open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roue ar Romaned

**Roue ar Romaned**, pe *Rex romanorum* e latin, a oa un titl roet d'an Impalaer santel roman german, adal ar Grennamzer, pa ne oa ket bet kurunennet c'hoazh gant ar pab. 

Dont a ra eus Henri II, a voe dilennet da roue Germania e Mezheven 1002 e Mainz, hag a voe kurunennet evel Roue ar Romaned en Aachen e Gwengolo 1002, ha kurunennet evel impalaer e C'hwevrer 1014 e Roma gant ar pab Benead VIII .

## Levrlennadur
* Helmut Beumann: *Rex Romanorum*. In: *[[Lexikon des Mittelalters]]*. Bd. 7, Sp. 777f. 
* Hans K. Schulze: *Grundstrukturen der Verfassung im Mittelalter*. Bd. 4 (Das Königtum). Kohlhammer, Stuttgart u. a. 2011.
Mouen

**Mouen** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Odon emañ Mouen.
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, mizioù Even ha Gouere 1944: d'an 26 e krog an Oberadenn Epsom, tagadenn ar Re Gevredet evit tapout Caen; d'an 28 eo gronnet soudarded eus an 159 Brigadenn (Rouantelezh-Unanet) e **Mouen** gant ur rejimant eus ar 21 *Panzer-Division* (SS - Hitlerjugend) alaman; d'an 29 eo kemeret **Mouen** gant an 43 Rannlu Troadegiezh *Wessex* saoz; mervel a reas seizh den nann-soudard e Mouen abalamour d'ar brezel e-pad Aloubadeg Normandi e mizioù Even ha Gouere, tri anezhe a-gaoz d'ar bombezadegoù ha tri all lazhet a dennoù kanol.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant [[Maloù]]*,  kantved. 
* Kastell ar Brugoù.
* Monumant Major Louis Henri Legrand, ofisour belgiat er Vrigadenn Piron, bet lazhet d'ar 27 a viz Even 1944.
* Plakenn ofisourion ha soudarded ar *Somerset Light Infantry Rejimant* marvet e-doug kampagn Europa e 1944-1945.
* Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Mouen Churchyard*

*Bombardier* e oa er *Royal Artillery 181 Field Regiment*. Mervel a reas jont d'an 21 a viz Gouere 1944 e-doug Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Zhengzhou

**Zhengzhou** (sinaeg : 郑州 ; pinyin : *Zhèngzhōu*) eo kêr-benn proviñs sinaat Henan. En tu-hont da 7 milion a annezidi a oa enni e 2004. Komzet e vez enni rannyezh ar Zhengzhou zo ur rannyezh eus ar mandarineg zhongyuan.
Katell (disheñvelout)

* Katell zo un anv-bihan

* Kavet e vez an anv-mañ el lec'hanvadurezh :
** Brudet eo manati Santez Katell ar Sinai, ma vez enoret Santez Katell Aleksandria.
**Yekaterinbourg
**Santa Catarina
**Sainte-Catherine
Ledenez Valdés

Ledenez **Valdés** (*Península Valdés* e spagnoleg) zo e proviñs Chubut, war aod Mor Arc'hantina. En em astenn a ra war 3.625 km². Stag eo ouzh an douar-bras gant strizh-douar Carlos Ameghino. 

Abaoe 1999 emañ e-touez al lec’hioù eus Arc’hantina zo bet lakaet war roll Glad ar bed, gant UNESCO.

## Skeudennoù

Restr:Peninsula Valdez Punta Delgada.jpg|Tour-tan Punta Delgada
Restr:Peninsula Valdés STS-68.jpg |Ledenez Valdés, gwelet eus an oabl
Restr:Piche Patagonico 1.jpg|Tatou Patagonia (*Zaedyus pichiy*)
Restr:Southern right whale7.jpg
Restr:Tail of a whale near Valdes Peninsula.jpg


## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel Península Valdés
* Testennoù ha skeudennoù diwar-benn Ledenez Valdés
* Fichenn e roll ar glad bedel gant UNESCO (e saozneg) (e galleg)
Mengistu Haile Mariam

**Mengistu Haile Mariam** (ganet d'an 21 a viz Mae 1937) zo ur soudard ha politikour etiopian, bet prezidant ar vro etre 1977 ha 1991.

Mengistu a oa e-touez soudarded an Derg hag a zistroadas an impalaer Haile Selassie e 1974.

Pa voe roet lamm d'e renad e 1991 e kavas repu e Zimbabwe. Kondaonet eo bet dre zesfailh d'an toull-bac'h hed e vuhez evit torfedoù a-enep mab-den ha d'ar marv e 2008.
Tafari Benti

**Tafari Benti** (1921 - 3 a viz C'hwevrer 1977) a oa ur soudard hag ur politikour etiopian, bet prezidant ar vro.

Benti a oa e-touez izili an Derg hag a lamas ar galloud digant an impalaer Haile Selassie e 1974. Goude marv Aman Andom e voe Mengistu Haile Mariam prezidant en etrekarg e-pad un nebeud devezhioù betek ma voe dibabet Tafari Benti gant an Derg evit bezañ e penn ar Stad d'an 28 a viz Du 1974. Dizemglev a savas etrezañ ha Mengistu ha d'an 3 a viz C'hwevrer 1977 e voe lazhet en un dennadeg aozet gant Mengistu hag e bartizaned e-pad un emvod eus an Derg.
Kontell (disheñvelout)

Ur **gontell** a c'hall bezañ meur a dra:
*Ur benveg lemm gant un troad hag ul lavnenn evit troc'hañ. Gwelet kontell;
*Un anv all evit koultr an arar;
*Anv ur blotvil daougleurek, anvet ivez kontelleg, pe troad-kontell.
Menez Athos

**Menez Athos** (Όρος Άθως, *Oros Athos* e gresianeg pe, aliesoc'h, Άγιο Όρος *Ayio[n] Oros*, "ar menez santel") zo ur menez santel war ul ledenez e Gres. Emañ e proviñs Makedonia, e hanternoz Gres. Sevel a ra kern uhelañ al ledenez, anvet *Menez Athos*, betek 2 033 metr, dreist Mor Egea. Stag eo al ledenez ouzh an douar-bras dre ur strizh-douar izel. 

Enni ez eus e-leizh a vanatioù eus an Iliz Ortodoks en em ren o-unan en un doare "republik manatioù" emren e Gres. N'eus nemet ar baotred zo aotreet da vont d'al ledenez ha d'ar manatioù.
Fernando (disheñvelout)

**Fernando** a c'hall bezañ meur a dra :

* An anv-bihan Fernando 

* Anvioù-lec'hioù
**São Fernando
**San Fernando

* Traoù all :
** ar Sirk Fernando, ur sirk eus Pariz
Shetland

Inizi **Shetland** (gouezeleg *Sealtainn*) zo un enezeg e Bro-Skos, ur 80&nbsp;km er biz da inizi Orc'h ha 280&nbsp;km er gevred da inizi Faero.  bennak a dud a oa o chom eno e 2005. Ur c'hant enezenn bennak a ya d'ober an enezeg met n'eus nemet 16 anezho a-gement a zo annezet.  km² eo hollad ar gorread. Lerwick eo ar gêr-benn. Shetland a zo unan eus 32 comhairle (*council area*) Bro-Skos.

Den ne oar a belec'h e teu an anv *Shetland*. n'eus anv gouezelek ebet d'an enezeg.

E 43 e kaver meneg eus an enezeg anvet *Haemodae*, gant Pomponius Mela
hag e 77, dindan bluenn Plinius an Henañ, e kaver ar stumm *Acmodae*. Un anv all a gaver, gant Tacitus, en Agricola, e -98, pa veneg ar morlu roman en doa gwelet "Thule", pelloc'h eget enezeg Orc'h.

