open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plac'h al laezh

***Plac'h al laezh*** (*De Melkmeid*) a zo ul livadur graet diwar zorn an arzour izelvroat Johannes Vermeer, a c'haller gwelout er Rijksmuseum en Amsterdam.

Livet e voe en doare barok, e 1658, gant liv dre eoul. 

*Het Melkmeisje* eo an anv all a vez roet d'ar plac'h en un doare hegarat er Rijksmuseum ha gant tud all. 

## Liamm
Pajenn ar Rijksmuseum
Guo Moruo

**Guo Moruo** (; diouzh e anv a-enor: 鼎堂 *Dǐng Táng*) (bet ganet d'ar 16 a viz Du 1892 - aet da anaon d'an 12 a viz Mezheven 1978) a oa anezhañ ur skrivagner, barzh, istorour, hendraour hag ofisel ar gouarnamant eus Sichuan e Sina. 

Ur wezh achu gantañ e studioù hervez ar sistem hengounel sinaek e kuitaas Sina e 1914 ha gant e wreg bet dimezet ganti diwar un eured rakaozet e loc'has betek Japan evit studial medisinerezh e Skol-Veur Impalaerel Kyushu. Eno en em gavas gant ur japanadez ha sevel a reas ar garantez kentreze, ken ma teuas da vezañ e eil-gwreg damofisiel.

D'ar mare-se e pledas gant studioù war ar yezhoù hag al lennegezh a estrenvro, dreist-holl oberennoù Spinoza, Goethe, Walt Whitman ha Tagore.

Ouzhpenn meur a droidigezh e embannas e dastumadenn barzhonegoù kentañ *An Doueezed* (女神) (1921) ha kemer a reas perzh e krouidigezh Kevredigezh ar C'hrouiñ e Shanghai, ganti da bal reiñ lusk d'al lennegezh vodern ha skrivet er yezh voutin kentoc'h evit er yezh klasel.

Emezelañ a reas ouzh Strollad Komunour Sina e 1927 ha goude c'hwitadenn Emsavadeg Nanchang ma kemeras perzh enni e rankas tec'hel kuit o klask harlu e Japan. Menel a reas du-hont e-pad 10 bloaz o studial istor kozh Sina. Distreiñ a reas da Sina e 1937 evit stourm a-enep da aloubadeg ar vro gant Japaniz. 

Ouzhpenn ar c'hargoù uhel en doa bet e gouarnamant Republik Poblel Sina e oa bet anezhañ ur skrivagner hag ur barzh bet embannet gantañ meur a oberennoù koulz lennegel (troidigezhioù, pezhioù-c'hoari, barzhoniezh...) ha skiantel (istor, hendraouriezh, prederouriezh...).

Kentañ Prezidant Akadenmiezh Skiantoù Sokial Sina Chinese Academy of Social Sciences]] e oa bet ha menel a reas er c'harg-se adal kroudigiezh an Akademiezh e 1949 betek deiz e varv e 1978.

E 1966 e oa bet e-touez ar re gentañ da vezañ tamallet dindan ren an Dispac'h Proleter Sevenedurel Meur pa anzavas ne oa ket betkomprenet mat gantañ deskadurezh Mao Zedong ha sevel a reas a-du gant ma vefe devet e oberennoù. Ne oa ket bet skarzhet diouzh e holl bostoù ofisiel avat, hag er bloavezhioù 1970 e oa bet restaolet dezhañ meur a c'halloud bet kollet gantañ d'ar mare-se. 

Roet e oa bet dezhañ Priz Lenin ar Peoc'h e 1951.
Bagad Brieg

Staliet eo **Bagad Brieg** e Brieg (Bro Gerne). Krouet eo bet e 1978, pignet eo er rummad kentañ en 1986. Aet eo ar Maout ganto e kampionad ar bagadou 2007. Adeleg m'eo bet savet eo bet Bagad Brieg un tammig a-gostez, dre ar fent, dre an doare skrivañ tonioù, dre ar binvioù implijet evel toumperezhioù, koevr, gitar tredan.
 
## Pladennoù arc'hant
**Dalc'h da noz* (1995)
**Gogo Droch* (2000)
**La Boum Ecosse* (2001)
**Karamba! Le canard Déchaîné* (2005)
* *La Totale* (2007)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Gwalldaol ar Samjhauta Express

E-pad nozvezh an 18 C'hwevrer ha 19 C'hwevrer 2007 e oa bet graet **gwalldaol ar Samjhauta Express**, anezhañ un tren indiat a ya war linenn ar Samjhauta Express etre India ha Pakistan. E-tro hanternoz e oa bet devet un 60 den bennak gant bombezennoù. Un 50 den bennak a oa bet gloazet ivez.

Islamisted a vefe kaoz eus ar gwalldaol.
Kanton Maezon-ar-Stêr

**Kanton Maezon-ar-Stêr** a oa anezhañ ur c'hanton eus arondisamant Kastell-Briant, e Breizh, e departamant al Liger-Atlantel, lakaet e rannvro Broioù-al-Liger .
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Maezon-ar-Stêr e 1790. Lakaet e voe e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant. E 1801 e voe miret ha brasaet ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
#### Kumunioù (1790-1801)
* Kanton Maezon-ar-Stêr a yae peder c'humun d'ober anezhañ: Maezon-ar-Stêr, penn ar c'hanton, Arwerneg-Veur, Lufer ha Melereg-Breizh.
* Lakaet e voe Izeg er c'hanton e 1801 pa voe diskaret Kanton Izeg.

### 
* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014.
## Kumunioù
Kanton Maezon-ar-Stêr a oa pemp kumun ennañ :
*Maezon-ar-Stêr, penn ar c'hanton
*Arwerneg-Veur, 
*Izeg, 
*Lufer,
*Melereg-Breizh.

Stag int, abaoe 2015, ouzh kanton Kastell-Briant.
## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Kanton Naoned-9

**Kanton Naoned-9** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
## Istor
### 
* Krouet e voe ar c'hanton e 1973.
### 
* E 2014 e voe diskaret ar c'hanton ha lodennet e voe e diriad etre kantonioù Naoned-2 (lodenn Norzh) ha Naoned-7 (lodenn Su).
## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Edward Lhuyd

**Edward Lhuyd** (a skriver ivez *[[Llwyd]]* a-wechoù bremañ) (1660 - 30 a viz Mezheven 1709) a zo bet un naturour, ul louzawour, ur yezhour, un douaroniour hag un henoniour kembreat.

Ganet e oa bet e Loppington, e Shropshire eus tudjentiled a orin eus Mervent Kembre. Goude e studioù eil derez er grammar school en Oswestry e teuas da vezañ studier e Jesus College e Oxford e 1682, met ne deas ket betek an aotreegezh. E 1684 ez eas da eiler mirour an Ashmolean Museum, Robert Plot. Anvet e voe da virour e 1690 hag e chomas en e bost betek e varv e 1709.

