Francisco Ibáñez

**Francisco Ibáñez Talavera** (Barcelona, 15 a viz Meurzh 1936 – *idem*, 15 a viz Gouere 2023) a oa ur senarioour hag un treser spagnol bannoù-treset spagnolek, ezel eus eil rummad treserien ar Skol Bruguera e Barcelona.

Kalz stiradoù bannoù-treset fentus zo bet krouet gantañ, en o zouez *Mortadelo y Filemón* hollvrudet hag a levezonas meur a rummad treserien. Ouzhpenn d'ar stirad *Mortadelo y Filemón* e skrivas hag e tresas *13 Rue del Percebe*, *Rompetechos*, *El botones Sacarino*, *Pepe Gotera y Otilio* ha *Chicha, Tato y Clodoveo*. Adalek ar bloavezhioù 1990 avat ez eo gant *Mortadelo y Filemón* e tremenas ar braz eus e amzer.

Unan eus difennerien veur ar bannoù-treset lakaet da arz-kaer eo bet. Tremen 100 milion a skouerennoù eus e vandennoù-treset zo bet gwerzhet, ha tresadennoù-bev zo bet graet diwar *Mortadelo y Filemón*.

## Buhez
D'ar 15 a viz Meurzh 1936, pevar miz a-raok deroù Brezel Spagn, e voe ganet Francisco Ibáñez Talavera e Barcelona, pevare mab d'ur c'hontour a orin eus Kumuniezh València ha d'e bried a orin eus Andalouzia. Abred-tre e voe dedennet gant ar bannoù-treset spagnolek hag ar sinema fentus stadunanat. Unnek vloaz e oa pa voe embannet e dresadenn gentañ e 1947 er gelaouenn *Chicos*.

Goude echuet ar skol kentañ derez e krogas da studiañ ar gontouriezh, ar bank hag ar prizachañ kenwerzhel. E 1950, oadet a 14 vloaz, e labouras evel troterig er Banco Español de Crédito ; daou vloaz diwezhatoc'h, ouzhpenn d'al labour-se, e krogas da genlabourat gant ar c'helaouennoù *Nicolás*, *Chicolino*, *La hora del recreo*, *Alex*, *Liliput*, *El Barbas* ha dreist-holl gant an div gelaouenn fentus a veze embannet gant Editorial Marco : *La Risa* hag *Hipo, Monito y Fifí*. Eno e tresas goloioù ha stiradoù, en o zouez *Kokolo* (1952), *Melenas* (1954), *Don Usura* (1955) hag *Haciendo el indio* (1955) ; hennezh diwezhañ a voe berzh bras kentañ an arzour, pa voe embannet ivez e stagadenn sizhuniek ar gazetenn *La Prensa* e Barcelona.

En hañv 1957 e tivizas Francisco Ibáñez, 21 bloaz, mont da dreser leunamzer, peogwir e c'houneze dija muioc'h a arc'hant gant e vannoù-treset eget gant e labour evel merour strobadoù kevrannoù er bank. En ur labourat evit Editorial Marco ec'h emezelas e skipailh ar sizhunieg *Paseo infantil*, ma krouas ar stirad *Pepe Roña* ha ma adkemeras ar stirad *Loony* war-lerc'h an treser Alfons Figueras (1922-2009) ; berbbad e voe *Paseo infantil* avat, pan eas da get goude 53 niverenn.

E miz Eost 1957 bepred e krogas da genlabourat ivez gant an ti-embann bras Bruguera, a oa mall warnañ kavout treserien nevez rak d'ar gelaouenn bannoù-treset nevez *Tío Vivo* e oa aet e dreserien bennañ. Fentigelloù war un dodenn resis, evel ur sport, a dresas eno da gentañ evit ar c'helaouennoù *Pulgarcito*, *El DDT* ha *Selecciones de Humor del DDT* rak ar fentigelloù e oa ar bazenn ret evit kaout un dudenn e kelaouennoù an ti-embann.

D'an 20 a viz Genver 1958, pa laboure Francisco Ibáñez evit Bruguera hepken, e voe aotreet gant rener an arzoù da ober istor kentañ *Mortadelo y Filemón* er gelaouenn *Pulgarcito*. Abaoe, hag a-hed ar bloavezhioù 1960, e tresas e stiradoù gwellañ hag en o azasaas evit meur a gelaouenn embannet gant Bruguera : *La familia Trapisonda* evit *Pulgarcito * (1958), *13, Rue des Percebe* (*Tío Vivo*, 1961), *El botones Sacarino* (*El DDT*, 1963), *Rompetechos* (*Tío Vivo*, 1964) ha *Pepe Gotera y Otilio* (*Tío Vivo*, 1966).

Levezonet ma oa gant ar bannoù-treset gall-ha-belgiat ec'h embannas e 1969 *El sulfato atómico*, ar c'hentañ istor gant Mortadelo ha Filemón a zo bet skrivet evit ober goap eus bed ar spierien. Berzh-bras a reas e Spagn hag er bed a-bezh, ha korvoet e voe gant Bruguera dre embann *Mortadelo* (1970), *Super Mortadelo* (1972), *Mortadelo Gigante* (1974) ha *Mortadelo Especial* (1975). Gant distro ar c'hontrollerezh e voe ret dilezel an daveoù d'ar gevredigezh spagnol.

Er bloavezhioù-se e c'houzañvas an arzour pa voe korvoet e dudennoù brudetañ war an dachenn genwerzhel hag en un doare greantel : ret e voe dezhañ asantiñ da vout gopret dre bajennad, ar pezh e lakaas da dresañ betek 40 pajenn bep sizhun. Ret e voe dezhañ ivez dilezel e dudennoù all ha gervel skorerien ; un dudenn nevez hepken a zeuas er gouloù : *Tete Cohete* e 1981.

E bloaz 1985 e kuitaas F. Ibáñez an ti-embann Bruguera. Gant an ti bras-se avat  chomas ar gwirioù war an tudennoù, ha tamm-ha-tamm e voent fiziet e senarioourien ha treserien all a oa bodet er *Bruguera Equip*.

E-keit-se e krogas Francisco Ibáñez da labourat evit un embanner all, Grijalbo, ma krouas e 1986 tudennoù nevez evit ar gelaouenn *Guai!* : *Chicha, Tato y Clodoveo, de profesión sin empleo* ha *7, Rebolling Street*.

D'an 11 a viz Du 1987 e voe embannet e Spagn al lezenn 22/1987 a-zivout ar berc'henniezh kefredel hag a gadarnae e oa perc'hennet an oberennoù gant an oberourien. Emezelañ en ti-embann Ediciones B a reas F. Ibáñez kent fardañ c'hwec'h albom *Mortadelo y Filemón* bep bloaz; ma weler kalz elfennoù a ra dave d'ar mare ma 'z int bet krouet.

Er bloaz 2018 e voe rentet enor da Francisco Ibáñez gant treserien spagnol a anzave bezañ bet levezonet gantañ. D'an 20 a viz Kerzu 2020 e voe skignet gant ar chadenn skinwel *La 2* un abadenn diwar-benn an arzour meur en he stirad *Imprescindibles* ("Ar re ziziouerus").

D'ar 15 a viz Goure 2023 e varvas Francisco Ibáñez e Barcelona, e gêr c'henidik.

## Oberennoù


Falles 2014 - 6.jpeg|*Mortadelo y Filemón*, 1958-2023
Botones Sacarino.jpg|*El botones Sacarino*, 1963-1982
Rompetechos.jpg|*Rompetechos*, 1964-1978, 2003-2009
Homenaje a Francisco Ibáñez (20211030 130315).jpg|En enor da F. Ibáñez, gant Raúl Estal, Cartagena, 2021


## Enorioù
A-zivout an enorioù e tisklêrias Francisco Ibáñez Talavera : 
*1994 : Priz Meur Saloñs Etrebroadel ar Bannoù-treset e Barcelona, evit holl e oberennoù.
*2002 :  Medalenn aour Dellid an Arzoù-kaer • Priz Ós Saloñs Etrebroadel ar Bannoù-treset e Madrid (*Expocómic 2002*), evit holl e oberennoù.
*2008 : Priz *Notario del Humor*, Skol-veur Alacant.
*2021 :  *Creu de Sant Jordi* ("Kroaz Jord a Lydda"), Generalitat de Catalunya.
*2022 : Medalenn aour an Dellid Sevenadurel, kuzul-kêr Barcelona.

## Liammoù diavaez

* 
* 
*
* 

## Levrlennadur
* Cara, Diego. *El Tebeo Español y sus Autores /2*. Almería : Colombia, 2008 
* Cuadrado, Jesús. *Atlas español de la cultura popular: Diccionario de la historieta y su uso 1873-2000, tomo 1*. Madrid : Ediciones Sinsentido, 2008 
* De la Cruz Pérez, Fernando Javier. *Los cómics de Francisco Ibáñez*. Cuenca : Ediciones de la Universidad de Castilla-La Mancha, 2008 
* Fernández Soto, Miguel. *El mundo de Mortadelo y Filemón*. Palma de Mallorca : Dolmen Publicaciones, 2005 
* Guiral, Antonio. *El universo de Ibáñez: De 13, Rue del Percebe a Rompetechos*. Barcelona : Ediciones B, 2009 
* Ramírez, Juan Antonio. *La historieta cómica de postguerra*. Madrid : Editorial Cuadernos para el Diálogo, 1975.

## Notennoù