open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bernart Etxepare

**Bernart Etxepare**, pe *Bernat Etxepare* pe *Beñat Etxepare*, ganet e Sarasketa e Nafarroa Beherea, (1480-1545), zo ur skrivagner euskarek hag ur beleg katolik, an hini a skrivas al levr kentañ en euskareg.

*Linguæ Vasconum Primitiæ* eo anv e levr nemetañ, moulet e Bourdel en 1545, anezhañ un dastumad barzhonegoù relijiel ha direlijiel en euskareg.

Adal neuze e vo tud desket o plediñ gant ar yezh-se. 

## Kontrapas
Ur meulgan d'an euskareg eo ar varzhoneg *Kontrapas*, ha gant Xabier Lete e vo savet un ton dezhi er bloavezhioù 1960
:

## Brud
*En e anv eo bet lakaet lise euskarek kentañ Seaska e Baiona.
*Ur priz Premio Etxepare zo ivez.

## Liamm diavaez
''Contre-pas'' gant Bernat Etxepare, 1545

## Pennadoù kar
* *[[Linguae vasconum primitiae]]*
Youri Djorkaeff

**Youri Djorkaeff** zo bet ur c'hoarier mell-droad gall ganet e Lyon d'an 9 a viz Meurzh 1968.

C'hoari a rae evel tager pe kreizour. C'hoariet en deus e skipailh broadel Bro-C'hall etre 1993 ha 2002.

## Kluboù
* 1984 - 1989 : Grenoble Foot 38 : 82 grogad ha 23 fal
* 1989 - 1990 : RC Strasbourg : 35 krogad ha 25 pal
* 1990 - 1995 : AS Monaco : 177 krogad ha 65 pal
* 1995 - 1996 : Paris Saint-Germain : 43 c'hrogad ha 17 pal
* 1996 - 1999 : Inter Milan : 101 krogad ha 32 bal
* 1999 - 2002 : FC Kaiserslautern : 67 krogad ha 17 pal
* 2002 - 2004 : Bolton Wanderers : 75 krogad hag 20 pal
* 2004 - 2005 : Blackburn Rovers : 3 c'hrogad 
* 2005 - 2007 : New York MetroStars : 45 krogad ha 12 pal
Ezterenzubi

**Ezterenzubi** (*Estérençuby* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Kumunioù amezek
* Ahatsa-Altzieta-Bazkazane hag Aintzila en hanternoz
* Lekunberri er reter
* Eiheralarre er c'hornôg
Er c'hreisteiz emañ Nafarroa Garaia.

## An iliz
* Iliz an Itron Varia

Esterençuby Eglise1.JPG|Tour an iliz
Esterençuby Eglise2.JPG|Diabarzh an iliz
Esterençuby Eglise3.JPG|Iliz an Itron Varia


## Liammoù diavaez
Aiherra

**Aiherra** (*Ayherre * e galleg, hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Bastida, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Istor
D'an 18 a viz Meurzh 1450 e voe staget Lapurdi ouzh ar gurunenn c'hall, goude sinet ur feur-emglev e kastell Beltzuntze en Aiherra, a voe lakaet fin gantañ da levezon ar Saozon er c'hornad.

## Liammoù diavaez
 

## Notennoù
Kanton Bastida

**Kanton Bastida** (*canton de La Bastide-Clairence* e galleg) oa unan eus kantonioù Iparralde, al lodenn eus Euskal Herria zo er stad c'hall, e departamant ar Pyrénées-Atlantiques, er rannvro Aquitaine.

## Kumunioù
Pemp kumun e oa d'ober ar c'hanton, div e Lapurdi, teir e Nafarroa Beherea:
*E **Lapurdi**
**Ahurti
**Beskoitze
*E **Nafarroa Beherea**
** Aiherra
** Bastida
** Izturitze
Palais

**Palais** zo un anv gallek, anv-den ha lec'hanv:

*un anv boutin gallek a dalv kement ha palez e brezhoneg;
**Palais*, pe *Le Palais*, Porzh-Lae e brezhoneg, kumun er Gerveur;
*un anv-bihan gallek kozh:
***Palais* pe *Pallais*, anv-bihan diwar Palladius e latin, a gaver en anv-lec'h Saint-Palais.
**kenorin marteze eo an anv-bihan Pallaye, anv ur santez a gaver e Sainte-Pallaye
Aethia

***Aethia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ godoged, krouet e 1788 gant ar bevoniour alaman Blasius Merrem (1761-1824).

## Spesadoù
Pevar spesad godoged a ya d'ober ar genad :
* ar godog kupennek (*Aethia cristatella*),
* ar godog beg tev (*Aethia psittacula*),
* ar godogig korr (*Aethia pusilla*),
* ar godogig mourraouek (*Aethia pygmaea*).

## Notennoù ha daveennoù
Godogig mourraouek

Ar **Godogig mourraouek** (liester: **Godogiged mourraouek**) a zo un evn-mor, *Aethia pygmaea* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
Alca

***Alca*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ godoged, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad godoged er genad-mañ : *[[Godez beg plat|Alca torda]]*, daou isspesad — *A. t. islandica* ha ***torda*** — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Bastida (Nafarroa Beherea)

**Bastida** (*La Bastida de Clarença* en okitaneg; *La Bastide-Clairence* e galleg hag ent-ofisiel) eo anv euskarek pennlec'h kanton Bastida, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Kumunioù amezek

* Bardoze hag Urt en hanternoz
* Hazparne, er c'huzh-heol
* Aiherra er c'hreisteiz
* Oragarre er reter, e kanton Donapaleu

## Liammoù diavaez
Alle (genad)

***Alle*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1806 gant an naturour alaman Heinrich Friedrich Link (1767-1851).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad kuilhiged er genad-mañ : *[[Kuilhig|Alle alle]]*, daou isspesad — *A. a. *'alle**' ha *polaris* — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Alcidae

**Alcidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ evned-mor evel ar poc'haned, an ereved pe ar godoged. Termenet e voe e 1820 gant al loenoniour saoz William Elford Leach (1791-1836).

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez a dek genad (bev c'hoazh) d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Cerorhinca]]* - Bonaparte, 1828 (1 spesad),
* *[[Fratercula]]* - Brisson, 1760 (3 spesad),
* *[[Ptychoramphus]]* - Brandt, 1837 (1 spesad),
* *[[Aethia]]* - Merrem, 1788 (4 spesad),
* *[[Brachyramphus]]* - Brandt, 1837 (3 spesad),
* *[[Cepphus]]* - Pallas, 1769 (3 spesad),
* ***[[Alca]]*** - Linnaeus, 1758 (1 spesad),
* (†) *[[Pinguinus]]* - Bonnaterre, 1791 (1 spesad, aet da get),
* *[[Alle (genad)|Alle]]* - Link, 1806 (1 spesad),
* *[[Uria]]* - Brisson, 1760 (2 spesad),
* *[[Synthliboramphus]]* - Brandt, 1837 (5 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Brachyramphus

***Brachyramphus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ godoged, krouet e 1837 gant an naturour alaman Johann Friedrich von Brandt (1802-1879).

## Spesadoù
Tri spesad godoged a ya d'ober ar genad :
* ar godog beg berr (*Brachyramphus brevirostris*),
* ar godog marellek (*Brachyramphus marmoratus*),
* ar godog beg hir (*Brachyramphus perdix*).

