open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pieter Nicolaas Van Eyck

**Pieter Nicolaas/Nicolaus van Eyck** pe**van Eijk** (1añ a viz Here 1887 e Breukelen - 28 a viz Ebrel 1954 e Wassenaar) a oa ur barzh, ur buruteller hag ur prederour izelvroat.
D'an 28 a viz Ebrel 1914 e timezas gant Nelly Estelle Benjamins ha daou vugel a voe ganet :
* Robert Floris van Eyck pe van Eijk, un arzour, barzh hag adaozer oberennoù arzel 
* Aldo van Eyck pe van Eijk, un arkitektour izelvroat

## Gwelout ivez
* Van Eyck

## Liammoù diavaez
* DBNL

## Notennoù
Danevell

Un **danevell** zo ur gontadenn, komzet pe skrivet, a zanevell darvoudoù pe doareoù un den pe meur a hini. 

## Danevelloù brudet
Kalz danevelloù zo bet skrivet, met danevellerien zo hag a zo brudet dreist ar re all. Komz a reer evel-se eus danevelloù Maupassant, Edgar Allan Poe, Anton Tchec'hov, en XIXvet kantved, eus re Somerset Maugham, Ernest Hemingway, en XXvet kantved.

## Danevell ha kontadenn
Daoust ma ne vez ket ret implij ar gerioù-se en un doare strizh, e vez graet un tamm kemm etre danevell ha kontadenn
*en un danevell e vo kaoz eus darvoudoù gwir, pe kinniget evel pa vijent gwir, strishoc'h eo ar ster eta, 
*en ur gontadenn ne glasker ket atav kontañ darvoudoù gwirheñvel, evel e kontadennoù Andersen, Grimm, pe Fañch an Uhel, met kenkoulz all re Maupassant ivez.
Brasero (urzhiataerezh)

**Brasero**, anvet da gentañ **Bonfire**, zo ur meziant kopiañ pladennoù savet gant Philippe Rouquier ha Luis Medinas hag embannet e 2007.

## Liammoù diavaez
Sellit pakadoù skrammad Brasero e brezhoneg
Scribus

Ur meziant pajennaozañ ameilet dre urzhiataer (PAU) eo **Scribus**. Dasparzhet eo dre lañvaz GPL ha disgoust eo. Handelvoù evit Linux, Unix, Mac OS X pe Windows zo hegerz bremañ. Arc'hwelioù liesseurt uhel o live zo da Scribus, evel re a gaver gant meziantoù kenwerzhel all.

Ijinet eo bet Scribus evit ar pajennaozañ azasaus hag evit prientiñ teulioù o ferzhed vicherel. Krouet e vez gantañ kinnigadennoù ha furmskridoù PDF fiñv hag etrewezhiat. Kelaouennoù, kraflevrioù, skritelloù ha levrioù a vez savet gant Scribus.

Skoret eo gant Scribus an darn vuiañ eus ar mentrezhioù kevregat pouezusañ mui an SVG (*Scalable Vector Graphics* : Kevregadoù Sturiadel Skeulaus, KSS). En o zouez ez eus al livioù SMMD hag ardoadur al livioù ICC (*Integrated Communications Controller* : Reolerezhioù Kehentiñ Enframmet, RKE). Arveret e vez e muioc'h eget 24 yezh, ar brezhoneg en o zouez abaoe an handelv 1.3.4.

Gannet eo, gant PDF, an treuzweluster, ar rinegañ hag ur spletad ledan eus erspizadurioù evit PDF 1.4 evel PDF/X3, o c'hannañ maeziennoù furmskridoù PDF etrewezhiat, notennadurioù ha sinedoù.

Savet eo diwar XML, e vo enporzhiet testennoù diouzh restroù o mentrezh OpenDocument pe restroù RTF, Microsoft Word .doc, ha HTML ken mat all.

## Liammoù diavaez
* Gwelit Scribus war lec'hienn an Drouizig
Diana Lebacs

**Diana Lebacs** zo ur skrivagnerez papiamentek ha nederlandek ganet e 1947, e Curaçao, en Antilhez.

## Oberennoù

* *Sherry, het begin van een begin* (1971)
* *Nancho van Bonaire* (1975) (priz Zilveren Griffel)
* *Nancho matroos* (1977)
* *Nancho niemand* (1979)
* *Nancho kapitein* (1982)
* *Suikerriet Rosy* (1983)
* *De Spokenband* (1985)
* *Het witte licht* (1986)
* *Lichten boven Klein Bonaire* (1990)
* *Robin en de reuze-robot* (1992)
* *De langste maand* (1994), romant
* *Caimins geheim* (2002)
* *Fula fula* (2005)
Vire (kêr)

**Vire** a oa ur gumun e departamant gall Calvados, war lez ar stêr Vire. Pennlec'h Arondisamant Vire ha Kanton Vire e oa.
Bodet e voe gant seizh kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Vire-Normandie.
## Douaroniezh

FranceNormandieVireVueVersSteAnneEtLEcluse.jpg|Ar stêr Vire e kreiz kêr.

* E Vire e kember ar stêrioù Vire hag Allière.
## Istor
### 

* Eil brezel-bed, 1944-1945: mervel a reas 280 den nann-soudard e Vire abalamour d'ar brezel, lazhet e voent tost holl d'ar 6 a viz Even 1944 diouzh an noz gant ur vombezadeg e devezh Dilestradeg ar Re Gevredet, 95% eus ar gêr a voe distrujet.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieVireEgliseNotreDame.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Itron-Varia*.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered nevez ar gumun

Karrnijourion e oant. Marvet int e miz Gouere 1941, e-pad an Eil brezel-bed.
## Emdroadur ar boblañs 1793-2011


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)

ImageSize = width:700 height:400
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:14000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 
  bar:1821 
  bar:1831 
  bar:1836 
  bar:1841 
  bar:1846 
  bar:1851 text:1851
  bar:1856
  bar:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901 text:1901
  bar:1906
  bar:1911
  bar:1921 
  bar:1926 
  bar:1931 
  bar:1936 
  bar:1946 
  bar:1954 text:1954
  bar:1962 
  bar:1968 
  bar:1975 
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 
  bar:1999
  bar:2006 
  bar:2011 text:2011
PlotData=
 color:barra width:15 align:left
 bar:1793 from:0 till: 7873
 bar:1800 from:0 till: 7700
 bar:1806 from:0 till: 8183
 bar:1821 from:0 till: 8381
 bar:1831 from:0 till: 8043
 bar:1836 from:0 till: 7339
 bar:1841 from:0 till: 7375
 bar:1846 from:0 till: 7658
 bar:1851 from:0 till: 7266
 bar:1856 from:0 till: 7036
 bar:1861 from:0 till: 7647
 bar:1866 from:0 till: 6863
 bar:1872 from:0 till: 6778
 bar:1876 from:0 till: 6718
 bar:1881 from:0 till: 6597
 bar:1886 from:0 till: 6736
 bar:1891 from:0 till: 6635
 bar:1896 from:0 till: 6600
 bar:1901 from:0 till: 6517
 bar:1906 from:0 till: 6353
 bar:1911 from:0 till: 6298
 bar:1921 from:0 till: 5949
 bar:1926 from:0 till: 5871
 bar:1931 from:0 till: 5766
 bar:1936 from:0 till: 5917
 bar:1946 from:0 till: 3929
 bar:1954 from:0 till: 7963
 bar:1962 from:0 till: 10079
 bar:1968 from:0 till: 11833
 bar:1975 from:0 till: 13399
 bar:1982 from:0 till: 13709
 bar:1990 from:0 till: 12895
 bar:1999 from:0 till: 12815
 bar:2006 from:0 till: 12347
 bar:2011 from:0 till: 11936


## Melestradurezh
## Tud dibar
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Riwal (Domnonea)

**Riwal**, pe **Riwall**, **Riwall Meur Marzhou**, a vije bet kentañ roue Domnonea er VIvet kantved, etre 515 ha 520. E vab Deroch a voe roue war e lerc'h eus 520 betek 535. 

