Brigantes

**Brigantes** zo anv latin ar bobl vrezhon c'halloudus a oa o chom en hanternoz Enez Vreizh, etre ar stêrioù Humber ha Tyne, er vro zo North Yorkshire ha West Yorkshire hiriv, hag a oa dezho an douaroù brasañ eus an enez. *Isurium Brigantum* (Aldborough hiriv) e oa o c'hêr-benn en amzer ar Romaned. Amezeien e oant d'ar Votadini, a oa er biz dezho.

N'ouzer ket hag un darempred zo etre **Brigantes** ha Brigantii an Alpoù, war-dro Bregenz.

Keñveriañ a c'haller ivez gant anvioù Briançon (*Brigantia, Brigantium*) ha gant Bragança, e Portugal.

**Brigantes** a oa ivez e gevred Iwerzhon hervez Klaudios Ptolemaios.

## O anv
Dont a ra an anv *Brigantes* (Βρίγαντες e henc'hresianeg diwar ar wrizienn c'halianek **bhregh-* = uhel. a gaver ivez en anv an doueez Brigantia, met n'ouzer ket ha roet e veze an anv *Brigantium* da lec'hioù zo dre ma oant perc'hennet gant tud uhel, eus an noblañs, pe ma oant e lec'hioù uhel.

E kembraeg a vremañ e kaver ar ger *braint* hag a dalv kement ha *dreistwir*, tremenet e brezhoneg evel *brient*, hag a deu eus ar wrizienn **brigantī*. Kar d'an anv *brigantes* eo ivez ar ger kembraek *brenin* (roue) (1 (Iter V) : BRIGANTUM
* Stephanus Byzantium : BRIGANTAS

## O bro
Gant Ptolemaios eo bet roet anvioù ar *[[poleis]]*, pe kêrioù, a oa d'ar bobl-mañ :

## Istor
Pa voe aloubet an enez gant ar Romaned, e chomas emren a-walc'h ar Brigantes dindan ar rouanez Cartimandua, a renas etre 50 ha 70. Sujet dezho e oa ar pobloù Carvetii ha Parisii Yorkshire.
Pa voe trec'het ar roue brezhon Caratacos, e penn Silured hag Ordovices Kembre, ar jeneral roman Publius Ostorius Scapula, ez eas da glask repu davet Cartimandua, hag a roas anezhañ d'e enebourien.

Pa zispartias a rouanez diouzh he fried Venutios da addimeziñ da Vellocatos e kemeras ar pried kozh penn ur gostezenn Briganted eneproman hag ec'h arsailhas ar Romaned hag o mignoned. Trec'het e voe gant Aulus Didius Gallus.

E 61 e voe gorrekaet aloubadeg an enez gant emsavadeg Boudika, rouanez an Ikened. En 69 ec'h adkrogas Venutios gant e vrezel hag e kemeras lodenn gornôk ar rouantelezh. N'eo nemet dindan ar gouarnour Quintus Petillius Cerialis e voe sujet ar Brigantes, entre 71 ha 74. En 83 e voe echuet an aloubadeg, dindan Agricola, war-bouez Kaledonia, en tu all da moger Antoninus.

En 122, pa gilas an harzoù hanternoz er c'hreisteiz da moger Hadrian, en em gavas lod eus ar Brigantes e-maez domani ar Romaned. En 138 e tigorjont ar voger, met trec'het e voent gant Quintus Lollius Urbicus, a gasas an harzoù en-dro btek moger Antoninus, war-dro 140-1412. Adarre en em savas ar Brigantes en 154-155 ; degaset e voe lejionoù eus Germania, adsavet e voe an urzh roman, ha friket galloud ar Brigantes. 
En 410 e kuitaas ar Romaned un eneze ha n'hallent ket difenn ken.

## Adkemer er sevenadur
### Filmoù
* Er film eus 2010 Centurion e vez heuliet istor an 9vet lejion, dre selloù ar centurio Quintus Dias. 
* Er romant eus 1954 The Eagle of the Ninth gant Rosemary Sutcliff, Esca unan eus an dudennoù pennañ, a zo mab ur penn eus ar Brigantes. Beajiñ a raio gant ar soudard roman Marcus Aquila e norzh Moger Hadrian. Ur film a zo bet savet e 2011 anvet The Eagle.
* Er rugby, ur strollad harperien a zo anvet "The Brigantes WRL". harpañ a reont ar Wigan Warriors RLFC.

## Notennoù ha daveennoù