open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kapellen (Belgia)

**Kapellen** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.


Kapellen Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Kapellen, Belgium.svg|Banniel
Kapellen wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 37,22 km²
* Poblañs (2022) : 27 442 a dud
* Stankter : 737 den/km²
Cláudia

**Cláudia** zo
*un anv-bihan portugalek roet d'ar merc'hed,
*ur gumun e stad Mato Grosso, e Brazil .

## Tud
*Cláudya, kanerez vraziliat
*Cláudia Leitte, kanerez vraziliat
*Cláudia Mauro
*Cláudia Raia

## Pennadoù kar
*Claudia 
*Claudio
Claudius

**Claudius** a zo anv unan eus brudetañ tiegezhioù Roma gozh ar ***[[gens Claudia]]***, ha dreist-holl hini an impalaer Claudius. Kar eo an anv marteze d'ar ger latin *claudus*, a dalv kement ha kamm, met n'int ket da vezañ mesket.

## Henamzer
Meur a zen, kar a dost pe a bell d'ar *gens Claudia* zo bet anvet *Claudius*.

### Impalaerien
*Tiberius Claudius Nero, anv genidik Tiberius Caesar Augustus, eil impalaer roman (14-37) war-lerc'h Aogust e leztad hag adtad.
*Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus (pe Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus), pe Glaoda Iañ, pevare impalaer roman eus 41 betek 54. 
*Tiberius Claudius Pacatianus (?- 248), krakimpalaer roman
* Marcus Aurelius Claudius Gothicus, pe ** [[Claudius II]] **, pe Claudius Gothicus impalaer eus 268 betek 270,
*Flavius Claudius Jovianus, (war-dro 332 - 17 a viz C'hwevrer 364), 
*Marcus Claudius Tacitus, impalaer

### Tud all
*Claudius Silvanus, jeneral roman emsavet
*Tiberius Claudius Cogidubnus (Iañ kantved), roue brezhon,
*Apollinaris Claudius (IIvet kantved), skrivagner kristen, anvet da sant.
*Claudius Ptolemaeus, anvet ivez Ptolemaeus (87–150), skiantour hellazat, krouer an douaroniezh 
*Claudius Aelianus, marvet e 222, skrivagner latin 
*Tiberius Claudius Paulinus, gouarnour roman Enez Vreizh en IIIde kantved (e-tro 220)
*Claudius Xenophon, gouarnour roman Enez Vreizh e 223
*Claudius Postumus Dardanus, prefed  kristen e Galia e deroù ar Vvet kantved.
*Claudius Pulcher
**Publius Claudius Pulcher, jeneral roman
**Appius Claudius Pulcher

* Claudius, pe Gelawdewos, negus Etiopia dindan an anv Atsnaf Sagad Iañ I1r eus 1540 da 1559.
*Matthias Claudius (1740-1815) – skrivagner ha barzh alaman.

## Anv tiegezh
* Matthias Claudius (1740-1815), barzh alaman;
* Eugène Claudius-Petit (1907-1989), politikour gall;

## Anv-bihan
* Claudius de Turin ; eskob Torino eus 817 betek 827;
* Claudius Salmasius (pe *Claude de Saumaise*, 1588-1653) ; humaniste français;

## Lennegezh
* *Claudius*, leztad Hamlet e pezh Shakespeare .
* Claudius, anv latinekaet ar beleg *Claude Frollo*, e romant Victor Hugo Notre-Dame de Paris . Diwar e benn e kaver ar fentigell latin-mañ: *Claudius cum claudo !* Da lavarout eo: *Claude gant an hini kamm*, hag an tort Quasimodo eo an hini kamm. Diazezet eo ar farsadenn war an anv-den **Claudius** hag an anv-gwan *claudus*, kamm.

* Claudius Bombarnac, romant gant Jules Verne e 1892.

## Pennadoù kar
* Klaoda
* Claude
Marcus Claudius Tacitus

**Marcus Claudius Tacitus**, ganet war-dro ar bloaz 200, a voe impalaer roman eus 275 da 276. E diegezh a oa a orin eus Terni, en Ombria. 
Kar a lavare bezañ d'an istorour Tacitus, met o fougeal e oa moarvat. Konsul e oa en 273, ha senedour pinvidik. 

War a seblant e oa hantervreur d'an impalaer Florian .
Sambreville

**Sambreville** (e walloneg: **) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur. N'eus bourc'h ebet anvet Sambreville.

## Istor
*Brezel bed kentañ: Emgann ar Sambre a voe e miz Eost 1914 etre al Lu Bro-C'hall hag al Lu alaman war douaroù ar seizh kumun a-wezharall bet strollet e kumun Sambreville a-vremañ.
Tamines

**Tamines** (e walloneg: *Tamene*) a oa ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur. E 1977 e voe lakaet e kumun Sambreville.
## Istor
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Un emgann start a voe e Tamines d'an 22 ha d'an 23 a viz Eost 1914 etre Bretoned al Lu gall hag an Alamaned.
* Fuzuilhet e voe 383 den nannsoudard ha devet 240 ti e miz Eost 1914 gant al Lu alaman e Tamines.
Nunadur

Implijet e vez an termen **nunadur** (en arabeg: تنوين‎ *tanwīn*, diwar anv al lizherenn ن‎ ''nūn'') evit komz eus an degouezhioù ar fed ma vez staget al son *-n* ouzh dibenn un anv-kadarn pe un anv-gwan e yezhoù semitek 'zo, dreist-holl an arabeg evit merkañ ar fed m'eo amreizh, da skouer:

En arabeg klaskel e kaver daou doare da verkañ an anvioù-kadarn hervez ma'z int strizh pe amstrizh:

: al lostgerioù *-u*, *-i*, *-a* staget ouzh anvioù-kadarn er ***status determinatus*** (strizh dre implij ar ger-mell strizh *al-*) hag er ***[[status constructus]]***;

: al lostgerioù *-un*, *-in*, *-an* staget ouzh anvioù-kadarn er ***status absolutus*** (amreizh):

Da skouer: 

* *al-bābu* - 'an nor' (strizh)
* *bābun* - '(un) nor' (amstrizh)

Alies e vez skrivet an nunadur evel-hen: ً ‎ *-an*; ٌ ‎ *-un*; ٍ ‎ *-in*.

Dre ma n'eus ger-mell amstrizh ebet en arabeg e vez lakaet da amstrizh peurliesañ an holl anvioù-kadarn hep merk strizhder ebet. Ha koulskoude n'eo ket amstrizh atav un anv-kadarn implijet hep merk strizhder ebet (d.l.e ar ger-mell strizh *al-*) rak ne vez ket implijet ar ger-mell gant anvioù divoutin, strizh an holl anezhe. N'eo ket kevatal neuze an nunadur da verk an amstrizhder, da skouer:

: أشهد أن محمدا رسول الله (*‘ashhadu 'anna Muḥammadan rasūlullāh*
: ('Testeniañ a ran ec'h eo Mouhamad kannad Doue')

Er skouer-mañ e kavet an anv-kadarn divoutin strizh "Mouhamad" merket gant an nunadur.

Ne ra ket ken gant an nunadur nag an arabeg komzet nag ar rannyezhoù arabek. 

## Gwelit ivez:
* status constructus
Floreffe

**Floreffe** (walloneg :*Florefe*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Namur.


Floreffe Namur Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Floreffe Vlag.svg|Banniel
Blason Floreffe.svg|Skoed


## Monumantoù ha traoù heverk
* An abati, bet krouet e 1121 hag adsavet er ,  ha  kantvedoù.

Abbaye de Floreffe, quartier de l'abbé Dartevelle.jpg|Lojeiz an abad en abati


Floreffe Ch1aJPG.jpg|Ar chapel Sant Rok
Floreffe JPG02.jpg|Kadorioù-kloz er chapel, 1632-1648


## Douaroniezh
* War lez ar stêr Sambre emañ Floreffe.
* Gorread : 39,12 km²
* Poblañs (2022) : 8 077 a dud
* Stankter : 206 den/km²
Pessinos

***Pessinos*** (*Pessinus* e latin), a oa ur gêr eus Galatia, en Henamzer, e bro ar c'h-GalatedTektosaged, Kelted diwar kadourien an Ergerzhadeg Veur.

