open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kumuniezh kumunioù Bro Blaen

**Kumuniezh kumunioù Bro Blaen** a zo anezhi ur gumuniezh kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 2001.

Emañ he sez e Blaen. He frezidantez eo Rita Schladt, kuzulierez-kêr Blaen.

## Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a ya 4 c'humun d'ober anezhi:
* **[[Blaen]]** (sez)
* Bolvronn
* Ar C'havr
* Faouell

## Liamm
* Lec'hienn web ar gumuniezh kumunioù

## Brezhoneg

E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 47 skoliad (2,5 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

## Notennoù ha daveoù
Turducken

**Turducken** zo ur meuz eus Stadoù Unanet Amerika graet gant ur yar-Indez diaskornet farset gant un houad diaskornet hag a zo farset e-unan gant ur penn-yar diaskornet. Brudet eo e Louisiana dreist-holl.

Savet eo bet ar ger saoznek *turducken* gant tammoù eus ar gerioù "turkey" (yar-Indez), "duck" (houad) ha "chicken" (yar). Un anv all a oa moarvat a-raok d'ar meuz pa'z eo anavezet abaoe an Impalaeriezh roman.
Maria Josepha Aostria (1751–1767)

**Maria Jozefa Aostria** (*Maria Josepha von Österreich* en alamaneg), bet ganet e 1751 e Vienna ha marvet eno e 1767 da 16 vloaz a oa un arc'hdugez aostrian.

## He buhez
Merc'h e oa d'an impalaerez Maria Theresia ha d'an impalaer Franz Iañ Stephan; o daouzekvet bugel e oa.

Klask a rae he zud tostaat Tiegezhioù Aostria ha Bro-C'hall. 

Prometet e oa bet dorn he c'hoar Johanna Gabriele von Österreich da Ferdinando IV, roue Naplez ha Sikilia (1751-1825), met marvet e oa ar briñsez en 1762 gant ar vrec'h, evel he breur Karl er bloaz a-raok.

Evel he breur hag he c'hoar e varvas gant ar vrec'h, e 1767, da 16 vloaz, goude bet, war c'houlenn he mamm, o pediñ war bez he c'hoar-gaer Maria Josepha von Bayern marvet ivez gant ar vrec'h, un nebeud mizioù a-raok (mae 1767).

## Goude he marv
Neuze e voe prometet dorn he c'hoar Marie-Caroline da Ferdinando, ha dimeziñ a rejont, bloaz goude. Da fall e troas ar briedelezh-se, ma voe skoet spered ar yaouankañ eus merc'hed an impalaerien, Marie-Antoinette, prometet he dorn da Loeiz, daofin Bro-C'hall.
Maria Amalia Aostria

**Maria Amalia Aostria** (en alamaneg *Maria Amalia von Österreich*) zo anv div briñsez aostrian:

* Maria Amalia Aostria (1701-1756), priñsez-dilennerez Bavaria hag impalaerez santel, pried Karl VII an Impalaeriezh Santel.
* Maria Amalia Aostria (1724–1730), arc'hdugez
* Maria Amalia Aostria (1746-1804), Dugez Bourbon-Parma.

## Pennadoù kar
*Maria Aostria
Maria Amalia

**Maria Amalia** (pe *[[Amalie]]*, Amélia) zo anv meur a vaouez.

* Maria Amalia an Div Sikilia
* Maria Amalia von Österreich, anv meur a briñsez
* Maria Amalia von Sachsen, anv meur a briñsez

## Tud
### Rouanezed ha priñsezed
* Maria Amalia von Österreich (1701-1756), impalaerez santel evel pried Karl VII an Impalaeriezh Santel; 
* Maria Amalia von Sachsen (1724–1760), Rouanez Spagn evel pried Carlos III Spagn;
* Maria Amalia Teresa an Div Sikilia (1782−1866), pried da Louis-Philippe Iañ, Roue Bro-C'hall.
* Maria Josepha Amalia von Sachsen (1803-1829), trede pried Fernando VII, Roue Spagn.
* Marie Amalie von Baden (1817–1888), Dugez Hamilton
* Maria Amalia an Div Sikilia (1818-1857), pried d'an infant spagnol Sebastião Gabriel de Bourbon e Bragança.
* Maria-Amélia de Bragança (1831-1853)
* *Maria Amélia Luísa Helena de Orleães*, pe Amélie d'Orléans (1865—1951), diwezhañ rouanez Portugal.

### Tud all
* *Maria Amalia Mercouri*, anavezetoc'h evel Melina Mercouri (1920–1994), aktourez ha politikourez c'hresian.

## Pennadoù kar
*Maria 
*Amalia
Maria Amalia Teresa an Div Sikilia

**Maria Amalia Teresa an Div Sikilia** (1782−1866), a oa pried da Louis-Philippe Iañ, Roue Bro-C'hall.

## Dimeziñ ha bugale
Éric Cantona

**Éric Daniel Pierre Cantona** a zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel, bet ganet d'ar 24 a viz Mae 1966 e Marselha (Bouches-du-Rhône), ha bremañ eo aktour.
David Platt

**David Andrew Platt** a zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel saoz, bet ganet d'an 10 a viz Mezheven 1966 e Chadderton (Bro-Saoz).
Eddy Mitchell

**Eddy Mitchell**, bet ganet **Claude Moine** d'an 3 a viz Gouere 1942 e Pariz, a zo ur c'haner ha saver komzoù gall bet levezonet-mat gant ar sevenadur stadunanat, pa vefe e sonerezh kement hag e sinema. Sot gant an arz diwezhañ-mañ ez eas da aktour ent-naturel.

Kanañ a ra an hini a vez lesanvet "Schmoll" e galleg kenkoulz hag e saozneg.

Gant kentañ strollad sonerezh rock 'n' roll gall – Les Chaussettes Noires (*Al Loeroù Du*) an anv anezhañ – en devoa kroget da ganañ ha graet berzh kenkent ha 1960.

## Pladennoù

## Ar filmoù hir en deus kemeret perzh enne
* 1961 : *[[Les Parisiennes : Ella]]* gant Jacques Poitrenaud,
* 1962 : *[[Une grosse tête]]* gant Claude de Givray,
* 1962 : *[[Comment réussir en amour]]* gant Michel Boisrond,
* 1963 : *[[Cherchez l'idole]]* gant Michel Boisrond,
* 1963 : *[[Just for fun]]* gant Gordon Flemyng,
* 1978 : *[[Girls]]* gant Just Jaeckin,
* 1979 : *[[Je vais craquer]]* gant François Leterrier,
* 1981 : *[[Coup de torchon]]* gant Bertrand Tavernier,
* 1983 : *[[A mort l'arbitre]]* gant Jean-Pierre Mocky,
* 1983 : *[[Attention ! Une femme peut en cacher une autre]]* gant Georges Lautner,
* 1983 : *[[Ronde de nuit]]* gant Jean-Claude Missiaen,
* 1984 : *[[Frankenstein 90]]* gant Alain Jessua,
* 1985 : *[[Round Midnight]]* gant Bertrand Tavernier,
* 1985 : *[[La Galette du roi]]* gant Jean-Michel Ribes,
* 1985 : *[[I Love You]]* gant Marco Ferreri,
* 1988 : *[[Un père et passe]]* gant Sébastien Grall,
* 1990 : *[[Bis ans Ende der Welt]]* (*Betek fin ar bed*) gant Wim Wenders,
* 1990 : *[[Promotion canapé]]* gant Didier Kaminka,
* 1991 : *[[Rock-a-Doodle]]* gant Don Bluth, roet e vouezh evit roll *[[Chantecler]]* e doare gallek ar film bevaat stadunanat-mañ,
* 1991 : *[[La Totale !]]* gant Claude Zidi,
* 1991 : *[[Ville à vendre]]* gant Jean-Pierre Mocky,
* 1994 : *[[La Cité de la peur, une comédie familiale]]* gant Alain Berbérian,
* 1995 : *[[Le Bonheur est dans le pré]]* gant Étienne Chatiliez,
* 1997 : *[[Cuisine américaine]]* gant Jean-Yves Pitoun,
* 2000 : *[[Kitchendales]]* gant Chantal Lauby,
* 2001 : *[[Tanguy]]* gant Étienne Chatiliez,
* 2002 : *[[Lovely Rita, sainte patronne des cas désespérés]]* gant Stéphane Clavier,
* 2003 : *[[Les Clefs de bagnole]]* gant Laurent Baffie,
* 2004 : *[[Pollux : le manège enchanté]]* gant Jean Duval, Franck Passingham, Dave Borthwick, mouezh al lapin *[[Flappy]]* er film bevaat-mañ,
* 2004 : *[[Un printemps à Paris]]* gant Jacques Bral,
* 2006 : *[[Big city]]* gant Djamel Bensalah,
* 2008 : *[[Bambou]]* gant Didier Bourdon,
* 2010 : *[[Au bistro du coin]]* gant Charles Nemes,
* 2011 : *[[L'Oncle Charles]]* gant Étienne Chatiliez,
* 2011 : *[[Populaire]]* gant Régis Roinsard,
* 2012 : *[[Les Petits Princes]]* gant Vianney Lebasque,
* 2012 : *[[Grand départ]]* gant Nicolas Mercier,
* 2013 : *[[Salaud, on t'aime]]* gant Claude Lelouch.
Yannick Jadot

**Yannick Jadot**, bet ganet d'ar 27 a viz Gouere 1967 e Clacy-et-Thierret (Aisne), a zo ur politikour ha stourmer ekologour gall.

