open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cyprien Ntaryamira

**Cyprien Ntaryamira** (6 a viz Meurzh 1955 - 6 a viz Ebrel 1994) a oa ur politikour eus Burundi, bet prezidant ar vro e 1994.

Kregiñ a reas gant e studioù e Bujumbura met, goude c'hwitadenn emsavadeg an Hutued e 1972, e voe ret dezhañ tec'hel kuit diouzh e vro ha kavout repu e Rwanda. Goude bezañ tapet un diplom war al labourerezh-douar e skol-veur Butare e 1982 e tistroas da Vurundi. E 1986 e kemeras perzh e krouidigezh ar strollad politikel FRODEBU (*Front pour la Démocratie au Burundi*) hag a voe trec'h e dilennadeg demokratel kentañ ar vro e 1993. Ntaryamira a voe anvet da vinistr al labourerezh-douar gant ar prezidant nevez Melchior Ndadaye. Goude lazhadenn hemañ gant soudarded e miz Here 1993 en em gavas Sylvie Kinigi e penn ar Stad. E miz Genver 1994 e tivizas ar Parlamant envel Ntaryamira da brezidant. Kregiñ a reas gant e garg d'ar 5 a viz C'hwevrer 1994.

Ne chomas nemet daou viz er garg-se kar d'ar 6 a viz Ebrel 1994 e voe taget karr-nij Juvénal Habyarimana, prezidant Rwanda, ma oa ivez Ntaryamira. An daou brezidant a voe lazhet hag an darvoud-se a voe kaoz eus ar gouennlazh a c'hoarvezas e Rwanda.
Stina

**Stina** zo ur berrstumm d'an anv Kristina, roet evel anv-bihan svedek e Sveden.

## Tud
*Stina Nordenstam (*1969), kanerez saoznek svedat
Svea

**Svea** zo un anv-bihan svedek roet d'ar merc'hed.

## Orin
Dont a ra eus anv ar skeudenn vojennel Moder Svea.

## Tud
* Svea Bein (* 1992), aktourez alaman
* Svea Dahlqvist (1884 - 1969), kanerez
* Svea Frisch-Kåge (1899 - 1991), skrivagnerez (som Kristina Lindstrand)
* Svea Holst
* Svea Norén (1895–1985), sportourez
* Svea Peters
* Svea Textorius
* Svea Timander (* 1970), aktourez alaman
* Svea Tyndal

## Notennoù
Sylvestre Ntibantunganya

**Sylvestre Ntibantunganya** (ganet d'an 8 a viz Mae 1956) zo ur politikour eus Burundi, bet prezidant ar vro.

Mont a reas da brezidant goude marv Cyprien Ntaryamira d'ar 6 a viz Ebrel 1994. Distroadet e voe en un taol-Stad aozet gant Pierre Buyoya d'ar 25 a viz Gouere 1996.
Rigadell

**Rigadell** a zo un anv a vez roet da vlotviled divgrogennek a bep seurt a gaver en aod.
En o zouez emañ:
*ar "rigadell ront" *(Cerastoderma edule)* a anver ivez kokez (gwelet ar ger-mañ);
*ar rigadell plat, eus ar genad *Vererupis*;
*ar rigadell ridet *(Venus verrucosa)*.
Domitien Ndayizeye

**Domitien Ndayizeye** (ganet d'an 2 a viz Mae 1953) zo ur politikour eus Burundi, bet prezidant ar vro etre 2003 ha 2005.

Besprezidant e voe e-pad 18 miz pa oa Pierre Buyoya prezidant. D'an 30 a viz Ebrel 2003 e voe anvet da brezidant d'e dro hag e chomas e penn ar Stad betek an dilennadeg a voe gounezet gant Pierre Nkurunziza e miz Eost 2005.
Brezel etre Sveden ha Rusia (1788-1790)

Brezel a voe etre etre Sveden ha Rusia adalek miz Mezheven 1788 betek miz Eost 1790. 
Gustav III an hini a oa o ren e Sveden ha Katelin II e Rusia. 
Kroget e voe ar brezel gant Gustav III evit unvaniñ an dud en-dro dezhañ d'ur mare ma veze an noblañs hag ar Riksdag oc'h enebiñ outañ. Soñjal a rae e rankje evel-se e enebourien diabarzh reiñ harp dezhañ. Hogen, pegen kresket bennak e oa galloud ar roue goude e daol-stad e 1772 ne c'halle ket kregiñ gant ar brezel ken eeun ha tra.
Brouay

**Brouay** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant pemp kumun all d'ober ur gumun nevez: Thue-et-Mue.
## Istor
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron-Varia ar C'horroidigezh*,  kantved. 
* Kastell Brouay,  kantved. 
### Bered ar C'hommonwealth: ''Brouay War Cemetery''

Marvet e oant e miz Even hag e miz Gouere 1944 p'edo ar Re Gevredet o klask tapout Caen dre ar c'hreisteiz e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed 

.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Katelin Kastilha

* *Diwar-benn ar briñsez spagnol *'Catalina de Austria** (1507-1578), rouanez Portugal, eo ar pennad-mañ. Ur pennad all zo diwar-benn priñsezed aostrian : [[Katharina von Österreich]]. '' 
-----


**Catalina de Austria** ([[Torquemada (Spagn)|Torquemada]],  - [[Lisboa]], ), **Catarina de Áustria*' e [[portugaleg]], a voe [[rouanez Portugal]].

== He zud ==
Merc'h e oa da [[Fulup Iañ Kastilha]] "an Heneuz" (*Felipe el Hermoso*) ha da [[Janed Kastilha]] "ar Follez" (*Juana la Loca*), ha c'hoar eta da [[Karl V, impalaer santel|Garlos Iañ]], [[roue Spagn]] hag [[impalaer santel]]. Anvet e voe diwar anv he moereb [[Katelin Aragon]], kentañ pried ar roue saoz [[Herri VIII]].

C'hoar e oa da [[Ferdinant Iañ an Impalaeriezh Santel]], ha dre-se moereb d'e verc'h [[Katharina von Österreich (1533–1572)]].

Bevañ a reas gant he mamm a oa aet da foll goude marv he fried. Chom a reas kraouiet e kastell [[Tordesillas]] a-raok hec'h eured.

== Dimeziñ ==
Dimeziñ a reas e [[1525]], e [[Salamanca (Spagn)|Salamanca]], d'he c'henderv [[João III Portugal]] hag a oa breur da [[Izabel Portugal (rouanez hag impalaerez)|Izabel Portugal]], ar briñsez a zimezas diwezhatoc'h da Garlos, breur Catalina.

== He bugale ==
Eizh bugel he doe ; unan hepken, an eil, a vevas pelloc'h eget 6 bloavezh — betek he 18 vloaz hepken avat.
#[[Afonso de Avis e Habsburgo|Alfonso]] ([[1526]]-1526), a varvas goude miz hanter a vuhez
#[[Maria Manuela Portugal|Maria Manuela]] ([[1527]]-[[1545]]), dimezet d'he c'henderv [[Felipe II Spagn]]
#*Isabel* ([[1529]]-[[1530]])
#*Beatriz* (1530-1530)
#[[Manuel Portugal|Manuel]] ([[1531]]-[[1537]]), anvet da bennhêr e [[1535]], da 4 bloaz
#[[Fulup Portugal|Fulup]] ([[1533]]-[[1539]]), anvet da bennhêr e [[1537]], da 4 bloaz, marvet da 6 vloaz
#[[Dinis Portugal hag Aostria|Dinis]] ([[1535]]-[[1537]])
#*Antonio'' (1539-1540)
Carcagny

**Carcagny** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Seulles emañ Carcagny. 
## Istor
### 
## Monumantoù ha traoù heverk

Carcagny église Saint Pierre.JPG|An iliz katolik.
Monument aux morts de Carcagny. (1).jpg|Ar monumant.

