open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Distrig (Dispac'h gall)

Un distrig gall a oa ur rann velestradurel eus an departamantoù e Bro-C'hall, etre ar c'hanton hag an departamant, hag ur bastell-votiñ. Krouet e voe an distrigoù gant lezenn an 23 a viz Eost 1790.

## Melestradurezh
* E penn an distrig e veze ur c'huzul gant daouzek ezel. Dilennet e veze ar guzulierion gant dileuridi ar geodediz oberiant. Unan anezhe a veze lakaet da brokulor-sindik, karget da lakaat divizoù ar c'huzul e pleustr, ha pevar all a yae d'ober renerezh an distrig.

## Relijion gatolik
* Votet e veze evit lakaat ur beleg da berson en ur barrez eus an distrig diouzhtu pa vanke unan.

## Justis
* Ul lez-varn a voe krouet e pep pennlec'h distrig (e distrig Henbont e voe lakaet al lez-varn en Oriant koulskoude) gant dekred an 23 a viz Eost 1790.

## Lamet an distrigoù
* Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ; bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton). Savet e voe an arondisamantoù da gemer lec'h an distrigoù e miz C'hwevrer 1800.

## Levrlennadur
*Kristof Jezegoù, *Hor Bro e-pad ar Revolusion* (p. 16), Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915
*Jean-Louis Debauve, *La Justice révolutionnaire dans le Morbihan*, e ti an aozer, Pariz, 1965

## Notennoù
Senkaku

**Inizi Senkaku** (japaneg: 尖|閣|諸|島, *Senkaku-shotō*, *Senkaku-guntō* pe *Senkaku-rettō*), a vez graet anezho ivez **Inizi Diaoyu** gant Sinaiz (sinaeg: 钓鱼|岛|及|其|附属|岛屿, pinyin: *Diàoyúdǎo jí qí fùshǔ dǎoyǔ*; pe en-eeun 钓鱼岛) e Sina ar c'hevandir pe **Inizi Tiaoyutai** (sinaeg: 釣魚|台|列|嶼, pinyin: *Diàoyútái liè yǔ*) e Taiwan, a zo ur strollad inizi didud kontrollet ha meret gant Japan e Mor Sina ar Reter, met arc'het gant Republik Pobl Sina ha Taiwan.

## Liammoù diavaez
Ekstremofil

Ekstremofil a vez graet eus ur boud-bev pa vev da gustum e kondisionoù marvus evit an organegi all : temperadurioù tost pe ouzhpenn da 100 °C pe dindan 0°C, gwask uhel evel strad ar morioù, metou karget e holen ... Bakteri pe arkeobakteri e vezont dreistholl hogen lieskelligegien a vez ivez en-o-zouez.

## Doareoù a ekstremofiled

Asidofil : organeg o vevañ e kondisionoù trenk, pH tost da 3.
Alkalofil : organeg o vevañ e kondisionoù basek pH tost da 9.
Halophile : organeg o vevañ e kondisionoù holenaet-tre NaCl).
Metalogouzañvadus : organeg o vevañ e metou karget e metal (Cu, Cd, Ar ...).
Psikrofil : organeg o vevañ e metou yen (skorneg ...).
Piesofil : organeg o vevañ dindan gwaskoù uhel (strad ar morioù, mammennoù hidrotermal)
skinoùgouzañvadus : organeg o c'houzañv skinoù (radioaktivel da skouer).
Termofil : organeg o vevañ e temperadurioù uhel.

## an ekstremofiled hag azasadur ar vuhez

Stummoù buhez kentañ o deus marteze diorroet war an Douar en un endro ekstrem met martezeadennoù e chomont tra ken (diwar an diouer a stummoù buhez kent) Diskouez a reont memestra splann e c'hell ar vuhez diorroiñ en endroioù soñjet dizegemerus (Endroioù douarel pe ezdouarel). 

## levrlennadur

* Michael Gross, *La vie excentrique : voyage dans les mondes extrêmes*. Éd. Belin, Pour la science, 2003.
* Patrick Forterre, *Microbes de l'enfer*. Éd. Belin, Pour la science, 2007.

* Fujiwara, S, 2002, *Extremophiles: Developments of their special functions and potential resources*. *Journal of Bioscience and Bioengineering* 94:518-525.
* Rothschild, L. J., and R. L. Mancinelli, 2001, *Life in extreme environments*. *Nature* 409:1092-101.
* Stetter, K. O., 1999, *Extremophiles and their adaptation to hot environments*. *FEBS Lett*. 452:22-25.
* Horikoshi K. & Grant W. D., *Extremophiles. Microbial Life in Extreme Environments*. (Wiley-Liss, New York 1998).

## Filmographiezh
* *[[Vivre en enfer]]*, une série documentaire française consacrée aux extrêmophiles.

## liammoù diavaez
* Y a-t-il des créatures extraterrestres parmi nous ?, programme "La nuit des étoiles" sur Arte
Bannoù Aodoù-an-Hanternoz

**[[Bann]]où [[Aodoù-an-Arvor|Aodoù-an-Hanternoz]]** a voe krouet gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790. Setu roll kumunioù Aodoù-an-Hanternoz a voe lakaet da benn-bann: Bronn, Dinan, Gwengamp, Lambal, Lannuon, Loudieg, Rostrenenn ha Sant-Brieg. Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù; bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).

## Notennoù ha daveoù
Kafta

**Kafta** pe **Kofta** zo ur meuz eus broioù Afrika an Norzh hag Azia ar c'hornog, Turki ha Pers, hogen anavezet en India ha Pakistan ivez, gant kig malet ha temzoù.
Koweit (kêr)

**Kêr Goweit** (arabeg: مدينة الكويت, treuzlizherennet: *Madīnat al-Kuwayt*) eo kêr-benn ha kêr vrasañ stad Koweit. En tu-hont eus 90% eus poblañs ar vro a zo o chom enni, pe tro-kêr, ar pezh a ra war-dro 2,4 milion a dud.

## Liammoù diavaez
Ferdinando

**Ferdinando** zo un anv-bihan italianek hag esperantek.

## Adstummoù
*Ferrante

## Yezhoù all
* *Erlantz, Errando, Perrando, Pernando*, en euskareg
* Ferdinand, en alamaneg, finneg, galleg, izelvroeg, kroateg, roumaneg, saozneg, slovakeg, svedeg, tchekeg
* *Ferdinánd*, en hungareg
* *Ferdynand*, e poloneg
* *Ferdinandus*, e latin
* *Fernán*, e galizeg ha spagnoleg;
* Fernand, en galleg 
* Fernando, en portugaleg, spagnoleg 
* *Fernão*, e portugaleg
* *Ferran, Ferrà*, e katalaneg
* *Hernán, Hernando*, e spagnoleg;

## Tud
### Priñsed
*Ferdinando Iañ, anv meur a briñs
*Ferdinando II, anv meur a briñs
*Ferdinando III, anv meur a briñs
*Ferdinando IV, anv meur a briñs
*Ferdinando V
*Ferdinando Gonzaga, anv meur a briñs
*Ferdinando de' Medici, anv meur a briñs
* Ferdinando di Savoia-Genova, anv meur a briñs

### Tud all
*Ferdinando Maria Baccilieri, beleg italian
Medellín (Kolombia)

**Medellín** (distaget  pe  e spagnoleg) zo ur gêr hag ur gumun eus Kolombia, e departamant Antioquia, e gwalarn ar vro, war lez lar stêr Medellín. Hervez niveradeg 2005 e oa 2 223 078 a annezidi, ar pezh a ra eus Medellín an eil kêr vrasañ e Kolombia, war-lerc'h Bogotá. E tolead kêrel Medellín, ennañ 9 c'humun all ouzhpenn, e oa 3 312 165 a dud, hervez an niveradeg-se.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Ti-kêr Medellín
* Lec'hienn ofisiel Kuzul Medellín
Medellín (disheñvelout)

**Medellín** a c'hall bezañ meur a dra:

## Kêrioù
*Medellín, ur gêr vras eus Kolombia. 
*Medellín (Badajoz), ur gêr eus Spagn, e proviñs Badajoz.
*Medellín (Arc'hantina), ur gêr eus Arc'hantina, e proviñs Santiago del Estero.
*Medellin (Filipinez), ur gumun eus Filipinez, e proviñs Cebu.
*Medellín de Bravo, ur gêr eus Mec'hiko, e stad Veracruz.