## Notennoù ha daveennoù
Godog beg hir

Ar **Godog beg hir** (liester: **Godoged beg hir**) a zo un evn-mor. *Brachyramphus perdix* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous war aodoù norzh Hokkaido, gevred Rusia, Inizi Kouril ha ledenez Kamtchatka.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Dave
Alle

**Alle** a c'hell bezañ :

*un anv-lec'h:
** *Alle* pe *Alle-sur-Semois*, rann eus kumun Vresse-sur-Semois, e Belgia, e proviñs Namur
** ur gumun e Suis, e kanton ar Jura, sellout ouzh Alle (Suis)
** ar stêr *Alle*, anv alamanek ar stêr Łyna e Pologn

* un anv-tiegezh
** August Alle, skrivagner estoniat
** Gérard Alle, skrivagner gallek a Vreizh 

* ur genad evned, ennañ ur spesad hepken : ar c'huilhig
Bastida

**Bastida**, **La Bastida**, zo ul lec'hanv a gaver e Mervent Europa.

Daou ster zo d'ar ger en okitaneg, hervez ar mare istorel hag al lec'h.
# Ur c'hreñvlec'h, roet da gêrioù mogeriet er Grennamzer, e Gwaskogn, e mervent Bro-C'hall a vremañ ; hennezh eo a gaver e lec'hanvadurezh ar c'humunioù eno.
# Un doare atant e Provañs, er  ha .

## Lec'hanvioù
###### 
*Bastida, ur gumun en Araba
*Bastida, ur gumun e Nafarroa Beherea
###### 
;Kumunioù
*Bastida Pancarana
*Cornale e Bastida
###### 
*La Bastida, anvet ivez *La Bastida dels Aspres* ha *La Bastida del Vallespir*, ur gumun e Katalonia an Norzh
*Bastida d'Oleta, ur gêriadenn hag ur c'hastell kozh en Oleta i Èvol
###### 
;ECarcin
*La Bastida
*La Bastida Fortunièra (pe : La Bastida de Murat)
*La Bastida del Vèrn
;EGwaskogn
*La Bastida d'Armanhac
*La Bastida de Savés
*La Bastida de Shalòssa
*Esclassan e La Bastida
*Era Bastida
;E Lauhire
*La Bastida de Vièlafranca
;E Lengadok

;E Roergue
*La Bastida de l'Avesque
*La Bastida de Pradinas
*La Bastida de Solatge
###### 
*La Bastida, ur *municipio* e Kastilha ha León

## Pennad kar
*Bastide
*La Bastide
Cepphus

***Cepphus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ ereved, krouet e 1760  gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad ereved a ya d'ober ar genad :
* an erev-Japan (*Cepphus carbo*),
* an erev maskl gwenn (*Cepphus columba*)
** *C. c. adiantus*, ***columba***, *kaiurka*, *eureka* ha *snowi*,
* an erev du (*Cepphus grylle*)
** *C. g. arcticus*, *faeroeensis*, ***grylle***, *islandicus* ha *mandtii*.
Dek (10) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Cerorhinca

***Cerorhinca*** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet (e 1828) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad godoged er genad-mañ : *[[Godog beg kornek|Cerorhinca monocerata]]*.

## Notennoù ha daveennoù
La Bastide

**La Bastide**, pe **Labastide**, zo un anv-lec'h gallek, deuet eus an anv okitanek **La Bastida** (deuet eus an anv-boutin okitanek bastida) , hag anv meur a gumun e broioù okitanek Bro-C'hall, kentoc'h e mervent ar vro, da lavarout eo er c'hornôg d'ar stêr Ron dreist-holl.

## Lec'hanvadurezh

### Kumunioù
* La Bastide, er Pyrénées-Orientales
* La Bastide, er Var

* *La Bastide-Clairence*, er Pyrénées-Atlantiques, a zo **[[Bastida (Nafarroa Beherea)|Bastida]]**, e Nafarroa Beherea, en Euskal Herria
* La Bastide-Pradines, en Aveyron 
* La Bastide-l'Évêque, en Aveyron
* La Bastide-Puylaurent, el Lozère
* La Bastide-Solages, en Aveyron
* *La Bastide-Teulat*, anv kozh La Bastide-Solages, en Aveyron, 

* La Bastide-de-Sérou, en Ariège
* La Bastide-de-Bousignac, en Ariège
* La Bastide-de-Besplas, en Ariège
* La Bastide-de-Lordat, en Ariège
* La Bastide-des-Jourdans, er Vaucluse 

* La Bastide-du-Salat, en Ariège
* La Bastide-d'Engras, er Gard

* Labastide-Murat, gwechall *Labastide-Fortunière*, el Lot 
* Labastide-d'Armagnac, el Landes
* Labastide-du-Haut-Mont, el Lot
* Labastide-du-Vert (*La Bastida del Vèrn*), el Lot
* Labastide-Rouairoux, en Tarn
* Labastide-Savès, er Gers
* La Bastide-sur-l'Hers, en Ariège 
... hag un toullad re all.

### Kumunioù kozh
**La Bastide-Capdenac*, en Aveyron, hiziv e-barzh La Rouquette 
**La Bastide-des-Fonts*, en Aveyron, hiziv e-barzh Cornus 
**La Bastide-Louquié*, en Aveyron, hiziv e-barzh Cantoin 
**La Bastide-Nantel*, en Tarn-et-Garonne, hiziv e-barzh Castanet 
**La Bastide-Paréage*, en Aveyron, hiziv e-barzh Saint-Just-sur-Viaur 
**La Bastide-Teulat*, anv kozh La Bastide-Solages, en Aveyron. 

### Karter
* La Bastide, karter e Bourdel, war lez dehoù ar stêr Garona.

## Pennadoù kar
*Bastide
*Bastida
Uria

***Uria*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ ereved, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad ereved a ya d'ober ar genad :
* an erev beg hir (*Uria aalge*)
** *U. a. *'aalge***, ''albionis'', ''californica'', ''hyperborea'' hag ''inornata'',
* an [[erev-Brünnich]] (''Uria lomvia'')
** ''U. l. arra'', ''eleonorae'', ''heckeri'' ha ***lomvia**'.

## Notennoù ha daveennoù
Bleiz ar reter

**Bleiz ar reter** (*Canis lycaon* pe *Canis lupus lycaon*) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e reter Kanada.
Antilopenn c'hlas

An **antilopenn c'hlas** (*Hippotragus leucophaeus*), liester: **antiloped glas**, a oa un antilopenn hag a veve e Suafrika. Aet eo da get e-kerzh an .

## Liammoù diavaez
Oriks-semterenn

An **oriks semterenn** (*Oryx dammah*) a zo un antilopenn hag a vev e gwalarn Afrika. Aet e vefe da get en natur.
Synthliboramphus

***Synthliboramphus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ godoged, krouet e 1837 gant an naturour alaman Johann Friedrich von Brandt (1802-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad godoged a ya d'ober ar genad :
* ar godog gouzoug gwenn (*Synthliboramphus antiquus*)
** *S. a. *'antiquus**' ha *microrhynchos*,
* ar godog Craveri (*Synthliboramphus craveri*),
* ar godog Xantus (*Synthliboramphus hypoleucus*),
* ar godog Scripps (*Synthliboramphus scrippsi*),
* ar godog-Japan (*Synthliboramphus wumizusume*).

