Matthäus Merian

**Matthäus Merian ''der Ältere*** (*'Matthäus Merian gozh*') ([[22 a viz Gwengolo]] [[1593]] e [[Basel]] - [[19 a viz Even]] [[1650]] e [[Bad Schwalbach]]) a oa ur c'houevrengraver hag un embanner [[Alamagn|alaman]] ha [[suis]].

== E vuhez ==
Goude bezañ bet o studiañ en ul lise e teskas tresañ hag engraviñ war gouevr e [[Zürich]] gant an engarver Friedrich Meyer. Etre [[1610]] ha [[1615]] edo o studiañ hag o labourat e [[Straßburg]] (gant Dietrich Brentel), e [[Nancy]] hag e [[Pariz]] (gant Jacques Callot). E [[1615]] e savas steuñv [[Basel]].

Goude bezañ bet o chom en [[Augsburg]], e [[Stuttgart]] hag en [[Izelvroioù]], en em stalias Merian e [[Frankfurt am Main]] hag en [[Oppenheim]], hag eno e labouras evit an embanner hag kouevrengraver [[Johann Theodor de Bry]]. De Bry a oa perc'henn war ur stal-labour engraviñ e Oppenheim ha war un ti-moullañ e Frankfurt, ma veze moullet levrioù beajoù d'ar Reter Pellañ. E [[1617]] e timezas gant Maria Magdalena de Bry, ha hi merc'h de Bry. E [[1616]] en em stalias e [[Basel]]. Roet e voe aotre ar c'hevredadoù-micher, ha neuze e c'hellas labourat en un doare emren. Goude marv de Bry e [[1623]] e voe lakaet e penn ti-moullañ Frankfurt. Lakaet e voe da geodedour e Frankfurt e [[1626]], hag azalek ar mare-se e c'hellas labourat evel embanner emren. E [[1627]] e tegemeras Wenzel Hollar da zeskard. Un engraver brudet e teufe Hollar da vezañ. 

Goude marv e wreg e [[1645]] e timezas Merian gant Johanna Sibylla Heim e [[1646]]. Gant e wreg kentañ en doe div verc'h ha tri mab, Matthäus Merian yaouank ha Caspar Merian en o zouez. An daou anezho a labouras en e stal-labour. Ur verc'h en doe gant e eil gwreg, [[Anna Maria Sibylla Merian]] hec'h anv, hag a zeuas da vezañ livourez (bleuñvioù hag amprevaned). Matthäus Merian a varvas d'an 19 a viz Even [[1650]] e [[Bad Schwalbach]] e-kichen Wiesbaden. Douaret e voe e Peterskirchhof, e-kichen Frankfurt.

Dedennet-tre e oa Merian gant ar relijion, evel ma weler pa seller ouzh e skoed-ardamez hag ouzh ar siell a grouas evit e di-embann, ma lenner : *Pietas contenta lucratur*.

Levezonet e voe [[Erik Dahlberg]] ha [[Rembrandt]] gant labour Merian. En Alamagn ez eus ur gelaouenn gouestlet d'ar beajoù anvet "Merian".

== Oberenn ==

E oberennoù pouezusañ :

* ouzhpenn 250 skeudenn vihan ma weler gweledvaoù bro Basel (1620-1625) ;
* ur Bibl skeudennet (159 fajenn), an daou Destamant asambles, 78 kouevrengravadur, testennoù berr e latin, alamaneg hag ul lodenn e galleg (Frankfurt, [[1627]]) ;
* steuñv bras Frankfurt-am-Main, 4 flakenn dezhañ (1628, adembannet ha kemmet betek 1771) ;
* skeudennoù ar Bibl alaman troet gant [[Martin Luther]] (1545) . Dre ma voe ouzhpennet ar skeudennoù en destenn ez eo anvet ivez *Bibl Merian* (1625-1630), moullet gant [[Lazare Zetzner]] e Straßburg ;
* *Historische Chronik* , testennoù gant Johann Ludwig Gottfried (1629-1632) ;
* *Theatrum Europaeum* (1629-1650, meur a levrenn, kendalc'het gant tud all) diwar-benn lec'hiadurezh Europa ha an darvoudoù arme ha politikerezh a c'hoarvezas e-pad [[Brezel Tregont Vloaz]] ;
* taolennadur holl rouantelezhioù ar bed : *Archontologica cosmica* gant testennoù J. L. Gotfried ([[1638]]) ;
* *Totentanz von Basel* ([[1644]]) ;
* *Topographia Germaniae*, e bennoberenn eo (kroget e 1642). testennoù gant an douaroniour alamanMartin Zeiler (1589-1661). *Topographia Germaniae* a voe embannet dindan 16 levrenn etre [[1642]] ha [[1654]]. Goude marv Merian e kendalc'has e vab, Matthäus Merian yaouank e anv, gant al labour, ha levrennoù all a voe ouzhpennet betek [[1688]] : diwar-benn Frañs, Italia ha Kreta. En holl ez eus neuze 92 kartenn, 1486 kouevrengravadur ha 2142 skeudenn eus kêrioù, bourc'hioù, kêriadennoù, kestell ha kloastroù dasparzhet e 30 levrenn zisheñvel. Steuñvioù meur a gêr agaver ivez el levr-se, hag ur gartenn eus ar bed. *Topographia* a voe neuze raktres embann brasañ ar mare ma voe krouet. Talvoudus eo ivez dre ma oa resis-tre an doare ma trese Merian ar c'hêrioù. 
* Merian a glokaas ivez *Collectiones peregrinationum in Indiam orientalem et Indiam occîdenlalem*, kroget e [[1590]] gant [[Theodor de Bry]], hag eñ tad [[Johann Theodor de Bry]].


<gallery>
Image:Mk_Frankfurt_Merian_Stadtansicht.jpg|[[Frankfurt]], e-tro [[1612]]
Image:Heidelberg-Panorama von Matthaeus Merian 1620.jpg| [[Heidelberg]], engravadur, 1620
Image:Theatrum europaeum Titel.jpg|Pajenn gentañ *Theatrum Europaeum*
Image:Mulhouse-plan_merian.JPG|Steuñv [[Mulhouse]] e 1642
Image:Mathieu_merian_sempach.jpg|[[Sempach]] ([[1640]])
Image:De merian Westphaliae 146.jpg|[[Spa]] ([[1647]])
Image:Fritzlar De Merian Hassiae.jpg|[[Fritzlar]] diwar *Topographia Hassiæ'' (1655)


## Notennoù


## Liammoù diavaez
* E vuhez
* "Theatrum Europaeum"