François Villon

**François Villon**, kemeret gantañ anv e advab, met diouzh e anv gwir *Corbueil* moarvat ha *François de Montcorbier* pe *Françàis de Monterbier*, *François des Loges*, diouzh an anvioù all a veze roet dezhañ, ganet e 1431 e Auvers-sur-Oise (diouzh e lavar) ha marvet goude 1463) a oa ur barzh gallek, a seblant bezañ bet liammet ouzh kalz a Vrezhoned ha gant traoù Breizh ivez.

## Anvioù lies ha lec'h ganedigezh arvarus
Ha p'ez eus chomet kalz a zielloù diwar skridoù ar Skol-veur ha justis ar Roue e kaver *François Villon* dindan meur a anv. N'eo ket Villon anv e dad, met hini ar chaloni Guillaume de Villon, e adtad. E dielloù e kaver *Franciscus de Monterbier*, Franciscus de Montcorbier* (hag a zo tost ouzh *Corbueil*) hag ur wezh nemetken *François des Loges*.<br>
E 2025 e pouezas *Roger Faligot* war werzhennoù kavet er [[rondo]] fentus hag anavezet a-walc'h :

Ma degemerer komzoù Villon, ha perak ne vefe ket graet, e weler m'eo bet kaset remziadoù lennerien war un hent faos dre faot Clément Marot a embannas oberennoù Villon e 1533. Adskrivet e oa bet gantañ : "Né à Paris, emprès Pontoise " (Ganet e Pariz, nepell eus  Pontoise), pa 'z eus bet embannerien fideloc'h araozañ ha war e lerc'h.
== Buhez ==
Ganet e voe e 1431, kentoc'h e Auvers-sur-Oise hag e [[Pariz]]. Dre m'en doa kollet e dad, un den "a wad izel", hervezañ, hag hemañ ganet e [[Landreger]], e voe fiziet pa oa seiz gant e vamm baour en ur [[chaloni]] anvet Guillaume de Villon, [[chapalan]] en iliz Saint-Benoît-le-Bétourné, e Pariz. Gant hennezh e voe kaset ar paotr d'ober studioù da vezañ kloareg. Tapout a reas ar vachelouriezh-arzoù e 1449 hag ar vestroniezh-arzoù e Skol-veur Pariz e 1452 ha lakaet dindan [[kern|gern]], ar pezh a dalveze e c'hellfe bezañ barnet kentoc'h gant Justiz an Iliz, diwar goust Justis ar Roue, met kouezhañ a reas etre e grabanoù ur wezh pe ziv.<br>
Tamallet e voe dezhañ bezañ lazhet ur beleg, Philippe Sermoise, en un tabut-straed, e 1455. Kuitaat a reas Pariz neuze ha bevañ dindan guzh e-pad ur pennad. Er bloaz war-lerc'h e voe pardonet dezhañ, pa oa bet erbedet evitañ gant Guillaume de Villon. Diouzhtu war-lerc'h e voe tamallet dezhañ bezañ kemeret perzh en ul [[laeroñsi]] bras e [[Skolaj Navarra]] e Pariz, graet da noz ar [[Pellgent]] e 1456. Mont a reas da guzh adarre ha bevañ etre [[1456]] ha [[1461]] e Breizh hag e [[Val de Loire|traoñienn al Liger]].<br>
Anzav a ra e-barzh *Le Testament* m'eo deuet da vezañ *pauvre mercerot de Rene* (merser paour Roazhon) ha ne oant ket an holl anezho tud onest.


E 1461 e voe toullbac'het e [[Meung-sur-Loire]] diwar urzh eskop [[Orleañs]], met lezet e voe da vont un nebeud mizioù diwezhatoc'h. Distroet da Bariz e skrivas *Le Testament*, met harzet e voe ur wech ouzhpenn e [[1462]]. [[Jahinerezh|Jahinet]] e voe ha kondaonet [[Kastiz ar marv|d'ar marv]]. Da neuze eo e voe skrivet *La balade des pendus* gantañ. Hogen torret e voe ar varnadenn gentañ e miz Genver 1463, distaolet e voe ar c'hastiz ha cheñchet e dek bloavezh forbannerezh diouzh Pariz. Kuitaat a reas Pariz e miz Genver 1463, moarvat. Ha goude ne gaver mui roud ebet eus *Villon*.

