open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plouider

**Plouider** (distaget ) zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh

## Anv
* Bernard Tanguy ː **Plebs Deiderii**, XIIvet-XIIIvet; **Ploedider**, *c* 1330, 1467; **Plouedider**, 1426; **Ploezider**, 1470; **Guic Ider**, 1481; **Guictider**, 1486; **Guicdider**, 1491; **Ploe Yder**, 1534
* Erwan Vallerie ː **Plebs Desiderii**, XIIvet-XIIIvet; **Ploedider**, *c* 1330; **Plouedidier**, 1422; **Ploedider**, 1424, 1425; **Plouedider**, 1426; **Ploezider**, 1470; **Guic Ider**, 1481; **Guictider**, 1486; **Guicdider**, 1491; **Ploedider**, 1516; **Ploe Yder**, 1534; **Plouider**, 1636; **Ploudider**, 1731.

## Ardamezioù
*Rannet ː ouzh 1 en aour e vrizhenn erminig en sabel ouzh kab hag e c'harbenn buoc'h ivez en sabel ouzh beg; ouzh 2 en glazur e vrizhenn erminig en argant ouzh kab hag e c'harbenn buoc'h ivez en argant ouzh beg; e groaz latin divouedet en argant, karget gant ur c'hleze-meur ouzh beg en sabel balirant.*
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 104 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,53% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 31 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur martolod kanolier eus ar gumun d’an 12 a viz  Ebrel 1954 e Saigon e Kochinsina er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk
*Maner Mesperenez.
*Maner Rodalvez.
*Maner ar Veuzid.
*Maner Dourmab.
*Maner Lestevennog.
*Maner Torraneac'h.
*Maner Kerivin.
*Maner Kerdangi.
*Iliz katolik *Sant Dider*.
*Poull *Sant Dider*.
*Chapel *Sant Fieg*.
*Moudenn Pont ar C'halvez.
*Moudenn Morizur.
*Milin Pont ar C'hastell.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1939-1945 ha Brezel Indez-Sina) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs

## Brezhoneg
*D’an 12 a viz Meurzh 2011 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

## Tud
* *Plouiz-Dider* a reer eus tud Plouider.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
Gevellet eo Plouider gant :
*

## Tud vrudet
*Herve Burel (1858-1943), peizant, en deus skrivet eñvorennoù e familh e brezhoneg, en ul levr embannet gant un droidigezh c'hallek gant Nelly Blanchard.

## Lec'hiennoù internet

*  lec’hienn ar gumun
* Plouider war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Plouneour-Menez

**Plouneour-Menez** zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Montroulez, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
Er gumun-mañ emañ menez uhelañ Breizh : ar Roc'h Ruz (385,01 m) hag eien ar Peñzez.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Briant, person, ha Floc'h, kure ; graet e voe gant ur beleg, Rivoal e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 132 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,75% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 30 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### [[Reter-Nesañ]]
* Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun  d'ar 26 a viz Ebrel 1920 e Chram-Te e Kilikia e Turkia.

## Brezhoneg
* E distro-skol 2013 e oa bet digoret un hentad divyezhek er skol Jules Ferry ha 16 bugel o doa lakaet o anv (11,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 51 skoliad (39,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Monumantoù ha traoù heverk

Abbaye du Relec 2.JPG|Abati Itron Varia ar Releg
063 Plounéour-Ménez Chapelle Saint-Divy.JPG|Chapel Sant-Divi 
Image 018.lit de Saint-Eneour.jpg|Gwele sant Eneour

*Iliz sant Eozen.
* Monumant ar re varv er Blasenn Duchel. Divizet e voe e sevel e 1921 gant ar c'huzul-kêr, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Liammoù diavaez

*  Plouneour-Menez war lec'hienn Geobreizh
*  Selaouit an aotrou Troal, ar person diwezhañ e Plouneour
## Notennoù ha daveoù
Plouneour-Traezh

**Plouneour-Traezh** a oa ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Emañ Plouneour-Traezh e Bro-Bagan.

Kendeuzet e oa bet gant Brignogan d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Plouneour-Traezh-Brignogan.

## Brezhoneg
* D'an 9 a viz Gouere 2009 e oa bet votet live 1 ar garta Ya d’ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 108 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,64% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### Brezel diabarzh Rusia
* Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun e Velogda d'an 8 a viz Eost 1918.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seitek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Savet e voe blockhausoù gant an Alamaned evit gellet miret ouzh un dilestradeg gant ar re Gevredet, dilezel a rejont ar vro d'an 8 a viz Eost 1944; tud eus ar gumun a gasas anezhi, da skouer pa dremenas kirri hobregonet eus ar Royal Air Force (No. 2798 Armoured Car Squadron RAF Regiment).
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas  daou vilour eus ar gumun er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Ajaed

Ur bobl eus Benin (Dahomey gwechall) eo an **Ajaed** . 

Diouzh an hengoun http://www.encyclopedia.com e vije divroet an Ajaed eus Tado war ribl ar stêr Mono da Su Benin en  pe . Tri breur, Kokpon, Do-Aklin, ha Te-Agdanlin, a vije bet oc'h en em gannañ e deroù ar  evit ren ar rouantelezh a voe rannet etrezo o-zri. Kokpon a gemeras penn ar geoded vleunius bennañ a oa eus Ardra vras (Adlada). Do-Aklin a savas kêr Abomey ha Te-Agdanlin Adra Vihan, anavezet ivez dindan an anv *Ajatche* ha Porto Novo gant ar genwerzhourien bortugalat.

An Ajaed-se a veve en Abomey a gemmeskas gant meuriad ar vro. Diwar-se ar meskaj-se eo ganet u rbobl nevez a reer Foned anezho, pe kenel eus Dahomey. Ar stollad brasañ e Benin eo ar genel-se bremañ. Diouzh ur vammen all http://www.xfer.com e vije bet renet Dahomey (Benin) gant an Ajaed betek 1893, pa oant bet aloubet gant ar Frañsizien. Hiziv an deiz ez eus war-dro 500 000 Aja o vevañ er c’horn-bro, a-ramp war an harzoù etre Benin ha Togo en un takad hanter-kant kilometr hed ha daou gilometr ha tregont led.

