open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Doralice

**Doralice** zo un anv-bihan italianek a seblant bezañ bet ijinet gant Ludovico Ariosto (1474 – 1533), oberour Orlando furioso, pa ne oa ket anavezet a-raok.

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar gerioù henc'hresianek *Dòron* (δόρον) ha *Lykè* , ha talvout a ra kement ha " prof eus ar gouloù-deiz".

Kavout a reer an anv ivez:
*er gomedienn l'Anconitana, gant Ruzante e 1522 (?) 
*e-barzh Marriage A-la-Mode, ur gomedienn gant ar Saoz John Dryden, e 1672 
*er c'hoarigan Il ricco d'un giorno gant Antonio Salieri 
*e La famiglia dell'antiquario , ur gomedienn gant Carlo Goldoni e 1749.

* http://www.paroledautore.net/fiabe/classiche/straparola/doralice.htm
Aezhenn

An **aezhenn**, pe **burezh**, a zo peurvuiañ an dour e stumm gaz.

Uheloc'h eo he zemperadur eget hini temperadur berviñ an dour liñvel hag hini c'hoazh sublimadur ar skorn p'eo ar gwask izeloc'h eget gwask poent tripl an dour, da lavaret eo 615 Pascals (6,15 millibar pe Hektopascal) hag dezhañ un temperadur izeloc'h pe kevatal da 0°C.

An aezhenn dour a c'hell bezañ :
* *gourleuniet* p'en deus tizhet saviad ar gourleuniadur
* *gourdommet*, p'eo eo he zemperadur izeloc'h eget ma ret evit ar gourleuniadur
* *dreistkritik*, p'eo eo he zemperadur izeloc'h eget an temperadur kritik, 374,1 °C.

## Perzhioù [[fizik]]el
Perzhioù an aezhenn dour a zo bet studiet pizh dre ma vez implijet kalz an aezhenn e meur a dachenn, er greanterezh dreist-holl ha dre ma kemer ur perzh bras e fenomennoù naturel zo, an eskemmoù gwrez e-kreiz an aergelc'h en o zouez (sellet ouzh oablouriezh).

Gwask an aezhenn gourleuniet a zo ur fonksion eus an temperadur, met n'eus ket tu d'e jediñ rik, nemet dre un damvent. E touezh ar formulennoù kinniget eo ar simplañ hini Duperray dezhi ur resisted nebeud dregantadennoù etre 95 °C et 230 °C :
: \qquad p_S = \left(\frac{t}{100}\right)^4 

a ro *p<sub>S</sub>* e atmosferoù ha *t* eztaolet e derezioù Celsius.

*Perzhioù an aezhenn-zour hag an dour liñvel dindan saviadoù ar gourleuniadur*

Poent kritik an dour : 374,1 °C, 220,87 bar.

Tommder-mas gant tolzennad digemm, 100 °C, 1 atm : 1410&nbsp;J/kg.K

Tizh ar son : 401 m/s à 130 °C ; war greskiñ e ya pa ya uheloc'h an temperadur : ewar-dro 800&nbsp;m/s e 1&nbsp;000&nbsp;°C.

## Implijoù evit ar greanterezh
da vezañ kendalc'het

## Sellet ivez
### Liammoù diabarzh
* efed ti-gwer
* gleborverkerezh
* kelc'hiad an dour
* koumoul

### Liammoù diavaez
Timbroù Lesotho

Ur rouantelezh vihan eus Su Afrika eo al Lesotho, kelc’hiet gant Republik Suafrika. Dindan anv Basoutoland e oa anavezet a-raok 1966, pa oa trevadenn ar Rouantelezh-Unanet c’hoazh.

Betek fin ar bloavezhioù 70 ez eo gouestlet danvez an timbroù embannet da dud pe lec’hioù ar vro (Skol-Veur Botswana-Lesotho-Eswatini, ar Roue Moshoeshoe I, an douristelezh…) met goude 15 vloaz a furnez ez eo krog melestradurezh ar Postoù da sevel ur greanterezh hag a zo pell a-walc’h diouzh ezhommoù an annezidi. Pa oa embannet 474 timbr etre 1966 ha 1981 e konter 771 tamm e-pad ar pemzek vloaz (1982-1997) da heul, gant ar spi mont dreist d’ar sifroù moarvat, rak 662 timbr zo bet lakaet e gwerzh etre 1998 ha 2007 dija… 187 timbr moullet e 1998 en ur vro 2 vilion a dud enni ! 

E gwirionez e faot d’ar Postoù pourveziñ dastumerien timbroù « dre zanvez » ar bed a-bezh, en ur embann skeudennoù liesliv diwar-benn ar fleurennoù (pevar rummad ha 35 timbr e 1991), tiegezh ar Rouanez Elizabeth II, aktourien ar sinema japanek, ar chas, ar c’hirri-tan, ar balafenned… Pep diskouezadeg timbroù ha ma vefe e Tokyo pe Bariz a ro abeg da voullañ timbroù gant tudennoù Walt Disney, evit enoriñ 200vet deiz-ha-bloaz an Dispac’h e Bro-C’hall zoken. Un dibab eo, hini kalzig stadoù afrikan ar marevezh-se, gant efedoù kontrol d’ar bolitikerezh kaset da benn : izel eo talvoudegezh timbroù n’heller dastum anezho holl (re zo re !).

## Pennad kar
*Timbroù ar Basoutoland
Timbroù Oldenburg

Edo an darn vrasañ eus Dugelezh-veur Oldenburg e hanternoz Alamagn, en aber ar stêr Weser, e-kichen Rouantelezh Hannover. Un departamant gall eo bet etre 1811 ha 1815 (renad Napoleon Bonaparte), badezet Bouches-du-Weser (en alamaneg : Wesermündungen).

Staget e oa ar vro ouzh Rouantelezh Hannover da gentañ, hag ouzh Prusia e 1866. Degemeret e voe Dugelezh-Veur Oldenburg e Kengevread Norzh Alamagn e 1868. Emañ bremañ an douaroù-se e Stadoù Saks-Izel ha Bremen, e Republik Kevreadel Alamagn.

Timbroù zo bet embannet en Dugelezh-Veur etre 1852 ha 1862, o skeudennaouiñ an holl anezho da ardamezioù ar vro. Rummadoù 1852 ha 1858 zo moulet e du war tammoù paper a liv, ar c’hontrol eo evit a sell rummad 1860 (skeudenn e liv war wenn). Simploc’h eo skeudenn ar rummad 1862, a ginnig an ardamezioù e-kreiz ur vigelc'h, moulet war baper diblaen. Timbroù fazius a c’heller kavout : OLDEIBURG e-lec’h OLDENBURG da skouer. 19 timbr zo bet lakaet e gwerzh gant ar Postoù.

## Pennad kar
* Timbroù Kengevread Norzh Alamagn
Bangui

**Bangui** eo kêr-benn ha kêr vrasañ ar Republik Kreizafrikan (war-dro 684 000 a annezidi e 2005).

Diazezet e oa bet gant an drevadennerien c’hall e 1889, war ribl ar stêr Ubangi (pe Oubangi) a ra an harzoù etre ar Republik Kreizafrikan ha Republik Demokratel Kongo. E 1960 e oa deuet Bangui da vezañ kêr-benn ar stad nevez-savet e-kreiz Afrika.

E-kreiz ar gêr e kaver c’hoazh ur volz-enor en enor d’an diktatour kozh Jean-Bédel Bokassa, genidik eus Bangui.
Worcester

**[[Worcester]]** (distaget  e saozneg), pe **Caerwrangon** e kembraeg, zo ur gêr e Bro-Saoz, war lez ar stêr Hafren (*Severn*). Pennkêr kontelezh Worcestershire eo, e West Midlands.
Anconitana

**Anconitana** zo ur ger italianek, anv-gwan gwregel, a denn da gêr Ancona, e Marche; komz a reer eus 
*Marca anconitana, proviñs eus Stadoù an Iliz savet gant ar pab Inosant III
*ar Repubblica anconitana, ur stad savet en Ancona gant ar C'hallaoued
**[[L'Anconitana]]*, ur gomedienn italianek eus ar XVIvet kantved savet gant Angelo Beolco, lesanvet Ruzante
L'Anconitana

***L'Anconitana*** zo ur gomedienn italianek eus ar  savet gant Angelo Beolco, lesanvet Ruzante.
## Tudennoù
* Tancredi
* Teodoro
* Gismondo, un identelezh faos implijet gant Isotta
* Doralice, kourtizan
* Sier Tomao, breur
* Ruffian
* Bessa
* Geneva, anconitana
* Ghitta, maouez eus Geneva
* Menato, peizant
Ruzante

* *Un den a c'hoariva hep e bar eus ma bro, nebeut anavet ... betek en Italia. Met hep douetañs ar meurañ skrivagner-c'hoariva a zo bet gwelet en Europa da vare an Azginivelezh a-raok donedigezh Shakespeare. Eus Ruzzante Beolco emaon o komz, ma brasañ mestr, war un dro gant Molière: entrambi attori-autori, entrambi sbeffeggiati dai sommi letterati del loro tempo. Disprizetdreist-holl dre ma tougent war al leurenn ar vuhez pemdez, dizesper laouen an dud vunut, pilpouzerezh ha spocchia an dud c'halloudek, an direizhded zo bet a viskoazh. [[Dario Fo]], [[priz Nobel al lennegezh]].*

**Angelo Beolco**, lesanvet **Ruzante** pe **Ruzzante**, a oa ur skrivagner c'hoariva italianek eus ar XVIvet kantved, bet ganet (war-dro 1496) e Pernumia (pe e Padova) ha marvet (d'ar 17 a viz Meurzh 1542) e Padova, hag unan eus krouerien Commedia dell arte, rak c'hoari e oberennoù a rae ivez.

N'eo ket e yezh Firenze e skrivas avat, met en hini Venezia. En e bezhioù, komediennoù diwar-benn buhez an dud diwar ar maez, e vez ur c'houer anvet « Ruzzante ».
 
En 1997, pa voe roet Priz Nobel al Lennegezh da zDario Fo, e komzas ar skrivagner eus Ruzzante, ar « brasañ mestr gant Molière » emezañ, evel eus brasañ skrivagner ar c'hoariva en amzer an Azginivelezh. « Un den a c'hoariva ha n'eus ket par dezhañ em bro, nebeut anavezet... en Italia zoken. Ar brasañ skrivagner evit ar c'hoariva en Europa a-raok donedigezh Shakespeare »

## E vuhez
Ganet e oa bet e Padova, mab bastard e oa d'ar medisin Giovan Francesco Beolco, kelenner e skol-veur medisinerezh Padova. Mignon e oa da Alvise Cornaro, perc'henn pinvidik ha lenneg, kar a bell, savet gantañ skridoù diwar-bouez al labour-douar hag an tisaverezh. 

## Lec'h
E Riviera Tito Livio 45, e Padova, ez eus ur c'hoariva dediet d'ar "Ruzante". 

## E oberennoù

Dizemglev zo bet alies diwar-benn bloaziañ e oberennoù, dreist-holl etre an daou imbourc'her Ludovico Zorzi, ha Giovanni Calendoli. 

* N'ouzer ket pegoulz e voe savet *[[L'Anconitana]]* avat. Hervez Zorzi e vije etre 1522 ha 1526, hervez Calendoli e vije war-lerc'h 1528.

## Liammoù

#  E vuhez e ''Letteratura italiana''
#  Skrid ar pezh  ''La Moscheta'', gant Angelo Beolco, lesanvet Ruzzante
#  Skrid ''La Bétia'', gant Angelo Beolco, lesanvet Ruzzante
* E-book di Ruzante (Angelo Beolco) su LiberLiber.it
Koekelberg

**Koekelberg** zo ur gumun e Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia.


Koekelberg Brussels-Capital Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Koekelberg.svg|Banniel
Coat of arms of Koekelberg (escutcheon).svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 1,18 km²
* Poblañs (2022) : 22 023 a dud
* Stankter : 18 664 den/km²
Pierre Désiré de Goësbriand

**Pierre Désiré de Goësbriand** (1784-1853) a oa saver gwerzioù brezhonek e penn-kentañ an  ha maer Lannurvan, e barrez c'henidik.

## E vuhez
Ganet e oa e Lannurvan d'ar 24 a viz Gouhere 1784, mab da Henri de Goësbriand, markiz, ha da Emilie de Kerjean. War-lerc'h diskar an diktatour Napoleone Buonaparte e voe anvet da vaer e Lannurvan e 1818, ha da varner a beoc'h e Daoulaz. Mervel a reas e Lannurvan d'ar 5 a viz Mezheven 1853.

Kar e oa da Louis de Goesbriand, ganet e Lannurvan ivez.

## E skridoù
Ger gallek ebet ne gaver en e varzhonegoù, eme Lukian Raoul.

Troet e oa da zifenn kostezenn ar roue en e werzioù.

Brudet eo ar gwerzennoù-mañ diwar e zorn :

## Levrioù embannet
**Abrege eus a gaptivite ag eus a varo Louis C'huezec roue ar Frañs, Marie-Antoinette e bried ageus ar Memprou all dimeus o famill pere zo bet merzeriet e-pad ar Revolution*, Brest, 1818.
**Gwerz emgann an Tregont a Vretonet a enep Tregont Saux, laqueet e rimou brezoned*, Montroulez, 1837 hag a c'heller gwelet enlinenn e-barzh la bibliothèque numérique de l'Université Rennes 2
*Fables choisies de La Fontaine traduites en vers bretons, Montroulez, 1836. 
*Fablenbrezhoneg. La Découvrance.1997. Levr 1836 "lakaet e brezhoneg modern".

## Gwerzioù distag
**Son Herri-Pevar, roue a Franç*
**Cantiq Bretonnet war an ton saux*
**Guers var guinivelez Herri, duc a-Vourdell*
**Vive le roi, chanson composet gant maer Commun Lannurvan*, 1814
**Kan ar Vinienn*, e-barzh Adsao, 1930

## Notennoù

## Pennadoù kar
*Fablennoù
*Eozen Kombod
*Potr Treoure
Mes Souliers Sont Rouges

**Mes souliers sont rouges** (alies diverret MSSR) a oa ur strollad sonerezh c'hall. E 2006 o devoa dibabet an izili paouez gant ar strollad.

## Ar strollad

* Stéphane Devineau : Kan, violoñs, gitar, banjo, mandolin.
* Denys Lefrançois : Kan, contrebasse, piano, gitar, trombon.
* Ludovic Syffert : Kan, akordeoñs, siflet, bodhran.
* Yannick Duhamel : Kan, gitar.
* Lionel Langlinay : percusionoù, taboulinoù (abaoe 2005)

## Izili kozh
* François Boros : kan, mandolin, taboulinoù gant an treid pe *[[podorythmie]]* (en deus kuitaet ar strollad fin 2004 evit krouiñ e strollad Gullivan).
* Dominique Adrix (Jimi) : kan, gitar (en deus kuitaet ar srollad e 1999).
* Emmanuel (Manu) Savinelli : kan, violoñs, podorythmie (en deus kuitaet ar strollad e 1996, krouet en deus ar strollad le Diabl’ dans la Fourche)
* Michel Thomine : kan, akordeoñs (endeus kuitaet ar strollad e 1995).

## Pladennoù
* Tape la galoche, 1995
* Gaillardises, 1997
* En dehors des clous, 1998
* Proches, 2000
* 5, 2003
* Une heure déjà, 2005

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar strollad
* Le blog ar verourien, o kontañ 10 vloavez a troioù sonadeg
* Lec'hienn Gullivan, strollad François Boros 
* Lec'hienn an Diabl' dans la Fourche, strollad Manu Savinelli
* Lec'hienn alloCaroline, strollad Stéphane Devineau ha Lionel Langlinay
* lec'hienn Babaars, strollad Denys Lefrançois

## Notennoù
Landen van Overmaas

**Landen van Overmaas**, da lavarout eo *Broioù en tu all d'ar stêr Maas*, a veze graet eus broioù er reter d'ar stêr Maas a-raok an Dispac'h gall.
E Dugelezh Brabant e oa an douaroù-se, er Reter da Priñselezh Liège, war lez dehoù ar stêr.

An douaroù-se a oa anezhe dreist-holl:
* douaroù er c'hreisteiz da broviñs al Limbourg izelvroat, 
** Dugelezh Limbourg 
** Kontelezh Dalhem, 
* hag ivez hanternoz proviñs Liège, anvet Bro Herve)
* hag ouzhpenn Kontelezh Fauquemont ( pe Valkenburg) 
* aotrouniezh Rode-le-Duc (pe Herzogenrath, en Alamagn) 

Al lodenn a oa er Pays de la Généralité adalek 1648 a zo anavezet evel *Limbourg ar Stadoù (Staats-Limburg)* pe * Stadoù en tu all d'ar Maas (Staats-Overmaas)*.

### Gwelout ivez
* Div aotrouniezh Maastricht

## Liammoù

* Kartenn istorel
* Het oude Hertogdom Limburg met de oorspronkelijke drie Landen van Overmaas
* het Hertogdom met de drie Landen van Overmaas in 1661
Nijerez

Un **nijerez** (liester *nijerezioù*), pe ur **c'harr-nij**, hervez an termenadur degemeret gant an OACI, zo un aerlestr pounneroc'h eget an aer ha kaset da loc'hañ ha da zibradañ gant ur c'heflusker (ma n'eus keflusker ebet ez eo ur blaverez). Ar c'hemporzh en aer a zeu eus an ersavioù aerwezhel a c'hoarvez war gorreoù difiñv e-kerzh an nijadenn.

Ne gomzer ket "nijerez" pa zeu ar c'hemporzh eus un ardivink fiñvadus evel ur viñ-tro, rak ur viñsaskell eo an ardivink en degouezh-se. Ma vez lakaet ouzh an nijerez un ardivink evit pradañ war an dour e teu an nijerez da vezañ un dournijerez.

## Istor

Savet e voe ur blaverez gant an ijinour saoz George Cayley e 1853, met gant Jean-Marie Le Bris eo e voe graet nijadenn gentañ un nijerez e 1856, da lavaret eo nijadenn un aerlestr erlusket gant un nerzh rak sachet e oa e garr-nij *L'Albatros artificiel* gant ur penn-kezeg a zaoulamme war un draezhenn.Evit kontañ nijadennoù an nijer breizhat eo e voe implijet ar ger *avion* evit ar wech kentañ gant ar c'hazetenner Gabriel de La Landelle en e levr *Aviation ou navigation aérienne sans ballon* e 1863.

Kalz diaraogerien en nijerezh all a glaskas dibradañ o flaverezioù evel an Alaman Otto Lilienthal etre 1867 ha 1896. Aerlistri gant ur mekanik dre vurezh a voe savet gant an ijinadenner gall Clément Ader adalek 1890 hag an ijiner saoz-ha-stadunanat Hiram Maxim e 1894, met ne zibradas ket o ijnadennoù pe neuze nebeutoc'h eget 20&nbsp;cm a-us al leur.Nijadenn ar vreudeur Wright er Stadoù-Unanet e 1903 e voe an nijadenn gentañ gwiriekaet gant ar Gevread Aerlestrel Etrebroadel. Awenet e oant bet gant labour Otto Lilienthal dreist-holl. War wellaat a reas ar c'hirri-nij e-pad ar Brezel-bed kentañ ha goude. Ar Vreizhveuriz John Alcock hag Arthur Whitten Brown a reas an nijadenn dreuzatlantel diarsav gentañ e 1919.

Nijerezioù a voe en holl emgannoù bras an Eil Brezel-bed. Un elfenn bennañ eus ar strategiezh a voe evit ar Blitzkrieg alaman, Emgann Breizh-Veur, Brezel ar Meurvor Habask hag ar brezel argadiñ war kevandir Europa, kenkoulz war Talbenn ar C'hornôg ha Talbenn ar Reter.

Ar flistrell gentañ, da lavaret eo un nijerez gant ur c'heflusker dre zazloc'h, a voe an Heinkel He 178 alaman e 1939 hag an hini gentañ da emgann el Luftwaffe e voe an Messerschmitt Me 262 e 1943. E miz Here 1947 e voe tizhet moger ar son gant ur flistrell evit ar wech kentañ gant ar Bell X-1. An de Havilland Comet e voe ar flistrell genwerzhel gentañ, e 1952. Ar Boeing 747 e voe an nijerez treizhidi vrasañ eus 1970 betek 2005, ar bloaz ma'z erruas an Airbus A380.

## Notennoù
Oudergem

**Oudergem** (brabanteg : *Avergom* ; galleg : *Auderghem*) zo ur gumun e Rannvro Brusel-Kêr-benn e Belgia.


Auderghem Brussels-Capital Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Drapeau Auderghem.svg|Banniel
Blason Auderghem.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 8,97 km²
* Poblañs (2022) : 34 986 a dud
* Stankter : 3 900 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

Auderghem Ch1a.jpg|Chapel *Sainte-Anne* ()
Otsagabia

**Otsagabia** (euskareg, stumm ofisiel; *Ochagavía* e spagnoleg, stumm kenofisiel) zo ur gumun eus reter Nafarroa, en Euskal Herria, e traonienn Zaraitzu.
 
## Kumunioù amezek
* Harp eo ouzh an harzoù gant ar Republik c'hall en hanternoz, a-stok ouzh kumunioù Lekunberri, e Nafarroa Beherea, ha Larraine e Zuberoa.

## Monumantoù ha traoù heverk

Otsagabia Iribarren 2007.JPG|Tier dirak ar stêr
Otsagabia San Joan Ebanjelistaren eliza.JPG|Iliz Sant Yann an Avielour
Broioù ar Jeneraliezh

**Broioù ar Jeneraliezh**, pe *Generaliteitslanden* en izelvroeg, a oa douaroù d'ar Proviñsoù-Unanet (Izelvroioù a hiriv) gouarnet war-eeun gant Stadoù jeneral ar Proviñsoù-Unanet. 20% eus douaroù ar Republik a oa dindan ar Jeneraliezh. Kontrol d'ar seizh proviñs emren (Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Friesland ha Groningen), ne oa ket a stadoù proviñsel enne, ha ne oant ket dileuriet er gouarnamant kreiz. 

Goude Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz e oa chomet an douaroù-se dindan ar Republik, ha kement-se a voe kadarnaet gant feurioù-emglev Westfalen en 1648. 

Douaroù e oant ha biskoazh n'o devoa bet Stadoù Proviñsel, pe neuze e oant douaroù dispartiet diouzh o Stadoù, da lavarout eo diouzh o froviñs, a oa chomet e dalc'h an Izelvroioù spagnol: 
* *Westerwolde ha Wedde* : er Jeneraliezh edo lodenn greisteiz aotrouniezh Groningen entre 1594 ha 1619, a-raok bout lakaet e-barzh proviñs Groningen hec'h-unan. 

Evit ar broioù all e veze lakaet ar rakger *Staats-*, da lavarout eo "Stadoù" (jeneral). Padout a reas ar jeneraliezh betek 1795 :

*Staats-Brabant (*Brabant ar Stadoù *) : lodenn hanternoz dugelezh Brabant, hiriv proviñs Noord-Brabant ;
*Staats-Vlaanderen (*Flandrez ar Stadoù *) : lodenn hanternosañ kontelezh Flandrez, hiriv Flandrez Zeeland , e proviñs Zeeland.
Sasareseg

Ar **sasareseg** (**sassaresu** pe **tàtaresu** pe *turritanu*) zo ur yezh toskanek komzet en ur rann vihan, hogen poblet-stank, eus gwalarn Sardinia.

A-gevret gant ar galureseg (*gallurese*) ez eo unan eus ar yezhoù korsek-sardek. Niverennet eo bet ISO 639-3 **sdc**.

Komzet e vez e Sassari, Porto Torres, Sorso ha Stintino; hag e Castelsardo, Tergu ha Sedini hervez ar c'hiz *castellanese*. 

## Mellad kentañ Diskleriadur Gwirioù mab-Den e sasareseg
**Arthìcuru 1**:
*Tutti l'òmmini nàscini lìbbari e uguari in digniddai e diritti. Eddi so dutaddi di rasgioni e di cussènzia e dèbini agì l'uni cu' l'althri cun ippìritu di fraterniddai.* (Gwelout ar skrid brezhonekhttp://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=brt)

## Kartennoù

Restr:Lingue di Sardegna mod.gif| Ar sasareseg hag ar rannyezhoù sardek 
Restr:Dialetti_corsi.png| Ar sasareseg hag ar rannyezhoù korsek 
Restr:Idiomi_italiani.jpg| Yezhoù arall Italia
Restr:Romance 20c_fr.svg| Ar yezhoù romanek arall


## Gwelout ivez
### Liammoù diabarzh
* Sardeg
* Korseg et Gallureg
* Sardigna (Sassari, Porto Torres ha Sorso e Proviñs Sassari)

### Liammoù diavaez
*  Mauro Maxia, Etudes historiques sur les dialetti de la Sardaigne septentrionale 
*  Oeuvres en sassarese de Pompeo Calvia
*   Universität Berlin
Watermaal-Bosvoorde

**Watermaal-Bosvoorde** (galleg : *Watermael-Boitsfort*) zo ur gumun e Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia.


Watermel-Boitsfort Brussels-Capital Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Watermael-Boitsfort.svg|Banniel
Blason Watermael-Boitsfort.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 12,97 km²
* Poblañs (2022) : 25 187 a dud
* Stankter : 1 942 den/km²
Vorst

**Vorst** (galleg : *Forest*) zo ur gumun e Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia.


Forest Brussels-Capital Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Drapeau Forest.png|Banniel
Blason Forest.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 6,29 km²
* Poblañs (2022) : 56 616 a dud
* Stankter : 9 001 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

VorstAbdij.jpg|An abati kozh
VorstStDenijs.jpg|An iliz *Sint-Denijs*
Wiels 01.JPG|Savadur kozh ar vreserezh Wielemans-Ceuppens
Bastard

Ur **bastard** (*bastarded*, *besterd* el liester), pe ul *laeradenn* ivez, zo un den ganet e-maez ar briedelezh. En istor ar sevenadur kristen, met a-raok ivez, e veze dismegañset ar **vesterd**, ha n'o doa ket kement a wirioù hag o breudeur ganet er briedelezh. 

## Bastarded e-touez ar briñsed
E lezioù zo, er Grennamzer evel en Azginivelezh, e veze savet bugale ar rouaned hag ar briñsed mesk-ha-mesk, daoust d'an Iliz, a gondaone an avoultriezh. 
Kement-se zo gwir evit lez Frañsez II, dug Breizh, e Naoned, evel hini priñsed Italia, evel Medici Firenze, pe hini ar roue gall Loeiz XIV.


Pibien zo ivez hag o deus besterd. 

## Tud
Bastarded brudet zo bet, evel 
*Karl Martel.
*«**Gwilherm ar Bastard**», ul lesanv all da Gwilherm II Normandi, anavezetoc'h evel Gwilherm an Alouber.
*Janed Bro-Saoz (war-dro 1195 - 1237), merc'h bastard d'ar roue Yann Dizouar, dimezet da Llywelyn Fawr.
*François d'Avaugour, mab bastard da Frañsez II, dug Breizh, lezvreur da Anna Breizh .
*Giacomo Boncompagni (1548-1612), mab bastard d'ar pab Gregor XIII.
### Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh eo ivez. Anaout a reer:
**Le Bastard*, maer Roazhon
**Bastard, tad ha mab*, kanerien er festoù-noz e kanton Kallag, e dibenn an XXvet kantved

## Sterioù all
*Eus ul loen ha n'eo ket glan a ouenn e lavarer ivez ez eo *bastard*. 
**Lizher bastard* a reer eus ul *lizher dizanv*.

## Lennegezh
Niverus eo ar vesterd el lennegezh.
*Bilzig zo lakaet da vastard, ha lavaret e vez eo bet *beuzet e dad e stank ar vilin-avel*. 
**Le Bâtard de Mauléon*, romant istorel gant Alexandre Dumas
*"Bastard", un danevell gant Erskine Caldwell 

## Gerioù deveret
*Bastardiñ
*Bastardiezh: stad ar bastard
Sint-Pieters-Woluwe

**Sint-Pieters-Woluwe** (galleg : *Woluwe-Saint-Pierre*) zo ur gumun e Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia. 


Woluwe-Saint-Pierre Brussels-Capital Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Sint-Pieters-Woluwe.svg|Banniel
Greater Coat of arms Woluwe-Saint-Pierre.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 8,94 km²
* Poblañs (2022) : 42 216 a dud
* Stankter : 4 722 den/km²
Sint-Lambrechts-Woluwe

**Sint-Lambrechts-Woluwe** (galleg : *Woluwe-Saint-Lambert*) zo ur gumun e Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia. 


Woluwe-Saint-Lambert Brussels-Capital Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Bandera Woluwe St Lambert.svg|Banniel
Blason ville be Woluwé-Saint-Lambert Sint-Lambrechts-Woluwe.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 7,29 km²
* Poblañs (2022) : 58 541 a dud
* Stankter : 8 030 den/km²
Yezhoù nannindezeuropek Europa

Yezhoù nannindezeuropek Europa eo ar re-mañ:
* an euskareg
* ar yezhoù turkek
* yezhoù finnek-ougrek Europa, hag en o zouez 
** ar finneg hag an estoneg
** an hungareg
** ar yezhoù lappek
*ar malteg
Yezh ar Sinoù Finnek

**Yezh ar Sinoù Finnek** (Finneg: **Suomalainen viittomakieli**, *SVK*) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant kumuniezh ar re vouzar e Finland (8 000) hag e meur a stad all.

## Notennoù
Gast

**Gast** a zo ur ger hag a gaver e meur a dra.

## Brezhoneg
*Gasterezh
*Gast!

## Galleg

### Breizh-Uhel
**Montreuil-le-Gast*, pe Mousterel-ar-Gwast, e Bro-Roazhon
**Le Gast*, karter e Maurepas, e Roazhon

### Normandi
*Le Gast
*Saint-Denis-le-Gast 
*Saint-Loup-du-Gast, 
*Gastines 
E Normandi e kaver ivez ar stumm *Vast* : Le Vast, Hardinvast, Tollevast, Martinvast, Sottevast.

### Mayenne
*Saint-Denis-de-Gastines (Mayenne)

### Anvioù-tud
*Dugast
Sint-Jans-Molenbeek

**Sint-Jans-Molenbeek**, *Molenbeek-Saint-Jean* e galleg, zo ur gumun e Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia. 

*Gorread : 6,02 km²
*Poblañs : 98 365 a dud (01/01/2024)
*Stankter ar boblañs : 16 340 den/km²


Molenbeek-Saint-Jean Belgium.svg|Banniel
Blason Molenbeek Saint Jean.svg|Skoed


Molenbeek visite Rive Gauche 118.jpg|Ehan *Comte de Flandre* ar metro
Molenbeek visite Rive Gauche 128.jpg|Kreizenn an embregerezhioù
Molenbeek - Darimont plein.jpg|Leurgêr Darimont
Boulevard Edmond Machtens.jpg|Boulouard Edmond Machtens


## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Schaarbeek

**Schaarbeek** (galleg : *Schaerbeek*) zo ur gumun e Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia. Bez' ez eo unan eus an 19 kumun zivyezhek a zo en Arondisamant Brusel-Kêrbenn.


Schaerbeek Brussels-Capital Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Schaerbeek Belgium.svg|Banniel
Blason Schaerbeek.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 7,9 km²
* Poblañs (2022) : 130 690 a dud
* Stankter : 16 543 den/km²

## Tud
* René Blieck, bet ganet eno d'ar 1añ a viz Mae 1910, skrivagner, breutaer hag emsaver komunour. 
* René Magritte, livour, marvet eno e 1967.
Karbed

Ur **c'harbed** (liester : karbedoù) a zo un mekanik bras pe vihan a c'heller kas eus ul lec'h d'unan all. Pa vez aozet evit dougen traoù, loened pe dud e vez graet *karbed treuzdougen* anezhañ. Ar c'harbedoù stankañ eo ar marc'hoù-houarn, ar marc'hoù-tan, ar c'hirri, ar c'hirri-tan, an aerlistri (nijerezioù peurvuiañ), ar bigi hag al listri.

## Termenadur lezennel ar c'harbedoù
Termenet e vez evel ur c'harbed an holl ardivinkoù a c'hell diloc'hañ war an hentoù, war an hentoù-houarn, war an dourioù ha war nij.
## Rummadoù meur ar c'harbedoù
### Karbedoù war rodoù
#### Divrodegoù
* marc'h-houarn ; marc'h-tan ; troterezig
#### Teirrodegoù
* teirrodeg
#### Pevarrodegoù
* gwetur, karr ; karr-tan, sammgarr
#### Liesrodegoù
* bagon, tren ; stlejerez
### Karbedoù war neuñv
* bag ; lestr
### Karbedoù war nij
* aerlestr (nijerez, biñsaskell, plaverez), baloñs)
* egorlestr
### Karbedoù all
* ruzikell (luj), stlejell

## Sellet ivez
* Roll ar c'harbedoù
Sint-Gillis (Brusel)

**Sint-Gillis** (galleg : *Saint-Gilles*, *Saint-Gilles-lez-Bruxelles*) zo ur gumun e Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia. 


Saint-Gilles Brussels-Capital Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Saint-Gilles-lez-Bruxelles.svg|Banniel
Coat of arms of Saint-Gilles.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 2,53 km²
* Poblañs (2022) : 48 837 a dud
* Stankter : 19 303 den/km²
Sint-Agatha-Berchem

**Sint-Agatha-Berchem** (e galleg: *Berchem-Sainte-Agathe*) a zo ur gumun eus Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia.
Breizh-Uhel

**Breizh-Uhel** (e galleg: *Haute-Bretagne*; e gallaoueg: *Haote-Bertagne* (skritur ABCD), *Haùtt-Bertaèyn* (skritur ELG) pe *Haott B·rtingn* (skritur MOGA)) eo an anv roet a-gozh da reter Breizh. Graet e vez **Gorre-Breizh** pe **Uhelvreizh** anezhi ivez. Enebet e vez ouzh Breizh-Izel.

Aroueziet eo Breizh-Uhel e banniel Breizh gant ar pemp bandenn du.

## Anv

### Kartennouriezh
En tu kleiz d'ar c'hartennoù e veze lakaet an Norzh gwechall, neuze ar Reter el laez *("uhel")* hag ar Gornaoueg en traoñ *("izel")*.

### Yezh
Ur ster yezhel a roer d'an anv alies: bez' e vije ar vro ma ne gomzer ket brezhoneg, e-skoaz Breizh-Izel a vije bro ar brezhoneg. 

Da neuze e c'haller teurel evezh:
*ne oa ket Bro-Naoned e Breizh-Uhel penn-da-benn, pa veze komzet brezhoneg e korn-bro Gwenrann;
*heñvel gant Bro-Sant-Brieg, pa vez komzet brezhoneg er c'huzh-heol anezhi, e Goueloù;
*ne oa ket Bro-Gwened e Breizh-Izel penn-da-benn pa vez komzet galleg er sav-heol anezhi a bell zo. 
Ouzhpenn-se
* ne rafe Breizh Uhel nemet kreskiñ, ha Breizh-Izel nemet koazhañ.

## Istor
E kanaouennoù zo ez eus kaoz eus mont da lec'h pe lec'h eus Breizh Uhel da zeskiñ galleg. E-touez ar muntroù tamallet da Jili Raez e-kerzh e brosez e oa hini ur c'hrennard a oa deuet eus Breizh-Izel d'ar Vourc'h-Nevez da zeskiñ galleg.

## Notennoù ha daveoù
Frankia ar C'hornôg

**Frankia ar C'hornôg** eo anv ar rouantelezh roet da **[[Karl Voal]]** (840-877) pa voe rannet Impalaeriezh e dad-kozh Karl Veur e 843, hervez feur-emglev Verdun.

En douaroù Frankia ar C'hornôg e oa Neustria gozh, Akitania gozh ar Romaned, ha hanternoz Bourgogn: komz a reer hiziv eus Bro-C'hall ar peder stêr-veur. 

Frankia nemeti e vo, rak adal an Xvet kantved e vo graet Germania eus Frankia ar Reter, a deuio da vout an Impalaeriezh Santel Roman German. 

Dont a raio Frankia ("Francia") da vout "France", pe Rouantelezh ar Franked, un anv a gaver en alamaneg pa vez lavaret *Frankreich*. Tamm ha tamm e teuy da vout Île-de-France, domani Roue ar Franked, ha netra ken. 

Met ret e vo gortoz amzer ar roue Fulup II an Aogust, e dibenn an , evit ma vo kaoz eus roue Bro-C'hall.

## Pennadoù kar
* Frankia
* Frankia ar reter
* Impalaeriezh ar C'hornôg
Sant-Wennole (Penmarc'h)

Unan eus perzhier Penmarc'h eo **Sant-Wennole** (distaget: /savino:le/; /sa'no:le/, [ˌsæ̃.ɪ̯ˈnoːlɘ] er vro).

## Ar C'heloù
Graet e vez **ar C'heloù** eus ar c'herreg a gaver dirak aod Penmarc'h. Sed amañ reoù eus tu Sant-Wennole.

Image:DSC02272 Rotsen St.Guénolé-2.jpg|
Image:France-Bretagne-St_Guenolé-panorama.jpg
File:Rochers_de_Saint-Guenole-101.jpg


## Tud
### Arzourien bet awenet gant Sant-Wennole
Livourien: Jean Bazaine

## Liammoù diavaez
* ul lec'hienn gouestlet da Sant-Wennole

## Notennoù ha daveennoù
Y Bala

Ur gêr vihan eo **Y Bala** e kontelezh Gwynedd, e-kichen lenn Tegid en hanternoz Bro-Gembre, war an hent A494, etre Dolgellau ha Llangollen. N'eus nemet ur straed vras enni. Hervez niveridigezh 2011 e ouie 78.5% eus an dud komz kembraeg flour, ha 95.7% eus ar vugale etre 5 ha 9 bloaz.

## Douaroniezh
Emañ war lez Lenn Tegid (*Bala Lake* e saozneg), treuzet gant ar stêr Dyfrdwy, a gej e-maez kêr gant ar stêr Tryweryn. E kembraeg e vez graet *bala* eus ur stêr a zifluk eus ul lenn.

## Eisteddfod Genedlaethol
Eisteddfod Genedlaethol zo bet er Bala e 1967 ha 1997. 
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Bala 1967
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Meirion a'r Cyffiniau 1997

Kaoz zo bet ivez eus Eisteddfod y Bala 1738.

## Gevelliñ
*Kumun Bala en Ontario, Kanada, zo dimezet gant Y Bala en-ofisiel.
Saint-Urbain

**Saint-Urbain** zo un anv-lec'h gallek, diwar anv ur sant anvet *Urban* pe *Urvan* e brezhoneg. Anaout a reer:
* Saint-Urbain, munisipaliezh parrez e Kebek
* *Saint-Urbain*, anv gallek Lannurvan, ur gumun e kanton Daoulaz, e Kerne
* Saint-Urbain, kumun c'hall e departamant ar Vendée

### Hag ivez
:Saint-Urbain-Maconcourt, kumun c'hall e departamant an Haute-Marne
:Saint-Urbain-Premier, munisipaliezh e Kebek
Lestr (war-neuñv)

*Evit sterioù all ar ger *'lestr**, gwelit ivez ar pennad [[Lestr]].''

Al **lestr''', pa vez anv eus un ijinenn gouest da vont war neuñv war an dour, a zo ur vag vras ouzhpenn 10 metrad hed d'an nebeutañ. Evit endelc'her muioc'h a dud ha muioc'h a garg e vezont savet. Neuñviñ a reont war ar morioù, war ar stêrioù ledan hag al lennoù bras.

Evit kaout muioc'h a ditouroù, sellet ouzh ar pennad bag.

## Rummadoù listri
### Listri sivil
* Lestr-bale
* Lestr-karg ; Lestr-samm
* Eoullestr
* Gazlestr
* Labouradeg war neuñv
* Lestr-balumeta 
* Lestr kenwerzh ; Lestr-marc'hadour
* Lestr-treizh
* Lestr-touneta
* Mordreizher
* Ramoker-uhel-bourzh
                           
### Listri-brezel
* Douger-aerlistri
* Douger-biñsaskelloù
* Douger-nijerezioù
* Korvetenn
* Fourgadenn
* Lestr a linenn
* Lestr-ambroug 
* Lestr-avizer
* Lestr-brezel
* Lestr-enep-tarzher
* Lestr-spluj
* Lestr-tarzher
* Morrreder
Laken (Belgia)

**Laken** (e galleg: *Laeken*) a oa ur gumun velgiat betek 1921. Ur rann eus kumun Brusel e Rannvro Brusel-Kêrbenn eo abaoe.

E Laken emañ palez Laken, annez ar roue, hag an iliz Itron-Varia m'emañ bezioù rouaned ha rouanezed Belgiz.
 
E Laken ivez emañ Palez an Diskouezadegoù, an Atomium ha porzh Brusel.
Gasterezh

Ar **gasterezh** (diwar ar ger gast, stumm gwregel kozh ar ger ki) eo gwerzh an darempredoù reizhel, pe obererezh un den (paotr pe blac'h) a ro e gorf d'un den all, evit arc'hant, amzer da hennezh kaout un darempred reizhel. Gallout a ra paotred ober gasterezh kenkoulz ha merc'hed, met merc'hed dreist-holl eo a werzh an darempredoù-se, ha paotred dreist-holl ivez a bae evit se.

Brudet eo da vezañ ar c'hoshañ micher zo war an douar. 
## Gasterezh toull-bac'h
En toullioù-bac'h e adkaver ar gasterezh. Ar pal evit ar c'hast a zo kavout gwarez, pe ma vez rediet gant prizonidi all pe izili ar gangoù evel re an Aryan Brotherhood en SUA.
## Gerioù deveret
Ur **gastaouer**, pe **louveg**, zo un den a blij dezhañ kompagnunezh ar *gisti*, pe *louvigezed*. 
## Gerioù all
Un toullad gerioù dismegañsus a vez graet eus ar gisti e brezhoneg: *lergen, vilgen*.
Darn anezho a ra dave d'al loustoni ouzhpenn, evel *kouilhourenn, liboudenn*.
Ar ger kourtizanez, a live uhel, n'emañ ket er yezh komzet boutin.
## Pennadoù kar
* *[[Call girl]]*
* Fouzhlec'h
* Hetaira
* La grande odalisque
Correllengua

**Correllengua** zo ur maread brudañ bloaziek a vez graet d'ar c'hatalaneg e Katalonia abaoe 1993 gant *Coordinadora d'Associacions per la llengua Catalana* (CAL), awenet gant Korrika Euskadi.

Un heuliad abadennoù eo, gant sonadegoù er straedoù, evel Correfoc, evit ar yezh.

## Gwelit ivez
* Ar Redadeg
* Korrika
* Correlingua
Bihanig

**Bihanig**
*a zo un anv-tiegezh brezhonek, savet diwar an anv-gwan bihanik
*anv unan eus tri mab an intañvez kozh e kontadenn *Ar Peroked Sorser*, e Kontadennoù ar Bobl, gant Fañch an Uhel.

## Tud
*Loeiz Bihanig, skrivagner brezhonek
*e vab, Gwenole Bihanig, kelenner ha skrivagner brezhoneg

## Gwelout ivez
* ar Bihan
Gwenole Bihannig

Kelenner brezhoneg hag arzoù eo **Gwenole Bihannig**, **Bihannic** e marilhoù an ti-kêr, e skolaj Diwan Ar Releg-Kerhuon. Asambles gant e skolajidi en deus troet tri albom Titeuf e brezhoneg : *Kenô bed kriz*, *Burzhud ar vuhez* ha *Lezenn ar bratell*. An ti Bannoù-Heol e Kemper a embannas an tri albom-se.

## Buhez
Ganet e voe **Gwenole Bihanig** e Dieppe d'an 22 a viz Eost 1966. Mab eo da Loeiz Bihanig, skrivagner ha sekretour Al Liamm. Goude ez eas da heul e familh da chom da Sant-Maloù e 1971.

Graet en deus e studioù e Skol-Veur Roazhon m'en deus tapet ur vestroniezh war ar brezhoneg, unan all war ar yezhoù estren pleustrek evit ar c'henwerzh (L.E.A.C., *Langues Etrangères Appliquées au Commerce*) war ar saozneg hag ar spagnoleg. Goude se e reas e goñje soudard e Fort-de-France (Martinik). Lenner eo bet ivez war ar brezhoneg e skol-veur Galway (Iwerzhon) e-pad daou vloaz. Labouret en deus e skol-veur Freiburg im Breisgau (Alamagn) e-pad ur bloavezh, war-dro ar raktres *Sonderforschungsbereich Mündlichkeit und Schriflichkeit* ("Kreizenn-enklask kenlabour dre gomz ha dre skrid") diwar-benn an hengoun dre gomz ha dre skrid en Iwerzhon. Kelenner brezhoneg ha tresañ eo bet e skolaj Diwan ar Releg hag el lise, keit m'eo bet er Releg hag e Brest. Bet en deus e zoktorelezh war ar brezhoneg e 2005.

Marvet eo d'an oad a 59 bloaz d'an 20 a viz Here 2025 e Manresa (Katalonia). Eno eo bet beziet d'ar 24 a viz Here 2025 

## Oberennoù
### Labourioù embannet
**Douaroniezh Breizh*, An Here, 1997, « Priz Roparz Hemon » e 1997 

### Troidigezhioù
;*Titeuf*
**Kenô, bed kriz* (2005), gant klasadoù pevare skolaj Diwan ar Releg
**Burzhud ar vuhez* (2006), gant klasadoù pevare skolaj Diwan ar Releg
**Lezenn ar bratell* (2007)
**Roit peoc'h da'm revr* (2008)
**Red ar vuhez* (2008) (« Priz ar gwellañ brezhoneg », Genver 2009, evit prizioù Frañs 3)
### Diwan
Embann labourioù skolajidi-liseidi Diwan dre ar gevredigezh *[[Embannadurioù an Hemon]] :*
*Pezhioù-c'hoari (*C'hoariva Diwan*, 2004)
*Danevelloù : *Dec'h e vo* (1996), *En un tu bennak* (2000), *Kae da welet* (2001)
*Barzhonegoù : *Livioù* (2002)
*Farsadennoù : *Fars Diwan* (2005)
*Ur romant polis : *An hunvre dihun* (1997)
*Labourioù enklask : *Enklaskoù Klas Termen* (niv. 1 e 1997, ha niv. 2 e 1999)
### Al Liamm
**An trede archer*, danevell troet diwar Flann O'Brien (niv. 288, Genver-C'hwevrer 1995)
**Ar plac'hig vihan hag ar bleiz*, danevell troet diwar James Thurber (niv. 305, Du-Kerzu 1997)
**Loeiz Bihannig*, studi (niv. 310, Gwengolo-Here 1998)
## Notennoù ha daveennoù
TotalEnergies

**TotalEnergies SE**, anvet **Total** betek ar bloaz 2021, zo ur gompagnunezh c'hall a ra war-dro klask, produiñ ha gwerzhañ hidrokarbidennoù ha mammennoù energiezh all dre ar bed : eoul-maen ha bevdreloskoù, gaz naturel ha strud, energiezhioù nevezadus ha tredan, hag all. Unan eus ar 6 kompagnunezh eoul-maen brasañ er bed eo.

Krouet e 1924, e karter aferioù *La Défense* e Pariz veur e Courbevoie emañ he sez abaoe ar bloavezhioù 1980. E 2019 e voe prenet ar gompagnunezh Direct Énergie ganti.

## Tamalloù
Tamallet ez eus bet d'ar gompagnunezh ober gounidoù bras hep bezañ chalet gant politikerezh ar stadoù darempredet ganti (diktatourien Birmania da skouer) pe gant surentez an treuzdougen war vor.Brudet eo e Breizh gant peñse an Erika e 1999, ha gant saotradur aber al Liger e miz Meurzh 2008.
Breizh-Izel

**Breizh-Izel** (anvet **Goueled-Breizh**, **Izelvreizh** pe **Traoñ-Breizh** a-wezhioù) eo an anv roet da guzh-heol Breizh, al lodenn e-lec'h ma vez komzet brezhoneg ar muiañ. Enebet e vez ouzh Breizh-Uhel.

Aroueziet eo Breizh-Izel e banniel Breizh gant ar peder bandenn wenn hag a daolenn Bro-Leon, Bro-Dreger, Bro-Gernev ha Bro-Gwened.

## Anv

### Kartennouriezh
En tu kleiz d'ar c'hartennoù e veze lakaet an Norzh gwechall, neuze ar Reter el laez *("uhel")* hag ar Gornaoueg en traoñ *("izel")*.

### Yezh
Ur ster yezhel a roer d'an anv alies: bez eo ar vro ma vez komzet brezhoneg, e-skoaz Breizh-Uhel, a zo ur vro e-lec'h ma vez komzet galleg pe ar gallaoueg, eur parlant a zo heñvel-tre deusoutañ. Da neuze e c'haller teurel evezh
*ne oa ket Bro-Naoned e Breizh-Uhel penn-da-benn, pa veze komzet brezhoneg e korn-bro Gwenrann gwechall. 
*heñvel gant Bro-Sant-Brieg, pa vez komzet brezhoneg er c'huzh-heol anezhi, e Goueloù, 
*n'emañ ket Bro-Gwened e Breizh-Izel penn-da-benn pa vez komzet galleg er sav-heol anezhi a bell zo. 
Ouzhpenn-se
*ne rae Breizh-Uhel nemet kreskiñ, ha Breizh-Izel nemet koazhañ pezegwir eh ae ar gallaoueg war-raok parrez-ha-parrez.

## Notennoù ha daveoù
Rannyezhouriezh ar brezhoneg

Evel hogozik holl yezhoù ar bed e cheñch ar brezhoneg a lec'h da lec'h. Boas e vezer da rannañ ar brezhoneg e peder pe bemp rannyezh, met un doare istorel eo (diazezet war an eskoptioù kozh) kentoc'h eget un doare yezhoniel :

* leoneg, a vez komzet e trederenn gwalarn departamant Penn-ar-Bed
* tregerieg, hag a vez komzet etre Montroulez ha Gwengamp
* brezhoneg Goueloù, hag a vez komzet e kornad Pempoull (evit yezhoniourien 'zo ez eo un darn eus brezhoneg ar reter evel gwenedeg)
* gwenedeg hag a vez komzet, dre vras, er Mor-Bihan;
* kerneveg hag a vez komzet en div drederenn eus kreisteiz Penn ar Bed, hag e mervent Aodoù en Arvor.
* gwenranneg, a veze komzet e gourenez Gwenrann el Liger-Atlantel. Ar vaouez diwezhañ a gomze brezhoneg Gwenrann a zo marvet e 1988. 
Gwelout : :fr:Breton de Batz-sur-Mer
Kampionad belgiat an echedoù (maouezi)

**Kampionad belgiat an echedoù** (maouezi).

Ul lodenn ag an disoc'hoù a vank. 
## Kampionezed Belgia

## Pennad liammet
* Kampionad belgiat an echedoù (hollek)
## Liammoù diavaez
* Kevredigezh Roueel Belgiat an Echedoù FRBE ASBL/ KBSB VZW
* Brussels Chess Club
* Chess Club Anderlecht
* Kelc'h Roueel Echedoù Brusel
* Kleub Caïssa Woluwé (Brusel)
Timbroù dre zanvez

*Timbroù a-zivout al laboused
*Timbroù a-zivout an echedoù
*Timbroù a-zivout ar c'hirri-tan
*Timbroù a-zivout livadurioù
*Timbroù a-zivout an egor
Olifant an enez

**Olifant an enez** a zo un ardivink bras, krouet gant ar gompagnunezh c'hoariva straedoù *Royal de Luxe* evit un arvest. Lakaet e oa bet da bourmen e kêr Naoned e 2007.

## An arvest
Goulennet e oa sevel un arvest da lidañ kant vloaz marv Jules Verne, gant kêrioù Naoned hag Amiens, hag arc'hantet e oa gant ur yalc'had a-ratozh roet gant ministrerezh c'hall ar sevenadur hag ar c'hehentiñ. Anvet e oa *La visite du sultan des Indes sur son éléphant à voyager dans le temps* e galleg. Diskouezet e oa an arvest-se e meur a lec'h etre 2005 ha 2006, evel kêr Londrez.

## An olifant en Naoned
Distrujet e oa olifant kentañ an arvest met savet e oa un eilenn en Naoned e 2007. Unan eus ardivinkoù diskouezadeg Enez an Naoned an hini eo. 
An olifant-se zo 12 metr uhelder hag 8 led, ha 45 tonenn prenn ha dir zo ennañ.

Er penn kentañ e tlee an olifant dougen 35 den e-kerzh ur mont ha dont a vije padet 30 munut, eus an Santier Dubigeon betek ar c'havr Titan melen e Naoned. Da c'houde en deus douget 45 den pa oa lakaet da labourat, ha 49 goude bloaz. Koulskoude e oa berraet an tennad hent graet gantañ abalamour ma oa gorrek-kenañ (1 pe 2 km/e). Troc'het eo bet an div drederenn eus an hent ha ne ra ken war-dro 250 metr, e 45 munut. 

Goloet eo an olifant gant kroc'hen zo rusk gwez-tulipez Virjinia. Ur relegenn vetal en deus ha koubloù hidrolek. Implijjout a ra 4 000 kg eoul ha lakaet eo da labourat gant ur c'heflusker 450 loen-kezeg.

E drompilh hag e lost zo gouest da fiñval. Gallout a ra ivez hejañ e zivskouarn, fiñval e bavioù, gwilc'hañ e zaoulagad ha blejal.

## Luc'hskeudennoù


## Notennoù


### Liammoù diavaez
*L'éléphant - Lec'hienn ofisiel
*Poltredoù eus an olifant
Ramskapelle (Nieuwpoort)

**Ramskapelle** a oa ur gumun tost da aod Mor an Hanternoz e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Staget eo bet ouzh kumun Nieuwpoort gant lezenn 1977.

Bourc'hRamskapelle.JPG|Bourc'h Ramskapelle.
Ramskapelle01.JPG|Bourc'h Ramskapelle. 

## Douaroniezh
* Savet eo Ramskapelle war ur polder.
## Istor
### 

Inondation_Ramskapelle.jpg|Dourbeuz e Ramskappelle, 1916. 

**[[Brezel-bed kentañ]]**: war Talbenn an Ijzer edo Ramskapelle.
## Monumantoù ha traoù heverk

LodennbezioùberedLuBelgiaRamskapelle.JPG|Ul lodenn eus bezioù bered Lu Belgia e Ramskapelle (Talbenn an Ijzer, Brezel bed kentañ).
Kerkramskapelle.jpg|Iliz katolik *Sint Laurentius*.
IJzertoren

**IJzertoren** (*Tour an IJzer*) zo ur monumant evit ar peoc'h e Kaaskerke, ur gumun a wechall a zo e kumun Diksmuide bremañ, e proviñs Flandrez ar C'hornog (*West Vlanderen*), e Belgia, tost d'ar stêr IJzer.

An uhelañ monumant d'ar Peoc'h en Europa eo, 84 metr dezhañ.
Lidet e voe an digoradur anezhañ d'ar 24 a viz Eost 1930. War un tu e lenner al lizherennoù *AVV VVK*, *Alles Voor [[Flandrez|Vlaanderen]], [[Flandrez|Vlaanderen]] Voor Kristus*, pezh a dalv « Pep tra evit Flandrez, Flandrez evit Krist ». E 1946 e voe distrujet ar monumant kentañ. Skrivet eo ivez « Brezel biken ken » e peder yezh ofisiel ar vrezelourien e talbenn kornôk ar Brezel-bed kentañ : nederlandeg, galleg, saozneg hag alamaneg. 

Ul lec'h-eñvor d'al lazhidi flamank da gentañ eo an IJzertoren. Deuet eo da vezañ ul lec'h-meur d'ar vroadelourien flamank. Bep bloaz e vez aozet ur vanifestadeg eno a-enep ar brezel hag evit emrenerezh Flandrez. 

En tour ez eus ur mirdi gouestlet d'ar peoc'h, d'ar brezel, ha d'an Emsav Flamank, a zo deuet da vezañ, abaoe 1998, unan eus mirdioù *Rouedad Etrebroadel ar Mirdioù evit ar Peoc'h*, savet gant Aozadur ar Broadoù Unanet.

## Luc'hskeudennoù
 
Skeudenn:DorarPeoc'hDiksmuide.JPG
Skeudenn:Tour an IjzerKaaskerke.JPG


## Liammoù diavaez
* , , ,  Lec'hienn ofisiel
Mim

Ur **mim** zo un den eus ar c'hoariva hag a ziskouez pe a zispleg santimantoù gant jestroù ar c'horf hep komz. Ar **mimerezh** eo arz ar mim.
Egorvulzun

An **egorvulzun** (*[[egor]]* + *[[bulzun]]*) a zo un egorlestr da vezañ kaset en egor ha da vezañ adimplijet. N'eus nemet an orbiter hag ar poulzerioù a c'hell bezañ adimplijet pa'z eus ezhomm eus ur gibenn ouzhpenn ha na zeu ket war an douar en-dro. Div reizhiad egorvulzunoù a zo bet savet : unan gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet (*Space Shuttle*) ha meur a orbiter a zo bet kaset en egor hag adimplijet pa n'en deus ket gouarnamant an URSS gant an egorvulzun Bouran.

## Egorvulzun ar Stadoù-Unanet

Ar pezh a vez anvet an egorvulzun stadunanat a zo ar *Reizhiad treuzdougen en egor* e anv ofisiel. Fardet ha kaset d'en egor e vezont gant an National Aeronautics and Space Administration (NASA - Melestradurezh Vroadel an Aerlestrerezh hag an Egorlestrerezh). Evit gwir, 7 orbiter a zo bet fardet, met daou a zo bet kollet dre wallzarvoud ha 7 den a zo bet lazhet bep gwech.
Palioù pennañ reizhiad an egorvulzun a zo izelaaat koust ar bannoù pa vez adimplijet al lodenn goustusañ eus ar reizhiad ha bezañ gouest da gas loarelloù koulz ha degadoù a dud d'an Egorlec'h etrebroadel (*International Space Station*) hag ober studioù hag arnodoù skiantel ivez.

Ar reizhiad a zo graet gant 4 ardivink bras : an orbiter, stumm un nijerez dezhañ, a reer an egorvulzun peurvuiañ, ur gibenn trelosk divent ha daou boulzer moanoc'h. An orbiter a c'hell herberc'hiañ 7 astraer, levierien, teknikianed ha skiantourien.
Un darn eus an orbiter a zo aozet evel ur c'hombod bras evit treuzgougen loarelloù ha lodennoù an Egorlec'h etrebroadel. Ma ne'z a ket an egorvulzun uheloc'h eget gwiskadoù uhel an aergelc'h e vez kaset al loarelloù war orbitoù izel.
Rakjedet eo bet e c'hell pep a orbiter bezañ lañset 100 gwech pe e-pad 10 bloavezh. Ar c'harg da zegas a oa hini al loarelloù-spierien brasañ ma krede lañ al lu stadunanat.

M'eo kaset d'an nec'h an egorvulzun e doare ma ra ar fuzeennoù e teu da bradañ war an douar en ur ziskregiñ diouzh e orbit dre implijout fuzeennoù bihan ha, pelloc'h, p'emañ en aergelc'h stankoc'h, e teu da vezañ ur blaverez. 

Implijet ez eus bet egorvulzunoù zo evit kargañ loarelloù da vezañ dreset ha danvezioù da vezañ skarzhet diouzh Porzhlec'h etrebroadel an egor.

## Roll orbiterien an egorvulzunoù fardet gant an NASA
# *Enterprise* . Ne oa ket evit bezañ lañset evit ar c'hefridioù gant astraerien, met evit an arnodoù.
# *Columbia*
# *Discovery*
# *Atlantis*
# *Challenger* Lakaet da vruzunoù gant un darzhadenn degouezhet e-doug al lañsadenn (1986)
# *Columbia*. Lakaet da vruzunoù gant un darzhadenn degouezhet e-doug an distro (2003)
# *Endeavour*. Fardet evit kemer lec'h Challenger

E 2004, an NASA en deus embannet ne vo ket mui lañset an egorvulzunoù goude 2010 hag un egorlestr nevez, *Orion* e anv, a vo savet evit kas tud d'al Loar endro. Gant fuzeennoù Ares I hag Ares V e vo poulzet an egorlestr Orion.
British Museum

Ar **British Museum**, bet krouet e 1753, zo unan eus kentañ monumantoù kêr Londrez e Bro-Saoz, hag ivez unan eus pouezusañ mirdioù ar bed.

## Levrlennadur
*  Caygill, Marjorie. *Treasures of the British Museum*. London : British Museum Press, 2009 
*  Lodge, David (1965). *The British Museum Is Falling Down*. New York : Vintage Books, 2011 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Valide Sultan

**Valide Sultan** a oa an titl roet da vamm ar sultan en Impalaeriezh Otoman. 

An eil den pouezusañ en impalaeriezh e oa, war-lerc'h ar sultan e-unan. 
Dre ma oa mamm ar sultan he devoa levezon bras war renerezh an aferioù politikel, hervez ar sturienn vuzulmat "Gwir ur vamm eo gwir Doue". Kement-se a voe gwir er XVIIvet kantved dreist-holl, pa voe un toullad sultaned gwall zivarrek, pe bugale anezho: neuze e kreskas levezon ar valide sultan. 
 

An hini vrudetañ eus ar maouezed-se e oa Hürrem Sultan, anavezet en Europa evel **Roxelana**. 

## Anvioù ar Valide Sultan

*Nilüfer (Valide Sultan) (pried Orhan I, mamm Murat I, :tr:Nilüfer Hatun)
*Hüma (pried Murat II, mamm Mehmet II, :tr:Hüma Hatun)
*Amina Gul-Bahar (pried Mehmet II, mamm Bayezid II, :tr:I. Gülbahar Hatun) (1481-1492)
*Ayşe Hafsa (pried Selim I, mamm Suleyman I, :tr:Ayşe Hafsa Sultan) (1520-1534)
*Hürrem (pried Suleyman I, mamm Selim II, Hürrem Sultan)
*Nurbanu (pried Selim II, mamm Murat III, :tr:Nurbanu Sultan)
*Safiye Sultan (pried Murat III, mamm Mehmet III, :tr:Safiye Sultan)
*Handan (pried Mehmet III, mamm Ahmet I, :tr:Handan Sultan)
*Mahfiruz Hadice (pried Ahmet I, mamm Osman II, :tr:Mahfiruz Hadice Sultan)
*Kösem (Mahpeyker, pried all da Ahmet I, mamm Murat IV ha Ibrahim I, :tr:Kösem Sultan)
*Turhan Hadice (pried Ibrahim I, mamm Mehmet IV, :tr:Turhan Hatice Sultan)
*Saliha Dilashub (Saliha Dilaşub, pried all da Ibrahim I, mamm Suleyman II, :tr:Saliha Dilaşub Sultan)
*Mah-Para Ummatullah Rabia Gül-Nush (pried Mehmet IV, mamm Mustafa II and Ahmet III, :tr:Emetullah Rabia Gülnuş Sultan)
*Saliha Sabkati (pried Mustafa II, mamm Mahmut I, :tr:Saliha Sultan)
*Shehsuvar (pried all da Mustafa II, mamm Osman III, :tr:Şehsuvar Sultan)
*Mihr-i shah (pried da Mustafa III, mamm Selim III :tr:Mihrişah Valide Sultan)
*Ayşe Seniyeperver (Aisha Sina Parvar, Ayse Sine-perver, pried Abdülhamit I, mamm Mustafa IV, :tr:Ayşe Seniyeperver Sultan)
*Naksh-i-Dil (pried all da Abdülhamit I, mamm Mahmut II,:tr:Nakşidil Sultan) [Kaoz zo bet diwar he fenn ha lavaret e oa keniterv da Josephine, gwreg kentañ Napoleone Buonaparte. Gwelout Aimée du Buc de Rivéry] 
*Pertevniyal (pried Mahmut II, mamm Abdülaziz, :tr:Pertevniyal Valide Sultan)
*Bezmiâlem (Bazim-i Alam, pried all da Mahmut II, mamm Abdülmecit I, :tr:Bezmialem Sultan)
*Rahime Perestu (pried Abdülmecit I, advamm da Abdülhamit II, :tr:Perestü Kadın Efendi)

## Levrlennadur
*Leslie Peirce, The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire, Oxford University Press, 1993, ISBN 0-19-508677-5 (paperback)

## Notennoù