open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Partit Català Proletari

**Partit Català Proletari** (PCP) ("Strollad Proleter Katalonia") a oa ur strollad komunour krouet e Katalonia e 1934 diwar restachoù Estat Català-Partit Proletari (EC-PP, "Stad Katalonia-Strollad Proleter"). Difenn a raes ur stad dieub ha sokialour.

Dindan ur renadur nevez, e 1935 e krogas ar Strollad da glask darempredoù gant ar Bloc Obrer i Camperol (BOC, "Bloc'had Micherour ha Paizant")), Unió Socialista de Catalunya (USC, "Unvaniezh Sokialour Katalonia"), Federació Catalana del PSOE ("Kevredad Katalanek ar PSOE") ha gant an Esquerra Comunista (EC, "Tu-kleiz Komunour").

E 1936 en em unvanas PCP gant USC, Kevredad Katalanek ar PSOE ha gant Partit Comunista de Catalunya ("Strollad Komunour Katalonia") ha diwar ar c'henemglev-se e oa bet krouet Partit Socialista Unificat de Catalunya (PSUC, "Strollad Sokial UUnvan Katalonia").
Jafrez II (dug Breizh)

**Jafrez II Plantagenet** (1158 - 1186) a oa Dug Breizh.

## E vuhez
Mab e oa da Herri II, roue Bro-Saoz, dug Normandi ha kont Anjev, ha d'e bried Eleanora Akitania, dugez Akitania.
 
E 1166 en doa ranket Konan IV leuskel e gurunenn ha rediet e oa bet e verc'h Konstanza, gant ar roue saoz Herri II, da zimeziñ d'e vab, Jafrez.

Etre 1166 ha 1181 e voe renet Breizh gant Herri II. Goude 1181 en doa kemeret Jafrez ar galloud, met ne renas nemet pemp bloaz. 

Mervel a reas e 1186 goude un tournamant. C'hoant en doa Herri da drevañ Breizh, met Konstanza a oa dougerez ha, dre chañs e c'hanas ur mab, Arzhur Iañ .

## E vugale
Dimezet e oa da Konstanza Breizh:
*Eleonora Breizh (1182/1184-1241), a voe bac'het e voe betek he marv gant hec'h eontr Yann Dizouar, ha gant he c'henderv Henri III.
* Matilda (1185-1189).
* Arzhur Iañ (dug Breizh) (1187-1203), dug Breizh, lazhet gant e eontr Yann Dizouar.
Lionel Buannic

**Lionel Buannic**, pe Lionel Buanig e brezhoneg, ganet d'ar 24 a viz Du 1972 e Kemper a zo kehentaer, kazetenner ha rener LB Groupe, aozer evit tri skinwel war ar genrouedad.

## Buhez
Desavet e Pouldreuzig ez eas d'ar skol ma voe aet Pêr-Jakez Heliaz enni hag er mare-se e veze desket un tamm brezhoneg. Pa yeas d'al lise e kavas un hentenn brezhoneg hag e komprenas ma oa aes dezhañ ober gant ar yezh.
Goude bezañ bet studiet en doe ar skiantoù politikel e Grenoble e labouras e France Bleu Breizh Izel, ha goude e Frañs 3 Hirwazh evit sevel reportajoù, darn anezho e brezhoneg.
Skrivet en doe kronikennoù brezhonek bep sizhun e-barzh ar gelaouenn Le Télégramme.
E penn daou embregerezh emañ hag ez eont d'ober LB Groupe. Gant an hini kentañ, ur gevredigezh kehentiñ evit an embregerezhioù, e kav arc'hant awalc'h evit arc'hantaouiñ Brezhoweb a zo e falioù produiñ filmoù ha videoioù brezhonek evit ma vo bouedet ar chadenn skinwel enlinenn ha dre froud gant an anv-se.

## Skinwel
Skridaozer eo bet e Frañs 3 Hirwazh e dibenn an . Etre miz Gwengolo 2003 ha miz Gouere 2005 eo bet kazetenner ha pennskridoazer evit an embregerezh skinwel TV Breizh betek m'eo bet dispennet ar gennad brezhonek er skinwel-se. Tutaet e voe gant Patrick Le Lay  a zo bet ur mestr evitañ, pa krede o daou e hellfe posubl kroui~~ur chadenn skinvel war ar gwagennoù gant aotre an aotrouniezhoù Stad.
E miz Kerzu 2006 e kinnigas an abadenn gentañ e brezhoneg penn-da-benn, war-eeun ha dirak an holl war an Internet. Anvet eo Webnoz ha skignet e vez bep trede Lun ar miz. Kenbroduer an abadenn eo gant e embregerezh "Lionel Buannic - Message et Médias".
Er rummad "Brezhoneger ar bloaz" eo bet nominet evit Prizioù Frañs 3 e 2007.
Goude ma teuas a-benn da lakaat Webnoz da badout e ledanas e dachenn er ur sevel un chadenn skinwel brezhonek enlinenn gant abadennoù pemdeziek d'an abardaez. War lec'hienn Brezhoweb e kaver videoioù kaset war ar goulenn dre froud, darn anezho filmoù skinvel kembraek pe gouezelek istitlet pe eilvouezhiet e brezhoneg. 
Galvet gant aotrouniezhoù lec'hel eo aet da sevel e Pau, Òc Tele, ur chadenn skinvel okitanek. enlinenn
Goude bezañ bet staliet en Intel emañ sez ha studio filmañ LB Groupe en Alre.

## Oberennoù
**Spered ar vro, Les chroniques de Lionel Buannic*, Le Télégramme, 2004.
* Frank Delalande, Lionel Buannic, *Groupements d'employeurs : mode d'emploi*, Editions d'Organisation, Coll. Ressources humaines, 2007, ISBN 9782212537437.
* *Ce que vous avez toujours voulu savoir sur le breton!*, Editions du Temps, Naoned. Skeudennaouet gant Dugast'.

## Liammou
Lec'hienn LB Groupe
Lec'hienn Brezhoweb

## Pennadoù nes
* Frañs 3 Hirwazh
* Netflix
* Skignañ dre froud
* Skinwel brezhonek
* Skinwel enlinenn
* Brezhoweb
* Òc Tele
* Galoweb

## Notennoù ha daveennoù
Konan Iañ

**Konan Iañ**, lesanvet **Konan Dort**, mab da Yezekael Berengar, kont Roazhon, a voe kont Roazhon war-lerc'h e dad adalek 970, ha 
dug Breizh adalek 990, betek e varv en emgann Konkerel, d'ar 27 a viz Mezheven 992).

## E vuhez

Kentañ meneg eus Konan zo bet kavet d'ar 16 a viz Eost 979 e lez Odo Iañ, kont Bleaz, evel « *Conanus commes Britanniae* ».

Goude kentañ Emgann Konkerel a-enep Hoel Naoned en 981 ne deuas ket a-benn da gemer an tu kreñv warnañ ha da sujañ Kontelezh Naoned.

Goude kaout an dizober eus *Wicohen* a oa arc'heskob Dol hag en devoa lakaet e dad da blegañ d'e aotrouniezh, ez eas Konan da lakaat e grabanoù war Bro-Ereg gant skoazell *Orskand* a oa eskob Gwened (970-992).

Goude e aloubas kontelezh Naoned e 990 war-lerc'h marv ar c'hont Alan Breizh hag e embannas e oa dug Breizh.

Da goulz kadarnadur un donezon graet gantañ da abati Menez Mikael ar Mor, d'an 28 a viz Gouhere 990, dirak holl eskibien Breizh, e kemeras an anv "priñs ar Vrezhoned".

