Bronn (kumun)

**Bronn** (*Broons* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Bro Sant-Maloù ha pennlec'h kanton Bronn, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
## Douaroniezh
War ar Rosette, Damiette, he Frémeur en em gav Bronn.

## Anv
### Stummoù skrivet
* Erwan Vallerie (1995) : "**Brohun**, 1182; **Broon**, 1184; **Broun**, 1199; **Broon**, 1205; **Broon**, 1210; **Bron, Broum**, 1224; **Broon**, 1252; **Brom**, 1375; **Broon**, 1411; **Broon**, 1420; **Bron**, 1654; **Bron**, 1636"

### Gerdarzh
Teir martezeadenn zo, hini ebet o vezañ kadarnaet betek-henn :
*Hervez Arthur Le Moyne de La Borderie (1827-1901) ec'h eo keltiek anv ar gumun, hag e talveze kement ha « tertre, mamelon » evel *[[bronn]]* ha *[[brenn]]* eta,
*Tud all, Dauzat & Rostaing, o deus meneget e c'halle dont eus Broc'han, anv ur roue brezhon eus Kembre,
*Tud all c'hoazh, Bernard Tanguy ha Hervé Abalain, a laka ar ger galianek *braconnos*, « geuniek », da orin an anv.

M'emañ bourk Bronn war un uhel e oa ar voudenn Gwesklin en un draonienn c'hleb. Mes ar voudenn a oa krouet pell goude ar bourk.

## [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]

## Istor
Bronn e oa ur barrez eus eskopti Sant-Maloù, ha staget ouzh hini Sant-Brieg goude an Dispac'h Gall.

### Krenn-amzer
* War dro 1260, dimeziñ a ra Janed, hêrez Roperzh, aotrou Bronn, da Roperzh I Gwesklin, 
* Mervel a reas, er bloaz 1353, Roperzh II Gwesklin, mab-bihan Roperzh I, ha tad Beltram Gwesklin
* war dro 1355, Beltram Gwesklin, aotrou Bronn, a lak da sevel ur c'hreñvlec'h ur c'hilometr diouzh ar bourg
* feur-emglev 27 Mezheven 1387 : lezel a ra konestabl Klison, evit adkavout dieub, aotrouniezh Bronn d'an dug Yann IV. 
*adkemeret eo an aotrouniezh Bronn gant konestabl Klison, war lec'h barn ar Roue Charlez V, an 20t Gouere 1388.
*dre lizheroù roet e Gwened an 8 Mae 1420, kontez Montfort, dugez Breizh, a ro urzh da ziskar mogerioù Bronn.
*seziz a zo lakaet war ar c'hastell, an 27 Mae 1420, itron Klison mestrez warnañ, ha tapet evit kont an Dug Yann V, gant Charlez Montforzh, aotrou Frinaudour.
*20 Gwengolo 1420, aotreet eo bet Charlez Monforzh ha Jakez Dinan war c'hastell ha aotrouniezh Bronn.
*war dro 1423, aotrouniezh Bronn a zo adprenet gant Aotrou de Brézé, hag he werzhas da Yann de la Villeblanche.
*13 a viz Du 1455, aotrou Henry la Villeblanche, aotrou Broon, e oa galvet ouzh Breuzoù Meur, renet e Gwened gant an dug Pêr II

### kantved
Goude trec'h ar roue gall Herri IV war ar C'hevre Katolik e voe diskaret kastell Bronn da vat.

### [[Dispac'h Gall]]
* 1790: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Bronn da benn un distrig.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Rathier e anv, Chartier, kure, ha daou veleg, Picouest (beleg-servij) ha Bougault; Rathier, kannad e Breujoù Meur Bro-C'hall hag er Vodadenn vonreizhañ vroadel, en-doa graet al le, met, pa welas ne veze ket degemeret an diferadennoù, ez embannas e oa didalvoud e le.

### kantved
* Dre gemenn an 30t Eost 1839, aotreet eo an diazez *Filles de Marie de la Présentation de Broons*.
* 2 Mezheven 1895 : sakret eo ar vein diazez iliz Sant-Pêr.
* 20 a viz Du 1898 : sakret eo an Iliz sant-Pêr

### kantved
* 17 Eost 1902 : digoret eo delwenn du Guesclin roet gant Kêr-Dinan, gant Teodor Botrel.
* 11 Eost 1935 : beniget eo tour an iliz Sant-Per

#### Brezel-bed kentañ
113 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,99 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### Eil Brezel-bed
Mervel a reas naontek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: ur soudard a varvas e 1948.
* Brezel Aljeria: tri soudard a varvas.
## Brezhoneg
* 16,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

*Dindan douar Brangolo (Mare ar C'houarn)
*Chapel Itron-Varia en Noes a Leslien (1454)
*Chapel ar Vadalen (1697)
*Maner Milons de la Ville-Morel (porched XVt kantved)
*Maner Noe-Dervel (XVt kantved)
*Kroaz la Normandais (krenn-amzer uhel)
*Kroaz la Ville-Bougault (1587)
*Tossen krenn-amzer Linée, anvet Tossen Pré-Robert (krenn-amzer)
*An delwenn Beltram Gwesklin a zo diskaret gant un darzhadenn.
*Monumant ar re varv.
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Marvet eo e miz Mezheven 1940, e-pad an Eil brezel-bed .

## Roll maered ar gumun

## Emdroadur ar boblañs 1778-2006
*Mammenn : EBSSA.


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1778 text:1778
  bar:1836 
  bar:1850 text:1850
  bar:1870
  bar:1880 text:1880
  bar:1890
  bar:1906
  bar:1916 text:1916
  bar:1922
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962 text:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006 text:2006

PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1778 from:0 till: 2077
  bar:1836 from:0 till: 2527
  bar:1850 from:0 till: 2559
  bar:1870 from:0 till: 2738
  bar:1880 from:0 till: 2844
  bar:1890 from:0 till: 2733
  bar:1906 from:0 till: 2867
  bar:1916 from:0 till: 2835
  bar:1922 from:0 till: 2439
  bar:1936 from:0 till: 2447
  bar:1946 from:0 till: 2442
  bar:1954 from:0 till: 2430
  bar:1962 from:0 till: 2172
  bar:1968 from:0 till: 2256
  bar:1975 from:0 till: 2432
  bar:1982 from:0 till: 2389
  bar:1990 from:0 till: 2327
  bar:1999 from:0 till: 2382
  bar:2006 from:0 till: 2655
  
## Tud
*Beltram Gwesklin, goprsoudard ganet eno e-tro ar bloaz 1320
*Olier V Klison (1336-1407), marc'heg, baron ha brezelour
*Beltram ar Park, kabiten Bronn e 1406
* Bertrand Milon, diplomat ganet e Bronn e kêriadenn La Ville-Morel e 1439, marvet e 1476. Div wech e voe kannad Breizh e Lez Roma, diazezet e voe gantañ Skol-veur Naoned, prokulor meur Breujoù Breizh e voe, prezidant ha barner hollvedel, ha senesal beli Ploermael ha Roazhon.
*Gabriel-Henri-René de Neuville, bet ganet e Bronn an 9 a viz Gouere 1744, alvokad ouzh Breujoù, senechal Yugon, kannad Sant-Brieg ouzh Stadoù ar iañ a viz Ebrel 1789; kuzulier jeneral, 1790, aet da Anaon e Sant-Brieg ar 16 a viz Du 1791.
*Charles Rathier, bet ganet e Bronn an 11 a viz Du 1747; person parrez an Intron-Varia, kannad e Breujoù Meur Bro-C'hall hag er Vodadenn vonreizhañ vroadel. Beleg touer. En em ziskargas nepell goude. Aet da Anaon e Bronn ar 16 a viz Du 1791.
*René-Mathurin Gillet, bet ganet e Bronn an 28 Mezheven 1762; kannad Mor-Bihan ouzh ar *Convention* (Gwengolo 1792), hag ouzh ar Pemp-Kant (13 Here 1795). 
*Tad Teodor Botrel (1858-1925), ginnidig eus Bronn.
* Louis-Eugène Bagot, mezeg ganet e Bronn e 1862, marvet e 1941, diazezer Ensavadur ar mor e Rosko, kreizenn vorvezegiezh kentañ ar bed.

### Ardamezeg

## Liammoù diavaez

 Lec'hienn ar gumun

## Levrlennadur
* Hervé Abalain : *Les noms de lieux bretons*. Universels Gisserot. 2000.
* Albert Dauzat & Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963; Guénégaud; 1978.
* Daniel Delattre : *Les Côtes d'Armor. Les 372 communes*. Éditions Delattre. 2004.
* Embannadurioù Flohic : *Le patrimoine des communes des Côtes d'Armor.* 1998.
* Jean-Yves Le Moing : *Les noms de lieux bretons de Haute Bretagne*. Coop-Breizh. 1990.
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes d'Armor et Ille et Vilaine.* 2008.
* A. Marteville & P. Varin, warlec'hienn Ogée, 1843. 
* J.-B. Ogée : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne*; 1780;
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor*. Chasse-Marée. Ar Men. 1992.

## Notennoù ha daveoù