open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Makabeed

Hervez ar Bibl (Kentañ Levr ar Vakabeed hag Eil Levr ar Vakabeed) e oa ar Vakabeed un tiegezh a gemeras penn ar stourm enep ar rouaned hellenadek (Seleukided) e Rouantelezh Yehouda war-dro 165 kent JK. 

Daoust ma ne oa nemet Youdas o vezañ en-strizh lesanvet Makabai (Ar morzhol) e vez implijet an anv Makabeed pa gomzer eus Matathias ar beleg eus lignez Asmon (a vije bet tad-you-gozh Matathias), a renas an emsavadeg da gentañ hag eus e vibien Youdas, Yonathan ha Simon. 

E Kentañ Levr ar Vakabeed (1M) e veneger Matathias, Youdas, Yonathan ha Simon. Ne gaver nemet Youdas en Eil Levr ar Vakabeed.

Matathias a voe e penn ar Yuzevien e 168-167 kent JK, Youdas etre 167 ha 152 kent JK, Yonathan etre 152 ha 142 ha Simon etre 142 ha 134 kent JK. 

Gant Youdas e voe glanaet an Templ e 164 kent JK. En darvoud-se e kaver orin gouel Hanouka.

Goude marv Simon e chomas izili eus al lignez e-penn Yehouda. Graet e vez rouaned Asmonat anezho. Renet o deus en un doare damemren war Yehouda betek 37 kent JK. 

### Daveoù
Talacre

**Talacre** zo ur gêriadenn e biz Kembre, e penn hanternosañ Sir y Fflint. 

E kumuniezh Llanasa emañ, war aod kornôg Glannau Dyfrdwy, e-kichen beg-douar Y Parlwr Du. Emañ hanter-hent etre Prestatyn er c'hornôg ha Ffynnongroyw er reter. Brudet eo an aod-traezh eno ha dont a ra kalz a douristed di e-pad an hañv.

A-dreñv d'ar gêriadenn emañ torgennoù kentañ Bryniau Clwyd, hag a verk bevenn reter Dyffryn Clwyd. Un tour-tan zo en hanternoz d'ar gêriadenn, e-kichen Y Parlwr Du.
Y Fflint

**Y Fflint** (*Flint* e saozneg) zo ur gêr hag ur gumuniezh e biz Kembre, e Sir y Fflint. Kreizenn velestradurel ar gontelezh eo Y Fflint, war lez aber an Dyfrdwy. 

Kreskiñ a reas kêr en  dreist-holl. E-kichen kêr emañ Kastell Y Fflint, savet etre 1277 ha 1280 gant Edouarzh I, roue Bro-Saoz.

Dalc'het e voe Eisteddfod Vroadel Kembre e kêr Y Fflint e 1969.

E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 1 509 anezho (12,1%) a oa kembraegerien.

## Daveoù
Kanton Lille-1

**Kanton Lille-1** (**' en izelvroeg) a zo anezhañ ur [[rann velestradurel]] eus [[Frañs]] e departamant an [[Norzh (departamant)|Norzh]] hag er rannvro [[Hauts-de-France]]. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.

==Kumunioù==
**Kanton Lille-1''' a ya 4 c'humun hag ul lodenn eus kumun Lille d'ober anezhañ :
* Lille (lodenn),
* La Madeleine,
* Marquette-lez-Lille,
* Saint-André-lez-Lille,
* Wambrechies.

## Daveoù
Houad Meller

An **houad Meller** a zo ur spesad evned palvezek, *Anas melleri* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv al louzawour breizhveuriat Charles James Meller (1836-1869).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad en uhelgompezennoù hag e reter Madagaskar.

## Liammoù diavaez
*  ''Anas melleri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Anas melleri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ewlo

**Ewlo** (distaget [] e kembraeg), pe *Ewloe* e saozneg (distaget []), zo ur gêriadenn e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ e-kichen Queensferry ha Shotton, tost d'ar vevenn etre Kembre ha Bro-Saoz, e tolead Glannau Dyfrdwy.

Dismantroù Kastell Ewlo, unan eus kestell priñsed Gwynedd, a c'haller gwelet e-kichen kêr.
Rita

**Rita** zo un anv roet d'ar merc'hed

## Gerdarzh

## Tud
* Rita Armenia (1278–1333),impalaerez Bizantion
* Rita Cascia (1381–1457), santez italian

### XXvet kantved
* Rita Montaner (1900-1958), kanerez kuban 
* Rita Hayworth (1918–1987), aktourez stadunanat
* Rita Gramignani, ganet e 1943, echedourez italian
* Rita Pavone (ganet e 1945), kanerez italian
* Rita Marley (b. 1946), kanerez jamaikan, intañvez Bob Marley
* Rita Lee (ganet e 1947), sonerez vrazilian
**Rita Yahan-Farouz Kleinstein*, anavezet evel *Rita* (ganet e 1962), kanerez istaelian, en hebreeg ha perseg;
* Maria Rita, pe *Maria Rita Mariano*, ganet e 1977, kanerez vrazilian.
* Rita Morgan Williams (1933-2018), kembreadez kelennerez Skol-veur war ar brezhoneg hag ar c'herneveureg
* Rita Mitsouko, daouad kanerien c'hallek
* Anna Rita Del Piano

## Oberennoù
**Lovely Rita*, gant The Beatles
**[[Rita la caimana]]*, kanaouenn eus Kuba.

## Lec'hioù
* *Santa Rita do Sapucaí*, e Minas Gerais, e Brazil.
Gwaz India

Ar **waz India** (liester : **gwazi India**) a zo ur spesad gwazi, *Anser indicus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Anas indica* (kentanv) da gentañ-penn (e 1790) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'heot ha gwrizioù peurvuiañ.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e kreiz Azia.

## Liammoù diavaez
*  ''Anser indicus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Anser indicus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Gwaz an toundra

**Gwaz an toundra** a zo un evn palvezek, *Anser serrirostris* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* *Anser serrirostris serrirostris*, en toundra biz Siberia,
* *Anser serrirostris rossicus*, en toundra hanternoz Rusia ha gwalarn Siberia.

## Daveennoù
Kanton Sin-le-Noble

**Kanton Sin-le-Noble** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
**Kanton Sin-le-Noble** a ya 15 kumun d'ober anezhañ:
* Bruille-lez-Marchiennes,
* Erre,
* Fenain,
* Hornaing,
* Lallaing,
* Marchiennes,
* Pecquencourt,
* Rieulay,
* Sin-le-Noble,
* Somain,
* Tilloy-lez-Marchiennes,
* Vred,
* Wandignies-Hamage,
* Warlaing,
* Waziers.

## Daveoù
Kanton Villeneuve-d'Ascq

**Kanton Villeneuve-d'Ascq** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred ar 4 a viz C'hwevrer 1982. Dispartiet e oa e 1994 etre kantonioù Villeneuve-d'Ascq-Norzh ha Villeneuve-d'Ascq-Kreisteiz. Adkrouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Etre 1982 ha 1994
**Kanton Villeneuve-d'Ascq** a yae kumun Villeneuve-d'Ascq d'ober anezhañ.

### Abaoe 2014
**Kanton Villeneuve-d'Ascq** a ya 5 kumun d'ober anezhañ:
* Forest-sur-Marque,
* Sailly-lez-Lannoy,
* Toufflers,
* Villeneuve-d'Ascq,
* Willems.

## Daveoù
Chwitffordd

**Chwitffordd** (*Whitford* e saozneg) zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh e kontelezh Sir y Fflint, e Kembre. Emañ er c'hornôg da Dreffynnon. E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 470 anezho (20,7%) a oa kembraegerien.

Dont a ra an anv Chwitffordd eus anv saoznek al lec'h, Whitford ("roudouz wenn" pe "roudouz ledan").