Nec'het e oa e amezeg, ha breur-kaer, ar c'hont Foulk III a Anjev, lesanvet *Foulk Nerra*, o welout beli e amezeg o kreskiñ. 
Pa varvas Alan Breizh, mab Gwereg Naoned e 990 e klaskas teurel e grabanoù war kontelezh Naoned.

Lazhet e voe Konan en Eil Emgann Konkerel e 992.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Ermengarde, merc'h e amezeg Jafrez Iañ Anjev. 
Bugale o doe 
*Jafrez I (anvet diwar-lerc'h e dad-kozh a Anjev) a voe kont Roazhon ha dug Breizh
*Judit Breizh, a voe dugez Normandi goude he dimeziñ da Richarzh II Normandi, hag a varvas e 1017 .

N'anavezer pried all ebet dezhañ, met tri mab all en doe, ha ne greder ket e oant diwar Ermengarde: 
* Yezekël Gwened, eskob Gwened en 992/1008, marvet d'an 13 a viz Mezheven 1037. 
* *Kadwalon*, abad an Abati Redon, eus 1019 betek 1040.
* *Urvod*, meneget e anv en 1026 en un dihell gant Alan III.

## Bez
Beziet e voe Konan Iañ en abati Menez Mikael ar Mor a reas dezhi donezonoù kaer.

## Notennoù

## Levrlennadur
* André Chédeville & Noël-Yves Tonnerre *La Bretagne féodale XIe-XIIIe*. Ouest-France Université Roazhon (1987) .
* Arthur de La Borderie *Histoire de Bretagne*: Tome deuxième *Lutte de la maison de Rennes contre la maison de Nantes* p. 419-439. Adembannet gant Joseph Floch, Mayenne (1975).
Kanomp Breizh

**Kanomp Breizh**, unan eus ar c'hevredadoù bodet e-barzh Kenleur, a oa bet krouet e 2004 evit « diorren ar c'han a-gor brezhonek, hengounel hag a-vremañ».

## Breizh a gan
Bep bloaz, da geñver Gouel Breizh, e miz Mae, e vez aozet gantañ "Breizh a Gan". Er momed-se e vez aozet kenstrivadegoù evit an Eil rummad hag an Trede rummmad.« Priz ar grouidigezh Kanomp Breizh » a c’hell bezañ deroet evit ur c’han nevez kompozet.

## Kampioned Breizh
Abaoe 2005 e vez aozet Kampionad Breizh al Lazoù-kanañ e-pad Gouel Kann al Loar, e miz Eost, evit ar rummad kentañ d'an nebeutañ. Lazoù-kanañ ar rummad kentañ :
*2005 : Kanerien Sant Karanteg
*2006 : Kanerien Sant Karanteg
*2007 : konkour ebet
*2008 : Mouezh Paotred Breizh
*2009 : Kanerion an Oriant (an Oriant)
*2010 : Allah's Kanañ
*2011 : Allah's Kanañ
*2012 : Mouezh Paotred Breizh
*2013 :
*2014 :
*2015 : Mouezh Paotred Breizh
*2016 : Mouezh Paotred Breizh
*2017 :
*2018 : Mouezh Paotred Breizh
*2019 : Mouezh Paotred Breizh
*2020 :
*2021 :
*2022 : Mouezh Paotred Breizh
*2023 : Anna Vreizh
*2024 : Mouezh Paotred Breizh

## Lazoù-kanañ ar c'hevredad
*Allah's Kanañ http://allahskanan.free.fr
*An Avel Vras (Aradon)
* Anna Vreizh (Naoned)
*Awel Dreger (Lannuon)
*Ensemble choral de Porzay (Plonevez-Porzhe)
*Gwalarn Uhel (Gwitalmeze)	
*Kan ar Vro (Naoned)
*Kan Awen (Brest)
*Kanerien Ar Goëlo (Sant-Ke-Porzh-Olued)
*Kanerien Roazhon (Roazhon)
*Kanerien Sant Karanteg (Karanteg)
*Kanerien Sant Meryn (Ploveilh)
*Kanerion an Oriant (An Oriant)
* Kanomp ar Vro (Sant Brieg)
* Kenvroiz Dom Mikael (Plougerne)
*Chorale Iroise (Plouzane)
*Les Choralines-Korholen (An Turball)
*Les Marins d'Iroise (Plouzane)
*Mouez ar Mor (Brest)
*Mouezh Bro Konk (Konk-Kerne) 	
*Mouez Bro Landi (Landivizio)
*Mouezh Paotred Breizh (Karaez). Brassellet d'an 5 a viz Genver 2024.
*Oceanis-la-Bordée (Tregon)
*War Raok (Ar Baol)
 
### Liammoù
*Lec'hienn ar c'hevredad Kanomp Breizh. Brassellet d'an 5 a viz Genver 2024.

## Daveennoù
852

*Diwar-benn bloavezh *'852*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

Bloavezh bizeost, o kregiñ gant ur Gwener hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn

## Darvoudoù

### Europa

#### Kergustentin
* Mikael III dindan adren e vamm Theodora 

#### Breizh
* Aloubet eo kontelezh Craon gant Erispoe.

#### Bro-C'hall
* Karl Voal

#### Spagn
* Marv an emir Abd al Rahman II.

#### Bulgaria
* Ar roue Boris a dro a-du gant ar relijion gristen

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 10 Ebrel

* Pab ː Leon IV 

## Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
## Skiantoù ha politikerezh

## Armerzh

## Sport
## A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 852|Ganedigezhioù 852]]

## [[:Rummad:Marvioù 852|Marvioù 852]]
* Abd al-Rahman II, emir en bro Spagn

__NOTOC__
Alan II

**Alan Breizh**, pe **Alan al Louarn** (anvet ivez **Alan Varvek**) (910-952 e Naoned ) a oa kont Poc'her ha kentañ Dug Breizh adalek 936. E dad e oa Matuedoi, kont Poc'her, hag e vamm a oa merc'h da Alan Veur, roue diwezhañ Breizh. 

## E vuhez
Aet e oa da chom da Vro-Saoz pa oa bugel, abalamour ma oa bet aloubet Breizh gant an Normanded. 

E 936, gant sikour Edouarzh, mab Aofred Veur, ha war atiz an Tad-abad Yann Landevenneg en doa gwelet e oa tu da zistroadañ an Normaned, e tistroas da Vreizh ha dindan tri bloaz e kasas an Normaned kuit: ar stourm a echuas d'ar 1añ a viz Eost gant trec'h Treant. 

Emglev a reas gant Loeiz IV, roue ar Franked en doa anavezet e Bro-Saoz.

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:
* E 925 e timezas Alan da Roscille Anjev (ganet war-dro 906, marvet war-dro 948). Honnezh a oa merc'h da Foulk Iañ, kont Anjev, ha da Roscille Loches, itron Villandry. 
** Ur verc'h o doe : Gerberga Naoned, a zimezas da Yezekael Berengar, kont Roazhon, hag a vo mamm da Gonan Iañ. 
* E 948 ec'h addimezas e Bleaz da * [[Roscille Bleaz]] *, c'hoar Tepot Iañ, kont Bleaz ha merc'h *Gello Iañ* , kont Bleaz ha *Richilde de Gothie*. 
** Ur mab o doe: Drogon Naoned, anvet ivez *Dreux*, ganet en 950, marvet en 958, a vo kont Naoned. 

* Gant e serc'h Judit, marvet etre 948 ha 952, en doe tri bugel bastard:
** Hoel Iañ, ganet war-dro 930, a voe kont Naoned goude marv e hantervreur. 
** Gwereg Breizh, ganet war-dro 933, dug Breizh, goude marv e vreur Hoel.
** *Judit*, a zimezas da *Pons de Marseille*. 
Gant e zaou vav bastard e sinas un akta war-dro 945. 