Edo war lez ar stêr Sangarios, er c'hornôg da c'h- Gordion. Hiziv eo anvet Balhisar, e proviñs Eskişehir, e Turki.

Hervez ar vojenn e oa kêrbenn ar roue Midas en doa renet war Frigia. Hervez kont e oa bet diazezet er bloavezhioù 700 kent JK.

Brudet e oa eno
* templ Kibele, a oa ennañ ur bétyle eus an doueez, a veze kontet da vezañ kouezhet eus an oabl,
*bez Attis.

E 205 kent JK e voe divizet gant ar Romaned lakaat enoriñ Kibele, doueez Pessinus, e Roma, evit kaout he skoazell e-pad ar brezel ouzh Hannibal.

Delwenn Kibele a zo bet kaset da Rom war un lestr savet gant koad pin. Ar pin a zo ar wezhenn-totem (!) Kibele

Gouarnet e oa gant beleien.

Diwezhañ savadurioù a chome eus an Henamzer a voe distrujet en XIXvet kantved. Abaoe 1967 ez eus hendraourien eus Skol-Veur Gent, e belgia, o turiañ douar. Kavet o deus templ kozh Kibele ha kalz savadurioù arall, c'hoariva ha kibelldioù.

## Notennoù

## Mammennoù
*Pessinus at www.archaeology.ugent.be
*Westermann *Grosser Atlas zur Weltgeschichte*
**De Standaard* (kazetenn nedetrlandek) Eost 9, 2005
*Pauly-Wissowa
*Cambridge Ancient History, vols. VII, VIII, IX, XI, and XIII
*Ghent University website
*JSTOR
Barbared

Ar ger ***barbared*** — ha meizad ar **varbariezh** zo stag outañ — o deus bet a-viskoazh ul liv disprizus. Dispakañ a reont war un dro ar fae ouzh ar re all, an estrañjourien, hag an aon dirazo. Michel de Montaigne, a vevas prantad « barbar » ar brezelioù relijion e fin ar  kantved, a ziskouez mat-kenañ ar santimant-se, pa skriv e *[[les Essais]]* : « Pep hini a ra barbariezh eus ar pezh n'eo ket kustum d'ober. » A-hed an istor ez eus bet sterioù disheñvelik d'ar ger.

## Etimologiezh
En orin, ar ger *barbar* — amprestet digant al latin *barbarus* en doa amprestet anezhañ digant ar henc'hresianeg *barbaros* (« estren ») — a oa ur ger a veze implijet gant ar C'hresianed evit komz eus pobloù na oant ket eus sevenadur gresian, hag a oa digomprenus o yezh dezho. *Barbaros*, er penn kentañ, n'en doa tamm liv disprizus ebet eta. Talvezout a rae hepken « n'eo ket gresian » pe kement den zo digomprenus e yezh d'ar C'hresianed, unan hag a ra gant estlammadelloù evit komz : *bar-bar-bar*.

## Orin ur meizad
Claude Yvon, er pennad « Barbare (philosophie) » eus an *[[Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers|Encyclopédie]]* gant Diderot ha d'Alembert, a skriv « eo an anv roet gant ar C'hresianed diwar fae d'an holl vroadoù na gomzent ket o yezh, pe na gomzent ket anezhi kenkoulz hag int, da ziskouez ar c'hemm bras etrezo etrezo hag ar broadoù all a oa chomet e rustoni an amzerioù kentañ. »

## Emdroadur ar ger en Henamzer
Dre astenn, ar c'hemm yezh a roio ur sell negativel, disprizus, eus ar re all, eus an estrañjourien, en em gavo en termenadur amprestet digant ar C'hresianed gant ar Romaned. Goude aloubadenn Henc'hres, ar Romaned a zegemeras ar ger gresianek hag a implijas anezhañ evit komz eus ar pobladoù a oa o chom en-dro d'o impalaeriezh. Lakaet e oa *barbared* e Roma an holl na oant ket eus sevenadur gresian-ha-roman, forzh peseurt live sevenadurezh en defe. Ar Romaned a selle ouzh an Huned evel « loened daoudroadek », hervez an deskrivadenn savet gant an istorour Ammianus Marcellinus, a zanevell penaos e tigouezhjont en Europa, e-giz d'ur « gorventenn a ziruilhfe diouzh ar menez».

Diwezhatoc'h e voe graet **[[aloubadegoù bras|aloubadegoù barbar]]'' eus an dilec'hiadennoù pobloù a c'hoarvezas adalek ar IV kantved betek ar - kantved en [[Impalaeriezh roman]] war e ziskar.

== Sterioù a vremañ ==


Hiziv e vez implijet ar ger-se evit komz eus un den pe eus ur strollad sokial a vez sellet outañ evel unan kriz, « digar », hep deskadurezh, feulz, palod e voazioù, ha kement zo... 

Da vare ar [[spered digoll]] a rae e reuz en [[Europa]] e kentañ lodenn an kantved, tamall ouzh diskennidi ar [[pobl c'herman|pobloù german]] eus ar [[Krennamzer#Krennamzer uhel|grennamzer uhel]] ur **stad barbariezh''' a oa bet un emzalc'h aes hag eeun eus ar propaganda hag eus an istorouriezh c'hall — amprestet d'o zro gant ar gevredidi e-pad an Eil Brezel Bed — evit tremen dre enebadur da zifennerien eus ar sevenadurezh.

## Notennoù
Timbroù Sina - Burevioù gall

Ar burevioù-post gall zo bet digor e Sina adalek abaoe bloavezhioù diwezhañ an XIXvet kantved ha dibenn ar Brezel-bed kentañ. E kerioù all an impalaeriezh e oa bet savet burevioù dindan aotrouniezh Alamagn, ar Rouantelezh-Unanet, Rusia, Italia evit aesaat an darempredoù kenwerzhel etre Sina hag ar Stadoù-se.

An diforc’h a ranker ober etre : 
* an nav burev-post diazezet e hanternoz Sina adalek fin an  : Shanghai, Tien-Tsin, Hankeou, Tche-Fou, Bejing, Amoy, Arsenal-Pagoda, Fou-Tcheou ha Ning-Po. Meret int gant melestradurezh Bro-C’hall war-eeun.
* ar seizh burev-post diazezet e kêrioù Su Sina digor d’ar c’henwerzh etrebroadel ha dindan aotrouniezh Indez-Sina : Canton (1901-1919), Hoï-Hao (1901-1919), Kouang-Tcheou (1906-1941), Mongtzeu (1903-1919), Pakhoï (1903-1919) Tch’ong-K’ing (1903-1919) ha Yunnan-Fou (1903-1919). Krouet e voe unan all e Long-Tchéou gant ur skrid-embann d'an 8 a viz Even 1903, met ne voe ket digoret, ha diskaret e voe ar skrid-embann digeriñ d'ar 5 a viz Gwengolo 1903.

Er burevioù ar strollad kentañ e voe lakaet e gwerzh etre 1894 ha 1922 timbroù gall (doareoù “Blanc”, “Mouchon” pe “Merson”) gant an alc’hwez CHINE, pe timbroù Indez-Sina dreistmoulet e sinaeg hag e galleg (“CHINE”) gant un dalvoudegezh e moneiz Sina.

Timbroù Indez-Sina, dreistmoulet gant anv pep a vurev-post an eil strollad, a voe embannet evit burevioù ar Su, e lizherennoù latin ha sinaek.

*Burev Kouang-Tcheou : dreistmoulet e voe timbroù 1903-1904 gant an anv Kouang Tchéou-Wan
*Burev Mongtzeu : dreistmoulet e voe timbroù 1903-1906 gant an anv MONGTZE, Mong-Tseu diwezhatoc’h ha MONGTSEU e 1908.
*Burev Pakoï : dreistmoulet e voe timbroù 1903-1904 gant an anv PACKHOI, PAK-HOI diwezhatoc’h ha PAKHOI e 1908.
*Burev Yunnan-Fou : dreistmoulet e voe timbroù 1903-1904 gant an anv YUNNANSEN, Yunnan-Fou pe YUNNANFOU.

Ar burevioù-post gall a voe serret d’an 31 a viz Kerzu 1922, nemet hini Kouang-Tcheou a yeas en-dro betek 1943.
## Daveennoù ha notennoù
Sahara ar C'hornôg

**Sahara ar C'hornôg** (**الصحراء الغربية**, *As Sahra Al Gharbiyya* en arabeg) zo ur vro eus gwalarn Afrika zo amsklaer he statud politikel : 
* embann a ra an Talbenn Polisario, diouzh un tu, ez eo ur stad dizalc’h hec’h anv **Republik Arab Saharaoui Demokratel (RASD)** (الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية en arabeg, *Al-Jumhuriyya al-Arabiyya as-Saharawiyya ad-Dimuqratiyya*). 
* ha diouzh an tu all ez eo ac’hubet gant stad Maroko a sell ouzh ar vro evel ul lodenn eus he ziriad. 
An Talbenn Polisario ne ren nemet war ul lodenn vihan eus ar vro, er reter, tra m’emañ an arvor hag ul lodenn vat eus an diabarzh e dalc’h Maroko. Ur voger zo bet savet gant nerzhioù Maroko, da zispartiañ an div dachennad. Ul lodenn eus Sahara eo ar vro ha n’eo koulz lavaret nemet un dezerzh bras. 

En-dro da Sahara ar C'hornôg emañ Maroko (er ster strizh) en norzh, Aljeria er biz, ha Maouritania er reter hag er su. Riblet eo gant ar Mor Atlantel er c’hornôg. 

Al Ayun (El Aaiún, Laâyoune) eo ar gêr vrasañ. Enni emañ an drederenn eus poblañs ar vro o chom.

## Istor
Gwechall e oa poblet ar vro gant Berbered, evel ar peurrest eus hanternoz Afrika. En  e voe islamekaet ar pobladoù a veve enni.

En  e voe piaouet ar vro gant Spagnoled a savas ur porzh-pesketa e *Villa Cisneros* (Dakhla bremañ). 

E 1900 e voe merket bevennoù etre an douaroù e dalc’h ar Spagnoled hag ar re e dalc’h ar C’hallaoued. An Talbenn Polisario a grogas da stourm ouzh yev Spagn e 1973 da glask sevel ur stad dizalc’h er vro. 

D’ar 14 a viz Du 1975 ez eas kuit nerzhioù Spagn ha rannet e voe ar vro etre Maroko ha Maouritania, da-heul un emglev gant Madrid. Hogen an Talbenn Polisario a embannas ar Republik Arab Saharaoui Demokratel (RASD), ha gant skoazell gouarnamantoù Aljeria ha Libia e stagas gant ur stourm armet ouzh an alouberien nevez. 

E 1979 ez eas kuit nerzhioù Maouritania diouzh al lodenn eus ar vro a oa bet roet dezhi ha kerkent e voe aloubet al lodenn-se gant arme Maroko. Abaoe ez eus bet savet ur voger gant Maroko da wareziñ al lodenn binvidikañ eus ar vro diouzh tagadennoù an Talbenn Polisario, zo diazezet er c’hampoù repuidi zo bet savet e korn-bro Tindouf en Aljeria. Harz-an-tan zo abaoe 1991, ha klask a ra ar Broadoù Unanet lakaat an div gostezenn da gavout un diskoulm peoc’hus d’an dizemglev war dazont ar vro.

## Liammoù diavaez
* Association de soutien à un Référendum libre et régulier au Sahara Occidental e meur a yezh
* Western Sahara Press Info (a-du gant an Talbenn Polisario)
* Western Sahara Online (a-du gant Maroko)
Traked

* *"Traked" a c'haller ober ivez eus annezidi a vremañ eus ar vro anvet [[Trakia]], hep liamm gant o orin etnek.*

An **Draked** kozh a oa ur strollad meuriadoù indezeuropean a gomze Trakeg - ur yezh eus familh ar yezhoù indezeuropek. O sevenadur, anavezet fall, a oa e bleuñv eus an III milved kent J.-K betek an III kantved goude J.-K.. En henamzer, edo ar meuriadoù-se oc'h ober o annez e reter ledenez ar Balkanioù, en he c'hreiz hag er su, evel el lodennoù eus Europa ar reter a oa tost d'ar vro-se. Krediñ a raent en divarvelezh, evel m'en danevell Herodotos a ra anv eus an "orfeüzegezh trakiat", er c'hontrol eus ar pep brasañ eus pobloù an amzer-se.

Edo an Draked o chom e proviñsoù kozh Trakia, Moesia, Dakia, Skitia Minor, Sarmatia, Bithynia, Mysia, Makedonia, Pannonia, hag e lodennoù all eus ar Balkanioù hag eus Anatolia. Goleiñ a ra an tolead-se ar pep brasañ eus ar Balkanioù, hag ar Getae en norzh d'an Danav betek ar stêr Bug.

## Orin an Draked
N'ouzer nemet nebeut a dra diwar-benn an Draked er Ragistor, pa n'eus tamm tra skrivet diwar o fenn da neuze.

## Levrlennadur
*Hoddinott, Ralph F. The Thracians. Thames & Hudson (1981), ISBN 0-500-02099-X.
*Best, Jan and De Vries, Nanny. *Thracians and Mycenaeans*. E.J. Brill Academic Publishers, Boston, MA. (1989), ISBN 90-04-08864-4.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*''Bulgaria's Thracian heritage''
*Dizoloadennoù nevez Bulgaria
*Ar meuriadoù trakiat
*Trakia hag an Draked (eus 700 kent J.-K. betek 46 goude)
Aloaded

An **Aloaded** (e henc'hresianeg Ἀλωάδαι, *Alôadai* pe Ἀλωεῖδαι, *Alôedai*) a oa breudeur gevell, anvet **Otos hag Efialtes** (henc'hresianeg Ὦτος καὶ Ἐφιάλτης, *Ỗtos kaì Ephiáltês*, « Labous noz hag hurlink »), mibien da Boseidon ha da Ifimedeia (gwreg Aloeüs, en deus roet e anv dezhe) en mojennoù Henc'hres. Sellet e vez oute evel Titaned, daoust ma'z int bet ganet diwezhatoc'h eget mibien Gaia ha ma n'o deus liamm ebet gante. Deskrivet int gant Homeros. Hervezañ e oa bras meurbet o c'hened ha kreskiñ a raent eus un ilinad uhelder hag eus ur gourhedad ledander bep bloaz.

## Mojenn ar Ramzed

E-giz ar Ramzed avat e oa fellet dezhe difial an Doueed. Kregiñ a rejont yaouank-kenañ o vac'hañ Ares en ur jarl arem, ma chomas trizek miz ken na zeuas Hermes da zieubiñ anezhañ dre guzh. Hervez ar skoliour, ez eo abalamour m'en doa lazhet Adonis, fiziet enne.

Pa oant erru en o nav bloaz e oant hardishaet ha fellet e oa bet dezhe pignat en oabl o verniañ menez Ossa war ar menez Olympos ha menez Pelion war menez Ossa. Gourdrouz a raent disec'hañ ar morioù o teurel menezioù e-barzh ha goleiñ an douaroù gant ar morioù. Zeus a foeltras anezhe neuze, met lezel a reas ar vuhez dezhe war goulenn Poseidon.

Ne baouezas ket an daou vreur da iriennañ a-enep an Doueed : Otos a felle dezhañ skrapat Hera, hag Efialtes a felle dezhañ kaout Artemis da wreg. Redek a rejont war lerc'h homañ ziwezhañ hag en em veñjañ a reas o lakaat anezhe d'ar marv dre finesa, en enez Naksos. Kemer a reas stumm ur c'harv ha tremen etrezo e doare ma diskarjont an eil egile gant o spegoù o klask tizhout anezhi. Hervez lod all avat e vijent bet lazhet gant he breur Apollon "kent na greskas ar barv ouzh o groñj". Mod all ne vije ket bet a harz oute.

Boureviet e voent dibaouez en ifernioù : staget e oant kein-ouzh-kein ouzh ur golonenn kelc'hiet gant naeron, ha warni ur gaouenn hag a hope dibaouez.

## Hengounioù all

En holl an istorioù-se, an Aloaded n'int nemet tud, dezhe ur vent divoas. Hervez Diodoros Sikilia, na ra anv ebet eus danevelloù Homeros, e oant harozed a orin eus Thessalia kehelet e Naksos. Kaset e vijent bet gant o zad Aloeüs evit dieubiñ o mamm Ifimedeia hag o c'hoar Pankratis diouzh Traked o doa skrapet anezhe. Kannet o dije anezhe e Naksos ha dont da vezañ rouaned an enezenn a-raok lazhañ an eil egile e-kerzh un emgann.

Lakaat a reer savidigezh meur a goeded war o c'hont ivez. Da skouer hini Aloium, pe hini Askra e Boiotia.

Hervez Pindaros e oa bet an daou vreur ar re gentañ o lidañ aberzhioù en enor d'ar Muzezed war menez Helikon. Hervezañ ne azeulent ken teir muzez : Melete, Mneme, hag Aoide.

Bezioù an Aloided a veze diskouezet en amzer Paosanias e-kichen keoded Antedon e Boiotia. E skridoù diwezhat e reer anv eus o eskern a vije bet war ziskouez e Thessalia.

## Mammennoù

* Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* (I, 7, 4). Lenn enlinenn
* Homeros, *[[Ilias]]* (V, 385) Lenn enlinenn, Odysseia (XI, 305). Lenn enlinenn
* Caius Julius Hyginus, *Fablennoù* (*Fabulae*) (XXVIII). Lenn enlinenn
* Paosanias *Periêgêsis Hellados* (IX, 22, 6). Lenn enlinenn
* Pindaros, *telennganoù* (IV, 89). Lenn enlinenn
* Virgilius, *[[Aeneis]]* (VI, 582). Lenn enlinenn

## Notennoù
Constantius II

**Flavius Iulius Constantius**, anavezetoc'h evel **Constantius II**, (7 a viz Eost 317 - 5 a viz Here 361) a voe Impalaer Roman (337 - 361) eus Tiegezh ar Gonstantined.

Arabat meskañ e anv gant hini e vreur Constans, a voe impalaer gantañ. 

## E vuhez
Eil mab **[[Constantinus Iañ]]** ha Fausta e oa. Ganet e oa e Sirmium (en Illyricum), hag anvet e voe da Gaesar gant e dad. Teir gwech e voe dimezet: d'ur verc'h da Julius Constantius da gentañ, da Eusebia da eil, da Faustina da drede. Ur verc'h o doe, Constantia, a zimezas gant an Impalaer Gratianus.

Pa varvas e dad Constantinus e 337, e voe lazhadeg, kaset en-dro gant Constantius. Graet e voe o stal d'ar gerent deuet eus eil dimeziñ e dad-kozh Constantius Chlorus gant Theodora, ha ne chomas ken nemet e vreur henañ Constantinus II, hag e vreur all Constans, ha daou genderv (Gallus hag e hantervreur Juluan) evel paotred. En em glevout a reas an tri breur da rannañ an Impalaeriezh etrezo, hervez youl o zad. Da g-Constantinus II Britannia, Galia hag Hispania; da g-Constans Italia, Afrika, hag Illyricum; ha da g-Constantius ar Reter .

Savet da *Caesar* (= eil impalaer), d'an 8 a viz Du 324.

Anavezet evel *Augustus* (= impalaer) d'an 9 a viz Gwengolo 337.

## Stourm a-enep falsimpalaerien ha gourdrouz eus ar broioù estren

## Marv ha warlerc'hiad
Juluan a voe lakaet da Augustus gant arme Galia e 361, ha Constantius a voe ret dezhañ c'hoari dre nerzh ouzh an impalaer dre laer. Pa oa an div arme o vont d'en em gannañ e varvas Constantius gant an derzhienn nepell diouzh Tarsus d'ar 5 a viz Here 361, ha Juluan a voe embannet da vout Augustus dre an Impalaeriezh roman.
Flavius Julius Constans

**Flavius Julius Constans** (320-350), ganet e Konstantinopolis, a oa impalaer roman eus 337 betek e varv e 350. 

Mab yaouankañ Constantinus Iañ e oa Constans. E vamm, Fausta Flavia Maxima, a oa eil gwreg Constantinus. Daou vreur koshoc'h en doa, Constantinus II ha Constantius II.

Savet e voe da *Caesar* (= eil impalaer) gant e dad, d'an oad a 13 vloaz, d'ar 25 a viz Du 333, ha da *Augustus* ( = impalaer) d'an 9 a viz Gwengolo 337. En deiz-se e voe rannet an Impalaeriezh etre e zaou vreur all, Constantinus II ha Constantius II, hag eñ. Dezhañ e tegouezhas Italia, Pannonia hag Africa. 

Constantinus II, mestr e Galia, Spagn hag Enez Vreizh, a aloubas Italia e 340, met trec'het e voe gant Constans en Aquileia, ma varvas Constantinus.
E 341-2, ez eas Constans d'ober un droiad brezel ouzh ar Franked hag e penn kentañ 343 e reas un dro da Enez Vreizh. 

E 350 e oa en em savet e jeneral Magnentius a-enep dezhañ, ha daou abeg a oa da se : e vout henvelreviad, hag e warded-korf varbar. Lazhet e voe Constans gant soudarded Magnentius en iliz Helena (Elne, e-kichen Perpignan) d'ar 27 a viz C'hwevrer 350. 

## Liammoù

* DiMaio, Michael, "Constans I (337-350 A.D.)", *De Imperatoribus Romanis* site.
Mettet

Mettet JPG01.jpg|An ti-kêr.

**Mettet** (e walloneg: **, M'tet goude ur vogalenn) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
## Yezh
* E miz Gouhere 2008 ez embanne 13 % ag an annezidi komz walloneg.
## Monumantoù ha traoù heverk

Mettet JPG00.jpg|An iliz

* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1846

Colors=
  id:f value:rgb(0.7,0.8,0.9)
  id:m value:gray(0.7)
  id:s value:gray(0.9)
  id:b value:white

ImageSize = width:800 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
Period = from:0 till:13000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:m increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:s increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:b

BarData=
  bar:1846 text:1846
  bar:1900 text:1900
  bar:1947 text:1947
  bar:1990 text:1990
  bar:1995 text:1995
  bar:2000 text:2000
  bar:2004 text:2004
  bar:2005 text:2005
  bar:2006 text:2006
  bar:2007 text:2007
  bar:2008 text:2008
  bar:2009 text:2009
  bar:2010 text:2010
  bar:2011 text:2011
  bar:2012 text:2012
  bar:2013 text:2013
  bar:2014 text:2014
  bar:2015 text:2015
  bar:2016 text:2016

