open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Genver

Miz kentañ ar bloaz en deiziadur gregorian eo miz Genver, skrivet *Genveur* a-wechoù. 
## Deizioù ar miz
* Ar 1 eo an deiz ma vez hetet ar Bloavezh Mat. 
* Ar 6 eo Gouel ar Rouaned en Iliz katolik roman. Devezh ar profoù eo er bed spagnolek.
## Krennlavaroù
*« Deiz gouel sant Adrien / E trec'h al laou war ar c'hwen »
*« Genver a garg ar foz, C'hwevrer e zalc'h kloz »
*« Genverig a lavar / Ez eus vi gant ar yar »
*« Gwell eo gwelet ki en kounnar / Evit heol e miz Genvar »
*« Hanter Genver un eur a hed / Da c'houel Chandelour div abred »
*« Hanter Genver div eur deiz, / D'ar Chantelour teir ne vez. » ; "ar Chantelour" : Gouel Maria ar Gouloù : d'an 2 a viz C'hwevrer en Iliz katolik roman.
*« Miz Genver / Kalet pe dener »
*« Miz Genver e hal ar saout hag e tozv ar yer »
*« Miz Genver e tozv an enez hag e hal an dañvadez »
*« Miz Genver, hiziv evel kent / A ziskouez eo hir e zent »
*« Ne vo ket leun ar solier / Mar bez heol tomm da viz Genver »
*« Pa vez tremenet dent Genver / E vez diskouloc'h an amzer »
*« Pa vez kurun e miz Genver / E vez kurun bep miz. »

## Anv-tud
Un anv-bihan hag un anv-tiegezh eo Genver ivez.

## Tud miz Genver
*Jorj Kadoudal, bet ganet d'ar 1añ a viz Genver 1771.

## Pennadoù kar
‎
* Gennaro, anv-bihan italianek
* Januária, anv-bihan portugalek

## Notennoù ha daveennoù
C'hwevrer

Eil miz ar bloaz eo C'hwevrer en deiziadur gregorian.

Miz berrañ ar bloavezh eo, 28 deiz ennañ ; un devezh ouzhpenn a vez bep pevar bloaz, er bloavezhioù bizeost evel 2020.

Dont a ra an anv brezhonek eus an anv-gwan latin *februarius*, « miz ar glanaat », eus *februare* « glanaat », diwar anv an doueez roman Febris, deuet diwar anv an doue etrusk Februus ar glanaer :  gouel ar glanaat en nevezamzer e oa ar *februa*, *februalia*, a veze lidet da 15 devezh ar miz-se.

## Lidoù
*D'an 2 e vez Gouel Maria ar Gouloù en Iliz katolik roman, ma lider kinnig Jezuz gant e dud e templ Jeruzalem.

## Krennlavaroù
*« An Ened sec'h, Pask kailharek / A laka an arc'h da varrek »
*« Ar voualc'h a gan e miz C'hwevrer eo gwelloc'h dezhi tevel »
*« Da c'houel Chandelour / Deiz da c'hwec'h eur da bep micherour / Nemet d'ar c'hemener ha d'ar gwiader »
*« Da c'houel Maria ar gouloù / Kuzhet ar c'hantolerioù / Ha torret ar c'hegeloù / Hanter greun, hanter bloaz / An had diavaez / An ozhac'h en e aez »
*« Da c'houel Mathiaz / Ar piged a ra o neizh »
*« Da c'houel Mathiez / Vi e revr an houadez / Hag ar big a choaz he farez »
*« Da c'houel ar Chandelour / Deiz da bep micherour / Nemet d'ar c'hemener / Ha d'al luguder »
*« Deuet Meurlarjez pa garo / Pask pe Gazimodo / En Ebrel en em gavo »
*« Diouzh an heol Meurlarjig / Diouzh an etev, Paskig »
*« Etre Pask ha Meurlarjez / Seizh sizhun nemet daou zeiz / Etre Pask ha Pentekost / Seizh sizhun penn ha lost »
*« Gouel Mari ar Chandelour / Deiz da bep micherour / Ar c'hantolorioù en tan / Hag ar vatezh da gousket / Pa vez debret he c'hoan »
*« Gouel Mari ar gouloù, gora ar chandelour / Hir a-walc'h an deiz d'an ozhac'h da labourat / Ha d'ar wreg da gribat »
*« Gouel sant Mathiaz / Ne savo ket ar c'hoad e glas / Troc'het hiziv, sec'h warc'hoazh »
*« Mar deuje Meurlarjez teir gwech ar bloaz / E lakaje an dud da redek en noazh »
*« Meurlarjez 'tal an tan, Pask en nor »
*« Meurlarjez kailharet / Arc'h ha solier barrek »
*« Meurlarjez me 'garfe 'vefe bemdez / an eost div wech ar bloaz / Ha gouel Mikael bep seizh vloaz »
*« Miz C'hwevrer : hanter blouz, hanter foenn, hanter gerc'h / Hag al lodenn vrasañ c'hoazh war-lerc'h »
*« Miz C'hwevrer a c'hwezh, a c'hwezh / Hag a lazh ar voualc'h war he neizh »
*« Ret eo lakaat piz e glec'h / N'eo ket hiziv evel dec'h
*« Tremenet gouel sant Mathaiz / An heol d'e liv, an dour d'e blas / Ha lezenn an hent da vezañ glas »

## Notennoù
Meurzh

Meurzh a zo
* anv un doue roman, gwelet Meurzh (doue), ha diwarnañ:
** anv trede deiz ar sizhun (pe an eil ma laker al Lun da gentañ)), diwar anv an doue, gwelet Meurzh (deiz);
** anv trede miz ar bloaz, gwelet Meurzh (miz);
** anv ar blanedenn, gwelet Meurzh (planedenn).
**Meurzh* anv sant ijinet, e-barzh Sant-Meurzh-Galia, dilezet bremañ.
Du

* *Gwelout ar pennadoù* Du (disheñvelout) *ha* Du (anv-tud).

Unnekvet miz ar bloaz eo **miz Du** hervez an Deiziadur gregorian. 
*Ar mizioù du* a vez graet eus miz Du ha miz Kerzu e brezhoneg.
## Yezhoù all
An navet miz e oa en deiziadur roman kozh, deiziadur Romulus, se zo kaoz e vez graet *November* anezhañ e saozneg, *noviembre* e spagnoleg ha *novembre* e galleg.
E finneg e reer *marraskuu* eus miz Du, da lavaret eo "miz ar re varv".
E poloneg ha tchekeg e vez graet *Listopad* eus ar miz-se, da lavarout eo "miz an delioù o kouezhañ".
## Deizioù
;Kentañ a viz Du
D'ar c'hentañ a viz Du e vez lidet gouel an Hollsent gant an Iliz katolik roman.
Da vare ar Gelted kozh e oa ul lid all en Iwerzhon : gouel Samhain (*Lá Samhna* en iwerzhoneg) a oa deiz kentañ ar goañv.
;Deizioù all
*D'an 2 e vez lidet deiz ar re varv er bed katolik. 
*D'an 3 e vez lidet an disrann etre Panamá ha Kolombia. 
*D'ar 4 emañ deiz ar banniel e Panamá.
*D'ar 5 e vez lidet dizalc'hted Honduras diouzh ar *[[Federación Centroamericana]]*.
*D'ar 6 a viz Du 1866 e voe embannet an dekred impalaerel nº 3275 a roe frankiz d'ar sklaved a oa prest da zifenn Brazil er brezel ouzh Paraguay.
*D'an 8 emañ Deiz ar C'hêraozerezh abaoe 1949. 
*D'an 10 emañ Deiz an Hengoun *(Día de la Tradición)* en Arc'hantina, e koun José Hernández, krouer Martín Fierro.
*D'an 11 e vez lidet Sant Martinus Teurgn, sant paeron Bro-C'hall ha hini kêr Buenos Aires. 
**D'an 11 ivez e vez lidet arsav-brezel ar Brezel-bed Kentañ e 1918.
**D'an 11 c'hoazh e vez lidet dizalc'hted Cartagena de Indias.
*D'ar 15 e voe embannet ar Republik Brazil e 1889.
*D'ar 25 e vez lidet an Devezh Etrebroadel a-enep an Droug graet d'ar Maouezed, abaoe 1999. 
*D'ar 27 a viz e vez lidet Medalenn Vurzhudus ar Werc'hez gant ar gatoliked c'hall.
**D'ar 27 ivez, e 1940, e voe ganet Bruce Lee e San Francisco, Kalifornia. 
*D'an 28 e vez lidet Dizalc'hted Panamá diouzh Spagn.

