open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Un parricide

***Un parricide*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet e 1882.

## Istor
*Embannet e voe an danevell e *[[Le Gaulois]]*, d'ar 25 a viz Gwengolo 1882.
*Adembannet e voe e Gil Blas an 19 a viz eost 1984, ha sinet «&nbsp;Maufrigneuse&nbsp;». 
*Adembannet e voe en dastumad *[[Contes du jour et de la nuit]]* e 1885.
*Ouzhpenn-se e voe adembannet e La vie populaire e 1888.

## An danevell
Prosez ur micherour bastard, ha dispac'hour, hag en deus lazhet tad ha mamm.

Mab bastard Maupassant, Lucien Litzelmann, a oa ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1883 : dougerez e oa e vamm eta pa voe embannet an danevell e Le Gaulois.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*''Un parricide'' e Wiksource
Kalevipoeg

***Kalevipoeg*** (*"Mab Kalev"*) zo ur meurgan estonek, skrivet e gwerzennoù. Savet e voe e dibenn an , diwar danvez hengounel.

Awenet e voe Friedrich Robert Faehlmann (1798-1850) gant ar berzh en doa graet embannadur *[[Kalevala]]* e Finland, ha stagañ a reas da zastum sevenadur komzet Estonia. Mervel a reas a-raok echuiñ e labour avat ha kendalc'het e voe, en estoneg, gant Friedrich Reinhold Kreutzwald (1803-1882). Ar stumm kentañ (1853) eus *Kalevipoeg* ne c'hallas ket bezañ skignet, berzet ma voe gant ar galloud rusian.
Un eil stumm, adwelet ha kresket, a voe embannet a-dammoù eus 1857 da 1861, e div yezh, estoneg hag alamaneg.
An trede stumm a voe embannet e stumm ul levr, moullet e Kuopio e 1862.

Er meurgan ez eus  gwerzenn, rannet en 20 kan hag a gont troioù-kaer Kalev, e bried Linda hag o mab Kalevipoeg, ur ramz kreñv-meurbet.

En eil kan e konter obidoù Kalev ha gwelet a reer e bried Linda o sevel ur bez evitañ, el lec'h hag a zo bremañ torgenn Toompea e Tallinn. Skuilhañ a ra Linda forzh daeroù hag a ya da stummañ al lenn Ülemiste.

E dibenn ur vuhez leun a gurioù a bep seurt e varv an haroz Kalevipoeg, met dasorc'het eo gant an doueed. Karget eo da eveshaat dorioù an Ifern, evit mirout ouzh an Diaoul da zont er-maez anezhañ.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn c'hallek diwar-benn Kalevipoeg
Laura Roslin

**Laura Roslin** a zo un dudenn ijinet e bed ar stirad skinwel Battlestar Galactica savet e 2004. C'hoariet eo ar roll gant an aktourez Mary McDonnell. Anavezet eo dreist-holl evel prezidantez an 12 Trevadenn goude diskar sevenadur Mab-Den gant ar  Cyloned. 

Bessekretourez an Deskadurezh Trevadennel eo er penn kentañ. Dont a raio da vezañ prezidantez goude ma vo diouennet an Trevadennoù daoust ma oa ar 43vet el listenn susit betek-gouzout e varfe ar prezidant.

Difenn a ra an demokratelezh ha annezidi diwezhañ an trevadennoù gant gred a-enep d'ar galloud milourel  douget da ziazezañ ur renad milourel ha brezelekaer  da stourm a-enep ar Cyloned.

He eo a lakao e-plas ar c'hastiz a varv na oa ket anezhañ a-raok en amzer en trevadennoù. Ar pal a oa flastrañ treitourien ar flodad. 

Setu penaos e teskriv an aktourez McDonnell personaj Laura Roslin : 
*"Laura Roslin's presidency was unique in that she became president during war and cataclysm without the energy of ambition fueling her decisions. This was a woman who hadn't a clear political ambition. This made her very different from the women in power that we see on TV. Her story was one of a woman grappling with untapped, literally unrecognized, qualities classically male, in order to achieve one paramount goal — the survival of the human race."*
Alfonso III Aragon

**Alfonso III**, lesanvet * el Liberal* pe * el Franco* (en katalaneg *Alfons el Franc* pe *el Liberal*, ganet d'ar 4 a viz Du 1265 e Valencia, ha marvet d'an 18 a viz Mezheven 1291 e Barcelona, a voe roue Aragon, ha roue Valencia evel Alfonso Iañ, ha kont Barcelona (evel Alfonso II) entre 1285 ha 1291, kont Ribagorce, kont Girona, Besalú ha Pallars Jussà, ha roue Mallorca entre 1286 ha 1291. Aloubiñ a reas Menorca, sinañ Feur-emglev Tarascon.

Mab e oa da Pedro III Aragon.

## Pennad kar
*Rouaned Aragon
Petr Ginz

**Petr Ginz** ( e Praha -  en Auschwitz) a oa un tresour hag ur skrivagner tchek. Brudet eo e dresadenn eus an Douar gwelet eus al Loar, ha deuet da vezañ un arouez eus ar Shoah.

Yuzev e oa e dad, Ota Ginz, ha Tchekez e vamm, Marie Ginzová. Desevel a rejont o mab e tchekeg hag en esperanteg, ur yezh komzet ganto o-daou.

E miz Here 1942 e voe kaset Petr da gamp-bac'h Theresienstadt (Terezín). Er c'hamp e voe savet hag embannet gantañ ur gelaouennig evit ar re yaouank anvet *"Vedem"* ; embannet e voe betek Gwengolo 1944. Kregiñ a reas ivez da sevel ur geriadur esperanteg–tchekeg ha meur a skrid all hag a voe kollet. E miz Gwengolo 1944 e voe kaset da gamp Auschwitz hag eno e varvas. 

Gant e c'hoar Chava Presburger-Ginz e voe lakaet embann e 2005, deizlevr he breur adkavet ganti, e tchekeg hag en esperanteg.

Unan eus e dresadennoù, ma weler an Douar gwelet eus al Loar, zo brudet ha deuet eo da vezañ unan eus arouezioù ar Shoah. Emañ e mirdi Yad Vashem, e Jeruzalem. Un eilenn anezhi a voe kaset e bourzh an egorlestr Columbia e 2003, gant an astraer israelat Ilan Ramon. 

An asteroidenn (50413) Petrginz zo bet anvet evel-se en enor dezhañ.

## Liammoù diavaez
*  Libera folio
*  Radio Praha

## Notennoù
Wilhelm Tell

**Wilhelm Tell**, pe *Gwilherm Tell*, eo haroz broadel Suis (e yezhoù ofisiel Suis : *Wilhelm Tell* en alamaneg, *Guillaume Tell* e galleg, *Guglielmo Tell* en italianeg ha *Guglielm Tell* e romañcheg). N'eus prouenn ebet e vije bet o vevañ e gwirionez. Kontet e voe e istor, evit ar wech kentañ, e kronikoù eus ar . Kontañ a reer e oa o vevañ e deroù ar , en amzer ma voe diazezet kengevread Suis. Hervez an istor-se e oa ampart Tell evit tennañ gant an arbalastr ha lazhet en doa Hermann Gessler, un aotrou e servij Tiegezh Habsburg Aostria, en Altdorf, e kanton Uri.

Un arouez a bouez eo Wilhelm Tell evit brogarouriezh Suis hag adsavet e voe e istor d'ar mare ma voe adsavet kengevread Suis goude Brezelioù Napoleon. 

