Fañch al Lae

**Fañch-Mari al Lae** (anv gallek ofisiel : *François-Marie Le Lay*), ganet e Lokireg d'ar 24 a viz Eost 1859 e Lokireg, ha marvet e Lokireg ivez d'ar 25 a viz Mae 1937, a oa ur skrivagner brezhonek, brudet dreist-holl abalamour d'e romant *[[Bilzig]]’’ hag e savas meur a varzhoneg ivez.

==E vuhez==
Mab e oa da Vari Janed Kokin, hag e dad, Yann-Vari al Lae, a oa [[martolod]]. Fañch-Mari al Lae a oa kroget ivez gant ar vicher a vartolod da 12 vloaz. Gant skoazell medisin Lokireg e c’hellas mont da studiañe [[Kloerdi bihan Pontekroaz]] daou pe dri bloaz ha tapout ur post evezhier skolaj a-raok mont da gelenner war an istor e lise [[Château-Gontier]]. Goude ar vachelouriezh e tapas un aotreegezh e 1881.  E 1884 ez eas da gelenner da lise [[Pondivi]], e-lec’h ma chomas betek mont war e leve e 1924. Ur c’henseurt da [[Emil Masson]], ur sokialour brudet, e voe eno.

E 1912 e voe doktorelaet war al Lizhiri e [[Skol-veur Roazhon]] gant div dezenn e galleg : « Histoire de la ville et communauté de Pontivy au XVIIIe siècle » ha « le paysan et la terre sous la seigneurie de Coatanfao, paroisse de [[Seglian|Séglien]] au XVIIIe siècle ». Met, pa voe tizhet gant ur gwall gleñved, ne gendalc'has ket gant e studioù skol-veur.

Neuze e krogas da skrivañ. Barzhonegoù a skrivas e galleg hag e brezhoneg  evit ar gelaouenn lennegel, [[L'Hermine]], eus 1895 da 1904. Ur wezh ma voe aet wa e leve e tistroas da Lokireg eus 1928 da 1936. Neuze e skrivas kalzik e galleg hag e brezhoneg, ha sevel a reas *Bilzig* a zo marteze ar romant gwellañ bet embannet e brezhoneg d'ar c'houlz-se ha sur unan eus ar re goantañ. Barner a voe evit kenstrivadeg-skol ar brezhoneg prientet gant ar [[Goursez Vreizh|Goursez]].

Dilennet e voe maer republikan Lokireg e 1928 hag e sevenas ar c’harg-se betek 1936.

Mervel a reas e 1937 en ti e-lec'h ma voe ganet e [[Lokireg]].

==E romant *Bilzig*==
:*Pennad pennañ: Bilzig*

==Stil lennegel==
Diouzh lenn *Bilzig’’ e weler e plije dezhañ sevel dialogoù ken ez eus kalz a eskemmoù, hogos e pep pajenn. Ne zeskriv ket kalz a lec'hioù. Lakaat a ra un toullad barzhonegoù e-kreiz an istor. E istorioù a dremen alies etre Lokireg ha Perroz-Gireg en  war a seblant.

## Oberennoù
### Romantoù
;brezhoneg
**[[Bilzig]]*, Embannadurioù Buhez Breiz, Kemper, 1925, 183 p. 
**Bilzig*, Brest, Emgleo Breiz, 1963. Eil embannadur kresket. Adembannet e 2013 ()
**Bilzig’’, rakger gant [[Jean-Christophe Cassard]], kentskrid gant [[Frañsez Favereau]], [[Skol Vreizh]], 2003, 353 p. . Trede embannadur divyezhek prientet gant [[Bernez Kabon]] asambles gant un droidigezh e galleg savet gantañ.
;galleg
*  *Attendez la fin du cours*, Pantin, le Temps des cerises, 1999.  
===Barzhonegoù===
**Gwerc'hes Arvor*, L'Hermine, 1895, pajenn 117 
**Va Rozenn*, [[Buhez Breiz]], 
**Ar Morvran*, Mouez ar Vro, niv. 69, 1920
**Du eo an de ha du eo an noz*, L'Hermine, Ebrel 1904/11
===Kanaouennoù===
**Kanaouenn Mari Morgan*
**Bleuennik ar garante*
**Va bleuennik a zo maro*
**Melkoni*
**Diou Sonig : An diou c'hoar- Al lilienn*
**An alc'houeder*
**Ginaouek*
...ha meur a hini all
=== Studiadennoù ===
**La Fête de La Trinité-Porhoët vers la fin du XVIIe siècle*, 1903.
**Histoire de la ville et communauté de Pontivy au XVIIe siècle*, essai sur l'organisation municipale en Bretagne, tezenn, 1911.
**Le Paysan et sa terre sous la seigneurie de Coetanfao, paroisse de Séglien, au XVIIIe siècle*, adtezenn, 1911 <small>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5662075f.pdf Texte en ligne]</small>
**Histoire de la ville et communauté de Pontivy au XVIIe siècle*, essai sur l'organisation municipale en Bretagne, Pariz : Le Livre d'histoire, 2006.

== Levrlennadur ==
* [[Lukian Raoul]], ‘’Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien’’, Embannadurioù Al Liamm, 1992. Pennad : Le Lay, François-Marie.
* [[Bernez an Nail]] & Jacqueline Le Nail, *Dictionnaire des romanciers de Bretagne*, Speied, Keltia Graphic, 2000. . Pennad : François Le Lay (Fañch al Lae), renket diouzh Le Lay
* Marc Gontard (renerezh), *Dictionnaire des écrivains bretons du XXe siècle’', Roazhon, PUR, 2002. . Pennad : Al Lae, Fañch