, Kont Bourgogn ha da Stephanie. 
Dimezet e voe da Odo Iañ, Dug Bourgogn e 1080.
 
## He bugale
*Florine Bourgogn (1083–1097)
*Helie Bourgogn (1080–1141), pried da Bertrand of Toulouse ha da William III of Ponthieu
*Huon II Bourgogn
*Herri (marvet e 1131)
Sibylle Elisabeth von Württemberg

**Sibylle Elisabeth von Württemberg** (1584–1606) a oa Priñsez-dilennerez Sachsen, ha kentañ pried Johann Georg Iañ Sachsen
Izabel Valois (Dugez Milano)

**Izabel Valois** pe **Izabel Bro-C'hall** (Vincennes, e Bro-C'hall 1348-1372 Pavia ) a oa Dugez Milano dre he dimeziñ. Merc'h e oa da d'ar roue gall Yann II. 

## Dimeziñ
Dimezet e voe en miz Mezheven 1360 da Gian Galeazzo Visconti (1351 † 1402), mab da Galeazzo II ha da Bianca di Savoia. Daouzek vloaz e oa ar briñsezig c'hall, nav bloaz e oa Galeazzo. 
Diwar an eured-se eo e teuio ar bec'h a voe er c'hanved war-lerc'h, adalek 1447, etre ar vugale-vihan, da c'houzout piv ac'h aje da zug, ha perzh en tabut a gemeras an dug ha barzh Charles d'Orléans. 
Setu unanet eta an Tiegezh Visconti hag an tiegezh roueel gall d'ar c'houlz ma edo Bro-C'hall e-kreiz ar Brezel Kant Vloaz. Evel argouroù degaset gant ar briñsez c'hall d'he fried e oa kontelezh Vertus (e Champagn), un titl nevez-grouet gant he zad roue a-benn an eured. Abalamour da se e veze lavaret anezhañ, dre fent, *Conte di Virtù*, ''kont ar Vertuz.

Niz e oa Galeazzo da Bernabò Visconti, ha muntrañ an eontr a reas a niz hag anvet e voe da zug Milano en 1395, hag Izabel da zugez da-heul.