Ganet e voe an naturour brudet Thomas Pennant e maner Downing, e Chwitffordd, e 1726. Ul levr a savas Pennant diwar-benn istor kornad Chwitffordd.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn kumuniezh Chwitffordd  

## Notennoù
Abermorddu

**Abermorddu** zo ur gêriadenn vihan e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ e-kichen ar vevenn etre Kembre ha Bro-Saoz, nepell diouzh Wrecsam. Nepell ivez emañ kêriadennoù Caergwrle, Yr Hob ha Cefn-y-bedd.
Youdas Makabai

**Youdas**, pe **Judaz**, lesanvet **Makabai** ("ar morzhol") a voe, hervez levrioù ar Vakabeed, levier emsavadeg ar Yuzevien enep Antioc'hos Epifan er bloavezhioù 160 KJK.

Hervez Kentañ Levr ar Vakabeed e oa mab da Vatathias ha breur da Yonathan ha Simon. Kemeret en duje penn emsavadeg kroget e 168 KJK, goude marv e dad e 167, betek 152 KJK pa varvas d'e dro. En Eil Levr ar Vakabeed)ne gaver meneg nag eus Matathias nag eus breudeur Youdas.

Gant Youdas e voe glanaet an Templ e 164 K.JK. En darvoud-se e kaver orin gouel Hanouka.

Un haroz eo vevit ar Yuzevien. Klub mell-droad Tel Aviv ( Maccabi Tel Aviv Football Club (en hebraeg: מועדון כדורגל מכבי תל אביב‎) a voe anvet en e goun e 1909.

### Daveoù
Babell

**Babell** zo ur gêriadenn vihan e Sir y Fflint. Emañ er mervent da gêr Treffynnon. E kumuniezh Ysgeifiog emañ.
Alcide De Gasperi

**Alcide de Gasperi** (3 a viz Ebrel 1881 - 19 a viz Eost 1954) a oa ur politiker eus Italia hag a voe Kentañ Ministr e vro etre 1945 ha 1953. Sellet a reer outañ evel unan eus diazezerien Kumuniezh Europa, a-gevret gant tud evel Robert Schuman, Jean Monnet pe Konrad Adenauer.

## E vuhez
Ganet e voe e Pieve Tesino e rannvro Trentino hag a oa en Aostria-Hungaria d'ar mare-se. Mont a reas da Vienna d'ober studioù lennegezh ha prederouriezh, e-sell da vont da gazetenner. E 1911 e voe dilennet da gannad e parlamant Aostria, en anv an *Unione Politica Popolare del Trentino*. Goude ar Brezel-bed Kentañ e teuas da vezañ Italian hag e voe e-touez ar re a savas ar Partito Popolare Italiano e 1919. Dilennet e voe da gannad en anv ar gostezenn-se e 1921. A-dal da gresk Benito Mussolini en em ziskouezas De Gasperi evel unan enebet ouzh ar faskourien. E miz Du 1926 e voe divodet ar PPI. Harzet e voe De Gasperi e miz Meurzh 1927 ha kondaonet da bevar bloaz toull-bac'h. Dre ma oa anavezet evel ur politiker katolik e voe difennet gant ar Vatican ha lezet e voe da vont en e frankiz e miz Gouere 1928. E 1929 e voe roet labour dezhañ e Levraoueg ar Vatikan ha eno e chomas betek diskar ar faskouriezh e 1943. E-pad an Eil Brezel-bed e voe e-touez ar re a savas an Democrazia Cristiana, ur gostezenn e-maez-lezenn. Goude ar brezel e adstagas gant e labour politiker ha dre ma oa e penn an Demokrated Kristen e teuas da vezañ Kentañ Ministr Italia.

Etre 1945 ha 1953 e voe Kentañ Ministr e-barzh eizh gouarnamant a voe lerc'h-ouzh-lerc'h. E-keit ha ma voe o ren ar gouarnamant e teuas Italia da vezañ ur republik (1946), sinet e voe un emglev peoc'h etre Italia hag ar Gevredidi (1947), mont a reas Italia e-barzh Aozadur Feur-emglev Mor Atlantel an Norzh (NATO) e 1949 hag adsavet e voe ekonomiezh Italia gant harp ar Stadoù Unanet. Unan eus an traoù bras a voe kaset da benn gantañ ivez eo an emglev etre Aostria hag Italia (Emglev Gruber-De Gasperi), e Gwengolo 1946, hag a reas eus Trentino ha Tirol ar Su ur rannvro emren anvet Trentino-Alto Adige.

D'ar mare-se ivez e voe savet Kumuniezh Europat ar Glaou hag an Dir, stumm kentañ Kumuniezh Europa, e 1951. Ur perzh bras a gemeras De Gasperi en dra-se, gant tud evel Robert Schuman, Altiero Spinelli, Jean Monnet, Konrad Adenauer pe Paul-Henri Spaak. E 1955 e voe anvet De Gasperi da brezidant Kumuniezh ar Glaou hag an Dir. Bez e voe ivez unan eus ar re a glaskas kas war-raok ar soñj da sevel ur politikerezh difenn europat. 

Mervel a reas e Sella di Valsugana, en e vro c'henidik, Trentino, e 1954, met beziet e voe e Roma goude obidoù broadel bras. Fellout a ra d'an Iliz katolik lakaat anezhañ da wenvidig.

## Liammoù diavaez
* Dielloù De Gasperi e lec'hienn an European University Institute 
* Alcide De Gasperi - Un uomo di Stato el lec'hienn La Storia siamo noi 
* Fondazione Alcide De Gasperi
Paula Fernandes: Ao Vivo

**Paula Fernandes: Ao Vivo** eo anv pladenn gentañ ar ganerez vrazilian Paula Fernandes diwar un abadenn dirak an dud e 2011 (c'hwec'h pladenn all he devoa graet a-raok e studio). En ur ober pemp miz e werzhas ouzhpenn ur milion a skouerennoù, ha gant se emañ e-touez an dek pladenn muiañ gwerzhet er vro. E Portugal ivez e reas berzh. Meneget e voe war roll danvezioù loreidi ar Grammy Latino evit ar Música Sertaneja em 2011, met ne c'honezas ket.

## Liammoù diavaez
* ''YouTube''
305vet Divizion (Wehrmacht)

An **305. Infanterie-Division** (brezhoneg: 305vet Divizion Troadegiezh) eus ar Wehrmacht berraet e **305. ID** a oa un unvez d'al lu Alaman hag a voe implijet e-pad an Eil Brezel-bed. An divizion a gemeras perzh en emgannioù brudet evel emgann Stalingrad, emgann Monte Cassino.

Daskoret eo d'al lu amerikan, d'an 88th Infantry Division (brezhoneg: 88vet divizion troadegiezh) e norzh Italia e-kichen Trento e miz Ebrel 1945.
## Emgann Stalingrad

Donedigezh an 305vet divizion troadegiezh war talbenn emgann Stalingrad a roas nerzh d'al lu alaman evit kas da benn un argadenn veur. Adalek ar 14 a viz Here betek an 19 a viz Du 1942 e voe argad a-raok ziwezhañ an Alamaned e kêr Stalingrad. Un 90% bennak eus kêr a voe tapet gant lu an Trede Reich. Dindan urzhioù Adolf Hitler e oa bet soñjet implijout unvezhioù bihan met arbennikaet a-benn trec'hiñ da vat al Lu Ruz.

E kostez su Emgann Stalingrad e c'hoarvezas an dagadenn, greanti armoù Barrikady o vezañ er c'hreiz. An dagadenn a droc'has al linennoù difenn rusian e meur a lec'h. E norzh uzin traktourioù Stalingrad Dzerjinski e voe enkelc'hiet strolladoù-stourm al Lu Ruz ; heñvel e voe er c'hornôg e kostez uzin armoù Barrikady. An uzin traktour a gouezhas dindan daou zevezh, tizhet e voe ar Volga ha kregiñ a reas an Alamaned da vont e-barzh greanti Barrikady. An 62vet lu ruz a oa troc'het e daou damm.

Unvezhioù stourm an 305vet Divizion a oa bet distrujet betek 70 %, ne oa mui nerzh ganto da echuiñ gant krabanata uzin Barrikady.
Argad, enep-argad, gwadus e voe a bep tu met digemm e chomas an talbenn. Riñset e voe al lec'h gant ar bombezadegoù Stuka hag an taolioù-kanol. Pa veze echuet gant ar bombezadegoù e kroge tagadenn an droadegiezh alaman. An difennerien chomet kuzhet a zistroe d'o fostoù-difenn hag e kroge an emgannoù.

D'an 18 a viz Du 1942 e voe enkelc'hiet ar 6vet lu alaman e kêr Stalingrad.

## Pennoù
Oberkommando der Wehrmacht

An **Oberkommando der Wehrmacht** (brezhoneg : "Penn uhelañ an nerzhioù armet"), berraet en **OKW**, a oa ul lodenn eus framm gourc'hemenniñ ar Wehrmacht (nerzhioù armet) an Trede Reich e-pad an Eil Brezel-bed. Krouet e 1938, an OKW a oa da vezañ mestr war al lu alaman, ar Kriegsmarine (morlu Alamagn) ha war al Luftwaffe (aerlu Alamagn).

Chikan a oa etre skourioù disheñvel an nerzhioù armet ha dreist-holl ar skourioù gourc'hemenniñ, dreist-holl gant an Oberkommando des Heeres (pe OKH), setu penaos ne oa ket deuet a-benn ar raktres o welet an OKW evel penn uhelañ gourc'hemenniñ an holl nerzhioù armet unvanet alaman.

Memestra e oa deuet a-benn da vezañ an diaz evit sevel oberiadennoù brezel o welet an teir skour o kenlabourat asambles. E-pad ar brezel an OKW, a oa suj d'ar Führer Adolf Hitler evel penn uhelañ gourc'hemenniñ nerzhioù ar Wehrmacht, hemañ o kemer muioc'h-mui a c'halloud war an aozadur. 

E 1942 an OKW a oa e karg eus an holl tachennoù brezel nemet an hini pouezusañ, Talbenn ar Reter o welet Alamagn an Trede Reich hag e harperien en ur brezel holl a-enep an Unvaniezh soviedel. Hitler a dennas gounid eus ar chikanioù dizehan etre pennoù an OKW hag etre an OKW ha peurest pennoù an nerzhioù armet alaman evit bezañ a-benn ar fin an hini o reiñ an urzhioù. 

## Istor an OKW
An OKW a oa bet krouet adal un urzh eus ar Führer d'ar 4 a viz C'hwevrer 1938 goude afer Blomberg-Fritsch, evit kemer plas ministrerez brezel ar Reich (Reichskriegsministerium). Adolf Hitler a oa mennet gant talañ ouzh an ofiserien a renk uhel killstourmerien a-fed e politikerez impalaeriel hag aloubiñ o tont. Da geñver al lec'hioù gourc'hemenniñ all alaman, an OKW a oa bet krouet gant Hitler hag evit servij e selloù.

Tamm-ha-tamm e oa bet troet al lec'h gourc'hemenniñ d'un ardivink evit lakaat e urzhioù da vezañ sentet en holl skourioù eus nerzhioù armet Alamagn an Trede Reich.
## Aozadur

R32V50 Gliederung Wehrm. 1935-1938.JPG|Aozadur gourc'hemenniñ ar Wehrmacht, a-raok ma vefe krouet an Oberkommando der Wehrmacht (1935-1938)
R32V50 Gliederung Wehrm. 1939-1945.JPG|Aozadur gourc'hemenniñ ar Wehrmacht, goude ma voe krouet an Oberkommando der Wehrmacht (1938-1945)
Luftwaffe Organization.jpg|Aozadur al Luftwaffe –Gwelout a reer penaos e rankfe bezañ dindan urzhioù an OKW
La Porte

**La Porte** zo un anv-tiegezh gallek hag ivez un anv-lec'h.

## Tud

## Lec'hioù
###### 
* La Porte City, en Iowa.
* La Porte, en Indiana.

## Lennegezh
* *[[La Porte (danevell)|La Porte]]*, danevell gant Guy de Maupassant en 1887.
* *[[La Porte (romant Simenon)|La Porte]]*, romant gant Georges Simenon, en 1962.

## Pennadoù kar
* Laporte
* Delaporte
Butorides sundevalli

***Butorides sundevalli*** a zo ur spesad evned hirc'harek eus ar c'herentiad Ardeidae.

Anvet e voe *Ardea Sundevalli* (kentanv) da gentañ-penn (e 1877) gant al loenoniour alaman Anton Reichenow (1847-1941) : dougen a ra anv al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar besked ha krank.

## Annez
Emañ brosezat ar spesad war aodoù hag e mangrovennoù Inizi Galápagos.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
La Porte (danevell)

***La Porte*** (*An Nor*) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1887.

## Istor
Embannet er pemdezieg *[[Gil Blas]]* an 3 a viz Mae 1887. Goude e voe adembannet en eil embannadur, kresket, an dastumad *[[Clair de lune (dastumad)|Clair de lune]]* en 1888.

## An danevell
Karl Massouligny zo bet pedet da vont da Vro-Douren gant pried ar vaouez ma ra al lez dezhi.

## Notennoù
Apparition (Maupassant)

***Apparition*** (*Gweledigezh*) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.

## Istor
Embannet e oa bet er gelaouenn *[[Le Gaulois]]* d'ar 4 a viz Ebrel 1883, hag adembannet en dastumad *[[Clair de lune (dastumad)|Clair de lune]]* er bloaz goude.

## An danevell

## Notennoù
L'Héritage (Maupassant)

***L'Héritage*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1884.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a voe e 1882, hag anvet e oa ''Un Million''. Adembannet e voe en dastumad ''Miss Harriet'' e 1884. 

## Liamm diavaez
*''L'Héritage'' el lec'hienn Wikisource
Un Million (Maupassant)

***Un Million*** (*Ur [[Milion]]*) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, embannet e 1882.

## Istor
*Kentañ ma voe embannet a voe er pemdezieg gallek *[[Gil Blas]]* d'an 2 a viz Du 1882, sinet "Maufrigneuse", hervez boaz an oberour er gelaouenn-se.
*Adskrivet e voe, daou vloaz goude, hag anvet *[[L'Héritage (Maupassant)|L'Héritage]]*, evit bezañ adembannet en dastumad ''Miss Harriet'' e 1884.

## An danevell
Gortoz un hêrezh a ra daou bried.

## Liamm diavaez
*Un million el lec'hienn Wikisource
Castell Madog

**Castell Madog** (saoznekaet e *Castle Madog* a-wechoù) zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e kreisteiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh. 

Emañ kêriadenn Castell Madog en norzh da Aberhonddu, war-du Mynydd Epynt, war lez an Afon Honddu, unan eus adstêrioù brasañ ar Wysg.
Augustin Morvan

**Augustin Marie Morvan** (7 a viz C'hwevrer 1819 – 20 a viz Meurzh 1897) a oa ur medisin ha politiker breizhat.

Anavezet eo evel an hini kentañ en deus studiet ar c'hleñved neurologel anvet kleñved Morvan, ma vezer digousk. Genidik e oa eus Lanniliz e Bro-Leon ha goude e studioù e Pariz e tistroas d'e vro d'ober e vicher er vourc'h-se. Bez e voe maer Lanniliz ha kuzulier-kanton e-pad meur a vloaz ha kannad adalek 1871, dindan an Trede Republik. Stourm a reas kalz evit gwellaat yec'hed an dud vunut hag evit netra e prederie tud paour e gornad. Embann a reas pennadoù e kelaouennoù medisinerezh hag anvet e voe da gensrkiver gant Akademiezh medisinerezh Pariz.

Kenderc'hel a reas da labourat betek fin e vuhez, da 78 vloaz. Pa oa bet adsavet ospital Brest e 1945 e voe roet e anv dezhañ.

## Levrlennadur
* Jacques Arnol, *De Lannilis à l'hôpital de Brest, Augustin Morvan*, ISBN 978-2-9543234-1-1.

## Liamm diavaez
* whonamedit.com Biography of Augustin Marie Morvan 
* Gwezenn familh A. Morvan
Jorge Sepúlveda

**Jorge Sepúlveda** a oa anv-micher ar c'haner valensat **Luis Sancho Monleón** ganet e 1917 hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Even 1983, hag a gane boleros ha pasodobles er bloavezhioù 1950.

Bet e oa sarjant en arme republikan Spagn. Gloazet e voe ha prizoniet gant broadelourien Spagn, ma tremenas meur a vloaz en ur c'hamp-bac'h. Pa voe dieubet e 1941 e krogas da ganañ hag e teuas da vout brudet dre ar skingomz. Kanañ a rae boleros dreist-holl. Brudet bras e voe er bloavezhioù 1950 er broioù spagnolek. E Breizh ec'h anavezed mat doare gallek e *[[Cerezo rosa]]* (*Cerisiers roses et pommiers blancs*, kanet e 1950 gant André Claveau). 

## E ganaouennoù
* *Abrázame así*
* *Adiós*
* *A escondidas*
* *Allí*
* *Bajo el cielo de Palma*
* *Boca embustera*
* *Campanitas de la aldea*
* *[[Cerezo rosa]]*
* *Cocktail de amor*
* *Como a ti*
* *Cuando tu no estás*
* *Desilusión*
* *Dos cruces*
* *El mar y tú*
* *En un pueblecito*
* *España de mi amores*
* *Fiesta en la caleta*
* *La noche que te conocí*
* *Limosna de amor*
* *Madrid brujo*
* *Malvarrosa*
* *María Dolores*
* *Mi bella tierruca*
* *Mi casita de papel*
* *Mirando al mar*
* *Monasterio de Santa Clara*
* *Monísima*
* *Muy joven para amar*
* *No te puedo querer*
* *Para tí nomás*
* *Piedad*
* *Porqué te conocí*
* *Qué bonita es Barcelona*
* *Quiero llevarme tu amor*
* *Recuerdo pampero*
* *Santa Cruz*
* *Siete lunas*
* *Silbar en invierno*
* *Sombra de Rebeca*
* *Tres veces guapa*
* *Santander*
* *Una casa portuguesa*
* *Viejo tango*

## Liammoù diavaez
**Cerezo rosa* gant Manu Dibongo hag Eliades Ochoa : https://www.youtube.com/watch?v=Nuddek5qnRY
Cerezo rosa

***Cerezo rosa*** zo anv ur ganaouenn spagnolek savet e 1950.

## Bolero
Da gentañ e oa ur bolero spagnolek, savet ha kanet gant ar c'haner spagnol Jorge Sepúlveda e 1950.

## Un doare gallek
Un doare gallek a voe savet neuze, ton, a-hervez, gant Louiguy (Louis Guglielmi, ur soner gall, ganet e Spagn), son gant Jacques Larue, ha setu an oberenn *Cerisiers roses et pommiers blancs*, kanet e 1950 gant ar Parizian André Claveau. War a seblant eo bet kemeret ton Sepúlveda gant Louiguy, ha lakaet e anv warnañ ken aes ha tra, ha gant tud all evel Tino Rossi ivez.

## Mec'hiko : lazoù ha mambo
Un tamm brud a dapas ar ganaouenn c'hallek peogwir e voe savet ur mambo diwarni, kenkent ha 1951, gant ar soner kuban-mec'hikan Damaso Pérez Prado. Evit ar c'homzoù ne voe ket nec'het : un tamm kempenn hepmui a reas da werzennoù Jorge Sepúlveda,, anat d'ar selaouer un tamm aketus. Marteze e oa bet emglev etre an daou zen, met eus se n'eus roud ebet.

Abostol ar mambo e oa Pérez Prado neuze, hag abaoe un toullad bloavezhioù. En ton kempennet gantañ e klever un drompilh o son. An doare-se zo bet adkemeret gant meur a laz mec'hikan ha kanet ganto ivez, met meur a zoare komzoù zo lazoù evel Los Panchos, Los Tecolines, Los Tres Ases ... pe c'hoazh lazoù perouat evel Los Ratones.

E 1955 ec'h adenrollas an ton evit ar film *Underwater*, gant Billy Regis o trompilhat. Chom a reas neuze da niverenn 1 er *charts* stadunanat e-pad 10 sizhun e 1955, ha distroadet e voe gant "Rock Around The Clock", gant Bill Haley & The Comets, deroù istor ar Rock & Roll.

Div sizhun goude distroadet ivez eus an niverenn 1 er Rouantelezh-Unanet ez eas an trompilher Eddie Calvert da niverenn 1 gant e zoare-eñ e-pad 4 sizhun, 2 muioc'h eget Perez Prado.

## Doare saoznek
E saozneg eo deuet *Cerezo rosa* da vout *"Cherry Pink and Apple Blossom White"*, ton gant Louiguy, komzoù savet gant Mack David (1912-1993).

Er film Underwater! (1955), e weler Jane Russell o tañsal war an ton, ac'h eas da niverenn 1 er Billboard, e 1955. Un doare all gant Alan Dale a voe niverenn 14 er charts en 1955.

## Doare italianek
*"Ciliegi Rosa"* eo anv italianek ar ganaouenn kanet gant Nilla Pizzi, Luciano Tajoli, Claudio Villa, Miranda Martino.

## Doare norgeek
*Gant Jacob Hjelte, anvet «Den ene hvit, den andre rød».

## Der Gummy Mambo
*"Der Gummy Mambo"* eo anv an ton er broioù alamanek, ha sonet e vez gant lazioù trompilhoù.

## Enrolladurioù

## Liammoù diavaez
*Cerezo rosa* 
* gant Pérez Prado : ''YouTube'' ha ''YouTube''
* gant Los Panchos : ''YouTube''
* gant Carlos Cuevas : ''YouTube''
* gant Manu Dibongo hag Eliades Ochoa : ''YouTube''
* gant n'ouzer ket piv (anvet *Danzones mexicanos* e ''YouTube''

## Notennoù
Auguste Dupouy

**Auguste Dupouy** (29 a viz Du 1872 e Konk-Kerne - 12 a viz Ebrel 1967 e Kemper) a oa kelenner ha skrivagner.

Mab da renerien ur fritur staliet e Sant-Wennole e oa hag e lise Brest e tapas e vachelouriezh. Mont a reas da Bariz d'ober e studi en École normale supérieure. Labourat a reas evel kelenner war al lizhiri klasel e meur a lec'h : Kemper, Angers, Reims, Rouen, Vanves, hag el lise Louis-le-Grand e Pariz, evit echuiñ e 1937 da vat.

Ouzhpenn sevel arnodskridoù war al lennegezh e skrivas ur bern pennadoù e kelaouennoù hag un hanter-kant bennak a levrioù, romantoù, studiadennoù, barzhonegoù, darn anezho o tennañ da Vreizh. Distreiñ a reas da Vreizh e 1947. War dachenn ar mennozhioù e tiskoueze bezañ stag ouzh ar Republik gall hag ouzh sevenadur Breizh war un dro hag ober a rae rendael d'ar vroadelourien vreizhat. Ur mare kalet e voe an Eil Brezel-bed evitañ, pa gollas e zaou vab ennañ.

Skrivañ a reas pennadoù evit *[[La Dépêche de Brest et de l'Ouest]]*, *[[La Démocratie nouvelle]]*, ha kelaouennoù all c'hoazh evel *[[La Bretagne touristique]]*, savet gant Octave-Louis Aubert.

A-hed e vuhez hir en deus graet anaoudegezh gant Bretoned illur a bep seurt, evel Anatol ar Braz, Charlez ar Govig, Alfred Guillou, Jean-Julien Lemordant, Charles Chassé, Tangi Malmanche, Taldir, Mathurin Méheut, Henri Queffélec, Pêr-Jakez Heliaz.

Beziet e voe e Sant-Wennole, er Vro Vigoudenn.

## Oberennoù
* *Partances*, barzhonegoù, 1905 
* *A. de Vigny*, 1913 
* *France et Allemagne: littératures comparées*, 1913 
* *Pêcheurs bretons*, 1919 
* *Le Port de Rouen*, 1920 
* *L'Affligé*, 1922 
* *Brest et Lorient*, 1922 
* *Le Chemin de ronde*, 1923 
* *Rome et les lettres latines*, 1924, 1946 
* *Les peintres de Bretagne*, 1924 
* *La paix des champs*, 1925 
* *Gallus*, 1928 
* *Horace*, 1928 
* *Le Breton Yves de Kerguelen*, 1929 
* *Carmen de Mérimée*, 1930 
* *L'Homme de la Palud*, 1931
* *Histoire de Bretagne*, 1932
* *Face au couchant : Brest, la côte et les îles*, 1934
* *Marlène*, 1935 (adembannet evel *On l'appelait Marlène ou Un amour bigouden*, Editions de la Cité, 1972; La Découvrance, 2006,[ISBN 978-2-84265-419-1]
* *Charcot*, 1938
* *La Basse Bretagne*, 1940
* *La Bretagne intellectuelle et littéraire*, e-barzh *Visages de la Bretagne* (1941). 
* *Chants de la traversée* (barzhonegoù), 1942 
* *Géographie des lettres françaises*, 1942 
* *Elvire inspiratrice de Lamartine*, 1944 
* *La poésie de la mer dans la littérature française*, 1947 
* *Michelet en Bretagne. Son Journal inédit d'août 1831*, 1947. 
* *Au pays bigouden. Brodeurs, brodeuses, broderies*, 1947 
* *Au Pays breton : la Cornouaille*, 1950 
* *Penmarc'h*, 1951 
* *Costumes bretons*, 1951 
* *Souvenirs d'un pêcheur en eau salée*, 1953 
* *La Pêche maritime et le pêcheur en mer*, 1955 
* *Saint Guénolé Penmarc'h*, 1956 
* *Penmarc'h en pays bigouden*, 1958
**Les Romans de l'histoire de France*, skrivet asambles gant Henry Dupuy-Mazuel, embannet etre 1932 ha 1959

## Liamm diavaez
* Association des amis d'Auguste Dupouy
Rhosesmor

**Rhosesmor** zo ur gêriadenn vihan e biz Kembre, e Sir y Fflint, en hanternoz da gêr Yr Wyddgrug. Un iliz, un ti-post, un davarn hag, ur skol kentañ derez zo. 

E-kichen emañ kêriadennoù Rhydymwyn, Llaneurgain ha Helygain. Er gwalarn emañ torgennoù Mynydd Helygain.

A-gozh ez eus mengleuzioù plom er c'horn-bro, abaoe amzer ar Romaned marteze.

Er reter d'ar gêriadenn e weler aspadennoù kreñvlec'h Moel y Gaer, savet en Oadvezh an Houarn.
Junkers Ju 52

Ar **Junkers Ju 52**, lesanvet ***Tante Ju*** ("Moereb Ju") gant an Alamaned hag *Iron Annie* ("Annaig Houarn") gant an Amerikaned, a oa ur c'harr-nij brezel dezougen trimotor savet gant an Alamaned adalek 1931 betek 1952.
Implijet eo bet ken gant an drevourien, ken gant soudarded an aerlu e-pad ar bloavezhioù 1930 hag ar bloavezhioù 1940. Evit an drevourien e oa bet 12 karr-nij dezougen tud pe varc'hadourezhioù o nijal, gant an embregerezhioù Swissair ha Deutsche Luft Hansa. Da geñver an implij milourel, e nijas evit al Luftwaffe gant ar gefridi dezougen soudarded, dezougen dafar brezel hag e-pad ul lajad amzer berr evel bombezer kreiz.

Ar Ju 52 a gendalc'has da vezañ implijet goude an Eil Brezel-bed, koulz gant ar soudarded ha gant an drevourien, betek ar bloavezhioù 1980 en aerlu suis evit ar re ziwezhañ.

## Istor ar Ju 52
### Krouidigezh
Dammheñvel ouzh ar Junkers W 33 eo ar Ju 52, nemet ez eo ledanoc'h. E 1930, Ernst Zindel gant e skipailh ijinourien a sevenas mennad ar Ju 52 e labouradeg Junkers lec'hiet e Dessau. Ar c'harr-nij a implije en un doare diordin metal duralumin houlennet ; Junkers a oa bet e-touez ar re gentañ oc'h implij an dafar-se evit kreñvaat korf diavaez an nijerezioù e-pad ar Brezel-bed kentañ.

En e gentel ziazez, anvet "Ju 52/1m", e oa bet savet ar Ju 52 evel ur c'harr-nij gant ur c'heflusker dre enleskiñ hepken, ur BMW IV pe ur Junkers V-12 yenaet dre zour.

Siwazh, gwan betek re e oa ar c'harbed unkeflusker : goude pemp pimpatrom e voe divizet e vefe savet ar c'hirri nij war-lec'h gant tri motor steredennek, alese an anv **Ju 52/3m** (*drei *'m*'otoren*, "3 c'heflusker").
### Implij milourel 1932-1945
Aerlu Kolombia en devoa implijet tri Ju 52/3mde bombezer dafaret evit dont da vezañ dournijerezioù e-pad brezel Kolombia-Perou e 1932–1933. Goude ar brezel e prenas tri Ju 52mge all evit an dezougen ; chom a reas an nijerezioù-se e servij goude an Eil Brezel-bed.

## Levrlennadur
*  Aniceto Afonso & Carlos de Matos Gomes, *Guerra colonial*, Lisboa : Editorial Notícias, 2000 
*  William Green, *Warplanes of the Third Reich*, London : MacDonald's & Jane's, 1979 
*  Major General Fritz Morzik, *German Air Force Air Lift Operations*, Arno Press, 1961
Messerschmitt Me 262

Ar **Messerschmitt Me 262 Schwalbe / Sturmvogel**, berraet en **Me 262** zo u nijerez-vrezel eus an Trede Reich ; ar c'hentañ karr-nij dre zazloc'h oberiat eo bet.

A-raok an Eil Brezel-bed e oa bet boulc'het al labour war korf ar c'harr-nij. Kudennoù gant ar c'heflusker ha gant an uhelder nij a lakaas ar c'harr-nij da chom er-maez eus ar servij en aerlu Luftwaffe betek kreiz ar bloavezh 1944.

An Me 262 a oa primoc'h, hag armet gwelloc'h, evit an holl girri-nij a oa gant ar Gevredidi, zoken evit ar c'harr-nij saoz flistradell Gloster Meteor. Gant un ermeg eus ar re vodernañ e servijas e-pad an Eil Brezel-bed. An Me 262 a oa bet implijet evit meur a rol : bombezer krenn, spier, chaseer, ha chaseer-noz dre radar.

Nijerien an Me 262 a gemer war o c'hont un hollad a 542 garr-nij kevredidi distrujet, hervez ar mammennoù e kaver ur sifr uheloc'h c'hoazh.

A-benn talañ ouzh ar c'hirri-nij marvus-se e tibabas ar Gevredidi o bombezañ pa oant pradet pe o zagañ pa oant o pradañ p o tibradañ.

Kudennoù keflusker a veze dizehan dre vodernelezh an droelldazloc'her Junkers Jumo 004, an hini gentañ lakaet da vezañ savet a-druilh. Bombezadegoù nerzhioù ar Gevredidi war ar mirlec'hioù dour-tan a skañvaas ivez pouez an Me 262 er stourm. E fin ar brezel, ar c'harr-nij en doa bet ur pouez dister a-fed sikour an Trede Reich da c'hounez ar brezel : implijet fall, lakaet e servij re ziwezhat, hag an niver bihan nivez anezho o nijal o deveze kudennoù motor.Muioc'h a spont eget a drec'h a voe degaset gant an arm nevez-se e gwirionez.


Me262cockpit color.jpg|Logell-sturiañ un Me 262
Junkers Jumo 004.jpg|Un droelldazloc'her Junkers Jumo 004

## Notennoù
Zaman (kazetenn)

**Zaman** ("amzer" e turkeg) zo ur gazetenn bemdeziek eus Turkia, unan eus ar re a vez gwerzhet ar muiañ er vro. Ar soñjoù a gaver enni zo kentoc'h mirour, a-du gant an demokratelezh hag an islam.

Gant Zaman e vez embannet ur stumm saoznek ivez, en Internet. Ar gazetenn gentañ e voe e Turkia o kinnig he fennadoù en ur stumm niverell en internet, e 1995. Bremañ e kaver stummoù niverel e meur a yezh : *Today's Zaman* e saozneg, *Zaman Vandaag* e nederlandeg...

E-pad ur pennad amzer e save a-du Zaman gant ar gostezenn AKP, met tamm-ha-tamm he deus kavet abeg, muioc'h-mui, er gostezenn-se hag en e rener Recep Tayyip Erdoğan, prezidant Turkia, hag a glaske lakaat ar c'hazetennoù da devel. D'ar 4 a viz Meurzh 2016 e voe lakaet Zaman dindan evezh ar Justis, skarzhet e voe ar rener ha klozet ar gazetenn. A-hervez e oa liammet kazetennerien Zaman ouzh ul luskad renet gant Fethullah Gülen, a vez tamallet dezhañ gant ar gouarnamant klask kemer ar galloud er vro. Daou zevezh goude e voe adembannet Zaman, enni pennadoù a-du gant gouarnamant Turkia ha tamm meneg ebet eus klozadur ar gazetenn.

## Notennoù
Elisha Cuthbert

**Elisha Ann Cuthbert** ganet d'an 30 Du 1982 a zo un aktourez kanadian. Gwelet eo evel ur sex-symbol ha lakaet eo bet war-wel alies evit bezañ unan eus maouezed "flaouchañ" ha "bravañ" ar bed.

Elisha Cuthbert a zo ganet e Calgary, Alberta, Kanada, merc'h Patricia, ur vaouez menach, ha Kevin, ijinour war ar sevel motorioù. Desavet eo bet Elisha Cuthbert e Greenfield Park e Kebek. Adal he 7 vloaz e ya da vanikin evit an treid (saozneg: foot model) hag evit dilhad bugale. Klask a ra mont war ar renk goude Alyssa Milano en heulienn Charmed, goude ma voe savet cheu etrezi hag ar produiñ. Siwazh a-benn ar fin e chomo he er stirad hag Elisha a vezo rediet da gregiñ gant ar vicher aktourez dre roloù bihan. Ur breur hag ur c'hoar he deus, yaouankoc'h eviti.

## Filmoù

## Liammoù diavaez
*  Elisha Cuthbert war IMDB 
* Instagram Elisha Cuthbert
* Twitter Elisha Cuthbert
CubAfrica

**CubAfrica** zo ur bladenn gant ar Senegalad Manu Dibango o saksofoniñ hag ar C'huban Eliades Ochoa o c'hitariñ, harpet gant al laz Cuarteto Patria, e 1998.

## Er bladenn
Setu titloù ar bladenn, gant anv ar sonaozourien
# Cielito lindo, Quirino Mendoza Cortes ha Fernandez Cortez
# Carnaval, Manu Dibango / Cuarteto Patria
# Rumba Makossa, Manu Dibango 	
#Son de la Loma, Miguel Matamoros
# Cerisiers Roses et Pommiers Blancs, Louiguy
# Yerberito, Manu Dibango / Cuarteto Patria
# Quizás, quizás, quizás, gant Joe Davis hag Osvaldo Farrés
# Promesa, gant Miguel Matamoros
# El Manisero, gant Moisés Simóns 	
# *El Paralitico*, gant Miguel Matamoros
# *Cosita Linda*, gant Pacho Galan

## Liamm diavaez
**Cerezo rosa* gant Manu Dibongo hag Eliades Ochoa : https://www.youtube.com/watch?v=Nuddek5qnRY
Saint-Augustin

**Saint-Augustin** zo anv meur a lec'h ha meur a iliz e broioù ma komzer galleg.

### 
* Saint-Augustin (Le Golfe-du-Saint-Laurent)
* Saint-Augustin (Maria-Chapdelaine)
* Saint-Augustin-de-Desmaures
* Saint-Augustin-de-Woburn

### 
#### Kumunioù
* Saint-Augustin (Charente-Maritime)
* Saint-Augustin (Corrèze)
* Saint-Augustin (Pas-de-Calais)
* Saint-Augustin (Seine-et-Marne)
* Saint-Augustin-des-Bois, e Maine-et-Loire

#### Savadurioù
* Iliz Saint-Augustin, e Pariz
* Saint-Augustin (metro Pariz), un arsav metro e Pariz, e-kichen an iliz

### 
* Saint-Augustin (Madagaskar)

### Gwelet ivez
* Saint Augustine pe St Augustine, anv meur a lec'h
* Sankt Augustin, kêr en Alamagn
Du 2015 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2014 e Breizh - **2015 e Breizh** - 2016 e Breizh

2015 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*8 a viz Du : freuz-stal a ra embannadurioù Emgleo Breiz.

__NOTOC__
Bistre

**Bistre** zo ur gêriadenn vihan eus biz Kembre, e Sir y Fflint. Evel ma c'hoarvez gant meur a anv-lec'h all el lodenn-se eus Kembre, e teu *Bistre* eus ar saozneg. Ur c'hembraekadur eo eus *Bishopstree* ("gwezenn an eskob").

## Notennoù
Brychdyn

**Brychdyn** (*Broughton* e saozneg) zo ur gêriadenn eus biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ tost d'ar vevenn etre Kembre ha Bro-Saoz, hanter-hent etre Yr Wyddgrug ha Chester. E kumuniezh Brychdyn a Bretton emañ.

Anavezet eo abalamour d'al labouradeg kirri-nij a zo eno, e dalc'h Airbus bremañ.
Strollad Beilhadegoù Treger

**Strollad Beilhadegoù Treger** a oa bet savet e 1959 war atiz Roger Laouenan eus Lannuon. Ar veilhadeg kentañ gante a voe graet e Rospezh. Fañch Danno a gemeras penn ar strollad war-lerc'h Roger Laouenan ha diwezhatoc'h e voe tro Maria Prat.

Traoù a bep seurt a veze kinniget gant Strollad Beilhadegoù Treger : kanaouennoù, kontadennoù, istorioù farsus, pezhioù-c'hoari bihan. Kement-se a veze e brezhoneg Treger ha dont a rae ur mor a dud da welet anezhe.

## Liamm diavaez
*Maria Prat en abadenn ''Beilhadeg e Breizh-Izel'', gant Daniel Jekel, Kerzu 1983.
Lizher d'an Hebreed

**Al lizher d'an Hebreed** a zo unan eus Lizheroù Sant Paol hag a gaver en Testamant Nevez.

## Rakskrid
Setu ar pezh a lenner e digoradur Maodez Glanndour d'al lizher d'an Hebreed :
:"Lizheroù sant Paol a ziskouez en o fenn kentañ, ur gasadenn o verkañ fraezh ha sklaer degemererion al lizher. Amañ avat n'hon eus nemet un ano : **D'an Hebreed**, ano kozh-meurbet moarvat, met ano ha n'emañ ket el lizher e-unan.
:O sellout ouzh an destenn, a zo puilh enni ar soñjoù hag ar c'homzoù tennet eus an Testamant kozh, e teuer da soñjal e vefe bet kaset da Yuzevion kristenaet.
:Hag-eñ ez eus tu da resisaat muioc'h ? Danvez al lizher, gant ar gelennadurezh uhel-se diwar-benn belegiezh hor Salver, a lakfe da soñjal en ur gumuniezh a veleion deuet eus ar Yuzeviezh d'ar C'hrist : santout a reont o feiz o wanaat, rak e-kreiz heskinerezh emaint, hag hiraezh o deus da lidoù kaer an Templ, ken ez int bet temptet da zistreiñ dezhañ.
:Mennad al lizher-mañ a vefe eta o degas en-dro da soñjoù reishoc'h e-keñver ar stad relijiel nevez m'emaint enni gant ar C'hrist."

Pelloc'h e c'heller lenn :
:"Ne zoug al Lizher d'an Hebreed meneg ebet eus un oberour. Hengoun ar Gatolikiezh, oc'h anavezout amañ soñjoù Sant Paol en deus staget al lizher-mañ ouzh e re, en ur anzav war un dro, ez eo bet savet gant un dorn disheñvel diouzh hini an Abostol, rak ne gavomp amañ nag e stumm da frazenniñ, nag e zoare da implijout ar Skriturioù, na netra eus e yezh ken personel. 
:Da varn diouzh doareoù al lizher e vezer techet e-touez ar vivliourion a-vremañ da lakaat hor lizher war gont Apolloz (sell. ouzh Oberoù **18**, 24-28)."

## Notennoù ha daveennoù
Boby Lapointe

**Boby Lapointe** (Pesenàs,  – Pesenàs, ) a oa un aktour hag ur c'haner gall.

Brudet e voe e ganaouennoù fentus er bloavezhioù 1960, diazezet ma vezent alies war ar c'hoari gant ar gerioù (*Ta Katie t'a quitté*, *Aragon et Castille*).

Ur skouer eus doare Bobby Lapointe : e-kerzh ur ganaouenn (klaskit pe hini !) e klever ar bomm «&nbsp;*une grande maison tapissée partout même dans les toilettes*&nbsp;».
## Kanaouennoù

*Ar ganaouenn *Depuis l'temps que j'l'attends mon prince charmant*, kanet gantañ war un dro gant Anne Sylvestre, zo bet savet ganti, ton ha son.
## Liammoù diavaez
*
Eugène-Ange-Marie Bouché

**Eugène-Ange-Marie Bouché**, bet ganet e Rostrenn (Aodoù-an-Hanternoz, Breizh) d'ar 7 a viz Gwengolo 1828 ha marvet d'ar 4 a viz Mezheven 1888 e Landreger (Aodoù-an-Hanternoz), a oa un den a iliz breizhat.

Beleget e voe d'an 22 a viz Kerzu 1855 hag anvet da eskob Sant-Brieg ha Landreger da-heul Augustin David (1812-1882 d'an 20 a viz Gwengolo 1882. Peureskobet e voe Roma d'ar 25 a viz Gwengolo ha sakret en iliz-veur Sant-Brieg d'an 30 a viz Du.

Gantañ e voe kaset da benn adsavadur bez Erwan Helouri a oa bet distrujet en iliz-veur Landreger gant ar soudarded republikan e penn-kentañ miz Mae 1794, e-kerzh an Dispac'h Gall. En abeg da se eo e voe lesanvet "eskob sant Erwan". Siwazh dezhañ ne voe ket evit kemer perzh e lid-digeriñ ar monumant nevez dre ma 'z eas da Anaon a-raok ar 6 a viz Gwengolo 1888, an deiziad ma oa bet raktreset delc'her ar gouel meur.

Pierre-Marie Fallières (1834-1906) a voe anvet war e lerc'h.

## Ardamezioù
Awenet int gant re kêr Rostrenenn ː *en erminoù e deir dreustell en gul, un hanterskeudenn Itron-Varia Rostrenenn en argant balirant er c'hondon.*

## Levrlennadur
* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental.* Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
Listenn an Humble Bundles

Ar pennad da heul a zo ul listenn renabl d'an holl Humble Bundles krouet betek-en. Diskrivet e vez pep hini anezho gant ar c'hoarioù pe dafarioù profet e-pad ar werzhadennoù Humble Bundles pe Humble Weekly Bundle. An dafar gant ur sin () a oa dafar na oa ket an tu da gaout nemet dre tizhout ur sammad arc'hant d'ar brenadenn nebeutañ pe c'hoazh ur sammad arc'hant uheloc'h evit keidenn ar prenadennoù da vare prenadenn ar pratik.

Evit pep bundle e vez tu da glikañ war Munudoù evit gwelet munudoù ouzhpenn tro-dro d'ar bundle.

## Humble Bundles
#### 2010
{| class="wikitable" style="font-size:90%"
! scope=col colspan="2" | Poltred
! scope="col" width="17%" | Anv ar Bundle(Padelezh)
! scope=col width="10%" colspan="2" | C'hoarioù
! scope="col" width="17%"| Studiooù
! scope=col| Bloavezh krouadenn ar c'hoarioù
! scope=col width="15%" | Arc'hant rastellet
! scope="col" width="25%"| Niver a brenadennoù
! scope="col" width="25%"| keidenn dre brenadenn
! scope="col" width="25%"| Munudoù ouzhpenn war ar bundle
|-
! rowspan="2" style="background-color: #CCCCCC" | 1
| rowspan="2" | 
| rowspan="2" align="center" style="font-size:110%" | **Humble Indie Bundle**(4 a viz Here 2010)- (10 a viz Here 2010)
| align="center" colspan="2" | World of Goo
Aquaria
Gish

Lugaru HD
Samorost 2 
|2D Boy
Bit Blot
Cryptic Sea
Frictional Games
Wolfire Games
Amanita Design 
|2008 2007 2004 2007 2005 2007
|US$1.27+ M
|138,813
|$9.18
|

{| class="wikitable" style="font-size:90%"
! scope=col colspan="2" | Poltred
! scope="col" width="17%" | Anv ar Bundle(Padelezh)
! scope=col width="10%" colspan="2" | C'hoarioù
! scope="col" width="17%"| Studiooù
! scope=col| Bloavezh krouadenn ar c'hoarioù
! scope=col width="15%" | Arc'hant rastellet
! scope="col" width="25%"| Niver a brenadennoù
! scope="col" width="25%"| keidenn dre brenadenn
! scope="col" width="25%"| Munudoù ouzhpenn war ar bundle
|-
! rowspan="2" style="background-color: #CCCCCC" | 2
| rowspan="2" | 
| rowspan="2" align="center" style="font-size:110%" | **Humble Indie Bundle 2**(14 a viz Kerzu 2010)- (24 a viz Kerzu 2010)
| align="center" colspan="2" |Braid
Cortex Command
Machinarium
Osmos
Revenge of the Titans 
|Jonathan Blow Number None Studios
Data Realms LLC
Amanita Design
Hemisphere Games
Puppy Games
|2008 2012 2009 2009 2011
|US$1.8+ M
|232,855
|$7.85
|
Duarte Portugal, 4vet Dug Guimarães

**Duarte Portugal** (Lisboa, 1515 — Lisboa, 1540), Infant a Bortugal, 4vet Dug Guimaraes, a oa mab d'ar roue Manuel Iañ Portugal ha d'e bried Maria de Aragão.

D'an 23 a viz Ebrel 1537 e timezas d'e geniterv Isabel de Bragança, a oa merc'h d'an dug Jaime de Bragança. Abalamour da se, Teodósio Iañ, 5vet Dug Bragança ha 3de Dug Guimarães, a roas en argouroù, d'ar plac'h nevez, e c'hoar, dugelezh Guimarães, ma voe anavezet an Infant Duarte gant ar roue Manuel Iañ e 1537, evel 4vet Dug Guimarães. Hervez ar c'hontrad eured, ma ne oa bugel e bet e oa dugelezh Guimarães da zistreiñ d'an tiegezh Bragança.

## Bugale
Tri bugel o doe. An trede a oa dalif. 
*Maria de Portugal (Lisboa, 8 a viz Du 1538 - Parma, 8 a viz Gouere 1577), dimezet e 1565 da Alessandro Farnese, 3de dug Parma ha Piacencia; 
*Catarina de Portugal, (Lisboa, 18 de Janeiro de 1540 - Vila Viçosa, 15 de Novembro 1614), dugez Bragança dre he dimeziñ da João I, dug Bragança, foi em 1580 candidata ao trono de Portugal.
*Duarte de Portugal, 5vet Dug Guimarães

## E varv
Yaouank e varvas Duarte, tri bloaz goude e eured, a-boan ma en devoa tapet e 25 bloaz, ha beziet e voe e Manati ar Jerónimos.
Chloris (genad)

***Chloris*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1800 gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Chloris ambigua]]*
** ***C. a. ambigua*** ha *taylori*,
* ar meleneg-Europa (*Chloris chloris*)
** *C. c. aurantiiventris*, *bilkevitchi*, ***chloris***, *chlorotica*, *harrisoni*, *madaraszi*, *muehlei*, *turkestanica*, *vanmarl* ha *voousi*,
* *[[Chloris monguilloti]]*,
* *[[Chloris sinica]]*
** *C. s. kawarahiba*, *kittlitzi*, *minor*, ***sinica*** hag *ussuriensis*,
* *[[Chloris spinoides]]*
** *C. s. heinrichi* ha ***spinoides***.

Naontek (19) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Logroño

**Logroño** zo ur gêr eus Spagn, kêr-benn proviñs ha kumuniezh La Rioja. 

Emañ war lez ar stêr Ebro (42° 28' N, 2° 27' K) ha 386 m a-us live ar mor. E Genver 2015 e oa  a dud o chom e Logroño, war ur gorread 79,6&nbsp;km². 

Darempredet e vez Logroño gant kalzik touristed rak war Hent Sant Jakez emañ.

Pouezus eo gounidegezh ar gwini ha kenwerzh ar gwin e La Rioja ha pouezus eo ivez, da-heul, evit Logroño, kêr-benn ekonomikel ar vro.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Logroño gant ar c'hêrioù-mañ :

Liammoù he deus ivez gant :
* 
*
Bwcle

**Bwcle** (*Buckley* e saozneg) zo ur gêr vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e-kreiz Sir y Fflint. Emañ hanter-hent etre Penarlâg er reter hag Yr Wyddgrug er c'hornôg. Seizh iliz zo ha kalz stalioù-kenwerzh.

E-kichen Bwcle emañ Kastell Ewlo.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Bwcle ha  anezho a oa kembraegerien (10,4%).

## Notennoù
Skouer

Ur **skouer** zo ur benveg da vuzuliañ kornioù, dezhañ ur c'horn skouer, da lavaret eo kevatal da 90°.
Lod skouerioù zo digor, gant ur c'horn skouer ha netra all ; lod all zo serr, stumm un tric'horn dezho, gant ur c'horn skouer dre ret ha daou gorn all a vez 45° pep hini pe unan 30° hag unan 60°, sammad kornioù un tric'horn o vezañ 180°, da lavaret eo ur c'horn plaen.
Dibaot a wech e kaver skouerioù gant 90° ha daou gorn n'int na 30°, na 45° na 60°.

## Skouerioù a bep seurt

Square.svg
Serurista_ortilo.jpg
CombinationSquareSet.jpg
Squadra 30 60.jpg
Squadra 45.jpg
Kulmaviivain.JPG
Nivlennad ar Verienenn

**[[Nivlennad]] ar [[Merien|Verienenn]]**, anvet ivez **Mz 3 (Menzel 3)**, zo un nivlennad lec'hiet e steredeg ar Skouer.
Denis (Maupassant)

***Denis *** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1883.

## Istor
Da gentañ e oa bet embannet er gelaouenn *[[Le Gaulois]]*, d'an 28 a viz Mezheven 1883. 
Adembannet e oa bet goude, e 1883 ivez, en dastumad ''Miss Harriet''.

## Liamm diavaez
*Lenn ar skrid e Wikisource
Décoré !

***Décoré *** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1883.

## Istor
Da gentañ e voe embannet e *[[Gil Blas]]* an 13 a viz Du 1883, ha sinet Maufrigneuse.
Adembannet e voe en dastumad ''Les Sœurs Rondoli'' en 1884.

## Brezhoneg
*Ar memes danvez a zo meret er pezh brezhonek Kleñved ar medalennou e 1920.

## Liamm diavaez
*Lenn ar skrid e Wikisource
En voyage (danevell, 1883)

***En voyage*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1883

## Istor
Da gentañ e voe embannet *En voyage* er gelaouenn *[[Le Gaulois]]* d'an 10 a viz Mae 1883. 
Adembannet e voe en dastumad ''Miss Harriet''.

## An danevell

Ur medisin eus Cannes a gont an dro c'hoarvezet d'ur glañvourez dezhañ, ar gontez Marie Baranov, tapet gant an droug-skevent. E Sant-Petersbourg e oa bet lavaret dezhi gant ur medisin mont da glask ar pare da greisteiz Bro-C'hall.

## Liamm diavaez
*Lenn ar skrid e Wikisource
Locustellidae

**Locustellidae** (Megaluridae kent) a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857), *Locustella* ar genad skouer anezhañ.

Diouzh Doare 15.1 an *IOC World Bird List* ez a unnek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Robsonius]]* - Collar, 2006 (3 spesad),
* *[[Helopsaltes]]* - Alström et alii, 2018 (6 spesad),
* ***[[Locustella]]*** - Kaup, 1829 (23 spesad),
* *[[Poodytes]]* - Cabanis, 1851 (5 spesad, 1 aet da get en o zouez),
* *[[Malia (genad)|Malia]]* - Schlegel, 1880 (1 spesad),
* *[[Cincloramphus]]* - Gould, 1838 (12 spesad),
* *[[Elaphrornis]]* - Legge, 1879 (1 spesad),
* *[[Schoenicola]]* - Blyth, 1844 (2 spesad),
* *[[Catriscus]]* - Cabanis, 1851 (1 spesad),
* *[[Megalurus]]* - Horsfield, 1821 (1 spesad),
* *[[Bradypterus]]* - Swainson, 1837 (12 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Los Naranjos

**Los Naranjos** zo un anv-lec'h spagnolek hag a dalvez kement hag ar gwez-orañjez.

## Lec'hioù
* Los Naranjos, e proviñs Buenos Aires. en Arc'hantina
* Los Naranjos, karter e Córdoba, en Arc'hantina.
* Los Naranjos, e Honduras
* Los Naranjos, e distrig Boquete, e Panamá.
* Los Naranjos, e proviñs Málaga, e Spagn.
* Los Naranjos, en El Hatillo de Caracas, e Venezuela.

## Tud
* Los Naranjos, laz sonerien eus Kuba.

## Pennad kar
*Patio de los Naranjos
Los Naranjos (laz)

**Los Naranjos** zo ul laz sonerien eus kêr Cienfuegos, en enez Kuba. O c'hanaouenn *Camina Como Chencha* zo bet adkanet gant meur a laz all. 

## Pladennoù
*Soneros de Gloria de Cuba
*Respeta mi Tambó I y II
*Nadie se salva de la Rumba

## Levrlennadur
*Samuel Feijoo. «El Conjunto “Los Naranjos”: 49 años de actuación». Signos (Santa Clara) (17): 333-346; noviembre-diciembre de 1975.
*Luis Rovira Martínez. «A propósito del conjunto tradicional “Los Naranjos”». En: Cienfuegos en la música cubana. Cienfuegos, Dirección Municipal de Cultura, 1984.

## Liammoù diavaez
*http://www.ecured.cu/Conjunto_Los_Naranjos
*YouTube
*https://www.youtube.com/watch?v=tk994JrVfuQ&list=RDtk994JrVfuQ#t=10