Reun ar C'halan

Ur barzh brezhonek hag ur c'helenner skol-veur war al lennegezh c'hallek e oa **Reun ar C'halan** (*René Galand* hervez ar velestradurezh). Ganet e voe d'ar 27 a viz Genver 1923 e Kastell-Nevez-ar-Faou (Penn-ar-Bed). Marvet eo d'an 28 a viz Mae 2017 en Hingham (Massachusetts), d'an oad a 94 vloaz.

## Buhez
Ganet eo Reun ar C'halan d’ar 27 a viz Genver 1923 e Kastell-Nevez-ar-Faou (Penn-ar-Bed). Labourerien-douar e oa e dud.
Yaouankik e oa pa’z eas e dad da Stadoù Unanet Amerika, evel ma veze graet gant kalz Breizhiz eus ar c'horn-bro-se da neuze. E vamm a yeas da-heul he gwaz un nebeud bloavezhioù war-lerc'h. E Breizh e chomas Reun ar C'halan, evel e c’hoar, o kenderc'hel gant e studioù. En e lise e voe lojet, e Kemper da gentañ hag e Brest da c’houde, pa voe e c’hoar er skolaj e Karaez hag e Kemperle. Tremen a raent ar vakañsoù er C’hastell-Nevez gant o zud-kozh.
E 1941 e tapas Reun ar C'halan e vachelouriezh war ar matematik, e Brest. Kenderc’hel a reas gant e studi e Roazhon goude, ma tapas e vachelouriezh war ar prederouriezh e 1942, hag un aotreegezh war al lizhiri e 1944. Berzh a reas ivez er genstrivadeg evit mont da Skol ofiserien an Tirlu gall e Gwern-Porc'hoed.
E dibenn 1942 e stagas da zaremprediñ ar Rezistañs. E miz Mezheven 1944, da vare dilestradeg ar Gevredidi war aodoù Normandi, e kemeras perzh en emgannoù evit dieubiñ Bro-C'hall. E miz Here 1944 e voe anvet da zanvez ofiser, ha kaset da Skol ofisourien Cherchell en Aljeria. Goude-se e voe adstaliet ar skol e Gwern-Porc'hoed. E miz Mezheven 1945 e voe anvet da isletanant ha kaset da Alamagn da zerc’hel ar vro eno.
E dibenn 1946 e roas e zilez eus an Arme hag e kuitaas Bro-C'hall a-benn mont d'ar Stadoù Unanet m’edo e dud hag e c’hoar o chom. Neuze ez eas war e studioù e skol-veur Yale. Eno e tapas e zoktorelezh war ar galleg e 1952. E 1951 dija e kelenne e skol-veur Wellesley (Massachusetts), ma chomas betek 1993 ; penn rann ar galleg e voe etre 1968 ha 1972. E Wellesley e roe kentelioù war al lennegezh c’hallek, dreist-holl hini an  hag an .

## Arbennigour war al lennegezh vedel ha skrivagner brezhonek
Arbennik e oa Reun ar C'halan war ar skridvarnouriezh hag embannet en deus e-leizh a studiadennoù hag a rentaoù-kont diwar-benn ar skrivagnerien c’hall hag o oberennoù, evel Chateaubriand, Ernest Renan, Alain Robbe-Grillet pe an OULIPO.
Savet en deus ivez pennadoù diwar-benn lod skrivagnerien amerikan, e-giz Herman Melville, Thomas Stearns Eliot, Lovecraft, Jack Kerouac ha spagnol, evel Jorge Guillén.
Kemeret en deus perzh e kendalc’hioù an *Harvard Celtic Colloquium* hag ar *Celtic Studies Association of North America*. Lod eus e skridoù zo bet troet hag embannet e yezhoù all, ar re-mañ en o zouesk : galleg, saozneg, alamaneg, kembraeg, nederlandeg ha poloneg.
Ur skrivagner eus ar re wellañ e oa Reun ar C’halan, ha savet en deus un oberenn vrezhonek fonnus : ur buhezskrid, barzhonegoù, danevelloù, pennadoù diwar-benn al lennegezh vrezhonek ha rentaoù-kont. Embannet eo bet ar re-mañ e levrioù a-stroll hag e kelaouennoù a bep seurt, evel Al Liamm da gentañ, Skrid, *Poésie-Bretagne*, *Pobl Vreizh*, Barr-Heol, *Keltoi*, *Bro Nevez*, *Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium*, *Keltica*, *World Literature Today*.

## Kavadenner dielloù [[Meven Mordiern]]
E 1984 e kasas Reun ar C'halan ul lizher d'ar gelaouenn *Al Liamm* evit displegañ peseurt dielloù (4 000 pajenn !) a voe bet kavet gantañ e Levraoueg Houghton, lodenn eus Skol-veur Harvard. Just goude an Eil Brezel-bed, pa sante Meven Mordiern e yae da fall e yec'hed en doe kredet e vije suroc'h kas e baperoù pell eus trubuilhoù an Dieubidigezh en ur reiñ anezho da Harvard.
Troidigezhioù (Jules Verne, da skouer) e-leizh e brezhoneg a voe en o zouez, ha war-dro 300 lizher resevet digant Frañsez Vallée vez, mui emvuhezskridoù ha studiadennioù. Sevel a reas pennadoù evit *Al Liamm* evit addisplegañ darn eus ar paperoù.
Meur a skrid brezhonek a voe lakaet d'an embann gant ar gelaouenn Hor Yezh pe Mouladurioù Hor Yezh da c'houde.

## Enorioù
* Marc’heg en Urzh ar Palmez akademek e 1971 evit e labourioù war al lennegezh c’hallek. 

* Priz Langleiz (1979) 
* Priz Imram (2003).

## Oberennoù
Ul levrlennadur klok zo bet embannet er gelaouenn Al Liamm e miz Eost 2005, niverenn 351, p. 98-117.

### Levrioù
**L’âme celtique de Renan*, 1959
**Baudelaire : poétiques et poésie*, 1969
**Saint-John Perse* (e saozneg), 1972
**Levr ar blanedenn*, barzhonegoù, Al Liamm, 1981
**Klemmgan Breizh*, barzhonegoù, Al Liamm, 1985
**Canevas : études sur la poésie française de Baudelaire à l’Oulipo*, 1986
**Lorc’h ar rouaned*, barzhonegoù, Mouladurioù Hor Yezh, 1989
**Stratégie de la lecture*, 1990
**War hentoù an tremened*, emvuhezskrid, I-2002, II-2005
**A-bell hag a-dost*, dastumad danevelloù, Al Liamm, 2009

### Levrioù a-stroll
**Baudelaire as a love poet and other essays*, 1969
**Homosexualities and French literature*, 1979
**A critical bibliography of French literature*, 1980
**The binding of Proteus*, 1980
**Bretagne et pays celtiques. Mélanges offerts à la mémoire de Léon Fleuriot*, 1982
**Du ha Gwyn*, 1985
**Verhalen van de wereld*, 1988
**Homenaje a Justina de Conde*, 1992
**The new Princeton encyclopedia of poetry and poetics*, 1993
**Und suchte meine Zunge ab nach Worten*, 1996
**Writing the wind : a Celtic resurgence*, 1997
**Ik hab geen ander land*, 1998
**Breizh ha pobloù Europa : pennadoù en enor da [[Per Denez]]*, 1999
**Danevelloù divyezhek - Nouvelles bilingues*, 2002
### Pennadoù
* « T.S. Eliot and the impact of Baudelaire », *Yale French Studies*, levrenn 6 (1950), pp. 27-34 
* « Proust et Baudelaire », *PMLA*, Kerzu 1950, pp. 1011
* « Renan savait-il le breton? », *Nouvelle Revue de Bretagne*, Du-Kerzu 1952, pp. 44-47 
* « Four French Attitudes on Life : Montherlant, Malraux, Sartre, Camus », *Bulletin of the New England MLA*, C'hewrer 1953, pp. 9-15 
* « La genèse du thème celtique chez Renan », Nouvelle Revue de Bretagne, Mae-Mezheven 1953, pp. 166-176 
* « Trois lettres inédites de Renan », *PMLA*, Kerzu 1958, pp. 545-548 
* « La dimension sociale dans La Jalousie de Robbe Grillet », *The French Review*, Ebrel 1966, pp. 703-708
* « Baudelaire et La Fontaine de Jouvence », *Bulletin baudelairien*, Eost 1966, pp. 1-7
* « Une énigme baudelairienne », *The Romanic Review*, Ebrel 1967, pp. 77-82 
* « Rimbaud et la Dame aux camélias », *Bulletin de la Société des Professeurs français en Amérique*, 1967, pp. 45-46 
* « Baudelaire's Psychology of Play », *The French Review*, (Special issue), Goañv 1971), pp. 12-19 
* « La Vision de l'Inconscient chez Baudelaire », *Symposium*, Nevezamzer 1972, pp. 15-23 
* « A Prophet for our Times: Saint John Perse », *The American Legion of Honor Magazine*, levrenn 43 (1972), niv. 3, pp. 143-158 
* « En marge d'Éloges », *The French Review*, (Special issue), Nevezamzer 1973, pp. 112-119 
* « Baudelaire, poet of conjecture », *The American Legion of Honor Magazine*, levrenn 46 (1975), niv. 1, pp. 39-53
* « Cocteau, or the poet as magician », *The American Legion of Honor Magazine*, levrenn 46 (1975), niv. 3, pp. 139-154 
* « Aesthetic Value and the Unconscious », *Les Bonnes Feuilles*, Hañv 1975, pp. 90-95
* « Visite à Saint John Perse », *The French Review*, C'hwevrer 1976, pp. 401-404 
* « Poets and Politics: The Revival of Nationalism in Breton Poetry since World War I », *World Literature Today*, Nevezamzer 1980, pp. 218-222
* « From Dada to the Computer », *Dada/Surrealism*, niv. 10-11 (1982), pp. 149-160 
* « The Breton Struggle for National Survival », *Keltica*, niv. 2 (1983), pp. 21-30 
* « Didactique du discours amoureux: le 'Mignonne ...' de Ronsard », *Teaching Language Through Literature*, levrenn XXIV (1985), niv. 2, pp. 15-26 
* « The Tragic Vision of Tangi Malmanche », *World Literature Today* (Hañv 1985), pp. 355-363 
* « Chateaubriand: le rocher de René », *Romanic Review* (Du 1986), pp. 330-342 
* « Stumm ha ster ar stourm speredel e Komzoù bev », *Al Liamm*, niv. 240 (1987) 
* « Microlecture de Giraudoux », *The French Review*, Meurzh 1987, pp. 497-501
* « The Origins of Meven Mordiern's Celtic Calling », *Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium*, levrenn V (1988), pp. 172-186
* « Baudelaire devant les choses: profondeur ou surface? », *Bulletin de la Société des Professeurs français en Amérique*, 1987-88 (1989), pp. 67-79
* « Modern Breton Fiction and the Emsav », *Keltoi*, levrenn 2 (1990), niv. 2, pp. 15-20
* « The Ideological Significance of Emgann Kergidu », *Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium*, levrennoù VI-VII (1990), pp. 47-68
* « Baudelaire, Rimbaud, Verlaine, Mallarmé, Or The Imposture Of Poetry », in *Justina. Homenage a Justina Ruiz de Conde* (Erie: Alddeu, 1992), eds. Elena Gascón-Vera and Joy Renjilian-Burgy), pp. 45-58
* « Oulipo », *The New Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics* (Princeton University Press, 1993) pp. 872-873
* « Breton Poetry », *The New Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics* (Princeton University Press, 1993), pp. 146-147
* « Giraudoux connaissait-il William T. Stead? », *Revue de Littérature comparée*, Ebrel-Mezheven 1993, pp. 233-242
* « Le monstre des Feuillantines: une énigme hugolienne », *Revue d'histoire littéraire de la France*, Gwengolo-Here 1994, pp. 805-807
* « Al lennegezh vrezhonek ha skridvarnouriezh an amzer-vremañ » :
::I. « Istor ha kealoniezh: Emgann Kergidu », *Al Liamm*, (Gwengolo-Here 1994), niv. 286, pp. 361-383
::II. « Hennvoud ar reuzc'hoari e c'hoariva Tangi Malmanche », *Al Liamm*, (Du-Kerzu 1994), niv. 287, pp. 512-527
::III. « Ar faltazi hag ar c'hoari e buhezskridoù Meven Mordiern », *Al Liamm*, (Genver-C'hwevrer 1995), niv. 288, pp. 38-51
* « An oberenn lennegel hag an Emsav », *Al Liamm* (Meurzh-Ebrel 1995), niv. 289, pp. 154-158
* « An ad ludendumne an ad scribendum: skrivañ=c'hoari? », *Al Liamm* (Mae-Eost 1995), niv. 290-291, pp. 252-265
* « Ar spered broadel ha lennegezh vrezhonek an amzer-vremañ », *Al Liamm* (Du-Kerzu 1995), niv. 293, pp. 454-484
* « Galvedigezh keltiek Meven Mordiern », *Al Liamm* (Genver-C'hwevrer 1996), niv. 294, pp. 22-49
* « Orin ar simbol », *Al Liamm* (Genver-C'hwevrer 1996), niv. 294, pp. 66-67
* « Mojenn », (Barzhoneg) *Al Liamm* (Meurzh-Ebrel 1996), niv. 295, p. 104
* « Selladoù ouzh buhez an Emsav. Lizhiri Frañsez Vallée: 1916-1939 », *Al Liamm* (Mae-Eost 1996), niv. 296-297, pp. 243-263; (Sept.-Oct. 1996), niv. 298, pp. 360-381
* « Meven Mordiern hag impalaerouriezh Bro-C'hall :
::I. Aloubidigezh Aljeria, *Al Liamm*, niv. 300 (Genver-C'hwevrer 1997), pp. 59-78
::II. Brezel ar Meksik », *Al Liamm*, niv. 301 (Meurzh-Ebrel 1997), pp. 162-190
* « Jack Kerouac: touelloù ha disouezhadennoù », *Al Liamm*, niv. 305 (Du-Kerzu 1997), pp. 518-548
* « E koun André Pieyre de Mandiargues », *Al Liamm*, niv. 306 (Genver-C'hwevrer 1998), pp. 15-25
* « Jorge Guillén, barzh ar Boud », *Al Liamm*, niv. 307 (Meurzh-Ebrel 1998), pp. 152-163
* « Me gloazet Howard Phillips Lovecraft », *Al Liamm*, niv. 312 (Genver-C’hwevrer 1999), pp. 9-32
* « Baudelaire, diouganer an arz nevez », *Al Liamm*, niv. 316 (Gwengolo-Here 1999), pp. 62-70)
* « Ar Varzhed Touellet: Baudelaire, Mallarmé, Verlaine, Rimbaud », *Al Liamm*, niv. 322 (Gwengolo-Here 2000), pp. 53-77
* « Evezhiadennoù diwar-benn Nozvezh Arkuzh e beg an Enezenn », *Al Liamm*, niv. 324 (C’hwevrer 2001), pp. 83-89
* « Saint-John Perse, barzh an Hollved », *Al Liamm*, niv. 329 (Kerzu 2001), pp.68-87
* « Cocteau hag an Doueed », *Al Liamm*, niv.334 (Here 2002), pp.45-56
* « Renan hag ar brezhoneg », *Al Liamm*, niv. 335 (Kerzu 2002), pp. 83-89
* « Un diaraoger amerikan d'an Diveiz: Herman Melville (1819-1891) », *Al Liamm*, niv. 350 (Mezheven 2005), pp.37-53
* « Ur skouarn evit Van Gogh », *Al Liamm*, niv. 352 (Here 2005)
* « Ur Samaritan mat », *Al Liamm*, niv. 353 (Kerzu 2005)
* « An digeliener », *Al Liamm*, niv. 355 (Ebrel 2006)
* « Lizher eus ar vered », *Al Liamm*, niv. 356 (Mezheven 2006).

### Barzhonegoù distag
**Serr noz er gouelec'h*, Al Liamm, no 215 (1982), p. 331 
**Ar Steredenn du*, Al Liamm, no 216 (1983), pp. 6 7 
**Eneoù 'zo*, Al Liamm, no 258 (1990), p. 3
**Pedenn*, Al Liamm, no 284-285 (1994), pp. 193-194

## Levrlennadur
;Pennadoù ha rentaoù-kont diwar-benn Reun ar C’halan
* *Symposium*, Fall 1963, 235-236; 
* *Revue d’Histoire Littéraire de la France*, Meurzh-Ebrel 1972, 332-333, Genver-C'hwevrer 1976, 141 ; Meurzh-Ebrel 1988 ;
* *Modern Language Notes*, levr. 89 (1974), 761-762; 
* *Revue des Sciences Humaines*, niv. 1 (1974), 182-183 ;
* *Etudes baudelairiennes*, niv. VIII, 1976, 288-289 ;
* *World Literature Today*, Nevezamzer 1981, Hañv 1985, Nevezamzer 1987; 
* T. R. Crowe, *Writing the Wind : A Celtic Resurgence* (1979), 106-109 ; 
* Gohier ha Huon, *Dictionnaire des écrivains d’aujourd’hui en Bretagne*, 1980; 
* *Le Peuple breton*, niv. 194 (1980), 29 ;
* *Breizh*, niv. 253 (1980), 18-19, no 276 (1982) ; 
* *Brud Nevez*, niv. 47 (1981), 42 ; 
* *Dalc’homp soñj*, niv. 12 (1985), 18; 
* *Bremañ*, niv. 100 (1990); 
* *Bro Nevez*, C'hwevrer 1990 ; 
* J. T. Koch, *Celtic Culture: a historical encyclopedia* (2006), 78.
* *[[Remont Delaporte, Reun ar C'halan : div blanedenn]]*, 214 pajenn, Al Lanv, Gouhere 2019 (ISBN 978-2-916745-33-6)

## Notennoù ha daveennoù