== Oberenn ==
N’eo ket kement-se stumm ar varzhoniezh a voe cheñchet gant Villon, met an danvez anezhi. Dilezel a reas ar garantez c’hwek ha seven ha kanañ meuleudi d’ar gorked, d’an druanted ha d’ar bailhardiezh en ur lakaat ar c'haoz diwar e benn, ken e c'heller kaout meur a ditour personel. Met abalamour d’ar vuhez a renas, e kaver ivez tristidigezh ha keuz en e werzennoù.

=== Skridoù ===

* *Ballade des contre vérités* (1455 ?–1456 ?, Pariz)
* *Le Lais* (1457, Pariz)
* *Épître à Marie d'Orléans* (deroù 1458, Bleaz)
* *Double ballade* (deroù 1458, Bleaz)
* *Ballade des contradictions* (deroù 1458, Bleaz)
* *Ballade franco-latine* (deroù 1458, Bleaz)
* *Ballade des proverbes* (Here-Du 1458, Vendôme ?)
* *Ballade des menus propos* (Here-Du 1458, Vendôme ?)
* *Épître à ses amis* (hañv 1461, Meung-sur-Loire)
* *Débat du cuer et du corps de Villon* (hañv 1461, Meung-sur-Loire)
* *Ballade contre les ennemis de la France* (dibenn 1461, Meung-sur-Loire)
* *Requeste au prince* (dibenn 1461, Meung-sur-Loire)
* *Le Testament* (1461), ennañ *Ballade des dames du temps jadis* (1458-9)
* *Ballade des seigneurs du temps jadis*
* *Ballade en vieux langage françois*
* *Les regrets de la belle Heaulmière*
* *Ballade de la Belle Heaulmière aux filles de joie*
* *Double ballade sur le mesme propos*
* *Ballade pour prier Nostre Dame*
* *Ballade à s'amie*
* *Lay ou rondeau*
* *Ballade pour Jean Cotart*
* *Ballade pour Robert d'Estouteville*
* *Ballade des langues ennuieuses*
* *Les Contredits de Franc Gontier*
* *Ballade des femmes de Paris*
* *Ballade de la Grosse Margot*
* *Belle leçon aux enfants perdus*
* *Ballade de bonne doctrine*
* *Rondeau ou bergeronnette*
* *Épitaphe*
* *Rondeau*
* *Ballade de conclusion*
* *Ballade de bon conseil* (1462, Pariz)
* *Ballade de Fortune* (1462, Pariz)
* *Le jargon et jobellin dudit Villon* (titl roet gant Levet, 1489, Pariz)
* *Cinq autres ballades jargonnesques* (dornskrid [[Stockholm]], goude 1477)
* *Ballade des pendus* (dibenn 1462, Pariz)
* *Quatrain* (dibenn 1462, Pariz)
* *Louanges à la cour* (Genver 1463, Pariz)
* *Question au clerc du guichet* (Genver 1463, Pariz)

== Troidigezhioù e brezhoneg ==
Div droidigezh diwar ur varzhoneg, an hini vrudetañ, "La balade des pendus" a zo bet graet :
* *Gwerz ar re grouget*, gant [[Olier Mordrel|Yann Blerger]], *Al Liamm*, niv. 16,  Gwengolo-Here 1949
* *Gwerz ar re grouget*, gant Françoise Lerme. N'eo ket bet moullet, met [https://dikhadak.eu/pool/villon/VILLON.html lakaet enlinenn war al lec'hienn DikhaDak] e 2016. Klotennet eo ar varzhoneg e brezhoneg.




== Levrlennadurezh ==
* [[Roger Faligot]], *Le mystère François Villon : poète-cambrioleur, vagabond et breton'', Goater, 2025.

## Notennoù ha daveennoù