open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nerzhioù direoliek

**Nerzhioù direoliek** pe **nerzhioù amreoliek** a vez graet eus un nerzhioù milourel hag a zo dizalc'h diouzh an arme reoliek ; n'int ket nerzhioù armet standart hag ar re-se n'int ket harpet gant gouarnamant ofisiel ar vro. Lies-tre e c'hell bezañ stummoù hag aozadurioù an nerzhioù direoliek evel bezenoù, armeoù prevez, goprsoudarded, pe aktourien nann stadel all, daoust ma n'eus ket eus un displegadenn resis. Graet e vez dre ezlakaat evit dielfennañ luskadoù pe aozadurioù lies-tre. Pa n'eus ket eus un aozadur milourel unvan, implijet e vez anvioù lies evito : *bagad*, *strollad*, *unvez*, *kolonenn*, *bandenn*, pe *nerzh*. Ar soudarded **direolidi** a zo kadourien pe soudarded izili eus an nerzhioù direoliek, met gellout a reont bezañ ivez izili eus nerzhioù milourel ispisial hag a ra gant kadoniezhoù direoliek. 

Restr:Member of the FFI.jpg|Ezel eus an FFI.
Restr:Pair of CIDG soldiers, 1965.jpg|Soudarded direoliek eus Su Vietnam e 1965.
Restr:Konstantin Makovsky - The Bulgarian martyresses.jpg|Bashi-Bazouk e-kerzh flastradenn Bulgaria.
Soviet guerilla-colored.jpg|Partizaned soviedat e-kerzh an Eil Brezel-bed.
Gérard Miller

**Gérard Miller**, ganet d'an 3 a viz Gouhere 1948 e Neuilly-sur-Seine e Bro-C'hall, a zo ur bredelfennour, kelenner skol-veur, skrivagner, filmaozer, aktour c'hoariva ha sinema, ha kroniker ha bleinskridour er radio hag er skinwel.

Skrivet en deus pemzek levr, filmaozet diellfilmoù, ha brudet eo bet er mediaioù, er skinwel evel kronikour hag ivez er radio.

Stourmer eus an tu kleiz pellañ e oa er bloavezhioù 1960 ha 1970, ha troet e oa goude-se d'an tu kleiz klasel (sokialourien ha komunourien), ha goude-se e oa tostaet ouzh La France insoumise.

Abaoe 2024, ouzhpenn 90 maouez o deus rebechet dezhañ doareoù hudur, tagadennoù reizhel ha gwalladennoù, gant implij an hipnoz. E miz Gwengolo 2025 eo bet lakaet dindan dalc'h-gward evit rebechoù gwalladennoù ha tagadennoù reizhel war krennardezed ha maouezed gour.
Halhul

**Halhul** (en arabeg : حلحول, treuzskrivadur: Ḥalḥūl) zo ur gêr eus Palestina, e Sisjordania. E 2017 e oa  a dud o chom enni.

Evel ar peurrest eus Sisjordania e oa Halhul e-barzh Jordania adalek Brezel 1948 etre Israel hag an Arabed ha betek ar Brezel C'hwec'h Devezh, e 1967, pa voe aloubet gant soudarded israelat. E 1994 e voe lakaet kêr Halul e-barzh tiriad Aotrouniezh Vroadel Palestina, hervez Emglev Oslo, sinet e 1993. 

## Gevelliñ
Dame (titl)

***Dame*** a vez graet eus un titl hengounel enorus saoz roet d'ar maouezed o deus tizhet ur renk en un urzh marc'hegiezh. An doare gwregel eo eus ar *Sir*, an titl implijet evit ar varc'heien. Evit ar maouezed er renk Baronet suo jure e implijer ivez an titl *Dame*.

## Notennoù ha daveennoù
Jane Goodall

Dame **Valerie Jane Morris Goodall**, ganet *Morris-Goodall* d'an 3 a viz Ebrel 1934 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Here 2025, a oa ur brimatourez hag un antropologourez saoz. Lavaret e vez anezhi e oa bet un diaraogerez evit studi ar primated hag an etologiezh, ha brudet eo bet e-kerzh 60 vloaz studi war dachenn sokial ha buhez familh ar chimpanzeed e Park Broadel Gombe Stream e Tanzania. Kroget e oa da studiañ e 1960 dindan urzhioù Louis Leakey. Labour Goodall a oa bet o talañ ouzh selloù strisoc'h ar skiantourien war ar chimpanzeed. Dre he labour e oa bet prouet e c'hallent implij ostilhoù, chaseal asambles, ha kaout fromoù luziet gant aozadurioù sokial, ar pezh a veze lavaret bezañ evit Mab-den nemetken.
## Notennoù ha daveennoù
Tagadenn sinagogenn Manchester

Ur c'harr tourtad hag ur gontelladenn a zo bet e Sinagogenn Heaton Park d'an 2 a viz Here 2025, e-kerzh lid Yom Kippour. Ur blenier en doa implijet e oto evit flastrañ an dud war droad dirak ar sinagogenn e Crumpsall, Manchester, er Rouantelezh-Unanet, a-raok tagañ tud gant ur gontell, gant gward ar sinagogenn en o zouez. Tri den a zo bet lazhet, gant ar susped en o zouez, pa oa bet tennet warnañ gant ar polis. Ar gwallreuz zo bet disklêriet da vezañ ur gwalldaol diwezatoc'h en devezh.
Mary Elizabeth Davies

**Mary Elizabeth Davies**  (11 a viz Here 1925-3 a viz Even 2015) a oa ur c'hoarierez echedoù kembreat.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Kampionez Maouezi Kembre e voe e 1974.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas ouzh an deirvet tablezenn e skipailh Kembre e 7 Olimpiad ar Maouezi e 1976 e Haifa (Israel) (+3, =0, -5).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chess
Shein

**Shein**, stilizet en **SHEIN** (sinaeg : 希音) zo ul lec'hienn internet e-marc'had arbennikaet war ar fast fashion. An embregerezh a werzhe da gentañ dilhad evit ar maouezed, met kinnig a ra ivez dilhad evit ar baotred, evit ar vugale, rikoù, produioù kened, botoù, seier, ha traoù al liammet ouzh ar c'hened. Emañ lec'hioù gwerzhañ Shein  en Europa, Stadoù-Unanet Amerika, Aostralia, hag er Reter-Kreiz dreist-holl, met gwerzhañ a ra dre ar bed holl.

## Pennadoù kar
* SHEGLAM
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Gwilherm V

**GwilhermV** a zo un anv douget gant meur a rieg :
*Gwilherm V Akitania lesanvet *ar Meur* (969-1030), dug Akitania etre 993 ha 1030 ha kont Poitiers dindan an anv Gwilhherm III.
*Gwilherm V lesanvet *Aigret* (1023-1058), kont Poitiers etre 1039 ha 1058 ha dug Akitania dindan an anv Gwilherm VII.
*Gwilherm V Aovergn (1000-1064), kont Aovergn etre 1032 ha 1064.
*Gwilherm V Monferrato lesanvet *kozh* (1115-1191), markiz Monferrato etre 1136 ha 1191.
* Gwilherm V Nevers (1168-1181), kont Nevers, kont Auxerre ha Tonnerre etre 1176 ha 1181.
* Gwilherm V Saint-Omer (tro 1171-tro 1246), kastellan Saint-Omer, aotrou Beaurain ha Fauquembergues.  
* Gwilherm V Castellnou eus 1268 da 1284, beskont Castellnou (e Roussillon).
* Gwilherm V Jülich, kont, margrav ha goude dug Jülichetre 1329 ha 1361.
* Gwilherm V Holland, kont Holland ha Zeland etre 1354 ha 1388 ha kont Hainaut etre 1356 ha 1388 dindan an anv Gwilherm III Hainaut.
*Gwilherm V Bavaria (1548-1626), |dug Bavaria etre 1579 ha 1597.
* Gwilherm V Orange-Nassau, priñs Orange-Nassau etre 1751 ha 1795, "stathouder" ar Proviñsoù-Unanet, etre 1751 ha 1795.
* Gwilherm V, dug-meur Luksembourg abaoe an 3 a viz Here 2025.
Gwilherm V (dug-meur Luksembourg)

**Gwilherm V** eo dug-meur Luksembourg abaoe an 3 a viz Here 2025, goude e dad Herri bezañ dilezet e veli evitañ. Ganet e voe Gwilherm d'an 11 a viz Du 1981 e kêr Luksembourg. Mab henañ Herri hag an dugez-veur Maria Teresa eo.

