open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ludeg

Ur yezh finnek-ougrek eo al **loudeg** komzet gant tro-dro da 3.000 den e Republik Karelia e Rusia. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù finnek-ougrek
C'hantieg

Ur yezh finnek-ougrek eo ar **c'hantieg** pe **ostyakeg** (kantieg : *ostjakki*, ruseg : хантыйский язык pe остяцкий язык) komzet gant tro-dro da 14 000 den e C'hantia-Mansia, Yamalia, Alexandrovsky hag e Tomsk Oblast e Rusia.

Meur a rannyezh zo, disheñvel-tre an eil diouzh eben.
;Rannyezhoù ar c'hornôg
* Rannyezh Obdoria (*Обдорское наречие*)
* Rannyezh Ob (*Приобское наречие*)
* Rannyezh Irtysh (*Прииртышское наречие*)
; Rannyezhoù ar reter
* Rannyezh Surgut (*Сургутское наречие*)
* Rannyezhoù Vakh-Vasyugan (*Вах-васюганское наречие*)
** 13 isrannyezh 

Er penn-kentañ e oa bet skrivet gant al lizherenneg latin goude Dispac'h miz Here, met adal 1937 ec'h eo bet skrivet gant al lizherenneg kirillek gant al lizherenn ispisial ouzhpenn  evit skrivañ ar son /ŋ/ ha n'emañ er ruseg. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù finnek-ougrek
Ijoreg

Ur yezh finnek-ougrek eo an **ijoreg** (**ijoreg**: *ižoran keeli*, saozneg: *Izhorian*) komzet gant tro-dro da 302 den kozh (1989) e Rusia (Europa). 

Damvarv eo an ijoreg, yezh kar d'ar c'harelieg, dre an diouer a dud barrek warni.

## Gwelet ivez
* Yezhoù finnek-ougrek
Vogouleg

Ur yezh finnek-ougrek eo ar *vogouleg* pe *mansieg* (vogouleg: *voguli*, rusianeg: *Мансийский язык*, *Вогульский язык*) komzet gant tro-dro da 4.000 den (1970) e C'hantia-Mansia a-hed ar Stêr Ob hag e lec'hioù zo eus Sverdlovsk Oblast e Rusia.

Meur a rannyezh ez eus, diheñvel-tre an eil diouzh eben, en o zouez ar rannyezh hag a dalvez da yezh unvan, ar sosveg. 

Skrivet eo bet ar mansieg abaoe ar bloavezhioù 1930 gant al lizherenneg kirillek.
28 Gwengolo

## Darvoudoù
* 1066 : dilestrañ a ra Gwilherm II (dug Normandi) e bae Pevensey (Bro-Saoz).
* 1498 : pennren a ra Anna Vreizh Stadoù Breizh e Roazhon.
* 1637 : Emgann Leucate e-kerzh ar Brezel Tregont Vloaz.
* 1708 : Emgann Lesnaya e-kerzh Brezel Bras an Hanternoz.
* 1891 : digor eo al linenn hent-houarn Montroulez-Karaez.
* 1938 : deroù kendiviz München (Alamagn).
* 1958 : degemeret eo ar Pempvet Republik c'hall dre referendom.
* 1992 : skignet eo ar chadenn Arte dre rouedad skinwel hertzian gall.
* 1999 : laeroñsi danvez-tarzh e Plevin (Breizh).
* 2017 : kren-douar bihan e Breizh (3,9 e ventelezh e Skeuliad Richter), an epikreizenn anezhañ nepell diouzh Gentieg, Pereg ha Rester.

## Sportoù
* 1891 : krouidigezh Club Atlético Peñarol e Montevideo (Uruguay).

## Ganedigezhioù

* 1746 : William Jones, yezhour saoz-ha-kembreat.
* 1803 : Prosper Mérimée, henoniour, istorour ha skrivagner gall.
* 1852 : Henri Moissan, kimiour gall, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1906.
* 1863 : Carlos Iañ Portugal, roue Portugal adalek 1889 betek e varv.
* 1871 : Pietro Badoglio, jeneral an tirlu italian, marichal Italia, politikour ha den-Stad italian.
* 1915 : Ethel Rosenberg, komunourez stadunanat kaset d'ar marv, a-gevret gant he gwaz.
* 1924 : Marcello Mastroianni, aktour italian.
* 1928 : Martine Sarcey, aktourez c'hall.
* 1932 : Michael G. Coney, romantour skiant-faltazi breizhveuriat.
* 1934 : Brigitte Bardot, film-aktourez ha kanerez c'hall.
* 1966 : Rouxinol do Rinaré, skrivagner brazilian.
* 1969 : Vladimir Chouchelov, mestrc'hoarier echedoù rusian-belgiat.

## Marvioù

* 1891 : Herman Melville, barzh, romantour ha saver esaeoù amerikan.
* 1935 : William Kennedy Laurie Dickson, filmaozer breizhveurat, e Twickenham.
* 1895 : Louis Pasteur, bevoniour, fizikour ha kimiour gall.
* 1964 : Harpo Marx, aktour, jestraouer ha soner stadunanat.
* 1973 : Fernand Raynaud, fentigellour gall.
* 1978 : Yann-Baol Iañ, pab e-pad 34 deiz.
* 1991 : Miles Davis, soner trompilh jazz amerikan.
* 2000 : Pierre Elliott Trudeau, kentañ ministr Kanada.
* 2003 : Elia Kazan, filmaozer, leurenner c'hoariva ha skrivagner amerikan.
* 2016 : Shimon Peres, politiker, kentañ ministr ha prezidant Israel.

## Lidoù
Sant an deiz : Sant Konan. 

* Iliz katolik roman
** Sant Venseslaz, Dug Bohemia, ha merzher († 929).
** ar Gwenvidig Charlez Bleiz, pried da Janed Pentevr († 1364), danvez-Dugez Breizh.
Karelieg

Ur yezh finnek-ougrek eo ar **c'harelieg** (*karjala*) komzet gant tro-dro da 118.000 e Karelia isrannet etre Rusia ha Finland.

Tost-tre eo ar c'harelieg d'ar finneg, ken tost ma vez renket ken alies all evel ur rannyezh finnek kentoc'h evit ur yezh en hec'h-unan. E gwirionez avat ez eus meur a diforc'h etre an div yezh e pep keñver (geriaoueg, distagadur) ha diaezet eo evit an dud barrek war ar finnek kompren ar garelegerion.

Teir rannyezh kareliek pennañ ez eus:

* **Karelieg** 
** Karelieg an norzh
** Karelieg ar su
* Livvieg (pe Karelieg Olonets)
* Ludeg (*lüüdi*)

N'eus yezh unvan ebet ha skrivet e vez gant al lizherenneg latin goude ma oa bet klasket en aner ober gant al lizherenneg kirillek da vare an ez-Unaniezh Soviedel.

## Gwelet ivez
* Yezhoù finnek-ougrek

## Liammoù diavaez
* ''Karjalaine lehüt'' (e karelieg)
* ''Karjalan kirjakielestä'' (e finneg)
* ''Ethnologue''
Meankieleg

Ur yezh finnek-ougrek eo hag a vez komzet gant un 40,000-70,000 den bennak e Sveden.

## Gwelet ivez
* Yezhoù finnek-ougrek
* Finneg

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Voroeg

Ur yezh finnek-ougrek eo ar **voroeg** (*võro kiil´*), komzet gant tro-dro da 70 000 den e mervent Estonia en eizh parrez istorel Võromaa (Karula, Harglõ, Urvastõ, Rõugõ, Kanepi, Põlva, Räpinä ha Vahtsõliina). Kavet e vez meur a voroeger ivez e Tallinn, Tartu hag en Estonia a-bezh.

War-zigresk eo aet ar yezh dre vras goude ar bloavezhioù 1880, met ul lusk nevez a zo bet roet dezhi war-lerc'h er bloavezhioù 1980.

Bremañ avat, daoust ma vez kelennet er voroeg ur wech ar sizhun e 26 skol ha daoust d'ar gelaouenn voroek *Uma Leht* embannet div wech bep miz, emañ ar yezh en arvar dre ma nac'h gouarnamant Estonia he skoazhellañ hag he gwareziñ evel ma'z eo dleet. 

