open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
León Felipe

**Felipe Camino Galicia de la Rosa**, anavezetoc'h evel **León Felipe**, bet ganet e Tábara (Zamora, Spagn da vare distro Tierniezh Bourboned Spagn) d'an 11 a viz Ebrel 1884 hag aet da Anaon e Ciudad de México (Mec'hiko) d'an 18 a viz Gwengolo 1968, a oa ur barzh spagnolek, kontet e Remziad 27.
## Barzhonegoù
## Levrlennadur
* en italianeg : Dario Puccini, *Romancero de la Resistenza Spagnola (1936-1965)*, Laterza, 1974 (bet embannet e galleg ivez: *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976).

## Daveoù ha notennoù
El Caney

**El Caney** (pe **Caney**) zo ur gêriadenn a zo 6.4 km er biz da Santiago de Cuba, e Cuba. "Caney" a zo ti-hir er yezh taino.

Eno, hervez ar vojenn, emañ al lec'h wa teuas ur weledigezh da Hernán Cortés a roe urzh dezhañ da vont da gristenaat Mec'hiko. 

Eno ivez e c'hoarvezas Emgann El Caney d'ar 1añ a viz Gouhere, 1898, etre arme Spagn ha hini SUA.

## Tud
Keriadenn orin ar sonerien ha kanerien Hierrezuelo eo El Caney, ha Rey Caney a veze graet eus unan anezho. 

## Gwelout ivez
* San Juan Hill

## Notennoù
Goz Roma

**Goz Roma** (*Talpa romana*) a zo ur bronneg turier hag a sav garidennoù dindan-zouar. Bevañ a ra e su Italia ha marteze e Bro-Nisa.
Arkona (strollad)

**Arkona** a zo ur strollad folk metal Russian. E gomzoù a zo awenet a-galz gant mitologiezh Russia hag e implij en e sonerezh binviji sonerezh hengounel Russian. Anv ar strollad "Arkona" a zeu deus ar c'hastell pagan slav diwezhañ.

Ar strollad a zo bet savet e 2002 hag abaoe o deus embannet pemp albom, un demo hag un DVD.

## Izili
* Masha "Scream" – Mouezh
* Alexei "Lesiar" Agafonov – Mouezh, Gitar
* Sergei "Lazar" – Gitar
* Ruslan "Kniaz" – Gitar-boud
* Vlad "Artist" – Touchennaoueg, Batri

## Pladenadur
### Albomoù
* *[[Vozrozhdeniye]]* - 2004
* *[[Lepta]]* - 2004
* *[[Vo Slavu Velikim!]]* - 2005
* *[[Ot Serdtsa K Nebu]]* - 2007
* *[[Goi, Rode, Goi !]]* - 2009
* *[[Slovo]]* - 2011

### Albomoù / DVDoù Live
* Zhizn Vo Slavu - 2006
* Noch Velesova - 2009

### Demoioù
* Rus - 2002

## Liammoù estren
* Lec'hienn Ofisiel
* Lec'hienn Myspace
Taino

**Taino**, pe **taíno** (hervez ar skritur spagnolek) eo anv an henvroidi a veve en inizi ar Mor Karib (Bahamas, Antilhez Brasañ, hag hanternoz Antilhez Bihanañ) en amzer ma tegouezhas Kristof Koulm gant e listri e 1492. 

Krediñ a reer e oa kar ar bobl Taino da Arawaked Kreisteizamerika. Kar eo o yezh d'ar familh maipureek a en em astenn adal Kreisteizamerika betek inizi ar Mor Karib.

Pan erruas Kristof Koulm e oa pemp rouantelezh taíno en Hispaniola (Haiti hiziv ha Republik Dominikan), hag ur roue, pe cacique (pe kasik) hag a rene e pep hini, hag a veze paeet an truajoù dezhañ. Ar gasiked o deveze gwir da zougen bravigoù aour anvet guani, a veve e tier karrezek anvet bohíos e-lec'h ar re grenn evel ar bobl, a goazeze war skebell koad dirak o c'houviidi. Betek 3000 den a oa o c'hom er c'hêriadennoù brasañ. 

Ar bobl taino a oa amezek d'ar bobl Karib, a oa feuls ha kriz, deuet eus Kreisteizamerika ha diazezet en Antilhez Bihanañ. Meur a studienn zo bet savet diwar-benn an darempredoù etre an div bobl.

## Liamm diavaez
*Cuba's Taíno people: a flourishing culture, believed extinct - BBC

## Pennadoù kar
*Agüeybaná II
*Anacaona
*Bohechío
*Hatuey
Bongo (loen)

Ar **bongo** (*Tragelaphus eurycerus*) a zo un antilopenn eus Afrika.

## Isspesadoù
Daou isspesad bongoed a zo: *Tragelaphus e. eurycerus* ha *Tragelaphus e. isaaci*.
Koudou bihan

Ar **c'houdou bihan** (*Tragelaphus imberbis*) a zo un antilopenn hag a vev e reter Afrika ha, marteze, en Arabia.
Wallabi kilpenn ruz

Ar **wallabi kilpenn ruz** (*Macropus rufogriseus*) a zo ur bronneg geotdebrer godellek hag a vev en Aostralia. Unan eus ar wallabied brasañ eo.

## Liammoù diavaez
Arzh lunedek

An **arzh lunedek** (*Tremarctos ornatus*) a zo un arzh eus Suamerika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Tremarctos*.
Arzh gell

An **arzh gell** (*Ursus arctos*) a zo ur rumm ag arzhed bras a vez kavet en Eurazia hag e Norzhamerika e lec'h ma vez graet grizzly anezhañ. Ha graet a vez kodiak ag an hini brasañ a annez an inizi Kodiak. Unan ag an izili brasañ ag urzh ar bronneged kigdebrer eo, war-lec'h e genderv tostañ, an arzh gwenn  (*Ursus maritimus*), hag a zo brasoc'h peurliesañ. Beviñ a ra e Rusia, en Azia ar C'hreiz , an Himalaya, ar Sina, ar C'hanada, ar SUA, an Hokkaido, al Lec'hlenn, ar Balkanioù, ar C'harpatoù, an Iran, an Anatolia, hag ar C'haokaz. An arzh gell a zo anavezet evel un arouez broadel pe stadel e meur a vro europat.

Daoust ma koazhas e dachad gouennañ, e ven e statud mirerezh en arvar izelañ hervez er roll an IUCN, gant ur boblañs a 110 000 enez. N'eus nemetañ hag an arzh du e touez ar spesadoù arzh ha n'int ket rummet evel bout en arvar da vont da get, hogen chom a ra argaset gant an dud rak e vrasted. Aet eo da get an arzh Atlas en Afrika hag ar grizzly californian ha meksikan. Meur a rumm hag a annez su an Eurazia a zo en arvar bras. Unan ag ar rummoù bihanañ (arzh an Himalaya), a zo war-nes mont da get en natur, o talc'hañ 2% ag e dachad a-orin hepken. En Italia da skouer eh eus unan ag ar poblañsoù digenvez ag arzhed en Europa anvet arzh marsican gant un niver a 50 da 60 arzh.

## Daveoù
Arzh du Azia

**Arzh du Azia** (*Ursus thibetanus*) a zo un arzh krenn e vent. Heverk eo gant an tarch gwenn e stumm un hanterloar war e vruched.

## Annez
Arzh ar mougevioù

**Arzh ar mougevioù** (*Ursus spelaeus*) a oa un arzh hag a veve en Europa da vare ar Pleistosen. Aet e vefe da get war-dro 27  500 vloaz 'zo.
Pudask marellet

Ar **pudask marellet** (*Vormela peregusna*) a zo ur bronneg hag a vev en Eurazia, eus gevred Europa betek kornôg Sina.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Vormela*.

## Liammoù diavaez
Wombat boutin

Ar **wombat boutin** (*Vombatus ursinus*) a zo ur bronneg godellek hag a vev en Aostralia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Vombatus*.

## Doareoù pennañ
Etre 70 ha 120 cm eo hirder e gorf, gant ur pouez etre 25 ha 40 kg. Bevañ a ra diouzh an noz evit debriñ geot ha gwrizioù. E-pad ar goañv e c'hell mont en heol war an deiz avat.

Turiañ a ra an douar ha sevel garidennoù war hedoù bras (betek 200 m).

