open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ar Chapel-Nevez

**Ar Chapel-Nevez** pe **ar Chapel Nevez** zo anv :

* ur gumun eus Bro-Dreger, gwelit ar Chapel-Nevez (Aodoù-an-Arvor)
* ur gumun eus Bro-Gwened, gwelit ar Chapel-Nevez (Mor-Bihan)
Skolioù Diwan

**Ur pennad [[Diwan]] zo ivez.*

## Skolioù-mamm ha skolioù kentañ derez [[Diwan]]
### E [[Bro-Roazhon]]
* E Roazhon (1978 & 2014) , gwelout Skol Diwan Roazhon;
* E Magoer (2008)
* E Felger (2012)

### E [[Bro-Sant-Maloù]]
* E Dinan (2000)

### E [[Bro-Sant-Brieg]]
* E Sant-Brieg (1979)

### E [[Bro-Dreger]]
* E Lannuon (1978)
* E Gwengamp (1981)
* E Montroulez (1988)
* E Louaneg (2006)
* Er Chapel-Nevez (2006); aet eo ar skol da Blounevez-Moedeg.
* E Boulvriag (2013), gwelout Skol Diwan Boulvriag. 

### E [[Goueloù|Bro-Ouelo]]
* E Pempoull (1984)

### E [[Bro-Leon]]
* E Gwitalmeze (digoret e Lambaol-Gwitalmeze, 1977, ar skol Diwan gentañ eo)
* E Kommanna, digoret e Plouneour-Menez (1977)
* E Brest, div skol (1978), gwelout 
** Skol Diwan Kerango
* E Kastell-Paol (1978)
* E Lesneven (1981), gwelout skol Diwan Lesneven
* E Landerne (1986)
* E Plabenneg (1995)
* E Lokournan (2008)
* E Plougerne (2018)

### E [[Bro-Gerne]]
* E Kemper (1977), div skol
* E Banaleg (1982)
* E Tregon (1982)
* E Karaez (1985)
* E Kemperle (1989)
* E Kraozon (1990)
* Er Faou (1998)
* E Kastellin (2007)

### E [[Bro-Wened]]
* En Oriant (1978)
* En Alre (1980), serret e 1981 hag addigoret e 1999
* E Baod (1991)
* E Gwened (1993)
* E Pondi (2001)
* E Rianteg (2009)

### E [[Bro-Naoned]]
* E Naoned (1978) & (2012)
* E Sant-Nazer (1991)
* E Gwenrann (1999)
* E Savenneg (2009)
* E Pornizh (2012) (serret e 2013), gwelout Skol Diwan Pornizh;

### E [[Bro-C'hall]]
* E Pariz (2004) (serret e 2015).

## Skolajoù
*Ar Releg-Kerhuon, e-kichen Brest (1988)
*Skolaj Diwan Plijidi, nepell diouzh Gwengamp (1995)
*Kemper, adskolaj da hini ar Releg (1997)
*Gwiseni, er Vro-Bagan (abaoe 2006). Adskolaj da hini ar Releg eo. Da gentañ e oa bet kaset da Dreglonou (2003-2006) 
*Gwened, digoret e Plañvour (1999)
*Sant-Ervlan, e-kichen Naoned (2008)
*Beuzid-ar-C'hoadoù, en Il-ha-Gwilun (2025)

## Lise
*Karaez (1999)
*Gwened (2020)

## Skolioù Diwan bet serret hep bezañ bet kaset da lec'h all
*Pont-'n-Abad (1979-1985)
*Treglonoù-Lanniliz (1979-1984)
*An Uhelgoad (1979-1983)
*Daoulaz (1980-1982)
*Plouziri (1983-1984)
*Pornizh (2012-2013)
* Landivizio (2012-2018)
* Kistreberzh (2000-2020)
Attika

**Attika** (e henc'hresianeg Ἀττική Attikē) eo anv ar vro en-dro da gêr Aten, kêr-benn Bro-C'hres. Hiziv eo ur *[[periferia]]*, pe ur rannvro, brasoc'h he led eget hini an Attika hengounel. Liammet eo istor Attika gant hini kêr Aten abaoe an henamzer glasel, ma oa hi unan eus ar c'herioù diorroetañ e kornôg ar bed.

## Douaroniezh
Ul ledenez en em daol e Mor Egea eo Attika, disrannet diouzh rannvro Boiotia gant chadennig menezioù Kithairon ha bevennet er c'hornôg gant kêr Korinthos.

## Istor

Meur a boblad a veve en Attika en orin, a yeas da ober kêr Aten (a-drugarez da Dhezeüs hervez ar vojenn). Dont a reas da vezañ ur gêr rannet e dek *demos* hervez an dek meuriad. Manatioù bras a oa bet savet er rannvro.

Distreiñ a reas ar gêr-benn da Aten e 1834 war-lerc'h bezañ bet e Noplion e-pad pemp bloavezh da-heul dizalc'hded Hellaz e 1829 goude aloubadegoù an Durked.

## Attikad, atikat
***Attikad** eo anv an den eus Attika. 
**Atikat* eo ar pezh a zeu eus Attika. Komz a reer eus *listri atikat* en hendraouriezh.

## Notennoù
Ginea

**Ginea** (ent-ofisiel **Republik Ginea**) zo ur stad eus kornôg Afrika. A-wechoù e vez graet **Ginea Conakry** anezhi evit lakaat kemm etrezi ha div stad all anvet *Ginea* en Afrika : Ginea-Bissau ha Ginea ar C'heheder. En-dro da C’hinea emañ Ginea-Bissau er c’hornôg, Senegal en hanternoz, Mali er biz, Aod an Olifant er reter, Liberia ha Sierra Leone er c’hreisteiz, hag ar Meurvor Atlantel er c’hornôg.

Poblet eo gant un eizh milion bennak a dud. Conakry (Konaakiri) eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ, gant ur milion hanter a annezidi. Kêrioù bras all zo evel Nzérékoré, Kindia ha Kankan.

Diforc’hioù bras zo er vro etre an arvor, douaroù uhel ar menezioù Fouta Djallon, savanenn an hanternoz hag ar gevred zo koadet-stank. Ar stêrioù Niger, Gambia ha Senegal zo o eien e Ginea.

Un drevadenn c’hall e oa, a-raok 1958 pa oa bet embannet ur stad dizalc’h. E-pad pell eo bet renet ar vro gant diktatouriezh « sokialour » Ahmed Sékou Touré.

Ar galleg eo ar yezh ofisiel e Ginea. Meur a yezh all a gaozeer er vro, evel ar fulfulde pe pulaar, ar maninka…

## Douaroniezh

Restr:Guinee carte.png|Kartenn Ginea
Restr:Entre principal du palais du peuple conakry.jpg|Palez ar Bobl
Restr:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Lamm-dour Saala


## Istor
*5 a viz Gwengolo 2021 : taol-stad a-enep ar prezidant Alpha Condé.

## Rannvroioù

Rannet eo Ginea e 8 rannvro velestradurel :
* Boké
* Conakry
* Faranah
* Kankan
* Kindia
* Labé
* Mamou
* Nzérékoré

Pe e peder rannvro naturel :
* Basse Guinée
* Moyenne Guinée
* Haute Guinée
* Guinée Forestière

## Liammoù diavaez
Wim Barbier

**Wim Barbier** a zo bet ganet e 1960 e Geel (Belgia).

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Ezel eo eus ar c'hleub "Schaakclub Boey Temse"https://web.archive.org/web/20080417101123/http://www.chess-boey-temse.be/.

2 167 edo e renk Elo e miz Here 2008.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE ;
* Div bartienn e Chessgames ;
* Blog Wim Barbier .
Skizhad (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **skizhad ** (saoz.: ''segment'') evit komz eus an unanenn fonologel pe fonetikel bihanañ, da lâret eo ur vogalenn, ur gensonenn. Er c'hontrol, n'heller ket sellet ouzh an ton pe an taol-mouezh e-giz unanennoù kemm-digemm ; lavaret e vez int fedoù dreistskizhadel (:en: ''suprasegmental''). 