* Kastell nev-gotek, . 
* Monumant ar re varv.
* Iliz katolik *Sant Pêr*, -, luc'hskeudennoù.
* Maner La Noëtte.
* Tilh.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Saint-Manvieu-Norrey

**Saint-Manvieu-Norrey** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, miz Even 1944: 
* d'ar 6 e kouezhas un nijerez *Typhoon Mk. 1b* eus ar Royal Canadian Air Force er vourc'h; lazhet e voe e nijour, douaret eo e Reviers;
* dieubet e voe **Saint-Manvieu** da greisteiz d'an 26 gant ar *6th Battalion Royal Scots Fusiliers* (*44th Infantry Brigade Lowland*, 15 Rannlu Troadegiezh Skosat) eus ar Rouantelezh-Unanet goude emgannoù start ouzh an 12 *[[SS]] Panzer-Division [[Hitlerjugend]]*;
* mervel a reas c'hwec'h den nann-soudard e Saint-Manvieu abalamour d'ar brezel e-pad Emgann Normandi, pevar anezhe a voe lazhet gant tennoù kanol, an daou all a voe lazhet gant an Alamaned.
**1972**: kendeuzet e voe kumunioù **Norrey-en-Bessin** ha **Saint-Manvieu**.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Manvieu* e Saint-Manvieu. 
* Iliz katolik *Notre-Dame des Labours* e Norrey,  kantved. 
* Chapel Aotrounez **Saint-Manvieu**, - kantved e bered Saint-Manvieu. 
* Maner La Mare,  kantved.
* E kumun Cheux emañ bered ar C'hommonwealth *Saint-Manvieu War Cemetery*, daoust d'hec'h anv.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Katelin Aostria

**Katharina von Österreich** pe **Katelin Aostria**, pe **Katelin Habsburg**, zo anv meur a briñsez aostrian, pe spagnol:

* Katelin Habsburg (1256–1282), merc'h da Rudolf Iañ Alamagn ha da Gertrude von Hohemburg, a oa pried kentañ Otto III Bavaria, rouanez Hungaria ha Dugez Niederbayern
* Katelin Aostria (1420–1493), markgravez Baden, pried da Karl Iañ Baden,
* Katelin Aostria (1533–1572), merc'h da Ferdinant Iañ an Impalaeriezh Santel hag Anna Bohemia, a oa rouanez Pologn ha Dugez Mantova.

Ur briñsez spagnol zo ivez:
* *Catalina de Austria‎*, pe Katelin Kastilha (1507–1578), merc'h da Fulup Iañ Kastilha ha Janed Kastilha (*Juana la Loca*). C'hoar e oa da Ferdinant Iañ an Impalaeriezh Santel eta, ha dre se moereb d'e verc'h Katelin Aostria (1533–1572). Dimezet e voe da João III Portugal.

## Pennadoù kar
*Katharina 
*Katelin
*Aostria
Katelin Aostria (1533–1572)

**Ur bajenn disheñvelout [[Katelin Aostria]] zo ivez*.

**Katharina von Österreich**, pe **Katelin Aostria**, ganet en Innsbruck e 1533 ha marvet e Linz e 1572, a oa ur briñsez aostrian eus an Tiegezh Habsbourg, merc'h da Ferdinant Iañ an Impalaeriezh Santel ha da Anna Jagellon, rouanez Hungaria.

Dugez Mantova e voe dre he dimeziñ kentañ, ha rouanez Polonia dre an eil.

## He buhez

Seitek vloaz e oa Katharina e 1549, pa voe dimezet da Francesco III Gonzaga, dug Mantova. Hogen pevar miz hepken e padas o friedelezh rak mervel a reas an ozhac'h yaouank diwar ur skeventfo en devoa tapet goude bezañ kouezhet en dour.

Hag an intañvez yaouank en-dro da Aostria, da di he zud.

Pevar bloaz goude, e 1553, ec'h addimezas Katharina da Sigismond II Aogust, roue Polonia ha dug-meur Lituania.

## Polonia
Div wech e oa bet dimezet Sigismund : da gentañ da Elesbed (1526-1545), c'hoar henañ Katelin ; da eil da Varbara Radziwiłł, a oa bet serc'h ar roue a-raok bout pried dezhañ. br />
E miz Mezheven 1553 e voe lidet an eured. E miz Here 1554, pa oa brazez ar rouanez, e reas ur golladenn. Diwar an dezi-se ne reas an darempredoù nemet fallaat etre an daou bried. Katelin ne rae nemet tamall he serc'hed d'ar roue, hag ar re-se a oa anavezet gant an holl el lez, ha goap a veze graet outi ken e veze. Ar roue a grede start e oa mallozhet e euredoù, rak dimeziñ da c'hoar e bried kentañ a gave bremañ a-enep lezenn Doue. A-hed ar bloavezhioù, petra bennak ma oa bet dilennet e dad-kaer da impalaer santel, n'ehanas ket ar roue da glask an aotre da derriñ e eured, hogen en aner. A-benn ar fin e tec'has Katelin e 1566 hag e tistroas da Aostria. Ti bloaz ha tregont bloaz e oa. Ne addimezas ket.

## Notennoù
Mouar

Ar **mouar** eo frouezh an drez, plant eus ar genad *Rubus*, hag a vez du pa vezont darev.

Ar mouar a zeu eus bleuñv gwenn pe gwenn arroz, dezho daou pe dri santimetr treuzkiz. Dastumet e vezont e-tro miz Gwengolo. Implijet e vezont da aozañ koñfitur ha meuzioù all.
Brezel an Div Rozenn

**Brezel an Div Rozenn** a vez lavaret eus ar brezelioù a c'hoarvezas en Bro-Saoz entre Tiegezh Lancaster ha Tiegezh York hag a echuas en 1485, pa varvas ar roue Plantagenêt diwezhañ, Richarzh III en emgann hag e teuas Herri VII da vout roue Bro-Saoz.
Kastell Richmond

**Kastell Richmond** zo ur c'hastell e Bro-Saoz, e-tal kêr Richmond, hag a voe savet gant ar c'hont breizhat Alan ar Rouz en .
Richmond

**Richmond** zo un anv-lec'h saoznek, deuet eus an anv gallek Richemont, e Normandi.

#### 
*Richmond (Yorkshire), e Yorkshire, lec'h orin an holl re saoznek all.
**Richmond upon Thames*, pe Richmond (Londrez), gwechall *Richmond, Surrey*.
*Enor Richmond, douaroù perc'hennet gant dug Breizh e Bro-Saoz er Grennamzer.

#### 
**Richmond*, anv saoznek Cill Ó Sealbhaigh e Tiobraid Árann Thuaidh

#### 
*Richmond (Jamaika)

#### 
*Richmond (British Columbia),

## 
* Richmond River (Sant Visant)

#### 
*Richmond (Alabama)
*Richmond (California), demdost da San Francisco 
*Richmond District, San Francisco, California
*Richmond, Illinois
*Richmond, Indiana
*Richmond, Kansas
*Richmond, Kentucky
*Richmond, Louisiana
*Richmond, Maine
*Richmond, Massachusetts
*Richmond, Michigan
*Richmond Township, Michigan
*Richmond, Minnesota
*Richmond (Natchez, Mississippi), 
*Richmond, Missouri
*Richmond, New Hampshire
*Richmond, New York, 
*Richmond County, New York
*Richmond, Ohio
*Richmond, Oregon
*Richmond, Portland, Oregon,
*Richmond Township, Pennsylvania
*Richmond, Rhode Island
*Richmond, South Dakota, 
*Richmond, Texas
*Richmond, Utah
*Richmond, Vermont
*Richmond (Virginia), 
*Richmond County, Virginia
**Richmond (Wisconsin)*, a zo tri lec'h anezho:       
**Richmond, Shawano County, Wisconsin
**Richmond, St. Croix County, Wisconsin
**Richmond, Walworth County, Wisconsin

## Gwelet ivez
*Richemont
Margaret Beaufort (kontez Richmond)

**Margaret Beaufort** (1443–1509) a oa kontez Richmond ha Derby. Merc'h e oa da John Beaufort, 1añ Dug Somerset. Peder gwech e timezas. Mamm e oa da Herri VII, ha mamm-gozh eta da Herri VIII.