Komz a ra an Ajaed ur yezh a vez graet Ajaeg anezhi; 1,5% eus an dud-se hepken a oar lenn ha skrivañ o yezh-vamm. Diouzh ur vammenn e vije bet krouet ar relijion *vodou* gant an Ajaed. Teir rannyezh zo : Tagobeeg (e Togo hepken), Dogobeg (e Benin hepken), hag Hwegbeg (en div vro). Divyezhek eo an dud dre vras, Eweeg ha galleg.
1524

*Diwar-benn bloavezh *'1524*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### [[Europa]]

#### [[Breizh]]

#### [[Frañs]]
### [[Azia]]
#### [[Reter-Nesañ]]

#### [[Reter-Kreiz]]

#### [[Reter-Pellañ]]

### [[Afrika]]

### [[Amerika]]
#### [[Kreizamerika]]
* Deroù aloubadeg Guatemala gant ar Spagnoled.
*  : didarzh ar Volcán de Fuego.

#### [[Norzhamerika]]
#### [[Suamerika]]

### [[Okeania]]

### [[Arz]]où ha [[lizhiri]]
#### [[Livouriezh]]
#### [[Sonerezh]]
#### [[Lennegezh]]
### Skiantoù ha politikerezh

### [[Armerzh]]
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1524|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1524]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1524|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1524]]*
 

__NOTOC__
1562

*Diwar-benn bloavezh *'1562*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

### Europa
* 22 a viz Gwengolo : Masimilian, mab d'an Impalaer Ferdinant Iañ, a zeu da vezañ roue Bohemia.
* 20 a viz Du : Masimilian, roue Bohemia, zo dilennet da Roue ar Romaned.

### Azia

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1562|Ganedigezhioù]]
* 25 a viz Du : Lope de Vega, skrivagner spagnolek (m. 1635)

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1562]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1562|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1562]]*

__NOTOC__
1563

*Diwar-benn bloavezh *'1563*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 8 a viz Gwengolo: kurunnet eo Masimilian II an Impalaeriezh Santel da roue Hungaria ha Kroatia e Pressburg.

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1563|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1563]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1563|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1563]]*

__NOTOC__
1571

*Diwar-benn bloavezh *'1571*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

### Europa
* Aloubet eo Kiprenez gant soudarded an Impalaeriezh otoman.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1571|Ganedigezhioù]]
* 29 a viz Gwengolo : Caravaggio, livour eus Venezia (m. 1610)
* 27 a viz Kerzu : Johannes Kepler, steredoniour alaman (m. 1630)

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1571]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1571|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1571]]*

__NOTOC__
1572

*Diwar-benn bloavezh *'1572** an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.''

== Darvoudoù ==

===Europa===

====Breizh====
*  [[Lazhadeg Sant Berteleme]] : nac'hañ a ra maer Naoned [[Guillaume Harouys]] kas da benn urzhioù roue Bro-C'hall ha gwareziñ a ras ar gumuniezh [[protestant]] ha marc'hadourien ar [[Proviñsoù Unanet]].

====Bro-C'hall====
* [[18 a viz Eost]] : eured [[Herri IV (Bro-C'hall)|Herri III Navarra]] gant [[Marc'harid Valois]], c'hoar d'ar roueed [[Charlez IX (Bro-C'hall)|Charlez IX]] ha [[Herri III (Bro-C'hall)|Herri III]], evit adunvaniñ Katoliged ha Protestanted e Bro-C'hall.
* etre ar [[24 Eost|24]] hag an [[30 a viz Eost]] : **lazhadeg Sant Berteleme*' e [[Pariz]] da gentañ, ha goude d'un 20 kêr gall bennak all.
===Azia===
====Reter-nesañ====

====Reter-kreiz====

====Reter-pellañ====

===Afrika===

===Amerikaoù===
====Norzhamerika====
====Suamerika====

===Okeania===

===Arzoù ha lizhiri===
====Livañ====
====Sonerezh====
====Lennegezh====
===Skiantoù ha politikerezh===

===Armerzh===
===A bep seurt===

== [[:Rummad:Ganedigezhioù 1572|Ganedigezhioù]] ==

Gwelet ivez :*:Rummad:Ganedigezhioù 1572*

== [[:Rummad:Marvioù 1572|Marvioù]] ==
* [[1añ a viz Mae]] : ar pab [[Pi V]] (g. [[1504]])
* [[7 a viz Gouere]] : [[Sigismund II Aogust]], roue Polonia (g. [[1520]])

Gwelet ivez:*:Rummad:Marvioù 1572''

__NOTOC__
Plourin-Montroulez

**Plourin-Montroulez** zo ur gumun e Bro-Dreger, sko ouzh Montroulez e departamant Penn-ar-Bed e gwalarn Breizh.

## Douaroniezh
Kumunioù amezek : Pleiber-Krist ; Sant-Martin-war-ar-Maez ; Montroulez ; Plougonven ; Ar C'hloastr-Plourin.

## Anv
* Pol Potier de Courcy ː *Plourin-Tréguier*, 1862.
* Joseph-Marie de Kersauson de Pennendreff (1884) : *Plourin de Tréguier*
* B. Tanguy : *Plurin*, 1128 ; *Ploherin*, 1185 ; *Ploerin *', 1321, *c*. 1330. 

Talvoudegezh : **Ploe* + anv sant diasur.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Goff, person, Piton, kure, Le Vey, aluzener Ospiral Sant-Fieg, an Tad Hippolyte hag an Tad Michel eus urzh Sant Frañsez.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 123 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,66% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 29 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 17 a viz Mae 1943 e kouezhas un nijerez *[[B-17]]FF-60-BO* eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*[[United States Army Air Forces]]*) e Plourin-Montroulez; lazhet e voe un nijour, tapet e voe pemp nijour gant an Alamaned, pevar all a zeuas a-benn da achap.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.

Plourin-lès-Morlaix_monument_aux_morts_1.jpg

* Monumant ar re varv, e-tal an iliz katolik. Dioueliet e voe d’an 19 a viz Ebrel  1925; luc’hskeudenn.

## Brezhoneg
* D'an 3 a viz Mezheven 2009 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant ar C'huzul-kêr.
* D'an 3 a viz Gouere 2009 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.

;Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa 27 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (6,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
;Tud bet ganet eno
* 1831 : Olier Souetr, barzh (savet gantañ *Gwerz Kêr-Iz*).
;Tud liammet ouzh kêr
* Renan Luce (1980-), kaner-sonaozer ha soner gall, bet kaset kentañ bloavezhioù e vuhez e Plourin-Montroulez.
;Ardamezeg ar familhoù

## Darempredoù etrebroadel
### Keveleriñ
* : Réo (1990)
## Liammoù diavaez

*  lec'hienn ar gumun
*  Louis Le Guennec (1904) : ''Excursion dans la commune de Plourin-Tréguier (Finistère)''
## Notennoù ha daveoù
Plourin-Gwitalmeze

**Plourin-Gwitalmeze** a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Anv
Erwan Vallerie (1995) ː **Ploerin**, c. 1330; **Guierin**, 1427; **Ploerin**, 1516; **Guicrain**, 1630; **Plouerin Leon**, 1647

## Ardamezioù

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ur beleg, Louis Prigent, hag ur chaloni, Morel; nac'het e voe gant François-Marie Kersauzon, person parrez Plourin; e Lokrist e voe nac'het ivez gant ar person René Kermorgant ha gant Jacques Le Gall ha Guillaume Marc, kureed.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 48 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,55% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas naontek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 30 a viz Kerzu 1941 e kouezhas un nijerez Spitfire Vb marilhet AB854 ha kodet AZ-? eus ar *234th Squadron* eus ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e Plourin; tapet e voe e levier gant an Alamaned.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 30 a viz Gouhere 1959 e Setif (departamant Setif).
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise de Plourin.JPG|Iliz katolik *Sant Budog*.
Mairie de Plourin (France, Finistère, back).JPG|An ti-kêr gant e dourig.
Kergadiou menhirs.JPG|Maen-hir Kergadiou
Colonnes de justice (France, Finistère, Plourin).JPG|Monumant ar justisoù. (-)
Kerenneur ouest.jpg|Maner Kerenneur.

* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

*  lec'hienn ar gumun
*  Plourin-Gwitalmeze war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Plouvien

**Plouvien** () zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
Treuzet eo ar gumun gant an Aber Benniged.

## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː *Plebe Vyon*, 1206 ; *Guilcher Pluguian*, 1224 ; *Guilcher Pleguian*, 1255 ; *Ploeyon*, 1228, 1363 ; *Guilcher Guicuyon*,  ; *Ploeguyon*, 1501 ; *Ploeyen*, 1516 ; *Plouyen*, 1636.

## Ardamezioù
*En aour e leon kudennek en sabel kurunet en aour, o terc'hel ur gammell-eskob ivez en aour karget ouzh beg gant ur bennlizherenn P en argant ; e gab kenframmek etre argant ha gul a c'hwec'h pezh.*
*Aozerien ː Yann ha Mone Nicolas.
*Sturienn ː *Plouvien de virviken*

### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Armel-Joseph Riou e anv, hag ar c'hure, Olivier Gouriou.
###### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 144 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,83% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ugent milour ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Drouklazket e voe 33 den gant an Alamaned er gumun d’an 8 ha d’an 9 a viz Eost 1944 .
* Un nijerez Me 109 E-7 (marilhet WNr 6461 ) « 5 ruz » eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) a gouezhas er Rest d'ar 24 a viz Gouhere 1941, mervel ar reas an nijour, douaret eo e Plouzeniel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur milour eus ar gumun d’ar 12 a viz  Even 1947 e Khin-Kha er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar Brezhoneg
* D'ar 24 a viz Mae 2007 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
### Deskadurezh
* Klasoù divyezhek a zo eno abaoe 1996. 
* E distro-skol 2008 e oa enskrivet er skolioù divyezhek 7,54% eus bugale ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chapelle Saint-Jaoua-PLOUVIEN.jpg|Ar chapel.

* Chapel *Sant Jaoua*.
* An iliz katolik.

Monument_aux_morts_-_Plouvien-29.jpg|Monumant ar vered.

* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.

04_Plouvien_Monument_des_fusillés.JPG

* Monumant an dud nann-soudard bet fuzuilhet e miz Eost 1944.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
### Roll ar vaered

## Tud
* **Guy d'Aloigny**, gouarnour Sant-Yann-Balaznant. Marvet er bloaz 1691.
* **[[Arsène Le Jeune]]**, barzh brezhonek.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
* : Tregaron (1999)

## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes du Finistère*. 2001
* Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Liammoù diavaez

* Plouvien war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Plouvorn

**Plouvorn** (distaget ) a zo ur barrez eus Bro-Leon hag ur gumun eus kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Douaroniezh
* Eienañ a ra an Horn e Plouvorn.

## Anv
* Bernard Tanguy ː **Ploevaorne**, 1282; **Ploemahorn**, *c.* 1330; **Ploemaorn**, 1378, 1467; **Ploemahorn**, 1426; **Plouemorn**, 1572
* Erwan Vallerie ː **Ploevaornen**, 1282; **Ploemahorn**, c. 1330; **Ploemaorn**, 1378; **Ploemahorn**, 1516; **Plouemorn**, 1572; **Ploumora**, 1630; **Ploumorn**, 1636

**Gerdarzh** ː 
* Dauzat & Rostaing (p. 535) ː **Ploe Mahorn**, 1516; diwar *Mav-wrn*, Kembre)
* B. Tanguy ː e vefe diwar un anv den *Maorn*. Mafwrn, hirie Valley Dore, Herefordshire, GB, n'eo ket nemet ur vartezeadenn.

## Ardamezioù
Ne vefe ket

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa 63 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (19,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Plouvorn, Le Bol e anv, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz .
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Le Bihan e anv, ha Corre, kure.
* Tud eus ar gumun a gemeras perzh en Emgann Kergidu d'ar 24 a viz Meurzh 1793 e-kichen Plougouloum; un dell-gastiz a 13 000 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 144 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,83% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas pemp milour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk
*Chapel Lambader, savet er , etre 1433 betek 1440.

Iliz Plouvorn.JPG|Iliz katolik Plouvorn.

* An iliz katolik.

