open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Epistemologiezh

An **epistemologiezh** pe ar **ouiziadoniezh** zo un diskiblezh hag ur skourr eus ar brederouriezh a ra war-dro ar skiantoù pe, en henvoaz brederouriel a Vro-Saoz, damkaniezh an anaoudegezh dre vras (*epistemology*).

## Termenadur

Da gentañ ez eo an epistemologiezh an doktrin a vurutell pennaennoù diazez ha martezeadennoù kement skiant a vez evit barn an ergorelezh anezhi. An anv a epistemologiezh a roer d'ar brederouriezh lakaet da dalvezout evit a sell ar skiantoù pe da Istor ar skiantoù.

Er broioù saoznek e vez graet gant ar ger-se evit komz eus damkaniezhioù an anaoudegezh, da lavarout eo eus an doare ma teuer a-benn da anavezout an dra-mañ-dra.

## Prederourion o deus labouret diwar-benn an epistemologiezh

An epistemologiezh zo unan eus an diskiblezhioù a vez kelennet er Skol-Veur pa raer studioù war ar brederouriezh pe war ar skiantoù.

Sed ar brederourion hag ar skiantourion bennañ hag o deus labouret war an epistemologiezh : Aristoteles, Stéphane Lupasco, Albert Einstein, Gaston Bachelard, René Descartes, Paul Feyerabend, Thomas Samuel Kuhn, Willard Van Orman Quine, Ludwig Wittgenstein ha meur a hini all.

## Gwelet ivez
* Metafizik
* Lojik
* Etik

## Daveoù hanotennoù
Roche Braziliano

**Roche Braziliano** (skrivet ivez *Rock, Roch, Roc, Roque, Brazilliano*, pe *Brasiliano*) (war-dro 1630 – kollet ar gwel anezhañ 1671), a oa ur morlaer izelvroat ganet e Groningen. Kregiñ a reas gant e vicher e 1654 betek 1671 pa voe gwelet da ziwezhañ. Meneget eo e 1678 e levr ar surjian gall Alexandre Exquemelin ha ne ouie ket anv gwir Braziliano. Kavet ez eus abaoe e oa anvet **Gerrit Gerritszoon** hag e oa aet gant e dud da chom da Vrazil, er c'hornad e dalc'h Izelvroiz. Se zo kaoz e tapas al lesanv-se .
Ceann Iorrais

**Ceann Iorrais** (*Erris Head* e saozneg) zo ur beg-douar e penn norshañ gourenez An Muirthead, e gwalarn kontelezh Maigh Eo, en Iwerzhon. Ur beg-douar anavezet eo gant ar voraerien. Ul lec'h kaer eo, gant tornaodoù serzh hag ur gweled ledan war ar Meurvor Atlantel. Gwarezet eo an tolead, a-hed 15 km a dornaodoù.

## Notennoù ha daveennoù
Chatham

**Chatham** zo un anv-lec'h saoznek.

## Lec'hioù
###### 
*Chatham (Kent), kêr e Kent
*Chatham Green, Essex

###### 
*Chatham, Alaska, 
*Chatham, Connecticut, a oa East Hampton, Connecticut betek 1915. 
*Chatham, Delaware
*Chatham, Florida, en Everglades National Park
*Chatham, Illinois, 
**Chatham, Chicago, 
*Chatham, Iowa
*Chatham, Bracken County, Kentucky
*Chatham, Louisiana
*Chatham, Massachusetts, e Cape Cod
*Chatham, Michigan
*Chatham, Mississippi
*Chatham, New Hampshire
*Chatham Borough, New Jersey
*Chatham Township, New Jersey, 
*Chatham (town), New York
**Chatham (village), New York
*Chatham, Virginia
*Chatham Strait, en Alaska
*Chatham Village, Pennsylvania, 

###### 
*Chatham, New Brunswick
*Chatham, Ontario
*Chatham, Quebec, kumun gwechall, bremañ e Brownsburg-Chatham
**Chatham-Kent, 
*Chatham Islands (British Columbia), e British Columbia
**Chatham Indian Reserve No. 4, mirva Indianed

## Inizi
* Enez pe Inizi Chatham

## Lec'hioù all
*Chatham Road, hent e Tsim Sha Tsui East, Hong Kong

## Tud
*William Pitt, 1añ Kont Chatham (1708-1778), politikour saoz, eñ an hini zo kaoz d'an anv-lec'h saoznek Chatham dre ar bed
*Hester Pitt, Kontez Chatham, e bried. 

## Notennoù
Bed Kozh

Graet e vez gant an droienn **Bed Kozh** evit ober anv eus ar bed anavezet gant Europiz a-raok ma oa anavezet Amerika ganto, e penn kentañ an Azginivelezh, da lavaret eo an hollad Europa, Azia hag Afrika. En enep, graet e vez Bed Nevez eus an douaroù dizoloet ganto da c'houde (an Amerikoù hag Okeania). Al lodenn gentañ anavezet mat ganto e oa an Douar-Nevez.

## Gwelet ivez
*Bed Nevez
Bed Nevez

Ar **Bed Nevez** eo an anv a voe roet gant ar merdeer Amerigo Vespucci (1454-1512) d'an douaroù nevez-dizoloet ha nevez-anavezet gant Europiz adalek deroù an Azginivelezh , da lavaret eo Amerika hag Okeania. Ne vez ket lakaet Antarktika e-barzh.

En enep, *ar [[Bed Kozh]]* a vez graet eus ar bed a oa anavezet gant tud Europa a-raok an amzer-se, da lavaret eo Europa, Azia hag Afrika.
South Island

**South Island**, pe « Enez ar Su » e brezhoneg, zo un anv-lec'h saoznek.

###### 
* **South Island**, anv saoznek Enez Ioujny 

###### 
* **South Island**, pe île Grande Terre

###### 
* **South Island**, enezenn en Inizi Andreanof, en Enezeg Aleout, en Alaska.

###### 
* **South Island**, pe « Enez ar Su » e Zeland-Nevez ;

## Pennadoù kar
*South
*Island
Ivan Vazov

**Ivan Vazov** (bulgareg: Иван Вазов) a oa ur skrivagner bulgar, bet ganet d'ar 27 a viz Mezheven 1850 e Sopot, e-kichen Karlovo, ha marvet d'an 22 a viz Gwengolo 1921 e Sofia. *Tad al Lizhiri bulgarek* a vez graet anezhañ.

E 1870 e rankas kuitaat Sopot evit mont war studioù kenwerzh e Romania, daoust dezhañ bezañ troet war-du ar varzhoniezh. Eno e paouezas gant e studioù goude bezañ graet anaoudegezh gant an harluidi o stourm evit dieubiñ Bulgaria diouzh beli an Otomaned, Hristo Botev en o zouez. Pa c'hoarvezas dispac'h miz Ebrel 1876 e oa e Sopot e-lec'h ma oa ezel eus ar Poellgor Dispac'h lec'hel. Dre ma voe mouget an emsavadeg e rankas mont d'an harlu e Romania. Ur wezh ma voe dieubet Bulgaria gant an arme rusian, e 1879, e c'hallas annezañ e Bulgaria adarre. Meur a garg a voe fiziet ennañ gant ar velestradurezh nevez, darn anezho e Plovdiv, kêr-benn Roumelia ar Reter.
Ingal e kemeras perzh e politikerezh e vro, gant mennozhioù stag ouzh Rusia, pezh a redias anezhañ da vont d'an harlu tri bloavezh (1886-1889). Meur a wezh e voe dilennet kannad (1880-1886; 1894-1899). Dindan gouarnamant Konstantin Stoilov (1897-1899) e voe anvet da vinistr an Deskadurezh.
Ivan Vazov a voe awenet meur a rummad skrivagnerien gantañ ha gant an oberennoù a bep seurt savet gantañ (barzhonegoù, romantoù, pezhioù-c'hoari...). Enno e vez meulet kened Bulgaria koulz hag aberzh ar re o stourm evit he frankiz.

