open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Timbroù Aden

Er Reter-Kreiz emañ Aden, bevennet gant ar Mor Indian, stok ouzh Arabia.

Timbroù India (saoz) zo bet implijet en Aden betek ma 'z eo deuet da vezañ trevadenn ar Rouantelezh Unanet d’ar 1añ a viz Ebrel 1937. N’eus bet merk ebet evit diforc’hañ anezho diouzh re India nemet an niverenn 124 er sielladur implijet er vro hepken.

Ur wech ma oa Aden un drevadenn ez eus bet moulet timbroù gant an titl “Aden” (betek 1964).
 
 
E 1963 ec’h emezel Aden da gKevredad Arabia ar Su. 29 timbr a vo embannet etre 1963 ha 1966 dindan an anv « Federation of South Arabia » (Kevredad Arabia ar Su).

E 1967 eo krouet Republik Demokratel ha Poblel Yemen ar Su (“People’s Democratic Republic of South Yemen”). Betek 1990 e vo embannet timbroù a-leizh, bras o ment, izel an dalvoudegezh alies, dindan an anv “Yemen PDR”.

(Gwelet Timbroù Yemen ar Su)

En e gichen emañ Rouantelezh ar Yemen (“The mutawakelite kingdom of Yemen”), dizalc’h abaoe 1929. E 1963 ez eus roet un dermen d’ar roue hag embannet eo Republik Yemen an Hanternoz (“Yemen Arab Republic”). Timbroù gant al lizhiri YAR a gavomp eta.

(Gwelet Timbroù Yemen an Hanternoz)

Unvanet eo bet div lodenn ar Yemen e 1990. Dibaoe e vez embannet timbroù gant an alc'hwez “Republic of Yemen”.

(Gwelet Timbroù ar Yemen)

## Sultaned Hadramaout

E 1939 e teu er-maez timbroù nevez en o George VI, Roue ar Rouantelezh Unanet, met sultaned Hadramaout – anezhi ur rannvro bet dindan gwarez Aden abaoe 1880 – a gavas peadra da glemm ha da abegiñ. Evit doujañ ouzh hevelepted ha kizidigezh pennoù bras ar vro ez eus bet embannet gant ar Saozon e 1942 rummadoù timbroù warno penn ar sultaned hag ar menegoù Kathiri State of Seiyun ha Qu'aiti State of Shihr and Mukalla. An holl dimbroù-se a veze mat koulz evit lizhiri kaset en Aden hag en “Aden Protectorate”. 
An div sultanelezh a yelo d’ober gant Aden Kevredad Arabia ar Su e 1963. Kendalc’het e vo an embann timbroù ganto avat, heuliet gant sultanelezh Mahra a sav e re e 1967-1968.

Hiriv e vez graet gant timbroù Republik ar Yemen.

Alc'hwez war an timbroù : 
* 1942-1953 : Aden - Qu'aiti State of Shihr and Mukalla
* 1955 – 1963 : Aden - Qu'aiti State in Hadhramaut
* 1966 : timbroù Seiyun soulgarget “South Arabia”
* 1966-1968 : Qu'aiti State in Hadhramaut (Kevredad Arabia ar Su)
* 1942-1964 : Aden - Kathiri State of Seiyun
* 1966 : timbroù Seiyun soulgarget “South Arabia”
* 1966-1968 : Kathiri State of Seiyun
* 1967-1968 : “Mahra” pe “Mahra State South Arabia”

## Liammoù diavaez
* Aden Postal Stamps
Gwivarc'h

**Gwivarc'h** zo un anv-bihan brezhonek kozh, kar pe adstumm da Gwiomarc'h, pe **Gwiovarc'h**, ha deuet da vout un anv-tiegezh brezhonek. Talvezout a ra "dellezek a gaout marc'h" , eus ar brezhoneg kozh "gwiv", dellezek, ha "march".

Un anv eus Leon hag eus Kerne-Izel eo, a orin. 

## Stummoù all
*Gwioñvarc'h

## Tud
*Gwivarc'h, anv ur beleg, kelenner da sant Suliav.
*Frañsez Gwivarc'h, beleg ha skrivagner brezhoneg (1898-1945).
*Frañsez Mari Gwivarc'h, beleg ha saver levrioù relijiel e brezhoneg (1897-1974).
*Stéphane Guivarc'h, melldroader breizhat, eus Tregon.

## Pennad kar
*Gwiomarc'h
Arondisamant Ath

**Arondisamant Ath** a zo unan eus ar seizh arondisamant eus Proviñs Hainaut.

## Istor
Savet e voe **Arondisamant Ath** e 1818 pa voe bodet kantonioù Ath, Ellezelles, Frasnes-lez-Anvaing ha Quevaucamps, kemeret diwar arondisamant Tournai ha kanton Chièvres kemeret diwar arondisamant Mons.
## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Ath
* **Kumunioù** 
** Ath
** Belœil
** Bernissart
** Brugelette
** Chièvres
** Ellezelles
** Frasnes-lez-Anvaing
** Flobecq

* **Rannoù**
Maputo

**Maputo** eo kêr-benn ha kêr vrasañ Mozambik.

## Douaroniezh
E kreisteiz ar vro emañ, war aod Meurvor Indez. 

## istor
Savet e voe e 1782 gant trevadennerien eus Portugal, hag anvet *Lourenço Marques*. Da vare dizalc'hiezh Mozambik e 1975 e oa bet kemmet an anv-se ouzh *Maputo*. Tremen ur milion a dud zo o chom enni.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kumun Maputo (e portugaleg)
* Portal Maputo (e portugaleg)
Il Sodoma

**Giovanni Antonio Bazzi**, lesanvet **Il Sodoma** (Vercelli, 1477 – Siena, 15 C'hwevrer 1549), a oa ul livour italian.
Tapet en doa e lesanv dre ma plije dezhañ ar baotred yaouank, hervez Giorgio Vasari, evel Caravaggio ha Benvenuto Cellini ha forzhig arzourien arall en e amzer. Kement-se ne viras ket outañ da zimeziñ.

Diskibl e oa da Martino Spanzotti. Kemer a reas an dorn war-lerc'h Signorelli e kloastr *Monte Oliveto Maggiore*. E 1512 edo o labourat er Villa Farnesina e Roma. Goude ez eas da Siena da chom, hag eno e echuas e vuhez livour, oc'h ober war-dro murlivadurioù, ma weler ennañ unan eus mistri veur ar skol sienat.

Ne oa ket un tresour eus ar c'hentañ troc'h, met mestroniañ al lusk hag al liv a rae, ma c'haller e dostaat, er c'heñver-se da vihanañ, ouzh Leonardo da Vinci evit a sell al livañ merc'hed, koantik, ha parfet. E ziskibl wellañ e oa Le Riccio, a zimezas gant e verc'h Faustina.

## Oberennoù brudetañ
**Pennadoù eus Buhez Santez Katell, * (1526), iliz-veur Sant Dominig, Siena
** Pennadoù eus Buhez ar Werc'hez *, (1536-1538), ti-pediñ Sant Bernez, Siena, graet a-gevret gant Pacchia ha Beccafumi
** Diskenn eus ar Groaz * (1513), iliz Sant Frañsez, Siena
**Marv Lucrezia* (1513)
**Krist ar golonenn*, Pinacoteca Nazionale, Siena	
**Aberzh Abraham*, iliz-veur, Pisa.

## Pennad kar
* Kaoz eus Il Sodoma zo e-barzh *[[Le Vite]]* gant Giorgio Vasari.

## Liammoù diavaez
* Il Sodoma e-barzh Artcyclopedia
Siena

**Siena** a zo ur gêr ag Italia, e rannvro Toskana. Pennlec'h Proviñs Siena eo. 53 028 a dud a oa o chom enni e 2025. Brudet eo Siena abalamour d'hec'h istor ha d'he finvidigezhioù arzel, hag ivez dre ar redadeg anvet Palio delle Contrade pe Palio di Siena, ur redadeg kezeg ma weler karterioù ha parrezioù kêr (*contrade*) o kevezañ div wech ar bloaz, d'an 2 a viz Gouhere ha d'ar 16 a viz Eost. Redet e vez abaoe 1633. Hini brudetañ ar palii italian eo. 

