open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skramm strinkennoù liñvel

Diazezet eo ar galvezouriezh SSL pe **LCD** (Liquid Crystal display) war ur skramm kediet gant div blakenn genstur c'haranet dreuzwelus had erduet da 90° an eil ouzh eben. Etre an div blakenn-mañ eo desezet ul livad (pe gwiskad treut) liñvenn oc'h enderc'hel molekulennoù (ar strinkennoù liñvel). Ar perzh o deus ar molekulennoù-se d'en em erduañ pa vezont stadekaet d'un tredanvarr.

Kenaozet gant un tarzh gouloù e vez an blakenn gentañ rizennet oc'h ober evel ur sil bleinekaat. Houmañ a vez o lakaat da dremen parzhioù ar gouloù a zo o luskellad kenstur ouzh garanoù dezhi. 

Pa ne vez ket tredan e vez harzet ar gouloù gant an eil blakenn a ra evel ur sil bleinekaat diaserzh.

Dindan efed un tredanvarr e vo ar strinkennoù o vont d'en em steudañ gant ster an tredanvaez hag e c'hello neuze ar gouloù treuziñ an eil blakenn.

O lankañ ent lec'hel erduañ ar strinkennoù e c'heller sevel pikseloù. 

Hervez ar reizhiad lankañ implijet da vleinekaat ar strinkennoù e c'heller menegiñ daou rizh a skrammoù LCD :

* **Ar skrammoù LCD oged gousañvat**. Lanket e vez ar pikseloù dre bannoù ha rezoù gant parzhioù treuzwelus kevanaet er blakenn. Bez 'vez ar piksel oc'h enaouiñ pa vez enneget hag oc'h en em lazhañ etre daou skubelladur. Arveret e vez gante an deknologiezh TN (Twisted Nematics).

* **Ar skrammoù LCD oged oberiat** : pep piksel a vez lanket ent hiniennel gant ar galvezouriezh-se. An deknologiezh arveret gant ar skrammoù-mañ a zo hini TFT (Thin Film Transistor). Lanket e vez pep piksel gant tri zransistor (unan evit pep liv diazez - ruz, gwer, glaz). An transistor koublet gant pep piksel a c'hell kadaviñ e stad ha rag-se kenderc'hel d'e lakaat enaouiñ hervez an ezhomm etre daou skubelladur diaser. 

## Arouezadurioù ar skrammoù LCD

* **An despizadur** : niver a bikseloù e c'hell ur skramm gwereañ eo. Gavaelet peurliesañ etre 640 x 480 ha 1600 x 1200.

* **Ar ment** : treuzvegenn ar skramm eo dewerzhet e meutadoù (2,54 cm). E-gizh-se e c'heller komz eus skrammoù 15", 17" pe 19".

* **An diarunusted** : niver a bikseloù dre werzh c'horread eo (piksel dre meutad linnennek pe DPI - Dots per Inch).

* **An amzer respont** : despizet gant ar reolad etrebroadel ISO 13406 - 2. Ar badelezh rekis da lakaat ur piksel da dremen eus ar gwen d'an du hag en-dro d'ar gwen eo. Seul bihanoc'h e vez seul gwelloc'h eo. Un amzer respont a 8 me (mili eilenn) a zo brav a-walc'h er c'houlz-mañ (e 2006).

* **Ar sked** : dewerzhet e kandela dre vetr karez (Kd/m^2) e ro an tu da anavezout lintr ar skramm. Ent reol e vez kavet evit ar skrammoù bremañ ur sked a 250 Kd/m^2.
Lacaille 8760

Ur gorrez ruz eo **Lacaille 8760**. Le'hiet emañ e steredeg ar Microscopium ha daoust m'eo re wan da vezañ gwelet gant an daoulagad noazh emañ tost a-walc'h ouzh an Heol (12.9 bloavezh-goulou). Meneget e oa bet evit ar wech gentañ en ul listenn a stered embannet, goude e varv, e 1763 gant Nicolas Louis de Lacaille en-doa sellet pizh outi tra m'edo e Su-Afrika.

Renket e oa bet evel ur steredenn a renk K7 da M2. E 1979 e tizoloas an steredonour iwerzhonat e oa ur steredenn-darzh. Siouloc'h eo eget darn vrasañ ar stered ag ar rummad-se, avat.

Ur c'helc'htro bras tre hec'h ezkreizegezh he deus war-dro kreizenn ar galaksi (0.23). Krediñ a reer e oa ar poent ma oa tostañ outi a oa 20.000 bloavezh'zo. O pellaat emañ bremañ. Abalamour d'he mas bihan e vevo 7 &times; 1010 bloaz, kalz hiroc'h eget an Heol.

Planedenn ebet a oa bet dizoloet war-he-zro.

## Gwelet ivez
Roll ar stered tostañ

## Liammoù diavaez
*Lacaille 8760 war Solstation
Skramm plasma

**War un ec'hodiñ gouloù dre c'hras un isañ d'un [[aezhenn]] eo diazezet ar galvezouriezh plasma (PDP - Plasma Display panel)**. Ur meskad aezhenn e vez lakaet er skrammoù plasma kediet gant argon (90%) ha ksenon (10%). Aezhenn eo lakaet e pep kell e vez graet pikseloù gante. Enneget int gant un elektrod a-rez hag unan a-vann a ro an tu d'isañ pep hini anezhe.

Oc'h argemmañ gwerzhad an tredanvarr arveret war an elektrodoù war an dro gant talm an isañ d'an aezhenn e vez lank didermenañ 256 gwerzhad al luc'hread. Kenderc'het e vez gant an aezhenn iset ul luc'hskinadur dreistmoug (treuzwelus evit lagad an den). Abalamour da dreluc'huzennoù glas, gwer ha ruz lodennet war ar c'helloù e vez amdroet al luc'hskinadur dreistmoug e gouloù gwelus, pezh a ro an tu da gaout pikseloù, amparet gant teir c'hell, a 16 milion liv (256 x 256 x 256).

Moaien 'zo da gaout gant an deknologiezh-se skrammoù a vent bras gant ur perzh mat uhel a ziskemm. Hogen e chom c'hoazh bevezadur tredan ar skrammoù-se 30 gwech muioc'h eget hini ar skrammoù strinkennoù liñvel.

Heñvel ouzh re ar skrammoù srinkennoù liñvel eo arouezadurioù ar skrammoù plasma.Skramm strinkennoù liñvel
Partit Occitan

Ar **Partit Occitan** (Strollad Okitanat) a zo ur strollad emrenour a stourm evit emrenerezh Okitania. Krouet e voe e 1987 dre unvaniezh meur a luskad okitanat (*Volem Viure Al País, País Nòstre*, etc.) strollet asambles gant danvez kannaded d'an dilennadeg rannvroel 1986 (*Union Occitana*, *Les Régionalistes*). E bal a zo d'aozañ un emsav okitanat kredus ha barrek da stourm en un doare efedus evit anaoudegezh ha emverouriezh Okitania.

Gwan e chom e levezon, hag en deus nebeut a guzulierien-gêr.

Un ezel eus Emglev Libr Europa hag eus Rannvroioù ha pobloù kengred eo. Embann a ra ur gelaouenn, Occitania, a zeu er-maez pep daou viz.

## Liammoù diavaez

: Lec'hienn ofisiel
Ibereg

An ibereg a oa ur yezh komzet e reter Spagn hag e su Okitania a-raok an aloudabeg roman. Aet e oa da get war-dro ar c'hantved kentañ, erlec'hiet gant al Latin.

Ur yezh digenvez eo an ibereg war a seblant, daoust ma'z eus bet tud o welet liammoù gant an euskareg. N'eo ket kar d'ar yezhoù indezeuropek komzet e Galia en amzer-se tamm ebet.
Itonameg

Ur yezh digenvez eo an **Itonameg**. Komzet eo gant 10 a dud war riblenn ar stêr Itonamas e Bolivia. Damvarv eo. Hogozik tout an izili eus ar meuriad (5,090) a gomz spagnoleg hiziv.