An aliesañ ne vez ganet nemet ur c'holen bewech gant ar barez. Chom a ra 6 pe 7 miz e godell e vamm a-raok bevañ en ur gambr dindan-zouar. Dizonet eo d'an oad a 15 miz.

## Tiriad

## Liamm diabarzh
Wombat

## Liammoù diavaez
Wombat

Ar **wombated** a zo bronneged godellek ha geotdebrerien hag a vev en Aostralia.

## Doareoù pennañ
Bras a-walc'h eo ar wombated, etre 20 ha 40 kg a bouez. Berr eo o favioù hag o lost, bihan o divskouarn ha postek o c'horf. Skilfoù plat ha kreñv zo ouzh o bizied ha ganto e toullont riboulioù. Palvgerzherien int.

Tennañ a ra klopenn ar wombated da hini ar c'hrignerien, gant rakdent kreñv.

Ar c'hodell a zigor war an a-dreñv, kuit d'an douar pe d'an traezh mont enni p'emañ al loen o toullañ.

E-kerzh ar pleistosen e veze tropelladoù wombated ramzel (a-vent gant frikorneged) o kantreal e plaenennoù su Aostralia.

## Spesadoù
2 c'henad ha 3 spesad wombated a zo:
* *[[Vombatus]]*
** ar wombat boutin (*Vombatus ursinus*)
* *[[Lasiorhinus]]*
** wombat min blevek ar su (*Lasiorhinus latifrons*)
** wombat min blevek an norzh (*Lasiorhinus krefftii*)

## Liammoù diavaez
Bouroundouk

Ar **bouroundouk** (*Tamias sibiricus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev en Azia an Norzh, Korea, Sina hag enez Hokkaido (Japan).
Mehmet Murat İldan

**Mehmet Murat İldan** zo ur skrivagner turk ganet e Elazığ e 1965.

## Oberenn
## Embannadurioù turkek
* *Genç Werther'in İlk Acıları*, romant, Istanbul: Truva Yayınları, 2007, ISBN 978-9944-975-72-8
* *Sisam Adası Aşıkları*, danevell, Istanbul: Truva Yayınları, 2006, ISBN 9944-975-32-X
* *Paris'in Altındaki Güller*, romant, Istanbul: Truva Yayınları, 2006, ISBN 975-6237-84-8
* *Antikacı Arago'nun Günlüğü*, romant, Istanbul: Truva Yayınları, 2005, ISBN 975-6237-58-9
* *William Shakespeare*, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2002, ISBN 975-17-2906-8
* *Mohandas Karamchand Gandhi*, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2002, ISBN 975-17-2977-7
* *Galileo Galilei*, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2001, ISBN 975-17-2652-2
* *Dilencinin Kehaneti*, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2001, ISBN 975-17-2629-8
* *Sakyamuni*, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2000, ISBN 975-17-2525-9
* *Ödüllü Oyunlar 2 - Büyünün Gözleri*, pezh-c'hoari, Istanbul: MitosBOYUT Yayınları, 2000, ISBN 975-8106-88-3
* *Ormanın Hayaletleri*, pezh-c'hoari, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2000, ISBN 975-17-2392-2

## Liammoù diavaez
* Dwb Mehmet Murat ildan (saozneg)
Monotremata

***Monotremata*** zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged.

Loened an urzhiad-mañ eo ar bronneged nemeto a zozv vioù : vic'haner int.

## Doareoù pennañ
Berr eo o favioù, bihan o fenn hag o daoulagad. Un toull hepken zo ganto evit ar forzhioù genel hag ermaeziañ fank ha troazh. Ur pigos o deus : plat eo hini an ornitorinked, stumm un duellenn gant hini an ekidneed.

Bevañ a reont en Aostralia pe Ginea Nevez.

## Spesadoù
Daou gerentiad ha 5 spesad a ya d'ober an urzhiad *Monotremata* :
* Kerentiad *[[Ornithorhynchidae]]*
** Genad *[[Ornithorhynchus]]*
*** *O. anatinus* : an ornitorink
* Kerentiad *[[Tachyglossidae]]* : an ekidneed
** Genad *Zaglossus*
*** *Z. bruijni*
*** *Z. attenboroughi*
*** *Z. bartoni*
** Genad *Tachyglossus*
*** *T. aculeatus*
Godelleg

Ar **godelleged** zo bronneged hag a ya d'ober an usurzhad (pe an iskevrennad) *Marsupialia*. Dont a ra o anv eus ar c'hodell stag ouzh kof (pe a-wechoù ouzh kein) ar parezed hag a servij da zougen ar re vihan goude o ganedigezh.

## Doareoù pennañ
Disheñvel eo ar godelleged diouzh ar bronneged all dre ma vez ganet ar fetus abred-tre. En em vagañ a ra ar grouell diwar laezh p'en em vag re vihan ar bronneged all diwar ar plakenta.

An darn vrasañ eus ar godelleged a vev en Aostralia. Spesadoù zo ivez en Amerika.

## Spesadoù
7 urzhiad godelleged zo, ha war-dro 300 spesad.
* Urzhiad *[[Didelphimorphia]]*
** skouer : oposom Virjinia
* Urzhiad *[[Paucituberculata]]*
** razhed-oposom Suamerika
* Urzhiad *[[Microbiotheria]]*
** ur spesad nemetken : *[[Dromiciops gliroides]]* e Suamerika
* Urzhiad *[[Dasyuromorphia]]*
** skouer : diaoul Tasmania
* Urzhiad *[[Peramelemorphia]]*
* Urzhiad *[[Notoryctemorphia]]*
** skouer : goz c'hodellek
* Urzhiad *[[Diprotodontia]]*
** skouerioù : wombat boutin, kangourou rous, koala

## Poltredoù
Goz c'hodellek an norzh

**Goz c'hodellek an norzh** (*Notoryctes caurinus*) a zo ur bronneg godellek turier hag a vev e dezerzhioù Aostralia.
Goz c'hodellek ar su

**Goz c'hodellek ar su** (*Notoryctes typhlops*) a zo ur bronneg godellek turier hag a vev e dezerzhioù Aostralia.

## Doareoù pennañ
War-dro 50 g eo he fouez ha 15 cm hirder he c'horf goloet gant ur feur melen. Bihan eo he daoulagad hag he divskouarn.

Turiañ a ra ar c'hondon gant he moj kornek ha skilfoù he favioù a-raok. Skarzhañ a ra an douar pe an traezh gant an tri skilf tev a zo ouzh he favioù a-dreñv. Dre ma tisac'h an traezh ne chom garidenn ebet war he lerc'h.

En em vagañ a ra diwar togoù-touseg, torzhelloù, preñved, glazarded... Ar c'hwesha hag ar stekiñ eo an div skiant a ra ganto evit tapout he freizhoù.

Ur c'holen pe zaou a c'hell mont e godell ar barez. War an a-dreñv e tigor ar c'hodell-se, kuit da vezañ leuniet gant douar pa vez ar c'hoz o turiat.
Amprevanetaer

Un **amprevanetaer** zo ul loen a zo an amprevaned al lodenn vrasañ eus e vevañs.

Amprevanetaerien zo e-touez ar bronneged, an evned, ar stlejviled, an divelfenneged...

Arabat droukveskañ an termen hollek-mañ gant an urzhiad *[[Insectivora]]* bet implijet e rummatadur ar bronneged.
Heureuchin skouarnek

An **heureuchin skouarnek** (*Hemiechinus auritus*) a zo ur bronneg a-orin eus ar C'haokaz ha kreiz Azia.

## Doareoù pennañ
Etre 15 ha 30 cm eo e hirder ha war-dro 275 g e bouez.

Kouskediñ a ra war an deiz dindan reier pe strouezheg. Debriñ a ra loened bihan.
Tunig munut

An **tunig munut** (*Suncus etruscus*) eo ar bronneg skañvañ anavezet, daoust ma n'eo ket an hini bihanañ holl (*Craseonycteris thonglongyai* an hini eo, un askell-groc'hen).

## Doareoù pennañ
2 gramm eo e bouez ha 4 cm e hirder. Chaseal a ra preizhoù brasoc'h egetañ, noz ha deiz. Debriñ a ra amprevaned, buzhug, maligorned, kevnid. An dougen a bad 27 devezh ha bep bloaz e vez ganet betek 6 torad.
Minoc'h boutin

Ar **minoc'h boutin** (*Sorex araneus*) a zo ur bronneg bihan eus Eurazia.

