open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1080

*Diwar-benn bloavezh *'1080*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh

#### Breizh-Veur
* 14 a viz Mae : lazhet eo Gwilherm Walcher, eskob Durham, gant emsavidi eus Northumbria. Kas a ra ar roue Gwilherm (an Alouber) un ergerzhadenn gastizañ, e hanter-vreur Odon Bayeux en he fenn, da beoc'haat Northumbria.
* diskar-amzer : kaset eo Roparzh Curthose, ur mab da Wilherm , da aloubiñ Bro-Skos. Mont a ra betek Falkirk, forsañ a ra ar roue Malcolm III da skoulmañ un emglev ha sevel a ra mogerioù-kreñv e Newcastle.
 
#### Rouantelezh Danmark
* 17 a viz Ebrel : marv ar roue Harald Hen. Knut IV ar Sant a ya da roue war e lerc'h.

#### Impalaer Roman Santel
* 27 a viz Genver : Emgann Flarchheim : an impalaer roman santel Herri IV zo trec'h war nerzhioù Rudolf Rheinfelden, dug Swabia, e-kichen Flarchheim.
* 7 a viz Meurzh : Konklav Roma : eskumunuged eo Herri IV gant ar pab Gregor VII, hag anavezet eo Rudolf Swabia en e lec'h gantañ.
* 25 a viz Even : dilennet eo Klemañs III da enep-pab gant senez Brixen gant harp an impalaer.
* 14 a viz Here : Emgann Hohenmölsen : Rudolf Rheinfelden zo trec'h war nerzhioù an impalaer Herri IV war lez ar stêr Elster. Mervel a ra an deiz goude diwar e c'houlioù e Merseburg.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ
* brezeliñ a ra Shen Kuo, skiantour ha den a stad sinaat, evit en em zifenn a-enep Tangouted rannvro Xia ar C'hornôg. Dont a ra a-benn da zifenn an hent da Yanzhou (proviñs Shaanxi).

### Afrika
* aloubet eo Tanger, Badis ha Honain gant an emir almoravidat Yousouf ben Tachfin.

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
### Relijionoù
* sened-iliz Burgos : lakaet eo e pleustr en Iliz Katolik al liderezh latin e lec'h al lid spagnol gant Alfoñs VI, roue Leon ha Kastilha.
### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1080|Ganedigezhioù 1080]]

## [[:Rummad:Marvioù 1080|Marvioù 1080]]

## Notennoù ha daveoù
Moroz

Ar **Moroz** zo ur stêr eus arvor Kerne-Izel. Emañ hec'h eienenn e Mêlwenn e-tal Kadol. Redek a ra war-zu ar c'hreisteiz betek Konk-Kerne, hag en em deurel a ra er Mor Atlantel.

Brav eo pourmen war droad pe war varc'h-houarn a-hed ar riblennoù, gwez e-leizh a bep tu, war-dro Mêlwenn, Konk-Kerne, Beuzeg-Konk pe Lanrieg.
## Adstêrioù
* Stival 
* Val 
* Garlodig
Plataforma per la Unitat d'Acció

Ar **Plataforma per la Unitat d'Acció** ("Kensavenn evit an Ober Unvan") a oa ul luskad disrannour katalanek krouet e 1995 gant tud eus meur a oazadur hag ez-izili eus AUP hag a save e-enep an tostadur etre an AUP hag ERC ha tud all o tont eus Catalunya Lliure ("Katalonia Dieub"). 

Mont kalz war gresk e reas er bloavezhioù da c'houde dre sevel aozazurioù lec'hel ma stourme enne tud yaouank dreist-holl war tachenn sokial evel an aloubiñ tiez na chome den ebet enne. Poeuezet e veze kalz war ar fed ma rank kas war-raok ar stourm a-wel d'an holl er straedoù ha dre ma veze kriz a-walc'h o doiareoù ober e oa bet kaset d'an toull-bac'h meur a ezel. 

E 2000 e tivizas an aozadur e oa ret kemmañ an doare-ober diazezet war ar fed ma talveze dreist-holl da genurzhiañ meur a aozadur bihan lec'hel evit dont da vezañ un aozadur solutoc'h ha stabiloc'h. En em divodañ a reas neuze ha krouet e oa bet war e lerc'h dissolent-se per Endavant ("War-raok").
Partit Socialista d'Alliberament Nacional

El **Partit Socialista d'Alliberament Nacional (PSAN)** ("Strollad Sokialour evit an Dieubidigezh Vroadel") a oa ur strollad disrannour katalan awenet gant tezennoù ar gomunouriezh.

Krouet e oa bet e 1968 diwar ur strolladig tud em em disrannet diouzh tu-kleiz Talbenn Broadel Katalonia ''Front Nacional de Catalunya'' evit sevel ur strollad disrannour dispac'hel hervez tezennoù ar varksouriezh-leninouriezh.

Er penn-kentañ e oa bet staliet e Kumuniezh Emren Katalonia da nemetken gentañ, met da c'houde en em stalias ivez e Katalonia an Norzh (miz Gwengolo 1971), e Valencia (miz Mezheven 1974) hag en Inizi Balear (miz C'hwevrer 1976). 

E miz Meurzh 1973 ec'h eas kuit tud eus ar rann pellañ ha krouet gante PSAN-provisional e 1974.

E 1976 e tisklêrias ez-ofisiel e oa deuet da vezañ ur strollad komunour, aozet hervez al leninouriezh rik.

E 1977 ec'h eas kuit ar rann vroadelour-marskour kerreizh.

Da geñver mouezhiadegoù ar Stad e 1979 e oa bet savet ul listenn unvan a-gevret gant ur re dud distrollad ha gant Bloc Català de Treballadors (BCT, "Bloc'had labouerion Katalonia"), e framm el Bloc d'Esquerra d'Alliberament Nacional (BEAN, "Bloc'had an Tu-Kleiz evit an Dishualded Broadel").

Kuitaat a reas kengevredad BEAN e 1980 hag en em disrannas a reas ar strollad adarre o vont kuit meur a hini eus an izili disrannet-se da grouiñ Nacionalistes d'Esquerra ("Broadelourion an Tu-kleiz") ha Entesa Nacionalista ("Kenemglev Broadelour") ha da c'houde oc'h en em ezelañ ouzh Esquerra Republicana de Catalunya ("Tu-kleiz Republikan Katalonia"). 

E 1983 e teuas ar PSAN da vezañ e penn eus ar Moviment de Defensa de la Terra (MDT, "Luskad evit Difenn an Tir") krouet e 1984 p'en em unanas gant Independentistes dels Països Catalans (IPC, "Disrannourion ar Broioù Katalanek), savet d'o zro diwar ar PSAN-Provisional.

E miz Kerzu 1987 en em unanas Yaouankizoù ar PSAN gant Joves del Front Patriòtic Català ("Yaouankizoù Talbenn Brogarour Katalonia") ha diwar an emglev-se e oa bet krouet ar Maulets e 1988. 

E miz Ebrel 1989 Terra Lliure ("Tir Dieub") a ginnigas ul listenn unvan da geñver mouezhiadegoù Europa anvet Catalunya Lliure ("Katalonia Dieub") ha sevel a reas a-du gant al listenn-se ar PSAN, ar MDT hag ar Maulets.

En em divodañ a reas ar Moviment de Defensa de la Terra e miz Eost 1989 evit reiñ plas da g-Catalunya Lliure. Kenderc'hel a reas ar PSAN da ren war an aozadur-se betek diwezh 1996.

Embann a rae ar gelaouenn *Lluita* ("Stourm").

E 2015, hag adarre e 2016, en doa embannet ar PSAN e lakae fin d'e obererezh evel strollad politikel

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar strollad
* 'Blog del PSAN'
Entesa dels Nacionalistes d'Esquerra

**L'Entesa dels Nacionalistes d'Esquerra** (ENE) ("Kenemglev Broadelourion an Tu-kleiz") a oa ur strollad broadelour katalanek eus an tu-kleiz bet krouet e 1985 dreist-holl gant izili eus Nacionalistes d'Esquerra ("Broadelourion an Tu-kleiz"), rannoù zo eus Esquerra Republicana de Catalunya (ERC, "Tu-kleiz Republikan Katalonia") ha tud all.

En em ginnig a reas a-greved gant ar Partit Socialista Unificat de Catalunya (PSUC, "Strollad Sokialour Unvan Katalonia") ha Partit dels Comunistes de Catalunya (PCC, "Strollad Koumourion Katalonia") evit dilennadegoù Stad Spagn e 1986 gant al listenn unvan anvet *Unió de l'Esquerra Catalana* ("Unvaniezh Tu-kleiz Katalonia"). Diwar an c'henemglev dilennadegel-se e savas da c'houde ar c'hevread strolladoù Iniciativa per Catalunya e miz C'hwevrer 1987. 

Er bloavezioù 1987 ha 1989 e savas ul listenn e Katalonia da geñver mouezhiadegoù Europa e framm ar c'hengevredad stadel "Esquerra dels Pobles" ("Tu-kleiz ar Pobloù") gant Euskadiko Eskerra en e benn met ne oa ket bet tizhet gantañ un disoc'h dereat.

Evel ur strollad enbarzhiet e d'Iniciativa per Catalunya e kasas ENE un dileuriad da Barlamant Katalonia, Magda Oranich, met kemmañ a reas war-lerc'h pa deuas da vezañ ezel eus Convergència Democràtica de Catalunya ("Kengerc'h Demokratel Katalonia"), hag un dileuriad all, Joan Armet, da Barlamant Spagn.

Adalek 1986 e krogas da vont kuit meur a ezel evit en em ezelañ ouzh ERC, en o zouez Carod-Rovira.

N'eo ket bet divodet ar strollad ez-ofisiel hag sañset e kndalc'hfe da vezañ unan eus ar strolladoù e-barzh ar c'hevread strolladoù Iniciativa per Catalunya Verds.
Moviment d'Esquerra Nacionalista

Ar **Moviment d'Esquerra Nacionalista** ("Luskad an Tu-Kleiz Broadelour") a oa ur strollad disrannour katalanek en em disrannet diouzh Nacionalistes d'Esquerra ("Broadelourion an Tu-kleiz) rak sevel a reas a-enep d'ar fed ma vije enteuzet ar strollad-se e Entesa dels Nacionalistes d'Esquerra. 

En em divodañ a reas nebeud bloavezhioù war-lerc'h.
Ankalited

An **Ankalited** (**Ancalites** hervez Kaezar) a oa ur bobl vrezhon a oa o chom en-dro d'ar stêr Tavoez. Ar meneg nemetañ anezho zo bet graet gant ar jeneral roman en e levr "De Bello Gallico" (Brezel Galia)https://web.archive.org/web/20070928014249/http://www.romansonline.com/Src_Frame.asp?DocID=Dbg_Bk05_21. 

Ur roud bennak a vefe anezho en a,v Henley, Oxfordshire, met prouenn ebet hervez an hendraourien. Hervez E. Ekwall ha A.D. Mills, Henley a zeu eus hen-saozneg *hea-leah*, tro-rein *hean-lea(ge)* = frankizenn / digoadenn veur. 

## etimologiezh
Hervez Meven Mordiern, "Ankaletti" a dalveze "ar re laosk", ul lesanv dismegansus. Anv a ra Dottin, eus ar rakger-se en e levr.

Hervez Rivet & Smith (diwar Holder), *An-calites*, gant ur rakger pouezañ *an-, a dalvezfe ar re zo kalet da vat, ar c'hontrol rik diouzh displegadenn M. Meven.

## Aloubadeg hag emzaskor
E 54 e voe aloubet Enez Vreizhevit an eil gwezh gant Julius Caesar. Un taol-kaer, a-hervez, nemet n'eas ket pelloc'h eget tro-war-droioù pellañ Londrez, ha ne blegas ket ar vroidi d'al lezenn roman. Deuet e oa ar Romaned war zigarez reiñ o harp d'ar roue Mandubracius, eus pobl an Drinovanted a oa bet distroadet gant *Cassivellaunus*. *Cassivellaunus*, pe Cassivellaunos eus pobl ar gatuvellauni a oa enebour bras ar Romaned, ha prest d'ober brezel dezho. 

## Levrlennadur
* Georges Dottin : *La langue gauloise. Grammaire, textes et glossaire*. 1920. Adembannet gant Slatkine Reprints. Geneva. 1980
* Eilert Ekwall : *The Concise Oxford Dictionary of English Place-Names*. Clarendon Press. Oxford. 1936 ... 1980
* Meven Mordiern : *Notennou diwar-benn ar Gelted Koz. O istor hag o sevenadur.* Skridoù Breizh. 1944
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
* A.D. Mills : *Oxford Dictionary of British Place Names*. Oxford University Press. 1991 ... 2003
* 

## Notennoù
Eon

**Eon** zo 
* danvez gwenn a sav war an dour, heñvel ouzh glaour;
* anv ur stêr a Vreizh, an Eon
* un anv den: anaout a reer Eon de l'Estoile, ar marc'heg d'Eon
* ur prantad amzer, e douarouriezh ( eon).
Maer

Ur **maer** pe ur **vaerez** zo un den hag a ren korf ur gouarnamant lec'hel evel ur gêr. 

### Anvioù
*Maire* eo er Stad C'hall, *Bourgmestre* e Belgia, *[[alcalde]]* er Stad spagnol, *Mayor* er Rouantelezh Unanet, *Bürgermeister* en Alamagn, h.a. 

### E Bro C'hall
Ur maer zo e pep kumun, hervez al lezenn, dilennet gant ar c'huzul-kêr. Gant ar maer emañ ar galloud seveniñ er gumun. Kemmet eo bet an doareoù d'e zilenn pe d'e envel a-hed an amzerioù, evel an doare da envel ar guzulierien, a gemm o niver hervez pegement a dud zo enni. 

Bep 6 vloaz e vez anvet ar maer war-lerc'h un dilennadeg da envel ur c'huzul-kêr nevez. Dilennet e vez ar maer gant ar c'huzul-kêr (dre vras penn-listenn al listenn bet gounezet ganti an dilennadegoù).

Personel eo galloud ar maer: galloud a ra reiñ e zilez, bezañ torret eus e garg, ha neuze e vez anvet unan all gant ar guzulierien. N'eus nemet ma vez re a guzulierien o reiñ o dilez eo e vez ret ober un dilennadeg all. 

## Gwelet ivez
* kuzul-kêr

## Liammoù diavaez
*  Bro C'hall : Légifrance.gouv.fr
*  Bro C'hall : Droit.org

## Notennoù
Helle (merc'h Athamas)

**Helle**, pe **Hellê** ( Ἕλλη e henc'hresianeg), pe **Athamantis** (Ἀθαμαντίς), zo un anv hag a gaver e penn-kentañ mojenn an Argonaoted. Merc'h e oa da Athamas ha da Nefele. Heskinet e oa, evel he breur gevell Friksos, gant o lezvamm Ino a vage kasoni outo.

## Gwidreoù
Evit kaout an dizober eus ar vugale ec'h ijinas un taol-gwidre.
Deviñ a reas ar greun a oa da vezañ hadet. Klemm a reas ar bobl, spontet gant an naonegezh war wel. Evit gouzout petra ober ez eas un darn da gaout un orakl. Ino o lakas da gontañ gevier ha da gontañ e oa ret aberzhiñ Friksos evit habaskaat an doueed kounnaret.

Neuze e teuas Krisomalos — ar maout askellek e groc'hen aour a nije dre an aer — d'o c'haout, kaset ma oa gant Hermes. Tec'hel a reas **Helle** gant Friksos war gein al loen. 

Siwazh ! kouezhañ a reas ar plac'h er mor, er strizh-mor a anver Hellespontos abaoe, ma voe beuzet. He breur avat a nijas betek Kolkida.

Hervez Valerius Flaccus e oa deuet da vout un doueez diwallerez ar vartoloded.

## Pennadoù kar
* Ar Maoutken aour.
Friksos

**Friksos** (Φρίξος, *Phrixos*, latinekaet e *Phrixus*) a oa mab da Atamas, roue Tebai, ha da Nefele, ha breur gevell Helle. Heskinet ma oa gant e lezvamm Ino, e tec'has an daou vugel war gein ar maout askellek C'hrisomallos da vro gKolc'his. Kouezhañ a reas e c'hoar Helle er mor ha beuziñ. 

Yac'h ha dibistig avat e oa ar breur pan erruas e Kolc'his, ha degemeret mat e voe gant ar roue Aietes a roas dezhañ e verc'h C'halkiope da bried. En eskemm e roas kroc'hen aour ar maout d'e dad-kaer, a istribilhas e brof kaer en ur wezenn. 

Meur a vugel o doe an daou bried, en o zouez Argos, a voe unan eus an Argonaoted.
Gorread

Ar **gorread** a zo muzul ur c'horreenn bennak.

Ar metr karrez (m²) eo muzul diazez ar gorread e sistem etrebroadel an unanennoù (SI).

;Muzulioù boutinañ
* ar (100 m²)
* devezh-arat (war-dro 50 ar, da lavaret eo 5 000 m², unanenn nann SI)
* hektar (1 ha = 10 000 m²)
* kilometr karrez (1 km² = 100 ha = 1 000 000 m²)
Nefele

**Nefele** (henc'hresianeg : Νεφέλη *Nephélê*, eus νέφος *néphos*, "koumoulenn") a oa ur goabrenn krouet gant Zeus, hervez skeudenn Hera, evit touellañ Iksion.

Dimeziñ a reas-hi gant Athamas, ha daou c'hevell o doe, Helle ha Friksos.

Diwezhatoc'h e timezas Athamas gant ur briñsez anvet Ino. Kaset ar goabrenn da redek an oabl, ha ret dezhi kuitaat he bugale. Met bevañ a rae en anken o soñjal e vije lazhet Friksos gant Ino evit lakaat he mab da ren goude an tad.

Pa welas edo Ino o vont da lazhañ an daou vugel e c'houlennas Nefele skoazell digant an doueed. Hermes a gasas dezhi ar maout C'hrysomallos a nijas d'o saveteiñ.
Nam Theun 2

**Nam Theun 2** zo ur stankell dourdredan emeur o sevel e Laos. 

E 2009 e vo prest. 1070 megawatt a vo produet gant NT2.

A-drugarez d'ar stankell-mañ e teuio 25% eus gounidoù ar Stad pa vo gwerzhet ar braz eus an tredan produet da d-Thailand.

Skoazellet kalz eo bet ar raktres gant Bank ar Bed.
Maulets

**Maulets** a zo un aozadur broadelour evit yaouankizoù Katalonia hag a stourm evit dishualded hag unvaniezh ar Broioù Katalanek hep renkadoù sokial hag hep gwallziforc'hioù etre ar wazed hag ar maouezed hag en ur zoujañ d'an endro. Klask a ra unvaniezh holl aozadurioù disrannour eus an tu-kleiz. 

Krouet e oa bet e 1988 ha buan-tre e teuas da vezañ rann yaouankizoù ar MDT-PSAN hag e 1989 e teuas da vezañ rann yaouankizoù Catalunya Lliure. 

Goude ur prantad tabut diabarzh etre daou raktres strategel Unitat Popular ("Unvaniezh ar Bobl") ha Front Patriòtic ("Talbenn Brogarour"), e 1995 e kemeras perzh meur a ezel eus ar Maulates e krouidigezh ar Plataforma per la Unitat d'Acció ("Kensavenn evit an Ober Unvan"). E 1998 en em deuzas gant Maulets Joventuts Independentistes Revolucionàries (JIR, "Yaouankizoù Disrannour Dispac'hel"), liammet ouzh an MDT-IPC ha diwar an unvaniezh-se e oa bet kemmet an anv ha dont da vezañ *Maulets, el jovent independentista revolucionari*.

Staliet emañ Maulets en un tregont bennak eus rannbarzhoù (*comarques*) ar Broioù Katalanek a-bezh.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar Maulets
Front Nacional de Catalunya

Ar **Front Nacional de Catalunya** ("Talbenn Broadel Katalonia") a oa ur strollad broadelour krouet e Pariz e 1940 gant Katalaniz en harlu, en o zouez izili eus Nosaltres Sols! hag ar FENEC. 

Er penn-kentañ e krede da izili ar strollad e teuje armeoù broioù ar gevredidi da sikour Katalonia a-benn diskar gouarnamant Franco. 

Ur rann vilourel en doa an talbenn gant Jaume Martínez Vendrell en he fenn hag a dalveze, hervez an talbenn, da arme Katalonia o stourm a-enep an alouberion. 

War-lerc'h e savas a-du meur a ezel eus an Talbenn gant strolladoù all hag a groge da zont war-wel, dreist-holl Arme Pobl Katalonia (''Exèrcit Popular Català'' pe ''EPOCA'' ha Talbenn evit Dieubidigezh Katalonia (''FAC'') bet levezonet gant ar varskouriezh-leninouriezh.

E 1968 en em zisrannas ur strolladig tud ha krouet gante da heul unan eus ar rannoù a ziazezas PSAN. Sevel a reas Talbenn Broadel Katalonia a-du gant FAC met en em zivodañ a reas ez-ofisiel e 1982.

### Liammoù diavaez
* El Front Nacional de Catalunya (1939-1977)
Frizeg (disheñvelout)

* evit hollad ar **yezhoù frizek**, sellit amañ
* evit **frizeg ar c'hornôg**, komzet en Izelvroioù bremañ, sellit amañ 
* evit **frizeg ar reter**, komzet e Saterland, e Saks Izel, sellit amañ
* evit **frizeg an norzh**, komzet e Schleswig-Holstein, sellit amañ
Linenn (geometriezh)

Ul lun a zo ul linenn, da lavaret eo un teskad poentoù.

Er c'heometriezh euklidian n'eus nemet ul linenn a dremen dre daou boent. 

En un egor a vent 2, div linenn ne c'hellont bezañ pe kenstur pe kenskej. Kenskejadur div linenn genskej a zo ur poent, hag ur poent nemetken. 

En un egor a vent 3, div linenn ne c’hellont bezañ na kenstur na kenskej. E saozneg e vez implijet ar ger *skew*, ar pezh a zo kevatal gant ar brezhoneg "skizh".
* atalad ul linenn en un egor a vent 2

: y = mx + b \,
gant:
: *m* 
: *b* 
: *x* 

* atalad ul linenn en un egor a vent 3

: x = x_0 + at \,
: y = y_0 + bt \,
: z = z_0 + ct \,
902

*Diwar-benn bloavezh *'902*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 902|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 902]]*

## [[:Rummad:Marvioù 902|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 902]]*
__NOTOC__
Iksion

**Iksion** (Ἰξίων *Ixiôn* e henc'hresianeg) a oa ul Lapit ha roue Thessalia. Hervez Aesc'hulos e oa mab da Antion ha Perimele, merc'h Amythaon ; mab da Leonteüs e oa hervez Caius Julius Hyginus, pe da Flegyas hervez Euripides.

