open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pia de' Tolomei

**Pia de' Tolomei** zo ur vaouez yaouank eus kêr Siena, en Italia an XIIIvet kantved, meneget gant Dante en e oberenn Divina Commedia, e kan V ar Purgator. Oberennoù zo bet savet ivez en enor dezhi.

## Barzhoneg
N'eus nemet seizh gwerzenn diwar he fenn e barzhoneg Dante. War a greder e oa ken anavet hec'h istor en amzer Dante ma oa a-walc'h da zegas hec'h istor da soñj d'al lennerien:

Dimezet e vije bet Pia da Nello dei Pannocchieschi, aotrou Castel di Pietra e Maremma, podesta Volterra ha Lucca, kabiten an Taglia guelfa e 1284, ha betek 1322 da vihanañ, pa reas e destamant. Anavezet eo dre un dihell e oa intañv hag ec'h addimezas da Margherita Aldobrandeschi, kontez Sovana ha Pitigliano.

## Oberennoù
### Lennegezh

**La Pia de' Tolomei*, barzhoneg, tri c'han enni, gant Bartolomeo Sestini e 1822;
**La Pia de' Tolomei*, trajedienn e gwerzennoù gant Carlo Marenco e 1836; 
* Diwar-se e oa bet savet ur reuzc'hoari gant Giacinto Bianco hag a reas berzh e Naplez en 1836.
**Pia de' Tolomei*, barzhoneg-pobl gant Giuseppe Moroni, lesanvet *il Niccheri*, e 1873
*Pia de' Tolomei, romant gant Carolina Invernizio (1879)
**Pia de' Tolomei*, barzhoneg gant Giuseppe Baldi (1889)
**Pia de' Tolomei*, romant istorel, gant Diana Da Lodi (1900)

**Matrimonio di sangue*, romant gant Mario Sica (2007)
**La Gemma di Siena*, gant Marina Fiorato

### C'hoarigan

### Livadurioù
Un toullad poltredoù zo bet graet diwar-benn ar vojenn.
Awenet e oa Dante Gabriel Rossetti gant oberenn ar barzh Dante, ha goude ar Beata Beatrix e fellas dezhañ poltrediñ Pia de' Tolomei.

### Filmoù
**[[Pia de' Tolomei (film 1910)|Pia de' Tolomei]]*, renet gant Gerolamo Lo Savio (1910)
**[[Pia de' Tolomei (film 1941)|Pia de' Tolomei]]*, renet gant Esodo Pratelli (1941)
**[[Pia de' Tolomei (film 1958)|Pia de' Tolomei]]*, renet gantSergio Grieco (1958)
Vergoncey

**Vergoncey** a oa ur gumun eus departamant gall Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Istor
## [[Dispac'h Gall]]
* Emgann Boucéel d'an 3 a viz Kerzu 1795, trec'h e voe ar Chouaned war ar Republikaned.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 31 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 7,71% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas daou soudard eus ar gumun e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914 , e penn- kentañ  ar brezel, er 25vet Rujumant Troadegiezh e oant o-daou, unan a voe lazhet e Charleroi, egile a yeas diwar wel e Châtelet.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: un den nann-soudard a varvas e Vergoncey abalamour d'ar brezel d'an 31 a viz Gouere.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d'ar 27 a viz Ebrel 1957 e Medea.
### 
* Bodet e voe gant Vergoncey c'hwec'h kumun all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Saint-James.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieVergonceyBouceelChateau.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Boucéel, , gant ur chapel romanek.

FranceNormandieVergonceyEglise.jpg

* An iliz katolik, bet savet en  e-lec'h an iliz a-gent. Savet e voe an tour-iliz e 1843.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:350
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 337
  bar:1968 from:0 till: 295
  bar:1975 from:0 till: 263
  bar:1982 from:0 till: 229
  bar:1990 from:0 till: 196
  bar:1999 from:0 till: 209
  bar:2006 from:0 till: 215
  bar:2010 from:0 till: 211

PlotData=

  bar:1962 at: 337 fontsize:S text: 337 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 295 fontsize:S text: 295 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 263 fontsize:S text: 263 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 229 fontsize:S text: 229 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 196 fontsize:S text: 196 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 209 fontsize:S text: 209 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 215 fontsize:S text: 215 shift:(-10,5) 
  bar:2010 at: 211 fontsize:S text: 211 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:

## Melestradurezh

 

## Tud
## Pennadoù kar
* Argouges,
* Carnet, 
* La Croix-Avranchin, 
* Montanel,
* Saint-James,
* Villiers-le-Pré.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Chapel Santez-Anna (Enez-Vaz)

**Chapel Santez-Anna** en Enez-Vaz a oa ur chapel roman savet el lec'h ma oa ar manati savet gant Paol Aorelian (marvet en enez en 573) ha distrujet war-dro 878 gant ar Vikinged. Ar chapel a vremañ a voe savet e dibenn an  ha deroù an  gant menec'h distro d'an enez hag iliz an enez e voe betek 1786. Dilezet e voe dre ma oa e reter an enez hag e oa krog an traezh da aloubiñ ar c'hornad-se abaoe dibenn ar Grennamzer. Mont a reas an dud da chom war-dro ar bourk a-vremañ hag un iliz nevez a voe savet. 

Monumant istorel anavezet gant ar pennadurezhioù gall eo abaoe miz Gouhere 1980 hag an hini nemetañ en enez.

## Notennoù
Saint-Médard

**Saint-Médard** zo un anv-lec'h gallek, diwar an anv Médard, ur sant frank, e Pikardi, er IVvet kantved. 

## 
* Saint-Médard, rann eus kumun Herbeumont e wallonnia e proviñs Luxembourg. 

## 
* Saint-Médard

## 
**Saint-Médard-sur-Ille*, pe Sant-Marzh-an-Il, en Bro-Roazhon

## 
* Saint-Médard, e Charente
* Saint-Médard, bet kumun e Charente, hiziv e Auge-Saint-Médard
* Saint-Médard, e Charente-Maritime
* Saint-Médard, bet kumun e Creuse, aujourd’hui intégrée e Saint-Médard-la-Rochette
* Saint-Médard, e Haute-Garonne
* Saint-Médard, e Gers
* Saint-Médard, en Indre
* Saint-Médard, e Lot
* Saint-Médard, bet kumun e Lot-et-Garonne, aujourd'hui intégrée à Montpezat
* Saint-Médard, e Moselle
* Saint-Médard, e Pyrénées-Atlantiques
* Saint-Médard, e Deux-Sèvres

Hag ivez :
*Saint-Médard-d'Aunis, e Charente-Maritime
*Saint-Médard-de-Guizières, e Gironde
*Saint-Médard-de-Mussidan, e Dordogne
*Saint-Médard-de-Presque, e Lot
*Saint-Médard-d'Excideuil, e Dordogne
*Saint-Médard-d'Eyrans, e Gironde
*Saint-Médard-en-Forez, e Loire
*Saint-Médard-en-Jalles, e Gironde
*Saint-Médard-la-Rochette, e Creuse
*Saint-Médard-Nicourby, e Lot
Médard

**Medard**, pe **Medardus** en latin (hag en alamaneg ha saozneg), ganet en 456 e Salency en Pikardi ha marvet e 545 e Noyon, a oa un eskob galian-roman, a orin frank. 