## Doareoù pennañ
E-touez ar bronneged bihanañ emañ ar minoc'hed. 
War-dro 5-8 cm o hirder hag etre 5 ha 15 g o mas.

Gallout a reer o anavezout gant stumm begek o moj. 

Gell-du pe du eo liv o feur war o c'hein hag arwenn war o c'hof.

## Bevoniezh
Lontek int ha debriñ a reont bemdez kement ha 80 % eus mas o c'horf. 

Kigdebrerien int hag en em vagañ a reont diwar amprevaned hag artropoded all, buzhug, blotviled ha gagnoù.

Kavout a reont o boued a-hed ar bloaz noz ha deiz hag e reont o neizh dindan an douar pe dindan restadoù plant er strouezheg, parkeier, liorzhoù, koadeier pe girzhier. 

O ziriad a ra 370-630 m² hag e chomont ennañ d'o vevañ, nemet pa klaskont ur gevelerez/ c'heveler d'en em barat.

An dougen a bad 25 deiz ha ganet e vez 6 pe 7 hini bihan e pep torad. Gallout a ra ur minoc'h kaout reoù bihan betek 3 pe 4 gwech ar bloaz.

Gouest eo ar minoc'h da ezteurel ultrasonioù evit argas e enebourien. Dantañ a ra p'en em gav enket.
Minell an tiez

**Minell an tiez** (*Crocidura russula*) a zo ur bronneg bihan eus Europa ha Norzhafrika.

## Liammoù diavaez
Distrigoù Wiltshire, 1974-2009

D'ar 1añ Ebrel 1997 e oa deuet Swindon d'en em zisrannañ diouzh ar kontelezh amaezel Wiltshire. Betek ar 1añ Ebrel 2009 e chome hounnezh rannet e 4 distrig, kendeuzet hiviziken en un Amaezerezh unvan :

#Salisbury
#Kornôg Wiltshire
#Kennet
#Norzh Wiltshire
#Swindon (Amaezerezh unvan)
Minell al liorzhoù

**Minell al liorzhoù** (*Crocidura suaveolens*) a zo ur bronneg bihan eus Eurazia.

## Annez

## Liammoù diavaez
Minell daouliv

Ar **vinell daouliv** (*Crocidura leucodon*) a zo ur bronneg bihan eus Eurazia.

## Doareoù pennañ
Etre 5 ha 18 cm eo hirder he c'horf ha war-dro 8 cm hini he lost daouliv. He fouez zo etre 6 ha 13 g. He feur a zo gris war he c'hein ha gwenn-melen war he c'hof. Ouzh he moj begek ez euz mourroù hag a servij dezhi da dastornat.

En em vagañ a ra diwar buzhug ha divellkeineged all chaseet ganti diouzh an noz dreist-holl. Pa vez ar pared o c'houlenn parez e vez eztaolet c'hwezhioù kreñv gant gwagrennoù ouzh o c'hostezioù.

Padout a ra an dougen 31 devezh ha ganet e vez etre 2 ha 6 minell vihan. Dizonet e vezont goude 26 devezh.

## Liammoù diavaez
Distrigoù Bedfordshire, 1974-2009

E 1997 e oa deuet Luton (4) d'en em zisrannañ diouzh kontelezh velestradurel Bedfordshire. Chom a rae enni 3 distrig:
#Bedford
#Distrig Kreiz-Bedfordshire (*Mid Bedfordshire*)
#Su-Bedfordshire

D'ar 1 a viz Ebrel 2009 e kendeuzas Kreiz-Bredfordshire (*Mid Bedfordshire*) ha Su-Bedfordshire da sevel a-gevret Kreiz-Bedfordshire nevez (*Central Bedfordshire*) ha, gant Bedford ha Luton, e savjont Melestradurezhioù unvan.
Minell (bronneg)

Ar **minelled** a zo bronneged bihan eus ar genad *Crocidura*.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù minelled emañ:
* ar vinell daouliv (*Crocidura leucodon*)
* minell an tiez (*Crocidura russula*)
* minell al liorzhoù (*Crocidura suaveolens*)
...
Alnwick

**Alnwick** (distaget [ˈænɪk]) zo ur gêr vihan *(market town)* en hanternoz kontelezh Northumberland, e biz Bro-Saoz. 

Pennlec'h distrig Alnwick eo, ha 7 100 a dud a oa e 2001.

## Istor
Kêrbenn konted Northumberland e oa. 

## Sportoù
* E 1994 ha 1995 e voe redet Kampionadoù ar Redek war ar maez ( cross-country)

## Gwelet ivez
*Kastell Alnwick
Bretoned

Ar **Vretoned** (pe *Breizhiz*) eo anv ar bobl a zo o chom e Breizh.

Peurvuiañ e lavarer e teu ar Vretoned eus daou rumm tud :
* ar Gelted damromanekaet a oa en Arvorig goude an aloubadeg roman er Iañ kantved kent JK ;
* ar Vrezhoned deuet eus Enez Vreizh adalek ar  eus Kembre hag eus Kernev-Veur dreist-holl ; int-i a voe diazez istorel Breizh goude ma ne voe ket peurvrezhonekaet ar vro gante.

## Anvioù ar Vretoned
### ''Britanni'', ''Brit(t)ones''
* El levrioù *[[De bello gallico]]* gant Julius Caesar (Iañ kantved kt JK), ha *[[De Vita Agricolae]]* gant Tacitus (Eil kantved kt JK), e vez graet gant an anv latin *Britanni*.
* En *[[Historia Brittonum]]* gant Nennius e lenner *Britones*. Diwar *Britones* eo deuet ar gerioù *Breton* e galleg hag e brezhoneg goude, *Briton* e saozneg, ha da gentañ-penn en troidigezhioù eus oberennoù Jafrez Menoe.

### ''Brython'', ''Brezhon''
* *Brythoniaid* e kembraeg, deuet eus ar ger *Britones* e latin, a vez lavaret eus Brezhoned kozh Enez Vreizh ; *Llydawyr* a vez lavaret eus Bretoned Breizh.
* *Brezhon* n'eo ket gwall anavezet, koulskoude eo anezhañ e teu ar ger "brezhoneg".

## Lec'hioù ha monumantoù a bouez
* Kastell Duged Breizh, e Naoned
* Tachenn-emgann Sant-Albin
* Moger Santez-Anna-Wened

## Darvoudoù a bouez en
* Krouidigezh Kan ar Bobl e 1973
* Krouidigezh Gouel ar brezhoneg e 1974
* Krouidigezh ar rouedad skolioù Diwan e 1977
* Tro Breizh adlañset e 1994
## Darvoudoù a bouez er
* Ar Redadeg e 2008
* Kib vell-droad Bro-C'hall gounezet gant Gwengamp e 2009
Minoc'h

Ar **minoc'hed** zo bronneged bihan eus ar c'herentiad *Soricidae*.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù minoc'hed emañ :
* minoc'h-dour Miller (*Neomys anomalus*)
* ar minoc'h-dour (*Neomys fodiens*)
* minoc'h an Alpoù (*Sorex alpinus*)
* ar minoc'h boutin (*Sorex araneus*)
* ar minoc'h musk (*Sorex caecutiens*)
* minoc'h Millet (*Sorex coronatus*)
* minoc'h Spagn (*Sorex granarius*)
* ar minoc'h bitik (*Sorex minutissimus*)
* ar minoc'h korrik (*Sorex minutus*)
* minoc'h an Appenninoù (*Sorex samniticus*)
* ar minoc'h teñval (*Sorex sinalis*)
...
Wrexham

**Wrexham** zo un anv-lec'h saoznek e Kembre: 
*peurvuiañ hini kêr Wrecsam 
*a-wechoù hini kontelezh Wrecsam
Distrigoù Cheshire, 1974-2009

Adalek ar 1añ Ebrel 1998 en em zisrannas Halton ha Werrington diouzh kontelezh amaezel Cheshire, o vont neuze da vezañ Amaezerezhioù unvan. Chom a rae ar gontelezh amaezel miret rannet e 6 distrig :

#Ellesmere Port ha Neston
#Chester
#Crewe ha Nantwich
#Congleton
#Macclesfield
#Vale Royal
#Halton (Amaezerezh unvan adalek ar 1añ Ebrel 1998)
#Warrington (Amaezerezh unvan adalek ar 1añ Ebrel 1998)

D'ar 1añ Ebrel 2009 e kendeuzas Ellesmere Port ha Neston, Distrig Chester ha Vale Royal da sevel hiviziken Kornôg Cheshire ha Chester, pa gendeuzas Crewe ha Nantwich, Congleton ha Macclefield da sevel a-gevret Reter Cheshire, an daou diriad nevez-se o vont da vezañ, evel Halton ha Warrington, Amaezerezhioù unvan e kontelezh lidel Cheshire, ar gontelezh amaezel o vont da get.
Insectivora

***Insectivora*** a oa un urzhiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ e veze renket loened liesseurt amprevanetaer.

Dilezet eo bet hag erlec'hiet dre-vras gant an urzhiadoù *[[Scandentia]]*, *[[Dermoptera]]*, *[[Macroscelidea]]*, *[[Afrosoricida]]*, *[[Soricomorpha]]* hag *[[Erinaceomorpha]]*.
Minoc'h-dour

Ar **minoc'h-dour** (*Neomys fodiens*) a zo ur bronneg bihan eus Eurazia.

## Doareoù pennañ
Etre 7 ha 10 cm eo hirder e gorf, hag e lost zo etre 5 hag 8 cm. E bouez zo etre 8 ha 25 g. Bihan eo e zaoulagad hag e zivskouarn. Evel ar minoc'hed all eo hir ha begek e voj. E feur (du war e gein ha gwenn war e gof) zo didreuzus d'an dour.

En em vagañ a ra ar minoc'h-dour diwar amprevaned dour, pesked bihan, raned, buzhug ha c'hwiled.

Padout a ra an dougen etre 14 ha 21 devezh hag etre 4 ha 7 minoc'h-dour bihan a vez gant pep torad. Dizonet e vezont goude 6 sizhun.
Minoc'h bitik

Ar **minoc'h bitik** (*Sorex minutissimus*) a zo ur bronneg bihan-bihan eus Eurazia. An trede bronneg bihanañ eus ar bed eo war-lerc'h an Tunig munut.

## Annez
Muenn

Ar **muenned** zo bronneged krigner eus ar c'herentiad *Cricetidae*.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù muenned emañ :
* ar vuenn voutin (*Arvicola terrestris*)
* ar vuenn-zour (*Arvicola sapidus*)
* ar vuenn-erc'h (*Chionomys nivalis*)
* ar vuenn arrous (*Clethrionomys glareolus*)
* muenn Sundevall (*Clethrionomys rufocanus*)
* muenn ar gournorzh (*Clethrionomys rutilus*)
* muenn Martino (*Dinaromys bogdanovi*)
* muenn ar maezioù (*Microtus agrestis*)
* muenn ar parkeier (*Microtus arvalis*)
* ar vuenn greizdouarel (*Microtus cabrerae*)
* muenn ar c'hreisteiz (*Microtus duodecimcostatus*)
* muenn Ondrias (*Microtus levis*)
* muenn Fatio (*Microtus multiplex*)
* muenn an norzh (*Microtus oeconomus*)
* muenn Savi (*Microtus savii*)
* muenn ar sav-heol (*Microtus socialis*)
* ar vuenn-zouar (*Microtus subterraneus*)
...

## Rummatadur
Ar muenned a c'hell bezañ renket er c'herentiad *Muridae* ivez.
Tres (benveg)

An ***tres*** (distaget [trεs:] diwar ar ger spagnolek *tres*, "tri") zo ur benveg-seniñ kerdiner  – dre gerdin eta – deveret diouzh ar gitar, a soner war maezioù reter Kuba abaoe an . Ac'haleno eo aet da Buerto Rico ha d'ar Republik Dominikan er bloavezhioù 1930 kent beajiñ betek Mec'hiko ha bezañ implijet gant sonerien Suamerika a-bezh.
E 1892 e voe degaset an *tres* da Veurlarjez Santiago de Cuba gant ar soner Nené Manfugás.
Hervez ar c'henelgerzoniour  kuban Fernando Ortiz Fernández (1881-1969) ne voe ket ijinet an *tres* e Kuba end-eeun, pa oa anezhañ dija e Spagn kent an Impalaeriezh trevadennel.
Perzh heverkañ ar *[[son Kuba|son cubano]] eo an *tres*.
**Tresero* a reer e Kuba eus ur soner *tres*, pa reer *tresista* anezhañ e Puerto-Rico.

== Dezverkoù ==
;*Tres* kuban
Diwar prenn kasedoù [[moru]] *(Gadus mohua))* e veze fardet kef-dasson ar binvioù kentañ, ha kerdin bouzelloù [[agouti]] *(Dasyprocta sp.)* a yae d'ober ar c'herdin. Hiziv an deiz e vez korf an *tres* e [[koad]] tener, e droad e koad kalet hag e gerdin e [[metal]] evel re ur gitar.
Tri re gerdin zo ouzh ar benveg, alese e anv, c'hwec'h kordenn en holl eta. E pep rumm ez eus ur gordenn levn hag unan neudennet.

E Re leiañ  (*Dm* en notadur [[angl-ha-sakson]]) e veze kentonet an *tres* gwechall, da lavarout eo Re-Fa-La, gant urzh an eilpennadenn gentañ : Fa-Re-La, eus ar c'herdin skiltrañ d'ar re voutañ.<br>
Gant ar soner kuban [[Arsenio Rodríguez]] e voe degaset ar c'henton e Do muiañ (*CM*), Do-Mi-Sol, eilpennadenn gentañ ar c'hlotad o vezañ Sol-Do-Mi a skiltr da voud bepred. Hervez an doare hengounel e kentoner ar c'herdin evel-mañ : un eizhvedell zo etre ar c'herdin Mi (Mi3-Mi4, teir ha peder gwech skiltroc'h eget M1 ar skeul DoM), unson eo ar c'herdin Do (Do4-Do-4, peder gwech skiltoc'h eget Do1), hag un eizhvedell zo etre an div gordenn Sol (Sol4-Sol3, peder ha teir gwech skiltroc'h eget Sol1 – eilpennet eo an eizhvedell e-keñver hini ar c'herdin Mi eta) ; paotoc'h avat eo ar c'henton Mi4-Mi4, Do4-Do4, Sol4-Sol3.<br>
Er *son cibano* a-vremañ e vez techet mui-ouzh-mui an *treseros* da gentoniñ un ton uheloc'h, e Re muiañ (*DM*), hag e daou zoare : La4-La3, Re4-Re4, Fa#4-Fa#4 pe La4-La3, Re4-Re4, Fa#3-Fa#4.
;*Tres* puertorikan
Deveret diouzh an hini kuban eo an *tres* puertorikan, evel-just.<br>
Tri rumm teir c'hordenn zo dezhañ, kentonet e Do muiañ : Sol4-Sol3-Sol4, Do4-Do4-Do4, Mi4-Mi3-Mi4.<br>
Hervez hini an doare gitar anvet *cuatro puertoriqueño* e Puerto-Rico eo korf ar benveg.



== Liammoù diavaez==

* [https://www.youtube.com/watch?v=i8DNa9JWK7s *Tresero Elder González Aquino'']
* Film db an tres : https://www.youtube.com/watch?v=hGpsEe4cKBU

## Notennoù
Muenn arrous

Ar **vuenn arrous** (*Clethrionomys glareolus* pe *Myodes glareolus*) a zo ur c'hrigner bihan hag a vev en Eurazia.

## Rummatadur
Ar vuenn arrous a c'hell bezañ renket ivez er c'herentiad *Muridae*.
Muenn ar gournorzh

**Muenn ar gournorzh** (*Clethrionomys rutilus* pe *Myodes rutilus*) zo ur c'hrigner bihan a vev en Alaska, hanternoz Kanada, Skandinavia ha hanternoz Rusia.

## Rummatadur
Muenn ar gournorzh a c'hell bezañ renket ivez er c'herentiad *Muridae*.
Muenn greizdouarel

Ar **vuenn greizdouarel** (*Microtus cabrerae*), liester: **muenned kreizdouarel**, a zo ur c'hrigner bihan hag a vev e Ledenez Iberia.

