open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albert Evans-Jones

**Albert Evans-Jones** (14 a viz Ebrel 1895 - 26 a viz Genver 1970) a oa ur barzh kembraek brudet, anavezet dreist-holl gant e anv-barzh **Cynan**.

Genidik e oa eus Pwllheli ha studioù a reas e skol-veur Bangor.
E-pad ar Brezel-bed Kentañ e voe war an talbenn e Saloniki hag e Bro-C'hall, evel klañvgarrour da gentañ hag evel pastor da c'houde. Levezonet-don e voe gant ar prantad-se eus e vuhez, ken ez eus bet tud, burutellerien lennegezh anezho, o lavaret e voe Cynan ar c'hentañ "barzh brezel" eus ar Brezel-bed Kentañ, kentoc'h eget Hedd Wyn, rak lazhet e voe Hedd Wyn a-raok kaout amzer da gontañ ar brezel en doa bevet.

Goude ar brezel ez eas da skolaj Y Bala, da vont da bastor evit Iliz Presbiterian Kembre. Beleget e voe e 1920 ha pastor e voe e Penmaenmawr betek 1931. Neuze e kuitaas e garg hag anvet e voe e skol-veur Bangor da gelenn lennegezh kembraek.

Meur a wech e c'hounezas Cynan prizioù e kenstrivadegoù an Eisteddfod Vroadel. Mont a reas ar Gurunenn gantañ en Eisteddfod Caernarfon e 1921, gant e varzhoneg *Mab y Bwthyn* (mab ar pennti), ma kont e amzer war an talbenn. En Eisteddfor Yr Wyddgrug e 1923 e c'hounezas ar Gurunenn, gant ar varzhoneg *Yr Ynys Unig* (an enezenn hec'h-unan). Hag e 1931, en Eisteddfod Bangor, e voe kurunennet adarre, gant *Y Dyrfa* (an engroez). Ouzhpenn se e c'hounezas Kador an Eisteddfod e 1924, gant ar varzhoneg *I'r Duw nid adwaenir* (d'an Doue dianav).

Ouzhpenn bezañ ur barzh a bouez, Cynan a skrivas pezhioù-c'hoari ivez : *Hywel Harris* a dalvezas dezhañ da c'hounit ar priz kentañ evit ar pezhioù-c'hoari en Eisteddfod Vroadel e 1931. Ha treiñ a reas pezhioù-c'hoari diwar ar saozneg ivez. E 1931 e voe anvet da "lenner ar pezhioù-c'hoari" evit kontrollerezh ar gouarnamant ha derc'hel a reas ar garg-se betek 1968, ar bloavezh ma voe paouezet gant ar c'hontrollerezh lennegel e Breizh-Veur. Brud en doa da vezañ ur c'hontroller "frontal", hag a leze pezhioù da vezañ c'hoariet, ha pa vefe bet tud o kavout abeg enno, evel da skouer ar pezh *Cwm Glo* gant James Kitchener Davies, hag a c'hounezas ur priz en Eisteddfod 1934.

Brudet eo Cynan ivez dre ma voe Arc'hdrouiz Goursez Kembre, dre ziv wech, etre 1950 ha 1954 hag etre 1963 ha 1966. Gantañ e voe modernaet an Eisteddfod Vroadel. Disklêriañ a reas n'en doa Goursez Kembre hon amzer netra da welet gant drouized kozh Enez Vreizh, rak savet e oa bet penn-da-benn gant Iolo Morganwg en .

Mervel a reas Cynan d'ar 26 a viz Genver 1970 ha douaret e voe e bered iliz Ynys Dysilio, e-kichen Enez Von.

## Notennoù
Puig Iberia

Ar **puig Iberia** a zo un evn amprevanetaer, *Phylloscopus ibericus* (pe *P. brehmi*) an anv skiantel anezhañ.

E-pad pell eo bet lakaet da vezañ un isspesad eus ar puig chip-chap (*Phylloscopus collybita*).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra dreist-holl el ledenez Iberia; goañviñ en Afrika ar C'hornôg.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Maria Rampendahl

**Maria Rampendahl** (war-dro 1645 e Lemgo – 1705 e Varel) eo ar vaouez diwezhañ a voe tamallet dezhi bezañ sorserez ha barnet evit se e kontelezh Lippe, en Alamagn, e 1681. Boureviet e voe met ne anzavas ket e oa sorserez. He gwaz ne zilezas ket Maria Rampendahl ha kement-se, gouez dezhi, a roas kalon dezhi. Kondaonet e voe, a-benn ar fin, da vezañ kaset kuit eus ar gêr. 

Klask a reas-hi goude-se sevel klemm a-enep kêr Lemgo ha kont Lippe, diral Lez-varn an Impalaeriezh, ha lavaret e oa bet direizh ar varnadenn a-enep dezhi. Met koll a reas he frosez, echuet d'an 30 a viz Here 1682, ha kalz a arc'hant a gollas ar c'houblad en afer-se. Mont a rejont da vevañ da Varel, kêr c'henidik he gwaz, e kontelezh Oldenburg, hag eno e varvas e 1705, d'an oad a 60 vloaz. 

Ar vaouez diwezhañ eo a voe barnet evel sorserez e Lemgo. En enor dezhi e voe savet ur maen-koun e 1994 e-kichen iliz Lemgo.

## Liamm diavaez
*''Maria Rampendahl (Amgeklagte im Hexenprozess)''
Helvel spulc'het

**Helvel spulc'het** (*Helvella crispa*) a zo kebell-touseg anvet ivez Helvel boutin, Dibr gwenn pe c'hoaz Elfin dibr.
Soldat Louis

**Soldat Louis** zo ur strollad sonerezh rock bet savet e 1988 e An Oriant. Berzh en deus graet kerkent ha krouet. Ur bed annezet gant mor, moraerien, Breizh, sevenadur rock, gitaroù ha binioù, etre gwriziennoù hag arnevezadur, emaint o foetañ hent ha leurennoù abaoe 20 vloaz d'an nebeutañ.

## Sonerien

* Serge Danet (alias Soldat Louis) (guitare lead/banjo/chant)
* Renaud Detressan (alias Gary Wicknam) (guitare/chœurs)
* Michel Banuls (guitare/chœurs)
* Anthony Masselin (cornemuse/uilleann pipes/flûtes)
* Christophe Sonnic (batterie)
* Hervé Le Guillou (basse)
* Jean-Paul Barrière (clavier)

## Pladennoù
*1988 : *Première Bordée*, Déclic - Sony Music
*1990 : *Pavillon noir*, CBS Records - Sony Music
*1993 : *Auprès de ma bande*, TriStar - Sony Music
*1995 : *Le meilleur de Soldat Louis : C'est un pays*, Déclic - Virgin Music
*1997 : *En vrai, Globe Music* - Sony Music
*1999 : *Bienvenue à bord*, Globe Music - Sony Music
*2002 : *Escale sur la planète*, Créon Music - EMI Music
*2003 : *En vrai 2 vrai*, Créon Music - EMI Music
*2006 : *Sales Gosses*, Atlantic Records - Aztec Music
*2007 : *Itinéraire* (best-of), Aztec Music
*2009 : *Happy... bordée 20 ans* (2CD), Coop Breizh
*2011 : *V.I.P. : Very Intimes Poteaux*, Coop Breizh
*2013 : *Kingdom Tavern*, Coop Breizh

### DVD
* 2003 : *En vrai 2 vrai*, ed. Créon Music - EMI Music
* 2009 : *Happy Bordée... 20 ans*, ed. Coop Breizh

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Phylloscopidae

***Phylloscopidae*** a zo ur c'herentiad nevez-savet, ennañ evned bihan amprevanetaer hag a veze lakaet a-raok e kerentiad ar Sylviidae.