Ezel eo eus Ar Re C'hlas adalek 1999. Rener koulzadoù Greenpeace Bro-C'hall eo etre 2002 ha 2009. Dilennet eo kannad europat en anv EELV-Ar Re C'hlas abaoe ar 7 a viz Even 2009. Danvez prezidant eo e dilennadegoù prezidant ar republik Bro-C'hall e 2017 araok en en dennañ evit Benoît Hamon, danvez prezidant ar Strollad sokialour. Danvez prezidant eo adarre e 2022.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Yannick Jadot
Michael Laudrup

**Michael Laudrup** a zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel danat, bet ganet d'ar 15 a viz Mezheven 1964 e Frederiksberg (Danmark).
Cafu

**Cafu** (**Marcos Evangelista de Morais** diouzh e anv gwir) a zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel brazilian, bet ganet d'ar 7 a viz Mezheven 1970 e São Paulo (Brazil).
Diego Milito

**Diego Alberto Milito** zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel arc'hantinat, bet ganet d'an 12 a viz Mezheven 1979 e Bernal (Arc'hantina).
Fernando Redondo

**Fernando Carlos Redondo Neri** (lesanvet *El Príncipe* ) a zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel arc'hantinat, bet ganet d'ar 6 a viz Mezheven 1969 en Adrogué (Arc'hantina).
Kpelleeg

Ur yezh vandeek eo ar **c'hpelleeg** (*kpelle*) pe **Kpɛlɛwoo**. Komzet e vez ar c'hpelleeg gant ar Gpelleed gant etre 800 000 hag 1 milion a dud, an hanter anezho e Ginea, er rannvro Ginea ar c'hoadoù dreist-holl tro-dro da N'zérékoré, hag an hanter all e Liberia eus tu all an harz.

Yezhonierien zo a soñj dezho eo ar yezh-se ur c'hontinuom gant yezhoù all evel ar maninkeg.

Ar yezh-se ne implij ket ar son 'r' a veze anvet 'Guérzé' padal gant ar C'hallaoued. Unan eus an nebeud yezhoù eus Afrika he deus bet he skritur dezhi krouet tro-dro 1930 gant Gbili Sanoyea, ur penn-bras eus Liberia.

Desket e veze ar yezh-se gant ar vugale er skolioù kentañ derez tro-dro da N'Zérékoré dindan kentañ Republik Ginea (a-raok 1984). N'eo ket graet ken bremañ.

## Skouerioù e Kpelleeg  (skrivet el lizherenneg latin)
### Pennad kentañ 'Déclaration des droits de l'homme et du citoyen'

 Nukan gele kaa pələ kaa tanɔn,
 yiliɓa nu kəle maawiyə pələ da tɔɔi gaa ɲei yɛnɛyii hu kɛpələ kaalɔ tanɔn ; 
 di kɛmɛni a nukan ŋaa ɓə gɛɛ hwəkɛli wɛlikɛmaa ə lɔ di luwai.

### Hon tad (Pater Noster)

 Kunâŋ gáa ŋele sui,
 Tɔɔ ku iláai siɣe a maa waa.
 Tɔɔ Ikâloŋ-laai é pá,
 Tɔɔ ínîa-mɛni é kέ,
 Nɔii ma ɓɛ yɛ̂ɛ berei gáa la Ɣâla-taai.
 I kukɔ sâa a kuɣele-kuu tɔnɔ-tɔnɔ mii-sɛŋ;
 I ipôlu fe kutɔ̂ŋ-karaa-ŋai dîa,
 Yɛ̂ɛ berei kwa kupôlu fè la kuɓarâai ditɔ̂ŋ-karaa-ŋai dîai;
 Tɔɔ kutúɛ kufe pili yee-laa-maa su,
 Kέlɛ, i kukúla mɛni nyɔ́mɔɔ su.
 
## Notennoù ha daveennoù


## Gwelet ivez
*Yezhoù mandingek
*Maninkeg
George Best

**George Best**, bet ganet e Béal Feirste (Norzhiwerzhon) d'an 22 a viz Mae 1946 hag aet da Anaon e karter Kensington Londrez (Bro-Saoz) d'ar 25 a viz Du 2005, a oa ur melldroader etrebroadel norzhiwerzhonat. Tremen a rae da c'hoarier hep e bar, e-touez gwellañ argaderien istor ar vell-droad hep mar ebet.

Barrek da c'hoari evel araoger kreiz koulz hag askeller a-drugarez d'e berzhioù naturel – dribler prim hag ouzhpenn donezonet – e teuas brud dezhañ en abeg d'ar vuhez diroll a rene e-maez an tachennoù mell-droad.

Da viken e chomo e anv liammet ouzh hini Bobby Charlton hag hini Denis Law en devoa c'hoariet ganto evit Manchester United Football Club (1961-1974).

Seizh gwech ha tregont e voe douget krez e skipailh broadel gantañ, etre 1964 ha 1977, o lakaat nav fal e kaouedoù ar skipailhoù enep.
Miroslav Klose

**Miroslav Josef Klose** (bet ganet **Mirosław Marian Klose**) zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel alaman, bet ganet d'an 9 a viz Mezheven 1978 en Opole (Polonia).

Tennañ a ra d'e ouenn dre m'eo mab d'ur melldroader poloniat – Józef Klose (AJ Auxerre (1978-1981) peurgetket) – ha d'ur velldornerez etrebroadel poloniat, Barbara Jeż hec'h anv.

Erruet e oa, e 2011, da c'hoari evit ar skipailh italian Società Sportiva Lazio (Roma).

## [[Kib vell-droad ar bed]]
Gant skipailh broadel Alamagn en deus kemeret perzh e pevar dalc'h :
* Kib vell-droad ar bed 2002 a voe dalc'het e Japan ha Republik Korea : bet merket pemp pal gantañ,
* Kib vell-droad ar bed 2006 a voe dalc'het en Alamagn : ar pemp pal (en ur ober seizh krogad) a verkas e-kerzh ar genstrivadeg-mañ a roas titl ar gwellañ paler dezhañ,
* Kib vell-droad ar bed 2010 a voe dalc'het e Suafrika : bet merket pevar fal gantañ en ur ober pemp krogad,
* Kib vell-droad ar bed 2014 a zo dalc'het e Brazil.
Amalie von Sachsen (1794–1870)

**Meur a briñsez zo bet anvet [[Amalie von Sachsen]].*

**Amalie von Sachsen**, pe *Amalie Marie Friederike Auguste*, pe *Maria Amalia Friederike Augusta Karolina Ludovica Josepha Aloysia Anna Nepomucena Philippina Vincentia Franziska de Paula Franziska de Chantal* (1794–1870) a oa ur briñsez alaman, sonaozourez ha skrivagnerez. Da anv-pluenn e kemere an anv *A. Serena*, ha c'hoariva a skrive evel *Amalie Heiter*. 

Merc'h e oa da Maximilian von Sachsen ha da Carolina di Parma. Nizez e oa da Friedrich August Iañ, Roue Sachsen, ha da Anthony, Roue Sachsen ; c'hoar e oa ivez da Friedrich August II, Roue Sachsen, ha da Johann, Roue Sachsen ; moereb e oa da Albert, Roue Sachsen ha da Georg, Roue Sachsen.