Ur yezh Baezek e vefe hervez ar yezhonour Merritt Ruhlen

## Fonologiezh

### Vogalennoù

Diftongennoù: .

### Kensonennoù

## Gwelet ivez

Yezhoù Bolivia
Cher (departamant)

Ar **Cher** (distaget: ; *Char* en okitaneg) a zo un departamant, er rannvro Centre, e kreiz Bro-C'hall. Ul lodennig vihan (11 kumun), e traoñ an departamant, e kornig-bro Culant, a zo en Okitania. Dont a ra anv an departamant war-lerc'h hini ar stêr Cher. Bourges eo ar pennlec'h anezhañ, ha 18 eo an niverenn roet dezhañ.

## Arondisamantoù ar Cher
* Bourges
* Saint-Amand-Montrond
* Vierzon

## Eus ar proviñsoù d'an departamant
Al lodenn vrasañ eus an departamant a zo er Berry, ar gevred a zo er Bourbonnais, ha darnigoù a zo en Nivernais (gevred pellañ) hag en Orléanais (gwalarn).

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar C'huzul-departamant
*Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
*touristañ er Cher

## Notennoù ha daveennoù
Allier (stêr)

Ar stêr **Allier** zo ur stêr e kreiz Bro-C'hall, adstêr d'al Liger war he lez kleiz.

Eienañ a ra e menezioù ar Cévennes, war ar *Moure de la Gardille* (1 423 m), e departamant al Lozère (48), hag en em gavout a ra gant ar stêr Liger er *Bec d’Allier*, nepell diouzh kêr Nevers war an harzoù etre departamantoù ar Cher (18) hag an Nièvre (58). 

Unan eus ar stêrioù gouez ral en Europa eo, ha niverus eo an evned war he ribloù.

## Adstêrioù
*Dore
*Sioule
*Alagnon
Oise (stêr)

Ar stêr ** Oise** zo ur stêr e Belgia hag e reter Bro-C'hall, adstêr d'ar Saena. 

Roet he deus hec'h anv d'an departamant gall Oise e 1790.
Oise (departamant)

Ar **Oise** (distaget ) a zo un departamant e norzh Bro-C'hall, tapet e anv diwar hini ar stêr Oise a dremen dreizañ. Emañ e rannvro Hauts-de-France met savet eo bet dreist-holl diwar proviñs Enez-Frañs. Beauvais eo anv ar pennlec'h anezhañ.

## Arondisamantoù an Oise
* Beauvais
* Clermont
* Compiègne
* Senlis

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
* Touristañ er Oise  

## Daveoù ha notennoù
Mart Amerika

**Mart Amerika** (*martes americana*) a zo ur bronneg kigdebrer bihan eus kerentiad ar mustelideged. Hervez klaskourien 'zo e furmfe poblañs kornôg Stadoù-Unanet Amerika ur spesad distag, *Martes caurina* hec'h anv.

Bevañ a ra er c'hoadegoù pin e Kanada hag Alaska hag en un darn eus ar Menezioù Roc'hellek. War zigresk eo aet e boblañs abalamour d'an hemolc'h ha da zistruj e diriad met fonnus eo c'hoazh.

Hir ha moan eo korf mart Amerika ha goloet gant ur vlevenn c'hell. Sklaeroc'h eo e c'houzoug eget ar peurrest eus e gorf. E lost zo hir ha blevek. Begek eo e vin ha damguzh eo e skilfoù, evel re ar c'hizhier, ar pezh a lak anezhañ da bignat aes er gwez. Bez' ez eus torchennigoù dindan e bavioù hag a harp anezhañ da gerzhout war an erc'h.

Un hollzebrer eo. Chaseal a ra anevaled bihan evel gwiñver rous Norzhamerika (*Tamiasciurus hudsonicus*) met gallout a ra ivez debriñ raned, amprevaned, pesked pe frouezh. Oberiantoc'h eo diouzh an noz, an abardaez hag abred diouzh ar mintin. N'eo ket un aneval a vev a-stroll hag en e-unan e chom en diavaez eus koulz ar parañ a c'hoarvez e-pad an hañv. Ampellaet e vez stagadenn ar vi er mammog ha ganet e vez ar c'helin (etre 1 ha 5) en nevez-amzer war-lerc'h.

Ar pared a zifenn start un dachennad 8 km² well-wazh.

Doñvaet e c'hell bezañ ha mont da loen-ti.

Hemolc'het eo evit e greoñ, heñvel a-walc'h ouzh hini ar sebelinez, met nebeutoc'h eget gwechall. E boblañs a oa digresket kalz e deroù an  kantved met ur politikerezh gwarez en deus roet tro dezhi da greskiñ adarre.

=Daveoù=
* 
* ''Martes americana'' war Animal Diversity
* Nowak, Ronald M. (2005). *Walker's Carnivores of the World*. Baltimore: Johns Hopkins Press. ISBN 0-8018-8032-7
Meuse-Inférieure

Ar **Meuse-Inférieure** zo anv un departamant gall, krouet e 1795 er broioù aloubet gant ar Republik C'hall e Belgia hag an Izelvroioù, ha diskaret e 1814 pa voe distroadet an diktatour gall Napoléon Bonaparte.

Maastricht (*Maestricht* en amzer-hont) e oa ar pennlec'h, ha daou ispennlec'h a voe adalek 1800 : Hasselt ha Roermond (*Ruremond*).

Rannet e oa an departamant e tri arondisamant :

* Maastricht, kantonioù: Bilzen, Gulpen, Heerlen, Maasmechelen, Maastricht, Meerssen, Oirsbeek, Rolduc (bremañ Kerkrade ha Herzogenrath) ha Tongeren.
* Hasselt, kantonioù: Beringen, Borgloon, Hasselt, Herk-de-Stad, Peer ha Sint-Truiden. 
* Roermond, kantonioù: Achel, Bree, Maaseik, Niederkrüchten, Roermond, Venlo ha Weert.

Hiziv emañ an douaroù-se dre vras e proviñsoù Limburg Belgia ha Limburg an Izelvroioù.

## An anv
Dont a ra an anv eus hini ar stêr Meuse, anv gallek ar stêr a zo Maas e nederlandeg.
Listenn departamantoù gall Belgia

Gant Konvansion an 9 vendémiaire eus ar bloavezh IV e oa bet unanet Liège hag an 10 proviñs eus Belgia ouzh Bro-C'hall. Hervez an dekred e oa rannet ar vro etre 9 departamant hag a vo savet o bevennoù gant ar gomiserien c'hall, hag a vez graet anezho *[[Departamantoù Unanet]]* a-wechoù. Adal neuze e vo savet buan ur velestradurezh nevez evit an departamantoù ha kêrioù, ha lezioù-barn. An holl gargidi a ranko bezañ dilennet hervez ar Vammlezenn. 

## Nav departamant
Setu listenn departamantoù gall Belgia (1795-1814):
* Deux-Nèthes
* Dyle (departamant) 
* Escaut (departamant) 
* Forêts, dreist-holl savet diwar douaroù Luksembourg
* Jemmapes (departamant) 
* Lys (departamant) 
* Meuse-Inférieure
* Ourthe (departamant) 
* Sambre-et-Meuse
* Sarre 

## Liamm diavaez
* Kartenn an departamantoù gall kozh en hanternoz hag e reter ar vro
GJ 388

Ur gorrez ruz eo GJ 388. Lec'hiet emañ tost a-walc'h ouzh an Heol (15.94 bloavezh-goulou) met re wan eo da vezañ gwelet gant an daoulagad noazh.