Lakaet eo bet war roll glad ar bed savet gant an UNESCO.

## Ardamezioù
*Troc'het etre argant ha sabel*

## Istor
E Siena e voe embannet builh ar pab Pi II a roas aotre da grouiñ Skol-veur Naoned e 1460.

## Monumantoù ha traoù heverk

Intérieur église Santa Maria Mater Misericordiae a Via Latina.jpg|Diabarzh iliz *Santa Catarina da Sienna*


## Tud
* Santez Katell a Siena

## Daveennoù
Timbroù Egipt - Burevioù gall

Pa vez komzet eus “**Burevioù gall en [[Egipt]]**” e ranker kompren aze un ensavadur krouet gant melestradurezh postel ar Frañs ha hini an Egipt evit aesaat an darempredoù hag an eskemmoù kenwerzhel etre an div vro, e dibenn an . Aotreet e oa ar postoù gall a embann timbroù ispisial ha gwerzhañ anezho e tiez-post kêrioù Aleksandria ha Porzh-Said.

Burevioù gall en estrenvro a oa diouto e-barzh un nebeud broioù : Sina, Kreta, Turkia, Enez Zanzibar, Siria. Burevioù saoz, rusian, aostriat, italian… a oa digor ivez, hervez ar broioù.

E 1899 eo embannet an timbroù kentañ : ur rummad a driwec’h skouerenn eus un timbr gall boutin doare Sage, soulgarget gant prizioù etre 1 kantim ha pemp lur. An hevelep timbroù - war-bouez anv ar gêr - a veze embannet en Aleksandria koulz hag e Porzh-Said.

Da heul e vo embannet e 1902-03 timbroù ar rummadoù mil anavezet e Bro-C’hall : « Blanc », « Mouchon » ha « Merson », warno anv kerioù Ejipt engravet. Timbroù e gwenneien ha lurioù gall int.

E 1921 eo dreistmoullet an timbroù gant moneiz an Egipt : “milieme” zo skrivet e-lec’h “centime”, gant ur feur 2.5 kentim o talvezout ur *milieme*. Bez zo soulgargoù disheñvel hervez al lec’h hag an amzer : "4 Mill." (Aleksandria), "4 / Milliemes" (Porzh-Said). 

Evit kreñvaat pouez ar moneiz ejipsian e vo duet gant barrennigoù an arouezioù gall war an timbroù embannet e 1925.

E 1927 hag e 1928 e voe advoullet an timbroù kentañ, nemet gant sifroù e moneiz ar vro (eus “3 m” da “250 m”). 

E 1930 eo paouezet gant ar frankiz roet da bostoù Bro-C’hall. Timbroù Egipt hepken a vo implijet adalek ar bloaz-se.

## Pennad kar

* Timbroù Egipt
Arondisamant Charleroi

**Arondisamant Charleroi** a zo unan eus ar seizh arondisamant eus Proviñs Hainaut.

## Istor
**Arondisamant Charleroi** a oa bet krouet e 1800; ul lodenn e oa eus departamant gall Jemmapes a oa bet savet e Belgia e 1795 .
## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Charleroi
* **Kumunioù** 



* **Rannoù**
Arondisamant Mouscron

**Arondisamant Mons** a zo unan eus ar seizh arondisamant eus Proviñs Hainaut.
## Istor
Krouet e voe **Arondisamant Mouscron** e 1963, pa oa bet lec'hiet da vat ar vevenn yezhel e Belgia. Ar c'humunioù a-wezharall (*rannoù kumunioù* bremañ): Houtain, Comines, Bas-Warneton, Ploegsteert, hag ar gêriadenn "Clef d'Hollande" eus kumun Nieuwkerke ha Warneton a voe kemeret diwar Arondisamant Ieper ; kumunioù Dottignies, Herseaux, Luingne ha Mouscron, hag ar gêriadenn "Risquons-Tout" eus kumun Rekkem a voe kemeret diwar Arondisamant Kortrijk.

## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Mouscron
;Kumunioù
:*Comines-Warneton *Komen-Waasten* 
:*Mouscron *Moeskroen* 
;Rannoù
Lesotho

**Lesotho** zo ur rouantelezh eus traoñ Afrika zo enklozet penn-da-benn e Suafrika. *"Bro ar re a gomz [[sothoeg|sotho]]"* eo ster anv ar vro. A-raok dont da vezañ dizalc'h e 1966, e veze graet *Basutoland* anezhi. Maseru eo ar gêr-benn.

## Melestradurezh

Disrannet eo **Lesotho** e dek distrig, pep a verour en o fenn. *[[Camptown (Lesotho)|Camptown]]* a vez graet eus pennlec'h pep distrig.

## Politikerezh
Pakalitha Mosisili a oa kentañ ministr etre 1998 ha 2012 hag etre 2015 ha 2017.
Calvados (departamant)

**Calvados** eo an anv a vez graet, abaoe 1790, eus un departamant gall, e Normandi, etre departamant ar Manche, er c'huzh-heol, hag ar stêr Saena, er sav-heol. 

Caen eo ar penn-kêr anezhañ. 

Dont a rafe an anv eus an anv graet eus reier er-maez da Arromanches-les-Bains. 

## Arondisamantoù Calvados
* Bayeux
* Caen
* Falaise, bet dilamet e 1926
* Lisieux
* Pont-l'Évêque, bet dilamet e 1926
* Vire

## Daveoù ha notennoù
Dider Lombardia

**Dider Lombardia** (pe *Desiderius*) (war-dro 710 - war-dro 774), diwezhañ roue Lombarded Italia (757 - 774).

## E verc'hed
Dimeziñ a reas e verc'hed 
* Gerberga Lombardia da Karloman Iañ, roue ar Franked
* Liutberga, da d-Tassilon III, dug Bavaria
* Desiderata da g-Karl Veur, a gasas e wreg kuit a-benn bloaz.

Pa varvas Karloman e skampas e intañvez kuit gant he mab, gant aon rak he breureg Karl, betek rouantelezh Dider.
Pa voe kaset kuit Desiderata gant he fried ez eas Dider gant un arme da gaout ar pab da c'houlenn digantañ lavarout e begement da Garl abalamour d'e zoareoù digristen. E-keit-se e tegouezhas armeoù Karl e Lombardia, ha trec'het e voe Dider gant roue ar Franked.

## Levrlennadur
* Gianluigi Barni, *La conquête de l'Italie par les Lombards VIe siècle les événements*. Le Mémorial des Siècles Editions Albin Michel Paris (1975) .
* Paol an Diagon, *Histoire des Lombards* vers 784/799 
* Pierre Riché, *Les Carolingiens, une famille qui fit l'Europe*, 1983
Montenotte

**Montenotte** zo anv un departamant gall en Italia krouet en amzer an Impalaer Napoleone Buonaparte.

## An anv
Dont a ra an anv eus hini kumun Cairo Montenotte, e-kichen Savona. Eno e voe faezhet soudarded aostrian ar jeneral Jean-Pierre de Beaulieu gant re Napoléon Bonaparte en emgann Montenotte d'an 12 a viz Ebrel 1796. 

Savet e voe an departamant d'ar 6 a viz Mezheven 1805 pa oa bet aloubet Republik Genova (pe Republik Liguria) gant ar C'hallaoued. 

Savona (*Savone* e galleg) e oa ar pennlec'h. Rannet e oa an departamant e pevar arondisamant : hini Savona, hini Acqui-Terme, hini Porto-Maurizio ha hini Ceva. Diskaret e voe evel an departamantoù gall all war-lerc'h faezhidigezh an impalaer Napoleone Buonaparte e 1814 ha roet da Stadoù Savoia.

Hiriv emañ an douaroù anezhañ e proviñsoù Savona, Alessandria, Imperia ha Cuneo.
Arondisamant Soignies

**Arondisamant Soignies** a zo unan eus ar seizh arondisamant eus Proviñs Hainaut.
## Istor
Krouet e voe **Arondisamant Soignies** e 1818, p'edo Belgia e Rouantelezh an Izelvroioù, gant kantonioù Enghien, Le Rœulx ha Soignies, kemeret diwar Arondisamant Mons, ha Kanton Lessines, kemeret diwar Arondisamant Tournai.

## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Soignies
* **Kumunioù** 
 
 

* **Rannoù**
Vera Nebolsina

**Vera Nebolsina** (e ruseg: Вера Небольсина) a zo bet ganet d'an 16 a viz Kerzu 1989 e Tomsk (Rusia).

Mestrc'hoarierez echedoù rusian, kampionez ar bed er "Rummad Junior (maouezi)" e 2007.

E penn-kentañ miz Here 2007 edo 2349 he renk Elo.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE (en)
* He fartiennoù e Chessgames (en)
* Pennad-kaoz gant ar Mestr Etrebroadel ; menegiñ a ra Vera Nebolsina (en)
Timbroù Katanga

Ur rannvro e su Republik Demokratel Kongo eo ar C’hatanga. 

Goude ma oa embannet dizalc’hidigezh trevadenn gozh Belgia e miz Even 1960 e nac’h Moïse Tshombe sentiñ ouzh gouarnamant Patrice Lumumba hag e tisklêr e miz Gouere eo dizalc’h Stad Katanga. Padout a ray ar Stad-se betek 1962.

Implijet e veze da gentañ timbroù « Kongo Velgia » ha timbroù ar C’hongo gant ar soulgarg  KATANGA .

Ur nebeud rummadoù timbroù dindan an anv « Katanga » zo bet embannet avat.

Abaoe 1962 e vez implijet timbroù Republik Demokratel Kongo war-bouez ar prantad m’eo bet adanvet ar vro « Zaïre » (1971-1997).

## Pennadoù kar
*Timbroù Republik Demokratel Kongo
*Timbroù Kongo Velgia
Tonenn distag

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tonenn distag** pe **tonenn dieub** (saoz.: ''floating tone'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur morfem ennañ un donenn hepmuiken distag diouzh elfennoù fonemek all, da lâret eo distag diouzh ur silabenn enni ur gensonenn ha/pe ur vogalenn.

Daoust ha ma n'haller ket distagañ un donenn distag hep he stagañ ouzh ur silabenn all, e talvez drezi hec'h-unan da gemmañ tonenn ar morfemoù all war he zro.

Kavet e vez tonennoù distag e bambareg da skouer. Er yezhoù afrikanek-mañ ez eus div donenn fonemek: un donenn "uhel" hag un donenn "izel". Pa degouezh gant un anv-kadarn e-unan penn e vez levezonet an donenn gentgant an donenn dieub hag a dalvez evit merkañ ar ger-mell strizh ha dont a ra un donenn uhel da vezañ un donenn war digresk, d.s. [bá] *"stêr"* kv. [bâ] *"ar stêr"*. Pa degouezh etre div donenn uhel e vez lakaet da vont war diskennred an donenn a deu war he lerc'h, d.s.:  *"n'eo ket ur stêr"* kv.  (pe )*"n'eo ket ar stêr"*.

## Gwelit ivez:
* Tonenn
* Sandhi tonennel
* Skeuliadur tonennel
* Diskennred
Arondisamant Tournai

**Arondisamant Tournai** a zo unan eus ar seizh arondisamant eus Proviñs Hainaut.
## Istor
**Arondisamant Tournai** a oa bet krouet e 1800; ul lodenn e oa eus departamant gall Jemmapes a oa bet savet e Belgia e 1795 .
Rannet e voe **Arondisamant Tournai** e kantonioù Antoing, Ath, Celles, Ellezelles, Frasnes, Lessines, Leuze, Péruwelz, Quevaucamps, Templeuve haTournai.

Pa voe savet arondisamantoù Ath ha Soignies e 1818 e voe roet kantonioù Ath, Ellezelles, Frasnes-lez-Anvaing Landen ha Quevaucamps da sevel Arondisamant Ath ha kanton Lessines da sevel Arondisamant Soignies.

## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Tournai
* **Kumunioù** 
** Antoing
** Brunehaut
** Celles
** Estaimpuis 
** Leuze-en-Hainaut
** Mont-de-l'Enclus 
** Pecq
** Péruwelz
** Rumes
** Tournai

* **Rannoù**
Arondisamant Huy

**Arondisamant Huy** a zo unan eus ar pevar arondisamant a zo e Proviñs Liège e Belgia. 

## Istor
**Arondisamant Huy** a oa bet krouet e 1800. Ul lodenn e oa eus departamant gall an Ourthe a oa bet savet e Belgia e 1795, ha tri arondisamant ennañ.

## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Huy
* **Kumunioù** 
 
 
 

* **Rannoù**
Eritrea

**Eritrea** (amhareg: ኤርትራ *ʾĒrtrā* hag arabeg: إريتريا *Iritriyya* diwar ar geuzeg: ኤርትራ *ʾĒrtrā*) zo ur vro e biz Afrika. Harzoù he deus gant Soudan er c’hornôg, Etiopia er c’hreisteiz ha Djibouti er gevred. . En em astenn a ra Eritrea a-hed ar Mor Ruz, a-dal da Arabia Saoudat ha Yemen. 

Dont a ra anv ar vro eus ur ger gresianek a dalvez kement ha « ruz », abalamour da nested ar Mor Ruz. Bez’ ez eo Eritrea unan eus ar stadoù dizalc’h nevesañ zo er bed.

Trevadennet e voe Eritrea gant Italia adalek 1885. Ar Saozon a gemeras lec’h an Italianed e 1941, e-pad an Eil Brezel Bed. Goude ar brezel e voe unanet Eritrea hag Etiopia e stumm ur c’hevread. E-pad ar bloavezhioù 1960 e kroget ar stourm armet evit distagañ Eritrea diouzh Etiopia, ur stourm a badas 30 vloaz. Dont a reas ar brezel da benn e 1991, pa voe faezhet arme Etiopia gant stourmerien Eritrea. Daou vloaz war-lerc’h, e 1993, goude ur referendom e teuas Eritrea da vezañ ur stad dizalc’h.

Div yezh ofisiel zo en Eritrea : an arabeg hag an tigrigneg. Yezhoù all a vez komzet er vro ouzhpenn, peogwir e kaver enni 9 fobl disheñvel. War dachenn ar relijionoù ez eo an islam hag ar gristeniezh an div relijion bennañ.

## Istor

Unan eus an hominidae koshañ, marteze ul liamm etre *[[Homo erectus]]* hag un *[[Homo sapiens]]* kozh a oa bet kavet e Buya gant un ergerzheg italian. Koshoc'h eget ur milion bloavezh e vefe bet

## Melestradur

Disrannet eo Eritrea e c'hwec'h rannvro (zobas). Pep rannvro a zo disrannet e meur a vann. Heuliañ a ra harzoù ar rannvroioù re ar c'helc'hiadoù dourlec'hiadurel, ar pezh a ro tro da beb gouarnamant lec'hel da velestrañ al labour-douar en un doare efedus. 

## Daveoù
Tanaro

An **Tanaro** zo ur stêr en hanternoz Italia, adstêr d'ar Po war e lez dehou. Gant he 276 km eo eil stêr hirañ Piemonte war-lerc'h ar Po . 

## An anv
Kar e vefe an anv da hini an doue galian Taranis ha d'ar stêr Tarn en Okitania. 

## Red ar stêr

Eieniñ a ra an Tanaro e mervent Piemonte war harzoù Liguria, en Alpi Liguri. 
E gwirionez e c'hoarvez eus kember ar froudoù Tanarello ha Negrone war harzoù kumunioù Ormea (e Proviñs Cuneo) ha Cosio d'Arroscia (e proviñs Imperia). 

## Departamant gall
Bez ez eo bet ivez anv un departamant gall da vare aloubadeg Italia gant armeoù an impalaer gall Napoleone Buonaparte, gwelout Tanaro (departamant) .
Tanaro (departamant)

An **Tanaro** a oa un departamant gall en Italia etre 1801 ha 1805. Dont a rae an anv eus ar stêr Tanaro, hervez ar c'hiz c'hall. 

Krouet e voe d'ar 24 a viz Ebrel 1801 e Piemonte war-lerc'h aloubidigezh ar Republik subalpin gant Bro-C'hall. Lakaet e voe da dalvezout d'an 11 a viz Gwengolo 1802 pa voe staget ar Republik sizalpin ouzh Bro-C'hall ivez. 

Asti a oa ar pennlec'h, tri arondisamant a oa. D'ar 6 a viz Mezheven 1805 e voe staget Republik Liguria ouzh Bro-C'hall ivez, ha diskaret e voe an departamant, ha rannet etre tri departamant all, Marengo, Montenotte ha Stura.

## Pennad kar
Listenn departamantoù gall Italia
Emgann Montenotte

E **Cairo Montenotte**, e-kichen Savona, en Italia, e voe faezhet soudarded aostrian ar jeneral Jean-Pierre de Beaulieu gant re Napoléon Bonaparte en emgann Montenotte d'an 12 a viz Ebrel 1796.
Juluan

**Juluan** zo un anv-bihan brezhonek, deuet eus al latin *Julianus*.
Meur a sant Juluan zo bet.

## Er yezhoù all
**Julen*, en euskareg
**[[Julien]]* e galleg
**[[Giuliano]]* en italianeg
**[[Julian]]* e norvegeg, poloneg, ruseg ( Юлиан), saozneg, spagnoleg, 
**Juliano* e spagnoleg

## Tud
### Impalaerien
Daou impalaer roman zo bet anvet *Juluan*, 
* Juluan Iañ, anv roet a-wechoù d'an impalaer Didius Julianus,
* Juluan II, anavet evel Juluan an Abostad (pe *ar Renavi*), a stourmas ouzh ar gristenien.
### Krennamzer uhel
* ar c'hont Juluan, gouarnour kristen Septem, hiriv Ceuta 

#### 
* Juluan Maner (1606-1683), beleg ha geriadurour er ,
* Juluan Kadoudal, breur Jorj Kadoudal, lazhet gant an archerien republikan, savet gantañ ar ganaouenn anvet *Kan-bale Juluan Kadoudal*,
* Juluan ar C'hwerv, lesanv Julien-Marie Le Huërou (1807-1843), istorour
* Juluan Godest (1849-1932), labourer-douar ha barzh brezhonek 
* Paotr Juluen (1883-1945), beleg ha skrivagner brezhonek.

## Broioù all
* Salvatore Giuliano, 
** Salvatore Giuliano (film)

## Anv-lec'h
* Sant-Juluan-Pentevr, e Bro-Sant-Brieg
* Sant-Juluan-Gouwent, e Bro-Naoned
* Sant-Juluan-Kankell, e Bro-Naoned

## Pennadoù kar
*Julian
*Jullian
Timbroù Liechtenstein

Al Liechtenstein zo ur briñselezh dizalc'h (abaoe 1806) e Kreiz Europa, etre Aostria ha Suis.

Etre 1850 ha 1921 ez eus bet implijet timbroù eus Aostria.

Etre 1912 ha 1921 e veze skrivet **Fürstentum Liechtenstein - K. K. Oesterr. Post** war an timbroù embannet er vro, da lavaret eo “Postoù impalaerel ha roueel aostrian”.

Goude ar bloaz 1921 n’eus nemet ar meneg **Fürstentum Liechtenstein** war an timbroù.

Dalc’het he deus ar Stad vihan darempredoù kenwerzhel ha politikel start gant e amezeien nesañ. Al Lur suis eo moneiz ar vro.

## Liammoù  diavaez
* post.li Postoù Liechtenstein
Amel

**Amel** zo un anv-lec'h alamanek

*hini ur stêr eus Belgia, Amel (stêr) ;
*hini ur gumun eus Belgia, treuzet gant ar stêr, Amel (kumun)

## Pennad kar
*Amblève
George Walker Bush

**George Walker Bush** eo 43 prezidant a-vremañ Stadoù-Unanet Amerika. Dre ziv wech e oa bet dilennet hag e penn ar vro eo bet etre an 20 a viz Genver 2001 hag a 20 a viz Genver 2009. Ganet eo bet d'ar 6 a viz Gouere 1946. Mab eo da George Herbert Walker Bush hag a zo bet prezidant SUA ivez.

Dilennet eo bet gouarnour stad Texas etre 1994 ha 1998 hag etre 1998 ha 2000, a-raok dont da vezañ ar 43 prezidant amerikan. Merket eo bet e respet prezidant gant gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001 ha gant Eil Brezel Irak.
## Al livour
Ur wech echuet gant e garg a prezidant Stadoù-Unanet Amerika, e oa kroget Bush gant al livañ. Da gentañ en doa kroget gant livañ chas pe bleunioù. Goude-se e oa troet gant al livañ tud. Adal poltriji pennoù-bras ar bed e sav poltredoù evel re Vladimir Poutin pe Tony Blair.

Burutellerien an arzoù o doa degemeret gant "ur sell etre" e livadurioù. Bill Arning, rener Mirdi arnevez Houston, a ziskrive ar poltredoù e-giz reoù "un amatour-uhel, da lâret eo livadurioù gant tresoù ponner.

Ouzhpennet e oa bet gant ar rener: "Lârout a rafen e rankfent chom hep bezañ diazezet war un adlivañ poltriji. Tu zo da welet pa vez unan bennak oc'h adtapout dre livañ poltriji kavet gantañ evit o livañ[...] d'am soñj e vefe mat dezhañ labourat gant reoù all, poltriji gant mammennoù lies pe an den gwirion evit kaout muioc'h a vuhez o tont"

## Notennoù ha daveennoù
George Bush

**George Bush** zo bet anv meur a zen brudet, ha brudet e e SUA dreist-holl.

## Prezidanted SUA
*George H. W. Bush (ganet e 1924), 41 prezidant SUA (1989–1993), tad George W. Bush
*George Walker Bush, pe George W. Bush, (ganet e 1946), 43 prezidant SUA ( 2001–2009) ha mab da George H. W. Bush

## Tud all
*George P. Bush (ganet e 1976), mab da Jeb Bush, gouarnour Florida, mab-bihan da George H. W. Bush, ha niz da George W. Bush
*George Washington Bush (1779–1863), kentañ perc'henn du e stad Washington
*George Bush (prezegour), ur prezegour diwar-benn ar Bibl, kenderv a bell da George W. Bush.
Arondisamant Verviers

**Arondisamant Verviers** a zo unan eus ar pevar arondisamant a zo e Proviñs Liège e Belgia. 

## Istor
Savet e voe **Arondisamant Verviers** e 1815 pa voe lodennet Arondisamant Malmedy hag a oa unan ag an tri Arondisamant eus departamant gall an Ourthe.
## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Verviers
* **Kumunioù** 
 
 
 
 
* **Rannoù**
Seversk

**Seversk** (*Северск* e rusianeg) a zo ur gêr a Rusia. Brudet eo abalamour d'an embregerezhioù chimik ha nukleel a gaver stank enni.

## Douaroniezh
**Seversk** a zo e Siberia en oblast Tomsk, nepell (12 km) eus Tomsk. 
* Hed: 56° 35′ 58" N
* Led: 84° 53′ 45" R

### Emdroadur ar boblañs
*1989: 103 000
*1992: 110 100
*1996: 117 000
*2000: 118 600
*2004: 116 000
*2005: 114 100
## Politikerezh
Nikolai Kusmenko eo maer Seversk.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel kêr Seversk ;
*  Lec'hienn ofisiel Strollad an embregerezhioù chimik ;
*   Tomsk-7 (Seversk) e lec'hienn GlobalSecurity.
Arondisamant Arlon

**Arondisamant Arlon** a zo unan eus ar pemp arondisamant eus proviñs Luksembourg er Rannvro wallonat e Belgia.

## Istor
Savet e voe Arondisamant Arlon e 1823 en ur vodañ kantonioù Arlon ha Messancy kemeret diwar Arondisamant Luksembourg ha kumunioù eus arondisamantoù 
Neufchâteau ha Diekirch.

## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Arlon

**Kumunioù** 
* Arlon
* Attert
* Aubange
* Martelange
* Messancy

**Rannoù**
* Arlon
* Athus
* Attert
* Aubange
* Autelbas
* Bonnert
* Guirsch
* Habergy
* Halanzy
* Heinsch
* Hondelange
* Martelange
* Messancy
* Nobressart
Arondisamant Bastogne

**Arondisamant Bastogne** a zo unan eus ar pemp arondisamant eus proviñs Luksembourg er Rannvro wallonat e Belgia.
## Istor
Savet e voe Arondisamant Bastogne e 1823 en ur vodañ kantonioù Bastogne, Fauvillers, Houffalize ha Sibret kemeret diwar 
Neufchâteau ha kumunioù kemeret diwar arondisamantoù Marche-en-Famenne ha Diekirch.
## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Bastogne
* **Kumunioù** 

** Bastogne
** Bertogne
** Fauvillers
** Gouvy
** Houffalize
** Sainte-Ode
** Vaux-sur-Sûre
** Vielsalm

* **Rannoù**
Arondisamant Marche-en-Famenne

**Arondisamant Marche-en-Famenne** a zo unan eus ar pemp arondisamant eus proviñs Luksembourg er Rannvro wallonat e Belgia.
## Istor
**Arondisamant Marche-en-Famenne** a oa ul lodenn eus departamant gall Sambre-et-Meuse a oa bet savet e Belgia e 1795, ha pevar arondisamant ennañ.
## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Marche-en-Famenne
* **Kumunioù** 
** Durbuy 
** Érezée 
** Hotton 
** La Roche-en-Ardenne 
** Manhay 
** Marche-en-Famenne 
** Nassogne 
** Rendeux 
** Tenneville 

* **Rannoù**
284

## Darvoudoù

### Europa
* 20 a viz Du: Diokletian a ya da impalaer roman.

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
289

## Darvoudoù

### Europa

* Diokletian a c'hounez meur a emgann war vord an Danav
* Maximian a esae da adaloubiñ Preden a zalc'he ar skraper Carausius met c'hwitañ a ra abalamour d'an amzer fall

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
290

## Darvoudoù

### Europa
* An daou impalaer roman Diocletianus ha Maximianus en em gav asambles e Milano evit ober ar poent war pemp bloavezh o ren.
* Gant Carausius eo kemeret ar galloud en Enez Vreizh. Kregiñ a ra da sevel difennoù a-hed aod gevred ar vro d'en em zifenn diouzh argadoù ar Saksoned hag ar Franked.

### Azia

### Afrika

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
Tevenn

Un **tevenn** a zo ur seurt run traezh savet gant an avelioù war ribl ar mor pe en dezerzhioù. "Erin" a vez graet eus an dra-se ivez.

## Liammoù diavaez
Arondisamant Virton

**Arondisamant Virton** a zo unan eus ar pemp arondisamant eus proviñs Luksembourg er Rannvro wallonat e Belgia.
## Istor
**Arondisamant Virton** a voe krouet e 1823 pa voe lodennet arondisamant Neufchâteau.
## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Virton
* **Kumunioù** 
** Chiny 
** Étalle 
** Florenville 
** Habay 
** Meix-devant-Virton 
** Musson 
** Rouvroy 
** Saint-Léger-en-Gaume 
** Tintigny 
** Virton 

* **Rannoù**
Distagadur al latin

Anavezet mat eo distagadur al latin klasel abalamour da destenioù an oberourien. 

* *æ* (divvogalenn) : da gentañ *ae* troet da ɛ (adalek an Eil kantved war-lerc’h JK 
* *au* (divvogalenn) : au̯] ; 
* *c* : k (kalet atav) ; er skridoù koshañ, hag en anvioù Caius ha Cnaeus, e veze skrivet *c* a veze distaget *g* ;
* *ch* :  (c’hwezhadennet, evel e henc'hresianeg) ;
* *g* :  (kalet atav) ;
* *h* : da gentañ  (evel en saozneg hag en alamaneg) ha goude mut ; 
* *i* : a gont evel vogalenn  pe kensonenn  ([jj] entre div vogalenn ) ; el levrioù skol, pa dalvez *i*kement ha , e vez skivet *j*, ul lizherenn ne oa ket anavezet gant ar Romaned : *I* a skrivent atav ; 
* *m* :  ; a oa mut e dibenn ur ger (gant friadur ar vogalenn a oa dirak) ;
* *œ* (divvogalenn) :  ha goude  (adalek an Eil kanved;
* *ph*:  (c’hwezhadennet, evel e henc'hresianeg ) ;
* *qu* :  ;
* *r* :  (ruilhet) ; 
* *s* : a veze  atav; ne oa ket eus ar son  e latin ; war e lerc’h e oa troet da ;
* *th*:  (c’hwezhadennet, diwar ar henc'hresianeg) ;
* *u* : a dalveze evit ar vogalenn  hag ar gensonenn  ; ar c’hemm etre *u* ha *v* na gaver nemet el levrioù skol. Gant ar Romaned ne veze nemet *V* e pep lec’h ;
* *y* :  (diwar ar henc'hresianeg) ; 
* *z* : [zz] (hir ; diwar ar henc'hresianeg).

Pep vogalenn (*a*, *e*, *i*, *o*, *u*, *y*) a c’halle bezañ pe hir pe berr.
Departamant ar Stura

**Stura** a oa anv un departamant gall en Italia e penn kentañ an XIXvet kantved, en amzer konsulvezh Napoleone Buonaparte e Bro-C'hall. 

En-dro dezhañ e oa an departamantoù-mañ: an Alpes-Maritimes, Montenotte, Marengo, Pô, Hautes-Alpes.

Krouet e voe d'an 11 a viz Gwengolo 1802, goude aloubadeg Rouantelezh Sardigna gant ar C'hallaoued. Klotañ a rae, mui pe vui, gant proviñs Cuneo bremañ. Diskaret e voe an departamant, gant an departamantoù italian all, e 1814 pa voe faezhet an impalaer gall. 

## Anv
Dont a ra an anv eus ar stêr Stura di Demonte

Cuneo a oa ar pennlec'h anezhañ, hag isprefetioù a oa en Alba, Mondovi, Saluzzo (*Saluces* e galleg) ha Savigliano.
Francesco Rosi

**Francesco Rosi** zo ur filmaozer italian ganet e Naplez d'ar 15 a viz Du 1922, ha marvet d'an 10 a viz Genver 2015 e Roma.

## Filmoù
### Pennaozer
**[[Camicie rosse (film 1952)|Camicie rosse]]* (1952) - tammoù hepken
**[[La sfida]]* (1958)
**[[I magliari]]* (1959)
**[[Salvatore Giuliano (film)|Salvatore Giuliano]]* (1962)
**[[Le mani sulla città]]* (1963)
**[[Il momento della verità]]* (1964)
**[[C'era una volta... (film 1967)|C'era una volta...]]* (1967)
**[[Uomini contro]]* (1970)
**[[Il caso Mattei]]* (1972)
**[[Lucky Luciano (film)|Lucky Luciano]]* (1973)
**[[Cadaveri eccellenti]]* (1975)
**[[Cristo si è fermato a Eboli (film)|Cristo si è fermato a Eboli]]* (1979)
**[[Tre fratelli (film 1981)|Tre fratelli]]* (1981)
**[[Carmen (film 1984)|Carmen]]* (1984)
**[[Cronaca di una morte annunciata (film)|Cronaca di una morte annunciata]]* (1987)
**[[Dimenticare Palermo]]* (1990)
**[[La tregua (film)|La tregua]]* (1997), diwar romant Primo Levi

### Senarioer
**[[Bellissima]]* (1951)
**[[Processo alla città]]* (1952)
**[[Racconti romani]]* (1955)
**[[Il bigamo]]* (1956)

### Rener ha senarioer

#### Diwar danvez personel
**[[La sfida]]* (1958)
**[[I magliari]]* (1959)
**[[Salvatore Giuliano (film)|Salvatore Giuliano]]* (1962)
**[[Le mani sulla città]]* (1963)
**[[Il momento della verità]]* (1964)
**[[C'era una volta... (film 1967)|C'era una volta...]]* (1967)
**[[Il caso Mattei]]* (1971)
**[[Lucky Luciano (film)|Lucky Luciano]]* (1973)
**[[Diario napoletano]]* (1992)

#### Diwar danvez all
**[[Kean (film 1956)|Kean]]* (1956, diwar oberennoù Alexandre Dumas (tad) ha Sartre)
**[[Uomini contro]]* (1970, 
**[[Cadaveri eccellenti (film)|Cadaveri eccellenti]]* (1976, diwar romant Leonardo Sciascia *Il contesto*)
**[[Cristo si è fermato a Eboli (film)|Cristo si è fermato a Eboli]]* (1979, diwar romant Carlo Levi)
**[[Tre fratelli (film 1981)|Tre fratelli]]* (1981, 
**[[Carmen (film 1984)|Carmen]]* (1984, diwar Carmen (opera) Bizet)
**[[Cronaca di una morte annunciata (film)|Cronaca di una morte annunciata]]* (1987,)
**[[Dimenticare Palermo]]* (1990, )
**[[La tregua (film)|La tregua]]* (1996, diwar La tregua (romant) gant Primo Levi)
Timbroù Epira

Ur vro rannet e daou war vord ar Mor Ionian eo Epira : emañ Hanternoz ar vro e Su Albania, poblet gant ur vinorelezh a C’hresianed, hag ar peurrest eus Epira a zo anezhi ur rannvro a C'hres hiriv.

Betek an 13 a viz C’hwevrer 1913 eo ar vro ur rann eus an Impalaeriezh Otoman.

Etre 1912 ha 1916 eo bet renet Epira an Hanternoz gant ur gouarnamant gresian disuj ha dibadus, savet a-enep diviz ar gouarnamant ofisiel da reiñ ar vro d’ar Stad nevez Albania. Hennezh eo a savas ur velestradurezh postel emren hag a lakaas moullañ timbroù Epira, etre 1914 ha 1916.

Un heuliadenn pevar zimbr (1, 5, 10, ha 25 lepta) a oa bet embannet e miz C’hwevrer 1914 e Chimarra. Skeudennaouet int gant penn-doubl un erer warnañ ur penn-marv hag eskern e kroaz. Istitlet eo "ΕΛΛ. ΑΥΤΟΝ. ΗΠΕΙΡΟΣ / ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Η ΘΑΝΑΤΟΣ / ΑΜΥΝΕΣΘΑΙ ΠΕΡΙ ΠΑΤΡΗΣ" (Epira c’hresian emren – Ar frankiz pe ar marv – Difenn hor bro"). Al lizhiri "ΣΠ" zo skrivet war an tu-gin, e-kreiz ur c’helc’hig glas. Kement-se zo berradur Spiromilios, penn-rener kêr Chimarra. Savet int bet gant an dorn war ar prim avat, n’eo ket mat-mat o ferzh neuze. Rouez ha priziet int avat, zoken pa lavar ispisialourien zo n’int ket timbroù gwir da vat.

Ur rummad a eizh timbr zo deuet er-maez e miz Meurzh 1914, gwerzhet etre 1 lepton ha 5 drakma an tamm. Warno an hevelep skeudenn : un den o vukañ un dra bennak gant ur fuzuilh dirak tud all o sellout outañ. « ΗΠΕΙΡΟΣ » a lenner war daou dimbr ha « ΑΥΤΟΝΟΜΟΣ / ΗΠΕΙΡΟΣ” war ar re all.

E miz Eost e voe embannet un eil rummad timbroù hag a vrud dibarded ar vro : diskouez a reont holl banniel daou-liv Epira emren. 

Kavet e vez an timbroù-se gant ar meneg "ΚΟΡΥΤΣΑ" (kêr Koritza).

Gant Bro-Hellaz zo bet moullet timbroù dreistmoulet pa aloubas an arme Epira an Hanternoz e 1914. N’eur ket sur avat int bet implijet evit ar postañ lizhiri, met evit ar vrud nemetken.
Timbroù Jibraltar

Jibraltar (saozneg : Gibraltar) a zo un tiriad breizhveuriat tramor lec'hiet e su al Ledenez Iberiat.

Betek 1886 e veze graet gant timbroù saoz gant ur sielladur A 26 pe G.

E 1886 e teu er-maez timbroù gant poltred ar Rouanez Victoria embannet er Bermuda gant ar soulgarg « Gibraltar ».

Timbroù gant ar meneg « Gibraltar » a vo moullet goude-se ha betek hiriv.

E 1889 zo bet embannet timbroù Victoria warno ar gerioù « centimos » pe « pesetas », ar re nemeto bet soulgarget gant un dalvoudegezh e moneiz Bro-Spagn.

Un iskis a dimbr zo bet savet e 1969 : e stumm zo hini ar « Roc’h », da lavaret eo ar garreg a zo arouez al ledenez.

Tro 1200 timbr zo bet lakaet e gwerzh gant Postoù Jibraltar etre 1886 ha 2006.

## Liamm diavaez
*  gibraltar-stamps.com
298

## Darvoudoù

### Europa

* Constantius Chlorus a faezh an Allamanni war dachenn al Lingones ha kreñvaat a ra difenn ar Roen
* Kaset kuit ez eo ar gristienien eus al lu roman
* Tridates III a adkav e dron gant skoazell an Impalaeriezh Roman

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
299

## Darvoudoù

### Europa

* Galerius a faezh ar Sarmatiz

### Azia

* Impalaerez Jia Nanfeng a damall priñs Yu da vezañ un trubard ha kas a ra anezhañ deus ar galloud

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
300

## Darvoudoù

### Europa
#### Impalaeriezh Roman
* Ar Franked a grog d'ober o annez e Batavia.
* Ker Split a zo savet.
* Moger Dioclesian a zo savet e Palmyra.
* Meneget eo anv ar Bikted evit ar wezh kentañ en un deskrivadur eus ar pobloù aloubet gant Constantius Chlorus.

### Azia
* Armenia: Tiridates III a lak Armenia da gemer ar relijion gristen da relijion ofisiel, kentañ stad oc'h ober kement-se.
* Japan: Penn-kentañ ar prantad Kofun pe Yamato.

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù
* Asanga, krouer ar Yogacara eus ar Boudaegezh Mahayanat (bloavezh war-bouez nebeut)
* Li Shou, impalaer Cheng Han
* Impalaer Min eus Jin

## Marvioù

__NOTOC__
Clarabelle Cow

**Clarabelle Cow** zo un dudenn e bed Mickey Mouse krouet gant Ub Iwerks e 1928 evit ar studioioù Disney. 

Dousig Horace eo, hag unan eus mignonezed gwellañ Minnie Mouse. Na bezañ netra all met un dudenn a eil renk ha na bezañ ket e bed an tresadennoù-bev e-pad un toullad dekvloaziadoù eo bet chomet deuet mat gant an dud, er Stadoù-Unanet hag en Italia dreist-holl.

### Filmoù

# 1928 - Plane Crazy
# 1929 - The Plow Boy
# 1929 - Mickey's Choo-Choo
# 1929 - The Karnival Kid
# 1930 - The Baryard Concert
# 1930 - The Shindig
# 1930 - The Chain Gang
# 1930 - Pioneer Days
# 1931 - The Birthday Party
# 1931 - Mother Goose Melodies
# 1931 - Blue Rhythm
# 1931 - The Baryard Broadcast
# 1931 - The Beach Party
# 1932 - The Mad Dog
# 1932 - Barnyard Olympics
# 1932 - Mickey's Revue
# 1932 - Mickey's Nightmare
# 1932 - The Whoopee Party
# 1932 - Touchdown Mickey
# 1932 - Parade of the Award Nominees
# 1933 - Mickey's Mellerdrammer
# 1933 - Ye Olden Days
# 1933 - Mickey's Gala Premiere
# 1934 - Camping Out
# 1934 - The Orphan's Benefit
# 1935 - The Band Concert
# 1935 - On Ice
# 1935 - Mickey's Fire Brigade
# 1936 - Mickey's Grand Opera
# 1936 - Mickey's Polo Team
# 1937 - Mickey's Amateurs
# 1938 - Boat Builders
# 1938 - The Fox Hunt
# 1941 - The Orphan's Benefit (remake)
# 1942 - All Together
# 1942 - Mickey's Birthday Party
# 1942 - Symphony Hour
# 1983 - Mickey's Christmas Carol
# 1988 - Who Framed Roger Rabbit
# 1990 - Roller Coaster Rabbit
# 1990 - The Prince and the Pauper
# 2004 - Mickey, Donald, Goofy: The Three Musketeers

Clarabelle e vez kavet er bannoù-treset ivez : da skouer ar *Journal de Mickey* e Frañs adalek 1930.

Tro dibenn ar bloavezhioù 1960 he deus kroget Clarabelle da zousetiñ gant Goofy met deuet eo en-dro gant Horace.
Clara Cluck

**Clara Cluck** zo un dudenn faltazi krouet gant The Walt Disney Company e 1934. Ur yar eo (*cluck* a dalv klochañ, sklokal). E bannoù-treset e vez diskouezet evel mignonez wellañ Daisy Duck.

#### Tresadennoù-bev klasel
#1933 - *[[Mickey's Mellerdrammer]]* e-touez ar selaouerien
#1934 - *[[The Orphan's Benefit]]* (doare 1934)
#1936 - *Mickey's Grand Opera*
#1937 - *Mickey's Amateurs*
#1938 - *The Fox Hunt*
#1941 - *The Orphan's Benefit* (doare 1941)
#1942 - *[[Mickey's Birthday Party]]*
#1942 - *[[Symphony Hour]]*
#1983 - *[[Mickey's Christmas Carol]]*
#1988 - *[[Who Framed Roger Rabbit]]*

filmoù berr:
#1999 - *Gift of the Magi* (cameo)
#2004 - *Donald's Gift* (cameo)

Mickey Mouse Works 1999/2000
*Locksmiths (cameo) 
*Minnie Visits Daisy 

House of Mouse 2001/2004
*Double Date Donald 
*Daisy's Big Sale
Horace Horsecollar

**Horace Horsecollar** zo un dudenn faltazi e bed Mickey Mouse. Krouet e voe e 1929 gant Ub Iwerks evit Walt Disney.

Kompagnun Clarabelle ar vuoc'h hag unan eus mignoned gwellañ Mickey Mouse eo. Kregiñ a ra evel marc'h tret-karr e *[[The Plow Boy]]* (An arer). Met dont a ra da vezañ denheñvel buan, hag un dudenn a eil renk ivez evel Clarabelle, Clara Cluck hag all.

### Tresadennoù-bev
* "The Plow Boy" (1929)
* "The Jazz Fool" (1929)
* "The Barnyard Concert" (1930)
* "The Cactus Kid" (1930)
* "The Fire Fighters" (1930)
* "The Shindig" (1930)
* "Pioneer Days" (1930)
* "The Birthday Party" (1931)
* "Blue Rhythm" (1931)
* "The Barnyard Broadcast" (1931)
* "The Beach Party" (1931)
* "Mickey's Revue" (1932)
* "Barnyard Olympics" (1932)
* "Mickey's Nightmare" (1932)
* "Touchdown Mickey" (1932)
* "The Whoopee Party" (1932)
* "Mickey's Mellerdrammer" (1933)
* "Mickey's Gala Premiere" (1933)
* "Camping Out" (1934)
* "The Orphan's Benefit" (1934)
* "The Band Concert" (1935)
* "On Ice" (1935)
* "Mickey's Grand Opera" (1936)
* "Toby Tortoise Returns" (1936)
* "Mickey's Amateurs" (1937)
* "Boat Builders" (1938)
* "The Fox Hunt" (1938)
* "The Orphan's Benefit" (remake, 1941)
* "All Together" (1942)
* "Mickey's Birthday Party" (1942)
* "Symphony Hour" (1942)
* "Mickey's Christmas Carol" (1983)
* *[[Who Framed Roger Rabbit]]* (1988)
* "The Prince and the Pauper" (1990)"

## Notennoù
Ri

**Ri** a dalveze *roue* en henvrezhoneg da vare rouantelezh Breizh (eus Nevenoe da Vourmaelon etre 845 ha 913).

Roet e voe an titl-se c'hoazh e-pad marevezh an duged Breizh betek Alan IV a Vreizh (1084-1112), lesanvet *Alan Fergant*, an dug diwezhañ hag a gomze brezhoneg a-vihan.

## Yezh
Eus ar ger predenek ha galianek *rix*  e teu an termen-se (Vercingetorix, "*ver cingeto rix*", "*roue meur ar gaderien*").

Kar eo d'ar gerioù *rex* en latin ha *rajah* en sañskriteg.

Eus *ri* e tiver kalz a anvioù-bihan brezhonek : Rieg, Riwallan, Riou, Riwan, Riwanon, Riware...

Da geñveriañ eo ivez gant ar gerioù *rhi* en kembraeg, *rí* en gouezeleg eus Iwerzhon.
## Skouerioù implij
E Chapel Lomareg e Krac'h (Mor-Bihan) ez eus ur sarkofagenn, skrivet eo warnañ « Irha ema in ri », ar pezh a vije tu treiñ en "amañ eo beziet ar roue"
## Pennadoù kar
* An noblañs da vare rouantelezh Breizh

## Notennoù ha daveennoù
Arondisamant Dinant

**Arondisamant Dinant** a zo unan eus an tri arondisamant eus Proviñs Namur.

## Istor
**Arondisamant Dinant** a oa ul lodenn eus departamant gall Sambre-et-Meuse a oa bet savet e Belgia e 1795, ha pevar arondisamant ennañ.

Pa voe krouet e voe pemp kanton ennañ: Beauraing, Ciney, Dinant, Florennes ha Walcourt.

## Kumunioù ha rannoù kumunioù Arondisamant Dinant
* **Kumunioù** 


* **Rannoù**
Gledig

Ur **gledig**, pe **gwledig**, a oa ur brezelour a wad hag a garg uhel, kenvrezeler gant ri Breizh, penn-lu ivez, da vare rouantelezh Breizh (845-913). 
An titl damheñvel e latin a vefe *[[Magister militum]]*, titl roet da vMacsen Wledig, Gerontius hag Emrys Wledig. Marteze e vije bet implijet evit ober eus komandanted bezenoù savet gant tud ar vro (e proviñsoù brito-romaned)". ha goude-se e oa implijet gant roueed pe priñsed e Breizh-Veur hag a oa bet e penn difennerezh an tiriad goude ma vije aet kuit ar romaned.

Hervez Ron Peniarth e veze roet an titl-mañ d'ar rouaned ha d'an duged betek Alan IV da nebeutañ. Ur gwledig a veze gwelet evel ur penn-lu a renk uheloc'h eget ur roue.
Eus ar ger *gwlad* (glad e brezhoneg) e teu an anv *gwledig*, da lavaret eo "penn ar glad" (glad gant ster "ar vro").

Amlawdd Wledig da skouer ar roue mitologel a vez graet eus outañ gant an titl kembraek *[G]wledig*, a gozh *Gwledic* pe *Guletic* ha  Latinekaet en *Guleticus*, implijet gant ar ster: "Aotrou, roue, priñs, tiern; ar pezh a oa bet implijet dija evit ober eus meur a roue pe priñsed e Breizh-Veur hag a oa bet e penn difennerezh an tiriad goude ma vije aet kuit ar romaned.
## Pennad kar a bell
*Macsen Wledig
*Emrys Wledig
*Amlawdd Wledig
## Notennoù ha daveennoù
Carmel Charles

**Mary Carmel Charles** (1912, Beagle Bay –1999, Derby) oa yezherez ziwezhañ ur Nyulnyul flour, en Aostralia ar c'hornog.
An noblañs da vare rouantelezh Breizh

Da vare rouantelezh Breizh (818-913) e oa noblañs Breizh urzhiet evel-mañ :

# A-uc'h d'an holl edo ar ***[[ri]]***, ar roue en brezhoneg a-vremañ. Delc'hel a rae ar galloud. 
# A-iz dezhañ edo ar ***[[gledig]]***, e genvrezeler, kont ha penn-lu ; 
# ar ***[[mac'htiern]]***, un nobl a renk izel, penn-kenel (penn-meuriad) ; 
# hag ar ***[[brientin]]***, un tammig noblañs pe un den frank. Niverus-kenañ e oa ar vrientinien.

## Daveoù
**Histoire de la Bretagne et des pays celtiques, des origines à 1341* (pevare embannadur). Montroulez : ti-embann Skol Vreizh, 1979
Jack Butler (Jiwarli)

:*Arabat mesklañ gant ar skrivagner stadunanat, gwelet [[Jack Butler (skrivagner)]]*

**Jack Butler** (4 Mae, 1901 &ndash; 10 Mae, 1986) oa komzer diwezhañ ar yezh Jiwarli en Aostralia. Gantañ e voe dastumet ar pezh brasañ a ouiomp hiziv diwar-benn ar yezh-mañ.

Mab ur mesaer deñved gwenn anvet Dick Butler hag ur vaouez aborigen anvet Silver e oa. Desavet e voe gant e vamm hag e leztad, Jinapuka, aborigen ivez, en Ullawarra Station ha Glen Florrie Station.

E Glen Florrie Station e kamp an Aborigened e teskas yezhoù ha boazioù dezho o sellout ouzh ar re gozh. Ar jiwarli a blije dezhañ ar muiañ. Deskiñ a reas anezhañ gant Wangki, pe 'Stumpy' evel e oa graet anezhañ gant ar re wenn. Deskiñ a reas ivez ar jurruru hag an thalanyji.

Tremen a reas al lod brasañ eus e vuhez den en oad e Mount Stuart Station e-lec'h ez eas e darempred gant giz-vuhez ar c'hornog. Dimeziñ a reas gant Molly Ashburton e 1927 ha pevar mab o doe. Mont a reas da vevañ war e leve en Onslow er bloavezhioù 1970 ha mervel a reas e Carnarvon d'an 10 a viz Mae 1986.

## Liammoù diavaez
*Titouroù diwar e benn hag hini ar yezh hag ar sevenadur Jiwarli gant Skol-Veur Melbourne.
Akarian

An **akarianed** (*Akari* pe *Akarina*) a zo artropoded bihan-tre : reoù 'zo a zo mikroskopek, un tregont mikrometr bennak ; ha reoù 'zo, brasoc'h, a vuzuilh betek 3 cm (ar megeled p'o devez evet gwad a-leizh da skouer).
O c'horf a zo fetis dre ma'z eo peg o fenn a-raok ouzh o zeur.
Hiziv an deiz ez eus bet kavet 50 000 spesad bennak er bed, met sur a-walc'h e sav an niver a spesadoù anezho d'ur milion hag en tu-hont. O doare bevañ (lec'h-bevañ, boued) n'en deus ket e geñver e-touez an araknided all.

Meur a spesad a vev en douar pe en dour met an akarianed o devez a-wechoù darempredoù gant boudoù bev all — loen pe plant. Bez' ez eus kalz a spesadoù buhezsuner, reoù 'zo a zo kleñvedus evit ar plantoù, al loened pe an dud. E-touez ar re-se emañ ar megeled, ar "Sarcopte", kiriek eus ar rogn, ar varroa buhezsuner eus ar gwenan, pe c'hoazh akarianed ar boultrenn hag a zo kiriek da allergiezhioù tud 'zo. 


Image:Flat mite, Brevipalpus phoenicis.jpg|akarian :Brevipalpus phoenicis
Image:Rust Mite, Aceria anthocoptes.jpg|akarian :Aceria anthocoptes
Image:Peacock mite, Tuckerella sp.jpg|akarian : Tuckerella
Image:Varroa_Mite.jpg|akarian : Varroa
Truman Washington Dailey

Truman Washington Dailey, (19 Here, 1898 &ndash; 16 Kerzu, 1996) a oa an den diwezhañ a oa e yezh-vamm rannyezh Otoe-Missouria ar yezh Chiwere (Baxoje-Jiwere-Nyut'chi), ur yezh indian eus Norzhamerika. Anvet e oa ivez *Mashi Manyi* (*Soaring High*, "Sevel Uhel") ha *Sunge Hka* (*White Horse*, "Marc'h Gwenn").

## E vuhez
Ganet e oa e 1898 er meuriad Otoe en Oklahoma. Dimeziñ a reas e 1928 gant Lavina Koshiway, merc'h Jonathan Koshiway hag a oa unan eus diazezerien an *[[Native American Church]]*.

Tutaet e oa gant Walt Disney er bloavezhioù 1960. Er bloavezhioù 1970 e kelennas ar yezh Otoe-Missouria en Oklahoma. Labourat a reas gant raktres Skol-Veur Missouri evit enrolliñ e yezh. Testeniañ a reas dirak Sened ar Stadoù-Unanet. Skol-Veur Missouri e Columbia a reas anezhañ Doktor a enor war Skiantoù an Den.

## Daveoù
*"Truman Dailey" at Ioway Cultural Institute, URL accessed 05/27/06
*Whitman, William (1937), *The Oto*, New York, NY: Skol-Veur Columbia. 
*Chapman, Berlin Basil (1965), *The Otoes and Missourias*, Oklahoma City, OK: Times Journal Publ. Co.. 
*Stanley, Lori A. (1993), *The Indian Path of Life: A life history of Truman Washington Dailey of the Otoe-Missouria tribe*, Columbia, MO: Skol-Veur Missouri.
Tevfik Esenç

**Tevfik Esenç** (1904 &ndash; 7 Here, 1992) oa yezher diwezhañ an oubic'heg, ur yezh kaokazek ar gwalarn.

Desavet e oa Tevfik Esenç gant e dud-kozh oubic'hek e kêriadenn Hacı Osman e Turkia. Bet eo bet *muhtar* (maer) e gêriadenn. War-lerc'h er velestradurezh foran e Istanbul. Eno e labouras gant ar yezhonier gall Georges Dumézil da enrolliñ e yezh.

Ur memor mat-kenañ en doa, ha kompren a reas buan palioù Dumézil hag ar yezhourien all a oa o weladenniñ anezhañ. Dave kentañ an oubic'heg e oa, met ivez mojennerezh, sevenadur hag hengounioù ar bobl Oubic'h. Ouzhpenn komz oubic'heg e komze an Hakuchi, rannyezh an Adigeg. Se a bermetas ul labour keñveriañ etre an daou ezel eus familh Yezhoù kaokazek ar gwalarn. Komz a reas un turkeg flour ivez.

## Liamoù diavaez
*Pajenn Tevfik Esenç war Circassian World
*Teul klevet e oubic'heg, eus al Lacito Archive
*YouTube: Tevfik Esenç o kontañ istor daou veajer hag un pesketer en oubic'heg
Armand Lunel

**Armand Lunel** (10 Mezheven 1892-1977) a oa ur skrivagner gallek okitan ha yezher diwezhañ ar chouaditeg pe yuzev-okitaneg.

## E vuhez
Ganet e oa e Aix-en-Provence en ur familh yuzev he doa gwrizioù er c'horn-bro abaoe pemp kantved da nebeutañ. Mignon e oa da Darius Milhaud abaoe o bugaleaj. Ur wech deuet en oad e kelennas gwir ha prederouriezh e Monako. Skrivañ a reas diwar-benn Yuzevien Provañs.

## Levrlennadur
**L'imagerie du cordier*, La Nouvelle Revue française, Paris, 1924.
**Nicolo-Peccavi* ou *L'affaire Dreyfus e Carpentras*, Gallimard, Paris, 1926.
**Le balai de sorcière*, Gallimard, Paris, 1935.
**Jérusalem à Carpentras*, Gallimard, 1937.
**Les amandes d'Aix*, Gallimard, Paris, 1949.
**La belle à la fontaine*, A. Fayard, Paris, 1959.
**J'ai vu vivre la Provence*, A. Fayard, Paris, 1962.
**Juifs du Languedoc, de la Provence et des États français du Pape*, Albin Michel, Paris, 1975.
**Les chemins de mon judaïsme et divers inédits*, kinniget gant Georges Jessula, L'Harmattan, Paris, 1993.

## Daveoù
*Armand Lunel e Beit Hatefutsot, Mirdi an Diaspora Yuzev e Ramat Aviv en Israel
Chesten Marchant

**Chesten Marchant** an hini a vije an unyezher kerneveurek diwezhañ. Mervel a reas e 1676 e Gwithian (Kerne-Veur). Dolly Pentreath a zo gwelet evel ar c'herneveureger a-vihanik diwezhañ, nemet divyezhek, saozneg a c'halle komz ivez.
Fidelia Fielding

**Fidelia Hoscott Fielding** pe **Dji'ts Bud dnaca** (*Flying Bird*) (1827 - 1908) oa an hini ziwezhañ da gomz a-vihanik ar moheganeg, rannyezh ar yezh pequot. He skridoù er yezh-mañ a sikouras adsevel anezhi. Mentor Gladys Tantaquidgeon e oa.

## Dave
"Fidelia Fielding, 1827-1908", URL accessed 07/05/06