Un den a bouez e oa e-pad Brezel an Div Rozenn hag en Tiegezh Tudor. E 1509 e voe rejantez ur pennadig evit he mab-bihan.

## Dimezioù
* En 1450, 7 vloaz anezhi, e voe dimezet da John de la Pole, mab da William de la Pole, kont Suffolk, met torret e voe an dimeziñ dindan nebeud amzer.
* Goude e voe graet dezhi dimeziñ da Edmond Tudor, kont Richmond. 
** Ur mab he doe e 1457, da 13 vloaz, Herri e anv, a vo Herri VII. Pa oa marvet he fried en ur vac'h e Kembre. 
* Neuze e voe dimezet da Henry Stafford († 1471), eil mab 1añ dug Buckingham, a varvas en 1471. 
* Entre 1473 ha 1482, e timezas da Thomas Stanley. Hennezh a vrezelias e Brezel an Div Rozenn, gwech gant Tiegezh Lancaster, gwech gant Tiegezh York. Pa zegouezhas Herri Tudor war an aod saoz da ober brezel da Richarzh III, en 1485, eo Margaret, e wreg, a alias anezhañ da vont a-du gant he mab Herri. Eñ eo an hini a lakaas, en emgann Bosworth, ar gurunenn war benn an hini a zeuas da vout Herri VII , roue Bro-Saoz.

Stanley ha Margaret a voe anvet da gont ha kontez Derby. E-kerzh ren he mab ne reas ket Margaret Beaufort war-dro politikerezh.

Daou golaj a ziazezas e Cambridge avat. 

Mervel a reas daou viz war-lerc'h he mab Henri VII, ha beziet eo en e gichen en abati Westminster.
Enor Richmond

**Enor Richmond** eo an anv a vez graet eus an dalc'h, e gwalarn Yorkshire hiziv, hag a voe roet d'ar c'hont breizhad Alan ar Rouz gant ar roue Gwilherm an Alouber e 1071. An dalc'h-se, hag a oa gouest da bourveziñ peadra da servij 60 marc'heg, a oa unan eus ar re vrasañ eus Bro-Saoz norman.
An darn vrasañ eus an douaroù-se a oa bet d'ar roue Edwin Mercia a-raok. 

## Dalc'herien Enor Richmond
An dud-se a veze graet « aotrouien Richmond » (*Lords of Richmond* e saozneg) anezho. Distaget e veze Enor Richmond a-wechoù diouzh titl kont Richmond pe, diwezhatoc'h, diouzh hini dug Richmond. Darnel e vez ar gwirioù roet gant ar roue saoz ha kastell Richmond ne veze ket lod anezho atav.
* Alan ar Rouz
* Alan an Du, breur da Alan ar Rouz
* Steven Iañ Pentevr, breur dezho
* Alan an Du, kentañ kont Richmond - mab da Steven ha niz d'an daou Alan, ar Rouz hag an Du.
* Konan IV, mab da Alan an Du; marvet divab; distreién a reas an Enor etre daouarn ar Gurunenn saoz;
* Gouarnet gant Herri II da c'hortoz eured e vab Jafrez gant Konstanza Breizh, merc'h Konan IV
* Jafrez II (dug Breizh) ha Konstanza Breizh, kontez Richmond
* Arzhur Iañ, mab da Jafrez ha Konstanza Breizh, - bac'het gant Yann Dizouar dre ma felle dezhañ ren war-lerc'h e eontr Richarzh Kalon Leon e Bro-Saoz ;
* Eleonora Breizh (1185-1241), c'hoar da Arzhur - considérée par beaucoup comme la comtesse héréditaire de Richmond, bac'het gant Yann Dizouar ha Herri III.
* Guy de Thouars - trede pried Konstanza Breizh ; adkemeret e voe an Enor gant ar gurunenn saoz evit kastizañ an daou bried savet a-enep ar roue Yann Dizouar en 1204 evit tennañ dial eus marv Arzhur Iañ;
* Ranulph de Blondeville, kont Chester - a voe roet dezhañ Enor Richmond en 1205 ; Ralph a oa eil pried Konstanza Breizh.
* Pêr Iañ (Breizh) - pried da Alix de Thouars ha deuñv da Guy de Thouars ha Konstanza Breizh ; un darn eus Enor Richmond en doe e 1218 hogen tennet e voe digantañ gant Herri III dre m'en devoa touet e le d'ar roue gall Loeiz IX 
* Pêr II Savoia, kont Richmond (dimezet e oa Herri III d'e nizez, Éléonore Provañs) 
* Yann Iañ (dug Breizh), mab da Pêr Brizhkloareg
* Yann II (dug Breizh), mab da Yann Iañ
* Yann Breizh (kont Richmond), mab yaouankañ Yann II
* Yann III (dug Breizh), mab-bihan da Yann II;
* Yann IV (dug Breizh), kont Richmond - pa varvas, en 1342, ez eas ar gondelezh en-dro gant ar Gurunenn saoz ha miret betek dibenn Brezel Hêrezh Breizh 
* Jean de Lancastre, kentañ dug Bedford ha kentañ kont Richmond
* Distro d'ar Gurunenn saoz entre 1435 ha 1450
* Ralph Neville, kont Westmorland - 
* Charles Lennox - fiziet en tiegezh en 1675 gant ar roue Charlez II (Bro-Saoz), tad da Charles Lennox

## Notennoù


## Levrlennadur
*Jeulin, Paul, *Un grand « Honneur » anglais. Aperçus sur le « comté » de Richmond en Angleterre, possession des ducs de Bretagne*, Annales de Bretagne XLII, p. 265 
*Chartier, Erwan, *L'Honneur de Richmond*, Manoirs et châteaux des pays de Bretagne, niv. 9

## Pennad kar
*Kont Richmond
Sainte-Croix-Grand-Tonne

**Sainte-Croix-Grand-Tonne** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant pemp kumun all d'ober ur gumun nevez: Thue-et-Mue.
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: savet e voe un nijva er gumun gant an 13 *Airfield Construction Group* (*Royal Engineers*) e-doug pemp devezh e miz Even 1944; implijet e voe gant ar Royal Air Force betek an 30 a viz Eost 1944 .

## Monumantoù ha traoù heverk
* Roudoù eus ar ragistor hag an Henamzer.
* Iliz katolik ar *Groaz-Santel*,  kantved. 
* Maner La Mare, - kantved. 
* Kastell ar *Pavillon*.
* Tiez graet gant Maen Caen,  kantved.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Elesbed Aostria (rouanez Danmark)

**Ur bajenn disheñvelout [[Elesbed Aostria]] zo ivez*. 

**Elisabet af Østrig** (e daneg), pe **Isabel de Austria** (e spagnoleg), pe **Elesbed Aostria**, pe **Izabel Aostria**, pe *Kastilha*, pe *Bourgogn*, pe *Habsburg*, ganet e Brusel e 1501 ha marvet e Zwijnaarde e 1526, a oa arc'hdugez Aostria, infantez Kastilha, rouanez Danmark hag Unvaniezh Kalmar (ma oa Sveden ha Norge ouzhpenn), pried da Christian II (Danmark). 