## Genadoù
Daou c'henad a zo ennañ :
* *[[Phylloscopus]]* - Boie, 1826 (66 spesad),
* *[[Seicercus]]* (11 spesad).

## Liammoù diavaez
Moutier

**Moutier** zo un anv lec'h gallek.

## Adstummoù
*Moutiers
**Moûtier*
*Moustier

## Lec'hioù
###### 
* Moutier-d'Ahun, e Creuse.
* Moutier-Malcard, e Creuse.
* Moutier-Rozeille, e Creuse.

* Esves-le-Moutier, en Indre-et-Loire
* Jouy-le-Moutier, e Val-d'Oise
* Saint-Pierre-le-Moûtier, e Nièvre
* Thin-le-Moutier, en Ardennes
* Vieil-Moutier, e Pas-de-Calais
* Villy-le-Moutier, e Côte-d'Or

###### 
* Moutier (Suis), kumun suis e kanton Bern.

## Tud

## Pennadoù kar
* de Moustier
* Demoustier
Moustier

**Moustier** zo un anv-lec'h gallek, 

## Adstummoù
* Moutier ha moutiers.

## Lec'hioù

### 
* Moustier, e Frasnes-lez-Anvaing e proviñs Hainaut ;
* Moustier-sur-Sambre, se Jemeppe-sur-Sambre e proviñs Namur.

### 
* Moustier, e Lot-et-Garonne ;
* Moustier-en-Fagne, e Nord ;
* Moustiers-Sainte-Marie, en Alpes-de-Haute-Provence ;
* Moustier-Ventadour, e Corrèze ;
* Peyzac-le-Moustier, e Dordogne ;
* Saint-Sever-du-Moustier, en Aveyron ;
* Verneuil-Moustiers, e Haute-Vienne.

## Tud
Moustoir

**Moustoir** zo un anv-lec'h gallek hag a gaver e Breizh.

## Gerdarzh
Diwar an anv brezhonek mouster pe moustoer.

## Lec'hioù
* *Le Moustoir*, a zo Ar Vouster, e brezhoneg 
* *Moustoir-Ac*, a zo Moustoer-Logunec'h, 
* *Moustoir-Remungol*, a zo Moustoer-Remengol, 
* *Le Moustoir*, *Ar Vouster*, karter e Kastell-Nevez-ar-Faou.
Wuppertal

**Wuppertal** (distaget [ˈvʊpɐtaːl] en alamaneg) zo ur gêr eus Alamagn a voe savet e 1929, diwar unaniñ seizh kêr vihan a oa anezho a-gozh, en ur c'horn-bro ma oa kalz labouradegoù. Emañ war lez ar stêr Wupper, nepell diouzh Düsseldorf, e stad Nordrhein-Westfalen.

Poblet eo gant war-dro 350 000 a dud. Brudet eo ar *Schwebebahn*, un doare tramgarr a-ispilh, a ya en-dro abaoe 1901, a-hed 13,3 kilometr. Mirdioù, ilizoù, salioù sonadegoù ha c'hoarivaoù zo e kêr ivez.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Wuppertal gant ar c'hêrioù-mañ :

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Wuppertal
Mary Wolverston

**Mary Wolverston**, anavezet ivez evel *Lady Mary Killigrew* pe *Old Lady Killigrew* (ganet a-raok 1525 - goude 1582), a oa Kerneveuradez a wad uhel tamallet dezhi bezañ morbreizherez en amzer ar rouanez saoz Elesbed Iañ (1558-1603). kemmesk zo bet a-wechoù etre an itron-mañ hag he mamm-gaer, Elizabeth Trewennard, pe *Trewinnard*, hag ivez gant he lezverc'h-vihan, Jane Fermor.

Pried e oa da John Killigrew, eus Arwenack, e Kerne-Veur. 

Berniañ a raent madoù laeret en o zi, Arwenack House. En 1582, e voe dastumet ha kondaonet d'ar marv goude m'he devoa kaset mevelien da gemer karg ul lestr eoriet e porzh Falmouth.

A-benn ar fin e voe pardonet gant ar rouanez ha laosket da vont.
Henry Morgan

**Henry Morgan**, pe *Sir Henry Morgan* e saozneg, pe *Harri Morgan* e kembraeg (war-dro 1635 – 1688) a oa ur morlaer kembreat deuet da vout amiral saoz ha gouarnour Jamaika.

Preizhata a reas madoù ar Spagnoled er Mor Karib ken e teuas da vezañ pinvidik evel ar mor. E 1671 e preizhas hag e tangwallas kêr Panamá – an eil brasañ kêr er Bed Nevez spagnat d'ar mare-se.

## E vuhez
Henry Morgan a oa mab henañ Robert Morgan, kouer e Llanrhymny, 3 c'hardlev eus Tredegar war lez ar Stêr Rhymni e Kembre. Kuitaat a reas ar gêr da vont da redek mor. En em glevout a reas gant preizherien evel Christopher Myngs pe an Izelvroad  Eduard Mansvelt ha kenlabourat ganto. 

## Preizhadeg  Puerto Príncipe

D'an 29 a viz Meurzh  1668 e tilestras martoloded al listri en Puerto Príncipe, met ne voe ket un arsailh dic'hortoz  evel ma oa bet raktreset, rak keloù a zegouezhas er c'hêrioù amezek ma c'hallas an dud enne kemer an armoù.

En Puerto Príncipe e voe kraouiet kêriz en ilizoù hag aterset e voe lod dre heg evit kemer o aour. Implijet e voe doareoù kriz ar boukaner Jean-David Nau, anavezet evel "l'Olonois", ha laosket ar brizonidi da vervel gant an naon evit gouzout diganto pelec'h edo an teñzorioù kuzhet ganto.

## Preizhadeg  Panama
Chérancé

**Chérancé** zo un anv-lec'h gallek.

## Kumunioù gall
* Chérancé, e Mayenne ;
* Chérancé, e Sarthe.
* Chérencé-le-Héron, e Manche ;
* Chérencé-le-Roussel, e Manche.
Yud

***Yud*** zo ul levr 118 pajenn ennañ a oa bet embannet e 1985 gant *[[Mouladurioù Hor Yezh]]* en dastumad *[[Skrid]]*.

Ennañ e oa bet dastumet un toullad mat a destennoù savet gant Erwan Kervella etre 1971 ha 1984, lod anezhe diembann ha lod all bet embannet e-barzh *[[Al Lanv]]*, *[[Al Liamm]]* ha *[[Yod-Kerc'h]]* kent.

Teir rann a ya d'ober an oberenn-mañ :
;Barzhonegoù
Ugent barzhoneg en holl, sinet gant an anvioù-plenn a bep seurt a rae Erwan Kervella gante.
:*Yud*, Al Liamm/157/1973, Al Liamm/404/2014 (adembannadur)
:*Teñzor*  Al Liamm/159/173
:*Trevadennig Ma C'halon*, Skrid/17/1978
:*Noz*  Skrid/17/1978
:*Blues Du*, Skrid/19/1979
:*Enez*
:*Loariadenn*
:*Chimikenn*, Yod-Kerc'h/2/1972 (*Charabañ* e anv-pluenn)
:*Muntr pemdeziek*, Yod-Kerc'h/2/1972 (*Charabañ*)
:*Liv*, Yod-Kerc'h/2/1972 (*Charabañ*)
:*Plac'hig*, Yod-Kerc'h/3/1972 (*Charabañ*)
:*Perak*, Yod-Kerc'h/3/1972 (*Charabañ*)
:*C'hoari*, Barzhaz Yod-Kerc'h/1976 (*Charabañ*)
:*Moñsin ar sonadeg*, Yod-Kerc'h/22/1979 (*Charabañ*)
:*Lâret 'm eus...*, Yod-Kerc'h/21/1979 (*ar Yod Kac'her*)
:*3 + 5 Haiku*, (*ar Yod Kac'her*)
:*Dispac'h*, Yod-Kerc'h/3/1973 (*Beulke*)
:*Troad a-raok kleiz*, Yod-Kerc'h/4/1973 (*Beulke*)
:*Flik-flok*, Yod-Kerc'h/3/1973 (*Baobab al Lanneier*)
:*Muntr ?*, Yod-Kerc'h/17/1978 (*Mesrine & Schleyer Co.*)
;Danevelloù ha pennadoù
:*An Danevell*, Skrid/12/1977, Al Liamm/404/2014 (adembannadur)
:*Du e tremen an Noz war ar Vuhez*, Skrid/34/83
:*Keleier ar Bed*
:*Wignavaou*
:*Dañs Bekabe*
:*Tan az pefe ?*, Al Lanv/18/1982
:*Keleier*, Yod-Kerc'h/19/1978 (*Padraig Pebr an Arvor*)
:*Ar Flik*, Yod-Kerc'h/1/1971 (*Charabañ*)
:*Muntr ur Mul*, Skrid/24/1980 (*Job Tupedu*)
:*Lili Prenestr a oa digor*, (*Job Tupedu*)
:*Ar Micherioù sot-pitilh*, Al Lanv/24/1984 (*Yann-Bipi a Gerinkin*)
:*Feiz ha Reizh*, Yod-Kerc'h/14/1977 (*an Tad-Youd*)
:*Galv*, Yod-Kerc'h/1/1971 (*Charabañ*)
:*Un Dro-Vale*, Al Liamm/144/1971
;Troidigezhioù
:*Sunflower Sutra* diwar an oberenn orin gant ar barzh stadunanat Allen Ginsberg), Skrid/5/1974
:*[[Cochise]] (1812 - 1874)*,  Yod-Kerc'h/5/1974
:*[[Sitting Bull]] (1834 - 1890)*, Yod-Kerc'h/1/1971
Gwennevl

**Gwennevl** a oa ur gumun eus Bro-Roazhon etre 1790 ha 1971, er c'hreistez da gumun Kastell-Geron, ha stag outi hiriv.

## An anv
*Veneffles* eo an anv gallek. *Gwenfouilh* e oa ar stumm brezhonek bet kinniget gant Teofil Jeusset hag a oa bet adkemeret.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas eizh gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,05% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur  soudard eus ar gumun e Soissons (Aisne, Bro-C'hall) d’ar 25 a viz Even 1940  .
## Monumantoù ha traoù heverk

Veneffles-FR-35-église-03.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Marzh ha Sant Yann-Vadezour*.