Mab e oa da *Nectar*, pe *Nectardus*, ur Frank a wad uhel e lez Childerig Iañ, ha d'e bried *Protagia*, Galianez romanekaet ha kristenez. 

Un anv-bihan ha un anv-tiegezh eo. Lidet e vez d'an 8 a viz Mezheven. 

## Lec'hioù
En e anv emañ al lec'hioù anvet:
* Medard, ur gumun e Rheinland-Pfalz, en Alamagn
*Saint-Médard, anv meur a lec'h
*Saint-Mars, anv meur a lec'h
Hag e brezhoneg:
*Sant-Marzh
*Sant-Meurzh-Galia
*ha moarvat Sant-Mezar-Elvinieg

## Tud
*an Tad Medar, manac'h
Saint-Mars

**Saint-Mars** zo un anv-lec'h gallek.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv Médard, hini ur sant frank e Galia. 

## 
Teir c'humun zo en anv-se e Bro-Naoned;
* *Saint-Mars-de-Coutais*, Sant-Marzh-ar-C'hoad e brezhoneg 
* *Saint-Mars-du-Désert*, Sant-Marzh-an-Dezerzh e brezhoneg 
* *Saint-Mars-la-Jaille*, Sant-Marzh-an-Olivenn e brezhoneg

## 
### E proviñs kozh [[Maine (proviñs)|Maine]]
* *Saint-Mars-sous-Ballon*, kumun kozh e Sarthe bremañ e-barzh Ballon-Saint Mars
* Saint-Mars-du-Désert e Mayenne.
* Saint-Mars-d'Outillé e Sarthe.
* Saint-Mars-sur-la-Futaie e Mayenne.
* Saint-Mars-sur-Colmont e Mayenne.
* Saint-Mars-la-Brière e Sarthe.
### E rannvroioù gall all
* Saint-Mars-d'Égrenne en Orne.
* Saint-Mars-Vieux-Maisons e Seine-et-Marne.
* Saint-Mars-la-Réorthe e Vendée.
* Châlo-Saint-Mars en Essonne.
* *Saint-Mars-de-Cré* e Sarthe, bremañ e-barzh le Lude.
* *Saint-Mars-des-Prés* bet kumun e Vendée, hiziv e Chantonnay.

## Tud
* Bénigne Dauvergne de Saint-Mars (1626-1708) ofiser gall ha gouarnour ar Bastille, diwaller an Den e vaskl houarn.
* Dominique de Saint-Mars, skrivagner gall.
* Léon de Poilloüe de Saint-Mars (1832-1897), jeneral gall

## Pennadoù kar
* Cinq-Mars
* Sant-Marzh
Queensland (disheñvelout)

**Queensland** a c'hall bezañ:

* Queensland, unan eus stadoù Aostralia
* Queensland (Calgary), ur bannlev eus Calgary, en Alberta (Kanada).
* Queensland (Georgia), ur gêr eus Georgia, er Stadoù-Unanet
Saint-Jean-le-Vieux

**Saint-Jean-le-Vieux** zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù
###### 
* Saint-Jean-le-Vieux, en Ain
* Saint-Jean-le-Vieux, en Isère

###### 
* *Saint-Jean-le-Vieux*, anv gallek Donazaharre, e Benafarroa, en Euskal Herria.

## Pennadoù kar
*Saint-Jean
*Sant-Yann
Loeiza er Meliner

**Loeiza er Meliner**, bet ganet d'an 9 a viz Meurzh 1887 e Langedig (e milin ar Baodri) hag aet da Anaon e 1977 en Oriant, a oa ur skrivagnerez har ur ganerez vrezhonek.

Skrivañ a reas oc'h ober gant an anv-pluenn *Vedig en Evel* ivez, diwar anv ar stêrig Evel a red nepell diouzh ar vilin ma oa bet ganet.

Eurediñ a reas Loeiz Herrieu d'an 11 a viz Genver 1910.
Kastell Carreg Cennen

Ur c'hastell nepell diouzh kêr Llandeilo, e Sir Gaerfyrddin, eo **Castell Carreg Cennen**. E Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog emañ, er reter da Gastell Dinefwr, pouezusañ kastell rouaned Deheubarth hag o lez gante ennañ. 

Gant Rhys Fychan, mab da Rhys ap Gruffudd, e voe savet ar c'hastell e 1220.
Sant-Marzh

**Sant-Marzh** zo un anv-lec'h brezhonek, e Breizh-Uhel. 

## Gerdarzh
Dont a rafe eus an anv gallek Médard, hini ur sant frank. El lec'hanvadurezh c'hallek e kaver Saint-Mars, adstumm da Saint-Médard. 

Ne oa ket meneget an anv *Sant-Marzh* e geriadur brezhonek ebet betek 1993 da vihanañ. E gavout a reer ur wech e Geriadur Hemon-Huon 2005. 

A-benn ar fin eo bet implijet da dreiñ:
*Saint-Médard
*Saint-Mars
*ha Saint-Marc zoken. 
Koulskoude e kaver Sant-Mezar-Elvinieg, evit *Saint-Marc-le-Blanc.* 

## Lec'hioù
;e Bro-Roazhon :
* Sant-Marzh-an-Il, *Saint-Médard-sur-Ille*, en galleg.
* Sant-Marzh-ar-C'houenon, *Saint-Marc-sur-Couesnon*, en galleg.

;e Bro-Naoned:
* Sant-Marzh-an-Olivenn, *Saint-Mars-la-Jaille*, en galleg. *'Sant-Meurzh-Galia e [[Geriadur Hemon]] 1993. 
* [[Sant-Marzh-an-Dezerzh]], *Saint-Mars-du-Désert*, en galleg. 
* [[Sant-Marzh-ar-C'hoad]], *Saint-Mars-de-Coutais'', en galleg.
West River

**West River** zo anv saoznek meur a stêr ha hini meur a lec'h. 

## Stêrioù
###### 
*West River (Antigonish, Nova Scotia) en Antigonish County, Nova Scotia
*West River (Pictou, Nova Scotia) en Pictou County, Nova Scotia
*West River (Halifax, Nova Scotia) en Sheet Harbour, Nova Scotia
*West River (Annapolis, Nova Scotia) en Kejimkujik National Park
*West River (Ontario), en Sudbury District

###### 
*West River (Connecticut)
*West River (Maine)
*West River (Maryland)
*West River (Massachusetts)
*West River (New York)
*West River (Rhode Island)
*West River (Vermont)