## Oberennoù

### Romantoù
* Под игото, 1890.
* Нова земя, 1896.
* Светослав Тертер, 1907.
### Danevelloù
* Митрофан и Дормидолски
* Немили-недраги, 1883.
* Чичовци
* Нора
Carn Uí Néid

**Carn Uí Néid** (*Mizen Head* e saozneg) zo ur beg-douar e mervent Iwerzhon, e penn pellañ taread Cairbrigh, e kontelezh Corcaigh.

Unan eus begoù-douar brudetañ Iwerzhon eo Carn Uí Néid ha dont a ra di touristed a-leizh da sellet ouzh ar mor hag ouzh an tornaodoù. E penn pellañ ar beg-douar, war kerreg liammet ouzh an douar-bras gant ur pont, ez eus un tour-tan, ur savlec’h amzer hag un arouezva kozh hag a zo aet bremañ d’ober ur mirdi gouestlet d’ar merdeadennoù a-dreuz ar Mor Atlantel ha d’ar c’hehentiñ gwechall.

Kontañ a reer ez eo Carn Uí Néid ar beg-douar suañ eus Iwerzhon, met Ceann Bró, nepell, an hini eo, e gwirionez. Daoust da se e reer anv alies, e levrioù Iwerzhon, eus ment ar vro, muzuliet "from Fair Head to Mizen Head" (eus An Bhinn Mhór da g-Carn Uí Néid) pe "from Malin Head to Mizen Head" (eus Cionn Mhálanna da g-Carn Uí Néid).

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Skeudenn eus ar beg-douar hag an tour-tan - Google Maps
Puy

Ar ger gallek **puy** zo implijet e lec'hanvadurezh broioù okitanek Bro-C'hall da ober anv eus ur menez pe eus ur gêriadenn savet war an uhel. 

## Gerdarzh
Dont a ra eus gallekadur ar gerioù okitanek *pue[ch], pech, puch* « lec'h uhel, kromm e gribenn ». E galleg kozh e kaved *puy, pui* « uhelenn », miret en anvioù ar menezioù kreiz. Holl e teuont euus ur ger latin izel *podium* « uhelenn vihan », deuet eus an anv latin klasel *podium* « mogerenn dev en-dro d'un amfiteatr ha warni azezennoù». 

## Yezhoù all
*Puig, e katalaneg

## Skouerioù
* ar puy de Dôme, puy de Sancy, puy de Pariou (Puy-de-Dôme) ;
* ar puy Mary, puy Griou (Cantal) ;

Menezioù all
* ar puy de Sarran, puy Pendu (Corrèze) ;
* ar puy Saint-Georges (Tarn) ;
* ar puy de Gaudy (Creuse) ;
* ar puy Saint-Ambroise (Allier).

Kêriadennoù enne an anv *puy* :
* Le Puy-en-Velay (Haute-Loire) ;
* Le Puy-Sainte-Réparade (Bouches-du-Rhône) ;
* Puy-Saint-Eusèbe, Puy-Saint-Vincent, Puy-Sanières (Hautes-Alpes) ;
* Puyméras (Vaucluse) ;
* Puylaurens (Tarn) ;
* Puymoyen (Charente) ;
* Puységur (Gers) ;
* Saint-Romain-le-Puy (Loire) ; 
Skrivet *pui-* :
* Puimoisson (Alpes-de-Haute-Provence) ;
* Puilboreau (Charente-Maritime) ; etc.

Eus ar ger latin *podium* ez eus deuet un toullad anvioù okitanek : **poët* (Le Poët, Le Poët-Laval, Le Poët-Sigillat...), 
**puèi*, *[[puech]]*, *puèg*, *pioch* pe *puòg* (Collet du Puèi, Le Puech, Pech-Montat, Puech de Montgrand, Pueg Gerjant), 
**pié* (Piégut, Piégut-Pluviers). 
En katalaneg eo deuet ar ger *[[puig]]* (Puigpedrós ou Puig de Campcardós, Puigmal, Puigcerdà, El Puig) ; 
*en aragoneg, *pueyo* (Pueyo, Pueyo de Jaca, Pueyo de Santa Cruz), etc.

## Anvioù-tiegezh
*Delpech, Delpuech, Puech, pe Dupouy e gaskoneg. 
**Dupuy* eo ar stumm gallekaet
**Dupuis* (pe *Dupuit, Dupuits)*, disheñvel e orin, a zeu eus ar ger gallek « puits », puñs.

## Notennoù
Skraber-oabl

Ur **skraber-oabl** (liester: **skraberioù-oabl**), pe **tour uhel**, a zo ur savadur uhel-kenañ, dezhañ stumm un tour peurliesañ, niverus-bras ar solieradurioù ennañ. Dre vras e vez burevioù pe takadoù kenwerzh ennañ.

## Ar skraberioù-oabl pennañ

Reoù all a zo war sevel.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
São Roque

**São Roque** zo un anv-lec'h portugalek. 

## Gerdarzh
Diwar an anv Roque, stumm portugalek anv Sant Rok. 

## Lec'hioù

###### 
* São Roque (São Paulo), kêr

###### 
* São Roque (Funchal)
* São Roque (Oliveira de Azeméis)
* São Roque (Ponta Delgada)
* São Roque do Faial
* São Roque do Pico, kêr en Ilha do Pico, en Açores
** São Roque do Pico (parrez), ur barrez er gêr-se.

## Pennad kar
* San Roque
São Roque do Pico

**São Roque do Pico** zo ur gêr en Ilha do Pico, en Açores, ha tostik da 1 300 den o chom enni. Pennlec'h ur gumun eo ivez, ha pemp parrez enni. 

## Poblañs

## Parrezioù
Setu anvioù parrezioù kumun São Roque do Pico:

* Prainha
* Santa Luzia
* Santo Amaro
* Santo António
* São Roque do Pico
Grip

Ar **grip** (*influenza* e latin) a zo ur c'hleñved poreüs degaset gant pevar seurt viruz eus kerentiad an *Orthomyxoviridae* (*Myxovirus influenzae* A, B, C ha D). Tagañ a ra al laboused hag un nebeud bronneged evel ar moc'h, ar reuniged hag an dud. An epidemiezh a c'hoarvez en diskar-amzer hag er goañv dreist-holl. Terzhienn, poan-benn, paz, faringit, mialgiezh, asteniezh ha disnaon eo e sinoù pennañ. Treuskaset e vez ar grip etre an dud dre an analañ dre takennoùigoù puilh ar viruzoù enno o tont eus paz ha streviadur ar sujidi poreet.

## Virologiezh
Viruzoù TRN eo viruzoù ar grip. Eus kerentiad an *Orthomyxoviridae* emaint. Pevar anezho int : viruz ar grip A, viruz ar grip B, viruz ar grip C ha viruz ar grip D, digemmet an eil diouzh ar re all dre antigenusted o nukleoprotein. Viruzoù ar grip A eo ar re a zo kaoz d'ar pandemiezhoù bep bloaz.

## Diagnostig
Berr eo ar gorvezh : 1 pe 2 zeiz. Kregiñ a ra ar c'hleñved a-benn-krak gant un derzhienn trec'h da 38,5°C, gant kridienn, klopennadoù (poan-benn), asikted, disnaon, mialgiezh (poan-gigenn), arthralgiezh (poann-genvell). Tizhet e vez ar forzhioù analañ ivez : darwazh fri, berradur ar fri, paz sec'h, poan-gargadenn, raoudur ar vouezh.

## Dizarbenn

Kinniget e vez d'an dud gant riskloù bezañ vaksinet bep bloaz er broioù greantelaet. An dud gant riskloù eo :
* ar merc'hed dougerez e forzh peseurt stad eus o brazezded,
* ar vugale etre 6 miz ha 5 bloaz,
* an dud war an oad (≥ 65 bloaz),
* an dud gant klañvadurioù henek,
* ar wazourien yec'hed.
 