Meur a vammenn zo da istor Wilhelm Tell, met skrid Aegidius Tschudi eo an hini anavezetañ anezho. E 1570 e tastumas Tschudi danvez komzet ha skrivet diwar-benn Tell ha kontañ a reas e istor en e *Chronicon Helveticum*. Hervez an istor-se e oa, war-dro dibenn an  pe deroù ar , er c'horn-bro a zo bremañ e kreisteiz Suis hag a oa neuze dindan renerezh an Tiegezh Habsburg, eus Aostria, un tammig aotrou anvet Hermann Gessler hag a oa o ren ar vro evel *Landvogt* (beli). Kontañ a reer e oa boas Gessler da lakaat e dog war ur peul e kêr Altdorf, ha reiñ urzh d'an holl a dremene hebiou da saludiñ e dog. Nac'h saludiñ an tog a reas Wilhelm Tell ha harzet e voe. Dre ma oa brudet Tell evit bezañ un tenner ampart gant ar groazwareg, e voe roet urzh dezhañ gant Gessler da dennañ war un aval lakaet war benn e vab, Walter Tell. Kemer a reas Tell div saezh, tennañ a reas war an aval gant an hini gentañ, ha dont da vat. Goulenn a reas Gessler outañ perak en doa kemeret div saezh ha respont a reas Tell dezhañ, ma vije bet c'hwitet war e daol gant e saezh kentañ ha lazhet e vab, en dije tennet gant an eil war Gessler evit e lazhañ ivez.

Roet e voe urzh da gas Wilhelm Tell d'ar c'harc'har, met pa voe kaset war ur vag da dreizhañ ar Vierwaldstättersee (lenn Luzern), e savas ur barr-amzer spontus, ha distaget e voe liammoù Tell evit ma c'hallfe leviañ ar vag, dre ma oa ul loman ampart ivez. Ur wech tizhet ribl al lenn gantañ, e tilestras Tell hag e vountas war ar vag d'he c'has pelloc'h. Tec'hout a reas. Nepell goude, e teuas a-benn da vuntrañ Gessler gant e groazwareg. Diwar an taol-se e tarzhas un emsavadeg er vro, ha Tell o kemer ur perzh bras enni, hag a gasas da sevel Kengevread Suis.

Hervez skrid Tschudi e voe Wilhelm Tell o stourm ouzh yev Aostria en Emgann Morgarten e 1315. Hervez Tschudi ivez e varvas Tell e 1354, beuzet pa oa o klask saveteiñ ur bugel e stêr Schächenbach.

A-hed ar c'hantvedoù goude e voe kontet hag adkontet an istor-se. En  e teuas da vezañ ur vojenn hollanavezet, rak ezhomm en doa Kengevread Suis da gaout un haroz broadel evit aroueziañ istor ar vro.

## Oberennoù
Gant ar skrivagner Friedrich Schiller e voe savet ur pezh-c'hoari, *[[Wilhelm Tell (Schiller)|Wilhelm Tell]]*, e 1804, hag e 1829 e voe embannet un opera gant Rossini, *[[Guillaume Tell (Rossini)|Guillaume Tell]]*. Meur a film zo bet savet diwar-benn an istor-se ivez.
Clydach (Sir Fynwy)

**Clydach** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gornaoueg da gêr Y Fenni ha rannet eo e div lodenn gant an hent A465.

En  e oa kresket kalz ar gêriadenn, en-dro d'al labouradeg dir a oa en draoñienn. Bremañ avat n'eo ket ken buhezek ha ne chom nemet aspadennoù eus al labouradeg. E 2006 e oa bet serret ar skol kentañ derez diwar ziviz kuzul Sir Fynwy.
Clydach

**Clydach** zo un anv-lec'h kembraek :

*Clydach (Abertawe), ur gêr e Sir Abertawe
*Clydach (Sir Fynwy), ur gêriadenn e Sir Fynwy
*Afon Clydach, ur stêr e kreisteiz Kembre
*Cwm Clydach, un draoñienn e kreisteiz Kembre
Seziz Sevastopol

Kêr Sevastopol a zo bet lakaet seziz warni div wech :
* Kentañ Seziz Sevastopol etre 1854 ha 1855 e pad Brezel Krimea; 
* Eil Seziz Sevastopol etre 1941 ha 1942 e-pad an Eil Brezel-bed.
Trochilus polytmus

***Trochilus polytmus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.

Evn broadel Jamaika eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv ha kemer amprevaned ivez war-bouez un hir a deod astenn-diastenn.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Jamaika.

## Liammoù diavaez
*  ''Trochilus polytmus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Trochilus polytmus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Seziz Sevastopol (1854-1855)

**Ur bajenn disheñvelout [[Seziz Sebastopol]] zo ivez*.

**Seziz Sevastopol** a vez graet eus ur sez hir a oa bet adal ar 17 a viz Here 1854 betek an 9 a viz Gwengolo 1855, e-pad Brezel Krimea. 

Ar re Kevredet (Bro-C'hall, Impalaeriezh otoman, ha Bro-Saoz) a oa douaret en Eupatoria d'ar 14 a viz Gwengolo 1854, ar soñj a oa ganto mont etrezek un hent aes betek tizhout Sevastopol, kêrbenn Krimea. Kement-se a vefe graet gant 50 000 soudard en holl. Ar 56-kilometr a oa etre an daou boent a voe graet e-koulz ur bloavezh stourm a-enep nerzhioù Rusia. Emgannoù bras a voe war an hent evel hini Alma (Gwengolo 1854), Balaklava (Here 1854), Inkerman (Du 1854), Tchernaya (Eost 1855), Redan (Gwengolo 1855), hag hini Sevastopol (Gwengolo 1855). E-pad ar sez hir e voe bombezet c'hwec'h gwech ar gêr gant morluioù ar re Kevredet d'ar 17 a viz Here 1854; d'an 9 a viz Ebrel, 6 a viz Even, 17 a viz Even, 17 a viz Eost, ha 5 a viz Gwengolo 1855.
Albrecht Ludwig Berblinger

**Albrecht Ludwig Berblinger** (24 a viz Mezheven 1770, Ulm &ndash; 28 a viz Genver 1829, Ulm), lesanvet "Der Schneider von Ulm" (*Kemener Ulm*), zo anavezet evel an den kentañ en deus savet ur mekanik da nijal.

## E vuhez
Ar seizhvet bugel e oa Albrecht en ur familh baour. Pa oa 13 vloaz e varvas e dad ha kaset e voe da labourat evel kemener. Ur mailh e teuas da vezañ war e vicher, met dedennet e oa kentoc'h gant ar mekanikoù. War e amzer vak e klaske ijinañ ardivinkoù.

## Nijal
An hini anavezetañ eus ijinadennoù Berblinger zo unan da nijal, e stumm divaskell. Labourat a reas warni e-pad meur a vloaz, ha klask gwellaat anezhi en ur sellet ouzh nij al laboused. Goap a veze graet outañ gant an dud en-dro dezhañ ha darbet e voe dezhañ bezañ skarzhet eus gild ar gemenerien. Daoust da se e talc'has da labourat war e ijinenn. Dont a reas ar roue Friedrich von Württemberg da vezañ atapiet gant labourioù Berblinger ha reiñ a reas arc'hant dezhañ evito.

Klask a reas Berblinger diskouez e ijinadenn d'an dud d'an 30 a viz Mae 1811, dirak ar roue, e vibien ha priñs Bavaria. Gortoz a reas an holl dud-se, met ampellet e voe e nijadenn gant Berblinger. Un taol-esae all a reas an deiz war-lerc'h met neuze ne oa ket ar roue eno ken. Ne ouzer ket mat petra a c'hoarvezas rak meur a dra zo bet kontet war an darvoud, met un dra zo sur : pa glaskas Berblinger plavañ gant an eskell savet gantañ e kouezhas er stêr Danav. Saveteet e voe gant pesketaerien hag hiviziken e kollas e vrud. Mervel a reas d'an oad a 58 vloaz.

