Cuatro Puerto Rico

***Cuatro puertoriqueño***, berraet alies e ***cuatro*** end-eeun, a reer e spagnoleg eus ur benveg-seniñ dre gerdin dezverkus da sonerezh hengounel Puerto Rico, ken ez eo aet d'un arouez broadel.
Kement ha "pevar" e talv *cuatro*, peogwir e oa peder c'hordenn ouzh ar benveg koshañ.

## Istor
Dianav eo orin resis ar benveg, hogen soñjal a reer ez eus bet meur a zoare *cuatros* e Puerto Rico goude gwerso, ur 400 vloaz bennak, peogwir e hañval bout kar nes d'ar *vihuela poblana*, ar gitar a veze sonet e Spagn e dibenn ar Grennamzer hag e deroù an Azginivelezh.

Kavet ez eus bet *cuatros* hen, peder c'hordenn dezho, ha lod nevesoc'h peder c'hordenn doubl dezho (8 en holl) ; pemp kordenn doubl (10 en holl) zo d'ar benveg a-vremañ.

## Doareoù ''cuatros''

### Emdroadur
:;*Cuatro antiguo*
::Ar benveg koshañ eo, savet diwar ur bloc'had prenn hepken — didroc'het ha kizellet an troad, goullonderet ar c'hef dasson — ma stegned peder c'hordenn graet gant bouzellennoù. Moarvat e oa un adstumm eus ar *vihuela poblana*, evit seniñ tonioù *[[jíbaro]].
:;*Cuatro del Sur*
::Benveg ar Su eo, un emdroadur eus ar benveg hen. Meur a damm a yae d'e sevel, evel ur gitar, ha doublet e voe pep kordenn, alese 4 x 2 gordenn. Kerdin [[dir]] a veze arveret, evit seniñ dansoù « saloñs » : [[mazurka]], [[polka]], [[valsenn]] hag all.
:;*Cuatro moderno*
::Ar benveg a-vremañ eo, un emdroadur eus ar *bandurria* [[barok]] dek kordenn dezhañ hag eus *laúd* spagnol e c'hwec'h kordenn doubl. A-nevez ez a ur bloc'had prenn d'e sevel, ha pemp kordenn doubl. Ar benveg paotañ eo e Puerto Rico, ma vez implijet evit seniñ *jíbaro*, dañsoù ar saloñsoù, *salsa*, sonerezh klasel, pop, rock, jazz, bluegrass hag all.
=== Rummadoù ===
:;*Antiguo*
::Ar benveg-se, anvet *cuatro cuadrao* ha *cuatro araña* ivez, eo an hini koshañ a anavezer ; damheñvel eo ar stumm ouzh hini an *dutâr* eus [[Persia]] hag ar *citola* bet degaset gant [[Arabed]] e Spagn etre an [[VIIIvet kantved|<span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">VIII</span><small><sup>vet</sup></small>]] hag ar . Peder, eizh ha dek kordenn a veze stegnet war ar prenn. Hiziv an deiz e vez c'hoazh fardet un nebeud *cuatros antiguos*, kerdin [[nylon]] pe zir.
:;*Aviolinado*
::Damheñvel ouzh hini ur violin eo ar c'hef, ar stumm paotañ eo hiziv. Eizh pe dek kordenn a vez stegnet warnañ abaoe an .
:;*Dos puntos*
::Tost da hini ur [[mandolinenn|vandolinenn]] eo ar stumm. Ar benveg eizh kordenn dezhañ a voe arveret e [[Yauco (Puerto Rico)|Yaico]] adalek an XIX kantved.
:;*Tulipán*
::Diwar patrom un *antiguo* eo savet ar c'hef, hogen gant krommennoù hepken, hep linenn eeun ebet, alese e anv "tulipezenn". Er [[bloavezhioù 1900]] e veze fardet hevelep *cuatros*, eizh pe dek kordenn dezho, e korn-bro Yauco ha [[Ponce]].
:;*Higuera*
::Dibaot eo ar stumm-se. Vigelc'hiezk e oa ar c'hef peogwir e veze fardet diwar [[koulourdrenn]]où e-lec'h prenn. Gant [[sklaverezh|sklaved]] [[Afrika]]n e vezent fardet e Puerto Rico en XIX kantved. Un nebeud a vez fardet c'hoazh hiziv, dek kordenn vetal dezho, hag alies e vez kinklet ar c'hef gant engravadennoù.
* Lod *cuatros* zo dibar e-keñver stumm, hag alies n'eus bet fardet nemet ur benveg hepken. En o zouez emañ ar benveg anvet *cuatro lírico*, a-vent gant an *tenor*, e gef stummet evel ur favenn ; ar benveg *cuatro sonero* zo pemzek kordenn dezhañ, da lavaret eo 5 x 3 c'hordenn ; ar benveg *cuatro seis* zo *aviolinado* gant div gordenn voud ouzhpenn, eleze 6 x 2 gordenn, alese e anv (kement ha "c'hwec'h" e talvez *seis*).

Er [[bloavezhioù 1950]] e voed krog da fardañ rummadoù *cuatros* bras pe vrasoc'h diwar patrom ar rumad biolin / biolin alto / gaolviolin / gourbiolin a vez el lazoù-seniñ klasel. Ar stumm *aviolinado* a voe dibabet evit fardañ binvioù dre beder ment : *cuatro soprano*, an hini skiltrañ ; *cuatro alto* ; *cuatro tradicional*, *cuatro tenor* (ar benveg paotañ) : *cuatro bajo*, an hini boutañ. Dek kordenn a oa da bep benveg.<br>
Buan avat ez eas ar raktres da get ; ar stumm *tradicional* hepken a badas hag a droas d'ar stumm skouer ha paotañ.

==*Cuatro aviolinado* ==
Ar stumm paotañ eo hiziv.<br>
Damheñvel ouzh ur [[gitar]] eo ar stumm, gant un troad 50-52 cm stag ouzh ur c'hef dasson, hogen tostoc'h da hini ur [[biolin|violin]] eo ar c'hef ; ur rozenn zo er c'hreiz evit bannañ ar son, evel en ur gitar spagnol. Pemp kordenn doubl zo stegnet war an troad 9 fretenn dezhañ betek ar c'hef ha 9,5 betek ar rozenn.

Pemp rumm kerdin zo, dek kordenn en holl. Kentonet e vezont a bedervedell da bedervedell, B – E – A – D – G (Si – Mi – La – Re – Sol en notadur gall) eus an notenn voutañ d'an hini skiltrañ.<br>
Dav eo kentoniñ ar rummoù ivez ; un eizhvedell zo etre div notenn pep rumm boud : B3-B2 ha E4-E3 ; a-unvouezh eo an tri rumm all : A3-A3, D4-D4 ha G4-G4.

== Sonerien brudet ==
*Cuatrista* a reer eus an den a son ar benveg. A-douez ar sonerien bennañ emañ *El Maestro* [[Tomás Rivera Morales]] ([[1927]]-[[2001]]) hag *El Maestro* [[Nieves Quintero]] (ganet e [[1933]]), [[Iluminado Davila Medina]] ([[1918]]-[[2021]]), [[Yomo Toro]] ([[1933]]-[[2012]]), [[Andrés Jiménez]] (ganet e [[1947]]), [[Edwin Colón Zayas]] (ganet e [[1965]]), [[Quique Domenech]] (ganet e [[1974]]) ha [[Christian Nieves Maldonado]] (ganet e [[1981]]).
* Ar soner [[Bro-Saoz|saoz]] [[Jon Anderson]] (ganet e [[1944]]) a sonas ar benveg gant al laz [[Yes (laz)|Yes]] en albom *Tormato* ([[1978]]).

== Mammennoù ==
* 
* 
== Liammoù diavaez ==
*  
== Pennadoù kar ==
**Cuatro cubano*
**Cuatro venezolano''
## Notennoù