## Notennoù ha daveennoù
Ptychoramphus

***Ptychoramphus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ godoged, krouet e 1837 gant an naturour alaman Johann Friedrich von Brandt (1802-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad godoged er genad-mañ : *[[Godog aleout|Ptychoramphus aleuticus]]*, daou isspesad — *P. a. *'aleuticus**' hag *australis* — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Oriks Arabia

**Oriks Arabia** (*Oryx leucoryx*) a zo un antilopenn hag a vev en Israel, Oman, Arabia Saoudat ha Bahrein.
Hippotragus

***Hippotragus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ antilopenned eus Afrika.

## Spesadoù
* an antilopenn rouan, *Hippotragus equinus*
* an antilopenn c'hlas, *Hippotragus leucophaeus*, aet da get
* an antilopenn zu, *Hippotragus niger*
Bobby Robson

**Bobby Robson**, ganet e 1933 ha marvet e 2009, a oa ur gourdoner melldroad saoz. 

Da lord e oa bet anvet gant ar rouanez Elizabeth II e 2002.

E 1999 en doa kaset skipailh Bro-Saoz betek hanterc'hourfenn kib ar bed.
Charles Gwathmey

**Charles Gwathmey**, ganet e 1938 ha marvet e 2009, a oa un tisavour stadunanat.

Adkempennet en deus ar mirdi Guggenheim e New-York.
Izturitze

**Izturitze** (*Isturits* en okitaneg, e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun e kanton Bastida, e proviñs Nafarroa Beherea (pe : Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Kumunioù amezek
* Aiherra er gwalarn
* Oragarre, e kanton Donapaleu, er reter
* Donostiri ha Donamartiri er c'hreisteiz


Isturitz Four Pain.jpg|Forn
Isturitz Linteau.jpg|Gourin kizellet
Isturitz Horloge.jpg|Horolaj ouzh an iliz
Isturits Pressoir.jpg|Gwaskell d'ober chistr
Isturits Musée.jpg|Mirdi
Isturit Sculpture.jpg|Kizelladur
Isturits Mairie.JPG|Ti-kêr
Isturits Maison.JPG|Ti kozh


Isturits Stèle1.jpg
Isturits Stèle2.jpg
Isturits Stèle3.jpg
Isturits Stèle4.jpg
Isturits Stèle5.jpg
Isturits Stèle6.jpg
Isturits Stèle7.jpg
Isturits Stèle8.jpg
Gyps

***Gyps*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ guped, da lavaret eo bultured eus ar Bed Kozh. Krouet e voe e 1809 gant al loenoniour gall Jules-César Savigny (1777-1851).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad a ya d'ober ar genad :
* ar gup kein gwenn (*Gyps africanus*),
* ar gup Bengal (*Gyps bengalensis*),
* gup ar C'hab (*Gyps coprotheres*),
* ar gup gell (*Gyps fulvus*)
** *G. f. fulvescens* ha *fulvus*,
* ar gup Himalaya (*Gyps himalayensis*),
* ar gup India (*Gyps indicus*),
* ar gup Rüppell (*Gyps rueppellii*)
** *G. r. erlangeri* ha *rueppelli*,
* ar gup beg moan (*Gyps tenuirostris*).

Pevar (4) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Nomenclator

An **Nomenclator** eo an anv a vez roet peurvuiañ d'ul levr anvet **''Nomenclator, communium rerum propria nomina Gallico indiomate indicans ... Auctore Hadriano Ivnio ... en cette dernière édition a esté adioustée la Langue Bretonne**, par Guillaume QVIQVIER de Roscoff, G. Allienne, Morlaix, 1633 *.

==Al levr==
Ul levr [[latin]] ha [[gallek]] eo, gant [[brezhoneg]] e-barzh, embannet e [[Montroulez]] e 1633, e dibenn marevezh ar c'hrennvrezhoneg. Un dastumad gerioù-micher eo an Nomenclator, embannet 1555 en [[Augsburg]] ([[Alamagn]]), hag adembannet meur a wech, hag en un toullad yezhoù, evel ar brezhoneg.

==An anv==
Dont a ra an anv eus an [[nomenclator]], ar [[sklav]] a veze gant Romaned pinvidik hag a oa karget da zerc'hel soñj eus anvioù an dud a zegouezhe gant e vestr.

==An oberourien==
Savet e oa bet al levr gant an [[Izelvroad]] [[Hadrianus Junius]], brudet en Europa, hag ouzhpennet brezhoneg gant Guillaume Quiquier, a vez lavaret *Gwilherm Kiger* anezhañ gant tud zo.

==Ar mouler==
Georges Allienne, mouler e [[Montroulez]], a embannas al levr teir gwech: e 1626, e 1632 hag e 1633.

==Embannadur 2000==
Adembannet eo bet al levr ha notennaouet gant [[Gwennole ar Menn]].
 
== Levrlennadur ==
**Le Nomenclator latin-français-breton de Guillaume Quiquer de Roscoff (1633) réédité et annoté par Gwennole Le Menn'', Skol 2000.
Hadrianus Junius

**Hadrianus Junius**, pe **Adriaen de Jonghe** (1511-1575) zo ur mezeg ha barzh izelvroat, ganet e Hoorn d'ar 1añ a viz Gouhere 1511, marvet en Armuyden d'ar 16 a viz Mezheven 1675. 

## E vuhez
Studiet en deus e Louvain ha Bologna, ha labouret evel medisin ha kelenner-ti gant tud uhel Bologna, Pariz ha Londrez. Distreiñ a eure d'an Izelvroioù spagnol, un ti a brenas e Haarlem en 1550. E 1556 e voe galvet gant roue Danmark, da vezañ kentañ medisin. 
Junius en deus darempredet Johannes Sambucus, a zeuas da Izelvroioù ar c'hreisteiz en 1563-1564. Ha mar deo bet gorrekaet embannadur *Nomenclator* Junius gant labourioù Sambucus ec'h anavezer ul lizher diwar zorn Sambucus ma kan meuleudi da labour Junius.
Distreiñ a reas da Haarlem e 1564. Mezeg e oa en Haarlem, ha mezeg personel Gwilherm an Tavedeg ha kelenn a rae e skol latin Haarlem.  
Anvet e oa bet Junius da istorour ofisiel proviñs Holland gant Gwilherm Orange en 1565. Anaout a rae Andrea Alciato (André Alciat) abaoe e chomadenn e Bologna ; hag eñ an hini a aozas an emgav etre an oberour hag an embanner Christian Wechel e Pariz a-benn un embannadur nevez eus an *Nomenclator*.
E 1573 e oa seziz war gêr, ha gallout a reas mont kuit. Met devet e voe e levraoueg. Neuze ez eas da Middelburg da chom. Mervel a reas en Armuyden d'ar 16 a viz Mezheven 1675. 

Lavaret e vez eo eñ a savas mojenn Laurens Janszoon Coster, en dije ijinet ar moulañ a-raok Gutenberg. 

## E oberenn
Savet en deus dornlevrioù yezh, evel an **[[Adagia]]** (1558), an *[[Nomenclator]]* liesyezhek (1567), hag ul labour istorel a-bouez diwar-benn proviñs Holland, *Batavia*, embannet e 1588, goude e varv.

