open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mell-droad ouezelek

Ar **vell-droad ouezelek** (*Peil*, *Peil Ghaelach* pe zoken *Caid* en iwerzhoneg a zo ur sport a-stroll a vez c'hoariet gant ur vell rond ispisial war un dachenn c'heot etre daou skipailhad 15 c'hoarier (mui eilc'hoarierien).

Ar sport poblekañ an hini eo en Iwerzhon hag e renet gant ar GAA (Kevredigezh Athletek Gouezelek) kevredigezh vrasañ Iwerzhon gant e niver a c'hoarierien hag a ren ivez 3 sport all, en o zouez an hurling a vez c'hoariet war ar memes tachenn. 

Dont a ra ar sport-se eus ur seurt mell-droad kozh anvet *Caid* a veze c'hoariet en Iwerzhon adalek 1537. Nevezaet eo bet ar reolennoù e 1887 hag int chomet heñvel dibae. 

Krogad gourfenn kampionad etre kontelezhioù (All-Ireland Senior Football Championship) eo ar mare dedennusañ e-keñver ar sport evit ul lodenn vras a iwerzhoniz.

## Pal ha reolennoù

Pal ur c'hrogad a zo merkañ ar muiañ a boentoù. 

An dachenn a zo ur skouegorneg hag en daou du ez eus ur pal gant peulioù e stumm un H. Seblant a ra evit-se bezañ ur meskaj etre peulioù ar rugbi ha palioù ar mell-droad. Daou zoare a zo evit merkañ poentoù, skeiñ ar vell gant un taol troad pe gant an dorn. Merket e vez 1 poent pa tremen ar vell a-us d'ar pal etre an daou beul ha 3 foent pa ya er bal.

Ar reolennoù simpl a-walc'h a sikour ar skipailh a ya d'an argad. N'eus nemet c'hoarierien a youl-vat hag ur c'hoarier en Iwerzhon ne c'hell c'hoari nemet en ur skipailh en e vuhez. Dre ret eo skipailh e gontelezh orin.

## Skipailhoù e Breizh hag e Frañs
Dindan levezon Iwerzhoniz ez eus bet krouet un nebeud skipailhoù e Bro-C'hall (Pariz ha kêrioù bras all) hag e Breizh. 10 skipailh zo e Breizh e 2013 ha 9 er peurrest eus Frañs. 

E 2013 ez eus ur gevredigezh a ra war dro aozadur ur c'hampionnad e Breizh Kevre Breizhat mell-droad ouezelek.
* Goélands Gaélic Saint Coulomb (bro Sant-Maloù)
* Entente gaélique de Haute-Bretagne (Liverieg)
* Gaelic Football Bro-Leon (Brest)
* Gwenrann Football Gaélique (Gwenrann)
* Gaelic Football Bro Sant-Brieg (Sant Brieg)
* Gwened Vannes Football Gaélique (Gwened)
* Kerne Football Gaélique (Kemper)
* Lorient Gaelic Athletic Club (An Oriant)
* NEC Football Gaélique (Naoned)
* Rennes Ar Gwazi Gouez (Roazhon)

## Skeudennoù

Gaelic football ball.jpg|Mell ar vell-droad ouezelek
But de football gaélique.jpg|C'hoarier o klask merkañ ur pal 1 poent pe 3 foent
Selección galega.JPG|Skipailh Galiza enep Breizh (Narón, 20/07/2012)
FIL 2013 - Football gaélique Bretagne - Galice 03.JPG|Breizh ha Galiza, en Emvod ar Gelted (An Oriant, 2013)


## Pennadoù kar
*Kevre Galizat Mell-droad Ouezelek

## Levrlennadur
*   Ul lodenn eus ar pennad-mañ zo troet diwar ar pennad anvet "Gaelic football" er wikipedia e saozneg ha galleg.


## Liammoù diavez
https://web.archive.org/web/20100114052037/http://liguebretonne.footballgaelique.com/
James Avery

**James Avery**, ganet **James LaRue Avery** d'ar 1añ a viz Du 1945 e Suffolk (Virginia) ha marvet d'an 31 a viz Kerzu 2013, a oa un aktour stadunanat. Brud en doa tapet dre rolloù Philip Banks er stirad skinwel The Fresh Prince of Bel-Air, Shredder en Teenage Mutant Ninja Turtles, ar barner Michael Conover on L.A. Law, Steve Yeager en The Brady Bunch Movie, Haroud Hazi Bin en Aladdin, hag an Doktor Crippen en The Closer (2005–2007).
## Marv
Aet eo James Avery da Anaon d'an 31 a viz Kerzu 2013 d'an oad a 38 vloaz er of 68 er Glendale Memorial Medical Center.

## Liammoù diavaez
*  James Avery war IMDb
Youenn Troal

**Youenn Troal**, *Yves Troal* e anv kefridiel, zo ur beleg hag ur skrivagner breizhat ganet e 1925 e Kombrid Aet eo d'an Anaon, d'ar 24 a viz Mezheven 2016..

## Buhez hag oberenn
Desavet e voe en ur familh a gouerion vrezhoneger e Kombrid, e Bro-Vigoudenn. Beleget e voe e-kerzh ar bloavezh 1949, en eskopti Kemper ha Leon, gant an aotrou 'n eskob André Fauvel.

Anavezet eo dreist-holl evit bout skrivet al levr *Ar C'hrist d'an Indianed*, a zezrevell doare e abostolerezh e Perou eus 1963 da 1968 hag eus 1973 da 1979, da-heul ar c'halvadenn a reas ar Pab Pi XII en e lizher *Fidei Donum* e 1957 a c'houlenne digant beleion Europa da vont da sikour an Iliz en Afrika hag en Amerika ar Su. Embannet e voe e levr a-dammoù er gelaouenn Al Liamm da gentañ, er bloavezhioù 1970.

Adembannet eo bet al levr-se gant Mouladurioù Hor Yezh e div levrenn e 2007 ha 2010, dindan an titl *Ar C'hrist d'an Amerindianed* Dave a ra an aotrou 'n eskob Visant Fave d'e gefridi e Menez an Andoù en e levr *War roudou or misionerien*..

Kenlabourat a reas Youenn Troal gant Visant Seite evit ober kentelioù er gevredigezh Ar Skol dre Lizer etre 1968 ha 1973. Dont a reas da vout aotrou person parrez Plouneour-Menez er bloavezhioù 1980 ha kelenner evit Strollad ar Vro Bagan, hag e krogas da skrivañ pennadoù evit Imbourc'h. Fiñvskeudennet e voe gant Frañs 3 e 1973 er filmig *Oaled ar vro-Bagan*.

Anvet e voe da berson parrez Trêgad er bloavezhioù 1990, kent mont war e leve e parrez Langolen e 2002, e-men ez embann skeudennoù deol e brezhoneg. Harpet en deus ar gevredigezh Tiegezh Santez Anna evit embann he c'helaouenn *Breizh da Jezuz*.

Ingal e kendalc'h da skrivañ pennadoù a-ziwar lennadennoù eus an Aviel evit ar gelaouenn *[[Emglev An Tiegezhioù|Kannadig Imbourc'h]]*.

## Pennadoù ha danevelloù gant Youenn Troal

*Troidigezh *[[Ar Hyd y Nos]]* diwar ar c'hembraeg ;
**Betek dent-heskenn an Andoù*, Al Liamm, niverenn 109, 1965 ;
**Davet ar Prat du*, Imbourc'h, niverennoù 60-85, 1973-1974 ;
* *Va ene, skeudenn Doue*, Kannadig Imbourc'h, niverenn 67, 2010 ;
**An daouarn naet*, Kannadig Imbourc'h, niverenn 75, 2012 ;
**Ikonenn*, Kannadig Imbourc'h, niverenn 82, 2013 (...)

## Arroud

## Notennoù
Merfyn ap Rhodri

Roue Powys e oa **Merfyn ap Rhodri** war-dro dibenn an , pa varvas e 904.

Mab e oa da Rhodri Mawr, roue war un darn eus Kembre. Pa varvas Rhodri en 878, e voe rannet e rouantelezh etre tri mab. D'an henañ, Anarawd ap Rhodri, e voe roet Rouantelezh Gwynedd, ha da gCadell ap Rhodri e voe roet Seisyllwg. N'ouzer ket da-vat pe rann a voe roet da vMerfyn, met Powys e ranke bezañ.