Bevañ a reas Amalie e kastell Pillnitz, nepell diouzh Dresden, kêr-benn rouantelezh Sachsen. Ur vaouez desket e oa, a gane hag a sone ar c'hlavisim, hag a save sonerezh relijiel, c'hoariganoù, ha komediennoù. 

Krennardez e oa Amalie da vare brezelioù Napoleon, ha meur a wech e rankas tec'hel diouzh he c'hastell, kousket war ar plouz e lec'hioù ma kave bod. Meur a wech ivez en em gavas dirak Napoleon, ha ne oa ket an den diouzh he grad. Lavarout a reas Napoleon dezhi e oa droug enni outañ peogwir en devoa graet brezel d'he ziegezh, met boazañ a raje n'eus forzh penaos, ma respontas ar plac'h krak e oa traoù ha ne c'halled ket boazañ outo.
Michel Platini

**Michel François Platini** a zo bet ur *c'hoarier* mell-droad etrebroadel gall, bet ganet d'an 21 a viz Mezheven 1955 e Jœuf (Meurthe-et-Moselle).

## E 2018
Anzavet en deus e oa bet trucherezh en aozadur kib ar bed e 1998.
Raúl González Blanco

**Raúl González Blanco**, anavezetoc'h evel **Raúl**, a zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel spagnol, bet ganet d'ar 27 a viz Mezheven 1977 e Madrid (Spagn).
Raúl

**Raúl** zo un anv-bihan spagnolek, hag a glot gant Raoul e brezhoneg.

## Yezhoù all
*Ralf, en alamaneg ha saozneg
*Raoul, e brezhoneg ha galleg

## Tud all
*Raúl Castro, Prezidant Cuba ha breur Fidel Castro.
*Raúl González Blanco, melldroader spagnol, anavezet en e vicher evel *Raúl*. 

Hag ivez: 
*José Raúl Capablanca (1888-1942), echedour kuban.
Frank Lampard

**Frank James Lampard** zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel saoz, o c'hoari evit Chelsea Football Club evit poent, bet ganet d'an 20 a viz Mezheven 1978 e Romford (Bro-Saoz).
Friedrich August III

**Friedrich August III** (Dresden, 1865 – Sybillenort, 1932), a oa diwezhañ Roue Sachsen. Diroueet e voe e 1918.

## E vuhez
Mab e oa d'ar roue Georg von Sachsen ha d'e bried Maria Anna Portugal.

## Dimeziñ ha bugale
Eurediñ a reas d'an 21 a viz Du 1891 e Wien d'an arc'hdugez Luise von Österreich-Toskana, ha seizh bugel o doe. 
* Friedrich August Georg (1893-1943), ac'h eas da veleg jezuist
* Friedrich Christian (1893-1968), 
: dimezet e 1923 da Elisabeth Helene von Thurn und Taxis (1903–1976)
* Ernst Heinrich (1896-1971), dimezet div wech :
: e 1921 da Sophie von Luxemburg (1902–1941)
: e 1947 da Gina Dulon (1910–2002)
* Maria Alix Carola, Totgeburt (22 aiz Eost 1898)
* Margarete Carola Wilhelmine (1900-1962)
: dimezet e 1920 da Friedrich von Hohenzollern (1891–1965)
* Maria Alix Luitpolda (1901-1990)
: dimezet e 1921 da Franz Joseph von Hohenzollern (1891–1964)
* Anna Monika Pia (1903-1976)
: dimezet e 1924 da Joseph Franz von Österreich (1895–1957)

Se ne viras ket ouzh e bried da skampañ kuit e 1902 gant he serc'heg italian. Torret e voe o dimeziñ e 1903. 
Mervel a reas e dad e 1904, ha setu Friedrich August anvet da roue. 

## Dispac'h

E fin ar brezel bed kentañ e savas dispac'h en impalaeriezh alaman. D'an 13 a viz Du 1918 e tilezas ar gurunenn hag e lavaras d'an dispac'herien "Macht doch eiern Dreck alleene!" pa oant deuet da c'houlenn e zilez, rak dre ma oant souezhet o welout pegen buan en doa dilezet e garg ne ouient ket penaos ober ken hag o devoa goulennet kuzul digantañ. .

## Notennoù
Miguel

**Miguel** (distaget ) zo un anv-bihan portugalek ha spagnolek, a orin hebreek.

## Yezhoù all
*Michael, e saozneg.
*Michel, e galleg.
*Mikael, e brezhoneg.

## Tud
### Rouaned ha priñsed
*Miguel da Paz (1498-1500), infant Portugal
*Miguel Iañ, roue Portugal
**Miguel II*, anv roet a-wechoù da Miguel Januário de Bragança (1853 -1927), mab da Miguel Iañ, ne renas ket.

### Tud all
*Miguel de Cervantes
*Miguel Ángel Asturias, skrivagner gwatemalat, priz Nobel al lennegezh
*Miguel Lillo, kelenner ha naturour arc'hantinat
*Miguel Matamoros, soner kuban
*Miguel Indurain, marc'hhouarner euskarat

## Oberennoù

## Lec'hioù
* San Miguel
* São Miguel
Eurig Salisbury

**Eurig Salisbury** zo ur barzh kembraek, ganet e Kerdiz. Pa oa c'hwec'h vloaz e oa aet da chom da Llangynog, e-kichen Caerfyrddin. Da drizek vloaz e teskas cynghanedd gant levr Myrddin ap Dafydd, *Clywed Cynghanedd*.

E 2006, en Eisteddfod yr Urdd e c'hounezas ar gador. Meur a briz arall a dapas en Eisteddfodoù all.
E 2006 ivez e kemeras perzh en droiad Crap ar Farddoni, a-gevret gant Catrin Dafydd, Hywel Griffiths, Aneirin Karadog hag Iwan Rhys. Da-heul an droiad e voe embannet an dastumad anvet *Crap ar Farddoni* .

E 2008 e voe embannet e zastumad kentañ, *Llyfr Glas Eurig*. 

Labourat a ra evel enklasker er Greizenn studioù keltiek, en Aberystwyth. 

## Oberennoù
**[[Crap ar Farddoni]]* (Carreg Gwalch, 2006)
**Llyfr Glas Eurig* (Barddas, 2008)
**Sgrwtsh!* (Gwasg Gomer, 2011)

## Liammoù
*Pennad kembraek diwar e benn e Llenyddiaeth Cymru
Crap ar Farddoni

**Crap ar Farddoni** zo un dastumad barzhonegoù kembraek gant Catrin Dafydd, Eurig Salisbury, Aneirin Karadog, Iwan Rhys ha Hywel Griffiths, embannet gant Carreg Gwalch e 2006.
El Rosario

**El Rosario** zo un anv lec'h spagnolek hag a gaver e meur a vro.

## Gerdarzh
Diwar an anv relijiel Rosario. 

## Lec'hioù

### 
* **[[El Rosario (Catamarca)|El Rosario]]**;

### 
* **[[El Rosario (Colombia)|El Rosario]]**, kumun;

### 
* **[[El Rosario (Cuba)|El Rosario]]**;

### 
* **[[El Rosario (Cuscatlán)|El Rosario]]**, e Cuscatlán;
* **[[El Rosario (La Paz)|El Rosario]]**, e La Paz, ;
* **[[El Rosario (Morazán)|El Rosario]]**, e Morazán;

### 
* **[[El Rosario (Honduras)|El Rosario]]**, kumun;

### 
* **[[El Rosario Micaltepec]]**, e stad Puebla;
* **[[Rosario (Sinaloa)|Rosario]]**, en Sinaloa;

### 
* **[[El Rosario (Nicaragua)|El Rosario]]**, kumun;

### 
* **[[El Rosario (Republik Dominikan)|El Rosario]]**, rann velestradurel.

### 
* **[[El Rosario (Kanariez)|El Rosario]]**, kumun e proviñs Santa Cruz de Tenerife

## Gwelet ivez
*Rosario
Jonny Wilkinson

**Jonathan Peter Wilkinson**, lesanvet **Jonny Wilkinson**, zo ur c'hoarier rugbi XV etrebroadel saoz, bet ganet d'ar 25 a viz Mae 1979 e Frimley (Surrey, hag en deus gounezet Kib rugbi ar bed 2003 gant skipailh broadel Bro-Saoz.

