open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Timbroù Sahara ar C'hornôg

Emañ Sahara ar C'hornôg e hanternoz Afrika, etre Maouritania ha ar Meurvor Atlantel. Trevadennet eo bet gant Bro-Spagn e deroù ar c’hantved

A-raok bezañ unvanet an tiriad, ar velestradurezh spagnol a embann timbroù dindan anvioù Rio de Oro, La Agüera ha Cabo Juby.

## Rio de Oro

Anvet e veze e spagnoleg Rio de Oro ur rannvro e kreisteiz Sahara ar C’hornôg da vare an trevadennerezh (Seguia el Hamra a veze graet eus rann an Hanternoz). 
Etre 1920 ha 1924 zo bet embannet timbroù evit ar vro-se.

## La Agüera

Ur vourc’h war vord an aod eo La Agüera, anavezet dindan anv Lagouira pe La Güera ivez, e penn pellañ su Sahara ar C’hornog, nepell eus Maouritania. Krouet gant ar c’horonal Bens e 1920, La Agüera zo bet un diskennlec’h evit aerlu Spagn.

E miz Even 1920 ez eo lakaet er-maez timbroù an drevadenn Rio de Oro soulgarget « LA AGÜERA », ha da heul (1922) ur rummad timbroù warno poltred ar Roue Alfons XIII hag an alc’hwez "SAHARA OCCIDENTAL / LA AGÜERA". Staget eo ouzh trevadenn Rio de Oro e 1924.

## Cabo Juby

Ur vandenn douar e norzh Sahara ar C'hornôg eo « Cabo Juby » (Kab Jubi), tro dro da dTafaya (bet « Villa Bens » gwechall).

Implijet zo bet eno timbroù spagnol pe re gwarezvro ar Moroko spagnol soularget « CABO JUBY » etre 1916 ha 1950.
Tiriad Rouantelezh ar Maroko eo abaoe 1958.

## Sahara spagnol

Alc’hwez an timbroù : 
*« Sahara español » (1924-1949)
*« África occidentale española » (1949-1951)
*« Sahara España » (1951-1975)

Implijet ez eus bet timbroù Maouritania etre 1975 ha 1979.

Staget eo tiriad Sahara ar C'hornôg ouzh Maroko e 1975, hep na vefe doujet ouzh youl ar boblañs da vevañ en ur vro dizalc’h, pezh a zegas ur brezel etre arme ar Rouantelezh hag ur strollad armet anvet Talbenn Polisario betek 1991. Emañ 80% eus an tiriad dindan dalc’h Maroko bremañ, koulskoude e chom diasur c’hoazh statud politikel ar Sahara, “tiriad nann-emren” hervez Aozadur ar Broadoù Unanet, tiriad marokan da viken hervez ar Roue Mohammed VI.

Kavet e vez e gwerzh abaoe un toullad bloavezhioù timbroù liesliv, moulet er-maez ar vro, gant ar meneg **Sahara occ. R.A.S.D.**  (a dalv "République Arabe Saharaouie Démocratique"). N’int ket timbroù gwir hervez Unvaniezh Postoù ar Bed peogwir n’int ket savet gant ur Stad anavezet gant an A.B.U. ha n’int implijet nemet evit brudañ ur stourm dieubiñ. N’int ket priziet gant an ispisialourien eta, hogen dastumet e vezont gant an neb a gar.
Etimologiezh

Ar **c'herdarzhadurezh**, pe an **etimologiezh**, eo studi istor ar gerioù, da lavaret eo o ereadur adal o stumm hag o arver a-vremañ betek ar stad koshañ anezho a c'haller testeniekaat.

## Orin ar gerioù
Dont a ra ar ger **gerdarzhadurezh**, a zo *ger* + *tarzh* + *-adurezh*, drevezadenn eus ar ger kembraek *geirdarddiad*.
Ar ger **etimologiezh** a zeu eus al latin *etymologia*, ger kevrennek savet diwar ar henc'hresianek *étumos* (ἔτυμος) « gwir » ha *-logia* (-λογια) (tennet eus *lógos* « prezeg, poell »), dre ar galleg *étymologie*.

## Ar gerdarzh
Stumm orin ar ger eo ar gerdarzh, a vez kemmet goude un emdroadur en e zistagadur peurliesañ, hag un emdroadur en e ster alies-mat, dreist-holl pa vez estren orin ar ger. Alies a-walc'h e vez kavet ar gerdarzh er yezh vammenn.
Un trede doare eo an nevezc'heriañ, da lavaret eo ar goveliañ gerioù nevez en ur yezh evit bastañ da ezhommoù nevez : un nevezc'her eo ar brezhoneg *poellgomz* , a zo bet goveliet evit treiñ ar ger saoznek *smartphone* ; diwar gwriziennoù estren e vez nevezc'heriet, evel er galleg *téléphone* (henc'hresianeg *têle* "pell" + *phônê* "mouezh, son"), pe diwar gwriziennoù a zo er yezh dija, evel *pellgomz* (*pell* + *komz*).

Ar soniadoniezh , a bled gant ar sonioù, hag ar steroniezh, a bled gant ar ster, eo an daou hent a heulier evit kavout gerdarzh ar ger-mañ-ger.
Gant ar skridoù koshañ e vez skoret an enklaskoù, ha gant an enrolladennoù ivez abaoe ma'z eur bet gouest da enrollañ sonioù.

### Emdroadur ar sonioù
A-viskoazh ez eus tremenet gerioù eus un eil yezh d'eben, ha techet eo ar yezhoù da azasaat kement ger a zegemeront ouzh o doare dibar da zistagañ ar vogalennoù hag ar c'hensosennoù. 
Da skouer, al latin *petra* "maen" a roas an anv-bihan *Pêr* e brezhoneg. Ne c'halle ket *Petra* chom evel ma oa en abeg d'ar ger brezhoneg "petra" ; diwar levezon ar stumm gallek *Pierre* /pjɛr/ e teuas "Pêr", hag en abeg da daol-mouezh kreñv ar brezhoneg ne c'halled ket distagañ /**'pi**ɛr/ e-lec'h /pjɛr/ ; *Pezr* eo bet ar stumm brezhonek koshañ neuze, dre steudiadur /i/ ha dre emdroadur an /t/ latin e /z/ hervez lezennoù distagadur ar brezhoneg, kent bezañ *Pêr* /pɛ:r/, an tired-kognek o verkañ dre skrid ar /z/ a zo aet da get, koulz hag astenn ar vogalenn /e/ en abeg d'ar steuziadur-se end-eeun.
Ur skouer all zo gant ar ger gallek *jamais*, /ʒamɛ/, a zo troet da "james" /'ʒãməs/ e brezhoneg : pouezet ez eus bet war ar silabenn gentañ, hag astennet ar vogalenn, hervez boazioù ar brezhoneg.

### Emdroadur ar sterioù
Boutin d'ar galleg *éventuellement* ha d'ar saozneg *eventually* eo ar ger latin *eventus* "degouezh" hogen disheñvel eo ar sterioù hervez ar yezh : kement ha "diouzh an degouezh" e talvez *éventuellement*, pa dalv *eventually* kement hag "en diwezh".

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Doublenn
* Gwrizienn (yezhoniezh)
* Soniadoniezh istorel
Plant

Ar **plant** (unanderenn : *plantenn* ; liester : *plantennoù*) a zo hollad ar vevien lieskelligek a zo keluloz enno hag o deus gwrizioù da lakaat anezho stag ouzh an douar. An darn vrasañ anezho o deus klorofil ouzhpenn evit kemmañ energiezh an heol da garbon, kompozenn bennañ ar c'hlorofil, dre dennañ atomoù karbon an aezhenn garbonek (pe gaz karbonek). E-barzh ar riezad struzhel e oant bet renket en amzer dremen. Riezadoù ar plant, al loened, ar foue hag hini ar brotisted a ya d'ober strollad bras an eukarioted. Skiant ar plant koulz hag hini ar struzh a zo ar louzawouriezh.