N'eo nemet e dibenn an  e voe klasket nijal en-dro, gant Otto Lilienthal, gant berzh mat ar wech-mañ.
 
## Liammoù diavaez

* Berblinger 2.0 
* berblinger.ulm.de
Francisca de Bragança

**Francisca de Bragança** pe *Francisca Carolina Joana Leopoldina Romana Xavier de Paula Micaela Rafaela Gabriela Gonzaga de Bragança* (Rio de Janeiro, 1824 — Pariz, 1898), Priñsez Joinville, a oa ur briñsez a Vrazil.

## He buhez
Pevare bugel Pedro Iañ, impalaer Brazil, hag e bried Maria Leopoldine Aostria e oa; dre se e oa c'hoar d'an impalaer Pedro II. He mamm, a oa merc'h da Frañsez II an Impalaeriezh Santel, a varvas en 1826. 

Addimeziñ a reas he zad en 1828 da Amélie von Leuchtenberg, merc'h da Eugène de Beauharnais. Dilezel a reas ar galloud da vont da Bortugal da sikour e verc'h henañ Maria II ha mervel a reas e 1834.

D'ar 1añ a viz Mae 1843, e Rio de Janeiro, e timezas Francisca da François d'Orléans, Priñs Joinville (1818-1900), priñs Joinville, mab da roue ar C'hallaoued Loeiz-Fulup.

## He bugale
Ur verc'h ha daou vab he doe : 
* Françoise (1844-1925), dimezet en 1863 d'he c'henderv Robert d'Orléans, dug Chartres;
* Pierre (1845-1919), dug Penteür (1845-1919), dizimez, bastard dezhañ; 
* Ur bugel marv-ganet en 1849.

## Levrlennadur
* *Généalogie des rois et des princes*, Jean-Charles Volkmann, Jean-Paul Gisserot (1998)

## Pennadoù kar
* Colonia Dona Francisca
* Pedro IV Portugal
* François d'Orléans (1818-1900)
Coed-y-mynach

**Coed-y-mynach** (*Monkswood* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan eus Kembre e Sir Fynwy. Emañ er gornaoueg da v-Brynbuga, e gwalarn ar gontelezh, war lez ar stêr Wysg.

## Liamm diavaez
*Coed-y-mynach el lec'hienn Genuki
Bae Hạ Long

**Bae Hạ Long**, pe **bae Ha Long** (*Vịnh Hạ Long* e vietnameg), zo ur bae e goueled Pleg-mor Tonkin e hanternoz Vietnam, 170 km diouzh Hanoi. En em astenn a ra war ur gorread  km² hag a-hed 120 km a aodoù. Ennañ ez eus  enezennig razek goloet gant struzh hag enskrivet eo war roll lec'hiennoù kaerañ Glad ar bed, gant UNESCO abaoe 1994. Dont a ra touristed a-leizh da welet ar bae. 

E kalz enezeier ez eus mougevioù. En div enezenn vrasañ a zo er bae, Tuần Châu ha Cát Bà, ez eus tud o chom ha degemeret e vez touristed enno. Gant studiadennoù istorourien ez eus bet diskouezet eo annezet ar c'hornad, meur a zek mil bloaz zo. Pesketaerien zo, a vev war o bigi a-wechoù hag a dap kalz spesadoù pesked ha kregin a bep seurt. War lod eus an enezennoù ez eus evned ha loened all o vevañ. 

Lakaet e voe ar bae war roll lec'hiennoù Glad ar bed gant UNESCO e 1994 hag astennet e voe an dra-se e 2000.


File:Ha Long Bay, Vietnam, View from above.jpg
Halong Bay, Boat deck 2.jpg
File:Ha Long Bay on a sunny day.jpg
File:FishingVillage HaLongBay Vietnam (pixinn.net).jpg
File:Ha Long Bay, sunset.jpg
File:Halong Bay in Vietnam.jpg
File:Halong tango7174.jpg
File:Vietnam, Ha Long Bay, Ordinary fishing.jpg


## Notennoù
Cwmcarfan

**Cwmcarfan** (skrivet *Cwmcarvan* e saozneg) zo ur gêriadenn eus kreisteiz Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er mervent da gêr Trefynwy e hanternoz ar gontelezh. E parrez Llanfihangel Troddi emañ.

Emgann Craig-y-dorth a c'hoarvezas e-kichenik Cwmcarfan e 1404 ha trec'h e voe Kembreiz, renet gant Owain Glyndŵr, war ar Saozon.
Cwm-iou

**Cwm-iou** (skrivet *Cwmyoy* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gornaoueg da Y Pandy e gwalarn ar gontelezh, war an hent a gas da Y Gelli Gandryll, e Powys.

War lez an Afon Honddu emañ ar gêriadennig. Un tamm uheloc'h en draoñienn emañ Llanddewi Nant Hodni ma'z eus aspadennoù eus un abati kozh.
Leptotila wellsi

***Leptotila wellsi*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.

Anvet e voe *Engyptila wellsi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1884) gant an evnoniour amatour stadunanat George Newbold Lawrence (1806-1895) da zougen bri d'an evnoniour John Grant Wells a zastumas standilhoned evit Lawrence.

Evn broadel enez Grenada an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Ar spesad zo brosezat e strouezh krin kreisteiz Grenada.

## Liammoù diavaez
*  ''Leptotila wellsi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Leptotila wellsi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Penniliz San Vitale Ravenna

**Penniliz Sant Vitale** (italianeg: **Basilica di San Vitale**) a zo un iliz italian bet savet er , lec'hiet e Ravenna, en Emilia-Romagna. Bez eo unan eus ar monumantoù heverkañ da geñver arz an Impalaeriezh Bizantion en Europa ar C'hornôg. Brudet eo evit un hollad mozaikennoù eus ar .

Enskrivet eo bet gant monumantoù all eus ar gêr war listenn glad bedel an Unesco.


Restr:Byggnadskonsten, San Vitale i Ravenna, Nordisk familjebok.png|Plan an iliz.
Restr:Basilica di San Vitale.jpg|Ur sell war lodenn uhelañ an iliz, e traoñ er c'hentañ plan tri frenestr uhel ar chapel.
Restr:San vitale, ravenna, int. 01.JPG|Tisaverez diabarz
restr:Basilica di San Vitale cupola 2.jpg|Ur sell adal ar bolz, an tisavezrezh a zo bizantiat, met darn ar c'hinkladur n'eo ket mui a orin.
Restr:Emilia Ravenna5 tango7174.jpg|Ar chapel: al lodenn nemetañ chomet a orin eus mare Justinian Iañ.
Restr:Basilica san vitale.jpg|Lec'h kejañ etre ar chapelioù.
Restr:San vitale, ravenna, int., presbiterio 02.JPG|Kinkladur maen-sant pinvidik, ha mozaikenn ouzh an traoñ.
Carpodacus synoicus

***Carpodacus synoicus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.

Anvet e voe *Pyrrhula synoica* (kentanv) da gentañ-penn (e 1825) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

Evn broadel Jordania an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e biz Egipt, Israel, Jordania ha kornôg Arabia Saoudat ma plij ar gouelec'hioù tomm dezhañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Carpodacus synoicus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Carpodacus synoicus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Slættaratindur

**Slættaratindur** eo menez uhelañ an inizi Faero, gant 880 metr uhelder. Emañ e hanternoz enezenn Eysturoy, etre kêriadennoù Eiði, Gjógv ha Funningur. 

Talvezout a ra an anv Slættaratindur kement ha « kern plat ». Pignat a c'haller betek krec'h ar menez, hep nemeur a ziaester. Pa vez sklaer an amzer e c'haller gwelet an enezeg a-bezh alese. Bez' eo Slættaratindur unan eus an dek menez en inizi hag a dap ouzhpenn 800 metr uhelder.