Er skridoù heniwerzhonek e reer *Inse Catt* eus an enezeg. An anv *Catt* a c'hallfe bezañ anv an annezidi, hag adkavout a reer anezhañ war douar-bras Bro-Skos, en anvioù *[[Caithness]]* ha *[[Cataibh]]*.

## Notennoù
Putot-en-Bessin

**Putot-en-Bessin** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant pemp kumun all d'ober ur gumun nevez: Thue-et-Mue.
## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, miz Even 1944: d'ar 7 en em stal ar Royal Winnipeg Rifles Regiment e lec'hioù-difenn e kornôg Putot; tapet eo Putot en-dro d'an 8 gant an 12 *Panzer-Division* (SS - Hitlerjugend) alaman ha kemeret en-dro en hevelep devezh gant ar *Canadian Scottish* skoazellet gant tankoù ha kanolioù 

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron Varia ar C'hinivelezh*, -- kantved. 
* Kastell Putot,  kantved. 
* Monumantoù Rejimantoù kanadian *Canadian Scottish* ha *Royal Winnipeg Rifles* (7 Brigadenn an 3 Rannlu Troadegiezh Kanadian).

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Michael Sata

**Michael Chilufya Sata** (ganet d'ar 6 a viz Gouhere 1937 ha marvet d'an 28 a viz Here 2014) zo ur politikour eus Zambia, prezidant ar vro adalek an 23 a viz Gwengolo 2011 betek e varv.

E penn ar strollad politikel PF (*Patriotic Front*) e oa ha bet eo ministr e gouarnamant Frederick Chiluba er bloavezhioù 1990. Lakaat a reas e anv e dilennadeg prezidantel 2006 hag a gollas a-enep Levy Mwanawasa. Pa varvas hemañ e 2008 e voe aozet un dilennadeg evit envel ur prezidant da vont betek 2011. Trec'het e voe Sata gant Rupiah Banda.

Adlakaat a reas e anv e dilennadeg miz Gwengolo 2011. Trec'h e voe gant 43% eus ar mouezhioù, pa'c'h ae 36% anezhe gant Rupiah Banda.
Archosauria

An **arkosaored** (***Archosauria***) zo ur klad tetrapoded saoropsidek diapsidek. An evned a vremañ hag ar c'hrokodilianed eo ar nemetañ a chom bev hiziv an deiz. Emañ ivez holl an dinosaored na oant ket evned hag a zo aet da get er strollad-se, gant kalz strolladoù loened kar d'ar c'hrokodilianed, hag ar pterosaored. Ur "strollad kurunenn" eo ar strollad-se hag a vod "hendadoù" kumun tostañ an evned a vremañ hag ar c'hrokodilianed. Rannet eo e daou glad : Crurotarsi, enni ar c'hrokodilianed hag ar spesadoù kar aet da get, hag Avemetatarsalia, enni ar pterosaored hag an dinosaored (al laboused an hini eo klad bev diwezhañ an dinosaored).

## Notennoù

## Levrlennadur
* Benton, M. J. (2004), *Vertebrate Paleontology*, 3rd ed. Blackwell Science Ltd
* Carroll, R. L. (1988), *Vertebrate Paleontology and Evolution*, W. H. Freeman and Co. New York

## Liammoù diavaez
* UCMP
* Paleos diverradenn eus istor kemplezh filogeniezh an arc'hosaored (gwezenn-lignez) gant skeudennoù mat eus seurtoù ufernioù an arc'hosaored.
* Mikko's Phylogeny Archive Archosauria
Solenoidea

***Solenoidea*** a zo un uskerentiad blotviled daouglerek hag a vez graet '"kontelleged", "treid-kontell" pe "kontilli" anezho abalamour d'o stumm.

## Kerentiadoù
Hervez NCBI (2010) emañ e-barzh:
* ar c'herentiad *[[Cultellidae]]*
* ar c'herentiad *[[Pharidae]]*
* ar c'herentiad *[[Solenidae]]*
Hervez ITIS (2010) emañ e-barzh:
* ar c'herentiad *[[Pharidae]]* H. Adams & A. Adams, 1858
* ar c'herentiad *[[Solenidae]]* Lamarck, 1809

## Notennoù ha daveennoù
Izabel Kastilha

**Isabel de Castilla** (e spagnoleg) pe **Izabel Kastilha** (e brezhoneg) zo anv meur a briñsez eus Kastilha. 

**Isabel de Castilla* (merc'h da Enrique II León), dimezet da Gonzalo Núñez de Guzmán.

* **[[Isabel de Castilla y de Molina]]** (1283 - 1328), merc'h da Sancho IV, roue Kastilha, dimezet div wech: 
** rouanez kenseurtez Aragon dre he dimeziñ da Jaime II Aragon.
** dimezet en 1310 da Yann III, dug Breizh.

* Isabel Núñez de Lara (1340–1361), Itron Lara ha Bizkaia; merc'h da [(Juan Núñez de Lara]], dimezet da Juan Aragon (1331–1358);

* **[[Isabella de Castilla]]** (1355 - 1392), merc'h da Pedro Iañ  Kastilha, roue Kastilhadimezet en 1372 da Edmond Bro-Saoz (° war-dro 1341 - †1402), kentañ dug York, anavezet ivez evel Edmond de Langley.

* **[[Izabel Iañ Kastilha]]**, pe **[[Izabel ar Gatolikez]]** (1451 - 1504), rouanez Kastilha, dimezet da Fernando II de Aragón, pe *Fernando ar C'hatolik*, roue Aragon 
** o merc'h **[[Izabel Kastilha hag Aragon|Isabel de Aragón y Castilla]]** (1470 - 1498), rouanez Portugal goude he dimeziñ da Manuel Iañ.
* An **[[Infantez Isabel de Castilla]]** (1518 -1536 ), bastardez da Germana de Foix ha Karl V, marvet da 18 vloaz.
Jadwiga

**Jadwiga** pe **Jadzia** zo un anv-bihan polonek, deuet eus an anv germanek Hedwig, pe Hedvig, (savet diwar *hadu*, "emgann", ha *wig*, "stourm").

* Jadwiga Anjev, pe Jadwiga Pologn (1374-1399), rouanez Pologn, anvet diwar santez Hedwig Silezia
* Jadwiga Jagiellon, anv meur a briñsez polonat. 
* *Hedwig von Kalisch*, anavezet ivez evel Jadwiga Kaliska, rouanez Pologn, mamm da Kazimir III
* he merc'h-kaer, Jadwiga of Żagań, rouanez Pologn, pried da Kazimir III
* Jadwiga Maria Potocka‎ (1899-1963), kontez polonat

## Pennadoù kar
* Hedwig
* Hadewijch
* Edwige
* Baba Yaga
Edwige

**Edwige** a zo un anv-bihan gallek (distaget *edˈviːʒ*) hag italianek (distaget *edˈviːdʒe*) deuet diwar an anv alamanek *[[Hedvig]]* (distaget *ˈheːtvɪç*), hag a gaver e meur a stumm e yezhoù Europa.

## Yezhoù all
*Ar stumm gallekaet-se eo a zo bet adkemeret e brezhoneg e Buhez ar Sent, ha skrivet *Hedwij* gantañ, da ober anv eus ar rouanez ha santez polonat Jadwiga Anjev, hep klask an anv germanek orin. 
*Hedvig, pe Hedwig, anv orin, en holl yezhoù germanek 
*Jadwiga, e poloneg

## Tud
*Edwige Capet pe Hedwig Capet (td 969-1013), merc'h da Huon Capet, kontez Mons
*Edwige Avice (1945-) politikourez c'hall (PS) 
*Edwige Feuillère (1907-1998), aktourez c'hall
*Edwige Danticat, skrivagnerez
*Edwige Antier, medisinez-vugale
*Edwige Pitel (g. e 1967), marc'hhouarnerez vreizhat

## Notennoù

## Pennad kar
*Hawiz
Kaineüs

**Kaineüs** (en henc'hresianeg Καινεύς *Kaineús*, e latin *Caenus*) a oa un haroz didrec'hus eus pobl al Lapited e gwengelouriezh Hellaz. Ur plac'h e oa pa oa bet ganet, ha **Kainis** (henc'hresianeg Καινις *Kainis*) e oa hec'h anv.