## Traoù all
*Stêr Medellín, ur stêr e Kolombia
*Emgann Medellín, un emgann etre an armeoù gall ha spagnol e 1809
Deoirinis

**Deoirinis** (*Dorinish* e saozneg) zo un enezenn didud er bae anvet Cuan Mó e kontelezh Maigh Eo, e kornôg Iwerzhon. Lesanvet eo *"Beatle Island"*, er vro, dre ma voe prenet gant John Lennon e 1967.

Div enezenn zo e gwirionez, unan vras hag unan vihan, hag a vez stag d’an izelvor war-bouez un erv : Deoirinis Mór ha Deoirinis Beag. Gwechall e oa tud o vevañ e Deoirinis ha dont a rae bigi a-ziwar-dro da gargañ mein-lastr eno. Hervez niveradeg 1891 oa pemzek den o vevañ e Deoirinis ; e 1901 avat ne oa mui den ebet. 

E 1967 e voe prenet an enezenn didud gant John Lennon. E 1970 e voe pedet Sid Rawle, "roue an Hippied", gant Lennon, da zont d’an enezenn ha da vevañ eno gant hippied all. E 1972 avat e voe dilezet Deoirinis ganto, da-heul un tangwall. Goude marv Lennon e voe gwerzhet an enezenn gant e wreg, Yoko Ono, a roas arc’hant ar werzh d’un aozadur emzivaded. Bremañ n’eus mui nemet evned-mor ha deñved e Deoirinis.

## Liammoù diavaez
*Information on Dorinish (e saozneg)
Enrique

**Enrique**, pe **Henrique** (e Suamerika), zo un anv-bihan spagnolek a orin german, roet d'ar baotred. 

## Adstummoù
**Quique*, skrivet *Kike* a-wechoù.
* Enrica hag Enriqueta eo ar stummoù roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
*Enrico, en italianeg
*Harri, e kembraeg
*Harry ha Henry, e saozneg
*Heinrich ha Heinz, en alamaneg
*Henri, e galleg
*Henrique, e portugaleg
*Herri, e brezhoneg

## Tud
### Rouaned
*Enrique Iañ
*Enrique II
*Enrique III
*Enrique IV
*Enrique V

### Tud all
*Enrique de Malaca, sklav prenet gant Magellan.
*Enrique Granados (1867 – 1916), sonaozour spagnol.
*Enrique Bolaños Geyer, Prezidant Nicaragua (2002–2007)

## Pennadoù kar
Le Mesnil-Eudes

**Le Mesnil-Eudes** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: mervel a reas un den nann-soudard e Le Mesnil abalamour d'ar brezel d'an 20 a viz Eost, lazhet e voe gant tennoù kanol.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Maner Sant-Mark,  kantved. 
* Iliz katolik *Intron-Varia*, - kantved.
* Kroaz ar vered, 1654.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

. 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Saint-Germain-de-Livet

**Saint-Germain-de-Livet** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas tri den nann-soudard e Saint-Germain-de-Livet abalamour d'ar brezel, daou anezhe e dibenn miz Eost, an hini all e miz Gwengolo.

## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Chateau St Germain de Livet(Vue Sud).JPG
Skeudenn:Normandie Calvados Livet tango7174.jpg

* Ar c'hastell,  kantved. 

* Iliz katolik *Sant Jermen*,  kantved.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

. 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Banniel Finland

**Banniel [[Finland]]** (finneg: *Suomen lippu*; svedeg: *Finlands flagga*), anvet *siniristilippu* ("banniel e groaz c'hlas"), a zo gwenn gant ur groaz norzhek c'hlas. War banniel ar stad ha war banniel an arme e kaver ardamezioù ar vro en tenn-kroaz. Savet eo bet ar banniel e penn kentañ an  pa oa deuet ar vro da vezañ dizalc'h. Lavaret e vez e talv ar gwenn evit an erc'h hag ar glaz evit lennoù niverus ar vro. Dibabet e oa bet ar groaz norsek evit diskouez e oa Finland un darn eus Skandinavia.
Enrique de Malaca

**Enrique de Malaca** pe **de Molucca**, anavezet ivez evel ***Enrique el Negro*** (ganet war-dro 1495), a voe jubennour ha sklav Fernão de Magalhães ha moarvat an den kentañ oc'h ober tro ar bed.

N'ouzer ket pe e oa Enrique genidik eus Sumatra (en Indonesia), eus Malaca (en Malasia) pe eus Cebú (er Filipinez). N'eo ket resisaet gant Antonio Pigafetta, a oa kronikour gant Magallanes. Martezeadennoù all zo bet steuet gant oberourien all diwezhatoc'h. Hervez ar romantour maleziat Harun Aminurashid e oa eus Malasia, hag an anv *Panglima Awang* a ra anezhañ en e romantoù istorel. 

Dizemglev zo ivez da c'houzout hag ober a reas tro ar bed e gwirionez, pa zistroas e 1521 d'ar Filipinez, a-raokl d'ar Spagnol Sebastián Elcano echuién e hini en 1522 en Spagn.

## Orin
Tapet e voe Enrique en Sumatra en 1511. Ma tegemerer displegadurioù Fernando de Magallanes e tlee bezañ entre 12 ha 18 vloaz. Da neuze edo Magallanes er Molukez en un droiad dindan c'hourc'hemenn Diego Lopez Sequeira hag Alfonso de Albuquerque, evel unan eus trevadennerien bortugalat e toleadoù zo eus Malasia hag Indonezia.

## Liammoù diavaez
* https://web.archive.org/web/20100621112612/http://www.ikka.es/j.enrique/bahalana/2005/03/julio-2003.html
* Notennoù db Pigaffetta en levraoueg skol-veur Yale
* [Mazaua](http://members.tripod.com/philipppines/mazaua.htm　)
* Notas sobre Pigafetta, Mazua, y Ginés de Mafra, marineros de Magallanes
* Enrique
* Pigafetta 
* 
* PDF Enrique de Malacca en español
* Magallanes
Pellgent

Ar **Pellgent** eo noz an Nedeleg, etre ar 24 hag ar 25 a viz Kerzu er broioù katolik hag anglikan da gentañ, bremañ e broioù ar C'hornôg dre vras. **Noz an Nedeleg** a vez lavaret ivez.

En noz-se, hervez ar c'hiz kristen, e vez kanet noueloù, ez aer da oferenn hanternoz, hag e vez graet adkoan pe fiskoan nedeleg goude. Aozet e vez un "oferenn ar vugale" da 7 eur alies ivez. Lakaet e vez etev an Nedeleg en oaled, ur mell kef hag a zevo an noz-pad, hag adalek hanternoz e vez lakaet ar mabig Jezuz er c'hraou. 

