Dielldi-departamant Penn ar Bed

**Dielloù-departamant Penn-ar-Bed** zo ur servij eus Kuzul-departamant Penn-ar-Bed. Emañ ar greizenn bennañ e Kemper, hag ur skourr a oa bet staliet  e Brest, met serret eo  abaoe miz Kerzu 2024. P’eo an departamant unan eus ar re stank a-walc’h o foblañs e oa bet ret sevel, e 1990, ur savadur bras e vent hag hir e estajerennoù.

## Istor
Dielloù-departamant Penn-ar-Bed, evel re departamantoù all Bro-C'hall, a oa bet krouet gant lezenn ar 5 a viz ar Vrumenn ar Bloaz V (26 a viz Here 1796). Gant al lezenn-se e oa gourc'hemennet kas, da gêr-benn an departamant, an dielloù a oa bet dastumet a-raok e kêrioù-penn an distrigoù da vare an Dispac’h gall, pa voe freuzet ar strollegezhioù publik-se diwar lezenn ar 5 a viz ar Frouezh ar Bloaz III (22 a viz Eost 1795).

Goude bezañ bet staliet e eil estaj palez ar justis Kemper e kavjont ul lec’h emsavoc’h pa voe savet e 1882 ur savadur arbennik e liorzh ar palez-se. Re strizh e teuas da vezañ al lec’h-se, ken e tivizas ar gouarnament sevel ur adeilad bras-tre evit bastañ da ezhommoù mirout dielloù ar velestradurezh war gresk. Etretant e oa bet votet al lezenn digreizennañ e 1981 hag e 1990 ar savadur nevez ha darn eus e goskor a yeas dindan aotrouniezh Departamant Penn ar Bed e Kreizenn velestradurel Kemper..
Pa vez pal pennañ an dielldioù mirout teulioù savet war baper e vir Dielldi-departement Kemper traoù all, evel enrolladennoù kleved ha gweled. Ul levraoueg diabarzh, miliadoù a levrioù enni, a zo ennañ hag e vez miret miliadoù a gartennoù-post skeudennet ivez.
E 2013 e oa bet dizoloet saotradur war un drederenn eus an dielloù gant al louedenn  Aspergillus glaucus. Kavet e oa bet ne oa ket difennet mat  ar savadur ouzh ar glav ken ne oa ket sec’h a-walc'h an aergelc’h.. Echuet e oa bet an digontammadur e 2017 goude bezañ staliet ur gwenterezh nevez.

## Mont en-dro
Kefridioù Dielldi-departamant Penn-ar-Bed a denn da  gontrolliñ, dastum, renkañ, mirout, kelaouiñ ha brudañ an dielloù istorel. Dre al lezenn e vez kaset dielloù melestradurel savet gant pep servij publik eus pep melestradurezh-Stad pe strollegezh Dre emglev e c’hell an Dielldi degemer dielloù prevez, re an embregerezhioù hag an hiniennoù. Ne vez ket amprestet an teulioù gant al lennerien a c’hell dont d’ar sal-lenn pe brassellout ouzh ul lodenn, bihan-tre, eus an dastumad enlinenn. P’eo marihoù ar boblañs (marilhoù-kêr ar ganedigezhioù, an dimezioù hag ar marvioù) eo bet niverelaet an holl anezho gant un dale bihan da geñver an Departamantoù all.

E 2023 e veze renket an dielloù a-hed ouzhpenn 29 c'hilometr linennek a deulioù..

Miret eo ul lodenn eus an dastumad e skourr Brest , met n’eo ket mui posubl d’al lennerien mont tre ar savadur :
* isrummad 1 E : Tiegezhioù (titloù gladdalc’hel ha paperioù familh, Renad kozh Régime), met posubl eo goulenn ma vefent kaset da sal-lenn Kemper.
* isrummad 151 J : Dielloù Kastell Kerouzere
* rummad Y : Tiez-kastiz (dielloù a-vremañ)
* rummad E : Fiziadoù
* Ul lodenn eus ar rummad W

## Renerien
* 1795-1796: Pierre-Jean Le Breton
* 1798-1800: Jean-Baptiste-Laurent Le Breton
* 1801-1803: Coïc
* 1809-1810: Aimé-Désiré Calloch de Kerillis
* 1817-1841: Pierre-Marie Legrand
* 1841-1845: Aurélien de Courson
* 1845-1851: Christophe Le Goyat
* 1851-1880: René-François Le Men 
* 1881-1895: François-Marie Luzel
* 1895-1897: Jean Lemoine
* 1897-1912: Henri Bourde de La Rogerie
* 1912-1941: Henri Waquet
* 1941-1944: Louis Rousseau
* 1944-1951: Henri Waquet
* 1951-1959: Bernard Jarry
* 1959-1973: Jacques Charpy
* 1973-2003: Claude Fagnen
* Abaoe 2003: Bruno Corre

## Dielloù enlinenn
Dre e lec’hienn Internet ec’h embann Dielldi-departamant Penn ar Bed, abaoe 2012,  teulioù niverelaet, pajennoù an holl varilhoù-poblañs en o zouez, ha renabloù dalc’had da vezañ brassellet hep enskrivadur.

* Registres paroissiaux hag état-civil
* Cadastre
* Recensements de population
* Presse ancienne
* Matricules militaires
* Documents iconographiques
* Cahiers de doléances (kaieroù klemmoù savet e penn an Dispac’h gall)

## Dielloù enlinenn
E miz Kerzu 2023 e oa bet embannet gant ar C’huzul-departamant e oa bet lakaet enlinenn an holl varilhoù-kêr bet niverelaet (betek 1936)

Dindan lañvaz Licence ouverte (LO) savet gant an Etalab (ur servij eus ar gouarnament gall) en deus lakaet dielloù m’emañ an atebegezh outañ Kuzul-departamant Penn ar Bed, ken eo posubl eilañ hag implijañ anezho gant ma vo resisaet gant an adimplijer orin ha mammenn an teul, en ur venegiñ "Archives départementales du Finistère" hag ar merk renkañ.

## Dielloù brezhonek
P'eo Departamant Penn ar Bed un tiriad ma voe komzet ha skrivet e brezhoneg a-gozh ez eus bet dastumet kalz a deulioù er yezh-se. Foñsoù arbennik (paperoù ha levraouegoù personel) un nebeud gouizeien a zo miret : Teodor Kervarker, Gaston Esnaut, Daniel Bernard.
Ur rummad, 166 teul ennañ, a zo bet strollet dindan an titl « Documents concernants la langue bretonne » ha lakaet enlinenn.

## Pennadoù nes
* Dielldi-departamant
* Servij-kêr an dielloù
*Levraoueg Penn ar Bed

## Levrlennadurezh
Jacques Charpy, ‘’Guide des Archives du Finistère'' », Kemper, 1973.

## Notennoù ha daveennoù