Plouvorn_(29)_Monument_aux_morts.JPG

* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

*  lec'hienn ar gumun
* Plouvorn war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur
* Albert Dauzat & Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes du Finistère*. 2001
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère*. Chasse-Marée. ArMen. 1990
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Viacom

**Viacom** (berradur evit *Video and Audio Communication*) a zo ur yoc'had stadunanat hag en em gav e kazi pep tachenn industriezh ar mediaoù. Staliet eo e New York / Fortaleza.

E rener, Sumner Redstone, a zo ivez prezidant ar c'huzul-merañ.

E miz Even 2005 e voe skaret ar strollad e div gompagnunezh : diouzh un tu, CBS Coorporation, renet gant Moonves (ganti an embann hag ar produiñ evit ar skinwel, asambles gant Paramount Pictures ha Showtime) ha diouzh un tu all ar Viacom nevez renet gant Freston (ganti Paramount Pictures, MTV Networks ha BET).
Chomet eo S. Redstone e penn an div gompagnunezh.
Ry Cooder

**Ry Cooder** (Ryland Peter Cooder) bet ganet d'ar 15 a viz Meurzh 1947 e Los Angeles a zo ur gitarour, ur c'haner hag ur produour amerikan.

Kroget en deus gant ar vicher evel sonour studio evit Randy Newman hag ar Rolling Stones. Kemeret en deus perzh er strollad Taj Mahal hag e-barzh ar strollad Captain Beefheart's Magic Band.

Brud vat en deus bet a-drugarez d'e sonerezh evit ar film Paris Texas, savet gant Wim Wenders.
Brudetoc'h eo bet c'hoazh p'en doa roet lañs da Ibrahim Ferrer asambles gant Compay Segundo hag o sonerezh kuban. Produet en deus ivez pladennoù ar Buena Vista Social Club (laz).
Troet war-zu ar sonerezhioù hengounel, en deus savet pladennoù a veske sonerezh blues gant sonerezh Mec'hiko pe c'hoazh Afrikan da skouer (gant Ali Farka Toure)

## Pladennoù

* Ry Cooder, 1970
* Into the Purple Valley, 1972
* Boomer's Story, 1972
* Paradise and Lunch, 1974
* Chicken Skin Music, 1976
* Show Time, 1977
* Jazz, 1978
* Bop till You Drop, 1979
* Borderline, 1980
* The Slide Area, 1982
* Why don't you try me tonight, 1986
* Get Rhythm, 1987
* Paris, Texas
* Little Village (album), 1992
* Chávez Ravine, 2005
Romuald Texier

**Romuald Texier** zo un den eus Bruz, e Bro-Roazhon, hag en doa savet al lec'hienn Kervarker e 1995.
Bet eo o kelenn jedoniezh e Skolaj Diwan ar Releg ha kemeret en doa perzh en embannur ur romant skolidi enlinenn.

E miz Genver 2006 e oa bet kaset d'an ospital da Roazhon da gaout ur galon nevez en e vruched.

Labourat a ra gant Div Yezh e Bruz ma ro kentelioù brezhonek.

## Skridoù
*Div gontadenn el levrig *Ur voutailh war an traezh*, embannadurioù Sav-Heol.

## Notennoù


## Liamm diavaez
*Lec'hienn Kervarker
Kendalc'h

Ar c'hengevread **Kendalc'h** a oa bet savet e fin ar bloavezh 1950 e Kemper. Bleinet e oa bet gant ar rezistant Pêr Mokaer betek e varv 1961. Bodañ a ra an holl re a zo dedennet gant sevenadur Breizh. Polig Montjarret a oa bet pennsekretour ar c'hengevread-se.

Dont a reas da vezañ pouezusoc'h-pouezusañ adalek 1956 gant donedigezh Studierien Yaouank Breizh ha Diazezadur Sevenadurel Breizh. Sikouret o doa ar re-se ar frammoù kentañ (Bleuñ-Brug, Ar Falz, Bleimor ha Bodadeg ar Sonerion).

## Liammoù diavaez
*lec'hienn ofisiel

## Gwelout ivez
* War 'l Leur
* Kenleur
Taj Mahal (soner)

**Taj Mahal** (e gwir anv **Henry St. Claire Fredericks**), a zo ur soner blues amerikan, bet ganet d'ar 17 a viz Mae 1942 e New York, e-barzh karter Harlem.

## Pladennoù

* *Taj Mahal* (1968)
* *The Blues* (1968)
* *The Natch'l Blues* (1968)
* *Giant Steps / The Old Folks at Home* (1969)
* *The Real Thing* (1971)
* *Happy Just to be like I am* (1971)
* *Recycling the Blues and other related stuff* (1972)
* *Sounder Tracks* (1973)
* *Bef of Taj Mahal* lod. 1 (1981)
* *Taj* (1986)
* *Shale Sugaree* (1987)
* *World Music* (1993)
* *Phantom Blues* (1996)
* *Senor Blues* (1997)
* *Sacred Island* (1997)
* *Best of Private Years* (2000)
* *Hanapepe Dream* (2003)

## Liammoù
*  lec'hienn ofisiel
Nueva trova

An **Nueva Trova** a zo ur stumm sonerezh bet ganet e kerzh ar c'hentañ Kendalc'h Sevenadurel e Kuba, dek vloaz goude an dispac'h er vro. Levezonet eo bet kalzig gant an Nueva Canción eus Chile ha gant an arzourien evel Violeta Parra ha Victor Jara

An temoù pennañ a denn d'ar vuhez pemdez, ar vuhez sokial, ha tost tre int ouzh kudennoù ar re yaouank.
Aroueziet eo gant ur stumm lennegel, barzhonius hag ur yezh levezonet gant doareoù kanañ ha seniñ liesseurt : Trova, son Kuba, kanaouennoù variete, Folk, Jazz, Pop, Rock

Arzourien bennañ : 

*Pablo Milanés 
*Silvio Rodriguez 
*Noel Nicolas 
*Carlos Varela 

## Liammoù diavaez
*  https://web.archive.org/web/20200204133921/https://trovacub.net/
*  http://www.trovadores.net
Pablo Milanés

**Pablo Milanés** (Bayamo, 24 a viz C'hwevrer 1943 - Madrid, 22 a viz Du 2022) a oa ur c'haner kuban, sonaozour, gitarour. 