Skrivet e vez ar voroeg gant al lizherenneg latin. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù finnek-ougrek
* Estoneg

## Liammoù diavaez
* Savadur ar voroeg
* Selaou ouzh un tammig voroeg
* ''Eurominority'' (e saozneg)
Karelieg Olonets

Ur yezh finnek-ougrek eo **karelieg Olonets** pe **livvieg** (*livvi* pe *aunus*) isrenket e skourr ar yezhoù kareliek komzet tro-dro d'ar Stêr Olonka e Rusia. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù finnek-ougrek
* Karelieg
Samieg

Ur skourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar **yezhoù samiek** pe **lappek** (samieg: *sámegiella*) komzet gant tro-dro da 20&nbsp;000 den en holl e lec'hioù zo eus Norvegia, Sveden, Finland ha Rusia. Yezh pobl ar Sámied an hini eo.

## Rannyezhoù
Isrannet e vez ar yezhoù samiek e daou vloc'had pennañ, enne meur a rannyezh:

* Yezhoù samiek ar c'hornôg
** Samieg ar su: Norvegia ha Sveden
** Samieg Ume — peuzvarv
** Samieg Lule: Norvegia ha Sveden (1&nbsp;500 den, an eil rannyezh komzet ar muiañ)
** Samieg Pite — peuzvarv
** Samieg an norzh Norvegia, Sveden ha Finland (15&nbsp;000 den pe 75% eus an holl samiegerion)
* Yezhoù samiek ar reter
** Samieg Kainuu — marv
** Samieg Kemi — marv
** Samieg Inari: Inari (Finland)
** Samieg Akkala — peuzvarv
** Samieg Kildin: e Ledenez Kola (Rusia)
** Samieg Skolt: Finland) ha Rusia
** Samieg Ter — peuzvarv

E lec'hioù zo ez eo posupl kompren ar rannyezhoù komzet e takadoù stok-ha-stok, met seul belloc'h ez eer seul vrasoc'h e vez an diforc'h etre ar rannyezhoù betek ma ne zeuer ket a-benn d'o c'hompren. Diaes eo evit an dud a gomz rannyezhoù eus ur bloc'had kompren tud all hag a ra gant yezhoù eus ar bloc'had all.

## Statud ar yezh
Disheñvel eo statud ar yezh hervez ar vro ma vez komzet:

* Norvegia: Yezh ofisiel eo ar samieg en un nebeud kêrioù (Kautokeino, Karasjok, Kåfjord, Nesseby, Sør-Varanger ha Tana). Hervez Bonreizh Norvegia, Mellad 110a (miz Ebrel 1988) e rank ar Stad gwareziñ ha kas ar samieg war-raok.

* Finland: Yezh ofisiel eo ar samieg en un nebeud kêrioù (Enontekiö, Inari, Sodankylä ha Utsjoki) abaoe 2003.
Hervez al Lezenn diwar-benn ar samieg (1991) e c'heller implijout ar samieg evit mont e darempred gant melestradurezh ar gouarnamant. 

* Sveden: Abaoe ar 1añ a viz Ebrel 2002 ez eo deuet ar samieg da vezañ unan eus ar pemp yezh vinorelaet anavezet ez-ofisiel gant ar Stad. Bez' e c'heller ober gant ar samieg pa'z eer e darempred gant servijoù publik un nebeud kêrioù (Arjeplog, Gällivare, Jokkmokk ha Kiruna).

## Doareoù-skrivañ
Krouet ez eus bet meur a zoare-skrivañ unvan pe get evit ar samieg hervez al lec'h ma vez komzet:

: * **Samieg an norzh**: skritur unvan krouet e 1948 hag adwelet evit ar wech diwezhañ e 1985. 

: * **Samieg lule**: skritur unvan gant un nebeud lizherennoù ispisial, d.s. Ń (ng)

: * **Samieg ar su**: skrivet hervez reolennoù an norvegeg (æ, ø) pe ar svedeg (ä, ö) gant lizherennoù ispisial ouzhpenn. 

: * **Samieg kildin**: skrivet gant al lizherenneg kirillek gant lizherennoù ispisial ouzhpenn.

## Liammoù diavaez
* Gwezenn-familh ar yezhoù samiek
* Geriadurioù
* Samisk språkråd Kevrenn ar Yezhoù Samiek
* Finland - Lezenn diwar-benn ar samieg e Finland
Mansieg

Ur yezh finnek-ougrek eo ar **mansieg** pe **vogouleg** (rusianeg : мансийский язык, вогульский язык) komzet gant tro-dro da 4 000 den (1970) e C'hantia-Mansia a-hed ar stêr Ob hag e lec'hioù zo e Sverdlovsk Oblast e Rusia.

Meur a rannyezh zo, disheñvel-tre an eil diouzh eben, en o zouez ar rannyezh hag a dalvez da yezh unvan, ar sosveg.

Gant al lizherenneg kirillek e skriver ar mansieg abaoe ar bloavezhioù 1930.
Mouromeg

Ur yezh finnek-ougrek eo ar **mouromeg** komzet gwechall e Murom e Rusia. 

Ur yezh varv an hini eo, aet da get a-raok ma oa bet tu da zastum kalz a ditour diwar he fenn, met war a seblant e vije bet tost a-walc'h d'ar yezhoù mordvinek, ar mokcheg hag an erzyeg. 

## Gwelet ivez
* yezh finnek-ougrek
29 Gwengolo

## Darvoudoù
* -480 : Emgann Salamis war vor, ma voe trec'h ar morlu gresian war hini persian Kserses Iañ.
* 939 : emsavadeg ar Vretoned a-enep an Normaned, mistri war ar vro ; lazhet eo penntiern ar re-mañ, Felecanus.
* 1364 : trec'h eo Yann Moñforzh war lu gall-brezhon Charlez Bleaz en Emgann an Alre ; Beltram Gwesklin, prizoniat.
* 1513 : tizhout a ra ar c'honkistador spagnol Vasco Núñez de Balboa ribl ar Meurvor Habask, goude bezañ treuzet strizh-douar Panamá war droad.

* 1555 : peoc'h Augsburg, etre ar stadoù luteriek hag ar re gatolik en Alamagn.
* 1801 : Feur-emglev Madrid (1801), etre Portugal ha Bro-C'hall.
* 1902 : kas a ra Émile Combes ur c'helc'hlizher hag a verz ar brezhoneg en ilizoù Breizh.
* 1972 : roet eo Kolier an Erminig da René Pleven, e Pondivi.
* 1990 : roet eo Kolier an Erminig da Chanig ha Charlez ar Gall, Glenmor, Joseph Martray hag Alberzh Trevidig, en Alre.
* 1991 : kentañ bannadenn ar film tresadennoù-bev *[[Beauty and the Beast (film, 1991)|Beauty and the Beast]]* e New York (Stadoù-Unanet Amerika).

## Ganedigezhioù
* 1547 : Miguel de Cervantes, barzh, dramaour ha romantour spagnolek.
* 1571 : Il Caravaggio, livour italian.
* 1577 : Mikael an Noblez, beleg ha misioner breizhat, ha "den enorus". 
* 1656 : Eozen Roparz, troour brezhonek.
* 1758 : Horatio Nelson, besamiral breizhveuriat.
* 1765 : Karl Ludwig Harding, steredoniour alaman.
* 1816 : Paul Féval, romantour breizhat.
* 1859 : Charles Haskins Townsend, loenoniour stadunanat.
* 1864 : Frañsez-Mari Kadig, beleg, dastumer kanaouennoù ha kontadennoù Bro-Gwened.
* 1909 : Mary Patricia McCartney, mamm Paul McCartney.
* 1910 : Isakas Vistaneckis, mestrc’hoarier echedoù lituanian.
* 1912 : Michelangelo Antonioni, filmaozer italian.
* 1936 : Silvio Berlusconi, den a afer ha politikour italian.
* 1931 : Anita Ekberg, diskouezerez-c'hiz hag aktourez italian a orin svedat.
* 1937 : Jean-Pierre Elkabbach, kazetenner gall.
* 1943 : Lech Wałęsa, sindikalour ha den-stad poloniat.

## Marvioù

* 1364 : Charlez Bleaz, lazhet e-pad Emgann an Alre, lakaet da wenvidig gant an Iliz katolik roman.
* 1560 : Gustav Iañ Vasa, merour Rouantelezh Sveden etre 1521 ha 1523, ha roue Sveden adalek 1523 betek e varv.
* 1578 : Gilles de Kerampuil
* 1833 : Fernando VII, roue Spagn.
* 1902 : Émile Zola, kazetenner ha romantour gall.
* 1976 : Yann-Kel Kernalegenn, brogarour breizhat, lazhet gant ar vombezenn a gase da gazarn Ti Voujered, e Dineol.
* 2007 : Michel Denis, kelenner istor e Skol-veur Breizh-Uhel.
* 2010 : Georges Charpak, fizikour gall, Priz Nobel ar Fizik e 1992.
* 2010 : Tony Curtis, aktor stadunanat.