## Pennad kar
*Riwal
L'Argent de poche

***L'Argent de poche*** a zo ur film bet sevenet gant François Truffaut. Deuet e oa er-maez e 1976. Troet e oa e Thiers en Aovergn dreist-holl. Jean-François Stevenin zo bet e-touez an aktourien. Berzh en deus graet ar film e Bro-C'hall, gant 1,8 milion a arvesterien.
Douvres

**Douvres** zo un anv-lec'h gallek.

## Gerdarzh
Dont a rafe eus ur ger galianek *dubra*, "an dourioù".
Kar eo marteze d'ar stêranvioù Dora ha Doire, stêrioù en Alpoù.

#### 
 
* *Poudouvre*, anv gallek an Daoudour.

#### 
Teir c'humun 
* Douvres, en Ain,
* Douvres, er Jura, zo e-barzh kumun Jeurre hiriv,
* Douvres-la-Délivrande, e Normandi (Calvados).

#### 
**Douvres*, anv gallek kêr Dover, e Kent.

## Pennadoù kar
*Dore
*Dover
Salem (Oregon)

**Salem** (distaget [ˈseɪləm] e saozneg) eo kêr-benn stad Oregon e Stadoù Unanet Amerika. Emañ war ribl ar stêr Willamette, un adstêr d'ar stêr Columbia. Diazezet e voe Salem e 1842, ha dont a reas da vezañ kêr-benn tiriad Oregon e 1851.

## Skeudennoù

Salem Oregon downtown.JPG|
Oregon State Capitol building.jpg|
South Salem neighborhood covered in snow.JPG|


## Kêrioù gevellet
* : Salem
* : Kawagoe
* : Gimhae
* : Simferopol

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Salem
Arnold Böcklin

**Arnold Böcklin** (16 a viz Here 1827 e Basel – 16 a viz Genver 1901 e San Domenico di Fiesole en Italia) a oa ul livour, treser ha kizeller suis a gemeras perzh e luskad an arouezouriezh. 

## E vuhez
Mab ar marc'hadour Christian Friedrich Böcklin hag e wreg Ursula Lipp e oa. Etre 1845 ha 1847 edo en Alamagn ma studias en Akademiezh Arzoù-kaer Düsseldorf. Eno eo e kejas ouzh Anselm Feuerbach. 
Goude-se e tistroas da Suis ma kejas ouzh Jacob Burckhardt (istorour an arzoù), hag asambles ez ejont da veajiñ da Italia. 
En em staliañ a reas e Roma ma timezas gant Angela Pascucci. Eno e labouras etre 1850 ha 1857.
E 1859 ez eas da Vünchen, hag etre 1860 ha 1862 e kelennas en Akademiazh Arzoù-kaer Weimar.
Dilezel a reas ar c'helenn e 1862 hag e tistroas da Roma. Beajiñ a reas da Napoli ha da Bombei.
E 1866 e tistroas da Vasel, ma livas meur a vurlivadur da ginklañ ar *Kunstmuseum*.

E 1870 e voe ganet e vab, Carlo, haga voe livour ivez. Mont a reas da Firenze ma kejas ouzh Hans von Marées.

E 1879 e livas doare kentañ e daolenn vrudet anvet *Die Toteninsel* (Enezenn ar re varv). En holl e livas pemp taolenn diwar-benn an dodenn-se. 

Goude-se e tistroas da Zürich. Klañv e oa, hag ez eas da Italia da ziskuizhañ : da la Spezia, Lerici, San Terenzo, hag a-benn ar fin e tistroas da Firenze e 1893. 
E 1895 e prenas ur genkiz e karter San Domenico de Fiesole ma varvas e 1901.
Douaret e voe e Cimitero degli Allori e Firenze.


Boecklin kapelle.jpg|Ar Chapel
The Plague, 1898.jpg|Ar Vosenn, 1898
Arnold Böcklin - Die Toteninsel V (Museum der bildenden Künste Leipzig).jpg|*Die Toteninsel* ("Enezenn ar re varv")


## Liammoù diavaez

* Arnold Böcklin en Artcyclopedia
* Arnold Böcklin er Project Gutenberg
Rhiwallon

Un anv-bihan kembraek eo **Rhiwallon** , kar da Riwal e brezhoneg, ha hini meur a zen:

* *Rhiwallawn*, pe Rhiwallon fab Urien, mab da Urien Rheged, roue Rheged en Hanternoz kozh er VIvet kantved
* Rhiwallon ap Cynfyn, roue Gwynedd en XIvet kantved
* Rhiwallon Feddyg, tad Meddygon Myddfai
Dover

**Dover** zo un anv-lec'h saoznek, hag anv meur a lec'h dre ar bed.

## Orin
Kentañ Dover anavezet eo Dover Kent. Dont a rafe an anv eus ur ger predenek kar d'ar ger brezhonek dour. 

## Lec'hioù

###### 
* Dover, Tasmania
* Dover Island (Tasmania)

###### 
* Dover (Kent)
* Dover (distrig)

### 
* Dover (Calgary), Alberta
* Dover (Douar-Nevez ha Labrador)
* Dover (Nova Scotia, e Nova Scotia
* Port Dover (Ontario)
* Little Dover (Nova Scotia), e Nova Scotia.

### 
* Dover (Singapour)

###### 
* Dover, Arkansas 
* Dover (Delaware), kêr-benn stad Delaware
* Dover, Florida
* Dover, Georgia
* Dover, Idaho
* Dover, Illinois
* Dover, Indiana
* Dover, Kansas
* Dover, Kentucky
* Dover, Maine, enteuzet e Foxcroft abaoe 1922 
* Dover, Massachusetts
* Dover, Minnesota
* Dover, Missouri
* Dover (New Hampshire)
* Dover, New Jersey
* Dover, New York
* Dover, North Carolina
* Dover, Ohio
* Dover, Oklahoma
* Dover, Pennsylvania, 
* Dover, Tennessee
* Dover, Utah, kêr dasmant 
* Dover, Vermont
* Dover, Virginia
* Dover, Buffalo County, Wisconsin
* Dover, Racine County, Wisconsin
* Dover Plains, New York
* Dover Township , anv meur a lec'h. 

## Tud
* Connie Dover, kaner stadunanat
* Den Dover (1938), politikour saoz
* Eric Dover (1967), soner stadunanat
* Mildred Dover (1941), politikourez kanadian
* Robert Dover (1575 - 1641), kabiten saoz

## A bep seurt

* Kastell Dover, kastell e Kent, e Bro-Saoz
* Port of Dover
* Dover sole
* Dover Publications, embanner stadunanat
* Dover Records, embanner saoz
* The Dovers, laz-seniñ stadunanat

## Pennadoù kar
* White Cliffs of Dover
* Dovre
* Douvres
Genver 2010 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2009 e Breizh - **2010 e Breizh** - 2011 e Breizh

2010 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*Sadorn 23 a viz Genver : Prizioù France 3 e Sant-Teve.

__NOTOC__
Evgeny Berzin

**Evgeny Berzin**, ganet d'ar 6 a viz Even 1970 e Vyborg (Rusia), oa ur marc'hhouarner a vicher hag en deus gounezet Liege-Bastogne-Liege ha Tro Italia e 1994.

Goude bezañ stummet en URSS en deus gounezet Tro Breizh e 1992 ha marc'hhouarner a vicher en deus bet e 1993. Ar maout zo aet gantañ ar bloaz kentañ e miz Ebrel gant Liege-Bastogne-Liege hag e miz Mae gant Tro Italia. Pantani, Rominger ha dreist-holl Indurain en deus trec'het war hentoù italianed. Señset a oa Berzin mestroniañ ar bloavezhioù 1990 goude-se.

