Alençon

**Alençon** eo pennlec'h departamant gall Orne e rannvro Normandi, war bevenn departamant Sarthe. War lez ar stêr Sarthe emañ. Navvet kêr Normandi eo gant ur boblañs a 25 744 den. Ur c'hroasent eo bet e-pad pell etre Rouen ha Tours, ha Pariz ha Breizh, a-raok lezel he flas d'Ar Mañs ha Laval. Bremañ eo ul lec'h anavezet evit e douristerezh glas ha sevenadurel.
## Gerdarzh
Meneget eo evel *Alencione* da vare ar vMerovingiz, *Alercio* e 1060 (ur fazi evit *Alencio* moarvat) hag *Alencio* e 1070. Un anv-den galian e vefe, met netra zo sur peogwir n'eus ket stummoù koshoc'h anavezet.
## Douaroniezh
* War gember ar stêrioù Sarthe ha Briante emañ Alençon, en diazad doureier "Liger-Breizh".
* War an hent etre Hanternoz Breizh ha Pariz e voe e-pad pell, a-raok ma voe dibabet Ar Mañs ha Laval e 1848 evit bezañ treuzet gant an hent-houarn Brest-Pariz.

## Istor
### [[Ragistor]]
En trowardrioù eo bet dizoloet lec'hiennoù eus an Neolitik, Oadvezh an arem ha dreist-holl Oadvezh an houarn. Met evit ar mare galian-ha-roman n'eus roud ebet eus ur *villa* pe ur *vicus*.
### [[Henamzer]]
Kristenidigezh ar gêr a grogas adalek kreiz ar . E-barzh ar broviñzh anvet *[[lugdunensis|Gallia lugdunensis]]* edo, Lyon he c'hêr-benn, hag er rann *Lugdunensis II*, ar pezh a glot gant Normandi a-vremañ. Ar rannvro-se a oa e-barzh ur rannvro velestradurel brasoc'h anvet *[[Tractus Armoricanus et Nervicanus]]* evit difenn an aodoù ouzh ar Saksoned.
### [[Krennamzer]]
Da vare ar Garolingidi edo Alençon e-barzh *ducatus cenomannensis*, Dugelezh Ar Mañs hag a oa ur rann eus Neustria. Taget e voe gant redadegoù ar Vikinged. E 911 e voe skoulmet Emglev Saint-Clair-sur-Epte etre ar roue karolingat ha Rollon, ur penn viking hag a zeuas da vezañ Dug kentañ Normandi.
#### [[Amzerioù modern]]
E 1636 e kemeras Jeneraliezh Alençon plas Dugelezh Alençon e framm Gouarnamant Normandi.
E 1637 e voe degemeret e kêr ur senez protestant. Er bloavezhioù 1660 e voe krouet gant ar brotestantez Marthe La Perrière ar *point d'Alençon* (adanvet *Point de France*) ha diazezet  e voe ganti ur vichererezh dantelez brudet. 
Er  ha  kantvedoù e voe Alençon ur bod eus an Disivoud protestant, met pa voe freizet Skrid-embann Naoned gant Loeiz XIV, roue Bro-C'hall, e 1685, e tec'has kuit Protestanted ar gêr (ha Katoliked zo ivez, ar re a laboure en dantelez hag er voullerez) dirak Dragoned ar roue, war-zu Bro-Saoz, an Izelvroioù hag an Inizi Angl-ha-Norman. Evel-se e voe distrujet penn-da-benn ekonomiezh ar gêr.
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790. Lakaet e voe da benn Kanton Alençon, da benn  Distrig Alençon ha da benn departamant Orne. Lakaet e voe da benn Arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800. E 1801 e voe savet kantonioù Kanton Alençon -Kornôg ha Kanton Alençon-Reter diwar Kanton Alençon.
* E 1793, goude e oa bet trec'het ar Vendéens e emgann Ar Mañs, e voent harzet ha kaset da Alençon evit bezañ fuzuilhet. Diwezatoc'h e voe gwastet ar vro gant ar Chouaned, Kadoudal ha Frotté en o fenn. Harzet e voe Frotté e Alençon, a-raok bezañ fuzuilhet, ha goude-se e voe sioul ar gêr en-dro.

### 
E deroù ar bloavezhioù 1850 e yeas ar boblañs dreist 15000 annezad. D'ar mare-se e oa o chom ar familh Martin, Louis ha Zélie an dud, kenwerzhourien anezho, hag a voe santelezhet, hag o femp merc'h, an holl leanezed anezho, unan anezho o vezañ Tereza a Lisieux, santelezet ivez gant an Iliz katolik. 

Etre miz Genver hag ar 7 a viz Meurzh 1871 e voe gouzalc'het ar gêr gant an Alamanted, e-pad ar brezel etre Bro-C'hall ha Prusia.
### 
E-pad an Eil Brezel-bed e voe gouzalc'het Alençon etre miz Even 1940 hag an 12 a voz Eost 1944. Ur *Frontstalag* a oa (ur c'hamp prizonidi eus an arme alaman). Etre ar 6 hag an 11 a viz Eost 1944 e voe bombezaet ar gêr un ugent gwech bennak gant ar Gevrididi, o lazhañ un 200 den bennak. Ar gêr gall kentañ dieubet gant an nerzhioù gall a voe Alençon, ar pezh ne voe ket gwall ziaes peogwir e oa aet kuit dija an Alamanted, ha tenn ebet ne voe ezhomm evit dieubiñ ar gêr.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell Duged Alençon
* an Ti-kêr
* ar *Maison d'Ozé*, lec'h emañ Ti an Douristed
* penniliz an Itron-Varia
## Emdroadur ar boblañs 1793-2006
Hervez an INSEE e oa 27 653 a dud o chom en Alençon e 2008 (65 575 en tolpad-kêrioù).
  (Krouet gant Wikipedia) 
Colors =
  id:grisclair value:gray(0.9)
  id:grisfonce value:gray(0.5)
  id:vert value:rgb(0,0.6,0.4)

ImageSize = width:710 height:247 
PlotArea = left:40 right:10 top:1 bottom:20
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
DateFormat = yyyy
Period = from:1790 till:2010
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1790

BarData =
  bar:16 text:
  bar:15 text:35000
  bar:14 text:
  bar:13 text:30000
  bar:12 text:
  bar:11 text:25000
  bar:10 text:
  bar:9 text:20000
  bar:8 text:
  bar:7 text:15000
  bar:6 text:
  bar:5 text:10000
  bar:4 text:
  bar:3 text:5000
  bar:2 text:
  bar:1 text:0

PlotData =
  color:grisclair width:0.5 # repères et légende axe vertical (population)
  bar:16 color:white  from:start till:end
  bar:15 color:grisfonce  from:start till:end
  bar:14  from:start till:end
  bar:13 color:grisfonce  from:start till:end
  bar:12  from:start till:end
  bar:11 color:grisfonce  from:start till:end
  bar:10  from:start till:end
  bar:9 color:grisfonce  from:start till:end
  bar:8  from:start till:end
  bar:7 color:grisfonce  from:start till:end
  bar:6  from:start till:end
  bar:5 color:grisfonce  from:start till:end
  bar:4  from:start till:end
  bar:3 color:grisfonce  from:start till:end
  bar:2  from:start till:end
  bar:1 color:grisfonce  from:start till:end

LineData =
  layer:front color:vert  width:1  # courbe de population
  points:(49,97)(70,94)   # 1793: 12954 h. à 1800: 12407 h.
  points:(70,94)(88,99)   # 1800: 12407 h. à 1806: 13222 h.
  points:(88,99)(133,103)   # 1806: 13222 h. à 1821: 13955 h.
  points:(133,103)(178,103)   # 1821: 13955 h. à 1836: 13934 h.
  points:(178,103)(193,103)   # 1836: 13934 h. à 1841: 13917 h.
  points:(193,103)(208,106)   # 1841: 13917 h. à 1846: 14388 h.
  points:(208,106)(223,108)   # 1846: 14388 h. à 1851: 14760 h.
  points:(223,108)(238,118)   # 1851: 14760 h. à 1856: 16473 h.
  points:(238,118)(253,116)   # 1856: 16473 h. à 1861: 16110 h.
  points:(253,116)(268,116)   # 1861: 16110 h. à 1866: 16115 h.
  points:(268,116)(286,116)   # 1866: 16115 h. à 1872: 16037 h.
  points:(286,116)(298,119)   # 1872: 16037 h. à 1876: 16615 h.
  points:(298,119)(313,123)   # 1876: 16615 h. à 1881: 17237 h.
  points:(313,123)(328,125)   # 1881: 17237 h. à 1886: 17550 h.
  points:(328,125)(343,129)   # 1886: 17550 h. à 1891: 18319 h.
  points:(343,129)(358,127)   # 1891: 18319 h. à 1896: 17841 h.
  points:(358,127)(373,123)   # 1896: 17841 h. à 1901: 17270 h.
  points:(373,123)(388,127)   # 1901: 17270 h. à 1906: 17843 h.
  points:(388,127)(403,124)   # 1906: 17843 h. à 1911: 17378 h.
  points:(403,124)(433,117)   # 1911: 17378 h. à 1921: 16249 h.
  points:(433,117)(448,116)   # 1921: 16249 h. à 1926: 16044 h.
  points:(448,116)(463,120)   # 1926: 16044 h. à 1931: 16688 h.
  points:(463,120)(478,126)   # 1931: 16688 h. à 1936: 17731 h.
  points:(478,126)(508,120)   # 1936: 17731 h. à 1946: 16691 h.
  points:(508,120)(532,151)   # 1946: 16691 h. à 1954: 21893 h.
  points:(532,151)(556,173)   # 1954: 21893 h. à 1962: 25584 h.
  points:(556,173)(574,209)   # 1962: 25584 h. à 1968: 31656 h.
  points:(574,209)(595,221)   # 1968: 31656 h. à 1975: 33680 h.
  points:(595,221)(616,209)   # 1975: 33680 h. à 1982: 31608 h.
  points:(616,209)(640,199)   # 1982: 31608 h. à 1990: 29988 h.
  points:(640,199)(667,193)   # 1990: 29988 h. à 1999: 28935 h.
  points:(667,193)(685,190)   # 1999: 28935 h. à 2005: 28400 h.
  points:(685,190)(688,190)   # 2005: 28400 h. à 2006: 28458 h.
  color:black width:3  # points de population
  points:(49,96)(49,98)   #  1793: 12954 h.
  points:(70,93)(70,95)   #  1800: 12407 h.
  points:(88,98)(88,100)   #  1806: 13222 h.
  points:(133,102)(133,104)   #  1821: 13955 h.
  points:(178,102)(178,104)   #  1836: 13934 h.
  points:(193,102)(193,104)   #  1841: 13917 h.
  points:(208,105)(208,107)   #  1846: 14388 h.
  points:(223,107)(223,109)   #  1851: 14760 h.
  points:(238,117)(238,119)   #  1856: 16473 h.
  points:(253,115)(253,117)   #  1861: 16110 h.
  points:(268,115)(268,117)   #  1866: 16115 h.
  points:(286,115)(286,117)   #  1872: 16037 h.
  points:(298,118)(298,120)   #  1876: 16615 h.
  points:(313,122)(313,124)   #  1881: 17237 h.
  points:(328,124)(328,126)   #  1886: 17550 h.
  points:(343,128)(343,130)   #  1891: 18319 h.
  points:(358,126)(358,128)   #  1896: 17841 h.
  points:(373,122)(373,124)   #  1901: 17270 h.
  points:(388,126)(388,128)   #  1906: 17843 h.
  points:(403,123)(403,125)   #  1911: 17378 h.
  points:(433,116)(433,118)   #  1921: 16249 h.
  points:(448,115)(448,117)   #  1926: 16044 h.
  points:(463,119)(463,121)   #  1931: 16688 h.
  points:(478,125)(478,127)   #  1936: 17731 h.
  points:(508,119)(508,121)   #  1946: 16691 h.
  points:(532,150)(532,152)   #  1954: 21893 h.
  points:(556,172)(556,174)   #  1962: 25584 h.
  points:(574,208)(574,210)   #  1968: 31656 h.
  points:(595,220)(595,222)   #  1975: 33680 h.
  points:(616,208)(616,210)   #  1982: 31608 h.
  points:(640,198)(640,200)   #  1990: 29988 h.
  points:(667,192)(667,194)   #  1999: 28935 h.
  points:(685,189)(685,191)   #  2005: 28400 h.
  points:(688,189)(688,191)   #  2006: 28458 h.

# échelle de temps: le graphe commence à 1790 = 40 px, ensuite chaque année fait 3 px jusqu’à 2010 = 40+3x220 = 700 px
# échelle de population: le graphe va de 20px à 244px, donc 0 = 20px et 1 habitant fait 224/35000 = 0,0064 pixel
# et donc chaque l’ordonnée des points est y = 20 + nb(habitants) x 0,0064



## Melestradurezh
Penn-lec'h an arondisamant hag an departamant eo. Sez Kumuniezh-kêr Alençon eo ivez, un etrekumuniezh krouet e 1996.

Gevellet eo Alençon gant teir c'hêr :
* 
* 
* 
## Tud vrudet ganet e Alençon
* Marc'harid Bro-C'hall (1492-1549), rouanez Navarra ha Dugelez Alençon
* Charlez Mayenne (1554-1611), markiz ha goude dug Mayenne, penn ar C'hevre
* Jacques-René Hébert, politikour ha kazetenner e-pad an Dispac'h gall
* santez Tereza a Lisieux (1873-1897), karmezez santelezet e 1925
* Jacques Ozouf (1928-2006), istorour
* Daniel Balavoine (1952-1986), kaner-sonaozer
* Lorànt Deutsch (1975-), aktour ha skrivagner
### Tud all
* Alain (1868-1951), prederour, en deus studiet pemp bloaz e lise Alençon.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn an ti-kêr
## Notennoù ha daveoù