Orged

An **orged** a c'hall bezañ, dre vras, pe ar blijadur a gaver en darempredoù reizhel, ar fouzhañ, pe ar c'hlask war o lerc'h, ar c'hoant anezho.

Orged eo an anv a gaver e Geriadur Vallée (pajenn 23) evit *amour personnifié", da lavarout eo [[Eros]], pe [[Kupidon]].

==Relijion==
Er relijion gatolik e vez graet *'orged** (pe **gadaliezh**) 
* eus an darempredoù etre gwaz ha maouez e-maez sakramant an iliz, da lavarout eo e-maez ar [[priedelezh|briedelezh]]
* eus an darempredoù etre daou [[pried|bried]] ma n'int ket graet evit kaout bugale ( difennet eo an [[hilastalañ]])
* eus an ''darempredoù  dinatur'', estreget etre gwaz ha maouez.

Unan eus ar [[seizh pec'hed kapital]] eo gant ar [[katoligiezh|gatoliked]]. **Plijadur ar c'hig**, ''hudurnez'' pe **hudurniezh**, zo anvioù all graet eus an orged er c'hadorioù-sarmon.

''Luxuria'' eo ar ger latin, deuet war wel e 1119, hogen disheñvel e ster hervez ma komzer eus [[relijion]] pe eus [[buhezegezh]].

==Orgedata relijiel==
Er relijionoù kozh ne oa ket an orged evel ur tech fall. **Orgedata**, pe **orgediñ**, a veze graet e-kerzh lidoù relijiel, re [[Dionysos]] ha [[Bacchus]], ar [[Bacchanalia]], met berzet e voent gant [[Sened Roma]] abalamour d'an dizurzh e [[-186|186 kent JK]].

Alies e veze louzoù ha boeson, evel e templ Dionysos e [[Baalbek]], pe [[gasterezh]] relijiel, evel er menez [[Eriks]] e [[Sikilia]].

==Enebiezh relijiel==
Evel ma voe enebiezh ouzh orgedoù relijiel gant Sened Roma e voe enebiezh a-berzh an Iliz ouzh an orged, komprenet evel darempredoù etre gwaz ha maouez e-maez sakramant an iliz, da lavarout eo e-maez ar briedelezh, hag urzh ofisiel ar gevredigezh.

Gwelout a reer neuze an Iliz o klask reoliañ buhez ar gristenien (da lavarout eo an holl dud er broioù kristen), o lakaat an urzh vat da ren, en anv ar vuhezegezh kristen. Bevañ e-maez an urzh vat, pe ar vuhezegezh kristen (alies ar memes tra) a zo, hervez ar feiz kristen, bevañ er [[pec'hed]]. Ar pec'her a zo e riskl da vezañ daonet ha kondaonet da rostañ en [[Ifern]] eta, nemet distreiñ ouzh [[Doue]] a rafe, o kofes hag o cheñch buhez.

Hervez an urzh vat-se n'eo ket aotreet an [[torr-dimeziñ]].

Un trec'h e voe dre ma oa degemeret an doare-se da welout en ofisiel gant an holl stadoù kristen, ha dre ma sikoure da ziazezañ an urzh er gevredigezh.

===Skouer fall===
Met kement-se ne vire ket ouzh ar pennoù-stadoù, impalaerien, rouaned hag all, da dremen hep gourc'hemennoù an Iliz pa garent. [[Serc'h]]ed niverus ar rouaned c'hall [[Loeiz XIV]] pe [[Loeiz XV]] ne oant ket hervez reolennoù an Iliz, met re eskibien o amzer ne oant ket ivez, ha pibien zo (evel [[Alesant VI]]) o devoa diskouezet skouer fall a-raok.

Ne vire ket ivez ouzh kenwerzh ar [[fouzhlec'h]]ioù, ouzh ar [[gastaouerezh]], ouzh ar mitizhien yaouank brazezet gant o mistri, nag ouzh al lazhañ bugale.

Ha ma ne oa ket aotreet an [[torr-dimeziñ]], e c'halle bezañ aotreet gant an Iliz da bennoù bras zo, evel d'ar roue gall [[Loeiz XII]], goude ma oa splann, hervez an istorourien, e oa bet darempredoù reizhel, just-a-walc'h. En un tu all e voe nac'het an aotre-se ouzh ar roue saoz [[Herri VIII]] .

==Dibenn un oadvezh ==
Gwelout a reer hiziv en emzalc'h an iliz un disfiz bras, pe zoken ur gasoni, a lavar enebourion an Iliz katolik, ouzh buhez ar c'horf, pa n'eo marteze nemet un digompren diazezet war vuhez ar gloer, a veze desket dezho ober fae war ezhommoù ar c'horf, pe ezhommoù zo da vihanañ, rak hervez an teodoù fall e oa lipous pe lontek zoken ar veleien.

Ar gevredigezh-se avat zo aet war an diskar adalek ar bloavezhioù 1950, gant dieubidigezh an doareoù-bevañ. Pouez an Iliz war ar vuhez prevez, evel er vuhez ofisiel, zo aet war goazhañ.



Drougspered an orged eo [[Asmode]].

==Vertuzioù==
**Orgedata** ne vir ket a ober van da vout vertuzius: komz a reer eus [[pilpouzerezh]] neuze, hervez skouer [[Tartuffe]], pezh-c'hoari gallek [[Molière]].

Ouzh an orged e vez enebet [[vertuz]] ar [[glanded|c'hlanded]] er gatoligiezh.

==Buhezegezh hiriv==
Hiriv e kornog Europa n'eus berz ebet d'an darempredoù etre gwaz ha maouez e-maez ar briedelezh. Ar peurvuiañ ne vez ket [[gwerc'h]] ar priedoù nevez, pezh a oa dibosubl a-raok ar bloavezhioù 1950, dre ma ne vije ket bet degemeret gant ar gevredigezh.

==Gerioù kar dre ar ster==
*[[Gasterezh]]
*[[Gastaouerezh]]

==E Buhez ar Sent==
Sed a gaver e [[Buhez ar Sent]], [[1912]]:
*''Ar [[pec'hed]] hudur a lak merk an [[aneval]] war an [[tal]]. An **hudurnez** eo plijadur ar c'horf ennañ e-unan, evel m'eo an [[ourgouilh]] plijadur ar [[spered]] ennañ e-unan. Plijadur vrein ar spered ha plijadur vrein ar c'horf a ro an [[dorn]], peurliesañ, an eil d'eben...'' pajenn 67.
*''Piv a lavaro biken mat a-walc’h pegement a zroug a ra an **hudurnez*' da yec’hed ar c’horf ? An hudurnez a zispenn tamm ha tamm e c’hened, e yaouankiz, hag e amzer da zont… An hudurnez ne vez ket pell evit dont a-benn eus ar gwad yac’hañ hag eus ar c’horfoù kaerañ pa c’hall kregiñ enne*. pajennoù 807-808.

## Levrlennadur
* Uta Ranke-Heinemann (doueoniourez alaman), *Des Eunuques pour le royaume des cieux : L'Eglise catholique et la Sexualité*, Pluriel, 1992 ISBN 201019006 (Original en allemand, 1988)