## Lec'hioù
###### 
*West River, Ontario

###### 
*West River, Maryland,
*West River, Wyoming, 
*West River (South Dakota)

## Pennadoù kar
*Western River
*East River
*North River
North River

**North River** zo un anv saoznek roet da veur a stêr ha da veur a lec'h.

#### 
*North River, Newfoundland and Labrador, kêr
*North River (Ontario)

#### 
*North River, New Zealand

#### 
Stêrioù stankik zo: 
*North River (Alabama)
*North River (St. Marys River), adstêr d'ar St. Marys River e Georgia
*North River (Darien River), adstêr d'an Darien River e Georgia
*North River (Iowa)
*North River (Deerfield River), e Massachusetts
*North River (Massachusetts Bay), e Massachusetts
*North River (Michigan)
*North River (Minnesota)
*North River (Missouri)
*North River (New Hampshire)
*North River, New York, kêriadennig war lez Hudson River
*North River (Hudson River), anv kozh an Hudson River etre New York ha New Jersey
*North River (North Carolina)
*North River (Tennessee)
*North River (South Fork Shenandoah River), e Virginia
*North River (Slate River), e Virginia
*North River (Mobjack Bay), e Virginia
*North River (Washington)
*North River (Cacapon River), e West Virginia

## Pennadoù kar
*North
*River
River

**River** zo ur ger saoznek hag a dalv kement ha stêr hag a gaver stank e douranvadurezh ar broioù saoznek, hag el lec'hanvadurezh.

## Stêrioù
*Black River, anv meur a stêr
*Blue River, anv meur a stêr
*East River, anv meur a stêr
*Little River, anv meur a stêr
*North River, anv meur a stêr
*Red River, anv meur a stêr
*West River, anv meur a stêr
*White River,
*Yellow River, anv meur a stêr

## Lec'hioù
*River (Kent), e Bro-Saoz
*River (Indiana), e SUA

## Pennad kar
* Rio
* Rivière
Carnet

**Carnet** a oa ur gumun eus departamant gall Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saint-James hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 31 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,70% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe tri soudard eus ar gumun e Belgia e miz Eost 1914 d’an 22 a viz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel, daou d’an 22, unan eus 25vet Rujumant Troadegiezh e Charleroi hag unan eus ar 136vet Rujumant Troadegiezh e Falisolle hag unan eus  ar 136vet Rujumant Troadegiezh en Oret;d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet ur soudard  eus an 79vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e Boezinge e Flandrez Belgia.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### 
* Bodet e voe gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Saint-James.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église_Notre-Dame_de_Carnet.JPG|Iliz katolik *Intron-Varia*.
Chapelle Sainte-Barbe de Carnet (3).JPG|Ar chapel hag ar maner.

* Iliz katolik *Intron-Varia*, bet savet en - kantvedoù, gant ur strollad-delwennoù eus ar  kantved *Santez Anna hag ar Werc'hez Vari*, rummet.
* Chapel *Santez Barban*, ar maner hag e buñs, rummet.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:550
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:25 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 539
  bar:1968 from:0 till: 476
  bar:1975 from:0 till: 446
  bar:1982 from:0 till: 412
  bar:1990 from:0 till: 398
  bar:1999 from:0 till: 433
  bar:2006 from:0 till: 465
  bar:2010 from:0 till: 475

PlotData=

  bar:1962 at: 539 fontsize:S text: 539 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 476 fontsize:S text: 476 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 446 fontsize:S text: 446 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 412 fontsize:S text: 412 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 398 fontsize:S text: 398 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 433 fontsize:S text: 433 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 465 fontsize:S text: 465 shift:(-10,5) 
  bar:2010 at: 476 fontsize:S text: 476 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:


## Melestradurezh

 

## Tud
## Pennadoù kar
* Argouges,
* La Croix-Avranchin, 
* Montanel,
* Saint-James,
* Vergoncey,
* Villiers-le-Pré.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Yellow River

**Yellow River** zo un anv saoznek, hini meur a stêr ha meur a lec'h.

## Stêrioù
###### 

*Yellow River (Florida)
*Yellow River (Georgia)
*Yellow River (Indiana)
*Yellow River (Iowa)
*E Wisconsin:
**Yellow River (Chippewa River)
**Yellow River (Red Cedar River)
**Yellow River (St. Croix River)
**Yellow River (Wisconsin River)
*anv kozh ar Missouri River e Kansas

## Sonerezh
*Yellow River (song)
*Yellow River Piano Concerto

## Pennadoù kar
*Yellow Creek
*Yellow
*River
Baloutchistan

**Baloutchistan** eo "bro ar Valoutched" en Azia ar Su, rannet bremañ etre meur a riez: Iran er c'hornaoueg, Afghanistan en norzh ha Pakistan er reter e-lec'h m'emañ al lodenn vrasañ. Unan eus proviñsoù Pakistan a zo anvet Baloutchistan ivez.
Grenen

**Grenen** zo ur beg-douar e norzh Danmark, en hanternoz da gêr Skagen, e norzh Jutland. Beg-douar norshañ Danmark eo. Eno emañ an disparti etre plegoù-mor Skagerrak ha Kattegat.

## Liammoù diavaez
Maraton lenn

Ur **maraton lenn**, pe **lennadeg a bep eil**, pe **lennadeg hep distag**, zo ul lennadeg a vouezh uhel graet gant al lennerien an eil war lerc'h egile hep ehan. 

## Liammoù diavaez
* http://www.fabula.org/actualites/lecture-marathon-de-la-princesse-de-cleves-devant-le-pantheon_28856.php
* http://french.ruvr.ru/news/2013_08_05/Lady-Gaga-ouvre-le-marathon-de-lecture-Solaris-7375/
Saint-Senier-de-Beuvron

**Saint-Senier-de-Beuvron** zo ur gumun e departamant gall Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh

FranceNormandieSaintSenierDeBeuvronLeBeuvron.jpg|Ar Beuvron.