PlotData=
  color:f width:20
  bar:1846 from:0 till:8577
  bar:1900 from:0 till:9964
  bar:1947 from:0 till:9446
  bar:1990 from:0 till:10219
  bar:1995 from:0 till:10744
  bar:2000 from:0 till:11317
  bar:2004 from:0 till:11709
  bar:2005 from:0 till:11833
  bar:2006 from:0 till:11977
  bar:2007 from:0 till:12037
  bar:2008 from:0 till:12233
  bar:2009 from:0 till:12408
  bar:2010 from:0 till:12547
  bar:2011 from:0 till:12682
  bar:2012 from:0 till:12789
  bar:2013 from:0 till:12887
  bar:2014 from:0 till:12895
  bar:2015 from:0 till:12870
  bar:2016 from:0 till:12872

PlotData=
 color:f width:20
 bar:1846 at: 8577 fontsize:S text: 8.577 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 9964 fontsize:S text: 9.964 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 9446 fontsize:S text: 9.446 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 10219 fontsize:S text: 10.219 shift:(-10,5)
 bar:1995 at: 10744 fontsize:S text: 10.744 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 11317 fontsize:S text: 11.317 shift:(-10,5)
 bar:2004 at: 11709 fontsize:S text: 11.709 shift:(-10,5)
 bar:2005 at: 11833 fontsize:S text: 11.833 shift:(-10,5)
 bar:2006 at: 11977 fontsize:S text: 11.977 shift:(-10,5)
 bar:2007 at: 12037 fontsize:S text: 12.037 shift:(-10,5)
 bar:2008 at: 12233 fontsize:S text: 12.233 shift:(-10,5)
 bar:2009 at: 12408 fontsize:S text: 12.408 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 12547 fontsize:S text: 12.547 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 12682 fontsize:S text: 12.682 shift:(-10,5)
 bar:2012 at: 12789 fontsize:S text: 12.789 shift:(-10,5)
 bar:2013 at: 12887 fontsize:S text: 12.887 shift:(-10,5)
 bar:2014 at: 12895 fontsize:S text: 12.895 shift:(-10,5)
 bar:2015 at: 12870 fontsize:S text: 12.870 shift:(-10,5)
 bar:2016 at: 12872 fontsize:S text: 12.872 shift:(-10,5)

## Istor
### 

Bundesarchiv Bild 101I-127-0369-21, Im Westen, zerstörter französischer Panzer Char B1.jpg|Un tank gall *B-1* bet dilezet en Ermeton gant e baread e miz Mae 1940.

* Eil Brezel-bed: ar 37 Batailhon eus an tirlu gall a voe en Ermeton-sur-Biert e miz Mae 1940.
Aurelius Victor

**Sextus Aurelius Victor** (war-dro 327 - war-dro 390) a oa ur politikour hag istorour roman a orin eus Proviñs Africa. Gouarnour e voe e Pannonia en amzer Juluan ha dont a reas prefed kêr Roma en 389.

Sevel a reas un *Historia Romana*, e peder levrenn, adalek amzer Augustus betek hini Julian (360), embannet war-dro 361. Gant Julian (360-363) e voe anvet da brefed Pannonia Secunda. Marteze e oa an den a voe konsul en 369, war un dro gant Valentinianus Galates (mab Valentinian I ?), ha *praefectus Urbi* (prefed kêr Roma) e 389.

## Oberennoù
Pevar levr a zo bet lakaet war e gont:
* *Origo gentis Romanae*, 
* *Liber de viris illustribus* 
* *De Vita et Moribus Imperatorum Romanorum excerpta ex Libris Sex. Aur. Victoris*
* *Liber de Caesaribus*. N'eus nemet hennezh a zo diwar e zorn e gwirionez. Dizanv eo ar re all. Un heuliad buhezioù impalaerien eo, adalek Aogust betek Constantius II, savet e 360, awenet gant doare Sallustus, Tacitus, ha Suetonius. Dre ma ne oa ket eus metoù an arme n'en deus ket aon rak barn an arme hag an dud tremenet drezi.

Kendalc'het e voe e labour gant un den dizanv a skrivas *Epitome de caesaribus* war-lerc'h 395 .

Kentañ ma voe embannet ar pevar levr a voe graet gant Andreas Schottus (8 levrenn, Antwerpen, 1579).

## Levrlennadur
* Aurélius Victor, *Livre des Césars*, traduction et commentaires par P.DUFRAIGNE, Paris, *Les Belles Lettres*, 1975
* André Blanc. *L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Belles Lettres. Paris. 1986.

## Liammoù
* ''Liber de Caesaribus'' (Latin)
* ''Epitome de Caesaribus'' (Latin)
* ''Epitome de Caesaribus'' (troet e saozneg)
I, Claudius

***I, Claudius*** zo ur romant istorel gant Robert Graves e 1934 diwar buhez ar pevarvet impalaer roman Claudius. Savet eo diwar oberennoù Tacitus, ha Suetonius dreist-holl.

Un heuliad a voe, anvet **Claudius the God** (1935). 

Un heuliad filmoù skinwel zo bet savet diwarnañ, er memes anv, e 1976, ha skignet gant ar BBC. 

## Lennegezh
**I, Robot*, zo un dastumad danevelloù skiant-faltazi gant Isaac Asimov, savet ur film diwarno. Awenet e oa bet an oberour gant ar romant istorel evit envel e levr.
Hemon

**Hemon** zo skrivadur galleg an anv **Haimon** e mojennoù Hellaz kozh
*Haimon (mab Kreon), priñs eus Thebai, danvez-pried Antigone
*Haimon (mab Pelasgos), tad Thessalos.

## E Breizh
### Tud
*Hemon, breur Hoel Iañ, a savas e niz bastard Yezekael Naoned.
*Roparz Hemon (1900-1978), skrivagner brezhonek.

E galleg e kaver ar stumm Hémon:
*Louis Hémon (1880-1913), skrivagner gallek, oberour Maria Chapdelaine.

### Un oberenn
* Ar *Pevar mab Hemon* pe ar Pevar Mab Emon, deuet eus an anv gallek *Aymon*.

## Broioù all
* Aleksandar Hemon (ganet e 1964 en Sarajevo), skrivagner stadunanat.
Fernelmont

**Fernelmont** (e walloneg: **', stumm lec'hel: **') a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.


Noville-les-Bois CH1JPG.jpg|Fernelmont, kastell-kreñv.
Noville-les-Bois CH1bJPG.jpg|Fernelmont, kastell-kreñv.
Refleks (poltrejer)

Ur **poltreder refleks unferenneg ** a zo un doare poltreder, dezhañ ur ferenneg hepken a servij da vukañ ha da bakañ ar skeudenn. Disheñvel eo diouzh ar binviji nann-refleks, e lec'h ma vuker gant ur bizer diavaez, ha diouzh ar refleks div-ferenneg, e lec'h ma servij ur ferenneg da vukañ, hag eben da bakañ ar skeudenn. 
Er yezh pemdez e implijer ar ger *refleks* evit un poltreder unferenneg d'ar stumm 24x36 (stumm kozh ar pelikulennoù), enebet ouzh ar poltreder stumm. Bep an amzer e kaver an anv ***SLR*** (*Single Lense Reflex*) evit komz eus ar refleks unferenneg.

Berzh o deus graet seurt poltrederioù abalamour d'o resisder (gant ferennegoù hir), hag ivez dre ma oa aes da implij (daoust dezho bezañ bras a-walc'h).

## Mont en-dro

Pa vuker e teu ar gouloù er benveg dre ar ferenneg **(1)** hag e kej ouzh ar melezour **(2)**. Hemañ a adkas ar gouloù etrezek ar werenn vukañ **(5)**. Peurliesañ ez a an adkas etrezek an nec'h hag a-dreñv ar werenn vukañ e adkaver ur ferenn-zifazier **(6)** hag ur c'hengereg toennheñvel **(7)** (anvet *pentakengereg*) pe ur pentamelezour hag a adlak ar skeudenn eus an tu mat evit ma vefe gwelet ar skeudenn evel er wirionez er bizer **(8)** gant lagad an hini a gemer ar poltred. 

Ret eo taoler evezh memestra rak simplaet eo ar brastres. E gwirionez ez eo distaolet teir gwech ar gouloù er c'hengereg toennheñvel, adsavidigezh ar skeudenn war an tu mat o vezañ tapet tra ma vezo un niver par a zistaoladennoù gouloù (unan war ar melezour ha teir 'barzh ar c'hengereg).

Pa baker ar skeudenn e sav ar melezour just a-raok digoradur ar stanker **(3)**. mont a ra neuze ar gouloù da skeiñ ouzh ur gorread kizidik ouzh ar goulou **(4)** (film pe paker niverel).

## Saverien refleks

*Canon
*Fujifilm
*Nikon
*olympus
*Panasonic
*Pentax
*Sigma
*Sony
Poltreder stumm

Ur **poltreder stumm** (eus ar saozneg *compact camera*), a zo ur benveg poltriji bihan ha skañv, peurliesañ e vez emgefreek pep tra enno, bizet e vez ganto dre ur bizer bihan pe dre ur skramm gant strinkennoù liñvel. Graet eo dreist-holl evit an dud a glask ur benveg eeun hag aes da implij, hep mont re war dachenn an teknik (Digoradur, amzer poziñ, ISO).

Kavet e vez un nemedenn eus tu ar potreder stumm arc'hantel : ar poltreder prest da skeudenniñ (ur wech echu ar film e-barzh, ne c'heller ket adimplijout ar voest).

E penn kentañ 2008 e kaver poltrederioù niverel gant ur paker, dezhañ etre 4 ha 12 milion a biksel, ur zoom optek etre 3 ha 4 d'an aliesañ ha betek 10 d'ar muiañ. Tu 'zo gant darn eus ar poltrederioù niverel-se ober filmoù bihan gant pe hep ar son hervez ar poltreder.
Kavout a raer ivez fonksionoù ouzhpenn war poltrederioù stumm a renk uhel evel ar Wi-Fi...
Bridge (poltreder)

Ur **bridge** a zo ur poltreder a renker etre ar c'hompact hag ar refleks. Tenn a ra kalz d'ar refleks a fed tres diavaez, met tostoc'h eo deus ar c'hompact pa seller e diabarzh ar voest

Ar zoom a vez bras a-walc'h warno peurvuiañ, bizet e vez evel war ur refleks pe dre ar skramm a zo a-dreñv ar benveg. 
An difoc'h bras a zo etre ar bridge hag ar refleks a zo an doare da gas ar skeudenn: war ur refleks e buker dre ur melezour pe ur prism o adkas ar wirionez, war ur bridge avat e weler atav dre ur skramm. ouzhpenn-se, n'eus ket tu da cheñch ar ferennegoù war ur bridge.

E penn kentañ 2008 e kaver potrejerioù bridge etre *6 Mpx* ha *12 Mpx* (*megapixel*), gant ur zoom etre *x6* ha *x18*. Gwerzet e vezont d'ur priz izeloc'h eget ar refleks, ret eo gouzout memestra n'eo ket ken koulz ferennegoù ar binviji-se gant re ar refleks.
Jemeppe-sur-Sambre

**Jemeppe-sur-Sambre** (e walloneg: **) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
## Istor
* Brezel bed kentañ: emgann etre al Lu gall hag al Lu alaman d'an 22 a viz Eost 1914.
Ferenneg

**Ferenneg** ur benveg-luc'hskeudenniñ zo ur reizhiad optek kengejus a ya meur a ferenn d'he ober, a ro skeudennoù gwirion war gorread kizidik al luc'hskeudennerez. Ur ferenneg a vez deskrivet gant an amkanell, e zigoradur keñverel, e gorn park (a dermen ar vent brasañ a c'hell bezañ implijet ganti).

Disteroc'h e vez atav ar c'hementad gouloù a zeu er-maez eus ar ferenneg evit an hini a zeu e-barzh. Perzh mat ur ferenneg a vez muzuliet diouzh ar fed ma chom ar feur gouloù a ya e-barzh an tostañ a c'haller da 100 %, e cheñch al livioù an nebeutañ a c'haller, hag e vez doujet ouzh mentoniezh an traoù a vez poltredet.

Ur bern ferennegoù disheñvel zo, eus ar benvegoù hep ferenneg, a vez kemeret e lec'h gant un toull bihan-kenañ (stenope) betek ar ferenneg mat-kenañ, ennañ un ugent ferenn disheñvel, e meur a strollad hag a zilec'h hag a vez alies ur c'heflusker mise au point emgefreek ennañ (merour autofocus ar benveg).

## Liammoù diavaez
* Perzhioù ar ferennegoù
* Taolioù-arnod eus ar ferennegoù a gaver e gwerezh
* Un nebeud titouroù diwar teknologiezh ar ferennegoù luc'hskeudennerezh hag ar merkoù disheñvel a gaver e gwerzh
Kengereg

Ur **c'hengereg** zo un elfenn optek implijet evit luc'hterriñ ar gouloù, disteurel anezhi pe da zispartiañ anezhi en he elfennoù diazez (skinoù disheñvel ar ganevedenn evit ar gouloù gwenn). Da gustum e vez ur c'hengereg eeun gant ur sichenn dric'hornek, gret gant un danvez boull : gwer, pleksiglas, peurgetket.

E sell an optik geometrek, ur c'hengereg a zo ur strollad daou zioptr plaen, nann-kentstur.

Pa tremen ar goulou eus an aer d'ar gwer, da skouer, ez eo refratet. Pa teu er maez dre an tall all, e vez refraktet c'hoazh ar goulou. Ar skin pe ar ban *incident* a vez dihentet. Hogen, n'o deus ket ar memes feur refratiñ an holl hirderioù gwagenn. En doare-mañ, ur ban goulou gwenn a vez dispartiet en e gompozadoù: ar glas a vez dihentet muioc'h eget ar melen, hemañ dihentet muioc'h eget ar ruz (sellet ouzh ar *skeudenn 1*). Er c'hondisionoù-se e c'hell ur c'hengereg bezañ implijet evit analizañ ur skinadur gwelus liesliv, anvet e vez an doare-se da studiañ ar c'hompozadoù dre dispartiañ ar banoù goulou ar spektroskopiezh.

## Ur frapadig istor
A-raok Isaac Newton e soñje an dud e ouzhpenne ar c'hengereg livioù d'ar ban goulou gwenn. Newton a lakaas neuze un eil prism en doare ma ne vefe tizhet nemet gant ul liv. Dizoleiñ a reas neuze ne gemme ket al liv ha e klozas e c'helle ar c'hengereg dispartiañ al livioù. Implij a reas goude un eil gengereg hag e teuas a-benn da adsevel ur ban goulou gwenn adalek ar ganevedenn savet a ziwar ar c'hengereg kentañ: Diskouezet e devoa ne oa ket al livioù un disoc'h eus obererezh ar c'hengereg war ar goulou gwenn, met ar goulou gwenn an hini eo a oa savet gant meur a liv.

hiriv an deiz e komzer eus kedrannioù ul liv hag eus spektr goulou. Spektr goulou an heol a zo ur spekt kendalc'hus, padal spetr ar skignadennoù atomek (gouleier merkur ha sodiom da skouer) o deus barennoù o klotañ gant hirderioù gwagenn resis. Ar c'hoarvoudenn-se he deus lakaet Niels Bohr da ijinañ kementadur energiezh an atomoù, fizik nevez anavezet dindan an anv a fizik kantik.

## Liammoù diavaez
* ''Prisme'', Université du Mans
* Ur video a zispleg implij ar c'hengereg implijet en ur gonioverker
Morfologiezh amzibun

Implijet e vez an termen **morfologiezh amzibun** (diwar ar saozneg: *nonconcatenative morphology*) war dachenn ar yezhoniezh evit komz eus doareoù deveradur (d.l.e. sevel stummoù nevez diwar stummoù diazez) diazezet war kemmoù kaset da-benn e diabarzh ar gwriziennoù kentoc'h evit dre stagañ morfemoù (kengerioù) ouzh ar stumm diazez renk-ouzh-renk, da lâret eo kentoc'h evit dibunañ lostgerioù ha/pe rakgerioù an eil war lerc'h egile.

Implijet e vez alies ar vorfologiezh amzibun gant ar yezhoù semitek, dreist-holl ar yezhoù arabek, en o zouez an arabeg hag ar malteg hag ivez, met nebeutoc'h, gant an amhareg, h.a. 

Kavet e vez skouerioù eus ar vorfologiezh amzibun e yezhoù all estreget ar yezhoù semitek, avat hag e brezhoneg, da skouer, e c'heller sevel stumm al liester diwar stumm an unander dre stagañ ouzh e dibenn al lostgerioù « -(i)où », d.s.:
: *tad* → *tad*'où***

E degouezhioù all avat e vez savet stumm al liester en un doare disheñvel dre gemmañ ar [[vogalennoù]] e diabarzh ar stumm unander diazez kentoc'h evit dibunañ kengerioù, da skouer dre [[apofoniezh]] (pebeiladur vogalennek):
: ***a**r**a**r'' → ***e*'r**e**r*

Bez' e c'hell bezan implijet ar vorfologiezh amzibun ha lostgerioù war un dro ivez:
: *b**a**g* → *b**i**g***i'''

==Doareoù morfologiezh amzibun==

Meur a zoare morfologiezh amzibun ez eus, en o zouez:

* Ober a reer ***kemmadenn an diazez**'' eus an doare morfologiezh amzibun ma vez deveret ur stumm diazez dre gemmañ ar wrizienn diazez hep rankout ouzhpennañ [[morfemoù]] all outi dre ret, d.s. e [[brezhoneg]]:
: ''y**a**r'' → ''y**e*'r*
 
* Hiradur ur vogalenn, da skouer e hindeg: 
: मर- (//) « mervel » → मार- (//) « lazhañ »

* Ur c'hemm tonenn, da skouer e tchalkatongieg (*chalcatongo*) ur yezh mikstekek:
: // « loustoni » → // « lous »

* Dre implijout treuzgerioù, da skouer e malteg diwar ur wrizienn deirc'hensonennel (pe pederc'hensonennel) e c'heller sevel meur a c'her resis gante ur ster heñvel dre kemmañ ar patromoù diabarzh ha dre implijout kengerioù a bep seurt (s.o. ouzh ar pennad "liester torr") :
: Gwrizienn K-T-B (o tennañ d'ar skrivañ)
: → *kitba* « skrid »
: → *ktieb* « levr »
: → *kotba* « levrioù »
: → *ktibt* « skrivis »
: → *nikteb* « skrivan »

* Dre doubladur, ma vez implijet div wezh renk-ouzh-renk un tamm eus ar wrizienn pe ar wrizienn en he fezh, da skouer e yakouteg e vez implijet an doubladur evit kreñvaat ster un anv-gwan :
: // « ruz » → // « ruz-kenañ »

* Dre diverkadur ma vez lamet elfennoù digant ar wrizienn, da skouer e mourleg (*murle*) ur yezh sourmek:
: // « kostezenn » → // « kostezennoù »

## Gwelit ivez
* Apofoniezh
* Liester torr
Aubel

**Aubel** (e walloneg:*Åbe*) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège. 

## Istor
* Dispac'h gall: e-pad an noz etre an 8 hag an 9 a viz C'hwevrer 1799 e klaskas ur strollad eus annezidi ag Aubel, bodet en atant ar Stroevenbosch, tagañ un unvan milourel gall hag a oa o c'hoañvaat er Bois-Rouge. Flatret e voent d'ar C'hallaoued hag ar gouezhas warne. 6 ag an itrikourion a voe harzet ha 4 anezhe fuzuilhet e Liège d'ar 7 a viz Imbril 1799.
Pandaros

**Pandaros** (Πάνδαρος e henc'hresianeg), mab da Lykaon, a oa ur gwareger eus Troia, e brezel Troia, meneget en *[[Ilias]]*.

## En ''Ilias''
En oberenn Homeros eo ur brezelour kadarn. Gloazañ a eure Menelaos gant ur saezh, en eil levrenn. Er pedervet levrenn e oa o kas karr Aineias, ha gloazañ a eure Diomedes met tapout a reas un taol goaf digantañ, ha lazhet e voe. 

## Diwezhatoc'h
Er Grennamzer e weler krouiñ ur Pandaros disheñvel diouzh hini Homeros.

Er *[[Roman de Troie]]* gant Benoît de Sainte-Maure en , en *[[Il Filostrato]]* ar barzh Boccaccio (), pe e *[[Troilus and Criseyde]]* (1370) gant Geoffrey Chaucer, e weler Pandaros o vont da jubenn etre e nizez Cressida hag ar priñs Troilus, mab da Priam, ha breur da Paris ha Hektor.

Er pezh-c'hoari *[[Troilus and Cressida]]*, gant Shakespeare e 1609, eo un den kozh aonik.
Merops

**Merops** zo un anv anavezet e mojennoù Hellaz kozh. 

# anv ur roue eus Aithiopia, pried Klymene, ha leztad Faethon a oa mab da Helios;
# un diouganer eus Miletos, pried d'ur vaouez anvet Klymene ivez, ha tad da Bandareos.
# roue Perkote, en doe daou vab a voe lazhet e brezel Troia gant Diomedes
#Merops, roue Kos; ken glac'haret e voe ar paourkaezh intañv war-lerc'h marv e wreg ma voe lakaet gant Hera e-touez ar stered.
#Merops Samos, lazhet gant Siton.

## Evnoniezh

* Ur genad evned eo ivez. Ennañ emañ ar gwespetaerien evel ar gwespetaer boutin, sellet ouzh Merops (genad).
Baelen

**Baelen** (walloneg :*Bailou* ; frankeg :*Bååle* ; izelvroeg : *Baelen*, *Balen*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège. 


Baelen Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Baelen vlag.svg|Banniel
Blason Baelen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 85,65 km²
* Poblañs (2022) : 4 461 a dud
* Stankter : 52 zen/km²

## Aezamantoù yezhel
Ur gumun c'hallek gant aezamantoù yezhel eo : aotreet e vez kelenn en alamaneg hag en izelvroeg.

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Fuzuilhet e voe 16 den nannsoudard ha distrujet 8 ti gant al Lu Alaman (20 ha 35 Rejimant Troadeion emichañs) d'an 8 a viz Eost 1914 e penn-kentañ aloubadeg Belgia.
Elektryone

**Elektryone** (henc'hresianeg : Ἠλεκτρυώνη) e oa doueez an Heol e mojennoù koshañ Hellaz kozh. Pa zegouezhas mojennoù klasel an Henamzer da ren e teuas da vout merc'h Helios. E Rodos dreist-holl e veze enoret, evel Helios. Marteze e oa muioc'h doueez ar beure, pe hini skiant an den o tihuniñ, rak dont a ra an doare dorek eus an anv, *Alektrona* eus tro-c'henel Αλεκτορ, **alektor**, a dalv kement ha kilhog, un anv hag a zerefe a-walc'h ouzh un doueez-heol. Marteze ivez peogwir e kreded eo hi an hini a roe d'ar baotred o *nerzh-beure*. An doare klasel "Elektryone" a zo kar da "Elektra", a dalvez goularz, liv an deiz da sav-heol.
Keitger

War dachenn ar vorfologiezh ec'h implijer an termen **keitger** (e saozneg : *simulfix*) evit komz eus un doare kenger resis ma vez kemmet gantañ ur morfem pe muioc'h e stumm diazez ur ger (d.l.e ar wrizienn) evit diverrañ diwarnañ stummoù all gante bep ur ster resis disheñvel.

Da skouer e brezhoneg :

* "d**a**nt" → "d**e**nt"
* "y**a**r" → "y**e**r"
* "s**a**nt" → "s**e**nt"
* "k**a**rreg" → "k**e**rreg"
* "m**ae**n" → "m**ei**n"
* "tr**oa**d" → "tr**ei**d"

Un doare keitger amzibun eo an treuzgerioù implijet gant yezhoù semitek evel an arabeg.

## Gwelit ivez :
* Morfologiezh amzibun
* Kenger
* Treuzger
Etreger

War dachenn ar vorfologiezh e implijer an termen **etreger** (e saozneg: *interfix*) evit komz eus ur c'henger hep ur ster resis dezhañ lakaet etre daou vorfem. 

Disheñvel eo an etregerioù diouzh kengerioù all, ar rakgerioù hag al lostgerioù en o zouez, dre ma ma vez staget un etreger ouzh daou vorfem war un dro. Daosut ha ma c'hell sebalntout bezañ heñvel ouzh un enger eo disheñvel an etregerioù diouzh an engerioù dre ma vez lakaet un enger e-kreiz ur morfem.

## Skouerioù

Implijet e evz alies seurt etregerioù gant ar yezhoù germanek evit liammañ elfennoù gerioù kevrennek an eil ouzh ar re all, da skouer:

* Svedeg:
: *kvinnokamp* (*kvinn-*: 'maouez'; *-o-*: etreger; 'kamp': 'stourm')
* Saozneg:
: *speedometer* (*speed*: 'tizh'; *-o-*: etreger; *meter*: 'muzulierez')
* Alamaneg:
: *Frauenarzt* (*Frau*: 'maouez'; *-en-*: etreger; *arzt*: 'arz')

## Gwelit ivez:
* Kenger
* Enger
Pepinster

**Pepinster** zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Pepinster Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Pepinster.gif|Banniel
Pepinster wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 24,89 km²
* Poblañs (2022) : 9 285 a dud
* Stankter : 373 den/km²
Dison

**Dison** (walloneg :*Dizon*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Dison Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Blason Dison.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 13,97 km²
* Poblañs (2022) : 15 207 a dud
* Stankter : 1 089 den/km²
Treuzger

War dachenn ar vorfologiezh e implijer an termen **treuzger** (e saozneg: *transfix*) evit komz eus ur c'henger amzibun ennañ elfennoù implijet e meur a lec'h e stumm diazez ur ger (ar "wrizienn") war un dro evit sevel diwarnañ stummoù diveret.

Implijet e vez alies treuzgerioù gant ar yezhoù semitek dreist-holl ma teu an diverradur diwar implij meur a batrom treuzgerioù a-grevet gant gwriziennoù amzibun a dalvez da framm diazez.

E malteg da skouer e implijer treuzgerioù ("patromoù") evit svel diwar ar wrizienn deirc'hensonennel K-T-B ar gerioù-mañ o tennañ d'ar skrivañ, ster diazez ar wrizienn:

:

## Gwelit ivez:
* Morfologiezh amzibun
* Kenger
* Keitger
* Doublger
Olne

**Olne** (walloneg :*Ône*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Olne Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Blason commune Olne (Belgique).svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 16,04 km²
* Poblañs (2022) : 4 068 a dud
* Stankter : 264 den/km²
Plombières (Belgia)

**Plombières** (frankeg :*Op-ene-Bliiberech* ; alamaneg : *Bleiberg* ; izelvroeg : *Blieberg*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Plombières Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Plombières.svg|Banniel
Blason Plombieres.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 53,17 km²
* Poblañs (2022) : 10 682 a dud
* Stankter : 201 den/km²

## Aezamantoù yezhel
Ur gumun c'hallek gant aezamantoù yezhel eo : aotreet e vez kelenn en alamaneg hag en izelvroeg.

## Monumantoù ha traoù heverk

Plombieres Kirche.jpg|Iliz katolik *Notre-Dame del'Assomption* – *Mariä Himmelfahrt*
Welkenraedt

**Welkenraedt** ( ; e ripoareg :*Welkenraat* ; en alamaneg : *Welkenrath* ; en izelvroeg : *Welkenraedt*, *Welkenraat*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Welkenraedt Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Welkenraedt wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 24,72 km²
* Poblañs (2022) : 10 428 a dud
* Stankter : 522 den/km²

## Aezamantoù yezhel
Ur gumun c'hallek gant aezamantoù yezhel eo : aotreet e vez kelenn en alamaneg hag en izelvroeg.
Waimes

**Waimes** (walloneg : *Waime* ; izelvroeg : *Weismes*; alamaneg : *Weismes*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.

Waimes Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Waimes.svg|Banniel
Blason commune be Waimes.svg|Skoed

## Douaroniezh
* Gorread : 97,56 km²
* Poblañs (2022) : 7 414 a dud
* Stankter : 76 den/km²
## Aezamantoù yezhel
Ur gumun c'hallek gant aesamantoù yezhel eo : aotreet e vez kelenn en alamaneg.
## Sportoù goañv

SportoùgoañvenOvifatWaimesBelgia01.JPG|En **Ovifat**, ur gêriadenn er gumun, e c'heller gober sportoù goañv.
Kustentin Iañ

**Kustentin Kentañ** zo bet anv meur a zen:

*Kustentin Iañ (impalaer roman), impalaer eus 306 da 337.
*Kustentin Iañ (pab), pab eus 708 da 715.

*Kustentin Iañ (roue Skos), roue Skos eus 863 da 877.
*Kustentin Iañ (roue an Hellened), roue Hellaz eus 1913 da 1917 hag eus 1920 da 1922.
Kustentin Iañ (Bro-Skos)

**Kustentin Kentañ** pe *Constantín mac Cináeda* (836 – 876), a oa mab d'ar roue Kenneth Iañ, a voe roue ar Skoted hag ar Bikted e 862 war-lerc'h e eontr Donald Iañ.

Brezelour e oa, ha klask a rae kreskiñ e rouantelezh en ur zifenn anezhi diouzh ar Vikinged. 
En 872 e reas lazhañ Arthgal, roue Strathclyde, hag e stagas e rouantelezh ouzh e hini.
Pierre Lambert

**Pierre Boussel**, pe **Pierre Lambert** pe *Lambert*, zo ur politikour ha trotskour gall. Ganet e oa d'an 9 a viz Mezheven 1920 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet eno d'ar 16 a viz Genver 2008. 

Pa darzhas ar IV<sup>e</sup> Etrebroadel e 1953 e teuas da vezañ rener ur gostezenn eus an drotskouriezh, anvet ar PCI.
 
E 1984 e lakas envel ar strollad *Mouvement pour un parti des travailleurs*. E 1988 en em ginnigas Lambert da vout dilennet prezidant ar Republik C'hall, ha tapout a reas 0,38 % eus ar mouezhioù.
Adanvet e voe ar strollad *[[Strollad al Labourerien|Parti des travailleurs]]* e 1992. Ne vije ket trotskourien ken tud ar strollad a-hervez. Daniel Gluckstein an hini a gemeras penn ar strollad war e lerc'h.

Beziet eo bet Lambert e bered ar Père-Lachaise e Pariz d'ar Gwener 25 a viz Genver 2008, dirak  a dud, en o zouez daou bennsekretour kozh FO, André Bergeron ha Marc Blondel, ha Jean-Claude Mailly, pennsekretour, hag un nebeud politikourien, evel ar senedour Jean-Luc Mélenchon, bet ezel eus ar strollad. 

## Liammoù diavaez
* Contreculture.org
Stoumont

**Stoumont** zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Stoumont Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Stoumont Belgium.svg|Banniel
Stoumont wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 108,54 km²
* Poblañs (2022) : 3 189 a dud
* Stankter : 29 den/km²