D'ar 26 a viz Ebrel 2012 e voe embannet gant al Lez euredoù an danvez Dug-meur gant Stéphanie, kontez Lannoy, ur Velgiadez. Lidet e voe an dimez keodedel d'an 19 a viz Here 2012, hag an hini relijiel d'an 20 a viz Here 2012 e iIiz-veur Luksembourg.

Gwilherm ha Stéphanie o deus daou vab anvet Charles (ganet e 2020) ha François (ganet e 2023).

## Daveoù
Timbroù Wallis-ha-Futuna

Emañ an inizi Wallis ha Futuna e su ar Mor Habask, etre an inizi Fidji hag ar Samoa amerikan.

Trevadenn Frañs e voe adalek ar bloaz 1847, deuet da vezañ ur warezva e 1886, hag un Tiriad Tramor goude an Eil Brezel-bed. Ur Strollegezh Tramor gall eo abaoe 2003.

E-pad pell e veze sellet ouzh Inizi Wallis ha Futuna evel un astenn eus Kaledonia-Nevez, hag estreget perzh ar gouarnour (*Resident*) anvet gant ar Republik, ne oa ket kreñv ar velestradurezh c’hall er vro.
Timbroù Kaledonia Nevez dreistmoullet gant **ILES WALLIS ET FUTUNA** a voe embannet e 1931, ha c’hoazh etre 1941 ha 1944. Lakaet e voe e-maez timbroù ar rummadoù brudet en Impalaeriezh : Diskouezadeg an trevadennoù e Pariz (1931), Diskouezadeg etrebroadel New-York (1939), 150vet Deiz-ha-bloaz an Dispac’h gall (1939)...

Un daou dimbr bennak gant poltred Petain a voe lakaet e gwerzh e 1941, met buan e voe lakaet en o lec’h timbroù Kaledonia-Nevez dreistmoullet gant **France Libre ILES WALLIS ET FUTUNA**.
E 1959 avat e cheñchas statud rouantelezhioù bihan Wallis ha Futuna : tapout a reas an tiriad tramor un tamm emrenerezh, ha timbroù liesliv a voe embannet gant an alc’hwez WALLIS ET FUTUNA RF. Troet eo danvez an timbroù war sevenadur hengounel an annezidi, kregin-mor, an darvoudoù etrebroadel… Enoret e voe prezidanted Bro-C’hall e 1971 (De Gaulle) ha 1975 (Pompidou) hag ar Baped Paol VI ha Yann-Baol Iañ e 1979 (feal ouzh ar gatoligiezh eo an darn vrasañ eus an dud). 

Dre an timbroù e tizoloer mui pe vui sevenadur, arzoù-kaer, hag istor an inizi eus ar Mor Habask, e-kichen timbroù all awenet gant istor ar C’hallaoued (De Gaulle, Louis Pasteur, Quentin de la Tour, Alphonse Daudet...

Un niver bihan a dimbroù a vez embannet pep bloaz, kalzig anezho o vezañ a vent vras. Puilh eo an embann timbroù evit ar postoù dre-nij. Hollc’hallek eo ar skridoù war an timbroù, n’eus plas ebet evit ar yezhoù polineziek komzet er vro.

## Liammoù diavaez
*Timbroù Wallis ha Futuna
*Servij Postoù Wallis ha Futuna

## Pennad kar
* Timbroù Kaledonia Nevez
Timbroù Inizi Mariana

Emañ an Inizi Mariana er Mor Habask, er su da Japan, hag en norzh da C'hinea-Nevez.

Trevaden Bro-Spagn e oa an enezeg betek 1898 pa darzhas ar brezel etre ar rouantelezh ha Stadoù-Unanet Amerika. E 1899 e rankas Spagn gwerzhañ Enez Guam (mui Puerto Rico hag ar Filipinez) d’an Amerikaned hag an inizi Mariana an Norzh da Alamagn. Diabarzhet e voent ez-ofisiel e gwarezva Ginea-Nevez alaman, un darn a-bouez eus an Impalaeriezh alaman.

Aloubet e voent gant armeoù Japan e 1914 ha savet bazennoù evit al lu eno.

E-kerzh an Eil Brezel-bed ma savas tal-ouzh-tal nerzhioù Japan ouzh re ar C'hevredidi e voe gounezet an inizi Mariana gant ar Stadoù-Unanet e 1944. Dont a reas an enezeg da vezañ anvet *Commonwealth of the Northern Mariana Islands* ha fiziet enni statud ur *tiriad nann-enframmet er Stadoù-Unanet*.

Ur rummad timbroù hepken a voe embannet gant melestradurezh Spagn e 1899, pa veze implijet timbroù Filipinez hep an disterañ meneg ispisial betek ar bloaz-se. Dibabet e voe dreistmoullañ timbroù Filipinez ar bloaz kent (poltred ar roue Alfonso XIII pa oa ur bugel) gant ar gerioù **MARIANAS ESPAÑOLAS**, e-barzh ur skoedenn. C’hwec’h timbr a voe embannet hepken, dezho un talvoud-gwerzh a save eus 2 c (liv glas) da 15 c. (liv olivez).

Diwar atiz ar velestradurezh e teuas e-maez timbroù alaman dreistmoullet gant **Marianen**. Moullet e oa bet a-dreuz an anv hag hervez an timbroù e oa stouet mui pe vui (56° pe 48°, rouez-kenañ). E 1900 e voe embannet 13 timbr eus ar rummad  Hohenzollern a gaver e pep trevadenn eus an impalaeriezh.

Graet e vez gant timbroù Stadoù-Unanet Amerika abaoe dibenn an eil Brezel-bed.

## Pennadoù kar
* Timbroù Guam
* Timbroù Filipinez

## Levrlennadur
* ‘’Les timbres du Pacifique allemand : les Mariannes’’ gant P.J.M. in ‘’Timbres Magazine’’ nn 128 miz Du 2011 p. 42-44.
Deborah Evans-Quek

**Deborah Evans-Quek**  (Bangor, 21 a viz Gouhere 1961) a zo ur c'hoarierez echedoù kembreat.

1 995 edo he renk Elo *Standard* diwezhañ, 2 067 he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 2002.
## Kevezadegoù
### Kampionad Europa ''Yaouankad'' ar Merc'hed
C'hoari a reas e Groningen (Izelvroioù) e 1979 hag e 1980.
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Kampionez Maouezi Kembre e voe e  1977, e 1979 , e 1991 (rampo gant Jane Richmond), e 2000 hag e 2003.

### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas e skipailh Kembre:
* e 1978, ouzh an eil tablezenn e Buenos Aires (Arc'hantina), (+5, =2, -5), 
* e 1980, ouzh an eil tablezenn e Valletta (Malta), (+7, =0, -5),
* e 1982, ouzh an dablezenn gentañ e Luzern (Suis), (+4, =2, -5),
* e 1984, ouzh an eil tablezenn e Thessaloniki (Gres), (+4, =4, -3), 
* e 1986, ouzh an eil tablezenn e Dubai (Emirelezhioù Arab Unanet), (+7, =2, -1), tapout a reas ar vedalenn argant hiniennel,
* e 1988, ouzh an eil tablezenn e Thessaloniki (Gres), (+5, =0, -7),
* e 1990, ouzh an dablezenn gentañ e Novi Sad (Yougoslavia), (+5, =1, -6),
* e 1992, ouzh an eil tablezenn e Manila (Filipinez), (+5, =1, -5), 
* e 2000, ouzh an eil tablezenn en Istanbul (Turkia), (+5, =2, -4),
* e 2002, ouzh an dablezenn gentañ e Bled (Slovenia), (+3, =1, -7),
* e 2004, ouzh an eil tablezenn e Calvià (Spagn), (+0, =4, -4).

