open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rhuddlan (kombod)

**Rhuddlan** a oa ur c'hombod e Kembre er Grennamzer. Asambles gant kombodoù Prestatyn ha Cwnsyllt ez ae da ober kantrev Tegeingl, e Perfeddwlad, e biz Kembre.

En em astenn a rae kombod Rhuddlan e kornaoueg Tegeingl, etre ar stêr Clwyd ha Bryniau Clwyd. En e gichen e oa kombodoù Cwnsyllt (*Coleshill* e saozneg) ha Prestatyn, koulz ha kombodoù Is Dulas (e kantrev Rhos), Is Aled (e kantrev Rhufoniog) ha Dogfeiling er c'hreisteiz hag er gornaoueg.

Kêr Rhuddlan e oa pennlec'h ar c'hombod ha hini kantrev Tegeingl e voe ivez diwezhatoc'h. Ul lec'h a bouez e oa, dre ma oa war an hent a gase, en arvor, eus Bro-Saoz da Wynedd. Ur c'hastell a voe savet eno gant ar roue Llywelyn ap Seisyllt e 1015 ha lez pennañ e vab Gruffudd ap Llywelyn e voe goude se. Tremen a reas ar c'hastell a zorn da zorn, meur a wech, e-pad an daou gantved goude. E-pad ur pennad e voe perc'hennet gant un aotrou norman, Robert of Rhuddlan. Prestik goude e voe savet kastell norman Rhuddlan war ribl ar stêr Clwyd gant Edouarzh Iañ, roue Bro-Saoz, adalek 1277.

D'ur mare e voe aloubet an tamm-mañ eus Kembre gant tud Mercia. Adtapet e voe gant Kembreiz renet gant Owain Gwynedd ha dont da vezañ ul lodenn eus kantrev Tegeingl. E-pad pell e voe perc'hennet gant rouaned ha priñsed Gwynedd, met er bloavezhioù 1270 e voe aloubet gant arme Bro-Saoz ha dont da vezañ ul lodenn eus Sir y Fflint e 1282, dre Statud Rhuddlan. Bremañ emañ ar vroig-se e Sir Ddinbych.
David Krakauer

**David Krakauer**, bet ganet d'an 22 a viz Du 1956 e New York, zo ur soner klerinell amerikan barrek war ar sonerezh klezmer.

Lakaet en deus war-wel ar sonerezh klezmer en ur veskañ anezhañ gant ar jazz, ar blues, ar rock, ar funk hag ar sonerezh elektronek. Sonet en deus e-barzh meur a strolladoù evel *The Klezmatics*, *Klezmer Madness!* hag *Abraham Inc*.
Seniñ a ra ivez e-barzh strolladoù sonerezh klasel ha sonerezh a-vremañ.
Kevin Durant

**Kevin Durant**, bet ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1988 e Washington, zo ur c'hoarier basketball amerikan.
C'hoari a ra evel askeller e skipailh *Thunder* Oklahoma City. Draftet e oa bet d'an eilvet plas gant ar skipailh *Supersonics* eus Seattle e 2007 goude Greg Oden.

## Notennoù
Gartheli

**Gartheli** zo ur gêriadenn vihan e kontelezh Ceredigion, e Kembre. Emañ e kreisteiz ar gontelezh, er gevred da Aberaeron.

E kumuniezh Nancwnlle emañ. Redek a ra ar wazh-dour anvet Nant Meurig hebiou ar gêriadenn hag en em deurel en Afon Aeron, en hanternoz dezhi. E-kichen emañ kêriadennoù Abermeurig ha Llwyn-y-groes.
B. Traven

**B. Traven** (25 a viz C'hwevrer 1882 ? - 26 a viz Meurzh 1969) a oa anv-pluenn ur skrivagner alaman. Ne ouzer ket gwall vat piv e oa e gwirionez.

*Der Schatz der Sierra Madre* ("Teñzor ar Sierra Madre") eo e romant anavezetañ, ha graet ez eus bet ur film gantañ gant John Huston (*The Treasure of the Sierra Madre*). A-hed e vuhez en deus klasket B. Traven chom kuzh ha dianav. E 1982 e oa bet prouet gant enklaskerien sirius e oa bet aktor ha stourmer anarkour en e yaouankiz, gant an anv "Ret Marut", kenkoulz ha troer. E 1924 ez eas Ret Marut da vevañ da Vec'hiko.

Moarvat e oa **Otto Feige** e anv gwir, un den ganet e Schwiebus e proviñs kozh Brandenburg, hiziv Świebodzin e Polonia. Anvioù-pluenn all en deus implijet ivez goude an Eil Brezel-bed, evel *Berick Traven Torsvan* pe *Hal Croves*. Ouzhpenn hanter-kant levr zo bet skrivet gantañ ha sellet a reer outañ evel unan eus skrivagnerien alamanek pouezusañ an .

Unan eus kevrinoù lennegel an  eo B. Traven hag a-hed e vuhez en deus klasket chom kuzh ha dianav. Daoust ma voe brudet e skridoù ha graet filmoù ganto, e nac'has atav en em ziskouez ; evitañ ne oa nemet e oberennoù a oa pouezus, e vuhez prevez ne oa ket. Abalamour da se ez eus bet kontet a bep seurt istorioù diwar e benn : mab bastard d'ur roue e oa evit lod, torfedour war dec'h evit lod all, pe c'hoazh dispac'hour evit re all. Lod zoken a gontas e oa-eñ ar skrivagner Jack London, en doa graet an neuz da vervel hag a oa aet da Vec'hiko da genderc'hel da skrivañ levrioù.

Sevel a reas B. Traven 12 romant, un danevell-veaj ha kalz istorioù, ma kaver mesk-ha-mesk, troioù-kaer souezhus, mousfent, taolennoù eus buhez an dud paour ha pismigerezh eus ar gapitalouriezh. Anavezet eo bet dreist-holl gant e romantoù ma kont buhez Amerindianed Mec'hiko, gwasket, lakaet da sklaved koulz lavaret. E levrioù all e ra anv eus direizhderioù sokial ivez, eus buhez ar vicherourien, ar voraerien, an eosterien koton.

Berzh a reas skridoù B. Traven etre an daou vrezel ha goude an Eil Brezel-bed ivez. E-pad pell e voe unan eus ar skrivagnerien a veze lennet ar muiañ en Alamagn. Skrivet e voe an darn vrasañ eus e oberennoù en alamaneg ha troet e voent e meur a yezh. Ouzhpenn 25 milion a skouerennoù zo bet gwerzhet eus e levrioù, dre ar bed a-bezh, ha meur a hini anezho a dalvezas da sevel filmoù.

Mervel a reas e Kêr-Vec'hiko d'ar 26 a viz Meurzh 1969.

## Liammoù diavaez
* Internationale B. Traven Gesellschaft e.V 
* Traven or not Traven e lec'hienn *CQFD* 
* Dossier Traven er gelaouenn ''À contretemps''
Roberto Blanco Torres

**Roberto Blanco Torres** (Cuntis, proviñs Pontevedra, 18 Meurzh 1891 - Entrimo, proviñs Ourense, 3 Here 1936), a oa ur politikour ha barzh galizek.
Susanne Blakeslee

**Susanne** Ann **Blakeslee**, bet ganet e Los Angeles (Kalifornia) (Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 27 a viz Genver 1956, a zo un aktourez hag ur ganourez stadunanat.
Stephen Curry

**Stephen Curry, **ganet** Wardell Stephen Curry II** d'ar 14 a viz Meurzh 1988 en Akron (Ohio), a zo ur **c'hoarier** basket amerikan hag a zo rener ar **c'hoari** e skipailh **Golden State Warriors** e NBA.
Sergio Ramos

**Sergio Ramos García**, ganet d'an 30 a viz Meurzh 1986 e Camas (Andaluzia, Bro-Spagn), a zo ur c'hoarier mell-droad spagnol hag a c'hoari er Real Madrid hag e skipailh Bro-Spagn. Ramos zo difenner er Real Madrid.
Jed

Ar **Jed** pe ar **Jet** zo ur stêr eus Breizh, e Kerne-Izel, hag un adstêr d'an Oded.

Eieniñ a ra e Kore, er c'hreisteiz d'ar vourc'h, e-kichen ul lec'h anvet Kerjed. Redek a ra a-hed 28,5 km, war-zu ar mervent da gentañ, ar c'hreisteiz goude, hag ar gornaoueg evit echuiñ, goude bourc'h Eliant. En em deurel a ra en Oded, war e lez kleiz, 2 km er reter da greiz-kêr Kemper, e-harz torgenn an Erge-Vihan, e-kichen milin Sant-Denez.

Treuziñ a ra douaroù ar c'humunioù-mañ : Kore, Tourc'h, Sant-Ivi, Sant-Evarzeg, Eliant, an Erge-Vras ha Kemper.

An diazad douret gantañ ha gant ar gwazhioù-dour en em daol ennañ en em astenn war ur gorread 107 km².

Dluzhed-mor (*Salmo trutta*) hag eoged (*Salmo salar*) a gaver e dourioù ar Jed.

## Liamm diavaez
*Ar Jed el lec'hienn sandre.eaufrance.fr 

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Notennoù
Pionites

***Pionites*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1890 gant an evnoniour alaman Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Pionites leucogaster]]*
** *P. l. leucogaster*, *P. l. xanthomerius* ha *P. l. xanthurus*,
* *[[Pionites melanocephalus]]*
** *P. m. melanocephalus* ha *P. m. pallidus*.

O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Geiriadur Prifysgol Cymru

***Geiriadur Prifysgol Cymru*** (*"Geriadur Skol-veur Kembre"*) zo ur geriadur istorel eus ar c'hembraeg, savet gant Skol-veur Kembre da gentañ.

Displeget eo ster ar penngerioù ennañ e kembraeg ha troidigezhioù saoznek a gaver ivez. Evit pep ger e kaver e adstummoù, skouerioù eus e implij a-hed an istor ha displegadennoù diwar-benn e orin. Dont a reas an embannadur kentañ anezhañ er-maez etre 1967 ha 2002, e peder levrenn dev, gant  a bajennoù,  a benngerioù ha 7,3 milion a c'herioù en holl. Tost da  skouer zo, deiziadet, adalek ar  betek 2002, gant  termenadur zo ha  troidigezh e saozneg.

## Istor
E 1921 e voe kroget, e Levraoueg Vroadel Kembre, en Aberystwyth, gant ul labour furchal e dornskridoù ha notennañ ar gerioù a gaved enno, ul labour graet gant ur skipailhig a dud a-youl-vat, evit boueta ur geriadur da zont. Al labour da sevel ar geriadur e-unan a voe boulc'het e 1948, dindan renerezh ar c'helenner Richard James Thomas. Pa'z eas an den-se war e leve e 1975 e voe anvet Gareth A. Bevan en e lec'h, ha goude e teuas Patrick J. Donovan d'e eilañ, e 1998. E miz Genver 2008 e voe anvet Andrew Hawke e penn ar geriadur.
 
Embannet e voe ar Geriadur a lodennoù 64 fajenn, gant Gwasg Prifysgol Cymru (embannadurioù skol-veur Kembre), adalek 1950. Goude e voe strobet al lodennoù-se d'ober peder levrenn dev :
*lodenn 1, *a – ffysur*, embannet e 1967
*lodenn 2, *g – llyys*, embannet e 1987
*lodenn 3, *m – rhywyr*, embannet e 1998
*lodenn 4, *s – Zwinglïaidd*, embannet e 2002

Diouzhtu goude e voe kroget da labourat war un eil embannadur kresket.

E 2014 e voe lakaet enlinenn, en Internet, ur stumm digoust eus ar geriadur. Abaoe deroù 2016 e kaver ivez arloadoù digoust evit iOS hag Android.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Dylan O'Brien

**Dylan O'Brien** (ganet d'ar 26 a viz Eost 1991 e New York) a zo un aktour ha soner stadunanat. Brudet eo dre ma c'hoari *Stiles Stilinski* er stirad stadunanat *[[Teen Wolf (stirad skinwel)|Teen Wolf]]* abaoe 2011.

Dizoloet eo bet a-drugarez d'e roll er film *[[The First Time (film, 2012)|The First Time]]* en 2012 met ivez a-drugarez ar film *[[The Maze Runner]]* e 2014 hag e *[[Maze Runner: The Scorch Trials]]* deuet e-maez e 2015.
Aratinga

***Aratinga*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1824 gant an evnoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Aratinga auricapillus]]*
** *A. a. *'auricapillus**' hag *aurifrons*,
* *[[Aratinga jandaya]]*,
* *[[Aratinga maculata]]*,
* *[[Aratinga nenday]]*,
* *[[Aratinga solstitialis]]*,
* *[[Aratinga weddellii]]*.

O c'havout a reer e Suamerika, daou (2) issepsad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Johnny Depp

**Johnny Depp**, bet ganet **John Christopher Depp II** d'an 9 a viz Even 1963 en Owensboro (Kentucky, Stadoù-Unanet Amerika), a zo un aktour, sevenour, gitarour, senarier ha produer sinema stadunanat.

Deuet eo da vezañ brudet er bloavezhioù 1980 gant ar stirad skinwel *21 Jump Street*. Goude en deus c'hoariet tudennoù dibar evel Edward e-barzh *[[Edward Scissorhands (film)|Edward Scissorhands]]* (1990), Raoul Duke e-barzh *[[Fear and Loathing in Las Vegas (film)|Fear and Loathing in Las Vegas]]* (1998), Ichabod Crane e-barzh *[[Sleepy Hollow (film, 1999)|Sleepy Hollow]]* (1999), Jack Sparrow e-barzh an heuliad *[[Pirates of the Caribbean]]* (2006), an toger foll e-barzh *[[Alice in Wonderland (film, 2010)|Alice in Wonderland]]* (2010) ha Barnabas Collins e-barzh *[[Dark Shadows (film, 2012)|Dark Shadows]]* (2012). C'hoariet en deus ivez tudennoù gwir evel Ed Wood e-barzh *[[Ed Wood (film)]]* (1994), Joseph Dominick Pistone e-barzh *[[Donnie Brasco (film)|Donnie Brasco]]* (1997), George Jung e-barzh *[[Blow (film, 2001)|Blow]]* (2001) ha John Dillinger e-barzh *[[Public Enemies]]* (2009).

Difetiñ a ra e dudennoù dreist ar braz eus an dud peurliesañ. Divoutin int abalamour d'o herder hag orinelezh. Adalek ar bloavezhioù 1990 eo krog Johnny Depp da labourat gant ar filmaozer ha mignon Tim Burton, bet troet 8 film gantañ.

Araok 1998 en deus bet Johnny Depp kalz mignonezed, en o zouez Winona Ryder ha Kate Moss. Bet eo o chom etre Bro-C'hall hag ar Stadoù-Unanet eus miz Even 1998 betek miz Even 2012, gant e geneilez ar gannerez hag aktourez c'hall Vanessa Paradis. Daou vugel o deus : Lily-Rose Melody ganet d'ar 27 a viz Mae 1999 ha Jack John Christopher III ganet d'an 9 a viz Ebrel 2002. Embannet o deus o disparti d'an 19 a viz Mae 2012 goude pevarzek bloaz a zarempred kenetrezo. Dimeziñ a ra Johnny Depp gant Amber Heard e 2015 met dibriediñ a reont e 2016, pep hini o tamall feulster d'egile all.
Arondisamant Forbach-Boulay-Moselle

**Arondisamant Forbach-Boulay-Moselle** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Moselle hag e rannvro Grand Est.

## Istor
Krouet e oa bet an arondisamant d'ar 1 a viz Genver 2015 eus arondisamantoù Forbach ha Boulay-Moselle.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Forbach-Boulay-Moselle e 169 c'humun. Pemp kanton hag teir lodenn kantonioù-all a zo en arondisamant.

## Notennoù
As Neves

**As Neves** zo anv meur a lec'h e Galiza

## Kumunioù (''concellos'')
***[[As Neves (Pontevedra)]]**, e Proviñs Pontevedra, e komark Condado.

## Parrezioù keodedel (''parroquias'')
***[[As Neves (As Neves)|As Neves]]**, parrez e kumun As Neves.
***[[As Neves (Ortigueira)|As Neves]]**, parrez e kumun Ortigueira, e komark Ortegal.

## Lec'hioù all
***[[As Neves, A Capela, A Capela|As Neves]]**, en Capela e kumun A Capela.
***[[As Neves, As Neves, As Neves|As Neves]]**, en Neves e kumun As Neves.
***[[As Neves, Soengas, Portomarín|As Neves]]**, en Soengas e kumun Portomarín.
***[[As Neves, Meixonfrío, Taboada|As Neves]]**, en Meixonfrío e kumun Taboada.
Klaus Nomi

**Klaus Nomi**, bet ganet **Klaus Sperber** d'ar 24 a viz Genver 1944 en Immenstadt im Allgäu (Bavaria, Alamagn) ha marvet d'ar 6 a viz Eost 1983 e New York (Stadoù-Unanet Amerika), a oa ur c'haner alaman. 

Souezhus e oa skeuliad **Klaus Nomi** dre ma oa ledan-kenañ, e vouezh etre bariton hag ustenor. E stil a zo new wave arnodel hag en deus ul *look* ezdouarad ha sintetek er-maez rummad.
The Shins

Krouet e oa bet ar strollad amerikan **The Shins** ("Ar Skinoù") e 1997 en Albuquerque gant izili kozh eus Flake Music pa oa bet echu gant hennezh.
Izili ar strollad eo James Russell Mercer (kan, gitar), Dave Hernandez (gitar-boud), Martin Crandall (klavier), Jesse Sandoval (taboulinoù) hag Eric Janabelle.
Rock dizalc'h a vez sonet ganto, mesket gant pop, country ha folk.

## Notennoù
As Neves (Ortigueira)

**Santa María das Neves** zo ur barrez eus kumun Ortigueira e Galiza. En 2011 e oa 89 den o chom, pa oa 159 den e 1999.
Kambr-degemer

Ur **gambr-degemer** zo ur gambr ma vez lojet un den e ti tud all en eskemm ouzh arc'hant. An *ostizien* a vez lavaret eus an dud a zegemer, an *ostizidi* eus an dud degemeret.

Peurliesañ e vez servijet lein ivez d'an ostizidi da veure. « *Bed and Breakfast* » ("gwele ha lein") a vez graet e saozneg eus an doare, berraet e « B&B » ; « Bod ha Boued » (B&B ivez) e vefe e brezhoneg.

## Notennoù
Johnny Pacheco

**Johnny Pacheco**, ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1935 e Santiago de los Caballeros, er Republik Dominikan, zo ur soner salsa dominikan, hag a son sonerezh kuban (guaracha, son montuno, danzón, cha cha chá, guajira-son, pachanga).

E dad, Rafael Azarías Pacheco, a sone treujenn-gaol gant al laz Santa Cecilia. Da 11 vloaz ez eas da chom da New York gant e diegezh. Sevel a reas al laz Fania All-Stars, ha gwelet eo evel tad ar salsa.

## Liammoù diavaez
* O kanañ e Madrid 
* E 1977
* kanañ ''El faisan''
Señora

**Señora** zo ur ger spagnolek hag a dalv kement hag itron, hag a zo anv meur a dra.

## Relijion
**Señora* a vez lavaret eus ar Werc'hez e spagnoleg

## Tud
**Señora K*, lesanv roet da Cristina Fernández de Kirchner, prezidantez Arc'hantina

## Oberennoù
### Kanaouennoù
* *Señora*, kanaouenn spagnolek gant Rocío Jurado,
* e 1985 : '''Señora''', kanaouenn spagnolek gant Rafael Manjarrez en doare ar vallenato, kanet gant Otto Serge, Los Chiches del Vallenato, Roberto Torres, ha re all;
* e 1992 : *Señora*, kanaouenn spagnolek gant ar salsero puertorikan Tito Rojas;
* e 2002 : '''Señorita''', kanaouenn saoznek gant Justin Timberlake.

### Skinwel
* '''Señora''' (1988), telenovela venezuelat,
* '''Señora''' (1998), telenovela mec'hikan,

## pennad kar
*Señorita

## Notennoù
Wilford Brimley

Anthony **Wilford Brimley**, bet ganet e Salt Lake City (Utah, Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 27 a viz Gwengolo 1934, zo un aktour stadunanat.
Merc'hed eus Tahiti

***Merc'hed eus Tahiti*** (*Femmes de Tahiti* an anv gallek orin) zo un eoullivadur gant al livour gall Paul Gauguin e 1891. Emañ war ziskouez e Mirdi Orsay e Pariz. Skeudennet ez eus div vaouez eus Tahiti war an traezh.

## Istor
Profet e oa bet an daolenn gant al livour d'ar c'habiten Arnaud (Tahiti). Lezet e voe d'e verc'h goude. Miret e voe an daolenn ganti betek 1920 ; etre 1920 ha 1923 e kaver *Femmes de Tahiti* e dastumadeg ar beskont Guy de Cholet.

Roet e oa bet an daolenn d'ar Stad evit ar mirdioù broadel e 1923.
* 1923 : e mirdi al Louvre
* 1923 betek 1929 : mirdi al Luxembourg (er palez al Luxembourg)
* 1929 betek 1947 : Mirdi al Louvre
* 1947 betek 1986 : Galerie nationale du Jeu de Paume
* abaoe 1986 : Mirdi Orsay

## Diskouezadegoù
* 1989 : *Gauguin*, Pariz
* 1996 : *La modernité - Collections du musée d'Orsay*, Kobe
* 1997 : *L'Âge d'or de l'impressionnisme - Chefs-d'œuvre du Musée d'Orsay*, Taipei
* 1998 : *Paul Gauguin. Das verlorene Paradies*, Essen ha Berlin
* 2003 : *Gauguin Tahiti*, Pariz
* 2004 : *Gauguin Tahiti*, Boston
* 2005 : *Gauguin - Van Gogh. L'Avventura del colore nuovo*, Brescia
* 2007 : *De Millet à Bonnard. La création picturale dans les collections du musée d'Orsay (1848-1914)*, Seoul
* 2010 : *Van Gogh, Gauguin, Cézanne & beyond, Post-Impressionism from the Musée d'Orsay*, Canberra ha San Francisco
* 2010 : *Post-impressionnisme - 115 chefs-d'œuvre de la collection du Musée d'Orsay*, Tokyo

## En dro da ''Femmes de Tahiti''

* Un daolenn damheñvel graet e 1892 hag anvet *Parau Api* zo war ziskouez e *Staatliche Kunstsammlungen* Dresden.
* Un timbr gall a voe embannet e 2006 en dastumadeg *2006 - Les Impressionnistes*.''Paul Gauguin : « Deux femmes sur la plage » 1891''./ref>.

## Levrlennadur
* Mandel Gabriele Sugana, *Tout l'œuvre peint de Gauguin*, Pariz, Flammarion,‎ 2008 
* Bengt Danielsson, *Gauguin à Tahiti et aux îles Marquises*, Papeete, Éditions du Pacifique,‎ 1975 

## Pennad kar
*Roll livadurioù Paul Gauguin

## Notennoù ha daveoù
As Neves (Pontevedra)

* *Lec'hioù all zo anvet [[As Neves]] e Galiza.*


**As Neves** (anv galizek, ofisiel, *Nieves* e spagnoleg) zo ur gumun eus Galiza e proviñs Pontevedra, e komark El Condado. Kement hag "an erc'hoù" e talvez *As Neves*.
*Setados* e oa anv ar gumun betek 1904, ha kêr-benn parrez keodedel Santa Eugenia de Setados e oa ; e 1981 e voe adanvet *As Neves*.
Arondisamant Sarrebourg-Château-Salins

**Arondisamant Sarrebourg-Château-Salins** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Moselle hag e rannvro Grand Est.

## Istor
Krouet e oa bet an arondisamant d'ar 1 a viz Genver 2016 eus arondisamantoù Sarrebourg ha Château-Salins.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Sarrebourg-Château-Salins e 230 kumun. Daou ganton hag ul lodenn kanton-all a zo en arondisamant.

## Notennoù
Yehou (roue Israel)

Hervez an Tanac'h e voe **Yehou**, mab Nimshi, roue Israel etre 841 KJK ha 814 KJK.

Meneget eo Yehou evit ar wech kentañ e 2R 9. Ofisour e oa Yehou en arme Yoram, roue Israel. Kas a reas ar profed Elisha un diskibl da Ramot-Gilead evit oleviñ Yehou en ur lavarout : « Evel-hen e komz an Aotroù, Doue Israel : Da oleviñ a ran evel roue war bobl an Aotroù, war Israel. Skeiñ a ri war diegezh Ahav, da vestr ; hag e veñji gwad va servijerion, ar brofeded, ha gwad holl servijourion an Aotroù, eus dor Izevel. Kollet e vo holl diegezh Ahav ; […] Izevel a vo debret gant ar chas : ne vo ket beziet. »(2R 9, 6-10).

Hervez an destenn ec'h iriennas Yehou enep Yoram neuze. Lazhañ a reas Yoram (2R **9**, 24) hag Ahazia, roue Yehouda a oa deuet da welout Yoram e kêr Izreel. (2R 9, 27). Goude e lakaas lazhañ Izevel, stlapet diouzh he frenestr (2R **9**, 33). Debret e voe korf Izevel gant chas (2R **9**, « (35-37).

Reiñ a reas urzh da lazhañ holl diskennidi Ahav a oa e Shomron (2R **10**, 1-11). Lazhañ a reas holl izili tiegezh Ahav a oa en Izreel. O vont da Shomron e kavas war e hent breudeur Ahazia, roue Yehouda. « Hag e voent tapet bev hag aberzhet e-kichen puñs Bet-Eked : daou ha daou ugent den. Ne vanas nikun anezho. » (2R **10**, 14).

« Erruet e Shomron, e skoas war an holl re a vane eus Ahav » (2R **10**, 17).

Distrujañ a reas holl veleien ha servijerien Baal ha diskar a reas ti Baal (2R **10**, 18-27).

Diwar-benn e ren e c'heller lenn : « Hag e raskas Yehou Baal eus Israel. Koulskoude, pec'hedoù Yarovam, mab Nevat — hag en devoa laket Israel de bec'hiñ — ne guitaas ket diwar o lerc'h, (diwar) al leueioù aour a oa e Bet-El hag e Dan.
 
Hag e lavaras an Aotroù da Yehou : « Peogwir ec'h eus sevenet mat ar pezh a oa reizh ouzh va daoulagad, ha graet hervez ma c'halon e-keñver tiegezh Ahav, da vibion, betek ar pevare rumm, a goazezo war dron Israel ». Met Yehou ne voe ket aketus da gerzhout gant lezenn an Aotroù, Doue Israel, a holl galon : ne guitaas ket diouzh pec'hedoù Yarovam, en doa laket Israel da bec'hiñ.

En deizioù-se, e krogas an Aotroù da grennañ diwar Israel, hag e skoas warno Hazael, war holl arzhoù Israel, adalek ar Yarden, ouzh ar Sav-heol, holl vro Gilead, Gadiz ha Reouveniz ha Menashe, eus Aroer, war froud an Arnon, ar Gigal hag ar Bashan. » (2R **10**, 28-32).

Ren a reas Yoahaz, e vab, war e lerc'h.

## Notennoù ha daveennoù
Lucy Hale

**Lucy Kate Hale** (ganet Karen Lucille Hale, d'ar 14 a viz Even 1989 e Memphis en Tennessee) zo un aktourez hag ur ganerez ha saverez kanaouennoù stadunanat. Brudet eo peogwir he deus c'hoariet roll Aria Montgomery e-barzh ar rann *Pretty Little Liars* abaoe miz Even 2010.
## Filmlennadur
### Filmoù

## Notennoù ha daveennoù
Ligured

Al **Ligured** a oa ur bobl diazezet e kornôg an Alpoù hag war ribl ar Mor Kreizdouar, er reter d'ar stêr Ron, el lec'h m'emañ bremañ rannvroioù Liguria ha Piemonte, en Italia hag e Provañs e Bro-C'hall. Roet o deus o anv d'ar rannvro italian Liguria. Komz a raent ur yezh ha n'ouzer ket kalz a dra diwar he fenn nemet e c'hallfe bezañ indezeuropek hag e vefe bet kar d'ar yezhoù indezeuropek komzet tro-dro, ar galianeg hag ar yezhoù italek.

En em gannañ a reas al Ligured e-pad pell a-enep ar Romaned, met a-benn ar fin e voent trec'het gant ar re-se hag hevelebekaet e voent outo, tamm-ha-tamm, en Eil kantved kent J.K..

Unan eus pennlec'hioù al Ligured e oa kêr *Albingaunum* pe *Album Ingaunum* (anvet Albenga bremañ).
Heinrich Lübke

**Heinrich Lübke** (Enkhausen, 14 a viz Here 1892 – Bonn, 6 a viz Ebrel 1972) a oa ur politikour alaman, ezel eus ar gostezenn Christlich Demokratische Union Deutschlands (CDU). Prezidant Republik Kevreadel Alamagn e voe etre 1959 ha 1969.

Er bloavezhioù 1930 e voe dilennet e parlamant Prusia, en anv an Deutsche Zentrumspartei, ur gostezenn gatolik eus ar c'hreiz.

Ministr al labour-douar e voe e gouarnamant Land Nordrhein-Westfalen eus 1947 betek 1952 ha ministr al labour-douar er gouarnamant kevreadel eus 1953 betek 1959. Neuze e voe dilennet da brezidant ar Republik, kinniget gant Konrad Adenauer.
Yoahaz

Hervez an Tanac'h e voe **Yoahaz** (hebraeg: יְהוֹאָחָז‎ Yəhō’āḥāz, "Yahweh en deus dalc'het"; latin: Joachaz), mab Yehou, roue Israel etre 814 KJK ha 798 KJK.

Setu ar pezh a lenner en Eil Levr ar Rouaned diwar e benn : 
« Ober a reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, hag e kerzhas war -lerc'h pec'hedoù Yarovam, mab Nevat, hag en devoa laket Israel da bec'hiñ : ne zistroas ket diouto. Hag e tommas konnar an Aotroù ouzh Israel; hag e lake anezho e dorn Hazael, roue Aram, hag e dorn Ben-Hadad, mab Hazael, bepred. » (2R **13**, 2-3)

Ren a reas Yoash , e vab, war e lerc'h.

## Notennoù ha daveennoù
Yoash (roue Israel)

Hervez an Tanac'h e voe **Yoash** (hebraeg : יהואש *Yəhō’āš* pe יואש *Yō’āš*, “Yahweh en deus roet" ; latin : *Joas*), mab Yoahaz, roue Israel etre 798 KJK ha 783 KJK.

Setu ar pezh a lenner en Eil Levr ar Rouaned diwar e benn :

« Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù : ne zistroas ket diouzh holl bec'hedoù Yarovam, mab Nevat, en devoa laket Israel da bec'hiñ : enno e kerzhas. » (2R **13**, 11) 

Brezel a reas da Amasia, roue Yehouda, ha da roue Aram, Benn-Hadad.

E-kerzh e ren e varvas ar profed Elisha.

Yarovam, e vab, a renas war e lerc'h.

## Notennoù ha daveennoù
Menahem

Hervez an Tanac'h e voe **Menahem** (hebraeg : מְנַחֵם, "frealzer" ; latin : Manahem) roue Israel etre 743 KJK ha 738 KJK.

Setu ar pezh a lenner diwar e benn en Eil Levr ar Rouaned : 

« Hag e pignas Menahem, mab Gadi, eus Tirsa, hag ez erruas e Shomron, hag e roas da Shaloun, mab Yavesh, e Shomron, taol ar marv, hag e renas en e lec'h. […]
Neuze e skoas Menahem war dTifsa ha war an holl a oa enni, ha war he diriad adalek Tirsa ; dre ma n'he devoa ket digoret dezhañ en devoa skoet hag hec'h holl zougerezed a freuzas. […]
Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, hep distreiñ diouzh pec'hedoù Yarovam, mab Nevat, en devoa lakaet Israel da bec'hiñ, e holl zeizioù. 
Hag e teuas Foul, roue Ashour, enep ar vro ; hag e roas Menahem da Foul mil talant arc'hant evit kaout e zorn gantañ da ziogelaat ar rouantelezh en e zorn. Tennet en doa Menahem an arc'hant-se diwar Israel, diwar an holl dud pinvidik, da reiñ da roue Ashour : hanter-kant chekel arc'hant diwar pep hini. Hag ez eas en-dro roue Ashour ; ne chomas ket eno, er vro. » (2R **15**, 14-20). 

E vab Pekahia a renas war e lerc'h.

## Notennoù ha daveennoù
Yavesh

Hervez an Testamant Kentañ e oa **Yavesh **tad Shaloun a voe roue Israel e-pad ur miz e 713 KJK goude bezañ lazhet Zec'haria (roue Israel) (2 R **15**, 10).

## Notennoù ha daveennoù
Domesday Book

An ***Domesday Book***, anavezet ivez evel *Doomsday Book* pe *Winchester Book*, zo ul levr a oa bet savet e Bro-Saoz e 1086 evit marilhañ douaroù ha madoù an holl dud a oa o chom er vro en amzer-se. Un doare renabl e oa eus madoù an holl er rouantelezh.

Dont a ra anv al levr-se eus ar gerioù saoznek kozh *"dom"* (kontañ pe renabliñ) ha *"day"* (deiz), *domesday* a dalveze kement hag an deiz ma veze graet ar renabl, ar c’hontoù. Ar stumm all, *Doomsday Book* ("Levr ar Varn Diwezhañ"), a ra dave d’ar gredenn er relijion gristen ma vefe barnet an holl gant Jezuz Krist e fin ar bed.

Kontañ a reer e oa bet ar roue Gwilherm an Alouber, da Nedeleg 1085, o tivizout gant e guzulierien, e Gloucester, hag o kas tud dre Vro-Saoz a-bezh evit gouzout pegement a zouaroù hag a chatal a oa gant pep perc’henn douar ha petra e oa talvoudegezh ar madoù-se Fellout a rae dezhañ gouzout hiroc’h diwar-benn ar vro a oa bet nevez-aloubet gantañ ha gallout sevel tailhoù. Ur renabl a voe savet, e latin ha gant gerioù e yezh ar vro, en hensaozneg, pa ne veze ket kavet ar gerioù latin a zeree gant ar skriver..

Kaset e voe tud a-berzh ar roue dre ar vro evit sevel rolloù eus ar c’hêrioù, ar c’hêriadennoù, ar manerioù ar milinoù ha notenniñ bep taol petra e oa madoù ar berc’henned enno. Gant tud a iliz ha noblañsoù e voe graet al labour dre-vras ha gant menec'h e veze skrivet ar rolloù.

E gwirionez ez eus daou levr, distag : an eil anvet **Little Domesday** a bled gant Norfolk, Suffolk hag Essex ; hag egile, **Great Domesday** gant ar peurrest eus Bro-Saoz, war-bouez douaroù en hanternoz hag a oa stag lod anezho ouzh Bro-Skos en amzer-se (Westmorland, Cumberland, Northumberland ha Durham), ha gant tammoù bihan eus Kembre. Ne voe graet renabl ebet evit Londrez, Winchester hag un nebeud kêrioù all, dre ma oa kêrioù bras anezho ha ma vije bet luziet ober al labour enno moarvat.

Miret e voe an Domesday Book, da gentañ, e Winchester, a oa kêr-benn ar rouaned norman ha neuze e voe graet *Book of Winchester* (levr Winchester) anezhañ. Dindan ren Herri II, moarvat, e voe kaset teñzor ar gurunenn da Abati Westminster, gant al levr da-heul. Chom a reas e Westminster betek ren ar rouanez Victoria ha neuze e voe kaset d’ar *Chapter House* ha goude d’ar *Public Record Office*, e Londrez. Hiziv e c’haller gwelet anezhañ en *National Archives* e Kew.

E 2006, evit lidañ 900 vloaz an Domesday Book, e voe lakaet enlinenn skrid al levr penn-da-benn, gant un droidigezh saoznek eus an destenn latin. Gallout a ra an dud klask un anv-lec’h ennañ ha lenn ar pezh a gaver evit ar maner, ar gêr pe ar gêriadenn en anv-se.

## Notennoù

## Liamm diavaez
* The Domesday Book online
Midyan

Hervez Levr an Ermaeziadeg (Er.) ez eo **Midyan** ar vro ma tec'has Moshe goude bezañ lazhet un Egiptad hag a skoe gant un Hebread (Er. **2**,15).

Koazezet e oa e-kichen ur puñs pa zeuas merc'hed Reouel — hag eñ beleg Midyan — da gerc'hat dour. Argaset e voe ar merc'hed gant mêsaerien ha sikouret gant Moshe. 

Kontañ a reas ar merc'hed an afer d'o zad. Setu ar pezh a lenner en Tanac'h (Er **2** 20-22) :

&nbsp;Hag e lavaras d'e verc'hed : "Pelec'h emañ ? Perak hoc'h eus lezet an den-se ? Galvit anezhañ ma tebro bara." Hag ez asantas Moshe da chom gant an den, a roas Zipora e verc'h da v/Moshe. Ha houmañ a c'hanas ur mab, hag eñ a c'halvas e anv Gershon, rak, emezañ, "Ostiziad on bet e bro estren."&nbsp;

 
## Notennoù ha daveennoù
Zipora

Hervez an Tanac'h e oa **Zipora** (hebraeg : צִפוֹרָה,Tsippora,"evnig" ; gresianeg : Σεπφώρα ; arabeg : صفورة‎‎) unan eus merc'hed Reouel, beleg Midyan. Roet e voe da bried da Voshe (Er **2**, 21) hag e c'hanas dezhañ ur mab hag a voe anvet Gershon peogwir e oa bet Moshe "Ostiziad e bro estren".
En Er **18**, tad-kaer Moshe n'eo ket anvet Reouel met Yitro ha meneget eo bepred Zipora evel gwreg Moshe ha mamm d'e zaou vab Gershon hag Eliezer. 

## Notennoù ha daveennoù
Ortalis

***Ortalis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1786 gant ar bevoniour alaman Blasius Merrem (1761-1824).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwezek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Ortalis araucuan]]*,
* *[[Ortalis canicollis]]*
** *O. c. *'canicollis*** ha ''pantanalensis'',
* ''[[Ortalis cinereiceps]]'',
* ''[[Ortalis columbiana]]'',
* ''[[Ortalis erythroptera]]'',
* ''[[Ortalis garrula]]'',
* ''[[Ortalis guttata]]''
** ''O. g. '''guttata***, *remota* ha *subaffinis*,
* *[[Ortalis leucogastra]]*,
* *[[Ortalis motmot]]*,
* *[[Ortalis poliocephala]]*,
* *[[Ortalis ruficauda]]*
** *O. r. *'ruficauda*** ha ''ruficrissa'',
* ''[[Ortalis ruficeps]]'',
* ''[[Ortalis squamata]]'',
* ''[[Ortalis superciliaris]]'',
* ''[[Ortalis vetula]]''
** ''O. v. deschauenseei'', ''mccalli'', ''pallidiventris'' ha ***vetula**',
* *[[Ortalis wagleri]]*.
O c'havout a reer e kreisteiz Norzhamerika, Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, unnek (11) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Pekahia

Hervez an Tanac'h e voe **Pekahia** (hebraeg: פקחיה‎ Pəqaḥyāh; "YHWH en deus digoret an daoulagad"; latin: Phaceia), mab Menahem, roue Israel etre 738 KJK ha 737 KJK.

Setu ar pezh anlenner diwar e benn en Eil Levr ar Rouaned : 

« Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù ; ne zistroas ket diouzh pec'hedoù Yarovam, mab Nevat, en devoa lakaet Israel da bec'hiñ. Hag ez iriennas enep dezhañ Pekah, mab Remalia, e skouedour, a skoas warnañ e Shomron, e tour-ged ti ar roue, gant Argov hag Arie ; ha gantañ e oa hanter-kant den, paotred eus Gilead. Goude e lakaat d'ar marv, e renas en e lec'h. » (2R **15**, 24-25)


## Notennoù ha daveennoù
Pekah

Hervez an Tanac'h e voe **Pekah** (hebraeg: פֶּקַח‎, Pẹqaḥ; "e zaoulagad digor"; latin: Phacee), mab Remalia, roue Israel etre 737 KJK ha 732 KJK, goude bezañ lazhet Pekahia, mab Menahem.

Setu ar pezh a lenner diwar e benn en Eil Levr ar Rouaned : 
« Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù ; ne zistroas ket diouzh pec'hedoù Yarovam, mab Nevat, en devoa laket Israel da bec'hiñ. E deizioù Pekah, roue Israel, e teuas Tiglat-Pileser, roue Ashour, hag e tapas Iyon, Avel-Bet-Maac'ha, Yanoah, Kedesh, Hasor ha Gilead, ar Galil hag holl vro Naftali, hag o harluas da Ashour. Hag ez iriennas Hoshea, mab Ela, enep Pekah, mab Remalia, hag e roas dezhañ taol ar marv ; hag e renas en e lec'h, er bloaz ugent eus Yotam, mab Ouzia. » (2R **15**, 28- 30)

## Notennoù ha daveennoù
Penelope (genad)

***Penelope*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1786 gant ar bevoniour alaman Blasius Merrem (1761-1824).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwezek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Penelope albipennis]]*,
* *[[Penelope argyrotis]]*
** *P. a. albicauda*, ***argyrotis*** ha *colombiana*,
* *[[Penelope barbata]]*,
* *[[Penelope bridgesi]]*,
* *[[Penelope dabbenei]]*,
* *[[Penelope jacquacu]]*
** *P. j. granti*, ***jacquacu***, *orienticola* ha * speciosa*,
* *[[Penelope jacucaca]]*,
* *[[Penelope marail]]*
** *P. m. jacupeba* ha ***marail***,
* *[[Penelope montagnii]]*
** *P. m. atrogularis*, *brooki*, ***montagnii***, *plumosa* ha *sclateri*,
* *[[Penelope obscura]]*,
* *[[Penelope ochrogaster]]*,
* *[[Penelope ortoni]]*,
* *[[Penelope perspicax]]*,
* *[[Penelope pileata]]*,
* *[[Penelope purpurascens]]*
** *P. p. aequatorialis*, *brunnescens* ha ***purpurascens***,
* *[[Penelope superciliaris]]*
** *P. s. jacupemba*, *major*, *pseudonyma* ha ***superciliaris***.
O c'havout a reer e Mec'hiko (*purpurascens*), Kreiz ha Suamerika, un isspesad warn-ugent (21) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Kyffin Williams

**Sir John Kyffin Williams** a oa ul livour kembreat, ganet d'an 9 a viz Mae 1918 ha marvet d'ar 1añ a viz Gwengolo 2006.

Ganet e voe e Llangefni, en Enez Môn. Goude e studioù ez eas d'an arme, met korbellet e voe e 1941 abalamour d'e yec'hed (klañv e oa gant an drougsant). Lavaret e voe dezhañ gant e vedisin plediñ gant an arz. Mont a reas da Londrez da studiañ er *Slade School of Fine Art* ha goude-se e kelennas en *Highgate School*, e Londrez, eus 1944 betek 1973. E dibenn e vuhez e veze sellet outañ gant an arzvarnerien evel gwellañ livour Kembre. Eoullivadurioù a reas dreist-holl, eus e vro c'henidik hag eus an dud enni dreist-holl. E 1968 ez eas da Batagonia da ober taolennoù eus ar Wladfa. Anvet e voe da ezel er Royal Academy of Arts ("Akademiezh Roueel an Arzoù") e 1976. Roet e voe Gwobr Glyndŵr dezhañ e 1995 ha garedonet e voe gant medalenn an Order of the British Empire e 1982, abalamour d'e oberenn. E bloavezhioù diwezhañ e vuhez e oa Kyffin Williams o chom e Pwllfanogl, en Enez Môn. Eno e varvas, gant ur c'hrign-bev e 2006. Beziet e voe e bered Llanfair-yng-Nghornwy.

## Levrlennadur
**Kyffin a'i Gynefin*, levr kembraek gant Carolyn Davies, Lynne Bebb ha Siân Owen, 2005.

## Liammoù diavaez
* ''Land Against the Light: Kyffin Williams'' - BBC
*Obituary: Sir Kyffin Williams - BBC
*Kyffin Williams paintings - *Your Paintings*, BBC.
Étrennes

**Étrennes** zo ur ger gallek, kouignaoua, pe deroù-mat e brezhoneg, hag anv meur a oberenn.

**L'Art de ne pas donner d'étrennes*, gant Eugène Labiche
* Étrennes (Maupassant), un danevell gant Guy de Maupassant
**Les Étrennes des orphelins*, barzhoneg gant Arthur Rimbaud
**Les Étrennes à travers les âges*, film gant Pierre Colombier
Étrennes (Maupassant)

***Étrennes*** zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1887.

## Istor
Embannet e oa bet er pemdezieg *[[Gil Blas]]*, d'ar 7 a viz Genver 1887, hag admbannet en dastumad dalif Le Colporteur (dastumad) e 1900.

## Danevell
Parapluie

**Parapluie** eo anv gallek an disglavier, hag anv meur a oberenn.

*Le Parapluie (danevell), un danevell gant Guy de Maupassant.
*Les Parapluies, un daolenn gant Auguste Renoir en 1886.
*Les Parapluies de Cherbourg, film gall gant Jacques Demy.
*Le Parapluie fantastique, film gant Georges Méliès
*Le Coup du parapluie, film gant Gérard Oury
Le Verrou (Maupassant)

***Le Verrou*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1883.

## Istor
*Le Verrou * zo bet embannet e *[[Le Gaulois]]* an 10 a viz C'hwevrer 1883.

Adembannet eo bet en 1884 ivez en dastumad *[[Les Sœurs Rondoli (dastumad)|Les Sœurs Rondoli]]*.

Dediet e oa da Camille Oudinot, breur da Hermine Lecomte du Nouÿ, a veze darempredet gant Maupassant.

## An danevell

## Notennoù
Le Verrou

**Le Verrou** zo anv meur a oberenn c'hallek.

**Le Verrou*, un daolenn gant Jean-Honoré Fragonard
**[[Le Verrou (Maupassant)|Le Verrou]]*, un danevell gant Guy de Maupassant
Maria Maddalena (Piero della Francesca)

**Maria Maddalena** zo ur murlivadur (190x105 cm) graet gant Piero della Francesca, war-dro 1460-1466 ha miret e-barzh iliz-veur San Donato, en Arezzo, e Toskana.

Gwisket eo ar santez gant ur c'hab ruz, war ur sae wer, liv arouez ar frouezhusted. Er c'hantved goude e vo gwelet al livioù flamm o tont da vezañ perzh pennañ skol Venezia.

Liammet eo an oberenn gant murlivadurioù ar Storie della Vera Croce en iliz-se en-eeun gant Piero e-doug daou frapad: etre 1452 ha 1458, hag etre 1459 ha 1466.
Pipile

***Pipile*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Pipile cujubi]]*
** *P. c. *'cujubi**' ha *nattereri*,
* *[[Pipile cumanensis]]*,
* *[[Pipile grayi]]*,
* *[[Pipile jacutinga]]*,
* *[[Pipile pipile]]*.
O c'havout a reer en Antilhez (ar spesad *P. pipile*) hag e takadoù 'zo eus Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Eliezer

Hervez an Tanac'h e oa **Eliezer** unan eus mibien Moshe ha Zipora (pe Sipora), merc'h "beleg Midyan" (Yitro) (Er **18**, 2-3).
Mitu

***Mitu*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Mitu mitu]]*,
* *[[Mitu salvini]]*,
* *[[Mitu tomentosum]]*,
* *[[Mitu tuberosum]]*.
O c'havout a reer holl e takadoù 'zo eus Suamerika (Amazonia ha reter Brazil).

## Notennoù ha daveennoù
Yitro

Hervez an Tanac'h eo oa **Yitro**, beleg Midyan, tad Zipora ha tad-kaer Moshe (Er **3**, 1).

Ne gaver ket bepred memes anv gant tad-kaer Moshe er Bibl. En Er **2**, 16-21 ez eo Reouel. En Er **3**,1 ; **4**, 18 ha **18**, 1 e vez anvet Yitro. E Ni **10**, 29 e kaver "Hovav, mab Reouel, eus Midyan, tad-kaer Moshe" hag e Bn **1** 16 ha **4**, 11 e kaver "Ha mibion ar C'heniad, tad-kaer Moshe" ha "Hever, ar C'heniad, a oa dispartiet eus Kain, eus mibien Hovav, tad-kaer Moshe". Hervez "La Bible de Jérusalem" e vefe aze daou hengoun (pried keniat pe pried midyanat evit Moshe) hag en defe klasket oberour levr an Niveroù liammañ anezho. Bibliourien zo a soñj ne oa meneget nemet "beleg Midyan" en testennoù orin hag e vije bet ouzhpennet anvioù Reouel ha Yitro goude.

An anv Yitro a vez implijet ar muiañ pa gomzer eus tad-kaer Moshe.

## Notennoù ha daveennoù
Pauxi

***Pauxi*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1813 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Pauxi koepckeae]]*,
* *[[Pauxi pauxi]]*
** *P. p. gilliardi* ha ***pauxi***,
* *[[Pauxi unicornis]]*.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Sejm

Ar **Sejm** (distaget [] e poloneg) eo kambr izel Parlamant Polonia. Ennañ ez eus 460 kannad (*posłowie* e poloneg), dilennet dre ar mouezhiañ hollek, evit pevar bloaz.

Digor d'an holl e vez an divizoù er Sejm. Kadoriad ar gannaded eo "Marichal ar Sejm", unan anezho dilennet evit se. 

Abaoe ar  ez eo ar Sejm benveg lezenniñ uhelañ ar vro. E Rouantelezh Polonia (1385–1569) ha goude-se e Kenunaniezh Polonia ha Lituania (1569-1795) e raed Sejm eus hollad kambroù ar parlamant, ar gambr izel (*Izba Poselska*, Kambr ar Gannaded) hag ar gambr uhel (*Senat*, Sened). Abaoe Eil Republik Polonia (1918–1939) e reer *Sejm Rzeczypospolitej Polskiej* (Sejm Republik Polonia) eus ar gambr izel, tra ma reer *Senat Rzeczypospolitej Polskiej* (Sened Republik Polonia) eus ar gambr uhel.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Lisa Coleman (sonerez)

**Lisa Coleman**, bet ganet d'ar 17 a viz Eost 1960 e Los Angeles (Kalifornia) (Stadoù-Unanet Amerika), a zo ur bianoourez ha saverez tonioù ha kanaouennoù stadunanat.

## Liammoù diavaez
*  Lisa Coleman o seniñ ha kanañ.
Emmanuel de La Villéon

**Emmanuel de La Villéon**, ganet d'an 29 a viz Mae 1858 e Felger ha marvet d'an 9 a viz Genver 1944 e Pariz, a oa ul livour impresionour breizhat.

File:La Villéon - Lever de soleil.jpg|La Villéon - Lever de soleil
File:La Villéon - Recherches décoratives.jpg|La Villéon - Recherches décoratives
File:La Villéon - Étude de coquelicots.jpg|La Villéon - Étude de coquelicots


## Liamm diavaez
*Les amis du musée Emmanuel de La Villéon
Pèir de Garròs

**Pèir de Garròs** (1530–1585), pe **Pey de Garros** evel ma veze skrivet gwechall, pe c'hoazh Pierre de Garros e galleg, a oa ur barzh okitanek da vare an Azginivelezh. Skrivet en deus e gwaskoneg, ha graet ur yezh lennegel eus ar rannyezh-se.

Ganet e voe e Leitora (Lectoure), e bro Armanhac. Studioù gwir ha doueoniezh a reas e skol-veur Toloza. Kuzulier e voe e lez Janed III Navarra, e Pau. Eno e troas da brotestant. Un droidigezh a reas diwar Salmoù ar roue David a voe lakaet gantañ e gwaskoneg, war c'houlenn ar rouanez a glaske lakaat ar galvinouriezh da ren e Rouantelezh Navarra. 

E 1567, daou vloaz goude embannadur ar Salmoù, e voe embannet ul levr barzhonegoù gantañ, gant an titl *Poesias gasconas*.

Mervel a reas e Pau.

## Liamm diavaez
* ''Poesias Gasconas'' el lec'hienn gallica.bnf.fr
Theodor Heuss

**Theodor Heuss** a oa ur politiker alaman hag a voe kentañ prezidant [Republik Kevreadel Alamagn ([1949-1990)|Republik Kevreadel Alamagn]] etre 1949 ha 1959. Ganet e voe e 1884 e Brackenheim ha mervel a reas e 1963 e Stuttgart. Ezel e oa Theodor Heuss eus ar gostezenn Freie Demokratische Partei (FDP).

Studiañ a reas ekonomiezh, Istor, prederouriezh, politikerezh hag istor an arzoù e München hag e Berlin. Goude e studioù e labouras evel kazetenner. E 1908 e timezas e Strasbourg ant Emily Knapp. Dilennet e voe e Berlin-Schöneberg e 1919. Da vare Republik Weimar, etre 1924 ha 1928 hag etre 1930 ha 1933 e voe dilennet da gannad er Reichstag, en anv an Deutsche Demokratische Parte (DDP). Da vare an Trede Reich e rankas paouez un tamm gant ar politikerezh : e miz Gouere 1933 e voe tennet e sez er Reichstag digantañ. Daoust ma chomas e darempred gant ur rouedad tud eus e gostezenn, ne savas ket a-enep ar renad en un doare oberiant.

Ur sez a dapas e Landtag Württemberg-Baden goude ar brezel, etre 1945 ha 1949. E 1948 e teuas da vezañ prezidant ar gostezenn FDP nevez-savet. E 1948/1949 e voe kannad er *Parlamentarischer Rat* (bodadenn vonreizhañ) ha kemer a reas perzh el labour da sevel bonreizh Kornaoueg Alamagn. 

Eus 1949 betek 1959 e voe prezidant kentañ Republik Kevreadel Alamagn. Labourat a rae e Kastell Bellevue (annez prezidanted Alamagn), e Berlin, met tremen a rae muioc'h a amzer er genkiz *Hammerschmidt* e Bonn.

Dont a reas Theodor Heuss a-benn da reiñ sked ha lufr da garg nevez ar prezidant kevreadel. En estrenvro e labouras evit gwellaat brud ha skeudenn Alamagn. Addilennet e voe e 1954. 

Mervel a reas e Stuttgart d'an 12 a viz Kerzu 1963.
Rencontre (Maupassant, 1882)

***Rencontre*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, en 1882.

## Istor
*Rencontre* zo bet embannet e *[[Le Gaulois]]* ar 26 a viz Mae 1882. N'eo ket bet adembannet gant Maupassant en un dastumad, nemet adkemeret e voe an danvez, tost ger-ha-ger, en 1883 en danevell *[[Humble drame]]* hag un tamm en danevell *[[L'Attente]]*.

## An danevell
Emañ an daneveller en ul lestr dirak aod ar menezioù Mauras o vont eus Saint-Raphaël da Saint-Tropez, pa daol evezh ouzh un itron gozh. Pa hej al lestr, ne ra-hi van ebet.

En deiz war-lerc'h ar beure e wel an itron o sevel er rederig da vont da Hyères. Hag eñ neuze da vale en torgennoù e-kichen Saint-Tropez.

## Danevell all
Un danevell all anvet *[[Rencontre (Maupassant, 1884)|Rencontre]]* zo bet embannet en 1884.

## Embannadur
* *Rencontre*, e *Contes et Nouvelles*, levrenn I, embannadur savet ha notennaouet gant Louis Forestier, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1974 .

## Notennoù
Rencontre

**Rencontre** zo anv meur a oberenn c'hallek.

**[[La rencontre imprévue]], ou Les pèlerins de la Mecque*, c'hoarigan gallek gant Christoph Willibald Gluck e 1763
* Rencontre (Maupassant, 1882), un danevell savet gant Guy de Maupassant
* Rencontre (Maupassant, 1884), un danevell all gant Guy de Maupassant

**[[La rencontre]]*, un daolenn gant Gustave Courbet, anvet ivez *[[Bonjour, Monsieur Courbet]]*

## Lec'hioù
###### 
**La Lande de la recontre*, anv gallek al lec'h ma vefe bet Emgann Sant-Albin e 1488

###### 
Anv daou lec'h e Newfoundland and Labrador,
*Rencontre East
*Rencontre West
Rencontre (Maupassant, 1884)

***Rencontre*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1884. Arabat droukveskañ gant un danevell goshoc'h henvelanvet, Rencontre e 1882.

## Istor
*Rencontre* zo bet embannet e *[[Le Gaulois]]* an 10 a viz C'hwevrer 1883.

Adembannet eo bet en 1884 ivez en dastumad *[[Les Sœurs Rondoli (dastumad)|Les Sœurs Rondoli]]*.

## An danevell
Baron Etraille, en deus tapet e wreg etre divvrec'h markiz Cervigné, ma tisparti diganti « didrouz ». C'hwec'h vloaz goude pe'emañ o kemer an tren da vont da Nice en em gav gant ar varonez...

## Notennoù
Suicides (Maupassant)

***Suicides*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1880.

## Istor

Suicides a oa bet embannet e Le Gaulois an 29 a viz Eost 1880.
Adembannet e oa bet e *[[Gil Blas]]* ar 17 a viz Ebrel 1883, sinet Maufrigneuse, ha gant kazetennoù all.
Adembannet eo bet neuze en 1884 en dastumad *[[Les Sœurs Rondoli (dastumad)|Les Sœurs Rondoli]]*.

## An danevell

## Notennoù
Suicides

**Suicides** (*[[emlazh]]où*) zo anv meur a oberenn c'hallek pe saoznek.
 
**[[Suicides (Maupassant)]]*, danevell c'hallek gant Guy de Maupassant
**A Ballade of Suicide*, barzhoneg saoznek gant G. K. Chesterton

*Suicides Love Story, ur bladenn saoznek
*The Virgin Suicides, film saoznek
**The Love Suicides at Sonezaki* , anv saoznek ur film japanat e 1978 ,
Ferenc Ujházy

**Újházy Ferenc** (pe **Ujházy Ferenc** hervez ar boaz hungarek) (Szolnok, 8 a viz Kerzu 1827 – Budapest, 7 a viz Mezheven 1921) a oa ul livour hungarat.

## Liamm diavaez

*Artwork database
Egle

**Egle** zo un anv eus mojennoù Hellaz kozh.

* **[[Egle (Hesperidenn)|Egle an Hesperidenn]]**, mamm d'ar C'haritezed,
* **[[Egle, merc'h da Asklepios]]**,
* **[[Egle, merc'h da Panopeia]]**, dimezet da Theseüs,
* **Egle**, un Heliadenn.

E latin e vez skrivet alies *Aegle*.

***Eglė** zo un anv merc'hed lituanek.
Aigle (Hesperidenn)

**Aigle** ( Αἴγλη / Aïglê e henc'hresianeg, latinekaet en *Aegle*, pe *Egle*), zo unan eus an teir Hesperidenn. Hervez mojennoù zo e vefe mamm ar C'haritezed, hag Helios an hini a vefe o zad.

## Droukvesk
A-wechoù e vez droukvesk etrezi hag Aglaia (Ἀγλαΐα, e henc'hresianeg) ar Fulenn.
Blasius Merrem

**Blasius Merrem**, bet ganet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1761 e Bremen (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 23 a viz C'hwevrer 1824 e Marburg (Kengevread alaman d'an ampoent), a oa ur bevoniour alaman.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Aethia]]*,
* **C** : *[[Calidris]]*, *[[Caracara]]*,
* **O** : *[[Ortalis]]*,
* **P** : *[[Penelope (genad)|Penelope]]*.
### [[Spesad]]où
* **H** : *[[Heteronetta atricapilla]]*,
* **M** : *[[Moho nobilis]]*,
* **P** : *Passerella iliaca* (brean gellrous).

## Notennoù ha daveennoù
Cwm-cou

**Cwm-cou** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kreisteiz Ceredigion. Emañ er gwalarn da gêr Castell Newydd Emlyn. E kumuniezh Beulah emañ.

Emañ ar gêriadenn e-harz torgennoù izel war lez ar stêr Teifi, el lec'h ma kej an Afon Dulas gant an Teifi.

## Tud vrudet
E Cwm-cou e voe ganet Theophilus Evans (1693-1797), en doa savet al levr brudet *[[Drych y Prif Oesoedd]]* ma veske an istor hag ar mojennoù evit kontañ deroù ar gristeniezh e Breizh-Veur.