Anatol ar Braz

**Anatol ar Braz**, ganet e Sant-Servez d'an (2 a viz Ebrel 1859 ha marvet e Menton, d'an 20 a viz Meurzh 1926) a voe ur c'helenner skol-veur, ur prezegenner hag ur skrivagner diwar-benn Istor ha hengounioù [Breizh|Vreizh]]. Gouestlet eo e oberenn d'e vro, d’ar romantelezh ha d’ar c’hoariva keltiek, danvez e dezenn e 1904. Engouestlet e voe er stourmoù politikel goude ma voe lakaet da gentañ prezidant ar c'hKevredigezh Vroadel Breizh. Gwelloc'h e kavas skrivañ e anv gant ur Z abalamour ma kave hegasus bezañ anvet "le bras" gant ar c'hallegerien na zistagent ket an S.

## Buhez
Anatol ar Braz a oa bet ganet e Sant-Servez (Aodoù-an-Arvor). Bet e oa e dad, Nikolaz ar Bras, o labourat evel mestr-skol e skolioù publik un tamm e pep lec’h e Breizh, e Treger dreist-holl. E vamm, Jeanne ar Gwiader, a oa skolaerez ivez. Tremen a reas eta e vugaleaj e Bulien, Plouilio, Planiel, Ploubêr ha Perwenan. Pa oa bugel e tremene ivez ar vakañsoù e Bro-Dreger, ha gant ar vro-se dreist-holl eo bet awenet holl e oberenn.

Restr:Saint-Servais-Callac. Plaque Anatole Le Braz.jpg|Plakenn Anatol Ar Braz, e Sant-Servez-Kallag

Deskiñ a reas latin gant person Plouilio kent mont da lise impalaerel Sant-Brieg e 1869. Roet eo bet e anv d’al lise e 1928 ha treuzkaset d'ar a skolaj a zo anezhañ hiziv an deiz. Prientiñ a reas un aotreegezh war al lizhiri e Pariz hag an agregadur prederouriezh na echuas ket abalamour d’e yec’hed. Kement-se ne viras ket outañ a gaout ur post kelenner war ar brederouriezh en Etampes (1884), goude bezañ deut da vezañ agregad war ar yezhadur. Distreiñ a reas da Vreizh da gelenn da Lise Kemper, e 1886. Eno e voe kelenner war an istor, an douaroniezh hag al lezennouriezh. Ar post-se an hini a roas lañs d’e c’halvedigezh skrivagner.

Dimeziñ a reas e 1890 gant Augustine Donzelot, un intañvez, tri vugel dezhi, ha tri krouadur a voe ganet dezho, pa veze tri c'hoar pe vreur dezhañ o chom ganto ha desavet gant skoazell e c'hoar goshañ, Jeanne. E 1898 e prenas daou di-soul evit sevel un annez hañv, ar c'h-Kestellic er Porzh-Gwenn.

Dont a reas da vezañ prezegenner-studi e skol-veur lizhiri Roazhon e 1901 ha goude se kelenner eus 1906 da 1924. Kelenn a reas da gentañ lennegezh c'hallek an  kantved hag al lennegezh vrezhonek. 

Pa voe o vont da vakansiñ er Pozh-Gwenn a-raok kregiñ gant e bost kelenner e Roazhon en doe bet keloù m'o doa kollet o buhezioù e dad hag e vamm-gaer, e beder c'hoar hag e zaou vreur-kaer hag e niz e-doug ur peñse e-maez da Landreger. Mantret-marv e voe gant an taol-mañ. Neoazh e tifennas e dezennoù e skol-veur ar Sorbonne e 1904 hag e voe anvet da gelenner war al lennegezh c'hallek e Roazhon. 

Bet e voe ivez karget a gefridioù kelenn e Bro-Suis hag er Stadoù-Unanet.

Goude marv Augustine Donzelot, e 1906, ez eas d'ober un droiad prezegennoù d'ar Stadoù-Unanet. Ur prezegour ampart ha bourrus e oa ha kalz beajoù a reas da Bro-Suis, ha, dreist-holl d'ar Stadoù-Unanet e lec'h ma reas anaoudegezh gant e eil gwreg. E 1911 e tistroas d'ar vro da gomz da-geñver gouelioù savet evit lidañ an Unvaniezh e Roazhon. Daoust da eneberezh ar re a oa er gouarnamant e tisplegas e brezegenn e brezhoneg. Bevañ a reas er Stadoù-Unanet e-pad ar Brezel bed kentañ hag atizañ a reas an Amerikaned da gemer perzh er brezel dre e brezegennoù evel ma c'houlenne ar gouarnamant gall digantañ. Addimezas a reas gant Henriet Porter, un delennourez stadunanat. Lazhet e voe e vab, Robert, war an talbenn e 1915 ha mervel a eure e eil wreg ivez e 1919. Addimeziñ a reas gant un Amerikanez all : Mari Lusinda Davison e 1921 e Pariz. Adkregiñ a reas da gelenn e Roazhon e 1920 hag eñ klañv dija. Mervel a reas 5 bloaz goude, e Menton diwar ur c'holl-gwad trumm. Douaret eo e Landreger e 1928 lec'h oa bet savet ur peulvan kizellet gant Armel Beaufils evit e enoriñ.

## Skridoù hag engouestladurioù evit Breizh
E Kemper e krogas da zastum kanaouennoù-pobl eus Breizh gant Fañch an Uhel. Kas a rae ivez studiadennoù da benn oc’h atersiñ peizanted ha moraerien eus ar vro, hag o tastum e-giz-se sonioù, marvailhoù ha mojennoù eus ar pobl. E 1890 e teuas er-maez Sonioù Breizh-Izel, skrivet gantañ ha gant Fañch an Uhel, a voe loreet gant ar priz Thérouanne. 

Da-heul e enklaskoù e embannas ivez *[[Mojenn an Ankou]]* (*La Légende de la mort*), *Sent Breizh hervez hengoun ar bobl* (*Les Saints bretons d'après la tradition populaire*) hag *E bro ar pardonioù* (*Au Pays des pardons*). Siwazh ne skrivas e oberennoù nemet e galleg daoust dezhañ da vezañ dastumet anezhe e brezhoneg. 

E miz Eost 1898 e teuas da vezañ prezidant an Kevredigezh Broadel Breizh krouet e Montroulez da-heul gouelioù. E 1899 e teuas da vezañ ezel eus an Association des bleus de Bretagne. Kannad Breizh e voe en Eistezvod Kerdiz ha degemeret e voe da varzh gant an anv "Skrew ar Mor".

## Enorioù
* Marc'heg al Lejion a enor, 1897. 

Restr:Anatole Le Braz. Stèle 1.jpg|Peulvan Anatol Ar Braz er Koad ar Barzh, war lez ar Gindi, e Landreger

## Oberennoù
* *La Chanson de la Bretagne*, barzhoneg, 1892
* *Tryphina Keranglaz*, barzhoneg, 1892
* *La Légende de la mort en Basse-Bretagne*, 1893.
* *Les Saints bretons d'après la tradition populaire en Cornouaille*, 1893-1894.
* *Au pays des pardons*, 1894.
* *Pâques d'Islande*, danevelloù, 1897.
* *Vieilles histoires du pays breton*, 1897
* *Le Gardien du feu*, romant, 1900.
* *Le Sang de la sirène*, danevelloù, 1901.
* *La Légende de la mort chez les Bretons armoricains*, adembannadur kresket eus *La légende de la mort en Basse-Bretagne*, 1902.
* *Cognomerus et sainte Trefine. Mystère breton en deux journées*, testenn ha troidigezh, 1904
* *Contes du soleil et de la brume*, danevelloù, 1905.
* *Ames d'Occident*, danevelloù, 1911.
* *Poèmes votifs*, 1926. 
* *Introduction, Bretagne.* Les guides bleus, Pariz, Hachette, 1949
* *La Bretagne. Choix de texte précédés d'une étude*, La Recouvrance, Roazhon, 1995 (ademb.), 255 p.

## Levrlennadur

* Yann-Bêr Piriou, *Il était une voix… Anatole Le Braz*, Roazhon, Apogée, 1999.
* *Magies de la Bretagne*, 2 levrenn, Robert Laffont, 1994, dastumadenn Bouquins

## Notennoù