open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Association Sportive de Monaco Football Club

**Association Sportive de Monaco Football Club** eo rann vicherel klub mell-droad Priñselezh Monako krouet e 1919 dre unanidigezh meur a glub. An AS Monaco football a yeas gant an Association Sportive de Monaco, klub liessportoù, a-benn krouiñ rann ar mell-droad.

## Roll loreidi
* **[[Kevre ar Gampioned UEFA|Kevre ar Gampioned]]** :
** **Gourfennad** : 2004.
* **[[Kib mell-droad europa an trec'herien kiboù|Kib europa an trec'herien kiboù]]** :
** **Gourfennad** : 1992.
* **[[Kampionad mell-droad Frañs|Kampionad Frañs]]** (**8**) :
** **Kampion** : 1961, 1963, 1978, 1982, 1988, 1997, 2000 ha 2017.
** **Beskampion** : 1964, 1984, 1991, 1992 ha 2003.
* **[[Kib mell-droad Bro-C'hall|Kib Bro-C'hall]]** (**5**) :
** **Tre'hour** : 1960, 1963, 1980, 1985 ha 1991.
** **Gourfennad** : 1974, 1984 ha 1989.
* **[[Kib mell-droad ar C'hevre|Kib ar C'hevre]]** (**1**) :
** **Trec'hour** : 2003.
** **Gourfennad** : 2001.
* **[[Trofe ar Gampioned]]** (**4**) : 	 	 	 	 
** **Trec'hour** : 1961, 1985, 1997 et 2000.
** **Gourfennad** : 1960.
* **[[Kib Gambardella]]** (**2**) :
** **Trec'hour** : 1962 ha 1972.
* **[[Kib Charles Drago]]** (**1**) :
** **Trec'hour** : 1961

## Skipailh (2007/2008)

* 
* 

**♦ Patrom skouer ar skipailh : 4-4-2**
Lier (Belgia)

**Lier** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Lier Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Lier.svg|Banniel
Wapen van Lier.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 49,85 km²
* Poblañs (2022) : 37 309 a dud
* Stankter : 748 den/km²
Houffalize

**Houffalize** (e walloneg **) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.

## Istor
## Armerzh
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1990-2010

Colors=
  id:f value:rgb(0.7,0.8,0.9)
  id:m value:gray(0.7)
  id:s value:gray(0.9)
  id:b value:white

ImageSize = width:400 height:250
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
Period = from:0 till:5000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:m increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:s increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:b

BarData=
  bar:1990 text:1990
  bar:1995 text:1995
  bar:2000 text:2000
  bar:2004 text:2004
  bar:2005 text:2005
  bar:2006 text:2006
  bar:2007 text:2007
  bar:2008 text:2008
  bar:2009 text:2009
  bar:2010 text:2010

PlotData=
  color:f width:20
  bar:1990 from:0 till:4235
  bar:1995 from:0 till:4399
  bar:2000 from:0 till:4501
  bar:2004 from:0 till:4624
  bar:2005 from:0 till:4688
  bar:2006 from:0 till:4749
  bar:2007 from:0 till:4802
  bar:2008 from:0 till:4819
  bar:2009 from:0 till:4900
  bar:2010 from:0 till:4988

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Association Sportive Nancy-Lorraine

An **Association Sportive Nancy-Lorraine** a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1967 diwar an unaniezh gant an AS Lorraine.

## Roll loreidi
### Skipailh kentañ
* **[[Kampionad mell-droad Frañs|Kampionad Frañs]]
** **4re** : [[1977]]
* **Kib Bro-C'hall** (**1**) :
** **Trec'hour** : [[1978]].
* **Kib ar C'hevre** (**1**) :
** **Trec'hour** : [[2006]].
* **Kib UEFA**
** **1/16 gourfennad** : [[2007]].
* **Kib mel-droad europa an trec'hourien kiboù**
** **1/8 gourfennad** : [[1979]].
* **Kampionad Frañs D2** (**4**) :
** ** Kampion** : [[1975]], [[1990]], [[1998]], [[2005]].
** **Beskampion** : [[1970]]

=== Yaouank ===
* **Kampionad Frañs D3** (**1**) :
** **Kampion** : [[1972]].
* **Kib Gambardella**
** **Gourfennad''' : 1974, 1982

## Perzidanted

## Gourdonerien

## Anvioù brudet

## Skipailh 2007/2008

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
*  ASNLstory, Lec'hienn istorel ar c'hlub
*  Génération-ASNL, lec'hienn 100% ASNL
*  Forom 100%ASNL
----
Penteür

**Penteür**, pe **Pentevr**, a oa ur gontelezh e Breizh gwechall, er reter da Sant-Brieg. Lambal e oa ar gêrbenn. Unan eus an daou arc'hdiagonded eskopti Sant Brieg gant Bro-Oueloù.

## Kreñvlec'h Pentevr
Er  e voe lakaet sevel ur c'hreñvlec'h e Sant-Pêr-Kiberen gant Louis-Jean-Marie de Bourbon, dug Pentevr. Graet e vez *[[Kreñvlec'h Pentevr]]* anezhañ.
Kontelezhioù Breizh

Meur a gontelezh zo bet e Breizh gwechall
*Kontelezh Goueloù 
*Kontelezh Gwened 
*Kontelezh Gwengamp 
*Kontelezh Kerne
*Kontelezh Leon 
*Kontelezh Naoned 
*Kontelezh Pentevr
*Kontelezh Poher
*Kontelezh Pourc'hoed
*Kontelezh Roazhon
Kontelezh Naoned

Edo kontelezh Naoned er marz savet gant rouaned ar Franked war harzoù Breizh dizalc'h. Aloubet e voe gant Nominoe, kentañ roue Breizh, e 851, hag anavezet e c'halloud gant feur-emglev Angers. Gant Salaun e voe kresket c'hoazh ar rouantelezh war-zu ar reter. Met ken bras e oa deuet ar vro da vezañ ma oa diaes da zifenn war un dro diouzh ar Franked hag ar Vikinged. 
Adal deroù an  edo Naoned dindan gwarez konted Anjev. Daoust da se e voe aloubet gant ar Vikinged eus 919 da 937 a-raok bezañ kemeret gant Alan II. Goude-se e teuas Bro-Naoned da vout ur gontelezh, hag ar gonted anezhi a veze dalc'hmat o'n em gannañ gant konted Roazhon da c'houzout piv anezho a vije dug Breizh. Pep hini en devoa skoazellerien
*konted Anjev ha Kerne a skoazelle re Naoned
*konted Bleaz, enebourien Anjev, a skoazelle re Roazhon.
Dre zimeziñ ez eas Naoned digant Tiegezh Kerne gant Tiegezh Anjev, ar re Plantagenêt, a-raok bout staget ouzh domani Duged Breizh en .

## Listenn konted Naoned

### Franked
* war-lerc'h 786-818 : Guy de Nantes, prefed marz Breizh .
* 818-831 : Lambert Iañ Naoned
* 831-841 : Ricuin Naoned 
* 841-843 : Renaud d'Herbauges, kont Herbauge
* 843-846 : Lambert II Naoned
* 846-849 : Amaury de Nantes lakaet da gont gant Karl Voal
* 849-851 : Lambert II Naoned

### Konted vrezhon

* 851-852 : Erispoe, roue Breizh
* 852-870 : Salaun, roue Breizh
* 870-877 : Paskwezhen
* 877-907 : Alan Iañ.

### Kont Anjev ha Naoned

* 907-919 : Foulk Iañ *ar Rouz*, kont Anjev. Anavezet *[[de jure]]* evel kont Anjev ha Naoned betek Alan Barvek.

### Marevezh ar Vikinged

* 914-919 : Ottar ha Hroald
* 919-e-tro 930 : Rognväld
* e-tro 930-937 : Incon (Håkon pe Inge ?)

### Konted Naoned

* 938-952 : Alan II
* 952-958 : Drogon Breizh
* 958-960 : Foulk II, kont Anjev
* 960-981 : Hoel Iañ
* 981-988 : Gwereg
* 988-990 : Alan Breizh
* 990-992 : Konan Iañ, kont Roazhon ha dug Breizh
* 992-994 : Aimery III de Thouars
* 992-1004 : Yezekael Naoned (*Judicaël* e galleg)
* 1004-1038 : Budig
* 1038-1051 : Mazheaz Iañ
* 1051-1063 : Judit Naoned
* 1063-1084 : Hoel II, dug Breizh 
* 1084-1103 : Mazheaz II Naoned
* 1103-1112 : Alan IV, dug Breizh
* 1112-1148 : Konan III
* 1148-1156 : Hoel III

### Lignez  ''Plantagenêt''

* 1156-1158 : Jafrez VI, kont Anjev
* 1158-1158 : Konan IV, dug Breizh
* 1158-1185 : Henri II Plantagenêt, roue Bro-Saoz, ha dug Anjev ha Normandi
* 1185-1186 : Jafrez II, dug Breizh, mab da Herri II 
* 1185-1201 : Konstanza, gwreg Jafrez II
* 1196-1203 : Arzhur Iañ, dug Breizh, lazhet gant e eontr Yann Dizouar, roue Bro-Saoz.

## Levrlennadur
### E brezhoneg ha galleg

*"Guide historique bilingue Nantes/Naoned", Embannadurioù Yoran Embanner, 2006.

### E galleg
* Chronique de Nantes => e-barzh Gallica http://gallica.bnf.fr
**Essai sur l'Histoire de la Ville et du Comté de Nantes*, Gérard Mellier, bet maer Naoned, dornskrid embannet gant Léon MAITRE, Nantes (1872) => e-barzh Gallica http://gallica.bnf.fr
*Bruno RENOULT, *Les Vikings en Bretagne*, Editions Bretland (1985) ISBN 84-7633-005-7
Listenn ar c'hontelezhioù gall

Setu listenn ar c'hontelezhioù gall kozh.
Evit Breizh e vo sellet e Kontelezhioù Breizh

## A

* Comté d'Agen
* Comté d'Alençon
* Kontelezh Anjev 
* Comté d'Angoulème
* Comté d'Arles
* Comté d'Armagnac
* Comté d'Arques ou de Talou, en Normandie 
* Kontelezh Artois
* Comté d'Astarac
* Comté d'Aumale, e Normandi
* Comté d'Autun
* Comté d'Auvergne, distinct du suivant
* Comté d'Auxerre, e Bourgogn
* Comté d'Avalon, e Bourgogn
* Comté d'Avignon
* Comté d'Ayen, en Corrèze

## B

* Kontelezh Bar
* Kontelezh Bayeux
* Kontelezh Beaumont-le-Roger, e Normandi
* Kontelezh Beauvais
* Kontelezh Bigorre
* Kontelezh Bitche
* Kontelezh Blois
* Kontelezh Boulogne
* Kontelezh Bourgogn
* Kontelezh Braine
* Kontelezh Brionne, e Normandi.

## C

* Comté de Carcassonne
* Comté de Cerdagne
* Comté de Chalon (Chalon-sur-Saône)
* Comté de Champagne
* Comté de Charolais, en Bourgogne
* Comté de Chartres
* Comté de Coligny deuet da vout Duché de Coligny
* Comté de Comminges
* Comté de Corbeil
* comté de Créhange.

## D

* Comté de Dreux
* Comté de Dunois

## E

* Comté d'Étampes
* Comté d'Eu, en Normandi
* Comté d'Évreux, en Normandi

## F

* Comté de Flandre
* Comté de Foix
* Comté de Forcalquier
* Comté de Forez, voir aussi la liste des comtes de Lyon et de Forez

## G

* Comté de Gâtinais
* Comté de Gaure
* Comté de Gévaudan
* Comté de Gien
* Comté de Guînes

## H

* Comté de Hainaut
* Comté de Hanau-Lichtenberg
* Comté d'Hiémois, en Normandie
* Comté de Hornebourg

## I

* Comté d'Ivry, en Normandie

## J
* Comté de Joigny

## K

## L
* Comté de Laon
* Comté de Longueville, devint duché de Longueville
* Comté de Lyon
* Comté du Lauragais

## M

* Comté du Mâcon
* Comté du Maine, puis duché.
* Comté de Mantes
* Marcha
* Comté de Mayenne
* Comté de Meaux
* Comté de Melun
* Comté de Meulan
* Comté de Montfort-L'Amaury
* Comté de Montpensier puis duché de Montpensier
* Comté de Mortain, en Normandie

## N

* Comté de Nevers
* Comté de Nice

## O

* Comté d'Orléans puis Duché d'Orléans

## P

* Comté de Pardiac
* Comté de Paris
* Comté du Perche
* Comté de Périgord
* Comté de Poitou ou comté de Poitiers
* Comté de Ponthieu
* Comté de Porcien
* Comté de Provence

## Q

## R

* Comté de Randan, en Auvergne
* Comté de Rethel
* Comté de Rodez
* Comté de Roucy
* Comté de Rouen, en Normandie
* Comté de Rouergue
* Comté de Rougé
* Comté de Roussillon

## S

* Comté de Salm
* Comté de Sancerre
* Comté de Savoie
* Comté de Senlis
* Comté de Sens
* Comté de Soissons

## T

* Comté de Tancarville, en Normandie
* Comté de Tonnerre
* Comté de Toulouse
* Comté de Tours
* Comté de Troyes

## V

* Comté de Valois
* Comté de Varais
* Comté de Vaudémont
* Comté de Vendôme
* Comté de Verdun
* Comté de Vermandois
* Comté de Vertus
* Comté de Vexin
* Comté de Vintimille
Kontelezh Blois

Konted Blois, pe **Bleaz**, zo bet adalek dibenn an Xvet kantved betek dibenn ar XIVvet kantved.

### Tiegezh Blois-Châtillon

**[[1241]]-[[1280]] : [[Jean Ier de Blois-Châtillon]]** († 1280), a zimezas en 1254 da Alix Breizh (1243-1288).
Melanotaenia angfa

Ur spesad eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo **Melanotaenia angfa**. Kavet e oa bet er stêr Yakati, er strizh-douar a liamm ledenez Vogelkop ouzh rest Papoua ar C'hornaoueg.

## Liammoù diavaez

Melanotaenia angfa war raibowfish home
Melanotaenia ajamaruensis

Ur spesad eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo **Melanotaenia ajamaruensis**. N'eo anavezet nemet dre un nebeud pennoù miret e mirdi Leiden ha dianav e chom e liv naturel. Kavet e oa bet ar re-se gant Marinus Boeseman e 1955 el lennoù Ajamaru, ur rouedad lennoù e Ledenez Vogelkop e Papoua ar C'hornaoueg.

## Liammoù diavaez
Melanotaenia ajamaruensis
Izegem

**Izegem** zo ur gumun e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.


Izegem West-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Izegem vlag.svg|Banniel
Izegem wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 25,63 km²
* Poblañs (2022) : 28 845 a dud
* Stankter : 1 125 den/km²
Indez-Sina c'hall

**Indez-Sina c'hall** (*Indochine française* e galleg, *Đông Dương thuộc Pháp* e vietnameg) a oa un drevadenn, krouet gant ar velestradurezh trevadennel c'hall, hag a badas eus 1887 da 1954.

Enni e oa: 
* Tonkin, Annam ha Kochin-Sina dindan aotrouniezh stad ar Viêt Nam (memes tiriad ha hini Republika Sokialour ar Viêt Nam hiziv an deiz) 
* Laos 
* Kambodjia.
 
An aliesañ e vez lâret "Indosina" evit termeniñ an hollad-se met an dra-se a gas ur c'hemmesk gant Indez-Sina douaroniel hag a dermen ar broioù lec'hiet etre India ha Sina. Da lâret eo ar broioù-se ha Birmania, Thailand, hag ul lodenn eus Malaysia.

## Pennadoù kar
Olympique Gymnaste Club Nice Côte d'Azur

An **Olympique Gymnaste Club de Nice Côte d'Azur** a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1904.

## Roll loreidi
### E Bro-C'hall
* **[[Kampionad mell-droad Frañs|Kampionad Frañs]]** (**4**) :
****Kampion** : 1951, 1952, 1956 ha 1959.
****Beskampion** : 1968, 1973 ha 1976.
* **[[Kampionad mell-droad Frañs ligue 2|Kampionad Frañs D2]]** (**4**) :
****Kampion** : 1948, 1965, 1970, 1994.
****Beskampion** : 1984.
* **[[Kib mell-droad Bro-C'hall|Kib Bro-C'hall]]** (**3**) :
****Trec'hour** : 1952, 1954, 1997.
****Gourfennad** : 1978.
* **[[Kib mell-droad ar C'hevre|Kib ar C'hevre]]** 
****Gourfennad** : 2006.
* **[[Kib mell-droad Latin|Kib Latin]]** 
****Gourfennad** : 1952.

### E europa
* **[[Kevre ar gampioned UEFA|Kevre ar Gampioned]]** 
**1956-1957 : 1/4 gourfennad
**1959-1960 : 1/4 gourfennad
* **[[Kib mell-droad europa an trec'herien kiboù|Kib ar c'hiboù]]**
**1997-1998 : 1/8 gourfennad
* **[[Kib UEFA]]** 
**Coupe des villes de foire
***Coupe des villes de foires 1966-1967 : kentañ tro 
***Coupe des villes de foires 1967-1968 : kentañ tro 
***Coupe des villes de foires 1968-1969 : kentañ tro 
**Kib UEFA
***Kib UEFA 1973-1974 : 1/8 gourfennad
***Kib UEFA 1976-1977 : kentañ tro

## Skipailh (2007-2008)

**Diwallerien** : 
*1  Hugo Lloris
*16  Lionel Letizi
*30  Jérémie Moreau

**Difennerien** :
*2  Patrick Barul
*4  Vincent Hognon
*5  Cédric Kanté
*13  Jacques Abardonado
*18  Ismaël Gace
*21  Mohammed Yahaya
*25  Onyekachi Apam
*28  Anthony Scaramozzino
*27  Cyril Jeunechamp

**Kreizerien** : 
*6  Olivier Echouafni 
*26  Cyril Rool
*8  David Hellebuyck
*10  Honorato Campos Ederson
*14  Florent Balmont
*17  Mahamane Traoré
*23  Drissa Diakité
*22 / Kamel Larbi

**agerien** :
*7  Derek Asamoah
*9  Lilian Laslandes
*12  Bakari Koné
*15  Anthony Modeste
*20  Habib Bamogo
*11  Joseph-Désiré Job
*19  Nduka Morisson Ozokwo

**Gourdoner** : 
* Frédéric Antonetti

## C'hoarerien gozh

Notenn : Ar c'hoarierien hep banniel a-dreñv o anv a zo gall

## Gourdonerien

## Prezidanted

(roadennoù diglok betek 1992)

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
*  Lec'hienn harperien

----
Gunthamund

**Gunthamund**(c. 450-496), roue ar Vandaled hag an Alaned, a oa trede roue rouantelezh ar Vandaled e Norzhafrika. Goude marve e eontr Huneric, a oa brudet fall tre, e renas hag evit an abeg-se en-doa ur ren eürus.

Eil mab Gento, mab Geiseric, diazezer ar rouantelezh. Evel ma oa bet marvet yaouank darn vrasañ kerent Geiseric e oa Gunthamund an ezel koshañ eus ar familh roueel pa varvas Huneric e 484. Hervez al lezennoù embannet gant e dad-kozh e voe lakaet da roue.

E-pad ren Gunthamund edo o vrezeliñ enebourien pouezusañ ar Vandaled, ar Vizigoted, an Ostrogoted hag Impalaeriezh Bizantion. Abalamour d'an dra-se e voe barrek ar Vandaled da chom e peoc'h daoust ma oa o galloud war ziskar. Paouez a ra ivez Gunthamund da heskinañ ar relijion gatolik, ar pezh a roas tro dezhañ da stabilaat ar rouantelezh ha da lakaat an armerzh da greskiñ adarre.

Yaouank e varvas Gunthamund, avat, ha war e lerc'h e teuas e vreur Thrasamund na voe ket ken efedus.
Roll rouaned ar Vandaled

Amañ e kavor roll rouaned ar Vandaled. An dachenn renet ganto a gemmas kalz a-hed o istor. Kent e zivroadeg e veve ar meuriad e kreiz-Europa hag ur rouantelezh en doa krouet e Spagn kent mont da Norzh-Afrika da ziazezañ ur riez a badas betek 534

::::
Paris Saint-Germain Football Club

Ar **Paris Saint-Germain FC** (anavezet evel ***Paris SG*** pe ***PSG*** ivez), a zo ur c'hleub mell-droad gall krouet e 1904 gant an anv Stade Saint-Germain.
Lo-Reninge

**Lo-Reninge** o ur gumun e Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.


Lo-Reninge West-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Lo-Reninge vlag.svg|Banniel
Lo-Reninge wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 63,40 km²
* Poblañs (2022) : 3 217 a dud
* Stankter : 51 den/km²
Mesen

**Mesen** en izelvroeg, *Messines* e galleg, *Messène* e pikardeg, zo ur gumun e Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez, er Westhoek. Ur gumun izelvroek gant aezamantoù yezhel e galleg eo. Bihanañ kêr Belgia eo.


Messen West-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Mesen vlag.svg|Banniel
Blason ville be Mesen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 3,6 km²
* Poblañs (2022) : 1 062 a dud
* Stankter : 295 den/km²

Div lodenn zo er gumun, gant un tamm eus Ploegsteert (ranngumun eus Comines-Warneton) oc'h ober an troc'h etreze.
;Ranngumunioù stok ouzh Mesen

## Istor
;Brezel-bed kentañ
* Emgann Mesen 1914
* Emgann Mesen 1917

## Monumantoù ha traoù heverk

Sint-Niklaaskerk.JPG|An iliz katolik Sant-Nikolaz
Kerktoren Mesen.JPG|An tour-iliz

### Beredoù ar C'hommonwealth
Teir zo er gumun, an holl eus ar Brezel-bed kentañ.
;*Bethleem Farm East Cemetery*
Krouet e voe gant an 3de Rann-Arme Aostralian pa voe tapet an atant d'ar 7 a viz Even 1917 e-pad Emgann Mesen. An darn vrasañ ag ar bezioù a gaver enne ofisourion ha soudarded bet lazhet en emgann d'an 8 a viz Even 1917 ha d'an 10 a viz Even 1917. Implijet e voe betek miz Gwengolo 1917 neoazh.

;*Bethleem Farm West Cemetery*
Krouet e voe gant an 3de Rann-Arme Aostralian pa voe tapet an atant d'ar 7 a viz Even 1917 e-pad Emgann Mesen. Implijet e voe gant ar *14th (Light) Division* (Rouantelezh-Unanet) betek dibenn 1917. Enni e kaver ur bez ag an Eil Brezel Bed ivez, ur soudard dianv ennañ.

;*Messines Ridge British Cemetery*
Oisc

**Oisc** (pe **Oeric**, **Aesc** pe **Esc**) a oa roue Kent, hag unan eus ar re gentañ. 

Renet en-defe eus 488 da 516. Nebeut tre a ouzer diwar-benn e vuhez. War a seblant e oa mab pe mab-bihan Hengest, en defe renet aloudabeg Kent. Roet en-doa e anv da familh roueel Kent, an Oiscingas.

## Gwelet ivez
## Gwelet ivez
*Roll rouaned Kent
Wervik

**Wervik** a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.

Gant ar stêr Leie eo dispartiet diouzh Wervicq-Sud, zo er Stad C'hall.

## Tud vrudet
*Yves Leterme, politikour, Kentañ ministr Belgia
Scherpenheuvel-Zichem

**Scherpenheuvel-Zichem** (galleg : *Montaigu-Zichem* ; alamaneg : *Scherpenheuvel*) zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.


Scherpenheuvel-Zichem Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Scherpenheuvel-Zichem.svg|Banniel
Blason Scherpenheuvel-Zichem.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 51,15 km²
* Poblañs (2022) : 23 375 a dud
* Stankter : 457 den/km²
Melanotaenia arfakensis

Ur spesad eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo ***Melanotaenia arfakensis***. Dizoloet e oa bet e 1979 e stêr Prafi e Papoua ar C'hornaoueg.

## Liammoù diavaez
*Melanotaenia arfakensis
Voted

Ur bobl vihan eus Ingria eo ar Voted. O zachenn istorel zo hiziv un darn eus gwalarn Rusia ha lec'hiet eo etre Sankt Peterbourg ha Narva. *Vadjalain* (liester: *vadjalaizõt*) en em c'halvont. Hogozik aet da get eo o yezh, daoust ma ne oant ket bet biskoazh ur bobl niverus.

Hogozk aet da get eo ar Voted goude ma oant bet forbannet gant Stalin. E 1989 ne oa nemet 62 anezho hag an hini yaouankañ a oa bet ganet e 1930.

## Liammoù diavaez
*  Virtual Votia
*  The Red Book of the Peoples of the Russian Empire - The Votes
Ninove

**Ninove** zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez.


Ninove East-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Ninove vlag.svg|Banniel
Blason ville be Ninove.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 73,12 km²
* Poblañs (2022) : 39 626 a dud
* Stankter : 542 den/km²
Oudenburg

**Oudenburg** en izelvroeg, **Oedeburg** e flandrezeg kornôgel, zo ur gumun e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.


Oudenburg West-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Oudenburg vlag.svg|Banniel
File:Oudenburg wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 35,38 km²
* Poblañs (2022) : 9 717 a dud
* Stankter : 275 den/km²
### Ranngumunioù
Peer

**Peer** zo ur gumun e Belgia e proviñs Limbourg.


Peer Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Peer.svg|Banniel
Blason ville be Peer.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 87,24 km²
* Poblañs (2022) : 16 449 a dud
* Stankter : 189 den/km²
Ronse

**Ronse** (*Renaix* e galleg) zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez. Ur gumun gant aezamantoù yezhel eo.


Ronse East-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Ronse.png|Banniel
Blason ville be Ronse.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 34,70 km²
* Poblañs (2022) : 26 702 a dud
* Stankter : 770 den/km²
Ingria

Ur vro istorel eus Norzh-Europa eo **Ingria** (Finneg: *Inkeri* pe *Inkerinmaa*, Rusianeg: *Ижора / Ijora* pe *Ингерманландия* */ Ingermanlandiya* pe *Ингрия / Ingriya*, Svedeg: *Ingermanland*, Estoneg: *Ingeri* pe *Ingerimaa*). Lec'hiet eo e Rusia dreist-holl hiziv. Enderc'hel a ra ur rannvro en em astenn a-hed ar stêr Neva etre Pleg-mor Finland, ar Stêr Narva ha Lenn Peipsi war-du ar c'hornôg, ha Lenn Ladoga hag ur gompezenn c'heuniek war-du ar su. An harzoù hengounel gant Karelia Finnek a heulie ar stêr Setra war-du ar gwalarn e Strizh-Douar Karelia. Gant pobloù finnek e oa bet poblet Ingria da gentañ - Izhoriz, Voted ha diwezhatoc'h Finniz Ingria hag Estoniz - met peurrusianekaet e oa bet er bloavezhioù 1930.

Reizhkredennek eo pobloù orin ar vro - ar voted hag an izhoriz - met goude an aloubadeg svedek e teuas Finniz Ingria, luterianed anezho, da vezañ ar re niverusañ. Ingria n'eo ket bet ur stad biskoazh, nemet e 1920 pa voe savet republik Ingria an Norzh hag hec'h annezidi ne furment ket ur vroad daoust ma oa anavezet o broadelezh gant an Unvaniezh Soviedel. Aet eo hogozik da get pobloù-orin ar vro asambles gant o yezhoù na vezont mui komzet nemet gant un nebeud tud kozh.

## Pennad kar
*Brezel Ingria

## Notennoù ha daveoù
Kingisepp

**Kingisepp** (Rusianeg : Кингисе́пп, gwechall **Yamburg** (Я́мбург)) ha **Jaama** (Я́ма), a zo ur gêr en Oblast Leningrad, Rusia, war ribloù ar stêr Luga emañ lec'hiet, 137 km war-du ar c'honôk eus Sankt Peterbourg, 20 km war-du ar reter eus Narva ha 49 km war-du ar su eus Pleg-mor Finland. 50,295 annezad he-deus hervez kontadeg 2002.

Meneget e oa bet ar gêr evit ar wech gentañ e 1384 pa savas Republik Novgorod ur c'hreñvlec'h enni.Yama pe Yamsky Gorodok a galvas-hi anezhi hervez ur meuriad finek a veve er vro. Div wech e talc'has ar c'hreñvlec'h ouzh ar Varc'hegourien Deudonek e 1395 hag eus 1444 a 1448. Da Sveden e voe roet e fin Brezel Livonia met da Rusia e voe adroet 12 blovezh diwezhatoc'h, e 1595. Goude Feur-skrid Stolbovo e tremenas da Sveden adarre.

Ad aloubet e voe gant Rusia e 1703 e-pad Brezel Bras an Norzh ha da **Jamburg** a voe kemmet hec'h anv. Pemp bloiaz goude-se e roas Peter Meur ar gêr da Alexander Menshikov, duk Ingria. Hec'h anv allamanek a viras ar gêr betek 1922 pa gemmas ar volcheviked anezhañ da enoriñ Viktor Kingissepp, ur penn kommunour estoniat.
Sint-Truiden

**Sint-Truiden** (e limbourgeg: *Sintruin*, e galleg: *Saint-Trond*, skrivet gwezharall:*Saint-Tron*) a zo ur gêr eus Belgia e proviñs Limbourg.

## Istor
* Krouet e voe Sint-Truiden e 693 gant sant Trudon. Un abati a savas eno; e kreiz-kêr emañ c'hoazh. 
* Unan eus an 23 *c'hêr Vat* eus Priñselezh Liège e oa.
* Brezel bed kentañ: fuzuilhet e voe 20 den nannsoudard ha distrujet tiez d’an 9 a viz Eost 1914 gant Brigadenn Husarded Gward Impalaerel al Lu alaman.
Visé

**Visé** zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.

## Istor
* Brezel bed kentañ: eno e kouezhas ar c’hentañ archerion ha soudarded war-droad eus Lu Belgia d’ar 4 a viz Eost 1914 e penn-kentañ aloubadeg ar vro gant al Lu alaman. C'hwezhet e voe an tan en iliz gant an Alamaned d’an 10 a viz Eost 1914. D’ar 15 aviz Eost 1914 e voe distrujet gante 600 ti, an ti-kêr, kouentoù ar Sepulkrinezed hag ar Rekollezed ha tiez ar c’horfuniadoù.
Walcourt

**Walcourt** (walloneg : *Walcoû*) zo ur gêr e Belgia e Proviñs Namur. 


Walcourt Namur Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Walcourt vlag.svg|Banniel
Walcourt wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 123,64 km²
* Poblañs (2022) : 18 429 a dud
* Stankter : 149 den/km²
Timbroù Tasmania

Ar suañ enezenn en Emisferenn ar Su eo Tasmania, lec’hiet e gevred kevandir Aostralia. Trevadennet eo gant ar Rouantelezh Unanet e 1803 evit en em zizober eus an dud kondaonet gant ar justis saoz. Unan eus stadoù « Commonwealth of Australia » (Kenglad Aostralia) eo bremañ.

Etre 1853 ha 1912 ez eus embannet timbroù e Tasmania en e anv.

N’eo ket Tasmania avat a lenner war ar daou rummad kentañ (e 1853 hag e 1858) met “VAN DIEMENS LAND”, da lavaret eo anv kentañ ar vro bet roet dezhi gant an dizoloer Abel Tasman en enor da Anthony van Diemen, gouarnour-meur Kompagnunezh Nederlandat Indez ar Reter e-pad ar XVIIvet kantved.

Lesanvet eo « Courier » ar rummad kentañ rak savet eo bet gant embanner kazetenn ar vro.

Ar rummadoù kentañ a ginnig poltred ar Rouanez Viktoria, ha ma vefe en ur geñver pe a-skerb, e-kreiz kadrennoù disheñvel.

E 1883 ez implijer pevar zimbr kemedel gant ar meneg *Stamp Duty Tasmania* warno tresadenn ur beghouad.

Ar rummad diwezhañ zo gouestlet d'al lec’hioù bravañ war an enezenn moarvat : al lenn Marion, menez Wellington, kêr Hobart, bolzenn Tasman, porzh-mor Davey, lamm-dour Russel, menez Gould ha lenn St Clair, lamm-dour Dilston.

Daou dimbr soulgarget “1 ½ d.” ha ONE PENNY a voe moulet e 1905 ha 1912.

E 1901 en deus emezelet Tasmania da Genglad Aostralia, ur Stad dizalc’h savet gant unvaniezh c’hwec’h proviñs, hag adalek 1913 eo timbroù Aostralia a zo implijet.

## Liamm diavaez

*  The Royal Philatelic Society London : https://web.archive.org/web/20071207231516/http://www.rpsl.org.uk/tasmania/index.html
Ponte Buggianese

**Ponte Buggianese** a zo ur gumun ag Italia eus proviñs Pistoia.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gumun .
Dmitriy Mendeleyev

**Dmitriy Ivanovitch Mendeleyev** pe **Mendeleev** (ruseg : Дмитрий Иванович Менделеев) a zo bet ganet d'an 8 a viz C'hwevrer 1834 e Tobolsk (Rusia) hag aet da Anaon d'an 2 a viz C'hwevrer 1907 e Sant-Petersbourg (Rusia).

Brudet eo evit e labour war renkadur modern an elfennoù kimiek : bet embannet e 1869 e oa bet anvet an oberenn-se "Taolenn Mendeleyev". Lavaret en doa e c'halle an danvezioù kimiek bezañ kempennet diwar ur skouer hag a c'hellfe rakwelet galloudoù an danvezioù dianav d'an ampoent (63 elfenn hepken a veze anavezet mat).
Kregiñ a reas gant ar skol-veur e 1850. Dont a reas da vezañ pennskiantour ul lise e Krimea e 1855 met distreiñ a reas da Sant-Petersbourg e 1856, bezañ tapet e ziplom gantañ er bloavezh-se. Da 25 bloaz e teuas da labourat da Heildelberg gant skiantourien evel Robert Bunsen pe Gustav Kirchhoff. Anvet e oa bet da skiantour meur e 1887.

Pa voe dizoloet an elfenn gimiek **101** he niver atomek e 1955 e voe badezet mendeleviom en enor hag eñvor dezhañ.

An deiz a hiziv e reer gant ar renkadur kempennet gant ar fizikour amerikan Glenn Seaborg kinniget e 1944 : 118 elfenn a yae d'ober an daolenn-mañ d'an 31 a viz Kerzu 2015.
## Buhez
Mendeleyev a oa ganet e kêriadenn Verkhnie Aremzyani, nepell diouzh Tobolsk e Siberia, an dud a oa Ivan Pavlovich Mendeleev (1783–1847) ha Maria Dmitrievna Mendeleeva (ganet Kornilieva) (1793–1850). An tad-kozh kostez an tad Pavel Maximovich Sokolov a oa ur beleg ortodoks rusian eus rann-vro Tver region. Labouret en doa evel mestr-skol ha kelenner war an arzoù, politikerezh ha prederouriezh.
## Koun
Plasennoù pe objedoù a zo bet liammet ouzh an den pe gant e labourioù.
Zanzibar

**Zanzibar** zo un enezeg war aod Tanzania, e Meurvor Indez. Div enezenn zo enni : Unguja (anvet ivez a-wechoù *Zanzibar*), an hini bennañ, er su, ha Pemba, bihanoc’h, en norzh.

Bevañ a ra Zanzibar diwar kenwerzh ar spisoù (muskadez, kanell ha pebr, ha dreist-holl tachoù jenofl) ha diwar an touristerezh. A-wechoù ez eus bet graet « Inizi ar Spisoù » eus enezeg Zanzibar (gant Enez Mafia lakaet da heul), met an anv-se a reer ivez eus an Inizi Maluku (en Indonezia bremañ). E miz Ebrel 1964 e oa bet unvanet Republik Zanzibar ha Tanganyika evit sevel Republik Unvan Tanzania. Damemren eo an enezeg, ha Zanzibar City, war enez Unguja, eo ar gêr-benn.

## Tud
E Zanzibar eo bet ganet ar c’haner Freddie Mercury.

## Gwelet ivez
*Sultaned Zanzibar
*Timbroù Zanzibar - Burevioù gall

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel gouarnamant Zanzibar
Evgeni Alekseiev

**Evgeni Alekseiev** (e ruseg: Евге́ний Влади́мирович Алексе́ев) a zo bet ganet e Pouchkin (Rusia) d'an 28 a viz Du 1985.

Mestrc'hoarier echedoù rusian.
Kampion Rusia e 2006 goude bout bet trec'h war Dmitriy Yakovenko.

2589 e oa e renk Elo d'ar 1añ a viz Genver 2022 (255 c'hoarier er bed).

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* Kinnig
* Kinnig
Timbroù Tripolitania

Tripolitania pe Tripolitana a vez graet eus rannvro Tripoli, keoded eus kornog Libia, e hanternoz Afrika. Tiriad an Impalaeriezh Otoman e oa a-raok na kouezhfe etre daouarn an Italianed e 1911, goude ur brezel etre rouantelezh Vittorio Emanuele III a-enep Turkia hag a echuas gant sinadur Feur-emglev Lausanne d'an 18 a viz Here 1912.

Emren e oa ar vro ez-ofisiel, nemet aloubet e voe mui pe vui gant an Italianed goude ar Brezel-bed kentañ. Dont a reas da vezañ un drevadenn zisheñvel diouzh Libia etre ar 26 a viz Even 1927 hag an 3 a viz Kerzu 1934. Staget e voe ouzh Libia warlerc’h.

Dilestrañ a reas ar soudarded saoz eno e 1943, ha meret ar vro (ha hini Cyrenaica) gant melestradurezh ar Rouantelezh Unanet betek 1951. 

Gant ar rummad gouestlet da *Brezegerezh ar Feiz* e krogas e 1923 an embann timbroù evit Tripolitana dindan an aotrouniezh italian. Timbroù italian dreistmoullet e oant, betek 1925. 

Adalek 1926 ez eus lakaet er-maez rummadoù a-ratozh evit broioù dindan dalc’h Italia Mussolini, unan oc’h enoriñ da skouer an *Institute Coloniale Italiano* : skeudennaouiñ a rae ur vaouez roman war-sav, o tec’hel ur c’hleze en he dorn dehou hag ur pal en dorn fall.

Un toullad rummadoù evit ar post dre garr-nij a voe embannet etre 1931 ha 1933. E miz Here 1934 ez eus embannet c’hwec’h timbr evit brudañ Eil Diskouezadeg Arzoù an Trevadennoù. Da c’houde e voe graet gant timbroù trevadenn italian Libia e korn-bro Tripoli.

Red an Eil brezel-bed a gas ar Saozon da verañ Tripolitania adalek 1943. 

Etre 1948 ha 1950 : edo ar velestradurezh vilourel saoz e penn ar vro. Timbroù gant poltred ar Roue George VI dreistmoullet M.E.F. (“Middle East Forces” ) a zo implijet e Tripolitania, evel e Cyrenaica, Eritrea hag Etiopia da c’houlz-se.

Etre 1950 ha 1951 : ar velestradurezh nann-soudardel a embann timbroù saoz dreistmoullet "B A TRIPOLITANIA M A L " evit "British Administration" (*Melestradurezh Breizh-Veur*) ha “Military Administration Lire” (Lira ar Velestradurezh Soudardel).

E 1951, pa voe embannet dizalc’hidigezh Rouantelezh Libia e kollas Tripolitana e bersonelezh postel.

## Pennadoù kar
*Timbroù Cyrenaica
*Timbroù Fezzan Ghadames
*Timbroù Libia
Deiziadur Bahá'í

Implijet e vez an **deiziadur Bahá'í** gant ar Feiz vBahá'í. Un deiziadur heoliek eo gant bloavezioù a 365 devezh ha bloavezhioù bizeost a 366 devezh. 19 miz a 19 devezh a ya d'ober ar bloavezhioù. Dastumet e vez an devezhioù a chom e pevar pe pemp "devezh etre". Deraouiñ a ra ar bloavezhioù e kedez an nevezamzer ha kontet e vez adalek ar 21 a viz Meurzh 1844, deroù ar Marevezh Bahá'í.

## Istor

Krouet e voe an deiziadur Bahá'í gant ar Bab. Bahá'u'lláh a wiriekaas anezhañ ha lakaat a reas an Naw-Rúz, pe Kedez an nevezamzer, da zeiz kentañ ar bloaz. Daoust ma c'hell ar gedez c'hoarvezout d'an 20, 21 pe 22 a viz Meurzh e tisklêrias Shoghi Effendi e chomfe liammet an deiziadur Bahá'í ouzh an deiziadur gregorian hag e teraoufe ar bloavezh d'an 20 a viz Meurzh.

## Mizioù

19 miz a ya d'ober an deiziadur Bahá'í. Ar Yun Naontek Devezh a vez graete-pad miz **Alá’**. War-lerc'h e vez lakaet ar pevar pe pemp deiz etre, Ayyám-i-Há o anv.

## Deizioù Santel

Bez' ez eus 11 deiz santel en deiziadur Bahá'í. Gouel Ridván, a bad 12 devezh, a zo an hini santelañ hag anvet e vez alies ar "Gouel Meurañ"

## Devezhioù ar sizhun

## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Joubaland

**[[Joubaland]]** zo ur Stad a zo e Su Republik Kevreadel Somalia, stok ouzh Kenya.

D’ar 15 a viz Gouere 1924 e roas ar Rouantelezh-Unanet ar Joubaland da Italia, a oa mestr war Somalia italian abaoe 1881.

D’an 29 a viz Even 1925 ec’h embannas ar Stad italian timbroù italian soulgarget "OLTRE GIUBA", da lavaret eo "Treuz-Jouba", ar rummad diwar-benn ar roue Vittorio Emanuele III da skouer, pe an timbroù evit lidañ 700 deiz-ha-bloaz marv sant Frañsez a Asiz.

D’ar 22 a viz Ebrel 1926 e teuas er-maez 7 timbr warno kartenn ar vro hag ar meneg "COMMISSARIATO GENLE / DELL' OLTRE GIUBA". Heuliet e voe gant ar rummad gouestlet d’an *Institute Coloniale Italiano* dindan an alc’hwez OLTRE GIUBA.

Staget e voe Joubaland ouzh trevadenn ar Somalia italian d’ar 1añ a viz Gouere 1926.

Dizalc’h e voe Somalia italian d’ar 1añ a viz Gouere 1960, hag a-unvouezh gant Somaliland saoz e savjont asambles Republik Kevreadel Somalia.

D’an 3 a viz Gwengolo 1998 ec’h embannas an Emsav Brogarour Somalian dizalc’hiezh ar Joubaland, er-maez eus Republik Kevreadel Somalia, a oa un dachenn-vrezel etre meuriadoù ha strolladoù a bep seurt. Betek an 11 a viz Even 1999 e padas ar Stad nevez hep bezañ anavezet gant ar gumuniezh etrebroadel. N’eus ket bet embannet timbroù gant an ensavadur-se war a seblant.

## Pennad kar
*Timbroù Somalia italian
Roue Waroch

Ar **Roue Waroch** a zo ur gejadenn sonerion a vez dalc'het bep blez e Pleskob e miz C'hwevrer abaoe 1996. Aozet e vez gant Petra Neue. 

## Anv
*Waroch* zo ur stumm skrivet kozh eus anv ar roue Gwereg, pe Gwereg Iañ, roue Bro-Ereg, a zo miret ivez e galleg (a ra ivez gant ar stumm fazius Waroc'h) . 

## Liamm diavaez
* Ar fest hag ar c'hevredad ''Petra Neue''
Timbroù Santez-Lusia

Emañ enezenn Santez-Lusia er Mor Karib, etre Martinik ha Sant-Visant hag ar Grenadinez.

Dindan dalc’h ar Rouantelezh Unanet eo abaoe penn-kentañ an XIXvet kantved. Krog eo ar velestradurezh saoz da embann timbroù evit an enezenn e 1859, gant poltred ar Rouanez Viktoria.
 
Ur Stad dizalc’h eo Santez-Lusia abaoe an 12 a viz C’hwevrer 1979.
Timbroù a-zivout al laboused

**[[Timbr]]où a-zivout al [[labous]]ed** a vez embannet gant ur yoc'h Stadoù er bed.


Faroe stamp 022 common snipe.jpg|*Gallinago gallinago faeroeensis* (Gioc'h-lann)
Faroe stamp 023 oyster catcher.jpg| * Haematopus ostralegus malacophaga* (Morbig-Eurazia)
Faroe stamp 024 whimbrel.jpg|*Numenius phaeopus phaeopus* (Kefeleg-Mae)



Faroe stamp 030 gannet.jpg|:*Morus bassanus bassanus* (Morskoul boutin)
Faroe stamp 031 puffin.jpg|*Fratercula arctica grabae* (Poc'han)
Faroe stamp 032 guillemot.jpg|*Uria aalge spiloptera* (Erev beg hir)



Stamp of Seychelles - 1996 - Colnect 417705 - Seychelles Paradise Flycatcher Terpsiphone corvina.jpeg



The Soviet Union 1957 CPA 1986 stamp (Gray Partridge).jpg
The Soviet Union 1957 CPA 1991 stamp (Mallard).jpg
The Soviet Union 1957 CPA 1987 stamp (Black Grouse).jpg



Stamp of Georgia - 1996 - Colnect 225809 - Birds - Mini Sheet with MiNo 15 67.jpeg



Stamp of Albania - 1971 - Colnect 352365 - Birds mini sheet with one label.jpeg



Stamp of Moldova - 2011 - Colnect 217195 - Birds - MiNo 763 66.jpeg
Heinrich Himmler

**Heinrich Luitpold Himmler** (ganet d'ar 7 a viz Here 1900 e Munich ha marvet d'an 23 a viz Mae 1945 e Lüneburg), a voe e-touez pennoù galloudusañ an Trede Reich.
Mestr dibar an SS (*Reichsführer-SS*) e voe, ha mestr war holl servijoù polis Alamagn p'edo e penn *der Deutschen Polizei*, ar Gestapo en o zouez. Gwelet eo ivez evel ar *Jahrhundentmörders* (« muntrer ar c'hantved ») gant un nebeud speredoù alaman. Dre emlazh e varvas, kuit a vezañ paket ha barnet.

Kiriek e voe Himmler eus ar pep pouezusañ en oberenn distrujañ an eneberezh politikel en Alamagn nazi hag er renad-se, diazezet war ar spont er broioù aloubet. Mestr pennañ ar c'hampoù-tolpañ ha distrujañ e voe, hag aozer meur an "diskoulm diwezhañ".

## Harzadenn hag emlazh

Argaset gant e gamaraded, klasket war e-lerc'h gant ar Gevredidi, Himmler a glaskas ul lec'h repu. N'en devoa ket prientet un darvoud evel hennezh da c'hoarvezout, prientet en devoa memestra ul levrenn soudard faos gant an anv "Serjant Heinrich Hitzinger". Gant ur strolladig e tec'has war-du Friedrichskoog d'an 11 a viz Mae, hep n'en devije ul lec'h repu resis en e spered.
Gwereg Iañ

**Gwereg**, pe **Gwereg Iañ** (war-dro 500-550), a oa roue kentañ Bro-Ereg, ur rouantelezh a voe roet dezhi anv ar roue.

## Anv
Kavet e vez ivez an anv-mañ skrivet **Waroch**, **Waroc**, **Warok**.

Ar skrivadur **Waroc'h** zo ur stumm fazius eus an anv. 

N'hall ket ar stumm *Waroc'h* bezañ deuet war-wel a-raok ma voe ijinet ar c'h gant an Tad Juluan Maner. C'hoarvezet eo ar fazi dre ma n'ouied ket penaos distagañ ar stumm skrivet *Waroch* a-raok.

## Istor
Krediñ a reer eo en Alre e oa kêrbenn ar roue Gwereg Iañ.

Tri bugel en dije bet:
*e vab henañ Kanao a voe roue war e lerc'h,
**Macliau*, eskob Gwened, a voe roue war-lerc'h e vreur; 
*Trifina, a zimezas da Conomor, kont Poher.

Gant e vab-bihan Gwereg II avat (a-wechoù e vez mesket an daou anv) eo e voe kemeret kêr Gwened, dalc'het neuze gant ar Franked, e 577.

## Fest
E anv a zo bet roet d'ur gouel hag a vez aozet bep blez : ar Roue Waroch, diouzh e anv e galleg.

## Notennoù

## Levrlennadur
*Howorth, Henry H. "The Ethnology of Germany. Part 3: The Migration of the Saxons." *The Journal of the Anthropological Institute of Great Britain and Ireland*, Vol. 7. (1878), pp 293&ndash;320. 
*Gregor Teurgn. *The History of the Franks, Volume II: Text*. Troet d'ar saozneg gant O. M. Dalton. Clarendon Press: 1967.
Kanao Iañ

**Kanao Iañ** voe roue Bro-Ereg war-dro 550, war-lerc'h e dad Gwereg Iañ. Lazhet e vije bet e 560 en un emgann enep un arme frank nepell diouzh Gwenrann hervez Gregor Teurgn.

E vreur Makliaw (pe Macliau) a voe roue war e lerc'h. 

### Lenn
* Myles Dillon, Nora K. Chadwick *Les royaumes celtiques*, Fayard Paris 1974 , ennañ ur pennad gant Christian-J. Guyonvarc'h ha Françoise Le Roux diwar-benn « La Gaule dans le monde celtique ».
* Christian Y.M. Kerboul *Les royaumes brittoniques* éditions du Pontig, COOP Breizh, Spezed 1997 .
* A.J. Raude *L'origine géographique des Bretons armoricains*, Dalc'homp Sonj, An Oriant 1996.
Makliaw

**Makliaw** (pe *Macliau*, pe *Macliavus* e latin), mab da Wereg Iañ, a voe seizhvet eskob Gwened ha kentañ eskob brezhon, war-lerc'h 550, gant harp Felis Naoned, eskob Naoned. 

Roue Bro-Ereg (560-577) e voe war-lerc'h e vreur Kanao Iañ.

## Levrlennadur
* Myles Dillon, Nora K. Chadwick; *Les royaumes celtiques*, Fayard Paris 1974 , ennañ ur pennad gant Christian-J. Guyonvarc'h ha Françoise Le Roux diwar-benn « *La Gaule dans le monde celtique* ».
* Christian Y.M. Kerboul. *Les royaumes brittoniques*. Éditions du Pontig, COOP Breizh, Spezed, 1997 .
* A. J. Raude. *L'origine géographique des Bretons armoricains*, Dalc'homp Sonj, An Oriant 1996.
Paul Devos

**Paul Devos** a zo bet ganet e 1911 ha marvet e 1981. Ur c'hoarier echedoù belgiat e oa. 
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### Kampionad belgiat
* Tapout a reas an eizhvet plas 1,5/8 (+ 1, = 1, - 6) e 1935.
* Kampion Belgia e 1933, e 1937 (a-gevred gant Alberic O'Kelly de Galway), e 1940, e 1941, e 1945 hag e 1948.
* Kampion Kevre Echedoù Belgia e 1937 (a-gevred gant Alberic O'Kelly de Galway), e 1941 hag e 1945.
### Kevezadegoù dre skipailh
#### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas div wezh e skipailh Belgia.

## Ur bartienn : [[Alberic O'Kelly de Galway]] a-enep da Baul Devos (1937)
1.Mf3 Mf6 

2.c4 c6 

3.b3 g6 

4.Fb2 Fg7 

5.g3 0–0 

6.Fg2 d5 

7.0–0 Ma6 

8.d3 Fe6 

9.Mbd2 Dc8 

10.Te1 Fh3 

11.Fh1 h5 

12.Tc1 Df5 

13.a3 Fh6 

14.b4 Mg4 

15.cxd5 cxd5 

16.b5 Mb8 

17.Tc5 Me3 

18.Db3 Md7 

19.Tc7 e5 

20.Dc3 d4 

21.Mxd4 Dxf2+!! 

0-1 
(diwar ar gazetenn « L’Echiquier », Gwenholon-Here 1937, pajenn 257).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* E c’hoari e Chessgames
* 66 partienn e 365 Chess
* Kampionad Belgia 1937

]
Yann Mari Ewan Heneu

**Yann Mari Ewan Heneu** (*Jean-Marie Héno*, er marilhoù) a oa ur beleg hag ur skrivagner a Vro-Wened, ganet e Neizin d'an 23 a viz Genver 1868, ha marvet e Lanvodan d'an 8 a viz Here 1929. Brudet eo evel skrivagner e hengoun al lennegezh brezhonek Bro-Wened ha fonnus ar skridoù en deus savet. E zastumad kontadennoù Bourapted en tiegeh (embannet e-barzh Dihunamb e 1906) eo e oberenn anavezetañ. Dindan meur a anv-pluenn anavez en deus skrivet : *Alban, Alban er Meliner, Er Flaouitour, Iann Skod Derù, Huitellour, J.H. Kosman, Mab Azen, Mab er Halvé, Mab er Hemener, Mab er Jiboésour, Maeleg er Blañoeh, Er Meitour, Penetiou, Talhoarn, Tujen er Halvé*.

## Buhez
Studiañ a reas e kloerdi bihan Santez-Anna-Wened hag e kloerdi bras Gwened hag e voe beleget d'an 23 a viz Kerzu 1893. Anvet e voe da gure e Plezheneg, Ploue ha Berrig, a-raok bezañ person e Noaloù ha Lanvodan, e-lec'h ma varvas. Kejañ a reas e 1905 gant Loeiz Herrieu hag e krogas gant pourveziñ testennoù e-leizh evit ar c'helaouenn Dihunamb. Liesseurt e voe ar c'henlabourerezh : komz plaen, barzhoniezh, buhezioù sent, troidigezhioù… Skridoù a voe embannet goude e varv gant Loeiz Herrieu hag André Mellac o doa resevet e baperioù. Pennadoù a voe embannet gant Ar Vro, Brittia ha Feiz ha Breiz ivez. Chomet eo diembann un toullad skridoù.

## Oberennoù
* *Istoer Breih pé hanes er Vretoned*, kempennet gant Loeiz Herrieu hag André Mellac, Embannadurioù Dihunamb, An Oriant, 378 p., 1910
* *Guéladen Tondal, beaj burhudus ér bed arall pe er péh e huelas Tondal er bed arall*, Embannadurioù Dihunamb, An Oriant, 1932, 65 p.
* *Bourapted an tiegeh*, Embannadurioù Dihunamb, An Oriant, 1932, 184 f. 2l. Adembannadur : *Bourrapted an tiegezh*, kempennet gant Goulven Pennaod, Ploveilh, Preder, n°179-180, 1974, 116 p.
* *Derdriu ha lah mahbed Usneh*, Embannadurioù Dihunamb, An Oriant,1933, 65 p.
* *Mab azen hag é ré kar*, Embannadurioù Dihunamb, An Oriant, 1935, 175 p.
* *Er Graal Santel*, Embannadurioù Dihunamb, An Oriant, 1935, VI-414 p.
* *Anken en Nibelungen, tennet a lennegeh koh Germania*, Embannadurioù Dihunamb, An Oriant, 1939, 62 p.
* *Ribardenneu*, Embannadurioù Dihunamb, An Oriant, 1939, 170 p.

## Notennoù
Bourapted en tiegeh

**Bourapted en tiegeh** (*Bourraplted an tiegezh* e brezhoneg unvan) zo un dastumad 18 kontadenn, skrivet gant J. M. Héneu, embannet gant Dihunamb e 1932. Adembannet eo bet gant Preder e 1974.

## Taolenn

## Liammoù diavaez
* Lenn en-linenn
Timbroù an Inizi Karolina

Inizi Caroline a vez graet eus un enezeg lec’hiet e kornog ar Meurvor Habask, e biz Ginea-Nevez.

Trevadenn Spagn e oa an *Islas Carolina* adalek 1886, goude ma oa bet diskoulmet gant ar pab Leon XIII an tabut etre ar vro-se hag Alamagn war c’houlenn aotrouniezh war an inizi.

Koulskoude, da heul ar brezel etre Spagn hag ar Stadoù-Unanet e tivizas rouantelezh Alfonso XIII gwerzhañ an enezeg da Alamagn e 1899 evit 25 million a *besetas*. Gant an Alamaned e voe lakaet war droad ur servij postel war an tiriad gwarezet (*Schutzgebiet*) adanvet *Karolinen* ganto. An timbroù alaman soulgarget a veze implijet da gentañ, hag e 1901 e veze kavet da brenañ timbroù boas trevadennoù Alamagn, da lavaret eo ar vag *Hohenzollern* gant ar meneg KAROLINEN.

Aloubet e voe an enezeg gant Japaniz d’an 8 a viz Here 1914. Gant Kevredigezh ar Broadoù e voe aotreet ez-ofisiel Japan e 1920 da verañ an Inizi Caroline. Kement-se a voe graet gantañ betek ma voe skarzhet gant an Amerikaned e dibenn an Eil Brezel-bed e (1944). Timbroù Japan e voe re an Inizi e-pad ar prantad 1914-1944.

Fiziet e voe an Inizi e melestradurezh Stadoù-Unanet Amerika gant Aozadur ar Broadoù Unanet e miz Gouere 1947, gant statud ur rann eus an *Trust Territory of the Pacific Islands* ("Tiriad Fiziet Inizi ar Meurvor Habask"). Timbroù Stadoù-Unanet Amerika a voe implijet etre 1944 ha 1983.

Dre ar c'houlennadeg aozet e 1979 e tibabas ar strobad inizi Palau bezañ dizalc’h, pezh ac'h eas da wir d'ar 1 a viz Genver 1981. Anvet eo Republik Palau bremañ.

E 1983 e voe savet Stadoù Kevreet Mikronezia gant ar peurrest eus an enezeg.

## Pennadoù kar
* Timbroù Mikronezia
* Timbroù Palau
Dihunamb

***Dihunamb!*** (*Dihunomp !*) a oa ur gelaouenn viziek e brezhoneg Gwened, a voe embannet etre 1905 ha 1944.

E miz Genver 1905 e voe moullet an niverenn gentañ en Oriant ha dont a reas er-maez betek miz Eost 1944.

Savet e voe gant Loeiz Herrieu a gavas harp buan gant un nebeud tud all evel Yann-Vari Heneu hag Andrev Mellag. Loeiz Herrieu e voe rener ar gelaouenn betek 1944. 

E-barzh *Dihunamb* e veze kavet pennadoù a bep seurt gant ar gwellañ skrivagnerien eus Bro Gwened : kanaouennoù, krennlavarioù, sorbiennoù, kuzulioù mat evit al labourerien-douar... Dont a reas er-maez bep miz, nemet e-pad ar Brezel-bed kentañ, pa oa Loeiz Herrieu war an talbenn, e reter Bro-C'hall. 395 niverenn a voe embannet en holl ha betek 3 000 den a voe koumanantet.

Dihunamb20.03.1942.jpg|Tennad eus ul lizher gant ar C'homiser Ispisial eus Komiserdi an Oriant d'an Isprefed, d'an 20 a viz Meurzh 1942 ; diskouez a ra e veze eveshaet Dihunamb gant ar polis.
Berzet e voe ar gazetenn e-pad ur prantad e 1940 gant André Bousquet, isprefed gall an Oriant.

## Levrlennadur
**Textes vannetais choisis dans Dihunamb*, J. Le Dû ha Y. Le Berre, Studi, Roazhon
**Dihunamb - Studiadenn war ar pennadoù embannet etre 1905 ha 1914*, Daniel Carré, Hor Yezh

## Liammoù diavaez
* Lod eus niverennoù Dihunamb el lec'hienn Gallica
* Lod eus niverennoù Dihunamb el Levraoueg Niverel Breizhek hag Europeat
Brezhoneg Gwened

**Brezhoneg Gwened**, pe **gwenedeg**, a vez graet eus brezhoneg Bro-Ereg.
Perzhioù dibar zo dezhañ, a-fed pouez-mouezh, yezhadur, ha geriaoueg.

## Perzhioù dibar ar gwenedeg

## Levrlennadur
* AR MENTEG, T. (2007) *Dastumad gerioù a rannyezhoù ar gevred (Dictionnaire de vannetais breton-français)* Hiziv An Deiz, 2007, 253 pages, .
* DE CHÂLONS, P. (réédité par J. LOTH en 1897), Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes, Rennes : Plihon et Hervé : http://www.archive.org/details/dictionnairebre01unkngoog
* ERNAULT, E. (1998), Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes, avec un supplément de LE GOFF, P., Brest, Brud Nevez/Emgleo Breiz (première édition 1919, Vannes : Lafolye Frères) : http://www.archive.org/details/bretonvannes
* ERNAULT, E., LE MENN, G. (éditeur), et alii (2008), Emile Ernault, Supplément inédit à son dictionnaire vannetais, Saint-Brieuc : Skol.
* FLEURIOT, L. (2005), « La place du dialecte de Vannes dans l’histoire du breton », in Chants traditionnels vannetais, collecte de Jean-Louis Larboulette, 1902-1905, Pontivy : Dastum Bro-Ereg.
* GUILLEVIC, A., LE GOFF, P. (1902), Grammaire bretonne du dialecte de Vannes, Vannes : Lafolye Frères, rééd. Brest : Ar Skol Vrezoneg/Emgleo Breiz
* GUILLEVIC, A., LE GOFF, P., (1986), Geriadurig Brehoneg-Galleg, Brest : Ar Skol Vrezoneg/Emgleo Breiz.
* HERRIEU, M. (1999, 2001), Dictionnaire breton / français (vannetais), Brest : Emgleo Breiz.

## Lennegezh wenedek
Pinvidik eo al lennegezh wenedek. Skrivet e oa bet gant un doare-skrivañ dibar, pe, nevesoc'h 'zo, e peurunvan azasaet ouzh perzhioù gwenedek 'zo. E-touez ar skrivagnerien wenedek e kaver:
*Jean Marion (1759-1824)
*Yann-Vari ar Joubiouz (1806-1888)
*Job ar Bayon (1876-1935)
*Guillam er Borgn (1840-1927)
*Aogustin Gwilhevig (1861-1937)
*Yann-Vari Heneu (1868-1929)
*Loeiz Herrieu (1879-1953)
*Job Jaffre (1906-1986)
*Yann-Bêr Kalloc'h (1888-1917)
*Zavier Langleiz (1906-1975)
*Pier Laorañs (1874-1952)
*Roperzh ar Mason (1900-1952)
*Jean-Baptiste Oliéreu (1856−1930) 
*Rafael Taldir
*Daniel Doujet
*David ar Gall

## Liammoù diavaez
* Skridoù e brezhoneg Gwened e lec'hienn François Louis
* Diwar-benn ar gwenedeg gant Site Sébastien Le Goff 
* Pennadoù gant Turiaw ar Menteg diwar-benn ar skritur peurunvan hag ar gwenedeg