Montfort-l'Amaury

**Montfort-l'Amaury** a zo ur gumun c'hall en Yvelines, e rannvro Enez-Frañs. Sez kontelezh Montfort e oa gwechall. 2 790 annezad e oa e 2022.

## Douaroniezh
War-hed 38 km er c'hornôg da Bariz emañ Montfort-l'Amaury, ha 18 km en norzh da Rambouillet. Emañ lec'h uhelañ ar gumun e penn-traoñ tour Anna Vreizh, gant 183 metr a uhelder.

Treuzet eo ar gumun gant ar wenodenn-vale hir GR1.

## Anv-lec'h
Testeniekaet eo at stummoù *Mons Fortis* e 999 , *Montfortis*, *Moriacum*, *Montifors*, *Montfort-en-Iveline*, *Montfort-le-Brutus* e 1793, ha war-lerc'h *Montfort-l'Amaury*.

Ul lec'h uhelaet eo, evit an difenn. War un dorgenn a oa un ti kreñvaet er , anvet *Mons fortis* e latin krennamzerel, da lavaret eo *Monfort*, hag e berc'henned a oa anvet Amaury alies. E koun Amaury I Montfort, eil aotrou Montfort, e voe anvet *Montfort-l'Amaury * diwezhatoc'h.

## Istor

Savet e voe ar c'hastell-kreñv gant Roperzh II, roue Bro-C'hall, e 996, war « tosenn Montfort » anvet ivez *Montfortis*.

Dalc'h familh ar re Montfort e voe Montfort-l'Amaury adalek an XI kantved, gant Gwilherm Hainaut. E vab Amaury Iañ Montfort (1028-1053) a savas ar ramparzhioù a chom dismantroù anezho c'hoazh.

E 1224 e roas Amaury VI Montfort e wirioù war Okitania da roue Bro-C'hall. En eskemm da se e voe lakaet aotrouniezh Montfort-l'Amaury da vezañ ur gontelezh.

E-pad ar brezel Kant Vloaz (1337-1453) e voe distrujet ar c'hastell-kreñv gant ar Saozon.

Liammet eo kontelezh Montfort ouzh dugelezh Breizh abalamour da eured Yoland Montfort gant Arzhur II e 1292. E-pad Brezel hêrezh Breizh (1341-1364) en em gannas ar re Montfort evit kurunenn Breizh, ha trec'h a voent en emgann An Alre e 1364. Adalek 1365 hag e-pad daou gantved e voe dalc'het ar gêr gant Breizh. Anvet e voe Tugdual de Kermoysan da ouarnour ar gontelezh gant an Dug e 1447. Ar re Montfort, deuet da vezañ Duged Breizh, a chomas ivez konted Montfort. Chom a reas Anna Vreizh (1477-1514), hag a oa kontez Montfort ivez, pemp bloaz e Montfort-l'Amaury ha bravaat a reas ar gêr. Ouzhpenn ober war-dro an iliz hag ar vered e savas an tour hag a zoug hec'h anv e brik ha mein. Mont a reas ar gontelezh da vezañ e-barzh kurunenn Bro-C'hall e 1547 gant Feur-emglev 1532.

Diwezhatoc'h, e 1591, e Montfort-l'Amaury eo e varc'hatas roue Navarra Herri IV evit dinac'h e feiz protestant a-benn dont da vezañ roue Bro-C'hall.

E-pad an Dispac'h Gall e voe adanvet ar gêr « Montfort-le-Brutus ». E-pad an Eil Brezel-bed e oa ur "gommandantur" e Montfort. Rezistanted a oa bet, lod anezho harzet. Da vare an Dieubidigezh, e miz Eost 1944, e voe harzet ar maer, a-orin elzasat, ha mervel a reas er vac'h.
 
Roet eo bet he anv gant Montfort ameeun da skol-veur Montfort e Leicester e Bro-Saoz, anvet en enor da Simon V Montfort, 6 kont Leicester en XIII kantved, ezel eus an dierniezh Montfort.

En XX kantved e c'hoarvezas e Montfort daou dorfed, e koadeg Rambouillet : afer muntr doubl Montfort l'Amaury er bloavezhioù 1950 ha afer Robert Boulin er bloavezhioù 1970.

E 2025 e voe lidet 150 deiz-ha-bloaz ganedigezh Maurice Ravel, hag a vevas er gumun etre 1921 ha 1937.

## Politikerezh ha melestradurezh
### Roll ar vaered

### Gevelliñ
* .

## Sportoù et darvoudoù sevenadurel
Ur c'hlub rugbi a zo (ERMA), hag ur poull-neuial etrekumunel. 

"Pardon breton" : ar *pardon breton* kentañ a voe e 1899 hag an hini diwezhañ e 1977. E 1999 e voe lidet 100 vloaz ar pardon evit enoriñ un darvoud a verkas istor ar gumun. Hag e 2009 e voe lidet 110 deiz-ha-bloaz ar pardon.

Abaoe 1995 e ro enor Montfort da Maurice Ravel, gant "Les Journées Ravel". Ar sonaozer a vevas eno etre 1921 ha 1937. E-pad daou zibenn-sizhun e miz Here emañ.

## Glad
### Monumantoù
C'hwec'h monumant istorel a zo er gumun :
* kastell-kreñv Montfort : savet en XIII kantved, distrujet e-pad ar brezel Kant vloaz. Ne chom nemet Tour Anna-Vreizh en he sav, savet diwezhatoc'h gant dugez Breizh.
* Iliz Sant-Pêr, adsavet gant Anna Vreizh e 1491
* bered Montfort-l'Amaury
* kastell Groussay, eus an XIX kantved
* ti Maurice Ravel, anvet *Belvédère*, un ti eus an XX kantved. 
* ul leti eus ar XVII kantved

Monumantoù all a zo e kêr :
* ar ramparzhioù eus an XI ha XII kantved (dismantret)
* ar prizon eus an XIII kantved
* tiez Jean Anouilh, Henri de Régnier, Germaine Beaumont, Victor Hugo.


France IDF 78 Montfort l Amaury 06.jpg|Tour Anna-Vreizh.
Église Saint-Pierre de Montfort-l'Amaury le 24 juillet 2014 - 40.jpg|Iliz Sant-Pêr.
Cloître cimetière.JPG|Kloastr ar vered.
Château de Groussay (Montfort-l'Amaury).JPG|Montfort-l'Amaury : kastell Groussay.
Maison de Maurice Ravel à Montfort-l'Amaury le 24 juillet 2012 - 09.jpg|Mirdi Maurice-Ravel pe "Le Belvédère".
Montfort-l'Amaury le 24 juillet 2012 - 34.jpg|An nor Bardoul.


### Taolennoù
Livet e oa bet kalz taolennoù gant Henri Rivière e Montfort-l'Amaury e 1924 :

File:Montfort-l'Amaury - dessin - HR (Henri Rivière) (monogr.) - btv1b53244156h.jpg|*Montfort-l'Amaury* (tresadenn, 1924).
File:Montfort-l'Amaury - dessin - HR (Henri Rivière) (monogr.) - btv1b532441802 (1 of 2).jpg|*Montfort-l'Amaury* (tresadenn, 1924).
File:Montfort-l'Amaury - dessin - HR (Henri Rivière) (monogr.) - btv1b532441802 (2 of 2).jpg|*Montfort-l'Amaury* (tresadenn, 1924).
File:Montfort-l'Amaury - dessin - HR (Henri Rivière) (monogr.) - btv1b53244181h.jpg|*Montfort-l'Amaury* (tresadenn, 1924).
File:Montfort-l'Amaury - dessin - HR (Henri Rivière) (monogr.) - btv1b53244183d.jpg|*Montfort-l'Amaury* (tresadenn, 1924).
File:Montfort-l'Amaury - dessin - HR (Henri Rivière) (monogr.) - btv1b53244184v.jpg|*Montfort-l'Amaury* (tresadenn, 1924).


### Tud vrudet liammet ouzh ar gumun

* Simon IV Montfort, aotrou Montfort etre 1188 ha 1218, penn kroaziadeg an Albigiz e 1209.
*Tugdual de Kermoysan, gouarnour kontelezh Montfort l'Amaury (1447-1449) evit dug Breizh.
* Anna Vreizh (1477-1514), chom a reas pemp bloaz e Montfort-l'Amaury ; sevel a reas an tour-meur hag an iliz Sant-Pêr.
* Denis Lebreton (1731-1814), politikour ganet ha marvet e Montfort-l'Amaury, kannad Seine-et-Oise.
* Georges Bizet (1838-1875), sonaozer.
* Léon Durocher (1862-1918), kanaouenner ha krouer ar pardon breton e 1899.
* Colette (1873-1954), skrivagnerez ; prenañ a reas un ti, La Gerbière, gant he gwaz Maurice Goudeket (1889-1977) e 1930. Gwerzhañ a rejont anezhañ da Coco Chanel er bloaz war-lerc'h.
* Maurice Ravel (1875-1937), sonaozer, bet o chom er Belvédère, 5 straed Saint-Laurent (straed Maurice-Ravel bremañ), etre 1921 ha 1937.
* Coco Chanel (1883-1971), stilourez, gizourez ; prenañ a reas un ti, La Gerbière, digant Colette, e 1931.
* Robert Merle (1908-2004), skrivagner.
* Jean Anouilh (1910-1987), skrivagner.
* Charles Aznavour (1924-2018), kaner, douaret eno.
* Claude Berri (1934-2009), produour sinema.
* Gérard Lenorman (ganet e 1945), kaner.
* Chantal Thomass (ganet e 1947), gizourez.
* Philippe Starck (ganet e 1949), dizainour.
* Florent Pagny (ganet e 1961), kaner.
* Guillaume Canet (ganet e 1973), an aktour a oa bet skoliateat e skol Saint-Louis/Notre-Dame-du-Bel-Air.

### Sinema ha skinwell
E 1943 e voe troet eno *[[Le Corbeau]]* gant Henri-Georges Clouzot, en un ti a zo ul leti bremañ.

E 1951 e voe filmet *[[Poil de carotte (film, 1952)|Poil de carotte]]* gant Paul Mesnier. E *[[Elena et les Hommes]]* gant Jean Renoir e 1955-1956 e weler ar gumun eus ur c'harr-nij. Mennegomp ivez *[[Léon Morin, prêtre (film)|Léon Morin, prêtre]]* gant Jean-Pierre Melville e 1961 ha *[[Les Anges gardiens (film, 1995)|Les anges gardiens]]* gant Jean-Marie Poiré e 1995.

E kastell Groussay a vez filmet kalz filmoù, telefilmoù ha diellfilmoù, en o zouez *Le Bal du comte d'Orgel* gant Marc Allégret, *[[Valmont (film)|Valmont]]* gant Miloš Forman e 1989, *Les Parisiens* gant Claude Lelouch e 2004 ha *[[Ne le dis à personne (film, 2006)|Ne le dis à personne]]* gant Guillaume Canet e 2006.

### Levlennadur
* Victor R. Belot, *Coutumes et folklores en Yvelines*, raksrid gant Paul-Louis Tenaillon, prezidant kuzul-departamant Yvelines etre 1977 ha 1994, ezel eus Akademiezh ar skiantoù moral hag al lizhiri hag arzoù Versailhez, Stal-levrioù Guénégaud, 1977 (FRBNF 34588328).
* Laurence de Finance, Marie-Huguette Hadrot, Montfort-l'Amaury, Les verrières de l'église paroissiale Saint-Pierre, Association pour le Développement du Patrimoine d'Île-de-France, 1994 
* André Rhein, *La Seigneurie de Montfort en Iveline, depuis son origine jusqu'à son union au duché de Bretagne (X -XIV kantved)* Imprimerie Aubert, Versailles 1910, 360 p. (embannadur Kevredigezh arkeologel Rambouillet).
* Michel Foucault, *Le Canton de Montfort-l'Amaury à travers les cartes postales*, emb. H. de Froberville, 1990, , 330 p.
* M.-J. L'Hermitte, *Histoire de Montfort-l'Amaury*, Res Universis, *Monographies des villes et villages de France*, Pariz 1990,  (adembannadur al levr embannet e 1825 dindan an titl *Précis sur la ville de Montfort-l'Amaury et l'histoire chronologique des seigneurs de cette ville depuis la construction de son château jusqu'à la Révolution de France - 996-1792).
* Marie-Huguette Hadrot, *Montfort-l'Amaury de l'an mil à nos jours*, Somogy - éditions d'art, Pariz, 2002, , 191 p.
* Yves Milon, *Maurice Ravel à Montfort-l'Amaury'', rakskrid gant Manuel Rosenthal, luc'hskeudennoù gant Thomas Renaut, Pariz, ASA éditions, ca 1997, 112 p.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn an ti-kêr

## Daveoù