Anavezet eo kentañ lodenn ar vojenn dre *[[Katalog ar Maouezed|Gatalog ar Maouezed]]* : Kainis, merc'h Elatos, roue al Lapited, a voe gwallet en he yaouankiz gant an doue Poseidon, a ginnigas seveniñ ur mennad en eskemm. Goulenn a reas Kainis dont da vezañ ur gwaz didrec'hus. N'eur ket sur perak. Ne ro ket ar C'hatalog muioc'h a ditouroù ha n'eo ket splann displegadenn Akousilaos : Kainis a vije bet troet e gwaz « abalamour ma ne oa ket aotreet dezhi engehentañ bugale ». Poellekoc'h abeg zo roet en he respont da Boseidon en oberenn Ovidius:

*An dismegañs az teus graet ouzhin, emezi, ma atiz da c'houlenn, na c'hallin ket ken gouzañv ar seurt gantañ hiviziken. Ra ne vin ket ur vaouez ken, ha roet az to pep tra din.*
Ovidius a ra anv eus Kaineüs e-touez chaseourien Kalydon (VIII, 305), evel Hyginus (CLXIII), a laka ivez e anv e-mesk re an Argonaoted (XIV). Met diwezhat eo an hengounioù-se moarvat, ha n'en deus Kaineüs roll ebet en darvoudoù-se. Ouzhpenn, meur a vugel en doe, hag a zo kontet ivez e-touez an Argonaoted : Koronos, Fokos ha Priasos (s.o. Hyginius XIV).

D'e emgann enep an dud-varc'h dreist-holl e tenn ar mojennoù arkaek diwar e benn. Ar pep brasañ eus an danevelloù, diwar skouer an *[[Ilias]]*, a laka an emgann da vare Banvez Peirithoos.

## Mammennoù
*Akousilaos (2F22 FGrH). 
*Antoninus Liberalis, *Metamorphoseon Synagoge*, (XVII). 
*Apollodoros, *Epitome*, lenn enlinenn (I, 22). 
**[[Katalog ar Maouezed]]*, (fr. 87 MW). 
*Pseudo-Hesiodos, *Skoed Herakles*, lenn enlinenn (v. 179). 
*Homeros, *[[Ilias]]*, lenn enlinenn (I, 263-264). 
*Hyginus, *Fablennoù*, (latin) lenn enlinenn (XIV ; CLXXIII ; CCXLII). 
*Ovidius, *[[Metamorfozoù]]*, lenn enlinenn (VIII, 305 ; XII, 146-209 et 459-535). 
*Palaifatos, *Istorioù digredus*, lenn enlinenn (X). 
*Paosanias, *Deskrivadur Bro-C'hres*, lenn enlinenn (V, 10, 8). 
*Publius Papinius Statius, *Akilleis*, lenn enlinenn (I, 264). 
*Virgilius, *[[Aeneis]]*, lenn enlinenn (VI, 448).

## Notennoù


## Levrlennadur
* Timothy Gantz, Mythes de la Grèce archaïque, Belin, 2004, p.&nbsp;499-500.
Shetland (disheñvelout)

**[[Shetland]]** a zo un enezeg e Bro-Skos, anvet "Sealtainn" e gouezeleg.

Gallout a ra bezañ ivez:
*Shetland ar Su, inizi e Meurvor Atlantel ar Su;
*Gouennoù loened a-orin eus inizi Shetland, en o zouez:
**Bidochenn pe pone Shetland, brudet abalamour d'e vent vihan.
Frederick Chiluba

**Frederick Chiluba** (30 a viz Ebrel 1943 - 18 a viz Even 2011) a oa ur politikour eus Zambia, bet eil prezidant ar vro etre 1991 ha 2002.

Kemer a reas perzh e krouidigezh ar strollad politikel MDD (*Movement for Multiparty Democracy*) e 1990. Lakaat a reas e anv e dilennadeg 1991. Gounit a reas gant ouzhpenn 80% eus ar mouezhioù a-enep ar prezidant Kenneth Kaunda. Dont a reas da vezañ eil prezidant Zambia d'ar 1añ a viz Du 1991. Addilennet e voe e 1996. En aner e klaskas cheñch ar Vonreizh evit lakaat e anv un trede gwech e dilennadeg 2001 ha Levy Mwanawasa a gemeras e blas e penn ar Stad d'an 2 a viz Genver 2002.

Goude e brezidantelezh e voe tamallet dezhañ bezañ diheñchet ouzhpenn 40 milion a dollaroù.
Tesfaye

**Tesfaye** (skritur etiopek: ተስፋዬ) zo un anv-den amharek ha tigrignek a sinifi *Ma spi*.

## Tud
* Tesfaye Bramble, melldroader saoz
* Tesfaye Dinka, politikour etiopian, bet kentañ ministr
* Tesfaye Eticha, reder etiopian
* Tesfaye Gebre Kidan, politikour etiopian, bet prezidant
* Tesfaye Gebreab, politikour eritrean
* Tesfaye Jifar, reder etiopian
* Tesfaye Tola, reder etiopian
Desta

**Desta** (skritur etiopek: ደስታ) zo un anv-den amharek hag a dalv kement ha *Levenez*.

## Tud
* Desta Damtew, noblañs etiopian, mabeg da Haile Selassie.
Rots

**Rots** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 goude bezañ bodet gant Lasson ha Secqueville-en-Bessin.

## Istor
### kantved

**[[Eil brezel-bed]]**, miz Even 1944: emgannoù a voe er gumun etre ar *46th Royal Marine Commando* (Rouantelezh-Unanet) skoazellet gant tankoù kanadian ar *Fort Garry Horse Regiment* ha 1 Kompagnunezh an 26 *Panzer-Division* (SS - Hitlerjugend) alaman hag a gollas 122 soudard ; dieubet e voe ar gumun d’an 12 a viz Even 1944
; mervel a reas tri den nann-soudard abalamour d'ar brezel e Rots e 1944, unan anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg hag unan all gant ur vinenn.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Ouen de Rots.jpg|Iliz Sant-Owen
Rots-chapelle-de-lortial.jpg|Chapel Lortial
Lasson-chateau-aile-sud.jpg|Kastell Lasson
Secqueville-En-Bessin War Cemetery -8.JPG|Bered soudarded Secqueville

* Iliz katolik *Sant Owen*,  kantved. 
* Chapel *Itron-Varia* Lortial,  kantved. 
* Maner *Sant Owen*,  kantved. 
* Ar c’hastell,  kantved.
* Monumant ar *46th Royal Marine Commando*. 
* Monumant ar Rejimant *de La Chaudière*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Amayé-sur-Seulles

**Amayé-sur-Seulles** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Seulles emañ Amayé. 
## Istor
### 
## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik, . 
* Kastell ar Bosq, .
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
NASA