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chess
Sanae Takaichi

, ganet **Yamamoto** d'ar 7 a viz Meurzh 1961, zo ur bolitikourez japanat  hag a zo Kentañ Ministr ha prezidantez ar Strollad frankizour demokratel abaoe ar 21 a viz Here 2025. Ar c'hentañ maouez eo o vezañ gant ar garg. Ezel eus Kambr an Dileuridi, bet eo bet ministrez meur a wech dindan ar c'hentañ ministr Shinzo Abe.
Ganet ha desavet e Yamatokōriyama, e prefeti Nara, Takaichi a oa bet diplomet eus skol-veur Kobe ha labouret he devoa evel skrivagnerez, skoazellerez lezennel, hag embannerez a-raok kregiñ gant hent ar politikerezh. Dilenent evel kannadez dizalc'h er parlamant japanat e 1993, bet e oa bet o vont er Strollad frankizour demokratel (LDP) e 1996. Gwrezet gant ar c'hentañ ministr Abe, bet e oa bet o kemmañ post alies e-kerzh kentañ respet Abe, dreist-holl evel Ministr an aferioù dibarzh hag ar c'hehentiñ. Klasket he devoa bezañ dilennet evel penn ar strollad e 2021, hag erruet e oa trede. Eus 2022 betek 2024, e-kerzh respet Fumio Kishida, he oa bet o servij evel Ministrezh ar Stad evit ar surentez ekonomikel.
Staliata

**Staliata**, **redek ar stalioù** pe **ober shopping** a vez graet gant an dud evit mont da welout produioù pe servijoù, dibab ha prenañ anezho, e stalioù kenwerzh a-vunut,  stalioù-gwerzhañ alies, ha muioc'h-mui dre ul lec'hienn internet kenwerzhel.

Evit lod eo ivez un dudi, ha plijadur a vez ganto o vont da redek ar stalioù, hag a-wechoù gortoz pell en ur lostenniñ evit kaout un dra bennak.

Ar bruderezh a vez implijet gant ar genwerzherien evit sachañ an evezh, dedennañ ha lakaat ar brenerien da weladenniñ o stal pe lec'hienn.

An takadoù kenwerzh a vez kavet er c'hêrioù, en o c'hreiz (ar c'hreiz-kêr e-lec'h ma kaver stalioù ha marc'hadoù, pe ar souk er c'hêrioù arab) pe tro-dro dezho (ar c'hreizennoù-kenwerzh alies).

Da vare an distaolioù e vez oberiant ar stalioù, da skouer d'ar Black Friday e dibenn miz Du pe deroù miz Kerzu.
Film spierezh

Ur **film spierezh** a vez graet eus un doare film hag a bled gant tem ar spierezh faltaziek. Gellout a ra bezañ en un doare gwirvoudel (evel an azasadurioù eus oberennoù John le Carré) pe en un doare faltaziekoc'h (evel darn eus ar  filmoù James Bond). Meur a romant doare spierezh faltaziek a zo bet azasaet e stumm filmoù, evel oberennoù John Buchan, le Carré, Ian Fleming (Bond) ha Len Deighton. Ul lodenn bouezus eo eus sinema Breizh-Veur, gant filmaozerien saoz brudet evel Alfred Hitchcock ha Carol Reed hag o deus bet savet un toullad filmoù e bed ar servijoù kuzh saoz.
## Notennoù ha daveennoù
Eil talbenn ukrainian

An **Eil talbenn ukrainian** (rusianeg: 2-й Украинский фронт) a oa un talbenn eus al Lu Ruz e-kerzh an Eil Brezel-bed.
## Istor
D'an 23 a viz Here 1943, Talbenn ar stepennoù a oa bet adanvet **2l talbenn ukrainian**.

E-kreiz miz Mae 1944, Malinovsky a oa bet o kemer penn an Eil talbenn ukrainian. 

E-kerzh Eil argadenn Iași–Chișinău, an talbenn, renet gant ar Jeneral lu Rodion Malinovsky, a oa savet gant:
* 6vet lu tank ar Gward – Major Jeneral A.G. Kravchenko
* 4re lu ar gwarda – Ivan Galanin
* 7vet lu ar Gward – Letanant Jeneral M.S. Shumilov
* 27vet lu – Letanant Jeneral S.G. Trofimenko
* 40vet lu – Letanant Jeneral Filipp Zhmachenko
* 52vet lu – Letanant Jeneral K.A. Koroteev
* 53vet lu – Letanant Jeneral Ivan Managarov
* 18vet korfad tankoù – Jeneral V.I. Polozkov
* Strollad marc'hegiezh mekanikaet Gorshkov – Major Jeneral Sergey Gorshkov
**5vet korfad marc'hegiezh ar gward
** 23vet korfad tankoù – Letanant Jeneral Alexey Akhmanov
Talbenn (aozadur milourel)

Un **talbenn** (rusianeg: *фронт*) a zo un doare aozadur milourel hag a oa bet krouet gant Impalaeriezh Rusia, hag a zo bet implijet ivez gant tirlu Polonia, al Lu Ruz, an tirlu soviedat, hag arme Turkia. Dre-vras eo ar memestra hag ur strollad arme en aozadur darn eus ar broioù all. An niver a armeoù a zo e-barzh a zo disheñvel hervez an talbenn, etre tri ha betek pemp arme a vez kavet. Arabat eo kemmeskañ an doare aozadur-se gant an droienn implijetoc'h *[[Talbenn (milourel)|talbenn milourel]],* evit ober anv eus un tiriad douaroniel en ur mare brezel.

## Notennoù ha davennoù
Distaol (kenwerzh)

An **distaol** a zo un digresk war ar priz, boas pe dreistordinal, roet pa vez fakturennet ar mad pe ar servij peurliesañ, hervez ar c'hementadoù prenet, natur an arval pe da-geñver un taol gwerzh.

An distaol a c'hall aesaat ar gwerzh ha dinec'hiñ an arval. 

## Kontouriezh
An distaolioù ne vezont ket skrivet en teuliadoù kontouriezh. Ar prenadennoù, da skouer, a vez enrollet evit ar sammad rik kenwerzhel (sammad krai - distaol).

M'eo bet ankouaet an distaol war ar fakturenn e vo enrollet evel RRR. Ur seurt kaoud eo. Enrollet e vez neuze war an tu kontrol : e 609 evit ur brenadenn ha 709 evit ur gwerzh.

An distaol n'eo ket an diskont : ne vez ket enskrivet an eil er c'hontoù, egile avat a vez meneget.

## Daveoù
Rabat (kenwerzh)

Ar **rabat**, er c'henwerzh, a zo un digresk war ar priz roet pa vez fakturennet ar mad pe goude (kaoud) abalamour d'ur si fall, d'ur produ anreizhwir pe da zale en degasadenn.

Ar rabat a sikour da virout ar fiziañs etre ar gwerzher hag ar prener pa vez stadet ur si fall er produ gwerzhet.

Gallout a reer lakaat ar rabat e-barzh familh an distaolioù, evel an ildal hag a vez roet pa vez gwerzhet ur c'hementad bras a broduioù.

## Kontouriezh
Ar rabat roet pa vez fakturennet ne vez ket enrollet er teuliadoù kontouriezh. Ma vez roet goude e vo enrollet evel ur c'haoud.

Ar rabat a zo un digresk eus ar priz evel an ildal hag an distaol. Er gontouriezh e klotont gant al linenn RRR (evit "Remise, Rabais ou Ristourne").
Ildal

An **ildal** a zo ur digresk war ar priz roet goude ar fakturadur en eskemm d'ar c'hementadoù bras a broduioù prenet gant an arval. Peurliesañ e vez paeet hemañ e dibenn ar bloaz, met a-wechoù, e plas ur sammad arc'hant e c'hall bezañ roet ur servij d'ar prener gant ar gwerzher.

