open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patagonia (disheñvelout)

**Patagonia** zo un anv-lec'h spagnolek.

*Patagonia, ur rannved en Amerika ar Su, ha dreist-holl
**Patagonia Arc'hantina, en Arc'hantina
**Patagonia Chile, e Chile

## 
* Patagonia Rebelde, pe "Patagonia Trágica", emsavadeg e 1922, mouget gant arme Arc'hantina
* *[[La Patagonia rebelde]]*, ur film diwar-benn darvoudoù 1922

## 
:* Rouantelezh Araucanía ha Patagonia

#### 
* Patagonia, en Arizona
* Patagonia, ul lenn
* Park Stad lenn Patagonia, ur park stadel en-dro d'al enn-se

## A bep seurt
* *[[In Patagonia]]*, ul levr gant ar skrivagner saoznek Bruce Chatwin e 1977
Thalurania

***Thalurania*** zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.

## Spesadoù
* *[[Thalurania colombica]]*
* *[[Thalurania fannyi]]*
* *[[Thalurania furcata]]*
* *[[Thalurania glaucopis]]*
* *[[Thalurania ridgwayi]]*
* *[[Thalurania watertonii]]*
Hylocharis

***Hylocharis*** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Hylocharis chrysura]]*,
* *[[Hylocharis cyanus]]*
** *H. c. conversa*, ***cyanus***, *griseiventris*, *rostrata* ha *viridiventris*,
* *[[Hylocharis eliciae]]*
** *H. e. earina* hag ***eliciae***,
* *[[Hylocharis grayi]]*,
* *[[Hylocharis humboldtii]]*,
* *[[Hylocharis sapphirina]]*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Luke Fitzgerald

**Luke Fitzgerald** a zo ur rugbier iwerzhonat, ganet e Dulenn d'an 13 a viz Gwengolo 1987.
C'hoarier kreiz pe askeller eo war an dachenn. C'hoari a ra evit skipailh proviñs Laighin abaoe 2006. Naontek vloaz oa pa oa bet dibabet ar wech kentañ da c'hoari e skipailh rugbi Iwerzhon. Gwisket en deus trizek gwech ar roched wer ha dibabet eo bet ur wech da vont gant al Lions e 2009.

Komz a ra "*Fitzy*" iwerzhoneg mat-tre: implij a ra anezhañ gant e familh pe evit kanañ kan broadel Iwerzhon.
Río Colorado

**Río Colorado** zo un anv spagnolek a vez roet da veur a stêr.

## Stêrioù
### 
* **Río Colorado**, pe Stêr Colorado (Arc'hantina),en Arc'hantina, a c'hoarvez eus kember ar stêrioù Barrancas ha Río Grande, hag a ya da aberiñ er mar Argentino;

### 
* **[[Río Colorado (La Paz)|río Colorado]]**, e departamant La Paz, adstêr d'ar río Tambopata. 
* **[[Río Colorado (Santa Cruz)|río Colorado]]**, e departamant Santa Cruz, adstêr d'ar río Ichilo

### 
* **Río Colorado**, e-kreiz Chile, adstêr d'ar río Maipo;

### 
* **Río Colorado**, pe Stêr Colorado (SUA), a dremen dre ar Gran Cañón hag a ya da aberiñ e Mor Cortes
* **Río Colorado**, pe Stêr Colorado (Texas), e reter Texas, 

## Kêrioù ha kêriadennoù
### 
* **[[Río Colorado (Río Negro)|Río Colorado]]**, e departamant Pichi Mahuida e proviñs ar Río Negro, kenstok ouzh La Adela;
* **[[Río Colorado (Tucumán)|Río Colorado]]**, e departamant Leales e proviñs Tucumán.
Leucippus (genad)

***Leucippus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù
Pevar spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Leucippus baeri]]*,
* *[[Leucippus chlorocercus]]*,
* *[[Leucippus fallax]]*,
* *[[Leucippus taczanowskii]]*.

O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Amazilia

***Amazilia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Ur spesad evned-kelien ha tregont a ya d'ober ar genad :
* *[[Amazilia amabilis]]*,
* *[[Amazilia amazilia]]*
** *A. a. alticola*, ***amazilia***, *azuay*, *caeruleigularis*, *dumerilii* ha *leucophoea*,
* *[[Amazilia beryllina]]*
** *A. b. *'beryllina***, ''devillei'', ''lichtensteini'', ''sumichrasti'' ha ''viola'',
* ''[[Amazilia boucardi]]'',
* ''[[Amazilia brevirostris]]''
** ''A. b. '''brevirostris***, *chionopectus* hag *orienticola*,
* *[[Amazilia candida]]*
** *A. c. *'candida***, ''genini'' ha ''pacifica'',
* ''[[Amazilia castaneiventris]]'',
* ''[[Amazilia chionogaster]]''
** ''A. c. '''chionogaster*** ha *hypoleuca*,
* *[[Amazilia cyanifrons]]*,
* *[[Amazilia cyanocephala]]*
** *A. c. chlorostephana* ha ***cyanocephala***,
* *[[Amazilia cyanura]]*
** *A. c. *'cyanura***, ''guatemalae'' hag ''impatiens'',
* ''[[Amazilia decora]]'',
* ''[[Amazilia edward]]''
** ''A. e. collata'', ***edward***, ''margaritarum'' ha ''niveoventer'',
* ''[[Amazilia fimbriata]]''
** ''A. f. apicalis'', ''elegantissima'', ***fimbriata***, ''fluviatilis'', ''laeta'', ''nigricauda'' ha ''tephrocephala'',
* ''[[Amazilia franciae]]''
** ''A. f. cyanocollis'', ***franciae*** ha ''viridiceps'',
* ''[[Amazilia hoffmanni]]'',
* ''[[Amazilia lactea]]''
** ''A. l. bartletti'', ***lactea*** ha ''zimmeri'',
* ''[[Amazilia leucogaster]]''
** ''A. l. bahiae'' ha ***leucogaster***,
* ''[[Amazilia luciae]]'',
* ''[[Amazilia rosenbergi]]'',
* ''[[Amazilia rutila]]''
** ''A. r. corallirostris'', ''diluta'', ''graysoni'' ha ***rutila***,
* ''[[Amazilia saucerottei]]''
** ''A. s. braccata'', ***saucerottei*** ha ''warscewiczi'',
* ''[[Amazilia tobaci]]''
** ''A. t. aliciae'', ''caudata'', ''caurensis'', ''erythronotos'', ''feliciae'', ''monticola'' ha ***tobaci***,
* ''[[Amazilia tzacatl]]''
** ''A. t. brehmi'', ''fuscicaudata'', ''handleyi'', ''jucunda'' ha ***tzacatl***,
* ''[[Amazilia versicolor]]''
** ''A. v. hollandi'', ''kubtchecki'', ''millerii'', ''nitidifrons'', ''rondoniae'' ha ***versicolor***,
* ''[[Amazilia violiceps]]''
** ''A. v. ellioti'' ha ***violiceps***,
* ''[[Amazilia viridicauda]]'',
* ''[[Amazilia viridifrons]]''
** ''A. v. villadai'' ha ***viridifrons***,
* ''[[Amazilia viridigaster]]''
** ''A. v. cupreicauda'', ''duidae'', ''iodura'', ''laireti'', ''pacaraimae'' ha ***viridigaster***,
* ''[[Amazilia wagneri]]'',
* ''[[Amazilia yucatanensis]]''
** ''A. y. cerviniventris'', ''chalconota'' ha ***yucatanensis**'.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Norzhamerika, Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, un isspesad ha pevar-ugent (81) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Futaleufú

**Futaleufú** zo ur ger mapudungun hag a dalv *stêr vras* (kenster gant ar gerioù spagnolek *[[Río Grande]]* eta), hag a gaver e lec'hanvadurezh Arc'hantina ha Chile. 

#### 
*ar **[[stêr Futaleufú]]** e Patagonia, hec'h eienenn en Arc'hantina, a ya da aberiñ e Chile, 
***[[Departamant Futaleufú]]**, e Proviñs Chubut, 
*ar **[[Embalse Amutui Quimey|Represa Hidroeléctrica Futaleufú]]**, lenn war ar stêr Futaleufú, e proviñs Chubut. 

#### 
*ar gumun **[[Futaleufú (kumun)| Futaleufú]]**, e rannvro Los Lagos, Proviñs Palena.
Paul Verhoeven

**Paul Verhoeven**, bet ganet d'an 18 a viz Gouere 1938 en Amsterdam, zo ur filmaozer izelvroat. Al lod brasañ eus e filmoù en deus aozet e Stadoù-Unanet Amerika (*RoboCop*, *Total Recall*, *Basic Instinct*, *Showgirls*).

## E vuhez
Studiañ reas ar skiantoù fizik hag ar matematik e skol-veur Leiden. Goude-se ez eas da vorlu an Izelvroioù ma teskas sevel teulfilmoù. Goude-se e kavas labour gant chadennoù skinwel an Izelvroioù. Berzh a reas gant an heuliad skinwel *Floris* e 1969. E film kentañ, *Wat Zien Ik?* (1971) e ditl, ne voe ket degemeret mat-tre. Met berzh a reas en Izelvroioù e 1973 gant *Turks Fruit*. Tamm-ha-tamm e teuas a-benn da vezañ brudet e diavaez e vro, gant filmoù evel *Soldaat van Oranje* (bet ur priz Golden Globe) hag ez eas da chom da Stadoù-Unanet Amerika.
Degouezhet eno e cheñchas penn-da-benn : stagañ a reas gant filmoù feuls ha ker evel *[[RoboCop]]* (1987) ha *[[Total Recall]]* (1990), ma veskas dudi ha preder war stad ar gevredigezh (dreist-holl hini ar Stadoù-Unanet). Berzh a reas ivez gant *[[Basic Instinct]]* (1992), padal e c'hwitas gant *Showgirls* (1995). E 1997 hag e 2000 e reas berzh en-dro gant filmoù feuls : *[[Starship Troopers (film)|Starship Troopers]]* ha *Hollow Man*. Ne voe ket degemeret mat-tre *Starship Troopers* gant ar vurutellerien amerikan a soñjas dezho e oa ur film ma save a-du Verhoven gant ar faskouriezh.

E 2005 e tistroas d'an Izelvroioù da aozañ *[[Zwartboek]]*, ur film diwar-benn an Eil Brezel-bed. 

## E oberenn

### Senarier

* 1977 : *Soldaat van Oranje*
* 1985 : *Flesh and Blood*

### Aktor
* 1994 : *A Century of Cinema* gant Caroline Thomas

## Liammoù diavaez
* Atersadenn e lec'hienn Time Out 
* Paul Verhoeven e lec'hienn IMDB
* Paul Verhoeven.net 
* Paul Verhoeven e lec'hienn Sense of Cinema
Futaleufú (kumun)

**Futaleufú** zo ur gumun eus kreisteiz Chile, e proviñs Palena, e rannvro Los Lagos, a-stok ouzh an harzoù gant Arc'hantina.
Kardinal (disheñvelout)

**Kardinal** a c'hall bezañ:
*Un titl uhel en Iliz katolik, gwelet Kardinal;
*Un evn eus Amerika, gwelet Kardinal (evn);
*Ur pesk, gwelet Kardinal (pesk).
Lucrezia Landriani

**Lucrezia Landriani** (ganet war-dro 1440), a oa pried ar c'hont Gian Piero Landriani, ha serc'h dug Milano. Mamm e oa da Caterina Sforza.

## He buhez
N'ouzer ket piv e oa he zud.
Hervez ar poltred anezhi gant Domenico Veneziano e oa ur gaer a veleganez, lagad glas ha dremm fin dezhi. 
Dont a reas da vout pried-kleiz an dug Galeazzo Maria Sforza (1444-1476).

### Pried-kleiz an dug
Lucrezia a zeuas da vout serc'h an dug Galeazzo Maria war-dro 1460, pa oa en he 16 vloaz. Eñ a oa mab da Francesco Sforza, dug Milano, ha da Bianca Maria Visconti, dugez Milano, ha pennhêrez an Tiegezh Visconti. Galeazzo Maria a voe dug pa varvas e dad d'an 8 a viz Meurzh 1466.

### He bugale

Pevar bugel da vihanañ he doe gant an dug, ha daou gant ar c'hont he fried.
Gant a dug he doe:
* Carlo Sforza, kont Magenta (1461- 9 a viz Mae 1483), a zimezas da Bianca Simonetta (marvet e 1487), ha div verc'h o doe, 
**Angela Sforza (1479- 1497), hag Ippolita Sforza (1481-1520).
**Ippolita a zimezas da Alessandro Bentivoglio, bugale o doe, en o zouez ur verc'h, Violante, a zimezas d'ur c'h-*[[condottiero]]*, Giovanni Paolo Iañ Sforza, mab bastard da Ludovico ''il Moro'' Sforza ha Lucrezia Crivelli.
* Caterina Sforza, itron Imola, kontez Forlì (deroù 1463- 28 a viz Mae 1509), a zimezas teir gwech., hag a voe mamm d'ar c'h-condottiero Giovanni dalle Bande Nere. 
* Chiara Sforza (1467- 1531), a zimezas div wech
**da gentañ da b-Pietro, kont Verme di Sanguinetto, aotrou Vigevano, 
**da c'houde da Fregosino Fregoso, aotrou Novi, ha bugale o doe.
* Alessandro Sforza, aotrou Francavilla (1465-1523), a zimezas da Barbara dei Conti Balbiani di Valchiavenna, hag ur verc'h o doe, anvet Camilla.

Daou vugel he doe gant he fried Gian Piero: 
*ur mab, Piero Landriani, a voe aotrou kreñvlec'h Forlimpopoli; 
*hag ur verc'h, Bianca Landriani, a zimezas da d-Tommaso Feo, aotrou kastell Ravaldino ha breur-kaer da gCaterina Sforza.

Bugale Lucrezia a voe anavezet hervez al lezenn, ha savet e lez an dug , a-gevret gant bugale gwreg Galeazzo, Bona di Savoia. Met fiziet e voent en o mamm-gozh, Bianca Maria Visconti. Brudetañ ha speredekañ bugel Galeazzo ha Lucrezia e oa Caterina, a voe kelennet en arzoù an diplomategezh hag ar brezel gant he mamm-gozh. Kement-se a oa ezhomm d'ober en aergelc'h politikel Italia ar XVvet kantved, a oa itrikoù, trubarderezh, muntroù, en abeg d'ar c'hendamouez dizehan a veze etre keodedoù ha levierien ar stadoù. 
D'ar 26 a viz Kerzu 1476 e voe kontellataet Galeazzo Maria Sforza en iliz San Stefano e kêr Milano, ma varvas diwar an taolioù. E vab, ha hini e wreg Bona di Savoia, Gian Galeazzo Sforza, a voe dug Milano war e lerc'h.

N'ouzer ket pegoulz e varvas Lucrezia Landriani .

## Notennoù
Tirlu

Un **tirlu**, pe **arme-zouar**, a zo ul lodenn eus nerzhioù milourel ur riez lakaet prest da gas en-dro emgannoù war an douar.
Mestrez

**Mestrez** zo ur ger brezhonek ha dezhañ meur a ster:
*pried ar mestr, gwelout mestr; 
**komz a reer neuze eus *mistri ha mestrezed*,
**mestrez ar galon*, 
**dousig pe dousig koant, 
**ha komprenet evel danvez-pried alies, hervez troidigezhioù zo, evel er bladenn "Gavottes à Scrignac", Coop Breizh, e troidigezh an "Disput tre ar mortolod hag e vestrez", kanet gant Marie-Laurence Fustec ha Brigitte Le Corre;
**mestrez-skol*, pe skolaerez

## Dizemglev
Tud zo a implij ar ger *mestrez* ivez e-lec'h serc'h pe pried-kleiz. N'eo ket a-du an holl gant an implij-se, un implij fazius hervezo, meneget koulskoude e Geriadur brezhoneg An Here (2001), met dianav e Geriadur istorel ar brezhoneg (...-1997).
Lucrezia Crivelli

**Lucrezia Crivelli** a oa ur serc'h da Ludovico Sforza, *il Moro*, dug Milano (27 a viz Gouhere 1452- 27 a viz Mae 1508).

## Poltred
Krediñ a reer eo Lucrezia a voe patrom da Leonardo da Vinci pa livas *[[La Belle Ferronnière]]*, ur poltred a zo bremañ e Mirdi al Louvre, e Pariz. A-raok-se en devoa Leonardo poltredet Cecilia Gallerani, ur serc'h all da Ludovico, en daolenn *[[Itron an Erminig]]*.

## Serc'h an dug
Dimezell e oa Lucrezia gant Beatrice d'Este, gwreg Ludovico Sforza a-raok bezañ serc'h dezhañ, un tamm a-raok 1496. E 1497 e c'hanas ur mab, Giovanni Paolo. Kement-se a zaoubennas Beatrice d'Este (29 a viz Mezheven 1475- 2 a viz Genver 1497), maouez brudet he spered evel he c'hened, ha klas a reas en aner harluañ Lucrezia eus lez he fried.

Ludovico Sforza a varvas e 1508.
Lucrezia a vevas meur a vloaz c'hoazh, e Rocca di Canneto e Mantova, dindan gwarez Isabella d'Este, c'hoar henañ Beatrice, a oa marvet e miz Genver 1497.

## He mab
Mamm da vab Ludovico, Giovanni Paolo Iañ Sforza ( 1497- 1535), kentañ markiz Caravaggio, ha condottiero brudet en e amzer. Dimeziñ a reas-eñ da Violante Bentivoglio (1505-1550), ur verc'h-vihan da Galeazzo Maria Sforza, a-berzh e serc'h Lucrezia Landriani. Ur mab hag ur verc'h o devoe-int.

## Notennoù
Cecilia Gallerani

**Cecilia Gallerani** (1473 – 1536) a oa ur vaouez a renk uhel e dugelezh Milano, en Italia, e dibenn ar XVvet ha deroù ar XVIvet kantved, hag ar vrudetañ eus serc'hed niverus Ludovico Sforza, *il Moro*, dug Milano (1452-1508).
Brudet eo evel 
"** La dama con l'ermellino (Ritratto di Cecilia Gallerani)**, *Itron an erminig* e brezhoneg", a zo bet graet anezhi etre 1488 ha 1490 gant Leonardo da Vinci.

## He buhez
Cecilia a oa ganet en un tiegezh bras e Siena. He zad, Fazio, ne oa ket eus an noblañs, met kargoù en doa e lez Milano, ha kannad e voe e Firenze zoken hag e Lucca. He mamm, Margherita Busti, a oa merc'h d'un den a lezenn. 
Deskadurezh a voe roet dezhi evel d'he c'hwec'h breur. Komz latin a rae, kanañ brav, ha skrivañ barzhoniezh.

E 1483, pa oa dek vloaz, e voe kefrisaet Cecilia da Stefano Visconti, met torret e voe e 1487 hep na oufemp petra a voe kaoz. E miz Mae 1489 e kuitaas ar gêr da vont d'ar Monastero Nuovo, hag eno marteze e tegouezhas gant Ludovico.

## Serc'h da Ludovico Sforza
War-dro 1489 e voe poltredet gant livour al lez, Leonardo da Vinci, a reas ar poltred anavezet evel ....

### Poltred
Pa oa Leonardo o labourat evit an tiegezh Sforza e Milano, hag o poltrediñ Cecilia, he doe amzer d'ober anaoudegezh gantañ ha gant e zonezonoù bras. E bediñ a reas d'he zi gant speredoù uhel kêr Milano hag eno e veze bodadegoù ma veze kaoz a brederouriezh hag a sevenadur, ha hi a rae war-dro kas ar c'haozeadegoù en-dro.

Goude eured Ludovico il Moro da Beatrice d'Este, e viras Cecilia he ranndi e Porta Giovia, kastell Ludovico. Ur mab he doe gant an dug, e miz Mae 1491, hag a voe anvet Cesare.

Pa glevas Beatrice d'Este e veze he fried oc'h ober war-dro Cecilia e rankas Ludovico goulenn digant Cecilia kuitaat ar c'hastell ha lez an dugelezh. Harluet e voe eus al lez ha daou vloaz e chomas e Mantova gant Isabella d'Este, c'hoar-gaer dugez Milano. 
Goude e tistroas da Vilano, ha d'ar 27 a viz Gouhere 1492 e timezas d'ar c'hont Ludovico Carminati "il Bergamino". Da gentañ e oa o chom e Palez Verme, goude e voe roet ar Palez Carmagnola dezhi e 1492, da-geñver hec'h eured.

## Eured
E 1492 e timezas d'ar c'hont Ludovico Carminati de' Brambilla, lesanvet "il Bergamino", aotrou kastell San Giovanni in Croce. Pevar bugel he doe ar gontez. 
Goude marv he fried hag o mab (1514–1515), en em dennas er *Villa Medici del Vascello*, he c'hastell e San Giovanni in Croce, nepell diouzh Cremona. Eno etalc'he da zegemer arzourien ha speredoù uhelañ ar vro. 

Cesare, mab Cecilia ha Ludovico Sforza, a voe anvet da Abad iliz San Nazaro Maggiore e Milano e 1498; e 1505, e voe anvet da chaloni Milano. Mervel a reas e 1512, da 19 vloaz.

## He marv
Mervel a eure Cecilia e 1536, n'ouzer ket pe zeiz avat, d'an oad a 63 bloaz. Beziet e voe, a greder, e chapel an tiegezh Carminati en iliz San Zavedro.

## Levrlennadur
* Daniela Pizzagalli: *La Dama Con L'ermellino: Vita E Passioni Di Cecilia Gallerani Nella Milano Di Ludovico Il Moro*, Rizzoli Editore, Mailand 1999, ISBN 88-17-86073-5
Chalybura

***Chalybura*** zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ daou spesad evned-kelien.

## Spesadoù
* *[[Chalybura buffonii]]*
* *[[Chalybura urochrysia]]*
Lampornis

***Lampornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.

## Spesadoù
* *[[Lampornis amethystinus]]*
* *[[Lampornis calolaemus]]*
* *[[Lampornis castaneoventris]]*
* *[[Lampornis clemenciae]]*
* *[[Lampornis hemileucus]]*
* *[[Lampornis sybillae]]*
* *[[Lampornis viridipallens]]*
Heliodoxa

***Heliodoxa*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Heliodoxa aurescens]]*,
* *[[Heliodoxa branickii]]*,
* *[[Heliodoxa gularis]]*,
* *[[Heliodoxa imperatrix]]*,
* *[[Heliodoxa jacula]]*
** *H. j. henryi*, ***jacula*** ha *jamersoni*,
* *[[Heliodoxa leadbeateri]]*
** *H. l. *'leadbeateri***, ''otero'', ''parvula'' ha ''sagitta'',
* ''[[Heliodoxa rubinoides]]''
** ''H. r. aequatorialis'', ''cervinigularis'' ha ***rubinoides***,
* ''[[Heliodoxa schreibersii]]''
** ''H. s. '''schreibersii*** ha *whitelyana*,
* *[[Heliodoxa xanthogonys]]*
** *H. x. *'xanthogonys**' ha *willardi*.

O c'havout a reer e Suamerika, pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Boissonneaua

***Boissonneaua*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
Dougen a ra anv an evnoniour ha naturour gall Auguste Boissonneau (1802-1883).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Boissonneaua flavescens]]*
** *B. f. flavescens* ha *tinochlora*,
* *[[Boissonneaua jardini]]*,
* *[[Boissonneaua matthewsii]]*.

O c'havout a reer holl e Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Aglaeactis

***Aglaeactis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1848 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Aglaeactis aliciae]]*,
* *[[Aglaeactis castelnaudii]]*
** *A. c. *'castelnaudii*** ha ''regalis'',
* ''[[Aglaeactis cupripennis]]''
** ''A. c. caumatonota'' ha ***cupripennis**',
* *[[Aglaeactis pamela]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
La Guerche

**La Guerche** zo un anv-lec'h gallek, a gaver e Breizh hag e Bro-C'hall, hag a zeu eus ar ger frankek **werki(a)*, a dalvez "savadur-difenn", "kreñvlec'h"

## 
* *La Guerche-de-Bretagne*, Gwerc'h-Breizh, en Il-ha-Gwilun

## 
* La Guerche, en Indre-et-Loire
* La Guerche-sur-l'Aubois, e Cher

## Kêriadennoù
Un 50 lec'h bennak zo anvet *La Guerche* e Bro-C'hall, en o zouez :
* La Guerche, e Dercé e Vienne ;
* La Guerche, e Thuré e Vienne.

## Stêr
* Ar stêr Guerche zo adstêr d'an Tinée en Alpes-Maritimes

## Anvioù kar
* La Guierche, ur gumun e Sarthe
* Garche, gwechall ur gumun e Moselle, stag ouzh Thionville hiziv.
* Garches, ur gumun e Hauts-de-Seine
## Notennoù
Soliers

**Soliers** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Vigor*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Istor
## Lec'hiennoù internet
## Notennoù ha dave
Jerome David Salinger

**Jerome David Salinger**, pe **J. D. Salinger** (hervez a zo skrivet war goloioù e levrioù), ganet d'an 1 a viz Genver 1919 e New York ha marvet d'ar 27 a viz Genver 2010 e Cornish (New Hampshire), a oa ur skrivagner stadunanat, brudet gant e romant *The Catcher in the Rye*.

J. D. Salinger a oa ganet e New York ha savet en ur familh mat ar stal ganti e karter an Upper West Side. E 1942 e voe galvet d'ober e goñje ha kemeret perzh gantañ e dilestradeg ar 6 a viz Even 1944 en Utah Beach. Gwall fromet e voe neuze gant an emgannoù hag ar c'hampoù-bac'h.

E 1948 ec'h embannas e zanevell gentañ hag a zegasas brud dezhañ. E 1951 e voe embannet e romant *The Catcher in the Rye* ma tezrevell tri devezhiad kantreadenn ur c'hrennard e New York. Troet e voe e meur a yezh ha berzh a reas er bed a-bezh.

Goude bezañ embannet un nebeud danevelloù all betek kreiz ar bloavezhioù 1960 ec'h eas Salinger da ren e vuhez pell diouzh ar gazetennerien, e New Hampshire.

## Oberennoù
* *The Catcher in the Rye* (1951) - *An Diwaller er Segaleg*
* *Nine Stories* (1953)
** "A Perfect Day for Bananafish" (1948)
** "Uncle Wiggily in Connecticut" (1948)
** "Just Before the War with the Eskimos" (1948)
** "The Laughing Man" (1949)
** "Down at the Dinghy" (1949)
** "For Esmé – with Love and Squalor" (1950)
** "Pretty Mouth and Green My Eyes" (1951)
** "De Daumier-Smith's Blue Period" (1952)
** "Teddy" (1953)
* *Franny and Zooey* (1961)
** "Franny" (1955)
** "Zooey" (1957)
* *Raise High the Roof Beam, Carpenters and Seymour: An Introduction* (1963)
** "Raise High the Roof-Beam, Carpenters" (1955)
** "Seymour: An Introduction" (1959)
Masimilian Habsburg

**Masimilian Habsburg** zo bet anv tri den:

* Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel (1459 † 1519) ;
* Masimilian II an Impalaeriezh Santel (1527-1576) ;
* Masimilian Iañ Mec'hiko (1832 † 1867).
 
## Pennad kar
*Masimilian
Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel

*

**Masimilian Habsburg**, pe **Masimilian I an Impalaeriezh Santel** (ganet e 1459 ha marvet e 1519) a oa arc'hdug Aostria, hag impalaer santel roman e deroù ar , adalek 1508 betek e varv. Dindan e anv e voe unanet Aostria, Tirol, hag un darn eus domani Charlez an Her. 

 
### Dimezioù ha bugale

Teir gwech e timezas.
*E 1477 da Mari Bourgogn (1457–1482), merc'h da Karls des Kühnen ha da Izabel Bourbon eus an *[[Tiegezh Bourbon]]*, ha tri bugel o devoe :
**Fulup (1478-1506), 
*** a zimezas e 1496 da Janed Kastilha (1479–1555), hag a zeuaz da vezañ *Fulup Iañ Kastilha* ;
**Marc'harid (1480-1530), a zimezas 
*** da gentañ da Juan, priñs Asturiez, mab d'ar roue Ferdinant II Aragon ha d'ar rouanez Izabel Iañ Kastilha,
*** da eil da Philibert II, dug Savoia.
** Franz, ganet ha marvet e 1481

*E 1490 (aufgelöst 1491) Anna, Dugez Breizh, merc'h da Frañsez II (Dug Breizh)ha da Marc'harid Foix, infantez Navarra
*E 1494 da Bianca Maria Sforza (1472–1510), merc'h da Galeazzo Maria, dug Milano, ha da Bona Savoia. 

Ur bastard:
* Georg von Österreich (1505–1557), eskob Liège
Oreotrochilus

***Oreotrochilus*** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Oreotrochilus adela]]*,
* *[[Oreotrochilus chimborazo]]*
** *O. c. *'chimborazo***, ''jamesonii'' ha ''soderstromi'',
* ''[[Oreotrochilus estella]]''
** ''O. e. bolivianus'', ***estella**' ha *stolzmanni*,
* *[[Oreotrochilus leucopleurus]]*,
* *[[Oreotrochilus melanogaster]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, c'hwezek (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Coeligena

***Coeligena*** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1833 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Unnek spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Coeligena bonapartei]]*
** *C. b. *'bonapartei***, ''consita'' hag ''eos'',
* ''[[Coeligena coeligena]]''
** ''C. c. boliviana'', ***coeligena***, ''columbiana'', ''ferruginea'', ''obscura'' ha ''zuliana'',
* ''[[Coeligena helianthea]]''
** ''C. h. '''helianthea*** ha *tamai*,
* *[[Coeligena iris]]*
** *C. i. aurora*, *eva*, *flagrans*, *fulgidiceps*, *hesperus* hag ***iris***,
* *[[Coeligena lutetiae]]*
** *C. l. albimaculata* ha ***lutetiae***,
* *[[Coeligena orina]]*,
* *[[Coeligena phalerata]]*,
* *[[Coeligena prunellei]]*,
* *[[Coeligena torquata]]*
** *C. t. conradii*, *eisenmanni*, *fulgidigula*, *inca*, *insectivora*, *margaretae*, *omissa* ha ***torquata***,
* *[[Coeligena violifer]]*
** *C. v. albicaudata*, *dichroura*, *osculans* ha ***violifer***,
* *[[Coeligena wilsoni]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, un isspesad ha tregont (31) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Sephanoides

***Sephanoides*** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Sephanoides fernandensis]]*
** *S. f. *'fernandensis**' (†) ha *leyboldi*,	
* *[[Sephanoides sephaniodes]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, un (1) isspesad, bev c'hoazh, dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Heliangelus

***Heliangelus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1848 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Heliangelus amethysticollis]]*
** *H. a. *'amethysticollis***, ''apurimacensis'', ''decolor'' ha ''laticlavius'',
* ''[[Heliangelus clarisse]]''
* ''H. c. '''clarisse***, *verdiscutus* ha *violiceps*,
* *[[Heliangelus exortis]]*,
* *[[Heliangelus mavors]]*,
* *[[Heliangelus micraster]]*
** *H. m. cutervensis* ha ***micraster***,
* *[[Heliangelus regalis]]*
** *H. r. johnsoni* ha ***regalis***,
* *[[Heliangelus spencei]]*,
* *[[Heliangelus strophianus]]*,
* *[[Heliangelus viola]]*.

O c'havout a reer e Suamerika, unnek (11) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Shane Williams

**Shane Williams** a zo ur rugbier kembreat, ganet en Abertawe d'ar 26 a viz C'hwevrer 1977. C'hoarier askeller eo war an dachenn met kroget en deus evel un niverenn nav. C'hoari a ra abaoe 1998 evit an Ospreys, skipailh Castell-nedd hag Abertawe.

Dilennet eo bet Shane Williams da wellañ c'hoarier rugbi a-vicher e 2008 gant ar C'hevread Etrebroadel.

## Loreadeg

 Ospreys (1998-20??) 
* *Kevre keltiek 2004-2005* 
* *Kevre keltiek 2006-2007*
* *Kib saoz-kembread 2007-2008*

 Kembre (2000-20??) 
* *Tournamant ar 6 broad 2005*
* *Tournamant ar 6 broad 2008*
* *Rekord esaoù evit ar skipailh kembreat (49)*

 Lions (2005; 2009) 
* *3 dibab*
Frederikshavn

**Frederikshavn** zo ur gêr hag ur porzh e hanternoz Jutland, e Danmark. E miz Genver 2009 e oa 23 511 a dud o chom enni.

Ac'hano e vez linennoù bagoù da vont da Oslo e Norvegia ha Göteborg e Sveden.
Lexington

**Lexington** zo anv meur a gêr e Stadoù Unanet Amerika :

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus Lexington (Massachusetts), an hini goshañ, savet war-dro 1642 evel un darn eus Cambridge, Massachusetts; distaget e 1713, hag anvet Lexington. Pe e oa abalamour d'an aotrou anvet Lord Lexington, pe abalamour da Lexington e Bro-Saoz, en Nottinghamshire,anvet hiriv Laxton.

## Bro-Saoz
*Laxton, Nottinghamshire, anvet Lexington gwechall

## Kanada
*Lexington, e Waterloo, Ontario, savet e 1856

## SUA
*Lexington (Alabama)
*Lexington (Georgia)	
*Lexington (Illinois)
*Lexington (Kentucky)
*Lexington (Massachusetts), an hini goshañ, savet war-dro 1642, evel un darn eus Cambridge, Massachusetts; distaget e 1713, hag anvet Lexington. 
*Lexington (Michigan)
*Lexington (Minnesota)	
*Lexington (Mississippi) 	
*Lexington (Missouri)
*Lexington (Nebraska)
*Lexington (North Carolina) 	
*Lexington (Ohio)
*Lexington (Oklahoma) 	
*Lexington (Oregon)
*Lexington (South Carolina) 	
*Lexington (Tennessee)
*Lexington (Texas)
*Lexington (Virginia)
Gefail

**Gefail** zo ur ger kembraek, hag a glot gant govel e brezhoneg, hag a gaver e lec'hanvadurezh Kembre:
*Brynrefail (diwar *Bryn-yr-efail*)
*Tonyrefail (diwar *Ton-yr-efail*)

Arabat kemmeskañ gant *gefaill* pe *gefell* (gevell e brezhoneg), na gaver ket nemeur el lec'hanvadurezh.
Bryngwran

**Bryngwran** zo ur gêriadenn hag ur ur gumuniezh en hanternoz Enez Môn e Kembre.

E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant 894 a dud, ha 597 anezho (69,7%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Saint-Martin-de-Fontenay

**Saint-Martin-de-Fontenay** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### kantved
* Eil Brezel-bed, 1944, Emgann Normandi: distrujet razh e voe ar gêriadenn e miz Gouere. Emgannoù start a voe er gumun. Dieubet eo bet gant Lu Kanada. Mervel a reas unnek den nann-soudard e Saint-Martin abalamour d'ar brezel, nav anezhe a voe lazhet gant bombezadegoù.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Saint-André-sur-Orne

**Saint-André-sur-Orne** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### Kantved
* Eil Brezel-bed, 1944: emgannoù start e miz Gouere etre al Lu Kanadian hag an Alamaned; mervel a reas trizek den nann-soudard e Saint-André-sur-Orne abalamour d'ar brezel e mizioù Even, Gouere hag Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Saint André sur Orne 03.jpg|An ti-kêr
Skeudenn:St André sur Orne église Étavaux.jpg|Iliz katolik *Saint Orthaire*, en Étravaux.
Skeudenn:Saint André sur Orne 02.jpg|Iliz katolik *Saint André*, er vourc'h 
.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Govel

Ur **c'hovel** zo ul lec'h ma vez ar gov, pe ar marichal, o labourat an houarn war un annev. Tommet-ruz e vez an houarn en un oaled, ha goude e vez skoet war an houarn ruz gant ur morzhol, pe un horzh, da reiñ dezhañ ar stumm a garer.

Hern-kezeg hag armoù a veze graet gant govien gwechall.


Enclume_de_forgeron.jpg|Annev
Cheminée de forge.jpg|Oaled
Soufflet_de_forge_1.jpg|Megin
Outils_forgeron.jpg|Binvioù


## Lec'hanvadurezh
*Govelioù-ar-C'hoad
Ar c'hovel

***Ar c'hovel*** (pe *la fragua* e spagnoleg) zo un daolenn vras livet gant Francisco de Goya (1746–1828), war-dro 1817, evit ar genkiz Quinta del Sordo, hag a zo war ziskouez en dastumad Frick, en New York.

Gwelout a reer tri gov en-dro d'un annev.

## Ster an oberenn

Evel ul luc'hskeudenn eo an daolenn, teñval eo al livioù, louet, du, glas, en-dro d'ar metal ruz.

Diskouez a ra nerzh ar wazed, pezhioù kofoù-brec'h ha kein ledan dezhe. Gwelet eo bet an oberenn evel nerzh ar bobl spagnol trec'h war houarn klezeier armeoù gall Napoleon o devoa aloubet Spagn.

Goude ma oa bet Goya livour al lez e tiskouez amañ e oa kizidik ouzh poanioù an dud ordinal, ha meur a wech en deus livet labourerien.

## Planedenn al livadur
Evel kalz eus ar poltredoù graet gant Goya eus tud ar bobl ne voe ket gwerzhet an daolenn e-pad e vuhez, ha chom a reas gant e vab ken na voe prenet gant ar roue gall Louis-Philippe Iañ evit ar Galerie Espagnole a oa e Mirdi al Louvre, ma voe war ziskouez eus 1838 da 1851, ha neuze e voe kaset da Vro-Saoz. E 1853 e voe gwerzhet e Christie's en Londrez, ha prenet evit mont da greskiñ an Dastumad Frick.

## Notennoù

## Levrlennadur
* Boime, Albert. "Art in an age of Bonapartism, 1800–1815". Chicago University Press, 2003. 305. ISBN 0-2260-6336-4
* Fried, Michael. *Menzel's Realism: Art and Embodiment in Nineteenth-Century Berlin*. London and New Haven: Yale University Press, 2002. ISBN 0-300-09219-9
* Hughes, Robert. *Goya*. New York: Alfred A. Knopf, 2004. ISBN 0-3945-8028-1
* Licht, Fred. *Goya: The Origins of the Modern Temper in Art*. Universe Books, 1979. ISBN 0-8766-3294-0
* Roche, Michael Armstrong, et al. *Goya and the Spirit of Enlightenment*. Museum of Fine Arts, Boston, 1988. ISBN 0-87846-300-3
* Tinterow, Gary, et al. *Manet/Velázquez: The French Taste for Spanish Painting*. Yale University Press, 2003. ISBN 0-300-09880-4
* Tomlinson, Janis. *Francisco Goya y Lucientes 1746-1828*. Londrez: Phaidon Press Ltd., 1994. ISBN 0-7148-2912-9
Rocquancourt

**Rocquancourt** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### Kantved
* Eil Brezel-bed: distrujet razh pe dost e voe ar gêriadenn e miz Gouere 1944. Dieubet eo bet gant ar *South Saskatchewan Regiment* eus Lu Kanada d'an 8 a viz Eost 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Rocquancourt église St Martin.JPG|Iliz katolik *Sant Varzhin*
Skeudenn:Rocquancourt war mémorial.JPG|Monumant ar re varv ha plakenn e koun an Dieubidigezh
Skeudenn:Rocquancourt mairie.JPG|An ti-kêr


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Lec'hiennoù internet
## Notennoù ha dave
Patagonia

Ur rannved e Suamerika eo **Patagonia**, hag a glot mui pe vui gant su ar c'hevandir, eus aod su Chile da hini Arc'hantina, dreist an Andoù.

Dont a ra anv Patagonia eus ar *Patagones*, an anv a vez graet eus ar bobl degouezhet er rannved un 10 000 bloaz zo. 

## 
* *Gwelout ivez: [[Patagonia Arc'hantina]].*
Enni emañ ar rannvroioù er su d'ar stêrioù Neuquén ha Río Colorado, hag ar proviñsoù-mañ:
* proviñs Neuquén, etre ar stêrioù *Neuquén* ha *Limay*, 
* proviñs Río Negro, 
* proviñs Chubut, 
* proviñs Santa Cruz, 
* proviñs Tierra del Fuego, hag ur rann eus proviñs Buenos Aires. 

E dibenn an , etre 1865 ha 1912, e oa aet bagadoù Kembreiz da Batagonia Arc'hantina, evit sevel un drevadenn gembreat ha kembraek eno. Y Wladfa a reer e kembraeg eus ar c'horn-bro annezet ganto, e traoñienn ar stêr Chubut. Hiziv ez eus c'hoazh kembraegerien, diskennidi d'an drevadennerien-se, o chom e proviñs Chubut.

## 
* *Gwelout ivez: [[Patagonia Chile]].*
Enni emañ ar rannvroioù er su da ledred 42°,
* Los Lagos 
* Aysén 
* Magallanes


Skeudenn:Glaciar Perito Moreno (Argentina).jpg|Ar skorneg Perito Moreno
Skeudenn:Base del Cerro Catedral en Bariloche. (Patagonia Argentina) 01.JPG|Bariloche
Skeudenn:00 1909 Ushuaia - Argentinien.jpg|Ushuaia
Skeudenn:Ushuaia6a (js).jpg|Porzh Ushuaia
Skeudenn:Patagonia Andes au Chili.jpg|Lenn Espejo, e Patagonia
Laura Chinchilla

**Laura Chinchilla Miranda** - ganet d'an 28 a viz Meurzh 1959 e San José (Costa Rica) - zo un alvokadez hag ur bolitikourez eus Costa Rica. D'ar 7 a viz C'hwevrer 2010 e oa bet dilennet da brezidantez republik Costa Rica, war-lerc'h Óscar Arias Sánchez, a oa evelti ezel eus ar strollad sokial-demokrat *Partido Liberación Nacional* (PLN). D'an 8 a viz Mae 2010 e teuio da vout prezidantez. Ar wech kentañ eo e vefe dilennet ur vaouez d'ar post uhel-se e Costa Rica.

Merc'h eo Laura Chinchilla da Rafael Ángel Chinchilla Fallas, a oa ezel eus kuzul-ren republik Costa Rica (*Contaduría General de la República de Costa Rica*) etre 1992 ha 1997, karget d'ober war-dro an arc'hant, ha da Emilce Miranda Castillo. He studioù he deus graet e skol-veur Costa Rica ha goude-se e skol-veur Georgetown e Washington, e Stadoù Unanet Amerika. 

Dindan ar prezidant Óscar Arias e oa besprezidantez, etre 2006 ha 2008. Er bloavezhioù 1990 e oa bet ministrez karget eus ar justis hag eus ar surentez. Dilennet eo bet gant 47% eus ar mouezhioù pa ne oa nemet war-dro 25% eus ar mouezhioù gant an eil den a oa war ar renk, Ottón Solís, eus an tu dehou. 
 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Laura Chinchilla (e spagnoleg hag e saozneg)]
Haplophaedia

***Haplophaedia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1918 gant an evnoniour gall Eugène Simon (1848-1924).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad evned-kelien bihan a ya d'ober ar genad :
* *[[Haplophaedia assimilis]]*
** *H. a. affinis* hag ***assimilis***,
* *[[Haplophaedia aureliae]]*
** *H. a. *'aureliae**', *caucensis*, *cutucuensis*, *floccus*, *galindoi* ha *russata*,
* *[[Haplophaedia lugens]]*.

O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, eizh (8) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Todd McFarlane

**Todd McFarlane** (16 a viz Meurzh 1961 e Calgary, Kanada) a zo un treser comics kanadian. Treset en deus The Incredible Hulk, The Amazing Spider-Man, krouet en deus Spawn e 1992 evit Image Comics ha graet en deus delwennoùigoù eus tudennoù comic, filmoù, c'hoarioù video hag all gant McFarlane Toys. Paouez a reas da dresañ comics e 1995 a-raok kregiñ en-dro e 2009. Krouet en deus ivez daou embregerezh : McFarlane Toys ha Todd McFarlane Entertainment.

## Liammoù diavaez
*ofisiel 
*Todd McFarlane e lec'hienn comic book db
*Comic Book Awards Almanac
*Oberenn Todd McFarlane e lec'hienn Marvel.com

### Atersadennoù
* Atersadenn gant Gary Groth (1992)
* SuicideGirls
* Kelaouenn ''Now Playing''
* Todd McFarlane e lec'hienn Maxim.com (miz Gouere 2008)
Urosticte

***Urosticte*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù
Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Urosticte benjamini]]*
* *[[Urosticte ruficrissa]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Chalcostigma

***Chalcostigma*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Chalcostigma herrani]]*
** *C. h. *'herrani*** ha ''heteropogon'',
* ''[[Chalcostigma heteropogon]]'',
* ''[[Chalcostigma olivaceum]]''
** ''C. o. '''olivaceum*** ha *pallens*,
* *[[Chalcostigma ruficeps]]*,
* *[[Chalcostigma stanleyi]]*
** *C. s. *'stanleyi**', *versigulare* ha *vulcani*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Heliothryx

***Heliothryx*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Heliothryx auritus]]*
** *H. a. auriculatus*, ***auritus*** ha *phainolaemus*,
* *[[Heliothryx barroti]]*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Heliomaster

***Heliomaster*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Heliomaster constantii]]*
** *H. c. *'constantii***, ''leocadiae'' ha ''pinicola'',
* ''[[Heliomaster furcifer]]'',
* ''[[Heliomaster longirostris]]''
** ''H. l. albicrissa'', ***longirostris**' ha *pallidiceps*,
* *[[Heliomaster squamosus]]*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Aurélien Rougerie

**Aurélien Rougerie** a zo ur rugbier gall, ganet e Beaumont (Puy-de-Dôme) d'ar 26 a viz Gwengolo 1980. C'hoarier askeller pe kreiz eo war an dachenn gant skipailh ASM Clermont Auvergne. Stummet eo bet gantañ hag e grogad kentañ evel rugbier a-vicher en deus c'hoariet dindan ar roched melen ha glas e 2000 pa oa naontek vloaz. Kabiten eo abaoe 2006. Daoust dezhañ bezañ c'hoariet muioc'h a 150 krogad ha bezañ lakaet tost da 90 esa evit Clermont e rankas Rougerie gortoz e bemvet gourfenn a-benn gounit Kampionad rugbi Frañs (2001; 2007; 2008; 2009 ha 2010). Ar wech kentañ da ASM sevel Skoed Brennus e oa. Gounezet en deus ivez kib vihan Europa e 2007, ar Challenge Cup.

Dibabet eo bet 56 gwech da vont da c'hoari evit skipailh rugbi Frañs abaoe e zibab kentañ enep Italia e 2001. Tournamant ar 6 broad en deus gounezet peder gwech ha c'hoariet en deus Kib ar Bed e 2003 ha 2007. Laket en deus 21 esa dindan ar roched glas betek bremañ.

## Loreadeg

**ASM Clermont Auvergne** (2000-2011)
* Kampionad Frañs 2010
* gourfennad Kampionad Frañs 2001, 2007, 2008 ha 2009
* European Challenge Cup 2007
* gourfennad European Challenge Cup 2004
* Deadenn Yves du Manoir 2001

**Skipailh rugbi Frañs** (2001-2011)
* Tournamant ar 6 broad 2002, 2004, 2006 ha 2010
Calliphlox

***Calliphlox*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù
Pemp spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Calliphlox amethystina]]*,
* *[[Calliphlox bryantae]]*,
* *[[Calliphlox evelynae]]*,
* *[[Calliphlox lyrura]]*,
* *[[Calliphlox mitchellii]]*.

O c'havout a reer e Karib, Kreiz ha Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Corcovado

**Corcovado** (*[[Tort]]*) zo un anv-lec'h portugalek ha spagnolek e Kreisteizamerika.

## Lec'hanvadurezh
### 
* *El Corcovado - El Torreón*, kêriadenn e Proviñs Córdoba.
* Corcovado (Chubut), ur gêriadenn e Proviñs Chubut, e departamant Futaleufú.
* Ar Stêr Corcovado (Arc'hantina), e Proviñs Chubut ivez, a oa an anv roet dre fazi en XIXvet kantved d'ar stêr Palena pe Carrenleufú, pa soñjed e oa ar stêr Corcovado a ya da aberiñ er pleg-mor Corcovado, e Chile.

### 
* Corcovado (Brazil), ur menez e kêr Rio de Janeiro, brudet abalamour d'ar pikol delwenn da Jezuz-Krist el lein anezhañ. 
* Corcovado Rack Railway, anv saoznekaet an tren a bign gant ar menez 

### 
* Corcovado National Park (Chile)
* Corcovado (menez-tan), ur menez-tan e proviñs Palena
* Ar **[[Parque Nacional Corcovado (Chile)]]**, rannvro dindan goadoù bras, 209.623 a dud enni, en-dro d'ar menez-tan;
* Pleg-mor Corcovado, e-harz ar menez-tan, etre proviñs Palena hag Isla Grande de Chiloé
* Stêr Corcovado (Chile)

### 
* Ar **[[Parque Nacional Corcovado (Costa Rica)]]**, e kreisteiz ar vro

## Oberennoù
* Corcovado (kanaouenn), gant Antônio Carlos Jobim
* El Corcovado, ul levr gant Ermilo Abreu Gómez

## Media
* TV Corcovado
Aglaiocercus

***Aglaiocercus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1930 gant an evnoniour stadunanat John Todd Zimmer (1889-1957).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad spesadoù evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Aglaiocercus berlepschi]]*,
* *[[Aglaiocercus coelestis]]*
** *A. c. aethereus* ha ***coelestis***,
* *[[Aglaiocercus kingi]]*
** *A. k. caudatus*, *emmae*, ***kingii***, *margarethae*, *mocoa* ha *smaragdinus*.

O c'havout a reer e Suamerika, eizh (8) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Departamant Futaleufú

**Futaleufú** zo un departamant e gwalarn Proviñs Chubut, e Patagonia Arc'hantina, en Arc'hantina, hag Esquel ar pennlec'h anezhañ.
Dont a ra an anv eus ar stêr Futaleufú, hec'h eienenn en Arc'hantina, a ya da aberiñ e Chile. 

37.540 a dud zo en departamant, 9.435 km² dezhañ, da lavarout eo 
4 annezad/km². En hanternoz emañ Cushamen, er reter ha kreisteiz Languiñeo, hag er c'hornôg emañ Chile. 

## Kêrioù
*Esquel
*Trevelín
*Corcovado
*Lago Rosario
*Aldea Escolar pe Los Rápidos
*Los Cipreses
*Villa Futalaufquen

## Lec'hioù all
*Cerro Centinela
*Nahuel Pan
*Los Tepues
*Barrancas o Mallin Grande
*Cabaña A. Pescado

## Pennad kar
*Futaleufú
## Liamm diavaez
*Proyecciones de población de la Provincia de Chubut
Poussy-la-Campagne

**Poussy-la-Campagne** a oa ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant peder c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Valambray.

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint-Vaast*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Lec'hiennoù internet
## Notennoù ha dave
Departamantoù Arc'hantina

An **departamantoù** ha **partidos** (evel ma vez graet anezhe, dre abegoù istorel, e Proviñs Buenos Aires) eo eil doare rannadur ar vro en Arc'hantina, war lerc'h ar proviñsoù.

## Pennadoù kar
*Proviñsoù Arc'hantina

## Daveennoù
Ouézy

**Ouézy** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Adalek ar 1 a viz Genver 1975 betek ar 31 a viz Kerzu 2005 e oa bodet kumunioù Cesny-aux-Vignes hag **Ouézy** er gumun anvet **Cesny-aux-Vignes-Ouézy**.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-1968

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Trevelin

**Trevelin** (**Trevelín** a vez skrivet a-wechoù gant spagnolegerien, **Trefelin** e vije e kembraeg) zo ur gêr e gwalarn Proviñs Chubut, en Arc'hantina er Wladfa, tost d'an harzoù gant Chile, e departamant Futaleufú, war lez ar stêr río Percey. 516 km zo alese da Rawson, er reter, kêr-benn Chubut. 

## Poblañs
4 856 a dud a oa o chom enni en 2001 (26,9 % a gresk abaoe an 3828 a dud a oa e 1991). 8vet kêr ar broviñs eo. 

## Douaroniezh
E lodenn c'hleb Patagonia emañ. 

## Gerdarzh
Un anv kembraek eo anv Trevelín, savet diwar ar gerioù tref (kêr)ha *melin* (milin), abalamour d'ar vilin gentañ, anvet "Los Andes", savet eno gant ar C'hembread John Daniel Evans e 1889. 

## Istor
Kreizon Kembreiz Cwm Hyfryd e oa Trevelin, an draonienn anvet **Valle 16 de Octubre** e spagnoleg peogwir e voe krouet an drevadenn d'ar 16 a viz Here 1888.

E 1902, pa oa bec'h etre Arc'hantina ha Chile diwar-benn gouzout da be vro e oa an tolead, e voe mouezhiet gant tud Kembre, ar brasañ niver d'ar poent, a-du gant Arc'hantina. 

## Mirdi
Er *Museo Histórico Regional*, diazezet e milin gozh John Evans, hag er *Museo Cartref Taid* e c'haller gwelout un toullad arrebeuri a oa d'ar miliner. Nepell emañ bez marc'h John Evans, Malacara (*Dremm fall*), a gollas e vuhez o lammat eus ur vri serzh e-kerzh un arsailh gant an Indianed. 

## Liammoù diavaez
* Trevelin pueblo del molino. keleier a bep seurt ha luc'hskeudennoù. 
* Trevelin
* Kartenn eus Chubut
* film kembraek db kembraegerien ar c'hornad: http://www.youtube.com/watch?v=uxpo776TBWQ
Moult

**Moult** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant Chicheboville d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Moult-Chicheboville.

## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas pevar den nann-soudard e Moult abalamour d'ar brezel e mizioù Mae, Even ha Gouere.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Melin war lez ar stêr Mouance.
* Iliz katolik *Santez Anna*, keur eus an  kantved.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2007

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
May-sur-Orne

**May-sur-Orne** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 

## Istor
### kantved

* Eil Brezel-bed: distrujet eo bet an iliz katolik hag an tiez e-pad emgannoù kalet e mizioù Gouere hag Eost 1944 etre al Lu Kanadian hag an Alamaned. Beuzet e voe ar vengleuz houarn gant an Alamaned a-raok kilañ. Dieubet eo bet ar gumun gant ar Rejimant kanadian *Fusiliers Mont Royal*; lazhet e voe c'hwec'h den nann-soudard e May e-pad Aloubadeg Normandi e mizioù Even ha Gouere.
## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:May sur Orne mémorial mineurs.JPG|Monumant ar vengleuzerion houarn
Skeudenn:May-sur-Orne- l'église.jpg|Iliz katolik *Saint-Firmin*, 1955-1960
Skeudenn:May sur Orne- la mairie.jpg|An ti-kêr


## Armerzh
* Bout oa ur vengleuz houarn e **May-sur-Orne**. Digoret e oa bet e dibenn an  Kantved. Serret e voe e 1968.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2007

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Stêr Camwy

Ar **Stêr Camwy**, pe **Afon Camwy** e kembraeg, pe **Río Chubut** e spagnoleg, zo ur stêr eus proviñs Chubut e Patagonia Arc'hantina.

## Gerdarzh
Tennañ a ra an anv kembraek da anv stêr Conwy, gant ar ger *cam*, heñvel ouzh kamm e brezhoneg.
Dont a ra an anv spagnolek Chubut eus ur ger Tehuelche *chupat*, met abalamour d'ar ger spagnolek damheñvelson *chupar* (lipat) eo bet lakaet Chubut. Proviñs Chubut a deu hec'h anv eus anv ar stêr. 

## Douaroniezh

Tremen a ra dre kêrioù ha kêriadennoù Trelew, Rawson, Gaiman ha Dolavon.
War lez ar stêr Camwy e tiazezas Kembreiz kentañ Arc'hantina, deuet da sevel ar Wladfa e 1865.
Archilochus (genad)

***Archilochus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù
Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Archilochus alexandri]]*,
* *[[Archilochus colubris]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Norzhamerika hag e gwalarn Mec'hiko.

## Notennoù ha daveennoù
Neuquén (kêr)

* *Marteze emaoc'h o klask ar pennad [[Neuquén]].*
**Neuquén** zo ur gêr eus Arc'hantina, ha kêr-benn proviñs Neuquén, er reter anezhi, e kember ar stêrioù Limay ha Neuquén, a ya neuze da ober ar río Negro. Pennlec'h an Departamant Confluencia eo ivez. 

265,000 a dud zo enni, ha gant se eo brasañ kêr Patagonia Arc'hantina. Dre ma'z eo stok ouzh kêrioù Plottier (e proviñs an Neuquén) ha Cipolletti (proviñs ar Río Negro),ez a d'ober kengêr Neuquén - Plottier - Cipolletti.

Gant dour ar stêrioù e vez douret an douaroù, ha gounit frouezh a vez graet dreist-holl. 

## Kerioù c'hoar
*  Knoxville, Tennessee
*  Treviso, Veneto, 
*  Valdivia, Chile

## Daveoù

## Liammoù diavaez
*  Kêr Neuquén
Calypte

***Calypte*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù
Daou spesad evned-kelien bihan a ya d'ober ar genad : 
* *[[Calypte anna]]*,
* *[[Calypte costae]]*.

O c'havout a reer e Norzh, Kreizamerika ha Mec'hiko.

## Notennoù ha daveennoù