Karaez-Plougêr

**Karaez-Plougêr** zo ur gumun e Breizh, pennlec'h kanton Karaez, ha kêr-benn Poc'hêr e Kerne. Er bloaz 1956 e voe kendeuzet Karaez gant Plougêr. Un enklozadur e oa Kêr-Garaez en homañ. E Penn-ar-Bed emañ, gennet etre tri departamant abaoe an dispac'h gall: Penn-ar-Bed, Mor-Bihan hag Aodoù-an-Arvor, ar pezh zo bet drastus evit hec'h armerzh.
## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Anv
### Stummoù skrivet
* Erwan Vallerie : "*Caer Ahes*, 1081 ; *Carahes*, 1146 ; *Carhahes, Caraes*, XIIè ; *Carahes*, 1214 ; *Carahais*, 1278 ; *Kerahes*, 1290 ; *Quarhez*, 1305 ; *Kerahes*, 1306 ; *Kerahes, Carahez*, 1315 ; *Karahes*, 1320 ; *Carahes*, 1327 ; *Kar heys*, 1362 ; *Carhaiz*, 1363 ; *Karahais*, 1367 ; *Kerhaes*, 1368 ; *Kerahaiz*, 1370 ; *Carahes*, 1371 ; *Carahes, Sancti Tremori de Karahes*, 1371 ; *Kerahes*, 1378 ; *Karahes*, 1381 ; *Carhaix*, 1381 ; *Kerahez*, 1394 ; *Kaerahees*, 1405 ; *Kaerahes, Kaerahez*, 1415 ; *Kerahes*, 1420 ; *Kerahez, Kerahes*, 1422 ; *Karhez*, 1457 ; *Guicaraix*  (anv-tiegezh*), 1457 ; *Karheix*, 1460 ; *Keraheix*, 1462 ; *Kerahaix*, 1466 ; *Kerahez*, 1467 ; *Kerahes*, 1469 ; *Kerahes*, 1488 ; *Carhaix*, 1489 ; *Kerahes*, 1513 ; *Kerahes*, 1516 ; *Carhaix*, 1519 ; *Karhez*, 1523 ; *Kerahez*, 1524 ; *Kerahes*, 1536 ; *Carhaix*, 1565 ; *Kerahes*, 1574 ; *Kerahez*, 1591 ; *Quarahez*, 1593 ; *Karaes, Keraes, Carès, Kaerais, Kerhahez, Karhez*, 1636 ; *Ker-Aes*, 1779".
### Gerdarzh
Kalz a draoù zo bet kinniget evit an anv se, darn iskis ha fentus.
* Gregor Rostren : *Urbs AEsia*.
* Dom Lobineau : diwar *Ker-Is*.
* Corret de la Tour d'Auvergne : diwar *Aetius* (gouarnour roman Galia).
* Ogée : Carhaix pe Ker-aes : diwar *Aetius* (gouarnour roman Galia).
* Jacques Cambry : priñsez *Ahès*, merc'h Conan Meriadec, pe hini ar roue Gradlon.
* Chevalier de Fréminville : diwar *Ahès* (priñsez).
* Deric : diwar ar ger brezhonek *Ker-Heic* hag a dalv kement ha "klujar", abalamour ma vefe kalz anezho er vro.
* Moët de la Forte-Mason, meneget gant Marteville & Varin = *omne metallum* "kêr ar metaloù" abalamour da vengleuzioù Poullaouen.
* Marteville & Varin : *Urbs AEsia*. Tostaet o deus ivez Keraes ouzh *Mons Aerus* > *Mené-Arès* = Menez Arre.
* René Jouan : diwar anv *Cherem* pe *Keren*, kêr eus Tyr (Liban).
* Anatole Le Braz : *Kêr-Is* =  Carhaix, kêr-benn an Osismied.
* François Taldir-Jaffrennou : mann da welout gant *Caer Aétius* na *Caer Ahès.* Gwelloc'h eo tostaat ouzh ur gêr kerneveurek *Carhays*, 14&nbsp;km eus Truru,  5&nbsp;km eus Tregony.
* O.-L. Aubert : Caer-Arhès.
* Francis Gourvil : *Car-* n'eus mann da welout gant Kêr.
* Léon Fleuriot : *Corophes > Carofes > Carifes > Carahaes*. 
* François Moal : eus *Caer Isc* = Exeter, pe Caerhayes e Kernev-Veur, pe Caerleon-Upon-Usk e Kembre.
* Patrick Galliou ha Bernard Tanguy : *Corophesium*  Carofès : kêr ar c'hroashent.
* Daniel Delattre : *Corophesium*,  ; *Kerahes*, eus*Ker-Ahès*, eil merc'h Gradlon.
* Christiane Kerboul-Vilhon : diwar Carhays eus Kernev-Veur.
## [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]

## Istor
### [[Henamzer]]
* Vorgium eo anv latin ar geoded c'halian, kêr-benn an Osismied, a zo deut da vout Karaez.
* Kentañ roudoù tud eno a zo eus ar . Meneget eo e Taolenn Peutinger. Edo e-kreiz ur rouedad hentoù, galian da gentañ, roman goude, e stumm ur steredenn. Da skouer e kase an hentoù-se d'ar Pouldu dre Lannejenn ha Kemperle, da v-Blabia (Porzh-Loeiz bremañ) dre Henbont ha da Rieg dre Skaer ha Banaleg.
### kantved
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz: trubuilhoù a voe e kêr d'ar 6 ha d'ar 7 a viz Gouere 1675; d'ar 6 e vo preizhet ha lakaet en arigrap ti Claude Sauvan, fermour an dleoù, an aotrou Châteaufort gant ur yoc'h a dud: 150 gwaz ha 42 vaouez a voe tamallet oute bet kemeret perzh en trubuilhoù, lazhet ur mevel, laeret gwin-ardant, argant, pezhioù-arrebeuri, paperioù, ha kendalc'het e voe d'ar 7 daoust d'ar gouarnour, an aotrou Kerloued, bout deut war al lec'h.
### [[Dispac'h Gall]]
* Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Karaez da benn un distrig.
### 
#### Brezelioù
* Monumant ar re varv e Karaez.
* Monumant ar re varv e Plougêr, luc'hskeudenn.
###### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 145 gwaz eus Karaez, da lâret eo 4,15% eus ar boblañs e 1911, ha 62 eus Plougêr, eleze 5% eus ar boblañs e 1911Memorial Genweb, abalamour d'ar brezel. 
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 27 milour, 24 den all a va varvas, lazhet d'an Alamaned pe er c'hampoù-bac'h.
##### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: seizh gwaz a varvas.
* Brezel Aljeria: pevar gwaz a varvas.
##### Tachennoù all
* Liban : mervel a reas ur milour e 1983;
* Bosnia : ur milour a varvas e 1997.
#### Kendeuziñ
* 1956 : bodet e voe Karaez ha Plougêr en ur gumun hepken, anvet "Karaez-Plougêr".
## Monumantoù ha traoù heverk

KaraezIlizkatolikPlougêr.jpg|Iliz katolik *Sant Treveur*, parrez Karaez
FR-29024 stpierreplouguer01.jpg|Iliz katolik *Sant Pêr*, parrez Plougêr
KaraezTiezkozh.jpg|Tiez kozh
KaraezTiarSenechal.jpg|Ti ar Senechal
FR-29024_locomotive01.jpg|Marc'h-du kozh, plasenn an Ti-gar


* **Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun**

KaraezBezarmilourkanadianRCAF.jpg ‎ 
 

Mervel a reas d'an 13 a viz C'hwevrer 1943 e-pad an Eil Brezel Bed.
## Dezougen

KaraezTi-gar.jpg ‎ 

* An ti-gar.
## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
* E 1921, d'an 2 a viz Gwengolo, e voe votet un het gant kuzul-kêr Karaez evit goulenn ma vije kelennet ar brezhoneg er skolajoù hag el liseoù hag e vije posupl tremen un arnodenn brezhoneg er vachelouriezh.
* Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
;Ya d'ar brezhoneg
* D'ar 27 a viz Gwengolo 2004 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 14 a viz Meurzh 2005 e oa bet roet da gumun Karaez al label Ya d'ar brezhoneg live 2.
* D'an 31 a viz Genver 2009 e oa bet roet da gumun Karaez al label Ya d'ar brezhoneg live 3.

;Buhez foran
* Unan eus ar c'humunioù e-penn a-raok evit lakaat ar brezhoneg war wel er vuhez foran eo Karaez abaoe ar bloavezhioù 1980 da nebeutañ. Bet eo ar gumun gentañ o staliañ panelloù heñchañ divyezhek, pa oa maer Jean-Pierre Jeudy. Gant Kristian Troadeg, maer abaoe 2001 ez eus bet graet ur c'hammed all war-raok ha votet ez eus bet un destenn politikerezh yezh a-unvouezh. Ur bodad trakêr a vod dileuridi eus Ofis Publik ar Brezhoneg, kevredigezhioù brezhonek ar gumun hag hiniennoù kar-o-yezh zo bet savet dindan renerezh Visant Abaziou eilmaer brezhoneger e-karg eus ar sevenadur.
* E 1999 eo bet staliet sez Ofis ar Brezhoneg, benveg politikerezh yezh Rannvro Breizh e Karaez, gant ar Rannvro.
;Deskadurezh
* Skolioù divyezhek a zo eno abaoe 1985.
* E Karaez eo bet staliet al lise Diwan kentañ e Breizh.
* E 2011 ez eus kaoz da serriñ an hentad vrezhonek en eil derez er skolioù Stad.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 167 skoliad (27,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)Kelenn.
;Bugaligoù
* Al liezdegemer "Galipette/Toutig penn" en deus sinet Live 1 karta Divskouarn.
* Al liezdegemer "La main dans la main" en deus sinet ul live tost da live 1 karta Divskouarn.
## Kelaouiñ

KaraezPoherHebdo.jpg ‎

* E Karaez emañ sez ar gazetenn c'hallek sizhuniek *[[Poher-Hebdo]]*.
## Post

KaraezTi-post.jpg

* An ti-post.
## Gouelioù dibar
* Gouel an Erer Kozh, e miz Gouere
* Bagadañs, e miz Gouere
* Saloñs al Levrioù ha Romantourien Breizh, en diskaramzer
## Melestradurezh

Carhaix 20 Mairie.jpg|An ti-kêr ha skritell divyezhek da-geñver un tennad eus an Dro-C'hall war varc'h-houarn (2011).


## Tud
### Tud bet ganet eno

BreizhKaraezLaTourd'Auvergne01.jpg|Delwenn Théophile-Malo Corret e Karaez.

* 1743 : Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne
* 1909 : Vefa de Bellaing, songarourez, emsaverez yezh ha sevenadur Breizh ha barzhez
### Tud douaret eno

KaraezBeredBezFrañsezJaffrennou-Taldir.JPG|Bez Taldir e bered ar gumun.

* Frañsez Jaffrennou-Taldir.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
Gevellet eo kêr gant:
*
*
*
*
*
*
## Darvoudoù-sport a bep seurt
* 6 a viz Gouere 2011 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Karaez hag ar C'hab Frehel; trec'h eo Mark Cavendish (Enez-Vanav).
## Levrlennadur
* Quentel, P. : * Un nom des anciennes routes : Carhaix *. In : *Revue internationale d'onomastique* niv. 18-4, 1966  pp. 255-270.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn an ti-kêr
*  Karaez-Plougêr war lec'hienn Geobreizh
* L'Ouest en mémoire (Ina) - Daspun etrebroadel ar c'hoarioù Kelted e Karaez-Plougêr 1990
* L'Ouest en mémoire (Ina) - Gouel an Erer Kozh 1995
* L'Ouest en mémoire (Ina) - Spered Kreiz Breizh 1998
*  Istor Vorgium
## Daveoù ha notennoù