open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Max Euwe

**Machgielis (Max) Euwe** (20 a viz Mae 1901 en Amsterdam (Izelvroioù) - 26 a viz Du 1981 en Amsterdam).

Kelennour jedoniezh ha mestr meur echedoù izelvroat.

## Oberennoù skrivet
* Max Euwe, *Strategy and Tactic in Chess*, Londrez, 1937 ;
* Max Euwe, *Les Échecs*, tome I : *Position et combinaison*, tome II : *Jugement et plan*, Embannadurioù Payot, Pariz; 
* Max Euwe, *L' Indispensable aux échecs*, Embannadurioù Payot, Pariz; 
* Max Euwe ha Walter Meiden, *Maître contre amateur*, Embannadurioù Payot, Pariz; 
* Max Euwe ha Walter Meiden, *L'amateur devient maître*, Embannadurioù Payot, Pariz.

## Levrlennadur
* Kurt Richter, *Dr. Max Euwe. Eine Auswahl seiner besten Partien*, Embannadurioù De Gruyter, Berlin, 1986, ISBN 3-11-010800-3 .
* Alexander Münninghoff, *Max Euwe. The Biography*, New in Chess, Alkmaar, 2001. ISBN 90-5691-079-5 .

## Liammoù diavaez
* https://web.archive.org/web/20060813034641/http://www.schachecke.de/weltmeister/weltmeister2/euwe/euwe.html
* Kreizenn Max Euwe http://www.maxeuwe.nl
*  http://www.wtharvey.com/euwe.html
Groñvel

**Groñvel** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Rostrenenn, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* E Groñvel emañ eienenn ar stêr Ele.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Glomael**, XIIIt; **Glomel**, 1330; **Glomaell**, 1368; **Grovel**, 1451; **Glomeal**, 1516; **Glomel**, 1536; **Glomael**, 1574; **Glomel**, 1591
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 185 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,38% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas pevar soudard eus ar gumun e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, e penn- kentañ ar brezel: daou eus  an 19vet Rujumant Troadegiezh e Maissin , e Rossignol unan eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennelha lazhet e voe unan eus ar 47vet Rujumant Troadegiezh e Falisolle; e miz Ebrel 1915 e Flandrez Belgia e varvas tri soudard eus ar gumun, d’an 22 e Boezinge, daou eus ar 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel , an hini all d’ar 25 en Het Sas, soudard e oa en 9vet RMZ.
## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir Glomel.JPG|Ar maen-hir bras.
Menhir_Coat-Couraval2.JPG|Peulvan Koad Koraval.

* Daou beulvan, unan anezhe a zo e-mesk ar re vrasañ er bed. 8.60 m a sav, 4 m a dro, 83 zonenn a bouez.

Château de Coatcouraval (Glomel).JPG|Ar maner.

* Maner Koad Koraval.

Glomel (22) Église Saint-Germain 01.JPG|Iliz ar vourc'h.
Eglise Trégornan en Glomel.JPG|Iliz Tregornan.

* Ilizoù katolik *Sant Jermen* er vourc'h ha *Sant Kaourintin* e Tregornan.

Chapelle Saint-Conogan Glomel.JPG|Chapel *Sant Kognogan*.
Chapelle Sainte-Christine Glomel 2.JPG|Chapel *Santez Kristin*.
Glomel (22) Saint-Michel 01.JPG|Chapel *Sant Mikael*.

* Chapelioù.

Glomel monument auberge.jpg|Monumant ar vourc'h.
Glomel_(22)_Monument_aux_morts.JPG|Monumant ar vourc'h.

* Monumant foran ar re varv er vourc'h.
* Monumant foran ar re varv e Tregornan, luc’hskeudenn.
* Monumant foran ar re varv e Sant-Mikael.
* Monumant katolik ar re varv en iliz katolik *Sant Jermen*.
## Demografiezh

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
* Martial Pézennec (1933-2010).
* Simone Le Moigne (1921-2001).
### Tud marvet eno
### Tud liammet ouzh ar gumun
*Herve ar Gall, skrivagner brezhonek, o chom eno.
### Ardamezeg ar familhoù

## Sevenadur
**Groñvel*, titl ur ganaouenn vrezhonek gant Glenmor.
## Brezhoneg
* Ur skol divyezhek a zo eno abaoe 1998. 
* E distro-skol 2024 e oa 20 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek.
## Gevelliñ

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
* Glad Groñvel (Mérimée)
## Notennoù ha daveoù
Gouvene

**Gouvene** (*Gomene* e galleg) a zo ur gumun eus Bro Sant-Maloù e kanton Medrigneg, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Hanternoz Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* 1790: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Juliot Duplessix e anv, ha daou gure, Le Moine ha de Noual.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 79 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,06 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas daou soudard eus ar gumun e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914 e miz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel: e Rossignol e voe lazhet unan eus an 2vet Rujumant Troadegiezh  Trevadennelhag unan eus an 48vet Rujumant Troadegiezh a yeas diwar wel en Ham-sur-Sambre; e miz Ebrel 1915 e Boezinge e Flandrez Belgia e voe  lazhet tri soudard eus ar gumun, er 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oant o-zri, unan d’an 18, an daou all d’an 22.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard e 1959.
## Brezhoneg
* 27,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Engravadur an Aulnays. Dizoloet e 1965. Marteze ez eo an engravadur brezhonek koshañ e Breizh. 
* Iliz katolik *Itron-Varia* ().
* Chapel *Sant Gwenael* (1875).
* Chapel ''Santez Anna'.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

* Gouvene war al lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Broioù keltiek

Ar **broioù keltiek**, pe **Keltia** evel ma reer anezho a-wechoù e brezhoneg, eo ar broioù ma komzer yezhoù keltiek. 

A-wechoù e reer gant Keltia ivez evit komz eus hollad an douaroù poblet gant ar Gelted en istor, e-pad eil oadvezh an houarn, da lavarout eo Galia, Preden, Hibernia, Norika dreist-holl. 

Un naoutur hag un anv krouet en  eo, hag ul liv romantel zo dezhañ, evel d'ar gerioù Cambria ha Caledonia e saozneg, pe d'ar ger *[[Armorique]]* e galleg evit komz eus Breizh. 

Diazezet eo war ar meno ez a ar broioù a orin keltiek, pe ma vez komzet yezhoù keltiek, d'ober ur gumuniezh, dezhi un hêrezh heñvel, un hêrezh hag a c'hall bezañ sevenadurel pe istorel, pe tennañ d'ar yezhoù keltiek.