Veneffles-FR-35-monument aux morts-01.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Tud
### Bet ganet eno
* Julien Gourdel, kizeller, e 1804.
## Pennadoù kar
* Kastell-Geron,
* Oc'heg,
* Sant-Albin-ar-Pavez.
## Notennoù
Manu Lann Huel

**Manu Lann Huel** a zo ur c'haner, ur barzh hag ur sonaozer, e brezhoneg hag e galleg, bet ganet e 1949. Manu a vev en ur bed a c'herioù, gwerzennoù, restaolet deomp dre e vouezh etre voulouz ha maengreun, en ur mod dibar ha ranngalonus.

## Pladennoù
* 1977 : *Passant par les champs le long de la rivière* (*Disques Iris*)
* 1987 : *La fleur rouge*
* 1992 : *Rue de la Rade* - Prix de la Création (Keltia Musique)
* 1993 : *Manu Lann Huel Chante René-Guy Cadou* (Keltia Musique)
* 1998 : *Île-elle* (L'Oz Production)
* 2003 : *Manu Lann Huel Chante Léo Ferré* - Choc du Monde de la Musique (L'Oz Production-Coop Breizh)

## Liammoù diavaez
* lozproduction.fr
Michel Tonnerre

**Michel Tonnerre**, bet ganet e Kemperle d'an 30 a viz Mezheven 1949 ha marvet en Oriant d'an 3 a viz Gouere 2012, a oa ur c'haner-sonaozer. Brudet e oa en abeg d'ar sonennoù martolod a oa-eñ boas da ganañ. Piv n'en deus ket klevet ar son *Quinze Marins*, ha kanet anezhi marteze ? Sed aze unan eus an holl sonioù bet skrivet gant Michel Tonnerre, en doa krouet ar strollad Djiboudjep.

## Pladennoù
* 1992 : *Fumier d'baleine* (Keltia Musique)
* 1993 : *Ti Beudeff* (Keltia Musique)
* 1995 : *L'oiseau noir* (Keltia Musique)
* 1997 : *Douce barbarie* (Keltia Musique)
* 2003 : *Kanaka* (Créon Musique)
* 2007 : *Quinze Marins*
* 2008 : *C'est la mer...* (Coop Breizh)
* 2012 : *Ar mor* (Coop Breizh)

## Notennoù
Bulzun

Ur **vulzun** zo ur benveg m'eo staget un neudenn warni evit he c'has dre ur stern-gwiader p'emaer o weañ danvez. Kroaziet e vez neudennoù an anneuenn dre o lakaat da dremen etre neudennoù ar steuñvenn.

## Lennegezh

* Aristoteles, *Politika*, I, 1253b38 
« Ma yaje en-dro ar bulzunoù dre o-unan, ar vistri n'o dije ket ezhomm kaout sklaved. »

## Tro-lavar
* Ober ar vulzun = tremen da lec'h all ha dont en-dro lies : Taldir-Jaffrennoù, « Eno emañ pennlinenn al listr treuz-morek a ra ar vulzun etre Breizh-Veur hag Eire, Eñvorennoù... 1944. »

## Pennadoù liammet
* Gwiaderezh
* Egorvulzun

## Notennoù ha daveennoù
Allen Ginsberg

**Irwin Allen Ginsberg**, bet ganet e Newark (New Jersey) d'an 3 a viz Mezheven 1926 hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Ebrel 1997 e New York, a oa ur barzh hag ur skrivagner stadunanat.

Bez' e voe e-touez kentañ saverien al luskad lennegel Beat Generation a oa bet roet lañs dezhañ gant Jack Kerouac kenkent ha 1948.

Mil anavezet eo e hir a varzhoneg *[[Howl]]* a savas tabut diwar he fenn pa zeuas er-maez e 1956 abalamour d'ar gerioù noazh en devoa graet Allan Ginsberg gante.

Ezel e oa eus an *North American Man/Boy Love Association* (NAMBLA), un aozadur gouestlet da zigastizelañ ar vaboriadezh.

Embannet ez eus bet barzhonegoù gantañ er c'helaouennoù brezhonek ''Al Liamm'' e 1992 hag *[[Al Lanv]]* e 2020, digudenn.
Dominig Bouchaud

**Dominig Bouchaud** a zo un telenner breizhat. E 1978 e voe roet da zDominig Bouchaud kentañ priz an delenn e Skol sonerezh Broadel Uhel Pariz. D'ar mare-se e ra anaoudegezh gant sonerien eus Breizh hag Iwerzhon ha tamm-ha-tamm e teu da vezañ unan eus gwellañ arbenigourien an delenn geltiek. Kelenner war an delenn eo e Skol Sonerezh Kemper. Seniñ a ra da-geñver gouelioù keltiek etrebroadel ingal, e solo pe gant sonerien all. 

## Pladennoù
* 1981 : *Diou delenn - Deux harpes celtiques* (33 tours BAS) gant Mariannig Larc'hantec
* 1982 : *Merveille de la Bretagne* (33 tours Connaissance du Monde) BO
* 1984 : *L'art de la harpe à la Renaissance* (33 tours Arion) gant Hervé Barreau
* 1987 : *Vibrations* (Keltia Musique)
* 1994 : *Heol Dour* (Soleil d'eau), gant Cyrille Colas (Keltia Musique)
* 2001 : *L'ancre d'argent - Harpe en Bretagne* (Keltia Musique)
* 2004 : *Rèis - Harpe entre Piémont et Bretons* (Arte Nomad) gant Enzo Vacca
* 2011 : *L'arbre noir* (Keltia Musique)

### Gant strollad Walsingham
* *Quand la terre était plate*
* *Les Matines de Paris* 
* *Musicke Divine*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Arvest (strollad sonerezh)

**Arvest** zo ur strollad sonerezh breizhek bet savet e 2000 er Mor-Bihan : ur strollad fest-noz, ennañ div vouezh, ur gitar, ur piano. Ur renabl sonerezhioù aozet gant tonioù henvoazel ha tonioù arnevez sonaozet ganto, met atao o servij an dañs. Ar ganerien, Yves Jego ha Yann Raoul, a ra kan-ha-diskan.

## Sonerien

* Yann Raoul : ken
* Yves Jégo : ken
* David Er Porh : gitaroù
* Aymeric Le Martelot : piano

## Pladennoù
* 2003 : *Distaol bras*
* 2007 : *Fantazi* (L'OZ Production / Coop Breizh)
* 2010 : *Tri Diaoul* (L'OZ Production / Coop Breizh)
* 2013 : *IV* (L'OZ Production / Coop Breizh)
* 2018 : *Diliamm* (Roc’h / Coop Breizh)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Red Cardell

**Red Cardell** zo ur strollad sonerezh rock bet savet e 1992 e Kemper. An trio renkañ ha direnkañ pep tra a denn d'ar sonerezh henvoazel. Ugent album, daou vil sonadeg er bed, evit ur strollad rock dibar (kan, gitar, akordeoñs, bombard, toumperezh hag ardivinkoù elektronek) anavezet gant an holl e Breizh. Pladennoù diwezhañ Red Cardell zo bet priziet, unan gant Priz meur an Télégramme hag unan all gant Priz Meur ar Bladenn gant Produit en Bretagne. War ar bladenn-se emañ Louise Ebrel o kanañ ganto.