An **National Aeronautics and Space Administration** (*Melestradurezh Vroadel an Aerlestrerezh hag an Egor*), anavezet muioc'h gant e wreskanv **NASA** (distagadur saoznek: /ˈnæsə/; ha /ˈnaːza/ dre vras e brezhoneg), eo an ajañs eus gouarnamant ar Stadoù-Unanet a bled gant ar braz eus programm sivil an egor hag an aerlestrerezh eus ar vro-se. E penn a-raok emañ evit ergerzh an egor koulz gant an dud pe gant sonterezoù emgefre. Ar programm Apollo da skouer, a dalvezas da gas tud war al Loar e dibenn ar bloavezhioù 1960 hag e penn-kentañ ar bloavezhioù 1970, a oa bet renet ganti. A-douez traoù all eo ganti e oa bet kaset war-raok ivez programm an egorvulzun, an teleskop Hubble, an egorlec'h etrebroadel hag ergerzh koskoriad an Heol gant sonterezoù liesseurt.
Villers-Bocage (Calvados)

**Villers-Bocage** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Villers-Bocage e oa betek 2015.

## Istor
### kantved

**[[Eil brezel-bed]]**: kemeret e voe **Villers-Bocage** hep emgann gant ur golonenn eus an 22 Brigadenn Hobregonet (*7th Armoured Division* - Rouantelezh-Unanet) d’an 13 a viz Even 1944 tro 8 eur beure; da 9 eur e voent taget gant tankoù alaman eus an *[[SS]]-Panzer-Abteilung 101*, gant tankoù ha troadeion o tont d'o skoazellañ e-doug an devezh. Ar Vreizhveuriz a gollas etre 23 ha 27 tank ha kalz dafar all, 217 anezhe a voe lazhet, gloazet pe aet diwar wel; an Alamaned a gollas etre 8 ha 15 tank. Ar Vreizhveuriz a rankas kilañ, met chom a rejont nepell diouzh **Villers-Bocage**. Siviled (nav marteze) a voe lazhet ivez e-doug an emgannoù; mervel a reas 25 den nann-soudard e Villers abalamour d'ar brezel e mizioù Even, Gouere hag Eost, lazhet e voent gant bombezadegoù, mindrailhadegoù ha tennoù kanol. Kanoliataet e voe **Villers-Bocage** en deizioù war-lerc'h ha bombezet ken-ken ivez d'ar 14, d'ar 15 ha d'an 30 gant ar Royal Air Force. D'an 3 a viz Eost 1944 e voe kuitaet ar gumun gant an Alamaned ha dieubet e voe d'ar 4 gant ar Vreizhveuriz (*1st Battalion Dorset Regiment*, *50th (Northumbrian) Infantry Division*) . Ar vourc'h a oa bet distrujet razh gant an emgannoù hag ar bombezadegoù.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, adsavet e 1955.
* Ar c'hastell,  kantved.
* Koc'hu an amann.
* Monumant ar *7th Armoured Division*, Rouantelezh-Unanet, marvet en emgannoù an 13 a viz Even 1944. 
* Monumant ar C'hapiten Georges W. Rarey, sturier er *366th Fighter Group*, United States Army Air Forces el lec'h ma voe lazhet pa gouezhas e garr-nij d'ar 27 a viz Even 1944 .

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Henoadvezh ar maen

**Henoadvezh ar maen**, anvet ivez **paleolitik**, a vez graet eus ar maread kentañ ha hirañ eus ar Ragistor. Kregiñ a ra gant bezañs an den war an Douar, war-dro 3,3 milion a vloavezhioù zo betek 12 000 bloaz a-raok an amzer a-vremañ.
Rannet e vez e tri marevezh bras : Henoadvezh ar maen koshañ (3&nbsp;300&nbsp;000 - 300&nbsp;000) , Henoadvezh ar maen krenn (300&nbsp;000 - 50&nbsp;000), ha Henoadvezh ar maen diwezhañ (50&nbsp;000 - 12&nbsp;000).

## Gerdarzh
Gant an henoniour saoz John Lubbock (1834-1913) e voe luniet ar ger saoznek *paleolithic* e 1865, diwar an henc'hresianeg παλαιός *palaios* "hen" ha λίθος *lithos* "maen", gant ar ster "henoadvezh ar maen.

## Notennoù
Tesfaye Gebre Kidan

**Tesfaye Gebre Kidan** (1935? - 2 a viz Even 2004) a oa ur soudard hag ur politikour eus Etiopia, bet prezidant ar vro e 1991.

Ezel e voe eus an Derg hag anvet ministr an Difenn e gouarnamant Mengistu Haile Mariam. Pa dec'has kuit Mengistu e miz Mae 1991 en em gavas Tesfaye Gebre Kidan prezidant Etiopia en etrekarg (21 - 28 a viz Mae). Tec'hel a reas kuit d'e dro ha kavout repu e kannati Italia. Lazhet e voe d'an 2 a viz Even 2004.
Elesbed Bosnia

**Elesbed Bosnia ** pe **Elizabeta Kotromanić**, (1340-1387) a voe rouanez kenseurtez Hungaria ha Pologn, ha rejantez he merc'h Maria Iañ Hungaria.

## He buhez
Elesbed Kotromanić a oa merc'h da Steven II Kotromanić, ban Bosnia, ha da Elesbed Cujavie, ur c'hournizez da Ladislas Iañ Pologn.

Dimezet e voe da Loeiz Iañ Hungaria, roue Hungaria ha Pologn, e miz Mezheven 1353. Diskoachet e voe ul liamm a genwadelezh, abalamour d'un hendad boutin, dug Cujavia en Pologn, met pardonet e voe ar pec'hed gant ar pab Inosant IV ha roet e aotre da zimeziñ. 

En 1382 e varvas ar roue Loeiz, hag e verc'h Mari Iañ Hungaria, a voe anvet da rouanez. Elesbed a voe anvet da rejantez gant skoazell Nicolas Garai. 

Sigismond Luksembourg, a oa danvez-pried he merc'h Mari, hag e hantervreur Venceslas IV Bohemia, dorn ha dorn gant noblañsed eus Hungaria, a oa enebet ouzh Elesbed Bosnia hag he c'huzulier palatin. Un toullad anezho a roas harp da Charlez II Hongria, Roue Naplez da vout roue Hungaria e miz Kerzu 1385. Tapet e voe gant Elesbed ha Mari d'ar 7 a viz C'hwevrer 1386 ha lakaet e voe d'ar marv.
## He bugale
Elesbed Bosnia he devoa bet pevar bugel, da vihanañ, gant he fried: 

* Maria (1365 † 1366)
* Katelin (1366 † 1377)
* Maria Iañ Hungaria (1371 † 1395)
* Jadwiga, anavezet e Pologn evel Jadwiga Anjev (1372 † 1399), rouanez Pologn, dimezet en 1386 da Ladislas II Jagellon († 1424), dug-meurLituania

## Notennoù ha daveennoù
Jars

**Jars** zo ur ger gallek, hag ur ger saoznek, hag anv meur a dra.

## E galleg
*anv ar garz, par ar waz, e galleg,
*un anv-tiegezh: 
** **[[Gabriel Jars]]** (1732-1769) metalour gall.
***[[Jars (Cher)]]**, kumun c'hall en departamant Cher.

## E saozneg
*liester ar ger *jar*, hag a vez lavaret ivez eus ur pod
* **[[Jars of Clay]]** ul laz-seniñ kristen eus Nashville, Tennessee e SUA.

## Pennadoù kar
*jar
*jahr
Tournay-sur-Odon

**Tournay-sur-Odon** a oa ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêrioù Bordel hag Odon emañ Tournay-sur-Odon.
## Istor
### 
* Skoet e voe ar vro gant ar vosenn, ken ma voe dilezet ar gêriadenn a oa en-dro d'an iliz emichañs.
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: an dud a rankas kuitaat o c'humun; mervel a reas un den nann-soudard e Tournay abalamour d'ar brezel.
### 
* Lakaet e voe Tournay e kumun Val-d'Arry e 2017.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieTournaySurOdonRagnyManoir.jpg|Ar c'hastell.
Église Saint-Pierre de Tournay-sur-Odon. Vue sud-ouest.jpg|An iliz katolik.
Plaque commémorative 14-18 dans l'église Saint-Pierre de Tournay-sur-Odon.jpg|Ar blakenn.
Chapelle Sainte-Barbe de Tournay-sur-Odon (Ragny).jpg|Ar chapel.