Merc'h e oa da Fulup Iañ Kastilha, lesanvet *el Hermoso* (an Hini Kaer), ha d'ar rouanez Juana de Castilla, anavezet evel *Juana la Loca* (Janed ar Follez) .

## He buhez
Isabel a oa eil merc'h he zud, arc'hduged Aostria ha duged Bourgogn da neuze. He zad, a oa Fulup Kastilha, hag he mamm, Juana, a zegouezho dezhi, da varv he zud, kurunennoù div rouantelezh: rouantelezh Aragon ha rouantelezh Kastilha. 

Dont a rae hec'h anv eus hini he mamm-gozh, Izabel ar Gatolikez, rouanez Kastilha. Evel ma oa mennad an Tiegezh Habsbourg kreskiñ e zouaroù en hanternoz Europa e voe dibabet Isabel da vont da zimeziñ d'ar roue Kristian II, a oa war un dro roue Danmark, ha hini Norge, hag a oa o klask tapout kurunenn Sveden ouzhpenn. E miz Eost 1515 e voe graet an eured e Kopenhagen.

Da gentañ e oa tenn ha diaes an darempred etre an daou bried, dre ma ne ouie ket ar rouanez komz daneg, ma ranke ar roue komz outi gant jubennourien. Buan avat e teskas he yezh nevez, ma voe plijet he sujidi. Ouzhpenn-se e oa tommoc'h ar roue ouzh ar goantenn Dyveke Willums, ha se ne oa ket evit gwellaat an emglev etrezo. Mamm Dyveke, *Sigbrit Willums*, anavet e Danmark evel Dyveke Sigbrittsdatter, a oa erru da vezañ gwir c'houarnerez ar vro. Iskisat tra, sede ma varvas trumm Dyveke en 1517, marteze un dakennad kontamm roet dezhi war urzh an impalaer Masimilian, tad-kozh Isabel, ma c'hallas an daou bried skoulmañ an eil gant egile da vat. 

## Bugale
C'hwec'h bugel o doe:
* Johann (1518 - 1532).
* daou c'hevell
** Maximiliano (4 a viz Gouhere 1519).
** Felipe (4 a viz Gouhere 1519 - 1520).
* Dorotea (10 a viz Du 1520 - 20 a viz Gwengolo 1580), dimezet da Friedrich II, dilenner Pfalz.
* Cristina (miz Du 1521 - 10 a viz Kerzu 1590), a zimezas div wech:
** da Francisco Sforza, dug Milano,
** da Frañsez Iañ (dug Loren).
* Ur mab (1523).

En 1519 e voe kurunennet Christian II e Stockholm, ha setu Elesbed rouanez Sveden ivez. Met e 1523 en em savas Svediz ouzh an Daned ha Gustav Vasa en o fenn oc'h embann e oa eñ ar gwir roue. E Danmark eo an dug Frederik, eontr d'ar roue, a emsavas a-enep Christian II. Goulenn a reas Christian hag e bried digant o c'herent rouaned gwaskañ war Frederik evit ma chomje sioul, met aner e voe. Ha setu ma voe kurunennet Frederik e Viborg e miz Meurzh.

Christian a gavas e kollet ar stourm ha divizout a reas ehanañ. D'an 13 a viz Ebrel e lestras ar roue hag e dud da vont da repuiñ d'an Izelvroioù. 

Eno e voent degemeret gant Marc'harid Aostria. Elesbed ne zistroas biken da vro he fried ken. A-raok kuitaat Danmark e kinnigas Frederik dezhi chom er vro gant he bugale, met hi a respontas, hervez a gonter, d'ar roue nevez: "*Ubi Rex meus, ibi regnum meum*" ("El lec'h m'emañ ma roue emañ ma rouantelezh").
Cheux

**Cheux** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant pemp kumun all d'ober ur gumun nevez: Thue-et-Mue.
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: lazhet e voe unnek den nann-soudard e Cheux etre an 8 hag an 11 a viz Even 1944 e-pad Aloubadeg Normandi, unan anezhe gant an Alamaned, ar re all gant tennoù kanol ha bombezadegoù; dieubet e voe ar gumun d'an 26 a viz Even 1944 gant Skosiz 2 Batailhon ar *Glasgow Highlanders* (*15th Scottish Division*) en emgannoù start ouzh SSed *Panzergrenadier*
.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieCheuxEglise.jpg|An iliz

* Iliz katolik *Saint Vigor*, -- kantved, adkempennet goude an Eil brezel-bed.
### Bered ar C'hommonwealth: ''Saint-Manvieu War Cemetery''

Ur vered eus an Eil brezel-bed eo. An darn vrasañ eus ar soudarded douaret enni a varvas etre hanter miz Even ha dibenn miz Gouere 1944 e-pad Dilestradeg Normandi er vro etre Tilly-sur-Seulles ha Caen. Ul lodenn vat eus milourion ar Rouantelezh-Unanet beziet er vered a oa Skosiz.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

## Melestradurezh
## Tud
* Yves Jacob, skrivagnour, a orin eus Dinan.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Cristot

**Cristot** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: d'an 11 a viz Even e klaskas ar *6th Green Howard*, skoazellet gant ar *4/7 th Dragoon Guards* kemer **Cristot**, met ret voe dezhe kilañ gant kolloù bras rak an 12 SS Panzer-Division Hitlerjugend. Dieubet e voe **Cristot** d'ar 16 a viz Even 1944 gant 49 Rannlu (*West Riding*) ar Rouantelezh-Unanet; ne chome Alaman ebet er vourc'h pa voe kemeret gant ar *1/4th Battalion The King's Own Yorkshire Light Infantry*; er memes devezh e voe fuzuilhet ur gwaz 80 vloaz gant an nazied.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Andrev*, - kantved.
* Kastell an Hamel. 
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
* Jean-Louis Bouet (1765-1810), tisavour bet ganet e **Cristot**. 
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Izabel Portugal

**Isabella**, **[[Isabel]]**, **[[Elizabeth]]** pe **[[Elisabeth]]**, hervez ar yezhoù, pe **Elesbed Portugal** zo anv meur a briñsez pe rouanez.

## Tud
### XIVvet kantved

* Santez Izabel Portugal (1271 – 1336), santez katolik, rouanez Portugal dre zimeziñ da Dinis Iañ;
* Izabel Portugal (1364 –1435), itron Viseu, merc'h vastard da Fernando Iañ Portugal, pried da Alfonso Enríquez Kastilha, kontez Gijón ha Noroña;
* Izabel Portugal (1397 – 1471), dugez Bourgogn, trede pried an dug Fulup III Bourgogn;
* Izabel Braganza (1414–1476), pe Izabel Barcelos, merc'h da Afonso, 1añ Dug Braganza, pried d'hec'h eontr, breur d'he zad, an Infant João Portugal.

### XVvet kantved
* Izabel Portugal (Rouanez Kastilha) (1428-1496), rouanez Kastilha dre zimeziñ d'ar roue Juan II Kastilha;
* Izabel Coimbra (1432–1455), rouanez Portugal
* Isabella Viseu (1459–1521)

### XVIvet kantved
* Izabel Portugal (rouanez hag impalaerez) (1503–1539), infantez Portugal, rouanez Spagn pa zimezas da Carlos Iañ Spagn, hag impalaerez santel ouzhpenn diwezhatoc'h;

* Isabel Braganza (1514–1576)
* Isabel Clara Eugenia (1566–1633), infantez Spagn

### XVIIvet kantved
* Isabel Luísa, Priñsez Beira (1668–1690), infantez Portugal

*Maria Izabel Braganza (1797 – 1818), infantez Portugal, rouanez Spagn dre zimeziñ d'ar roue Fernando VII.

