open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sērā fuku

**Sērā fuku** pe **Sailor fuku** (dilhad martolod) eo anv ul lifre skol voutin (japaneg : セーラー服 *sērā-fuku*) gwisket gant skoliadezed ar c'hentañ hag an eil derez e Japan. Degaset eo bet da Japan e 1921 gant Elizabeth Lee, anezhi renerez skol-veur Fukuoka Jo Gakuin (福岡女学院). Kemer a ra da batrom al lifre a veze implijet gant ar Morlu (Royal Navy) Breizhveuriat d'an ampoent. Tro he doa bet Elizabeth Lee da wiskañ al lifre-mañ hec'h-unan e-kerzh un eskemm etre studierien er Rouantelezh Unanet.

## Perzhioù
Tre evel lifre ar baotred (ar gakuran) eo heñvel a-walc'h ar Sērā fuku ouzh lifreoù milourel ar morlu. Peurliesañ ez a d'e ober un hiviz stag outi ur pezh dilhad chouk giz martolod (襟 *eri*), hag ur vrozh. Meur a stumm zo hervez ar c'houlz eus ar bloaz, ma kemm hirder ar milginoù ha danvez an dilhad. Skoulmet e vez ur seizenn war ar bruched dre ul lagadenn stag ouzh an hiviz. Meur a seurt seizenn zo, en o zouez seurtoù kravatennoù, pe lienennoù. Al livioù pennañ eo ar glaz martolod, ar gwenn, ar griz hag an du

A-wechoù e seller ouzh al loeroù hag ar botoù evel ouzh tammoù eus al lifre met ket atav. Gwenn pe glas martolod eo al loeroù peurliesañ tra m'eo du pe gell ar botoù. Ha pa ne vefent ket erbedet gant al lifre e vez implijet loeroù floj gant ar merc'hed diouzh ar c'hiz alies.

## Talvoudegezh sevenadurel
Ur sell melkonius a daol ar studierien gozh war o *Sērā fuku* peurliesañ. Degas a ra da soñj dezho eus amzerioù didrubuilh a-walc'h o yaouankiz peurgetket. Stank e c'haller gwelet dilhad treuzwikañ mod *Sērā fuku* gant an dud da-geñver gouelioù a bep seurt pe evit Kala-goañv. Gwerzhet e vez ar *Sērā fuku* er stalioù dilhad penn-da-benn Japan.

Dre ma vez sellet ouzh ar *Sērā fuku* evel ouzh ur fetich e vez marc'hatet dilhad eildorn da werzhañ dre stalioù underground anvet burusera. Diaesoc'h eo en ober bremañ abalamour d'ur c'hemm zo bet el lezenn war ar poent-se.

Evit pennoù yaouank zo ez eo lifre-se arouez ar sentiñ ha klask a reont degas kemmoù ennañ a-benn gallout ezteurel o hiniennelezh. Evit se e c'haller berraat pe hiraat ar vrozh, troñsañ ar milginoù, kuzhat takonoù pe badjoù dindan an dilhad chouk, hag all. En dekvedoù tremenet ez eus bet degemeret stummoù dilhad *Sērā fuku* livek-kenañ gant yaouankizoù zo ha gant bagadoù feuls marc'houarnerien Bousouzoku

C'hoari a ra ar *Sērā fuku* a-gevret gant lifreoù skol all ur roll a bouez er sevenadur otaku hag e patrom revel faltaziet Japaniz evel m'en diskouez an niver bras-kenañ a dudennoù en o lifre en tresadennoù-bev, er mangaoù hag en dōjinshioù. Setu aze un nebeud skouerioù :

* An dresadenn-vev vrudet *[[Sailor Moon]]*, m'eo gwisket an holl dudennoù gant ul lifre *Sērā fuku* p'en em dreuzfurmont e gouronezed.
* "Sailor Fuku o Nugasanaide" a oa ur ganaouenn gant Onyanko Club he doa graet berzh er bloavezhioù 1980.
* An heuliadoù skinwel ha sinema brudet Sukeban Deka a laka war wel fellerezed yaouank.
* Kagome Higurashi, c'hoarierez InuYasha, gwisket peurliesañ gant Sērā fuku.

## Gwelet ivez

*Gakuran
*Lifre skol Japanat
13

766 AUC (*Ab Urbe Condita* = goude diazez Kêr-Roma) / 0013 goude Krist
----

## Skiantoù an den
* Bodañ a ra Strabon dre skrid gouiziegezh e amzer war stumm an Douar.

## Darvoudoù
### Politikerezh, gwir ha kevredigezh

#### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Aogust (Caius Julius Caesar Octavianus), adalek ar 16t a viz Genver 27 kent J.-K. (>19.98.14) 
* Kosuled : C(aius) Silius Caecina Largus & L(ucius) Munatius Plancus 
* Adkaset imperiom Aogust evit 10 vloaz ouzhpenn.
* Testamant Aogust
* Kemeret eo Tiber da advab gant Aogust d'an 3 a viz Ebrel
* Ergerzhioù-brezel Tiber e Germania hag en Illiria. Dibunadeg pompadus Tiber dre Roma goude emgannoù Germania.
* E Roma, diwar youl an Impalaer e vot ar Sened hag ar bobl ul lezenn dreistordinal ma lezer gant Tiber ar c'henrenerezh klok war dachenn ar velestradurezh proviñsel. Sellet e vez bremañ ouzh Tiber evel ouzh ar pennhêr disklêriet. Daoust d'ar vonreizh eo deuet a-benn Aogust da envel e warlec'hiad dre reiñ kement a gargoù dezhañ ma vo tost dibosupl d'ar Sened mont a-enep dezhañ. Tennañ a raio labour ar Sened da hini ur gambr enrollañ traken.
** Degemeret gant ar Sened ur senatus consultum a strisha ar Vigintisexviri da izili an Ordo Equester

#### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)  

#### [[Sina]]
* bloavezh diwezhañ (5) marevezh *Shijianguo* an dierniezh Xin

#### [[Osroene]]
* Adlakaet eo Abgar Edessa da roue

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout

### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 13|Ganedigezhioù 13]]

## [[:Rummad:Marvioù 13|Marvioù 13]]

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 13
Gweltaz (sant)

**Ur pennad [[Gweltaz]] zo ivez.*

**Gweltaz** (war-dro 500 – 570), anavezet ivez evel *Gildas Sapiens*  (*Gweltaz ar Fur*), zo ur manac'h brezhon eus ar VIvet kantved, anavezet dre e skridoù, ma vez lavaret eo ar c'hentañ istorour brezhon. Lidet e vez gouel sant Gewaltz d’an 29 a viz Gwengolo.

## E vuhez
Ganet e vije e-tal Dumbarton, war lez ar stêr Clyde, er pezh a oa "Hanternoz Kozh" Brezhoned Enez Vreizh. En e oberenn e lavar e oa ganet e bloavezh emgann Badon. Marteze e oa mab da g-Caw, a oa roue Strat Clut, ur vro a zo bremañ e Bro-Skos.

Skoliet e voe Gweltaz e Kembre, e manati Llanilltud Fawr, evel kalz a venec'h brudet eus e amzer, ha gant Samzun ha Paol Aorelian a deuas da Vreizh. 

Skrivañ a reas eno an *[[De excidio Britanniae]]*, ar skrid koshañ gant ur Brezhon diwar-benn istor Breizh.
Hervez an deiziadoù roet en *[[Annales Cambriae]]* e veve en amzer ar Roue Arzhur nemet n'eo ket meneget anv hennezh en oberenn.