Beajiñ a reas evit ober labourioù skiantel a bep seurt. Sevel a reas ar *Synopsis Methodica Stirpium Britannicorum*, roll ar plant lec'hel pa yeas da Eryri e 1688. Goude 1697, Lhuyd a yeas da weladenniñ Bro-Gembre a-bezh ha pelloc'h ez eas da Vro-Skos, Iwerzhon, Kernev-Veur, ha Breizh.
Klask a reas keñveriañ ar yezhoù keltiek en ur sevel ur *comparative vocabulary of Celtic languages*. Studiet eo bet gant Léon Fleuriot roll an troiennoù en doa dastumet tro-war-dro Brest. Savet en deus ur reizhiad alfabetek arbennik evit ar sonioù dianav dezhañ. Gwelet en deus Fleuriot e oa tost ar brezhoneg deskrivet da hini Enez Eusa e-lec'h ma'z eus bet miret furmoù kozh. N'eus ket da grediñ ne oa bet nemet Eusaiz evit respont d'e c'houlennoù ; neuze e c'heller merzañ ar c'hemmoù a zo bet e Bro-Leon etre derou an XVIIvet kantved hag hiziv. Pa gave d'ar C'hallaoued e oa ur spier saoz e voe toullbac'het Lhuyd e kastell Brest. Eno e c'hellas kenderc'hel gant e enklask emichañs.

E 1699, gant harp ur yalc'had digant Isaac Newton, ec'h embannas Edward Lhuyd *Lithophylacii Britannici Ichnographia*, katalog ar fosiled kavet e lec'hioù zo e Bro-Saoz, peurliesañ en-dro da Oxford hag aet e-kerz an Ashmolean Museum. E 1707 ec'h embannas levrenn gentañ an *Archaeologia Britannica : an Account of the Languages, Histories and Customs of Great Britain, from Travels through Wales, Cornwall, Bas-Bretagne, Ireland and Scotland*. (Danevell war istorioù ha kustumoù Bro-Saoz savet diwar beajoù e Bro-Gembre, Kernev-Veur, Breizh-Izel, Iwerzhon ha Bro-Skos). Ur vammenn eus ar re bouezuzañ eo evit deskrivañ ar brezhoneg hag ar c'herneveg en amzer-hont.

P'en doa deskrivet dant ar saoropod Rutellum implicatum en devoa lakaet war wel an dinozaored en un doare skiantel evit ar wech kentañ.

Mervel a reas en Oxford e 1709.
Kirus II

**Kirus II**, ganet e 576 pe 590 KJK — marvet eo e miz Eost, a oa impalaer Pers, a glote gant Iran a vremañ. Gantañ eo e voe krouet impalaeriezh an Akemenided a gemeras lec'h an impalariezh vedat. Diskenn a ra eus tierniezh an Akemenided

En henberseg e veze graet Kūruš anezhañ, hag e perseg a-vremañ: کوروش بزرگ, / Kurosh-e Bozorg).

Anvet eo Kuresh e troidigezh an Testamant Kentañ gant Pêr ar Gall ha Job Lec'hvien.

En e amzer e voe aloubet broioù muioc'h eget biskoazh en e raok. Sujañ a reas ar Veded da gentañ, rouantelezh Lidia ha keodeded hellazek Ionia goude, ha neuze impalaeriezh Babilon, a oa enni Mezopotamia, Siria, keodedoù fenikia ha Judea.

## Notennoù ha Daveennoù
Agaue

**Agaue** pe **Agave** (Ἀγαυή / *Agauế* e henc'hresianeg pe *Agavi* e gresianeg a-vremañ) a oa 
*merc’h da Gadmos, roue Thebai, ha d'an doueez Harmonia, 
*ha c'hoar da Aotonoe, Polydoros, Semele hag Ino.

Dimeziñ a reas da Ec'hion, ha genel a reas Pentheüs. 

Pa oa bet lakaet Pentheüs da roue, edo an doue Dionysos o klask brudañ e lidoù e kêr Thebai, ha stourm outañ a rae ar roue.

Kastizet e voe Agaue gant Dionysos dre m’he devoa droukkomzet a-zivout Zeus, a oa dousig he c’hoar Semele. 

Mont a reas foll, hag en he follentez e tibezhias he mab Pentheüs en-bev. An istor-se eo danvez pezh-c'hoari Euripides, *[[Ar Bacchanted]]*

Eus anv Agaue e teu hini an agave.
Hermes

**Hermes** (Ἑρμῆς *Hermễs* e henc'hresianeg; Ἑρμᾶς *Hermãs* e gresianeg dorek) a oa un doue eus Hellaz kozh, mab da Zeus ha da Vaia, ha mab-bihan da Atlas. Klotañ a ra gant Mercurius ar Romaned.

Unan eus doueed an Olympos eo. Doue ar c'henwerzh, gward an hentoù hag ar c'hroashentoù, ar veajerien, al laeron, ar chañs. Heñchañ a ra an harozed, kas a ra an eneoù d'an ifern, kannad an doueed (hini Zeus peurgetket) eo hag ijiner ar pouezioù hag ar muzulioù.
La Grande Odalisque

***La Grande Odalisque*** (*An [[Odaliskenn]] vras*) zo anv un daolenn livet gant al livour gall Dominique Ingres e 1814, ma weler kein ur vaouez en he noazh, hag he fenn troet war-du an arvester.

Dont a ra ar ger *Odalisque*, eus a ger turkek *odalik*, an anv a vez graet er yezh-se eus ur plac'h eus an harem. Klotañ a ra al livadur-se gant ur c'hiz a zouge an dud war-du sevenadur broioù ar reter, ur c'hiz deuet eus beaj Buonaparte da Vro-Egipt e dibenn ar c'hantved kent, hag a vage fantasmoù livourien ha skrivagnerien Pariz, hag a vago anezho pell c'hoazh (betek Maupassant, Loti, Gide).

Ar vaouez en he gourvez a zo re hir he c'hein. Tri askorn ouzhpenn zo d'he livenn-gein. Hen gouzout mat a ra al livour, met ne vern ket ar wirionez dezhañ: ar gened a venn livañ eo an hini a zo faltaziet gantañ, ha neket an hini a zo gwelet gantañ.

Gwelout a ra istorourien an arz levezon al livour Raffaello, gant e linennoù kromm, war Ingres a oa nevez-vet e Firenze.
Kuzul broadel kantabriat

Ar **C'huzul broadel kantabriat** (Kantabrieg *Conceju Nacionaliegu Cántabru*) a zo ur strollad broadelour hag ekologour eus an tu-kleiz a stourm evit dishualded Kantabria.

Abaoe e ziazezidigezh en deus kinniget danvez-kannaded e-barzh an holl zilennadegoù met kannad ebet n'en deus ha dister e chom e bouez. E-pad dilennadegoù europeat 2004 en deus kemeret perzh e-barzh ar gevredidezh Europa de los Pueblos he deus gounezet ur c'hannad.

## Dilennadegoù



## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Pentheüs

**Pentheüs** (Πενθεύς / *Pentheús* e henc'hresianeg, da lavarout eo « poan, glac'har ») a oa mab da Ec'hion, ar c'hreñvañ eus ar Spartoi, ha da Agaue, merc'h d'ar roue Kadmos ha d'an doueez Harmonia, e mojennoù Hellaz kozh.
Roue Thebai e voe war-lerc'h e dad-kozh Kadmos.

## Ar vojenn
Kozh e oa erru ar roue Kadmos ha c'hoantaat a reas lezel e c'halloud gant e vab-bihan Pentheüs.
Pa zistroas an doue Dionysos eus e veaj da Vro-Indez hag e teuas en e rouantelezh e klaskas ar roue Pentheüs enebiñ ouzh lidoù kevrinek an doue. Ma savas droug e Dionysos. Pedet e voe Pentheüs gantañ da arvestiñ ouzh trelaterezh merc'hed Thebai.

