open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Husam Al-Takrori

**Husam Al-Takrori**, bet ganet e 1994, zo ur c'hoarier echedoù palestinian.
Stummer FIDE eo abaoe 2018 ha tredeog broadel ivez.
Renk Elo e miz Du 2025 :  2 000 *Standard*, 1 923 *Fonnapl* ha 2 015 *Luc'hedenn*    .
2 101 eo bet e  renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### Tournamant  ''Fonnapl'' Kêr Koweit
C'hoari a reas e miz Genver 2025 e Kêr Koweit (Koweit), 3,5/11, (+ 1, = 5, - 5).
#### Kampionad skolveurel Azia (Gwazed)
C'hoari a reas e miz Gwengolo 2021, 6/14 (+ 5, = 2, - 7).
### Kevezadegoù dre skipailh
#### [[Olimpiadoù echedoù]]
* C'hoari a reas ur wezh e skipailh Palestina.

## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Base
* E c'hoari e Chess Tempo
Guild Wars Reforged

***Guild Wars*** zo ur c'hoari video liesc'hoarier enlinenn doare Action-RPG sevenet gant ArenaNet, ur skourr eus an embanner c'hoarioù video sukorean NCSOFT, hag embannet e 2005. Ar c'hentañ c'hoari video en heuliad c'hoarioù video ''Guild Wars'', anvet eo bet ar c'hampagn goude-se ***Prophecies*** evit ma vije un diforc'h gant ar pezh a zo bet ouzhpennet goude-se. Ar c'hoari a zo unan pvp ha pve.

Un azasadur nevesaet anvet, **Guild Wars Reforged** a zo bet kemennet en un doare ofisiel gant ArenaNet d'an 18 a viz Du 2025 hag a zo da vezañ embannet d'an 3 a viz Kerzu 2025.
## Pennadoù kar
* Guild Wars (heuliad c'hoarioù video)
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Wajd Natsheh

**Wajd Natsheh**, bet ganet e  2001, zo ur c'hoarierez echedoù palestinian.
*Woman Candidate Master* (WCM) eo abaoe 2024 ha Tredeog broadel ivez abaoe 2022.
Renk Elo e miz Du 2025: 1 735 *Standard*, 1 709 *Fonnapl* ha 1 737 *Luc'hedenn*    .
1 739 eo bet he renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### Tournamant ''Luc'hedenn''
Trec'h e voe e miz Mae 2020 e tournamant ar maouezi aozet gant Djerba Chess Festival evit ar Balestinianed.
### Kampionad palestinian (Maouezi)
Pedervet e voe e 2023.
## Kampionad arab (Maouezi)
C'hoari a reas e miz Du 2024 e Charjah (Emirelezhioù Arab Unanet).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù echedoù (Maouezi)]]
C'hoari a reas e skipailh Palestina e 2024 e Budapest (Hungaria), 5/10 (+ 5, = 0, - 5). Ar skipailh a erruas re ziwezhat evit gellet kemer perzh er rodenn gentañ
.

## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
Emgann Bae Chesapeake

**Emgann Bae Chesapeake** (saozneg: *Battle of the Chesapeake*), brudet ivez evel **Emgann kaboù Virginia** (saozneg: *Battle of the Virginia Capes*) ha simplaet en **Emgann ar C'haboù**, a oa bet un emgann war vor pouezus eus Brezel dieubidigezh ar Stadoù-Unanet hag a oa bet stourmet nepell diouzh beg Bae Chesapeake d'ar 5 a viz Gwengolo 1781. An tuioù enebet a oa ur flodad breizhveuriat renet gant ar besamiral Sir Thomas Graves hag ur flodad gall renet gant ar besamiral François Joseph Paul, Kont Grasse. An emgann a oa bet un trec'h strategel evit ar C'hallaoued, dre ma oa bet miret ouzh ar Royal Navy da greñvaat pe da gas kuit nerzhioù lu al letanant jeneral Charles Cornwallis, 1añ Markiz Cornwallis kelc'hiet e Seziz Yorktown. Ar C'hallaoued a oa deuet a-benn da vezañ mestr war ar mor ha degaset o devoa soudarded ha kanolioù ouzhpenn d'al lu gall-stadunanat a oa o stourm war zouar. Gant an emgann-se e oa aet da get esperañs ar Saozon d'en em dennañ diouzh ar seziz drastus, ha dre-se e oa bet degaset ivez an dizalc'hiezh d'an Trizek trevadenn.
Yara Faqeeh

**Yara Faqeeh**, bet ganet e  1999, zo ur c'hoarierez echedoù palestinian.
*Woman Candidate Master* (WCM) eo abaoe 2018.
Renk Elo e miz Du 2025: 1 721 *Standard*, 1 714 *Fonnapl* ha 1 657 *Luc'hedenn*    .
## Kevezadegoù
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù echedoù (Maouezi)]]
C'hoari a reas e skipailh Palestina :
* e 2016, e Bakou (Azerbaidjan), 5/10 (+4,=2,-4),
* e 2018, e Batoumi (Jorjia), 4/9 (+4,=0,-5),
* e 2024 e Budapest (Hungaria), 4/10 (+4,=0,-6). Ar skipailh a erruas re ziwezhat evit gellet kemer perzh er rodenn gentañ.
### Tournamant ''Fonnapl'' [[Koweit (kêr)|Kêr Koweit]]
C'hoari a reas miz Du 2025 e tapas ar c'hwec'hvet plas, 4,5/9.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e 365 Chess
Wajdy Shebetah

**Wajdy Shebetah**, bet ganet e 1978, zo ur c'hoarier echedoù palestinian.
Renk Elo e miz Du 2025 :  2 028 *Standard*, 2 012 *Fonnapl* ha 1 967 *Luc'hedenn*    .
## Kevezadegoù
### Kêrioù Azia
* C'hoari a reas e miz Genver 2007 e Teheran (Iran), 3,5/11, (+ 1, = 5, - 5).
### Kêrioù Azia
* C'hoari a reas e miz Genver 2007 er skipailh palestinian er 5 kampionad e Beirout(Liban), 1/5, (+ 1, = 2, - 2).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
* E c'hoari e 365 Chess
Majed Altell

**Majed Altell**, bet ganet e  2005, zo ur c'hoarier echedoù palestinian.
Renk Elo e miz Du 2025 : 2 033 *Standard*, 1 913 *Fonnapl* ha 1 920 *Luc'hedenn*    .
## Kevezadegoù
### [[Olimpiadoù echedoù]]
* C'hoari a reas e skipailh Palestina er 44 Olimpiad e Chennai (India) e 2022, 1,5/7, (+1, =1, -5).
### Kampionad arab ar C'hleuboù
* Kemer a reas perzh e miz Here 2024 e Salalah (Sultanelezh Oman).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Base
* E c'hoari e 365 Chess
Priz Roma

**Priz Roma** (galleg: *Prix de Rome*) pe **Priz Meur Roma** (galleg: *Grand Prix de Rome*) a oa ur priz, gant ur yalc'had, gall evit studierien war an arzoù evit livourien ha kizellerien, savet e 1663 dindan ren Loeiz XIV. An dud a veze dibabet a reseve ur yalc'had ha gallout a raent chom e Roma e-pad tri ha betek pemp bloaz difrejet gant ar Stad. Ar priz a oa bet ledanaet evit an disavouriezh e 1720, ar sonerezh e 1803 hag an engravadur e 1804. Ar priz brudet a oa bet lamet e 1968 gant André Malraux, ministr ar Sevenadur d'an ampoent, goude  kabaduilhoù Mae 68 hag a c'houlenne ur c'hemm sevenadurel.
## Notennoù ha daveennoù
In absentia

Ur prosez pe kondaonadur ***in absentia*** ("en ezvezañs") a vez graet eus un doare d'ober en ul lez-varn pa ne vez ket an den tamallet o kemer perzh er ar prosez. *In absentia* a zeu diwar al latin  "a zo ezvezant". Ledan e c'hell bezañ talvoudegezh an droienn hervez al lezennoù hag ar barnerezh.