## Gwelit ivez
* Fonenn
* Fonem
* Kronem
Dardania

**Dardania** a zo
* anv ur gêr hellazat ha hini ar vro en-dro dezhi war lez Hellespont, en Henamzer. Diwar an anv-se e teu ar ger Dardanelloù. Gwelout Dardania (Anatolia) 

* anv ur vro gozh en Henamzer, er Balkanoù, a glot gant Kosovo a hiriv. Gwelout Dardania (Europa)


Image:Illyria and Dardania Kingdoms (228 BC) (English).svg
Image:Dardanian Kingdom (English).svg
Image:Map of ancient Dardania and environs (English).svg
Image:Illyria and Dardania Kingdoms.png
Image:Dardania kingdom.png
Image:Ancient balkans 4thcentury.png
Image:Praevalitana in the Roman Emp.jpg
Image:Dardania and kosovo.png
Ac'harnai

**Ac'harnai** (Ἀχαρναί e henc'hresianeg, liester diwar ) e oa brasañ demos Attika, en Hellaz en Henamzer, e-harz menez Parnes, en hanternoz da Aten. 

Meneget eo Ac'harnai gant Pindaros. Strujus eo an douar, edeier, gwin hag olivez a veze gounezet. 

N'ouzer koulz lavarout netra eus penaos e oa Ac'harnai gozh, a oa e kumun Menidi a hiziv, er gwalarn da Aten. E miz C'hwevrer 2007 ez eus bet labourioù a voe dizoloet gante un darn eus ur c'hoariva kozh.
Mor Marmara

**Mor Marmara** (turkeg : *Marmara Denizi*) eo an anv a reer eus ar mor a zo etre strizh-mor an Dardanelloù er mervent, a zigor war Mor Egea, ha strizh-mor ar Bosfor er biz, a zigor war ar Mor Du.

*Propontis* a veze graet eus ar mor kloz-se gant tud Hellaz en Henamzer.

Ur mor diabarzh eo, hag an holl aodoù en-dro dezhañ zo perc'hennet gant Turkia. E-kreiz ar mor-se emañ Enez Marmara.
Pevare pastell-vro Aodoù-an-Arvor

**Ar pevare pastell-vro Aodoù-an-Arvor** a zo ur bastell-vro votiñ en Aodoù-an-Arvor. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he-deus e Kambr ar gannaded. Enderc'hel a ra kantonioù Bear, Benac'h, Boulvriag, Kallag,Gwareg, Gwengamp,Lannolon, Mêl-Karaez, Plistin, Plagad, Plouared, Rostronen ha Sant-Nikolaz-ar-Pelem

## Kannidi

* 2002 - 2012 Marie-Renée Oget (PS)

## Disoc'hioù an dilennadegoù

### [[Dilennadegoù lezennel 2002]]

Gounezet eñ-deus Marie-Renée Oget en eil dro.

#### Tro gentañ

#### Eil dro

### [[Dilennadegoù lezennel 2007]]

Gounezet eñ-deus Marie-Renée Oget en eil dro.

#### Tro gentañ

#### Eil dro
Marie-Renée Oget

**Marie-Renée Oget** a zo ur bolitikourez vreizhat ganet e Rostrenenn d'ar 26 a viz Genver 1945. Kannadez e oa bet er pevare pastell-vro Aodoù-an-Arvor. Ezel eo eus ar PS.

## Kargoù
* Adalek an 18 a viz Meurzh 2001 betek 2014: maerez Trefrin
* 1997 - 2002: kuzulierez e Kuzul Rannvro Breizh
* Adalek 2002 ha betek 2012 : kannadez pevare pastell-vro Aodoù-an-Arvor e Bodadenn Vroadel Pariz.
Dardania (Anatolia)

**Dardania** zo anv ur geoded henhellazat, savet e Menez Ida gant Dardanos, ha hini ar vro en-dro dezhi. Eus an anv-se e teu an anv Dardanelloù.

## Pelec'h emañ
Edo war aod Azia an Hellespontos, ar strizh-mor etre Mor Egea ha Mor Marmara, er mervent da hengêr Abydos, e proviñs turk Çanakkale. 

Hervez Apollodoros hag Homeros e oa bet krouet kêr Dardania (pe "Dardanos") gant Dardanos pa oa nevez-deuet eus enez Samothrake nepell. 

Hervez Homeros atav ne oa ket a gêr er vro, ha bevañ a rae an dud ouzh tor menez Ida. Hervez Apollodoros e oant Teukrianed, sujidi ar roue Teukros.

Pa varvas ar roue e teuas Dardanos, a oa dimezet d'e verc'h Bateia, da vezañ roue an Deukrianed a voe graet *Dardaned* anezho diwezhatoc'h.

Diwezhatoc'h ez eas e c'hourdouaren, Ilos, da sevel Troia, hag e teuas an anv Troianed war-wel. D'an oberourien dostoc'h e oa heñvel ar gerioù « Troianed », « Dardaned » pe « Teukrianed ».

Setu div werzenn, tennet eus *Katalog an Droianed* (en eil kan an *[[Ilias]]*) hag a ziskouez e oa disheñvel an div bobl:

« E penn gwazed Troia e kerzh Hektor veur...
Aineias emañ dindanañ brezelourien Dardania. »


## Daveoù
Bateia

**Bateia** (Βάτεια *Báteia* e henc'hresianeg) a oa rouanez Dardania.

Meneg anezhi zo bet graet gant ar Pseudo-Apollodoros, a skriv e oa merc'h Teukros, roue Troas, ha gwreg Dardanos, hag e oa mamm Eric'hthonios.

Diskenn a ra rouaned Troia eus Bateia eta. Hervez Apollodoros he doe ur mab all, Ilos.

Un dorgenn nepell diouzh Troia a oa en hec'h anv hervez Homeros.
Agnolo Bronzino

**Agnolo di Cosimo**, lesanvet **Angelo Bronzino**, pe **Agnolo Bronzino** (17 a viz Du 1502 - 23 a viz Du 1572) a oa ul livour italian, ganet ha marvet e Firenze, hag unan eus poltredourien veur ar kantved, hag ur skouer eus ar *Mannerismo* en arz relijiel. 

Diskibl e voe da Raffaellino del Garbo, da b-Pontormo goude (gantañ e voe advabet), ha da Girolamo Genga a levezonas e zoare.

Dont a rae e lesanv eus liv teñval e groc'hen. 

Kerc'het e oa bet gant Cosimo Iañ de' Medici e 1539 evit kinklañ e eured gant Eleonora di Toledo, merc'h bezroue Naplez. Da-heul se e voe livour ofisiel lez an dug. 

Eontr e oa da Alessandro Allori, a voe diskibl dezhañ, hag a sine ivez Bronzino a-wechoù. En e di e varvas p'edo en e 70 vloaz.

## Listenn e oberennoù en Ofisoù Firenze
*Oberennoù Angelo Bronzino e Mirdi an Ofisoù e Firenze

## Gwelout e oberennoù
*Un tregont taolenn diwar e zorn e-barzh Roll livadurioù Angelo Bronzino.
Friadur

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **friadur** (saoz. : ''nasalisation'') war dachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ar fed ma vez leusket lod eus an aer o tont eus ar skevent da vont kuit dre ar fri dre izelaat an drekstaon (pe *velum*), da lâret eo dres evel ma vije kendistaget ur sonenn vogalennek pe gensonennel en ur zistagañ ar sonenn [n] war un dro.

Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel, implijet e vez an dildenn skrivet a-us d'un arouezenn all evit diskwel e vez friet ur sonenn bennak, da skouer [ã] ha [ṽ]. Gwezhall e veze implijet ur sin diakritek anvet "ogonek" skrivet dindan un arouezenn all, da skouer [ą], hag implijet e vez hiziv c'hoazh pa vez implijet sinoù all skrivet a-us d'an arouezenn bennañ, da skouer evit merkañ tonennoù, d.s. [ą̂] e lec'h [ã̂] dre m'eo aesoc'h da lenn. 