## Mojenn
Goulenn a eure Dia, merc'h Deioneüs, da bried. D'an tad e prometas madoù a-leizh. Goude an eured avat ne zalc'has ket d'e c'her. Hag an tad-kaer da virout kezeg ar mab-kaer. Goulenn a reas Iksion neuze digant e dad-kaer dont da gerc'hat e brofoù e-unan. Pa erruas an den kozh e voe taolet en ur puñs leun a dan. 

Kasoni outañ a savas en holl zoueed neuze. Zeus en devoe un tamm truez outañ. Puraat a reas an den, e zegemeras en Olympos. Hag Iksion ha klask fred gant Hera. Eben a yeas da gontañ d'he gwaz. Ha Zeus da aozañ ur goabrenn, Nefele, hañval-bev ouzh Hera. Hag Iksion d'he briata. Taolet e voe neuze gant Zeus en Tartaros, ha staget gant Hermes ouzh ur rod tan a droe diziwezh.

## Bugale
Eus Iksion ha Nefele e voe ganet an dud-varc'h, pe war-eeun, pe dre hanterouriezh Kentauros, mab da Iksion a embaras gant kezeg Magnesia. Ur mab en doa bet ivez, Peirithoos, digant e wreg Dia.
Lapited

Al **Lapited** pe **Lafited** (Λαπίθαι / *Lapíthai* e henc'hresianeg) a oa ur meuriad en Hellaz, e hanternoz Thessalia. Peirithoos, mab da Iksion, lezvreur d'an dud-varc'h, a oa o roue. Nac'h a eure reiñ o lod eus o herezh d'an dud-varc'h, ha brezel a voe etreze. 

Dont a raje o anv eus Lapithes, a oa mab da Apollon.

## Skridoù orin
* Ovidius, *[[Metamorfozoù]]*.

*Kaoz zo eus emgann an dud-varc'h en ur sonedenn gant ar barzh gallek José María de Heredia (1842 &ndash; 1905) a gaver en e levr *Les Trophées* https://web.archive.org/web/20090315200548/http://poesie.webnet.fr/poemes/France/heredia/12.html.
Blaise Pascal

**Blaise Pascal**, (19 a viz Mezheven 1623 e Clermont, 19 a viz Eost 1662 e Pariz) a oa matematikour, fizikour ha prederour gall.

Bugel abred, skoliet eo gant e dad. Kentañ labourioù Pascal a zo diwar-benn skiantoù an natur hag ar skiantoù pleustrek. Kendaoliñ a ra da studioù an heverennoù ha sklaeraat a ra meiziadoù ar gwask hag ar goullo o ledannañ labour Torricelli. Skrivet en deus testennoù a-bouez diwar-benn an hentenn skinatel.

## Oberennoù pennañ
* *[[Essai pour les coniques]]* (1640)
* *[[Expériences nouvelles touchant le vide]]* (1647)
* *[[Récit de la grande expérience de l'équilibre des liqueurs]]* (1648)
* *[[Traité du triangle arithmétique]]* (1654)
* *[[Les Provinciales]]* (Lizhiri 1656-1657)
* *[[Élément de géométrie]]* (1657)
* *[[De l'Esprit géométrique et de l'Art de persuader]]* (1657)
* *[[Traité de la roulette|Histoire de la roulette]]* (1658)
* *[[L'Art de persuader|L’Art de persuader]]* (1660)
* *[[Pensées]]* (1669, embannet goude e varv)
* *[[Abrégé de la vie de Jésus-Christ]]* (testenn kavet e 1840, embannet e 1846)
* *[[Prière pour demander à Dieu le bon usage des maladies]]*
* *[[Comparaison des chrétiens des premiers temps avec ceux d’aujourd’hui]]*
* *[[Trois discours sur la condition des grands]]*, lakaet dre skrid goude marv Pascal gant Pierre Nicole. Troet e brezhoneg (*Teir frezegenn a-zivout aoz ar re Vras*) gant Gwendal Piégais, embannet e Nidiad 18, Ebrel 2014.
Aiolos

**Aiolos** zo anv daou zen hag un doue e gwengelouriezh Hellaz. Αἴολος / *Aíolos* eo e henc'hresianeg (lakaet da *Éole* e galleg).

Anaout a reer :
*an doue **Aiolos** eo an hini brudetañ, a oa doue an Avelioù. Sellout ouzh Aiolos (doue).
***Aiolos**, mab da Hellen ha d'an nimfenn Orseis, hag o doe bugale e-leizh, met n'anaver nemet pevar anezho Sisyphos, Athamas, Krete ha Salmone. 
*un **Aiolos** all a oa mab-bihan da Hellen.
Stankted ar boblañs

Stankter ar boblañs a c'hell bezañ implijet evit jediñ n'eus forzh peseurt tra fetis. Implijet e vez dreist-holl avat evit ar boudoù bev. Stankter ar boblañs a vez roet dre vras hervez an niver a draoù pe a voudoù dre unander gorread.

## Penaos termeniñ stankter ur boblañs ?
Stankter ur boblañs eo an niver a dud dre km². Da lavaret eo puilhentez bezañs an dud war un tiriad bennak. Tu zo komz eus ar stankted evit abegoù all. Da skouer e bed ar gêraozouriezh e vez komzet eus stankted al lojeizoù dre devezh arat.
Velvary

**Velvary** zo ur gêrig e Tchekia, e rannvro Kreiz Bohemia. E 2009 e oa 2 932 annezad enni.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Ledred

Al **ledred,** pe **ledenn,** a zo un dalvoudegezh kognel eus lec'hiadur Norzh-Su ur poent war an Douar pe ur blanedenn all, en Norzh pe er Su d'ar C'heheder.

Muzuliet e vez kogn al ledred eus 0° er C'heheder betek 90° e pep penn-ahel, e derezioù, munutennoù hag eilennoù, heuliet gant ar roud N war-du pennahel an Norzh pe S war-du pennahel ar Su — arabat eo arouezhiañ ar Su gant al lizherenn K, a zo Kornôg pa gomzer eus hedredoù.

Da skouer : 47° 13′ 05″ N eo ledred Naoned ; war-dro an hevelep ledred, 47°, emañ Kebek er C'hornôg, Budapest hag Ulaanbaatar er Reter.

## Ledredoù ispisial
* Kelc'h Arktika: (66°33' Norzh)
* trovan ar C'hrank: (23°27' Norzh)
* trovan ar C'havr: (23°27' Su)
* Kelc'h Antarktika: (66°33' Su)

## Gwelet ivez
* Hedred
Argo

**Argo** (Αργώ / *Argố* e henc'hresianeg) e oa anv al lestr mojennel ma'z eas warnañ an haroz Iason hag an Argonaoted (ar Voraerien) adal kêr Iolkos e Henc'hres da gerc'hat ar Maoutken aour war ribl ar Mor Du. 

Diwar-benn ar vojenn-se n'eus ket gwelloc'h skrid eget hini Apollonios Rodez, an *Argonautiká*.

Savet e voe *Argo*, hervez ar mojennoù, pe gant an *argaonaot* Argos, mab da Arestor, pe gant Argos, mab da Friksos, a roas e anv d'al lestr. Gallout a rae al lestr *Argo* komz ha diskuliañ an amzer da zont, rak graet e oa e prenn derv Dodona anavezet evit diouganiñ dre hiboud o brankoù.

Gwarezet e oa al lestr hag ar voraerien gant an doueez Hera, a oa he skeudenn ouzh staon al lestr.

## Stered
Ur pikol steredeg a voe anvet Lestr Argo en Henamzer war-lerc'h lestr mojennel Iason, kent bezañ rannet e teir steredeg vihanoc'h : ar Gouelioù, an Aros hag ar Garenn.
Lestr Argo, pe *Argo Navis* hervez hec'h anv latin, eo ar steredeg nemeti a gement a zo bet adanvet.

## Liammoù diavaez
*  Gres : Argo, mojenn ul lestr a varv da vev.
Apollonios Rodos

**Apollonios** Rodos, anavezet ivez evel **Apollonius Rhodius** e latin hag Ἀπολλώνιος Ῥόδιος (*Apollōnios Rhodios*) e henc'hresianeg, a oa ur barzh eus an III-vet kantved kent JK.

Anavezet eo evel rener levraoueg kêr Alexandria, hag oberour ar varzhoneg *[[Argonautica]]*, diwar-benn an Argonaoted, harozed mojenn ar Maoutken aour.

Ne oa ket eus Rodos, un Hellen a Egipt e oa. Met mont a reas di da vevañ e dibenn e vuhez.

### Da lenn e saozneg
* Beye, C.R. 1993, *Ancient Epic Poetry: Homer, Apollonius, Virgil*, 2nd ed. (Ithaca) ISBN 0-86516-607-2
* Clare, R.J. 2002, *The Path of the Argo: Language, Imagery and Narrative in the Argonautica of Apollonius Rhodius* (Cambridge) ISBN 0-521-81036-1
* Harder, M.A., and M. Cuypers (edd.) 2005, *Beginning from Apollo: Studies in Apollonius Rhodius and the Argonautic Tradition* (Leuven) ISBN 90-429-1629-X
* Hunter, R.L. 1993, *The Argonautica of Apollonius: Literary Studies* (Cambridge) ISBN 0-521-41372-9
* Nelis, D.P. 2001, *Vergil's Aeneid and the Argonautica of Apollonius Rhodius* (Leeds) ISBN 0-905205-97-9

### Liammoù diavaez
* 
* *A Hellenistic Bibliography*, with exhaustive bibliographies on Apollonius: 1496-2005, 1496-2005 excluding reviews, 2001-2005, editions etc.
927

*Diwar-benn bloavezh *'927*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 927|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 927]]*

## [[:Rummad:Marvioù 927|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 927]]*
__NOTOC__
2008

*Diwar-benn bloavezh *'2008** an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.
:''Sellit ivez ouzh [[2008 e Breizh]].''

== Deiziadurioù all ==
Klotañ a raio bloavezh 2008 an [[deiziadur gregorian]] gant ar bloavezhioù-mañ :
* [[Deiziadur hebraek]] : 5768 / 5769 (ar 1 a viz Tishri 5769 a vo d'an 30 a viz Gwengoo 2008)
* [[Deiziadur muzulman]] : 1428 / 1429 / 1430 (ar 1 a viz Mouharram 1429 a vo d'an 10 a viz Genver 2008 hag ar 1 a viz Mouharram 1430 d'an 29 a viz Kerzu 2009)
* [[Deiziadur pers]] : 1386 / 1387 (ar 1 a viz Farvardin 1387 a vo d'an 20 a viz Meurzh 2008)
* [[Deiziadur sayana]] : 
* [[Deiz juluan|Devezhioù juluan]] : 
* [[Bloaz nevez sinaat]] : d'ar [[7 C'hwevrer|7 a viz C'hwevrer]], deroù bloavezh ar [[Razh]]


== Darvoudoù ==
**Dre ar munud:** [[Genver 2008]] - [[C’hwevrer 2008]] - [[Meurzh 2008]] - [[Ebrel 2008]] - [[Mae 2008]] - [[Mezheven 2008]] - [[Gouere 2008]] - [[Eost 2008]] - [[Gwengolo 2008]] - [[Here 2008]] - [[Du 2008]] - [[Kerzu 2008]]


=== Genver ===

=== C'hwevrer ===

=== Meurzh ===
* 7 a viz Meurzh 2008 : ''Ar Fondation Chirac pour le développement durable et le dialogue des cultures'' a zo anavezet evel un aozadur a uheldalvoudegezh hervez dekred ar 7 a viz Meurzh 2008 embannet e "Journal Officiel" ar Republik c'hall.

=== Ebrel ===

=== Mae ===
=== Mezheven ===
=== Gouere ===
* [[24 Gouere|24 a viz Gouere]] : diwar vremañ e c'hallo ar [[kembraeg|c'hembraeg]] bezañ implijet e Kuzul ministred [[Unaniezh Europa]], da-heul un emglev sinet e [[Brusel]]. Ne zeuio ket yezh Kembre da vezañ unan eus [[yezh ofisiel|yezhoù ofisiel]] an Unaniezh avat, pa ne c'hallo ket bezañ implijet en holl ensavadurioù europat.

=== Eost ===
*[[8 a viz Eost|8]] - [[24 a viz Eost]] : [[C'hoarioù Olimpek hañv 2008]] e [[Beijing]], e [[Republik Pobl Sina]].
* [[12 a viz Eost|12]] - [[24 a viz Eost]] : gweladenniñ a ra [[Tenzin Gyatso]], ar 14vet [[Dalai Lama]], Bro-C'hall ha Breizh. Mont a ra da skouer da [[Plourae|Blourae]] ha [[Naoned]] (9000 den er Zenit).

=== Gwengolo ===
=== Here ===

=== Du ===
* [[4 Du|4 a viz Du]]: dilennet eo [[Barack Obama]] da [[Prezidant Stadoù-Unanet Amerika|Brezidant Stadoù-Unanet Amerika]].

=== Kerzu ===

== Kronologiezh dre ranndirioù ==
* **Afrika :** [[2008 en Afrika]]
* **Amerika :** [[2008 er SUA]]
** **SUA :** [[2008 er SUA]]
** **Kanada :** [[2008 e Kanada]]
* **Azia :** [[2008 en Azia]]
* **Europa :** [[2008 en Europa]]
** **Breizh :** [[2008 e Breizh]]
** **Frañs :** [[2008 e Frañs]]
* **Oseania :** [[2008 en Oseania]]


== Marvioù pennañ ==
* ''Gwelit ivez :'' **:Rummad:Marvioù 2008'''

### Gwengolo
* 26 Gwengolo : Paul Newman, aktour stadunanat, 83 bloaz. 

### Here
* 25 Here : Ivonig Jikel, emsaver sevenadurel breizhat, 75 vloaz. 

### Kerzu
* 11 Kerzu : Bettie Page, pin-up amerikan, 85 bloaz.
Klytia

**Klitia**  pe **Klytia** (Κλυτία e henc'hresianeg, latinekaet e *Clytia*) a oa un nimfenn, merc'h da Okeanos ha Tethys.

## Ar vojenn
Sot e oa Apollon, an Heol, ganti. Met goude ur pennad e kavas gwelloc'h sellout ouzh Leukothea.

Ha glac'haret an nimfenn, ha gwarizi enni. Mont ha reas neuze da ziskuliañ da Orc'hamos, tad eben, gant piv ez ae e verc'h da c'hoari. Hag hennezh ha kondaoniñ e verc'h, dre ma ne oa ket gwerc'hez ken, d'ar marv, ha da vezañ mouget en traezh.

Droug a savas en doue outi. Ken glac'haret ha ma oa Klytia, ha hi da chom en he noazh, hep tamm na takenn, e-pad nav deiz, war ar reier, da sellout ouzh an Heol en e red, o ouelañ d'o disparti. A-benn an nav deiz-se e teuas da vout melen ha rous. Kastizet e voe gant Apollon : treiñ anezhi a reas en ur vleunienn, an *heliotrop* pe tro-heol. Hag ar vleunienn a dro he fenn dre ma wel an heol o tremen a-us dezhi.

## Evezhiadenn
Er vojenn-mañ eo mesket Helios, an *Heol*, hag Apollon-Foibos, doue an heol.

## Skrid orin
Kontet eo an istor e *[[Metamorfozoù]]* Ovidius.
Partit dels Comunistes de Catalunya

**Partit dels i les Comunistes de Catalunya** ("Strollad Komunourion Katalonia") a oa bet krouet e 1982 pa'c'h eas kuit ur rann eus Partit Socialista Unificat de Catalunya (PSUC, "Strollad Sokialour Unvan Katalonia") a save a-du gnt an Unaniezh Soviedel..

E Kendalc'h ar Strollad bet dalc'het e miz Genver 1981 e oa bet kaset d'an traoñ an tezennoù eurokomunour bet lakaet e pleustr gantañ betek-hen, ha dilennet e oa bet Pere Ardiaca evel prezidant ar Strollad, hag eñ bet ezel eus Partit Comunista de Catalunya e 1936 pa oa bet enteuzet gant PSUC o sevel a-du gant URSS.

Levezonet betek re e teuas da vezañ politikerezh PSUC gant Strollad Komunour Spagn (PCE, *Partido Comunista de España*) hervez an eurogomunourion ha dont a rajont a-benn da skarzhañ Ardiaca diouzh e bost ur c'hwec'h mi war-lerc'h. Tamallet da vezañ krouet un isrann e diabarzh ar Strolald e oa bet skarzhet dioutañ da vat ha gantañ ec'h eas kuit an dud a save a-du gant URSS e miz Ebrel 1982, bet savet gante da c'houde *[[Partit dels Comunistes de Catalunya]]* (PCC, "Strollad Komunourion Katalonia") ha dilennet e oa bet Ardiaca evel e brezidant.

E 1987 e kemeras perzh PCC e krouidigezh Iniciativa per Catalunya, m'en en em disrannañ a reas nebeud warlerc'h.

Strollad komunour pennañ katalonia an hini eo, gant daou dileuriad, Jordi Miralles i Merce Civit, e Parlamant Katalonia e 2006 dre ar gengevredad Icv-Esquerra Unida i Alternativa (EUiA) hag ur senedour, Joan Josep Nuet, dre an hevelep kengevredad.

Ur rann eus Esquerra Unida i Alternativa eo PCC hiziv.

Embannet e vez gant ar strollad ar gelaouenn *Avant* ("War-raok") ha bep bloaz e vez aozet ur gouel dindan an anv-se gantañ.

CJC-Joventut Comunista Col·lectiu de Joves Comunistes-Joventut Comunista (CJC-JC, "Kengor ar gomunourion yaouank - yaouankiz Komunour") eo anv yaouankizoù ar Strollad.

## Liammoù diavaez
* Partit dels Comunistes de Catalunya
* Avant
* Col·lectiu de Joves Comunistes
Catalunya Lliure

**Catalunya Lliure** ("Katalonia Dieub") a oa ur c'hengevredad disrannour katalanek krouet e 1989 pa oa bet unanet MDT-PSAN ha Front Nacional de Catalunya ("Talbenn Vroadel Katalonia") da geñver mouezhiadegoù Europa, bet tapet 19.586 a votoù gante.

E miz Kerzu 1989 e teuas da vezañ ur strollad rik hag e 1991 ec'h eas kuit ul lodenn eus an izili evit en em ezelañ ouzh ERC ha divodet e oa bet ar strollad bloaz war-lerc'h.
Nosaltres Sols!

**Nosaltres Sols!** ("Ni hon-unan!") a oa un aozadur broadelour katalanek krouet e 1916 e sêz an *[[Unió Catalanista]]* (Unvaniezh Katalanour"), gantañ da bal difenn Katalonia rak hec'h enebourion hervezañ.

Ar c'hentañ aozadur politikel armet e Stad Spagn en XXvet Kantved an hini e oa.

Dont a raes Nosaltres Sols! da vezañ ur strollad armet dindan an anv *Organització Militar Nosaltres Sols!* ("Aozadur Milourel Ni Hon-unan!") da geñver disklêriadur Statud Núria ha n'ae ket pell a-walc'h evite.

Ur wezh achu Brezel Diabarzh Spagn e voe krouet gant izili Nosaltres Sols!, tud yaouank-tre an darn vrasañ anezhe, *[[Front Nacional de Catalunya]]* (FNC, "Talbenn Vroadel Katalonia").
Afer Stavisky

An **Afer Stavisky** zo un enkadenn bolitikel hag ekonomikel c'hoarvezet e Bro-C'hall e miz Genver 1934, da c'houde marv Alexandre Stavisky, lesanvet « Sacha vrav », da-heul darvoudoù kevrinus. Aroueziñ a reas ar gwallskouer-mañ enkadenn ur renad distabil a oa diskred warnañ bezañ prenet hag ur roll en doe e fin ar gouarnamant Camille Chautemps hag en taol-dispac'h enepparlamant ar 6 a viz C'hwevrer 1934.

## Ar fedoù
D'an 23 Kerzu 1933 e oa bet bac'het Gustave Tissier rener Kef Ti-kêr Baiona abalamour m'en doa flodet ha lakaet da vont bilhedoù faos (kement ha 235 milion a lurioù).

Buan e voe komprenet ne oa Tissier sevenour krouer Kef an Ti-kêr, Serge Alexandre Stavisky, en doa kenaozet ar floderezh gant Dominica-Joseph Garat, anezhañ maer ha kannad Baiona. Meur a wezh e oa bet tamallet Alexandre Stavisky evit floderezh er bloavezhioù tremenet.

## Ar rouedad tud
An enklask a voe kaset d'an daoulamm ha diskuliet e voe ur rouedad tud en-dro da Stavisky, koulz e metoù ar polis, ar c'hazetennerezh pe ar justis : ar c'hannad Bonnaure, ar senedour Renoult, Albert Dalimier anezhañ ministr an trevadennoù ha bet ministr ar Justis, renerien kazetennoù (Dubarry hag Aymard). An holl o doa bet "profoù" digantañ en eskemm ouzh o skoazell.

Ar pennprokulor Pressard, breur-kaer prezidant ar C'huzul Camille Chautemps, en doa graet diouzh ma vefe ampellet-disampellet prosez Stavisky. Ur bern tud o doa graet o mad eus arc'hant ar « Sacha vrav » ha mat e oa dezho e chomje mut. Rak se, pa voe dizoloet war e zalaroù gant ar boliserien en un ti-koad e Chamonix, d'ar 7 Genver 1934, e chomas un toullad tud war soñj evit gouzout piv a raje e vad eus an emlazh pe an torfed (rak n'eo ket gwall sklaer penaos e oa marvet). E *Le Canard enchaîné* e oa skrivet *En em lazhet eo Stavisky gant ur volotenn tennet eus 3 metrad. Pegen hir e vrec'h....*"

## Enepparlamantouriezh

Diwar an afer e savas reuz : Stavisky a oa bet tamallet c'hoazh met mouget e oa bet an traoù diwar atiz ministred pe kannaded tapet en e aferioù. Enebourien Camille Chautemps a lavare e oa mat ar reuz-se evit an tu-kleiz, ar radikalourien, pe Chautemps zoken. André Tardieu a savas ur brizhroll eus ar gannaded o doa bet arc'hant, un tamm evel da vare Reuz Panama. Léon Daudet a reas eus Chautemps penn ur strollad laeron. Brasoc'h e voe ar reuz c'hoazh eget goude afer Hanau pe afer Oustric. Ur perzh bras en doe an afer-se e taol-dispac'h ar 6 a viz C'hwevrer 1934 e Pariz gant strolladoù eus an tu-dehou evel ar Croix de feu, an Action française.

## Levrlennadur
* Claude Goyard, « Un aspect de la police politique sous la Troisième République : l'enquête et le rôle de la Sûreté générale dans l'affaire Stavisky », in Jacques Aubert (dir.), *L'État et sa police en France*, Genève, Droz, 1979, p.&nbsp;177-206. 
* *Cette vilaine affaire Stavisky, Histoire d'un scandale politique*, Paul Jankowski, Fayard, 2000.
* *Stavisky, l'homme que j'ai connu*, Joseph Kessel, Gallimard, 1934.
* *Vie et mort de Stavisky*, Paul Lenglois, Denoël et Steele, 1934.

## Sinema
* *[[Stavisky (film)|Stavisky]]*, ur film gall gant Alain Resnais deuet er-maez e 1974 gant Jean-Paul Belmondo.

## Notennoù
Skridvarnerezh

Ar **skridvarnerezh** eo obererezh an hini a varn ar skridoù lennegel, pe a lavar pegen talvoudus int. Ar skridvarnerezh a-vremañ a zo aet da vezañ levezonet gant damkanienn lennegel a bleg gant elfennouriezh prederouriezhel ar palioù hag an doareoù sevel a gaver el lennegezh, met n’eo ket an holl skridvarnerien damkanourien. Ur gennad lennegel eo da gentañ holl.

## Lec’hioù embann
Kavet e vez oberennoù skridvarnerezh e kement stumm moulet, rak ne c'hell ket bezañ ken resis ar c'helaouenner-skridvarner a zispak e venozhioù er skingomz pe er skinwel. Ar skridvarnerezh gwellañ a vez aozet gant skolveuridi e levrioù pe e kelaouennoù embannet gant ar skolioù-meur. Kavet e vez pennadoù er c'helaouennoù lennegezh 'zo pe er c'helaouennoù boutinoc'h  evit al lennerien anaoudek. Adal penn an 21vet kantved e weler darn ar skridvarnerezh bezañ bet embannet war ar rouedad Internet, dindan stumm ur gelaouenn ez-personel a reer blog anezhañ.
Ar skridvarnerezh nevesañ a c'hell bezañ levezonet gant teorienn al lennegezhioù, met n'eo ket labour ar skridvarner hini an teorienner.

## [[Skridvarnerezh brezhonek]]
Kentañ skridbarner brezhonek eo bet Teodor Kervarker, da gentañ o kinnig meur a werzioù ha sonioù dastumet er Barzaz Breiz e keñver kalité ar stil hag an eztaolañ ha da c’houde e pennadoù kaset d’ar gelaouennoù gouiziek evel ar ‘’Revue de Bretagne et de Vendée’’. Evit ober meuleudioù d’ur werzenn savet gant Yann-Vari ar Joubiouz e skrivas : « … o lenn gerzennoù evel-se ez an da zinerzhañ o soñjal ober ma micher skridvarner »..
Rouez-tre eo ar pennadoù skridvarnerezh brezhonek hiziv pa n'eus ket kalz a skrivagnerien, hag ar re-se n'o deus ket kalz a lennerien. Klemmet o deus un nebeud skrivagnerien ne glevent heklev ebet eus an degemer graet d'o levrioù (Youenn Drezen ha Mikael Madeg en o zouez). Strivoù a zo bet graet gant skipailhoù Aber, Al Liamm, Al Lanv ha Brud Nevez evit embann pennadoù gwir skridvarnerezh. N'eus ket a skridvarnerezh brezhonek savet er skolioù-meur.
Un nebeud skrivagnerien vrezhonek o deus dalc'het da sevel skridvarnadennoù diles : Youenn Olier, Reun ar C'halan, Andreo ar Merser, Pierrette Kermoal, Aline Gleoneg, Fañch Broudig. 

## Istor ar skridvarnerezh
### Skridvarnerezh klasel ha krennamzerel
E mare klasel ar gresianeg e weler ar skridvarnerezh diorroet mat dija pa voe gouest Aristoteles sevel ar '’Poetika'' (Περὶ ποιητικῆς Peri poietikês, Diwar-benn ar varzhoniezh), ennañ tipologiezh ha deskrivadur ar gennad lennegel arbennik-se e-doug ar 4vet kantved kent Krist. Implij a reas meizadoù ar mimesiz hag ar c’hatarsiz hag a zo chomet savboentoù krennus evit sevel ur barn. Pa voe taget ar varzhoniezh gant Platon, diwar abegoù e falserezh pe e drevezañ, e voe kadarnaet ar gennad lennegel.
### Skridvarnerezh an Adc’hanidigezh

## Pennadoù nes
* Istor al levrioù
* Skridvarnerezh brezhonek
* Treiñ lennegel

## Notennoù ha daveennoù
Eon (stêr)

:*Diwar-benn ar stêr Eon eo ar pennad-mañ. Evit talvoudegezhioù all ar ger *'Eon**, gwelit [[Eon]]''


An **Eon''' zo ur stêr eus Bro-Leon. 

E Gwiglann emañ hec'h eienenn. Redek a ra a-hed 10 km, betek lez kleiz ar Peñzez e Pont-Eon, etre Plouenan ha Taole.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Kotopeky

**Kotopeky** a zo ur geriadenn eus Tchekia.

## Tud dibar
* Karel Treybal, mestrc'hoarier echedoù tchek, a zo bet ganet e Kotopeky. 

## Liamm diavaez
 https://web.archive.org/web/20110520165803/https://portal.gov.cz/wps/portal/_s.155/696?kam=obec&kod=534072.
Exèrcit Popular Català

Un aozadur broadelour katalanek armet e oa **Exèrcit Popular Català (EPOCA)** ("Arme Pobl Katalonia"), bet krouet etre 1970 ha 1971 gant izili eus Front Nacional de Catalunya ("Talbenn Vroadel Katalonia") dreist-holl, gantañ da bal stourm evit an dishualded vroadel.

Jaume Martínez Vendrell, e penn eus rann vilourel Front Nacional de Catalunya, a oa bet karget da gas war-raok ur stummadur milourel evit an 50 ezel eus EPOCA.

Daoust ha ma ne oa en EOPCA nemet un 50 den bennak, stummet evit implijout an armoù, e oa un 200 a dud all prest d'o sikour.

Kreñv a-walc'h e teuas da vezañ EPOCA d'ar mare-se, kreñvoc'h c'hoazh evit Euskadi Ta Askatasuna (ETA) d'ar hevelep koulz.

Divodet e oa bet EPOCA e 1979 ha krouet e oa bet gant meur a ez-ezel Terra Lliure.
Front d’Alliberament de Catalunya

**Front d’Alliberament de Catalunya (FAC)** ("Talbenn evit Dieubidigezh Katalonia"), krouet e 1969, a oa ar c'hentañ strollad broadelour armet hag a zifenne tezennoù ar varksouriezh-leninouriezh er Broioù Katalanek. 

Krouet e oa bet dre unaniñ disrannourion a-gozh bet izili eus Consell Nacional Català (CNC, "Kuzul Broadel Katalonia") gant disrannourion yaouank bet stummet e Joventuts Obreres d’Estat Català ("Yaouankizoù Micherour Stad Katalonia")

Er pen-kentañ ne raent nemet skrivañ luganoù ouzh ar mogerioù, met tamm-ha-tamm e krogas ar re yaouankañ da verniañ danvez-tarzh hag armoù. Reiñ a reas FAC muioc'h a blas d'an ober fetis kentoc'h evit d'an ideologiezh pe d'ar strategiezh. Klask e rejont sevel strolloùigoù armet un tammig e pep lec'h evit lakaat pobl Katalonia he he fezh da difenn dishualded ar vro dre un emsav armet a-benn ar fin. 

Evit a sell ouzh o c'hredennoù ideologel e kave da FAC e ranke bezañ unanet ar stourm broadel hag ar stourm sokial ha difenn a raent ivez unvanidigezh an holl vroioù katalanek daoust ma ne oa staliet hag oberiant an aozadur nemet e Priñselezh Katalonia.

Etre 1969 ha 1972 e oa bet kaset da benn gante ur c'hant gwalldaol bennak, dreist-holl a-enp da savadurioù tost ouzh renad Franco, en ur glask chom hep lazhañ den ebet. 

Da geñver o Emvod-Meur e 1973 e oa bet kemmet FAC penn-da-benn, rak divizet e oa bet leuskel a-drek an doare talbenn politikel ledan evit dont da vezañ ur strollad marksour-leninour levezonet -don gant ar vaoouriezh tost ouzh Partit Comunista de Catalunya (PCC, "Strollad komunour Katalonia"). 

Embann a reas ur gelaouenn anvet *Catalunya Roja* ("Katalonia Ruz").

E 1976 e oa bet krouet Moviment Revolucionari de Catalunya (MRC, "Luskad Dispac'hel Katalonia") evit talvezout da skourr bolitikel d'ar strollad armet. 

Mont a reas FAC da get e 1977 ur wezh skarzhet renad Franco ha un nebeud mizioù war-lerc'h e oa bet divodet MRC da heul.
Ladislav Prokeš

**Ladislav Prokeš** (LFE: ['ladislav 'prɔkɛʃ]) a zo bet ganet d'an 8 a viz Even 1884 e Praha ha marvet d'an 9 a viz Genver 1966 en hevelep lec'h.

Kelennour deus e vicher, mestrc'hoarier ha saver kudennoù echedoù tchek.

## Ul levr diwar e benn
* Vlasák, Emil: *Ladislav Prokeš Studie 1951 - 1966.* SNZZ, Brno, 1966.

## Oberennoù skrivet
* Ladislav Prokeš: *Šachové Studie.* Nakladatel A. Neubert v Praze, 1941. (tchekeg, alamaneg)
* Ladislav Prokeš, *Dr. [[Karel Treybal]]*, 1946.
* Ladislav Prokeš: *Kniha šachových studií*. Vydavatelstvo ROM - Práce, Praha, 1951. (tchekeg)
## Ur bartienn
* Karel Treybal enep Ladislav Prokeš, Brno (1907)

## Liamm diavaez
* E c'hoari e Chess games
Lusifer

**Lucifer** zo unan eus an tudennoù a zo liammet ouzh ar blanedenn Gwener er folklor. Diwezhatoc'h e voe enframmet en Tanac'h yuzev hag er Bibl kristen evel unan eus anvioù an diaoul.

Kement ha "douger ar gouloù" e talvez ar ger latin *lūcĭfĕr*, diwar *lux*, "gouloù" ha *fĕro* "dougen" ; hini ar blanedenn Gwener (Gwerelaouen, steredenn ar beure) eo *Lūcĭfĕr*. Eosforos (Ἑωσφόρος *Heōsphóros*, "douger gouloù tarzh-an-deiz") e oa Gwerelaouen e Gwengelouriezh Henc'hres ; φώσφορος *Fosforos* "douger gouloù" zo unan eus anvioù all Eosforos.

## Doue roman
*Lūcĭfĕr* a oa un doue roman, mab da Aurora (Eos en Henc'hres), doueez tarzh-an-deiz. Par eo da Eosforos ; hervez Ovidius e oa tad Keiks ha Daidalion.

## Lusifer ar gristenien
Gwall bell emañ Lusifer Romaned an Henamzer diouzh Lusifer ar Gristenien. 

Abaoe ar Grennamzer e vez lakaet Lusifer d'un « ael diskaret », hañval-bev ouzh Satan, un drougael pe un arc'houere, un enebour d'an doue. Eus levezon al lennegezh kristen e teu kement-se. Hervez ar gristenien ez eo Lusifer un arc’hael eus an Neñvoù ; darn a lavar ez eo Lusifer ur c'herubin, un ael a eil renk en urzhaz kentañ, pe ur *serafin*, un ael eus an urzhaz kentañ, teir divaskell dezhañ. Lorc’h a vefe bet savet ennañ, hag ar c’hoant da enebiñ ouzh an doue, e grouer. Taolet e voe e-maez eus ar Baradoz a-gevret gant aeled fall all a-seurt gantañ, hag abaoe emaint o redek ar bed-mañ.


Francesco Scaramuzza - Inferno, Canto XXXIV.jpg|*Lucifero*, gant Francesco Scaramuzza (1803-1886)
Lucifer Liege Luc Viatour.jpg|*Le Génie du Mal*, gant Guillaume Geefs (1805-1883)

## Notennoù
Mor Kaspia

**Mor Kaspia**, pe ar **Mor Kaspian**, zo ur mor kloz lec’hiet etre Azia hag Europa. Lenn sall vrasañ ar bed eo, gant ur gorread 371 000 km². Kelc’hiet eo gant douaroù Kazakstan er Biz, Turkmenistan er Gevred, Iran er Su, Azerbaidjan er Mervent ha Rusia er Gwalarn. 

Emañ gorread Mor Kaspia 28 m dindan live ar mor, da lavarout eo izeloc’h eget ar morioù all. Tapout a ra war-dro 980 m, en e zonañ, er Su ; basoc’h eo al lodenn norshañ (war-dro 5 m).

Ar Volga eo ar stêr vrasañ en em daol ennañ.

## Liammoù diavaez
Lauwers

Al **Lauwers** zo ur stêr en Izelvroioù, 40 km hed dezhi, hag a ra an disparti etre proviñsoù Friz ha Groningen.

En em deurel a ra al Lauwers e Mor Wadden.
Sumereg

Ur yezh digenvez e oa ar **sumereg**. Komzet e oa e Sumer e su Mezopotamia betek deroù an eil milved kent Jezuz-Krist met implijet e voe dre skrid gant tud desket betek ar c'hantved kentañ. Disoñjet e voe neuze betek an .

## Kronologiezh

Disrannet e vez istor ar Sumered e pemp marevezh

* Sumereg hen e stumm (3100–2600/2500 Kt J-K)
* Sumereg kozh (2600/2500–2300/2200 Kt J-K)
* Sumereg nevez (2300/2200 – 2000 Kt J-Z)
* Sumereg diwezhat (2000 – 1800/1700 Kt J-K)
* Sumereg a-c'houde (1800/1700 - 100 Kt J-K)

Eilstummoù zo ar gronologiezh a laka asambles ar sumereg diwezhat hag ar sumereg a-c'houde: Daveiñ a ra ar ger "Sumereg a-c'houde" ouzh an amzer ma oa marv dija ar yezh ha na oa mui implijet nemet evel ur yezh relijiel gant Babiloniz hag Asirianed. Krediñ a reer ez eo aet da get ar yezh pa ziskaras Trede Tierniezh Ur, ar riez sumerat diwezhañ e su Mezopotamia, met un nebeud klaskourien a gred e treuzvevas betek 1700 kent J-K war-dro Nipur.

## Liammoù diavaez

* Sumerian Language Page
* Sumerian language article in 1911 Encyclopedia Britannica
* An overview of Sumerian provided on the page of the Electronic Text Corpus of Sumerian literature
* CDLI: Cuneiform Digital Library Initiative a large corpus of Sumerian texts in transliteration, largely from the Early Dynastic and Ur III periods, accessible with images.
* Electronic Pennsylvania Sumerian Dictionary (EPSD)
* Sumerisch (An overview of Sumerian by Prof. Dr. Kausen, in German) 
* The Life and Death of the Sumerian Language in Comparative Perspective by Piotr Michalowski
** handout (PDF)
* Cale Johnson
** handout (PDF)
* Jarle Ebeling (PDF)
*  Graham Cunningham (PDF)
Yezhoù direnk

Ur yezh direnk a zo anezhi ur yezh naturel a zo amsklaer he liammoù gant ar yezhoù arall, abalamour d'un diouer a fedoù peurliesañ. Ur stad amzeriat eo. Pa ne c'heller ket kavout kar ebet d'ar yezh goude studioù klok e vez renket e-touez ar yezhoù digenvez

## Listenn ar yezhoù direnk