## Levrlennadur
*John Edward Lloyd, *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co, 1911)
Enya

**Enya** a zo ur ganerez iwerzhonat, bet ganet d'ar 17 a viz Mae 1961 e Gaoth Dobhair, e Kontelezh Donegal. **Eithne Patricia Ní Bhraonáin** eo hec'h anv gwir. 
Er bloavezhioù 1980-1982 e oa **Enya** o kanañ e-barzh ar strollad Clannad, gant he c'hoar Máire, he breudeur Pól ha Ciarán, ha daou eontr dezhi.Moya Brennan
En iwerzhoneg, saozneg, spagnoleg, latin e vez kanet gant **Enya**, hag ivez e quenya, ar yezh ijinet gant J.R.R. Tolkien.

## Liammoù diavez
*Lec'hienn ofisiel Enya
Arc'hangelsk

**Arc'hangelsk** (*Архангельск* e rusianeg) a zo ur porzh e Rusia war ar Mor Gwenn. 348 783 a dud a oa o vevañ enni e 2010.

## Liammoù diavaez
Kizzy Crawford

**Kizzy Crawford** zo ur ganerez *[[blues]]* saoznek ha kembraek, eus un tiegezh a orin eus Barbados. Savet eo bet e Merthyr Tudful. Mennet eo Kizzy da gendeuziñ soul/jazz divyezhek.

Gounezet he deus div genstrivadeg kanerien: *Canwr/Cyfansoddwr Merthyr a Rhondda Cynon Taf*, e 2012, ha Brwydr Y Bandiau en Eisteddfod Genedlaethol 2013.

## He fladennoù
* *The Starling* (Sonig, 2013)
* *[[Temporary Zone]]* (2013, EP, See Monkey Do Monkey)

## Notennoù
Claudio Abbado

**Claudio Abbado**, ganet d'ar 26 a viz Mezheven 1934 e Milano ha marvet d'an 20 a viz Genver 2014 e Bologna, a oa e penn laz-seniñ ar Scala e Milano.
Russell Johnson

**Russell Johnson**, ganet e 1925 ha marvet d'ar 16 a viz Genver 2014, a oa un aktor stadunanat. C'hoariet en deus rolloù tud fall e-barzh a bep seurt westernoù.

Roll ar c'helenner e "Gilligan's Island" etre 1964 ha 1967 en deus bet ivez.
Hiroo Onoda

**Hiroo Onoda** (19 a viz Meurzh 1922, Kamekawa-16 a viz Genver 2014, Tōkyō) a oa un ofiser el lu japanat.

Brudet eo evit bezañ chomet o terc'hel e bost e janglenn Filipinez e-pad 29 bloavezh goude dibenn an Eil brezel-bed, rak ne oa ket bet kelaouet e oa echu ar brezel.
Suchitra Sen

**Suchitra Sen** (1932 - 17 a viz Genver 2014) a oa un aktorez indian. C'hoariet he deus e ouzhpenn 50 film, brudet eo chomet ur frapad mat goude bezañ echuet gant he micher e 1978.
Otis Pike

**Otis Pike** (31 a viz Eost 1922 - 20 a viz Genver 2014) a oa ur c'hannad demokrat eus Long Island (New York) e Kambr Dileuridi ar Stadoù Unanet. Brudet eo evit bezañ lakaet bec'h war ar CIA, e 1973 da skouer pa glaske gouzout ha spiet e veze an Amerikaned er gêr. 
Ne voe ket embannet e enklask gant ar C'hendalc'h met e kazetenn "Village Voice" e voe lakaet pennadoù anezhañ da zont er-maez.
Orlando Bloom

Un aktour saoznek eo **Orlando Bloom**, bet ganet d'an 13 a viz Genver 1977 e Canterbury, kontelezh Kent.

Brudet eo abaoe deroù ar bloavezhioù 2000 evit c'hoari an Elf Legolas e-barzh ar filmoù *[[Aotrou ar Gwalennoù]]* hag *[[An Hobbit]]* gant Peter Jackson. Goude se en deus c'hoariet e-barzh kalz filmoù all, en o zouez an heuliad ''Morlaeron ar C'harib'', Troy ha Kingdom of Heaven.

Roet e oa e anv bihan diwar ar sonaozer saoz Orlando Gibbons. Dimezet eo gant ar ganerez stadunanat Katy Perry. Keloù bugel zo ganto.
Gloin

**Gloin** a zo ur c'horr e-barzh An Hobbit, al levr skrivet gant ar skrivagner saoznek J.R.R. Tolkien.
Unan eus an trizek korr, aet kuit gant Bilbo (pe Bilbo Sac'heg) ha Gandalf ar Strobineller da adc'hounit Erebor, eo.
Tad Gimli, ar c'horr e-barzh Aotrou ar Gwalennoù eo.
Maredudd ab Owain ab Edwin

**Maredudd ab Owain ab Edwin**, marvet e 1072, a oa priñs Deheubarth, ur rouantelezh e mervent Kembre . 

Mab e oa da Owain ab Edwin, eus lignez Hywel Dda. Kemeret e oa bet ar rouantelezh Gruffydd ap Llywelyn, a unvanas Kembre, tostik en he fezh, dindan e gurunenn. Pa varvas Gruffydd e 1063 avat e c'houlennas Maredudd kurunenn Deheubarth ebit e lignez-eñ.

Tra ma renas Maredydd e krogas aloubadeg an Normaned e gevred Kembre. Goude klask enebiñ e laoskas Maredydd anezho da gemer Gwent, hag evel trugarekadenn e voe roet dezhañ douaroù e Bro-Saoz en 1070. 

En 1072 e voe lazhet en un emgann tost d'ar stêr Rhymni. E vreur Rhys ab Owain e renas war e lerc'h. 

Ur mab en devoa, Gruffydd ap Maredudd, a oa o chom e doaroù saoz e dad, hag a voe lazhet pa deuas da Gembre da glask adkemer rouantelezh e dad digant Rhys ap Tewdwr.

## Levrlennadur
*John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.)
Bilbo Sac'heg

**Bilbo Sac'heg** a zo un hobbit, tudenn bennañ levr An Hobbit (*The Hobbit* e saozneg, m'eo *Bilbo Baggins* e anv), savet gant ar skrivagner saoz J.R.R. Tolkien.
Bilbo eo an hini a gav ar Walenn Nemeti, a oa bet dianket gant Gollum, a-raok reiñ anezhi d'e genderv yaouank Frodo Sac'heg, ar pezh a zo abeg da Vrezel ar Walenn, diwezhatoc'h, er bloaz 3018.

An aktour saoz Martin Freeman a c'hoari Bilbo er film gant Peter Jackson *An Hobbit* ha Ian Holme a c'hoari an dudenn er filmoù *The Lord of the Rings* gant ar memes sevenour.
Rhys ab Owain

**Rhys ab Owain** (marvet e 1078) a oa roue Deheubarth, e mervent Kembre.

Mab e oa da Owain ab Edwin, eus lignez Hywel Dda, tierniezh Dinefwr. Mont a reas da-heul e vreur Maredudd a oa o ren e Deheubarth e 1072.
Hervez Brut y Tywysogion e oa kiriek, gant aotrounez arall Ystrad Tywi, da lazhadenn Bleddyn ap Cynfyn, roue Gwynedd ha Powys, e 1075.

E 1078 e voe trec'het gant Trahaearn ap Caradog.

Diwezhatoc'h, e 1078, e voe lazhet Rhys gant roue Gwent, Caradog ap Gruffydd. 

## Levrlennadur
John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.)
Tenn-gezeg

Un **denn-gezeg** a reer eus mirc'hed staget ouzh ur c'harr pe un alar, da sachañ warnañ.

Graet e vez *limon* eus pep hini eus div vrec'h ur c'harr ma vez staget ul loen-kezeg etrezo. Eus ar wrizienn c'halianek **lem- "treuzell" e teufe ar ger, a gaver e galleg ivez (*limon*, [[1160]] ; *limonière*, [[1798]], eo an daou limon). *Kleur* a lavarer ivez e brezhoneg.

