Sinalun

**Sinalunioù** a reer eus al logolunioù implijet evit skrivañ ar sinaeg. E saozneg e reer gant *chinese character* tra ma'z eo bet goveliet ar ger *sinogramme* e galleg gant ar gelennerien Delphine Weulersse ha Nicolas Lyssenko eus Skol-veur Pariz VII. E sinaeg ec'h implijer an termen 漢字/汉字 *hànzì* (); talvezout a ra kement ha "lunioù skrivañ an Haned". E brezhoneg eo bet implijet an termen *sinalun* e 1996 gant an troour ha barzh **[[Yann-Varc'h Thorel]]** en e studiadenn diwar-benn ar varzhoniezh sinaek hag he furmoù. 

En desped d'ar pezh a greder alies-kaer e bed ar C'huzh-heol, n'eus ket keallunioù eus an holl sinalunioù, nebeutoc'h c'hoazh hieroglifoù.
* Gwelet Stal-labour grafek

五-order.gif
永-order.gif
西-order.gif
三-order.gif

Rannet eo bet ar pennad-mañ e meur a lodenn peogwir e oa re vras. Gant al liammoù e-kichen e vo aesoc'h deoc'h merdeiñ. A-benn kompren mat pennad pe bennad e tleer bezañ bet lennet pennadoù all a-raok a-wechoù.

## Niver a lunioù
Renabliñ a ra unan eus ar geriadurioù sinaek brudetañ, ar 康熙字典 *Kāngxī zìdiǎn*, *[[Geriadur lunioù Kangxi]]*, bet embannet e 1717 gant Kāngxī, anezhañ eil Impalaer an dierniezh 清 Qīng (1644-1911) – 47 000 lun. Pelloc'h c'hoazh ez a geriadurioù nevesoc'h zo evel ar 中華字海 *Zhōnghuá zì hǎi* a roll en tu all da 85 000 lun. Evit gwir e vez renablet gant ar geriadurioù-se hapaksoù, fazioù, adstummoù, pe lunioù rouez-kenañ.

War ar pemdez eo trawalc'h gouzout digejañ etre 2 000 ha 4 000 lun evit bezañ gouest da lenn ar c'hazetennoù hag al lennegezh voutin. Gallout a ra al lenneien pe ar gaerskrivourien anavezout ouzhpenn 8000 anezho. 13 500 lun a vez renablet gant an *[[Dictionnaire Ricci de caractères chinois]]* (gwelet levrlennadur) anezhañ ar brasañ geriadur er c'hornôg. Gant al labour imbourc'h bras zo bet ezhomm evit dont a-benn da sevel ar geriadur klok-mañ e c'haller soñjal e klot gant an niver a lunioù implijet ha testeniekaet evit gwir abaoe Henamzer Sina betek an deizioù. N'eo ket bet kemeret e kont aze an "euzhadennoù", an hapaksoù hag an adstummoù rouez betek-re. 

En hec'h oberenn meneget el levrlennadur, e vez meneget ar sifroù da-heul gant Viviane Alleton:
* 80&nbsp;000 lun disheñvel a ya d'ober an niver hollek, met fantasmet, a sinalunioù. Biskoazh n'eus bet implijet kement a lunioù da vare ebet; ne ra ar geriadurioù a ra anv eus un niver ken uhel nemet renabliñ lunioù na vezont ket implijet ken gant den ebet pe koulz lavaret;
* Gant 9000 lun e c'haller lenn pep tra war-bouez nebeut (kouskoude e vo posupl atav en em gavout, ral a wech, gant ul lun dianav);
* 2000 lun zo sañset bastañ d'ar vicherourien; ar feur deskadurezh keitat eo. Ezhomm a vo eus ur geriadur a-wechoù c'hoazh neuze ;
* 1500 lun a vo trawalc'h d'ar gouerien (ar sifroù-se eo ar sifroù ofisiel lakaet gant ar standardoù deskiñ lenn) ;
* Gant 1000 lun e c'haller lenn 90% eus ar pezh a vez implijet en embannadurioù war ar pemdez.

Evit gwir e vez kenaozet al lunioù disheñvel evit stummañ gerioù ar yezh.

## Emled douaroniel ha yezhel ar sinalunioù
*Lodenn distag. Diverradur :*
Tre evel ma vez impljet al lizherenneg latin evit skrivañ yezhoù deveret evel ar spagnoleg pe an italianeg met ivez evit skrivañ yezhoù all kar a-bell pe estren evel ar brezhoneg pe an euskareg e vez(e) implijet ar sinalunioù en ul lodenn vras eus ar reter-pellañ. Hep mont re bell ganti e c'haller stadañ ez eo bet roet ar patrom loc'hañ evit diorren ar skritur er rannved-se gant Sinaiz. Bras eo eta **emled douaroniel ha yezhoniel ar sinalunioù**. Ur fazi a vefe, kouskoude, krediñ e vez implijet ar sinalunioù en hevelep doare en holl yezhoù-se...

**Lenn [[Emled douaroniel ha yezhoniel ar sinalunioù|ar peurrest eus ar pennad]].**

## Eeunadurioù hag adstummoù lec'hel
*Lodenn distag. Diverradur :*
Hiziv an deiz ez eus dre vras tri seurt "doare" :
* Al lunioù eeunaet (简体字 *jiǎn tǐ zì*) ;
* Al lunioù hengounel (繁體字 *fán tǐ zì*) ;
* Al lunioù en implij e Japan (漢字 *[[kanji]]*).

Ouzhpenn, e c'haller ober anv eus al lunioù dibar d'ar c'hantoneg hag eus diforc'hioùigoù bihan etre ar sinaluioù dornskrivet hag ar re voullet....

**Lenn [[Adstummoù grafek ar sinalunioù|ar peurrest eus ar pennad]].**

## Penaos e vez eztaolet ar yezh dre ar sinalunioù ?
### ''Lodenn distag. Diverradur :''<br />
Implijet e vez al lunioù sinaek evit skrivañ yezhoù (amañ yezhoù sinaek). En desped d'ar pezh zo bet gallet krediñ e bed ar c'huzh-heol e-kerzh ar c'hantvedoù tremenet (gant Leibniz peurgetket) n'eus ket eus ar sinalunioù arouezennoù keallunek rik a vije notennet ganto ur seurt yezh reizhpoellek ha furmel hep tamm darempred ebet gant ar yezh komzet.

Ret-mat eo en em c'houlenn eta penaos e vez eztaolet ar yezhoù sinaek dre ar sinalunioù, da lavaret eo kompren petra eo al liamm etre lunioù ar skritur ha daouad sinifier ~ sinifiad ar yezhoù-se. Da gentañ-penn e c'haller lemel kuit diouzhtu krakvennozhioù zo : ul lun ne glot ket dre ret gant ur "ger" ha n'eus ket dre ret ur ster gant pep lun. Pep lun avat, war-bouez unan, a vez distaget en ur sillabenn... Erfin, pa vo bet lennet ar pennad-mañ e vo komprenet perak n'eus ster ebet gant goulenn gouzout e anv e sinaeg.

**Lenn [[Distagadur ha ster ar sinalunioù|ar peurrest eus ar pennad]].**

### Ar sinalunioù hag an urzhiataerioù
Ha 10 000 stokell warn-ugent a vije d'ar c'hlavieroù sinaek ? E gwirionez eo aes-tre ha fonnus skrivañ e sinaeg gant un urzhiataer. Ret eo anavezout mat unan eus ar reizhiadoù treuzskrivañ (pinyin, bopomofo...) memes tra. Int eo a c'hoari roll an etrefas. Evit pep soniad pe heuliad soniadoù skoet e vez kinniget d'an den ul listenn lunioù (niverus eo an heñvelsonioù). Ret eo dibab enni al lun a vez c'hoant da skrivañ. Ur wech boaziet e c'haller skrivañ un tamm mat primoc'h eget e brezhoneg zoken rak n'eus ket kement a lizherennoù da vizskrivañ.

## Tres grafek al lunioù

*Lodenn distag. Diverrañ :*
Doujañ a ra tres ur sinalun da reolennoù strizh a zo merket drezo :
* an tresañ e-unan war ar follenn pe war ar skramm ;
* doare an elfennoù a ya d'ober pep lun, en o zouez an *alc'hwez* (pe pennrann) eo ar pouezusañ...

**Lenn [[Framm ar sinalunioù|ar peurrest eus]] ar pennad.**

## Rummatadur ar sinalunioù : Peurt doare lunioù zo ?
*Lodenn distag. Diverradur :*
Meur a seurt lun zo, en o zouez nebeut-nebeut a dreslunioù, un niver bihan a geallunioù (eeun pe kenaozet) hag an darn vrasañ a-bell, anezho kenaozadoù anvet *keal-fonalunioù*. Dre ma ne implij ar skritur sinaek nemet un niver bihan a geallunioù n'eo ket mat ober skritur keallunek anezhañ...

**Lenn [[Rummatadur ar sinalunioù|ar peurrest eus]] ar pennad.**

## Istor ha stiloù kaerskrivañ
*Lodenn distag. Diverradur :*
Hervez an hengoun istorel, e vez graet gant pemp stil disheñvel dre vras evit tresañ ar sinalunioù er c'haerskriverezh (書法 *shūfǎ*) sinaek...
 
** Lenn [[Stiloù kaerskrivañ sinaek|ar peurrest eus]] ar pennad.**

## A bed seurt
* Kod ISO 15924 : Hani

## Pennadoù kar

* Eeunadur ar sinalunioù ;
* Sinalunioù hengounel ;
* Stiloù kaerskrivañ sinaek ;
* Rummatadur ar sinalunioù ;
* Yezhoù sinaek, mandarineg, japaneg ;
* kanji ha hanja ;
* Skritur ;
* Romanekadur, bopomofo ha pinyin ;
* Kodañ ar sinalunioù.

### Liammoù diavaez

#### Kentelioù ha dafar deskiñ
* Kentelioù sinaek enlinenn (e galleg)
* Hentenn sinaeg 40 kentel enlinenn digoust evit deskiñ komz, lenn ha skrivañ ar mandarineg. (e galleg)
* Hentenn enlinenn ur skol-veur eus Taiwan (e saozneg) ;
* Programm bev war an tresañ, linenn ha linenn ouzhpenn 700 sinalun
* Deskomp sinaeg 30 kentel war lec'hienn China Radio International

#### Geriadurioù
* Geriadur Galleg Sinaeg enlinenn klask dre lunioù, pinyin pe galleg ;
* Geriadur liesyezhek frank evit endroioù disheñvel ;
* Geriadur gerdarzhel ar skritur sinaek (e saozneg) ;
* Skeudennaoueg gall ha sinaat, bopomofo, un nebeud liammoù ;
* unanekadur ''han'' ;
* Ar skritur CJC evit Unicode.

#### Binvioù all
* 'Simplified Chinese Input Method', hentenn bizskrivañ liesyezhek frank evit UNIX.
* Skridaozer sinaek Skrivañ e sinaeg war e urzhiataer hep staliañ meziant nevez ebet. (e galleg)

### Levrlennadur
* Yann-Varc'h Thorel, An anv dinamm, an divarvel Forbannet ha Fur ar varzhoniezh (tri barzh Tang a Sina), pp. 59-64, Emb. Skrid, 1996, ISBN 2-86863-092-8.