Florentin Goinard

**Florentin Marie Goinard**, ganet e Sant-Nazer d'ar 1 a viz Meurzh 1894 ha marvet e Brest d'an 8 a viz Meurzh 1974, a oa ur mouller, ul levrier, un embanner levrioù brezhonek ha gallek hag un emsaver. Ezel e oa eus Strollad Broadel Breizh, eus Unvaniez ar Seiz Breur hag eus poellgor ar Framm keltiek. Pa oa kenlabourer tost da Youenn Drezen, Roparz Hemon, Frañsez Kervella ha Ronan Huon e kemeras un perzh bras e diorroadur embann al levrioù brezhonek etre 1932 ha 1959. Un den liesvarrek ha lieskalvezour e oa. Goude bezañ bac'het e-pad 4 miz da vare an Dieubidigezh e adkemeras e vicher mouller er Baol koulz hag an embann brezhonek ha gallek dre an ti-embann Skridoù Breizh-Éditions de Bretagne. Harpet en deus kalz ar gelaouenn Al Liamm hag hec'h embannadurioù ivez.

## Buhez
### Tiegezh, studioù ha saviad milourel
E dad, Florentin Marie Thomas, a oa un embreger mañsonerezh bras e Sant-Nazer, ganet e 1865 en Erbigneg, hag e vamm, Augustine Clémentine Hébel, a oa bet ganet en Erbigneg ivez. Embregerezh an tad a greskas mat-tre ha legadet e voe d'e vreur yaouankañ, Charles, hag hemañ a gemeras penn an divizoù gant ar sindikadoù e 1936. Pelloc'h ez eas Charles Goinard da brezidant Kambr Kenwerzh Sant-Nazer. Goude bezañ bet skoliet er skol Sant-Jozef, e Sant-Nazer, e tapas Florentin Goinard e vachelouriezh « Skiantoù-Yezhoù bev », e 1911. Bloaz goude e voe degemeret e Kevrenn ar Greanterezh, e Skol bleustrek ar C'henwerzh hag ar Greanterezh, e Sant-Nazer.

E 1913, hag eñ o labourat en Oriant e fellas dezhañ mont da emouestlad el lu gall, met pa erruas en Aljer e kazarn rejimant kentañ ar Zouaved e voe kaset d’an ospital ha disluet dre abeg a zarfell. Bloaz goude ec'h emouestlas en-dro en drivet rejimant troadegiezh e Naoned hag e voe disluet, evit an eil gwezh, en abeg d'e varradoù darfell. Disoudardet e voe en-dro e Sant-Nazer e miz Here 1914 ha disklêriet "mat evit servijout" e miz Ebrel 1915 e Naoned. Koulskoude, ur wezh erruet e Brest e voe tizhet gant ur stumm labanded gant darfell droukfellek, ken ma voe disluet evit an trede gwezh.
### Levrier-embanner e Pariz
Goude ar brezel ez eas da chom da Bariz evit merañ ul levrdi, « La Librairie régionaliste », hag ec’h embannas ul levrig war ar *[[bourrée]]*, un dañs arvernat. Ober a reas war-dro moulladur ar c’hentañ levr kaer brezhonek, *Danevellou a Vreiz* e ditl, un teskad kontadennoù, dastumet hag azasaet gant Adrien de Carné ha skeudennaouet gant Maurice de Becque. En ur venegiñ ar from a savas ennañ diwar kaerder an oberenn e tisklêrias Roparz Hemon, ugent vloaz diwezhatoc'h, e oa bet graet al labour embann gant *Florentin Goinard* :

Gant Abeozen ez eus bet degaset muioc’h a ditouroù, pa skrivas : 
### Distreiñ d'ar vro ha mont kuit adarre
Pa varvas e dad e miz Ebrel 1922 e postas darn eus e hêrezh ( lur) en un embregerezh fardañ ha gwerzhañ aozadoù kempenn, savet asambles gant ur mignon kimiour, nemet en em dennas anezhañ e 1924.

