open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ciranda da Bailarina

**Ciranda da Bailarina** zo ur ganaouenn bortugalek, savet gant Edu Lobo ha Chico Buarque evit *[[O Grande Circo Místico]]*, ee 1983. N'eo ket bet enrollet en ur bladenn gant Chico met kanet eo bet gantañ meur a wech er skinwel.

## Enrolladennoù
*E 2000, gant al laz Penélope.
*E 2004 gant ar ganerez Adriana Calcanhotto er bladenn Adriana Partimpim, evit bugale.
*E 2012 gant Priscilla Alcântara evit an telenovela Carrossel, gant SBT.

## Liammoù diavaez
*Gant Adriana : 
** https://www.youtube.com/watch?v=W1Oy9wF_BLQ
** https://www.youtube.com/watch?v=huyhO3IPRtk
*Gant Priscilla : http://www.vagalume.com.br/carrossel/ciranda-da-bailarina-priscilla.html
*Gant Chico Buarque http://www.cifraclub.com.br/chico-buarque/ciranda-da-bailarina/
*Evit ar piano : http://www.festivaldecorais.com.br/wp-content/uploads/fic/arranjos/ciranda%20da%20bailarina.pdf

## Notennoù
Hylobatidae

***Hylobatidae*** a zo ur rummatadur primated a-orin eus Azia ar Gevred; ennañ ar giboned, rannet e pevar genad.

## Spesadoù
;Genad *[[Hoolock]]*
* Houlock ar c'hornôg, *H. hoolock*
* Houlock ar reter, *H. leuconedys*
;Genad *[[Hylobates]]*
* Gibon lar pe gibon dornioù gwenn, *H. lar*
** Gibon lar Malaysia, *H. l. lar*
** Gibon lar Carpentier, *H. l. carpenteri*
** Gibon lar ar c'hreiz, *H. l. entelloides*
** Gibon lar Sumatra, *H. l. vestitus*
** Gibon lar Yunnan, *H. l. yunnanensis*
* Gibon mourennoù gwenn, *H. albibarbis*
* Gibon gwevn pe gibon dornioù du, *H. agilis*
* Gibon Müller pe gibon gris, *H. muelleri*
** Gibon Müller Müller, *H. m. muelleri*
** Gibon Müller Abbott, *H. m. abbotti*
** Gibon Müller an norzh, *H. m. funereus*
* *[[Hylobates moloch]]*
** Gibon arc'hantet ar c'hornôg pe gibon Java ar c'hornôg, *H. m. moloch*
** Gibon arc'hantet ar reter pe gibon Java ar c'hreiz, *H. m. pongoalsoni*
* Gibon kribennek, *H. pileatus*
* Gibon Kloss, gibbon Mentawai pe bilou, *H. klossii*
;Genad *[[Symphalangus]]*
* Siamang, *S. syndactylus*
;Genad *[[Nomascus]]*
* Gibon jodoù melen an norzh, *N. annamensis*
* Concolor pe Gibon kribenn du, *N. concolor*
** *N. c. concolor*
** *N. c. lu*
** *N. c. jingdongensis*
** *N. c. furvogaster*
* Gibon kribenn du ar reter pe gibbon kribenn du Cao Vit, *N. nasutus*
* Gibon kribenn du Hainan, *N. hainanus*
* Gibon jodoù gwenn an norzh, *N. leucogenys*
* Gibon jodoù gwenn ar su, *N. siki*
* Gibon jodoù melen, *N. gabriellae*
Lemuridae

***Lemuridae*** a zo ur rummatadur primated brosezat e Madagaskar ; unan eus pemp kerentiad al lemured eo.

## Spesadoù
;Genad *[[Lemur (genus)|Lemur]]*
**[[Lemur catta]]*
;Genad *[[Eulemur]]*, lemured gwir
**[[Eulemur albifrons]]*,
**[[Eulemur albocollaris]]*,
**[[Eulemur cinereiceps]]*,
**[[Eulemur collaris]]*,
**[[Eulemur coronatus]]*,
**[[Eulemur flavifrons]]*
**[[Eulemur fulvus]]*,
**[[Eulemur macaco]]*,
**[[Eulemur mongoz]]*
**[[Eulemur rubriventer]]*,
**[[Eulemur rufifrons]]*,
**[[Eulemur rufus]]*,
**[[Eulemur sanfordi]]*.
;Genad *[[Varecia]]*,
**[[Varecia rubra]]*,
**[[Varecia variegata]]*.
;Genad *[[Hapalemur]]*,
**[[Hapalemur alaotrensis]]*,
**[[Hapalemur aureus]]*,
**[[Hapalemur griseus]]*,
**[[Hapalemur meridionalis]]*,
**[[Hapalemur occidentalis]]*.
;Genad *[[Prolemur]]*
**[[Prolemur simus]]*
;Genus †*[[Pachylemur]]*
*†*[[Pachylemur insignis]]*
*†*[[Pachylemur jullyi]]*
Blanhac

**Blanhac** (*Blagnac* e galleg) a zo ur gumun e bannlev Toloza en Okitania. Enni emañ sez Airbus, Aeroscopia (mirdi an aernijerezh) hag aerborzh Toloza-Blanhac.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Airbus

**Airbus** eo ar rann eus Airbus Group SE a ra war-dro ar sevel nijerezioù sivil dreist-holl, ha milourel evit un darnig. Diazezet eo e Blanhac, e bannlev Toloza, ma vez peurstrollet an nijerezioù savet a-dammoù e Frañs, Alamagn, Spagn hag ar Rouantelezh-Unanet. En tu-hont d'an hanter eus nijerezioù sivil ar bed a vez savet gant Airbus.

## Ar seurtoù nijerezioù

* Airbus A300
* Airbus A310
* Airbus Beluga
* Airbus A318
* Airbus A319
* Airbus A320
* Airbus A321
* Airbus A330
* Airbus A340
* Airbus A350
* Airbus A380

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Blanhac (disheñvelout)

**Blanhac** a zo un anv-lec'h okitanek:
* Blanhac (*Blagnac* e galleg), ur gumun e-kichen Toloza, enni sez Airbus
* Blanhac (Gwaskogn) (*Blaignac* e galleg), ur gumun e Gwaskogn
* Sent Joan de Blanhac, ur gumun e Gwaskogn
Alexandre Lacazette

**Alexandre Lacazette**, ganet d'an 28 a viz Mae 1991 e Lyon (Rhône, Bro-C'hall), zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel, 1m75 ha 73&nbsp;kg dezhañ, hag a c'hoari evel argader en skipailh Lyon evit c'hoazh. Niverenn 10 eo. A-orin eus Gwadeloup eo. Kroget en deus Lacazette da c'hoari en "Élan Club Sportif Lyon 8" en 8vet ranngêr Lyon, e karter Mermoz a-raok mont da greizenn-stummañ an Olympique lyonnais (OL) er bloavezh 2006.

## Olympique lyonnais (abaoe 2010)
Kemer perzh a reas en e gentañ krogad Ligue 1 d'ar 5 a viz Mae 2010 ouzh skipailh A.J. Auxerre.