Deuet eo da vezañ ul gouel lik hiziv hon deiz, heuliet gant kalz familhoù er bed kornaouegel hag e lec'h all, en o zouez ar familhoù dibleustr pe digristen. Debret e vez fiskoan, ur goan vrasoc'h hag hiroc'h eget boaz ; lakaet e vez profoù e traoñ ar saprenn ; hag ar re a het un "Nedeleg Laouen" d'ar re all da hanternoz. E-pad vakañsoù an Nedeleg emañ ar gouel-se hag a vez gortozet gant ar vugale peogwir e vez dizoloet o frofoù ganto ar beure war-lerc'h, da zeiz an Nedeleg. Evit gwir eo d'an noz-se e tremen an tad Nedeleg dre ar siminal evit kas ar profoù d'ar vugale dre ar bed.

## Hengoun an Iliz Ortodoks
D'an noz etre ar 24 hag ar 25 a viz Kerzu ivez e vez lidet noz ar Pellgent gant an Ortodoksed, met implijout a reont an deiziadur juluan, ar pezh a zo par d'ar 6 a viz Genver en hon deiziadur gregorian.

## Kanoù Nedeleg
Kanet e vezont da noz ar Pellgent, relijiel pe awenet gant ar relijion kristen an aliesañ. Meur a gan a ra dave d'an noz-se, da skouer *Nozvezh sioul, nozvezh kaer* (*Stille Nacht, heilige Nacht* en alamaneg).

## Ar Pellgent en istor
Treverzoù anofisiel a voe e-pad ar Brezel Bed Kentañ e noz ar Pellgent 1914 ha 1915 etre ar soudarded vreizhveuriat hag alaman. Kinklet e voe an trañcheoù, kanet e voe tonioù Nedeleg hag eskemmet e voe profigoù en *No man's land*. Kemeret e voe korfoù ar re nevez marvet evit bezañ douaret.

## Lennegezh
* *Noz ar Pellgent*, kontadenn gant Jakez Konan (Al Liamm, niverenn 65, Du-Kerzu 1957)
Theophrastos (disheñvelout)

**Theophrastos** zo un anv henc'hresianek a zo bet roet da veur a zen.

## Yezhoù
Kavet e vez e meur a yezh:
* *Theophrastus* e latin
* Teofrasto, e spagnoleg.
* Téophraste, e galleg.

## Tud
* Theophrastos Eresos
* *Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von Hohenheim*, anavezetevel Paracelsus, (war-dro -1493 pe 1494 ...) , medisin suis. 
* Theophrastos Sakellaridis (Θεόφραστος Σακελλαρίδης) (1883–1950), sonaozour hellazat
Le Pré-d'Auge

**Le Pré-d'Auge** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, 1944: lazhet e voe ur vaouez nann-soudard gant ur sammgarr e Le Pré d'Auge e miz Gwenholon
.
## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Le Pre d'Auge - Source.JPG|An eienenn
Skeudenn:Le Pre d'Auge- Eglise.JPG|An iliz.

* Feunteun *Sant Meven*.
* Kastell *La Rivière-Pré-d'Auge*,  kantved; rummataet eo e liorzh. 
* Iliz katolik *Sant Owen*, talbenn romanek, porched eus an  kantved, kloc'hdi bet savet e 1761 
. 
* Hostellerie Henri IV e La Boissière,  kantved, rummataet ha gwarezet. 
* Brudet e voe Le Pré-d'Auge evit bout ur gêriadenn poderion betek dibenn an  kantved ; kantadoù eus o oberennoù prierezh a zo rummataet ha gwarezet. 
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''Le Pré-d'Auge Churchyard''

Levier e oa er *198th Squadron* eus ar Royal Air Force. Mervel a reas e miz Even 1944 e-pad Emgann Normandi an Eil brezel-bed. 
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

. 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Francesco III d'Este

** Francesco III Maria d'Este**, ganet e Modena e 1698, ha marvet e 1780, a oa dug Modena adal 1737.

Mab e oa d'an dug Rinaldo III. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oe e 1720 da Charlotte-Aglaé d'Orléans (1700 – 1761), merc'h d'an dug Philippe d'Orléans (1674-1723), Rejant Bro-C'hall. Nav bugel en doe diganti:

* Alfonso (1723-1725);
* Francesco Costantino (1724-1725);
* Maria Teresa Felicita (1726-1754) dimezet da Louis-Jean-Marie de Bourbon, Dug Pentevr;
* Ercole III d'Este (1727-1803) Dug etre 1780 ha 1797, dimezet e 1741 da Maria Teresa Cybo-Malaspina;
* Matilde (1729-1803);
* Maria Fortunata (1731-1803), dimezet da Luigi Francesco Giuseppe di Borbone-Conti, Priñs Conti;
* Beatrice (1734-1736);
* Benedetto Filippo (1736-1751), abad, 
* Maria Elisabetta Ernestina (1741-1774).

Tri bastard en devoa a-hend-all:

* Francesco Maria «Tesdè» (1743-1821), kont S. Andrea, Abad Nonantola, eskob Reggio Emilia;
* Federico Benedetto «Tesdè» (1745-1820), kont S. Romano, sinet gantañ an arsav-brezel gant Napoleone Bonaparte;
* Bernardino «Tesdè» (?-1750), marvet en-bugel.
An Chruit

**An Chruit** pe *Oileán na Cruite* (*Cruit Island* e saozneg) zo un enezenn vihan war aod kontelezh Dún na nGall, en Iwerzhon. Liammet eo ouzh an douar-bras gant ur pont. 

Anavezet eo an enezenn evel ul lec’h ma teu sportourien da grapañ ouzh an tornaodoù sonn, ha kemend-all a reont ivez en enezenn zo e-kichen, Uaigh.

Bremañ n’eus nemet un hanter-kant bennak a dud o vevañ en enezenn, iwerzhonegerien anezho. Meur a ganaouenn hengounel eus An Chruit zo bet brudet gant ar strollad kanerien Clannad, evel *"Thíos Cois na Trá Domh"* da skouer.
Pempigoù

C'hoari **pempigoù**, pe **mein pempig**, pe **bili-bann**, zo ur c'hoari ken kozh hag an Henamzer. C'hoariet e veze gant eskern pavioù deñved yaouank. Ar re a vremañ, e plastik, zo bihanoc'h .
Pitta brachyura

**Pitta Indez** pe **berrlost Bengal**, *Pitta brachyura* eus e anv skiantel, a zo ur golvaneg bihan, flamm e livioù.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar divellkeineged, amprevaned dreist-holl.

## A bep seurt
Al labous-se eo, hervez Per Bourdellez, "Labous Sant Erwan", unan eus "kaerañ evned a zo er bed".

## Annez
Kavez e vez al labous en iskevandir Indez a-bezh.

## Liammoù diavaez
*  ''Pitta brachyura'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Maínis

**Maínis** (*Mweenish Island* e saozneg) zo un enezenn en aod kreisteiz Conamara, e kontelezh Gaillimh, stag ouzh an douar-bras war-bouez ur pont. Un toullad tud zo o vevañ en enezenn, iwerzhonegerien anezho. 

Brudet eo Maínis abalamour ma’z eo kavell ar bigi anvet *"Galway hookers"* pe *"Húicéirí na Gaillimhe"*, bigi a c’hiz kozh gant gouelioù ruz a oa bet darbet dezho mont diwar wel en  hag a oa bet saveteet er bloavezhioù 1970. Gant unan eus ar bigi-se, ar *Saint Patrick*, savet e Maínis e 1906, e oa bet moraerien o vont betek Amerika e 1986 ha betek Svalbard e 1990. Gwechall e vezent implijet d’ober kenwerzh a-dreuz Bae Gaillimh, da gas taouarc'h eus Conamara da skouer. 

