open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yann Elies

**Yann Elies** a zo ur merdeer breizhat ganet e Sant-Brieg d'an . Chomet eo da vevañ e Sant-Brieg, ha tad a zaou vugel eo. Levier an 60 troatad Imoca *Generali* eo-eñ, e baeron o vezañ ar c'hoarier mell-droad war e leve Zinedine Zidane.

## Loreadeg
;2017
* 5 er redadeg Vendée Globe
;2007
*4 en transat B to B (Brazil-Breizh)
*9 en transat Jacque Vabre gant Sebastien Audigane
*5 er c'h/Calais Round Britain Race 
*8 er Rolex Fastnet Race
;2006
*Kampion Bro-C'hall redadeg diavaez en digenvez (war Figaro 2 Beneteau)
*5 e redadeg digenvez ar Figaro
;2005
*Pakañ a ra gant Bruno Peyron an * Trophée Jules Verne*, lakaat a reont 50 devezh, 16 eurvezh, 20 munutenn ha 4 eilenn d'ober tro ar bed.
*5 e redadeg digenvez ar Figaro
;2004
*Kampion Bro-C'hall redadeg diavaez en digenvez (war Figaro 2 Beneteau) 
*2 e redadeg digenvez ar Figaro 
*1 er Generali Solo
;2003
*Gounid a ra kampionad Bro-C'hall Mumm 30 a-skipailh
;2002
*Pakañ a ra gant Bruno Peyron an * Trophée Jules Verne*
;2001
*1 er Generali Solo
*Kemer a ra perzh e The Race war *Team Adventure* 
*1 an National Figaro Beneteau a-skipailh
;1998
*1 an National Figaro Beneteau a-skipailh

## Levrlennadur
* Eliès, Yann & Van den Brink, Denis, *Survivant des mers du Sud*. Saint-Grégoire : Éditions Mer et Découverte, 2009
Youri Vetemaa

**Youri Vetemaa** a zo bet ganet d'an 23 a viz Eost 1956 ha marvet e 2003.

Mestrc'hoarier echedoù estonian ha belgiat eo.

Kampion Echedoù Belgia e voe e Gent e 1997 a-gevred gant Ekrem Cekro.

2288 edo e renk Elo diwezhañ.

## Liammoù diavaez
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
* Stadegoù (e saozneg)
Henri Winants

**Henri Winants** a zo bet ganet e 1929.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

E vab Luc Winants a zo ur mestrc'hoarier echedoù belgiat ivez.

Kampion Echedoù Belgia e voe e Gent e 1975 a-gevred gant José Tonoli ha Johan Goormachtigh.

E miz Here 2007 edo 2098 e renk Elo.

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
Sébastien Josse

**Sebastien Josse** a zo ur merdeer gall ganet e 1975 e Montereau-Fault-Yonne, e departamant ar Seine-et-Marne (77).

Kregiñ ' ra da redadegiñ diwezhat a-walc'h. Goude ma vefe aet ar maout gantañ er *Challenge Espoir Crédit Agricole* e 1997, ez eo degemeret e Pol Frañs Redadeg Diavaez Penn ar Bed. 

E 2002 e sin Sebastien un emglev gant ar stal Vañdead VMI evit adprenañ bag Sodebo Thomas Coville. Ar redadegoù a heul an eil war-lerc'h eben, echuiñ a ra 8 e The Transat e 2004 pe c'hoazh 5 en transat Jacque Vabre gant Isabelle Autissier. Pouezusoc'h c'hoazh, echuiñ a ra 5 er *Vendée Globe* 2004-2005, e 93 devezh. Un taol-kaer eo pa seller eus an niver a genstriverien ha pa seller oad e vag (darn vrasañ ar genstriverien all a rede war bagoù nevez flamm).

E 2005, ar bank Izelvroad *ABN AMRO* a zarempred gant Sebastien (pa oa eñ c'hoazh war vor er *Vendée Globe*), evit kinnig dezhañ sturiañ o eil bag evit ar Volvo Ocean Race. Echuiñ a ra skipailh ABN AMRO II pevare er Volvo Ocean Race 2005-2006, goude 8 miz redadeg a tost da 31 000 miles graet tro dro d'ar blanedenn. 

Gourdonniñ a ra hiriv an deiz 2007 Sebastien Josse evit prientiñ ar Vendée Globe 2008-2009 a redo war ar vag nevez sponsorizet gant BT (*British Telecom*).

## Loreadeg
*2013
** 1 an Transat Jacques Vabre war ar MOD 70 Edmond de Rotschild - Gitana XV gant Charles Caudrelier.

*2007
**Rediet eo ehanañ gant ar Barcelona World Race goude torridigezh penn uhelañ gwern PRB. O redadegiñ e oa a-gevred gant Vincent Riou
**Gounid a ra ar Rolex Fastnet Race gant Vincent Riou(IMOCA Class) – Barcelona World Race Prologue

*2005-2006
**Erruout a ra teir gwech eil war tennadoù ar Volvo Ocean Race war ABN AMRO II. E-kerzh tennad New York-Porthmouth e koll ur bourziad Hans Horrevoets (eus an Izelvroioù) e-pad ur gorventenn. 24 eurvezh goude marv e vourzhiad, e saveta skipailh Movistar a-bez.
E doug ar redadeg-se e sav ur rekord nevez war vagoù ur c'houc'h dezho, 562,96 mile graet war 24 eurvezh.

*2005
**5 ar Vendée Globe war an 60 troatad VMI

*2004
**8 The Transat war an 60 troatad VMI

*2003
**5 an Transat Jacques Vabre war an 60 troatad VMI gant Isabelle Autissier

*2002
**Perc'henn war an arouez-trec'h Jules Verne war ar maksi katamaran Orange I, sturiet gant Bruno Peyron. Graet oa bet ganto tro ar bed e 64 devezh, 8 eurvezh, 37 munutenn ha 24 eilenn.
**Rediet eo paouez gant hent ar Rhum goude bezañ diwerniet.

*2001 (war Figaro Beneteau)
**2 e redadeg digenvez ar Figaro
**3 e tro Breizh war vag dre lien
**3 er Generali Kreizdouarel

*2000
**5 e kampionad Bro-C'hall redadeg diavaez en digenvez
**1 e Hent ar Ponant

*1999
**4 tennad kentañ ar Mini Transat
*10 e kampionad Bro-C'hall redadeg diavaez en digenvez

*1998
**2 bizuth redadeg digenvez ar Figaro
**1 e kampionad Bro-C'hall esper digenvez

*1997
**1 e Challenge Esper Crédit Agricole
Armel Le Cleac'h

**Armel Le Cleac'h** a zo ur merdeer breizhat ganet d'an  e Kastell-Paol. O vevañ emañ hiriv an deiz e Fouenant (2007). Anavezet eo dre e drec'hoù war redadegoù brudet a live uhel, en o zouez redadeg digenvez ar Figaro. Hiriv ez eo Armel sturier ar vag 60 troatad Imoca Brit Air.

