Doareoù-skrivañ ar brezhoneg

Meur a zoare-skrivañ zo bet en istor ar brezhoneg skrivet.

## Istor reizhskrivadur ar brezhoneg
### Henvrezhoneg
*Ar c'hoshañ skrid brezhoneg, en henvrezhoneg eta, a zo anavezet gant ar ouizieien eo dornskrid Leiden en Izelvroioù, hag a zo ul lodenn vihan eus ar pezh a oa moarvat un dornlevr mezegiezh. Aze, e-kichen al latin, ez eus bommoù brezhoneg eus an . 
*Ar c'hoshañ enskrivadur henvrezhonek zo bet kavet en ul laouer en ur chapel e-kichen Lomareg e Krac'h, nepell diouzh an Alre : « irha ema in ri », hag a ve e brezhoneg a-vremañ: « amañ emañ ar roue » (E-lec'h ar ger kozh ri − rix e galianeg − e vez lavaret roue hiriv), da lavarout eo « amañ eo beziet ar roue ».

Studiet mat eo bet gant ur c'helenner eus Skol-Veur Roazhon anvet Léon Fleuriot hag en deus savet ur geriadur hag ur yezhadur eus an henvrezhoneg diwar an holl dornskridoù bet lennet gantañ.

### Krennvrezhoneg
Ar C'hatolikon, pe levr hollek, eo anv ar geriadur kentañ bet savet en brezhoneg, pe en krennvrezhoneg, ar yezh evel ma oa d’ar c’houlz-se er , ha hennezh ivez eo ar geriadur kentañ bet graet en galleg zoken, hag ouzhpenn-se, e vez kavet ivez troidigezh latin pep ger, rak an teir yezh a zo bet lakaet kichen-ha-kichen, ar ger brezhoneg da gentañ, al latin goude hag ar galleg da ziwezhañ. Savet eo bet ar geriadur-mañ gant Yann Lagadeg (pe Jehan Lagadeuc) eus Plougonven. Moullet e voe e Landreger er bloavezh 1499, un toullad bloavezhioù hepken goude ma voe ijinet ar moullañ.

Diwezhatoc’h, e-kerzh ar  hag an  ez eus bet meur a hini all o labourat war ar brezhoneg. 
*an Tad Maner, gant Le Sacré-Collège de Jésus, embannet e 1659, ul levr katekiz e brezhoneg, ennañ ouzhpenn ur yezhadur hag ur geriadur galleg-brezhoneg;
*Gregor Rostren, a voe embannet e c'heriadur e 1732;
*tud all c'hoazh o deus savet pep a c’heriadur a-raok an Dispac'h gall, d’ur c’houlz ma oa emren Breizh c’hoazh:
** Dom Loeiz ar Pelleter, manac'h e Landevenneg, e 1752
** Claude Le Saisi de Kérampuil, person. 

Re levezonet e veze o yezh gant ar galleg avat. Tapet o devoa bet moarvat an aozerien anezhe o gouiziegezh dre al latin hag ar galleg a veze implijet er studioù klasel evel ma oa kelennadurezh an holl gloareged d’ar c’houlz-se. Evelkent, pa seller ervat e-touez ar bern gerioù gallekaet ijinet gante, e kaver e-leizh a c’heriennoù brezhoneg brav ha pinvidik mat da vezañ miret e geriadurioù ar yezh a-vremañ.

## Reizhañ ar skritur
En , avat, e vo sklaeraet an traoù, didoueziet ar gerioù mat a vrezhoneg eus mesk ar pezh a oa bet dastumet a-raok. Se a voe labour ar Gonideg. Hennezh a vez graet anezhañ unan eus tadoù ar yezh. Daoust ma c’hall tud ’zo kavout rebech en e oberoù, en deus graet ul labour a oa ret ober : skrivañ brezhoneg en un doare unvan (ar soniad [k] a ranke bezañ skrivet K atav, da skouer), stummañ ha frammañ ar yezh a-benn gallout mont pelloc’h ganti hag implijañ anezhi evel n’eus forzh petore yezh all. Amable Troude, e-kreiz an  kantved, a savas ur geriadur galleg-brezhoneg troet kalz war rannyezh Leon, skrivet en doare-skrivañ kinniget gant ar Gonideg. Ennañ e kaver ivez ur c’heriaoueg klotennoù da sikour ar varzhed. Émile Ernault, kelenner skol-veur, a studias rannyezhoù Treger ha Gwened hag a savas meur a c’heriadur pinvidik-bras a zo c’hoazh gwall zedennus gant ar gerioù resis o tennañ d’an danvez-se.

## XXvet kantved
* E 1908 e oa bet savet un emglev etre skrivagnerien eus Kerne, Leon, ha Treger, a vez graet KLT anezhañ. 
En doare-skrivañ-se e voe embannet Geriadur Frañsez Vallée hag ar gelaouenn Gwalarn, betek 1941.
Roparz Hemon, penngaser Skol Walarn, a savo ur bern geriadurioù ha yezhadurioù, en o zouez ar geriadurig a vez gwerzhet c’hoazh bremañ (nevesaet e zoare-skrivañ).

* E Gwened e veze dalc'het d'ober gant skritur ar gwenedeg, evel er gelaouenn Dihunamb.

* E 1941 e voe savet an doare-skrivañ peurunvan, da lavarout eo emglev KLT gant tud Gwened, en o zouez Roperzh ar Mason ha Langleiz. Ar pal a oa kaout un doare-skrivañ a dalvezfe evit an holl rannyezhoù. 

* Goude an Eil brezel-bed, e 1955, e voe savet ar skolveurieg pe *falc'huneg*, gant tud ha ne felle ket dezho degemer ar peurunvan.

* Gant Fañch Morvannou e voe kinniget er bloavezhioù 1970 un doare-skrivañ all, an doare etrerannyezhel, kinniget gantañ evel un doare da unvaniñ ar peurunvan hag ar skolveurieg.

## Er XXIañ kantved
Setu pezh a weler hiriv:
*un doare-skrivañ peurunvan implijet gant ar muiañ niver en embann hag er c'helenn (TES, Diwan )
*ar falc'huneg implijet en-dro da Brud Nevez ha Fañch Broudig, ha nebeutoc'h e skol-veur Brest, a oa bet e greñvlec'h,
*an etrerannyezhel gant un dornad skolaerien.
*hiniennoù oc'h ijinañ o skriturioù dezho o-unan ...

## Taolenn da ziskouez an diforc'hioù etre an doareoù-skrivañ brezhoneg

&nbsp;

### Reolennoù pennañ

&nbsp;

### Reolennoù ouzhpenn evit merkañ ar rumm yezhadurel

Ar reolennoù-mañ n'int ket evit diskouez distagadur ar gerioù, nemet evit merkañ o rumm yezhadurel.

&nbsp;

### Skritur gerioù zo

&nbsp;

### Berradurioù (neb tra etre [ ]...)

**Yezhoù**
[cy] Kembraeg
[fr] Galleg
[hb] Henvrezhoneg
...

**Parlantoù-kornad**
[K] Kerne
[L] Leon
[T] Treger
[Gw] Gwened
[KT] Kerne ha Treger
...

**Levrioù**
[C] Catholicon
[TDE] Geriadur Troude
[ERN.V] geriadur gwenedek Émile Ernault
[FV] Geriadur François Vallée
[RH] Geriadur Roparz Hemon
[JG] Levrioù Jules Gros
[GBV] Francis Favereau: Geriadur ar Brezhoneg a-vremañ

## Liammoù diavaez
*Breton orthographies and dialects, Iwan Wmffre
*Ul lec'hienn web diwar-benn ar c'hatolikon e brezhoneg
*Liamm war-zu dornskrid Leyde

### Meziantoù
* An Drouizig Difazier 2013, gant An Drouizig (Poellad digoust, evit Microsoft Office. Brezhoneg peurunvan)
* LibreOffice, troet gant An Drouizig. Gant ar pakad yezhoniel brezhonek e teu ar reizher reizhskrivañ Hunspell (Brezhoneg peurunvan gant an Drouizig).

## Notennoù