Nebeut amzer war-lerc'h, d'an 3 a viz Even 2010, e sinas e gevrat kentañ evel c'hoarier a-vicher, gant an OL. E bal kentañ e Ligue 1 a lakaas d'an 30 a viz Here 2010 e-kerzh ur c'hrogad a-enep da Sochaux. Gwelet e voe e Kib ar gampioned evit ar wech kentañ d'an 2 a viz Du 2010 er c'hrogad a-enep da Venfica Lisboa ma reas div roadenn evit ar pal, daoust ma kollas e skipailh (3-4). E bal kentañ er gib-se a zeuas er 6vet devezh, d'ar 7 a viz Kerzu 2010 a-enep da skipailh Tel-Aviv. Talvezout a reas kement ha rampoiñ (2-2). Ur bloavezh a-bouez-bras e voe evitañ : nebeut a grogadoù a c'hoarias e 2010-2011 met c'hoari a reas koulz er c'hampionad hag e kib ar gampioned ha dreist-holl e voe galvet da c'hoari e kib mell-droad ar bed ar re dindan 20 vloaz, e Kolombia.

## Stadegoù
Setu e stadegoùː

## Liamm diavaez
*'''Alexandre Lacazette''' war lec'hienn Kevread mell-droad Bro-C'hall
*Twitter Alexandre Lacazette :https://twitter.com/lacazettealex
Sifaka Perrier

Ar **sifaka Perrier** a zo ur primat, *Propithecus perrieri* an anv skiantel anezhañ. E-pad pell amzer e voe sellet outañ evel un isspesad (*Propithecus diadema perrieri*) eus ar sifaka talgenet (*Propithecus diadema*).

Dougen a ra anv al louzawour gall Henri Perrier de La Bâthie (1873-1958).

## Annez

Brosezat eo al loen e hanternoz Madagaskar.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Eisteddfa Gurig

**Eisteddfa Gurig** zo ur gêriadenn vihan eus Ceredigion, war harzoù Powys, e Kembre. Emañ hanter-hent etre Aberystwyth er c'hornôg ha Rhaeadr Gwy er reter.

Redek a ra an Afon Tarenig war-zu ar reter, dre Eisteddfa Gurig, hag en em deurel er stêr Gwy, izeloc'h en draoñienn.

Anvet eo Eisteddfa Gurig diwar sant Curig. Kontañ a reer e oa bet eno, deuet eus e beniti e Llangurig, pemzek kilometr izeloc'h er reter.

Darempredet e vez Eisteddfa Gurig gant baleerien a ya da gerzhet betek lein Pumlumon.

## Notennoù
Alyaksandr Loukachenka

**Alyaksandr Ryhoravitch Loukachenka** (e belaruseg: Аляксандр Рыгoравіч Лукашэнка, distaget ), **Aleksandr Grigorievitch Loukachenko** (hervez ar rusianeg: Александр Григорьевич Лукашенко, distaget ), ganet d'an 30 a viz Eost 1954, eo prezidant Belarus abaoe miz Gouhere 1994. E broioù ar C'hornaoueg e vez graet "an diktatour diwezhañ en Europa" anezhañ, p'en deus miret doareoù ober ha politikerezh ekonomikel an URSS kozh. Pa oa kannad er Parlamant e voe an hini nemetañ a-gement a votas a-enep dizalc'hiezh e vro.

## Dilennadegoù
*Dilennet da brezidant d'an 30 a viz Gouhere 1994, gant 45.1% eus ar mouezhioù en dro gentañ (80.1% en eil tro). Ar votadeg nemeti e Belarus lakaet da vezañ reizh ha dieub.
*Addilennet e 2001, gant 75.65% eus ar mouezhioù en dro gentañ.
*Addilennet e 2006, gant 84.4% eus ar mouezhioù en dro gentañ.
*Addilennet e 2010, gant 79.67% eus ar mouezhioù en dro gentañ.
*Addilennet e 2015, gant 84.09% eus ar mouezhioù en dro gentañ.

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveoù
Ireland's Call

***Ireland's Call*** (*Galv Iwerzhon*) zo ur ganaouenn saoznek savet e 1995 gant ar pianoour ha sonaozer norzhiwerzhonat Phil Coulter (1942-) da-heul un urzhiad graet dezhañ gant Cumann Rugbaí na hÉireann (Kevread rugbi Iwerzhon).

Deuet eo da vezañ unan eus an daou gan broadel, a-gevret gant *[[Amhrán na bhFiann]]*, hag a vez kanet da-geñver holl grogadoù etrebroadel c'hoariet er gêr gant skipailh rugbi XV Iwerzhon, bodet c'hoarierien Norzhiwerzhon ha Republik Iwerzhon ennañ.

Estreget ar rugbierien XV a gan ***Ireland's Call*** hiziv an deiz dre m'eo bet adkemeret ar ganaouenn gant skipailhoù hoke war leton, korfbal, kriked ha rugbi XIII Iwerzhon ivez.

## Liamm diavaez
*  ''Amhrán na bhFiann'' hag '''''Ireland's Call''''' kanet e Páirc an Chrócaigh (Dulenn) d'ar 24 a viz C'hwevrer 2007.
*  Istor bihan ha bras '''''Ireland's Call''''' displeget gant Iwerzhoniz 'zo, Phil Coulter en o zouez, da-geñver an abadenn skinwel ''L'Équipe Explore''.
* YouTube - Ireland's Call

## Notennoù ha daveennoù
Pancho

**Pancho** zo un adstumm d'an anv-bihan spagnolek Francisco.

## Tud
* Don Pancho, lesanv Francisco Canaro.
* Pancho Amat, gitarour kuban.
* Pancho Córdova, filmrener mec'hikan.
* Pancho Varona, gitarour spagnol.
* Pancho Villa, dispac'her mec'hikan, e-pad Dispac'h Mec'hiko.
* Pancho Ramírez.
Homyel’

**Homyel’** (belaruseg: Го́мель, distaget ; e rusianeg: Го́мель, *Gomel*, distaget: ) eo eil brasañ kêr Belarus, e reter ar vro. 515 325 a dud a oa o vevañ eno e 2013.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Hrodna

**Hrodna** (belaruseg; **Grodno** e rusianeg) a zo ur gêr vras eus Belarus, e kornaoueg ar vro, war an harzoù gant Polonia ha Lituania.
Felin-fach (Powys)

**Felin-fach**, pe **Felinfach**, zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz kontelezh Powys. Emañ er biz da Aberhonddu, e Sir Frycheiniog kozh.

Er gumuniezh emañ, ouzhpenn kêriadenn Felin-fach, kêriadennoù Llanfilo, Tredomen, Llandyfalle ha Llandyfaelog Tre'r-graig.

E 2011 e oa 673 a dud o chom e kumuniezh Felin-fach ha 70 anezho a oa kembraegerien (10,7%).

## Notennoù

## Liamm diavaez
*  Danevell diwar-benn Felin-fach gant Kuzul kontelezh Powys
Olibrius

**Olibrius** zo un anv latin, ha hini meur a zen.

## Tud eus an Istor
**Olibrius**, skrivet **Olybrius** ivez, a oa anv meur a zen eus an Impalaeriezh roman :
* ur prefed roman eus Antioc'heia, heskiner Santez Marc'harid († 275) ;
* un Impalaer ar C'hornôg, Olybrius, ha ne oa ket engortoz bout lakaet da impalaer e 472, gant Ricimer; nemet 3 miz ne renas ;
* un den a vije bet gouarnour Galia, hag en dije merzheriet santez Reine er bloaz 252. Godiset e veze e misterioù ar grennamzer, ha hennezh an hini a vefe orin an anv *Olibrius* roet e galleg da ne vern piv.

