open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pluvergad

**Pluvergad**, pe **Pluergad**, zo ur gumun e Breizh e kanton an Alre e departamant ar Mor-Bihan. 
## Douaroniezh
## Anv
* Plomorcat, 1045; Ploimargat, 1205; Plomargat, 1259; 1265; Ploemargat, 1387; 1453; Ploimergat, 1516; Ploemargat, 1554; Plumargat, 1558; Pleumergat, 1636. 
## Ardamezioù
"*En argant e sourin en gul, heuliet ouzh kab gant daouzek vrizhenn erminig en sabel, 4,4,2,2, ar seitekvet hini dileuniet, hag ouzh beg gant teir dañvouezenn segal peuliet war zu ar sourin*" 
## Brezhoneg
* Klasoù divyezhek a zo eno abaoe 1996. 
* E distro-skol 2016 e oa 10 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (2,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Plunered; e distrig an Alre e oa; diskaret e voe kanton Plunered e 1801 ha lakaet Pluvergad e kanton an Alre e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Pluvergad en arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 130 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,94 % eus he foblañs e 1911. 
* Fuzuilhet e voe ur milour bet ganet er gumun gant al lu gall d'an 10 a viz Gwenholon 1916.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Thuriau (Plumergat) 4511.JPG|Ar maen.
Église de Plumergat (St Thuriau).jpg[Delwenn Sant Turiav en iliz katolik.
Le monument aux morts de plumergat - panoramio.jpg|Ar monumant.

* Maen-sonn gant un enskrivadenn outañ. 
* Iliz katolik *Sant Turiav*.
* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud bet ganet eno
* Jean Mathurin Thomazo (26 a viz Even 1892 e Meriadeg - 10 a viz Gwenholon 1916), soudardaet e Gwened, bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ e Maurepas (departamant Somme, Bro-C'hall).
*Yerom Buleon (1854-1934), beleg katolik, skrivagner ha dastumer kanaouennoù brezhonek.
### Ardamezek ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
*  Pluvergad war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Sant-Filiberzh

**Sant Filiberzh** pe **Lokfiliberzh** zo ur gumun eus Breizh e Kanton an Alre e departamant ar Mor-Bihan.
## An anv
* Er geriadurioù boas koulz hag er yezh komzet e reer *Sant-Filiberzh* pe *Sant-Filiber* eus ar gumun, ha se eo a lenner ivez war kartenn vrezhonek Breizh embannet gant Ofis ar Brezhoneg. Met *Lokfiliberzh* eo bet evit an Ofis etre 2005 ha 2015, diwar ur stumm meneget gant Erwan Vallerie en e levr *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez* : « meneget ez eus bet deomp ur stumm *Locphilibert en XVIIvet kantved e dihelloù ar barrez gant an aotrou Kabelleg, person ».
## Douaroniezh

* E beg ur stêrig, tost da stêr an Alre, ha war lez ar Meurvor Atlantel emañ Sant-Filiberzh.
## Ardamezioù

## Istor
* Gwechall e oa un tamm eus Lokmaria-Kaer. 
### 
* E 1870 e oa deuet da vout ur barrez katolik distag. Dont a reas chapel *Itron-Varia ar Stêr*, pe *Itron-Varia ar Ginivelezh*, pe c'hoazh *Itron-Varia an Tre hag al Lanv*, da vout iliz-parrez. Krouet e voe ar gumun, da-heul, d'an 23 a viz Even 1892 diwar ul lodenn eus kumun Lokmaria-Kaer, ugent vloaz goude ar goulenn ofisiel kentañ. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 30 gwaz hervez ar blakenn en iliz katolik, 33 hervez monumant ar re varv ag ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,20 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Tri den yaouank eus ar gumun a voe serret gant an Alamaned e Charente e miz Eost 1942; o klask mont da heul ar re Gevredet e oant; daou anezhe a voe fuzuilhet e miz Here 1942, an trede hini a varvas en ur c'hamp-bac'h.
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe  ur  martolod eus ar gumun d'an 10 a viz  Even 1953 e Fai Fao er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas  ur  martolod eus ar gumun d’ar 16 a viz  Ebrel 1961.
## Monumantoù ha traoù heverk

Cimetière des Longs Réages dolmen 1894 b.jpg
Saint-Philibert - Dolmen de Kermané 01.JPG
Saint-Philibert 56 - Dolmen nord de Roh-Vras 02.JPG
Saint-Philibert 56 - Domen de Kervehennec.jpg
Dolmen de Kerambel.jpg
Dolmen de Kervat 1921.jpg

* Taolioù-maen.

LokfiliberzhIlizkatolik.jpg|An iliz katolik.
Lokfiliberzhkeurhastern-aoter.jpg|Keur ha stern-aoter.
LokfiliberzhFeunteun.jpg|Ar feunteun e-tal an iliz.

* Iliz katolik *Sant Filiberzh*.

LokfiliberzhEngouestl01.jpg
LokfiliberzhEngouestl02.jpg

* Bigi engouestl en iliz katolik.

LokfiliberzhPlakennarrevarvBBK.jpg|Plakenn ar re varv eus ar Brezel-bed Kentañ.

* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
* D'ar 26 a viz Meurzh 2015 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
## Liammoù diavaez

* Sant-Filiberzh war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Jean Roba

Jean Roba (hag a sine *Roba*) a zo bet ur saver bannoù-treset. Ganet e oa bet d'an 28 a viz Gouere 1930 e Brusel (Belgia). Marvet eo d'ar 14 a viz Mezheven 2006 en e gêr c'henidik, d'e 75 vloaz. 

A-raok stagañ da sevel bannoù-treset en doa labouret war dachenn an engravañ, ar moullañ ha da c'houde, e-tro e 16 vloaz, e oa aet da dreser e metoù ar bruderezh. A-barzh kregiñ ganti e oa bet stummet war ar c'hlinkerezh diabarzh hag an dizagn ivez.