* War lez ar stêr Beuvron emañ Saint-Senier.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saint-James hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.
* Trec'h e voe ar Chouaned war ar Republikaned er "Bois-Rouland" e miz Kerzu 1795.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 40 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 7,41% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun e 1940.
* Emgann Normandi, 1944: un den nann-soudard a varvas e Saint-Senier abalamour d'ar brezel d'an 9 a viz Eost, ur paotr tost pevarzek vloaz e oa, lazhet e voe gant ur vombezadeg.
* Drouklazhet e voe ur rezistant eus ar gumun e Gardelegen en Alamagn gant an SSed d'an 13 a viz Ebrel 1945.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Senier*, , luc'hskeudennoù.
* Chapel *Santez Vadalen*, luc'hskeudennoù.
* Kastell "Chassilly", .
* Monumant ar re varv er vered, dirak an iliz katolik, luc'hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:470
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 466
  bar:1968 from:0 till: 430
  bar:1975 from:0 till: 382
  bar:1982 from:0 till: 352
  bar:1990 from:0 till: 334
  bar:1999 from:0 till: 306
  bar:2006 from:0 till: 293
  bar:2010 from:0 till: 309

PlotData=

  bar:1962 at: 466 fontsize:S text: 466 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 430 fontsize:S text: 430 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 382 fontsize:S text: 382 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 352 fontsize:S text: 352 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 334 fontsize:S text: 334 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 306 fontsize:S text: 306 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 293 fontsize:S text: 293 shift:(-10,5) 
  bar:2010 at: 309 fontsize:S text: 309 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:

## Melestradurezh

 
 

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Saint-Aubin-de-Terregatte

**Saint-Aubin-de-Terregatte** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
* Ar stêrioù Sélune ha Beuvron a gember e Saint-Aubin.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saint-James hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 49 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,96% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a varvas e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914 e penn-kentañ ar brezel, unan a voe lazhet e Falisolle, er 136vet Rujumant Troadegiezh e oa, unan eus ar 25vet Rujumant Troadegiezh a voe lazhet e Tamines hag unan all eus ar 25vet Rujumant Troadegiezh a yeas diwar wel e Charleroi.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den eus ar gumun abalamour d'ar brezel, pemp anezhe a oa tud nann-soudard.
#### Brezelioù  didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur chaseour eus ar gumun d'ar 5 a viz Meurzh 1946 e Cholon e Saigon e Kochin-Sina er Viêtnam diwar ur c’hleñved.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Aubin de Saint-Aubin-de-Terregatte 02.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Albin*, -, kempennet e voe ar c'hloc'hdi en .
* Maner "Dougeru", 1578 ha 1633.
* Maner Mirande, .
* Ti-feurm "Le Bas Aunais".
* Ti-feurm "La Chauvinière".
* Kalvar e greunvaen.
* Kroaz hent.
* Monumant ar re varv ouzh moger an iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:25 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 961
  bar:1968 from:0 till: 908
  bar:1975 from:0 till: 741
  bar:1982 from:0 till: 654
  bar:1990 from:0 till: 591
  bar:1999 from:0 till: 563
  bar:2006 from:0 till: 684
  bar:2010 from:0 till: 711

PlotData=

  bar:1962 at: 961 fontsize:S text: 961 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 908 fontsize:S text: 908 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 741 fontsize:S text: 741 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 654 fontsize:S text: 654 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 591 fontsize:S text: 591 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 563 fontsize:S text: 563 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 684 fontsize:S text: 684 shift:(-10,5) 
  bar:2010 at: 711 fontsize:S text: 711 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:

## Melestradurezh

 
 

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Baloutchistan (Pakistan)

**Baloutchistan** (baloutcheg, pachtoueg : **بلوچِستان**, treuzlizherennet : *Balōčistān*, distaget ), zo unan eus proviñsoù Pakistan, e gevred ar vro. E 2023 e oa tost da 15 milion a dud o vevañ eno.

Quetta eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.

Un darn eo eus Baloutchistan, "Bro ar Valoutched" hag en em astenn war Afghanistan hag Iran ouzhpenn da Bakistan.


Camel-Desert animal.jpg|Dremedal
MacQueens Bustard in Greater Rann of Kutch, Gujarat, India.jpg|Otiz MacQueen
Phoenix dactylifera1.jpg|*[[Phoenix dactylifera]]*
Lajvar (3).JPG|*[[Tulipa sylvestris]]*


## Notennoù ha daveennoù
Bernard Merdrignac

**Bernard Merdrignac**, ganet e 1947 e Dinan ha marvet d'an 12 a viz Here 2013, a oa ur c'helenner emerit war istor ar grennamzer e Skol-veur Roazhon 2. En em ouestlañ a reas dreist-holl da istor ar speredelezhioù ha da istor relijiel ar Grennamzer europat, studiet en deus kalz istor ar sent ha diazezadur ar Vrezhoned e Breizh. 

## Daveoù
La Croix-Avranchin

**La Croix-Avranchin** a oa ur gumun eus departamant Manche e Bro-C'hall. Bodet e oa gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Saint-James.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saint-James hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.
* D'an 30 a viz Kerzu 1795 e voe un emgann etre ar Chouaned hag ar Republikaned e La Croix-Avranchin. Trec'h e voe ar Chouaned.
### 
## Monumantoù ha traoù heverk

La Croix-Avranchin (50) Église.jpg
Église Sainte-Trinité de La Croix-Avranchin - Stèle des chouans.JPG|Peulvanig ar Chouaned ha plakennoù ar Republikaned.

* Iliz katolik *An Drinded Santel*.
* Peulvanig ha plakennoù Emgann Kerzu 1795.

La Croix-Avranchin (50) Monument aux morts.jpg

* Monumant ar re varv.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:550
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:25 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 549
  bar:1968 from:0 till: 550
  bar:1975 from:0 till: 481
  bar:1982 from:0 till: 437
  bar:1990 from:0 till: 448
  bar:1999 from:0 till: 431
  bar:2006 from:0 till: 504
  bar:2010 from:0 till: 477

PlotData=

  bar:1962 at: 549 fontsize:S text: 549 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 550 fontsize:S text: 550 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 481 fontsize:S text: 481 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 437 fontsize:S text: 437 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 448 fontsize:S text: 448 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 431 fontsize:S text: 431 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 504 fontsize:S text: 504 shift:(-10,5) 
  bar:2010 at: 477 fontsize:S text: 477 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:


## Melestradurezh

 
 

## Tud
* Guillaume Davy, kure Boucéel, diwezhañ prizoniad marvet e toull-bac'h Menez Mikael ar Mor.
* Jean François Gauthier (La Croix-Avranchin, 1708 - Kebek 1756), mezeg ha naturour.
## Pennadoù kar
* Argouges,
## Pennadoù kar
* Argouges,
* Carnet, 
* Montanel,
* Saint-James,
* Vergoncey,
* Villiers-le-Pré.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Hervelina Geraouell

***[[Hervelina Geraouell]]*** zo ur romant brezhonek (kant c'hwezek pajenn ha pevar-ugent ennañ) savet gant Abeozen e 1942, embannet e 1943 gant Skridoù Breizh.

Adembannet e oa bet e 1988 gant Mouladurioù Hor Yezh.

Kontañ a ra buhez ur plac'h yaouank eus Bro-Leon, studierez e Roazhon.
Uibhist

**Uibhist** (gouezeleg, distaget ; *Uist* pe *The Uits* e saozneg, distaget  pe ) eo an anv a zo gant ar stroll inizi a zo e-kreiz Na h-Eileanan Siar, en Inizi Gall e Bro-Skos. Liammet eo Uibhist a Tuath (Uibhist an norzh) gant Uibhist a Deas (Uibhist ar su) gant chaoserioù.

## Roll an inizi
Eus an norzh d'ar su:
*Beàrnaraigh
*Am Baile Sear
*Uibhist a Tuath
*Fraoch-eilean
*Griomasaigh
*Eilean Fhlodaigh
*Beinn nam Faoghla
*Uibhist a Deas
*Eirisgeigh
Pia de' Tolomei (c'hoarigan)

**Pia de' Tolomei** zo ur c'hoarigan italianek, savet e 1836 gant Gaetano Donizetti, diwar ul libretto gant Salvadore Cammarano, diwar buhez ha marv Pia de' Tolomei, ha c'hoariet en Teatro Apollo e Venezia e 1837.
Labouradeg dilastezañ La Hague

**Labouradeg dilastezañ La Hague** zo ul labouradeg karget da zinerzhañ al lastez nukleel e La Hague, e Normandi.

Skouer ur gudenn degouezhet e-pad al labourioù (pennad kazetenn embannet e Ouest-France) amañ.
Cebu

**Cebu** (*Sugbo* e cebuano, *Cebú* e spagnoleg) zo un enezenn hag ur broviñs eus Filipinez, en enezeg Visayas, etre Negros ha Leyte.

Un enezenn hir eo Cebu, p’en em astenn war-hed 200 kilometr eus an norzh d’ar su ha war-hed un daou-ugent kilometr bennak eus ar c’hornôg d’ar reter, d’ar muiañ. En he c’hreiz ez eus menezioù a dizh  metr e menez Cabalasan. Trovanel eo an hinad. En-dro dezhi ez eus e-leizh a enezennoùigoù, evel Mactan, Bantayan, Daanbantayan... Kêr Cebu eo ar gêr-benn, hag unan eus porzhioù bras Filipinez eo, gant tost da  a annezidi. 

Emañ Cebu etre inizi Negros er c’hornôg ha Leyte er reter. Un aerborzh etrebroadel zo en enezenn, e-kichen kêr Cebu.

Ergerzhet e voe ar vro gant ar Portugalad Fernão de Magalhães e 1521. War enezenn Mactan, e-kichen Cebu, e voe lazhet Magalhães d’ar 27 a viz Ebrel er bloavezh-se.

En enez Cebu e komzer unan eus yezhoù pouezusañ Filipinez, ar sinugboanon (cebuano). Komzet e vez ar yezh-se ivez bremañ e lodennoù zo eus Mindanao, e reter enez Negros, e kornôg hag e su enez Leyte, e Bohol hag e Samar.

Katoliged eo an darn vrasañ eus annezidi Cebu, met bez’ ez eus ivez muzulmiz, deuet eus Mindanao.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel gouarnamant proviñs Cebu
María de Molina

**María Alfonso de Meneses** (war-dro 1264 - Valladolid, 1321), anavezetoc'h evel **María de Molina**, itron Molina, a oa rouanez Kastilha ha rouanez León. 

Merc'h e oa d'an infant Alfonso de Molina ha d'e drede pried, Mayor Alfonso de Meneses.
Rouanez Kastilha ha rouantelezh León e teuas da vezañ dre he dimeziñ da Sancho IV Kastilha, roue Kastilha ha León, entre 1284 ha 1295. Goude e voe rouanez rejantez e-pad minorelezh he mab, Fernando, hag he niz Alfonso.
María de Castilla

**María de Castilla**, pe **Maria Kastilha**, a zo anv meur a rouanez pe briñsez eus rouantelezh Kastilha: 

* María de Castilla (1235-1235), merc'h da Fernando III.
* María de Castilla (rouanez Aragon) (1401-1458), merc'h henañ Enrique III *el Doliente* ha Catalina de Lancáster,
** dimezet da Alfonso V Aragon.
* María de Aragón y Castilla (1482-1517), rouanez Portugal
* Rouanezed anvet *María* hag a voe kenseurtezed pe rejantezed e Kurunenn Kastilha:
** María de Portugal (1313-1357).
** María de Molina (1284-1295).

## Pennadoù kar
*María
*rouantelezh Kastilha
O lapis do carpinteiro

***O lapis do carpinteiro*** (*[[Kreion]] ar c'halvez*) zo ur romant galizek berr gant Manuel Rivas embannet e 1998 gant an Edicións Xerais .

Un istor karantez eo etre ur plac'h, Marisa Mallo, eus un tiegezh en tu dehou hag ur medisin republikan, Daniel da Barca, prizoniad e toull-bac'h Santiago de Compostela e-pad Brezel Spagn.

## Prizioù
Meur a briz en deus gonezet an oberour gant e romant.
*1998 : *Premio de la Crítica Española* (Priz ar Skridvarnerezh Spagnol)
*1999 : *Premio de la Asociación de Escritores en Lengua Gallega* (Priz Kevredigezh ar Skrivagnerien C'halizek) ; *Premio Arcebispo Xoán de San Clemente* (Priz an Arc'heskob Juan de San Clemente)
*2001 : *Premio literario 50 Aniversario da Sección belga de Amnistía Internacional* (Priz 50 deiz-ha-bloaz kevrenn velgiat Amnesty International)

## Troidigezhioù
*1998 : izelvroeg, kastilhaneg
*2000 : alamaneg, galleg, italianeg, portugaleg
*2001 : arabeg, finneg, saozneg, turkeg
*2002 : gresianeg, poloneg, portugaleg Brazil
*2003 : katalaneg, norvegeg, saozneg SUA
*2004 : ruseg
*2005 : hebraeg
*2006 : sloveneg
*2009 : bulgareg (adtroet e 2010)
*2011 : roumaneg, serbeg
*2013 : koreaneg
*2021 : hungareg

## Azasadurioù
### [[Sinema]]
Ur film zo bet graet diwar ar romant e 2003, *El lápiz del carpintero* e ditl, renet gant Antón Reixa ha c'hoariet gant Tristán Ulloa, Luis Tosar ha María Adánez.
### [[Arz ar c'hoariva|C'hoariva]]
Ur pezh-c'hoari zo bet savet gant ar strollad Sarabela en Ourense er bloaz 2000 ha c'hoariet dre C'haliza a-bezh. Eizh *Premios María Casares* zo bet deroet d'an oberenn gant an * Asociación de Actores e Actrices de Galicia*.
## Notennoù
Negros

**Negros** zo unan eus inizi Filipinez, en enezeg Visayas. Emañ er gwalarn da enez v-Mindanao hag en em astenn a ra war ur gorread a 13&nbsp;328&nbsp;km². E 2010 e oa poblet gant 4&nbsp;194&nbsp;525 a annezidi. Bacólod ha Dumaguete eo ar c’hêrioù brasañ.

Poent uhelañ an enezenn eo ar menez-tan Kanlaon (2&nbsp;460 metr). Pouezus eo al labour-douar e Negros : en enezenn e vez gounezet an hanter eus sukr Filipinez, riz ha frouezh evel bananez ha mangez.
Beg Trevignon

**Beg Trevignon** zo ur beg-douar, e kumun Tregon, e Kerne. Al lec’h suañ eus ar gumun eo, o valirañ er mor. Ur porzhig-pesketa zo, porzh Trevignon. War ar beg-douar ez eus ur c’henkiz savet gant greunvaen, e doare ur c’hastell. Er c'hornôg d’ar beg-douar en em astenn un aod traezh, gant loc'hoù a-dreñv an erin. Perc’hennet eo an tolead gant Mirva an Aodoù.

## Levrlennadur
**E Beg Treign*, gant Kerlann, Al Liamm, niv.49, 1955, p.49-54.
Carlinhos Brown

**Carlinhos Brown** (Antônio Carlos Santos de Freitas diouzh e anv gwir), bet ganet d'an 23 a viz Du 1962 e Salvador da Bahia, zo ur c'haner-sonaozer ha soner taboulin brazilian.

Gantañ e oa bet krouet ar strolladoù *[[Timbalista]]* (e 1991) ha *[[Tribalistas]]* (e 2002).
Friedrich August Iañ

**Friedrich August Iañ** zo anv daou zen:

* Aogust II, roue Pologn 
* Friedrich August Iañ (Sachsen), *der Gerechte*, Roue Sachsen (1806–1827) goude bezañ bet *Friedrich August III*, Priñs-dilenner Sachsen (1763–1806).

## Pennadoù kar
*Friedrich August II
*Friedrich August III
*Friedrich August
Éditions Robert Laffont

An **Éditions Robert Laffont** zo un ti-embann gall savet gant Robert Laffont e 1941 e Pariz. Embann a ra lennegezh c'hallek, buhezskridoù, romantoù polis, skiant-faltazi, rinouriezh.
Leyte

**Leyte** zo unan eus inizi Filipinez, en enezeg Visayas. Emañ er mervent da enez Samar hag en norzh da enez v-Mindanao. 

Ar seizhvet enezenn vrasañ eo e Filipinez, e-keñver ment, p’en em astenn war ur gorread a 7&nbsp;367&nbsp;km². Poblet eo gant 2&nbsp;188&nbsp;295 a annezidi (e 2010). Tacloban eo ar gêr vrasañ. Evit ar velestradurezh eo rannet an enezenn etre div broviñs : Leyte ha Leyte ar Su. Annezet eo gant div boblad tud, a gomz yezhoù disheñvel : sougbouaneg er su hag er c’hornôg, ha winarayeg en norzh hag er reter. 

Er c’hornôg d’an enezenn emañ pleg-mor Leyte, ul lec’h ma voe emgannoù taer e-pad an Eil Brezel-bed etre armeoù Japan hag ar Stadoù Unanet.
Guglielmo Gonzaga

**Guglielmo Gonzaga** zo ur priñs italian, ganet e Mantova d'an 23 a viz Genver 1538 ha marv e Goito d'ar 14 a viz Eost 1587. Trede dug Mantova e voe, evel *Guglielmo Iañ*, koulz ha markiz ha goude dug Montferrato, dindan an anv *Guglielmo X*.

Dimezet e oa da Eleonora d'Austria ha bugale o doe.

## E vugale
* Vincenzo (1562-1612), dug Mantova ha Monferrato adal 1587 evel Vincenzo Iañ.
* Margherita ( 1564 – 1618), dimezet e miz C'hwevrer 1579 gant Alfonso II d'Este (1533 - 1597), dug Ferrara;
* Anna Caterina (1566 – 1621), dimezet e miz Mae 1582, da 16 vloaz, d'hec'h eontr Ferdinant II (1529-1595), arc'hdug Aostria-Tirol, ha 36 vloaz koshoc'h egeti; pa intañvezas ez eas da leanez.
Guglielmo

**Guglielmo** zo un anv-bihan italianek.

## Yezhoù all
*Gwilherm, e brezhoneg
*William, e saozneg
*Guillaume e galleg
*Guillermo e kastilhaneg

## Tud

#### Markizelezh [[Monferrato]]
*Guglielmo Iañ Monferrato
*Guglielmo II Monferrato, pe Guglielmo II di Aleramo
*Guglielmo III Monferrato, pe Guglielmo III degli Aleramici
*Guglielmo IV Monferrato, pe Guglielmo IV degli Aleramici
*Guglielmo V Monferrato, pe Guglielmo V Aleramo, lesanvet 'Il Vecchio', talvolta viene anche indicato come Guglielmo III o Guglielmo IV
*Guglielmo VI Monferrato pe Guglielmo VI Aleramico
*Guglielmo VII Monferrato pe Guglielmo VII degli Aleramo, lesanvet * il Gran Marchese*
*Guglielmo VIII Monferrato pe Guglielmo VIII Paleologo
*Guglielmo IX Monferrato pe Guglielmo IX Paleologo
**Guglielmo X Monferrato*, markiz ha goude dug Monferrato, anavezet dreist-holl evel Guglielmo Iañ Gonzaga, dug Mantova.

### Tud all
*Guglielmo de' Pazzi

### Lennegezh
***[[Guglielmo da Baskerville]]** – er romant *[[Il nome della rosa]]* gant Umberto Eco
***[[Guglielmo da Burnich]]** – er varzhoneg *[[Orlando furioso]]* gant Ludovico Ariosto

## Douaroniezh
***[[Monte Guglielmo]]** – menez en proviñs Brescia

## Pennadoù kar
*Guglielmi
Mouskeder

Ur **mouskeder** a oa gwechall ur soudard war-droad armet gant ur mousked (adalek ar  e Sina). Erlerc'hiet e voent gant fuzuilherien diwezhatoc'h.

## Lennegezh
Brudet eo pevar mouskeder ar romant gallek *[[Les Trois Mousquetaires]]*, gant Alexandre Dumas. 

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Aloze

**Aloze** (*Alos* e galleg) zo ur gumun gozh eus Iparralde, en Euskal Herria. 

Aet e oa d'ober 
* kumun Aloze-Ziboze 
* kumun Aloze-Ziboze-Onizegaine, e Kanton Atharratze-Sorholüze.
Ithorrotze-Olhaibi

**Ithorrotze-Olhaibi** zo ur gumun gozh eus Zuberoa, savet etre 1790 ha 1794, diwar parrezioù Ithorrotze hag Olhaibi. E 1973 eo bet enteuzet e kumun Arüe d'ober kumun nevez Arüe-Ithorrotze-Olhaibi. 

## Ilizoù
*Iliz Ithorrotze zo bet savet en XIXvet kantved da Sant Samzun.
*Iliz pe chapel Olhaibi : arrebeuri eus an XVIIIvet kantved.
Bohol

**Bohol** zo unan eus inizi Filipinez, en enezeg Visayas. Emañ e en las Visayas. Emañ er mervent da enez Cebu, er mervent da enez Leyte hag en norzh da enez v-Mindanao, gant mor Bohol etrezo. E proviñs Bohol emañ an enezenn, a-gevret gant enezennoùigoù all.

Gant ur gorread a 3&nbsp;269&nbsp;km² ez eo Bohol an dekvet enezenn vrasañ en Filipinez. Tagbilaran eo ar gêr vrasañ.
Gal Costa

**Gal Costa** (*Maria da Graça Costa Penna Burgos* diouzh hec'h anv gwir), bet ganet d'ar 26 a viz Gwengolo 1945 e Salvador da Bahia, zo ur ganerez eus Brazil.

Mont a ra he zoniaoueg dezhi eus ar samba d'ar baião.

## Liammoù diavaez
*O kanañ gant Jorge Ben : https://www.youtube.com/watch?v=4Dhn5zUjR-0
*O kanañ Aquarela do Brasil : https://www.youtube.com/watch?v=3RrDAI7tFzU
Stormy Weather

**Stormy Weather** (*amzer ruz, korventenn*) zo un anv saoznek roet da veur a oberenn.

## Sonerezh
**[[Stormy Weather (kanaouenn)|Stormy Weather]]*, ur ganaouenn savet e 1933 gant Harold Arlen ha Ted Koehler ha kanet gant Ethel Waters e The Cotton Club en Harlem , SUA;
*''Stormy Weather'', un albom gant Lena Horne e 1957
*''Stormy Weather'', un albom gant Thelonious Monster e 1990

## Filmoù
*''Stormy Weather'', ur film war gan e 1943
*''Stormy Weathers'' (1992 film), ur film renet gant Will Mackenzie e 1992
*''Stormy Weather'', ur film gall-islandat e 2003.

## Lennegezh
*''Stormy Weather'', ur romant gant Carl Hiaasen e 1995
Marv eo Fañch !

***Marv eo Fañch !*** zo ul levr kant seitek pajenn anezhañ gant Fañch Jestin bet embannet e miz Here 2006 gant *[[Skol Vreizh]]*.

Eil levrig an oberour eo, da-heul *[[Interamant Toñ Zidor]]* (2002).

## Al levr
Kregiñ a ra gant un danevellig – *An tad, ar mab hag ar mestr-skol* an titl anezhi – e giz raklavar.

Trizek danevell a ya d'ober al lodenn gentañ :
# *An daou Yann*
# *E toull ma frenestr*
# *Un droiad vale dispar*
# *Bugale skol o vreskenn !*
# *Emañ o tont...*
# *Marv eo Fañch* (oc'h ober gant troiennoù 'zo eus al langaj chon)
# *Al laer dienn*
# *Tec'hadenn Perig*
# *Tomatezenn an Amerikan*
# *Ur chichant a vaouez*
# *Strobinelloù an noz*
# *Ar bidoc'hig* (savet diwar un istor gwir degouezhet er Vro Vigoudenn)
# *Kan ar bourvig*

En eil lodenn – "Al lonened war al leurenn" an anv anezhi – a vod dek danevell all :
# *An daou azen*
# *Ar c'hazh a faote dezhañ kaout un ti*
# *Sinet Hitchcock !*
# *Al louarn hag ar c'hwibon*
# *Razh ar gêrioù ha razh ar maezioù*
# *Bec'h d'ar brini*
# *Ar c'had hag ar vaot*
# *Un afer podoù, laboused, kazh, leon hag all...*
# *Mousc'hoarzh ar Jokond*
# *Bidiez an aotrou Morvan*

Echuiñ a ra al levr gant un danevell hiroc'h eget ar reoù all – *[[Al lanv rousdu]]* an titl aznezhi – awenet diwar an danevell *[[Matin Brun]]* savet gant ar romantour gall Franck Pavloff hag embannet e 1998 gant an *[[Éditions Cheyne]]*.
Ipanema (Rio de Janeiro)

**Ipanema** zo anv ur c'harter pinvidik en arvor kreisteiz kêr Rio de Janeiro, e Brazil. Er c'hornôg dezhañ emañ karter Leblon, en hanternoz Lagoa, er reter an Arpoador, hag ar Meurvor Atlantel er c'hreisteiz. 

## Kanaouenn
Brudet eo bet ar c'harter dre ar bed a-bezh gant ar ganaouenn Garota de Ipanema, e 1962, bet kanet goude e saozneg.
Ipanema

**Ipanema** zo ur ger tupiek, hag a dalv kement ha *doureier fall*, hag a zo anv meur a lec'h e Brazil.

## Lec'hioù

*Ipanema (Minas Gerais)
;karterioù
*Ipanema (Rio de Janeiro)
**Praia de Ipanema - traezheg er c'harter-se, e Rio de Janeiro
*Ipanema (Belo Horizonte)
*Ipanema (Maringá)
*Ipanema (Porto Alegre)

## Stêrioù
*Rio Ipanema - stêr en Alagoas ha Pernambuco
*Ribeirão Ipanema - gwazh, e kêr Ipatinga

## Uhelennoù
*Morro de Ipanema - tosenn e Sorocaba
*Parque Ipanema - Park e kêr Ipatinga

## Kanaouenn
Brudet-bras eo ar ganaouenn Garota de Ipanema.

## Pennadoù kar
*Jardim Ipanema
*Ipaneminha - karter en Ipatinga
*Upanema - e Rio Grande do Norte
**Praia de Upanema, traezheg
Mindoro

**Mindoro** zo unan eus inizi Filipinez, en enezeg Visayas. Emañ er mervent da enez Luzon hag er biz da enez Palawan. Er su dezhi emañ Mor Sulu. Ar seizhvet enezenn vrasañ eo e Filipinez, gant ur gorread a  km². Poblet eo gant 1&nbsp;238&nbsp;573 a annezidi (e 2010).

Rannet eo e div broviñs, e-keñver melestradurezh : Kornôg Mindoro ha Reter Mindoro. Calapan eo ar gêr vrasañ. 

Ouzhpenn al labour-douar a ro labour da galz a dud, ar mengleuziañ zo pouezus en enezenn, gant mengleuzioù kouevr ha marbr.

Meur a yezh a vez komzet e Mindoro, en o zouez an tagalog, yezh ar muiañ-niver.
Hamelin

**Hamelin** zo un anv-tud (anv-bihan gwechall, anv-tiegezh goude) hag un anv-lec'h gallek eus Normandi.

## Tud
* *Hamelin de Balun* (marvet e 1105 pe 1106), baron norman 
* *Hamelin de Warenne*, kont Surrey (1129-1202), denjentil saoz
* Jacques Félix Emmanuel Hamelin (pe Emmanuel Hamelin) (1768-1839), moraer gall eus Normandi, laosket e anv gantañ e daou lec'h en Aostralia

## Lec'hioù
###### 
* *Hamelin*, anv gallekaet *[[Hameln]]* en Alamagn, brudet gant kontadenn "ar soner hag ar razhed". 

###### 
* Hamelin Bay
* Hamelin Pool
Dont a ra an daou anv eus anv ar moraer norman.

###### 
* *La Chapelle-Hamelin*, anv kozh kumun Hamelin, e Manche, e Normandi.

## Pennad kar
* Hamlin
Settimia Spizzichino

**Settimia Spizzichino**, ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1921 e Roma ha marvet eno ivez d'an 3 a viz Gouhere 2000 da 79 vloaz a oa un Italianez hag a voe harzet gant an SS e ghetto Roma e 1943, ha kaset da gamp-diouennañ Auschwitz-Birkenau, war un dro gant 47 Yuzevez all. Hi eo an hini nemeti a chomas bev eus ar bagad. Roet he devoa meur a desteni eus ar pezh he devoa bevet d'ar mare-hont.

## Levrlennadur
* Settimia Spizzichino (gant Isa di Nepi Olper), *Gli anni rubati: le memorie di Settimia Spizzichino, reduce dai lager di Auschwitz e Bergen-Belsen*, Comune di Cava de' Tirreni, 1996.
* Abraham Berliner, *Storia degli ebrei di Roma: dall'antichità allo smantellamento del ghetto*, Milano, Bompiani,‎ 2000 
* Renzo De Felice, *Storia degli ebrei italiani sotto il fascismo*, Milano, Mondadori,‎ 1977
* Liliana Picciotto Fargion, *Il Libro della memoria: Gli Ebrei deportati dall'Italia (1943-1945)*, Milano, Mursia,‎ 1991

## Liammoù diavaez
* ''Santegidio.org''
Elis Regina

**Elis Regina Carvalho Costa**, bet ganet e Porto Alegre d'ar 17 a viz Meurzh 1945 hag aet da Anaon e São Paulo d'an 19 a viz Genver 1982, a voe unan eus brudetañ kanerezed Brazil er bloavezhioù 60 ha 70 hag e-touez ar pennañ kanerezed sonerezh-pobl a-holl-viskoazh.

Graet e veze *furacão* (*korventenn* e brezhoneg) ha *pimentinha* (pimantennig e brezhoneg) anezhi abalamour ma oa douget-daonet da barfetaat he labour.

He merc'h, Maria Rita, zo kanerez ivez.

## Liammoù diavaez
* O kanañ gant Adoniran Barbosa : https://www.youtube.com/watch?v=lpEAQg6LEtg&ebc=ANyPxKqMhP0hLevpI0l1WCcTqhwzHJLqDym
* O kanañ gant https://www.youtube.com/watch?v=6kVBqefGcf4
* O kanañ
Hamlin

**Hamlin** zo anv meur a zen ha meur a lec'h.

## Lec'hioù
###### 
* Hamlin (Arkansas)
* Hamlin (Iowa)
* Hamlin (Kansas)
* Hamlin (Kentucky)
* Hamlin (Maine)
* Hamlin (Mississippi)
* Hamlin (New York)
* Hamlin (North Dakota)
* Hamlin (Pennsylvania)
* Hamlin (Texas)
* Hamlin (Virginia)
* Hamlin (West Virginia)
* Hamlin Lake (Michigan)
* Hamlin Station (Pennsylvania)
* Hamlin Town (Tennessee)
* Hamlin Valley (Utah)
* Hamlin County

## Pennad kar
*Hamelin
Palawan

**Palawan** zo unan eus inizi Filipinez. Dave a ra ivez an anv Palawan d’ur broviñs, enni an enezenn anvet evel-se asambles gant inizi all tro-dro dezhi. Emañ Palawan er mervent da enez Mindoro, e kornôg Filipinez eta. En-dro dezhi emañ Mor Sulu er gevred, Mor Su Sina er gwalarn ha Borneo er mervent. Puerto Princesa eo ar gêr vrasañ. 

Dont a ra muioc’h-mui a douristed d’an enezenn, da welet an aodoù traezh, ar c’hoadoù hag ar menezioù, stank ha liesseurt al loened enno. Ur park natur zo bet savet hag ur park mor ivez.

Meur a yezh a gaozeer e Palawan, ilongo en o zouez ha tagalog, komzet gant an hanter eus an dud. Katoliged eo an darn vrasañ eus an dud met ul lodenn vat a vuzulmiz zo ivez.
Hamelin (Manche)

**Hamelin** a zo ur gumun e mervent departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Betek an dispac'h e oa *La Chapelle-Hamelin* an anv. Tennet e voe *La Chapelle* e-pad an dispac'h. Graet e vez **Hamelin** anezhi abaoe.
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saint-Hilaire hag e Distrig Mortain. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800 kag e Kanton Saint-James e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas eizh gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,92% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a yeas diwar wel en Ethe e Belgia d’an 22 a viz Eost  1914 e penn- kentañ ar brezel, soudard e oa er 104vet Rujumant Troadegiezh.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, , enni un delwenn eus ar Werc'hez hag ar Mabig Jezuz, rummet.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, e toull ar vered, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:25 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 200
  bar:1968 from:0 till: 171
  bar:1975 from:0 till: 149
  bar:1982 from:0 till: 135
  bar:1990 from:0 till: 122
  bar:1999 from:0 till: 122
  bar:2006 from:0 till: 118
  bar:2010 from:0 till: 111

PlotData=

  bar:1962 at: 200 fontsize:S text: 200 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 171 fontsize:S text: 171 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 149 fontsize:S text: 149 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 135 fontsize:S text: 135 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 122 fontsize:S text: 122 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 122 fontsize:S text: 122 shift:(-10,5)
  bar:2006 at: 118 fontsize:S text: 118 shift:(-10,5) 
  bar:2010 at: 111 fontsize:S text: 111 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:

## Melestradurezh

 
 
 
 

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Panay

**Panay** zo unan eus inizi Filipinez, e kornôg enezeg Visayas. Emañ er gevred da enez Mindoro hag er gwalarn da enez Negros. Er mervent dezhi emañ Mor Sulu.

En em astenn a ra war ur gorread a 11&nbsp;514&nbsp;km² ha poblet eo gant 3,5 milion a dud (e 2000). Iloilo eo ar gêr vrasañ.

Menezioù zo en tu kornôg d'an enezenn, gant ar menez uhelañ o sevel 2&nbsp;180 metr a-us live ar mor.
Seziz Thionville (1792)

Seziz a voe lakaet war Thionville gant un arme a ugent mil Aostrian ha c'hwezek mil a Zivroidi c'hall, Frederic-Louis a Hohenlohe-Ingelfingen en o fenn, adalek ar 24 a viz Eost 1792.

Difennet gant ar jeneral baron Georges Felix a Wimpffen e talc'has penn ar gêr ouzh hec'h enebourien ma voe ret dezhe sevel ar seziz d'ar 16 a viz Here, hep bezañ gellet kemer o c'hreñv war ar sezizidi e mod ebet.

François-René de Chateaubriand hag a oa eus tu ar re gengevredet a oa bet gloazet en degouezh-mañ.