## Breizh
Hervez a greder e teuas goude da Vreizh, war-dro 520 hag e chomas amañ e-pad seizh vloaz .

Roud a chom anezhañ 
*en Treger, en Enez Gweltaz, e Perwenan (en e anv da vihanañ, rak kavout a ra da da lod ne deuas ket di morse), 
*e Kerne, e Karnoed, chapel ha feunteun Sant Gweltaz
*e Bro-Wened, e Lokeltaz hag e Lokentaz, ha war Enez Houad. 
Ur manati a savas e Lokentaz, e gourenez Rewiz, gant menec'h all eus Breizh-Veur. 

Goude-se ez eas da chom da gichen Glastonbury, e Glad an Hañv (Somerset), e-lec'h ma savas ur peniti. War-dro 544 e teuas en-dro da Vreizh-Vihan hag e chomas amañ betek e varv e 569 pe 570.

## Pennad kar
*Iliz Sant-Gweltaz

## Levrlennadur
*Meneg eus ar vojenn db ar sant a zo el levr *« Souvenirs de Voyages en Bretagne et en Grèce »*, Paris, 1864.

## Liammoù diavaez
* Gildas de Rhuys, gant Christiane Kerboul

## Notennoù
14

767 AUC (*Ab Urbe Condita* = goude diazez Kêr-Roma) / 0014 goude Krist
----

### Skiantoù an den

## Darvoudoù

### [[Impalaeriezh roman]]
* **Impalaer** : 
** Marv an impalaer Aogust (Caius Julius Caesar Octavianus) e Nola d'an 19 Eost 14. O ren e oa abaoe ar 16 a viz Genver 27 kent JK. 
** Anvet e vab Tiber, (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), da impalaer war e lerc'h, d'ar 17 Gwengolo 
; oajet e oa a 56 bloaz.
* Koñsuled : Drusus Caesar & C(aius) Norbanus Flaccus. (n'ez eus ket *suffex*)
* Aogust lakaet da zoue.
* Anvet eo Germanicus e penn al lu roman e Germania. Degemer a ra an *imperium proconsularis*.
* Emsavadeg lejionoù roman ar Roen goude marv an Impalaer Aogust. Gwasket eo an emsavadeg gant Germanicus ha Drusus.
* Dont a ra Sejan (pe e 15?) da vezañ prefed ar pretordi a-gevret gant e dad Seius Strabo, marc'heg etrusk a orin (fin e 31).
* Merkañ a ra an niveradeg ez eus 4 973 000 keodedour roman.
* E Roma e vez roet ed evit netra da 153 846 a dud.
* Deroù emsavadegoù Afrika (fin e 24).

### [[Enez Vreizh]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)  

### [[Sina]]
* Bloavezh kentañ ar marevezh *tianfeng* eus an dierniezh Xin.
* Emsavadeg an "Divabrantoù ruz" harpet gant perc'henned douar bras.
* Naonegezh. Dont a ra ar gouerien da vezañ tuddebrerien.

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout

### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 14|Ganedigezhioù 14]]
* 07 Gwengolo : ganedigezh Aulus Vitellius (hag e vo impalaer eus 2 Genver 69 da 20 Kerzu 69)

## [[:Rummad:Marvioù 14|Marvioù 14]]
* 19 Eost : Aogust, Impalaer roman.
* Julia an Henañ, merc'h da Aogust.
* Postumus Agrippa, mab-bihan an Impalaer roman Aogust.

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 14

## Levroniezh
* André Blanc. *L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Belles Lettres. Paris. 1986.
* François Zosso & Christian Zingg : *Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C*. Errance. Paris. 1994
15

768 AUC (*Ab Urbe Condita* = goude diazez Kêr-Roma) / 0015 goude Krist

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37) 
* Koñsuled : Drusus Caesar & C(aius) Norbanus Flaccus.
* Hiviziken eo gant an Impalaer hag ar Sened e vez anvet ar gargidi tra ma veze graet gant ar bobl betek-henn.
* Buhezskrid an impalaer Aogust gant Nikolaz Damask.
* Diazezet eo Legio XXI ''Rapax'' e Regensburg.
* Germanicus a ya tre e Germania betek an dachenn emgann ma varvas Varus e Koad Teutoburg; en em gannañ a ra gant Arminius hep disoc'hañ pelloc'h. Enoriñ a ra ar re varv a-raok distreiñ war an douaroù roman.
* Krouet proviñs Moesia gant Tiber.
* Valerius Gratus, anvet da brefed roman Jude, Samaria hag Edom (15-26).
* Ishmael ben Phiabi Iañ, pennveleg Jeruzalem (15-16).
* Krouet kêr Emona (Ljubljana hiziv).

#### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)  
*Marv Eppillus, roue an Atrebated, e vreur Verica aet da roue en e lec'h.

### [[Sina]]

### Skiantoù an den

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout

### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 15|Ganedigezhioù 15]]
* 24 Gwengolo : Vitellius, Impalaer roman (02 Genver 69 / 20 Kerzu 69)
* 15 pe 16 : Agrippina ar Yaouankañ, Impalaerez roman († 59).

## [[:Rummad:Marvioù 15|Marvioù 15]]
* Seius Strabo, prefed ar pretordi. Kenderc'hel a ra e vab Sejan a oa kenanvet war ar garg c'hoazh. > 31

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 15

## Levroniezh
* André Blanc. *L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Belles Lettres. Paris. 1986.
* François Zosso & Christian Zingg : *Les empereurs romains. 27 av. J.-C.- 476 ap. J.-C*. Errance. Paris. 1994
Maouezouriezh

Gant ar ger **maouezouriezh** e troer an termen **womanism** savet da vezañ ledanoc'h e ster evit ar venouriezh a vije diazezet, a-hervez, war skiant-prenet hag ezhommoù ar maouezed gwenn nemetken. 

Derc'hel kont a ra neuze ar vaouezouriezh eus an holl vaouezed, pe du pe wenn hag a beseurt renkad kevredigezhel. N'eo ket, neuze, un termen bet krouet a-ratozh evit deskrivañ stad ar maouezed du nemetken.

Ret eo anzav ne sache ket alies a-walc'h al luskad benourel war ar maouezed du rak keit ha ma klaske ar maouezed gwenn labourat er-maez eus o ziez, ar maouezed du a oa bet o stourm evit kaout an hevelep gwirioù ha goproù hag ar c'houred (du pe wenn) war marc'had al labour. 

Implijet e oa bet ar ger evit ar wech kentañ el levr skrivet gant ar skrivagnerez Alice Walker "O klask liorzhoù hon mammoù: Lavaroù-plaen maouezourel" (*In Search of Our Mothers' Gardens: Womanist Prose*). 

## Liammoù diavaez
* Teologiezh maouezourel
* Petra eo ar venouriezh? Petra eo ar vaouezouriezh?
17

770 AUC (*Ab Urbe Condita* = goude diazez Kêr-Roma) / 0017 goude Krist
----

### Skiantoù an den

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37) 
* Koñsuled : L(ucius) Pomponius Flaccus Graecinus & C(aius) Caelius Rufus (pe Nepos) 
* Trec'h Germanicus e Roma.
* Brezelioù Germanicus er Sav-heol.
* Deroù brezel diabarzh Germania (fin e 19).
* Deroù an emsavadeg e Numidia (fin e 24).
** Emsavadeg Muzullamed an Uheldirioù e Mauretania, renet gant an Numid Takfarinas, bet ezel eus advagadoù numid al lu roman. Goulenn a ra an emsaverien adtapout an douaroù strujusañ bet skrapet diganto gant an trevadenniñ roman.
* Dont a ra Kappadokia (Azia Vihanañ) da vezañ ur broviñs roman.
* Embannet "Istor Roma e 142 levrenn gant Titus-Livius.
* Dont a ra Sejan da vezañ prefed pretordi Tiber.
* E Galia, eo dilezet Bibrakt evit Autun gant an Aedued.
* Kren-douar en Azia Vihan. Kalz kêrioù freuzet, Sardes en o zouez.
* Trubuilhoù e Siria a-enep d'an tailhoù.
* Simon, mab Kamith, pennveleg Jeruzalem (17-18).
* Diazezet eo Legio II ''Augusta'' e Strasbourg.
* Torret eo Antiochus III Kommagene eus e garg gant Tiber. Anvet eo Gnaeus Calpurnius Piso da c'houarnour Syria.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)  

### [[Sina]]

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout

### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 17|Ganedigezhioù 17]]

## [[:Rummad:Marvioù 17|Marvioù 17]]

* 17 Meurzh : Ovid, barzh roman (pe 18).
* Titus Livius, istorour roman.
* Hygin, skrivagner roman

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 17
Roll ar Pennoù Stad e 12

Pennoù Stad ar bloaz 11 - Darvoudoù ar bloaz 12 - Pennoù Stad ar bloaz 13 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika
***[[Kush]]** - Natakamani, Roue Kush (-1 20)
***[[Mauretania]]** - Juba II, Roue Mauretania (-25 23)

## Azia
***[[Sina]]** (Tierniezh Han ar C'hornôg) - 
*#(Tierniezh Xin) - Impalaer Wang Mang, Impalaer Sina (9 - 23)
***[[Impalaeriezh Kushan]]** - Heraios (e-tro 1 - 30)
***[[Korea]]** (Teir rouantelezh Korea) -
*# King Onjo eus Baekje (-18–29)
*# Roue Yurimyeong eus Goguryeo (-19-18)
*# Roue Daeso eus Buyeo ar reter (-7–22)

## Europa
***[[Impalaeriezh roman]]** (Tierniezh Julio-Klaodia)
**Caesar Augustus, Impalaer roman ha Koñsul, (-43 - 14)
**Marcus Aemilius Lepidus, T. Statilius Taurus, Koñsuled (11-12)
**Germanicus, C. Fonteius Capito, Koñsuled (12-13)
***[[Markomaned]]** - Maroboduus, Roue ar Varkomaned (e-tro -9 - 19)

## Reter-kreiz
***[[Kappadokia]]** - Archelaus, Roue Kappadokia (-36- 17)
***[[Iberia ar C'haokaz|Iberia]]** - 
**Pharasmanes, Roue Iberia (1 - 58)
****[[Iberia ar C'haokaz|Iberia]]** - Aderk, Roue Iberia ( e-tro -2 - 30)
***[[Kommagene]]** - Antiochus III, Roue Kommagene (-12 - 17)
***[[Nabatea]]** - Aretas IV Philopatris, Roue Nabatea (-9- 40)
***[[Osroene]]** - Ma'nu IV, Roue Edessa (7-13)
***[[Partia]]** 
**Vonones I, Rouaned veur Partia (8-12)
**Artabanus II, Rouaned veur Partia (10-38)
***[[Pontus]]** - Pythodorida, Roue Pontus (-8 - 23)
16

769 AUC (*Ab Urbe Condita* = goude diazez Kêr-Roma) / 0016 goude Krist
----

### Skiantoù an den

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37) 
* Koñsuled : Sisenna Statilius Taurus & L(ucius) Scribonius Libo
* Kaset wa-raok gant Germanicus (90 000 den war ul lestraz ouzhpenn mil bag) eo trec'h al lu roman war ar penn brezel german Arminius e Idistaviso war glannoù ar Weser. Prizoniet eo Thusnelda gwreg Arminius. Adpaket eo ereroù kollet lejionoù Varus.
* Germanicus adgalvet da Roma ma resev enorioù an Trec'h ha m'eo adkaset evit un eil koñsulezh.
* Bolz-enor Tiber war ar Forom. Adsavet templ an Dioskured war ar Forom.
* Eleazar merc'h Anna, pennveleg Jeruzalem (16-17).

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* **[[Cunobelinos]]**, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40).  

### Arzoù ha sevenadur
* Embannet epistolenn "Epistulae ex Ponto" Ovid.
* Embannet *[[Ab Urbe condita libri|Ab Urbe condita]]* (Adalak diazez ar Gêr [Roma]) e 142 lev, gant Titus Livius

### Buhez pemdez ha dudi
* Sened Roma a zifenn ouzh ar wazed da zougen dilhadoù seiz.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 16|Ganedigezhioù 16]]
* 15 pe 16 : Agrippina ar Yaouankañ, Impalaerez roman († 59).

## [[:Rummad:Marvioù 16|Marvioù 16]]
* Scribonia, gwreg kentañ Aogust ha mamm Julia ar Yaouankañ

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 16

## Daveoù
Tuadur reizhel

Implijet e vez an termen *'tuadur reizhel* evit komz eus an darempredoù reizhel an dud hervez rev an dud ma vezont sachet oute pe ivez d'o pratikoù reizhel en un doare ledanoc'h. Alies e vez lakaet an termen koshoc'h-mañ implijet dreist-holl er bloavezhioù 1970-80 da vezañ heñvelster gant an termen nevesoc'h *[[revelezh denel]]*.

Daoust ha ma hañval bezañ liammet stadoù-den revel-se ouzh an tuadur reizhel, n'eo ket eeun al liamm-se dre ret atav, rak unan a c'hell bezañ arallrevour ha kaout darempredoù gant paotred all gwech ha gwechall (s.o. MSM) pe c'hoazh heñvelrevour ha chom hep kaout darempredoù reizhel ebet.

Ledan-tre e c'hell bezañ ster an termen *tuadur reizhel* oc'h ober dave da pratikoù an dud dre vras kentoc'h evit deskrivañ o revelezh hervez rev an dud ma karont pe ma klaskont kaout darempredoù reizhel gante pe get, evel an dud anreizhel pe emrevel. 

## Gwelet ivez
* Revelezh denel
* Stad-den revel
* Arallrevelezh
* Heñvelrevelezh
* Divrevelezh
* Hollrevelezh
* Kizrevelezh
* Treuzrevelezh
* Gae
* LGBT
18

771 AUC (*Ab Urbe Condita* = goude diazez Kêr-Roma) / 0018 goude Krist
----

### Skiantoù an den
* Skrivañ a ra Strabon an *Douaroniezh* (pe 7).

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37)
* Koñsuled : Ti(berius) Caesar Augustus III & Germanicus Caesar II     
* Dont a ra Kappadokia da vezañ ur broviñs roman
* Freuzet eo rouantelezh ar Varkomanned a sko war-du Venetia, gant ar Penn german Arminius (19) . Drouklazhet e vo Arminius gant ur c'henvroad dezhañ.
* Jozeb Kaifas, deuñv Anna, pennveleg Jeruzalem (18-37).
* Distrujet ur *[[vexillatio]]* (isvagad) eus al Legio III ''Augusta'' en ur trap brezel en Africa.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)

### [[India]]
* Kontrollet eo Taksila gant Indezpartiz (18-60).

### [[Sina]]
* Mestr eo an "Divabrantoù Ruz" war diazad izelañ ar stêr Huang He (Houang Ho).

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout

### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 18|Ganedigezhioù 18]]

## [[:Rummad:Marvioù 18|Marvioù 18]]
* Ovid, barzh roman (pe 17)

## Levroniezh
* André Blanc. *L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Belles Lettres. Paris. 1986.

## Gwelet ivez
* Roll ar pennoù stad e 18
19

772 AUC (*Ab Urbe Condita* = goude diazez Kêr-Roma) / 0019 goude Krist
----

### Skiantoù an den

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37)
* Koñsuled : M(arcus) Iunius Silanus Torquatus & L(ucius) Norbanus Balbus 
* Argaset Egiptiz eus Roma gant Tiber. 4000 Yuzev harluet da Sikilia.
* Digadoriet eo Maroboduus, anezhañ roue ar Varkomanned gant Katualda. Lakaet eo Germaned ar su (Markomanned) dindan askell Roma. Tevel a ra gourdrouz ar C'hermaned war Roma (betek ren Marcus Aurelius)
* Ampoezonet, mervel a ra Julius Caesar Germanicus (33), komandant roman lejionoù ar Roen, anezhañ ar priñs muiañ-karet gant ar bobl. A-raok mervel e tamall Cneius Piso, gouarnour Syria. Tamallet eo ivez gant Agrippina an Henañ da vezañ muntret he gwaz e Antioc'heia (Here) war-lerc'h bezañ torret anezhañ eus e garg. En em lazhañ a ra Cneius Piso e Roma (20).

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
 Breizh-Veur : Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)

### [[Persia]]
* Deroù ren ar roue Gondophares (fin e 45).
* Marv Vonones I, roue kozh ar Barthed (eus 7 da 11), lazhet en ur glask kuitaat Syria

### [[Sina]]
* Bloavezh diwezhañ (6) marevezh *Tianfeng* an dierniezh Xin.

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur
* Bolz-enor Germanicus e Saintes (Frañs).
* Skrivet an Istor ar Bed kentañ e latin gant ar Galian Trog-Pompei.

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout

### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 19|Ganedigezhioù 19]]
* Tiberius Gemellus mab-bihan Tiber

## [[:Rummad:Marvioù 19|Marvioù 19]]
* Here : Julius Caesar Germanicus , jeneral roman ha danvez hêr Tiber
* Arminius (21 ?), Penn brezel german bet trec'h war ar Romaned da-geñver emgann Teutoburg.
* Vonones I, rouet parth kozh.

## Gwelet ivez
* Roll ar pennoù stad e 19
20

Bloavezh **773** *[[Ab urbe condita]]* / 0020 goude Krist.

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37)    
* Koñsuled : M(arcus) Valerius Messalla Messallinus & M(arcus) Aurelius Cotta Maximus Messalinus
* Savet eo kêr Tiberias war Mor Galilea gant Herod Antipas, en enor da Tiberius.
* Lakaet eo Galba da bretor roman.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)

### [[Persia]]

### [[Sina]]
* Bloavezh kentañ marevezh *Dihuang* an dierniezh Xin.

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur
* Evit Philion ez eo ar brederouriezh matezh an Doueoniezh.
* Templ Baalshamin e Palmyra.

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
* Implijout a ra ar merdeer gresian Hippalos avelioù ar monson evit un dreizhadenn mont-dont etre ar Mor Ruz hag an Indus.

### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 20|Ganedigezhioù 20]]
* Dioskurides, mezeg ha gouizieg gresian.

## [[:Rummad:Marvioù 20|Marvioù 20]]
* Hillel an Henañ, kelenner talmudek bet ar brasañ e levezon ha hini e skol war an Talmud.
* Vipsania Agrippina, gwreg Gaius Asinius Gallus ha gwreg kozh Tiber.
## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 20
Pêr Padelleg

**Pêr Padelleg** zo ur stourmer breizhat hag ekologour ganet e miz Meurzh 1932 e Bubri ha marvet d'an 13 a viz Here 2018.

## Buhez
*Skolaj Saints-Anges e Pondi.
*Lise Joliverie e Naoned.
*ESTP (École Spéciale des Travaux Publics, du Bâtiment et de l'Industrie) e Pariz. 

War-lerc'h e servij soudard en doa dibabet mont da vezañ gweladenner mezegel evit chom da vevañ e Breizh. Dimeziñ a reas e 1967 gant Nicole Tanguy.

Bet en doa Kolier an Erminig e miz Gwengolo 2005 gant Skol-Uhel ar Vro.

## Un emsaver breizhat
Dibaoe e yaouankiz eo bet o stourm evit e vro. N'he ankoua ket pa zigouezh e Pariz, e lec'h ma tarempred Ker-Vreizh hag ar Mission bretonne. Dastum a ra kanaouennoù ha kontadennoù pobl (o kregiñ gant ar re a ouie e vamm) o vont dre Breizh gant e son-enroller. A-hed e vuhez ez eo bet o stourm e meur a gevredigezh sevenadurel vreizhek. Prezidant Kan ar bobl eo dibaoe 1998. Krouet en deus ivez ar gelaouenn *Mil Bouton du pays Pourlet*. Ezel eo ivez eus Dastum Bro Ereg.

Ur stourmer politikel eo ivez. Ezel eo bet eus ar MOB, a-raok kemer perzh e krouidigezh an UDB. 

## Ur stourmer ekologour
Ur stourmer ekologour ez eo ivez. Bet eo prezidant Dour ha stêrioù Breizh e 1985-1986. Krouet en deus ivez ar Comité Uranium Information Bubry (CUIB) evit stourm a-enep da raktresoù ar Cogéma da zigeriñ maengleuzioù uraniom e Breizh. Ezel eo bet ivez eus an SEPNB, an UMIVEM, h.a.
York

**York** zo ur gêr istorel en hanternoz Bro-Saoz hiziv, hag unan eus re goshañ er vro, pa voe savet war-dro ar bloaz 71 e kember ar stêrioù Ouse ha Foss gant ar Romaned dindan an anv Eboracum, kêr-benn ar proviñs Britannia Inferior. Diwezhatoc'h e voe kêr-benn rouantelezhioù Northumbria ha Jórvík a-raok bezañ hini Yorkshire betek 1974.

Da 141 685 e save an niver a dud e kêr e 2021.

Ur skol-veur vrudet zo enni, bet staliet e 1963.

## Anv
* Ptolemaios, II, 3, 10 : *Eboracum, Legio VI Victrix*, ur gêr d'ar Vriganted ; VIII, 3, 7 : *Eboracum*.
* *[[Itinerarium Antonini]]*, 4661 (Iter 1) : *Eburacum Leug. VI Victrix*, 4684 (Iter II) : *Eburacum*; 4757 (Iter V) : *Eburaco*; 4786 (Iter VIII) : ab *Eburaco*.
* Dizanv Ravenna, 10714 : *Eburacum*.
* *[[Notitia Dignitatum]]*, XL3 (skeudenn) : *Sextae* ; XL18 (skrid) : *Praefectus legionis sextae*.
* Rivet & Smith : *Eburacum*.

E brezhoneg, an anv *Evrog* zo bet goveliet diwar ar c'hembraeg *Efrog*, deveret diwar an anv latin *Eburacum* ; dispredet eo bremañ.

## [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]

## Istor
Er bloaz 71, ar jeneral romaned Quintus Petillius Cerialis ha soudarded e *Legio VIII Hispana* a erruas e bro ar Vrigantes, ma lakaas sevel ur c'hreñvlec'h nepell diouzh kember ar stêrioù Ouse ha Foss. Brasaet e voe ar ramparzhioù en .

Daveoù da *Eboracum* a gaver etre 95 ha 104 ; e-tro ar bloaz 108 ec'h eas al *Legio VIII Hispana* kuit, hag e 119 ec'h erruas al *Legio VI Victrix*. Betek 383 e chomas ar Romaned en Eboracum.

E miz Du 866 e voe kemeret York gant Vikinged. Dek vloaz goude e voe diazezet Rouantelezh York ganto.

## Liammoù diavaez

*  

## Notennoù
Republikanouriezh

Ar **republikanouriezh** a zo un ideologiezh politikel douget d'ar Republik betek re, da lavarout eo evel ur relijion, gant he reolennoù strizh hag he dogmoù, e-skoaz ar **republikanelezh**, a zo gwelet evel un ideologiezh dieubiñ diouzh an tiranterezh politikel ha relijiel. 

Hiziv an deiz e talv e Breizh hag e Bro-C'hall un ideologiezh a-du gant sturiennoù meur ar Republik C'hall: Bro-C'hall unan ha dirannus, ar galleg yezh nemeti ar vro, likelezh ar stad komprenet evel ur c'hoant da lakaat an holl du da vezañ heñvel. 

Ur furm broadelouriezh-stad eo eta ar republikanouriezh pa'z eo he fal kentañ difenn ar stad a-raok an dud, evel ma oa deuet ar gomunouriezh sovietek da zifenn ar strollad e-lec'h ar bobl.

*Fañch Kerrain. Ar republikanouriezh. Lodenn Iañ : *In* Al Lañv, n°108, Kerzu 2005, 17-23 p.p. 2vet lodenn : *In* Al Lanv, n° 109, Meurzh 2006. 17-26 p.p.
Troy

**Troy** (stumm saoznekaet Troia) eo anv ar blanedenn ijinet a c’hoarvez warni an heuliad bannoù-treset senarizet gant Christophe Arleston, ha treset gant Didier Tarquin (*[[Lanfeust de Troy]]*, *[[Lanfeust des Étoiles]]*, *[[Gnomes de Troy]]*), Jean-Louis Mourrier (*[[Trolls de Troy]]*) ha Ciro Tota (*[[Les Conquérants de Troy]]*), embannet gant éditions Soleil. Kaoz zo anezhi ivez e-barzh an teir rann eus *[[L'Encyclopédie Anarchique du Monde de Troy]]* hag e-barzh al levr *[[Jeu d'aventure de Lanfeust et du monde Troy]]*.

An Dud hag an Drolled eo annezidi bennañ Troy.

Dibar eo an Dud war ar blanedenn-se rak pep hini anezhe 'neus ur galloud hud dezhañ e-unan, talvoudus pe get. Da skouer : sevel un neñvad kelion pe luziañ ar blev.
 
Mammenn an hudouriezh war ar blanedenn-mañ zo ul loen burzhudus hag a vez graet ar Magohamoth dioutañ.

## Diverradennoù an heuliadoù
* *[[Les Conquérants de Troy]]* : Kontet e vez en heuliad-mañ penaos eo bet trevadennet Troy dre heg.
* *[[Trolls de Troy]]* : Kontet e vez en heuliad-mañ troioù-kaer ur familh trollat en ur c’houlz ma oa stank c’hoazh an Drolled. 200 vloaz a-raok kelc’hiad "Lanfeust de Troy" e tremen an heuliad-mañ.
* *[[Gnomes de Troy]]* : Kontet e vez en heuliad-mañ bugaleaj Lanfeust dre un nebeud fentigelloù.
* *[[Lanfeust de Troy]]* : Kontet e vez en heuliad(-tarzh)-mañ istor un deskard gov (Lanfeust) un tammig eeunik hag a zo o vont d’ober anaoudegezh er galloud hud diharz dre stekiñ ouzh un ivorenn deus ar Magohamoth.
* *[[Lanfeust des Étoiles]]* : Diouzhtu war-lerc’h "Lanfeust de Troy" e teu an heuliad-mañ. Hag-eñ ne dremen ket an traoù war dTroy e vez moaien da serriñ ennañ un nebeud titouroù diwar-benn bed Troy (orin anv Troy, orin ar Magohamoth, ha traoù).

## Da welet ivez
* Hollved Troy, hollved faltazius.
* Daveoù Troy, al lies daveoù zo e-barzh heuliad Troy.
Ar C'houerc'had

**Ar C'houerc'had**, pe **Ar C'hozhvarc'had**, a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* Ar C'houerc'had he deus al Leger evit bevenn war ar reter, gant Tregrom ha Plûned.
### Kumunioù amezek

## Istor
* Un drev eus parrez Plouared e oa, kent bezañ lakaet da barrez distag e 1860 ha da gumun e 1866.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 138 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,23 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe daou anezhe e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel: d’an 21 en Arsimont ur soudard eus an 71vet Rujumant Troadegiezh ha d’an 22 e Maissin, ur soudard eus an 19vet Rujumant Troadegiezh; d’an 22 a viz Ebrel 1915 ez eas ur soudard  eus an  73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel diwar wel e Boezinge e Flandrez Belgia.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Les Sept-Saints dans le choeur.jpg|Ar seizh sant e chantele o chapel.

* Chapel ar Seizh Sant : eno e vez ur birc’hirinded kristen ha muzulman da enoriñ Breudeur ar Seizh Hun.
* Chapel an Drinded.
* Maner Gwern ar C’hamm.
* Maner Keramborn.

006 Le Vieux-Marché Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, *Doue d'ho vardono*, luc’hskeudenn.
## Tud
* Fañch an Uhel, gwerinoniour ha barzh brezhonek (d'ar 6 a viz Even 1821).
* Añjela Duval, barzhez ha skrivagnerez vrezhonek (d'an 3 a viz Ebrel 1905).
* Louis Massignon (1883-1962), skolveuriad a studie an islam.
## Brezhoneg

### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
* E distro-skol 2024 e oa 21 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (20 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
### Ya d'ar Brezhoneg
* D'an 11 a viz Gouere 2012 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun. Al live 2 oa bet roet d'ar gumun.
## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

### Gevelliñ
* : Ráth Luirc, 1997 (a-gevret gant Plouared)

## Levrlennadur
* ARSSAT, *Le Vieux-Marché ar C'houerc'had ses noms de lieux et leur histoire*, An Alarc'h Embannadurioù, 2011
## Liammoù diavaez

* Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Produadur Broadel Kriz

Termenet eo ar **Produadur Broadel kriz** (berradur : PBK) pe ar **Produadur Broadel Gros** (berradur : PBG) evel hollad an talvoudegezhioù ouzhpennet er servijoù hag er madoù-dibenn krouet gant hollad embregerezhioù ur Stad e-korf ur bloavezh, war an tiriad broadel pe en estrenvro.
Un unanenn vuzuliañ pinvidigezh armerzhel ar riezoù hag ar stadoù kevredet eo.

Ar proaduadoù peuraozet a zo madoù implijet evit gwir ha n'int ket implijet evit produiñ madoù all. Ar madoù implijet evit produiñ ar proaduadoù peuraozet a zo ar madoù krenn. Koulskoude e c'hell bezañ kontet ur mad pe evel ur proaduad peuraozet pe evel ur mad krenn hervez e implij. Da skouer, bandennoù-rod ar c'hirri-tan a vez kontet evel madoù krenn pa vezont gwerzhet gant ar c'harr e-unan, met bandennoù-rod prenet gant un den a zo proaduadoù peuraozet. Ar re-se a ya da vouetañ ar PBG dre ma ne vefe ket kontet an traoù div wech : ur wech pa vezont gwerzhet gant ar farder bandennoù-rod d'ar farder kirri hag ur wech all pa vez gwerzhet ar c'harr.

Ne vez kontet nemet madoù nevez-fardet ha nompas kirri bet perc'hennet dija.

## Roll broioù dre PBK (milion a [[Dolar|zolario]]ù [[SUA|amerikan]]) (An 10 brasañ)

## Notennoù
Anrevelezh

Un tuadur reizhel eo an **anrevelezh** o tennañ an dud n'int ket dedennet gant kaout darempredoù reizhel evit meur a abeg.

Disheñvel eo diouzh an diorged (pe *chastded*) ma klask unan, anrevel pe get, chom hep kaout darempredoù reizhel, peuliesañ evit abegoù relijiel.

Hervez ur studiadenn kaset da benn er Rouantelezh-Unanet e 2004, 1% eus an dud c'houlennataet a respontas n'o doa santet dedennet biken ez-reizhel ebet gwech ebet.

An dud anrevel a c'hell kaout meur a identelezh revel, da skouer em em santet dedennet ez-romantel gant tud eus an hevelep rev pe get. Diwar-se e teu sklaer an diforc'h etre an tuadur reizhel hag ar stad-den revel.

## Liammoù diavaez
* Kenwiad evit lakaat an anrevelezh war-wel hag evit sikour an dud d'he c'hompren
* Lorc'h anrevel!. *[[Salon.com|Salon]]*, (May 26, 2005).
Emrevelezh

Un tuadur reizhel eo an **emrevelezh** o tennañ 'an dud hag a didb kaout darempredoù reizhel gante o-unan kentoc'h evit gant tud all. 

Ral a-wezh e vez kavet tud hag a zo emrevel nemetken, met diouzh an tu all eo raloc'h c'hoazh tud a bep seurt identelezh revel ha n'int ket emrevel war an dro.

Daoust ha ma vez lakaet ar pratikoù emrevel da bec'hed gant relijionoù 'zo, en o zouez ar gristeniezh ha gwechall e veze laket ar vugale da grediñ e kouezhfent klañv dre gaout plijadur reizhel dreze o-unan, bremañ eo anat ez eus un dra hep tamm arvar ebet evit ar yec'hed hag ouzhpenn-se e c'hoari ur rol e diorradur reizhel an dud. 

Peurliesañ e talvez en em douchañ, dreist-holl an organoù genel pe gant an daouarn pe, raloc'h, gant ar genoù. A-hendall e vez implijet ivez c'hoarioù reizhel ispisial pe traoù boutin all evit en em reiñ plijadur reizhel.

## Gwelet ivez
* Revelezh denel
* Tuadur reizhel
Tugdual Kalvez

**Tugdual Kalvez**, ganet d'an 22 Kerzu 1937 e Plañvour, a zo ur c'helenner war ar brederouriezh hag ul liesskrivagner. Unan eus krouerien Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg e 1980 e voe, hag eñ prezidant kentañ ar gevredigezh betek 1990.

Kemer a reas perzh er strollad kan ha sonerezh An Namnediz.

Kelenner prederouriezh ha brezhoneg e oa en Alre betek ar c'houlz da vont war e leve. Bet eo ivez prezidant Kelc'h Sevenadurel Gwened ha labouret en deus kalz gant Kendalc'h ha Skol-Uhel ar Vro. Kelennet en deus ar brezhoneg  el lec'hioù boutin ivez.

Savet en deus danevelloù ha barzhonegoù e brezhoneg hag e galleg. E galleg en deus savet levrioù war al lec'hanvioù hag an istor lec'hel. Ar geriadur prederouriezh kentañ evit ar brezhoneg en deus savet ivez.

## Enorioù
* Resevet en deus Kolier an Erminig e 2009.

## Oberennoù
;brezhoneg
*1999 : *Blaz ar vuhez* (barzhonegoù, rakskrid gant Per Denez), Mouladurioù Hor Yezh (Priz Langleiz).
*2007 : *War barlenn an amzer* (barzhonegoù), Al Liamm.
*2010 : *Geriadur ar [[prederouriezh|brederouriezh]] ; galleg-brezhoneg ; brezhoneg-galleg ; Dictionnaire de philosophie ; français-breton ; breton-français ; étymologie et équivalents des termes philosophiques en allemand, anglais, français et italien*, Roazhon, Travaux d'Investigation et de Recherche.
*2020 : *Geriaoueg [[an Erge-Vihan]]*, Sevel e vouezh.
* 2022 : *A hed ma freder = Au long de ma réflexion*, Skol Uhel ar Vro

;galleg
*1962 : *De chair et d'âme*, Jean Germain, Bourdel.
*1970 : *Ciel-de-gris*, B.I.P., Roazhon.
*1977 : *Notre terre promise*, Kendalc'h.
*2002 : *Chèques et adresses en breton*, Coop Breizh.
*2003 : *Des noms de lieux à l'histoire de [[Senolf|Saint-Nolf]]*, Glad Senolf.
*2005 : *À fendre cœur = Cri de colonisé*, Sevel e vouezh.
*2007 : *Les noms de lieux d'[[Hañveg]]*, Sevel e vouezh.
* 2012 : *Brezhonegomp !, 1 : méthode de breton pour les grands débutants, les lycées et les cours du soir*, skeudennet gant Daniel Goiset, Skol Uhel ar Vro, 235 p. + 1 CD.
* 2013 : *Brezhonegomp !, 2 : hentenn evit deraoudi vras  $e liseidi ar c'hentañ klas hag oadourien ar c'hentelioù-noz*, skeudennet gant Daniel Goiset, Skol Uhel ar Vro, 256 p. + 1 CD. ISBN978-2-86822-114-8 
* 2014 : *Les noms de lieux de Langroez-La Vraie-Croix*, Ville de la Vraie-Croix, 100 p. ISBN978-2-9548267-0-7
* 2016 : *Perlosophie*, Sevel e vouezh.
* 2017 : *Bretagne, porte ouverte : 100 clés pour mieux comprendre la Bretagne*, skeudennet gant Nono,
* 2018 : *Découvrons Vannes : ses hauts lieux et noms de lieux*, Gwened, Skol-Uhel ar Vro = Institut culturel de Bretagne, 87 p. Levrlennadur p. 83-84. ISBN978-2-86822-125-4

;troidigezhioù
Levrioù bugale troet e brezhoneg hag embannet gant Flammarion (dastumad Le Père Castor).
* *An tri femoc'h bihan*, 1976, 15 p. Adembannet gant TES e 2009.
* *Ar c'havr hag he mennoù-gavr*, 1976, 15 p. Adembannet gant TES e 2009.
* *Keneiled vat*, 1976. Adembannet gant TES e 2008.
* *Ar bisig kollet*, 1976. Adembannet gant TES e 2008. Eil moulladur TES e 2013 + 1 CD

## Liamm diavaez
* Pajenn gouestlet da Dugdual Kalvez
Unrevelezh

Un identelezh (pe ''stad-den'') revel eo an **unrevelezh** o tennañ d'un den hag a en em sant dedennet ez-reizhel gant tud eus ur rev nemetken. 

Heñvelrevel-rik pe arallrevel-rik e c'hell bezañ un den unrevel neuze, ar c'hontrol diouzh an dud divrevel pe hollrevel hag o devez darempredoù reizhel ha/pe karentezus gant tud a bep seurt rev (goured ha maouezed kizrevel ha treuzrevel.

Diaes eo goût pe dregantad eus an dud a zo unrevel e gwirionez hervez implij resis an termen, met gant studiennoù Kinsey e oa bet lâret e c'hellfe bezañ ken izel ha 5%-10% eus ar boblañs.

Hervez teoriennoù Freud an dud ne vez ket ganet unrevel met kelennet e vez dezhe gant o zud hag ar gevredigezh.

## Gwelet ivez
* Revelezh denel
* Tuadur reizhel
* Divrevelezh
* Hollrevelezh
* Heñvelrevelezh
* Arallrevelezh
* Anrevelezh
1573

*Diwar-benn bloavezh *'1573*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1573|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1573]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1573|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1573]]*

__NOTOC__
Molaleg

Ur yezh penoutiek direnk eo ar **molaleg** (*molala*) komzet gwechall e Washington hag Oregon er Stadoù-Unanet.

Ur yezh varv an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù penoutiek
Tchinoukeg

Ur yezh penoutiek eus skourr yezhoù tchinoukek eo an **tchinoukeg** (*chinook*) komzet gant tro-dro da 12 den nemetken (diwar 300 den en holl) en Oregon ha Washington er Stadoù-Unanet (1996).

Teir rannyezh ez eus:

* **Klatsopeg** (*klatsop* pe *tlatsop*)
* **Klakameg** (*clackama*)
* **Kikchteg** (*kiksht*)

Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù penoutiek
Waskoeg-wichrameg

Ur yezh penoutiek eus skourr yezhoù tchinoukek eo ar **waskoeg-wichrameg** (*wasco-wishram*) komzet gant tro-dro da 69 den (diwar 750 den en holl) e norzh-kreiz Oregon ha su Washington er Stadoù-Unanet (1977).

Ur yezh en arvar da vopnt da get an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù penoutiek
Go

**Go** zo 
*ur ger brezhonek
**eus ar verb *goiñ* a dalv treuzfeurmiñ danvez organek gant sikour ur goell.
***a gaver e kaol-go 
***hag en droienn *lakaat an [[toaz]] e go*
*a-wechoù doare-skrivañ ha distagadur an anv gov, a oa goff e krennvrezhoneg
*ar c'hoari go, ur c'hoari strategiezh
* Go, ul lavar programmiñ

## E yezhoù all
***Go!** un urzh saoznek, par da **[[Kae]]!**

## Berradurioù
* Go, berradur Gigaokted
* GO evit Grand Orient de France, ur skour eus frañmasonerezh Bro-C'hall
Divreizhadezh

Krouet e oa bet an termen *[[Divreizhadezh|divreizhel]]* gant biologourion tro-dro da 1809 evit deskrivañ plant gante organoù genel gourel ha benel war un dro. Implijet e vez ivez ivez loened gante organoù genel pep reizh war un dro.

Pa gomzer eus tud kentoc'h evit loened pe plant eo gwell implijout kentoc'h an termen etrereizhadezh.

Arabat kemmesk ivez ar fed ma vez organoù genel eus pep reizh war un dro (divreizhadezh) gant an identelezh revel a denn d'ar revelezh denel pa garer ha/pe glakser kaout darempredoù reizhel kement gant tud eus an hevelep rev evit gant tud eus ar rev kontrol (sellit ouzh: divrevelezh).

## Gwelet ivez
* Revelezh denel
* Divrevelezh
* Etrereizhadezh
Kyū

***Kyū*** (級) zo un termen Japaneg implijet er sportoù emgannañ, chado, ikebana, go, Shogi hag e obererezhioù kar evit envel derezioù barregezh pe skiant-prenañ disheñvel. 

En darn vrasañ eus ar sportoù emgannañ japanat a-vremañ e verk an termen **Kyu** an derezioù war zigresk a vez paket gant an deskarded a-is d'ar gouriz du.
An derez kentañ eo an 10 kyu hag an hini diwezhañ ar 1 kyu a glot gant ar gouriz gell pe ar gouriz ruz. An derez war-lerc'h eo ar 1 dan (gouriz du).

Kemm-digemm eo renkadur ar c'hyuioù hervez ar skolioù hag hervez ar sportoù. E sportoù zo e vez gwisket ur gouriz gwenn gant an holl berzhidi kyu. E sportoù all e vez implijet livioù disheñvel evit ar gourizioù evit merkañ derez ar c'hyu. E Japan, hec'h-unan, ne vez ket implijet nemeur ar gourizioù liv. Nemedennoù zo eus ar c'hendo hag eus ar Bujinkan ma ne vez ket embannet ar renk a wel d'an holl (dre gourizioù pe un dra bennak all). D'ar Sendei eo da c'houzout live e studierien.

Gallout a ra ar c'hyuioù bezañ isrannet e barennoùigoù (etre 1 ha 6) a vez du, gwenn pe a-liv gant liv ar gouriz zo war-lerc'h peurliesañ (da skouer : gouriz melen gant ur varrennig orañjez). Alies e vez implijet ar barrennoùigoù-se gant ar vugale, dezho da santout ez eont war-raok.

Deroet e vez an derezioù Kyu gant ar sensei en e zdōjō, goude un arnodenn, furmel pe get, peurliesañ. A-wechoù e vez kadarnaet derez ar 1 kyu dirak ur bodad dereziañ (da skouer, e kevreadoù zo e Belgia).

Hengouneloc'h eo ober gant gourizioù gwenn traken met kalz a skolioù a gav gwelloc'h ober gant livioù bremañ evit kennerzhiñ an dud da vont war-raok.

*Mudansha* a vez graet eus ar bleustrerien ganto ul live kyu. Talvezout a ra kement hag "unan hep dan". Sellet e vez outo evel deskarded kentoc'h eget studierien. N'eus nemet goude bezañ tapet ar renk a 1 dan ma vez graet studierien anezho.

## Kemmoù hervez ar skolioù

Daoust ma ra ar pep brasañ eus skolioù ar c'hornôg gant un doare renkañ dre gyuioù, gallout a ra an niver hag al liv anezho cheñch diouzh ar skolioù. Ar pezh a seblant bezañ heñvel e pep lec'h eo eo gwenn ar c'hyu izelañ tra m'eo gell an hini uhelañ.

Gwelet ivez : Renkoù e Go.
Krignerezh

**Krignerezh** **rimierezh** pe **rimiadur** a implijer e geomorfologiezh evit fenomennoù naturel a gaver war gorre ar voul-douar. Dre vras eo ar c'hrignerezh an etreober diwar darvoudoù fizikel evel an avel, ar glav, an erc'h ha dreist-holl diruilhal an dour a zegas kemmoù en torosennadur.

Kresket eo efedoù ar c'hrignerezh gant an dinaou (kouezhañ a ra tammoù reier pe kaset int pelloc'h gant diruilhal an dour), gant kemmoù an hin (kemmoù ar wrez), kaleter pe enteuzusted ar roc'h (kouezhañ a ra abretoc'h ar reier tener pe wak).
Dre ar c'hrignerezh e vez stummet al lodenn vrasañ eus ar stummoù douarel war zouar hag eo goloet foñs ar morioù gant tolzenn divent ar gouelezennoù produet.

M'eo pouezus-tre efed ar c'hrignerezh war ar gweledvaoù e ra e efed a-hed ar milvedoù ha war milionoù a vloavezhioù. Gantañ e vez lakaet menezioù da gompezennoù ha leuniet e vez douaroù izel gant gouelezennoù dezho un treuz bras, a-wechoù kaset pell-tre gant an avel pe an dour.
## Mont endro ar c'hrignerezh

Pa vez kaozet eus krignerezh ur roc'h ez eus an aliesañ tri mare :

* Distruj an danvez reier

* Dougenn an danvezioù krignet pelloc'h

* Berniañ an danvezioù krignet (gouelezennoù)

## Faktorioù a levezon ar c'hrignerezh

Diouzh kaleter (hervez skeul Mohs) ha standilhon ar mineralioù a zo er reier, diouzh ledanadur termek ar reier, diouzh reaktadurioù kimiek etre ar mineralioù hag an endro e c'hell bezañ krignet diaes pe aesoc'h pep roc'h.

## Dougenn produioù ar c'hrignerezh

## Muzuliañ ha patromañ ar c'hrignerezh

## Diarbenn ha remediñ

## Gwelout ivez

## Skeudennoù





## Notennoù ha daveennoù
Arallrevelezh

Un identelezh (pe ''stad-den'') revel eo an **arallrevelezh** o tennañ d'un den hag a en em sant dedennet ez-reizhel ha/pe ez-karantezel gant tud eus ar rev disheñvel diouzh e/hec'h hini. Un doare unrevelezh an hini o neuze.

Krouet e oa bet an nevezc'her *heterosexuel* nebeut war-lerc'h ma oa bet krouet an termen *[[Heñvelreizhouriezh (termenadurezh)|homosexuell]]* ha diwar an hevelep patrom oc'h implijout ar rakger latin *hetero-* ("arall"). Implijet e oa bet an termen *heterosexuel* evit ar wezh kentañ dre skrid e 1869. 

En un doare ledan ez eo hennezh identelezh revel an darn vrasañ eus an dud dre ar bed. Mar seller pishoc'h avat, o tiskontañ an holl dud hag a lârfe int arallrevel met o devez pratikoù reizhel gant tud eus an hevelep rev ur wezh dre vare e tiskenn kalz an niver a dud hag a vefe arallrevel da vat. 

## Gwelet ivez
* Banniel an arallrevelezh
* Revelezh denel
* Tuadur reizhel
* Divrevelezh
* Hollrevelezh
* Heñvelrevelezh
* Unrevelezh
* Anrevelezh
Lanv du an Olympic Bravery

An **Olympic Bravery** a oa ur goureoullestr nevez-flamm edan pavilhon Liberian. Mont a reas war ar sec'h e Bae Yusin en hanternoz Enez Eusa d'an 23 a viz Genver 1976 p'edo gant e hent da Norvegia evit bezañ dizarmet. Ne oa eta ennañ nemet 1&nbsp;200 tonenn eoul-maen evit e gas hepken. Dre wall an tabutoù etre ar paramantour hag ar c'hretaer, hag ivez dre wall ar Stad c'hall a felle dezhañ chom er-maez eus an afer, ne voe ket dilec'hiet al lestr. Siwazh, etre an 12 hag an 13 a viz Meurzh e tegouezhas ur barrad-tourmant e-kichen an enez ha terriñ a res al lestr dre an hanter. Ul lanv du a saotras neuze aodoù Eusa. Ret e voe gortoz ar 15 a viz Meurzh evit ma vefe lakaet e pleustr ar raktres Polmar ha naetaet an aodoù gant soudarded.

## Liammoù diavaez
* Lanv du an Olympic Bravery war lec'hienn ar CEDRE

## Gwelet ivez
* Listenn al lanvioù du pennañ

## Notennoù
Dan (renk)

Graet e vez gant an termen japanek **dan** (段) er sportoù emgannañ japanat hag en obererezhioù japanat hengounel all evel an ikebana, ar c'hoari go pe lid an te evit merkañ liveoù barregezh pe skiant-prenañ disheñvel.

Dont a ra reizhiad an *danoù* goude hini ar c'hyuioù. En darn vrasañ eus ar sportoù emgannañ japanat e vez merket mestroni un derez *dan* gant un den (*yūdansha*, 有段者) dre zougen ur gouriz du. Dre voas ez a war gresk al liveoù a c'haller tapout eus ar 1 dan betek an 10 dan. Dre-vras e c'hall an danoù kentañ bezañ tapet dre en em ginnig da arnodennoù pe e-kerzh kenstrivadegoù. An danoù uhelañ a c'houlenn bloavezhioù a skiant-prenañ avat hag un emouestl bras en obererezh pleustret, dre ar c'helenn pe an imbourc'h. N'hall an derezioù uhelañ bezañ deroet nemet gant unan gantañ ur renk uheloc'h hag a gomz en anv un ensavadur kreiz.

Reizhiad ar renkoù dre *zanioù* zo bet ijinet en  a-benn kemer lec'h an doare hengounel dre ziplomoù barregezh. Evel-henn e klot an dan kentañ gant ar mare ma veze echuet ar prantad divrazañ gant an deskarded er skolioù hengounel, ha ma veze sellet outo evel tud dellezek da gregiñ da resev ur gwir kelennadurezh. E berr gomzoù ez eo an dan kentañ, derez an deraouad. Heñveldra, miret e vez an dan uhelañ evit krouer ar sport emgannañ ha n'hall bezañ roet nemet gantañ e-unan. Gant se eo aet da get an derez-se e sportoù zo.

A-benn merkañ splannoc'h araokadennoù ar bleustrerien a-raok dezho tapout un *dan* eo bet krouet reizhiad an derezioù kyū.

E japaneg ez eus un anv da bep dan : 1 Shodan, 2 nidan, 3 sandan, 4 yondan, 5 godan, 6 rokudan, 7 shishidan (pe sitshidan), 8 hashidan, 9 kyudan ha 10 judan.
Trede rev

Implijet e vez an termen **trede rev** evit kaozeal eus tud na glot ket gant an doare da disrannañ an dud etre div reve nemetken, gourel pe benel. 

Implijet e oa bet an termen en Europa adalake an XIXvet Kantved evit ober dave da dud heñvelrevel dreist-holl dre ma na glote ket o stad-den ("identelezh") revel gant o reizh. 

Implijet e vez hiziv an termen gant ur ster disheñvel-krenn avat evit ober dave da dud etrereizhadezh dreist-holl eveit lakaat da bar reizhelezhioù all gant an div reizh nemete anaouet gant ar gevredigezh. 

E sevenadurioù zo dre ar bed e vez c'hoariet ur rol resis gant tud an trede rev er gevredigezh, da skouer :

* an dud daou spered en Amerika; 
* ar Fafafined e Polinezia; 
* an hijraed (pe *arivanna*) en India.

## Gwelet ivez
* Revelezh denel
* Divrevelezh
* Divreizhadezh
* Etrereizhadezh

## Liammoù diavaez
Fafafined

An termen **fafafined** (samoaeg: *fa'afafine*, tongaeg: *rae rae* ha tahitieg: *mahu*) a vez implijet evit ober dave d'an dud trede rev hag o ar rol revel c'hoariet gante er gevredigezh.

Ez-hengounel e vez great fafafined eus paotred desavet gant o familh evel merc'hed pa vez re a baotred gante dija. Lakaet e vezont da sikour o mammoù gant labour an ti ha gwisket e vezont evel merc'hed. Peurliesañ e kendalc'h ar baotred-se d'ober diouzh o identelezh revel pa vezont tud deuet ha zoken ur wezh euredet gant ur vaouez.

Hervez meur a fafafined o-unan n'eo ket o familh a dibab o identelezh revel met kentoc'h leuskel anezhe d'ober diouzh o revelezh diabarzh. 

treuzrevel e vefe graet eus seurt tud e broioù Europa ma vez gwelet fall dre vras seurt revelerezhioù na glotont ket gant ar mennozhioù gourel-benel.

Peurliesañ eo heñvelrevel o zuadur revel.

## Gwelet ivez
* Trede rev
* Etrereizhadezh
* dud daou spered
* Hijraed

## Liammoù diavaez