## Notenn
Diwar ar ger **Keltia** e teu ar ger keltieg. Tud zo a ra gant kelteg, savet diwar ar ger kelt.

## Ar c'hwec'h bro geltiek

## Levr
* *Toute l'histoire des pays celtiques*, Skol Vreizh.
ऌ

Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg ''devanagari'' eo **ऌ**, implijet evit skrivañ ar son vogalennek [ḷ]. 

Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (*hindi*)

Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (''brahmi'') ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez: 

* Skritur panjabek: -
* Skritur goudjaratek: -
* Skritur banglaek (*bengali*): -
* Skritur oriyek: କ
ॠ (lizherenn)

Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg ''devanagari'' eo **ॠ**, implijet evit skrivañ ar son vogalennek [ṛ:] treuzskrivet peurliesañ *ṝ*. 

Ne vez implijet ar stumm distag-mañ nemet e penn-kentañ ur ger pe goude ur vogalenn all. A-hendall e vez implijet ar stumm stag-mañ: **ॄ** da skouer कॄ [kṛ:]

Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (*hindi*)

Diorroet e oa bet diwar al skritur bramiek (''brahmi'').
Rolloù ar brederourien

* Roll ar brederourien veur
* Roll ar brederourien alamaneg : Alamagn, Aostria
* Roll ar brederourien gresianeg
* Roll ar brederourien c'halleg : Frañs, Suis
* Roll prederourien Italia
* Prederourien saozneg :
** Roll prederourien SUA
Roll ar brederourien alamanek

Prederouriezh - Prederourien

### A
: Thomas Abbt (1738-1766)
: Theodor Adorno (1903-1969)
: Hannah Arendt (1906-1975)
: Richard Avenarius (1843-1896)

### B
: Franz Xaver von Baader (1765-1841)
: Johann Jakob Bachofen (1815-1887)
: Karl Friedrich Bahrdt (1741-1792)
: Karl Barth (1886-1968)
: Johann Bernhard Basedow (1723-1790)
: Bruno Bauer (1809-1882)
: Jakob Sigismund Beck (1761-1840)
: Friedrich Eduard Beneke (1798-1854)
: Ludwig Binswanger (1881-1966)
: Ernst Bloch (1885-1977)
: Franz Brentano (1838–1907)
: Ludwig Büchner (1824-1899)

### C
: Rudolph Carnap (1891-1970)
: Ernst Cassirer (1874-1945)
: Christian August Crusius (1715-1775)

### D
: Max Dessoir (1867-1947)
: Wilhelm Dilthey (1833–1911)
: Hans Adolf Eduard Driesch (1867-1941)

### E
: Johann Augustus Eberhard (1739-1809)
: Meister Eckhart (war-dro 1260-1327/1328)
: Albert Einstein (1879-1955)
: Frederick Engels (1820–1895)

### F
: Ludwig Andreas Feuerbach (1804–1872)
: Johann Gottlieb Fichte (1762–1814)
: Gottlob Frege (1848-1925)
: Jakob Friedrich Fries (1773-1843)

### G

: Hans-Georg Gadamer (1900-2002)
: Kurt Gödel (1906-1978)
: Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) - tabut war ar meneg !
: Johann Christoph Gottsched (1700-1766)

### H
: Jürgen Habermas (b. 1929)
: Georg Johann Hamann (1730–1788)
: Eduard von Hartmann(1842-1906)
: Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770–1831)
: Martin Heidegger (1889-1976)
: Johann Friedrich Herbart (1776–1841)
: Johann Gottfried von Herder (1744–1803)
: Dietrich von Hildebrand (1889-1977)
: Max Horkheimer (1895-1973)
: Wilhelm von Humboldt (1767–1835)
: Edmund Husserl (1859-1938)

### J
: Friedrich Heinrich Jacobi (1743-1819)
: Karl Jaspers (1883-1969)
: Carl Gustav Jung (1875-1961)

### K
: Immanuel Kant (1724–1804)
: Karl C.F. Krause (1781–1832)

### L
: Johann Heinrich Lambert (1728-1777)
: Friedrich Albert Lange (1828-1875)
: Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716)
: Gotthold Ephraim Lessing, (1729–1781)
: Rudolf Hermann Lotze (1817-1881)

### M
: Ernst Mach (1838–1916)
: Solomon Maimon (1754–1800)
: Karl Marx (1818–1883)
: Alexius Meinong (1853-1920)
: Moses Mendelssohn (1729–1786)

### N
: Christian Friedrich Nicolai (1733-1811)
: Friedrich Nietzsche (1844–1900)

### P
: Karl Popper (1902-1994)

### R
: Hans Reichenbach (1891-1953)
: Hermann Samuel Reimarus (1694-1768)
: Karl Leonhard Reinhold (1758-1823)

### S
: Lou Andreas Salomé (1861–1937)
: Max Scheler (1874-1928)
: Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling (1775–1854)
: Friedrich Schiller (1759–1805)
: Friedrich Schlegel (1772-1829)
: Hubert Schleichert 
: Friedrich Ernst Daniel Schleiermacher (1768–1834)
: Moritz Schlick (1882-1936)
: Arthur Schopenhauer (1788–1860)
: Alfred Schütz (1899-1959)
: Oswald Spengler (1880-1936)
: Max Stirner (1806-1856)
: Karl Stumpf (1848-1936)

### T
: Christian Thomasius (1655-1728)

### V
: Hans Vaihinger (1852–1933)
: Friedrich Theodor Vischer (1807-1887)

### W

: Richard Wahle (1857-1935)
: Hermann Weyl (1885-1955)
: Wilhelm Windelband (1848-1915)
: Ludwig Wittgenstein (1889-1951)
: Christian Wolff (1679-1754)
: Wilhelm Wundt (1832-1920)

### Z

: Eduard Zeller (1814-1908)

## Gwelout
* Prederouriezh alaman
Lignezouriezh

Studi an dud a zo bet hendadoù (pe diagentidi) un hinienn pe a zo bet diskennidi dezhañ eo al **lignezouriezh**, houmañ pleustret gant al lignezourien, amatourien pe dud a vicher. Ur skiant harp d'an istor eo. Evit kavout roudoù an hiniennoù e vez furchet e meur a seurt skridoù : renabloù, dielloù an noterien, enskrivadurioù war vaen hag all. Evit dispak disoc'hoù an enklaskoù ha liammoù kerentiad etre an hiniennoù e vez savet taolenn-lignez. Hollad an diagentidi d'un hinienn eo al lignez. 

## Istor al lignezouriezh

A-gozh e klask an dud uhel mirout roudoù o lignez, dreist-holl lignez an tadoù. Gwechall (hag hiziv e kornioù'zo ar bed) e veze miret koun al lignez dre ar c'homz ha dre ar c'han ken e veze savet meurganoù gant danevelloù war lignezoù enno. En o zouez ez eus oberennoù Homeros, an Ilias hag an Odysseia. Er Bibl (en Testamant kentañ) ez eus rolloù diagentidi an dud pennañ (Noe, Abraham, Mose, Jezus, da skouer).