## Lidoù
Sant an deiz : Sant Mikael.
* Iliz katolik roman:
** Sant Mikael, arc'hael ha Sant Gabriel ha Sant Rafael hag an holl aeled.
Samieg Akkala

Ur yezh samiek eo **samieg [[Askalafos (mab Ac'heron)|Akkala]]** (samieg an norzh: *áhkkilsámegiellais*) eus familh ar yezhoù finnek-ougrek komzet gant 1 den nemetken e 2002 (Marja Sergina, a zo marvet d'an 23 a viz Kerzu 2003) e Ledenez Kola e Rusia. 

Ur yezh varv an hini eo hiziv.

## Gwelet ivez
* Samieg
* Yezhoù finnek-ougrek
Samieg Kemi

Ur yezh samiek eo **samieg Kemi** eus familh ar yezhoù finnek-ougrek komzet gwechall e 
su Laponia e Finland.

Disheñvel a-walc'h e oa an doare-yezh samiek-mañ diouzh ar yezhoù samiek all, nemet gant samieg Inari ha samieg Sami hag a oa tost a-walc'h dezhañ. 

Ur yezh varv an hini eo, aet da get ur c'hant vloaz bennaket zo ha ne van nemet un nebeud roudoù skrivet eus ar yezh-se, en o zouez div varzhoneg gant Olof (Mattsson) Sirma hag ur c'heriaoueg verr.

## Gwelet ivez
* Samieg
* Yezhoù finnek-ougrek
Samieg Kildin

Ur yezh samiek eo **samieg Kildin** (са̄мь кӣлл *saaḿ kiill*) eus familh ar yezhoù finnek-ougrek komzet gant tro-dro da 500 den e Ledenez Kola e gwalarn Rusia. 

Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek gant un nebeud lizherennoù ouzhpenn:

А/а, Ӓ/ӓ, Б/б, В/в, Г/г, Д/д, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, З/з, И/и, Й/й, Ҋ/ҋ, К/к, Л/л, Ӆ/ӆ, М/м, Ӎ/ӎ, Н/н, Ӊ/ӊ, Ӈ/ӈ, О/о, П/п, Р/р, Ҏ/ҏ, С/с, Т/т, У/у, Ф/ф, Х/х, Ц/ц, Ч/ч, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Ҍ/ҍ, Э/э, Ӭ/ӭ, Ю/ю, Я/я, Ј/ј, Ѣ/ѣ, ʼ

## Gwelet ivez
* Samieg
* Yezhoù finnek-ougrek
Blues Explosion

**The Blues Explosion** (**John Spencer Blues Explosion** berraet JSBX a-wezhioù, daet da vout "Blues Explosion") a zo ur strollad rock-blues a New York. Jon Spencer (kan, gitar), Judah Bauer (gitar) ha Russell Simins (taboulinoù) eo izili ar strollad-mañ.

Garv ha trouzus o sonerezh, un darzhadenn èl meneget e-barzh añv ar strollad, ur meskaj rock-noisy, rock'n roll, blues, soul, hip hop, get ur solo theremin (ur benveg get delezioù hag un tredanvaez a vez kemmet àr-bouez an daouarn é fichal e-tal dezhe, peadra da vouetaat un osilerez (neuennerez) a ra hag a gemm an notennoù sonerezh) ennañ ur wezh an amzer.

E-raok seniñ e-barzh The Jon Spencer Blues Explosion e oa bet Spencer e Pussy Galore ha Boss Hog. Nevez zo eo bet kemmet añv ar strollad da vBlues Explosion nemetken. Drevezañ Elvis a ra Spencer àr ar leurenn : setu soñj tud zo.

Eilet eo bet R.L. Burnside get Jon Spencer Blues Explosion en album "A Ass Pocket of Whisky". 

Kenlabouret o deus ivez get Andre Williams (en doa kempennet "Acme").

## Pladennoù

* Jon Spencer Blues Explosion (1992)
* Crypt Style (1992)
* Extra Width (1993)
* Orange (1994)
* Now I Got Worry (1996)
* Acme (1998)
* Plastic Fang (2002)
* Meat + Bone (2012)
* Freedom Tower - No Wave Dance Party 2015 (2015)

## Sonadegoù e Breizh
Teir sonadeg a zo bet graet gant Blues Explosion e Breizh :
* e miz Even 2001 e Kemper, festival Insolent
* e miz Eost 2004 e Sant-Maloù, La Route du Rock
* e miz Gouere 2005 e Karaez, Gouel an Erer Kozh

## Liammoù diavaez
* Blues Explosion Lec'hienn ofisiel
* Blues Explosion e lec'hienn Matador Records
* Holl bladennoù ar strollad e lec'hienn Pop-Catastrophe
* "The Spencer Report" : roll holl ganaouennoù hag embannadurioù ar strollad etre 1991 ha 1995
* "The Truth About The Jon Spencer Blues Explosion" pennad bet embannet er magazin *Penthouse*
Samieg Inari

Ur yezh samiek eo **samieg Inari** (*anarâškiellâ*) eus familh ar yezhoù finnek-ougrek komzet gant tro-dro da 300-400 den e norzh Finland, dreist-holl e Inari. 

N'emañ ket ar yezh-mañ en arvar da vont da get doaust d'an niver izel-tre a dud a ra ganti dre ma'z eus ur politikerezh yezh hag a dalvez d'he gwareziñ hag implijet e vez ingal gant 10% eus an dud o labourat evit melestradurezh ar Stad.

Skrivet e vez gant al lizherennek latin gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn: 
A/a, (Â/â), B/b, C/c, Č/č, D/d, Đ/đ, E/e, F/f, G/g, H/h, I/i, J/j, K/k, L/l, M/m, N/n, O/o, P/p, R/r, S/s, Š/š, T/t, U/u, V/v, Y/y, Z/z, Ž/ž, Ä/ä, (Á/á).

## Gwelet ivez
* Samieg
* Yezhoù finnek-ougrek
Samieg Skolt

Ur yezh samiek eo **samieg Skolt** (sääʹmǩiõll) eus familh ar yezhoù finnek-ougrek komzet gant war-dro 400 den e Finland hag ivez el lec'hioù stok e Rusia.

Ur politikerezh yezh ofisiel a zo e Finland hag eno e vez gwarezet ar yezh-se hag ur yezh ofisiel eo zoken e kêr Inari ma vez kelennet er skolioù. Finneg eo yezh an darn vrasañ eus an dud yaouank avat, hag yezh en arvar da vont da get emañ dre an diouer a dud yaouank a ra ganti.

Skrivet e vez gant ar lizherenneg latin gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn.

## Gwelet ivez
* Samieg
* Yezhoù finnek-ougrek

## Notennoù ha daveennoù
Samieg Ter

Ur yezh samiek eo **samieg Ter** (*darjisámegiellais*) eus familh ar yezhoù finnek-ougrek komzet gant tro-dro da 6 den nemetken e reter Ledenez Kola e Rusia. 

En arvar da vont da get buan-tre eo ar yezh-mañ abalamour d'an diouer a dud barrek warni.
## Gwelet ivez
* Samieg
* Yezhoù finnek-ougrek
Samieg ar su

Ur yezh samiek eo **samieg ar su** (samieg an norzh: *lullisámegiella*) eus familh ar yezhoù finnek-ougrek komzet gant tro-dro da 500 den e Sveden ha Norvegia.

Div rannyezh pennañ ez eus e gwirionez:

: **Samieg ar su**
: **[[Samieg Ume]]**

Skrivet e vez gant al lizherenneg latin:

A/a, B/b, D/d, E/e, F/f, G/g, H/h, I/i, (Ï/ï), J/j, K/k, L/l, M/m, N/n, O/o, P/p, R/r, S/s, T/t, U/u, V/v, Y/y, Æ/æ, Ø/ø, Å/å 

## Gwelet ivez
* Samieg
* Yezhoù finnek-ougrek
Samieg Ume

Ur yezh samiek eo **samieg Ume** (samieg an norzh: *ubmejesámiengiälla*) eus familh ar yezhoù finnek-ougrek komzet gant 20 den nemetken e Sveden ha Norvegia.

En arvar da vont da get emañ ar yezh-mañ abalamour d'an niver izel-tre a dud barrek warni.

## Gwelet ivez
* Samieg
* Yezhoù finnek-ougrek
Samieg Lule

Ur yezh samiek eo **samieg Lule** (samieg an norzh: *julevsámegiella*) eus familh ar yezhoù finnek-ougrek komzet gant 1 500-2 000 den en-dro d'ar stêr Lule, nepell eus Luleå, e Lappland (Sveden) hag e Nordland (Norvegia). 

