Adolphe Billault

**Adolphe** Augustin Marie **Billault**, ganet d'an 12 a viz Du 1805 e Gwened ha marvet d'an 13 a viz Here 1863 e Goueled-Goulen, a zo un alvokad hag ur politikour breizhat, bet ministr ha kannad al Liger-Izelañ meur a wech. Frankizour da gentañ e tuas gant renad an Eil Impalaeriezh c'hall goude.

## Buhez
### Orinoù, stummadur ha buhez familh
Mab e oa da Augustin Billault, resever maltouterezh, anvet e Montroulez e 1815, ha da Marie-Rose Jamet du Kergoët, eus ur familh paramantourien rivinet gant brezelioù Napoleone Buonaparte. Ober a reas e studioù eil derez e skolaj Kastell-Paol, ha tremen a reas e vachelouriezh e Roazhon e 1822.

Studiañ a reas ar gwir e Roazhon ha dont a reas da vezañ mignon gant Ange Guépin, genidik eus Pondivi hag a vo naonedat eveltañ goude. Bet en doe e aotreegezh e 1825 hag en em staliañ a reas evel alvokad e Naoned goude e staj (1825-1828). Dont a reas da vezañ ezel eus Kuzul an urzh e 1830.

E 1830 e timezas da Françoise Bourgault-Ducoudray, merc'h d'ar paramantour Guillaume Bourgault-Ducoudray, prezidant Kambr Kenwerzh Naoned ha perc'henn domani ar Grézillières e Goueled-Goulen (ul lodenn anezhañ a vo da Adolphe Billault ha lakaat a reas sevel ur c'hastell hag a zo anezhañ c'hoazh hiziv ; tisavour : Joseph-Fleury Chenantais), ha nizez da Louis-François de Tollenare. Div verc'h o doe, Fanny ha Marie, o gwaz a gemero anv o zad-kaer : Julien-Henri Busson-Billault (ministr-prezidant Kuzul ar Stad) ha François Colas de La Noue-Billault (kuzulier Stad ha pennsekretour Kuzul ar Stad).

### Monarkiezh Gouere
Pennalvokad urzh alvokaded Naoned e teuas da vezañ e 1838. Breutaet en doa, e-touez an aferioù en doa graet war o zro, e prosez ar jeneral Kersabiec e 1832, tapet e-barzh taol-esae emsavadeg lejitimour dukez Berry, hag a dremen hebiou ar c'hastiz a varv. Dont a reas da vezañ ivez alvokad-kuzulier meur a benn bras : dug Aumale, dukez Valençay, dug La Rochefoucaud-Liancourt.

Ezel e voe, e-kichen Camille Mellinet, Ange Guépin hag an diazezer Voruz, eus ar Gevredigezh C'hreantel hag a oa he fal gwellaat aozioù ar vicherourien. Ezel e voe ivez eus ar Gevredigezh akademek. Skrivañ a rae pennadoù e-barzh *Le Breton*, kazetenn Camille Mellinet. Sevel a reas a-du gant lakaat e-pleustr ur sistem gwarez sokial peurgetket.

Boulc'hañ a reas ur resped a guzulier-kêr e Naoned e 1830. Addilennet e voe e 1831 ha 1837. Tost e oa d'ar metoù bourc'hiz naonedat, ha mouezh eo ar c'hreantourien ha marc'hadourien hag a c'houlenne un deskadurezh pleustrek.

D'an 24 a viz Du 1860 e teuas da vezañ unan eus an tri ministr hep portfolio, karget da zifenn politikerezh an Impalaeriezh dirak ar C'hambroù. Gallout a reas displegañ e chemet dre gomz eta, ha kalz gwelloc'h e voe eget an daou vinistr all. E 1861 e voe roet an ostel Saltykoff e Pariz dezhañ gant Napoleon III hag anvet e voe da ministr a Stad d'an 23 a viz Even. Sellet e voe evel un den a-bouezh kenañ eus ar renad mùet e gwirionez n'en doa ket a c'halloud. Skuizhus e oa an tabutoù er parlamant hag ur seurt diwaskadur e tapas, ar pezh a weller el lizhiri eskemmet gant ar briñsez Julie Bonaparte. Gwall skoet e voe ivez gant marv e wreg.

Mervel a reas abred en e zomani ar Grézillières. Gwall boaniet e voe Prosper Mérimée ha Napoleon III gant kement-se. Lidet e voe e obidoù en iliz Saint-Germain-l'Auxerrois e Pariz.

## Enorioù
### Arouezennoù
* Kroaz-Veur Lejion a enor Bro-C'hall e 1857 (marc'heg e 1840, ofiser ha komander e 1852, ofiser meur e 1855)
* Komandour urzh al Leon nederlandat e 1840
* Kroaz-veur urzh Charlez III Bro-Spagn e 1855
* Kroaz-veur urzh Sent-Maoris-ha-Lazar Sardegna e 1855
* Kentañ klas urzh ar Medjidie e 1860

## Straedoù ha delwennoù
* War ar blasenn Aristide-Briand ("Lafayette" d'ar mare-se), e-tal Palez ar Justis, e voe savet un delwenn anezhañ gant ti-kêr Naoned, dioueliet d'ar 15 a viz Gwengolo 1867, dirak ar ministr Eugène Rouher. Goude diskar an Eil Impalaeriezh e voe tennet alese didrouz gant ar maer Gabriel Lauriol evit chom hep bezañ distrujet gant republikaned. Lakaet e voe e kavioù Palez ar Justis ha goude e liorzh ar mirdi Dobrée. Teuzet e voe gant gouarnamant Bro-C'hall e-pad an Ac'huberezh evit implij ar metaloù amhouarnus.
* e Pariz e oa anvet « straed Billault » ar straed Washington etre 1867 ha 1879.
* e 1868 e voe krouet ur straed nevez adalek kreiz-kêr Gwened, anvet "rue Billault".
* e 1963 e voe lidet 100 vloaz e varv dre un diskouezadeg e Naoned : *Adolphe Billault et son temps, 1805-1863* gant Henri de Berranger ha L. Rouzeau (Dielloù departamant Liger-Atlantel).
* e 1964 e voe anvet ar boulouard Adolphe-Billault en enor dezhañ e Naoned, war enez Naoned.

## Embannadurioù
* *De l'Éducation en France et de ce qu'elle devrait être pour satisfaire aux besoins du pays* gant Adolphe Billault, Imprimerie de Mellinet, Naoned, 1834, 43 p., nv bnf 30105631.
**Question Italienne - Discours de son excellence M. Billault, ministre sans portefeuille, au sénat et au corps législatif* Imprimerie impériale, Pariz, 1861, 120 p.

## Notennoù ha daveoù

## Levrlennadur
### Oberennoù hollek
* *Billault* gant Victor Frond, *Le panthéon des illustrations françaises au XIXe siècle*, levrenn II (''lenn enlinenn'')
* *Dictionnaire des parlementaires français* gant Adolphe Robert ha Gaston Cougny, 1889-1891, levrenn 1, Pariz
* *Nantes et les Nantais sous le Second Empire* gant Claude Kahn ha Jean Landais, Ouest Éditions, Naoned, 1992 

### Oberennoù arbenniget
* Henri de Berranger, *Un Nantais ministre de Napoléon III, Adolphe Billault, 1805-1863*, e *Bulletin de la Société archéologique de Nantes et de Loire-Atlantique*, 1960 (levrenn 99, ) ha 1961 (levrenn 100, )
* Noël Blayau, *Adolphe Billault, ministre de Napoléon III d'après ses papiers personnels, 1805-1863*, Embannadurioù Klincksieck, Pariz, 1969. Recension critique de Geneviève Massa-Gille dans *Bibliothèque de l’École des Chartes*, 1971, levrenn 129, 2, , da welet war lec'hienn Persée
* Yann Le Marec, *L'entrée en politique d'Adolphe Billault*, e *Politix*, 1996, levrenn 9, 35, , da welet war lec'hienn Persée
* *Une ville et ses écoles - Nantes, 1830-1940* gant Marc Suteau, Gwask Skol-veur Roazhon, 1999, 254 p., dastummad Histoire 

## Liammoù diavaez
* Fichenn buhezskridel war lec'hienn Ensavadur broadel an enklaskoù pedagogel
* Dielloù ministrerezh ar Stad dindan beli Adolphe Billault (23 a viz Even-18 a viz Here 1863) a zo miret en Dielloù Broadel.