C'hoariet en deus evit daou gleub a-hed e vicher : Newcastle Falcons (1997-2009) ha Rugby club toulonnais (2009-2014).
Jonah Lomu

**Jonah Tali Lomu**, bet ganet d'an 12 a viz Mae 1975 en Auckland (Zeland-Nevez) ha marvet d'an 18 a viz Du 2015 (er memes lec'h), a oa ur c'hoarier rugbi XV etrebroadel zelandneveziat a-orin tongan. C'hoariet en devoa gant Auckland Blues, Waikato Chiefs ha Wellington Hurricane, hag evel askeller evit New Zealand All Blacks (1994-2002). Tremet (?) eo da vrudetañ c'hoarier hollvedat (??) ar sport.

## Liammoù diavaez
* Jonah Lomu''
* ESPN Profile
* Jonah Lomu - The Legend | Tribute
Dewi Pws Morris

**Dewi Morris**, anavezetoc'h evel **Dewi Pws**, zo ur sonaozer, barzh, hag aktour kembreat. Barzh Bugale Kembre e oa etre 2010 ha 2011.

Ganet eo e Treboeth, Abertawe. Brudet eo bet er bloavezhioù 1970 evel kaner al laz Y Tebot Piws.
Lo Mas d'Asilh

**Lo Mas d'Asilh** a zo ur gumun e departamant an Arièja.

## [[Ragistor]]

Skeudenn:
Harpon_2010.0.3.5._Global_simple.JPG|Treant asilhan (Mirdi Toloza)
Skeudenn:
Galet peint MHNT.PRE.2006.0.93.jpg| Bilienn livet (Mirdi Toloza)
Skeudenn:
Caballo de Mas d'Azil.gif|Penn jav kizellet

* Eskern mammouted (tro 60 000 bloaz oad), arzhed ha frikorneged gloanek a voe kavet er groc'h.
* Tud a vevas ennañ ivez en amzerioù magdalenian hag azilian. Graet e voe engravadennoù gante. Kavet e voe klopenn ur plac'h yaouank (tro 14 000 bloaz). En Neolitik e voe savet taolioù-maen tro-dro d'ar groc'h, e Vidòt, Cap del Puèg ha Seignas.
## Istor
Ur vastidenn e oa Lo Mas d'Asilh. Liammet eo hec'h istor ouzh ar brezelioù relijion.

An Aotrou Jean de Lacvivier, priol manati Sent Biat a voe lakaet da abad manati Lo Mas d'Asilh gant ar pab Marzhin V e 1426.
E 1540 e tigouezas ar brotestantiezh er barrez ha berzh a reas ken ma voe graet *[[Geneva]] [[Kontelezh Fois]]* anezhi.

## Monumantoù ha traoù heverk

Restr:LoMasd'AsilhGroc'h02.jpg
Restr:LoMasd'AsilhGroc'h03.jpg
Restr:LoMasd'AsilhGroc'h04.jpg
Restr:LoMasd'AsilhGroc'h05.jpg
Restr:LoMasd'AsilhGroc'h07.jpg

* Groc'h. Ar vevenn etre ar Ch'retase hag an Trede Hoalad a weler mat er groc'h, bet kleuzet daou vilion a vloavezhioù zo gant an Arisa.

Restr:LoMasd'AsilhGroc'h01.jpg
Restr:LoMasd'AsilhGroc'h06.jpg
Restr:LoMasd'AsilhGroc'h08.jpg

* Ar stêr Arisa hag an hent-departamant "D 119" a dreuz ar mougev.

Restr:LoMasd'AsilhPresbitalprotestant.jpg|Presbital.
Restr:LoMasd'AsilhTemplprotestant01.jpg|Templ, diavaez.
Restr:LoMasd'AsilhTemplprotestant02.jpg|Templ, diabarzh.
Restr:LoMasd'AsilhTemplprotestant03.jpg|Templ, diabarzh.

* Ar presbital (1824), an templ (1821) hag ar chapel (1901) protestant.

Restr:LoMasd'AsilhIlizkatolik01.jpg
Restr:LoMasd'AsilhIlizkatolik02.jpg

* An iliz katolik, 1673.

Restr:LoMasd'AsilhEnskrivadennhebraek.jpg

* Un enskrivadenn hebraek ouzh un ti.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2011
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Victor Matfield

**Victor Matfield**, bet ganet d'an 11 a viz Mae 1977 e Pietersburg (Suafrika), zo ur c'hoarier rugbi XV etrebroadel suafrikan.

Kant dek gwech en deus gwisket krez e skipailh broadel (Springbokke) etre 2001 ha 2014.
Iliz Sant Erwan ar Vretoned

**Iliz Sant Erwan ar Vretoned** (*Chiesa di Sant'Ivo dei Bretoni* en italianeg) a zo un iliz katolik e Roma, lec'hiet *8 vicolo della Campana*. Unan eus an "ilizoù broadel" eo, ha dont a ra eus an iliz a oa bet savet da vare Breizh dizalc'h, aotreet gant ar pab Nikolaz V e deroù ar  ha kadarnaet e 1455 gant Kallistus III. Rannvro Breizh he deus kemeret perzh en adkempenn

## Bretoned bet sebeliet eno

* Robert Guibé, tro ha tro eskob Treger, Roazhon ha Naoned. Aet da Anaon e Roma an 9 Gwengolo 1513.

## Liammoù diavaez

*Blog ar barrez (galleg, gant tammoù brezhoneg)
*  Pajenn war an iliz war lec'hienn kreizenn degemer an douristed hag ar birc'hirined

## Levrlennadur

* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental.* Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960

## Notennoù ha daveoù
St’at’imcets

Ar **st'at'imcets** (*St̓át̓imcets*), anvet ivez **lillooet** (*Líl̓wat*), zo ur yezh salichek kinniget, komzet e rannvro ar stêrioù Fraser ha Lillooet e proviñs British Columbia e Kanada, gant un 300 den bennak da yezh vamm.

Forc'het eo ar St'at'imcets e div rannyezh:
*uhel:* St'at'imcets an norzh (komzet war-dro Fountain, Lillooet)
*izel:* Lil'wat (komzet war-dro Mount Curie, Douglas)

## Liammoù diavaez
* ''St'at'imcets an norzh''
* ''Lil'wat''

## Notennoù ha daveoù
Emmanuelle Cosse

**Emmanuelle Cosse**, bet ganet d'ar 15 a viz Du 1974 e Pariz, a zo ur gazetennerez hag ur bolitikourez c'hall.

E-pad bloavezhioù he doa stourmet **Emmanuelle Cosse** e-barzh kevredigezhioù a-enep ar SIDA hag evit gwirioù ar merc'hed.

Sekretourez-veur ar strollad EELV - Ar Re C'hlas eo bet abaoe an 30 a viz Du 2014 betek an 11 a viz C'hwevrer 2016, pa zeuas da vezañ ministrez al lojeiz (C'hwevrer 2016 - Mae 2017). Emezelañ a reas neuze er Strollad Ekologour.
Vieux-Bourg (disheñvelout)

**Vieux-Bourg** a zo un anv-lec'h gallek. Gallout a ra bezañ:
*Vieux-Bourg, ur gumun eus ar C'halvados, e Bro-C'hall
*"Le Vieux-Bourg", anv gallek Bourc'h-Kintin, e Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor
*"Le Vieux Bourg", anv gallek «Bourk kozh Pleherel», greizenn gozh kumun Frehel e Breizh
Skwamicheg

Ar **skwamicheg** (*Sḵwx̱wú7mesh*), zo ur yezh salichek komzet e mervent proviñs British Columbia e Kanada, gant un 10 den bennak.

## Notennoù ha daveoù
Luchoutsideg

Al **luchoutsideg** (*xʷəlšucid, dxʷləšúcid, Puget Salish, Puget Sound Salish, Skagit-Nisqually*), zo ur yezh salichek eus an arvor komzet e su proviñs British Columbia e Kanada hag e norzh stad Washington e Stadoù-Unanet Amerika, gant un 340 den bennak.

## Notennoù ha daveoù
Rowena

**Rowena** zo anv ur rouanez sakson en Historia Regum Britanniae, gant Jafrez Menoe. Rouanez mojennel Kent e oa er Vvet kantved, merc'h d'ar roue sakson Hengest, ha dimezet d'ar roue brezhon Vortigern.