Evel kalz kleñvedoù poreüs e chom ar yec'hedouriezh an doare kentañ da zizarbenn an tredizh e-pad ur c'hleñved-red : 
* gwalc'hiñ pizh e zaouarn ha meur a wezh bemdez gant soavon pe un dileizhenn hidroalkoolek dilouezus evit an daouarn, dreist-holl o vezañ stoket ouzh un den poreet erveziat pe oc'h ober war-dro ur c'hlañvour, pe ouzh gorreennoù kontammet erveziat gant ar viruz. 
* en em wareziñ ha gwareziñ ar re all ouzh strinkadoù ar genoù pe ar fri, gant ur frilien taoladus (da vezañ lakaet en ur boubelenn serr araok gwalc'hiñ pe dilouezañ e zaouarn), pe o streviañ pe pasaat e pleg e vrec'h (kentoc'h eget e zaouarn). Mont e maskl surjianel a c'hall nebeutaat at strinkadoù ivez.
 
## Mezegadur
An den klañv a rank paouezat da labourat ha diskuizhañ er gêr. Parraat a raio ouzh an tredizhañ ha treled an darreuziad ivez. 
## Epidemiologiezh
Mervel a ra gant ar grip etre 250 000 ha 500 000 den er bed bep bloaz, bugale yaouank ha tud kozh dreist-holl.
## Istoradur
## Notennoù ha daveoù

## Gwelet ivez
Roque

**Roque** zo un anv-bihan portugalek ha spagnolek.

## Yezhoù all
*Rok e brezhoneg
**Rochus*, pe *Rocchus*, en latin hag alamaneg,
*Roch e galleg
*Rocco en italianeg,
**Roc* en katalaneg,
**Ro* en poateveg.

## Tud
*Roque González de Santa Cruz, beleg ha sant paragwaiat
*Roque Dalton, barzh ha dispac'her eus El Salvador
*Roque Sáenz Peña: prezidant Arc'hantina (1910-1914)
* Roque Carrión, pe Roque Carrión Martínez, ofisour en Aerlu Republikan Spagnol, brudet evit bout bet kemeret perzh er Resistañs e Breizh, marvet e Lannarstêr.

## Lec'hioù
*Roque Pérez

## C'hoari
**Roque*, sport stadunanat. 

## Pennadoù kar
*San Roque 
*São Roque
*Roques
South

**South** zo ur ger saoznek (*[[su]], [[kreisteiz]]*, e brezhoneg) hag a gaver el lec'hanvadurezh.

## Lec'hioù
###### 
**South Australia*, anv saoznek Aostralia ar Su, ur stad
**New South Wales*, anv saoznek Sukembre-Nevez, ur stad

###### 
*South Yorkshire, ur gontelezh
* Southampton, ur gêr bras war aod Su ar vro
* South Shields, ur gêr e Norzh ar vro (hag a Su Bro-Skos)
* South Charford, ur gêriadenn
* South Foreland, ur beg-douar

###### 
**[[South Wales]]*, anv saoznek roet da rann greisteiz ar vro, *De Cymru* e kembraeg. 

###### 
**South Carolina*, anv saoznek Sukarolina, ur stad
**South Dakota*, anv saoznek Sudakota, ur stad
* South Burlington (Vermont), ur gêr
* South Bend (Indiana), ur gêr

### Hag ivez
*South Island, anv meur a enezenn
*South Region, anv meur a rannvro e meur a vro saoznek

## Tud
* Seán South (1929–1957), emsaver en Irish Republican Army 

## Oberennoù
* ''The South'', romant gant Colm Tóibín
* *South: A Memoir of the Endurance Voyage*, danevell-veaj gant Ernest Shackleton
* South Park, ur dresadenn-vev

## Pennadoù kar
*Sul
*Sur
*North
*East
*West
Puig Arboç

**Puig Arboç** zo anv meur a venez pe tosenn e Katalonia. 

***[[Puig Arboç (Arbúcies)|Puig Arboç]]**: en Arbúcies (Osona).
***[[Puig Arboç (Riells i Viabrea)|Puig Arboç]]**: e Riells i Viabrea (Osona).
***[[Puig d'Arboç]]**: e Begues (Baix Llobregat).
***[[Puig d'Arboçar]]**: en Aiguamúrcia (Alt Camp).
Puig Arboç (Arbúcies)

Ar **Puig Arboç** zo ur menez eus ar Massís del Montseny, 934 metrad uhelder dezhañ, e kumun Arbúcies e komark Selva e Katalonia.

## Pennad kar
*Puig
Panell

Ur **banell** zo ur seurt plankenn hirgarrezek, e koad pe metal, hag a servij d'ober traoù a bep seurt : livañ, skrivañ, kizellañ.

## Seurtoù panelloù
*panell-hent
**panell-arsav
*panell goad
*panell skritellañ, pe panell ar skritelloù
Udine

**Udine** (**Udin** en friouleg) zo ur gêr eus Italia, kêr-benn Frioul, e Proviñs Udine e rannvro emren Friuli-Venezia Giulia. 100 000 a dud enni.
Panell-arsav

Ur **banell-arsav** zo ur banell-hent hag a ziskouez e ranker chom a sav war an hent, en ur c'hroashent peurliesañ. 

Hervez Feur-emglev Vienna diwar-benn ar panelloù-hent ez eus daou seurt arouezioù:
*an arouez B2a zo un eizhkorneg ruz, ha "STOP" skrivet en ruz;
*an arouez B2b zo ur c'helc'h ruz gant un tric'horn war e veg, un diadreñv gwenn pe melen, ha "STOP" skrivet e du pe glas-teñval. 
Gallout a ra ar ger saoznek "STOP" bezañ e saozneg pe er yezh vroadel ar vro.


ColombiaStopSign.JPG|Colombia
PanamaStopSign.JPG|Kanol Panamá
ALTO sign.png|Nicaragua
UK traffic sign 601 (1965–1975).svg|Panell implijet betek fin ar bloavezhioù 1980
Mistassini roadsign.jpg|Panell teiryezhek e Kebek : krieg, saozneg, galleg
CN road sign 禁 1.svg|Sina
Stop sign.jpg|Israel
 Japan road sign 330-B.svg|Japan
Stop_sign_in_Zimbabwe.jpg|Zimbabwe
Stop in Iran.jpg|Iran - Perseg
Thailand road sign บ-1.svg| Tailand
MA road sign 201 (Arabic and Berber).svg| Panell divyezhek e Maroko : arabeg ha tamazigteg


## E brezhoneg
*N'eo ket stank ar panelloù-se e brezhoneg: e 2017 ez eus bet gwelet 
*div e Lanseog.
*e Kemper
Spontailh-brini

Ur **spontailh-brini**, pe **spontailh**, zo ur seurt benveg pe aozadur denheñvel, savet en ur park pe liorzh, da spontañ an evned ha mirout outo a zebriñ ar frouezh pe had.
Fulup Belgia

**Fulup Belgia** (*Filip van België* e nederlandeg, *Philippe de Belgique* e galleg, *Philipp von Belgien* en alamaneg), ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1960, eo mab henañ Alberzh II, roue Belgiz (1993-2013), hag ar rouanez Paola. Deuet eo da vezañ seizhvet roue Belgiz d'an 21 a viz Gouhere 2013 da-heul dilez e dad.
Emlazh

**Emlazh** (diwar *em-* ha *lazhañ*) a reer eus doare unan bennak da lakaat un termen d'e vuhez a-youl gaer. Alies e tegouezh diwar an dic'hoanag, hag a c'haller santout abalamour da gleñvedoù spered, da ziasterioù arc'hant pe sokial.

## Doareoù d'en em lazhañ
Diforc'hioù zo hervez ar broioù. Setu an doareoù gwelet ar muiañ:

* kroug
* kontamm
* armoù-tan

E Japan ez eus un doare hengounel d'en em lazhañ, anvet seppuku pe hara-kiri. Mervel a reer diwar zivouzellañ.

## Abegoù
Kemmañ a ra an abegoù hervez an amzer (istor), hervez ar vro, hervez oad an dud, ha hervez ar micherioù zoken.

### Oad
En em lazhañ a ra krennarded abalamour d'ar poanioù gouzañvet pe en o familh, pe er skol, a-wechoù abalamour da heskinerezh krennarded all.

En em lazhañ a ra tud kozh abalamour ma ne fell ket dezho gouzañv poanioù ar gozhni hag ar c'hleñved.

