Alan ar Rouz

***''Alan ar Rouz** a vez graet ivez a-wechoù eus Alan IV, dug Breizh*.

*'Alan ar Rouz*' (anvet *Alan Rufus* e [[latin]], *Alain le Roux* e [[galleg]] hag *Alan the Red* en [[saozneg]]) (war-dro 1040 – [[4 a viz Eost]] 1093)), aotrou [[Enor Richmond|Richmond]], a voe ur Breizhad a renk uhel a gemeras perzh en aloubadeg [[Bro-Saoz]] gant an [[Normaned]] e [[1066]], hag a deuas da vout unan eus aotrounez pinvidikañ e vro nevez. *Ar Rouz* a veze lavaret anezhañ peogwir e oa rous e vlev, a-hervez, hag eus e niz e veze lavaret * Alan an Du *.

== E vuhez==
=== E diegezh ===
Eil mab [[kont Pentevr]] e oa. E dad, [[Eozen Pentevr]] († 1079), a voe rejant [[Dugelezh Breizh]] entre 1040 ha 1047, hag e vamm, Agnès Kerne, a oa merc'h da [[Alain Canhiart]] [[kont Kerne]] .<br>
Kar e oa da Duged Breizh, ha dre ma oa e dad o ren war un darn vras eus ar vro etre 1040 ha 1056 en devoa gwir da vezañ anvet *Alan kont Breizh *. Kenderv a bell e oa ivez da [[Gwilherm an Alouber]] dre [[Hawiz Normandi]] (e vamm-gozh?).<br>
Droukvesk zo bet etrezañ hag [[Alan IV]], dug eus 1084 betek 1112, evel gant ar barzh [[Wace]], en XIIvet kantved, en e *Roman de Rou*, pe evel gant an istorour [[Edward Augustus Freeman|E. A. Freeman]]. Mesk zo bet ivez a-wechoù etrezañ hag e dad-kozh [[Alan Canhiart]].

=== Aloubadeg Bro-Saoz ===
Tost sur eo e voe pedet da gemer perzh en aloubadeg Bro-Saoz gant e genderv hag edo en [[emgann Hastings]] e 1066 gant e vreur Brian., ma oa ur rannarme a Vretoned dindan e urzhioù pe re e vreur.

En e varzhoneg *Lestorie des Engles* (savet entre 1135 ha 1147) e skriv [[Geoffroy Gaimar]] 20 gwerzenn hag e lavar edo Alan en emgann. [[Wace]] a skriv edo en tu kleiz d'an armead, hag a ra [[Alan Fergant]] anezhañ, ur fazi anat.<br>
En 1069 en em gannas e vreur Brian da ziarbenn un arsailh kaset gant mibien ar roue [[Harold II d'Angleterre|Harold II]] en [[Exeter]], ha neuze e tistroas da Vreizh. Alan ar Rouz a zeuas neuze da vout rener Bretoned Breizh-Veur. Test e veze alies pa veze sinet kartaoù gant ar roue, hag unan eus kuzulierien veur ar roue e oa hag a ranke bout en-dro dezhañ alies-bras. Divrud eo chomet rak evel baron leal d'ar roue ne veze ket anv anezhañ alies e kronikoù an amzer. <br>
D'e drugarekaat e voe roet douaroù a-leizh dezhañ e [[Yorkshire]]. An douaroù-se a oa bet, a-raok [[Feuz ha reuz en hanternoz Bro-Saoz|Bloavezhioù freuz]] 1069-1070, d'ar c'hont [[Edwin Mercia]] († 1071). 
En 1086, pa voe savet ar [[Domesday Book]], en devoa 440 [[aotrouniezh]]s a-strew en 11 kontelezh. Ar braz eus an douaroù a oa e [[Yorkshire]], [[Lincolnshire]], [[East Anglia]], hag e mervent ar vro. An douaroù kentañ en devoa bet moarvat e [[Cambridgeshire]].

=== Enor Richmond ===
E [[Yorkshire]] en devoa tostik da 200 aotrouniezh, hag holl en ur bloc'had, un dra divoas en amzer-se, rak ne roe [[Gwilherm an Alouber]] nemet douaroù a-strew d'e wizien, evit ma n'halljent ket o difenn re aes ma teuje dezho en em sevel a-enep dezhañ. Eus an holl zouaroù-se eo e veze graet « [[enor Richmond]]». Hennezh a oa unan eus an tri bloc'had douaroù gladdalc'hel krouet gant [[Gwilherm an Alouber]]. E lodenn Alan ar Rouz e oa 199 aotrouniezh, ha 43 ferc'henniezh all, ha gant se e oa un arme eus ar c'hreñvañ e gwalarn [[Yorkshire]], e kroashent an tremen o tont eus Bro-Skos da vont war-du [[York]]. Ken bras e oa an *enor*-se ma'z eo aet d'ober [[Richmondshire]] a hiziv. A-wechoù e vez lavaret e oa [[kont Richmond]], met biskoazh ne voe roet an titl-se dezhañ gant [[Gwilherm an Alouber]].

En 1075 e voe roet dezhañ douaroù ouzhpenn: ar re-se a oa bet d'ar baron [[Raoul Iañ Gael]], [[kont Norfolk]], hag a oa bet dilamet digantañ da vare [[Emsavadeg ar gonted]]. Gant an douaroù-se e oa an trede brasañ baron e Bro-Saoz da neuze, dirak [[Gwilherm Iañ Warenne]].

=== Dibenn e vuhez ===

Lakaat a reas sevel [[kastell Richmond]] a-us d'ar stêr [[Swale (stêr)|Swale]], adalek 1071. E-kreiz e [[enor]] e oa hag anezhañ e teu anv an enor.<br>
War-dro dibenn ren Gwilherm e oa e penn arme ar roue o lakaat seziz war [[Hubert de Beaumont-au-Maine]], [[beskont Maine]], repuet e [[Tour Sainte-Suzanne (Mayenne)|kastell Sainte-Suzanne]]. Tri bloaz e padas ar seziz, hag ur Breizhad all a voe lakaet e lec'h Alan ar Rouz e penn arme ar roue goude ur pennad.<br>
Pa varvas an Alouber e chomas feal d'e vab, [[Gwilherm II Bro-Saoz|Gwilherm ar Rouz]]. E sikour a reas da virout e gurunenn e-pad [[emsavadeg 1088]], ha perzh bras a gemeras e prosez [[eskob Durham]] [[Guillaume de Saint-Calais]] a c'hoarvezas goude.
==Pennadoù kar==
*[[Steven Treger]]
=== Liamm diavaez===
* K. S. B. Keats-Rohan, « Alan Rufus (d. 1093) », en *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004. Lennet e [http://www.oxforddnb.com/view/article/52358 Miz Du  2008].
== Levrlennadur ==
* André Wilmart, « Alain le Roux et Alain le Noir », *Annales de Bretagne*, levrenn 38 (1929), p.&nbsp;576-602.
* J. F. A. Mason, « The 'Honour of Richmond' in 1086 », *The English Historical Review'', levrenn 78, niv. 309 (Here &nbsp;1963), p.&nbsp;703-704.

## Notennoù