## Gwelet ivez

Roll ar stered tostañ
Ourthe

An **Ourthe** a zo anv ur stêr eus Belgia, a deu eus kember div stêr *Ourthe*, e proviñs Luksembourg,

*hini ar reter, hec'h eienenn tost d'ur gêriadenn anvet *Ourthe*, e kumun Gouvy, a dreuz 
*hini ar c'hornôg, hec'h eienenn tost d'ur gêriadenn anvet *Ourt* e kumun Libramont-Chevigny;

Un adstêr eo d'ar Meuse war he lez dehou en o c'hember e Liège. 

#### Hec'h adstêrioù
An Aisne (kember e Bomal), al Lembrée (kember e Logne), an Néblon (kember e Hamoir), an Amblève (kember e Rivage) hag ar Vesdre (kember e Chênée – e Liège).
En Angleur en em astenn kanol an Ourthe a-hed 2 gilometr, a-hed ar stêr, eus ar Vesdre betek ar Meuse.

## Un departamant
Un departamant gall a voe e Belgia etre 1795 ha 1814, skrivet e anv Ourte gant ar C'hallaoued.

## Gwelout ivez

*Kartenn
*Maison du Tourisme Ourthe-Amblève 
*Tilff
*L'épopée du Canal de Meuse et Moselle 
*Kanol an Ourthe
Cantal

**Cantal**, pe ar **C'hantal** zo un anv-lec'h okitanek ha gallek.

Bez' ez eo
* anv menezioù e-kreiz Bro-C'hall, o deus roet o anv d'un departamant gall, evel an darn vrasañ eus menezioù bras ar vro ; gwelout Cantal (menezioù)
* abaoe 1790, un departamant gall, e-kreiz Bro-C'hall. Aurillac eo ar penn-kêr anezhañ ; gwelout Cantal (departamant)
* anv ur fourmaj a vez graet eno ; gwelout Cantal (fourmaj)

## En okitaneg
Pevar stumm a gaver d'an anv: *Cantal/Cantau/Chantal/Chantau*
Atlas (loarenn)

**Atlas** (henc'hresianeg Άτλας) a zo ul loarenn diabarzh eus Sadorn.

Dizoloet e voe gant Richard Terrile e 1980 dre studiañ luc'hskeudennoù graet gant Voyager hag anvet e voe **S/1980 S 28**. E 1983 e tegemeras an anv ofisiel Atlas, hervez ar ramz mitologel a zalc'he an oabl war e zivskoaz. **Sadorn XV** eo anvet ivez. Ul loarenn vêsaer eur ar walenn A eo war a seblant. Ouzhpenn-se e voe dizoloet ur walenn dev-tre, R/2004 S 1 hec'h anv, e-barzh he c'helc'htro. Luc'hskeudennet e oa bet Atlas e 2005 gant ar sontenn Cassini.

Kelc'htro Atlas a zo direizhet gant hini Prometheus ha Pandora ha gwirheñvel eo ez int rouestlet.

## Daveoù


## Liammoù diavaez
*Atlas war Nine Planets.org
Partitu di a Nazione Corsa

Ar **Partitu di a Nazione Corsa** (Strollad ar Vroad Korsikat) a zo ur strollad emverour korsikat. Krouet e oa bet d'ar 24 a viz Gouere 2002 e Corte dre unvaniezh Unione di u Populu Corsu, *A Scelta Nova* hag *A Mossa Naziunale*. E Furiani eo bet dalc'het e gendalc'h diazezañ d'ar 7 a viz Kerzu 2002. Enep ar feulster politikel emañ ha stourm a ra evit emrenerezh Korsika kentoc'h eget evit he dizalc'herezh.

Un ezel eus Emglev Libr Europa eo. Jean-Christophe Angelini eo e sekretour broadel.

Embann a ra ar gelaouenn sizhuniek Arriti, a zo renet gant Max Simeoni ha François Alfonsi
Ian Hudghton

**Ian Stewart Hudghton** (ganet d'ar 19 a viz Gwengolo 1951 e Forfar) a zo ur politikour skosat, kannad europat abaoe 1998 pa voe dilennet e pastell-vro ar biz goude marv Allan Macartney.

Un ezel eus ar Scottish National Party eo. Abaoe dilennadeg 2004 emañ-eñ e penn bagad dilennidi Emglev Libr Europa e Parlamant Europa.

E miz Gwengolo 2005 e voe dilennet da brezidant ar SNP goude disparti Winnie Ewing.

## Liammoù diavaez

*  Diskouezadeg war lec'hienn Parlamant Europa
* Lec'hienn ofisiel
Listenn an departamantoù gall e broioù all Europa

Goude an Dispac'h Gall e 1789 ha krouidigezh an departamantoù er Rouantelezh c'hall e 1790 ez eas ameoù ar Republik C'hall da aloubiñ broioù all hag e voe krouet departamantoù nevez ganto en Izelvroioù, ha war-lerc'h gant Bonaparte e Spagn, en Alamagn, en Italia, e Suis hag e Gres.

## Notennoù
Pireneoù-Uhel

Ar **Pireneoù-Uhel**  (galleg ha stumm ofisiel: *Hautes Pyrénées*; okitaneg: *Nauts Pirenèus / Hauts Pirenèus*) zo un departamant e kreisteiz Bro-C'hall, stok ouzh harzoù Spagn. Savet eo bet diwar proviñs kozh Bigorra.

Tarba eo ar pennlec'h. 

## Arondisamantoù ar Pireneoù-Uhel
* Argelèrs
* Banhèras de Bigòrra
* Tarba

## Istor

## Daveoù ha notennoù
Gironde

**Gironde** zo un anv eus al lec'hanvadurezh c'hallek, a zo "Gironda" en okitaneg. **Girondins** eo anv an annezidi.

## Lec'hanvadurezh
*Gironde (aber), aber an div stêr Garona ha Dordogna,
*Gironde (departamant), krouet e 1790, 
**Gironde-sur-Dropt*, anv gallek Gironda sau Dròt, er memes departamant,
*Gironde, anv gallek ur gumun gozh bremañ e hini Corts, e departamant al Lot.

## Politikerezh
**Girondins* eo anv gallek enebourien ar jakobined e-pad an Dispac'h Gall, anvet diwar o departamant orin.

## Sport
* Football Club des Girondins de Bordeaux, kleub mell-droad Bourdel.
Dordogne

**Dordogne** zo un douranv gallek.Ur ger a orin keltiek e vefe *Dordogne*, diwar ur ger kozh Durānius, kar d'an anvioù stêrioù Dora, Dore, Douro, Durance,ha d'ar ger brezhonek dour.

#### 
* An **[[Dordogne (Hainaut)|Dordogne]]**, gwazh en proviñs Hainaut, adstêr d'an Haine a zo adstêr d'an Escaut.

#### 
*an **[[Dordogne]]**, ur stêr eus mervent ar vro, Dordogna e brezhoneg, *Dordonha* en okitaneg;
**abaoe 1790, un departamant gall, e mervent Bro-C'hall. Gwelet Dordogne (departamant);
* an **[[Dordogne (Pas-de-Calais)|Dordogne]]** stêrig e hanternoz ar vro, e Pas-de-Calais, adstêr d'ar stêr Canche;

## Notennoù
Corrèze

**Corrèze** (*Corresa* en okitaneg) zo un anv-lec'h gallek:
* Corrèze (stêr), anv ur stêr eus kreiz Bro-C'hall, he deus roet hec'h anv d'un departamant
* Corrèze (departamant), un departamant gall, Tulle ar pennlec'h anezhañ
* anv gallek Corresa, ur gumun, treuzet gant ar stêr

## Gwelet ivez
*Corresa
Rhône

Ar **Rhône** eo anv gallek :
*ar stêr a zo Ron e brezhoneg ;
*an departamantoù gall anvet diwar anv ar stêr, Rhône (departamant) ha Bouches-du-Rhône.
*Gwechall e oa ivez: Rhône-et-Loire‎.