## Istor an anv
Ne gaver ket an anv Rowena en dihelloù hensaoznek, evel en Historia ecclesiastica gentis Anglorum, gant Beda, pe er C'hronik Angl-ha-Saoz. 

Kentañ meneg anezhañ a gaver en Historia regum Britanniae Jafrez Menoe en  (skrivet e meur a zoare : Ronwen, Renwein, Romwenna). Krediñ a reer e c'hall bezañ doare latin un anv hensaoznek pe germanek, aet da goll.
Marteze avat e teu eus an anv kembraek Rhonwen, diwar ar ger "rhawn" (reun), met n'eus testeni ebet a gement-se.

## En [[Historia Britonum]]
Daoust ma n'eo ket meneget hec'h anv ez eus kaoz en Historia Brittonum en  (lakaet war gont Nennius). Merc'h ar Sakson Hengist eo. Erruout a ra Hengist hag e vreur Horsa en Ynys Ruym (Enez Thanet). Goulenn a ra Hengist digant ar roue brezhon Vortigern kaout muioc'h a zouar. Kas a ra e verc'h Rowena d'ur banvez da vezviñ Vortigern, ha ken hoalet ganti eo ar Brezhon ma ro d'he zad pezh a gar gant ma c'hallo dimeziñ d'ar goantenn. Petra e teu gwreg kentañ Vortigern, anvet Sevira, merc'h da Magnus Maximus, n'ouzer ket. Hervez ar skrid e oa ur gwidre a-berzh an Diaoul a oa o temptiñ ar roue brezhon gant ur vaouez pagan, ha sede penaos e roas Vortigern, dallet gant e c'hoantegezh, rouantelezh Kent da Hengist.

Kement-se ne zegasas nemet droug d'ar Vrezhoned pa c'hallas ar Saksoned kregiñ d'en em ziazezañ en Enez Vreizh. 

Hervez Historia Brittonum e voe devet en o bev Vortigern "hag e wragez" (n'eo ket meneget anv Rowena/Rhonwen ervat) gant tan Doue e kreñvlec'h Craig Gwrtheyrn ("Roc'h Vortigern") e hanternoz Kembre.

## En [[Historia regum Britanniae]]

## Notennoù ha daveoù
Rowena (disheñvelout)

**Rowena** zo un anv-bihan hag un anv-lec'h saoznek, diwar anv ar rouanez vojennel Rowena. 

## Tud
* Rowena Morrill (1944), skeudennaouerez skiant-faltazi.

### Lennegezh
* *Vortigern and Rowena*, ur pezh-c'hoari istorel saoznek e 1796, hag a vije bet skrivet gant William Shakespeare hervez ar vrud, hag a oa bet savet e gwirionez gant William Henry Ireland (1775–1835) ;
* *Lady Rowena Hargottstandstede*, er romant *[[Ivanhoe]]* gant Walter Scott, e 1819.
* *Rowena Ravenclaw*, e romantoù Harry Potter .

## Lec'hioù
### 
* Rowena, New South Wales
### 
* Rowena, New Brunswick
### 
* Rowena, Kentucky
* Rowena, Texas
* Rowena, South Dakota
* Rowena, Oregon
Jean-Vincent Placé

**Jean-Vincent Placé**, bet ganet d'an 12 a viz Meurzh 1968 e Seoul (Korea ar Su), a zo ur politikour gall ezel eus EELV - Ar Re C'hlas.

Dilennet eo bet da senedour Essonne e 2011, ha brezidant ar strollad EELV Ar Re C'hlas e Senad Bro-C'hall eo abaoe miz Genver 2012.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn-skrivañ J.V.Placé
Halkomelemeg

An **halkomelemeg** (*Halq̓eméylem*, *Hul̓q̓umín̓um̓* pe *Hun'qumi'num*), zo ur yezh salichek aodel kinniget, komzet e rannvro ar su ar stêr Fraser hag ar su enez Vancouver e proviñs British Columbia e Kanada, gant un 570 den bennak ha war-dro 25 den e S.U.A..

Rannet eo an halomelemeg e div (pe teir) rannyezh:
*stêr:*Halq̓eméylem (komzet an uhel ar stêr Fraser)
Hun'qumi'num (komzet an izel ar stêr Fraser) ~ un tremenadur etre an div all
*enez:*Hul̓q̓umín̓um̓ (komzet e su enez Vancouver)

## Liammoù diavaez
* ''halkomelemeg ar stêr''
* ''halkomelemeg an enez''

## Notennoù ha daveoù
Juan Carlos Ferrero

**Juan Carlos Ferrero Donat**, bet ganet d'an 12 a viz C'hwevrer 1980 en Ontinyent (Spagn), zo bet ur c'hoarier tennis spagnol (a vicher etre 1998 ha 2012) hag aet e oa ar maout gantañ e Tournamant Roland-Garros e 2003.
Marat Safin

**Marat Mubinovich Safin**, bet ganet d'ar 27 a viz Genver 1980 e Moskov (URSS d'ar mare-se), zo ur c'hoarier tennis rusian (a vicher etre 1997 ha 2009). Bet e oa c'hoarier kentañ ar bed e-pad 9 sizhunvezh e 2000, ha mont a reas ar maout gantañ en US Open e 2000 hag en Australian Open e 2005.
Taol treitouriezh an hirgontilli

**Arabat droukveskañ gant [[Nozvezh an Hirgontilli]] e 1934*.

**Taol treitouriezh an hirgontilli** (pe *Brad y Cyllyll Hirion* e kembraeg) zo un darvoud mojennel a c'hoarvezas en Enez Vreizh er Vvet kantved pa voe lazhet tierned ar Vrezhoned gant ar Saksoned, hervez a zo kontet en Historia Brittonum, gant Nennius .

Hervez ar vojenn e oa deuet Vortigern da vout penntiern ar vrezhoned goude aet kuit an armeoù roman eus Enez vreizh. Aotreet en devoa ar Saksoned Hengist ha Horsa da deurel o zroad en Enez Thanet.
Yevgeny Kafelnikov

**Yevgeny Aleksandrovich Kafelnikov**, bet ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1974 e Sotchi (URSS d'ar mare-se), zo ur c'hoarier tennis rusian hag a zo bet c'hoarier kentañ er bed. Aet e oa ar maout gantañ e Tournamant Rolland Garros e 1996 (penn-ouzh-penn ha daou-ouzh-daou) hag en Australian Open e 1999.
Kumuniezh kumunioù kreisteiz al Liger-Atlantel

**Kumuniezh kumunioù kreisteiz al Liger-Atlantel** a oa anezhi ur gumuniezh kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 1995.

Edo he sez e Levieg. He frezidant diwezhañ oa Claude Neau, maer Kerc'haoueg.

## Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 3 c'humun d'ober anezhi:
* Kerc'haoueg
* **[[Levieg]]** (sez)
* Tolvez

## Liamm
* Lec'hienn web ar gumuniezh-kumunioù

## Notennoù ha daveoù
Kumuniezh kumunioù bro Machikoul

**Kumuniezh-kumunioù bro Machikoul** a oa anezhi ur gumuniezh kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 2002.

Edo he sez e Machikoul. He frezidant diwezhañ oa Jean Charrier, maer Sant-Marzh-ar-C'hoad.

## Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 6 kumun d'ober anezhi:
* Kernevez-Raez
* **[[Machikoul-Sant-Masen]]** (sez)
* Maeron
* Palud
* Sant-Marzh-ar-C'hoad
* Sant-Stefan-Melveurzh

## Liamm
* Lec'hienn web ar gumuniezh kumunioù

## Notennoù ha daveoù
Kumuniezh-kumunioù bro Nozieg

**Kumuniezh-kumunioù bro Nozieg** a zo anezhi ur gumuniezh kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 1994.

Emañ he sez e Nozieg. He frezidantez eo Claire Théveniau, maerez Puñsel.

## Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a ya 7 kumun d'ober anezhi:
* Gwez
* Kergaval
* Kerrigon
* **[[Nozieg]]** (sez)
* Puñsel
* Saverieg
* Trefieg

## Liamm
* Lec'hienn web ar gumuniezh kumunioù

## Notennoù ha daveoù
Georges Cuvier

**Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier**, bet ganet d'an 23 a viz Eost 1769 e Montbéliard (e kontelezh Montbéliard) ha marvet d'an 13 a viz Mae 1832 e Pariz (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall), a oa ur c'horfadurour gall, penngaser ar c'horfadur keñveriet hag an henouennoniezh en .

## Listenn al [[loened]] en devoa studiet
### [[Bronneged]]
#### [[Spesad]]où
* **U** : *Ursus thibetanus* (arzh du Azia).
### [[Labous]]ed
#### [[Genad]]où
* **C** : *[[Ceblepyris]]*, *[[Chloris (genad)|Chloris]]*, *[[Cinnyris]]*,
* **D** : *[[Dacnis]]*, *[[Dicaeum]]*,
* **E** : *[[Epimachus]]*,
* **P** : *[[Pernis (genad)|Pernis]]*, *[[Ploceus]]*, *[[Psittacula]]*,
* **R** : *[[Regulus]]*,
* **T** : *[[Tragopan]]*,
* **V** : *[[Vidua]]*.
#### [[Spesad]]où
* **C** : *[[Coracias cyanogaster]]*,
* **L** : *[[Lybius minor]]*,
* **M** : *[[Meleagris ocellata]]*,
* **P**
: *[[Platylophus galericulatus]]*, *[[Psilopogon flavifrons]]*,
* **T** : *Threskiornis moluccus* (ibiz gwenn Aostralia).

## Oberennoù hag embannadurioù
* *Tableau élémentaire de l'histoire naturelle des animaux* (1797-1798), skriv war-eeun
* *Leçons d'anatomie comparée (5 volumes, 1800-1805), ouvrage capital qui obtint en 1810 un des prix décennaux.*
* *Essais sur la géographie minéralogique des environs de Paris, avec une carte géognostique et des coupes de terrain,* avec Alexandre Brongniart (1811).
* *Le Règne animal distribué d'après son organisation, pour servir de base à l'histoire naturelle des animaux et d'introduction à l'anatomie comparée* (4 levrenn, 1817).
* *Recherches sur les ossemens fossiles de quadrupèdes, où l'on rétablit les caractères de plusieurs espèces d'animaux que les révolutions du globe paraissent avoir détruites* (4 levrenn, 1812).
* *Mémoires pour servir à l'histoire et à l'anatomie des mollusques* (1817)
* *Éloges historiques des membres de l'Académie royale des sciences, lus dans les séances de l'Institut royal de France par M. Cuvier* (3 levrenn, 1819-1827).
* *Théorie de la terre* (1821).
* *Discours sur les révolutions de la surface du globe et sur les changements qu'elles ont produits dans le règne animal,* : H. Cousin (Paris), 1840 : Christian Bourgois (Paris), 1985.
* *Histoire des progrès des sciences naturelles depuis 1789 jusqu'à ce jour* (5 levrenn, 1826-1836).
* *Histoire naturelle des poissons* (11 volumes, 1828-1848), continuée par Achille Valenciennes.
* *Histoire des sciences naturelles depuis leur origine jusqu'à nos jours, chez tous les peuples connus, professée au Collège de France* (5 levrenn, 1841-1845)
* *L'histoire des sciences naturelles de Cuvier : vingt-quatre leçons de l'Antiquité à la Renaissance* [embannadur neveu Theodore W. Pietsch, rakskrid gant Philippe Taquet], Paris: Publications scientifiques du Muséum national d'Histoire naturelle, 2012, 734 p. (coll. Archives; 16) (ISBN 978-2-85653-684-1).

Georges Cuvier oa kevelet ivez ar Dictionnaire des sciences naturelles (61 volumes, 1816-1845) hag ar Biographie universelle (45 volumes, 1811-18??).

## Notennoù ha daveennoù
Some of These Days

***Some of These Days*** zo ur ganaouenn saoznek, savet gant Shelton Brooks, embannet e 1910, ha brudet gant ar ganerez Sophie Tucker. Kanet eo bet gant kalz a ganerien ha kanerezed : Cab Calloway, Ella Fitzgerald, Brenda Lee.

## Liammoù diavaez
* Kanet gant Sophie Tucker d'an 2 a viz Gwengolo 1927
Kumuniezh-kumunioù Su an Aber

**Kumuniezh-kumunioù Su an Aber** a zo anezhi ur gumuniezh-kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 1996.

Emañ he sez e Pembo. He frezidant eo Yannick Morez, maer Sant-Brewenn.

## Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a ya 6 kumun d'ober anezhi:
* Frozieg
* Korzed
* **[[Pembo]]** (sez)
* Sant-Brewenn
* Sant-Pêr-Raez
* Sant-Widel-Skovrid

## Liamm
* Lec'hienn web ar gumuniezh-kumunioù

## Notennoù ha daveoù
Kumuniezh kumunioù Gwaled

**Kumuniezh-kumunioù Gwaled** a oa anezhi ur gumuniezh-kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 1995.

Edo he sez e Gwaled. He frezidant diwezhañ oa Pierre-André Perrouin, maer ar Palez.

## Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 6 kumun d'ober anezhi:
* Beuzid-an-Doured
* Chapel-Huelin
* **[[Gwaled]]** (sez)
* Maodilon
* Ar Palez
* Skouvlant

## Liamm
* Lec'hienn web ar gumuniezh-kumunioù

## Notennoù ha daveoù
Nicki Parrott

**Nicki Parrott** zo ur ganerez hag ur c'hourbiolinourez aostralian. Bevañ a ra bremañ e SUA. Kanañ a ra kanaouennoù jazz en ur seniñ gant daou pe dri soner, evel pa sone gant Les Paul's Trio.

He c'hoar, Lisa Parrott, zo kanerez baritone.

## Pladennoù
* 2008 : *[[Fly Me to the Moon|Fly Me To The Moon]]*, Venus Records. 
* 2012 : *[[Summertime]]*. Ur bladenn gant kanaouennoù diwar-benn an hañv.
* 2014 : *The Look Of Love*, Venus Records. Gant he c'hoar, Lisa Parrott.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Lec’hienn Nicki Parrott
* O kanañ  Beyond the Sea.
* O kanañ  Autumn leaves gant al Les Paul's Trio
* O kanañ  I Can See Clearly Now
Jack Nicholson

**Jack Nicholson** («John Joseph Nicholson» eus e anv ofisiel) a zo un aktour hag ur sevener amerikan ganet d'an 22 a viz Ebrel 1937 e New York. Unan eus brudetañ c'hoarierien e remziad an hini eo, tapet gantañ meur a Oscar en e vuhez.

## Filmoù pennañ
* 1969 - *Easy Rider
* [[1973]] - *The Last Detail
* 1974 - *Chinatown*
* 1975 - *[[One Flew Over The Cuckoo's Nest]]
* [[1980]] - *The Shining*
* [[1983]] - *Terms of Endearment*
* [[1989]] - *Batman*
* [[1996]] - *Mars Attacks!
* 1997 - *[[As Good As It Gets]]
* [[2002]] - *About Schmidt

## Liammoù diavaez
Nicolas de Condorcet

**Marie Jean Antoine Nicolas de Caritat**, markiz a g**Condorcet**, bet ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1743 e Ribemont (Aisne a-vremañ) hag aet da Anaon d'an 29 a viz Meurzh 1794 e Bourg-la-Reine (Hauts-de-Seine a-vremañ) a oa ur prederour, ur matematikour hag ur politikour gall.
Gray (Haute-Saône)

**Gray** zo ur gumun en departamant Haute-Saône e reter Bro-C'hall. E  e oa  a dud o chom e kêr.

War lez ar stêr Saône emañ Gray. Unan eus kêrioù bras Bourgogne-Franche-Comté eo hag ur porzh brazik ez eo ivez, war ar stêr-se, a-raok ma redfe e Bourgogn.

E Gray emañ an Nacia Esperanto Muzeo, mirdi broadel gall an esperanteg, savet e 1977.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Trojany

**Trojany** zo ur gêriadenn e gevred Polonia, gant tro 490 annezad enni (e 2014). Emañ etre Wołomin ha Varsovia.
Steven Gerrard

**Steven George Gerrard** zo ur melldroader etrebroadel saoz, bet ganet d'an 30 a viz Mae 1980 e Whiston (Bro-Saoz).

N'en deus c'hoariet nemet gant Liverpool F.C. a-hed ur vicher bet kroget e 1987 er c'hleub-mañ.
Nicolas Mahut

**Nicolas** Pierre Armand **Mahut**, bet ganet d'an 21 a viz Genver 1982 en Añje (Maine-et-Loire) a zo un tenniser gall, sportour a vicher abaoe 2000.