## Krennlavaroù
*« Aet miz Here en e hent / Da hanternoz gouel an Hollsent »
*« An driwec'h hag an naontek a viz Du / E vez foar Vaodez war ar ru. » ; d'an 18 a viz Du e vez lidet Maodez.
*« Da santez Katell / Ez a ar mestr da vevel. » (Kement a labour a vez mar rank ar mestr labourat ivez.) ; d'ar 25 a viz Du e vez lidet Katell Aleksandria.
*« Pa gler an dour da ouel Marzhin / Ez a ar goañv war benn e c'hlin. » ; d'ar 26 a viz Du e vez lidet Martin Arades.
*« Mat eo hadañ an douar / War an diskar eus al loar, / Hogen segalig sant Andrev / Deuet Nedeleg pa deu er-maez. » ; d'an 30 a viz Du e vez lidet an abostol Andrev.
*« Pa ra kurun e miz Du / E koll ar goañv e vertu. »
*« Da c'houel sant Andrev, gwalc'h da roched, ma vo sec'h da Nedeleg »
*« Da gala-goañv ed hadit / Hag ivez frouezh dastumit »
*« Hag o nezañ emaoc'h c'hoazh ! / Gouel sant Andrev a vo warc'hoazh » (Arabat eo nozvezhiañ betek re.)
*« Kala-goañv, kala miz / Nedeleg a-benn daou viz »
*« Pa gler an dour da c'houel Marzhin / E ya ar goañv war benn e c'hlin » (Kriz e vo ar goañv, skornet e vo ar vro ha kouezhadennoù a vo.)
*« Sant Andrev gamm na vankas ket / Teir sizhun tri deiz kent Nedeleg »

## Notennoù ha daveennoù
Mae

Pempvet miz ar bloaz eo miz **Mae** hervez an deiziadur gregorian.

Gwechall e oad kustum, e meur a vro en Europa, da blantañ ur «&nbsp;wezenn miz Mae&nbsp;» evit lidañ distro an delioù er gwez. E Kontelezh Nisa e weled plac'hed ha paotred o «&nbsp;treiñ ar Mae&nbsp;» ouzh son ar pif hag an daboulin, da lavarout eo dañsal koroll-tro miz Mae en-dro d'ar wezenn plantet war leurgêr ar gêriadenn.

## Krennlavaroù
*« Noz ar Wenngaouenn / Etre Mae ha Mezheven », diwar-benn noz diwezhañ ar miz.
*« Da viz ebrel e kousk an ozac'h hag e vevel / Da viz Mae e lavar ar wreg d'ar vatez ober ivez. »
*« E miz Mae, re glaw bemdez ha re nebeud beb eil deiz nemed en noz e rafe. » *(sic)*
*« Tarkouillen miz Mae a vez lazet gand ar re all. » *(sic)* ; *tarkouillen = targizhier.
*« Da viz Mae, taol da chupenn e toull ar c’hae » (tommoc'h eo an amzer).
*« E miz Mae, ar c’hezeg a daol o sae hag ar medisin a vez gae''.
*« Da viz Mae, ar mezeg a vez gae »
*« Da viz Mae e lamm ar segal dreist ar c'hae »
*« Da viz Mae, taol da chupenn e toull ar c'hae »
*« Digant kala Mae goulennet / Pe da zeiz e teuy Nedeleg / Ha mar ne gredit ket c'hoazh / Goulennit da sant Jerman bras »
*« E miz Mae / Ar c'hezeg a daol o sae / Ar segal a lamm dreist ar c'hae »
*« E miz Mae / Kanab gae »
*« E miz Mae glav bemdez zo re, re nebeut bep eil deiz »
*« Hanter Mae dilost goañv / Hanter miz Even el lakaan »
*« Pa vo barvoù kelvez e miz Mae / Kalon an ijuler a vo gae »

## Notennoù ha daveennoù
Mezheven

C'hwec'hvet miz ar bloaz eo Mezheven en deiziadur gregorian.

Hervez ar steredoniezh eo an 21 a viz Mezheven goursav-heol an hañv en hantervoul norzh, ha gousav-heol ar goañv en hantervoul su, a verk kreiz pep rannamzer. Kentañ deiz an hañv ofisiel eo avat en Norzh, ar goañv ofisiel er Su.

## Gerdarzh
Keltiek eo anv miz Mezheven, eus **mediosaminos*, "kreiz an hañv".

## Yezhoù all
*Junius* e oa e latin, en enor d'an doueez roman Juno hervez Ovidius. Ur gerdarzh all a c'hallfe bezañ, diwar anv Lucius Junius Brutus, diazezer ar Republik roman.

## Krennlavarioù
*« Noz ar Wenngaouenn / Etre Mae ha Mezheven », diwar-benn noz kentañ ar miz. »
*« Da c'houel ar Pentekost / Al lin a ra an dro da gern an tog »
*« Da c'houel Barnabaz / Gant ur forniad poazh / Hag un all en arc'h / E paseo a-walc'h »
*« Da c'houel Pêr / E yay ar goukoug d'ar gêr »
*« Da c'houel Pêr, plantañ kignen / Da c'houel Pêr, skoulmañ kignen / Da c'houel Pêr, tennañ kignen »
*« Da c'houel Yann / E yay ar goukoug d'al lann »
*« Da c'houel Yann e vez eizh eur da guzh-heol »
*« Gouel Yann a rann an deiz e daou damm »
*« Miz Even a ra al lin / Ha Gouere er gra fin »
*« N'eo ket graet gant e vamm / Neb a glev ar goukoug nav devezh goude gouel Yann »
*« Sant Ronan, dilost Mae / A laka kerc'h el lec'h na vez »
*« Ur park zo gwall fall / Mar da viz Even ne dalv »

## Notennoù
Gouere

Seizhvet miz ar bloaz eo **Gouere**, skrivet **Gouhere** ivez, en deiziadur gregorian.

## Deizioù a-bouez
*4 : Gouel broadel SUA.
*9 : Gouel broadel Arc'hantina. 
*14 : Gouel broadel Bro-C'hall.
*20: Gouel broadel Kolombia. 
*25 : Gouel Santiago de Compostela en enor d'an abostol Jakez, sant-paeron Galiza ; Gouel broadel Galiza eo ivez.

## Krennlavarioù
*« Biskoazh foar sant Weltaz ne vez / Na zañs enni bara segal nevez »
*« Da c'houel Maria Garmez / Gwelloc'h gavr eget ur vuoc'h laezh »
*« Da bardon sant Tei / Ar falz en heiz »
*« Da gann Gouero / Eost e pep bro »
*« Hanter Gouero / Falz en erv »
*« Sant Yann a oa ur sant bras / Met sant Kristof brasoc'h c'hoazh »

## Notennoù
Ebrel

Pevare miz ar bloaz eo **Ebrel** en Deiziadur gregorian

**Imbrel** a reer eus anv ar miz e Bro-Wened a-wechoù.
## Gerdarzh
Eus al latin *(mensis) Aprilis*). Diasur eo an anv latin, met dre ma oa Ebrel eil miz an deiziadur roman, ma raed *Quintilis* eus ar pemvet miz (Goure) ha *Sextilis* eus ar c'hwec'hvet (Eost) e c'houlakaer e raed *((ap(e)rilis) "an hini da heul" goude Meurzh.
## Deizioù
*1 : deiz ar "pesk Ebrel", ma reer troioù-kamm farsus.
*5 : Gouel Sant Visant Ferrer.
*23 : Gouel Jorj, sant paeron Bro-Saoz.
*25 : Gouel Mark an avielour, sant paeron Venezia.
## Krennlavaroù
*« Ar ran a gan kent miz Ebrel / E vez gwelloc'h dezhañ tevel »
*« Bleuñv en Ebrel, feurm e Mae / Eus ar re-se e kargimp hon sae »
*« D'ar seitek a viz Ebrel e rank ar goukoug kanañ pe greviñ »
*« Da c'houel Mark / An had diwezhañ er park »
*« Da c'houel Mark / An ozhac'h hag ar mevel a gousk er park »
*« Da c'houel Mark / Diodet ar park »
*« Da c'houel Mark / E teu ar vuoc'h eus ar park »
*« Da c'houel Mark / Merenn vihan d'ar park »
*« Da c'houel Pêr, plantañ kignen / Da c'houel Pêr, skoulmañ kignen / Da c'houel Pêr, tennañ kignen »
*« Da c'houel sant Gwennole / Stank ar foenneg ouzh ar c'hole »
*« Da viz Ebrel e kousk an ozhac'h hag e vevel / Da viz Mae e lavar ar wreg d'ar vatezh ober ivez »
*« Deuet Meurlarjez pa garo / Pask pe Gazimodo / En Ebrel en em gavo »
*« Dre ma tosta hanter Ebrel / E kousk an ozhac'h hag ar mevel / Ar wreg a lavar e miz Mae / D'ar vatezhig : deomp ivez ! »
*« Ebrel c'harv / Porc'hell varv »
*« Ebrel, Ebrelik / Digor da ziv askellig »
*« Goude miz Ebrel da fin Eost / Da dan ebet nad a tost »
*« Kizhier Ebrel, kizhier laer »
*« Pa vez glav da c'houel Mark / E kouezh ar c'herez er park »
*« Pask a-dost, Pask a-bell / Pask a vo en Ebrel / Pask en Ebrel a vo / Pe ar C'hazimodo »
*« Rev Ebrel zo kenkoulz ha rev Mae »
*« Sant Jorc'hdig diwar e dorchenn / A laka ar c'hozh saout da vreskenn »
## Notennoù
Gwengolo