## Loreadeg
*2016-2017
** 1 er redadeg bigi-dre-lien Vendée Globe
*2007
**7 war an Transat Jacque Vabre gant Nicolas Troussel war an 60 troatad Brit Air
**Diwerniañ a ra e-kerzh an Transat B to B, redadeg distreiñ eus Salvador da Bahia da Vreizh

*2006

Skipper an 60 troatad BRIT AIR
**4 e Hent ar Rhum

Skipper ar Figaro BRIT AIR
**5 e redadeg digenvez Affelou ar Figaro
**4 an Transat AG2R Konk-Kerne - Sant Barthélemy gant Nicolas Troussel

*2005

Skipper an Trimaran FONCIA
**2 e Grand Prix Fécamp
**4 e Grand Prix An Oriant
**2 ar Giraglia Rolex Cup 
**4 en IB Group Challenge

*2004

**1 en Transat AG2R An Oriant - Saint-Barthélemy gant Nicolas Troussel war Figaro
**5 er c'hampionad ORMA war an trimaran FONCIA
**4 e redadeg digenvez Afflelou ar Figaro ( mont a ra ar maout gantañ war un tennad )
**6 en Transat Québec – Sant-Maloù war an trimaran FONCIA 

*2003

**1 e kampionad Bro-C'hall redadeg diavaez en digenvez war Figaro
**1 e redadeg digenvez Afflelou ar Figaro
**3 eus Hent ar Ponant war Figaro
**4 er Generali Kreizdouarel war Figaro
**4 e kampionad Bro-C'hall Match Racing

*2002

**10 e kampionad Bro-C'hall redadeg diavaez en digenvez war Figaro
**3 ar c'hampionad ORMA war bagoù lieskouc'h
**5 Hent ar Ponant war Figaro
**17 e redadeg digenvez Figaro
**5 er Generali Kreizdouarel war Figaro

*2001

**1 tro Bro-C'hall war vag dre lien war Mumm 30
**2 du Trophée BPE Saint-Nazaire - Dakar avec Nicolas Troussel / Figaro
**6 du Championnat de France Solitaire de Course au Large / Figaro
**7 er Generali Kreizdouarel – Porquerolles
**4 e Tro Breizh war vag dre lien
**15 e redadeg digenvez Figaro

*2000/1999

**1 Challenge Espoir Crédit Agricole 
**2 e redadeg digenvez Figaro ha kentañ « Bizuth »
**2 ar Solo an Télégramme
**4 an National Melges 24
Timbroù Baden

Ur Stad istorel e mervent Alamagn e oa Baden. Abaoe 1952 emañ staget ouzh ar Württemberg evit sevel Stad *(Land)* Baden-Württemberg.

E 1851 e krogas Dugelezh-veur Baden da embann timbroù, par da re Vavaria, da lavaret eo e stumm ur c’harrez, ur sifr en e greiz.
Embannet eo war baper a liv, hervez priz an tamm : liv gell (1 *kreuzer*), melen (3 c'hreuzer), glas-melen (6 kreuzer) ha damruz (9 c'hreuzer). Adalek 1861 e teuas er-maez tri rummad o skeudenniñ ardamez ar Stad.

25 timbr zo bet moullet gant postoù Dugelezh-veur Baden, a-raok na vefe staget ar vro ouzh an Impalaeriezh Alaman d’ar 1añ a viz Genver 1872. An holl dimbroù-se zo rouez a-walc’h ha prizius an darn vrasañ anezho bremañ.

## Aloubadeg an arme c'hall

War-lerc’h diskar ar renad nazi e miz Mae 1945 e voe ac’hubet Alamagn gant armeoù ar Rouantelezh-Unanet, an Unaniezh Soviedel, Stadoù-Unanet Amerika ha Frañs, pep hini anezho oc’h ober war-dro un tiriad bevennet gant ur c’henemglev. Baden a voe unan eus ar rannvroioù alaman aloubet ha meret gant melestradurezh an arme c'hall, e-kichen ar Rheinland-Pfalz hag ar Sarre (tiriad an hanternoz) hag ar Württemberg (tiriad su).

Etre miz Kerzu 1947 ha 1948 e voe implijet timbroù gall moullet evit Alamagn gant an alc'hwez *Zone française* ha *Briefpost*.

Gant Bro-C'hall e voe lakaet er-maez e-pad daou vloaz (1947-1949) 57 timbr evit bezañ implijet er vro. An darn vrasañ a ziskouez gweledvaoù, savadurioù meur ar rannvro (iliz-veur Freiburg im Breisgau) ha tudennoù an istor (ar varzhed Johann Peter Hebel ha Goethe, ar sonaozour Conradin Kreutzer, hag all). An timbroù-se zo bet aotreet an implij anezho er Republik Kevreadel Alamagn betek an 31 a viz Meurzh 1950.
Yann-Fulub Dupuy

**Yann-Fulub Dupuy**, ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1965 e Pariz, zo ur skrivagner brezhonek hag ur c'helenner war ar brezhoneg.

## Buhez
Graet en deus studioù war an arzoù-kaer, hag entanet ma oa dija gant an arz gotek en deus studiet pizh savouriezh an ilizoù savet en doare-se. Gweladennet en deus meur a iliz hag a iliz-veur en Europa da gentañ-holl. Pa oa o chom nepell diouzh hini Kemper e-pad ur mare ez eo bet broudet gant ar c'hoant da sevel un oberenn dezhi un iliz-veur da harozez.

Gant tri c'helenner all war ar brezhoneg en doa krouet ar gevelouri Roudour e 1995 evit sevel kentelioù brezhoneg evit an oadourien.

## Oberennoù
Savet en deus danevelloù, un arnodskrid emvuhezel ha meur a romant.
### Romantoù
* *Penn ar veaj*, Keit Vimp Bev, 2005  — Priz ar yaouankiz 2005
* *Ar gariadez vaen*, romant polis, An Alarc'h, 2007  — Priz Langleiz 2007
* *Milendall*, An Alarc'h, 2013 
* *Bizied Eva*, dindan an anv *Katelin Kerisit*, An Alarc'h, 2013 

### Pezhioù-c'hoari
* *Gant piv e vo beuzet Kêr-Is?*, diembann, 2006 — C'hoariet gant danvez-skolaerien Diwan d'an 31 a viz Mae 2006 e Kemper.
* *Maen war vaen*, diembann, 2010 — C'hoariet gant ar strollad Tro-Didro e miz Mezheven 2010 dirak talbenn iliz-veur Kemper.
* *Re an tu all*, An Alarc'h, 2015  — C'hoariet gant ar strollad Tro-Didro.
* *Galnys pe priz ar gwad*, An Alarc'h, 2018  — C'hoariet gant ar strollad Tro-Didro.
* *Traezh Gwaremm. 2024.* Krouidigezh a-stroll gant ar strollad Tro-didro. Diembann.
### Danevelloù
* *Ar pennad-skrid*, en *[[Al Liamm]]*, niv. 245, Du-Kerzu 1985
* *An enklask*, en *Al Liamm*, niv. 364, Here 2007 hag e *Karavell* (dastumad danevelloù), An Alarc'h, 2011 
* *L'enquête*, e *Karavell* (dastumad danevelloù troet gant Mich Beyer), An Alarc'h 2011, 
* *An dekvet boulomig gwer*, en *Al Liamm*, niv. 379, Meurzh-Ebrel 2010
* *Penaos e kollis ma fich glas*, dindan an anv Gwilherm Jakesper, en *Al Liamm*, niv. 379, Meurzh-Ebrel 2010
* *An div gozh* (gant Sylvie Cotelle), en *Al Liamm*, niv. 389, Du-Kerzu 2011
* *Hurlink*, en *Al Liamm*, niv. 391, Meurzh-Ebrel 2012
* *Ar Roc'h* (dastumad danevelloù, divyezhek), An Alarc'h, 2009 
* *Beuzet diwar ar pont bras* (dastumad danevelloù), An Alarc'h, 2019  — Priz dazont ar brezhoneg 2020
### Arnodskrid
* *Par dibar*, An Alarc'h, 2006
### Studiadennoù
* *Etrezek an enez* (diwar-benn romant Mich Beyer), en *[[Al Liamm]]*, niv. 373, Ebrel 2009
* *An Iliz-veur a gomze e galleg hag e saozneg hag a gane e brezhoneg* (diwar-benn iliz-veur Kemper), en *Al Liamm*, niv. 399, 2013
### Troidigezhioù
* *Sonedenn 60*, diwar William Shakespeare, en *[[Al Liamm]]*, niv. 379, Meurzh-Ebrel 2010

## Liammoù diavez
*  ''Bali Breizh - Sul 22 a viz Meurzh 2015'' – ''Dailymotion
*  '' Yann-Fulub, irish and celtic harp'' – ''YouTube''
*  ''Yann-Fulub Dupuy'' –''Data BnF''
Friedhelm Freise

**Friedhelm Freise** a zo bet ganet e 1946.

Mestrc'hoarier echedoù alaman.

Kampion Echedoù Belgia e voe e Hasselt e 1972.

E miz Genver 2005 edo 2278 e renk Elo. 2365 e voe e renk Elo gwellañ.