Aet e oa ar maout gantañ, a-gevret gant Pierre-Hugues Herbert, da-geñver gourfenn kenstrivadeg daou-ha-daou an US Open bet dalc'het e New York (SUA) d'an 12 a viz Gwengolo 2015.
Kumuniezh-kumunioù Sevr, Mewan ha Goulen

**Kumuniezh-kumunioù Sevr, Mewan ha Goulen** a oa anezhi ur gumuniezh-kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 2000.

Edo he sez en Hae-Foazer. He frezidant diwezhañ e oa Jean-Pierre Bouillant, maer an Hae-Foazer.

## Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 4 c'humun d'ober anezhi:
* Gorre-Goulen
* **[[An Hae-Foazer]]** (sez)
* Kastell-Tepaod
* Sant-Fieg-ar-Mewan

## Liamm
* Lec'hienn web ar gumuniezh-kumunioù

## Notennoù ha daveoù
Ronnie O'Sullivan

**Ronald Antonio O'Sullivan**, pe **Ronnie O'Sullivan**, zo ur c'hoarier snooker saoz, bet ganet d'ar 5 a viz Kerzu 1975 e Wordsley (Bro-Saoz).
Enez Thanet

**Enez Thanet** (*Isle of Thanet* e saozneg) zo ur c'horn-bro e reter Kent, e Bro-Saoz. Gwechall e oa un enezenn, dispartiet diouzh an douar-bras gant Kanol Wantsum betek ar .

## Istor

*Tanatus* e oa an anv e latin.
Gareth Bale

**Gareth Frank Bale** zo un melldroader etrebroadel kembreat, bet ganet d'ar 16 a viz Gouere 1989 e Kerdiz (Kembre), hag a zo bet prenet gant Real Madrid C.F. e 2013.
Engiadina

**Engiadina** pe **Engadin** (*Engiadina* e romañcheg, *Engadin* en alamaneg, *Engadina* en italianeg, *Engadine* e galleg ; un anv a dalvez kement ha *liorzh an Inn*) zo un draoñienn hir en Alpoù Suis, e kanton Grischun, e reter ar vro. En em astenn a ra a-hed ar stêr Inn, war ur c'hant kilometr bennak, adalek an eien, e-kichen an ode anvet Pass del Malögia (Maloja Pass), betek harzoù Aostria, en ardraoñ. A bep tu d'an draoñienn ez eus menezioù uhel-mat ha brudet eo ar c'horn-bro abalamour d'e gened ha d'an amzer heoliet.
Si tous les gars du monde

***Si tous les gars du monde*** zo ur film gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Christian-Jaque e 1955.

*[[La mer et le ciel]]* a oa kentañ titl ar film a oa dleet bezañ fiziet e Henri-Georges Clouzot da gentañ-penn.

Anv ur ganaouenn brudet a-walc'h eo ivez *[[Si tous les gars du monde (kanaouenn)|Si tous les gars du monde]]*, bet savet ar gerioù anezhi gant Marcel Achard hag an ton gant Georges van Parys a-benn-kaer evit ar film.

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama, Troioù-kaer
* Senario : Jacques Rémy, azasaet gant Henri-Georges Clouzot,
* Divizoù : Christian-Jaque, Henri-Georges Clouzot, Jacques Rémy, Jean Ferry ha Jérôme Géronimi,
* Kevredadoù produiñ : Les Films Ariane ha Cinétel (Pariz), Filmsonor,
* Rener produiñ : Francis Cosne,
* Rener ar skeudenniñ : Armand Thirard,
* Ijinour ar son : William Robert Sivel,
* Aozer ar sonerezh hag ar c'hanaouennoù orin : Georges van Parys,
* Kinklour : Robert Gys,
* Frammer : Jacques Desagneaux,
* Kenurzhier an efedoù arbennik : Nicolas Wilcke,
* Prantad filmañ : adalek an 21 a viz Mezheven betek ar 5 a viz Du 1955,
* Lec'hioù filmañ : Konk-Kerne (Penn-ar-Bed) evit an darvoudoù diavaez, studioioù Saint-Maurice (Val-de-Marne),
* Deiziad dont er-maez : 24 a viz C'hwevrer 1956,
* Padelezh : 113'.

## An danvez
Bet eo al *Lutèce*, ur chaluter eus Konk-Kerne, e Mor an Hanternoz ha tra m'emañ an akipaj o pesketa eno e klañva an daouzek martolod anezhañ, hag int skoet gant un droug a hañval bezañ ar votulegezh. N'a ket radio ar bourzh en-dro ken ha, koulskoude, ar c'habiten Le Guellec en deus bet amzer a-walc'h da gas ur galv sikour war-bouez ur skingaser gwagennoù berr. Tapet eo ar gemennadenn gant ur radioamatour hag a zeuio a-benn da sevel ur chadenn gengred etrebroadel da gas louzeier d'ar vartoloded lakaet o buhez en arvar bras.

## Roll ar gomedianed
* Jean-Louis Trintignant : Jean-Louis, ur radioamatour,
* André Valmy : ar c'habiten Le Guellec, mestr ar chaluter *Lutèce*,
* Hélène Perdrière : Christine Largeau,
* Jean Gaven : Jos, eilmestr al *Lutèce*,
* Marc Cassot : Marcel, unan e-touez martoloded al *Lutèce*,
* Georges Poujouly : Benj, mous al *Lutèce*,
* Yves Brainville : an aotrou doktor Jégou,
* Claude Sylvain : Totoche,
* Andrex : Lagarrigue, medisin e Togo,
* Doudou Babet : Mohammed, martolod norzhafrikan al *Lutèce*,
* Diana Bel : ostizez karr-nij Air France,
* Mimo Billi : Alberto,
* Jean Clarieux : Riri,
* Jean Daurand : Yves,
* Bernard Dhéran : Saint-Savin,
* Jacques Donot : ar c'homzour,
* Camille Fournier : mamm Benj,
* Gilbert Gil : implijad an ti-gar,
* Pierre Goutas : Yann,
* Gardy Granass : Herta, merc'h Karl,
* Charles Jarrell : Mitch,
* Bernadette Lange : an itron Le Guellec,
* Ebbe Moe : Olaf, 
* Constantin Nepo : ar c'habiten rusian,
* Colette Ricard : degemererez burev an ditouroù,
* Marcel Rouzé : ur c'hontroller,
* Margaret Rung : an ostizez karr-nij polonat,
* Peter Walker : Johnny,
* Mathias Wieman : Karl, ur radioamatour eus München,
* Jacques Dhéry,
* Roger Dumas,
* Jean Francel,
* Pierre Latour,
* Henri Maïk,
* Jean Michaud,
* Jacques Sablon,
* Guy Saint-Clair,
* Georges Tourreil.
Naeretaer (steredeg)

An **Naerataer** (*Ophiuchus*, berraet en *Oph* diwar an henc'hresianeg Ὀφιοῦχος "an Naeretaer") zo ur steredeg vras a zo tro-dro d'ar c'heheder oablel, da lavaret eo e c'haller he gwelet koulz en hantervoul an Norzh hag en hantervoul ar Su.
Eus an 29 a viz Du betek an 18 a viz Kerzu e vez treuzet gant an Heol.

Skeudenniñ a rafe Asklepios, ar medisin mojennel, en dije lazhet un naer a-raok gwelet un naer all o tasorc'hiñ a-drugarez da louzoù.
"An naeretaer" a vez graet anezhi koulz en arabeg hag e brezhoneg, abalamour ma hañval tapout ar steredeg *Serpens* (Ser) dre he lost (*Serpens Cauda* e latin) er c'hornôg m'emañ ar steredenn *Alya* (θ Ser)) ha dre he fenn (*Serpens Caput*) er Reter m'emañ ar steredenn *Unuk Elhaia* (α Ser). 

## Ar steredeg
[Restr:Kepler_Drawing_of_SN_1604.png|thumb|150px|An Naeretaer, treset gant Johannes Kepler (1610)]]
Gronnet eo gant ar steredegoù *Hercules* (Her) ha *Corona Borealis* (CrB) en Norzh, *Libra* (Lib) er Reter hag er Gevred, *Scorpio* (Sco) ha *Sagittarius* (Sgr) er Su, *Scutum* (Sct) hag *Aquila* (Aql) er C'hornôg.

Steredennoù heverkañ
* *Ras Alhague* (α Oph), "Penn an naeretaer" en arabeg (رأس الحواء *raʾs al-ḥawwἄ*), eo ar steredenn skedusañ.
* *Kelb Alrai* (β Oph), "Ki ar mêsaer-deñved" en arabeg (كلب الراعي *kelb al-rā‘ī*), an eil steredenn skedusañ.
* *Yed Prior* (δ Oph), "an dorn (arabeg) a-raok (latin)" ha *Yed Posterior* (ε Oph) "an dorn (arabeg) a-dreñv (latin)", a weler o tapout krog en naer *Serpens*.
* *Sabik* (η Oph) "ar c'hentad" en arabeg, a zo steredenn an Norzh evit ar blanedenn Ouran.
* *Velox Barnardi*, a zo unan eus ar steredennoù tostañ da Goskoriad an Heol 
* *70 Ophiuchi*

## Pennadoù kar
* Korf-egor
Sfins (Hellaz)

Ar **Sfins** pe **Sfinge** (anv benel) a oa ur boud hanter gwreg hanter loen hag a rae freuz ha reuz war-dro kêr Debai, en Hellaz kozh. Oidipous a voe trec'h dezhi pa ziskoulmas unan eus he divinadelloù.

Hervez ar vojenn e oa merc'h da Ec'hidna ha Tifoaon.

Dont a ra an anv eus ar ger henc'hresianek Σφίγξ / Sphígx/ Sfiks, met teñval eo ar ster. Hesiodos a rae gant Φίξ / Phíx /Fiks, marteze ar stumm koshañ.

## Delwennoù
En delwennoù e vez alies gant bruched ur vaouez ha korf un evn. Lod delwennoù zo stummet evel leoned.


file:028MAD Sphinx.jpg|Sfinks NaksosMirdi Delfi
file:Oedipus sphinx Louvre G417 n2.jpg|Oidipous, Sfinks, ha Hermes*[[Louvre]]*, Pariz
file :Sfinx in Lund.jpg|Sfins (1882)Lund, Sveden
file:Sphinx MET 11.185.jpg|Delwenn varmor Attika*[[Metropolitan Museum of Art]]*New York
Restr:Great Sphinx of Giza - 20080716a.jpg|Sfins Veur Gizah (Egipt)
Sfins

**Sfins** (*Sphinx* e saozneg) zo anv meur a dra:
*ul loen mojennel en Hellaz kozh: Sfins (Hellaz)
*ul loen mojennel en Egipt kozh: Sfins (Egipt)
*ur ouenn kizhier: Sfins (kazh)
*ur spesad balabenned : Sfins (balafenn)

## Lennegezh
*The Sphinx - danevell saozneg gant Edgar Allan Poe
**Le Sphinx des glaces*, romant gallek gant Jules Verne (1897)
**Sphinx*, romant saoznek gant Robin Cook (1979)

## Filmoù
*La sfinge - film renet gant Roberto Roberti (1919)
*The Sphinx - film renet gant Wilfred Lucas ha Phil Rosendel e 1933 

## lec'hioù
**The Sphinx* menez-tan e British Columbia
*The Sphinx (Wyoming), menez er Wind River Range, e Wyoming, SUA.
Orion (steredeg)

**Orion** (*Orion*, berraet en *Ori*) zo ur steredeg, hogozik war geheder an oabl. Kavout a reer an anv *Kastell* e brezhoneg ivez.
Aes eo da gavout e-mesk stered oabl ar Gouiañv a-drugarez da deir steredenn ar Rastell.

## Korfoù-egor
### Nivlennadoù
* Nivlennad Orion
** Messier 43
* IC 434
** Nivlennad ar Penn Marc'h
** NGC 2023
* Messier 78
* NGC 2024
* NGC 1977
* NGC 1990
* Nivlennad an Dorzhell
* NGC 2071
* NGC 2174

### Stered ha gronnadoù stered
*Ar Rastell: Alnitak, Alnilam ha Mintaka
*Betelgeuse
*Rigel

## Liammoù diavaez
Requetés

Ar **requetés** a oa soudarded eus arme ar garlourien e-pad kentañ brezel ar garlouriezh en , e Spagn. Kouerien e oant, artizaned a-wechoù, gwisket e vezent gant bonedoù (pe beredoù) ruz, ha difenn a raent « Doue, ar Vro, ar Roue ». Unan eus o renerien brudet e oa Tomás de Zumalacárregui‎. 

En XXvet kantved e voe adkemeret an anv gant soudarded Navarra ac'h eas a-du gant kostezenn Francisco Franco e-pad Brezel Spagn.

## Levrlennadur
* Francisco de Paula Madrazo: *Historia militar y política de Zumalacárregui*, Madrid, 1844.
* Julio Aróstegui: *Los combatientes carlistas en la Guerra Civil española 1936–1939*, Madrid, 1991.

## Liammoù diavaez
* Encyclopaedia Universalis
Mary Ford

**Mary Ford** (El Monte, Kalifornia,  – Arcadia, Kalifornia, ) eo anv-micher ar ganerez ha gitarourez stadunanat **Iris Colleen Summers** brudet er bloavezhioù 1950 pa gane ha pa sone gant he zrede fried Les Paul (1915-2009) en daouad *Les Paul and Mary Ford*. Dimezet e oant e 1949, ha torret e voe o dimez 1963.

Etre 1950 ha 1954 o devoa graet 16 kanaouenn brudet-bras, en o zouez *How High the Moon* ha *Vaya con Dios*, a voe kentañ e roll ar *Billboard*. E 1951 o devoa gwerzhet 6 milion a bladennoù. 

E-kerzh he respet er sonerezh e voe Mary Ford un aktourez er sinema.

## Notennoù
Les Paul

**Lester William Polsfuss**, bet ganet d'an 9 a viz Even 1915 e Waukesha, Wisconsin (SUA), ha marvet d'an 12 a viz Eost 2009, anavet evel **Les Paul**, a oa ur gitarour, sonaozour, ludaouer hag ijinadenner stadunanat. Seniñ a rae gant e bried Mary Ford er bloavezhioù 1950. 

Ijinet en deus ar gitar tredan hep kef dasson *(solid-body)*, ha digoret an nor d'ar rock and roll. E fin e vuhez e sone jazz gant ar ganerez aostralian Nicki Parrott‎. 

A orin prusian e oa e dud, George hag Evelyn (Stutz) Polsfuss. Kar da ziazezerien ar vreserezh *Valentin Blatz Brewing Company* hag oberourien ar c'hirri-tan *Stutz* e oa e vamm.

Dispartiañ a reas e dud pa oa bugel. E vamm an hini a grennas an anv, d'ober Polfuss, ha goude Polfus, met Les Paul ne gemmas ket e anv d'ober hervez al lezenn. "Les Paul" e oa e anv-leurenn, ha netra ken, met *Red Hot Red* ha *Rhubarb Red* e oa bet da gentañ.
Palez La Granja de San Ildefonso

Palez **La Granja de San Ildefonso** (e spagnoleg: *Palacio Real de La Granja de San Ildefonso*) zo ur palez eus an  e kêrig La Granja de San Ildefonso e-kichenik Segovia, 80 km en hanternoz da gêr Madrid, e-kreiz Spagn, hag a zo hañvlec'h rouaned Spagn abaoe amzer Felipe V.
Real Sitio de San Ildefonso

**Real Sitio de San Ildefonso** (anv ofisiel abaoe 2011), anavezet ivez evel **La Granja de San Ildefonso**, **La Granja**, pe **San Ildefonso**, zo ur gumun eus proviñs Segovia, e Kastilha ha León, e Spagn. Er gumun emañ kêriadennoù La Granja, Valsaín, Riofrío (gant Palez Riofrío) ha La Pradera de Navalhorno. Brudet eo abalamour d'ar palez anvet Palez La Granja de San Ildefonso.


Catedral de La Granja.pav.jpg|Iliz *Los Dolores*
Palacio La Granja2 22-7-03.JPG|Palacio Real
Palacio de la Granja.jpg|Palacio Real ha liorzhoù San Ildefonso
La Granja Palacio.jpg|Talbenn ar Palacio Real de San Ildefonso


## Daveoù