## Notennoù
Sangria

Ar ***sangria*** zo un died alkoolek, graet diwar gwin ruz, gant dour-nez, tammoù orañjez, sitron ha frouezh all a-wechoù, ha sukr.
Meur a zoare zo da fardañ *sangria* met kavout a reer atav 50% a win enni d'an nebeutañ, gwin ordinal peurvuiañ. Lezet e vez ar frouezh da c'hlec'hiañ er gwin e-pad ur pennad hir pe hiroc'h a-raok evañ. Servijet e vez fresk, ha pa vez tomm an amzer e c'haller lakaat tammoù skorn enni.

Evet e vez kalzik e Spagn ha Portugal. Abaoe Genver 2014 ne c'haller implijout ar ger *sangria* evit evajoù gwerzhet er c'henwerzh nemet pa vezont graet en unan eus an div vro-se, da-heul ur votadeg e Parlamant Europa.

## Notennoù
Flavius Arcadius

**Arcadius** (latin : *Flavius Arcadius Augustus* ; henc'hresianeg : Ἀρκάδιος / *Arkadios*), ganet d'ar 1añ a viz Genver 377 e proviñs roman Hispania (Spagn a-vremañ) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Mae 408, a voe kentañ impalaer Bizantion adal 395 betek 408.

## E vuhez
Mab henañ Theodosius Iañ hag e wreg kentañ Aelia Flaccilla e oa Arcadius ; breur e oa ivez da Honorius, impalaer ar C'hornôg. 
E dad a renas adal 378 betek 395.

C'hwec'h vloaz e oa Arkadius e miz Genver 383 pa roas e dad dezhañ an titl a *[[Augustus]]*, a dalveze kement ha besrener hanterenn reter an impalaeriezh. E vreur Honorius a voe anvet da *Augustus* e 393 evit lodenn gornôk an impalaeriezh.

Pa oa o ren, dre ma oa un den gwan anezhañ, e voe rannet ar galloud etre e wreg Aelia Eudoxia ha maodierned a-bouez.

Evel impalaerien, Honorius a oa dindan galloud ar Vandal romanekaet ha *[[Magister militum]]* Flavius Stilicho ; evit Arcadius a oa dindan galloud e vinistr Rufinus. Stilicho en dije klasket lakaat an daou impalaer dindan e c'halloud betek lakaat muntrañ Rufinus gant goprsoudarded c'hot e 395. N'eus ket bet kavet prouenn anat ebet a gement-se, met a-dra sur e oa ur redadeg sot politikel ha milourel evit bezañ mestr war div lodenn an impalaeriezh e-pad mare kentañ ren Arcadius.

## E vugale
*Flacila
*Pulcheria
*Arcádia
*Theodosius II
*Marina
Skeuliad (mouezh)

Ar **skeuliad**, pe **skeuliad-vouezh**, pe **tessitura** hervez an italianeg, eo an hollad notennoù a c'hall un den kanañ.
Pec'hed orin

Ar **pec'hed orin**, **orinel**, **kentañ** zo ur meizad eus an doueoniezh kristen hag a gelenn eo kouezhet an denelezh er pec'hed abaoe disentet gant Adam hag Eva, an dud kentañ krouet gant Doue, ouzh o c'hrouer pa zebrjont an aval difennet, hervez ma'z eo kontet er Bibl, e Levr ar C'heneliezh (3:4). Abalamour d'ar pec'hed-se en em gavjont noazh hag e voent kaset kuit o-daou eus Liorzh Eden, Baradoz an douar.

Sant Aogustin er  e voe kentañ gerier kelennadurezh ar pec'hed-orin. N'eus anv ebet eus ar pec'hed orin er Bibl.

## Menegoù
*E 1622, e Doctrinal an Christenien : *pechet *'Originel**''.
*E 1911, e ''[[Katekiz ar vugale vihan]] evit Kemper ha Leon'' (p. 15) diwar-benn an dud a deu ''er bed e stad a bec'hed'' : ''Penaoz ec'h hanver ar stad-se? -Ar stad-se eo ar pec'hed **originel**.''
*E 1938, e ''Katekiz evit eskopti Zant-Briek ha Landreger'', (p. 17) : ''Rei da anaveout d'an oll pegement a zroug en deus gret d'imp ar **pec'het orijinel*'.*
*E 2012, e Geriadur Ménard : *ar pec'hed kentañ* (p.&nbsp;993).


Rubens Painting Adam Eve.jpg|*Adam hag Eva*, gant Rubens
Tissot God's Curse.jpg|*Adam hag Eva* – J. Tissot, ~1900
Forbidden fruit.jpg|Murlivadur er Chapel Sistina ar Vatikan : Adam hag Eva kaset kuit eus ar baradoz abalamour d'ar pec'hed orin.


## Pennad kar
* pec'hed

## Notennoù
Contralto

***Contralto*** pe ***alto*** a reer er sonerezh klasel eus ar rumm mouezhioù hag a zo war ar skeul-vouezhioù etre *[[mezzo-soprano]]* (a zo skiltroc'h) ha *[[tenor]]* (boutoc'h).
## Notennoù
Pechez

Ar **pechez** zo frouezh ar gwez-pechez (Prunus persica).

Doare ar voulouz zo gant o flusk arvelen pe orañjez. E-kreiz o bouedenn, chugonus ha sukret, ez eus un askorn, evel er c'herez, en abrikez pe er prun. Meur a seurtad pechez zo, diseurt o stumm ha liv o flusk, lod gant ur vouedenn wenn ha lod all gant ur vouedenn velen.

Frouezh eus Sina e oant gwechall hag eno e voe gounezet ar gwez-pechez evit ar wech kentañ. Goude e voent degaset da vroioù ar Reter Nesañ ha da vare Aleksandr Veur e errujont en Europa. Eus ar galleg eo deuet ar ger brezhonek *pechez* (*pesches* er Grennamzer) hag eus al latin *pessica*, *persica* e teue ar ger gallek, met *malum persicum* e oa anv latin kentañ ar frouezh-se, da lavaret eo "aval Persia". 

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Gaer-lwyd

**Gaer-lwyd** (skrivet *Gaerllwyd* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e kreisteiz Kembre, e Sir Fynwy. E-barzh parrez Drenewydd Gelli-farch emañ. Emañ ar gêriadenn er gevred da v-Brynbuga hag en hanternoz da Gas-gwent.
Eveliz

**Eveliz** a zo ur gumun eus departamant Mor-Bihan e Breizh, krouet e 2016.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Moustoer-Remengol, Neizin ha Remengol d'ober kumun nevez Eveliz.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Sauveur (Naizin) 5935.jpg|Iliz katolik Neizin.
Fontaine Sainte-Julitte (Remungol) 8157.JPG|Feunteun Remengol.
Calvaire de Remungol 8147.JPG|Kalvar Remengol.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Moustoer-Remengol,
* Neizin,
* Remengol.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
## Notennoù ha daveoù
Gofilon

**Gofilon** (skrivet *Govilon* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e Sir Fynwy. Emañ etre Llanffwyst ha Gilwern, e-kichen Y Fenni, e hanternoz ar gontelezh.

Tremen a ra Kanol Sir Fynwy ha Brycheiniog dre ar gêriadenn.

## Liamm diavaez
* Istor Gofilon
Gwernesni

**Gwernesni** (skrivet *Gwernesney* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e Sir Fynwy. Emañ e-kreiz ar gontelezh, er reter da v-Brynbuga. E parrez Llantrisant Fawr emañ.
Aval difennet

An **aval difennet**, pe **frouezhenn difennet**, eo frouezhenn gwezenn an anaoudegezh eus ar mad hag an droug, hervez ar Bibl, e Levr ar C'heneliezh (2;16,17). E Liorzh an Eden e oa ar wezenn.

## Danevell ar Bibl
Andy Serkis

**Andrew Clement Serkis**, anavezetoc'h evel **Andy Serkis**, ganet e Ruislip (Middlesex) d'an 10 a viz Ebrel 1964, zo un aktour.
Gwalldaol Sarajevo

**Gwalldaol Sarajevo**, d'ar Sul 28 a viz Mezheven 1914, a lavarer a-wechoù eus **drouklazh an arc'hdug [[Franz Ferdinand von Österreich-Este]]**, pennhêr impalaeriezh Aostria-Hungaria, hag e bried, dugez Hohenberg, gant ar broadelour serb, eus Bosnia, Gavrilo Princip, un ezel eus ar stollad Mlada Bosna (*Bosnia Yaouank*). An darvoud-se a roas hent d'ar Brezel-bed Kentañ, hag a zegasas distruj an impalaeriezhioù rus, aostrian-hungarat, alaman, otoman.
Franz Ferdinand Aostria-Este

**Franz Ferdinand Aostria-Este**, pe **Franz Ferdinand von Österreich-Este** hervez e anv alamanek, ganet d'an 18 a viz Kerzu 1863 e Graz, e Stiria (Aostria), ha drouklazhet d'an 28 a viz Even 1914 e Sarajevo, a oa priñs pennhêr impalaeriezh Aostria-Hungaria.

## E vuhez

Franz Ferdinand a oa mab henañ an arc'hdug Karl Ludwig von Österreich, a oa breur da Franz Joseph Iañ, impalaer Aostria-Hungaria, ha da Vasimilian (1832-1867), impalaer Mec'hiko.

E vamm, Maria Annunziata di Borbone-Due Sicilie (1843-1871), a oa merc'h d'ar roue Ferdinando II an Div Sikilia, hag eil pried Karl Ludwig. Tri bugel all o doe Karl ludwig ha Maria Annunziata : Otto de Habsbourg-Lorraine (1865-1906) ; Ferdinand de Habsbourg-Lorraine (1868-1915) ha Marguerite de Habsbourg-Lorraine (1870-1902). Mervel a reas e vamm Maria Annunziata da 28 vloaz e 1871 pa ne oa nemet eizh vloaz. E dad, div wech intañv, ac'h addimezas neuze en 1873 da Maria Teresa de Bragança, ha ne oa nemet eizh vloaz war he mab-kaer. Div verc'h he doe ar vamm-gaer. E 1875 e varvas e genderv Francesco V, diwezhañ dug Modena, hag eñ divugel.

### Pennhêr
En 1889 en em lazhas e genderv, an arc'hdug Rudolf, mab pennhêr an impalaer, en Mayerling, war un dro gant e serc'h Marie Vetsera. Neuze e teuas tad Franz Ferdinand, Karl Ludwig, da vezañ pennhêr ar gurunenn. Mervel a reas Karl Ludwig e 1896, ha diwar-se e teuas Franz Ferdinand da vezañ pennhêr.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas e miz Gouhere 1900 da Sophie Chotek.

## E varv
Lazhet e voe d'ar Sul 28 a viz Mezheven 1914 e Sarajevo, war un dro gant e bried, dugez Hohenberg, gant Gavrilo Princip, ur broadelour serb eus Bosnia, ezel eus ar stollad Mlada Bosna (Bosnia Yaouank). An darvoud-se, a vez graet Gwalldaol Sarajevo anezhañ, a roas hent d'ar Brezel-bed Kentañ, hag a zegasas distruj an impalaeriezhioù rus, austrian-hungarat, alaman, otoman.
Bis repetita placent

**Bis repetita placent** zo ul lavar latin implijet alies da ober anv eus un dra hag a zo bet graet ur wech dija.

## Orin
Ul lavar latin ijinet eo, savet diwar gwerzenn 365 Ars poetica ar barzh roman Horatius, ma lavar ar barzh ne blijo un oberenn, pa vo klevet pe lennet, nemet ur wech, hag unan all a blijo bep taol goude ma vo lennet pe lavaret dek gwech : *Haec decies repetita placebit*.

Savet eo gant ar gerioù latin *bis* (« div wech »), *repetita* (« traoù adlavaret »), anv-gwan-verb nepreizh lies, eus *repetitus*, diwar ar verb repetere (« adlavarout »), ha *placent*, trede gour lies ar verb *placere* (« plijout»).

## Pennad kar
*placet
Brittia

***Brittia*** a oa ur gelaouenn lennegel divyezhek, e brezhoneg hag e galleg, savet e 1912 gant Iwan an Diberder (1887-1959).

Dont a reas er-maez, bep miz, eus Gwengolo 1912 betek Mae 1913, hag adarre e nevez-amzer 1914 e-pad un nebeud mizioù. En-dro d'an Diberder e oa tud evel Yann-Bêr Kalloc'h, kont Lantivi-Tredion, ha kenlabourerien all c'hoazh evel Meven Mordiern, Francis Gourvil, Pier Laorañs, Henri Gaidoz, Yann-Vari Heneu... Un den gouiziek ha barrek e oa an Diberder, met un den taer e oa ha broc'hañ a reas buan a-walc'h gant ur bern tud, hag int bet o kenlabourat gant ar gelaouenn a-wechoù, evel Loeiz Herrieu, Frañsez Jaffrennou, Frañsez Vallée ha koulz lavaret kement den a oa oberiant war dachenn ar brezhoneg en amzer-hont.

E-kichen pennadoù politikel taer e veze embannet e-barzh *Brittia* pennadoù ha studiadennoù lennegel, gant testennoù diwar danvez ar broioù keltiek tramor : barzhonegoù gant Bleimor, *"Deirdriu pe harlu mibion Uneh"* pe *"Imran Mael Duin"*, skridoù iwerzhonek kozh lakaet e brezhoneg Gwened...

## Liammoù diavaez
*''Brittia'', niv. 1-9
Nisaetus bartelsi

***Nisaetus bartelsi*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Accipitridae.

Anvet e voe *Spizaëtus nipalensis bartelsi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1924) gant al loenoniour alaman Erwin Stresemann (1889-1972) da zougen bri d'an naturour izelvroat Max Edward Gottlieb Bartels (1871-1936) a oa perc'henn war ur blantadeg en enez Jawa (Indonezia).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vronneged a bep seurt (Pteropodidae en o zouez), glazarded ha laboused dreist-holl.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Jawa.

## Liammoù diavaez
*  ''Nisaetus bartelsi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Nisaetus bartelsi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..
* ''Nisaetus bartelsi'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Gwndy

**Gwndy** (*Undy* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur barrez eus Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gornaoueg da Gil-y-coed hag er reter da gêr Casnewydd. E-barzh kumuniezh Magwyr gyda Gwndy emañ.
Yr Hencastell

**Yr Hencastell** (*Oldcastle* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e kreisteiz Kembre, e Sir Fynwy. Emañ en hanternoz da Y Fenni, e gwalarn ar gontelezh, war un hent a gas en tu all d'an harzoù etre Kembre ha Bro-Saoz betek Herefordshire (*Swydd Henffordd*). Betek ar  e verke bevenn greisteiz kombod Ewias.

Emañ ar stêr Menoe o redek dre ar gêriadenn.
The Times of India

***The Times of India*** (**TOI**) zo unan eus kazetennoù saoznek India. An trede kazetenn vrasañ eo en India, a-fet niver a skouerennoù embannet, hag ar gazetenn saoznek vrasañ er bed a-bezh, gant ouzhpenn 3 milion a skouerennoù embannet bemdez ha kalz muioc'h a lennerien. 

Kazetenn saoznek koshañ India eo ivez. Savet e oa bet d’an 3 a viz Du 1838, gant an anv ***The Bombay Times and Journal of Commerce***, evit ar Saozon a oa o vevañ e kornaoueg Indez. Da gentañ ne veze embannet nemet div wech ar sizhun, da Verc’her ha da Sadorn. Keleier eus Europa, eus Norzhamerika hag eus Indez a oa enni. Adalek 1850 e voe embannet bemdez hag e 1861 he doa kemeret an anv a zo ganti bremañ.

Embannet e vez en eizh kêr en India, gant ar stroll *The Times Group* (Bennett, Coleman & Co Ldt), un embregerezh perc’hennet gant ar familh Sahu Jain. Bez’ eo ar stroll brasañ e bed mediaoù India. Gantañ e vez embannet kazetennoù all ivez *The Economic Times*, ar *Mumbai Mirror*, an *Navbharat Times* (en hindeg) hag ar *Maharashtra Times* (e marateg) ; meur a chadenn skinwel zo gantañ ivez.

## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel ''The Times of India''
Kroaz Anjev

Ar **groaz patriakel** a zo ur groaz gant div dreuzellenn, arouez meur ar roueelezh er Grennamzer evel re Hungaria ha re Anjev, alese e anv all **Kroaz Anjev**. Kavet e vez ivez war skoedoù an arc'heskibien, anvet eo ivez **kroaz arc'heskobel** en ardamezouriezh eta. Un arouez eus an Iliz Ortodoks e oa ivez.

## Ar groaz patriarkel hiziv
Kavet e vez hiziv war ardamezioù Hungaria, Lituania (war skoed ar marc'heg) ha kêrioù zo, hag ivez war banniel Slovakia.


Armoiries Hongrie ancien.svg|Roueed kentañ Hungaria
Blason Louis Ier de Hongrie.svg|Loeiz I, roue Hungaria
Coat of arms of Slovakia.svg|Slovakia
Coat of Arms of Lithuania.svg|Lituania
Blason département fr Maine-et-Loire.svg|Maine-et-Loire
Blason ville fr Saint-Die-des-Vosges (88).svg|Saint-Dié-des-Vosges


E 1940 e voe adanvet kroaz Anjev *kroaz [[Loren]]* dre atiz Charles De Gaulle hag a glaske un arouez evit e aozadur emgann. Diwar neuze e teuas da vezañ anavezet gant ar C'hallaoued evel arouez ar Rezistañs.

La Lorraine est française!.jpg|*La Lorraine est française !*A-raok 1914
ColombeyCroixLorraine.JPG|Monumant bras Charles De Gaulle e Colombey les Deux Églises
Free French Memorial Greenock.jpg|Monumant ar *[[forces navales françaises libres]]* e Guireag, e-kichenn Grianaig, e Bro-Skos
Compagnon de la Liberation Frankrijk Eigen tekening.jpg|Medalenn *[[Ordre de la Libération]]*
Biel Cabon

**Biel Cabon**, e galleg *Gabriel Cabon*, bet ganet d'an 12 a viz Ebrel 1920 e Plougerne (Penn-ar-Bed, Breizh) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Ebrel 2000, a oa ur beleg breizhat hag un troour brezhonek. 

## Buhez
Beleget e voe d'an 29 a viz Mezheven 1943. Eus 1943 betek ar bloavezhioù 1961 e voe kelenner e skolaj Sant-Frañsez e Lesneven, ha goude-se e voe anvet da berson Goulc'hen. Eus 1966 betek ar bloavezhioù 1978 e voe person-kanton Sant-Tegoneg, ha goude-se, person Rumengol. Anvet e voe da aluzener e ti-retred Gwitalmeze e 1986, a-raok mont da chom da bresbital Plouarzel e 1997, ha goude-se da di-retred Keraodren, e Brest, e 1999.

## Oberennoù
Labouret en doa da sikour an Aotrou 'n Eskob Visant Fave, eskob skoazeller Kemper ha Leon, gant « Kenvreuriez ar Brezoneg », evit troidigezh e brezhoneg « *[[An Testamant Nevez - eil lodenn]]* » e 1988. Treiñ a reas e brezhoneg *Confessio* ha *Lizer da Coroticus* gant Sant Patrig, embannet gant Minihi Levenez e 1989.

## Notennoù
Fañch Elard

**Fañch Elard**, e galleg *François Elard*, bet ganet d'an 9 a viz Ebrel 1910 e Kleder (Penn-ar-Bed, Breizh) hag aet da Anaon d'an 20 a viz Eost 1988 e Brest, a oa ur beleg breizhat hag an troour brezhonek. 

## Buhez
Beleget e voe d'an 22 a viz Gouere 1935. Skolaer skol Sant-Josef e Ploueskad e 1934, ha goude-se rener ar skol eus 1939 betek 1947. Kure e Plabenneg e 1947, anvet e voe da berson Kernevel e 1951, ha goude-se person Sant-Mark (Brest) e 1955. Anvet e voe da chaloni a enor ha person-kanton Sant-Mark e 1960. Eus 1966 betek ar bloavezhioù 1972 e voe rener ti-retred beleien Keraodren e Brest, ha goude-se person Rumengol. Anvet e voe da aluzenner e Karmel Brest e 1978, a-raok mont da di-retred Keraodren e 1985.

## Oberennoù
Labouret en doa da sikour an Aotrou 'n Eskob Visant Fave, eskob skoazeller Kemper ha Leon, ha rener « Kenvreuriez ar Brezoneg », evit treiñ hag embann e brezhoneg al Levr-oferenn betek 1979, ha goude-se ar Bibl (Testamant Nevez) : ar Pevar Aviel e 1982, ha Diskuliadur Sant Yann ha lizhiri Sant Paol e 1988.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*  Ur skrid pdf diwar e benn
Aisling

**Aisling** zo un anv-bihan iwerzhonek, roet d'ar merc'hed abaoe an .

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger *aisling*, hag a dalv kement ha hunvre, gweledigezh, un doare barzhoniañ eus dibenn ar  en iwerzhoneg.

## Stummoù all
* Ashling, Aislin, Aislinn, Aislene. 
Meur a zistagadur gouezelek zo : /ˈæʃlɪŋ/ , /ˈæʃlɪn/ , /ˈæʃliːn/.

N'eo ket gouezelek an distagadurioù all-mañ, a glever e saozneg : /ˈeɪzlɪŋ/, /ˈæslɪŋ/, /ˈeɪslɪŋ/.

## Tud
*Aisling Bea (ganet e 1984), aktourez iwerzhonat
*Aisling Franciosi (born 1993), aktourez
*Ashlyne Huff, kanerez stadunanat 
*Aislinn Hunter, skrivagnerez kanadian
*Aisling Loftus, aktourez saoz
*Aislín McGuckin (ganet e 1974), aktourez iwerzhonat
*Aisling O'Sullivan (ganet e 1968), aktourez iwerzhonat
*Aislinn Paul (ganet e 1994), aktourez kanadian 
*Ashlynn Yennie, kanerez stadunanat
Aleria

**Aleria** zo ur gumun c'hall e departamant Korsika-ar-Su, e Korsika. Ur gêr vihan eo war aod reter an enezenn, hanter-hent etre Bastia ha Portivechju.

Emañ e-kichen genoù ar stêr Tavignanu, an eil stêr hirañ e Korsika.