## Hentennoù

## Mamennoù pennañ

## Kevarzheoù
Roll ar brederourien veur

Prederouriezh - Prederourien

### A-B
*Theodor Adorno
*Alberzh Veur
*Anaxagoras
*Anselm eus Canterbury
*Tomaz Akwino
*Aristoteles
*Aogustin eus Hippo
*Averroes
*Avicenna
*Francis Bacon
*Roger Bacon
*Mikhail Bakhtin
*Simone de Beauvoir
*Jeremy Bentham
*Henri-Louis Bergson
*George Berkeley
*Anicius Manlius Severinus Boethius
*Bernard Bolzano
*Bonaventure
*Bernard Bosanquet
*Francis Herbert Bradley
*Franz Clemens Brentano
*Edmund Burke
*Joseph Butler

### C-F
*Rudolf Carnap
*R. G. Collingwood
*Auguste Comte
*Confucius
*Benedetto Croce
*Donald Davidson
*Gilles Deleuze
*Democritus
*Jacques Derrida
*René Descartes
*John Dewey
*Wilhelm Dilthey
*John Duns Scotus
*Jonathan Edwards
*Ralph Waldo Emerson
*Empedocles
*Ludwig Andreas Feuerbach
*Johann Gottlieb Fichte
*Gottlob Frege

### G-L
*Hans-Georg Gadamer
*Saadiah Gaon
*al-Ghazali
*Robert Grosseteste
*Jurgen Habermas
*Georg Wilhelm Friedrich Hegel
*Martin Heidegger
*Herakleitos Efesos
*Thomas Hobbes
*David Hume
*Edmund Husserl
*Francis Hutcheson
*William James
*Immanuel Kant
*Søren Kierkegaard
*Laozi
*Gottfried Wilhelm von Leibniz
*Gotthold Ephraim Lessing
*C. I. Lewis
*John Locke
*Georg Lukacs

### M-Q
*Niccolo Machiavelli
*Moses Maimonides
*Nicolas Malebranche
*Karl Marx
*Alexius Meinong
*Mencius
*Maurice Merleau-Ponty
*John Stuart Mill
*G. E. Moore
*Isaac Newton
*Nicholas of Cusa
*Friedrich Nietzsche
*Parmenides of Elea
*Blaise Pascal
*Charles Peirce
*Platon
*Plotinos
*Karl Popper
*Hilary Putnam
*W. V. O. Quine

### R-Z
*John Rawls
*Thomas Reid
*Jean-Jacques Rousseau
*Bertrand Russell
*Gilbert Ryle
*George Santayana
*Jean-Paul Sartre
*Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling
*Arthur Schopenhauer
*Wilfrid Sellars
*Sokrates
*Baruch Spinoza
*P. F. Strawson
*Francisco Suarez
*Giambattista Vico
*Max Weber
*Alfred North Whitehead
*Gwilherm eus Ockham
*Ludwig Wittgenstein
*Christian Wolff
*Zhuangzi
Bro-Zol

**Bro-Zol**, pe **Bro-Dol**, a zo unan eus nav bro hengounel Breizh, ha Dol he c'hêr-benn. C'hwech kumun ha tregont a gaver enni, war un tiriad a 623 km². 59 876 a annezidi a oa e Bro-Zol e 2021.

Arabat kemmeskañ Bro-Zol gant Eskopti Dol a oa kalz ledetoc'h, gant parrezioù strewet un tammig dre-holl e Breizh, ha betek e Normandi.

## Yezhoù

### Gallaoueg
Emañ Bro-Zol en he fezh e Breizh-Uhel ha komzet e vez gallaoueg eno.

### Brezhoneg
Komzet a veze brezhoneg e darn vrasañ ar vro en  kantved hag aet eo da goll etre ar  hag an  kantved.

## Gwelet ivez
*Eskopti Dol

## Liammoù diavaez

*Kêrioù Breizh dre vro, *geobreizh.bzh*.

## Daveennoù ha notennoù
Nav bro gozh Breizh

A-raok 1790 e oa rannet Breizh etre nav eskopti, a vez graet anezho **nav [[Broioù kozh Breizh|bro gozh Breizh]]** dre ma oant al live melestradurel a-us da hini ar parrezioù, a-raok hini an dugelezh (939 - 1547).

Ul lodenn eus istor Breizh zo en nav bro hengounel eta, a zo aroueziet war ar Gwenn-ha-du.

E 1790 e voe rannet ar vro etre pemp departamant gall ha ne voe ket anv eus Breizh ken er velestradurezh, a-raok krouidigezh ar rannvro Breizh pevar departamant, krouet e 1956.
Bro-Roazhon

**Bro-Roazhon** (*Paeï de Resnn* e gallaoueg pe *Pays Rennais* e galleg) a zo unan eus nav bro hengounel Breizh, e Breizh-Uhel. Daou c'hant pevarzek kumun a ya d'ober anezhi, ar pezh a ra 3 946 km² hag ur boblañs a 753 139 a annezidi e 2020. Roazhon eo kêr-benn istorel Bro-Roazhon.

## Istor Bro-Roazhon
*Gwelout Kontelezh Roazhon, Poblañs 2020 broioù Breizh el lec'hienn Geobreizh

## Yezhoù

### Gallaoueg
Emañ Bro-Roazhon e Breizh-Uhel, el lec'h e vez komzet gallaoueg. Takad Bro-Roazhon a glot tamm pe damm gant takad ar rannyezh gallaouek roazhonat (pe "*gallo rennais*" e galleg).

### Brezhoneg

E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 1 434 skoliad (2,6 % eus skolidi ar vro evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Gwelet ivez
*Eskopti Roazhon

## Liammoù diavaez

*Kêrioù Breizh dre vro, *geobreizh.bzh*

## Notennoù ha daveennoù
Gwareg (kumun)

**Gwareg** a zo ur gumun eus Bro Gerne hag e kanton Rostrenenn, e departamant Aodoù-an-Arvor, e kreiz Breizh.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Blavezh emañ Gwareg.
## Dezougen
* War al linenn hent-houarn Karaez Loudieg, serret, emañ Gwareg.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 113 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,00 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas tri anezhe e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel: ur soudard a yeas diwar wel en Arsimont d’an 21, en 71vet Rujumant Troadegiezh e oa ha daou vilour eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel a voe lazhet e Rossignol d’an 22.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Kemeret e voe etre 10 000 ha 12 000 Lur en ti-post, gant pevar ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’ar 15 a viz Ebrel 1944 ha d’ar 25 a viz Ebrel e voe tapet 6 000 Lur en ti-post adarre ha 100 000 Lur en tailhanterdi hervez danevelloù sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* D’an 19 a viz Ebrel 1944 e voe taget an archerdi gant tud eus ar Rezistañs, kemeret teir fistolenn gante ha lazhet un archer, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* D'an 23 a viz Mae 1945 e voe kavet korfoù marv daou zen eus ar gumun e-tal gwikadell Porzh-Loeiz. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al lu alaman.

* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur c’hanolier eus ar gumun d'ar 27 a viz Eost 1962 e Marengo (departamant Aljer).
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Chapel *Sant Jili*, er vered.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Ardamezioù

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
*Penn kanton e oa betek dekred 2014.
## Tud vrudet
### Tud ganet eno
* Yves Marie Audrein, eskob katolik touer ha kannad, bet ganet e Gwareg d'ar 14 a viz Here 1741.
### Tud marvet eno
*1972 : Auguste Loriquer, barzh
*Pêr Bourdellez (1907-1989), d'ar 24 a viz Gouhere 1989, beleg katolik, kelenner, emsaver ha skrivagner.
## Liammoù diavaez

* Gwareg war lec'hienn Geobreizh
*Pajenn Gwareg war lec'hienn ar c'hanton
* Pajenn Gwareg war lec'hienn an etrekumuniezh
## Dave ha notennoù
Alexandre Deschapelles

**Alexandre Deschapelles** (**Alexandre Louis Honoré Lebreton Deschapelles**) a zo bet ganet d'ar 7 a viz Meurzh 1780 e Ville-d'Avray (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 27 a viz Here 1847 e Pariz (Bro-C'hall).

Jeneral ha meurc'hoarier echedoù gall, breizhat ag orin.

Sellet e veze outañ evel kampion (diofisiel) adalek 1800 betek 1820. Dilezel a reas an echedoù pa teuas e ziskibl Louis de la Bourdonnais a-benn da drec'hiñ anezhañ.

## Oberenn skrivet
* Alexandre Deschapelles, *La Loi du Peuple*.

## Liammoù diavaez

* Alexandre Deschapelles war ChessGames.com (e saozneg)
Louis de la Bourdonnais

**Louis-Charles Mahé de La Bourdonnais** a zo bet ganet e 1795 war Enezenn ar Reunion (anvet Enezenn Bourbon d'ar c'houlz-se) ha marvet d'an 13 a viz Kerzu 1840 e Londrez (Breizh-Veur). E dad-kozh Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais a voe ur merdeer breizhat brudet.

Mestrc'hoarier echedoù gall a-vicher, diskibl da Alexandre Deschapelles; gantañ e voe krouet e 1836 ar gazetenn gentañ gouestlet d'an echedoù: he zitl a oa "Le Palamède".

Adalek miz Mezheven 1834 betek miz Du e c'hoarias 88 partienn a-enep da Aleksandr MacDonnell; 44 partienn a voe gounezet gant de la Bourdonnais, 30 gant McDonnell, 14 a voe nul.

Sellet e vez outañ evel kampion (diofisiel) ar bed adalek 1821 betek e varv e 1840.

## Liammoù diavaez: Louis de la Bourdonnais e ''Chessgames''
* http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=31596
* http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1001165
* http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1001140
Houarn

An **houarn** zo un elfenn gimiek, **Fe** e arouez kimiek ha **26** e niver atomek.

Derc'henn atom an houarn 56 eo an izotop stabilañ a c'haller kavout e-touez an elfennoù kimiek p'eo dezhañ an uhelañ eus an energiezh liammañ.

Kompozad pennañ derc'henn meur ar steredenn hag a blanedenn eo an houarn, met p'eo an houarn an elfenn diwezhañ a c'hell bezañ krouet dre an teuziadur e kreiz ar stered seul m'eo dezho ur mas kevatal da 10 mas heol d'an nebeutañ, n'eus ket da ijinañ e teufe an houarn eus ur gwallreustl evel ur supernova. Kavet e vez ivez e meur a garregad e-barzh pluskenn an Douar.

## Perzhioù
### Perzhioù fizikel
Hervez an temperadur e c'heller kavout an houarn dindan meur a stumm allotropek. Er stadoù normal an aerwask hag ar temperadur eo an houarn ur solud kristalinek, dezhañ ur frammadur diñs gant ur c'horf kreizennet (houarn α), met pa'z a an temperadur ouzhpenn 950&nbsp;°C ez a da gristalloù diñs gant talioù kreizennet (houarn γ pe austenit) hag ouzhpenn 1 400&nbsp;°C ez a da gristalloù diñs gant ur c'horf kreizennet en-dro (houarn δ).Plijout a ra ar brezhoneg d'al lapined.

Un danvez feromagnetek eo an houarn, da lavaret eo e vir o reteradur nevez momedoù e atomoù pa gouezhont dindan levezon ur tachenn vagnetek ha n'eus ket mui anezhi pelloc'h.
The Who

**The Who** a zo ur strollad pevar soner saoz eus fin an  kantved, unan eus ar re vrudetañ hag unan eus ar re o deus bet ar muiañ a levezon war endroadur ar rock. 

Brudet eo
* Roger Daltrey, ar c'haner, a c'hoarias e filmoù ivez
* Keith Moon, an tabouliner, a varvas gant ur c'horfad louzoù
* John Entwistle
* Peter Townsend ar sonaozour.

Brudet eo o sonerezh, disheñvel diouzh re ar strolladoù all, nerzhus ha gouez, hag a zo aet war binvidikaat dre ma koshae izili ar strollad. Anavezet eo o opera *Tommy*. Goude bezañ bet dispartiet emaint adarre asambles abaoe 1996, met n'eus ken nemet daou soner orin, Peter Townsend ha Roger Daltrey.

