open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juan Corzo

**Juan Corzo y Príncipe** a zo bet ganet e 1873 e Madrid (Spagn) ha marvet e 1941.

Mestrc'hoarier echedoù kuban.

Kampion Kuba e voe a-raok José Raúl Capablanca. 

Divroañ a reas da Guba e 1887. Deskiñ a reas digant Pichardo ha dont a reas da vout kampion eus Klub Echedoù La Habana. Koll a reas a-enep da Gapablanca (4 - , 3 + , 6 =) p'edo hemañ 13 vloaz. A-gevred gant Capablanca e krouas Kevre Broadel Echedoù Kuba. E-pad pell amzer e voe renour kazetenn echedoù Capablanca.
Madrid

**Madrid** eo kêr-benn Spagn ha brasañ kêr ar vro. War-dro 3.5 milion a dud a zo o chom enni, ha gant he zolpad-kêr eo war-dro 7 milion a dud eo a zo. Kêr-benn uhelañ Europa eo (665 m.) hag e-kreiz ar vro emañ.

Eno emañ sezoù an Ensavadurioù Cervantes, Aozadur Bedel ar Douristerezh, Akademiezh ar Roue Spagnol, hag Aozadur ar Stadoù Iberoamerikan.

Savadurioù modern a zo e-kichen re a c'hiz nevezklasel. Kavout a reer ivez Plaza Mayor ha Mirdi ar Prado. Daou glub melldroad pennañ a zo e Madrid : Real Madrid hag Atlético Madrid.
## Tud vrudet liammet ouzh ar gêr
### Tud ganet eno
* José Bergamín Gutiérrez, skrivagner spagnol, d'an 30 a viz Kerzu 1895,
* Hildegart Rodríguez Carballeira (1914-1933),  bugel ampart-dreist ha stourmerez.
### Tud bet o chom eno
* Bing Crosby (1903-1977), kaner hag aktour stadunanat,
* Camilo José Cela (1916-2002), skrivagner galizat spagnolek, aet priz Nobel al lennegezh gantañ.

## Gevellerezh
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ti-kêr Madrid
*          Lec'hienn ofisiel an douristerzh e Madrid
*           Lec'hienn ofisiel Madrid war porched broadel an douristerezh
*  Kodoù-post Madrid
Mandaneg

Ur yezh siouek-katawbek eo ar **mandaneg**. E 2009 n'eus ket nemet ur c'homzer a-vihanik, e mirlec'h Fort Berthold e Norzh-Dakota, met desket e vez er skolioù.

## Darempredoù genel
Krediñ a raed da gentañ e oa ar mandaneg ur c'har da yezhoù an Hidatsaed hag ar C'hrowed. Evel m'o deus ar vandaned bevet e-kichen ar meuriadoù-se e-pad un amzer hir eo gwirheñvel e oa bet levezonet bras o yezh gant o re. Diaes-tre eo, abalamour d'an dra-se, resisaat lec'hiadur ar mandaneg e-touez ar yezhoù siouek hag ar peurliesañ e lakaer anezhañ en un isskour distag.

Div rannyezh he-doa ar mandaneg :

1. Nuptare
2. Nuetare

Nuptare hepken a dreuzvevas betek an  kantved hag an holl gomzer a voe divyezher en Hidatsaeg. E 1999 ne chome nemet 6 mandaneger bev, hag e 2009 unan nemetken. Kelennet eo ar yezh e skolioù ar mirlec'h, avat.

## Fonologiezh
Setu fonemmoù ar mandaneg :

* konsonennoù: 
* Vokalennoù: 

Tonennoù en deus ar mandaneg

## Niveroù e mandaneg
* 1 mahanah 
* 2 nompah
* 3 namary
* 4 tohpa
* 5 kakhu 
* 6 kemah 
* 7 kupah 
* 8 tutuka
* 9 mahpa
* 10 perug

## Iskizadenn
Studiet e oa bet a-dost ar yezh pa veze kredet gant lod e oa ar Vandaned diskennidi eus Kembreiz, ha klasket e oa bet heñvelderioù etre ar mandaneg hag ar c'hembraeg.

## Gwelet ivez

Mandaned
Yezhoù siouek

Yezhoù ar Stadoù-Unanet
Joseph Gallagher

**Joseph Gerard Gallagher** a zo bet ganet d'ar 4 a viz Mae 1964.

Mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù iwerzhonat, breizhveuriat ha suis.

Ag Iwerzhon emañ e dud, Norah ha Patrick. Dimeziñ a reas gant ur vaouez eus Suis. E Neuchâtel (Suis) emañ o vevañ. Broadet eo bet suis. 
 
Mestr-meur (GM) eo abaoe 1990, Mestr Etrebroadel (IM) abaoe 1987

Here 2025: 2 395 eo e renk Elo *Standard* , 2 289 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 473 e renk Elo *Luc'hedenn*, 2 558 eo e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Genver 2000.

Kampion echedoù Breizh-Veur e 2001, kampion echedoù Suis e 1997, e 1998, e 2004, e 2005, e 2007, e 2012 hag e 2021.

Dedennet eo gant ar poker ivez.

## Oberennoù skrivet (e [[saozneg]])
* Joe Gallagher, *Winning With the King's Gambit*, Embannadurioù Batsford, 1992 (adembannet e 2002), ISBN 0-7134-6944-7 ;
* Joe Gallagher, *The Samisch King's Indian*, Embannadurioù Batsford, 1995, ISBN 0-8050-3902-7 ;
* Joe Gallagher, *The Trompovsky*, Embannadurioù Chess Press, 1998, ISBN 1-901259-09-9 ;
* Joe Gallagher, *Attacking Ideas in Chess*, Embannadurioù Gambit Publications, 2000, ISBN 1-901983-20-X ;
* Joe Gallagher, *The Magic of [[Mic'hail Tal|Mikhail Tal]]*, Embannadurioù Everyman Chess, 2001, ISBN 1-85744-266-0 ;
* Joe Gallagher, *Starting Out: the Caro-Kann*, Embannadurioù Everyman Chess, 2002, ISBN 1-85744-303-9 ;
* Joe Gallagher, *Starting Out: King's Indian*, Embannadurioù Everyman Chess, 2002, ISBN 1-85744-234-2 
* Joe Gallagher, *Starting Out: The Pirc/Modern*, Embannadurioù Everyman Chess, 2003, ISBN 1-85744-336-5 ; 
* Joe Gallagher, *Play the King's Indian*, Embannadurioù Everyman Chess, 2004, ISBN 1-85744-324-0 .
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Ioweg-Otoeg

Ur yezh siouek-katawbek eo an **Ioweg-Otoeg**. Komzet e oa gant ar Vissouried, an Otoed hag an Iowayed e biz Kansas hag e darnioù Missouri ha Nebraska. Tost tre eo ouzh an Hokakeg. N'eo mui komzet nemet gant un nebeud tud gkzh er c'humuniezhoù Otoe-Iowayek en Oklahoma. Marv eo ar c'homzer gwir diwezhañ e 1996 met chom a ra un dornad tud damvarrek gant ar yezh.

Nemet e vefe strivoù da virout ar pezh a chom eus ar yezh eo gwirheñvel e yelo-hi da get buanik. 

## Niverioù en Ioweg-Otoeg

* 1 yanki
* 2 nowê 
* 3 tani
* 4 towê 
* 5 thatah
* 6 schâkwe 
* 7 schâma 
* 8 grérabenni
* 9 shumkê
* 10 krêpenne

## Gwelet ivez

Yezhoù siouek
Yezhoù ar Stadoù-Unanet
Carlo Cozio

**Carlo Cozio**, kont eus Montiglio ha Salabue, a zo bet ganet e 1715 e Casale Monferrato (Italia) ha marvet e 1780.

Mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù italian.

