open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Golden-Headed Fish

***The Golden-Headed Fish*** ("Pesk e benn aour") zo ur gontadenn armenian, troet e saozneg hag embannet gant Andrew Lang en e levr *[[The Olive Fairy Book]]* e 1907.

## Notennoù
Sir Gawain and the Green Knight

***Sir Gawain and the Green Knight*** ("Sir Gawain hag ar marc'heg gwer") zo ur romant krennsaoznek a varc'hegiezh eus ar , skrivet e gwerzennoù. Dianav eo an oberour.
Istor Sir Gawain eo, ur marc'heg eus an Daol Grenn a rank mont dreist amprouennoù.

Lakaet eo bet ar skrid e brezhoneg gant Roparz Hemon, hag anvet *[[Gaovan hag an Den Gwer]]*.

## Liammoù diavaez
* Ar skrid krennsaoznek
* [Ar skrid saoznek](https://en.wikisource.org/wiki/Sir_Gawain_and_the_Green_Knight_(Neilson_translation)#Fytte_the_First)
1927 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1926 e Breizh - **1927 e Breizh** - 1928 e Breizh

## Darvoudoù
*7 Ebrel : Gwilhoù Sezneg, kondaonet d'ar galeoù e vuhez-pad, zo kasest da g-Cayenne.
*17 Gouere : digoradur ofisiel porzh pesketa Keroman en Oriant.
*10-11 Gwengolo : e kendalc'h Rosporden e teu Unvaniez Yaouankiz Vreiz da vezañ Strollad Emrenerien Vreiz.

## Levrioù
**[[An aotrou Bimbochet e Breiz]]*, gant Roparz Hemon
**[[Priñsezig an dour]]*, lakaet e brezhoneg gant Roparz Hemon ha Youenn Drezen

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1927|Ganedigezhioù 1927]]
*Alphonse Arzel, politiker
*Jean-Michel Barrault, bageer ha skrivagner
*Albert Boché, kelenner
*Mona Bouzec-Cassagnou, kelennerez ha skrivagnerez
*Kristian Brisson, kelenner ha skrivagner brezhonek
*Paul César Helleu, engraver
*Michel-Hervé Julien, unan eus krouerien an SEPNB
*Françoise Le Roux, keltiegourez
*Pierre Lemoine, tisavour hag emsaver
*Pierre Manoli, kizeller
*Pierre-Yves Moign, sonaozour
*Yann Poilvet, kazetenner
*Lukian Tangi, skrivagner brezhonek

## [[:Rummad:Marvioù 1927|Marvioù 1927]]
*Guillam er Borgn, skrivagner brezhonek
*Fernand Louis Armand Marie de Langle de Cary, jeneral
*Joachim Lamour, beleg ha skrivagner brezhonek
*Paul Sérusier, livour

__NOTOC__
1926 e Breizh

## Darvoudoù

## Levrioù
**[[Buhez Genovefa a Vraban]]* gant Glaoda ar Prad

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1926|Ganedigezhioù 1926]]
*François Dilasser, livour
*Roland Guillaumel, kizeller
*Christian-Joseph Guyonvarc'h, keltiegour
*Raymond Hains, arzour
*Gwilhou Kergourlez, skrivagner evit ar c'hoariva
*Louis Lallour, kaner kan-ha-diskan
*Yves Le Pape, kizeller
*Charles Le Quintrec, skrivagner gallek
*Édouard Leclerc, penn embregerezh
*Claudine Mazéas, dastumerez kanaouennoù
*Jacques Villeglé, arzour
*Louis Yhuel, ograouer

## [[:Rummad:Marvioù 1926|Marvioù 1926]]
*Jean-Marie Abgrall, beleg ha istorour
*Anatol ar Braz, skrivagner, dastumer kontadennoù
*Alfred Guillou, livour
*Frederig ar Gwiader, skrivagner gallek
*Alan ar Gov, beleg ha saver pezhioù-c'hoari
*Jeanne Malivel, arzourez
*Barthélemy-Ambroise-Marie Pocquet du Haut-Jussé, istorour.
*Glaoda ar Prad, skrivagner brezhonek

__NOTOC__
Geirlug The King's Daughter

***Geirlug The King's Daughter*** ("Geirlug merc'h ar roue") zo ur gontadenn eus Island , tennet eus al levr alamanek *[[Neuisländischen Volksmärchen]]* ("Kontadennoù hengounel islandat nevez") hag a voe embannet e saozneg gant Andrew Lang en e levr *[[The Olive Fairy Book]]* e 1907.

Kontet eo istor ur roue hag ur rouanez, en o liorzh gant o mabig nevez-c'hanet, pa deu un aerouant da skrapañ ar bugel.

## Liammoù diavaez
*  ''Geirlug The King's Daughter''
Antonio Farnese

**Antonio Farnese** (1679-1731) a voe dug Parma ha Piacenza adal 1727 betek e varv.

Mab e oa da Ranuccio II Farnese.

Ren a reas war-lerc'h e vreur, Francesco Farnese (1678-1727).
E 1727 e timezas da Enrichetta d'Este, eus Modena, en sell da gaout ur pennhêr, hogen bugel ebet ne voe.

## Goude e varv
Carlos III Spagn an hini a voe anvet da zug, evel Carlo Iañ Parma(1731–1735), rak e vamm, Elisabetta Farnese a oa nizez da Antonio.

E 1740, nav bloaz goude marv Antonio, ec'h addimezas e intañvez Enrichetta da Leopold von Hessen-Darmstadt (1708–1763), hogen bugel ebet n'o doe.

## Pennad kar
* Duged Parma
Charlotte Felicitas von Braunschweig-Lüneburg

**Charlotte Felicitas von Braunschweig-Lüneburg** (Hannover 1671 - 1710), a oa ur briñsez alaman hag a zeuas da vezañ dugez Modena. Merc'h d'an dug Johann Friedrich von Braunschweig-Calenberg ha d'e bried Benedicta Henriette Philippine von der Pfalz

E 1696 e timezas da Rinaldo III d'Este (1655–1737), a oa dug Modena .

## Dimeziñ ha bugale
Seizh bugel o doe :
*Benedetta d'Este ( 1697 – 1777);
*Francesco Farnese (1698 – 1780), dug Modena adal 1737, dimezet e 1720 da Charlotte-Aglaé d'Orléans (1700 – 1761), merc'h d'an dug Philippe d'Orléans (1674-1723), Rejant Bro-C'hall ;
*Amalia d'Este ( 1699 – 1778);
*Gianfederico d'Este (1700 – 1727);
*Enrichetta d'Este ( 1702 – 1777); dimezet div wech:
**e 1728 da Antonio Farnese (1679 – 1731), dug Parma;
**addimezet e 1740 da Leopold von Hessen-Darmstadt (1708 – 1763);
*Clemente d'Este (1708);
*ur verc'h ganet e Gwengolo 1710, ha marvet tostik kenkent ha ganet.
1925 e Breizh

## Darvoudoù
*Prezegenn gant Anatole de Monzie, ministr an deskadurezh, hag a ziskleir : *"Pour l'unité linguistique de la France, la langue bretonne doit disparaître."*
*Dilennet eo Joséphine Pencalet e kuzul-kêr Douarnenez, ar vaouez kentañ dilennet en ur c'huzul-kêr d'ur mare ma ne c'halle ket ar merc'hed na votiñ na bezañ dilennet er Stad C'hall.
*23 Mae : 27 den zo beuzet dirak aod Penmarc'h, daouzek pesketaer ha pemzek saveteer, en ur gorventenn c'hoarvezet trumm e kreiz an deiz.
 