En eil plas en deus echuet Tro Italia e 1995 met dilezet en deus Tro Bro-C'hall e-pad un tennad menezek. E Dro Bro-C'hall wellañ en deus graet e 1996 pa en deus gwisket ar roched melen daou devezh en Alpoù hag en deus gounezet un tennad padventet gantañ. E roched melen en deus kollet enep Bjarne Riis. Eil a oa c'hoazh goude an Alpoù met diaes eo bet e Bireneoù. Ugentvet a oa Berzin e Pariz.

War washaat oa Berzin goude-se: dilezet en deus e-pad Tro Frañs 1997; c'hwitet en deus rekord an eur... E skipailhoù nevez n'o deus ket deuet a-benn da adlañsañ anezhañ hag a-raok Tro Italia 2000 en deus bet tapet evit drammaj. Evgeny Berzin a harz ar marc'hhouarn gant ar gudenn-se. Suspisionet oa bet ar Rusian dija e 1994 pa rede evit skipailh arvarus Gewiss.

## Skipailhoù

*1993. Mecair-Ballan
*1994. Gewiss-Ballan
*1995. Gewiss-Ballan
*1996. Gewiss-Playbus
*1997. Batik-Del Monte
*1998. La Française des jeux
*1999. Amica Chips-Costa de Almeria
*1999. Mobilvetta Design-Rossin
*2000. Mobilvetta Design-Formaggi Trentini
Deipnosophistai

An **Deipnosophistai** (eus *deipnon*, "koan", ha *sophistai*, "kelennerien"; pe Δειπνοσοφισταί hervez an titl henc'hresianeg orin), pe *Banvez al lenneien*, pe *prederourien o koaniañ*, zo un oberenn hir gant Athenaeus, genidik a Naucratis en Egipt, skrivet e deroù ar bloavezhioù 200 (IIIde kantved), e Roma, evit d'ar skrid bezañ e henc'hresianeg. Anv zo eus un den, Ulpian, en deus pedet tud da vanveziñ, ha kaoz zo gante eus lennegezh, hag istor, eus kegin ivez. E-touez ar gouviidi ez eus yezhadurourien, geriadurourien, sonerien, gwiraourien, ha lezireien. 

## Levrlennadur
* Athenaeus, *The Deipnosophists* ed. and tr. C. B. Gulick. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1927-41. 7 vols.
* *Athenaei Dipnosophistarum epitome*, ed. S. P. Peppink. Leiden, 1937-9.
* *Athenaeus and his world: reading Greek culture in the Roman Empire* ed. David Braund, John Wilkins. Exeter: University of Exeter Press, 2000.
* *Food in antiquity* ed. John Wilkins, David Harvey, Mike Dobson. Exeter: Exeter University Press, 1995.
* Andrew Dalby, *Siren feasts: a history of food and gastronomy in Greece* (London: Routledge, 1996) especially pp. 168-180.
* *Homosexuality in Greece and Rome: a sourcebook of basic documents* ed. Thomas K. Hubbard (Berkeley: University of California Press, 2003) pp. 76-82 (translation of a passage from book 13).
* Warren Johansson, 'Athenaeus' in *Encyclopedia of Homosexuality* ed. Wayne R. Dynes (Garland Publishing, 1990) p. 87.
Bramm

Ar **bramm** a zo anezhañ skarzh trouzus ur gaz dre ar fraezh.
Bez' ez eo disoc'h goadur materi kuzumet ; enno gazoù dic'hwezh evel ar metan (hennezh a zo flammus), dioksidenn garbon, nitrogen, oksigen, hidrogen, ha gazou taol-c'hwezh sulfuret.
O c'hementad a c'hell bezañ stag ouzh meur a arventenn evel kleñvedoù 'zo (dipadapa...).
Ar gazoù-se a zo produet e-pad ar goadur, ha pa gemer amzer ar goadur, ar pezh a c'hoarvez gant goadur proteinoù kemplezh, ez eo lieskementet ar produiñ gazoù. Evit an den, debriñ legumaj sec'h (soja, piz, favennoùigoù, kasoulet...) ha kig ruz a o deus un efed splann talvoudekaat produadur a gazoù-se. Tud zo a c'hell kaout ivez diaesterioù da enbarzhiañ glusidoù 'zo (laktoz, fruktoz...), ar pezh a c'hell ivez kas d'ur produ gazoù stankoc'h.

Well-wazh e laosk un den war-dro 0,5 ha 1,5 litrad gaz, ha betek 25 litrad diwar abegoù ispisial (magadur dizingal, kleñvedoù...).
Anavezet eo ar geotdebrerien da vezañ ar c'hentañ brammerien, kement ma vefe ur gwir gudennaoueg endro hiziv an deiz gant chatalerezh mab-den.

Goap a vez graet eus ar vrammerien.

## Liammoù diavaez
* http://www.laboiteverte.fr/bataille-pets-au-japon-en-1600/
Montevideo

**Montevideo** (distaget [monteβiˈðeo] e spagnoleg) a zo kêr-benn, ar ger vrasañ hag ar porzh pouezusañ eus Uruguay. Ar gêr nemeti en Uruguay gant ouzhpenn 1 milion a annezidi eo Montevideo. Emañ e su ar vro, war ribl ar Río de la Plata. 1 325 968 annezad a oa o vevañ e 2004, hag 1 668 335 annezad a oa o vevañ er vetropolenn, da lavaret eo an hanter eus poblañs ar vro. Meur a draezhenn a zo tro-dro d'ar gêr e-giz Pocitos, Buceo, Malvín, Playa de los Ingleses, Playa Verde, Punta Gorda ha Carrasco. Gwelet eo Montevideo e-giz ar gêr gant al live bevañ uhelañ en Armerika latin en he fezh. E-touesk an 30 kêr surañ er bed eo Montevideo ivez. Ricardo Ehrlich eo maer ar gêr.
 
## Istor

Etre 1680 ha 1683, roue ar Portugal a savas ar gêr Colonia de Sacramento, e-tal ar Buenos Aires. Padal, ar Spagnoled ne refont netra evit skarzhañ kuit ar Bortugaliz betek 1723, pas grogas ar re-se da sevel mogerioù war an uhelderioù a enkelc'h hiziv an deiz Montevideo.
D'an 22 a viz du 173 e sav don Manuel de Freytas Fonseca (Portugal) ar gergreñv Montevieu. 
Ar gêr a zo bet savet e 1726 gant ar Spagnoled (Bruno Mauricio de Zabala) gant ar pal harzañ tud Portugal, o doa savet Colonia del Sacramento er chantved kent, el lec'h ma oa kontet an douaroù e-giz douaroù bro Spagn (skrid-emglev Tordesillas).
Etre ar 14 hag ar 17 a viz mae 1814 en em gannas an dizalc'herien e porzh del buceo da vare argadenn Montevideo evit tapout daskor pennoù bras bro Spagn. Gant sikour Arc'hantina e c'hounezas an dizalc'herien an emgann.
E 1828, ar gêr a zo deuet da vezañ kêrbenn Uruguay. Div deveradurezh a zo evit an anv Montevideo : hervezh an hini gentañ, deveret e vije an anv eus ar portugaleg "Monte vide eu", hag a dalvez "Gwelet a ran ur menez". Hervezh an eil, an drevadennerien spagnol o dije anvet al lec'h "Monte VI De Este a Oeste", ar pezh a dalvez "Ar c'hwec'hvet menez eus ar reter d'ar c'hornôg". Anv klok ar gêr a zo San Felipe y Santiago de Montevideo.
Ar gêr a zo bet dindan levezon ar Saozon abaoe penn-kentañ an  kantved betek an  kantved, evit enebiñ d'ar beli kenwerzhel eus ar vro gant Arc'hantina ha Brazil.
E penn-kentañ an  kantved, kalz a europeaniz o deus emvroet e Montevideo, hag e 1908 ez ae an estrenion d'ober 30% eus poblañs Montevideo.