## Oberennoù
**Nomenclator omnium rerum propria nomina variis linguis explicata indicans 1531-1552* ; doare latin : 1565, 1566, 1569, 1575, 1585 ; doare gallek : 1567, 1570 ha 1575; doare brezhonek: 1633.
**[[Adagia]]* (1558)
**Emblemata* (1565), embannet gant Christophe Plantin en Antwerpen. 
**Batavia* (1588)

## Levrlennadur
**Le [[Nomenclator]] latin-français-breton de Guillaume Quiquer de Roscoff* (1633), adembannet gant Gwennole Le Menn, Skol 2000.

## Koun
Un delwenn a voe savet dezhañ gant ar mouler Joh. Enschedé en Haarlem en 1768. Ur straed zo en e anv e Hoorn abaoe 1956.

## Notennoù
Ralph Milner

**Ralph Milner** (marvet e 1591), pe Sant Raoul, zo ur sant katolik saoz eus ar XVIvet kantved, marvet war ar chalfod.

Lidet e vez d'ar 7 a viz Gouhere.
Norman

**Norman** zo un anv-gwan hag a ra dave da Normandi ha d'an Normaned, ur ger evit komz eus an dud eus ar vro-se pe Skandinavia.

Ar memes ger eo e saozneg, gant ar memes ster doubl. Deuet eo da vezañ un anv-bihan hag un anv-tiegezh er yezh-se, oc'h ober dave d'un den eus Normandi pe Lec'hlenn eta.

## Anv-tiegezh
Gallout a ra bezañ un anv saoznek, gallek (adstumm an anv Normand), nederlandek, svedek, achkenaz.

* Catharina Norman, kourtizanez svedat marvet goude 1786.

## Anv-bihan
Bez e oa eus an anv-se e Bro-Saoz araok aloubidigezh Gwilherm Normandi e 1066, met signet e voe muioc'h c'hoazh er vro goude se. Bremañ ne vez ket roet ken koulz lavaret (da daou vabig hepken e 2005).

Berrstummoù : Normie, Norm.
* Norman Boyd Kinnear (1882-1957), loenoniour hag evnoniour skosat,
* Norman Rockwell (1894-1978), livour ha skeudennaouer stadunanat, 
* Norman Brinker (1931-2009), embregour stadunanat,
* Norman Schwarzkopf Jr. (1934-2012), jeneral stadunanat e penn nerzhioù ar c'hengevredad a-enep Irak e Brezel ar Pleg-mor,
* Norman Greenbaum (g. e 1942), kaner-sonaozer stadunanat,
* Norm Macdonald (1959-2021), komedian, produour hag aktour kanadian.

## Anv-micher
* Jacques Daniel-Norman (1901-1978), filmaozer ha saver senario gall,
* Norman Doray (g. e 1983), DJ ha produer sonerezh elektronek gall.

## Anv-lec'h
* Norman, ur gêr en Oklahoma e SUA.

## Traoù all
Normand eo e gevatal e galleg. Un anv-tiegezh eo e Bro-C'hall, met un anv-bihan roet e Kebek eo ivez.

## Notennoù ha daveoù
Oposom gloanek

An **oposomed gloanek** eo ar bronneged godellek a ya d'ober ar genad *Caluromys*. Bevañ a reont e Kreiz ha Suamerika.

## Spesadoù
3 spesad zo :
* oposom gloanek Derby, *Caluromys derbianus*
* oposom gloanek skouarn c'hell, *Caluromys lanatus*
* oposom gloanek lost noazh, *Caluromys philander*
Cryptonanus

***Cryptonanus*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ oposomed.

## Spesadoù
* *[[Cryptonanus agricolai]]*
* *[[Cryptonanus chacoensis]]*
* *[[Cryptonanus guahybae]]*
* *[[Cryptonanus ignitus]]*, aet da get
* *[[Cryptonanus unduaviensis]]*
Didelphis

***Didelphis*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ oposomed.

## Spesadoù
* oposom skouarn wenn, *Didelphis albiventris*
* oposom skouarnek, *Didelphis aurita*
* oposom skouarn wenn Gwiana, *Didelphis imperfecta*
* oposom boutin, *Didelphis marsupialis*
* oposom skouarn wenn an Andoù, *Didelphis pernigra*
* oposom Virjinia, *Didelphis virginiana*
Gracilinanus

***Gracilinanus*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ oposomed.

## Spesadoù
* *[[Gracilinanus aceramarcae]]*
* *[[Gracilinanus agilis]]*
* *[[Gracilinanus dryas]]*
* *[[Gracilinanus emiliae]]*
* *[[Gracilinanus marica]]*
* *[[Gracilinanus microtarsus]]*
Oposom Patagonia

**Oposom Patagonia** (*Lestodelphys halli*) zo ur bronneg godellek a vev en Arc'hantina. Ar spesad nemetañ eo er genad *Lestodelphys*.
Marmosa

***Marmosa*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 9 spesad oposomed.

## Spesadoù
* *[[Marmosa andersoni]]*
* *[[Marmosa lepida]]*
* *[[Marmosa mexicana]]*
* *[[Marmosa murina]]*
* *[[Marmosa quichua]]*
* *[[Marmosa robinsoni]]*
* *[[Marmosa rubra]]*
* *[[Marmosa tyleriana]]*
* *[[Marmosa xerophila]]*
Marmosops

***Marmosops*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 15 spesad oposomed.

## Spesadoù
* *[[Marmosops bishopi]]*
* *[[Marmosops cracens]]*
* *[[Marmosops creightoni]]*
* *[[Marmosops fuscatus]]*
* *[[Marmosops handleyi]]*
* *[[Marmosops impavidus]]*
* *[[Marmosops incanus]]*
* *[[Marmosops invictus]]*
* *[[Marmosops juninensis]]*
* *[[Marmosops neblina]]*
* *[[Marmosops noctivagus]]*
* *[[Marmosops ocellatus]]*
* *[[Marmosops parvidens]]*
* *[[Marmosops paulensis]]*
* *[[Marmosops pinheiroi]]*
Micoureus

***Micoureus*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 6 spesad oposomed.

## Spesadoù
* *[[Micoureus alstoni]]*
* *[[Micoureus constantiae]]*
* *[[Micoureus demerarae]]*
* *[[Micoureus paraguayanus]]*
* *[[Micoureus phaeus]]*
* *[[Micoureus regina]]*
Monodelphis

***Monodelphis*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 20 spesad oposomed.

## Spesadoù
* *[[Monodelphis adusta]]*
* *[[Monodelphis americana]]*
* *[[Monodelphis brevicaudata]]*
* *[[Monodelphis dimidiata]]*
* *[[Monodelphis domestica]]*
* *[[Monodelphis emiliae]]*
* *[[Monodelphis glirina]]*
* *[[Monodelphis iheringi]]*
* *[[Monodelphis kunsi]]*
* *[[Monodelphis maraxina]]*
* *[[Monodelphis osgoodi]]*
* *[[Monodelphis palliolata]]*
* *[[Monodelphis reigi]]*
* *[[Monodelphis ronaldi]]*
* *[[Monodelphis rubida]]*
* *[[Monodelphis scalops]]*
* *[[Monodelphis sorex]]*
* *[[Monodelphis theresa]]*
* *[[Monodelphis umbristriata]]*
* *[[Monodelphis unistriata]]*
Scolopacidae

**** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ evned hirc'harek evel ar bistrolled, ar c'hefeleged pe ar strelleged ; termenet e oa  bet e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).Dont a ra anv ar c'herentiad eus ar ger latin *scŏlōpax* a dalvez kement ha kefeleg e brezhoneg.

