open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emgann Chickamauga

**Emgann Chickamauga** (saozneg: *Battle of Chickamauga*), stourmet etre an 18 hag an 20 a viz Gwengolo 1863 etre an Union Army ha Lu Stadoù Kengevreet Amerika e-kerzhBrezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, a oa bet fin un argadenn Unanet e gevred Tennessee ha gwalarn Georgia — ar Chickamauga Campaign.
Ar c'hentañ emgann bras e voe o vezañ stourmet e Georgia, kement hag ar c'holl brasañ gant an Unaniezh war tachenn gornôg ar brezel. Goude Emgann Gettysburg ez eo an emgann ma voe ar muiañ a golloù.

Un trec'h koustus e oa bet evit ar re Gengevreet met un trec'h anat : 16 170 soudard kollet gant an Unaniezh (lazhet, gloazet, prizoniet pe steuziet) ha 18 454 evit kostezenn ar Su.
## Goude an emgann
An emgann e oa bet unan drastus a bep tu, gant kolloù damheñvel keñveriet gant hollad an nerzhioù engouestlet : evit an Union e oa bet kollet 16 170 den (1657 lazhet, 9756 gloazet, ha 4757 prizoniet pe steuziet), evit ar re gengevreet 18 454 (2312 lazhet, 14 674 gloazet, ha 1468 prizoniet pe steuziet)
Ar c'holloù brasañ e oa bet e-touez an holl emgannoù war talbenn gornôg ar brezel, goude re Emgann Gettysburg. E-touez ar c'holloù e oa bet ar jeneraled kengevreet Benjamin Hardin Helm (gwaz c'hoar gwreg Abraham Lincoln), James Deshler, ha Preston Smith. Evit an Unaniezh e oa ar jeneral William H. Lytle. Ar jeneral kengevreet John Bell Hood, hag en devoa kollet dija e vrec'h kleiz goude ur c'hloazadenn en Emgann Gettysburg, a voe gloazet don gant ur boled en e c'har, rediet e oa bet dic'harañ.

Un trec'h teknikel e oa bet evit ar re gengevreet, Rosecrans a oa bet skarzhet eus an dachenn emgann gant e nerzhioù, Bragg ne oa ket deuet a-benn da beurzistrujañ nerzhioù Rosecrans pe da zegas en-dro sujidigezh East Tennessee d'ar Stadoù Kengevreet amerikan. Ouzhpenn-se, nerzhioù al lu kengevreet a oa bet tizhet don ha diaes e voe evito stankañ an toulloù.
Sphenocichla

***Sphenocichla*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1875 gant ar skiantourien vreizhveuriat Henry Haversham Godwin-Austen (1834-1923) hag Arthur Hay (1824-1878).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a yae d'ober ar genad : *Sphenocichla humei* ha *roberti* kent bezañ dilec'hiet er genad *[[Stachyris]]*.
Afonso VI

**Afonso VI** (Lisbon,  – Sintra, ), lesanvet *o Vitorioso* ("an trec'her"), a voe roue Portugal hag Algarves eus 1656 betek e varv, an eil roue e tiegezh Bragança. Mab e oa d'ar roue João IV ha d'e wreg Luísa de Gusmão. Goude marv e dad João IV e voe e vamm o ren ar vro evel rejantez, betek 1662 pa bignas Afonso war an tron, gant e guzulier ha kentañ ministr, Luís de Vasconcelos e Sousa, trede kont Castelo Melhor.

Dindan e ren e voe lakaet fin d'ar Brezel Assavidigezh hag anavezet e voe dizalc'hiezh Portugal gant Spagn. Emglev a reas Afonso ivez gant Rouantelezh Bro-C'hall dre e eured gant Marie Françoise Élisabeth de Savoie. Ken laosk ha ken gwan e oa ar roue ma voe iriennet a-enep dezhañ gant e vreur Pedro, Dug Beja, e 1668. Mont a reas Pedro da rejant, freuzet e voe eured Afonso VI gant Marie Françoise Élisabeth de Savoie, ha Pedro a zimezas ganti. Tremen a reas Afonso ar rest eus e vuhez koulz lavaret evel ur prizoniad, en Azorez da gentañ, hag e Sintra goude-se.
Stachyris

***Stachyris*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800/1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Trizek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Stachyris grammiceps]]*,
* *[[Stachyris herberti]]*,
* *[[Stachyris humei]]*,
* *[[Stachyris leucotis]]*
** *S. l. *'leucotis***, ''obscurata'' ha ''sumatrensis'',
* ''[[Stachyris maculata]]''
** ''S. m. banjakensis'', ''hypopyrrha'' ha ***maculata***,
* ''[[Stachyris nigriceps]]''
** ''S. n. borneensis'', ''coltarti'', ''davisoni'', ''dipora'', ''hartleyi'', ''larvata'', ''natunensis'', ***nigriceps***, ''rileyi'', ''spadix'', ''tionis'' ha ''yunnanensis'',
* ''[[Stachyris nigricollis]]'',
* ''[[Stachyris nonggangensis]]'',
* ''[[Stachyris oglei]]'',
* ''[[Stachyris poliocephala]]'',
* ''[[Stachyris roberti]]'',
* ''[[Stachyris strialata]]''
** ''S. s. guttata'', ''helenae'', ''nigrescentior'', ***strialata***, ''swinhoei'', ''tonkinensis'' hag ''umbrosa'',
* ''[[Stachyris thoracica]]''
** ''S. t. orientalis'' ha ***thoracica**'.

Seizh isspesad warn-ugent (27) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Jordan Bankston Noble

**Jordan Bankston Noble** anvet ivez **Jordan B. Noble**, ganet d'ar 14 a viz Here 1800 hag aet da Anaon d'an 20 a viz Even 1890, a oa ur soudard afro-amerikan brudet evit bezañ bet tabouliner en Emgann New Orleans e-kerzh Brezel 1812. Noble hag e daboulin o devoa c'hoariet ur roll hollbouezus evit reiñ urzhioù ar c'homandant e-pad an dagadenn a-enep unvezioù ar Rouantelezh-Unanet d'an 23 a viz Kerzu 1814 hag an argadenn ganto d'an 8 a viz Genver 1815. Jordan Noble en doa kemeret perzh ivez er Brezelioù Seminole, Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet dindan urzhioù Zachary Taylor, ha goude-se e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika e tu ar re Gengevreet ha goude-se an Unaniezh.
John Noland

**John Noland**, bet ganet e 1844 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Even 1908, a oa unan eus diaraogerien bandennad William Quantrill.Ur sklav dieubet e oa. Sikouret en devoa da ergerzhout Lawrence (Kansas), a-raok Lazhadeg Lawrence gant ar Quantrill's Raiders e 1863. Noland en dije disklêriet e oa deraouet al lazhadeg spontus a-raok ma vije distroet eus e ergerzhadenn e kêr.

Poltredoù zo eus John Noland, un Afro-Amerikan, azezet e-touez e gamaraded-stourm kozh e-kerzh emvodoù ar Raiders goude ar brezel. Noland en deus klasket kemer perzh ar muiañ en emvodoù goude ar Brezel diabarzh stadunanat gant izili kozh bandennad Quantrill. Ar re-se a ziskrive anezhañ evel *a man among men* ("ur gwaz e-touez gwazed")

Er film sevenet gant Ang Lee hag embannet e 1999 anvet *Ride with the Devil*, ma vez deskrivet ur strollad ijinet stourmerien *[[bushwhackers]]* eus Missouri awenet gant Quantrill's Raiders, an dudenn Daniel Holt zo savet a-ziwar John Noland. Ar film a ziskouez anezhañ en entremar, o stourm evit Stadoù Kengevreet Amerika. Ar film a ziskouez ivez Holt o kemer perzh e Lazhadeg Lawrence.
## Marv
Mervel a reas John Noland d'ar 25 a viz Even 1908. Beziet eo e Woodlawn Cemetery, Independence, Jackson County, Missouri. Skrivet eo war e vez e oa ur *Black Confederate*.
## Liammoù diavaez
* ''Find A Grave''
## Notennoù ha daveennoù
Drina

An **Drina** (Дрина e serbeg) zo ur stêr 346 km hed hag a verk un tamm eus ar vevenn etre Bosnia ha Herzegovina ha Serbia. Hirañ adstêr ar Sava eo, e diazad an Danav. 