### XIXvet kantved
* an Infantez Izabel Maria Portugal (1801–1876), infantez Portugal
* Izabel, Priñsez Impalaerel Brazil (1846–1921)

## Pennad kar a dost
*Maria Isabel de Portugal
Maria Isabel de Bragança, Rouanez Spagn

**Ur pennad [[Maria Isabel de Bragança]] zo ivez.*

**Maria Isabel de Bragança** (Queluz, 1797-1818 Madrid), a oa merc'h henañ João VI Portugal ha Carlota Joaquina Teresa Cayetana de Borbón y Borbón.

## He buhez
He zad a oa roue Portugal, he mamm a oa merc'h da Carlos IV, roue Spagn. 
Dimeziñ a reas e 1816, da 19 vloaz, d'hec'h eontr Fernando VII, roue Spagn, intañvet goude marv e bried kentañ Maria Antonia an Div Sikilia, tri bloaz a-raok. Gant an eured-se e oad o klask gwellaat an darempredoù etre Spagn ha Portugal, goude marevezh an aloubadeg gant armeoù gall Napoleone Buonaparte. Abalamour da se ivez e voe aozet un dimeziñ all entre an infant Carlos María Isidro, breur d'ar roue Fernando, gant ar briñsez Maria Francisca Portugal, c'hoar da Izabel.

Troet e oa Maria Isabel gant an arzoù. Hi an hini a glaskas dastum oberennoù arzel dastumet gant Rouaned Spagn d'ober ur mirdi roueel. Hennezh eo Mirdi ar Prado hiziv, digoret e miz Du 1819, bloaz goude he marv.

## Bugale
Ur verc'h o doe: an infantez Maria Luisa, ganet e miz Eost 1817, hag a varvas e miz Genver 1818, da 4 miz. 
Mervel a eure Maria Isabel de Bragança er bloaz-se ivez e miz Kerzu, deiz war-lerc'h Nedeleg, da 21 bloaz, er gwentloù, goude genel ur verc'hig marv-ganet, e Palez Aranjuez.

He relegoù a voe a voe lakaet e panteon an Infanted e Manati El Escorial, ha neket e Panteon ar Rouaned, ma ne vez lakaet nemet ar rouanezed a zo bet mammoù da rouaned.

He fried ha eontr a addimezas div wech c'hoazh.

## Lennegezh
Hi eo penndudenn ar romant *Los espejos de Fernando VII* gant María Pilar Queralt del Hierro e 2001.
Richemont

**Richemont** zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù
* Richemont, kumun c'hall gwechall, e Charente, hiziv e-barzh Cherves-Richemont
* Richemont, kumun e Moselle
* Richemont, kumun e Seine-Maritime, lec'h orin an anv saoznek Richmond. 

* Saint-Crépin-de-Richemont en Dordogne
* Cherves-Richemont er Charente
* Kastell Richemont (Dordogne) e Saint-Crépin-de-Richemont
* Kastell Richemont e Villette-sur-Ain
* Kastell Richemont (Charente) e Cherves-Richemont

## Anvioù-tud
* Arzhur III, dug Breizh, pe Arzhur III Richemont (1393-1458)
* Camus de Richemont 
** Louis-Auguste Camus de Richemont
** Christophe Camus de Richemont
* Paul Desbassayns de Richemont (1809-1875)
* Philippe Panon-Desbassayns de Richemont 
* *Henri Hébert* pe *Claude Perrin*, baron Richemont (1786 pe 1788-1853), falsroue Loeiz XVII,
* Louis-Gustave Adolphe Lemercier de Maisoncelle-Vertille, vicomte de Richemont (1805-1873), politikour gall

## Embregerezh
*Richemont (embregerezh), kompagnunezh suis

## Gwelet ivez
*Richmond
Hassan Gouled Aptidon

**Hassan Gouled Aptidon** (ganet marteze d'ar 15 a viz Here 1916 - 21 a viz Du 2006) a oa ur politikour eus Djibouti, bet prezidant kentañ ar vro.

E 1974, pa oa c'hoazh Djibouti un drevadenn c'hall anvet *Territoire français des Afars et des Issas*, e c'halvas da votiñ evit François Mitterrand. D'ar 27 a viz Even 1977 e teuas da vezañ prezidant kentañ Djibouti.

E 1981 e tisklêrias e oa e strollad politikel, an RPP (*Rassemblement Populaire pour le Progrès*), an hini nemetañ aotreet e Djibouti. D'ar memes bloaz e c'hounezas evel-se dilennadeg an 12 a viz Even gant ouzhpenn 84% eus ar mouezhioù. Gounit a reas an dilennadegoù da heul daoust ma voe aotreet ar strolladoù politikel all e 1992. Ne lakaas ket e anv e dilennadeg miz Ebrel 1999 hag a voe gounezet gant e niz, Ismail Omar Guelleh. Kuitaat a reas e garg d'an 8 a viz Mae 1999.
Elesbed Bro-C'hall

**Elesbed Bro-C'hall** (pe *Élisabeth de France* e galleg) zo anv meur a briñsez c'hall:

## Tud
* Elesbed Bro-C'hall (1545-1568), merc'h d'ar roue gall Herri II (Bro-C'hall) ; dimezet da Felipe II, roue Spagn.
* Elesbed Bro-C'hall (1602-1644), merc'h da Herri IV (Bro-C'hall) ; dimezet d'an infant Felipe, danvez roue Spagn.
* Louise Elesbed Bro-C'hall (1727-1759), merc'h henañ Loeiz XV (Bro-C'hall), dizimez ha divugel ;
* Elesbed Bro-C'hall (1764-1794), diwezhañ bugel an daofin Louis-Ferdinand de France (1729-1765), c'hoar da Loeiz XVI (Bro-C'hall); dizimez ha divugel; dibennet war un dro gant he breur.

## Poltredoù

Isabel de Valois2..jpg|Elesbed Bro-C'hall (1545-1568), pe *Isabel de Valois, rouanez Spagn*, gant Juan Pantoja de la Cruz, 1606, Madrid, Mirdi ar Prado.
Isabel de Borbón, by Diego Velázquez.jpg | Elesbed Bro-C'hall (1602-1644), anavezet e Spagn evel *Isabel de Borbón*, poltredet gant Diego Velázquez. 
Portræt_af_Louise-Elisabeth_de_France,_Louis_XV's_datter_"Mme_Infante",_hertuginde_af_Parma_(1749)_by_Jean-Marc_Nattier.jpg| Louise Elesbed Bro-C'hall (1727-1759), gant Jean-Marc Nattier (1750)
Vigée Le Brun - Élisabeth of France, Versailles.jpg| Elesbed Bro-C'hall (1764-1794), gant Élisabeth Vigée Le Brun.


## Pennadoù kar
*Louise Élisabeth d'Orléans (1709-1742), rouanez Spagn.
*Elesbed
Tourter

Un **tourter** a zo un traktor war biskoulennoù dezhañ ul lavnenn vras sav-diskenn hag a dalvez da vountañ mein, douar, atredoù... Implijet e vezont e chanterioù bras, evel sevel hentoù, lec'hioù anneziñ, mengleuzioù...
Ducy-Sainte-Marguerite

**Ducy-Sainte-Marguerite** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* Treuzet eo ar gumun gant ar stêr Seulles.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Dieubet e voe Ducy-Sainte-Marguerite d'ar 7 a viz Even 1944 gant ar 69 Brigadenn (*50th Northumbrian Division*) eus ar Rouantelezh-Unanet.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Sainte-Marguerite de Ducy-Sainte-Marguerite. Vue nord-ouest.jpg|An iliz katolik.
Plaque commémorative dans l'église Sainte-Marguerite de Ducy-Sainte-Marguerite.jpg|Ar blakenn.
Monument aux morts de Ducy-Sainte-Marguerite (1).jpg|Monumant ar re varv.