Azalek 1957 en em laka da ober war-dro daou heuliad bannoù-treset evel saver, skridaozer ha treser, an eil hag egile embannet e galleg er gazetenn Spirou ha goude gant Dupuis, deuet da vezañ ti-embann ar mareadeg-se:
* An heuliad ***La Ribambelle***, ma c'haller lenn ennañ troioù-kaer ur ribitailhad moused.
* An heuliad ***[[Boulig ha Billig]]***, bet krouet gantañ e kompagnunezh Maurice Rosy, a zeu er-maez adal 1959, stag ouzh kazetenn Spirou, e stumm un albom dister-tout, da zidroc'hañ ha da sevel gant Yann Lenner. Kontañ a ra an istorig-se troioù fentus ur polog hag e gi. 28 albom a ya da ober ar rummad-se.

Harpet en doa Jean Roba gant e labour e 2003, klañv ma oa gant ar remm en e zaouarn. Karget en doa Laurent Verron, bet o skoazellañ anezhañ etre 1986 ha1989, da zerc'hel gant an erv.

Div wech ez eus bet savet tresadennoù bev evit ar skinwelerezh diwar an heuliad Boulig ha Billig, unan anezho er bloavezhioù 1960, hag unan all bet skignet gant ar chadenn TF1.

## Roba e brezhoneg
Adalek 1999 e krog an ti-embann Bannoù-Heol, staliet e Kemper ha renet gant Arno Elegoed, da embann bannoù treset an eil heuliad e brezhoneg gant an titl ***[[Boulig]] ha [[Billig]]***. C'hwec'h albom disheñvel a zo deuet er-maez gantañ:
#*Sell 'ta !*
#*C'hoarzh c'hoarzh !*
#*Waou ! Allo Billig ?*
#*Ar pevar Amzer*
#*Na pebezh cholori !*
#*Bagadig Billig*
#*Gwad ur c'hocker*

## Evit mont pelloc'h ganti
*Lec'hienn an ti-embann Dupuis
*Lec'hienn Bannoù-Heol
*Lec'hienn un den sod gant Jean Roba hag e oberenn
Reynald Pedros

Ur c'hoarier mell-droad eo **Reynald Pedros**, ganet d'an 10 Here 1971 en Orléans (Loiret).

Kreizour kleizard eo.

E FK Naoned eo bet stummet ha gant Patrice Loko ha Nicolas Ouédec e oa bet kampion Frañs e 1995. 

Abaoe 2006 n'eo ket c'hoarier a-vicher ken.

## Kluboù
*1986-1996 : FK Naoned : 152 krogad, 22 pal
*Mezheven-Kerzu 1996 : Olimpek Marseil : 21 krogad, 1 pal
*Genver-Gweng. 1997 : Parma AC : 4 c'hrogad, 0 pal
*Gweng.-Du 1997 : Napoli : 3 c'hrogad, 0 pal 
*1997-1998 : Olympek Lyonat : 15 krogad, 2 pal 
*1997-1999 : Parma AC : 1 c'hrogad, 0 pal
*1999-2000 : Montpellier HSC : 3 c'hrogad, 0 pal
*2000-2001 : TFC : 8 krogad, 1 pal
*2001-Genver 2003 : SC Bastia : 15 krogad, 0 pal
*2004-2005 : Sud Nivernais Imphy Decize
*2006 : Ar Baol-Skoubleg.

## Titloù
* Kampion Frañs 1995
* Skipailh Frañs : 25 dibab, 4 fal

## Liamm diavaez
*Reynald Pedros
Plougouvelen

**Plougouvelen** a zo ur gumun e Breizh e kanton Gwened-2 e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
* War aod ar Meurvor Atlantel emañ Plougoumelen.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Parrochia de Cumelen**, 1219; **Ploegomelen**, 1387; **Ploegoumelen**, 1453; **Plegomelen**, 1516; **Plougomellen**, 1553; **Plougomelen**, 1554; **Plougommelin**, 1779
## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da e kanton Plunered; e distrig an Alre e oa; diskaret e voe kanton Plunered e 1801 ha lakaet Plougouvelen e kanton an Alre e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Plougouvelen en arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 75 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 3,25 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, meur a zen nann-soudard en o mesk.
* D'an 6 a viz Eost 1944 e kouezhas ur c'harr-nij eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) *[[Short Stirling|Stirling IV]]* marilhet LJ878 ha kodet 5G-T er vourc'h, ar c'hwec'h karr-nijour ha tri annezad a voe lazhet.
#### Krouidigezh [[Ar Bonoù]]
* Krouet e voe kumun Ar Bonoù d'an 30 a viz Gwengolo 1947 diwar ul lodenn eus kumun Plougouvelen.
## Monumantoù ha traoù heverk

Le chateau de pontsal - panoramio.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Pont-Sal.

PlougouvelenTikozh.jpg

* Ti kozh er vourc'h.

PlougouvelenMonumantarrevarv.jpg

* Monumant kozh ar re varv.
* Monumant nevez ar re varv, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.

PlougouvelenIlizkatolik.jpg|An iliz katolik.
Chapelle Saint-Thuriau (Plougoumelen).jpg|Ar chapel.

* An iliz katolik.
* Chapel *Sant Turiav*.

PlougouvelenKalvar.jpg

* Kalvar er vourc'h.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

PlougouvelenBezioùarC'hommonwealth.jpg


Karrnijourion e oant holl. Marvet int d'an 6 a viz Eost 1944, e-pad an Eil Brezel Bed.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 
 
 
 

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
* Plougouvelen war lec'hienn Geobreizh
## Daveoù ha notennoù
Brec'h (kumun)

**Brec’h** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg
* D'ar 16 a viz Here 2012 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 14 a viz C'hwevrer 2014 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
### Deskadurezh
* Klasoù divyezhek a zo er skol bublik abaoe 1989. 
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 62 skoliad er c'hlasoù divyezhek (19,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Douaroniezh

LochRiviereMorbihan.jpg|Al Loc'h, ar stêr a dremen dre Vrec'h.

* War lez al Loc'h emañ Brec'h.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Pleuwigner; e distrig an Alre e oa; miret ha brasaet e voe kanton Pleuwigner e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Brec'h en arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 103 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,13 % eus he foblañs e 1911.
* Fuzuilhet e voe ur milour breizhat ag ar gumun, bet soudardaet en Oriant, gant al Lu gall d'ar 19 a viz Meurzh 1917.
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'ar 17 a viz Mae 1943 e kouezhas ur c'harr-nij *[[B-17]]* eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e Kerbeleg e Brec'h; lazhet e voe c'hwec'h nijour eus e baread, ar pevar nijour all a voe tapet d'an Alamaned.
* Mervel a reas pevarzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Ur gwaz a varvas.
## Monumantoù ha traoù heverk

Brec'hChapelIntron-VariaarC'hras.jpg|Ar chapel.
Brec'hKalvarlIntronVariaarC'hras.jpg|Ar c'halvar.
Brec'h. Champ des Martyrs.gif|Park ar Verzherien
Brec'h. Champ des martyrs - Chapelle.gif|Park ar Verzherien. Ar chapel

* Chapel *Intron-Varia ar C'hras*,  kantved, ha kalvar e Trev-a-Vrec'h.
* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

## Tud
### Tud bet ganet eno
* Jorj Kadoudal, penn chouan e-pad an Dispac'h gall, 1añ a viz Genver 1771.
* Joseph Marie Rio (28 a viz Mae 1886-19 a viz Meurzh 1917), soudard breizhat er 72 Rujumant Troadegiezh, soudardaet en Oriant, bet fuzuilhet evit bout «dilezet e bost dirak an enebour» gant al Lu gall e Somme-Yèvre (departamant Marne,Bro-C'hall) e-pad ar Brezel-bed kentañ. 
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Brec'h war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha dave
Kamorzh

**Kamorzh** a zo ur gumun e Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Camor**, 1204; **Kemorz**, 1228, 1250; **Quemorz**, **Quemors**, 1286; **Kemortz**, 1288; **Camorz**, 1387; **Kermorz**, 1439; **Camor**, 1516; **Camorch**, 1553, 1554; **Camortz**, 1630
**Gerdarzh**
* Hervez Hervé Abalain ː *mourz*, e gwenedeg ː gleb, fank; ha *car / ker* ː kêriadenn.
## Ardamezioù
*Palefarzet : ouzh 1, en argant e deir moualc'henn en sabel, e gab en gul karget gant teir pempdiliaouenn en argant, hag a zo Lannuon; ouzh 2, en sabel e seizh mailhenn en argant, 3, 3, 1, ha a zo Aradon; ouzh 3, en gul e nav bezantenn en aour, 3, 3, 3, hag a zo Malastred; ouzh 4, en aour e deir treustell kommek en glazur, e gab en gul, hag a zo Langueouez; e greiz holl, goudreustellet etre argant ha glazur a zek pezh, teir gebrenn en gul (ar c'hentañ krennet), balirant, hag a zo la Rochefoucault.*
Aozerien ː Ao. de Roche hag It. Méeus
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Pleuwigner; e distrig an Alre e oa; miret ha brasaet e voe kanton Pleuwigner e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Kamorzh en arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 142 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,06 % eus he foblañs e 1911.
* Fuzuilhet e voe ur milour breizhat bet o vevañ er gumun gant al lu gall d'an 13 a viz Mae 1915. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* 1944, tud harzet: d'ar 7 a viz C'hwevrer, feldjandarmed, harpet gant ar Bezen Perrot (e-touez anezho Ange Péresse, genidik a Bubri) gant ar strollad Guy Vissault de Coëtlogon (e-touez anezho Joseph Le Ruyet, a orin eus Bubri) o doa harzet seitek rezistant e Baod, Bubri, Kamorzh ha Kistinid.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz *Sant Sane*.
* Chapel *Sant Goal*.
* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* François Marie Bihouise (10 a viz Gouere 1878 e Kamorzh-13 a viz Mae 1915), bet fuzuilhet evit *drouklazhadenn* gant al Lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ, met hervez Loeiz Herrieu, en deus ar boled rifet skoaz an ofisour hepken, hemañ a veze alies doc'h atahiniñ *ar soudard-se (...) hag é kennig koll dezhoñ. Da zek eur noz ema barnet Bihouez d'ar marv ha d'un eur da vintin ema diskaret, daouzek tenn ennañ*. 
* Jean-Marie Goasmat, marc'houarnour breizhat, bet ganet d'an 28 a viz Meurzh 1913 e Kamorzh.
* Jean Markale, skrivagner breizhat, a oa o chom e Kamorzh, abaoe ar bloavezhioù 1980 betek fin e vuhez e 2008.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
* Crucisor (Roumania)
* Brynmawr (Bro-Gembre)
## Levrlennadur
**La commune de Camors du milieu du XIXe siècle à la fin du XXe siècle*, Jean Evano ha Martine Lambert, levrenn 1, 2013 ; levrenn 2, 2017
## Liammoù diavaez
* Kamorzh war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Landaol

**Landaol** a zo ur gumun e Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Landaul**, 1387; **Landaule**, 1389; 1516; **Landole**, 1630; 1636
* Hervé Abalain (2000) ː diwar *dol* = prat, plaenenn
* Gwelout ivez keltiek do*l* = douar gleb, kildroenn
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Landevant; e distrig an Alre e oa; diskaret e voe kanton Landevant e 1801 ha lakaet Landaol e kanton Pleuwigner e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Landaol en arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 54 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,82 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

Plaque commémorative des 6 fusillés de Landaul.jpg|Plakenn ar Rezistanted.

* Fuzuilhet e voe c'hwec'h rezistant er vourc'h gant an Alamaned d'an 30 a viz Ebrel 1944.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Lec'h de Langonbrach (Landaul) 4142.JPG|Ar peulvan.

* Peulvan Langonbrach.

108 Landaul Château de Kerambourg.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Kerambarch.

Église Saint-Théleau (Landaul) 4150.JPG|An iliz katolik.
Chapelle Saint-Maurille à Langombrach (Landaul) 4137.JPG|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant [[Telo]]*.
* Chapel *Sant Maurille*.

Monument des 6 fusillés de Landaul.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar Rezistanted fuzuilhet e 1944.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù. Dioueliet e voe d’ar 15 a viz Ebrel 1923.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Landaol war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Kreoleg Torres Strait

Ur yezh kreolek eus is-skourr ar kreolegoù saoznek eo **kreoleg Torres Strait** komzet gant en-dro da 25 000 den en Inizi Torres Strait, Aostralia. Kar eo d'ar Bislama ha d'an Tok Pisin.
Pleuwigner

**Pleuwigner** zo ur gumun e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan e Breizh.
## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Anv
## [[Ardamezouriezh]]

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h kanton Pleuwigner gant teir c'humun ennañ:Brec'h, Kamorzh ha Pleuwigner; e distrig an Alre e oa; miret ha brasaet e voe kanton Pleuwigner e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Pleuwigner en arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 239 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,33 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 69 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel; tri anezhe a oa yuzev, drouklazhet e voent e kamp-diouennañ Auschwitz (Polonia) e 1942. 
* D'an 23 a viz Genver 1943 e kouezhas un nijerez *[[B-17]]* eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e Koad Keronig, e Pleuwigner; lazhet e voe seizh nijour a oa en he bourzh, an tri all a voe serret gant an Alamaned.
#### Brezelioù didrevadenniñ
* Seizh gwaz a varvas e Brezel Indez-Sina ha seizh all e Brezel Aljeria.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar brezhoneg
* D’an 9 a viz Du 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'an 19 a viz Mezheven 2010 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
### Deskadurezh
* Klasoù divyezhek a zo er skol gristen abaoe 1994. 
* E distro-skol 2024 e oa 130 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (17 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
## Monumantoù ha traoù heverk

Kloc'hdiilizkatolikPleuwigner.JPG|Kloc'hdi an iliz katolik er vourc'h.
Chapelle saint-colomban 1.jpg|Chapel *Sant Klomer* pe *Sant Koulmer*.
Monumantd'arrevarvagarRezistañseusKantonPleuwigner.JPG|Monumantar re varv ag ar Rezistañs eus Kanton Pleuwigner.
Pluvigner-plaque-crash03.JPG|Plakenn e-tal ar maerdi.
Pluvigner-plaque-crash04.JPG|Plakenn e Koad Keronig.

* An iliz katolik.
* Chapel *Sant Klomer*.
* Monumant ar re varv ag ar Rezistañs eus kanton Pleuwigner.
* Monumant ar re varv ag ar gumun.
* Plakennoù an nijourion SUAat.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
* Marie-Vincent Le Gril du Guern, sealouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1726 
* Job ar Bayon, skrivagner, bet ganet e Pleuwigner d'an 12 a a viz Ebrel 1876.
* Jean-Marie Goasmat, marc'h-houarnour breizhat, a oa o chom e Pleuwigner.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
* 
## Liammoù diavaez

*  Pleuwigner war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Lizherenneg c'hlagolitek

Al **lizherenneg c'hlagolitek** (diwar ar henslaveg: *glagolə*, “ger”) a zo anezhi al lizherenneg koshañ bet implijet evit skrivañ ar yezhoù slavek, enni 41 lizherenn er penn-kentañ. 

Krouet e oa bet gant Sant Kirill ha Sant Metodius etre 862 ha 863 a-benn treiñ ar bibl ha testennoù all er yezhoù slavek.

War a seblant, diwar ar 41 lizherenn e oa bet savet peder war 'n ugent anezhe hervez patrom lizherennoù gresianek kemmet o stumm. Teir lizherenn a oa bet diorroet o stumm diwar patrom lizherennoù al lizherenneg hebraek hag ar peurrest e van dianv o orin.

E Rusia ne oa bet implijet al lizherenneg c'hlagolitek nemet ral a wech. E Kroatia an hini eo, avat, e oa bet implijet stank a-hed ouzhpenn mil bloaz hag e 1248 e oa bet aotreet dezhe gant ar Pab Inosant IV implijout o yezh hag o doare-skrivañ evit skrivañ lidoù an iliz.

Er Grennamzer e oa bet staliet da vat al lizherenneg kirillek, enni un 10 lizherenn bennak awenet gant re al lizherenneg c'hlagolitek, e lec'h al lizherenneg c'hlagolitek hag ne vez implijet ken nemet evit skrivañ Slavoneg an Iliz hag ivez a-wechoù gant Iliz Katolik Križevci e Kroatia.

## Al lizherenneg
Daou doare ez eus da skrivañ al lizherenneg c'hlagolitek:
* ar skritur ront
* ar skritur karrezek

## Gwelet ivez
* Lizherenneg kirillek a-vremañ
* Glagolitic Alphabet Day

## Liammoù diavaez
* Al lizherenneg c'hlagolitek: ''Omniglot''
* Testennoù Budapest e glagolitek gant karakterioù da bellkargañ
* Karakterioù glagolitek da bellkargañ
* Karakterioù glagolitek da bellkargañ
Kreoleg Maoris

Ur yezh kreolek eus is-skourr ar c'hreolegoù gallek eo **kreoleg Maoris** (maorisianeg: *kreol morisyen*) komzet gant en-dro da 1 000 000 den (d.l.e. 80% eus ar boblañs) e Maoris.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn diwar-benn kreoleg Maoris
S hir

An s hir (ſ) eo stumm kozh al lizherenn vihan s . 

Gwechall e oa daou *s*: 
*an **s ront** (**s**), implijet e diwezh ur ger,
*hag an **s hir ** (**ſ**) implijet e lec'h all, dres evel ma ra al lizherenneg c'hresianek.

N'he deus al lizherenn-mañ pennlizherenn ebet. 

Roudoù anezhi a vez kavet c'hoazh el lizherenn alamanek ''eszett'' (ß), savet diwar un s hir skrivet stag ouzh ur z.

Implijet e veze gwechall gant holl yezhoù Europa a rae gant al lizherenneg latin, chomet en dizuz en holl anezhe bremañ avat.

Implijet e vez ivez gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober diouzh treuzskrivadennoù fonologel pe fonetikel, skrivet '''ʃ''' (distaget *ch* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg). 

## Gwelet ivez
* Ech (ʃ)
Titlo

Ur sin diakritek eo an **titlo** (diwar ar gresianeg: τίτλος, "titl") implijet gwechall evit skrivañ gant al lizherenneg hengirillek. 

Talvezout a rae diouzh un tu da verkañ diverradurioù hag ivez, diouzh an tu all, da verkañ implij niverel al lizherennoù. 


Skeudenn:Gospodj-titlo.svg|Diverradurioù: "Aotroù" (Господь)
Skeudenn:D-titlo.svg|Implij niverel: Д-titlo, evit skrivañ an niverenn 4


## Gwelet ivez
* Lizherenneg hengirillek
* Lizherenneg kirillek
Chandrabindu

**Chandrabindu** (diwar ar sañskriteg: *loar-pik*), anvet ivez **[[anunaasika]]**, eo anv ur sin diakritek bet diorroet evit bezañ implijet gant an doare-skrivañ devanagari, gantañ stumm ur pik a-us da hanterenn izelañ ul loarig.

Talvezout a ra evit merkañ e vez distaget ur vogalenn dre ar fri.

Implijet e vez ivez gant ar skriturioù banglaek (ঁ), goudjaratek (ઁ), oriyek (ଁ) ha telougouek (ఁ).
Landevant

**Landevant** a zo ur gumun e Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Dezougen

Gare-Landevant-Lorient.jpg|Ar porzh-houarn.

* War al linenn hent-houarn Landerne Savenneg emañ Landevant.
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Landecvan**, 1330; **Landevant**, 1387; **Lendevant**, 1437, 1453; **Landevan**, 1481; **Landevant**, 1516; **Landenen**, 1630; **Landeven**, 1636; **Landevan**, 1779
## Ardamezioù
*en aour, e luc'hedenn en gul gwifrellet, eilet ouzh kab hag ouzh beg gant ur vrizhenn erminig en sabel"*
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h kanton Landevant gant div gumun ennañ: Landaol ha Landevant; e distrig an Alre e oa; diskaret e voe kanton Landevant e 1801 ha lakaet Landevant e kanton Pleuwigner gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Landevant en arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 82 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,02 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Dieubet e voe Landevant d'ar 7 a viz Eost 1944 diouzh ar mintin gant ur golonenn SUAat deut eus Gwened.
* Mervel a reas seitek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* D'an 16 a viz Mae 1945 e voe kavet korf un den eus ar gumun, ezel eus ar Rezistañs, bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an 13 a viz Gouere 1944 gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr e Sant-Pêr-Kiberen.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Lannouan vers 1900.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Lannouan.

Landevantmonumantarrevarv.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv.

IlizkatolikLandevant.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, 1824.
## Brezhoneg
* Klasoù divyezhek a zo eno abaoe 2016. 
* E distro-skol 2024 e oa 74 skoliad er c'hlasoù divyezhek (14,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
* Baile Uí Mhatháin, Iwerzhon.
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Landevant war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
R rotunda

Un doare kozh da skrivañ al lizherenn /r/ eo **Ꝛ**, anvet **r rotunda**, aet da get tamm-ha-tamm goude ar Grennamzer, ha chom a rejod a-sav d'ober gantañ e saozneg er , da skouer.
Adimplijet e voe gant studierien ar c'hrenngembraeg hag an norseg kozh adalek an .

Er penn-kentañ ne veze implijet ar stumm dibar-mañ nemet goude ar vogalenn /o/ ha pelloc'h goude /b/ ha /p/, hag alies a-walc'h da heul /d/ ivez. Biskoazh ne veze skrivet e deroù ur ger, abalamour da se n'eus pennlizherenn ebet dezhi.


Pablo-Hurus-Zaragoza-1496-annotated.png|Moulladur gant Pablo Hurus e Zaragoza, 1496E ruz emañ merket **Ꝛ**


Caslon-specimen-1763-double-pica-black.jpg|Moulladur gant William Caslon e Londrez, 1763Gwelit ar gerioù "oꝚ", "MayorꝚ" ha "coꝚpoꝚate"
Ș

Ș ș

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ș**, **ș** (anvet ivez *s gant virgulenn*) implijet gant ar roumaneg evit skrivañ ar son kensonennel [ʃ].

Daoust ha m'eo disheñvel diouzh al lizherenn Ş, da lâret eo *s gant [[Lostig|sedilha]]* e vez implijet alies hounnezh en he flas dre ma n'heller ober gant al lizherenn reizh, da lâret eo s gant virgulenn, nemet gant an urzhiataerioù nevesañ..

## Gwelet ivez
* Ş (''s gant sedilha'')
Buhezskrid

Ur **[[buhezskrid]]** (ger savet diwar patrom an henc'hresianeg *bios* "buhez" ha *graphein*, evit "skrivañ") zo ur seurt Lennegezh a gaver ker stank er media all, ar sinema en o zouez, diazezet war kontoù skrivet ha kaozioù diwar-benn buhez un den.

## Stummoù nevez ar buhezskrid
Hiziv an deiz e fell da dud, brudet pe get, kaout o buhezskrid evit lezel ur roud eus o buhez, evit palioù prevez pe publik. Embregerezhioù zo a zo arbennigaet war ar buhezskridoù-se ha kinnig a reont kontañ o buhez d'o arvalien, dre ul levr pe ur film. Paeet e vez seurt embregerezhioù gant an den eta (ur buhezskrid e stumm ul levr a vez paeet etre 2000 ha 7000€ e Bro-C'hall). **Buhezskrider** e vez graet eus ar seurt embregerezh-se, ur seurt  zo anezhañ. Amañ ne vern ma n'eo ket neptu pe gwir an istor kontet peogwir eo sell personel an arval war e vuhez dezhañ a gont.

## Daveoù
Kanton an Elven

Kanton an Elven a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Mor-Bihan hag e rannvro Breizh.

## Kumunioù
Kanton an Elven a yae 7 kumun d'ober anezhañ :

* An Elven ;
* Langroez ;
* Sant-Nolf ;
* Sterwenn ;
* Sulnieg ;
* Tredion ;
* Trevlean .

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù ar Mor-Bihan, 2007

## Gwelet ivez
Kantonioù ar Mor-Bihan | Kumunioù ar Mor-Bihan
Kanton ar Faoued

Kanton ar Faoued a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Mor-Bihan hag e rannvro Breizh. E 2015 eo bet diskaret ha staget ouzh kanton Gourin.

## Kumunioù
Kanton ar Faoued a yae 6 kumun d'ober anezhañ :

* Berne ;
* Ar Faoued ;
* Gwiskri ;
* Lannejenn ;
* Mêlann ;
* Prizieg.

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù ar Mor-Bihan, 2007

## Gwelet ivez
Kantonioù ar Mor-Bihan | Kumunioù ar Mor-Bihan
Alaer

**Alaer** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Gwern-Porc'hoed]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h kanton [[Kanton Alaer]] e oa betek 2015.
== Douaroniezh ==
Kumunioù amezek : [[Sant-Yagu-ar-Bineg]]; [[Sant-Kogo]]; [[Begaon]]; [[Sant-Aelwez]]; [[Reoz]]; [[Sant-Pereg]].

== Anv ==
E. Vallerie : **Alair**, 878; **Halaer**, XI<sup>vet</sup>; **Aler**, 1387; **Aloir**, 1460; **Allair**, 1516 **Aller*', 1654

== Ardamezioù ==

== Istor ==
=== [[Dispac'h Gall]] ===
* Melestradurezh : krouet e voe ar gumun e [[1790]]. Gant al lezenn eus an [[23 a viz Eost]] 1790 e voe lakaet e [[Kanton Paolieg (1790)|kanton Paolieg]] ; e [[distrig Roc'h-an-Argoed]] e oa ; dilamet e voe [[Kanton Paolieg (1790)|kanton Paolieg]] ha lakaet Alaer da bennlec'h [[Kanton Alaer|kanton Alaer]] bet krouet e [[1801]] gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* ([[28 Genver|28 a viz Genver]] 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Alaer en [[arondisamant Gwened]] bet krouet e [[1800]].
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ====
* 110 milour eus ar gumun a gollas o buhez, eleze 4,74 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Ar maer, Jean Duval, a voe dizorniet gant ar [[Renad Vichy|gouarnamant gall]].
* D'ar [[24 Ebrel|24 a viz Ebrel]] [[1944]] e kouezhas daou garr-nij *P-51* eus [[aerlu]] [[SUA]] (*United States Army Air Forces*) en Alaer; an daou nijour a voe tapet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]].
== Brezhoneg ==
* 21,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
* Milin ar Gib.
* Kastell ar Gib.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==

=== Deskadurezh ===
* E distro-skol 2024 e oa 35 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).






























== Post ==
* Digoret e voe ar burev-post e miz Kerzu [[1849]].
== Tud ==
=== Ardamezeg ar familhoù ===

== Gevelliñ ==
*
== Levrioù talvoudus ==
* Ogée : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne*. 1780
* A. Marteville & P. Varin : kendalc'herien ha reizherien Ogée. Molliex, Libraire-Editeur, rue royale, Rennes, 1843. Adembannet gant Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993
* Jean-Yves Le Moing : *Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne.* Coop Breizh. 1990
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995
## Liammoù diavaez

*  Alaer war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Begaon

**Begaon** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

Port de Folleux.jpg|Porzh "Folleux".

* War lez ar stêr Gwilen emañ ar gumun.
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Bekamne**, XIvet, XIIvet; **Beganne**, 1387; **Begane**, 1457; **Begann**, 1516; **Begame**, 1554; **Begannes**, 1558
### Gerdarzh
* Dauzat & Rostaing, heuliet gant Hervé Abalain ː *becc - amnis* = genoù ar stêr (Gwilen)
## Ardamezioù
*En arc'hant e erion en gwad, e gab en glazur balirant, e groaz pavek en sabel divouedet he droad hesank balirant e greiz holl.*
Sturienn ː Je garde ( = *Diwall a ran*)
Kuzul ar Gumunn ː 1976
Ar groaz evit kastell de l'Etier, hag e oa gant Marc'hegerien an Templ
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Begaon e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Reoz; e distrig Gwened e oa; diskaret e voe ar c'hanton gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Begaon en arondisamant Gwened e 1800, hag e Kanton Alaer e 1801.
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 100 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,88 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den. 
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard d'an 19 a viz Eost 1959. 

## Brezhoneg
* 25,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Maner Leheleg.

Chateau de l'Estier.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell ar Stêr (l'Étier).

Béganne - Église Saint-Hermeland - 1.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant [[Hermelandus]]*.

Béganne - Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik, luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Begaon war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Paolieg

**Paolieg** a zo ur gumun e Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

Le pont vue coté Peillac.jpg|Ar pont dreist d'an Oud.

* War lez ar stêrioù Oud hag Aer emañ ar gumun.

## Anv
## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h kanton Paolieg, seizh kumun ennañ: Alaer, Paolieg, Sant-Gravez, Sant-Kogo, Sant-Pereg, Sant-Visant-an-Oud ha Sant-Yagu-ar-Bineg; e distrig Roc'h-an-Argoed e oa; dilamet e voe kanton Paolieg ha lakaet Paolieg e kanton Alaer bet krouet e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Paolieg en Arondisamant Gwened bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a rea 99 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,83 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 23 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, pemp anezhe a voe drouglazhet gant SSed e-ser treuziñ ar gumun d'an 3 a viz Eost 1944. 
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour.

## Brezhoneg
* 18,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
### Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 21 skoliad (17,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Monumantoù ha traoù heverk

Église de Peillac 04.jpg|An iliz katolik.
La chapelle Saint-Julien.JPG|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Chapel *Sant-Juluan*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Plakennoù  ar re varv en iliz katolik, luc'hskeudenn..
* Skluz Limur war kanol Naoned-Brest.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1872

## Melestradurezh
## Tud
* Yann Sohier, emsaver, bet o chom eno un nebeud bloavezhioù.
* Jean Prouff, c'hoarier ha gourdoner mojennel Stad Roazhon, bet ganet eno d'an 12 a viz Gwengolo 1919.
* Jean-Bernard Vighetti, maer etre 1989 ha 2014.
### Ardamezeg ar Familhoù

## Gevelliñ

## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Madagaskar

Bez' eo **Madagaskar** (*Madagasikara* e malagasieg) ur vro hag un enezenn eus Meurvor Indez, a-dal da aod gevred Afrika. Rannet eo diouzh ar c'hevandir-se gant kanol Mozambik. Antananarivo eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.

Enezenn vrasañ Afrika eo Madagaskar, hag ar pempvet enezenn vrasañ er bed. Kavout a reer eno gouennoù loened ha plant dibar, na vezont ket kavet e lec'h all. En o zouez e c'heller menegiñ al lemureged.

Dindan warezveli Bro-C'hall emañ Madagaskar etre 1883 ha 1897, ha goude un emelladenn vilourel eo staget outi. Un drevadenn e teu da vezañ eta. Adkavout a ra he emrenerezh e 1958 hag he dizalc'hiezh e 1960. 

Ar malagasieg eo ar yezh komzet ar muiañ er vro. Div yezh ofisiel a zo : ar malagasieg hag ar galleg. Ar saozneg a oa bet lakaet e-pad ur pennad da yezh ofisiel, met n'eo ket bet degemeret an dra gant ar referendom war ar vonreizh e 2010.

Ezel eo ar vro ouzh ABU, FME, ar Frankofoniezh, Unaniezh Afrika, Komunouriezh Diorren Afrika Aostral, Kenvarc'had Afrika Reterat hag Aostral ha Bank Diorren Afrika.

## Istor
*Sellout ouzh ar pennad [[Istor Madagaskar]].*

## Rannvroioù
Rannet eo Madagaskar e 6 proviñs ha 22 rannvro.

## Armerzh
Ezporzhiañ a ra tireoul (Texaco), uraniom (Areva), ilmenit (Rio Tinto), nikel (Dynatec hag Arcelor), niobiom, hag ivez chevr, vanilhez ha litchi. Kentañ keveler kenwerzh Madagaskar eo deuet da vezañ Sina e 2015. 

## Poblañs
E 2005 e oa war dro 18 606 000 annezad. E 2024 e oa 31 964 956.

A orin aostronesian eo ar boblañs. 19 kenel bennañ a zo.

## Notennoù
Bjørnstjerne Bjørnson

**Bjørnstjerne Bjørnson** a oa ur skrivagner norvegek, en deus bet Priz Nobel al lennegezh. Ganet e oa bet d’an 8 a viz Kerzu 1832 e Kvikne, e Norvegia, ha marvet e oa d’ar 26 a viz Ebrel 1910 e Pariz.

E-touez an traoù skrivet gantañ emañ kan broadel Norvegia : Ja, vi elsker dette landet.

## Pezhioù-c’hoari
* *Mellem Slagene*, 1856
* *Halte-Hulda*, 1858
* *Kong Sverre*, 1861
* *Sigurd Slembe*, 1862
* *Maria Stuart i Skotland*, 1864
* *De Nygifte*, 1865
* *Sigurd Jorsalfar*, 1872
* *Redaktören*, 1874
* *En Fallit*, 1875
* *Kongen*, 1877
* *Leonarda*, 1879
* *Det Ny System*, 1879
* *En Hanske*, 1883
* *Over Ævne*, 1883
* *Geografi og Kjærlighed*
* *Over Ævne II*, 1895
* *Paul Lange og Tora Parsberg*, 1898
* *Laboremus*, 1901
* *Paa Storhove*, 1902
* *Daglandet*, 1904
* *Naar den ny Vin blomstrer*, 1909 

## Romantoù ha danevelloù
* *Thrond*, 1857
* *Synnøve Solbakken*, 1857
* *Arne*, 1859
* *Smaastykker*, 1860
* *En glad Gut*, 1860
* *Faderen*, 1861
* *Jernbanen og Kirkegaarden*, 1866
* *Fiskerjenten*, 1868
* *Arnljot Gelline*, 1870
* *Fortællinger I-II*, 1872
* *Kong Eystejn*, 1873
* *Magnhild*, 1877
* *Kaptejn Mansana*, 1879
* *Støv*, 1882
* *Det flager i Byen og paa Havnen*, 1884
* *Paa Guds Veje*, 1889
* *Nye Fortællinger*, 1894
* *Lyset*, 1895
* *To Fortællinger*, 1901
* *Mary*, 1906

## Barzhonegoù
* *Dikte og Sange*, 1870
* *Brude-Slaatten*, 1872
Reoz

**Reoz** (*Rieux* an anv ofisiel gallek) zo ur gumun e Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

## Anv
* Erwan Vallerie (1995) : **Reuz**, 862; 1021; **Rius**, 1075; **Rex**, 1112; **Rieu**, 1255; **Reux**, **Rieux**, 1281; **Reux**, 1282; 1284; **Rex,** 1363; 1496; **Riex**, 1421; **Rieux**,  1453; 1516
* Gerdarzh ː diwar an anv galian ha roman *Duretia*, sur awalc'h tost d'an talvoudegezh *red-*, roudour
## Ardamezioù
* *En glazur e zek bezantenn en aour, laket 4, 3, 2, 2*
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : krouet e voe kumun Reoz e 1790. Gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h kanton Reoz; div gumun a oa ennañ: Begaon ha Reoz; e distrig Gwened e oa; diskaret e voe ar c'hanton gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Reoz en arondisamant Gwened e 1800, hag e kanton Alaer e 1801.
### 
* Krouet e voe kumun Sant-Yann-ar-Wern d'an 20 a viz Gouere 1850 diwar ul lodenn eus kumun Reoz.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 71 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,76 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas triwec'h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, daou anezhe a oa bac'het en Alamagn.
* Distrujet e voe an iliz katolik gant an Alamaned d'an 28 a viz Eost 1944. 
## Brezhoneg
* 24,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Rieux.jpg|Dismantroù ar c'hastell.

* Kastell Reoz.

Rieux (56) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.
Carte_postale_église_Rieux.jpg|An iliz katolik a-gent, distrujet e 1944.
FranceBretagneRieuxEglise.jpg|An iliz katolik.

* Monumant ar re varv. 
* Iliz katolik *Sant Melani*.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
* **Jean <abbr>IV</abbr> de Rieux**, ganet d'ar 27 a viz Mezheven 1447 ha marvet d'an 9 a viz C'hwevrer 1518, aotrou Reoz ha Roc'h-an-Argoed, marichal Breizh e 1470.
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
*  Reoz war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Sant-Yagu-ar-Bineg

S-Yagu-ar-Bineg.jpg|Panelloù kemenn ar vourc'h.
 
**Sant-Yagu-ar-Bineg** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) : **Sanctus Jacutus**, 1387; **Saint Jacut**, 1387; **Saint Jagu**, 1424; **Saint Jegu**, 1486; **Saint           Jagu**, 1554; **S. Iagu**, 1630
## Ardamezioù
* n'ez eus ket, evit ar poent
## Dezougen

St-Jacut-entrée-pont-ferrov.jpg|Ar pont hent-houarn hag antre ar bourk.
Gare-St-Jacut-abri-quai-1.jpg|Harz-lec'h an trenioù.
Gare-Saint-Jacut-abri-quai-.jpg|Harz-lec'h an trenioù. 

* War lez al linenn hent-houarn Landerne Savenneg emañ Sant-Yagu.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Paolieg; e distrig Roc'h-an-Argoed e oa; dilamet e voe kanton Paolieg ha lakaet Sant-Yagu-ar-Bineg e kanton Alaer bet krouet e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Sant-Yagu en arondisamant Gwened bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 61 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,11 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur serjant-major eus ar gumun d’ar 15 a viz Gwengolo 1948 en ospital e Cholon e Saigon e Kochinsina er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 18 a viz Mae 1959.
## Brezhoneg
* 31,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

IlizkatolikSantYagu-arBineg.JPG|An iliz katolik ha monumant ar re varv.

* Iliz katolik *Sant [[Yagu]]*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik er vourc’h, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Deskadurezh
* Ul Lise labour-douar.
## Melestradurezh
## Tud
* **Angélique Le Sourd,** Leanez, ken-diazezerez breuriezh ''Seurezed Kalon-Sakr-Jezuz / Seurezed Sant-Yagu, 1767-1835.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
* Sant-Yagu-ar-Bineg war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Sant-Yann-ar-Wern

Ur gumun eus Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan eo **Sant-Yann-ar-Wern**.
## Douaroniezh
## Anv
Stumm kozh ebet roet betek-henn.
## Ardamezioù
## Istor
### 
* Krouet e voe ar gumun d'an 20 a viz Gouere 1850 diwar ul lodenn eus kumun Reoz.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 55 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,51 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Digarget e voe Lumeau, maer ar gumun, ha Panhaleux, eil-maer, gant renad Vichy e miz Mae 1942.
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour ag ar gumun e 1946.
## Brezhoneg
* 11,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

56 Saint-Jean-la-Poterie église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
* Sant-Yann-ar-Wern war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Sant-Visant-an-Oud

Ur gumun e Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan eo **Sant-Visant-an-Oud**.

## Douaroniezh
* Ar stêr Oud a dreuz ar gumun.
#### Kumunioù amezek

## Anv
* J.Y Le Moing, heuliet gant Erwan Vallerie ː **Sanctus Vicentius**, 1330.
## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
;Melestradurezh
E 1790 e voe krouet ar gumun. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Paolieg ; e distrig Roc'h-an-Argoed edo ; dilamet e voe kanton Paolieg ha lakaet Sant-Visant-an-Oud e kanton Alaer, bet krouet e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix* ; lakaet e voe Sant-Visant en arondisamant Gwened bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 48 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,59% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Pevar ezel eus ar Rezistañs ha daou zen all (unan anezhe a chomas dianav) a voe fuzuilhet gant an Alamaned  er gumun d'an 22 a viz Even 1944.
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun  d’an 1 a viz  Kerzu 1947 e Phu Tong Hoa en Tonkin er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour.
## Brezhoneg
* 27,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Chateau de boro 2021 1.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Boro.

Eglise Saint-Vincent-sur-Oust.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Visant*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Monumant ar re fuzuilhet e miz Even 1944.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
* Sant-Visant-an-Oud war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù