Erotegezh el lennegezh vrezhonek

Gloev an **[[erotegezh]] el [[lennegezh vrezhonek]]**. Ker kreñv e oa pouez an Iliz katolik e Breizh ma oa dic'hallus embann komzoù ha skridoù ha ne vefent ket doujus d'he fennaennoù e-keñver ar vuhezegezh kristen betek goude ar bloavezhioù 1950. Berzet e veze gant ar veleien an *eztaoladur erotek* e forzh peseurt yezh, nemet e chomas hiroc'h an amzer berzañ el lennegezh vrezhonek, pa oa bet an Iliz o pourvez darn anezhi adalek ar  betek an .

Bez' ez eus deskrivadurioù leun a "erotegezh" e-kerzh un abadenn etre daou zen hep gread revel. A-hend-all n’eo ket anat diforc'hañ an erotegezh diouzh an orged, ker karget gant rakvarnioù ar vuhezegezh voutin e seblant bezañ homañ ziwezhañ.

War-dro 1350 ec'h eilskrivas ar c'hloareg Ivonet Omnes un hir a levr war barch, ar *Speculum historiale* ("Melezour an Istor", ur gronikenn istorel bet skrivet gant ar manac'h dominikan gall Vincent de Beauvais (1184/1194-1264. Pa gave enoeüs e labour e teuas d’e spered skeudenn e vuiañ-karet ha sklaer eo e soñjoù.


an guen heguen am laouenas
an hegarat an lacat glas...
mar ham guorant va karantit
da vout in nos oh he kostit
uam guaret nep pret...


Evitañ da vezañ piket e galon gant ur vaouez he lagad glas e vije plijus ma rofe-hi dezhañ an aotre da chom en he c’hostez en noz kentañ. Ha pelloc’h e skriv div werzenn a seblant bezañ tennet eus ur ganaouenn. Pa 'z eus anv an delioù (deil) enni e lakaer dodenn ar gwez o pourveziñ o bolzioù d’an oriaded.


Me ameus vn amoric jolivic
indan an deil mé...


|}
Pascal de Kerenveier (1729-1794), a voe kelennet en ur skolaj jezuist, a ouias kejañ e varregezh war ar brezhoneg gant e zeskadurezh war lennegezh ar C’hlasoù. Sevel epigrammoù (barzhonegoùigoù flemmus) ha sonedennoù a reas, darn anezho o plediñ gant traoù ar rev. Studiet eo bet ar sonedennoù gant Ronan Calvez. Kras-tre ha didroidell int, met ken berr m’eo an oberennoù ma n’eus ket tu da gavout un aergelc’h erotek enno, gant aon rak stroñsañ e lennerien, marteze.


Mac’harit a velis, ag e ris va c’houlén,
ar baötréz ne éllé neuze en hem divén,
rac en hem couroncat a réa en nöas ;
Tenna ris va c’huiban, ag e lâris dezi
Crock buan va velpen, ag en d’ha c’hours cus-’hi,
Frittomb prount carantes, eb quement a vez
Ar foultret a rëa fæsoniou e leïs.
Tréus a ris gouscoude ar c’heff eus he greïs,…



## Rouezded an testennoù erotek ha mankoù el lavar
Martial Ménard a ensellas pizh ar skridoù brezhonek "erotek" :

En ur zastum gerioù ar rev evit sevel *Geriahudur ar Brezhoneg* (eil ditl Alc'houez ar Baradoz bihan) e verkas Martial Ménard ivez :

## Gerioù brezhonek an [[erotegezh]]
### Eus an damc’herioù d’al lavarennoù dibrenn
O vezañ ma oa difennet gwezhall ober gant gerioù "lous" e veze implijet gerioù boutin ul ledanvad a-zindan dezho, a veze komprenet gant hogos an holl dud deuet. Damveneget e veze ar mennozh gwir dre implijout gerioù boutin evel *alc’hwez*, *ibil* ha *c’hwiban* (an holl dri evit kalc’h), *gwaremm* (kourzh ha kaezour asambles), *sac’had bleud* (bronn), hag all. 

N’eo ket ret implijout gerioù arbennik evit eztaoliñ an erotegezh : un abadenn erotek rik a zibun war meur a bajenn Youenn Drezen en e romant berr *An dour en-dro d’an inizi* (1932), ma weler daou zen yaouank o weladenniñ « krugell Gavr-Inis » :

Goude ur prantad gerioù karadek ha pokoù e seblant ar c’houblad bout prest evit ur gread strishoc’h :

Kerse bras a zo gant an daneveller pa oa chomet mut, met « Graet he doa Anna Bodri eus he zu kement a zo aotreet d’ur plac’h yaouank e Breizh. » (p. 59). « Che, emezi, ni zo droch hon daou! » (p. 59).

Pa zeskrivas Gwilherm Berthou-Kerverzhiou un darempred revel etre ur plac’h hag ur paotr e reas gant gerioù ken boutin all :

Gant Naig Rozmor, ha hi ur varzhez gatolik, e teu un doare kuñv evit eztaoliñ al levenez sachet diwar gejadenn korfoù ar priedoù :

Dindan pluenn Lan Tangi e teu gerioù "lous" gant nebeutoc’h a droidelloù c’hoazh, hag emañ ar vaouez ouzh ar varrenn-stur, prennet an nor ganti :

Hag e-doug un eil abadenn e kompren ar gwaz emaén ar vaouez o pennfolliñ :

### Geriaoua ha klask war ar c’homzoù goloet
Enklaskoù zo bet graet gant Emil Ernod ha Martial Menard. Savet eo bet ar *Glossaire cryptologique du breton* (gerioueg kuzh ar brezhoneg) gant ar c’hentañ war-dro 1910. An eil a lakaas embann ur pikol levr  e stumm ur geriadur, *Alc’hwez bras ar baradoz vihan* e ditl, e 1995, gant an ti-embann An Here ma voe rener anezhañ.

## 
*Amouroustet eun den coz : tammoùigoù eus ar pezh-c'hoari meneget e-barzh ar geriadur savet gant Loeiz ar Pelleter. Moullet e 1647 e Montroulez hervezañ. Diouzh ar skrid koshoc’h hervez Yann-Ber Piriou, roet an destenn anezhañ en e studiadenn savet e 1986..

## 
*Prosper Proux : *Margodig koant*, kanaouenn dediet d’ur gariadez ha gerioù "lous" enni.

## 
* Youenn Drezen : *An dour en-dro d’an inizi*. Embannadenn gentañ *[[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]]*, 1932. Adembannet gant Embannadurioù Al Liamm e 1970. Daou zen yaouank o virvilh en ul alez toet, tost da orgediñ, met ne reont ket tra.
* Abeozen : *Hervelina Geraouell*, Skridoù Breizh, 1943. Pennad XX : Daou garedig o kousket er memes gwele hep ober traou lik.
*Kerverzhioù : *Llena Davies’', Embannadurioù Al Liamm, (war-dro 1947), roneoskrivet. Danevell verr. Adembannet gant [[Embannadurioù An Alarc’h]] (asamblez gant *Foar Mene Bre*, 2008. (). Kentañ skrid brezhonek ma 'z eus anv eus un darempred revel, a-hervez.
*Skridoù er gelaouenn [[Yod-Kerc'h]], meur a bezh : danevelloù, barzhonegoù hag all.
*[[Mark Kerrain|Prosper Plouz]] : *Barzhaz ar Reizh hag an Direizh*, Sav-Heol.
* [[Naig Rozmor]], *Karantez ha karantez*, [[Emgleo Breiz]]-Brud Nevez, 1977. E-touez ar barzhonegoù e kaver un nebeud anezho ma 'z eo an darempredoù revel an dodenn anezho. Kentañ gwezh m’eo bet skrivet war an traoù-se gant ur vaouez.
*[[Lan Tangi]] : *Dibenn-sizhun*, Skrid, 2001. [[Danevell]] e diwezh an dastumad danevelloù *Da goulz an avaloù*.

==  ==
* Bleuenn Roc’hou, *Ar gwispidigoù digor kalon*, [[Kerien]], [[Ar Granenn]], 2020. . Danevell. Abadennoù revel feulster enno.

== Levrlennadur ==
*  [[Emil Ernod]]. *Glossaire cryptologique du breton* embannet dre dri zamm e-barzh ar gelaouenn *Kryptadia* (1901-1911), H. Welter,  Pariz.
*  Martial Ménard, *Alc’hwez bras ar baradoz vihan – Geriahudur ar Brezhoneg'', Ar Releg-Kerhuon, An Here, 1995. 

## Pennadoù nes
* Darempred rev
* Karantez
* Orged
* Revelezh denel

## Notennoù ha daveennoù