open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints

**The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints**, berraet en **LDS Church** pe **Mormon Church**, zo un Iliz enep an drinded kristen, adsaverez kristen hag en em wel evel adsavidigezh an Iliz orin savet gant Jezuz-Krist. Staliet eo al lec'h penn en Salt Lake City, Utah, e Stadoù-Unanet Amerika. Emledet eo war ar bed a-benn bremañ. Hervez an Iliz-se ez eus ouzhpenn 16 milion a izili gant 65 000 anezho o vezañ misionerien a youl-vat leun amzer. E 2012, an National Council of Churches en doa embannet e oa an Iliz ar pevare hini o vezañ kristen en SUA, gant 6,5 milion a izili e miz Genver 2018. E-touez al luskad Latter Day Saint savet gant Joseph Smith e penn kentañ an  amzer an adsavidigezh relijiel stadunanat.
Serpentine River

**Serpentine River** zo anv meur a stêr er broioù saoznek:

* Serpentine River (Tasmania) 
* Serpentine River (Western Australia)

E Londrez: 
* Ar River Westbourne, anavezet ivez evel ar *Serpentine River*
* The Serpentine, al lenn anavezet ivez evel ar * Serpentine River*.

* Serpentine River (British Columbia) 
* Serpentine River (New Brunswick) 
* Serpentine River (Douar-Nevez) 
* Serpentine River (Kebek)

* Serpentine River (Zeland-Nevez)

* Serpentine River (Alaska), er Seward Peninsula

## Pennad kar
* Serpentine
Istor ar vatezh ruz

**Istor ar vatezh ruz** *(The Handmaid's Tale*) zo ur romant bet skrivet gant ar skrivagnerez kanadian Margaret Atwood (ganet en Ottawa d'an 18 a viz Du 1939) hag  embannet e 1985. Troet e  voe e brezhoneg e 2018 gant Alan Martel.

## Levrlennadur
* Margaret Atwood, *A Handmaid's Tale*, Vintage Books, 1996 
* Margaret Atwood, *Istor ar vatezh ruz*, An Alarc'h, 2018 
*Pennad gant Frañs 3
The Serpentine

**The Serpentine** eo anv al lenn, e-kreiz Hyde Park, e Londrez, e Bro-Saoz,  anavezet ivez evel ar Serpentine River.
Valzer

***Valzer*** zo ur film italian gant Salvatore Maira, savet e 2007.;

## Fichenn deknikel
* Titl orin : *Valzer*
* Filmaozer : Salvatore Maira
* Senario : 
* Sonerezh : 
* Led lurell : 
* Furmad : gwenn ha du
* Pad : 90 min
* Deiziad mont er-maez : 
** 2007 en 

## Aktourien

* Marina Rocco: Lucia
* Maurizio Micheli: son père
* Benedicta Boccoli: Maria
* Eugenio Allegri: le professeur
* Zaira Berrazouga: Fatima
* Valeria Solarino: Assunta
* Graziano Piazza: le chef
* Cristina Serafini: jeune manager
* Giuseppe Moretti: Vittorio
* Francesco Feletti: l'assistant du chef
* Francesco Cordio: un jeune entraîneur
* Rosaria Russo: Mme Hammam

## Notennoù ha daveennoù
Kemeridigezh Kergustentin

**Kemeridigezh Kergustentin** (gresianeg bizantat: Ἅλωσις τῆς Κωνσταντινουπόλεως, romanekadur: Hálōsis tē̂s Kōnstantinoupóleōs; turkeg: İstanbul'un Fethi, 'Aloubadenn Istanbul') a vez graet eus aloubadenn kêr-benn Impalaeriezh Bizantion gant an Impalaeriezh Otoman. Kemeret e voe kêr d'an 29 a viz Mae 1453, goude ur seziz a badas 53 devezh hag a oa kroget d'ar 6 a viz Ebrel 1453.

Al lu Otoman a oa kalz niverusoc'h eget na oa difennerien Kergustentin, hag en e benn e oa ar Sultan Mehmet II 21 bloaz (lesanvet diwezhatoc'h "an Alouber"). E tu Kergustentin e oa an impalaer Kustentin XI Palaiologos e penn al lu. Ur wech aloubet kêr, Mehmed II a implijas Kergustentin evel kêr-benn nevez d'an Impalaeriezh Otoman, o kemer plas Hadrianopolis.

Kemeridigezh Kergustantin eo fin Impalaeriezh Bizantion, ha neuze an Impalaeriezh Roman.
Paty

**Paty** zo un anv-tiegezh gallek, hag a gaver e Breizh ivez, e Bro-Roazhon ha Bro-Naoned dreist-holl.

## Tud
* Pierre-Sébastien Boulay-Paty
* Armand du Paty de Clam
* René Paty (1891-1945), skolaer gall, stourmer enepnazi, marvet en ur c'hamp-bac'h.
* Samuel Paty (1973–2020), kelenner gall, lazhet gant ur sponter.

## Lec'hioù
* Paty do Alferes, e Brazil
* Pàty, en Hungaria

## Oberennoù
* *Paty* , albom gant ar ganerez vrazilian Patricia Marx e 1987.

## Adstummoù
* Patty
* Pati
* *Portrait de Mme Du Paty*, poltred gant Édouard Manet (1880)
Dilennadeg prezidant Stadoù-Unanet Amerika e 2020

**Dilennadeg prezidant Stadoù-Unanet Amerika e 2020** eo an 59 hini en istor ar vro. Dalc'het eo bet d'ar Meurzh 3 a viz Du 2020. Ar voterien o devoa da choaz an dilennerien brezidantel a voto-int evit an danvez-prezidant d'ar 14 a viz Kerzu 2020. An daou skipailh da vezañ dilennet zo eus tu ar Republikaned ar prezidant Donald Trump gant ar besprezidant Mike Pence, hag evit ar Strollad Demokratel eo Joe Biden ha Kamala Harris. 

Trec'her dilennadeg 2020 zo da vezañ kadoriet d'an 20 a viz Genver 2021. Dilennet eo bet Biden o tont da vezañ ar prezidant koshañ en istor ar vro, o vezañ 78 vloaz da zevezh ar c'hadoriadur. Ar c'hentañ kevezer e vefe ivez o vezañ bet trec'het ur prezidant abaoe 28 vloaz. Ouzhpenn-se dre ma z'eo bet dilennet eo bet ar wech kentañ o welet ur vaouez o vezañ besprezidantez en istor ar vro. 

Biden hag Harris a zo bet kadoriet d'an 20 a viz Genver 2021. Trump hag e harperien a zo savet a-enep disoc'hoù an dilennadeg, oc'h embann e oa bet trucherezh ha savet e oa bet klemmoù lies gant alvokadoù skipailh Trump a-enep an doare ma voe votet ha kontet ar mouezhioù.
Nedim Gürsel

**Nedim Gürsel** (ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1951 e Gaziantep) zo ur skrivagner turk. E dibenn ar bloavezhioù en doa embannet e skridoù kentañ, romantoù hag arnodskridoù, e kelaouennoù turkek. Goude studioù eil derez e lise gallek Galatasaray en Istanbul ez eas d'ober e studi d'ar Sorbonne, e Pariz. E 1979 e savas un dezenn doktorelezh diwar-benn Louis Aragon ha Nâzım Hikmet. Distreiñ a reas da Durkia, met abalamour d'an taol-stad a c'hoarvezas er vro e Gwengolo 1980 ez eas da Vro-C'hall en-dro. Abaoe emañ o vevañ e Pariz, ma kelenn al lennegezh turkek, ha distreiñ gwech ha gwech all da Istanbul. 

E 1976 e voe embannet gantañ *Uzun Sürmüs Bir Yaz* ("Un hañvezh hir e bad"), un teskad danevelloù. Gant al levr-se e tapas e 1977 ur priz lennegel a bouez eus Turkia, Priz Akademiezh an Turkeg (Türk Dil Kurumu Hikâye Ödülü). Goude taol-stad 1980 avat e voe tamallet dezhañ gant ar justis bezañ gwallvrudet an arme el levr-se. E 1983 ne voe ket aotreet e levr *İlk Kadın* ("Ar vaouez kentañ"). Daoust ma ne voe ket kondaonet Gürsel, e voe dibosupl kavout e levrioù e Turkia e-pad meur a vloaz.

E 2008 e voe embannet ul levr all gantañ, *Allah'ın Kızları* ("Merc'hed Allah"). Diouzhtu e voe tamallet dezhañ droukkomz diwar-benn an islam.

Nedim Gürsel zo unan eus diazezerien Parlamant Etrebroadel ar Skrivagnerien. 

## Levrioù
**Kadinlar Kitabi* (Levr ar merc'hed), 1975
**Uzun Sürmüs Bir Yaz* (Un hañvezh hir), 1976
**Ilk Kadin* (Ar vaouez kentañ), 1986 and 2004
**Sevgilim Istanbul*  (Istanbul karet), 1986
**Son Tramvay* (An tramgarr diwezhañ), 1991
**Saint Nazaire Günlügü* (Kazetenn Sait-Nazer), 1995
**Bogazkesen, Fatih’in Romani* (Romant an alouber), 1996
**Balkanlara Dönüs* (Distro d'ar Balkanioù), 1995
**Nâzim Hikmet ve Geleneksel Türk Yazisi* (Nazim Hikmet hag al lennegezh turkek pobl), 2000
**Yaşar Kemal* (Yaşar Kemal), 2000 ha 2005
**Aragon: Başkaldırıdan Gerçeğe* (Aragon, emsavet a-dal d'ar wirionez), 2000
**Sağ Salim Kavuşsak, Çocukluk Yillari* (Yac'h ha dibistig — bloavezhioù bugaleaj), 2004
**Allah'in Kizlari* (Merc'hed Allah), 2008.

## Notennoù
Maurizio Micheli

**Maurizio Micheli** zo un aktour italian, bet ganet d'an 3 C'hwevrer 1947 e Livorno (Toskana);

## Sinema
* *[[Allegro Non Troppo]]* (1976)
* *[[Café Express]]* (1980)
* *[[Mani di fata]]* (1982)
* *[[Heads I Win, Tails You Lose]]* (1982)
* *[[I Am an ESP]]* (1985) 
* *[[Il commissario Lo Gatto]]* (1987)
* *[[Roba da ricchi]]* (1987)
* *[[Rimini Rimini]]* (1987) 
* *[[Rimini Rimini - Un anno dopo]]* (1988) 
* *[[Cucciolo (film)|Cucciolo]]* (1998)
* *[[Commediasexi]]* (2006)
* *[[Valzer]]* (2007)
* *[[The Cézanne Affair]]* (2009) 
* *[[Pinocchio (2012 film)|Pinocchio]]* (2012)
* *[[Women Drive Me Crazy]]* (2013)
* *[[Quo vado?]]* (2016)

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Maurizio Micheli Web Site (it/en)
Kamala Harris

**Kamala Harris** (distaget [ˈkɑ.mə.lə ˈhæ.ɹɪs] e saozneg) zo ur bolitikourez stadunanat ganet d'an 20 a viz Here 1964 e Oakland (Kalifornia). Danvez besprezidantez eo e-kichen Joe Biden evit ar Strollad Demokrat e dilennadeg prezidant ar Stadoù-Unanet e 2020.

Un armerzhour genidik eus Jamaika e oa he zad, deuet da SUA e 1961, hag ur vevoniourez eus India he mamm, deuet da SUA e 1960. Desavet eo bet e Oakland hag e Kebek.

Prokulorez veur Kalifornia eo bet eus 2011 betek 2017. Senedourez eo e Kendalc'h ar Stadoù-Unanet abaoe 2017. Mont a ra war ar renk evit bezañ danvez prezidantez an SUA evit ar Strollad Demokrat, met tennañ a ra hec'h anv a-raok ar raktro aozet gant ar strollad. Goude se eo anvet da zanvez besprezidantez gant Joe Biden evit dilennadeg prezidant ar vro e 2020. D'ar 7 a viz Du 2020 e embann an ajañs Associated Press, ha war he lerc'h ar mediaioù bras stadunanat, eo trec'h an danvez prezidant demokrat war Donald Trump. Dont a ra Kamala Harris da vezañ besprezidantez nevez ar vro eta, ar vaouez, an den du hag an den aziat kentañ war un dro da dizhout ar garg-se. D'an 21 a viz Gouhere 2024 en deus Joe Biden dilezet ar garg a gandidat evit dilennadeg prezidant Stadoù-Unanet Amerika e 2024. En e blas e kinnig ar vesprezidantez, Kamala Harris.

## Mennozhioù
A-du eo evit adreizhañ sistem yec'hed ar Stadoù-Unanet ha berzañ an armoù-arsailh.

## Notennoù ha davennoù

## Liammoù diavaez
Oret

**Oret** (walloneg: Ôret) a oa ur gumun eus Proviñs Namur e Belgia. Gant Lezenn 1977 e voe lakaet e kumun Mettet.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* D’an 22 ha d’an 23 a viz Eost 1914 e voe un emgann eno etre ar soudarded c'hall, gant an 2vet Rujumant Troadegiezh, ar 41vet Rujumant Troadegiezh, ar 241vet Rujumant Troadegiezh hag ar 136vet Rujumant Troadegiezh en o mesk, hag an tirlu alaman.
## Notennoù ha daveennoù
Yvon Ollivier

**Yvon Ollivier**, ganet e Brest e 1967, zo ur reizhaouer, ur skrivagner hag un emsaver. Skrivet en deus arnodskridoù politikel ha romantoù.

## Buhez
Desavet eo bet e Bro-Leon gant ur vamm gouniderez hag un tad blenier kirri-samm. Studiet en deus ar gwir e Skol-veur Breizh-Izel, e Brest. Goude bezañ bet diplomet e 1993 en *École de Sciences politiques* Pariz ha tapet ur vestroniezh war ar gwir etrebroadel e reas e goñje ha goude ur bloavezh all e Sciences-Po ez eas da Skol vroadel ar reizhaouerien . Anvet e voe da reizhaouer e 1998 ha goude bezañ bet reizhaouer e Cambrai hag e Sant-Nazer ez eas, e 2006, da eilprokulor lez-varn justis evit ar vinored, e Naoned.

## Obererezhioù
E 2007 e krouas gant Yann Choucq ar c'h-*Coordination des juristes de Bretagne* evit stourm ouzh ar raktres da ziskar unvanded lezvarnel Breizh hag e 2008 e savas a-enep adreizhadur ar Justis gall dindan ar prezidant Nicolas Sarkozy. D'ar 14 a viz C'hwevrer 2020 e voe e-touez ar stroll tud a savas ur galv evit saveteiñ ar brezhoneg (a oar komz un tammig e-unan). Skrivañ a ra kronikennoù ingal, koulz war an Agence Bretagne Presse ha war Ni-hon-unan-NHU.bzh

## Mennozhioù
Arguzenniñ a ra Yvon Ollivier evit ma vo emren Breizh er Republik c'hall hag evit ma vo diorroet ha difennet ar yezhoù minoraelet, yezh e vro, ar brezhoneg, en e soñj kentañ. Emezelet e oa ouzh Bretagne réunie (Breizh adunvanet) evit ma adroet al Liger-Atlantel da Vreizh. En e arnodskrid, *La désunion française*, e talc'h da ziskouez e koll Bro-C'hall chañsoù evit en em zibab er bedeladur o ren pa ne c'hell ar minorelezhioù kozh (er rannvroioù) ha nevez (graet diwar an enbroerezh) bezañ anavezet ha priziet po vezañ ma vez ar republik kompezañ o ferzhioù hag o tispakañ skeudenn faos ar C'hallaoued unvan o buhezioù ha n'eus ket anezho erfin. 

## Skridoù
* *La désunion française : essai sur l'altérité au sein de la République*, Pariz, L'Harmattan, 2012. Arnodskrid.
* *Gueule cassée, Lom ar Geol*, Yoran Embanner, 2014. Romant.
* *La France comme si ou l'improbable réforme du système jacobin*, Pornizh, Le Temps, 2015.
* *Proella : le chant des âmes perdues*, Yoran Embanner, 2015. Romant polis.
* *Les frères Kervéguen*, Yoran Embanner, 2017. Romant diawelad politikel.
* *Plaidoyer pour nos communautés*, Yoran, 2018. Arnodskrid.
* *Lettre à ceux qui ont renoncé à la Bretagne*, Pornizh, Le Temps, 2020.
* *Le livre blanc de l'unité bretonne* (renerezh ha rakskrid), Yoran Embanner, 2018.
* *Chroniques d'un peuple oublié*, Yoran Embanner, 2021 (dastumadenn skridoù embannet war lec'hienn Agence Bretagne Presse).
* *Les Ruines d'occident*, romant, Ar Gedour/Yoran Embanner, 2022.
* *La petite de Ferruch*, romant, Éditions Complicités, 2023.

## Levrlennadur
* Lionel Henry, *Dictionnaire biographique de Mouvement breton*, Coop Breizh, 2016. Pennad : Yvon Ollivier.

## Notennoù ha daveennoù
Jihad

An **djihad** pe  **jihad** (en arabeg : جهاد djihâd), a vez graet eus un dever relijiel a gaver en islam hag er babelezh. En arabeg, e talvez kement hag « emnac'h », « striv », « stourm » pe « harzerezh », alies e vez treuzkomprenet gant « brezel santel ». Ar ger *jihad* zo implijet tregont gwech er C'horan, alies gant stumm an droienn « al-ǧihād bi amwalikum wa anfusikum » a c'hellfec'h treiñ gant « stourm evit ho madoù hag ho eneoù ». An djihad zo neuze da vezañ komprenet evel « grit ur striv evit mont etrezek hent Doue ».
Hervez Averroes, en islam e kaver pevar ster evit an jihad : gant ar galon, gant an teod, gant an dorn ha gant ar c'hleze.
## Etimologiezh
Er ger arabek « djihad » e kaver al lizherennoù ǧ - h - d, a dalvez kement ha "striv". Alies e vez displeget an Djihad evel « Grit ur striv evit mont etrezek hent Doue ».
Hervez ar mare istorel ez eo disheñvel ster ar ger:

* brezel santel, evit difenn pe ledañ ar feiz muzulman
* stourm, stourm a-enep diaesterioù pe enebourien
* harzerezh, herzel ouzh an droug
Kanton Mortrée

**Kanton Mortrée** a oa ur c'hanton eus Normandi, e Bro-C'hall, ha Mortrée e oa ar pennlec'h.
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Ô e 1790. Lakaet e voe e distrig Argentan hag e departamant Orne. Bodet e voe kumunioù Bray, Ô ha Marigny d'ar 6 Thermidor An II (24 a viz Gouhere 1794) en-dro da gêriadenn *La Grande Mortrée*, d'ober kumun nevez Mortrée. Mortrée a zeuas da vout pennlec'h ar c'hanton, anvet e voe kanton Mortrée.
### 
* Dilamet e voe ar c'hanton. Lakaet e voe kumun Boischampré e kanton Argentan-1 hag ar c'humunioù all e kanton Sées.
## Kumunioù ar c'hanton adalek 1794 betek 1801
* Boissei-la-Lande,
* Francheville,
* La Bellière (Orne),
* Médavy,
* Montmerrei,
* Mortrée.
## Kumunioù ar c'hanton betek 2014
* Almenêches,
* La Bellière,
* Boischampré,
* Boissei-la-Lande,
* Le Château-d'Almenêches,
* Francheville,
* Marmouillé,
* Médavy,
* Montmerrei,
* Mortrée.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Menez Lokorn

**Menez Lokorn** zo ur menez e Kerne, etre Lokorn, Plogoneg ha Kemeneven, 285 metr dezhañ. Eus lezioù ar menez e weler bae Douarnenez ha menez C'homm.
Mortrée

**Mortrée** zo ur gumun nevez e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Orne emañ Mortrée, 27 km er biz da Alençon.
## Istor
### 
* E 2019 e voe staget kumun Saint-Hilaire-la-Gérard ouzh kumun Mortrée d'ober kumun nevez Mortrée. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Pierre de Mortrée. Vue est.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Saint Pierre*, .
* Kastell Ô.
* Ti-kêr Mortrée.

Monument aux morts de Mortrée. (1).jpg|Ar monumant.
Plaque commémorative dans l'église Saint-Pierre de Mortrée.jpg|Ar plakennoù.

* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz, luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik, luc'hskeudennoù.
## Tud
* Martin Loublier (1733-1792).
* René Hardy (1911 - 1987).
## Notennoù ha daveoù
Toazennoù

**Toazennoù**, pe *pasta* diwar an anv italianek, zo boued graet gant toaz a zo ur meskad meret eus dour ha bleud, pe semoul gwinizh kalet, yell, ed-du, riz, maiz pe edaj all, pe legumaj zoken (fav, fer). Vioù hag holen a vez ouzhpennet a-wechoù.

A bep seurt stumm a zo. An toazennoù "europat" a zeu eus keginouriezh Bro-Italia evel ar *[[spaghetti]]*, ar *[[macaroni]]* pe ar c'hrogennigoù. An gnocchi a vez graet gant avaloù-douar ha toaz.

En Azia e vez kavet toazennoù ivez, graet gant bleud gwinizh bouk, riz, riz glutenek, fav mungo (soja glaz), patatez dous hag all.

## Toazennoù sec'h
Gwerzhet e vezont dindan an anv-se p'o devez ur feur glebor dindan 12%. An anvadur *Toazennoù gant vioù* zo aotret pa vez 140 g a vioù klok pe melenoù-vi evit pep kilogram semoul.

A bep seurt stumm a vez kavet : karrez pe lavnenn (lazagn), seizenn (*linguine* pe *tagliatelle* en italianeg, 面条 *miantiao* e sinaeg), neudenn (vermisel, *spaghetti*), korzenn (*macaroni*), torchenn (*[[ravioli]]* en italianeg, 饺子 *jiaozi* e sinaeg), hag all.

Diskouez a ra an toazennoù kalz spletoù : marc'had-mat int, aes da virout peogwir int dizourennet, gremmus int, hag aes da boazhañ gant ur gastelotennad dour hepken.

## Toazennoù fresk
Graet e vez an toazennoù-se en un doare artizanel, gant an dorn pe ur mekanik. Muioc'h a vlaz o deus, met n'int ket magusoc'h eget an toazennoù sec'h.

## Seurtadoù pasta italian


Image:Pasta 2006 1.jpg|Pasta hir
Image:Pasta 2006 2.jpg|Pasta berr
Image:Pasta 2006 3.jpg|Pasta berr
Image:Pasta 2006 4.jpg|Pasta "prim" (*pastina*, kavet er soubennoù)
Image:Pasta 2006 5.jpg|*Pasta all'uovo* (pasta gant vioù)
Image:Pasta 2006 6.jpg|Pasta fresk
Image:Pasta 2006 7.jpg|Pasta evit ar meuz *pasta al forno* (toazennoù er forn)


## Istor

Roudoù koshañ toazennoù zo bet kavet e Bro-Sina e 2000, e Lajia. Mell a oa an ed implijet evit ober anezho. Kaoz zo eus toazennoù ivez en ur pleustrad kegin eus Mezopotamia, e stumm tablezennoù gennheñvel, eus 1700 araok JK, troet e 1994.

Eus ar IVe kantved kt JK betek an eil kantved kt JK eo liammet Europa ha Sina gant hent ar seiz. Ar ger « pasta » a zeu eus al latin izel. Anv zo eus ur rekipe ravioli gant Zhang Yi (张揖) da vare an Teir Rouantelezh (220-265). En  e ra Republikoù Genova ha Pisa ar c'henwerzh eus toazennoù sec'h.

E 1933 eo reolennet gant Italia ar produiñ hag ar gwerzhañ toazennoù.

## Produiñ ha beveziñ toazennoù
Bevezet e vez 28 kg a doazennoù bep bloaz gant pep Italian, ar re gentañ int er bed, a-bell, ha war o lerc'h e kaver Venezuela ha Tunizia.

Produet e oa bet 3 191 505 a donennoù gant Italia e 2005. Ar produer kentañ er bed eo, ha goude emañ ar Stadoù-Unanet gant 2 vilion a donennoù ha Brazil gant 1 milion a donennoù. Ezporzhiet e vez 50 % eus ar c'henderc'hadur italian.

## Gwelet ivez
* Roll an anvioù toazennoù

## Liammoù diavaez
*   Roll stummoù an toazennoù war food-info.net
Angela Davis

**Angela Yvonne Davis**, ganet d'ar 26 a viz Genver 1944, zo ur stourmerez politikel, prederourez, skrivagnerez ha kelennerez skol-veur stadunanat. Kelennerez eo e Skol-veur Kalifornia, e Santa Cruz. Marksourez, Davis zo bet ezel e-pad pell eus Strollad Komunour SUA (CPUSA) hag unan eus krouerien ar *[[Committees of Correspondence for Democracy and Socialism]]* (CCDS). Skrivet he deus un dek levr bennak diwar-benn ar c'hlasoù sokial, stourm ar maouezed, ar ouenn, hag an toulloù-bac'h stadunanat. E 1977-78 he doa resevet ar Priz Lenin evit ar Peoc'h. Kenlabouret he deus gant ar *[[Black Panther Party]]*.

Davis zo bet lakaet hec'h anv en Time 100 evel unan eus tudennoù pouezusañ ar bloavezh 2020.
## Buhez personel
Dimezet eo bet etre 1980 ha 1983 gant Hilton Braithwaite. E 1998, Davis he devoa embannet e oa lesbian er gelaouenn Out.
-390

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Demostratos, arc'hont Aten.

#### Italia
* 11 Gouere ː Emgann ar stêr Allia ː ar C'halianed zo trec'h war ar Romaned.

### Azia

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

## Relijionoù

## [[:Rummad:Ganedigezhioù e 387 kent JK|Ganedigezhioù]]

## [[:Rummad:Marvioù e 387 kent JK|Marvioù]]
Allia

**Allia** zo ur stêr en Italia hag en em daol en Tiber, ur 17,5 km bennak er biz da Roma.

Ar C'halianed a oa bet trec'h eno war ar Romaned d'an 11 a viz Gouere -390 en Emgann Allia.
Peenestrom

Ar **Peenestrom** zo ur vrec'h-vor e hanternoz Alamagn, e Mecklenburg-Vorpommern. Un 20&nbsp;kilometr bennak eo e hirder. Liammañ a ra morlenn Szczecin ouzh ar Mor Baltel, ha dispartiañ a ra enez Usedom, er reter, diouzh an douar-bras, er gornaoueg.

Dont a ra anv ar Peenestrom eus anv ar stêr Peene, en em daol ennañ dre un delta bihan e-kichen kêr Anklam.
Bethesda Game Studios

**Bethesda Game Studios** zo un embregerezh seveniñ kement hag ur studio c'hoarioù video stadunanat. Ar studio a zo perc'hennet gant ZeniMax Media diazezet en Rockville, Maryland. An embregerezh a zo bet savet e 2001 evel ul lodenn sevel ha diorenn c'hoarioù video eus Bethesda Softworks. Bethesda Softworks a oa deuet da vezañ neuze un embregerezh embann c'hoarioù video nemetken. Ar studio a zo renet gant Todd Howard evel produer penn hag Ashley Cheng evel renerezh ar studio hag ar sevel c'hoarioù. Bethesda Game Studios a zo rannet e teir skourr pep hini anezho o vezañ ur studio: unan e Montreal, ha daou en Texas. Ur 400 implijiad a zo en holl e miz Gouhere 2018.
## C'hoarioù video sevenet

### Ouzhpennadurioù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Bethesda Game Studios
## Notennoù ha daveennoù
Urashima Tarō

**Urashima Tarō** (浦島 太郎) zo ur pesketaer yaouank ha penntudenn ur gontadenn japanat (*otogi banashi*), a vefe ar skouer goshañ eus ur veaj en amzer.

## Orin
Savet e vefe ar gontadenn diwar mojenn Urashimako (*Urashima no ko* pe *Ura no Shimako[a]*) meneget e meur a bezh lennegel abaoe an , evel ar *Fudoki*, *Nihon Shoki*, hag ar *Man'yōshū*.

## Ar gontadenn
Un deiz, war an aod, en deus saveteet ur vaot gwallgaset gant bugale fall, ha lakaet anezhi er mor. En deiz war lerc'h e teu ur vaot ramzel d'e gaout : roue ar mor an hini eo, deuet d'e drugarekaat da vezañ saveteet e verc'h. Kaset eo war e gein da Balez an Aerouant (Ryūgū-jō) e goueled ar mor. Eno e kas e amzer gant ar briñsez Otohime, bet saveteet gantañ.

Goude ur pennadig e krog kleñved ar gêr ennañ, ha c'hoant en deus da zistreiñ d'e vro. Kavout a ra dezhañ bezañ tremenet un toullad devezhioù gant ar briñsez met pa erru er gêr e kompren eo bet ezvezant e-pad ouzhpenn 100 vloaz, ha den n'en deus soñj anezhañ nag eus tud all e amzer.

Neuze e tigor ar voestad bravigoù (*tamatebako*) a zo bet roet dezhañ gant Otohime pa oa aet kuit, hag a oa difennet outañ digeriñ. Ha setu ur vogedenn wenn o sevel, hag e teu Urashima Tarō da vezañ un den kozh.


File:Kuniyoshi Station 38.jpg|Poltred Urashima Tarō gant Utagawa Kuniyoshi.
File:Jinjyoshogakukokugotokuhon-v3-p040.jpg| Urashima Taro en em gav gant bugale war an traezh o wallgas ur vaot.
File:Urashima Taro handscroll from Bodleian Library 3.jpg|Urashima hag ar briñsez e-tal ar palez.



## Film
*E 1918: *Urashima Tarō*
Libertarian Party (SUA)

Al **Libertarian Party** (berraet en **LP**) zo ur strollad politikel stadunanat a zifenn ar gwirioù keodedourel, a-enep an hanterouriezh, evit ur gapitalouriezh dieub, hag evit ma vefe diskennet ar muiañ ar gwellañ ment hag obererezhioù ar gouarnamant kevredadel.

Savet e oa bet ar strollad e miz Eost 1971 e-kerzh emvodoù politikel David F. Nolan e Westminster, Colorado, ha krouet ent-ofisiel d'an 11 a viz Kerzu 1971 e Colorado Springs, Colorado.

Krouidigezh ar strollad zo bet awenet gant kudennoù melestradurezh Nixon, Brezel Viet Nam, an enluadeg hag an enebiezh ouzh ar moneiz fiziek.

Ar strollad a zifenn ur frankizouriezh klasel a-fed ekonomiezh ha buhezegezh, enebet ouzh ar frankizouriezh hag an araokadurezh difennet gant ar Strollad Demokratel. Enebet eo ouzh ar Strollad Republikan a wel evel mirour betek-re.
Gary Johnson, bet war ar renk evit ar strollad e 2012 hag e 2016, en doa embannet e oa ar Strollad Libertarian unan muioc'h a-fet sevenadur evit n'eo ar Strollad Demokratel met kalz mirouroc'h a-fed tailhoù evit n'eo ar Strollad Republikan.
Strollad Komunour SUA

**Strollad Komunour SUA** pe **Strollad Komunour Stadoù-Unanet Amerika** (saozneg: *Communist Party USA*, pe *Communist Party of the United States of America*; **CPUSA**, e anv ofisiel), zo ur strollad komunour stadunanat krouet e 1919 goude ma vefe bet rannet ar Strollad Sokialour stadunanat goude Reveulzi Rusia.

Arc'hantaouet kalz eo bet ar CPUSA gant an Unaniezh Soviedel ha difenn a rae ar memes selloù ha re Moskov. Ar CPUSA en doa implijet un aozadur kuzh evit sikour ar soviediz dre spiañ Stadoù-Unanet Amerika oc'h implij ur rouedad aozadurioù evit embann mennozhioù komunour dre ar gevredigezh. Ar CPUSA zo bet a-enep ar glasnost kement hag ar perestroika en URSS ha dre-se ne voe ket mui arc'hantaouet gant ar C'hevredad adalek 1989.

## Maouezed ha minorelezhioù
Ar Strollad komunour a embann ez eo klasad labourerien Stadoù-Unanet Amerika : "Multiracial and multinational. It unites men and women, young and old, gay and straight, native-born and immigrant, urban and rural. We are employed and unemployed, organized and unorganized, and of all occupations – the vast majority of our society. "
## Afroamerikaned
Ar Strollad komunour stadunanat en deus harpet kalz an Afroamerikaned evit sikour anezho da zifenn o gwirioù dreist-holl er bloavezhioù 1930-1940. Tud evel Angela Davis hag a gaver e penn ar stourm evit gwirioù keodedel ar re zu zo bet desket dezho stourm gant ar CPUSA.
## Relijion
Ar Strollad komunour stadunanat n'eo ket a-enep ar relijion, gwelet a ra ar relijion evel ur mennozh dedennus evit difenn ar justis, ar peoc'h ha bezañ karantezus gant an dud all. Evit kaout darempredoù mat gant ar gedourien ar strollad en deus ur skourr war ar relijion. 
## Daouadoù prezidantel

* Hervez lec'hienn internet ar strollad: "The Communist Party does not endorse candidates from other parties, but we are deeply involved in mobilizing people to participate in the elections".
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
## Notennoù ha daveennoù
Vitrival

**Vitrival** (*Vietrivå* e walloneg) a zo ur gumun a-wechall eus Belgia e Proviñs Namur. Gant Lezenn 1977 e voe lakaet e kumun Fosses-la-Ville. 
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Emgann etre al Lu gall hag al Lu alaman d'an 22 a viz Eost 1914. 
## Dave ha notennoù
Semoul

**Semoul**, pe **grizied**, zo ur seurt bleud graet diwar greun gros ed (gwinizh kalet alies). Servijout a ra d'ober toazennoù, kouskous, upma ha farzoù dreist-holl.

Ar ger "semoul" a zeu eus *semolino*, ur ger italianek diwar *semola*, brenn.

Ar semoul gwinizh kalet eo an hini a gaver ar muiañ er c'heginerezh. Gantañ e vez graet an toazennoù dre ret en Italia ha Bro-C'hall. Graet e vez gantañ evit fardañ meuzioù liesseurt all : farzoù, soubennoù, kouskous... Semoul maiz zo ivez, evit ober polenta da skouer, semoul maniok ha heiz en Afrika, semoul yell en Alamagn.

## Pennadoù kar
* boulgour

## Notennoù
Keginerezh Italia

**Keginerezh Italia** eo an hollad aozennoù, meuzioù, rekipeoù ha teknikoù keginañ a gaver e ledenez Italia abaoe an henamzer. Stewet eo ar c'heginerezh kreizdouarat-se er bed a-bezh hiziv hon deiz, hag ar c'heginerezh gwellañ-deuet en Europa eo hervez un sontadeg e 2010, hag er bed hervez unan all e 2012. Brudet eo evit e eoul olivez, e geuzioù, e gilhevardon, ge bizzaioù, e doazennoù, e winoù, e frouezh hag e zibennoù-pred dreist-holl. En holl ez eus ouzhpenn 5300 produ italian.

## Un nebeud meuzioù brudet

An eoul olivez zo un aozenn diazez e keginerezh Italia. Tomatez ha kalz legumaj all a gaver ivez, louzeier evel ar bazilik, ha safron implijet evel temz. Kalz hiliennoù zo ivez, evel ar pesto. Pinvidik eo an hevlezouriezh-se abalamour d'ar rannvroioù a ya d'ober Italia.

Un nebeud meuzioù brudet :
* ar bara
* ar panino, ur seurt sandwich
* ar pizza evel pizza giz Naplez
* ar polenta
* ar saladenn Caesar, ijinet gant un Italian er Stadoù-Unanet
* an truf
* morzhed-ho'ch Parma
* ar vmortadella
* ar risotto
* ar skalopenn giz Milano
* an *[[osso buco]]*
* ar salami
* ar minestrone

### An toazennoù
* an toazennoù evel an *tortellini*, ar *spaghetti*, an *tagliatelle*
* ar ravioli
* al lazagn
* ar *[[gnocchi]]*

### Ar c'heuzioù
* ar parmigiano Reggiano pe parmezan, un anvadur orin gwarezet (AOG) a zo gantañ
* ar mozzarella
* ar burrata
* ar gorgonzola
* ar ricotta
* an toma  (Traoñienn Aosta, Piemonte, Lombardia, Basilicata ha Calabria)

### An dibennoù-pred hag ar pasterezh
* ar *[[gelato|gelati]]*, an diennoù-skorn
* ar *[[panna cotta]]*
* ar c'h*cornetto*, da lavaret eo ar gornegenn
* ar gwastilli : 
** an tiramisu
** ar panettone, ur wastell Nedeleg
** ar *[[berlingozzo]]*, ur wastell debret da vare Meurlarjez

## An evajoù
* ar c'hafe *[[Cappuccino (evaj)|cappuccino]], espresso* ha* lungo*.
* ar c'h*[[chianti]]*, gwin brudetañ ar vro
* ar *[[prosecco]]*
* al *[[limocello]]*
* ar Martini, ar Vermouth, ar c'hCampari, brudet evit ober kokteloù

## Pennadoù all

* Roll an anvioù toazennoù
* pizzeria

## Notennoù ha daveoù
Chivirico Dávila

**Chivirico Dávila**, *Rafael Dávila* e anv gwir,  (San Juan, 2 a viz Eost 1924 – New York, 5 a viz Here 1994) a oa ur c'haner puertorikan.

Brudet eo evit bout bet unan eus gwellañ kanerion *[[bolero]]*, *[[guaracha]]* ha sonerezh Kuba.
E dibenn ar bloavezhioù 1940 e krogas e respet, pa gane e laz Carlo Molina en Antilhez. E 1950 e kanas en e-unan evit ar wezh kentañ en ur steutad sonadegoù en Uruguay. E New York e voe diwezhatoc'h, ma kanas gant lazoù Johnny Seguí & The Dundies, hag goude un nebeud beadoù e troas e Suamerika hag en Europa (Spagn, Italia, Gres ha Bro-C'hall).
E 1958 e tistroas da New York.

Er bloavezhioù 1960 ez enrollas pladennoù evit an ti Alegre, a embanne d'ar mare-se ar gwellañ sonerezh eus Puerto-Rico. Goude-se e kanas Chivirico Dávila gant gwellañ sonerion e amzer, Joey Pastrana, Johnny Pacheco, Richie Ray, Tito Puente ha Joe Cuba en o zouez.
En desped d'e zonezonoù ne reas ket berzh er c'henwerzh a-raok ar bloavezhioù 1970, ma voe gwerzhet milionoù a bladennoù *bolero*, e Puerto-Rico dreist-holl.

Brudet eo Chivirico Dávila dre e ganaouennoù *Perfidia* ha *Margaret*.

## Liammoù diavaez
*
Guama

**Guama** zo anv meur a dra:

## Tud
* Guamá, penn taino, e Kuba, emsavet ouzh ar Spagnoled er XVIvet kantved, marvet e 1532.

## Lec'hioù

* Guamá karter e Belém do Pará,
* ar rio Guamá, adstêr d'ar rio Pará e Belém.

* Guamá (Kuba), kêr

* Guama (Venezuela)
Guamá

**Guamá** (marvet e  1532) a oa ur roue Taíno e Kuba, emsavet ouzh ar Spagnoled.

Pa varvas ar gouarnour spagnolDiego Velázquez de Cuéllar (1460-1524) ez eas ar gwaskerezh war washaat. En 1530 e oa hanter-kant brezelour dindanañ, ha tuta a rae. C'hoarvezout a reas e emsavadeg e koadoù bras Çagua, nepell diouzh Baracoa, e reter an enez, hag ivez er reter d'ar Sierra Maestra.

Treitouret ha lazhet e voe gant e vreur Oliguama en 1532.
Julia Soaemias

**Julia Soaemias Bassiana** (war-dro 180- 222) a oa un impalaerez roman a orin arab, mamm d'an impalaer roman Elagabalus en , hag a renas gant he mab adal 218 betek 222.

## He buhez
Ganet e oa Julia Soaemias en Emesa, e Siria (Homs hiziv), ha hi merc'h da Julia Maesa ha Gaius Julius Avitus Alexianus, ha nizez da Julia Domna, pried Septimus Severus.

Dimezet e voe da Sextus Varius Marcellus, beleg-meur an doue Baal.

E 205 edo e Roma gant he mamm. Eno e c'hanas he mab, Varius Avitus Bassianus, brudetoc'h hiriv evel Elagabalus.

A-raok 217 e tistroas gant he mamm da Emesa, hag he mab yaouankik c'hoazh a deuas da vout beleg-meur an doue Sol Invictus.

E 218 e voe anvet he mab Bassianus da impalaer gant al Legio III Gallica. Brezel a voe e Siria etre arme Elagabalus hag an hini a harpe an impalaer Macrinus. Trec'h e voe kostezenn Julia Maesa hag he merc'h Julia Soaemias, ha setu an tiegezh da vont da Roma da chom, ma renas Bassianus Eliogabalus betek e varv e 222.
Er bloaz-se, d'an 11 a viz Meurzh end-eeun, e voe drouklazhet Julia Soaemias, war un dro gant he mab, gant ar warded pretorian.

## Lennegezh
Ur pennad diwar he fenn zo el levr De mulieribus claris gant Boccaccio.
Domitia Paulina

** Arabat droukveskañ gant he merc'h, [[Domitia Paulina ar Yaouankañ]], c'hoar da Hadrian.* 

**Domitia Paulina **,  pe **Paulina Major**, ganet e Gades (hiriv Cádiz, en Andalouzia), ha marvet war-dro ar bloazvezhioù 85 ha 86, a oa un itron roman hag a veve e proviñs roman Hispania, ha mamm an impalaer roman Hadrian.

N'ouzer ket gwall dra anezhi. Dimezet e voe da Publius Aelius Hadrianus Afer.

Daou vugel o doe: 
* ur verc'h, anavezet evel Paulina ar Yaouankañ (75-130) 
* ur mab Públio Élio Adriano (76-138), an impalaer roman Hadrian.

Pa varvas, e 85 pe 86, e voe savet ar vugale gant o zad. Pa varvas an tad e voent savet gant Trajan.
Lucius Vitellius

**Lucius Vitellius** zo anv meur a zen:

* *Lucius Vitellius Maior* pe Lucius Vitellius an Henañ
* *Lucius Vitellius Minor*  pe Lucius Vitellius ar Yaouankañ, eil mab e dad hag e bried Sextilia, breur d'an impalaer Vitellius.
Stagadenn (enez)

Enez **Stagadenn** zo un enezenn dirak genoù stêr an Aber-Ac'h, e kumun Plougerne, e Penn-ar-Bed hag e Bro-Leon. Hi eo an enezenn gornôkañ e-touez inizi Plougerne. 

Gallout a reer mont war droad betek enni pa vez reverzhi vras, eus aod Sant-Kava, e Lilia. A-hend-all e c'haller mont gant ur vag, eus Lilia pe eus porzh an Aber Ac'h, e Landeda. 

Un enezenn izel eo, etre 4 ha 5 hektar he gorread, diouzh ma vez uhel pe izel ar mor. En aod ar c'hornôg n'eus nemet kerreg, tra ma'z eus un aod-traezh vrav e tu ar reter.

Perc'hennet eo an enezenn bremañ gant ar gevredigezh *Amis du Jeudi Dimanche*, krouet gant an tad Michel Jaouen, goude bezañ bet tra Jules Glaizot, rener ul labouradeg iod, al livour Bernard Buffet hag un den a aferioù, Pierre Bergé. 

War enez Stagadenn ez eus un ti hag a c'haller feurmiñ digant an AJD, evit chom da gousket eno.

## Liamm diavaez
* Skeudenn eus an enezeg diwar ul loarell
Renat Botet

**Renat Botet** (*René Botet* e galleg ; Orellà, 1922 - Ceret, 23 a viz Mezheven 2012) a oa ur yezhour katalanek eus Hanternoz Katalonia. Labouret en deus evel kelenner, c’hoarivaour ha geriadurour. Savet en deus ur geriadur bras katalaneg-galleg (*Dictionnaire catalan-français*, 2001, adembannet war-lerc’h) ha kenlabouret en deus da sevel an *Atlas Linguistique des Pyrénées Orientales* (ALPO).

## E vuhez
Mab e oa da labourerien-douar vihan eus Orellà, e Conflent. Studioù war ar spagnoleg a reas e skolioù-meur Montpelhièr ha Tolosa. Eno e tarempredas ar gatalanegourien Joan Amade ha Josep Sebastià Pons. E-pad an Eil brezel-bed e voe kaset da Alamagn da labourat gant an STO.

Goude ar brezel e labouras evel mestr-skol e Pireneoù-ar-Reter ha da c’houde evel kelenner spagnoleg e Besièrs, Albi, Narbona ha Perpinyà. Neuze e reas anaoudegezh gant Enric Guiter, en doa boulc’het al labour da sevel an *Atlas Linguistique des Pyrénées Orientales* (ALPO), un atlas yezh, da zastum parlantoù Hanternoz Katalonia, dre enklaskoù e-touez katalanegerien ar vro. Kenlabourat a reas Renat Botet gant an atlas-se en ur atersañ tud e Conflent hag e Vallespir etre 1947 ha 1951.

Goude ez eas da labourat en akademiezh Nisa, a-raok distreiñ d’e vro hag en em staliañ e Ceret da gelenn spagnoleg el lise hag er skolaj.

## E labour
E Ceret e oa un *Escola Catalana de Ceret*, savet e 1922 da gelenn katalaneg. Gant Botet e voe savet ar strollad c’hoariva Font-Freda hag a c’hoarie pezhioù katalanek e Ceret ha tro-war-dro, pezhioù savet gant Pere Guisset.

Ouzhpenn e labour war dachenn ar c’helenn hag ar c’hoariva e voe graet enklaskoù gant Renat Botet en ur atersiñ ur bern tud war an dachenn ha sevel fichennoù diwar skridoù skrivagnerien eus Hanternoz Katalonia. Gant kenlabour Crestian Camps, kelenner e skol-veur Montpelhier, e stagas da sevel ur geriadur bras katalaneg-galleg adalek 1994. Tri bloaz war-lerc’h e embannas e *Vocabulari Rossellonès amb traducció en Francès i en Català normatiu*, frouezh e labour dastum. E 2001 e teuas er-maez an *Diccionari català-francès*, embannet gant an Enciclopèdia Catalana. E 2007 e voe embannet an *Dictionnaire français-catalan* gant an ti-embann El Trabucaire, eus Hanternoz Katalonia. Diwar e genlabour gant Camps e teuas er-maez ivez, e 2006, an *Diccionari català-francès d'expressions, locucions i refranys* (2006).

## Liamm diavaez
*Joaquim COSTA I COSTA. ''Necrològiques. Renat Botet''. Estudis Romànics, 2013, pp.&nbsp;724–726.

## Notennoù
Triaria

**Junia Calvina Milonia Caecena Alba Terentia**, pe **Triaria**, a oa ur Romanez a renk uhel er Iañ kantved, pried da Lucius Vitellius ar Yaouankañ, breur d'an impalaer roman Vitellius.

## He buhez
Merc'h e oa da Marcus Junius Silanus Torquatus, koñsul e 19. C'hoar e oa da Junia Silana ha da Varcus Junius Silanus Torquatus.

Pried kentañ Lucius Vitellius ar Yaouankañ e oa. Koñsul e voe he gwaz e 48.

Meneget eo hec'h anv en De mulieribus claris, un oberenn diwar-benn ar maouezed brudet, gant ar skrivagner italian Boccaccio, savet etre 1361 ha 1362.

## Notennoù
Frédéric Morvan

**Frédéric Morvan** zo ur c'helenner hag un enklasker war an Istor, bet ganet e Brest e 1965. Arbennigour eo war Istor Breizh ar Grennamzer. Agregad ha doktor eo.

## Buhez
O labourat hag o chom e Bro-Leon emañ-eñ. Tapet en doa un doktorelezh war Istor ar Grennamzer goude bezañ bet studiet *Le Livre des Osts* m'eo bet renablet ar varc'heien hag ar wizien armet a voe kouviet d'en em ginnig armet-holl gant an dug Yann II Breizh e 1294.

## Obererezh
Krouet en deus Kreizenn Istor Breizh hag eñ eo ar c'hadoriad anezhi. E enklaskoù war ar varc'heien vrezhon zo bet bodet e-barzh tri levr ha n'o deus ket un titl unvan. Diskouez a ra an troc'h geopolitikel a voe etre tudjentil div lodenn eus Breizh, re an Norzh a voe roet domanioù dezho gant Gwilherm I Bro-Saoz ha re ar Su na oant ket troet ouzh ar vro-se. E-doug ar Grennamzer e voe daou dra a bouez evit pennadurezhioù Breizh : kontrollañ an ahel Sant-Maloù-Roazhon-Naoned a oa re zigor d'ar Saozon ha d'ar C'hallaoued, ha mirout en o c'herz domanioù arc'hantus an dug ha perc'hennadennoù an aotrounez all tramor.

## Embannadennoù
* *C'est un Breton qui a prononcé le discours le plus important de l'Histoire*, e-barzh *Bretons*, niv. 160, Genver 2020.
* *Bretons sur Seine : quinze siècles de présence bretonne à Paris*, Ouest-France, 2019., p. 18.
* *Bretagne, l'Histoire confisquée*, Le Cherche-midi, 2017.
*  *Généalogies des ducs de Bretagne*, Jean-Paul Gisserot, 2013.
* *Les chevaliers bretons*, Levrenn 1, *Les Chevaliers bretons, entre Plantagenêts et Capétiens du milieu XIIe au milieu XIIe*, Coop Breizh, 2014.
* *Les chevaliers bretons*, Levrenn 2, *La Chevalerie bretonne et la formation de l'armée ducale, 1260-1341*, PUR, 2009. Tennet eus e dezenn.
* *Les chevaliers bretons*, Levrenn 3, *La Chevalerie bretonne au temps de Bertrand du Guesclin*, Kreizenn Istor Breizh, Porspoder, 2016.
* *Les Bretons, l'esprit valeureux et l'âme fière, 1870 à 1970*, Michel Lafon, 2014.
Porcia Catonis

**Porcia Catonis** pe  **Porcia Catonis filia** (war-dro 70 kent JK – Mezheven 43 pe Here 42) a oa ur Romanez eus ar Iañ kantved kent JK. Anavezetoc'h eo hec'h anv evel eil pried Marcus Junius Brutus, brudetañ drouklazher Julius Caesar, hag an doare m'en em lazhas o lonkañ glaou ruz-tan.

**Porcia**  (pe Portia) **Catonis** a oa merc'h da g-Cato ar Yaouankañ ha pried da Brutus, marvet en 42 kent JK. Lakaet eo bet he marv da bimpatrom ar fealded etre priedoù, met re all evelti zo bet en amzer Republik Roma.

## He yaouankiz
Ganet e oa Porcia entre 73 ha 64 kent JK. Karantezus e oa, troet gant ar brederouriezh, ha kalonek. Hervez Ploutarc'hos e oa eus ar re goantañ. Yaouank-flamm e oa pa zizimezas he zad hag he mamm.

Merc'h e oa da Marcus Porcius Cato Uticensis ha d'e bried kentañ Atilia. Torret e voe dimeziñ he zud abalamour da avoultriezh he mamm.

Dimeziñ a reas en-yaouank da Bibulus, kamarad politikel d'he zad. ntre 58 ha 53 kent JK e voe an eured, hag ur mab o dije bet, Lucius Calpurnius Bibulus, hervez Ploutarc'hos., goude ma kav d'an istorourien a vremañ e oa re yaouank Porcia evit bezañ mamm da Lucius, a vije bet mab d'ur wreg kent da Vibulus. En oad avat e oa da gemer perzh en emgann Philippes en 42 kent JK, ha mervel a eure e 32 kent JK.

Un toullad bloavezhioù goude e fellas da g-Quintus Hortensius Hortalus ober emglev gant Cato, ma c'houlennas dorn Porcia. Bibulus avat a gare e wreg ha ne felle ket dezhañ he leuskel da vont gant unan all. Hortensius neuze a ginnigas dimeziñ dezhi ken na c'hanfe ur pennhêr, hag he daskoriñ goude da Vibulus. Ne oa ket divoas seurt emglevioù en amzer-se.

## Hec'h eured gant Brutus

Goude emlazh Cato ar Yaouankañ en 46 kent JK, e tizimezas Brutus, kenderv da Borcia, digant e bried, Claudia Pulchra, evit dimeziñ  da Borcia.

## He marv

Hervez an darn vrasañ eus an istorourien e oa en em lazhet Porcia en 42 kent JK o lonkañ glaou-bev. Hiriv ne gred ket an istorourien kement-se ken, ha soñjal a ra ganto he devoa Porcia devet glaou en ur pezh ma ne oa ket aer, hag e oa marvet diwar ar monoksid karbon. Pegoulz resis e oa marvet n'ouzer ket .

## Notennoù
Il bar sotto il mare

***Il bar sotto il mare*** ("An davarn dindan ar mor") zo un dastumad danevelloù italianek berr-berr gant ar skrivagner Stefano Benni e 1987.

## Liamm diavaez
*
Alain Pérez

**Alain Pérez** zo ur soner ganet e 1977 e Trinidad e Kuba.   

Mab eo d'ar soner Gradelio Pérez. Sonet en deus e laz Issac Delgado, ha kenlabouret gant an drompilherez izelvroat Marite Hontele.

## Liammoù diavaez
*
Tarama

An **tarama** zo boued eus Gres ha Turkia graet gant had pesked (meilhed, morued pe karped), laezh, chug sitroñs, eoul ha minvig bara. Kantalc'h spoumek zo gantañ, ha ledet e vez war un tamm bara pe un dra gevatal evel blini.

Dont a ra e liv roziet eus an had meilhed pe ul livuzenn bennak evel an E120 hag a zeu eus an amprevan *[[Dactylopius coccus]]*. 

Mogedet e vez an tarama a gaver er stalioù pe er pretioù peurliesañ, met bez ez eus tarama ha n'eo ket mogedet.

## Gwelet ivez
* *[[Salată de icre]]*

## Daveoù
Tadig-kozh

**Tadig-kozh** zo lesanv ur beleg katolik, **Placide Gwilhermig** (1788-1873), bet person Bear, brudet da vezañ sorser e Bro-Dreger, ha mojennoù diwar e benn. Un danevell zo bet dastumet gant Anatole Le Braz diwar e benn.

## Pennadoù kar
* Tadig kozh ar brabañser
* Tad-kozh an Nedeleg
Amadeu Ferreira

**Amadeu José Ferreira** (Sendim, 29 Gouere 1950 - Lisbon, 1añ Meurzh 2015) a oa ur c’helenner, alvokad ha skrivagner portugalat en deus labouret evit adsevel ar mirandeg.

Studioù war ar gwir en deus graet ha labouret en deus evel kelenner e kevrenn ar gwir e skol-veur nevez Lisbon.

Troet en deus a bep seurt traoù e mirandeg : oberennoù lennegel portugalek evel da skouer *[[Os Lusíadas]]* gant Camões, *Mensagem* gant Pessoa, pe c’hoazh skridoù klasel latin gant Horatius, Virgílius pe Catullus, pevar aviel an Testamant Nevez pe daou eus albomoù *[[Astérix ar Galian]]*.

Skridoù savet gantañ en deus embannet ivez : barzhonegoù, skridoù komz-plaen pe pennadoù a bep seurt embannet e meur a gelaouenn pe er gazetenn bemdeziek ''Público''.

Bez’ e voe e penn an *Associació de Llengua i Cultura Mirandesas*, koulz hag e penn an *Acadèmia de Lletres de Trás-os-Montes*. Kannad e voe ivez e parlamant Portugal, etre 1980 ha 1982, en anv ar gostezenn *União Democrática Popular* (UDP).

## Liamm diavaez
*Destino para uma Língua Moribunda, gant Amadeu Ferreira

## Notennoù
Petit Papa Noël

***Petit Papa Noël*** zo ur ganaouenn c'hallek savet e 1944 ha kanet gant Xavier Lermercier ; pedenn ur bugel a c'houlenne distro e dad a oa prizoniad en Alamagn e oa, war un ton aozet gant Henri Martinet (1904-1968).

## Istor
Daou vloaz goude, e 1946, e voe klevet Tino Rossi (1907-1983) o kanañ ar ganaouenn er film **Destins** ; heñvel e oa ar son, hogen adskrivet e oa bet ar c'homzoù gant Raymond Vincy (1909-1985) evit lemel pep meneg eus an Eil Brezel-bed.

Er bloaz war-lerc'h, e 1947, ar ministr Marcel-Edmond Naegelen a venne stourm ouzh ar c'hantikoù Nedeleg relijiel klevet en amzer gouarnamant Vichy, a strivas da vrudañ ar ganaouenn evel ur c'hantik direlijiel.

## Kanerien
Kalz kanerien, gallegerien dreist-holl, o deus bet kanet ar ganaouenn:  
*Karine et Rebecca, ar ganerien virtual Pinocchio ha Marilou, Chantal Goya, Dorothée, Thierry Gali, Henri Dès, hag ivez Dalida, Mireille Mathieu, Roberto Alagna,  Claude François, Michèle Torr, Jack Lantier, Trust, 
* eus Gres :  Nana Mouskouri,
* eus Kebek:  Céline Dion, Roch Voisine, Nicole Martin,  Marie Michèle Desrosiers, ha re all …  
* eus Alamagn : Boney M., Nicole (1984), Claudia Jung (1996), Saphir Blanc (2010), Rolf Zuckowski,
* ar Stadunanad Josh Groban, 
*  Mary J. Blige, kanerien Kor an Arme Ruz, lazoù-kanañ bugale ar Bolchoi, Coumba Gawlo, Gloria (Kids United) en albom *L'esprit de Noël*,...
... ouzhpenn Tino Rossi, a werzhas muioc'h a bladennoù 45 tro eget nikun e Bro-C'hall gant ar ganaouenn-se.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* https://www.lefigaro.fr/musique/2011/07/19/03006-20110719ARTFIG00450--petit-papa-noel-detino-rossi.php
Bignez

**Bignez** zo kouignoù graet gant bas fritet en eoul. Gallout a reont bezañ sukret pe sall. Ul lip-e-bav aes d'ober eo, setu perak e vezont kavet e kalz broioù.

Gant bleud, vioù hag eoul pe amann e vez graet ar bas. Bier a vez lakaet ivez e broioù zo. Ront int peurliesañ, e stumm ur walenn a-wechoù, gant un toull e-kreiz eta, evel an donut amerikan.

## Istor
Ijinet e voe ar bignez gant ar Gelted kozh. En Europa kristen e veze fardet bignez da Veurlarjez, an deiz a-raok koraiz.

## Bignez sukret
Gant sukr pe gaotigell e vez gwarniset ar bignez boas. E-barzh pe war ar gorre e c'haller lakaat ar gwarnisadur-se. Frouezh (avaloù...), toaz chokolad da ledañ, mel pe a bep seurt diennoù zo doareoù all da fichañ anezho.

Bignez Bro-Dreger zo brudet e Breizh.

## Bignez sall
Lakaet e vez legumaj (kourjetez, onion...).

## Talvoudegezh vezhurel
Hervez taolenn vezhurel "Ajañs Frañs surentez yec'hedel ar boued, an endro hag al labour" e 2013 e talv 100 g a vignez plaen kement ha 400 kcal energiezh degaset gant 6,3 g protein, 22,1 g lipid ha 42,8 g glukid (13,7 g sukr gant ar glukid).

N'eo ket yac'h debriñ bignez, kalz sukr ha kaloriennoù o deus.

## Notennoù

## Gwelet ivez
* galfrez
* krampouezh
* churros
* donut
Racconti fantastici

***Racconti fantastici*** ("Kontadennoù moliac'hel") zo un dastumad kontadennoù italianek diwar zorn Iginio Tarchetti (1839-1869), embannet e Milano e 1869].

## Kontadennoù al levr
**I fatali* 
**Le leggende del castello nero* 
**La lettera U* 
**Un osso di morto* 
**Uno spirito in un lampone*
Korneli an Diod

**Korneli an Diod**, ganet d’an 9 a viz Ebrel 1797 e Karnag ha marvet d'ar 15 a viz Gwengolo 1862 e Enizenac'h, *Corneille Le Diot*, er marilhoù-kêr, a oa ur beleg ha saver levrioù devosion e brezhoneg Bro Gwened.

Gant e eontr a-berzh e vamm hag a oa person e Bizhui-an-Dour e voe broudet ar paotr yaouank da vont da veleg. Beleget e voe e 1821. E meur a barrez e voe anvet : Bizhui, Lokmac'hloù hag, adalek 1829, Enizenac'h, ma chomas betek dibenn e vuhez. Treiñ a reas meur a levr diwar ar galleg, en ur brezhoneg gwall levezonet gant ar yezh orin. En o zouez e c'haller menegiñ *En or ag er vuhé devot, pe instructioneu forh pourfitable eit conduire ha sonnat en inean én devotion*, asambles gant Jean Marion, *Mis caer Mari*, *Perhinded devot Santes Anna*, ha levrioù all c'hoazh.

Gant Yann-Vari ar Joubiouz, sekretour eskob Gwened, e voe lakaet, e 1843, d'ober war-dro kannadig *Brediah er Fé*, ennañ pennadoù troet gantañ diwar ar galleg ha tennet eus an *Annales de la Propagation de la Foi*. Ober a reas war-dro ar gelaouennig-se e-pad tost da ugent vloaz, betek e varv.

## Embannadennoù
* *Livrig dourn er rosaer bihy laqueit é breton dré ur person a eskopti Gwened*, Galles, 1836, 108 p.
* Asambles gant Yeann Marion, *Officeu eit er sulieu ha gouilieu principal ag er blai gued excelticeu r hréchen*, Galles, 1837.
* *Perhinded devot Santes Anna*, 1842.

## Levrlennadurezh
* Père Yves, *L’abbé Le Diot*, Ploërmel, 1895
* Lukian Raoul, *Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek*, Embannadurioù Al Liamm, 1992. Pennad Le Diot, Corneille.

## Notennoù ha daveennoù
Iginio Tarchetti

**Iginio Ugo Tarchetti** (1839-1869) a oa ur barzh hag ur skrivagner italian.

Ganet e oa e San Salvatore Monferrato. Mont a reas da soudard , met klañv e voe, hag e 1865 ez eas da Vilano da chom. Stagañ a reas da skrivañ ha da gemer perzh er Scapigliatura,  un emsav lennegel troet a-enep ar sevenadur a c'hiz kozh. 

Tapet e voe gant an drougskevent ha mervel a eure da 29 bloaz.

## Oberennoù
### Romantoù
* *Una nobile follia*, romant
**Drammi di vita militare* (1866)
**Paolina. Mistero del coperto del Figini* (1867)
**Storia di una gamba* (1869)
**Fosca* (1869), diechu; peurechuet gant Salvatore Farina.

### Kontadennoù

**[[Racconti fantastici]]*.
**Racconti umoristici*.

## Liamm diavaez
* Wikimammenn italianek