## Oberennoù
### Bannoù-treset
**Olibrius*, lejioner, e levrioù Astérix
**Olibrius*, kunujenn gant ar C'habiten Haddock, en heuliad Tintin
Fernán González

**Fernando González**, pe **Ferdinandus Gundisalvi** (Castillo de Lara, *c.* 910 - Burgos, 970), anavezetoc'h el lennegezh evel **Fernán González**, a voe kont Kastilha hag Araba (931-944 ha 945-970).
Mab e oa da Muniadona Lara ha Gonzalo Fernández, nevez-anvet da gont Burgos ha Kastilha.

## Notennoù
Muniadona de Lara

**Muniadona de Lara** (? - 935), kontez Kastilha (909-915), a oa pried d'an aotrou diazezer Lara, kont Burgos ha Kastilha, Gonzalo Fernández. Piv e oa he zud, n'ouzer ket. He zad a c'halle bezañ anvet Ramiro, rak en amzer-se e veze anvet an eil mab hervez anv tad e vamm, hag hec'h eil mab a oa anvet Ramiro González, meneget ur wech en un dihell, ha lazhet oc'h en em gannañ, e 936, ouzh ar vuzulmaned.

## He bugale
* Fernán González (*c.* 910 - 970).
* *Ramiro González*, lazhet e 936.

## Levrlennadur
*Pérez de Urbel, Justo (1945). Historia del Condado de Castilla. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas.
*Martínez Díez, Gonzalo (2004). El Condado de Castilla. Valladolid: Junta de Castilla y León. ISBN 84-8718-275-8.

## Notennoù
Muniadona

**Muniadona** zo un anv-bihan spagnolek, roet d'ar merc'hed er Grennamzer.

## Tud
*Muniadona Díaz, kontez Portugal.
*Muniadona de Lara, kontez Kastilha, mamm d'ar c'hont Fernán González.
*Muniadona Kastilha, kontez Kastilha, ha rouanez Navarra, dimezet da Sancho Veur.

## Pennad kar
*Munia
Sifaka Milne-Edwards

Ar **sifaka Milne-Edwards** a zo ur primat, *Propithecus edwardsi* an anv skiantel anezhañ. E-pad pell amzer e voe sellet outañ evel un isspesad (*Propithecus diadema edwardsi*) eus ar sifaka talgenet (*Propithecus diadema*).

Dougen a ra anv al loenoniour hag ar mezeg gall Henri Milne Edwards (1800-1885).

## Annez

Brosezat eo al loen e koadegi reter Madagaskar.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Liv and Maddie

***Liv and Maddie*** (*Liv ha Maddie*) a zo un abadenn skinwel stadunanat evit ar grennarded krouet gant John Daniel Beck (1973-) ha Ron Hart ha produet gant It's a Laugh Productions evit Disney Channel.

D'an 19 a viz Gouere 2013 e voe skignet ar rann gentañ ha padout a ra ar stirad hiziv an deiz c'hoazh, p'emeur erru gant an trede rannamzer hag ar rann 80 (24 a viz Meurzh 2017).

Dove Cameron a c'hoari div c'hoar, gevellezed anezho. Rooney eo anv-tiegezh an tudennoù pennañ.

## Mouezhioù orin
* Dove Cameron : Liv ha Maddie Rooney
* Joey Bragg : Joey Rooney
* Tenzing Norgay Trainor : Parker Rooney
* Kali Rocha : Karen Rooney
* Benjamin King : Pete Rooney
* Lauren Lindsey Donzis : Ruby

## Liamm diavaez
*  '''''Liv and Maddie''''' war Internet Movie Database.
Talhaearn Tad Awen

**Talhaearn Tad Awen** (fl. er ) a oa ur barzh kembraek eus an Hanternoz Kozh, hervez an dihelloù kozh kembraek. Bevañ a rae en amzer ar varzhed Aneirin ha Taliesin, met un tamm koshoc'h e oa, hag evelte eo lakaet e-touez Cynfeirdd Enez Vreizh. Hogen, ma'z eus chomet skridoù ganto, gantañ n'eus chomet mann.

Brudet eo evelkent evit bout bet ar c'hentañ barzh kembraek.
Canterbury

**Canterbury** (*Caergaint * e kembraeg, **Kêrgent** e brezhoneg a-wechoù) zo ur gêr e gevred Bro-Saoz, e kontelezh Kent, war lez ar stêr Stour. Un iliz-veur brudet zo enni, ha skrin sant Thomas Becket miret en he ser. Emañ kêr war roll Glad ar Bed an UNESCO hag ur gêr touristel-kenañ eo. Arc'heskob Canterbury eo primad Iliz Bro-Saoz hag anglikaned ar bed a-bezh.

## Douaroniezh

Restr:Canterbury in the UK.png|
Canterbury UK locator map.svg


## Istor
### Henamzer
Un *oppidum* keltiek meur a oa e Bigbury. Tapet e voe gant ar Romaned e-kerzh argadoù Julius Caesar, e 55 kent J.-K., ha Klaod, e 43 goude J.-K..
Ar Romaned o deus kavet gwelloc'h dilezel ar c'hreñvlec'h-se evit sevel ur gêr nevez, digor, a-dreuz gwernioù ar Stour, izeloc'h (gwelout gerdarzh : *Durovernum*).
*Durovernum* zo bet kelc'hiet goude gant mogerioù war-dro 270.
Canterbury Murailles romaines.jpg|Mogerioù roman.
### Krennamzer

## Anv
### Durovernum
* Hervez Ekwall :
- Ptolemeus : 'Darovernon*, c 150 ; 

- I.A 4 : *Durovernon* ; 

- *Durovernia* 605 BCS 5 ; 

- *Durouernis* c. 730 Bede ; 

- *Durobernia* c. 894 Asser.

Displegadenn : ** duro* = kreñvlec'h; **verno* = gwernioù

* Hervez Rivet & Smith : 
- Ptolemy II,3,12 : *Darouernon (= Darvernum)*, a polis of the Cantiacii ; var. *Darouenon**(''Darvenum'').

- ''A.I'' 472<sub>5</sub> (Iter II) : **Duroruerno*

- *A.I* 473<sub>4</sub> (Iter III) : *Durarueno*

- *A.I* 473<sub>9</sub> (Iter IV) : *Duraruenno*

- *Ravenna* 106<sub>36</sub> ()R&C 72) : *Duroaverno Cantiacorum*

- *T.P* : *Duroaverus*

=== Canterbury ===
Nennius : 

- *Cair Ceint* (de Civitatibus Brittanniae, n° 13)

Skrivet *Kaerreint* gant Lewis Thorpe (ii,9). 