* Kastell Ragny, , bet savet e-lec'h ur c'hastell a-gent.
* Daou vaner.
* Ur prioldi kozh. 
* Iliz katolik *Sant Pêr* (Krennamzer), stern-aoter gant Eugène Restout. 
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
* Chapel *Santez Barban* e Ragny.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Armerzh
* Brudet e voe Camembert *Villodon*, fardet er gêriadenn gant an hevelep anv.

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Carlos Iañ

**Carlos Iañ** zo anv daou roue:

*Carlos Iañ Spagn, roue Spagn adal 1516 betek 1556, Impalaer santel roman evel Karl V ;
*Carlos Iañ Portugal (1863–1908) roue Portugal. 

## Pennadoù kar
*Charlez Iañ
*Karl Iañ
*Carlo Iañ
*Carlos II
*Carlos
Izabel Portugal (rouanez hag impalaerez)

**Ur bajenn disheñvelout [[Izabel Portugal]] zo ivez*.

**Izabel Portugal**, pe **Isabel de Portugal** pe **Isabel de Avis** (e spagnoleg ha portugaleg), ganet e 1503 e Lisboa ha marvet e 1539 e Toledo, da 36 vloaz, a oa ur briñsez portugalat. Rouanez Spagn e teuas da vezañ pa zimezas da Carlos Iañ Spagn, hag impalaerez santel pa voe dilennet he fried da impalaer. Merc'h e oa da Manuel Iañ Portugal, ha d'e bried Maria Aragon. Hervez a veze lavaret, ha diouzh he foltred gant Tizian, e oa ur gaer a vaouez . 

## Rouanez
Eil merc'h Manuel Iañ, roue Portugal (1469-1521), hag e eil pried Maria Aragon (1482–1517) e oa. Dre-se e oa infantez Portugal.

Ne oa ket rouanez a anv avat, rak dalc'het e oa an titl gant he mamm-gaer Juana de Castilla (1479-1555). Koulskoude e vez gwelet evel rouanez kenseurtez Spagn, rak gouarn a reas ar broioù spagnol pan edo he fried o veajiñ dre Europa

## Pried
En 1521 e varvas Manuel Iañ.

## Dimeziñ ha bugale
Pried nemeti Carlos e voe. 
* **[[Maria Aostria |María]]** ( 1528 – 1603), a zimezas e 1548 d'he c'henderv Masimilian II an Impalaeriezh Santel;
* **Juan** ( 1529 – 1530), marvet da 2 vloaz;
* **Fernando** (1535 – 1538), marvet da 3 bloaz;
* **[[Juana de Austria|Juana]]** ( 1537 – 1573), a zimezas en 1552 d'he c'henderv Juan Manuel de Portugal, infant ha pennhêr kurunenn Portugal;
* **Juan** (30 a viz Ebrel 1539), a varvas e vamm er gwentloù diwarnañ.

## He marv
Mervel a reas er gwentloù, e Palez Fuensalida, e Toledo. Beziet eo bet e Panteon an Escorial. 

## Liammoù diavaez

* Poltred Tizian e Mirdi ar Prado
Tracy-Bocage

**Tracy-Bocage** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: emgannoù a voe er gumun etre Breizhveuriz an *11th Hussars* (*7th Armoured Division*) hag an Alamaned d’an 13 a viz Even 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Tracy-Bocage eglise.jpg
Skeudenn:Tracy-Bocage eglise 02.JPG

* Iliz katolik *Saint Raven et Saint Rasiphe*, - kantved. 
* Maner *La Queue de Renard*.

Skeudenn:Tracy-Bocage memorial.JPG|Monumant ar re varv
Skeudenn:Tracy-Bocage puits.JPG|Ar puñs


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

|-

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Pod-bronnek

Ur **pod-bronnek**, anvet evel-hen abalamour ma kemer lec'h bronn ar vamm da reiñ laezh, zo ur pod graet e gwer pe plastik gant ur chutell, da vagañ ar vugale vihan na c'hallont ket kaout eus laezh o mamm. Anvet e vez ivez *pod-sunik, buredig*.
Didier Le Bougeant

**Didier Le Bougeant** zo ur politikour breizhat, Tregeriad a orin, kuzulier-kanton (PS) e kreiz-kêr Roazhon, karget eus ar sevenadur e departamant Il-ha-Gwilun, un departamant ha n'eo ket troet da skoazellañ ar brezhoneg. E kostezenn Arnaud Montebourg e oa e 2011 pa oa dilennadeg diabarzh en e strollad politikel. 

## Liamm diavaez
Maria Aostria (1528-1603)

**Ur pennad [[Maria Aostria]] zo ivez * .

**Maria Aostria**, pe **Maria Spagn**, pe **Maria Habsburg** (1528-1603 e Madrid), a oa un infantez spagnol hag a zimezas d'he c'henderv aostrian, an impalaer Masimilian II, hag a voe Impalaerez santel dre he dimeziñ, ha Rouanez Hungaria ha Bohemia (1563-1572).

## He buhez
Merc'h henañ Carlos Iañ Spagn hag e bried Izabel Portugal e oa. He zad a oa roue Spagn hag Impalaer santel. He mamm a oa merc'h da Manuel Iañ, roue Portugal.
He zad ne veze ket gwall alies er gêr gant e vugale, pa veze aliesoc'h o veajiñ en e zomanioù dre Europa. Savet e voe entre Toledo ha Valladolid dreist-holl. En em glevout mat a rae gant he breur Felipe, hag e reas a-hed he buhez. Unnek vloaz e oa pa varvas he mamm e 1539.

Dimeziñ a reas, war urzh he zad, d'he c'henderv Masimilian. Rejanted e vezent pa veze he zad impalaer en Spagn, hag aliez e veze. Adalek 1552 e vevas en Viena. bras e voe he levezon war he bugale, ha dreist-holl war he mibien impalaerien Rodolf ha Mazheas;

Goude marv he fried e tistroas da Spagn gant he merc'h Marc'harid, da vont da chom da gouent an Descalzas Reales, en Madrid, diazezet en 1559 gant he c'hoar vihan, Juana de Austria, pan intañvezas en yaouank, ha ma vevas ivez betek he marv en 1573.
 
## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1548 da Masimilian II an Impalaeriezh Santel (1527 -1576). C'hwezek bugel he doe: dek mab, ha c'hwec'h merc'h. Seizh bugel hepken a vevas.

* Anna Aostria (1549-1580) (1549–1580), a zimezas e 1570 da Fulup II Spagn (1527-1598), a voe rouanez Spagn, mamm da Fulup III Spagn.
* *Ferdinant Aostria* (1551–1552), marvet da 1 bloaz.
* Rodolf II an Impalaeriezh Santel (1552–1612), Impalaer santel roman german.
* Ernest Aostria (Vienna 1553–1595Bruxelles) avoe gouarnour an Izelvroioù spagnol.
* Elesbed Aostria (1554–1592), a zimezas da Charlez IX (Bro-C'hall) (1550-1574), rouanez kenseurtez Bro-C'hall, hag a zistroas da Aostria en intañvez e 1576; 
* *Maria Aostria* (1555–1556), marvet da 1 bloaz.
* Mazheas Iañ an Impalaeriezh Santel (1557–1619), Impalaer santel roman german.
* Masimilian III Aostria (1558–1618), arc'hdug Aostria (1612- 1618).
* Albrecht Aostria (1559–1621) a zimezas e 1599 da Izabel Spagn (1566-1633), merc'h da Fulup II. 
* Wenceslao Aostria (1561–1578).
* *Friedrich* (1562–1563) marvet da 1 bloaz.
* *Maria Aostria* (1564).
* *Karl* (1565–1566), marvet da 1 bloaz..
* Marc'harid Aostria (1567–1633), leanez.
* Leonor Aostria (1568–1580), marvet da 12 vloaz.