## Rummatadur
Ar vuenn greizdouarel a c'hell bezañ renket ivez er c'herentiad *Muridae*.
Muenn ar c'hreisteiz

**Muenn ar c'hreisteiz** (*Microtus duodecimcostatus*) a zo ur c'hrigner bihan hag a vev e Portugal, Spagn ha Bro-C'hall.

## Rummatadur
Muenn ar c'hreisteiz a c'hell bezañ renket ivez er c'herentiad *Muridae*.
Muenn Martino

**Muenn Martino** (*Dinaromys bogdanovi*) a zo ur c'hrigner bihan hag a vev en Europa. Ar spesad nemetañ eo er genad *Dinaromys*.

## Rummatadur
Muenn Martino a c'hell bezañ renket ivez er c'herentiad *Muridae*.
Muenn-erc'h

Ar **vuenn-erc'h** (*Chionomys nivalis* pe *Microtus nivalis*) zo ur c'hrigner bihan a vev en Eurazia.

## Rummatadur
Ar vuenn-erc'h a c'hell bezañ renket ivez er c'herentiad *Muridae*.
Muenn-zouar

Ar **vuenn-zouar** (*Microtus subterraneus*) a zo ur c'hrigner bihan hag a vev en Europa.

## Rummatadur
Ar vuenn-zouar a c'hell bezañ renket ivez er c'herentiad *Muridae*.
Desman musk

An **desman musk** (*Desmana moschata*) a zo ur bronneg hag a vev e Rusia, Ukraina ha Kazakstan. Er c'herentiad *Talpidae* emañ, asambles gant ar gozed. Ar spesad nemetañ eo er genad *Desmana*.

## Doareoù pennañ
Tennañ a ra an desman musk d'ar minoc'h-dour daoust dezho bezañ e daou gerentiad disheñvel.

War-dro 20 cm eo e gorf, evel e lost plat hag a ra gantañ evel gant ur stur p'emañ o neuial. 450 g eo e bouez. Palvezek eo e bavioù a-dreñv ha dambalvezek e bavioù a-raok.

Ober a ra gant e voj kizidik evit turiat naoz ar stêrioù diouzh an noz.

A-stroll e vev an desmaned musk, ar pezh a zo ral gant amprevanetaerien.

Padout a ra an dougen etre 40 ha 50 devezh ha dizonet e vez an 3 pe 4 c'holen goude peder sizhun.

## Gwarez
Goude bezañ bet chaseet e-pad pell eo gwarezet an desman musk hiziv an deiz. En arvar emañ c'hoazh en abeg da zistruj ha saotradur e diriad.

## Liammoù diavaez
Gozeged

Ar **gozeged** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Talpidae*.

## Spesadoù
3 iskerentiad ha 17 genad a zo:
* iskerentiad *Uropsilinae*
** *[[Uropsilus]]*
* iskerentiad *Scalopinae*
** *[[Condylura]]*
** *[[Parascalops]]*
** *[[Scalopus]]*
** *[[Scapanulus]]*
** *[[Scapanus]]*
* iskerentiad *Talpinae*
** *[[Euroscaptor]]*
** *[[Mogera]]*
** *[[Parascaptor]]*
** *[[Scaptochirus]]*
** *[[Talpa]]* (goz Europa, goz Roma, goz dall...)
** *[[Scaptonyx]]*
** *[[Desmana]]* (desman musk)
** *[[Galemys]]* (desman ar Pireneoù)
** *[[Dymecodon]]*
** *[[Urotrichus]]*
** *[[Neurotrichus]]*
Tres

**Tres** zo anv meur a dra.

## Sonerezh
An tres zo ur seurt gitar e Cuba.

## Lec'hioù

*Tres (Trento), ur gêr e proviñs Trento en Italia.

*Trescasas, kumun
Galago

Ar **galagoed** a zo bronneged eus ar c'herentiad *Galagidae*. Bevañ a reont en Afrika.

## Spesadoù
19 spesad galagoed zo :
* galago Allen (*Galago alleni*)
* *[[Galago cameronensis]]*
* galago Demidoff (*Galago demidoff*)
* *[[Galago gabonensis]]*
* galago Somalia (*Galago gallarum*)
* *[[Galago granti]]*
* ar galago moholi (*Galago moholi*)
* *[[Galago matschiei]]*
* *[[Galago nyasae]]*
* *[[Galago orinus]]*
* *[[Galago rondoensis]]*
* galago Senegal (*Galago senegalensis*)
* galago Thomas (*Galago thomasi*)
* galago Zanzibar (*Galago zanzibaricus*)
* ar galago teñval (*Otolemur monteiri*)
* ar galago meur (*Otolemur crassicaudatus*)
* galago Garnett (*Otolemur garnettii*)
* *[[Euoticus elegantulus]]*
* *[[Euoticus pallidus]]*
Divelfenneg

An **divelfenneged** zo loened mellkeinek a dremen ul lodenn eus o buhez en dour hag ul lodenn all war an douar.

Unan eus ar 5 kevrennad a ya d'ober ar mellkeineged int. Ar bronneged, an evned, ar stlejviled hag ar pesked eo ar re all.

## Emdroadur
An divelfenneged kentañ a zeuas war-wel 370 milion a vloavezhioù 'zo, da vare an devonian hag ar mellkeineged kentañ e voent o trevadenniñ an douar.

Al loened kentañ gant pevar ezel mellek e voent ivez pa emdroas o angelloù. Hag al loened kentañ gant malvennoù e voent c'hoazh.

280 milion a vloavezhioù 'zo e oa an divelfenneged al loened-douar niverusañ. E-pad an 70 milion a vloavezhioù war-lerc'h e voe kemeret o flas tamm-ha-tamm gant ar stlejviled hag ur bern spesadoù a yeas da get.

## Ar c'hroc'hen
Noazh ha meizh eo kroc'hen an divelfenneged. Fin a-walc'h eo evit bezañ treuzet gant an oksijen a ya war-eeun er gwad hag ul lodenn vat eus an divelfenneged a anal evel-se dre o c'hroc'hen.

Gwagrennoù zo ennañ a servij da c'hlebiañ anezhañ. Daoust dezho e c'hell al loened-se disec'hañ buan ha ret eo dezho bezañ e lec'hioù gleb.

Gwagrennoù all a servij da broduiñ binim a zo kreñv pe greñvoc'h hervez ar spesadoù.

## Kelc'hiad-buhez
Teir lodenn zo e buhez an divelfenneged : ar vi, al larvenn hag al loen gour. Ar vetamorfozenn a vez graet eus an tremen eus larvenn da oad gour.

## Rummatadur
3 urzhiad ha war-dro 6.000 spesad a ya d'ober kevrennad an divelfenneged :

* Urzhiad *[[Anura]]* (ran, touseg...)
* Urzhiad *[[Caudata]]* (sourd...)
* Urzhiad *[[Gymnophiona]]*

## Liammoù diavaez
Desman ar Pireneoù

**Desman ar Pireneoù** (*Galemys pyrenaicus*) a zo ur bronneg hag a vev el ledenez iberek hag er Pireneoù. Er c'herentiad *Talpidae* emañ, asambles gant ar gozed. Ar spesad nemetañ eo er genad *Galemys*.

## Doareoù pennañ
Hiroc'h eo e lost (14 cm) eget e gorf (12 cm) ha war-dro 50 g eo e bouez. Hir ha du eo e voj. E feur tev zo gell war e gein hag arc'hantet war e gof. Ober a ra gant e lost evel gant ur stur evit neuial. Tennañ a ra d'an desman musk nemet eo bihanoc'h hag azasaet e gorf ouzh ar froudoù.

A-goubladoù padus e vev desman ar Pireneoù. Un torad pe zaou (etre 1 ha 4 c'holen bewech) a vez ganet gant ar barez bep bloaz.
Galago Demidoff

**Galago Demidoff** (*Galago demidoff*, diwar anv ur priñs rus), a zo ur bronneg hag a vev en ul lodenn vras eus Afrika issahara.
Galago moholi

Ar **galago moholi** (*Galago moholi*) a zo ur bronneg hag a vev e su hag e reter Afrika.

## Doareoù pennañ

War-dro 15 cm eo hirder e gorf hag etre 12 ha 27 cm eo e lost. E bouez zo etre 150 ha 250 g.

Lammoù 5 m a-serzh a c'hell ober. Troazhañ a ra alies war e bavioù kuit dezho riklañ. Tapout a ra krog en amprevaned gant e zaouarn ha raskañ plusk ar gwez gant e zent-lagad lemm evit dastum ar sev.

Bevañ a ra a-strolladoù bihan.
Galago Zanzibar

**Galago Zanzibar** (*Galago zanzibaricus*) a zo ur bronneg hag a vev e Tanzania (Afrika ar Reter). Un isspesad a vev e Zanzibar, hag un isspesad all war an douar-bras.
Galago meur

Ar **galago meur** (*Otolemur crassicaudatus*) a zo ur bronneg hag a vev e su ha reter Afrika.

## Doareoù pennañ
Etre 25 ha 40 cm eo hirder e gorf ha war-dro 1,5 kg eo e bouez. Ul lost hir 40 cm zo dezhañ. Ar galago brasañ eo.

En em vagañ a ra diouzh an noz diwar amprevaned. Chaseal a ra en ur implijout e zaoulagad vras hag e zivskouarn ha tapout krog trumm en e breizhoù gant e bavioù a-raok.

Bevañ a ra a-strolladoù bihan.
Chakma

Ar **chakma** (*Papio ursinus*) a zo ur babouz eus su Afrika.

## Doareoù pennañ
Etre 60 ha 80 cm eo hirder e gorf hag etre 15 ha 30 kg e bouez.

En em vagañ a ra diwar gwrizioù, greun, amprevaned ha gazelenned. Gouzout a ra ober gant bizhier evel ostilhoù.
Daoulaz (disheñvelout)

**Daoulaz** zo un anv-lec'h e Breizh:
*anv kumun Daoulaz
*a gaver ivez
**en anv abati Daoulaz
**en anvioù ar c'humunioù 
***Plougastell-Daoulaz, a lavarer Plougastell hep mui, peurvuiañ,
***Logonna-Daoulaz, 
**en anv Richer Zaoulaz
**en anv kanton Daoulaz

*anv ur stêr Daoulaz all, Daoulaz (Blavezh), adstêr d'ar Blavezh e Gwareg.
Ruz

**Ruz** zo ur ger brezhonek a gaver e meur a zegouezh disheñvel.

Ul liv, *ar ruz* pe al *liv ruz*, gwelout ruz (liv), a gaver e meur a anv : 
*evel anvioù loened, plant, kleñvedoù : boc'hruz, gwrizienn-ruz, terzhienn-ruz, ruzell ;
*en douaroniezh: ar Mor Ruz, ar stêr Ruz, ar Roc'h Ruz, lein uhelañ Breizh ;
* er maen ruz, hag alese Tour-tan ar Mean Ruz e Ploumanac'h ;
*en anvioù-tiegezh brezhonek, ar Ruz, ha spagnolek, adstumm Ruiz.
Dre astenn, ur ger implijet :
*da aroueziañ ar gwad, evel en droienn Dorn Ruz ;
*da aroueziañ tan ;
*da ziskouez nerzh, pa gomzer eus *amzer ruz*, da skouer ;
*evit touiñ, gwelout sakreadenn, evel en droienn *mallozh ruz !*.

## Istor
Emsavadeg ar Bonedoù ruz e 1675.

Barv Ruz, lesanv meur a zen en istor.

Ur ger implijet evit ober anv eus ar Gomunourien : ar Re Ruz, ar banniel ruz, al Lu Ruz, hag al levrig ruz, un dastumad arroudennoù gant Mao Zedong.

## Diedoù
* te ruz
* Mallozh Ruz, ur bier
* Bonedoù ruz, ur bier
## Sevenadur
* Levr Ruz Hergest, un dornskrid krenngembraek, skrivet war-dro 1350
**Ar Mallozhioù Ruz*, un dastumad barzhonegoù gant Yann-Ber Piriou
* Kabellig Ruz, ur gontadenn bobl
* Bleizi Ruz, ur strollad sonerezh fest-noz
* Bran Ruz, ur vandenn-dreset gant Claude Auclair

## Pennadoù kar
*glas, melen, gwenn, du, roz, orañjez
*red
Tour-tan ar Goulfar

**Tour-tan ar Goulfar** zo un tour-tan maen-greun e Kervilhaouen, e kumun Bangor, en Enez ar Gerveur, e Breizh. 

Unan eus kreñvañ tourioù-tan aodoù ar Stad C'hall eo. 

Savet e voe en , treset gant Augustin Fresnel ; 52 metr uhelder zo dezhañ.

Ur monumant istorel eo abaoe 1995.

## Gwel
En-dro d'an tour ez eus tier ma veze lojet an diwallerien. 

Digoret e vez d'ar weladennerien, ha pignat a c'haller betek an nec'h. Alese e weler an aod eus ar Groazig betek an Oriant.
Lokmaria

**Lokmaria** zo un anv-lec'h brezhonek, savet diwar gerioù latin: *Lok*, eus *locus*, lec'h, ha *[[Maria]]*, anv latin ar Werc'hez Vari. 

Meur a Lokmaria zo e Breizh, un anv a veze roet da drevioù ma oa chapelioù pe ilizoù d'ar Werc'hez. Darn eus an trevioù-se zo deuet da vout kumunioù. 

## Lec'hioù
*Lokmaria-an-Hent, a oa un drev eus Eliant, zo bet staget ouzh trev Sant-Ivi d'ober ar gumun en anv ar sant
*Lokmaria-ar-Gerveur
*Lokmaria-Berrien 
*Lokmaria-Gregam
*Lokmaria-Kaer
*Lokmaria, ur c'harter e Kemper
*Lokmaria, e Kistinid 
*Lokmaria, e Mêlrant
*Lokmaria-Lann, e Plabenneg
*Lokmaria-Plouzane 
*Lokmaria-Redon 
*Lokmaria (Groe), ur porzhig e Groe

## Pennad kar
*Lokrist
*Kervaria
Ruz (liv)

* *Gwelout ar pennad [[ruz]].*

Ar **ruz** zo ul liv, unan eus an tri liv diazez el livouriezh.

## Arouez

Arouez meur a dra eo al liv ruz:
* ar gwad (ruz-gwad)
* an tan (ruz-tan), pa gomzer eus glaou ruz, houarn ruz
** diwar-se hini an tommder (tomm-ruz)
** diwar-se hini an nerzh
* ar gonnar

## Nerzh
* Mallozh ruz
** Ar Mallozhioù ruz, un dastumad barzhonegoù gant Yann-Ber Piriou
Patas

Ar **patas** (*Erythrocebus patas*) a zo ur marmouz eus kornôg ha reter Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Erythrocebus*.

## Doareoù pennañ

Etre 60 ha 90 eo hirder e gorf ha 10 kg e bouez. Hir eo e lost (war-dro 60 cm). Hir ha fin eo e gorf hag e izili. Rous eo e gein hag arwenn e gof, e zremm hag e izili.

Pa red war an douar eo ar patas ar marmouz primañ.

A-strolladoù 10 hinienn e vev. Difennet e vez ar parezed hag ar re vihan gant ar pared.
Gwrizienn-ruz

Ar **wrizienn-ruz** (*Rubia tinctorum* e latin) a zo ur blantenn hag a servije da livañ an dilhadoù, betek dilhad an arme c'hall e deroù ar Brezel-bed kentañ.
Kervaria

**Kervaria** (*Kermaria* e krennvrezhoneg) zo anv meur a lec'h. Savet eo gant ar ger Ker hag an anv Maria.

## Lec'hioù
### 
*Kervaria-Sular, ar gumun nemeti en anv-se, e Treger 
* *Kervaria an Iskuit* e Goueloù, gwelout chapel Kervaria an Iskuit.
**Kermaria* e Berrien
**Kermaria* e Brest
**Kervaria* e Lannuon
*Kervaria-ar-Mor, kumun gozh en arvor Bro-Naoned
**Kermaria*, anv ur gouent, e Lann Vras, e Pluverin. 

###### 
*Kastell *Kermaria*, e Morlhon-le-Haut, en Aveyron. 

## Oberennoù
**Kermaria*, c'hoarigan gallek gant Camille Erlanger krouet e 1897 

## Pennadoù kar
*Lokmaria
*Trevaria
Aveyron (stêr)

An **Aveyron** (okitaneg: *Avairon*) zo ur stêr eus kreisteiz Bro-C'hall, penn-da-benn en Okitania, e bro Rouergue, adstêr d'an Tarn. 290 km eo he hed. Goude eieniñ e-kichen Severac del Castèl e tremen dre Rodés ha Vilafranca de Roergue ha kemberiñ gant an Tarn er gwalarn da Vontalban. Kemeret eo bet hec'h anv da envel un departamant, an Aveyron, hervez ar c'hiz c'hall.

## Liammoù diavaez
Ounaou

An **ounaou**, pe **lezireg Linnaeus**, *Choloepus didactylus* eus e anv skiantel, a zo ur bronneg hag a vev e koadegoù Suamerika (Perou, Ecuador, Brazil, Kolombia, Venezuela, Guyana, Gwiana c'hall ha Surinam).

## Doareoù pennañ
Etre 50 ha 90 cm eo e hirder hag etre 4 hag 8 kg e bouez. Berr eo e lost (war-dro 2 cm). Gell-gris eo e vlevenn, gant un arliv glas-gwer en abeg d'ar bezhin a gresk enni. Plat eo e benn ha bras e zaoulagad.

Daou viz skilfek a zo en e bavioù a-raok ha tri en e bavioù a-dreñv. Stumm ur c'hrog a zo gant e skilfoù ha ganto eo azasaet an ounaou ouzh ar vuhez er gwez.

Bevañ a ra en e-unan hag en em vagañ diwar delioù ha frouezh.

Dilec'hiañ a ra gorrek-tre ha ne ziskenn diouzh ar gwez nemet ur wech ar sizhun evit kac'hat.

## Gouennañ
An dougen a bad 6 miz hag ur c'holen a vez ganet bep bloaz. Hemañ a chom krog ouzh kof e vamm e-pad 5 sizhun a-raok bezañ gouest da fiñval e-unan.

## Liammoù diavaez
Merienaer korr

Ar **merienaer korr** (*Cyclopes didactylus*) a zo ur bronneg amprevanetaer hag a vev e Kreiz ha Suamerika.

## Doareoù pennañ
Keit eo e gorf hag e lost, gant un hirder war-dro 20 cm pep hini. Etre 150 ha 300 g eo e bouez. Arc'hantek eo e vlevenn, gant ur roudenn zu war e gof. Moal eo penn e lost.

Bevañ a ra er gwez dreist-holl hag azasaet eo e gorf ouzh ar vuhez-se: tapout a ra krog er brankoù gant e skilfoù hag e lost. En em vagañ a ra diwar merien.

## Rummatadur
Ar spesad nemetañ eo er genad *Cyclopes* hag er c'herentiad *Cyclopedidae*.

## Liammoù diavaez
Tamandua

An **tamanduaed** zo bronneged amprevanetaer hag a vev e Kreiz ha Suamerika.

## Anv
Dont a ra anv eus ar ger toupiek *tamãdu'á* "paker (-*mãdu'á*) merien (*ta*-), bet skrivet gant ar C'hanaiezad José de Anchieta y Díaz de Clavijo (1534-1597) en e *Epistola quam plurimarum rerum naturalium quae S. Vicentii (nunc S. Pauli) provinciam incolunt sistens descriptionem* (1560).

Al loenouniour saoz John Edward Gray a roas e anv skiantel d'an genad e 1825.

## Spesadoù
Daou spesad tamanduaed zo : *Tamandua tetradactyla* ha *Tamandua mexicana*.

Southern Tamandua.jpg|*Tamandua tetradactyla*

## Notennoù
Tatou

An **tatoued** zo bronneged amprevanetaer hag a vev en Amerika. An holl datoued war an douar hiziv an deiz zo rummataet er c'herentiad Dasypodidae. Da get eo aet an daou gerentiad all, Pampatheriidae ha Glyptodontidae.

Goloet eo o c'horf gant plakennoù hag a laka an tatoued da dennañ da loened hobregonet. 

## Spesadoù
Dek genad tatoued zo bet termenet betek-henn :
**[[Cabassous]]* : 4 spesad ;
**[[Calyptophractus]]* : 1 spesad ;
**[[Chaetophractus]]* : 3 spesad, an tatou bras blevek en o zouez ;
**[[Chlamyphorus]]* : 1 spesad ;
**[[Dasypus]]* : 7 spesad ; an tatou nav roudenn (*Dasypus novemcinctus*) zo unan anezho ;
**[[Euphractus]]* : 1 spesad ;
**[[Priodontes]]* : 1 spesad, an tatou meur ;
**[[Tolypeutes]]* : 2 spesad ;
**[[Zaedyus]]* : 1 spesad, tatou Patagonia ;
***†** *[[Peltephilus]]* zo aet da get.
Tatou meur

An **tatou meur** (*Priodontes maximus*) zo ur bronneg a vev e Suamerika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Priodontes*.
Ounaou Hoffmann

**Ounaou Hoffmann**, pe **lezireg Hoffmann**, *Choloepus hoffmanni* eus e anv skiantel, a zo ur bronneg hag a vev e Kreiz ha Suamerika.

## Liammoù diavaez
Lezireg (bronneg)

Al **lezireged** eo ar bronneged a ya d'ober an daou gerentiad *Megalonychidae* ha *Bradypodidae*. Bevañ a reont e Kreiz ha Suamerika.

## Spesadoù
6 spesad lezireged zo hiriv an deiz:
* *Bradypodidae*
** al lezireg gell (*Bradypus variegatus*)
** al lezireg korr (*Bradypus pygmaeus*)
** al lezireg moueek (*Bradypus torquatus*)
** al lezireg tri biz (*Bradypus tridactylus*)
* *Megalonychidae*
** lezireg Linnaeus, pe ounaou, (*Choloepus didactylus*)
** lezireg Hoffmann ((*Choloepus hoffmanni*)
Xenarthra

**Xenarthra** zo un isurzhad e rummatadur al loened. Ennañ emañ ar merienaerien, al lezireged hag an tatoued

Bevañ a ra bronneged an usurzhad-mañ en Amerika.
## Rummatadur
;Urzhad Cingulata
* Kerentiad Dasypodidae (an tatoued)
;Urzhad Pilosa
* Kerentiad Bradypodidae (al lezireged tri biz)
* Kerentiad Megalonychidae (al lezireged daou viz)
* Kerentiad Cyclopedidae (ar merienaer korr)
* Kerentiad Myrmecophagidae (ar merienaer meur hag an tamanduaed)


Sloth1a.jpg|Ul lezireg
9-banded-armadillo.jpg|Un tatou
Southern Tamandua.jpg|Un tamandua
Dorn Ruz

An anv **Dorn Ruz** a c'hall bezañ meur a dra
*Dorn Ruz Uladh
*an Dorn Ruz, pe ar Main Rouge, un aozadur poliserien c'hall a lakae bombez en Aljeria.
Pangolin

Ar **pangolined** zo bronneged dizant eus Afrika hag Azia. Hiriv an deiz int ar bronneged nemeto en urzhiad *Pholidota*.

Goloet eo o c'horf gant skant a warez anezho.

## Trafikerezh
En arvar bras pe vrasoc'h emañ holl spesadoù pangolined Azia. Daoust d'al lezennoù savet evit o gwareziñ eo oberiant c'hoazh an drafikerien e gevred ar c'hevandir evit pourchas loened d'o fratikoù e Sina. Goulenn zo warno eno evel danvez boued pe evit fardañ louzoù hengounel.

## Spesadoù
8 spesad pangolined zo :
* en Azia :
** pangolin India (*Manis crassicaudata*)
** pangolin Sina (*Manis pentadactyla*)
** pangolin Malaysia (*Manis javanica*)
** pangolin Filipinez (*Manis culionensis*)
* en Afrika :
** ar pangolin meur (*Manis gigantea*)
** pangolin Temminck (*Manis temminckii*)
** ar pangolin boutin (*Manis tricuspis*)
** ar pangolin hirlostek (*Manis tetradactyla*)

## Dave
Merienaer

Ar **merienaerien** zo bronneged amprevanetaer rummataet en urzhiad *Pilosa*, asambles gant al lezireged.

Bevañ a reont en Amerika.

## Spesadoù
Pevar spesad merienaerien zo :
* Kerentiad *Cyclopedidae*
** ar merienaer korr *Cyclopes didactylus*
* Kerentiad *Myrmecophagidae*
** an tamanduaed *Tamandua mexicana* ha *Tamandua tetradactyla*
** ar merienaer meur *Myrmecophaga tridactyla*

Loened all zo anvet merienaer daoust dezho bezañ en un takson all, evel ar merienaer godellek eus Aostralia da skouer.
Dorn Ruz Ulaidh

**Dorn Ruz Ulaidh**, *Lámh Dhearg Ulaidh* en iwerzhoneg, zo un arouez eus proviñs Ulaidh en Iwerzhon. Komzet e vez a-wechoù eus *Dorn Ruz O'Neill* hag eus *Dorn Ruz Iwerzhon*.

Dont a rafe eus mojenn mab an doue-heol *Labraid Lámh Dhearg* a zo kaoz anezhañ e meur a vojenn iwerzhonek.

E doareoù zo eus ar skeudenn e weler ar meud dispeg diouzh ar biz-yod.

## Implij

Flag of Ulster.svg|Banniel proviñs Ulaidh
Flag of Northern Ireland.svg|Dorn Ruz Ulaidh a veze gwelet war banniel Gouarnamant Norzhiwerzhon etre 1953 ha 1972, an hini a veze implijet da aroueziañ Norzhiwerzhon er c'h-Commonwealth Games hag abadennoù sportel all.


## Notennoù
Pangolin Filipinez

**Pangolin Filipinez** (*Manis culionensis*) zo ur bronneg a vev e Filipinez. N'eo bet gwelet betek-hen nemet war inizi Palawan ha Culion.

Betek 1998 e veze rummataet evel isspesad pangolin Malaysia.
Beira (bronneg)

Ar **beira** (*Dorcatragus megalotis*) a zo un antilopenn hag a vev e Somalia, Djibouti hag Etiopia.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Dorcatragus*.
Mara Patagonia

**Mara Patagonia** (*Dolichotis patagonum*) a zo ur c'hrigner hag a vev er pampa, e kreiz ha su Arc'hantina.

## Stumm
Etre 8 ha 16 kg eo e bouez ha war-dro 70 cm hirder e gorf, gant ul lost bihan 5 cm. Gell-gris eo e vlevenn war e gein ha gwenn war e gof.

Pevar biz a zo d'e bavioù a-raok ha 3 d'e bavioù a-dreñv, an holl anezho gant skilfoù lemm.

## Parañ
Ar c'houbladoù a chom asambles a-hed o buhez, ha parañ a reont div pe deir gwech ar bloaz (an aliesañ e kreiz ar goañv hag en nevezamzer). An dougen a bad 3 miz ha ganet e vez un torad etre 1 ha 3 c'holen ennañ.

Bodet e vez kelin meur a goublad (betek 15 anezho) en un douarenn ma vezont desavet holl asambles. Pep koublad a ya d'e dro en douarenn da reiñ bronn d'e hini bihan.

Tizhout a ra mara Patagonia e oad gour da 2-3 miz evit ar parezed ha 6 miz evit ar pared.

## Emzalc'h
Oberiant eo diouzh an deiz ha tremen ul lodenn vat eus e amzer o tommheoliañ.

Bevañ a ra a-goubladoù dreist-holl met a-wechoù en em vod a-strolladoù bras (betek 70 loen).

Dilec'hiañ a ra ar mara o kerzhet, o lammat evel ur c'honikl pe o c'haloupat (betek 45 km/eur).

En em vagañ a ra diwar geot hag a bep seurt plant.

## Arvar
En arvar da vont da get emañ mara Patagonia, dreist-holl evit daou abeg:
* distruj e lec'h-bevañ
* kevezerezh gant ur bronneg degaset gant mab-den: gad ar C'hab.
Mara Chaco

**Mara Chaco** (*Dolichotis salinicola*) a zo ul loen krigner pevarzroadek hag a vev er Chaco, en Arc'hantina, Bolivia ha Paraguay.
Tinamou bras

An **tinamou bras** a zo un evn, *Tinamus major* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Kreiz ha Suamerika.

## Rummatadur
Tinamou du

An **tinamou du** a zo un evn. *Tinamus osgoodi* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* *Tinamus o. hershkovitzi*, en Andoù kreiz-kreizteiz Kolombia,
* *Tinamus o. osgoodi*, en Andoù gevred Perou.

## Daveennoù
Tinamou Berlepsch

An **tinamou Berlepsch** a zo ur spesad evned, *Crypturellus berlepschi* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv an evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Bevañ a ra al labous e koadeier trovanel, eus gwalarn Kolombia da walarn Ecuador.

## Liamm diavaez
* ''Crypturellus berlepschi'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz ruz

An **ibiz ruz** a zo ur spesad hirc'hareged, *Eudocimus ruber* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Scolopax rubra* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus aodoù Kolombia d'ar Gwianaoù ha biz Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Eudocimus ruber'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eudocimus ruber'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Naeretaer

An **naeretaer** a zo un evn-preizh. *Sagittarius serpentarius* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e savanennoù ha geoteier eus Afrika issahara.

## Rummatadur
Ar spesad nemetañ eo er genad *Sagittarius* hag er c'herentiad *Sagittariidae*.
Diouzh an evnoniourien e vez renket an naeretaer en urzhiad *[[Falconiformes]]*, *[[Accipitriformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.

## Daveennoù
Kourlan

Ar **c'hourlan** (*Aramus guarauna*) a zo un evn hirc'harek eus Amerika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Aramus* hag er c'herentiad *Aramidae*.

## Isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Amerika :
* *A. g. pictus* — Florida, Kuba ha Jamaika ;
* *A. g. elucus* — Hispaniola ha Puerto Rico ;
* *A. g. dolosus* — eus gevred Mec'hiko da bPanama ;
* *A. g. guarauna* — Amerika ar Su.

## Daveennoù
Kazh-banal-dour

Ar **c'hazh-banal-dour** (*Genetta piscivora* pe *Osbornictis piscivora*) a zo ur bronneg hag a vev e Republik Demokratel Kongo.
Kazh-banal Abisinia

**Kazh-banal Abisinia** pe **kazh-banal Etiopia** (*Genetta abyssinica*) a zo ur bronneg hag a vev en Etiopia, Djibouti, Somalia, Eritrea ha Soudan.

## Annez
Gazelenn

Ar **gazelenned** zo bronneged mistr ha prim a vev e stepennoù, dezerzhioù pe savanennoù Afrika hag Azia.

## Rummatadur
En abeg da cheñchamantoù er rummatadur n'emañ ket ken an holl c'hazelenned er genad *Gazella* evel ma oant.

3 genad zo bremañ : *[[Gazella]]*, *[[Eudorcas]]* ha *[[Nanger]]*.

Ouzhpenn da se e vez roet an anv *gazelenn* da loened all ivez evel ar springbok.

E-touez ar spesadoù gazelenned emañ :
* gazelenn Thomson (*Eudorcas thomsonii*)
* gazelenn Dorkas (*Gazella dorcas*)
* gazelenn Speke (*Gazella spekei*)
* gazelenn Dama (*Nanger dama*)
* gazelenn Grant (*Nanger granti*)
* gazelenn Soemmerring (*Nanger soemmerringii*)
...
Gazelenn Soemmerring

**Gazelenn Soemmerring** (*Nanger soemmerringii*, bet *Gazella soemmerringii*) a zo ur c'hazelenn hag a vev e reter Afrika.
Mangabe

Ar **mangabeed** zo marmouzed eus ar Bed kozh.

## Spesadoù
E 3 genad eo rummataet ar mangabeed :
* Genad *Cercocebus*
** *Cercocebus atys*
** *Cercocebus torquatus* Mangabe penn ruz
** *Cercocebus agilis*
** *Cercocebus chrysogaster* Mangabe kof aour
** *Cercocebus galeritus* Mangabe Tana
** *Cercocebus sanjei* Mangabe Sanje
* Genad *Lophocebus*
** *Lophocebus albigena* Mangabe jodoù gris
** *Lophocebus aterrimus* Mangabe du
** *Lophocebus opdenboschi*
** *Lophocebus ugandae*
** *Lophocebus johnstoni*
** *Lophocebus osmani*
* Genad *Rungwecebus*
** *Rungwecebus kipunji*
Stockport

Un distrig deuet da vezañ er pleustr ur Velestradurezh unvan abaoe freuz Kuzul-Kontelezh Manchester-Veur e 1986, eo **Stockport**.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel Distrig Stockport