E miz Gwengolo 1922 e timezas gant Marie Lelièvre, hag ur mab, Jean, o devoe e miz Gouere 1923 ; koulskoude e voe torret an dimeziñ e 1927, hag eñ a lakaas da c’houzout edo o chom e Lokentaz hag eno edo o chom c'hoazh d'ar 14 a viz Mezheven 1927. E miz Kerzu 1924, p'edo o chom e Pariz, 6, straed ar Cherche-Midi, e lakaas embann war an *Nouvelliste du Morbihan* ur gemennadenn ma kinnige prenañ diwar ul leve hed-buhez 4-6 hektar evit un atant magañ yer. N'ouzer ket hag-eñ e c'hellas dont a-benn.	
### Mouller en Oriant
War-dro 1927 e labouras evel sekretour meur ar pemdezieg bras, *Le Nouvelliste du Morbihan*. D'ar 24 a viz Mae 1929 e addimezas gant Angelina Vincente Marie Margarit (1899-1979) ha n'ouzer ket perak e c'houlennas-hi ma vije disrannet o madoù pa voent o chom asambles en Oriant. Chom a reas Anjelina Margarit da genvevañ gantañ ez-foran, betek miz Mae 1941 pa lakaas-hi e gwerzh ti he zud, e Gwened. Tutaet e voe Florentin Goinard gant an embregerezh *La Presse armoricaine* pa voe krouet e miz Gwengolo 1929, evit mont e penn ar moullerezh a embanne ar pemdezieg nevez, *L'Écho du Morbihan, de la Basse-Bretagne, de l’Ouest*, en Oriant. E mizioù diwezhañ 1930 ez eas da chom da Glermont-Ferrand ha da Riom, hervez ar chomlec'hioù roet da velestradur al lu evit dibenn miz Gwengolo.. E dibenn 1930 ec'h eas da chom da Vrest, 11 Straed Paul Doumer, er "Villa Lande fleurie", pa gavas ar post penmouller Moullerezh an Dépêche de Brest, hag e 1935 e voe rener kenwerzhel anezhi. Pa voe deuet amzer e zienluadur eus ar servij milourel (1938) e voe notennet en doa bet 3 bugel.
## Penmouller ha merour embann brezhonek
### ''Skrid ha Skeudenn''
A-drugarez d'e bost pennmouller e Moullerezh an Dépêche de Brest e tarempredas pennoù al luskad evit embann levrioù brezhonek bodet tro-dro d'ar gelaouenn ''Gwalarn'' hag e rener, Roparz Hemon, hag o doa ezhomm eus ar voullerien. A-raok ma voe skarzhet kuit Youenn Drezen eus ar *C'hourrier du Finistère* e 1934 e tegasas e skiant-prenet dezhañ evel mouller, pa voe savet an ti-embann levrioù kaer brezhonek kentañ, *[[Skrid ha Skeudenn]]*, e 1932, hag eñ merour anezhañ pa'z eas ar renerezh arzel gant Youenn Drezen hag e vignoned eus ar Seiz Breur. Hemañ diwezhañ a voe degemeret en o zouez e penn-kentañ 1935. *Kan da Gornog* savet gant Youenn Drezen ha skeudennet gant koadengravadurioù tri liv Reun Kreston e voe ar c'hentañ levr kaer embannet ganto.

E 1957 e skrivas Youenn Drezenn da Ronan Huon diwar-benn *Geotenn ar Werc'hez* (1934) : « An embannadur kentañ a oa anezhañ, en e zoare, un mestr-ober : lizhereg, paper, golo, pep tra dibabet gant paotred… ha n'oa netra re ger evito evit gwiskañ cheuc'h ar skridoù brezhonek… N'oa nemet ar mouler, ar paourkaezh *Goinard*, a leñve d'e wenneien. Paeet eo bet, koulskoude en diwezh.* ». Ken tost e oa aet Florentin Goinard d'an arzourien ha skrivagnerien vrezhonek ma kemere riskloù koll arc'hant.

Goude ma voe skarzhet kuit eus ar *C’hourier du Finistère* e penn-kentañ 1934 ez eas Youenn Drezen, hag eñ kelaouenner, da labourat evit an *Écho de l'Ouest*, e Gwened. N’eo ket dibosubl e voe erbedet gant *Florentin Goinard* e metoù ar [[gwask|wask]] en Oriant, e-lec’h m’edo sez an *Écho de l'Ouest*.

=== Ur c’houblad embannerien engouestlet evit Breizh hag ar brezhoneg ===
E [[1942]] e savas gant Suzanne Le Masurier, intañvez André Derrien, ha hi o kenderc’hel da verañ al levrdi Derrien (unan eus ar c’hoshañ levrdioù ha tiez-moullañ e kreiz kêr Brest), an ti-embann [[Skridoù Breizh]]-Éditions de Bretagne. E Brest, 35 rue Traverse e voe ar chomlec'h skrivet war al levrioù, chomlec’h Suzanne Derrien an hini e oa, he levrdi o vezañ  staliet er memes savadur, 56 straed Émile Zola. E-touez al levrioù embannet e kaver levrioù brezhonek, evit an darn vuiañ, levrioù gallek war Istor Brest ha levrioù kaer, ne oa bet nikun eus ar seurt-se e brezhoneg betek-henn, levrioù skiantel, ur [[romant diaweladel]] hag ur [[romant-polis]].

==Emsaver hag arzour liesdonezonet==
=== *Framm keltiek* hag ar Seiz Breur ===
Reiñ a reas e anv, e [[1942]], evit bezañ ezel eus poellgor [[Framm keltiek Breizh]], karget eus Kevrenn an Embannerezh dindan renerezh Roparz Hemon. Gant Skridoù Breizh e voe embannet peder niverenn eus *Kaieroù ar Framm keltiek*, an holl moullet e [[Moullerezh ar C'hastell]] ha n’eo ket er voullerezh ma oa *Florentin Goinard* o labourat eviti.

Degemeret e voe Florentin Goinard evel ezel eus ar Seiz Breur e [[1941]], er memes emvod hag ar vreudeur Kaouissin ha [[Jef ar Penven]].

===  Aktour amatour ===
Pa oa o chom e Brest e kemeras perzh en ur strollad [[Arz ar c'hoariva|c’hoariva]] amatour, « La Compagnie des comédiens brestois » e anv. Teñzorier anezhañ e voe, hag e veze roet e chomlec’h prevez, 11 straed Paul Doumer, evel ul lec’h ma veze gwerzhet bilhedoù evit mont d’an abadennoù hag e veze roet gant ar pemdezieg *La Dépêche de Brest*, ditouroù ha rentaoù-kont warno.

Gant ma oa un den uhelventet, 1,80 metr, e teue mat gantañ an tudennoù a aotrouniezh (roueed, tud polis…). Daou ezel eus ar Seiz Breur a c’hoarie asambles gantañ, [[Pêr Peron]] ha [[Jim Sévellec]], koulz hag un emsaver all, Edouard Mokaer, breur da [[Pêr Mokaer|Bêr Mokaer]].

==En enkoù ar brezel==
=== Rediet da vont er-maez eus Brest ===
E miz C’hwevrer [[1943]] e voe embannet gant ar pennadurezhioù e oa ret d’an dud « andiouerus » ober o annez er-maez eus Brest, abalamour d’ar bombezadegoù war ar porzh ha war greiz kêr.. Mont a reas ar c'houblad Goinard-Derrien da chom 26 straed Sant-Gwenal, e [[Landivizio]], nepell diouzh moullerezh an *Dépêche* a voe kaset da [[Montroulez|Vontroulez]], o vezañ ma oa Florentin Goinard he rener kenwerzhel atav. Kendalc'he e voe da embann levrioù memestra.
=== Harzet, lezet da vont, harzet en-dro ha didamallet erfin===
Harzet e voe Florentin Goinard d’an 19 a viz Gwengolo [[1944]] e Brest, kaset da garc’har [[Landerne]] ha lezet da vont d’an 3 a viz Here. Klask a voe warnañ adarre hag e voe harezet adarre d’ar 6 a viz Here [[1944]] e Landivizio e-lec’h m'edo o chom gant Suzanne Derrien-Le Masurier hag he merc’h dezhi, Odile, ganet e [[1925]]. War urzh prefed [[Penn-ar-Bed]] e voe bac’het er Greizenn Endrediñ Melestradurel, straed Sant-Charlez, e [[Kerfeunteun]]. An abegoù roet a oa : « bezañ bet ezel eus ul luskad emrenour, soutenet ez-eeun gant an enebour ».  Meneget e voe e oa diazezer ar Framm keltiek hag ezel eus ar Seiz Breur. Bac’het e voe Suzanne Derrien ivez ha notennet e oant o vevañ  « evel priedoù ».

D’ar 27 a viz Kerzu 1944 e lakaas prefed Penn-ar-Bed lez-varn [[Kemper]] da c’houzout e oa klozet ar gread a-enep Florentin Goinard, met ne voe ket torret an urzh-bac’hañ a-raok an 11 a viz Genver [[1945]].
 
== Embanner e kement kêr ma reas e annez enni==
=== Embanner e Gwened hag e Pariz da c’houde ===
Ne baouezas ket gant e labour embann asambles gant e gevelerez Suzanne Derrien hag e weler merk an *Éditions de Bretagne*, anv all *Skridoù Breizh* war al levrioù gallek e Brest, koulz ha war levrioù ar seurt-se embannet e Gwened, met moullet e Naoned ha [[Villeneuve-Saint-Georges]]. 
E 1945 e teuas er-maez ul levrig gallek a oa ennañ ar gwerzhioù dre [[debarzh|zebarzh]] e Su Breizh rakwelet gant Renerezh ar C’hoadoù. Ul levrig eus ar memes seurt evit greoù ar Stad a zeuas er-maez e [[1946]] ivez. Prestik goude e adkemeras embann ul levr kaer, breizhek e dodenn, *Images bretonnes* e ditl, savet gant [[Jean de Trigon]], eus Montroulez, war baper cheuc’h (paper leuegen pilhenn bur) ha skrivet e lizherennoù bras-tre war ar golo, ul [[lugan]] divoas : « Evit ar re a gar an traou koz ». Skeudennaouet e liv e voe gant [[Félicie Herr]] hag e voe goulennet digant [[Marie-Paule Salonne]] aozañ ar c’hentskrid.

Da heul e teuas er-maez ul levr war istorioù a-zivout straedoù kêr Vrest.

Da Bariz ez eas da chom e-dibenn ar bloaz 1945 hag e roas an 11 rue Paradis evel chomlec’h e miz Meurzh [[1946]]. Hervez kont he doa kavet Suzanne Derrien ul labour en ul levrdi e Pariz. War niverenn gentañ ar gelaouenn [[Tír na nÓg (kelaouenn)|Tir-na-nÓg]] (embannet ez-foran diskar-amzer 1946) e kaver daou veneg eus "Éditions de Bretagne 13, rue de Paradis, Paris, Xe", an eil e-barzh ur pennad-stern bruderezh evit *Notennou diwar-benn ar Gelted koz*

N’eo ket souezh e soñjas ober e annez en e bastell-vro c’henidik e [[1947]] e c’heller goulakaat e resevas skoazell digant e vreur yaouankañ, Charles, hag eñ en doa kaset war-raok an embregerezh mañsonerezh krouet gant o zad e Sant-Nazer ken e voe unan eus an embregerien bouezusañ er bastell-vro, ha prezidant [[Kambr kenwerzh Sant-Nazer|Kkmbr kenwerzh ar gêr-borzh]] anezhañ.

=== Mouller hag embanner er [[Ar Baol|Baol]] ===
E niverenn 3 ar gelaouenn *Tir-na-nÓg* (Genver-C'hwevrer 1947) e lenner an notenn-mañ : « Notennn : 1) Skridoù Breizh a voulo 3 levr er bloaz-mañ Yezhadur bras, Dict. Breton-français, Dict. Français-breton ». 2) Emaint staliet bremañ e La Baule, BP 45 ».

Feal d’e engouestladur brezhon e embannas *La langue bretonne et ses combats* gant Roparz Hemon ha *Yezhadur bras ar brezhoneg* gant Frañsez Kervella, ha ken diaes e voe seveniñ moulladur ar pikol levr-se, taolennoù e-leizh ennañ, ma c’heller kompren e voe *Florentin Goinard* o plediñ gant al labour-se e-doug 1946 dija.

Post rener an « Imprimerie de la Mouette » (Moullerezh ar Skrev) a dapas pa erruas er Baol, ha degemeret  e voe e-touez ar pennadurezhioù diouzhtu, koulz hag e zanvez pried. D’an 8 a viz  Ebrel [[1947]] e kemeras perzh Florentin Goinard en ur c’hengor ofisiel « evit ur Baol vrasaet », ha nebeut amzer goude e kenlabouras gant kengor ar gouelioù adsavet gant an ti-kêr.

D’ar 14 a viz Mae 1947 e teuas war wel ur bruderezh evit ar stal dilhad, « Suzanne Derrien » lec’hiet 6 skwar ar C’hazino, ar memes chomlec’h ha hini Skridoù Breizh. Cheñch a reas Suzanne Derrien ar varc’hadourezh hag ar servij kinniget betek-henn, eus ur stal lienerezh ha gwierezh ez eas da venegiñ an [[uhelwrierezh]] en he bommoù bruderezh.

E [[1948]] e timezas Florentin Goinard gant Suzanne Le Masurier-Derrien.

== Treuzkas da di-embann Al Liamm ==
Goude romant gwenedek [[Roperzh ar Mason]] (*Evit ket ha netra’’ - 1951) ne voe ket mui a levrioù embannet gant Skridoù Breizh-Éditions de Bretagne, met un dalc’had a levrioù a voe gwerzhet dre ar post.

Un harp bras evit lakaat embann levrioù brezhonek gant Embannadurioù Al Liamm a c’hell bezañ goulakaet pa lenner ar meneg-mañ er gelaouenn *Al Liamm* : « Rentet 'zo bet 323.000 lur d'an Ao. Goinard ha d'an « Entente culturelle bretonne ».. Ul liamm kreñv a voe skoulmet gant skipailh ‘’Al Liamm-Tir-na-nÓg’’ pa voe fiziet en « Imprimerie de la Mouette » moulladur an niverenn 7 (Ebrel 1948), hag ne voe torret a-raok diwezh 1999, kalz amzer goude ma oa aet kuit *Florentin Goinard* eus e bost renerezh. E 1978 e kave mat Ronan Huon e vefe gouest da reizhañ testennoù brezhonek al lizherennerien o labourat eno ..

Darn eus al levrioù embannet gant ar gelaouenn a voe moullet eno hag e weler merk an « Éditions La Baule » war ar gelaouenn bolitikel *[[Ar Vro-Gwirionez]]* savet e 1960 gant Pêr Denez, heñvel ouzh he c’helaouenn-vamm e-keñver ar vent hag an nodrezhioù.

E miz Gouere 1958 e voe sinet ur gevrat evit ma vije gwerzhet dalc’had *Skridoù Breizh* da *Al Liamm*, nemet al levrioù kaer gallek. Ret e voe dastum  lur hag a-drugarez da geneiled kar-o-yezh e voe resevet an holl arc’hant gant ar priedoù Goinard-Derrien bloaz goude.

## Mennozhioù politikel
E 1920 e voe ezel Florentin Goinard eus poellgor ar "Fédération régionaliste de France" ha merour he c'hazetenn, *L'Action régionaliste*. War an tu dehou pellañ eo bet sachet pa weler e anv war gazetenn roueelour an *[[Action française]]* e miz Gouere 1921.

Ne ouzer ket penaos e voe tutaet gant  *Le Nouvelliste du Morbihan*, met pa voe skarzhet kuit eus e bost sekretour meur ez eas da benmouller Moullerezh an *Écho de l’Ouest* e diwezh 1929, krouet gant tud ar gostezenn radikal diwar atiz an *Ouest-Journal* ha, da c'houde, ez eas da labourat evit an  *Dépêche de Brest*, dezhi ar memes tuad.

E-pad an Eil Brezel-bed e heulias Roparz Hemon, a grede e oa posubl sevel oberiantizoù sevenadurel breizhek dindan disglavier an "Europa Nevez" renet gant an Nazied.
Diwar an enklask graet gant polis Brest e roas e anv da Strollad Broadel Breizh e diskar-amzer 1942, met ne asantas ket mont da vezañ pennkanton ar strollad, pa ginnigas Remont ar Porzh ar post-se dezhañ. E kendalc’h Strollad Broadel Breizh  e dibenn 1943 e kemeras perzh, asambles gant Suzanne Derrien..

E dibenn 1948 e voe meneget e oa bet en emvod ar gevredadourien dalc’het e Naoned, e-lec’h ma kejas ouzh Joseph Martray, Pêr Mokaer, Robert Milot ha Yann Gefflot.. E 1950 e voe meneget ur Goinard bennak bet e kengor an « Union fédéraliste de Bretagne » hag e-touez habaskterourien an Emsav e c’heller renkañ ar gevredadourien vreizhek-se.

## Levrlennadurezh
* Christian Rogel, *Les éditeurs en langue bretonne de 1945 à 1977*. Skridtest evit diplom uhel al levraouegoù, Villeurbanne, ENSSIB, 1978.
* Daniel du Couëdic (renerezh), *Ar Seiz breur 1923-1947, ar c'hrouiñ breizhek etre chom giz-kozh ha mont war-raok*, Terre de brumes & Mirdi Breizh, 2000, 271 p.
* Tudual Huon, "Youenn Drezen hag ar Seiz Breur". E-barzh *E koun Youenn Drezen*, p. p. 129-148, Embannadurioù Al Lanv, 2023
* Ivan Wmfre, *Breton Orthographies and Dialects: the Twentieth-century Orthography War in Brittany*, 1–2, Bern – Berlin – Bruxelles – Frankfurt-am-Main – New York – Oxford – Wien: Peter Lang, (xxviii + 782 pp) levrenn 1  & levrenn2 

Dielloù publik : 
*Dielldi-departamant Penn-ar-Bed, Steudad 31 W 33 Doser 437. Dielloù prefeti Penn-ar-Bed diwar-benn endrediñ ha dieubidigezh *Florentin Goinard*.
*Dielldi-departamant Liger-Atlantel Akta ganedigezh, Aktaoù dimeziñ 1922, Fichenn varilhañ hag amstaelañ Florentin Goinard
*Dielldi-departamant Mor-Bihan Akta dimeziñ 1929

## Pennadoù nes
*Embann brezhonek
*Embannadurioù Al Liamm
*Framm keltiek
*Gwalarn (kelaouenn)
*Skrid ha Skeudenn
*Skridoù Breizh
*Unvaniez ar Seiz Breur

## Notennoù ha daveennoù