open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean Hermann

**Jean** (pe **Johann**) **Hermann** (pe **Herrmann**), bet ganet e Barr (Bas-Rhin) (Elzas, Rouantelezh Bro-C'hall d'ar mare-se) d'an 31 a viz Kerzu 1738 hag aet da Anaon e Straßburg (Bro-C'hall) d'ar 4 a viz Here 1800, a oa ur mezeg hag un naturour gall.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Aegithalos]]*,
* **D** : *[[Dendrocolaptes]]*,
* **L** : *[[Lybius]]*,
* **M** : *[[Myrmornis torquata|Myrmornis]]*,
* **T** : *[[Tinamus]]*.
### [[Spesad]]où
* **L** : *[[Lybius guifsobalito]]*,
* **R** : rouzegan-korz (*Acrocephalus scirpaceus*).
Tommaso Campanella

**Tommaso Campanella** oa ur prederour italian. Ganet eo bet e Stilo e Calabria d'ar 5 a viz Gwengolo 1568, aet eo da Anaon e Pariz d'an 21 a viz Mae 1639. Studiet en doa ar steredouriezh hag ar gabbala. Barzh e oa ivez. 

Sachet en deus evezh an Inkizision abalamour d'e vennozhioù. Didamallet e voe war-lerc'h daou brosez.

Goude bezañ kemeret perzh en un irienn c'hwitet evit diskar ar gladdalc'helezh e Calabriae voe toullbac'het e-pad seizh vloaz warn-ugent. Dieubet e voe gant ar Pab Urban VIII. Mont a reas da Frañs. Richelieu a roas ul leve dezhañ. 

En e oberenn utopek "*[[La città del sole]]*" (Keoded an heol) bet embannet e 1602 en italianeg ha goude e latin (*Civitas solis*) e tiskoueze bezañ a-du gant ur voutinelezh klok.
Clermont (Oise)

**Clermont** , pe **Clermont-en-Beauvaisis**, zo ur gumun en departamant Oise hag er rannvro Hauts-de-France, e kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Clermont eo.

## Anv an annezidi
* *Clermontois* a vez lavaret eus an annezidi e galleg.

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Dalc'het e voe Clermont gant al lu alaman e-pad un nebeud deizioù e miz Gwengolo 1914.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1923.
#### [[Eil brezel-bed]]
* 1940: bombezet e voe Clermont gant al Luftwaffe e miz Mae 1940; al lu alaman a erruas e kêr d'an 9 a viz Even.
* 1944: bombezet e voe Clermont gant ar Re Gevredet; dieubet e voe ar gumun d'ar 1 a viz Gwengolo.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1939-1945 d'ar gumun e 1948.
## Monumantoù ha traoù heverk

Donjon de clermont façade nord.jpg|An tour-meur kozh.
Clermont, Oise - Town hall - 2.JPG|An ti-kêr.
Clermont (60), église Saint-Samson, vue depuis la place de l'Hôtel de ville 1.jpg|An iliz katolik.

* An tour-meur.
* An ti-kêr.
* Iliz katolik *Saint-Samson*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 
## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ar gumun
## Notennoù ha daveennoù
Asociación de Tradutores Galegos

An **Asociación de Tradutores Galegos**, pe **ATG**, zo ur gevredigezh hag a vod an droerien d'ar galizeg. En he lec’hienn e kaver levrioù niverel eus lennegegezh ar bed troet d'ar galizeg. 

Arabat droukveskañ an ATG hag an AGPTI, an *Asociación Galega de Profesionais da Tradución e da Interpretación*, a zo ur gevredigezh all.

## Liammoù diavaez
* Levraoueg niverel an ATG
Arondisamant Alençon

**Arondisamant Alençon** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Orne hag e rannvro Normandi.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Alençon e 11 kanton (betek 2014) hag e 133 c'humun :
* kanton Alençon-1 ;
* kanton Alençon-2 ;
* kanton Alençon-3 ;
* kanton Carrouges ;
* kanton Courtomer ;
* kanton Domfront ;
* kanton La Ferté-Macé ;
* kanton Juvigny-sous-Andaine ;
* kanton Le Mêle-sur-Sarthe ;
* kanton Passais ;
* kanton Sées.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Orne d'ar 1 a viz Genver 2017. 115 kumun zo en arondisamant Alençon bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Argentan

**Arondisamant Argentan** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Orne hag e rannvro Normandi.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Argentan e 17 kanton (betek 2014) hag e 226 kumun :
* kanton Argentan-Reter ;
* kanton Argentan-Kornôg ;
* kanton Athis-de-l'Orne ;
* kanton Briouze ;
* kanton Écouché ;
* kanton Exmes ;
* kanton La Ferté-Frênel ;
* kanton Flers-Norzh ;
* kanton Flers-Su ;
* kanton Gacé ;
* kanton Le Merlerault ;
* kanton Messei ;
* kanton Mortrée ;
* kanton Putanges-Pont-Écrepin ;
* kanton Tinchebray ;
* kanton Trun ;
* kanton Vimoutiers.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Orne d'ar 1 a viz Genver 2017. 123 c'humun zo en arondisamant Argentan bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Mortagne-au-Perche

**Arondisamant Mortagne-au-Perche** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Orne hag e rannvro Normandi.
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe arondisamant Mortagne-sur-Huisne e 1800.
### 
* E 1923 e voe kemmet anv Mortagne-sur-Huisne, anvet e voe  Mortagne-au-Perche.
* E 1926 e voe dilamet an arondisamant, lakaet e voe e gumunioù en arondisamant Alençon .
* E 1942 e voe adsavet arondisamant Mortagne-au-Perche.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Mortagne-au-Perche e 12 kanton (betek 2014) hag e 146 kumun :
* kanton L'Aigle-Reter ;
* kanton L'Aigle-Kornôg ;
* kanton Bazoches-sur-Hoëne ;
* kanton Bellême ;
* kanton Longny-au-Perche ;
* kanton Mortagne-au-Perche ;
* kanton Moulins-la-Marche ;
* kanton Nocé ;
* kanton Pervenchères ;
* kanton Rémalard ;
* kanton Le Theil ;
* kanton Tourouvre.
### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Orne d'ar 1 a viz Genver 2017. 151 kumun zo en arondisamant Mortagne-au-Perche bremañ.
## Daveoù
Senlis (Oise)

**Senlis** zo ur gumun en departamant Oise hag er rannvro Hauts-de-France, e kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Senlis eo.
## Douaroniezh
War un uhelder etre an Nonette, ouzh ar c'hreisteiz, hag an Aunette, ouzh an hanternoz, adstêrioù ar stêr Oise en em gav Senlis.

## Anv
**Hen impalaeriezh roman**

* **Augustomagus** (*Taolenn Peutinger*). *Augusto-* = impalaer; *-magus* = forlac'h
* **Ratomagus Silvanectum** (Ptolemaios, II, 9, 8, 11) ?

**Impalaeriezh roman diwezhañ**

* **Civitas Silvanectum** (*Not. Gall.*)

**Krennamzer**

* **Silvinectis** (*Senez-Iliz Orleañs*, 511)
* **Urbs Silvanectensis** (Gregor Teurgn, *HF,* 20)
* **Silvinactis** (Gregor Teurgn, *HF,* 20)
* **Sylvanectis** (Gregor Teurgn, *HF,* 20, *emglev* 587)
* **Silvanectis, Silvanectes** (pezhioù moneiz)

**Anv an dud**

Graet e vez *Senlisiens* anezho e galleg.