## Savadurioù pouezus
* Palez lezenaat (Palacio Legislativo)
* Palez Salvo (Palacio Salvo)
* Stad Centenario
* Aerborzh etrevroadel Carrasco
* Iliz-veur Montevideo
* C'hoariva Solís (Teatro Solís)
* Tour pellgehentiñ ANTEL
* Ti-gar ar jeneral Artigas (Estación Central General Artigas)
* Savadur Panamericano (Edificio Panamericano)
* Skol Brazil (Escuela Brasil)

## Ekonomiezh
Nevez 'zo, gant adlañs an ekonomiezh ha kreñvadur an eskemmoù kenwerzhel gant ar vroioù tro-dro eo kroget un diorroadur nevez evit al labour-douar, ha degaset en deus ur spi da welet ekonomiezh ar vro o kreskiñ er bloavezhioù da zont. 
An dachenn gentañ evit ekonomiezh ar vro a zo an douristelezh. Meur a virdioù ha savadurioù istorel a zo er gêr gozh (Ciudad Vieja) da weladenniñ. Al lodenn vrasañ eus an douristed a zo Brazilianed ha tud eus Arc'hantina.
Porsal

Ur gêriadenn eus arvor Penn-ar-Bed Breizh eo **Porsal**. Ul lodenn eus kumun Gwitalmeze eo.

Kroget e oa bet gant un argerzh evit distagañ Porsal diouzh Gwitalmeze, diwar goulenn ar gevredigezh "Une commune à Portsall", met nac'het e oa bet gant ar prefed, met ar justis he doa roet da c'houzout e oa aet ar prefed re bell ganti. Nac'h a reas ur wech c'hoazh er bloaz war-lerc'h, d'an 10 a viz Mezheven. hag abaoe n'eo ket aet an traoù war-raok.

## Monumantoù

* Enez Karn (mare Nevezoadvezh ar Maen).
* Taol-vaen ar Gilligi (mare Nevezoadvezh ar Maen), war uhelderioù Porsal, war roc'h ar Gilligi a-us d'ar porzh er Su.
* Kroaz ar Gilligi (Krennamzer). Edo ar groaz-se e-kichen chapel Sant-Usven, er vered betek 1895.
* Eor bras-tre (20,5 tonenn) an eoullestr ramzel *[[Amoco Cadiz]]* aet d'ar strad e 1978, lec'hiet eo war ar porzh.

## Darvoudoù
* D'ar 16 a viz Meurzh 1978 ez eas d'ar strad ar vag Amoco Cadiz e-tal da Borsal.

## Pennad kar
*Gwitalmeze

## Notennoù ha daveoù


## Liamm diavaez
*Tourioù-tan ha balizennoù tro-dro da Reier Porsal
O'Stravaganza

**O'Stravaganza** a zo un albom savet gant Hughes de Courson. 

Labour De Courson a zo un tamm evel ur meskaj sonerezh eus ar bed. Savet eo gant kempennadurioù a genstroll sonerezh keltiek gant sonerezh klasek.
E bal a oa krouiñ ur meskaj etre sonerezh Iwerzhon ha sonerezh barok. Al lodenn vrasañ a zo sonerezh-benveg, war-bouez an ton "Berceuse de Grainne pour Diarmait" diazezet war ur barzhoneg e gouezeleg eus kelc'hiad Ossian. An ton a zo kemeret diwar hini Vivaldi : "Nisi Dominus cum dederit".
Sonerezh Vivaldi zo c'hoariet gant ar strollad Il Giardino Armonico, renet gant Giovanni Antonini. Degemeret eo bet mat ar bladenn gant ar selaouerien, ha war al leurenn ivez, dreist-holl e-pad Emvod ar Gelted, e festoù Kemper, Gwengamp, hag e fest ar sonerezh barok Herne (Alamagn).

## Tonioù
#O'Stravaganza
#Damhsaigh
#Berceuse de Grainne pour Diarmait
#Estro-Reel
#Il Sonno
#Ceol cuaine
#Il Duello
#A Clairseach
#Jig Della Inquietude
#Erlin sonata
#Bunch of rushes
#Am cain
#Mister Bethag and the Princess
#La Ciaconna Rossa

## Tud o deus kemeret perzh

* "Le Orfanelle della Poeta" (Strollad Barok)
* Nollaig Casey - fiddle
* Emer Maycock - fleütoù Iwerzhon, Uilleann pipes
* Ronan Le Bars - Pib-ilin
* Youenn Le Berre - Low whistles
* Donal Siggins - bouzouki, mandolinenn
* Myrdhin - Telenn geltiek
* Isabelle Oliver - Telenn geltiek
* Breda Maycock - Kan
* Suzan Hamilton - Kan

## Liammoù diavaez

* Nollaig Casey and hughes do courson
* Virgin records
* Live performance in 2002
Cambridge (disheñvelout)

**Cambridge** zo unanv-lec'h saoznek, ha da gentañ penn anv Cambridge e Cambridgeshire e Bro-Saoz. 
Alies ivez e reer anv eus al lec'hioù-mañ:
* Skol-veur Cambridge
*Cambridge University Press
* Cambridge (pastell-vouezhiañ)

Met implijet e vez an anv d'ober meneg eus lec'hioù all ha traoù all c'hoazh.

## 
* Cambridge, Tasmania, e Tasmania
* Town of Cambridge,e-kichen Perth e Western Australia .

## 
* Dug Cambridge
* Cambridge, Gloucestershire
* Camberley, e Surrey, anvet *Cambridge Town* betek 1877
* Cambridge Heath, a oa gwechall e Middlesex hag hiziv e Tower Hamlets, 
* Cambridge Circus

## 

* Cambridge (Ontario)
* Cambridge, Hants County, Nova Scotia
* Cambridge, Kings County, Nova Scotia
* Cambridge Bay, Nunavut

## 
* Cambridge (Idaho)
* Cambridge (Illinois)
* Cambridge City, Indiana
* Cambridge (Iowa)
* Cambridge (Kansas)
* Cambridge (Kentucky)
* Cambridge (Maine)
* Cambridge (Maryland)
* Cambridge (Massachusetts)
* Cambridge (Minnesota)
* Cambridge (Nebraska)
* Cambridge (New Hampshire)
* Cambridge (Ohio)
* Cambridge Springs, Pennsylvania
* Cambridge (Vermont)
* Cambridge (Wisconsin)
* Cambridge Township, Henry County, Illinois
* Cambridge Township, Michigan
* Cambridge Township, Minnesota
* Cambridge Township, Guernsey County, Ohio
* Cambridge Township, Pennsylvania

## Traoù all
* Cambridge Glass
* Cambridge State University
* College of Cambridge
Ici Breizh Izel

**Ici Breizh Izel**, bet anvet *France Bleu Breizh Izel* betek miz Genver 2025, a zo unan eus chadennoù ar rouedad Ici eus Radio France. Skignet e vez e Penn-ar-Bed, Aodoù-an-Arvor hag ar Mor-Bihan. Kroget e oa bet er bloavezhioù 1980 gant an anv "Radio Bretagne Ouest - Radio Breizh Izel".

D'ar 4 a viz Gwengolo 2000 e oa bet bodet chadennoù lec'hel Radio France er rouedad France Bleu, ha d’ar  eo bet adanvet France Bleu e *Ici*.

## Tabut
E 2020, pa oa bet kroget enkadenn ar c'horonaviruz e oa bet divizet gant ar renerezh paouez gant an holl abadennoù brezhonek diwar abegoù surentez. Kemennadennoù a oa bet skrivet gant an SNJ-CGT, sindikad kazetennerien, Unvaniezh Demokratel Breizh pe c'hoazh Kevre Breizh evit embann o c'hounnar ha displegañ e vije bet moaien derc'hel gant ar brezhoneg.https://www.ouest-france.fr/bretagne/finistere-mais-ou-est-passe-le-breton-sur-les-ondes-de-france-bleu-breizh-izel-6812160

E 2025 e oa bet divizet paouez da ginnig keleier e brezhoneg war ICI Breizh Izel. Ur sinadeg a zo bet lañset gant gopridi ar radio evit stourm a-enep an diviz-se. Displegañ a reont er gemennadenn "ne chomo nemet ur gelaouadenn div vunutenn skignet da 6 eur hanter a-raok ar mare kreñv, etre 7 eur ha 9 eur, pa vez 10 munutenn bremañ. A-hed an devezh eo ur rannadur dre bevar eus an amzer skignañ gouestlet d'ar c'helaouiñ e brezhoneg, o tiskenn eus 16 da beder vunutenn bemdez. E-pad an dibenn-sizhun e vo div wech nebeutoc'h a geleier e brezhoneg ivez, pa vo lamet un emgav diouzh ar mintin." Hervez Gurvan Musset, rener ar radio, emañ o "cheñch ar vicher hag hon selaouerien"https://www.letelegramme.fr/culture-loisirs/multimedia/la-diminution-des-programmes-en-langue-bretonne-sur-ici-breizh-izel-declenche-une-mobilisation-6830086.php hag "un harz da dizhout selaouerien nevez"https://www.change.org/p/contre-la-suppression-des-infos-en-breton-sur-ici-breizh-izel-aux-heures-de-grande-%C3%A9coute-8fe9d4cb-8c54-4ea0-b812-c8aa664b7925?recruiter=500457950&recruited_by_id=9ad460d0-e16e-11e5-9c47-8fee54261151&utm_source=share_petition&utm_campaign=psf_combo_share_initial&utm_term=psf&utm_medium=copylink&utm_content=cl_sharecopy_490591884_fr-FR%3A5 e vefe ar c'heleier e brezhoneg. Ar gopridi eta a respont ez ar c'hiladennoù-mañ "a-enep d'ar palioù bet graet anv anezho nevez 'zo gant Kuzul broadel ar yezhoù ha sevenadurioù rannvroel."https://www.change.org/p/contre-la-suppression-des-infos-en-breton-sur-ici-breizh-izel-aux-heures-de-grande-%C3%A9coute-8fe9d4cb-8c54-4ea0-b812-c8aa664b7925?recruiter=500457950&recruited_by_id=9ad460d0-e16e-11e5-9c47-8fee54261151&utm_source=share_petition&utm_campaign=psf_combo_share_initial&utm_term=psf&utm_medium=copylink&utm_content=cl_sharecopy_490591884_fr-FR%3A5 

## Renerezh lec'hel

* Rener: Gurvan Musset
* Kargad ar programoù : Chrystelle Guy
* Kargad teknikel : Yann Mainguy
* Pennskridaozer : Baptiste Schweitzer

## Gwelet ivez

### Pennadoù kar
* Radio France
* Ici

### Liammoù diavaez
* Ici Breizh Izel
* L'Ouest en mémoire (Ina) - L'Ouest en mémoire (Ina) - Pempzek vloaz ar RBO 1997

## Daveoù
Athénaïs

**Athénaïs** zo un anv-bihan gallek, diwar an anv henc'hresianek Athenais, anv meur a vaouez en Hellaz kozh, hag a zo bet un tamm diouzh ar c'hiz e-touez noblañsoù gall an  ha  kantved. 

## Tud
* Françoise-Athénaïs, markizez Montespan, serc'h d'ar roue gall Loeiz XIV;
**Athénaïs Grimaldi* (1786-1860), pe *Athénaïs de Monaco*, dimezet da Louis Le Tellier (1783-1844), markiz Souvré ha Louvois, kont Tonnerre;
**Claire-Joséphine-Grace-Athénaïs Dupont*, merc'h d'ar jeneral gall Pierre Dupont, hag a zimezas da EugènePanon Desbassayns de Richemont, kont Richemont;
**Athénaïs Mialaret*, studierez d'an istorour gall Jules Michelet, a zimezas dezhañ, hag a skrivas ul levr diwar-benn he c'hizhier;
**Jeanne Frédérique Athénais de Saint-Hippolyte, Comtesse de Benoist de la Prunarède*, ur serc'h da Frantz Listz.

## Lennegezh c'hallek
* *Athénaïs*, un drajedienn c'hallek e 1699 gant François-Joseph de Lagrange-Chancel;
**Jeanne-Clémentine-Athénaïs d'Espard*, ur varkizez e romantoù gallek Honoré de Balzac;
**Athénaïs, ou le Pouvoir d'une femme,* komedienn c'hallek gant Alexis de Saint-Priest e 1826;
**Athénaïs, la femme découverte*, pezh-c'hoari gallek e 1999 diwar *La Femme*, gant Jules Michelet.

## Pennad kar
*Atenais
Pep tra e brezhoneg

**Pep tra e brezhoneg** zo ul lugan brezhonek, a zo bet implijet gant brezhonegerien skolioù-meur Breizh er bloavezhioù 1970, ha gant tud Stourm ar Brezhoneg er bloavezhioù 1980, diwar skouer lugan *Popeth yn Gymraeg*, a veze neuze gant Cymdeithas yr Iaith e Kembre. 

Tro gentañ ma voe embannet marteze e voe war un dresadenn gant Nono ma weled ur paotr o redek da-gaout ur plac'h en he noazh hag a lavare dezhañ: *Pep tra e brezhoneg*.
Françoise-Athénaïs, markizez Montespan

**Françoise-Athénaïs, markizez Montespan**, anavezet ivez evel **Madame de Montespan** (Lussac-les-Châteaux, 1640 – Bourbon-l'Archambault,1707), a oa ur pried-kleiz d'ar roue gall Loeiz XIV. Eizh bugel he deus bet gantañ. 

## He buhez
Merc'h e oa da Gabriel de Rochechouart de Mortemart ha d'e bried Diane de Grandseigne. Françoise e oa hec'h anv, met Athénaïs astagas goude, diwar lezevon giz ar * priziusted*. Savet e voe en Abati an Itronezed (Abbaye aux Dames) e Saintes. Pa deuas e-maez anezhañ en 1658, e oa anvet Mademoiselle de Tonnay-Charente. Galvete voe da lez Bro-C'hall gant ar rouanez Anna Aostria (diwar levezon he zintin Anne de Rochechouart de Mortemart, kamaradez d'ar rouanez), ha lakaet da servij Henriette d'Angleterre, c'hoar-gaer Loeiz XIV.

## Notennoù
Brasero (tommañ)

Ur **brasero** (ger spagnolek a orin) zo ur seurt pod-houarn ma lakaer glaou-bev evit en em dommañ, hag a zo boutin e Spagn. Lakaet e vez dindan un daol goloet gant un doubier hag a dap betek an douar evit tommañ d'an dud en-dro d'an daol. Tennañ a ra d'ar pezh zo anvet *[[kotatsu]]* e Japan ha *[[korsi]]* en Iran.
Bremañ e vez graet reoù tredan da gemer ar re gant glaou.
Ur pezh arrebeuri dañjerus e oa ar *brasero* en un ti abalamour d'ar fulennoù hag a nije anezhañ ha d'an tan a groge neuze en danvez. Abalamour ma vez goloet ar *brasero* e veze devet ar glaou gant nebeud a oksigen, hag e-lec'h an dioksid karbonek eo monoksid karbonek a save. Gant ar monoksid karbonek e veze lazhet an dud dre o c'housk, dreist-holl ma ne veze ket avelet an tier.

## Suamerika
E Suamerika, hag Arc'hantina dreist-holl, e vez lavaret *brasero* eus ur grazell a vez lakaet war ur voestad glaou evit poazhat kig.

## Liamm diavaez
*Skeudennoù a ziskouez penaos e vez graet gant ur brasero.
Brasero

**Brasero** zo ur ger spagnolek a implijer d'ober anv 
*eus ur benveg d'en em dommañ, sellit ouzh brasero (tommañ);
*eus ur poellad urzhiataerezh, sellit ouzh Brasero (urzhiataerezh).
Doare-skrivañ KLT

An **doare-skrivañ KLT** a oa bet implijet evit skrivañ brezhoneg etre 1908 ha deroù ar bloavezhioù 1950. Ne vez ket graet gantañ ken abaoe an amzer-se met chomet eo an anv KLT, implijet n'eus forzh penaos a-wechoù.

