open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zuidschote

**Zuidschote** en izelvroeg, **Zuudschôte** e flandrezeg kornôgel, zo ur rann eus kumun Ieper, e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall. Staget eo bet ouzh kumun Boezinge e 1971 ; lakaet e voe Boezinge ha Zuidschote e kumun Ieper gant lezenn 1977.

ZuidschoteLocation.svg|Lec'hiadur
Flag of Ypres.svg|Banniel

## Douaroniezh
* Gorread : 4,40 km²
* Poblañs (1999) : 308 a dud
* Stankter : 70 den/km²
### Emdroadur ar boblañs 1806-1999
*Adalek 1806 betek 1970 : niver an annezidi d'ar 31 a viz Kerzu.

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize  = width:700 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:800
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:100 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:20 start:0
BackgroundColors = canvas:c
BarData=
  bar:1806 text:1806
  bar:1816 text:1816
  bar:1830 text:1830
  bar:1846 text:1846
  bar:1856 text:1856
  bar:1866 text:1866
  bar:1876 text:1876
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1947 text:1947
  bar:1961 text:1961
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:d width:20 align:left
  bar:1806 from:0 till: 567
  bar:1816 from:0 till: 540
  bar:1830 from:0 till: 570
  bar:1846 from:0 till: 582
  bar:1856 from:0 till: 564
  bar:1866 from:0 till: 579
  bar:1876 from:0 till: 555
  bar:1880 from:0 till: 564
  bar:1890 from:0 till: 651
  bar:1900 from:0 till: 631
  bar:1910 from:0 till: 559
  bar:1920 from:0 till: 270
  bar:1930 from:0 till: 471
  bar:1947 from:0 till: 425
  bar:1961 from:0 till: 418
  bar:1970 from:0 till: 394
  bar:1981 from:0 till: 407
  bar:1991 from:0 till: 373
  bar:1999 from:0 till: 308
PlotData=
  bar:1806 at: 567 fontsize:s text: 567 shift:(-10,5)
  bar:1816 at: 540 fontsize:S text: 540 shift:(-10,5)
  bar:1830 at: 570 fontsize:S text: 570 shift:(-10,5)
  bar:1846 at: 582 fontsize:S text: 582 shift:(-10,5)
  bar:1856 at: 564 fontsize:S text: 564 shift:(-10,5)
  bar:1866 at: 579 fontsize:S text: 579 shift:(-10,5)
  bar:1876 at: 555 fontsize:S text: 555 shift:(-10,5)
  bar:1880 at: 564 fontsize:S text: 564 shift:(-10,5)
  bar:1890 at: 651 fontsize:S text: 651 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 631 fontsize:S text: 631 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 559 fontsize:S text: 559 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 270 fontsize:S text: 270 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 471 fontsize:S text: 471 shift:(-10,5)
  bar:1947 at: 425 fontsize:S text: 425 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 418 fontsize:S text: 418 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 394 fontsize:S text: 394 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 407 fontsize:S text: 407 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 373 fontsize:S text: 373 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 308 fontsize:S text: 308 shift:(-10,5)
Vlamertinge

**Vlamertinge** en izelvroeg, **Vloamertienge** e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann eus kumun Ieper, e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall. Staget eo bet ouzh kumun Ieper gant lezenn 1977. 
## Istor
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
## Beredoù ar C'hommonwealth
;• *Divisional Cemetery*

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Luioù ar C'hommonwealth a implijas anezhi adalek miz Ebrel 1915 betek miz Mae 1916 hag adalek miz Gouere 1917 en-dro. Strollet eo bet en ur bez 23 soudard ag ar *2nd Duke of Wellington's (West Riding) Regiment* bet lazhet en dagadenn alaman gant aezhennoù ouzh an *Hill 60* d'ar 5 a viz Mae 1915.
;• *Vlamertinghe Military Cemetery*

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo, met douaret e voe enni 4 soudard marvet e 1940 e-pad an Eil Brezel Bed. Krouet eo bet gant soudarded c'hall e 1914. Luioù ar C'hommonwealth a implijas anezhi adalek miz Ebrel 1915 betek miz Even 1917. Tennet e voe ar bezioù gall goude ar brezel.
;• *Brandhoek New Military Cemetery*

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Eost 1917 hag implijet betek miz Mae 1918.
;• *Hop Store Cemetery*

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Mae 1915 .
;• *Railway Chateau Cemetery*

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet hag implijet eo bet e miz Here 1916 .
;• *Red Farm Military Cemetery*

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Ebrel 1918 hag implijet betek miz Mae 1918..
;• *Vlamertinghe New Military Cemetery*

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe e miz Even 1917 pa voe serret *Vlamertinghe Military Cemetery*. Implijet e voe betek miz Here 1918. Douaret eo enni ar *Private E. Delargey, 1/8th Bn. Royal Scots*, fuzuilhet d'an 6 a viz Gwengolo 1917 evit bout bet dizertet.
;• *Brandhoek Military Cemetery*

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe e miz Mae 1915 .Implijet e voe betek miz Gouere 1917 pa voe krouet *Brandhoek New Military Cemetery*.
;• *Brandhoek New Military Cemetery No. 3*

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe e miz Gouere 1917 .Implijet e voe betek miz Mae 1918.

## Douaroniezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Chevr ruz

Ar **chevr ruz** (*Palaemon serratus* pe *Leander serratus*) zo kresteneged mor bihan.

Bevañ a reont er meurvor Atlantel, er mor Kreizdouar hag er mor Du.
Chevr

Ar **chevr**, pe **chifretez**, pe **chevretez** a zo kresteneged mor pe dour dous. Er rummatadur klasel ec'h eont d'ober an infraurzhiad *Caridea*.

Ar re anavezetañ e Breizh eo ar chevr ruz hag ar chevr-traezh.

Spsesadoù chevr a vez kavet ivez e-barzh an dour dous tomm, e broioù evel Indonezia. 

## Chevra
Klask **chevr**, pe **chevred**, a zo *chevra* pe *chevreta*.
Mouna Dent

Ar **vouna Dent** (liester : **mounaed Dent**) a zo ur primat, *Cercopithecus denti* an anv skiantel anezhañ.

Gwechall e veze sellet outi evel un isspesad eus *[[Cercopithecus wolfi]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
He c'havout a c'heller e kornôg Ouganda, e Republik Demokratel Kongo, Republik Kongo, Republik Kreizafrikan ha Rwanda.

## Liammoù diavaez
* ''Cercopithecus denti'' war al lec'hienn ''Mammal Species of the World''

## Notennoù ha daveennoù
Sutell-garreg

Ar **sutelloù-karreg** eo an divellkeineged a ya d'ober ar genad *Cerianthus*. Tennañ a reont d'ar bronnoù-mor.
Kog-beleg

Ar **c'hog-beleg** (*Nassarius reticulatus*) zo ur blotvil gasteropod.

## Doareoù pennañ
War-dro 3 cm eo e hirder. Arwenn eo e grogenn, gant marelloù gell.

Bevañ a ra en traezh hag e drompilh eo al lodenn nemeti eus e gorf a zeu war-wel. Diorroet-kaer eo e c'hwesha hag a ro da c'houzout dezhañ pa vez ur c'helan en trowardroioù. Kalz a gigi-beleg a c'heller merzout war korfoù marv pesked pe teureuged.

## Annez
Bevañ a ra er meurvor Atlantel, e mor Breizh, e mor an Hanternoz, er mor Baltek hag er mor Kreizdouar.
Kastreg Roissal

**Kastreg Roissal** (*Symphodus roissali*) a zo ur pesk mor hag a vev e reter ar meurvor Atlantel (eus Pleg-mor Gwaskogn da Jibraltar), er mor Kreizdouar hag er mor Du.
Arnal Ballester

**Arnal Ballester** zo ur skeudennaouer katalan, ha kelenner skeudennaouiñ, ganet e Barcelona e 1955, aotreek war an Istor. Kelenn a ra en Escola Massana e Barcelona.

Labouret en deus evel skeudennaouer fent e kelaouennooù bihan da gentañ, adalek ar bloavezhioù 1970 ( *El Papus* ha *Por Favor* entre 1972 ha 1976), hag evit kazetennoù bras goude. Brudet eo ivez evel skeudennaouer levrioù bugale, ha labouret en deus evit levrioù oberourien evel Eduardo Polo, Mariasun Landa pe Miquel Obiols.

Skrivet en deus ivez *No tinc paraules*, ul levr treset. 

## Priz
Bet en deus ar *Premio Nacional de Ilustración* e miz Gwengolo 2008
Buoc'h-vor vrizh

Ar **vuoc'h-vor vrizh** (*Aplysia punctata*), liester: **saout-mor brizh**, zo ur blotvil gasteropod.

## Doareoù pennañ
Betek 30 cm eo he hirder ha 4 cm he c'hrogenn diabarzh treuzwelus. He liv zo diouzh ar bezhin a zebr : du, gell, ruz...

Dozviñ a ra miliadoù a vioù gwarezet en ur gouhin stumm ur vuzhugenn dezhañ ha laosket war ar bezhin.

## Annez
Bevañ a ra er meurvor Atlantel, e mor Breizh, e mor an Hanternoz, er mor Baltek hag er mor Kreizdouar.

## Liammoù diavaez
Buoc'h-vor Kalifornia

**Buoc'h-vor Kalifornia** (*Aplysia californica*) zo ur blotvil gasteropod.

## Doareoù pennañ
En em vagañ a ra diwar bezhin.

Pa vez direnket e c'hell diskargañ liv ruz-mouk.

## Annez
Bevañ a ra war aodoù Kalifornia ha hanternoz Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
Ourmel

An **ourmel** eo ar blotviled gasteropoded a ya d'ober ar genad *Haliotis*.

War-dro 100 spesad ourmel zo.
Krepidula boutin

Ar **grepidulaenn voutin**, pe ar **stagistrenn**, (*Crepidula fornicata*) a zo ur blotvil gasteropod.

## Doareoù pennañ
War-dro 6 cm eo he hirder ha 2.5 cm he ledander. Gwenn pe melen eo he c'hrogenn hirgelc'hiek.

Bevañ a ra ar c'hrepidula stag ouzh kregin pe reier, alies-mat an eil war eben. Pa deu ur par da begañ ouzh ur barez stag ouzh un diaz bennak ec'h a d'e dro da barez. Rak-se eo par ar grepidulaenn e penn ur bern krepidula ha parezed an holl re all.

## Annez
Bevañ a reont er meurvor Atlantel, e mor Breizh, e mor an Hanternoz hag er mor Kreizdouar. A-orin int eus Norzhamerika ha degaset e voent da Europa dre zegouezh e fin an  ma'z int deuet da vezañ ur spesad aloubus.
Miquel Obiols

**Miquel Obiols Prat** zo ur skrivagner katalanek evit ar yaouankiz, ganet e 
Roda de Ter e proviñs Barcelona en 1945.

Nebeud a levrioù en deus skrivet, e-skoaz skrivagnerien all, abalamour ma'z eo un oberour arnodel e pep hini eus e skridoù. 

Labourat a ra a-wechoù evit ar skinwel, ha kenlabouret en deus bet gant TVE ha Canal + Spagn.

## Arnodoù
*E-barzh *El misterio de Buster Keaton* e c'hoari gant ar frammoù-danevelliñ, o krouiñ testennoù diechu ha kaligramoù. 
*E *Datrebil. Siete cuentos y un espejo*, kontet da vezañ unan eus kant gwellañ oberenn an XXvet kantved e Spagn, hervez ar Fundación Germán Sánchez Ruipérez, e kaver ur pennad-skrid moulet war an tu gin ha n'haller lenn nemet dirak ur melezour, ha testennoù en dizurzh a rank al lenner adsevel; 
**El libro de las M'Alicias*, skeudennaouet gant Miguel Calatayud, zo un arnod iskis ha fentus da adskrivañ istor Alis e Bro ar Marzhoù. 

Darn eus e oberennoù zo bet leurennet evit ar c'hoariva, evel *A l'inrevés*, leurennet gant Dagoll Dagom ha deuet da vout *Nit de Sant Joan*.

## Oberennoù
* *Ai, Filomena, Filomena! i altres contes*, 1977.
* *El misteri de Buster Keaton*, 1980.
* *Tatrebill en contes uns*, 1980. 
* *Habitants de Bubo-Bubo*, 1982. 
* *King-què. Lectures 5è*, 1984. 
* *El tigre de Mary Plexiglàs*, 1987. 
* *Quin dia més gggrrr...!*, 1988. 
* *Minimals*, 1988. 
* *Libro de las M'Alicias*, 1990
* *77 Histèries*, 1990. 
* *Iris* (7 volúmenes), 1991. 
* *El quadre més bonic del món*, 2001. 
* *A auga está enferma*, 2002. 
* *55 taques & gargots*, 2002.
* *La revolta de l'abecedari* (inédito). 
* *UF* (inédito).
## Prizioù
*1978 - Premio de la Crítica Serra d'Or: *Ai, Filomena, Filomena!*.
*1981 - Premio Josep M. Folch i Torres: *Habitants de Bubo-Bubo*.
*1986 - Premio Joaquim Ruyra: *El tigre de Mary Plexiglàs*.
*1986 - Premio de la Crítica Serra d'Or: *El tigre de Mary Plexiglàs*.
*1988 - Premio Generalitat de Catalunya: *El tigre de Mary Plexiglàs*.
*1992 - Premio Critici in Erba (Bologna, Italia): *Iris* (7 libros).

## Liammoù diavaez

* Miquel Obiols er AELC
* https://web.archive.org/web/20210302230723/http://miquelobiols.com/ Pajenn Miquel Obiols er Genrouedad
Keineg

Ar **c'heineg** (*Trachurus trachurus*) a zo ur pesk mor hag a vev e reter ar meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar. Graet e vez **cheñchard** outañ e takadoù 'zo, ha lesanvet e vez **brilli-goañv** ivez.
Azen (pesk)

An **azen** (*Melanogrammus aeglefinus*) a zo ur pesk mor hag a vev er meurvor Atlantel. Ar spesad nemetañ eo er genad *Melanogrammus*.
Keindraeneg

Ar **c'heindraeneg** (*Spinachia spinachia*) zo ur pesk mor a vev er meurvor Atlantel, e mor an Hanternoz hag er mor Baltek.
Skanteg paganell

Ar **skanteg paganell** (*Gobius paganellus*) a zo ur pesk mor hag a vev er meurvor Atlantel, e mor Breizh hag er mor Kreizdouar.
Skanteg du

Ar **skanteg du** (*Gobius niger*) a zo ur pesk mor hag a vev er meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.

## Liammoù diavaez
Maner Kernod

**Maner Kernod** a zo ur maner e Mellag, nepell diouzh Kemperle, e Kerne Izel, e Penn ar Bed.

## Istor ar savadur
Soñjal a reer e voe savet ur maner eno ken abred hag en  kantved, rak kavet ez eus bet roudoù unan eus ar mare-se. 

Lodennoù koshañ ar maner a weler hiziv a voe savet e-kreiz ar  kantved. D'ar mare-se e oa perc'hennet ar maner gant ar familh Leskoad, ha skoed-ardamez ar familh a weler en unan eus gwerennoù livet ar chapel. Goude-se e voe perc'hennet gant meur a familh : Le Bœuf, Le Veer, du Vergier de Kerorlay ha de Poulpiquet de Brescanvel. Kemmoù a voe degaset d'ar savadur er  hag en  kantved.

Pouezus e oa ar maner a-fet labour-douar : er  kantved e voe savet ur solier dezhañ bannoù-koad, a-us d'un tremen. Unan eus ar skouerioù nemeto a gaver e Breizh eo.
E penn-kentañ an  kantved e voe plantet gwez avaloù chistr. E 1995 e voe aozet ur verje arnodiñ : hiziv an deiz e kaver enni 42 spesad avaloù chistr disheñvel.
Da vare an Dispac'h gall e voe degemeret beleien ha chouanted er maner, en ur guzhiadell e choment.

Kroget e oa bet labourioù reneveziñ ar maner en diskar-amzer 2020, gant ar pal echuiñ al labourioù e miz , met ul lodenn eus ar maner a zo bet distrujet gant un tan-gwall d'an  pa oa tost-echu ar prantad reneveziñ.

## An domani hag an dielloù
Anavezout a c'haller darvoudoù pennañ an istor dre ma'z eus bet miret dielloù e-leizh abaoe ar  kantved. 

Gouzout a reer da skouer e oa an domani 73 hektar dezhañ er  kantved. Met gant ar c'hemmoù armerzh, hag al lodennerezhioù ne chom nemet 30 hektar hiziv an deiz. Gant an dielloù e c'haller gouzout ivez e oa pemp ruskenn er maner da vare an Dispac'h Gall, ar pezh n'eo ket souezhus rak a-bouez e oa ar gwenanerezh e Kerne Izel, hag ivez ur muz testeniet en dielloù abaoe 1540. Kempennet eo bet e 1993.
Annezet e voe ar maner betek 1989 ha pa varvas ar perc'henn diwezhañ e voe prenet gant Kuzul meur Penn ar Bed e 1990. E 1991 e voe lakaet da savadur istorel.
Hiziv an deiz ez eo gouestlet d'al lennegezh dre gomz, hag ennañ e kaver Kreizenn enklask ha dielloù al lennegezh dre gomz. Ur rann eus skol-veur Brest eo.


Mellac greniers à pans de bois Kernault.JPG|Ar solier
Mellac verrière chapelle de Kernault.JPG|Diabarzh ar chapel


## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar maner
Greunader (pesk)

Ar **greunadered**, pe **razhedenned**, eo ar pesked a ya d'ober ar c'herentiad *Macrouridae*.

War-dro 35 genad ha 380 spesad greunadered zo.
Sar begek

Ar **sar begek** (*Diplodus puntazzo*) a zo ur pesk mor hag a vev e reter ar meurvor Atlantel, er mor Kreizdouar hag er mor Du.
Roue (pesk)

Ar **roue** (*Serranus cabrilla*) a zo ur pesk mor hag a vev er meurvor Atlantel, eus Iwerzhon betek Kab ar Spi Mat, er mor Kreizdouar hag er mor Du.
Stiogan

Ar **stiogan**, pe **sifoc'hell**, pe **stivell**, (*Loligo vulgaris*) a zo ur blotvil mor hag a vev er meurvor Atlantel hag e mor an Hanternoz.
Franz von Stuck

**Franz von Stuck** (23 a viz C'hwevrer 1863 e Tettenweis - 30 a viz Eost 1928 e München) a oa ul livour alaman a vez renket e luskad an arouezouriezh hag e hini an eztaolouriezh. 

E Tettenweis, e Bavaria voe ganet, ha studiañ a reas en akademiezh München. Brudet e teuas da vezañ goude bezañ skeudennoù er Fliegende Blätter ha re all da ginklañ levrioù. Azalek 1889 en em ouestlas d'al livañ, ha berzh a reas kerkent ha savet e daolenn gentañ, anvet *The Warder of Paradise*. A-fet livañ e tiskouezas e oa barrek evit a selle ouzh aozañ e daolennoù, ha lavaret e vez e tenn e oberennoù da gizelladurioù. Lod brasañ e oberennoù a denn d'ar mojennerezh ha d'ar skeudennadurioù. Daoust ma plede gant dodennoù klasel ne oa ket kalsl e zoare da livañ. E varregezhioù a weler en atlet en arem a gizellas : he gwelout a c'haller e Berlin, Budapest hag e Hamburg.

E-touez e daolennoù brudetañ emañ *Ar Pec'hed* ha *Brezel* (Pinakothek München), *Ar Sfinks*, *Ar C'hroazstagadur*, *Ar Gevezerien*, *Baradoz kollet*, *Oedipus*, *Temptadur* ha *Lusifer*. 

E 1914 e voe unan eus sinerien Manifesto an 93 kefredour. Daoust dezhañ bezañ bet kelenner en akademiezh e voe ezel ivez eus Sezession München. 

## Levrlennadur
* Jo-Anne Birnie Danzker, Ulrich Pohlmann und J.A. Schmoll gen. Eisenwerth (Hrsg.): Franz von Stuck und die Photographie. Inszenierung und Dokumentation. München, 1996 
* Birgit Jooss: Ateliers als Weihestätten der Kunst. Der „Künstleraltar“ um 1900. München, 2002 
* Eva Mendgen: Franz von Stuck 1863-1928. „Ein Fürst im Reiche der Kunst“. Taschen, Köln, 1994 
* Thomas Blisniewski: „Mit glühenden Augen lockt das nackte Weib“ – „Die Sünde“ Franz von Stucks im Wallraf-Richartz-Museum. Fondation Corboud. In: Kölner Museums-Bulletin. Berichte und Forschungen aus den Museen der Stadt Köln (1) 2004, S. 22-33 

## Liammoù diavaez
* Museum Villa Stuck
* Oberennoù Franz von Stuck
* Franz von Stuck: Living Images
* The Modern Lucifer
* BezMary ha Franz von Stuck
Olöf Pétursdottir

**Olöf Pétursdottir**, ganet d'an 28 Kerzu 1954, zo ur skrivagnerez ha troourez islandek zo o chom e Breizh.

## E brezhoneg
Skrivet he deus pevar fennad e-barzh Aber :
*niv.29 (Diskar-Amzer 2007), p. 225 : "An aerouant hag ar valafenn"
*niv.29 (Diskar-Amzer 2007), p. 226 : "Kan an noz"
*niv.32 (Hañv 2008), p. 253-276 : "Kormáks saga" (Prezegenn distaget e Kendael Aber dalc'het e Kemper d'an 30 Meurzh 2008)
*niv.36 (Hañv 2009), p. 168-175 : "Tristan, Kormákr ha Diarmuid" (Prezegenn distaget e Kendael Aber dalc'het e Kemper d'an 29 Meurzh 2009)

## En islandeg
Troet he deus barzhonegoù brezhonek en islandeg.

## Liamm diavaez
*Blog Olöf Pétursdottir
Roue (disheñvelout)

Ur **roue** zo :
* rieg ur stad, sellet ouzh Roue
* ur pesk, sellet ouzh Roue (pesk)
***Roue**, un anv-tiegezh e Breizh
Republik Soviedel Ukraina

Unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel e oa **Republik Sokialour Soviedel Ukraina** (ukraineg: *Українська Радянська<br />Соціалістична Республіка*).

Adal 1934 e oa bet Kyiv kêr-benn ar Republik soviedel-mañ, anavezetoc'h d'ar mare-se diouzh stumm rusek hec'h anv *Kiev*, dilec'hiet eus C'harkiv, ar gêr-benn gent adal 1918. 

Krouet e oa bet d'ar 25 a viz Kerzu 1917 evel ur *Republik Soviedel Sokialour*. 

Unan eus peder Republik kentañ an Unaniezh Soviedel e 1922 e oa RSS Bielorusia gant RSS Bielorusia, ar RSKS Treuzkaokazek ha RSKS Rusia.

Dont a reas Krimea da vezañ ul lodenn eus RSS Ukraina e 1954 goude ma oa bet dilamet diouzh RSKS Rusia.

Roet e oa bet ur sez da RSS Ukraina er Broadoù Unanet ouzhpenn hini an Unaniezh Soviedel hag hini RSS Bielorusia.

D'ar 24 a viz Eost 1991 en em zisrannas diouzh an Unaniezh Soviedel ha dont a reas da vezañ ur Stad dishual gant an anv Republika Ukraina.

## Gwelet ivez
* Ukraina
Edward Poynter

Sir **Edward John Poynter** (20 a viz Meurzh 1836 e Pariz – 26 a viz Gouere 1919 e Londrez) a oa ul livour breizhveuriat.

Mab ar savour Ambrose Poynter e oa, ha ganet e voe e Pariz. Mont a reas da studiañ da Ipswich School, Brighton College, ha goude-se ez eas da Londrez, da Roma (ma vamas rak oberennoù Michelangelo Buonarroti) ha da Bariz ma teskas gant Charles Gleyre (eno eo e kejas gant James McNeill Whistler). 

Brudet eo dre ma savas taolennoù istorel evel "Israel en Egipt" (1867), "Gweladenn Rouanez Saba" (1871-1875) hag "Ar roue Salomon" (1890).

Meur a garg ofisiel a voe fiziet e Poynter : kentañ Slade Professor e voe etre 1871 ha 1875, penn National Art Training School etre 1875 ha 1881, ha rener National Gallery etre 1894 ha 1904 (ober a reas war-dro digoridigezh Tate Gallery). E 1876 e teuas da vezañ ezel eus Royal Academy. Pa varvas Sir John Millais e 1896 ez eo Edward a gemeras e blas evel prezidant Royal Academy, ha lakaet e voe da nobl.

Poynter a zimezas gant Agnes Macdonald. He c'hoar a oa gwreg Edward Burne-Jones.

Un diskouezadeg eus e oberennoù, anvet "Life at Arms Length" a voe aozet e Burstow Gallery e Brighton College e miz Du ha miz Kerzu 1995.
Diwar dodennoù e oberennoù (Ar roue Salomon ha Templ ar roue Salomon) hag e zarempred gant Rudyard Kipling e c'haller soñjal e oa frañmason. Eilennoù e daolenn "Gweladenn Rouanez Saba" a c'haller gwelout e logelloù frañmasoned er bed a-bezh. 

## Liamm diavaez
*Un nebeud oberennoù
Akseli Gallen-Kallela

**Akseli Gallen-Kallela** (26 a viz Mae 1865 e Pori, Finland – 7 a viz Meurzh 1931 Stockholm, Sveden) a oa ul livour hag un engraver finlandat.

Da gentañ e savas taolennoù gwirheñvel diwar-benn ar vuhez war ar maez, ha goude-se e kemmas doare da livañ : nevezromantel e teuas e stil da vezañ, livioù flamm a implijas, ha merkañ kalz an trolinennoù a reas. Chomet eo brudet dre ma savas meur a daolenn ma skeudennas pennadoù eus ar *[[Kalevala|C'halevala]]*, hag a zo meurgan broadel Finland (*Difenn ar Sampo*, 1896 ; *Mamm Lemminkäinen*, 1897).

## Oberennoù

Gallen Kallela The Forging of the Sampo.jpg|*Goveliañ ar Sampo* (1893)
Gallen-Kallela The defence of the Sampo.png|*Difenn ar Sampo* (1896)
Gallen Kallela Lemminkainens Mother.jpg|*Mamm Lemminkäinen* (1897)
Gallen Kallela The Aino Triptych.jpg|*Teirzaolenn Aino*
Gallen Kallela Kullervos Curse.jpg|*Mallozh Kullervo*
Velisurmaaja.jpg|*Velisurmaaja* (1897)


## Liammoù diavaez
* Lec'hienn mirdi Gallen-Kallela
* Oberennoù Gallen-Kallela war lec'hienn PaintingDb
* Oberennoù Gallen-Kallela
Luis Ricardo Falero

**Luis Ricardo Falero** (1851 e Granada - 1896 e Londrez) a oa ul livour spagnol.

## E vuhez
Luis Ricardo Falero a studias an arzoù e Pariz, ha da gentañ e livas poltredoù. Er bloavezhioù 1880 ez eas d'en em staliañ e Londrez. Dodenn bennañ e oberennoù eo ar maouezed hag e lod brasañ e oberennoù e kaver elfennoù a denn d'ar reter, d'ar mojennerezh pe d'ar faltazi. 

## Levrlennadur
* Gérard Schurr et Pierre Cabanne, *Les Petits Maîtres de la peinture, 1820-1920*, Éditions de l'amateur, 2008 

## Oberennoù

Image:Falero Luis Ricardo Enchantress.jpg|*Touellerez*
Image:Falero Luis Ricardo Lily Fairy 1888.jpg|*Boudig al lili*, 1888.
Image:Le vin de Tokai, by Luis Ricardo Falero.jpg|*Gwin Tokai*
Image:Falero Luis Riccardo An Oriental Beauty.jpg|*Koantenn eus ar Reter*
Image:Falero Luis Ricardo moon nymph.jpg|*Nimfenn al loar*
Image:Falero-Orient.jpg|*Reter*
Image:The_witches_Sabbath,_by_Luis_Ricardo_Falero.jpg|*Boudig en un oabl stergannek*
Image:Falero 3 the party at the tavern 12101495235961.jpg|*Fest en un davarn
Image:Witches going to their Sabbath (1878), by Luis Ricardo Falero.jpg|*Gweledigezh Faust*
File:Nymphe, by Luis Ricardo Falero.jpg|*Nimfenn*
File:The Balance of the Zodiac by Luis Ricardo Falero.jpg|*Mentel ar Zodiak''
Paul Émile Chabas

**Paul Émile Chabas** (7 a viz Meurzh 1869 e Naoned – 10 a viz Mae 1937 e Pariz) a oa ul livour hag ur skeudennaouer gall ezel eus Akademiezh an arzoù-kaer.

Chabas a zeskas gant William-Adolphe Bouguereau ha Tony Robert-Fleury. E oberennoù a voe diskouezet evit ar wech kentañ e Saloñs Pariz e 1890. Da-geñver Diskouezadeg Etrevroadel 1900 e voe roet ar vedalenn aour dezhañ, hag ar vedalenn a enor e 1912. Livañ merc'hed e noazh e endroioù naturel eo ar pezh a blije ar muiañ dezhañ. Abalamaour d' e daolenn vrudetañ, *Ur Mintin e miz Gwengolo* (1912) he zitl, e savas reuz er Stadoù-Unanet e miz Mae 1913. Anthony Comstock, hag eñ e penn New York Society for the Suppression of Vice, a glemmas dre ma kave dezhañ e oa un daolenn dizere. Kalz trouz a voe da-heul, hag kalz eilennoù eus *Ur Mintin e miz Gwengolo* a voe gwerzhet er bloavezhioù da-heul. Gwelet e vez an daolenn-se evel ur skouer eus an arz kitsch.

Er bloavezhioù 1890 e skeudennaouas levrioù bet skrivet gant Paul Bourget hag Alfred de Musset. E 1921 e teuas da vezañ ezel eus Akademiezh an arzoù-kaer, hag al *Légion d’honneur* a resevas e 1928. Etre 1925 ha 1935 he was prezidant Kevredigezh an Arzourien C'hall.
Paul Peel

**Paul Peel** (7 a viz Du 1860 e London (Ontario) - 3 a viz Here 1892 e Pariz) a oa ul livour kanadian.

## E vuhez
Peel a voe ganet e London, en Ontario, hag e teskas livañ gant e dad. Goude-se e teskas gant William Lees Judson ha gant Thomas Eakins en Akademiezh arzoù-kaer Philadelphia. Goude-se ez eas da Bariz, hag eno ez eas da skol an arzoù-kaer, ma teskas gant Jean-Léon Gérôme, ha gant Benjamin Constant, Henri Doucet and Jules Lefebvre en Akademiezh Julian.

E 1882 e timezas gant Isaure Verdier ha daou vugel a voe ganet : Robert André e 1886 hag Émilie Margueritte e 1888.

Peel a veajas kalz dre Europa ha dre Ganada, hag e daolennoù a ziskouezas dre ma oa ezel eus Kevredigezh arzourien Ontario ha *Royal Canadian Academy*. E oberennoù a ziskouezas ivez da-geñver diskouezadegoù etrevroadel evel Saloñs Pariz. Brudet eo evit bezañ taolennet tud en o noazh ha bugale, hag e voe e-touez al livourien ganadian kentañ a lakaas al livañ tud en o noazh da zodenn bennañ o oberennoù.

## Oberennoù pennañ
*Deoliezh, 1881
*Mamm hag he bugel 1888
*Al Louzawour yaouank, 1888-1890
*Kouronker a Venezia, 1889
*Poltred Gloria Roberts 1889
*Goude kouronkañ, 1890
*Ar vêsaerez yaouank, 1892
*Robert Andre Peel, e-tro 1892
*Bennett Jull, 1889-1890

## Levrlennadur
* Victoria Baker, *Paul Peel: A Retrospective, 1860-1892* (London Regional Art Gallery: London ON, 1986) 

## Liammoù diavaez
*E vuhez war lec'hienn ''Canadian Encyclopedia''
*E vuhez war lec'hienn London Museum, Ontario
*E vuhez war lec'hienn ''Dictionary of Canadian Biography Online''

## Notennoù ha daveennoù
Eugen de Blaas

**Eugen(e) de Blaas**, pe **Eugen(e) von Blaas**, pe c'hoazh **Eugenio de Blaas** (24 a viz Gouere 1843 en Albano Laziale – 10 a viz C'hwevrer 1931 e Venezia) a oa ul livour akademiek italian a orin aostrian.

## E vuhez
Mab al livour aostrian Karl von Blaas e oa, ha gant e dad eo e teskas livañ. Goude-se e teskas e meur a akademiezh : e Venezia, Vienna hag e Pariz. En em staliañ a reas e Venezia, ma livas monumantoù ha gweledvaoù ha drerist-holl poltredoù maouezed. Barrek e oa evit a selle ouzh livañ poltredoù, hag evel-se e voe brudet. E oberennoù a c'haller gwelout e mirdioù Leicester, Melbourne, Nottingham, Sheffield, Sydney, Vienna ha Trieste. E vreur, Julius von Blaas e anv, a oa ul livour loened brudet.

## Oberennoù
**Kemm-kredenn ar Rhætianed gant Sant Valantin*
**[[Cimabue]] ha [[Giotto]]*
**Dugez Venezia o vont d'an iliz*
**Ouzh ar pondalez e Venezia* (1877)
**Lidkerzh-eured, plasenn Sant Vark*
**Maskloù Venezia*
**Ur veaj da Vurano*

## Oberennoù

Image:Eugene de Blaas - In the water (1914, derivative work).jpg|En dour
Image:Eugene von Blaas - Portrait Of A Young Lady.jpg|Poltred ur plac'h yaouank 
Image:Blaas Eugen von Portrait of a Woman.jpg|Poltred ur vaouez
Image:Eugene de Blaas On the Beach.jpg|War an draezhenn
Image:Eugene von Blass - Musette, 1900.jpg|Musette
Image:Eugen de Blaas The Flirtation.jpg|Flirt
Image:Eugen de Blaas On the balcony.jpg|Ouzh ar pondalez
Image:Blaas Eugene de Le Travail.jpg|Al labour


## Liamm diavaez
*Eugene de Blaas war lec'hienn Artrenewal.org
Tinamou louet

An **tinamou louet** a zo un evn, *Crypturellus cinereus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en hanternoz Suamerika.

## Rummatadur
Łódź

**Łódź** (distaget [wudʑ] e poloneg, *Lodz* en alamaneg) eo an trede kêr vrasañ e Polonia, e-kreiz ar vro. E 2014 e oa 707 504 a annezidi o chom enni. Diazezet e voe diwezhat a-walc’h (ar meneg koshañ a gaver anezhi zo eus 1332) ha lakaet da gêr gant roue Polonia e 1423.

 

## Tud vrudet
* Marek Belka
* Artur Rubinstein
* Julian Tuwim
* Władysław Reymont

## Kêrioù gevellet
*  Chemnitz en Alamagn *(abaoe 1972)*
*  Stuttgart en Alamagn *(abaoe 1988)* 
*  Lyon e Bro-C'hall *(abaoe 1991)* 
*  Vilnius e Lituania *(abaoe 1991)*
*  Ivanovo e Rusia *(abaoe 1992)*
*  Kaliningrad e Rusia *(abaoe 1992)* 
*  Minsk e Belarus *(abaoe 1993)* 
*  Odesa en Ukraina *(abaoe 1993)*
*  Tel Aviv en Israel *(abaoe 1994)* 
* : Tianjin *(abaoe 1994)*
*  Rustavi e Jorjia *(abaoe 1995)*
*  Barreiro e Portugal *(abaoe 1996)*
*  Tampere e Finland *(abaoe 1996)*
*  Puebla e Mec'hiko *(abaoe 1997)*
*  Murcia e Spagn *(abaoe 1999)*
*  Örebro e Sveden *(abaoe 2001)*

## Liammoù diavaez

* Virtual Łódź 
* Lec’hienn ofisiel ti-kêr Łódź
Tinamou Bonaparte

**Tinamou Bonaparte** a zo un evn eus ar c'herentiad Tinamidae.

Dont a ra anv an evn eus hini an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Tinamou digenvez

An **tinamou digenvez** a zo un evn, *Tinamus solitarius* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Bevañ a ra al labous e reter Suamerika : eus reter Brazil da c'hevred Paraguay, betek biz Arc'hantina.

## Isspesadoù
Daou isspesad zo dezhañ : *Tinamus solitarius pernambucensis* ha *Tinamus solitarius solitarius*.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Tinamus solitarius'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Emgann Fromelles

**Emgann Fromelles** a zo ul lodenn eus Emgann ar Somme. Un emgann eus ar Brezel-bed kentañ eo, c'hoarvezet e Fromelles e departamant an Norzh e Bro-C'hall d’an 19 ha d’ an 20 a viz Gouere 1916 .
Cadell Ddyrnllwg

**Cadell ap Cadeyrn** (430? - ?) pe **Catullus** en saozneg evel en latin, lesanvet **Cadell ''Ddyrnllwg*** (*lugernus e zorn*) a oa roue [[Powys]], e reter [[Kembre]] a vremañ, war-dro kreiz ar .

Mab e oa d'ar roue [[Katigern]], lesanvet *Katigern Venniget'', met ne renas ket diouzhtu goude marv e dad, a voe lazhet en 447 e-kerzh emsavadeg ar Saozon renet gant e vreur Vortimer. Reuz a oa dre greisteiz Enez Vreizh hag e Powys ivez. Arsailhet e voe rouantelezh Powys gant preizherien eus Iwerzhon, ma rankas Cadell mont da vevel ur pennad gant Benlli, ur pennkadour iwerzhonat. 
Hervez ar vojenn e voe saveteet gant sant Jermen da goulz e eil beaj da Enez Vreizh war-dro 450. Deuet e oa ar sant galian da gêr-benn Powys da avielañ paganed Iwerzhon. Degemeret e voe gant Cadell, a oa bet benniget e dad gant Jermen e-kerzh e gentañ beaj en 429.

## Mojenn
Aliet e voe gant ar sant da lakaat e dud da vont e-maez kêr. Ha neuze e kouezhas ar c'hurun war ar palez ha tan a grogas e kêr ma voe lazhet ar baganed. Goude e c'hallas Cadell adkemer penn e rouantelezh.

War a seblant e oa bet savet ar vojenn da gadarnaat galloud an Iliz, met un diaz istorel bennak a c'hallfe bezañ dezhi.

Dimeriñ a eure Cadell d'ar briñsez Gwelfyl, merc'h d'ar roue Brychan, roue Brycheiniog. Un toullad bugale o doe, hag e vab Cyngen an hini a voe roue war e lerc'h.

N'ouzer ket e pe vloaz e varvas.
Div Vreizh

Pa gomzer eus an **div Vreizh** e komzer war un dro 
*eus Enez Vreizh, pe Breizh-Veur, Britannia Major e latin,
*hag eus Breizh, pe Britannia Minor e latin. 

Peurvuiañ e reer anv eus broioù ar Vrezhoned, en hanternoz hag er c'hreisteiz da Mor Breizh.
Eudromia

***Eudromia*** a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.

Krouet e oa bet e 1832 gant al loenoniour gall Isidore Geoffroy Saint-Hilaire (1805-1861).

## An anv
***Eudromia*** a sinifi kement ha *redadenn vat*. Dave a ra eus o barregezh da achap kuit diouzh o freizhataerien o redek.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Daou spesad tinamoued kuchennek zo er genad :
* *[[Eudromia elegans]]*
** *E. e. albida*, *E. e. devia*, *E. e. elegans*, *E. e. intermedia*, *E. e. magnistriata*, *E. e. multiguttata*, *E. e. numida*, *E. e. patagonica*, *E. e. riojana* hag *E. e. wetmorei*,
* *[[Eudromia formosa]]*
** *E. f. formosa* hag *E. f. mira*.

O c'havour a reer e Suamerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Eudromia elegans

***Eudromia elegans*** a zo ur spesad evned eus kerentiad an Tinamidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (dreist-holl e-pad an hañv), delioù, frouezh ha greun.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an dek isspesad anezhañ :
* *Eudromia elegans albida*, e savanennoù krin kornôg Arc'hantina (San Juan),
* *Eudromia elegans devia*, e mervent Arc'hantina e-harz an Andoù (Neuquén)
* *Eudromia elegans elegans*, e kreiz Arc'hantina (Río Negro ha Neuquén),
* *Eudromia elegans intermedia*, en Andoù gwalarn Arc'hantina (eus Salta da gCatamarca),
* *Eudromia elegans magnistriata*, en Andoù gwalarn Arc'hantina (Tucumán ha hanternoz Córdoba),
* *Eudromia elegans multiguttata*, e geotegi krin reter-kreiz Arc'hantina,
* *Eudromia elegans numida*, e geotegi krin kreiz Arc'hantina,
* *Eudromia elegans patagonica*, e kreisteiz Arc'hantina (eus Neuquén da Santa Cruz) ha kreisteiz-tost Chile,
* *Eudromia elegans riojana*, en Andoù gwalarn Arc'hantina (La Rioja ha San Juan),
* *Eudromia elegans wetmorei*, e kornôg Arc'hantina (hanternoz-kreiz Mendoza).

## Liammoù diavaez
*  ''Eudromia elegans'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eudromia elegans'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Nothoprocta

***Nothoprocta*** a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.

Krouet e oa bet e 1873 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898).

## An anv
*Nothoprocta* a dalvezfe kement ha *falslost*.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
C'hwec'h spesad tinamoued a ya d'ober ar genad :
* *[[Nothoprocta cinerascens]]*
** *N. c. cinerascens* ha *N. c. parvimaculata*,
* *[[Nothoprocta curvirostris]]*
** *N. c. curvirostris* ha *N. c. peruviana*,
* *[[Nothoprocta ornata]]* (heñvelster : *Nothoprocta kalinowskii*)
** *N. o. branickii*, *N. o. ornata* ha *N. o. rostrata*,
* tinamou an Andoù (*Nothoprocta pentlandii*)
** *N. p. ambigua*, *N. p. doeringi*, *N. p. fulvescens*, *N. p. mendozae*, *N. p. niethammeri*, *N. p. oustaleti* ha *N. p. pentlandii*,
* *[[Nothoprocta perdicaria]]*
** *N. p. perdicaria* ha *N. p. sanborni*,
* *[[Nothoprocta taczanowskii]]*.

O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Nothura

***Nothura*** a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.

Krouet e oa bet e 1827 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pemp spesad tinamoued a ya d'ober ar genad :
* *[[Nothura boraquira]]*,
* *[[Nothura chacoensis]]*,
* *[[Nothura darwinii]]*
** *N. d. agassizii*, *N. d. boliviana*, *N. d. darwinii*, *N. d. peruviana* ha *N. d. salvadorii*,
* an tinamou brizh (*Nothura maculosa*)
** *N. m. annectens*, *N. m. cearensis*, *N. m. maculosa*, *N. m. major*, *N. m. nigroguttata*, *N. m. pallida*, *N. m. paludivaga* ha *N. m. submontana*,
* *[[Nothura minor]]*.

O c'havout a reer e Suamerika.

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Rhynchotus

***Rhynchotus*** a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.

Krouet e oa bet e 1825 gant an evnoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Daou spesad tinamoued a ya d'ober ar genad :
* *[[Rhynchotus maculicollis]]*,
* *[[Rhynchotus rufescens]]*
** *R. r. catingae*, *pallescens* ha ***rufescens***.

O c'havout a reer e Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Crypturellus

***Crypturellus*** a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.

Krouet e oa bet e 1914 gant an daou evnoniour breizhveuriat Charles Chubb (1851-1924) ha William Knatchbull-Hugessen, 3e Baron Brabourne (1885-1915).

## An anv
***Crypturellus*** a dalvezfe kement ha *lostig kuzh*.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Ur spesad tinamoued warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Crypturellus atrocapillus]]*
** *C. a. *'atrocapillus*** ha ''garleppi'',
* ''[[Crypturellus bartletti]]'',
* an [[tinamou Berlepsch]] (''Crypturellus berlepschi''),
* ''[[Crypturellus boucardi]]''
** ''C. b. '''boucardi*** ha *costaricensis*,
* *[[Crypturellus brevirostris]]*,
* *[[Crypturellus casiquiare]]*,
* an tinamou louet (*Crypturellus cinereus*),
* *[[Crypturellus cinnamomeus]]*
** *C. c. *'cinnamomeus***, ''delattrii'', ''goldmani'', ''mexicanus'', ''occidentalis'', ''praepes'', ''sallaei'', ''soconuscensis'' ha ''vicinior'',
* ''[[Crypturellus duidae]]'',
* ''[[Crypturellus erythropus]]''
** ''C. e. columbianus'', ''cursitans'', ***erythropus***, ''idoneus'', ''margaritae'', ''saltuarius'' ha ''spencei'',
* ''[[Crypturellus kerriae]]'',
* ''[[Crypturellus noctivagus]]'',
** ''C. n. '''noctivagus*** ha *zabele*,
* an tinamou gell (*Crypturellus obsoletus*)
** *C. o. castaneus*, *cerviniventris*, *griseiventris*, *hypochraceus*, *knoxi*, ***obsoletus***, *ochraceiventris*, *punensis* ha *traylori*,
* *[[Crypturellus parvirostris]]*,
* *[[Crypturellus ptaritepui]]*,
* an tinamou bihan (*Crypturellus soui*)
** *C. s. albigularis*, *andrei*, *capnodes*, *caquetae*, *caucae*, *harterti*, *inconspicuus*, *meserythrus*, *modestus*, *mustelinus*, *nigriceps*, *panamensis*, *poliocephalus* ha ***soui***,
* *[[Crypturellus strigulosus]]*,
* *[[Crypturellus tataupa]]*
** *C. t. inops*, *lepidotus*, *peruvianus* ha ***tataupa***,
* *[[Crypturellus transfasciatus]]*,
* *[[Crypturellus undulatus]]*
** *C. u. adspersus*, *manapiare*, *simplex*, ***undulatus***, *vermiculatus* ha *yapura*,
* *[[Crypturellus variegatus]]*.

O c'havout a reer e Kreiz ha Sumaerika, pemp isspesad ha hanter-kant (55) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Nothocercus

***Nothocercus*** a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.

Krouet e oa bet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad tinamoued a zo er genad :
* tinamou Bonaparte (*Nothocercus bonapartei)*
** *N. b. bonapartei*, *N. b. discrepans*, *N. b. frantzii*, *N. b. intercedens* ha *N. b. plumbeiceps*,
* *[[Nothocercus julius]]*,
* *[[Nothocercus nigrocapillus]]*
** *N. n. cadwaladeri* ha *N. n. nigrocapillus*.

O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Tinamus

***Tinamus*** a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.

Krouet e oa bet e 1783 gant an naturour gall Jean Hermann (1738-1800).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad tinamoued a zo er genad :
* an tinamou jave gwenn (*Tinamus guttatus*),
* an tinamou bras (*Tinamus major*)
** *T. m. brunneiventris*, *castaneiceps*, *fuscipennis*, *latifrons*, ***major***, *olivascens*, *percautus*, *peruvianus*, *robustus*, *saturatus*, *serratus* ha *zuliensis*,
* an tinamou du (*Tinamus osgoodi*)
** *T. o. hershkovitzi* hag ***osgoodi***,
* an tinamou digenvez (*Tinamus solitarius*),
* an tinamou gris (*Tinamus tao*)
** *T. t. kleei*, *larensis*, *septentrionalis* ha ***tao***.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, triwec'h (18) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Tinamou an Andoù

**Tinamou an Andoù** a zo ur spesad evned, *Nothoprocta pentlandii* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Rhynchotus Pentlandii* da gentañ-penn (e 1867) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872) : dougen a ra anv an naturour iwerzhonat Joseph Barclay Pentland (1797-1873).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag issepsadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ :
* *Nothoprocta pentlandii ambigua*, en Andoù kreisteiz Ecuador ha gwalarn Perou,
* *Nothoprocta pentlandii doeringi*, e menezioù kreiz Arc'hantina (San Luis ha Córdoba),
* *Nothoprocta pentlandii fulvescens*, en Andoù gevred Perou,
* *Nothoprocta pentlandii mendozae*, e menezioù kornôg-kreiz Arc'hantina (hanternoz Neuquén ha Mendoza),
* *Nothoprocta pentlandii niethammeri*, war aodoù kreiz Perou,
* *Nothoprocta pentlandii oustaleti*, e naoueier kornog Andoù kreiz ha kreisteiz Perou,
* *Nothoprocta pentlandii pentlandii*, eus Andoù kornôg Bolivia da walarn Arc'hantina ha hanternoz-pellañ Chile.

## Liammoù diavaez
*  ''Nothoprocta pentlandii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Nothoprocta pentlandii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Tinamou brizh

An **tinamou brizh** a zo ur spesad evned, *Nothura maculosa* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Tinamus maculosa* da gentañ-penn (e 1815) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ :
* *Nothura maculosa annectens*, e geotegi gleborek biz Arc'hantina,
* *Nothura maculosa cearensis*, e biz Brazil (kreisteiz Ceará),
* *Nothura maculosa maculosa*, eus gevred Brazil da reter Paraguay, Uruguay ha biz Arc'hantina,
* *Nothura maculosa major*, e diabarzh reter-kreiz Brazil (Minas Gerais, Goiás ha Bahia tost),
* *Nothura maculosa nigroguttata*, e kompezennoù kreisteiz-kreiz Arc'hantina (eus Río Negro da c'hevred Neuquén),
* *Nothura maculosa pallida*, e geotegi gleborek gwalarn Arc'hantina,
* *Nothura maculosa paludivaga*, e kreiz Paraguay ha hanternoz-kreiz Arc'hantina,
* *Nothura maculosa submontana*, en Andoù mervent Arc'hantina (eus Neuquén da Chubut).

## Liammoù diavaez
*  ''Nothura maculosa'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Nothura maculosa'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Taoniscus nanus

***Taoniscus nanus*** a zo ur spesad evned bihan eus kerentiad an Tinamidae.
Ar spesad nemetañ eo er genad *[[Taoniscus]]*.

Anvet e voe *Tinamus nanus* da gentañ-penn (e 1815) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, artropoded ha merien-gwenn dreist-holl.

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e gevred Brazil ha biz Arc'hantina (Misiones).

## Liammoù diavaez
*  ''Taoniscus nanus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Taoniscus nanus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Cyngen Glodrydd

**Cyngen Glodrydd** a oa roue Powys e deroù ar VIvet kantved, war-dro ar bloaz 500.
E vab Pasgen ap Cyngen a voe roue war e lerc'h.
Rhyddfedd Frych

**Rhyddfedd Frych**, pe *Rhyddfedd ap Categern*, (435? -?) a oa unan eus rouaned kentañ Rouantelezh Powys.N'ouzer ket kalz a dra diwar e benn. 

Mab e oa marteze da Gadigern, ha breur da Cadell Ddyrnllwg, a voe rouaned en e raok. E vab Cyngen Glodrydd a voe roue war e lerc'h.
Teirrodeg

Un **teirrodeg** zo ur c'harbed dezhañ teir rod. 
Daou seurt zo:
*ar marc'hoù-houarn teirrodek,
*ar marc'hoù-tan teirrodek.

Bet ez eus ivez kirri-tan teirrodek.

## Gwelet ivez
*Rickshaw
Bretoneri

**Bretoneri** zo un anv a vez graet eus Breizh 
*e-barzh skrid krennvrezhonek ar mister Buhez Santez Nonn, embannet gant Emil Ernod er Revue Celtique, el levrenn 8;
*e-barzh An Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guynglaff, ur skrid krennvrezhonek eus 1450.

Dastumet eo bet ar ger-se er Geriadur istorel ar brezhoneg.
New Plymouth

**New Plymouth** zo un anv-lec'h saoznek, diazezet war anv kêr Plymouth, e Bro-Saoz, en aber ar stêr Plym.

## E [[Zeland Nevez]]
*New Plymouth, Zeland Nevez

## E [[SUA]]
*New Plymouth, Idaho, en Idaho
*New Plymouth, Ohio, en Ohio

## En [[Antarktika]]
*New Plymouth, Antarctica, en Enez Livingston .
Biz Lincolnshire

Un Amaezerezh unvan krouet d'ar 1añ Ebrel 1996 da heul freuz Humberside eo **Biz Lincolnshire**. Da gontelezh lidel Lincolnshire eo staget. Er Rannbarzh Yorkshire hag an Humber emañ.

Grimsby eo e bennlec'h.

*Lec'hienn ofisiel Kuzul Biz Linconshire
Norzh Lincolnshire

Un Aotrouniezh unvan krouet d'ar 1 a viz Ebrel 1996 goude ma vije bet lakaet fin da Humberside eo **Norzh Lincolnshire** (*North Lincolnshire* e saozneg). Ouzh kontelezh lidel Lincolnshire eo stag. E Rannvro Yorkshire hag an Humber eo enframmet.

Scunthorpe eo he fennlec'h.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel Kuzul Norzh Lincolnshire
Martin Waldseemüller

**Martin Waldseemüller** (1470 e Freiburg im Breisgau - 16 a viz Meurzh 1520 e Saint-Dié-des-Vosges) lesanvet **Hilacomilus** pe **Hylacomylus**, a oa ur c'hartennour alaman eus an Azginivelezh.

## E vuhez
Ganet e voe e Freiburg im Breisgau en Alamagn, hag e vugaleaj a gasas e-kichen ar Bodensee. E stal e eontr e Basel e teskas ar moullañ. E marilh skol-veur Freiburg im Breisgau e kaver roud eus « Martinus Walzenmüller » d'ar 7 a viz Kerzu 1490, met n'eus prouenn ebet en dije studiet eno. Anat eo avat e studias an douaroniezh, ar sevel-kartennoù hag an doueoniezh. 
Echu gantañ e studioù beleg e voe degemeret evel kartennour e Gymnasium Vosagense e Saint-Dié-des-Vosges.

## Amerika

D'ar 25 a viz Ebrel 1507 e lakaas embann ur gartenn e *Cosmographiæ Introductio*. Anavezet eo ar gartenn-se gant an anv planisferenn Waldseemüller. Enni eo ec'h implijas evit ar wech kentañ ar ger *America* (diwar anv Amerigo Vespucci) da envel lodenn su kevandir Amerika. An istorourien o deus klasket gouzout perak en doa implijet anv Vespucci e-lec'h hini Kristof Koulm. Eeun e seblant an displegadenn bezañ : d'ar mare-se e oa brudetoc'h beajoù Vespucci evit re Goulm. War ar blanisferenn e weler ez eo anvet Amerika an Norzh *Terra vuida incognita* (douar didud dianv). 
 
Etre 1507 ha 1511 e kenlabouras gant e vignon Mathias Ringmann (1482-1511) war embannadur latin nevez *Geographia* Ptolemaios. E-keit ma tifazie Ringmann an testennoù e rae Waldseemüller war-dro ar c'hartennoù. 20 kartenn nevez a ouzhpennas ivez. Al levr-se a vez gwelet peurliesañ evel an atlas modern kentañ.

En unnan eus ar c'hartennoù-se (*[[Tabula Terre Nove]]*) e klaskas en em zifaziañ : war lodenn Amerika ar Su e skrivas : « An douar-mañ hag an inizi stok a zo bet dizoloet gant Kristof Goulm a Genova, evit penntiern Kastilha».

Azalek 1514 e voe chaloni e Saint-Dié-des-Vosges, ma varvas d'ar 16 a viz Meurzh 1520.

## Notennoù
Struthionidae

**Struthionidae** zo ur c'herentiad e rummatadur an evned. Ar genad *Struthio* a ya d'ober anezhañ. A-wechoù e vez renket ar genad (aet da get) *Palaeotis* ennañ ivez.

Hiriv an deiz ne chom nemet ur spesad bev er c'herentiad-mañ : ar struskañvaled.

## Spesadoù
Nav spesad a vefe :
**[[Struthio coppensi]]*, aet da get
**[[Struthio linxiaensis]]*, aet da get
**[[Struthio orlovi]]*, aet da get
**[[Struthio wimani]]*, aet da get
**[[Struthio brachydactylus]]*, aet da get
**[[Struthio asiaticus]]*, aet da get
**[[Struthio dmanisensis]]*, aet da get
**[[Struthio oldawayi]]*, aet da get
**[[Struthio camelus]]*, ar struskañvaled

Tabutoù zo d'an deiz a hiriv etre ar skiantourien diwar-benn relegoù karrekaet 'zo ha spesadoù a c'hellfe bezañ tennet diouzh al listenn a-us pe ouzhpennet evel :
**[[Struthio karingarabensis]]*
**[[Struthio kakesiensis]]*
**[[Struthio daberasensis]]*
**[[Struthio chersonensis]]*
**[[Struthio anderssoni]]*
**[[Palaeotis weigelti]]*
Kumuniezh Emren Euskadi

**Kumuniezh Emren Euskadi** (a-wechoù Euskadi hepken) zo unan eus Kumuniezhioù emren Spagn, e Norzh Rouantelezh Spagn war ribl ar Meurvor Atlantel. E menezioù an aradennad kantabrik emañ, menezioù a reer Menezioù Euskadi anezho ivez. Er biz emañ harzoù ar Stad C'hall, er Reter emañ Kumuniezh Forel Nafarroa, er Su ar Rioja ha Kastilha ha León hag er C'hornôg kumuniezh Kantabria. N'eo Kumuniezh Emren Euskadi nemet ul lodenn eus Euskal Herria (Bro-Vask) pa'z eus 7 proviñs en homañ tra ma n'eus nemet 3 er Gumuniezh Emren.
Hervez bonreizh ar Rouantelezh eo anavezet kumuniezh Euskadi evel unan eus broadelezhioù Spagn war diriadoù proviñsoù Araba, Gipuzkoa ha Bizkaia. Dezho ur gorread a 7&nbsp;234 km², hag ur boblañs a 2 124 846 a annezidi (2005) gant ur stankter poblañs a 292,4 annezad/km². Emañ kêr-benn ar Gumuniezh e Gasteiz (spagnoleg : Vitoria) en Araba. Staliet eo gouarnamant Euskadi ha Breujoù ar Gumuniezh eno.

Divyezhek eo an annezidi pa'z eo dever an holl Spagnoled, hervez ar vonreizh, gouzout spagnoleg, yezh ofisiel ar riez, met 45% a oar komz euskareg, ur yezh ha na zeu ket eus al latin evel ar yezhoù all komzet e Ledenez Iberia. Anavezet eo da bep annezad e Bro-Spagn ar gwir da implij yezhoù ar broadelezhioù er vuhez foran. Bez' ez eus skolioù unyezhek e-lec'h ma vez implijet yezh ar vroadelezh lec'hel, reoù all unyezhek e spagnoleg ha reoù all gant spagnoleg hag ar yezh lec'hel.

## Gwelet ivez
*Euskal Herria