## Ardamezioù
*En gul e beul en aour*

## Istor
Unan eus kêrioù ur bobl c'halian, ar Silvanekted, anvet Augustomagus da vare ar Romaned.

### 
* E Senlis, e 987, e oa bodet an dud meur eus Frañs evit dilenn Hugues Capet da roue Frañs goude marv ar roue karolinjian diwezhañ, Loeiz V.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1939-1945 d'ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

Senlis - Cathédrale Notre-Dame, vue aérienne.JPG|An iliz-veur.
Senlis - Hotel de Ville 01.jpg|An ti-kêr.
Senlis (60), arènes, gradins nord depuis la porte de la Mort.jpg|Ar stourmlec'hioù.
Gare de Senlis 09.jpg|An ti-gar kozh.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
* David De Freitas (g. 1979), melldroader, bet ganet e Senlis.
## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 
## Liammoù diavez

* Lec'hienn ar gumun

## Levrlennadur

* Jean-Charles Picard & Jacques Biarne ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. XIV. Province ecclésiastique de Reims (Belgica Secunda)*. De Boccard. 2006

## Notennoù ha daveennoù

*
Pastor (kristen)

Ur **pastor** pe ur **bastorez** zo un den e karg eus al lidoù, ar merañ hag an deskadurezh en ilizoù protestant pe avielek ar peurvuiañ.

Ur ger latin e orin eo *pastor* ha talvezout a ra kement ha maesaer er yezh-se.

## Un nebeud pastorien vrudet

## Ar bastorien er sevenadur
;Lennegezh ha sinema
* *The Night of the Iguana*, danevell (1948) ha pezh-c'hoari (1961) gant Tennessee Williams ha film gant John Huston e 1964. An dudenn Larry Shannon zo ur pastor dizorniet hag ur mezvier.
Louis-Joseph Lebret

**Louis-Joseph Lebret** a oa un ekonomour hag ur beleg dominikan. Ganet eo bet d'ar 26 a viz Mezheven 1897 e Minic'hi-Poudour. Aet eo da Anaon d'an 20 a viz Gouere 1966 e Pariz. Krouet en deus e 1942 *[[Économie et Humanisme]]*, ur greizenn imbourc'h hag obererezh war dachenn an ekonomiezh hag a embannas ur gelaouenn gant memes anv adalek 1942. Kemeret en deus perzh e krouidigezh ur bern kevredigezhioù evit an diorren ekonomikel ha sokial er bed a-bezh.

E-touez ar re a zegasas ar preder a-zivout an diorren hollek en Iliz katolik edo. Ur preder diwar-benn diorroadur pep hinienn koulz hag hini ar strolloù sokial. Lakaat a reas an Iliz hag ar bed kornôgat da verzout petra oa an isdiorroadur ha pegen ret e oa bezañ kengret gant ar broioù paour. Kemeret en deus perzh e skridaozerezh testennoù Sened-meur Vatikan II (*[[Gaudium et Spes]]*). Awenet en deus al lizher-meur *[[Populorum progressio]]*. Kenlabouret en deus gant Henri Desroche, François Perroux, Roland Colin ha Vincent Cosmao peurgetket.

## Skridoù
*L.-J. Lebret et Henri Desroche, *La communauté Boimondau*, L'Arbresle, Économie et Humanisme, 1944
*L.-J. Lebret, *Dimensions de la charité*, Les Éditions ouvrières, Pariz, 1958
*L.-J. Lebret, *Dynamique concrète du développement*, Les Éditions ouvrières, Pariz, 1967
*L.-J. Lebret, *Suicide ou survie de l’Occident ?*, Collection Économie Humaine, Les Éditions ouvrières, Pariz, 1958
*L.-J. Lebret, A. Piettre, A. Sauvy, R. Delprat, *Niveaux de vie, besoins et civilisation*, Economie et Civilisation, levrenn 1. Dastumad Économie Humaine, Les Éditions ouvrières, Pariz, (araok 1958)
*L.-J. Lebret, J.-M. Albertini, S.-H. Frankel, G. Célestin. François Perroux, *Science économique et développement, Economie et Civilisation*, levrenn 2. Dastumad *Économie Humaine*, Éditions ouvrières, Pariz, (a-raok 1958)
;Oberennoù all gant L.-J. Lebret bet embannet gant Les Éditions ouvrières, Pariz
**Découverte du Bien Commun* (bet troet e spagnoleg)
**Guide du Militant*, 2 levrenn (bet troet e spagnoleg)
**De l'efficacité politique du chrétien* (bet troet e spagnoleg)
**Principes pour l'action* (bet troet e portugaleg)
**Action, marche vers Dieu* (bet troet en alamaneg hag e portugaleg)
*Montée Humaine (bet troet e saozneg)
**Civilisation*      
**Appels au Seigneur* (bet troet en alamaneg, spagnoleg ha nederlandeg)
;Oberennoù bet skrivet asambles gant tud all ha bet embannet gant Les Éditions ouvrières, Pariz
**Aménagement des teritoires*
**Tensions du monde moderne*
**Connaître une population*
**Au contact des forces vivantes*
**Principes et perspectives d'une économie humaine*
**Positions-clés*
**Rajeunir l'examen de conscience* (bet troet en alamaneg, spagnoleg, italianeg, nederlandeg ha portugaleg)
Anne Caseneuve

**Anne Caseneuve**, bet ganet d'an 12 a viz Ebrel 1964 e Villepinte (Seine-Saint-Denis, Bro-C'hall) hag aet d'an Anaon gant ar c'hrign-bev d'an 19 a viz Du 2015 e Sant-Ervlan, a oa ur verdeerez hag ur sportourez vreton. Perc'hennez ur skol-vageal e oa ivez. Edo o chom en Aradon.

## Loreadeg
Er redadeg Route du Rhum he deus kemeret perzh peder gwech, e 2014 evit ar wech diwezhañ. Aet e oa ar maout ganti er rummad *Rhum* e 2014.
* Route du Rhum
** 1998 :  ee Klas 2
** 2014 :  ar rummadoù Rhum
* Transat Kebek-Sant-Maloù
** 2000 :  e skipailh
* Transat Jacques-Vabre
** 2007 :  e doubl

## Liammoù diavaez
*  www.anne-caseneuve.com
*  Anne Caseneuve war lec'hienn ar ''Route du Rhum''
Paul Cézanne

**Paul Cézanne** (**Pau Cesana** en okitaneg), bet ganet d'an 19 a viz Genver 1839 en Aix-en-Provence hag aet d'an Anaon er memes kêr d'an 22 a viz Here 1906, a oa ul livour gall, impresionour, postimpresionour, poltredour, gweledvaour ha divuhezennour.

Bet mignon da Émile Zola pa oant krennarded en Aix-en-Provence e teuas da vezañ trenk ar soubenn etrezo diwezhatoc'h.

## Un nebeud oberennoù

Cezanne - Stilleben mit Totenkopf, Kerze und Buch.jpg|*Klopenn ha goulaouenn* (1866)
Cezanne - Weg in Pontoise.jpg|*Straed e [[Pontoise]]*
Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 108.jpg|*[[Mont Venturi|Mont Sainte-Victoire]]* (1904)


## Gwelet ivez

* Émile Bernard
Valerius Babrius

**Valerius Babrius** a oa ur skrivagner latin, eus Siria. Sevel a reas un dastumad fablennoù skrivet e henc'hresianeg.
Les Beaux Gosses

***Les Beaux Gosses*** zo ur film gallek, sevenet gant ar filmaozour gall Riad Sattouf e 2009.

Gopret e voe Riad Sattouf er rummad « Gwellañ film kentañ » da-geñver pempvet lid ha tregont ar *César*, bet dalc'het d'ar 27 a viz C'hwevrer 2010. Un tammig a-raok (d'ar 15 a viz Genver) e oa bet gopret an daou aktour yaouank pennañ Vincent Lacoste hag Anthony Sonigo gant Priz Lumières ar gwellañ aktour yaouank.