## Traoù all
*Côtes-du-Rhône, gwin brudet.
*Rhône-Poulenc (1928-1999), a oa ur gompagnunezh kimiezh hag apotikerezh.
*Ur stêr anvet Rhone a zo ivez e Normandi, e departamant an Eure.
Kalteg

Ar c'halteg a zo ur yezh digenvez komzet gant 2000 (war ur boblans veuriadel a 5.000) a dud e stad indian Madhya Pradesh. Kalz gerioù en-deus amprestet digant yezhoù indez-ariek, dravidek ha moundek met n'eo ket ur c'har anezho. Krediñ a reer eo tout ar pezh a chom eus unan eus ar familhoù-yezh kozh India.

Posupl eo ez eo liammet ouzh ar c'housoundeg met anavezet re fall eo ar yezh-se evit ma c'hellor bezañ sur eus an dra-se.

## Istor

N'eo ket anavezet mat istor ar yezh hag ar bobl a gomz anezhi. En testennoù kozh e vezent livet evel preizhataerien a veve en uheldirioù. Hervez an *Nimar Settlement Report* e stourme gouarnamantoù ar rannvro outo hag e amzer Akbar e lazhas Rajah Jeetgurh ha Mokohte kalz anezho, abalamour petra e tegemeras tirioù digant an impalaer Moghol. E 1800 e tistrujfe ur priñs eus an diernelezh vMoghol ar meuriad. Adalek-se e vevont e touez ar gorkoued. Ne furmont ket ur meuriad gwir met met ur strollad a familhoù a-strew a chomont e karterioù ispisial e keriadennoù korkouat. N'eo ket sklaer o darempredoù gant ar gorkoued. Hervez ar Galted e oant un darn eus ar memes pobl gwechall. Nac'hañ a ra ar gorkoued, avat,hag-eñv e chom posupl eo ar c'halteg ar restaj diwezhañ eus ar yezh a gomze ar gorkoued kent ma tremenjont d'un yezh voundek.

## Niverioù e Kalteg

* 1 bidum 
* 2 irar 
* 3 motho 
* 4 na:lo
* 5 pãco
* 6 cha:h
* 7 sato
* 8 atho
* 9 nav
* 10 das

## Daveoù

## Gwelet ivez

Yezhoù India
Quiévrain

**Quiévrain** (pikardeg : *Kievrin*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Hainaut, tost d'an harzoù gant Bro-C'hall.


Quiévrain Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Quiévrain Belgium.svg|Banniel
Blason Gautier Quiévrain.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 21,48 km²
* Poblañs (2022) : 6 826 a dud
* Stankter : 318 den/km²
Creuse

**Creuse** zo un anv-lec'h gallek
*Creuse, un adstêr d'ar stêr Vienne, e-kreiz Bro-C'hall
*Creuse, anv an departamant, anvet diwarni
 
## Kumunioù
**Creuse*, ur gumun c'hall ha n'eus ket anezhi ken, bremañ e kumun Rivery, e departamant ar Somme
* Creuse (Somme), ur gumun c'hall e departamant ar Somme
Isère

An **Isère** (okitaneg *Isèra*; arpitaneg: *Isera*) zo :
*ur stêr eus gevred Bro-C'hall, sellout ouzh Isère (stêr)
*un departamant, e gevred Bro-C'hall, Grenoble ar penn-kêr anezhañ, sellout ouzh Isère (departamant)
Semyon Alapin

**Semyon Zinovyevitch Alapin** (e ruseg:Семён Зиновьевич Алапин) a zo bet ganet d’ar 7 a viz Du 1856 e Sankt Peterbourg (Rusia) (pe, hervez lod, e Vilnius, Lithuania) ha marvet d’ar 15 a viz Gouere 1923 e Heidelberg (Alamagn) .

Mestrc’hoarier echedoù, dielfennour digoriadurioù, teoriennour, kazetennour ha skrivagnour echedoù lituanian.

E renk Elo uhelañ a voe 2688 (miz C’hwenrer 1898).

 
## Oberenn skrivet
* **Der Schachfreund**, kazetenn embannet adalek 1898 betek 1901 e Berlin ;
* Semyon Alapin, **Der Schachfreund** (dornlevr), Heidelberg, 1913.

## Liammoù diavaez

* E c’hoari e Chess Games
* E feurdaolenn e Chess World
Bouches-de-la-Meuse

Ar Bouches-de-la-Meuse a oa un departamant gall en Izelvroioù, e genou ar stêr Maas (Meuse e galleg). Den Haag e oa ar pennlec'h. 

Krouet e oa bet d'ar c'hentañ a viz Genver 1811, war-lerc'h stagidigezh rouantelezh Holland ouzh an impalaeriezh c'hall d'an 9 a viz Gouhere 1810
Meuse (departamant)

Ar **Meuse** (distaget  e galleg) zo, abaoe 1790, un departamant, e biz Bro-C'hall, er rannvro Grand Est. Bar-le-Duc eo ar penn-kêr anezhañ, hag an niverenn 55 a zo roet dezhañ. Savet eo diwar Dugelezh Bar hag ul lodenn eus Loren. Diwar-lerc'h ar stêr Meuse e teu e anv.

## Arondisamantoù ar Meuse
* Arondisamant Bar-le-Duc
* Arondisamant Commercy
* Arondisamant Verdun

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
* Touristañ er Meuse

## Daveoù ha notennoù
Meuse (stêr)

Ar **Meuse** (galleg) pe **Maas** (nederlandeg — skrivet "Maes" gwechall) a zo ur stêr eus reter Bro-C'hall (war 485.5 km) hag a red dre Velgia (183 km) hag an Izelvroioù (239 km) ivez kent aberiñ e Mor an Hanternoz. War-dro 925 km eo he hed.

## Ar Meuse e [[Bro-C'hall]]
Ar Meuse a red dre an departamantoù-mañ hag a dremen dre ar c'hêrioù-mañ:
*  Haute-Marne
*  Meuse: Neufchâteau
*  Meuse: Commercy, Saint-Mihiel, Verdun, Stenay
*  Ardennes: Sedan, Charleville-Mézières, Givet

## Ar Meuse e [[Wallonia]]
Ar Meuse a red dre ar proviñsoù-mañ hag a dremen dre ar c'hêrioù-mañ:
*  Namur: Dinant, Namur
*  Liège: Huy, Liège, Visé

## Ar Maas e [[Flandrez]]
Ar Maas a red dre ar proviñs-mañ hag a dremen dre ar c'hêrioù-mañ:
*  Limburg: Maaseik

## Ar Maas en [[Izelvroioù]]
Ar Maas a red dre ar proviñsoù-mañ hag a dremen dre ar c'hêrioù-mañ:
*  Limburg: Eijsden, Maastricht, Stein, Maasbracht, Roermond, Venlo, Gennep
*  Noord-Brabant: Boxmeer, Cuijk, Grave, Ravenstein, Lith, Heusden, Aalburg, Woudrichem
*  Gelderland: Maasdriel
*  Zuid-Holland: Dordrecht, Maassluis, Rotterdam

## Skeudennoù

Meuse source.jpg|Eienenn ar Meuse e Poully-en-Bassigny - e kumun Le Châtelet-sur-Meuse (Haute-Marne)
Domrémy - la Meuse.JPG|Domrémy-la-Pucelle, Uhel an dour er Meuse war-lerc'h glaveier an diskaramzer
Dinant JPG01.jpg|Dinant, ar Meuse, kêr, iliz Notre-Dame, hag ar gêr gloz
Citadelle_de_Namur_et_parlement_wallon_de_nuit.jpg|Namur, ar gêr gloz ha breujoù Wallonia en ospis kozh Saint-Gilles
Meuse fragnee.jpg|Ar Meuse diwar pont Fragnée e Liège
MaastrichtAltstadt.jpg|Ar Maas e Maastricht, Izelvroioù
Maas_grave.jpg|Ar Maas e Grave, Izelvroioù
QuaiDesTanneurs.JPG|Kae ar Givijerien e Liège
EsplanadeTerrasses.JPG|An *Terrasses d'Avroy* e Liège


## Liammoù diavaez
Bouches-de-l'Èbre

**Bouches-de-l'Èbre** a oa anv un departamant gall e Katalonia e-pad ma oa dalc'het Bro-Spagn gant armeoù Napoleone Buonaparte, en amzer ar roue José Iañ, e vreur Giuseppe Buonaparte. 