Pa voe diskoachet Pentheüs en ur wezenn, war menez Kithairon, gant ar merc'hed dirollet, ha kemeret ganto evit ul loen ferv, e voe lazhet ha dibezhiet e gorf gant e vamm hag he c'hoarezed, Ino hag Autonoe. Troc'het e voe e benn outañ gant Agaue ha ne gomprenas nemet ur pennad goude pegen euzhus e oa he zorfed.

Sed an istor a zo kontet e pezh Euripides, Βάκχαι (*Bakc'hai*), anavezet ivez evel ar Bakantezed.

Hervez Paosanias e oa skeudennoù, kizellet e koad ar wezenn ma edo Pentheüs o kuzhat, a veze enoret gant tud Korinthos diwar ali orakl Delfi.

Ur mab en dije bet, Menoikeüs e anv, dianav e vamm, hag a vije bet tad da Greon hag Iokaste.

## Gwelout ivez
Skouarn

Ar **skouarn** eo ar rann eus ar c'horf a vez klevet ar sonioù ganti.
An holl vronneged, an dud en o zouez, o deus div skouarn, unan a bep tu d'ar penn : un *divskouarn* a reer anezho.

## Korfadurezh skouarn an den
*Pleg ar skouarn* a reer eus ar pezh a weler eus skouarn an dud hag al loened.
Dre gigennoù eo stag ouzh ar glopenn ; tud zo a c'hall lakaat plegoù o divskouarn da fiñval, evel loened zo, nemet n'hallont ket o lalaak da dreiñ diouzh ret war-du un trouz, evel ma c'hallont treiñ o daoulagad war-du un darvoudenn hewel bennaket.

## Arc'hweladur

## Kleñvedadur

## Yezh
* *Mel-skouarn*, *fank-skouarn* pe c'hoazh *kaoc'h-skouarn* a ra ar bobl eus ar c'herumen. *Kaoc'h logod* a vez lavaret gant lod tud ivez.
* Hervez ur vojenn lec'hel e vije divskouarn tud Molan en un tu hepken d'o fenn.

## Notennoù


## Liammoù  diavaez
* ''Promenade autour de la cochlée''
Kai (ereadur)

E-touez meur a ereadur all, alies a-walc'h e veze implijet un arouezenn ispisiel en dorn-skridoù e gresianek bizantek evit ober diouzh ar ar ger *καί* "ha(g)", skrivet **ϗ**, da laret eo ur c'happa (κ) gant ul lostig dindanañ pe gant un tired boud a-us dezhañ: **ϗ̀**

E kopteg e veze implijet un ereadur heñvel **ⳤ**.

## Gwelet ivez
* Ereadurioù gresianek
* Ereadur oυ (Ȣ)
Kanton Pentelloù

**Kanton Pentelloù** a oa ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs), er c'hreisteiz d'al Liger.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Pentelloù e 1790 gant teir c'humun ennañ. Lakaet e voe e Bann Pembo. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pembo. E 1801 e voe miret ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*,
#### Kumunioù Kanton Pentelloù (1790-1801)
Kanton Pentelloù a yae peder c'humun d'ober anezhañ :
*Pentelloù, penn ar c'hanton,
*Keiz-Raez,
*Rodent.
*Sant-Yann-ar-Granneg.
#### Kumunioù bet lakaet er c'hanton e 1801
* Gwagenez,
* Porzh-Pêr,
* Santez-Pezhenn.
### 
*Ar Menez: krouet e voe ar gumun e 1877 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Sant-Yann-ar-Granneg ha lakaet e voe er c'hanton.
### 
* 1926: lakaet e voe ar c'hanton en Arondisamant Sant-Nazer pa voe diskaret Arondisamant Pembo.
* 1976: lakaet e voe ar c'hanton en Arondisamant Naoned.

### 
* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014.
## Kumunioù
Kanton Pentelloù a yae eizh kumun d'ober anezhañ :
*Pentelloù, penn ar c'hanton,
*Ar Menez,
*Gwagenez,
*Keiz-Raez,
*Porzh-Pêr,
*Rodent,
*Sant-Yann-ar-Granneg,
*Santez-Pezhenn.

## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Plesala

**Plesala** a oa ur gumun eus kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Kendeuzet e oa gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ar Menez.
## Gerdarzh
* Savet eo an anv diwar ploe (parrez) hag un anv Sala n'anavezer ket, bresk eo al liamm graet gant ur sant "Sula".
E 1255 e kaver anv eus parrez Plesala e dihelloù abati Boken. Anaout a reer ar skritur *Plessala * abaoe 1274.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Brezel 1870-1871: pemzek soudard eus ar gumun a varvas.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 191 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,34 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
* Ur soudard bet ganet er gumun a voe fuzuilhet gant al lu gall d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1917 e Coenny (Bro-C'hall).
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwezek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 23 a viz Gwenholon 1943 e kouezhas un nijerez B-17F (marilhet 42-3459 ha kodet BK-F) eus aerlu ar Stadoù-Unanet e Plesala; seizh nijour a voe tapet gant an Alamaned, an tri all a zeuas a-benn da achap.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun.
## Brezhoneg
* 12,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

L'église Saint-Pierre de Plessala.jpg|An iliz katolik.
Chapelle Sainte-Elisabeth (Plessala).jpg|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Chapel *Santez Elesbed*.

Monument aux morts de Plessala.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Gevelliñ

## Tud
### Tud bet ganet eno
* Pierre Marie Hesry, d'an 23 a viz Gouhere 1889, soudard en 31vet rujumant war-droad, fuzuilhet gant al Lu gall d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1917 e Coenny (Bro-C'hall).
## Liammoù diavaez

* Plesala war Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Ar Genkiz-Yuzhael

**Ar Genkiz-Yuzhael** (*Plessix-Balisson* e galleg, distaget ) a oa ur gumun eus Breizh, e kanton Plouvalae, e departamant Aodoù-an-Arvor. Kumun vihanañ Breizh e oa, 8 hektar (0,08 km²) hepken dezhi.

Kendeuzet e voe gant Tregon-Poudour ha Plouvalae d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Bosez-Poudour.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1985) ː **Baluçon del Pleseiz**, 1139; **Le Plessis Balizon**, 1709;
## Ardamezioù
*"En gul e zaou leonparzh tremenant an eil dreist egile"*
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : graet e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person en ur sevel diferadennoù na c'hellent ket bout degemeret gant ar Vodadenn vonreizhañ vroadel.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas c'hwec'h gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,82 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
## Monumantoù ha traoù heverk

Plessix-Balisson-Eglise-Saint-Pierre-11-novembre-2025-byRundvald.jpg|An iliz katolik. 

* Iliz katolik*Sant Pêr*.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Pennadoù kar
* Bosez-Poudour,
* Plouvalae,
* Tregon-Poudour.
## Liammoù diavaez

* ar Genkiz-Yuzhael war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Plestan

**Plestan** a zo ur gumun eus kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Plestan**, 1198, 1230; **Plesten**, 1231; **Pleten**, 1232; **Pleden** ?, 1309; **Plostan**, 1330; **Plestan**, 1371, 1516, 1630; **Pletan**, 1731
## Ardamezioù
En gortoz
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 115 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,11 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas tri anezhe e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914: en Ham-sur-Sambre, ur soudard eus an 48vet Rujumant Troadegiezh a yeas diwar wel ha  lazhet e voe  daou soudard, unan  eus ar  25vet Rujumant Troadegiezh e Charleroi hag unan eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 21 a viz Mae 1944 e kouezhas un nijerez *[[Supermarine Spitfire|Spitfire]]*, marilhet RB175 ha kodet DW-L, eus Royal Air Force e Plestan; he nijour a voe serret gant an Alamaned;
* D'an 13 a viz Even 1944 e voe lazhet 31 den eus ar Rezistañs e koad Boudan gant an Alamaned.
* Mervel a reas c’hwezek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe  ur c’hanolier eus ar gumun d’ar 17 a viz Du 1947 en ospital e Bình Phục Nhứt e Kochinsina  er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur spahi d'an 10 a viz Ebrel 1958 e Bordj-Bou-Arreridj.
## Brezhoneg
* 18,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Cimetière des martyrs.jpg|Ar vered.
Eglise Saint-Pierre de Plestan.jpg|An iliz katolik.
Croix plestan 1.png|Ar c'halvar dirak an iliz katolik.