## Notennoù
Saint-Martin-de-la-Lieue

**Saint-Martin-de-la-Lieue** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 

## Istor
### kantved
* E 1834 e voe staget kumun Saint-Hippolyte-des-Prés (70 annezad e 1831) ouzh Saint-Martin-de-la-Lieue (319 annezad e 1831). 
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pevar den nann-soudard e Saint-Martin d'ar 7 a viz Even ha pemp den all d'ar 14 a viz Eost abalamour d'ar bombezadegoù.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Maner Saint-Hyppolite, - kantved. 
* Maner Argence.
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, - kantved.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Touques emañ Saint-Martin-de-la-Lieue.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Enrique Iañ

* **[[Enrique Iañ Kastilha]]** (1204-1217), roue Kastilha entre 1214 ha 1217;
* **[[Enrique Iañ  Navarra]]** (1238 - 1274) "el Gordo", roue Navarra entre 1270 ha 1274;
* **[[Henrique Iañ  Portugal]]** (1512-1580) "el Casto", kardinal ha roue Portugal entre 1578 ha 1580.

## Pennadoù kar
*Enrique II
*Enrique
Henrique Iañ Portugal

**[[Henrique Iañ  Portugal]]** (1512-1580), lesanvet "o Casto", a oa kardinal ha roue Portugal entre 1578 ha 1580.

Pempet mab Manuel Iañ  Portugal, roue Portugal, hag e eil pried Maria Aragon e oa, ha breur yaouankañ João III Portugal. 

Ne oa ket da ren, ha se zo kaoz ez eas da veleg. Da 66 vloaz avat e teuas da vezañ roue, met ne renas nemet daou vloaz, ha mervel hep mab ebet da gemer e lec'h.
Prosper Mérimée

**Prosper Mérimée**, bet ganet e Pariz d'an 28 a viz Gwengolo 1803, a oa un istorour, un henoniour hag ur skrivagner gall. 

Desavet e oa bet e metoù ar vourc'hizien hag an arzourien. Goude mont war studi ar gwir e tiskouezas bezañ troet gant al lennegezh : kenkent ha 1825 e oa bet embannet un nebeud skridoù gantañ, danevelloù en o zouez. Kement-se a reas dezhañ bezañ anavezet a-raok mont e-barzh an Akademiezh c'hall e 1844. 

Mervel a eure d'an 23 a viz Gwengolo 1870 ha sebeliet e voe e Cannes (Alpes-Maritimes).
Mitaweg

Ar **mitaweg** zo ur rannyezh c'hallaouek a veze komzet etre ar Gwilen hag al Liger. Sko ouzh brezhoneg Gwenrann ez eus brezhonekadurioù niverus ennañ. Skrivagner pennañ ar mitaweg eo Yann Mikael.

## Levrlennadur
*Yann Mikael : *Brezhonekadurioù er Mitaweg*, e *Kannadig Imbourc'h*, niv. 77, Eost-Gwengolo 2012, pp. 6-9.
Strollad eus an daolenn beriodek

Ur bann e taolenn drovezhiek an elfennoù eo ar pezh a anver ur **strollad** e kimiezh ; ur *familh* a lavarer ivez.
Triwec'h strollad zo, pep strollad o tiskouez an elfennoù eo damheñvel perzhioù fizikel pe gimiek gwiskad elektronek pellañ o atomoù — da lavaret eo o c'harg-kreiz, pa ouzer e vez termenet an darn vrasañ eus perzhioù kimiek un elfenn gant kelc'h-tro an elektron a zo ar pellañ eus nukleüs an atom.

## Niverenniñ ar bannoù
Tri doare zo da niverenniñ ar bannoù.
* **Reizhiad** CAS ** ''(Chemical Abstract Service)'' **
:Ur meskaj etre sifroù roman ha lizerennoù latin eo ar reizhiad CAS.
::Eus **I** da **VIII** e veze niverennet ar strolladoù ; ouzhpenn e niverenn roman e touge pep strollad ul lizherenn **A** mard oa an elfennoù izili eus ar strollad pennañ, ha **B** mard oant eus ar strollad *metaloù ardreuzat*. En Europa e veze arveret ar reizhiad-se. 
* **Reizhiad** IUPAC ** (''International Union of Pure and Applied Chemistry'') kozh**
:Heñvel ouzh ar reizhiad CAS da geñver ar sifroù roman eo ar reizhiad IUPAC kozh a veze implijet e Stadoù-Unanet Amerika, met disheñvel eo implij al lizherennoù A ha B : evit rann dehoù an daolenn e oa **A**, evit ar rann gleiz e oa **B**.
* **Reizhiad IUPAC nevez**
:Adal 1988 e tivizas an IUPAC ober gant sifroù arabek hepken, hag e 1990 e voe ar reizhiad nevez embannet en *Nomenclature of Inorganic Chemistry*.
## Ar strolladoù
Setu amañ strolladoù taolenn vareadek an elfennoù hervez ar reizhiad **IUPAC nevez**.

* N'eus bet roet niverenn strollad ebet d'al Lantanidoù ha d'an Aktinidoù.

## Notennoù yezh

## Notennoù

## Levrlennadur
*  SCERRI Eric R. : *The Periodic Table — Its Story and Its Significance*, Oxford University Press, SUA, 2006
Pig-Norzhamerika

Ar **big-Norzhamerika** (*Pica hudsonia*), pe **pig beg du**, a zo un evn hag a vev e Norzhamerika. Da welet eo tost he neuz diavaez ouzh hini ar big-Eurazia. Hervez skiantourien 'zo ne vefe nemet un isspesad anezhi.

## Liammoù diavaez
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2013

**Kevezadeg bed Formulenn 1 2013** zo 64 abadenn kevezadeg bed blenierien ar Formulenn 1. N'eo ket krog an abadenn-se met traoù evel deiziataer ar redadegoù da c'hortoz a zo bet diskouezet dija. Treuzkasoù Lewis Hamilton ha Sergio Pérez a zo bet disklêriet ivez e miz Gwengolo 2012.

## Blenierien ha kirri
Setu roll an holl vlenierien, skipailhoù ha saverien kefluskerioù o doa redet e 2013. 

## Prizioù Bras 2013

## Cheñchamantoù
### Skipailhoù
* Freuz-stal a reas HRT F1 Team e fin 2012.

### Blenierien
#### Mont a reont kuit
* Mont a ra Michael Schumacher war e eil leve.
* Lezel a ra Timo Glock e blas e Marussia.
* Heikki Kovalainen a ya kuit eus Caterham, evel Vitaly Petrov.
* Bruno Senna a redo en Andur.
* N'eo ket bet miret Kamui Kobayashi e Sauber.
* Pedro de la Rosa az a da vlenier-esaeoù Ferrari goude freuz-stal HRT.
* Chom a ra Narain Karthikeyan hep oto goude freuz-stal HRT.

#### Cheñch a reont skipailh
* Eus McLaren ez a Lewis Hamilton da Vercedes AMG.
* Evit erlec'hiañ Hamilton eo dibabet Sergio Pérez, a ya kuit eus Sauber da VcLaren.
* Lezel a ra Nico Hülkenberg Force India evit mont da Sauber.
* Redek a ra Charles Pic gant Caterham pa rede gant Marussia e 2012.