Lerida (Lleida e katalaneg) e oa ar pennlec'h. E Tortosa ha Tarragona e oa isprefetioù.

Krouet e oa bet an departamant d'an 26 a viz Genver 1812, pa voe staget Katalonia ouzh an "Impalaeriezh C'hall", hag ennañ e oa lakaet an douaroù treuzet gant ar stêr Ebre. 

Diskaret e voe an departamant e miz Meurzh 1813 pa voe unanet gant departamant Montserrat evit sevel departamant nevez Bouches-de-l'Èbre-Montserrat.

## Gwelit ivez
* Listenn departamantoù gall Katalonia
* Departamant Montserrat
* Departamant an Ter
* Departamant ar Sègre
*
Bouches-de-l'Escaut

Ar **Bouches-de-l'Escaut** a oa un departamant gall savet gant ar c'houarnamant c'hall e Belgia hag en Izelvroioù etre 1810 ha 1814.
Ar pennlec'h a oa Middelburg (*Middelbourg* e galleg). Un isprefed a oa e Goes (*Goès* e galleg), ha Zierickzee(*Zierickzée* e galleg).
Wallonia

**Wallonia** zo ur rannvro eus Belgia (e galleg: *Wallonie*, e walloneg: *Walonreye*). Rannvro Wallonia a vod an darn vrasañ eus gallegerien Belgia, war-bouez re Vrusel. E Rannvro Wallonia ez eus ivez alamanegerien a ya d'ober Kumuniezh alamanek Belgia. Ar galleg eo ar yezh ofisiel, nemet er Gumuniezh alamanek eo an alamaneg. *Yezhoù rannvroel* zo anavezet gant al lezenn : ar walloneg eo an hini pennañ anezho, e-kichen ar pikardeg er c'hornaoueg, al luksembourgeg er gevred...

Emañ Parlamant ha gouarnamant Rannvro Wallonia e Namur. Renet eo ar gouarnamant-se, abaoe miz Gouere 2007, gant Rudy Demotte.

Galloudoù ar Rannvro zo displeget e bonreizh Belgia. Plediñ a ra Rannvro Wallonia gant aozañ an tiriad, an endro, gwarez an natur, al lojeiz, an dour, an energiezh hag an implij.

### Proviñsoù Rannvro Wallonia



# **[[Brabant Wallonia]]**
# **[[Hainaut (proviñs)|Hainaut]]**
# **[[Proviñs Liège|Liège]]**
# **[[Luksembourg (proviñs)|Luksembourg]]**
# **[[Namur (proviñs)|Namur]]**

### Traoù all
**Kêrioù:** La Louvière, Mons, Liège, Charleroi, Namur 

**Poblañs: **3 380 000 (2004)

## Poltriji


Image:Bouillon_(Belgique);_le_vieux_pont_sur_la_Semois_et_le_château-fort_(Xe–XVIe_siècles).jpg|Ar Semois, pont kozh ha kastell-kreñv Bouillon.
Image:Cambron-Casteau AB4a.jpg|Liorzh abati gozh Cambron-Casteau.
Image:RocherBayardDinant.JPG|Roc'h Bayard e Dinant gwelet eus Anseremme.
Image:Namur JPG7.jpg|Kastell-meur Namur.
Image:Musée Curtius.jpg|Mirdi Curtius Liège.
Image:Mons Col1JPG.jpg| Iliz-chabistr Sant-Waudru e Mons.
Image:Spa JPG02.jpg|Liorzhoù kasino Spa.
Image:Waterloo JPG 1.jpg|Tosenn tachenn emgann Waterloo.
Boggy Depot

***Boggy Depot*** eo pladenn solo kentañ gitarour ar strollad Alice in Chains Jerry Cantrell. Savet e oa d'ar 31 Meurzh, 1998 war al label Columbia Records.

## Kanaouennoù
# "Dickeye" – 5:07
# "Cut You In" – 3:23
# "My Song" – 4:07
# "Settling Down" – 6:12
# "Breaks my Back" – 7:07
# "Jesus Hands" – 5:37
# "Devil by His Side" – 4:50
# "Keep the Light on" – 4:49
# "Satisfy" – 3:35
# "Hurt a Long Time" – 5:41
# "Between" – 3:37
# "Cold Piece" – 8:29

## Skipailh
* Jerry Cantrell - Kan, Gitar, Clavinet, Ograoù, Piano, Steel Drums, Producer
* Rex Brown- Izgitar (tracks 1, 3 ,8, 9, 10)
* Mike Inez - Izgitar (tracks 2, 6 ,7)
* John Norwood Fisher - Izgitar (tracks 4, 5)
* Les Claypool - Izgitar (tracks 11, 12)
* Sean Kinney - Taboulinoù
* Angelo Moore- Horns
* Toby Wright - Producer, Engineer, Mixer
* Scott Olson - Assistant Engineer
* Mary Maurer - Art Direction

## Chartoù
**Pladenn** - Billboard (Amerika an Hanternoz)

**Single-ioù** - Billboard (Amerika an Hanternoz)
Montserrat

**Montserrat** a zo 
*un anv-lec'h katalanek, a gaver ivez e broioù all, 
*un anv-bihan katalanek. 

## Lec'hanv
*Menez Montserrat e Katalonia, etre komarkoù (kantonioù) Bages, Anoia ha Baix Llobregat. 
**manati Montserrat zo war ar menez-se end-eeun,
**Gwerc'hez Montserrat, pe Itron Varia Montserrat, unan eus personelezhioù Mari, mamm Jezuz, enoret e manati Monserrat
**ur gêriadenn, Bages de Monistrol de Montserrat. 
*Montserrat, un departamant gall e Katalonia, da vare an Impalaeriezh C'hall, ha Barcelona ar pennlec'h anezhañ
*Montserrat d'Alcalà, ur gêriadenn e Ribera Alta, e bro Valencia;

hag
* Enez Montserrat perc'hennet gant Breizh-Veur er Mor Karib,
*Monserrat (Buenos Aires), ur c'harter e kêrbenn Arc'hantina

## Tud
Paot eo ar merc'hed anvet Montserrat e Katalonia, diwar anv *Itron Varia Montserrat*. Diwar an anv e teu ar berranv **Montse** (ha *Mont, Muntsa, Serrat* ha *Rat*). 
*Montserrat Caballé i Folc, kanerez katalan brudet.

## Traoù
*ur chadennad gourvarc'hadoù e Bro-Chile.
Listenn departamantoù gall Katalonia

Goude an Dispac'h Gall e 1789 ha krouidigezh an departamantoù er Rouantelezh C'hall e 1790 ez eas armeoù ar Republik C'hall da aloubiñ broioù all hag e voe krouet departamantoù nevez ganto en Izelvroioù, ha war-lerc'h gant Bonaparte e Spagn, en Alamagn, en Italia.

Pevar departamant a voe krouet e Spagn e 1812, el lodenn eus Katalonia a zo er c'hreisteiz d'ar Pireneoù eta, rak un departamant gall all a oa e Katalonia an Hanternoz abaoe 1791, anvet Pyrénées-Orientales.

## Roll an departamantoù gall e Katalonia

## Departamantoù 1813
D'ar 7 a viz Meurzh 1813 e voe lakaet ar pevar departamant d'ober daou :
* Bouches-de-l'Èbre-Montserrat, diwar gendeuziñ Bouches-de-l'Èbre ha Montserrat (pennlec'h : Barcelona )
* Sègre-Ter, diwar gendeuziñ Sègre ha Ter (pennlec'h : Girona)

## Hiriv
Abaoe 1814 ne chom nemet un departamant gall ken e Katalonia, ar Pyrénées-Orientales, gant Perpinyà da gêr-benn.
Listenn departamantoù gall Italia

Goude an Dispac'h Gall e 1789 ha krouidigezh an departamantoù er Rouantelezh C'hall e 1790 ez eas armeoù ar Republik C'hall da aloubiñ broioù all ; departamantoù nevez a voe krouet ganto en Izelvroioù, ha war-lerc'h gant Napoleon Bonaparte e Spagn, en Alamagn, en Italia, e Suis hag e Gres.

Goude krouidigezh departamantoù
* an Alpes-Maritimes e 1792 diwar-goust kontelezh Nisa, 
* ar Mont-Blanc e 1798 gant douaroù dugelezh Savoia, diwar-goust Rouantelezh Sardigna,
e voe krouet 14 departamant gall all etre 1802 ha 1809, dre ma veze staget douaroù nevez eus Italia ouzh an Impalaeriezh c'hall kentañ. 
Setu int:

*1802 : Doire, Marengo, Pô, Sésia ha Stura, pa voe staget ar Piemont,
*1805 : an Apennins, Montenotte, ha Gênes pa voe staget Liguria,
*1808 : Arno, Méditerranée, Ombrone ha Taro pa voe staget Toskana,
*1809 : Tibre (deuet da vout Rome e 1810) ha Trasimène pa voe staget Stadoù ar Pab.

## Al listenn

## Departamantoù Rouantelezh Italia
Diwar stagañ an div republik sispadan ha transpadan e voe savet ur Republik Sizalpin, anvet Republik Italia war-lerc'h, ha Rouantelezh Italia diwezhatoc'h. Distabil e oa an harzoù, ha meur a gemm a voe, met e 1812, p'edo en he brasañ, e oa 24 departamant enni:

*Adda, pennlec'h : Sondrio
*Adige, pennlec'h : Verona
*Adriatique (*Adriatica*), pennlec'h : Venezia
*Agogna, pennlec'h : Novara
*Haut-Adige (*Alto Adige*), pennlec'h : Trento
*Haut-Pô (*Alto Po*), pennlec'h : Cremona
*Bacchiglione, pennlec'h : Vicenza 
*Bas-Pô (*Basso Po*), pennlec'h : Ferrara
*Brenta, pennlec'h : Padova 
*Crostolo, pennlec'h : Reggio Emilia 
*Istria, pennlec'h : Trieste
*Lario, pennlec'h : Como
*Mella, pennlec'h : Brescia
*Métaure (*Metauro*), pennlec'h : Ancona
*Mincio, pennlec'h : Mantova
*Musone, pennlec'h : Macerata
*Olona, pennlec'h : Milano
*Panaro, pennlec'h : Modena
*Passariano, pennlec'h : Udine
*Piave, pennlec'h : Belluno
*Reno, pennlec'h : Bologna
*Rubicon (*Rubicone*), pennlec'h : Forlì
*Serio, pennlec'h : Bergamo
*Tagliamento, pennlec'h : Treviso
*Tronto, pennlec'h : Fermo

## Ul listenn all
Ret eo menegiñ ouzhpenn douaroù italian a oa bet aloubet, roet dezho anvioù departamantoù gant ar C'hallaoued, hag a oa chomet gall daou anezho (re Gorsika), hag ar re a oa distro da Italia goude faezhidigezh Napoleon e 1814, hag a voe roet gant Rouantelezh Italia da Vro-C'hall e 1860 .
Er rumm kentañ:
*Ar **[[Golo (departamant)|Golo]]**, Bastia ar pennlec'h,
*Al ** [[Liamone (departamant)|Liamone]]**, Ajaccio ar pennlec'h
En eil rumm:
*An **[[Alpes-Maritimes]]** brezhonekaet dindan an anv Alpoù-an-Arvor
*Ar **[[Mont-Blanc (departamant)|Mont-Blanc]]**, a zeuy da vout Savoie ha Haute-Savoie, Chambéry ar pennlec'h anezhañ
*Departamant al **[[Léman]]**, gant Geneva da bennlec'h.

## Pennadoù kar
*Departamant gall
*Listenn departamantoù gall an Izelvroioù
*Listenn departamantoù gall Belgia
*Listenn departamantoù gall Katalonia
*Listenn departamantoù gall Alamagn
*Listenn an departamantoù gall e broioù all Europa

## Notennoù
Listenn departamantoù gall Alamagn

Goude an Dispac'h Gall e 1789, ha krouidigezh an departamantoù er Rouantelezh C'hall e 1790, ez eas ameoù ar Republik C'hall da aloubiñ broioù all hag e voe krouet departamantoù nevez ganto en Izelvroioù, en Hellaz, e Suis, ha war-lerc'h gant Bonaparte e Spagn, en Alamagn, en Italia.

## Al listenn
Mont a reas douaroù Alamagn d'ober 13 departamant gall, a-wechoù gant douaroù ar broioù amezek.

## Liamm diavaez
*Kartenn an departamantoù gall kozh en hanternoz hag e reter ar vro
Yonne (stêr)

Ar **Yonne** zo ur stêr e Bro-C'hall, 293 km dezhi. Emañ hec'h eienenn er menezioù Morvan, nepell diouzh Château-Chinon. Hec'h anv zo bet roet d'an departamant gall Yonne.

Adstêr pennañ ar Saena eo war he lez kleiz, e Montereau-Fault-Yonne (Seine-et-Marne). Met hervez an hidrografourien eo ar Saena hag a zo adstêr an Yonne. An Yonne eo an hini hag a red e Pariz eta.

## Departamantoù ha kêrioù bras treuzet gant ar stêr
* Nièvre (58) : Clamecy
* Yonne (89) : Auxerre, Joigny, Sens
* Seine-et-Marne (77) : Montereau-Fault-Yonne

## Adstêrioù
Adsterioù pennañ (> 30km) eus an eienenn d'ar c'hember.

## Pennadoù kar
*Yonne
*Yonne (departamant)
Yonne (departamant)

Ar **Yonne** (distaget: ) a zo un departamant, er rannvro Bourgogn, e kreiz Bro-C'hall. Kêr Auxerre eo ar pennlec'h anezhañ, hag an niverenn 89 a zo roet dezhañ. Tapet en deus an departamant e anv diwar-lerc'h ar stêr Yonne.

## Arondisamantoù ar Yonne
* Arondisamant Auxerre
* Arondisamant Avallon
* Arondisamant Sens

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar c'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
* Touristañ er Yonne

## Notennoù ha daveennoù
Hérault (departamant)

**Hérault** (e galleg, hag ent-ofisiel, distaget [eʁo]), **Erau** (distaget ) hag a-wechoù *Eraur* (en okitaneg), zo anv un departamant, e rannvro Okitania, e kreisteiz Bro-C'hall, anvet diwar ar stêr Hérault (*Erau* e yezh ar vro). An niverenn 34 a zo roet dezhañ. Montpellier eo ar pennlec'h anezhañ.

## Arondisamantoù an Erau
* Besièrs
* Lodeva
* Montpelhièr

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Kuzul departamant an Erau
* Lec'hienn ar stad c'hall en Erau
* Lec'hienn an touristerezh

## Daveoù ha notennoù
Nord

**Nord** (*[[Norzh]]*) zo ur ger hag a gaver el lec'hanvadurezh c'hallek ha skandinavek :
*Nord, un enezenn e Mor Kara, e Rusia
*Nord, ur bon milourel ha skiantel danat e Greunland
*Nord, anv un departamant gall, ha Nord-Pas-de-Calais, ur rannvro kozh
*Nord, un departamant kozh e Saint-Domingue
*Nord, un departamant en Haiti
*Nord, ur rannvro e Burkina Faso
*Nord-du-Québec ha Côte-Nord, div rannvro e Kebek
*Nord-Kivu, ur broviñs eus Republik Demokratel Kongo

## A bep seurt
*Pierre Nord, skrivagner gallek
**Nord*, romant gallek, gant Louis-Ferdinand Céline
*Lega Nord, strollad politikel eus norzh Italia
*Skol-veur Nord, e Norvegia

## Pennadoù kar
*North e saozneg
*Noord e nederlandeg
*Norte e spagnoleg, portugaleg ha galizeg
Luksembourg

**Luksembourg** a c'hell bezañ : 
* ur stad eus Europa. Gwelout Luksembourg (bro)
* kêr-benn ar stad-se. Gwelout Luksembourg (kêr)
* ur broviñs eus Belgia. Gwelout Luksembourg (proviñs)
* Dugelezh Luksembourg, ur stad istorel brasoc'h eget hini hiriv.
*al Luksembourg c'hall.

## Broioù all
###### 
*Luxemburg (Iowa)
*Luxemburg (Wisconsin) 
*Luxemburg Township (Minnesota)

## Luxembourg
*Luxembourg* a vez skrivet e galleg. Diwar-se e teu an anvioù-mañ:
* hini François-Henri de Montmorency-Bouteville (1628-1695), un ofiser gall er XVIIvet kantved, a veze graet marichal Luxembourg anezhañ, 
* lec'hioù e Pariz
** palez al Luxembourg, ti ar Sened gall
** liorzhoù e Pariz

## Luxemburg
*Luxemburg* eo an anv alamanek. Un anv-tiegezh eo ivez:
* Rosa Luxemburg, dispac'herez alaman.
Yezhoù frizek

Ur skourr eus ar yezhoù germanek eo ar **yezhoù frizek** (*Frysk* pe *friisk*).

Komzet e vez rannyezhoù frizek a-hed aodoù Mor an Hanternoz, e proviñs Friz en Izelvroioù, e Saterland (Alamagn) hag e Schleswig-Holstein (Alamagn). En Izelvroioù emañ an darn vrasañ eus komzerien ar frizeg o vevañ (350 000 a dud).

Rannañ a reer ar yezhoù frizek e tri bloc'had pennañ:
* Frizeg ar c'hornôg pe, ent berr, Frizeg
* Frizeg ar reter
* Frizeg an norzh, disheñvel a-walc’h ar rannyezhoù anezhañ

## An disheñvelderioù etre ar yezhoù frizek

## Skouerioù
Brezhoneg : *Ar paotr a floure ar plac’h tro-dro d’hec’h elgez ha pokat a rae dezhi war he divjod.*
Nederlandeg : *De jongen aaide het meisje langs haar kin en kuste haar op haar wangen.*
Alamaneg : *Der Junge streichelte das Mädchen ums Kinn und küsste sie auf die Wangen.*
Saozneg : *The boy caressed the girl round the chin and kissed her on the cheeks.*

Frizeg an norzh (frasch) : *Di dreng aide dåt foomen am dåt kan än mäket har aw da siike.*
Frizeg ar reter (seeltersk) : *Die Wänt strookede dät Wucht uum ju Keeuwe un oapede hier ap do Sooken.*
Frizeg ar c’hornôg (frysk) : *De jonge streake it famke om it kin en tute har op 'e wangen.*

Alamaneg izel ar C'hornôg Friz ar Reter : *De Jung straktde dat Wicht üm't Kinn to un tuutjede hör up de Wangen.* 
Friz ar C’hornôg (rannyezh) : *De joôn streek ut moidje om de kin en smokte heur op de wange.*

Groningeneg kozh : *Der Jung strookde daet Wicht umme tsiin to unde tuude ier up Zeuken*
Groningeneg nevez : *t Jong fleerde t wicht om kinne tou en smokte heur op wangen* 


## Sevenadur frizek
* Gysbert Japiks, barzh
* Rely Jorritsma, skrivagner/barzh
* Obe Postma, barzh
* Twarres. Gant ar strollad *Twarres* eo bet ledet ar frizeg e-mesk ar bobl e Belgia gant e ganaouenn **Wêr bisto**.

## Levrlennadur
* *Handbuch des Friesischen / Handbook of Frisian Studies*, embannadurioù Horst H. Munske (Tübingen: Niemeyer, 2001)
* Rolf H. Bremmer Jr, *An Introduction to Old Frisian. History, Grammar, Reader, Glossary* (Amsterdam ha Philadelphia: John Benjamins, 2009)
Megrid

**Megrid** a zo ur gumun eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 68 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,37 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe unan anezhe, ur c’hanolier  eus ar 2vet Rujumant Kanolierezh Trevadennel a varvas e Rossignol e Belgia d’an 22 a viz Eost 2014 .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Lazhet e voe ur Rezistant FFI er gumun en un emgann ouzh an Alamaned d'an 3 a viz Eost 1944.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour.
## Brezhoneg
* 27,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Mégrit (22) Église 06.JPG|An iliz katolik.
Ossuaire Megrit.png|Ar garnel.
Mégrit (22) Croix de cimetière 02.JPG|Ar groaz.
Mégrit (22) Calvaire 01.JPG|Ar c'halvar.
Mégrit (22) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.
* Ar garnel.
* Kroaz ar vered.
* Ar c'halvar.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Aljeria) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Monumant ar Rezistant marvet e miz Eost 1944, er vered, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno
* Émile Poilvé, gourener breizhat ha kampion olimpek e Berlin e 1936 ; ganet d'an 19 a viz Gwengolo 1903
* Francis Guinard, kizeller breizhat ; ganet d'an 30 a viz Eost 1913.
## Liammoù diavaez

* Megrid war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Logodenn (stlenneg)

Graet e vez gant ul **logodenn** loc'hañ ur reti ("a cursor") war skramm un unvez gwereañ pe c'hoazh diverkañ, dilec'hiañ, dazverañ ergorennoù ("objects") gant afelloù. Un drobarzhell poentañ eo hag ivez un drobarzhell enankañ.

Graet e vez "**klik**" eus pouezañ war un afell d'al logodenn d'ober ur gwezhiadur (pe obererezh).

Al logodenn gentañ a oa bet krouet ha danzeet gant Douglas Carl Engelbart eus an SRI (Stanford Research Institute). Unan e koad e oa, enni div bladenn diaserzh, ha luget e oa ouzh un urzhiataer gant ur re orjalennoù gwedennet.

## Seurtoù logodennoù
Gellout a reer renkañ al logodennoù stlennegel hervez o zeknologiezh dilec'hiañ met ivez hervez ar mod da zreuzkas ar roadennoù d'an urzhiataer.

Teir familh logodennoùzo.
* **Al logodennoù treloc'hel** a vez diazezet o mont en-dro war ur voul gaoutchoug pe blastik ensterniet e-barzh ur garoñserezh plastik. Treuzkaset eo fiñv ar voul da ziv ruilhenn. Ouzh ahel pep hini anezhe ez eo marc'het ur rod, toulloùigoù tro-dro dezhi. Pep rod a dremen dirak un enanker (pe kaptor) gweledel (pe optikel) da zidermenañ lec'h ar reti war ar skramm hag e dizh. Ar c'haptorioù-se a vez amparet gant ul luc'hdiod hag ul LED, an hini diwezhañ a sklêrijenn al luc'hdiod pa ne vez ket un dra bennak o tremen etreze ; neuze e c'hell treuzkas an enanker un "1" mezoniel d'an urzhiataer, anez-se ur "0".