Ganet e oa e Bayamo (Kuba) d'ar 24 a viz C'hwevrer 1943. 
Studiañ a reas e skol sonerezh La Habana.

Graet e vez anezhañ unan eus krouerien an Nueva trova, asambles gant Silvio Rodríguez ha  Noel Nicola.

Sonet en deus gant sonerien niverus, en o zouez : Silvio Rodríguez, Joaquín Sabina, Ana Belén, Joan Manuel Serrat, Víctor Manuel, Los Van Van, Lilia Vera, Caco Senante...

E ganaouennoù brudetañ a zo **Yolanda**, **Yo me quedo**, **Amo a esta isla** hag **El breve espacio en que no estás**.

Levezonet eo bet Pablo Milanés gant al Latin jazz. Tapet en deus brud adal ar bloavezhioù 1960 gant e stil sonerezh dibar hag e destennoù barzhoniel awenet gant buhez an dud ha darvoudoù ar mare e Latinamerika. Pablo Milanés en doa harpet Fidel Castro e deroù e renad. Koulskoude, n'eo ket chomet hep abegiñ anezhañ. Komzoù taer en deus bet a-enep dezhañ zoken : "A Fidel le critico la falta de libertad de expresión porque hay tantas cosas bonitas aseguradas por la revolución que cuando ves que es capaz de encarcelar a un agente durante 20 años porque habló dos o tres mierdas, no lo concibes" (Da Fidel e tamallan an diouer a frankiz da gomz peogwir ez eus kement a draoù brav deuet gant an dispac'h, neuze pa welan eo gouest da graouiañ un den e-pad 20 vloaz abalamour m'en deus lavaret daou pe dri bezh kaoc'h, se n'on ket evit kompren). 

## Pladennoù
* 1973 - *Versos Sencillos de José Martí*
* 1975 - *Canta a Nicolás Guillén*
* 1976 - *La Vida No Vale Nada*
* 1977 - *No Me Pidas*
* 1979 - *El Guerrero*
* 1979 - *Aniversarios*
* 1982 - *Filin 1*
* 1982 - *Acto de Fe*
* 1983 - *El Pregón de las Flores*, gant Lilia Vera
* 1983 - *Años 1*, gant Luis Peña
* 1984 - *Ao Vivo No Brasil*
* 1985 - *Querido Pablo*
* 1985 - *Comienzo y Final de una Verde Mañana*
* 1986 - *Años 2*, gant Luis Peña, Cotán
* 1987 - *Buenos Días América*
* 1987 - *Trovadores*, gant Armando Garzón
* 1988 - *Proposiciones*
* 1989 - *Filin 2*
* 1989 - *Filin 3*
* 1990 - *Identidad*
* 1991 - *Canto de la Abuela*
* 1991 - *Filin 4*
* 1991 - *Filin 5*
* 1992 - *Años 3*, gant Luis Peña, Cotán, Compay Segundo
* 1994 - *Canta Boleros en Tropicana*
* 1994 - *Evolución*
* 1994 - *Igual Que Ayer*, gant Caco Senante
* 1994 - *Orígenes*
* 1994 - *Plegaria*
* 1995 - *Si Yo Volviera a Nacer*, gant María Felicia, José María Vitier
* 1995 - *En Blanco y Negro*, gant Víctor Manuel
* 1997 - *Despertar*
* 1998 - *Vengo Naciendo*
* 2000 - *Días de Gloria*
* 2000 - *Live from New York City*
* 2002 - *Pablo Querido*
* 2005 - *Como un Campo de Maíz*
* 2005 - *Líneas Paralelas*, gant Andy Montáñez
* 2008 - *Regalo*

## Liammoù diavaez
*  Pajenn diwar-benn Pablo Milanés
*  Che, Guía y Ejemplo: - Song of Pablo Milanés dedicated to the Che Guevara
*Lec'hienn Pablo Milanés: Sitio oficial de Pablo Milanés
Banniel an divrevelezh

Krouet e oa bet **banniel an [[divrevelezh]]** gant Michael Page e 1998 diwar skouer banniel an heñvelrevelezh.

Implijet e vez war ar banniel-mañ al liv roz e-krec'h evit ober dave d'an heñvelrevelezh hag al liv glas en-traoñv evit ober dave d'an arallrevelezh gant arl liv mouk en o c'hreiz evit ober dave dan div revelezh.

## Gwelet ivez
* Divrevelezh
* Revelezh denel
* Banniel an arallrevelezh
* Banniel an heñvelrevelezh
* Banniel an dreuzrevelezh
* Arouezioù LGBT

## Liammoù diavaez
* Istor ar banniel
Taj Mahal (disheñvelout)

**Taj Mahal** zo

*ur palez brudet en India, gwelet Taj Mahal
*ur soner stadunanat, gwelet Taj Mahal (soner)
*ur ganaouenn bortugalek, Taj Mahal, gant ar sonaozour brazilian Jorge Ben
Thebaidos

**Thebaidos** (pe **Thebaid**) (gresianeg  *Thebais*,  *Thebaidos*) a reer eus ur rannvro eus Henegipt a veze bodet enni an 13 nom suañ eus Gorre Egipt. En em ledañ a rae eus Abydos betek Aswan. Dont a ra an anv eus anv Teba, kêr-benn gozh Egipt, nepell. 

Da vare tierniezh Ptolemaios e oa eus Thebaidos un rannvro velestradurel hepken, en he fenn *Epistrategos* Teba. Hennezh a oa en e garg evezhiañ ar merdeiñ war ar Mor ruz hag ar Meurvor Indez.

E-pad an Impalaeriezh roman e voe krouet proviñs *Thebaidos* gant an impalaer Diokletian. Gwardet e veze gant al lejionoù I ''Maximiana Thebanorum'' ha II ''Flavia Constantia''.