## Pennadoù kar
* *[[In effigie]]*
Mathurin Lavolé

**Mathurin Emile Lavolé**, ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1906 e Gwelegouarc'h e Penn-ar-Bed hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Genver 1945 e Wilhelmshaven, en Alamagn, a oa ur jandarm ha rezistant breizhat.
## Buhez
Dimezet e oa ha daou vugel en doa. E 1931 e oa ezel eus ar Garde Républicaine, hag e 1935 e teuas da vezañ jandarm. Kaset e voe da Bresperieg. D'an 28 a viz Gouhere 1944, ur charreadenn alaman a voe taget gant ar Rezistañs. Ar re-se o devoa kollet ur c'hamion ha klask a raent un doare dezougen all. Mathurin Lavolé a gendivizas gant un is ofiser alaman hag adlavaret a reas dezhañ e oa kollet ar brezel gant an Trede Reich hag e rankje an Alamaned soñjal en em rentañ .

## Harzadenn
D'an 29 a viz Gouhere e-kerzh un enklask evit gouzout perak e oa bet tennet gant an Alamanted war ur peizant eus Presperieg, seblantout a ra e vije bet merzhet Lavolé gant an is-ofiser en doa bet komzet gantañ an deiz a-raok ha flatret . Harzet e voe gant an Alamanted. Deportet e voe hag erruout a reas e Kamp-bac'h Neuengamme d'ar 1añ a viz gwengolo 1944 .
## Marv
Mervel a reas e kamp Neuengamme goude bezañ bet gwallgaset gant an Alamanted .

## Enorioù
Ur skwar gant ur blakenn a zo bet badezet gant e anv e Presperieg .
## Notennoù ha daveennoù
Suruíeg

Ar **suruíeg**, anavezet dindan an anvioù *Suruí Jiparaná*, *Paíter* ha *Suruí-Paíter*, zo unan eus ar yezhoù toupiek-gwaraniek a vez komzet e Brazil gant Suruíed Paíter Rondônia.

## Gerdarzh
*Paíter*, "an dud wirion", "ni hon-unan" eo anv suríek ar boblad hag he yezh ; kement ha "ni", ar c'homzer en o zouez, e talv *pa-*, ha *gwirionez* eo ster ar ger *íther*.

Dre fazi int bet anvet *Suruí* gant labourerien ar funai (*FUndação NAcional do Índio*). Da  a dud e save niver ar gomzerien e 2014.

## [[Fonologiezh|Mouezhiadoniezh]]
### [[Vogalenn]]où

### [[Kensonenn]]où

* /β/ a c'hall bout distaget [β] pe [w] hervez c'hoant, ha [ɸ] pa vez dirak ur vogalenn divouezh.
* /b/ a c'hall bout distaget [ᵐb] goude ur vogalenn friet, pe pa vez e deroù ur ger.
* /h/ a c'hall bout distaget [ɦ] mouezhiet pa vez etre div vogalenn ; d'ur gensonenn-gostez divouezh [l̥] e c'hall treiñ gant an dud koshañ.
* /j/ a c'hall bout distaget [j̃] friet pa vez dirak ur vogalenn friet pe etre div vogalenn friet.
* Ar soniadoù /p, t, k, m, n, ŋ/, a c'hall bout distaget [m̚, n̚, ŋ̚] e dibenn ur ger.

## Levrlennadur
* Guerra, Mariana de Lacerda. *Aspects of Suruí Phonology and Phonetics*>. Bruxelles : Université Libre de Bruxelles, 2004.

## Liammoù diavaez
* 
* Suruí, Tiago Iteor. *Descrevendo a língua dos Paíter ej (Suruí de Rondônia) : contribuições de um falante nativo* ("Deskrivadur yezh ar boblad Paíter (Suruí Rondônia) : degasadennoù ur c'homzer a-vihanik"). Universidade de Brasília, 2020, p. 14. • 
*Selaou suruíeg (lodennoù eus ar Bibl) :   

## Pennadoù kar
*Suruíed Paíter Rondônia
*Txai Suruí
*Almir Narayamoga Suruí

## Notennoù
Javokhir Sindarov

**Javokhir Sindarov **, ganet d'an 8 a viz Kerzu 2005 e Tachkent (Ouzbekistan), zo ur c'hoarier echedoù ouzbekistanat . 

Mestr-meur (GM) eo deuet da vout e 2018, p'edo daouzek vloaz, dek miz ha pemp devezh. Mestr etrebroadel (IM) e oa abaoe 2017 ha Candidate Master (CM) abaoe 2015.

2 721 eo e renk Elo *Standard*, 2 688 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 632 e  Renk Elo *Luc'hedenn* e miz Du 2025.
### Kevezadegoù
#### Kib bedel
Tapout a reas Kib ar bed d'ar 26 a viz du 2025, trec'h eo bet en dirampoiñ war Wei Yi (Sina) e Goa (India). Kemer a raio perzh er C'hampionad bedel 'benn bloaz.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn Fide
Mazen Fandi

**Mazen Fandi**, bet ganet e  2013, zo ur c'hoarier echedoù sirian.

Mestr FIDE (FM) eo abaoe 2025.

E miz Du 2025 eo 2 310 e renk Elo *Standard*, 2 158 e renk Elo *Fonnapl* ha 1 986 e renk Elo *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### Tournamant ''Fonnapl'' [[Koweit (kêr)|Koweit]]
Trec'h e voe e miz Du 2025 : 8,5 diwar 9.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
*  E c'hoari e Chess Base
Troubadour

Un **troubadour** (diwar ar ger okitanek *trobador*) a oa ur sonaozour, barzh ha soner er Grennamzer, hag a skrive en okitaneg hag a c'hoarie, pe en doa c'hoariet, e oberennoù barzhoniel gant janglerien pe barzhed-kanerien. Graet e vez *trobairitz* eus ar maouezed a blede gant an arz *trobar*. Kevatal d'an troubadour er rannvroioù henc'hallek eo an *trouvère*.

Implijet e vez an termen troubadour evit an arzourien a zispleg o soñjoù en okitaneg (arverneg, gwaskoneg, lengadokeg, lemojezeg, provañseg, ha katalaneg ivez). Krouet e oa bet an hengoun lirek-se dreist-holl en Okitania hag e Katalonia, skignet dre gomz d'an dud na ouient ket komz latin, a ziorroas tamm-ha-tamm e Galiza hag e Norzh Italia. Ur stumm all eo an termen "trobaire", hag a zeu eus un distagadur all eus ar ger en henokitaneg.

## Gwelet ivez
* Azalaís de Porcairagues
* Pèire Vidal
* Pèire Cardenal
* Arnaut Daniel
* Jaufré Rudel
* Gaucelm Faidit
* Bernat de Ventadorn

## Daveoù
Brezel doare remziad nevez

Ar **brezel doare remziad nevez** (rusianeg: *Война нового поколения*) eo anv un doktrin rusian brezel amreoliek hag a lak pouez war ar brezel psikologel ha war ar bobloù en un doare kalz pouezusoc'h evit na vez en ur brezel henvoazel. Pouez a vez lakaet war al levezoniñ, an tuañ, ha ma vez tizhet rediñ obererezhioù milourel, ez eo sañset bezañ gant kolloù denel hag ekonomikel izeloc'h evit an argadour evit na vije gant ur brezel henvoazel. Ar c'hentañ wech ma oa bet kaoz eus ar brezel doare remziad nevez a oa bet e 2013 gant Valery Gerasimov ar pezh a vije ul lodenn eus c'helennadurezh Gerasimov.

Meur a studierien a embann e oa bet stagidigezh Krimea ouzh Kevredad Rusia e 2014 ha Brezel an Donbas skouerioù eus implij an doktrin brezel nevez-se.