Navet miz ar bloaz eo miz **Gwengolo** en Deiziadur juluan evel en Deiziadur gregorian.

Dont a rafe an anv eus ar c'holo a zo deuet gwenn ar parkeier war-lerc'h an eost.

Miz an distro d'al labour eo evit kalz a labourerien, evit ar skolidi hag ar studierien. 

## Deizioù a bouez
*21 : deiziad ofisiel an diskaramzer.
*29 : Gouel Mikael ; gwechall e oa en deiz-se e veze paeet ar feurm d'ar perc'henn

## Krennlavaroù
*« Da viz Gwengolo / E teu dour er poulloù
*« E miz Gwengolo / En abardaez 'mañ an dorno »
*« Gounid ouzh diskar loar Gwengolo / Ne vez na greun na kolo »
*« Gourmikaël hag an Ankoù / A laka kalz cheñchamantoù »
*« Da c'houel sant Jili / E teu ar goañv e penn an ti »
*« Hiziv emañ gouel sant Jili / Kant levenez, mil prederi »
*« Da c'houel Mazhev / Ar frouezh zo holl darev »
*« Glav, glav, ken e timezo merc'h ar Mazhev / Marc'h ar Mazhev zo dimezet, hag ar glav ne ehan ket »
*« Da c'houel Mikael, da c'houloù-deiz / An Tri Roue 'vez er c'hreisteiz »
*« E foar an Trokerezh / Un ebeul evit ur gwenneg »
*« Meurlarjez, Meurlarjez / Me 'garje 'vije bemdez / An eost div wech ar bloaz / Ha Gouel Mikael bep seizh vloaz »

## Notennoù
Eost

An eizhvet miz eus ar bloaz eo en deiziadur gregorian, hag an eil miz, war-lerc'h Gouere, a zo en hañv penn-da-benn. Un deiz ha tregont zo ennañ.

Gwechall e oa miz labour an eost. Kalz a dud a soñj gante eo ar miz tommañ eus ar bloaz, pa'z eo miz Gouere hervez ar stadegoù.

En hantervoul norzh an Douar e klot gant miz C'hwevrer en hantervoul su. 

## Istor
Dont a ra an anv eus hini an impalaer roman Augustus (Aogust e brezhoneg). Er bloavezh 8 kent JK e voe lakaet gantañ un deiz ouzhpenn er miz, tennet digant C'hwevrer, evit ma vije kement-ha-kement a zeizioù e miz Eost hag e miz Gouhere, miz Julius Caesar, e ziagentour e penn gouarnamant Roma.
En e raok, en deiziadur roman, e oa ar *c'hwec'hvet miz*, anvet *sextilis* diwar *sextus*, "c'hwec'hvet". Kregiñ a rae ar bloaz e miz Meurzh abaoe 750 kent JK, en amzer kentañ roue Roma, Romulus.
An eizhvet miz e teuas da vezañ pa voe ouzhpennet Genver ha C'hwevrer e penn-kentañ ar bloaz en amzer ar roue Numa Pompilius war-dro 700 kent JK, pe pa voe tennet ar mizioù-se eus dibenn ar bloaz d'o lakaat en deroù gant an *[[decemvir]]i*, war-dro 450 kent JK ; dizemglev a oa etre ar skrivagnerien roman war ar poent-se.
Roet e voe anv an impalaer Augustus e 8 kent JK abalamour ma c'hoarvezas meur a zarvoud a bouez en e vuhez er miz-se, evel trec'h Alexandria.

## Gerioù deveret
Eus *augustus* e teu ar gerioù:
*eost ;
*eostad, ar pezh a vez dastumet pa reer an eost ;
*eost-du, pa vez eostet gwinizh-du ;
*eost-gwenn, pa vez eostet gwinizh ;
*eostiñ, a zo dastum an eost ;
*eoster(ez), un den hag a ra an eost ;
*eosterez, a zo ur vederez, ur mekanik da eostiñ ;
*eostus, pa gomzer eus bloavezhioù ma vez puilh an eost ;
*eostvezh, koulz an eost.
*eostig, ul labous eus ar Kerentiad c'herentiad Muscicapidae ;
*eostig-laeron, ur benveg implijet gant an alc'hwezerien (hag al laeron) da zigeriñ potailhoù ;
*dibenn-eost, a reer eus an daiskaramzer ;
*hanter-Eost, an anv a vez roet d'ar 15 a viz Eost.

## E yezhoù all
*Iwerzhoneg : *Lúnasa*, diwar *Lughnasadh*, diwar anv an doue *Lugh*, pe Lug ; *Lá Lúnasa* eo anv ar c'hentañ a viz Eost.
*Finneg : *elokuu*, a dalv "miz an eost". 

## Krennlavaroù
*« E-pad miz Eost / E ya ar mevel da vestr / Pa vez aet an eost er c’hrignol / E tistro adarre da vevel. »
*« Mar bez glav da ouel hanter-Eost / Kenavezo d'ar c'hraoñ-kelvez »
*« Pa vez Eost ma chom al labourer war e skaon /E varvo an dudjentil gant an naon. »
*« Avel sant Laorañs a zishilh kerc'h / Pa ne vez ket a-raok e vez war-lerc'h »
*« Da c'houel Itron Varia an Erc'h / Pa vez avel greñv e vez ed kaer »
*« Da c'houel Pêr, plantañ kignen / Da c'houel Pêr, skoulmañ kignen / Da c'houel Pêr, tennañ kignen »
*« Da c'houel sant Lug ez astenn an deiz amzer d'ar sailh da ziskenn er puñs »
*« Hadañ lann e pep miz / Nemet e miz Eost ha pa vez avel viz »
*« Pask gleborek / Eost baraek »

## Notennoù
Kabardeg

Ur yezh kaokazek ar gwalarn eus skourr ar yezhoù kirkasek eo ar **c'habardeg** (*къэбэрдеибзэ*) komzet e Jordania, Turkia, hag e Republik Kabardi-Balkaria e Kevread Rusia.

Tost-tre eo ar c'habardeg d'an adigeg. 

Ar c'habardeg en deus 48 kensonenn, en o zouez 22 dre c'hwezhañ ha 2 vogalenn nemetken.

Div rannyezh pennañ a zo:
*besleneyeg
*Terekeg, hag a dalvez ivez da yezh unvan

Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek gant un nebeud lizherennoù ouzhpenn evit sonennoù na vezont ket kavet e rusianeg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Adigeg

Ur yezh kaokazek ar gwalarn eus skourr ar yezhoù kirkasek eo an **adigeg** (*Адыгэ*) anvet ivez **kirkaseg** **tcherkeseg** komzet gant tro-dro da 300 000 den e Republik Adigea e Rusia (125 000 den), Irak, Israel, Jordania, Makedonia an Norzh, Siria ha Turkia. 

Gant ar rusianeg ez eo an adigeg unan eus div yezh kenofisiel Republik Adigea. E Turkia e vez kavet an darn vrasañ eus an dud a ra gant ar yezh-mañ. Eno avat n'he deus statud ofisiel ebet.