## Distro da Spagn
En 1582 e tistroas da Spagn gant he merc'h Marc'harid, krennardez a 15 vloaz, a oa da zimeziñ d'ar roue Felipe II, intañvet abaoe daou vloaz goude marv e bried Anna, merc'h henañ Maria, ha c'hoar henañ Marc'harid. Gwelloc'h e kavas ar grennardez mont da leanez eget dimeziñ, ha pried ebet ken n'en doa ar roue.

Mervel a reas Maria e Kouent an Descalzas Reales, e Madrid, d'ar 26 a viz C'hwevrer 1603.
Marvailhou ar Vretoned e-tal an tan

**Marvailhou ar Vretoned e-tal an tan** zo ul levr brezhonek savet gant Glaoda ar Prad, hag embannet e 1907 e Sant-Brieg. Ul levr awenet gant ar feiz kristen eo, skrivet en ur yezh yac'h, 149 fajennad ennañ. 

Daou rakskrid zo d'al levr: an eil gant Yann-Vari Perrot, egile gant an oberour. 
Eizh kontadenn zo diwar zorn Glaoda ar Prad, 

## Taolenn al levr
**Kentskrid*, gant Yann-Vari Perrot, VI
**D'al lennerien*, XI
#*Klaodinaïg, pe Minorez Kerzadiou, e Plougastell*, 1
#*Hostaleri ar C'hroaz-hen*t, 64
#*An teir c'had*. 87. Pezh-c'hoari.
#*Goveller Breiz-Izel*. 104
#*An Anaon*, 113
#*Teir bazenn ar vad, pe Kerleo al Leal*. 123
#*Ar Vretoned e Lourd* (1905). 128
#*Tadig koz an Dienez*. 140
#Taolenn, 151
Elesbed Aostria (1554-1592)

**Ur bajenn disheñvelout [[Elesbed Aostria]] zo ivez*.

**Elesbed Aostria** (1554–1592), ganet ha marvet e Vienna, a oa ur briñsez aostrian hag a zeuas da vout rouanez Bro-C'hall goude dimeziñ d'ar roue gall Charlez IX.

Merc'h e oa d'an impalaer Masimilian II ha da Maria Spagn e bried.

## He buhez
Ur veleganez koant-bras e oa, savet er relijion. 
E 1570, da 16 vloaz, e timezas d'ar roue gall Charlez IX en iliz Mézières. E 1571 e voe kurunennet e Sant-Denez ha degemeret war an ton bras goude e kêr Bariz. Goude-se ne voe ket anv anezhi nemeur. 
 
E 1572 he doe ur verc'h, Marie-Élisabeth (1572-1578), hogen mab ebet. E-keit-se e talc'he he fried da zaremprediñ e serc'h Marie Touchet, hag ur mab en doe, Charles de Valois-Auvergne, dug Angoulême, en 1573.

Ne chomas nemet tri bloaz el lez c'hall. Karet e oa dre ma oa dous, koant, ha fur. Meur a yezh a gomze (alamaneg, spagnoleg, italianeg, latin) hogen galleg ne rae ket. 
Klañvidik e oa he gwaz, ha mervel a reas e 1574. Intañvez e oa Elesbed da 20 vloaz. 
Daou vloaz goude, e 1576, e tistroas Elesbed da Aostria, he bro c'henidik, hep he merc'h, a oa priñsez a Vro-C'hall, hag a varvas e 1578 da 6 vloaz.

Ur gouent a ziazezas e Vienna, hag a zarempredas. 
Mervel a reas en 1592, da 37 bloaz, evel ur vaouez deol.

### Goude he marv
Brantôme a skrivas : « *lorsqu’elle mourut, [...] l’Impératrice [sa mère] [...] dit : *El mejor de nosotros ha muerto.* (Ar gwellañ ac'hanomp a zo marvet) »*. Hervez Pierre de L'Estoile e oa *fort aimée et regrettée des Français* (karet kenañ gant ar C'hallaoued ha keuziet e voe dezhi kenañ).


Elisabeth of Austria France1.jpg|Poltred gant F.Clouet (1571)
Jakob de Monte 001.jpg|En intañvez, gant Jakob de Monte, *ca*. 1580

## Lennegezh

Jean Antoine de Baïf en devoa dediet e *[[Antigone]]* dezhi e 1573, ma skrive:
:*O Reine, quand le ciel vous mena dans la France,*
:*Comme un astre bénin répandant tout bonheur,*
:*Paix vous accompagnait, et l'ancien honneur*
:*Revint à la vertu par si bonne alliance.*
:*Les Muses, qui gisaient sous l'obscure oubliance, (5)*
:*Se montrèrent au jour, en nouvelle vigueur [...].*
Saint-Agnan-le-Malherbe

**Saint-Agnan-le-Malherbe** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant Banneville-sur-Ajon d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Malherbe-sur-Ajon.

## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: lazhet e voe daou zen nann-soudard e Saint-Agnan-le-Malherbe gant an Alamaned d'an 11 a viz Even e-pad Aloubadeg Normandi.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Agnan*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Sant-Pêr-ha-Mikelon

**Sant-Pêr-ha-Mikelon** (galleg ha stumm ofisiel: *Saint-Pierre-et-Miquelon*) a zo ur strollegezh tramor eus ar Frañs en Amerika an Norzh, e gwalarn ar Meurvor Atlantel, 25 km er-maez d’an Douar-Nevez (Kanada), e Pleg-mor ar Sant-Laorañs. Un enezeg eo hag a ya teir enezenn bennañ d’hec'h ober: Sant-Pêr, Mikelon ha Langlade, an div ziwezhañ-mañ a zo stag an eil ouzh eben gant un erv. 242 km² a zo en holl ha 6 290 a dud (e 2011) o vevañ eno.

## Istor
Anvet e oa da Santez Ursula gant ar merdeer portugalat João Álvares Fagundes e 1520, ha goude da *Isle Sainct Pierre* gant Jakez Karter pa tremenas eno e miz Even 1536, peogwir eo sant patrom ar beskaeterien.

Bro-C'hall Nevez, trevadenn Bro-C'hall, a voe kollet ganti e-pad Brezel Seizh Vloaz e kreiz an . Sant-Pêr-ha-Mikelon a oa bet kollet e 1713 avat abalamour da Feur-emglev Utrecht, hag adkemeret e voe gant Bro-C'hall gant Feur-emglev Pariz e 1763. Taget e voe gant ar Saozon met kadernaet e voe e oa da Vro-C'hall gant Feur-emglev Versailhez e 1783, hag ivez e-pad ar Restaorasion. 

Ul lammgresk armerzhel en doe an enezeg e eil lodenn an  gant pesketaerezh ar moru.

E 1946 e teuas da vezañ un tiriad tramor, e 1976 un departamant tramor, e 1985 un strollegezh tiriadel hag e 2003 ur strollegezh tramor.

## Douaroniezh
Un enezeg a eizh enezenn eo Sant-Pêr-ha-Mikelon, 242 km² ganti. 26 km² eo Sant-Pêr, ha 86% eus ar boblañs enni, ha 216 km² eo Mikelon, teir gourenez enni. Treut ha garv eo an natur a gaver eno : taouarc'hegoù, stankoù, ur stêr, koadoù hanternozel. Enezigoù didud a zo ivez : île aux Marins, île aux Pigeons, île aux Vainqueurs ha Grand Colombier, a-vaez da Sant-Pêr.
Anna Habsburg (1280-1327)

**Anna Habsburg**, **Anna Aostria**, **Anna von Österreich** (1275/1280 e Wien - 19 a viz Meurzh 1327 e Legnica, Silezia), a oa ur briñsez aostrian eus an , merc'h henañ Albrecht Iañ an Impalaeriezh santel hag e bried Elisabeth von Görz ha Tirol.