## Vogalennoù fri
Stankoc'h a-bell eo ar vogalennoù fri evit ar c'hensonennoù fri pe friet, da skouer : 

: galleg : "an" 
: portugaleg : "an, am, ã" /ɐ̃/
: poloneg : "ą" /ɔɰ̃/

A-wezhoù e reer an diforc'h etre **vogalennoù fri** ma talvez ar friadur da elfenn fonemek enebiet ouzh vogalennoù genoù diouzh un tu ha **vogalennoù friet** dindan levezon sonennoù fri all tro-dro pe tost oute hag a dalvezont da alofonennoù vogalennoù genoù, da skouer e brezhoneg unvan :

: **Vogalenn genoù**
:: *sota* (< *sotaat*)

: **Vogalenn fri**
:: *tarzh*'añ***

: '''Vogalenn friet'''
:: ''k'''an*** (dindan levezon an "n")

## Kensonennoù friet
Daoust ha ma'z int kalz raloc'h evit vogalennoù fri e vez kavet ivez e yezhoù 'zo kensonennoù friet enebiet ouzh kensonennoù genoù pe plaen, da skouer e darn eus yezhoù arabek ar su e vez implijet ur gensonenn dre daravat friet [z̃].

E houpaeg e vez distaget ar gensonenn dre fri drekstaon /ŋ/ alies evel ur gensonenn dre dostaat friet [ɰ̃] kevatal ouzh an hantervogalenn friet [j̃] kavet e yezhoù atabaskek all.

E boundoueg (pe "umbundu") e kaver ar fonem [ṽ] hag an alofonenn [w̃]. 

E gwirionez war al live fonologel e c'hellfed deskrivañ ar c'hensonennoù dre fri evel kensonennoù friet, dielfennet da skouer /b̃/,  or  kentoc'h evit ,  or . Treuzskrivet e vezont peurliesañ gant bep o arouezenn avat (, , ) dre ma vez kavet stank ar c'hensonennoù-se e yezhoù ar bed keit ha m'eo ral-tre kensonennoù dre dravat friet, d.s. [ṽ].

## Kensonennoù fri
Estreget ar c'hensonennoù friet, da lâret eo kendistaget dre friadur, e kaver ivez kensonennoù dre daravat fri gwirion (saoz. *nareal*) produet a-wezhoù gant tud siek o distagadur ma vez lakaet an aer da daravat pa red dre ar fri kentoc'h evit dre ar genoù. Merket e vez hervez reolennoù treuzksrivañ ledanaet al lizherenneg fonetikel etrebroadel gant daou boent skrivet a-us d'an arouezenn gensonennel pennañ, d.s [n͋] ha [v͋].

N'anavezer yezh ebet dre ar bed ma vefe implijet ganti kensonennoù a-seurt-se.

## Gwelit ivez:
* Kensonenn dre fri
* Difriadur
* Rakfriadur
Anatolia

**Anatolia** (gresianeg : Aνατολή *Αnatolḗ* "(bro ar) Sav-heol" ; turkeg : *Anadolu*) eo an anv a veze roet en Impalaeriezh roman ar Reter da **Azia-Vihanañ** (*Asia Minor* e latin), eleze al ledenez a zo e penn kornok Azia, etre ar Mor Du ha Mor Marmara en Norzh, Mor Egea er C'hornôg, hag ar Mor Kreizdouar er Su.

Daou strizh-mor a zisrann Anatolia diouzh Europa : an Dardanelloù etre Mor Egea ha Mor Marmara, hag ar Bosfor etre Mor Marmara hag ar Mor Du.

Hiziv an deiz ez eo al lodenn eus Turkia a zo en Azia etre Mor Egea hag an aradennad-menezioù Anti-Taurus (*Aladağlar* e turkeg) er Reter.


Map of the geographic region of Anatolia.png|


## Notennoù
Dardanos

**Dardanos** (Δάρδανος / *Dárdanos* e henc'hresianeg) eo anv haroz Dardania, mab da Zeus ha da Elektra. Breur eo da Iasion (pe "Iasos").

## Mojenn
Hervez Dionysios Halikarnassos e vije bet dimezet Dardanos da C'hryse, ha meur a vab o dije bet.

Kement-se ne gaver ket gant an oberourien all, ha hervez danevell Pseudo-Apollodoros, e teuas Dardanos eus Samothrake, e tiazezas e Troas, ma timezas da v-Bateia, merc'h d'ar roue Teukros.

Neuze e savas kêr Dardania, hag eñ eo tad an « Dardaned ».

Tad eo da Ilos ha da Eric'hthonios. Ilos a voe roue war e lerc'h, met mervel a reas divugel, hag Eric'hthonios an hini a voe roue neuze, hag ur gourdouaren dezhañ eo a ziazezas kêr Troia ha lignez ar rouaned anezhi.

Hervez ar barzh latin Vergilius e teuas an doueed Penat da lavarout da Aineias, gourvab da Zardanos, goude Brezel Troia, distreiñ da Hesperia, bro orin Dardanos, da lavarout eo, gouez d'ar barzh, Italia a vremañ.

## Gwelout ivez

* *[[Dardanus (Rameau)|Dardanus]]*, c'hoarigan gant Jean-Philippe Rameau
Elektra (Pleiadenn)

**Elektra** (Ἠλέκτρα / *Êléktra* e henc'hresianeg), a oa merc'h da Atlas ha Pleione, a oa unan eus ar seizh Pleiadenn. Gant Zeus he doa engehentet Dardanos, Emathion, Iasion, ha hervez oberourien zo, Harmonia.

Hec'h anv zo bet roet d'ur steredenn, unan eus ar Pleiadezed.
Sthenelos

**Sthenelos** (Σθένελος e henc'hresianeg) a oa anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh
* **[[Sthenelos (mab Perseüs)]]**, roue Mykenai ha tad Eurystheüs ;
* **[[Sthenelos (mab Kapaneüs)]]**, unan eus an Epigoned, a gemeras perzh e brezel Troia ;
* **[[Sthenelos (roue Liguria)]]**, a oa tad Kyknos, kile Faethon.
***Sthenelos**, mab Androgeos, kompagnun da Herakles pan eas gantañ da laerezh gouriz Hippolyte, rouanez an Amazonezed.
Sthenelos (mab Perseüs)

**Sthenelos** (Σθένελος / Sthénelos e henc'hresianeg), a oa mab Perseüs hag Andromeda, ha breur Elektryon, e mojennoù Hellaz kozh.

Harluiñ a reas Amfitryon, a oa dousig e nizez Alkmene, eus Argolis, peogwir en doa lazhet e vreur Elektryon, ma voe roue e-unan e Mykenai ha Tiryns. 

Pried e oa da Nikippe, ha tad da Eurystheüs, a zo brudet abalamour d'an trevelloù a roas da ober da vab Alkmene, e genderv Herakles. 

Lazhet e voe gant Hyllos, unan eus an Heraklided.
Kyknos (mab Sthenelos)

**Kyknos** (diwar ar henc'hresianeg: Κύκνος / Kýknos "alarc'h"), mab da Sthenelos ha d'an Okeanidenn Klymene, a voe roue Liguria war-lerc'h e dad e mojennoù Hellaz kozh.

Hanter-vreur e oa da Faethon a-berzh e vamm, ha mignoniezh vras a oa etrezo. Pa glevas ar c'heloù diwar-benn marv Faethon e kuitaas e rouantelezh da vont da ouelañ dezhañ war lez ar stêr Eridanos. Noz-deiz e veze o kantren e-unan-penn a-hed ar stêr, o kanañ klemmganoù a yae d'en em veskañ gant saflikerezh an dour ha krenerezh ar pupli : c'hoarezed Faethon, an Heliadezed (merc'hed Helios) a oa bet troet e gwez pupli. Pa voe erru kozh ne oa ket frealzet c'hoazh. M'o doe an doueed truez outañ: e pluñv e trojont e vlev gwenn, hag en alarc'h an den. Soñj en deus Kyknos c'hoazh, en e gorf alarc'h, eus taran Zeus a bulluc'has e vignon: leuskel a ra hirvoudoù, ne gred ket nijal uhel, chom a ra tost d'an douar, ha tost d'an dour evel p'en dije aon ouzh an tan.
Bibliotheke

Ar ***Bibliotheke*** (henc'hresianeg Βιβλιοθήκη *bibliotheke*, da lâret eo levraoueg ; *Bibliotheca* e latin), zo un dastumad mojennoù eus Hellaz kozh, adalek krouidigezh ar bed betek brezel Troia. An oberenn nemeti a-seurt-se eo eus mare an Henamzer.
Pell e voe kredet e oa diwar zorn Apollodoros Aten, hiziv eo lakaet war gont un den a reer pseudo-Apollodoros anezhañ.

Peder levrenn a oa da gentañ, met kollet eo bet ar bedervet hag un tamm eus an deirvet. Chomet ez eus un *[[epitome]]* eus an hollad avat, eus an tamm kollet ivez eta, ma c'hallomp kaout un diverrañ eus an danvez kollet. 

Ul levr diazez eo evit studi gwengeloù Hellaz kozh.

## Levrlennadur
* Diller Aubrey, 1983. *Studies in Greek Manuscript Tradition*, (Amsterdam) pp. 199-216. Arroud. Embannet da gentañ dindan an titl "The Text History of the Bibliotheca of Pseudo-Apollodorus", e-barzh *Transactions of the American Philological Association* **66** (1935), pp. 296-313.

## Liammoù diavaez
*En linenn : ''Apollodorus The Library'' troet e saozneg gant J. G. Frazer , notennoù fonnus
*En linenn : ''Apollodorus The Library'' troet e saozneg gant J. G. Frazer, diverradur (4 fajennad)
*Buhez Apollodoros
*Ar Bibliotheke, troet e galleg, hag an epitome da-heul: http://ugo.bratelli.free.fr/Apollodore/DetailsLivres.htm
Patrick Pellen

**Patrick Pellen** (1950-2007) a oa ur politikour breizhat, ezel eus UDB, marvet d'an 18 a viz Mezheven 2007.

Kuzulier-kêr e oa e Naoned abaoe 1977, hag eil prezidant an *Association des Élus Municipaux Bretons* (AEMB).
Difriadur

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **difriadur** (saoz.: ''denasalisation'') war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ar fed ma vez vet kollet friadur ur sonenn bennak, peurliesañ ur gensonenn.

Degouezhout a ra an difriadur a-wezhoù dre ma'c'h ur yezh o tiorrenn a-hed ar wezh, evel da skouer ar fed m'eo deuet da vezañ damdifriet ar silabennoù oc'h achuiñ ez-istorel gant ur gensonenn dre fri, d.s. *pain* ("bara"). E gresianeg a-vremañ e vez difriet meur a heuliadoù kensonennoù enne ur gensonenn dre serriñ mui ur kensonenn dre fri, d.s. *κο*'μπ**ολόι'' ("[[komboloi]]") distaget [ko**mb**o'loj] pe [ko**b'''o'loj].
 
Alies e vez difriet kensonennoù ivez pa vez tapet ur sifern gant unan bennak hag unan eus perzhioù doare-komz ar babigoù an hini eo peurliesañ.

Bez' e c'hell an difriadur bezañ produet ivez gant tud siek o distagadur.

Merket e vez an difriadur hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel ledanet dre skrivañ ar sin diaktritek  a-us d'un arouezenn bennañ, da skouer [m͊].

## Gwelit ivez:
* Kensonenn dre fri
* Friadur
Thermodon

**Thermodon** (henc'hresianeg: Θερμώδων; turkeg: *Terme Çayı*) oa ur stêr en Anatolia, ha war he lez e oa savet Themiskyra, kêr-benn an Amazonezed, hervez mojennoù Hellaz kozh. Di ez eas Herakles da gerc'hat gouriz aour Hippolyte, o rouanez.
Themiskyra

**Themiskyra** (henc'hresianeg : Θεμίσκυρα / *Themískura*) e oa anv kêr-benn an Amazonezed e gwengelouriezh Hellaz, war lez ar stêr Thermodon. Di ez eas Herakles da gerc'hat gouriz aour o rouanez Hippolite. Hiziv eo kêr Ünye, war lez an Terme Çayı, e Kappadokia, e Turkia.
Jacqueline Mirande

**Jacqueline Mirande** a zo ur skrivagnerez c'hallek ganet e 1925 e-kichen Bourdel.

Goude bezañ studiet an istor e Pariz, e timez gant ur martolod ha beajiñ a ra kalz: Stadoù Unanet Amerika, Aostralia, Japan... Kregiñ a ra da ijinañ istorioù evit ar blijadur. Pa zistro da Bariz e skriv anezho. Kavet e vez en o zouez: * Étranger d'où viens tu ?* (skrivet asambles gant he breur ha skignet er skinwel), *Meurtres à L'abbaye* pe c'hoazh *Crime à Hautefage* diazezet diwar fedoù istorel gwirion.

## He romantoù

*Victoire
*Isabel de la dérision
*Au risque de vivre
*A l'ouest,un cavalier 
*Étranger 
*Le cavalier 
*Un château pour Mahaut
*Sarah
*La dame des émirats Arc en ciel
*Bel-Abri
*Marceau des Marais
*Contes et légendes du pays d’Oc
*Marine, je me souviendrai de toi
*Julie-Egalité
*Le perroquet de Timothée
*Le mystère de la maison rouge
*Scheid
*Samara
*Le charmeur de vent
*Sans nom ni blason
*Les batisseurs de Notre-Dame
*Double meurtre à l'abbaye
*Contes et légendes du Moyen Âge
*Contes et légendes des chevaliers de la Table ronde d'après Chrétien de Troyes
Cosimo de' Medici

**Cosimo de' [[Medici]]** zo bet anv meur a zen:

***[[Cosimo il Vecchio]]** (1389-1464), *pater patriae*.
***[[Cosimo di Giulio de' Medici]]** (war-dro 1500 - war-dro 1630 ), mab bastard da Giulio di Alessandro de' Medici
***[[Cosimo Iañ de' Medici]]** (1519-1574), kentañ Dug-meur Toskana 
***[[Cosimo II de' Medici]]** (1590-1621), Dug-meur Toskana
***[[Cosimo III de' Medici]]** (1642-1723), Dug-meur Toskana

## Pennad kar
*Cosimo
Cosimo il Vecchio

**Cosimo de' Medici** (pe *Cosimo il Vecchio*) a oa ganet d'ar 27 a viz Gwengolo 1389 e Firenze, ha marvet e Careggi d'ar 1añ a viz Eost 1464, a oa un arc'hanter (pe banker) ha politikour. Eñ an hini a savas an tiegezh Medici, a voe o ren e Firenze a-hed ar peurvuiañ eus an Azginivelezh italian. « *Pater Patriae* » (Tad ar vro) a vez graet anezhañ ivez.

## E vuhez
Mab e oa da Giovanni di Bicci de' Medici ha da Piccarda Bueri, ha breur e oa da Lorenzo il Vecchio. Savet ha desket e voe gant Niccolò di Pietro ha Roberto de' Rossi. Yaouankik e krogas da labourat er Banco Medici a drugarez d'e dad, hag eno e teskas ar vicher arc'hantour.

Goude marv e dad en 1429 e savas a-enep d'an oligarkiezh o ren neuze e Firenze, ma edo ar galloud gant an Tiegezh Albizzi.

Kreskiñ a reas pouez Cosimo pa voe harzet en 1433, war urzh Rinaldo Albizzi. Bac'het e voe er Palazzo Vecchio ha harluet e-pad dek vloaz. Mont a reas da chom da Venezia, hep troc'hañ an darempredoù gant e harperien e Firenze .

## Buhez tiegezh

War-dro 1414 e timezas da Contessina de' Bardi, a oa merc'h da *Giovanni Conte di Vernio* ha da *Emilia Pannocchieschi dei Conti di Elci*, ha daou vugel o doe:
# Piero il Gottoso (1416-1469), aotrou Firenze, tad da Lorenzo il Magnifico
# Giovanni di Cosimo de' Medici (1421-1453), marvet divugel.

Ur mab bastard en doe ivez, Carlo (1428/1430 war-dro 1492), digant ur sklavez tcherkes anvet Maddalena. Un den a iliz e voe hennezh, hag a yeas da gardinal.

## Komzoù
*« Gourc'hemennet ez eus deomp pardoniñ d'hon enebourien, met n'eus ket bet skrivet neblec'h e rankomp pardoniñ d'hor mignoned »*. (Cosimo de Medici)

## Notennoù
Arc'hfonem

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **arc'hfonem** (saoz.: *archiphoneme*) war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ur c'heal difetis don e framm fonologel ur yezh bennak hag a dalvez d'ober dave da veur a zoare distagañ resis, dreist-holl e degouezhioù ma tegouezh al liveadur, da skouer:

E saozneg e vez liveet an diforc'h etre ur gensonenn dre fri (/m, n, ŋ/) dirak ur gensonenn dre serriñ (/p, t, k/) e diabarzh an hevelep morfem: /m/ nemetken dirak /p/, /n/ nemetken dirak /t/, /ŋ/ nemetken dirak /k/. En degouezh-mañ e c'heller lâret ez eus un arc'hfonem treuzskrivet gant ur bennlizherenn |N| (= |m-n-ŋ|) ha neuze e c'helelr treuzskrivañ "*limp*", "*lint*" ha "*link*" |lɪNp, lɪNt, lɪNk| e lec'h /lɪmp, lɪnt, lɪŋk|.

Implijet e vez kalz keal an arc'hfonem gant Nikolai Trubetskoy dreist-holl ha liammet eo ouzh Skol Praga. Ne vez ket implijet gant an holl yezhoniourion avat hervez meur a hini e laka an dielfennadur fonologel da vezañ re luziet hep diazez ebet er gwirvoud a-wezhioù.

## Gwelit ivez:
* Fonologiezh
* Liveadur
Huelenn-c'hwerv

An **[[huelenn-c'hwerv]]**, *Artemisia absinthium* hec'h anv skiantel,  zo ul louzaouenn frondus a denner anezhi ul likor alkoolek glas a zo noazus d'ar yec'hed.

Arabat eo he droukveskañ gant ur spesad all a zo anvet huelenn-wenn (*Artemisia pontica*).


Artemisia absinthium P1210748.jpg|*Artemisia absinthium*
20180105Artemisia absinthium3.jpg|Frouezh *Artemisia absinthium*
Mainistir Fhear Maí

**Mainistir Fhear Maí** pe *Mainistir Fhear Maigh* (*Fermoy* e saozneg) zo ur gêr eus Iwerzhon, e Kontelezh Korkig.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Sans-culottides

Ar **sans-culottides** pe **deizioù klokaus** a oa anv ar pemp deiz diwezhañ a oa en Deiziadur republikan gall, war-lerc'h Dispac'h 1789, hag a oa gouelioù republikan
*ar c'hentañ deiz klokaus (primidi), "deiz ar vertuz"
*an eil deiz klokaus (duodi), "deiz an ijin" (*génie*)
*an trede deiz klokaus (tridi), "deiz al labour"
*ar pevare deiz klokaus (quartidi), "deiz ar c'hedveno"
*ar pempet deiz klokaus (quintidi), "deiz ar garedonoù"
*ar c'hwec'hvet deiz klokaus (sextidi), "deiz ar reveulzi" (er bloavezhioù bizeost hepken: bloazioù III, VII hag XI)
San Nicolás de los Arroyos

**San Nicolás de los Arroyos** zo ur gêr eus Arc’hantina war lez ar stêr Paraná e proviñs Buenos Aires er c’hreisteiz da Rosario. 

## Liammoù diavaez
* Coord. geográficas e imágenes NASA, Google
* Ubicación en Argentina
* Información histórica
* Portal de la Ciudad
* Ente de Promoción Turística
* Vistas en 360º
* Biblioteca Popular "Rafael de Aguiar"
Jean Étienne Championnet

**Jean Étienne Vachier**, anavezetoc'h evel **Championnet**, pe **Jean Étienne Championnet**, a oa ur jeneral gall en amzer an dispac'h gall. Gantañ e voe savet ar Republik partenopean e Naplez e 1799.

## Levrlennadur
* Alexandre-Charles Rousselin Corbeau de Saint-Albin: *Championnet ou les Campagnes de Borne et de Naples*, embannet e 1860 gant mab an oberour Hortensius de Saint-Albin.
Carlos Gardel

**Carlos Gardel** zo unan eus kanerien veur an tango, ganet e Toloza, e Bro-C'hall d'an 11 a viz Kerzu 1890 (daoust ma en deus bet disklêriet e-unan e oa e Tacuarembó, en Uruguay, d'an 11 a viz Kerzu 1887), ha marvet d'ar 24 a viz Mezheven 1935 e-kichen Medellín en Kolombia en ur gwallzarvoud karr-nij.

Tabut zo da c'houzout pelec'h e oa ganet Carlos Gardel. Kaoz a vez eus daou lec'h : 
* evit lod e oa bet ganet e Toloza diwar ur C'hallez, Marie Berthe Gardes, a oa aet da Arc'hantina da vevañ goude. Evit an dud-se e vije deuet Carlos Gardel da vezañ keodedour eus Uruguay evit ma ne vefe ket rediet da vont d'an arme c'hall.
* evit lod all e oa bet ganet e Tacuarembó, en Uruguay ha desavet e vefe bet gant ur C'hallez diwezhatoc'h, Berthe Gardes. 

Carlos Gardel e-unan n'en deus biskoazh lavaret sklaer pelec'h e oa bet ganet : a-wechoù e lavare e oa bet *ganet e Buenos Aires d'an oad a zaou vloaz hanter*, gwechoù all e responte da gazetennerien eus Uruguay e oa bet ganet e Tacuarembó, ha pa oa bet o kanañ e Bro-C'hall en doa gwelet tud eus familh Berthe Gardes ha diskleriet en doa e oa e familh dezhañ.
## Un nebeud kanaouennoù gantañ
;E spagnoleg
*1912 : *Brisas de la tarde* • *Pobre mi madre querida*
*1917 : *Mi noche triste* • *Flor de fango*
*1930 : *Desdén*
*1931 : *Tomo y obligo*
*1932 : *Lejana tierra mía* • *Silencio*
*1933 : *Amores de estudiante* • *Golondrina* • *Melodía de arrabal* • *Guitarra guitarra mía*
*1934 : *Cuesta abajo* • *[[Mi Buenos Aires querido]]* • *Soledad* • *[[Volver]]* 
*1935 : *Por una cabeza* • *Sus ojos se cerraron* • *Volvió una noche* • *El día que me quieras*
;E galleg
**Deja* • *Folie* • *Je te dirai* • *Madame c´est vous* • *Parlez-moi d´amour*
## Skeudennoù

Gardeljoven.jpg|E 1917
Carlosgardel10.jpg|Carlos Gardel en Abasto, Buenos Aires
Fileteado Gardel Abasto Untroib.jpg| En Abasto

## Liammoù diavaez
* Buhez Carlos Gardel
* Buhez Carlos Gardel
* Buhez Carlos Gardel
*  Carlos Gardel El Zorzal Criollo
## Notennoù
Kurt Waldheim

**Kurt Waldheim** (bet ganet d'an 21 a viz Kerzu 1918 e Sankt Andrä-Wördern, Aostria, ha marvet d'ar 14 a viz Even 2007 e Vienna, Aostria, diwar mour ar galon), a oa un diplomat hag un den politik aostrian. Sekretour-meur an ABU e oa bet etre 1972 ha 1981 ha Prezidant Republik Aostria diwezhatoc'h (1986-1992). Dimezet ha tad tri bugel (div verc'h hag ur mab dezhañ).

Studiet en deus ar Gwir ha tapet gantañ un Doktorelezh e Skol-Veur Vienna. E-pad an Eil Brezel-bed e oa Ofisour el lu alaman (ar Wehrmacht). Jubennour e oa e Yougoslavia pa voe aloubet ar vro gant armeoù Hitler.

## Tabut diwar-benn e berzh e torfedoù an nazied
Goude e labour evel diplomat eo bet dilennet Prezidant Republik Aostria. War ar renk evit ÖVP (tu-zehou) e oa. Diskouezet eo e berzh en ur rejimant en deus graet divalavamantoù e Yougolavia. Asurañ a ra en deus graet e dlead ha chom Prezidant betek fin e respet. *[[Persona non grata]]* eo diskleriet gant Stadoù Europa hag ar Stadoù-Unanet. War ur roll du eo bet lakaet.

N'eo ket a-du an istorourien war e berzh e krimoù. Tamallet eo avat ivez gant Bodad Yudev ar Bed da deportiñ Yudev eus Gres.

## Liammoù

*  E vuhez war lec'hienn ABU
Geel (kêr)

**Geel** zo ur gumun e Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.


Geel Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Geel.svg|Banniel
Blason ville be Geel.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 110,20 km²
* Poblañs (2022) : 41 146 a dud
* Stankter : 373 den/km²
Jozef Boey

**Josef Boey** a zo bet ganet d'an 16 a viz Mae 1934 en Antwerpen (Belgia).

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Mestr Meur Pellechedoù (ICCF) e 1973 ha Mestr Meur Etrebroadel Pellechedoù (ICCF) e 1975.

Kampion Belgia e Bredene e 1971 , a-gevred gant Roeland Verstraeten.

2288 eo e renk Elo diwezhañ (Here 2007).

## Liamm diavaez
* E bartiennoù e Chessgames
Republik partenopean

Ar **Republik partenopean**, pe **Republik Napolitan** (*Repubblica Napoletana* en italianeg), a voe savet e 1799 gant ar jeneral gall Jean Étienne Championnet, pa oa bet trec'het gantañ arme Rouantelezh Naplez. Bez' ez eo unan eus ar republikoù berrbad a voe savet da-heul an Dispac'h gall evit skignañ an dispac'h dre ar bed : ne chomas en he sav nemet pemp miz, adalek miz Genver betek miz Mezheven 1799.

## Orin ar Republik

Pa grogas an Dispac'h gall, ne ziskouezas ket Ferdinand IV roue Naplez nag e wreg, ar rouanez  Maria Carolina, c'hoar henañ ar rouanez c'hall Marie-Antoinette Bro-C'hall, enebiezh vras ouzh an nevezenti; met war-lerc'h diskar an unpenniezh e Bro-C'hall e savjont kreñv a-enep, hag e 1793 e kemerjont perzh en unvaniezh kentañ a-enep Bro-C'hall. Heskinet e voe didruez ar re a veze diskred warne da vezañ a-du gant ar C'hallaoued. Kement-se ne viras ket ouzh ar soñjezonoù republikan da vont war-raok e-touez noblañsed ar vro.

E 1796 e voe sinet ar peoc'h gant Bro-C'hall, met e 1798, p'edo Napoleone Buonaparte en Egipt, ha war-lerc'h trec'h Nelson en emgann an Nil, e oa Maria Carolina oc'h isañ Ferdinand da zisklêriañ brezel da Vro-C'hall ur wech ouzhpenn. Nelson e-unan a zegouezhas e Naplez e miz Gwengolo 1798, ha degemeret e voe war an ton bras. 70 000 soudard a oa bet dastumet buan-ha-buan d'ober arme Naplez dindan ar jeneral aostrian Karl von Mack: d'an 29 a viz Here e tegouezhas e Roma, a oa bet kuitaet gant an arme c'hall, da adlakaat ar pab en e wir. Met war-lerc'h un enebargadenn gant ar C'hallaoued e rankas an arme napolitan kilañ. Buan e tistroas ar roue da Naplez. En desped d'al *[[lazzaroni]]* (ar bobl vunut) a oa tomm ouzh o roue hag ouzh al lignez roueel hag a oa prest d'e zifenn, e savas war lestr Nelson, ar *Vanguard* hag ez eas da repuiñ da Balermo gant e lez ha gant ar spont. Kemeret e voe kêr Naplez gant ar priñs Francesco Pignatelli Strongoli ha devet listri ar morlu saoz.

Mesk ha lazh a voe neuze. Gant al *lazzaroni* e veze muntret tud a greded e oant a-du gant ar republikaned, e-keit ha ma wele an noblañsed edo ar reuz o kreskiñ ha, peogwir e oant bet dilezet gant o roue, e oa gwelloc'h ur republik c'hallgar dezho eget an dizurzh. 
E miz Genver 1799 e sinas Pignatelli e emzaskor e Sparanise d'ar jeneral gall Championnet. Pa voe klevet ar c'heloù e Naplez hag war ar maez ec'h en em savas al *lazzaroni*. Stourm a rejont kalonek ouzh an enebour, evite da vezañ armet fall ha gourdonet fall. Er c'heid-amzer-se e oa republikaned Naplez o tispac'hañ, ha setu krog ar brezel-diabarzh. D'an 20 a viz Genver 1799 e voe kemeret kreñvlec'h Castel Sant'Elmo gant ar republikaned, ha dont a reas an arme c'hall e kêr. Lazhet e oa bet 8 000 den eus Naplez, ha 1 000 e-touez ar C'hallaoued.

## Levrlennadur
* Acton, Harold. *The Bourbons of Naples (1731–1825)* (2009)
* Davis, John. *Naples and Napoleon: Southern Italy and the European Revolutions, 1780–1860* (Oxford University Press, 2006. )
* Gregory, Desmond. * Napoleon's Italy* (2001)
* North, Jonathan. *Nelson at Naples: Revolution and Retribution in 1799)* (2018)
Markiz Sade

**Donatien Alphonse François de Sade**, zo ur skrivagner gall brudet evel **Markiz Sade**. 

### Romantoù ha danevelloù
* *[[Dialogue entre un prêtre et un moribond]]*, 1782.
* *[[Les Cent vingt journées de Sodome|Les Cent vingt journées de Sodome ou l’École du libertinage]]*, 1785, embannet en 1904.
* *[[Aline et Valcour]], ou le Roman philosophique*, 1786, embannet en 1795.
* *[[La vérité]]*, 1787.
* *[[Les Infortunes de la vertu]]* (1 version de Justine), 1787.
* *[[Justine ou les Malheurs de la vertu]]* (enrichissement des Infortunes), 1788, embannet en 1791
* *Catalogue raisonné des Œuvres de M. Sxxx.* 1788.
* *[[La Philosophie dans le boudoir]] ou Les instituteurs immoraux*; embannet en 1795.
* *[[La Nouvelle Justine]]*. Suivie de l’*[[Histoire de Juliette, ou les Prospérités du vice|Histoire de Juliette]]*, sa sœur, 1797.
* *[[Les Crimes de l'amour]], Nouvelles héroïques et tragiques*, 1800.
** *[[Eugénie de Franval]]* 1788.
* *[[La Marquise de Gange]]*, 1813.
* *[[Dorcy ou la Bizarrerie du sort]]*, 1881
Sant Kouloum

**Sant Kouloum** a zo anv ar sant e greder eo hini patron parrez Plougouloum (Bro-Leon - Penn ar Bed). Diaes eo bezañ asur pa weler ez eus bet marteze tri c'hant sant iwerzhonad dezho anv sant Kolman pe sant Koloman (*saint Colomban* pe *saint Coulomb* e galleg, sell ouzh parrez Sant-Kouloum (Bro-Sant-Maloù - Il-ha-Gwilen). Orin e anv a zo anv keltiek ar goulm.

## Buhez sant Kouloum, avieler Europa
War-dro ar bloavezh 540 e c'hellfe bezañ ganet sant Kouloum hag e 590 e loc'has eus Iwerzhon gant un vandennad tud, sant Gall, ur manac'h kembread, en o zouez. Hervez ar vojenn en dije sant Kouloum diazezet manatioù e Breizh kent mont da Reter Galia. Diazezet en dije abati Luxeuil (Haute-Saône).
Pa oa Teodorig II a Vurgundia hag e vamm Brunehaut fuloret outañ e oe rediet da vont d'an Naoned ha lestrañ war-du e vro c'hinidik. Saveteet war-lerc'hpeñse ar vag e tivizas mont pelloc'h er Reter betek Bregenz (Aostria) war riblenn lenn Konstanz. Eno, er bloaz 611, e savas un abati, met ur vroc'hadenn a savas gant sant Gall a yeas pell dioutañ hag a ziazezas abati Sankt-Gallen e Bro-Suis. E 612 pe 613 e skoas trema ar Su hag e treuzas an Alpoù betek Bobbio (proviñs Piacenza - Emilia-Romagna) e lec'h ma savas un abati all. Eno e varvas e 615.

## Levezon sant Kouloum
Er Vvet hag er VIvet kantved ez eas meur a vanac'h iwerzhonat da veajiñ e Europa ha reiñ un nerzh nevez d'ar relijion kristen. Ouzhpenn sant Kouloum, ar visionerien vrudetañ a zo bet sant Fiakr, sant Gall, sant Malou.
Ul levezon brasoc'h eo aet da sant Kouloum p'en deus savet daou levr e latin : ur reoliadur menerc'h hag ar pinijennaoueg a zo bet an dornlevr kentañ evit ar c'hofez hiniennel a zo bet unan eus an traou nevez degaset gant ar venerc'h iwerzhonat er-mare-se (a-raok e veze kofesaet an dud ez foran). Lesanvet eo bet sant Kouloum, *avieler Europa*.

## Gouel
21 a viz Du; Kavet e vez deiziadoù all.

## Parrezioù Breizh m'eo enoret Sant Kouloum enno
Bear (Bro-Dreger - Aodoù-an-Arvor), Minieg-Morvan, Treveneg (Bro-Oueloù - Aodoù-an-Arvor)

## Sent ar memes anv dezho
* Santez Koulm a vije bet merc'h merzheriet Konan Meriadeg
* Sant Kolumba, avieler Bro-Skos
* Sant Kolman ar yaouankañ, kompagnun sant Kouloum
* Sant Kolman eus Stockerau, patron Aostria
Cachoeira do Sul

**Cachoeira do Sul**, zo unan eus kêrioù Rio Grande do Sul e Brazil. Tost da 90 000 a oa enni e 2006. *Kêr-benn ar riz* a vez graet anezhi.
Carlo di Cosimo de' Medici

**Carlo di Cosimo de' Medici**, ganet e Firenze e 1428 pe 1430, ha marvet war-dro 1492, a oa ur c'hardinal italian. 
Mab bastard e oa da Cosimo de' Medici ha d'ur sklavez tcherkess, anvet Maddalena, prenet e Venezia. E dad a fellas dezhañ ez a aje gant an Iliz. Person e voe e Santa María en Mugello, hag e San Donato, e Calenzano, ma savas ur c'hloastr eus ar re gaerañ. 

Abad e voe en abati San Salvador Vaiano, ouzhpenn bout noñs apostolik e Toskana.

Ur poltred anezhañ a vije bet graet gant Andrea Mantegna, a weler en Uffizi. Cosimo Iañ de' Medici a lakaas ur bez dezhañ en Iliz-veur Prato, gantVincenzo Danti.
Lysithea

**Lysithea** a zo anv 

## Mitologiezh Henc'hres

***[[Lysithea (mitologiezh)|Lysithea]]**, ur verc'h da Okeanos hag a oa serc'h da Zeus,
*Anv all **[[Semele]]**, merc'h Kadmos ha Harmonia, c'hoar da Agaue, Autonoe, Ino ha Polydoros, mamm Dionysos, a zeuas da vout Tione pa voe saveteet eus an Hades gant he mab doue,
*Unan all, a zo meneget gant Klemañs Aleksandria pa sav roll avoultradennoù Yaou, a oa merc'h d'an doue-stêr Euenos ha mamm da Helenos.

## Steredoniezh
***[[Lysithea (loarenn)|Lysithea]]**, ul loar d'ar blanedenn Yaou
Aotonoe

**Aotonoe** a zo anv pemp plac'h e mojennoù Hellaz : 

#**[[Aotonoe (merc'h Kadmos)|Aotonoe]]**, merc'h da gKadmos hag Harmonia, c'hoar da Ino, Polydoros, Agaue ha Semele.
#**Aotonoe**, un Nereidenn.
#**Aotonoe**, un Danaidenn, merc'h da z-Danaos ha Polykso. Dimeziñ a reas da Euryloc'hos, mab da Aigyptos ha Kaliadne.
#**Aotonoe**, merc'h da bPireos. Mamm e oa da b-Palaimon gant e dad Herakles.
#**Aotonoe**, ur vatezh da Penelope.

## Loar
***[[Autonoe (loarenn)|Autonoe]]**, ul loarenn d'ar blanedenn Yaou.

## Daveoù
Aotonoe (merc'h Kadmos)

**Aotonoe** (*Ἀυτονόη*, *Aútonóê* e henc'hresianeg) a oa merc'h da gKadmos, roue Thebai, ha d'an doueez Harmonia, e mojennoù Hellaz kozh. C'hoar e oa da Ino, Polydoros, Agaue ha Semele. 

Pried e oa da Aristaios ha mamm da Aktaion ha marteze ivez da v-Makris.

## Lazhadenn he mab
E mab Aktaion an hini a voe debret gant e gon, evel kastiz war-lerc'h bout arvestet ouzh Artemis en he noazh. 

Gant ar glac'har ez eas ar paourkaezh mamm eus Thebai da Ereneia, ur gêriadenn annezet gant Megarianed, hag eno e varvas.

## Hag ivez
* Merc'hed all zo bet anvet Autonoe
* Ul loar da Yaou zo bet anvet evel-se ivez: gwelet Autonoe.

## Notennoù
Le Courrier des Échecs

***Le Courrier des Échecs*** a zo ur gazetenn c'hallek embannet e Bro-C'hall. Embannet e vez gant an A.J.E.C. (*Association des Joueurs d'Echecs par Correspondance*: Kevredigezh ar C'hoarierion Echedoù dre Lizher). Gouestlet eo d'an echedoù dre lizher. Krouet e voe e 1947 gant Gaston Balbo, hag a voe he fenngazetennour betek 1973. Adalek 1973 betek 1997 e voe Jacques Jaudran. Abaoe 1997 eo Pierre Ruiz-Vidal.
Aglaia (Fulenn)

**Ur pennad [[Aglaia]] zo ivez.*

**Aglaia** (Ἀγλαΐα e henc'hresianeg) zo unan eus an Teir Fulenn e mojennoù kozh Hellaz, hag ivez anv meur a vaouez all.

## Kerentiezh
Ar yaouankañ eus ar C'haritezed, pe an Teir Fulenn, eo Aglaia (pe ur pevare hini, Pasithea, hervez Homeros), ha doueez ar Gened e oa-hi. 
Teir merc'h da Zeus ha d'an Okeanidenn Eurynome e oa an Teir Fulenn-se. Sede anvioù he div c'hoar all
*Eufrosyne, a oa fulenn al levenez
*Thalia, hini an imor vat.

Dimezet e oa Aglaia da Hefaistos, a oa Vulkan gant ar Romaned, ha mamm e oa da Eukleia ("brud vat"), Eufeme ("meuliñ"), Euthenia ("buz") ha Filofrosyne ("degemer mat").

Hec'h anv an hini zo bet roet d'an asteroidenn (47) Aglaja.

## Levrlennadur
* Grimal, Pierre, ''The Dictionary of Classical Mythology'', Wiley-Blackwell, 1996, ISBN 978-0-631-20102-1. "Charites" p. 99
* Smith, William; *[[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]]*, London (1873). "Charis" 

## Skeudennoù

(26) Flaxman Ilias 1795, Zeichnung 1793, 184 x 248 mm.jpg|Thetis e palez Aglaia hag HefestoTresadenn graet e 1795 gant Tommaso Piroli (1752–1824), diwar un dresadenn all gant John Flaxman e 1793 evit un embannadur eus an *[[Ilias]]*


## Notennoù
Aglaia (merc'h Mantineüs)

**Ur pennad [[Aglaia]] zo ivez.*
**Aglaia** (Ἀγλαΐα e henc'hresianeg), merc'h Mantineüs, a oa pried da Abas, a oa daouzekvet roue Argos, mab-bihan da z-Danaos, mab da Lynkeüs hag Hypermnestra ha tad-kozh da z-Danae, mamm Perseüs.
Lynkeüs

**Lynkeüs** (Λυγκεύς e henc'hresianeg) zo anv meur a zen.

## Mojennoù
Daou haroz eus mojennoù Hellaz kozh:
* Lynkeüs (mab Aigyptos)
* Lynkeüs an Argonaot, unan eus muntrerien Kastor

Hag ivez
* ur c'hi da Aktaion.

## Tud
* an istorour Lynkeüs Samos, breur d'ar skrivagner Duris Samos
Lynkeüs an Argonaot

**Lynkeüs** (Λυγκεύς e henc'hresianeg), mab da Afareüs hag Arene, a oa unan eus an Argonaoted ha muntrer Kastor, a-gevret gant e vreur Idas. Gant an daou vreur e voe lazhet Kastor peogwir e oant holl (ha Polydeukes evelto) o klask fred gant Foibe hag Hilaeira, merc'hed Leukippos, a oa ivez eontr da Idas ha Lynkeüs hervez doareoù zo d'ar vojenn. 

Lynkeüs an Argonaot a oa bet ivez o chaseal hoc'h-gouez Kalydon. Brud en doa da vezañ lemm e lagad, ken e oa gouest da welout a-dreuz ar gwez, ar mogerioù, ha dindan douar. 

Diwar e anv e teu ar ger liñs, anv al loen a zo *linx* e latin, saozneg, ha galleg, brudet e lagad lemm.
Abas (mab Lynkeüs)

**Abas**, mab da Lynkeüs hag Hypermnestra, a oa daouzekvet roue Argos. Mab-bihan e oa da z-Danaos. 

## Gwreg ha bugale
Dimeziñ a reas da Aglaia merc'h Mantineüs. 
Tri mab o doe, ar c'hevelled Akrisios ha Proitos, ha Lyrkos, hag ur verc'h, Idomene. 
Tad-kozh e oa da z-Danae, mamm Perseüs.
Argos (mab Zeus)

**Argos** (Ἄργος / *Árgos* e henc'hresianeg), a oa mab da Zeus ha da Niobe, a deuas da vezañ roue kêr Argos, a voe anvet diwar e anv-eñ.

Dimezet e oa da Euadne (Εὐάδνη), merc'h da Strymon ha Neaira. Bugale o doe: Peiros, Epidaoros, Kriasos hag Ekbasos. Hervez Pausanias e voe daou vab all, anvet Forbas ha Tiryns. Kriasos a voe roue Argos war-lerc'h Argos. E kêr Argos e voe douaret Argos. Eno ez eus c'hoazh ur bodad-gwez santel, ma'z azeuler Argos.

Lavaret ez eus bet e oa tad da Argos Panoptes, engehentet gant Ismene.
Niobe

**Niobe** (Νιόβη e henc'hresianeg) a zo anv div vaouez e mojennoù Hellaz kozh:

* **[[Niobe (merc'h Foroneüs)]]**, mamm-gozh ar Goureted hag ar satired hervez mojennoù zo.

* **[[Niobe (merc'h Tantalos)]]**, gwreg Amfion ha mamm an Niobided.

## Hag ivez

* **[[(71) Niobe]]** zo un asteroidenn.

* Er filmoù *[[Matrix Revolutions]]* ha *[[Matrix Reloaded]]*, ez eus un ***Niobe*** c'hoariet gant Jada Pinkett Smith.
Anakso

**Anakso** a oa ur briñsez e mojennoù Henc'hres, merc'h da Alkaios ; he mamm a oa pe Astydameia, merc'h Pelops, pe Laonome, merc'h Gouneüs, pe Hipponome, merc'h Menoikeüs.

Pried e oa da Elektryon, roue Mykenai, ha breur he zad, penegwir e oa mab da bPerseüs hag Andromeda. 

He bugale a oa : Alkmene, Stratobates, Gorgofonos, Filonomos, Kelaineüs, Amfimac'hos, Lysinomos, C'heirimac'hos, Anaktor hag Arc'helaos.

## Anv ur vaouez arall
Un **Anakso** arall, eus Troizen, a voe lorbet gant Theseüs.

## Notennoù ha daveennoù
Alkaios

**Alkaios** ( *Ἀλκαῖος* e henc'hresianeg; *Alcaeus* e latin) a zo anv meur a zen.

* Alkaios mab Herakles, mab Herakles ha roue Lidia
* Alkaios mab Perseüs, mab Perseüs ha tad Amfitrion

Deveret eo an anv eus Alkides, anv kentañ Herakles.

## Skrivagnerien
Un toullad skrivagnerien en Henamzer zo anavezet ivez:
* Alkaios Mitilene, barzh eus ar VIIvet kantved kent JK 
* Alkaios ar Fentigeller, barzh eus deroù ar IVvet kantved kent JK, a skrivas dek fentarvest e doare ar fentc'hoariva kozh 
* Alkaios Messene, ur barzh war-dro dibenn an IIIde hag IIvet kantved kent JK.
Adam Smith

Ur prederour skosat e oa **Adam Smith** (1723-1790).

Ganet ha badezet e oa bet e Kirkcaldy d'ar 5 a viz Mezheven 1723. Adam Smith a oa anv e dad ha Margaret Douglas hini e vamm.
Goude bezañ bet skoliataet e Burgh School Kirkcaldy e studias e Skol-veur Glasc'ho etre 1737 ha 1740. Etre 1740 ha 1746 e voe studier e *Balliol College* Oxford.
Etre 1748 ha 1751 e roas kentelioù e Dinedin.

E 1751 e voe dilennet da gemer ar gador-gelenn a boelloniezh e Skol-veur Glasc'ho. E 1752 e voe roet dezhañ ar gador-gelenn a brederouriezh divezel er memes skol-veur. E 1764 e roas e zilez. 
E 1759 e voe embannet evit ar wech kentañ *The Theory of Moral Sentiments* ("Teorienn ar santadoù divezel"), unan eus e oberennoù pouezusañ. C'hwec'h gwezh e voe embannet e-pad e vuhez (e 1790 evit ar c'hwec'hvet embannadur).

E 1761 e voe embannet *Considerations Concerning the First Formation of Languages* er *Philologigal Miscellany*. 

Etre 1764 ha 1766 e voe kelenner an Dug a vBuccleuch en Europa hag e veajas gantañ en Europa ha, dreist-holl, e Frañs. Eno e kejas ouzh prederourien hag ekonomourien evel Turgot ha Quesnay.
Distroet da gKirkcaldy e krogas da labourat war e "Enklask war natur hag abegoù pinvidigezh ar broadoù" *(An Inquiry into the Nature an Causes of the Wealth of Nations)*. Dek vloaz a labouras war al levr-mañ. 

E 1773 e reas e annez e Londrez. Embannet e voe *The Wealth of Nations* evit ar wech kentañ d'an 9 a viz Meurzh 1776.

E 1778 e voe anvet Adam Smith *Commissioner of Customs* (komiser a valtouterezh). Graet en doa e annez e Dinedin.

E 1787 e voe dilennet da *Lord Rector* skol-veur Glasc'ho. 

Mont a reas da Anaon d'ar 17 a viz Gouere 1790 e Dinedin. 

Anavezet eo en istor evel tad ar skiant armerzhel arnevez.
E oberenn bennañ, Pinvidigezh ar broadoù (*The Wealth of Nations*), zo unan eus an testennoù hag a ziazezas ar frankizouriezh armerzhel. Aweniñ a reas kalz armerzhourien war e lerc'h (David Ricardo, Jean-Baptiste Say...), ar re a vo graet ar re glasel anezho gant Karl Marx.

Gwelet a rae al labour evel diazez a holl binvidigezhioù ha diazez talvoudegezh eskemm ar madoù. Rannadur al labour ha diorroadur an ijinerezh a zo evitañ mammenn kresk ar produ. Gwellweler e oa. Gwikefre a prizioù a zegas evitañ ar c'hempouez etre ar goulenn hag ar c'hinnig hag an interestoù prevez ha ya ez-naturel war du an interest hollek.
Kevezerezh ha frankiz an eskemmoù a zo hervezañ diazezoù ar politikerezh ekonomikel. 

An darn vrasañ eus an armerzhourien a wel Adam Smith evel « tad an armerzh politikel ». Koulskoude bez 'zo lod a gav dezho, evel an aostrian Joseph Schumpeter, eo un oberer bihan peogwir n'eus ket kalz soñjoù orinel en e oberenn.

## Mammennoù
* Adam Smith ; *The Wealth of Nations - Books I-III - Edited with an introduction and notes by Andrew Skinner" ; Penguin Books, 1999.
* *Le Petit Robert des noms propres'' embannadur 1995.