## Istor
E 1908 e oa bet un toullad skrivagnerien vrezhonek, bodet en Emglev ar skrivagnerien, oc'h en em glevout diwar-benn ar reolennoù da skrivañ ar yezh en un doare a vefe unvan evit brezhoneg Leon, Kerne ha Treger, alese an anv *KLT*.

Degemeret e oa bet ar reolennoù reizhskrivañ-se gant ar braz eus an dud a skrive brezhoneg en teir bro-se, ar re a embanne levrioù ha kelaouennoù enno. Sinet e oa an emglev gant an dud-mañ : Frañsez Vallée, Emil Ernod, Louis Le Clerc (Kloareg ar Wern), Yann-Vari Perrot, Koroller, Erwan ar Moal, Aogust Bocher, Caurel, Klaoda ar Prad, Jos ar Braz (Dirlem), anvioù meneget e *Grammaire bretonne du dialecte de Tréguier*, gant Louis Le Clerc, diwar pennadoù eus ar sizhunieg Kroaz ar Vretoned .

Skignet e voe an doare-skrivañ KLT gant Frañsez Vallée hag e gelaouenn Kroaz ar Vretoned, met implijet e voe ivez gant an darn vrasañ eus ar c'helaouennoù all embannet e broioù Leon, Kerne ha Treger etre an daou vrezel-bed, evel Gwalarn pe Feiz ha Breiz. Ne oa nemet ar skrivagnerien wenedek a oa chomet e-maez an emglev-se hag a gendalc'he d'ober gant un doare-skrivañ dibar d'ar gwenedeg.

E dibenn ar bloavezhioù 1930 e krogas skrivagnerien zo, evel Langleiz, da glask unvaniñ an doareoù-skrivañ KLT ha gwenedek, evit kaout un doare-skrivañ hepken evit an holl vrezhonegoù. N'eo nemet e 1941 e voe tizhet an emglev ha degemeret an doare-skrivañ peurunvan.

## Nevez-flamm: "Komz KLT"
Abaoe un toullad bloavezhioù e vez graet *KLT* a-wechoù ivez eus kement tamm brezhoneg a vez komzet e-maez Bro-Wened, gant Gwenedourien zo hag a sell ouzh rannyezhoù ar broioù brezhonek all evel pa vijent unvan, pa n'int ket. Ar weledigezh-se a vez skignet ivez en abadennoù skinwel zo. 

Koulskoude n'hall an anv KLT bezañ nemet anv un doare-skrivañ : biskoazh n'eo bet unanet doareoù-komz Kerne, Leon ha Treger, hep ankouaat Goueloù.

## Pouez-mouezh KLT
A-wechoù e vez graet anv eus "taol-mouezh KLT", da lavaret eo, al lodenn eus ar brezhonegva ma vez pouezmouezhiet ar gerioù war ar silabenn eildiwezhañ, ar pezh a c'hoarvez e Leon a-bezh, e Treger a-bezh (war-bouez nebeut), hag ul lodenn vras eus Kernev.

Koulskoude, ma'z eo unvan a-walc'h dre vras an taol-mouezh en dachennad-se, ez eus un toullad diforc'hioù bihan en diabarzh, da skouer:
*en ul lodenn vat eus Treger ne vez ket taolmouezhiet ar ger *ket*, met ar silabenn a-raok, pa vez taolmouezhiet bep tro e Leon
*taolmouezhiet e vez an trede silabenn diwezhañ alies e kornioù zo (Pelem ha tro-war-dro), evel er ger brezhoneg ([‘brεznεk]),
*gerioù unsilabennek evel *moan* a vez divsilabennek e Leon.

## Notennoù


## Gwelit ivez
+ Doareoù-skrivañ ar brezhoneg
Francesca da Rimini (oberennoù)

**[[Francesca da Rimini]]**, a oa anv ur briñsez italian, kanet gant Dante Alighieri ha hini meur a oberenn.

## Lennegezh
* *[[Francesca da Rimini (pezh-c'hoari)|Francesca da Rimini]]*, pezh-c'hoari gant Gabriele D'Annunzio (1902) .

## Sonerezh
* *[[Francesca da Rimini (Tchaikovski)|Francesca da Rimini]]*, sumfonienn gant Piotr Ilitch Tchaikovski (1876) ;
* *[[Francesca da Rimini (Rachmaninov)|Francesca da Rimini]]*, c'hoarigan gant Sergueï Vassilievitch Rachmaninov (1900) ;
* *[[Francesca da Rimini (Zandonai)|Francesca da Rimini]]*, c'hoarigan gant Riccardo Zandonai (1914) ;
* *[[Francesca da Rimini (ballet)|Francesca da Rimini]]*, barrez gant Boris Assafiev (1943).
Zenaida (evned)

***Zenaida*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1838 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Seizh spesad turzhunelled a ya d'ober ar genad :
* *[[Zenaida asiatica]]*
** *Z. a. *'asiatica***, ''australis'' ha ''mearnsi'',
* ''[[Zenaida auriculata]]''
** ''Z. a. antioquiae'', ***auriculata***, ''caucae'', ''chrysauchenia'', ''hypoleuca'', ''jessieae'', ''marajoensis'', ''noronha'', ''pentheria'', ''stenura'' ha ''vinaceorufa'',
* ''[[Zenaida aurita]]''
** ''Z. a. '''aurita***, *salvadorii* ha *zenaida*,
* *Zenaida galapagoensis* (turzhunell Galápagos)
** *Z. g. exsul* ha ***galapagoensis***,
* *[[Zenaida graysoni]]*,
* *Zenaida macroura* (turzhunell drist),
** *Z. m. carolinensis*, *clarionensis*, ***macroura***, *marginella* ha *turturilla*,
* *[[Zenaida meloda]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Norzhamerika, Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pevar isspesad warn-ugent (24) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
KLT

**KLT** zo :
* unan eus doareoù-skrivañ ar brezhoneg, an doare-skrivañ KLT, krouet e 1908, hag a veze implijet evit skrivañ brezhonegoù Kerne, Leon ha Treger, hag a voe kemeret e lec'h tamm-ha-tamm gant ar peurunvan adalek 1941,
** ur ger deveret, *kaelte*, dismegañsus a-wechoù, er brezhoneg komzet e meteier zo e Bro-Gwened, da ober anv, dre aezamant ha dre fazi, eus kement tra vrezhonek e-maez Bro-Gwened;
* ur gevredigezh sevenadurel eus korn-bro Montroulez, KLT (kevredigezh), anvet evel-se dre m'emañ o labourat en un tolead a zo a-c'haoliad war broioù kozh Kerne, Leon ha Treger.
Dizale

**Dizale** zo ur gevredigezh (lezenn 1901) a-vicher war an advouezhiañ e brezhoneg abaoe 1998. 

Sikouret eo Dizale gant ar C’huzul rannvro Breizh evit goprañ tud a-vicher, hag arbennig int war ar produiñ e brezhoneg n’eus forzh peseurt doare oberenn.

Ezel eo Dizale deus Films en Bretagne ha Kuzul Sevenadurel Breizh.

Tamm-ha-tamm e klask Dizale sevel ur gwir dakad produiñ e brezhoneg. E penn kentañ 2006 eo bet advouezhiet ar c’hentañ film sinema e brezhoneg gant ar grevredigezh. Sevenet oa bet gant ar memes skipailh tud a-vicher ur bern produksionoù all : tresadennoù-bev, rummadoù skinwel ha telefilmoù.

Barrek eo Dizale da respont da n’eus forzh peseurt ezhomm a zo evit ar chadennoù skinwel da geñver an advouezhiañ pe an istitlañ. Hag ouzhpenn respont d’an ezhommoù e fell d’ar grevredigezh krouiñ ivez. 

Gant Dizale eo krouet BreizhVOD e 2012, ar servij en-linenn nemetañ hag a ginnig filmoù, tresadennoù-bev, teulfilmoù hag heuliadoù e brezhoneg.

Abaoe 2016 eo diazezet Dizale e Kemper (1, Straed ar Baradoz / 29000 Kemper). 

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
*Facebook Dizale
*Twitter Dizale
Zenaida

**Zenaida**, pe **Zinaida** alies, zo un anv-bihan rusek deuet eus an henc'hresianeg. 

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger henc'hresianek Ζηναις / *Zenais*, "a-berzh Zeus"

## Yezhoù all
**Zenaida* e portugaleg, ruseg, spagnoleg, 
**Zinaida* (Зинаида) e ruseg,
**[[Zénaïde]]* e galleg.

## Adstummoù
**Zenaido* evit ar baotred, e spagnoleg.

## Tud
### Zenaida
*Zenaida (santez), ur santez eus Tars, e Cilicia, er  kantved, mezegez gant he c'hoar Philonilles. 
**Zenaida Beveraggi*, pe *"Zeny"* kanerez eus Puerto Rico, a gan gant he c'hoar en daouad Zeny & Zory
*Zenaida Moya, politikourez eus Belize, maer Belize City,
*Zenaida Yanowsky, korollerez c'hall a orin rus, er Royal Ballet, London

### Zinaida

*Zinaida Amosova, skierez rus
*Zinaida Gippius, barzhez rus
*Zinaida Greceanîi, politikourez moldov.
*Zinaida Portnova (1926-1944), partizanez ha harozez soviedek, merzheriet gant an nazied,
*Zinaida Serebriakova, livourez rus
*Zinaida Turchyna, sportourez rus
*Zinaida Volkova, merc'h da Leon Trotsky.
*Zinaida Nikolaievna Yousoupova, priñsez rus

## Evned
* ''Zenaida'' (genad)

## Kanaouenn
**La Zenaida*, gant Armando Hernandez, cumbia eus Colombia : 

## Notennoù


## Pennad kar
*Ar genad evned *[[Zenaida (evned)|Zenaida]]* zo bet anvet diwar anv ar briñsez Zénaïde Bonaparte gant he fried.
Zénaïde

**Zénaïde** zo un anv-bihan gallek, deuet diwar an anv rusek Zenaida, a orin gresianek.

### Tud
*Zénaïde Bonaparte (1801-1854), priñsez c'hall, dimezet d'ar priñs Charles Lucien Bonaparte, evnoniour
*Zénaïde Fleuriot, skrivagnerez c'hallek vreizhat
*Zénaïde Rossi, pe **Irene Reni** (anv aktourez all), aktourez ha kanerez

## Pennad kar
*Zenaida
Pontkalleg

**Pontkalleg** zo un anv divoutin brezhonek. Un anv-lec'h e oa da gentañ. Hogen, graet e vez anezhañ eus an den anavezetañ a zo bet perc'henn d'al lec'h-se ivez.
* Maner Pontkalleg, maner e kumun Berne.
* Markiz Pontkalleg, lesanv noblañs Chrysogone-Clément de Guer.
* Marv Pontkalleg, gwerz hengounel.
James Cameron

**James Francis Cameron** a zo ur filmaozer, senarioour ha produer kanadian, ganet d'ar 16 a viz Eost 1954 e Kapuskasing (Ontario, Kanada). Un den diazez eo er marevezh lesanvet "post-New Hollywood". Alies e implij teknikoù nevez ar sinema gant un istor diazez don. Kroget eo da vezañ brudet gant skrivañ ha seveniñ ar film ''The Terminator'' (1984) ha goude-se gant ''Aliens'' (1986), ''The Abyss'' (1989), ''Terminator ar Varn ziwezhañ'' (1991), ''True Lies'' (1994), hag ivez ''Avatar'' (2009). Renet, skrivet, kenbroduet ha kenframmet en deus ''Titanic'' (1997), enoret e voe gant tri Academy Awards evit ar gwellañ skeudennaouiñ, gwellañ filmaozer, ha gwellañ frammer film. Bet eo bet enoret alies gant prizioù hag enorioù ar sinema, ha tri eus e filmoù a zo bet choazet evit bezañ gwarezet en National Film Registry gant Levraoueg ar C'hendalc'h.
## Filmoù

## Notennoù ha daveennoù
Sebastián Piñera

**Sebastián Piñera**, ganet d'ar 1 a viz Kerzu 1949 e Santiago ha marvet d'ar 6 a viz C'hwevrer 2024 en ur gwallzarvoud biñsaskell, a oa un den a aferioù hag ur politikour eus an tu dehoù chileat. Prezidant Chile e oa bet etre miz Meurzh 2010 ha miz Meurzh 2014. Addilennet e oa bet da brezidant d'ar 17 a viz Kerzu 2017. Talet en deus en e eil resped  ouzh ul luskad sokial bras e dibenn 2019, droukskouer ar *Pandora Papers*, kemm ar Vonreizh ha pandemiezh ar C'hovid-19. Lezet en doa e gador gant Gabriel Boric e 2022.
Zinaida Portnova

**Zinaida Portnova** (1926 - 1944), partizanez ha harozez sovietek, a voe merzheriet gant an nazied da 18 vloaz.
Rhiwallon fab Urien

**Rhiwallon fab Urien**, anavezet ivez evel **Rhiwallon Wallt Banhadlen** (*Blev Banal*), a oa ur priñs brezhon a veve war-dro diwezh ar  ha deroù ar  en Hanternoz Kozh Enez Vreizh. Mab e oa da Urien Rheged (war-dro 550-90), a oa roue Rheged, ha tri breur en doa: e vreur henañ Owain, a voe roue war-lerc'h o zad, Rhun ha Pasgen.

Meulet e voe ar rouaned Urien hag Owain en oberennoù ar barzh brezhonek Taliesin, met n'eus kan ebet da Rhiwallon e-unan.

## Levrlennadur
*Rachel Bromwich (ren.), *Trioedd Ynys Prydein*, Gwasg Prifysgol Cymru, 1961, embannadur nevez, 1991). Triadenn 4, 17, 62.
Dyfnwal

Un anv kembraek eo **Dyfnwal** hag anv meur a zen en istor Enez Vreizh, e-touez rouaned Ystrad Clud, en Hanternoz Kozh, marteze kar d'an anv Donval e brezhoneg.

* Dyfnwal Moelmud, roue brezhon mojennel
* Dyfnwal Hen, er VIvet kantved 
* Dyfnwal Frych, er VIIvet kantved
* Dyfnwal ab Owain (marvet e 975).
Zénaïde Bonaparte

***Zénaïde-Laetizia-Julie Bonaparte*** (Pariz, 8 a viz Gouhere 1801 - Naplez, 8 a viz Eost 1854), a oa ur briñsez c'hall ha "meurdez impalaerel" (1804), infantez Spagn (1808).
Merc'h e oa da Giuseppe Buonaparte ha da Julie Clary. Ur c'hoar he doa, Charlotte Bonaparte.

E 1822 e timezas d'he c'henderv, ar priñs Charles Lucien Bonaparte, a oa mab da Luciano Buonaparte, breur da Napoleone Buonaparte, a oa bet impalaer. 
Daouzek bugel o doe, hag en o zouez Lucien-Louis Bonaparte (1828-1895), a voe kardinal.

## Levrlennadur
* Gaston Sirjean, *Généalogie des Maisons souveraines d'Europe*, 1961
Zinaida Gippius

**Zinaida Nicolaevna Hippius** ( *Зинаи́да Никола́евна Ги́ппиус* e ruseg), a oa ganet d'an 8 a viz Du 1869 e Beliov, marvet d'an 9 a viz Gwengolo 1945 e Pariz, a oa ur varzhez rusek. 

E 1889 e timezas d'ar skrivagner Dimitri Merejkovski. A-du e oa gant e vennozhioù-eñ, ha lesanvet e voe « ar Sorserez » gant Leon Trotski. Gant ar skrivagner Dimitri Philosophoff e rejont tiegezh a dri, a lakaas an teodoù da vont en-dro. 

Evel he fried e voe plijet o welout renad an tsar o kouezhañ en e boull gant Dispac'h miz C'hwevrer, met kas he doe ouzh ar volcheviked hag ouzh o Dispac'h miz Here.
E 1920 e tivroas gant he gwaz, da Bologn da gentañ, da Bariz goude, hag eno e chomjont betek o marv. 

Skrivañ a reas un deizlevr diwar-benn ar bloavezh 1919 e Petrograd. Darnoù zo bet embannet e galleg hag anvet *Journal sous la terreur* (Anatolia, 2006). 

Beziet e voe e-tal he fried e bered rus Sainte-Geneviève-des-Bois, en (Essonne).

## Oberennoù e galleg
* *Le Pantin du diable*
* *Le Tsar et la Révolution*, 1907 (gant Philosophoff ha Merejkovski)
* *Le Règne de l'Antéchrist*, 1922 (gant Philosophoff ha Merejkovski)

## Liamm diavaez
* Darnoù eus an ''Deizlevr'' ha pennad db he buhez
Argoed

**Argoed** zo un anv-lec'h kembraek ha brezhonek (adstumm d'an anv Argoad).

## Lec'hanvadurezh
###### 
*Roc'h-an-Argoed, kumun
*Kastell an Argoed, kastell en Elven

###### 
*Argoed, e sir Caerffili
*Argoed, ur gumuniezh e Sir y Fflint
*Afan Argoed

### E lec'hioù all
E Bro-Saoz e kaver: 
*Argoed Llwyfain, kadlec'h en Hanternoz Kozh
*Argoed, kêriadenn e Swydd Amwythig (pe Shropshire).

## Lennegezh
**[[Argoed (barzhoneg)|Argoed]]*, ur varzhoneg gant T. Gwynn Jones
Capel Dewi

**Capel Dewi** zo un anv lec'h kembraek hag anv meur a gêriadenn e Kembre.

## Gerdarzh
Diwar ar ger capel (*[[chapel]]*) hag an anv Dewi, sant paeron Kembre. 

## Lec'hioù
*Capel Dewi (Aberystwyth), e-tal Aberystwyth, Ceredigion
*Capel Dewi (Llandysul), e-tal Llandysul, Ceredigion
*Capel Dewi (Sir Gaerfyrddin).

## Pennadoù kar
*capel
*Dewi
Abernant

**Abernant**, pe **Aber-nant** ("genoù an andon") zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar ar gerioù ''aber'' ha ''nant'', kar d'ar gerioù brezhonek aber hag ant. 

## Lec'hanvioù
* Aber-nant (Sir Gaerfyrddin)
* Abernant (Powys)
* Abernant (Rhondda Cynon Taf)

## Pennadoù kar
*aber
*nant
Aberconwy

**Aberconwy** zo un anv-lec'h kembraek savet diwar ar ger aber hag an anv-lec'h Conwy, anv stêr en hanternoz Kembre.

## Istor
Diwar anv ar stêr Conwy e oa deuet anv kêr Conwy, a oa *Aberconwy* hec'h anv da gentañ.

## Lec'hanvadurezh
*Abati Aberconwy,un abati er Grennamzer
*Emgann Aberconwy, e 1194
*Feuremglev Aberconwy, e 1277
*Ysgol Aberconwy,ur skol e-kichen kêr Conwy
Aberffrwd

**Aberffrwd**, zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar aber ha ffrwd, a zo froud e brezhoneg; 

Div gêriadenn zo anvet **Aberffrwd**:

*Aberffrwd (Ceredigion)
*Aberffrwd (Sir Fynwy)
Abertridwr

**Abertridwr** zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar ar gerioù aber, tri, ha *dŵr* (a zo dour e brezhoneg). Evit doare en em gav eno dour teir stêr.

## Lec'hanvioù
*Abertridwr (Powys)
*Abertridwr (Caerffili)

## Pennad kar
*Frinaoudour, kember al Leñv hag an Treñv, savet diwar fri, daou, ha dour.
Facebook

**Facebook** zo ur rouedad sokial, bet krouet e 2004 war ar Genrouedad gant Mark Zuckerberg, ha perc’hennet gant Meta Platforms. Bodañ tud tost pe zianav eo he fal, dre skignañ titouroù a bep seurt embannet gant ar wiaderien. Digor eo d'an holl abaoe miz Gwengolo 2006. Ouzhpenn ur miliard a izili he deus abaoe miz Here 2012 dre ar bed. An eil lec'hienn muiañ gweladennet eo, goude google.com, hervez Alexa Internet).

E Skol-veur Harvard e voe krouet Facebook : rouedad sokial ar studierien a oa er penn-kentañ kent bezañ digor d'ar skolioù-meur amerikan all. Tennet eo e anv eus an albomoù luc'hskeudennoù a vez graet *facebooks* anezho e saozneg, a zo poldredaouegoù ar skolajidi, likezidi pe studierien a vez roet dezho e fin pep bloavezh-skol.

Embannet en doa an embregerezh Facebook d'an 2 a viz Here 2008 e oa o vont da lakaat e sez etrebroadel e Dulenn en Iwerzhon evit marc'hadoù Europa, Afrika hag ar Reter-Kreiz. E 2012 e voe lakaet Facebook er Yalc'h, ha talvoudekaet eo bet da 104 miliard a zollaroù.

D’an  eo bet adanvet an embregerezh Facebook e Meta Platforms, anavezetoc’h evel Meta, evit kreizañ e oberoù war ar metaverse; anv ar rouedad sokial a chom Facebook.

## Yezhoù
Troet eo bet al lec'hienn e 121 yezh evit poent. Abaoe an 3 a viz Here 2014 e c'haller dibab ar brezhoneg a-douez al listennad yezhoù kinniget.

E spagnoleg hag en alamaneg da gentañ e oa bet troet al lec'hienn e miz c'hwevrer 2008. Bremañ emañ en holl yezhoù "bras" ha muioc'h-muiañ a yezhoù "bihan" a zo kinniget ; an esperanteg eo bet e-touez ar re gentañ.

Goulenn a ra Facebook digant e implijerien sikour evit treiñ e getal en o yezh vamm. Pep den a c'hall kinnig un droidigezh eus ar frazennoù orin e saozneg. Votiñ a ra ar genrouedaderien evit an hini a welont evel an hini wellañ.

E 2012 e voe ul lañs evit kaout an aotre da dreiñ Facebook e brezhoneg, ha krouet e voe bet ur strollad, en deus tizhet muioc'h eget 10 000 ezel e deroù 2013. Respontet eo bet gant ofisielidi Facebook e vije ret gortoz pell a-walc'h peogwir a oa dija meur a yezh war ar renk. Kenderc'hel a ra ar strollad da vodañ tud c'hoazh ha deuet eo da vezañ ul lec'h ma eskemm brezhonegerien ar rouedad kenetrezo.

## Media
Awenet eo bet ar sinema hag ar skinwel gant Facebook, da skouer The Social Network, ur film skignet e miz Here 2010, pe c'hoazh pennad 4 ar 14vet koulzad er stirad South Park, "0 mignon hoc'h eus" e ditl (ul luadenn eus Facebook eo).

## Notennoù ha daveoù


## Gwelit ivez
* Copains d'avant
* Instagram
* Friendster
* Lezenn Metcalfe
* MySpace
* OpenSocial
* Rouedad sokial
* Trombi.com
* Twitter

### Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Frinaoudour

**Frinaoudour** eo anv kember al Leñv hag an Treñv, etre parrezioù Plourivoù ha Kemper-Gwezhenneg e Breizh. 

## Gerdarzh
Savet eo an anv diwar ar gerioù fri, daou, ha dour. 

## Hent-houarn
Ur pont hent-houarn zo a-us d'ar stêr hag un ti-gar a zo tostik dezhañ, e kumun Plourivoù.
Torrer-kraoñ Amerika

**Torrer-kraoñ Amerika** (*Nucifraga columbiana*) a zo un evn eus kerentiad ar c'hCorvidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl er Menezioù Roc'hellek.

## Liammoù diavaez