Hervez ur studier Latvian, "ar sell rusian a-fed brezel a-vremañ a zo diazezet war ar mennozh e vije an dachenn-emgann bennañ hini ar spered, hag evel disoc'h, ar brezelioù doare remziad nevez a zo da vezañ mestroniet dre ar c'heleier hag ar brezel psikologel, ... gwanaat nerzh kalon ha psikologel izili nerzhioù lu an enebour hag ar boblañs trevour. Ar pal pennañ a zo ne vije ket ezhomm implij kement a soudarded ha nerzh milourel kreñv betek an nebeutañ rik."
## Notennoù ha daveennoù
Privez ebet, pried ebet

**Privez ebet, pried ebet** (hindeg: शौचालय नहीं तो दुल्हन नहीं) a oa bet anv ur c'hampagn yec'hed kroget e 2005 gant pennadurezhioù stad Haryana, en India . Ar pal a oa bountañ war ar maouezed da nac'hañ dimeziñ gant paotred keit ma ne oa ket privezioù en tiez lec'h ma oant da vevañ. Mennet e oa ar c'hampagn da dalañ ouzh ar fankus hag ar c'hleñvedoù degaset gant an difankañ er maez, hag a oa an doare d'ober gant a-vras 70% eus an tiegezhioù war ar maez en Haryana pa oa bet kroget gant ar c'hampagn. Ouzhpenn-se e oa ar pal da stourm a-enep an harellerezh reizhel hag ar baotred o spiañ maouezed o kac'hañ, o troazhañ, pe pa oant o naetaat o mareadoù er-maez. Evel disoc'h d'an harellerezh, ar maouezed a zae er privezioù diouzh noz, ar pezh a oa bet mammenn "da tagadennoù reizhel niverus" e maezioù Haryana.
## Notennoù ha daveennoù
Little Women

***Little Women*** ("Maouezi bihan") zo ur romant skrivet gant ar romantourez stadunanat Louisa May Alcott ( - ), embannet da gentañ e div levrenn, e 1868 ha 1869.

An istor a heuilh buhez ar peder c'hoar March — Meg, Jo, Beth hag Amy — hag a zispleg munudoù a c'hoarvez eus ar vugaleaj d'an oad gour. Diazezet eo war buhez an aozerez hag he zeir c'hoar.

Teir dodenn bennañ a zo kontet er romant : an tiegezh, al labour, hag ar garantez wirion, an holl anezho kenstag etrezo ha pep hini anezho ret evit tizhout identelezh hiniennel he harozez.

Meur a film zo bet savet evel adaozadurioù, gant meur a aktourez o c'hoari ar rolloù : Emma Watson (Margaret), film savet gant Greta Gerwig (2019), Janet Leigh, Mervyn LeRoy (1949).


File:Houghton AC85.Aℓ194L.1869 pt.2aa - Little Women, illustration 320.jpg
File:Houghton AC85.Aℓ194L.1869 pt.2aa - Little Women, illustration 138.jpg
File:Houghton AC85.Aℓ194L.1869 pt.2aa - Little Women, frontispiece.jpg


## Gwelet ivez
* Gwregelouriezh

## Liammoù diavaez
* 

## Daveoù
Lur CFA

Al **lur CFA** eo anv daou voneiz (*Franc CFA* e galleg, evit *franc de la Communauté financière africaine* ha *franc de la Coopération financière en Afrique*) implijet gant 210 milion a dud (e 2023) e pevarzek Stad afrikat : 
* lur kumuniezh an arc'hant en Afrika (ISO 4217 : **XOF** ha 952), monet ha meret gant Bank kreiz Stadoù Afrika ar C'hornôg evit eizh Stad ezel eus Unaniezh ekonomikel hag arc'hant Afrika ar C'hornôg (UEMOA).
* lur kenober arc'hant Afrika kreiz (ISO 4217 : **XAF** ha 950), monet ha meret gant Bank Stadoù Afrika kreiz evit c'hwec'h Stad ezel eus Kumuniezh ekonomikel hag arc'hant Afrika kreiz (CEMAC).

Ar memes talvoudegezh o deus, met n'int ket keveskemmadus. N'eus ket un takad moneizel boutin eta, met daou dakad keñver-ouzh-keñver.

Ar Stadoù eo ar re a oa e-barzh Impalaeriezh trevadennel Frañs, Togo ha Kameroun (hag a oa leuridurioù gall ha breiveuriat) , Ginea ar C'heheder (Spagn) ha Ginea-Bissau (Portugal). Al lur CFA a zo ur moneiz a zo divizet e dalvoudegezh gant ar Stadoù ezel. Savelet eo an dalvoudegezh-mañ e parder digemm gant an euro, parder digemm hag a zo gwarantet goude gant an Teñzor publik gall. Kelaouet e vez an Teñzor publik gall gant ar Stadoù afrikat pa zivizont  adtalvoudekaat pe istalvoudekaat ar moneiz. A-hend-all eo amred al lur CFA e broioù saoznek Nigeria ha Ghana e-kichen o moneiz broadel.

Sellet e vez stagadur al lur CFA ouzh an euro evel ur gouestl a stabilded gant lod, pa vez sellet outañ evel ur sujidigezh youlek gant lod all.

D'an 22 a viz Kerzu 2019 e voe embannet e vefe cheñchet moneiz Afrika ar c'hornôg gant an Eco. Asantet e voe gant Bodadenn Vroadel Bro-C'hall e miz Mae 2020. Progamet e oa ar cheñchamant e dibenn ar bloaz 2020 met e voe dalaet gant meur a dra : kleñved-red ar C'hovid-19, amzivin geopolitikel, diaezamantoù da dizhout an dezverkoù,. Programet eo ar moneisaat kentañ e miz Gouere 2027.

## Emdroadur parded al lur CFA

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Bank kreiz Stadoù Afrika ar C'hornôg
* Lec'hienn ofisiel Bank kreiz Stadoù Afrika kreiz
* Lec'hienn ofisiel Bank Frañs
*Istor al lur CFA war Kavlec'h moneizoniezh Campi

## Daveoù
Mary Shepard

**Mary Eleanor Jessie Shepard** ( – ) a oa ur skeudennaouerez levrioù evit ar vugale, brudet dre he labour evit ar stirad levrioù *[[Mary Poppins]]* skrivet gant Pamela L. Travers adalek 1934 betek 1988.

## Buhez
E Wonersh e Surrey e oa bet ganet Mary Shepard, merc'h da Florence Eleanor Chaplin (marvet e 1927) ha d'an treser Ernest Howard Shepard (1879-1976). Brudet eo E. H. Shepard dre ar skeudennoù a savas evit *The Wind in the Willows* (*[[An Avel en Haleg]]*) Kenneth Grahame (1908) ha *Winnie-the-Pooh* Alan Alexander Milne (1926).

Er Slade School of Fine Arts en University College e Londrez e voe stummet Mary Shepard war an arzoù-kaer. Un arzourez a vicher e voe goude-se, a ziskouezas div wezh he labour e Londrez hag a c'hounezas ur priz war an engravañ e Pariz.

E 1932, ar skrivagnerez aostralian Pamela L. Travers he devoa goulennet digant E. H. Shepard skeudennaouiñ he levr *Mary Poppins* ; nac'hañ a eure an arzour, p'edo foulet gant al labour. Pa welas Pamela L. Travers ur gartenn a oa bet treset gant Mary Shepard, 23 bloaz, da-geñver gouelioù an Nedeleg, e kinnigas al labour dezhi. E 1934 e voe embannet al levr, a dermenas tudenn Mary Poppins evit an dazont ; an holl levrennoù a voe skeudennet gant an arzourez yaouank.