### Micherioù
Brudet eo bremañ an emlazhoù kouerien, abalamour alies d'ar wask etre daouarn ar bankoù, ha d'al labour kalet. 

## Tud o deus en em lazhet
Tud vrudet zo bet en em lazhet, a-wezhioù dre levezon ur spered romantel. En oberenn *Die Leiden des jungen Werther*, bet skrivet gant Goethe, en em lazh an dudenn bennañ dre ma ne c'hall ket seveniñ e garantez.

* Salvador Allende, bet prezidant Chile (lazhet marteze)
* Andreas Baader, ezel eus ar Rote Armee Fraktion (Rann an Arme Ruz)
* Walter Benjamin, prederour war an arz
* Pierre Bérégovoy, bet kentañ ministr Bro-C'hall
* Michel Bernanos, skrivagner gall
* Eva Braun, gwreg Adolf Hitler
* Paul Celan, barzh
* Kurt Cobain, kaner er strollad Nirvana
* Dalida, kanerez c'hall
* Gilles Deleuze, prederour gall
* Joseph Goebbels, rener nazi
* Hermann Göring, rener nazi
* Heinrich Himmler, rener nazi
* Adolf Hitler, pennrener an Trede Reich
* Marilyn Monroe, aktourez amerikan
* Kurt Tucholsky, skrivagner alaman
* Vincent van Gogh, livour nederlandat
* Virginia Woolf, skrivagnerez saoz
* Stefan Zweig, skrivagner aostrian

**Da ziwall** : klevet e vez a-wechoù e vije en em lazhet Sokrates, ar filozof gresian brudet. Evit gwir, barnet d'ar marv e oa bet : ha, d'ar mare, doare an Ateniz a veze lakaat an den kondaonet da lonkañ kontamm (kegid) ; dre se, ne oa bourev a lazhfe ebet, nemet an den kablus e-unan. A-hend-all, test eo Platôn (*Phaidôn*, 61 c - 62 c) e prezege groñs Sokratez a-enep d'an emlazh.
Massís del Montseny

Ar **Massís del Montseny**, pe **Montseny** (distaget munˈsɛɲ) hepmui zo ur venezieg e Katalonia etre komarkoù ar Vallès Oriental, ar Selva hag Osona, hag etre proviñsoù Barcelona ha Girona.
Uluru

**Uluru** (distaget [uluɻu] e pitjantjatjaraeg, [u:lu:'ru:] e saozneg /oulourou/), anavezet ivez gant an anv saoznek **Ayers Rock**, hag ent-ofisiel **Uluru/Ayers Rock**, a zo ur pezh mell kleger e mervent Tiriad an Norzh en Aostralia, en un endro blat (348 m a-us d'ar blaenenn). Ul lec'h sakr eo evit an Anangued, ar boblad aborijened eus ar vro. Deuet eo ivez da vezañ un arouez eus Aostralia. Lakaet eo bet war roll glad bedel an Unesco.

## Douarouriezh
En un doare skiantel ez eo un inselberg, ur “menez-enez”. Alies e vez lavaret ez eo ur monolit met n'eo ket ken reizh-se an termenadur-se, met da welet e seblant bezañ evel ur bloc'had hepken.

## Liammoù diavaez
Gotse Deltchev

**Gotse Deltchev** (bulgareg: Гоце Делчев, Goce Delčev) a oa un emsaver bulgar, bet ganet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1872 e Kilkís ha marvet d'ar 4 a viz Mae 1903 e Banitsa. E penn kentañ an  kantved e oa e-touez izili veur an Aozadur Diabarzh Dispac'h Makedonia, ur strollad a oa e bal tennañ Makedonia ha rannvro Adrianopoli diouzh beli an Impalaeriezh otoman.

Ganet eo bet Gotse Deltchev e Kilkís, ur gêr a Vakedonia ma veze komzet bulgareg. E Thessaloniki e kendalc'has gant e studioù en ur skol vugarek. E 1891 ez eas da Skol-vrezel Sofia e-lec'h ma reas anaoudegezh gant kalzik a stourmerien, broadelourien ha sokialourien anezho. Abalamour d'e vennozhioù dispac'hus e voe skarzhet kuit Deltchev eus ar Skol-vrezel e 1894, ur mizvezh a-raok bezañ achu gant e studioù.

Dibab a reas neuze distreiñ da Vakedonia ha mont da skolaer. O kelenn e skol Chtip en em gavas gant Damian Grouev a drec'has warnañ da gemer perzh en Aozadur Diabarzh Dispac'h Makedonia (ADDM). Goude bezañ bac'het ur mizvezh e 1896 ez eas d'ober e annez e Sofia, kêr-benn Priñselezh Bulgaria. Eno e chomas c'hwec'h vloavezh gant Gyortche Petrov, o klask aozañ an ADDM ha kaout skoazell digant ar gouarnamant bulgar. Anat e oa pal an aozadur: dont a-benn da aozañ un emsavadeg. Evit en ober e krouas Gotse Deltchev *tcheta*où, da lavarout eo strolladoù armet aozet dre rannvro.

Estreget an ADDM a oa o stourm war tachenn Makedonia ha Trakia. Diaes e voe d'an holl anezho en em glevout pa voe anv eus an emsavadeg; hogen e 1903 e voe dibabet kregiñ ganti evit an hañv. E seizh gwellañ a reas Gotse Deltchev a-benn hec'h aozañ, o vont a gêr da gêr gant emsaverien all evel Grouev. Goulenn a reas ober chouanerezh, evit ober berzh koulz hag evit gwareziñ ar boblañs.

E deroù miz Mae 1903 e kemeras penn an hent war-du menez Slavyanka, war an tiriad otoman, a-benn emvodañ gant pennoù bras rannvro Serres. Hogen gouezet e vo gant an Otomaned a aozas spioù-brezel dezhañ: d'ar 4 a viz Mae 1903 e voe lazhet Gotse Deltchev ganto.

Daou vreur dezhañ a varvas da-geñver an emsavadeg a voe mouget dindan dek devezh e penn kentañ miz Eost.
Gotse Deltchev zo un haroz bulgar anezhañ peogwir e oa stag e stourm ouzh an hini evit adunvaniñ Bulgaria (e 1878 e oa bet rannet tiriad Bulgaria e tri: Priñselezh Bulgaria, Roumelia ar Reter ha Makedonia). Un haroz makedoniat eo deuet da vezañ ivez goude an Eil Brezel-Bed, pa glaskas Yougoslavia brudañ identelezh Makedonia, ur republik emren nevez dezhi. Abaoe ez eus savet reuz alies etre Bulgaria ha Republik Makedonia en abeg d'e hêrezh, bulgar pe makedoniat anezhi.
Kroashent

Ur **c'hroashent** (liester: **kroashentoù**), skrivet "kroazhent" gwechall, zo ul lec'h ma en em groaz daou hent pe muioc'h. E Breizh hag e meur a vro e veze roet anvioù d'ar c'hroashentoù.

Eno ivez e veze ostalerioù war ar maez. Abaoe un daou-ugent vloaz bennak e klask ar bankoù en em staliañ er c'hroashentoù er c'hêrioù.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1986

E 1986 e oa bet gounezet **[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]** gant ar reder amerikan Greg LeMond evit ar wech kentañ.
Touques (stêr)

An **Touques** zo ur stêr e Normandi, 108 km hed dezhi, hag a dreuz daou zepartamant, Orne ha Calvados, a dremen dre Lisieux, hag a aber e Mor Breizh, etre kêrioù Deauville ha Trouville-sur-Mer (Calvados).
## Kumunioù douret
* Gacé, 
* Lisieux 
* Pont-l'Évêque,
* Deauville,
* Trouville-sur-Mer.
Allière

An **Allière** zo ur stêr e Normandi, 18,2 km hed dezhi, a dreuz Calvados, hag a gember gant ar Vire e Vire 
(Calvados).
## Kumunioù douret
* Le Theil-Bocage (andon), 
* Estry (andon), 
* Pierres,
* Presles, 
* Burcy, 
* Vaudry,
* Vire (kember gant ar Vire).
Guinness

**Guinness** (distaget [ɡɪnɨs] e saozneg) a zo ur bier brudet eus Iwerzhon ijinet e 1759 gant Arthur Guinness (1725-1803) en e vreserezh eus Geata San Séamais e Dulenn. Unan eus bieroù brudetañ ar bed eo. 850 milion a litradoù a vez gwerzhet anezhañ bep bloaz. Ur bier du eo, brudet e vlaz hag ar gwiskad eon diennek tev a vez war e c'horre. Daoust ma'z eo diazezet ar gompagnunezh e Londrez abaoe 1932 ez eo Guinness unan eus arouezioù Iwerzhon. En Iwerzhon paneveken e vefe servijet 1 milion a bintadoù Guinness bemdez.

