Melen (liv)

**Melen** a reer eus al liv gweladus a zo etre gwer 0000 hag orañjez 0000 er skalfad gwelus, adalek an trohed 575 nm betek an trohed 585&nbsp;nm. Orañjez eo al liv diwezhañ a weler pa vez hiroc'h an trohed eget 585&nbsp;nm, o tont eus an danruz, ha gwer eo an hini kentañ war-du an uslimestra, pa vez an trohed berroc'h eget 575&nbsp;nm.
*"Melen glan" a reer eus al liv melen eo 580&nbsp;nm e drohed : 0000.

Unan eus al livioù diazez eo ar melen el liverezh a-gevret gant ar glaz hag ar ruz, kouls hag er moullerezh hervez An hiniizhiad CMYK, a-gevret gant ar cyan, ar magenta hag an du. Ul liv eilrenk eo avat e skrammoù ar skinwel ha re an urzhiateerioù, ma vez diskwelet dre veskañ ruz ha gwer.

Meur a arliv melen a weler an natur : plant, loened, melen ur vi... hag ar mel evel-just, alese anv al liv. An heol a weler melen a-wezhioù, pa vez gwariet ar skinoù berroc'h (adalek ar gwer betek an uslimestra).

## Yezh
;Gerdarzh
Eus ar predeneg **melino* hag ar galianeg **melinos*, "mel", e teu ar ger. Er geriadur  Catholicon (moullet e 1499) emañ : **melen** *g*.(galleg) iaune de couleur, *l*.(latin) croceus.
Kement hag "a-liv gant ar safron (*Crocus sativus*)", "melen", "alaouret" e talvez ar ger latin *crŏcĕus*.
;Arlivioù
*Melegan : a-liv gant ar mel.
*Melen-aour : a-liv gant an aour 0000.
*Melenc'hlas : melen hag a denn war ar gwer 0000.
*Melendu : okr melen 0000.
*Melenrous : rous-gwenn, pa gomzer eus liv ul loen-kezeg 0000.
*Melenruz : orañjez.
*Melenwenn : rous sklaer, pa gomzer eus liv ur marc'h 0000.

## Istor
An okr melen a veze implijet ken abred hag er Ragistor evit livañ mougevioù, evel ma weler e mougev Las Caus (– 17&nbsp;300 vloaz). Adalek Nevezoavezh ar Maen (– 8&nbsp;000) e voe lakaet an aour da vetal prizius, en abeg ma ne vergl ket ha ma'z eo mezelladus hag orjalus ; a-feur ma'c'h aed war-du an Henamzer e teuas e liv da vezañ prizet ivez.

En Henegipt e veze lakaet al liv melen par d'an aour, a oa liv an heol, an doueoù hag ar faraoned ; setu perak e kaver kalz livadurioù melen er bezioù.

An Henromaned a implije ar melen evit skeudenniñ an aour, hag an okr melen evit taolenniñ kroc'hen an dud. Liv ar maouezed dimezet ha hini ar baotred pezhell e oa ar melen a-fet dilhad. Bri a veze douget d'an dud o fennad blev melegan.

Er Grennamzer e troas ar melen a liv nobl ha drant, a-drugarez d'an ardamezouriezh (ma reer *aour* anezhañ). Ar gristenien ne reont ket gant al liv melen en o lidoù, peogwir n'emañ ket ar Bibl ; gant an aour avat e reont sof-kont, abalamour ma'z eo arouez ar galloud hag ar binvidigezh. E dibenn ar Grennamzer e tougent bri d'an aour bepred, hogen er vuhez pemdez e lakajont ar melen da liv ar c'hoantegezh (ur pec'hed marvel), ar warizi, ar gevierezh hag ar pilpouzerezh Da heul prosez Jan Hus e 1415, man erruas gwisket e melen, hag e eskumunugenn e voe lakaet da velen ar c'haouerien, an douellerien, ar drubarded, ar grenerien, hag all ; da liv ar Yuzevien e voe lakaet ivez, alese ar steredenn velen a ranke ar Yuzevien dougen da vare an Trede Reich.

Betek bremañ e pad ar sell-se war al liv e meur a yezh en Europa. Er geriadurioù, hini An Here en o zouez, e vez berroc'h ar pennad a-zivout ar melen eget an hini diwar-benn ar ruz.

## En natur

Centropyge heraldi.jpg|*Centropyge heraldi*
139淡色黃蝶12(張雅惠攝) (18423524453).jpg|*Eurema andersonii*
Misumena vatia portrait.jpg|*Misumena vatia*
Schrecklicherpfeilgiftfrosch-01.jpg|*Phyllobates terribilis*
Domestic canary from Morocco.jpg|*Serinus canaria*


SaphirJaune.jpg|Safirenn
Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|Soufr


Ginkgo biloba 'Mariken' Miłorząb dwuklapowy 2017-10-15 02.jpg|*[[Ginkgo biloba]]*
319marot12.jpg|Gwinizh
Rose Gelb.JPG|Rozenn
Russula claroflava a1 (4).JPG|*Russula claroflava*
Lemon.jpg|Suravaloù


## Levrlennadur
* Pastoureau, Michel. *Jaune – Histoire d'une couleur*. Paris : Éditions du Seuil, 2019 

## Notennoù