E 1937 e timezas gant ar barzh Edmund George Valpy Knox (1881-1971), a oa ivez pennskriver ar sizhunieg flemmus *Punch* (adalek 1932 betek 1949 ; dindan an anv Mary Knox e reas-hi neuze er-maez eus an embann. En hevelep bloaz e skeudennaouas Mary Sheperd embannadur stadunanat al levr *Pidgeon Post* skrivet gant ar Saoz Arthur Ransome (1884-1967).

Goude he dimez e tilezas tamm-ha-tamm ar skeudennaouiñ. D'ar 4 a viz Gwengolo 2000 e varvas goude un hir a gleñved e Londrez, oadet a 90 vloaz.

## Liammoù diavaez
*  (Dre ''The Wikipedia Library'' )
* 

## Daveennoù
Gualdrada Berti

**Gualdrada Berti** (bet ganet war-dro 1160 – marvet war-dro 1226) a oa un dudenn istorel eus Firenze en XII kantved, anavezet a-drugarez d'e veneg gant Dante Alighieri en ''Divina Commedia''.

## ''De mulieribus claris ''

Gualdrada zo unan eus ar peder maouez eus hec'h amzer a vez deskrivet e ''De mulieribus claris'' (Diwar-benn ar merc'hed brudet) gant Giovanni Boccaccio, un dastumad buhezskridoù maouezed brudet a ya eus ar Bibl hag an Henamzer glasel betek tud mare Boccaccio. En e vuhezskrid diwar-benn Gualdrada e ra Boccaccio anv eus un darvoud : en ur gouel en iliz-veur Firenze e welas an impalaer roman santel Otto IV Gualdrada diouzh e gador hag e voe bamet gant he c'haerder. Admirañ a rae an doare ma veze gwisket, hag he fersonelezh. Goulenn a reas piv e oa gant an den a oa en e gichen, o teskrivañ anezhi evel un "dremm kaer ha dreist ar re all a-fet dellezegezh.". An impalaer ne ouie ket e oa an den a c'houlenne dre zegouezh tad Gualdrada, Bellincione Berti. Respont a reas d'an impalaer en ur lavarout ma felle dezhañ e c'halle lakaat Gualdrada da bokat dezhañ. Gualdrada a glevas ar gaozaeadenn-se hag a savas a-enep gant kalon, o lavarout "ne vefe den bev ebet o pokat dezhi nemet he gwaz", o kreñvaat he c'harantez evel unan a vertuz hag a c'hlannder merc'hed.

## Enorioù

Gualdrada a oa un den istorel eus Firenze, e Palazzo Vecchio, ar Sala della Gualdrada a oa kambr prevez Eleonora di Toledo (1522 - 1562), gwreg Cosimo Iañ. Gant Giovanni Stradano e oa bet livet taolennoù ouzh al lein, warne Gualdrada o nac'hañ pokat d'an impalaer, tro-dro dezhi kupidoned o tañsal gant bleunioù, hag Alegoriennoù ar Vertuz.

## Daveoù
Lick Creek (Indiana)

**Lick Creek** (brudet ivez evel *Little Africa*, *South Africa*, ha *Paddy's Garden*) a oa ur gêriadennig Afroamerikaned dieub e Kontelezh Orange, en Indiana, e Stadoù-Unanet Amerika.

Savet gant harp Krenourien (anvet ivez "Quakers") eus Norzhkarolina, afroamerikaned ganet dieub o devoa prenet douaroù ha kroget da implijout o ouiziegezhioù war al labour-douar evit gellet bevañ dizalc'h eno ha kaout ur gêriadennig dezho. Liammoù a oa etre an dud du o vevañ e Lick Creek hag o amezeien gwenn. Poblañs ar gêriadennig d'an uhelañ a oa bet tro 260 den e 1860 war un dachenn 779 devezh-arat (e 1855).

Ar restroù a chom a ziskouez e oa buhezek ar gêriadennig betek ma tarzhje Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezhioù 1870, e oa izelaet a galz an niver a annezidi betek ma vije an afroamerikan diwezhañ o kuitat al lec'h e 1902. An douaroù hag a oa re ar gêriadennig a zo deuet da vezañ ul lodenn eus Koadeg broadel Hoosier abaoe 1935. Gwelladennerien ar c'hoadeg a c'hall gwelet bered ar familhoù Roberts ha Thomas, lodenn diwezhañ ar gêriadennig a c'haller gwelet. Tizhet e vez dre gwenodenn Lick Creek.

## Notennoù ha daveennoù

## Levrlennadur
*
*
*
*
*

## Liammoù diavaez
*  Studiadenn ar gumuniezh
Kontelezh Orange (Indiana)

Emañ **kontelezh Orange** er su da Stad Indiana er Stadoù-Unanet. E 2020 e oa 19 867 den o chom eno. Paoli eo ar pennlec'h. Pevar "c'humun" ofisiel ("incorporated") en deus ar gontelezh gant ur boblañs a war-dro 8 600 annezad, ha meur a gumun anofisiel ("unincorporated") bihan. Rannet eo e 10 "townships" hag a ro ur servijoù publik lec'hel. Un hent kevreadel ha pemp hent Stad Indiana a dreuz ar gontelezh.

## Istor
Ar re gentañ d'en em staliañ eno a voe ar Grenourien (pe "Quakers") o tec'hout kuit eus Kontelezh Orange, e Norzhkarolina e 1811. Krouet e voe kontelezh Orange Indiana d'ar 26 a viz Kerzu 1815. 

Ur gêriadenn Afroamerikaned dieub a voe savet en XIX kantved, Lick Creek hec'h anv.

## Douaroniezh
Emañ Koadeg broadel Hoosier er su d'ar gontelezh, gant kalz lennoù.

E Paoli e ya ar gwrezverkoù etre -8°C e miz Genver ha +31°C e miz Gouere peurliesañ.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Kontelezh Orange
* Kontelezh Orange kinniget d'ar weladennerien

## Daveoù
Emilia Terza

**Emilia Terza**, anavezetoc'h evel Emilia Paola pe Aemilia Tertia e latin (war-dro 230 kent JK – 163 pe 162 kent JK), a oa un noblañs roman, pried da Scipio Africanus, ur jeneral hag ur Stad roman.

E-pad he buhez e oa anavezet evit he diskouezadegoù pinvidigezh. Polybios, da skouer, en deus merket kement-se en e gontadenn. Ar diskouezadegoù pinvidigezh-se a ziskoueze liveoù uhel a genstrivadeg statud e-touez ar merc'hed eus an elit republikan kreiz. Sikouret he deus ivez da guzhat ar c'heloù diwar-benn darempred Africanus gant unan eus o sklavezed evit gwareziñ e vrud ; goude marv Scipio Africanus e voe dimezet ar plac'h da unan eus o dieubidi.

## Gwelet ivez
* *[[De mulieribus claris]]* 

## Daveoù
Ali Sebbar

**Ali Sebbar**  a zo bet ganet d'an 18 a viz Du 1981 e Maroko.

Ur c'hoarier echedoù marokan eo.

Mestr etrebroadel eo abaoe 2013.

E miz Du 2025 e oa 2 400 e renk Elo *Standard*, 2 356 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 292 e renk Elo *Luc'hedenn*, e renk Elo *Standard* uhelañ o vout 2 404, bet tizhet e miz  Gouhere 2017.
## Kevezadegoù
### Kampionad [[Maroko]]
Trec'h e voe e 2001.
### Kib bedel
Koll a reas er rondenn gentañ a-enep da Sergei Kariakin e 2013.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Maroko 
* e 2002, er 35 Olimpiad e Bled (Slovenia),
* e 2004, er 36 Olimpiad e Calvià (Spagn), 5,5/12, (+5, =1, -6),
* e 2014, er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* Ali Sebbar E c'hoari e 365 Chess
* E c'hoari e Chessgames
Koadeg vroadel Hoosier

**Koadeg broadel Hoosier** a zo ur goadeg er su da Indiana. Perc'hennet ha meret eo gant Servij ar c'hoadeier ar Stadoù-Unanet (*United-States Forest Service*). Ur gorread a 827 km2 a zo dezhi. Er goadeg emañ roudoù ur gêriadenn Afroamerikaned dieub eus an XIX kantved anvet Lick Creek. Kavout a reer ivez ul lec'hienn arkeologel indian anvet *Potts Creek Rockshelter*, hag un ti istorel savet e 1874 anvet *Jacob Rickenbaugh House*.

## Istor
Ar re gentañ da dizhout Koadeg Broadel Hoosier a oa an Amerindianed 12 000 bloaz zo. Erruout a reas an Europeiz gentañ er XVII kantved, ha sevel a rejont kêriadennoù er c'hoadoù. Kregiñ a reas ar goataerezh en XIX kantved.

## Obererezhioù dudi
428 km a hentoù a zo evit ober tro-vale, mont war varc'h pe ober MTB.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Georgiy Chpagin

**Georgiy Semyonovitch Chpagin** (e rusianeg : Георгий Семёнович Шпагин), bet ganet d'ar 17 a viz Ebrel 1897 e Klyouchnikovo (Impalaeriezh rusian) ha marvet d'ar 6 a viz C'hwevrer 1952 e Moskov (URSS), a oa un ijinour ha krouer armoù-tan rusian.

## Buhez
Servijout a reas Chpagin evel danvez-armeurer e arme an Impalaeriezh rusian adalek 1916. Etre 1918 ha 1920 e voe armeurer en ur rejimant eus an Arme ruz eus kêr Vladimir. E dibenn ar brezel diabarzh e krogas da labourat e uzin Kovrov. Eno e oa Vladimir Fyodorov, krouer an Avtomat Fyodorova, rener teknikel. El labouradeg-mañ e kejas ivez Chpagin gant Vasiliy Degtyaryov, a zeuas da vezañ un armeurer brudet ivez war-lerc'h. Asambles pe o-unan e labourjont war veur a raktres armoù, en o zouez an DChK, mindrailherez ponner kentañ an arme ruz.

Anavezetoc'h eo c'hoazh Chpagin evit bezañ ijinet ar bistolenn-vindrailher PPCh-41, a zo unan eus armoù brudetañ hag implijetañ gant Soviediz da vare an Eil Brezel-bed.

Mervel a reas Chpagin e 1952. E Moskov emañ e vez.

## Er sevenadur

* Ur pezh 25 roubl en enor da c'hGeorgiy Chpagin ha d'ar PPCh-41 zo bet skoet gant Kevredad Rusia adalek 2019.

## Daveennoù
Paoli (Indiana)

Pennlec'h kontelezh Orange eo **Paoli** (distaget  en amerikaneg) en Indiana, e Stadoù-Unanet Amerika. 3 677 den a oa o chom eno hervez niveradeg 2010.

## Anv
Anvet e voe ar gêr diwar Pasquale Paoli Ash, mab da Samuel Ashe, gouarnour Karolina an Norzh. Hemañ en doa badizet e vab gant anv ar brogarour ha dispac’hour korsat Pasquale Paoli (1725-1807). 

## Istor
Terket e voe Paoli e 1816. Un ti-post a zo bet eno abaoe 1817.

En dekvloavezhiadoù kentañ e oa ur gêr Krenourien a c'hoarias ur rol en hent-houarn dindan guzh hag a dreuzdougene sklaved eus Karolina ar Su betek Kanada.

## Douaroniezh
Gleb ha tomm e vez an hañv, ha klouar evez ar goañv.

## Den brudet
*Margaret Hamilton, stlennegourez hag a ziorrenas ur meziant evit ar programm Apollo

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Daveoù
Claude Étienne Minié

**Claude Étienne Minié**, bet ganet d'an 13 a viz C'hwevrer 1804 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 14 a viz Kerzu 1879 er memes kêr, a oa un ofiser hag un ijnour gall.

Kabiten ur rejimant chaseourien war-droad e Norzhafrika e oa, pa welas e oa kudennek ar mouskedoù hag o bannadelloù ront implijet gant e soudarded. Ijinañ a reas ar boled Minié er bloavezhioù 1840 : stumm ur granenn ha rizennoù a oa dezhañ, ar pezh a lakae ar boled da vezañ resisoc'h hag hiroc'h he hed-tenn.

20.000 lur gall hag ur post kelenner e Skol Melestradurezh Vilourel Vincennes a voe roet dezhañ gant ar gouarnamant gall evit e ijinadenn. E 1858 e kuitaas e bost koronal evit mont da labourat evit c'hidiw Egipt, hag evit an embregerezh stadunanat Remington war-lerc'h.

Ofiser al Lejion a enor gall e voe anvet e 1865.

## Daveennoù
Kontelezh Marin

**Kontelezh Marin** zo ur gontelezh eus Kalifornia e Stadoù-Unanet Amerika, en norzh da San Francisco. San Rafael eo ar pennlec'h. Hervez niveradeg 2020 ez eus 262 231 den o chom eno, hag ur gorread a 2 145 km2 a zo dezhi. Unan eus ar 27 kontelezh a voe krouet e Kalifornia e 1850 eo.

Bevennet eo ar gontelezh gant Bae San Pablo er reter, gant Bae San Francisco er gevred ha gant ar Meurvor Habask er c'hornôg. Eno e kaver meur a lec'hienn dibar : Monumant broadel koadeier Muir, bae Drakes,  Beg Reyes ha bae Tomales.

## Daveoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Bitcoin

**Bitcoin** *(BTC, ₿* pe *XBT)* zo ur c'hriptomoneiz hag ur rouedad paeañ par-ouzh-par (P2P) krouet e 2008 gant un den pe ur strollad tud dizanv gant an anv-pluenn Satoshi Nakamoto. Embannet eo bet ar c'hod mammenn e miz Genver 2009 gant an doare open-source, ar pezh a verk ganedigezh ar rouedad moneiz niverel digreizennet kentañ. Implijet e vez an doare skrivañ « bitcoin » evit lakaat ar gaoz war ar c'hriptomoneiz, ha « Bitcoin » gant ur bennlizherenn evit kaozeal deus ar rouedad par-ouzh-par.

Diazezet eo Bitcoin war un deknologiezh anvet *[[Chadenn vloc'hoù|blockchain]]* e saozneg, *chadenn vloc'hoù* e brezhoneg, ul levr foran ha n'eo ket posupl falsañ eo, e-lec'h ma vez enrollet an holl eskemmoù. Gwiriekaet e vez an eskemmoù-se gant ur rouedad urzhiataerioù digreizennet anvet « mengleuzierien », hag a warez ar rouedad en ur ziskoulmañ jedadennoù kriptografikel. En eskemm d'o labour, e resevont bitcoinoù nevez. Bevennet eo an niver a victoinoù, 21 milion a vo d'ar muiañ, met posupl eo rannañ bep bitcoin e lodennoùigoù bihanoc'h betek 8 niver goude ar virgulenn, anvet « Satoshi » en enor da Satochi Nakamoto.

## Talvoud ar Bitcoin

Digreizennet eo ar Bitcoin, ha ne vez ket graet war e dro gant ur bank kreiz, setu perak e cheñch talvoud ar bitcoin hervez ar c'hinnig hag ar goulenn, evel talvoud ar c'hevrannoù gwerzhet ha prenet en eskemmdioù. Abalamour d'an dra-se ha d'ar fed e chom diaes da implijout evit paeañ war ar pemdez, ne vez ket gwelet ar Bitcoin gant tud zo evel ur moneiz gwirion.

E miz Du 2025 ez euz  milion a victoinoù diwar ar 21 milion a vo d'ar muiañ. Ar priz uhelañ bet tizhet betek-henn eo  € evit ur bitcoin, tizhet eo bet ar priz-mañ d'ar 7 a viz Here 2025, pa dalveze ur bitcoin  €  10 vloaz abretoc'h e miz Here 2015.

## Liammoù diavaez

*  Nakamoto, Satoshi. 

## Notennoù
Mohamed Tissir

**Mohamed Tissir**  a zo bet ganet d'ar 27 a viz Du 1976 e Maroko.

Ur c'hoarier echedoù marokan eo.

Mestr etrebroadel eo abaoe 1999, Gourdoner FIDE abaoe 2005, Tredeog broadel, Tredeog FIDE, abaoe 2023, Tredeog etrebroadel abaoe 2025.

E miz Du 2025 e oa 2 309 e renk Elo *Standard*, 2 330 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 314 e renk Elo *Luc'hedenn*, e renk Elo *Standard* uhelañ o vout 2 490, bet tizhet e miz  Here 2006.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad marokan an echedoù|Kampionad Maroko]]
Trec'h e voe e 1996 e Meknes, e 1999 e Casablanca hag e 2005 e Tetuan.
### Kampionad [[Afrika]]
Trec'h e voe e 1999 en Agadir (Maroko).
### C'hoarioù arab
Trec'h e voe en 9 kevezadeg e 1999 e Jordania.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Maroko :
* e 1996, en 32 Olimpiad e Yerevan  Armenia,
* e 2000, er 34 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2004, er 36 Olimpiad e Calvià (Spagn), 7,5/9, tapout a reas ar vedalenn aour hiniennel.
* e 2014, er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* E c'hoari e 365 Chess
Doctor Who

***Doctor Who*** zo ur stirad skinwel breizhveuriat skiant-faltazi skignet gant ar BBC abaoe 1963.

Ar stirad, krouet gant Sydney Newman, C. E. Webber ha Donald Wilson, a ro tro da heuliañ troioù-kaer un arallvedad anvet *[[The Doctor]]*, un ezel eus ar spesad Time Lords. An Doktor a veaj dre an hollved hag an amzer en ur implijout ul lestr-egor evit beajiñ en amzer, anvet TARDIS, hag en deus neuz ul logell bellgomzeus ar polis breizhveuriat. En ur veajiñ, an Doktor a glask saveteiñ buhezioù ha sikour pobloù gwasket da vezañ dieub en ur stourm a-enep meur a enebour. Alies e vez an Doktor o veajiñ gant kamaladed hag a harp anezhañ.
Call girl

***Call girl*** hag ***escort girl*** a reer e saozneg eus un ambrougerez, da lavaret eo ur c'hast na ziskouez ket he micher d'an dud war ar straed ha na labour ket en ur fouzhlec'h. Dre bellgomz e tegemer arvalien peurliesañ, pa rank ar re-se goulenn un emgav ; lod *call girls* a dremen dre ur stal arbennik ma vezont gopret.

Etre 18 vloaz ha 25 bloaz eo oad keitad ar maouezi, ha desketoc'h eget ar re a labour er straedoù e vezont peurliesañ. 

Meur a zoare zo d'un ambrougerez da gaout arvalien : kemennadoù berr e kazetennoù ha kelaouennoù e oa an hent hengounel, met dre an Internet e reont mui-ouzh-mui bremañ. War gresk ez eo aet implij hevelep lec'hiennoù er . 

Un ambrougerez a c'hall labourat dre zegemer un arval (*incall*) pe dre vont davetañ (*outcall*). 

Ur stal arbennik a c'hall servijout da hanterourez, petra bennak ma ne vez ket renet ar stalioù-se gant houlierien pe houlierezed peurliesañ.

Uheloc'h eget re ar gisti all eo prizioù an ambrougerezed. Kalz *call girls* zo dizalc'h, hag a ver o-unan o lec'hienn Internet dezho. Aet eo ar Genrouedad ar mediom pennañ ma kav an arvalien un ambrougerez. Ur poltred atizus eus ar vaouez a vez lakaet war ziskwel peurvuiañ, hag a-wezhioù e tispleg an ambrougerez an doare servijoù revel a ginnig.

## Liammoù diavaez
* Jacobson, Mark, *[http://nymag.com/nymetro/nightlife/sex/features/12193/ The $2,000 an-Hour Woman]*, New York Magazine, 18/07/2005

## Daveennoù
Ael mat

Un **ael mat** (pe ael gwarezer, gardian, gwenn, mirer) zo un ael hag a zo e garg gwareziñ an dud er relijionoù biblek. Un ael karget da wareziñ silvidigezh unan pe meur a hini eo. Kreiz eo ar soñj eus un ael gwarezer er Grennamzer dreist holl. Alies e vez taolennet aeled mat en daolennoù. Da skouer, *[[De dood van een vrek (livadur)|De dood van een vrek]]* gant Hieronymus Bosch (XVI kantvet).

Meur a zoare zo da envel e brezhoneg an ael mat. Kavet vez an elfenn *mat* en un dave eus ar XVI kantvet, *Melezour ar marv* (*[[Le Mirouer de la Mort|Le Mirouer de la mort]]*) embannet e 1575. Met e *[[Buhez ar Sent|Buhez ar Zent]]* (1911) gant an aotroù Perrot e vez lavaret ael *mirer*.

Kavout a reer anv eus an ael mat e kantikoù zo, da skouer en hini anvet ''En Enor d'hon Ael Mat'', embannet e-barzh ''Kantikou brezounek Eskopti Kemper ha Leon'' e 1908. 


File:Fridolin Leiber - Ofenrohrbild 1.jpg|*Skeudennoù protestant* (etre 1850 ha 1950), gant Fridolin Leiber
File:Alexey Tyranov. Angel fighting for the soul.jpg|*Ael o stourm evit an ene*, Alexeï Tyranov, XIX kantved.
File:Cantiques Quimper et Leon. Couverture 1.jpg|Kantikoù Kemper ha Leon. Goloenn 1


## Daveoù
Silvidigezh

Ar **silvidigezh** (pe salvidigezh, salvedigezh) eo ar stad a vezañ salvet pe gwarezet diouzh an droug pe ur stad fall. Er relijion hag en doueoniezh e talvez ar silvidigezh dre vras ​​da zieubidigezh an ene diouzh ar pec'hed hag e heuliadoù. Anvet eo ar studi akademek war ar silvidigezh soteriologiezh.

Ur gredenn eus an doueoniezh katolik eo ar purgator. Ur stad etre tremen eo goude ar marv korfel evit glanaat un ene a-raok mont e-barzh an Neñv. En testennoù relijiel e vez kaoz eus an neñvoù pa veze kredet e vije meur a live neñv, pep hini gant un neuz dezhañ. En Henamzer e veze kaoz eus ar seiz neñv, ar re gentañ evit ar veteorennoù (heol, loar, koumoul, stered...) hag ar re all evit ar boudoù doueel. 

## Gwelet ivez
* Doue
* Baradoz, Ifern
* Finvezhoniezh

## Daveoù
Purgator

Er gatoligiezh, ar **purgator** zo ur marevezh glanaat ma rank eneoù ar re varv dic'haouiñ heuliadoù o fec'hedoù, ouzhpenn ar binijennoù douarel, evit mont d'an neñv, goude ar salvidigezh. N'eo ket degemeret ar mennozh purgator gant ar brotestantiezh nag an Iliz Ortodoks.

Dont a ra ar ger purgator eus al latin ekleziastek *purgatoriom*, amprestet diwar ar verb *purgare*, *puraat, naetaat*. Ur test eus ar purifikadur eo ar purgator. Kozh-tre eo ar meizad.

## Gwelet ivez
* Purgator Sant Padrig (lec'h-pirc'hirinañ)

## Daveoù
Bevdeknologiezh

Ar **bevdeknologiezh** zo un dachenn labour gant kelennoù lies engouestlet hag a bled gant enframmadur ar skiantoù naturel er skiantoù an ijinour dre implij organegoù evit kemmañ materi da broduiñ servijoù pe madoù. Arbennigourien an dachenn a vez graet **bioteknolgourien** anezho.

An droienn *bioteknologiezh* a oa bet implijet evit ar wech kentañ gant Károly Ereky e 1919 evit ober anv eus produerezh produioù a-ziwar danvez krai harpet gant organegoù bev. Diazez ar bioteknologiezh a zo da implij reizhiadoù biologel pe organegoù, evel bakteriioù, goell, ha plantennoù, evit ma vije sevenet ganto obererezhioù resis a-benn produiñ danvez a dalvoudegezh.
## Notennoù ha daveennoù
Zahira El Ghabi

**Zahira El Ghabi** a zo bet ganet e 1981 e Maroko.

Ur c'hoarierez echedoù marokan eo.

Mestrez FIDE (WFM) eo abaoe 2005.

E miz Du 2025 e oa 2 029 he renk Elo *Standard*, he renk Elo *Standard* uhelañ o vout 2039, bet tizhet e miz Genver 2005.

Ne c'hoari ket ken alies en tournamantoù abaoe 2006.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù echedoù (Maouezi)]]
C'hoari a reas ouzh an dablezenn gentañ en adskipailh Maroko e 2000, er 34 Olimpiad en Istanbul (Turkia),6,5/7 (+6, =1, -0), tapout a reas ar vedalenn aour hiniennel.
### Kampionad bedel ar Maouezi
Koll a reas er rondenn gentañ e miz Du 2000 a-enep Julia Demina e New Delhi (India).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chessgames
* He c'hoari e 365 Chess
Satoshi Nakamoto

**Satoshi Nakamoto** eo an anv-pluenn implijet gant an den pe ar strollad tud bet krouet ar Bitcoin gantañ, ar c'hriptomoneiz digreizennet kentañ hag an deknologiezh stag outañ, ar *[[chadenn vloc'hoù]]*, *blockchain* e saozneg.

E miz Here 2008 e oa bet embannet gant Satoshi Nakamoto ul levr gwenn o kinnig mont-en-dro ur rouedad paeañ elektronek par-ouzh-par.

E miz Genver 2009 e embannas stumm kentañ ar meziant Bitcoin hag e krouas unanennoù moneiz kentañ ar bitcoin. Kemer a reas perzh er raktres ha diorren a reas ar rouedad betek 2010. Aet eo kuit tamm-ha-tamm deus ar raktres e 2010, hag e paouezas ar bloaz-se gant an holl gemennadennoù foran. 

Dianav eo identelezh Satoshi Nakamoto c'hoazh, daoust d'ur bern enklaskoù bezañ bet kaset da-benn a-hed ar bloavezhioù, met daoust d'an anv ne vije ket Satoshi Nakamoto un den eus Japan hervez an enklaskoù war ar yezh implijet gantañ e-barzh e god mammen, ha ne vije ket un den o chom e Japan kennebeut pa seller ouzh e eurvezhioù labour.

Ar bitcoinoù krouet ha perc'hennet gant Satoshi Nakamoto n'int ket bet implijet biskoazh abaoe.

## Notennoù ha daveennoù
Film gant son

Ur **film gant son** a vez graet eus ur film hag a zo sinkronelet gant son, pe gant son ourzhpennet d'ar skeudenn dre implij teknikoù. Enebet e vez ouzh ar filmoù mut. Ar c'hentañ wech ma voe skignet ur film gant son dirak arvesterien a oa bet e Pariz e 1900, met ezhomm a oa bet degadoù a vloavezhioù evit ma teuje ar filmoù hir gant son da vezañ implijus a-fed kenwerzhel. Diaes e oa da gaout ur sinkroneladur aes da implij gant ar c'hentañ doareoù son-war-disk, hag ar c'halite kement hag ar c'has ne oa ket eus ar re wellañ. Gwelladennoù a oa bet war an dachenn betek ijinadenn ar son-war-film o doa roet an tu da gaout ur skignaadenn kenwerzhel eus ur film berr oc'h implij an teknologiezh-se, ar pezh a oa bet e 1923. A-roak ma vije implijus teknologiezh ar son-war-film, ar sonerezh film a oa c'hoariet gant ograou pe pianoioù.
Istor milourel Kanada e-kerzh an Eil brezel-bed

Istor **Kanada e-kerzh an Eil brezel-bed** a oa kroget gant Aloubadeg Polonia gant Alamagn an Trede Reich d'ar 1añ a viz Gwengolo 1939. Nerzhioù lu Kanada a oa bet o stourm war tost holl talbennoù ar brezel, darn eus an emgannoù a oa bet en Italia, biz Europa, hag an Norzh Atalantel. En holl e oa bet engouestlet ouzhpenn 1,1 milion kanadian en nerzhioù lu ar tirlu Kanada, Morlu Kanada, aerlu Kanada, a-ziwar ur boblañs istimet e 1941 da vezañ 11 506 655 anneziad. A-vras e oa bet 42 000 lazhet ha 55 000 gloazet.  
E-kerzh ar brezel, Kanada a oa bet taget eeun e-kerzh emgann Pleg-mor ar Sant-Laorañs, ha pa oa bet kanoliet tour-tan Estevan Point e Enez Vancouver, Kolombia Vreizhveuriat.

Koust ar brezel a oa bet 21,8 miliard a zollarioù kanadian etre eus 1939 ha 1950. E fin ar brezel-bed Kanada a oa gant ar pevare nerzh aerlu, hag an trede morlu.
## Notennoù ha daveennoù
Par-ouzh-par

Ur rouedad **par-ouzh-par** (saozneg : *peer-to-peer*, berraet e *P2P*) zo un doare da aozañ ur rouedad stlennegel ma  c'hall pep urzhiataer, anvet *peer* e saozneg, kas ha resev stlennoù hep tremen dre ur servijer kreiz ; pep urzhiataer zo war an dro implijer ha servijer.

Ar roadennoù a vez eskemmet war-eeun etre an urzhiataerioù, servijoù pe galloudezhioù evit jediñ traoù a c'hell bezañ rannet ivez, evit sevel ur rouedad digreizennet. Er c'hontrol d'ar patrom hengounel arval–servijer, P2P a zasparzh ar goulennoù etre holl izili ar rouedad, ar pezh a c'hell gwellaat nerzh ar rouedad ha digreskiñ e goustoù.

Implijet e vez an deknologiezh-mañ war meur a dachenn, en o zouez ar rannañ restroù doare *[[BitTorrent]]*, an eskemmoù digreizennet, ostilhoù kenlabourat hag an teknologiezhioù diazezet war ar chadenn vloc'hoù ( *blockchain*) evel ar Bitcoin da skouer.
Satoshi

* Satoshi zo un anv-badez japanek boutin evit ar baotred. 
* Satoshi zo an dudenn bennañ eus an heuliad Pokémon, anavezet ivez dindan an anv Sacha.
* Satoshi zo anv an is-lodenn vihanañ (10-8) deus ar c'hriptomoneiz Bitcoin, anvet mod-se en enor da grouer ar Bitcoin Satoshi Nakamoto.
Mustafa Ahmed Bakali

**Mustafa Ahmed Bakali** (1924 e Tetouan (Maroko) - 13 a viz Gouhere 2005 er memes  lec'h).

Ur c'hoarier echedoù marokan e oa.

E 1963 e kemeras perzh e krouidigezh Kevre Roueel marokan an Echedoù; kadoriad ar c'hevre e voe adalek 1975 betek 1986. Kemer a reas perzh e krouidigezh Kevre arab an Echedoù e 195 e Damask (Siria).

## Kevezadegoù
### [[Kampionad marokan an echedoù]]
Trec'h e voe e mizioù Gouhere hag Eost 1965 (6/7) en *Union Club* e Tetouan, e 1966 e Tetouan adarre hag e 1973 e Rabat.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Maroko peder gwezh
 :
* e 1966, ouzh an dablezenn gentañ er 17 Olimpiad e La Habana (Kuba), (+5, =1, -10),
* e 1968, ouzh an dablezenn gentañ en 18 Olimpiad e Lugano (Italia), (+3, =5, -9),
* e 1974, ouzh an dablezenn gentañ er 21 Olimpiad e Nisa (Bro-C'hall), (+3, =0, -14),
* e 1978, ouzh eil tablezenn an adskipailh er 23 Olimpiad e Buenos Aires (Arc'hantina) (+1, =0, -1).

## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E c'hoari e Chessgames
* E c'hoari e 365 Chess
Deborah Sampson

**Deborah Samson Gannett**, anavezetoc'h dindan an anv **Deborah Samson** pe **Deborah Sampson**,, bet ganet d'ar 17 a viz Kerzu 1760 e Plympton (Massachusetts) ha marvet d'an 29 a viz Ebrel 1827, a oa ur Stadunanadez anavezet evit bezañ bet treuzwisket e paotr a-benn mont da servij er ''Continental Army'' e-pad 17 miz, etre 1782 ha 1783, da vare ar brezel dizalc'hidigezh.
## Notennoù ha daveennoù
Jimmy Cliff

**James Chamber**, anavezetoc'h dindan e anv-leurenn **Jimmy Cliff**, bet ganet d'an 30 a viz Gouere 1944 e Saint James Parish, neuze e trevadenn Jamaika, ha marvet d'ar 24 a viz Du 2025 e Kingston, a oa ur c'haner ha soner reggae, ska, rocksteady ha soul jamaikan.

Brudet eo evit e ganaouennoù *[[Many Rivers to Cross]]*, *[[You Can Get It If You Really Want]]*, *[[The Harder They Come (kanaouenn)|The Harder They Come]]*, *[[Reggae Night]]*, hag e stummoù eus *[[Hakuna Matata (kanaouenn)|Hakuna Matata]]*, *[[Wild World (kanaouenn)|Wild World]]*, hag *[[I Can See Clearly Now]]*. Penndudenn *[[The Harder They Come]]* e voe, ur film hag a sikouras da vrudañ ar reggae er bed a-bezh.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Bouchra Kadiri

**Bouchra Kadiri** a zo bet ganet e 1962 e Maroko.

Ur c'hoarierez echedoù marokan eo.

Kadoriadez Kevre Roueel marokan an Echedoù eo abaoe miz Even 2024.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad marokan an echedoù| Kampionad marokan hiniennel ar Maouezi]]
Trec'h e voe e 1983 hag e 1984 e Chefchaouen .
### Kampionad marokan dre skipailh
Trec'h e voe gant Kleub Menara Marrakech e 2013, e 2014 hag e 2015.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Bases
Leila Nassimi

**Leila Nassimi** a zo ur c'hoarierez echedoù marokan.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad marokan an echedoù| Kampionad marokan hiniennel ar Maouezi]]
Trec'h e voe e Casablanca e 1986, e 1991 hag e 1993.
### Kampionad marokan dre skipailh
Trec'h e voe gant Kleub Menara Marrakech e 2013, e 2014 hag e 2015.
## [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Maroko e 1992 e Manila (Filipinez).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
Timbroù Wadhwan

Ur stad-priñselezh en Indez Breizh-Veur e oa Wadhwan, lec'hiet e stad Gujarat (India) a-vremañ.

Embannet ez eus bet un timbr-post hepken gant ar velestradurezh lec'hel hag a voe implijet evit postañ lizhiri er vro, eus 1888 da 1892.
Savet gant teknik ar maendreserezh e oa bet skeudennet skoed-ardamez ar briñselezh. E saozneg e oa skrivet an alc'hwez : **WADHWAN STATE**

## Pennadoù kar
*Timbroù Indez Breizh-Veur
*Timbroù India
Malifaux

***Malifaux*** zo ur c'hoari emgann karmouch gant delwennigoù krouet gant Wyrd Miniatures e 2009, hag a ro tro da gemer perzh e emgannoù gangoù e rivinoù ur gêr anvet Malifaux. Gant an ouzhpennadurioù ez eus bet roet an tu da c'hoari en trowardroioù ar gêr. An embanner en deus savet ouzhpennadurioù niverus evit ar c'hoari betek tizhout ar pevare stumm e 2025. 
## Bed ar c'hoari
*Malifaux* zo ur c'hoari taol karmouch gant delwennoùigoù evit daou c'hoarier. Ar bed a zo dreist-holl unan kêrel, e kêr Malifaux, anneziet gant gangoù hag euzhviled. Ar mare ma dremen ar c'hoari a zo unan Victorian spont steampunk.
## Delwennigoù
Meullet e vez spisderioù an delwennigoù hag ar fent a vez gant tres an tudennoù. Eus un tu all e vez rebechoù a-zivout ar sekseladur hag ar luadur eus an dud hervez o orinoù gouennel. 
## Embannadurioù
### Kentañ embannadur

* *Malifaux*
* *Rising Powers*
* *Twisting Fates*
* *Storm of Shadows*

### Eil embannadur

* *Malifaux 2E*
* *Crossroads*
* *Shifting Loyalties*
* *Ripples of Fate*
* *Broken Promises*

### Trede embannadur

* *Malifaux 3rd Edition - Core Rulebook*
* *Guild*
* *Resurrectionists*
* *Arcanists*
* *Neverborn*
* *Outcasts*
* *Bayou*
* *Ten Thunders*
* *Explorer's Society*
* *Malifaux Burns*
* *Madness of Malifaux*
* *Ashes of Malifaux*
### Pevare embannadur
* *Malifaux 4th Edition - Core Rulebook*
## Notennoù ha daveennoù
Hind Bahji

**Hind Bahji** a zo bet ganet e 1983 e Maroko.

Ur c'hoarierez echedoù marokan eo.

"Woman Candidate Master" (WCM) eo abaoe 2016.

E miz Du 2025 e oa 2 029 he renk Elo *Standard*, he renk Elo *Standard* uhelañ o vout 2 069, tizhet e voe e miz Here 2008.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad marokan an echedoù]]
#### Kampionad hiniennel ar Merc'hed
* Trec'h e voe er rummadoù *Minime* e 1999 ha *Junior* e 2000 hag e 2001.
#### Kampionad hiniennel ar Maouezi
Trec'h e voe e 2000, e 2001, e 2002 hag e 2005.
#### Kampionad ar Maouezi dre skipailh
Trec'h e voe e 2016.
### Kampionad afrikan hiniennel (Maouezi)
C'hoari a reas e miz Gouhere 2000 en Aljer (Aljeria), 5/9, (+3, =4, -2).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Maroko:
* e 2000, er 34 Olimpiad en Istanbul (Turkia), 5/12, (+2,=6,-4).
* e 2016, en 42 Olimpiad e Bakou (Azerbaidjan).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Bases
* He c'hoari e 365 Chess
Machtiern

Ur **machtiern** a oa ur penn lec'hel e rouantelezh Breizh, etre ar VI hag an IX kantved. Machtierned a zo meneget ur c'hant gwech bennak e dielllevr abati Redon. Hervez kronik Naoned, e 905, da vare ren Alan Iañ, tec'hout a reas kuit ar *"gonted, beskonted ha machtierned"* diouzh Breizh evit mont da Vro-C'hall, abalamour da dagadennoù ar vikinged. Kement-mañ a c'hall talvezout e oa izeloc'h renk ar vachtierned evit hini ar gonted hag ar veskonted. An dec'hadeg-mañ a verk dibenn menegoù ar vachtierned e lennegezh ar mare, pa gendeuzjont en noblañs moarvat.

Ar ger a gaver ivez er Barzhaz Breizh.

## Levrlennadur
*  J.G.T. Sheringham, *[https://m.shabretagne.com/scripts/files/6699de8f75d457.32348545/1981_04.pdf Les machtierns]*, Kevredigezh Istorel hag Arkeologel Breizh (SHAB), 1981.

## Daveennoù