## Pladennoù
Ar c'hentañ kanaouennoù brudet gante a oa *I can't explain*, hag *Anyhow, anywhen, anywhere*.
* 1965 : *[[My Generation]]*
* 1966 : *[[A Quick One]]*
* 1967 : *[[The Who Sell Out]]*
* 1969 : *[[Tommy]]*
* 1970 : *[[Live at Leeds]]*
* 1971 : *[[Meaty Beaty Big and Bouncy]]*
* 1971 : *[[Who's Next]]*
* 1973 : *[[Quadrophenia (album)|Quadrophenia]]*
* 1974 : *[[Odds and Sods]]*
* 1975 : *[[The Who By Numbers]]*
* 1978 : *[[Who Are You]]*
* 1979 : *[[The Kids are Alright]]* 
* 1981 : *[[Face Dances]]*
* 1983 : *[[It's Hard]]*
* 1984 : *[[Who's Last]]*
* 1990 : *[[Join Together]]* 
* 1996 : *[[Live at the Isle of Wight Festival 1970]]*
* 2006 : *[[Endless Wire]]*
Gouanac'h

**Gouanac'h** (distaget ) a zo ur gumun eus Treger e kanton Plouha, e departamant Aodoù-an-Arvor, e hanternoz Breizh.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 64 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,43 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas daou soudard eus ar gumun  e Maissin e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, e penn- kentañ ar brezel: unan eus an 19vet Rujumant Troadegiezh hag unan eus an 219vet Rujumant Troadegiezh; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e varvas daou soudard eus ar gumun e Boezinge e Flandrez Belgia, unan eus ar 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel, egile a oa en  73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas ugent den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Gommenec'h - Église - AD22 - 16FI1403.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Gi*.
* Chapel *Itron-Varia* Douarneg.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
* Alain Herviou, maer (-), koñversant
## Liammoù diavaez

* Gouanac'h war lec'hienn Geobreizh
* Lec'hienn ar skipailh football
* Pajenn Gouanac'h war lec'hienn an etrekumuniezh
## Notennoù ha daveoù
Gwareg

Ur **wareg** a zo un anv a vez graet ouzh un dra a zo dezhañ ur stumm kamm. Eus meur a dra e vez graet ur wareg eta.

## Traoù
*Ur wareg zo un arm graet gant ur walenn gromm, pe gentoc'h krommet gant ur gordenn stignet etre an daou benn; *gwaregañ* ha *gwaregata* a vez graet gant *gwaregerien* :
**Sellout ouzh gwareg (arm). 

*Ur wareg zo ur walennig dezhi stumm an arm hag ur strobad reun ouzh e stignañ a dalv da seniñ biolin, rebed, pe binvioù-kerdin all :
**Sellout ouzh gwareg (sonerezh) ivez.

*Er savouriezh e vez savet lodennoù savadurioù gant danvezioù fetis (mein peurvuiañ) dre lakaat anezho war un hantergelc'h :
**Sellout ouzh gwareg (savouriezh) ha bolzwareg.

*Liammet eo gwareg an disavourien ouzh ar waregenn-gelc'h, a zo un tamm eus ur c'helc'h

*Ar * [[gwareg-abrant|wareg-abrant]] * eo al lodenn eus ar penn goloet gant ar c'hroc'hen ha blev an abrantoù,
**gwareg-ar-glav*, pe kanevedenn

## Kumunioù
*Gwareg, ur gumun e Breizh, en Aodoù-an-Arvor.
*Leskoed-Gwareg, ur gumun nes.

## Pennad kar
*Arco
Goudelin

**Goudelin** a zo ur gumun eus Bro Dreger e kanton Gwengamp, e departamant Aodoù-an-Arvor, e hanternoz Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 113 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,00 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas tri soudard eus ar gumun e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ ar brezel: d’an 22 en Arsimont e voe lazhet unan eus an 41vet Rujumant Troadegiezh hag unan eus an 48vet Rujumant Troadegiezh a yeas diwar wel en  Ham-sur-Sambre ha, d’an 29, unan eus an 19vet Rujumant Troadegiezh a varvas abalamour d’e c’hloaziadennoù e Libin; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e  varvas daou soudard eus ar gumun e Boezinge e Flandrez Belgia, unan eus ar  74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel , egile a oa en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.

Goudelin - Clocher de l'église paroissiale - AD22 - 16FI1443.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Chapel *Intron-Varia an Enez*.
## Demografiezh

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

* Goudelin war lec'hienn Geobreizh
* Pajenn Goudelin war lec'hienn an etrekumuniezh
## Notennoù ha daveoù
इ

Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg ''devanagari'' eo **इ**, implijet evit skrivañ ar son vogalennek [i] treuzskrivet peurliesañ *[[I (lizherenn)|i]]*. 

Ne vez implijet ar stumm distag-mañ nemet e penn-kentañ ur ger pe goude ur vogalenn all. A-hendall e vez implijet ar stumm stag-mañ: **ि** da skouer कि [ki]

Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (*hindi*)

Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (''brahmi'') ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez: 

* Skritur panjabek: ਇ
* Skritur goudjaratek: ઇ
* Skritur banglaek (*bengali*): ই
* Skritur oriyek: ଇ
Crucible

Ur bladenn savet gant Rob Halford eo **Crucible**.

## Roll ar c'hanaouennoù
#Park Manor 
#Crucible 
#One Will 
#Betrayal 
#Handing Out Bullets 
#Hearts Of Darkness 
#Crystal 
#Heretic 
#Golgotha 
#Wrath Of God 
#Weaving Sorrow 
#Sun 
#Trail Of Tears 
#she 
#Fugitive
Rob Halford

**Robert John Arthur "Rob" Halford** zo ganet d'an 25 Eost 1951. Kaner ar strollad Judas Priest eo. 

Abalamour d'al levezon en deus bet war ar rock dre vras hag ar metal end-eeun eo 'Metal God' e lesanv.

## Red-buhez
Halford zo ganet e Sutton Coldfield, e Birmingham, bro-Saoz. A-raok bezañ gant Judas Priest e oa gant ar strolladoù Hiroshima, Abraxas, Thark, Lord Lucifer ha Athens Wood. 

Goude 20 vloavezh gant ez eas kuit e 1992. Ar strollad Fight a voe savet gantañ, gant Nine Inch Nails e kenlabouras evit Two (distagañ 2wo). Ar strollad Halford a savs erfin a-raok distrein da Judas Priest e 2003. 

E 1998 e lavaras da MTV e oa heñvelreizhat. 

## Roll pladennoù
### Judas Priest
* *[[Rocka Rolla]]* (1974)
* *[[Sad Wings of Destiny]]* (1976)
* *[[Sin After Sin]]* (1977)
* *[[Stained Class]]* (1978)
* *[[Killing Machine]]* (1978) (released as *Hell Bent for Leather* in the USA 1979)
* *[[Unleashed in the East]]* (1979)
* *[[British Steel (album)|British Steel]]* (1980)
* *[[Point of Entry]]* (1981)
* *[[Screaming for Vengeance]]* (1982)
* *[[Defenders of the Faith]]* (1984)
* *[[Turbo (album)|Turbo]]* (1986)
* *[[Priest...Live!]]* (1987) (1986)
* *[[Ram It Down]]* (1988)
* *[[Painkiller (album)|Painkiller]]* (1990)
* *[[Angel of Retribution]]* (2005)
* *[[Rising In the East]]* (2006)
* *[[Live Vengeance '82]] * (2006)
* *[[The Essential Judas Priest]]* (2006)
* *(Untitled) Nostradamas Concept Album (2006-2007)