* **Al logodennoù gweledel** a zo gouest da zidermenañ ar fiñvadur dre zielfennadur gweledel ar gorread e vezont o ruzañ warnañ. Amparet e vez al logodennoù gweledel gant ul LED, ur reizhiad gorren skeudennoù (IAS) hag ur c'hewerier arhentoù niverel (DSP). Sklerijennet e vez ar gorre gant al LED da reiñ an tu d'ar reizhiad IAS da c'horren skeudenn ar gorre. Ar c'hewerier DSP a c'hell neuze dre zielfennañ arouezadurioù ar gorread didermenañ ar fiñv a-blaen hag a-blom. Arc'hwelañ a ra al logodenn gweledel war ur gorre dilampr pe gant ilrezioù liv.
* **Al logodennoù hep fun** a servij muioc'h-mui pa c'hellont bezañ implijet hep bezañ luget ouzh an urzhiataer. Lies seurt logodennoù hep fun a vez kavet :
:> **Logodennoù [[danruz]]** : al logodennoù-se a vez implijet tal-ouzh-tal gant ur paker danruz kennasket ouzh an urzhiataer. Ur metrad bennak eo arhedad an trevnad-se.
:> **Logodennoù hertzel** : arveret e vezont gant ur paker hertzel peurliesañ perc'henntiezhel d'ar c'henderc'her. An arhedad a c'hell mont betek un dek metr bennak ha ne rank ket al logodenn bezañ a-well gant ar paker gant an trevnad-se.
:> **Logodennoù BlueTooth** : arveret int gant ur paker BlueTooth kennasket ouzh an urzhiataer. Heñvel eo o arhedad ouzh hini al logodennoù hertzel.

## Kennaskerioù al logodenn

Al logodennoù gant funiom a vez luget ouzh an urzhiataer gant ur c'hennasker PS/2 peurliesañ. Muioc'h mui e vez kavet logodennoù luget ouzh ur porzh USB.
Benvegad

Ur **benvegad** zo un hollad binvioù. Pa gomzer eus korfadurezh eo an hollad organoù a labour a-gevret da gas da-benn un hevelep kefridi e-barzh ar c'horf, evel ar benvegad analañ, ar benvegad koazhañ.
Biskinenn

Ur **viskinenn** zo ur vag vihan, dezhi ur fard bihan, teir gwern hag ur wern-veg.

Div viskinenn a zo hiziv : Ar Gankavenadez hag Ar C'hranvilladez.
Biskoul

Ar **biskoul** zo larvenned an amprevaned a reer balafenned anezho.
Ur boupenn a vez nezet gant ar viskoulenn, hag enni eo e tro da nimfenn da gentañ, a-raok mont da valafenn da c'houde.

## Ur viskoulenn arall
*Biskoulenn* a vez graet eus ar plakennoù a vez en-dro da rodoù kirri zo, evel tourterioù pe kirri-brezel, tankoù.
C'hwil

Ur **c'hwil** zo un amprevan, eus an urzhiad Coleoptera hag ar c'herentiad Carabidae, daou rumm divaskell dezhañ : unan kalet anvet "feuraskell" hag a servij da wareziñ ar c'horf hag un eil rumm a zo dastumet dindan pa ne vez ket o nijal. Meur a c'henad hag a spesad amprevaned a zo **c'hwiled**. 
Anaout a reer:
* ar c'hwil-du
* ar c'hwil-kaoc'h
* ar c'hwil-derv
* ar c'hwil-kornek
* ar c'hwil-krug
Melioneg

**Melioneg** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Wened hag e kanton Rostrenenn e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* Emañ andon ar Skorf e Sant-Tourni e Melioneg.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Fuzuilhet e voe Frañsez Laorañs, ur milour breizhat bet ganet er gumun, gant al lu gall e 1914.
* Mervel a reas 77 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,43 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe  unan anezhe d’an 22 a viz Eost 1914 e Moustier-sur-Sambre e Belgia, soudard en 41vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Fuzuilhet e voe ur gwaz eus ar gumun e Landordu e Berne, d'ar 6 a viz Gouhere 1944 abalamour d'e berzh er Rezistañs; barnet e oa bet d'ar marv gant lez-varn al Lu alaman Ar Faoued.
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas un adjudant d'an 10 a viz Ebrel 1958 e Saida (departamant Tiaret).
## Monumantoù ha traoù heverk

183 Mellionnec Château de Trégarantec.jpg|Ar c'hastell.
160 Mellionnec Château de Trégarantec.jpg|Chapel ar c'hastell.
Mellionnec manoir du Poul 2.jpg|Ar maner.
Eglise Mellionnec 1.jpg|An iliz katolik.
Chapelle de ND de La Pitié Coat-Natous.jpg|Chapel *Intron-Varia Druez*.
Mellionnec monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Kastell Tregaranteg hag e chapel.
* Maner ar Poull.
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
* Chapel *Intron-Varia Druez*.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik, luc’hskeudenn ha .
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud bet ganet eno
* Frañsez Laorañs, bet fuzuilhet e 1914 gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ.
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
* Melioneg war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Medrigneg

Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo **Medrigneg**. Pennlec'h Kanton Medrigneg e oa betek 2015 (stag eo bremañ ouzh kanton Bronn), ha sez Kumuniezh kumunioù Koad Alan hag ar Menez betek 2016.
## Douaroniezh
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Morin e anv, daou gure, Aubert ha Thomas, hag ur beleg, Le Corgne.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 160 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,88 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe daou anezhe e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel: d’an 21 en Arsimont, ur soudard eus an 71vet Rujumant Troadegiezh ha, d’an 22 en Ham-sur-Sambre, ur soudard eus an 48vet Rujumant Troadegiezh; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet ur soudard eus an  71vet Rujumant Troadegiezh e Boezinge e Flandrez Belgia.
* Ur soudard bet ganet er gumun a voe fuzuilhet gant al lu gall d'ar 14 a viz Gwengolo 1914, e Vouillers er Marne (Bro-C'hall).
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 24 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
* Dieubet e voe Medrigneg d’an 3 a viz Eost 1944 gant ar Rezistanted met emgannoù a voe ouzh an Alamaned hag a dremene er gumun ; dek den a voe lazhet ha daou zen all a varvas diwezhatoc’h abalamour d’o c’hloaziadennoù.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Siria]]
* Lazhet e voe un archer hag e wreg, ginidik eus ar gumun, e Deir Ez-Zor gant an emsavidi sirian d’an 30 a viz Mae 1945. 
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun er Viêtnam. 
##### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe ur c’horporal eus ar gumun  d’an 18 a viz C'hwevrer 1959 en Ain-Frass.

## Brezhoneg
* 20,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir du Vieux Bourg à Merdrignac.JPG|Ar maner.
Merdrignac - Église - AD22 - 16FI2469.jpg|An iliz katolik.
Chapelle Saint-Yves de la Vallée (façade méridionale).jpg|Chapel *Sant Erwan*.
Merdrignac - Communauté - AD22 - 16FI2475.jpg|Ar gouent.
Merdrignac - Chapelle des Soeurs de la Croix - AD22 - 16FI2477.jpg|Chapel ar gouent.

* Maner ar Vourc'h Kozh.
* Iliz katolik *ar Vadalen*.
* Chapel *Sant Erwan*.
* Ar gouent hag he chapel.
* Monumant ar re varv,  luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Monumant 60vet deiz-ha-bloaz dibenn ar Brezel-bed kentañ.
*Monumant ar re varv en Eil Brezel-bed, luc’hskeudenn.
* Aoter ha plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv en Dieubidigezh, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 
 

## Tud
### Tud bet ganet eno
* Eugène Marie Ange Bouleau, d'an 20 a viz Genver 1890, soudard er 128vet Rujumant Troadegiezh, fuzuilhet d'ar 14 a viz Gwengolo 1914 e-pad ar Brezel-bed kentañ gant al Lu gall e Vouilloers (Bro-C'hall).
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù