Amprevan

* *Evit ar ger kunujenniñ sellout ouzh* kunujenn.

An **amprevaned** zo loened divellkeinek eus skourrad an Artropoded, azonet gant ur c'horf rannet e tri fezh : ur penn div dastornell outañ, ur brusk c'hwec'h pav outañ, hag ur c'hof — ar c'hevnid n'int *ket* amprevaned eta.

En Devonian, war-dro 410 milion a vloavezhioù zo, e voe al loened c'hwec'hpavek kentañ ; er Glaouvezh (–360 m. a v.) e voe an amprevaned gwirion kentañ, en urzhadoù Hemiptera, Odonata, Orthoptera.

War-dro 5,5 milion a spesadoù amprevaned zo, da lavaret eo 70% eus ar spesadoù loened a zo war an Douar.
Ur milion hepken eus ar spesadoù amprevaned zo bet deskrivet gant ar skiantourien, pa 'z eus bet deskrivet 19&nbsp;000 spesad pesked, 9&nbsp;000 evn, 6&nbsp;000 stlejvil, 4&nbsp;500 bronneg ha 2&nbsp;800 divelfenneg.

## Korfadurezh

Rannet eo korf an amprevaned e teir lodenn goloet gant kitin : ar penn, ar brusk (pe toraks) hag ar c'hof (pe abdomen).

* Takad ar skiantoù eo ar penn gant al lagadoù, an tastornelloù...
* Takad an dilec'hiañ eo ar brusk gant ar pavioù hag an eskell.
* Takad ar gouennañ eo ar c'hof.

Tri re bavioù zo gant an amprevaned. En doare-se ez eus tu da verzout n'eo ket ar c'hevnid amprevaned met araknided.

## Reoliadur emvagañ
Liesseurt eo reoliadur-emvagañ an amprevaned :
* Geotdebrerien : etre 40% ha 50% eus an amprevaned. En em vagañ a reont, diouzh ar spesadoù anezho, diwar lodennoù disheñvel ar plant (delioù, koad, greun, frouezh, pollen...).
* Kigdebrerien : preizhataerien (amprevaned all, koftroadeged...) pe arvevaded (war amprevaned all pe dre sunañ gwad mellkeineged).
* Hollzebrerien
* Saprofajed
...

## Istor an amprevaned
An amprevaned karrekaet koshañ adkavet a vefe eus marevezh an Devonian, da lâret eo war-dro 350 milion a vloavezhioù zo. Diaskell e oant.

Evit pezh a sell eus an amprevaned askellek koshañ adkavet e vefent bet karrekaet etre -325 ha -300 milion a vloavezhioù zo. Tennañ a raent d'an nadozioù-aer a-vremañ, gant un hed-eskell etre 40 ha 60 cm.

## [[Amprevanoniezh]]
Studiet e vez an **amprevaned** gant an amprevanoniourien, hag an amprevanoniezh eo anv o skiant.


Cerf-volant MHNT male et femelle.jpg|**[[Coleoptera]]**387 000
Paon-du-jour MHNT CUT 2013 3 14 Cahors Dos.jpg|**[[Lepidoptera]]**157 000
Sarcophaga carnaria (Reynaldo).jpg|**[[Diptera]]**155 000
3A wasp 2007-04-25.jpg|**[[Hymenoptera]]**117 000
Leptoglossus occidentalis MHNT.jpg|**[[Hemiptera]]**104 000
Gottesanbeterin Abwehr.JPG|Amprevaned all80 000
Wanderheuschrecke-03.jpg|**[[Orthoptera]]**24 000


* *Gwelout [[Listennad anvioù amprevaned]]*

## Debrerien-amprevaned
Debret e vez an amprevaned gant meur a loen, en o zouez un urzhad bronneged a vez graet an amprevanetaerien anezho, evel
* an avalaouer, 
* an askell-groc'hen, 
* ar c'hoz, 
* ar minoc'h

Estreget bronneged a zebr amprevaned avat: bez ez eus ivez 
* amprevaned all
* pesked
* glazarded, gleskered
* evned.

## Rummatadur
***[[Apterygota]]***
* *[[Monura]]*, aet da get

***[[Monocondylia]]***
* *[[Archaeognatha]]* (=*Microcoryphia*)

***[[Dicondylia]]***
:* *[[Thysanura]]* (=*Zygentoma*) (pesk-arc'hant)

:***[[Pterygota]]***

:: ***[[Paleoptera]]***
::* *[[Ephemeroptera]]*
::* *[[Palaeodictyoptera]]*, aet da get
::* *[[Megasecoptera]]*, aet da get
::* *[[Archodonata]]*, aet da get
::* *[[Diaphanopterodea]] *, aet da get
::* *[[Protodonata]]* (=*Meganisoptera *), aet da get
::* *[[Protanisoptera]] *, aet da get
::* *[[Triadophlebioptera]] *, aet da get
::* *[[Protozygoptera]]* (=*Archizygoptera *), aet da get
::* *[[Odonata]]* (nadoz-aer)
:: ***[[Neoptera]]***

::: ***[[Polyneoptera]]***
:::* *[[Caloneurodea]] *, aet da get
:::* *[[Titanoptera]] *, aet da get
:::* *[[Protorthoptera]] *, aet da get
:::* *[[Plecoptera]]*
:::* *[[Embiidina]]* (=*Embioptera*)
:::* *[[Zoraptera]]* 
:::* *[[Dermaptera]]*
:::* *[[Orthoptera]]*
:::* *[[Phasmatodea]]*
:::* *[[Notoptera]]*
:::* *[[Blattaria]]*
::::* *[[Isoptera]]*
:::* *[[Mantodea]]* 
::: ***[[Paraneoptera]]***
:::* *[[Psocoptera]]*
::::* *[[Mallophaga]]*
::::* *[[Anoplura]]*
:::* *[[Thysanoptera]]*
:::* *[[Hemiptera]]*
::: ***[[Endopterygota]]*** (= *Holometabola*)
:::* *[[Glosselytrodea]] *, aet da get
:::* *[[Miomoptera]] *, aet da get
:::* *[[Hymenoptera]]* 
:::* *[[Coleoptera]]*
:::* *[[Strepsiptera]]*
::: *[[Neuropterida]]*
:::* *[[Raphidioptera]]*
:::* *[[Megaloptera]]*
:::* *[[Neuroptera]]*
::: *[[Antliophora]]*/*[[Mecopteroidea]]*
:::* * [[Mecoptera]]*
::::* *[[Siphonaptera]]*
:::* *[[Diptera]]* 
:::* *[[Protodiptera]] *, aet da get
::: *[[Amphiesmenoptera]]*
:::* *[[Trichoptera]]*
:::* *[[Lepidoptera]]*

## Skinwel
* *Insektors*, Fantôme, 1994
## Levrlennadur
*  G. B. Kerverziou : *Levr an amprevaned*, skeudennoù gant Yann Berthou, Skridoù Breizh, Brest.
*  Nigel E. Stork : *How Many Species of Insect and Other Arthropods Are There on Earth?* — ''Annual Review of Entomology''
*  Bernhard Misof *et al.* : *Phylogenomics resolves the timing and pattern of insect evolution* — ''Science''
## Limmoù diavaez
*   ''Anima (ex) musica'' : amprevaned ramzel savet diwar tammoù binvioù-seniñ.