* Bered ar Verzherien, tud ar Rezistañs bet lazhet e koad Boudan, luc’hskeudenn.
* Ar c'halvar.
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Indez-Sina) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Liammoù diavaez

* Plestan war Geobreizh
* Glad Rannvro Breizh
## Notennoù ha daveoù
Ereadurioù gresianek

A-raok ma vije bet implijet ar moullañ e veze implijet gant ar menec'h gante da gefridi adskrivañ levrioù gant an dorn meur a ereadur evit skañvaat o labour hag ivez evit espern paper.

Stank-tre e oa deuet da vezañ seurt ereadurioù en adskridoù gresianek d'ar Prantad Bizantek dresit-holl, met kavet e vezent, hag e vezont c'hoazh hiziv met raloc'h, e yezhoù all, en o zouez ar re a implij al lizherenneg latin, da skouer Æ, æ. 

## Gwelit ivez
* ϗ (ereadur ''kai'')
* Ϛ (stigma)
* Ȣ (ereadur ''ου'')

## Liammoù diavaez
* Ereadurioù gresianek (teul) (e saozneg)
Kanton Pornizh

**Kanton Pornizh** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs) er c'hreisteiz d'ar stêr Liger. Brasaet e oa bet da eizh kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Pornizh e 1790 gant teir c'humun ennañ. Lakaet e voe e Bann Pembo. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pembo. E 1801 e voe miret ha brasaet ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
#### Kumunioù Kanton Pornizh (1790-1801)
* Kanton Pornizh a yae teir c'humun d'ober anezhañ: Pornizh, penn ar c'hanton, Plaen-Raez ha Sant-Mikael-Keveger.
* E 1801 e voe lakaet kumun Arzhon-Raez e Kanton Pornizh.

### 
* Krouet e voe kumun Pradvael e 1908 diwar ul lodenn eus tiriad Plaen-Raez ha lakaet e voe er c'hanton.
* 1926: lakaet e voe ar c'hanton en Arondisamant Sant-Nazer pa voe diskaret Arondisamant Pembo.

### 
* Miret ha brasaet e voe ar c'hanton e 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Pornizh a yae pemp kumun d'ober anezhañ :
*Pornizh, penn ar c'hanton
*Arzhon-Raez
*Plaen-Raez
*Pradvael
*Sant-Mikael-Keveger

### Abaoe 2015
Kanton Pornizh a ya eizh kumun d'ober anezhañ :
***[[Pornizh]]** ;
*Arzhon-Raez ;
*Kalveg ;
*Kerverner-Raez ;
*Mousteroù-Raez ;
*Plaen-Raez ;
*Pradvael ;
*Sant-Mikael-Keveger.
## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Kyknos

Meur a zen en deus bet douget an anv-se e mojennoù Hellaz kozh:

* ur mab da Ares :
** **[[Kyknos (mab Ares)]]**, mab da b-Pelopeia pe da b-Pyrene, lakaet da Ramz a-wechoù, a voe lazhet gant Herakles en un emgann evit *[[Skoed Herakles]] *;

* meur a haroz a voe troet en elerc'h :
** **[[Kyknos (mab Sthenelos)]]**, hantervreur Faethon,
** **[[Kyknos (mab Apollon)]]**, a oa mignon da Fylios,
** **[[Kyknos (mab Poseidon)]]**, lazhet gant Ac'hilleüs e-kerzh brezel Troia.

## An anv
Κύκνος / Kýknos e henc'hresianeg a dalv alarc'h. Eus ar ger-se e teu ar galleg "cygne".
Heliadezed

An **Heliadezed** eo an anv a vez graet eus ar seizh merc'h en deus bet an doue Helios, an Heol, pe gant Rode, pe gant an Okeanidenn Klymene. C'hoarezed Faethon int.

Pa varvas o breur ne oa den evit o frealziñ: dourek e ouelent, ha dizehan, ken e kaledas o daeroù en ur roc'h, ha ma voent troet e gwez-pupli.

## Ar seizh anezhe
Goude ma kemm o niver hervez an oberourien e anavezer seizh anezhe:
*Aigiale
*Astris
*Dioksippe
*Aigle
*Aitheria
*Helia
*Merope 
*Foibe. 

Kontañ a reer ur mab, Helias, da bevare pe c'hwec'hvet eus an *Heliazien*. 

Nav int ma konter Lampetia ha Faethousa ouzhpenn.
Amfiktyon

**Amfiktyon** (Ἀμφικτύων / *Amphiktýôn* e henc'hresianeg) a oa :

* eil mab Deukalion ha Pyrra 
* ha breur Hellen, Protogeneia, Pandora ha Thyia.

Hervez un doare all e oa ur bugel ganet didad eus an douar. Brud en deus da vezañ savet Amfiktyonia Delfi. E-kichen ti ar c'huzul amfiktionek-se e oa un templ (*herôon*) a oa bet savet d'e glod.

Roue Thermopylai e oa, ha dimeziñ a reas da ur verc'h da g-Kranaos, roue Aten. Distroadañ a reas e dad-kaer, ha setu eñ roue Aten en e lec'h. Dek vloaz e renas a-raok bout distroadet gant Erec'hthonios.
Kyknos (mab Ares)

**Tud all zo bet anvet [[Kyknos]]*.


**Kyknos** (Κύκνος / *Kýknos* e henc'hresianeg, *[[alarc'h]]*), a oa mab d'an doue Ares ha da b-Pelopeia, a vez kaoz anezhañ evel eus ur Ramz e mojennoù Hellaz kozh (hervez tud zo ne oa ket ur ramz). 

Kontet eo ar vojenn e-barzh ur varzhoneg, *[[Skoed Herakles]]*, savet war-dro 590-560 kent JK, gant un den a greded e oa Hesiodos. Met meret e oa bet an danvez-se a-raok e delwennoù koshoc'h: en Akropol Aten, e Delfi, en Amykles.

## Mojenn
Kouezhañ a rae Kyknos war ar veajourien a yae da z-Delfi da gas profoù da Apollon, hag o laerezh evel-just.

Daeañ a reas Herakles d'en em gannañ e-tal Iton. Lazhet e voe gant an haroz en desped da skoazell e dad doue.

## Gwelout ivez
Skited

Ar **Skited**, ( e henc'hresianeg οἱ Σκὐθαι / hoi Skúthai) a oa anezhe ur strollad pobladoù mesaerien gantreat a oa o vevañ etre ar  hag an trede kantvet kent J.-K. e stepennoù Eurazia. Derc'hel a raent un takad ec'hon etre ar pezh a anver hiziv Ukraina hag an Altai en ur dremen dre Kazakstan. Graet e veze "Saka" eus ar pobloù-se gant ar Bersed ha "Sacae" gant ar Romaned. Meneget e oant bet evit ar wezh kentañ gant skridoù asirian adalek 641 pe 640 kent J.-K..

Anavezout a raer ar sevenadur **skit** a-drugarez da skridoù Herodotos dreist-holl. Ur vammenn binvidik-kenañ eo met gallout a rafe lakaat unan da soñjal e oant diazezet en Europa dreist-holl. E gwirionez e oa bet ken pouezus all o levezon en Istor kreiz Azia. Evit o anavout gwelloc'h avat ne chom nemet dilerc'hioù arkeologel. Dre ma oant kantreidi n'o deus lezet ar Skited nemet bezioù ha "mein kirvi", reier engravet gant tresadennoù loened.

Hiziv e soñj ar skiantourien e komzent ur yezh indeziranek, met tud zo, er metoù broadelour turk dreist-holl a zalc'h da soñjal e komzent turkeg.


Scythian comb.jpg|Krib skitat
ScythianArchers.JPG|figura que retrata los arqueros escitas, probablemente hallado en Crimea
MenWithDragons.jpg|"Rouaned gant aerouanted", dizoloet e Tillia tepe.
TilliaTepeCrown2.jpg|Kurunenn roue, dizoloet e Tillia tepe.
Minos

Ur roue mojennel eus enez Kreta eo **Minos** (henc'hresianeg Μίνως / *Mínôs*) e gwengelouriezh Hellaz. Mab e oa da Zeus ha da Europa, merc'h Agenor. Dimezet e oa da bPasifae.
Diwar e anv eo bet savet hini ar sevenadur minoan a oa en e vleuñv en eil milved kent J.-K. e Kreta.

## Mojenn
Renet en dije Minos war enez Kreta ha Mor Egea, tri rummad kent Brezel Troia. Bevañ a rae e Knosos e-pad prantadoù nav bloaz kent en em dennañ en ur c'hev sakr ma oa hentet gant Zeus evit sevel lezennoù evit eneziz Kreta.

E mojennoù Aten e oa Minos ur mac'homer kriz a c'houlenne bep bloaz kas Ateniz yaouank da reiñ d'ar Minotaoros, an euzhvil ganet eus e wreg Pasifae. Hennezh a oa bac'het er Milendall. Lazhet e voe an euzhvil gant Theseüs, skoazellet gant Ariadne, merc'h ar roue Minos, a oa bet aliet gant Dedalos.
Triptolemos

**Triptolemos** (Τριπτόλεμος / Triptólemos e henc'hresianeg) zo anv un haroz eus mojennoù Hellaz. Daou zen zo bet anvet Triptolemos avat.
*ur mab da g-Keleos, roue Eleusis, ha da v-Metaneira
*ur mab da Okeanos ha Gaia hervez mojennoù arall.

Plijout a rae d'an doueez Demeter, rak e ti e dad he devoa bet bod pa dec'has eus an Olympos war-lerc'h skrapadenn he merc'h Persefone. Dre anaoudegezh-vat e felle dezhi reiñ an divarvelezh da z-Demofon, breur yaouank Triptolemos, nemet e vamm, Metaneira, a oa kouezhet warne pa oa o c'hoari gant he zroioù hud, ha ken souezhet e voe an doueez ma laoskas ar bugel da gouezhañ en tan. 

Neuze e klaskas Demeter ober war-dro Triptolemos : deskiñ a eure dezhañ al labour-douar, profañ dezhañ ur c'harr gant erevent da sachañ, ma veze **Triptolemos** o hadañ gantañ dre an douar.
Ladon

**Ladon** zo un anv hag a ra dave da veur a dra.

## Mojennoù Henc'hres
**Ladon** pe **Ladonas** (Henc'hresianeg : Λάδωνας *Ládonas*) zo un anv hag a gaver e mojennoù Henc'hres.
***[[Ladon (aerouant)|Ladon]]**, un aerouant hag a ziwalle avaloù-aour liorzh an Hesperidezed,
***[[Ladon (doue-stêr)|Ladon]]**, un doue-stêr hag a rede dre Arkadia.

## Stêr
*Al Ladon (stêr), ur stêr e Gres.

## Anv-lec'h
***[[Ladon (Loiret)|Ladon]]**, ur gumun eus an departamant gall Loiret.
Iotaerezh

****Iotaerezh''' n'eo ket '''[[yotaerezh]]***.
Implijet e vez an termen **iotaerezh** (saoz.: *iotacism*) evit ober dave d'ar fed m'eo deuet meur a lizherenn ha divc'hrafenn gresianek da vezañ distaget [i] evel al lizherenn c'hresianek [''''iota'''').

Gwezhall e veze graet an difor'ch e henc'hresianeg etre : '''''ι''''' [i]; '''''η''''' [ɛː]; '''''ει''''' [eɪ]; '''''οι''''' [oɪ] hag '''''υι''''' [yɪ], met tamm-ha-tamm int deuet da vezañ [Fonologiezh|distaget [i] e gresianeg a-vremañ an holl anezhe.

Abalamour ma veze distaget heñvel gerioù bet graet un diforc'h kenetreze a-raok e savas fazioù skrivañ ha kudennoù diwarne, da skouer e gresianeg ''koine'' an Testamant Nevez, ma oa krog da-benn ar c'hemm distagañ-se dija, e kaver a-wezhoù "c'hwi" hag "ho" (ὑμεις *humeis* hag ὑμων *humōn*) e lec'h "ni" hag "hon" (ἡμεις *hēmeis* hag ἡμων *hēmōn*) hag ar c'hontrol, dre ma veze gwallgemmesket '''''υ''''' hag '''''η''''' deuet o-daou da vezañ distaget [i] evel '''''ι'''''. 

## Gwelit ivez

*Itaerezh
*Etaerezh
*Yotaerezh
*Gresianeg
Itaerezh

Implijet e vez an termen **itaerezh** (saoz. *itacism*) evit ober dave d'ar fed ma vez erbedet distagañ [i] al lizherenn c'hresianek ''eta'' (Η, η) hervez erbedennoù ar sistem krouet gant Reuhlin.

Implijet e vez ivez an termen evit ober dave d'ar sistem distagañ en e bezh.

Hennezh eo ar sistem nemetañ a veze implijet ar muiañ betek ar XVIvet Kantved pa veze erbedet distagañ al latin hervez patromoù distagadur an italianeg hag ar henc'hresianeg hervez gizioù ar gresianeg a-vremañ.

Tamm-ha-tamm avat e krogas ur sistem nevez, anvet distagadur erasmek pe etaerezh diouzh ar fed ma kinnigas distagañ *eta* [e], da vezañ drec'h rak diswelet e oa bet sklaer na glotae ket gant ar prouennoù da gavout dre dielfennañ ar skridoù kozh sistem an itaerezh.

Adwelet e oa bet gante ivez distagañ al latin evit e reizhañ hervez dielfennadur ar skridoù.

Daosut ha m'emañ an etaerezh ar sistem muiañ-implijet hag a-bell hizv, e kendalc'h Gresiz hag an Iliz Katolik d'ober gant sistem an itaerezh.

## Gwelit ivez

*Etaerezh
*Iotaerezh
*Yoderezh
*Gresianeg
*Treuzlizherennadur gresianek

## Gwelit ivez

*Iotaerezh
*Etaerezh
*Yotaerezh
*Gresianeg
Fortuna

**Fortuna** zo un anv-doue hag un anv-lec'h.

## Anv un doueez

E relijion ofisiel Roma e oa Fortuna anv doueez ar chañs hag an dichañs. Tostaet e vez ouzh an doueez Tuchê gant Hellaziz.

## Un anv-lec'h
### 
* **[[Fortuna (Maranhão)|Fortuna]]** zo ur gumun eus stad Maranhão
* Fortuna de Minas zo ur gumun eus stad Minas Gerais

### 

* **[[Fortuna (Murcia)]]** zo ur gumun e Rannvro Murcia.

## Traoù all
* Un anv-den e c'hall bezañ:
** Wojciech Fortuna zo ul lammer war e skioù eus Pologn; kampion olimpek e voe e 1972.
Avaloù aour

An **avaloù aour**, pe **aouravaloù**, a zo frouezh hag a vez kaoz anezho e mojennoù Breizh evel e meur a vro.

Rankout a ra un den, evel an haroz Herakles, mont da gerc'hat an avaloù-aour, a zo kuzhet, pe bet laeret, gant un den fallakr, pe diwallet gant ul loen spontus bennak, un aerouant peurvuiañ. 

## Pennad kar
*Avaloù-aour liorzh an Hesperidezed
Mozambik

Ur stad eus Afrika eo **Mozambik**, pe, ent-ofisiel **Republik Mozambik**, pe, en portugaleg, **Moçambique** pe **República de Moçambique** (distagadur IPA : ). War aod gevred ar c'hevandir-se eo lec'hiet. Harzoù he deus gant Suafrika, Eswatini, Zimbabwe, Zambia, Malawi ha Tanzania. An eil bro bortugalek er bed eo-hi ma kemerer he foblañs e kont, hag an drede pa reer anv eus ar gorread.

## An anv
Dont a ra an anv *Moçambique* eus hini Enez Moçambique, kentañ kêr-benn Afrika Bortugalat ar Reter, trevadenn bortugalat. Ha dont a ra anv an enez eus hini ur marc'hadour arab hag a oa o chom eno, *Musa Al Bik*, *Mossa Al Bique* pe *Ben Mussa Mbiki*.

## Yezhoù

## Proviñsoù

# Niassa (kêr-benn : Lichinga),
# Cabo Delgado (kêr-benn : Pemba),
# Nampula (kêr-benn : Nampula),
# Zambézia (kêr-benn : Quelimane),
# Tete (kêr-benn : Tete),
# Manica (kêr-benn : Chimoio),
# Sofala (kêr-benn : Beira),
# Inhambane (kêr-benn : Inhambane),
# Gaza (kêr-benn : Xai-Xai),
# Maputo (kêr-benn : Matola),
# Kêr Maputo (kêr-benn : Maputo).

## Istor

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Kanton Pontkastell-Keren

**Kanton Pontkastell-Keren** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). Brasaet e oa bet da 13 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Pontkastell-Keren e 1790. Lakaet e voe e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe miret ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
#### Kumunioù (1790-1801)
Kanton Pontkastell-Keren a yae n c'humun d'ober anezhañ :
*Pontkastell-Keren, penn ar c'hanton,
*Gwennenid,
*Kroazieg,
*Santez-Rouanez-Breizh.
#### 1801
*Sant-Yoasin a voe lakaet e Kanton Pontkastell-Keren e 1801.
### 
*Santez-Anna-ar-Brived: kumun Santez-Anna, bet krouet e 1875 diwar ul lodenn eus tiriad Kambon, a voe tennet eus Kanton Savenneg e 1980 ha lakaet e voe e Kanton Pontkastell.
### 
* Miret ha brasaet e voe ar c'hanton e 2014.
## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Pontkastell-Keren a yae 6 kumun d'ober anezhañ :
*Pontkastell-Keren, penn ar c'hanton
*Gwennenid
*Kroazieg
*Santez-Anna-ar-Brived
*Santez-Rouanez-Breizh
*Sant-Yoasin

### Abaoe 2015
Kanton Pontkastell-Keren a ya 13 kumun d'ober anezhañ :
***[[Pontkastell-Keren]]** ;
*Avezeg ;
*Devrieg ;
*Fegerieg ;
*Gweltaz-Lambrizig ;
*Gwenred ;
*Kroazieg ;
*Merzhelieg ;
*Plesei ;
*Sant-Nikolaz-an-Hent ;
*Santez-Anna-ar-Brived ;
*Santez-Rouanez-Breizh ;
*Severeg.

## Daveoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Helene

**Helene** zo un anv-bihan gresianek hag alamanek, hag a gaver ivez e meur a yezh all hogen e meur a stumm all.

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar henc'hresianeg Ἑλένη/*Helénē*. Un darmpred a vije gant an heol, a zo ἥλιος/"hélios" e henc'hresianeg, ha hini ebet gant Ἑλλην /"hellen".
Gallout a rafe dont eus ar ger "hêlê", heolsked, pe "hélènè" ur seurt flammerenn lid.

## Yezhoù
*Elena, e brezhoneg
*Hélène, e galleg
*Helena e meur a yezh

## Tud

*Elisabeth Helene von Vieregg (1679–1704) 
*Charlotte Helene von Schindel (1690–1752)
*Helene Sedlmayr (1813-1898)
*Helene Elisabeth von Isenburg, skoazellerez an dorfedourien nazi
*Helene von Hülsen, skrivagnerez alamanek
*Helene von Nostitz, skrivagnerez alamanek
*Helene Schjerfbeck, livourez finlandat

*Helene Fischer, pe *Jelena Petrowna Fischer* (Елена Петровна Фишер), ganet d'ar 5 a viz Eost 1984 en Krasnoyarsk (Rusia), kanerez alamanek.

## Tudenn
*Die Fromme Helene, krouet gant Wilhelm Busch.

## Pennadoù kar
*Helena
*Helen
*Hellen
*Elena
*Eleni
*Ellen
Hellened

An **Hellened** eo anv ar bobl annezet en Hellaz, Gres an amzerioù kozh.

Dont a ra an anv-se, evel hini Hellaz, eus anv ar roue Hellen, tad mojennel an *Hellened* .
Laertes

**Laertes** (Λαέρτης), roue Itaka, ha mab da Arkesios ha C'halkomedousa, a oa bet unan eus an Argonaoted. Dimezet e oa da Antikleia, merc'h al laer Autolykos, ha tad e oa da Odysseüs ha Ktimene. 

Yaouankaet e oa bet gant Athena evit skoazellañ e vab en e emgann ouzh ar re a rae al lez d'e wreg Penelope.
C'halkiope

Anaout a reer div vaouez anvet **C'halkiope**:

* **[[C'halkiope (merc'h Reksenor)|C'halkiope]]**, merc'h da Reksenor, eil gwreg ar roue Aigeüs ;
* **[[C'halkiope (merc'h Aietes)|C'halkiope]]**, merc'h da Aietes, gwreg Friksos.
Kanton Rialeg

**Kanton Rialeg** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Rialeg e 1790 gant peder c'humun ennañ. Lakaet e voe e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz. E 1801 e voe miret ha brasaet ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
#### Kumunioù Kanton Rialeg (1790-1801)
*Rialeg, penn ar c'hanton,
*Panezeg,
*Treant-an-Erzh,
*Yaoued.
### Kumunioù abaoe 1801
Kanton Rialeg a yae pemp kumun d'ober anezhañ :
*Rialeg, penn ar c'hanton,
*Panezeg,
*Tilhieg,
*Treant-an-Erzh,
*Yaoued.
### 
* E 1926 e voe lakaet ar c'hanton en Arondisamant Naoned pa voe diskaret Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe en Arondisamant Ankiniz pa voe adsavet e 1943.
## 
* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014.
## Daveoù ha notennoù

## Liamm diavaez
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Argos

**Argos** (pe **Argus**) a zo un anv den hag un an-lec'h e mojennoù Hellaz kozh.

## Tud
** **[[Argos mab Zeus]]**, a voe roue kêr **Argos** (meneg anezhi izeloc'h),
** **[[Argos (Panoptes)|Argos Panoptes]]**, mab da Arestor, a oa ur ramz kant lagad dezhañ, a voe lakaet gant Hera da ziwall Io eviti, 
** **[[Argos mab da Arestor]]** hag **[[Argos mab da Friksos]]**, a zo lakaet o-daou da vezañ ar c'halvez a savas an Argo, lestr an Argonaoted,
** **Argos**, ki Odysseüs en *[[Odysseia]]* (XVII, 292 ha goude), a anavez e vestr pa zistro hag a varv war-lerc'h; 

* Diwar anv an den kentañ eo deuet:
** ar **[[sistem Argos]]**, un doare lec'hiañ dre loarelloù.

## Kêrioù
* Diwar an eil anv eo deuet anv kêr ar Peloponnesos, **[[Argos (kêr)|Argos]]**, ha kêrioù arall da-heul:
** **[[Argos Amfiloc'hikon]]** e pleg-mor Arta,
** **[[Argos (Nisiros)|Argos]]** en enez Nisyros e Dodekanesa,
** **[[Argos Orestikon]]** en Orestia, e kreisteiz Rouantelezh Makedonia,
** **[[Argos (Peonia)|Argos]]** e Peonia.
C'halkiope (merc'h Aietes)

**C'halkiope** (Χαλκιόπη / *Khalkiópê* e henc'hresianeg), anvet ivez **Iofossa**, a oa ur briñsez e mojennoù Hellaz kozh. Merc'h e oa da Aietes, roue Kolc'his (Jorjia hiriv), ha d'e wreg Idyia. C'hoar e oa d'ar priñsez sorserez Medeia (pe Medea, e latin).

Gant he zad e voe roet da bried da Friksos a oa deuet d'ar vro dre nij war gein ur maout burzhudus, kreoñ aour war e gein, anvet C'hrysomallos. Aberzhet e voe al loen da Zeus. Ha Friksos neuze, evi trugarekaat ar roue eus an dimeziñ kaer-se, da reiñ kroc'hen ar maout, ar maoutken aour, evel prof, d'e dad-kaer Aietes.

Pemp mab he doe C'halkiope gant he fried: Argos, Melas, Frontis, Kytisoros ha Presbon.

## Lennadur
*Apollonios Rodos, Argonautica, 2, 1147–1149. 
*Apollodoros, Bibliotheke, 1, 9, 1. 
*Pausanias, 9, 34, 8; 9, 37, 1. 
*Caius Julius Hyginus, Fabulae, III, Frixo

## Notennoù
Dioskured

**Kastor** (Κάστωρ/ Kástôr, e henc'hresianeg) ha **Polydeükes** (Πολυδεύκης, Polydeúkês), zo daou vreur, anvet ivez an **Dioskured** (Διόσκουροι/Dioskouroi, da lâret eo « Mibien Zeus »), e mojennoù Hellaz kozh. Gevelled int, mibien da Leda, ha breudeur da Elena, plac'h brezel Troia, ha da g-Klytaimnestra.

## Mojenn
Ganet int bet e Sparta gant Leda. Hervez Homeros ez int mibien da d-Tyndareos o-daou.
 
Desket o deus da Herakles an doare da embregañ ar c'hezeg ha d'en em gannañ gant armoù. Kemer a reont perzh en ergerzhadenn an Argonaoted hag e chaseadenn war-lerc'h hoc'h-gouez Kalydon. En em gannañ a reont ouzh Theseüs en devoa skrapet o c'hoar Elena. Skrapañ a reont merc'hed Leukippos, Foibe hag he c'hoar Hilaeira, hag en emgannañ ouzh o c'hendirvi Idas ha Lynkeüs an Argonaot, a varv en emgann, ha Kastor da-heul. 

Mervel a reont o-daou etre skrapadenn Elena hag an dekvet bloavezh seziz war Droia (*[[Ilias]]*, III, 236–244). Lakaet int da zoueed goude-se.

## Azeulerezh

E Sparta emañ al lec'h pennañ ma vezont azeulet. Pindaros a rae anezho « Merourien Sparta » (ταμίαι Σπάρτας, tamiai Spartas, *Xet telenngan nemean*, 52). Daou int evel rouanez Sparta. Gwareziñ a reont arme ar geodediz a gas atav d'ar brezel un hollad div vazh liammet etrezo hag anvet δόκανα, dokana e henc'hresianeg (diwar δοκός, dokos, an hordenn, ar varrenn).

Azeulet e vezont ivez en Olympia hag en Aten e lec'h ma vezont anvet Ἄνακες (Anakes e henc'hresianeg, furm gozh eus al liester ἄναξ, anax, « an aotrou »), hag e Samothrake e lec'h ma vezont lesanvet Κάϐειροι (Kabeiroi).

Diwanañ a reas azeulerezh Kastor ha Polydeükes e Tusculum hag e Roma ivez. E 484 kent J.-K. e oa savet un templ evite war forom Roma evit trugarekaat anezho eus o skoazell e kombat al lenn Regille. Alies e vez dalc'het bodadennoù ar sened eno.
Mirdi

Ur **mirdi** (liester : *mirdioù*) a zo un ensavadur kefridiet da gendastum traezennoù fetis evit o gwareziñ, klask titouroù diwarn o fenn, displegañ o c'henarroud, o dispakañ koulz gant an titouroù liammet outo evit splet ar weladennerien. "Mirdi" a reer ivez eus ar savadur pe ar savadurioù m'emañ an ensavadur enno, evel m'eo meneget e-barzh ar ger a zeu eus "mir"(out) + "ti" (kemmadur dre vlotaat).

Hervez an ICOM (*International Council of Museums* - Kuzul etrebroadel ar Mirdioù), un ensavadur padus e servij ar gevredigezh e tlee bezañ ur mirdi. E balioù pennañ a denn d'ar studi, d'an deskadurezh ha d'an diduamant.

## Hollegezhioù
Kavet e vez meur a seurt mirdioù, bihan ha bras, e kêrioù, e kêriadennoù pe war ar maezioù. Lies, hollek pe arbennig e c'hall bezañ donn pe zodennoù ur mirdi. Darn mirdioù a zo dezho ar gefridi kendastum ha diskouez traezennoù pe obererezhioù ar pastell-vro pe ar vro m'emaint, lod all a zo war un dachenn arbennik pe war un diskiblezh hollek evel ar arzoù pe ar skiantoù.
Peurvuiañ ne c'heller ket lakaat en diskouez kement tra a zo e kerz ar mird,i hag ar peurrest a vez miret en ul lec'h kloz ha gwarezet mat, ar mirva. Ne vez aotreet mont ennañ nemet da implijidi an ensavadur, d'ar studierien ha d'ar glaskerien a zo bet degemeret o goulennoù gweladenniñ.
Meur a obererezh a vez aozet evit tapout pled ar weladennerien hervez o oad pe o ezhommoù. Kinniget e vez diskouezadegoù amzeriat, prezegennoù, arvestoù sinema, sonerezh, diskouezadurioù teknologiezh, kentelioù, hag all.
Meur a draezenn viret a zle bezañ studiet hag adaozet zo en ul lec'h a-ratozh anvet labourva ar mirdi. Eno e vez implijet teknologiezhioù arbennik evel an arnodennoù dre skinoù X, an deiziadadur dre garbon 14, al luc'hskeudenniñ, adaozidigezh an enlivadoù, erlec'hiadur al lodennoù diank hag all.
Klytaimnestra

**Klytaimnestra** (en henc'hresianeg Κλυταιμνήστρα, *Klutaimnếstra*), er vitologiezh c'hresian, eo anv unan eus merc'hed Tyndareos ha Leda. C'hoar Elena, Kastor ha Polydeükes eo.

Eureudiñ a reas gant Agamemnon, roue Mykenai ha breur Menelaos, roue Sparta. Pevar bugel he deus bet : Ifigeneia, C'hrysothemis, Orestes, hag Elektra. Aberzhiñ a reas Agamemnon e verc'h Ifigeneia, broudet gant an doueez Artemis, evit kavout avel a-walc'h da vont da Droia. Da-heul an dra-se, Klytaimnestra a gemeras ur serc'heg anvet Aigisthos ha pa zeuas he fried Agamemnon en-dro goude Brezel Troia e savas un irienn evit lazhañ anezhañ. Hi pe he serc'heg Aigisthos a vuntras Agamemnon pa oa o kibellat, gant e serc'h Kassandra.

Lazhet e vo d'he zro gant he mab Orestes, un nebeud bloavezhioù war-lerc'h. 

## Gwelet ivez
* De mulieribus claris

## Notennoù
Aias Oileos

**Aias Oileos** (Αἴας Ὀϊλῆος, *Aias Oïlễos* e henc'hresianeg), a oa mab da Oileos, roue Lokris, hag unan eus harozed brezel Troia. A-wezhioù e vez graet **Aias vihan** anezhañ abalamour ma oa bihanoc'h a vent eget an haroz all Aias Telamonios, lesanvet **Aias Veur** pe **Aias Vras**.

## Mojenn

Aias a oa unan eus ar bleustrerien o doa goulennet dimeziñ gant Elena. Pa voe skrapet honnezh gant Paris e c'houlennas ar roue Menelaos skoazell digantañ da adkemer e vaouez. Mont a reas d'e heul betek kêr Priamos. 

E-pad preizhadenn Troia e wallas Kassandra, belegez Athena, a oa o c'houlenn gwarez digant an doueez. Hervez ar vojenn eo abalamour d'an torfed-se e oa savet droug en doueez ouzh an Akeaned e-pad o distro. 

War e hent en-dro da Lokris) e voe graet peñse gant Aias e-pad ur barrad gwallamzer kaset gant an doueez Athena. En em dennañ a reas war ur roc'h ha mallozhiñ an doueed. Kastizet e voe e vallozhioù raktal, ha lonket e voe gant ar mor. Gant Thetis e voe beziet e Mykenai.

Evel Ac'hilleüs e kreder emañ o vevañ, goude e varv, en *Enez Wenn* (Leuke hiziv an deiz), e genoù an Danav.

Azeulet e veze Aias eveltañ ivez gant Lokrisiz kêr Opous. Kavet e veze e skeudenn war o fezhioù moneiz hag en enor dezhañ e laoskent atav ul lec'h goullo en o arme.

Sofokles en doa savet ur pezh-c'hoari diwar e benn hag a zo kollet hiziv.

## Mammennoù

* Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* (Levraoueg) lenn enlinenn (III, 10, 8), *Epitome* lenn enlinenn(III, 11 ; V, 22 ha 25 ; VI, 29). 
* Arktinos ar Miletad, *Ἰλίου πέρσις* (*Ilíou pérsis* e henc'hresianeg, da lâret eo : *Preizhadenn Troia*) lenn enlinenn. 
* Homeros, *[[Ilias]]* lenn enlinenn, *[[Odysseia]]* lenn enlinenn (IV, 499-511). 
* Caius Julius Hyginus, *Mojennoù* lenn enlinenn (XCVII ; CXVI). 
* Paosanias, *Deskrivadenn Bro-C'hres* lenn enlinenn (I, 15 ; III, 19 ; V, 11 ; V, 19 ; X, 26 ; X, 31). 
* Quintus ar Smirnead, *Heuliad Homeros* lenn enlinenn (XII ; XIII ; XIV). 
* *An distroioù* lenn enlinenn . 
* Trifiodoros, *Kemeredigezh Troia* lenn enlinenn (gw. 165 ha 647). 
* Virgilius, *Meurgan Eneas* lenn enlinenn (I, 40-45).
Diomedes

**Diomedes** (henc'hresianeg : Διομήδης, *Diomēdēs*, "gwidreüs evel un doue" pe "aliet gant Zeus") zo ur gouron e gwengelouriezh Hellaz hag a gemeras perzh e brezel Troia.

Mab da Tydeus ha Deipyle e oa, ha mont a reas da vout tiern Argos, da heul e dad-kozh, Adrastos. En *[[Ilias]]* e vez lakaet Diomedes, gant Aias Telamonios, Agamemnon, hag Ac'hilleüs, da unan ag ar vrezelourion c'halloudusañ e-touez an Akhaied. Goude ar brezel e yeas da Italia da ziazezañ meur a zek kêr eno. Goude e varv e voe azeulet evel ur boud doueel e Gres koulz hag en Italia.

## Brezel ouzh Thebai
Perzh a gemeras gant an Epigoned er brezel a-enep Thebai. Goude-se e voe roue en Argos, war-lerc'h e dad-kozh Adrastos.

## Brezel ouzh Troia
Kemer a reas perzh e brezel Troia, ha 24 lestr gantañ.
### Kurioù Diomedes
Al Levr V a grog gant Athena, o kalonekaat Diomedes hag o strobinelliñ e skoed hag e dokarn. Diomedes a lazhas a-leizh a droiiz, Fegeos en o zouez, betek ma voe gloazet gant saezhoù Pandaros. Diomedes a bedas Athena evit trec'hiñ Pandaros. Evel respont e roas dezhañ ur gweledigezh doueel evit gwelet an doueed, ha lavar a reas dezhañ gloaziañ Aphrodite kerkent ma vije gwelet en aerva. Mes arabat eo dezhañ argad un doue arall.

Derc'hel a reas e gurioù o lazhañ Astynoos, Hypeiron, Abas, Polyidos, Xanthos, Thoon, Echemmon ha Chromios (an daou vab da Priam). Aze e c'houlennas Aineias (mab Afrodite) gant Pandaros pignat war e garr ha mont da stourmiñ a-gevret a-enep Diomedes.

Daoust ma c'halle stourmiñ a-enep daou vrezeler war un dro e ouie e veze gwarnet Aineias gant he Afrodite. Anavezet a rae istor e zaou varc'h (hag a ziskene a gezeg divervel Zeus). Urzhas a reas de Sthenelos laerañ kezeg Aineias.

## Mojenn Troilus ha Cressida
Diomedes a gemer perzh ivez e mojenn ar Grennamzer *Troilus ha Cressida*. E pezh-c'hoari Shakespeare e klask kann ouzh Troilus evit kaout e vestrez.