Pa vez graet gant meur a loen e vez graet an diforc'h etre ar *marc'h-limon* a zoug pouez ar c'harrad hag ar *marc'h-blein* pe *marc'h-ambilh* hag a denn en e raok.

Pa vez disternet al loened e vez harpet limon ur c'harr, pa vez karget, war ur *vatezh-karr* ha harpet [[revr]] ar c'harr war ur vatezh-karr all.

**Gwalenn-garr, *gwal-garr* a reer eus ar vrec'h pa vez unan hepken e-kreiz ar c'harr gant ul loen a bep tu ; *peler* eo ar ger pa stager ur marc'h ouzh un arar er mod-se.
Peter Jackson

**Sir Peter Robert Jackson** ONZ,KNZM, ganet d'an 31 a viz Here 1961 e Pukerua Bay, Enez an Norzh, zo ur filmaozer Zelandat-Nevez. Brudet eo bet evel rener, senarioour ha produer trilogiezh ''Aotrou ar Gwalennoù'' (2001–2003) hag trilogiezh an ''Hobbit'' (2012–2014), an div heuliad o vezañ un azasadur eus ar romantoù gant J. R. R. Tolkien. Filmoù all en deus bet rgaet evel  *[[Heavenly Creatures]]* (1994), ar c'homedienn spont *[[The Frighteners]]* (1996), an azasadur film euzhvil *[[King Kong (film, 2005)|King Kong]]* (2005), an diell film *[[They Shall Not Grow Old]]* (2018) diwar-benn ar C'hentañ Brezel-bed hag an diell film *[[The Beatles: Get Back]]* (2021). Bez eo ar pevare filmaozer hervez an arc'hant rastellet en istor ar sinema, gant e filmoù o deus bet rastellet ouzhpenn 6,5 miliard a zollarioù dre ar bed-holl.
## Notennoù ha daveennoù
Ian McKellen

**Sir Ian Murray McKellen**, bet ganet d'ar 25 a viz Mae 1939 e Burnley, Lancashire, Bro-Saoz, a zo un aktour c'hoariva ha sinema.
Brudet eo evit c'hoari Gandalf e-barzh filmoù Peter Jackson : An Hobbit hag Aotrou ar Gwalennoù.
Limon

**Limon** zo anv meur a dra.

## Karrerezh
*pep hini eus div vrec'h ur c'harr ma vez staget un denn-kezeg outo.

## Lec'hioù
### 
*Limon : kumun gwechall e Lot-et-Garonne, hiriv e Feugarolles
*Limon : e Nièvre
*Limons : e Puy-de-Dôme
###### 
* Limon (Colorado), kêr
Dinan Kumuniezh

**Dinan Kumuniezh** a oa un etrekumuniezh lakaet e pleustr d'ar 1añ a viz Genver 2014 diwar gendeuziñ "Kumuniezh kumunioù Dinan" gant "Kumuniezh kumunioù Bro Evrann".

Edo he sez e Dinan. He frezidant diwezhat a oa Gérard Berhault, maer an Hengleuz

D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Dinan Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant kumuniezh-kumunioù Plangoed-Plelann-Vihan, kumuniezh kumunioù Bro Kaon, 7 kumun a oa e kumuniezh kumunioù Bro Matignon, 3 c'humun a oa e kumuniezh kumunioù Bro Gwesklin ha 3 c'humun a oa e kumuniezh kumunioù ar Renk hag ar Froudveur.

## Ar c'humunioù
26 kumun a oa enni.
#Bowidel 
#Bruzivili
#Dinan (sez)
#Evrann
#Gwilde-Gwengalon
#An Hengleuz
#ar C'haeoù
#Kerorgen
#Kerveskont
#Kever
#Lanvalae
#Lehon
#Maez-Geraod
#Oskaleg
#Pleudehen
#Plouan
#Sant-Andrev-an-Dour
#Sant-Haelen
#Sant-Karneg
#Sant-Samzun
#Sant-Yuvad
#Sant-Yuzeg
#Taden
#Trefermael
#Trelivan
#Treveron

## Brezhoneg

### Deskadurezh
* E distro-skol 2015 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 103 skoliad (2,1 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveoù
Que la fête commence

***Que la fête commence*** (*Ra grogo ar gouel* e brezhoneg) zo ur film istorel gall, sevenet gant Bertrand Tavernier (diwar ur senario savet gantañ ha Jean Aurenche), hag a oa deuet er-maez d'an 23 a viz Meurzh 1975.

Troet e oa bet ar film etre ar 16 a viz Gwengolo hag an 9 a viz Du 1974, ul lodenn vras anezhañ bet enrollet e Breizh, er Mor-bihan, war Menez-Mikael-an-Are hag e Kastell Tonkedeg (Aodoù-an-Arvor) peurgetket.

Kant pevarzek munutenn e pad ar film, a c'hoarvez en , da vare ar Rejañs, pa voe savet an irienn brudet-mat gant Chrysogone-Clément de Guer, anavezet ivez evel markiz Pontkalleg.
Ul lodenn eus sonerezh ar film a oa bet dibabet e-touez an oberennoù bet aozet gant ar rejant Fulup II Orleañs e-unan. En dibenn e klever Gilles Servat o kanañ ar gwerz *[[Marv Pontkalleg]]*.

## An danvez
E kentañ palefarzh an  kantved emeur hag emañ ar roue Loeiz XIV (1638 - 1715) o paouez mont da Anaon. Fiziet eo rejañs ar rouantelezh en e niz, an dug Fulup II Orleañs (1674 - 1723), da c'hortoz ma vo tizhet e oad-gour gant Loeiz XV (1710 - 1774). Padal, an dug zo ur pitaouer e-touez ar re washañ ha diskouez a ra bezañ levezonet-bras gant alioù fall an aotrou beleg Guillaume Dubois (1656 - 1723). E-keit-se, e Breizh, e klask markiz Pontkalleg ober d'an noblañs kemer an armoù evit ma vo diskaret rejant ar Rouantelezh.

## Roll ar gomedianed pennañ
* Philippe Noiret : Fulup II Orleañs (adkemeret e vo ar roll-mañ gant an aktour da-geñver *[[Le Bossu]]*, ur film gant Philippe de Broca (1997)),
* Jean Rochefort : an aotrou beleg Dubois,
* Jean-Pierre Marielle : Chrysogone-Clément de Guer,
* Marina Vlady : Marie-Madeleine de la Vieuville, gwreg kleiz an eilrener-rouantelezh,
* Christine Pascal : Émilie.

Kemer a reas perzh Marielle, Noiret ha Rochefort en ur film a-gevret adarre, *[[Les Grands Ducs]]* gant Patrice Leconte, daou vloaz warn-ugent diwezhatoc'h, e 1996.

## Goproù
Deroet e oa bet Priz Méliès d'ar film e 1975.

Un nebeud goproù a voe tapet gant ***Que la fête commence*** da-geñver lid ar *Césars* e 1976 :
* gwellañ aktour o c'hoari un eilroll, bet deroet da Jean Rochefort,
* gwellañ senario, bet deroet da vBertrand Tavernier ha Jean Aurenche,
* gwellañ filmaozour, bet deroet da vBertrand Tavernier,
* gwellañ kinkladur, bet deroet da bPierre Guffroy.
Dorothea Maria von Sachsen-Weimar

**Dorothea Maria von Sachsen-Weimar**, ganet e Weimar e 1641 ha marvet e palez Moritzburg Zeitz e 1675, a oa ur briñsez eus tiegezh Wettin, 

Merc'h yaouankañ a n dug Wilhelm IV von Sachsen-Weimar hag e bried Eleonore Dorothea von Anhalt-Dessau, e oa. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1656, da 15 vloaz, en Weimar, d'an Dug Moritz von Sachsen-Zeitz ( 1619- 1681 ), mab yaouankañ an Dilenner Johann Georg Iañ von Sachsen, hag an Dugez Magdalena Sibylle Prusia. 