## E varv

Mervel a reas Alan Barvek e Naoned. Beziet eo eno en Iliz-veur an Itron Varia, er gêr en doa choazet da gêr-benn, hag harpet da adsevel war-lerc'h ma voe distrujet gant ar Vikinged.
Karachi

**Karachi** (ourdoueg: كراچى, sindeg: ڪراچي) a zo ur gêr hag ur porzh-mor eus Pakistan. Kêr vrasañ ar vro ha kêr-benn proviñs Sindh eo. Unan eus meurgêrioù brasañ ar bed eo gant 21 milion a dud. War ribl Mor Arabia emañ, e gwalarn delta an Indus. Kêr-benn armerzhel ha kellidel ar vro eo, hag ur greizenn skolveuriek vras en Azia ar su hag ar bed muzulman.

## Tud liammet ouzh ar gêr
* Muhammad Ali Jinnah, politikour
* Benazir Bhutto, politikourez
* Bilawal Bhutto Zardari, politikour
* Ada Jafri, barzhez

## Liammoù diavaez
Mor Wadden

**Mor Wadden** (*Wattenmeer* en alamaneg, *Waddenzee* e nederlandeg, *Waadsee* e frizeg, *Vadehavet* e daneg) eo anv al lodenn eus Mor an Hanternoz zo paket etre un aridennad inizi hag arvor kevandir Europa. 

Mor Wadden en em astenn etre Den Helder en Izelvroioù, er mervent, hag Esbjerg e Danmark, er biz, a-hed war-dro 450 km, ha war ur gorread war-dro 10 000 km².

An disparti etre Mor Wadden ha Mor an Hanternoz end-eeun zo graet gant Inizi Friz (inizi Friz ar C'hornôg, en Izelvroioù, inizi Friz ar Reter, en Alamagn, hag inizi Friz an Hanternoz en Alamagn hag e Danmark). 

Dibar eo neuz Mor Wadden, dre m’eo bas an dour ennañ ha ma vez dizoloet lec’hidegoù bras gant an tre. *Lec’hidegi* eo ster ar ger *Wadden* e nederlandeg, dres. Brudet eo Mor Wadden abalamour d’al loened ha d’ar plant a gaver eno. Hiziv an deiz eo gwarezet al loened hag ar plant-se en ul lodenn vras eus Mor Wadden, gant kenlabour an teir stad.

## Liammoù diavaez
* Kartenn eus Mor Wadden (daneg)
* Parkoù naturel Mor Wadden (en Alamagn) (alamaneg)
* Common Wadden Sea Secretariat (saozneg)
* Mor Wadden (en Izelvroioù) (nederlandeg, saozneg)
B (lizherenn)

Eil lizherenn al lizherenneg latin eo **B**, **b**.

Heñvel eo ouzh Β (eil lizherenn al lizherenneg c’hresianek) ha В (trede lizherenn al lizherenneg kirillek).

## Istor
Al lizherenn B a grogas moarvat evel piktogram leurzi un ti e hieroglifoù Egipt.

## Arouezioù all

*Arouez an notenn sonerezh *Si* eo **B** er broioù saoznek.
*Arouez ar bor eo e taolenn beriodek an elfennoù.
866

*Diwar-benn bloavezh *'866*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 866|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 866]]*

## [[:Rummad:Marvioù 866|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 866]]*
__NOTOC__
Assembleia da Mocidade Independentista

**Assembleia da Mocidade Independentista (AMI)** ("Bodadenn ar Yaouankizoù Disrannour") eo anv un aozadur broadelourien krouet e Galiza e 1993 evit bodañ yaouankizoù disrannour ar vro ennañ.

Krouet e oa bet er penn-kentañ evel rann yaouankizoù Assembleia do Povo Unido (APU, "Bodadenn ar Bobl Unvan") met n'ec'h eas ket da get pa oa bet divodet APU e 1995.

Dont a reas meur a ezel/ezelez eus Kevrenn Istor ha Douaroniezh Skol-Veur Sant-Jakez a Gompostela er bloavezhioù 1990.

Er mouezhiadegoù diwezhañ e soutenas AMI listenoù Nós-UP.
 
Harzhet eo bet meur a ezel/ezelez eus AMI tamallet da vezañ liammet ouzh ar sponterezh pe da vezañ kaset da-benn gwalldaolioù war-eeun.

D'ar 24 a viz Gouere 2005, da-geñver gouel broadel Galiza hag ivez ar gouarnamant nevez er pennañ anezhañ PSOE ha BNG, daou ezel eus AMI a lakaas ur vombezenn da darzhañ e sez an ti-bank *Caixa Galicia* e kêr-benn Galiza, hep na vije bet gloazet den ebet. Heuliet e oant bet abaoe pell gant ar polis avat ha harzhet ha kaset d'an toull-bac'h e oant bet nebeudig war-lerc'h.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn AMI
Assembleia do Povo Unido

**Assembleia do Povo Unido** ("Bodadenn ar Bobl Unvan") oa ur strollad broadelour galizek hag a difenne ur vro dishual ha sokialour hag a save a-du gant adunvaniñ ar galizeg hag ar portugaleg dre skrig (*[[reintegracionismo]]*).

Krouet e oa bet e 1989 gant tud aet kuit eus Frente Popular Galega ("Talbenn Pobl Galiza") ha tost ouzh Galiza Ceive-OLN.

Sevel a reas a-du krenn gant ar storum dre armoù evit kas war-raok an dieubidigezh vroadel ha skoazell a reas ez-politikel Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive (EGPGC , "Arme C'houvrezelek Pobl Galiza Dieub"). 

En em divodañ a reas d'an 29 a viz C'hwevrer 1995 goude meur a vloaz a dizoberiantiz goude ma oa bet kaset da benn he zaol diwezhañ gant o EGPGC e 1991 ha bezañ bet tapet gantañ 1.492 votos (0,1%) e mouezhiadegoù Parlamant Galiza e 1993.
Galiza Ceive-OLN

**Galicia Ceibe-Organización de Liberación Nacional (Galicia Ceibe-OLN)** ("Galiza Dieub-Aozadur evit an Dieubidigezh Vroadel") a oa anv un aozadur disranner galizek eus an tu-kleiz bet krouet e 1980 gant Partido Galego do Proletariado (PGP, "Strollad Proletariad Galiza") evel un talbenn politikel.

Dont a reas da gemer e blas da vat e 1981 pa oa bet divodet ez-ofisiel PGP o kenderc'hel da difenn dieubidigezh leun Galiza hag hep sevel a-enep d'ar stourm dre an armoù.

E 1982 e oa hennezh unan eus an aozadurioù hag a gemeras perzh e krouidigezh Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza"), met mont a reas kuit un nebeud mizioù war-lerc'h dre ma tifnne ur strategiezh disheñvel e-keñver ar mouezhiadegoù.

Da geñver mouezhiadegoù 1983 e oa bet savet ul listenn unvan anvet Candidaturas de Unidade Popular enni Galiza Ceive-OLN a-gevret gant Partido Comunista Obrero Español (PCOE, "Strollad Komunour Micherour Spagn") ha tud distrollad all. Izel-tre e oa bet an disoc'hoù avat ha gant an dipitet ma oant, er VI Bodad Vroadel e kinnigas Xosé Luís Méndez Ferrín divodañ an aozadur ez-ofisiel er bloavezh-se, met voete e oa bet a-enep gant an darn vrasañ eus an izili. Kemmañ a reas an aozadur e anv neuze ha dont a reas da vezañ **Galiza Ceive-OLN** hervez ar skritur "reintegracionista" hag a glask adunaniñ ar galizeg hag ar portugaleg dre skrid.

Souten a reas ez-politikel ar strollad armet Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive.