Ur gêr gozh eo Aleria, pa voe savet er VI kantved kent J.K. Dre ma oa war aod ar reter e voe ur gêr binvidik en henamzer roman, ha kêr-benn Korsika e oa en amzer-se. Sez un eskopti e voe er Grennamzer. D'an 21 ha 22 a viz Eost 1975 e c'hoarvezas eno darvoudoù Aleria, pa voe aloubet un atant gant emsaverien eus an Azione Reghjunalista Corsa (ARC), renet gant Edmond Simeoni, da sevel a-enep an trevadenniñ. Archerien ha poliserien a-leizh a voe kaset da gelc'hiañ an ti a-raok tagañ an emsaverien. Daou archer a voe lazhet ha meur a zen a voe gloazet. Eus an nebeud munutennoù ma padas an argad e reer *I tre minuti chì sveglionu a Corsica* ("an tri munut hag a zihunas Korsika") ha sellet a reer ouzh an darvoud-se evel unan eus elfennoù diazez an emsav broadelour modern e Korsika.
Toby Stephens

**Toby Stephens**, bet ganet d'an 21 a viz Ebrel 1969 e Londrez, a zo un aktour breizhveuriat, er c'hoariva kenkoulz hag er sinema.

Mab eo d'an aktourien vrudet Maggie Smith ha Robert Stephens, ha breur d'un aktour all Chris Larkin.

## Filmlennadur
### Filmoù

### C'hoariva
Toby Stephens en deus labouret meur a wech gant ar Royal Shakespeare Company.

## Liammoù diavaez
*  Toby Stephens war IMDb
*  http://unitedagents.co.uk/toby-stephens
*  https://web.archive.org/web/20120204162018/http://www.hobsons-international.com/voices/1595/toby_stephens
René Magritte

**René François Ghislain Magritte**, bet ganet d'an 21 a viz Du 1898 e Lessines (proviñs Hainaut, Belgia) hag aet d'an Anaon d'ar 15 a viz Eost 1967 e Schaerbeek, a oa un arzour surrealour belgiat.

## Un nebeud oberennoù
### Taolennoù

* *La victoire* ("An trec'h"), 1938
* *La grande famille* ("An tiegezh bras"), 1947
* *La promesse* ("Ar promesa"), 1950
* *Le seize septembre* ("Ar c'hwezek a viz Gwengolo"), 1957
* *La colère des dieux* ("Fulor an doued"), 1960
* *Le tombeau des lutteurs* ("Bez ar c'hourenerion"), 1960
* *Le fils de l'homme* ("Mab-den"), 1964

### Bet skrivet gant Magritte

* René Magritte, *Manifestes et autres écrits*, Les Lèvres Nues, Bruxelles, 1972, 192 p
* *Quatre-Vingt-Deux Lettres de René Magritte à [[Mirabelle Dors]] et [[Maurice Rapin (peintre)|Maurice Rapin]]*
* René Magritte, *Écrits complets*, gant André Blavier, Flammarion, Paris, 1979, 766 p 
* René Magritte, *Les Mots et les images*, Labor, Bruxelles, 2000

### Skeudennoù
* Georges Bataille : *Madame Edwarda*
* William Beckford : *Vathek : conte arabe*
* Paul Éluard : *La Vie immédiate*
* Comte de Lautréamont : *Les Chants de Maldoror*
* *[[Les Mille et Une Nuits]]*
* Paul van Ostaijen : *Het Bordeel van Ika Loch*
* Louis Scutenaire : *Les Haches de la vie*, signé Jean Scutenaire, Pariz, G. L. M., 1937.
* Louis Scutenaire : *Le Retard*, signé Jean Scutenaire, Pariz, Éditions Sagesse, Librairie Tschann, 1938
* Louis Scutenaire : *Les Secours de l'oiseau*, signé Jean Scutenaire, Pariz, Parisot, 1938
* Louis Scutenaire : *Frappez au miroir !*, signé Jean Scutenaire, Bruxelles, Wellens-Pay, 1939

## Filmoù diwar e benn
* Luc de Heusch, *Magritte ou la leçon de choses*, gant Magritte, Camille Goemans, Marcel Lecomte, Louis Scutenaire hag Irène Hamoir, 1960, 20 mn
* Henri de Gerlache, *Magritte. Le jour et la nuit*, Arte éditions, gant Charlie Dupont, 2009

## Enor
* An asteroidenn (7933) Magritte a zo bet anvet war e lerc'h.

## Liammoù diavaez
* Diazezadur Magritte
* Mirdi Magritte
* Magritte. An holl oberennoù. Diaz roadennoù
Anvioù-bihan iwerzhonek

Setu amañ ur roll **anvioù-bihan iwerzhonek** hag a ziskouez an anvioù-bihan iwerzhonek (as Gaeilge) hag ar stummoù saoznekaet pe latinekaet, gant an anv kevatal e saozneg. Lod eus an anvioù saoznek a zeu war-eeun eus an iwerzhoneg  — Kathleen = Caitlín, Owen = Eoghan. Darn eus an anvioù iwerzhonek a zeu eus ar saozneg — Éamon = Edmund pe Edward. Anvioù iwerzhonek zo o deus pep a anv saoznek kevatal a zeu eus un hevelep anv orin. Máire, Maura ha Mary a zeu eus ar galleg "Marie" hag eus al latin "Maria" (Dont a ra an anv-se eus an arameeg "Maryām"). "Maureen = Mairín, zo ur furm vihanaat. Anvioù zo, degaset gant aloubadegoù  Angl-ha-Norman 1169 zo bet "iwerzhonekaet" dre ret abalamour ma ne veze graet en iwerzhoneg nemet gant 19 eus ar 26 lizherenn a gaver el lizherenneg latin. N'eus ket eus al lizherennoù J ha K en iwerzhoneg da skouer. John = Seán, Patrick = Pádraig (distaget Paw-Rick e rannyezhoù zo) en deus roet Paud ha Paudie. 

Kavout a reer anvioù iwerzhonek hag a seblant bezañ kevatal ouzh anvioù e yezhoù all met n'o deus liamm etimologel ebet. Áine (" sklaerder" pe "sked" en iwerzhoneg) zo degemeret evel un anv kevatal da Anna hag Anne (anvioù a orin hebraek pe latin). Anvioù-bihan zo n'o deus anv kevatal ebet e saozneg (skrivet e vezont en un doare fonetikel e saozneg). E-pad "Nevezadur an iwerzhoneg", anvioù iwerzhoneg zo hag a oa aet er-maez a c'hiz, zo bet implijet a-nevez. Anvioù all zo bet krouet nevez zo — evel an anv-bihan "Saoirse" hag a vez implijet stank bremañ, tennet eus ar ger iwerzhonek evit "frankiz" hag *aisling* a dalvez "gweledigezh, hunvre".

En iwerzhoneg, pa veze ar memes anv gant an tad hag ar mab, pe gant unan bennak hag e eontr zoken, e vez implijet Mór (bras) hag Óg (yaouank) da lakaat kemm etre an daou. Ar c'hentañ a dalvez "an henañ" hag egile "ar yaouankañ" en degouezh-se.

## Anvioù iwerzhonek a orin

### Roet d'ar merc'hed

### Roet d'ar baotred

## A orin estren

### Anvioù merc'hed

### Anvioù paotred

## Gwelet ivez
*Anvioù-bihan saoznek

## Notennoù ha daveoù

;Levrlennadur

*
*
*
*
Kat Dennings

**Katherine Litwack**, **Kat Dennings** he anv micher, a zo un aktourez stadunanat, ganet d'an 13 a viz Even 1986 e Philadelphia, Pennsylvania, SUA en ur familh yuzev achkenaz. Brud zo deuet dezhi goude he roll en un tamm eus ar stirad skinwel *[[Sex and the City]]* evit ar chadenn HBO.