An eil yezh samiek komzet ar muiañ an hini eo war-lerc'h samieg an norzh daoust m'emañ an niver a dud a ra ganti o vont war goazhañ. Diouzh an tu all, avat, e oa bet unvanet ar yezh e 1983 ha strivoù a zo bet graet abaoe evit reiñ lusk dezhi.

## Gwelet ivez
* Samieg
* Yezhoù finnek-ougrek

## Liammoù diavaez
*Sámásta Kentelioù ha dafar all (e svedeg)
Samieg an Norzh

Ur yezh samiek eo **samieg an norzh** pe **sámi an Norzh** (*sámegiella, davvisámegiella*) eus familh ar yezhoù finnek-ougrek komzet gant 15&nbsp;000-25&nbsp;000 den e hanternoz Norvegia, Sveden ha Finland.

Ar yezh samiek muiañ komzet an hini eo.

Isrannet e vez e teir rannyezh pennañ :
: * Rannyezh Torne
: * Rannyezh Finnmark
: * Rannyezh an arvor

Skrivet e vez en un doare unvan gant al lizherenneg latin gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn :

A/a, Á/á, B/b, C/c, Č/č, D/d, Ð/đ, E/e, F/f, G/g, H/h, I/i, J/j, K/k, L/l, M/m, N/n, Ŋ/ŋ, O/o, P/p, R/r, S/s, Š/š, T/t, Ŧ/ŧ, U/u, V/v, Z/z, Ž/ž.

## Yezhadur
Ur yezh daspegel gant kalz a zispegadurioù eo samieg an Norzh, ur yezh hag he deus meur a fed yezhadur boutin gant ar yezhoù ouralek all. Emdroet-kenañ eo ivez war-zu morfologiezh ar c'hendeuziñ hag an displegañ, evel an estoneg a zo kar a-bell dezhañ. Dre se, n'eo ket gant lostgerioù hepken eo merket ar morfemennoù, met ivez gant kemmoù morfofonologel ar wrizienn. E-touez ar c'hemmoù morfofonologel ez eo reizhiad an derez kensonenn an hini pouezusañ hag an hini kempleshañ.

### Troadoù
7 troad a zo e samieg an Norzh en unander, daoust m'eo heñvel furmoù ar genitiv hag an akuzativ, ha dre se e vez lavaret gant lod n'eus ket 'met 6 troad :
* Nominativ
* Genitiv
* Akuzativ
* Lokativ
* Illativ
* Komitativ
* Esiv

Heñvel eo furm an esiv (merker: *-n*) en unander hag el liester, da skouer : *mánnán* (evel bugel/evel bugale).

### Raganvioù
Tri niver a zo d'ar raganvioù-gour : unander ; daouder ha liester. En daolenn amañ-dindan emañ ar raganvioù-gour en nominativ hag er genitiv/akuzativ.

En daolenn da-heul e tispleger ar raganv-gour *eñ/hi* (ne vez ket lakaet kemm etre ar reizhoù) en holl droadoù :

### Verboù
#### Gour
Displeget e vez ar verboù samiek evit tri gour :
* kentañ gour
* eil gour
* trede gour
#### Doare
Pevar doare a zo e samieg an Norzh :
* Doare-disklêriañ
* Doare-gourc'hemenn
* Doare-divizout
* Doare-gallout
#### Niver
Displeget e vez ar verboù samiek evit tri niver :
* unander
* daouder
* liester
#### Amzer
Daou amzer eeun a vez implijet e samieg an Norzh :
* tremenet
* nann-tremenet 
ha daou amzer kevrennek :
* amzer-dremenet strizh
* amzer-beurdremenet
#### Verb nac'h
Evel ar yezhoù samieg all, ar finneg hag an estoneg en deus samieg an Norzh ur verb nac'h a vez displeget hervez an doare (doare-disklêriañ, doare-gourc'hemenn, doare-divizout ha doare-gallout), ar gour (1añ, 2l ha 3e) hag an niver (unander, daouder ha liester).

 Doare-disklêriañ   Doare-gourc'hemenn Doare-divizout    Doare-gallout
 u . d. l.   u. d. l. u. d. l.   u. d. l.      
 1 in ean eat  1 -  -  -  1 allon allu allot  1 aman amame amamet
 2 it eahppi ehpet 2 ale alli allet 2 ale alli allet  2 amat amade amadet
 3 ii eaba eai  3 -  -  -  3 allos alloska alloset 3 amas amaska amaset

Ne vez ket displeget ar verb nac'h-se hervez an amzer.

## Gwelet ivez
* Samieg
* Yezhoù finnek-ougrek

## Liammoù diavaez
* 
* Kimberli Mäkäräinen Geriaoueg samieg an Norzh - saozneg
* Geriadur sámi ha diaz-titouroù
Yezhoù ougrek

Unan eus skourroù pennnañ ar yezhoù finnek-ougrek eo ar **yezhoù ougrek**.

Teir yezh ougrek pennañ ez eus: 

** Hungareg (*magyareg*)
** C'hantieg (*ostyakeg*)
** Vogouleg (*mansieg*)

Savet e oa bet an teir yezh ougrek-se war diazezoù an hevelep kent-yezh voutin komzet etre an 3de milved a-raok Jezuz betek ar 1añ milved kent Jezuz e kornôg Siberia e reter ar menezioù Oural.
Estoneg

Ur yezh finnek-ougrek eus skourr ar yezhoù finnek eo an **estoneg** (*eesti keel*) komzet gant 1,1 milion a dud en Estonia.
 
Ur yezh kar eo an estoneg d'ar finneg. Levezonet eo bet an estoneg gant an alamaneg e pep keñver. 

Skrivet e vez an estoneg gant al lizherenneg latin hep al lizherennoù c, q, w, x, y, (implijet evit gerioù o tont eus yezhoù all nemetken, ha gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn: š, ž, ä, ö, ü, hag õ (LFE/ɤ/).

Ur yezh daspegel eo an estoneg, evel an holl yezhoù finnek-ougrek, ha meur a gas a vez implijet ivez.

Evit ar pezh a sell eus ar fonologiezh e c'hell ur vogalenn bezañ berr, hir pe hir-tre.

## Gwelet ivez
* Finneg
* Yezhoù finnek-ougrek

## Liammoù diavaez
* Ar Geriadur estoneg-saozneg
* Ar Geriadur estoneg-saozneg-estonieg
* Pennad diwar-benn an estoneg
Setoeg

Ur yezh finnek-ougrek eo ar **setoeg** (*seto kiil´*), komzet e mervent Estonia harp ouzh ar vevenn gant Rusia.

Ken tost eo d'an estoneg ma vez renket evel ur rannyezh estonek alies a-walc'h. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù finnek-ougrek
* Estonieg
Yezhoù finnek-volgaek

Unan eus skourroù pennnañ ar yezhoù finnek-ougrek eo ar **yezhoù finnek-volgaek** anvet ivez *yezhoù finnek-mariek*, *finnek-tcheremisek* pe *volgaek-finnek*.

Setu penaos e vez renket ar yezhoù er skourr-mañ: 

* Yezhoù tcheremisek (pe *Yezhoù mariek*)
** Tcheremiseg (*marieg*)
* Yezhoù mordvinek (*mordvineg*)
** Erzyeg
** Mokcheg
* Yezhoù finnek-ougrek aet da get da diaes da renkañ 
**Meryeg (diaes da renkañ, marv)
**Metsereg (*meshcherieg*) (diaes da renkañ, marv)
**Mouromeg (diaes da renkañ, marv)
* Yezhoù finnek-samiek (*finnek-lappek*)
** Samieg (*lappeg*)
*** Yezhoù samiek ar c'hornôg
**** Samieg ar su
**** Samieg Ume — tost marv
**** Samieg Lule
**** Samieg Pite — tost marv
**** Samieg an norzh
*** Yezhoù samiek ar reter
**** Samieg Kainuu — marv
**** Samieg Kemi — marv
**** Samieg Inari
**** Samieg Akkala — tost marv
**** Samieg Kildin
**** Samieg Skolt
**** Samieg Ter — tost marv
** Yezhoù baltek-finnek
*** Estoneg (n'eo ket sklaer hag-eñ ez eo yezhoù pe rannyezhoù eo ar voroeg (*võru*) hag ar setoeg)
*** Finneg (rannyezhoù: Meankieleg(*meänkieli*) , Finneg kvenek ha finneg ingriek)
*** Ijoreg (*ingrieg*) - tost marv
*** Yezhoù kareliek
**** Karelieg
**** Ludeg
**** Karelieg Olonets (*livvieg*)
*** Livoneg (*liveg*) — tost marv
*** Vepseg
*** Voteg — tost marv

## Gwelet ivez:
* Yezhoù finnek-ougrek
Yezhoù baltek-finnek

**Notenn:**
Disheñvel eo ar yezhoù baltek-finnek-mañ diouzh ar yezhoù baltez-finnek.

Unan eus skourroù pennnañ ar yezhoù finnek-ougrek eo ar **yezhoù baltek-finnek** (saozneg: *Baltic-Finnic*) komzet gant tro-dro da 6 milion a dud o chom war dro ar Mor Baltel. 