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
Thierry Penson

**Thierry Penson** a zo bet ganet e 1955.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Kampion Echedoù Belgia e voe e Zwijnaarde e 1982 a-gevred gant Johan Goormachtigh.

E miz Gouere 2007 edo 2241 e renk Elo.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
322

## Darvoudoù

### Europa
* hañv : brezeliadenn drec'h Kustentin Iañ (impalaer roman) e Pannonia a-enep ar Sarmated hag o deus gwastet kêrioù krommenn an Danav, en o zouez Campona (Budapest).
### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù
* derc'hennadur sur kentañ ur marc'heger gant stleugoù e Sina, en ur bez eus an tierniezh Jin.
## Ganedigezhioù
* Jin Kangdi, impalaer an tierniezh Jin (m. e 344).
## Marvioù

__NOTOC__
Ronald Weemaes

**Ronald Weemaes** a zo bet ganet d'an 31 a viz Eost 1955.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Mestr Etrebroadel eo.

E 1989 e c'hoarias partiennoù kempred gant Kelc'h Echedoù Roueel Oostende (KOSK - Koninklijke Oostendse Schaakkring).
Disoc'hoù brav a zeuas gantañ e meur ag Olimpiad.
E 2004 e kemeras perzh e Tournamant Etrebroadel Le Touquet (Bro-C'hall), bet gounezet gant ar Rusian Oleg Korneev (7 poent). 
Weemaes a dapas 6 poent.

2 300 edo e renk Elo e miz Genver 2008.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
325

1078 *Ab Urbe Condita* = **325** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregin hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien : Konstantin Iñ (Flavius Valerius Constantinus) (25.07.306 / 22.05.337) & Flavius Licinianus Licinus (?.12.308 / ?.03.325) (lazhet war urzh Konstantin)
* Koñsuled : Sextius Anicius (Faustus) Paulinus II & Publis Caeionius Iulianus
* Prefeded Roma : Lucius Verinus (13.09.323 / 04.01.325). Eilet eo gant  Acilius Severus (05.01.325 / 13.11.326)
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Pab : Silvestr Iñ (31.01.314 / 31.12.335)
* eus 20 Mae da 25 Eost : Sened-iliz Nikea, war urzh Konstantin, gant 250 eskob, mes hep ar pab Silvestr, nemet daou veleg kannad evitañ. Danvez ar sened ː kennatur Doue an Tad hag e Vab; nac'het eo prezegenn Arius; penaozh jediñ Sul-Fask evit an iliz kristenn en e bezh. Divizet eo bet Sul-Fask ː «ar Sul war lerc'h ar 14vet deiz goude al loar degouezhet an 21 Meurzh pe diouzhtu war lerc'h". Se a lak ar Sul-Fask etre an 22 Meurzh hag ar 25 Ebrel. Er bloaz 325, ar Sul-Fask a zigouezhe an 18 Ebrel, da lavarout hervez an deiziadur roman ː *XIV ante calendas Maias*. Ar Sul-Fask kentañ da vezhañ lidet hervez ar sened-iliz Nikea a vo hini 326.
## Ganedigezhioù 325
## Marvioù 325
## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
326

1079 *Ab Urbe Condita* = **326** goude J.-K.

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn
## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Kustentin Iñ (Flavius Valerius Constantinus) (25.07.306 / 22.05.337)
* Koñsuled : Constantinus VII & Flavius Iulius Constantius Noblissimus Caesar
* Prefeded Roma : Acilius Severus (05.01.325 / 13.11.326); heuliet gant Ablabius (>337)

* Kustentin a lak ar *c'haezar* Lisinius II, e niz, da vezhañ lazhet
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask : 03 Ebrel
* Pab : Silvestr Iñ (31.01.314 / 31.12.335)
* Sakret eo penniliz Sant Per gant Kustentin In.
## Ganedigezhioù 326
## Marvioù 326
## Daveoù
__NOTOC__
327

1080 *Ab Urbe Condita* = **327** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Kustentin Iañ (Flavius Valerius Constantinus).
* Koñsuled : Flavius Constantius & Valerius Maximus
* Prefed Roma : Abatius
* Marv Helena, pried kentañ bet argaset gant Constantius Chlorus, ha mamm an impalaer Kustentin Iañ. Hervez an testennoù he devoa kavet ar Gwir Groaz ha graet sevel ar Bez Santel.

### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask : 26 Meurzh
* Pab : Jelvestr Iañ
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 327|Ganedigezhioù 327]]
## [[:Rummad:Marvioù 327|Marvioù 327]]
* Helena, pried kentañ Constantius Chlorus ha mamm an impalaer Kustentin Iañ.

## Daveoù
__NOTOC__
328

1081 *Ab Urbe Condita* = **328** goude J.-K.

Bloavez biseost, o kregiñ gant ul Lun hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh.
## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Kustentin Iañ (Flavius Valerius Constantinus).
* Koñsuled : Flavius Ianuarius & Vettius Iustus
* Prefed Roma : Abatius
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù

* Sul Fask : 14 Ebrel
* Pab : Jelvestr Iañ

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 328|Ganedigezhioù 328]]
* Flavius Julius Valens, impalaer roman.
## [[:Rummad:Marvioù 328|Marvioù 328]]
## Daveoù
__NOTOC__
330

1083 *Ab Urbe Condita* = 330 goude J.-K.

Sul-Fask : 19 Ebrel

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Kustentin Iañ (Flavius Valerius Constantinus), (25.07.306 / 22.05.337).
* Koñsuled : Flavius Gallicanus & Valerius Tillianus Symmachus
* Prefed Roma : Abatius

* 11 Mae 330 : Byzantium a zo badezhiet Constantinoplis

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab : Silvestr Iñ (31.01.314 / 31.12.335)

## Ganedigezhioù 330

* Juluan, mab Julius Constantius ha Basilina.

## Marvioù 330

## Daveoù

__NOTOC__
Albert Vandezande

**Albert Vandezande** a zo bet ganet e 1935.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Kampion Echedoù Belgia e voe e Brusel e 1968 a-gevret gant Robert Willaert .

E miz Gouere 2007 edo 1964 e renk Elo.

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
Michel Der Zakarian

**Michel Der Zakarian** a zo ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1963 e Erevan (Armenia). Ur c'hoarier mell-droad gall hag armenian eo. Difenner eo bety e-pad tout e red-micher ha c'hoariet en deus evit skipailh Armenia. Gourdoner eo hiziv an deiz.

Abaoe miz Here 2006 e oa eilgourdoner Georges Eo e-penn skipailh kentañ an FK Naoned. Erlec'hiet en deus Georges Eo d'an 12 a viz C'hwevrer 2007, gant Japhet N'Doram hag a oa e-karg eus an tuta.
Dibabet gant Rudi Roussillon, chom a raio Michel Der Zakarian en istor ar c'hlub: eñ eo en deus gourdonet ar skipailh diskennet e Ligue 2 e fin ar bloavezh 2006-07. 

## Tennad c'hoarier
* 1969 - 1974 : Vivaux Marronniers Sports
* 1974 - 1979 : AS Mazargues
* 1979 - 1988 : 
* 1988 - 1998 : 
* 1998 - 1999 : Fremur-Fresnaye
### Roll loreidi
*370 krogad e Ligue 1 (16 pal) 
*Bet 8 gwech dibabet e skipailh kentañ Armenia
*Trec'hour Kib Bro-C'hall e 1990 (gant Montpellier) 
*Gourfennad kib Bro-C'hall e 1994 (gant Montpellier)
*Bet dibabet ar wech kentañ e skipailh Armenia : Armenia - Portugal (0-0) e Erevan, d'an 31 a viz Eost 1996.

## Tennad gourdoner
* 1998 - 1999 :  (DH) 
* 1999 - 2006 :  (CFA) 
* Even 2006 :  (eil skipailh) 
* Here 2006 - C'hwevrer 2007 :  (eilgourdoner)
* C'hwevrer 2007 - Mae 2007 :  (kengourdoner)
* Abaoe Even 2007 :  (gourdoner)
Lot (departamant)

Al **Lot** (*Òlt* pe *Òut* en okitaneg; *Lot* e galleg, distaget ) zo un deparmant abaoe 1790, dezhañ an niverenn 46, er rannvro Okitania e Bro-C'hall. Savet eo an anv diwar anv ar stêr a dremen drezañ, al Lot (*Òlt* en okitaneg). Caors (*Cahors*) eo pennlec'h an departamant. Emañ an departamant en Okitania. Savet eo bet diwar un darn eus Carcin, lodek e Gwienna.