## Fichenn deknikel
* Doare : Komedienn,
* Skoazellerien-sevener : Elsa Amiel ha Franklin Ohanessian,
* Senario : Riad Sattouf ha Marc Syrigas,
* Kevredadoù produiñ : Les Films des Tournelles (Pariz), Pathé Cinéma ha Studio 37 (Pariz),
* Produourez : Anne-Dominique Toussaint,
* Rener produiñ : Jean-Jacques Albert,
* Kevredad dasparzhañ : Pathé Distribution,
* Rener ar skeudenniñ : Dominique Colin,
* Ijinour ar son : Laurent Benaïm,
* Aozer ar sonerezh orin : Flairs ha Riad Sattouf,
* Kinklourez : Marie Cheminal,
* Dilhataerez : Mimi Lempicka,
* Farderez : Avril Carpentier,
* Ficherez-vlev : Marilyne Scarselli,
* Skriptourez : Christine Raffa-Catonné,
* Frammerez : Virginie Bruant,
* Luc'hskeudenner leurenn : Walter Limot,
* Prantad filmañ :,
* Lec'h filmañ : Roazhon (Il-ha-Gwilun),
* Deiziad dont er-maez : 17 a viz Mae (da-geñver Festival de Cannes), 10 a viz Mezheven 2009 (),
* Padelezh : 90'.

## An danvez
Emañ Hervé o chom gant e vamm, ur vaouez dizimezet skoet gant ur diwaskadenn badus. Evel e vignon Camel ez eo sorc'hennet ar c'hrennard er merc'hed, en aner dre ma c'hwit an daou geneil war o zaol bep tro. Ne zeuont ket a-benn da gevezañ ouzh Loîc, pabor ar skolaj Éric Tabarly (e Roazhon) a zo sot an holl grennardezed gantañ ! Seblantout a ra dezhe ned int barnet nemet da hunvreal dirak pajennoù 'zo e katalog *La Redoute*... pa gompren Hervé ez eo piket kalon Aurore — ur plac'h e-touez koantenned e glasad — outañ.

## Roll ar gomedianed
* Vincent Lacoste : Hervé,
* Anthony Sonigo : Camel,
* Alice Trémolières : Aurore,
* Julie Scheibling : Laura,
* Camille Andreys : Meryl,
* Robin Nizan-Duverger : Benjamin,
* Baptiste Huet : Loïc,
* Simon Barbery : Mohamed,
* Irwan Bordji : Anaïs,
* Yanis Aït-Ali : Mahmoude,
* Loreleï Chenet : Mégane,
* Sihem Namani : Sadia,
* Salomé Durchon : Nolwenn,
* Noémie Billy : Océane,
* Emma Grégory : Emma,
* Thania Perez : Jenifer,
* Lise Bordenave : Sabrina,
* Louis Bankowsky : Goulven,
* Nicolas Bouissy : Koulmen,
* Pablo Eskenazi : Pablo,
* Victorien Rolland : Wulfran,
* Maya De Rio Campo : Leslie,
* Florence Dottel : Françoise,
* Noémie Lvovsky : mamm Hervé,
* Irène Jacob : mamm Aurore,
* Christophe Vandevelde : tad Hervé,
* Yannig Samot : tad Anaïs,
* François Hassan Guerrar : tad Camel,
* Emmanuelle Devos : ar renerez,
* [...].

## Liammoù diavaez
* '''''Les Beaux Gosses''''' war Internet Movie Database
*Tañvadenn orin ar film
Pieter Boddaert

**Pieter Boddaert**, bet ganet e Middelburg (Izelvroioù a-vremañ) d'ar 26 a viz Mae 1733 hag aet da Anaon en Utrecht (Izelvroioù a-vremañ) d'ar 6 a viz Mae 1795, a oa ur mezeg hag un evnoniour izelvroat.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **F** : *[[Formicarius (genad)|Formicarius]]*,
* **M** : *[[Manucodia]]*,
* **T** : *[[Turtur]]*.

### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Amazona vittata]]*, *Anastomus oscitans* (beg-digor India), *Anthracoceros coronatus* (kalao brizh Malabar), *Anthracothorax viridigula* (mango ar mangrovennoù),
* **B**
: *[[Bubulcus coromandus]]*, *[[Bucorvus abyssinicus]]*,
* **C**
: *[[Calliphlox amethystina]]*, *[[Campephilus rubricollis]]*, *[[Campethera nubica]]*, *[[Campylopterus largipennis]]*, *[[Celeus torquatus]]*, *[[Chrysococcyx caprius]]*, *[[Chrysocolaptes festivus]]*, *Ciconia episcopus* (c'hwibon gouzoug gloanek), *[[Cinnyricinclus leucogaster]]*, *[[Cissa chinensis]]*, *[[Clamator jacobinus]]*, *[[Clytolaema rubricauda]]*, *[[Colaptes punctigula]]*, *Coua gigas* (koua meur), *[[Crinifer piscator]]*,
* **D** : *[[Dendropicos griseocephalus]]*,
* **E** : *[[Eos squamata]]*,
* **G**
: *Gallinago undulata* (gioc'h meur), *Geronticus calvus* (ibiz moal ar c'hreisteiz),
* **H**
: *Halcyon pileata* (diredig kabell du), *[[Haliastur indus]]*, *[[Heliornis fulica]]*, *[[Hypothymis azurea]]*,
* **I** : *Ibycter americanus* (karakara jave ruz),
* **L**
: *[[Laterallus flaviventer]]*, *Locustella naevia* (fouin-skrilh), *[[Lophornis ornatus]]*, *Lophotibis cristata* (ibiz kribennek Madagaskar),
* **M**
: *[[Melanerpes cruentatus]]*, *Milvus migrans* (barged du), *[[Myrmophylax atrothorax]]*, *[[Myrmornis torquata]]*,
* **P**
: *[[Pardirallus maculatus]]*, *[[Phaethon rubricauda]]*, *[[Piculus flavigula]]*, *[[Podiceps major]]*, *Poecile cinctus* (pennglaou an taiga) ha *grisegena* (plomer gouzoug ruz), *[[Psilopogon viridis]]*,
* **R** : *Rallus longirostris* (rakig beg hir),
* **S**
: *Sula leucogaster* (morskoul gell), *Sylvia borin* (devedig-liorzh) hag *undata* (devedig-lann),
* **T**
: *Thalasseus maximus* (skrav roueel), *Theristicus caudatus* (ibiz jave gwenn), *[[Tricholaema leucomelas]]*,
* **U** : *[[Urocissa erythroryncha]]*,
* **V**
: *Vanellus coronatus* (kornigell gabellek), *indicus* (kornigell India) ha *tectus* (kornigell penn du), *[[Veniliornis mixtus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Listenn karbedoù James Bond

E-kerzh heuliad levrioù ha filmoù James Bond e vez tro da welet karbedoù a bep seurt o sturiet gant an haroz. Dre vras ez eo ar Skourr Q a ro da James Bond un toullad karbedoù disheñvel evit stourm ouzh e enebourien pe tec'hout rak an dañjer.

An Astor Martin DB5 a chom ar garbed anavezetañ implijet gant James Bond.
## Kirri

James Bond Aston Martin DBS Casino Royale.JPG|Aston Martin DBS,gwelet er film *[[Casino Royale (film, 1967)|Casino Royale]]*.


## Trenioù

## Nijerezioù

* Fuzeenn-gein er film Oberiadur Kurun (Opération Tonnerre)

Jet pack (Thunderball) National Motor Museum, Beaulieu.jpg|Fuzeenn-gein


## Listri

## Notennoù ha daveennoù
Erik Pontoppidan

**Erik Ludvigsen Pontoppidan den yngre**, bet ganet en Aarhus (Danmark) d'ar 24 a viz Eost 1698 hag aet da Anaon e Bergen (Norvegia) d'an 20 a viz Kerzu 1764, a oa un doueoniour hag ul loenoniour danat.

## Listenn al laboused studiet gantañ
* **S**
: sourouc'han beg ledan (*Limicola falcinellus*)
Marmaduke Tunstall

**Marmaduke Tunstall**, bet ganet e Burton Constable (Yorkshire, Bro-Saoz) e 1743 hag aet da Anaon e Wycliffe (Kontelezh Durham, Bro-Saoz) d'an 11 a viz Here 1790, a oa un dastumer hag un evnoniour saoz.

Gant **Tunstall** eo e voe savet *[[Ornithologica Britannica]]* e 1771, marteze kentañ oberenn vreizhveuriat oc'h ober gant an anvadur dre zaou anv ijinet gant Carl von Linné.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **P** : *[[Pyrrhocorax]]*.
### [[Spesad]]où
* **A** : *[[Anthus rubescens]]*,
* **F** : *Falco peregrinus* (falc'hun pirc'hirin),
* **M** : *Motacilla cinerea* (kannerez louet).

## Notennoù ha daveennoù
Émile Schuffenecker

**Claude Émile Schuffenecker** pe **Émile Schuffenecker**, ganet d’an 8 a viz Kerzu 1851 e Fresne-Saint-Mamès hag aet d’an Anaon d’an 31 a viz Gouere 1934 e Pariz, a oa ul livour postimpresionour gall.

E-touez livourien Pont-Aven eo bet, tro-dro da Baul Gauguin. Gant Schuffenecker e oa bet livet ludresadenn Gauguin, anvet *Synthétisme*.

Erbedet e oa bet dezhañ gant Gauguin klask tremen hep livañ an natur rik evel m'emañ, hogen klask mont davet an difetis evit tostaat ouzh an doueel, ha d’ar speredel.

Arc'hant en doa prestet da C'hauguin. Dastumadeg Gauguin a oa bet fiziet ennañ e-keit ha ma oa hennezh o veajiñ en inizi tomm-tomm. Bec'h a oa savet etreze da c'houde, pa lavare Gauguin war un ton hek ha flemmus a-zivout Schuffenecker e oa anezhañ, un den dister *("un médiocre")* a vije bet « ganet hag hemañ tonket da vout micherour bihan, porzhier pe genwerzhour, unan da c'hortoz pep tra digant ar re all evit dont da vezañ ur perc'henn. »

E 1903 e c'houlennas e wreg an torr-dimeziñ digantañ, hag hi da vezañ « ur gwir Perseval » hervez komzoù Gauguin.

Foranet e voe e zastumadeg livadurioù, en o zouez e konted 7 Cézanne, 7 Van Gogh ("Paotr al lizheroù",  "*Le Bon Samaritain*", un "*Arlésienne*", ur skouerenn eus an "*Tournesols*", "*Souvenir du jardin à Etten*"). Darn eus an torkad taolennoù-mañ a voe gwerzhet da Chtchoukine ; el lod-se e kaved ivez un toullad re gant Gauguin ("*Le Christ jaune*", da skouer), hag engravadurioù japanat ha tresadennoù gant Odilon Redon.

Daremprediñ a reas, e Pariz, er "ruskenn", al livour Victor Dupont eus al luskad faovouriezh. Lesanvet e voe gantañ "Schuff ar Ruz" abalamour d'e vennozhioù anarkour. Mervel reas e Pariz e 1934.
Schuffenecker Coucher de soleil a Concarneau.jpg|*Kuzh-heol e [[Konk-Kerne]]*
Paysage breton schuffenecker.jpg|*[[Gweledva]] e [[Breizh]]*


## Teknikoù, Skolioù
* Skol Pont-Aven

## Gwelet ivez
* Émile Bernard
* Paul Gauguin
* Victor Dupont
C'hronos

**C'hronos** (henc'hresianeg : Χρόνος *Khrónos*) a oa un doue e gwengelouriezh Hellaz, eus rummad ar re goshañ, skeudenn an Amzer o tremen, pe ar *Blanedenn*, an Tonkad. 

Embarañ a reas C'hronos gant an doueez Ananke, doueez ar Red, ha tri bugel o doe : C'haos, Aither ha Fanes.

## C'hronos ha Kronos
Droukvesk a vez a-wechoù etre eñ hag an doue Kronos, tad da Zeus, a oa Saturnus e latin.

## Doueed an amzer
Daou zoue all zo d'an amzer e relijion Henc'hres : Kairos hag Aion.


Chronos by Santo Saccomanno 1876, Cimitero monumentale di Staglieno.jpg|Delwenn C'hronos e Bered Staglieno
Chronos,sleeping on Wolff grave-ME fec.jpg|C'hronos kousket war bez Georg Wolff
Félix María Samaniego

**Félix María Serafín Sánchez de Samaniego**, pe **Félix María Samaniego**, ganet e 1745 e Guardia, en Araba (Euskal Herria), ha marvet e 1801, a oa ur skrivagner spagnolek. Brudet eo e fablennoù.

## E vuhez
A ouenn uhel e oa e dud, ha peadra dezho da baeaén studioù dezhañ. Hervez Eustaquio Fernández de Navarrete, a skrivas e vuhez, en dije studiet en ur skolaj eus Bro-C'hall. Eus e zeskadurezh c'hall e vije deuet e zoug d'an Enkiklopedourien hag e dech da flemmañ politikerien ha tud a iliz en e skridoù, d'ober goap eus an dreistgwirioù, . 

## Oberenn
Sevel a reas ar *Fábulas en verso castellano para el uso del Real Seminario Bascongado*, embannet e 1781 e Valencia, un dastumad 157 fablenn rannet entre 9 levr. Dreveziñ fablennoù Aisopos, Phaedrus, La Fontaine ha John Gay a reas. A-douez ar 157 pezh zo el levr e c'haller menegiñ *La paloma*, *Congreso de ratones*, *[[La cigarra y la hormiga]]*, *[[El perro y el cocodrilo]]* y *[[La zorra y las uvas]]*.

Un dastumad erotek a savas ivez, anvet *[[El jardín de Venus]]*, adembannet en un antologiezh anvet Cuentos y poesías mas que picantes.

Gouzañv a rankas heskinerezh an Inkizision : Lez-varn Logroño a glaskas e serriñ en ur gouent en 1793; meur a viz e rankas chom en ur gouent en Portugalete.
Émile

**Émile** a zo un anv-bihan gallek.

## Stummoù all
* Berranv: *Mimile, Milo*
* Merc'hed: Émilie
* Paotred: Charles-Émile, Jean-Émile, Paul-Émile, Pierre-Émile

## Yezhoù all
, , 
* Emil
 
* Emilio

* Emile

## Tud
### Anv-bihan
========
* Émile Souvestre (1806-1854), skrivagner
* Émile Ernault (*Emil Ernod*) (1852-1938), kelenner ha lennegour
* Émile Laboureur (1877-1943), livour, tresour, skeudennaouer
* *Émile Le Scanff* (1931-1996) pe *Milig ar Skañv*, pe Glenmor, barzh, kaner-sonaozer
* Émile Bridel (1918-1994), greanter
* Émile Granville, emsaver, dilennad Strollad Breizh

========
* Émile Bernard (1868-1941), livour, skeudennaouer, engravour, barzh, arzvarnour
* Émile Bréhier, prederour
* Émile Couzinet (1896-1964), filmaozer, produour ha saver senario
* Émile Durkheim, sokiologour
* Émile Idée, marc'hhouarner
* Émile de Kératry, politikour
* Émile Littré, geriadurour
* Émile Loubet, politikour
* Émile Schuffenecker, livour
* Émile Waldteufel, sonaozour
* Émile Zola, skrivagner

## El lennegezh
* *Émile ou De l'éducation* bet skrivet gant Jean-Jacques Rousseau
**La Méthode à Mimile ou l'argot sans peine*

## Er sonerezh
* Meneget eo bet an anv Émile er ganaouenn c'hallek *[[Le Moribond]]* gant Jacques Brel.

## Er greanterezh
* Émile Bridel, merk produioù laezh ar strollad Lactalis
Pascal Moguérou

**Pascal Moguérou**, bet ganet d'ar 7 a viz Here 1961 e Montroulez, a zo ur skeudennaouer breizhat. Tresañ a ra boudiged, korriganed ha mojennoù e vro.

## Un nebeud oberennoù
### Aozer ha skeudennaouer
**L'heure des fées*
**Les korrigans*
**Les korrigans ou les petits contes secrets de la Lande* (pe *Les korrigans livre II*) gant Pascal Jézéquel
**Le grand livre des korrigans*
**Croquis de korrigans*
**Sketchbook*, rakskrid gant Jean-Baptiste Monge

### Skeudennaouer
**Légendes et contes de Bretagne* gant Jakez Gaucher ha Patrick Jézéquel, Coop Breizh
**Grandes figures de l'histoire de Bretagne* gant Yann Brekilien, Coop Breizh
**Les Mari-Morgans et autres légendes de la mer* gant Patrick Denieul ha Patrick Jézéquel

## Liammoù diavaez
*Pascal Moguérou war Noosfere
Bressuire

**Bressuire** (distaget  e galleg) zo ur gêr hag ur gumun e departamant Deux-Sèvres, er rannvro Akitania-Nevez, e kornôg Bro-C'hall. Emañ war un dorgenn dreist an Dolo, un adstêr d'an Argenton

## Monumantoù ha traoù heverk
*Kastell Bressuire

## Kêrioù gevellet
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Bressuire
Paolo Savi

**Paolo Savi**, bet ganet e Pisa (Toskana, Italia a-vremañ) d'an 11 a viz Gouere 1798 hag aet da Anaon er memes kêr d'ar 5 a viz Ebrel 1871, a oa un douarour hag evnoniour italian.
Giovanni Antonio Scopoli

**Giovanni Antonio Scopoli** (**Johannes Antonius Scopolius** a-wechoù), bet ganet e Cavalese (Trentino, Italia a-vremañ) d'an 3 a viz Mezheven 1723 hag aet da Anaon e Pavia (Italia) d'an 8 a viz Mae 1788, a oa ur mezeg hag un naturour aostrian (italian e sevenadur dezhañ koulskoude).

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Apus]]*,
* **B** : *[[Branta]]*,
* **S** : *[[Devedig|Sylvia]]*.
### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Alectroenas nitidissimus]]* (†) ha *[[Alectroenas pulcherrimus|pulcherrimus]]*, *[[Amblyramphus holosericeus]]*, *Anser albifrons* (gwaz vailh), *[[Anthreptes malacensis]]*, *[[Aplonis panayensis‎]]*, *Ardeola ralloides* (kerc'heiz-kranked), *Athene noctua* (kaouenn vihan),
* **B** : *[[Bolbopsittacus lunulatus]]*,
* **C**
: *Calonectris diomedea* (tort glas), *Charadrius dubius* (nouelig bihan), *[[Chrysocolaptes lucidus]]*,
* **E** : *Emberiza melanocephala* (brean penn du),
* **F** : *[[Francolinus pintadeanus]]*,
* **G**
: *Galerida malabarica* (kogenneg-Malabar), *[[Gallicolumba luzonica]]*, *Gyps indicus* (gup India),
* **H**
: *Halcyon albiventris* (diredig kabell gell), *Hydrophasianus chirurgus* (jakana lost-fazan),
* **M**
: *Margaroperdix madagascariensis* (klujar Madagaskar), *[[Myophonus caeruleus]]*,
* **O** : *Oxyura leucocephala* (piklost penn gwenn),
* **P**
: *[[Pionopsitta pileata]]*, *Platalea alba* (spanell dremm ruz), *[[Polyplectron malacense]]*, *Porzana parva* (rakig bihan), *Prunella collaris* (gwrac'hig-venez), *Psittacula krameri* (krakperoked Kramer), *Ptyonoprogne rupestris* (gwennili-garreg),
* **R** : *[[Rollulus rouloul]]*,
* **S** : *Sarcogyps calvus* (gup penn ruz),
* **T** : *Tyto alba* (grell voutin),
* **Y** : *[[Yungipicus maculatus]]*.
Sergio Mattarella

**Sergio Mattarella** (distaget  en italianeg) (ganet d'an 23 a viz Gouere 1941 e Palermo) zo Prezidant Republik Italia abaoe an 3 a viz C'hwevrer 2015. A-raok eo bet barner ha politiker. Ministr an Deskadurezh e oa etre 1989 ha 1990 ha Ministr an Difenn etre 1999 ha 2001. Er bloavezh-se ivez e oa aet da varner e Lez Vonreizhel Italia.

Dilennet e voe da brezidant d'an 31 a viz Genver 2015 hag aet e oa en e garg d'an 3 a viz C'hwevrer 2015. Kinniget e oa bet e anv evit ar post-se gant ar C'hentañ Ministr Matteo Renzi. Kemeret en deus lec'h Giorgio Napolitano a oa bet prezidant e-pad 9 bloaz.
## Notennoù

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Prezidant Italia
Gabriele Faerno

**Gabriele Faerno**, anavezet ivez evel Faernus Cremonensis (Cremona 1510-1561 Roma), zo ur barzh italian hag a savas barzhonegoù latin.

E 1528 edo e *Collegium Notariorum Cremona*, ha labourat a reas evit eskob Cremona. E 1538 ez eas gantañ betek Barcelona. 

Goude-se ez eas da Roma. E deroù 1549 e stagas da labourat e levraoueg ar Vatikan 

## Oberennoù
* *Fabulae centum, ex antiquis auctoribus delectae et a Gabriele Faerno, cremonensi carminibus explicatae*, Romae, Vincentius Luchinus, excudebat 1564, in-4° (el lec'hienn Gallica}
* *P. Terentii comoediae. Ex uetustissimis libris & uersuum ratione a Gabriele Faerno emendatae. In eas comoedias emendationum libri VI. Item de uersibus comiici liber I. Fragmentum Eographii interpretis in easdem fabulas*, Florentiae, apud Iuntas [Impressum Florentiæ, apud heredes Bernardi Iuntæ], 1565, in-8°.
* *Traduction des fables de Faerne*, A Paris, chez Jean Baptiste Coignard, imprimeur ordinaire du Roy, & de l'Académie françoise, ruë S. Jacques, à la bible d'or. Avec privilège de sa majesté, 1699. In-12°.
Havel

An **Havel** (distaget [] en alamaneg) zo ur stêr e biz Alamagn. Redek a ra a-hed 334 kilometr
, dre stadoù Mecklenburg-Vorpommern, Brandenburg, Berlin ha Saks-Anhalt. An eil hirañ eo eus adstêrioù an Elbe en Alamagn, goude ar Saale. Dre ar Ganol etre an Oder hag an Havel e c'haller mont eus ar stêr Oder da Verlin ha d'an Elbe.

Eieniñ a ra an Havel en Ankershagen, ur gêr vihan e-kichen Fürstenberg. E-touez e adstêrioù emañ ar stêr Spree, a zo hiroc'h egetañ (380 km) hag a zo muioc'h a gas gantañ eget an Havel ivez pa gember gantañ. Etre Berlin ha kêr Brandenburg ez eus meur a lenn stummet gant ar stêr. 

E-touez ar c'hêrioù douret gant an Havel e c'haller menegiñ Zehdenick, Oranienburg, Berlin, Potsdam, Werder, Brandenburg, Premnitz, Rathenow ha Havelberg.

## Notennoù
Isaac de Benserade

**Isaac de Benserade** a oa ur skrivagner gallek. Gwarezet e oa gant ar c'hardinal Richelieu, gant dug Brézé, gant Mazarin ha gant ar roue Loeiz XIV. Sot e oa an dud kran gantañ. Digant Richelieu en deveze 600 lur bep bloaz; pa varvas ar c'hardinal e skrivas : « Cy-gist, oui, gist, par la mort-bleu ! Le cardinal de Richelieu ; Et ce qui cause mon ennui, Ma pension avecque lui ».
Vincent Voiture e oa e enebour.

## Oberennoù
* *[[Cléopâtre (Isaac de Benserade)|Cléopâtre]]* (1636)
* *La Mort d’Achille et la Dispute de ses armes* (1637)
* *Gustaphe ou l’Heureuse Ambition* (1637)
* *[[Iphis et Iante]]* (1637), embannadur kinniget gant Anne Verdier (Vijon, Lampsaque, 2000 
* *Méléagre* (1640)
* *Ballet de Cassandre* (1647)
* *Le Sonnet de Job* (1648)
* *Ballet des Fêtes de Bacchus* (1651)
* *Ballet de la Nuit* (1653)
* *Ballet des Proverbes* (1654)
* *Ballet des Noces de Pélée et de Thétis* (1654)
* *Ballet du Temps* (1654)
* *Ballet des Plaisirs* (1655)
* *Grand Ballet des Bienvenus* (1655)
* *Ballet de Psyché* (1656)
* *Ballet de l’Amour malade* (1657
* *Ballet royal d’Alcidiane* (1658)
* *Ballet de la Raillerie* (1659)
* *Ballet royal de l’Impatience* (1661)
* *Ballet des Saisons* (1661)
* *Ballet des Arts* (1663)
* *Ballet des Amours déguisés* (1664)
* *Les Plaisirs de l'île enchantée* (1664)
* *Ballet royal de la Naissance de Vénus* (1665)
* *Ballet des Muses* (1666)
* *Ballet royal de Flore* (1669)
* *Métamorphoses d’Ovide en rondeaux* (1676, in-4°)
* *Fables d’Ésope en quatrains* (1678)
* *Ballet du Triomphe de l’Amour* (1681)
* *Stances*
Dominikan

**Dominikan** a vez lavaret :
*eus beleien eus Urzh ar vreudeur prezegerien
*eus tud genidik eus ar Republik Dominikan.
Marianne Moore

**Marianne Moore** (1887 – 1972) zo ur varzhez stadunanat.
Lakaat a reas fablennoù Jean de La Fontaine e saozneg.

## Oberennoù

* *Poems*, 1921 (London, H.D. and Bryher)
::Enep mare an embann, doare an embann, dibab an embanner ha mentoù an dastumad-se e savas Marianne Moore En ul lizher d'an embanner Bryher e skrivas M. Moore "... Mar gallen ne zeufe ket ar barzhonegoù er-maez bremañ, ha ne zeufe ket lod anezho biken, ha kemmadennoù a zegasfen...."
* *Observations*, 1924
* *Selected Poems*, 1935 (digoradur gant T. S. Eliot)
* *The Pangolin and Other Verse*, 1936
* *What Are Years*, 1941
* *Nevertheless*, 1944
* *A Face*, 1949
* *Collected Poems*, 1951
* *Fables of La Fontaine*, 1954 (troidigezh eus fablennoù Jean de la Fontaine)
* *Predilections: Literary Essays*, 1955
* *Like a Bulwark*, 1956
* *Idiosyncrasy and Technique*, 1958
* *O to Be a Dragon*, 1959
* *The Marianne Moore Reader*, 1961
* *Eight Poems,* 1962,skeudennaouet gant Robert Andrew Parker
* *The Absentee: A Comedy in Four Acts*, 1962 (romant Maria Edgeworth kempennet evit ar c'hoariva)
* *Puss in Boots, The Sleeping Beauty and Cinderella*, 1963 (azasadur diwar Charles Perrault)
* *Dress and Kindred Subjects*, 1965
* *Poetry and Criticism*, 1965
* *Tell Me, Tell Me: Granite, Steel and Other Topics*, 1966
* *The Complete Poems of Marianne Moore*, 1967
* *The Accented Syllable*, 1969
* *Selected Poems* , 1969 (dibabet gant Marianne Moore, embannet gant Faber & Faber, London )
* *Homage to Henry James*, 1971 (arnodskridoù gant Marianne Moore, Edmund Wilson *& al.*)
* *The Complete Poems*, 1982
* *The Complete Prose*, 1986, aozet gant Patricia C. Willis
* *Complete Poems*, 1994
* *The Selected Letters of Marianne Moore*, aozet gant Bonnie Costello, Celeste Goodridge ha Cristanne Miller, 1997
* *Becoming Marianne Moore: The Early Poems, 1907–1924*, aozet gant Robin G. Schulze, 2002
* *Poems of Marianne Moore*, aozet gant Grace Schulman, 2003

## Notennoù
Karantez-vro

**Karantez-vro** zo ur varzhoneg vrezhonek savet gant Anjela Duval (1905-1981) e miz Eost 1963.

Kanet eo bet gant Tinaig Perche, eus Beilhadegoù Treger. Gant Soazig Noblet, a sone an delenn, e oa bet savet an ton kentañ.

Gant Véronique Autret eus ar strollad leonat Gwalarn e oa bet savet an eil ton er bloavezhioù 1980 ; adkemeret e oa bet an ton-mañ gant Nolwenn Leroy e 2010 er bladenn *[[Bretonne]]*.

## Liammoù diavaez

* Karantez-vro - anjela.org

*Kanet gant Gwalarn
Noter

Un **noter** zo ur gwiraour a vicher frank hag ofiser publik karget a-berzh Stad da guzuliañ, da hanterouriñ ha da sevel aktaoù gwirel an aferioù keodedel di-zebatus - anvet aktaoù noteriet - o deus pe a rank kaout ar furm diles. E labour a vez dreist-holl sevel ha mirout aktaoù noteriet, da skouer kevratoù-dimeziñ, testamantoù, donezonoù hag aktaoù anvegezh.
Argentan

**Argentan** zo ur gumun en departamant Orne hag er rannvro Normandi, e kornôg Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Argentan eo.

Er bloavezh  e oa  a annezidi hag a reer *Argentanais* anezho e galleg.
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn kanton Argentan, da benn distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe da benn arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.
## Monumantoù ha traoù heverk

Argentan - Saint Germain Church - 1.JPG|Iliz katolik *Saint Germain*.
Argentan - Tour Marguerite.JPG|Tour Marguerite.
Chapel Saint Nicholas end of 11century.jpg|Chapel Saint-Nicolas, hiziv ti an douristed.

## Tud
### Ganedigezhioù
* Michel Onfray (1959-), skrivagner, kelenner ha prederour.
## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Mortagne-au-Perche

**Mortagne-au-Perche** zo ur gumun en departamant Orne hag er rannvro Normandi, e kornôg Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Mortagne-au-Perche eo.
E 2022 e oa 3 857 annezad hag a reer *Mortagnais* anezho e galleg.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Mortagne, da benn Distrig Mortagne hag e departamant Orne. Lakaet e voe da  benn Arondisamant Mortagne pa voe krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]]
* Mervel a reas daou waz eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 102 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,74% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 32 den nann-soudard eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Kemmoù arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Alençon e 1926 pa voe dilamet Arondisamant Mortagne ha da benn Arondisamant Mortagne pa voe adkrouet e 1942.
## Monumantoù ha traoù heverk

Mortagne-au-Perche - Hôtel de ville 02.JPG|*La Métamorphose de Neptune*, delwenn e liorzh an ti-kêr.
Mortagne-au-Perche - Hippodrome - 1.JPG|Ar redva-kezeg.
Mortagne-au-Perche - Portail Saint-Denis - 1.JPG|Dor Sant-Denez.
Iglesia de Notre-Dame de Mortagne-au-Perche.jpg|An iliz katolik.

* Delwenn Neptunus.
* Ar reva-kezeg.
* Dor Sant-Denez.
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv e liorzh an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudennoù.
## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
## Notennoù ha daveoù
Day-O (The Banana Boat Song)

***Day-O (The Banana Boat Song)*** zo ur mento hengounel eus Jamaika, ur ganaouenn-labour hag a gont istor dokerien porzh Kingston o c'hortoz an tarzh-deiz evit ma'z echuo un nozvezhiad labour o tougen blokadoù bananez d'ar bigi.

Enrollet e voe evit ar wech kentañ gant Edric Connor and The Caribbeans en albom *[[Songs From Jamaica]]* hag embannet gant Argo Records e 1952, *[[Day Dah Light]]* titl ar ganaouenn d'an ampoent.

E 1954 e voe enrollet un doare all gant Louise Bennett (anavezet evel Miss Lou ivez) hag embannet en hec'h albom *[[Jamaican Folk Songs sung by Louise Bennett]]*, *Day Dah Light* an titl anezhañ ivez. 

E 1955 e voe azasaet ***Day-O*** gant Irving Burgie (anavezetoc'h evel Lord Burgess) ha William Attaway : kanet gant Harry Belafonte ez eo chomet brudetañ doare anezhi betek-hen.

Un tamm sklêrijenn a voe taolet war ar ganaouenn e 1988 pa voe-hi implijet, en un doare fentus, gant Tim Burton en e film *[[Beetlejuice (film)|Beetlejuice]]*.

## Ar gerioù

## Liammoù diavaez
* '''Day Dah Light''', kanet gant Edric Connor and The Caribbeans.
* '''Day Dah Light''', kanet gant Louise Bennett.
* '''Day-O''', kanet gant Harry Belafonte.
* '''Day-O''', implijet er film Beetlejuice.
La Semaine de Suzette

***La Semaine de Suzette*** a oa ur gelaouenn c'hallek evit ar merc'hed, embannet e Frañs gant Gautier-Languereau etre 1905 ha 1960.

Enni e kaved ar bannoù-treset Bécassine, romantoùigoù, rekipeoù, c'hoarioù,...

## Skeudennaouerien
* Édith Follet
* René Follet
* Guydo
* Manon Iessel
* Maggie Salcedo 
* Henri de Sta
Varus

**Publius Quinctilius Varus** (ganet war-dro 46 kent JK, marvet en 9 goude JK) a oa ur jeneral ha politikour roman en amzer Aogust. 

Mab e oa da Sextus Quinctilius Varus, stag ouzh ar gostezenn republikan.

Distrujet e voe e deir lejion e Germania gant Germaned Arminius en emgann Teutoburg er bloaz 9 

Hervez Suetonius (Vita Divi Augusti, 23.49) e veze lavaret *Vare, Vare, redde mihi legiones meas !* (*Varus, Varus, daskor ma lejionoù din!*) gant an impalaer Aogust a-greiz e gousk.

## Notennoù
A fortiori

**A fortiori**, pe **A fortiori ratione**, zo un droienn latin hag a ra dave d'an doare arguzenniñ. Un arguzenn **a fortiori** zo kreñvoc'h eget unan all. Alies e vez kinniget an arguzenn *a fortiori*, goude an arguzennoù a pari hag a contrario, da greñvaat anezho petra bennak ma seblant an arguzennoù-se bezañ trawalc'h da vout trec'h er gaoz dija. 

Alies ivez e c'haller treiñ ivez gant **dreist pep tra**, pe **dreist-holl**.
Peter Simon Pallas

**Peter Simon Pallas**, bet ganet e Berlin (Impalaeriezh santel roman german d'ar mare-se) d'an 22 a viz Gwengolo 1741 hag aet da Anaon e memes kêr (Rouantelezh Prusia d'ar mare-se) d'an 8 a viz Gwengolo 1811, a oa ul loenoniour ha louzawour alaman hag a lakaas e varregezhioù e servij Impalaeriezh Rusia.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **C** : *[[Cepphus]]*.
### [[Spesad]]où
* **A**
: *Alauda leucoptera* (alc'hweder eskell gwenn), *Antigone vipio* (garan kilpenn gwenn‎), *Anthus cervinus* (sidan gouzoug ruz),
* **B** : *Branta ruficollis* (garreli gouzoug ruz),
* **C**
: *Calliope calliope* (eostig an taiga), *Carpodacus sibiricus* (beran lostek), *Catharus guttatus* (milc'hwid lost rous), *[[Chelidoptera tenebrosa]]*, *Clanga clanga* (erer-sklank), *Coloeus dauuricus* (kavan-Daouria), *Columba rupestris* (dube tarroz), *Cyanistes cyanus* (kalvennig pers), *Cyanopica cyanus* (pig c'hlas),
* **E**
: *Emberiza pusilla* (brean korr), *rustica* (brean an taiga), *rutila* (breanig kistin) ha *spodocephala* (breanig dremm zu), *Eurypyga helias* (bongorz-heol),
* **G**
: *Geokichla sibirica* (moualc'h-Sibiria), *[[Goura cristata]]*,
* **H**
: *Haliaeetus leucoryphus* (morerer Pallas) ha *pelagicus* (morerer Steller), *Helopsaltes certhiola* (fouin-Pallas),
* **I** : *Iduna aedon* (rouzig beg tev),
* **L**
: *Larvivora cyane* (eostig glas), *	Leucogeranus leucogeranus* (garan Sibiria),
* **M**
: *Melanocorypha mongolica* (alc'hweder Mongolia), *Microcarbo pygmeus* (morvran gorr), *Motacilla citreola* (kannerez sitroñs), *Muscicapa striata* (flouper-kelien),
* **N** : *Netta rufina* (penndog ruz),
* **P**
: *Phoebastria albatrus* (albatroz lost berr), *[[Picumnus minutissimus]]*, *Polysticta stelleri* (eider Steller),
* **S**
: *[[Saxicola maurus]]*, *Sternula albifrons* (skravig c'hwiton), *Strix uralensis* (kaouenn-Oural), *Sylvia cantillans* (devedig ar glasten), *Syrrhaptes paradoxus* (ganga-Pallas),
* **T**
: *Tachybaptus ruficollis* (plomerig rous), *Tadorna ferruginea* (tadorn rous), *Tarsiger cyanurus* (eostig divgazel ruz), *Turdus ruficollis* (drask an taiga).
* **Z** : *Zapornia pusilla* (rakig korr).
Ab imo pectore

**Ab imo pectore** zo un droienn latin hag a dalv kement hag *eus an donañ bruched*, da lavarout eo *a greiz kalon*. Dont a ra eus *ab* (eus), *imus* (derez-uhelañ *infer*, da lavarout eo izelañ) ha *pector* (bruched). Un droienn latin kenster all zo : ab imo corde.
Vincent Voiture

**Vincent Voiture** ( 1597 – 1648) a oa ur barzh ha skrivagner gall eus ar . Mab e oa d'ur marc'hadour gwin eus Amiens. Er skol e reas anaoudegezh gant ur c'hont yaouank Claude d'Avaux, a ginnigas anezhañ da Gaston, Dug Orleañs, ha gantañ ez eas da Vrusel ha da Loren evel diplomat. 

Gant Chaudebonne e voe lakaet da vout degemeret en otel Rambouillet. Kelenn ar yezh kaer a reas d'an dud.

Gouzout a reas bezañ gwelet mat gant ar C'hardinal Richelieu, hag evel-se e voe anvet da ezel eus an Akademiezh c'hall, ma resevas arc'hant e walc'h digant ar roue Loeiz XIII hag e bried Anna Aostria.

## Buhez e bedig skrivagnerien Pariz
Enebour touet e oa da Isaac de Benserade.

## Skridoù
E sonedenn *la Belle Matineuse*, enebet ouzh hini Malleville, a ziskouez e zoare :
*<poem>
Des portes du matin l’amante de Céphale
Ses roses épandait dans le milieu des airs,
Et jetait sur les cieux nouvellement ouverts
Ces traits d’or et d’azur qu’en naissant elle étale,

Quand la nymphe divine, à mon repos fatale,
Apparut, et brilla de tant d’attraits divers
Qu’il semblait qu’elle seule éclairait l’univers
Et remplissait de feu la rive orientale.

Le soleil, se hâtant pour la gloire des cieux,
Vint opposer sa flamme à l’éclat de ses yeux,
Et prit tous les rayons dont l’Olympe se dore.

L’onde, la terre et l’air s’allumaient alentour,
Mais auprès de Philis on le prit pour l’aurore,
Et l’on crut que Philis était l’astre du jour.
</poem>*

Voiture a oa unan eus skrivagnerien ar préciosité, met un diverr-amzer e oa al lennegezh dezhañ ha brudetoc'h c'hoazh e oa e *Lanturlu* pe *Landriry* en e ganaouennoù :
*<poem>
L’on jugerait par la blancheur
De Bourbon, et par sa fraîcheur,
:Landrirette,
Qu’elle a pris naissance des lys,
:Landriry.
</poem>*
Meur a rondeau a savas ivez evel an hini ma tiskane « Ma foi, c’est fait », ennañ ar reolenn hag ar skouer eus an doare:

*<poem>
Ma foi, c’est fait de moi, car Isabeau
M’a conjuré de lui faire un rondeau.
Cela me met en une peine extrême.
Quoi ! treize vers, huit en eau, cinq en ême
Je lui ferais aussitôt un bateau.

En voilà cinq pourtant en un monceau.
Faisons-en sept en invoquant Brodeau,
Et puis mettons, par quelque stratagème :
::Ma foi, c’est fait.

Si je pouvais encor de mon cerveau
Tirer cinq vers, l’ouvrage serait beau ;
Mais cependant je suis dedans l’onzième,
Et ci je crois que je fais le douzième ;
En voilà treize ajustés au niveau.
::Ma foi, c’est fait.
</poem>*

## Oberennoù
* *Poème La Belle Matineuse* (1635)
* *Lettre sur la prise de Corbie* (1636)
* *Lettre de la carpe au brochet* (1643)
* *Épître à Monseigneur le Prince sur son retour d'Allemagne* (1645-1648)
* *Sonnet d'Uranie* (1647)
### Oberennoù dalif
* *Poésies de M. de Voiture* (1650)
* *Lettres de Voiture* (1729)
* *Lettres et poésies* (aozet gant Abdolonyme Ubicini, 1855)
* *Poésies* (2 levrenn, aozet gant H. Lafay, 1971)

## Liammoù diavaez
* Gwerzennoù gant an aotrou de Voiture
* Barzhonegoù
Claude Malleville

**Claude Malleville**, ganet ha marvet en Pariz (1597-1647), a oa ur barzh gall eus ar  hag unan eus kentañ izili an Akademiezh c'hall e 1634.

**La belle matineuse**

:Le silence régnait sur la terre et sur l'onde,
:L'air devenait serein et l'Olympe vermeil, 
:Et l'amoureux Zéphire affranchi du sommeil
:Ressuscitait les fleurs d'une haleine féconde.

:L'Aurore déployait l'or de sa tresse blonde, 
:Et semait de rubis le chemin du Soleil ;
:Enfin ce dieu venait au plus grand appareil 
:Qu'il soit jamais venu pour éclairer le monde,

:Quand la jeune Philis au visage riant, 
:Sortant de son palais plus clair que l'Orient, 
:Fit voir une lumière et plus vive et plus belle.

:Sacré flambeau du jour n'en soyez pas jaloux !
:Vous parûtes alors aussi peu devant elle
:Que les feux de la nuit avaient fait devant vous.
Los Panchos

**Los Panchos**, anavezet ivez evel **Trío Los Panchos** a oa ul laz kanerien eus Mec'hiko savet er bloavezhioù 1940. Kanañ a raent kanaouennoù romantel, ha boleros.

En em gavout a reas Los Panchos e 1944 e New York. An tri ezel kentañ e oa Alfredo Gil ha Chucho Navarro, mec'hikaned anezho, ha Hernando Avilés eus Puerto Rico. An tri a sone gitar hag a gane. 

En 1951, aet Hernando Avilés kuit, ret e voe kavout unan all en e lec'h : kemeret e voe Raúl Shaw Moreno, eus Bolivia, a oa nevez krog gant ar vicher. Met hennezh ne chomas nemet nav miz, re greñv e vouezh, ha ne blije ket d'ar selaouerien. 

Goude-se, gant kanerien kemm-digemm, e voent gwelet en un hanter-kant film bennak e koulz oadvezh Aour Sinema Mec'hiko. Evel-se e tremenas Julio Rodríguez Reyes ha Johnny Albino hag ar mec'hikan Enrique Cáceres Méndez, entre meur a hini.

En 1964, pa gane Johnny Albino, e teuas ur vaouez ganto. Eydie Gormé, anavezet dija e SUA, an hini a voe dibabet. Embannet e voe ar bladenn * Great Love Songs In Spanish* (*Amor (albom Eydie Gormé ha Los Panchos)|Amor]], en spagnoleg). Berzh bras a rejont, ma tivizas ar gompagnunezh CBS ober re all : setu penaos e voe graet * Cuatro Vidas* ha *Blanca Navidad*.

==Pladennoù==

*'Singles'''

* Si tú me dices ven (Lodo)
* Solamente una vez
* Perfidia
* Un siglo de ausencia
* Rayito de luna
* Noche de ronda
* Sin ti
* Ya es muy tarde
* Quizás, Quizás, Quizás
* Perdida
* Flor de azalea
* Sabor a mí
* Vagabundo
* ¿Quién será?
* Una copa más
* Siete Notas de Amor (1958, Philippines)
* Triunfamos
* Historia de un Amor

## Liamm diavaez
*YouTube
*Sonadeg : https://www.youtube.com/watch?v=JvA5ysxzTK4&t=303s
Börgermoor

**Börgermoor** a oa ur c'hamp-labour evit prizonidi bolitikel en Alamagn, digoret adalek 1933. E Niedersachsen e oa, stag ouzh kamp Papenburg.
Greundebrer

**Greundebrer** a vez graet eus ul loen hag a vez ar greun al lodenn vrasañ eus e vevañs.

Greundebrerien a gaver e-touez al laboused bihan dreist-holl, met ivez e-touez bronneged 'zo evel ar c'hrignerien da skouer.
Arguendo

**Arguendo** zo ur ger latin implijet e saozneg gant an dud a lezenn, da ginnig un arguzenn war varteze, kement ha gwelout da belec'h e kasje, petra e vije an heuliadoù, ma vije gwir. 

## Pennad kar
*Lavaroù latin ar gwir
Damnatio ad bestias

**Ad bestias**, pe **Damnatio ad bestias**, zo ul lavar latin hag a ra dave d'an dud kondaonet d'ar marv ha da vezañ roet d'al loened ferv.


File:Fedor Bronnikov 010.jpg|Fedor Bronnikov, 1869.
File:Fedor Bronnikov 015.jpg|Fedor Bronnikov, 1869.
File:The Christian Martyrs' Last Prayer GA&C.jpg| Jean-Léon Gérôme, 1883.


## Pennadoù kar
*Damnatio ad metalla
*Summa supplicia