** Estoneg (n'eo ket sklaer hag-eñ ez eo yezhoù pe rannyezhoù eo ar voroeg (*võru*) hag ar setoeg)
** Finneg (rannyezhoù: Meankieleg(*meänkieli*) , Finneg kvenek ha finneg ingriek)
** Ijoreg (*ingrieg*) - tost marv
** Yezhoù kareliek
*** Karelieg
*** Ludeg
*** Karelieg Olonets (*livvieg*)
** Livoneg (*liveg*) — tost marv
** Vepseg
** Voteg — tost marv

yezhoù ofisiel Finland hag Estonia eo ar finneg hag an estoneg.

Al liamm-familh tostañ ez eus gant ar yezhoù samiek rak diorroet e oant bet diwar an hevelep kent-yezh tro-dro 1500-1000 a-raok Jezuz. En em didroc'hañ a reas an estoneg diouzh ar finneg tro-dro 2000 bloaz zo.

Daoust ha ma vez kavet meur a c'her heñvelster hag heñvelstumm e-touez ar yezhoù-mañ, n'eus ket tu da gompren ur yezh pa ouzer unan eus ar re all.

Meur a berzh boutin e vez kavet etre yezhoù ar skourr-mañ e pep keñver, da skouer implij ar c'hasoù hag implij ar c'hensonennoù berr, hir hag hir-tre.

## Gwelet ivez:
* Yezhoù finnek-ougrek
Yezhoù permek

Unan eus skourroù pennnañ ar yezhoù finnek-ougrek eo ar **yezhoù baltek-finnek** ennañ teir yezh komzet er menezioù Oural e Rusia.
* Zirieg (*komieg-zirieg*)
* Komieg-permyakeg
* Oudmourteg (*votyakeg*)

## Gwelet ivez:
* Yezhoù finnek-ougrek
Yezhoù formozek

Ur skourr eus ar yezhoù aostronezek eo ar **yezhoù formosek** komzet gant pobloù-orin Taiwan (tro-dro da 2% eus ar boblañs). 

Setu penaos e vez isrannet peuliesañ an 20 yezh bennaket renket er skourr-mañ (hervez *Ethnologue* 2005):
 
* Yezhoù atayalek (2 yezh)
** Atayaleg (泰雅語)
** Tarokoeg (太魯閣語)
* Yezhoù paiwanek (17 yezh)
** Yezhoù amisek-nataorek
** Amiseg (阿美語)
** Bounouneg (布農語)
** Basayeg (馬賽語)
** Babouzeg (貓霧語)
** Kavalaneg (噶瑪蘭語)
** Siraiyeg (西拉雅語)
** Honya (洪雅語)
** Ketangalaneg (凱達格蘭語)
** Koulouneg (龜崙語 )
** Paporeg (巴布拉語)
** Paiwaneg (排灣語)
** Pioumeg (卑南語)
** Pazeheg (巴宰語)
** Saisiyateg (賽夏語)
** Taoeg (邵語)
** Taokaseg (道卡斯語) 
* Yezhoù tsouek (4)
** Rukaieg (魯凱語)
** Rannyezh an norzh (北鄒語) (1 yezh)
*** Tsoueg (鄒語)
** Rannyezh ar su (南鄒語) (2 yezh)
*** Kanakanaboueg (卡那卡那富語)
*** Saroeg (沙阿魯阿語)

Aet eo da get pe en arvar emañ meur a yezh formosek dre ma vez kemeret o flas gant ar sinaeg mandarinek. Nevez zo avat ez eus bet graet strivoù gant gouarnamant Taiwan evit o gwareziñ a-benn kas un tamm lusk dezhi en-dro ka kelennet e vez bremañ er yezhoù-mañ en un nebeud skolioù dre ar vro.

## Liammoù diavaez
* Geriaouegoù
* Titour diwar-benn ar yezhoù formosek
Bounouneg

Ur yezh formosek eo ar **bounouneg** (布農話) komzet e Taiwan.

Pemp rannyezh pennañ ez eus:

* Ichboukouneg (*ish-bukun*): su Taiwan. Ar rannyezh muiañ komzet eo homañ. 
* Takbounouadeg (*takbunuadh*): kreiz Taiwan
* Takevataneg (*takevatan*): kreiz Taiwan
* Takebakeg (*takebaka*): norzh Taiwan
* Taketoudouheg (*taketuduh*): norzh Taiwan

## Gwelet ivez
* Yezhoù formosek
Paiwaneg

Ur yezh formosek eo ar **paiwaneg** (排灣語) komzet gant tro-dro da 87.000 den eus ur bobl-orin taiwanek.

## Niverioù

* 1 ita
* 2 dusa 
* 3 celu 
* 4 sepac 
* 5 lima
* 6 unem
* 7 picu
* 8 alu
* 9 siva 
* 10 ta-puluq

## Gwelet ivez
* Yezhoù formosek
* Paiwaniz

## Liammoù diavaez

*Paiwaneg war lec'hienn ar Council of Indigenous Peoples
*Paiwaneg war Language Museum.com
*Ar Pater Noster e Paiwaneg
Hungareg

Ur yezh finnek-ougrek eus skourr ar yezhoù ougrek eo an **hungareg** pe **magyareg** (hungarek: *magyar*) komzet gant tro-dro da 14.5 milion a dud, an darn vrasañ anezhe en Hungaria. 

Kumuniezhioù hungaregerion bras pe vrasoc'h zo er broioù-mañ da heul dreist-holl :

:*Sifroù hervez [[Ethnologue]]*

Kavet e vez tro-dro d'ur milion a hungaregerion all dre ar bed a-bezh e Arc'hantina, Aostralia, Belgia, Brazil, Kanada, ar Republik Tchek, Finland, Frañs, Alamagn, an Izelvroioù, Italia, Suis, er Rouantelezh Unanet, er Stadoù-Unanet, hag all.

Yezh ofisiel Hungaria eo an hungareg, hag ivez unan eus yezhoù ofisiel Voivodina (Serbia) ha yezh kenofisiel gant ar sloveneg e teir c'hêr e Slovenia (Hodos, Dobranak ha Lendva). Ouzhpenn-se, ez eo bet anavezet an hungareg evel ur yezh bihan-niver en Aostria, Kroatia ha Slovakia

Setu ar rannyezhoù pennañ, tost-tre an eil d'eben:

: * Rannyezh Alföld
: * Rannyezh kornôg an Danav
: * Rannyezh Danav-Tisza
: * Rannyezh Arroud ar Roue
: * Rannyezh ar biz
: * Rannyezh ar gwalarn
: * Rannyezh Székely
: * Rannyezh ar c'hornôg

Ur yezh a implij troadoù evit merkañ perzh ar gerioù en ur frazenn eo an hungareg evel an holl yezhoù finnek-ougrek.

Ul liamm zo ivez etre ar vorfologiezh hag ar fonologiezh anvet kensonelezh vogalennek.

Ar c'heriaoueg hungarek diazez a zo enni 1000-1200 ger a orin ouralek hag a dalvez da 80-90% eus an holl c’herioù implijet en un destenn dre vras. A-hend-all ez eo bet levezonet geriaoueg an hungareg gant meur a yezh all. 

Setu dielfennadur ar c'heriaoueg hungareg hervez ar yezhoù orin: 

Finnek-ougrek 21 %, 
Yezhoù slavek 20 %, 
Alamaneg 11 %, 
Turkeg 9.5 %, 
Latin
Gresianeg 6 %, 
Yezhoù romanek 2.5 %, 
Yezhoù all 31%.

Skrivet e vez an hungareg gant al lizherenneg latin gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn, d.s. *ő* (LFE /ø:/) *ű* (LFE /y:/).