===Fight===
**War of Words* (1993)
**Mutations* (1994)
**A Small Deadly Space* (1995)

===Two===
**Voyeurs* (1997)

===Halford===
**Resurrection* (2000)
**Live Insurrection* (2001)
**Crucible* (2002)
**Fourging The Furnace* (2003)

=== Deuet evel den pedet evit===

* [[Krokus (band)|Krokus]] – *Headhunter* (1983)
* *Hear 'n Aid* (1986)
* [[Ugly Kid Joe]] – *America's Least Wanted* (1992)
* [[Skid Row (heavy metal band)|Skid Row]] – *B-Side Ourselves* (1992)
* [[Queens of the Stone Age]] – *Rated R* (2000)
* [[Furious IV]]– *Is That You'' (2002)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Rob Halford
* Lec'hienn ofisiel Judas Priest
Steve Harris

**Stephen Percy Harris**, pe "Arry" e genoù e vignoned, zo ganet d'an 12 Meurzh 1957 e Leytonstone, Londrez, Bro-Saoz. Gitarour-boud ar strollad-sonerien Iron Maiden eo, ha tad eo d'ar ganerez Lauren Harris.

## Pladennoù gant Iron Maiden
* *[[Iron Maiden (album)|Iron Maiden]]* (1980)
* *[[Killers (album)|Killers]]* (1981)
* *[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]* (1982)
* *[[Piece of Mind (Iron Maiden)|Piece of Mind]]* (1983)
* *[[Powerslave]]* (1984)
* *[[Live After Death]]* (1985)
* *[[Somewhere in Time (album)|Somewhere in Time]]* (1986)
* *[[Seventh Son of a Seventh Son (album)|Seventh Son of a Seventh Son]]* (1988)
* *[[No Prayer for the Dying (album)|No Prayer for the Dying]]* (1990)
* *[[Fear of the Dark (album)|Fear Of The Dark]]* (1992)
* *[[A Real Live One]]* (1993)
* *[[A Real Dead One]]* (1993)
* *[[Live at Donington]]* (1993)
* *[[The X Factor (album)|The X Factor]]* (1995)
* *[[Virtual XI (album)|Virtual XI]]* (1998)
* *[[Brave New World (album)|Brave New World]]* (2000)
* *[[Rock in Rio (album)|Rock in Rio]]* (2002)
* *[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]* (2003)
* *[[Death on the Road]]* (2005)
* *[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]* (2006)

## Daveoù
*  Buhezskrid Steve Harris
Gorre

**Gorre** a oa ur gumun eus kanton Plened-Yugon, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Kendeuzet e oa gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ar Menez.
## Douaroniezh

L'Arguenon au Gouray.jpg|An argenon e Gorre.

* Emañ eien an Argenon e Gorre.
## Dezougen

Gouray.jpg|Ar pont hent-houarn.

* War al linenn hent-houarn Koedlinez Dinan, serret, emañ Gorre.
## Istor
### 
* Brezel 1870-1871: mervel a reas nav soudard eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 103 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,92 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 19 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun. 
## Brezhoneg
* 13,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Rocher granitique du mont Croquelien.jpg|Lod eus ar reier.

* Reier "Croquelien".

Allée couverte de l'Epine.jpg|An alez-toet.

* Alez-toet "L'Epine".

Château de la Motte Basse.JPG|Ar c'hastell.

* Kastell "La Motte Basse".

Le Gouray Kirche.jpg|An iliz katolik.
Chapelle Saint-Roch (Le Gouray).jpg|Ar chapel.
La croix du bourg (détail).jpg|Ar groaz.

* Iliz katolik *Sant Stevan*.
* Chapel *Sant Rok*.
* Ur groaz er bourk.

Monument aux morts (Le Gouray, 22).jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

*  Gorre war al lec'hienn GeoBreizh
## Notennoù ha daveoù
Adrian Smith

**Adrian Frederick "H" Smith** zo ganet d'ar 27 C'hwevrer 1957 e Hackney, East London, Bro-Saoz. Unan eus tri c'hitarour Iron Maiden eo.

## Roll pladennoù

### Iron Maiden
* *[[Killers (album)|Killers]]* (1981)
* *[[The Number of the Beast (album)|The Number of the Beast]]* (1982)
* *[[Piece of Mind (Iron Maiden)|Piece of Mind]]* (1983)
* *[[Powerslave (album)|Powerslave]]* (1984)
* *[[Live After Death (album)|Live After Death]]* (1985)
* *[[Somewhere in Time (album)|Somewhere in Time]]* (1986)
* *[[Seventh Son of a Seventh Son (album)|Seventh Son of a Seventh Son]]* (1988)
* *[[Brave New World (album)|Brave New World]]* (2000)
* *[[Rock in Rio (album)|Rock in Rio]]* (2002)
* *[[Dance of Death (album)|Dance of Death]]* (2003)
* *[[Death on the Road (album)|Death on the Road]]* (2005)
* *[[A Matter of Life and Death (album)|A Matter of Life and Death]]* (2006)

### ASAP
* *[[Silver and Gold]]* (1989)

### Psycho Motel
* *[[State of Mind(album)|State of Mind]]* (1996)
* *[[Welcome to the World]]* (1997)

### Bruce Dickinson
* *[[Accident of Birth (album)|Accident of Birth]]* (1997)
* *[[The Chemical Wedding (album)|The Chemical Wedding]]* (1998)
* *[[Scream for Me Brazil (album)|Scream for Me Brazil]]* (1999)

## Liammoù diavaez
* Adrian's Lair: Adrian Smith's fansite
* IMDb.com Profile: Adrian Smith
Powerslave

***Powerslave*** eo pempvet pladenn Iron Maiden. E 1984 e oa bet savet. 

## Roll kanaouennoù

# "Aces High" (Steve Harris) – 4:29
# "2 Minutes to Midnight" (Dickinson, Smith) – 5:59
# "Losfer Words (Big 'Orra)" (Instrumental) (Harris) – 4:12
# "Flash of the Blade" (Dickinson) – 4:02
# "The Duellists" (Harris) – 6:06
# "Back in the Village" (Dickinson, Smith) – 5:20
# "Powerslave" (Dickinson) – 6:47
# "Rime of the Ancient Mariner" (Harris) – 13:36

## Liammoù diavaez
* Album lyrics
Antalya

Unan eus kêrioù meur Turkia eo **Antalya**, e-tal ur pleg-mor a sko war ar Mor Kreizdouar.

603,190 annezad a zo dezhi (hervez niveradeg 2000 census) met 2 vilion a dud a vez e-pad an hañv.

Emañ Antalya e krec'h ur c'hrav sonn, menezioù en-dro dezhi, koadoù, ha mor, ha dismantroù kozh a-leizh, hag ur mirdi hendraouriezh a dalvoudegezh.
Gras-Uzel

**Gras-Uzel** a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Mur, e departamant Aodoù-an-Arvor, e hanternoz Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 36 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,18 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun d’ar 15 a viz Du 1947 e Lang Vang en Tonkin er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 16,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Grâce-Uzel - Église Notre-Dame.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

* Gras-Uzel war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Gwenroc'h

**Gwenroc'h** a zo ur gumun eus Bro Sant-Maloù e kanton Kaon, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Hanternoz Breizh.
## Douaroniezh
* War lez ar Renk emañ Gwenroc'h.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Guenro**, 1371; 1476; **Guero**, XVIè; **Guerre**, 1630; **Guerro**, 1654; **Guenro**,1731
## Ardamezioù
*"En gul, e zri roc'h-gwezboell en aour, e vevenn ivez en aour"*
Hervez Froger & Pressensé ː *En gul e zri roc'h-gwezboell en argant*.
Ardamezioù kanus.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Le Tessier e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 29 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 7,04 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911, ar pevar breur Lechevestrier en o mesk; lazhet e voe unan anezhe e Rossignol d’an 22 a viz Eost 1914 e penn- kentañ  ar brezel, soudard er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur chaseour eus ar gumun d'an 11 a viz C'hwevrer 1961 e Bouira .

## Brezhoneg
* 20,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Guenroc - Château de la Roche - AD22 - 16FI1459.jpg|Kastell ar Roc'h.
Guenroc - Château du Latay - AD22 - 16FI1461.jpg|Kastell "Le Latay".
Guenroc (22) Église 01.JPG|An iliz katolik.

* Kastelloù ar Roc'h ha "Le Latay".
* Iliz katolik *Sant Jervez*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud
* Jehan de Guenroc en eus sinet feur-emglev Gwenrann e 1381.
* Ar pevar breur Lechevestrier, marvet abalamour d'ar Brezel-bed kentañ.
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Gwenroc'h war al lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Gwitei

**Gwitei** zo ur gumun e Bro Sant-Maloù e kanton Bronn, e departamant Aodoù-an-Arvor, e hanternoz Breizh.
## Douaroniezh
* War lez ar Renk emañ Gwitei.
## Anv
* Bernard Tanguy (1992) : *Guite*, 1148, 1158 ; *Guiteium*,  1164 ; *Guteium*, 1170 ; *Guite*, 1249 ; *Guyte*, 1405 ; *Guitte*,  ; gallaoueg : *Djité*.
* Erwan Vallerie (1995) : *Guite*, 1148; 1158 ; *Guiteio*, 1170, 1239 ; *Quitteyo*, 1371 ; *'Guite*,  ; *Quité*, 1630 ; *Quite*, 1636.
## [[Ardamezouriezh]]

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Berges e anv, hag ar c'hure D'Avoisne.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 44 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,57 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe unan anezhe e Rossignol e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914 e penn- kentañ  ar brezel, soudard er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwec'h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 9,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
*  Gwitei war al lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Lanhervoed

**Lanhervoed** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Pleuloc'h, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 43 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,36 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe tri soudard eus ar gumun e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel: unan eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel e Rossignol hag, e Maissin, daou eus an 19vet Rujumant Troadegiezh, unan d’an 22 hag egile d’an 23; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet e Boezinge e Flandrez Belgia ur c'horporal eus ar 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Lazhet e voe ar Rezistant Alfred Millet er gumun d’ar 24 a viz Gouhere 1944 gant an Alamaned.
## Ardamezioù

## Brezhoneg
* 35,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

La Harmoye - Église - AD22 - 16FI1731.jpg|An iliz katolik.
Ancien four à chaux Cartravers La Harmoye 22320 France.jpg|Ar fornioù.

* Iliz katolik *Sant Gweltaz*.
* Fornioù-raz kozh.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Monumant e koun Alfred Millet, Rezistant, luc’hskeudenn.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

* pajenn Lanhervoed war lec'hienn an etrekumuniezh
* Lanhervoed war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Shohid Minar

Ar **Shohid Minar** (banglaeg: শহীদ মিনার), anavezet ivez dre e anv e hindieg **Shahid Minar**, zo anezhañ ur monumant broadel e Dhaka, Bangladesh, savet e koun merzherien Emsav ar Yezh e 1952.

Ur greizenn sevenadurel eo hiziv, ha bep bloaz e vez enoret enni Emsav ar Yezh.

### Liammoù diavaez
* BanglaPedia Banglapedia: pennad diwar-benn ar Shaheed Minar.
Ar Gozh-Korle

**Ar Gozh-Korle** a zo ur gumun eus Breizh, e reter Bro-Gernev, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* Eieniñ a ra an Oud eno e-harz Lanhervoed, war uhelennoù Kerchouan.
* Emañ unan eus andonoù ar Goued e *Blein Kerchouan* er Gozh-Korle.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 50 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,13 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas tri soudard eus ar gumun e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel: d’an 21 en Ham-sur-Sambre, unan eus an 41vet Rujumant Troadegiezh ha d’an 22 e Maissin, daou eus an 19vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevarzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Div vaouez a voe lazhet er gumun gant an nazied.
## Brezhoneg
* 68,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Ur groaz.

Le_Haut-Corlay_-_Église_-_AD22_-_16FI1735.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia ha Santez Filomena*.
* Chapel *Sant Maodez*.
* Chapel *Santez Jenovefa*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn e koun an div vaouez fuzuilhet er gumun, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
* Joëlle Le Breton, maerez (2008-2014).
## Tud
* Arthur Charles (1919-2013), ganet er gumun, maer Lanhervoed.
## Liammoù diavaez

* ar Gozh-Korle war al lec'hienn Geobreizh
* ar Gozh-Korle war lec'hienn an etrekumuniezh
## Notennoù ha daveoù
Henvoustoer

**Henvoustoer** a zo ur gumun eus Breizh, e reter Bro-Gernev, e kanton Mur e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Dezougen

Gare d'Hémonstoir - Saint-Gonnery quai 2018.jpg|Ar porzh-houarn, serret.

* War al linenn hent-houarn Pondi Sant-Brieg emañ Henvoustoer.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 37 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,45 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 62,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Croix de l'égise d'Hémonstoir 02.JPG|Kroaz an iliz katolik.
Croix à Hémonstoir (Grand Téno) 03.JPG|Kroaz "Le Grand Téno".

