Gourtanvenez

Ober a reer **gourtanvenez** eus ar menezioù-tan o deus dislonket tolzadoù materi divent ken ez eus prouennoù m'eo bet kemmet an hin er bed a-bezh gwezhioù zo. N'eo ket bet krouet an dro-lavar gant ar skiantourien, met anv zo bet eus ar *supervolcanoes* e-barzh meur a deulfilm breizhveuriat pe stadunanat adalek ar bloavezh 2000. Graet e vez gant an tanvenezourien eus ar megacalderaoù evit ober anv eus ar pezh a weler hiziv. A hend-all e vez renket ar gourtanvenezioù war an daou zerez uhelañ e-barzh meneger tarzherezhted an tanvenezioù, ar VEI (*Volcanic Explosivity Index* e saozneg) a ya betek 8. En derez 7 eo bet jedet m'eo bet kaset un tolzennad materi 100 km³ er-maez ha muioc'h eget 1 000 km³ evit an derez 8.
Hervez lod skiantourien e c'hellje an hin bezañ aet da yen spontus betek bezañ lakaet an Douar da vezañ goloet gant skorn 65 milmilion a vloavezhioù zo, ha marteze lakaet an dinozaored da vont da get.

## Gorreadoù tanek meur
Gwezhioù zo ez eus bet kavet roudoù ar gourtanvenezioù er gorreadoù tanek meur evel ma vez gwelet en Island (*Enez ar Skorn*), e Meurvor an Indez, e Siberia hag e Java. Koulskoude ez eus bet kavet roudoù meur a gourtanvenez er bloavezhioù 2000.
An dislonkadenn dolzennek anavezet en amzerioù istorel a zo bet hini ar Menez Tambora en Indonezia e 1815 (VEI 7), ha nevez zo eo bet kavet ez eus bet un dislonkadenn divent e Zeland-Nevez ken yaouank ha 2 200 vloaz zo.

## Park broadel Yellowstone
En teulfilm kentañ war ar gourtanvenezioù skingaset gant ar BBC (*Supervolcanoes*, 2000) eo bet lakaet ar c'haoz war gresk an obererezh tanvenezel e-kreiz Park broadel Yellowstone er Stadoù-Unanet. Hervez kont e vije live an douar o kreskiñ a 7 cm bep bloaz ha ken tanav eo pluskenn an Douar eno ma c'hellfe bezañ ur c'hambr magma prest da zislonkañ diskuliadegoù lava (mein-teuz) war gorreadoù divent evel m'eo degouezhet meur a wech dija, 2,1 milion, 1.3 milion ha 640 000 a vloavezhioù zo. Merzet eo bet ez a da gresk an obererezh tanvenezel ivez (gwrezverk ul lenn o kreskiñ, pennoù-bouilh o tarzhañ kreñvoc'h, muioc'h a soufr). Hervez lod douarourien (Robert Smith, Skol-Veur Utah, da skouer) e c'hellfe menez-tan Yellowstone prest evit ober e reuz a-barzh un nebeud bloavezhioù.

## Roll ar gourtanvenezioù

* Aira Caldera, Kyūshū,  • ~ 22 000 bloavezh zo (~110 km3) 
* Lenn Taupo, Norzhenez,  • 181 ktJK (120 km3)
* Kikai Caldera, Inizi Ryukyu,  • 6 300 bloavezh zo (150 km3)
* Menez Aso, Kyūshū,  • 4 dislonkadenn dolzennek etre 300 000 ha 80 000 bloavezh zo (Tolzenn : - 600 ktJK km3) 
* Tambora, West Nusa Tenggara,  • 1815 (100 km3)
* Bruneau-Jarbidge, Idaho,  • 10-12 milion a vloavezhioù zo (>250 km3) • 1 600 km er Reter
* Laacher See, Rheinland-Pfalz,  • ~ 12 900 bloavezh zo (~300&nbsp;km3)
* Campi Flegrei, Naplez,  • ~ 12 000 bloavezh zo (marteze muioc'h eget 300 km3) 
* Caldera Long Valley, California,  • 760 000 bloavezh zo (600 km3)
* Caldera Valles, New Mexico,  • 1,12 milion a vloavezhioù zo (600 km3) 
* Kemplez al lenn tanveneziek Bennett, British Columbia/Yukon,  • 50 million a vloavezhioù zo (850 km3)

## Levrlennadur
* Paol ar Meur, *Ar menez-tan kreñv spontus*. *In* : Bremañ, n° 315, Genver 2008.

## Notennoù ha daveennoù