An ildal a zoug an arval da brenañ a gementadoù bras.

An ildal a c'hall bezañ lakaet e-barzh familh an distalioù, evel ar rabat (a vez roet abalamour d'ur si fall gant ar produ). An ildal a vez jedet gant ur dregantad dre droc'had kengreadur graet gant an arval.

## Kontouriezh
Testeniekaet eo an ildal gant ur fakturenn kaoud hag a brou kredad ar pourvezer. An ildal a zo un digresk priz evel an distaol hag ar rabat.
Jane Richmond

**Jane Richmond**, anavezet ivez gant an anv **Jane Garwell** , bet ganet d'ar 16 a viz Even 1961, a zo ur c'hoarierez echedoù kembreat.
2 037 edo he renk Elo *Standard*, 2 037 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 077 he renk Elo *Luc'hedenn* e miz Here 2025, 2 190 he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 1983.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Kampionez Maouezi Kembre e voe e 1976, 1978, 1980, 1981, 1983, 1991 (rampo gant Deborah Evans-Quek), 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 2004.
### [[Kampionad breizhveurat an echedoù|Kampionad breizhveurat an echedoù (Maouezi)]]
Trec'h e voe e 1982 e Torquay.
### Kampionadoù Europa dre skipailh
C'hoari a reas ouzh an eil tablezenn en adskipailh Kembre e 1989  en 9 Kampionad e Haifa (Israel), (+1, =0, -3).

### Kampionadoù bedel dre skipailh
* E 1983 e c'hoarias e skipailh Kembre er C'hampionad e-dan 26 vloaz e Chicago (SUA), (+4, =1, -2).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas e skipailh Kembre:
* e 1976, ouzh an deirvet tablezenn e Haifa (Israel),  (+3, =4, -4),
* e 1978, ouzh an dablezenn gentañ en adskipailh e Buenos Aires (Arc'hantina), (+8, =3, -1), tapout a reas ar vedalenn argant hiniennel,
* e 1980, ouzh an dablezenn gentañ en adskipailh e Valletta (Malta),  (+7, =2, -4),
* e 1984, ouzh an deirvet tablezenn e Thessaloniki (Gres), (+5, =5, -3),
* e 1986, ouzh an deirvet tablezenn e Dubai (Emirelezhioù Arab Unanet), (+5, =4, -4),
* e 1988, ouzh an deirvet tablezenn e Thessaloniki (Gres), (+6, =3, -2),
* e 1992, ouzh an deirvet tablezenn e Manila (Filipinez), (+5, =3, -4).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chess
Fakturenn

Ar **fakturenn** a zo un teuliad hag a desteni gwerzh pe brenadenn ur mad pe ur servij. Lavaret e vez e vez "savet ur fakturenn" d'ar prener gant ar gwerzher.

Skrivet e vez « fakturenn » warni. Un teuliad, skrivet warnañ « Paperenn urzhiadiñ », « Skrid degas », « Paperenn degas » n'eo ket ur fakturenn.

Ur pezh kontouriezh eo, gantañ eo savelet kredouriezh ur c'hredour (ur pourvezer peurliesañ) d'un dleour (un arval peurliesañ) evit lakaat an dle da vezañ paeet, en eskemm d'ur mad pourvezet pe d'ur servij pourchaset d'an arval.
Pilwerzh

Ar **pilwerzh** zo ur pleustr kenwerzhel e bal gwerzhañ gant un distaol produioù a zo bet kinniget d'ar gwerzh abaoe ouzhpenn ur miz, an dilhad peurgetket.

## Diforc'h gant an distaolioù hag ar rabatoù
Ar pilwerzh a c'hoarvez en ur prantad amzer termenet, pa n'eo ket an dro evit an distaol hag a zo un digresk war ar priz arbenik  pe boas. Ar rabat a zo un digresk eus ur produ anreizhwir, dic'hiz pe dispredet.

## Ar pilwerzh e Frañs
Hervez lezenn an 30 a viz Kerzu 1906 diwar-benn ar varc'hadourezh nevez eo ret d'ar produioù pilwerzhet bezañ bet e gwerzh e-pad ur miz da nebeutañ. Ar pilwerzh ne c'hall c'hoarvezout nemet e-pad daou brantad amzer er bloavezh keodedel.

Divizet eo deiziadoù ar pilwerzhoù gant pep prefed en e zepartamant. Padout a reont pevar sizhun d'ar muiañ dre ret (6 sizhun a-raok 2020). 

## Skouerioù
### ''Boxing Day''
E kalz broioù ar C'henglad e vez aozet ar *Boxing Day* (deiz ar boestoù) d'ar 26 a viz Kerzu, p'emañ frenezi ar gwerzhañ en he barr.

Ar pilwerzh hañv a vez etre kreiz miz Even ha kreiz pe dibenn miz Gouere.

### ''Black Friday''
Er Stadoù-Unanet hag e Kanada (ha muioc'h-muiañ en Europa) e c'hoarvez ar *[[Black Friday (shopping)|Black Friday]]* bep Gwener goude gouel Thanksgiving.

### Pilwerzh goañv
E Frañs e vez ar pilgwerz goañv e miz Genver. Un digarez eo evit ar genwerzherien da liñvelaat o stokoù eus gizioù an diskar-amzer hag ar goañv.

## Liammoù diavaez
*  Reolennadur ar pilwerzh ha liamm diwar-benn an deiziadoù hizivaet
  
## Daveoù
Beryl Hughes

**Beryl Hughes** (1931 -  13 a viz Du 2017) a oa ur c'hoarierez echedoù kembreat.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Kampionez Maouezi Kembre e voe e  1975 hag e 1999.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas en adskipailh Kembre ouzh an dablezenn gentañ e 1976 en Haifa (Israel), (+ 0, = 0, - 4).

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chess
Saloñs

Ar ger gallek *salon* a verke gwechall ur sal evit degemer tud en un demeurañs prevez.

Ar ger brezhonek **saloñs** a c'hall ober dave d'ur sal evit degemer tud, liesseurt he c'hefrifi :
* ur saloñs lennegel : un emvod tud dedennet gant al lennegezh, an arzoù pe ar skiantoù, etre an XVII hag an XIX kantvedoù dreist-holl ;
* ur sal-vevañ hag ur saloñs liorzh, en un ti a-vremañ ;
* ur stal-genwerzh ma vez degemeret an dud evit gwerzhañ produioù pe servijoù : saloñs te (ur seurt preti ma vez servijet te ha kouignoù), saloñs tatouiñ...

Ur saloñs a c'hall bezañ ul lec'h brasoc'h eget ur sal voutin :
* ur seurt diskouezadeg vras gouestlet da galz arzourien, evel livourien pe skrivagnerien (saloñs al levrioù) ;
* ur saloñs micherel, ur seurt diskouezadeg vras war an tachennoù greantel pe kenwerzhel. Tost eo ouzh ar foar, gant ur ster modernoc'h marteze. Gallout a ra bezañ digor d'ar publik pe d'an dud a vicher : saloñs al labour-douar, saloñs ar bigi, saloñs ar studierien...

Saloñsoù galloudel a zo war internet, evit kaozeal etre gwiaderien (chat).
Saloñs te

Ur **saloñs te** a zo ur seurt preti lec'h ma vez evet te dreist-holl, met ivez evajoù tomm all, gant kouignoù sukret pe boued sall. Kavet e vez saloñsoù te en Azia hag Europa dreist-holl, er broioù ma z'eo an te un elfenn a bouez eus ar sevenadur. Un aergelc'h sioul a vez er saloñsoù te peurliesañ, ul lec'h a-feson evit flapat etre mignoned.

## Azia

E saloñsoù te Sina (茶館 / 茶馆, *cháguǎn*)  e vez servijet  kalz teoù disheñvel. Ar re goshañ a sav da vare an dieniezh Tang, a-raok an bloaz 740.

