open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
C'h

Un deirgrafenn latin eo **C’h**, **c’h** implijet gant ar brezhoneg evit skrivañ ar sonioù kensonennel **[χ] pe [x]**, hervez al lec'h ma vez kavet en ur ger.

## Istor
Degaset e oa bet gant ar beleg breizhuhelat Juluan Maner er XVIIvet kantved da ziforc'hañ pezh a skrived *ch* a-raok, evel *chom* ha *c’hoari*.

## Implij
Kavet e vez *c'h* 
*e deroù un toullad gerioù, dirak *o* pe *w* peurvuiañ: *c'hoar, c'hwezh*,
*e dibenn un toullad gerioù:
**war-lerc'h ar vogalennoù : *sac'h, bec'h, c'hwec'h, moc'h, fuc'h, kouc'h, teuc'h*, 
**war-lerc'h kensonennoù zo (*l, r*): *gwalc'h, bolc'h, marc'h, merc'h,  tourc'h,*
*e-kreiz gerioù zo
**war-lerc'h ar vogalennoù : *sac'had, pec'hed, moc'hañ, fuc'hal, souc'hañ,* 
**war-lerc'h kensonennoù zo (*l, r*): *gwalc'hiñ, marc'had, tourc'hañ.*

## Fazioù gant ''ch'' ha ''c’h''

Gerioù zo ha ne ouied ket penaos skrivañ mat, dre ma ne ouied ket o distagañ, zo bet graet fazioù enne, evel an anv Waroc'h.

## Distagadur
Deskarded zo o devez poan da zistagañ ar sonioù treuzskivet gant c'h, betek distagañ [r] ken e vez poan o kompren a-wechoù. 

## Kelenn al lizherenneg
Dizemglev zo, e Diwan, etre ar re a fell dezho kelenn al lizherenneg gant c'h hep c, hag ar re a fell dezho ober gant c, hep c'h:
*lod a lavar eo skianteloc'h kelenn c eget ch pe c'h, ha n'int ket lizherennoù hervez an anvadur skiantel, met un digram (evit 'c') hag un trigram (evit 'c'h'). 
*re all a lavar n'eus ger brezhonek ebet o kregiñ gant c, hag e tremener aes abaoe pell hep al lizherenn-se, evel hep ar gerioù *digram* ha *trigram*, pa n'haller ket tremen hep 'c'h' na deskiñ lenn gerioù evel c'hoar, c'hwi ha c'hwec'h
E falc'huneg ne vez ket skrivet *c'h* peurvuiañ, met *[[h]]* e penn-kentañ ar gerioù (*ar hi, ar henta*).

## [[La Poste]]
Ne blij ket al lizherennoù *c'h* d'ar post gall e Breizh ivez: abalamour da se eo e vije enebet ouzh ar chomlec'hioù brezhonek.

## Anv-bihan: [[Derc'hen]]
Ne blij ket al lizherenn *c'h* da di-kêr Roazhon ivez : https://www.ouest-france.fr/bretagne/quimper-29000/bretagne-procureur-et-la-mairie-de-rennes-refusent-le-c-h-d-un-prenom-5518689.

## Pennadoù kar
*c
*ch
Rh (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo **Rh**, **rh** implijet gant ar c'hembraeg evit skrivañ ar son kensonennel [ɾɾ̥], kavet dreist-holl e penn-kentañ ur ger.
Għ (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo **Għ**, **għ** (anvet *għajn*), implijet e malteg evit merkañ e ranker distagañ hir ur vogalenn ha distagañ [ħ] e diwezh ur ger.
Kh (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo **Kh**, **kh** implijet gant ar vietnameg evit skrivañ ar son kensonennel [x].

Implijet e vez ivez alies evit treuzskrivañ ar sonioù [x] / [χ] pe c'hoazh [kh] hervez ar yezhoù.
Nj (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo **Nj**, **nj** implijet gant an albaneg, ar c'hroateg hag ar serbeg (kevatal d'al lizherenn girillek Њ) evit skrivañ ar son kensonennel [ɲ].
Ph (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo **Ph**, **ph** implijet gant ar vietnameg evit skrivañ ar son kensonennel [f].

Implijet e vez ivez gant ar c'hembraeg evit skrivañ kemmadur dre c'hwezhañ al lizherenn ''p'', distaget dres evel al lizherenn gembraek ''ff'' implijet evit skrivañ ar son [f] en holl degouezhioù all, da skouer *pen* > *ei phen* (“he fenn”)

Implijet e vez alies ivez evit treuzskrivañ al lizherenn c'hresianek Φ, φ (“phi”), distaget [ph] e henc'hresianeg met [f] e gresianeg a-vremañ.
Kj (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo **Kj**, **kj** implijet gant ar norvegeg evit skrivañ ar son kensonennel [ç].

## Gwelet ivez
* kjell
Bohal

**Bohal** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Plegadeg; e distrig Roc'h-an-Argoed e oa; dilamet e voe kanton Plegadeg e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Plegadeg en arondisamant Gwened bet krouet e 1800 hag e kanton Kistreberzh bet miret ha brasaet e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas c'hwezek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,40 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun.
## Brezhoneg
* 28,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Bohal - Église Saint-Gildas 03.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Weltaz*.
* Monumant ar re varv el leurgêr etre ar maerdi hag an iliz katolik,  luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Indez-Sina) en iliz katolik, luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Bohal war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Karozh

**Karozh** a zo ur gumun e Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Stummoù kozhː *Caroth*, 833; *Caroth*, 1341; *Caroch*, 1131; *Charoth*, 1148; *Karou*, 1330; *Caro*, XVIvet
**Gerdarzh** :
* Hervé Abalain ː anv den e-unan. Sant Caro a oa deuet eus Enez Vreizh e-kerzh ar VIvet kantved.
* Jean-Yves Le Moing ː n'eo ket sur ez eo anv  ur sant.
## Ardamezioù
*En gul e garv tremenant en argant, e gab en erminoù* ; ardamezioù kanus, diwar ar c'harv.
Aozer ː Bernard Frelaut ; degemeret gant ar gumun e 1983.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : krouet e voe kumun Karozh e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Karozh da benn ur c'hanton, hini Karozh, gant seizh kumun: Chapel-Karozh, Karozh, Mousterrin, Rufieg, Ruvenieg, Sant-Abran ha Sant-Nikolaz-ar-Roz; e distrig Ploermael edo. Gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe diskaret kanton Karozh ha lakaet ar gumun e kanton Malastred. Lakaet e oa bet Karozh en arondisamant Ploermael bet krouet e 1800.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, De la Noë e anv, ha daou gure, Satazin hag Eon.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 67 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,26 % eus he foblañs e 1911. 
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun. 
## Brezhoneg
* 29,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Allee Couverte Caro.jpg|Alez toet "Le Grand Village".
Caro la-gajale 02.jpg|Alez toet "La Gajale".
Caro lobo 03.jpg|Alez toet "Lobo".
Caro bodel 02.jpg|Peulvan "Bodel".

* Teir alez-toet hag ur peulvan.

Caro 56 - Maison du tribunal 02.jpg|Ti-barn.

* An ti-barn kozh.

Caro 56 - Église Saint-Hervé 02.jpg|An iliz katolik.
Caro - Croix Boucher 02.jpg|Kroaz "Boucher".

* Iliz katolik *Sant Herve*.
* Ur groaz.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d'an 13 a viz Mae 1923.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
* A. Marteville & P. Varin, warlerc'hien Ogée : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne.* Molliex. Rennes. 1843. Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993
* J.B. Ogée : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne*. 1780
## Liammoù diavaez
* Karozh war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Lizioù

**Lizioù** a zo ur gumun e Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.

## Douaroniezh
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Lizioù diwar un drev eus parrez Serent e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Serent; e distrig Ploermael e oa. Diskaret e voe kanton Serent gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Lizioù en arondisamant Ploermael e 1800 hag e kanton Malastred e 1801.
* Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien: nac'het e voe gant ar vikel Pierre-Marie Jamet. Lazhet e voe e 1792.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 63 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,30 % eus he foblañs e 1911. 
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwezek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour.
## Brezhoneg
* 34,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Lizio église2.jpg|An iliz katolik.
Ste Catherine et son enclos.JPG|Ar chapel.
Lizio - fontaine Sainte-Catherine (1).JPG|Feunteun *Santez Katell*.
Lizio - fontaine Saint-Lubin (1).JPG|Feunteun *Sant Lubin*.

* Iliz katolik *Itron-Varia al Lili*.
* Chapel *Santez Katell* hag he feunteun.
* Feunteun *Sant Lubin*.
* Bed ar barzh houarnajour.
* Ekomirdi ar micherioù a-wechall.
* An insektariom.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù ha kartenn-bost. E miz Even 1924 e voe echuet.
* Plakennoù  ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Aljeria) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Monumant ar pevar Rezistant bet lazhet e mizioù Even ha Gouhere 1944,  luc'hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Lizioù war lec'hienn Geobreizh
* Bed ar barzh houarnajour
* Ekomirdi ar micherioù a-wechall
* An insektariom
## Dave ha notennoù
Malastred

**Malastred** a zo ur gumun e Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h kanton Malastred e oa betek 2015.
## Douaroniezh

021 Malestroit l'Oust.jpg|An Oud hag ar ganol Naoned-Brest.

* War lez an Oud hag ar ganol Naoned-Brest emañ Malastred.
### Kumunioù amezek

## Dezougen

Gare de Malestroit.jpg|Ar porzh-houarn.

* War al linenn hent-houarn Kistreberzh Ploermael edo Malastred.
## Anv
* *Malestrictum*, 1131. Diouzh galleg *mal* = fall, risklus; *estroit* (lat. *strictus*), treizh moan
## Ardamezioù

## Istor
### 
* 19 a viz Genver 1343 : arsav-brezel etre Charlez Bleaz ha Yann Moñforzh e Malastred.
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : krouet e voe kumun Malastred e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Karozh da benn ur c'hanton, hini kanton Malastred, gant ur gumun ennañ hepken, hini Malastred ; e distrig Ploermael edo. Gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe miret ha brasaet kanton Malastred gant ar memes anv, kanton Malastred. Lakaet e oa bet Malastred en arondisamant Ploermael bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 60 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 3,26 % eus he foblañs e 1911.
#### Kemm arondisamant
* Lakaet e voe Malastred en arondisamant Gwened pa voe diskaret arondisamant Ploermael e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'an 20 a viz Even 1940 e tegouezhas al lu alaman e Malastred.
* D'ar 5 a viz Eost 1944, tro 11 eur beure, ez eas kuit an Alamaned eus Malastred.
* D'ar 16 a viz Mae 1945 e voe kavet korf marv un den eus ar gumun, ezel eus ar Rezistañs, bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an 13 a viz Gouere 1944 gant al lu alaman e Kreñvlec'h Pentevr.
* Mervel a reas ugent den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 42,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Malestroit (36495881051).jpg|Ar peulvan.

* Ur peulvan.

Église st gilles malestroit façade.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Jili*.

014 Malestroit Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud bet ganet eno
* Jean Rouxel (1935-1998), kimiour, kelenner e Skol-veur Naoned.

### Tud bet marvet eno
* François-Louis-Marie Kervéadou, eskob Sant-Brieg ha Landreger adalek an 19 a viz Genver 1961 d'an 2 a viz Here 1976. Aet da Anaon e-ti an Aogustinezed d'an 8 a viz C'hwevrer 1983.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
* Malastred war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Mousterrin

**Mousterrin** a oa ur gumun eus Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː *Mousterin*, 1187 ; *Monterrin*, 1459 ; *Monterrain*, 1630.
## Ardamezioù
*Rannet : 1) en glazur e goulm ouzh kleiz o nijal en argant – 2) en geot e beulven en aour asket ouzh beg ; e gab en argant karget gant teir c'hroaz pavek en sabel*.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : krouet e voe kumun Mousterrin e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Mousterrin e kanton Karozh; e distrig Ploermael edo. Gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe diskaret kanton Karozh ha lakaet ar gumun e kanton Malastred. Lakaet e oa bet Mousterrin en arondisamant Ploermael bet krouet e 1800.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar c'hure, Jocet e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 23 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 6,42 % eus he foblañs e 1911.
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Pondi.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur gwaz.
### 
* Bodet e voe kumunioù Mousterrin ha Ploermael d'ar 1añ a viz Genver 2019 evit ober ur gumun nevez.
## Brezhoneg
* 17,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Monterrein piprais 03.jpg|Peulvan "La Piprais".
Monterrein maison-neuve 02.jpg|Peulvan "La Maison Neuve".

* Daou beulvan.

Église St-Malo de Monterrein (Morbihan).JPG|An iliz katolik.
Monterrein - croix de cimetière (1).JPG|Ar groaz.

* Iliz katolik *Sant Maloù*.
* Kroaz ar vered.

Monterrein - Château de la Haute-Touche.JPG|Ar c'hastell.

* Kastell "La Haute-Touche".
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Ardamezeg ar familhoù

## Pennad kar
* Ploermael.
## Liammoù diavaez

* Mousterrin war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Roz-Sant-Andrev

**Roz-Sant-Andrev** a oa ur gumun eus Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

Le Roc-Saint-André - canal de Nantes à Brest (03).JPG|Ar ganol e Roz-Sant-Andrev.
131 Roc Saint-André.jpg|Ar pont dreist d'an Oud kanouc'hellet.

* War lez Kanol Naoned-Brest emañ Roz-Sant-Andrev.
## Dezougen
* War al linenn hent-houarn Kistreberzh Maoron, serret, emañ Roz-Sant-Andrev.  
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : krouet e voe kumun Roz-Sant-Andrev diwar un drev eus parrez Serent e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Serent ; e distrig Ploermael e oa. Diskaret e voe kanton Serent gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Roz-Sant-Andrev en Arondisamant Ploermael e 1800 hag e Kanton Malastred e 1801.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar c'hure, Le Thic e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 27 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,58 % eus he foblañs e 1911.
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
### 
* Bodet e voe kumunioù Roz-Sant-Andrev, Chapel-Karozh ha Killi d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Traoñ-an-Oud.
## Brezhoneg
* 25,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Château de la Ville Der 5156.JPG|Ar c'hastell.

* Kastell "La Ville Der".

Manoir de la Touche Carné.jpg|Ar maner.

* Maner "La Touche Carné".

Le Roc-Saint-André - église (05).JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Andrev*.
* Monumant ar re varv e kreiz ar vourc'h, luc'hskeudennoù.

## Armerzh

Brasserie Lancelot 1 -Wiki takes josselin 2015.JPG|An ti-bresañ.

* Breserezh Lancelot.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Chapel-Karozh,
* Killi,
* Traoñ-an-Oud.
## Liammoù diavaez

*Roz-Sant-Andrev war lec'hienn Geobreizh
## Daveennoù ha notennoù
Rufieg

**Rufieg** a zo ur gumun e Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Dauzat & Rostaing (1963-1978) : **Rufiac,** 833. a gas da Roffey, diwar un anv-den latin *Ruffius*.
* Jean-Yves Le Moing (1990) : **Rufiac, plebs condita**, 833; **Ruphiac**, 1330
* Erwan Vallerie (1995) : **Rufiac**, 833; **Rufiacum**, 846; **Ruffiac**, 1340, 1343;
* Hervé Abalain (2000) : **Rufiac, plebs condita** e 833; **Rufiacum** e 846; anv galian-ha-roman "domani Rufius"
## Ardamezioù
*En glazur e groaz koñchek en aour, ur penn bouc'h kernielek diframmet en aour ouzh konk kab a-zehoù; e greiz holl en gul e zri bordon en argant*
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : krouet e voe kumun Rufieg e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Rufieg e kanton Karozh ; e distrig Ploermael edo. Gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe diskaret kanton Karozh ha lakaet ar gumun e kanton Malastred. Lakaet e oa bet Rufieg en arondisamant Ploermael bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 93 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,16 % eus he foblañs e 1911. 
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwezek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
## Brezhoneg
* 25,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Ruffiac - église Saint-Pierre-et-Saint-Paul 03.jpg|Kloc'hdi an iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.
* Maner Balangeard.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Rufieg war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur
* Albert DAUZAT & Charles ROSTAING : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Jean-Yves LE MOING : *Les noms de lieux bretons de Haute Bretagne*. Coop Breizh. 1990
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
* Hervé ABALAIN : *Les noms de lieux bretons*. Les Universels Gisserot. 2000
* Jean-Yves LE MOING : *Noms de lieux de Bretagne*. Christine Bonneton Editeur. 2007

## Notennoù ha daveoù
Zh (lizherenn)

Un divc'hrafenn latin eo **Zh**, **zh** implijet evit skrivañ meur a son kensonennel hervez ar yezhoù.

## E brezhoneg
Implijet e vez ivez gant ar brezhoneg (hervez reolennoù reizhskrivañ ar peurunvan) evit over diouzh ar son a deu, well-wazh, diwar un *th* (//) istorel hag a vez distaget [] e rannyezhoù Kernev, Treger ha dreist-holl Leon ha [] e rannyezhoù Gwened.

### Istor
Hervez ar gelaouenn *[[Ar Bed Keltiek]]*, e 1957, er bajenn 153, e oa bet ijinet dija ar ZH e 1264 gant ur manac'h a Vro-Ouelo, aet skuizh o rankout skrivañ, gwech Ploaza, gwech Ploaha (Plouha hiziv), ken e skrivas Ploazha.

E *[[Marvaillou evid an dud divar ar meaz]]*, un droidigezh gant Gabriel-Marie Caroff embannet e 1847, e kaver a-hed al levr ar gerioù "anezhan", "anezhi", "anezho", "d'ezhan", "d'ezhi", "d'ezho", "var-n-ezhi" ha "var-n-ezho".

E *[[Sarmoniou an Aotrou Quere]]*, embannet e 1906, ez eo implijet kenkent ha rakskrid ar bajenn V, gant C. Jézégou, er ger "anezho", hag a-hed al levr, e-barzh "d'ezhan" (136), dreizhi (137).

## E yezhoù all

* En albaneg e vez implijet evit skrivañ ar son kensonennel [ʒ] (skrivet ‹ j › hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg).

* E saozneg e vez implijet alies evit treuzskrivañ al lizherenn girillek ‹ ж › ([ʒ]) hag al lizherenn bersek ‹ ژ ›

* En navac'hoeg e vez distaget [ʒ] ivez.
* E pinyin (mandarineg skrivet gant al lizherenneg latin) e talv kement hag ar son [ʈ͡ʂ].

## Notennoù ha daveoù
Ottorino Respighi

**Ottorino Respighi** (* Bologna 9 a viz Gouere 1879, † Roma 18 a viz Ebrel, 1936) a oa ur sonaozour italian. 

## Buhez
Tad Respighi e oa kelenner piano ha kelenn a rae dezhañ ar violoñs hag ar piano. Desket en deus da c'houde ar violoñs gant Federico Sarti e Lise Sonerezh Bologna. Desket en deus Respighi sonaozañ gant Giuseppe Martucci ha Luigi Torchi. Kemeret en deus ivez kentelioù sonaozañ gant Max Bruch.

## Oberennoù
### [[C'hoarigan]]où
* *Rè Enzo* (1905)
* *Semirama* (1910)
* *La bella addormentata nel bosco* (1922)
* *Belfagor* (1923)
* *La campana sommersa* (1927)
* *Maria Egiziaca* (1932)
* *La fiamma* (1934), diwar ar "sorserez" Anne Pedersdotter,
* *Lucrezia* (1 acte) (1937)

### Oberennoù evit laz-seniñ
* *Le Fontane di Roma* (*Feunteunioù Roma*) (1916)
* *I Pini di Roma* (*Pin [[Roma]]*) (1924)
* *Feste romane* (*Gouelioù roman*) (1928)
* *Tri heuliad eus dañsoù ha tonioù kozh* (1917, 1924, 1931)
* *Santadoù Brazilianek* (1927)
* *Ar stal Loariadek*, Sonerezh barrez hervez Gioacchino Rossini (1919)
* Heuliad evit laz-seniñ bihan *Gli Uccelli* (*Al Laboused*) (1933)

### Oberennoù all
* Pevarad gant kordennoù
* Pezhioù gant piano e-unan

## Gwelet ivez
Listenn ar sonaozourien
Sant-Gwioñvarc'h

**Sant-Gwioñvarc'h** a zo ur gumun e Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Sant-Gwioñvarc'h diwar un drev eus parrez Serent e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Serent; e distrig Ploermael e oa. Diskaret e voe Kanton Serent gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Sant-Gwioñvarc'h en arondisamant Ploermael e 1800 hag e Kanton Malastred e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 55 gwaz eus ar gumun e-pad ar brezel, da lâret eo 5,97% eus he foblañs e 1911.
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel: unan a voe lazhet en Ardennes (Bro-C'hall) e miz Even 1940, ur milour all a varvas en ur c'hamp prizonidi en Alamagn e miz Eost 1943 hag un ezel eus ar Rezistañs ( "FFI") a voe fuzuilhet gant an Alamaned e Pluniav e miz Gouere 1944; n'eus resisadenn ebet diwar-benn ar pevare milour.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas soudard eus ar gumun en Ouled Dhia (departamant Bône) d'an 20 a viz Gwengolo 1959.
## Brezhoneg
* 28,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Dolmen de Bellans.jpg|Taol-vaen "Bellans".
Dolmen de Bignon.jpg|Taol-vaen "Bignon".

* Meurvein.

IlizkatolikSantGwioñvarc'hMorBihanBreizh.JPG|An iliz katolik.
084 Saint -Guyomard Chapelle Saint-Maurice.jpg|Ar chapel.

* Iliz katolik *[[Maoris Duaod|Sant Maoris]]*.
* Chapel *Sant Maoris*.

MonumantdarrevarvSantGwioñvarc'h.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv.
* Kastell Brennieg.

## [[Echedoù]]
* Ur c'hleub echedoù oberiant, *La Dame Blanche*. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel ar gumun
*infobretagne.com 
* Sant-Gwioñvarc'h war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Sant-Marc'hell

**Sant-Marc'hell** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Plegadeg; e distrig Roc'h-an-Argoed e oa; dilamet e voe kanton Plegadeg e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Sant-Marc'hell en arondisamant Gwened bet krouet e 1800 hag e kanton Kistreberzh bet miret ha brasaet e 1801.
### 
* E 1863 e voe lakaet Sant-Marc'hell e kanton Malastred hag en arondisamant Ploermael.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas ugent gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, eleze 3,71 % eus he foblañs e 1911. 
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Eno en em vodas e miz Even 1944 holl rezistanted ar c'hornad ( den) war urzh ar c'horonal Morice. Eno e teuas ivez SAS kaset e framm Overlord ha dilestradeg Normandi. Divodet e oa Strouezheg Sant-Marc'hell goude un emgann taer ouzh an Alamaned. 
* D'ar 16 a viz Mae 1945 e voe kavet korf un den eus ar gumun, ezel eus ar Rezistañs, bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an 13 a viz Gouere 1944 gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr e Sant-Pêr-Kiberen.
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, meur anezhe abalamour d'o ferzh er Rezistañs.
## Brezhoneg
* 18,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Dolmen de Béhélec.jpg|Taol-vaen Beheleg.
Dolmen de Trélan.jpg|Taol-vaen trelan. 

* Meurvein.

Saint-Marcel 56 - Église Saint-Marcel 01.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant-Marc'hell*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc'hskeudenn
* Mirdi ar Rezistañs e Breizh.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Sant-Marc'hell war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Sant-Nikolaz-ar-Roz

: *Evit an anvioù all gant *'Sant-Nikolaz**, gwelet [[Sant-Nikolaz (disheñvelout)]].''
<HR noShade>

**Sant-Nikolaz-ar-Roz*' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Mourieg]] e departamant ar [[Mor-Bihan]].
== Douaroniezh ==
== Istor ==
=== [[Dispac'h Gall]] ===
* Melestradurezh : krouet e voe kumun Sant-Nikolaz-ar-Roz e [[1790]]. Gant al lezenn eus an [[23 a viz Eost]] 1790 e voe lakaet Sant-Nikolaz-ar-Roz e [[Kanton Karozh (1790)|kanton Karozh]] ; e [[distrig Ploermael]] edo. Gant lezenn an *8 pluviôse an IX* ([[28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe diskaret kanton Karozh ha lakaet ar gumun e [[kanton Malastred]]. Lakaet e oa bet Sant-Nikolaz-ar-Roz en [[arondisamant Ploermael]] bet krouet e [[1800]].
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 36 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,53 % eus he foblañs e 1911.
==== Kemm arondisamant ====
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en [[arondisamant Gwened]].
==== [[Eil brezel-bed]] ==== 
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
==== Brezelioù didrevadenniñ ==== 
===== [[Brezel Aljeria]] =====
* Mont a reas un dragon eus ar gumun diwar wel d'ar [[14 a viz Ebrel]] [[1958]] e [[Sidi Madjoub]].
== Brezhoneg ==
* 12,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
255 St Nicolas du tertre (56910).jpg|An iliz katolik.
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Nikolaz''.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn  ha kartenn-bost .

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Sant-Nikolaz-an-Hent war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Serent

**Serent** zo ur gumun e Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː *Serent*, 866, 1116 ; *Serant*, 1383 ; *Serent*, 1387 ; *Seirent*, 1516 ; *Serans*, 1630.
## Ardamezioù
*En aour e deir fempdiliaouenn en sabel.*
* Familh De Sérent (siell 1356).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : krouet e voe kumun Serent diwar barrez Serent ha kumunioù Roz-Sant-Andrev ha Sant-Gwioñvarc'h diwar trevioù eus an hevelep parrez e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Serent da benn ur c'hanton, hini Serent ; peder c'humun a oa ennañ : Lizioù, Roz-Sant-Andrev, Sant-Gwioñvarc'h ha Serent ; e distrig Ploermael e oa. Diskaret e voe kanton Serent gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Serent en arondisamant Ploermael e 1800 hag e kanton Malastred e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 160 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lâret eo 5,20 % eus he foblañs e 1911.
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* 45 den a zo meneget ouzh monumant ar re varv eus an Eil Brezel-bed; nav anezhe a oa harzh-lammourion eus ar *4 [[SAS]] Regiment/2  RCP*, unan a varvas en un emgannig e Pluveleg d'an 13 a viz Even 1944, ar re all etre an 18 (Emgann Sant-Marc'hell) hag an 23 a viz Even 1944; reoù all a oa er Rezistañs: daou waz e a voe lazhet e Josilin e penn-kentañ miz Eost 1944 hag ur vaouez a varvas e Serent; unan a varvas e kamp-bac'h Neuengamme (Alamagn) e miz Meurzh 1945; daou a zo chomet dianav.
## Brezhoneg
* 35,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv – Brezel-bed kentañ.
* Monumant ar re varv – Eil brezel-bed.
* Iliz katolik *Sant Pêr*.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

* Serent war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes du Morbihan*, 1999.
* Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''.
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus*, An Here 1995.
## Notennoù ha daveoù
Brennieg

**Brennieg** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Ploermael]] e departamant ar [[Mor-Bihan]].
== Douaroniezh ==
* War ar stêr Yvel ha Stêr an Dug emañ Brennieg, e-barzh un draonienn.
== Anv ==
=== Stummoù skrivet ===
* Jean-Yves Le Moing : "''... Brignac, skrivet'' **Brennac** ''e 1165 ...''"
* Embannadurioù Flohic : "''Brignac, da vare ar Romaned, e oa anvet'' **Brennac**".
=== Gerdarzh ===
* Dauzat & Rostaing : "diouzh un anv den galian ha roman ''*Brinnius'', diouzh galianeg ''Brennos, *Brinnos'' ha lostger ''-acum''".
* Hervé Abalain : "**Brehnac*' e 1330; kentoc'h *Brinniacus 
Brignac 56 - Rue des Échoppes.jpg|Kreiz ar vourc'h.


Brignac 56 - Église 1.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Bartelame *.

Brignac 56 - Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv. Dioueliet e voe d'ar 27 a viz Even 1926.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik,luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Brennieg war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur
* Hervé ABALAIN : *Les noms de lieux bretons*. Universels Gisserot. 2000.
* Albert DAUZAT et Charles ROSTAING : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Librairie Larousse, 1963; Librairie Guénégaud, 1978.
* Éditions FLOHIC : *Le patrimoine des communes du Morbihan.* 1996.
* Michel FROGER et Michel PRESSENSE : *Armorial des communes du Morbihan.* Froger SA. 1996.
* Jean-Yves LE MOING : *Noms de lieux bretons de Haute Bretagne*. Coop Breizh. 1990.
* Ogée ː *Dictionnaire Historique et Géographique de la Province de Bretagne, dédié à la Nation Bretonne.* Nouvelle édition, revue et augmentée par MM. A. Marteville et P. Varin. Rennes. Molliex, 1845. Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993
* Erwan VALLERIE : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez * Corpus * Traité de toponymie historique de la Bretagne*. An Here. 1995
## Daveoù ha notennoù
Konkored

**Konkored** a zo ur gumun e Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Concouret**, 1405; **Cancoret**, 1425; **Conquoret**, 1467.
;Gerdarzh
Eus *kon* = uhel, ha (*gored*), *coret* = chaoser war ur stêr pe ouzh genoù ur stêr
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Konkored e kanton Neant; e distrig Ploermael edo. Gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe diskaret ar c'hanton ha lakaet ar gumun e kanton Maoron bet miret ha brasaet gant an hevelep lezenn. Lakaet e oa bet Konkored en arondisamant Ploermael bet krouet e 1800.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Betaux e anv, ur c'hure, Potier, ha pevar beleg, Bigarré, Deshayes, Barbier ha Desouches.
### 
#### [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]]
* Mervel a reas tri gwaz eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 67 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,95 % eus he foblañs e 1911. 
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur martolod eus ar gumun en ospital e Wahrān d’an 22 a viz Mae 1957.
## Brezhoneg
* 25,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Les trois Roches 01.jpg|An Teir Roc'h.

* Meurvein.

Comper01.JPG|Komper.
Le château du Rox (2).jpg|Le Rox.

* Kastelloù Komper ha Le Rox.

Église Saint-Laurent, Concoret, France.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Laorañs*.

Monument aux morts (Concoret, 56) - 02.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
*Konkored war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Maoron

**Maoron** a zo ur gumun e Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h kanton Maoron e oa betek 2015.
## Douaroniezh
## Anv
### Stummoù skrivet
* Jean-Yves Le Moing (1990) : **Mauron**, *1426 RM*
* Erwan Vallerie (1995) : **Mauron***, 1152;* **Morron villam fortem***, 1371;* **Mauronio***, 1477;* **Mouron***, 1630;*
### Gerdarzh
* Hervé Abalain (2000) : "domani un den anvet *Maurus / Maurius"*
* Éditions Flohic (1996) : "marteze diwar Maored deut da heul Jul Kezar; marteze diwar anv ar rouanez *Moronoë*, gwreg Judikael. Marteze abalamour e oa Maored er vro goude emgann Poitiers e 732"
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Maoron e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Maoron da benn ur c'hanton, hini Maoron, gant peder c'humun ennañ: Brennieg, Maoron, Sant-Brieg-Maoron ha Sant-Leri; e distrig Ploermael edo. Gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe miret ha brasaet ar c'hanton dindan anv kanton Maoron ivez. Lakaet e oa bet Maoron en arondisamant Ploermael bet krouet e 1800.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Le Moine e anv, ha daou gure, Gerard ha Bernard.
### 
#### [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]]
* Mervel a reas dek gwaz eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 128 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,77% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Pemp den eus ar gumun a varvas er c'hampoù-bac'h; rastellet e oant bet d'an 20 a viz Genver 1944 gant an Alamaned goude ma voe bet lazhet ur soudard alaman e Gwiler-Porc'hoed.
* D'an 12 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij *[[Lockheed P-38 Lightning|P-38]]* eus aerlu SUA (United States Army Air Forces) e Maoron; e nijour a zeuas a-benn da achap.
* Dieubet e voe ar gumun gant lu SUA d'an 3 a viz Eost 1944; ur soudard eus lu SUA, ur Gall yaouank hag unnek soudard alaman a voe lazhet en emgann.
## Brezhoneg
* 30,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
* Ur skol zivyezhek a zo eno abaoe 2000.
* E distro-skol 2024 e oa 25 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (7,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Maoron war lec'hienn Geobreizh
## Daveoù ha notennoù
Sant-Brieg-Maoron

**Sant-Brieg-Maoron** a zo ur gumun e Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Sant-Brieg-Maoron e kanton Maoron; e distrig Ploermael edo. Gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe miret ha brasaet ar c'hanton dindan anv kanton Maoron ivez, chom a reas ar gumun er c'hanton. Lakaet e oa bet Sant-Brieg-Maoron en arondisamant Ploermael bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]]
* Mervel a reas ur gwaz eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 47 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,79 % eus he foblañs e 1911. 
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur milour ag ar gumun e miz Even 1940. 
* C'hwec'h den nann-soudard da nebeutañ a voe lazhet er gumun gant ur c'harr-nij eus Aerlu ar Rouantelezh-Unanet pa voe taget ar c'harr-boutin Loudieg-Roazhon d'an 3 a viz Even 1944.
* Dieubet e voe Sant-Brieg-Maoron gant ar *86th Cavalry Reconnaissance Squadron* eus tirlu SUA d'an 3 a viz Eost 1944 ha lazhet e voe ur serjant SUAat gant an Alamaned.
## Brezhoneg
* 10,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église de Saint-Brieuc de Mauron.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Brieg*.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Monumant an dud nann-soudard lazhet d'an 3 a viz Even 1944.
* Monumant ar Serjant Michael Cusick, luc'hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Lec'hiennoù internet
* Sant-Brieg-Maoron war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Sant-Leri

**Sant-Leri** a zo ur gumun e Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː **in burgo sancti Laveri**, 1152; **Saint Elerio**, 1330; **Saint Liri**, 1405; **Saint Luyd** ? , 1420; **Sancti Liry**, XVIvet; **Saint Léry**, **Saint Liry**, 1709; **Saint l'Hery**, 1779
* Pol Potier de Courcy ː **Saint-Lhéry**
### Gerdarzh
* Hervé Abalain ː eus anv ur Breton eus Arvorig ar VIIvet kantved, diazezour manati hag e zoug e anv.
## Ardamezioù
N'ez eus ket, evit ar poent
## Istor
* Sant-Leri a oa ur barrez en eskopti Sant-Maloù.
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun ar gumun e 1790. Gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Sant-Leri e kanton Maoron; e distrig Ploermael edo. Gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe miret ha brasaet ar c'hanton dindan anv kanton Maoron ivez, chom a reas ar gumun er c'hanton. Lakaet e oa bet Sant-Leri en arondisamant Ploermael bet krouet e 1800.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Duclos e anv.
### 
#### [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]]
* Mervel a reas ur gwaz eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas trizek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,42 % eus he foblañs e 1911. 
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel, unan anezhe, ur prizoniad-brezel, e Staßfurt (Alamagn), egile e kamp-bac'h Bergen-Belsen (Alamagn) d'ar 24 a viz Ebrel 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chateau du Lou en St Lery 2025.jpg|Ar c'hastell.
Saint-Léry (56) Église 07.jpg|An iliz katolik.
Croix de cimetière de Saint-Léry (56) - 10.jpg|Kroaz ar vered.
Croix à Saint-Léry (56) - 01.jpg|Ar feunteun hag ar groaz.
Monument aux morts de Saint-Léry.JPG|Ar monumant.

* Kastell al Lou.
* Iliz katolik *Sant Leri*.
* Kroaz ar vered.
* Feunteun *Sant Leri* gant ur groaz.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik hag ar maerdi.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Sant-Leri war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur
* Hervé Abalain : *Les noms de lieux bretons*. Les Universels Gisserot. 2000
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Daveoù ha notennoù
Trec'horanteg

**Trec'horanteg** a zo ur gumun e Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
Erwan Vallerie ː **Trehorentuc**, 1330. **Treharentet**, 1420; **Tregaranteuc, Treharanteuc**, 1444; **Trehoranteuc**, 1779
Gerdarzh ː
## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Trec'horanteg e kanton Neant; e distrig Ploermael edo. Gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe diskaret ar c'hanton ha lakaet ar gumun e kanton Maoron bet miret ha brasaet gant an hevelep lezenn. Lakaet e oa bet Trec'horanteg en arondisamant Ploermael bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pevarzek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 2,40 % eus he foblañs e 1911. 
#### Kemm arondisamant
* E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en arondisamant Gwened.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour e Brezel Aljeria.
## Brezhoneg
* 40,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

Tréhorenteuc 01 (2).jpg|Delwenn Henri Gillard.

* Henri Gillard (1901-1979), person katolik Trec'horanteg.
* Karl Rezabeck, prizonier alaman e-kerzh an Eil Brezel-bed, en deus livet iliz Trec'horanteg gant tresadennoù awenet diwar mojenn ar Roue Arzhur. 
* Jacky Ealet, ganet e 1944, kazetenner ha skrivagner.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Trec'horanteg war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Notennoù ha daveoù
Ambon

**Ambon** (distaget  er vro) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Muzilheg e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

W2644 Ambon Betahon Plage 2566XA2.jpg|Traezhenn Beg an Tohon.

* War lez aber an Tohon ha war aod ar Meurvor Atlantel emañ Ambon.
* Kumunioù amezek : Surzur; Laozag; Noal-Muzilheg; Muzilheg; Beler; Damgan.
## Anv
* Marteville & Varin ( 1843)  : **Ecclesia Ambonensis**.
* Jean-Yves Le Moing (1990) : "**Ambon Insula***, 861, Cartulaire de Redon;* **Ambon***, 1330 Longon".*
* Erwan Vallérie (1995) : *"***Ambon***, 1387;* **Ambon***, 1453".*
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Ambon e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Surzhur; e distrig Gwened e oa. Diskaret e voe Kanton Surzhur gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801) dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Ambon en arondisamant Gwened e 1800 hag e Kanton Muzilheg e 1801. 
### 
* Krouet e voe kumun Damgan d'an 18 a viz C'hwevrer 1824 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Ambon.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 76 gwaz eus ar gumun, eleze 4,6 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur gward republikan e Bu Dop e Kochinsina er Viêtnam d'an 19 a viz Mae 1953.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
## Brezhoneg
* 82,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir Plessis Cabano (Ambon, 56) - 2.jpg|Ar maner.

* Maner "Plessis Cabano".

Eglise Saint-Cyr-et-Sainte-Julitte d'Ambon (03).jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Sir ha Santez Julitte*.

Chapelle de Bavalan.jpg|Bavalan.
W2646 Ambon Brouel ND1000Secours1580 2721.jpg|*Intron-Varia Mil Sikour*.
W2651 Ambon Kervoyal NDPaix1959 2637XA2.jpg|*Intron-Varia ar Peoc’h*.
W2668 Ambon StMamert StMamersXVII° 2746XA2.jpg|*Sant Mamers*.
W2648 Ambon Cromenach StTugdualNDBonneNouvelle1785 2610XA2.jpg|*Sant Tudwal*.
W2656 Ambon SteJulitte 2715.jpg|*Santez Julitte*.

* Chapelioù.

Monument aux morts à Ambon (Morbihan).jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’ar 26 a viz Ebrel 1925.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2022

## Melestradurezh
## Post
* Digoret e voe ar burev-post d'ar 1 a viz Gouere 1926.
## Tud
* **Per Le Boitreuse**, labourer, divroet, en doa kemeret perzh d'an dilestradeg c'hwitet ar Roueelerien e Kiberen e 1795. Bet tapet,  kondaonet e voe e Gwened d'an 8 pluviôse AN IV / Yaou 28t a viz Genver 1796, oajet a 20 vloaz.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

*  Ambon war lec'hienn Geobreizh
*  Lec'hienn ofisiel ti-kêr Ambon
*  Savouriezh Ambon - Diaz Mérimée
*  Ambon en Institut géographique national
*  Ambon en EBSSA
## Daveoù ha notennoù