Genji Monogatari

Pennoberenn an danevelloù klasel japanat eo **Genji monogatari**, (**源氏物語** / **げんじものがたり**, "danevell Genji") anezhañ ul levr hir bet skrivet e deroù an 11vet kantved GJK gant ur vaouez lesanvet **Murasaki Shikibu** (~973-~1014).
## An aozerez

Den ne oar anv gwir Murasaki Shikibu ; war a hañval e vije *Murasaki* ("Melionenn") ul lesanv all bet roet dezhi e Lez an Impalaer diwar unan eus tudennoù he *Genji monogatari*, ha *Shikibu* ul lesanv diwar labour he zad e Burev al Lidoù (*shikibu-shō*, "grefier ar matarasennoù"). **Itron Murasaki** a reer anezhi gant doujañs.

E Kyōto, kêrbenn an Impalaeriezh, e voe ganet war-dro ar bloavezh 978 GJK (970 ha 073 zo bet kinniget ivez).
Merc’h al lezroue ha gouarnour rannvro gozh Echizen **Fujiwara no Tametoki** e oa. Peogwir e oa yaouank-tre pa varvas he mamm e voe desavet gant he zad, ar pezh a oa kontrol da voazioù ar mare : en tiegezhioù a renk uhel evel he hini e veze ar vugale desavet gant o mamm en he familh dezhi, pell diouzh o zad. Kontrol c'hoazh da c'hizioù e vare a reas he zad p'he desavas evel pa vije ur paotr anezhi – sinaeg a rankas-hi deskiñ, ha skrivañ japaneg dre gealarouezioù sinaek (*kanji*) – hep disoñjal e oa ur plac'h anezhi, p'he devoe kentelioù diwar-benn ar varzhoniezh hengounel (*waka*) hag ar skritur japanek silabennaouek *kana*. Lorc'h a oa e Fujiwara no Tametoki gant speredegezh hag ampartiz e verc'h, met keuz a oa ennañ evelkent peogwir e oa-hi ganet plac'h. 
Er bloavezh 999 e timezas gant Fujiwara no Nobukata, a oa ugent vloaz koshoc'h egeti hag a varvas e 1001 ; ur verc'h o devoe, anvet Daini no Sammi, a voe ur varzhez hi ivez.
Gouzout a reer e voe aozerez ar *Genji monogatari*, adalek 1005 betek 1007, plac’h-enor e lez an impalaer, ha kelennerez an impalaerez Shōshi, anezhi gwreg an impalaer Ichijō e Kyōto.
Pa varvas an impalaer Ichijō e 1011 ez eas an impalaerez Shōshi d'ur gouent, heuliet gant he flac'h-enor ha kelennerez.
Furchadennoù nevez er skridoù kozh a laka da grediñ e kuitaas an itron Murasaki ar vuhez a leanez e 1013 kent mervel en nevezamzer 1014, hag hi en he 37vet bloavezh, rak meneg zo eus he zad o kuitaat trumm ti ar gouarnour en Echizen da zistreiñ d'ar gêrbenn.

Anavezet eo evel aozerez *Murasaki Shikibu nikki*, "Deizlevr Murasaki Shikibu", a skrivas etre 1008 ha 1010, hag un dastumad 128 barzhoneg, *Dastumad Murasaki Shikibu*, a voe embannet goude he marv.
: *Nikki* a reer e Japan eus deizlevrioù bet skrivet gant merc'hed. Adal eil tamm an 10vet kantved, pa grogas ar baotred da skivañ danevelloù e komz-plaen, en em lakaas ar merc'hed a zere uhel da skrivañ deizlevrioù e komz-plaen hag e japaneg, peogwir ne ouient ket sinaeg. Betek deroù an 12vet kantved e padas marevezh an *nikki*.
Gant *Genji monogatari* e c'hounezas brud e Japan hag er bed a-bezh, ret e voe gortoz an 19vet kantved evit ma vije un oberenn a-live gant an danevell veur-se. Unan eus skrivagnerien veur Japan eo hiziv an deiz c'hoazh, hag er skolioù e vez studiet ar *Genji monogatari* bepred.

## Danvez an danevell

En he danevell veur e kont ar plac'h-enor istor he haroz Genji Hikaru, a zo mab d'un impalaer ha d'ur serc’h a zere izel. Ken brav (kement ha “skedus” e talvez *Hikaru*) ha donezonet eo Genji ma’z eus bet diouganet un dazont dispar dezhañ, met rannet eo kalon an haroz etre ar garantez a vag evit serc’h pennañ e dad, an itron Fujitsubo, a roio dezhañ ur mab dre avoultr, hag e glask evit ur wreg disi.

Honnezh a gredo-eñ kavout pa gejo ouzh ur plac’h yaouank anvet Murasaki ; skrapet e vo ar plac’h gantañ, ha desavet hervez e galon. Ur wreg ofisiel a gemero avat, anezhi ur briñsez anvet Aoi no Ue – ha doganet e vo Genji d’e dro peogwir e lez e wreg a-gostez, tra ma varvo e eil gwreg Murasaki. 
Rannistorioù niverus all, karantez ha politikerezh mesket enno – kreskiñ a raio dere Genji el Lez kent ma vo harluet ha ma tistroio d'ar gêrbenn, istorioù a garantez a vevo gant meur a vaouez estreget e ziv wreg – a ya da sevel an danevell-se a zo kontet war 70 bloavezh ha tri rumm.

Pellaat a ra Murasaki diouzh al lez hag ar gêrbenn pa skriv trizek pennad diwezhañ ar *Genji monogatari*, a c’hoarvez en ur gêriadenn anvet Uji ha goude marv Genji, n'eo ket kontet en danevell. Eno e weler mab-bihan Genji, ar priñs Niou, ha mab dre avoultr gwreg Genji, ar jeneral Kaoru – a zo deuet da vezañ haroz an danevell – o taremprediñ ur goantenn anvet Ikifune. Hogos distag diouzh ar *Genji monogatari* eo an trizek pennad diwezhañ anezhañ.
## Stumm an danevell

### Ar framm
Den ne oar resis pegoulz e skrivas Murasaki Shikibu ar *Genji monogatari* ; en un tamm eus he *nikki*, evit ar predad 1008-1010, e ra an aozerez meneg eus he fennoberenn hep na ouifed hag echu e oa pe get da sizhunvezhioù kentañ ar bloavezh 1010.
Un hir a zanevell eo ar *Genji monogatari*: 2000 pajenn ha 54 fennad a ya d'he sevel, a ranner ez-hengounel e tri zamm :
*; Kresk ha diskar Genji (pennadoù 1 – 41)
:Ar yaouankiz (pennadoù 1 – 33) : karantez, teneridigezh ha harlu
:Ar berzh hag an diskar (pennadoù 34-41 : tañva ar galloud ha ra Genji, ha mervel a ra e wreg vuiañ-karet, Murasaki
*; Goude marv Genji (pennadoù 42 – 44)
:Rannistorioù berr-tre a ya da ober an teir levrenn-se
*; *Uji jūjō* (pennadoù 45 – 54)
:"Dek pennad Uji", a gont istor Niou ha Kaoru.

Iskis eo dibenn al levr, pa'z echu e kreiz ul lavarenn. Den ne oar hag a-ratozh e oa bet graet, ha meur ag ali zo bet roet : lod e soñj dezho ez eo klok ar skid a zo deuet betek ennomp, lod all a embann n'eus nemet un nebeud pajennoù a gement a vije bet kollet, lod all c'hoazh e kred dezho n'eo bet biskoazh echuet da vat peogwir n'he devoa Murasaki Shikubu raktres ebet evit he danevell, a skrive diouzh red e ijin. Lod diwezhañ a lavar ez eo diechu al levr abalamour ma varvas an aozerez, tra ken.

Ken hir eo ar *Genji monogatari* ma verzer un emdroadur ennañ a-feur ma ya ar skrid war-raok : en hanter kentañ eus buhez an haroz ez eus pennadoù laosk al liamm etrezo, tra m'emañ frammetoc'h a-galz an eil hanter hag en trizek pennad diwezhañ.
N'eus elfenn dreistnaturel ebet er *Genji*, petra bennak ma kaver deskrivadurioù eus lidoù hud bouddhaat, a oa un tamm eus buhez al Lez da vare Murasaki Shikibu. Disheñvel eo ar *Genji* diouzh an danevelloù japanat klasel all, pa'z eus ur gwaz eus Genji – ur gwaz peurzisi, met ur gwaz evelkent – tra ma vez hanter-zoueed eus harozed an danevelloù all, an *Utsubo monogatari* da skouer. N'eus liamm ebet etre natur Genji hag ar bed dreistnaturel : pouezet he deus an aozerez war kened, fromoù, donezonoù arzel ha korfel Genji, tra ken.
Pa vez harozed an *Utsubo monogatari* – anezhi an danevell japanat koshañ, bet skrivet e dibenn an 10vet kantved – tud disi hervez ar vertuzioù konfusian e weler Genji o c'houzañv a-c'houde e oberennoù fall.
### Ar yezh
Deskrivadurioù, kendivizoù, barzhonegoù ha soñjoù an tudennoù a ya da sevel ar *Genji monogatari*, mesket en ul lavarenn hepken a-wezhioù. 
N'eus anv ebet da dudennoù ar *Genji monogatari* e korf ar skrid, peogwir e oa diseven gelver tud al Lez dre o anv ; dre o renk el leze ez anavezer ar wazed, dre livioù o dilhad ar merc'hed, pe c'hoazh dre o c'homzoù pe o c'herentiezh. Neuze e c'hall an dudenn-mañ-tudenn bezañ anvet e meur a zoare gant red al levr. 
Dre ma kemm rener ar verboù e korf lavarenn pe lavarenn ne c'haller heuliañ red an istor nemet dre an endro. 
Fromoù ha soñjoù an aozerez a gaver en he zudennoù, ar pezh a liamm ar pennadoù etrezo en ur reiñ un tamm endon a zo damheñvel ouzh an darempredoù pemdeziek en un tiegezh. 
Ar c'heriaoueg skort hag adimplijet a-hed ar skrid a ziskouez harzoù an danevelloù klasel japanat, met nerzh a ro da zeskrivadur bred an tudennoù en ur lezel munudoù o bed a-gostez. 
En abeg d'an doare-skrivañ-mañ ez eo diaes d'al lennerien a-vremañ tañva blaz gwirion an *Genji monogatari* ; ret eo delc'her soñj ivez eus ar mare ma oa bet skrivet : evit he bed dezhi, poblet ag uhelidi, e skrive Murasaki Shikibu. Gouzout a ouie he lennerien diwar-benn buhez al Lez, anavezout a raent lod eus o c'hempredidi a-dreuz an tudennoù, hag a-fed geriaoueg e veizent arsterioù soutil a zo bet kollet abaoe. Pa skrive Murasaki lavarennoù direner ne rae nemet doujañ da reolennoù laosk ar japaneg, ha bezet pe vezet e komprene ervat he lennerien ar pezh a felle dezhi o lakaat da gompren. Ne vije bet den ebet o lenn ar *Genji* mar bije bet ret jubenniñ ar c'hendivizoù etre an tudennoù, ken bihan ha kloz ma oa bed an dud e skrive Murasaki Shikibu evito.
### Levezon ar Vouddhaegezh
Ar Vouddhaegezh eo gwele ar *Genji monogatari*, pa'z eo ar Gonfusianegezh hini an *Utsubo monogatari*.
Div elfenn vouddhaat pennañ zo er *Genji* :
* al lidoù, a zo deskrivet dre ar pedennoù hag ar c'harmoù-hud a lavarer meur a wezh a-benn aesaat ar pare, ar gwilioud pe a-benn skarzhañ diaouled. Niverus e oa ar veleien a gemere perzh el lidoù-se, ha war ken bras un ton e vezent kaset ma teujent a-dra-sur da vezañ o fal dezho o-unan. Hogos holl merc'hed ar *Genji* a ya da leanezed, war-bouez ar re a varv ; unan zo bet nac'het, ha div hepken zo chomet lik. War a hañval e oa ar boaz, da vare Murasaki Shikibu, da gas ar merc'hed d'ur gouent da vare pe vare eus o buhez.
* anat eo feiz vouddhaat an aozerez en ur vuhez goude ar marv. Alies e vez displeget planedenn un dudenn evel heuliad darvoudennoù he devije bevet en ur vuhez kent, ar pezh a ziskouez e krede Murasaki Shukibu e vo heuliadoù en ur vuhez da zont eus kement oberenn er vuhez-mañ.
Evit a sell ouzh an haroz, Genji, e skriv an aozerez diwar e benn, goude marv e wreg Murasaki : *ne baouezas ket a c'hoantaat ar vuhez da zont*.
## Blaz an danevell
En tu all d'ar Vouddhaegezh, d'an tudennoù blizidik ha d'o darempredoù deskrivet brav ez eus ur blaz espar gant ar *Genji monogatari* a-hed he 54 fennad : blaz gouiziegezh natur an amzer eo.
Anat eo ez eo an amzer, evit Murasaki Shikibu, an dra wirion nemetañ er bed-mañ ; n'eus nemet touelloù eus fromoù hag oberoù mab-den, teñval eo e galon pa oar ne vevo nemet ur wezh hepken war an Douar, ar pezh a zo skrivet fraezh er pennad 53, 手習 |**てならい** *Tenarai*, "studiadenn" : *N'eo ket hir ar vuhez, met tennit ho mad anezhi, zoken pa ne chom nemet un devezh pe zaou deoc'h*. 
Dre he doare da sevel he danevell he deus gouezet Murasaki Shikibu lakaat he lennerien da gaout un tañva eus nerzh an amzer, a zo dere gwirion mab-den hervezi. Un danevell ken hir hag ar *Genji* a oa ezhomm neuze. Marteze ivez e c'haller liammañ arz an itron Murasaki ouzh dibenn souezhus ar *Genji monogatari* : hag un doare da aroueziñ efed didruez an amzer war buhez lod tud, da lavaret eo ar marv trumm ?

Ur perzh dibar all zo gant ar *Genji* : pa vez Murasaki Shikibu o teskrivañ buhez al Lez en ur glask dizehan ar vraventez e teu a-benn da dizhout ar wirliverezh en ur glask ar varzhoniezh. Dre braventez ha barzhoniezh e toull an aozerez an hent da natur wirion buhez tud hec'h endro, a zo sevel ar garantez da live un arz a vo trec'h war berrbadelezh kement tra a zo er bed-mañ.

Un testeni eo ar *Genji monogatar* eus blizidigezh an arzoù hag ar sevenadur japanat da vare al lezrouaned Fujiwara. 
Anzavet eo *Genji monogatari* Murasaki Shikibu unan eus peder pe bemp pennoberenn eus al lennegezh faltazius a bep amzer hag a bep bro.
## Notennoù

## Andonioù
* ATSUMI Ikuko & REXROTH Kenneth, *Women Poets of Japan*, New Directions, New-York, SUA, 1982, ISBN 978-0-8112-0820-8
* SHUICHI Kato, *Histoire de la littérature japonaise*, levrenn 1, Fayard, Paris, 1985, ISBN 978-2-213-01628-3
* STRUVE Daniel & TSCHUDEN Jean-Jacques, *La littérature japonaise*, Presses Universitaires de France, Paris, 2008, ISBN 978-2-13-056253-5
* ''Encyclopedia Universalis''
## Levrlennadur
* MURASAKI SHIKIBU, *Tale of Genji*, troet gant Richard Bowring, Cambridge University Press, Cambridge, R-U, 1988, ISBN 978-0-511-16247-3
* MURASAKI SHIKIBU, *Le Dit du Genji*, troet gant René Sieffert, Publications Orientalistes de France, Aurillac, 1988, ISBN 978-2-7169-0261-8
* MURASAKI SHIKIBU, *Le Dit du Genji*, troet gant René Sieffert, Éditions Verdier, Lagrasse, 2011, ISBN 978-2-86432-653-3
* MURASAKI SHIKIBU, *Journal de Murasaki Shikibu*, troet gant René Sieffert, Publications Orientalistes de France, Aurillac, 2000, ISBN 978-2-7169-0324-0
* DALBY Liza Crihfield, *The Tale of Murasaki*, Anchor Books, New-York, SUA, 2001, ISBN 978-0-385-49795-4
:*Buhez Murasaki Shikibu e stumm ur *monogatari* *
* MAGRINI Gabriella, *La dame de Kyoto*, Belfond, Paris, 1991, ISBN 978-2-7144-1973-6
:*Un danevell all a-zivout buhez Murasaki Shikibu, troet diwar an [[italianeg]]*.