## Danvez
Graet e vez Guinness gant dour, malt heiz, houpez ha goell bier. Ne vez graet nemet gant heiz eus Iwerzhon, ha gant dour eus *Lady's Well* e menezioù Cill Mhantáin (ha neket eus dour al Life evel ma lavar ar gaoz alies). Grilhet e vez un darn eus an heiz evit reiñ e liv dezhañ, hag ivez evit e vlaz a denn da hini ar c'hafe.

## Addoareoù
Meur a addoare a zo dre ar bed. N'eo ket heñvel blaz ar Guinness e pep lec'h. Ne c'houzañv ket mat ar beajiñ, hag evit ar broioù tomm, da skouer, e rank an derez alkol bezañ uheloc'h (7,5°C en Antilhez, ha 4,2°C en Iwerzhon).

## Servij
Freskik e tleer evañ Guinness. Hervez ti Guinness e rank ar bier servijet diouzh ar wask bezañ 6°C. 1195 segondenn (tost da 2 vunut) e ranker tennañ evit ur pintad. Dre vras e tenner etre 70-80% eus endalc'had ar werenn, amzer d'ar c'hlogor da stabilaat hag e tiskennfe ar gwiskad eon diennek a-raok peurleuniañ. Evit an amzer c'hortoz hir-se a vez lavaret: *good things come to those who wait* (gortoz pell, gortoz gwell).

### ''Guinness cascade''
An "nez" (klogorennoù bihan gaz) a seblant diskenn eus krec'h da foñs ar werenn, e-lec'h sevel ma reont gant an diedoù all, graet e vez *Guinness cascade* eus kement-se. Ar pezh a seblante bezañ ur vojenn pe un touellwel a zo bet prouet e 2004. Ur seurt froud kendoug an hini eo, abalamour d'ar c'hemmoù gwrez er werennad. Pignat a ra an nez dre ar c'hreiz, chom war-c'horre ur pennadig hag addiskenn dre ar bordoù (ar pezh a vez gwelet eus an diavaez). Splann e vez an dra-se da welet gant an arvester dre m'eo teñval an died ha gwenn an nez.

## Yec'hed
Hervez enklaskoù 'zo e vije mat ar Guinness evit ar yec'hed, evit ar galon paneveken, ma virfe ouzh ar c'holesterol da stagañ ouzh speurennoù an talmerennoù, evel ma ra frouezh pe legumaj 'zo.
Daoust d'ar vrud, n'eo ket ken magus-se ar Guinness. N'eus nemet 198 kcal (838 kilojoul) en ur pintad, nemetoc'h eget gant jug-orañjez, laezh digoavennet pe ur bern bieroù all.

## Bruderezh
Unan eus luganoù brudetañ Guinness eo: *Guinness is good for you* (Guinness a zo mat evidoc'h).

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù
Guinness (disheñvelout)

**[[Guinness]]** a zo ur seurt bier.

Gallout a ra an anv-se ober dave ivez da:

## Tud
*Alec Guinness (1914-2000), un aktour saoz
*Arthur Guinness (1725-1803), diazezour ar vreserezh Guinness

### McGuinness
*Martin McGuinness, politikour iwerzhonat

## Traoù all
**[[Guinness World Records]]* (*Livre Guinness des records* e galleg), ul levr ma vez dastumet rekordoù a bep seurt
Breizadig

***Breizadig*** a oa ur gelaouenn vrezhonek evit ar vugale, embannet bep miz e Gwengamp etre 1932 ha 1939.

Gant Erwan ar Moal e voe savet ha renet a-hed ar seizh bloavezh. *"Kannad bugale Treger-Goelo-Kerne"* e oa istitl ar gelaouenn da gentañ ha *"kelaouenn evid ar vugale"* diwezhatoc'h. 

E miz Gwengolo 1932 e teuas an niverenn gentañ er-maez, hag e miz Mae 1939 an niverenn diwezhañ (niv. 57).

## Liamm diavaez
*Breizadig, niverennoù 1-57
Impalaeriezh Brazil

**Impalaeriezh Brazil** (e portugaleg : *Império do Brasil*, pe *Brasil Império*, *Brasil Imperial* pe *Brasil Monárquico*) zo ur stad hag a badas e Brazil eus 1822 betek 1889 a-raok ma voe savet Stadoù Unanet Brazil. A-raok-se e oa un drevadenn eus Rouantelezh Portugal. 

## Impalaerien
* 1822 — 1831	Pedro Iañ Brazil 
* 1825 — 1826	João Iañ Brazil, de jure
* 1831 — 1889	Pedro II Brazil
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1987

E 1987 e oa bet gounezet **[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]** gant ar reder iwerzhonat Stephen Roche. Ar wech kentañ e oa d'un Iwerzhonad gounit an Dro.
Life (disheñvelout)

**Life** a c'hall ober dave da:
*Life (*Liffey* e saozneg), ar stêr a dremen dre Zulenn, kêr-benn Iwerzhon
*LIFE, ur magazin amerikan.

## Traoù all
*Life* a dalvez kement ha "buhez" e saozneg. Meur a ditl film, kanaouenn... a zo anvet evel-se.
Marín

**Marín** zo ur gumun hag ur porzh eus Galiza, 25 885 a dud enni, e proviñs Pontevedra, war lez ar Ría Pontevedra‎, e komark o Morrazo. Brudet eo traezhenn Mogor.

Ur porzh-mor a bouez eo Marí, evit ar pesketa hag evit ar morlu spagnol ; eno emañ skol ofisourien ar morlu (*Escuela Naval Militar*).

## Istor

## Liamm diavaez
Ambiani

An **Ambianed**, pe **Ambiani** e latin, a oa ur bobl hag a oa o vevañ e hanternoz Galia.

En em astenn a rae o bro e traoñienn ar stêr *Samara* (Somme hiziv) ; ha *Samarobriva* (pont war ar Samara) e oa o c’hêr-benn, anvet diwezhatoc’h *Ambiani* ha *Civitas Ambianensium*, un anv hag a zo aet da Amiens goude-se.

Talvezout a rae an anv *Ambiani* kement hag “ar re a oa en daou du” (d’ar stêr). En-dro dezho e oa ar Morini, an Atrebates, ar v-Bellovaci hag ar Galeted.

Barrek e oant war ar skeiñ moneiz ha pezhioù aour skoet ganto zo bet adkavet e meur a lec’h annezet gant pobloù Belgia, betek bro Belgae Enez Vreizh.

E-barzh *[[Commentarii de Bello Gallico|De Bello Gallico]]* e lenner e oa bet kaset 10 000 den armet gant an Ambiani da gemer perzh e stourm pobloù Gallia Belgica a-enep an alouberien roman e 57 kent J.K.. Met kodianañ a rejont gant ar Romaned, asambles gant o amezeien, ar Vellovaked.

5 000 eus o soudarded a yeas da stourm a-du gant Verkingetorix en Emgann Alesia e 52 kent J.K.. En em sevel a rejont adarre ouzh ar Romaned, a-gevret gant Bellovaci ha pobloù all eus Belgica, renet gant Korreos, e 51 kent J.K..