## Buhez
Ganet eo Katherine Litwack en un tiegezh bourc'hiz e Bryn Mawr, Pennsylvania. Ar vamm Ellen Judith Litwack a zo ur varzhez hag ur psikologourezh d'ar gomz, an tad Gerald J. Litwack a zo louzaouer molekulel ouzhpenn bezañ kelenner ha rener ur skol-veur.

Kat Dennings a zo ar bugel yaouankañ en un tiegezh 5 bugel, ar breur henañ a zo Geoffrey S. Litwack. Tud Kat a zo a orin yuzev (an dud-kozh a oa terc'het diouzh Rusia). E 2008 e tisklerias he er gazetenn jewishjournal.com:

Kat Dennings a zo bet skoliataet er gêr; n'eo chomet un hanter devezh nemetken en ur skol hengounel en he vuhez er skol Friends' Central School. Dont a reas a-benn da vont er skolaj memestra ha bezañ diplomet d'an oad a 14 bloaz. Fiñvet e oa bet ganti da Los Angeles, Kalifornia o heuliañ he holl familh. Ar pal a oa da reiñ an tu dezhi da vezañ aktourezh a holl amzer. D'ar mare-se e krogas da vat gant implij al lesanv "Dennings".
## Buhez micherel
Kroget eo Dennings gant labourat evit rolloù kenwerzhel, oadet a 10 vloaz he doa tapet ur roll evit ur bruderezh chips patatez. Dennings a grogas gant al labour aktourez da vat e 2000 pa voe roet dezhi ur roll er stirad skinwel Sex and the City eus ar chadenn HBO, el lodenn "Hot Child in the City".

## Rolloù
### Filmoù

### Skinwel

## Notennoù ha daveennoù
Emmy Awards

**Emmy Award**, berraet e **Emmy**, a vez graet eus prizioù evit enoriñ aktourien evit rolloù brudet er skinwel. Ar memes-re int evit an Academy Award (evit ar filmoù), an Tony Award (e-bed ar c'hoariva), hag ar re Grammy Award (evit ar sonerezh). A-feur ma z'eo aet an amzer da goll ez eus bet krouet prizioù disheñvel evit hini an aktourien nemetken.

Dre ma vez roet Emmy Awards e meur a skourr eus an industrielezh skinwel amerikan, e vezont roet e-pad lidoù disheñvel a-hed ar bloaz. An daou lid pouezusañ hag a vez skignet ar muiañ a vez *the Primetime Emmys* ha *the Daytime Emmys*, hag a enor al labour kaset da benn evit ar skignoù pemdeziek en Amerika hag ul labour mennet evit ar skignoù pemdeziek dudi.

Tri aozadur distag met liammet kenetrezo zo aozerien al lidoù Emmy Awards: Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Skinwel (Saozneg: *[[Academy of Television Arts & Sciences]] (ATAS)*), an *[[National Academy of Television Arts & Sciences]] (NATAS)*, hag an *[[International Academy of Television Arts & Sciences]] (IATAS)*. Pep hini anezho a vez fiziet ennañ lidoù an Emmy Awards hervez skourroù disheñvel.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Listenn eus lodennoù Battlestar Galactica (stirad skinwel 2004)

:*Evit lodennoù ar stirad skinwel diazez gwelet: [[Listenn lodennoù Battlestar Galactica (stirad skinwel 1978) ha Galactica 1980]]*. 
**Battlestar Galactica** zo ur stirad skinwel amerikan milourel, hag ul lodenn eus ar frañchiz ''Battlestar Galactica'' frañchiz. Ar stirad a zo bet sevenet gant Ronald D. Moore evel un adsevel d'ar stirad skinwel diazez bloavezh 1978-1980 ''Battlestar Galactica''hag a oa bet krouet gant Glen A. Larson. Ar stirad a zo bet skignet evit ar wech gentañ evel ministirad teir eurvezh e miz Kerzu 2003 war ar chadenn Sci-Fi Channel. Krog eo ar stirad skinwel da vezañ skignet er Rouantelezh-Unanet war ar chadenn Sky1 d'an 18 a viz Here 2004, d'ar 14 a viz Genver 2005 e krogas ar skignañ er Stadoù-Unanet.

Istor *Battlestar Galactica* a zo diazezet en ur sistem stered pell diouzhomp, eno e kaver ur sevenadur denel o vevañ war planedennoù anavezet evel an 12 Trevadenn. En amzer dremenet e oa bet savet ur brezel drastus etre an trevadennoù denel ha robotoù krouet ganto anvet Cylons anvet ar C'hentañ Brezel Cylon. Pa grog ar stirad e oa bet peoc'h etre ar robotoù ha mab-den e-pad 40 vloaz. Ar robotoù o devoa implijet an amzer-se evit prientiñ un dagadenn-veur a vez sevenet er ministirad. An 12 Trevadenn denel a zo riset darn an annezidi a zo marvet dre ar bombezadegoù nukleel. Eus ar flodad brezel trevadennel ne chom nemet ul lestr-egor brezel kozh ar Battlestar Galactica en e-benn ar c'homandant William "Bill" Adama. Dreistbeverien an dagadenn-veur a dec'h en ur implijout listri-egor a bep seurt ha gant sikour ar Battlestar Galactica a glask adkavout ur blanedenn vojennel evel repu, anvet Douar.

## Ar stirad

## Ar ministirad
* *Pennad spisoc'h gwelet: [[Battlestar Galactica (ministirad)|Battlestar Galactica ministirad]]*
Kito

**Kito** pe **Christophe Antoine** e anv en ti-kêr, bet ganet d'an 8 a viz C'hwevrer 1954 e Ploueg-ar-Mor, a zo ur c'hizeller breizhat emzesket, surrealour dreist-holl. 

## Un nebeud oberennoù
* E Traoñienn ar Sent: delwennoù Gulstan (asambles gant Kevin Antoine), Maodez, Moe (asambles gant Kevin Antoine), Rion,...
* Kizelladurioù meur: *Serr-lagad*, *Al lapous-levr*, *Ar geltez*, *An aspedenn*, *Ar violoñselourez*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Lou Tresor dóu Felibrige

**Lou Tresor dóu Felibrige** zo ur geriadur divyezhek okitaneg-galleg, savet gant Frédéric Mistral hag embannet e div levrenn e 1878-1886.
Charenton-le-Pont

**Charenton-le-Pont** zo ur gumun en departamant Val-de-Marne hag er rannvro Enez-Frañs e Bro-C'hall. 
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Tri ezel eus ar Rezistañs a voe lazhet gant an Alamaned nepell diouzh Boutel e Lannejenn (Breizh) d'ar 7 a viz Gouere 1944; un den eus Charenton a oa en o mesk. 
* Fuzuilhet e voe ur paotr yaouank ag ar gumun e Kernevez-Zinzeg e Berne (Breizh) gant an Alamaned, d'ar 16 a viz Gouhere 1944, abalamour d'e berzh er Rezistañs.

## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Norbert Le Gall

**Norbert Le Gall** a zo ur c'hizeller.

## Un nebeud oberennoù
* E Traoñienn ar Sent: delwennoù Karanteg ha Miliav, Herbod (gant Bruno Panas).
David Puech

**David Puech** a zo ur c'hizeller emzesket eus Cevenas hag a zo o chom e Breizh abaoe 1995.

## Un nebeud oberennoù
* E Traoñienn ar Sent: delwennoù Gweltaz, Koneri, Million, Paol Aorelian, Kler ha Treveur
* *Enor da vengleuzierien Enez-veur*
* Bonnoù-kleier,...

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Olivier Lévêque

**Olivier Lévêque** a zo ur c'hizeller o chom e Pleneg-Nantraezh. 

## Un nebeud oberennoù
* E Traoñienn ar Sent, delwennoù Diboan, Konogan, Laouenan, Luner, Padern, Santig Du, Trifin ha Tugdual