Dek bugel o doe:

* Eleonore Magdalene ( 1658 -1661), Priñsez Sachsen-Zeitz
* Wilhelmine Eleonore (1659),Priñsez Sachsen-Zeitz
* Erdmuthe Dorothea (1661–1720), Priñsez Sachsen-Zeitz
** Christian II, Dug Sachsen-Merseburg
* Moritz Wilhelm (1664–1718), Dug Sachsen-Zeitz 
** Maria Amalia von Brandenburg-Schwedt
* Johann Georg (1665-1666), Prinz von Sachsen-Zeitz
* Christian August (1666–1725), Priñs Sachsen-Zeitz, Kardinal-Arc'heskob Gran, Eskob Raab, Penniliz Hungaria 
* Friedrich Heinrich (1668–1713), Dug Sachsen-Zeitz-Pegau-Neustadt, dimezet div wech: 
** Sophie Angelika von Württemberg-Bernstadt 
** Anna Friederike Philippine von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Wiesenburg
* Maria Sophia (1670 -1671 ), Prinzessin von Sachsen-Zeitz
* Magdalena Sibylla (1672-1672), Prinzessin von Sachsen-Zeitz
* Wilhelmine Sophie
Bertrand Tavernier

**Bertrand Tavernier** (Lyon 25 a viz Ebrel 1941 - Sainte-Maxime 25 a viz Meurzh 2021), a zo ur filmaozour, saver senario ha produer gall. Ur skrivagner ez eo ivez hag anvet e oa bet da brezidant an Institut Lumière e miz Gouere 1982, kerkent ha ma oa bet krouet an ensavadur-mañ.

Tad eo d'ar filmaozour ha komedian Nils Tavernier ha d'ar romantourez Tiffany Tavernier.

E-touez ar filmoù bet kaset da benn gantañ e c'haller menegiñ *L'Horloger de Saint-Paul* (1974), *[[Que la fête commence]]* (1975), *[[Le Juge et l'Assassin]]* (1976), *[[Coup de torchon]]* (1981), *[[Un dimanche à la campagne]]* (1984), *[[La vie et rien d'autre]]* (1989), *[[L.627]]* (1992), *[[Capitaine Conan (film)|Capitaine Conan]]* (1996) peurgetket.

## Filmoù
### Bloavezhioù 1960
*1963 : *Les Baisers*
*1964 : *La Chance et l'amour*
### Bloavezhioù 1970
*1974 : *[[L'Horloger de Saint-Paul]]*
*1975 : *[[Que la fête commence]]*
*1976 : *[[Le Juge et l'Assassin]]
*[[1977]] : *Des enfants gâtés*
===Bloavezhioù 1980===
*[[1980]] : *Une semaine de vacances*
*1980 : *La Mort en direct*
*[[1981]] : *Coup de torchon*
*[[1982]] : *Philippe soupault et le surréalisme*
*1982 : *Philippe Soupault'' (film berr)
L'Espurgatoire Seint Patriz

***L'Espurgatoire Seint Patriz***, anavezet ivez evel *La légende du purgatoire de saint Patrick*, zo ur varzhoneg e galleg kozh,  werzenn eizhsilabennek enni, bet aozet gant Marie de France en . Savet eo diwar ur skrid latin, an *[[Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii]]*, gant ar manac'h saoz Henricus Salteriensis.

## Danvez
Kontet eo istor ur marc'heg iwerzhonat, Owein e anv, o vont da Burgator Sant Padrig, un enezenn e Donegal, evit kaout ar pardon eus e bec'hedoù. Diskenn a ra d'ar purgator, dont a ra diaouled d'e vete, diskouez a reont dezhañ jahinerezh a bep seurt evit ober dezhañ nac'h e feiz kristen. Dizarbenn a ra an dempterien bep tro dre zistagañ anv Jezuz. Goude tremen un nozvezh er purgator e tistro d'an iliz ma krogas e veaj, hag ez a en-dro war e giz, gwalc'het e ene.

## Hêrezh
E deroù an  e kemeras ar barzh saoz Robert Southey skrid *L'Espurgatoire Seint Patriz* da sevel ar varzhoneg *St Patrick's Purgatory*.

## Levrlennadur
*  Marie de France : *Oeuvres complètes – Les lais, Les Fables, Le Purgatoire de saint Patrick*. Clermont-Ferrand : Éditions Paléo, 2003 
*  T. Atkinson Jenkins (1894) : *L'espurgatoire Seint Patriz of Marie De France – An Old-French Poem of the Twelfth Century*, Legare Street Press, 2021  • ''Google Books''
*  J. M. Picard : *Saint Patrick's Purgatory*. Dublin : Four Courts Press, 1985 

## Gwelet ivez
*Louis Eunius
## Notennoù
Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii

An ** Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii** (Diwar purgator sant Padrig) zo ur skrid latin e gwerzennoù savet war-dro ar bloavezhioù 1180-1184 gant ur manac'h sistersian saoz eus Huntingdonshire, anavezet evel *H.* (marteze « Henry ») *de Saltrey* (hiziv e skriver Sawtry). 

## Danvez
Kaoz zo eus ur vojenn savet diwar-benn Sant Padrig en Iwerzhon. Goude klevout ar sant o prezeg e lavaras e selaouerien ne gredfent anezhañ nemet gwelout a rajent jahinoù an ifern ha levenez ar Baradoz. 

## Istor
Kentañ meneg eus ar vojenn a vije en ur buhezskrid eus an , savet gant ar manac'h Jocelin, Kembread a orin, eus abati Furness, e Lancashire. Kaoz a oa gantañ eus ar *purgator*-se, al lec'h ma yunas ha ma pedas ar sant war ur menez, e Connacht, ha ma teuas evned du da goagal da virout outañ a brederiañ. Kalz a dud, eme ar manac'h, a deu di da yunañ war ar menez-se o soñjal n'aint biken d'an ifern dre ma kredont eo ur c'hras roet gant Doue a-drugarez da bedennoù ar sant.

Tost er memes koulz e skrivas Gerallt Gymro diwar-benn ar purgator en e levr *Topographia Hibernica* hag a oa, hervezañ, en Uladh, deun un enezenn e-kreiz ul lenn. 

E dibenn an XIIvet kantved neuze e voe savet oberenn latin Saltrey. Goude e voe lakaet ar skrid e galleg gant ar varzhez Marie de France hag anvet L'Espurgatoire Seint Patriz.

## Pennad kar
*Louis Eunius
Kirsten Dunst

**Kirsten Dunst** zo un aktourez stadunanat, deuet da vout Alamanez, ganet e 1982 e Point Pleasant e New Jersey, e SUA. 
E 2011 he deus bet ur priz er Festival de Cannes gant he ferzh er film Melancholia.
Jean-Pierre Marielle

**Jean-Pierre Marielle**, bet ganet d'an 12 a viz Ebrel 1932 e Dijon (Côte-d'Or) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Ebrel 2019 e Saint-Cloud, a oa un aktour gall.

Ouzhpenn kant film en devoa kemeret perzh enne.

Anavezet-mat e oa abalamour d'e vouezh voud ha kleuz a zo bet klasket he drevezañ gant meur a fentigellour.

C'hoariet en devoa roll Markiz Pontkalleg er film *[[Que la fête commence]]* gant Bertrand Tavernier.
Éric Conan

**Éric Conan**, ganet e 1955, zo ur c'helaouenner gall, bet o labourat gant L'Express, hiziv gant ar sizhunieg Marianne. Troet eo a-enep ar brezhoneg.

## Oberennoù
* *Sans oublier les enfants – Les camps de Pithiviers et de Beaune-la-Rolande (19 juillet-16 septembre 1942)*, Grasset, Paris, 1991 ; Le Grand livre du mois, Paris, 1991  ; France loisirs, Paris, 1992  ; Le livre de poche, 2006 .
* Gant Henry Rousso, *Vichy, un passé qui ne passe pas*, Éditions Fayard, Paris, 1994  ; Gallimard, « Folio histoire », Paris, 1996,  .
* *Le procès Papon – Un journal d'audience*, Gallimard, Paris, 1998 . 
* *La gauche sans le peuple*, Fayard, Paris, 2004 .

## Renour L'Express kondaonet
* D'an 3 a viz Kerzu 2001 e voe kondaonet renour L'Express evit bout droukskrivet diwar-benn Pêr Loquet ha Martial Ménard en ur embann ur pennad, "Le coup de balai", skrivet gan Éric Conan.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù
-Pennadoù diwar-benn Breizh
*e 1999: http://www.lexpress.fr/informations/breton_634974.html
*e 2001 : http://www.lexpress.fr/informations/le-coup-de-balai_642102.html
*e 2003 : http://www.lexpress.fr/culture/livre/le-monde-comme-si-nationalisme-et-derive-identitaire-en-bretagne-bretagne-et-identites-regionales-pendant-la-seconde-guerre-mondiale_818652.html; Bruderezh evit levr Françoise Morvan. 
*e 2014 : https://web.archive.org/web/20160408232814/http://www.marianne.net/Langues-regionales-encore-de-l-enfumage-societal_a235308.html?com#comments. A-enep Karta ar Yezhoù
Al Leñv Kumuniezh

**Al Leñv Kumuniezh**, gwechall *Kumuniezh kumunioù Bro Kastellaodren-Plagad*, a oa un etrekumuniezh en Aodoù-an-Arvor, e Breizh, savet diwar kumunioù zo eus kanton Kastellaodren ha kanton Plagad, e-lec'h ma tremen ar stêr Leñv. Un darn eus Bro Gwengamp eo. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Leñv Arvor Kumuniezh, goude kendeuziñ gant Kumuniezh kumunioù Lannolon-Plouha.

## Ar c'humunioù
13 kumun a oa:

#Boskazoù
#Brengoloù
#Kastellaodren (sez)
#Kaouennieg
#Lanrodeg
#Pleuloc'h
#Plagad
#Plerneg
#Plouvara
#Sant-Fieg
#Sant-Pever
#Sant-Yann-Gerdaniel
#Tregonveur


## Prezidanted
*René Guillou (2014-2016), kuzulier-kêr Plouvara

## Darempredoù etrebroadel
### Keveleriñ

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Felger Kumuniezh

**Felger Kumuniezh** a oa anezhi ur gumuniezh kumunioù, e Bro Felger, departamant Il-ha-Gwilen, e Breizh. Krouet e voe e 1966. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Felger Tolpad-kêrioù, goude ebarzhañ Louvigneg Kumuniezh ha 7 kumun eus Kumuniezh kumunioù bro Sant-Albin-an-Hiliber.

Edo he sez en takad labourerezh Aumaillerie, e Kell-Loezherieg. He frezidant diwezhañ a oa Bernard Marboeuf, maer Eskuz, etre 2014 ha 2016.

## Kumunioù
Felger Kumuniezh a ya 18 kumun d'ober anezhi :
* Belzeg
* Bilieg
* Chapel-Yent
* Dompêr-an-Hent
* Eskuz
* Felger
* Flurinieg
* **[[Kell-Loezherieg]]** (sez)
* Kernoanig
* Kersalver-al-Lann
* Komorzhel
* Landean
* Lavreer-an-Dezerzh
* Loezherieg
* Parinieg
* Parzieg
* Rovenieg
* Yaoueneg

## Brezhoneg

### Deskadurezh
* E distro-skol 2015 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 34 skoliad (0,8 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liamm
*Lec'hienn ofisiel ar gumuniezh kumunioù

## Dave ha notennoù
Enezeg Campana

An **Enezeg Campana** zo inizi eus Chile e mervent ar vro, er gwalarn da strizh-mor Magalhaes, etre Pleg-mor Penas en hanternoz hag an Enezeg Madre de Dios, er c'hreistez.

Rannet int etre Rannvro Aysén en hanternoz ha Rannvro Magallanes hag Antarktika Chile er c'hreisteiz.

## An inizi
* enez Campana, 
* enez Patricio Lynch, 
* enez Aldea, 
* Enez Esmeralda, 
* enez Orella hag Enez Covadonga. 
 

## Pennad kar
*Inizi Chile
William Salesbury

**William Salesbury** (war-dro 1520 – war-dro 1584) a oa ul lenneg kembreat eus ar . Gantañ e voe graet an droidigezh kentañ eus an Testamant Nevez e kembraeg, embannet e 1567.

## E vuhez hag e labour
Ganet e oa bet e Llansannan, e Sir Ddinbych gwechall hag e Sir Conwy bremañ, met tremen a reas ar braz eus e yaouankiz e Plas Isa, war lez Llanrwst. Studioù a reas e skol-veur Oxford, ma teskas hebraeg, henc’hresianeg ha latin. Eno e reas anaoudegezh gant levrioù Martin Luther ha William Tyndale, berzet gant an Iliz katolik, ha gant an teknikoù moullañ. E 1547 e voe embannet gantañ ur geriadur saozneg-kembraeg hag ul levr anvet *Oll synnwyr pen Kembero ygyd*, un dastumad krennlavarioù kembraek savet gant ar barzh Gruffudd Hiraethog.

Evel Erasmus ha Martin Luther, e kave da William Salesbury e oa mat lakaat treiñ ar Bibl e yezh vamm an dud. Protestant penn-kil-ha-troad e oa ha rankout a reas chom kuzhet e-pad ren ar rouanez katolik Mari I (1553-1558), hag e-keit-se en voe moullet skrid ebet gantañ. En em adlakaat a reas da sevel troidigezhioù pa erruas ar rouanez Elesbed I war an tron. E 1563 e voe votet un destenn gant ar parlamant a c’houlenne lakaat treiñ ar Bibl e kembraeg. Labourat a reas Salesbury, a-gevret gant Richard Davies, eskob Tyddewi, ha Thomas Huet, eus iliz-veur Tyddewi ivez, war un droidigezh eus an Testamant Nevez, diwar an henc’hresianeg e kembraeg. Embannet e voe an droidigezh-se d’ar 7 a viz Here 1567. Labourat a reas ivez da dreiñ ar e kembraeg, hag embannet e voe an droidigezh, “Y llyfr Gweddi Gyffredin”, e 1567 ivez. Embann a reas un droidigezh kembraek eus lennadurioù ar pevar Aviel ha Lizhiri an Ebestel hag a gaver er "Book of Common Prayer" (*Levr ar Bedenn Voutin*), levr oferenn an Anglikaned, dindan an titl *Kynniver Llith a Ban* (1551). 

Gant William Salesbury e voe embannet ivez ul levr a daolenne soniadoù ar c’hembraeg, *A briefe and a playne introduction, teachyng how to pronounce the letters in the British tong* (1550, eil embannadur e 1567).

En e droidigezhioù e klaskas Salesbury ober gant ur c’hembraeg unvan hag a vefe degemeret gant al lenneien e Kembre. Evit se e roas ul liv latin da c’herioù zo : skrivañ a rae *eccles* e-lec’h *eglwys* (iliz) ha *discipulon* e-lec’h *disgybl(i)on* (diskibled). Aet eo ar skrivadoù-se da get hiziv. Ha ne chom ket kalz roudoù eus e zoare-skrivañ er c’hembraeg a vremañ.

## Oberennoù
**Oll synnwyr pen Kembero ygyd* (1547)
**A Dictionary in Englyshe and Welshe* (1547)
**A briefe and a playne introduction, teaching how to pronounce the letters in the British tong* (1550, eil embannadur e 1567)
**Kynniver Llith a Ban* (1551)
**Y Testament Newydd* (1567)

## Liammoù diavaez
*''Testament Newydd'', troidigezh William Salesbury enlinenn
*Y Bywgraffiadur Ar-lein – Williams Salesbury
Männer sind Schweine

****** (*Moc'h eo ar baotred*) zo ur ganaouenn alamanek gant al laz Die Ärzte e 1998, savet diwar-benn an darempredoù etre paotred ha merc'hed. 

## Ein Schwein namens Männer

**Ein Schwein namens Männer** ("Ur pemoc'h anvet paotred") eo an anv a lenner war ar bladenn single. Un dave eo d'ar film saoznek Babe, e 1995, a oa "Ein Schweinchen namens Babe" en alamaneg, ha war un dro da bladenn gent al laz, anvet "Ein Song namens Schunder". 

## Klip
*https://www.youtube.com/watch?v=4DJ0Inxfmyk
Itron-Varia Wengamp

* **Itron-Varia Wengamp** zo ur skol eil derez prevez e Gwengamp, bet e dalc'h Frered Ploermael : Skolaj-lise Itron Varia Gwengamp. Eno e oa bet skoliet ar barzh Frañsez Jaffrennou hag Erwan ar Moal. 

* Arabat droukveskañ gant anv iliz Gwengamp, Itron Varia a Wir Sikour.
Pleg-mor Penas

**Pleg-mor Penas** zo ur pleg-mor eus su Chile, er Meurvor Habask, Ar pleg-mor kentañ eo en hanternoz da c'henoù kornôk Strizh-mor Magalhaes, hag er c'hreisteiz da ledenez Taitao. 

E proviñs Capitán Prat, e Rannvro Aysén, emañ. 

Digor-bras eo da avelioù ar c'hornôg, ha brudet eo da vezañ ul lec'h barradoù-amzer.

Abaoe 6 000 bloaz e oa ar bobl kawésqar o chom eno. E deroù ar  e c'haller lavarout splann eo bet kaset da get gant an dud gwennkroc'henet.
Karta Europa ar yezhoù rannvro pe bihanniver

**Karta Europa ar yezhoù rannvro pe bihanniver** pe **Karta europat ar yezhoù rannvroel pe bihanniver** pe **Karta europat evit ar yezhoù rannvro pe bihanniver** pe **Karta europat evit ar yezhoù rannvroel pe bihanniver** zo ur feur-emglev europat (CETS 148) degemeret e 1992 war atiz Kuzul Europa evit gwareziñ ha kas war-raok ar yezhoù rannvroel (distad) pe minorel (yezhoù komzet hag a zo ofisiel e stadoù 'zo met n'int ket ofisiel e stadoù all).
E miz Kerzu 2017, pa n'eo ket peurwiriekaet c'hoazh ar garta gant ar stad c'hall e tisklêr ministrez c'hall an aferioù europat n'emañ ket ar gwiriekaat e program Emmanuel Macron, dilennet da brezidant

## Enebourien
Enep dezhi eo savet ar FNLP ha tud evel Françoise Morvan. 
D'an 10 a viz Mae 2014 e voe ur vodadeg veur e Pariz a-enep d'ar Garta.

## Stad an degemer

## Liammoù diavaez
*Evit gouzout hiroc'h war ar feur-emglev
*Lec'hienn ar Garta
*Eurolang (keleier war yezhoù Europa)
*Danevell war ar Garta

## Notennoù ha daveennoù
Innis Mheàrnaig

**Innis Mheàrnaig** (*Inchmarnock* e saozneg) zo un enezennig eus kornôg Bro-Skos, er vrec'h-vor anvet Caol Bhòid (*Sound of Bute*), etre Eilean Arainn (*Arran*), er mervent, hag Eilean Bhòid (*Bute*) er biz.
Emgann Blaen

**Emgann Blaen** a c’hoarvezas d’ar 24 a viz Mae 843 e-kichen Blaen, e Bro-Naoned, etre un arme Bretoned, renet gant Erispoe, priñs Breizh, ha gant Lambert II, kont Naoned, ha soudarded frank Renaud d’Herbauges, kont Poitiers ha kont Naoned. Faezhet e voe ar Franked hag astennet e voe domani ar Vretoned war-zu ar gevred, e kontelezh Naoned. War e seblant e oa klañv bras Nevenoe, setu perak en devoa fiziet al lu da Erispoe.

## Emgann Mezeg
Nevenoe, a oa savet a-enep an impalaer frank Karl Voal ha lakaet kurunenn Breizh war e benn, a felle dezhañ astenn e c’halloud war-zu ar reter. Gant Karl Voal e oa bet fiziet marzoù gevred Breizh er c’hont frank Renaud, ar pezh a oa displijet kaer d’ar c’hont Lambert II, a oa bet kont Naoned diagent. Emglev a reas Lambert gant Nevenoe eta da glask adtapout e zouar. Kerzhet a reas armead ar Vretoned, renet gant Nevenoe hag e vab Erispoe, war-du ar stêr Gwilen. Er gevred edo soudarded frank Renaud d'Herbauges o kerzhet eus Naoned war-du ar Gwilen, da dagañ ar Vretoned. En em gavout a reas an div arme tal-ouzh-tal e Mezeg ha gant ar Franked ez eas an trec’h.

## Emgann Blaen
Pa gave dezhañ e oa bet faezhet ar Vretoned e kerzhas Renaud war-du Naoned en-dro. E-kichen Blaen e chomas a-sav da ziskuizhañ war ribl an Izar. Neuze e voent taget gant daou arme, hini Erispoe, deuet eus ar Gwilen, ha hini Lambert, deuet eus ar reter. Kelc’hiet e voe arme Renaud ha dismantret e voe gant o enebourien.

Lazhet e voe Renaud en emgann Hervez lod eus an istorourien avat e oa bet lazhet e Mezeg..
## Disoc'h
Goude an trec’h-se, ha trec’hioù all, gant ar Vretoned, e voe sinet Feur-emglev Angers gant Karl Voal hag Erispoe, e 851. Gant ar feur-emglev-se e voe anavezet Erispoe da roue Breizh gant Karl Voal, hag anavezet e voe ivez e oa broioù Roazhon, Naoned ha Raez e Breizh. Evel-se e oa lakaet sklaer petra e oa ar vevenn etre Breizh ha Frankia ar C'hornôg.

30 Devezh war-lerc'h e oa aloubet kêr Naoned gant ar vikinged. Ur wech aet kuit e voe fiziet Naoned da Lambert II ha peurrest ar gontelezh da mab Renaud d'Herbauges.

## Notennoù

## Levrlennadur
* Patrick Galliou, Michael Jones, *Les anciens Bretons*, , Armand Colin, Paris, 1993
* André Chédeville, Hubert Guillotel, *La Bretagne des saints et des rois Ve-Xe siècle*, embannadurioù Ouest-France, Skol-veur Roazhon, 1984.
* René Merlet, Gallica ''Chronique de Nantes rédigée au XIème siècle''
Raffig Tullou

**Raffig Tullou**, *Raphaël Jean Tullou* e anv kefridiel - *Neven Lewarc’h* ha *Lugumarcos*, e zaou anv-drouiz -, a voe ur c'hizeller brezhon, ur stourmer breizhek hag un ezel eus ar luskad drouizel. Ganet e voe d'an 9 a viz Du 1909 e Morzhell hag e varvas d'ar 16 a viz Genver 1990 e Sant-Ervlan.

## Buhez
Merour ar gelaouenn Feiz ha Breiz e voe e 1928 hag e krouas ar gelaouennig *Breiz digabestr*. E 1934 e kemeras perzh er *[[Mouvement fédéraliste breton]]* ("Luskad kevredadel Breizh"), a-gevret gant Gestalen, Francis Bayer du Kern, Goulven Mazeas ha Morvan Marchal. Galvet da soudard e 1940 e voe prizoniad brezel ha lezet da vont diwar intrudu*[[Strollad Broadel Breizh]]* (SBB). E-pad ar brezel e emezelas gant ar SBB kent bezañ skarzhet kuit gant Remont ar Porzh.
E Roazhon e voe toullbac'het un nebeud sizhunvezioù kent bezañ lezet da vont.
Krouiñ a reas *[[Koun Breizh]]* e 1954, kevarzhe evit difenn ar glad hengounel ha brezhon. Raffig Tullou a grouas *Skoed* e 1966, kelaouenn *Koun Breizh*.
Pennadoù a skrivas er c'helaouennoù *[[L'Heure Bretonne]]* ha *Nemeton* e-doug an Eil Brezel-bed. 

## Drouizelezh
Dre levezon Morvan Marchal ez eas Francis Bayer du Kern war ar studioù keltiek hag e kemeras perzh e krouidigezh ar gelaouenn*[[Nemeton]]* gant Marchal ha Francis Bayer du Kern. E 1936 e savjont ar strollad drouizel *[[Kredenn Geltiek Hollvedel]]* ha *Kevanvod Tud Donn*. Ne c'hellent ket bezañ a-du gant Goursez Vreizh, renet gant Taldir rak ne felle ket da hemañ kaout un troc'h gant an Iliz katolik. Ur relijion nevezpagan a glaskent evel ma embannent en he anv. War-lerc'h ar brezel e reas anaoudegezh gant Goulven Pennaod hag e lakaas anezhañ da zont da vout pagan.