Ken tost eo an adigeg d'ar c'habardeg ma vez lavaret alies a-walc'h ez eo ur rannyezh anezhañ.

Unvanet e oa bet ar yezh goude Dispac'h miz Here 1917. Abaoe 1938 ec'h implijer al lizherenneg kirillek evit skrivañ an adigeg goude bezañ bet implijet en he raok kement al lizherenneg arabek da gentañ hag al lizherenneg latin da heul.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek

## Liammoù diavaez
* ''Mirdi ar Yezhoù''
* ''Ethnologue''
Svaneg

Ur yezh kartvelek an **svaneg** (svaneg: ლუშნუ ნინ *lushnu nin*; georgeg: სვანური ენა *svanuri ena*) komzet gant tro-dro da 30.000 den e gwalarn Jorjia.

Peder rannyezh pennañ ez eus:

*Baleg uhelañ (15.000 den)
**Uchgouleg (*ushgul*)
**Kalaeg (*kala*)
**Ipareg (*ipar*)
**Moulac'heg (*mulakh*)
**Mestieg (*mestia*)
**Lenzereg (*lenzer*)
**Lataleg (*latal*)
*Baleg izelañ (12.000 den)
**Betchoeg (*becho*)
**Tsc'houmareg (*tskhumar*)
**Etsereg (*etser*)
**Pareg (*par*)
**Tcoubec'heg (*chubekh*)
**Lac'hameg (*lakham*)
*Lachc'heg (*lashkh*)
*Lentec'heg (*lentekh*)
**C'heledeg (*kheled*)
**C'hopoureg (*khopur*)
**Rtssc'hmeloureg (*rtskhmelur*)
**Tcholoureg (*cholur*)

Ur yezh dre gomz eo ar svaneg hep yezh unvan ebet evit ober gantañ dre skrid hag implijet e vez ar georgeg dre skrid. N'he deus ar yezh-mañ ouzhpenn statud ofisiel ebet e neplec'h.

En arvar da vont da get eo ar svaneg dre ma vez desket nebeutoc'h-nebeutañ gant ar re yaouank.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek

## Liammoù diavaez
*Official web-site of Svaneti
*''Ethnologue''
Emgann Jena

D'ar 14 a viz Here 1806 e oa c'hoarvezet **Emgann Jena** (Jena en alamaneg, a zo en Alamagn hiziv an deiz). An trec'h a oa aet gant Napoleone Buonaparte, impalaer ar C'hallaoued, war ar Brusianed dindan urzhioù ar priñs Hohenlohe.

50 000 soudard a oa eus kostez al lu prusian ha 65 000 den a oa el lu bras renet gant Napoleone Buonaparte e-unan. En holl e oa bet lazhet pe gloazet 12 000 Prusian ha div wezh nebeutoc'h e tu ar C'hallaoued. 

Er memes deiz e oa bet trec'h ar jeneral Davout war al lodenn all eus al lu prusian renet gant Dug Braunschweig e-doug emgann Auerstedt.

D'ar 27 a viz Here ez eas tre Napoleone Buonaparte e Berlin, kêr-benn Prusia, 10 mizvezh goude e drec'h war an Aostrianed en Austerlitz. 

D'ar 7 a viz Gouere 1807 e voe sinet feur-emglev Tilsit : un hanter eus o ziriad a yeas digant ar Brusianed.
21 Meurzh

Devezh kentañ an Nevezamzer en Hanterzouar an Norzh eo an 21 a viz Meurzh (ha devezh kentañ an Diskar-amzer en Hanterzouar ar Su).

## Darvoudoù
* 1793 : krog ar chouanerezh e Peuñvrid, kaset gant Amateur-Jérôme de Boishardy. 
* 1941 : embannet niverenn gentañ ar gazetenn *[[La Bretagne (kazetenn)|La Bretagne]]* e Roazhon. 
* 1960 : Lazhadeg Sharpeville : e Sharpeville, e Suafrika e tenn ar polis war ur vanifestadeg a-enep an apartheid ; 69 den zo lazhet.
* 1990 : dizalc'hiezh Namibia.

## Ganedigezhioù
* 1685 : Johann Sebastian Bach, sonaozour alaman.
* 1806 : Benito Juárez, prezidant Mec'hiko.
* 1839 : Modest Mousorgskiy, pianoour ha sonaozour rusian.
* 1863 : George Latimer Bates, naturour stadunanat.
* 1886 : Oscar Traynor, politikour ha dispac'hour iwerzhonat ezel eus Fianna Fáil.
* 1920 : Éric Rohmer, den a sinema (aktour, filmaozer, produour, saver senario) gall.
* 1945 : Henrik Nordbrandt, skrivagner danat.
* 1955 : Herve Kerrain, stourmer breizhat.
* 1951 : Plantu, goaptresour gall.
* 1960 : Ayrton Senna, blenier Formulenn 1 brazilian.
* 1967 : Carwyn Jones, kentañ ministr Kembre.
* 1971 : Pieter Claesen, mestrc'hoarier echedoù belgiat.
* 1980 : Ronaldinho, melldroader brazilian.
* 1991 : Antoine Griezmann, melldroader etrebroadel gall.

## Marvioù
* 543 pe 547 : Benead Norcia, sant katolik italian.
* 1805 : Jean-Baptiste Greuze, livour ha tresour gall.
* 1843 : Guadalupe Victoria, prezidant Mec'hiko.
* 1935 : Yann Sohier, skolaer ha difenner ar brezhoneg er skol.
* 1978 : Cearbhall Ó Dálaigh, prezidant Republik Iwerzhon (1974–1976).
* 2013 : Chinua Achebe, skrivagner saoznek eus Nigeria.
* 2006 : Margaret Ewing, politikourez skosat.
* 2021 : Nawal El Saadawi, skrivagnerez ejiptat.
* 2022 : Yvan Colonna, broadelour korsikat.

## Lidoù ha darvoudoù
* Devezh etrebroadel evit reiñ lamm d'an droukziforc'h graet en abeg da ouenn an dud.
* Devezh an drizomiezh 21 er bed.
* Namibia: Devezh an Dizalc'hiezh.
* Deiz kentañ ar bloaz en Iran (*Norouz*), Kurdistan (*Newroz*) ha broioù all c'hoazh en Azia.
Roll dañsoù Breizh

* Dañs-tro

*Heuliad tonioù gavotenn
** Ton simpl gavotenn
** Tamm kreiz
** Ton doubl gavotenn
** (Podoù fer)

* Heuliad tonioù plin
** Ton kentañ plin
** Bal plin
** Ton diwezhañ plin

* Heuliad fisel
** Ton berr fisel
** Bal fisel
** Ton hir fisel

* Pachpi

*Laridenn
*Dañs Leon
*Rount Pagan
Jorjieg

Ur yezh kartvelek ar **jorjieg** pe **georgeg** (ქართული ენა *kartuli ena*) komzet gant tro-dro da 4.1 milion a dud e Jorjia (83% eus ar boblañs), Iran, Azerbaidjan, Turkia ha Rusia.

Evel an holl yezhoù kaokazek ez eo ar jorjieg ur yezh ergativel ha daspegel. Luziet-tre eo fonologiezh ar jorjieg ivez dre ma ra gant meur a gensonenn a c'hell mont da heul an eil war-lerc'h eben hep vogalenn ebet kenetreze.

Talvezout a ra ar jorjieg da yezh dre skrid evit an holl bobloù a ra gant yezhoù kaokazeg dre gomz evel ar svaneg, ar megreleg pe al lazeg. 

Ul istor lennegel hir en deus ar jorjieg.

Setu rannyezhoù pennañ ar jorjieg: 
* Imereteg (*imeretian*)
* Racheg-letchc'houmeg (*racha-lechkhum*)
* Goureg (*gurian*)
* Adjareg (*ajarian*)
* Imerc'heveg (*imerkhev*) : Turkia.
* Kartleg (*kartlian*)
* Kac'heteg (*kakhetian*)
* Ingileg (*ingilo*)
* Toucheg (*tush*)
* C'hevsureg (*khevsur*)
* Moc'heveg (*mokhev*)
* Pchaveg (*pshav*)
* Mtiouleg (*mtiul*)
* Ferdjeideg (*ferjeidan*) : Iran
* Mesc'heteg (*meskhetian*)

Skrivet e vez ar jorjieg gant ur skritur ispisial, al lizherenneg c'heorgek.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek
* Lizherennegoù ar georgeg

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn diwar-benn Georgia
* Yezhadur georgeg
Tchetcheneg

Ur yezh kaokazek an norzh-kreiz eus skourr ar yezhoù veinac'hek eo an **tchetcheneg** (Нохчийн *noc'htchiyn*) komzet gant tro-dro da 944 600 den e Tchetchnia (Kevread Rusia) ha gant un nebeud tud all e Jordania dreist-holl.

Yezh ofisiel Tchetchnia eo an tchetcheneg.

;Rannyezhoù tchetchenek pennañ
* Ploskosteg
* Itoumkaleg
* Melc'hineg
* Kistineg
* Theberloyeg
* Akineg

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
* ''Rosetta Project''
Ingoucheg

Ur yezh kaokazek an norzh-kreiz eus skourr ar yezhoù veinac'hek eo an **ingoucheg** (ГІалгІай *ghalghay* /ʁəl.ʁɑj/) komzet gant tro-dro da 230.000 den e Tchetchnia (Rusia), Ingouchetia hag Ouzbekistan

Yezh ofisiel Ingouchetia eo an ingoucheg.

E penn-kentañ an XXvet kantved e veze skrivet an ingoucheg gant al lizherenneg arabek ha war-lerc'h Dispac'h miz Here e voe kroget he skrivañ gant al lizherenneg latin. Hiziv avat e vez implijet al lizherenneg kirillek gant un nebeud lizherennoù ouzhpenn evit sonennoù na vezont ket kavet er rusianeg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
* Yezhadur ingoucheg (e ruseg)
Yezhoù yuzev-arabek

Ar *yezhoù yuzev-arabek* a zo enne meur a yezh arabek komzet gant ar yuzevion o chom pe bet o chom gwechall e broioù ma vez komzet arabeg. 

Dre ma vez diazezet ar yezhoù yuzevek-se war ar an doare arabeg lec'hel e cheñch ivez ar yezhoù yuzev-arabek a lec'h da lec'h ivez, da skouer ar yuzev-morokeg pe ar yuzev-yemeneg.

Goude ar brezel etre israel hag ar broioù arabek e 1948 e tec'heas kuit an darn vrasañ eus ar yuzevion eus ar broioù arabek da glask repu en Israel hag e Frañs.

En arvar da vont da get emañ ar yezhoù yuzev-arabek hiziv dre ma'z int bet dilezet evit ober gant ar galleg pe an hebraeg hervez ar vro.

Peurliesañ e veze skrivet ar yezhoù yuzev-arabek gant al lizherenneg hebraek kentoc'h evit gant al lizherenneg arabek gant lizherennoù ouzhpenn evit sonennoù na vezont ket kavet en hebraeg.

## Gwelet ivez
*Yezhoù yuzevek

## Liammoù diavaez
*Lennegezh yuzev-arabek
*Lennegezh yuzev-arabek
Yezhoù kouchitek

Ur skourr eus ar yezhoù afrez-aziatek eo ar **yezhoù kouchitek** komzet e Korn Afrika. 

Setu ar yezhoù kouchitek pennañ hervez an niver a dud a ra gante: 

* Oromoeg (*afaan Oromo*): Etiopia ha Kenya (tro-dro da 35 milion a dud)
* Somalieg (*af Soomaali*): Somalia, Etiopia, Djibouti ha Kenya (tro-dro da 20 milion a dud)
* Sidamoeg (*Sidámo 'afó*): Etiopia (tro-dro da 2 milion a dud)
* Afareg (*afar*): Eritrea, Etiopia ha Djibouti (tro-dro da 1,5 milion a dud) 

Isrannet e vez ar yezhoù kouchitek evel-hen dre vras:

* Yezhoù kouchitek ar c'hreiz
* Yezhoù kouchitek ar reter
* Yezhoù an Uheldiroù
* Yezhoù kouchitek an norzh
* Yezhoù kouchitek ar su
21 Mezheven

## Darvoudoù
* 1940 : Emgann ar Pemp-Hent e Gwidel etre soudarded c'hall hag ur golonenn alaman.
* 1982 : *[[Gouel ar sonerezh]]* kentañ e Frañs war atiz ar ministr Jack Lang.
* 1996 : kentañ bannadenn ar film tresadennoù-bev *[[The Hunchback of Notre Dame (film, 1996)|The Hunchback of Notre Dame]]* e Stadoù-Unanet Amerika.

## Sportoù
* 1928 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Brest ha Gwened (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Marcel Bidot.
* 1947 : dilennet eo Helsinki gant Poellgor etrebroadel olimpek, bodet e Stockholm, evit degemer ar  C'hoarioù Olimpek hañv e 1952.

## Ganedigezhioù
* 1882 : Lluís Companys i Jover, politikour katalan.
* 1905 : Jean-Paul Sartre, skrivagner ha prederour gall, kinniget Priz Nobel al Lennegezh dezhañ (nac'het gantañ).
* 1921 : Judy Holliday, aktourez stadunanat.
* 1935 : Françoise Sagan, skrivagnerez c'hallek.
* 1944 : Ray Davies, kaner-sonaozer ha soner gitar saoz, unan eus daou grouer ar strollad The Kinks.
* 1948 : Frañsez Favereau, geriadurour, yezhoniour ha skrivagner brezhonek.
* 1953 : Benazir Bhutto, politikourez Pakistan.
* 1955 : Michel Platini, melldroader etrebroadel ha gourdoner gall.

## Marvioù

* 1527 : Niccolò Machiavelli, istorour ha skrivagner.
* 1874 : Anders Jonas Ångström, fizikour svedat.
* 1908 : Nikolai Rimsky-Korsakov, sonaozer rusian.
* 1959 : Cecil B. De Mille, filmaozer stadunanat.
* 1970 : Sukarno, prezidant Indonezia.
* 1981 : Alberto Suppici, melldroader ha dibaber skipailh mell-droad Uruguay, aet da gampion ar bed e 1930.
* 2001 : John Lee Hooker, kaner-sonaozer ha soner gitar stadunanat.
* 2003 : Alvise Zichichi, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 2020 : Joan-Pau Verdier, kaner okitan.

## Lidoù
*er Relijion gatolik :
** Sant Meven
*goursav-heol an hañv (en Hanterzouar norzh) ha goursav-heol ar goañv (en Hanterzouar su)
*Devezh broadel an henvroidi e Kanada (abaoe 1996)
*Devezh ar vro e Greunland
**[[Gouel ar sonerezh]]* e Frañs, Belgia ha Suis.
*Devezh Etrebroadel ar Yoga
Dahaloeg

Ur yezh kouchitek eus isskourr yezhoù kouchitek ar su eo an **dahaloeg** (*dahalo*, *sanye* pe *guo garimani*) komzet gant tro-dro da 3 000 den e e Proviñs an Aod e Kenya (1997).

Ur yezh en arvar an hini eo dre ma vez kemeret he flas tamm-ha-tamm gant ar swahilieg. 

Ral eo etre an holl yezhoù kouchitek abalamour ma vez implijet ganti klikoù daoust ha n'he deus bet na liamm na darempred ebet gant ar yezhoù khoi-san.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kouchitek

## Liammoù diavaez
''Ethnologue''
15 Here

## Darvoudoù
* 1582 : lakaet eo e pleustr an deiziadur gregorian.
* 1760 : deroù Emgann Kloster Kampen (Brezel Seizh Vloaz).
* 1796 : krouet eo Republik Sispadania gant ar jeneral Bonaparte.
* 1805 : deroù Emgann Ulm.
* 1815 : dilestrañ a ra Napoleon Iañ e Saint Helena.
* 1894 : lakaet harz war ar c'habiten Alfred Dreyfus.
* 1911 : enaouet evit ar wech kentañ tour-tan ar Gazeg, er mervent da Enez-Eusa.
* 1934 : deroù ar Gerzhadeg Hir e Jiangxi (Republik Pobl Sina).
* 1940 : dont a ra e-maez ar film *[[The Great Dictator]]* sevenet gant Charlie Chaplin.
* 1964 : roet e zilez gant Nikita C'hrouchtchov, Brejnev o vont war e lerc'h.
* 1987 : korventenn divent tremenet da noz war darn eus Breizh.

## Ganedigezhioù
* -70 : Publius Vergilius Maro, barzh latin.
* 1608 : Evangelista Torricelli, fizikour ha jedoniour italian.
* 1816 : Henri Dupuy de Lôme, ijiner listri-brezel ha politikour gall.
* 1824 : Yan' Dargent, livour breizhat.
* 1836 : James Tissot, livour hag engravour gall.
* 1844 : Friedrich Nietzsche, prederour alaman.
* 1893 : Saunders Lewis, barzh, dramaour, istorour ha stourmer brogarour kembreat.
* 1915 : Nita Raya, dañserez, kanerez hag aktourez sinema c'hall a orin roumanat.
* 1920 : Henri Verneuil, filmaozer, produer ha saver senario gall a orin armeniat.
* 1924 : François Le Quémener, beleg, bet rener Ti ar Vretoned e Pariz.
* 1946 : Richard Carpenter, saver kanaouennoù ha soner, unan eus izili an daouad kanerien stadunanat The Carpenters.
* 1968 : Didier Deschamps, melldroader etrebroadel ha gourdoner gall.
* 1986 : Marie Sebag, mestrc'hoarierez echedoù gall.

## Marvioù
* 1389 : Urban VI, pab an Iliz katolik roman.
* 1582 : Teresa de Capeda y Ahumada, leanez spagnol, Santez Tereza Jesuz hec'h anv relijiel, lesanvet ivez santez Tereza a Avila.
* 1872 : Handrij Zejler, skrivagner sorabek.
* 1917 : Mata Hari, spierez izelvroat.
* 1934 : Raymond Poincaré, den-stad gall.
* 1940 : Lluís Companys i Jover, politikour katalan.
* 1946 : Hermann Göring, milour ha politikour nazi.
* 1994 : Jean Dasté, aktour (c'hoariva ha sinema) ha leurenner gall.
* 2012 : Norodom Sihanouk : roue Kambodja

## Lidoù
Sant an deiz : Santez Aourell.

* Iliz katolik roman
** Santez Aourell, gwreg sant Miliav ha mamm sant Melar ();
** Sant Leonard, penitiour eus bro ar Mañs ();
** Santez Teresa a Avila (santez Tereza Jezuz), leanez spagnol ha doktorez an Iliz († 1582).
Yezhoù kouchitek ar c'hreiz

Ur skourr eus ar yezhoù kouchitek eo **yezhoù kouchitek ar c'hreiz** pe **yezhoù agawek**, ennañ 5 yezh komzet e Etiopia dreist-holl hag ivez e Eritrea (ur yezh nemetken).

Isrannet e vez yezhoù kouchitek ar c'hreiz evel-hen:

* Yezhoù ar reter
* Yezhoù an norzh
* Yezhoù ar su
* Yezhoù ar c'hornôg

## Gwelet ivez
*Yezhoù kouchitek

## LIammoù diavaez
*''Ethnologue''
Yezhoù kaokazek an norzh-kreiz

Ur skourr eus ar yezhoù kaokazek eo **yezhoù kaokazek an norzh-kreiz** anvet ivez **yezhoù nac'hek** pe **yezhoù vaynac'hek** komzet dreist-holl e Tchetchnia hag Ingouchetia e Rusia met war ledanaat ez eo aet takad ar yezhoù-mañ abalamour d'an niver uhel a divroidi eus Tchetchnia aet da glask repu er Reter Kreiz hag e Kreiz Azia.

Setu roll ha renkadur yezhoù kaokazek an norzh-kreiz:

** Batseg (*batsba motjiti*: komzet gant 3.000 den)
** Yezhoù veinac'hek
*** Tchetcheneg (*noc'htchin*: komzet gant 604.655 den)
*** Ingoucheg (*ghalgay*: komzet gant 153.483 den)

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek
Yezhoù bizkaokazek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù bizkaokazek** (anvet ivez **yezhoù kaspek** pe **yezhoù dagestanek**) komzet e Dagestan dreist-holl, met ivez e norzh Azerbaidjan ha Georgia. 

Brudet eo yezhoù ar familh-mañ abalamour d'ar fonologiezh luziet-tre implijet gante, enni betek 60 kensonenn ha 30 vogalenn. 

Yezhoù ergativel daspegel ivez eo an holl anezhe, hag implijet vez gante meur a gas.

## Renkadur ar yezhoù bizkaokazek

Ez-hengounel e vez isrannet yezhoù ar familh-mañ e tri bloc'had pennañ evel-hen: 

#### Yezhoù avarek-andiek-didoek
Komzet e kornôg Dagestan

* Avareg (komzet gant 385,043 den)
* Yezhoù andiek:
** Andieg (komzet gant 9,000 den)
** Botlic'heg (komzet gant 3,000 den)
** Godobereg (*ghodoberi*: komzet gant 2,500 den)
** Karateg (komzet gant 5,000 den)
** Ac'hvac'heg (komzet gant 5,000 den)
** Bagvalaleg (komzet gant 4,000 den)
** Tindieg (komzet gant 5,000 den)
** Tchamalaleg (komzet gant 4,000 den)
*** Gigatleg
* Yezhoù didoek (pe **yezhoù tsezek**)
** Tsezeg (*dido*) (komzet gant 7,000 den)
** C'hvarcheg (*khvarsh*: komzet gant 1,000 den)
** Hinouc'heg (*ginukh*: komzet gant 200 den)
** Bejteg (*bezhti* pe *kapuch*: komzet gant 2,500 den)
** Hounzibeg (*gunzib*: komzet gant 600 den)

Ne vez skrivet yezh nag andiek na yezh didoek ebet. implijet e vez an avareg evel yezh dre skrid en o lec'h.

#### Yezhoù lakek-darvek
Komzet e douaroù-uhel kreiz Dagestan

* Lakeg (komzet gant 82,010 den)
* Dargweg (*dargva*: komzet gant 227,302 den)

Implijet e vez an div yezh-mañ kement dre skrid ha dre gomz.

#### Yezhoù lezgiek
Komzet e vez ar yezhoù lezgiek e douaroù-huel $Southeast Dagestan hag e norzh Azerbaidjan.

* Agouleg (*aghul*: komzet gant 8,782 den)
* Routouleg (*rutul*: komzet gant 11,933 den)
* Tsac'houreg (*tsakhur*: komzet gant 10,719 den)
* Boudouc'heg (*budukh*: komzet gant 1,000 den)
* Oudieg (*udi*: komzet gant 4,000 den)
* Artcheg (*archi*: komzet gant 1,000 den)
* Tabasareg (komzet gant 54,574 den)
* Lezgieg (*lezgi*: komzet gant 304,087 den)
* Kritseg (*kryz*: komzet gant 6,000 den)
* Kaytakeg (*kajtak*)
* Koubatcheg (*kubachi*)
* C'hinalugeg (*khinalugh*: komzet gant 1,000 den)

Ne vez skrivet nemet al lezgieg hag an tabasareg. Dre gomz e vez implijet ar yezhoù all hepmuiken.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek

## Liammoù diavaez
* Kartennoù o tiskwel ar yezhoù hag ar pobloù kaokazeg
* ''Ethnologue''
Yezhoù andiek

Un skourr eus yezhoù kaokazek ar biz eo ar **yezhoù andiek** komzet e Dagestan.

Tost-tre eo ar yezhoù didoek d'ar yezhoù didoek.

Setu rol ar yezhoù andiek:

* Andieg (komzet gant 9,000 den)
* Botlic'heg (komzet gant 3,000 den)
* Godobereg (*ghodoberi*: komzet gant 2,500 den)
* Karateg (komzet gant 5,000 den)
* Ac'hvac'heg (komzet gant 5,000 den)
* Bagvalaleg (komzet gant 4,000 den)
* Tindieg (komzet gant 5,000 den)
* Tchamalaleg (komzet gant 4,000 den)
* Gigatleg

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek
Gigatleg

Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo ar **gigatleg** (*gigatl* pe *chamalal*) komzet gant 4.000 den e Dagestan

## Gwelet ivez
*Yezhoù kaokazek
Andieg

Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo ar **andieg** (*andi*) komzet gant 9 000 den e Dagestan.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek
Yezhoù didoek

Ur skourr eus yezhoù kaokazek ar biz eo ar **yezhoù didoek** pe **yezhoù tsezek** komzet e Dagestan.

Tost-tre eo ar yezhoù didoek d'ar yezhoù andiek.

Setu rol ar yezhoù didoek:

* Tsezeg (*dido*) (komzet gant 7,000 den)
* C'hvarcheg (*khvarsh*: komzet gant 1,000 den)
* Hinouc'heg (*ginukh*: komzet gant 200 den)
* Bejteg (*bezhti* pe *kapuch*: komzet gant 2,500 den)
* Hounzibeg (*gunzib*: komzet gant 600 den)

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek
Tsezeg

Ur yezh bizkaokazek eus skourr ar yezhoù didoek eo an **tsezeg** pe **didoeg** (*dido*) komzet gant 15.000 den e Dagestan.

## Gwelet ivez
*Yezhoù kaokazek
Hinouc'heg

Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù didoek eo ar **hinouc'heg** (*ginukh*) komzet gant 200 den e Dagestan

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek
Bejteg

Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù didoek eo ar **bejteg** (*bezhta*) komzet gant  a dud e Dagestan dreist-holl.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek

## Liammoù diavaez
*Pajenn Ethnologue
Dargweg

Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù lakek-darvek eo an **dargweg** (*dargva*) komzet gant 227.302 den e douaroù-uhel kreiz Dagestan.

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek
Hichkaryaneg

Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an c'hreisteiz eo an **hichkaryaneg** (*hixkaryana*) komzet gant 500 den war lennoù ar Stêr e Brazil. 

Ral e-touez yezhoù ar bed eo hichkaryaneg abalamour ma vez savet ar frazennoù ganti hervez an urzh renadenn-verb-rener. 

## Liammoù diavaez
* ''Rosetta Project''

## Gwelet ivez
* Yezhoù karibek
Panareg

Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an hanternoz eo ar **panareg** (*eñapa* "ar bobl") komzet gant tro-dro da 3.000-4.000 den e kreiz Venezuela.

Meur a rannyezh ez eus. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù karibek
Tiriyoeg

Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an hanternoz eo an **tiriyoeg** (*tiriyó* pe *trio*) komzet gant tro-dro da 2.000 den o chom en daou du d'ar vevenn etre Brazil ha Surinam e norzh Amazonia.

Div rannyezh ez eus:
* Tiriyoeg-H komzet er gevred
* Tiriyoeg-K komzet er gwalarn

## Gwelet ivez
* Yezhoù karibek
Akawaieg

Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an norzh eo an **akawaieg** komzet gant tro-dro da 6 000 den e Mazaruni Uhelañ e Guyana dreist-holl. Komzet e vez ivez, met kalz nebeutoc'h, e Venezuela.

Lakaet e vez ivez ar patamoneg da vezañ ur rannyezh eus ar yezh-mañ.

## Gwelet ivez
* Yezhoù karibek

## Liammoù diavaez
*''Ethnologue''
*Selaou ouzh un tamm akawaieg

]
Pemoneg

Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an hanternoz eo ar **pemoneg** pe **pemongeg** (spagnoleg: *pemón*) komzet gant tro-dro da 4.800 den e Venezuela e Bolivar ha Gran Sabana. Komzet e vez ivez ar pemongeg e Brazil ha Guyana gant ouzhpenn 1.000 den.

Meur a rannyezh zo:

* ar c'hamarakoteg (*camaracoto*)
* an taolipaneg (*taulipan*)
* an arekouneg (*arecuna*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù karibek
Yezhoù kaokazek ar gwalarn

Ur familh-yezhoù eo **yezhoù kaokazek ar gwalarn** (anvet ivez **yezhoù pontek** pe **yezhoù kirkasek**) komzet e Kaokaz Rusia, Turkia, Jordania, Kabardino-Balkaria hag Abc'hazia 

## Yezhoù kirkasek
### Adigeg
Adigeg (*kirkaseg* pe *tcherkeseg*), 

## Yezhoù abc'hazek-abazek
### Abc'hazeg

### Abazeg

## Yezhoù oubic'hek
### Oubic'heg

## Gwelet ivez
* Yezhoù kaokazek

## Liammoù diavaez
* CIA linguistic map of the Caucasus
Chineg

**Notenn**: Arabat kemmesk ar yezh-mañ hag ar sinaeg

Ur yezh dardek eo ar **chineg** (*shina*) komzet gant 321 000 den e Gilgit e norzh Pakistan hag en India.

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''

## Gwelet ivez
* Yezhoù dardek
Paloureg

Ur yezh dardek eo ar **paloureg** (*palula* *phalura* pe *ashretiwar*) komzet gant 7.000 den e traoñiennoù Ashret ha Biori e Chitral e Pakistan. E kêriadenn Sau en Afghanistan e komzer un adstumm eus ar yezh-se ivez.

## Gwelet ivez
* Yezhoù dardek

## Liammoù diavaez
* Yezhoù dardek Chitral
* ''Ethnologue''
Kowareg

Ur yezh dardek eo ar **c'howareg** komzet gant 400 000 den e Chitral e Pakistan, e traoñienn Yasin hag e Gupis tost da Gilgit hag ivez e Swat uhel. 

Evel un eil yezh e vez komzet e Gilgit hag e Hunza. Krediñ a reer e c'hellfe bezañ strolladoù bihan a gowaregerien en Afghanistan, China, India, Tadjikistan hag en Istanbul.

Evel ar yezhoù dardek all eo ar c'howareg ur yezh indez-Arian, koulskoude n'eo ket bet deveret eus ar sañskriteg evel an darn-vuiañ eus ar yezhoù indez-arian, met eus an indez-arianeg kozh. 

Ul levezon deuet eus ar yezhoù iranek a zo bet warnañ ha brasoc'h eget ar pezh a zo c'hoarvezet er yezhoù dardek all. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù dardek

## Liammoù diavaez
* Khowar Word List
* Khowar Dictionary
* Dardic Languages of Chitral
* Kalasha Word List
* ''Ethnologue''
Kalacheg

Ur yezh dardek eo ar **c'halacheg** (*kalashamun*) komzet gant 6.000 den e Chitral e Pakistan.

## Gwelet ivez
* Yezhoù dardek
* Kalached

## Liammoù diavaez
* Geriaoueg kalacheg
* Yezhoù dardek Chitral
* ''Ethnologue''
Gawareg-Bateg

Ur yezh dardek eo ar **gawareg-bateg** (*gawar-bati* pe *aranduyiwar*) komzet gant 9.000 den e Chitral e Pakistan (1.500 den) hag en Afghanistan (7.500 den). 

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
* Yezhoù dardek Chitral

## Gwelet ivez
* Yezhoù dardek
Dameleg

Ur yezh dardek eo an **dameleg** komzet gant nebeutoc'h evit 5.000 den e e traonienn Damil-Nisar e Chitral e Pakistan.

Ur yezh en arvar da vont da get e c'hellfe bezañ an dameleg dre m'emañ ar c'howareg o kemer e blas.

## Gwelet ivez
* Yezhoù dardek

## Liammoù diavaez
* Yezh dardek Chitral
* ''Ethnologue''
Saekeg

Ur yezh taiek-kadaiek eus skourr ar yezhoù kamek-taiek eo ar **saekeg** komzet gant tro-dro da e Laos hag e biz Tailand.

Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo dre ma vez dilezet tamm-ha-tamm evit ober kentoc'h gant an isaneg pe al laoeg.

## Gwelet ivez
*Yezhoù yuzevek
Gelaoeg

Ur yezh taiek-kadaiek eus skourr ar yezhoù geek-tchiek eo ar **gelaoeg** (*gelo* pe *kelao*) komzet gant tro-dro da 3.000 den e Sina 

Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo dre ma vez dilezet tamm-ha-tamm evit ober kentoc'h gant yezhoù all.

## Gwelet ivez
*Yezhoù yuzevek

## Liammoù diavaez
*''Ethnologue''
Isaneg

Ur yezh taiek eus skourr ar yezhoù laoek-poutaiek eo an **isaneg** (ภาษาอีสาน *phasa isan*) komzet gant tro-dro da 23 milion a dud en Isan e Tailand. 

Tost-tre eo an oisaneg d'al laoeg, met levezonet eo bet ivez gant an taieg. Gallout a reer en em glevout etre an teir yezh-se.

Gwechall e veze skrivet gant ar skritur laoek met bremañ e vez skrivet gant ar skritur taiek bet kelennet er skolioù abaoe ar bloavezhioù 1920. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù taiek-kadaiek

## Liammoù diavaez
* Frazennoù en isaneg
* ''Ethnologue''
Djouangeg

Ur yezh taiek eus skourr ar yezhoù taiek ar c'hreiz eo an **djouangeg** (djouangeg: *cueŋь/cuengh*; sinaeg: 壮语; pinyin: *zhuàngyǔ*) komzet e Rannbarzh Emren Djouang (Zhuang) e 
Guangxi e Sina e-lec'h m'emañ ur yezh ofisiel.

War zigresk eo implij ar yezh tra ma heñvela ar Djouanged ouzh ar Siniz.

War ranniezh Kontelezh Wuming eo diazezet yezh ofisiel. Bouyieg, ha a varner evel ur yezh dizalc'h e Sina, a zo ur rannyezh eus Djouangeg hepken. Komzet eo war harzioù etre Guangxi ha Guizhou. Ur c'hontinuom rannyezhel ez eus etre djouangeg ha Bouyieg

Djouangeg a zo ur yezh donennel. C'hwec'h tonenn he-deus e silabennoù digor

Div donenn (uhel hag izel) he-deus en silabennoù serret.

## Gwelet ivez
* Yezhoù taiek
* Yezhoù taiek-kadaiek
Bouyieg

Ur yezh taiek eus skourr ar yezhoù taiek an norzh eo ar **bouyieg** (*buyi*; bouyieg: *buxqyaix*, LFE: [pu ʔjai]; sinaeg: 布依族; pinyin: *bùyīzú*) komzet gant tro-dro da 2,5 milion a dud e Guizhou, Yunnan ha Sichuan e Sina.

Ken tost eo ar bouyieg d'an djouangeg ma vez graet div rannyezh eus an hevelep yezh oute peurliesañ. 

Skrivet e vez ar bouyieg gant al lizherenneg latin gant lizherennoù ispisial ouzhpenn. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù taiek
* Yezhoù taiek-kadaiek

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar gouarnamant diwar-benn ar Vouyied 
* ''Buxqyaix Qyusmail''布依在线 (e bouyieg e sinaeg)
Ahomeg

Ur yezh taiek eus skourr ar yezhoù taiek ar gwalarn eo an **ahomeg**. 

Genidik eo pobl an Ahomed eus Yunnan e mervent Sina, aet kuit ac'hann hag en em staliet war-lerc'h e gourenez Gevred Azia ha norzh Myanmar.

Ur yezh varv an hini eo, aet da get e diwezh an . Hiziv ne vez implijet nemet evit lidoù relijiel. 

Skrivet e veze gant un doare-skrivañ ispisial, ar skritur ahomek.

## Gwelet ivez
*Yezhoù taiek
*Yezhoù taiek-kadaiek
*Skritur ahomek
Skritur ahomek

Un abugida eo ar **skritur ahomek** implijet evit skrivañ an ahomeg, ur yezh taiek marv.

Sur-mat e oa bet diorroet ar skritur ahomek war diazez ar skritur bramek a dalvezas da diazez evit an darn vrasañ eus an doareoù-skrivañ indek implijet e Gevred Azia.

## Gwelet ivez
*Abugida

## Liammoù diavaez
* Ahom ''Omniglot'' Lec'hienn diwar-benn an doareoù-skrivañ
Taidameg

Ur yezh taiek eus skourr ar yezhoù taiek ar mervent eo an **taidameg** (taieg: *pʰaːsaː tʰai dam* ภาษาไทดำ ("taiek du"); sinaeg: 傣担语 *dǎidānyǔ*) komzet e Viêt Nam, Laos, Tailand hag e Jinping e Sina. 

Skrivet e vez gant ur skritur ispsial, ar skritur taidamek. 

## Gwelet ivez
*Yezhoù taiek
*Yezhoù taiek-kadaiek
*Skritur taidamek

## Liammoù diavaez
*''Ethnologue''
*Skritur taidamek
Paktaieg

Ur yezh taiek eus skourr ar yezhoù taiek ar mervent eo ar **paktaieg** pe **taieg ar su** (*pak thai* pe *dambro*) komzet gant tro-dro da 5 milion a dud e su Tailand dreist-holl. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù taiek
* Yezhoù taiek-kadaiek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
16 Here

## Darvoudoù
* 1793 : dibennet eo Marie-Antoinette Bro-C'hall e Pariz.
* 1813 : deroù Emgann Leipzig.
* 1834 : peuzdevet eo Palez Westminster gant un tan-gwall.
* 1872 : digoradur skol-veur Aberystwyth.
* 1900 : krouidigezh ar gazetenn-sport *L'Auto-Vélo* gant Henri Desgrange ; deuet e oa da vezañ *L'Auto* d'ar 16 a viz Genver 1903.
* 1923 : krouet eo The Walt Disney Company.
* 1925 : sinet eo Emglevioù Locarno e Locarno (Suis).
* 1945 : krouet eo FAO e Kebek (Kanada).
* 1946 : dek ofiser ha politiker nazi zo krouget da-heul prosez pennañ Nürnberg. 
* 1968 : Colette Besson, atletourez c'hall, a ya da gampionez olimpek ar pevar c'hant metr e Mec'hiko.
* 1978 : dilennet eo Karol Józef Wojtyła da bab evel Yann-Baol II.
* 1998 : lakaet harz war an diktatour kozh arc'hantinat Augusto Pinochet e Londrez.
* 2020 : e kêr Conflans-Sainte-Honorine, er gwalarn da Bariz, eo bet muntret ha dibennet ar c'helenner Samuel Paty gant un islamour tchetchen.

## Ganedigezhioù
* 1351 : Gian Galeazzo Visconti, kentañ dug Milano.
* 1374 : Marc'harid Bourgogn.
* 1430 : Jakez II, roue Bro-Skos.
* 1758 : Noah Webster, geriadurour stadunanat.
* 1854 : Oscar Wilde, skrivagner saoznek.
* 1874 : Paotr Treoure, beleg ha skrivagner brezhonek.
* 1863 : Austen Chamberlain, politiker saoz.
* 1886 : David Ben Gourion, kentañ ministr Israel.
* 1888 : Eugene O'Neill, skrivagner saoznek stadunanat.
* 1890 : Mícheál Seán Ó Coileáin, emsaver ha politikour iwerzhonat.
* 1908 : Enver Hoxha, rener Albania.
* 1927 : Günter Grass, skrivagner alamanek.
* 1929 : Fernanda Montenegro, aktorez ha skrivagnerez eus Brazil.

## Marvioù
* 1523 : Luca Signorelli, livour italian.
* 1553 : Lucas Cranach an Henañ, livour.
* 1591 : Gregor XIV, pab.
* 1628 : François de Malherbe, barzh gall.
* 1632 : Anna von Kleve, priñsez alaman.
* 1793 : Marie-Antoinette Aostria, gwreg Loeiz XVI, roue Bro-C'hall.
* 1796 : Vittorio Amedeo III, roue Sardigna.
* 1937 : Jean de Brunhoff, saver levrioù Babar.
* 1946 : Joachim von Ribbentrop, ministr an aferioù estren evit an Trede Reich.
* 1946 : Julius Streicher enep-yuzev alaman ha kargad en Trede Reich kondaonet d'ar marv e Nürnberg e 1946.
* 1959 : George Marshall, sekretour-stad stadunanat, a savas ar Steuñv Marshall (Priz Nobel ar Peoc'h) e 1953.
* 1979 : Johan Borgen, skrivagner norvegiat.
* 1981 : Moshe Dayan, jeneral ha politiker israelet.
* 2004 : Pierre Salinger, politikour ha kelaouenner stadunanat.
* 2011 : Dan Wheldon, loman karr-tan.
* 2021 : Máire Mhac an tSaoi, skrivagnerez iwerzhonek.

## Lidoù
* Iliz katolik roman
** Sant Konogan, penitiour kembreat, kompagnun sant Paol Aorelian ()
** Sant Gall, manac'h iwerzhonat, diskibl da sant Koulm ()
** Sant Gwidal, penitiour breizhveuriat, abostol Bro-Rezh (740) 
** Santez Hedwija, dugez Silesia hag, intañvez, ez eas da leanez ()
Skritur taidamek

Ne ouzer ket eus pelec'h e teu an **skritur taidamek** (Tai Viet) implijet evit skrivañ an taidameg, ur yezh taiek.

Pep lizherenn el abugida-mañ he deus ur stumm uhel hag ur stumm izel ha gant sinoù ispisial all e talvez kement-se da diskwel gant pesuert tonenn e rank bezañ distaget pep silabenn.

Setu ar c'hensonennoù:

Setu stumm ar vogalennoù stag:

## Gwelet ivez
* Taidameg

## Liammoù diavaez
* ''Omniglot'' Lec'hienn diwar-benn an doareoù-skrivañ