C'hersones

* *Arabat eo droukveskañ gant [[Kherson|C'herson]]*.
----

**C'hersones** (henc'hresianeg: Χερσόνησος, *Khersónēsos*; latin: *Chersonesus*; ruseg hag ukraineg: Херсоне́с, *C'hersones*) zo un drevadenn henc'hresian bet diazezet er  e mervent ledenez Krimea gant tud eus Hērákleia Pontikḗ, ur gêr war aod Bithynia.

Emañ war aod ar Mor Du, er gwalarn da greiz-kêr Sevastopol. Ur rann eus Mirlec'h Broadel *C'hersones Tavriysʹkyy* e oa a-raok stadidigezh Krimea ouzh Rusia e 2014 ; *C'hirsones Tavricheskiy* eo an anv rusek abaoe.

Ul le hag a veze graet gant holl annezidi C'hersones adalek an  zo deuet betek ennomp.

Er bloaz 2013 e voe lakaet C'hersones e Glad bedel UNESCO

## Anv
Diwar he lec'hiadur ez eo bet anvet an drevadenn : Χερσόνησος *Khersónēsos* «&nbsp;ledenez&nbsp;» (ger-ha-ger : "enez sec'h") en henc'hresianeg, ur berradur eus Χερσόνησος Ταυρική *Khersónēsos Tauriki*, "Ledenez an Dauried" ; ur boblad henc'hresian hag a anneze Menezioù Krimea e gevred al ledenez e oa an Dauried. *Chersonesus* eo stumm latinaet an anv.

Diwezhatoc'h e troas da Херсонес Таврійський *C'hersones Tavriysʹkyy* "C'hersones Taorek" en ukraineg ; heñvelanvet eo al lec'h e ruseg, hogen disheñvel eo an distagadur : Херсонес Таврический *C'hirsones Tavricheskiy*. 

## Istor
Er , Dorianed deuet eus Hērákleia Pontikḗ e Bithynia war aod kreistez ar Mor Du a stalias ur porzh en dourioù don e mervent al ledenez, war harzoù tiriad an Dauried.

Tamm-ha-tamm e troas ar porzh d'ur gêr vihan emren. A-hed ar braz eus mare Henc'hres klasel (500 kt JK – 300 kt JK) e oa C'hersones un demokratelezh renet gant pennoù dilennet (ἄρχοντες *árchontes* "aotrouien") hag ur C'huzul (Δεμιούργοι *demiourgoi* "krouerien"). Gant an amzer e troas da nemeurveliek, pa chomas ar galloud gant an aotrouien hepken.

E dibenn ar  e voe harluet ar pab Clemens Romanus da C'hesones.

Adalek kreiz ar  en em astennas kêr a-hed an Norzh betek Κερκινίτις *Kerkinítis* ( Євпаторія *[[Yevpatoriya]]* hiziv) en ur sevel difennoù niverus a-enep Rouantelezh ar Bosfor, ar Skited hag an Dorianed. En aner avat, pa rankas goulenn skoazell digant Mithridates Eupator hag e jeneral Diofantos e-tro ar bloaz 110 kent JK a-raok bezañ aloubet gant Rouantelezh ar Bosfor. Da sujed ar Republik roman e troas ha goude-se d'an Impalaeriezh roman, a gasas di ur gwarnizon adalek kreiz ar  betek ar bloavezhioù 370, ar bloaz ma voe kemeret gant an Huned.

E deroù ar Grennamzer e voe perc'hennet gant Impalaeriezh Bizantion. Er bloaz 581 e voe sezizet gant Göktürked an impalaer (*kagan*) Ichbara. Skañv e oa beli Bizantion, ne veze gwelet nemet dre ur gwarnizon a wareze kêr ; emren *de facto* e oa C'hersones neuze, en eskemm ouzh difenn ar vro enep Rouantelezh Bosfor hag ar pobladoù kentidik bepred..

E 695 e voe harluet an impalaer bizantat Justinian II da C'hersones.

Er bloaz 833, an impalaer Theofilos (ren : 829-842) a gasas ur c'hannad da ren kêr hag he rannvro e-lec'h an *árchontes* ; dre-se e voe staliet θέμα Χερσῶνος, *thema Chersōnos*, ur rann velestradurel eus an Impalaeriezh hag a droas d'ur greizenn genwerzh pouezus er Mor Du. Betek ar bloavezhioù 980 e chomas dindan veli Bizantion kent bezañ kemeret gant Volodymyr I, priñs Rous Kyiv e 988.

Goude ar Pevare Kroaziadeg (1202-1204) e troas C'hersones da Briñselezh Theodoro (Θεοδωρώ) dindan veli Unveliezh Trapezous (Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας *Aftokratoría tis Trapezoúntas* ; Trapezous e oa ar gêr-benn), unan eus an teir stad a voe goude diskar Impalaeriezh Bizantion Ar Geoded-Stad c'hresian diwezhañ e voe C'hersones neuze. Preizhet e voe e 1299 gant Mongoled

E deroù an  e voe gwanaet ar Stad gant Republik Genova, a verzas ouzh ar C'hresianed da ober nep kenwerzh gant ar Briñselezh.

E 1461 e voe sezizet Trapezous gant an Otomaned ; dizalc'h diouzh beli an Unveliezh e voe Priñselezh Theodoro, hogen ne c'hallas ket padout : aloubet gant an Otomaned e voe e 1475, ha dilezet e voe e dibenn ar c'hantved.
### Istor relijiel
Katolik roman e oa bet C'hersones a-raok ar Skism Kornôg-Reter e 1054 ; ortodoks e voe goude. Kantvedoù-pad ez eo bet un eskopti kent bezañ un arc'heskopti abred a-walc'h, pan eo meneget evel-se e *Notitiae Episcopatuum* ("Kemennoù an eskoptioù") er  gant patriark Kergustentin.

Daoust d'ar skism, un eskopti katolik a voe staliet e Krimea hogen un eskob hepken a voe, anvet *Ricardus Anglicus*. Da get ec'h eas an arc'heskopti goude aloubadeg an Otomaned. Ur "sez titlet" eo hiziv, eleze un eskopti goullo pa n'eus nag eskob na parrezioù ennañ.

## Henoniezh

E bannlev Sevastopol emañ aspadennoù C'hersones hiziv. Adalek 1827 e voe furchet gant Rused.

Ur voger-zifenn e doare Bizantion, war-dro 3,5 km he hirder, a c'hronne kêr war un dachenn 30 hektar he gorread ; etre 3,5 ha 4 metr e oa he zevder, etre 8 ha 10 metr he uhelder, gant tourioù a c'halle tizhout 12 metr. Gwele ur voger c'hresian bet savet er IV kantved kent JK zo bet kavet dindani e tu reter kêr.

Meur a stil zo bet kavet d'ar savadurioù : gresian, roman ha bizantat, en o zouez un azeuldi gresian, ur c'helc'hva roman ha meur a iliz e doare Bizantion koulz e stumm ur groaz ha war an hir hepken — betek an  e padas ar re hir, ar pezh na gaved mui a-werso er broioù gresianek.

Tro-dro da C'hersones ez eus meur a gilometrad-karrez tachennoù krin a oa bet parkeier gwechall gozh ; dismantroù gwaskelloù ha tourioù-ged zo bet kavet enno.

Kalz pezhioù-moneiz eus an III kantved kent JK betek tro-dro d'ar bloaz 200 zo bet kavet, lod eus Bizantion en o mesk.

Dre furchal bezioù e teuas anat e oa disheñvel lidoù-kañv annezidi C'hersones diouzh re ar C'hresianed : pep maen-bez a verk un den hepken e-lec'h un tiegezh a-bezh ; ne gaver delwenn ebet, gourizoù skoulmek hag armoù hepken. Bugale a oa e tremen an hanter eus ar bezioù ; dre ma'z eus bet kavet relegoù devet e soñjer e oa bet tangwallet kêr d'ur mare, marteze pa oa bet preizhet gant ar Vongoled e 1299.

Er bloaz 2009 e c'houlennas Maodiern an Difenn ukrainat ma vefe treuzkaset mirlec'h lestraz Rusia ar Mor Du eus C'hersones d'ul lec'h all peogwir e vire ouzh al lec'hienn a vezañ degemeret e Glad bedel UNESCO ; graet e voe, ha degemeret e voe C'hersones war ar roll e 2013.

## Notennoù