Stummet eo diwar dourioù ar stêrioù Tara ha Piva, div stêr hag a eien e Montenegro hag a gember war an harzoù etre Bosnia ha Herzegovina. Redek a ra etrezek an hanternoz hag en em deurel er Sava e-kreiz hanternoz Serbia. Ne c'haller ket bageal warni gant bigi bras.

En Henamzer e oa anavezet gant an anv latin *Drinus* hag an anv gresianek *Dreinos*.
Jonathan Banks

**Jonathan Ray Banks**, ganet e Washington D.C. (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 31 Genver 1947, zo un aktour stadunanat.
Loïc

**Loïc** zo un anv-bihan gallek, deuet eus ar berranv brezhonek Laouig, berrstumm an anv-bihan brezhonek Gwilherm (dre an adstumm Gwilhoù, distaget ivez Gwilhaou, berraet e Laou). 

Ne zeu ket eus an anv brezhonek Loeiz. Koulskoude e Mervent Frañs e teu Loïc (ha Loïs) eus *Lozoïc*, anv Loeiz e provañseg kozh. Div orin zo evit an anv gallek eta.

Martezeadennoù all zo evit displegañ orin an anv (Loukas e gresianeg, Lowic e nederlandeg kozh) met n'int ket bet dervaet betek-henn. 

## Adstummoù
*Loïck*, *Loïk* ha *Loïg* dreist-holl.

## Tud
###### 
* Loïc Nottet, kaner
* Loïc Vliegen, marc'hhouarner

###### 
* Loïc Le Ribault (1947-2007), douarour 
* Loïc Amisse (g. e 1954), melldroader ha gourdoner
*Loïc Dubigeon (1934-2011), skeudennaouer, livour ha stilour
* Loïc Caradec, moraer
* Loïc Cauret, maer Lambal
* Loïg Chesnais-Girard, prezidant Rannvro Breizh
* Loïc Hénaff, penn embregerezh Jean Hénaff KVG, penn Produet e Breizh
* Loïc Jouannigot (g. e 1953), skeudennaouer levrioù evit ar vugale
* Loïk Le Floch-Prigent, kargiad uhel 
* Loïck Peyron, moraer
* Loïc Raison, merk chistr

###### 
* Loïc Badé (g. e 2000), melldroader 
* Loïc Guillon (g. e 1982), melldroader
* Loïc Jacquet, rugbier
* Loïk Le Priol (g. e 1994), stourmer eus an tu-dehoù pellañ
* Loïc Mbe Soh (g. e 2001), melldroader

###### 
* Loïc Nego (g. e 1991), melldroader a orin gall.

###### 
*Loïc Lapoussin (g. e 1996), melldroader.

###### 
* Loïc Perizzolo (g. e 1988), marc'hhouarner.
Kinig

Ar **Ginig** zo ur stêr vihan, 5 km dezhi, a eien e Plourivoù hag a ya da aberiñ e porzh Pempoull. 

## Liammoù diavaez
* ''Aqueduc et pont du Quinic''
Francisco Céspedes

**Francisco Fabián Céspedes Rodríguez**, anavezetoc'h evel **Francisco Céspedes**, a vez graet anezhañ *Pancho Céspedes* ivez, ganet e 1957 a Santa Clara, e Kuba, zo ur c'haner mec'hikan. Brudet e teuas da vout en 1998 gant e albom *Vida loca*.
Emgann Pont Milvius

En **Emgann Pont Milvius**, war lez ar stêr Tiber, er biz da gêr Roma, d'an 28 a viz Here 312, e voe trec'h Kustentin, Augustus ar c'hornôg, war Maxentius.

## Istor
Bec'h a oa savet etre Kustentin, Maxentius a oa daou Augustus ar c'hornôg, ha daou vreur-kaer. Kustentin a oa mab d'an impalaer Constantius Iañ, hag a rene abaoe marv e dad en 306 e kornôg Galia hag en Enez Vreizh. Maxentius a oa mab da Maximianus ha deuñv da Galerius (250-311). Ouzhpenn-se e oa dimezet Kustentin abaoe 307 da Fausta, c'hoar Maxentius.

Goude marv Constantius, d'ar 25 a viz Gouhere 306, e voe anvet e vab Constantinus da Augustus gant e soudarded d'an 28 a viz Here 306 : met ne dremene ket c'hoazh an titl a *imperator* a dad da vab en amzer-se. Maxentius avat an hini a oa kontet da vezañ anvet da impalaer e Roma.
Constantinus II

**Constantinus II**, pe **Flavius Claudius Constantinus Augustus** (316-340), a oa un impalaer roman kristen, mab da Gonstantinus Iañ.

## E vuhez
Ganet e oa en C'hwevrer 316 en Arle. Mab henañ Constantinus Iañ ha Fausta, e eil pried, e oa, ha savet er relijion gristen. Daou vreur en doe ivez, Constantius, ganet en 318, ha Constans, ganet en 320 pe 323, ha div c'hoar, Constantina ha Helena.

Anvet e voe da Caesar en Meurzh 317, da ur bloaz, war un dro gant e hantervreur Crispus, mab Minervina, ha gant Licinianus, mab da Licinius.

En 321 e voe trec'h Crispus war ar Franked, ma voe anvet da gonsul goude, hag e vreur Constantinus, pemp bloaz, gantañ.
E 323, pa oa seizh vloaz, e kemeras perzh er brezel renet gant e dad ouzh ar Sarmated.
Da zek vloaz, goude marv Crispus, e voe lakaet e penn Galia. Hervez un enskrivadur eus 330 en devoa bet an tirl a *Alamannicus*, ha sur a-walc'h e oa bet trec'h e jeneraled war an Alamanned.

Pa varvas e dad Constantinus Iañ, e 337, e voe anvet da Gaesar war un dro gant e vreudeur, Constantius II ha Constans, ha rannet e voe an impalaeriezh etre int hag o c'hendirvi, ar Gaesared Dalmatius ha Hannibalianus. Met kenkent ha marvet an tad e krogas e vibien da aozañ lazhañ ar peurrest eus an tiegezh, a voe kaset da benn gant an arme.
Goude-se en em gavjont o-zri e Pannonia, hag eno, d'an 9 a viz Gwengolo 337, e voe rannet an impalaeriezh etrezo o-zri. Ha Constantinus en doe Galia, Britannia ha Hispania.

Mervel a reas en Ebrel 340.

## Pennad kar
* Konstantinos II
Rufus McCain

**Rufus Roy McCain**, ganet d'ar 7 a viz Gouhere 1903 ha marvet d'an 3 a viz Kerzu 1940, a oa ur prizoniad e toull-bac'h Alcatraz. Klasket en doa tec'hout diouzh an toull-bac'h gant Henri Young hag Arthur Barker e 1939.
## Tec'hadenn
Da noz an 13 a viz Genver 1939, McCain, gant Young ha Barker, o devoa klasket tec'hout diouzh an enezenn lesanvet "*the Rock*". Ar warded o devoa tennet war Arthur Barker. Barker a vefe marvet ha McCain ha Young a oa bet adpaket. McCain ha Young a voe kondaonet da 22 viz toull evit pep hini da chom e-unan.

Goude ma vefe distroet Young ha McCain gant ar peurrest eus ar brizonidi, McCain a oa bet lakaet da labourat er stal kemener ha Young er stal arrebeuri dres dindan. D'an 3 a viz Kerzu 1940, Young en devoa gortozet dres goude 10 eur noz evit redek betek McCain ha toullgofañ anezhañ gant ul loa kemmet e kontell.

## Marv
McCain a zo marvet pemp eurvezh goude-se. Biken ne voe displeget perak e oa bet Young o lazhañ McCain. Beziet eo bet er Philadelphia Cemetery, McCurtain County, Oklahoma, SUA.