## Gwelet ivez
* Yezhoù finnek-ougrek
* Yezhoù ougrek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
* Titour diazez diwar-benn an hungareg
* Kentelioù yezh
* Kentelioù, geriaouegoù, frazennoù, lennegezh...
30 Gwengolo

## Darvoudoù
* 1342 : emgann Montroulez etre kostezenn Charlez Bleaz ha kostezenn Yann Moñforzh.
* 1399: Henry IV a ya da roue Bro-Saoz.
* 1813: Emgann Barbula, Simon Bolivar a drec'h Santiago Bobadilla.
* 1938: dibenn kendiviz München.
* 1945: eil tro an dilennadegoù kanton e Frañs.
* 1966 : Botswana dizalc'h diouzh Breizh-Veur.

## Ganedigezhioù
* 1227 : Nikolaz IV, pab.
* 1679 : Jacques Cassard, kabiten fourgadenn ha kourser breizhat (ha gall).
* 1732 : Jacques Necker, politikour gall ganet e Suis, ministr roue Bro-C'hall.
* 1835 : Tommaso Salvadori, loenoniour hag evnoniour italian.
* 1870 : Jean-Baptiste Perrin, fizikour gall, Priz Nobel ar Fizik e 1926.
* 1924 : Truman Capote, skrivagner stadunanat.
* 1928 : Elie Wiesel, skrivagner amerikan bet ganet e Roumania, Priz Nobel ar Peoc'h.
* 1954 : Barbara Trzetrzelewska, kanerez-sonaozerez poloniat.
* 1968 : Monica Bellucci, aktorez italian.
* 1975 : Marion Cotillard, aktorez c'hall.

## Marvioù
* 420 : sant Yerom, troer ar Bibl e latin.
* 1246 : Yaroslav II Rusia.
* 1891 : Georges Boulanger, jeneral ha politkour gall.
* 1897 : Tereza Lisieux (Santez Tereza), leanez ha santez katolik.
* 1931 : Ernest de Chamaillard, livour breizhat.
* 1944 : Paul Ladmirault, sonaozour breizhat (ha gall).
* 1955 : James Dean, aktor stadunanat.
* 1985 : Simone Signoret, aktourez c'hall.
* 1990 : Patrick White, skrivagner aostralian, Priz Nobel al Lennegezh e 1973.
* 1994 : Henri Pollès, skrivagner gall, romantour, barzh ha saver esaeoù.
* 2020 : Quino (Joaquín Salvador Lavado Tejón), treser bannoù-treset eus Arc'hantina.
* 2020 : Emyr Humphreys, skrivagner kembreat.

## Lidoù
Sant an deiz : Sant Louri anvet ivez Sant Leri, beleg ha penitiour brezhon e koad Porc'hoed († VIIvet kantved)
* Iliz katolik roman
** Sant Gregor ar Sklerijenner, abostol kentañ Armenia
** Sant Jerom, beleg ha doktor an Iliz
* Deiz an Dizalc'hidigezh (Botswana)
* Devezh Etrebroadel an Treiñ, abaoe 1991
Portugaleg

Ur yezh romanek eo ar **portugaleg** ganet diwar distagadur poblek al latin e gwalarn al ledenez iberek da heul donedigezh ar Romaned adal an . Levezonet e voe gant ar pobloù germanek etre ar  hag an  goude JK.

Gant an  ha penn kentañ ar *[[Reconquista]]*, emled ar gristenien diwar-goust ar vuzulmaned, e teuas ar galizeg-portugaleg da vezañ ur yezh lennegel e norzh Portugal hag e Galiza. 

A-feur m’en em ledas ar gristenien betek ar Su e voe levezonet ar yezh gant an arabeg ivez. 

Daoust d’ar yezh semitek-se bezañ laosket roudoù stank e portugaleg, n’int ket ken niverus hag ar re testeniekaet e spagnoleg. Preizhet e voe Faro (kêr eus rannvro Algarve, e Su Portugal) gant Portugaliz 243 bloaz a-raok Granada gant ar Spagnoled. Tamm-ha-tamm e krogas ar portugaleg d’en em ziforc’hañ diouzh ar galizeg. 

Pellaat a reas c’hoazh gant dizalc’hidigezh Portugal e 1185, argasadenn an Arabed ha drouziwezh ar Gastilhaned tra ma chome Galiza dindan gallout Rouantelezh Kastilha.

Etre ar  hag ar  dreist-holl e voe savet impalaeriezh Portugal en Afrika, Amerika hag en Azia. Mont a reas Bartolomeu Dias, Vasco da Gama, Pedro Álvares Cabral, Fernão de Magalhães (Magellan)... war morioù ar bed. Dont a reas ar portugaleg da vezañ ur genyezh betek Japan.

A-drugarez da yezherien Brazil dreist-holl eo deuet ar portugaleg da vezañ an 3de yezh europek muiañ komzet goude ar saozneg hag ar spagnoleg hag an 8vet er bed a-bezh, gant ouzhpenn 200 milion a yezherien hiziv an deiz. Yezh ofisiel 8 stad eo : Angola, Brazil, Kab Glas, Ginea-Bissau, Mozambik, Portugal, São Tomé ha Príncipe ha Timor Lorosae. 

Mont a reont d’ober ar *Comunidade dos Países de Língua Portuguesa* (Kumuniezh ar broioù portugalek) a zo he fal skignañ ar portugaleg ha broudañ an dud d’e zeskiñ. Pinvidik eo al lennegezh portugalek ha niverus eo ar skrivagnerien, e Portugal hag e Brazil dreist-holl.

## [[Yezh ar sinoù]]
* Ar re vouzar a ra gant Yezh ar Sinoù Portugalek, hag e Brazil gant Yezh ar Sinoù Brazilek.

## Gwelet ivez
* Portugal
* Brazil
* Galizeg

## Liammoù diavaez

* ''Ethnologue''
* ''Instituto Camões''
* Geriadurioù portugaleg
* Kentelioù portugaleg
Miyakoeg

Ur yezh japanek eo ar **miyakoeg** (miyakoeg: *myaaku hutsi*, japaneg: *miyako* 宮古語) komzet gant tro-dro da 55.783 den e Miyako e su enezenn Okinawa. 

Isrenket e vez e-touez skourr ar yezhoù ryoukyouek, ha tost-tre d'an yaeyameg.

Daou vloc'had rannyezhel ez eus:

* Rannyezh Irabu
* Rannyezh Miyako

Ar yezh japanek nemeti an hini eo a implij kensonennoù e diwezh ur silabenn.

## Gwelet ivez
* Yezhoù japanek
Okinaweg

Ur yezh japanek eus skourr ar yezhoù ryoukyouek eo an **okinaweg** (okinaweg: *ucinaːguci* うちなーぐち) komzet gant 2 milion a dud war enez Okinawa dreist-holl met ivez en inizi Kerama, Kume-jima, Tonaki, Aguni hag un nebeud inizi bihan all e su Okinawa Japan.

Isrannet e vez e daou vloc'had pennañ:

* **Rannyezh ar c'hreiz** (Chourieg-nahaeg *shuri-naha*)
* **Rannyezh ar su** 

Unvanet e oa bet rannyezh ar c'hreiz da vare ar Rouantelezh Ryoukyouek (1477-1526) hag implijet e veze evel yezh ofisiel gant ar gardidi hag an noblañs.

Peurliesañ e vez renket **[[Kounigameg|okinawaeg an norzh]]** (*kunigami*) evel ur yezh disheñvel kentoc'h evit ur rannyezh..

## Gwelet ivez
* Yezhoù japanek
* Kounigameg (*okinaweg an norzh*)

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Yezhoù ryoukyouek

Ur skourr eus ar yezh japanek eo ar **yezhoù ryoukyouek** (japaneg: 琉球語), komzet gant tro-dro da 1 milion a dud en inizi Ryukyu e Japan.

Peuliesañ e vez isrannet ar yezhoù evel-henn:
* Amamieg: komzet en Amami gant 13.0000 den;
* Miyakoeg (*myaaku hutsi*) komzet e Miyako gant 55.783 den;
* Okinaweg (*ucinaaguci*) komzet e Okinawa gant 900.000 den;
* Kounigameg (*kunigami*) komzet e Yanbaru (Okinawa) gant ? den;
* Yaeyameg (*yaima munii*) komzet e Yaeyama district, Standard: *Ichigakeg (*ishigaki*) 44.650;
* Yonagouneg (*yonaguni*) komzet e Yonaguni (Yaeyama) gant 1.800 den.

Daoust ha ma'z eus hogozik 1 milion a du barrek war ar yezhoù ryoukyouek ez eo kozh pe goshoc'h an darn vrasañ dioute hiziv ha ne vezont ket komzet gwall alies gant ar re yaouank ken. Meur a yezh ryoukyouek a zo en arvar neuze.

## Gwelet ivez
* Yezhoù japanek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Amamieg

Ur yezh japanek eus skourr ar yezhoù ryoukyouek eo an **amamieg** (japaneg: 奄美語) komzet gant tro-dro da 130.000 den en inizi Amami e su Kyushu.

Tost a-walc'h eo an amamieg d'an okinaweg.

Peurliesañ e vez isrannet e tri bloc'had rannyezhel pennañ evel-hen:

* Ochimeg (*oshima*)
* Tokunochimeg (*Tokunoshima*)
* kikai (*kikaishima*)
## Gwelet ivez
* Yezhoù japanek
Yonagouneg

Ur yezh japanek eus skourr ar yezhoù ryoukyouek eo ar **yonagouneg** (*yonaguni* 与那国語) komzet gant tro-dro da 1.800 den war enezenn Yonaguni e Japan. 

Ul liamm-kar tost ez eus gant ar yaeyameg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù japanek
* Yezhoù ryoukyouek

## Liammoù diavaez
* Frazennoù yonagouneg
Marchalleg

Ur yezh aostronezek eus skourr ar yezhoù malayek-polinezek eo ar **marchalleg** pe **eboneg** (marchalleg: *Kajin M̧ajeļ*) komzet gant 43.900 den (1979) en Inizi Marshall ha Nauru.

Skrivet e vez gant al lizherenneg latin gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn:

: A Ā B D E I J K L Ļ M M̧ N Ņ N̄ O O̧ Ō P R T U Ū
: a ā b d e I j k l ļ m m̧ n ņ n̄ o o̧ ō p r t u ū w 

## Gwelet ivez
* Yezhoù aostronezek
* Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez
*Frazennoù ha geriaoueg marchalleg
*Kentelioù klok marchalleg
*Lec'hienn diwar-benn ar marchalleg
*''Ethnologue''
1añ Here

## Darvoudoù
* 1746 : dilestradeg saoz war draezhenn Ar Pouldu (e-kichen Gwidel) da geñver Seziz An Oriant.
* 1764 : en em vodañ a ra Stadoù Breizh e Naoned.
* 1800 : Feur-emglev San Ildefonso a rent Louisiana da Vro-C'hall (digant Spagn).
* 1869 : reolennet implij ar gartenn-bost e Vienna (Aostria-Hungaria) evit ar wech kentañ en Europa.
* 1914 : deroù Emgann Arras (Brezel-bed kentañ).
* 1944 : deroù Emgann Aachen (Eil Brezel-bed).
* 1944 : tailhet eo ar bara da 350 g an deiz.
* 1949 : embannet eo Republik Pobl Sina gant Mao Zedong.
* 1969 : embannadur *[[Abbey Road (albom)]]* er Stadoù-Unanet, unnekvet albom gant ar strollad The Beatles.
* 1969 : tizhet eo Mach 1 (moger ar son) gant an nijerez dreistson *[[Concorde]]*.
* 1977 : krogad diwezhañ ar melldroader brazilian Pelé e Giants Stadium New York.
* 1994 : digoust eo tremen war Bont Sant-Nazer bremañ.

## Ganedigezhioù
* 1207 : Herri III, roue Bro-Saoz.
* 1606 : an tad Juluan Maner (Julien Maunoir), beleg ha misioner e Breizh.
* 1685 : Karl VI an Impalaeriezh Santel.
* 1842 : Charles Cros, barzh hag ijiner gall.
* 1842 : Aogust-Mari Dubourg, kardinal gall, arc'heskob Dol, Roazhon ha Sant-Maloù.
* 1865 : Paul Dukas, sonaozer gall.
* 1924 : Jimmy Carter, 39 Prezidant Stadoù-Unanet Amerika (1977-1981), tapet Priz Nobel ar Peoc'h gantañ e 2002.
* 1930 : Philippe Noiret, aktour gall.
* 1948 : Peter Blake, merdeer zelandnevezat.

## Marvioù
* 1040 : Alan III, Dug Breizh adalek 1008 betek e varv.
* 1404 : Bonifas IX, pab.
* 1572 : Francesco Borgia, dug Gandia (1542-1543) ha besroue Katalonia (1539-1543).
* 1684 : Pierre Corneille, barzh ha dramaour gallek.
* 2018 : Charles Aznavour, kaner gallek.

## Lidoù
Sant an deiz : Santez Uriell

* Iliz katolik roman
** Sant Piat, abostol Su Galia, merzher († ) 
** Sant Krestos, Sant Verisim, Sant Maksim ha Santez Julia, merzherien (†  ha )
** Santez Uriell, priñsez Domnonea ha c'hoar da Roue Breizh Judikael († )
** Santez Tereza a Lesawez (Tereza ar Mabig Jezuz), leanez eus Alençon (Bro-C'hall) († 1897)
*Deiz Etrebroadel ar Sonerezh
Yaeyameg

Ur yezh japanek eus skour ar yezhoù ryoukyouek eo ar **yaeyameg** (yaeyameg: *yaima munii*, japaneg 八重山語) komzet gant tro-dro da 44.650 den en inizi Yaeyama Islands.

## Gwelet ivez
* Yezhoù japanek
* Yezhoù ryoukyouek

## Liammoù diavaez
* Yaeyama phrasebook at Wikivoyage (Ishigaki dialect)
Yezhoù malayek-polinezek

Ur skourr eus ar yezhoù aostronezek eo ar **yezhoù malayek-polinezek** ennañ meur a yezh komzet e inizi Gevred Azia hag er Meurvor Habask dreist-holl. Ur yezh malayek-polinezek eo ar malagasieg ivez, komzet e Madagaskar. 

Isrannet e vez ar yezhoù malayek-polinezek e daou vloc'had pennañ evel-hen:

* Yezhoù malayek-polinezek ar c'hornôg (komzet gant 300 milion a dud)
** Indonezeg
** Malayeg
** Javaeg
** Tagalogeg
** Sougbouaneg (*cebuano*)
** Ilokanoeg
** Ilongoeg (*hiligaynon*)
** Bikoleg
** Kapampanganeg
** Winarayeg (*waray-waray*)
** Bougieg (*'buginese*)
** Malagasieg
** Tchamoroueg (*chamorro*)

* Yezhoù malayek-polinezek ar reter-kreiz (komzet gant 1 milion a dud)
** Yezhoù polinezek
*** Hawaieg
*** Maorieg
*** Samoaeg
*** Tahitieg
*** Tongaeg
*** Tuvalueg
*** Rarotongeg
** Yezhoù mikronezek
*** Marchalleg
*** Kiribateg (*gilbertese*)
*** Naoeroeg (*nauruan*)

Yezh ofisiel e pep he bro orin eo ar yezhoù malayek-polinezek.

## Gwelet ivez
* Yezhoù aostronezeg
Tchamoroueg

Ur yezh malayek-polinezek eo an **tchamoroueg** (tchamoroueg: *chamoru*, saozneg *chamorro*) komzet gant tro-dro da 60.000 den e Guam hag en holl Inizi Mariana.

Levezonet don eo bet an tchamoroueg gant ar spagnoleg ha betek 50% eus ar c'heriaoueg a deu eus ar yezh-se.

Skrivet e vez gant al lizherenneg latin hag un nebeud lizherennoù ouzhpenn (Å, Ñ, Ng) hag al lizherenn *y* a vez distaget 'dj''

## Gwelet ivez
*Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez
*tchamoroueg-saozneg-tchamoroueg
*Geriadur ha yezhadur tchamoroueg
Kounigameg

Ur yezh japanek eus skourr ar yezhoù ryoukyouek eo ar **c'hounigameg** pe (*kunigami*) komzet e su enezenn Kyushu e Japan. 

Daoust ha ma vez anvet ivez **okinaweg an norzh** a-wechoù, ez eo ur yezh disheñvel diouzh an okinaweg kentoc'h evit ur rannyezh okinawek.

Diaezet eo da c'hoût pet a dud a ra c'hoazh gant ar yezh-se ha sur mat emañ en arvar da vont da get. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù japanek
* Okinaweg
Bikoleg

Ur yezh malayek-polinezek eo ar **bikoleg** (**bicolano** pe **bicol**) komzet gant 4,6 milion a dud dreist-holl e Ledenez Bikol war enez Luzon er Filipinez. 

Isrannet e vez ar bikoleg e tri bloc'had rannyezhel pennañ evel-hen:

*Bikoleg ar arvor
**Yezhoù nagaek
***Agtaeg Isarog
***Agtaeg Iraya
***Nagaeg (*bikoleg ar c'hreiz*)
**Yezhoù virakek
***Bikoleg Katanduanez ar Su

*Bikoleg an diabarzh
**Agtaeg Iraya
**Buhieg-daragaeg
***Bikoleg Albay
**Irigaeg
***Bikoleg Rinconada 

*Yezhoù pandanek
**Bikoleg Katanduanez ar Su

## Gwelet ivez
*Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez
*''Ethnologue''
*Gwezenn-familh ar bikoleg
*Bikol Translator
Ilokanoeg

Ur yezh malayek-polinezek eo an **ilokanoeg** (ilokanoeg: *iloko*, *ilokano*) komzet gant 7 milion a dud e Luzon er Filipinez.

An trede yezh muiañ komzet er Filipinez an hini eo.

Daou vloc'had rannyezhel pennañ ez eus: 
* Rannyezh an norzh
* Rannyezh ar su 

A-raok donedigezh Europiz e veze skrivet gant ur silabenneg ispisial heñvel a-walc'h ouzh ar skritur an talagoeg. Bremañ avat e vez skrivet gant al lizherenneg latin.

## Gwelet ivez
* Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue'' 
* Ilocano.org Geriadur ilokanoeg
Kiribaseg

Ur yezh malayek-polinezek eo ar **c'hiribaseg** ( *kiribati* (distaget [kiribas] e kiribaseg, *Gilbertese* e saozneg), komzet gant 102 000 den e Kiribati dreist-holl (98 000 den pe 97,2%), met ivez e Fidji, Inizi Marshall, Nauru, Inizi Solomon, Tuvalu ha Vanuatu. Unan eus perzhioù ar yezh eo ar urzh verb-renadenn(-dra)-rener.

Bev-buhezek eo ar c'hiribaseg hiziv c'hoazh hag implijet e vez ingal gant tud Kiribati, o vezañ ma n'eus nemet 30% dioute hag a zo barrek war ar saozneg penn-da-benn.

Teir rannyezh pennañ a zo:
* Rannyezh an norzh;
* Rannyezh ar su;
* Rannyezh inizi Butaritari ha Makin.

Skrivet e vez ar c'hiribaseg gant al lizherenneg latin abaoe ar bloavezhioù 1840 bet unvanet an doare-skrivañ en 20 kantved.

## Yezh skrivet
Abaoe ar bloavezhioù 1840 e vez skrivet kiribaseg er skritur latin, pa voe troet ar Bibl gant ar misioner stadunanat Hiram Bingham Jr. Ne vez ket skrivet "s" avat, hag e-lec'h al lizherenn-se e vez graet gant "ti".

Diaes e oa, evit-doare, treiñ gerioù evel "menez", un dra dianav en inizi Kiribati. Evit karr-nij e vez graet gant "te wanikiba", "ar vag a nij".

E 1888 e tegouezhas misionerien gatolik, hag un droidigezh all eus ar Bibl a voe graet ganto. Diforc'hioù a oa evel-just : Bingham a rae "Iesu" eus Jezus, ar gatoliked a skrive "Ietu". Unvanet e voe ar yezh en XXvet kantved. 

### Geriadur
Un ofis anvet *Kiribati Language Board* zo diazezet e Tarawa-Su hag a ra war-dro emdroadur ha kelenn ar yezh. 
Un *Dictionnaire Gilbertin-Français* a oa bet savet e 1954 gant ar beleg katolik Ernest Sabatier, Tabuiroa (Abaiang), 1952-1954: ar brasañ geriadur eo, hag un oberenn a-bouez, gant 984 pajenn (ha xii pajenn ouzhpenn) evel geriadur etre ar yezh-se hag unan europeat, embannet gant ar South Pacific Commission en 1971. Troet eo bet e saozneg gant al leanez Olivia; Hennezh eo a lenner en e hed e lec'hienn Steve Trussel ( http://www.trussel.com/f_kir.htm).

Un *Descriptions of the Kiribati Language* zo bet graet gant Stephen Trussel e 1983 evir skol-veur Hawai.

En 1995 e voe graet ur geriadur galleg-kiribaseg, gant Frédéric Giraldi, gant ur yezhadur savet gant ar beleg Gratien Bermond.

## Gwelet ivez
* Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez
ar c'hiribateg war ''Ethnlogue''
Hawaieg

Ur yezh aostronezek eus skourr ar yezhoù polinezek eo an **hawaieg** (*‘Ōlelo Hawai‘i*) komzet gant tro-dro da 15.000 den en holl (1.000 evel yezh kentañ) e Hawaii.

Ur yezh en arvar eo an hawaieg, aet war digresk an niver a dud a ra gantañ evel yezh kentañ eus 37.000 er bloavezhioù 1990 da 1.000 hiziv. Ouzhpenn-se ez eo ouzhpenn 70 vloaz oad an hanter eus an dud se. Abaoe pell dija en deus ar saozneg kemeret plas an hawaieg e c'hwec'h enezenn diwar ar seizh ma vez tud o vevañ enne. N'eo nemet e Ni‘ihau m'o deus kendalc'het an dud d'ober gant o yezh en un doare ingal. 

Graet ez eus bet muioc'h-mui a strivoù er bloavezhioù tremenet evit reiñ un tamm lusk d'ar yezh adarre ha savet ez eus bet skolioù dre soubidigezh ha klevet e vez un tamm muioc'h a hawaieg war ar skingomz ivez.

Peurliesañ avat e vez techet ar re a zo o teskiñ an hawaieg evel eil yezh d'ober hervez boazioù ar saozneg ha war gemmañ ez a ar yezh tamm-ha-tamm ivez dre se e meur a geñver.

Skrivet e vez an hawaieg en un doare unvan gant al lizherenneg latin gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn, dreist-holl evit diskwel ez eo hir ur vogalenn.

## Gwelet ivez
* Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez
* Geriadur hawaieg
* ''Ethnologue''
* Lec'hienn diwar-benn an hawaieg
* Deskiñ hawaieg
Maorieg

Ur yezh aostronezek eus skourr ar yezhoù polinezek eo ar **maorieg** (*te reo Māori*) komzet gant 100 000-160 000 den e Zeland-Nevez e-lec'h ma'z eo unan eus an teir yezh ofisiel gant ar saozneg ha yezh ar sinoù.

Tost-tre eo d'ar rarotongeg ha tost a-walc'h ivez d'an tahitieg ha d'an hawaieg.

Ouzhpenn ar yezh unvan (*waikato*) e vez isrannet ar maorieg e daou vloc'had rannyezhel pennañ:
* Maorieg an norzh
* Maorieg ar su (*kāi tahu*)

Skrivet eo bet gant al lizherenneg latin abaoe ar bloavezhioù 1840 d'an nebeutañ.

## Gwelet ivez
* Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
* Māori Kengor ar maorieg - unvanidigezh ar yezh
* Geriadur klok maorieg-saozneg-maorieg
* Geriadur diazez maorieg-saozneg
Samoaeg

Ur yezh aostronezek eus skourr ar yezhoù polinezek eo **samoaeg** (*gagana fa'a Samoa*) komzet gant 426.000 den e Samoa ha Samoa Amerikan e-lec'h m'emañ yezh ofisiel.

## Gwelet ivez
* Yezhoù malayek-polinezek

## Daveoù
* Milner, G.B. 1993, 1966. Samoan Dictionary. Polynesian Press. ISBN 0-908597-12-6
* Payne, Thomas E. 1997. Describing morphosyntax: a guide for field linguists. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-58224-5.

## Liammoù diavaez
* Wikipedia e samaoeg
* ''Ethnologue''
* Geriadur samaoeg-saozneg
* Geriadur samaoeg-saozneg-samaoeg
Winarayeg

Ur yezh malayek-polinezek eo ar **winarayeg** (winarayeg: *winaray* hag ivez *wáray-wáray* ha *l(in)eyte-samarnon*) komzet gant 3 milion a dud e Samar, Samar an Norzh, Samar ar Reter, reter Leyte ha Biliran er Filipinez.

Ul liamm-familh ez eus gant ar yezhoù all eus ar skourr visayek evel ar sougbouaneg (*cebuano*), ha tostoc'h c'hoazh emañ d'an ilongoeg (*hiligaynon*).

Kinniget e oa bet un doare-skrivañ unvan gant Akademiezh Visayeg Samar ha Leyte (*Sanghiran San Binisaya ha Samar ug Leyte*), aet da get, met ne oa ket bet doujet outañ. Skrivet e vez e meur a doare disheñvel hervez rannyezh pep hini. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Naoeroeg

Ur yezh malayek-polinezek eo an **naoeroeg** (*dorerin Naoero*) komzet gant 7.000 den e Nauru (50% eus ar boblañs).

## Gwelet ivez
* Yezhoù malayek-polinezek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''