open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cassivellaunos

**Cassivellaunos** : roue brezhon ar *[[Catuvellauni]]* hag an *[[Trinovantes|Trinobantes]]* (Bro an *[[Tavoez]]* izel) en Enez Preden (Breizh-Veur a vremañ).
Stourmet en deus a-enep Julius Caesar, e 55 ha 54 a-raok J.-K. 
Adkavout a reer anezhañ anvet **Cassibellan** en *[[Historia regum Britanniae]]* ha **Caswallawn** el lennegezh kembraek.

Trec'het, ha kemeret e gêrbenn *[[Colchester|Camulodunum]]* gant Jul Kaezar, Cassivellaunos a blegas dezhañ, met adkemer a reas e frankiz kerkent ha aet Caesar en dro da Vro-C'halia.

Ne'z eus skeudenn ebet dioutañ. 

E anv, e brezhoneg a vremañ, a vije tost da : *Kawalon, pe *Kawalen.
## Mammennoù
* Julius Kaesar, *De bello gallico*
* I.A. Richmond : *Roman Britain*. Penguin Books Ltd. Harmondsworth. 1955-1973.
* John Wacher : *The coming of Rome*. A Paladin Archeological History of the British Isles, c. 1500BC - AD 1066. Paladin Book. Granada. Saint Alban's. 1979-1981
* Jean Macdonald : *Caesar's Expeditions, 55-54 B.C. in Roman Britain, 55 B.C. - A.D. 409*. pajennoù 4-9. Historical Times Ltd. Harrisburgh. USA. 1979-1983
* Peter Salway : *Roman Britain.* Oxford University Press. 1984
* Geoffroy de Monmouth, *Histoire des rois de Bretagne*, traduit et commenté par Laurence Mathey-Maille, Les Belles lettres, coll. « La Roue à livres », Paris, 2004, .
* *Les Quatre branches du Mabinogi et autres contes gallois du Moyen-Age* traduit du gallois, présenté et annoté par Pierre-Yves Lambert, Éditions Gallimard, collection « L'aube des peuples », Paris, 1993, .
Trois-Ponts

**Trois-Ponts** (walloneg :*Troes-Ponts*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Trois-Ponts Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Trois-Ponts.gif|Banniel
Troisponts wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 68,83 km²
* Poblañs (2022) : 2 560 a dud
* Stankter : 37 den/km²
Gregory Lemarchal

**Gregory Lemarchal** a oa ganet d'an 13 a viz Mae 1983 e La Tronche. Marv eo da 24 bloaz d'an 30 a viz Ebrel 2007 e Suresnes gant ar mukovisidoz.

## Buhez
Gregory Lemarchal 'oa ur c'haner gallek anavezet e 2004, peogwir en doa gounezet ar Star Academy. Pa en doa 20 miz, e dud o doa gwelet en doa Gregory ar mukovisidoz peogwir en doa poan da dennañ e anal. Ar c'hleñved-se ne ampech ket anezhañ da zont da vezañ kampion Frañs eus « rock accrobatique » e pad e 12 vloaz. E 1998 e temptañ an abadenn « Graines de star » met hep bezañ anavezet. Pa ziviz kanañ war-dro Grenoble e lec'h e dizoloeiñ Herve Villard ha Gilbert Montagne. D'an 22 a viz Kerzu 2002 e c'houn an abadenn Star Academy d'eus TF1 gant 80% eus ar mouezhiadegoù a-enep Lucie Bernardoni. Enrollañ a ra e albom gentañ : "Je deviens moi", krouet gant Yvan Cassard e lec'h ma vez tennet ar ganaouenn "Ecrit l'histoire". An albom echu, ez a d'ober an droiad gant ar Star Academy e-pad 3 miz. E miz Genver 2006, e resev ar gopr « Révélation francophone de l'année » e NRJ Music Awards. D'an 9 a viz Mae 2006 betek an 29 a viz Even 2006, e ra an troiad er Frañs, e Beljia hag er Suis. Labourat a ra gant kanerien anavezet evel : Celine Dion, Isabelle Boulay, Serge Lama, Patrick Fiori, Charles Aznavour ha kalz kanerien all. Mont a ra kalz e-barzh ospitalioù gant Liane Foly. Etrezek C'hwevrer 2007, diskouez a ra e ra un distag e-pad e garierenn ha laret en doa ne oa ket lec'hiet gant e yec'hed met en doa c'hoant da labourat kalz war e eil albom. E gouezeri e tic'hradañ mui pe vui. Goude e droiad e-pad penn-kentañ miz Ebrel 2007 e oa bet kaset d'an ospital d'eus Suresnes evit gortoz ur gref eus ar skevent. Plaset eo en ur morvor faos evit dissamañ anezhañ evit gortoz gref skevent met ne vez ket resevet ar gref. Mervel a ra d'al lun 30 a viz Ebrel 2007 da 13e da heul e luziadelloù eus e c'hleñved. E obidoù oa e-barzh iliz-veur Chambery d'an 3 a vie Mae 2007. Diskuizhañ a ra e Sonnaz (Savoie). Un abadenn oa bet krouet war TF1 d'an noz d'ar 4 a viz Mae 2007 evit kemer deun evit stourm ar mukovisidoz. Ur pellgomz evit donezon oa bet graet evit ar memes abadenn ha muioc'h ouzh 6 villions a euro oa bet dastumet. Ar 7 a viz Even 2007 ar gevredigezh Gregory Lemarchal oa bet krouet gant e familh evit trec'hiñ ar mukovisidoz. D'ar Meurzh 28 a viz Kerzu 2007, ar Star Academy en deus enoret an abadenn da Gregory Lemarchal.

## Oberennoù
### E albomoù
* Je deviens moi (div wech pladenn aour)
* La voix d'un ange
* Olympia 2006

### E singleioù
* 29 a viz Meurzh 2005 : Ecris l'histoire
* 18 a viz Gouere 2005 : Je suis en vie
* 5 a viz Kerzu 2005 : A corps perdu
* 9 a viz Mae 2006 : Même si
* 11 a viz Even 2007 : De temps en temps

### E DVDoù
* 23 a viz Du 2006 : Olympia 2006

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gevredigezh
Laure Manaudou

**Laure Manaudou** zo bet ganet e Villeurbanne, d'an 9 a viz Here 1986. Lesanvet eo « *la reine des bassins* ». 1 metr 80 eo ha pouezañ a ra 63 kg. Hec'h arouez zodiak eo « balañs ».			
Resevet he deus an titl a varc'heg eus al lejion a enor e 2004. Gounezet he deus ur vedalenn aour er c'hoarioù olimpek evit ar 400 metr neuñv libr (e 4'5"34), e 2004, en Aten. Tapet he deus rekord ar bed an 200 m neuñv libr (e 1'55"52) e 2007, e Melbourne.			

Neuial a ra etre 15km ha 20km bemdez. 

Kroget e oa da gemer perzh e kenstrivadegoù da 8 vloaz. E 2000, da 13 vloaz, he deus kemeret perzh e kampionnad Frãns. Da 14 bloaz e oa aet da chom e rannvro Pariz gant Philippe Lucas, he gourdoner. He fal da zont eo C'hoarioù Olimpek Beijing e 2008.
Franck Ribéry

**Franck Ribéry** 'zo ur c'hoarier mell-droad gall bet ganet e Boulogne-sur-Mer d'ar c'hentañ a viz Ebrel 1983.

## Ar stok
Pa 'oa eñ 2 vloaz en doa bet ur gwallzarvoud ha bremañ en deus ur gleizenn.

## E vugaleaj
Kroget e oa Ribéry da c'hoari mell-droad da 6 vloaz.

## Relijion
Gounezet eo bet d'an islam evit faos a-benn bezañ aotret da zimeziñ d'ur vuzulmanez.

## E skipailhoù
Franck Ribery en deus c'hoariet e meur a skipailh mell-droad : e Boulogne-sur-Mer (2001-2002), en Alès (2002-2003), e Brest (2003-2004), e Metz hag e Galatasaray (Turkia)(2004-2005), e Marseille (2005-2006 hag 2006-2007).

Bremañ emañ o c'hoari e Bayern Munich hag e skipailh vroadell Frañs.

## Kib ar bed
E 2006 en doa kollet kib ar bed a-enep Italia.
Roald Dahl

**Roald Dahl** zo ur skrivagner breizhveurat a orin norvegat, ganet d'an 13 a viz Gwengolo 1916 e Llandaf e Bro-Gembre ha marvet d'an 23 a viz Du 1990.
Skrivet en deus ur bern levrioù evit ar vugale evel *Charlie and the Chocolate Factory* (1964), *James and the Giant Peach*, *Matilda*, *The Witches*, ha *The BFG*... 
 
## E vuhez
Ganet eo e Llandaf, e-kichenik Kerdiz e ti tud eus Norvegia .

Pa oa 17 vloaz ez eas Roald Dahl da labourat evit ur gompagnunezh eoul-maen hag ez eas e-giz-se da labourat da Danzania pa oa 20 vloaz. E-pad an Eil brezel bed e lakaas e anv evit bezañ levier kirri-nij- chase e Nairobi. Goude un nebeud eurvezhioù gourdonerezh e voe kaset d'ar skouadrennig 80. E-doug un tennad nij etrezek e skouadrennig e kouezhas e garr-nij hag e voe darbet dezhañ mervel. Goude ur pennad en ospital e tistroas da vrezeliñ gant e skouadrennig da Bro-C'hres.

Anaoudegezh a reas gant an Amerikan C.S Foster a lakaas anezhañ da skrivañ levrioù. Skrivet en deus e levr kentañ e 1942. Anvet e oa *A piece of cake*. Al levr-se a gont e wallzarvoud karr-nij. E 1943 e skrivas al levr *The Gremlins*. 40 bloaz goude, Joe Dante en deus savet ur film diwar *The Gremlins 3*.

## Mammennoù
* Philip Howard, "Dahl, Roald (1916–1990)", *[[Oxford Dictionary of National Biography]]*, Oxford University Press, 2004; embannadur enlinenn, May 2006 

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Roald Dahl Day
* Levrioù Roald Dahl
* Lec'hiennn an ensavadur Roald Dahl
* Mirdi Roald Dahl
* Roald Dahl e www.famouswelsh.com
* Find-A-Grave profile for Roald Dahl
* atersadenn Radio gant Dahl e Norvegeg war NRK (1975)
50 Cent

**50 Cent** (distagadur saoznek: "Fifty Cent"), **Curtis James Jackson III** e wir anv (ganet d'ar 6 a viz Gouere 1975 e karter Queens e New York), zo ur soner rap stadunanat, brudet dreist-holl gant e albomoù *Get Rich or Die Tryin' * ("Bez pinvidik pe marv o klask bezañ) ha *The Massacre* ("Al lazhadeg"). Gwerzhet en deus 30 milion anezho er bed a-bezh.

## Buhez
D'ar 6 a viz Gouere 1975 e karter *Southside Queens*, e-keit m'edo an dud o stourm ouzh ur barrad tommder, edo Sabrina Jackson o reiñ buhez d'he mab Curtis James Jackson III. Sabrina he deus dalc'het he bugel daoust ma'z eo aet kuit an tad. En desped d'he oad a 15 vloaz, Sabrina a zo ur plac'h a benn. Daoust dezhi bezañ kalonek-tre, kompren a ra buan ne c'hell ket derc'hel he bugel ha kenderc'hel da werzhañ ''crack''. Kavout a ra gwelloc'h dilojañ ha reiñ he babig d'he zud.Goude-se ez eo aet Curtis da *zealer* d'e dro. Kroget en deus gant ar rap p'en deus kejet ouzh Jam Master Jay. An daou zen-se o deus sinet ur gevrat evit ma c'hellfe Curtis dont da ganañ er studio p'en devoa c'hoant. Dibabet en deus al lezanv *50 cent* e koun an torfedour Kevin "50 Cent" Martin hag a oa brudet e Brooklyn er bloavezhioù 1980.
*50 cent* a zo deuet brud dezhañ dre Eminem, hag en deus bet diouztu c'hoant da labourat gantañ p'en deus gwelet anezhañ war leurenn ar film *8 mile*. Estreget mignoned en deus *50 cent* e touez ar sonerien rap.

Hiziv an deiz ez eo deuet Curtis da vezañ ur gwir *businessman* gant e verk dilhad, montr, botoù hag all.

## Pladennoù
* 2000 : *[[Power of the Dollar]]*
* 2003 : *[[Get Rich or Die Tryin']]*
* 2005 : *[[The Massacre]]*
* 2007 : *[[Bulletproof]]*
* 2007 : *[[Curtis (album)|Curtis]]*
* 2009 : *[[Before I Self Destruct]]*
* 2014 : *[[Animal Ambition]]*
* 2012 : *[[5 (Murder by Numbers)]]*
* 2016 : *[[Street King Immortal]]*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Twitter (ofisiel)
* Facebook (ofisiel)
Theux

**Theux** (e walloneg: **) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège. 

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Thimister-Clermont

**Thimister-Clermont** zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Thimister-Clermont Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Thimister-Clermont vlag.svg|Banniel
John de Mohun, 2nd Baron Mohun Arms.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 28,64 km²
* Poblañs (2022) : 5 608 a dud
* Stankter : 196 den/km²
Wasseiges

**Wasseiges** (walloneg : *Wazedje*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Wasseiges Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Blason Wasseiges.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 24,48 km²
* Poblañs (2022) : 3 060 a dud
* Stankter : 125 den/km²
Berloz

**Berloz** (walloneg : *Bierlô*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Berloz Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Berloz.svg|Banniel
Blason commune be Berloz (svg).svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 14,51 km²
* Poblañs (2022) : 3 280 a dud
* Stankter : 226 den/km²

## Harzoù yezhel
A-raok 1963 ha savidigezh an harzoù yezhel, ul lodenn ag ar gumun a-vremañ a oa flandrezek (kumun a-wezharall Korsworm-Corswarem, da skouer ; ur rann eus kumun Berloz eo abaoe ar strollañ-kumunioù e 1977). Galleger eo ar gumun, met komzet e vez izelvroeg, dreist-holl gant tud kozh, e karterioù Hasselbroek ha Roost-Station (Rosoux-Gare).
Neroccio dei Landi

**Neroccio di Bartholomeo di Benedetto de'Landi** (Siena, 1447 - Siena, miz Du 1500), a oa ul livour ha kizeller italian eus ar XVvet kantved e Siena.

## Buhez
Desket e voe gant Vecchietta, ha kenlabourat a reas gant Francesco di Giorgio Martini eus 1468 betek 1475.

E 1472 e livas un *Assunta* evit abati Monte Oliveto Maggiore hag e 1474 e kizellas delwenn Santez Katelin Siena, urzhiet gant kêr Siena evit lakaat en ti-bediñ gouestlet d'ar santez.

A-raok 1475 e livas *Storie di San Benedetto*, un daolenn war lien war ziskouez en Uffizi, ha moarvat gant kenlabour Francesco di Giorgio Martini hag e 1475 ivez ar *Madonna col Bambino tra San Girolamo e San Bernardino*, miret e pinakotek broadel Siena, e bennoberenn.

Portrait-of-a-lady-_1485_Neroccio_dei_Landi.jpg|*Poltred un itron*
Neroccio Landi Mother of God.JPG|*Mamm Doue gant ar Mabig Jezuz*

## Levrlennadur
* Marco Falorni : *Senesi da ricordare* (1990)
## Notennoù
Brecht

**Brecht** zo un anv germanek a gaver:
*en anv Bertolt Brecht, skrivagner alaman
*Brecht (Belgia), kumun eus Belgia, e proviñs Antwerpen 
*Brecht (Alamagn)‎ , kumun eus Alamagn
Andhra Pradesh

**Andhra Pradesh** (ఆంధ్ర ప్రదేశం e telougoueg hag **Andhra Pradesh** e saozneg) zo unan eus stadoù India, war aod ar reter. 

Tremen 49 milion a annezidi zo en Andhra Pradesh, war ur gorread 162 970 km². Hyderabad eo ar gêr-benn. 

Savet e voe Andhra Pradesh e 1956, pa voe staget tammoù eus stad Hyderabad ouzh an *Andhra State*, a oa bet savet e 1953 diwar Stad Madras. Evel-se e oa bodet an douaroù ma vez kaozeet telougoueg, zo yezh ofisiel ar stad.

An darn vrasañ eus annezidi Andhra Pradesh (84 %) a gaoze telougoueg, 7 % anezho a gomz ourdoueg, 2,6 % hindeg, 0,9 % kannadeg, hag ar re all yezhoù all c’hoazh, komzet gant niveroù bihan a dud.

E 2014 e voe rannet ar stad ha dispartiet Telangana (a oa e stad Hyderabad gwechall) diouzh Andhra Pradesh.
Frédéric Da Rocha

**Frédéric Da Rocha** a oa ur c'hoarier mell-droad a-vicher, bet ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1974 e Cenon (Gironde). Kas a reas al lodenn vrasañ eus e vare c'hoarier e Football Klub Naoned, ma voe kabiten ar skipailh eo. Ouzhpenn 400 match a c'hoarias gant ar c'hleub-mañ.

Stummet e voe en FKN evel e gamalad kozh Mickaël Landreau. Gellout a rae c'hoari er c'hreiz, en tu dehou kentoc’h, hag en difenn ivez. Eus argader e penn-kentañ e red-micherel (adalek 1995) ez eas da greizer dehou a-benn ar fin e-barzh skipailh FK Naoned. D'ar post-mañ eo e c'hoarie ar gwellañ hag e-touez ar greizerien wellañ e oa e-touez ar re a oa o c'hoari e Ligue 1, e penn-kentañ ar bloavezhioù 2000. Goude bezañ bet kampion Bro-C'hall e 2001 e nac'has kinnigoù Liverpool, ken tomm e oa e galon ouzh ar c'hlub. E 2004 e tisklêrias, e-pad an nozvezh ma oa bet savetaet ar c'hlub eus an diskenn e Ligue 2 : *"Les légendes ne meurent jamais"* (*Biken ne varv ar mojennoù*).

Dre ma echue e gevrat e 2006 e sinas Da Rocha unan nevez, daoust dezhañ gounit nebeutoc'h a arc'hant. D'ar 25 a viz Mezheven 2007 ec'h astennas Frédéric Da Rocha e gevrat eus 2 vloaz daoust ma oa mat da gluboù Ligue 1 all degemer anezhañ. E 2009-2010 e c'hoarias evit an US Boulogne, a-raok echuiñ gant e red-micher e kleub Kerc'hfaou.

E vreur Bruno a oa c'hoarier mell-droad ivez.

## Roll loreidi

*1996 : Hanter gourfennad eus ar Champion's League 
*1999 : Trec'hour Kib Bro-C'hall ha Trofe ar Gampioned (FK Naoned) 
*2000 : Trec'hour Kib Bro-C'hall (FK Naoned) 
*2001 : Kampion Frañs ha trec'hour Trofe ar Gampioned (FK Naoned)
*2004 : Gourfennad kib ar C'hevre (FK Naoned)
-15

739 *Ab Urbe Condita* = -15 kent J.-K

## Darvoudoù
### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Aogust (Caius Julius Caesar Octavianus), (16.01.-27 / 19.08.14)
* Koñsuled : Marcus Livius (*filius* Drusus Libo) & Lucius Calpurnius (*filius* Piso Frugi)

### Afrika
### Reter-nesañ

#### Judea
* Herodez Veur (-37 / -4)

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha teknikoù
## Relijionoù
## Ganedigezhioù -15
* Phaedrus (bloavezh diasur)

## Marvioù -15
Jean de La Fontaine

**Jean de La Fontaine**, meneget alies evel **Yann ar Feunteun**, e brezhoneg, a oa ur skrivagner gallek eus ar , brudet e fablennoù, savet diwar skouer re Aisopos ha Phaedrus. Skrivet en deus ivez kontadennoù ha traoù all a bep seurt.

## E vuhez
Ganet e oa d'an 8 a viz Gouere 1621 e Château-Thierry, ha marvet d'an 13 a viz Ebrel 1695 e Pariz) .

#### Skoliata (1641-1658)
Studiañ a reas e kolaj Château-Thierry ha deskiñ latin, met tamm 
henc'hresianeg ebet. En 1641 e krogas gant micher ar velegiezh, e Kenvreuriezh an Oratoer. Met adal 1642 e tilezas an hent-se ha gwelloc'h e kavas lenn *[[L'Astrée]]*, gant Honoré d'Urfé, ha Rabelais, kentoc'h eget Saint Augustin.

Adstagañ a reas gant studi ar gwir, ha daremprediñ barzhed yaouank, en o zouez Pellisson, François Charpentier, Tallemant des Réaux, hag Antoine Rambouillet de La Sablière, a zimezo gant ar vaouez a vo e warezourez. 

## Brud e Breizh
Brudet eo bet La Fontaine e-touez ar vrezhonegerien, ha *Yann ar Feunteun* a veze graet anezhañ alies zoken. Meur a zen zo bet o treiñ darn eus e oberennoù :
* Eozen Kombod 
* Prosper Proux (1811-1873)
* Gwilherm Rikou
* Émile Ernault 
* Paotr Treoure 
* Stefan ar Strad 
* Pierre Désiré de Goësbriand 
* Daniel Doujet (ganet e 1956)

## Levrlennadur
**[[Fablennoù Jean de la Fontaine]]* troet e brezhoneg gant Yves Louis Marie Combeau ha Daniel Doujet, embannadurioù Al Lanv, 2005 (ISBN 2-95117-216-8), ennañ e kaver an holl fablennoù e brezhoneg.

## Pennad kar
* Fablenn
Barailh

Ar **barailh** (pe **bazailh**, **bazailhadenn**) zo ur fiñv eus kigennoù an dremm da vare an dihun, gant an dud hag al loened, ar bronneged dreist-holl. Kregiñ a ra gant un enalanadenn ha war he lerc'h e teu un dialanadenn. 

Gallout a ra dont eus bezañ skuizh, pe eus an diouer a fiñv. 

Hippokrates a soñje gantañ e laoske an derzhienn da vont kuit, evel ma vez laosket moged gant ur siminal. 

## Deskrivadur fizikel
Tri fredig zo d'ar barailh, ha war-lerc'h e vez ur santad aaezamant.
* un enanaladenn hir
* un apnea ha ne bad nemet un eilenn, ma tigresk kleved ar barailher, abalamour ma'z eo digor trompilhoù ar c'hleved 
* un dianaladur trumm, a ra d'an den skuilhañ daeroù, gant astenn an izili pe get. 

## Er gevredigezh
Ur merk a fae e c'hall ar barailhadennoù bezañ, fae war labour ar re all evel a-youl-gaer amañ: http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaozeadenn_Implijer%3ANeal&diff=307039&oldid=307034. 

## Liammoù diavaez

* Video: Good Morning America (July 30, 2007) - The Science of Yawning
* Causes, Concerns and Communications of the Yawn
* "What makes us yawn?"
* Dr. Steven Platek - Yawn Researcher at the University of Liverpool
* Archive of animal yawn pictures
* The hidden sexuality of the human yawn
* Yawns, and why do we yawn?
* From a February issue of the research journal Neuroimage
* Old Superstitions.com
* Why are yawns contagious?
* All you want to know about yawning (French and English)
* Yawning as Brain Cooling Mechanism, Evolutionary Psychology, 2007, 5(1).
* Dr Karl Kruszelnicki 'Yawning & Oxygen' from Great Moments in Science
* Can You Catch a Yawn? (article)
Lincent

**Lincent** (izelvroeg :*Lijsem* ; walloneg : *Lîssin*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Lincent Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Vlag Lijssem.svg|Banniel
Arms of Lincent.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 14,73 km²
* Poblañs (2022) : 3 309 a dud
* Stankter : 225 den/km²
Oneiroi

An **Oneiroi** (henc'hresianeg : Ὄνειροι) a oa tri breur, mibien da Hypnos, doue ar C'housk, e mojennoù Hellaz kozh. Doueed an hunvreoù e oant.

## An tri breur
*Ar galloudusañ anezho e oa Morfeüs. Hennezh an hini a roe e stumm d'an hunvre, hag a aoze tresoù an dud en hunvreoù.
*A-hend-all e oa Fobetor (anavezet ivez evel Ikelos), a rae war-dro al loened, ha Fantasos a rae war-dro an traoù difiñv. 

Anv zo anezho en *[[Odysseia]]*, e *[[Theogonia]]* Hesiodos, e *[[Metamorfozoù]]* Ovidius. Hervez Euripides eo Gaia e oa o mamm.
Tórshavn

**Tórshavn** eo kêr-benn an inizi Faero, ha gant 18 420 annezad ez eo ivez kêr vrasañ an enezeg. Emañ war enez Streymoy.

Parlamant ar vro, al Løgting, zo e karter Tinganes.

Anv ar gêr a dalvez *Porzh Thor* e faeroeg, diwar anv doue kozh ar Vikinged, Thor.

## Liammoù diavaez
* torshavn.fo – Lec’hienn an ti-kêr (e faeroeg hag e saozneg)
* visittorshavn.fo (e faeroeg, daneg ha saozneg)
Sullogismos

Ur **sullogismos** pe **tribarr** zo ur boellatadenn diazezet war ziv ginnigadenn a gas d'ur gentel, a zo bet geriet gant Aristoteles da gentañ.

## Skouer
Setu ur sullogismos brudet :
* *An holl dud zo marvel. Hogen, an Hellened zo tud. Neuze eo marvel an Hellened*. 
An div ginnigadenn lakaet da wir a zo diazez ar gentel a rank bout gwir pa'z eo diazezet war ar wirionez.

Pledet ez eus bet gant ar **sullogismoi** gant Gottfried Leibniz hag Immanuel Kant.

## Fent
Ur **sullogismos** zo un doare da boellata implijet ivez er skiantoù hag er matematik, ha d'ober fent.

Da skouer : 
* Hervez ar Gristenien, Doue zo karantez. Hogen, gant ar garantez e teuer da vout dall. Diwar-se, Doue a lak da vout dall. 
Evel-just, ar seurt sillojism-mañ nad eo na reizh e-keñver ar furm na gwir e-keñver ar materi a vez graet un dromplezon anezhañ (fallâcia e latin). Implijed e vez kalz ar fals sillojismoù gant tud dizonest evit klask "dallañ" ar re all o deus fiziañs enno.

## Notennoù
Luca Giordano

**Luca Giordano** (Naplez, 1632 - Naplez, 12 Genver 1705) zo ul livour italian eus ar .

## E vuhez
Deskiñ ar pep kentañ eus ar vicher a reas gant e dad Antonio, pa oa 8 vloaz. Gant e dad e oa bet lesanvet *Luca Fà-presto* (Luca A-Ra-Prim).
Dont a reas a-benn da livañ un avrelod war unan eus tresadennoù e dad. Diwar se e voe kaset da zeskiñ gant José de Ribera. 

Diwezhatoc'h e reas anaoudegezh gant oberennoù Michelangelo, Raffaello, Carracci ha Caravaggio e Roma, hag e adtresas lod anezho, ha goude e Parma gant re Correggio ha Paolo Veronese 

## Oberennoù
-E Napoli, Basilica di Santa Maria della Sanità
**San Nicola in gloria tra il beato Ceslao di Cracovia*, 
**Santi Pio V e Alberto Magno*, 
**San Vincenzo Ferrer*, 
**L'estasi della Maddalena*, 
**Sposalizio mistico di Santa Rosa da Lima*
*Leda

### Levrioù
* Bernardo De Dominici : *Vita del Cavaliere D. Luca Giordano, pittore napoletano* (1742)

## Liammoù diavaez
* De Dominici, Bernardo (1729) : *Vita del Cavaliere D. Luca Giordano, pittore napoletano*. Francesco Ricciardo, Naplez; Googlebooks
Remicourt (Liège)

**Remicourt** (walloneg : *Remicoû*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Remicourt Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Remicourt Belgium.svg|Banniel
Blason Remicourt.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 22,83 km²
* Poblañs (2022) : 6 053 a dud
* Stankter : 265 den/km²
Geer (kumun)

**Geer** (walloneg : *Djer*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Geer Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Geer wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 23,60 km²
* Poblañs (2022) : 3 521 a dud
* Stankter : 149 den/km²
Crisnée

**Crisnée** zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Crisnée Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Crisnée.svg|Banniel
Blason Crisnée.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 16,97 km²
* Poblañs (2022) : 3 517 a dud
* Stankter : 207 den/km²
Genver 2008 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2007 e Breizh - **2008 e Breizh** - 2009 e Breizh

2008 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Genver

## Meurzh [[1añ Genver|1añ a viz Genver]]
* 4 334 000 a dud zo o chom e Breizh, hervez jedadennoù an INSEE.
* War e leve emañ bremañ Fañch Broudig, ha Bernez Rouz an hini zo bet anvet en e lec’h e penn abadennoù brezhonek France 3. 

## Meurzh [[15 Genver|15 a viz Genver]]
* Er parlamant gall ez eus kinniget daou raktres lezenn a-benn lakaat Bro-C'hall da beurzegemer Karta europat ar yezhoù rannvroel pe vinorel, an eil kinniget gant Marc Le Fur ha kannaded all eus an UMP, hag egile gant Marylise Lebranchu ha dilennidi all eus ar PS.

## Sadorn [[26 Genver|26 a viz Genver]]
* *Prizioù abadennoù brezhonek France 3* zo roet e Plañvour. Ne vo ket gwelet ar prizioù en abadenn vrezhonek ar sul war-lerc’h, evel ma oa rakwelet, en abeg d’un tournamant tennis en Aostralia, diskouezet gant France 3 d’ar memes eur.

## Merc'her [[30 Genver|30 a viz Genver]]
* Geriadur brezhoneg Pierre Coëtanlem zo bet niverelaet ha lakaet enlinenn gant Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek, e skol-veur Brest.

__NOTOC__
Doubladur kevreadurezhel

War dachenn ar yezhoniezh e implijer an termen **doubladur kevreadurezhel** (e saozneg: *syntactic doubling*) evit komz eus un doare sandhi diavaez kavet en italianeg hag e yezhoù italek ar c'hornôg ma vez hiraet ur gensonenn e penn-kentañ ur ger da heul gerioù e rummoù resis.

## Anvioù all
Graet e vez ivez **hiradur kensonennel e penn-kentañ ur ger** (saoz. *word-initial gemination*) pe **hiradur kensonennel fonokevreadurezhel** (saoz. *phonosyntactic consonantal gemination*) eus an doubladur kevreadurezhel hag implijet e vez ivez war-eeun an termenoù ***raddoppiamento sintattico (RS), raddoppiamento fonosintattico (RF), raddoppiamento iniziale, rafforzamento iniziale (della consonante)***

## Mont-en-dro an doubladur kevreadurezhel

C'hoarvezout a ra an doubladur kevreadurezhel en degouezhioù-mañ (reizhderioù deskrivet hiroc'h a-is):
* Goude ur ur unsilabennek "greñv" (it. *monosillabi forti*), d.l.e gant an taol-mouezh warni hag ivez goude meur a c'her unsilabennek "gwan" (d.l.e hep an taolmouezh warni): *è, e, o, a, da, fra, che, se, ma, più, può, gru, re, blu, tre, me, te, sé, ciò, no, sì, già, giù, là, lì, qua, qui, né*
** Da skouer: *Andiamo a *'c**asa''  ('Deomp d'ar gêr')
* Goude an holl gerioù liessilabennek gante an taol-mouezh war ar [[vogalenn]] diwezhañ.
** Da skouer: ''Parigi è una città **b*'ellissima*  ('Ur gêr kaer-tre eo Pariz') 
** Goude un nebeud gerioù liessilabennek gante an taol-mouezh war an eil silabenn diwezhañ: *come, dove, qualche, sopra, sovra*
** Da skouer: *Come va*? ('Mont a ra?)

Ne c'hoarvez ket an doubladur kevreadurezhel da heul ar gerioù-mell, ar stagadennoù personel (*mi, ti, lo*, h.a.) na goude rannoùigoù yezhadurel. 

Kavet e vez an doubaldur kevreadurezhel e Su ha Kreiz Italia hag ivez e Sikilia, Sardigna ha Korsika met ne vez ket klevet ken kreñv all en italianeg komzet e norzh ar vro, da lâret eo uheloc'h evit al linenn La Spezia-Rimini.

Peurliesañ ne vez ket merket dre skrid an doublñadur estreget en degouezhioù ma saver gerioù kevrennek, da skouer: *"chi sa"*-> *chissà* ('piv 'oar').

## Amreizhderioù

Ne c'hoarvez ket an doubladur kensonennel en degouezhioù amreizh-mañ: 
* Pa'z eus un troc'h pe un ehan etre an daou c'her;
* Pa vez distaget hir ar vogalenn diwezhañ;
* Pa'z eus ur c'hemm ton etre an daou c'her

## Gwelit ivez:
* Kevreadurezhel
* Doubladur
Faimes

**Faimes** (walloneg : *Faime*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Faimes Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Blason commune be Faimes.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 28,53 km²
* Poblañs (2022) : 4 026 a dud
* Stankter : 141 den/km²
Étalle (Belgia)

**Étalle** e galleg, **** e walloneg, **Ètaule** e gaomeg, zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Tintigny

**Tintigny** ( *Tintnî*e walloneg hag e loreneg) zo ur gumun e Belgia e proviñs Luksembourg.
## Istor
* Brezel bed kentañ : fuzuilhet e voe 93 den nannsoudard ha distrujet 183 zi d’an 22 a viz Eost 1914 gant 38 ha 51 Rejimant Troadeion al Lu alaman, goude emgann Rossignol.
Saint-Léger-en-Gaume

**Saint-Léger-en-Gaume** (gaumeg : *Sint-Ldjir*) zo ur gumun e Belgia e proviñs Luksembourg.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Fuzuilhet e voe 6 den nannsoudard ha distrujet 6 ti gant al Lu alaman d’an 23a viz Eost 1914.
Fexhe-le-Haut-Clocher

**Fexhe-le-Haut-Clocher** (walloneg :*Fexhe-å-Hôt-Clokî*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Fexhe-le-Haut-Clocher Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Fexhe-Le-Haut-Clocher Belgium.svg|Banniel
Blason ville BE Fexhe.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 19,45 km²
* Poblañs (2022) : 3 327 a dud
* Stankter : 171 den/km²
Meix-devant-Virton

**Meix-devant-Virton** (e gåmeg : **', e [[walloneg]] : **') a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
Soledad Bravo

**Soledad Bravo** (ganet d'ar 1añ a viz Genver 1943 e Logroño, Spagn) zo ur ganerez eus Venezuela, hag unan eus brudetañ kanerezed Suamerika. 

Krog e oa gant ar vicher er bloavezhioù 1960 o kanañ barzhonegoù spagnolek Federico García Lorca, Rafael Alberti ha kanaouennoù (Violeta Parra, Carlos Puebla, kenkoulz ha re Brazilianed evel Chico Buarque, Tom Jobim, Vinícius de Moraes).

Kanañ a ra jazz, salsa, sonerezh ranchera ha bolero. 

## Pladennoù
**Soledad Bravo Canta* (1968)
**Soledad* (1969)
**Soledad Bravo, Vol. 3* (1970)
**Soledad Bravo, Vol. 4* (1973)
**Cantos De La Nueva Trova Cubana* (1974)
**Canto La Poesia De Mis Companeros* (1975)
**Rafael Alberti* (1977)
**Flor Del Cacao* (1979)
**Cantos Sefardíes* (1980) 
**Caribe* (1982)
**Mambembe* (1983)
**Volando Voy* (1993)
**Arrastrando La Cobija* (1994) 
**En Vivo* (1994)
**Songs of Venezuela* (1995)
**Raíces* (1995)
**Cuando Hay Amor* (1996)
**Cantos Revolucionarios De América Latina* (1997)
**Paloma Negra* (2001)
**Homenaje à Alfredo Zitarrosa* (2002)

## Liammoù
*He buhez hag he fladennoù
Flobecq

**Flobecq** (izelvroeg : *Vloesberg* ; pikardeg :*Flôbek*) zo ur gumun e Belgia e proviñs Hainaut. Ur gumun c'hallek gant aezamantoù yezhel en izelvroeg eo.


Flobecq Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flobecq wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 23,28 km²
* Poblañs (2022) : 3 453 a dud
* Stankter : 148 den/km²
Cristina Branco

**Cristina Branco** zo ur ganerez portugalat ganet en Almeirim (Ribatejo) d'an 8 a viz Kerzu 1972, ha brudet evel unan eus gwellañ kanerezed ar fado. 

## Pladennoù
*1-Cristina Branco in Holland (CD, Ed. Autor, 1997)
*2-Murmúrios (CD, Music & Words, 1998)
*3-Post-Scriptum (CD, L'Empreintdigitale/Harmonia Mundi, 1999) - adembannet e 2000 gant ur ganaouenn ouzhpenn
*4-Cristina Branco canta Slauerhoff (CD, 2000)
*5-Corpo Iluminado (CD, Universal, 2001)
*O Descobridor (CD, Universal, 2002) - adembannet gant Slauerhoff
*6-Sensus (CD, Universal, 2003)
*7-Ulisses (CD, Universal, 2005)
*8-Live (CD, Universal, 2006)

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
*Cristina Branco em Vozes Femininas Portuguesas
Chico Buarque de Holanda

**Francisco Buarque de Holanda**, anavezetoc'h evel **Chico Buarque**, zo ur c'haner-sonaozer ha romantour brazilian, bet ganet d'an 19 a viz Mezheven 1944 e Rio de Janeiro. Brudet eo evel unan eus gwellañ saverien sonioù Brazil.

Bez' e voe e-touez an arzourien, a-gevret gant Gilberto Gil ha Caetano Veloso peurgetket, a roas ul lañs nevez d'ar sonerezh brazilian. E dibenn ar bloavezhioù 1960 e kemeras perzh e krouidigezh ar Música Popular Brasileira.

E 1988 e voe implijet e ganaouenn *[[Essa Moça Tá Diferente]]* (bet enrollet e 1969) da sonerezh ur bomm bruderezh evit ar merk Schweppes, ar pezh a reas dezhañ bezañ anavezet gant muioc'h a dud, e Bro-C'hall peurgetket.

## Pladennoù
*1966 : *Chico Buarque de Holanda* • *Morte e Vida Severina*
*1967 : *Chico Buarque de Holanda - vol.2*
*1968 : *Chico Buarque de Holanda - vol.3* • *Chico Buarque de Holanda – compacto*
*1969 : *Umas e outras - compacto* • *Chico Buarque de Holanda - compacto** • *Chico Buarque na Itália*
*[[1970]] : *Apesar de você - compacto* • *Per un pugno di samba* • *Chico Buarque de Holanda - vol.4*
*[[1971]] : *Construção*
*[[1972]] : *Quando o carnaval chegar* • *Caetano e Chico juntos e ao vivo*
*[[1973]] : *Chico canta*
*[[1974]] : *Sinal fechado*
*[[1975]] : *Chico Buarque & Maria Bethânia ao vivo*
*[[1976]] : *Meus caros amigos*
*[[1977]] : *Cio da Terra compacto* • *Os saltimbancos* • *Gota d'água*
*[[1978]] : *Chico Buarque*
*[[1979]] : *Ópera do Malandro*
*[[1980]] : *Vida* • *Show 1º de Maio compacto*
*[[1981]] : *Almanaque* • *Saltimbancos trapalhões*
*[[1982]] : *Chico Buarque en espanhol*
*[[1983]] : *Para viver um grande amor* • *O grande circo místico*
*[[1984]] : *Chico Buarque*
*[[1985]] : *O Corsário do rei* • *Ópera do malandro**' • ''Malandro''
*[[1986]] : ''Melhores momentos de Chico & Caetano''
*[[1987]] : ''Francisco''
*[[1988]] : ''Dança da meia-lua''
*[[1989]] : ''Chico Buarque ''
*[[1990]] : ''Chico Buarque ao vivo Paris Le Zenith''
*[[1993]] : ''Paratodos''
*[[1995]] : ''Uma palavra''
*[[1997]] : ''Terra''
*[[1998]] : ''As cidades''
*[[1999]] : ''Chico ao Vivo''
*[[2001]] : ''Chico e as cidades'' (DVD) • ''Cambaio''
*[[2002]] : ''Chico Buarque – Duetos''
*[[2003]] : ''Chico ou o país da delicadeza perdida'' (DVD)
*[[2005]] : ''DVD especial - ainda não lançado''

== [[Arz ar c'hoariva|C'hoariva]] ==
*[[1965]] : ''Morte e Vida Severina''
*1967 : ''Roda viva''
*1973 : ''Calabar''
*1975 : ''Gota d'água''
*1978  : ''Ópera do malandro'', diwar oberenn [[John Gay]] ([[1728]]) hag an ''Opéra de quat' sous'' ([[1928]]), gant [[Bertolt Brecht]] ha [[Kurt Weill]].

== Levrioù ==
*1974 : ''Fazenda Modelo'' (danevell)
*1979 : ''Chapeuzinho Amarelo'' ([[barzhoniezh|levr-barzhoneg]] evit bugale)
*1981 : ''À Bordo do Rui Barbosa** (skrivet e 1963-64)
*1991 : *Estorvo* (romant)
*1995 : *Benjamin* (romant)
*2003 : *Budapest* (romant)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel (en portugaleg)
* Komzoù e ganaouennoù, gant un droidigezh e galleg
Frasnes-lez-Anvaing

**Frasnes-lez-Anvaing** (pikardeg :*Fraine-dilé-Anvegn*) zo ur gumun e Belgia e proviñs Hainaut.


Restr:Frasnes-lez-Anvaing Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Restr:Blason ville be Frasnes-lez-Anvaing.svg|Skoed
Restr:Flag of Frasnes-lez-Anvaing.svg|Banniel (nann-ofisiel)


## Douaroniezh
* Gorread : 112,86 km²
* Poblañs (2022) : 11 974 a dud
* Stankter : 106 den/km²
Colette Renard

**Colette Renard** (*Colette Raget* hec'h anv gwir) zo ur ganerez c'hallek ganet d'ar 1añ a viz Du 1924 en Ermont (Seine-et-Oise) ha marvet d'ar 6 a viz Here 2010 e Saint-Rémy-lès-Chevreuse (Yvelines). Aktourez eo ivez.

## He buhez
Kanerez e oa e laz-seniñ Raymond Legrand, a zimezas ganti. E 1956 e oa Irma er gomedienn kanet *[[Irma la douce]]*, savet gant Marguerite Monnot, ha c'hoariet ganti betek 1967. Meur a wech he deus bet kanet en Olympia, pe Bobino, ha dreist-holl gant Georges Brassens e 1976. 

Hiziv e vez kanet he c'hanaouennoù c'hoazh gant riboulerien : meur a bladenn he deus graet gant kanaouennoù brudet da vezañ pe skañv pe lous. Savet he deus meur a hini hec'h-unan, ha brudet eo *Les Nuits d'une demoiselle*, ma tiskouez pinvidigezh an troioù-lavar gallek a-zivout an doareoù da c'hoari div.

Pell oa ne c'houneze ket he buhez o kanañ ken, met kavet he doa un tamm labour abaoe 2004 en un heuliad skinwel pemdeziek *[[Plus belle la vie]]* e France 3. 
Gwelloc'h hag enorusoc'h he doa graet pa oa yaouankoc'h, evel e 1963 gant Charles Vanel er film *Un roi sans divertissement*, gant François Leterrier, diwar romant Jean Giono, savet ar sonerezh anezhañ gant Maurice Jarre ha Jacques Brel.

En 1998, he deus skivet istor he buhez : *Raconte-moi ta chanson* (Grasset, ISBN 2246574110).

## Prizioù
* Grand prix de l'Académie Charles Cros, 
* Grand prix de l'Académie du disque français, 
* Grand prix du président de la République, 
* Grand prix international du disque, 
* Officier des Arts et Lettres, 
* Médaille de Vermeil de la Ville de Paris.

## Liammoù diavaez
*  Komzoù kanaouennoù skoemp Colette Renard
*Komzoù div ganaouenn ganti
Haplologiezh

War dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh e implijer an termen **haplologiezh** (e saozneg: *haplology*) evit komz eus ar fed ma vez argaset ur silabenn p'en em gav renk ouzh renk div silabenn peuzheñvel pe peurheñvel e-kreiz ur ger.

Da skouer:

* Euskareg: *sagarrardo* > *sagardo* ('sistr (avaloù)')
* Saozneg (dre gomz): *particularly* > *particuly*; *probably* > *probly*
* Latin: *nutritrix* > *nutrix*
* Spagnoleg (dre gomz): *mercado de devisas* > *mercado de visas*

### Gwelit ivez:
* Haplografiezh
* Doubladur
Mirdi Broadel Hendraouriezh Naplez

**Mirdi Hendraouriezh Broadel Naplez** (*Museo archeologico nazionale di [[Napoli]]*) zo bet krouet e 1822 ; a-raok e oa ur rann eus ur skol-veur.

Un dastumadeg vras a draoù tennet eus Pompei ha Herculanum zo ennañ hag eus Egipt. 

Ur rann arz erotek zo ennañ ivez abaoe 2000.

## Lec'hiadur
* Chomlec'h : Piazza Museo 19 Naplez

## Liammoù diavaez

*   Mirdi

## Marelladurioù

Image:Napoli BW 2013-05-16 16-25-06 1 DxO.jpg|Emgann Isso
Image:Napoli BW 2013-05-16 16-24-01.jpg| Emgann Isso: Alesant Veur
Image:Meister_der_Alexanderschlacht_003.jpg|Emgann Isso: Darios
Image:BattleofIssus333BC-mosaic-detail2.png|Emgann Isso
Image:Battaglia_Isso_particolare_1040616.JPG|Emgann Isso
Image:Napoli-museomosaico.jpg|Rod ar fortun
Image:Pompeii - House VIII, 2, 16 - MAN 120177.jpg|Pesked ha loened-mor
Image:Mosaic_fishes_MAN_Napoli.jpg|Pesked
Image:Fishes2.JPG|pesked
Image:MAN_mosaici_animali_da_Pompei_1040618.JPG|
Image:Cat mosaic.JPG|Kazh
Image:Mask.JPG|Maskl
Image:Cave canem.JPG|Cave canem
Image:MAN_mosaici_da_Pompei_attori_1040619.JPG|Aktourien
Image:MAN_Dioscoride_Samio_1040612.JPG|


## Murlivadurioù


Image:Fresco_Iphigeneia_MAN_Naples.jpg|Aberzhidigezh Ifigenia
Image:Achilles_weapons_MNA_Naples.jpg|
Image:Iapyx_removing_arrowhead_from_Aeneas.jpg|Enea gloazet
Image:Chiron instructs young Achilles - Ancient Roman fresco.jpg|C'hirone gant Akilez 
Image:Museo Nazionale Napoli Perseus And Andromeda.jpg|Perseüs hag Andromeda. (Casa dei Dioscuri)
Image:Pompeiii.Europa.iFresco.jpg|Europa war an tarv
Image:Pompejanischer_Maler_um_25_v._Chr._001.jpg|Eros kastizet
Image:Pompejanischer_Maler_um_30_001.jpg|Eros kastizet
Image:Muses.jpg|An Teir Fulenn
Image:Ménade danzante, Casa del Naviglio, Pompeya.jpg|Menade
Image:Herkulaneischer_Meister_001.jpg|Medea
Image:Herkulaneischer_Meister_002b.jpg|Sapfo
Image:Pompeii-couple.jpg| *Paquio Proculo hag e wreg*
Image:Herculaneum_Fresco_001.jpg|*Banvez*
Image:Pompejanischer_Maler_um_40_v._Chr._001.jpg|
Image:Pompeian mural depicting the Amphitheatre riots.jpg|
Image:Pompejanischer_Maler_um_10_20_001.jpg|
Image:Pompejanischer_Maler_des_1._Jahrhunderts_v._Chr._001.jpg|
Image:Pompejanischer_Maler_um_70_001.jpg|


## Arz erotek
Livadurioù kavet e fouzhlec'hioù roman, a oa miret e kabined kuzh Roue Naplez.


Skeudenn: Sexual scene on pompeian mural 5.jpg|
Skeudenn: Sexual scene on pompeian mural 6.jpg|
Skeudenn:Satiro che abbraccia una menade, da pompei, casa di l. cecilio giocondo, 1-50 dc. ca, 110590.JPG|Satir ha bakantez 
Image:Napoli-museomosaico3.jpg|En ur fouzhlec'h
Image:Ermafrodito,_affresco_Romano_di_Ercolano_(1–50_d.C.,_Museo_Archeologico_Nazionale_di_Napoli)_-_01.jpg
Image:Museo Nazionale Napoli Gabinetto Segreto Relief From Pompeji.jpg|Sekredoù ar C'habined. Pezh marmor kizellet
Image:Museo Nazionale Napoli Gabinetto Segreto Findings From Pompeji.jpg|Sekredoù ar C'habined. Pezh marmor kizellet
Image:Brasero de Pompeya.jpg|Brasero.
Image:Tintinnabulum-Fund in Herculaneum.jpg|Kloc'h dirak un nor ha chañsvader.
An Teir Fulenn

**An Teir Fulenn** a vez graet eus ar C'haritezed hag eus meur a oberenn arzel:

* An Teir Fulenn gant Cranach an Henañ
* An Teir Fulenn gant Raffaello
* An Teir Fulenn gant Rubens


Lucas_Cranach_d.%C3%84._-_Drei_Grazien,_1531_(Mus%C3%A9e_du_Louvre).jpg | An Teir Fulenn gant Lucas Cranach an Henañ
Le_Tre_Grazie.png | An Teir Fulenn, gant Raffaello.
Hipotaksis

War dachenn ar yezhoniezh e implijer an termen **hipotaksis** (e saozneg: *hypotaxis*, diwar an henc'hresianeg υπό *ypó*; 'dindan; is' mui τάξη *táksi*; 'urzh') evit komz eus un urzhiad savadennoù yezhadurel ennañ kedrannoù gante bep ur c'harg heñvel an eil ouzh egile met gante ur pouez pe ur rol dizingal en ur frazenn, da skouer rol pouezusañ ar bennlavarenn e-keñver an islavarenn stag en ur frazenn gevrennek.

Keñveriet rol an anvioù-gwan er skouerioù-mañ:

: "Elfennoù kimiek dañjerus"

Amañ eo diszingal pouez an daou anv-gwan dre ma tenn "kimiek" d'an anv-kadarn "elfennoù" keit ha ma tenn an anv-gwan "dañjerus" d'r rannfrazenn anv "elfennoù kimiek". Ul liamm dre skeul-renk ez eus etre an anvioù-gwan "kimiek" ha "dañjerus" er frazenn-mañ neuze evel-hen:

: "[(Elfennoù kimiek) danjerus]"

Er frazenn-mañ da heul avat eo ingal karg bep anv-gwan ("klouar", "gleb", "teñvel") dre ma reont dave d'an hevelep elfenn:

: "D'ar c'hwiled-du e plij dezhe lec'hioù klouar, gleb (ha) teñvel"

### Gwelit ivez:
* Parataksis
Ellezelles

**Ellezelles** (en izelvroeg : *Elzele*, e pikardeg :*Elziele*) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Hainaut, e Rannvro	 Wallonia.


Ellezelles Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Ellezelles.svg|Banniel
Ellezelles coat of arms.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 45,11 km²
* Poblañs (2022) : 6 025 a dud
* Stankter : 134 den/km²
Bernissart

**Bernissart** (pikardeg :*Bernissåt*) zo ur gumun e Belgia e proviñs Hainaut.


Bernissart Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Bernissart.svg|Banniel
CommunesBelgique-Bernissart2001.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 43,81 km²
* Poblañs (2022) : 11 916 a dud
* Stankter : 272 den/km²
C'haris

**[[C'haris]]** (Χάρις e henc'hresianeg, distaget [kʰáris]) a zo anv unan eus ar C'haritezed kentañ, gwreg da Hefaistos hervez Homeros en Ilias (XVIII, 382-392). Pa deuas Thetis da di Hefaistos da c'houlenn armoù nevez evit he mab Ac'hilleüs e voe degemeret gant C'haris. 
Koulskoude, hervez Hesiodos, eo Aglaia, ar yaouankañ eus ar C'haritezed, an hini a oa pried da Hefaistos.

Gratia e oa hec'h anv gant ar Romaned. 

## Traoù all
*Diwar hec'h anv e teu ar ger gallek "charisme" ("charism", e saozneg)
**Tulla Ellice Finklea*, anavezet evel Cyd Charisse, dañserez, brudet he divhar.
Paosanias

**Paosanias** (Παυσανίας / *Pausanías* e henc'hresianeg) zo bet anv meur a zen en Hellaz kozh.

*Paosanias Aten, a gare ar barzh Agathon, unan eus tudennoù Symposium Platon .
* **[[Paosanias (jeneral)|Paosanias]]**, ur jeneral eus Sparta († 469 kent JK) ;
* **[[Paosanias  (Sparta)]]**, roue Sparta († 380 kent JK) ;
* **[[Paosanias (Makedonia)]]**, roue Makedonia e-pad bloaz, eus 394 da 393 kent JK ;
* **[[Paosanias (soudard)|Paosanias]]**, pe **Paosanias Orestis**, un ofiser, unan eus Somatofilaked‎ Rouantelezh Makedonia a lazhas ar roue Fulup II, roue Makedonia, en 336 kent JK ;
* **[[Paosanias ar Beajour]]**, beajour ha douaroniour eus an  kantved goude JK, oberour *Deskrivadur Hellaz*. 

## Lec'hioù
***[[Tempio Pausania]]**, kêr e Sardegna , pennlec'h Proviñs Olbia-Tempio
Somatofilaked

Ar **Somatofilaked ** (diwar ar ger henc'hresianek σωματοφύλακες), « diwaller ar c'horf », a oa gwarded a renk uhel e Rouantelezh Makedonia. Dibabet e oant e-touez an dud a ouenn uhel e falanks ar rouantelezh. Alies e veze roet kargoù uhel dezho, gant an anv a jeneral pe chiliarch. 

E-kerzh ren Alesant Veur, e oant seizh, hag anaout a reer anezho. Bez e oant: 

## Pennadoù kar
*hetair

## Levrlennadur
*  W. Heckel, *The somatophylakes of Alexander the Great : Some Thoughts*, *Historia* 27 (1978), 224-228 ;
*  N. G. L. Hammond, *The Various Guard of Philip and Alexander III*, *Historia* 40 (1991), 396-418 ;

## Liammoù diavaez
*Wiki Classical Dictionary - ''Somatophylax''
*Livius.org - ''Somatophylax''
Arendonk

**Arendonk** zo ur gumun e Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.


Arendonk Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag Arendonk.svg|Banniel
Blason Arendonk.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 55,15 km²
* Poblañs (2022) : 13 297 a dud
* Stankter : 241 den/km²
Piramidenn

Ur **biramidenn** zo ur framm teirmentek e lec'h ma kej ar gorreadoù uhelañ tric'hornek en un hevelep poent. Piramidenn a c'hall bezañ graet ivez eus :

## Mentoniezh
Ul lun pikernek gant ur sichenn liestuek, e mentoniezh. Gwelout Piramidenn (mentoniezh).

## Istor
Gwelout :
*Piramidenn (savouriezh)
* Piramidennoù Egipt
* Piramidennoù aztek (Mec'hiko)
** Piramidenn Cholula
** Piramidenn an Heol ha Piramidenn al Loar e Teotihuacan
** Piramidenn vras Tenochtitlan
** Piramidenn al Lochoù
* Piramidenn vosniat Visoko (Bosnia)
* Piramidennoù Caral (Perou)
* Piramidenn Kambodja (tachenn Angkor)
* Piramidenn Cestius (Roma)
* Piramidennoù sinaat

## Traoù all
* Piramidenn Carstensz, ur menez e Ginea Nevez, menez uhelañ Oseania
* Piramidennoù tud, un dro-ouesk kaset da benn gant arzourien en arvestoù, da gustum.
* Piramidenn ar medulla oblongata, ur framm en hirvel.
Paosanias ar Beajour

**Paosanias** (Παυσανίας), lesanvet *Periegesis*, a oa ur beajour ha douaroniour eus an  hag a veve en amzer an impalaered roman Hadrian, Antoninus Pius ha Marcus Aurelius. Beajiñ a reas dre Azia Vihanañ, Gres, Makedonia, Italia hag Afrika.

Ganet e oa, a greder, e Magnesia, e Lydia, en Azia Vihanañ, war-dro 110, ha meur a wech e veneg e gêr c'henidik en e oberenn. Mervel a reas e Roma war-dro 180.

## Oberenn
Brudet eo e oberenn *[[Deskrivadur Hellaz]]* (Ἑλλάδος περιήγησις / (Hellàdos Periègesis), un hir a labour diwar-benn Hellaz kozh, savet diwar ar pezh a wele, ul liamm a bouez etre lennegezh klasel ha hendraouriezh a vremañ. Setu a skriv Andrew Stewart diwar e benn :
 Ur skrivagner war e droad, war evezh, dedennet gant ar veurdez hag ar saourusted hag ivez gant gweledoù divoas ha lidoù kevrinus. Dievezh e c'hall bezañ a-wechoù, lavarout traoù diasur, bezañ diroudet gant e ambrougerien pe e notennoù zoken ; koulskoude n'eus arvar ebet war e onestiz, ha n'eus ket par dezhañ evit a sell an dalvoudegezh.

## E vuhez
Ganet e oa war-dro ar bloaz 110 e ti Gresianed eus Lydia, hag anaout a rae aod kornôg Azia-Vihanañ, met beajiñ a reas kalz pelloc'h eget an inizi. A-raok mont da Hellaz e oa bet en Antioc'heia, Joppa ha Jeruzalem, ha war lez ar stêr Jordan.

En Egipt e oa bet o welet ar piramidennoù, ha templ Amon ma voe diskouezet dezhañ ar meulgan a oa bet kaset d'al lec'h sakr-se gant Pindaros.

E Makedonia e seblant bezañ gwelet bez Orfeüs e Libethra (hiziv Leivithra). Mont a reas neuze da Italia, ma welas Campania ha Roma. 

## Levrlennadur
* Akujärvi, Johanna 2005, *Researcher, Traveller, Narrator: Studies in Pausanias' Periegesis* (Stockholm). ISBN 91-22-02134-5.
* Alcock, S.E., J.F. Cherry, and J. Elsner 2001, *Pausanias: Travel and Memory in Roman Greece* (Oxford). ISBN 0-19-517132-2.
* Arafat, Karim W. 1996, *Pausanias' Greece: Ancient Artists and Roman Rulers* (Cambridge). ISBN 0-521-60418-4.
* Habicht, Christian 1985, *Pausanias' Guide to Ancient Greece * (Berkeley). ISBN 0-520-06170-5.
* Hutton, William 2005, *Describing Greece: Landscape and Literature in the Periegesis of Pausanias* (Cambridge). ISBN 0-521-84720-6.
* Levi, Peter (tr.) 1984a, 1984b, *Pausanias: Guide to Greece*, 2 vols. (Penguin). Vol. 1 *Central Greece* ISBN 0-14-044225-1; vol. 2 *Southern Greece* ISBN 0-14-044226-X.
* Pretzler, Maria. "Turning Travel into Text: Pausanias at work", *Greece & Rome*, Vol.&nbsp;51, Issue&nbsp;2 (2004), pp.&nbsp;199–216.

## Liammoù diavaez

* Levrlennadur diwar Paosanias
* Paosanias, troet gant Gédoyn, 1794 (e galleg)
* troet gant Clavier, 1821 (e galleg)

## Notennoù
Baden Powell

**Baden Powell** a zo anv daou zen brudet dreist-holl:
* Lord Robert Baden-Powell (1857-1941), krouer emsav ar skouted
* Baden Powell de Aquino (1937-2000), gitarour ha sonaozour brazilian

Brudet eo ivez un tamm: 
* Agnès Baden-Powell (1859-1945), c'hoar henañ Lord Baden-Powell
* Olave Baden-Powell (1889-1977), gwreg Lord Baden-Powell
* Louis Marcel Powell de Aquino, mab da Baden Powell de Aquino, ha gitarour brazilian
Paosanias (soudard)

**Ur pennad [[Paosanias]] zo ivez.*

**Paosanias**, eus Orestis, a oa un ofiser hag unan eus diwallerien roue Makedonia Fulup II, unan eus e somatofilaked, hag a lazhas ar roue e 336 kent JK;

Meur a vartezeadenn zo:
*pe e oa bet broudet d'ober gant Olympias, gwreg ar roue
*pe gant mab ar roue, Aleksandr Veur

Tapet e voe ha lazhet .
Treveur (sant)

**Treveur** a oa ur priñs, hervez ar vojenn, a oa mab da santez Trifin (pe Trifina), merc’h kont Gwened, ha da Gonveur ( pe Conomor), kont Domnonea, er . Hemañ, war zigarez oa bet diouganet dezhañ e vije bet lazhet gant e vab, a lazhas e wreg hag a glaskas lazhañ e vab ivez. Gant sant Gweltaz e vije bet saveteet Treveur, a voe badezet gant ar sant ha desavet gantañ en e vanati e Rewiz. Un devezh en em gavas e dad gant ar bugel ha troc’hañ a reas dezhañ e benn. Abalamour da se eo bet lakaet da verzher ha diskouezet e vez alies e stumm ur paotr yaouank o tougen e benn.
Enoret e vez sant Treveur e meur a lec’h e Breizh : ilizoù zo war e anv e Karaez, e Kerglof hag e Kamlez, ha chapelioù e meur a gumun all, evel ar Gelveneg, Kledenn-ar-C'hab, Plougastell, Gwerliskin, Sant-Trifin, Bubri, Langedig, ar Sent.

## Anv-bihan
D’an 8 a viz Du emañ gouel sant Treveur. Pedet e vez ouzh ar boan benn. 
Dont a rafe e anv eus *trec'h* ha *meur*. Ar stumm *Tremeur* a gaver alies er skridoù gallek.

## Er yezhoù all
*e kembraeg: *Trefor*
*e galleg: *Tremeur*
*e saozneg: *Trevor*

## Levrlennadur
* Roger Gargadenneg, *Contes du Cap Sizun*, Maisonneuve, 1977 (la légende de saint They et de saint Tremeur, p. 191)
* Bernard Tanguy, *Le culte de saint Gildas, sainte Trifine et saint Trémeur*, Mémoires de la société d'histoire et d'archéologie de Bretagne, Tome LXXXIII, 2005

## Liammoù diavaez
*Istor sant Treveur (e galleg)
*Istor sant Treveur, santez Trifin ha Konveur (e galleg)