E 1988 e voe bet savet Frente Popular Galega ("Talbenn Pobl Galiza") dre unaniñ Galiza Ceive-OLN gant un disrann eus Unión do Povo Galego (UPG, "Unvaniezh Pobl Galiza") anvet Partido Comunista de Liberación Nacional ("Strollad Komunour evit an Dieubidigezh Vroadel") mui Grupos Independentistas Galegos "Stroladoù Disrannourion Galiza") ene studierion/ezed eus Skol-Veuur Sant-Jakez a Gompostela.

Kuitaat a reas Galiza Ceive-OLN an Talbenn ur bloaz war-lerc'h avat abalamour da sav-poentoù disheñvel e-keñver strategiezh, en em divodañ a reas ha savet e oa bet en e lerc'h Assembleia do Povo Unido (APU).
Galiza Nova

**Galiza Nova** eo anv un aozadur bet krouet e Galiza e 1988, gantañ da bal bodañ ennañ an holl re yaouank broadelour.

Daoust ha ma oa anezhañ un aozaduur emren hervez e statudoù er penn-kentañ e krogas buan-tre da vont en-dro evel rann yaouankizoù ar Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza") ha da geñver Eil Emvod-meur ar BNG dalc'het e Sant Jakez a Gompostela e 1990 e oa bet divizet enbarzhiañ Galiza Nova er Bloc'had-se ez-ofisiel. 

Etre palioù resis Galiza Nova emañ an dieubidigezh vroadel evit sevel ur vro hep gwalldiforc'hoù evit abegoù broadel, reizhel ha klasel.

E penn an aozadur emañ ar Sekretourez-Veur, Iria Aboi.

Roll ar sekretourion-veur betek-hen:

*Catuxo Álvarez (1988-1990) 
*Manuel Antelo (1990-1992) 
*Bieito Lobeira Domínguez (1992-1996)
*Martiño Santos Canosa (1996-2000) 
*Rubén Cela Díaz (2000-2004)
*Xosé Emilio Vicente Caneda (2004-2007)
*Iria Aboi Ferradás (2007-...)

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Galiza Nova
Unión do Povo Galego-liña proletaria

**Unión do Pobo Galego-liña proletaria (UPG-lp)** ("Unvaniezh Pobl Galiza - Linenn broleter") oa ur strollad broadelour galizek hag a difenne ur Stad dishual ha sokialour. 

Krouet e oa bet e 1977 gant Xosé Luís Méndez Ferrín pa oa bet skarzhet hennezh hag un nebeud tud all eus Unión do Povo Galego ("Unvaniezh Pobl Galiza"), tamallet gante da vont war hent an tu-dehoù. Skarzhet e oant bet dre ma savent a-enep da bolitikerezhezh sindikal ar Strollad dreist-holl, abalamour d'ar fed ma kave gwell dezhe chom hep kemer perzh er miuezhiadegoù hag evit sevel a-du gant ar stourm dre armoù. 

Adanvet e oa bet Partido Galego do Proletariado ("Strollad Proletariad Galiza") e 1978.

Embann a rae ar gelaouenn *Terra e Tempo*.
Frente Popular Galega

**Frente Popular Galega** ("Talbenn Pobl Galiza") a zo un aozadur broadelourien hag a glask sevel ur stad sokialour dishual e Galiza.

E 1986 e sav a-du Unión do Povo Galego ("UPG, "Unvaniezh Pobl Galiza") evit ma kmerfe perzh Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza") er mouezhiadeoù evit Parlamant Galiza ha diwar an diviz-se ec'h eas kuit diouzh Poellgor Kreiz UPG 13 ezel ha krouiñ a rejont **Colectivo Comunista 22 de marzo** ("Strollad Komunour an 22 a viz Meurzh"). Ha da geñver Gouel Broadel Galiza, d'ar 25 a viz Gouere 1986 e teuas da vezañ ur strolad politikel anvet Partido Comunista de Liberación Nacional (PCLN, "Strollad Komunour evit an Dieubidigezh Vroadel"), skarzhet diouzh BNG ez-ofisiel da geñver e II Emvod Broadel evit bezañ goulennet ouzh an dud votiñ evit Herri Batasuna e moueziadegoù Parlamant Europa.

E 1987 e oa bet krouet FPG gant PCLN ha Galiza Ceive-OLN a-grevret gant aozadurioù lec'hel bihan all evel *Colectivos Nacionalistas de Trasancos* eus Vigo, *Grupos Independentistas Galegos* eus Sant-Jakez a Gompostela hag *Iskeiro* eus Ferrol.

E 1989 en em disrannas diouzh FPG ur re izili tost ouzh Galiza Ceive-OLN hag a save a-dugant ar stourm dre armoù kaset en-dro gant EGPGC ha gante e oa bet krouet da heul Assembleia do Povo Unido. 

E 1994 e tiviz FPG dont da vezañ ur strollad rik kentoc'h evit un talbenn politikel.

Er mouezhiadegoù evit Parlamant Galiza e 2001 e tapas FPG 3.176 vot (0,3%), e mouezhhiadegoù Parlamant Stad Spagn e 2004 ec'h eas gante 2.257 vot (0,12%) ha tapet gante un dileuriad evit ti-kêr Cangas da geñver ar mouezhiadegoù lec'hel dalc'het e 2003. Er mouezhiadegoù evit Parlamant Galiza dalc'het e 2005 e oa bet tapet gante 2.982 vot (0,2%).

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel FPG
Drogon (dug Breizh)

**Drogon** (950? - 958), kont Naoned, ha dug Breizh eus 952 da 958 a varvas en bugel.

Mab e oa da Alan II a Vreizh, anavezet ivez evel *Alan al Louarn*. E vamm, Roscille Bleaz, a oa c'hoar d'ar c'hont Tepot Iañ Bleaz. 

Ne oa nemet 2 vloaz pa varvas e dad digantañ. E eontr Tepot, a oa kulator dezhañ, a hastas dimeziñ e c'hoar intañvez da'r c'hont Foulk II . 
Rannet e voe Breizh etre an daou vreur-kaer: da Foulk kontelezh Naoned hag an dug yaouank da ziwall, da d-Tepot hanternoz ar vro. Nemet re bell e oa Breizh diouzh bro an eontr, ha neuze e fizias al labour ren e daou zen: 
* Juhel Béranger kont Roazhon,
* Wicohen arc'heskob Dol.

Pa varvas Drogon a-daol-trumm, e 958, e kavas tro * Kronikenn Naoned* da lakaat ar muntr war-gont Foulk II: goulennet en dije digant magerez ar bugel skeiñ dour berv war e benn a-greiz ma oa o kibellat. 

Goude marvet Drogon e oa droug e Naonediz dre ma ne rae netra Foulk evit herzel ouzh ar Vikinged da zont el Liger, pa gavent aesoc'h ober freuz ha reuz e Breizh war-lerc'h marv Alan II. Neuze ez ejont da c'houlenn digant Hoel Iañ ha Gwereg, daou vab bastard da Alan II, ober war-dro o c'hontelezh. 

## Mammenn

Anavet eo buhez Drogon un tamm bennak gant Kronikenn Naoned en XIvet kantved. 
* *Kronikenn Naoned*, embannet gant Arthur de la Borderie: http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k638600
Rheidol

Ar stêr **Rheidol** zo ur stêr eus Kembre a gej gant ar stêr Ystwyth en Aberystwyth war aod bae Ceredigion e kreiz Kembre.
Augusto Pinochet

**Augusto José Ramón Pinochet Ugarte** [] a zo bet ganet d'ar 25 a viz Du 1915 e Concon, nepell a Valparaíso (Chile) ha marvet d'an 10 a viz Kerzu 2006 e Santiago de Chile (Chile), a oa ur jeneral ha politikour chileat.
Penn-Stad Chile e voe adalek an 11 a viz Gwenholon 1973 betek 1988.

## E vuhez
Augusto Pinochet a voe ar bugel kentañ eus c'hwec'h bugel e dud. E dad, Augusto Pinochet Vera (Chanco, 1891-Arica, 1944), a oa deuet un hendad dezhañ eus Breizh en XVIIIvet kantved, hag e vamm,  Avelina Ugarte Martínez (Cauquenes, 1895-Santiago, 1986), a oa he zud eus Navarra; dimeziñ a rejont en Valparaíso d'ar 24 a viz Here 1914 en  parrez *Nuestra Señora de Andacollo*. E dad-kozh a-berzh mamm,  Alejandro Ugarte, a stourmas e menezioù Perou e-pad Brezel ar Meurvor Habask.

## Levrlennadur

* Olivier Bras ha Jorge González, *Allende, an emgann diwezhañ*, Nadoz-Vor Embannadurioù, 2019.
Roue Marc'h

Ar **roue Marc'h** (*Margh* e kerneveureg, *Marcus (Cunomorus)* e latin), 
* zo unan eus penntudennoù mojenn Tristan hag Izold e Kernev-Veur,
* ur roue mojennel eus Breizh, meneget e kontadennoù brezhonek,
* marteze ar memes den evel ar roue Konomor meneget e mojenn ar sent Treveur ha Trifina. 

Gallout a rafe anv ar roue kerneveurat dont eus hini ur roue brezelour a orin brezhon-roman, Marcus e anv, mesket gant mojennoù koshoc'h diwar-benn kezeg.
Bizien

Ar **Bizien** zo ur stêr eus Treger (Breizh), a dremen dre Bouldouran, hag a zo un adstêr d'ar Yeodi war e lez dehoù.

Bourg de Pouldouran.jpg|Bourc'h Pouldouran
Pouldouran. Brume.jpg|Kostez Pouldouran
Barque apaisée.jpg|E peoc'h war ar stêr Vizien


## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Marthe Vassallo

**Marthe Vassallo**, bet ganet d'ar 24|Even|1974 ha desavet e Tregastell, Bro-Dreger, zo ur ganerez.

Skoliataet eo bet e Lise Feliz an Danteg Lannuon. Adalek 1994 he deus graet studioù skol-veur war ar brezhoneg e Skol-Veur Roazhon II. Eno he doa desket tammoù iwerzhoneg ha bet eo goude se en Iwerzhon evit peurzeskiñ ar yezh-se. Eno eo ivez e reas anaoudegezh gant Françoise Morvan. Kemeret he deus perzh e skrivadur, troidigezh hag embannadur karnedoù dastum Fañch an Uhel asamblez gant Françoise Morvan e ti-embann ar PUR pe ar Presses Universitaires de Rennes.

Eus 1991 da 1996 he deus labouret e FR3 o kinnig an abadennoù brezhoneg eno gant Annie Ebrel, a-raok kregiñ gant he micher kanerez.

C'hoari-pezh a ra abaoe 1991. Desket he deus kanañ opera pe g-kaniri lourennek ivez.

E-kerzh ar bloavezhioù 1990 e oa kroget da ganañ er festoù-noz hag en nozvezhioù pe er beilhadegoù. Daou sell he deus war ar c'hanañ e brezhoneg, unan a zo heuilh ha doujañ ouzh doare kanañ kanerien pe ganerezed an hengoun, ha diouzh an tu all, klask doareoù nevez da ginnig anezho ha sevel danvez nevez. 

Abaoe 1997 ne ra ken nemet kanañ : kanoù lourennek, er festoù-noz da lakaat an dud da zañsal, pe oc'h arnodiñ doareoù nevez da ganañ. Kanañ a capella a ra gant Nolùen Le Buhé hag ivez gant Annie Ebrel, pe c'hoazh o-zeir asambles. Ezel eo ivez eus ar strollad Loened Fall hag eus Bugel Koar e-lec'h ma kan eilet gant Fulup Olier ouzh an akordeoñs .

E 2023 he deus savet an arvest "Les fantômes sont des choses qui arrivent" gant ar gevredigezh *Fur ha foll*.

## Pladennoù
*1993 : Gwerzioù et chants de haute-voix, *F3 Ouest.*
*1998 : Loened Fall, An deizioù zo berr, *[[AN NAER Productions]] *
*2000 : Bugel Koar, Ar Solier, *AN NAER. *
*2001 : Skaliero, Beg ar Viñs, *[[Keltia]].*
*2001 : Bagad Kemper, Azeliz Iza, *Keltia* 
*2002 : Gilles Le Bigot, Empreintes, *Keltia.*
*2003 : Loened Fall, Gouez ! (A l’état sauvage), *AN NAER.*
*2004 : Bugel Koar, Nebaon !, *AN NAER.*
*2014 : Loened Fall, 'vel ba'r ger, AN NAER Produksion

#### Pladennoù kemeret perzh enno
*Gwerz 'Peñse ar Jentilez', 7'07'. 'Musiques vivantes dans les bars : Kenstroll'
*'Révoltes, résistances et Révolution en Bretagne'. 'An International', 7'05

## Levrlennadur
*  Bernez Rouz, *Mouezhioù Breizh (grandes voix de Bretagne) : Marthe Vassallo aux septs vents des cultures du monde*. E-barzh *Ouest-France Dimanche*, 6 a viz Eost 2023 (Trésor du breton écrit).

## Liammoù diavaez
* He lec'hienn ofisiel
*Un doare eus Kan an Dispac'h kanet ganti: http://www.deljehier.levillage.org/textes/chansons_revolutionnaires/inter_vml.htm#Breton_
*http://www.drom-kba.eu/Intervention-de-Marthe-Vassallo.html
Listenn stêrioù Kembre

## A
*Afan
*Artro
B

Banon

## C
*Cleddau
*Clwyd
*Conwy (stêr)

## D
*Dyfi
*Dyfrdwy
*Dysynni

## G
*Gwy

## H
*Hafren

## Ll
*Lledr
*Llwchwr

## M
*Mawddach
*Menai
*Menoe

## o
*Ogwr

## T
*Taf
*Teifi
*Troddi
*Tywi

## W
*Wysg
*Wyre

## Y
*Ystwyth

## Pennad kar
*Listenn stêrioù Kembre hervez an douaroniezh‎
Partido Galego do Proletariado

**Partido Galego do Proletariado (PGP)** ("Strollad Proletariad Galiza") a oa anezhañ ur strollad broadelour ha marksour-leninour krouet e Galiza e 1978 pa oa bet adanvet evel-hen Unión do Povo Galego-liña proletaria.

E 1979 e kemeras perzh un nebeud izili eus PGP e listennoù Unidade Galega ("Unvaniezh C'halizat") da geñver ar mouezhiadegoù lec'hel ha tapet gant PGP tri dileuriad e tiez-kêr Sant Jakez a Gompostela, Monforte de Lemos ha Vilaboa.

Sevel a reas ar strollad un talbenn ledan anvet Galicia Ceibe-OLN hag un talbenn milourel anvet Loita Armada Revolucionaria (LAR, "Stourm Armet Dispac'hel") hag e 1980 e oa bet harzhet un nebeud pennoù eus ar strollad, en o zouez Xosé Luís Méndez Ferrín.

Ur pouez bras en doa bet ar Strollad er sindikad Confederación Sindical Galega.

Chom a reas a-sav e diwezh ar bloavezhioù 1980.
Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive

O **Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive (EGPGC)** ("Arme C'houvrezelek Pobl Galiza Dieub") oa anv ur strollad broadelour armet krouet e Galiza e 1986, gantañ da bal tizhout ur vro diueb ha sokialour.

Krouet e oa bet dreist-holl gant izili eus Galiza Ceive-OLN mui un nebeud re all o tont eus Unión do Povo Galego (UPG, "Unvaniezh Pobl Galiza").

Kaset e oa bet da benn gante 90 taol en holl, an hini diwezhañ d'an 13 a viz Gwengolo 1991.

E 1989 e oa bet lazhet gante ur *[[guardia civil]]* ("archer") en Irixoa.

Etre 1989 ha 1990 e labouras kalet ar polis hag an archerion evit kas ar strollad da get ha dizoberiant e vanas da vat e 1993.

Soutenet e oa bet ez-politikel gant Galiza Ceive-OLN, da gentañ evel ur rann e-barzh Frente Popular Galega ("Talbenn Pobl Galiza") ha da c'houde gant Assembleia do Povo Unido.
Hoel Iañ

**Hoel Iañ** a voe kont Naoned ha dug Breizh eus 960 da 981. Mab bastard e oa da Alan II ha d'ur briñsez anvet Judit .

E 958, pa varvas e hantervreur Drogon, mab da Roscille Bleaz (eil pried e dad), e voe dibabet gant Naonediz da ren Breizh.
Stourmet en deus e-pad e ren a-enep ar Vikinged ha dreist-holl a-enep Judikael Berengar, kont Roazhon, hag e vab Konan Iañ, lesanvet *an Tort*.

En 981, pa varvas Gaoter, eskob Naoned, e reas Hoel dilenn e vreur Gwereg da eskob. Neuze e voe kaset Gwereg da welout arc'heskob Teurgn, da vezañ anvet gantañ. War an hent e klevas keloù eus drouklazh e vreur Hoel, gant un den anvet *Galuron*, kaset dezhañ gant e enebour Konan an Tort.


Neuze e tistroas Gwereg da Vreizh ma voe anvet kont Naoned war-lerc'h e vreur Hoel a seblant bezañ bet divugel.

## Notennoù
Gwereg (dug Breizh)

**Gwereg**, pe **Gwereg Breizh**, ganet war-dro 933 ha marvet e 988, anezhañ mab bastard da Alan II, dug Breizh, ha d'ur briñsez Judit, a oa kont Naoned, eus 981 betek 988.
 
## E vuhez
Savet e voe en abati Saint-Benoît-sur-Loire tost da Orleañs. Dilennet e voe da eskob Naoned e 981, hep bezañ eskobet gant an Iliz pa ne oa ket beleg, hag ober a reas war dro an eskopti hag ar gontelezh war un dro.

## Dug Breizh
Anvet voe da zug Breizh e 981, war-lerc'h marv e vreur, Hoel Iañ.

Kenderc'hel a reas gant stourm e vreur ouzh Tiegezh Roazhon. En em glevet e oa gant Jafrez Grisegonel, kont Anjev, a-enep Konan an Tort, kont Roazhon ha dug Breizh .

E-penn arme an Naonediz e oa da vare Kentañ Emgann Konkerel.

En emglev a sinas gant ar c'hont Gwilherm IV Poatev e oa anavezet perc'henniezh kont Naoned war an douaroù er c'hreisteiz d'al Liger war *pagi* Herbauges, Tiffauges ha Mauges - anezho douaroù kemeret gant e dad Alan II en 942.

## Prizoniet
E 983 edo Gwereg o klask kaout an disamm eus aotrouniezh Anjev hag ezhomm en doa da skoulmañ emglevioù. Mont a reas da lez Lotar, roue Frankia ar C'hornôg, da ober e enorioù dezhañ. Gwelloc'h e kave un aotroù a -bell evit unan a-dost.

War hent ar gêr e chomas a-sav e ti e amezeg Jafrez Iañ, kont Anjev. Ha prizoniet e voe. Ne voe dieubet nemet e 985, ret dezhañ anavezout aotrouniezh Jafrez war gontelezh Naoned. Bec'h a voe etre ar roue frank ha kont Anjev, a glaskas neuze ober emglev gant Hugues Capet.

## E varv
Drouklazhet e voe e 988 gant e vedisin Heroicus, abad abati Redon, hag a vije bet paeet gant Konan an Tort, en devoa lakaet lazhañ Hoel, e vreur, meur a vloaz a-raok.

Beziet e voe Gwereg en abati Redon.

## Dimeziñ
Dimezet e oa da Aremburge, itron a Ankiniz, ur mab o doa bet, Alan Breizh, a varvas daou vloaz war-lerc'h e dad.

## Dihelloù
Anavezet eo buhez Gwereg hag e vreur Hoel dre Kronik Naoned dastumet en , ur skrid gwalldroet ouzh ar Vretoned dre vras, hag ouzh Tiegezh Roazhon muioc'h c'hoazh. 
 
* Kronikenn Naoned => Gallica http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k55624v

## Levrlennadur
* André Chédeville & Noël-Yves Tonnerre *La Bretagne féodale *. Ouest-France Université Rennes (1987) .
* *Naissance de la Bretagne. Géographie historique et structures sociales de la Bretagne méridionale (Nantais et Vannetais) de la fin du VIII<sup>e</sup> à la fin du XII<sup>e</sup>*, Noël-Yves Tonnerre Presses de l’Université d’Angers Angers (1994) .
Partido Comunista de Liberación Nacional

Ar **Partido Comunista de Liberación Nacional (PCLN)** ("Strollad komunour evit an Dieubidigezh Vroadel") a oa ur strollad broadelour ha komunour krouet e Galiza da geñver ar gouel broadel d'ar 25 a viz Gouere 1986.

Krouet e oa bet gant *Colectivo Comunista 22 de marzo* ("Strollad Komunour an 22 a viz Meurzh"), ennañ 13 ezel eus Poellgor Kreiz Unión do Povo Galego ("Unvaniezh Pobl Galiza") ha ne felle ket dezhe ma kemerfe perzh Bloque Nacionalista Galego ("Bloc'had Broadelour Galiza") e Parlamant Galiza. 

E penn ar PCLN e oa Mariano Abalo ha Xan Carballo, sekretour-meur ar sindikad INTG.

Skarzhet e oa bet da vat ar PCLN diouzh BNG da geñver an IIIde Emvod Broadel evit bezañ goulennet ma votfe an dud evit Herri Batasuna er mouezhiadegoù evit Parlamant Europa. 

Mont a reas ar PCLN e darempred gant strolladoù broadelour all eus an tu-kleiz ha diwar se e oa bet krouet an talbenn Frente Popular Galega e 1988 hag en em deuziñ ennañ a-benn ar fin.
Ròcabruna Caup Martin

**Ròcabruna Caup Martin** (okitaneg), **Roquebrune-Cap-Martin** (galleg hag ofisiel), **Roccabruna-Capo Martino** (italianeg), a zo ur gumun eus departamant an Alpoù-an-Arvor, en Provence-Alpes-Côte d'Azur hag er Stad C'hall. Bet eo bet e dalc'h priñselezh Monako e-pad pell (betek 1848).

## Istor
### kantved
*Stag e oa Ròcabruna Caup Martin ouzh Monaco, ne voe ket e kontelezh Nisa morse.

## Monumantoù ha traoù heverk
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Tiegezh Naoned

**Tiegezh Naoned** eo an anv roet d'al linez priñsed ha duged Breizh a grog gant Alan Veur, pe Alan Iañ. 

}

|}
William Wallace

**Sir William Wallace**, ganet e-tro 1270 en Ach na Feàrna (Bro-Skos), ha lakaet d'ar marv d'an 22 a viz Eost 1305, e Smithfield, e Londrez (Bro-Saoz) a oa ur marc'heg ha brogarour skosat hag a stourmas da zifenn e vro a-enep da Vro-Saoz.

Gant Andrew Moray e oa Wallace en emgann Pont Sruighlea, d'an 11 a viz Gwengolo 1297, ma voe faezhet an arme saoz gante.

Lakaet e voe e penn an armeoù skos betek emgann an Eaglais Bhreac e Gouhere 1298. E miz Eost 1305 e voe prizoniet Wallace e Baile Rob Ruaidh e-tal Glasc'ho ha deroet d'ar roue saoz Edward Iañ. Neuze e voe krouget, ruzet e gorf, dibezhiet (Hanged, drawn and quartered), dre ma oa bet treitour ha torfedour hervez ar roue saoz.

## Arroudennoù
* “*Dico Tibi Verum, Libertas Optima Rerum: Nunquam Servili Sub Nexu Vivito, Fili* (Ar wirionez a lavaran dit Mab, ar Frankiz eo ar pep gwellañ eus ar pezh a c'haller gounit. Neuze 'ta, na vev biken e Kabestr ar Sklavelezh.)
Abd al-Malik

**Abd al-Malik ibn Marwan** (en arabeg: عبد الملك بن مروان) a zo bet ganet e 646 ha marvet e 705. 

Kalif Umayyat eus Damask. 

C'hoarier echedoù sirian.
Stêr Taf

Ar stêr **Taf** (*Taff* e saozneg) a dremen dre Merthyr Tudful ha Kerdiz, kêr-benn Kembre a-raok aberiñ er Mor Havren.
Listenn stêrioù Aostria

Sed amañ listenn ar stêrioù a dremen en Aostria. An Danav a dreuz Aostria a-bezh evit mont e-barzh ar Mor Du. Ar stêrioù a ya d'ar mor a zo renket hervez o anv. Ar stêrioù a red e-barzh stêrioù all a zo renket hervez o lec'h aberiñ er mor (an hini a zo an izelañ el listenn a zo an an uhelañ en argrec'h). Lod eus ar stêrioù ne dremenont ket dre ret en Aostria (da skouer Vltava) met adstêrioù aostriat o deus, skrivet en italek. Ul listenn eus ar stêrioù aostriat a c'heller gwelet er fin, renket int hervez o anv.

## Listenn ar stêrioù hervez o red
### Ar stêrioù a red etrezek ar [[Mor Du]]

*Danav (e Sulina, Roumania) 
**Drava (e-kichen Osijek, Kroatia)
***Mur (e-kichen Legrad, Kroatia)
****Mürz (e Bruck an der Mur)
***Gurk (e-kichen Völkermarkt)
****Glan (e-kichen Klagenfurt)
***Gail (e Villach)
**Rába/Raab (e-kichen Győr, Hungaria)
***Pinka (e Körmend, Hungaria)
**Leitha (e-kichen Mosonmagyaróvár, Hungaria)
**Morava (e Bratislava-Devin, Slovakia)
***Thaya/Dyje (e-kichen Hohenau)
**Fischa (e Fischamend)
***Piesting (e Gramatneusiedl)
**Wien (e Vienna)
**Kamp (e Grafenwörth) 
***Krems (Aostria-Izel) (e Grafenwörth) 
**Traisen (e Grafenwörth) 
***Gölsen (e Traisen)
**Erlauf (e Pöchlarn) 
**Ybbs (en Ybbs an der Donau)
**Enns (en Enns)
***Salza (e Großreifling)
**Traun (e Linz)
***Krems (Aostria-Uhel) (e Traun)
***Alm (e-kichen Lambach)
***Ager (e Lambach)
**Inn (e Passau, Alamagn)
***Salzach (e Haiming, Alamagn)
****Saalach (e Freilassing, Alamagn )
****[[Alz]]* (e Marktl, Alamagn)
*****[[Chiemsee]]* (e Seebruck, Alamagn)
*****Tiroler Achen/Großache (e Grabenstätt, Alamagn)
******Kitzbühler Ache (e St. Johann e Tirol)
***Ziller (e Münster)
***Sill (en Innsbruck)
**Isar (e-kichen Deggendorf, Alamagn)
***Loisach (e Wolfratshausen, Alamagn)
**Lech (e-kichen Donauwörth, Alamagn)
***Vils (e-kichen Füssen, Alamagn) 
***[[Iller]]* (e Ulm, Alamagn)
***Breitach (e-kichen Oberstdorf, Alamagn)

### Ar stêrioù a red etrezek [[Mor an Hanternoz]]

**[[Elbe]]* (e-kichen Cuxhaven, Alamagn) 
***[[Vltava]]* (e Mělník (Tchekia))
***Lu&#382;nice/Lainsitz (e Týn nad Vltavou, Tchekia)

*Roen/Rhein (brec’h vrasañ Hoek van Holland, Izelvroioù)
**Bregenzer Ach (etrezek Lenn Konstanz e Bregenz)
**Dornbirner Ach (etrezek Lenn Konstanz e-kichen Bregenz)
**Ill (e-kichen Feldkirch)

## Listenn hervez anv ar stêr

Ager, Alm, Bregenzer Ach, Breitach, Danav, Dornbirner Ach, Drava, Enns, Erlauf, Fischa, Gail, Glan, Gölsen, Gurk, Ill, Inn, Isar, Kamp, Kitzbühler Ache, Krems (Aostria-Izel), Krems (Aostria-Uhel), Lech, Leitha, Loisach, Lu&#382;nice, Morava/March, Mura, Mürz, Piesting, Pinka, Rába, Rhine, Saalach, Salza, Salzach, Sill, Thaya, Tiroler Achen, Traisen, Traun (Danav), Vils (Lech), Wien, Ybbs, Ziller

## Gwelet ivez
* Listenn stêrioù Europa
Nike

**Nike** (Νίκη e henc'hresianeg) e oa doueez an trec'h gant tud Hellaz kozh. Heñvelekaet eo ouzh Victoria ar Romaned. 

## Ar vojenn
Merc'h e oa d'an Titan Pallas ha da Styks (an Dour), ha c'hoar da g-Kratos (ar galloud), Bia (an nerzh), ha Zelos (ar gred, an intampi), holl doueed tost da Zeus. 

Alies ez eus bet kaoz anezhi evel renerez karr an doueed. A-wechoù e vez kemmesket gant an doueez Athena, hag anvet Athena Nike.

## Azeulidigezh

Azeuliñ an doueez a veze graet gant prosesionoù, evadegoù, aberzhoù, evit treiñ Nike a-du gant hec'h azeulerien. Goulennoù e stumm pedennoù a c'halled kinnig d'ar belegezed en temploù, hag ar re-se o c'hemenne d'an doueez en orakloù. Ma veze respont digant an doueez e veze roet d'ar goulenner gant ar velegez. 

Un delwenn da Nike, *[[Nike Samothrake]]* (pe "Trec'h Samothrake"), a c'haller gwelout e Mirdi al Louvre e Pariz.

## Anvioù deveret
* Anvioù-tud : 
** Berenis, ha Veronika, ur stumm latinekaet, a zo anvioù heñvel;
** Nikeforos, Nikomedes, Nikodemos deuet da vout *Nicéphore, Nicomède, Nicodème*, e galleg); 
** Nicasius, anv latin, deuet da vout *Nicaise* e galleg.
* Anvioù-lec'hioù: kêrioù Nikea, Nisa.

## Skeudennoù Nike
Alies e vez diskouezet evel un doueez askellek. Un delwenn brudet anezhi eo an Athena Nike (anvet ivez *[[Nike Samothrake]]*) a zo miret e Mirdi al Louvre. 