## Oberennoù arzel
Tresañ a reas pezhioù-arrebeuri keltiek ha breizhek arnevez e Roazhon. Gantañ e voe kizellet delwenn Nevenoe e Baen-Ballon e 1952 gant an isskrid "*Nevenoe - Tad ar Vro - Penntiern ar Vretoned - Nominoe - Britonnum Rex - 851*". Ar blakenn-goun en enor da varkiz Pontkalleg a gaver en Naoned a gizellas ivez, war blasenn Bouffay. Ezel e voe eus ar strollad arzel *[[Unvaniez ar Seiz Breur]]*.
Adaozañ delwennoù a reas Raffig Tullou ivez.
*Gantañ e voe kempennet ar strollad arem *Pour le drapeau* bet savet gant Georges Bareau, evit Monumant ar re Varv e Naoned en enor da c'houzañvidi Brezel 1870-1871.
*Nevesaat a reas delwenn blastr Alan Varvek, bet graet gant ar c'hizeller breizhat Amédée Ménard ; goude bout bet e prefeti Naoned e-pad ur c'hantved e oa bet dilezet e porzh kastell duged Breizh, ma voe drastet e 1978.
Bout e voe sekretour diwezhañ *Unvaniez ar Seiz Breur* e 1944. 

## Levrlennadur
* Georges Cadiou, Dictionnaire critique, historique et biographique Emsav, Coop Breizh, 2013. Pennad :Tullou, Rafig.
* Lionel Henr, Dictionnaire biographique du Mouvement breton, Yoran Embanner, 2013. Pennad : Tullou, Rafig.

## Notennoù ha daveennoù
Belinchón

**Belinchón** zo ur gumun e proviñs Cuenca, e Castilla-La Mancha, e Spagn. 366 den a oa o chom eno en 2009.
Patty Pravo

**Patty Pravo** eo anv-micher **Nicoletta Strambelli**, ganet d'an 9 a viz Ebrel 1948 e Venezia, ur ganerez italian brudet en he bro. E 1966 e voe embannet he fladenn single kentañ, « Ragazzo triste ». En 2011 e oa an eizhvet gwech dezhi kemer perzh e kenstrivadeg ar c'hanaouennoù italianek e Sanremo.
George Gershwin

**George Gershwin** a oa ur sonaozour ha pianoour stadunanat, bet ganet d'ar 26 a viz Gwengolo 1898 e Brooklyn, New York, ha marvet d'an 11 a viz Gouere 1937 e Hollywood, Los Angeles, Kalifornia.
Yuzevien a-orin eus Sant-Petersbourg e Rusia e oa e dud.

## Buhez
E-unan en doa desket Gershwin o seniñ ar piano, ha pianoour laz-seniñ e voe e Broadway. E vreur Ira Gershwin a skrive pozioù evitañ. Kenlabouret o doa an daou vreur, oc'h aozañ sonerezh ha kanaouennoù a zo deuet da vezañ brudet-kenañ, da skouer *[[Summertime]]* bet kanet gant Ella Fitzgerald ha Louis Armstrong, ha kanet goude gant un toullad kanerien all betek an deiz a hiziv.
Bras eo levezon ar jazz war oberennoù George Gershwin. War un tu e oa Gershwin maget gant tonioù hengounel yidek ha rusianek, ha gant sonerezh poblek eus Amerika evel ar *[[ragtime]]*, ar *[[blues]]* hag ar *[[gospel]]* ; war an tu all e oa sod gant sonaozourion klasel e-giz Bach, Mozart, Chopin, Liszt ha Ravel.
Berzh en-doa graet Gershwin gant e ganaouennoù, ha pedet e oa da aozañ sonerezh evit arvestoù seniñ Broadway, hag ivez evit ar sinema.

## Oberennoù brudetañ
* *[[Rhapsody in Blue]]*, evit piano hag orkestra (1924)
* *Variations on "I got rhythm"*, evit piano hag orkestra (1925)
* *[[An american in Paris]]*, evit orkestra (1928)
* *[[Porgy and Bess]]*, an opera ma klever ar ganaouenn *Summertime*

## Levrlennadur
* Mildred Clary, *Une rhapsodie américaine*, embannadurioù Pygmalion, 2005.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar vreudeur Gershwin 

## Notennoù
Seneca ar Yaouankañ

**Lucius Annaeus Seneca**, anavezet ivez evel **Seneca ar Yaouankañ** (war-dro 4 kent JK – 65) a oa ur prederour hag un dramaour roman.

Ganet e oa Córdoba e Spagn, mab da Seneca an Henañ, etre ar bloaz 4 kent JK hag ar bloaz 1 goude JK, ha marvet d'an 12 a viz Ebrel 65.

Prederour e oa, oberour pezhioù-c'hoari, kuzulier an impalaer Neron en e grennoad. En em lazhañ a reas war urzh Neron.

## Yaouankiz
Ganet e oa bet e Corduba, kêr-benn Hispania Baetica, unan eus ar c'hoshañ trevadennoù roman e-maez Italia. Diasur eo bloaz e c'hanedigezh, tri a vez kinniget gant an istorourien : pe 4, pe 3, pe 1 kent JK, diwar elfennoù dispis kavet en e oberennoù, dreist-holl *[ De tranquillitate animi]]* hag *[[Epistulae morales ad Lucilium]*]. Daou vreur en doa, Novatus ha Mela, tad ar barzh Lucanus. Tiegezh Seneca, an *Annaei*, a ziskenne eus divroidi italian deuet da Spagn en IIvet kantved kent JK, e deroù an trevadenniñ roman er broviñs nevez. Corduba e oa kêr vrasañ ar broviñs, ma veve an darn vuiañ eus Romaned pinvidik ha desket ar vro ; ha stank e oa an darempredoù gant kêr Roma, eleze gant ar sevenadur latin.

## Oberennoù
#### Trajediennoù
Dek anezho zo deuet betek ennomp.
**Fabulae crepidatae*
:Trajediennoù diwar danvez Henc'hres.
:* *[[Agamemnon (Seneca)|Agamemnon]]*, "Agamemnon", skrivet e 53.
:* *[[Hercules furens (Seneca)|Hercules furens]]* ("Follentez Herakles").
:* *[[Hercules Oetaeus]]* (*Herakles war [[Menez Œta]]*) ; moarvat n'eo ket bet skrivet gant Seneca, da-heul ali al lizheregour flandrezat Daniël Heinsius (1580-1655.
:* *[[Medea(Seneca)|Medea]]*, "Medeia".
:* *[[Œdipe (Seneca)|Œdipe]]*, "Oidipoüs".
:* *[[Phaedra (Seneca)|Phaedra]]*, "Faidra".
:* *[[Phoenissae (Seneca)|Phoenissae]]*, "Ar Fenikianezed".
:* *[[Thyestes (Seneca)|Thyeste]]*, "Thyestes".
:* *[[Troades (Seneca)|Troades]]*, "An Troianezed".
**Fabula praetexta*.
:Trajedienn a c'hoarvez e Roma.
:* *[[Octavia (Seneca)|Octavia]]*, "Octavia" : mar zo war anv an aozer gwirion, en he stumm diwezhañ da nebeutañ, peogwir ez eus enni diouganoù resis diwar-benn marv an aozer (e 65) ha hini Neron (e 68) ; e doare Seneca ar Yaouankañ eo skrivet koulskoude, hogen goude e dremenvan hervez Petrarca.

## Notennoù
Kenemglev-stern evit gwareziñ ar bihanniveroù broadel

**Kenemglev-stern** **evit gwareziñ ar bihanniveroù broadel** a zo ur feur-emglev savet gant Kuzul Europa da bal dezhañ gwareziñ gwirioù ar bihanniveroù broadel. E 1998 e voe lakaet da dalvezout.

## Ar sinerien
Sinet eo bet gant an holl stadoù a zo e Kuzul Europa war-bouez Andorra, Frañs, Monaco ha Turkia.

## Ar melladoù
*Mellad 1 : « Gwarez ar bihanniveroù broadel ha gwirioù ha frankizioù an dud a zo izili eus ar bihanniveroù-se zo ur gevrenn eus gwarez etrevroadel Gwirioù Mab-Den, ha dre-se un domani eus ar c'henlabour etrebroadel. »

## Liammoù diavaez
*     Lec'hienn ar c'henemglev-stern war Lec'hienn Kuzul Europa

## Notennoù ha daveennoù
Maentwrog

**Maentwrog** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Gwynedd, e hanternoz Kembre, etre Harlech, Blaenau Ffestiniog ha Porthmadog. Emañ war lez ar stêr Dwyryd, en norzh da Lenn Trawsfynydd. E 2011 e oa 631 den o chom e Maentwrog ha 67% anezho a oa kembraegerien.

Un tredanva dre zour zo e Maentwrog, abaoe 1928, hag a ya en-dro gant dour eus Lenn Trawsfynydd. E-kichen ar gêriadenn emañ "Plas Tan y Bwlch", an ti m'emañ sez kreizenn studi Park Broadel Eryri. 
 
## An anv
Talvezout a ra Maentwrog kement ha "maen Twrog", diwar an anv sant Twrog hag a gaver ivez en anv-lec'h Llandwrog. Kontañ a reer e oa Twrog ur sant, mab d'ar priñs brezhon Ithel Hael ha breur da veur a sant all, en o zouez Baglan, enoret e kêriadenn Baglan hag e Llanfaglan, Tanwg, enoret e Llandanwg, ha Tegai, enoret e Llandygái.
Yann-Ber Tillenon

**Yann-Ber Tillenon** pe **Yann-Ber Tihernon** — Jean-Pierre Tillenon e anv kefridiel — zo un emsaver, ur madoberour hag un arzour kevredadelour hanter-vrezhon hanter-alaman, bet ganet e 1947 e Pariz.

## Buhez hag obererezh

Desavet e voe en ur familh a vourc'hizion vreizhat a orin eus Bro-Bagan a-berzh tad, hag a orin alaman hag elzasat a-berzh mamm. E dad-kozh a voe un drouiz eus an Emsav kentañ gant an anv-drouiz *Al Louzaouer*. E dad a oa Drouiz er Gorsedd, gant an anv-drouiz *Thenenan*. Yann-Ber Tillenon a reas anaoudegezh gant meur a emsaver evel Guy Étienne, Youenn Olier, Morvan Marchal pe Remont Jestin.

E darempred ez eas gant Kêr-Vreizh adalek 1964. Deskiñ a reas brezhoneg adalek 1968, e Kelc'h Debauvais. Goude bout bet legionour en arme Bro-C'hall, e Mururoa, e diwezh ar bloavezhioù 1960 e teuas da vout un ezel eus ar Strollad sokialour, tost d'ar strollad spontelour eus an tu-kleiz pellañ *[[Action Directe]]* peogwir e oa kamalad kleiz Joëlle Aubron.

Levezonet e voe gant Goulven Pennaod ma reas anaoudegezh gantañ, koulz e Kêr-Vreiz hag e Goursez Breizh, er bloavezhioù 70. Adalek deroù ar bloavezhioù 1980 e pellaas diouzh an tu-kleiz. E 1983 e savas gant Goulven Pennaod ar gevredigezh pagan Kelc'h Maksen Wledig, a-gevret gant Bernez Jestin ha Tieri Gwigourel "Diaspad" e oa kelaouenn divyezhek (brezhonek ha gallek) ar c'helc'h-se, ha pennadoù a skrivas enni. Tri fennad a skrivas er gelaouenn Al Liamm, ivez : *Yann Kel*, *Evit ar re a zo en toull*, hag *Aotrou Doll*.

Emañ e penn ar gevredigezh Kêr-Vreizh abaoe 1987, kemmet anv ar gevredigezh-se e "Kêrvreizh" gantañ. En anv Kêrvreizh en deus harpet meur a oberenn lennegel vrezhonek evel ar c'helaouennoù Aber pe Nidiad. Ur gelaouennig *Kêrvreizh* a embanne.

Bep ha ma tostaas ouzh an tu-dehou pellañ nevez gall e savas ur strolladig europeour e penn kentañ ar bloavezhioù 1990 gant Goulven Pennaod, Tristan Mordrelle ha Guillaume Faye, Europa Riezel an anv anezhañ. Berrbad e voe ha ne zreistvevas ket muioc'h eget ur bloavezh Abaoe kreiz ar bloavezhioù 1990 ez embann pennadoù evit difenn keal un Europa kevredadel hervez pezh a ra "an tu-kreiz pellañ" anezhañ, dre ar mennozh pagan roman *Concordia oppositorum* ("Emglev ar c'hontroloù" e latin), da lavarout eo bodañ tud eus an tu-dehoù hag eus an tu-kleiz, evit brudañ ar pezh a zo boutin etrezo ha diazez ar politikerezh kevreadelour hervezañ. Danvez kuzulier-departamant eo bet e 2004 evit kanton Lanniliz. D'ar 6 a viz Mezheven 2006 en doa sinet un emglev gant politikourion ouennelour eus an tu-dehoù pellañ evit gwareziñ ar ouenn..

Livañ ha kizellañ a ra taolennoù ha delwennoù hag a denn da zanvez Breizh hag an Emsav, evel poltredoù eus Paganiz, eus Guy Étienne pe Youenn Olier. E oberoù zo war ziskouez e karter Montparnasse e Pariz, e stal Kêrvreizh a zo sko ouzh bered ar c'harter-se.

## Ereoù diavaez
*Load kefridiel Yann-Ber Tillenon

## Notennoù
Ragtime

Ar **ragtime** a zo ur seurt sonerezh bet ganet er Stadoù-Unanet Amerika, ha brudet-kenañ e touez afro-amerikaned adalek 1890 betek kreiz ar bloavezhoù 20.
C'hoariet e veze ragtime gant ar piano dreist-holl, hag a wechoù gant ar banjo pe ar gitar. Ragtime a oa o tont war un tu eus dansoù ar sklaved du, ha war un tu all eus seniñ ar piano en un doare europeat (mazurkas Chopin da skouer). 
Scott Joplin (1867-1917) a oa ur pianoour ha sonaozour pezhoù ragtime eus ar re vrudetãn. Anavezet mat eo c'hoazh e oberenn *The entertainer* a oa bet implijet e-barzh ar film *L'Arnaque* (1973).
Unan eus tadoù da jazz e oa ar ragtime.
Bernez Jestin

**Bernez Jestin** (*Bernard Gestin* e anv kefridiel), ganet e 1948 e Landerne, zo un emsaver brezhon.

Ur beajour eo bet er bed a-bezh abred-kenañ hag e vuhez-pad, adal Turkia dre viz-meud e 1966 betek Afghanistan, India ha Nepal dre an hentoù e 1971, Mongolia, Indez-Sina hag all. Kenderc'hel a ra atav, eus ar broioù balkanek betek Jorjia er C'haokaz.

Desket en deus meur a yezh nebeut anavezet evel ar gresianeg, ar finneg pe ar serbeg-ha-kroateg.

Studiañ a reas en *Institut d' Études Politiques* e Pariz. Studier e voe ivez e S.A.D.E.D..

Labourat a reas e Dakar, Senegal e-pad daou vloavezh (1979-1981) hag ivez e London hag e New York (1996).

Ezel e voe e-pad ur frapadig eus ur c'helc'h "nevezpagan" savet gant Goulven Pennaod ha Yann-Ber Tihernon e 1983 : *[[Kelc'h Maksen Wledig]]*. Pellaat a reas dioutañ buan avat evit talvoudoù hag abegoù don, enebet ma oa ouzh e rikladur pellaour. Er c'helc'h e oa en em gavet gant kalzik tud all anavezet mat bet hoalet eveltañ gant tu "atahiner ha "c'hwezher-tan" bliv ar bodad-se. 

Gouestlet en deus dek vloaz da studiañ oberenn veur ar skrivagner gresian Nikos Kazantzaki ha skrivet meur a rakskrid, studiadenn pe brezegenn diwar e benn. Emañ hiziv o prientiñ embannadur ar strobad testennoù-se.

Un amaeziad eus ar BNP hag eus an ti-bank Barclays e voe, arbennikaet war studi riskl an embregerezhioù hag ar gennadoù armerzhel. Rener Skol-Uhel ar Vro e teuas da vezañ e penn-kentañ ar bloavezhioù 2000 betek ebrel 2008. Kengadoriad kevread sevenadurel breizhek SKED e Brest ez eo bremañ abaoe un eizh vloaz bennak.

Abaoe 1998 e tarempred ingal Kuba, ur vro anavezet don gantañ bremañ, dimezet ma z eo gant ur vaouez alese.

Paotr ar c'hayak-mor eo erfin, abaoe ouzhpenn 35 bloaz bremañ, sot-pitilh gant ar pleustr-se.