## Liamm diavaez
* Les Ambiani – Reconstitutions d’archéologie vivante

## Notennoù
Conceição do Tocantins

**Meur a lec'h all zo anvet [[Conceição]]*. 

**Conceição do Tocantins** zo ur gumun eus Brazil, e stad Tocantins.
Conceição de Macabu

**Meur a lec'h all zo anvet [[Conceição]]*. 

** Conceição de Macabu ** zo ur gumun eus Brazil, etre mor ha menez, e hanternoz stad Rio de Janeiro.
Conceição (Paraíba)

**Meur a lec'h all zo anvet [[Conceição]]*. 

**Conceição** zo ur gumun eus Brazil, e kornôg stad Paraíba. 579,432 km² zo dindani, ha 18 363 den a oa o chom enni e 2010. 31,69 den dre km².
Conceição das Alagoas

**Meur a lec'h all zo anvet [[Conceição]]*. 

** Conceição das Alagoas** zo ur gumun eus Brazil, e stad Minas Gerais. 530 km zo ac'haleno da gêr Belo Horizonte .

Sed ar c'humunioù amezek: Veríssimo (en hanternoz), Uberaba (er biz), Água Comprida (er reter ), Miguelópolis, Guaíra, Colômbia (er c'hreisteiz), Planura, Pirajuba (er c'hornôg) ha Campo Florido (er gwalarn).
Consuelo

**Consuelo** pe **Consolación** (*frealz*, e brezhoneg) zo un anv-bihan spagnolek roet d'ar merc'hed. 

## Orin
**Consuelo** zo un anv-bihan, evel un toullad re all e spagnoleg pe katalaneg ( Amparo, Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Carmen, Concepción, Dolores, Guadalupe, Lurdes, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, ...), deuet eus unan eus anvioù lec'hel ar Werc'hez.

## Lid
Lidet e vez ar *Virgen de Consolación* d'ar 4 a viz Gwengolo: 

## Adstummoù
* *Consolación.*
* Berranv: *Chelo, Lelo.*

## Yezhoù all

## Tud
* Consuelo Velázquez, sonerez ha kanerez vec'hikan,
* Consuelo Holzapfel
* Consuelo Duval
* Consuelo Luzardo
* Consuelo Araújo Noguera (1940-2001), politikourez kolombian,
* Consuelo González de Perdomo
* Consuelo Berlanga
* Consuelo Rumí
* Consuelo Rodríguez Álvarez
* Consuelo de Saint-Exupéry, pried da Antoine de Saint-Exupéry.

## Lec'hioù
*Consuelo (Republik Dominikan)
*Consolación (Valdepeñas)

## Lennegezh
**Consuelo*, romant gallek gant George Sand en 1843.
Consuelo de Saint-Exupéry

**Consuelo de Saint-Exupéry**, pe **Consuelo Suncín-Sandoval Zeceña**, ganet en Armenia, Sonsonate, El Salvador, e 1901, ha marvet e Grasse, e 1979, a oa ur skivagnerez hag arzourez salvadorat ha gall, pried d'ar skrivagner Antoine de Saint-Exupéry.

## Oberennoù
*Oppède, 1945.
*Les mémoires de la Rose, Plon, 2000 (ISBN 978-2-266-10764-8).
*Lettres du dimanche, 2001.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1968

E 1968 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder nederlandat Jan Janssen.

## Pennad kar
* Roll gounideien Tro Bro-C'hall
Crazy Horse (strollad)

: *Evit sterioù all *'Crazy Horse**, gwelit ar pennad [[Crazy Horse (disheñvelout)]].''
<HR noShade>

**Crazy Horse*' zo ur strollad sonerien [[rock]] [[stadunanat]] bet krouet e [[1963]] gant [[Ralph Molina]] (soner taboulin), [[Billy Talbot]] (soner gitar-boud) ha [[Danny Whitten]] (soner gitar). Kejet o devoa an tri soner-mañ gant [[Nils Lofgren]] (kaner ha soner gitar) ha [[Jack Nitzsche]] (sonaozer ha kempenner) da-geñver enrolladenn *After the Gold Rush*, an trede albom bet savet gant [[Neil Young]]. Gant ar pemp soner-se eo e oa bet savet kentañ pladenn ar strollad nevez-c'hanet... *Crazy Horse'' an anv anezhi evel-just.

Mil vrudet eo ar strollad dre m'en deus sonet meur a wech gant Neil Young, pa vefe war e albomoù pe e-kerzh troiadoù ar c'haner kanadian er bed a-bezh.
Corcovado (Brazil)

Ar C'h-**Corcovado** zo ur menez e kêr Rio de Janeiro, brudet abalamour d'ar pikol delwenn da Jezuz-Krist el lein anezhañ.

Unan eus arouezioù kêr eo.



Image:Corcovado visto pela Urca - panoramio.jpg|Corcovado gwelet eus Urca.
Image:Parque_Lage_e_Corcovado.jpg|Corcovado gwelet eus Parque Lage.
Rio Verde

**Rio Verde** zo un anv-lec'h portugalek. **Río Verde** e spagnoleg. 
 
## Douaroniezh
###### 
#### Stêrioù
C'hwec'h stêr zo en anv-se: 
*Rio Verde (rio de Goiás)
*Rio Verde (Mato Grosso do Sul)
*Rio Verde (Paraná)
*Rio Verde (Pernambuco)
*Rio Verde (São Paulo)
*Rio Verde (Minas Gerais)

#### Kumunioù
Pemp kumun:
*Rio Verde (Goiás)
*Rio Verde de Mato Grosso, e Mato Grosso do Sul
*Lucas do Rio Verde, e Mato Grosso
*Carmo do Rio Verde, e Goiás
*Conceição do Rio Verde, e Minas Gerais

###### 
*R'''í'''o Verde

###### 
Div stêr:
*Río Verde (Sinaloa)
*Río Verde (Oaxaca)

###### 
*Rio Verde (Arizona)

## Pennad kar
* Green River
Crazy Horse (disheñvelout)

**[[Crazy Horse]]** (wd. 1840–1877) a zo ur penn ameridian Sioux

**Crazy Horse** a c'hall ober dave ivez da:

## Sonerezh
* Crazy Horse (strollad), ur strollad rock amerikan a sone gant Neil Young

## Traoù all
* Crazy Horse, un ti-dudi noz e Pariz
Pastorala

Ar **pastoral**, pe **pastorala**, zo ur pezh-c'hoari euskarek kanet war ur patrom henvoazel en ur gêriadenn e Zuberoa en Euskal Herria.

## Lec'hioù
###### 
*1769 : Zalgize, diwar-benn *Richard de Normandie*.

###### 
*2000 : en Eskiula, diwar-benn Madalena de Jaureguiberry, skrivet gant Pier Paul Berzaitz.

###### 
C'hoariet e vez div wech, da Sul diwezhañ miz Gouhere ha da Sul kentañ miz Eost.
*2001 : Iruri ha Zalgize diwar-benn Etxahun-Iruri, skrivet gant Roger Idiart.
*2001 : Sohüta‎ diwar-benn Xiberoko Makia (*Le maquis de Soule*), skrivet gant Jean Louis Davant.
*2002 : Altzürükü diwar-benn Ürrüti Jauregiko Peirot, skrivet gant Niko Etxart.
*2003 : Idauze-Mendi diwar-benn Ramuntxo, skrivet gant Pier Paul Berzaitz.
*2004 : Maule diwar-benn Antso Handia, skrivet gant Jean Louis Davant.
*2005 : Atherei diwar-benn Bereterretx, skrivet gant Pier Paul Berzaitz.
*2006 : Santa Grazi diwar-benn Santa Grazi, skrivet gant Junes Casenave.
*2007 : Gamere-Zihiga diwar-benn Eñaut d'Elissagaray, skrivet gant Junes Casenave ; prientet e voe e-pad 6 miz gant 70 aktour a-douez 106 den ar gêriadenn, ha 3 500 arvester a voe.
*2008 : Ezpeize-Ündüreine diwar-benn Xiberoko Jauna (*Auger III de Mauléon*), skrivet gant Jean Louis Davant.
*2009 : Alos-Sibas-Abense diwar-benn Belagileen Trajeria, skrivet gant Dominika Rekalt ; kaoz a oa eus Pierre de Lancre, inkizitour anvet gant Herri IV, 400 vloaz a-raok, e Lapurdi, ma voe barnet ha devet maouezed ha oa kredet e oant sorserezed.
*2010 : Barkoxe diwar-benn Xahakoa, skrivet gant Patrick Queheille.
*2011 : Larraine diwar-benn Telesforo Monzon, skrivet gant Johañe Bordaxar.
*2012 : Arrokiaga diwar-benn Jose Mendiague, skrivet gant Johañe Bordaxar.
*2013 : Sohüta‎ diwar-benn René Cassin, skrivet gant Jean-Louis Davant.
*2014 : Garindaine.
*2015 : Iruri ha Zalgize diwar-benn Aita Lhande, skrivet gant Jean Louis Davant.
*2016 : Atharratze diwar-benn Jean Pitrau, skrivet gant Pier Paul Berzaitz.
*2017 : Altzai-Lakarri diwar-benn Joanikot, skrivet gant Joana Etxart.
*2018 : Maule-Lextarre diwar-benn marc'heg Bela (Belako zaldüna), skrivet gant Jean Bordachar.
*2018: Momor diwar-benn *Eth Cagots* (ar gakouzien), skrivet gant Gilbert Estecahandy.
*2019 : Pagola, Domingo Garat, skrivet gant Fantxoa Caset.
*2022 : Muskildi diwar-benn Simone Veil, skrivet gant Battitta Berrogain.

## Liammoù diavaez
* Pastoral Eñaut Elizagarai 30-07-2007
* Pastoral Sancho el Mayor
* (eu) Pastorales e Suazia
* Pastoral en hiru.com
* Pastorala 2007 en YouTube
* Xahakoa pastorala 2010 - YouTube
* http://www.youtube.com/watch?v=Tz8bePz2OM0
Bellovaci

Ar v-**Bellovaci**, pe *Bellovaked*, a oa ur bobl c’halian a oa o chom e Gallia Belgica. Ur bobl vras e oa : hervez Julius Caesar e oant *an hini gentañ e-touez ar v-[[Belgae]]*. 

En-dro dezho e oa ar pobloù-mañ : Parisii ha Veliocasses er c’hreisteiz, Kaleted er c’hornôg, Ambiani en hanternoz, ha Silvanectes ha Suessiones er reter. Etre ar stêrioù Somme ha Saena edont o chom, er pezh a zo bremañ departamant Oise. Diwar o anv e teu hini Beauvais, kêr-benn an tolead, hag a oa anvet *Caesaromagus* da vare ar Romaned a-raok mont da vezañ *Bellovacis*, diwar anv ar bobl, e dibenn an Impalaeriezh Roman.

Da vare aloubadeg Caesar, e 57 kent J.K., e oant kevreet gant pobloù all Belgica da stourm a-enep an armeoù roman. Rankout a rejont kodianañ avat. Evit en em veuliñ e-unan e lavaras Julius Caesar e oant « ar bobl galonekañ e-touez ar v-Belgae ».

E 52 kent J.K. e nac’hjont, da gentañ, mont da reiñ skoazell da armeoù Verkingetorix. A-benn ar fin e asantjont kas 2000 brezelour, war c’houlenn Commios, penn an Atrebates. 

Unan eus pennoù ar v-Bellovaci, Korreos, a renas un emsavadeg all eus pobloù Belgica e 51 kent J.K., gant brezelourien Ambiani, Atrebates, Kaleted, Veliocasses hag Aulerci (ar re-se ne oant ket Belgae, en tu all d’ar Saena e oant o vevañ). Kelc’hiet e voe ar vrezelourien Bellovaci gant ar Romaned, e bro ar Suessiones. Dont a rejont a-benn da dec’hout kuit, gant ar Romaned war o lerc’h avat. Faezhet e voent en un emgann diwezhañ ha lazhet e voe Korreos. Neuze e paouezas ar brezel. Tammoù emsavadegoù all a voe er bloavezhioù war-lerc’h. 

## Liammoù diavaez
*Étude nouvelle sur la campagne de Jules César contre les Bellovques –A. Peigné-Delacourt
*L’Arbre Celtique - Bellovaques

## Notennoù
Paramore

Ur strollad sonerien rock amerikan brudet-kenañ eo **Paramore**. 

## Izili
### Bremañ
* Hayley Williams - Pennganerez (2004-bremañ)
* Jeremy Davis - gitar-boud (2005-bremañ)
* Taylor York - Penngitarour (2010-bremañ), gitar luskañ (2007-bremañ)

### Bet izili
* John Hembree – gitar-boud (2005)
* Jason Bynum – gitar luskañ, diskaner (2004–2005)
* Hunter Lamb – gitar luskañ (2005–2007)
* Josh Farro – penngitarour, diskaner (2004–2010)
* Zac Farro – taboulinoù, toserezh (2004-2010)

## Roll pladennoù
### Pladennoù studio
* *All We Know Is Falling* (2005)
* *Riot!* (2007)
* *Brand New Eyes* (2009)
* *Paramore (album)* (2013)
* *After Laughter* (2017)

### Pladennoù live
* *Live in the UK 2008* (2008)
* *The Final Riot!* (2008)

### Pladennoù EP
* *The Summer Tic EP* (2006)
* *2010 Summer Tour* (2010)
* *The Only Exception* (2010)
* *The Singles Club* (2011)
* *The Holiday Sessions* (2013)
* *Ain't It Fun Remixes* (2014)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Janeiro

**Janeiro** zo ur ger portugalek hag a dalv kement ha Genver, hag a gaver el lec'hanvadurezh.

## [[Brazil]]
*Kêr Rio de Janeiro ;
*Stad Rio de Janeiro, a deu hec'h anv eus ar gêr-se;

## [[Portugal]]
*Janeiro de Baixo, e Pampilhosa da Serra, e distrig Coimbra ;
*Janeiro de Cima, e Fundão, e distrig Castelo Branco ;
*Vale de Janeiro, e Vinhais, e distrig Bragança.
Trois-Villes

**Trois-Villes** zo un anv-lec'h gallek. 

* *Trois-Villes*, anv gallek Iruri, en Euskal Herria.
* Troisvilles, en Nord, en Hauts-de-France.

## Lennegezh
**[[Les Trois Villes]]*, heuliad romantoù gant Émile Zola.
Klavier (benveg-seniñ)

Graet e vez **klavier** eus ur benveg-seniñ ma vez graet gant ur c'hlavier. An hini anavezetañ eo ar piano. En o zouez emañ ivez an ograou, ar c'hlavisim, hag un toullad brav a vinvioù elektronek, evel ar sintetizor; hag evit ar ster diwezhañ-mañ eo e vez graet an aliesañ gant ar ger bremañ.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Red induktet

Ar **red induktet** a zo ur red elektrek hag a ya, dre e efedoù, a-enep da bezh en deus e c'hanet.

## Liamm diavaez
*Ouest-France Kemper 26/087/2013
Cheo Belén Puig

**Cheo Belén Puig**, eo anv-micher ar soner **José Belén Puig**, ganet e La Habana e 1908 ha marvet eno e 1971.

E dad, José Belén Puig e anv ivez, a oa rener ur charanga ha gantañ e teskas e vab Cheo seniñ piano ha binvioù all. Gant kelennerien all e teskas seniñ gitar, biolin, hag akordeoñs.
 
En 1923 e kemeras lec'h ar pianoour e charanga e dad. Daou vloaz goude, evel kalz sonerien yaouank ampart, e oa "Cheo" o seniñ er salioù sinema (er *Strand* peurvuiañ) da eilañ ar filmoù digomz.

En 1927 e voe enrollet ur bladenn gant charanga e dad evit ar gompagnunezh stadunanat Columbia Records ha "Cheo" a sone piano en daou bezh "El Rey de los bongoseros" ha "Ráscame aquí". War un dro e sone "Cheo" e charanga "Tata" Alfonso, er *Rialto*, hag en hini ar fleütour Calixto Allende.

## Oberennoù brudetañ
*ar bolero "Me han dicho que tu me quieres", 
*an danzón "Cojan puesto"

## Pladennoù
* LP Cuba Cheo Belen Puig & Orquesta - Danzones Del Ayer, ??
*Danzones Y Cha Cha Cha (1995)
*Cheo Belen Puig (2001)
*Orquesta Cheo Belen Puig [2004]
*Vintage Cuba Nº 55 - EPs Collectors "Música Cubana" (2009)

## Liammoù diavaez
-Gant ORQUESTA CHEO BELEN PUIG
* ''La bella cubana''
*''Bururu''
*''Errante y Bohemio''
San Roque

**San Roque** zo un anv-lec'h spagnolek.

## Gerdarzh
Diwar an anv Roque, deuet eus anv ur sant okitan, a zo Sant Rok e anv brezhonekaet.

## Lec'hioù
###### 
*San Roque' e proviñs Entre Ríos
*San Roque e proviñs Córdoba (Arc'hantina).

###### 
*San Roque e departamant Antioquia

###### 
*San Roque karter e kêr Asunción‎, kêr-benn ar vro,
*San Roque González de Santa Cruz e departamant Paraguarí.

###### 
*San Roque de Cumbaza, distrig e departamant San Martín.

###### 
*San Roque de Riomiera kêr e Kantabria.
*San Roque kêr e proviñs Cádiz en Andalouzia.

## Pennad kar
*São Roque
Adriaen Brouwer

**Adriaen Brouwer** a zo ul livour flamank, ganet en Oudenaarde e 1605, ha marvet e miz Genver 1638 en Antwerpen.

## Liammoù diavaez
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1980

E 1980 e oa bet gounezet **[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]** gant ar reder nederlandat Joop Zoetemelk.

## Skipailhoù

## Tennad

## Renkadur hollek

## Pennad kar
* Roll gounideien Tro Bro-C'hall
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1967

E 1967 e oa bet gounezet **[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]** gant ar reder gall Roger Pingeon. E-kerzh an Dro-se e varvas ar reder saoz Tom Simpson.

## Pennad kar
* Roll gounideien Tro Bro-C'hall
Beardyman

**Darren Foreman** (ganet d’ar 14 a viz Mae 1982 e Stanmore e Norzh Londrez) a zo ur sonaozer saoz brudet evit e varregezh war ar beatbox hag e implij war ar prim eus an deknologiezh looping. **Beardyman **eo e anv arzour.

## “Beardyman" ha stumm e donioù
Al lesanv **"Beardyman"** a voe roet dezhañ abalamour ma oa ranket kavout un anv buan da embann prim flyeroù evit ur sonadeg pa oa ur pezh mell barv gantañ d’ar c’houlz un tammig ‘vel hini Gandalf er filmoù. Levezonet gant MC Xander da implij teknologiezh ar sonerezh ‘vel ar Korg Kaoss Pad 3 (un doare nevez war a seblant evit an dud ragamzeriet) a-benn liamman ar sonioù o tont eus kreizenn kreiz e c’hof dezan hag o c’hoari gant e genoù da beur glogorenniñ ar sonioù‚ 'vel ma gar dezan dres diouzh e imor. Gant an doare war ar prim man e teu brav krouin, produin ra leun a oberennou giz un DJ klok, savet diwar e venveg ar genoù ar ar mekanikoù sanket war an daol. Gwir eo ec’h implij a-wechoù sonioù rakprientet, fival a ra boutoniou vel un dj hag e verzer diouzhtu kemmoù ar son. Ken ledanaet emañ e sonerezh ma vez kavet sonioù a denn d’an drum and bass, d'an dubstep, d'ar breakbeat, d'an trance, d'an tekno ha d'ur bern stummoù sonerezh liammet d’ar sonerezh elektronek dance. Liammañ ra ivez reggae ha country music alies d’ober ur pezh-mell show gant ar pal lakaat kalon ar publik da dridal met ivez da c’hoarzhin leizh e c'hof, fent zo gantan. Implij a ra un nebeut software da gemm e mouezh pe da liamman leizh a efedoù son evel gorekadurioù, daleoù, heklevioù, pe efedoù variadur hag ur bern efedoù diaes da zisplegan ken iskis e vezont. Gwisket eo gant un ticheurt alies, ur barvig en deus er mare-mañ, ur bragoù ledan en ur c'horf treut a-walc'h, tremmen a ra an darn vrasañ eus e amzer da grouin sonerezh en e graou setu ket kalz a amzer d'en em vagan.
Ur vuhez ragamzeriet pe raksoñjet
Ganet en ur familh yuzev e norzh Londrez, bet eo bet e studial e skol-veur Sussex. Da dri vloaz en devoa kroget ober ar furlukin gant e vamm gozh pad an hañv, he a selle ouzh un heuliad Police Academy, hag eñ o varmouzañ mouezh Michael Winslow. En ur sellet ouzh obererezhioù Rahzel e soñjas dezan e oa posupl aozañ sonadegoù en ur vont pelloc’h, dreist d’ar sonadeg ordinal, posupl eo ober sonerezh en ur genliammañ anezhi ouzh treuzkas fent e-leizh d’ar publik. Ur seurt marmouzer ar sonerezh ez eo, implij anezhi d'ober e dammig soubenn en ur lakaat an dud da c'hoarzhin, ur sapre hudourig brell a-benn ar fin.

## Kampionad ar Beatbox ha medalennoù all

E 2006 e c’hounezas Beardyman ur genstrivadeg e kampionad ar RU war ar Beatbox. Re grin eo deuet da vezan er bloaz da c’houde ma zeo bet roet dezhañ medalenn ar son hag hini an distrujer son, en ur reiñ dezhañ eo bet lavaret e oa ken brav ha soutil ar son ma teue a benn da lakaat ar sonerezh vil da vezan kinklet brav. D’an taol kentañ voe kampion, pell dirak ar reoù all hag roet dezan gant enor ar juri priz meur ar c’henstrivadeg an ditl a ezel ar juri evit ar bloavezh 2008.
Kenlabourat a ra gant ur bern sonaozerien all, enrollet en deus gant MC Klumzy Tung‚ evel MC/ Gobfathers.
 
## Liamm diavaez
*YouTube - sonadeg e Glasc'ho - ''Live in the Underbelly''
Tri Marmouz Fur

An **tri marmouz fur** (japaneg: 三猿, *san'en* pe *sanzaru*, pe 三匹の猿, *sanbiki no saru*, strizh : "tri marmouz") zo un arouez hag a dalv « na wel droug ebet, na glev droug ebet, na lavar droug ebet ». Anvioù an tri marmouz eo Mizaru, a guzh e zaoulagad ha ne wel droug ebet ; Kikazaru, a guzh e zivskouarn ha ne glev droug ebet ; Iwazaru, a guzh e veg ha ne lavar droug ebet.
A-wechoù e vez ur pevare marmouz, Shizaru, evit « na ra droug ebet » ; gallout a ra bezañ diskouezet o kroaziañ e zivrec'h.

Talvoudegezhioù liesseurt a vez roet d'ar marmouzed-se, hag alies e vez liammet ar c'hrennlavar gant bezañs ur spered, ul lavar hag un ober mad. Er c'hornôg e vez implijet a-wechoù ar frazenn evit komz eus ar re a ra van da chom hep bezañ bet gwelet un dra direnkus.﻿

## Orin
Ur c'hizelladur eus ar  war un nor eus ar santual Tōshō-gū e Nikkō, Japan, eo mammenn ar c'hrennlavar. Gant Hidari Jingorō e voe savet hervez Kod Emzalc'h Konfusius, oc'h implijout ar marmouz en un doare da ziskouez kelc'hiad buhez mab-den. Eizh panell zo en holl, an tri marmouz fur o vezañ en eil. Eus Japan avat eo deuet ar preder moarvat, gant ur vojenn dendai-voudaek deuet eus Sina en  (mare an Nara). Lavaret ez eus bet ez eo an tri marmouz arouez tri ger-meur skol grenn ar sektenn.

## Fent
Er bloavezhioù diwezhañ e lakaer a-wechoù da bevare marmouz unan ha ne wel, na ne glev na ne lavar netra peogwir ne ra nemet c'hoari gant e boellgomzer.

## Notennoù