open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hegoalde

**Hegoalde** (eus *Hego*, kreisteiz, hag *alde*, tu), pe **Hego Euskal Herria**, eo an anv euskarek, a vez graet eus al lodenn eus Euskal Herria a zo dindan Rouantelezh Spagn, da lavarout eo peder froviñs Bizkaia, Gipuzkoa, Araba, ha Nafarroa. Al lodenn all, dindan ar Stad c'hall, a vez graet Iparralde, pe "Ipar Euskal Herria", anezhi. 

Rannet eo Hegoalde e div rann bolitikel emren:
*Kumuniezh Emren Euskadi, anezhi teir froviñs:
**Araba
**Bizkaia
**Gipuzkoa
*Kumuniezh Forel Nafarroa

Dre vras e vez lakaet e-barzh ivez:
*Villaverde Turtzioz, un ezklozadur eus Kantabria e proviñs Bizkaia;
*Trebiñu, un ezklozadur eus Kastilha ha León e proviñs Araba.

## Pennadoù kar
*Iparralde
*Euskal Herria
Karakara jave gwenn

Ar **c'harakara jave gwenn** (*Phalcoboenus albogularis*) a zo un evn-preizh eus kerentiad ar Falconidae. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Andoù Patagonia betek Douar an Tan.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'harakaraed en urzhiad *[[Falconiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.

## Daveennoù
Phalcoboenus australis

***Phalcoboenus australis*** a zo ur spesad evned-preizh deiz e-touez kerentiad ar *[[Falconidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Chile (Enez Navarino) hag Arc'hantina (Douar an Tan), ha dreist-holl en Inizi Maloù (ma vez graet "Johnny rook" anezhañ).

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'harakaraed en urzhiad *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Falconiformes]]*.

## Liamm diavaez
* ''Phalcoboenus australis'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Daveennoù
Phalcoboenus carunculatus

***Phalcoboenus carunculatus*** a zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad ar Falconidae. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Suamerika : el lodenn eus an Andoù en Ecuador hag e su Kolombia.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'harakaraed en urzhiad Ciconiiformes pe Falconiformes.

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
EBSSA

**Ensavadur Broadel ar Stadegoù hag ar Studi Armerzhel** (EBSSA) eo ensavadur stadel stadegoù Bro-C'hall. *Institut national de la statistique et des études économiques* (INSEE), eo an anv orin hag ofisiel gallek. E Pariz emañ ar sez.

Krouet eo bet d'ar . Karget eo da broduiñ, da zielfennañ ha da zasparzh ar stadegoù ofisiel e Bro-Chall : emdroadur an demografiezh broadel, an dilabour hag all. Stag eo ouzh Ministrerezh an Armerzh, an Arc'hant hag ar Greanterezh *(Ministère de l'Économie, des Finances et de l'Industriel / MINEFI)*. Dre ma 'z eo un ensavadur ez eo dizalc'h eus ar gouarnamant gall, gwarezet eo gant al lezenn. Abaoe Meurzh 2012 ez eo Jean-Luc Tavernier ar rener.
Roll louzawourien

## Louzawourien ganet e Breizh, pe bet labouret ganto war an natur e Breizh

* Auguste François Marie Glaziou
* Édouard Huet du Pavillon
* Michel Kerguélen
* Nicolas Joseph Marie Le Gall
* Mathurin Le Hors
* Emmanuel Le Maout
* Édouard François Armand Raoul
* Étienne Fiacre Louis Raoul
* Henry Nicollon des Abbayes
Karakara penn melen

Ar **c'harakara penn melen** a zo un evn-preizh, *Milvago chimachima* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Suamerika.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'harakaraed en urzhiad *[[Falconiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.
Milvago chimango

***Milvago chimango*** a zo ur spesad evned-preizh e-touez kerentiad ar *[[Falconidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Bevañ a ra al labous e kreisteiz Suamerika :
* er c'hoadeier, eus kreisteiz Brazil ha Paraguay da greiz Arc'hantina ha Chile evit ar pezh a sell ouzh an isspesad *Milvago chimango chimango*
* eus kreisteiz Arc'hantina ha Chile da zDouar an Tan ha Kab Horn e-keñver *Milvago chimango temucoensis*.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'harakaraed en urzhiad *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Falconiformes]]*.


Chimango.jpg|Douar an Tan.
Milvago_chimango_Dichato_Chile_Flickr.jpg|Chile.
Milvago_chimango_eggs_1847.jpg|Vioù***Milvago chimango***.


## Liamm diavaez
*chimango'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Giulio Mazzarino

**Giulio Raimondo Mazarino** (Pescina, Rouantelezh Napoli, 14 Gouere 1602 – Vincennes, 16 Kerzu 1661), anavezet evel **Mazzarino** ivez ha **Jules Raymond Mazarin** e galleg, a oa ur c'hardinal ha diplomat italian.
Brudet eo evel ministr ar rouanez Anna Aostria, a oa e serc'h, hag evel enebour an noblañsed uhel e-pad ar brezel diabarzh anvet *[[La Fronde]]* (1648-1653), hag e ribitailh nizezed a zimezas dre Europa a-bezh.

Mab e oa da Bietro Mazzarino.
Kefleud

Ar **C'hefleud** (a vez skrivet *Queffleut* pe *Queffleuth* e galleg) a zo ur stêr hag a ra an disparti etre Leon ha Treger. 19 km a zo dezhi. Eieniñ a ra e Menez Are, e Plouneour-Menez, ha redek war-du Montroulez ma kember gant ar Jarlo da ober Rivier Montroulez.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Duged Modena

E 1452 e teuas Borso d'Este a-benn da dapout digant an impalaer santel Federico III an anv a dug Modena ha Reggio, hag e 1471 an anv a Dug Ferrara, kêrbenn an dugelezh. Met Ferrara a gouezhas etre krabanoù ar pab Klemañs VIII e 1597, war-lerc'h dilez an dug Cesare d'Este abalamour da gudennoù en hêrezh ha ne oa ket hervez al lezenn.

Ne chome eus an dugelezh ken nemet proviñsoù Modena ha Reggio Emilia, douaroù kenstok, ha Modena capitale. 
E-pad an daou gantved goude e voe lonket dugelezhioù bihan amezek evel Mirandola, Correggio ha Novellara, ha dre zimeziñ e voe staget Dugelezh Massa ha Carrara.

Chom a reas an dugelezh en he sav betek 1796, pa deuas da vout ur rann eus ar Repubblica Cispadana krouet gant Napoleone Buonaparte. 

E 1814 e voe adsavet an dugelezh evit al lignez Asburgo-Este. 

E 1859 e voe staget an dugelezh ouzh Rouantelezh Sardigna.

## Duged Ferrara, Modena ha Reggio (Este) 1471- 1597
*Borso 1450-1471, dug Ferrara e 1471
*Ercole Iañ 1471-1505
*Alfonso Iañ 1505-1534
*Ercole II 1534-1559
*Alfonso II 1559-1597


Borso d'Este.jpg|Borso d'Este
Ercole I d'Este.jpg|Ercole Iañ d'Este
Bemberg Fondation Toulouse - Portrait d'Alphonse dEste - Titien Inv.1053.jpg|Alfonso Iañ d'Este
ErcoleIId'Este.jpg|Ercole II d'Este
Girolamo da Carpi 002.jpg|Alfonso II d'Este


## Duged Modena ha Reggio, eus [[Tiegezh d'Este]], 1597-1796
*Cesare d'Este 1598-1628
*Alfonso III 1628-1629 (m. 1644)
*Francesco Iañ 1629-1658
*Alfonso IV 1658-1662
*Francesco II 1662-1694
*Rinaldo III d'Este 1694-1737
*Francesco III 1737-1780
*Ercole III 1780-1796 (d. 1803)


File:Cesare_d'Este_Gemälde_von_Cesare_Aretusi.png| Cesare d'Este
Restr:Francesco I d'Este.jpg| Francesco Iañ d'Este
Image:ErcoleIIId'Este.jpg|Ercole III d'Este. 


## Duged Modena ha Reggio (Lignez Hasbourg-Este, pe Aostria-Este), 1814-1860
Goude skarzhet ar C'hallaoued eus Italia e 1814 e voe adsavet an dugelezh.
*Francesco IV 1814-1846
*Francesco V 1846-1859 (marvet e 1875)

*E 1859 e voe staget an dugelezh ouzh [[rouantelezh Sardigna]].*

## Pennadoù kar
*Estensi
*Istor Italia
*Dugelezh Modena ha Reggio
*Istor Modena
*Istor Reggio Emilia
*Dugelezh Reggio
Alfonso Iañ d'Este

**Alfonso I d'Este ** (Ferrara, 21 a viz Gouhere 1476 - 31 a viz Here 1534), eus an tiegezh Este, a oa dug Ferrara, Modena ha Reggio Emilia.

Gwarezour an arzoù hag al lizhiri e oa, ha dreist-holl hini Ludovico Ariosto. 

## E vuhez
Mab e oa d'an dug Ercole Iañ d'Este ha da Eleonora di Napoli. Dimeziñ a reas da Anna Maria Sforza en 1491, met mervel a reas e wreg yaouank en 1497. 

Pevar bloaz diwezhatoc'h e timezas da Lucrezia Borgia, merc'h ar pab Alesant VI. Anvet e voe da zug war-lerc'h marv e dad e 1505.
Perzh a gemeras er brezelioù etre Venezia ha Stadoù ar Pab, hag en tabutoù a veze etre Bro-C'hall ha Spagn evit ren en Italia.

Un irienn a voe savet en e enep gant e zaou vreur yaouankañ Ferrante d'Este ha Giulio d'Este (1506) ha kastizet kriz e voent.

E 1508 en em glevas gant ar pab Jul II e Kevre Cambrai a-enep Venezia. Anvet e oe da c'h-gonfaloniere, advoue eskopti Iliz Sakr Roma (1509), hag en anv-se eo ec'h aloubas ar Polesine hag e faezhas arme Venezia e Polesella en 1509 gant skoazell e vreur kardinal Ippolito d'Este. Eskumunuget e voe ha diberc'hennet eus e vadoù gant ar pab e 1510 dre ma n'houle ket ober ar peoc'h evel ar pab gant Venezia. Tennet e voe digantañ dugelezh Modena, Carpi ha Mirandola a voe aloubet e 1511 gant armeoù ar pab.

E-pad brezel ar C'hevre Santel e reas emglev gant Bro-C'hall, ha gant e ganolioù brudet e kemeras perzh en emgann Ravenna e 1512 hag en trec'h. 

Netra avat ne c'hounezas en afer, nemet disammet e voe eus an eskumunugenn. Koll a reas zoken, pa voe aloubet Reggio Emilia gant dug Urbino (1512), hag heñvel gant Garfagnana skrapet gant aotrouien Lucca.

Adkemer a reas Reggio pa varvas ar pab Adrian VI (1523), ha Modena (1527) pa reas emglev gant an impalaeriezh, da'r mare ma oa bec'h etre Karl V hag ar pab Klemañs VII. En em glevout a reas adarre gant ar C'hallaoued e 1528, met darbet e voe dezhañ koll pep tra gant Peoc'h Cambrai e 1529. C'hoari fin a reas ha tommaat a reas ouzh Karl V en-dro ma voe anavezet e wirioù gant an impalaer war Reggio ha Modena en 1530, pa ne felle ket d'ar pab mont betek ober kemend-all.

## E vugale
C'hwec'h bugel en doe digant e eil pried Lucrezia Borgia :
* Alessandro d'Este (1505);
* Ercole II d'Este (1508-1559), dug Ferrara;
* Ippolito II d'Este (1509-1572) , kardinal;
* Eleonora d'Este (1515-1575);
* Francesco d'Este (1516 –1578);
* Isabella Maria d'Este (1519-1521).

Digant e serc'h Laura Dianti en doe daou vab:
* Alfonso d'Este, markiz Montecchio (1527-1587);
* Alfonsino d'Este (1530-1547).

## E varv
Mervel a reas diwar ur regofad, evel e vreur ar c'hardinal Ippolito II d'Este. 
War e lerc'h e renas e vab Ercole II d'Este.
Valknut

Ar **valknut** ("skoulm ar re zo kouezhet" e norseg) pe *[[tric'horn]] [[Odin]]*, zo un arouez german graet gant tri zric'horn skoulmet. Un arouez liammet ouzh an doue Odin eo, skeudenn gwrizioù Yggdrasil.

Skeudenn an « tri bed » eo er c'hosmogoniezhioù pagan : ar bedoù fizikel, astrel, speredel kemmesket.
Hiziv e vez implijet evel arouez meur a dra, hini ar Bundesliga, Kevre mell-droad Alamagn, da skouer.



Valknut B&O.PNG|Valknut
Fussball Bundesliga (women).jpg|Logo merc'hed ar *Bundesliga*
Ingouchetia

**Ingouchetia** (Респу́блика Ингуше́тия, *Respoublika Ingouchetiya* e ruseg; Гiалгiай Мохк *Ğalğaj Moxk* en ingoucheg) zo ur republik e Kevread Rusia, er C'haokaz. Savet eo bet e 1992.

## Liammoù diavaez
Argad Talas

**Emgann Talas** zo un emgann a c'hoarvezas etre Sinaiz ( 10 000 anezho) hag ul lu estren (Tibetiz, Arabed, Mongoled) (120 000) e 751.
Daoust ma voe kollet gant Sinaiz e voe harzet araokadeg an Arabed war-zu ar reter.
Muntjak melen Borneo

**Muntjak melen Borneo** (*Muntiacus atherodes*) a zo ur bronneg eus kerentiad ar C'harveged (*Cervidae*) hag a vev e Borneo.

## Gouzout hiroc'h
*Muntjac deer
Miliav

**Miliav** (pe *Milio*) zo kontet da vezañ bet roue e Breizh gwechall-gozh. Mab Budig, roue Domnonea, e oa, a-hervez.

Ren a reas Miliav e-pad seizh vloaz war-lerc'h e dad. Un oadvezh aour e voe e ren evit Breizh, gant amzer na re yen na re domm, hervez ar vojenn. Lazhet e voe Miliav gant e vreur Rivod pe Rivaot, a lazhas ivez Melar, mabig Miliav hag e bried santez Aourell. Douaret e vije bet er Gozh-Yeoded ha burzhudoù e-leizh a voe war e vez.

Hervez Buhez ar Sent (*[[Bue ar Zent]]*, savet gant an Aotrou Perrot, renket a-nevez gant Erwan Ar Moal, rener Kroaz ar Vretoned, Moullet gant Ar Gwaziou e Montroulez e 1912, p 742) e oa Milio pe Meliav roue Kerne er VIvet kantved. Mab e oa da Vudig, kont a Gerne, pried Santez Aourell, merc'h da Winnog, roue Domnonea ha tad Sant Melar. Goude bezañ bet roue e-pad seizh bloavezh a eurvad evit e rouantelezh e voe drouklazhet gant e vreur Rivod. Gellout a reer lenn e lec'h all e oa mab da Vudig met eñ roue Domnonea...

E "Buez Sant Milliau ha Sant Moelar sent ha roueet a Vreiz-Izel" skrivet gant an Aotrou J.Guillou, beleg eus eskopti Kemper ha Leon, hag embannet e 1883 e kaver bepred Milio mab da Vudig roue Kerne (pe Breizh-Izel) met o vevañ er VIIIvet kantved... Deuet e vije Milio da vezañ roue e 785. Oc'h ereudiñ da Aourell merc'h priñs Domnonea (anvet Judocus (Judog ?) el levr) e vije deuet da vezañ mestr war Leon ha Treger... E Kemper e oa e gêr-benn. E levr-se e tesker en dije Milio adtapet e benn gant e zorn evit gellout komz da Rivod ha pardoniñ dezhañ. Melar a vije-eñ bet lazhet e 799.

Enoret e vez sant Miliav e meur a lec'h e Breizh : e Plouilio e Treger, e Gwimilio e Leon, e Pluniav e Bro-Wened, hag e Plonevez-Porzhe. An delwennoù anezhañ a weler en ilizoù-se a ziskouez anezhañ evel ur roue, gant ur gurunenn war e benn hag ur c'hleze en e zorn pe o tougen e benn troc'het, ur gurunenn warnañ. N'ouzer ket kalz traoù diwar e benn avat.

Un delwen anezhañ a gaver e Traoñienn ar Sent e Karnoed.

Lidet e vez sant Miliav d'ar 24 a viz Gouere (pe d'ar 5 a viz Du hervez lod).
Muntjak du

Ar **muntjak du** (*Muntiacus crinifrons*) a zo ur bronneg hag a vev e reter Sina (proviñsoù Zhejiang, Anhui, Jiangxi ha Fujian).
Muntjak Sumatra

**Muntjak Sumatra** (*Muntiacus montanus*) a zo ur bronneg hag a vev e Sumatra. N'eo ket sklaer tamm ebet e statud nag e rummatadur pa ne vez ket gwelet alies.
517

*Diwar-benn ar bloavezh *'517*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 517|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 517]]*

## [[:Rummad:Marvioù 517|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 517]]*
__NOTOC__
515

*Diwar-benn ar bloavezh *'515*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
### Impalaeriezh Bizantion
* 11 Eost : mont a ra kannadourien ar pab Hormisdas da gKergustentin evit kejañ ouzh an impalaer Anastasios, da glask divroc'hañ ilizoù ar C'hornôg hag ar Reter.
* diskar-amzer : gouzerc'hel a ra Vitalian, ur jeneral bizantat, Sycae, ur fabourzh eus Kergustentin (Galata bremañ, e Turkia). Trec'het eo gant Marinus, e penn an arme bizantat, hag a implij an tan gresian. Tec'hel a ra kuit da dTrakia.
### Aostrazia
* trec'h eo ar Franked hag o roue Teodorig Iañ Aostrazia war ar C'haouted e Frizia a-vremañ. Lazhet eo Hygelak, roue ar C'haouted, hag hervez lae Beowulf e kemer e niz Beowulf e blas, ur wech distroet da Skandinavia.
* dimeziñ a ra Amalasunta, merc'h Teodorig Veur, gant ar priñs amal Eutarig.
### Rouantelezh ar Vurgonded
* 22 Gwengolo : gant Sigismund, roue ar Vurgonded, eo diazezet Abati Sant-Maoris Agaunum (e Suis a-vremañ) a zo digoret gant an arc'heskob Avitus Vienna.
### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 515|Ganedigezhioù 515]]
* Sant Canicus, abbad iwerzhonat, marvet e 600.
## [[:Rummad:Marvioù 515|Marvioù 515]]
* Ariadne, impalaerez vizantat, gwreg Anastasios (ganet c. 450). Douaret eo en Iliz an Ebestel Santel e Kergustentin.
* Xuan Wu Di, impalaer e Wei an Norzh (ganet e 483).

__NOTOC__
Rouaned ha konted Kerne

Amañ e kaver anvioù rouaned Kerne hag ar gonted war o lerc'h, goude echu gant ar rouantelezh.

Anavezet int dre kartular abati Landevenneg adskrivet en . Disheñvel un tamm eo diouzh re abati Kemperle (fin an ) ha Kemper (dibenn ar ).

## Ar roll

### Dihell: kartularioù
* *Rivelen Mor Marthou / Riwallon Meurmarzhioù* ( pe*marzhioù* pe *marc'hoù*, diaesoc'h da grediñ rak gortoz a rafed *meirch* kentoc'h)* lakaet gant lod da vout kentañ roue brezhon Arvorig; 
* *Rivelen Marthou*,  moarvat ar memes den
* *Concar* pe  *Cungar* ([[Kongar]] er yezh a vremañ)
* [[Gradlon|Gradlon Meur]], a veve war-dro ar bloavezh 500. Hennezh marteze an hini a gaver e mojenn [[Kêr-Is]]; 
* [[Daniel Drem Rud]] ( ruz e zremm), a vije bet roue war an "Allamanni", a vije  "Albani" (hervez [[Léon Fleuriot]] en Origines, 1980), un anv roet da Vrezhoned Enez Alba, [[Enez Vreizh]], da neuze e oa roue en daou du da [[Mor Breizh]], 
* *Budic & Maxenri*, pe *Maxenti* (daou vreur )
* *Iahan Reith*
* *Daniel Unua*
* *Gradlon Flam*
* *De Gerus*
* *Concar Cheroenoc*
* *Budic Mur*
* *Fragual Fradleoc*
* *Gradlon Plueneor*, marteze an hini a roas aotre da sevel abati Landevenneg,
* *Aulfret Alesrudon*; *Aulfret* eo anv testeniekaet tad ar beskont Diles,
* *Diles Heirguor Chebre*; *Diles* zo un anv a oa d'ur beskont entre 946 ha 952*
* *[[Budic]] Bud Berhuc*, den anavezet en dihelloù, entre 1008 ha 1031*, tad hemañ: 
* *Binidic* (Benniget) , anavezet en dihelloù evel kont hag eskob Kerne, tad hemañ:
* [[Alan Kenarzh|Alan Canhiart]], kont Kerne, tad hemañ:  
* *Houel Huuel*; anavezet evel *Hoel Kerne*, pe [[Hoel II]]), [[kont Naoned]], kont Kerne, ha goude-se [[dug Breizh]] adalek 1066*
Kastell Malbork

**Kastell Malbork** (pe *Kastell Marienburg* en alamaneg) zo ur c'hastell e Malbork e Polonia. Savet e voe e 1274 war ribl ar stêr Nogat gant Urzh ar Varc'heien Alaman. Unan eus kreñvlec'hioù ar Varc'heien-se e voe ar c'hastell hag unan eus ar re vrasañ en Europa.

En ur stad vat emañ ar c'hastell bepred. Lakaet e oa bet e 1997 war roll savadurioù Glad ar Bed gant an UNESCO.
Kronik Naoned

**Kronik Naoned** zo un dastumad danevelloù istorel a zo bet kontet enne darvoudoù a bouez diwar-benn kêr ha kontelezh Naoned etre 570 ha 1050. Skrivet e voe en XI kantved gant un den a Iliz eus ar gêr.

## Levrlennadur
* Merlet, Peter (ed.). *La chronique de Nantes*. Paris, 1896. Gwelout war Gallica pe  Google Books.
* Whitelock, Dorothy (tr.). "From the Chronicle of Nantes." In *English Historical Documents c. 500-1042*, ed. D. Whitelock. English Historical Documents 1. 2nd ed. London, 1979. 345-6.
Seregenn

Ar **seregenn** eo an anv a vez graet eus div louzaouenn:
*ar seregenn-vihan
*ar seregenn-vras, a zo *Arctium* hec'h anv skiantel
Seregenn-vras

Ar **seregenn-vras** a vez graet eus al louzoù eus ar genad *Arctium* hag a ro frouezh evel bouloù hag a beg ouzh an dilhad.

## Yec'hed

Inulin zo e-barzh ar seregenn-vras ha se zo mat ouzh ar boan er poull-kalon. Ret eo berviñ dour, lakaat ar frouezh e-barzh, leuskel da virviñ pemp munut, lazhañ an tan ha leuskel da glouarañ. Silañ hag evañ. Ar re a gar a lakay sukr pe mel. 

Debriñ ar gwrizioù zo mat ouzh kleñvedoù ar c'hroc'hen: eksema, akne, hesked, gorioù, psoriaziz.

## Ijin
Lavaret e vez eo diwar welout frouezh ar seregenn-vras o pegañ ouzh an dilhad eo bet ijinet ar Velcro.
Oja

**Ur gêr eus Rusia, anvet [[Okha]], a vez distaget heñvel.*

Ar stêr Oja zo ur stêr en hanternoz Spagn, adstêr d'an Tirón. Diwar hec'h anv eo eo deuet an anvioù Rioja ha La Rioja, a zo ur gumuniezh emren e Spagn. 

## Red ar stêr
Eieniñ a ra e menezioù an Demanda, e menez an Herguijuelas, e-kichen ode an Demanda. 
Tremen a ra dre Posadas, Ayabarrena, San Antón, Zaldierna, Ezcaray, Ojacastro, Santurde, Santo Domingo de la Calzada, Villalobar, Baños de Rioja, Castañares, ha degouezhout gant an Tirón entre Casalarreina hag Anguciana, tost da Cihuri. Adal neuze e vez laret *río Oja-Tirón* anezhi, betek ke c'hember gant an Ebro.
Blaenau Gwent

**Blaenau Gwent** zo ur gontelezh (*[[bwrdeistref sirol]]*) e Kembre abaoe 1996.


Blaenau Gwent UK location map.svg|Lec'hiadur
Arms of Blaenau Gwent County Borough Council.svg|Skoed

En-dro dezhi emañ Torfaen ha Sir Fynwy er sav-heol, Caerffili er c'huzh-heol, Powys en hanternoz. Ar c'hêrioù brasañ eo Abertyleri, Brynmawr, Glyn Ebwy, ha Tredegar.

## Kumunioù

## Liammoù diavaez
*Kuzul Blaenau Gwent
Plouz

Ar **plouz** eo an anv roet da gorzennoù ar familh plant anvet *Poaceae* (bet anvet geoteged), e dibenn an hañv pe e penn-kentañ an diskar-amzer, pa grog da sec'hiñ ha da sklaeraat. 
Peurliesañ ez eo ivez anv ar c'holo pe hini ar c'horzennoù sklaer, goude an eost.
Ar plouz a chom en douar goude troc'het an ed a zo anvet soul, pe *saouled* ivez.

## Implij
Plouz a vez implijet da c'houzer evit al loened. 
Betek dibenn ar Grennamzer e veze implijet da deiñ tiez. Hiziv an deiz e vez implijet en-dro abalamour d'e berzhioù mat : danvez a c'haller produiñ en-dro eo, ha danvez-difuiñ (trouz ha tommder). Aesoc'h eo ivez sevel toennoù plouz dre ma'z eo bet nevesaet an ostilhoù implijet d'en ober. Stankoc'h eo ar plouz, neuze ne c'hall ket bezañ distrujet gant an tan pe gant krignerien.
### Togoù
Togoù a vez graet gant plouz ivez. Gwelout tog plouz.

## Troioù-lavar

## Gwelout ivez
* Ti-plouz
* Tog plouz
*Plouz-foenn, anv un hentenn da zeskiñ brezhoneg, embannet gant TES.

## Skeudennoù

File:Rietdekken.jpg|Teiñ
Ti-plouz

Un **ti-plouz**, pe un **ti-soul**, pe c'hoazh un **ti-kolo**, a zo un ti-annez hengounel hag a gaver war ar maez. Tiez-plouz a veze kavet stank gwechall e kement bro zo en Europa, hag a vez kavet c'hoazh e broioù zo, Breizh-Veur pe Alamagn, e Normandi, hag e kornadoù zo eus Breizh, evel er Briver. An anv *ti-plouz* a zeu eus an danvez implijet da deiñ an tiez : plouz ed, plouz segal pe korzennoù raoskl.
Hiziv an deiz ez eus klask war-lerc'h an tiez-plouz peogwir int dibar. Peurliesañ e vezont renevezet da zegemer touristed. 

## Tiez-plouz Normandi

E Normandi ec'h implije ar beizanted an danvezioù a gavent aes : dour ha pri-prad mesket, mein, koad hag ed a veze hadet ganto.
Diaz an tiez a veze savet peurliesañ gant kailhastr, rak un danvez-difuiñ eo. Treustoù koad derv a veze implijet da sevel ar mogerioù hag an doenn, hag etrezo e veze lakaet ur meskaj plouz, pri ha dour anvet ardilh.

A-benn sevel un doenn didreuzus e rank an doenn bezañ war zinaou da vat. Evit ma ne vefe ket re uhel e rank an ti bezañ strizh, hag hir-tre e c'hall bezañ ivez : sed displegadenn stumm hengounel tiez-plouz Normandi.
Ez-hengounel e veze lakaet pri-prad e penn an doenn, hag er pri-se e veze plantet elestr (s.o. ar skeudenn). Gant kresk ar mammgwriziennoù e veze dalc'het penn ar c'horzennoù raoskl. 

Dañjerus e oa ivez an tiez-plouz rak deviñ aes a raent, dreist-holl en amzer ma veze graet tan en oaled. Se zo kaoz mateze ez oar paouezet d'ober gant plouz evit lakaat teol, pe mein-glas.

## Pennadoù kar
*taigh dubh

## Liammoù diavaez

* Teiñ gant plouz e Polonia
*Teiñ gant plouz e Breizh
Sim (aktor)

**Simon Jacques Eugène Berryer**, lesanvet **Sim**, a oa un aktour, skrivagner, fentigellour gall bet ganet d'an 21 a viz Gouere 1926 e Cautarés ha marvet d'ar 6 a viz Gwengolo 2009 e Sant Rafèu. Brudet eo evit bezañ kemeret perzh en abadenn skingomz *[[Les Grosses Têtes]]*. Tremen a reas un tamm-mat eus e yaouankiz e Breizh (Naoned, Roazhon, Ankiniz).

## Filmoù
### Sinema
* 1958 : *[[Les Gaîtés de l'escadrille]]* gant Georges Péclet
* 1963 : *[[Cartouche (film)|Cartouche]]* gant Philippe de Broca
* 1969 : *[[Une veuve en or]]* gant Michel Audiard
* 1970 : *[[Elle boit pas, elle fume pas, elle drague pas, mais... elle cause !]]* gant Michel Audiard
* 1971 : *[[Les Mariés de l'an II]]* gant Jean-Paul Rappeneau
* 1971 : *[[La Grande Maffia]]* gant Philippe Clair
* 1973 : *[[La Brigade en folie]]* gant Philippe Clair
* 1974 : *[[La Grande Nouba]]* gant Christian Caza
* 1976 : *[[Andréa]]* (film erotek) gant Henri Glaeser : (dindan an anv aktour *Sim O'Connor*)
* 1977 : *[[Le Roi des bricoleurs]]* gant Jean-Pierre Mocky
* 1977 : *[[Drôles de zèbres]]* gant Guy Lux
* 1980 : *[[Sacrés Gendarmes]]* gant Bernard Launois
* 1980 : *[[Touch' pas à mon biniou]]* gant Bernard Launois
* 1984 : *[[Pinot simple flic]]* gant Gérard Jugnot
* 1990 : *[[La Voce della luna]]* gant Federico Fellini
* 1999 : *[[Astérix et Obélix contre César]]*
* 2008 : *[[Astérix et Obélix aux Jeux Olympiques]]* gant Frédéric Forestier ha Thomas Langmann

### Skinwel
* 1973 : *[[La Porteuse de pain]]* gant Marcel Camus
* 1981 : *[[Les Rats de cave]]* gant Jean-Claude Morin
* 1981 : *[[Le Roman du samedi: L'agent secret]]* gant Marcel Camus
* 1984 : *[[Le Brin de muguet]]* gant Jean-Claude Morin
* 2003 : *[[Louis la Brocante]]*

## Pladennoù
* 1969 : *La Libellule*
* 1971 : *J'aime pas les rhododendrons*
* 1972 : *C'est bien moi la plus belle*
* 1972 : *C'est pas moi, c'est ma sœur*
* 1973 : *Les Impôts*
* 1974 : *La Poule* 
* 1975 : *Je joue de l'hélicon*
* 1977 : *Le Roi des bricoleurs*
* 1978 : *[[Où est ma ch'mise grise ?]]*, asambles gant Patrick Topaloff, 
* 1980 : *Pépé Reggae*
* 1980 : *Quoi ma gueule !*

## Levriou
* 1983 : *Elle est chouette, ma gueule*, Flammarion, Pariz 
* 1985 : *Pour l'humour de Dieu*, Flammarion, Pariz 
* 1986 : *Elles sont chouettes, mes femmes*, Flammarion, Pariz 
* 1988 : *Le Président Balta*, Flammarion, Pariz 
* 1990 : *Ma médecine hilarante*, Flammarion, Pariz 
* 1992 : *Elle était chouette, ma France*, Flammarion, Pariz 
* 1993 : *Le Penseur*, Le Cherche midi, Pariz 
* 2009 : *Et la retraite, bordel ?*, Le Cherche midi, Pariz 

## C'hoariva
* 1987 : *Le Tourniquet* savet ha leurennet gant Victor Lanoux.
* 1988 : *Le Tourniquet* gant Victor Lanoux.
* 1989 : *La Ritournelle* savet ha leurennet gant Victor Lanoux.
Taigh dubh

An **taigh dubh** (gwechall **tigh dubh**), ar pezh a dalvez kement ha *ti du*, a zo un doare ti-soul a gaver en Uheldirioù Skos, en Inizi Gall, en Iwerzhon hag ivez e Nova Scotia.
Tròndairnis

**Tròndairnis** (pe *Trotternish* e saozneg) eo al ledenez hanternosañ en t-Eilean Sgitheanach (Skye e saozneg) en Inizi Gall Bro-Skos. Ur mirdi zo eno ma weler tier kozh ar vro.

**Rubha Hùinis** eo ar beg-douar hanternosañ. An tri bourk eno eo Portree (kêr-benn an enezenn gouez da lod) Uig ha Staffin.

An uhelañ karregad eo The Storr, ha warni e weler The Old Man of Storr,
Ray Charles

**Ray Charles**, Raymond Charles Robinson e anv klok, a oa ganet d'an 23 a viz Gwengolo 1930 e Albany (Georgia) ha marvet d'an 10 a viz Even 2004 e Beverly Hills (Kalifornia). Unan eus sonerien stadunanat brasañ an  eo bet, kenkoulz hag ur c'haner, soanozer, kempenner ha pianoour jazz, gospel, blues, country ha rhythm and blues. Digoret en deus an hent d'ar soul boutin gant Sam Cooke ha Solomon Burke.

Ur soner liesdoare, dall ha du e oa. Dont a reas da vezañ brudet spontus e-touez an dud du koulz hag ar re wenn. Brudañ hag implijañ a reas doareoù ar gospel (kemmañ kendoniadennoù, framm ar c'hanaouennoù, teknikoù kan ha diskan, yudadennoù, garmadennoù ha klemmichadennoù) o lakaat komzoù blues war an tonioù-se e krouas ur seurt sonerezh nevez.

## E vugaleaj

Ganet eo Ray Charles Robinson en Albany, e Georgia, met savet e voe e Greenville, e Florida.
Kontelezh Caerffili

**Kontelezh Caerffili**, **Sir Caerffili** hervez ar c'hembraeg, zo ur gontelezh eus Kembre, abaoe 1996, bet krouet gant un tamm eus Morgannwg kozh ha kêr Caerffili.
Izpura

**Izpura** (*Ispoure* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Donibane Garazi, e Nafarroa Beherea, en Iparralde, en Euskal Herria.

## Liammoù diavaez
Gwenvred Latimier-Kervella

**Gwenvred Latimier**, ganet e 1988 e Dijon, Bourgogn , zo ur skrivagnerez yaouank, savet ganti ur romant evit ar grennarded ha barzhonegoù. Merc’h eo da Annaig Kervella ha Herve Latimier. 

## Studioù

Tapet he deus ur vachelouriezh lennegel e lise Diwan Karaez, goude bezañ bet e Skol Diwan Roazhon hag e Skolaj Diwan Bro-Dreger e Plijidi, Bro-Dreger.
Goude se he deus tapet un DEUST (diplôme d'études universitaires scientifiques et techniques) war micherioù al levraouegoù hag an diellañ e skol-veur Roazhon 2. War ar memes tro he deus heuliet an daou vloavezh aotreegezh war arzoù an abadennoù hag ar sinema, ha bremañ eo bet tapet an aotregezh ganti.
E 2008 e oa o prientiñ ivez an arnodennoù evit dont da vezañ skoazellerez bro doareet war ar glad hag al levraouegoù (« assistant territorial qualifié du patrimoine et des bibliothèques » (live B)) a-benn gallout kavout ul labour en ul levraoueg departamant pe kêr er bloavezhioù a-zeu. Un aotreegezh vicherel war vetoù al levraouegoù he deus ivez.

## Skrivagnerez

Tremenet he deus G. Latimier he bugaleaj e-kreiz al levrioù. Abaoe ma 'z eo bihan eo sot gant al lenn hag ar skrivañ. C'hoant he devoa da vezañ skrivagnerez abaoe pell ‘oa. 
Ne oar ket re abaoe pegoulz ez eo kroget da skrivañ abalamour ma skriv abaoe ma'z eo bihan. 

Dedennet-bras e oa gant ar skrivagnerez Evelyne Brisou-Pellen ha c'hoantaet he deus ober un tamm evel ar skrivagnerez-se. Plijout a ra dezhi skrivañ levrioù evit reoù yaouank. Plijout a ra dezhi kalz an traoù faltazius evel Harry Potter, met ivez traoù all bet skrivet gant Bret Easton Ellis pe Amélie Nothomb, da skouer. Nebeutoc'h a amzer he devez bremañ abalamour d'he studioù met klask a ra skrivañ bepred war dammoù follennoù.

Skrivet he deus bet barzhonegoù ivez war ar gelaouenn *[[Al Liamm]]* hag ur romant anvet "Hunvreoù", evit ar re yaouank (Keit Vimp Bev, 2004).

Ezel eo hi eus Mignoned Anjela Duval hag hi eo n'eus sikouret da skaniñ ar restroù evit o lakaat enlinenn 

## Barzhoneg
E-barzh Wikiarroud, ur barzhoneg bet skrivet ganti pa oa 10 vloaz.
## Oberennoù
*Danevell en dastumad *Kae da welet...*, skrivet gant skolajidi ha liseidi Diwan, Embannadurioù an Hemon, 2001.
**Huñvreoù*, Keit Vimp Bev, 2004. Romantig evit krennarded.
*Kemeret perzh en dastumad lizhiri *Karantez dispaket*, An Alarc'h, 2007. Gant un anv-pluenn.
*Kemeret perzh en dastumadig danevelloù *Un', div, teir...*, Keit Vimp Bev, 2009. Gant memes anv-pluenn.
*Skridoù (barzhonegoù pe pennadoù) e-barzh *[[Al Liamm]]*.
*Pennadoù reoliek e rann sinema *[[Bremaik]]* abaoe 2006
*Pennadoù e-barzh *[[Bremañ (kazetenn)|Bremañ]]*
## Liammoù diavaez
* Hunvreoù, tennet eus romant Gwenvred Latimier-Kervella
* Lennadenn ar barzhoneg Fido gant Anjela Duval 

## Notennoù ha daveennoù
Proviñs Bergamo

**Proviñs Bergamo** zo ur broviñs en Italia, e rannvro Lombardia, ha Bergamo eo he c'hêr-benn.

## Kumunioù pennañ Proviñs Bergamo
* 243 c'humun zo er broviñs,  ma'z eo an drede evit an niver a gumunioù, war-lerc'h metropol Torino ha proviñs Cuneo, hag an eizhvet evit ar boblañs. Setu amañ ar c'humunioù pobletañ. 

## Dave ha notennoù
Kastell Caerffili

**Kastell Caerffili** zo ur c’hastell e Caerffili, e kreisteiz Kembre, savet etre 1268 ha 1271. Ar c’hastell brasañ eo e Kembre, hag an eil brasañ e Breizh-Veur goude Kastell Windsor.

## Istor

Ne voe ket savet kastell Caerffili gant ar roue saoz Edouarzh Iañ evel ur bern kestell all savet e Kembre en , met gant Gilbert de Clare, aotrou Morgannwg, a glaske difenn e zouaroù diouzh ar priñs Llywelyn ap Gruffudd. Pa voe aloubet priñselezh Llywelyn gant armeoù Edouarzh Iañ, e kollas kastell Caerffili un tamm eus e bouez. Peoc’hus a-walc’h e voe ar c’horn-bro e-pad ur c’hantved pe war-dro, war-bouez un dagadenn gant Kembreiz Llywelyn Bren e 1316. 

Soudarded Owain Glyndŵr a aloubas ar c’hastell e 1403, hag adarre e 1405.

Ne c’houzañvas ket kalz ar c’hastell e-pad Brezel Diabarzh Bro-Saoz (1642-1648). Met tamm-ha-tamm ez eas e stad da fall goude-se, betek an  pa voe adkempennet gant e berc’henn, Markiz Bute.

E 1950 e voe roet gant e berc’henn, 5vet Markiz Bute, da c’houarnamant Breizh-Veur. Bremañ e vez graet war e dro gant Cadw, an aozadur a ra war-dro savadurioù istorel Kembre.

## Savouriezh
Daou rummad mogerioù kengreizek a gaver e kastell Caerffili. Kelc’hiet eo gant fozioù dour. En em astenn a ra ar c’hastell en holl war 120 000 m² ha gant se ez eo unan eus kestell brasañ Europa. Savet e voe e-pad pevar bloaz hepken, ha ne voe ket degaset kalz a gemmoù dezhañ war-lerc’h.
Ynys Bŷr

**Ynys Bŷr** (*Caldey Island* e saozneg) zo un enezenn vihan eus Kembre, e Bae Caerfyrddin, nepell diouzh Dinbych-y-Pysgod.

Dont a ra an anv kembraek eus anv sant Pŷr, ur manac’h a reer anv anezhañ er *Vita Sancti Samsonis*, buhez ar sant brezhon Samzun, hag en deus lezet e anv ivez en anv-lec’h Maenorbŷr, ur geriadenn war douar-bras Sir Benfro, a-dal d’an enezenn. Dont a ra an anv saoznek eus an anv norsek *Keld Eye* ('enez yen'). 

Annezet eo bet Ynys Bŷr a-gozh. Kavet ez eus war an enezenn roudoù eus Henoadvezh ar Maen. Ur peniti kristen a voe savet warni gant sant Dyfrig er . Diwezhatoc’h, da vare aloubadeg an Normaned e voe savet ur manati a weler roudoù anezhañ c’hoazh. Menec’h eus Urzh Sant Benead a voe eno adalek 1136, ha betek ma voe divodet an urzhioù menec’h gant ar roue saoz Herri VIII e 1536. E 1906 e teuas menec’h en-dro war an enez hag eno emaint bepred. 

En ur chapel eno, e weler ur maen gant ur skrid Ogham e koun *Moel Dolbrochion mab ...*, hag un nebeud gerioù latin.

Un tour-tan a voe savet war an enez e 1828.

## Liammoù diavaez
*  Lec’hienn ofisiel an enezenn
514

*Diwar-benn ar bloavezh *'514*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 514|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 514]]*

## [[:Rummad:Marvioù 514|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 514]]*
__NOTOC__
Jatsu Garazi

: *Evit sterioù all an anv *'Jatsu**, gwelit ar pennad [[Jatsu (disheñvelout)]].''
<HR noShade>

**Jatsu** pe **Jatsu Garazi*' (*Jaxu* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus [[kanton Baigorri]], e [[Nafarroa Beherea]], en [[Iparralde]], en [[Euskal Herria]].



==Douaroniezh==
=== Stêrioù ===
*ar *Jatsubiko* (pe *Jatsubideko*) *erreka'', adstêr d'an Arzubiko erreka.

## Liammoù diavaez
Herri VIII

**Herri VIII** zo anv daou zen

* Herri VIII (Bro-Saoz), roue Bro-Saoz
* *Herri VIII*, dug Bavaria, anavezetoc'h evel Herri IV, impalaer santel.

## Pennadoù kar
* Herri VII
* Henry VIII
* Herri
Henry VIII

**Henry VIII** a zo
*anv saoznek Herri VIII (Bro-Saoz) (1491-1547), eil mab Herri VII (Bro-Saoz), roue Bro-Saoz war-lerc'h e dad eus 1509&ndash;1547

## Oberennoù
*Henry VIII (trajedienn), pe *The Famous History of the Life of King Henry the Eighth*, ur pezh-c'hoari lakaet war gont Shakespeare. 
*''Henry VIII'', ur c'hoarigan gant Camille Saint-Saëns
*"I'm Henery the Eighth, I Am", ur ganaouenn kanet gant Harry Champion ha diwezhatoc'h gant Herman's Hermits

### Filmoù
(diechu)

## Skolioù
*King Henry VIII School, Coventry, Bro-Saoz
*King Henry VIII Grammar School, Y Fenni, Kembre

## Pennadoù kar
*Herri
*Herri VIII
Lemmus

***Lemmus*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ lemminged.

## Spesadoù
5 spesad zo ennañ :
* lemming an Amour, *Lemmus amurensis*
* lemming an toundra, *Lemmus lemmus*
* lemming enez Wrangel, *Lemmus portenkoi*
* lemming Sibiria, *Lemmus sibiricus*
* lemming gell Norzhamerika, *Lemmus trimucronatus*
Pŷr

**Pyr** pe **Pŷr** (*Porius* e latin, **Piro** a-wechoù e saozneg) a oa un abad brezhon er  hag a oa e penn abati Ynys Bŷr. Lakaet eo bet da sant diwezhatoc'h goude ma ne vije ket bet santel e varv. 

## Mojenn
Korfata ha lonkañ a veze graet en abati. Ken mezv e oa bet Pŷr un noz, pa oa o vont d'e gell da gousket, ma kouezhas en ur puñs. Mervel a reas e-barzh pe goude bezañ tennet er-maez. 

Samzun an hini a gemeras e lec'h, met dilezel a reas e garg, ken heuget e oa gant ar venec'h yaouank na oant ket evit heuliañ ul lezenn strishoc'h eget hini o abad beuzet. Ac'hano eo e vije aet da Vreizh.

## Lec'hanvadurezh
Daou anv-lec'h e Kembre
*Ynys Bŷr 
*Maenorbŷr ma voe ganet Gerallt Gymro.

## Levrlennadur
*T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyndŵr, 2000)
*Farmer, David Hugh. (1978). *The Oxford Dictionary of Saints*. Oxford: Oxford University Press.
Proviñs Como

**Proviñs Como** a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Lombardia, ha Como eo he c'hêrbenn.

## Kumunioù  Proviñs Como
;Kumunioù pennañ Proviñs Como
* Andon : Istat, 31.12.2007

;Kumunioù arall
* Inverigo - 8.771 annezad
* Mozzate - 7.970 annezad
* Appiano Gentile - 7.478 annezad 
* Villa Guardia - 7.443 annezad 
* Cadorago - 7.325 annezad 
* Rovellasca - 7.305 annezad 
* Cabiate - 7.232 annezad 
* Cernobbio - 7.109 annezad
Myodes

***Myodes*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ muenned.

## Spesadoù
11 spesad muenned a c'hell bezañ rummataet er genad-mañ :
* muenn Anderson, *Myodes andersoni*
* *[[Myodes californicus]]*
* *[[Myodes centralis]]*
* *[[Myodes gapperi]]*
* muenn arrous, *Myodes glareolus*
* muenn roueel, *Myodes regulus*
* *[[Myodes rex]]*
* muenn Sundevall, *Myodes rufocanus*
* muenn ar gournorzh, *Myodes rutilus*
* *[[Myodes shanseius]]*
* *[[Myodes smithii]]*
Lehuntze

**Lehuntze** (*Lahonça* en okitaneg; *Lahonce* e galleg) zo ur gumun eus Lapurdi, e kanton Hiriburu, en Iparralde Euskal Herria. 2 062 a dud a oa o vevañ enni e 2011.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Microtus

***Microtus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ muenned.

## Spesadoù
64 spesad zo ennañ :

*[[Microtus abbreviatus]]*
*[[Microtus agrestis]]*
*[[Microtus anatolicus]]*
*[[Microtus arvalis]]*
*[[Microtus bavaricus]]*
*[[Microtus brachycercus]]*
*[[Microtus breweri]]*
*[[Microtus cabrerae]]*
*[[Microtus californicus]]*
*[[Microtus canicaudus]]*
*[[Microtus chrotorrhinus]]*
*[[Microtus clarkei]]*
*[[Microtus daghestanicus]]*
*[[Microtus dogramacii]]*
*[[Microtus duodecimcostatus]]*
*[[Microtus evoronensis]]*
*[[Microtus felteni]]*
*[[Microtus fortis]]*
*[[Microtus gerbei]]*
*[[Microtus gregalis]]*
*[[Microtus guatemalensis]]*
*[[Microtus guentheri]]*
*[[Microtus hyperboreus]]*
*[[Microtus ilaeus]]*
*[[Microtus irani]]*
*[[Microtus kikuchii]]*
*[[Microtus levis]]*
*[[Microtus liechtensteini]]*
*[[Microtus limnophilus]]*
*[[Microtus longicaudus]]*
*[[Microtus lusitanicus]]*
*[[Microtus majori]]*
*[[Microtus maximowiczii]]*
*[[Microtus mexicanus]]*
*[[Microtus middendorffi]]*
*[[Microtus miurus]]*
*[[Microtus mongolicus]]*
*[[Microtus montanus]]*
*[[Microtus montebelli]]*
*[[Microtus mujanensis]]*
*[[Microtus multiplex]]*
*[[Microtus nasarovi]]*
*[[Microtus oaxacensis]]*
*[[Microtus ochrogaster]]*
*[[Microtus oeconomus]]*
*[[Microtus oregoni]]*
*[[Microtus paradoxus]]*
*[[Microtus pennsylvanicus]]*
*[[Microtus pinetorum]]*
*[[Microtus qazvinensis]]*
*[[Microtus quasiater]]*
*[[Microtus richardsoni]]*
*[[Microtus sachalinensis]]*
*[[Microtus savii]]*
*[[Microtus schelkovnikovi]]*
*[[Microtus schidlovskii]]*
*[[Microtus socialis]]*
*[[Microtus subterraneus]]*
*[[Microtus tatricus]]*
*[[Microtus thomasi]]*
*[[Microtus townsendii]]*
*[[Microtus transcaspicus]]*
*[[Microtus umbrosus]]*
*[[Microtus xanthognathus]]*
Mugerre

**Mugerre** (*Moguerre* en okitaneg; *Mouguerre* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, e kanton Hiriburu, en Iparralde Euskal Herria. 4 655 a dud a oa o chom eno e 2011.

## Douaroniezh
### Ar c'humunioù tro-dro
* Lehuntze en norzh
* Urketa er biz
* Beskoitze er reter
* Hazparne er gevred
* Jatsu er su
* Hiriburu ha Milafranga er c'hornaoueg
* Baiona er gwalarn

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Hiriburu

**Hiriburu** (*Sent Pèr d'Irúber* en okitaneg; *Saint-Pierre-d'Irube* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, ha pennlec'h kanton Hiriburu, en Iparralde Euskal Herria.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Angelu

**Angelu** (*Anglet* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, en Iparralde Euskal Herria, war aod ar Meurvor Atlantel. 26,93 km² zo dezhi, hag 11 traezhenn enni.

## Poblañs
 a dud a oa o chom eno e 2011.

## Ar c'humunioù tro-dro
* Tarnòs (e Gwaskogn) ha Bokale (en Euskal Herria) en hanternoz d'ar stêr Aturri
* Baiona er reter
* Basusarri er su
* Biarritz er mervent
* Arrangoitze er su.

## Kantonioù
Angelu oa pennlec'h daou ganton betek 2015: 
*kanton Angelu-Norzh 
*kanton Angelu-Su

Pennlec'h kanton Angelu eo abaoe 2015.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Biarritz

**Biarritz** pe **Miarritze** (*Biàrritz* en okitaneg; *Biarritz* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, war aod Iparralde Euskal Herria. 25 903 a dud a oa o vevañ enni e 2011.

## Tud vrudet
* Eugénie de Montijo (1826 e Granada - 1920), impalaeriez ziwezhañ ar C'hallaoued, dre e eured gant Napoleon III. Mont a reas da chom e Biarritz. Eviti e voe savet kenkiz Eugénie e 1854 gant Napoleon III, leti ar Palez a-vremañ.
* Louison Bobet (1925 e Sant-Meven - 1983 e Biarritz), marc'hhouarner breizhat, bet trec'h teir gwech e Tro Bro-C'hall. Krouiñ a ra ur greizenn vorvezegiezh e Biarritz er bloavezhioù 1970.
* Serge Blanco, ganet e Caracas (Venezuela), c'hoarier rugby gall er skipailh broadel hag er Biarritz olympique.

## Gevelliñ
Gevellet eo Biarritz gant :
*
*
*
*
*

## Daveoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Chionomys

***Chionomys*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ muenned.

## Spesadoù
* *[[Chionomys gud]]*
* muenn-erc'h, *Chionomys nivalis*
* *[[Chionomys roberti]]*
Proviñs Cremona

**Proviñs Cremona** a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Lombardia, ha Cremona eo he c'hêrbenn.

## Kumunioù pennañ Proviñs Cremona
*Andon : Istat 31.12.2008
Ernst Thälmann

**Ernst Thälmann** (16 a viz Ebrel 1886 e Hamburg – drouklazhet d'an 18 a viz Eost 1944 e Buchenwald) a oa ur politikour komunour alaman.

## E vuhez
Ernst Thälmann a emezelas e Strollad sokialour Alamagn e 1903. E 1917 ec'h emezelas e Strollad sokial-demokrat dizalc'h Alamagn, met ne zeas ket gant ar spartakisted pa groujont Strollad komunour Alamagn e 1918. E dibenn 1920 e reas evel lod brasañ izili USPD hag ec'h emezelas e KPD. 
E 1924 e voe lakaet e penn aozadur rannvroel ar strollad en Hamburg ha dilennet er Reichstag
.
E miz C'hwevrer 1925 e voe lakaet e penn Rotfrontkämpferbund hag e miz Here e voe lakaet e penn KPD. En hevelep bloavezh e voe lakaet da gadoriad Komite Seveniñ ar C'homintern. Mont a reas war ar renk da vezañ dilennet prezidant ar republik e 1925 (1,8 milion a vouezhioù er c'hentañ tro, 1,9 milion en eil tro) hag e miz Meurzh 1932 (tro gentañ: 13,2%, 4,9 milion a vouezhioù, eil tro : 10,2%, 3,7 milion a vouezhioù). D'an 3 a viz Meurzh 1933 e voe harzet gant izili ar Gestapo ha bac'het. Er bed a-bezh e voe aozet ur stourmadeg gant al luskad enepfaskour evit ma vefe dieubet. Dont a reas Thälmann da vezañ un arouez eus ar stourm alaman enepnazi, hag ivez eus ar stourm komunour.
E-pad Brezel Spagn e oa ur batailhon Alamaned eus ar Brigadennoù Etrebroadel anvet 
Batailhon Thälmann. Ar ganaouenn *Die Thalmann Kolonne*, bet skrivet gant Karl Ernst, a veze kanet e-pad Brezel Spagn gante; kanet e voe gant Pete Seeger ivez. 
Goude bezañ chomet 11 vloaz e toull-bac'h stad Bautzen e voe kaset da Gonzentrazionslager Buchenwald d'ar 17 a viz Eost 1944. Diwar urzh Hitler e voe fuzuilhet en deiz war-lerc'h, hag e gorf marv a voe roet da chas ar c'hamp. Ar propaganda nazi a glaskas lakaat da grediñ e oa bet lazhet abalamour da vombezadeg ar c'hamp d'ar 24 a viz Eost.

## Goude e varv
Goude ar Brezel e voe roet e anv da monumantoù, straedoù ha skolioù en DDR. Hiziv an deiz e c'haller gwelout c'hoazh lec'hioù evel-se e Berlin, Hamburg hag e Frankfurt an der Oder. 
E 1966 e voe embannet un timbr a-zivout ar ganaouenn *Die Thalmann Kolonne*, bet kanet e-pad Brezel Spagn gant Alamaned ar Brigadennoù Etrebroadel. 


Ar sonaozour breizhveuriat Cornelius Cardew a savas *Thälmann Variations* (sonerezh piano), da enoriñ Ernst Thälmann.

E 1955 e voe savet ur film diwar e benn gant Kurt Maetzig. Div lodenn a ya d'ober ar film : *Sohn Seiner Klasse* ha *Führer Seiner Klasse*. Gouarnamant DDR eo en doa goulennet gant Maetzig en ober.

E 1972 e Kuba e teuas an enezenn *Cayo Blanco del Sur* da vezañ *Cayo Ernesto Thaelmann* da lavaret eo enezenn Ernst Thälmann, ha profet e voe da DDR en eskemm da wirioù war varc'had ar sukr en Europa.

## Levrlennadur
* Jean-Paul Brunet ha Michel Launay, *D'une guerre à l'autre*, Dastumadenn *Hachette Université*, Classiques hachette, Embannadurioù Hachette, Pariz, Bro-C'hall, 1974. 
* Bernhard H. Bayerlein, Mikhaïl Narinski, Brigitte Studer, Serge Wolikow, *Moscou-Paris-Berlin* - Télégrammes chiffrés du Komintern (1939-1941), *Embannadurioù Tallandier*, Pariz, Bro-C'hall, 2003.

## Notennoù ha daveennoù
Kevread spartakour

Ar **C'hevread spartakour** (alamaneg : **Spartakusbund**) a oa ul luskad marksour ha dispac'hour da vare ar bloavezhioù distabilded a voe en Alamagn goude ar Brezel Bed Kentañ. Anvet e voe diwar anv Spartakus. E-touez ar re a savas ar c'hevread e oa Karl Liebknecht ha Rosa Luxemburg. E miz Kerzu 1918 e teuas da vezañ Strollad Komunour Alamagn (KPD : Kommunistische Partei Deutschlands).

## Istor
Luxemburg ha Liebknecht (mab Wilhelm Liebknecht, hag eñ krouer SPD) a oa daou ezel a-bouez eus tu-kleiz Strollad sokial-demokrat Alamagn (SPD). Pa savas a-du SPD gant diskleriadur brezel ar gouarnamant a-enep Rusia e 1914 e savjont un aozadur enep. Ouzhpenn stourm a-enep ur brezel a oa impalaerour hervezo, e felle da Luxemburg ha da Liebknecht ma vefe aozet un dispac'h, padal o doa dibabet pennoù-bras SPD ar mont en-dro parlamantel. 
E miz Ebrel 1915 e lakajont embann ar gelaounn *Die Internationale*, hag a voe berzet kerkent hag embannet an niverenn gentañ. Goude-se e skignjont kazetennoù anvet *Sparkatusbriefen* (lizheroù Spartakus) dre guzh.
Ar Spartakourien a felle dezho ma paouezfe ar brezel ha ma vefe roet ar galloud da guzulioù micherourien. Liebknecht et Luxemburg a voe bac'het eus 1916 da 1918 evit bezañ aozet ur vanifestadeg a-enep ar brezel e Berlin. E miz Du 1918 ec'h embannas Liebknecht, hag a oa ouzh pondalez kastell Berlin, e oa bet savet ur republik sokialour en Alamagn. Er memes nozvezh ec'h embannas Philipp Scheidemann (SPD) er Reichstag e oa bet krouet Republik Weimar.

E miz Kerzu 1918 e voe savet KPD gant izili ar C'hevread spartakour hag izili strolladoù bihanoc'h. E miz Genver 1919 e voe aozet manifestadegoù gant KPD hag ar sokialourien dizalc'h a-enep gouarnamant Weimar, hag a oa kaset gant kreizourien SPD ha renet gant ar c'hañseller Friedrich Ebert. Ar gouarnamant a embannas e oa ar vanifesterien o prientiñ un harz-labour hollek hag un dispac'h komunour e Berlin. Buan e voe mouget an emsavadeg, gant an arme ha gant izili ar *[[Freikorps]]*. Luxemburg ha Liebknecht a voe drouklazhet e-keit ma oant bac'het.

## Izili vrudet
*Heinrich Brandler
*Hugo Eberlein
*Leo Jogiches
*Paul Levi
*Karl Liebknecht
*Rosa Luxemburg
*Julian Marchlewski
*Franz Mehring
*Franz Pfemfert
*Wilhelm Pieck
*August Thalheimer
*Clara Zetkin

* Timbroù Republik Demokratel Alamagn, 50 vloaz ar C'hevread Spartakour.

### Liammoù diavaez
* Programm ar Spartakourien  gant Rosa Luxemburg
* Titouroù war lec'hienn BAM-Portal
* Dielloù war lec'hienn Bibliotheken Archiven Museen
Adour

An **Adour** (e galleg, **Aturri** en euskareg, **Ador** en okitaneg) zo ur stêr hag a ziskenn eus ar Pireneoù, a dremen dre gêr Darba, a red etre Ipar Euskal Herria ha Gwaskogn, a dreuz kêr Vaiona hag en em daol er Meurvor Atlantel etre Angelu (lez kleiz) ha Tarnòs (lez dehoù) el Landes.
## Skeudennoù

Image:Bayonne Adour embouchure.jpg| Baiona, aber an Adour
Image:Bayonne Adour embouchure (2).jpg|Baiona, aber an Adour
Image:Bayonne Port (3).jpg|Porzh Baiona 
Image:Aire-sur-l-Adour-adour.jpg|An Adour en Aira

## Liammoù diavaez
506

*Diwar-benn ar bloavezh *'506*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 506|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 506]]*

## [[:Rummad:Marvioù 506|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 506]]*
__NOTOC__
Chen (genad)

***Chen*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ gwazi, krouet e 1822 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* ar waz-erc'hegi (*Chen caerulescens*)
** *C. c. atlantica* ha *C. c. caerulescens*,
* ar waz impalaerel (*Chen canagica*),
* ar waz Ross (*Chen rossii*).

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Anser]]* kent.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Proviñs Lecco

**Proviñs Lecco** a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Lombardia, ha Lecco eo he c'hêrbenn.  332 435 a dud zo o chom er broviñs. 90 kumun zo enni. 

## Istor
Krouet eo bet Proviñs Lecco e 1992 gant 84 c'humun eus reter proviñs Como ha  6 eus  proviñs Bergamo. 

## Kumunioù pennañ Proviñs Lecco
* Andon : Istat, 28.02.2009
Proviñs Milano

**Proviñs Milano** a oa ur broviñs en Italia, e rannvro Lombardia, ha Milano e oa he c'hêrbenn. Bremañ eo bet kemeret he lec'h gant Meurgêr Milano.

## Kumunioù pennañ Proviñs Milano
*Andon : Istat, 31.12.2008
Proviñs Monza e Brianza

**Proviñs Monza e Brianza** zo ur broviñs en Italia, e rannvro Lombardia, ha Monza eo he c'hêr-benn.

Er broviñs emañ rannvroig douaroniezhel ar  Brianza.

## Kumunioù pennañ ar broviñs
* Andon :  ''ISTAT'', 31 Eost 2022

## Istor
*Gwallzarvoud Seveso e kêr Seveso e 1976.

## Skeudennaoueg

File:MonzaDuomo4.JPG|Duomo Monza
File:Chiesa Prepositurale di Lissone 2.jpg|iliz Pêr ha paol, anavezet ivez evel *Duomo di [[Lissone]]*
File:Santa Valeria Church - Seregno.jpg|Iliz Santa Valeria (Seregno)
File:Desio_villa_Tittoni_Traversi_vista.jpg|Villa Tittoni Traversi,(Desio)
File:Palazzo Borromeo.jpg|Palazzo Borromeo (Cesano Maderno)
File:Pusterla nord.JPG|Villa Pusterla (Limbiate)
File:12BrugherioSLucio.JPG|Iliz San Lucio  (Brugherio)
File:Vimercate-Letorri.jpg|*Torri Bianche* (Vimercate)