## Arondisamantoù al Lot
* Caors
* Fijac
* Gordon

## Liammoù divaez

* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)

## Daveoù ha notennoù
Ki (disheñvelout)

Ouzhpenn eus al loened pevarzroadek e vez graet an anv ki. Graet e vez ivez:

*eus tud zo: 
** ur c'hi-du, a oa un den n'ae ket d'an iliz, neuze e c'halle bezañ ur protestant pe un den difeiz; 
**diwar-se an anvioù-tiegezh Kidu ha Kergidu
*diwar ar wriziennoù ki ha kon e teu an anvioù-bihan: Tangi ha Konan
**ur c'hi-gaol zo un den a gomz brav, evit kaout boued evel ur c'hi, boued pe flouradennoù
*ur c'hi-labour zo un den a boagn o labourat: kiañ a ra!
*eus pesked: ki-mor (a-wechoù spineg, a-wechoù morc'hast), ki-rouz (anv all roet d’ar vorc’hast)
*eus plant: 
**bent-ki, 
**louzaouenn-ar-c'hi
*eus traoù : 
** ki-tan, 
**ki ar fuzuilh.
Stefan Docx

**Stefan Docx** a zo bet ganet d'an 12 a viz Genver 1974. 

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Adalek an 20 a viz Eost betek an 28 a viz Eost 2005 e kemeras perzh e Brasschaat en Tournamant "Open"; dont a reas ar maout gantañ gant 7,5 poent diwar 9.

E miz Gouere 2008 edo 2341 e renk Elo ; 2359 a oa bet e renk Elo gwellañ .

## Stadegoù Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 162 bartienn, Docx en deus :
* gounezet 68 partienn, 
* kollet 57 partienn, 
* nulaet 37 partienn,
55 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (saozneg)
Douar-Nevez (ki)

Ur ouenn chas, a orin eus enezenn an Douar-Nevez zo anvez *Douar-Nevez*, pe *NewFoundland* pe *Newfie*, hervez o anvioù saoznek, pe *Terre-Neuve* diwar o anv gallek.
Buoc'h

**Buoc'h** (liester : *buoc'hed*, *buoc'henned* ; *[[bioù]]* evit ar re a zo maget da reiñ laezh) a vez graet eus parez ar spesad * Bos taurus*, a zo loened daskirier, kornek, bronnek ha pevarzroadek. Savet e vez ar buoc'hed evit o laezh pe o c'hig, hag evit kaout leueoù diwarno. 

## A leue da vuoc'h
Pa vez halet ar vuoc'h e vez maget he leue ganti: denañ e vamm a ra al leue ken na deuio ar c'houlz d'e zizonañ. Neuze e vo dispartiet ar c'holeed (tirvi yaouank) diouzh an annoared, pe onnered, ar buoc'hed yaouank.

## Armerzh
En holl vroioù pe dost e vez maget buoc'hed. A-drugarez d'ar sevel-bioù ez eus kantmilionoù a vuoc'hed er bed a-bezh ; mar konter an holl saout : buoc'hed, tirvi, ejened, e c'haller lavarout ez eus 1 miliard 300 milion a bennoù chatal er bed.

### Maesa ar saout
Gwechall, ha betek dibenn ar bloavezhioù 1950, e veze maesaet ar saout gant ar vugale, pa vezent lakaet da labourat abred, evel a veze graet abaoe an Henamzer. Ar paotr-saout a veze graet eus ar paotr a veze lakaet d'ober al labour.

Bremañ e vezont lakaet e parkoù gant orjal tredan tro-dro. Pa oa erruet an nevezinti er vro e veze lavaret *paotr-saout elektrik* anezhi.

### Laezh
E Breizh eo a-bouez ar sevel-saout abalamour d'al laezh a vez implijet d'ober amann dreist-holl. Goro ar saout a veze graet gwechall gant an dorn, hag a oa labour ar merc'hed. Hiriv e vez graet gant mekanikoù, en ur c'hraou a vez graet sal-c'horo anezhi.

Tamm-ha-tamm avat eo aet war goazhañ lec'h an amann e buhez an dud.

## Troioù lavar
* *Chom war chafod ar saout* : chom war an douar, hep mont war vor.
* *Komz galleg saout* : galleg fall.
* *Hemañ zo evel buoc’h ar paour, na c’houlenn na gourvez na sevel* (*[[Le Trésor du Breton parlé]]*)
* *Buoc’h da zeskiñ* : gorrek da zeskiñ.

## Lavaredoù
* Bezañ evel buoc’h Yann gaezh, n’he devoa na leue na laezh.
;Krennlavaroù
* *Pa larer hei! d’ar vuoc’h a ya a-raok Hel larer da doud ar vandenn*.	
* *Diouzh he dent e vez goroet ar vuoc’h*.	
* *Petra ‘servij kaout ur vuoc’h vat*
:*Ma skuilh he laezh gant un taol troad ?*
* *Peoc'h! peoc'h! Lost ar vuoc'h
:Zo ganeoc'h !* (Emañ ar gwir ganeoc'h)
* *Diouzh an aez
:Eo kas ar saout er-maez.*
* *Roit d’ar saout boued fraezh* (= yac’hus)
:*Hag e savo dienn war al laezh*.	
* *Ar saout a zebr lann
:A vez druz o amann*.

## Gerioù kar dre ar ster
* bevin : kig bevin zo gwelloc'h eget kig saout
* *brochoù* : anv fentus roet d'ar saout ; *un aotrou kaoc'h-brochoù* zo un den diwar ar maez, dizesk ha dizoare
* bual : loen kar d'ar vuoc'h
* *bugen* : kroc'hen buoc'h
* bugel : kar eo ar ger d'ar ger *buoc'h*, dre ar wrizienn henvrezhonek *bu-*, "loen kornek" ; diwar ar c'hentkeltieg **boukolios*, diwar **bouk* "loen kornek" hag ul lostger a dav "kas", alese   *bugail* ha  *buachaill* ;  *bugel* en deus miret ar ster "maesaer" hepken — *flogh* eo ar ger evit hor "bugel".
* ejen : tarv diskellet
* *saout-kig* : savet evit o c'hig
* *saout-laezh*: savet evit o laezh
Ejen

Un ejen zo un tarv spazhet. 
Gwechall e veze implijet ejened evel loened-stlej, er parkeier, pe da sachañ kirri ponner. Hiriv ne vezont implijet evit se nemet e broioù an Trede Bed. En Europa ne saver ejened nemet evit o c'hig, a zo anvet bevin.

## Troiennoù
**Daoulagad ejen*: daoulagad bras ha ne luc'h ket enno skleur ar speredegezh. 

## Anvioù all
*Ur **blogorn** zo un ejen yaouank, ha diwar-se, un den bihan-bihan. Implijet e vez ar ger evel kunujenn.
*Ur c'hole, a zo un tarv yaouank, n'eo ket spazhet.

## Krennlavaroù
**A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto* (Diwall ouzh an ejen dre zirak, ouzh an azen dre a-dreñv, ouzh an den diboell a bep tu). 

## Herakles
*Oc'hen Gerion a oa tropellad ur ramz hag a voe lazhet gant Herakles.
Bioù

Ar bioù, a zo loened daskirier pevarzroadek a ya d'ober an iskerentiad *[[Bovinae]]* eus kerentiad *[[Bovidae]]*.
E touez ar re doñvaet m'eo an anavezetañ ar saout hag an tirvi, ar re-se pared ar spesad *[[Bos taurus]]*. An anv bioù a vez implijet ivez gant ur ster strishoc'h evit pared spazhet ar spesad *Bos taurus*.

## Spesadoù bioù
* Saout ha tirvi (*[[Bos taurus]]*) hag o c'hrouadurien, an annoared hag al leueoù
* Bualed Azia (*Bubalus bubalus*)
* Bualed Afrika (*Syncerus caffer*)
* Yaked (*Bos grunniens*)
* Zebued pe ejened Indez (*Bos indicus*)
* Gayaled (*Bos frontalis*)
* Bantenged (*Bos javanicus*)
Alcedines

An ***alcedines*** a zo un isurzhad en urzhad Coraciiformes. Tri c'herentiad a ya d'en ober: Alcedinidae, Halcyonidae ha Cerylidae.

## Lennegezh
**Evn Sant Nikolaz*, e Sonioù Breizh-Izel.

## Liammoù diabarzh
S.o. Diredig.

## Liammoù diavaez
* ARKive - Skeudennoù ha fiñvskeudennoù eus Evn Sant Nikolaz ''(Alcedo atthis)''
* Filmoù  en Internet Bird Collection
*Evned e Turki
*Evned Sant Nikolaz Europa
Tony Heurtebis

**Tony Heurtebis** a zo ur c'hoarier mell-droad ganet ar 15 a viz Gouhere 1975, e Sant-Nazer. Diwall a ra palioù an FK Naoned hiziv an deiz. Muzul a ra 1, 81 m evit 73 kg.

## Red-micher
*1995-1996 :  : 8 krogad
*1996-1997 :  : 10 krogad
*1997-1998 :  : 34 krogad
*1998-1999 :  : 5 krogad
*1999-2000 :  : 31 krogad
*2000-2001 :  : 34 krogad
*2001-2002 :  : 23 krogad
*2002-2003 :  : 32 krogad
*2003-2004 :  : 30 krogad
*2004-2005 :  : 26 krogad
*2005-2006 :  : 3 krogad
*2006-2007 :  : 7 krogad
*2007-2008 :  : 16 krogad
*2008-2010 : 

## Roll loreidi

*Skipailh Breizh : bet dibabet 1 wech (Breizh-Kameroun, an 21 a viz Mae 1998 e Roazhon)

## Liammoù diavaez
* Fichenn Tony Heurtebis war fcna.fr
* Fichenn Tony Heurtebis war l'Équipe.fr

----
Guillaume Moullec

**Guillaume Moullec** a oa ur c'hoarier mell-droad ganet d'an 30 a viz Gouhere 1980 e Brest. Daoust dezhañ bezañ bet stummet e Naoned e teuas da vezañ melldroader a-vicher evit skipailh Montpellier. Goude un nebeud bloavezhioù e Breizh e sinas e Clermont Foot e 2010. Distreiñ a reas da Vreizh e penn kentañ 2013 a-benn skoazellañ skipailh Kerc'hfaou. Kabiten skipailh Breizh a voe. Pemp krogad en deus c'hoariet dindan roched an *Diaouled Du*. E miz Mae 2014 e tibab mont war e leve ha mont da c'hourdoner e Sant-Brewenn.

## Red-micher
* 2001 - 2005 :  (102 krogad)
* 2005 - 2007 :  (59 krogad)
* 2007 - 2010 :  (61 krogad)
* 2010 - 2012 : 
* 2013 - 2013 : USJA Kerc'hfaou

## Skipailh Breizh
Perenn Elena gaer

Ur **berenn Elena gaer** a zo ur berenn Williams boazh er siros, gant chokolad tomm warni ha dienn skorn vanilhez. Ur meuz tomm ha yen eo war un dro eta. Alamandez krazet a c'hall bezañ ouzhpennet.

Dont a ra he anv eus an opera-bouf *La Belle-Hélène* gant Jacques Offenbach krouet e Pariz e 1864.
Glanmor Williams

An aotrou (*Syr*) **Glanmor Williams** (Dowlais, 5 Mae 1920 – Abertawe, 25 C’hwevrer 2005) zo bet unan eus istorourion bennañ Kembre. Arbennikaet e oa war Istor Kembre e deroù ar mare a-vremañ.

Ganet ha maget e voe e Dowlais a-raok monet da skol Castell Cyfarthfa e Merthyr Tudful ha goude da Skol-Veur Kembre en Aberystwyth.

Kelenner e voe war an istor e-pad 25 bloaz e Skol-Veur Abertawe.

## Levrlennadur
**Wales and the Reformation. Gwasg Prifysgol Cymru*
**Grym Tafodau*
**Owen Glendower*
**The Welsh Church from Conquest to Reformation*
**Religion, Language and Nationality*
**Glanmor Williams: A Life*
Cynfeirdd

**Cynfeirdd**, pe *Kentvarzhed* e brezhoneg, eo an anv a reer eus ar c'hentañ barzhed kembraek anavezet, barzhed ar VIvet kantved da gentañ. Komz a reer e kembraeg eus mare an *[[Hengerdd]]*, ar varzhoniezh kozh.

Met tamm-ha-tamm eo bet arveret ar ger evit ober anv eus ar varzhed kembraek betek marevezh ar *[[Gogynfeirdd]]*, Barzhed ar Briñsed (*Beirdd y Tywysogion*). 

Komz a reer e kembraeg eus Canu'r Bwlch pa reer anv eus ar varzhoniezh etre mare an Hengerdd ha hini Barzhed ar Briñsed.

E-touez labourioù ar varzhed meneget evel *cynfeirdd* (kentvarzhed) emañ oberennoù Aneurin ha Taliesin, ar re vrudetañ anezho.
Ur varzhoneg arbennik eus ar marevezh-se ivez eo *[[Armes Prydain]]* (i.e. Armoù Breizh, Breizh-Veur ar mare-hont), barzhoneg brogar a c'halv da vountañ ar Saozon e-maez, savet war-dro. 

Alies e vez liammet an Hengerdd ha Mojennoù a veze kontet gant Cyfarwydd an amzer. Ar re anavezetañ eo *Canu Llywarch Hen* ha *Canu Heledd*. Darn eus ar barzhonegoù a gaver e Levr Du Caerfyrddin (*Llyfr Du Caerfyrddin*) ha Levr Ruz Hergest (*Llyfr Coch Hergest*) a zo eus marevezh ar Gentvarzhed ivez.

## Yr Hengerdd
::*Danvez diorroet er pennad [[Yr Hengerdd]].*

E-touez ar varzhed koshañ emañ Aneirin, Taliesin, Cian, Talhaearn Tad Awen ha Blwchfardd. Hiziv ne gomzer nemet eus labour Aneirin ha Taliesin ken. Hengerdd (barzhoniezh kozh) a vez graet eus ar marevezh-se. Setu ar varzhoniezh koshañ a gaver e kembraeg kozh, a vefe reishoc'h envel brezhoneg kozh, pa oa e yezh Brezhoned an hanternoz e skrivent, hag en Hen Ogledd en-eeun. 

Meuleudi pennoù-brezel Brezhoned ar  er vro-hont a gane Aneirin ha Taliesin. Lidet e veze ganto ganedigezh ha marv an harozed ha haelded ar rouaned evel Urien Rheged ("paeron" Taliesin) ha Mynyddog Mwynfawr ("paeron" Aneirin).

## Canu'r Bwlch
::* Danvez diorroet er pennad [[Canu'r Bwlch]].*

Joseph P. Mac Fhlannchaidh (Clancy) en deus troet un dibab eus barzhonegoù ar Gentvarzhed e saozneg en e levr, *The Earliest Welsh Poetry*.

## Da welout
*Levr Taliesin
*Levr Aneirin
*Levr Du Kervarzhin

## Levrlennadur
*Joseph P. Clancy, yn *The Earliest Welsh Poetry*. Detholiad o waith y Cynfeirdd mewn cyfieithiad.
*A.O.H. Jarman, *The Cynfeirdd* (Caerdydd, 1981). Cyfres "Writers of Wales".
*Brynley F. Roberts (gol.), *Early Welsh Poetry* (Aberystwyth, 1988)
*Gwyn Thomas, *Y Traddodiad Barddol* (Caerdydd, 1976). tt. 19-109.
Vincent Briant

**Vincent Briant** a zo ur c'hoarier mell-droad ganet an 9 a viz Gwengolo 1986 e Kemperle. Diwall a ra palioù skipailh mell-droad Sedan.

Goude bezañ bet e kreizenn stummañ an FK Naoned, e krogas da c'hoari e Ligue 1 d'ar 24 a viz Gwengolo 2006 a-enep da Olympique de Marseille. Filmet eo bet e-barzh "l'académie du foot" e-touez pevar c'hoarier. Skignet eo bet an abadenn e-pad ur sizunvezh war arte.
Goude skignadenn an abadenn e sinas e gevrad labour kentañ gant an FK Naoned ma c'hoarias betek miz Even 2009.

E 2010 e voe dibabet evit ar wezh kentañ gant skipailh Breizh evit c'hoari Corsica Cup.

## Red-micher
* 1999-2006 : Kreizenn stummañ an  ha skipailh Naoned B (CFA).
* 2006-2008 : 
* 2008-2011. 

## Skipailh Breizh

----
Kole

Ur **c'hole**, pe **kole-tarv**, pe **kwele** e Treger, zo un tarv yaouank ha n'eo ket spazhet, hag a zo savet pe evit e gig, pe evit gouennañ, pe an eil hag egile.

Hervez gant petore saverien int maget e c'hallont bezañ lakaet e krevier a-hed an deiz, pe lakaet da beuriñ er parkeier. 

E-barzh ar c'hrevier e vezont maget gant boued-labouradegoù leun a vitaminoù, hag a louzoù, evit o lakaat da gaout muioc'h a bouez. Lazhet e vezont war-dro 15 pe 18 miz.
Tarv

An **tarv** eo par ar vuoc'h.
Ur c'hole ("kozh leue") a vez graet eus un tarv yaouank. 

E Spagn hag e Bro-C'hall e vez maget tirvi da aozañ emgannoù etre den ha trav anvet ''corrida'' e spagnoleg. 

## Lec'hanvadurezh
**An Tarv*, ur garreg e penn aber Montroulez ma'z eo bet savet Kastell an Tarv.

## Troioù-lavar
**Goroer-tirvi :* farser

## Notennoù

## Ardamezioù
Tirvi a gaver en ardamezioù zo 

Restr:Turin coat of arms.svg|Torino en Italia
Restr:Coat of arms of Kaunas.svg|Kaunas e Lituania
Restr:POL Bielsk Podlaski COA.svg|Bielsk Podlaski e Polonia
Restr:POL Turek COA PioM.svg|Turek e Polonia
Emirelezh Nekor

**Emirelezh Nekor** (arabeg مملكة نكور) a oa ur stad hag a oa er Rif, er pezh a zo Maroko hiziv. Temsaman a oa he c'hêr-benn da gentañ met da Nekor e voe diblaset diwezhatoc'h. Krouet e voe ar riez e 710 gant Salih I ibn Mansur. Gounezet en-doa ar meuriadoù berberek d'ar feiz vuzulman met erru skuizh gant ar relijion nevez o doa kaset anezhañ kuit da c'houde. Un den, az-Zaydi e anv, o defe lakaet en e lec'h. Distreiñ a reas ha dont a reas da benn da adtapout e rouantelezh.

E dierniezh, ar Banū Sālih a renas war ar vro betek 1019, pa voe aloubet gant Ya'la ibn Futuh
Tsitakismos

Implijout a reer an termen *tsitakismos* (gresianeg: *τσιτακισμός*) war dachenn studi rannyezhoù ar gresianeg a-vremañ evit deskrivañ ur c'hemm fonologel ma teu da vezañ /k/ > /ts/ dirak ar vogalennoù a-raok /i, e, j/ peurliesañ, hag ivez e lec'hioù 'zo /x, g/ > /s, dz/.

Kavet vez an tsitakismos en darn vrasañ eus Inizi ar C'hikladez hep staonekadur, da lâret eo /k/ + vogalenn a-raok > /ʧ/.

## Levrlennadur
*  Trudgill, P. *Modern Greek Dialects*, en linenn http://195.251.48.156/greekLang/modern_greek/studies/dialects/thema_a_1_1en/index.html
Addis Abeba

**Addis Abeba** ( አዲስ አበባ, *Āddīs Ābebā* en amhareg, distaget [adːiːs aβəβa], da lavaret eo *"bleunienn nevez"*) eo kêr-benn Etiopia. Finfinnee eo hec'h anv en oromoeg. Sez Unaniezh Afrika eo ha kêr vrasañ Etiopia ivez. Unan eus rannvroioù-stad republik kevreadel Etiopia eo Addis Abeba. E-kreiz ar vro emañ, war un uhelgompezenn etre 2300 ha 2600 metr uhelder, ar pezh a ra eus Addis Abeba ar gêr-benn uhelañ eus Afrika hag an 3e er bed a-bezh.

Gant 3 384 569 a annezidi e 2008 ez eo Addis Abeba ar gêr vrasañ en ur vro hep diraez d'ar mor. E-touez ar pobloù a zo o chom enni e kaver tud eus holl bobloù Etiopia, ha ganto 80 yezh disheñvel.

## Gevellerezh
*  Beersheba, Israel
*  Leipzig, Alamagn, abaoe 2004

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Addis Abeba (e saozneg)
Empyrios

**Empyrios** (gresianeg: εμπύριος *empyrios*, diwar πυρ "tan") zo lein an oabl, m'emañ an doueed o chom hervez mojennoù Hellaz kozh.

## Gwelet ivez
* Kosmos

{| class="toccolours" style="margin:auto;"
! style="background:#ccccff" align="center" width="92%" | **[[:Rummad:Mojennoù Hellaz|Mojennoù Hellaz kozh]]**
|- style="font-size:90%;text-align:center;"
|| Abaris Hiperboreos | Abas | Abas mab Linkeüs | Ac'heron | Acadine | Adonis | Aegiale (gwreg Diomedes) | Agamemnon | Agaue | Agenor | Aglaia | Aglaia merc'h Mantineüs | Aiakos | Aias | Aias Oileos | Aias Telamonios | Aietes | Aigeüs | Aigina | Aigistos| Akamas| Akastos| Ac'hilleüs| Akis| Aktaion | Aktor | Alkaios | Alkaios mab Perseüs | Alkatoos | Alkitoe | Amazonezed | Ambrosia | Amfion | Amfitryon | Amfitrite | Ampelos | Anakso | Ananke | Anc'hiale | Androgeos | Andromac'he | Andromeda | Anemoi | Antiope (Amazonenn) | Antiope (mamm Amfion) | Aotomeduza | Aotonoe | Aotonoe merc'h Kadmos | Apollon | Arestor | Arethousa | Argo | Argonaoted |Argos|Argos Panoptes|Ariadne| Artemis | Askalafos | Askalafos mab Ac'heron | Askalafos mab Ares | Asklepios | Astyanaks |Atalante | Ate | Atena | Athamas | Atlas |Atreüs|Atropos|Augias|Avaloù-aour liorzh an Hesperidezed| Balios ha Ksantos| Bellerofon| Brezel Troia| Britomartis |C'halkiope| C'haos| C'harited| C'haron| C'heiron | C'hloris An Eurioù|Doueed Hellaz| Faedra | Faethon | Filoetios | Filomela | Filomela (mamm Patrokles) | Flegyas | Fliasos | Fokos | Friksos | Gaia | Hera | Herakles hag e gurioù | an Ilias | Kakos | Kiknos | ar Maoutken aour | ar Muzezed | an Nimfezed | Okeanos hag e vugale | Ouranos | Penelope | Persefone |Ramzed Hellaz |Titaned ha Titanezed | Tud-varc'h | Zeus hag e vugale... ha re all c'hoazh.
Anúna

**Anúna** a zo ul laz-kanañ iwerzhonat. Krouet eo bet *An Uaithne* (anv kozh Anúna) e 1987 gant ar sonaozour Michael McGlynn e Dulenn. An anv-se a ziskriv tri seurt sonerezh a orin keltiek, ar *Suantraí* (kanaouenn da luskellat), ar *Geantraí* (kanaouenn evurus) hag ar *Goltraí* (klemmgan). Unan eus palioù pennañ ar strollad a oa dizoleiñ hag adtermeniñ ar sonerezh-se, ha gellet kanañ oberennoù McGlynn kempennet hervez oberennoù ar grennamzer hag hervez oberennoù iwerzhonat. An *Uaithne* a zo bet adanvet *Anúna* e 1991. Kenlabouret o deus stank gant The Riverdance phenomenon etre 1994 ha 1996. Al lodenn vrasañ eus ar ganerien o deus bet ur stummadur diazez hag etrevroadel a drugarez da Anúna: Eimear Quinn he deus gounezet an Eurovision e 1996, ha peder c'hanerez eus ar strollad o deus kemeret perzh e-barzh Celtic Woman.

## Pladennoù
* 1991 - An Uaithne
* 1993 - ANÚNA
* 1994 - Invocation
* 1995 - Omnis
* 1996 - Omnis
* 1996 - Deep Dead Blue
* 1997 - Behind the Closed Eye
* 2000 - Cynara
* 2002 - Winter Songs
* 2003 - Essential Anúna
* 2005 - The Best of Anúna
* 2005 - Essential Anúna
* 2006 - Sensation
* 2007 - Celtic Origins

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Anúna ha Celtic Origins
* Anúna war iTunes
* Lec'hienn Michael McGlynn
* Anúna war MySpace
* Lec'hienn MySpace evit ar bladenn "Sensation"
Lélex

:*Arabat droukveskañ an anv-se gant hini [[Leleks]].*

**Lélex** zo ur gumun c'hall e menezioù Jura e departamant an Ain. Anavezet eo evel goañvlec'h ma c'haller skiañ.
Leleks

**Leleks** (henc'hresianeg : Λέλεξ) e oa kentañ roue Sparta ha Lakonia e mojennoù Hellaz kozh.

Brud en deus da vezañ a orin eus ar vro, ha koulskoude e kaver meneg anezhañ gant Paosanias ma lavar an oberour e oa genidik eus Egipt, ma vije bet ganet diwar an doue Poseidon ha Libya. 

Dimeziñ a reas d'an naiadenn Kleoc'hareia ha meur a vugel o doe:
*Myles
*Polykaon
*Kteson
*Bias
*Therapne
*Pterelaos

Hervez pseudo-Apollodoros eo ret ouzhpennañ anv Eurotas.

## Notennoù
Arkadokiprenezeg

An **arkadieg-ha-kiprenezeg** pe **gresianeg arkadiek-ha-kiprenezek** a oa ur strollad rannyezhoù henc'hresiank bet komzet en Arkadia hag e Kiprenez etre ar  betek tro-dro d'ar  goude JK.

Diorroet e oa bet war-eeun diwar ar gresianeg mikenaiek, ha komzet e veze en takadoù ma kilas poblañs Mikenai betek enne o tec'hel diouzh al alouberion dorek.

Ne van nemet roudoù skrivet eus ar yezh bet savet oc'h implijout ar silabenneg kiprenezek.

Implijet e veze al lizherenn san (ϻ) en Arkadia nemetken betek tro-dro d'ar .

Kenderc'hel a reas an arkadieg-ha-kiprenezeg d'ober gant meur a berzh kavet e mikenaieg aet da get e rannyezhoù gresianeg klasel all, en o zouez ar son /w/ skrivet gant digamma (ϝ).
Stankted al lojeiz

**Stankted al lojeiz** a reer eus ar c'hementad a lojeiz a zo war un dachenn. Se zo ur meizad hag a vez implijet e kêraozouriezh dreist-holl. Komzet e vez eus stankted a lojeiz dre zevezh-arat. Implijet e vez ar doare-se da gomz evit gellout kaout ur mennozh eus puilhentez implij an tiriad gant an den. Un niver uhel a lojeiz dre devezh-arat a dalvez ez eo puilh an doare da implijout an tiriad. Da skouer ez eo uheloc'h stankted al lojeiz e kêr eget war ar maezioù.

En Izelvroioù da skouer, dre ma 'z eus un diouer a blas er vro ez eo uhel ar stankted a lojeiz dre zevezh-arat. E karter Borneo-Sporenburg en Amsterdam e vez tizet 100 lojeiz dre devezh-arat. Souezhusat tra pa ouezer ez eo tiez hiniennel.

## Liammoù diabarzh
* Stankted ar boblañs
* Kêr
Gresianeg Misti

**Gresianeg Mist(h)i** pe **mist(h)ieg** a zo anv ur rannyezh gresianek a-vremañ komzet e Mist(h)i (e gresianeg: Μιστί pe Μισθί, ur gêr vihan da su Kaisereia (Καισάρεια) (bremañ anvet Kayseri), kêrbenn ranndirel Kappadokia (Turkia).

## Gwelit ivez:
* Gresianeg Kappadokia

## Liammoù diavaez
* titour e saozneg diwar-benn an istor, ar sevenadur hag ar yezh
Ginea ar C'heheder

:   *Evit sterioù all ar ger *'Ginea**, gwelet [[Ginea (disheñvelout)|amañ]].''
 

**Ginea ar C'heheder*' zo ur stad eus [[Afrika]], war ribl ar [[Meurvor Atlantel]]. Unan eus broioù bihanañ Afrika eo. 

Div lodenn a ya d’ober Ginea ar C’heheder, an eil war an [[douar-bras]], anvet [[Mbini]] (gwechall [[Río Muni]]) gant un nebeud inizi bihan tost d’an aod, hag eben en donvor, enez [[Bioko]] (anvet gwechall *Fernando Poo*) hag enez [[Annobón]]. Abaoe 2026 eo [[Ciudad de la Paz]] ar gêr-benn nevez, war an, douar bras. Emañ [[Malabo]] (anvet gwechall *Santa Isabel*), ar gêr-benn kozh ha kêr vrasañ, war enez Bioko. Ur 150.000 den bennak zo o chom er gêr-benn. En-dro da C’hinea ar C’heheder emañ [[Kameroun]] en norzh, [[Gabon]] er su hag er reter, hag ar mor, gant [[Pleg-mor Ginea]] er c’hornôg. Evel m’en diskouez an anv emañ e-kichen ar [[Keheder|C’heheder]].

Unan eus trevadennoù Spagn e oa Ginea ar C'heheder gwechall. Gant se ez eo unan eus al lec’hioù en Afrika m’eo ofisiel ar [[spagnoleg]], ouzhpenn kêrioù [[Ceuta]] ha [[Melilla]], ha [[Sahara ar C'hornôg]].

== Istor ==
Enez Bioko a voe kavet e [[1471]] gant ar moraer [[Portugal|portugalat]] [[Fernão do Pó]], anavezet ivez e spagnoleg evel Fernando Poo, pa oa o klask un hent da vont war-zu [[Indez]]. Badeziñ a reas an enezenn *Flor Formosa'' (ar vleunienn gaer), met goude-se e voe lakaet dezhi anv an ergerzher deuet eus Portugal. Trevadennet e voe inizi Fernando Poo hag Annobón gant Portugaliz adalek 1474. Chom a reas an div enezenn en o dalc’h betek 1778, ha neuze e voent roet da Vro-Spagn, a-gevret gant ar gwir d’ober kenwerzh war douaroù all eus ar c’hevandir, en eskemm ouzh douaroù eus Suamerika. Etre 1827 ha 1843 e oa bet Saozon war an enez, implijet ganto en o stourm ouzh kenwerzh ar sklaved. Al lodenn a oa war an douar-bras, Río Muni, a zeuas da vezañ ur vro-warezet e 1885 hag un drevadenn spagnol e 1900.

## Rannoù melestradurel

Div rannvro, rannet e 7 proviñs, a ya d'ober Ginea ar C'heheder :
* Mbini, pe rannvro ar c'hevandir :
** Centro-Sur
** Kié-Ntem
** Litoral
** Wele-Nzas
* Rannvro an inizi :
** Annobón
** Bioko-Norte
** Bioko-Sur
Timbroù Natal

An Natal a oa bet un drevadenn saoz en Afrika ar Su abaoe ar 4 a viz Mae 1843, goude ma oa bet trec’het Republik Boer Natalia. D’an 31 a viz Mae 1910 eo kendeuzet Natal, tiriad Kab ar Spi Mat, Stad dieub Oranje hag an Transvaal evit reiñ buhez da Unaniezh Suafrika. Ur proviñs eus Republik Suafrika eo bremañ dindan anv KwaZulu-Natal.

Adalek 1857 ec’h embann melestradurezh saoz an drevadenn timbroù dindan anv an Natal, a-raok na vije implijet timbroù Unaniezh Suafrika.

War-bouez ar rummad timbroù kentañ gant tresadenn ur gurunenn, eo poltred ar Rouanez Victoria pe ar Roue Edouarzh VII a weler war an holl dimbroù.
Startijenn

**Startijenn** a zo ur strollad sonerezh bet krouet e miz Even 1997, diwar ur gejadenn etre skolajidi er skolaj Diwan Roparz Hemon er Releg-Kerhuon, e-kichen Brest.

## Istor ar strollad
A oad a 13 vloaz, sod-pitilh holl gant ar sonerezh, e tivizas Tangi Oillo (gitar), Youenn Roue ha Konogan An Habask (bombard) ha Tangi Ropars (akordeoñs kromatek) krouiñ ur strollad festoù-noz. Seniñ a rejont evit ar wech kentañ e Lokorn e 1997. Goude-se e krogas Startijenn da luskañ muioc'h-mui a festoù-noz. E miz Mae e kuitaas Tangi Ropars ar strollad. Kemeret e voe e blas gant Tangi Le Gall-Carre, ur akordeoñs diatonek gantañ, ha Konogan An Habask, paotr ar binioù-kozh. Adalek ar mare-se e tibradas ar strollad.

Deuet int da vezañ bremañ ur strollad mil-anavezet e bed ar sonerezh e Breizh. Abaoe o c’hentañ pladenn en nevez-amzer 2006, n’o deus ket paouezet da foetañ ar festoù-noz e Breizh koulz hag e lec'h all. Perzhioù sonerezh ar pemp brezhoneger yaouank-mañ eo dres o startijenn, ur son a-stroll dibar ha sonaozadurioù a sent bepred ouzh o fal kentañ : lakaat an dud da zañsal. Ur son rock 'zo ganto, hag un doare dezho o-unan da gizellañ o zonioù. Deuet eo ar strollad da vezañ unan eus arouezioù ur yaouankiz o vevañ en he sevenadur hag en hec'h amzer.

E 2009 o doa resevet ur priz gant ar gevredigezh Produet e Breizh, hag un eil gant Sonerezhioù ha Dañsoù e Penn-ar-Bed. Kemeret o doa perzh en abadenn Son da Zont d'ar sadorn 28 a viz Du 2009 war France 3

## Sonerien

*Tangi ar Gall-Carré : akordeoñs daoudonek (abaoe 1998)
*Tangi Oillo : gitar (abaoe 1997)
*Youn Roue : bombard (abaoe 1997)
* Julien Stevenin : gitar boud (abaoe 2011)
* Yoann an Nedeleg : biniou kozh, uilleann pipes (abaoe 2024)

### Sonerien bet
* Tangi Ropars (1997-1998)
* Konogan An Habask : biniou, uilleann pipes (1997-2013)
* Kaou Gwenn : binvioù-skeiñ (2004-2015)
* Lionel Le Page : biniou, uilleann pipes (2013-2024)

## Pladennoù
* *Startijenn* (Coop Breizh), 2006
* *Pakit Holl !* (Paker Prod / Coop Breizh), 2008
* *'Kreiz da fas !* (Paker Prod / Coop Breizh), 2010
* *Skeud* (Paker Prod / Coop Breizh), 2015
* *Talm ur galon* (Paker Prod / Coop Breizh), 2022

### Live
* *Startijenn - El Taqa* (Paker Prod / Coop Breizh), 2013
* *Paker Tour* (Paker Prod / Coop Breizh), 2016

## Prizioù ha sonadegoù
### 2009
*Priz ar bladenn produet e Breizh - Sonerezh Breizh 
*Priz taol Musiques & danses en Finistère
*Festival Trad it! - Groningen (Izelvroioù)
*Zamek Celtic Festival - Bedzin (Polonia)
*Gouelioù-meur Kerne - Kemper
*L'Espace (Festival Yaouank) - Roazhon
*Bombardes & Cie - Klegereg

### 2008
*Guinness Irish Festival - Sion (Suis)
*Festival interceltique - An Oriant
*Festival Yaouank - Roazhon
*Cyber fest-noz - Kemper
*Troiad en Alamagn & Belgia

### 2007
*Gouelioù-meur Kerne - Kemper
*Bombardes & Cie - KLEG' - Klegereg
*Festival Kann al Loar - Landerne
*Troiad e Polonia & Slovakia

### 2006
*Gouel an Erer Kozh - Karaez
*Gouelioù ar serr-noz - Roazhon
*Festival Yaouank - Roazhon
*Festival fisel - Rostren
*Yaou ar porzh - Brest

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  MySpace
Timbroù Palau

26 enezenn a ra d’ober enezeg Palau er Meurvor Habask, un darn eus enezeg Karolina.

Etre 1889 ha 1914 ez eus bet implijet timbroù an Inizi Karolina embannet gant melestradurezh trevadennel Alamagn, hag etre 1914 ha 1944 re ar Japan. E fin an Eil Brezel-bed e reer gant timbroù Stadoù-Unanet Amerika, aotrouniezh an enezeg Karolina.

E 1979 e tiviz an annezidi bezañ dieub dre ur c'houlennadeg a sav a-du gant ur vonreizh nevez, lakaet da dalvezout d’ar 1añ a viz Genver 1981. Dizalc’h da vat e voe Republik Palau d’ar 1añ a viz Here 1994 ha degemeret en Aozadur ar Broadoù Unanet.

## Pennad kar
*Timbroù an Inizi Karolina

## Liamm diavaez
*Postoù Palau
Julius Streicher

**Julius Streicher** ( ganet d'an 12 a viz C'hwevrer 1885 e Fleinhausen e-kichen Augsburg - ha marvet d'ar 16 a viz Here 1946 e Nürnberg) oa un enep-yuzev alaman a gemeras perzh e putsch München e miz Du 1923. Kondaonet ha kastizet e voe d'ar marv e prosez Nürnberg e 1946.
Danaos

**Danaos** (Δαναός / Danaos e henc'hresianeg) a oa mab da Velos hag Ac'hiroe, ha hanter-gofad Aigyptos. War e vojenn eo diazezet deroù mojenn Argos, ur gêr vikenat e Peloponnesos.

En Ilias Homeros e vez kaoz eus *Danaed*, tud Danaos, paotred Hellaz enebet ouzh re Troia. 

## Mojenn
Roue Lybia e oa Danaos. Pa varvas e dad digantañ e voe aloubet Egipt gant e vreur Aigyptos, a oa roue Arabia. Hanter-kant mab en doa Aigyptos, hanter-kant merc'h en doa Danaos, bet digant e wreg Pieria. Setu Aigyptos ha kinnig o dimeziñ. Met tec'hel a reas Danaos gant aon rak e nized. 

Skoazellet e voe gant an doueez Athena da sevel ar c'hentañ lestr biskoazh, gant hanter-kant roeñv, unan evit pep merc'h. Gant al lestr ez eas betek Argos, kêr Io, e vamm-gozh hag he devoa ranket tec'hel gwechall da Egipt. Da drugarekaat an doueez Athena e savas ar merc'hed un templ dezhi en Argos.

Da neuze e oa ar roue Gelanor (an hini a c'hoarzh), anvet ivez Pelasgos e skridoù zo, a oa o ren en Argos. Gwarez a c'houlennas an Danaidezed digant ar roue kenkent ha degouezhet, ha roet e voe dezho, goude ur vouezhiadeg. 

Gant Paosanias ez eus kaoz a gement-se. 

## Ouzhpenn
*En Ilias e vez graet « Danaiz » gant Homeros eus tud Hellaz alies.
*Brudet eo ivez e verc'hed, an Danaidezed ha mojenn an donell, a rankent leuniañ.
*Donedigezh an Danaidezed da Argos zo kontet e pezh Aesc'hulos

## Daveoù ha notennoù