## Sellet ivez
* Louzawouriezh
* struzh

## Skeudennoù

Borassus flabellifer.jpg|Gwez palm ronie *[[Borassus flabellifer]]*, India
Chestnut in Guntur.jpg|Frouezh ar wezenn balm ronie
Turmericroot.jpg|Korzenn-gwrizienn Kurkuma
Starr 050407-6233 Ipomoea batatas.jpg|Patatez dous, *Ipomoea batatas*, liorzh-louzawouriezh Maui Nui
Pandan wangi.JPG|*Pandanus amaryllifolius*
Papaya sunset.jpg|Papailh *Carica papaya*, cultivar 'Sunset'
Prepared lemon grass.JPG|Geot-sitroñs *Cymbopogon citratus*
Bangkuang 070612-056 stgd.jpg|Piz patatez *Pachyrhizus erosus*, kornôg Jawa, Indonezia.
KIKU brak-ontree.JPG|Aval Fuji
SauropusAndrogynus.jpg|Delioù *Sauropus androgynus*
Ilaneer.jpg|Kraon koko *Cocos nucifera*


## Liammoù diavaez
*   PlantKelt
Kobra

An anv **kobra** a ya da envel meur a spesad naeron binimus, eus ar genad, Naja peurgetget pe, aliesoc'h c'hoazh, ur spesad eus an Indez, an ***[[naer-lunedek]]***. Homañ ziwezhañ an hini eo a vez liammet ouzh micher ar fakired chalmerien naered, e spered an dud. 

Ar c'hobraed zo izili eus an Elapidae.

Gouest eo ar c'hobraed da c'hwezañ o gouzoug pa vez droug enne. Hemañ zo un tun a dalvez dezhañ da seblantout kalz brasoc'h. d'ar c'houlz-se an hini e vez gwelet al « lunedoù» ar muiañ. 

Er c'hontrol eus ar mojennoù spredet e spered an dud, gant *[[Levr ar janglenn]]* dreist-holl, a ra eus ar vibinell e enebour pennañ, hemañ ne dag ket nemeur ar c'hobraed, nemet ar re yaouank e vefe, ha ne ra peurliesañ ken preizhañ an neizhioù a-benn plaouiañ ar vioù.

O binim zo pistrius-kenañ. Diskar a ra e breizh gant e vinim, pe ouzh e deurel ouzh ar muqueuses pe o flemmañ anezhañ. Ur binim neurotoksek a laka ar c'higennoù da seizañ, ar re a dalvez da analat peurgetket. Gallout a ra lazhañ un den e korf div pe dek eurvezh. Lod eus ar spesadoù a c'hall tizhout tri pe pevar metrad hirder, pe muioc'h.

## Spesadoù
* kobra tufer du — *[[Naja nigricollis]]*
* kobra tufer an trovanoù - *[[Naja Sumatrana]]*
* kobra ar C'hap — *[[Naja nivea]]*
* kobra egiptat — *[[Naja haje]]*
* kobra dour — *[[Boulengerina annulata stormsi]]*
* kobra ar c'hoadoù — *[[Psuedohaje goldi]]*
* kobra India — *[[Naja naja]]*
* kobra roueel — *[[Ophiophagus hannah]]*
* kobra eus Mozambik — *[[Naja mossabica pallida]]*
Damme (Belgia)

**Damme** a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Brugge hag e proviñs Kornôg-Flandrez.


Damme West-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Damme vlag.svg|Banniel
Blason Damme.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 90,36 km²
* Poblañs (2022) : 11 044 a dud
* Stankter : 122 zen/km²
Kobra egiptat

Ar **c'hobra egiptat** (*Naja haje*) a zo ur spesad naered binimus hag a vev en Afrika an Hanternoz hag er Reter-Kreiz.

En Afrika an Hanternoz, en Egipt dreist-holl, ec'h implijer an anv *Aspic* evit ober anv eus an *Naja haje*, prim evel ul luc'hedenn ha marvus e vinim.

Hervez ar vojenn, Kleopatra he dije en em bersekutet o lezel un hevelep loen da zantañ anezhi. A-hervez he dije lakaet anezhañ da gregiñ en he bronn, met hervez mammennoù zo ez eo gwirheñveloc'h e vije bet flemmet en he brec'h.

## Liammoù diavaez
Torhout

**Torhout** zo ur gêr e Flandrez Belgia en arondisamant Brugge hag e proviñs Kornôg-Flandrez.


Torhout West-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Torhout.svg|Banniel
Torhout wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 45,32 km²
* Poblañs (2022) : 20 517 a dud
* Stankter : 453 den/km²
Emboltred en tog

An **Emboltred en tog** (*Autoportrait au chapeau*) zo un daolenn livet gant Paul Gauguin pa zistroas da Bariz war-lerc'h e veaj da d-Tahiti en 1892. 

En em boltredet eo en e stal-labour.

## An daolenn
En diaraog e weler an arzour gwisket en du hag un tog war e benn. Sellout ouzh an arvester a seblant ober. Livet eo a-us d'e vruched, ma c'haller soñjal emañ en e goazez, e zivskoaz troet a-zehou, e benn troet a-gleiz. Ur seurt enebiezh zo en e emzalc'h abalamour da se : e gorf troet a zehou a c'hall aroueziañ an amzer-da-zont, hag e zremm a seblant sellout ouzh e vuhez tremenet, aroueziet gant daou dra degaset eus Tahiti : an daolenn Manao Tupapau hag ar pareo.
	
En diadreñv, emañ an treust e-kreiz ar sklêrijenn. Honnezh eo al linenn a rann an daolenn e div lodenn. En dorn kleiz d'al livour emañ an tremened, traoù ha darvoudoù. En dorn dehou dezhañ ez eus un tric'horn glas-gwer.

Diskouez a ra Gauguin stourm e vuhez evit tud Tahiti.
Bujumbura

**Bujumbura** eo kêr-benn Burundi. Emañ war ribl al lenn Tanganyika, hag e dibenn an  e oa enni war-dro 300 000 a annezidi. 

E 1889, *Usumbura* ne oa nemet ur gêriadenn vihan pa oa deuet soudarded alaman d’en em staliañ enni. Goude ar Brezel-bed kentañ e teuas da vezañ pennlec’h melestradurel Ruanda-Urundi, lakaet dindan gwarez Belgia gant Kevre ar Broadoù. Pa zeuas Burundi da vezañ dizalc’h e 1962 e voe lakaet da gêr-benn ar stad nevez, gant an anv *Bujumbura*.

## Notenn
Añjela goant

**Añjela goant** (*La belle Angèle*) zo anv ul livadur graet gant Paul Gauguin e 1889 ha war ziskouez e Mirdi Orsay e Pariz. Liv ar japanouriezh a zo gantañ.

Poltred Angèle Satre (1868-1932), ostizez e Pont-Aven, eo an daolenn, ha gwisket eo ganti he dilhad Bretonez evit an degouezh. Unan eus an teir ostizez vrudet e Pont-Aven e oa, e-kichen ti-pañsion « ar vamm Gloaneg » ha nepell eus leti « an dimezell Julia » Guillou. Pried e oa-hi da Frédéric-Joseph Satre, a vo anvet da vaer. Brud he doa da vout ur plac'h kaer. Dle en doa graet Gauguin en he zi ha ne oa ket bet lakaet da baeañ. Evit he zrugarekaat eo en doa graet he foltred. 

Hiziv ez eus ur straed *Rue de la Belle Angèle* e Pont-Aven. 

## Liamm diavaez

*  Pennad diwar-benn al livadur war lec'hienn mirdi Orsay.

:
Timbroù Bavaria

Ur vro lec’hiet e kreiz Europa eo Bavaria (*Bayern* en alamaneg). Unan eus 16 Stad (Land) Republik Kevreadel Alamagn eo bremañ, e gevred ar vro, stok ouzh Aostria.

Un Dugelezh eo betek ma tiviz Napoléon Bonaparte lakaat an tiegezh Wittelsbach da Roueed Bavaria e 1805, diviz kadarnaet gant Kendalc'h Vienna e 1815. 

E 1871 ec’h emezel Bavaria d’an Impalaeriezh alaman dindan aotrouniezh Gwilherm Iañ. Mirout a ra un emrenerezh ledan koulskoude.

Goude ar Brezel bras ez eo embannet Republik Weimar ha roet un dermen d’an holl rouantelezhioù ha priñselezhioù en Alamagn. E 1920 eo staget Bavaria ouzh ar peurrest eus Alamagn.

An timbroù kentañ zo embannet e 1849-1850 : ur rummad eizh karrez gant ur sifrenn en o c’hreiz. Adembannet e vo e 1861-62 gant livioù disheñvel. 

Un dalvoudegezh disheñvel a roer dezho hiriv hervez an niver a skouerennoù a c'heller kavout e gwerzh : tra ma goustfe 2 250 euro an timbr kentañ implijet ( “Ein kreuzer" a liv loued-du) e ranker paeañ 3 euro hepken evit prenañ eil dimbr ar rummad (“Drei kreuzer" a liv glas).

Betek 1911 ar rummadoù-timbroù embannet a ziskouez skoed-ardamez ar Rouantelezh.

Heuliet e vo gant timbroù gouestlet an holl anezho da bennoù uhelañ Bavaria ar prantad-amzer : al lezroue kozh Leopold hag ar Roue Ludwig III Bavaria e 1914-1920.

1919 : embannet eo ar Republik. Soulgarget eo timbroù o skeudenniñ Loeiz III gant ar gerioù e lizherennoù gotek “Volkstaat Bayern” (Stad poblek Bavaria) ha diwezhatoc’h “Freistaat Bayern” (Stad Dieub Bavaria). 

1920 : ur rummad nevez a ginnig tresadennoù eeun labourerion-douar, ar Werc’hez hag un Doueez.

An timbroù bavarian-se, soulgarget «DEUTSCHES REICH » hag implijet en Alamagn a-bezh, a vo ar re ziwezhañ bet moulet gant Postoù Bavaria.

Etre 1908 ha 1920 e vo embannet timbroù-servij evit eskemmoù lizhiri implijidi melestradurezh Bavaria ha timbroù-taos.
Laorañs

**Laorañs** zo un anv-bihan brezhonek a orin latin ha roet d'ar baotred. 

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv latin *Laurentius*, a zeu eus *laurus* (lore), ha talvout a ra "an hini a zoug al lore", da lavarout eo "an hini zo trec'h", pa ouzer e veze gwisket penn ar varzhed hag ar jeneraled gant lore war-lerc'h un trec'h. Da c'houde e voe arouez trec'h ar relijion nevez war ar baganelezh, evel sant Laorañs, merzher hag a voe poazhet war ur c'hrilh en . Meneget eo an anv e geriadur Gregor Rostren.

## Doareoù all
* Lors : berstumm,
*Laorañsa evit ar merc'hed. 

## E yezhoù all
*alamaneg : Lorenz, Laurenz. 
*galleg: Laurent. Hag an anvioù merc'hed Laura, Laure, Lauriane, Laurence, Laurette.
*saozneg : Lawrence, Laurence. Hag an anvioù merc'hed Laura, Laureen, 
*italianeg : Lorenzo, deuet da vout diouzh ar c'hiz e Bro-C'hall er bloavezhioù 2000 dindan ar stumm *[[Enzo]]*. 
*manaveg : Laurys 
*okitaneg : Laurenç 
*tchekeg : Vavřinec 
*korseg : Larenzu

## Tud

### Sent
Meur a sant Laorañs zo bet:
*Laorañs Roma, diagon ha merzher, lidet d'an 10 a viz Eost
*evit ar re all gwelout Laorañs (sant)

### Tud all
#### Anv-bihan
* Laorañs (pab), div wech pab, en 498 hag eus 501 betek 505
* Laorañs Mari Nikolaz (1885-?), barzh
* Laorañs Motrot, skolaer ha skrivagner brezhonek
* Laorañs Jouin pe Lors Jouin, kaner brezhonek

#### Lesanv
* Laorañs Arabia (1888-1935), lesanv Thomas Edward Lawrence, henoniour, skrivagner hag ofiser en arme saoz
#### Anv-tiegezh
*Frañsez Laorañs, soudard fuzuilhet er Brezel Bed Kentañ
*Pierre Laurent, (1904-2002) emsaver
*Donatien Laurent, e vab, (1935-2020), gwerinoniour breizhat
*Jacques Laurent (1919-2000), skrivagner gallek

## Lec'hanvioù
### 
*Meur a Sant-Laorañs zo e Breizh

### 
*stêr Sant-Laorañs eo anv stêr veur Kanada, anvet *Saint Lawrence River* gant ar saoznegerien ha *Fleuve Saint-Laurent* gant ar c'hallegerien.

### 
*ur gêr zo anvet Laurent e SUA, e Su-Dakota 
*gwelet ivez Lawrence

## Troioù-lavar
* dougen banniel Sant-Laorañs : bezañ sot awalac'h,
* tremen evit ul laorañs : tremen evit unan gars,
* Yann al laorañs : unan gars,
* daeroù sant Laorañs : lesanv ar steredenn-dared.

## Gwelet ivez
*Sant Laorañs

## Notennoù ha daveoù
Mirdi Orsay

**Mirdi Orsay** zo ur mirdi gall e Pariz, savet en un ti-hent-houarn kozh (gare d'Orsay) eus ar re vravañ, war lez ar Saena, e  arondisamant kêr. Eno e weler livadurioù ha kizelladurioù graet en eil hanterenn an  ha betek 1914, ha pennoberennoù evel Olympia gant Édouard Manet, *Petite danseuse âgée de quatorze ans* gant Edgar Degas, Orin ar Bed gant Gustave Courbet, un toullad livadurioù gant Paul Gauguin, hag un dastumad brudet eus oberennoù ar "santadurourion". 

## Livourien dezho oberennoù war ziskouez
Pierre Bonnard, Eugène Boudin, Gustave Caillebotte, Paul Cézanne, Camille Corot, Gustave Courbet, Honoré Daumier, Edgar Degas, Eugène Delacroix, Henri Fantin-Latour, Antoni Gaudí, Paul Gauguin, Vincent van Gogh, Hector Guimard, Dominique Ingres, Gustav Klimt, Édouard Manet, Henri Matisse, Jean-François Millet, Piet Mondrian, Claude Monet, Gustave Moreau, Berthe Morisot, Edvard Munch, Nadar, Camille Pissarro, Pierre Puvis de Chavannes, Pierre-Auguste Renoir, Auguste Rodin, le douanier Rousseau, Paul Sérusier, Georges Seurat, Paul Signac, Alfred Sisley, Henri de Toulouse-Lautrec, James McNeill Whistler...

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Delfin

An **delfined**, pe **begoù-hir** (da vihanañ evit ar re o deus evel ur "beg hir", da lavaret eo ar re eus ar c'herentiad Delphinidae peurgetket), a zo bronneged hag a vev er mor, kar d'ar balumed. Un daou-ugent spesad bennak a delfined a zo, renket e 17 genad. Kavet e vezont dre ar bed a bezh, zoken er stêrioù. An delfined a vez sellet evel loened speredek. Brud vat o deus e-touesk an dud.

## Taksonomiezh
* Isurzhiad Odontoceti, (morviled dantek)
** Kerentiad Delphinidae, delfined mor
*** Genad *Delphinus*
**** *Delphinus capensis*
**** Delfin boutin *Delphinus delphis*
*** Genad *Tursiops *
**** Delfin c'hwezher *Tursiops truncatus*
**** *Tursiops aduncus*
*** Genad *Lissodelphis*
**** *Lissodelphis borealis*
**** *Lissiodelphis peronii*
*** Genad *Sotalia*
**** *Sotalia fluviatilis*
*** Genad *Sousa*
**** *Sousa chinensis*
***** *Sousa chinensis chinensis*
**** *Sousa teuszii*
*** Genad *Stenella*
**** Delfin marellet *Stenella frontalis*
**** *Stenella clymene*
**** Delfin brizh *Stenella attenuata*
**** Delfin beg hir *Stenella longirostris*
**** Delfin roudennek *Stenella coeruleoalba*
*** Genad *Steno*
**** *Steno bredanensis*
*** Genad *Cephalorynchus*
**** *Cephalorhynchus eutropia*
**** Delfin Commerson *Cephalorhynchus commersonii*
**** *Cephalorhynchus heavisidii*
**** *Cephalorhynchus hectori*
*** Genad *Grampus*
**** Delfin Risso, *Grampus griseus*
*** Genad *Lagenodelphis*
**** *Lagenodelphis hosei*
*** Genad *Lagenorhyncus*
**** Delfin kostezioù gwenn, *Lagenorhynchus acutus*
**** *Lagenorhynchus obscurus*
**** *Lagenorhynchus cruciger*
**** *Lagenorhynchus obliquidens*
**** *Lagenorhynchus australis*
**** Delfin beg gwenn, *Lagenorhynchus albirostris*
*** Genad *Orcaella*
**** *Orcaella heinsohni*
**** *Orcaella brevirostris*
*** Genad *Peponocephala*
**** *Peponocephala electra*
*** Genad *Orcinus*
**** Skoazog *Orcinus orca*
*** Genad *Feresa*
**** *Feresa attenuata*
*** Genad *Pseudorca*
**** Falsskoazog *Pseudorca crassidens*
*** Genad *Globicephala*
**** Morhoc'h penn ront *Globicephala melas*
**** *Globicephala macrorhynchus*
** Kerentiad Platanistidae, delfined stêr
*** Genad *Inia*
**** *Inia geoffrensis*
*** Genad *Lipotes*
**** *Lipotes vexillifer*
*** Genad *Platanista*
**** *Platanista gangetica*
**** *Platanista minor*
*** Genad *Pontoporia*
**** *Pontoporia blainvillei*

## Liammoù
*  Lazhadeg Delfined en Inizi Faero
Judit Breizh

**Judit** pe **Yudizh** (982-1017) a oa merc'h da Konan Iañ, dug Breizh, ha c'hoar da Jafrez, kont Roazhon ha dug Breizh war-lerc'h e dad.

Dont a reas-hi da vezañ dugez Normandi pa zimezas da Richarzh II, dug Normandi.

## He bugale
Pemp bugel o doe:
**Richarzh*, a vo Richarzh III,
**Robert*, a vo an dug Roperzh I
**Guillaume de Fécamp*, manac'h e Fécamp en Normandi 
**Adélaïde* (v.1005-1038) , a zimezas da Renaud I, kont Bourgogn, ha mamm-gozh ar pab Kallistus II 
**Éléonore de Normandie*, a zimezas da Baldwin IV, kont Flandrez 
**Mathilde de Normandie*, a zimezas da Eudes II, kont Bleaz

Pa varvas he breur Jafrez, dug Breizh, e reas war-dro e vugale, ha dreist-holl e vab Alan, an dug Alan III. Er c'heid-se eta e voe war un dro dugez Normandi ha Breizh.

## Pennad kar
*Judit

## Notennoù ha daveennoù
Richarzh

**Richarzh** zo un anv-bihan brezhonek, brezhonekadur un anv germanek, savet diwar *Rik* a dalv *roue* (ha kar d'ar ger henvrezhonek *ri*) ha *hard* a dalv *kalet*.

## E yezhoù arall
* alamaneg, saozneg, nederlandeg, galleg, slovakeg, kerneveureg, estoneg : Richard
* kastilhaneg, portugaleg : Ricardo
* italianeg : Riccardo
* hebraeg : ריצ'רד
* hungareg : Richárd
* kembraeg : Rhisiart
* latveg : Ričards
* latin : Richardus
* poloneg : Ryszard
* ruseg : Ричард (Ritchard)
* svedeg, euskareg : Rikard

## Roueed ha duged
#### Roueed saoz

* Richarzh I (1157-1199), roue Bro-Saoz (hag ivez Richarzh IV, Dug Normandi), muioc'h anavezet evel Richarzh Kalon-Leon
* Richarzh II (1367-c.1400), pe Richarzh Bourdel,
* Richarzh III (1452–1485)

#### Duged Normandi
* Richarzh I
* Richarzh II
* Richarzh III

#### Priñsed arall
* Richarzh Kernev-veur (1209-1272), priñs, mab Yann Dizouar.
* Richarzh Breizh (1395-1438), mab Yann IV, dug Breizh, breur Yann V, dug breizh, ha tad Frañsez II, dug Breizh ivez.

## Anv-lech
* Kerricharzh-an-Arvor, e Bro-Sant-Maloù.
Richarzh II (dug Normandi)

**Richarzh II** (996-1026), mab da Richarzh I, dug Normandi, a voe dug ivez war-lerc'h e dad.

Dimeziñ a reas da Judit, merc'h Konan I, dug Breizh, ha pemp bugel o doe:
* Richarzh, a vo Richarzh III (dug Normandi),
* Roperzh, a vo Roperzh I, dug Normandi
* Guillaume de Fécamp, manac'h e Fécamp en Normandi 
* Adélaïde (v.1005-1038), a zimezas da Renaud I, kont Bourgogn, ha mamm-gozh d'ar pab Kallistus II, 
* *Éléonore de Normandie*, a zimezas da Baldwin IV, kont Flandrez 
* *Mathilde de Normandie*, a zimezas da Odo II, kont Bleaz .
Deinze

**Deinze** zo ur gumun e Flandrez Belgia e proviñs Reter-Flandrez.


Deinze East-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Vlag deinze.jpg|Banniel
Blason Deinze.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 128,03 km²
* Poblañs (2022) : 44 315 a dud
* Stankter : 346 den/km²
La Roche-en-Ardenne

**La Roche-en-Ardenne** (walloneg : *Li Rotche*) zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.

Da 4 210 a dud e save ar boblañs enni d'ar 1 a viz Genver 2022.


La Roche-en-Ardenne Luxembourg Belgium Map.svg|Lec'hiadur e Belgia
Blason de La Roche-en-Ardenne.svg|Skoed
Genappe

**Genappe** (*Genepiën* en izelvroeg ha *Djinape* e walloneg) zo ur gumun e Belgia e proviñs Brabant Wallonia.
Tuvalu

**Tuvalu** zo ur vroad polinezian er Meurvor Habask. 5 atoll a ya d'ober anezhi ha, gant 26 km² he gorread ha 10 540 annezad, eo unan eus broioù bihanañ ar bed hag an trede disterañ poblet. Anvet e oant "inizi Ellice" betek 1974. Tuvalu zo dizalc'h abaoe 1978.

Annezidi kentañ Tuvalu a vije deuet 3 000 bloaz 'zo eus inizi Samoa ha Tonga.

Lec'h uhelañ an enezeg a zo 4 metr a-us live ar mor. Rak-se eo ankenius efedoù tommadur ar blanedenn evit ar vro-se: muioc'h-mui a liñvadennoù a c'hoarvez; krignet ha sallet eo an douaroù a zo dibosupl gounit plant warne ken; drastusoc'h eo ar c'helc'hwidennoù ivez.

## Notennoù
Timbroù Sina - Burevioù saoz

A-drugarez da feur-emglev Nanking sinet d’an 29 a viz Eost 1842 ez eo aotreet ar Rouantelezh Unanet da zigeriñ 5 burev-post adalek ar 16 a viz Ebrel 1844 e porzhioù zo a Sina. Ur pemp bennak all a vo digor diwezhatoc’h.

Roll ar c'herioù :
* Amoy (1844) 		Sielladur "A1" 1866-1885; "D27" etre 1876-1885
* Canton (1844) 		Sielladur "C1" 1866-1885
* Foochow (1844) 		Sielladur "F1" 1866-1885
* Ningpo (1844)		Sielladur "N1" 1866-1885
* Shanghai (1844) 		Sielladur "S1" 1866-1885
* Swatow (1861) 		Sielladur "S2" 1866-1885
* Hankow (1872) 		Sielladur "D29" 1879-1885
* Kiungchow (1873) 	Sielladur "D28" 1876-1885
* Tientsin (1882)
* Chefoo (1903)

Pa grog ar frammadur-mañ da vont en dro e vez dastumet al lizhiri er c’herioù-se ha kaset da Hong-Kong, lec’h ma vez moulet warno ur sielladur “B62”. Diwezhatoc’h (1860-1870) e vo fiziet ur sielladur ispisial da bep kêr a Sina enni ur burev saoz.

Timbroù-post Hong-Kong zo implijet eno adalek 1862, met goude ar 1añ a viz Genver 1917 ez eo dreistmoullet "CHINA" timbroù Hong-Kong. 16 timbr a ra d’ober ar rummad kentañ a sav eus 1 c'hentim da 10 dollar. Un eil rummad a zek timbr a vo dreistmoullet e 1922.
 
An holl vurevioù zo serret d’an 30 a viz Du 1922.

Gwelet : Timbroù Hong Kong
LOSC Lille Métropole

Al **LOSC Lille Métropole** a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1944 goude unanidigezh an Olympique Lillois (1902) hag an Sporting Club de Fives (1901).

## Roll loreidi

* **[[Kampionad mell-droad Frañs|Kampionad Frañs]]** (**2**) :
** **Champion** : 1946 et 1954.
** **Beskampion** : 1948, 1949, 1950, 1951 et 2005.
* **[[Kib mell-droad Bro-C'hall|Kib Bro-C'hall]]** (**5**) :
** **Trec'hour** : 1946, 1947, 1948, 1953 ha 1955.
** **Gourfennad** : 1945 ha 1949.
* **[[Kampionad mell-droad Frañs ligue 2|Kampionad Frañs D2]]** (**5**) :
** **Kampion** : 1964, 1971, 1974, 1978 et 2000.
* **[[Kib Intertoto]]** (**1**) : 
** **Trec'hour** : 2004.
** **Gourfennad** : 2002.
* **[[Kib UEFA]]** (**0**) : 
** **1/8 gourfennad** : 2002, 2005, 2006.
* **[[Kevre ar gampioned l'UEFA|Kevre ar gampioned]]** (**0**) : 
** **1/8 gourfennad** : 2007
** **1añ tro** : 2002, 2006

(Tournamantoù kozh)
* **[[Kib Latin mell-droad|Kib Latin]]** : 
** **Gourfennad** : 1951.

## Prezidanted

## Gourdonerien

## C'hoarierien brudet

* Daniel Gygax

## Skipailh 2007-2008

### Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
----
Jodoigne

**Jodoigne** (*{Geldenaken* en izelvroeg ha *Djodogne* e walloneg) zo ur gumun e Belgia e proviñs Brabant Wallonia.https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Jodoigne
Ottignies-Louvain-la-Neuve

**Ottignies-Louvain-la-Neuve** (** e walloneg) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Brabant Wallonia.
Wavre

**Wavre** (*Waver* en izelvroeg, *Wåve* e walloneg, *Auve* er rannyezh lec'hel) zo ur gumun e Belgia. Pennlec'h proviñs Brabant Wallonia eo.


Wavre Brabant-Wallon Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Wavre.svg|Banniel
CommunesBelgique-Wavre.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 42,11 km²
* Poblañs (2022) : 35 111 a dud
* Stankter : 834 den/km²

## Tud
### Marvet eno
*1985 : **Jeanine Deckers**, kanerez anavezet dre hec'h anv arzourez *[[Sœur Sourire]]*.
Timbroù Faridkot

Ur Stad indian er Panjab e oa Faridkot, lec’hiet e hanternoz stad Nabha.

Etre 1879 ha 1886 eo bet ur “Stad-priñselezh” emren, gwarezet gant ar Rouantelezh Unanet. Daou rummad timbroù zo bet embannet e 1879 hag e 1880 evit kas lizhiri er vro hepken. Ar moulladur zo fall a-walc’h avat hag an darn vrasañ eus timbroù an eil rummad n’int ket bet implijet zoken.

Etre 1884 ha 1887 ez eus sinet un emglev etre melestradurezh kreiz India (dindan dalc’h ar Rouantelezh Unanet) ha Stadoù bihan Faridkot, Chamba, Gwalior, Jhind, Nabha ha Patiala hag a aotren servijoù-post ar priñselezhioù da soulgargañ gant o anv timbroù an India saoz.

E 1886 e laka Faridkot e gwerzh 11 timbr soulgarget FARIDKOT STATE  ha timbroù-servij FARIDKOT STATE SERVICE, warne poltred ar Rouanez Victoria.

Timbroù gant ar soulgarg fazius “ARIDKOT” a gaver ivez.

Un termen a roer d’an emglev-se d’an 31 a viz Meurzh 1901. Timbroù Impalaeriezh saoz an India a vo implijet neuze, ha timbroù Republik India adalek 1947.
Karnataka

**Karnataka** zo unan eus stadoù India, war aod ar c’hornôg. Savet e voe e 1956, pa voe krouet meur a stad nevez hervez bevennoù ar yezhoù. Kannada eo yezh ofisiel ar stad.

Tremen 55 milion a anezidi zo e Karnataka, da lavarout eo kement hag e meur a stad eus Europa, war ur gorread 191 773km². Bengaluru eo ar gêr-benn, unan eus brasañ kêrioù India, pa’z eus enni tremen 6 milion a annezidi. 

An div drederenn eus annezidi ar stad a gaoze kannada, 9,96 % anezho urdu, 7,39 % telugu, 3,84 % tamil, 3,64 % marathi… hag ar re all yezhoù all c’hoazh, en o zouez an hindeg. Dont a ra anv ar stad eus daou c’her kannada, *karu* ha *nadu*, *douar uhel*.
Hawiz

**Hawiz** zo un anv-bihan brezhonek a-orin eus Normandi,

## Yezhoù all
* *Havoïse, Hawise*, pe *Hadwise* eo ar stummoù gallek. Kar e c'hallfent bezañ d'an anv gallek Edwige, deuet diwezhatoc'h diwar eus an anv alamanek Hedvig.

## Tud
Anv teir friñsez anavezet en istor Breizh eo :
#Hawiz Normandi (977-1034), gwreg Jafrez Iañ, dug Breizh, mamm Alan III, dug Breizh, an hini gentañ anavezet en anv-se, deuet eus Normandi eta ;
#Hawiz Breizh (1027-1072), he merc'h-vihan, merc'h d'an dug Alan III, c'hoar d'an dug Konan II, dimezet da Hoel, kont Kerne ha dug Breizh, a oa mamm d'an dug Alan IV ;
#un **Hawiz** all a oa gwreg Budig Naoned, ha mamm Mazheas Iañ Naoned (ganet e 1038). N'ouzer ket pikol tra diwar he fenn : marteze e oa kar d'an div all, rak ar c'hiz a oa da virout ar memes anvioù en tiegezhioù ;
#Hawiz Dol, merc'h da Riwallon Dol, gwreg Alvus, beskont Poher.

### Anv-tiegezh
*Auguste Haouisée (1877—1948), ganet en Evrann, Breizh-Uhel, eskob Shanghai. Un anv kar e c'hallfe bezañ.
Hawiz Normandi

**Hawiz Normandi** (pe *Havoise*), ganet en 977, ha marvet e Roazhon d'an 22 a viz C'hwevrer 1034, a oa merc'h da Richarzh I (dug Normandi), ha da unan eus e « frilla », Gunnor, ur briñsez a wad uhel e-touez ar Vikinged. 

Dimeziñ a eure da Jafrez Iañ (dug Breizh), pa zimezas he breur Richarzh II (dug Normandi) da Judit Breizh.

## Bugale
Pevar bugel o doe:
*Alan III , dug war-lerc'h e dad, 
**Eudes*, pe Odo, kont Pentevr,
**Evenus*, pe *Even* 
**Emma* dimezet da *Ives*, beskont *Kustentin*, e Normandi.

## Trederannerez
Pa varvas an dug e voe dugez da c'hortoz ken na vije bras a-walc'h o mab Alan III, da ren ar vro.

**Diwall, rak un [[Hawiz]] all zo bet, a veze graet [[Hawiz Breizh]] anezhi, hag a oa [[merc'h-vihan]] da Hawiz Normandi.*
Hawiz Breizh

**Hawiz Breizh** (~1027-1072) a oa merc'h da Alan III, dug Breizh, ha d'e bried Berta Bleaz. C'hoar e oa d'an dug Konan II.

Dimezet e voe da Hoel V, kont Kerne, a voe dug Breizh dindan an anv Hoel II, pa varvas he breur Konan II, kontammet d'an 11 a viz Kerzu 1066 : e-lec'h Tiegezh Roazhon e tegouezhas evel-se Tiegezh Kernev e penn an dugelezh.

N'ouzer ket kalz a dra a-zivout he buhez. 

Tri mab a voe ganet ganti : Alan, a renas evel dug Breizh war-lerc'h e dad intañv, Mazheaz ha Benedig.

## Notennoù ha daveennoù
Geraardsbergen

**Geraardsbergen** zo ur gêr e Belgia e proviñs Reter-Flandrez.


Geraardbergen East-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Geraardsbergen wapen.svg|Banniel
Geraardsbergen vlag.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 80,05 km²
* Poblañs (2022) : 34 328 a dud
* Stankter : 429 den/km²
Ar Sklaerder

Meur a lec'h hag a chapel pe iliz e Breizh a zo anvet Ar Sklaerder. Bez' ez eus unan e : Perroz-Gireg (gwelit chapel ar Sklaerder)...
Zottegem

**Zottegem** zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez. 


Zottegem East-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Zottegem.svg|Banniel
Blason ville be Zottegem.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 57,46 km²
* Poblañs (2022) : 27 341 a dud
* Stankter : 476 den/km²
Hannut

**Hannut** (izelvroeg : *Hannuit* ; walloneg : *Haneù*) zo ur gêr e Belgia e Proviñs Liège.


Hannut Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Hannut.svg|Banniel
Blason Hannut.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 86,49 km²
* Poblañs (2022) : 16 968 a dud
* Stankter : 196 den/km²
Harelbeke

**Harelbeke** zo ur gumun e Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.


Harelbeke West-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Harelbeke.svg|Banniel
Blason Harelbeke.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 29,40 km²
* Poblañs (2022) : 29 095 a dud
* Stankter : 990 den/km²
Richarzh Iañ

Daou zen zo bet anvet Richarzh Iañ:
*Richarzh I (dug Normandi) (war-dro 930-996), dug Normandi eus 942 da 996. 
*Richarzh I, roue Bro-Saoz, ha brudet evel *Kalon Leon*, a oa dug Normandi gant an anv "Richarzh IV".
Richarzh II

Daou zen zo bet anvet Richarzh II:
*Richarzh II (dug Normandi), 996 - 1027
*Richarzh II (Bro-Saoz), 1367 - 1400.

Ur pezh-c'hoari istorel gant William Shakespeare zo ivez en anv Richarzh II.

## Pennad kar
*Richarzh Iañ
Richarzh III

Daou zen zo bet anvet Richarzh III:
* Richarzh III (dug Normandi), 1027-?, mab da Richarzh II (dug Normandi), ha mab-bihan da Richarzh I (dug Normandi) ;
* Richarzh III (roue Bro-Saoz), 1452-1485.

Ur pezh-c'hoari istorel gant William Shakespeare zo ivez en anv ar roue saoz Richarzh III : er pezh-se e tistag ar bomm brudet: *"Ma rouantelezh evit ur gazeg!".*
Richarzh Kernev-Veur

* *Un den all, damheñvel e anv, [[Richard Rufus of Cornwall]], (1231-1259), a oa ur prederour ha doueoniour saoz* . 

**Richarzh Kernev-veur** (Winchester Genver 1209-1272 Berkhamstead), anavezet e saozneg evel *Richard of Cornwall*, a oa mab d'ar roue saoz Yann Dizouar ha da Isabelle d'Angoulême.

En 1240 ez eas da Brezel ar Groaz, d'an Douar Santel.

Anvet e voe da Roue ar Romaned e 1257. Enebiñ a reas ouzh Alfonso X Kastilha evit bout Impalaer Alamagn, met ne deuas ket a-benn.
Ober a reas muioc'h war-dro sikour e vreur Herri III a-enep e varoned emsavet eget klask bout trec'h en Alamagn. Kalz arc'hant a zispignas da gaeraat e gastell e Wallingford.

## Dimezioù ha bugale

Dimeziñ a reas teir gwech.
*e 1231, e St Mary's Church e Fawley e Buckinghamshire, da **[[Isabel Marshal]]**, intañvez Gilbert de Clare, kont Gloucester ha Hertford, ha merc'h da William Marshal, 1st Earl of Pembroke. Pevar bugel o doe a-raok dezhi mervel er gwentloù e Genver 1240. 
:**John of Cornwall** (1232 –  1233), ganet ha marvet e Marlow, Buckinghamshire, beziet en Abati Reading
:**Isabella of Cornwall** (1233 – 1234), ganet ha marvet e Marlow, Buckinghamshire, beziet en Abati Reading, 
:**[[Henry of Almain]]** ( 1235 –  1271), muntret gant e gendirvi Guy aha Simon de Montfort, beziet en Abati Hailes
:**Nicholas of Cornwall**
*en 1243 da Sancha Provañs (1225-1261), merc'h da Raymond-Bérenger V, kont Provañs. 

* en 1269 da Béatrice de Falkenstein (1253? – 1277), hag ur verc'h o doe;

## Levrlennadur
* Denholm-Young, Noel. *Richard of Cornwall*, 1947
* Tyerman, Christopher. *England and the Crusades, 1095–1588*
* Lewis, Frank. *Beatrice of Falkenburg, the Third Wife of Richard of Cornwall*, 1937
Ermengarde Anjev

**Ermengarde Anjev** zo anv teir friñsez anavezet en istor Anjev. 

#Ermengarde (merc'h Jafrez Iañ) (932-992), merc'h Jafrez I (kont Anjev), c'hoar da Foulk Nerra, dimezet da g-Konan I, kont Roazhon ha dug Breizh. 
#he nizez Ermengarde Anjev (1018-1076), merc'h da Foulk Nerra, kont Anjev,
#Ermengarde Anjev (dugez Breizh), marvet en 1146, merc'h-vihan dezhi, merc'h da Foulk IV, dimezet da Alan IV, dug Breizh. 

## Pennadoù kar
*Ermengarde
*Irmgard
Timbroù Chambâ

Emañ Stad Chambâ e rannvro an Himachal Pradesh, e hanternoz India.

Etre 1884 ha 1887 ez eus sinet un emglev etre melestradurezh kreiz India (dindan dalc’h ar Rouantelezh Unanet) ha Stadoù bihan Chambâ, Faridkot, Gwalior, Jhind, Nabha ha Patiala hag a aotren servijoù-post ar priñselezhioù da dreistmoullañ timbroù Indez Breizh-Veur gant o anv.

Timbroù a voe embannet gant melestradurezh Chambâ etre 1886 ha 1950. N’eus ket kaoz avat eus timbroù orin, met eus timbroù ar Rouanteelzh-Unanet dreistmoullet gant CHAMBA STATE  pe CHAMBA hepmuiken. Tro kant timbr warno poltred Victoria, hini Edouarzh VII, hini George V ha hini George VI adalek 1938. Un toullad Timbroù-servij a voe moullet ivez e-pad ar prantad-amzer.

Daoust d'ar Saozon bezañ asantet reiñ e frankiz da India e viras Chambâ ec’h emrenerezh postel betek ar 1añ a viz Genver 1951, ar c'houlz ma voe diwiriekaet an timbroù. Re Republik India a oa implijet eno abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1950 dija.

Timbroù warne CHMABA  zo bet moullet, met rouez-tre int avat.

## Pennad kar :
* Timbroù Indez Breizh-Veur
Gwereg

**Gwereg** zo anv meur a zen en istor Breizh. 

## An anv
Skrivet eo bet **Waroch**, **Waroc**, **Warok**. Ar skrivadur **Waroc'h** zo ur stumm fazius eus an anv. 

### Waroc'h
N'hall ket ar stumm *Waroc'h* bezañ deuet war-wel a-raok ma voe ijinet ar c'h gant an Tad Juluan Maner. C'hoarvezet eo ar fazi dre ma n'ouied ket penaos distagañ ar stumm a oa skrivet *Waroch* a-raok.

## Rouaned Bro-Ereg
*Gwereg, pe Gwereg Iañ, 500-550, a oa roue kentañ Bro-Ereg.
*Gwereg II, 577-594, roue Bro-Ereg, mab-bihan da Wereg Iañ,

## Tud all
*Gwereg, ur mab da Alan Iañ, roue Breizh,
*Gwereg Breizh, mab bastard da Alan II, evel e vreur Hoel Iañ, dug Breizh war-lerc'h e vreur eus 981 da 988.
Bro-Ereg

**Bro-Ereg** eo an anv roet d'ar vro aloubet gant Brezhoned rouantelezh Kerne diwar-goust Franked Gwened er VI<sup>vet</sup> kantved, war-lerc'h ma voe kemeret Gwened gant ar penn-kadour brezhon Gwereg (anavezet evel Warok pe Waroch e galleg) a voe roue kentañ ar vro. Bro-Ereg a vez graet eus Bro-Wened ivez a-wechoù.

Anavezet eo istor ar rouaned-se dre skridoù an eskob gall Gregor Teurgn, a ra anv eus ar brezelioù etre Franked ha Brezhoned. 

## Listenn rouaned Bro-Ereg
Konted a vez graet a-wechoù eus rouaned Bro-Ereg.
* Caradog Freichfras, a vefe meneget (?) en 490.
* 500-550 : Gwereg I<sup>añ</sup>, a vez skrivet e anv Waroch e galleg
* 550-560 : Kanao I<sup>añ</sup>, mab da Wereg Iañ,
* 560-577 : Makliaw (pe *Macliau*), bet eskob Gwened (550-560), mab da Wereg Iañ,
* 577-577 : Jacob pe Jacut, mab da Vakliaw,
* 577-594 : Gwereg II mab da Vakliaw
* 594-??? : Kanao II, mab da Wereg II

### Liamm diavaez

*  Rouaned Bro-Ereg

## Levrlennadur
*Arthur de La Borderie, *Histoire de Bretagne*, levrenn I, pajenn 580.
*Gregor Teurgn, *Histoire des Francs Tomes I & II *, Les Belles Lettres, Editeur Denoël, 3de embannadur, 1974.

* Myles Dillon, Nora K. Chadwick *Les royaumes celtiques*, Fayard, Paris, 1974 , ennañ ur pennad gant Christian-J. Guyonvarc'h ha Françoise Le Roux diwar-benn « La Gaule dans le monde celtique ».
* Christian Y.M. Kerboul *Les royaumes brittoniques* éditions du Pontig, COOP Breizh, Spezed 1997 .
* A.J. Raude *L'origine géographique des Bretons armoricains*, Dalc'homp Sonj, An Oriant 1996.

## Notennoù
Irmgard

**Irmgard**, pe *Irmingard*, pe *Ermengard*, zo un anv-bihan alamanek roet d'ar merc'hed. Diwarnañ e teu an anv gallek Ermengarde.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus an alamaneg uhel *ermin*/*irmin* „bras“, ha *gard* „diwaller“

## Sentezed
*: Erminthrudis 
*Irmengard von Baden (von Lichtenthal) 
*Irmgard Teurgn (804-851), pried Lotar I. 
*Irmgard von Chiemsee (von Buchau)
*3 a viz Here: Irmgard von Baindt - abadez

## Stummoù all
* Armgard
* Erma
* Ermgard
* Ermengard
* Ermengarda, en italianeg
* Ermengarde, e galleg
* Irma
* Irmchen
* Irmela
* Irmengard
* Irmi
* Irmine
* Irmingard, en alamaneg
* Imke, e platt

## Tud
### En istor
*Ermengarde, merc'h da Loeiz II (impalaer ar C'hornôg)(* 852/855, † 896)
* Irmgard von Rott (pe *Ermingard von Rott* pe *Irmgard von Sulzbach*; † 1101)
*Irmengard bei Rhein, pe *Irmengard von Baden* (*war-dro 1200, † 1260), 
*Irmgard von Berg (1255-1294),
* Irmengard von Oettingen (* ca. 1304; † 1389),

### Tud a vremañ
*Irmgard Keun, skrivagnerez
*Irmgard Möller, stourmerez er Rote Armee Fraktion (RAF)
*Irmgard Scheffner, kanerez
*Irmgard Schneeberger (1935-1994), anv-pluenn Sandra Paretti
*Irmgard Schwaetzer, politikourez alaman

### Lennegezh
* *Ermengarde*, tudenn er gontadenn Eleonora gant Edgar Allan Poe.

## Steredoniezh
591 Irmgard, anv ur gorrplanedenn.
Ermengarde

**Ermengarde** zo un anv-bihan gallek. Deuet eo eus un anv frankek, kar d'an anv alamanek Irmgard. 

Anavezet mat e oa er Grennamzer, ha div zugez Ermengarde zo bet e Breizh ivez. 

## Yezhoù all
*Ermengard pe **[[Ermengarda]]** e brezhoneg. Pe **Ervangarz** 
*Ermengarda, e spagnoleg, katalaneg, portugaleg.
*Irmgard en alamaneg

## Tud
###### 
Div vaouez, anvet Ermengarde Anjev o-div, zo bet dugezed e Breizh.
*an hini gentañ a oa pried Konan I
*an eil a oa pried Alan IV.
Gwelout izeloc'h.

## E broioù all
*Ermengarde Anjev, anv teir friñsez
**Ermengarde, merc'h Jafrez I (kont Anjev), c'hoar da Foulk Nerra, dimezet da g-Konan I, kont Roazhon ha dug Breizh. 
**he nizez Ermengarde Anjev, merc'h Foulk Nerra, (marvet en 1076), 
**Ermengarde Anjev (dugez Breizh) (marvet en 1146), he merc'h-vihan, a zimezas da Alan IV, dug Breizh, 
*Ermengarde Aovergn 
*Ermengarde Bourgogn
*Ermengarde de Hesbaye (war-dro 778-818), pried an impalaer Loeiz an Deol. 
*Ermengarda Italia (852/855 - † 896), merc'h da Loeiz II le Jeune, pried Boson V Provañs. 
*Ermengarde Nevers 
*Ermengarde Teurgn (804-851), pried Lotar I. 
*Ermengarde Tonnerre (war-dro 1032 - 1083).
*Ermengarde Provañs : anv div briñsez. 
*Ermengarda de Narbona(1127/1129 - † 1196 pe 1197) , beskontez Narbonna eus 1143 da 1192
* **[[Ermengarde Verdun]]** (? -† 1042), pried da Otton Iañ  Zutphen

## Pennadoù kar
*Irmgard
*Hildegard

## Notennoù ha daveennoù
Foulk

**Foulk** eo brezhonekadur an anv-bihan gallek **Foulques**, a orin germanek, a zo bet douget dreist-holl gant konted frank Anjev hag Italia er Grennamzer.

## Gerdarzh
Dont a rafe eus ur ger frankek, *Folker*, a dalvezfe *stourmer (!) evit ar bobl*, deuet da vezañ *Folcus* e latin.

## Yezhoù all
* En italianeg: *Fulco*, pe *Fulgo*, ha *Fulceri, Fulcieri, Fulgero*.
* E saozneg : *Fulk*
* En okitaneg: *Folquet*

## Konted Anjev
* Foulk Iañ ;
* Foulk II ;
* Foulk III ;
* Foulk IV ;
* Foulk V, kont Anjev ha roue Jeruzalem.

## Tud all
* Foulques le Vénérable, arc'heskob Reims (882-900) ;
* Foulques de Neuilly, prezeger ar pevare Kroaziadeg, 
* Foulques FitzWarin, forbann eus ar Grennamzer ;
* Foulques de Vendôme, kont Vendôme ;
* Foulques Basset, pe Fulk Basset,eskob Londrez ;
* Folquet de Marselha, anavezet ivez evel *Foulques de Toulouse*, troubadour hag eskob en XIIIvet kantved;
* Foulques de Chartres.
* Patriarch Fulk of Jerusalem
* Fulk of Guînes

### En Italia
* Folco Pavia, ur manac'h a orin iwerzhonat, deuet da vout eskob Pavia ha Piacenza, lidet en Italia d'an 11 a viz Here.
* Folco II d'Este, aotrou Ferrara.
* Folco Bertrando I di Provenza, kont.
* Folco Portinari, tad Beatrice Portinari, maouez karet gant ar barzh Dante Alighieri.
* Folco Lulli, aktour.
* Folco Quilici, kazetenner.

#### En anv Fulco
* Fulco Pratesi, prezidant WWF Italia.
* Fulco Luigi Ruffo-Scilla, kardinal italian.

#### En anv Fulcieri
* Fulcieri da Calboli, gwelf .
Herentals

**Herentals** zo ur gumun e Flandrez Belgia e proviñs Antwerpen.


Herentals Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Herentals vlag.svg|Banniel
Blason ville be Herentals.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 47,95 km²
* Poblañs (2022) : 28 455 a dud
* Stankter : 593 den/km²
Olympique de Marseille

An **Olympique de Marseille** (anvet ivez **OM**) a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1899.

## Roll loreidi

## Skipailh 2007/2008

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
*  OMForum
*  OM-Passion

----
Hoogstraten

**Hoogstraten** zo ur gumun e Flandrez Belgia e proviñs Antwerpen.


Hoogstraten Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Hoogstraten.svg|Banniel
Coat of Arms of Hoogstraten.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 105,39 km²
* Poblañs (2022) : 21 895 a dud
* Stankter : 208 den/km²
Cap-Haïtien

**Cap-Haïtien** (*Kap Ayisyen* e Kréyòl, pe *Okap*, da lâret eo Ar C'hap) a zo ur gêr 130,000 annez he foblañs. War oad norzh Haiti emañ. Kêr-benn departamant Nord eo.

Savet e voe e-pad trevadennerezh ar C'hallaoued, dindan an anv *Cap-Français*. Adanvet e voe adalek dizalc'h ar vro e 1804.

## [[Media]]
### [[Skingomz]]
* Radio 4VEH
* Radio Cap-Haitien
* Radio Citadelle
* Radio Etincelle
* Radio Gama
* Radio Sans Souci
* Radio Venus FM
* Voix de l’Ave Maria
* Voix Du Nord
* Radio Paradis
* Radio Nirvana
* Radio Hispaniola

## [[Skinwel]]
* Radio Tele Venus
* Radio Tele Paradis
* Chaine 6
* Television Nationale d'Haiti

## Skolioù pennañ
* Frères de l'Instruction Chrétienne (F.I.C)
* Collège Notre-Dame Du Perpétuel Secours (C.N.D.P.S)
* Collège Saint-Joseph de Cluny
* Collège Reggina Asumpta (C.R.A)
* Collège Martin Luther King (C.M.L.K)
* Collège Pratique du Nord

## Vertières
Vertières, e-kichenn Cap-Haïtien, eo lec'hienn Emgann Vertières - emgann ziwezhañ Dispac'h Haiti.

## Gevelliñ
Gevellet eo gant Portland (Maine), e SUA.

## Liammoù diavaez
* pennad-skrid berr - Holloueziadur Columbia
* Ar raktres Louverture : Cap Haïtien - Pennad ar wiki Istor Haiti.
Herve (kêr)

**Herve** a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège. D'ar 1 a viz Genver 2018 e oa 17 598 den o chom eno. 56,84 km2 zo dindani, ha 310 annezad dre kimoletr karrez eo he stankter.

Brudet eo ar gêr evit he c'heuz : an herve.

## Anv
Herve eo anv gallek ar gêr. Distaget e vez  (). *Herf* eo he stumm e limbourgeg, *Heve* e walloneg.

## Istor
* Brezel bed kentañ: fuzuilhet e voe 38 nannsoudard ha distrujet 300 ti d’an 8 a viz Eost 1914 gant al Lu alaman.
Limbourg (kêr)

**Limbourg** (walloneg : *Limbôr* ; izelvroeg : *Limburg*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Limbourg Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Limbourg Belgium.svg|Banniel
Blason Limbourg.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 24,64 km²
* Poblañs (2022) : 5 695 a dud
* Stankter : 231 den/km²
Malmedy

**Malmedy** (alamaneg :*Malmünd* ; walloneg : *Måmdey*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège. Ur gumun gant aezamantoù yezhel eo.


Malmedy Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Malmedy.svg|Banniel
Blason commune be Malmedy.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 100,37 km²
* Poblañs (2022) : 12 857 a dud
* Stankter : 128 den/km²
Football Club de Metz

Ar **Football Club de Metz** a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1919.

## Roll loreidi
* **56 koulz-amzer e L1**
* **13 koulz-amzer e L2**
* **[[Kampionad mell-droad Frañs Ligue 1|Kampionad Frañs L1]]** :
****Beskampion** : 1998.
* **[[Kampionad mell-droad Frañs ligue 2|Kampionad Frañs L2]]** (**2**) : 
****Kampion** : 1935 ha 2007.
****Beskampion** : 1951, 1961, 1967.
* **[[Kib mell-droad Bro-C'hall|Kib Bro-C'hall]]** (**2**) :
****Trec'hour** : 1984 ha 1988.
****Gourfennad** : 1938.
****Hanter-gourfennad** : 1949, 1962, 1976, 1995.
* **[[Kib mell-droad ar C'hevre|Kib ar C'hevre]]** (**1**) :
****Trec'hour** : 1996.
****Gourfennad** : 1999.
****Hanter-gourfennad** : 2003.
* **[[Kib an Hañv]]** (**1**) : 
****Trec'hour** : 1986.
* **[[Kib Intertoto]]** : 
****Gourfennad** : 1999.
* **[[Kib an Alpoù]]** :
****Gourfennad** : 1979.
* **[[Kib Gambardella]]** (**2**) :
****Trec'hour** : 1981, 2001.
****Gourfennad** : 1962, 1980.
*Tournamant etrevroadel Sarreguemines :
**Trec'hour : 1990.
* Kampion Lorraine DH (8) :
**Kampion : 1920, 1921, 1922, 1924, 1926, 1927, 1929, ha 1931
* Skipailh nemetañ, gant an Olympique de Marseille hag an FC Sochaux o vezañ c'hoariet muioc'h eget 2000 krogad e Ligue 1. An 2000vet krogad a oa a-enep Troyes d'an 8 a viz Ebrel 2006.

## Kiboù e Europa

Abaoe ar Coupe des villes de foire e 1968-1969, en deus c'hoariet an FC Metz 10 koulzad european : 1 e kevre ar gampioned (1999), 2 e kib an trec'herien kiboù (1985 ha 1989), 3 e Kib UEFA (1986, 1997, 1998), 2 a kib intertoto (1995,1999) ha 2 e coupe des villes de foire (1969 ha 1970).

**Disoc'hoù**

## Anvioù brudet

**Diwallerien**

**Difennerien**

**Kreizourien**

**Tagerien**

## Skipailh (2007/2008)

**Diwallerien**
* 1 Christophe Marichez 
* 30 Joslain Mayebi 
* 40 Oumar Sissoko 
* 60 Pierre Ebede 

**Difennerien**
* 3 Manuel Corrales 
* 4 Pascal Delhommeau 
* 12 Matheus Vivian 
* 13 Stéphane Léoni 
* 17 Sébastien Bassong 
* 21 Pape Malick Diop 
* 24 Jeff Strasser 
* 27 Éric Cubilier 
* 29 Luis Delgado 
* 32 Cheick Gueye 
* 37 Cédric Anton 
* 45 Gaëtan Bong 

**Kreizourien**
* 5 Julien François 
* 6 Julien Cardy 
* 7 Milan Thomas 
* 8 Vincent Bessat 
* 10 Laurent Agouazi 
* 14 Daniel Gygax 
* 15 Miralem Pjanic  ha 
* 20 Mamadou Diakité 
* 22 Cédric Barbosa 
* 23 Dino Djiba 
* 26 Sébastien Renouard 
* 42 Flavien Belson 
* ?? Oumar Pouye 

**Tagerien**
* 9 Wilmer Aguirre 
* 11 Babacar Gueye 
* 18 Papiss Cissé 
* 19 Abdoulaye Baldé 
* 25 Momar N'Diaye 
* 28 Jean-Emmanuel Effa-Owona 
* ?? Rudy Gestede 
* ?? Kyoung Jun Ou 
* ?? Emmanuel Françoise 
* ?? Thibault Bourgeois 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar C'hlub.
----
Stavelot

**Stavelot** (walloneg : *Ståvleu*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Stavelot Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Stavelot.svg|Banniel
Blason Stavelot.svg|Skoed


## Istor
*Priñselezh Stavelot-Malmedy 
### 
* Eil Brezel-bed : tre 130 ha 161 a dud nann-soudard (gwazed, maouezi ha bugale) a voe drouklazhet gant an unanad SS *[[Kampfgruppe Peiper]]* d'an 18 a viz Kerzu 1944.

Stavelot massacre maison Legaye.jpg|Ar c'hazetenner-brezel Jean Marin o sellet ouzh ar c'horfoù marv dirak an ti Legaye e Stavelot

## Douaroniezh
* Gorread : 85,14 km²
* Poblañs (2022) : 7 202 a dud
* Stankter : 85 den/km²

## Dave ha notennoù