E-tro ar  e oa un dezerzh m'en em denne benitiourien kristen. En arz kristen e vez eztaolet Thebaidos evel ul lec'h darempredet-kenañ gant ar venec'h.
Henc'hres

:*Plediñ a ra ar pennad-mañ gant "Gres" da vare an Henamzer. Evit ar vro a-vremañ, gwelet [[Gres]].*


**Henc'hres** pe **Hellaz kozh** a vez graet eus an Henamzer er bed gresian. Rannañ a c'haller ar prantad-se e meur a lodenn:
* Marevezh mikenean, 
* Marevezh teñval, 
* Marevezh arkaek, 
* Marevezh klasel 
* Prantad hellenek. 
Kent ar marevezh mikenean emañ ivez sevenadur ar C'hikladoù hag ar sevenadur minoean daoust ma n'o lakaer ket peurliesañ e-barzh prantad an Henc'hres. 

## Kronologiezh
Sellet ouzh ar pennad Kronologiezh Henc'hres

N'eus ket bevennoù degemeret gant an holl evit deroù ha diwezh istor henc'hres. Peurliesañ e ra dave da holl istor ar C'hresianed kent an impalaeriezh roman, met implijet e vez gant an istorourien en un doare resisoc'h. Lod anezhe a laka e-barzh marevezh ar sevenadur mikenean gresianeger a echuas e 1150 kent J.-K. hag ar sevenadur minoean a oa en e vleuñv d'ar memes mare e Kreta hag en inizi ar c'hikladoù. Hervez lod avat ar sevenadur minoean a oa ken disheñvel eus sevenadurioù all henc'hres ma tlefe bezañ dispartiet dioute.

## Ar bed gresian

War-dro an trede milved kent J.-K. e teueas ar C'hresianed d'ober o annez er Balkan. Aloubiñ a rejont N'eo ket hepken Bro-C'hres a vremañ met ivez aod Turkia a vremañ (anvet Ionia en amzer-se). Da c'houde o doa kaset trevadennerien er broioù tro-war-dro, adalek an  kantved. 
Evel-se e kreskas ar bed gresian betek goleiñ Kiprenez, holl aodoù Turkia, Sikilia ha Su Italia (anvet ar Magna Graecia) hag toleadoù strewet penn-da-benn aodoù ar Mor Kreizdouar ha re ar Mor Du, er broioù a zo hiziv Albania, Bulgaria, Egipt, Libia, Su Bro-C'hall, Reter Spagn, Jorjia, Roumania ha Su Ukraina. 

Goude se, er marevezh hellenek, goude aloubadeg Azia gant Aleksandr Veur e levezonas sevenadur Bro-C'hres Azia-Vihanañ, Iran hag Afghanistan. Adalek ar  kantved kent Jezuz-Krist ez eo rannet an holl vroioù-se etre rouantelezhioù a sevenadur gresian e lec'h ma vez an henc'hresianeg yezh ar renkadoù uhelañ d'an nebeutañ.

## Hêrezh Henc'hres

Sevenadur Bro-C'hres he deus levezonet tamm pe damm holl ar vroioù stok ouzh ar Vor Kreizdouar hag ar Mor Du, Azia-Vihanañ, Iran hag Afghanistan e mare aloubadennoù Aleksandr ( kantved kent Jezuz-Krist). 

Treuskaset en deus e hêrezh da Henroma ha, dre Impalaeriezh roman ar Reter, d'ar bed arab. Ur pouez bras-kenañ en deus bet ar brederouriezh, an arzoù hag an ijinoù henc'hresian er sevenadur europat.

## Pennadoù all da lenn
* Keodedoù Henc'hres
* Kronologiezh Henc'hres
* Lennegezh Henc'hres
* Gwengelouriezh Hellaz
* Prederouriezh Henc'hres
* Relijion Henc'hres
Gwitevede

**Gwitevede** a zo ur gumun eus Bro-Leon, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
## Douaroniezh
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Tud eus ar gumun a gemeras perzh en Emgann Kergidu d'ar 24 a viz Meurzh 1793 e-kichen Plougouloum ; un dell-gastiz a 13 632 lur a voe paeet gant Gwitevede ha Sant-Nouga edan 24 euriad.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 88 gwaz eus ar gumun, eleze 4,36% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 31 a viz Gouhere 1958.

## Monumantoù ha traoù heverk
*Chapel *Itron Varia [[Berven]]*, savet er .
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’ar 26 a viz Even 1921.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Plovan

**Plovan** a zo ur gumun eus Bro Vigoudenn e kanton Plogastell-Sant-Jermen, e departamant Penn-ar-Bed, e Mervent Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Mauduit, person, ha Julien, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 73 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,60% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur serjant eus ar gumun d’ar 7 a viz Mae  1959 en Aumale (departamant Medea).
## Monumantoù ha traoù heverk
 
Plovan eglise.jpg|Iliz katolik Plovan.
Calvaire de Plovan 2506 C.jpg|Kalvar Plovan.
Calvaire de Plovan 2506 B.jpg|Kalvar a-dost.

* An iliz katolik.
 
Bretagne Finistere languidou 08030.jpg|Rivinoù chapel Landigou.
Plovan_Ruines_de_Languidou.JPG|Rozenn chapel Langidou.
Plovan Ruines de Languidou rosace.JPG|Ar rozenn eus a-dost.

* Chapel Landigou.

004_Plovan_Monument.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
*  Plovan war lec'hienn Geobreizh
*  Redadeg Plovan

## Notennoù ha daveoù
Plozeved

**Plozeved** a zo ur gumun eus ar Vro-Vigoudenn e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.

## Douaroniezh
## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg
* D'an 23 a viz Du 2007 e oa bet votet live 1 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 16 a viz Kerzu 2019 e oa bet votet live 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* Roet eo bet al label Ya d'ar brezhoneg a live 2 da Blozeved d'an 31 a viz Genver 2020.

### Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa 30 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (12,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Janou, person, ha Timen ha Charles, kureed. 
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 215 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,58% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 42 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 20 a viz Meurzh 1944 e kouezhas ur c'harr-nij B-17G (anvet "Jaynee B" ha marilhet 42-31381, 381 Bomb Group, 535 Squadron) eus aerlu ar Stadoù-Unanet er mor e "Porzh Poullan" e Plozeved gant dek milour en e vourzh; tapet e voent holl gant an Alamaned.
## Monumantoù ha traoù heverk

Iliz Plozeved.JPG|Iliz katolik Plozeved.
Porched iliz Plozeved.JPG|Porched an iliz.