#### Distreiñ a reont
* Distreiñ a ra Adrian Sutil da Force India en doa kuitaet e 2011.

#### Deraouidi
* Esteban Gutiérrez a gemer plas Sergio Pérez e Sauber.
* Valtteri Bottas da redek gant Williams.
* Giedo van der Garde da redek gant Caterham.
* Marussia da redek gant daou zeraouad : Max Chilton ha Jules Bianchi.

#### E-kerzh ar bloaz
* Distreiñ a ra Heikki Kovalainen e fin ar bloaz da redek gant Lotus evit erlec'hiañ Kimi Räikkönen a renke bezañ operatet eus e gein.

## Kirri 2013

File:Giedo van der Garde 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 3.jpg|Caterham CT02
File:F1 2013 Belgian Grand Prix - Alonso at Q1.jpg|Ferrari F138
File:Adrian Sutil 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 3.jpg|Force India VJM06
File:Kimi Raikkonen 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 2-1.jpg|Lotus E21
File:Max Chilton 2013 Malaysia FP1.jpg|Marussia MR02
File:Sergio Pèrez 2013 Malaysia FP2.jpg|McLaren MP4-28
File:Nico Rosberg 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 3.jpg|Mercedes F1 W04
File:Sebastian Vettel 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 2-2.jpg|Red Bull RB9
File:Esteban Gutierrez 2013 Malaysia FP2.jpg|Sauber C32
File:Jean-Eric Vergne 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 3-1.jpg|Toro Rosso STR8
File:Pastor Maldonado 2013 Malaysia FP2 1.jpg|Williams FW35


## Renkadur 2013
### Blenierien

### Saverien

## Notennoù ha daveoù
Yann Iañ Albret

**Yann Iañ Albret** (1425-1468), eus Tiegezh Albret, beskont Tartas, a oa un denjentil eus Gwienna. 

## E vuhez
Mab e oa da Charlez II Albret, kont Dreux hag Anne d'Armagnac.

Dimeziñ a reas da Gatell Roc'han, merc'h da Alan IX Roc'han ha da Marguerite de Dreux, Itron Guillac.

Tri bugel o doe:
* Alain d'Albret, dimezet e 1470 da Françoise de Châtillon, kontez Perigòrd
* Marie d'Albret, dimezet e 1480 da Bonfile del Giudice, kont Castres †1502
* Louise d'Albret, dimezet e 1480 da Jacques, aotrou Estouteville.
Coca

An anv **coca** a denn d'al louzoù pe louzawouriezh peurvuiañ:
* **[[Erythroxylum coca]]**, plantenn greisteizamerikan, eus an Andoù;
* lesanv al louzoù anvet**[[kokain]]**, tennet eus ar blantenn.

## Lec'hioù

###### 
* *El Coca*, anv all **[[Puerto Francisco de Orellana]]**, e proviñs Orellana.

###### 
* **[[Coca (Segovia)|Coca]]**, kumun e proviñs Segovia;
* **[[Coca de Alba]]**, kumun e proviñs Salamanca.

## Tud
* **[[Imogene Coca|Imogene Fernández de Coca]]** (1908 — 2001), aktourez stadunanat;
* **[[Fernando de Coca de la Piñera]]**, ofiser ha politikour spagnol.

## Armerzh
* **[[Coca-Cola]]**, un evaj aozet gant *The Coca-Cola Company*;
Enrique II Kastilha

**Enrique II de Castilla** (Sevilla, 1334 – Santo Domingo de la Calzada, 1379), pe *Enrique de Trastámara*, *Enrique el Fratricida* pe *de las Mercedes*, a oa roue Kastilha. Kentañ roue an Tiegezh Trastámara e oa.

Mab bastard e oa da Alfonso XI Kastilha ha d'e serc'h Leonor Núñez de Guzmán‎. Brezel a reas d'e hantervreur, Pedro Iañ Kastilha (1334-1369), kent e lazhañ.

## E vuhez
Ar pevare eus dek bugel ar roue Alfonso XI ha Leonor de Guzmán (tataranieta de Alfonso IX de León) e oa. Ur breur gevell en doa, Fadrique Alfonso de Castilla. En Alcázar Sevilla e oant bet ganet.

E penn armeoù Kastilha e oa e miz Meurzh 1362 pa gemeras kêr Saugues digant an Tard-Venus kaset gant Perin Boias. E Mezheven 1362 e voe trec'h war 1 200 soudard bour Breteuil e Montpensier.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas Enrique II e 1350 da Juana Manuel de Villena, itron Villena, Escalona ha Peñafiel, ur verc'h da Don Juan Manuel ha da Blanca Núñez de Lara, ha tri bugel o devoe : 
* Juan (1358–1390), roue Kastilha war-lerc'h e dad evel *Juan Iañ*.
* Leonor (1362–1415), dimezet da Carlos III Navarra
* Juana (1367-1374), marvet en bugel.

Bugale all en devoe, ha darn anezhe a voe meneget o anvioù en e destamant e 1374 :
* Alfonso Enríquez Kastilha (1355-1398), mab da Elvira Íñiguez, kentañ kont Noreña ha kentañ kont Xixón.
* Leonor Kastilha, "*la de los leones*", merc'h da Leonor Álvarez, kentañ itron Dueñas.
* Juana de Castilla ([1367–?), merc'h da Elvira Íñiguez. Lidet e voe an eured en 1378, ha bugale o doe: 
** Enrique de Villena *el [[nigromántico]]*, mestr Urzh Calatrava, kont Cangas ha Tineo,
*** dimezet da María de Albornoz, intron an Infantado.
* Constanza Enríquez de Castilla.
* Fernando Enríquez de Castilla (1365-1438).
* María de Castilla (1375-*war-dro* 1393), merc'h da Beatriz Fernández. Dimezet da Ziego Hurtado de Mendoza, Xvet señor de Mendoza, amiral Castilla ha Juan II Kastilha.
* Fadrique de Castilla (1360-1394), marvet er vac'h en Almodóvar del Río en 1394. Orgediñ a reas ouzh Leonor Sánchez de Castilla, bastardez da Sancho de Castilla, kont Alburquerque har ur verc'h o doe.
* Beatriz de Castilla († 1409)
* Enrique Kastilha (1378-1404), mab d'an itron Juana de Sousa, eus Córdoba, merc'h da Vasco Alfonso de Sousa, *alcalde-mayor* Córdoba, ha da Varía Gómez Carrillo, Iañ dug Medina Sidonia ha Iañ kont Cabra. Beziet e Moskeenn-Iliz-veur Córdoba.
* Pedro Enríquez Kastilha († 1366), marvet o kouezhañ dre ar prenestr en alcázar Segovia, beziet en Iliz-veur Santa María Segovia.
* Isabel Enríquez de Castilla († *c.* 1419), merc'h da Juana de Cárcamo. 
** dimezet da Gonzalo Núñez de Guzmán, hogen torret e voe an eured gant ar pab Klemez VII. Diwezhatoc'h ez eas da leanez da vanati Santa Clara la Real, e Toledo, ma voe abadez ha m'emañ he bez. 
* Inés Enríquez Kastillha (marvet war-dro 1443), merc'h da Juana de Cárcamo. Abadez manati Santa Clara la Real, e Toledo, ma voe beziet. 
* Juana Enríquez Kastilha, merc'h da Juana, itron Cifuentes. 
** Dimezet d'an infant Dionisio Portugal, mab da Bedro Iañ Portugal ha da Inês de Castro, beziet e manati Guadalupe.

## Pennad kar
*Herri II
## Notennoù
Biéville-Quétiéville

**Biéville-Quétiéville** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant Saint-Loup-de-Fribois d'ober ur gumun nevez: Belle-Vie-en-Auge.
## Istor
### Ar gumun
Savet e voe kumun a-vremañ diwar kumunioù a-wechall:
* e 1831 e voe staget Mirbel (113 annezad) ouzh Quiétiéville (239 annezad); 
* e 1840 e voe staget Querville (76 annezad e 1836) ouzh Biéville-en-Auge (222 annezad e 1836); 
* e 1973 e voe kendeuzet Biéville-en-Auge ha Quétiéville. 
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pemp den nann-soudard e Quiétiéville abalamour d'ar brezel e mizioù Even, Gouere hag Eost; tri anezhe a voe lazhet gant bombezadegoù. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Biéville-Quétiéville église Saint-Pierre de Mirbel.JPG|Iliz Mirbel.

* Moudenn-gastell.
* Kastell Quétiéville. 
* Maner de Malville. 
* Maner Les Graviers. 
* Ti-feurm Les Roches,  kantved,. 
* Park stal-roñseed Quétiéville. 
* Presbital Biéville,  kantved. 
* Iliz katolik Santez Anna e Mirbel, - kantved. 
* Iliz katolik Biéville.
* Iliz katolik Quétiéville.
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumunl: ''Biéville-en-Auge Churchyard''

*Lance-Corporal* e oa er *York and Lancaster Regiment, The Hallamshire Bn*. Mervel a reas d'an 18 a viz Eost 1944, e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2011

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Le Guide du Bretonnant

**Le Guide du Bretonnant** zo ul levr yezhadur, diazezet war fazioù stankañ an danvez brezhonegerien, savet e galleg gant Mark Kerrain, embannet gant An Amzer, e Pornizh e 2011. Adembannet eo bet e 2013.

## Pennad kar
*Darn eus ar .

## Liamm diavaez
*Pennad e-barzh Ya.
Poltred an Tiegezh Vendramin

***Poltred an Tiegezh Vendramin***, pe *Ritratto votivo della famiglia Vendramin* en italianeg, zo un daolenn vras (206 x 301 cm) hag un eoullivadur war lien gant al livour italian Tizian, a voe graet etre 1543 ha 1547. War ziskouez emañ e National Gallery Londrez.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel an National Gallery
Ar Werc'hez Vari hag ar Mabig Jezuz etre Sant Yann-Vadezour ha Sant Paol, gant Santez Mari Madalen ha Sant Jerom

***Ar Werc'hez Vari hag ar Mabig etre sant Yann-Vadezour, sant Paol, santez Madalen ha sant Jerom*** (anv italianek orin : *Madonna col Bambino tra i santi Battista, Paolo, Maddalena e Girolamo*) zo un eoullivadur war goad diwar zorn al livour italian Tizian, graet etre 1515 ha 1518, hag a weler hiziv e *Gemäldegalerie* Dresden en Alamagn.

## Istor
E dastumad ar c'hardinal Domenico Grimani (1461–1523) e Venezia edo an oberenn, a greder, pa dremenas da Iliz *Santa Maria dei Servi*, e Venezia bepred, ha goude etre daouarn an Tiegezh Este. Pa voe staget dugelezh Modena ha Reggio ha diberc'hennet an tiegezh e voe gwerzhet un darn vras eus an dastumad da renerien Sachsen, ha serret e mirdi Dresden.

## Levrlennadur
*  Cagli, Corrado & Valcanover, Francesco. *L'opera completa di Tiziano*. Milano : Rizzoli Editore, 1969
Burzhud ar pried gwarizius

**Burzhud ar pried gwarizius**, pe *Miracolo del marito geloso* en italianeg, zo ur murlivadur (340x207 cm) gant al livour italian Tizian, graet e 1511, hag unan eus livadurioù ar rummad *Miracoli di sant'Antonio da Padova* e Scuola del Santo e Padova.

Gwelout a reer un den o lazhañ e wreg goude dezhi bezañ tamallet da vezañ avoultr. Pa oar an den e oa digablus e c'houlenn pardon digant Sant Anton hag a sav ar vaouez a varv da vev.

## Istor
E 1511, p'edo o tec'hel rak ar vosenn a rae he reuz e kêr Venezia, hag a lazhas e vestr Giorgione, e kavas Tizian repu e Padova. Eno e voe karget da sevel tri murlivadur e sal vras ar Scuola del Santo, ul lec'h bodadegoù tostik da'r basilica del Santo.

## Pennadoù kar
**[[Miracolo del neonato]]*
**[[Miracolo del piede risanato]]*

## Notennoù

## Levrlennadur
*Sergio Rossetti Morosini, *Tiziano Vecellio, Miracolo del marito geloso, 1511*, en *New findings in Titian's Fresco technique at the Scuola del Santo in Padua*, The Art Bulletin March 1999, Volume LXXXI Number 1.
* Francesco Valcanover, *L'opera completa di Tiziano*, Rizzoli, Milano 1969.
*Stefano Zuffi, *Il Cinquecento*, Electa, Milano 2005. ISBN 8837034687
* Stefano Zuffi, *Tiziano*, Mondadori Arte, Milano 2008. ISBN 978-88-370-6436-5
Saint-Laurent-du-Mont

**Saint-Laurent-du-Mont** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Distrujet e voe iliz katolik Sant Laorañs e-pad an Dispac'h Gall; ne voe ket adsavet. Implijet e vez iliz *Sant Padern* Saint-Pair-du-Mont, ur gumun a-wechall bet staget ouzh Cambremer, gant katoliked Saint-Laurent-du-Mont.
* Maner Cœur-Joye,  kantved.

## Armerzh
* Graet e vez sistr.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Henori

**Henori** zo un anv-bihan brezhonek

## Lennegezh
**Henori*, ar verc'h en danevell *Map Roue an Hiberni *, e-barzh Gwechall-goz e oa, gant Gab Milin.
Margarida de Prades

**Margarida de Prades** (1387/1388 - 1429) a voe rouanez Aragon, Valencia, Mallorca, Sardigna, Korsika, ha Sikilia, goude dimeziñ da Martin Iañ Aragon (Gerona 1356 – Barcelona 1410), tregont vloaz koshoc'h. 

## Notennoù


## Levrlennadur
*CUEVES GRANERO, Amparo (1952) (e spagnoleg). Aportación económina del Reino de Valencia al matrimonio de Martín el Humano con Margarita de Prades. Valencia: Instituto Valenciano de Estudios Históricos, Institución de Alfonso el Magnánimo,. OCLC 12648185.
*DURÁN I CAÑAMERAS, Félix (1956). Margarida de Prades. Barcelona: Porcar. OCLC 48345614.
*FOLCH, Artemi (e katalaneg). Santes Creus, panteó reial. Barcelona: Episodis de la historia, 91. OCLC 462312773.
*FORT I COGUL, Eufemià (1960) (e katalaneg). Margarida de Prades. Barcelona: R. Dalmau. OCLC 7391363.
*FORT I COGUL, Eufemià (1970) (e katalaneg). La llegenda sobre Margarida de Prades. Barcelona: Fundació Salvador Vives Casajuana. OCLC 13154089.
*UBACH I VINYETA, Francesc d’Assís (1870) (e katalaneg). Margarida de Prades:drama històrich en quatre actes y en vers. Barcelona: Imprenta de G. Campins. OCLC 13164922.
*SAFONT, Jaume (1992) (e katalaneg). Dietari o Llibre de jornades, 1411-1484. Barcelona: Fundació Noguera, Colecció textos i documents, 28. ISBN 84 7935111X.
Bissières

**Bissières** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant Méry-Corbon d'ober ur gumun nevez: Méry-Bissières-en-Auge.
## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas daou zen nann-soudard e Bissières abalamour d'ar brezel e miz Gouere, unan anezhe a voe lazhet gant tennoù kanol, an hini all a voe flastret gant ur sammgarr. 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *ar Groaz Santel*. 
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Gégène

Ur ger tennet eus luc’haj al lu c'hall dre grennadur ar ger *génératrice* ("ganer-tredan" pe "tredanerez") eo ***gégène***, a dalvez da envel un dinamo a servije da voueta ar pellgomzerioù distag war ar maez.