* Iliz katolik *Sainte Marguerite*, luc'hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
* Monumant ar re varv.
* Monumant an ofisourion hag ar soudarded eus ar 1 Batailhon *Tyneside Scottish the Black Watch* marvet e Normandi e mizioù Even, Gouhere hag Eost 1944.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Grainville-sur-Odon

**Grainville-sur-Odon** zo ur gumun e departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Odon emañ Parfouru-sur-Odon.
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, Aloubadeg Normandi, 1944 : lazhet e voe dek den nann soudard e miz Even e Grainville-sur-Odon, nav anezhe gant ur vombezadeg d'an 10.
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Juvigny-sur-Seulles

**Juvigny-sur-Seulles** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Seulles emañ Juvigny. 
## Istor
### 
#### Kemm anv
* 1938: **Juvigny** a voe anvet **Juvigny-sur-Seulles**. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Distrujoù en iliz hag er c'hastell e 1944 abalamour d'ar bombezadegoù.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieTillySurSeullesJuvignySurSeullesPont.jpg|Ar pont.
FranceNormandieJuvignySurSeullesChateau.jpg|Ar c'hastell.
FranceNormandieJuvignySurSeullesEglise.jpg|An iliz katolik.
Plaque commémorative 14-18 dans l'église Saint-Clément de Juvigny-sur-Seulles.jpg|Ar blakenn en iliz.
Plaque commémorative sur le mur ouest de l'église Saint-Clément de Juvigny-sur-Seulles.jpg|Ar blakenn ouzh an iliz.

* Pont eus ar Grennamzer () etre Juvigny ha Tilly-sur-Seulles, rummet.
* Ar c'hastell, .
* Iliz katolik *Saint Clément*, luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) e-barzh hag e diavaez an iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2011

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Burhanuddin Rabbani

**Burhanuddin Rabbani** (1940 - 20 a viz Gwengolo 2011) a oa ur politikour afghan, bet prezidant ar vro div wech (1992-1996 ha 2001).

Studiañ a reas ar gwir hag an doueoniezh e skol-veur Kaboul. Krouiñ a reas ar strollad politikel Jamaat-e-Islami hag a stourme ouzh ar Soviediz. Dilennet e voe da brezidant Afghanistan e 1992 pa voe diskaret ar renad prosoviedel. Skarzhet e voe diouzh ar galloud gant an Dalibaned e 1996. Distreiñ a reas da Gaboul pa c'h eas kuit an Dalibaned hag en em lakaat da brezidant en-dro d'an 13 a vuz Du 2001. Asantiñ a reas reiñ ar galloud da Hamid Karzai d'an 22 a viz Kerzu 2001.

Lazhet eo bet en ur gwalldaol e Kaboul d'an 20 a viz Gwengolo 2011.
Derg

An **Derg** a oa un diktatouriezh soudardel komunour a renas Etiopia adalek 1974, goude ma voe lamet ar galloud digant an impalaer Haile Selassie.

Krouet e voe an Derg e miz Even 1974 gant soudarded eus arme Etiopia hag a oa emsavet e penn kentañ ar bloaz. 120 ezel a yae d'ober anezhañ pa voe savet ha war zigresk ec'h eas o niver bep ma voe skarzhet pe lazhet lod anezhe. Buan e kreskas galloud an Derg hag er mizioù war-lerc'h e grouidigezh e voe harzhet ha bac'het politikourien, ofisourien pe izili eus lez an impalaer. D'an 12 a viz Gwengolo 1974 e voe distroadet ha bac'het Haile Selassie ha d'ar 15 e voe renet ar gouarnamant gant an Derg.

Aman Andom a voe anvet prezidant an Derg betek ma tistrofe ar priñs Amha Selassie hag a oa en Europa d'ar c'houlz-se. Tabut a savas etre ar priñs hag izili radikalañ an Derg. Harzhet e voe Amha Selassie ha lazhet asambles gant 60 ezel eus ar gouarnamant impalaerel d'an 23 a viz Du 1974. Ar vonarkiezh a voe torret ent-ofisiel e miz Mae 1975 ha disklêriet e voe ar varksouriezh-leninouriezh ideologiezh ofisiel ar Stad. D'an 22 a viz Eost 1975 e varvas Haile Selassie e degouezhioù amsklaer.

E 1987 e voe divodet an Derg, embannet ur Vonreizh nevez hag anvet ar vro *Republik Pobl Etiopia*. Met izili an Derg a chomas e postoù pouezusañ ar gouarnamant ha Mengistu, e penn an Derg abaoe 1977, a chomas prezidant.

Er prantad ma voe gouarnet Etiopia gant an Derg e renas ur brezel diabarzh ha lazhet e voe degadoù a viliadoù a eneberien ouzh ar renad. Ur gouvrezel a voe gant dizalc'hourien Eritrea. Emgannoù a voe ivez pa glaskas Somalia aloubiñ ar vro e 1977. Tost-mat e oa Etiopia neuze ouzh an Unaniezh Soviedel. An naonegezh a reas he reuz er bloavezhioù 1980 hag 1 milion a dud a varvas ganti.
Traktor

Restr:Case IH 1056 XL.jpg|Un traktor *Case* oc'h arat
Restr:LamborghiniTraktour.jpg|Un traktor *Lamborghini*

Un **traktor** (adstummoù: **traktour** ha **trakteur**) a zo ur c'harbed-dre-dan implijet er gounezerezh pe e labourioù all war ar maez (labour er c'hoadeier...). Sachañ a reont a bep seurt ostilhoù a c'haller stagañ outo (erer, beolioù...) pe c'hoazh kirri (adkirri). Ur perzh bras o deus kemeret an traktorien e mekanikaat al labourioù war ar maez, ha kemeret o deus plas al loened-tenn evel ar c'hezeg.
Elisabeth Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel

**Elisabeth Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel** (1691–1750) a oa ur briñsez alaman, brudet he c'hened, hag a zimezas d'an impalaer santel Karl VI. Mamm e oa da Maria Theresia, impalaerez Aostria.

## He buhez
Kentañ bugel Ludwig Rudolf, dug Braunschweig-Wolfenbüttel hag e wreg Christine Luise von Öttingen e oa, ganet e Braunschweig e 1691.
 
## Dimeziñ ha bugale
* Leopold Johann ( 1716- 1716), arc'hdug Aostria
* Maria Theresia (1717 - 1780), arc'hdugez Aostria, rouanez Hungaria ha Bohemia, 
**dimezet da Franz I. Stephan von Lothringen
* Maria Anna ( 1718-1744), arc'hdugez Aostria, 
**dimezet da Karl Alexander von Lothringen
* Maria Amalia (1724 - 1730), arc'hdugez Aostria
Maria Anna Josepha Aostria

**Ur bajenn disheñvelout [[Maria Anna Aostria]] zo ivez.*

**Maria Anna Josepha Aostria** (20 a viz Kerzu 1654 e Regensburg - 4 a viz Ebrel 1689 e Vienna) a oa arc'hdugez Aostria, priñsez roueel Hungaria ha Bohemia. Dre he dimeziñ e oa Dilennerez Pfalz-Neuburg. 

## He buhez
Merc'h e oa da Ferdinand III an Impalaeriezh Santel (1608-1657) ha d'e drede pried, Eleonora Maddalena Gonzaga-Nevers (1628-1686), hag o merc'h yaouankañ. O merc'h henañ, a oa marvet pa oa war-dro bloaz, hag an eil, Eleonora Aostria (1653-1697), a voe rouanez Pologn. War-lerc'h Maria Anna Josepha e voe ur mab, Ferdinand Joseph Alois (1657-1658), ganet er bloavezh ma varvas e dad, ha marvet er bloaz goude, pa ne oa ket bloaz zoken. 