* Kroazioù.
* Iliz katolik *Sant Arnould*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. E 1948 e voe savet.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
* Émile Gloux, maer (2005-2014), labourer-douar.
* Benoît Larvor, maer (abaoe 2014).
## Liammoù diavaez

*  Henvoustoer war al lec'hienn Geobreizh
*  Pajenn Henvoustoer war lec'hienn an etrekumuniezh
* Glad Henvoustoer
## Notennoù ha daveoù
Lizherenneg vramiek

Un abjad eo ar **skritur bramiek** (pe *brahmi*) kentoc'h evit ul lizherenneg rik dre ma talvez pep lizherenn gensonennel diazez d'ur silabenn enni ur vogalenn dre ret hag a c'hell bezañ kemmet dre ouzhpennañ outi stumm stag ar vogalennoù evel diakritikoù.

Sañset stummet war batrom al lizherenneg aramaek pe al lizherenneg fenisek e oa bet diorroet al lizherenneg vramiek en India tro-dro d'ar bloavezh 500 a-raok J.-K. 
Implijet e veze ar skritur brahmek evit skrivañ ar sañskriteg hag ar prakriteg.
Diwar stummoù lizherennoù ar skritur bramek e oa bet diorroet tro-dro da 40 lizherenneg all implijet gwechall ha hiziv c'hoazh en India dreist-holl, met ivez er broioù war he zro, en o zouez 
ar skritur devanagari, al lizherenneg panjabek, al lizherenneg goudjaratek, al lizherenneg vanglaek (''bengali''), al lizherenneg oriyek met ivez al lizherennegoù kmerek, taiek ha tibetek.
Clarence Freeman

**Clarence Freeman** a zo bet ganet e Plainfield, Connecticut (SUA) e 1863 ha marvet e Providence, Rhode Island (SUA) e 1909.

Mestrc'hoarier damoù algonkin eus SUA. E-unan e teskas lenn ha skrivañ. C'hoari damoù e teskas ivez. 

Graet e voe outañ **Peerless Player of Providence** (*C'hoarier dibar Providence*).

Trec'h e voe war tri c'hoarier brudet: J. Wyllie, C. Barker hag A.J. Heffner.

Kampion damoù SUA e 1884, 1885, 1890 ha 1907. 

Sellet e vez outañ evel Kampion Bedel an Damoù e 1905.
Bro-Sant-Brieg

**Bro-Sant-Brieg**, (*Pays de Saint-Brieuc* e galleg; *Paeï de Saent-Bérioec* e gallaoueg*)* a vez graet *[[Pentevr]]-ha-[[Goueloù]]* anezhi a-wechoù, a zo unan eus nav bro hengounel Breizh. Kant teir c'humun ha tregont a ya diouzh hec'h ober, dindan 2 597 km², ha gant ur boblañs a 299 702 den e 2010.

Rannet eo ar vro e Bro-Oueloù er gwalarn ha Pentevr er peurrest (ar stêr Goued a ra an disrann etreze o-div).

Al lodenn vrasañ eus ar vro-se a zo hiziv an deiz e departamant Aodoù-an-Arvor, gant ul lodennig vihan er Mor-Bihan. War-bouez hanternoz Bro-Oueloù, emañ Bro-Sant-Brieg e Breizh-Uhel. Kêr-benn ar vro eo Sant-Brieg.

## Yezhoù

### Gallaoueg
Emañ darn vrasañ Bro-Sant-Brieg e Breizh-Uhel, e takad hengounel ar gallaoueg.

### Brezhoneg
Komzet e vez brezhoneg e gwalarn ar vro, en hanterenn norzh Goueloù. Heñvel a-walc'h eo ar yezh eno ouzh hini Treger.

E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 436 skoliad (2,2% eus skolidi ar vro evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Gwelet ivez
*Eskopti Sant-Brieg

## Liammoù diavaez
*Listenn kumunioù Bro-Sant-Brieg

## Notennoù ha daveennoù
Serj an Dized

**Serj an Dized** (*Serge Le Dizet* e galleg), ganet d’ar 27 Mezheven 1964 e Douarnenez, zo ur melldroader breizhat. 

Etre an 2 a viz Genver 2005 hag an 20 a viz Gwengolo 2006 eo bet gourdoner skipailh FK Naoned.

## Red-buhez evel c’hoarier
### Kluboù
* 1971-1981 : Douarnenez
* 1981-1982 : Kemper
* 1982-1985 : 
* 1985-1987 : Kemper
* 1987-1992 : 
* 1992-1998 : 

### Titloù
* Kampion Frañs 1995 gant Naoned.
* Kampion Frañs D2 1983 gant Roazhon.
* Bet e skipailh Frañs A'.
* C'hoariet ur wezh gant skipailh Breizh (1998).

## Red-buhez evel gourdoner
### Kluboù
* 1998-2002 : Naoned (ar re dindan 18 vloaz)
* 2002-03 : Naoned (kreizenn stummañ)
* 2003-04 : Naoned (skipailh B)
* 2005-2006 : Naoned
* 2007-2008 : Dubai SC
* 2008-2009 : US Konk-Kerne

### Titloù
* 2002 : kib Gambardella
Wilhelm Steinitz

**Wilhelm Steinitz** a zo bet ganet d'ar 17 a viz Mae 1836 e Praha, (Tchekia a-vremañ), Impalaeriezh Aostria-Hungaria d'ar c'houlz-se, deuet da vout keodedour eus SUA e 1888, ha marvet d'an 12 a viz Eost 1900 e New York (SUA).

Meurc'hoarier echedoù tchek, kentañ kampion ofisiel ar bed adalek 1866 betek 1894.

Brudet eo abalamour d'e labour evit diorren strategiezh an echedoù bet heuliet gant mestrc'hoarierion evel Aaron Nimzowitsch, Siegbert Tarrasch hag Emanuel Lasker.
Bro-Sant-Maloù

**Bro-Sant Maloù** (*Paeï de Saent-Malò* e gallaoueg; *Pays de Saint-Malo* e galleg) a zo unan eus nav bro hengounel Breizh. 201 gumun a ya d'hec'h ober, gant Sant-Maloù da gêr-benn. Bro-Sant-Maloù a zo 3 908 km² enni, gant 360 910 a annezidi hervez niveradeg 2010. Teir broig istorel a ya d'hec'h ober: Poualed, Poudour ha Porc'hoed.

Rannet eo Bro-Sant-Maloù hiziv an deiz etre departamantoù Il-ha-Gwilen, Aodoù-an-Arvor ha Mor-Bihan (bro Ploermael).

## Yezhoù

### Gallaoueg
Emañ Bro-Sant-Maloù en he fezh e Breizh-Uhel ha komzet e vez gallaoueg eno.

### Brezhoneg
Komzet a veze brezhoneg e darn vrasañ ar vro en  kantved hag aet eo da goll e-tro ar  kantved.

E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 139 skoliad (0,9 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù
*Listennad kumunioù Bro-Sant-Maloù

## Notennoù ha daveennoù