Chassepot (fuzuilh)

Ar **Chassepot**, pe hervez hec'h anv ofisiel **Fusil d'infanterie modèle 1866**, a oa ar fuzuilh gentañ karget dre he c'hulasenn implijet gant arme Bro-C'hall.

## Istor ha mont en-dro
Adalek 1840 e voe implijet gant an armeoù prusian an Dreyse, ur fuzuilh nevez he gwikefre. Enni e veze treuzet ar c'hartouchennoù paper gant ur spilhenn a lakae un emors da darzhañ. Ur pezh araokadenn e oa e-keñver ar fuzuilhoù implijet betek-neuze : ar c'hartouchennoù a oa aesoc'h da zougen ha da zornata evit ar boledoù hag ar poultr. Gellet a rae an arm nevez bezañ karget dre he c'hulasenn, setu e c'halle ar soudarded chom gourvezet pe pennglinet d'ar mare ma adkargent, ar pezh a oa gwelloc'h evit o surentez.

Evit respont d'ar fuzuilh Dreyse e c'houlennas Napoleon III e 1864 e vije pourvezet an arme gant ur fuzuilh karget dre he c'hulasenn ha dezhi ur c'halibr izeloc'h. Alphonse Antoine Chassepot, kontroller er Manufacture d'Armes de Châtellerault ha goude e hini Saint-Étienne, a wellaas kulasenn fuzuilhoù kent en ur ouzphennañ dezhi ur junt kaoutchoug evit ma vije didreuz d'an aer penn-da-benn. Roet e voe e anv d'ar fuzuilh nevez, a voe dibabet gant an arme ha produet adalek 1866.

Daou jestr a ranked ober da zigeriñ kulasenn ar fuzuilh Chassepot. Kement-se ne oa ket evit abegoù teknikel met abalamour e soñje da bennoù bras 'zo en arme c'hall e vije foeltret re a vunisionoù gant ar soudarded ma c'hallent kargañ ur munision re vuan.

Diskouez a reas ar fuzuilh Chassepot bezañ resisoc'h evit an hini Dreyse, met lousaet e veze buan gant ar poultr du implijet enni. Daoust d'he ferzhioù mat ne sikouras ket Frañs da c'hounit brezel 1870 a-enep da Brusia.

### Goude 1871
Kemeret e voe he flas en arme c'hall gant ar fuzuilh Gras adalek 1874. Lod eus ar Chassepot a voe adkambret evit ar c'hartouchennoù metal 11 mm Gras. Etre 50.000 ha 60.000 anezhe a voe treuzfurmet e armoù kelenn evit an droadegiezh adalek 1872, e labouradegoù Châtellerault (niveret eus 1 da 30.000), Saint-Étienne (30.001 da 70.000) ha Tulle (70.001 ha pelloc'h). Al lizherenn X a gaver e niver-serienn an doareoù-mañ.

Skouerennoù eus ar Chassepot seziset gant an Alamaned e 1870-1871 a voe adkambret e 11 mm Mauser.

## Er sevenadur
E sevenadur gall dibenn an  e oa stag ar fuzuilh Chassepot ouzh gwaskerezh ar bobl gant an arme. Meneg a gaver eus an arm e meur a oberenn, en o zouez :

* kanaouennoù ar barzh dispac'hour Eugène Pottier : "*Maigres salaires et nul repos, / Il faut qu'on s'y fasse ou qu'on crève, /  Bonnets carrés et chassepots / Ne se mettent jamais en grève."* (e *[[Jean Misère]]*), pe *"On l'a tuée à coups d'chassepots, / À coups de mitrailleuses, / Et roulée avec son drapeau / Dans la terre argileuse"* e *[[Elle n'est pas morte !]]* (1886), diwar-benn Kumun Pariz
* er ganaouenn *[[La semaine sanglante|La Semaine Sanglante]]* skrivet gant Jean Baptiste Clément e 1871 : *"Demain les manons, les lorettes / Et les dames des beaux faubourgs / Porteront sur leurs collerettes / Des chassepots et des tambours / On mettra tout au tricolore / Les plats du jour et les rubans / Pendant que le héros Pandore / Fera fusiller nos enfants"*

Meneget eo ar Chassepot meur a wech en oberenn beoc'helour *[[La Débâcle]]* gant Émile Zola (1892).

## Daveennoù