* An iliz katolik.

Plozévet 2.JPG|Monumant ar re varv (1914-1918) ha kalvar ar vourc'h.

* Monumant ar re varv (1914-1918) e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartennoù-post. Dioueliet e voe d’an 12 a viz Kerzu 1922. Gant René Quillivic e voe skultet. Merket eo: *Da garet hon euz gret bro c'hall betek mervel* outañ.
* Monumant ar re varv (1939-1945), luc’hskeudenn. Gant René Quillivic e voe skultet.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
* 1912 : Henri Le Moal, bet Rektor Akademiezh Roazhon etre 1960 ha 1970 ha, da c'houde, eilmaer e Roazhon etre 1977 ha 1983.
* 1913 : Pêr Trepos, kelenner skol-veur ha yezhour.
* 1914 : Reun Menez Keldreg, skrivagner.
## Gevelliñ
*
*

## Liammoù diavaez

*  Ti an douristed

## Notennoù ha daveoù
Pont-Aven

**Pont-Aven** (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Molan, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh. Penn kanton e oa betek 2015. Kendeuzet eo bet kumunioù Nizon ha Pont-Aven e 1954.

## Douaroniezh

### Kumunioù amezek

## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus parrez Nizon, Jean René, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### [[Dispac'h gall]]
* E 1790 e teuas Nizon da vout ur gumun, hep he zrev Pont-Aven hag a zeuas da vout ur gumun distag diouti. E 1805 e teuas Pont-Aven da vezañ ur barrez distag diouzh Nizon ivez.
### 
#### [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]]
* Lazhet e voe 15 gwaz eus ar gumun en emgann La Madeleine-Bouvet (Orne, Bro-C'hall) d’an 21 a viz Du 1870.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 101 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,24% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 29 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Stagidigezh
* E 1954 e oa bet bodet kumunioù Pont-Aven ha Nizon, da vont d'ober ur gumun vras hepken: Pont-Aven.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas pevar milour eus ar gumun.

## Ardamezioù

## Monumantoù ha traoù heverk
### Milinoù Pont-Aven

Paul Gauguin 039.jpg|*Melin David e Pont-Aven* gant Paul Gauguin
Pont-Aven01.JPG
Pont-Aven02.JPG


## Sevenadur

### [[Skol Pont-Aven]]

PennGauguinePont-Aven.jpg|Penn Gauguin e Pont-Aven
PorzhPont-AvenMaximeMaufra1893-1894.jpg|Porzh Pont-Aven gant Maxime Maufra, tro 1893-1894

Adalek 1870 en em stalias e Pont-Aven livourien evel Armand Jobbé-Duval, Émile Bernard, Paul Sérusier, Paul Gauguin, Robert Wylie,...

### Brezhoneg
#### Ar Brezoneg er Skol
1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Boued
Brudet eo galetez Pont-Aven, gwerzhet dindan ar merk "Traou Mad". Krouet e vijent bet e 1890 gant Isidore Penven e-tro 1890. Krouet e voe ar paledoù gant Alexis Le Villain e-tro 1920. 
## Tud
### Tud hag o deus bevet eno
*Kervarker,  lizheregour.
*Xavier Grall, barzh.
### Tud marvet eno
* Robert Wylie, livour, e 1877.
### Tud interet eno
*Théodore Botrel, kaner.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

*  Pont-Aven war lec'hienn Geobreizh
*         Lec'hienn ofisiel

## Dave ha notennoù
Jean-Claude Morvan

**Jean-Claude Morvan**, genidik eus Groñvel, zo bet kelenner brezhoneg e lise Jakez Karter e Sant Malou hag unan eus kensaverien Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg e 1980. 
Kenlabourat a ra gant Kreizenn Sevenadurel Sant-Malou.
Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h

**Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h** a zo ur gumun eus Bro-Gerne, pennlec'h Pont-ar-Veuzenn, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. E 1965 e kendeuzas kumunioù Pont-ar-Veuzenn, Kimerc'h ha Logonna-Kimerc'h evit ober ar gumun nevez.

## Istor
Ur barrez kozh e oa Kimerc'h : iliz ar vourc'h kozh (betek 1873), bremañ e dismantroù, a voe savet adal kreiz ar XV kantved. Trev anezhi e oa Logonna-Kimerc'h. Deuet an eil hag eben da gumunioù distag e 1790.

Pont-ar-Veuzenn, er c'hontrol, n'eo deuet da gumun nemet e 1949 : stag e oa betek neuze un tammig da gKimerc'h ha dreist-holl da Sant-Segal. Anavezet mat al lec'h koulskoude, peurgetket dre ar veilh-boultr bet krouet en-dro d'an Dourdu (Doufine) e 1688 : e miz Mezheven 1795, ur bagad chouanted a ouezas kavout an hent betek eno, e-ser diskar meur a berson touer tro-war-dro.

Kendeuziñ a reas an teir c'humun e 1965 : kumun Pont-ar-Veuzenn rik he deus padet 16 vloaz, gant ur vaerez nemeti, Suzanne Ploux (chomet e penn ar gumun nevez betek 1974).

## Monumantoù ha traoù heverk


Restr:Eglise Vieux-Bourg Quimerc'h vue ensemble.JPG|Dismantroù iliz Sant Pêr e bourc'h kozh Kimerc'h
Restr:Eglise du vieux bourg-QUIMERC'H.jpg|Iliz bourc'h kozh Kimerc'h
Restr:Église de Quimerch.jpg|Iliz bourc'h kozh Kimerc'h
Restr:Vieux bourg, l'ossuaire-QUIMERC'H.jpg|Karnel bourc'h kozh Kimerc'h
Restr:If cincentenaire.JPG|Ivinenn 400 vloaz

## Douaroniezh

Pont-de-Buis 03 La Douffine en aval du Pont-Neuf.jpg|An Dourdu (*Doufine*) e traoñ *Pont-Nevez* e Pont-ar-Veuzenn.

Kemberiñ ha ra ar Stêr Aon hag an Doufin etre Sant-Segal ha Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h e Beg-ar-C'houbl.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### E [[Pont-ar-Veuzenn]]
* Suzanne Ploux (1908-1992), ministerez c'hall, maerez etre 1945 ha 1974.
* Gaétan Nocq, aozer bannoù-treset (g. e 1968).

### E [[Kimerc'h]]
* Gilles Conen de Saint-Luc, prezidant a gaskenn e Breujoù Breizh, oadet e 75 bloaz, hag e wreg Françoise-Marie du Bot, a voe harzet en o c'hastell ar Bot e Kimerc'h d'an 10 a viz Here 1793, ha toullbac'het e Karaez. Harzet e voe o merc'h Victoire e Kemper e dibenn miz Genver 1794. An tri anezho a tremenas dirak lez-varn zispac'hel Pariz hag a voent kondaonet ha kaset d'ar marv d'an 19 a viz Gouere 1794.
* Diazezet e voe Mirdi an Arzoù-kaer Kemper, dre donezon e daolennoù, gant ar c'hont Jean-Marie de Silguy, ganet e kastell ar Bot.
* Albert Louppe, politikour gall, maer Kimerc'h, kannad, prezidant ar c'huzul-departamant, senedour.

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h war lec'hienn Geobreizh
* Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h en EBSSA
* Glad Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h

## Notennoù ha daveoù
Ar Pontoù

**Ar Pontoù** a oa ur gumun eus Bro-Dreger e kanton Plouigno, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Douaroniezh
War ribl an Douron emañ ar Pontoù. En-dro dezhi emañ kumunioù Plouigno, Plegad-Moezan, Plounerin, Gwerliskin, Bodsorc'hel.

## Istor
Bernard Tanguy (1990) : **Apondo**, 1182; **ecclesia de Pontibus**, 1214; **Le Pontou**, 1294

Talvoudegezh : anv tennet diwar ar pontoù war an Douron hag ar Skirioù.

Daoust hag-eñ e oa pontoù war an Douron hag ar Skirioù e 1182, pa'z an anv e oa **Apondo** ? Ha talvoudegezh **Apondo** ?

Evel ma vez diskleriet war an ardamezioù : "*vallées et confluent*" = pantoù ?

## Ardamezioù
*En aour, lavreget en glazur, e zaou pont e stumm gozh, pep hini war teir bolz, treustellet war al lodennoù, an eil en egile; eilet ouzh kab gant ur groaz pavek en gul, hag ouzh beg gant ur c'horn-post en glazur*

Aozer : Yves Clerc'h. Kuzul ar Gumunn : Gouere 1992

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Picard: touiñ a reas sentiñ ouzh al lezennoù *e kement ha na sellent ket ouzh ar Relijion*.

### kantved
Bodet e oa bet gant Plouigno d'ar 1 a viz Genver 2019 evit ober ur gumun nevez.

## Monumantoù ha traoù heverk
## Tro-lavar
**Vel ma'z omp ez omp, 'vel kleier ar Pontoù*

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Levrioù talvoudus
* Yellen & abEnnez : *Dafar evit ur c'heriaoueg a'n Ardamezouriezh*. Gwenedour. Akademiezh Vreizh. 25.4.1965
* François Falc'hun : *Les noms de lieux celtiques. Première série. Vallées et plaines*. Éditions armoricaines. Rennes. 1966.
* Michel Froger et Michel Pressensé : *Armorial des communes du Finistère.* Froger SA. 2001.

## Liammoù diavaez

*  ar Pontoù war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù
Pont-'n-Abad

**Pont-'n-Abad** a zo ur gumun er Vro Vigoudenn, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Pons**, 1224; **Pons Abbatis**, 1289; **Le Pont l'Abbe**, 1318; **Pontlabbe**, 1328; **du Pont l'Abbe**, 1378, 1454; **de  Pontlabbe**, 1454; 1463; **Pontlabbe**, 1533.

## Ardamezioù
"*En aour e leon en gul*"

Sturienn : *Heb ken*

Diviz-kêr : 15 a viz Kerzu 1975

Diwar ardamezioù aotrounez du Pont l'Abbé (en aour e leon en gul, krabanek ha teodek en glazur. 1384)

## Brezhoneg

### Ya d'ar brezhoneg
* D'an 31 a viz Genver 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
### Deskadurezh
* Ur skol divyezhek prevez (Itron-Varia Garmez) a zo eno abaoe 1995. 
* E distro-skol 2024 e oa 20 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Istor
### 
* Preizhet e voe kouent Karmez ha tiez daou vevel eus baron ar Pont gant an emsavidi e miz Even 1675 e-pad Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Daeron, kure Lambour.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 226 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,40% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 47 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas c’hwec’h milour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik Itron-Varia Garmez
Savet e voe etre fin ar  ha penn-kentañ ar  gant ur stil gotek. Kavout a reer enni meur a zelwenn gozh har ur rozenn. Diframet e voe ar c'hloastr e penn-kentañ an  ha kaset da Gemper ma voe adsavet er c'hloerdi. Iliz Itron-Varia a voe dibabet evel danvez pennañ gant ar skrivagner Youenn Drezen e-barzh e romant embannet e 1937 *[[Itron Varia Garmez]]*.
* Iliz kozh dismantret Lambour.
* Kastell baroned ar Pont: an ti-kêr ha Mirdi ar Vro Vigoudenn ennañ.
* Stang ar Pont.
* Koad Sant-Laorañs.


Plasenn ar Republik (Pont 'Abad).jpg|Plasenn ar Republik.
Plakenn enor Yann Ar Ber (Pont 'abad).jpg|Plakenn enor Yann ar Berr.
Koc'hu Pont 'abad.jpg| Koc'hu Pont-'n-Abad.


## Emdroadur ar boblañs

## Tud
### Tud bet ganet eno
* 1878 : Hyacinthe Kerniliz, skrivagner brezhonek.
* 1899 : Youenn Drezen, skrivagner brezhonek.
* 1913 : Korantin Riou, frer, kelenner, skrivagner brezhonek.
* Bernard Le Brun, ardamezour.
* Visant Enored (gwenvidik).
### Tud marvet eno
* 1956 : Hyacinthe Kerniliz, skrivagner brezhonek.

### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn an ti-kêr

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus*. An Here. 1995
## Daveoù ha notennoù