E. Ekwall :

- *Cantwaraburg*, 754, *Contwaraburg* 851 ASC

- *Cant-*, *Contwaraburg* c 890 OEBede

- *Canterburie* 1086 KInq

displegadenn : Bourg (kreñvlec'h pe kêr) ar Cantware "pobl Kent

A.D. Mills :

- Cantuarabyrg, 805-10;

- Cantwaraburg c. 900; 

- Canterburie 1086 DB

== [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] ==


==Lennegezh==
* [[Canterbury Tales]]
==Levrlennadur==
* Eilert Ekwall : *The Concise Oxford Dictionary of English Place-names*. Clarendon Press. Oxford. Fourth edition. reprint 1980.
* Ordnance Survey : *Map of Roman Britain*. 1956; 1965
* Lewis Thorpe : *Geoffrey of Monmouth. The history of the kings of Britain*. Penguin Books. 1966
* G.N. Garmonsway : *The Anglo-Saxon Chronicle*. Everyman's Library. 1972
* Ordnance Survey : *Map of Britain in the Dark Ages*. second edition, 1966, reprinted with corrections 1974
* Frank W. Jessup : *A History of Kent*. Phillimore & Co. Ltd. Chichester, Sussex, England. 1974, 1978. ISBN : 0 85033 184 6
* A.L.F Rivet & C. Smith : *The Place names of Roman Britain*. Faber & Faber
* John Morris : *Nennius. British History and The Welsh Annals*. Phillimore & Co. Ltd. 1980
* Stephen Scoffham : *The Romans in East Kent*. North Kent Books. 1982
* Philip Morgan & Veronika Sankaran : *Domesday Book. 1 : Kent*. Phillimore & Co. Ltd. Chichester, Sussex, England. 1983. 
* A.D. Mills : *Oxford Dictionary of British Place Names''. Oxford University Press. 1991 / 2003
Canterbury (disheñvelout)

__NOTOC__

**Canterbury** a c'hall bezañ:

#### 
*Canterbury, kêr e Kent, brudet hec'h iliz-veur
*Arc'heskopti anglikan Canterbury, unan eus daou arc'heskopti Bro-Saoz

#### 
*Canterbury (Sukembre-Nevez), ur bannlev eus Sydney
*Canterbury (Victoria), ur bannlev eus Melbourne

#### 
*Canterbury (New Brunswick), ur gêriadenn

#### 
*Canterbury (Connecticut)
*Canterbury (New Hampshire)

#### 
*Canterbury (Zeland-Nevez), ur rannvro

## Oberennoù
*Canterbury Tales
Emgann Stiklestad

**Emgann Stiklestad** zo unan eus emgannoù brudetañ istor Norvegia. C’hoarvezout a reas d’an 29 a viz Gouere 1030, e-kichen Stiklestad, e rannvro Trøndelag.

Bez e voe unan eus an emgannoù etre kristenien su Norvegia, renet gant ar roue Olaf Haraldsson hag ar baganed eus hanternoz ar vro. Lazhet e voe ar roue Olaf e-pad an emgann hag abalamour da se e voe lakaet da sant diwezhatoc’h, pa voe kaset e gorf da Nidaros. 
 
## Liamm diavaez

*Lec’hienn Stiklestad – Emgann Stiklestad
Glantwymyn

**Glantwymyn** (*Cemmaes Road* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e gwalarn kontelezh Powys, e Sir Drefaldwyn kozh. Emañ war an hent a gas da Gemais, er biz da Vachynlleth, war lez ar stêr Twymyn.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Glantwymyn ha 607 anezho a oa kembraegerien (53,1%).

## Notennoù
Propithecus candidus

***Propithecus edwardsi*** a zo ur spesad lemureged eus kerentiad an Indriidae.

Hervez loenoniourien 'zo e vez sellet outañ evel un isspesad eus ar sifaka talgenet (*Propithecus diadema candidus*).

## Annez

Kavout al loen a c'haller e tri gwarezva lec'hiet e biz Madagaskar.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Glascwm

**Glascwm** zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e gevred kontelezh Powys. Emañ er reter da Llanfair-ym-Muallt, nepell diouzh harzoù Bro-Saoz. Emañ Moger Offa war-dro 3 km er reter.

Er Grennamzer e oa kreizenn relijiel kantrev Elfael. Ur peniti a voe savet eno gant sant Dewi pe gant unan eus e ziskibien. E Sir Faesyfed e oa gwechall.
Juan Kastilha

**Juan Kastilha** zo anv meur a zen.

## Tud
### Rouaned
Daou zen a voe rouaned Kastilha :
* **[[Juan Iañ Kastilha]]** (1358 - 1390) 
* **[[Juan II Kastilha]]**

### Tud all
* **[[Juan Aragon (priñs Asturiez)]]** (1478-1497), pennhêr ar Rouaned katolik : 
* **[[Juan de Castilla el de Tarifa]]**, infant Kastilha, mab d'ar roue Alfonso X ha da Violante Aragon (1236-1301).
* **[[Juan de Castilla y Enríquez]]** (1410-1510), eskob, mab da Sancho de Castilla y Fernández de Bernal.
* **[[Juan de Castilla (1355-1405)]]**, mab da Pedro Iañ Kastilha ha Juana de Castro.
* **[[Juan Alfonso de Castilla]]** (1341-1359), bastard da Alfonso XI Kastilha.
* **[[Don Juan Manuel]]** (1282-1348), mab d'an infant Manuel Kastilha.
* **[[Juan Téllez de Castilla]]** (1355-1385), mab da Tello de Castilha.
Violante

**Violante** zo un anv-bihan italianek.

## Gerdarzh
Diwar un anv latin *Violante* pe *Violantes*, a vefe troet da Iolanda ivez, deuet ivez marteze, dre ar stumm gallek *Yolant*, ha mesket gant Viola.

## Adstummoù
** Violanta, Violanda*
**[[Iolanda]], Jolanda*

## Yezhoù all
**Violant*, e katalaneg
**[[Yolande]]*, e galleg

## Tud

*Violante Aragon, anv meur a briñsez

*Violante Aragon ha Sikilia (1273 - 1302) priñsez Aragon,  kenseurtez pennhêr rouantelezh Naplez
*Violante ar Monferrato, priñsez eus ar Monferrato, impalaerez Bisantion (anvet Irene), dimezet da Andronico II Bizantion.
*Violante da Montefeltro, pried Domenico Malatesta Novello hag itron Cesena
*Violante di Svevia, priñsez sikilian

*Violante Paleologa, kontez Savoia, Aosta ha Moriana

### XIIIvet kantved
*Violante Kastilha (1265 – 1308), itron Biscaglia.
* Violante Manuel (c. 1265 – 1314), priñsez eus Kastilha
* Violante Hungaria (1215 — 1251), rouanez Aragon goude dimeziñ en 1235 da Jaime Iañ Aragon, *el Conquistador*; c'hoar e oa da Santez Izabel Hungaria.

### XIVvet kantved
*Violant de Vilaragut (?, war-dro 1320 - ?, war-dro 1372), rouanez Mallorca (1347-1349), 
*Violante Visconti (1354 – 1386), priñsez italian
*Violante Bentivoglio, Itron Rimini (war-dro 1470/1480-?), diwezhañ itron Rimini, dimezet da Pandolfo IV Malatesta.

### XVIvet kantved
*Violante Bentivoglio (1505 – 1550), markizez Caravaggio, kontez Galliate;

### XVIIvet kantved
*Violante do Céu, pe *do Ceo* (1601-1690), leanez portugalat ha barzhez portugalek,
*Margherita Violante Savoia (1635 – 1663), dugez Parma ha dugez Castro, dimezet da Ranuccio II Farnese.
*Violante Beatrix Bavaria (1673 – 1731), pried da Ferdinando de' Medici, priñs pennhêr Toskana, ha gouarnerez kêr Siena.

### XVIIIvet kantved
*Violante Beatrice Siries (1709–1783), livourez italian

### XXvet kantved
*Violante Placido, kanerez italian

## En arz
*Violante, serc'h al livour Tiziano, patrom an daolenn *[[Violante (Tizian)|Violante]]*
*Violante er romant Gabriele d'Annunzio *[[Le vergini delle rocce]]*.
*Violante er romant Italo Calvino *[[Il barone rampante]]*.
*Violante, mestrez ar brigant Musolino.