## Sevenadur
*C'hwevrer : embannadur niverenn gentañ Gwalarn
*embannadur dalif *Ar en deulin*, dastumad barzhonegoù gant Yann-Ber Kalloc'h
*Kendalc'h keltiek etrebroadel e Dulenn.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1925|Ganedigezhioù 1925]]
*Roger Abjean, sonaozer ha rener laz-kanañ
*Louison Bobet, marc'hhouarner
*Jean-François Coatmeur, skrivagner gallek
*Youenn Gwernig, barzh ha kaner
*René Quillivic, engraver ha kizeller
*Roje an Tailhanter, komiser polis
*Youenn Troal, beleg

## [[:Rummad:Marvioù 1925|Marvioù 1925]]
*Théodore Botrel, sonaozer ha kaner
*Kaourintin an Ourz, kazetenner
*Auguste Pavie, kargiad uhel hag ergerzher
*Ivonig Picard, kelenner ha skrivagner brezhonek
*Jelvestr Seveno, beleg ha saver levrioù a zevosion

__NOTOC__
The Prince and the Princess in the Forest

***The Prince and the Princess in the Forest*** zo ur gontadenn eus Danmark dastumet gant Evald Tang Kristensen (1843–1929) en e zastumad *[[Æventyr fra Jylland]]* e 1881. Embannet e voe e saozneg gant Andrew Lang en e levr *[[The Olive Fairy Book]]* e 1907.

## An istor
Goude marv roue Danmark dies eo glac'haret bras ar rouanez. Kinnig a ra ar priñs, o mab nemetañ, mont da chom d'ar penn all d'ar c'hoad bras. Dianket int, met kavout a reont daou di ...
Ferdinando III Toskana

**Ferdinando III Toskana** (1769–1824) a oa dug-meur Toskana (1790-1801).

Eil mab Pietro Leopoldo Iañ e oa.

Div wech e timezas :
*e 1790 da Luisa Maria an Div Sikilia (1773−1802), merc'h da Ferdinando Iañ an Div Sikilia ;
*e 1821 da Maria Anna von Sachsen (1799–1832), merc'h da Maximilian von Sachsen (1759–1838).
Levr Han

}}">
Istor Sina


|}
**Levr Han** (sinaeg : 漢書 *hán shū*), anvet **Istor an Han Gent** ivez, zo ul levr a voe echuet er bloaz 111 e Sina hag a gont a-zivout an diernac'h Han Gent (前漢 *qián hán*) pe "Han er C'hornôg" adalek an impalaer kentañ e 206 KAB) betek diskar an impalaer Wang Mang (*c.* 45 KAB – 23 AB, ren 9-23).

Gant an istorour Ban Gu (32-92) e voe skrivet, gant harp e c'hoar Ban Zhao, da-heul o zad Ban Biao ha diwar patrom *Shiji* an istorour meur Sīmǎ Qiān  (~ 145 - ~86 KAB). Al levr kentañ a-zivout un diernac'h hepken e voe Levr Han.

## Danvez
E dibenn an diernac'h Han er C'hornôg e kendalc'has Ban Biao gant oberenn Sima Qian ; *Hengoun Diwezhat* (後傳 *hòu chuán*) a reer eus labour Ban Biao, evit e digemmañ diouzh hini e vab hag e c'hoar : goude marv e dad, Ban Gu a gavas gwell labourat en un doare nevez ha kontañ Istor Sina dre diernac'hoù, Han o vout an hini gentañ, p'en devoa Sima Qian kroget gant renerion vojennel gentañ ar vro. Dre-se e voulc'has Ban Gu hag e c'hoar an Istor dre diernac'h anvet *jìchuántǐ* (紀傳體 "doare da dreuzkas ar c'hounskrid") a zo chomet ar patrom betek hiziv.

Dre ma'z eo boulc'h Levr Han dibenn ar *Shiji*, Ban Gu a adkemeras tost ger-evit-ger pennadoù diwezhañ skrid Sīmǎ Qiān, a astennas a-wezhioù. Hep mar e lakaas lod eus labour e dad ivez, daoust ma'z eo diaes gouzout petra.
Kant roll (卷 *juǎn*) a ya da ober Levr Han ; ouzhpenn da bennadoù istorel zo ennañ : douaroniezh, gwir, lennegezh ha skiantoù zo ivez. Pa varvas Ban Gu en toull-bac'h er bloaz 92, he c'hoar a gendalc'has da aozañ al levr e-pad 19 vloaz betek echuiñ d'he 62 vloaz, e 111 eta.
Dre ma oa-hi ul lennegez ivez e soñjer he deus skrivet ar rolloù 13 betek 20 (eizh taolenn gronologel) hag ar roll 26 (ur pleustrad steredoniezh).

### Bloazdanevelloù
大事记 *dà shì jì* – 12 roll.
Buhezskridoù an impalaerion a vloaz da vloaz ; diouzh savboent al lez emañ kontet an darvoudoù.
* Ar ren eo an deiziadoù a zo goude pep anv.

### Taolennoù kronologel
表 *Biǎo* – 8 roll.
Taolennoù kronologel diwar-benn tud pouezus.

### Pleustradoù
志 *zhì* – 10 roll
Pep roll a zeskriv un dachenn ma striv ar Stad.

### Buhezskridoù
传  *Chuán* • 70 roll
Hengounioù skouerioù, a anver buhezskridoù peurliesañ, pa gontont darnoù eus buhezioù tud pouezus en ur chom gant an darvoudoù a ziskouez pegen skouerius e oa an dud-se. Meur a zen a c'hall bout danvez ur pennad, pa'z int a-renk er gevredigezh. Er pennadoù diwezhañ e lenner a-zivout an darempredoù etre lez impalaerel Sina hag ar pobloù lies a oa koulz er Stad hag en tu-hont d'he harzoù.

## Pennadoù kar
* Kronologiezh istor Sina

## Liammoù diavaez
*  
*   
## Notennoù
Kanol-vor Anguilla

**Kanol-vor Anguilla** (saozneg : *Anguilla Channel*) zo ur strizh-mor er Mor Karib etre inizi Anguilla en hanternoz dezhi ha Sant-Martin er c'hreisteiz.

Rummad : Antilhez Bihanañ
1923 e Breizh

## Darvoudoù
*1añ Mezheven : deroù al labourioù da sevel stankell Gwerledan.

## Sevenadur
*Krouidigezh Unvaniez ar Seiz Breur.
*Krouet eo Banniel Breizh, ar *Gwenn ha Du*, gant Morvan Marchal.
*Gwengolo : kentañ Gouel Rouanezed Kerne, aozet gant Loeiz Bourc'hiz e Kemper.
**[[Gurvan ar marc'heg estrañjour]]*, embannet gant Tangi Malmanche

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1923|Ganedigezhioù 1923]]
*Léon Fleuriot, skolveuriad.

## [[:Rummad:Marvioù 1923|Marvioù 1923]]
*Théophile Deyrolle, arzour
*Yann-Loeiz Emili, skrivagner brezhonek
*Filomena Kadored, skrivagnerez vrezhonek
*Emil Masson, kelenner, skrivagner ha prederour
*Jules-Laurent-Benjamin Morelle, eskob Sant-Brieg ha Landreger

__NOTOC__
Dancourt

**Florent Carton**, a oa **Dancourt** e anv-pluenn, a oa ur skrivagner gall, ganet e Fontainebleau d'ar 1añ a viz Du 1661 ha marvet e Courcelles-le-Roi d'ar 6 a viz Kerzu 1725.

## Oberenn troet e brezhoneg
* *An Durboden, pe histor eun den ne fell ket dezhan senti ous ar veleien*, embannet e *[[Feiz ha Breiz]]* e Mae 1881, troet gant Arsène de Kerangal diwar *Le Turbot, ou Les aventures d'un homme libre*.

## Notenn
Arsène de Kerangal

**Arsène Pierre Ange Le Gal de Kerangal** (Logunec'h, 13 Eost 1827 – Kemper, 8 Ebrel 1903) a oa mouller ha troour.

Etre 1862 ha 1883 e voe pennskrivagner ar gazetenn roueelour *L'Impartial du Finistère*.

E vab, Arsène Urbain Guillaume Le Gal de Kerangal (20 Here 1858 - 15 Mezheven 1932), a voe mouller e Kemper ivez war e lerc'h.

## Troidigezhioù embannet e Feiz ha Breiz
* 1878 : Charles Deslys, *Madou ar re all*, troet diwar *Le bien d'autrui* ; Louis-Gaston de Ségur, *Ar Revolusion*, troet diwar *La Révolution*.
* 1881 : Paol Feval, *Histor burzudus ha beachou Corentin Kemper*, troet diwar *La première aventure de Corentin Quimper*.
* 1883 : Charles Deslys, *Le Madalen*, troet diwar *Le serment de Madeleine*.

## Notennoù
Madeleine de la Tour d'Auvergne

**Madeleine de la Tour d'Auvergne** (1498-1519) a oa un itron a Vro-C'hall, pried da Lorenzo II de' Medici. Mamm e oa da Caterina de' Medici, a voe rouanez Bro-C'hall.

## He buhez
Merc'h e oa da Jean IV (1467-1501), kont Aovergn ha Lauragais (1497-1501), ha da Jeanne de Bourbon-Vendôme (1465-1511). He c'hoar henañ Anne d'Auvergne a voe kontez Aovergn, Madeleine a voe itron La Tour-d'Auvergne ha Saint-Saturnin en Aovergn-Uhel hag, adal 1501 betek 1519, kontez Lauragais

D'an 2 a viz Mae 1518 ec'h euredas en Amboise da Lorenzo II de' Medici (1492-1519), dug Urbino. Ur verc'h he doe: 
Caterina de' Medici (1519-1589), a voe rouanez Bro-C'hall.

Mervel a reas Madeleine un toullad deizioù goude ar gwilioud. Hag ar verc'hig kenkent da gontez Lauragais.
Carlo Ferdinando an Div Sikilia

**Carlo Ferdinando an Div Sikilia**, pe *Carlo Ferdinando di Borbone-Due Sicilie* (Palermo, 10 Du 1811 – Torino, 22 Ebrel 1862) a oa ur priñs italian, ha priñs Capua e Rouantelezh an Div Sikilia.

Eil mab ar roue Francesco Iañ an Div Sikilia e oa ; María Isabel Spagn e oa e vamm. E 1836 e reas un dimeziñ morganatek, ma rankas bevañ en harlu goude.

## Eured ha bugale
D'ar 5 a viz Ebrel 1836 ec'h euredas da Benelope Smyth, merc'h Grice Smyth eus Ballynatray, Kontelezh Port Láirge, en Iwerzhon e Gretna Green, Bro-Skos.

Daoust da se e c'houlennas aotre digant arc'heskob Canterbury da zimeziñ (pe addimeziñ) d'an dimezell Smyth en iliz St. George, e Hanover Square.

D'an  12 a viz Mae 1836, gant e vreur Ferdinando II an Div Sikilia,  e voe embannet un dekred da gadarnaat diviz o zad Francesco Iañ an Div Sikilia, graet e 1829,   a embanne e ranke an holl dud a ouenn roueel goulenn asant ar roue a-raok dimeziñ, ha ne vije anavezet an dimezioù diasanti.

Harluet eus ar rouantelezh ez eas ar c'houblad da chom da Enez Malta.

Daou vugel o doe :
*Francesco Ferdinando Carlo di Borbone, kont Mascali (1837–1862) ;
*Vittoria Augusta Ludovica Isabella Amelia Filomena Elena Penelope di Borbone, kontez Mascali (1838–1895).
Paulo Gustavo Amaral Monteiro de Barros

**Paulo Gustavo Amaral Monteiro de Barros**, anaveztoc'h evel **Paulo Gustavo** (Niterói,  — Rio de Janeiro, ) a oa ur aktour hag fentigellour brazilian.

## Daveoù
1924 e Breizh

## Darvoudoù
*6-15 Gwengolo : kendalc'h hollgeltiek e Kemper.
*24 Here-8 Du : prosez Gwilhoù Sezneg e Kemper. Kondaonet eo d'ar galeoù e vuhez-pad abalamour m'en dije lazhet Pierre Quéméner.
*20 Du : deroù harz-labour micherourezed friturioù Douarnenez.

## Sevenadur
*Embannet eo *[[Bilzig]]*, gant Fañch al Lae, er gelaouenn *[[Buhez Breiz]]*.
**Terre des prêtres*, skrivet gant Yves Le Febvre.
*Meurzh : niverenn gentañ ar gelaouenn *Les Cahiers du Terroir*.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1924|Ganedigezhioù 1924]]
*Jean Berthou, beleg
*Pêr ar Bihan, unan eus saverien ar gelaouenn *[[Al Liamm]]*, skrivagner brezhonek
*Loeiz Bihanig, skrivagner brezhonek
*Marsel Blanchard, beleg
*Yann Bouëssel du Bourg, broadelour breizhat
*Michel Chauty, maer Naoned
*Roje Gargadenneg, skrivagner brezhonek ha gallek
*Meriadeg Herrieu, beleg
*Paol Kalvez, emsaver
*Henri Lécuyer, kargiad uhel
*Frañsez ar C'hemener, beleg, aluzener Ti ar Vretoned e Pariz
*Job Morvan, marc'hhouarner
*Marc Simon, manac'h e Landevenneg

## [[:Rummad:Marvioù 1924|Marvioù 1924]]
*Paul Cadiou, skrivagner gallek
*Théodore Pilven le Sévellec, skrivagner gallek ha brezhonek

__NOTOC__
Carolina Ferdinanda Luisa an Div Sikilia

**Carolina Ferdinanda Luisa an Div Sikilia** (Caserta, 5 a viz Du 1798 – Kastell Brunnsee, e-tal Mureck e Stiria, 16 a viz Ebrel 1870) a oa ur briñsez sikilian.

Merc'h e oa d'ar roue Francesco Iañ an Div Sikilia, ha da Maria Klementine von Österreich (1777–1801), e bried kentañ, a oa hanterc'hoar a-berzh tad da rouanez Spagn, María Cristina de Borbón-Dos Sicilias.

Dre he eured gant Charles Ferdinand d'Artois, mab da Charlez X, roue Bro-C'hall, e teuas da vezañ priñsez c'hall, ha graet e voe "dugez Berry" anezhi. Klask a reas tapout ar galloud e Bro-C'hall, e 1832, evel rejantez en anv he mab Henri d'Artois, kont Chambord, a vije bet roue gant an anv Herri V.

## Levrlennadur
* Hillerin, Laure : *La duchesse de Berry, l'oiseau rebelle des Bourbons*, Flammarion, 2010
Gian Giacomo Trivulzio

**Gian Giacomo Trivulzio** (Milano, 1440 – Arpajon, Bro-C'hall, Kerzu 1518) a oa un uhelad, *[[condottiero]]* gwelf ha politiker italian. Perzh a gemeras e kentañ brezelioù Italia.

Mab e oa da Antonio Trivulzio (?-1454) ha Francesca Visconti.

Da gentañ edo e servij Ludovico Sforza, met e 1483 ez eas a-du gant ar roue gall Charlez VIII.
Gant ar roue gall Loeiz XII e voe anvet da c'houarnour Milano. En emgann Agnadello e 1509, en emgann Novara e 1513 hag en emgann Marignano e 1515 e voe e penn bagadoù gall.

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas : 
* e 1467 da Margherita Colleoni (1455-1483), hag ur mab o doe.
* da Beatrice d'Avalos, ha bugel ebet n'o doe.

## Liamm diavaez
*Gian GiacomoTrivulzio - Dictionnaire Historique de la Suisse
Guérin II

**Guérin II**, anvet ivez *Guérin de Provence* (an eil goude e dad) ha *Garin* e galleg, *Warin*, *Werner* e germaneg, *Guarnarius*, *Warinus*, *Werinus* e latin (? - 853) a voe kont Mâcon.

Mab e oa da Warin Iañ Aovergn, kont Aovergn, Chalon, Autun, Arle, Provañs, Bourgogn ha Toloza. Eus skourr Chalon an Tiegezh Vergy e Bourgogn e oa, alese an anvioù germanek.

## Notennoù
Pepin II Akitania

**Pepin II Akitania** (war-dro 823 – goude 864) a oa Roue Akitania da varv e dad Pepin Iañ e 838, ha betek 848, gant skoazell un darn eus noblañs Akitania.

Mab e oa da Pepin Iañ Akitania ha da Ringarda, merc'h da Teodebert de Madrie.

Kemer a reas kêr Tolosa e 843, anavezet e voe evel roue gant e eontr Karl Voal e 845. Diroueet e voe e 848 gant ar bobl a oa savet a-du gant Karl Voal.
Stêr Adda

Ar stêr **Adda** zo ur stêr a 313&nbsp;km hed e Lombardia (Italia an hanternoz).

Ar pedervet stêr hirañ en Italia eo, war-lerc'h ar stêrioù Po, Adige ha Tevere ;  ar c'hwec'hvet evit he stêrva war-lerc'h ar Po, an Tevere, an Adige, an Tanaro hag an Arno.

Keltiek e vije an anv.

## Notennoù
Pemp

**Pemp** eo an niver etre pevar ha c'hwec'h, skrivet 5 e sifroù arabek ha V e sifroù roman.
*Pempvet* eo an anv-gwan-petvediñ a glot gantañ.

Heñvel eo gwrizienn ar ger *pemp* ouzh hini ar ger latin *[[quinque]]*.

Kavout a reer an niver pemp e meur a droienn, en o zouez :
* ar bloavezh 5 a-raok Jezus-Krist.	
* ar bloavezh 5 goude Jezus-Krist.
* pemp biz an dorn pe an troad, e korfadurezh an dud ha loened all ;
* pemp piler an islam ;
* N° 5, ur porfum gant Chanel.

## Relijion
* Ar Pentateuc'h eo an anv a reer eus pemp levr kentañ ar Bibl.
* *Enor da dad ha da vamm* eo ar pempvet gourc'hemenn a-berzh an doue en Testamant Kozh (Ermaeziadeg XX,3-17 hag Adlezenn V,7-18).

## Douaroniezh
* *Las Cinco Villas* ("ar pemp kêr"), komark en Aragón e Spagn.
* *[[Bortziri]]*, komark e Navarra, anavezet evel *Cinco Villas* e spagnoleg.

## Tud
* Ar Pemp, ur strollad sonaozerien rusian.
* *[[The Dave Clark Five]]*, laz-seniñ saoz er bloavezhioù 1960.

## Lennegezh
* Ar Pemp Skoed a Vreizh, ur romant gant Evelyne Brisou-Pellen.
* *[[The Famous Five]]* ("Ar Pemp Brudet"), un heuliad romantoù evit ar vugale skrivet gant Enid Blyton.

## Notennoù
Emgann Agnadello

**Emgann Agnadello** a c'hoarvezas d'ar 14 a viz Mae 1509 en Agnadello, etre Milano ha Bergamo en Italia. Trec'het e voe Republik Venezia gant armeoù kevre Cambrai, a vode ar pab Jul II, ar roue gall Loeiz XII,  Masimilian Iañ impalaer Alamagn,  ha Fernando II roue Aragon .

## Istor
### A-raok an emgann
E 1498, goude marv ar roue gall Charlez VIII, e oa bet anvet dug Orleañs da roue, ha kerkent Loeiz XII da c'houlenn dugelezh Milano, ha da glask harperien. Emglevioù a voe sinet gant Republik Venezia, ha gant ar pab Alesant VI Borgia, a oa e penn Stadoù an Iliz.

Milano ha Genova a chomas etre daouarn Bro-C'hall, Venezia a gemeras Cremona hag ar pab a gasas e vab Cesare Borgia da aloubiñ  Romagna e 1500, ha da vont da gemer kêrioù Imola ha Forli, a oa da Gaterina Sforza e Rimini, Pesaro ha Faenza a skarzhas Lluís Sforza.

Ar pab Jul II, anvet goude marv Alesant Borgia, a yeas e 1504 da aloubiñ Romagna ha da gemer Bologna ha Peruggia.
D'an 10 a viz Kerzu 1508 e voe savet kevre Cambrai evit stourm ouzh Venezia a oa o klask kreskiñ he douaroù hag aloubiñ Romagna d'he lemel digant ar pab.

### An emgann
D'ar 15 a viz Ebrel 1509 ez eas Loeiz XII gant un arme eus kêr Milano da aloubiñ douar Republik Venezia. Ha Venezia da sevel un armead goprsoudarded , hag en o fenn ar gendirvi Orsini, Bartolomeo d'Alviano ha Niccolò di Pitigliano,  ha hounnezh hag erruout dirak mogerioù  Bergamo. An daou Orsini o devoa urzh da virout ouzh un emgann, ha d'ober taolioù-brezel bihan hepmui.

Koulskoude, d'an 9 a viz Mae, e tegouezhas Loeiz XII, e penn  30 000 den, anezho  6 000 Suis ha 2 000 marc'heg,  hag eñ d'o lakaat da dreuziñ an Adda tostik da Cassano d'Adda. Alviano ha Pitigliano, o devoa ken kreñv armead, da oa o kampiñ dindan ramparzhioù  Treviglio, hep gouzout petra ober :
Thomas Parry (skolveuriad)

**Thomas Parry** (4 Eost 1904 – 22 Ebrel 1985) a oa ur skolveuriad ha skrivagner eus Kembre. Bet e voe e penn Levraoueg Vroadel Kembre eus 1953 da 1958 ha meur a bost en doe e penn Skol-veur Aberystwyth eus 1958 da 1969.

Ganet e voe e Carmel, en Arfon (kontelezh Gwynedd hiziv). Goude skolioù Carmel ha Penygroes ez eas d'ober e studi e Skol-veur hanternoz Kembre, e Bangor. Goude-se e akvas ur post da gelenn kembraeg ha latin e Skol-veur kreisteiz Kembre e Kerdiz. Eno e echuas e dezenn diwar-benn "Buhez hag oberenn Siôn Dafydd Rhys". Eno ivez e reas anaoudegezh gant e bried da zont, Enid, ha dimeziñ a rejont e 1936.

Pa varvas ar c'helenner John Morris-Jones e 1929 e voe anvet Ifor Williams en e lec'h e penn rann ar c'hembraeg e Skol-veur Bangor, ha kavout a reas Thomas Parry ur post eno. Embann a reas e 1952 ur pezh labour diwar-benn oberenn ar barzh Dafydd ap Gwilym.
E 1959 e voe dilennet da ezel eus ar British Academy. E 1947 e voe anvet e penn rann ar c'hembraeg ha goude-se ez eas da zean ha da isrener ar skol-veur.

E 1953 e voe anvet da Levraoueger e penn Levraoueg Vroadel Kembre en Aberystwyth. D'ar mare-se ivez e voe kadoriad kuzul an Eisteddfod Genedlaethol.

Goude pemp bloavezh el Levraoueg Vroadel e voe anvet e penn Skol-veur Aberystwyth e 1958. Pa oa-eñ er post-se e tremenas ar priñs Charles un trimiziad er skol-veur evit deskiñ un nebeud traoù diwar-benn yezh hag istor Kembre a-raok bezañ kurunet hag anvet da "Briñs Kembre"

E 1969, da 65 bloaz, e paouezas gant e garg er skol-veur, ha dilennet e voe da gadoriad al Levraoueg Vroadel, ma chomas dek vloaz c'hoazh.

## Notennoù
1922 e Breizh

## Darvoudoù
*20 Mae : ar mordreizher saoz SS Egypt a ya d'ar strad e-kichen Eusa.

## Sevenadur
*krouidigezh ar gelaouenn *[[La Bretagne touristique]]* gant Octave-Louis Aubert.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1922|Ganedigezhioù 1922]]
*Hélène Cadou, skrivagnerez c'hallek
*Jakez Ducamp, beleg
*Chanig ar Gall, kinnigerez abadennoù brezhonek er skinwel
*Reun ar Glev, geriadurour ha yezhadurour
*Ronan Huon, skrivagner brezhonek hag embanner
*Pierre Kervennic, eskob Sant-Brieg ha Landreger
*Glaoda Millour, milvezeg hag emsaver
*Alain Resnais, sevenour filmoù
*Alain Robbe-Grillet, skrivagner gallek
*Youenn Souffez-Despré, emsaver
*Armel de Wismes, istorour

## [[:Rummad:Marvioù 1922|Marvioù 1922]]
*Louis Duchesne, beleg hag istorour
*René Le Hérissé, politiker

__NOTOC__
V (sifr roman)

**V** eo an arouez implijet en niveradur roman evit an niver pemp, skrivet 5 hervez ar sifroù arabek ; al lizherenn V n'eo ket avat.

Implijet eo ivez evit an niveroù 4, skrivet IV (5 nemet unan) ha 6, 7, 8, skrivet VI, VII, VIII (5 mui 1, 2 ha 3).

## Notennoù
Yezh minorelaet

**Yezh minorelaet** (saoz. *minorised language*) e vez graet eus kement yezh a vez komzet war un dachenn resis kichen-ha-kichen gant ur yezh all hag e lec'h e vez roet gwirioù disheñvel d'an div yezh - aliesik a-walc'h n'eus gwir ofisiel ebet evit ar *yezh izel* hag a vez anezhi peuliesañ yezh c'henidik an dachenn-se. *Minorelaet* pe *bihanaet* e vez ar yezh-se dre ret gant ar yezh all. 

Neuze, pa reer gant an termen-mañ e vez keñveriet statud kevredel an eil yezh gant hini eben evel hini ar brezhoneg hag hini ar galleg.

Un nevezc'her savet diwar ar saozneg eo hemañ evit ober an diforc'h etre yezhoù a seurt-se ha daou dermen all *[[yezh bihanniver]]* pe *[[yezh nebeut implijet]]*:

**[[Yezh bihanniver]]**

Tennañ a ra an termen-mañ (saoz. 'minority language') d'an niver a dud a vez komzet ar yezh-se gante. N'eo ket kevatal atav na dre ret ur yezh *yezh vinorelaet* evel ar c'hatalaneg hag a vez komzet gant kalz muioc'h a dud evel gant yezhoù ofisiel Unaniezh Europa evel ar malteg da skouer ha n'int ket yezhoù minorelaet.

**[[Yezh nebeut implijet]]**

Setu an termen a vez implijet gant Burev Europa evit ar Yezhoù Nebeut implijet. Ha koulskoude n'eo kevatal atav gant ur *yezh vinorelaet* evel ar galizeg hag a c'hell bezañ implijet kalz gant ur bern tud bemdez.
Filiber (sant)

**Sant Filiber** (Eauze (Gers), 617 pe 618 – Nervouster, 20 a viz Eost 684) oa ur manac'h eus ar . Diazezañ a reas daou vanati, an eil e Jumièges (Seine-Maritime, e Normandi) hag egile e Nervouster.

Brudet e oa evit pareañ ar remm hag ar poanioù pergen.

## Levrlennadur
* Isabelle Cartron : *Les Pérégrinations de Saint-Philibert –Genèse d'un réseau monastique dans la société carolingienne*, Presses Universitaires de Rennes, 2010
Niels and the Giants

***Niels and the Giants*** ("Nils hag ar Ramzed") zo anv saoznek ur gontadenn eus Danmark embannet gant Andrew Lang en e zastumad *[[The Crimson Fairy Book]]* e 1903.

## Ar gontadenn
Daou bried o doa daou vab. Ar mab henañ a oa laouen o vezañ mesaer evel e dad, met Niels, ar yaouankañ, a felle dezhañ bezañ chaseour. Prenañ ur fuzuilh a reas ha deskiñ c'hoari gantañ. Ar vamm a fellas dezhi mont da birc'hirinañ da Roma. Hag ar pevar anezho da werzhañ o madoù, hag en hent, ha Niels gant e fuzuilh.

Un noz ne oan ket erruet en ostaleri c'hoazh, ha loargann a oa. En ur c'hroashent en ur c'hoad ne ouient ket war be du mont.
Los Corraleros de Majagual

**Los Corraleros de Majagual** zo ul laz eus Kolombia krouet e 1962. Brudet e oa an akordeoñser Lisandro Meza evel kaner *[[cumbia]]* ha seniñ a rae gant Alfredo Gutiérrez, Chico Cervantes, Cesar Castro, ha Calixto Ochoa.

## Liammoù diavaez
*  ''Los Corraleros de Majagual''
Honourable and Loyal Society of Antient Britons

An ***Honourable and Loyal Society of Antient Britons*** a oa ur gevredigezh kembreat en em stalias e Londrez e 1715 hag a badas betek dibenn an .

Savet e voe ar *Society* prestik goude marv ar rouanez Anne Breizh-Veur ha deroù ren an Hanoveriad George Iañ.

## Levrlennadur
* Jones, Emrys : *The Welsh in London, 1500-2000*, University of Wales Press, 2001
The All Sorts of Stories Book

**The All Sorts of Stories Book** zo un dastumad kontadennoù, e saozneg, embannet e 1911,  gant Longmans, skrivet gant "Mrs. Lang", ha skeudennaouet gant H. J. Ford ().

Ennañ 30 kontadenn diwar-benn tud ha traoù a bep seurt : istorioù gwir, mojennoù eus Hellaz, kontadennoù gant Alexandre Dumas, Walter Scott hag Edgar Allan Poe.

**How a Boy became first a Lamb and then an Apple*
**The Battle of the White Bull*
**[[Melampus|The Serpents' Gift]]*
**[[Meleager]] the Hunter*
**The Vanishing of [[Benjamin Bathurst (diplomat)|Bathurst]]*
**[[Antoine Marie Chamans, comte de Lavalette|In the Shadow of the Guillotine]]*
**The Flight of the [[Charles II of England|King]]*
**The Real Robinson Crusoe*, diwar-benn Alexander Selkirk,
**[[Jean Baptiste Antoine Marcellin Marbot|How the Russian Soldier was Saved]]*
**[[Jean Baptiste Antoine Marcellin Marbot|Marbot]] and the Young Cossack*
**Heracles the Dragon-Killer*, diwar-benn an haroz Herakles;
**[[Old Rectory, Epworth|Old Jeffery]]*
**The Adventures of a Prisoner*
**[[The Campden Wonder|What became of Old Mr. Harrison?]]*
**[[The Keepsake Stories|Aunt Margaret's Mirror]]*
**[[The Count of Monte Cristo|The Prisoner of the Chateau d'lf]]*
**[[The Count of Monte Cristo|The Hunt for the Treasure]]*
**[[The Gold-Bug|The Story of the Gold Beetle]]*
**[[Loreta Velazquez]], the Military Spy*
**The Farmer's Dream*
**[[The Three Musketeers|The Sword of D'Artagnan]]*
**[[The Three Musketeers|The Bastion Saint-Gervais]]*
**[[The Vicomte of Bragelonne: Ten Years Later|Little General Monk]]*
**[[Pegasus|The Horse with Wings]]*
**The Prize of [[Jeanne Jugan]], diwar-benn al leanez vreizhat;*
**Unlucky John*
**[[Siamese embassy to France (1686)|How the Siamese Ambassadors reached the Cape]]*
**The Strange Tale of Ambrose Gwinett*
**[[Mary Rowlandson|With the Redskins]]*
**The Wreck of the 'Drake' *
The Book of Saints and Heroes

***The Book of Saints and Heroes***, zo ul levr 23 a istorioù sent ha santezed, gwir an darn vrasañ anezho, savet gant "Mrs. Lang", skeudennaouet gant H. J. Ford hag embannet e ti Longmans e 1912.

## Levrlennadur
* "Mrs Lang" (1912) : *The Book of Saints and Heroes*, Start Publishing, 2013
Los Palmitos (Sucre)

**Los Palmitos** zo ur gumun eus Kolombia en departamant Sucre, 15 km eus ar gêr-benn, Sincelejo.

Brudet eo evel kavell ar *[[Vallenato]] Sabanero*.
Menezioù Cill Mhantáin

**Menezioù Cill Mhantáin** (*Sléibhte Chill Mhantáin* en iwerzhoneg, *Wicklow Mountains* e saozneg) zo un hollad menezioù e gevred Iwerzhon.
En em astenn a reont war lodenn greiz kontelezh Cill Mhantáin ha betek ar c'hontelezhioù a zo tro-dro : Ceatharlach, Loch Garman ha Dulenn.
Ar menez uhelañ eo Log na Coille (*Lugnaquilla*) gant 925 metr uhelder, hag an eil uhelañ eo Mullach Cliabháin (*Mullaghcleevaun*) gant 847 metr uhelder. 

E-kreiz ar venezieg emañ Park Natur Menezioù Cill Mhantáin, savet e 1991, gant un ti-degemer evit ar weladennerien e Gleann Dá Loch (*Glendalough*), un draoñienn ma'z eus aspadennoù eus ur manati eus ar .
Zonia Bowen

**Zonia Margarita Bowen** (23 a viz Ebrel 1926 en Ormesby St. Margaret - 18 a viz Meurzh 2024) a oa un emsaverez hag ur skrivagnerez eus Kembre.

Ganet e voe Zonia North e Norfolk ha desavet e Yorkshire. Saoz e oa he orin eta. Goude studioù e skol-veur Bangor e chomas da vevañ e Kembre ma timezas da C'heraint Bowen, hag a voe arc'hdrouiz Kembre diwezhatoc'h.

E 1967 e voe e-touez ar maouezed a savas ar strollad kembraek Merched y Wawr, gant un nebeud maouezed a zivizas kuitaat an aozadur Women's Institute. Pal ar strollad nevez a oa heñvel ouzh hini ar W.I. : reiñ lusk d'ar vuhez war ar maez ha lakaat ar maouezed da gemer ur perzh oberiant e buhez ar gevredigezh ; met savet e oa bet Merched y Wawr evit gallout ober ar bodadegoù e kembraeg, tra ma poueze ar W.I. evit ma vije graet gant ar saozneg.
Goude dek vloaz e penn Merched y Wawr e roas he dilez, abalamour ma kave dezhi e ranke ar strollad-se chom neptu a-grenn war an dachenn relijiel.

Deskiñ brezhoneg a reas Zonia Bowen ivez ha treiñ skridoù brezhonek e kembraeg. Ganti ivez e voe savet *Llydaweg i'r Cymro*, al levr kembraek kentañ da zeskiñ brezhoneg.

## Levrioù
* *Llydaweg i'r Cymro*, Y Bala, Gwasg y Sir, 1977
* *Yec'hed Mat / Iechyd Da*, Gwasg y Lolfa, 1980
* *Alan a'r tri brenin*, Llyfrau'r Faner, 1984
* *Dy bobl di fydd fy mhobl i*, eñvorennoù Zonia Bowen, Gwasg y Lolfa, 2015
* Geraint & Zonia Bowen, *Hanes Gorsedd y Beirdd*, Cyhoeddiadau Barddas, 1991

## Notennoù
Ann Rocard

**Ann Rocard** (ganet d'an 23 C'hwevrer 1954) zo ur sonerez hag skrivagnerez c'hallek evit ar vugale. Kar a-bell eo d'ar politikour Michel Rocard.
Kurt Eggers

**Kurt Eggers** (Berlin, 10 a viz Du 1905 – Klenowoje, Oblast Kaliningrad, 12 a viz Eost 1943) a oa ur skrivagner hag ur barzh tost ouzh an NSDAP.

## Buhez
Studiañ a reas sañskriteg, henoniezh, prederouriezh ha doueoniezh avielek e skolioù-meur Rostock, Berlin ha Göttingen. E 1927 e teuas da vout un ezel eus *Corps Vandalia Rostock*, ur strollad studierion brudet eus Rostock. Àr-lerc'h e arnodennoù e labouras evel vikel e Neustrelitz ha skoazeller-pastor e Berlin goude, met pellaat diouzh an Iliz Protestant a reas adal 1931 hag o skrivañ e tremenas ar peurrest eus e vuhez.

## Oberennoù
Impalaeriezh Aostria

**Impalaeriezh Aostria** (alamaneg : *Kaiserthum Österreich*) a verkas ur c'hemm e ren an Tiegezh Habsburg. Diazezet e voe d'ar 11 a viz Eost 1804 evel un unpenniezh hêrezhel gant an arc'hdug Franz Iañ Aostria, anvet Franz&nbsp;II hag a oa *kaiser* diwezhañ an Impalaeriezh santel roman german.

An tiegezh Habsburg-Lothringen a renas hep troc'h betek an 8 a viz Mezheven 1867, pa zeuas an impalaeriezh da vout Aostria-Hungaria goude e unvaniezh gant Rouantelezh Hungaria.

D'ar mare-se e oa impalaeriezh vrasañ Europa goude Impalaeriezh Rusia hag an deirvet bro bobletañ goude Rusia ha Frañs.

## Levrlennadur
*  Buchmann, Bertrand Michael. *Kaisertum und Doppelmonarchie – Geschichte Österreichs*. Wien : Pichler Verlag, 2003 
*  Schimmer, Carl August. *Das Kaiserthum Österreich*. Darmstadt : Verlag von Gustav Georg Lange, 1845 En-linenn

## Liammoù diavaez
*  ''Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich''
Michelet

**Michelet** zo un anv-tiegezh gallek.

## Tud
*Jules Michelet (1798-1874), istorour gall ;
*Karl Ludwig Michelet (1801-1893), prederour alaman ;
*Athénaïs Michelet (1826-1899), skrivagnerez c'hall, pried Jules Michelet ;
*Victor-Émile Michelet (1861-1938), barzh gall;
*Edmond Michelet (1899-1970), politikour gall ;

## Lec'hioù
* Lycée Michelet, anv meur a skol eil derez c'hall  ;
* Michelet, anv ur gumun en amzer Aljeria c'hall, deuet da vout Aïn El Hammam goude ;
Leitha

Al **Leitha** (en alamaneg ; **Lajta** en hungareg) zo ur stêr en Aostria hag Hungaria, adstêr d'an Danav war e lez dehoù.

En Aostria-Izel emañ eien al Leitha, ganet diwar kember div wazh-dour, ar Schwarza hag ar Pitten, nepell diouzh Wiener Neustadt. E meur a lec'h e verk ar vevenn etre Aostria-Izel ha Burgenland.

E-kichen Mosonmagyaróvár, en Hungaria, en em daol er Mosoni Duna, unan eus brec'hioù an Danav.

## Istor
Da vare Aostria-Hungaria e talveze ar stêr da verkañ ar vevenn etre an douaroù renet eus Vienna hag ar re renet eus Budapest, anvet *[[Cisleithanien]]* ha *Transleithanien*.

Goude ar Brezel-bed Kentañ e talvezas da harz etre Hungaria hag Aostria. Goude sinadur Feur-emglev Trianon e 1920 e voe ur stadig hungarat verrbad anvet Lajtabánság er gevred d'ar stêr, etre ar 4 a viz Here hag ar 5 a viz Du 1921. Staget e voe ar vroig-se ouzh Aostria avat ha roet dezhi an anv Burgenland. Evel-se e teuas al Leitha da vezañ ur stêr e diabarzh Aostria hag a verke ar vevenn etre daou Land aostrian.

## Notennoù
1921 e Breizh

## Darvoudoù
*Dilennet eo Sébastien Velly da vaer Douarnenez, ar maer komunour kentañ e Breizh.

## Sevenadur
**Ar en deulin*, gant Yann-Ber Kalloc'h.
**[[La Bretagne libertaire]]*, embannet gant Camille Le Mercier d'Erm.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1921|Ganedigezhioù 1921]]
*Anna-Vari Arzur, leanez ha stourmerez evit ar brezhoneg
*Christian Bonnet, politiker.
*Hervé Le Boterf, kazetenner ha skrivagner
*Marcel Callo, gwenvidig
*Pêr Denez, kelenner skol-veur
*Visant Enored, misioner katolik
*Arzel Even, yezhoniour
*Charlez ar Gall, kinniger abadennoù brezhonek er skingomz hag er skinwel
*Alan Heusaff, emsaver breizhat
*léon Jasson, broadelour bet er Bezen Perrot
*Armañs ar C'halvez, beleg
*Maoris ar C'hollo, beleg
*Denys de La Patellière, filmaozer
*Henri Maho, difenner glad relijiel Breizh
*Édouard Ollivro, politiker
*Bernard de Parades, folklorour
*Michel Phlipponneau, politiker
*Jean Robic, marc'hhouarner
*Loeiz Roparz, adsaver ar festoù-noz
*Alberzh Trevidig, dastumer kanaouennoù ha kontadennoù
*Jean Tricoire, medisin ha saver un hentenn brezhoneg

## [[:Rummad:Marvioù 1921|Marvioù 1921]]
*Auguste René Marie Dubourg, eskob
*Nathalie Lemel, anarkourez
*Jean Roudot, beleg ha skrivagner brezhonek
__NOTOC__
Max Hoffmann

**Carl Adolf Maximilian Hoffmann** (ganet d'ar 25 a viz Genver 1869 e Homberg hag aet d'an anaon d'an 8 a viz Gouere 1927 e Bad Reichenhall) a oa ur Generalmajor hag en devoe ur perzh milourel ha politikel a bouez er Brezel-bed kentañ. Goude ar brezel e tiorroas an "Hoffmannplan" evit klask eilpennañ an Unaniezh Soviedel.
Carl von Clausewitz

**Carl Philipp Gottlieb Clauswitz**, goude **Clausewitz**, ha **von Clausewitz** adal 1827 (ganet d'ar 1añ a viz Gouere 1780 e Burg, aet d'an anaon d'ar 16 a viz Du 1831 e Breslau) a oa ur jeneral major prusian, adreizher an arme hag amkanour ar brezel.

Anavezet eo Clausewitz gant e bennoberenn *Vom Kriege* hag a ziorroas un damkaniezh diwar-benn ar brezel. E deoriennoù diwar-benn ar strategiezh, an taktik hag ar brederouriezh o deus bet ul levezon vras war emdroadur skiant ar brezel en holl vroioù ar c'hornôg hag a vez desket c'hoazh hiriv an deiz en akademiezhioù an arme. Implijet e vezont ivez evit ar merañ embregerezhioù hag ar marketing.
Cois Fharraige

**Cois Fharraige** (distaget [] en iwerzhoneg) zo ur c'horn-bro eus Iwerzhon er gornaoueg da gêr Gaillimh. En em astenn a ra en arvor etre Gaillimh ha Casla hag er c'hornad-se emañ kêrioù Bearna, Na Forbacha, An Spidéal, Indreabhán, Ros an Mhíl. 

Etre 8 000 ha 9 000 a dud zo o chom e Cois Fharraige. Ur Gaeltacht eo ar vroig-se ha kaozeet e vez iwerzhoneg bemdez gant kalz an annezidi : 24% a iwerzhonegerien zo e Bearna, tost da gêr vras Gaillimh, ha betek 84% e Cill Chuimín. Eus Cois Fharraige e oa ar skrivagner iwerzhonek Máirtín Ó Cadhain.

E-kichen Indreabhán, e Baile na hAbhann, emañ sez ar chadenn skinwel iwerzhonek TG4. 

## Liamm diavaez
* coisfharraige.ie
Peter Rosegger

**Peter Rosegger** (pe *Roßegger*; ganet e 31 a viz Gouere 1843 e Alpl, Stiria, Impalaeriezh Aostria, hag aet d'an anaon d'ar 26 a viz Mezheven 1918 e Krieglach, Aostria-Hungaria), a oa ur skrivagner hag ur barzh aostrian.

## Buhez
E-pad ar Brezel-bed kentañ e skrivas Rosegger meur a destenn vroadelour ha meulus diàr-benn ar brezel. D'an 19 a viz Du 1914 e embannas er gazetenn *Neuen Wiener Tagblatt* ur galv da bobl Aostria e vehe rekis dezho kemer perzh er brezel. Rosegger a voe ur skrivagner evit ar gazetenn *Karnisch-Julischen Kriegszeitung,* ma veze kalzik a zanvez broadelour. E 1916 e voe embannet ul levr barzhonegoù anvet *Steirischer Waffensegen* ("Armoù santel Stiria") a veule ar vroadelouriezh hag ar brezel, skrivet gantañ ha gant Ottokar Kernstock, ur mignon dezhañ.

## Oberennoù

## Notennoù
Emmanuel Svob

**Emmanuel Svob** (Naoned, 5 Mezheven 1874 - An Oriant, 28 Mae 1946) a voe maer an Oriant dre deir gwech.

Genidik e oa eus Naoned ha dont a reas d'an Oriant da labourat en ur vravigerezh.

Sevel a reas ur gevelouri kerkent ha 1913, ha bodañ a reas tud en-dro dezhañ evit sevel an *Union Coopérative Lorientaise*. E penn ar gevelouri-se e voe e-pad ur pennad.
E 1919 e voe dilennet er c'huzul-kêr ; goude bezañ kuzulier en tu-enep e teuas da vezañ maer e miz Mae 1925. Koll a reas e garg e 1929, met adkavout a reas anezhi e miz Mae 1935. D'ar 27 a viz Genver 1941 e roas e zilez a vaer hag a guzulier-kêr, dre ma ne felle ket dezhañ touiñ fealded d'ar marichal Philippe Pétain ha da renad Vichy. Anvet e voe ur c'huzul-kêr hag ur maer nevez, kemer a rejont o c'harg d'an 2 a viz Ebrel. 

Maer e voe adarre eus ar 1añ a viz Gwengolo 1944 da viz Ebrel 1946. D'ar mare-se ivez e oa kuzulier e kanton an Oriant-Kreiz. Reiñ a reas e zilez eus e gargoù e 1946 peogwir e oa klañv-bras ha mervel a reas miz war-lerc'h.

Ur merour mat e voe, ha dindan e ren evel maer e voe kaset meur a dra war-raok en Oriant : lakaat a reas prenañ maner Soe e Plañvour gant ar gumun evit degemer bugale skolioù an Oriant en o amzer vak, hag e 1936 e voe digoret un herberc'h yaouankiz er maner-se ; lakaat a reas sevel gar ar c'hirri-boutin er vali Chazelles. Da vare e respetad kentañ, e 1927, e voe digoret porzh-pesketa Kerroman.

Beziet eo e Bered Kerentreizh, en Oriant.

## Liammoù diavaez
* patrimoine.lorient.bzh
* maitron.fr
* ''Emmanuel Svob, les socialistes bretons et le mouvement coopératif de consommation de 1905 à 1939'', Robert Gautier
## Notennoù ha dave
Strategiezh vilourel

Ar **Strategiezh vilourel** pe **kadoniezh brezel** zo damkaniezh ha pleustrerezh ar broioù kevredet (ar genunaniezh) diwar-benn merañ ar brezel, gourc'hemenn ha dispakañ al lu e-pad razh ar brezel, ha renadur an oberoù milourel strategel.
Bartrès

**Bartrès** (pe *Bartrés* en gwaskoneg hag okitaneg) zo ur gumun waskonek e Bigòrra, a-stok ouzh kêr Lourdes e Bro-C'hall, en departamant Hautes-Pyrénées.

## Tud
* Bernadette Soubirous

## Pennad kar
* Bartrez

## Liammoù diavaez
* ''Bernadette Soubirous e Bartrès''
Georg von Küchler

**Georg von Küchler** (30 a viz Mae 1881 er Schloss Philippsruhe e Hanau; 25 a viz Mae 1968 e Garmisch-Partenkirchen) a oa ur generalfeldmarschall alaman, pennkomandour an Arme ha marc'heg enor Urzh Sant-Yann (*Johanniterorden*) e-pad an Eil Brezel-bed.

E-kerzh Ebrel 1949 e Nürnberg e voe kondaonet d'ur prantad 20 vloaz toull-bac'h goude prosez an OKW (Oberkommando der Wehrmacht) evit torfedoù-brezel, met lezet e voe da vont dieub e 1953.

## Buhez

### Kerentiezh
E dad e oa ar c'horonal ha dug-meur Hessen Karl von Küchler (1831–1922), eil-a-gamp (*Flügeladjutant*) ha marichal-lez (*Hofmarschall),* hag e vamm Marie, ganet *von Scholten* (1851–1924), a oa merc'h d'al letanant jeneral Wilhelm von Scholten (1797–1868).

### Impalaeriezh ha Brezel-bed Kentañ
Goude bezañ graet e studioù e Gymnasium Ludwig-Georgin e Darmstadt ez eas von küchler d'ar "*1.&nbsp;Großherzoglich Hessische Feldartillerie-Regiment Nr. 25"* en Arme Prusian, adal 1901. Mont a reas da vezañ letanant kentañ (*Oberleutnant*) war-lerc'h e servij e skol-varc'hegezh Hannover e 1910. Goude tremen en Akademiezh ar Brezel (*Kriegsakademie)* e kenrenas ar C'huzul-meur Bras e Berlin.

E-kerzh ar Brezel-bed kentañ e voe anvet Küchler da benn-bateri (*Batteriechef*) ha goude-se e oa bet savet d'ar renk Kabiten (*Hauptmann)*. E fin ar brezel e oa Ofiser Kentañ ar C'huzul-meur en 206vet rannarme-droadegiezh hag en 9vet rannarme-adarme. Küchler a resevas ar Groaz-houarn hag ar Groaz-varc'heg eus ar c*<nowiki/>'h/Königlichen Hausordens von Hohenzollern*, gant klezeier.

### Eil Brezel-bed
Met piv eo Belfegor ? III

**Met piv eo Belfegor ? III, sinet eo Belfegor** zo ur film berr brezhoneg da vezañ embannet e miz Gwengolo 2021. An trede, ha diwezhañ hini eo, eus an heuliad filmoù Met piv eo Belfegor?. Goude bezañ bet gwelet yaouankiz Arthur Bernède en  en eil film, eo distro an ober en amzer-vremañ en un enklask kaset gant ur strollad tud yaouank war un arouez iskis, bet livet ouzh ar mogerioù dre ar vro a-bezh.

An aktourien zo skolajidi en hentenn divyezhek eus Skolaj ar C'hleuz Sant Jozeb e Redon. Ar senario zo bet skrivet gant Padrig Denieul, Christian Baudu hag ur c'hlasad gallek eus ar skolaj.

Digoradur ar film zo bet savet gant ur c'hlasad RDHMA ha Philippe Jullien, saver tresadennoù-bev anezhañ.
## Krouidigezh
Arc'hantaouet eo bet gant sikour yalc'hadoù foran hag ur c'hampagn rastellañ arc'hant dre HelloAsso.
## Liammoù diavaez
* /  Lec'hienn ofisiel
## Notennoù ha daveennoù
Antoneta

**Antoneta** zo un anv-bihan brezhonek roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Meneget eo an anv en Dictionnaire français breton e 1974.
Savet eo diwar an anv Antoinette e galleg, un anv deuet eus anv sant Anton, pe gentoc'h eus e anv italianek,  Antonio.
Eulalia

**Eulalia** zo un anv-bihan spagnolek, italianek, saoznek,  roet d'ar merc'hed, hag a gaver e meur a yezh all,  a Bortugal da Rusia.

## Gerdarzh
Eus an henc'hresianeg *Ευλαλια*, "a gomz brav" ; *Εὐλάλιος* eo evit ar baotred)

## Yezhoù all

## Tud
*Eulalia Mérida
*Eulalia Barcelona
*Eulalia Buroz
*Eulalia Pérez de Guillén Mariné
*Eulalia de Liáns (1846–1917), anv-pluenn ar skrivagnerez spagnolek Fanny Garrido.
*Eulalia Spagn (1864-1958), priñsez spagnol.

## Pennadoù kar
* *[[Séquence de sainte Eulalie]]*

## Notennoù
Dindan ar seizh avel

***Dindan ar seizh avel*** zo ul levr brezhonek evit ar grennarded skrivet gant Fañch Rebours hag embannet gant Ti-embann ar skolioù (TES) e 2021. Skeudennaouet eo gant Agnès Guillot.

### Diverradenn
;Istor kentañ
Aogust a oa un den bihan, ur paotrig, gant tri breur hag ur c'hi. Aet e oa da Enez ar Skorn da vorueta, met e vag he doa graet peñse peogwir he doa skoet en ur vag all...
;Eil istor
Klaoda a oa merc'h d'ur c'habiten. Fellout a rae da hennezh kaout ur mab. Aet e oa Klaoda hag he mamm war vor gant an tad evit ma vefe graet ur breur bihan da Glaoda, evit ur veaj tro-dro d'ar bed. Kejet he doa Klaoda gant Gwenole, ur mous a laboure war ar vag...

## Tudennoù
;Istor kentañ
*Erwan, ur breur da Aogust
*Izili an akipaj
*Fridu, ar c'hi
*Kabiten ar vag *Marivonig*
*Aogust
*Ar medisin
*Kabiten ar C'homet.
;Eil istor
*Klaoda
*Alar
*Ar c'habiten (tad Klaoda)
*Ar vamm
*Ar pennmestr
*Ar vartoloded
*Gwenole

## Ar skrivagner
Ur skrivagner brezhonek ha gallek eo Fañch Rebours. O chom e Sant-Loup emañ, e Bro-Oueloù. Skolaer eo. Labourat a ra er skol Mona Ozouf e Plouha. Dre e familh e anavez istorioù pesketaerien Enez ar Skorn, hag awenet eo bet e istorioù gant darvoudoù gwirion.

## An endro istorel
Tremen a ra an istorioù e fin an  hag e penn-kentañ an . Gwechall e veze Bretoned o vont da vorueta e-kichen Enez ar Skorn, ha lod anezhe a varve er mor. Bezioù martoloded vreton a gaver en Enez ar Skorn hiziv-an-deiz, Pempoulliz dreist-holl. Graet e veze c'hoazh gant bagoù-dre-lien peogwir e kouste ker ar glaou evit ar bagoù-dre-dan.

## Skeudennoù
Skeudennoù zo el levr, skeudennoù bigi da skouer, evit diskouez ar pesketaerezh e-kichen Enez ar Skorn, hag evit deskrivañ ar bigi.
Kartennoù zo ivez evit diskouez ar beajoù. Brastresoù zo ivez evit an displegadennoù teknikel, ha testennoù war an endro istorel. Poelladennoù zo ivez, peogwir eo graet al levr evit bezañ implijet er skolioù.

## Levrlennadur
* Fañch Rebours : *Dindan ar seizh avel*, TES, 2021
Georg V Hannover

**Georg V**, Roue Hannover hag eil Dug Cumberland ha Teviotdale (Berlin, 27 Mae 1819 – Pariz, 12 Mezheven 1878), a voe diwezhañ Roue Hannover.

## Buhez
### Orin ha bugaleaj (1819–1851)
Ar priñs Georg Friedrich Alexander Karl Ernst August a oa mab da Ernst August I eus an tiegezh alaman-saoz Hannover ha d'e wreg Friederike von Mecklenburg-Strelitz. Ur c'henderv d'ar rouanez Victoria e oa.
Tremen a reas e vugaleaj e Berlin hag e Bro-Saoz. War-lec'h fin an unaniezh etre Breizh-Veur ha Hannover ha tronidigezh e dad e teuas da vout hêr ar gurunenn, hogen chom a reas hêr lezennel ar roue George III betek ganedigezh merc'h ar rouanez Victoria, ar briñsez Victoria, e 1840.

### Skoazeller ar sevenadur
Ar roue Georg a oa frañmason ha Mestr Bras strollad Hannover (''Großloge von Hannover') adalek 1857 betek e zivodadur e 1866.

Dindan ren Georgs&nbsp;V e kreskas buan-ha-buan buhez ar sonerezh-lez e Hannover. Kemer a reas perzh ennañ dre ma oa pianoour ha sonaozer e-unan. War-dro 200 oberenn zo bet savet gantañ, en o zouesk liedoù, laz-kanaouennoù ha kensonadurioù. Daoust ma plije dezhañ muioc'h hesonoù italian ha ma oa levezonet ganto en e oberennoù, e kasas war-raok labour e gempredidi evel Hector Berlioz, Robert Schumann, Richard Wagner ha Johannes Brahms.

## Notennoù
Dolchstoßlegende

An ***Dolchstoßlegende*** pe ***Dolchstoßlüge*** ("Mojenn an taol-goustilh er c'hein") a oa un damkaniezh iriennel diorroet gant penvarnerien an arme alaman (*Obersten Heeresleitung*, *OHL*) a lakaas atebegezh faezhidigezh an Impalaeriezh alaman, e-kerzh ar Brezel-bed kentañ, ouzh ar sokialourien, an demokratourion, Republik Weimar hag ar "yuzevegezh volchevik".
Fougasiñ a ranet e oant chomet didrec'het war an dachenn betek fin ar brezel hag e voent trubardet gant lod eus ar bobl he-unan.
Eulalia Mérida

**Eulalia Mérida** zo ur santez ha merzherez kristen eus an IIIde kantved e Mérida, kêr-benn Extremadura.

Kemmesk a vez a-wechoù etre houmañ hag Eulalia Barcelona, merzherez kristen ivez . 

Heilige_Eulalia.jpg|Santez Eulalia
Santa_madronaRetaule.jpg|Madrona hag Eulalia Barcelona


## Pennadoù kar
*Santa Eulália, anv-lec'h portugalek