Dimeziñ a reas gant Donna Taddea dei Marchesi di Barbiano di Chieri: ur mab a voe ganet gante.

## '''An Difenn Cozio'''

1.e4 e5

2.Mf3 Mc6

3.Fb5 **Mge7**

*  Dr. Mauro Marchisotti, ''La Difesa Cozio''.

## '''An Difenn Cozio Daleet'''

1.e4 e5

2.Mf3 Mc6

3.Fb5 a6

4.Fa4 **Mge7**

*  Dr. Mauro Marchisotti, La Difesa Cozio: Un Aggiornamento.

## Oberenn skrivet

* Carlo Cozio, *Il giuoco degli scacchi o sia Nuova idea di attacchi, difese e partiti del Giuoco degli Scacchi*, 1766. 
Ur mell levr eo, div levrenn ennañ, gant 700 pajenn. Peder lodenn a zo ennañ: an hini gentañ a-zivout ar c'haradenn (*gambetto*), an eil hini gouestlet d'ar c'hoari boutin, an deirvet hini a-zivout c'hoarioù "ar C'halabrad", hag an hini ziwezhañ gant 201 bartienn. Ur stagadenn a ya d'ober tost ur bempvet levrenn. Rouez-kenañ eo al levr-mañ: devet oa bet tost an holl skouerennoù anezhañ abalamour d'un tan-gwall er *Stamperia Reale* ("Moulerezh Roueel") e Torino.

## Daveenn
*  Franco Pezzi ha Mauro Marchisotti, ''Cenni biografici su Carlo Cozio, conte di Salabue'' .
Bloavezhioù 1090

### Darvoudoù

* 1095 
** Sened-Meur Clermont a verk deroù Brezelioù ar Groaz
** Kentañ Brezel ar Groaz, 1095–1101

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 1080

### Darvoudoù
* 1080 
** Ar roue Alfonso VI Kastilha a laka al lid roman da dalvezout en ilizoù katolik e plas al lid mozarabek.
* 1087
** Mont a ra Gwilherm II da roue Bro-Saoz.
** Sevel a ra an Impalaer Horikawa war dron Japan.
** Relegoù Sant Nikolaz zo kaset da v-Bari

### Tud dibar

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Bloavezhioù 1070

### Darvoudoù

* 1078
** Boulc'het eo chanter an iliz Roman e Santiago de Compostela, Galiza

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 1060

### Darvoudoù

* 1066
** An Normaned a aloub Bro-Saoz
** Gwilherm an Alouber a voe kurunennet Roue a Vro-Saoz devezh Nedeleg e Abati Westminster.

### Tud dibar

* Gwilherm an Alouber

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
1311

*Diwar-benn bloavezh *'1311*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1311|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1311]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1311|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1311]]*

__NOTOC__
Bloavezhioù 1040

### Darvoudoù

*

### Tud dibar

* Roue Macbeth a Vro-Skos (m. 1057)
* Godwin, Kont Wessex (m. 1053)
* El Cid (g. 1040)

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 1030

### Darvoudoù

* Rouantelezh Aragon krouet e 1035

### Tud dibar
* Godwin, Kont Wessex
* Avisenna, prederour
* Knut II Danmark, roue Danmark ha roue Bro-Saoz etre 1016 ha 1035
* Harold Harefoot, roue Bro-Saoz etre 1035 ha 1040
* Herri Iañ (Bro-C'hall), roue Bro-C'hall etre 1031 ha 1060

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 540

### Darvoudoù
*Aloubiñ a ra Impalaeriezh roman ar Reter Milano ha kêrbenn an Ostrogoted Ravenna.
*Dizivoud etre an Iliz Reizhkredennek Sirian ha Iliz Reizhkredennek ar Reter a-zivout ar Monofiziezh
*Ara Gaya a ya da rouantelezh pennañ er c'hevread Gaya e Korea
*Marv Arzhur hag e vab Mordred hervez Annales Cambriae

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 710

### Darvoudoù

* 717 — Eil seziz Arab eus Kergustantin

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Arkansas

**Arkansas** ( pe ) a zo ur Stad eus su ar Stadoù-Unanet. Ne vez ket distaget an *-s* dibenn en anv-mañ. Kêr-benn Arkansas eo Little Rock. 
Bevennet eo ar stad er reter gant ar stêr Mississippi: en tu all dezhi emañ stadoù Tennessee ha Mississippi. Er c'hreisteiz emañ Louisiana. Er c'huzh-heol emañ Texas hag Oklahoma. En hanternoz emañ Missouri.

## Douaroniezh
Brudet eo ar vro en abeg d'ar menezioù ha d'ar c'hoadegi, d'an traoñiennoù (re ar stêrioù *Arkansas* ha *Buffalo* peurgetket), d'ar plaenennoù, ha d'ar mougevioù evel ar Blanchard Springs Caverns.

## Kêrioù Arkansas

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Bloavezhioù 570

### Darvoudoù

* Ganedigezh Mohammed, profed Islam

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 30

### Darvoudoù

* Ar Pasion : Jezuz-Krist a zo kroazstaget hag adsavet a varv da vev hervez ar relijion gristen.

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 50

### Darvoudoù

*Boudaegezh degaset da Sina gant an impalaer Ming

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 60

### Darvoudoù

* Tangwall meur Roma, 64

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 70

### Darvoudoù

* Bloavezh 79 — Dislonkadenn drastus ar menez-tan Vesuvio. Marv Plinius an Henañ.

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Kevredad (gwir gall)

E Bro-C'hall, meizad ar c'hevredad a zo termenet gant mellad 1832 ar C'hod keodedel :
::«* Ensavet eo ar c'hevredad gant daou pe meur a hinienn a ziviz dre gevrat dereiñ d'un embregadenn boutin madoù pe o oberiantiz e sell da rannañ ar gounid pe da dennañ splet eus an arboelladenn a c'hello disoc'hiñ diwar se.<br />Gallout a ra bezañ ensavet, e degouezhioù termenet gant al lezenn, dre akta bolontez un hinienn hepken.<br />Ar re gevredet a n' em ouestl da gemer perzh er c'holloù.* »

En destenn-mañ e taolenna an *[[embregerezh]]* an obererezh boutin hag ar *c'hevredad* a zo an enkorfadur gwirel a gaso an embregerezh-se da wir.

E kemm gant seurtoù all a dudelezh – pergen ar c'hevredigezhioù –, ur c'hevredad en deus atav ur c'halvidigezh armerzhel (pourchas madoù ha servijoù da baeañ, genel spletoù pe arboelladennoù, hag o rannañ), gwezh a vez (ral a wezh) a-gevret gant ur c'halvidigezh sokial.

### Rummoù kevredadoù (er gwir gall)

#### Kevredadoù kenwerzhel
Emañ ar c'hevredadoù-se dindan gwir ar c'henwerzh/an aferioù.
* Kevredad dizanv, pe Kevredad dre gevrannoù (KDG), a c'hell bezañ dezhañ stumm ur c'hevredad kevelouri broduiñ (KKP) 
* Kevredad kevelourel
* Kevredad dre gevrannoù eeunaet, pe KDGE ;
* Kevredad dre gevrannoù eeunaet unperc'henn, pe KDGEU ;
* Kevredad Bevennet e Atebegezh, pe KEBAT, a c'hell ivez bezañ dezhañ stumm ur c'hevredad kevelouri broduiñ (KKP) ;
* Embregerezh unperc'henn bevennet e atebegezh, pe EUBAT (argemm ar C'HEBAT ennañ ur c'hevredat hepken) ;
* Kevredad gougemennet eeun (KGE) ;
* Kevredad gougemennet dre gevrannoù (KGDG) ;
* Kevredad dre anv boutin (KDAB).
* Kevredad dizanv sportour micherel ou KDSM
* Kevredad Europat (KE)

#### Kevredadoù keodedel
An holl gevredadoù nann kenwerzhel a zo keodedel. Dindan ar gwir keodedel emañ ar c'hevredadoù-se.
* Kevredad keodedel (ar C'hevredad keodedel diloc'hvadoù (KKD) eo an hini anavezetañ),
* Kevredad Keodedel Micherel (KKM)),
* Kevredad Keodedel Araezioù (KKA),
* Kevredad embregvezh frank (KEF).
An tri diwezhañ-mañ a vod izili ar micherioù frank reolennet (kontourien-prizachourien, mezeien, breutaerien, ha c'hoazh) evit reiñ dezho an tu da embreger a-stroll ha da rannañ ar frejoù lojeiz ha framm (rannañ ur sekretourva, da skouer).
Bloavezhioù 90

### Darvoudoù

*

### Tud dibar

* Titus Flavius Domitianus, Impalaer Roma (81–96)

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 80

### Darvoudoù

*

### Tud dibar

* Titus Flavius Vespasianus, Impalaer Roma (79–81)
* Titus Flavius Domitianus, Impalaer Roma (81–96)

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 600

### Darvoudoù

* Poblañs ar Bed a dizh 600 milion
* Angled ha Saksoned a aloub Preden
* Delwennoù Bouddha a zo savet e Japan evit ar wech kentañ

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Alabama (stad)

**Alabama** (distagadur IPA: []), unan eus an 50 stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika, a zo e kreisteiz ar vro anezhi. Da vare ar Brezel Diabarzh e oa unan eus ar stadoù emsavet a-enep an Hanternoz.

## Douaroniezh

## Levrioù
* Atkins, Leah Rawls, Wayne Flynt, William Warren Rogers, and David Ward. *Alabama: The History of a Deep South State* (1994)
* Flynt, Wayne. *Alabama in the Twentieth Century* (2004)
* Owen Thomas M. *History of Alabama and Dictionary of Alabama Biography* 4 vols. 1921.
* Jackson, Harvey H. *Inside Alabama: A Personal History of My State* (2004)
* Mohl, Raymond A. "Latinization in the Heart of Dixie: Hispanics in Late-twentieth-century Alabama" *Alabama Review* 2002 55(4): 243-274. Issn: 0002-4341
* Peirce, Neal R. *The Deep South States of America: People, Politics, and Power in the Seven Deep South States* (1974). Information on politics and economics 1960-72.
* Williams, Benjamin Buford. *A Literary History of Alabama: The Nineteenth Century* 1979.
* WPA. *Guide to Alabama* (1939)

## Kêrioù Alabama

## Liammoù diavaez
* Alabama.gov - Lec'hienn ofisiel gouarnamant ar stad.
* Alabama Association of Regional Councils
Bloavezhioù 440

### Darvoudoù

### Tud dibar
* Enez Vreizh : deroù ren ar roue Cunedda e Kembre.

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

__NOTOC__
Republik Soviedel Slovakia

Ur Republik Soviedel verrbad e oa **Republik Soviedel Slovakia** (e slovakeg: *Slovenská republika rád*, da lâret eo "Republik Slovakek ar C'huzulioù", rak savet e oa bet a-raok na oa deuet ar ger rusek "sovied" da vezañ anavezet-mat e slovakeg). Savet e oa bet e su ha reter Slovakia d'ar 16 a viz Mezheven ha mont a reas da get d'ar 7 a viz Gouere 1919, gant ar c'helaouenner tchek Antonín Janoušek ouzh he fenn ha gant he c'hêr-benn e Prešov.

Goude 1918 e oa bet kaset urzhioù da Arme nevez Tchekoslovakia da lakaat Slovakia a-bezh dindan he beli ha dre un argad kaset da-benn gant ar Warded Ruz eus Republik Soviedel Hungaria e oa bet aloubet ul lodenn vras eus Slovakia ha staliet Republik Soviedel Slovakia eno.

Nebeudik war-lerc'h e kilas ar Warded Ruz betek Hungaria hag aloubet e oa bet al lec'h gant Arme Tchekoslovakia ha lakaet fin d'ar Republik Soviedel.

## Gwelit ivez
*Republik Soviedel
*Republik Soviedel Hungaria
Arizona

**Arizona** (distagadur IPA: ), *Hoozdo Hahoodzo* e navac'hoeg, *Alĭ ṣonak* e o'odham, a zo ur Stad eus gevred ar Stadoù-Unanet. Brudet eo evit he dezerzhioù hag evit he mirvaoù natur. Amañ emañ Kanienn Veur ar C'holorado, Meteor Crater da skouer.

## Kêrioù Arizona

## Liammoù diavae
*   http://az.gov/

## Douaroniezh
Republik Soviedel Sokialour Galitsia

Ur Republik Soviedel berrbad e oa **Republik Soviedel Sokialour Galitsia** (RSS Galitsia), bet savet d'an 8 a viz Mezheven 1920 hag aet da get d'ar 21 a viz Gwengolo 1920 e takad Talbennn an Arme Ruz.

Savet ha meret e oa bet ar Republik gant "Kuzul Dispac'hel Galitsia" (*Galicijski revolucionarni odbor* pe "*[[Galrevkom]]*"), bet krouet gant sikour Rusia Soviedel. Staliet e oa sez ar gouarnamant e Ternopil, e Reter Galitsia, gant Vladimir Zatonskiy e Brezidant.

Gant ar Galrevkom e oa bet savet ur velestradurezh, un deskadurezh, Arme Ruz Galitsia hag embannet e oa bet bilhedoù-arc'hant ivez. 

Lakaet e oa bet ar poloneg, an ukraineg hag ar yidicheg da yezhoù ofisiel.

Ne deuas biken dindan beli Galrevkom avat ul lodenn a-bouez eus Reter Galitsia, da lâret eo Lviv hag an trowardroioù, ma vez kavet eno eoulmaenegi Boryslav ha Drohobitch.

Aloubet e oa bet RSS Galitsia gant Polonia d'ar 21 a viz Gwengolo 1920. 

## Gwelit ivez
* Republik Poblel Kornôg Ukrania
* Polrevkom
* Galrevkom
Pasiphae (loarenn)

**Pasiphae** (eus ar gresianeg Πασιφάη) a zo ul loarenn gilgradek direizh a gelc'htro en-dro da Yaou. Gant Philibert Jacques Melotte e voe dizoloet e 1908. Reiñ a ra-hi hec'h anv d'ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 22,8 milion a gilometradoù ha 24.1 milion a gilometradoù gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°.

Tennañ a ra hec'h anv eus Pasiphae, gwreg Minos ha mamm ar Minotaor.
Doueoniezh

An **doueoniezh**, pe **doueoni** pe **teologiezh**, a zo studi ar pezh a zo gwir hag a denn da Zoue, hervez ar relijion-mañ-relijion. Savet eo bet ar ger "doueoniezh" da glotañ gant ar ger θεολογία, pe "theologia", deuet eus an henc'hresianeg. 

Er relijionoù a zo diazezet war an undoueegezh, ez eo an doueoniezh skiant an Diskuliadur, diazezet war ar skridoù relijiel, o c'hompren, a-benn sklêrijenniñ ar feizidi diwar-bouez an doare da ober pe d'en em zerc'hel, pe da grediñ hervez ar relijion.

## Istor
Gant Platon, en e levr *Ar Republik*, eo bet implijet ar ger θεολογία da gentañ, diwar-benn ar wengelouriezh.

Adkemeret eo bet war e lerc'h gant Aristoteles, evit diveskañ ar brederourion diouzh an doueoniourion, a gont ar mojennoù pe gwengeloù en ur stumm barzhonius.

Skrivagnerien c'hresian all a ra gant ar ger evit ober anv eus "kosmogoniezh". Gant ar stoikourien ez eus kaoz a "brederouriezh doueoniel" diwar-benn ar prederiañ a-zivout an doueegezh, a zo dezhe ur skourr eus ar brederouriezh.

Gant ar brederourion latin ne voe ket nemeur a gaoz a zoueoniezh, war-bouez un arroud brudet diwar zorn Varron : kemm a ra etre doueoniezh vojennel, doueoniezh fizikel, ha doueoniezh politikel. 

Er c'hantvedoù kentañ e oa savet disfiz en oberourion gristen ouzh implij ar ger. En o spered e oa stag ar gerioù "doueoniezh" ha doueoniourion ouzh ar wengelouriezh pagan. 
Koulskoude e teu Klemañs Aleksandria da ober ar c'hemm etre « doueoniezh ar Verb peurbadel » ha « gwengelouriezh Dionysos ». Tamm-ha-tamm ez a da goll ar ster stag ouzh ar baganiezh. Nemet e kemm a-wechoù ar ster resis d'ar ger: a-wechoù e talv kement ha Skriturioù Sakr, pe kofezadur ar feiz kristen. Da veno doueoniourion arall e talveze an doueoniezh kement ha prezeg eus doueegezh dre vras, pe eus doueegezh Jezuz nemetken. 
Er c'hornog ne vez ket graet nemeur gant ar ger a-raok ar mare "skolastek": gwell e vez kavet komz gant troiennoù enne ar ger "sacer", evel "doctrina sacra", "sacra pagina" pe "sacra eruditio". 
A-benn ar fin neoazh e weljod an doueoniourion latin oc'h ober forzhik gant ar ger en o skridoù, ma teuas ar ger "doueoniezh" da dalvezout kement ha "studi ar gelennadurezh kristen", ar ster a zo chomet warnañ abaoe, e metoù ar gristenien da vihanañ.

Adalek ar XVI-vet kantved e teu ar ger da gaout ur ster ledanoc'h. Kaoz a vo neuze eus "doueoniezh naturel", a dalv kement hag anavezout Doue en un doare a vefe "naturel". Diwar neuze e vez implijet evit ober anv eus relijionoù estrevit ar gristeniezh, e-barzh studi ar relijionoù da skouer. 
Dont a ra ar ger doueoniezh da dalvezout kement ha skeudenn doue hag an doueegezh er relijionoù a bep seurt, hag o c'helennadurezhioù zoken. 

Ret eo derc'hel soñj e veze termenet ar brederouriezh klasel, adalek an amzerioù a-raok Sokrates betek mare diskibien Leibniz, evel skiant Doue, pe skiant ar peurvoud, e-berr evel doueoniezh. Usvedoniezh, pe "prederouriezh kentañ" a veze graet anezhi ivez, dre ma veze gwelet evel gwrizienn, andon, sichenn an holl skiantoù.

## Notennoù ha daveennoù
GJ 832

**GJ 832** (**Gl 832** pe **GJ 832**) a zo ur gorrez ruz lec'hiet e steredeg an Indian, 16.1 bloavezh-goulou diouzh an Heol.

## Gwelet ivez

Roll ar stered tostañ
Bloavezhioù 300

### Darvoudoù

* Armenia a ya d'ar riez kentañ gounezet d'ar feiz gristien

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
920

*Diwar-benn bloavezh *'920*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 920|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 920]]*

## [[:Rummad:Marvioù 920|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 920]]*
__NOTOC__
Bloavezhioù 350

### Darvoudoù

*Deroù ar marevezh Maya klasel
*Barr rouantelezh Aksoum

### Tud dibar

*Constantius II, impalaer roman
*Magnentius, alouber roman
*Julian, impalaer roman
*Shapur II, roue Persia

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 190

### Darvoudoù

*

### Tud dibar

* Septimius Severus, Impalaer Roman

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Cosenza

**Cosenza** /koˈsɛːntsa/ (*Cusenza* e kosentineg) (tro 73 000 ag annezidi) a zo ur gumun hag ur gêr eus Kalabria, kêr-benn proviñs Cosenza.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun.
* Istor ha monumantoù Cosenza .
Iañ kantved kt JK

|
**** | 




../.. |
 | 
 |
** kantved kt JK** | 
 |
 | 
../..



Bloavezhioù 90 kt JK | Bloavezhioù 80 kt JK | Bloavezhioù 70 kt JK | Bloavezhioù 60 kt JK | Bloavezhioù 50 kt JK  Bloavezhioù 40 kt JK | Bloavezhioù 30 kt JK | Bloavezhioù 20 kt JK | Bloavezhioù 10 kt JK | Bloavezhioù 0 kt JK


----
Kregiñ a ra ar **c’hantved  kt JK** d'ar 1añ a viz Genver -100 hag ec'h echu d'an 31 a viz Kerzu -1.

## Darvoudoù
### [[Roma]]
* 82-79 KJK : diktatouriezh Sulla.
* 60-53 KJK : Triumvirelezh kentañ gant Pompeius, Crassus ha Julius Kaezar.
* 27 KJK : tremen a ra ar Republik roman da Impalaeriezh.

### Reter nesañ
* 88-63 KJK : brezelioù Mithridates, mestr eo Roma war Azia Vihanañ.
* 67-63 KJK : brezel etre an daou briñs Hyrcanus II et Aristobulus II evit tron Judea. Kevrediñ a ra ar gouarnour Antipater gant ar Romaned hag a oa chomet er vro abaoe ur c'hantved. E -63 eo gouzalc'het Jeruzalem gant an arme roman, hag ar jeneral Pompeius a ya tre Templ Jeruzalem.
* 64 KJK : dont a ra Siria da vezañ ur broviñs roman.
* 63 KJK : Judea dindan gwarezveli Roma.

### [[Europa]]
* 58-51 KJK : Brezel Galia.
* 16-7 KJK : tizhout a ra an Danav an impalaeriezh roman.
* bleuniañ a ra sevenadurezh an oppida en Europa ar C'hornôg ha Kreiz.

### [[Afrika]]
* -30 KJK : destaget eo Ejipt gant Aogust goude marv Kleopatra VII. Se a verk dibenn Tierniezh ar Btolemeed.

### [[Amerika]]

### Azia pellañ
* deroù mare Tri Rouantelezh Korea, e Korea ha Mandchouria.

### Gevred Azia
### [[Indez]]

### [[Oseania]]

## Tud dibar
Washington, D.C.

::: *Evit talvoudegezhioù all an anv *'Washington**, gwelet [[Washington|amañ]]''.


**Washington, D.C.** eo [[kêr-benn]] [[Stadoù-Unanet Amerika]]. "D.C." a dalvez kement ha **Distrig Columbia*' (*District of Columbia* e [[saozneg]]), an distrig kevreadel a glot gant kêr Washington. Dont a ra anv ar ger eus hini [[George Washington]], rener brezel ar [[Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet|Reveulzi Amerikan]] ha kentañ [[Prezidant Stadoù-Unanet Amerika|Prezidant ar Stadoù-Unanet]].

E [[1800]] ez eas en Unaniezh ; *A Capital City'' eo he lesanv saoznek.

## Pennadoù kar
* Ti Gwenn
* Kapitol ar Stadoù-Unadet
Wang Guangmei

E 1921 e oa ganet **Wang Guangmei** ha d'an 13 Here 2006 e oa marv.

Intañvez Liu Shaoqi, bet Prezidant Sina e oa. 

Eus ur familh a vourc'hizien e oa. Ur c'hevelaour pinvidik e oa he zad hag eñ a oa bet ministr er Republik a oa bet goude diskar rummad-rouanezh Qing.

E 1945 e oa bet tapet un diplom war ar fizik atomek ganti, e skol-veur gatolik Fu Jen e Pekin.

Saoznegerez e oa ha dre se e oa bet goulennet ganti bezañ jubennourez pa oa ezhomm gant ar jeneral George Marshall (SUA) da aozañ ar marc'hata etre Mao Zedong ha Tchang Kaï-chek pa oa echu ar brezel gant ar Japan. Implijet e voe an abadenn-mañ a-enepti pa vo an Dispac'h sevenadurel.

He fried, Liu Shaoqi, a yeas da heul Mao e 1959 pa oa aet al Lamm bras war-raok hebioù penn-da-benn. Wang Guangmei a voe skeudus e metoù uhel ar Stad e deroù ar bloavezhioù 1960. Ur vaouez gouiziek-tre ha kempennet-kenañ e oa hag outi e voe savet gwarizi gant Jiang Qing, anezhi gwreg Mao.

D'an 10 Ebrel 1967 e voe kaset d'un emvod-stourm e skol-veur Qinghua ha lu a voe graet outi gant miliadoù a studierien a oa dindan beli Mao. Un dro-c'houzoug bolotennoù ping-pong a voe lakaet dezhi ha tamallet e voe outi a vezañ ur spiourez evit SUA (pa oa bet jubennourez evito).

Etre 1967 ha 1979 e voe lakaet en toull-bac'h hag e 1979 e voe kelaouet e oa marv he gwaz...10 vloaz a-raok. Azbrudet e voe gant ar skipailh aet da benn ar vro goude Mao.
George Marshall

**George Catlett Marshall** a oa bet ganet e 1880 hag aet d'an anaon e 1959. Jeneral lu Stadoù-Unanet Amerika e voe e-pad an Eil Brezel-bed. Unan eus kuzulerien Franklin Roosevelt e voe. Goude ar brezel e labouras da grouiñ ur steuñv evit sikour ekonomiezh Europa, a zo chomet en istor evel ar Steuñv Marshall.
Serafino Dubois

**Serafino Dubois** a zo bet ganet d'an 10 a viz Here 1817 e Roma (Italia) ha marvet d'ar 15 a viz Genver 1899.

Mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù italian.

Da 2464 eo bet jedet e renk Elo.
Samoa Amerikan

**Samoa Amerikan** (Samoaneg: *Amerika Samoa* pe *Samoa Amelika*; *American Samoa* e saozneg) a zo un tiriad diaoz ha diembarzhet eus Stadoù-Unanet Amerika. Emañ e Su ar Meurvor Habask, er gevred d'ar riez a zo Samoa hec'h anv.


Flag of American Samoa.svg|
Seal of American Samoa.svg|


Fatu Rock.jpg|Futi Rock (kleiz) ha Fatu Rock (dehoù) war aod Tutuila e toull porzh Pago Pago
Celico

**Celico** a zo ur gumun eus proviñs Cosenza e Calabria (Italia).

## Tud dibar
* Gioacchino Greco, lesanvet *ar C'halabrad*, ganet tro 1600 e **Celico**, a oa ur meurc'hoarier echedoù, hini kreñvañ ar  kantved.
Bloavezhioù 200

### Darvoudoù

*

### Tud dibar

* Septimius Severus, Impalaer Roma

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 220

### Darvoudoù

* Aloubiñ a ra ar c'hoted an Impalaeriezh Roman evit ar wech gentañ
* Lezel a ra Han Xiandi e dron da Cao Pi, ar pezh a verk fin an dierniezh Han ha deroù maread an Teir Rouantelezh e Sina

### Tud dibar

* Alexander Severus, impalaer roman

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 230

### Darvoudoù

* Alexander Severus a zo lazhet en un emzispac'h renet gant Maximinus Thrax. Kement-mañ a lak un diwezh da Tiernezh ar re Severus, hag a verk deroù eus pezh a reer Enkadenn an Trede Kantved anezhañ.

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 240

### Darvoudoù

*

### Tud dibar

* Gordian III, impalaer roman

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 250

### Darvoudoù

*

### Tud dibar

* Decius, Impalaer Roman
* Trebonianus Gallus, Impalaer Roman
* Valerian, Impalaer Roman

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Bloavezhioù 270

### Darvoudoù

*

### Tud dibar

* Aurelian, Impalaer Roman
* Marcus Claudius Tacitus, Impalaer Roman
* Probus, Impalaer Roman

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Eukelade (loarenn)

**Eukelade** (eus ar gresianeg Ευκελαδη) a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2003. Hi a berc'henn da strollad Pasiphae, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 22,8 milion km ha 24.1 milion km gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°.

Tennañ a ra hec'h anv eus Eukelade, unan eus ar vuzed ha merc'h Zeus
Gl 674

**Gl 674** a zo ur gorrez ruz lec'hiet war-dro 15 bloavezh-gouloù diouzh an Heol e steredeg an Aoter.

## Gwelet ivez
*Roll ar stered tostañ

## Liammoù diavaez
*Gl674 war Solstation.com
Taldir

**Taldir** zo
* un anv-tiegezh brezhonek, savet diwar ar gerioù tal ha dir;
*anv-barzh Frañsez Jaffrennou.
Valentin Paniagua

Prezidant Perou eo bet **Valentin Paniagua**, ganet d'an 23 Gwengolo 1936 e Cusco ha marvet d'ar 16 Here 2006 e Lima.

Ezel eus ar strollad demokrat-kristen eo bet da gentañ a-raok pellaat pa gave dezhañ e oa aet ar strollad re dost da Junta Juan Velasco (1968-1975). Gant strollad Ober ar Bobl ez eas, dindan Fernando Belaunde, bet Prezidant dre ziv wezh e 1963-1968 hag 1980-1985).
E 1963 ez eas da gannad hag e 1965 e voe Ministr ar Justis. E 1980 ez eas da Vinistr an Deskadurezh.
E penn ar bihan-niver e voe a-enep da Alan Garcia (1985-1990) hag Alberto Fujimori da c'houde. Alvokad arbennik war ar gwir bonreihzel e savas klemmoù pa voe serret ar Parlamant e 1992. E 1997 ez eas da vezañ dileuriad ar varnerien o doa nac'het sentiñ ouzh bonreizh nevez kinniget gant Fujimori.

E 2000 ez eas da benn ar vro pa oa bet roet e zilez gant Fujimori. D'an 28 a viz Gouere 2001 e lezas e gador gant Alejandro Toledo goude dilennadegoù diouzh reolennoù an demokratelezh, e-giz prometet.

E 2006 ec'h asantas mont war ar renk evit an dilennadegoù prezidant daoust ma ne oa ket gwall entanet. E penn Talbenn ar c'hreiz e voe, met n'ez eas nemet 7% eus ar mouezhioù gantañ.
821

*Diwar-benn bloavezh *'821*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 821|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 821]]*

## [[:Rummad:Marvioù 821|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 821]]*
__NOTOC__
Kebek

**Kebek** (*Québec* e galleg, *Quebec* e saozneg) a zo ur broviñs, eus reter Kanada, an hini nemeti m’eo ar galleg ar yezh pennañ. Kêr Gebek eo kêr-benn ar broviñs, p'eo Montreal ar veurgêr armerzhel, kalz pobletoc'h.

War ribloù aber ar stêr Sant-Laorañs emaint o-daou, kêr Gebek war ar ribl norzh ha Montreal 400 km pelloc'h er c'hornôg war un enezenn vras.

A-hed an aber bras emañ an darn vuiañ eus oberezhioù an dud, hag e su ar broviñs a zo tostoc'h d'ar Stadoù-Unanet. An douaroù divent en em astenn betek Kelc'h Arktika n'int ket poblet stank, war-bouez e rannvro Saguenay—Lac-Saint-Jean. 

## Notennoù ha daveoù
Antigua ha Barbuda

**Antigua ha Barbuda** (*Antigua and Barbuda* e saozneg) a zo ur stad dizalc'h er Mor Karib. Div enezenn bennañ a zo, Antigua ha Barbuda, hag un enezenn didud, Redonda. Saint John's eo ar gêr-benn, en enez Antigua.

## Antigua
Ar vrasañ eo Antigua er c'hreisteiz.

## Barbuda
Ar vihanañ eo Barbuda, en hanternoz.

## Douaroù arall
Un enezenn didud, Redonda, zo stag outo.

## Politikerezh
Trevadennoù saoz e oa an inizi. Hiziv eo renet ar vro gant ar C'hentañ Ministr (*Baldwin Spencer* e anv e 2008). Ur gouarnour zo, dileuriet gant Roue Bro-Saoz, Charles III.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar gouarnamant
Amerikaoù

**Amerikaoù** (pe **Amerikoù**) a vez graet eus an hollad a zo Norzhamerika ha Suamerika anezhañ. Met Amerika hepmui a vez lavaret eus an hollad-se ivez.
Amerika

**Amerika** (pe an **Amerik**) a zo, hervez ar savboentoù, pe ur c'hevandir pe hollad daou gevandir: Norzhamerika ha Suamerika. En degouezh-mañ e vez graet ivez gant an anvadur Amerikaoù. Etrezañ hag Azia emañ strizh-mor Bering. Dont a ra an anv *Amerika* eus anv ar merdeer Amerigo Vespucci, unan eus ar re gentañ a oa aet da zizoleiñ ar «Bed Nevez». Dibabet e oa bet an anv-se e-kerzh ur vodadeg graet en-dro d'ar chaloni Vautrin Lud er bloaz 1507 e Saint-Dié-des-Vosges.

Indianed Amerika a ginnig reiñ an anv Abya Yala d'ar c'hevandir.

A-wechoù e vez graet ivez **Amerika** eus Stadoù-Unanet Amerika, pezh na blij ket tamm ebet da dud ar broioù all a lavar bout Amerikaned kenkoulz hag int, hep bout Stadunaniz evelto.

## Gwelet ivez
*Anv annezidi Stadoù-Unanet Amerika

## Daveoù ha notennoù
Dilec'hiadur ar c'hevandiroù

Teorienn skiantel bet brudet gant ar skiantour alaman Alfred Wegener a zisklêr ez eus bet fiñverezh gant ar c'hevandiroù a-hed an amzerioù geologel hag ez eus c'hoazh anezhe. Gallout a reer lavarout emañ an deorienn-mañ o tont da vezañ lakaet da wirionez skiantel gant an niverus ez eo ar prouennoù hag an displegadurioù a zeu d'he gwiriekaat. Pe e vefe dre ar geofizik, dre ar baleontologiezh pe c'hoazh dre studi strad ar morioù dre ar bed ez a an holl fedoù harp ouzh an deorienn-mañ. Abaoe kreiz ar bloavezhioù 1960 eo e krogas ar skiantourien holl d'he degemer evel gwirionez skiantel. Bremañ e vez kelennet er skolioù ha skolajoù ar bed a-bezh. Un hanter-kant vloaz bennak e vezer bet o klask prouennoù evelkent.
Ledenez Llŷn

Ul ledenez e gwalarn Kembre eo **Llŷn** (skrivet *Lleyn* e saozneg gwechall), pe **Ledenez Llŷn** (*Penrhyn Llŷn* e kembraeg), e beg kornôk kontelezh Gwynedd hag er mervent da Enez Von. En em astenn a ra e Mor Iwerzhon war-zu ar c'hornôg a-hed 48 km. War a greder e teu hec'h anv eus an iwerzhoneg hag an hevelep orin ha Laighin he defe.

Gwechall e veze treuzet gant ar birc'hirined a yae da Enez Enlli met hiziv eo ul hañvlec'h d'ar Saozon dreist-holl.

E Ledenez Llŷn ez eus un niver bras a lec'hioù miret evel ar mirlec'h Cors Geirch, rannaodoù gwarezet gant an National Heritage, ur c'helc'hiad europat morel ispisial a virerezh hag un ugent bennak a lechioù gant un interest skiantel. Un darn vras eus an aodoù hag eus an tuchennoù tanveneziek a zo perc'hennet gant ar *Llŷn Area of Outstanding Natural Beauty (AONB)*.

Ledenez Llŷn a zo unan eus ar c'hornadoù enno ar brasañ kenfeur a gembraegerien. War-dro 94% eus ar vugale a ouie kembraeg er rannvro hervez un niveradeg graet e 2003.

## Kêriadennoù Ledenez Llŷn
*Aberdaron, Abersoch
*Cricieth
*Llanbedrog
*Mynytho
*Nefyn
*Pwllheli
*Trefor

## Tuchennoù
*Yr Eifl
*Gyrn Ddu
*Carn Fadryn
*Mynydd Rhiw
*Garn Boduan

D'ar 19 a viz Here 1984 e oa bet ur c'hren-douar dindan al ledenez. Muzuliañ a rae 5.4 war skeul Richter. Santout a rejod anezhañ en Iwerzhon hag e kornôg Breizh-Veur.

## Inizi
*Enez Enlli
*Inizi Tudwal

## Liammoù divaez
* Penllyn.com - Penllyn
* Llyn.info - Llyn.info
* Dizoloiñ Ledenez Llŷn
* LleynWiki
* LleynWeather
Paleontologiezh

Ar **baleontologiezh** (pe **henouennoniezh** hervez geriadur Vallée), a zo studi ar boudoù bev o deus bevet war an Douar en amzer ar Ragistor dre studi ar plant hag al loened karrekaet . studi ar c'horfoù karrekaet, al louc'hoù karrekaet, an douarennoù, al lodennoù dismantret, ar fank karrekaet (koprolitoù), ar palinomorfoù hag an dilerc'hioù kimiek. Sellet ivez ouzh paleoantropologiezh.

Ur skoazell bras eo ar baleontologiezh a-benn anavezout gwelloc'h istor ar bed.

## Notennoù
Ain (departamant)

An **Ain** (distaget: ), *En* en arpitaneg, a zo un departamant, er rannvro Arvern Ron-Alpoù, e reter Bro-C'hall, tost da harzoù Bro-Suis. Dont a ra e anv eus ar stêr Ain a dremen drezañ. Bourg-en-Bresse eo ar pennlec'h.

## Istor
Savet eo bet diwar tammoù eus ar Bresse, ar Bugey dreist-holl, hag ivez eus an Dombes, ar Pays de Gex, ar Gontelezh-Frank hag ar Franc-Lyonnais.

## Industriezh
* kreizenn nukleel Bugey e Saint-Vulbas, 19 kkm eus Ambérieu-en-Bugey.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar C'huzul-departamant
*Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
*Touristañ en Ain

## Daveoù ha notennoù
Bourg

**Bourg** zo un anv-lec'h gallek, a zo kement ha bourk e brezhoneg.

## Kumunioù
**Bourg** a zo anv div gumun a *Vro-C'hall*:
* Bourg, er Gironde
* Bourg, en Haute-Marne
Un trede kumun a oa, met adanvet eo bet Bourg-en-Bresse.

Kalz a lec'hioù arall a grog o anv gant *Bourg* a-hend-all.

### 
* Bourg-des-Comptes, Gwikomm e brezhoneg, en Il-ha-Gwilen
* Bourg-Blanc, ar Vourc'h-Wenn e brezhoneg, e Penn-ar-Bed

### E [[Bro-C'hall]]
* Bourg-Achard, en Eure
* Bourg-Archambault, er Vienne
* Bourg-Argental, el Loire
* Bourg-Beaudouin, en Eure
* Bourg-Bruche, en Elzas
* Bourg-Charente, er Charente
* Bourg-d'Argental, anv kozh Bourg-Argental, el Loire
* Bourg-de-Bigorre, en Hautes-Pyrénées
* Bourg-de-Péage, en Drôme
* Bourg-de-Roche, anv kozh Bourg-sous-la-Roche, bet kumun er Vendée
* Bourg-de-Saâne, bet kumun er Seine-Maritime, bremañ e kumun Saâne-Saint-Just
* Bourg-de-Sirod, er Jura
* Bourg-des-Maisons, en Jura
* Bourg-de-Thizy, er Rhône
* Bourg-de-Visa, en Tarn-et-Garonne
* Bourg-d'Oueil, en Haute-Garonne
* Bourg-du-Bost, en Dordogne
* Bourg-Dun, betek 1993, deuet da vout Le Bourg-Dun er Seine-Maritime
* Bourg-en-Bresse, en Ain
* Bourg-et-Comin, en Aisne
* Bourg-Fidèle, en Ardennes
* Bourg-l'Abbaye, bet kumun el Loiret, bremañ e-barzh kêr Pithiviers
* Bourg-la-Reine, en Hauts-de-Seine
* Bourg-Lastic, er Puy-de-Dôme
* Bourg-le-Comte, er Saône-et-Loire
* Bourg-le-Roi, er Sarthe
* Bourg-lès-Valence, en Sarthe
* Bourg-l'Évêque, er Maine-et-Loire
* Bourg-Madame, er Pyrénées-Orientales
* Bourg-Saint-Andéol, en Ardèche
* Bourg-Saint-Bernard, en Haute-Garonne
* Bourg-Saint-Christophe, en Ain
* Bourg-Sainte-Marie, en Haute-Marne
* Bourg-Saint-Maurice, er Savoie
* Bourg-sous-Châtelet, en Territoire de Belfort.
* Bourg-sous-la-Roche, pe Bourg-sous-la-Roche-sur-Yon, bet kumun ag ar Vendée, bremañ e-barzh La Roche-sur-Yon

## Le Bourg
Un nebeudig kumunioù a grog o anv gant « Le Bourg » :
* Le Bourg, el Lot
* Le Bourg-d'Hem, er c'hCreuse
* Le Bourg-d'Iré, er Maine-et-Loire
* Le Bourg-d'Oisans, en Isère
* Le Bourg-Dun, er Seine-Maritime
* Le Bourg-Saint-Léonard, en Orne

## Bourg e-barzh an anv
Un toullad kumunioù arall a echu o anv gant « Bourg », pe emañ ar ger-se en o anv:

### E [[Breizh]]
* Le Vieux-Bourg, en Aodoù-an-Arvor, a zo Bourc'h-Kintin e brezhoneg.

### E [[Bro-C'hall]]
* Boussac-Bourg, e Creuse
* Chaumont-le-Bourg, er Puy-de-Dôme
* Évry-Petit-Bourg, a zo bet, eus 1881 da 1965, anv ofisiel Évry en Essonne
* Fontaine-le-Bourg, er Seine-Maritime
* Le Grand-Bourg, er c'hCreuse
* Granges-le-Bourg, en Haute-Saône
* Hornoy-le-Bourg, er Somme
* Lurcy-le-Bourg, en Nièvre
* Magnac-Bourg, en Haute-Vienne
* Mont-de-Bourg, bet kumun er Seine-Maritime, bremañ en Ouville-l'Abbaye
* Noroy-le-Bourg, en Haute-Saône
* Petit-Bourg-des-Herbiers, bet kumun er Vendée, bremañ e-barzh Les Herbiers
* Saint-Cyr-en-Bourg, er Maine-et-Loire
* Saint-Léger-du-Bourg-Denis, er Seine-Maritime
* Saint-Bonnet-le-Bourg, er Puy-de-Dôme
* Saint-Denis-lès-Bourg, en Ain
* Saint-Seurin-de-Bourg, er Gironde
* Soulaire-et-Bourg, er Maine-et-Loire
* Vieux-Bourg, er c'hCalvados

### E [[Gwadeloup]]
* Grand-Bourg
* Petit-Bourg

## E
* Bourg-Saint-Pierre, e kanton Valais.
Republik Soviedel Mughan

Ur Republik Volchevik berrbad e oa **Republik Soviedel Mughan** bet krouet e gevred Azerbaidjan a-vremañ e miz Meurzh 1919 hag aet da get un tri miz war-lerc'h.

Savet e oa bet e Bakou evit derc'hel penn ouzh Republik Demokratel Azerbaidjan.

## Gwelet ivez
* Republik Demokratel Azerbaidjan
* RSS Azerbaidjan
* Republik Soviedel
Bloavezhioù 0 kt JK

*N'eus ket a vloaz *'mann*' en dekved-mañ (ken en [[deiziadur gregorian proleptek]] hag en [[deiziadur juluan]]); evel en dekved war-lec'h n'eus nemet 9 bloavezh ennañ. Echuiñ a ra er bloaz [[-1]]*

## Darvoudoù

## Tud dibar

__NOTOC__
822

*Diwar-benn bloavezh *'822*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 822|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 822]]*

## [[:Rummad:Marvioù 822|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 822]]*
__NOTOC__
Bloavezhioù 20 kt JK

## Darvoudoù
Deroù ar Pax Romana (27 kt JK–180) en Impalaeriezh Roman.

## Tud dibar
* Kaezar Aogust, Impalaer Roman (27 kt JK–14)

__NOTOC__
Alberta

* *Ur pennad [[Alberta (anv-bihan)]] zo ivez.*
----

**Alberta** zo ur broviñs e kornaoueg Kanada. Edmonton eo ar gêr-benn, hogen Calgary eo ar gêr vrasañ.


Alberta in Canada 2.svg|Lec'hiadur
Flag of Alberta.svg|Banniel
Coat of arms of Alberta.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 661 848 km²
* Poblañs (2021) : 4 262 635 a dud
* Stankter : 6 den/km²


Moraine Lake 17092005.jpg|Moraine Lake
Bloavezhioù 40 kt JK

## Darvoudoù

* Brezel diabarzh e Republik Roma etre Caius Julius Caesar hag armeoù ar Sened Roman. Trec'h eo Caesar, diktatour e teu da vezañ.

* Muntret eo Caius Julius Caesar, diktatour roman gant 23 irienner, ha Marcus Junius Brutus ha Gaius Cassius Longinus en o zouez.

## Tud dibar

* Julius Caesar, diktatour roman ( 100 - 44 BC, ren : 46 - 44 BC).
* Marcus Junius Brutus, Politikour roman ( 85 - 42 BC).
* Marcus Antonius, Politikour ha jeneral roman ( 83 - 30 BC).
* Pharaoh Kleopatra VII EgIpt ( 70/ 69 - 30 BC, ren 51 - 30 BC) 
* Gaius Iulius Caesar Octavianus, Politikour ha jeneral roman (62 BC - 14).
* Pharaoh Ptoleme XV Caesarion ( 47 - 30 BC, ren 44 - 30 BC).
* Gaius Cassius Longinus, Politikour roman (marv 42 BC).

__NOTOC__
Katawbeg

Ur yezh eus ar familh gatawbek eo ar c'hatawbek. Komzet e oa e-kichen Rock Hill e Karolina ar Su. Ar c'homzer gwir diwezhañ, Red Thunder Cloud a zo marvet e 1960 met bez ez eus strivioù evit dasorc'hiñ ar yezh.

## Liammoù diavaez

Marv ar c'hatawbeger diwezhañ

## Gwelet ivez

Yezhoù ar Stadoù-Unanet
Hun Sen

Ne ouezer ket hag-eñ e oa bet ganet **Hun Sen** e 1950 pe 1952.

Pa oa 16 vloaz e oa aet gant tu Pol Pot. Unan eus pennoù e lu e oa pa oa bet argaset Phnom Penh e 1975. Gloazet e voe d'ar c'houlz-se.

E 1977 e tec'has kuit rak spontet e voe gant ar gwalleur kaset gant ar Ghmered ruz hervezañ.

Sikour a reas al lu Viêt Namat da zont tre er vro hag e 1979 e voe anvet Ministr an Aferioù Diavaez.

Da Gentañ Ministr Kambodja ez eas e 1985.
Republik Soviedel Terek

Ur Republik Bolchevikour berrbad e oa **Republik Soviedel Terek** (ruseg: Терская Советская Республика) war takad Oblast Terek e RSKS Rusia e miz C'hwevrer 1919, gant he c'herbênn e Vladikavkaz (bremañ anvet Pyatigorsk).

Goude miz Mezheven 1918 e oa bet ennbarzhiet e Republik Soviedel Kaokaz an Norzh.

## See also
* Unaniezh Soviedel
* Republik Soviedel
Ta Mok

**Ta Mok** diouzh e anv-brezel ha **Chhit Choeun** diouzh e wir anv a oa bet ganet e 1926, ha d'an 21 Gouere 2006 e varvas.

Gant al luskad broadelour Khmer Issarak e stourmas a-enep ar C'hallaoued hag ar Japaniz er bloavezhioù 40. Da c'houde ez eas gant ar gomunisted.

E 1973 e kasas da benn ar skarzhadegoù kentañ e-touez ar Ghmered ruz. Unan eus ar re a zo kaoz eo bet distrujet Phnom Penh eo ha dekmiliadoù a dud a voe kaset er-maez abalamour dezhañ. "Ar c'higer" e voe e lesanv.

E 1997 ec'h aozas an itrikañ a-enep Pol Pot.

E 1999 e voe harzet e Thailand.
Ieng Sary

**Ieng Sary** (Kmereg: អៀង សារី;), ganet d'ar 24 a viz Here 1925 hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Meurzh 2013, a oa bet kengrouer ha rener ar Khmered ruz hag unan eus pennoù bras ar Gouennlazh kambodian. Ezel eus ar strollad komunour e voe adalaek 1960. E Pariz e reas anaoudegezh gant Pol Pot. Ministr Aferioù Diavaez Kambodja e voe e 1975. Lesanvet e oa **Breur niverenn tri**, dre ma oa an trede en urzh an aozadur goude Nuon Chea ha Pol Pot.

E 1996 ez eas digant tu Pol Pot ha digastizet e voe gant ar Roue. E wreg, Ieng Thirith (ganet Khieu), a oa bet er Gouarnamant kmer evel maodiern an aferioù sokial. Ieng Sary a oa bet harzet e 2007 ha tamallet torfedoù a-enep Mab-den. Marvet e oa gant un taol-kalon a-raok ma vije barnet da vat an afer.
Nuon Chea

**Nuon Chea** (7 Gouere 1926 – 4 Eost 2019), ganet Lao Kim Lorn, anvet ivez Long Bunruot pe Rungloet Laodi, a oa ur politikour eus Kambodja, hag unan eus pennoù bras ar Ghmered Ruz. E-pad ur pennnadig e oa bet Kentañ Ministr Kambodja.

"**Breur niv.2**" e voe pa oa Pol Pot e penn Kambodja dre ma oa e letanant kentañ.

Daoust ma n'eo ket ken anavezet e broioù ar C'hornôg ha politikerien all eus Kambodja hag a zo bet barnet evit o zorfedoù a-enep mab-den, e oa unan eus pennadoù bras renad ar Ghmered Ruz hag an eil en urzhaz goude Pol Pot hag a-raok Ieng Sary (Breur niv.3).

E 2014 e oa bet barnet Nuon Chea d'an toull-bac'h e vuhez-pad, asambles gant tud evel Khieu Samphan, hag en un eil prosez e 2018 e voe kondaonet ivez. Marvet e oa en toull-bac'h e 2019. 
## Pennadoù kar
* Ieng Sary
Kang Kek Ieu

**Kang Kek Ieu**, anavezet evel **Douch**, ganet e 1942, a oae penn kampoù-bac'h Kambodja. 

Gantañ e oa bet savet ar c'hampoù bac'hañ. Goude trec'h ar Ghmered ruz e voe e penn ar greizenn S-21.

Pa voe trec'het Pol Pot e voe gounezet da zoue hag abaoe e labour evit kevredigezhioù kristen.

Kondaonet eo bet d'ar 26 a viz Gouere 2010 da 35 bloaz toull-bac'h abalamour d'e dorfedoù.
Republik Soviedel ar Menezioù

Ur Republik Bolchevikour berrbad e oa **Republik Soviedel ar Menezioù** (ruseg: Го́рская АССР) evel ur rann eus RSKS Rusia d'an 20 a viz Genver 1921 hag aet da get d'ar 7 a viz Mezheven 1924.

Eno e veze 800.00 den war 73.000 km² hag isrannet e voe ar republik e 6 bann.

Savet e oa bet ar Republik diwar Republik Menezioù Norzh Kaokaz goude ma oa bet aloubet gant Arme Ruz an Unaniezh Soviedel. 

E deroù ar bloavezhioù 1920 e oa bet isrannet Republik Soviedel ar Menezioù e meur a Republik Sovidel Emren ma e oa savet diwarne OE Kabardin-Balkar, OE Karatchay-Tcherkesia, OE Tchetchenia, OE Osetia an Norzh hag OE Ingouchia.

## Gwelit ivez
* Unaniezh Soviedel
* Republik Soviedel
* Republik Menezioù Norzh Kaokaz
Pol Pot

**Pol Pot** (ganet Saloth Sâr) d'an 19 a viz Mae 1925 hag marvet d'ar 15 a viz Ebrel 1998 a oa ur reveulzier kambodjan, diktatour, ha politikour a oa bet penn Kambodja evel kentañ ministr eus ar C'hampuchea Demokratel etre 1976 betek 1979. Diazez ideologel Pol Pot a oa ar gomunouriezh met krouet e oa bet gantañ un ideologiezh ethnobroadelour Khmer. E penn al luskad komunour kambojan e oa, ar Khmered ruz, eus 1963 betek 1997 ha bet e oa bet Sekretour meur Strollad Komunour Kampuchea  eus 1963 betek 1981. Drezhañ hag e velestradurezh e voe kemmet Kambodja en ur vro komunour gant ur strollad nemetken ha kaset da benn ar Gouennlazh Kambodjat.
## Buhez
A-raok degouezhout e Pariz e voe desket er gelennadurezh boudhist. E Frañs e heulias ur stummadur war ijinerezh an tredan.

E 1953 e tistroas da Gambodja, da b-Phnom Penh, ma kelennas galleg.

Emezelañ e reas da Strollad Komunour Kambodja ha sekretour-meur e voe e 1962.

Gant sikour riez Sina e krogas da stourm e 1963.

D'ar 17 Ebrel 1975 ez eas tre gant e lu e Phnom Penh. E penn ar C'hampuchea demokratel e voe.

Skarzhañ a reas an dud eus ar c'hêrioù evit kas anezho war ar maez. Brezel a reas ouzh ar Viêt Nam ha rediet e voe da dec'hout kuit met ne zilezas ket ar stourm outo avat. 1 den diwar 5 a varvas er vro abalamour dezhañ.

E 1998 e voe lazhet pa oa disrann e diabarzh e gosteziad tud.
Norodom Sihanouk

**Norodom Sihanouk** (kmereg: ), ganet d'an 31 a viz Here 1922, marvet e Beijing d'ar 15 a viz Here 2012, a voe roue Kambodja eus 1941 da 1955 hag adarre eus 1993 da 2004. E penn ar vro e oa ivez etre 1953 da 1970.

E 1960 e tilez e garg a roue Kambodja. E 1963 e nac'has sikour SUA a glaske harp evit brezel Viêt Nam. E 1970 e voe roet lamm dezhañ dre un taol-stad kaset gant an tu a-du gant SUA. E Sina e kavas repu. Distreiñ a reas gant ar Ghmered ruz met e 1976 ez eas diganto. E penn ar vro e voe dilennet e 1993 goude Emglev Pariz.