## He buhez
Ganet e oa Anna e Wien, ha hi an eizhvet diwar daouzek bugel.
E-touez he breudeur ha c'hoarezed e oa Rudolf Iañ Bohemia, Friedrich ar Melegan, Leopold Iañ, Dug Aostria, Albert II, Dug Aostria, Otto, Dug Aostria hag Agnes, Rouanez Hungaria, hag he c'hoar yaouankañ Gutta von Oettingen.

He zud-kozh a-berzh-mamm e oa Meinhard, Dug Karintia hag Elisabeth Bavaria, Rouanez Alamagn. A-berzh-tad e oa Rudolf Iañ Alamagn hag e bried kentañ Gertrude Hohenburg.

E-touez hec'h eontred ha moerebed e oa Rudolf II, Dug Aostria, Matilda, Dugez Bavaria, Klementia, Rouanez Hungaria ha Judith, Rouanez Bohemia.

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas Anna.
;Kentañ pried
E 1295 e timezas e Graz da Herman, Markgrav Brandenburg-Salzwedel. Pevar bugel o doe :
* Jutta Brandenburg (1301–1353), hêrez Coburg, dimezet d'ar c'hont Henry VIII Henneberg ;
* Johan V Brandenburg (1302–1317), markgrav goude e dad, hogen marvet en krennard ;
* Matilde Brandenburg (marvet e 1323), dimezet da Henry IV ar Feal ;
* Agnes Brandenburg (1297–1334), hêrez Altmark, dimezet d'ar markgrav Waldemar Brandenburg (1281–1381) hag e 1319 d'an dug Otto Braunschweig-Göttingen (1290–1344).
E 1308 e varvas he fried Herman ; o mab Johan a gemeras e lec'h hogen yaouank e varvas.
;Eil pried
E 1310 ec'h addimezas an intañvez Anna da Henryk VI Dobry (1294–1335), Dug Wrocław abaoe 1296. Teir merc'h o doe :
* Elisabeth Brieg (*ca*. {{1311]] – 20 C'hwevrer ? 1328), dimezet a-raok miz Genver 1322 d'an Dug Konrad Iañ Oleśnica ;
* Euphemia Brieg (Ofka) (*ca*. 1312 – *ca*. 1384), dimezet *ca*. 1325 da Bolesław an Henañ eus Niemodlin (Falkenberg) ;
* Margaret Brieg (*ca*. 1313–1379), abadez St. Clara e Wrocław (1359).
Mervel a eure Anna e 1327 e Legnica. Divugel ne oa hec'h intañv, hogen divab e oa. Dek vloaz goude, pa varvas Henryk, e voe enteuzet Wrocław e rouantelezh Bohemia.
Meles Zenawi

**Meles Zenawi Asres** (8 a viz Mae 1955 - 20 a viz Eost 2012) a oa ur politikour etiopian, bet prezidant ar vro.

Ezel e voe eus Luskad Dieubidigezh Pobl Tigray, ur strollad gouvrezelerien enebet ouzh an Derg, ha mont a reas da brezidant anezhañ e 1989. Goude ma voe roet lamm da renad an Derg e teuas da vezañ prezidant ar gouarnamant da c'hortoz d'an 28 a viz Mae 1991 ha chom gant ar garg-se betek an 22 a viz Eost 1995. E-pad e brezidantelezh e voe embannet dizalc'hiezh Eritrea (1993). Goude dilennadeg 1995 e teuas da vezañ ministr kentañ Etiopia.
Negasso Gidada

**Negasso Gidada** (ganet e 1943) zo ur politikour etiopian, bet prezidant ar vro adalek an 22 a viz Eost 1995 betek an 8 a viz Here 2001.
Programm Apollo

Ar **programm Apollo** eo ar programm a gasas tud war al Loar evit ar wech kentañ. Gant an NASA eo bet kaset da benn, ha roet e oa bet lañs d'ar pal mont betek al Loar ha distreiñ ac'hano gant prezidant ar Stadoù-Unanet John F. Kennedy e-kerzh ur brezegenn distaget d’ar 25 a viz Mae 1961. D’an 21 a viz Gouhere 1969 e kerzhas un den war al Loar evit ar wech kentañ gant ar gefridi Apollo 11. En holl ez eus bet 12 o kerzhet war al Loar etre 1969 ha 1972, pa oa bet klozet an traoù gant ar gefridi Apollo 17. Abaoe n'eus bet den o vont betek al Loar ken.

## Ar c'hefridioù
* Apollo 1
* Apollo 4
* Apollo 5
* Apollo 6
* Apollo 7
* Apollo 8
* Apollo 9

### Apollo 10
:*Gwelet ar pennañ pennñ: [[Apollo 10]]*

### Apollo 11
:*Gwelet ar pennad pennañ: [[Apollo 11]]*
Gant ar gefridi-mañ (16 a viz Gouhere 1969 – 24 a viz Gouere 1969 ez a an dud war al Loar evit ar wech kentañ. Goude bezañ pradet war Mor ar Sioulded, setu ma tiskenn Neil Armstrong ha ma lavar e frazenn vrudet *“That's one small step for [a] man; one giant leap for mankind”* (ur paz bihan eo evit un den, met ur paz ramz evit an denelezh), kement-se a c'hoarvezas d'an 21 a viz Gouhere. Buzz Aldrin a ziskenno war e lerc'h. N'int chomet er-maez nemet 2 eurvezh hanter. Michael Collins, an trede den eus ar skipailh, a oa-eñ chomet er glozenn Apollo o kelc'htreiñ en-dro d'al Loar e-keit-se.

### Apollo 12
:*Gwelet ar pennañ pennñ: [[Apollo 12]]*

### Apollo 13
:*Gwelet ar pennañ pennñ: [[Apollo 13]]*

### Apollo 14
:*Gwelet ar pennañ pennñ: [[Apollo 14]]*

### Apollo 15
:*Gwelet ar pennañ pennñ: [[Apollo 15]]*

### Apollo 16
:*Gwelet ar pennañ pennñ: [[Apollo 16]]*

### Apollo 17
:*Gwelet ar pennañ pennñ: [[Apollo 17]]*
Maria Anna Aostria (1634-1696)

**Ur bajenn disheñvelout [[Maria Anna Aostria]] zo.*

**Mariana de Austria** (e spagnoleg) , pe **Mariana Aostria** (Wiener Neustadt, Aostria, 1634 – Palacio de Uceda, Madrid, 1696) a voe rouanez kenseurtez Spagn (1649–1665) evel eil pried ar roue Felipe IV (1605-1665), ha rejantez (1665–1675) evel mamm Carlos II.

## Dimeziñ ha bugale
Prometet e oa bet da priñs Asturiez, Baltasar Carlos, mab da Felipe IV, roue Spagn, met mervel a reas ar priñs yaouank e 1646. Neuze, e-lec'h d'ar mab priñs e voe dimezet Maria Anna d'an tad roue, intañvet daou vloaz a-raok, e 1644, hag a oa 31 bloaz koshoc'h egeti. Graet e voe an eured e miz Here 1649 en Navalcarnero.

## He bugale
Eil pried Felipe IV e oa. C'hwec'h bugel he doe: 
*an infantez Margarita Teresa, ganet en Madrid en 1651 ha marvet en 1673 en Vienna, da 22 vloaz. Dimezet e voe en 1666 da Leopold Iañ an Impalaeriezh santel .
* an infantez María Ambrosia, ganet ha marvet en 1654.
* ur verc'hig marv-ganet, anv ebet dezhi (1656).
* ar priñs Felipe Próspero de Austria, ganet en Madrid en 1657 ha marvet eno en 1661.
*an infant Fernando Tomás de España, ganet en Madrid en 1658, marvet eno en 1659.
* Carlos, ganet en Madrid en 1661, marvet e manati an Escorial en 1700, a voe roue Spagn hag a zimezas div wech:
** da María Luisa de Orleans (1662-1689), merc'h da Fulup Iañ Orleañs, dug Orleañs, breur yaouañ ar roue gall Loeiz XIV
** da Maria Anna von der Pfalz-Neuburg (1667-1740), merc'h da Philipp Wilhelm von der Pfalz (1615–1690) ha d'e eil pried Elisabeth Amalie von Hessen-Darmstadt (1635–1709).

## Douaroniezh
Hec'h anv eo a zo bet roet d'an Inizi Mariana.
Eritropoietin

An **eritropoietin** (berradur: **EPO**; hag ivez **erythropoietin**, **erythropoetin**) (eus ar gerioù henc'hresianek ἐρυθρός *erythros* “ruz” ha ποιεῖν *poiein* “ober”) a zo un hormon. An hormon-mañ a zo ur faktor eus ar c'hresk rakreder eus ar globulennoù ruz a zo e-barzh an askorn melek, lakaat a ra an niver a globulennoù ruz e-barzh gwad an den da liesaat.
Parfouru-sur-Odon

**Parfouru-sur-Odon** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Odon emañ Parfouru-sur-Odon.

## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: mervel a reas pevar den nann-soudard abalamour d'ar brezel d'an 13 a viz Even e Parfouru e-pad Emgann Normandi; dieubet e voe **Parfouru-sur-Odon** d'ar 4 a viz Eost 1944 gant ar Vreizhveuriz.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Ar c'hastell,  kantved. 
* Iliz katolik *Saint Laurent*, adkempennet en  kantved.
* Bezioù ar priñs Wilhelm von Schönburg-Waldenburg ha daou soudard eus laz e dank Panzer IV d'an 9 a viz Even 1944. E penn 2 Batailhon ar *Panzer-Lehr Regiment 130* alaman edo Wilhelm von Schönburg-Waldenburg.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

|-

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Banneville-sur-Ajon

**Banneville-sur-Ajon** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 

Bodet e oa gant Saint-Agnan-le-Malherbe d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Malherbe-sur-Ajon.

## Istor
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk

Image:chapelle-saint-clair 2.jpg|
Image:chapelle-saint-clair 3.jpg|
Image:chapelle-saint-clair 4.jpg|
Image:chapelle-saint-clair 5.jpg|
Image:chapelle-saint-clair-6.jpg|
Image:chapelle-saint-clair 7.jpg|
Image:chapelle-saint-clair 8.jpg|
Image:chapelle-saint-clair 9.jpg|

* Chapel *Saint Clair* - kantved gant poltred Sant Samzun a-us d'an nor-dal kreisteiz ha delwenn *Saint Clair*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

 

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Rudolf II an Impalaeriezh Santel

**Rudolf II an Impalaeriezh Santel** (Vienna, 18 a viz Gouere 1552-Praha, 20 a viz Genver 1612) a voe unan eus impalaerien an Impalaeriezh Santel Roman alaman. Mab e oa da Vasimilian II an Impalaeriezh Santel.

E Praha e oa e lez. Teir zra a veze gwelet enni peurvuiañ : un impalaer dic'houest hag a gasas e impalaeriezh war-du ar Brezel Tregont Vloaz, gwarezer an arzoù, hag an den troet gant ar skiantoù kuzh.
Anna Aostria (1528-1590)

**Anna Aostria** (1528-1590), pe **Anna Habsburg-Jagellon**, a oa arc'hdugez Aostria, merc'h da Ferdinant Iañ an Impalaeriezh Santel (1503-1564), impalaer (1558-1564), ha d'e bried Anna Jagellon (1503-1547), rouanez Hungaria ha Bohemia (1526-1547).

Dimezet e voe d'an dug Alberzh V Bavaria.
Campandré-Valcongrain

**Campandré-Valcongrain** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant c'hwec'h kumun all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Les Monts-d'Aunay.

## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: mervel a reas ur gwaz nann-soudard e Campandré-Valcongrain abalamour d'ar brezel d'an 19 a viz Gouere 1944 e-pad Aloubadeg Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Ar c'hoad domaniel.
* An iliz katolik.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

|-

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Fulup Kastilha

**Fulup Kastilha**, pe **Felipe de Castilla** e spagnoleg, zo anv tri den anavezet:

***[[Fulup Kastilha (1231–1274)]]**, mab da Ferdinando III Kastilha;
***[[Fulup Kastilha (1292-1327)]]** (1292-1327), mab da Sancho IV Kastilha;
***[[Fulup Iañ Kastilha]]** (1478–1506), mab da Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel, roue Kastilha dre e zimeziñ da Janed Kastilha.
Kont Richmond

**Kont Richmond** zo un titl kozh e noblañs Bro-Saoz, a zo bet douget gant Bretoned, duged Breizh dreist-holl, ha Normaned, tud eus an tiegezhioù Plantagenet, Capet, Savoy, Tudor ha Stuart. Disheñvel eo an titl diouzh Enor Richmond, a oa douaroù e kontelezh Richmond.

Kêr Richmond zo e hanternoz Yorkshire.

## Alan ar Rouz hag e vreudeur
War-dro 1071 e voe roet douaroù bras e Yorkshire da Alan ar Rouz, mab da gont Pentevr ha kar da zuged Breizh, gant ar roue Gwilherm. An dachenn roet, a oa unan eus an tri bloc'had brasañ a zouaroù a oa e Bro-Saoz, a oa bet da Edwin († 1071), kont Mercia, a oaen em savet en 1069-1070. 200 aotrouniezh a oa anezhi,un niver souezhus-bras. 

## Gwelet ivez
*Enor Richmond
*Arzhur III (dug Breizh)
*Dug Richmond
Alagoinha

**Alagoinha** zo un anv meur a lec'h e Brazil:

* **[[Alagoinha (Paraíba)]]** - e Paraíba
* **[[Alagoinha (Pernambuco)]]** - e Pernambuco
* **[[Alagoinha do Piauí]]** - e Piauí

## Pennad kar
* **[[Alagoinhas]]** - e Bahia
Katelin Rusia

**Katelin Rusia** a vez lavaret eus div rouanez anvet Katelin e Rusia:

* Katelin Iañ, tsarez etre 1725 ha 1727 ;
* Katelin II, ganet e Stettin en Pomerania, tsarez etre 1762 ha 1796.

## Filmoù
Tri film zo bet anvet *Catherine de Russie* e galleg:
* *Spielereien einer Kaiserin*, ur film alamanek gant Vladimir Strizhevsky en 1930.
* *The Rise of Catherine the Great*, ur film saoz gant Paul Czinner en 1934.
* *Caterina di Russia*, ur film italianek gant Umberto Lenzi en 1963.
Krater (disheñvelout)

* E douarouriezh, ur **c'hrater** zo un distummadur eus al leur abalamour da abegoù disheñvel :
** Krater ur menez-tan, lodenn uhelañ ur menez-tan ;
** ur c'hrater stummet pa oa kouezhet ur maen-kurun, ur steredenn-lostek pe un dra all ;
** ur c'hrater savet a-zilerc'h un disac'hadur dindan an douar (mengleuz, tarzhadenn, ha kement zo...).

* Ur seurt lestr a veze implijet en Henamzer, en Henc'hres peurgetket. Gwelet krater 

* Crater, un anv-lec'h e Kalifornia, e kontelezh Inyo