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a pemzek genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Bartramia]]* (strelleged) - Lesson, 1831 (1 spesad),
* *[[Numenius]]* (kefeleged) - Brisson, 1760 (9 spesad),
* *[[Limosa]]* (marc'heged) - Brisson, 1760 (4 spesad),
* *[[Arenaria]]* (morfedenned) - Brisson, 1760 (2 spesad),
* *[[Prosobonia]]* - Bonaparte, 1850 (1 spesad, 3 aet da get),
* *[[Calidris]]* (sourouc'haned) - Merrem, 1804 (24 spesad),
* *[[Limnodromus]]* (stankioc'hed) - zu Wied-Neuwied, 1833 (3 spesad),
* *[[Scolopax]]* (kefeleged-koad) - Linnaeus, 1758 (8 spesad),
* *[[Coenocorypha]]* (gioc'hed) - G.R.Gray, 1855 (3 spesad, 2 aet da get),
* *[[Lymnocryptes]]* - Boie, 1826 (1 spesad),
* *[[Gallinago]]* (gioc'hed) - Brisson, 1760 (18 spesad),
* *[[Xenus]]* (bistrolled) - Kaup, 1829 (1 spesad),
* *[[Phalaropus]]* (teleged) - Brisson, 1760 (3 spesad),
* *[[Actitis]]* (bistrolled) - Illiger, 1811 (2 spesad),
* *[[Tringa]]* (strelleged) - Linnaeus, 1758 (13 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Kefeleg-koad Eurazia

Ar **c'hefeleg-koad Eurazia** a zo un evn hirc'harek, *Scolopax rusticola* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Annez
Bevañ a ra al labous er c'hoadeier gleb ha geunioù Eurazia.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'hefeleg-koad Eurazia en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Daveennoù
Philander

***Philander*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 6 spesad oposomed.

## Spesadoù
* *[[Philander andersoni]]*
* *[[Philander deltae]]*
* *[[Philander frenatus]]*
* *[[Philander mcilhennyi]]*
* *[[Philander mondolfi]]*
* *[[Philander opossum]]*
Thylamys

***Thylamys*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 10 spesad oposomed.

## Spesadoù
* *[[Thylamys cinderella]]*
* *[[Thylamys elegans]]*
* *[[Thylamys karimii]]*
* *[[Thylamys macrurus]]*
* *[[Thylamys pallidior]]*
* *[[Thylamys pusillus]]*
* *[[Thylamys sponsorius]]*
* *[[Thylamys tatei]]*
* *[[Thylamys velutinus]]*
* *[[Thylamys venustus]]*
Gallinago

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ an darn vrasañ eus ar gioc'hed, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Triwec'h spesad gioc'hed a ya d'ober ar genad :
* ar gioc'h Puna (*Gallinago andina*)
** *G. a. *'andina*** hag ''innotata'',
* ar [[gioc'h Wilson]] (''Gallinago delicata''),
* ar [[gioc'h-lann]] (''Gallinago gallinago'')
** ''G. g. faeroeensis'' ha ***gallinago*,
* ar [[gioc'h Japan]] (*Gallinago hardwickii*),
* ar [[gioc'h impalaerel]] (*Gallinago imperialis*),
* [[gioc'h an Andoù]] (*Gallinago jamesoni*),
* ar [[gioc'h Madagaskar]] (*Gallinago macrodactyla*),
* *Gallinago magellanica*,
* ar [[gioc'h lost gwenn]] (*Gallinago media*),
* ar [[gioc'h Swinhoe]] (*Gallinago megala*),
* ar [[gioc'h-koad]] (*Gallinago nemoricola*),
* ar [[gioc'h Afrika]] (*Gallinago nigripennis*)
** *G. n. aequatorialis*, *angolensis* ha ***nigripennis***,
* ar [[gioc'h nobl]] (*Gallinago nobilis*),
* ar [[gioc'h Magalhaes]] (*Gallinago paraguaiae*),
* ar [[gioc'h digenvez]] (*Gallinago solitaria*)
** *G. s. japonica* ha ***solitaria***,
* ar [[gioc'h lost begek]] (*Gallinago stenura*),
* ar [[gioc'h Strickland]] (*Gallinago stricklandii*),
* ar [[gioc'h meur]] (*Gallinago undulata*)
** *G. u. gigantea* hag ***undulata**''.

## Notennoù ha daveennoù
Coenocorypha

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù
Tri spesad gioc'hed, bev c'hoazh, a ya d'ober ar genad :
* ar gioc'h Auckland (*Coenocorypha aucklandica*)
** *C. a. *'aucklandica**', *meinertzhagenae* ha *perseverance*,
*(†, aet da get) *[[Coenocorypha barrierensis]]*,
* *[[Coenocorypha huegeli]]*,
*(†, aet da get) *[[Coenocorypha iredalei]]*,
* ar gioc'h Chatham (*Coenocorypha pusilla*).

## Notennoù ha daveennoù
Stankioc'h

Ar **stankioc'hed** eo an evned hirc'harek a ya d'ober ar genad *Limnodromus*.

## Spesadoù
3 spesad stankioc'hed a zo:
* ar stankioc'h beg berr, *Limnodromus griseus*
* ar stankioc'h beg hir, *Limnodromus scolopaceus*
* ar stankioc'h Azia, *Limnodromus semipalmatus*
Actitis

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).

## Spesadoù
Daou spesad bistrolled a ya d'ober ar genad :
* ar bistroll kof gwenn (*Actitis hypoleucos*),
* ar bistroll brizhellek (*Actitis macularius*).

## Notennoù ha daveennoù
Strelleg dambalvezek

Ar **strelleg dambalvezek** a zo un evn hirc'harek, *Tringa semipalmata* (gwechall *Catoptrophorus semipalmatus*) an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ e Kreiz ha Norzhamerika :
* *Tringa semipalmatus inornata* : eus kreiz Kanada da Nebraska ha Colorado ; goañviñ a ra en hanternoz Chili,
* *Tringa semipalmata semipalmata* : eus gevred Kanada da aodoù gevred ar Stadoù-Unanet Amerika ha Karib ; goañviñ a ra e kreisteiz Brazil.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
* ''Tringa semipalmata'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Miren Agur Meabe

**Miren Agur Meabe** ganet d'ar 7 a viz Here 1962 e Lekeitio, zo ur varzhez ha romantourez euskarek. 

Pedet e oa bet d'an Eisteddfod Vroadel, e Kembre, e 2009, da lenn he barzhonegoù.

## Oberennoù
### Barzhoniezh
* *Iraila* 1984, Sustraia.
* *Nerudaren zazpigarren maitasun olerkiari begira* 1985, Sustraia. 
* *Arratsezko poemak* 1987, Arbola argitaletxea
* *Peneloperen poemak* 1989, Idatz & Mintz. 
* *Oi, hondarrezko emakaitz* 1999, Labayru
* *Ihesaren kantua* 2000, Idatz & Mintz
* ''Azalaren kodea'' 2000, Susa

### Lennegezh evit ar yaouankiz
* *Bisita* 2001, Gara
* *Itsaslabarreko etxea* 2001, Aizkorri
* *Joanes eta Bioletaren bihotza* 2002, Elkar
* *Etxe bitan bizi naiz, eta zer?* 2003, Elkarlanean 
* *Nola zuzendu andereño gaizto bat* 2003, Giltza
* *Urtebete itsasargian* 2006 Elkar

### Romant
* *Uneka... gaba* 1996, Labayru

## Liamm diavaez
* Literaturaren Zubitegian
Sac'h-ar-chañs

**Sac'h-ar-chañs**, pe **sac'hig-ar-chañs** zo ur pak paper ma vez lakaet madigoù da brofañ d'ar vugale. 

## Pennad kar
*Fukubukuro
Heteroscelus

***Heteroscelus*** a zo ur genad diamzeret e rummatadur an evned, ennañ daou spesad strelleged lakaet bremañ er genad *[[Tringa]]*.

## Spesadoù
* Strelleg Sibiria (bet *Heteroscelus brevipes* ha bremañ *Tringa brevipes*)
* Strelleg kantreat (bet *Heteroscelus incanus* ha bremañ *Tringa incana*)
Morfedenn

Ar **morfedenned** eo an evned a ya d'ober ar genad *Arenaria*.

## Spesadoù
2 spesad morfedenned a zo:
* morfedenn driliv *Arenaria interpres*
* morfedenn zu *Arenaria melanocephala*
Elkar

**Elkar** zo un ti-embann euskarek, diazezet e Donostia, e Gipuzkoa, en Euskal Herria. 

## Levrdioù
Meur a levrdi zo ivez en anv Elkar: e Donostia hag en Irun.

## Liamm diavaez
*  An ti-embann
Calidris

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ an darn vrasañ eus ar sourouc'haned, krouet e 1804 gant ar bevoniour alaman Blasius Merrem (1761-1824).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* ar sourouc'han lost begek (*Calidris acuminata*),
* ar sourouc'han gwenn (*Calidris alba*)
** *C. a. *'alba*** ha ''rubida'',
* ar [[sourouc'han boutin]] (''Calidris alpina'')
** ''C. a. actites'', ***alpina***, ''arctica'', ''arcticola'', ''centralis'', ''hudsonia'', ''kistchinski'', ''pacifica'', ''sakhalina'' ha ''schinzii'',
* ar [[sourouc'han-Baird]] (''Calidris bairdii''),
* ar [[sourouc'han morlerek]] (''Calidris canutus'')
** ''C. c. '''canutus***, *islandica*, *piersmai*, *rogersi*, *roselaari* ha *rufa*,
* ar sourouc'han beg ledan (*Calidris falcinellus*)
** *C. f. *'falcinellus*** ha ''sibirica'',
* ar [[sourouc'han beg kromm]] (''Calidris ferruginea''),
* ar [[sourouc'han belost gwenn]] (''Calidris fuscicollis''),
* ar [[sourouc'han skasek]] (''Calidris himantopus''),
* ar [[sourouc'han du]] (''Calidris maritima''),
* ar [[sourouc'han Alaska]] (''Calidris mauri''),
* ar [[sourouc'han petralek]] (''Calidris melanotos''),
* ar [[sourouc'han bihan]] (''Calidris minuta''),
* ar [[sourouc'han bitik]] (''Calidris minutilla''),
* ar [[sourouc'han-karreg]] (''Calidris ptilocnemis'')
** ''C. p. couesi'', ***ptilocnemis**', *quarta* ha *tschuktschorum*,
* ar frezenneg riotus (*Calidris pugnax*),
* ar sourouc'han dambalvezek (*Calidris pusilla*),
* *[[Calidris pygmaea]]*,
* ar sourouc'han gouzoug ruz (*Calidris ruficollis*),
* ar sourouc'han bizied hir (*Calidris subminuta*),
* ar sourouc'han rouzik (*Calidris subruficollis*),
* ar sourouc'han-Temminck (*Calidris temminckii*),
* ar sourouc'han bras (*Calidris tenuirostris*),
* *[[Calidris virgata]]*.

Pevar isspesad warn-ugent (24) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Recurvirostridae

**Recurvirostridae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ an avoseted hag ar skaseged, termenet e 1831  gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857), *[[Recurvirostra]]* ar genad skouer anezhañ.

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a tri genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Himantopus]]* (skaseged) - Brisson, 1760 (5 spesad),
* *[[Cladorhynchus]]* (skaseged) - G.R.Gray, 1840 (1 spesad),
* *[[Recurvirostra]]* - Linnaeus, 1758 (4 spesad).

## Annezva

## Notennoù ha daveennoù
Himantopus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad skaseged a ya d'ober ar genad :
* ar skaseg kof gwenn (*Himantopus himantopus*),
* ar skaseg penn gwenn (*Himantopus leucocephalus*),
* *[[Himantopus melanurus]]*,
* ar skaseg gouzoug du (*Himantopus mexicanus*)
** *H. m. knudseni* ha ***mexicanus***,
* ar skaseg du (*Himantopus novaezelandiae*).

## Notennoù ha daveennoù
Avosetenn

An **avoseted** (unander: **avosetenn**) eo an evned hirc'harek a ya d'ober ar genad *Recurvirostra*.

## Spesadoù
* avosetenn Amerika, *Recurvirostra americana*
* avosetenn an Andoù, *Recurvirostra andina*
* an avosetenn vistr, *Recurvirostra avosetta*
* an avosetenn gouzoug ruz, *Recurvirostra novaehollandiae*

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an avosetenned en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.

## Notennoù
Skaseg gouriz du

Ar **skaseg gouriz du** (liester : **skaseged gouriz du**), pe **skaseg roudennek**, a zo ur spesad evned hirc'harek, *Cladorhynchus leucocephalus* an anv skiantel anezhañ.Ar spesad nemetañ er genad *Cladorhynchus* an hini eo.

Anvet e voe *Recurvirostra leucocephala* (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annezva
Brosezat eo ar spesad e kreiz ha su Aostralia.

## Liammoù diavaez
*  ''Cladorhynchus leucocephalus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cladorhynchus leucocephalus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Cladorhynchus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad skaseged er genad-mañ : *Cladorhynchus leucocephalus*, anv skiantel ar skaseg gouriz du.

## Notennoù ha daveennoù
Troioù-kaer Katell ha Pêrig

**Troioù-kaer Katell ha Pêrig** a zo ur rummad istorioù e brezhoneg evit ar vugale a gaver (etre 2004 ha 2009) e niverenn hañv ar gazetenn Rouzig, embannet gant Keit Vimp Bev. Ijinet, skrivet ha treset eo bet gant an arzourez vreizhat Anne Salaün.

Ispisial eo an istorioù-se dre ma n'int ket da lenn hepken, met labour-dorn a zo ivez d'ober. Traoù a zo da zidroc'hañ, da blegañ, da begañ pe c'hoazh da livañ.

## An tudennoù

An tudennoù pennañ eo Katell ha Pêrig hag o c'hendirvi Nolwenn ha Tristan. Loened a vez ganto, Nounig ar c'hazh, Koko al labous ha Nona al logodenn wenn.

Pa 'z eont war bord ar mor e vezont lojet e ti tonton Yann.

Kejañ a reont ivez gant ur mignon italian, anvet Paolo. Pa vezont e Venezia, Nona al logodenn a gav ivez ur mignon nevez.

## An istorioù

**Troioù-kaer Katell ha Pêrig, Deiz-ha-bloaz laouen* (Rouzig niv. 36, Eost 2004)
:A-drugarez d'ur voudig ez a ar vignoned da veajiñ er Grennamzer. Dizoloiñ a reont ar vuhez en ur c'hastell, an dilhadoù, an emgannoù marc'heien...

**Troioù-kaer Katell ha Pêrig, Un nozvezh spontus !* (Rouzig niv. 48, Eost 2005)
:Mont a ra ar vignoned da gampiñ war enezenn al Loened. Koko ha Nona az a diwar wel. Dizoloiñ a reont ez eus bigrierien hag a dap al loened war an enezenn evit gwerzhañ anezho goude. Sevel a reont ur pej evit tapout al laeron, ha mont a reont da glask an archerien. Ur wech tapet al laeron e kendalc'h ar vakañsoù gant al loened.

**Troioù-kaer Katell ha Pêrig, War bord ar mor !* (Rouzig niv. 61, Gwengolo 2006)

**Troioù-kaer Katell ha Pêrig, Vakañsoù e [[Bro-Sina]]* (Rouzig niv. 71, Gouere 2007)

**Troioù-kaer Katell ha Pêrig, An teñzor kuzh* (Rouzig niv. 83, Gouere 2008)

**Troioù-kaer Katell ha Pêrig, [[Meurlarjez]] e [[Venezia]]* (Rouzig niverenn doubl evit an hañv niv. 95/96, Hañv 2009)

## Gwelet ivez

*Keit Vimp Bev
*Rouzig

## Liamm diavaez

Lec'hienn an ti-embann Keit Vimp Bev
Skaseg

Ar **Skaseged** a zo evned hirc'harek eus ar c'herentiad Recurvirostridae, m'emaint asambles gant an avoseted.

## Genadoù
* ar skaseg kof gwenn (*Himantopus himantopus*),
* ar skaseg penn gwenn (*Himantopus leucocephalus*),
* *[[Himantopus melanurus]]*,
* ar skaseg gouzoug du (*Himantopus mexicanus*),
* ar skaseg du (*Himantopus novaezelandiae*)
* ar Skaseg gouriz du, *Cladorhynchus leucocephalus*.

## Notennoù ha daveennoù
Beg-ibiz

Ar **beg-ibiz** zo un evn hirc'harek, *Ibidorhyncha struthersii* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Ibidorhyncha* hag er c'herentiad *Ibidorhynchidae*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra war stêrioù ha lennoù menezioù roc'hellek e kreiz Azia.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **beg-ibiz** en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Liammoù diavaez
* ''Ibidorhyncha struthersii'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Ibidorhyncha struthersii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Zuraide

**Zuraide** (*Souraïde* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, e kanton Ezpeleta, en Iparralde Euskal Herria. 1 270 den a oa o chom enni e 2011.

## Skeudennoù

Restr:Souraïde Eglise.jpg|An iliz, da sant Jakez
Restr:Souraïde Fronton.jpg|Ar polotva
Restr:Souraïde Ursuya.jpg|Ar menez Urtsua (678 m)


## Liammoù diavaez
Charadriidae

**Charadriidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ an noueliged, ar morlivided pe ar c'hornigelled.

Diouzh Doare 6.3 an *IOC World Bird List* ez a unnek genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Vanellus]]* - Brisson, 1760 (22 spesad)
* *[[Erythrogonys]]* - Gould, 1838 (1 spesad)
* *[[Peltohyas australis|Peltohyas]]* - Sharpe, 1896 (1 spesad),
* *[[Anarhynchus]]* - Quoy & Gaimard, 1832 (1 spesad)
* *[[Pluvialis]]* - Brisson, 1760 (4 spesad),
* *[[Charadrius]]* - Linnaeus, 1758 (31 spesad),
* *[[Thinornis]]* - G.R.Gray, 1844 (2 spesad),
* *[[Elseyornis]]* - Mathews, 1914 (1 spesad)
* *[[Oreopholus]]* - Jardine & Selby, 1835 (1 spesad)
* *[[Phegornis]]* - G.R.Gray, 1847 (1 spesad)
* *[[Hoploxypterus]]* - Bonaparte, 1856 (1 spesad).

## Rummatadur
* N'emañ ket renket spesadoù ar genad *[[Eudromias]]* er c'herentiad ken.

## Notennoù ha daveennoù
Pluvialis

***Pluvialis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ morlivided, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* ar morlivid-lann (*Pluvialis apricaria*),
* ar morlivid Amerika (*Pluvialis dominica*),
* ar morlivid rous (*Pluvialis fulva*),
* ar morlivid-aod (*Pluvialis squatarola*)
** *P. s. cynosurae*, *P. s. squatarola* ha *P. s. tomkovichi*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Charadrius

***Charadrius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Ur spesad ha tregont a ya d'ober ar genad :
* an nouelig pikous (*Charadrius alexandrinus*)
** *C. a. alexandrinus*, *C. a. dealbatus*, *C. a. nihonensis* ha *C. a. seebohmi*,
* *[[Charadrius alticola]]*,
* an nouelig Azia (*Charadrius asiaticus*),
* an nouelig divroudenn (*Charadrius bicinctus*)
** *C. b. bicinctus* ha *C. b. exilis*,
* an nouelig kolierek (*Charadrius collaris*),
* an nouelig bihan (*Charadrius dubius*)
** *C. d. curonicus*, *C. d. dubius* ha *C. d. jerdoni*,
* nouelig inizi Maloù (*Charadrius falklandicus*),
* an nouelig Forbes (*Charadrius forbesi*),
* an nouelig bras (*Charadrius hiaticula*)
** *C. h. hiaticula*, *C. h. psammodromus* ha *C. h. tundrae*,
* an nouelig Java (*Charadrius javanicus*),
* nouelig an dezerzh (*Charadrius leschenaultii*)
** *C. l. columbinus*, *C. l. leschenaultii* ha *C. l. scythicus*,
* an nouelig tal gwenn (*Charadrius marginatus*)
** *C. m. arenaceus*, *C. m. marginatus*, *C. m. mechowi* ha *C. m. tenellus*,
* *[[Charadrius melodus]]*
** *C. m. circumcinctus* ha *C. m. melodus*,
* *[[Charadrius modestus]]*,
* an nouelig mongol (*Charadrius mongolus*)
** *C. m. atrifrons*, *C. m. mongolus*, *C. m. pamirensis*, *C. m. schaeferi* ha *C. m. stegmanni*,
* nouelig ar menezioù (*Charadrius montanus*),
* ar morlivid-menez (*Charadrius morinellus*),
* *[[Charadrius nivosus]]*
** *C. n. nivosus* ha *C. n. occidentalis*,
* an nouelig Zeland-Nevez (*Charadrius obscurus*)
** *C. o. aquilonius* ha *C. o. obscurus*,
* *[[Charadrius pallidus]]*
** *C. p. pallidus* ha *C. p. venustus*,
* *[[Charadrius pecuarius]]*,
* *[[Charadrius peronii]]*,
* an nouelig beg hir (*Charadrius placidus*),
* *[[Charadrius ruficapillus]]*,
* an nouelig Saint Helena (*Charadrius sanctaehelenae*),
* an nouelig dambalvezek (*Charadrius semipalmatus*),
* an nouelig Madagaskar (*Charadrius thoracicus*),
* an nouelig teirroudenn (*Charadrius tricollaris*)
** *C. t. bifrontatus* ha *C. t. tricollaris*,
* *[[Charadrius veredus]]*,
* an nouelig kildir (*Charadrius vociferus*)
** *C. v. peruvianus*, *C. v. ternominatus* ha *C. v. vociferus*,
* an nouelig Wilson (*Charadrius wilsonia*)
** *C. w. beldingi*, *C. w. cinnamominus*, *C. w. crassirostris* ha *C. w. wilsonia*.

Ur spesad ha daou-ugent (41) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Charadriiformes

**Charadriiformes** a zo un urzhiad e rummatadur an evned. Termenet e voe e 1867 gant ar skiantour breizhveuriat Thomas Henry Huxley (1825-1895).

Ne vez ket graet ken gant an urzhiad-mañ e rummatadurioù 'zo (Rummatadur Sibley-Ahlquist) a laka e holl spesadoù en urzhiad Ciconiiformes.

## Kerentiadoù
Sed amañ ar c'herentiadoù a c'hell bezañ renket en urzhiad Charadriiformes :
* Scolopacidae 
** bistrolled, kefeleged, kefeleged-koad, strelleged, gioc'hed, krakkioc'hed, stankioc'hed, marc'heged, sourouc'haned, morfedenned, teleged hag ar frezenneg riotus
* Rostratulidae
* Jacanidae
** jakanaed
* Thinocoridae
* Pedionomidae
* Laridae
** gouelini, karaveged
* Rhynchopidae
* Sternidae
** skraved, stêrwenneled
* Alcidae
** poc'haned, godoged, ereved
* Stercorariidae
** sparfelled-mor
* Glareolidae
** timadelled, glareelled
* Dromadidae
* Turnicidae
** turnized
* Burhinidae
** bourlagaded
* Chionididae
* Pluvianellidae
* Ibidorhynchidae
** ar beg-ibiz
* Recurvirostridae
** avosetenned, skaseged
* Haematopodidae
** morbiged
* Charadriidae
** noueliged, morlivided, kornigelled

## Notennoù ha daveennoù
Rostratulidae

**Rostratulidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1913 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949), ennañ spesadoù hag a denn d'ar gioc'hed.

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Rostratula]]* - Vieillot, 1816 (2 spesad),
* *[[Nycticryphes]]* - Wetmore & Peters, 1923 (1 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Thinocoridae

**** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hlujiri, termenet e 1836 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875), *[[Thinocorus]]* ar genad skouer anezhañ.

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Attagis]]* - Geoffroy Saint-Hilaire & Lesson, 1831 (2 spesad),
* *[[Thinocorus]]* - Eschscholtz, 1829 (2 spesad).

## Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Lev-Draezh

Al **Lev-Draezh** eo an anv a vez graet eus div draezhenn hir e Breizh: 
* unan e Bro-Dreger, etre Lokmikael-an-Traezh ha Plistin, ma kaver ur groaz a vez graet * [[Kroaz an Hanterlev]] * anezhi;
* unan e Bro-Gernev, etre Sant-Vig ha Ploudiern.
Glareolidae

**Glareolidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ glareelled ha timadelled, termenet e 1831 gant an evnoniour alaman Christian Ludwig Brehm (1787-1864).

Diouzh Doare 6.3 an *IOC World Bird List* ez a pevar genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Cursorius]]* - Latham, 1790 (5 spesad)
* *[[Rhinoptilus]]* - Strickland, 1852 (4 spesad),
* *[[Stiltia isabella|Stiltia]]* - G.R.Gray, 1855 (1 spesad)
* *[[Glareola]]* - Brisson, 1760 (7 spesad).

Seitek (17) spesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Glareell Aostralia

Ar **c'hlareell Aostralia** a zo un evn, *Stiltia isabella* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Stiltia*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Aostralia hag e Timor.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **c'hlareell Aostralia** en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.
Glareola

***Glareola*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ an darn vrasañ eus ar glareelled, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
* ar c'hlareell c'hris (*Glareola cinerea*),
* ar c'hlareell vihan (*Glareola lactea*),
* glareell ar reter (*Glareola maldivarum*),
* ar c'hlareell daneskell du (*Glareola nordmanni*),
* ar c'hlareell-garreg (*Glareola nuchalis*)
** *G. n. liberiae* ha *G. n. nuchalis*,
* ar c'hlareell Madagaskar (*Glareola ocularis*),
* ar c'hlareell daneskell ruz (*Glareola pratincola*)
** *G. p. fuelleborni* ha *G. p. pratincola*.

Pevar (4) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Eisteddfod Caerfyrddin, 1451

Un Eisteddfod brudet a oa bet e Caerfyrddin, e kreisteiz Kembre, e 1450 pe 1451. Goude ma soñjer e voe meur a hini all a-raok dezhi er Grennamzer, n'eo nemet an eil eisteddfod testeniekaet goude Eisteddfod Aberteifi, 1176 hag a-raok re Caerwys er . 

## Levrlennadur
* Hywel Teifi Edwards, *Yr Eisteddfod* (1971)
Glareola cinerea

***Glareola cinerea*** a zo ur spesad evned e-touez kerentiad ar *[[Glareolidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous a-hed stêr Niger peurgetket hag e kornôg ha kreiz Afrika ivez.

## Liamm diavaez
*  ''Glareola cinerea'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Glareell vihan

Ar **c'hlareell vihan** (liester : **glareelled bihan**) a zo un evn, *Glareola lactea* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e gevred ha su Azia.
Inez Lokmikael

**Inez Lokmikael**, pe **Tanwezhenn**, zo un enezennig e lenn-vor an Oriant, etre An Oriant ha Lokmikaelig, e Bro-Gwened hag ar Mor-Bihan. Didud eo an enezenn ha difennet mont enni: implijet e vez gant bagadoù stourm ar Morlu gall. 

## Notennoù ha daveoù
Gwin Irulegi

**Gwin Irulegi**, diwar anv kumun Irulegi, zo ur gwin a vez graet e Nafarroa Beherea, en Iparralde Euskal Herria.


Irouleguy Vignoble.jpg|Irulegi hag ar gwiniegi
Glareell ar reter

**Glareell ar reter** a zo un evn amprevanetaer, *Glareola maldivarum* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez
Neizhañ a ra al labous en Azia ar Reter ha nijal kuit d'un takad hag a ya eus India hag Azia ar Gevred da Aostralazia ha Filipinez da c'hoañviñ.

## Notennoù ha daveennoù
Cursorius

***Cursorius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1790 gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad timadelled a ya d'ober ar genad :
* an dimadell India (*Cursorius coromandelicus*),
* an dimadell velenwenn (*Cursorius cursor*)
** *C. c. bogolubovi*, ***cursor*** hag *exsul*,
* an dimadell Burchell (*Cursorius rufus*),
* *[[Cursorius somalensis]]*
** *C. s. littoralis* ha ***somalensis***,
* an dimadell Temminck (*Cursorius temminckii*)
**  *C. t. aridus*, *ruvanensis* ha ***temminckii***.

## Notennoù ha daveennoù