Hanter-kant vloaz zo, e-pad brezel Aljeria (1954-1962), e troe soudarded Bro-C'hall kamblioù ar benveg-se evit jahinañ tud dre lakaat tredan da dremen dre o c'horf.
Dija d’ar mare-se e veze lazhet Aljerianed « *ket evit bezañ drouk ganto met evit kavout titouroù a-benn saveteiñ buhezioù tud digablus* », a veze lavaret d’an dud. Hanter-kant vloaz goude, ne vez mui implijet ar benveg-se ken rak embannet ez eus bet lezennoù nevez evit herzel d'e implij gant al lu.
       
Abaoe ma 'z eus mekanikoù da c'henel tredan ez eo bet implijet ar jahinerezh dre dredan. Goude ez eo bet implijet gant lu Bro-C'hall war tud an FLN (*Front de Libération National*), evit ma vefe roet titouroù gante.
An doare d’ober a oa lakaat elektrodoù (+/-) war lodennou disheñvel eus ar c'horf, evit ma tremenfe an tredan dre al lodennoù-se, peurvuiañ war an divskouarn pe c’hoazh war kalc'h ar baotred.

Displeget eo bet an teknik-mañ gant ar jeneral Bigeard en ul levr anvet « *Le manuel de l'officier de renseignement* », bet embannet gant al lu c'hall ha skignet dre ar bed a-bezh ; implijet eo bet an teknikoù a zo meneget ennañ gant Augusto Pinochet e Chile, Saddam Hussein en Irak, ha gant servijoù-ditourañ Stadoù-Unanet Amerika.
Jean-Jacques Audubon

**Jean-Jacques Audubon** (saozneg : **John James Audubon** ; Les Cayes, Saint-Domingue,  - New York, ) a oa ul livour naturour hag evnoniour breton-ha-stadunanat, brudet evit e daolennoù eus evned Norzhamerika.

## Buhez
Ganet e oa e Les Cayes, en Haiti bremañ, d'ar 26 a viz Ebrel 1765. E dad, Jean Audubon, a oa ur merdead ha kourser eus Bro-Naoned hag e vamm, Jeanne Rabine, a oa eus an Dosenneg, e Bro-Naoned ivez. Savet e oa bet e Koeron met tec'hel a reas kuit eus ar vro, war atiz e dad, er bloaz 1803, evit chom hep bezañ enrollet en armeoù Napoleon Iañ. Mont a reas da Stadoù-Unanet Amerika ha dont da vezañ keodedour stadunanat. Mervel a reas e Manhattan, New York, d'ar 27 a viz Genver 1851, d'an oad a 65 bloaz.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **M** : *[[Setophaga|Myiodioctes]]*,
* **P** : *[[Peucaea]]*.

### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Agelaius tricolor]]*, *[[Ammospiza leconteii]]*, *[[Anthus spragueii]]*,
* **C**
: *[[Centronyx bairdii]]* ha *[[Centronyx henslowii|henslowii]]*,
* **E** : *[[Empidonax traillii]]*,
* **H** : *Haematopus bachmani* (morbig Bachman),
* **L**
: *[[Larus occidentalis]]*, *[[Limnothlypis swainsonii]]*,
* **M**
: *Melospiza lincolnii* (brean Lincoln), *[[Myadestes townsendi]]*,
* **P**
: *[[Phalaenoptilus nuttallii]]*, *Phoebastria nigripes* (albatroz pavioù du), *Pica nuttalli* (pig beg melen), *[[Pipilo chlorurus]]*, *[[Poecile carolinensis]]*,
* **R** : *Rallus elegans* (rakig tek),
* **S**
: *[[Spinus yarrellii]]*, *[[Stelgidopteryx serripennis]]*, *[[Sterna trudeaui]]*, *[[Sturnella neglecta]]*,
* **T** : *[[Thryomanes bewickii]]*,
* **V**
: *[[Vermivora bachmanii]]*, *[[Vireo bellii]]*.

## Taolennaoueg

Fregata magnificens by Audubon.jpg|*[[Fregata magnificens]]*
John-James-Audubon-001.jpg|*[[Alarc'h trompilh]]*
277 Hutchins's Barnacle Goose (cropped).jpg|*[[Garreli-Kanada]]*
Ectopistes migratorius(s.XVIII).jpg|*[[Ectopistes migratorius]]
Audubon-peregrinus.jpg|*Falc'hun pirc'hirin*
Audubon-Flamingo.jpg|*Flammeg Amerika*
</gallery>

==Hêrezh==
* [[2022]] : *Birds of America'', teulfilm gant Jacques Lœuille diwar-benn labour Jean-Jacques Audubon e Louisiana.

## Liammoù diavaez

*  Jean-Jacques Audubon et les Oiseaux d'Amérique, gant e vuhezskrivour Henri Gourdin
*  National Audubon Society
*  Audubon Prints
*  John James Audubon war Artcyclopedia
## Notennoù
Saint-Julien-le-Faucon

**Saint-Julien-le-Faucon** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant trizek kumun all d'ober ur gumun nevez: Mézidon-Vallée-d'Auge.
## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, Emgann Normandi, 1944 : mervel a reas tri den nann-soudard e **Saint-Julien-le-Faucon** abalamour d'ar brezel e mizioù Eost ha Gwengolo, o-zri abalamour d'an tennoù kanol o devoa gouzañvet d'an 18 a viz Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar presbital kozh.
* Iliz katolik *Sant Juluan*.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Oileán Mór an Bharraigh

**Oileán Mór an Bharraigh**, pe **An tOileán Mór** ent-berr, (*Great Island* e saozneg, a vefe *an Enez Veur* e brezhoneg) zo un enezenn e pleg-mor Corcaigh, en Iwerzhon. Emañ porzh bras An Cóbh en enezenn ha liammet eo houmañ ouzh an douar-bras dre ur pont a gas d’un enezenn all en hanternoz dezhi, Oileán Fhóta, hag a zo stag hec’h-unan ouzh an douar-bras war-bouez ur chaoser. Evel-se e c’haller mont gant an tren betek porzh An Cóbh. Ouzhpenn-se ez eus ul linenn listri-treizh da vont eus Oileán Mór betek aod kornôg morlenn Corcaigh.

En em astenn a ra Oileán Mór war 7 km a hed ha 4 km a led. Stank a-walc'h eo an dud en enezenn hag ur porzh bras eo An Cóbh, ennañ listri a dreuz ar Meurvor Atlantel. Eus deroù an  eo an darn vrasañ eus ar savadurioù er gêr-se.

## Liammoù diavaez
*The Great Island News
Magdalena Sibylle von Sachsen

** Magdalena Sibylle von Sachsen ** (1617 –1668) a oa priñsez pennhêrez Danmark ha Norge adal 1634 betek 1647, evel pried ar priñs pennhêr Christian Danmark, ha diwezhatoc'h Dugez Sachsen-Altenburg evel pried Friedrich Wilhelm II, Dug Sachsen-Altenburg.