## Liammoù diavaez
# Rufus Roy McCain war Find a grave
Constantina

**Constantina** zo un anv-bihan latin roet d'un toullad maouezed a renk uhel.

## Gerdarzh
Stumm benel Constantinus.

## Yezhoù all
*Constantine, e galleg.
*Costantina, en italianeg.

## Tud
* Constantina (merc'h Constantinus), merc'h d'an impalaer Constantinus Iañ ha d'e eil pried Fausta;
* Constantina (impalaerez), merc'h da Tiberius II, gwreg Mauricius;

## Lec'hioù
* Constantina (Brazil), e Rio Grande do Sul
* Constantina (Sevilla), e Spagn
* Constantina (Osrhoene), e Mezopotamia
Constantina (merc'h Constantinus)

**Constantina**, pe *Constantia* pe *Constantiana* (war-dro 307 ha 317 - 354), a oa merc'h d'an impalaer roman Constantinus Iañ ha d'e eil pried Fausta Flavia Maxima.

## He buhez
Ganet e oa etre 307 ha 317. He zad Constantinus a oa mab d'an impalaer Constantius Chlorus, hag he mamm a oa merc'h d'an impalaer Maximianus. 

En 335 e timezas Constantina d'he c'henderv Flavius Hannibalianus. Anvet e voe da Augusta gant he zad.
Goude marv he zad e 337 e voe lazhet he fried Hannibalianus. Ha setu Constantina hec'h-unan e penn an impalaeriezh.

E 349 e voe roet gant he breur, Constantius II, da bried da Constantius Gallus, nevez-anvet da Gaesar. 

Anvet eo bet da santez gant an Iliz katolik.
Dean Winchester

**Dean Winchester** zo un dudenn ijinet e bed ar stirad skinwel Supernatural. C'hoariet eo gant Jensen Ackles. C'hoariet ez eus bet ivez doareoù disheñvel eus an dudenn gant Hunter Brochu (babig), Ridge Canipe (bugel), Nicolai Lawton-Giustra (rak krennard), Brock Kelly ha Dylan Everett (krennard), ha Chad Everett (kozh).

Dean a zo chaseer euzhviled, speredoù fall ha kement dañjer dreistordinal zo. Chaseal a ra gant e vreur Sam harpet gant chaseourien evel Bobby Singer hag abaoe ar pevare koulzad gant an ael Castiel.
Constantin

**Constantin** zo un anv-bihan hag un anv-tiegezh e meur a vro ha meur a yezh.

## Gerdarzh

## Yezhoù all
* *Còiseam* , e gouezeleg Skos,
* *Constantine*, en saozneg.
* *Costantino*, en italianeg,
* *Konstantin*, en alamaneg.

## Tud

###### 
* Constantín mac Fergusa, roue ar Bikted,
* *Constantín mac Cináeda*, pe Constantin Iañ Bro-Skos
* Constantin II Bro-Skos (879-952)
* Constantin III Bro-Skos
Maxence

**Maxence** zo un anv-bihan gallek , roet d'ar baotred dreist-holl, hogen d'ar merc'hed ivez.

## Gerdarzh
Diwar an anv latin Maxentius.
Gallekadur an anv latin *Maxentia* eo ivez, roet ivez d'ar merc'hed eta.

## Tud
### Relijion

* *Maxentius*, pe *Maxence*, pe *Maxent* (war-dro 445- 515), manac'h hag abad galian.
* *Maxence* pe *Maxentia*, santez skosat, merzheriet e Galia, hag a roas hec'h anv da Pont-Sainte-Maxence.
* *Maxence* pe *Maxens* (pe *Maxentius*), merzher e Trier ; lidet d'ar 6 a viz Here.

### Tud all
* Ange Hyacinthe Maxence de Damas (1795-1862), brezelour ha politikour gall
* Maxence Van der Meersch (1907–1951), skrivagner gall
* Edgar Maxence, livour gall

## Lec'hioù
* Pont-Sainte-Maxence, kumun c'hall.
Maxentius

**Maxentius**, pe **Marcus Aurelius Valerius Maxentius**, zo un impalaer roman hag a gemeras ar galloud e Roma en 307 a-drugarez d'ar gward pretorian. Da-heul an taol-stad-se e tarzhas eil brezel diabarzh Roma. 

## E vuhez
Mab e oa d'an impalaer Maximianus Herculius ha d'an impalaerez Eutropia, sur-awalc'h war dro Sirmium, e Pannonia.

Dimeziñ a reas gant Valeria Maximilla, merc'h an impalaer Galerius. Daou vugel o doe ː Romulus, marvet e 309; Constantinus, lazhet e 312 goude trec'h Constantinus Iañ.

Mervel a reas, beuzet er rinier Tiber, d'an 28 a viz Here 312 en emgann Pont Milvius, tostik d'e gêr-benn, Roma, war *Via Flaminia*.

An deiz war lec'h, e c'horf a zo kavet, ha dibennet. E benn a zo kaset da Roma ha baleet war beg un c'hoaf. 

## Pennad kar
* Maxence

## Levrlennadur

* François Zosso & Christian Zingg ː *Les empereurs romains; 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C*. Editions Errance. Paris. 1994

## Daveoù ha notennoù
Kevin Carlson

**Kevin D. Carlson**, ganet e Kalifornia (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 12 a viz Ebrel 1962, zo ur margodennour stadunanat.
Seziz Bristol (1645)

**Seziz Bristol**, an eil seziz lakaet war Bristol evit gwir, a c'hoarvezas e-kerzh Brezel diabarzh Bro-Saoz. Adalek an 23 a viz Eost betek an 10 a viz Gwengolo 1645 e padas ar seziz.

Lu kostez ar roue Charles I renet gant ar Priñs Rupert en devoa daskoret kêr Vristol, en devoa kemeret d'ar 26 a viz Gouhere 1643 digant ar barlamantourien. Kodianet he doa kêr gant Lord Fairfax (1612-1671), anezhañ penn lu ar barlamantourien, an New Model Army ("Lu diwar patrom nevez").

## Disoc'h
Ar roue Charlez I a voe darbet dezhañ semplañ pa glevas keloù kodianidigezh Bristol. Ur c'holl spontus ha trumm e oa evit ar roueelourien. Skarzhet e niz Rupert, dug Cumberland, diouzh e holl gargoù a reas, hag urzhiañ dezhañ kuitaat Bro-Saoz. Kodianidigezh kêr Vristol a dalveze ne chome nemet kêr Chester evel porzh-mor evit liammañ ar roueelourien saoz ouzh re Iwerzhon.

## Notennoù ha daveennoù
Pulchérie

**Pulchérie** zo un anv-bihan gallek, a orin latin, roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Deuet eo diwar an anv latin Pulcheria, brudet gant an impalaerez Pulcheria (399-453), anvet da santez.

## Tud
Un anv dibaot eo Pulchérie. E 1920 e oa e barr e vrud, pa oa bet roet da 9 merc'hig er stad c'hall.
* *Chantal Pulchérie Vigouroux*, anv kentañ Chantal Biya (ganet e 1970) a-raok dimeziñ da Paul Biya, prezidant Cameroun.

## Lennegezh
* *Pulchérie*, trajedienn c'hallek gant Pierre Corneille.

## Ensavadur
* *Lise gall Sainte-Pulchérie*, en Istanbul, e Turkia.
Flavius Hannibalianus

**Flavius Hannibalianus**, pe **Hanniballianus**, a voe Caesar en impalaeriezh roman etre 335 ha 337 evel mab-kaer d'an impalaer roman Constantinus Iañ.

Mab e oa da Flavius Dalmatius, a oa censor e Roma, a oa breur da Flavius Dalmatius, ha niz da Constantinus Iañ.

Krediñ a reer e voe ganet e Toloza, e Galia, evel e vreur, ma voent skoliet gant Exuperius. 
War- dro kreiz ar bloavezhioù 320 ez eas da-heul e dad da Constantinopolis, hag eno, e 335, e timezas da Constantina, merc'h henañ an impalaer Constantinus Iañ, ha gantañ e voe anvet da Gaesar.

Pan c'hoantaas Constantinus mont d'ober brezel da impalaeriezh ar Sassanided en 337 e voe anvet Hannibalianus da *Rex Regum et Ponticarum Gentium*, "Roue ar Rouaned ha pobloù  Pontos".

Mervel a reas an impalaer Constantinus a-raok mont d'ober ar brezel, ha muntret e voe Hannibalianus e 337, evel e vreur, e-kreiz an taol-skub roet gant e vreudeur-gaer imalaerien, Constantinus II, Constantius Iañ ha Flavius Julius Constantius da vougañ an danvez enebourien.

## Liammoù diavaez
*  DiMaio, Michael, "Hannibalianus ''Rex Regum'' (335-337 A.D)", in ''DIR''
Matilda Bro-Skos

**Matilda Bro-Skos**, ganet Edith (Dunfermline, Bro-Skos, c. 1080 - Westminister, Bro-Saoz, 1añ a viz Mae 1118), a voe rouanez kenseurt Bro-Saoz. 

Merc'h e oa d'ar roue Malcolm III ha da santez Marc'harid. Desavet e voe en ur gouent e Bro-Saoz, ha dimeziñ a reas da Herri I, roue Bro-Saoz, e 1100. Diwar neuze e voe graet Matilda anezhi. 

Pevar bugel o doe, ha daou hepken a vanas bev : 
* Matilda hag a zeuas da vezañ impalaerez santel roman dre he eured gant Herri V
* William Adelin hag a varvas e peñse ar Blanche-Nef. 

Devot-kenañ e oa Matilda, kement hag he mamm. Meur a wech e rankas ober evit he gwaz aet da vrezeliñ e Normandi : meur a garta a voe sinet ganti e-lec'h gant he gwaz. Mervel a reas daou vloaz a-raok he mab William. Hag addimeziñ a reas ar roue Herri I. Beziet e voe Matilda en Abati Westminster ha soñj a voe dalc'het anezhi gant an dud evel *Matilda the Good Queen* ("ar rouanez vat"), abalamour d'he madoberoù, evel un ospital savet evit an dud lovr e-maez Londrez. Goude he marv e veze sellet outi evel ur santez gant an dud, met ne voe ket santelezhet gant an iliz.

## Notennoù
Emgann Adrianopolis (324)

**Emgann Adrianopolis** a c'hoarvezas d'an 3 a viz Gouhere 324 etre arme Constantinus Iañ ha hini Licinius en Adrianopolis (Edirne, Turkia hiziv) 

Un emgann all a voe goude, Emgann Khrysipolis (Üsküdar, Turkia hiziv) kollet gant Licinius adarre, ha neuze e voe tapet, bac'het e Thessaloniki, ha drouklazhet ur pennadig goude.
Emgann Albuera

**Emgann Albuera** a voe stourmet d'ar 16 a viz Mae 1811, ul lodenn eo eus ar Brezel Dizalc'hted Spagn. Un nerzh milourel kemmesk a saozon, spagnoled ha portugaliz o devoa taget an Armée du Midi (lu ar su) c'hall en ur gêriadennig spagnol Albuera, lec'hiet 20 kilometrad e su ar c'hreñvlec'h harzoù Badajoz.

An nerzhioù lu enebet e kêriadenn Albuera a oa bet tizhet don. a-benn ar fin e oa kilet ar c'hallaoued d'an 18 a viz Mae 1811. Lu Beresford a oa bet gant kolloù ha skuizhder re uhel evit gellet mont a-dreñv al lu c'hall hag aloubiñ Badajoz. En desped da c'hwitadenn Soult evit dieubiñ kêr, an emgann a oa chomet unan didalvoud pe dost a-fed strategel evit ar brezel. Ur miz war-lerc'h e miz Even 1811, ar Gevredidi a voe rediet paouez gant o seziz pa oa o tostaat an armeoù adsavet Armeoù gall Portugal hag Andalouzia.

Kolloù ar Gevredidi a oa bet etre 5916 ha 7000 lazhet pe gloazet ha 1000 prizoniet war un hollad a 35 284 (10 449 saoz ha 10 201 portugiz, 14 634 spagnol), evit ar C'hallaoued 5935–7900 lazhet pe gloazet war un hollad a 24 260.
## Adkemer er sevenadur
Barzhoneg Lord Byron Childe Harold's Pilgrimage a ra dave d'an emgann:

O Albuera, glorious field of grief!
As o'er thy plain the Pilgrim pricked his steed,
Who could foresee thee, in a space so brief,
A scene where mingling foes should boast and bleed.
Peace to the perished! may the warrior's meed
And tears of triumph their reward prolong!
Till others fall where other chieftains lead,
Thy name shall circle round the gaping throng,
And shine in worthless lays, the theme of transient song.
Die Skatspieler

***Die Skatspieler*** ("Ar c'hoarierien skat") zo un daolenn gant Otto Dix e 1920. Warni e weler tud mac'hagnet da-heul ar Brezel-bed Kentañ. Emañ al livadur en Neue Nationalgalerie e Berlin.

## Liammoù diavaez
* An daolenn ''Die Skatspieler''
Rouantelezh Kongo

**Rouantelezh Kongo** (e kongoeg: *Kongo dya Ntotila* pe *Wene wa Kongo*; e portugaleg: *Reino do Congo*) a oa ur rouantelezh e kornaoueg kreiz Afrika, el lec'h m'emañ bremañ norzh Angola, kornaoueg Republik Demokratel Kongo, Republik Kongo ha su Gabon.

Pa voe ar rouantelezh en he brasañ en em astenne eus ar Mor Atlantel er gornaoueg betek ar stêr Kwango er reter, hag eus ar stêr Kongo en norzh betek ar stêr Kwanza er su. Renet e oa gant ar *[[Manikongo]]*, pe *Mwene Kongo* ("aotrou rouantelezh Kongo"), ur roue hag en doa levezon ivez war rouantelezhioù bihanoc'h tro-dro, evel Ngoyo, Kakongo, Loango, Ndongo ha Matamba.

Etre war-dro 1390 ha 1857 e oa ur rouantelezh dizalc'h. Eus 1857 da 1914 ez eas en-dro evel ur Stad suj da rouantelezh Portugal E 1914, goude ma oa bet mouget un emsavadeg kongo gant nerzhioù Portugal, e voe lakaet fin d'ar rouantelezh. Mont a reas he douaroù d'ober trevadenn Angola ha bro warezet Kabinda. Ul luskad politikel ha relijiel, Bundu dia Kongo, zo bremañ hag a glask adsevel ur vro hag a vefe distag diouzh stadoù Angola, Republik Kongo, Republik Demokratel Kongo ha Gabon..

## Notennoù
Bob Hawke

**Robert James Lee Hawke**, AC, GCL, ganet d'an 9 a viz Kerzu 1929 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Mae 2019, a oa ur politikour aostralian. Bet e oa 23vet kentañ-ministr Aostralia ha penn al Labor Party etre 1983 ha 1991. Hawke a oa bet ezel eus ar parlamant evit Wills etre 1980 ha 1992. Brudet eo evit bezañ bet ar c'hentañ-ministr a badas ar muiañ eus kostezenn al Labor.
Rachel Held Evans

**Rachel Held Evans** (ganet Rachel Grace Held) d'an 8 a viz Even 1981 hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Mae 2019) a oa ur skrivagnerez, blogerez ha kazetennerez kristen stadunanat. He levr *A Year of Biblical Womanhood* a oa bet war listenn an e-book nann-faltazi ha best-seller eus an New York Times.
## Buhez
E Eil levr anvet, *A Year of Biblical Womanhood: How a Liberated Woman Found Herself Sitting on Her Roof, Covering Her Head, and Calling Her Husband Master*, a oa bet embannet e miz Here 2012. Un dezrevell eo eus ur bloavezh a-bezh lec'h m'he devoa bevet en ur heuliañ strizh lezennoù ar Bibl er vuhez pemdez evel maouez. Al levr a oa bet brudet dre ar vro ha pedet e oa bet Evans en *The Today Show*. E 2014, Evans he devoa adembannet he levr *Evolving in Monkey Town* gant an titl nevez *Faith Unraveled*.
## Marv
Evans a oa bet lakaet dindan koma e miz Ebrel 2019 goude un taol alergiezh ouzh ul louzoù a-enep ur bilimadur. D'an 2 a viz Mae, "ur c'hwezhadur bras eus he empenn" en devoa lakaet anezhi war he zalaroù, hag aet e oa da Anaon d'ar 4 a viz Mae.
## Oberennoù
* (2010). Evolving in Monkey Town: How a Girl Who Knew All the Answers Learned to Ask the Questions. Zondervan. ISBN 978-0310293996., adembannadur — (2014). Faith Unraveled: How a Girl Who Knew All the Answers Learned to Ask Questions. Zondervan. ISBN 978-0310339168.
* — (2012). A Year of Biblical Womanhood: How a Liberated Woman Found Herself Sitting on Her Roof, Covering Her Head, and Calling Her Husband Master. Thomas Nelson. 352. ISBN 978-1595553676.
* — (2015). Searching for Sunday: Loving, Leaving, and Finding the Church. Thomas Nelson. ISBN 978-0718022129.
* — (2018). Inspired: Slaying Giants, Walking on Water, and Loving the Bible Again. Thomas Nelson, Inc. ISBN 9781400211074
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
## Notennoù ha daveennoù
Ieoh Ming Pei

**Ieoh Ming Pei**, FAIA, RIBA, ganet d'ar 26 a viz Ebrel 1917 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Mae 2019, a oa un tisavour sinaat-stadunanat. Ganet e oa bet e Guangzhou ha desavet en Hong Kong ha Shanghai. Pei a zo bet awenet pa oa yaouank gant liorzhoù Suzhou.
Stroñs war ar goulenn

Ar stroñs war ar goulenn zo ur variadur dic'hortoz eus ar goulenn hollek, da lâret eo sammad ar bevezadur dibenn, ar postadurioù, an dispignoù publik hag an ezporhiañ. Ar stroñs goulenn zo positivel ma vez kresket ar goulenn, met negativel ma tigresk.

Krouet e vez ar stroñs war ar goulenn diwar fluktuadurioù ekonomikel. Gall' a ra krouiñ un astennadur pe un enkadenn war an ekonomiezh.

Bez e c'hell ar stroñs goulenn kaout orinoù liesseurt :
* kresk ar goproù goude un harz-labour
* kresk an dispignoù publik
Efed ur stroñs war ar goulenn positivel :
* War berrdermen e vo kresket ar produerezh, pignet ar prizioù ha muioc'h a bostoù-labour a vo.
* War hirdermen en do kresk ar prizioù un efed reizhañ war ar goulenn o lakaat anezhañ da zigreskiñ.
Efed ur stroñs war ar goulenn negativel :
* War berrdermen e vo digresket ar produerezh hag ar prizioù met an dilabour a gresko.
* War hirdermen en do digresk ar prizioù un efed reizhañ war ar goulenn o lakaat anezhañ da greskiñ.
Heilbronn

**Heilbronn** (distaget  zo ur gêr eus Alamagn, e hanternoz stad Baden-Württemberg. Gant war-dro  a annezidi ez eo ar c'hwec'hvet kêr vrasañ er stad.

Emañ war lez an Neckar. Gwechall e oa ur gêr zieub ("Freie Reichsstadt") eus an Impalaeriezh Santel Roman ; hiziv ez eo kêr-benn Landkreis Heilbronn (distrig Heilbronn), e rannvro Heilbronn-Franken. 

Anavezet eo Heilbronn abalamour da vrud ar gwin eus ar c'hornad ha lesanvet e vez *Käthchenstadt*, diwar anv pezh-c'hoari Heinrich von Kleist *Das Käthchen von Heilbronn* ("Katellig Heilbronn"). 

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Heilbronn gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn an ti-kêr (
Produusted

En ekonomiezh, ar **broduusted** a zo muzuliañ derez skodenn ar faktorioù produiñ. Da lavaret eo ar faktorioù kevala ha labour. Liammet eo ar broduusted ouzh an askoridigezh, an efedusted hag an efedegezh.

Faktorioù kevala a zo kevala digemm, hollad ar binviji produiñ a bad ouzhpenn ur bloavezh. Da skouer: mekanikoù, savadurioù met gallout a ra ivez bezañ ur merk pe meizantoù.

Faktorioù labour: kevala denel, dorn labour, da lavaret eo al labourerien.

Kavout a reer stummoù produusted disheñvel: 
* produusted al labour = Kementad produiñ **÷** Niver a labourerien
* produusted labour dre eur = Kementad produet **÷** Amzer labour
* produusted hollek ar faktoriou = Kementad produiñ **÷** Hollad ar faktorioù produet implijet
Licinius

**Flavius Galerius Valerius Licinianus Licinius** (Moesia, 263 - Thessaloniki, 324) a voe un impalaer roman hag a renas adalek 308 betek e varv. Dimezet e oa da Flavia Constantia (313-325). Ur mab o doe, Licinius II, pe Licinianus.

Ganet e oa e Moesia, en un tiegezh kouerien.

E Nicomedia (İzmit, Turkia hiziv) edo o chom, e reter an impalaeriezh. En 313, en Embann Milano, e stalias ar gendoujañs relijiel a-gevret gant Constantinus Iañ.

En 324 e reas Constantinus brezel dezhañ, ha trec'het e voe Licinius en Emgann Adrianopolis (324) (Edirne, Turkia hiziv) d'an 3 a viz Gouhere 324 hag en Emgann Khrysipolis (Üsküdar, Turkia hiziv) goude.
Bac'het e voe e Thessaloniki, ha drouklazhet ur pennadig goude.
Changüí

Ar changüí zo ur sonerezh eus enez Kuba. Unan eus an doareoù anezhañ eo an nengón.
. Sonet e vez gant an tres (un doare gitar), ar marimbula, ar maracas, ar güiro. Ur pennkaner a vez hag ar sonerien o tiskanañ.

Grupo Changüí de Guantánamo.jpg|Laz Changüí, eus Guantánamo(La Habana, 1962)
Marimbula.JPG|Ar marímbula, benveg implijet er changüí

## Liammoù diavaez
*Kentel ''changüí'' 
*Seniñ ''changüí''
*Laz mod kozh 
*Morena Son ha Kiki Valera o seniñ ur changüí 
*Film diwar-benn istor ar ''changüí''
## Notennoù
Silves

**Silves** (distaget [] e portugaleg) zo ur gumun eus Portugal, e rannvro Algarve. E 2011 e oa  a dud o chom enni, gant war-dro  anezho o chom e kêr. Rannet eo e c'hwec'h parrez (*freguesias*). Emañ war ribl ar stêr Arade.

Kêr-benn gozh Algarve eo Silves hag ur gêr a bouez a-fet istor ar vro. Ur c'hastell zo, savet war un dorgenn, hag un iliz-veur, savet en  e-lec'h ur voskeenn goshoc'h. En iliz-veur emañ bez ar roue João II.

## Notennoù
Julia Mamaea

**Julia Avita Mamaea** (14 pe 29 Eost goude 180–235) a oa ur vaouez a renk uhel en impalaeriezh roman. Mamm e oa d'an impalaer roman Severus Alexander ha rejantez e voe en e lec'h e Roma en e vugaleaj.

Merc'h e oa d'ur senedour roman, Gaius Julius Avitus Alexianus, ha d'e bried Julia Maesa, a orin sirian o-daou. He mamm a oa merc'h d'ur beleg-meur e templ Elagabal, e kêr Ems, e Siria, ha pinvidik evel ar mor. 
C'hoar e oa da Julia Soæmias.

Nizez e oa da Julia Domna, a oa dimezet da Septimus Severius, a zeuas da vout impalaer e 193. Pan eas he moereb da Roma da impalaerez ez eas Julia Mamaea d'he heul, gant he mamm hag he c'hoar .

War-dro ar bloaz 200 e timezas d'un den bet konsul, nemet n'ouzer ket e anv, hag a varvas prestik.

En 217, pa voe lazhet he c'henderv, an impalaer Caracalla, hag he moereb Julia Domna prestik goude, e tistroas he mamm Julia Mæsa hag he c'hoar da Ems, ma voe anvet mab Julia Soæmias da veleg-meur an doue Elagabal.

Eno marteze e timezas d'ur magistrad ha marc'heger sirian, Marcus Julius Gessius Marcianus, ha bevañ a reas en Arca (hiriv Tell Arqa, e Liban). Genel a reas ur verc'h, Theoklia, hag ur mab, Marcus Julius Gessius Bassianus Alexianus.

## Distro da Roma
Goude 218 pa voe anvet he niz Bassianus da impalaer, evel Augustus, dindan an anv Elagabal, ez eas-eñ da ren da Roma gant e vamm Julia Soaemias hag e vamm-gozh Julia Maesa. Hag ar voereb Julia Mamaea d'o heul. Kontrol d'he c'hoar henañ e oa brudet Julia Mamaea da vout vertuzius, ha ne veze ket fallvrudoù warni. Sevel a reas he mab da vout impalaer Roma.
Clara Morgane

**Emmanuelle Aurélie Munos**, pe Clara Morgane hervez hec'h anv-micher, ganet d'ar 25 a viz Genver 1981 e Marseille, zo un aktourez pornografek gall.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Clara Morgane war IMDb
Antoninianus

An **antoninianus** a oa ur pezh moneiz en impalaeriezh roman, a dalveze, a greder, 2 denarius. Da gentañ e oa ur pezh arc'hant, goude e voe arem hag arc'hant. Krouet e voe gant an impalaer Caracalla e 215. A-wechoù e veze gant dremm an impalaer, a-wechoù all gant hini e bried.

Daoust d'an anv *antoninianus* roet hiriv, n'ouzer ket pe anv e oa e gwirionez.
The Bard is a Very Singular Character

***The Bard is a Very Singular Character: Iolo Morganwg, Marginalia and Print Culture*** zo un dastumad skridoù saoznek diwar-benn oberenn ar barzh kembraek Iolo Morganwg, gant Ffion Mair Jones e 2010.
## Levrlennadur
*JONES, Ffion Mair : *Iolo Morganwg and the Romantic Tradition in Wales – The Bard is a Very Singular Character: Iolo Morganwg, Marginalia and Print Culture*, University of Wales Press, 2010 
## Liamm diavaez
*  Gwales
Diac'hinad Anderson

**Diac'hinad Anderson** a zo un diac'hinad hag a ziskouez ar fed 'n eus ket dre ret, ur studier gant un diplom uheloc'h eget hini e gerent, ur renk sokial uheloc'h. An diac'hinad-mañ a zo bet lakaet war-wel gant Charles Arnold Anderson (1907 - 1990) e 1961 en ur pennad anvet *"A Skeptical Note on the Relation of Vertical Mobility to Education"* embannet gant ar gelaouenn *American Journal of Sociology*. Hervezañ eo "statud sokial bennak ar vibien tost dizalc'h diouzh o live deskadurezh, diplom bennak". Da lavaret eo, an diplom a zo evel ar moneiz ; gallout a ra c'hoarvezout dezhañ ur c'hwezhadur, ar pezh a grou un didalvoudekaat eus an diplomoù. Gallout a reomp adlavarout an diac'hinad Anderson gant ar gerioù-mañ : an diplom da gaout plasoù sokial a zo muioc'h-mui ret met nebeutoc'h nebeutañ trawalc'h. 

An diac'hinad a ziskouez ez eo digresket splet sokial hag ekonomikel an diplomoù : ar memes diplom, a remziad da remziad, na ro ket mui ar memes chañs da dizhout ar memes sort plasoù sokiomicherel. An didalvoudekaat eus an diplomoù a c'hell bezañ displeget gant ar c'hresk bras a ziplomidi, dirak ar c'hresk gorrekoc'h a blasoù sokial eus ar memes live eget ar perzhekadur. Neuze ne 'z eus ket a liamm gwir etre gwellaat al live perzhekadur un hinienn hag e bignadur sokial, so o dislavarout ur wech ouzhpenn ar veritokratiezh.
Maread ar c'hred

Maread ar c'hred a zo emled ha strizhadur ar c'hredoù skignet e ekonomiezh ur vro. Maread ar c'hred a zo unan eus an tri mekanik eus ar fluktuadurioù ekonomikel. An daou all a zo ar stroñs war ar c'hinnig hag ar stroñs war ar c'houlenn. 

Anvet eo paradoks ar sioulder, efedoù kelc'hiadoù ar c'hred war ar fluktuadurioù. Da skouer, enkadenn ar Subprimes a zo aet en-dro get maread ar c'hred, met tremenet eo eus un aergelc'h gwellwelus, d'un aergelc'h gwallwelus. 

Ar mont en-dro a zo an hini da heul : 
Kregiñ a ra get digresk ar feur kampi, degas a ra ur c'hresk eus goulenn ar c'hredoù, hag erruet 'vez en aergelc'h gwellwelus ha brokerezh. Neuze an tiez-bank a grog da arc'hantañ raktresoù ekonomikel risklet hag a zegas un emled. Muioc'h mui a obererien ekonomikel ne c'hallont ket restaolañ o dle, neuze e koll arc'hant an tiez bank ha techet int da vezañ eveziekoc'h. Ar feurioù kampi a gresk, ha start eo en em arc'hantañ, degas a ra un digresk beveziñ hag un digresk postañ, hag an efed fin a zo ar rezeadur hag an dilabour.
Sord

**Sord Cholmcille**, pe **Sord** hepmuiken (*Swords* e saozneg), zo ur gêr e reter Iwerzhon, e-kichen Dulenn. E kontelezh Fine Gall emañ, tre e-kichen aerborzh Dulenn. Ar gêr vrasañ eo e kontelezh Fine Gall abaoe ma oa bet krouet ar gontelezh-se e 1994, diwar rannañ kontelezh Dulenn.

Kontañ a reer e voe savet ar gêr gant Sant Colmcille war-dro 560. Kresket buan eo poblañs kêr er bloavezhioù diwezhañ ; e 2011 e oa  a annezidi. Dont a ra touristed di da welet ar c'hastell, savet war-dro 1200, ha feunteun sakr Colmcille, e-kichen an iliz. 

E Sord e voe graet obidoù Brian Boru war-lerc'h Emgann Cluain Tarbh (Clontarf), hag er gêr-se ivez e voe savet Gruffudd ap Cynan, a zeuas da vezañ roue Gwynedd adalek 1081.

## Notennoù
Keidennadur

**Keidennadur** ar gevredigezh a zo un deorienn bet savet gant ar sokiolour Henri Mendras etre ar bloavezhioù 1965 ha 1984 en e levr "La seconde révolution francaise". An deorienn-se a lak war wel ur c'hemm eus framm ar gevredigezh da vare fin an  e Frañs. Merzet e vez a-hed an *30 glorieuses* un homogenekadur eus ar gevredigezh (tostoc'h-tostañ eo an hiniennoù etrezo en ur sell sokiologel), un emdroadur eus ar framm sokio-micherel, hag ur renkad sokial etre brasoc'h-brasañ.

Ur chema diwar stumm ur c'hornigell a zo bet ijinet gant Mendras evit skeudenniñ ar framm sokial nevez-se :

Faktorioù pennañ ar c'heidennadur a zo: 
* Kresk ar bevezadur a-vern (industrializadur)
* Kresk ar c'horvoderioù
* Demokrateladur ar skol (kresk feur skoliata, bachelouriezh gant un niver bras...)
* Digresk an dizingalderioù ekonomikel ha sokial (memes pleustroù sokial)
* Tredeladur ar gevredigezh (kresk an niver a dud en 3de gennad, memes statud sokio-micherel...)

Stummadur ur renkad etre ledannoc'h-ledannañ a zegas un digresk eus ar santimant pe emskiant aparchantiñ, ar pezh a lak da greskiñ neuze an hiniennelouriezh en hor gevredigezh.
Renée Simonsen

**Renée Toft Simonsen**, ganet d'an 12 Mae 1965 en Aarhus (Danmark), zo ur aktourez hag ur skrivagnerez danat.
Brudet e oa evel gwiskerez dilhad er bloavezhioù 1980. 

Merc'h eo d'ur glañvdiourez ha d'ur studier. Dizimeziñ a reas he zud pa oa 13 vloaz. Da 17 vloaz e krogas gant micher ar c'hiz. A-benn ma oa 23 bloaz e oa aet skuizh ganti.

Moereb eo da Clara Simonsen, ur ganerez brudet en he bro.
## Filmoù
;Skrivagnerez
*2016 : *Iqbal & superchippen* ("Iqbal ha superchips")
*2015 : *Iqbal & den hemmelige opskrift* ("Iqbal hag ar rekipe kuzh")
*2013 : *Kampen* ("Stourm")
*2010 : *Karla og Jonas* ("Karla ha Jonas")
*2009 : *Karla og Katrine* ("Karla ha Katrine")
*2007 : *Karlas kabale* ("Karlas digenvez")
;Aktourez
*1987 : *Via Montenapoleone* ("Straed Montenapoleone") [roll : Elena]
*1985 : *Sotto il vestito niente* ("Netra dindan ar sae") [roll : Barbara]
## Oberennoù
* *Karlas kabale* (levr evit ar vugale, 2003)
* *Karla og Katrine* (levr evit ar vugale, 2004)
* *Anthony Greenwood og den amerikanske præsident* (levr evit ar vugale, 2005)
* *Karlas svære valg* ("Dibab diaes Karla") (levr evit ar vugale, 2005)
* *Karla og Jonas* (levr evit ar vugale, 2006)
* *Den sejeste* ("An hini fallañ") (levr evit ar vugale, 2006)
* *Lillebror & kysse-kvælerslangen* (levr evit ar vugale, 2006)
* *Lillebror & Silver* (levr evit ar vugale, 2006)
* *Karlas venindebog* (2006)
* *Anthony Greenwood og gidslet i Afrika* (levr evit ar vugale, 2007)
* *Tirsdag formiddag* (romant, 2007)
* *Kære dagbog* (2007)
* *Wilbur, en møgunge* (levr evit ar vugale, 2007)
* *Karla superstjerne* (levr evit ar vugale, 2010)
* *Dømt til frihed* (levr evit ar vugale, 2010)
* *Karlas kamp* (levr evit ar vugale, 2011)
* *At finde hjem* (buhezskrid, 2014)*
==Liammoù diavaez==
*[https://www.imdb.com/name/nm0800779/?ref_=nv_sr_1?ref_=nv_sr_1 Internet Movie Database]
*[http://reneesimonsen.de *Lec'hienn'' Renée Simonsen] e bed ar c'hiz.
Duncan Laurence

**Duncan de Moor** , ganet d'an 11 a viz Ebrel 1994, brudet gant e anv micher **Duncan Laurence**, zo ur c'haner ha skrivagner pozioù izelvroat. Laurence a zo kroget gant hent micher ar sonerezh e 2014 ha tizhet en devoa an hanter gourfenn en abadenn The Voice of Holland e-pad ar pemvet koulzad. Kannad an Izelvroioù e oa evit kenstrivadeg an Eurovision 2019 gant ar ganaouenn "Arcade". Ar maout a zo aet gantañ er genstrivadeg.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Duncan Laurence war lec'hienn ofisiel an Eurovision
Afer Ibiza

An **Afer Ibiza** (alamaneg: *Ibiza-Affäre*) zo ur gwallskouer politikel en Aostria gant Heinz-Christian Strache, beskañseller ar vro ha penn ar strollad politikel Strollad ar Frankiz (FPÖ); Johann Gudenus, ur c'hannad eus Strollad ar Frankiz. Ouzhpenn an daou zen ez eo ur gwallskouer eus Strollad ar Frankiz hag ar sistem politikel aostrian dre vras. Strache ha Gudenus o deus roet o dilez, ur wech brudet ar gwallskouer.

## Notennoù ha daveennoù
Heinz-Christian Strache

**Heinz-Christian Strache**, ganet d'an 12 a viz Even 1969, zo ur politikour aostrian bet beskañseller Aostria etre 2017 ha 2019. Ministr eo bet ivez evit ar servij trevour hag ar sport etre Genver 2018 ha Mae 2019 ha degemenner Strollad ar Frankiz (FPÖ) etre Ebrel 2005 ha Mae 2019. Bet e oa ezel eus ar C'huzul broadel (Nationalrat) etre Here 2006 ha Kerzu 2017 hag ezel eus ar Wiener Gemeinderat und Landtag (2001–2006).

E Mae 2019, ur filmig o tiskouez Strache, filmet e 2017, a ziskouez anezhañ dedennet gant un eskemm etre kevratoù aferioù hag un harp politikel gant ur vaouez hag en em ginnig evel nizez d'un oligark rusian. Hervez ar filmig e vez diskouezet ivez selloù Strache evit treiñ an tabloid pennañ aostrian, *[[Kronen Zeitung]]*, en un uhelgomzer evit ar strollad FPÖ. Graet e vez **Ibiza-Affäre** pe **Afer Ibiza** eus ar gwallskouer.

D'an 18 a viz Mae 2019, pa welas an trouz tro-dro d'an afer o vont war washaat, Strache en devoa embannet e zilez eus e garg a veskañseller eus Aostria, Ministr, ha degemenner Strollad ar Frankiz.
Emgann ar Sava

En **Emgann ar Sava**, war lez ar stêr Sava, adstêr d'an Danav, nepell diouzh Emona, e 388, e voe trec'het Magnus Maximus gant an impalaer Theodosius Iañ. Diwezhatoc'h e voe tapet Maximus gant e enebourien ha lakaet d'ar marv en Aquileia.

## A-raok an emgann
Pa varvas an impalaer roman Valentinianus Iañ e 375 e voe anvet e zaou vab, Gratianus ha Valentinianus II. da impalaerien.
Gratianus, a oa 17 vloaz d'ar c'houlz-se, a grogas brav e ren, gant un trec'h war an Alemanned war ar Roen e 377.
Andragathius, *magister equitum* Maximus, an hini en devoa lazhet Gratianus, a voe trec'het e-kichen Siscia (Sisak e Kroatia hiziv) gant e vreur Marcellinus e Poetovio (Ptuj e Slovenia hiziv).

Tec'hel a reas Maximus da-vetek Aquilea, goulenn a reas truez, met dibennet e voe d'an 28 a viz Eost 388, gant kalz eus e soudarded all. Theodosius a ziskouezas penn Maximus e meur a rannvro, hag e Kartada. Andragathius a gavas gwelloc'h en em lazhañ. E wreg hag e ziv verc'h a voe lezet bev.

E vab Victor, ur 7 vloaz bennak dezhañ, a voe trec'het ha lazhet nebeut amzer goude en Augusta Treverorum gant *magister peditum* Valentinian, Arbogast, e fin ar bloavezh-hont.

E-touez e ziskennidi e voe Olybrius, impalaer e 472, meur a gonsul hag a eskob evel sant Magnus Felix Ennodius, eskob Pavia adalek 514 betek 521.

## Notennoù ha daveennoù
Das schöne Abenteuer (1924)

***Das schöne Abenteuer*** zo ur film alaman mut embannet e 1924 sevenet gant Manfred Noa gant an aktourien Vilma Bánky, Georg Alexander hag Ernst Reicher.

Kinkladurioù ar film a zo bet savet gant rener an arzoù Oscar Werndorff.
## Aktourien
* lma Bánky evit Bessy Ferguson
* Georg Alexander
* Ernst Reicher evit Micky
* Hans Unterkircher evit Seine Hoheit, der Prinz
* Wolfgang von Schwindt
* Hans Albers evit Henry Valescu
* Anna Führing
* Eugen Burg evit Kiminalinspektor
* Loni Pyrmont
## Levrlennadur
* Schildgen, Rachel A. (1921) - *More Than A Dream: Rediscovering the Life and Films of Vilma Banky* - 1921 PVG Publishing, 2010 

## Liammoù diavaez
* Das schöne Abenteuer war IMDb
Niels Aagaard

**Niels Lauritsen Aagaard**, ganet e 1612 hag aet gant Anaon d'an 22 a viz Genver 1657, a oa ur skrivagner hag un doueoniour danat. War a seblant e oa breur d'ar barzh Christen Aagaard. Kelenner e oa er Sorø Akademi, e kêr Sorø. Eno e oa bet o labourat ivez evel levraoueger. Marvet e oa e 1657, pa oa 45 bloaz. Chomet ez eus war e lerc'h un toullad oberennoù prederouriezh ha skridoù burutellañ. Ar re-se a oa skrivet e latin, en o zouez *Prolusiones in Tacitum* (Sorø, 1655), *Animadversiones in Ammianum Marcellinum contra Boxhorn* (Sorø, 1654).
## Oberennoù
* barzhonegoù gresianek ha latin 
* *De optima regendœ reipublicœ*, ur skrid politikel (1653)
* *Animadversiones in Ammianum Marcellinum contra Boxhorn* (Sorø 1654)
* *De optimo genere oratorum*
* *De stylo Novi Testamenti*
* *De usu Syllogismi in theologia*
* *Prolusiones in Tacitum* (Sorø 1655)
* *De nido phoenicis*
* *De ignibus subterraneis*

[Rummad:Skrivagnerien latin]]
Naruhito

**Naruhito**, ganet d'an 23 a viz C'hwevrer 1960, eo impalaer Japan. Lakaet eo bet war an tron d'ar 1añ a viz Mae 2019. Dre-se ez eo bet kroget ar marevezh Reiwa. An tad, an impalaer Akihito en devoa dilezet an tron d'an 30 a viz Ebrel 2019. Naruhito eo 126 impalaer Japan hervez an urzh hêrezh hengounel er vro.

E 1993, eo dimezet gant an diplomat Masako Owada. Ur bugel o deus, Aiko, priñsez Toshi.
## Anv
E Japan, ne vez ket graet anv eus an impalaer dre e anv gwirion met kentoc'h gant an droienn "E veurdez an impalaer" (天皇陛下 Tennō Heika) a zo berraet en *e veurdez* (陛下 Heika). Dre skrid e vez graet gant an droienn "An impalaer o ren" (今上天皇 Kinjō Tennō). Ar marevezh a grog gant ren Naruhito a zo bet anvet "Reiwa" (令和), hag hervez an hengoun e vo adanvet Impalaer Reiwa (令和天皇 Reiwa Tennō, gwelet "anv dalif") dre urzh ar c'huzulva impalaeriel goude e varv. Anv ar marevezh war e lerc'h a vo ofisiel ur wech ma vo marvet pe goude ma vefe dilezet an tron gantañ.
Pac-Man

**Pac-Man** (japaneg : **パックマン**, *Pakkuman*) zo un dudenn c'hoari video krouet gant Toru Iwatani hag embannet gant Namco ha Midway Games. Embannet e oa bet da gentañ e Japan gant an anv "Puckman" e Mae 1980, ha goude-se e Stadoù-Unanet Amerika e miz Here eus ar memes bloavezh.
Servijoù publik

Ar **servijoù publik** eo lakaat terkañ laz hollek nann marc'hadourel e plas en ur gumuniezh. 

Paeet e vez ur priz izeloc’h eget hini ar produerezh, betek bezañ digoust a-wechoù. Paeet e vez dre ar savadennoù ret a vez tennet diwar ar goproù.

Goude an Eil Brezel-bed gant Jèze, Rolland, Bonnard, de Laubadère e voe krouet ar servijoù publik evel m'emaint bremañ. Krouet e vez lec’hioù, gant arc’hant ar Stad hag ar strollegezhioù tiriadel, diazezadur publik (ti-kêr, skol-veur) ha tud prevez (treuzdougen boutin).
Ar servijoù publik a rank bezañ dibaouez (n’o deus ket ar gwir da serriñ evit mont da vanifestiñ), digor d’an holl hag emdroüs (mont war-raok, nevezadenniñ gant ar c’hemmoù gevredigezhel). Gaston Jèze : ezhommoù laz hollek roet gant gouarner ur vro.
Roll ar servijoù publik zo degas unaniezh en ur gêr, stourm a-enep an dizingalderioù.
## Ur servij foran : al levraouegoù
Kontet e vez tremen 16 000 levraoueg publik hiziv e Frañs. Ul levraoueg he deus ar rediñ da gaout eurvezhioù ledan, evit ma vefe digor da bep seurt eurvezhioù evit a bep seurt tud. Ingalded, da c’houzout kinnig un hollad a sevenadur gant soñjoù disheñvel dre a bep seurt doareoù disheñvel evit en em kelaouiñ. Ul lec’h ma vez tabutoù, deskadurezh, nevezadenn sokial hag all eo al levraouegoù.
Enkadenn ar Subprimes

**Enkadenn ar Subprimes** a zo un enkadenn ekonomikel war rann an immobilier. Adalek 2007 eo bet tapet an ekonomiezh bedel enni. Orin an enkadenn a zo ar subprimes, kredoù gant feurioù kemmus implijet e rann an immobilier. Er penn kentañ e oa un aergelc’h gwellwelus tro-dro d’ar feur-se neuze kalz a dud a kemere ur c’hred a feur kemmus. D’ar poent-se e oa ar c’hredoù-se izel o feur met kroget o deus da kreskiñ ha diaes e oa restoalañ ar c’hred gant feurioù uhel. Tout ar sistem a zo aet da get. Ar bankoù na oa ket restaolet ken neuze e oa riskloù freuzstal met ivezh evit holl reoù all dre ma vezh dleoù etre an holl bankoù. Efedoù ‘zo bet e ekonomiezh ar bed, ar sistemoù bank hag ekonomikel a zo deuet da vezañ bresk. Diaes eo tapout ur c’hred er bank ar bankoù n’o deus ket fiziañs ken. diaesoc’h eo neuze kaout ul lojeiz ha neuze e vezh reduet ar kuzumadur met ivezh postañ arc’hant.
Renya Mutaguchi

**Renya Mutaguchi** (牟田口 廉也 Mutaguchi Renya), ganet d'ar 7 a viz Here 1888 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Eost 1966, a oa un ofiser uhel japanat. Letanant jeneral e Lu Impalaeriezh Japan e oa e-pad an Eil Brezel-bed ; penn al lu japanat e oa bet e-pad Emgann Impha.

Hiziv-an-deiz ez eo gwelet evel ur jeneral fall en devoa aberzhet ar 15 arme impalaeriel (55 000 den lazhet diwar un hollad a 85 000) dre m'en doa rakwelet fall an oberiadur-brezel. 
## Notennoù ha daveennoù
Emgann ar Berezina

**Emgann ar Berezina** a oa bet stourmet etre ar 26 hag an 29 a viz Du 1812, etre nerzhioù lu Napoleon, a oa o kilañ goude aloubadeg Rusia hag a oa o klask treuziñ ar stêr Berezina (nepell diouzh Borisov, e Belarus), hag armeoù rusian renet gant Mikhail Kutuzov, Peter Wittgenstein hag an amiral Pavel Chichagov.
Ne voe trec'her anat ebet e fin an emgann. Ar C'hallaoued o devoa kollet kalz soudarded ha dafar met a oa deuet a-benn da dreuziñ ar stêr memes tra hep bezañ stanket. An droienn "*Bérézina*" a vez implijet abaoe e galleg evit ober meneg eus un taol fall.