Paris.louvre.winged.500pix.jpg| Nike Samothrake, e mirdi al Louvre
Vani Archaeological Site and Museum, Colchis, Georgia.jpg | Nike Kolc'his, e Jorjia
Bernhard Heiliger-Nike.jpg|Bernhard Heiliger: Nike (1956)
War e vamm

***War e vamm*** emañ ar gwin na vez ket tennet anezhañ an elfennoù a zeu eus ar goiñ pa vez er barrikennoù. 

Pa vez bet chomet ar gwin -se war e vamm ur pennad, ha pa vez lakaet e boutailhoù goude, e lavarer eo gwin "diwar e vamm".

Evel-se eo e vez graet ar muskadig.
Emgann pont Sruighlea

**Emgann pont Sruighlea** a zo un emgann bet c'hoarvezet e Sruighlea, etre Skosiz, gant William Wallace hag Andrew de Moray en o fenn, a-enep ar Saozon e-doug ur brezel evit difenn Skos.
D'an 11 a viz Gwenholon 1297, trec'h eo ar Skosiz war ar Saozon: ar re-mañ a goll 3 000 soudard, ha tremen 100 marc'heg en o zouez.
Stirling

**Stirling** a c'hell bezañ:

## Lec'hanvadurezh
*Anv saoznek ur gêr eus Bro-Skos: Sruighlea.

## Tud
* David Stirling, soudard skosat, krouet gantañ ar Special Air Service ;
* James Stirling (1692-1770), matematikour skosat;
* James Stirling (1926-1992), tisavour skosat ;
* Robert Stirling, pastor skosat (1790-1878), ijinet gantañ ar c'heflusker Stirling.
* Stephen Michael Stirling, skrivagner skiantoù-faltazi ha fantasy.

## Traoù all
* Ar c'heflusker Stirling.
* Ar Formulenn Stirling diwar ar matematikour James Stirling.
* Ar Priz Stirling, priz tisavouriezh diwar an tisavour James Stirling.
* Ar Short Stirling, ur c'harr-nij bombezañ ponner eus an Eil brezel-bed.
Matignon

Ur gumun eus departamant Aodoù-an-Arvor eo **Matignon**.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) : "**Mathinnhum**, 1212; **Matignon, Matingum**, 1219; **Matignoni**, 1249"
## [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 64 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,09 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas un is-brigadier maltouter milourel d’an 20 a viz Du 1946 en ospital en Haiphong en Tonkin er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour.
## Brezhoneg
* 13,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir chesnaye matignon.png|"Le Chesnaye-Taniot".
Manoir vigne matignon 2.png|"La Vigne".
Les halles de Matignon (22) - 01.jpg|Ar c'hoc'hu.
Matignon Roche Noire.jpg|Ar vilin-vor.
Église Notre-Dame de Matignon-3217.jpg|An iliz katolik.
Saint-Germain de la Mer chapelle.jpg|Ar chapel.

* Maner "Le Chesnaye-Taniot".
* Maner "La Vigne".
* Ar c'hoc'hu.
* Ar vilin-vor.
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Chapel *Sant Jermen ar Mor*.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Indez-Sina) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Sevenadur

* Bep bloaz, en diskar-amzer, e vez aozet ar Festival pour rire e bourk Matignon.

## Tud
*Paul Sébillot, tudoniour, dastumet gantañ e-leizh a gontadennoù e Breizh-Uhel, pergen e Matignon hag en trowardroioù.
*Jakez III Goueon Matignon, aotrou prenet gantañ Ostaleri Matignon e Pariz e 1723, ha tad da Jakez IV Goueon Matignon, aet da briñs Monako e 1731.
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Matignon - 2000 ans d'Histoire, Anne Oléron et Eric Rondel, éditions Club 35, 1997
## Notennoù
Mur (kumun)

**Mur** a oa ur gumun e Breizh, e Bro-Gernev hag e departamant Aodoù-an-Arvor. Pennlec'h kanton e oa. Bodet e oa bet gant Sant-Wenn d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Gwerledan.
## Douaroniezh
* Lenn Gwerledan.
## Dezougen

RB-Mur de Bretagne.jpg|Porzh-houarn Rouedad Breizh e Mur.

* War al linenn hent-houarn Karaez Loudieg, serret, emañ Mur.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Mur**, 1283, 1368, 1516; **Meur**, 1630
## Ardamezioù

## Istor
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas tri soudard eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 131 gwaz (eleze 6,43 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 hervez monumant ar re varv er gumun e Santez Suzanna), met 117 hepken hervez monumant Santez-Anna-Wened, abalamour d'ar brezel; pevar anezhe a varvas e Belgia e miz  Eost 1914:  unan e Fosses-la-Ville d’an 21, letanant e oa, daou d’an 22, unan e Maissin, soudard e oa er 19vet Rujumant Troadegiezh, an hini all en Ham-sur-Sambre, serjant e oa er 48vet Rujumant Troadegiezh e oahag unan e Rossignol d’ar 24, soudard e oa  en 2vet Rujumant Troadegiezh Trevadennel; lazhet e voe e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915 ur soudard eus er 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.

#### [[Eil brezel-bed]]
* Distrujet-razh e voe ar greizenn dredan d'ar 26 a viz Eost 1943 gant ar Royal Air Force; taolet e voe war-dro 40 bombezenn. 
* Bombezet e voe ar greizenn dredan en-dro d'an 3 a viz Here 1943 gant daouzek Douglas Boston eus ar *Squadron* Niv. 342 eus ar Royal Air Force (Nerzhioù Frañs Dieub (FFL) - Free French).
* Mervel a reas naontek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur serjant eus ar gumun  d’ar 4 a viz Meurzh 1951 e Song Tong Ha en Annam er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar 17 a viz Kerzu 1956.
## Monumantoù ha traoù heverk

Mur de Bretagne Sainte-Suzanne S-O.jpg|Santez Suzanna. Talbenn war mervent.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Chapel *Santez Suzanna*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost .  D’ar 25 a viz Gouhere 1923 e voe dioueliet.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
* Ernest ar Barzhig a voe skolaer e Mur. Tremen a reas e vugaleaj er Roc'h-Derrien ha kemer a reas an anv-pluenn: "Roc'h-Vur".
### Ardamezeg ar familhoù

## Sport
### Darvoudoù-sport a bep seurt
* 5 a viz Gouere 2011 : 4e tennad-hent Tro Bro-C'hall 2011 etre an Oriant ha Mur; trec'h eo Cadel Evans (Aostralia).
* 11 a viz Gouere 2015 : 8vet tennad-hent Tro Bro-C'hall 2015 etre Roazhon ha Mur; trec'h eo Alexis Vuillermoz (Bro-C'hall).

## Gevelliñ
* : Sarria (1998)
## Brezhoneg
*E Gouere 2016 e oa kaoz eus digeriñ ur c'hlas brezhoneg e Mur.
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel kêr
## Daveoù ha notennoù
Melikertes

**Melikertes** (henc'hresianeg : Μελικέρτης) a oa mab da Athamas ha da Ino (a oa merc'h da gKadmos, roue Thebai).

Kasoni a vage an doueez Hera ouzh bugale ha bugale-vihan Kadmos. Lakaat a reas Athamas da goll e skiant ha da lazhañ e vab Learc'hos. Neuze e lakaas Ino ivez da drelatiñ ha da lazhañ hec'h eil mab Melikertes.

Lammat a eure gantañ er mor etre Megara ha Korinthos.
Zeus a glaskas e saveteiñ rak kounnar e wreg Hera, hag a reas anezhañ un doue er mor. Dont a reas neuze da vout an doue Palaimon, hag en e enor e veze lidet *C'hoarioù ar Strizh-douar*. 

## E Roma
Gant ar Romaned e oa anavezet evel doue ar porzhioù-mor Portunus.