## Priedoù all he zad
*Kentañ pried he zad e oa bet María Ana Spagn (1606-1646), merc'h da Felipe III, roue Spagn. C'hwec'h bugel a oa bet. 
**Ar mab henañ e oa Ferdinand Franz (1633-1654), a renas en Hungaria ha Bohemia evel Ferdinand IV. Met ne voe ket impalaer rak mervel a reas pa ne oa nemet bloaz warn-ugent, tri bloaz a-raok e dad, a varvas e 1657. 
**Ur breur yaouankoc'h eta, an arc'hdug Leopold (1640-1705), a oa 17 vloaz en 1657, a zeuas da vezañ an Impalaer Santel Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel. 
**Ar verc'h henañ, Marie-Anne d'Autriche (1635-1696), a zimezas en 1649 d'hec'h eontr Felipe IV, roue Spagn (1605-1665), mamm da Carlos II (1661-1700).

*E eil pried e oa bet e geniterv, an arc'hdugez Maria Leopoldine von Österreich-Tirol, hag ur mab o doe: Charles Joseph (1649-1664), Mestr meur an Urzh Teutonek. 

*E drede pried, mamm Eleonora Maddalena Gonzaga-Nevers (1628-1686), a oa 20 vloaz yaouankoc'h eget an impalaer.

## Dimeziñ ha bugale

Dimeziñ a reas Maria Anna Josepha e 1678, pa oa 24 bloaz, da Johann Wilhelm von der Pfalz, Priñs-Dilenner Pfalz. Daou vab he doe, ganet-marv, an eil en 1683, egile en 1686. 

## He marv
Mervel a reas en 1689, gant ar glac'har d'he bugale a lavar darn, gant an droug-skevent a lavar re all, da 35 bloaz.
Aman Andom

**Aman Mikael Andom** (1924 - 17 a viz Du 1974) a oa ur soudard hag ur politikour etiopian eus Eritrea, prezidant kentañ Etiopia goude ma voe roet lamm d'an impalaer Haile Selassie.

Lesanvet e voe *Leon an dezerzh* goude e drec'hioù war arme Somalia da vare ar brezel etre an div vro (1963-1964). Daoust da se e voe roet e sac'h dezhañ gant an impalaer abalamour m'en doa kaset tagadennoù war tiriad Somalia pa oa bet lâret dezhañ chom hep ober.

E 1974 e voe bac'het an impalaer, kemeret ar galloud gant an Derg ha lakaet Aman Andom da brezidant d'an 12 a viz Gwengolo. Dizemglev a savas buan etre Andom hag izili all an Derg ha lamet e voe e garg digantañ e miz Du 1974. D'ar 17 a viz Du e voe lazhet pa oa argadet e di gant soudarded.
Fernão

**Fernão** zo un anv-bihan portugalek, adstumm d'an anv-bihan Fernando. 

## Tud
*Fernão Lopes (1380-1460), kronikour portugalat
*Fernão do Pó, moraer portugalat
*Fernão de Magalhães, moraer portugalat a reas e skipailh tro ar bed gant e listri
*Fernão de Noronha (c. 1470 - c. 1540), moraer portugalat 
*Fernão Dias, bandeirante brazilian
*Fernão Peres de Trava, denjentil galizat
*Fernão Pires de Andrade, moraer portugalat (Sina,  kantved)

## Lec'hioù
*Fernão - kumun e stad São Paulo e Brazil.

## Sellout ivez
* Ferdinant
Emgann Gallipoli

**Emgann Gallipoli** a c'hall bezañ meur a emgann e Gallipoli:

*Emgann Gallipoli (1305)
*Emgann Gallipoli (1306)
*Emgann Gallipoli (1312), etre rouantelezh Serbia hag Impalaeriezh Bizantion en un tu, hag an Durked en tu all

*Kouezhadenn Gallipoli (1354) 
*Adaloubidigezh Gallipoli (1366) 

*Emgann an Dardanelloù (17 C'hwevrer 1915 – 9 Genver 1916), e-kerzh ar Brezel-bed Kentañ
San Fernando

**San Fernando** (e kastilhaneg) pe **São Fernando** (e portugaleg) eo ar sant katolik anavezet ivez evel Fernando III Kastilha, roue Kastilha. Meur a anv-lec'h zo en enor.
## 
* San Fernando (Buenos Aires) - kêr e-kichen Buenos Aires.
* San Fernando del Valle de Catamarca - e proviñs Catamarca. 
* San Fernando (Catamarca) - kumun e departamant Belén, e proviñs Catamarca.
* San Fernando (departamant) - departamant e proviñs Chaco.
## 
*São Fernando (Rio Grande do Norte) - e Rio Grande do Norte
*São Fernando (Muriaé) - distrig e Muriaé
## 
* San Fernando (Chile) - kêr e proviñs Colchagua.
## 
* San Fernando (El Salvador) - kêr e departamant Morazán.
## 
* San Fernando City (La Unión)
* San Fernando City (Pampanga)
* San Fernando (Bukidnon)
* San Fernando (Camarines Sur)
* San Fernando (Cebu)
* San Fernando (Masbate)
* San Fernando (Romblon)
## 
* San Fernando (Ocotepeque) - município en Honduras, e departamant Ocotepeque.
## 
* San Fernando (Chiapas) - kumun e Chiapas.
## 
*San Fernando (Nicarágua) - e departamant Nueva Segovia.
## 
* San Fernando (Cádiz) - kumun e proviñs Cádiz, en Andalouzia.
* San Fernando de Henares - kumun  e Kumuniezh Madrid.
## 
*San Fernando (Kalifornia) - kêr e kontelezh Los Angeles, Kalifornia.
*Traoñienn San Fernando - traoñienn e kreisteiz Kalifornia.

## 
* San Fernando (Trinidad ha Tobago) - en Enez Trinidad. 
## 
* San Fernando (Venezuela) - kumun e Venezuela.
* San Fernando de Apure - kêr e stad Apure.
* San Fernando de Atabapo - kêr e stad Amazonas.

## Pennad kar
*San Ferdinando
Mondrainville

**Mondrainville** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Odon emañ Mondrainville. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, miz Even 1944: dieubet e voe **Mondrainville** e dibenn ar miz gant lu ar Rouantelezh-Unanet; anvet eo skol ar gumun diwar daou Gembread, Tom Griffiths ha Dave Edwards, hag a gemeras perzh en dieubidigezh; lazhet e voe pevar den nann-soudard e Mondrainville, tri anezhe gant tennoù kanol hag unan gant ur vombezadeg.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Denez*, - kantved.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Loucelles

**Loucelles** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed: mervel a reas pevar den nann-soudard e Louclle e miz Even 1944 e-pad Emgann Normandi, daou anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg, an daou all gant tennoù kanol.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron Varia*,  kantved. 
* Kastell Loucelles,  kantved.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Le Mesnil-Patry

**Le Mesnil-Patry** a oa ur gumun e Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e voe d'ar 1 a viz Genver 2017 gant pemp kumun all d'ober ur gumun nevez : Thue-et-Mue.
## Istor
### 
* Eil brezel-bed, miz Even 1944 : kemeret e voe Le Mesnil-Patry d'an 11 gant ar *Queen's Own Rifles Regiment* hag ar *1st Hussars Regiment* eus lu Kanada met rankout a rejont kilañ goude bout bet taget gant 12 SS Panzer-Division Hitlerjugend. Kolloù bras a voe gant ar Ganadianed : 116 soudard bet lazhet pe aet diwar wel, 35 all a voe gloazet, 22 a voe tapet gant an Alamaned hag 51 tank *Sherman* a voe distrujet. Dieubet e voe Le Mesnil-Patry da vat d'ar 25. Lazhet e voe un den nann soudard er Mesnil gant tennoù kanol d'an 11.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant milourion ar *Queen's Own Rifles Regiment* hag ar *1st Hussars Regiment* marvet e-kerzh Emgann Normandi e 1944 .
* Iliz katolik *Saint Julien*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Notennoù ha daveoù
Katharina von Habsburg

**Katharina von Habsburg** ( 1256–1282) a oa Dugez Niederbayern.

Ganet e oa e Rheinfelden. Merc'h e oa da Rudolf Iañ Alamagn ha da Gertrude von Hohemburg, e bried kentañ. Nav bugel o doe he zud, ha hi e oa ar pempvet . 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1279, e Vienna, da Otto, dug Bavaria. Un afer vat e oa d'an dug kaout ur wreg pinvidik a zegase 40,000 lur dezhañ en argouroù, hag un tad-kaer galloudek. 

A-benn tri bloaz e voe dougerez Katharina. Mervel a reas er gwentloù, hag he daou vab gevell a varvas er mizioù goude. 
* Herri Wittelsbach (1280). 
* Rudolph Wittelsbach (1280). 

Beziet e voe Katharina von Habsburg e manati Seligenthal, e Bavaria.

## Goude he marv
Otto ac'h addimezas da Agnes von Glogau. Daou vugel o doe. Unan anezhe e oa Heinrich XV, Dug Bavaria. 
Otto a zeuas ivez da vezañ roue Hungaria.

## Levrlennadur
* Brigitte Hamann: *Die Habsburger, ein biographisches Lexikon.* Verlag Carl Ueberreuter, Wien 1988, ISBN 3-8000-3247-3, S. 232.
Fernando

**Fernando** zo un anv-bihan portugalek ha spagnolek. 

## Adstummoù
** Hernán, Hernando, [[Ferdinando]], Fernán, Ferrán, Ferrand, Ferrant, Ferrante*.

## Yezhoù all
*Ferdinand, en tchekeg
*Ferdinando, en italianeg
*Ferdinant, en brezhoneg
*Fernand, e galleg

## Tud
### Sant
*San Fernando eo ar roue Fernando III Kastilha.
**Fernando Martins de Bulhões*, anavezet dreist-holl evel Sant Anton Padova.
 
### Rouaned
#### Aragon
* Fernando Iañ Aragon (1380-1416),
* Fernando II Aragon, a oa ivez Fernando V Kastilha (1452-1516).

#### León ha Kastilha
* Fernando Iañ León
* Fernando II León
* Fernando III Kastilha
* Fernando IV Kastilha
* Fernando V Kastilha, a oa ivez Fernando II Aragon (1452-1516).

#### 
* Fernando Portugal, anv meur a zen
* Fernando Iañ Portugal
* Fernando II Portugal

#### 
* Fernando VI
* Fernando VII (1784 - 1833)

### Tud digurunenn
========
* Fernando dos Santos (1952- ) - kentañ ministr.

========
* Fernando Collor de Mello (1949- ) - 36vet prezidant ar vro 
* Fernando Henrique Cardoso (1931- ) - 38vet prezidant ar vro 
 
========
**Gwelout [[Ferdinando]].*
* Fernando Francesco Cerchio (1914-1974), filmaozer, frammer ha saver senario italian.
* Fernando Tambroni (1901-1963) - kentañ ministr.

========
* Fernando Belaúnde Terry (1912-2002) - prezidant ar vro.

========
* Fernando Pessoa - barzh portugalek
* Fernando Nogueira (1950- ) - politikour

========
* Fernando Alonso (1981), blenier kirri-redadeg

## Kanaouennoù
**Fernando*, kanaouenn vrezhonek
**[[Fernando (Abba)|Fernando]]*, ur ganaouenn saoznek gant Abba

## Lec'hioù
*San Fernando
*Fernando Pó

## Pennad kar
*Fernão
Istr

An **istr** (unander: **istrenn**) a zo blotviled daougleurek hag a vev en dour sall. Evit an darn vras anezho ez int rummet er c'herentiad *[[Ostreidae]]*, met darn a zo rummet er c'herentiad *[[Spondylidae]]*. Debret e vez an istr abaoe pell, ent-tomm pe ent-yen, ha pesketaet e vezont, pe neuze savet e-barzh "istrerezhioù". Darn all a vez klask warno, pe savet ivez, abalamour d'ar perlez a c'haller kavout enno.
Anna Bohemia

**Anna Bohemia** a c'hall bezañ

* Anna Bohemia (1204–1265), Dugez Silesia
* Anna Bohemia (1290–1313), merc'h da Venceslaus II Bohemia, pried da Herri Carinthia, roue Bohemia (1306–1310)
* Anna Bohemia, Dugez Aostria (1323–1338), merc'h da Yann Bohemia, eil pried Otto, Dug Aostria
* Anna Bohemia (1366-1394), merc'h da Karl IV an Impalaeriezh Santel , pried da Richarzh II Bro-Saoz
* Anna, Dugez Luksembourg (1432–1462). Merc'h da Elisabeth II Bohemia, pried da Gwilherm III, Dug Luksembourg .
* Anna Bohemia ha Hungaria (1503–1547), merc'h nemeti Vladislaus II Bohemia ha Hungaria. 

## Pennadoù kar
* Anna
* Bohemia
Rudolf Iañ Alamagn

**Rudolf Iañ Alamagn**, pe **Rudolph von Habsburg** hervez a alamaneg (1218– 1291 Speyer) a oa roue ar Romaned adalek 1273 betek e varv.

Kont Swabia e oa, hag eñ an hini kentañ eus an Habsbourged da lakaat e zorn war dugelezhioù Aostria ha Styria, hag a chomas en tiegezh e-pad 600 vloaz.

## Dimezioù ha bugale

E 1253 e timezas Rudolf von Habsburg en Elzas da Gertrud von Hohenberg (* 1225; † 1281), ha pevarzek bugel o doe:

* Mathilde von Habsburg (1251–1304)
** dimezet e 1273 en Heidelberg da Ludwig II von Oberbayern, Pfalzgraf bei Rhein (1229–1294), dug Bavavaria
* Albrecht Iañ an Impalaeriezh Santel (1255–1308), roue ar Romaned (impalaer Alamagn hogenn nann-kurunennet)
** dimezet e 1276 en Wien da Elisabeth von Tirol (1262–1313)
* Katharina (1256?–1282)
** dimezet e 1279 en Wien da Otto III, Dug Niederbayern (1261–1312)
* Agnes (1257–1322)
** dimezet e 1273 en Wittenberg da Albrecht II Sachsen-Wittenberg (1298)
* Hedwig (um 1259–1285/86)
** dimezet e 1279 en Lehnin da Otto IV von Brandenburg (1264–1308/09)
* Clementia (Klementia) (um 1262–1293)
** dimezet e Genver 1281 da Karl Martell, Titularkönig von Ungarn († 1295), Sohn Karls II. von Neapel aus dem Adelsgeschlecht der Anjou
* Hartmann (1263–1281 ertrunken im Rhein)
: verlobt mit Prinzessin Johanna, merc'h d'ar roue Eduard I. von England
* Rudolf II. (1270–1290)
** dimezet e 1289 en Praha da Agnes von Böhmen, merc'h d'ar roue Ottokar II Přemysl
* Guta (Jutta) (1271–1297)
** dimezet e 1285 en Praha da Wenzel II, Roue Bohemia (1271–1305)
* Karl (*/† 1276)

Addimeziñ a reas e Mae 1284 en Besancon da Agnes Bourgogn ( pe Izabel Bourgogn) (1270-1323), merc'h da Huon IV Bougogn, dug Bourgogn. 

Mab bastard da Rudolf e oa Albrecht, Graf von Löwenstein-Schenkenberg

## Levrlennadur
* Brigitte Hamann: *Die Habsburger, ein biographisches Lexikon.* Verlag Carl Ueberreuter, Wien 1988, ISBN 3-8000-3247-3, S. 232.

## Notennoù