## Sonerien
### A-vremañ

* **Jean-Pierre Riou** (abaoe 1992) : kan, gitar, bombard, mandolinenn
* **Pierre Sangra** (abaoe 2015) : biolin, gitar, mandolinenn
* **Hibu Corbel** (abaoe 2015) : Bateri, skoidigezh, klaouieroù,'samples
* **Fred Lucas** (abaoe 2018) : Gitar-boud, klaouieroù
### Kozh
* **Jean-Michel Moal** (1992-2011 ha abaoe 2015-2017) : akordeoñs 
* ** Manu Masko** (2001-2015) : Bateri, skoidigezh, klaouieroù, samples
* **Mathieu Péquériau** (2011-2015) : harmonika, skoidigezh
* **Ian Proërer**, bateri (1992-2001)
* **Patrick Goyat** (1992-1994) : Gitar-boud 
* **Christophe Poignant** (1992) : Gitar-boud

## Pladennoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Red Cardell
* Jean-Pierre Riou Blog
Les Goristes

**Les Goristes** zo ur strollad kanerien c'hallek bet savet e 1991 e Brest. Ar re-se a zo, e gwirionez, ur strollad « a-bouez » eus Brest. Ingal e vez graet goap gante ouzh ar vuhez politikel lec'hel, ouzh buhez ar Vrestiz hag ouzh ar vuhez dre-vras. Aes-tre eo mont e-barzh an istorioù-se a ziskouez mat troioù kamm ar vezañs.

## Sonerien
* “G”, Christian Desnos : kan, akordeoñs diatonek
* “O”, Patrick Audouin : gitar, piano
* “R”, Fañch Le Marrec: kan
* “I”, Yvon Étienne : kan
* “S”, Jacquy Thomas: gitar-boud, kan
* “T”, Jean Paul Ferrec: kan
* “E”, Jacky Bouilliol: klaouieroù, akordeoñs, kan
* “S”, Henry Girou: kan

## Pladennoù

*1996 : La Penfeld aux Brestois
*1997 : À table
*1998 : Les Goristes chantent Noël
*1999 : Le Jean-Rigole
*2000 : Jeanette et les Goristes
*2001 : Bretagne Is Beauty Fuel
*2004 : Sale temps pour les gros
*2005 : C' pas triste
*2007 : Kig ha farz mambo
*2009 : À fond la caisse
*2011 : Le plus gros est fait

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Ozan Trio

**Ozan Trio** zo ur strollad sonerezh Breizh bet savet e 2000. « Gwir OVNI ar vro » (hervez Gouel an Erer Kozh), Ozan Trio zo, e gwirionez, ur strollad diseblant (!) eus al leurenn vreizhek a-vremañ. Muioc'h eget arneveshaat e fell d'an trio-se « adskrivañ » sonerezh henvoazel Breizh, evit lakaat da glevet ur grouidigezh arzel hag a glot gant stumm ar c'han breizhek. E 2009, gant *Koñsert 2*, ez eo aet gant Ozan Trio priz gwellañ pladenn deroet gant France 3 Ouest.

## Sonerien
*Malo Carvou, fleütoù
*Armel an Héjer, kan
*Bernard Bizien, gitar

## Pladennoù
* 2005 : *Koñsert* (Etc'Art / Keltia Musique)
* 2008 : *Koñsert 2* (Etc'Art / Keltia Musique)

## Prizioù
* France 3 :
** *Prix du meilleur album 2009* (*Koñsert 2*)
* Produit en Bretagne
** *Prix du Disque Coup de Cœur 2006* (*Koñsert*)

## Liammoù diavaez
* Myspace ofisiel
Clarisse Lavanant

**Clarisse Lavanant**, bet ganet er Mañs e 1979, a zo ur ganerez vreizhat hag a gan e brezhoneg koulz hag e galleg.

## Buhez

Restr:FIL 2012 - Dan ar Braz Celebration concert 16.JPG|Gant Dan ar Braz
Restr:Photo - Festival de Cornouaille 2013 - Dan ar Braz en concert le 27 juillet - 109.jpg|Gant Gilles Servat
Restr:Photo - Festival de Cornouaille 2013 - Dan Ar Braz Célébrations le 27 juillet - 010.jpg|Gant Karen Matheson
Restr:FIL 2012 - Dan ar Braz Celebration concert 58.JPG|Gant Alan Stivell


## Pladennoù
* 2001 : *Où c'est ailleurs ?*
* 2005 : *Vers l'imaginaire*
* 2008 : *Les filles comme moi*
* 2009 : *Glenmor Mémoire vivante* (lodenn 1)
* 2010 : *Mes comptines du monde*
* 2011 : *Je te souviens Glenmor* (lodenn 2)
* 2014 : *L'encre à rêver*
* 2016 : *[[Glenmor Vingt ans d'abord]]* (lodenn 3)

### Perzh
* 2003 : *Dédales* (muzik film gant Jean-Félix Lalanne)
* 2005 : *Autour de la mer* (Aztec Music)
* 2009 : *Comptines celtiques et d'ailleurs*, Dan Ar Braz (Eveil et Découvertes/Coop Breizh)
* 2010 : *Le Ricain d'Armor* (Kalonarz)
* 2011 : *VIP: Very Intimes Poteaux*, Soldat Louis (Coop Breizh)
* 2012 : *Femmes de Bretagne* (Keltia Musique)
* 2012 : *Celebration*, Dan ar Braz (L'OZ Production)

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel
Roland Becker

**Roland Becker** a zo ur soner (bombard, binioù kozh, saksell) breizhat, ganet e 1957 e An Alre.

## Pladennoù
* 1982 : *Fallaen* (adembannadur CD Keltia Musique 1998)
* 1991 : *Gavr'Inis* (Escalibur / Coop Breizh)
* 1993 : *En Bretagne morbihannaise* (Arfolk / Coop Breizh)
* 1995 : *Jour de fête & fête de nuit* (Arfolk / Coop Breizh)
* 1998 : *L'Orchestre National Breton* (Oyoun Muzik / Coop Breizh)
* 2000 : *Er roué Stevan* (Carpe Diem / L’Autre Distribution), gant Orchestre National Breton
* 2002 : *Kof a Kof : Au Café breton* (Oyoun Muzik / Coop Breizh)
* 2004 : *Monsieur Kerbec et ses belouzes* (Oyoun Muzik / Coop Breizh)
* 2008 : *Chants dans la nuit - Kanou an noz* (Oyoun Muzik / Coop Breizh)
* 2010 : *Immrama* (Oyoun Muzik / Avel Ouest / Coop Breizh)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
André Le Meut

**André Le Meut** zo un talabarder breizhat, ganet e 1964 e Pleñver er Mor-Bihan.

## Pladennoù
* 1995 : *Temporal and sacred music from Brittany* gant Hervé Rivière (Keltia Musique)
* 2005 : Bombarde et orgue, *Sonamp ihuel*, gant Philippe Bataille (Label Production / Coop Breizh)
* 2011 : *Bombarde et orgue 2*, Cantiques, marches, mélodies et danses, gant Philippe Bataille (BNC Productions / Coop Breizh) 
* 2011 : *Le chant de la bombarde, Kan er vombard* (BNC Productions / Coop Breizh)

### gant ar [[Bagad Roñsed-Mor]]
* 1990 : *Roñsed-Mor*
* 1994 : *Ag an douar d’ar mor* (Arfolk/Coop Breizh)
* 1997 : *Coeff 116* avec la marmite infernale (ARFI), Coop Breizh
* 2004 : *Bloavez Mat* (2 CD Coop Breizh), gant Trompettes de Paris ha Gilles Servat

### gant tud all
* 1996 : *Sur les quais de Dublin* gant Gilles Servat
* 2000 : *Comme je voudrai* gant Gilles Servat
* 2002 : *Live Holl a-gevret !* gant Denez Prigent
* 1998 : *Touche pas à la blanche hermine* gant Gilles Servat
* 1998 : *Fest vraz : musiques bretonnes* (daspunerezh 2 CD)
* 1998 : *Chansons dorées de Bretagne (à chanter et à danser)* gant Erik Marchand ha Nolùen le Buhé
* 2003 : *Finisterre : The End Of The Earth* gant Carlos Núñez
* 2003 : *Un galicien en Bretagne* gant Carlos Núñez
* 2004 : *A toi et ceux* gant Dan ar Braz
* 2005 : gant Kanerion Pleuigner (2 CD, Label Productions/Coop Breizh)
* 2005 : *Sous le ciel de cuivre et d’eau* gant Gilles Servat
* 2006 : *Je vous emporte dans mon cœur* gant Gilles Servat
* 2006 : *Voix de Bretagne, Chants du pays vannetais* gant Jean Le Meut
* 2006 : *Yer’mat* gant Pascal Lamour
* 2007 : *Horizons* gant Orchestre de jazz de Bretagne (rener Didier Ropers)
* 2008 : *La Bretagne des sonneurs*, vol. 1 (BNC Prod. - Coop Breizh)
* 2009 : *Avais-je rêvé ?* gant Pascal Lamour

* **Arvestoù** : *Nuits interceltiques* (Stade de France e 2002-2004, Paris-Bercy e 2005-2008), Celtica e Naoned (2006) ha e Rennes (2005-2008)...

## Filmoù
* 1994 : *Bagad*, Christian Rouaud, Lazennec / France 3 Ouest, 52 min
* 2003 : *Bretaña / [[Carlos Nuñez]]*, Christian Rouaud, 24 images / France Télévisions, 63 min
* 2009 : *Le Grand Dédé*, Christian Rouaud, Entre2prises / Label Vidéo
* 2013 : *Avec Dédé*, Christian Rouaud, 1h20

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Gweltroù

Ar **gweltroù** (liester ar ger **gweltrenn**), anvet **bodre** (bodreoù) ivez, zo ur pezh dilhad graet diwar ur vandenn lêr pe danvez a veze gwisket gwechall da c'holeiñ traoñ divhar an den ha diwar-benn e votoù, pa ranke an dud mont dre ar fank pe ar vouilhenn. 

Komz a c'haller eus gargenoù ivez. An heuzoù avat zo disheñvel rak botoù int. 

Hiziv e vez gwisket gweltroù gant marc'hegerien.

## Notennoù


## Liamm diavaez
*
Gousli

Ar **gousli**, **gusli** (гусли e ruseg) pe **housli**, **husli** (гуслі en ukraineg), eo ar c'hoshañ benveg-seniñ dre gerdin e Rusia hag Ukraina. 

## Binvioù kar
*kantele Finland, 
*kannel Estonia, 
*kokles Latvia, 
*kankles Lituania.
Brignen

Ar **brignen**, pe **brignon**, zo ur boued diwar greun edoù, gwinizh-du, kerc'h, heiz, damvalet. Anv a gaver er c'hanaouennoù kozh eus yod graet diwar ar brignen. 

Hervez un notenn e Soniou Breiz Izel, gant Fañch an Uhel e oa * bleud [[kerc'h]] glec'hiet d'ober soubenn dreut ma veze lakaet legumaj, evel er soubenn druz, ha laezh dous alies* (eil levrenn, pajenn 70). 

## Gerdarzh
Kavout a reer ar ger e Katolikon Jehan Lagadeuc. Dont a rafe ar ger eus brenn.

## Soubenn ar brignen
*Meneget eo *yod brignen* ha *kaot brignen* e Geriadur Gregor. 
*Meneget eo *Soubenn ar brignen* en *Nouvelles Conversations en breton et en français*, e 1857.
* Meneget eo ivez e Soniou Breiz Izel, en ur ganaouenn : 
:::*Bremañ me 'renk dibriñ soubenn*
:::*Hep na brignon nag amanenn*
:::*Hep na brignon nag amanenn*
:::*Ur bannac'h dour, un tamm holen*
* Meneget eo c'hoazh en ur ganaouenn eus Leon, *Soubenn ar brignen* :
:::*Gwechall e ti ma zad *
:::*Soubenn ar brignon 'oa ket mat*
:::*Met bremañ pa'z on dimezet *
:::*Soubenn ar brignon am eus bepred*.
* Meneg zo anezhi er romant Emgann Kergidu.

## Anv-tud
**Brignen* ha *Le Brignonen(n)* zo anvioù-tiegezh.

## Broioù all
E Rusia e oa anavezet evel *kacha*, graet gant gwinizh-du, ha meuz ordinal ar gouerien e oa. 

## Pennadoù kar
*brignen-bihan
*brignen-logod

## Notennoù
Daonet

**Daonet** zo ur strollad sonerien rock, bet savet e 2000 e Naoned, hag a gan e brezhoneg. Abaoe 2001 e son Daonet e vuzik rok war leurennoù Breizh ha tro-dro. Gitar tredan, tonioù keltiek, kan e brezhoneg penn-da-benn ha leun a startijenn ganto. Goude tost kant abadenn "sko-barzh" en deus enrollet an triad Naonediz ur bladenn-arc'hant nevez e 2008 : *Rok a raok*.

## Sonerien
*Gwendal Meillarec : gitar, fleüt, kan
*Gilles Harnois : gitar boud, gitar synthé, kan
*Hervé Briand : taboulinoù
* Fabien Briand : gitar

## Pladennoù
### Da c'hortoz bezañ
(Maxi 3 titl) bloavezh 2003
# Pell en amzer (04:07 munutenn)
# En ur dremen (03:39 munutenn)
# Lanvad (04:27 munutenn)
 
### Rok a raok
(Maxi 5 titl) bloavezh 2008
# Rok a raok (02:19 munutenn)
# An aotroù Fion (04:14 munutenn)
# An dianav a rog ac'hanon (03:53 munutenn)
# Tri martolod (03:11 munutenn)
# Un devezh (04:13 munutenn)

### Donemat
(albom 12 titl) bloavezh 2012
# Tribann tribal (4:02 munutenn)
# No Pasaran (3:56 munutenn)
# Bro gozh ma zadoù (3:44 munutenn)
# Kreionnoù du (3:15 munutenn)
# Donemat (4:07 munutenn)
# Kan bale Sant Albin (3:55)
# Nerzh-kalon (4:12 munutenn)
# Salon intime (4:44 munutenn)
# Marv Pontkalleg (3:53 munutenn)
# O surfiñ (2:47 munutenn)
# Messager (4:40 munutenn)
# Mont da Naoned (5:28 munutenn)

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Lapti

Ul **lapot** (skrivet лапоть e ruseg, liester eo lapti) zo ur votez rus graet gant rusk gwez tilh pe bezv pe oulm. 

Anavezet int abaoe ar ragistor. Mouloù koad a servije d'ober anezho zo bet kavet en annezlec'hioù eus nevezoadvezh ar maen.

Gwisket e vezent gant tud paourañ koadoù bras an hanternoz, pe Finned pe Slaved. Aes e vezent d'ober hogen ne badent ket pell. 

Douget e veze lapti en Rusia betek er bloavezhioù 1930. Hiziv e vezont gwerzhet d'an douristed pe gwisket da-geñver abadennoù gant dilhad kozh. 

## Notennoù
The Andrews Sisters

**The Andrews Sisters** a oa ur strollad kanerezed stadunanat en devoa graet berzh bras er bloavezhioù daou-ugent, d'ar mare ma veze ar swing koulz hag ar boogie-woogie diouzh ar c'hiz.

Gant teir c'hoar bet ganet e Minneapolis,
:LaVerne Sophia Andrews (1911-1967),
:Maxine Angelyn "Maxene" Andrews (1916-1995)
:Patricia Marie "Patty" (1918-2013),
e oa bet savet ar strollad-mañ, oberiant er prantadoù 1925-1951 ha 1956-1967. Yaouank-yaouank o devoa kroget gant ar vicher dre ma ne oa LaVerne nemet pevarzek vloaz, Maxene nav bloaz ha Patty seizh vloaz e penn kentañ an avantur !
Odon

**Odon** zo un anv-tud gallek, a orin germanek, hag un anv lec'h.

## Tud

## Lec'hioù
* Odon, stêr e Normandi, e Bro-C'hall.
* Odon (Indiana), ur gêr en Indiana, SUA.
* Odón, kumun eus Aragon, e proviñs Teruel, e Spagn.

## Pennadoù kar
*Eudon
*Eudes
*Odo
*Otto
Rum and Coca-Cola

***Rum and Coca-Cola*** zo ur ganaouenn saoznek, en doare calypso, hag a oa bet savet, da gentañ-penn, gant ar pianoour ha sonaozer Lionel Belasco (evit an ton anezhi) hag ar c'hanour Lord Invader (evit ar gerioù anezhi), eus Enez Trinidad o-daou. 

Goude bet skridpreizhet gant an aktour skinwel stadunanat Morey Amsterdam e reas berzh bras pa voe kanet e 1945 gant The Andrews Sisters.

Damveneg zo eus gasterezh er ganaouenn gant ar gerioù-mañ diwar-benn an estrenien hag o arc'hant: 

## Notennoù


## Liamm diavaez
*  ''Rum and Coca-Cola'' gant The Andrews Sisters
*  istor ar ganaouenn
The Chordettes

**The Chordettes** a oa ur strollad peder c'hanerez stadunanat hag a oa bet krouet e 1946 e Sheboygan (Wisconsin).

Kentañ izili ar strollad a voe :
:Janet Buschmann, aet da Janet Ertel goude dimeziñ,
:Jennifer Cole, aet da Jinny Osborn goude dimeziñ,
:Carol Hagedorn, aet da gCarol Buschmann goude dimeziñ,
:Dorothy Hummitzsch.

Aet da zDorothy Schwartz e 1952 goude dimeziñ e voe erlec'hiet Dorothy Hummitzsch gant Lynn Evans. Ha hi dougerez e voe erlec'hiet Jinny Osborn e 1953 gant Margie Needham. Goude dimeziñ gant ar soner stadunanat Archie Bleyer e dibenn 1953 e voe erlec'hiet Janet Ertel gant Nancy Overton e 1958.

Mil anavezet eo o c'hanaouennoù *[[Mr. Sandman]]* (1954) ha *[[Lollipop]]* (1958).

E 1961 he devoa graet he soñj Jinny Osborn mont kuit diouzh he c'henganerezed, ar pezh a reas d'ar strollad mont da get.
Brieg Guerveno

**Brieg Guerveno** (*Sant-Brieg, 5 Kerzu 1982) zo ur c'haner-sonaozer ha soner rock hag a gan e brezhoneg. 

## Buhez
Seniñ a ra ur sonerezh liesseurt digor, hogen levezonet alies gant Folk ha Rock ar bloavezhioù 70 ha zoken gant ar sonioù metal modernoc'h. C'hoari a ra en e bozioù hollvrezhonek evel ar billig troet war he zu fall pe ravoltet ouzh ar bed modern. Kement-se a zegas deomp da soñj el luskad Rock war ober pe "rock prog" a lavarfe ar c'hlanyezhourion.

Gant implij ar brezhoneg ez eus diskuliet soneizoù dianav e-maez an dibab boutin, ma talvez ar pozioù-tonkerezh kement ha *spleen* ar c'houlz-mañ.
E vouezh sklaer, tener hag engouestlet a gas neb a selaou en e holllved-sonerezh dezhañ.

E 2006 eo kroget da seniñ e-unan a vicher ha seveniñ e EP Folk Rock kentañ : *SedeR*. E 2011 e teu maez e bladenn gentañ *Noziou Deioù*.

## Pladennoù
* 2006 : *SedeR* (EP)
* 2011 : *Nozioù / Deioù* (Coop Breizh)
* 2013 : *Bleunioù an distruj* (EP)
* 2014 : *Ar bed kloz* (Coop Breizh)
* 2016 : *Valgori* (Paker prod / Coop Breizh)
* 2020 : *'vel ma vin* (Klonosphere)

## Prizioù
* Prizioù 2013, Priz ar pladennoù (France 3 Ouest hag Ofis ar Brezhoneg)
* "Tremplin Partis pour un Tour" 2012
* Pan Celtic Fest Donegal 2008 (Iwerzhon)

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Sardeg

Ar **sardeg** (*sardu* pe *limba sarda* er yezh-se) zo ur yezh romanek komzet en enez Sardigna. E-skoaz ar yezhoù all deveret eus al latin ez eo an hini a zo pellaet an nebeutañ diouzh an henyezh a-fed fonologiezh. 

Sardeg a gomzer en darn vrasañ eus an enezenn, nemet e kêr Alghero ma komzer katalaneg, hag en inizi bihan er mervent, e proviñs Carbonia-Iglesias, ma vez komzet *[[Tabarkineg|tabarchino]]*, ur rannyezh ligurek. War-dro 80 % eus annezidi Sardigna a gompren sardeg hag etre 65 ha 70 % a gustum ober gantañ.

Er sardeg e-unan ez eus div rannyezh vras : 
* al *Logudoresu* (e kreiz an enezenn), ar rannyezh chomet an tostañ d’al latin hag an hini he deus ar muiañ a vrud.
* ar c’h-*Campidanesu* (e su an enezenn), ar rannyezh gant ar muiañ a gomzerien, el lodenn eus ar vro m’emañ ar gêr-benn Cagliari (Casteddu).

A-hend-all e reer rannyezhoù sardek a-wechoù, daoust m’int disheñvel-mat diouzh an div rannyezh kent, eus :
* ar *gallurese* (*gadduresu*), komzet e proviñs Gallura, e biz Sardigna, hag a zo ur rannyezh korsek evit gwir, komzet gant diskennidi tud deuet eus Korsika er , 
* ar *[[Sasareseg|sassarese]]* (*sassaresu*), komzet e proviñs Sassari, e gwalarn an enezenn, hag a zo hanter-hent etre ar c’horseg hag ar sardeg. 

An holl rannyezhoù-se zo bet levezonet un tammig gant ar c'hatalaneg hag ar spagnoleg abalamour m’eo bet stag Sardigna ouzh kurunenn Aragon e-pad meur a gantved. 

Abaoe 1997 eo anavezet yezhoù an enezenn gant lezennoù Sardigna hag Italia. Ur yezh skrivet unvan zo bet savet, al *Limba Sarda Comuna* (sardeg boutin), evit unaniñ an div rannyezh vras. Ken-ofisiel eo ar yezh voutin-se hag an italianeg en enezenn.

## Liammoù diavaez
*Ethnologue 
*Geriadur sardeg 
*Sardegna Cultura
Boulon

**Boulon** zo un anv-lec'h gallek

## Kumun
***[[Boulon (Calvados)|Boulon]]** kumun c'hall e Calvados.

## Stêrioù
* **[[Boulon (Vaucluse)|Boulon]]**, stêr e Vaucluse, adstêr d'ar c'h-Coulon, 
* le **[[Boulon (Loir-et-Cher)|Boulon]]**, stêr e Loir-et-Cher, adstêr d'al Lez.
Minster

***Minster*** eo ar ger saoznek evit "iliz-veur" hag "iliz an abati".
Dont a ra eus ar saozneg kozh *mynster*, "iliz ar manati" (), diwar al latin diwezhat *monasterium* ; kar eo d'ar galleg kozh *[[moustier]]*, *moûtier*, d'an iwerzhoneg *mainistir* ha d'ar brezhoneg "mouster".

Meur a lec'h hag a savadur e tiver o anv eus *minster*.

## Lec'hioù

###### 
* Minster (Swale), anvet *[[Minster-on-Sea]]*, war Enez Sheppey e Kontelezh Kent
* Minster-in-Thanet, e Kontelezh Kent ivez.

###### 
* Minster (Ohio), m'emañ al labouradeg vrasañ er bed da fardañ yaourt.

## Savadurioù
###### 
* Abati Westminster, e Londrez
* York Minster, iliz-veur York
* Southwell Minster e Southwell, Nottinghamshire.

## Notennoù
Kristen Nikolas

**Kristen Nikolaz** zo ur c'haner brezhonek evel ar re all en ur seurt. Kroget e oa gant ar festoù-noz 'lec'h ma teu milieroù a dud bep dibenn-sizhun da zañsal ouzh lusk ar sonerien pe ar ganerien kan-ha-diskan. Met disheñvel eo Kristen dre m'eo bet e-pad dek vloaz o foetañ bro. Eus Azia d'ar Maghreb en ur dremen dre Aostralia hag Indez, ar pezh en deus degaset dezhañ sonerezhioù liesseurt en ur c'hortoz distreiñ "d'ar vro". Anavezet eo evit bezañ bet e Kern, Anjelica ha Duo gant Didier Dréau. An doare da ganañ evel ur gaw heson kennañ zo gantañ. Alies mat 'veze kavet war al leuren er bloaveziou 90 e gouel broadel ar brezhoneg, pe festou liesseurt. Tremenet eo ivez en un atersaden gant Korbel en park an Tabor. Ne vez ket gwellet ken alies bremañ war leurennou braz ar vro, en Erer Kozh pe gouelliou Kornouilhail pez a lak e followers da gavout hir o amzer ha da chilaou muioc'h-mui diouzh Jonny Holiday, pe Justin Beber.

## Pladennoù
* 1991 : *Voyages* gant Club Hoggard (CD Hentou'All prod. - Avel Ouest / Coop Breizh)

### Gant Kern
* 1995 : *Lusk an Amzer*
* 1996 : *Eñvorioù Gwechall*
* 2012 : *Kanog An Tan* 
* https://www.youtube.com/watch?v=c76lsTQADmI 
* O Fernando : https://www.youtube.com/watch?v=X1f6lN_BUAg
Armenieg

An **armenieg** zo ur yezh indezeuropek (anvet Հայերեն Hayerēn, er yezh end-eeun) a vez komzet en Armenia, gant Armeniz e Turkia, er broioù nes ha gant tud divroet dre ar bed a-bezh. Skrivet e vez gant al lizherenneg armeniek, ul lizherenneg ispisiel krouet e 406 gant Sant Mesrop.

Sellet a reer ouzh an armenieg evel ur skourr dioutañ e-unan e familh ar yezhoù indezeuropek, daoust ma seblant bezañ kar un tammig d’an henc'hresianeg ha m'en deus amprestet meur a dra digant ar yezhoù iranek. 

Gant ar yezhoniourien e vez diforc’het div rannyezh vras : hini ar reter (ofisiel e Republik Armenia hag implijet ivez gant armeniegerien Iran, ha hini ar c’hornôg (komzet e broioù ar Reter Nesañ ha gant an divroidi en Europa hag en Amerika).

Komzet e vez armenieg gant war-dro 6 milion a dud hag ouzhpenn an hanter anezho zo o chom e Republik Armenia.

Amprestet en deus an armenieg un toullad gerioù digant yezhoù all : perseg, arabeg, turkeg, rusianeg, galleg, latin. Levezonet eo bet e fonologiezh hag e ereadurezh gant ar yezhoù amezek eus ar C’haokaz. Ur reizhiad troadoù yezhadurel dibar en deus an armenieg, gant 7 troad : nominativel, genitivel, dativel, akuzativel, ablativel, instrumentel, lokativel. N’eus ket a ziforc’h etre anvioù gourel hag anvioù benel avat.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Al lizherenneg armeniek – Lec’hienn Omniglot  
*Geriadurioù armenieg-galleg, galleg-armenieg, armenieg-saozneg, saozneg-armenieg
Gwened (disheñvelout)

**[[Gwened]]** a zo ur gêr e Breizh, kêr-benn Bro-Wened, pennlec'h departamant ar Mor-Bihan.

*Bro-Wened, pe "Bro-Gwened", a zo unan eus nav bro Breizh
**Radio Bro Gwened a zo ur radio
*brezhoneg Gwened, pe "gwenedeg", a zo unan eus rannyezhoù ar brezhoneg
*eskopti Gwened, a glote gant Bro-Wened gwechall hag a glot gant departamant ar Mor-Bihan bremañ
*Santez-Anna-Wened a zo ur gumun eus ar Mor-Bihan, e-kichen an Alre
*Mor Bihan Gwened a zo ur pleg-mor enezek er-maez da gêr Gwened
*Gwened Olimpek Klub, ur c'hlub mell-droad eus kêr Gwened
*Arondisamant Gwened, a zo unan eus arondisamantoù ar Mor-Bihan
*Kanton Gwened-Kornôg, ur c'hanton eus kêr Gwened
*Kanton Gwened-Kreiz, ur c'hanton eus kêr Gwened
*Kanton Gwened-Reter, ur c'hanton eus kêr Gwened

## Traoù all
*ar Weneted a oa un bobl geltiek eus an henamzer. Diwar o lerc'h e teu an anv Gwened.
Alès

**Alès** (en okitaneg hag e galleg) zo ur ur gumun hag ur gêr eus Okitania, en departamant Gard, er rannvro Languedoc-Roussillon. Kêr-benn ar menezioù Cevenas eo.  a dud a oa o chom en Alès e .

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel kêr
Sitting Bull

**Sitting Bull** (*Tarv azezet* e saozneg), pe **Tȟatȟáŋka Íyotȟake** ("Tarv a azez" e lakotaeg — eus tarv ar bizon ez eus anv amañ), ganet war-dro 1831 e South Dakota ha lazhet d'ar 15 a viz Kerzu 1890 e Standing Rock, a oa ur penn ameriandian hag un den santel eus meuriad al Lakotaed Hunkpapa. Unan eus an Indianed a stourmas ar muiañ a-enep gouarnamant ar Stadoù-Unanet eo. Unan eus e drec'hioù bras a voe hini Emgann Little Bighorn d'ar 25 a viz Mezheven 1876, ma voe faezhet rejimant ar jeneral George A. Custer. 
Goude ar brezel e labouras e sirk William Cody e-pad un nebeud mizvezhioù. 

*Ȟoká-Psíče* (Broc'h a lamm) e oa e anv bugel.
Bonedoù Ruz (2013)

Ar **Bonedoù Ruz** zo un emsav deuet war wel e Breizh e miz Here 2013 a-enep an telloù lakaet war an treuzdougen marc'hadourezh war an hentoù. Devet ez eus bet gwaregoù houarn savet dreist d'an hentoù gant an izili a wiske bonedoù ruz, diwar skouer tud emsavadeg ar Bonedoù ruz e 1675.

## Manifestadegoù
Manifestadeg a voe 
*e Kemper d'an 2 a viz Du 2013, ma voe etre 15 000 ha 30 000 a dud;
*e Karaez d'an 30 a viz Du 2013, ma voe etre 17 000 ha 40 000 a dud.

Restr:Kemper14.06.2014BonedoùRuz01.jpg
Restr:Kemper14.06.2014BonedoùRuz02.jpg
Restr:Kemper14.06.2014BonedoùRuz03.jpg

* Tolpadegoù dirak ar prefetioù hag isprefetioù gall er vro a-bezh, evel e Kemper (luc'hskeudennoù a-us), d'ar 14 a viz Even 2014.

## Pennoù

Restr:Kemper14.06.2014ChristianTroadec.jpg|Christian Troadec. 
Restr:Kemper14.06.2014ThierryMerret.jpg|Thierry Merret.

* E-touez pennoù an emsav e kaver Christian Troadec ha Thierry Merret.

## Breujoù ar Bonedoù Ruz
Breujoù ar Bonedoù Ruz a voe dalc'het e Montroulez d'an 8 a viz Meurzh 2014 dirak un 3 500 den bennak. 11 poent goulenn bras a zo bet degaset. A-raok ar Breujoù-se e oa bet lakaet ar Vretoned da zisklêriañ o c'hoantoù (“doleañsoù”) war-eeun pe gant ar strolladoù lec'hel.

## Skeudennoù

Portique anti-écotaxe.JPG|Gwareg houarn Sant-Aleustr, un nebeud deizioù a-raok ma voe distrujet gant an tan.
LannarstêrBonedoùRuz01.03.2014.jpg| Bonedoù Ruz, war ur pont e Lannarstêr, d'ar 1añ a viz Meurzh 2014.


## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Antonia Visconti

**Antonia Visconti** (war-dro 1364 –1405) a oa ur briñsez italian, eus Milano.
 
E kêr Milano e oa ganet, ha hi dekvet bugel he zud. Merc'h e oa da Bernabò Visconti, a rene e kêr Milano, ha d'e bried Beatrice Regina della Scala. 

He c'hoar henañ, Taddea Visconti, a oa dimezet da Steven III, Dug Bavaria, a oa mamm da Isabeau Bavaria, a zimezas da Charlez VI, roue Bro-C'hall. Ur c'hoar all dezhi, Agnese Visconti, a zimezas da Francesco Iañ Gonzaga, dug Mantova, hag a voe kondaonet d'ar marv e 1391 dre ma vije bet avoultr. C'hoar yaouankañ Antonia, Elisabetta, a zimezas da Ernest, Dug Bavaria.

## Eured
Dre he dimeziñ da Eberhard III, kont Württemberg, e teuas Antonia da vezañ kontez Württemberg .
Félix-Pol Jobbé-Duval

**Félix-Pol Jobbé-Duval**, bet ganet e Roazhon d'an 28 a viz Meurzh 1879 hag aet da Anaon en Eaubonne (Val-d'Oise) d'an 30 a viz Mezheven 1961, a oa ur skeudennaouer hag un tresour-fentigeller.

Gourniz e oa da Félix-Armand Jobbé-Duval, un arbennigour war ginkladur ar monumantoù, Kañsellerezh Kozh Breujoù Breizh en o zouez.

Kenlabourat a reas gant an darn vrasañ eus an tier-embann brudetañ : Albin-Michel, Calmann-Lévy, Fayard, La Bonne Presse, Taillandier, hag all.

Savet e oa bet e skeudennadurioù diwezhañ evit Ololê, ti-embann Herri Kaouisin e 1943-44.
Neisse

Ar stêr **Neiße** pe **Neisse** (anv alamanek leun : *Lausitzer Neiße* ; *Nysa Łużycka* e poloneg ; *Lužická Nisa* e tchekeg ; *Łužiska Nysa* e sorabeg) zo ur stêr eus kreiz Europa. Eieniñ a ra er menezioù Jizera e hanternoz ar Republik Tchek ha redek war-du an norzh. E Zittau, 54 km pelloc’h, en em gav en tric’horn stummet gant harzoù Tchekia, Polonia hag Alamagn. Pelloc’h ez a d’ober ar vevenn etre Polonia hag Alamagn. Goude 252 km en em daol er stêr Oder e-kichen Neißemünde-Ratzdorf. 

Anvet eo *Lausitzer Neiße* da lakaat kemm gant stêrioù all eus Polonia anvet Neiße en alamaneg : ar *Glatzer Neiße* zo un adstêr all d’an Oder, anvet Nysa Kłodzka e poloneg, hag ar *Wütende Neiße* zo un adstêr d’ar stêr Kaczawa, anvet Nysa Szalona e poloneg. Liberec, er Republik Tchek, ha Görlitz, en Alamagn, eo ar c’hêrioù brasañ a gaver war lez an Neiße. 

E dibenn an Eil Brezel-bed, e 1945, e voe divizet gant ar Gevredidi, en Emglev Potsdam, e vefe lakaet an harzoù etre Polonia hag Alamagn da glotañ gant ar stêrioù Oder ha Neiße, ha komzet e voe hiviziken eus al "linenn Oder-Neiße" evit ober anv eus ar vevenn-se.
Strollad Demokrat Kristen

Ar **Strollad Demokrat Kristen** pe (PCD) zo ur strollad politikel gall, a oa anvet "Forom ar Republikaned-Sokial" (Forum des Républicains Sociaux) pa oa bet krouet gant Christine Boutin. Ezel-diazezour eus an Unvaniezh evit ul Luskad Poblel eo.

Bez ez eus 17 500 ezel eus ar PCD d'ar 30 a viz Eost 2013.

## Dilennidi e Breizh
* Stéphane de Sallier Dupin, Kuzulier e Rannvro Breizh, Kuzulier-kêr Lambal
* Marc Berthelot, Kuzulier-kêr Brest, ezel eus burev politikel ar Strollad.
* Nathalie Poirier, Eilmaer / Kuzulierez-ker Ankiniz, Kuzulierez e Rannvro Broioù-al-Liger

## Liammoù diavaez
*  Lec’hienn ofisiel Ar Strollad Demokrat Kristen Breizh
*  Lec’hienn ofisiel
*  Stéphane de Sallier Dupin
*  Jeunes PCD / Ar Demokrated-Kristen Yaouank

## Notennoù
Herri Kaouisin

**Herri Kaouisin** (Henri pe Henry Caouissin diouzh e anv gallek), bet ganet e Pleiber-Krist d'ar 7 a viz Mae 1913 hag aet da Anaon en Henbont d'an 12 a viz C'hwevrer 2003, a oa un embanner, ur skrivagner, ur skeudennaouer hag ur filmaozer (diwar-benn Breizh) breizhat, asambles gant e vreur René (Ronan Caerleon).

E vab Youenn Caouissin a gendalc'h al labour evit difenn speredelezh Feiz ha Breiz en ur embann pennadoù. E vab-bihan, Eflamm Caouissin, a ra kement-all gant al lec'hienn Ar Gedour Mag.

## Levrioù
* *Bécassine vue par les Bretons*, gant Léone Calvez ha Herri Caouissin, Éditions Ronan, Pleiber-Krist, 1937.
* *Légendes de Bretagne pour la jeunesse*, testenn gant Léone Calvez, skeudennoù gant Herri Caouissin, Éditions Ronan, Pleiber-Krist, 1937.
* *L'Histoire de ma Bretagne*, skrivet gant Herri Caouissin ha skeudennet gant Le Rallic, Ololé, 1942.
* *L'Histoire de Bretagne de Toutouig*, Urz Goanag Breiz, Landerne, 1944.
* *Istor Breizh Toutouig*, skeudennet gant F. Jobbé-Duval, Urz Goanag Breiz, Landerne, 1944.

## Liamm diavaez
*Pennad-kaoz gant Herri ha Ronan Kaouisin - FR3
Candice

**Candice** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed, deuet war wel e dibenn an XXvet kantved e SUA.

## Orin
Dont a rafe eus an anv Candace, a gaver en Testamant Nevez. En Oberoù an Ebestel ez eus kaoz eus un den eus bro "Candace, rouanez an Etiopianed".
*Hag Ael an Aotrou a lavaras da Fulup Kae war-zu ar c'hreisteiz da dapout an hent a gas eus Jerusalem betek Gaza, a zo didud. Hag eñ sevel ha mont: Ha gwelout un den eus Etiopia, ur Spazh a renk uhel dindan Candace, Rouanez an Etiopianed, karget eus an teñzor, deuet da Jerusalem da azeuliñ*

## Adstummoù
**[[Candace]], Kandace, Candis, Candy, Candyce, Candylene, Candys*.

## Tud
,
*Candice Accola, aktourez stadunanat
*Candice Bergen, aktourez stadunanat (*[[Murphy Brown]]*)
*Candice Glover, kanerez stadunanat
*Candice Hillebrand (pe *Candîce*), kanerez suafrikan
*Candice Night, kanerez stadunanat
*Candice Swanepoel, gobari suafrikan.

## Brud
Brudet eo bet adalek fin ar bloavezhioù 1940.

## Notennoù
Robyn

**Robyn** zo un anv-bihan saoznek, roet d'ar merc'hed.

## Orin
Diwar an anv-bihan Robin.

## Tud
*Robyn Lawley, dougerez dilhad
**Robyn,* anv-micher ar ganerez svedat *[[Robin Miriam Carlsson]]* ( 1979-)
Robyn Lawley

**Robyn Lawley** (ganet d'an 13 a viz Mezheven 1989) zo un dougerez dilhad aostralian deuet da vout brudet dreist kalz re all en he micher abalamour d'he ment, a zo 1,88 m. Krouet he deus dilhad evit maouezed bras ha skrivet ul levr keginerezh.
John Ceiriog Hughes

**Ur bajenn disheñvelout *Ceiriog* zo ivez.*
----

**John Ceiriog Hughes** (25 a viz Gwengolo 1832 - 23 a viz Ebrel 1887) a oa ur barzh kembraek, ganet war ar maez e Llanarmon Dyffryn Ceiriog, war lez ar stêr Ceiriog, e biz Kembre. Moarvat ez eo an hini brudetañ e-touez barzhed kembraek eil hanterenn an . Labourat a reas evit an hentoù-houarn e meur a lec'h e Bro-Saoz a-raok distreiñ da Gembre. Eno e voe e penn ti-gar Llanidloes ha hini Caersws, goude 1868 ha betek e dremenvan.

Un dastumer kanaouennoù e voe ivez. Troet e oa gant istor ar sonerezh e Kembre ha gant an telennoù. En em lakaat a reas da sevel levrioù da vodañ an tonioù hengounel-se, met unan anezho hepken a zeuas er-maez, e 1863 : *Cant O Ganeuon* ("Kant kanaouenn").

Kemer a reas *Ceiriog* da anv-pluenn, diwar anv an draoñienn ma oa bet ganet, Dyffryn Ceiriog. Evel barzh ez eo bet keñveriet gant William Wordsworth, unan eus barzhed ar romantelezh e Bro-Saoz, ha gant ar Skosad Robert Burns. Lavaret a reas an istorour hag ar skrivagner Owen Morgan Edwards e oa bet graet muioc'h gant John Ceiriog Hughes evit barzhoniezh Kembre eget gant an holl varzhed kembraek all. Hag evit gwir e talc'h e varzhonegoù da vezañ anavezet-kenañ e Kembre hiziv, ha kanet e vez lod anezho c'hoazh, evel *Dafydd y Garreg Wen* ha*Nant y Mynydd*.

## Liamm diavaez
* Oberennoù John Ceiriog Hughes e ''Wicidestun''
*  Y Bywgraffiadur Ar-lein
## Notennoù