E Japan e vez graet *tchachitsou* anezho (茶室), hag a dalv « sal de ». Gwechall e oa ar sal de e ti an dud, lec'h ma veze graet lid hengounel an te.

## Europa
### Breizh-Veur
E Breizh-veur ha kalz broioù saoznek e vez servijet an "*afternoon te*" (ur pred skañv gant te d'an abardaez) en un "*tea house*". Ober a ra ar saoznegerien an diforc'h gant ar "*cofeehouse*" lec'h ma vez servijet kafe da gentañ, da lavaret eo ar c'hafedi a anavezomp. Gallout a reer evañ te ha debriñ ur *[[scone]]* gant kaotigell, pe ur pred fonnusoc'h.

Saloñsoù te a gaver e letioù, hag e embregerezhioù zo zoken.

### Republik tchek
Abaoe Dispac'h ar voulouz e 1989 eo deuet ar saloñsoù te da vezañ ul lodenn eus sevenadur ar Tcheked. Hiziv ez eus ur 400 saloñs te bennak er vro (čajovny) hag ouzhpenn 50 e Praha hec'h-unan, ar pezh a zo, hervez mammennoù zo, brasañ stankter saloñsoù te dre annezad en Europa.

## Gwelet ivez
* kafedi
* pub

## Daveoù
Rosanna Arquette

**Rosanna Arquette**, bet ganet d'an 10 a viz Eost 1959 e New York, zo un aktourez, produerez ha sevenerez stadunanat. Brudet eo evit he rolloù er filmoù *[[Desperately Seeking Susan]]* (1985), *[[Le Grand Bleu (film)|Le Grand Bleu]]* (1988) ha *[[Pulp Fiction (film, 1994)|Pulp Fiction]]* (1994).

## Liammoù diavaez

*
Loeiza Alle

**Loeiza Alle** zo ur gazetennerez vreizhat, ganet e Douarnenez e 1998. Labourat a ra evit ar gelaouenn Bretons. He stummadur kazetennerezh he deus graet e IEP Roazhon, gant ar spesializadur enklask ha danevell. He labour a zo savet war an temoù sokial hag ar yec’hed, dreist-holl dre enklaskoù ha danevelloù diwar-benn an Eil Brezel-bed hag ar vuhez pemdez e Breizh. 

## Oberennoù
* *Histoires méconnues de la Seconde Guerre mondiale*, Blanc et Noir, 2025, ISBN 979-10-93733-15-9.

## Liammoù diavaez

*https://www.kenleur.bzh/2025/06/25/pour-les-passionnes-de-la-seconde-guerre-mondiale-en-bretagne-nouveau-don-a-la-mediatheque/
Onitsha

**Onitsha** (*Ọ̀nị̀chà Mmílí* e igboeg pe *Ọ̀nị̀chà* hepken) a zo ur gêr vras war ribl reter ar stêr Nijer, e Stad Anambra e su Nijeria. Ober a ra Onitsha, asambles gant kêrioù e su Stad Anambra, e norzh Stad Imo hag e Stad an Delta war ribl kornôg ar stêr Nijer, un tolead kêr bras. E 2016 e oa 8 milion a dud o vevañ en tolead-se. En Onitsha hec'h-unan e oa 1 695 000 annezad e 2024.

Eus ar genel Igbo eo an annezidi, ha komz a reont ar yezh igboek. Komzet e vez ar saozneg hag ar pidgin nijerian ivez. Yezhoù afrikan all a vez komzet, eus keneloù all eus Nijeria dedennet gant an hub ekonomikel a zo eus Onitsha.

Onitsha e oa ar gêr saotretañ er bed e 2016. Hervez Africapolis e vo meurgêr Onitsha unan eus toleadoù stankañ ar bed e 2050. E 2023 eo bet rakwelet gant McKinsey e taougemento he diorren denel e  2045 abalamour d'ar feur araokadur a vremañ.

## Lennegezh
Kreskiñ a ra ur "marc'had al lennegezh" en Onitsha er bloavezhioù 1950 ha 1960, ar pezh a grou ur "boum" lennegel e Nijeria e saozneg pidgin. *Onitsha Market Literature* (lennegezh marc'had Onitsha) a zo ur skouer vat eus sevenadur poblek Afrika, gant dodennoù evel diaesterioù ar garantez, ar vuhez familh, ha poanioù a bep seurt.

Kement-se a c'hoarvez ivez e norzh Nijeria, e haousaeg dreist-holl, ar *Kano Market Literature*.

Kaoz zo eus Onitsha e div oberenn lennegel europat : 
*  *[[Onitsha (romant)|Onitsha]]*, romant gant ar skrivagner breizhat ha morisat Jean-Marie Gustave Le Clézio, embannet e 1991 e ti Gallimard 
*  *The Hole of Onitsha* (toull / islonk Onitsha) gant ar skrivagner ha kazetenner polonat Ryszard Kapuściński, en e levr *Heban* (ebena) e 1998. 

## Gevelliñ
Gevellet eo Onitsha gant :
*  (Kalifornia)
*  (Indiana)

## Daveoù
Hazel Brunker

**Hazel Brunker** (bet ganet d'ar 16 a viz Here 1932) a zo ur c'hoarierez echedoù kembreat.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Kampionez Maouezi Kembre e voe eizh gwezh : e 1969 (rampo gant Zbyszka Southall), e 1970, e 1972, e 1973, e 1982 (rampo gant Jane Anson), e 1985, e 1989 hag e 1990.
## [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas e skipailh Kembre :
* e 1976, ouzh an eil tablezenn e Haifa (Israel), (+2, =2, -6),
* e 1978, ouzh an deirvet tablezenn e Buenos Aires (Arc'hantina), (+2, =3, -5),
* e 1980, ouzh an dablezenn gentañ en adskipailh e Valletta (Malta), (+2, =1, -5),
* e 1982, ouzh an deirvet tablezenn e Luzern (Suis), (+2, =1, -3).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chess
Teuzerezh Antrig

**Teuzerezh Antrig** a voe krouet e 1777 war Antrig, unan eus an teir enezenn stag ouzh kumun Antr (Liger-Atlantel) war al Liger. Kanolioù a veze produet eno da gentañ evit ar morlu roueel gall, ha kefluskerioù dre aezhenn adalek ar bloavezhioù 1820. Hiziv an deiz eo implijet gant ar strollad Naval Group, a brodu pezhioù evit mekanikerezh poulzañ nukleel al listri-spluj milourel gall.

## Istor

### Orin
Er XVII kantved e veze berniet koad evit sevel bagoù-brezel war an enezenn. Da vare ren Loeiz XVI e voe divizet sevel eno un deuzerezh evit fardañ kanolioù morlu. Rouantelezh Bro-C'hall a gargas an teuzer saoz William Wilkinson, en doa ijinet teknikoù teuziñ nevez, da gas al labour-mañ da benn. Dibab a reas enzenn Antrig evit al labouradeg nevez abalamour d'al lec'h bezañ distro a-fed poblañs, met darempredet mat a-drugarez d'al Liger. Ar pradeier tro-dro a c'helle bezañ kempennet tachennoù-tennañ warne evit esaeañ ar pezhioù kanolierezh produet.

### Eus 1777 d'ar bloavezhioù 1810
Boulc'het e voe produerezh ar c'hanolioù kentañ e miz Eost 1778. Anavezet e voe al lec'h evel ul labouradeg roueel en ur mod ofisiel e 1781. Annezioù evit ar vicherourien hag ur vagazenn boultr a voe savet etre 1781 ha 1786. Er memes koulz e voe divizet sevel un dalarerezh kanolioù nevez kaset en-dro gant mekanikerezhioù dre aezhenn.

D'ar c'hentañ a viz Brumaire er bloaz II e voe anvet François Demangeat evel rener nevez an deuzerezh. Er post-mañ e chomas betek 1815. E 1808 e oa war al lec'h 12 forn ha 4 zalarerezh, hag a brodue un 90 pezh-kanol bennak bep miz. Er bloavezh-se e voe gweladennet al labouradeg gant Napoleon I : strategel e oa al lec'h evit kaout an nerzh milourel da derriñ ar blokus lakaet e plas war vor gant Bro-Saoz.

### Emdroadur ar produerezh
Adalek ar bloavezhioù 1820 e krogas ar morlu gall da glask sevel bagoù vapeur. E Antrig e voe boulc'het produiñ kouc'hoù bagoù ha kefluskerioù dre aezhenn adalek 1826. 19 bag vapeur a voe lañset alehont betek 1839. Dilezet e voe produerezh ar c'hanolioù tamm-ha-tamm adalek dibenn ar bloavezhioù 1810. A-hed an XIX kantved e voe produet mekanikoù dre aezhenn brasoc'h-brasañ, evit ar morlu dreist-holl, hag evit ar marc'had sivil ivez. Tro 1.000 den a laboure war al lec'h e dibenn ar c'hantved. Ur sindikad micherourien a voe aozet eno e 1897. 1.258 implijad a oa d'an 2 a viz Eost 1914, e deroù ar Brezel-bed Kentañ.

Adalek ar bloavezhioù 1970 e cheñchas meur a wech anv an embregerezh : ECAN Indret, DNCS Indret, ha Naval Group hiziv an deiz. Arbennikaet eo al lec'hienn war sevel, amprouiñ ha kempenn sistemoù ha dafar evit poulzañ bagoù ha listri-spluj. Eno eo bet savet elfennoù eus ar rummad Rubis, eus ar ''Charles de Gaulle'', hag e Antrig eo kroget ivez chanter ar ''France Libre'', douger-nijerezioù da zont ar morlu gall.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn bersonel an istorour Guy Gruais war an deuzerezh

## Pennadoù kar
* Arsanailh an Oriant
* Arsanailh Brest
* Arsanailh Roazhon

## Levrlennadur
*  Gérard Gallerand, *Indret, une si longue histoire : chronique historique d'un arsenal de la Marine*, Coiffard, 2020, 194 p., ISBN 978-2-919339-67-9

## Daveennoù
Pagodenn Van Hanh

Ar **bagodenn Van Hanh** a zo un templ boudaat e Sant-Ervlan. Pagodenn nemeti Breizh eo.

Krouet e voe gant repuidi viêtnamat ha laosat eus « Kevredigezh Voudaat ar C'hornôg » hag a voe diazezet d'ar 1 a viz Meurzh 1987 dindan paeroniezh « Prezidant Enorus-Tre Kuzul Melestradurel Kongregadur Voudaat Viêtnamat Unvanaet Europa ». Ar gevredigezh-se a oa deuet da vezañ perc'henn d'un ti-feurm bihan evit azeuliñ an Tri Bravig, kaout obererezhioù sevenadurel ha pleustriñ an dharma.  

E 1996 e voe anvet ar bhikkhu (manac'h) Thich Nguyen Loc prezidant e karg pagodenn Van Hanh, gant Prezidant Kuzul Melestradurel Kongregadur Voudaat Viêtnamat Unvanaet Europa. Gantañ a voe prenet un dachenn stok ouzh al lec'h azeuliñ boudaat a-benn kreskiñ ar gorread hollek. E miz Gwengolo 2002 e voe roet un aotre nevesaat gant kêr Sant-Ervlan. Loc'het e voe al labourioù e miz Ebrel 2004 evit echuiñ pevar bloaz goude e miz Even 2008 : treuzfurmet e oa bet an ti-feurm kozh en un bagodenn aziat hengounel.
 
Ur gazel nevez a voe ouzhpennet d'ar bagodenn e miz Even 2016, daou estaj ganti, evit degemer ul levraoueg hag ur bod evit ar venec'h dremeniat. A-gent e oa erruet e pezhioù distag un ti hengounel e koad ur c'hant bloaz kozh eus Viêt Nam, hag adsavet evit bezañ ul lec'h buhez (ti degemer, lec'h diskouezadeg, gouel evit ar vugale…).

## Gwelet ivez
* Boudaegezh e Breizh

## Liamm diavaez
*   Lec'hienn ofisiel

## Daveoù
Mohamed Allam

**Mohamed Allam**, bet ganet e 2001, zo ur c'hoarier echedoù palestinian.
Candidate Master (CM) FIDE eo abaoe 2018.
Renk Elo e miz Here 2025: 2 112 *Standard*, 2 081 *Fonnapl* ha 2 034 *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### Kib bedel
Koll a reas 0 - 1,5 er rondenn gentañ a-enep da Nils Grandelius e Goa (India) e 2025.

### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Palestina.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Base
* E c'hoari e 365 Chess
Film arzoù emgannañ

Ar **filmoù arzoù emgannañ** zo un isrann eus an doareoù film birvidik lec'h ma vez an arzoù emgannañ e-kreiz an istor. An emgannoù-se eo al lodennoù dedennusañ evit an arvesterien, hag alies e vezont un doare da gontañ an istor ha da ziorren an haroz. An arzoù emgannañ a vez kavet e lodennoù gourdoniñ ha lodennoù diskouez ha goude-se e lodennoù stourm. Er filmoù arzoù emgannañ e vez kavet alies stourm dorn-ha-dorn gant doareoù oberiantizoù all, evel kammigelloù, heuliadennoù ha stourmoù gant tennoù. Kalz isrummadoù a zo er filmoù arzoù emgannañ evel ar filmoù kung fu, wuxia, filmoù karate, komediennoù birvidik arz emgannañ, ha tost ouzh an doare filmoù-se emañ ivez ar filmoù gun fu, jidaigeki ha filmoù samourai.
## Notennoù ha daveennoù
Arcouët

**Arcouët** a zo un anv-tiegezh brezhonek savet gant ar ha "coet", da lavaret eo koed, ur stumm all eus koad.

## Tud
* Renée Arcouët, anv-arzourez Renée Sylvaire (1892-1971), komedianez hag akourez sinema c'hall,
* Serge Arcouët, anavezet ivez dindan e anv-pluenn Serge Laforest (1916-1983), skrivagner naonedat romantoù polis.

## Stummoù derivet
Arcouët a zo deuet da vezañ Arcouette e Kebek. E-touez an dud brudet :
* Charli Arcouette-Martineau (1986-), aktourez
* Lawrence Arcouette (1983-), aktour

War-lerc'h eo deuet Arcouette da vezañ Arquette er Stadoù-Unanet. An tiegezh Arquette, orinoù kebekat gant an tad Cliff Arquette, en deus roet un toullad mat a aktourien brudet.

## Gwelet ivez
* Argoad

## Daveoù
Hard power

E bed ar politikerezh e reer **hard power** eus implij ar galloud milourel hag ekonomikel evit tizhout levezon war an doareoù bevañ pe tuañ strolladoù sokial bras. An doare galloud politikel-se a zo alies reoù feulsoc'h (gwask), hag a zegas un disoc'h buanoc'h pa vez implijet gant ur galloud politikel kreñv war un aktour gwanoc'h ha gant ur galloud milourel pe ekonomikel disteroc'h. An Hard power a zo enebet ouzh ar Soft power, hag a zo ur galloud levezoniñ oc'h implij an diplomatiezh, ar sevenadurezh hag an istor evit tuañ an dud.
## Notennoù ha daveennoù
Erv Breizh (kendi)

**Erv Breizh** (*Le Sillon de Bretagne* e galleg) zo ur c'hendi e Sant-Ervlan. Brasañ savadur LODEF Breizh eo. Tennañ a ra e anv eus erv Breizh, ul linenn gribenn hag a zo nepell diouzh ar savadur bras-mañ.

Savet e voe etre 1970 ha 1974, dre atiz ur gevredigezh ; koulskoude ne oa ket a-du ar maer Michel Chauty. Labourioù denevezadur bras zo bet echuet e 2014.

N'emañ ket pell diouzh Hent Gwened an tolpad-kêr, na diouzh arsavlec'h *Erv Breizh* linenn 3 tramgarr Naoned.

## Levrlennadur
*  Frédérique Fromentin hag Yveline Pallier, *Grands ensembles urbains en Bretagne*, Embannadurioù Apogée, Skol-veur Roazhon II - Breizh-Uhel, Roazhon, 1997, 112 p.
*  Daniel Asseray, *« Sillon de Bretagne, le récit d'une aventure »*, kelaouenn *Urbanisme* , teuliad *Le Grand ensemble, histoire et devenir*, Genver-C'hwevrer 2002, niverenn 322, p. 57-60
*  Georges Ganuchaud, *Le Sillon de Bretagne*, e-barzh  *La route de Vannes, hier et aujourd'hui* gant Claude Kahn (ren.) hag alii, 1998, dast. Les annales de Nantes et du Pays nantais, niv. 270, Kevredigezh Akademik Naoned ha Liger-Atlantel, , Naoned, 36 p., pp. 25-31. Lenn enlinenn.
Commando (film, 1985)

***Commando*** zo ur film birvidik stadunanat embannet e 1985 ha filmazoet gant Mark L. Lester ha produet gant Joel Silver. An aktourien eo Arnold Schwarzenegger er roll pennañ, gant Rae Dawn Chong, Alyssa Milano, Vernon Wells, Bill Duke ha Dan Hedaya. Ar sonerezh a zo bet savet gant James Horner.

*Commando* a oa bet embannet er Stadoù-Unanet d'ar 4 a viz Here 1985, ha degemeret e oa bet mat-tre evit al lodennoù birvidik hag ar fent. Ar film a oa deuet da vezañ unan gant berzh kenwerzhel er box office ha lakaet e oa bet e anv evit ur Saturn Award for Best Special Effects, met kollet en devoa dirak *[[Back to the Future]]*.
## An aktourien

* Arnold Schwarzenegger, ar c'horonal John Matrix
* Rae Dawn Chong, Cindy
* Alyssa Milano, Jenny Matrix
* Dan Hedaya, Jeneral Arius
* Vernon Wells, ar c'haabiten Bennett
* James Olson, ar Major Jeneral Franklin Kirby
* David Patrick Kelly, Sully
* Bill Duke, Cooke
* Drew Snyder, Lawson
* Michael Delano, Forrestal
* Charles Meshack, Henriques
* Carlos Cervantes, Diaz
* Chelsea Field, ar Stewardez
* Bill Paxton, an Ofiser talañ
* Ava Cadellar Vaouez e gwele el leti
* Branscombe Richmond, Vega
James Purdey & Sons

**James Purdey & Sons** zo ur saver armoù-tan chase a-stroñs, bet krouet e 1814 ha diazezet e Londrez (Bro-Saoz). Unan eus pourvezerien armoù ofisiel familh roue ar Rouantelezh-Unanet eo.

## Istor
James Purdey, bet ganet e karter Whitechapel (Londrez) e 1784, a oa mab d'ur gov. Goude bezañ desket seizh vloaz war ar vicher a armeurer ez eas da labourat e 1805 evit Joseph Manton, un armeurer brudet. Tri bloaz war-lerc'h e voe implijet gant Alexander Forsyth, ijiner an emorsoù kentañ evit ar platinennoù-skeiñ.

E 1814 e tigoras e stal dezhañ e-kichen Leicester Square. Asambles gant e vreur, anvet James ivez, ijinañ a reas e 1851 ar garabinenn *express* kentañ, da lavaret un arm chase dezhañ daou ganol rizennet. E 1858 e werzhas an tad ar stal d'e vab. Er memes bloaz e produas an embregerezh e gentañ fuzuilh karget dre he c'hulasenn.

E 1868 e resevas James Purdey mab e *warrant* kentañ a-berzh Albert Edward, priñs Kembre, a zeuas da vezañ roue dindan an anv Edward VII war-lerc'h. Kement-mañ a aotree dezhe gwerzhañ o armoù d'ar familh roueel. E 1877 e teuas James III hag Athol, mibien goshañ James, da ren ar stal asambles gantañ. D'ar poent-se e tapas an embregerezh e anv a-vremañ, *James Purdey & Sons*. C'hwec'h vloaz war-lerc'h, e 1883, dilojañ a rejont d'al lec'h m'emañ ar stal hiziv an deiz, e 57-58 South Audley Street. E dibenn an XIX kantved e voe savet nevezintioù war armoù Purdey evel an draen nemetañ hag an distrinkerioù.

E-pad ar Brezel-bed Kentañ e produas Purdey kouchoù Norman evit mindrailherezioù savet war vourzh ar c'hirri-nij brezel ha lunedennoù evit fuzuilhoù-resisted ar sniperien. 32 vicherour a servijas evel armeurerien er British Army. E 1923 e werzhas an embregerezh e fuzuilh gentañ dezhi kanolioù dreistlakaet, hag e 1931 e produas he fuzuilh gentañ gant ur vorailh, diazezet war ar wikefre Mauser. E-pad an Eil Brezel-bed e savas Purdey moulloù ha gobarioù armoù. Gwastet e voe savadur an embregerezh gant ur vombezadeg alaman e miz Ebrel 1941, met gellet a reas adkregiñ prim gant e obererezhioù. Al *Long Room*, ur saloñs er savadur, a zegemeras Dwight D. Eisenhower hag e skipailh e deroù 1944 pa oant o prientiñ an dilestradeg e Normandi. Er bloavezhioù 1970 e tigoras Purdey lec'hioù produiñ nevez e karter Hammersmith, en ur virout e stal gozh war Audley Street.

## Levrlennadur

*  DALLAS Donald, *James Purdey & Sons Gun and Rifle Makers: Two Hundred Years of Excellence*, Quiller Publishing, 2013, 472 p., ISBN 978-1846891649                                             ‎                                                 

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Vasily

**Vasily** (Василий) a zo un anv-badez rusek tennet eus an henc'hresianek Βασιλεύς, a dalv roue, hag a glot gant *Bazil* e brezhoneg. Vasilisa eo ar stumm gwregel.

Sant Bazil pe Bazil Veur a oa eskob Caesarea en Azia Vihanañ.

## E yezhoù all
* e bulgareg : Vasil (Васил)
* e brezhoneg : Bazil
* e saozneg : Basil
* e galleg : Basile
* e latin hag alamaneg : Basilius

## Tud
* Vasily Poukirev (1832-1890), livour rusian
* Vasily Kandinsky (1866-1944), livour rusian ha damkanour arzoù
* Vasily Grossman (1905-1964), skrivagner ha kazetenner rusian ha soviedat
* Vasily Zaitsev (1915-1991), sniper soviedat 
* Vasily Smyslov (1921-2010), mestrc'hoarier echedoù rusian ha soviedat
* Vasily Aksyonov (1932-2009), skrivagner soviedat ha rusian
* Vasily Ivantchouk (1969), mestrc'hoarier echedoù ukrainat

### Vasilisa
* Vasilisa Melentieva (marvet e 1579), tsarez Rusia

## Sevenadur
* Vasilisa Goant, ur marvailh rus
Forsyth

**Forsyth** a c'hall ober dave da :

## Tud

* Alexander John Forsyth (1768-1843), ministr an Iliz Skos hag ijinour skosat ;
* David Forsyth (1854-1909), c'hoarier echedoù skosat ;
* Frederick Forsyth (1938-2025), kazetenner ha skrivagner saoz ;
* ar c'hlann Forsyth, ur c'hlann skosat.

## Lec'hioù
### Okeania
* Forsyth Island, un enezenn e Queensland (Aostralia)
* Forsyth Island, un enezenn e Tasmania (Aostralia)
* Forsyth Island, un enezenn e Zeland-Nevez
* Lenn Forsyth (Zeland-Nevez)
* Forsyth Bluff (Aostralia)

### Stadoù-Unanet
* Forsyth, ur gêr e Georgia
* Forsyth, ur gêr e Illinois
* Forsyth, ur gêr e Missouri
* Forsyth, ur gêr e Montana
* Forsyth County, ur c'hontelezh e North Carolina
* Forsyth County (Georgia), ur c'hontelezh e Georgia
* Forsyth Township (Michigan)
* Forsyth Street (Manhattan, New York)
* Forsyth Park (Savannah, Georgia)
* Forsyth Peak, menez e Kalifornia

## Traoù all

* USS ''Forsyth'', ur fourgadenn e morlu ar Stadoù-Unanet.
Mohammed Seder

**Mohammed Seder**, bet ganet e 2009, zo ur c'hoarier echedoù palestinian.
Mestr FIDE eo abaoe 2022.
Renk Elo e miz Here 2025:  2 077 *Standard*, 2 023 *Fonnapl* ha 2 143 *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### Tournamant [[Abu Dhabi]] ar Skolioù
Kemer a reas perzh er 31 Tournamant er rummad "Paotred e-dan 15 vloaz", (+ 4, = 2, - 3).
### Kampionad arab
Trec'h e voe e 2017 hag e 2019, hag e 2022 er rummad "Paotred e-dan 14 vloaz" e Baghdad (Irak).
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas ouzh an eil tablezenn e skipailh Palestina e 2024 e Budapest (Hungaria), 3,5/8 (+ 3, = 1, - 4).
### Tournamant ''Fonnapl'' [[Koweit (kêr)|Kêr Koweit]]
E miz Du 2025 e tapas ar seizhhvet plas, 5,5/9.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Base
* E c'hoari e Chess Games
*  E c'hoari e  Chess Com
Skolaj Diwan Liger-Atlantel

**Skolaj Diwan al Liger-Atlantel** a zo ur skolaj krouet e miz Gwengolo 2008.  Ezel eo eus ar rouedad Diwan. E Sant-Ervlan emañ, e-barzh savadur Kreizenn Sevenadurel Yezhoù ha Sevenadur, nepell diouzh kendi bras Erv Breizh. 

Degemeret en deus 54 skolajiad e 2019, ha 74 e 2024.

## Liammoù diavaez
* Blog ar skolaj

## Daveoù
Alexander John Forsyth

**Alexander John Forsyth**, bet ganet d'an 28 a viz Kerzu 1768 e Belhelvie (Aberdeenshire, Skos) ha marvet d'an 11 a viz Even 1843 er memes kêriadenn, a oa ur ministr en Iliz Skos. Ijinañ a reas an emorsoù kentañ hep poultr evit an armoù-tan e deroù an .

## Buhez
Alexander John Forsyth a oa mab d'ur ministr eus Iliz Skos. Un diplom a dapas e King's College Aberdeen e 1786. E 1790 e varvas an tad, ha divizout a reas Alexander kemer e blas evel ministr parrez Belhelvie adalek 1791. Ur chaseour e oa, ha plijout a rae dezhañ arnodiñ ar gimiezh hag ar mekanikerezh en e amzer vak. Dipitet e oa gant platinennoù-kailhastr armoù-chase e vare : o emors poultr du ne lakae ket ar poultr e diabarzh ar c'hanol da darzhañ atav. Trouz, fulennoù ha moged ar wikefre a zesache evezh al loened a-raok ma vije tennet ar boledoù ivez.

E 1805 e ijinas ur sistem emorsiñ nevez : ur voestig dir hag a droe e kulasenn an arm, en ur lezel enni un tamm fulminat merkur Hg(CNO2). Tarzhañ a rae an danvez pa veze skoet gant morzhol an arm, ha lakaat a rae ar gargad poultr du nes da darzhañ war-lerc'h. Mont a reas da Londrez da ziskouez e ijinadenn. Ar *[[Master-General of the Ordnance]]* a roas ul lec'h-labour da Forsyth e Tour Londrez, hag e 1807 e vreouas an ijinour ur wikefre evit azasaat e reizhiad emorsiñ ouzh armoù hiniennel ar mare.

Dañjerus e oa ijinadenn Forsyth, pa c'halle ar c'hementad bras a fulminat enbarzhet er wikefre tarzhañ prim ha gloazañ an tenner. Ar *Master-General of the Ordnance* nevez anvet e 1807 a zilezas Forsyth, a gasas ar bloavezhioù war-lerc'h o werzhañ armoù-chase savet gantañ. Prosezioù e-leizh a reas da ijinourien all hag a glaske gwellaat pe eilañ e ijinadenn, a oa breouet betek 1821.

E 1822 e voe ijinet kapsulennoù bihan da enbarzhiñ ar fulminat merkur gant ar Saoz Joshua Shaw (1776–1860). Suroc'h e oa ar sistem-se. Hini Forsyth a voe dilezet, met digoret en doa klaz d'ar c'hartouchennoù modern memestra.

## Notennoù ha daveennoù
Tirlu Roueel Italia

**Tirlu Roueel Italia** (italianeg: Regio Esercito, berraet en **RE**) e oa tirlu Rouantelezh Italia ; savet e oa bet goude embannadur Rouantelezh Italia. E-kerzh an XIXvet kantved, e oa kroget unvanidigezh Italia, hag e 1861 Manfredo Fanti en doa sinet un dekred da grouiñ Tirlu Div Sikilia. An tirlu nevez-savet a oa karget da zifenn ar gounidoù tiriadel a-enep ar reizhwiriegourien eus su Italia, hag a oa chomet leal da  Francesco II an Div Sikilia. Arme an Div Sikilia a oa o stourm ivez er pezh a vez gwelet hiziv-an-deiz, gant an istorourien, evel ur brezel diabarzh a-enep guerrilla torfedourien ha Bourbonisted, evel Michelina Di Cesare, hag a-enep al luioù Stad e-kerzh kendalc'hidigezh brezel an unvanidigezh. Goude kouezhadenn ar vonarkiezh e 1946, an tirlu a oa bet kemmet e anv evit dont da vezañ tirlu Italia (Esercito Italiano) a-vremañ.
## Pennadoù kar
*Tirlu Italia
* *[[Corpo Aeronautico Militare]]*
*Listenn dafar tirlu Italia e-kerzh an Eil brezel-bed
* *[[Regia Marina]]*
* *[[Regia Aeronautica]]*
*Milizia Volontaria per la Sicurezza Nazionale
*Esercito Nazionale Repubblicano
Taqwa Hamouri

**Taqwa Amouri**, bet ganet e  2006, zo ur c'hoarierez echedoù palestinian.
Woman Candidate Master (WCM) eo abaoe 2022.
Renk Elo e miz Here 2025: 1 808 *Standard*, 1 719 *Fonnapl* ha 1 1749 *Luc'hedenn*    .
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù echedoù (Maouezi)]]
C'hoari a reas e skipailh Palestina e 2024 e Budapest (Hungaria), 5/10 (+ 5, = 0, - 5). Ar skipailh a erruas re ziwezhat evit gellet kemer perzh er rodenn gentañ
.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
Aktour mouezh

**Mouezhiañ** a vez graet eus al labour ma vez roet mouezhioù da dudennoù hag a weler e tresadennoù-bev, e filmoù, stiradoù, faltaziadennoù radio, c'hoarioù video ha kement zo. 
Ar filmoù savet e yezhoù estren a c'haller reiñ dezho ivez "mouezhioù" en ur yezh all ; advouezhiañ a vez graet eus al labour-se. 

An dud hag a ra ar vicher-se a vez graet **aktour mouezh** anezho. Skouerioù tachennoù lec'h ma vez implijet aktourien mouezh zo er sinema bevaat, kement tudenn a vez klevet met ket gwelet ouzh ar skramm, avouezhiañ un oberenn (film, tresadenn-vev, abadenn skinwel, c'hoarioù video, diellfilmoù, bruderezhioù, aodiolevrioù...

## Notennoù
Spont erotek

**Spont erotek**, pe **erotegezh zu**, a vez graet eus ur rummad oberennoù faltaziek ma vez kemmesket an erotegezh (skeudennoù, darvoudoù) gant lodennoù spont pe skrij en istor gant ur pal birvilh seksel. An erotegezh zu a vez kavet an aliesañ el lennegezh, er filmoù ha c'hoarioù video.
## Daveennoù