Merc'h e oa Magdalena Sybille da Johann Georg Iañ von Sachsen, priñs-dilenner eus an Tiegezh Wettin (lignez Alberzh), ha da Magdalena Sibylle von Preußen. 

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:

*En 1634, pa oa 17 vloaz, e Dresden, da Christian Danmark. Bugel ebet n'o doa bet en ur ober trizek vloaz, pa varvas ar priñs. 

*E 1652, da 35 bloaz, ec'h addimezas da Friedrich Wilhelm II, Dug Sachsen-Altenburg, intañv ivez, ha tri bugel o doe :
** Christian (1654-1663), priñs penn hêr Sachsen-Altenburg
** Johanna Magdalena (1656-1686),
*** dimezet da Johann Adolf Iañ, Dug Sachsen-Weißenfels (1649–1697)
** Friedrich Wilhelm III (1657-1672), diwezhañ Vertreter tiegezh Sachsen-Altenburg
Reachrainn

**Reachrainn** (*Lambay * pe *Lambay Island* e saozneg) zo un enezenn e Mor Iwerzhon, el lark da Zulenn. Emañ war-hed 4 km diouzh an douar-bras hag ar poent pellañ er reter eus Republik Iwerzhon eo.

Div enezenn all eus Iwerzhon o deus anvioù heñvel : Reachlainn e kontelezh Aontroim ha Reachlainn Uí Bhirn e kontelezh Dún na nGall. 

Stank eo an evned-mor en enezenn : enni e vez ereved, morvrini, gouelini gris, torted o neizhiañ. Ur c’hoadig oulm zo, an hini diwezhañ en Iwerzhon. 
Daoust ma ne oa ket bet aloubet Iwerzhon gant ar Romaned en Henamzer, e ouzomp e oa anavezet enez Reachrainn ganto. Anvet e veze *Limnios* ganto. E 795 e voe taget an enezenn gant ar Vikinged, an dagadenn gentañ gant ar bobl-se war Iwerzhon, moarvat. Un anv norsek eo *Lambay*, ennañ an dibenn *–ay*, a verk un enezenn. Er  e oa ur c’hastell war an enezenn ha talvezout a reas da doull-bac’h evit soudarded a-du gant ar roue Jakez II, goude o faezhidigezh en Emgann ar Bóinn (Boyne). War dreuzoù an  e voe treuzfurmet ar c’hastell-se en un ti-meur klet, perc’hennet bremañ gant ur familh nobl, ar familh Revelstoke. 

E-kichen enez Reachrainn ez eas al lestr “Tayleur” d’ar straed e miz Genver 1854, gant 650 den pe war-dro en e vourzh. Lesanvet eo bet "an Titanic kentañ". Eus Liverpool e oa aet ar vag kuit ha da Aostralia e oa da vont, evit he beaj kentañ. An hanter eus an dud a voe beuzet. Kant anezho a voe beziet e Reachrainn. Ne voe nemet 290 den a chomas bev. 

## Gwelet ivez
* RMS Tayleur, er Wikipedia saoznek.

## Liammoù diavaez
* Pennad diwar-benn istor Reachrainn (e saozneg)

## Notennoù ha daveennoù
Castillon-en-Auge

**Castillon-en-Auge** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### 
### 
**[[Eil brezel-bed]]**: un diazlec'h bannañ fuc'helloù V1 a oa bet savet er gumun d'an Alamaned.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*, -. 
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''Castillon-en-Auge Churchyard''

Leviour e oa er 403 Skwadrenn eus ar Royal Canadian Air Force. Mervel a reas d'ar 17 a viz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed 
.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Christian Danmark (1603-1647)

**Ur pennad [[Frederik Christian Danmark]] zo ivez.*

**Christian Danmark ha Norge** (1603 en Kopenhagen - 1647 en Gorbitz e-tal Dresden), a oa mab d'ar roue Christian IV Danmark ha d'e bried Anna Katharina von Brandenburg. Pennhêr rouantelezh Danmark ha Norge e oa.

E 1625 e krogas Danmark da gemer perzh er Brezel Tregont Vloaz. Ar roue Christian IV a veze o vrezeliñ, e vab Christian a veze e penn ar gouarnamant. Kement-se a badas daou vloaz. Daoust da se en em gannas ivez Christian. Gloazet e voe e miz Du 1626. E 1627 e voe kaset da Holstein tost d'an harzoù, ha perzh a gemeras e seziz Segeberg. Kilañ a reas e arme pa voe aloubet kreisteiz Denmark ha Jutland, ha terriñ a reas e c'har. E 1626 e tarempredas Anne Lykke, ha bec'h a savas etre an tad hag ar mab. Klask a reas ar roue tamall dezhi bout sorserez, abalamour d'he levezon war e vab. Poent oa dimeziñ ar priñs.

## Dimeziñ
Dimezet e voe da Magdalena Sibylle von Sachsen, met bugel ebet n'o doe. 
## Fin e vuhez
Brud en doa Christian da vezañ lezirek ha lonker. Ur bern dle en doa. Amprestañ a rankas da vont da veajiñ. E miz Mae 1647 e oa e Dresden ha pa guitaas kêr en doe ur barr-kleñved. Kaset e voe da gastell Gorbitz e-tal Dresden,hag eno e varvas en deiz war-lerc'h.

## E varv
Beziet e voe e miz Du 1647 en iliz-veur Copenhagen. En 1655 e voe kaset e relegoù da Iliz-veur Roskilde.

Addimeziñ a reas e intañvez.
Le Mesnil-Mauger

**Le Mesnil-Mauger** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant trizek kumun all d'ober ur gumun nevez: Mézidon-Vallée-d'Auge.
## Istor
### kantved
### kantved
* **[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: lazhet e voe daou zen nann-soudard e Saint-Crespin pa voe mindrailhet un tren gant un nijerez d'an 12 a viz Even.
* 1972: staget e voe kumunioù Écajeul, Saint-Crespin ha Sainte-Marie-aux-Anglais ouzh Le Mesnil-Mauger. 
## Monumantoù ha traoù heverk
### Chapel hag ilizoù katolik
* Chapel *Sainte Marie aux Anglais* e Sainte-Marie-aux-Anglais,
* Iliz *Intron-Varia* e Doux-Marais,
* Iliz *Saint Crespin* e Saint-Crespin,
* Iliz *Sant Stevenn* e bourc'h Le Mesnil-Mauger,
* Iliz *Sant Pêr* en Écajeul .
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''Saint-Crespin Churchyard''

Mervel a rejont e 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed. Unan anezhe a oa leviour e oa en 122 Skwadrenn eus ar Royal Air Force, an daou all a oa er *Royal Engineers*.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
* Henri Amouroux, kazetennour ha skrivagnour gall, bet ganet e Periguers e 1920 ha marvet e Le Mesnil-Mauger e miz Eost 2007.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Percy-en-Auge

**Percy-en-Auge** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant trizek kumun all d'ober ur gumun nevez: Mézidon-Vallée-d'Auge.
## Istor
* Staget e voe kumun Plainville ouzh kumun Percy etre 1795 ha 1800.
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas daou zen nann-soudard e Percy abalamour d'ar brezel d'ar 17 a viz Gouere, lazhet e voent gant ur vombezadeg.
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Gervais*, gant lodennoù eus an  kantved, ul lodenn vras anezhi bet adsavet goude an Eil brezel-bed. 
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''Percy-en-Auge Churchyard''

Leviour e oa en 2 Skwadrenn eus ar Royal Air Force. Mervel a reas d'an 9 a viz Du 1943 e-pad an Eil brezel-bed.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave