open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vicente Zambada Niebla

**Jesús Vicente Zambada Niebla**, ganet d'an 10 a viz Mae 1975, lesanvet "**El Vicentillo**", zo un Aotrou an dramm mec'hikan bet kondaonet. Bet e oa bet unan eus pennoù uhel Kartell Sinaloa, un aozadur diazezet e Sinaloa ha gwallvrudet dre implij ur feulster diroll. Mab eo da Ismael "El Mayo" Zambada, a oa bet unan eus an aotrouien an dramm klasket ar muiañ gant Mec'hiko ha Stadoù-Unanet Amerika. Harzet e oa bet e Mexico City d'an 19 a viz Meurzh 2009 ha dizivroet d'ar Stadoù-Unanet e miz C'hwevrer 2010 evit bezañ barnet gant tamalloù liammet ouzh an trafikerezh dramm. Kondaonet e voe da 15 vloaz toull-bac'h d'an 30 a viz Mae 2019. Kondaonet e voe skañv dre ma oa bet o flatrañ meur a ezel eus ar C'hartell Sinaloa betek e dad.
## Notennoù ha daveennoù
Kartell Juárez

**Kartell Juárez** (spagnoleg: *Cártel de Juárez*), brudet ivez evel **Vicente Carrillo Fuentes Organization**, zo un aozadur kartell drammoù Mec'hikan diaezet e Ciudad Juárez, Chihuahua, war an Harzoù etre Mec'hik ha Stadoù-Unanet hag El Paso, Texas. Ar c'hartel a zo unan eus un toullad aozadurioù torfederezh floderezh drammoù ha brudet eo an aozadurioù-se dre implij ur feulster diroll evel dibennañ izili kartelloù all, muturniañ korfoù ha stlapañ anezho e lec'hioù foran evit lakaat da sevel ur barrad aon er boblañs dre vras met ivez en nerzhioù polis ha surentez hag evel-just d'o enebourien doanet Cartel Sinaloa. Penn Kartell Juárez eo Juan Pablo Ledezma. Ar c'hartel en deus ur skourr armet anvet La Línea, ur gang straed eus Juárez hag a seven al lazhadegoù hag a zo deuet da vezañ skourr bennañ ha galloudusañ ar c'hartel. Implijet e vez ivez ar gang Barrio Azteca evit tagañ enbourien Kartell Juárez.

Kartell Juárez a oa penn an trafikerezh drammoù e kreiz ar vro, o vezañ mestr war darn vrasañ an trafikerezh kokain etre Mec'hiko ha Stadoù-Unanet Amerika. Marv Amado Carrillo Fuentes e 1997 a oa bet un taol fall evit an aozadur hag a oa kroget da goll galloud. Carrillo a oa liammet-mat gant ofiserien uhel ar servijoù mec'hikan enep trafikerezh dramm, evel ar jeneral divizion Jesús Gutiérrez Rebollo.
## Istor
Savet e oa bet ar c'hartel er bloavezhioù 1970. Lazhet e oa bet penn ar c'hartel Pablo Acosta Villarreal e miz Ebrel 1987 e-kerzh un argadenn war an harzoù gant biñsaskellioù Polis Kevredadel Mec'hik e Santa Elena, Chihuahua, Rio Grande  Rafael Aguilar Guajardo a oa bet o erlec'hiañ anezhañ gant Amado Carrillo Fuentes, niz Ernesto Fonseca Carrillo.

## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Thessalia

Anavezet e voe Rouantelezh Bro-C’hres dizalc’h e 1830, da heul ur brezel hir a-enep an Impalaeriezh Otoman, met chom a reas Thessalia staget ouzh Turkia e-pad tost un hanter kantved (*Kevrad Kergustentin* dalc'het d'ar 24 a viz C'hwevrer 1881).

E 1897 e tarzhas un tabut nevez etre Gres ha Turkia, bet anvet *Brezel an Tregont devezh* hag aloubet e voe Thessalia gant armeoù Turkia betek an arsav-brezel.

E-pad ar prantad amzer berr ma voe melestradurezh Turkia o ren Thessalia e voe embannet ur rummad 5 timbr, bras hag eizhkornek o stumm, gant arouez ar sultan er c’hreiz (« Tuğra »).

## Pennadoù kar
*Timbroù Gres
*Timbroù Turkia
Denis Villeneuve

**Denis Villeneuve** OAL, ganet d'an 3 a viz Here 1967, zo filmaozer ha seniarioiour kanadian. Enoret eo bet gant seizh Canadian Screen Awards ha lakaet e anv evit pevar Academy Awards, pemp BAFTA Awards, ha daou Golden Globe Awards. Filmoù Villeneuve a ra berzh mat ha rastellet o deus 1,8 miliard $ dre ar bed.

Villeneuve a oa kroget gant e labour e Sinema Kebek, o filmaozañ pevar film drama e galleg: *[[Un 32 août sur terre]]* (1998); *[[Maelström (film)|Maelström]]* (2000); *[[Polytechnique (film)|Polytechnique]]* (2009), un azasadenn film eus lazhadeg 1989 en École Polytechnique; hag *[[Incendies]]* (2010). *Incendies* en doa degaset brud etrebroadel dezhañ ha lakaet e oa bet e anv evit un Academy Award for Best International Feature Film. Goude-se e oa bet d'ober filmoù e saozneg, filmaozet en devo ar thrilleroù *[[Prisoners (film, 2013)|Prisoners]]* (2013), *[[Enemy (film, 2013)|Enemy]]* (2013), ha *[[Sicario (film, 2015)|Sicario]]* (2015). Evel *Incendies*, eo bet degemeret mat pep hini anezho. 
## Filmlennadur

**Filmoù**

## Liammoù diavaez
* Denis Villeneuve war IMDb
Cosa Nostra

**Cosa Nostra** (brezhoneg : "hon tra") pe ar **Mafia sikilian**, anvet ivez ar **Mafia**, zo un aozadur torfederezh kuzh ganet war enezenn Sikilia e kreiz an . Da gentañ-holl e oa un aozadur emzifenn ha merañ an douaroù hag al labour-douar lec'hel. Goustadik eo troet ar mafia en ur rouedad torfederezh galloudus ha ledet war meur a gevandir. E kreiz an  e oa ensilet er bed politikel, ar saverezh (labourioù foran...), bed an arc'hant. Goude-se e oa aet war-zu an trafikerezh dramm, gwalc'hiñ moneiz lous, ha torfedoù lies all. Kalon obererezhioù ar Mafia eo ar gwarez racket, bezañ tredeog etre torfedourien, hag aozañ kement ha seveniñ marc'hadoù hag eskemmoù er maez eus al lezenn.
## Notennoù ha daveennoù
Bombezadegoù stadunanat savadurioù nukleel Iran

D'an 22 a viz Even 2025 an United States Air Force hag Navy a oa bet o tagañ teir greizenn nukleel en Iran e-kerzh ar  Brezel etre Iran hag Israel. Uzin Fordow pinvidikaat uraniom, Kreizenn nukleel Natanz, hag Kreizenn teknologiezh nukleel Isfahan a oa palioù an dagadenn ha stlapet e oa bet pevarzek GBU-57A/B MOP (Massive Ordnance Penetrator) (14 000 kilo) bombezennoù "bunker buster" gant kirri-nij kuzh Northrop B-2 Spirit, hag ouzhpenn-se e oa bet tennet misiloù Tomahawk diouzh ul lestr-spluj. An dagadenn, anv-kod **Operation Midnight Hammer** (Oberiadur morzhol hanternoz), a oa ar wech kentañ o welet ar stadunaniz o kemer perzh er brezel etre Iran hag Israel, hag a oa kroget d'an 13 a viz Even gant tagadennoù an israeliz war Iran.

Ar prezidant stadunanat Donald Trump en doa embannet an obererezh vilourel dre Truth Social, o tiskrivañ an ober evel "un dagadenn gant berzh, berzh bras". Betek-henn n'eo ket sklaer an disoc'hoù eus ar bombezadegoù. Ar barlamantourien Republikan evit an darn vrasañ anezho a zo a-du gant Trump, padal an darn eus an Demokrated ha lod eus ar Republikaned a zo en entremar a-fed ma vije bonreizhel an daore da vezañ graet an traoù, an dilec'hioù hag a vo, ha penaos e vo respontet gant Iran. Dre ar bed eo en entremar ivez degemer ar c'heloù, lod pennoù bras o devoa degemeret mat ar fed terriñ program nukleel Iran lod all avat a zo ankeniet gant ma vije ur pazenn ouzhpenn o welet ar brezel-se o vont war wasaat ha lod all a zo emsavet a-enep un dagadenn hep diazez lezennel etrebroadel. Ul lodenn eus respont Iran a zo bet bombezenniñ bazennoù stadunanat e Qatar Hag Irak d'an 23 a viz Even.
## Notennoù ha daveennoù
Ruger M77

Ar **Ruger M77** zo ur rummad karabinennoù produet gant an embregerezh stadunanat Sturm, Ruger & Co. abaoe 1968 ha poblek er Stadoù-Unanet. Diazezet eo he sistem-tennata dre vorailh war hini ar fuzuilhoù Mauser, hag ur c'harger diabarzh 3 pe 5 kartouchenn zo dezhi, hervez an adstumm. Soñjet eo bet evel ur garabinenn evit ar chase da gentañ. 

He stumm kentañ a oa un arm marc'hadmat (160$) kinniget e .22-250 Remington, .243 Winchester, 6 mm Remington ha .308 Winchester. Kambret eo bet evit un 60 munision disheñvel bennak en hec'h istor. Adstumm nesañ an arm eo ar Mark II gwerzhet adalek 1991, dezhi kemmoù degaset war he c'hrabanoù hag surded tri lec'h, e plas daou war ar stumm orin. Ar *[[Scout Rifle|scout rifle]]* Ruger Gunsite Scout zo deveret anezhi.

## Liammoù diavaez
*Bloavezh produiñ un M77 hervez he niver-serienn war lec'hienn Ruger

## Daveennoù
Fars (disheñvelout)

Ar **fars** zo ur meskaj kig ha plant implijet er geginerezh : sellout ouzh ar pennad fars.

Fars a c'hall ober dave da veur a dra all :
* Fars, unan eus proviñsoù Iran, Shiraz he c'hêr-benn. Dont a ra anv ar farseg, yezh ofisiel ar vro, anezhi.
* ar Fars, ur adstêr d'al Laba e Republik Adigea, e Kevread Rusia.
* an Ajañs-kelaouiñ Fars, un ajañs-kelaouiñ iranat.

## Gwelout ivez
* farz, a-wechoù skrivet *fars* dre fazi, evel ar "fars-sac'h" debret er c'hig-ha-farz
* farsi
* far
Fars (Iran)

**Proviñs Fars** pe **Pars**  anvet ivez **[[Persia]]** pe **Farsistan** (), zo unan eus 31 proviñs Iran. Shiraz eo he c'hêr-benn.

Ur gorread a 122 400&nbsp;km2 zo da broviñs Fars hag e mervent Iran emañ, e Rannvro 2. Amezek eo da broviñsoù Bouchehr er C'hornôg, Hormozgan er Su, Kerman ha Yazd er Reter, Ispahan er Norzh, ha Kohgilouyeh ha Bouyer-Ahmad er Gwalarn.

## Armerzh
Ar gounezerezh zo a-bouez e armerzh ar broviñs : edeier, agrum, datez, beterabez-sukr, koton. Eoulgimiezh zo ivez, hag ur burerez eoul-maen, ul labouradeg bandennoù-rod, industriezh an elektronik hag ur burerezh sukr. Industriezh an touristerezh zo a-bouez ivez. Brudet eo gwinioù Shiraz produet er vro.

## Notennoù ha daveoù
Saturday night special

***Saturday night special*** ("*a ratozh evit ar sadorn noz"*, tamm pe damm) zo un termen hag a vez implijet er Stadoù-Unanet hag e Kanada evit envel pistolennoù ha revolverioù bihan, marc'hadmat, bihan o c'halibr, diresis, savet gant metal a galite izel, hag implijet dreist-holl e takadoù paour ar vro. Ar meneg kentañ eus an droienn a gaver er gazetenn *The Coffeyville Daily Journal* (eus Coffeyville, Kansas) e 1917. Tabut a savas er Stadoù-Unanet e-pad bloavezhioù en XX kantved, pa veze tamallet an armoù-mañ da lakaat an niver a dorfedoù da greskiñ. Hervez studiadennoù koulskoude, ne oa ket uheloc'h an dregantad anezhe implijet e darvoudoù feuls evit hini armoù a gailte uheloc'h. An termen ***Suicide special*** a zo bet implijet e dibenn an XIX ha deroù an XX kantved ivez.

Ar *[[Gun Control Act (1968)|Gun Control Act]]* votet e 1968 a verzas enporzhiañ armoù a seurt-se. Lod eus o froduerien, a oa european evit ar braz anezhe, a zigoras uzinoù er Stadoù-Unanet neuze, evel an embregerezh alaman Röhm Gesellschaft e Miami (Florida). Embregerezhioù stadunanat a grogas ivez da broduiñ armoù a seurt-se tro-dro da Los Angeles. Lesanvet e voe o bodad "Ring of fire". Hervez izili zo eus ar gumuniezh afro-amerikan, ar c'hoant da verzañ an armoù marc'hadmat a zegase un digempouez, pa n'halle ket annezidi ar c'harteroù paourañ bezañ armet, a-enep hervezo da wirioù sitoaianed ar vro.

## Daveennoù
Lapua (uzin munisionoù)

**Uzin munisonoù Lapua**, anvet **Nammo Lapua Oy** abaoe 1998, zo un embregerezh kartouchennoù armoù-tan krouet e 1923 ha diazezet e Lapua (Finland). Ul labouradeg stad e oa da vare e grouidiegezh, met prevez eo bremañ ha perzh eus ar strollad Nammo.

## Istor
Goude dizalc'hidigezh Finland e 1918 e fellas d'ar vro bezañ emren war ar produerezh munisionoù. E 1923 e voe savet un uzin kartouchennoù e Lapua, e kornôg ar vro, ul lec'h pell a-walc'h diouzh an harzoù gant URSS, hag a oa e boblañs chomet kentoc'h enep-komunour e-pad ar brezel diabarzh. Pourveziañ a reas al labouradeg nevez an arme finlandat, ha kregiñ a reas da ezporzhiañ kartouchennoù er bed a-bezh evit ar sportoù tennañ. Brud a dapas e 1930 pa voe gounezet teir medalenn aour e kampionadoù ar bed tennañ gant Einari Oksa ha Kullervo Leskinen a-drugarez da vunisionoù produet e Lapua.

E-pad an Eil Brezel-bed e produe an uzin betek 97 milion a gartouchennoù bep bloaz. Goude ar brezel e produas ivez riñvedoù, pe troadikelloù ha chadennoù evit marc'hoù-houarn. D'an 13 a viz Ebrel 1976 e tarzhas an uzin goude ur gwallzarvoud. 40 micherour a voe lazhet, ha 60 den gloazet. Ul labouradeg nevez a voe adsavet e diavaez kêr Lapua e 1984, hag er bloavezhioù war-lerc'h e postas an embregerezh kalz arc'hant war an enklaskoù hag an diorren. Kenlabourat a reas gant an US Marine Corps da gentañ, ha gant SAKO hag Accuracy International war-lerc'h, ha diwar o labour e voe ganet ar gartouchenn .338 Lapua Magnum implijet gant tennerien a-bell er bed a-bezh hiziv an deiz.


Restr:Vanha Paukku, Lapua.jpg|Savadurioù kozh an embregerezh.
Restr:Lapua Cartridge Factory 20230530.jpg|An embregerezh adsavet goude gwallreuz 1976.


E 1991 e prenas an embregerezh alaman SK Jagd- und Sportmunitions GmbH. E 1998 e teuas Lapua da vezañ un isembregerezh eus ar strollad industriel armoù-tan norzhat Nammo, ha dibaoe eo anvet an embregerezh **Nammo Lapua Oy** en ur mod ofisiel. Produiñ a ra kartouchennoù skoet en o c'hreiz dindan an anv Lapua en e uzin orin e Finland, ha munisionoù skoet war o zro, .22 Long Rifle dreist-holl, dindan an anvioù merkoù Lapua hag SK, e Schönebeck (Alamagn). Munisionoù ker a-walc'h int en o dazrann marc'had, brudet e bed ar sportoù tennañ pe ar biatlon.

Ur mirdi e kêr Lapua a zeskriv istor an embregerezh ha labour e vicherourien ennañ abaoe e grouidigezh.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn Nammo Lapua Oy

## Daveennoù
Sergio

**Sergio** zo un anv-badez spagnolek hag italianek roet d'ar baotred. Klotañ a ra gant an anv Serj e brezhoneg ha Sergei e rusianeg. A-orin etrusk-ha-roman eo. Sergius a oa un anv-tiegezh patrisian.

**Sérgio** eo ar stumm portugalek.

## Tud
### 
* Sérgio Mendes (1941-2024), soner piano ha sonaozer

### 
* Sergio Leone (1929-1989), filmaozer italian
* Sergio Corazzini (1886-1907), barzh italianek
* Sergio Mattarella (g. e 1941), Prezidant Republik Italia
* Sergio Mariotti (g. e 1946), mestrc'hoarier echedoù

### 
* Sergio Pérez (g. e 1990), bleiner kirri 

### 
* Sergio Ramos (g. e 1986), c'hoarier mell-droad

## A bep seurt
* Sergio eo anv brasañ diamant kriz kavet biskoazh.
Boujienn enaouiñ

Ur **voujienn enaouiñ** zo ur pezh eus ar c'hefluskerioù esañs ensoc'het e kambr-leskiñ ar bailhoù. E rol eo produiñ miliadoù a waregoù tredan bep munutenn evit lakaat ar meskaj aezhennek e-barzh ar gambr da darzhañ. Evit se e rank gellet anduriñ ar gwaskoù uhel degaset gant an tarzhadennoù er bailhoù. Implijet e voe e 1876 evit ar wech kentañ, met berzh a reas da vat adalek 1902 a-drugarez d'an emebregerezh alaman Bosch.

Ne gaver boujienn enaouiñ ebet er c'hefluskerioù Diesel, a ra gant an enaouiñ dre aer gwasket, met boujiennoù raktommañ.
Timbroù Udine

Udine (Udin en friouleg) zo ur gêr eus Italia, kêr-benn Frioul. 

E-pad ar Brezel-bed kentañ e voe aloubet gant armeoù Aostria. Embannet e voe un timbr gant ti-kêr Udine e 1918.
Gant ar velestradurezh aostrian e voe lakaet er-maez timbroù-taos italian dreistmoullet. 

## Pennadoù kar

*Timbroù Italia
*Timbroù Aostria-Hungaria
Sterling (pistolenn-vindrailher)

Al **Lanchester** zo ur bistolenn-vindrailher saoz produet etre 1953 ha 1988, gant ar Sterling Armaments Company. Implijet e voe e-pad un daou-ugent vloaz bennak gant ar British Army.

## Istor ha deskrivadur
Goude an Eil Brezel-bed e klaskas ar British Army ur bistolenn-vindrailher nevez evit kemer plas ar STEN. Adalek 1947 e amprouas armoù disheñvel, en o zouez unan breouet gant an ijinour George William Patchett e miz Eost 1942, kambret e 9 mm Parabellum, dezhañ modoù tennañ damaotomatek hag aotomatek.
E 1953 eo hemañ a voe choazet da vat gant arme Breizh-Veur, dindan an anv L2A3. Ur sistem tennata dre argil en doa, ur c'houch reolius etre 50 ha 200 metr, hag ur stagell evit ur vaionetez e penn e ganol. Gellet a rae degemer kargerioù ar STEN pe al Lanchester. Fiziaploc'h hag a galite gwelloc'h evit ar STEN e oa.

## Implij
War-dro 400.000 skouerenn eus ar Sterling a voe produet. Un arm priziet e oa e arme Breizh-Veur abalamour d'e vent vihan ha d'e resisted. Ur stumm dezhañ ur reduer-son a voe savet adalek 1967 evit nerzhioù ispisial ar British Army, hag ur stumm eus an arm a voe produet adalek 1958 gant arsanailh Long Branch e Kanada, evit arme ar vro, dindan an anv C1. Ezporzhiet e voe ar Sterling en un 70 vro bennak. Skouerennoù anezhi a servijas betek brezel ar Pleg-mor en arme vreizhveurat.

## Er sevenadur
Ar Sterling hag hec'h adstummoù a c'haller gwelet e meur a film, en o zouez *[[Bloody Sunday (film, 2002)|Bloody Sunday]]* (2002). Gellet a raer implijout anezhi er choari video ''World of Guns: Gun disassembly''.

## Gwelet ivez
* STEN
* Lanchester

## Levrlennadur
*  EDMISTON James, HOWROYD David, LAIDLER Peter, *A History of the Small Arms made by the Sterling Armament Company: Excellence in Adversity*, Pen and Sword Military, 2020, 336 p., ISBN 978-1526773302
*  HOWROYD David, LAIDLER Peter, *Guns of Dagenham: Lanchester,Patchett,Sterling*, Collector Grade Publications, 1996, 336 p., ISBN 978-0889352049
*  MOSS Matthew, *The Sterling Submachine Gun*, Osprey Publishing, 2018, 80 p., ISBN 978-1472828088

## Daveennoù
Linkin Park

**Linkin Park** (distaget [ˈlɪŋkɪn pɑːk]) zo ur strollad rock alternativ ha nu metal eus ar Stadoù-Unanet. En Agoura Hills, e Kalifornia, e oa bet savet e 2000, da-heul daou strollad all anvet Xero (1996-1999) hag Hybrid Theory (1999-2000). C'hwec'h den zo ezel eus Linkin Park en deiz hiziv : Mike Shinoda (kan, rap, gitar, klavier) ; Emily Armstrong (kan) ; Brad Delson (gitar) ; Joe Hahn (scratch, klavier) ; Dave Farrell (gitar boud) ha Colin Brittain (taboulinoù). E Klison, e gevred Breizh, en doa sonet ar strollad e 2017 hag e 2025, war leurenn ar festival Hellfest.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Poena cullei

***Poena cullei*** (latin, "pinijenn ar sac'h") a oa, hervez ar Gwir roman, un doare kastiz ar marv a oa lakaet da dalvezout d'an dud a oa bet kavet kablus eus lazh e dad. Ar binijenn a oa da lakaat ar gouzañver en ur sac'h lêr, asambles gant loened bev evel ur c'hi, ur serpant, ur marmouz hag ur yar pe kilhog alies, ha goude-se bannañ ar sac'h en dour pe er mor.
## Notennoù ha daveennoù
Shrapnel

Ar **schrapnel**, skrivet a-wechoù en un doare siek, pe alamanek, ***schrapnell***, zo un doare obuz ennañ degadoù pe kantadoù a vannadelloù bihan hag a vez bannet en aer da vare tarzhadenn penn ar munision. Dre astenn-ster e vez implijet ar ger evit envel ar bannadelloù o-unan, pe tammoù penn ur munision uhel e galibr bannet en aer dre vras.

## Istor

Ijinet e voe an obuz shrapnel adalek 1784 gant Henry Shrapnel, ul letanant eus ar Royal Artillery, kanolierezh ar British Army. E bal e oa sevel un arm enepden efedusoc'h evit ar boestoù-mindrailh tennet neuze, a groge da zasparzhañ o bannadelloù diouzhtu goude bezañ aet er-maez eus ar c'hanol. Sevel a reas un obuz a c'halle daleañ dasparzh ar bannadelloù-mañ betek tarzhadenn ar munision war e sibl. Implijet e voe ar shrapnel adalek 1803 gant ar British Army. Efedus ha marvus-tre e tiskouezas bezañ a-enep ar C'hallaoued da vare brezelioù Napoleon. En e bar e voe implij ar shrapnel da vare ar Brezel-bed Kentañ, a-raok digreskiñ tamm-ha-tamm en XX kantved.

Minoù enepden doare shrapnel a voe savet ivez, en o zouez ar Min-S (*Schrapnellmine*) alaman ijinet er bloavezhioù 1930 hag implijet kenañ en Eil Brezel-bed.

## Liammoù diavaez
* **** MARSHALL A., *[https://todayinsci.com/S/Shrapnel_Henry/ShrapnelHenry-Shell(1920).htm The Invention and Development of the Shrapnel Shell]*, Field Artillery Journal, 1920
Peter Niers

**Peter Niers** (skivet Nirsch ha Niersch a-wechoù), ganet tro 1540 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Gwengolo 1581, a oa ul lazher a steudad ha torfedour alaman hag a voe lakaet d'ar marv d'ar 16 a viz Gwengolo 1581 en Neumarkt in der Oberpfalz, lec'hiet da 40 kilometr diouzh Nuremberg. Hervez ar pezh a oa bet anzavet gantañ hag e gañfarted goude jahinerezh, e voe kondaonet evit 544 muntr, 24 anezho o vezañ tennañ ar fetusoù diouzh gof maouezed dougerezh evit implij ar c'horfoù evit lidoù hud (kredet e oa eus outañ e voe un hudour du galloudus, gant dreistgalloudoù lies). Ouzhpenn bezañ ul lazher a steudad e oa bet kondaonet evit bezañ un dendebrer.

An darn eus an titouroù a gaver hiziv-an-deiz a-zivout Niers a zo reoù kavet e kanaouennoù, "dezrevelloù", ha goulennoù enklask ofisiel, hag ivez dezrevelloù an anzavadurioù a oa bet goude jahinerezh. N'eo ket sklaer tamm ebet pet a dud a oa bet gouzañver eus Niers hag e vandennad, daoust hag e oa bet kement ha 544 den, pe daoust hag e oa bet just ur c'hofizadur dre forzh enduriñ.

Lakaet eo bet d'ar marv dre breviñ ouzh ar rod, bannet ar rod warnañ 42 gwech ha goude-se didroc'het a dammoù en vev.
## Notennoù ha daveennoù
Edern (Gwynedd)

**Edern** zo ur gêriadenn vihan en arvor gourenez Llŷn e kumuniezh Nefyn, e kontelezh Gwynedd, en hanternoz Kembre. Betek 1939 e oa Edern ur barrez keodedel met hiziv emañ e-barzh kumuniezh Nefyn.

## Notennoù
Dielldi-departamant

An **dielldioù-departamant** zo, en departamantoù gall, ur servij hag ur savadur m’emañ dastumet ha miret an dielloù melestradurel produet e pep departamant. Goude bezañ bet krouet gant ar Stad c'hall e diwezh an  e voe kaset ar renerezh d’ar c’huzulioù-departamant (kuzulioù-meur d'ar mare-se) diwar al lezennoù digreizennañ votet e 1981. Kenderc’hel a ra ar servij arbennik-se d'ober war-dro dastum, renkañ ha mirout dielloù ar Stad hag an departamant hag eiladennoù eus marilhoù ar boblañs savet gant pep kumun. Dielloù kozh ha dielloù embregerezhioù ha hiniennoù a c'hell bezañ kavet ennañ ivez. Ul lec’h digor d'an enklaskerien a vicher koulz ha d'an dud all eo ar salioù-lenn enno dalc’hadoù  liesseurt.

## Istor
E pep departamant e voe krouet ur servij evit an dielloù publik da-heul lezenn ar 5 a viz ar Vrumenn ar Bloaz V (24 a viz Here 1796). E bloavezhioù kentañ an Dispac’h gall e oa bet urzhiet gant ar gouarnamant dastum a bep seurt dielloù, estreget re ar c’humunioù, e kerioù-penn an distrigoù. Dastumet e voe dielloù melestradurel ar Renad Kozh, koulz ha dielloù an abatioù ha leandioù ha re an eskoptioù torret. Roet e voe urzh da gas ha da renkañ an dielloù publik da zont ivez. 

## Pennadoù kar
* Diellouriezh
* Kreizenn deuliaouiñ
* Levraoueg
Paa (anv-bihan)

**Paa** a zo un anv-bihan paotred eus Ghana. E-touez an dud brudet dezho ar raganv-se emañ :

*Paa Grant (1878–1956), politikour ghanean 
*Paa Joe (ganet e 1947), arzour ghanean 
*Paa Kwesi Nduom (ganet e 1953), politikour ghanean 
*Paa Nii Lutterodt (1937–2006), c'hoarier mell-droad etrebroadel ghanean
Lalo Schifrin

**Lalo Schifrin**, bet ganet d'ar 21 a viz Even 1932 e Buenos Aires (Arc'hantina) ha marvet d'ar 26 a viz Even 2025 e Los Angeles (Stadoù-Unanet Amerika), a oa ur soner piano ha sonaozour arc'hantinat-stadunanat, brudet evit bezañ savet sonerezh meur a stirad skinwel, en o zouez **, *[[Starsky & Hutch|Starsky and Hutch]]* pe *[[Dirty Harry]]*.

## Daveennoù
Taurus Armas

**Taurus Armas S.A.** zo un strollad embregerezhioù armoù-tan brazilian, krouet e 1939 dindan an anv **Forjas Taurus S.A.**. Diazezet eo e São Leopoldo (e stad Rio Grande do Sul, e su ar vro). Daou lec'h-produiñ en deus e Brazil hag er Stadoù-Unanet. Ar 6 produer armoù-tan er bed eo a-fed savadoù (342 milion $ e 2025).

## Istor
Krouet e voe Taurus e 1939 e Porto Alegre gant Alamaned. Ur c'hovel e oa da gentañ, met e 1941 e krogas da broduiñ ur revolver e kalibr .38, ar Model 38101SO, a oa savet gant pezhioù armoù embregerezhioù all. Adalek 1968 e ezporzhias e armoù d'ar Stadoù-Unanet. E 1971 e voe prenet ar braz eus lodennoù Taurus gant ar strollad stadunanat Bangor Punta, a oa perc'henn war Smith & Wesson ivez. Dre-se e tennas ar Vrazilianed splet eus skiant-prenet ar merk stadunanat, ha kregiñ a rejont da broduiñ revolverioù tost o framm ouzh reoù Smith & Wesson. E 1977 e cheñchas Taurus perc'henn hag e tremenas etre daouarn Brazilianed adarre. E 1980 e adprenas digant Beretta an uzin en doa servijet da broduiñ ar bistolenn Beretta 92 evit an arme vrazilian, ha diorren a reas ar rummadoù PT92 ha PT99 e 9 mm Parabellum.

E 1982 e krouas an embregerezh an Taurus Holdings, Inc. e Miami (Florida) hag e krogas da broduiñ pezhioù armoù ha da sevel anezhe er Stadoù-Unanet evit mont hebioù da reolennoù strizh ar vro war enporzhiañ an armoù-tan. E 1997 e prenas Taurus gwrioù produiñ revolverioù ar merk Rossi. E 2015 e voe prenet 52,67% eus lodennoù Taurus gant CBC, ur strollad brazilian perc'henn war an embregerezhioù munisionoù Magtech ha Sellier & Bellot. E 2019 e cheñchas an anv e Taurus Armas, ha dilec'hiet e voe e lec'h-produiñ stadunanat da Bainbridge (Georgia). Profitet en deus kalz an embregerezh eus an dekredoù a-du gant an armoù sinet adalek 2019 gant ar prezidant eus an tu-dehou-pellañ Jair Bolsonaro.

E 2025 e implije Taurus ouzhpenn 3000 den hag e produe 11.000 arm bemdez.

## Armoù

E-touez an armoù produet abaoe 1941 emañ :

### Pistolennoù
* Taurus Millenium
* Taurus PT92
* Taurus PT22
* Taurus PT1911
* Taurus TH

### Revolverioù
* Taurus Judge
* Taurus Raging Bull

### Pistolennoù-mindrailher
* Taurus SMT

## Daveennoù
Timbr-pegsun

Un **timbr-pegsun** zo un timbr-post a c’heller stagañ ouzh ur golo-lizher hep rankout glebiañ (gant dour pe halv) an tu-gin, rak erlerc’hiet e oa bet ar gom gant peg.

Broioù ar c'heheder ha broioù trovanel o deus embannet an timbroù empegus da gentañ. Diaes e oa mirout sec'h ar gom gant ma oa gleb an endro du-hont.

An darn vrasañ eus melestradurezhioù ar postoù o deus dibabet heuliañ o skwer dre ma oa :
* un doare da ziwall diouzh ar c’hudennoù yec'hed (ne implijer ket an teod evit pegañ timbroù)
* un doare aes ha buan, dreist-holl evit an embregerezhioù pe ar melestradurezhioù pa ‘z eus ur mor a lizhiri da gas diouzhtu.
* un doare da ijinañ stummoù ha mentoù nevez. Er bloavezhioù 2000 e voe embannet timbroù arc'hant e Belgia (2005) hag e Bro-C'hall (miz Kerzu 2006), ha timbroù koad pe danvez gwiad en Italia hag e Suis.

Gwagennek eo kranelladur an timbroù-pegsun alies.
Mestr-meur etrebroadel an echedoù

Amañ e vo kavet displegadurioù a-zivout an titloù implijet e c'hoari an echedoù.
## Mestr-Meur (kemmesk)
* Deroet e vez an titl **Mestr-Meur** gant ar FIDE (*Fédération Internationale Des Échecs*, "Kevread Etrebroadel An Echedoù), da c'hoarierien ha c'hoarierezed echedoù a zo kreñv-tre. Estreget kaout an titl a "Gampion ar bed", an titl a Vestr Meur eo an hini uhelañ a c'hell kaout ur c'hoarier&middot;ez echedoù. Ur wech resevet an titl gant ur c'hoarier&middot;ez e vir anezhañ e-pad e vuhez/he buhez, nemet e vefe tapet o truchañ. Alies e vez roet ar berradur "GM" (diwar ar saozneg *Grand Master*) goude anv ur c'hoarier&middot;ez a zo "Mestr-Meur".
* Un titl kemmesk eo, implijet e vez evit ar wazed hag ar maouezi. Evit dont da vezañ Mestr-Meur e ranker tizhout ur feur Elo a  pe muioc'h, ha tapout daou zisoc'h mat en un tournamant ma vo mestroù-veur all, estreget mestroù-veur eus ar memes kevre stadel hag ar c'hoarier&middot;ez.
* Ur feur Elo a  a ro an titl *Mestr Etrebroadel (*International Master*).

== Mestrez-Veur ==
* E 1976 e voe krouet an titl gant ar FIDE.
* Roet e vez an titl *'Mestrez-veur*' gant ar FIDE da c'hoarierezed echedoù kreñv-tre. An titl a Vestrez-veur eo an hini uhelañ e-mesk an titloù miret evit ar maouezi. Alies e vez roet ar berradur "WGM" (diwar ar saozneg *Woman Grand Master'') goude anv ur c'hoarierez hag a zo "Mestrez-Veur".
* Evit dont da vezañ Mestrez-Veur e ranker tizhout ur feur Elo a  pe muioc'h, ha tapout tri disoc'h a  en un tournamant a-enep c’hoarierezed gant ur feur uheloc’h eget .
Matthias Klostermayr

**Matthias Klostermayr**, lesanvet an **Hiasl bavarian** (alamaneg *Bayerischer Hiasl*, Austro-Bavarian *Boarische Hiasl*), ganet d'an 3 a viz Gwengolo 1736 hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Gwengolo 1771, a oa un torfedour alaman, bigrier hag emsaver sokial hag a zo deuet da vezañ, dreist-holl a-berzh an dezrevelloù e saozneg, ar  Robin Hood bavarian. 

Ganet e voe e kumun Kissing, nepell diouzh Augsburg (e anv-badez a oa **Mattheus Klostermair**; hervez an doare skrivañ Aostriat-bavarian). An Hiasl bavarian a oa deuet da vezañ un den er maez eus al lezenn, da gentañ evel bigrier ha goude-se e oa troet d'ur penn bandennad evel Robin Hood - laerien, e-kerzh ar bloavezhioù 1760, hag a breizhe ha laere e rannvro München, Augsburg ha Souabia. En desped da vezañ bet harzet ha lakaet da vreviñ ouzh ar rod e 1771, mojenn an teñzor a vije bet dastumet ha kuzhet gantañ n'eo ket bet kavet biken. Mojennoù a gendalc'h da embann e vije kuzhet marteze nepell diouzh unan eus e lec'hioù goudor evel ur vougev kozh e koad Kuchelschlag pe e ti feurm Jexhof.

E Bavaria dreist-holl met ivez e lec'hioù all, eo deuet da vezañ un haroz poblek, dre levrioù, kanaouennoù, komediennoù sonerezh hag ar mirdi liesvedia e Kissing "Hiasl Erlebniswelt" ("Bed an Hiasl") hag a gont e istor. Er mirdi e vez adsavet evit an arvesterien buhez an dudenn kement ha buhez an dud dre vras en amzer "priñs c'herman ar c'hoadeier", ha roet e vez munudoù eus lazhidigezh spouronus an den e Dillingen an der Donau. Friedrich Schiller a vez lâret da vezañ bet awenet gant an Hiasl eus Bavaria o azasaat an dudenn Karl Moor warnañ, en e gentañ pezh-c'hoari *[[Die Räuber]]* ("Al laerien"), embannet dek vloaz goude an darvoudoù e 1781.
Taurus

**Taurus** a c'hall ober dave da :

## Ger latin
Talvezout a ra "tarv" e latin. Kavet e vez e :

* Bos taurus, anv latin ar saout ;
* Taurus, anv latin steredeg an tarv.

## Geografiezh

* Ar menez Taurus, ur chadenn menezioù e su Turkia ;
* Ar menez Taurus, ur chadenn menezioù war al Loar.

## Industriezh

* Ford Taurus, ur c'harr-tan savet gant an embregerezh Ford ;
* Taurus Express, un tren-noz e Turkia ;
* An Taurus KEPD 350, ur misil alaman ha svedat ;
* Taurus Armas, un embregerezh armoù-tan e Brazil.
Republikanouriezh iwerzhonat

Ar **Republikanouriezh iwerzhonat** (Iwerzhoneg: *poblachtánachas Éireannach*) eo anv al luskad politikel a stourm evit mennad Republik Iwerzhon, er-maez eus ar galloud saoz. E-kerzh kantvedoù an emsav iwerzhonat e voe implijet kadoniezhoù ha mennozhioù niverus, kement dre an dilennadegoù ha dre ar stourm armet. Harpet eo bet dre ar bed, hervez ar mare.

Donedigezh ar vroadelouriezh, an demokratelezh, hag ar radikalerezh o devoa degaset un diaz solut d'an emsav-se, gant strolladoù o tiwan e pep korn an enezenn, an holl anezho o tifenn ar c'hoant dieubidigezh. Kolloù er parlamant o devoa lakaet da c'hwezhañ emsavadegoù ha kampagnoù armet, hag a oa bet mouget garv gant nerzhioù Breizh-Veur ha kenlabourerien dezho. Emsavadeg Pask, an taol milourel c'hwitet brudet a oa bet e-kreiz ar C'hentañ Brezel-bed, kement hag ar feulstar garv gant ar Saozon, o doa degaset un harp poblek d'an emsav braodelour. Ur republik iwerzhonat a oa bet disklêriet e 1916 ha deuet da vezañ gwirvoud goude brezel dieubidigezh Iwerzhon. Brezel diabarzh Iwerzhon, tarzhet e 1922, a oa bet ganet diwar rannadur an enezenn.

Obererezhioù ar republikaned, gant kampagnoù armet, a oa kendalc'het e Stad nevez savet Norzhiwerzhon, ur rannvro eus ar Rouantelezh-Unanet. An enebiezhoù en tiriad-se a oa bet d'ar gwashañ e-pad *the Troubles* (Na Trioblóidí) adalek 1969. Kalz strolladoù damsoudardel a oa bet ganet : ar republikaned er Provisional Irish Republican Army dreist-holl, o doa stourmet en ur c'hampagn taer a-enep ar Saozon e-pad 30 vloaz. Dileuriet gant ar Sinn Féin, ar republikaned a oa aet goustadik war tachenn an obererezhioù politikel nemetken, betek kemer perzh aergerzh peoc'h Norzhiwerzhon hag ar Good Friday Agreement e 1998. Abaoe eo bet ar PIRA o tizarmañ ha meur a republikan a zo bet dilennet e postoù er gouarnamant : ar republikaned ha n'emaint ket a-du gant an disoc'h-se a vez graet republikaned dissivouderien anezho.
Timbroù Jhalawar

Emañ Stad-priñselezh Jhalawar e hanternoz Bhopal, en India. Bro warezet ar Rouantelezh-Unanet e oa betek ma voe savet Unvaniezh India dizalc'h. Emañ e Stad Rajahstan bremañ.

Aotreet e voe Jhalawar da embann timbroù e fin an . 

Daou dimbr a voe embannet e 1887, warno tresadenn Apsara, korrigez paradoz an Hindouegezh. Talvoud-gwerzh an hini gwer-melen a save da 1 paisa, an eil a liv glas ¼ anna.
Samopal vz. 58

Ar **Samopal vzor 58** (*fuzuilh-vindrailher stumm 1958*), anvet peurliesañ **vz. 58**, pe en ur mod ofisiel en arme **7,62 mm samopal vzor 58**, zo ur fuzuilh-arsailh produet gant an embregerezh Česká zbrojovka etre 1958 ha 1984. Arm standart eo bet e arme Tchekoslovakia, ha Tchekia adalek 1993, betek ar bloavezhioù 2010.

## Istor ha deskrivadur
Treset e voe an arm gant an ijinour Jiří Čermák dindan an anv-kod *Koště* ("skubelenn"). Savet hag amprouet e voe adalek 1956, a-raok bezañ choazet gant arme Tchekoslovakia e 1958. Kambret e oa evit ar c’hartouchennoù 7,62 × 39 mm implijet gant broioù Pakt Varsovia. Heñvel e oa he neuz ouzh hini an AK-47 soviedat, met disheñvel e oa e gwirionez : ober a ra ar vz. 58 gant ur sistem tennata dezhañ ur piston berr e red (22 mm) a-us d'e ganol. Degemer a ra kargerioù 30 kartouchenn, ur c'houch hag a c'haller reoliañ etre 10 ha 800 metr, hag un ibil evit stagañ ur vaionetez. Daou vod tennañ a zo dezhi (damaotomatek / aotomatek).

### Stummoù
Stumm diazez an arm eo ar **vz. 58 P** (evit *Pěchotní*, "troadegiezh"). Lamm ha fust e skouerennoù kentañ a oa e koad, met ar braz eus ar re war-lerc'h zo bet savet gant rezin. An adstumm **vz. 58 Pi** zo heñvel, met peadra da stagañ binvioù IR (isruz) zo ouzh e du kleiz. An eil stumm nesañ eo ar **vz. 58 V** (evit *Výsadkový*, "harzlammerezh") : ul lamm metal plegus zo dezhañ.

Stummoù arnodel kambret e 5,56 mm NATO ha 7,62 mm NATO a zo bet anezhe ivez. Ar **CZ 858 Tactical** zo ur stumm damaotomatek hepken, savet diwar pezhioù ouzhpenn, evit ar marc'had sivil.


Restr:SA 58 FIELD STRIPPED.jpg|Ur vz. 58 divontet evit ur c'hempenn boaz.
Restr:Czech KFOR (1).jpg|Soudarded arme Tchekia, gante vz. 58 V, gant ar KFOR e Kosovo.
Restr:Slovakian Soldier Vz. 58.jpg|Ur soudard slovak gantañ ur vz. 58 V e-kichen Diwaniyah (Irak) e 2006.


## Implij
Ouzhpenn servij e armeoù Tchekoslovakia, ha war-lerc'h 1993 e reoù Tchekia ha Slovakia, ar vz. 58 a voe ezporzhiet e-leizh er bed a-bezh. Implijout eo bet e kalzig brezelioù e Afrika hag er Reter-Kreiz betek hiziv. Abaoe 2011 ha deus ar CZ 805 BREN kemeret he flas e arme Tchekia.

### Implijerien a-vremañ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Implijerien bet
* 
* 
* 
* 

Implijerien nann-gouarnamantel evel Daech pe ar PIRA iwerzhonat a ra gant ar vz. 58 ivez.

## Levrlennadur
*  FENCL Jiří, *Samopal vz. 58*, Naše Vojsko, 2005, ISBN 978-8020607652

## Daveennoù
Benelli Raffaello

Ar **Benelli Raffaello** zo ur rummad fuzuilhoù-chase damaotomatek gwerzhet abaoe 1987 gant Benelli. Diazezet eo war ar Benelli 121, ar fuzuilh damaotomatek kentañ produet gant an embregerezh italian, met mont a ra en-dro gant ar sistem tennata dre inertiezh ijinet gantañ e 1983. Tri rummad nevez eus ar Raffaello zo bet e 1990, 2003 ha 2013, pep hini anezhe kinniget e meur a adstumm : hirderioù kanolioù disheñvel, danvez al lamm hag ar fust e koad pe polimer, ha livioù.

Produet e vez hiziv an deiz er c'halibroù 12, 20 hag 28, ha kambret e 70 mm, 76 mm pe 89 mm. Liesimplij eo an arm : e ganol a c'hall bezañ 61 cm, 66 cm, 71 cm pe 76 cm e hirder hervez an doare da chaseal, hag asantiñ a ra e wikefre ar c'hargoù plom (24-56 gram) pe dir (24-36 gram).

## Daveennoù
Timbroù Antilhez Danmark

An inizi Santa Cruz, Saint Thomas, Saint John ha Water Island a yae d’ober Inizi Gwerc’h Danat er Mor Karib, e reter da Puerto Rico. Goude bezañ tremenet etre daouarn Spagn, Bro-C'hall, an Izelvroioù, Breizh-Veur, marc'heien Malta, ha Brandenburg (Prusia), e teuas an inizi dindan beli Danmark a-benn ar fin e 1733 ha 1754. E 1916 e voe gwerzhet an drevadenn d'ar Stadoù-Unanet. Adanvet e voent Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet.

Embannet e oa bet timbr-post kentañ an Antilhez danat e 1856. Tost tre e oa e stumm ouzh timbroù Danemark ar bloaz-se, da lavaret eo karrezek, o kinnig ur gurunenn loreet. An talvoud-gwerzh a save da 3 cent avat (pa oa 2,4,8,16 cent e Danemark, ha ruz-ane e liv (glas pe melen e Danemark). Moullet e oa bet war baper azvelen. Kroazlinennet (ar *[[burelaj]]*) e oa foñs an timbroù gant linennoù melen.E 1866 e voe graet un eil voulladur war baper gwenn, ha kemmet tu ar burelaj. Kranellet e voe an timbroù e 1872.

Goude 1873 e veze meneget anv an drevadenn war an timbroù : **Dansk Vestindiske oer** (1873) ha **Dansk Vestindien**(1900-1916). 

Gant ma oa diaes pourvezañ alies trevadennoù ar broioù pell e veze dreistmoullet timbroù gant melestradurezh ar Postoù. E 1895 ha 1902 e voe moullet **10 cents 1895**, **2 cents 1902** ha **8 cents 1902** war an timbroù bet savet a-ziagent.

Timbroù unliv 1 cent ha 5 cent a voe embannet e 1900 evit doujañ da reolennoù UPU.

Adal ar bloaz 1905 e teuas er-maez rummadoù gant poltred roueed Danemark : Christian IX (1905), Frederik VIII (1907) ha Christian X (1915). Porzh Saint-Thomas a voe danvez un timbr a vent vrasoc’h e 1905.

Gwerzhet e voe an inizi da Stadoù-Unanet e 1916. Timbroù ar Stad-se a vez graet ganto hiviken.

## Gallery

File:1873 1c Antilles danoises Yv5 purpurlila Mi5a.jpg|1 Cent (1873)
File:1873 4c Antilles danoises cercles Yv7 Mi7a.jpg|4 cent (1873)
File:Dvi12c1893.jpg|Timbr 12 Cent (1893)
File:Stamp Danish West Indies 1905 20b.jpg|Ar roue Christian IX (1905)
File:1908danskvestindien30b.jpg|Ar roue Frederik VIII (1908)


## Pennad kar
* Timbroù Danmark
SAFN 49

An **SAFN 49** (evit ***Semi-Automatique Fabrique Nationale 1949***), anvet ivez **FN-49** pe **Fabrique Nationale modèle 1949**, zo ur fuzuilh-emgann produet gant an embregerezh belgiat FN Herstal etre 1948 ha 1961. Arm-skoaz standart an droadegiezh e voe e arme Belgia hag en un nebeud armeoù all.

## Istor
An ijinour Dieudonné Saive hag e skipailhoù en FN Herstal a laboure er bloavezhioù 1930 war ur fuzuilh damaotomatek nevez. Prest e oa ar pimpatromoù e 1937, met pa voe aloubet Belgia e 1940 e tec'has kuit an ijinour da vro-Saoz, evel kalz implijidi eus e embregerezh. Stummoù kentañ an arm a oa dezhe ur sistem tennata dre amprest gazoù gant ur piston berr e red, hag ur c'harger 5 kartouchenn. E Bro-Saoz e kendalc'has Saive gant e labour war an arm. E dibenn 1944 e tistroas da Velgia, hag e 1947 e kinnigas frouezh e labour. Asantet e voe gant an arme ha produet adalek 1948. 

### Stummoù hag implij

Kambret e oa ar stumm orin e .30-06 Springfield, ar gartouchenn a veze implijet e M1 Garand an US Army ivez, met soñjet e oa bet an arm evit gellet bezañ cheñchet e galibr aes evit aesaat e ezporzhiañ. E-touez ar c'halibroù hag o implijerien ofisiel e oa : 

* .30-06 Springfield :  ha Kongo belgiat, , ,  ha 
* 7,92 × 57 mm Mauser : 
* 7 × 57 mm Mauser : 
* 7,65 × 53 mm : 
* 7,5 × 54 mm : 
* 7,62 × 51 mm : 
Ur c'hentpatrom e 6,5 × 55 mm a voe savet evit arme Sveden ivez. Ur stumm aotomatek penn-da-benn anavet **AFN 49** ha kambret e .30-06 a voe anezhañ ivez.

An SAFN 49 a oa un arm resis ha fiziapl, savet diwar dir a galite, met ker e oa da broduiñ, ha diamzeriet e teuas da vezañ buan a-walc'h, pa gorde gant armoù implijet e-pad an Eil Brezel-bed kentoc'h. An FN FAL, kinniget e 1953, a voe implijet gant arme Belgia d'ar memes koulz, ha muioc'h a verzh a reas war ar marc'had etrebroadel.

## Levrlennadur
*  POYER Joe, *The Safn-49 Rifle: A Shooters and Collectors Guide*, North Cape Publications Inc., 1998, 69 p., ISBN 978-1882391226

## Daveennoù
Korrigane (karabinenn)

Ar c'h**Korrigane** zo ur garabinenn chase ijinet ha gwerzhet abaoe 2019 gant Philippe Moralès, un armeurer e Lanvezhon (Bro-Roazhon). Diazezet eo war ar Browning MK3 Hunter, ha kambret eo e .30-06 Springfield. Dibar eo e bed an armerezh dre ma kinnig tri mod tennañ hervez ar c'harger a vez enlakaet enni :
* Stumm S : karger diabarzh 3 zenn, damaotomatek ;
* Stumm E (evit *Easy répétition*) : karger 10 tenn; Adarmet e vez an arm prim a-walc'h etre pep tenn a-drugarez d'ul loc'hennig a-dreñv d'ar gulasenn, hag a vez bountet gant ar biz-meud ;
* Stumm L : karger 10 tenn, adarmiñ linennek.

Ur c'harger fiñv S 10 tenn e mod damaotomatek a zo anezhañ. Difennet eo d'ar chaseourien e Frañs hervez lezenn (rummad B hepken), met aotreet eo e broioù all Europa, e-lec'h ma vez gwerzhet neuze. Un arm savet evit an huadegoù eo kentoc'h, met gellet a ra bezañ implijet o tostaat ivez.

## Liamm diavaez
*  Kinnig an arm war chadenn Jean-Claude Tolphin (miz C'hwevrer 2019)
*  Pajenn ar c'hKorrigane war lec'hienn an armeurer

## Daveennoù
Karim

**Karim** a zo un anv-bihan arabek (كريم) roet d'ar baotred, hag a dalv kement ha « dellezek ». Unan eus anvioù Doue en islam eo ivez. 

**Krim, Karem, Kerim** ha **Kareem** zo stummoù a gaver kenkoulz all.

## Displegadur ezoterek

Er par ezoterek e c'haller treiñ an anv Karim e "Ar palv ouzh ar c'hleze", e-keñver e ster gerdarzhel hag a dalv kement hag "an hini dellezek" hag "an hini brokus". Dre leterc'hañ e c'hall bezañ troet en un den stourmidik evit e zinded, met brokus koulskoude.

84 eo talvoudegezh niverel an anv « Karim » el lizherenneg arabek a vremañ, ha 41 e oa el lizherenneg kozh.

## Anv-bihan
### Karim
* Karim Khan Zand (1705-1779), roue iranat
* Karim Maroc (ganet e 1958), c'hoarier mell-droad aljerian
* Karim Masimov (ganet e 1965), Kentañ Ministr Kazakhstan
* Karim Bouamrane (ganet e 1973), penn embregerezh ha politikour gall
* Karim Ziani (ganet e 1982), c'hoarier mell-droad aljerian
* Karim Haggui (ganet e 1984), c'hoarier mell-droad tunizian
* Karim Matmour (ganet e 1985), c'hoarier mell-droad aljerian
* Karim Benzema (ganet e 1987), c'hoarier mell-droad gall
* Karim Boudiaf (ganet e 1990), c'hoarier mell-droad aljerian ha qatari
* Karim Adeyemi (ganet e 2002), c'hoarier mell-droad alaman
### Krim
* Krim Belkacem (1922-1970), brogarour aljerian
### Kareem
* Kareem Abdul-Jabbar (ganet e 1947), c'hoarier basketball stadunanat

## Anv-tiegezh
* Abd el-Krim (1882-1963), brezelour rifat
* Jawed Karim (ganet e 1979), unan eus tri diazezer YouTube, stadunanat a-orin bangladeshat hag alaman
* Karimov ha Kerimov zo stummoù rusianekaet

## Notennoù ha daveoù
Pei

**Pei**  a c'hall bezañ un anv-den pe un anv-lec'h.

## Anvioù-tiegezh
### Pei
**Pei** (裴) zo un anv-tiegezh genidik eus Norzh Sina. E 2008 e oa ar 156 anv-tiegezh puilhañ e Sina gevandirel, gant 830 000 Sinaad o tougen an anv-se da nebeutañ.

Tud vrudet : 
*Pei Songzhi (372–451), isorian eus an Tierniezh Liu Song
*Pei Xiu (224–271), ministr, douaroniour, kartennour e-pad an Tri Rouantelezh hag an Tierniezh Jin
*Pei Wenzhong (1904–1982), denoniour
*Carl Pei (ganet Péi Yǔ; 1989–), embreger svedat, kendiazezer OnePlus

Un anv-tiegezh par a gaver e Viêt-Nam (Bùi, an 9 anv puilhañ er vro-se), hag e Korea (Bae ; 배).

Savet e oa an anv-tiegezh **Lei** (壘) dre ur fazi treuzskrivadur eus an anv Pei.

**Pei** zo un anv-tiegezh italianek ivez, eus ar pêr pe ar gwezenn-ber, pe c'hoazh eus berradur "Pietro" pe "Pompeo."

Tud vrudet :
*Mario Pei (1901–1978), yezhoniour

### Bei
**Pei** (貝) hervez ar romanekadur Wade–Giles, ha **Bei** hervez ar romanekadur pinyin, zo un anv-tiegezh sinaat all. 
E-touez an 300 anv-tiegezh puilhañ e Sina eo.

Tud vrudet anvet Pei pe Bei :
* Ieoh Ming Pei (Bei Yuming, 1917-2019), tisavour sinaat-stadunanat
* Bei Shizhang (1903–2009), "Tad ar Bevfikiz Sinaat"
* Bei Ling (貝嶺, g. e 1959), barzh sinaat

## Anvioù-lec'h
* kontelezh Pei (沛县), un isrann eus proviñs Jiangsu e Sina poblek
* Pei pe Pai, ur gêr e Tibet
* PEI (*Prince Edward Island*), teskanv saoznek evit Enez ar Priñs Edouarzh, ur broviñs kanadian

## Yezhoù
*  ar peieg (pei), ur yezh komzet e Papoua-Ginea Nevez
* Pe pe Pei, ul lizherenn semitek

## Notennoù ha daveoù
Waamwang

Ar **waamwang** zo ur yezh aet da get e 2023 hag a veze komzet e korn-bro Voh-Koohnê, e Kaledonia-Nevez.

## Istor
E 1930 ez eus bet braskontet seizh yezher gant Maoris Leenhardt. E 1940 ez eus bet danevellet gant Yann-Glaod Rivierre ha Sabin Ehrhart e oa un nebeud yezherien. En 1981 ez eo bet roet ar yezh evel aet da get en *Atlas Kaledonia-Nevez*. En 2016 ez eus bet un dislavar koulskoude : ur media en deus notennet ez eus bet disklêriet meur a wezh e oa aet ar yezh-se da get hag en deus danevellet e oa Chan Xhouty (Jeanne Xhouty), eus meuriad Tieta, ar yezherez nemeti eus ar yezh-se. En holl d’an holl he deus ditouret Akademiezh ar yezhoù kanak e vigas ar yezh e 2023, ur wezh aet d’an Anaon an div vaouez kozh a oa ar yezherezed diwezhañ.

## Daveennoù
Yan

**Yan** a zo un anv a gaver er bed sinaat dreist-holl.

## Anv-tiegezh
Yan eo romanekadur (pinyin) kalz anvioù-tiegezh Sina, en o zouez (ar stumm hengounel etre krommelloù) : "严 (嚴)", "晏 (晏)", "偃 (偃)", "颜 (顏)", "言 (言)", "燕 (燕)", "阎 (閻)", "闫 (閆)" ha "鄢 (鄢)" . Gant an hentad kozh Wade-Giles e veze treuzskrivet Yen kentoc'h, met n'eo ket implijet abaoe ar bloavezhioù 1980.

An anv-tiegezh "甄 (甄)" a vez treuzskrivet Yan ivez eus ar c'hantoneg, met e dreuzskrivadur boaz el lizherenneg romanek eo Zhen, diwar ar mandarineg.

## Anv-bihan
Yan zo un doare all da skrivañ an anv brezhonek Yann, met ral-tre eo. E-touez an dud gant an anv-bihan Yan mennegomp : 
* an arzour Yan' Dargent

Yan a c'hall bezañ ivez treuzskrivadur an anv rusek "Ян" (Jan), da skouer :
* Yan Karlovitch Berzin (1889–1938) (ruseg: Ян Карлович Берзин; latveg: Jānis Bērziņš), komandant ha politikour lituaniat eus an amzer soviedat
* Yan Rudzutak (1887–1938) (ruseg: Ян Эрнестович Рудзутак, latveg: Jānis Rudzutaks), dispac'hour ha politikour lituaniat bolchevik

## Anv-pluenn
Mennegomp anv-pluen ar skrivagner sinaek Mo Yan (莫言), ganet e 1955, prix Nobel al Lennegezh, ha hini Vasily Yan (1875–1954), ur romantour istorel rusian ha soviedat.

## Anv Stadoù
* Rouantelezh Yan (sinaeg: 燕國 Yānguó), ur stad kozh e-pad an Tierniezh Zhou (etre an IXvet kantved kt JK hag ar bloaz -222)
* Yan kent (sinaeg: 前燕), ur stad Xianbei e proviñs a vremañ Hebei (337–370)
* Yan (sinaeg: 燕), ur riez etre 756 ha 763

## Anv-lec'h
* ar Menezioù Yan, e Norzh Sina.
* Saint-Yan, kumun e Saône-et-Loire, Bro-C'hall.

## Gwelout ivez
* Yann
* Ian
NHU

**NHU** zo ur media enlinenn keodedour ha kenlabour diwar-benn sevenadur ha kevredigezh Breizh., e galleg dreist-holl met a-wechoù e yezhoù all, krouet gant Remi Penneg e 2015.

## Linenn stur ha mont en-dro
Lakaat a ra enlinenn pennadoù-skrid diwar-benn danvez Breizh : sevenadur, douaroniezh, ar gevredigezh, an Istor, nevezentioù ar vro, armerzh, ar c'heleier etrebroadel, an endro, ar sportoù, ar geginerezh... Evel m'eo skrivet en e anv e kinnig NHU ur sell breizhat war hor gevredigezh, ur savboent a zeu eus ar Vretoned en o-unan. Lakaat war-wel atoudennoù Breizh eo ar pal. Skrivet e vez ar pennadoù gant kantadoù a skridaozerien.

### Sevenadur
Embannet en deus al lec'hienn ur pennad diwar-benn ar vandenn-dreset diwar-benn Añjela Duval da skouer. Kelaouiñ a ra ivez embann albom *Avel Azul* Nolwenn Korbell.

### Gounezerezh ha boued
Embannet en deus ur pennad diwar-benn al lec'hdebrerezh. Heuliañ a ra al lec'hienn ur veaj savet gant Jérôme Le Gouic ha Louison Audo diwar-benn keginerezh Breizh.

### Istor
Skignet en deus un heuliad videoioù diwar-benn buhez Nevenoe savet gant ar filmaozer Ollivier Caillebot.

### Sportoù
Kelaouiñ a ra al lec'hienn ar Redadeg bep daou vloaz.

## Kevelerezh
Keveler eo NHU gant ar gevredigezh Breizh Adunvan.

## Yezhoù
Al lodenn vrasañ eus ar pennadoù a vez skrivet e galleg. Un nebeut a vez skrivet e brezhoneg koulskoude, da skouer atersadenn Roland Mogn, krouer Plantkelt, gant Patrick Regnault ; e saozneg, da skouer tri fennad diwar-benn Europa kevreadel gant Mathieu Guihard ; hag en euskareg zoken.

## Un nebeut skridaozerien
* Stéphane Brousse
* Remi Penneg
* Mathieu Guihard
* Michel Feltin-Palas
* Olivier Caillebot
* Yann Lukas
## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn nhu.bzh
Irish People's Liberation Organisation

An **Irish People's Liberation Organisation** (brezhoneg: Aozadur dieubiñ poblek iwerzhonat) a oa ur strollad armet bihan damsoudardel sokialour republikan savet e 1986 gant tud bet skarzhet evit an darn eus an Irish National Liberation Army (INLA), hag al luskadoù-se a oa kendeuzet goude prosezioù supergrass. Brud fall a oa savet tro-dro d'an aozadur gwelet evel feuls a-enep ar republikaned all met ivez evel un aozadur strizhkredik ha techet d'an torfederezh. A-benn ar fin e oa bet rediet da zivodañ dre nerzh ar Provisional Irish Republican Army (IRA) e 1992.

Lod eus an tagadennoù brudetañ eus an IPLO a oa bet: 
*fuzuilhadenn Orange lec'h ma oa bet izili IPLO o lazhañ un ezel eus ar Red Hand Commando ha gloazet ur soudard eus an Ulster Defence Regiment;
*fuzuilhadenn Donegall e 1991 pa oa bet tennet gant izili eus an aozadur war ur pub perc'hennet gant protestanted, ha lazhet daou trevour protestant ha gloazet pevar all; hag
* lazhadenn George Seawright e miz Du 1987, ur politikour lealour eus an Ulster Volunteer Force (UVF).

D'ar 1añ a viz Mae 1990 e oa bet berzhet an IPLO gant ar gouarnamant saoz. Divodet, an IPLO a chom war listenn an aozadurioù lakaet da dalvezout en Terrorism Act 2000.
## Notennoù ha daveennoù
Sikorsky Aircraft

**Sikorsky Aircraft** zo un embregerezh sevel nijerezioù stadunanat diazezet e Stratford, Connecticut. Savet e oa bet gant an nijer ukrainat-stadunanat Igor Sikorsky e 1923, ha bet e oa bet unan eus ar c'hentañ embregerezhioù o sevel biñsaskelloù kement evit un implij trevour hag un implij milourel. Produet eo bet ivez dournijerezioù evit dezougen treizhidi, met ivez karbedoù war c'horre evel bigi pe trenioù.

Sikorsky a oa perc'hennet gant United Technologies Corporation betek miz Du 2015, pa oa bet gwerzhet da Lockheed Martin.
## Notennoù ha daveennoù