## Notennoù
Nomascus gabriellae

***Nomascus gabriellae*** a zo ur spesad primated eus kerentiad an Hylobatidae.

## Annez

Brosezat eo al loen en Azia ar Gevred (Laos, Kambodia ha Vietnam).

## Liammoù diavaez
* ''Nomascus gabriellae'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Y Groes (Powys)

**Y Groes** (*Crossgates* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Powys. Emañ e kumuniezh Llanbadarn Fawr, un tammig er biz da gêr Llandrindod.

Emañ an iliz-parrez, gouestlet da sant Padarn, e su ar gêriadenn, e-kichen ur pont dreist an Afon Ieithon.

Gar Pen-y-Bont zo e kêriadenn Y Groes ivez, ha n’emañ ket e Pen-y-Bont e-unan.
Enrique III Kastilha

**Enrique III Kastilha** *el Doliente* (Burgos, 4 a viz Here 1379 - Toledo, 25 a viz Kerzu 1406), a voe roue Kastilha etre 1390 ha 1406.

Mab e oa da Juan I (1358-1390) ha da Leonor Aragon (1358-1382).

Priñs Asturies e voe e 1388, oadet a 9 bloaz, ha d'e 11 vloaz e renas war Gastilha. E vab Juan a renas war e lerc'h.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe Enrique III e 1388 en iliz-veur Palencia da Gatherine of Lancaster, merc'h da John of Gaunt, dug Lancaster, hag e bried Gonstanza de Castilla.

Tri bugel o doe :
* María Kastilha (1401-1458) ; dimezet da Alfonso V Aragon ; beziet e manati ar *Santísima Trinidad* (an Drinded Santel ar Santelañ") e València.
* Catalina Kastilha (1403-1439) ; dimezet da Enrique Trastámara, yaouer Aragón, mab da Fernando I Aragón ha da Leonor de Alburquerque ; beziet e manati Poblet.
* Juan II Kastilha (1405-1454). Roue Kastilha war-lerc'h e dad ; beziet e Cartuja de Miraflores, Burgos.

## Levrlennadur
* Suárez Bilbao, Fernando. *Enrique III (1390-1406)*. Palenciaa : Diputación Provincial de Palencia, 1994 

## Notennoù
Libanus

**Libanus** zo ur gêriadenn eus Kembre, e-kichen Aberhonddu, e kreisteiz kontelezh Powys. Emañ e kumuniezh Glyn Tarell. 

Er gêriadenn ez eus ur greizenn da zegemer an dud a zeu da weladenniñ Park Broadel Bannau Brycheiniog. Anvet eo ar gêriadenn diwar ur chapel, *Chapel Libanus*, anvet he-unan diwar stumm latin an anv Liban, un anv tennet eus ar Bibl, evel ma kaver kalz e Kembre.
Llanbryn-mair

**Llanbryn-mair** pe **Llanbrynmair** zo ur gêriadenn eus Kembre, e hanternoz Powys, e Sir Trefaldwyn kozh. Emañ er reter da Vachynlleth, war an hent a gas da Y Drenewydd.

Eno e oa Kastell Tafolwern, lez pennañ aotrouien kombod Cyfeiliog er Grennamzer, e kember ar stêrioù Twymyn hag Afon Iaen. E-pad ur pennad e voe lez ar priñs-barzh Owain Cyfeiliog.

Ganet e voe ar barzh kembraek Mynyddog e Llanbryn-mair, e 1833. Tremen a reas e yaouankiz en atant e dud eno. Beziet e voe eno ivez, goude e varv, e 1877. Ar pastor, skrivagner ha prezeger politikel Samuel Roberts (S.R.) a oa genidik eus Lanbryn-mair ivez.

Meur a gêriadenn a gaver er gumuniezh : Talerddig, Dolfach, Tafolwern, Pandy, Cringoed ha Pennant. Kreizenn gentañ ar gumuniezh a oa e Llan, war an hent da Llanidloes, el lec’h m’emañ an iliz-parrez.
E 2011 e oa 920 a dud o chom e kumuniezh Llanbryn-mair ha 432 anezho a oa kembraegerien (48,2%).

## Notennoù
Falcipennis

***Falcipennis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1864 gant an evnoniour stadunanat Daniel Giraud Elliot (1835-1915).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad skilgegi er genad-mañ : *Falcipennis falcipennis* hag a vez graet skilgog-Sibiria anezhañ e brezhoneg.

## Notennoù ha daveennoù
Violante (Tizian)

**Violante** (anvet ivez  "La Bella Gatta" en italianeg) zo ur poltred gant al livour italian Tizian war-dro 1515 hag a zo war ziskouez e Kunsthistorisches Museum kêr Vienna en Aostria.

## Pennadoù kar
* Donna allo specchio
* Giovane donna con veste nera
Llanafan Fawr

**Llanafan Fawr** (pe **Llanafan-fawr** pe **Llanafanfawr**) zo ur gêriadenn vihan, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh. Er c'hornôg da gêr Llanfair-ym-Muallt emañ, war lez ar stêr Chwerfru, a ziskenn eus menezioù Elenydd da vont d'en em deurel er stêr Irfon e-kichen Llanfair-ym-Muallt.

Dont a ra an anv eus hini sant Afan ("Afan Buallt" pe an "Eskob Afan", fl. 500-542). Hervez ar richenn e voe lazhet Afan e Brycheiniog e 542, gant Gouezeled pe gant Daned E-kichen an iliz a zo gouestlet d’ar sant, e kaver ur wezenn ivin a c'hallfe bezañ bet eno ouzhpenn 2000 bloaz zo. Er Grennamzer e oa Llanafan Fawr pennlec'h kantrev Buellt.

Ar barzh Evan Evans (Ieuan Fardd) a voe person e Llanafan Fawr e dibenn ar bloavezhioù 1750.

E 2011 e oa 470 a dud o chom e kumuniezh Llanbryn-mair hag 58 anezho a oa kembraegerien (12,8%).

## Notennoù
My Bucket's Got a Hole in It

***My Bucket's Got a Hole in It*** zo ur ganaouenn saoznek, bet brudet gant ar c'haner stadunanat Hank Williams e 1949.
Lakaet e vez war gont Clarence Williams, a dapas kaout *copyright* an oberenn en 1933.

## Doare Hank Williams
Kentañ ma voe klevet *My Bucket's Got a Hole in It* gant Hank Williams e voe kanet gant Rufus Payne, lesanvet *"Tee Tot"*, ar c'haner-straedoù afroamerikan a zeskas dezhañ seniñ *[[blues]]* gant ar gitar.

Er skrid *Hank Williams: The Original Singles Collection*, e 1990, e skriv Colin Escott, o venegiñ komzoù Hank Williams e 1952 :

*<q>&nbsp;I was shinin' shoes and sellin' newspapers and following this old Nigrah around to get him to teach me how to play the git-tar. I'd give him 15 cents or whatever I could get ahold of for a lesson.&nbsp;</q>*
"Lufrañ botoù ha gwerzhañ kazetennoù a raen hag e vezen da-heul ar morian kozh-se o terc'hel warnañ da zeskiñ din seniñ ar gitar. Me 'm bije roet 15 *cents* pe forzh petra a c'hallen tapout krog ennañ evit ur gentel."


## Levrlennadur
*Colin Escott, *Hank Williams: The Biography*, Back Bay Books, 2004 

## Notennoù
Inizi Auckland

**Inizi Auckland** (saozneg: *Auckland Islands*; maorieg: *Motu Maha* pe *Maungahuka*) a zo un enezeg didud perc'hennet gant Zeland-Nevez lec'hiet 465 km er su da Enez ar Su. Evel an inizi gouantarktikel all eus Zeland-Nevez emañ war roll Glad ar bed an Unesco abaoe 1998.

## Loened dibar
*Gioc'h Auckland
*Heskenneg Auckland, aet da get

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Menez Ross

**Menez Ross** eo menez uhelañ Inizi Kergelenn e su Meurvor Indez. 1 850 m a sav a zo dezhañ el lec'h anvet "Grand Ross". Ur menez-tan eo eus ar seurt "gweleadek" (stratovolkan).

## Liammoù diavaez
Abraham Ortelius

**Abraham Ortelius**, pe Ortels, (ganet d'ar 14 a viz Ebrel 1527, en Antwerpen, marv d'ar 4 a viz Gouere 1598, er gêr-se ivez) a oa ur c'hartennour eus Izelvroioù ar Su. Sellet a reer outañ evel unan eus saverien an atlas kentañ.

Ne oa nemet daouzek vloaz pa varvas e dad ha rankout a reas kuitaat ar skol hag en em lakaat da labourat en un ti-moullañ ma veze graet kartennoù. E 1547 ez eas e-barzh « gild Sant Lukaz », evel livour kartennoù. Adkemer a reas stal e dad ivez, a oa marc’hadour traoù kozh. Bep bloaz ez ae da Frankfurt am Main d'ur foar vras. Enni e prene levrioù, kartennoù ha traoù kozh a adwerzhe en e stal. 

E 1554 e reas anaoudegezh e Frankfurt gant Gerardus Mercator, ur c'hartennour eus an Izelvroioù, ha dont a rejont da vezañ mignoned. O paouez embann ur gartenn eus Europa e oa Mercator neuze, ur gartenn hag he doa graet berzh bras e-touez al lenneien. E 1560 ez eas Ortelius da veajiñ gant Mercator, Franz Hogenberg, Philip Galle ha Jan Sadeler e meur a vro eus Europa : mont a rejont da Loren, Trier, Poitiers. Ur wech distro eus e veaj da Antwerpen e savas e gartenn gentañ, deuet er-maez e 1564. 

E 1570 e teuas er-maez an *[[Theatrum Orbis Terrarum]]* : un dastumad 53 c'hartenn e oa, savet gant Ortelius ha moullet gant Gilles Coppens, en Antwerpen. Dediet e oa al levr da |Fulup II, roue Spagn. Berzh bras a reas al levr ; buan e voe peurwerzhet hag adembannet. E 1571 e voe un trede embannadur e latin adarre, hag un droidigezh e flandrezeg. Er bloavezh war-lerc'h e voe un embannadur gallek hag unan alamanek. Meulet e voe labour Ortelius gant e genseurted ha gant Mercator er renk kentañ anezho. A-raok fin buhez Ortelius e oa bet adembannet e atlas 25 gwech.

Meur a gartenn all a embannas Ortelius. Etre 1579 ha 1606 e voe embannet e *Paregon Theatri*, gant un adembannadur eus *[[Taolenn Peutinger]]* ennañ. 

## Liammoù diavaez

*Atlas Ortelius – Koninklijke Bibliotheek van Nederland 
* Cartographica Neerlandica 
* Kaartencollectie – Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam 
* 8 Atlas; Biblioteca Nacional de España
Fadrique Kastilha

**Fadrique Kastilha** pe **Fadrique de Castilla** zo bet anv meur a zen.

* Fadrique de Castilla (1223-1277), infant Castilla, mab d'ar roue Fernando III ha d'e bried kentañ Beatriz de Suabia. 
* Fadrique Alfonso de Castilla (1334-1358), mestr Urzh Santiago ha bastard d'ar roue Alfonso XI Kastilha.
* Fadrique de Castilla (1360-1394), bastard d'ar roue Enrique II Kastilha ha da Beatriz Ponce de León y Jérica.
* Fadrique Enríquez de Castilla (1388-1430), dug Arjona, kont Trastámara, Lemos y Sarria. Mab e oa da Pedro Enríquez de Castilla, kont Trastámara, ha da Isabel de Castro.
Schalk Burger

**Schalk Willem Petrus Burger**, ganet d'an 13 a viz Ebrel 1983 e Port Elizabeth (Suafrika), a zo ur c'hoarier rugbi XV etrebroadel suafrikan.
Inizi Gouantarktikel Zeland-Nevez

**Inizi Gouantarktikel Zeland-Nevez** (*New Zealand Subantarctic Islands* e saozneg) eo an inizi er-maez da Zeland-Nevez ha perc'hennet ganti hag a zo ar pellañ er su. Didud int. Enskrivet int holl a-gevret war roll Glad bedel an Unesco.

## An inizi
*Inizi an Antipodoù (*Antipodes Islands* e saozneg)
*Inizi Auckland (*Auckland Islands* e saozneg, ha *Motu Maha* pe *Maungahuka* e maorieg)
*Inizi Bounty (*Bounty Islands* e saozneg)
*Inizi Campbell (*Campbell Island group* pe *Campbell Islands* e saozneg)
*Inizi Snares (*Snares Islands* pe *The Snares* e saozneg; *Tini Heke* e maorieg)

## Liammoù diavaez
*An inizi gouantarktikel war lec'hienn ar gouarnamant
Inizi an Antipodoù

**Inizi an Antipodoù** (*Antipodes Islands* e saozneg) a zo un enezenn didud perc'hennet gant Zeland-Nevez, lec'hiet 860km er gevred da Enez Steward a zo er su da Enezeg pennañ Zeland-Nevez. Da-heul an Inizi Gouantarktikel all eus Zeland-Nevez emañ war roll Glad bedel an Unesco.

## Daveoù ha notennoù
Tro Bro Wened

**Tro Bro Wened** (anv ofisiel) a oa ur redadeg war varc'h-houarn "élite open" savet war skouer Tro Bro Leon.

## Loreadeg
Apollo 14

**Apollo 14** e oa an eizhvet kefridi eus ar Programm Apollo hag an trede da ziskenn war al Loar. Loc'het e oa ar fuzeenn d'an 31 a viz Genver 1971 ha distreiñ a reas ar glozenn d'an 9 a viz C'hwevrer 1971. Ar gefridi gentañ eo gant ur pal skiantel (dastum maen loar resis en ul lec'h resis) pa oa ur pal teknikel gant ar re a-raok (gouzout diskenn war al loar). Pal ar gefridi e oa ober ar pezh na oa ket bet gallet kas da benn gant Apollo 13, da heul ar gwallzarvoud a c'hoarvezas e-kerzh penn kentañ ar gefridi-se.

## An egorlestrad

*Alan Shepard, komandant bourzh
*Stuart Roosa, sturier ar modul-ren (anv-kod *[[Kitty Hawk]]*)
*Edgar Mitchell, sturier ar modul-loar (anv-kod *[[Antares]]*)

## Liammoù diavaez

* Krenndanevell eus ar gefridi, lec'hienn an NASA
Fadrique Kastilha (1223-1277)

**Fadrique de Castilla** (Guadalajara, 1223 - Burgos, 1277) a oa yaouaer Kastilha, evel mab da Fernando III, roue Kastilha, ha da Beatris Souabia, e bried kentañ. 

Dibennet e voe e 1277 en Burgos war urzh e vreur Alfonso X, roue Kastilha war-lerc'h o zad.
Sancho IV

**Sancho IV** zo anv daou zen: 

* **[[Sancho Garcés IV Pamplona|Sancho IV]]**, «el de Peñalén», roue Pamplona (1054 – 1076).
* **[[Sancho IV Kastilha|Sancho IV]]**, «el Bravo», roue Kastilha (1284 – 1295).

## Pennadoù kar
*Sancho
Edward Gibbon

**Edward Gibbon** (Putney, Bro-Saoz, 8 a viz Mae 1737 - Londrez, 16 a viz Genver 1794) a oa un istorour hag ur politikour saoz, brudet abalamour m’en deus skrivet *[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]]* ("Istor diskar ha lamm an Impalaeriezh roman"). C'hwec'h levrenn a voe embannet etre 1776 ha 1788. Brudet e voe an oberenn kement hag an aozour anezhi, abalamour d'e stil a zoare, ma oa ditouret-mat ha ma tage ar relijion aozet.

Sellet a reer outañ evel unan eus ar skrivagnerien saoz pouezusañ da Vare ar Sklêrijenn, ha meneget eo bet e labour alies gant ar bolitikourien hag ar skrivagerien a zo deuet war e lerc’h.

## Oberennoù
* *Essai sur l'Étude de la Littérature* (1761).
* *Critical Observations on the Sixth Book of The Aeneid* (1770).
* *[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]]* (levrenn I, 1776 ; levrennoù II ha III, 1781 ; levrennoù IV, V ha VI, 1788-1789).
* *A Vindication of some passages in the fifteenth and sixteenth chapters of the History of the Decline and Fall of the Roman Empire* (1779).
* *Mémoire Justificatif pour servir de Réponse à l'Exposé, etc. de la Cour de France* (1779).
* *Memoirs of My Life* (1796)
Lyrurus

***Lyrurus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ skilgegi.

## Spesadoù
* Skilgog-Kaokaz (*Lyrurus mlokosiewiczi*),
* Skilgog du (*Lyrurus tetrix*).

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Lyrurus*** er c'herentiad Phasianidae pe Tetraonidae.
Ateles hybridus

***Ateles hybridus*** a zo ur spesad primated eus kerentiad an Atelidae.

## Annez

Brosezat eo al loen e gwalarn Suamerika (Kolombia ha Venezuela).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Sitta frontalis

***Sitta frontalis*** (pe *Dendrophila frontalis*) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Sittidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Sitta frontalis frontalis*, eus India da gtz Thailand da Sumatra, enezeg Lingga hag enez Bangka.
* *S. f. saturatior*, ktz-pellañ Thailand da vMalezia ha htz Sumatra; enez Simeulue.
* *S. f. corallipes*, inizi Borneo ha Maratua,
* *S. f. palawana*, e ktz Filipinez (Palawan ha Balabac).

## Liammoù diavaez
*  ''Sitta frontalis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Sitta frontalis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kiwi Okarito

Ar **c'hiwi Okarito** a zo un evn, *Apteryx australis* an anv skiantel anezhañ.

"Rowi" a vez graet ivez eus ar pempvet spesad kiwied-mañ, bet c'hoarvezet e gavadenn e 2003, ouzhpenn kant tregont vloaz war-lerc'h hini ar c'hiwi meur marellek (*Apteryx haastii*).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Bevañ a ra al labous e koad Ōkārito (aod kornôg Enez ar Su e Zeland-Nevez).

## Rummatadur

## Notennoù ha daveennoù
Vitsyebsk

**Vitsyebsk** (belaruseg: Віцебск, distaget: , treuzlizherennadur ofisiel: *Viciebsk*; Ви́тебск, *Vitebsk* e rusianeg, distaget: ) a zo ur gêr eus Belarus, ar pevare brasañ hini gant 369 543 a dud o vevañ enni e 2013. Emañ kêr e biz ar vro.

## Liammoù diavaez
Diogo Cão

**Diogo Cão** (distaget [diˈoɣu ˈkɐ̃w̃] ; skrivet **Cam** e portugaleg gwechall) (war-dro 1450 - 1486) a oa un ergerzher hag ur moraer barrek eus Portugal er . Merdeiñ a reas a-hed aod Afrika er bloavezhioù 1480, oc'h ergerzhet arvor Kongo, Angola ha betek Namibia.

*Diogo* eo an anv portugalek kevatal da "Jakez" (Diego e spagnoleg), ha *Cão* a dalvez kement ha "ki".

## Lennegezh
Eus Diogo Cão ez eus anv e-barzh *Padrão*, unan eus barzhonegoù anavezetañ Fernando Pessoa, en dastumad *Mensagem*, embannet e 1934, pa oa bev ar skrivagner. Anv zo anezhañ ivez er romant *Lord of the Kongo* gant Peter Forbath (1996).
Llanarmon Mynydd Mawr

**Llanarmon Mynydd Mawr** zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez e hanternoz Powys, 151,5km eus Kerdiz. Emañ e kumuniezh Llanrhaeadr-ym-Mochnant, etre kêriadenn Llanrhaeadr-ym-Mochnant ha Llansilin. Gwechall e oa e kontelezh Clwyd hag e Sir Ddinbych a-raok. Er Grennamzer e oa e kantrev Mochnant.

Anvet eo diwar sant Garmon. Ar menez a reer anv anezhañ en anv (Mynydd Mawr) zo un dorgenn 534 metr uhelder, e-kreiz ar barrez. Redek a ra ar stêr Iwrch er c'hornôg d'an dorgenn, war-zu ar stêr Tanat.
Mor Tasman

**Mor Tasman** (*Tasman Sea* e saozneg, *Te Tai-o-Rehua* e maorieg) a zo ur mor lec'hiet etre Aostralia ha Zeland-Nevez, e mervent ar Meurvor Habask. Dont a ra an anv eus hini ar moraer izelvroat Abel Janszoon Tasman.

## Ledennadoù mor nes
*en norzh: Mor Koural
*er biz hag er reter: Meurvor Habask
*er su hag er gevred: Meurvor ar Su
*er c'hornaoueg: Strizh-mor Bass

## Liammoù diavaez
Llanbadarn Fynydd

:*Meur a [[Llanbadarn]] zo e Kembre.*

**Llanbadarn Fynydd** zo ur gêriadenn vihan, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreiz Powys. Emañ hanter-hent etre Y Drenewydd en hanternoz ha Llandrindod er 'hreisteiz.

Emañ ar gêriadenn war lez ar stêr Ieithon. E-touez an torgennoù a zo tro-dro, emañ Moel Wilym (469 m) ha Moelfre (475 m) er reter hag Y Ddyle (485 m) er c'hornôg.

Gouestlet eo an iliz-parrez da sant Padarn, evel meur a hini all e Kembre. Dismantroù ur voudenn-gastell zo er barrez, eus marea an Normaned hag anvet *Castell y Blaidd*.

E 2011 e oa 306 a dud o chom e kumuniezh Llanbadarn Fynydd ha 26 anezho a oa kembraegerien (8,8%).

## Notennoù
Ninox rufa

***Ninox rufa*** a zo ur spesad evned-preizh noz eus kerentiad ar Strigidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev ar pevar isspesad anezhañ — *N. r. humeralis*, *meesi*, *queenslandica* ha ***rufa*** — e Ginea Nevez ha norzh Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù
Ninox strenua

***Ninox strenua*** a zo ur spesad evned-preizh noz eus kerentiad ar Strigidae.

Brasañ spesad evned-preizh noz eo a c'haller kavout en Aostralia hag an hini nemetañ gouest da hopal.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar godelleged bihan (evel *[[Petaurus breviceps]]*, *[[Petauroides volans]]*, *[[Pseudocheirus peregrinus]]*) dreist-holl ha diwar amprevaned ha logod ivez. Degouezhout a ra dezhañ debriñ evned 'zo, evel brini, kaketoued pe biged.

## Annez

Bevañ a ra al labous e reter Aostralia, eus Queensland da Victoria ha gevred Aostralia ar Su.

## Notennoù ha daveennoù
Stratford-upon-Avon

**Stratford-upon-Avon** a zo ur gêr e Warwickshire, e Bro-Saoz, war lez ar stêr Avon, nepell diouzh Birmingham.
Brudet eo evel kêr c'henidik ar skrivagner William Shakespeare.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel kêr
Chamonix-Mont-Blanc

**Chamonix-Mont-Blanc** (*Chamônix* pe *Shamouni* en arpitaneg, distaget ) a zo ur gumun e departamant Savoia-Uhel e Republik Frañs.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel

## Daveoù ha notennoù
Skol Diwan Boulvriag

**Skol Diwan Boulvriag** a zo unan eus skolioù Diwan, digoret e miz Gwengolo 2013, e Boulvriag (Aodoù-an-Arvor, Breizh), gant 10 bugel.

## Kresk ar skol
En distro-skol 2014 e oa 15 bugel hag en hini 2015 24 bugel. E Gwengolo 2016 e oa 36 bugel. Tro-dro 45 bugel a zo er skol e miz Gwengolo 2017.

Ivona Konan eo renerez ar skol abaoe miz Gwengolo 2014. E 2015 ' zo bet digoret un eil klas. Ar skol a zo lec'hiet e straed Koad Liou

Ur savadenn arc'hant a oa bet graet war al lec'hienn KissKissBankBank ha rastellet 2 360 euro pa ne oa goulennet nemet 2 000.

Tri c’hlasad a zo er skol, gant ur c'hlasad skol-vamm, unan re-vras CP hag unan CE1 ha CE2.

## Liammoù diavaez
* Facebook skol Diwan Boulvriag

## Notennoù ha daveennoù
Lamprotornis australis

***Lamprotornis australis*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Sturnidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer al labous en Afrika ar Su, en un takad hag a ya eus kreisteiz Angola da gornôg Zambia, Namibia, Mozambik, Eswatini ha hanternoz Suafrika.

## Rummatadur

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Lamprotornis unicolor

***Lamprotornis unicolor*** (pe *Cosmopsarus unicolor*, pe *Spreo unicolor*) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Sturnidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer al labous e koadegi kasia Tanzania ha kreisteiz Kenya.

## Rummatadur
Hervez an evnoniourien e c'hall bezañ renket ***Lamprotornis unicolor*** er genadoù *[[Cosmopsarus]]* pe *[[Spreo]]*.

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Lamprotornis mevesii

***Lamprotornis mevesii*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Sturnidae.

Dougen a ra al labous anv an evnoniour alaman Friedrich Wilhelm Meves (1894-1891).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika ar Su :
* *Lamprotornis mevesii benguelensis* : koadegi er c'hreisteiz-pellañ eus kornôg Angola,
* *Lamprotornis mevesii mevesii* : eus Angola ha hanternoz Namibia da vBotswana, kreisteiz Malawi ha biz Suafrika,
* *Lamprotornis mevesii violacior* : hanternoz Namibia ha gevred Angola.

## Rummatadur

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Ardea goliath

***Ardea goliath*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Ardeidae.

## Doareoù pennañ

Brasañ kerc'heiz ar bed an hini eo dre ma c'hall he ment tizhout betek 152 cm a uhelder.

## Boued
Bevañ a ra diwar besked dreist-holl ha degouezhout dezhañ kemer amprevaned, bronneged bihan, glazarded, raned ha gagnoù zoken.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika issahara, e takadoù 'zo eus Iran hag Irak da India.

## Liammoù diavaez
*  ''Ardea goliath'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ardea goliath'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ardea cocoi

***Ardea cocoi*** a zo ur spesad evned e-touez kerentiad an Ardeidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer al labous e Suamerika ma plij dezhañ daremprediñ ar geunioù, al lennoù hag ar stêrioù o pesketa.

## Rummatadur

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Ardea sumatrana

***Ardea sumatrana*** a zo ur spesad evned e-touez kerentiad an Ardeidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar besked.

## Annez hag isspesadoù

Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Ardea sumatrana (sumatrana)*, war aodoù gevred Azia, Indonezia, Filipinez ha Ginea Nevez,
* *Ardea sumatrana (mathewsae)*, war aodoù hanternoz Aostralia.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
*  ''Ardea sumatrana'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ardea sumatrana'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Henri Vernes

**Henri Vernes** eo anv-pluenn **Charles-Henri Dewisme**, ganet en Ath (Belgia) d'ar 16 a viz Here 1918 ha marvet e Brusel d'ar 25 a viz Gouhere 2021, a zo ur skrivagner belgiat gallek, hag en deus krouet an dudenn Bob Morane. Mignon e oa d'ar skrivagner Jean Ray.
Turdus libonyana

***Turdus libonyana*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae.

Anvet e voe *Merula libonyanus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1872).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged dreist-holl, amprevaned a bep seurt peurgetket.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e savanennoù sec'h Afrika ar C'hreiz hag ar Su :
* *Turdus libonyana *'libonyana**', e Botswana, hanternoz ha biz Suafrika,
* *T. l. peripheris*, e kreisteiz Mozambik ha reter Suafrika,
* *T. l. tropicalis*, eus Burundi ha Tanzania da v/Mozambik,
* *T. l. verreauxii*, eus Angola ha kreisteiz Republik Demokratel Kongo da hanternoz Botswana ha kornôg Zimbabwe.

## Liammoù diavaez
*  ''Turdus libonyana'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Turdus libonyana'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Turdus cardis

***Turdus cardis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh kouezhet war an douar ; kemer a ra buzhug ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Japan ha kreiz Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Turdus cardis'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Turdus cardis'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Elez

An **Elez** a zo un adstêr d'ar Stêr Aon war he lez dehoù. Eieniñ a ra e Sant-Riwal, e-harz Menez-Mikael. Treuziñ a ra ar Yeun Elez ha kemberiñ gant ar Stêr Aon el lec'h ma'n em gav kumunioù Plouie, Landelo ha Kerglof. 27,3 km eo hed hollek ar stêr.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Liammoù diavaez
Zonotrichia querula

***Zonotrichia querula*** a zo ur spesad golvaneged bras eus ar c'herentiad Passerellidae.

Anvet e voe *Fringilla querula* (kentanv) da gentañ-penn (e 1840) gant al loenoniour saoz Thomas Nuttall (1786-1859).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged peurvuiañ ha diwar frouezh, greun ha had e-pad ar goañv.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Norzhamerika, e hanternoz-kreiz ha kreiz Kanada.

## Liammoù diavaez
*  ''Zonotrichia querula'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Zonotrichia querula'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù