open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Salvador

**Salvador** zo un anv portugalek, katalanek ha spagnolek, Salver e brezhoneg, deuet diwar ar relijion gristen hag unan eus perzhioù Jezuz, salver ar bed. 
An anv a gaver ivez e lec'hanvadurezh ar broioù spagnolek ha [portugalek.

Un anv-bihan eo deuet da vezañ ivez.

## Yezhoù all
*Salvatore, anv-bihan italianek
*Sauveur, anv-bihan gallek ral

## Lec'hanvadurezh
###### 
* Salvador Mazza (Salta), kêr e proviñs Salta, e gwalarn ar vro.

###### 
*Salvador da Bahia, pe Salvador hepmui, bet kêr-benn Brazil gwechall, e deroù an trevadennañ, hiriv kêr-benn stad Bahia
* Salvador das Missões, kumun e Rio Grande do Sul
* Salvador do Sul, kumun e Rio Grande do Sul
* São Salvador do Tocantins, kumun e Tocantins

###### 
* El Salvador, ur stad e Kreizamerika
** San Salvador, kêr-benn ar vro

###### 
* São Salvador do Mundo

###### 
* Salvador de Zapardiel

###### 
* Lake Salvador, Louisiana

## Broioù all
* Salvador (Lanao del Norte), kumun er Filipinez 
* Salvador Settlement, Inizi Maloù

## Tud
* Salvador Allende, prezidant Chile
* Salvador Dalí, livour katalan
* Salvador Espriu, barzh katalanek
* Salvador de Madariaga, istorour spagnol
* Salvador Novo, skrivagner mec'hikan
* Salvador Puig Antich, anarkour katalan, lazhet gant diktatorelezh Franco
* Henri Salvador, kaner gall

## Pennadoù kar
* El Salvador
* San Salvador
* Salvatore, en italianeg
Cabo Verde

**Cabo Verde** (*Kab Glas* e brezhoneg) zo un anv-lec'h portugalek, hag anv meur a dra.

## Lec'hioù
### 
* *Cabo Verde*, pe Kab Glas — un enezeg hag ur vro eus Afrika, ha portugaleg ar yezh ofisiel anezhi
* *Cabo Verde*, pe Gourenez ar C'hab Glas — ur beg-douar eus Senegal, en Afrika, dirak an enezeg-se.

###### 
* Cabo Verde (Minas Gerais) — kumun e stad Minas Gerais

## Pennadoù kar
*Cabo Rojo
*Cabo Blanco
Aostralia (kevandir)

**Kevandir Aostralia** a zo evit an douarourien ur c'hevandir ennañ Douar-bras Aostralia, Ginea-Nevez ha Tasmania, hag un toulladig inizi all tro-dro.

## Gwelet ivez
*Okeania
*Aostralia
Kefisodotos an Henañ

**Kefisodotos an Henañ** a oa ur c'hizeller eus Aten e-penn kentañ ar  kantved kent JK (war-dro 400-370 kent JK). Tad e oa da b-Praksiteles ha tad-kozh da Kefisodotos ar Yaouankañ.

Brudet eo e oberenn *[[Eirene o tougen Ploutos]]* (da lavarout eo ar Peoc'h o tougen ar Binvidigezh), a c'haller gwelout un addelwenn roman anezhi e Gliptotek München.

Graet en devoa ivez, evel e vab, un delwenn eus Hermes o tougen Dionysos en-bugel, nemet e vije bet savet div zelwenn diwar unan gant ar vruderien. Kizelladurioù en doa graet ivez evit kêr Megalopolis, savet war-dro 370 kent JK.
Santo Domingo de Guzmán

**Santo Domingo de Guzmán** zo un anv spagnolek
*hini ar sant katolik **[[Domingo de Guzmán]]** ,
*hini meur a lec'h er broioù spagnolek.

## Lec'hanvadurezh

***[[Santo Domingo de Guzmán (Sonsonate)|Santo Domingo de Guzmán]]**, kumun en El Salvador.

### 
***[[Templo de Santo Domingo de Guzmán (Oaxaca)|Santo Domingo de Guzmán]]**, templ ha kouent en Oaxaca de Juárez .

### 
* **Santo Domingo de Guzmán**, pe Santo Domingo hepmui, kentañ kêr savet gant Europeiz en Amerika, kêr-benn ar Republik Dominikan.

### 
* **[[Santo Domingo de Guzmán (Badajoz)|Santo Domingo de Guzmán]]**, e proviñs Badajoz, en Extremadura, e Spagn.

## Pennadoù kar
*Domingo
*Santo Domingo
Juan

**Juan** a zo :
* un anv-bihan roet d'ar baotred a gaver stank er broioù kastilhanek. Kar da Yann eo. Juana eo ar stumm gwregel.
* un anv-bihan roet d'ar baotred en Enez-Vanav, kar da Yann.
* un anv-bihan roet d'ar merc'hed e Sina.

## Tud vrudet

### Er broioù kastilhanek
* Juan Ponce de León (1460-1521), ergherzhour spagnol
* Juan Pérez de Montalbán (1602–1638), dramaour, barzh ha romantour spagnol
* Juan Domingo Perón, jeneral ha politikour arc'hantinat
* Juan Gabriel, kaner ha sonaozer mec'hikan
* Juan Ramón Jiménez, barzh spagnol
* Juan Manuel Fangio, blenier kirri arc'hantinat
* Juan Manuel Santos, prezidant Kolombia
* Juan Perón (1895-1974), prezidant Arc'hantina
* Juan Rulfo (1917-1986), skrivagner mec'hikan

### E Enez Manav
* Juan Noa, barzh manevek

## Sevenadur
* Don Juan, un dudenn a gaver e meur a oberenn
Joan

**Joan** zo un anv-bihan katalanek, okitanek ha saoznek, met n'int ket heñvelster.

## Katalaneg hag okitaneg

E katalaneg hag e okitaneg e talv **Joan** kement ha Yann, un anv roet d'ar baotred eta.
*Joanot Martorell (1410-1465), skrivagner katalanek
* Joan Giraud d'Astròs (1594-1648), beleg ha skrivagner okitanek 
*Martí Joan de Galba, skrivagner katalanek
* Joan Maragall (1860-1911), skrivagner katalanek
*Joan Miró (1893-1983), livour katalan
*Joan Rebull Torroja (1899-1981) kizeller katalan
* Joan Fuster (1922-1992), skrivagner katalaneg 
*Joan Brossa, skrivagner katalanek
*Joan Manuel Serrat, kaner katalanek ha spagnolek
*Joan Isaac, kaner katalanek
*Joan-Daniel Bezsonoff, skrivagner katalanek
* Joan Larzac (g. e 1938), skrivagner okitanek
* Joan Pau Verdier (1947-2020), kaner okitanek
* Joan-Lluís Lluís (g. e 1963), skrivagner katalanek

## Saozneg

E saozneg e talv **Joan** kement ha Janed, un anv roet d'ar merc'hed eta.
*Joan Beaufort, anv meur a briñsez 
**Joan of England* ( kantved) , anv saoznek ar briñsez saoz anvet Siwan e kembraeg, ha Janed Bro-Saoz e brezhoneg
**Joan de Geneville*, pe *Jeanne de Joinville*, pe Janed Geneville, baronez saoz, perc'hennez e Kembre hag Iwerzhon
**Joan of Kent*, pe Janed Kent (1328-1385), priñsez saoz, brudet he c'hened
*he merc'h *Joan Holland*, pe Janed Holland, pried Yann IV, dug Breizh
**Joan of Arc*, anv saoznek Janed Ark.
### 
* Joan Plowright (g. e 1929), aktourez saoz
* Joan Rivers (1933-2014), aktourez stadunanat
*Joan Baez, kanerez stadunanat
*Joan Collins (g. e 1933), aktourez saoz
*Joan Crawford (1904-1977), aktourez stadunanat
* *Roberta Joan Anderson* (g. e 1943), anavezetoc'h evel Joni Mitchell, kanerez ha livourez kanadian

### 
* Joanne Kathleen Rowling (g. e 1965), skrivagnerez saoz.

## Pladenn
* Joan (albom), un albom gant Joan Baez e 1967.

## Pennadoù kar
*Jane
*Jean
*Jeanne
*John
*Joanna
*Johanna
João

**João** (distaget [ʒuˈɐ̃w̃])zo un anv-bihan portugalek roet d'ar baotred, a zo Yann e brezhoneg.

## Berrstumm
**Joãozinho*

## Anvioù deveret
**João Batista*, a glot gant Yann-Vadezour
**Joana*, anv-bihan roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
*Juan e spagnoleg
*Joan e katalaneg
*Johannes pe Johann, en alamaneg

## Rouaned
C'hwec'h roue eus Portugal zo bet anvet **João**:
*João Iañ
*João II
*João III
*João IV
*João V
*João VI

## Priñsed
Meur a briñs zo bet anvet João de Portugal. 

## Tud
*João Fernandes Lavrador‎
*João Bernardo Vieira
*João Batista de Sales‎
*João Pedro Pais, kaner

## Lec'hioù
*João Pessoa, kêr-benn stad Paraíba, e Brazil.
Jon

Jon zo 
*un anv-bihan euskarek, hag a glot gant Yann e brezhoneg
**anavet eo ar bolitikourien Jon Idigoras ha Josu Jon Imaz 

*kar da *Iban*, ur stumm all eus an anv en euskareg, tost d'ar stumm rusek *Ivan*, 
**anavet eo ar marc'hhouarner Iban Mayo

*kar 
**d'an anv *Jón*, an anv-bihan poblekañ en Enez ar Skorn
**d'an anv saoznek John

## Pennadoù kar
*Yann
*John
2010

*Diwar-benn bloavezh *'2010** an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.
:''Sellit ivez ouzh [[2010 e Breizh]].''

== Deiziadurioù all ==
Klotañ a raio bloavezh 2010 an [[deiziadur gregorian]] gant ar bloavezhioù-mañ :
* [[Deiziadur hebraek]] : 5770/5771 
* [[Deiziadur muzulman]] : 1431/1432 
* [[Deiziadur pers]] : 1388/1389 
* [[Deiziadur sayana]] : 
* [[Deiziadur juluan]] : 
* [[Deiziadur sinaat]] : Bloaovezh an Tigr 

== Darvoudoù ==

==== Genver ====
=== C'hwevrer ===
===Meurzh===
* [[Bro-C'hall]]: Dilennadegoù [[Kuzul rannvro|rannvroel]].

=== Ebrel ===
=== Mae ===
* Deus an [[21 a viz Mae|21]] d'an [[23 a viz Mae]] : Adsavet eo [[Gouel Broadel ar Brezhoneg]] e [[Kawan]], e [[Treger]].

=== Mezheven ===
* [[13 a viz Mezheven]] : er vouezhiadeg evit [[parlamant]] [[Belgia]] eo aet ar maout gant broadelourien flamank ar strollad [[Nieuw-Vlaamse Alliantie]] e [[Flandrez]] ha gant ar [[Strollad Sokialour (Belgia)|Parti Socialiste]] e [[Wallonia]]. 
* [[15 a viz Mezheven]] : en em zigarezet eo Kentañ ministr Breizh-Veur, [[David Cameron]], en anv e c’houarnamant, pa oa bet lazhet gant an arme saoz 14 den a gemere perzh e manifestadeg ar [[Bloody Sunday|Sulvezh Gwadek]] e [[Derry]], e [[Hanternoz Iwerzhon]], d’ar sul 30 a viz Genver [[1972]].
=== Gouere ===
=== Eost ===
=== Gwengolo ===
* [[22 Gwengolo|22 a viz Gwenholon]]: gant [[Parlamant Katalonia]] eo aprouet al lezenn a ra eus an [[okitaneg]] ur yezh kenofisiel e [[Katalonia]] hag ar yezh voas e [[Traoñienn Aran]].

=== Du ===
* [[8 a viz Du]] : harzet ez eus tud gant polis [[Maroko]] da-heul manifestadegoù e kamp repuidi Gdeim Izik e [[Sahara ar C'hornôg]].
* [[28 a viz Du]] : gant ar strollad broadelour [[Convergència i Unió]] eo aet ar maout er votadeg evit [[Parlamant Katalonia]], gant 38% eus ar mouezhioù.

=== Kerzu ===
* [[17 a viz Kerzu]] : emlazh [[Mohamed Bouazizi]], ur marc'hadour bihan tunizian, ar pezh a ro lañs da [[Dispac'h Tunizia|Zispac'h Tunizia]].
* [[18 Kerzu|18 a viz Kerzu]]: gallout a reer sellet, war internet, ouzh niverennoù kozh ar gazetenn ''[[L'Ouest-Eclair]]'' bet embannet etre [[1899]] ha [[1940]].

== Marvioù pennañ ==
* ''Gwelit ivez :'' **:Rummad:Marvioù 2010'''

### Genver
* 5 a viz Genver : Bernez an Nail, emsaver breizhat (ganet e 1946).
* 27 a viz Genver : J. D. Salinger, skrivagner stadunanat (g. e 1919).
### Meurzh
* 6 a viz Meurzh : Roger Gicquel, kazetenner, bet o kinnig ar c'heleier er skinwel e-pad bloavezhioù (g. e 1933).
### Mezheven
* 10 a viz Mezheven : Jean Fréour, kizellour (ganet d'an 8 a viz Eost 1919).
* 23 a viz Mezheven : Roparz Omnes, bet maer Ploveilh ha prezidant Kendalc'h (g. e 1930).
### Gwengolo
* 8 a viz Gwengolo : Martial Pézennec, soner ha prezidant Bodadeg ar Sonerion (g. e 1933).
* 13 a viz Gwengolo : Georges Lombard, bet maer Brest (g. 1925).
### Here
* 26 a viz Here : Paol ar Morgazh.
### Du
* 4 a viz Du : Charlez ar Gall, bet o kinnig abadennoù brezhonek er skingomz hag er skinwel (g. 1921).
John

**John** eo an anv-bihan saoznek stankañ, betek hon amzer, savet diwar an anv biblek Johannes, stumm henc'hresianek un anv hebreek a orin, ha kar d'an anv-bihan brezhonek Yann.

## Stummoù all
* *[[Joan]], [[Joanna]], [[Jane]]* eo ar furmoù gwregel 
**[[Johnny]]* ha *[[Jack]]*, eo ar stummoù bihanaat

## Yezhoù all
*Giovanni, en italianeg
*Jean, e galleg
*João, e portugaleg
*Joan, e katalaneg
*Jon, en euskareg, albaneg ha saozneg
*Juan, e spagnoleg
*Yann, e brezhoneg

## Tud vrudet

Evel ma'z eo an anv saoznek stankañ ne vo ket graet ul listenn eus an dud en anv-se. Menegomp memestra:
*ar roue saoz brudet, *John Lackland*, anvet ivez Yann Dizouar e brezhoneg, ar roue *John* nemetañ en istor ar Saozon,
*John Cabot pe Giovanni Caboto (1440-1498), merdeer
*John Locke (1632-1704), prederour saoz
*John Everett Millais (1829-1896), livour saoz
*John Gerrard Keulemans (1842-1912), livour ha skeudennaouer izelvroat
*John Muir (1838-1914), naturour skosat ha stadunanat
*John William Waterhouse (1849-1917), livour saoz

### kantved
*John Ronald Reuel Tolkien (1892-1973), skrivagner saoz
*John Steinbeck (1902-1968), skrivagner stadunanat
*John von Neumann (1903-1957), matematikour ha fizikour hungarat ha stadunanat 
*John Fitzgerald Kennedy (1917-1963), bet prezidant SUA, muntret
**John F. Kennedy Jr. (1960-1999), e vab, lesanvet "John-John"
*John le Carré, anv-pluenn David John Moore Cornwell (1931-2020) , romantour saoz, 
*John Boorman (ganet e 1933), filmsevenour saoz
*John Lennon (1940-1980), kaner ar stollad sonerezh poblek saoz The Beatles, muntret
*John Travolta (1954-), aktour stadunanat

## Anv-tiegezh
John zo ivez un anv-tiegezh a gaver e meur a vro, en o zouez ro-Alamagn ha Bro-Gembre.

Diwar an anv-bihan **John** eo bet savet an anv-tiegezh Jones, stankoc'h e Kembre eget e lec'h all.

Johns zo anavezet ivez, ha Johnson.

## Lesanv
Diwar John eo bet savet Johnny, hag al lesanv Johnniged, pe *Jonied* graet eus ar Vretoned a werzhe ognon, poent zo bet, e Breizh-Veur.

## Pennadoù kar
*Jon
hag ivez:
*John Davies
*John Jones
*John Ford
*John Roberts
*John Smith
*John Williams
Giovanni

**Giovanni** eo an anv-bihan italianek hag a glot gant Yann e brezhoneg. An eil anv boutinañ en Italia eo war-lerc'h Giuseppe.

### Stummoù all
*Giovannino, Giovannico, Iovanni.
**Diwar **Giovanni**: 
***Giovanni Battista, *Giovanbattista, Giovambattista, Giobattista, Giobatta* a glot gant Yann-Vadezour;
*** *Giovanmaria,Giovammaria, Giomaria, Giommaria,* 
***Giovannantonio, 
***Giovancarlo, Giancarlo, 
***Gianfranco, 
***Gianluca, 
***Giampietro, Giampiero, 
***Gianmario, 
***Gianmarco. 
*Gianni, Giannetto, Giannino, Giannello, Gianno, Giani, Gianello, Gianetto, Giannico, Giannozzo.
**Nanni, Nannino, Nani.
**Vanni, Wanni, Vannio, Vanno, Vani, Vanetto, Vannino, Vanino, Vanuccio.
**Nino, Ninetto, Ninuccio. 
**Zani, Zanello, Zanetto, Zannetto.
**Ivano, Ivan, Ivanio.

### Rannyezhoù italian
*E Veneto e reer ivez gant *Nane*, ha gwechall gant *Zan* (alese *Zanetto*), pe "Gianni" ha diwar-se 
*E Liguria ha Lombardia e veze graet, poent zo bet, gant *Giuan* pe *Giuanin* ha*Gioan*. 
*E Naplez e reer gant *Giuann*.

### Furm wregel
* Giovanna

### E yezhoù arall

## Gerdarzh
Gwelout ar pennad Yann.

## Tud
### Sent italian

*San Giovanni Battista de Rossi, beleg
*San Giovanni Battista della Concezione, beleg 

### Pibien
*23 fab, hag un eneppab, zo bet anvet *Giovanni*, anavezet holl evel Yann e brezhoneg.
*Daou bab zo bet anvet *Giovanni Paolo*, anavezet evel Yann-Baol e brezhoneg.
*San Giovanni il Buono, eskob Milano 

### Rouaned, duged
*Giovanni Iañ, anv meur a zen (gwelout Yann Iañ)
*Giovanni II, anv meur a zen (gwelout Yann II)
*Giovanni Iañ del Monferrato
*Giovanni II del Monferrato
*Giovanni III del Monferrato
*Giovanni IV del Monferrato
*Giovanni Iañ di Napoli, dug
*Giovanni Mocenigo, doge veneziat.
*Giovanni II Participazio, doge veneziat

## Tud vrudet
### 
*Giovanni Boccaccio (1313-1375), skrivagner

### 
*Giovanni Bellini, livour veneziat
*Giovanni Caboto pe John Cabot, merdeer
*Giovanni Pico della Mirandola, den a zeskadurezh

### 
*Giovanni da Verrazano, merdeer
*Giovanni dalle Bande Nere, condottiero
*Giovanni Pierluigi da Palestrina
*Giovanni Francesco Straparola (1480-1558), skrivagner

### 
*Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788), mezeg ha naturour aostrian (italian e sevenadur koulskoude)
*Giovanni Battista Tiepolo, pe Giambattista Tiepolo ( 1696 – 1770) livour
 
### 
*Giovanni Verga, skrivagner

### 
*Giovanni Agnelli detto Gianni hag e zad-kozh Giovanni Agnelli, eus an tiegezh e penn ar gompagnunezh FIAT
*Giovanni Guareschi, tad Don Camillo ha Peppone
*Giovanni Leone, prezidant Republik Italia
*Giovanni Battaglin, marc'hhouarner
*Giovanni Falcone, barner lazhet gant ar Mafia
*Giovanni Spadolini, den a stad

## Oberennoù
* *[[Don Giovanni]]*, c'hoarigan gant Mozart

## Pennad kar
*San Giovanni
Ar Granneg

**Ar Granneg** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Krouet e voe ar gumun e 1953 diwar ul lodenn eus kumun Plergar.
## Brezhoneg
* 9,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

* Ar Granneg war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Spagnoletto

**Spagnoletto** (ar *Spagnolig*) a zo ul lesanv italianek
*roet d'al livour spagnol José de Ribera
*roet d'ar sonaozour spagnol Francisco Javier García Fajer
Nafarroa (disheñvelout)

**Nafarroa** (en euskareg) pe **Navarra** (e brezhoneg) zo un anv roet:

*d'ur rouantelezh eus ar Grennamzer hag en em lede en daou du d'ar Pireneoù hag a oa bet rannet e div lodenn er .

*d'ar rouantelezh er c'hreisteiz d'ar Pireneoù, deuet da vout ur broviñs eus rouantelezh Spagn, a vez graet *[[Navarra Uhel]]* anezhi e brezhoneg, hag a zo deuet da vout *[[Kumuniezh Forel Navarra]]*, anezhi ur gumuniezh emren, ma komzer spagnoleg hag euskareg, e biz ar stad spagnol, hag Iruña he c'hêr-benn, a zo unan eus ar seizh "bro" a ya d'ober Euskal Herria. 

*da Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), pe Navarra Izel e brezhoneg, lodenn ar rouantelezh kozh en hanternoz d'ar Pireneoù, ur rouantelezh ganet er  pa voe distaget diouzh Navarra, lakaet e departamant ar Basses-Pyrénées e 1790, hag a zo ivez unan eus ar seizh "bro" a ya d'ober Euskal Herria. Donibane Garazi eo ar gêr-benn anezhi. 
Graet e vez dave outi alies en istor Bro-C'hall abalamour ma oa rouantelezh Herri IV a legadas anezhi d'e ziskennidi.
Hispaniola

**Hispaniola** (latinekadur diwar an anv spagnolek *La Española*) eo anv an enezenn en Antilhez Brasañ a zo rannet etre div Stad : Republik Haiti er c'hornôg anezhi hag ar Republik Dominikan er reter.
Un nebeud inizi bihan zo en-dro dezhi, ha stag outi.

## Douaroniezh

Ur gorread a 73 930 km² zo dezhi, er c'hreisteiz d'an 20 kensturienn. Un hed a 650 km zo dezhi eus ar c'huzh-heol d'ar sav-heol, hag ul led a 250 km eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz.

Un tamm eus ar c'hevandir eo bet an enezenn. Menezioù zo, hag an uhelañ eo ar Pico Duarte (3 175 m), menez uhelañ an Antilhez penn-da-benn.
Er mervent e weler div aradennad-venezioù, unan en hanternoz, eben er c'hreisteiz, hag etrezo kompezenn Cul-de-Sac hag al Lenn Azuei en Haiti, hag al Lenn Enriquillo, kompezenn Neiba ha loc'h Rincon er Republik Dominikan. Eno e oa ur mor a ranne Hispaniola etre div enezenn. Sall eo an doureier-se, izeloc'h eget ar mor. 

## Istor

## Pennad kar
* Pobl Taino Hispaniolia
Edouarzh V (Bro-Saoz)

**Edouarzh V**, roue Bro-Saoz (4 a viz Du 1470 – miz Gwengolo 1483), a oa bet roue e-pad daou viz hepken. Kont March, kont Pembroke ha dug Kernev-Veur ha Priñs Kembre e oa bet ivez.

Mab ar roue Edouarzh IV hag Elesbet Woodville e oa. Ganet e oa bet e Westminster, e Londrez. Dont a reas da vezañ Priñs Kembre e 1471. 

Edouarzh IV en doa mennet un dimeziñ European a-feson evit e vab henañ, hag e 1480 en doa sinet un emglev gant Fransez II, Dug Breizh. Dimeziñ a rafe ar Priñs Edouarzh gant Anna, hêrez an Dug, pa vo en oad.

Kaset e oa gant e dad, en doa c’hoant ma teskfe an doare da ren, da gêr vihan Ludlow, e-kichen Kembre, e lec’h ma oa o chom e miz Ebrel 1483, pa glevas e oa marvet ar roue. E-pad e veaj da Londrez e voe harzhet gant e eontr ha kulator, Richarzh, dug Gloucester. Richarzh a dorras e niz diwar e garg, a embannas ne oa ket mab gwirion ar roue, hag a gemeras an tron.

Edouarzh yaouank hag e vreur Richarzh a voe kaset da Dour Londrez. Den ne welas anezhe ken goude an hañvezh 1483, ha soñjal a reer e voent muntret eno.
La Chanson de Roland

***La Chanson de Roland*** zo ur gurwerz c'hallek eus ar Grennamzer, savet diwar-benn Emgann Roncesvalles a c'hoarvezas e 778 etre arme Franked an impalaer Karl Veur ha Vaskoned ar vro.

Savet e vije bet an oberenn en  gant un den anvet Turold (rak en un dornskrid, diwar an nav a zo, e lenner : *Ci falt la geste que Turoldus declinet*), met ne seblant ket trawalc'h da vezañ sur.
Edouarzh IV (Bro-Saoz)

**Edouarzh IV** (28 a viz Ebrel 1442 –9 a viz Ebrel 1483), a oa Roue Bro-Saoz eus 1461 da 1483.
Mab henañ Richarzh Plantagenet, kont Rutland, kont March, kont Ulaid ha kont Cambridge, dug York († 1460) ha Aziliz Neville († 1495). 

Edouarzh a oa ganet e Rouen ha dont a reas da vezañ roue d’ar 4 a viz Meurzh 1461, da driwec’h vloaz. Pa varvas e dad e 1460 e oa legadet dezhañ holl e ditloù (war-bouez hini kont Rutland).
Ur soudard eus ar c’hentañ e oa, hag ur merour mat, met un nebeud sioù en doa ivez, da skouer e plije dezhañ kalz ar merc’hed. E eured gant Elsbet Woodville (1437 – 1492), eus tiegezh Lancastre, a vez sellet outañ evel un dra fall put evit ar rouantelezh hag a laka dizemglev padus etre ar roue hag e vignon, Richarzh Neville, kont Warwick, en doa sikouret anezhañ da bignat war an tron koulskoude. 
Sinañ a reas e 1475 skrid-emglev Picquigny gant roue Bro-C’hall Loeiz XI a lakas un termen ofisiel d’ar Brezel Kant Vloaz.

Marv dic’hortoz ar roue goude bloavezhioù a beoc’h e Bro-Saoz a lakas Brezel an Div Rozenn da loc’hañ adarre. E vab, Edouarzh V a oa torret diwar e garg gant e eontr Richard III, Breur Edouarzh IV, war-zigarez en doa div wreg.
Ercole Strozzi

**Ercole Strozzi** (Ferrara, 2 a viz Gwengolo 1473 - 6 a viz Mezheven 1508, muntret e memes kêr) a oa ur barzh latin italian, mab d'ar barzh Tito Vespasiano Strozzi, kuzuliad gant Lucrezia Borgia e lez an Estensi e Ferrara.

Bez' e oa, war-lerc'h e dad, met un toullad mizioù hepken, unan eus an daouzek Fur a oa barnerien Ferrara. Evel e dad dreist-holl, pe gwelloc'h eget anaoudeien zo, e skrivas sonedennoù latin.
En italianeg e skrivas ivez e doare Petrarca. E varzhoneg *La caccia* a skrivas en enor da Lucrezia Borgia.

Dibabet e oa bet, hag eñ kamm, evel hanterour evit kas ha degas lizheroù karantez etre Lucrezia Borgia ha mestr he c'halon, he breureg Francesco II Gonzaga.
Dimeziñ d'ar varzhez Barbara Torelli a reas.
Degemeret e veze e lez an Este, pa zimezas Alfonso Iañ d'Este da Lucrezia Borgia, ha dont a reas da vezañ he den a fiziañs. 

Lazhet e voe e Ferrara gant un arsailher dianav.

## Liammoù diavaez
*  ''L'assassinio di Ercole Strozzi''
Gouere 2007 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2006 e Breizh - **2007 e Breizh** - 2008 e Breizh

2007 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Gouere

## D'eus an 11 betek ar 17
*Aozet eo bet gouelioù Brest 2008. Ur gouel gant bigi kozh, pe get, eus ar bed a-bezh gant mentoù a bep seurt.

## Meurzh [[17 Gouere|17 a viz Gouere]]
*Roet eo bet ar Priz Roparz Hemon da Jan Deloof evit e droidigezhioù e nederlandeg diwar ar brezhoneg.

__NOTOC__
Federico Fellini

**Federico Gaspare Fellini** (20 a viz Genver 1920 - 31 a viz Here 1993) a oa ur filmaozour ha skrivagner senario a orin italian. Ganet e oa e Rimini en Italia ha marvet dre un AVC e Ferrara. Lakaet e vez war-raok evel unan eus tudennoù pouezusañ ar sinema o kaout levezon bras war istor an arz-se betek an deiz-ha-hiziv.

## Oberennoù

* *[[Luci del Varietà]]* (1950) 
* *[[Lo Sceicco Bianco]]* (1951) https://web.archive.org/web/20070928151532/http://www.cinemaitaliano.net/diseht/sceicco.htm https://web.archive.org/web/20070928151553/http://www.cinemaitaliano.net/diseht/fellsceic.htm 
* *[[I Vitelloni]]* (1953) https://web.archive.org/web/20071016140848/http://cinemaitaliano.net/diseht/fellvent.htm
* *[[L'amore in città]]* (1953) (*Un'agenzia matrimoniale*)
* *[[La Strada]]* (1954) https://web.archive.org/web/20071016140838/http://cinemaitaliano.net/diseht/felldisgiu.htm
* *[[Il bidone]]* (1955)
* *[[Le Notti di Cabiria]]* (1957) https://web.archive.org/web/20070928151602/http://www.cinemaitaliano.net/diseht/discab.htm
* *[[La dolce vita]]* (1960) 
* *[[Boccaccio '70]]* (1962) (segment *Le tentazioni del Dottor Antonio*)
* *[[8½]]* (1963) 
* *[[Giulietta degli Spiriti]]* (1965)
* *[[Histoires extraordinaires]]* (1968) 
* *[[Satyricon (film)|Satyricon]]* (1969)
* *[[I clowns]]* (1970)
* *[[Roma (1972 film)|Roma]]* (1972)
* *[[Amarcord]]* (1973) 
* *[[Fellini's Casanova|Il Casanova di Federico Fellini]]* (1976) 
* *[[Prova d'orchestra]]* (1978)
* *[[La città delle donne]]* (1980)
* *[[E la nave va]]* (1983)
* *[[Ginger e Fred]]* (1986)
* *[[Intervista (film)|Intervista]]* (1987)
* *[[La voce della luna]]* (1990)

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Priñselezh Teodoros

**Priñselezh Teodoros** (Gresianeg Θεοδόρο), **Gothia** (Gresianeg Γοτθία) a oa ur vro vihan e mervent Krimea etre an  hag ar . Doros (Mangup hiziv) a oa e gêr-benn. Ouzh Impalaeriezh Trebizond e oa kevreet en un doare start. Ar familh roueel, liammet dre euredoù ouzh tiegezh ar Megaloi Komnenoi, a oa anvet Gabras e gresianeg pe Chowra e turkeg. Armeniat e oa a orin, war a seblant, hag ur skourr eus ar familh a zivroas da Voskov e diwezh ar  kantved. Eno e tiazezjont ar manati Simonov. An tiegezh Khovrin, evel ma oa anvet neuze, a oa en he c'herz ar garg teñzorer Moskovia dre hêrezh. O anv a gemmjont da C'holovin er .

E miz Mae 1475 e voe kemeret Kafa gant Gedik Ahmet Pasha. Sezizañ a reas Mangup hag e fin ar bloaz, goude pemp miz seziz, e kodianas ar gêr. Dibennet e voe ar priñs diwezhañ ha da Harem ar Sultan e voe kaset e wreg hag e verc'h.
Tra ma chome ar pep brasañ eus Krimea dindan Khanad Krimea, a oa deut he rener da vezañ gwaz an Ottomaned, douaroù Teodoros ha kreisteiz Krimea a oa meret war-eeun gant an Nor Uhel.

## Priñsed Teodoros

* Demetrios (goude 1362 — kent 1368)
* ?
* Bazil
* Stefan, mab Basil, (?—1402)
* Alexios I, mab Stefan, (1402—1434)
* Alexios II, mab Alexios I, (1434—1444)
* Yann (Olubey), mab Alexios I, (1444—1460)
* ?
* Izaag, mab Alexios I, (1471—1474)
* Aleksandr, mab Alexios II, (even — Du 1475)
Abertzaleen Batasuna

**Abertzaleen Batasuna** zo ur strollad politikel broadelour eus hanternoz Euskadi pe Iparralde. Klask a ra gounit ar frankiz evit Euskal Herria en he fezh (proviñsoù an hanternoz ha re ar c'hreisteiz, zo rannet hiziv an deiz etre Frañs ha Spagn), en Europa a vije diazezet war ar pobloù ha n'eo ket war ar stadoù evel m'emañ bremañ. 

Abertzaleen Batasuna eo ar strollad broadelour pouezusañ en hanternoz Euskadi, e-keñver niver an izili hag an dilennidi. E-touez an tachennoù stourm pleustret gant ar strollad e kaver ar stourm evit gounit ur framm melestradurel evit hanternoz Euskadi, dre savidigezh un departamant distag diouzh ar peurrest eus ar Pireneoù-Atlantel.

Ur strollad eus an tu-kleiz eo ha deuet eo a-benn da gaout dilennidi e meur a di-kêr eus ar vro, war e anv pe a-wechoù dre emglev gant strolladoù politikel all : bremañ (e 2008) ez eus ur pemzek maer bennak hag ur c’huzulier kanton gantañ. 

Un drederenn eus izili ar strollad a oa aet kuit e 2001 evit mont da sevel ur skourr eus Batasuna en hanternoz ar vro.

Evit an dilennadeg kannaded e Frañs, e miz Mezheven 2007, e oa bet AB oc'h ober emglev gant daou strollad euskarat all (Eusko Alkartasuna ha Batasuna), evit sevel un talbenn anvet "Euskal Herria Bai" (*Ya da Euskal Herria*), ha disoc’hoù mat a-walc'h a oa bet gant an danvez-kannaded kinniget ganto, war-dro 9% eus ar mouezhioù well-wazh.

Evit dilenn kuzulierien ganton e miz Meurzh 2008 e oa bet adskoulmet an emglev Euskal Herria Bai gant an tri strollad-se ha kinniget o doa tud e pep kanton. Daoust d'an disoc'hoù mat a-walc'h (15% eus ar mouezhioù), n'eus bet dilennet hini ebet anezho ha Jean-Michel Galand, a oa bet dilennet e 2001 en deus kollet e sez. Alain Iriart, eus AB ha maer e kumun Hiriburu, zo bet dilennet kuzulier kanton, met hep na vije war ar renk en anv e strollad.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Soliadouriezh

Implijet e vez ar ger **soliadouriezh** (pe *pozitivegezh*) evit un nebeud skolioù preder deuet dre brederouriezh Auguste Comte :

* E penn kentañ eo bet eztaolet eus 1830 betek 1845 gant Auguste Comte (1798-1857) ar soliadouriezh skiantel. Pa soñje Comte e tlefe an Denelezh dilezel ar relijionoù ez eas goude 1847 da dermeniñ ur seurt relijion an Denelezh
* ar soliadouriezh gwiraouel
* ar soliadouriezh poelloniel eztaolet er bloavezhioù 1920 gant Kelc'h Vienna
* un nebeud kelennoù soliadouriezhel e Bro-Saoz nes d'an arallgarouriezh a embanne Auguste Comte
* an nevezsoliadouriezh

Ur pouez bras en deus bet ar soliadouriezh war meur a gelenn eus preder ar Gornôg

Gwelet e vez gant meur a brederourien ar soliadouriezh evel un tammig diamzeret, met chom a ra e kreiz meur a skol preder.
Pirene

**Pirene** a c'hall bezañ anv meur a vaouez e mojennoù Hellaz Kozh. 

## Mojennoù Henc'hres
***[[Pyrene]]**, an hini vrudetañ, a roas hec'h anv d'ar Pireneoù hervez ar vojenn,
***[[Peirene]]**, un naiadenn.
Tiegezh Este

An **tiegezh Este** (pe *d'Este*, pe **Estensi**, hervez an italianeg), a orin lombard, a gemeras anv kêr Este (1056-1239) (hiriv e proviñs Padova), a voe gouarnet gantañ pa gemeras war-lerc'h an tiegezh Guelfi. 

Mont a reas an tiegezh Estensi ac'haleno da Ferrara (1240-1598), ma teujont da vezañ ivez perc'henned da gêrioù Modena (1288-1796) evel Duged Modena, ha da Reggio Emilia (1288-1796).

## Orin
Dont a ra an tiegezh **Este** eus an Obertenghi, aotrounez Milano ha Liguria ar c'hornôg e dibenn an Xvet kantved , evel an tiegezhioù Pallavicino, Cavalcabò ha Malaspina. 

## Liammoù diavaez
* Pajenn diwar-benn an tiegezh d'Este
* Blog diwar-benn an Estensi e Ferrara
* Lignez an Estensi
Sant Yann-Vadezour (Caravaggio)

**Sant Yann-Vadezour** zo un anv roet da 8 livadur, da nebeutañ, diwar zorn al livour barok italian Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610), livadurioù anvet ivez **Yann er Gouelec'h**.

## An 8 taolenn
# Yann ar Badezour, Toledo, Spagn 
# Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout), Musei Capitolini, Roma, 
# Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout), Doria Pamphili Gallery, Roma
# Yann ar Badezour, Galleria Nazionale d'Arte Antica, Roma, 
# Yann ar Badezour, Kansas City, Missouri
# Yann ar Badezour e-tal ar feunteun, Collezione Bonelli, Valletta
# Yann ar Badezour, Galleria Borghese, Roma
# Yann ar Badezour, München (n'eur ket peursur e vije bet graet gantañ)

## Taolennoù all
Met ouzhpenn an 8-se zo bet gouestlet d'ar Badezour. Anaout a reer:
* ur Gwerc'hez Vari gant ar C'hrist ha Yann
* Dibennidigezh Sant Yann

## Ar vojenn
* *Gwelout ar pennad [[Yann ar Badezour]]*

Istor Sant Yann Vadezour zo kontet en Aviel. Kenderv e oa da Jezuz, ha galvet e oa gant Doue da brientiñ an hent a-benn donedigezh ar Mesiaz. Bevañ a rae e gouelec'h Judea etre Jeruzalem hag ar Mor Marv, e zilhad a oa blev kañval, ur gouriz lêr en e zargreiz; hag e gig a oa kilheien-raden ha mel gouez". Gantañ e voe badezet Jezuz. Lazhet e voe gant ar roue Herodez war goulenn e verc'h-kaer Herodiaz. 

Diskouezet eo bet Yann-Vadezour alies en arz kristen, gantañ e skudell, e groaz, e oan, hag e groc'hen kañval. 
* Ar skeudenn anavezetañ ha brudetañ eo hini badeziant Jezuz.
* A-wechoù e weler ar mabig Yann gant ar Mabig Jezuz, war un dro gant ar Werc'hez Vari, mamm Jezuz, a-wechoù ivez ouzhpenn gant mamm Yann, santez Elesbed.
* Yann en e-unan er gouelec'h n'eo ket ken anavezet. Gant Caravaggio avat e vez diskouezet atav evel ur c'hrennard, en e-unan er gouelec'h. Diazezet eo war linennoù Aviel Lukaz ma lavar Lukaz : "kreskiñ a reas ar bugel ha kreñvaat e spered, ha chom er gouelec'h betek an deiz ma en em ziskulias da Israel".

## Yann ar Badezour, <small>[[Galleria Borghese]], [[Roma]]</small>
Dizemglev zo da c'houzout pegoulz e oa bet livet Sant Yann-Vadezour ar Galleria Borghese : pell amzer e voe soñjet e oa bet prenet gant ar c'hardinal Scipione Borghese etre mare e zonedigezh da Roma e 1605 ha tec'hadenn Caravaggio eus kêr e 1606, met hervez Roberto Longhi e voe livet e-kerzh ma oa an arzour e Sikilia, goude 1608.

## Sant Yann-Vadezour, <small>[[München]]</small>

## Skeudennaoueg


Image:Caravaggio-Baptist-Toledo.jpg|1. “Yann-Vadezour", Toledo (Spagn), Mirdi an Iliz-veur.
Image:Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio,_Saint_John_the_Baptist_(Youth_with_a_Ram)_(c._1602,_Yorck_Project).jpg|2. *Sant Yann-Vadezour* pe *Paotr yaouank gant ur maout*, (1597-1598), Musei Capitolini, Roma 
Image:Caravaggio Baptist Collezione Bonello, Malta.jpg|6. *Yann ar Badezour e-tal ar Feunteun*, Dastumad Bonelli, Valletta
Alkibiades kentañ

**Alkibiades kentañ** (pe **Diwar Natur Mab-Den**) zo un diviz eus Platon. 
Komz a ra eus barregezhioù hag eus perzhioù a zle Alkibiades kaout evit dont da vezañ ur politiker.

## Levrlennadur

### Testenn

* Denyer, Nicholas (ed.). Plato, *Alcibiades*. Introduction and Notes by N. Denyer (Cambridge: Cambridge University Press, 2001).
* Pradeau, Jean-François, et Chantal Marboeuf (trans.) Platon, *Alcibiade*. Présentation par J.-F. Pradeau, Translation inédite par C. Marboeuf et J.-F. Pradeau (Paris: Flammarion, 1999).
* *Premiers dialogues*, GF-Flammarion n°129, 1993, ISBN 2-08-070129-0
* *Platon : Œuvres complètes, Tome 1*, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1940, ISBN 2-07-010450-8

### addisplegadennoù

* Proclus, *Sur le Premier Alcibiade de Platon*, Belles Lettres, Collections des universités de France, 1987, ISBN 2-251-00393-2
* Alain, *Platon*, Champs-Flammarion, 2005, ISBN 2-08-080134-1
* François Châtelet, *Platon*, Folio, Gallimard, 1989, ISBN 2-07-032506-7 
* Jean-François Pradeau, *Les mythes de Platon*, GF-Flammarion, 2004, ISBN 2-08-071185-7
* Jean-François Pradeau, *Le vocabulaire de Platon*, Ellipses Marketing, 1998, ISBN 2-7298-5809-1
Eil Alkibiades

An ***Eil Alkibiades*** pe ***Diwar ar bedenn*** zo un diviz eus Platon. Komz a ra Sokrates hag Alkibiades eus talvoudegezh ar pedennnoù.

## Liamm diavaez
* Second Alcibiades, troet gant Benjamin Jowett
Hippias bihanañ

An **Hippias bihanañ** (pe **Diwar ar gaou**) zo un diviz eus Platon. Emañ e-touez ar re gentañ da vezañ bet skrivet, savet d'ar mare ma oa yaouank c'hoazh an aozer. Diasur e chom deiziad e savidigezh. Komz a reer en diviz-se eus ar gevier. 

## Levrelennadur

### Testenn

* *Hippias mineur* troet hag addispleget gant par Jean-François Pradeau, GF-Flammarion, 2005, ISBN 2-08-070870-8
* *Premiers dialogues*, GF-Flammarion n°129, 1993, ISBN 2-08-070129-0
* *Platon : Œuvres complètes, Tome 1*, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1940, ISBN 2-07-010450-8

### Displegadennoù

* Alain, *Platon*, Champs-Flammarion, 2005, ISBN 2-08-080134-1
* François Châtelet, *Platon*, Folio, Gallimard, 1989, ISBN 2-07-032506-7 
* Jean-François Pradeau, *Les mythes de Platon*, GF-Flammarion, 2004, ISBN 2-08-071185-7
* Jean-François Pradeau, *Le vocabulaire de Platon*, Ellipses Marketing, 1998, ISBN 2-7298-5809-1
Hippias brasañ

An ***Hippias brasañ*** (pe ***diwar-benn ar brav***) zo un diviz gant Platon, e-mesk e oberennoù yaouankiz. N'ouzer ket resisoc'h pegoulz e voe skrivet. 

### Levrlennadur

#### Testennoù

* *Hippias majeur* troet hag addispleget gant Jean-François Pradeau, GF-Flammarion, 2005, ISBN 2-08-070870-8
* *Premiers dialogues*, GF-Flammarion n°&nbsp;129, 1993, ISBN 2-08-070129-0
* *Platon : Œuvres complètes, levrenn 1*, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1940, ISBN 2-07-010450-8

#### Addisplegadennoù

* Alain, *Platon*, Champs-Flammarion, 2005, ISBN 2-08-080134-1
* François Châtelet, *Platon*, Folio, Gallimard, 1989, ISBN 2-07-032506-7 
* Jean-François Pradeau, *Les mythes de Platon*, GF-Flammarion, 2004, ISBN 2-08-071185-7
* Jean-François Pradeau, *Le vocabulaire de Platon*, Ellipses Marketing, 1998, ISBN 2-7298-5809-1

### Liammoù diavaez

* Hippias Majeur, war Wikisource
Gouel an Hollsent

**Gouel an Hollsent** zo ur gouel kristen hag a vez d'ar C'hentañ a viz Du da lidañ an holl sent. 

## Lidoù all
*Samhain
*Halloween

## Liamm diavaez
*
Drakon

Drakon, ( e henc'hresianeg Δράκων, *Drákôn*) a oa ul lezennour hag un adreizhennour brudet eus Aten en Henamzer

Choazet e oa Drakon, e 621-620, evit lakat dre skrid lezennoù a denne d'an aferioù muntr hepken. Brudet eo bet o c'haleter betek an amzer hiziv. An diviz bihan-se a ziazeze koulskoude ur gwir ingal evit an holl hag anavet gant an holl a ouie lenn, ar pezh a ziskare ul lodenn eus galloud ar vrientinien. Diazezañ a rae ivez aotrouniezh ar stad a-us d'ar c'herentiezhioù war dachenn ar justis. C'hwec'h tesmotet (gward al lezenn skrivet) zo lakaet ouzhpenn e kuzul an arc'honted d'ar c'houlz-se. Daoust ma'z a an enkadenn war washaat, n'eo ket boulc'het tamm ebet monopol armerzhel ha politikel an tiegezhioù bras eus Aten, an Eupatrided. An Arc'honted (a vez renet ar geoded gant o c'huzul d'ar c'houlz-se) a veze atav choazet en o zouez. Daou batrom a zegas ur respont d'ar c'hudennoù-se a anadas e henc'hres er  kantved :
* tredeogiezh ul lezennour, karget, en un doare kenemglev, da lakaat un termen d'ar reuz a c'hallfe degas ar brezel diabarzh pe diwezh ar geoded ;
* An tiranterezh, a seblant bezañ un diskoulm dibad da bec'h ar c'heodedoù. Gant Solon, al lezennour, ha goude gant ar Peisistrated e vo anavet an daou diskoulm gant Aten.

## Levrlennadur
*GAGARIN (M.), *Dracon and Early Athenian Homicide Law*, Londres-Yale, 1981 ;
* SZEGEDY-MASZAK (S.), art. "Legends of the Greeks Lawgivers" in *Greek Roman and Byzantine Studies*, 19, 1978, p. 199-209 ; Coll. *Symposion* 1990, Cologne, 1991.
Pater

**Pater** a zo

*ur ger latin a dalv kement ha tad
**hag a gaver en anv an doueoù Liber Pater ha Dis Pater

*ur ger brezhonek gwregel, a dalv ivez kement ha pedenn, deuet diwar anv latin ar bedenn pater noster.

*anv tiegezh tud zo evel 
**Walter Pater (1839-1893), ur skrivagner saoz, 
**Jean-Baptiste Pater (1695-1736), ul livour gall 
***Pater Moeskroen*, ul laz sonerien izelvroat.
Ger-stur

Ur **ger-stur** zo ur frazenn verr, pe ur bomm-lavar arouezius da ziskouez mennad un den, ur stroll, un aozadur, dibabet da sturiañ buhez an dud, pe a-wechoù da gounaat an tremened hep mui. Alies e vez e latin. Graet e vez ivez **ger-ardamez** pa vez war ardamezioù un tiegezh pe ur vro, da skouer. 

Da skouer :
* *[[Potius mori quam foedari]]*, ger-stur duged Breizh ;
* *[[Liberté, Égalité, Fraternité]]*, ger-stur ar Republik c'hall ;
* *Por mi raza hablará el espíritu* ("Dre ma gouenn e komzo ar spered") eo ger-stur Skol-veur broadel emren Mec'hiko, kinniget gant José Vasconcelos.

En ardamezouriezh e vez lakaet ur ger-stur war an ardamezioù, e traoñ ar skoed.

## Gwelout ivez
* Gerioù-stur broadel
Sturienn

Ur **sturienn** zo ur frazenn verr hag a ziskouez penaos e rankfe an dud ober pe soñjal en o buhez. Gwechall e veze kelennet sturiennoù er skolioù gall da skouer, evit kenteliañ ar vugale.
Pennlavar

Ur **pennlavar** zo ur frazenn verr a laka ur bennaenn e berr gomzoù pe a glask deskrivañ un darvoud pe un degouezh gant ur sell personel, souezhus, divoas, divoutin. 

## Skouerioù a bennlavaroù
*"An amzer gollet, biken ne vo adkavet. » — Benjamin Franklin
Kerlean

**Kerlean** a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Sant-Maloù, e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 30 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,61% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou anezhe a varvas e Belgia e penn-kentañ ar brezel, unan d’an 22 a viz Eost 1914 en Oret, soudard e oa er 136vet Rujumant Troadegiezh, douaret eo e bered vilourel La Belle Motte en Aiseau-Presles, egile d’an 23 a viz Eost 1914 e Falisolle, korporal e oa er 47vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel; daou anezhe a oa tud nann-soudard, lazhet e voent e-pad emgannoù an dieubidigezh d’ar 4 a viz Eost ha d’ar 5 a viz Eost 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir de la Baguais, La Ville ès Nonais (Côtes d'Armor) 20220227 155234.jpg|*La Baguais*.
Manoir de la Saurais, La Ville es Nonais, Ille et Vilaine 20200922 171537.jpg|*La Saurais*.

* Manerioù *La Baguais* ha *La Saurais*.

Moulin à marée de la Tourniole (ruines), La Ville es Nonais, Ille et vilaine 20200922 172247.jpg|Dismantroù ar velin.

* Milin-vor *La Tourniole*.

Plouër-sur-Rance - Pont Saint-Hubert 01.jpg|Pont *Sant Hubert*.
Bridge Chateaubriand from bridge Saint-Hubert 2.jpg|Pont *Chateaubriand*.

* Daou bont dreist d'ar Renk (stêr).

Puits à la Baguais, la Ville ès Nonais (Côtes d'Armor) 20220227 155320.jpg|Ar puñs.

* Puñs e *La Baguais*.

La Ville-ès-Nonais (35) Église 03.jpg|Diabarzh an iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia ha Santez Anna*.

La Ville-ès-Nonais (35) Monument aux morts.jpg

* Monumant ar re varv.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Gwezin

**Gwezin** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[kanton Reuz]], e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]], a-stok ouzh kêr [[Roazhon]], hag er c'hornôg dezhi.
== Douaroniezh ==
== Anv ==

* Jean-Yves Le Moing (1990) - Erwan Vallerie (1995) : **Vezin*', 1370

Diouzh al latin *vicinum 
Vezin-le-Coquet_-_église02.jpg|An iliz katolik.

* An iliz katolik. 
* Monumant ar re varv.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Distrujet eo bet an darn vrasañ eus an tier-pri kozh er bourk.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
*  Gwezin war Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Kantpig

** Kantpig ** (*Chantepie* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Roazhon-3 e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː *de Cantu Pice*, c. 1330

## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 36 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,00% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'ar 5 a viz Ebrel 1944 e kouezhas un nijerez anavezadenniñ eus ar *Wettererkundungsstaffel 51* eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) e "Le Bois Guilleux" e Kantpig; lazhet e voe daou eus he fevar nijour, douaret int e Mont-de-Huisnes.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d'ar 14 a viz Here 1957 e Bejaia.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chantepie (35) Église Saint-Martin - Intérieur - 01.jpg|Diabarzh an iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.

Chantepie (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.

Chantepie (35) Église Saint-Martin - Intérieur - 05.jpg|Ar blakenn.

* Plakenn ar re varv (1914-1921) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

 
 

## Gevelliñ
*
* 
* 
*  (Italia)

## Tud

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
*  Kantpig war Geobreizh
## Levrlennadur

* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Roll rouaned Sussex

Anavezet fall eo istor Rouantelezh Sussex ha mankoù zo e roll an unpennoù anezhi. Ouzhpenn-se n'anavezomp un darn vras eus ar rouaned-se nemet dre zielloù zo gaou un nebeud anezho war a seblant. Ne rene ket rouaned Sussex o-unanig atav hag alies e renent war un dro gant meur a genroue. Studi an dielloù a ziskouez ne oa ket disrannet ar rouantelezh.

E 825 e zeuas Saozon ar Su da vezañ sujidi Ecgberht.
George Lucas

**George Walton Lucas, Jr.** (14 a viz Mae 1944, -) a zo ur filmaozour amerikan. Brudet eo evit an heuliadoù Star Wars hag Indiana Jones.

## Filmoù

### Studier er USC (1965 da 1968)
* *[[Freiheit ( film)|Freiheit]]* (1965)
* *[[Look at Life]]* (1965)
* *[[Herbie ( film)|Herbie]]* (1966)
* *[[1:42:08]]* (1966)
* *The Emperor* (1967)
* *[[Electronic Labyrinth: THX 1138 4EB]]* (1967)
* *[[Anyone lived in a pretty how town|Anyone Lived in a Pretty How Town]]* (1967)
* *[[6-18-67]]* (1967)
* *[[Filmmaker (George Lucas film)|Filmmaker]]* (1968)

### Kent Star Wars (1971da 1973)
* *[[THX 1138]]* (1971) 
* *[[American Graffiti]]* (1973) 

### Ganedigezh Star Wars (1977 da 1983)
* *[[Star Wars Episode IV: A New Hope]]* (1977) 
* *[[The Star Wars Holiday Special]]* (1978) 
* *[[More American Graffiti]]* (1979) 
* *[[Kagemusha]]* anvet ivez *[[Kagemusha|The Shadow Warrior]]* (1980) 
* *[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back]]* (1980) 
* *[[Body Heat]]* (1981) 
* *[[Raiders of the Lost Ark]]* (1981) 
* *[[Twice Upon a Time (1983 film)|Twice Upon a Time]]* (1982) 
* *[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi]]* (1983) 

### Goude an heuliad orin (1984 da 1994)
* *[[Indiana Jones and the Temple of Doom]]* (1984) 
* *[[Caravan of Courage: An Ewok Adventure]]* (1984) 
* **' (1985) 
* **' (1985) 
* *[[Howard the Duck (film)|Howard the Duck]]* (1986) 
* *[[Labyrinth (film)|Labyrinth]]* (1986) 
* *[[Captain Eo]]* (1986) 
* *[[Powaqqatsi]]* (1988) 
* *[[Willow (film)|Willow]]* (1988) 
* ** (1988) 
* *[[The Land Before Time]]* (1988) 
* *[[Indiana Jones and the Last Crusade]]* (1989) 
* *[[The Young Indiana Jones Chronicles]]* (1992 - 1996) 
* *[[Radioland Murders]]* (1994)

### Distro Star Wars (1999 da 2005)
* *[[Star Wars Episode I: The Phantom Menace]]* (1999) 
* *[[Star Wars Episode II: Attack of the Clones]]* (2002) 
* *[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith]]* (2005)

### Hiziv
* *[[Indiana Jones 4]]* (2008) (istor, executive producer)
* *[[Star Wars : The Clone Wars]]* (2008)

## Liammoù diavaez

Buhezskrid ofisiel
Lleu Llaw Gyffes

**Lleu Llaw Gyffes** (/ɬeɨ ɬau gəfes/), pe **Llew Llaw Gyffes** (dre fazi), zo anv un den eus pevare skourr ar Mabinogi, e kontadenn Math fab Mathonwy, mab Math hag Arianrhod. Peurvuiañ e soñjer e klot e anv gant hini Lugh e mojennoù Iwerzhon, pe Lug (pe Lugos) an doue galian. 

## Lleu er Mabinogi
Istor Lleu ha *[[tynghedau]]* Arianrhod, ha hini Lleu ha Blodeuwedd, a ya d'ober eil ha trede lodenn an danevell Math fab Mathonwy er Mabinogi . 

## E c'hanedigezh
Breur gevell eo da Dylan Eil Ton.
Da vare e c'hanedigezh e taol e vamm tri mallozh (pe *geisa*) warnañ : 
*n'en do anv ebet, 
*ne zougo ket armoù, 
*n'hallo ket kaout gwreg eus an douar; da lavarout eo n'hallo ket bout ur gwaz. 
Koulskoude, pa gresk ar paotr ha pa wel ar vamm pegen ampart eo e ro ul lesanv dezhañ, ha setu savet diwarnañ ar mallozh kentañ. 
Un deiz e voe roet dezhañ da grediñ, gant e eontr Gwydion, e oa arsailhet e di, ha setu Lleu rediet da gemer armoù. 
Ar roue Math, a zo ur strobineller galloudus anezhañ, gant skoazell e niz Gwydion, a grou dezhañ ur pried diwar bleunioù ha plant: Blodeuwedd an hini eo, da lavarout eo « dremm bleunioù », a greder. 

## Gerdarzh
En anv **Lleu** e weler ar wirizienn gembraek a zo er gerioù *go*'lau*** ("gouloù") ha ***lleu*'ad* ("loar"), hag a dalv kement ha "gouloù" ha "sklaer" war un dro. Ouzhpenn-se, evel ar ger *golau* e c'hall ober dave d'ar blev melen.

## Levrlennadur
* Ifans, Dafydd & Rhiannon, *Y Mabinogion* (Gomer 1980) ISBN 1-85902-260-X
*Ifor Williams (gol.), *Pedeir Keinc y Mabinogi* (Caerdydd, 1930; adembannet meur a wech)
Flavius Josephus

**Flavius Josephus** (Ἰώσηπος / *Iốsêpos* e [henc'hresianeg]), met '''Yosef ben Matityahou''' e anv orin (en [hebraeg: יוסף בן מתתיהו da lavarout eo *Jozef mab Mazheas*) a oa un istorour yuzev a skrivas e henc'hresianeg, a voe ganet er bloavezh 37 hag a varvas er bloaz 100. 

## E vuhez
E dad, Matityahou, a oa beleg yuzev e Jeruzalem, e Judea. Er bloaz 64, en amzer an impalaer Neron, e voe kaset da Roma da glask lakaat dieubiñ beleien bac'het gant ar Romaned. E 67, hag eñ gouarnour Galilea, e kemeras perzh en emsavadeg yuzev a-enep ar Romaned. 

E penn an arme roman e oa Flavius Vespasian hag e vab Titus, a voe impalaerien diwezhatoc'h. Dre ma oa sur *Yossef ben Matityahou* e oa re greñv ar Romaned e klaskas mont da hanterour etre an alouberien hag an emsavidi: kement-se a sachas brud an trubarderezh war e gein e-touez ar Yuzevion. Diouganiñ a reas da Vespasian e vije impalaer. Marteze zoken e kemeras perzh en irienn a gasas anezhañ da impalaer.
Dieubet e voe e 69, hag arvestiñ a reas ouzh seziz ha kemeridigezh Jeruzalem gant Titus er bloaz war-lerc'h. War-dro 70 e tibriedas Josephus digant e wreg kentañ da zimeziñ gant ur vaouez yuzev eus Aleskandria, daou vugel o devo, unan anezho a vo ur mab, Flavius Hyrcanus e anv. E 71 ez eas da chom da Roma, ha dont a reas da vout keodedour roman dindan an anv a d-Titus Flavius.

## Oberennoù
Skrivet en deus al levr istor anvet *[[Antiquitates Judaicae]]* e-lec'h ma kaver ar pezh zo anvet an Testimonium Flavianum diwar-benn Jezuz-Krist.

## Liammoù diavaez

* Flavius Josephus, ''Brezel ar Yuzevien '' (e galleg hag e henc'hresianeg)
*  Josephus, Flavius er JewishEncyclopedia.com

## Levrlennadur
* Mireille Hadas-Lebel, *Flavius Josèphe. Le Juif de Rome*, Fayard, Paris, 1989 ;
* Lucien Poznanski, *La Chute du Temple de Jérusalem*, Complexe, coll. « Historiques »,niverenn 108, Bruxelles, 1997.
* Denis Lamour, *Flavius Josèphe*, Les Belles Lettres, coll. « Figures du Savoir », n° 21, Paris, 2000.
* Lion Feuchtwanger, *"La guerre de Judée" (1932) - " Les fils " - "Le jour viendra".* Fayard, 1996-2000.
* Patrick Banon, * " Flavius Josèphe " * - Editions de la Renaissance - Paris, avril 2007
* Al levr *Oeuvres de Flavius Josèphe* zo bet graet gant *Editions de Minuit* evit *La Guerre des Juifs* (1977), gant *Editions du Cerf* evit an * Antiquités juives * (1992-2005) e peder levrenn, ha gant *Belles Lettres* evit * " Contre Apion " *, troet gant L. Blum, notennoù gant Th. Reinach, Paris 2003.

## Notennoù
Testimonium Flavianum

**Testimonium Flavianum** eo an anv a vez graet eus un testeni skrivet diwar-benn Jezuz Nazaret gant an istorour yuzev Flavius Josephus e dibenn ar c'hentañ kantved.

## Mammennoù

Emañ an *Testimonium flavianum* er rannbennadoù 63 ha 64 eus levr 18 an *[[(Antiquitates Judaicae]]*, oberenn Josephus, a zo deuet deomp meur a zornskrid anezhi eus mare ar Grennamzer, hag ivez e daou levr skrivet gant Eusebius Kaesarea, an *Historia Ecclesiastica* hag an *Demonstratio Evangelica*. 
Diskred zo war ar skrid avat, ha gallout a rafe bezañ bet kemmet.