open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karr-tan

Ur **c'harr-tan**, pe *karr-dre-dan*, pe *tangarr*, pe *karr* hepmuiken, pe *gwetur*, zo ur c'harbed gant rodoù hag ur c'heflusker, a dalvez da gas tud d'al lec'h ma fell dezho mont.
Peurvuiañ e termener ar c'hirri-tan evel karbedoù :
*a zo graet da ruilhal war hentoù ;
*a zo lec'h enno evit eizh den d'ar muiañ. Gant gerioù all e reer pa vez muioc'h a dud (karr-boutin, bus) ;
*a zo peder rod warno peurvuiañ; pa vez nebeutoc'h pe vuioc'h e reer gant gerioù all : divrodegoù eo ar re gant div rod da skouer ;
*a zo graet evit dougen tud dreist-holl ha sammoù skañv gant ; pa vez kaset marc'hadourezh dreist-holl e reer anv eus sammgirri pe kirri-samm.

Er yezh pemdez e reer alies gant "karr" e-lec'h "karr-tan" met talvezout a ra ar ger-se ivez evit karbedoù stlejet gant kezeg pe gant loened all.
Teresa

**Teresa** zo un anv-bihan spagnolek, hag anv-bihan italianek ivez, skrivet **Térésa** e portugaleg, hag a glot gant an anv-bihan brezhonek Tereza. 

## Yezhoù all
**Tareixa* e galizeg,
*Tereza, e brezhoneg ha portugaleg,
*Therese, en alamaneg,
*Thérèse, e galleg,
*Theresia, e latin,
*Theresa, e saozneg.

## Tud

*Teresa Cristina, anv meur a vaouez
*Teresa León, anv meur a rouanez pe briñsez
*Teresa Portugal, anv meur a briñsez

### Xvet kantved
*Teresa Ansúrez, pe *Teresa León* (a-raok 943 - Oviedo, 25 a viz Ebrel 997), pried Sancho Iañ León 

### XIvet kantved
*Teresa de León (1083/1085 -Manati Montederramo (Galiza) pe Póvoa de Lanhoso, 11 a viz Du 1130), a oa infantez León ha kontez Portugal. Merc'h vastard ar roue Alfonso VI León hag e bried kleiz Jimena Muñoz e oa. Mamm e oa da Afonso Iañ Henriques, kentañ roue Portugal.

### XVIvet kantved
*Santez Teresa de Jesús, pe Teresa Ávila (Gotarrendura, Ávila, 1515 – Alba de Tormes, 1582), leanez ha santez spagnol.

### XVIIvet kantved
**María Teresa de Austria* pe *María Teresa de Habsburgo* e spagnoleg, pe *Maria Theresia von Spanien* (1638–1683), pe *von Österreich* en alamaneg, pe Maria Tereza Spagn,
*Teresa Lubomirska (1685-1712), priñsez polonat

### XVIIIvet kantved
*Teresa Bandettini (1763 – 1837), barzhez italian.
*Teresa Cabarrús (1773-1835), anavezet e galleg evel Thérésa Tallien, dispac'herez c'hall.

### XIXvet kantved
* Teresa Cristina (1822 – 1889), impalaerez Brazil, pried da Pedro II Brazil.

### XXvet kantved
**Ana Teresa Parra Sanojo* (1889-1936), anavezet evel Teresa de la Parra, skrivagnerez venezuelat.
* Teresa de Jesús de Los Andes, anv relijiel *Juana Fernández Solar* (1900–1920), leanez chileat.
**Teresa de Marzo* (São Paulo, 1903 — São Paulo, 1986), aerlomanez vrazilian.
*"Anjezë Gonxha Bojaxhiu", anavezet evel Mamm Tereza ("Mother Teresa" e saozneg), ganet en Üsküb, Impalaeriezh otoman (hiriv Skopje, Makedonia) e 1910, ha marvet e 1997 e Calcutta, India, leanez katolik a orin albanat.
**Teresa Berganza*, ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1935 e Madrid — c'hoariganerez .
* Teresa Teng (1953, Baojhong, Yunlin, Taiwan - 1995, Chiang Mai, Thailand), kanourez taiwanat.
* Teresa Tarouca, kanerez fado.

## Lennegezh
**Teresa Batista Cansada de Guerra*, romant gant ar skrivagner braziliat Jorge Amado.

## Filmoù
**Teresa*, anv meur a delenovela
** Teresa, en 1959.
** Teresa, en 1989.
** Teresa, en 2010.
* Teresa, film.

## Lec'hanvadurezh
* Teresa , kumun e proviñs Castellón, e Kumuniezh Valencia, (Spagn).

## Pennadoù kar
* María Teresa 
* Santa Teresa
Charlotte von Hessen-Darmstadt (1755–1785)

**Ur pennad [[Charlotte von Hessen]] zo ivez.*

**Charlotte Hessen-Darmstadt**, en alamaneg *Charlotte von Hessen-Darmstadt* (1755–1785) a oa merc'h da Georg Wilhelm von Hessen-Darmstadt (1722–1782) ha d'e bried Maria Luise Albertine zu Leiningen-Dagsburg-Falkenburg (1729–1818). He zad a oa mab da Ludwig VIII von Hessen-Darmstadt, ha d'ar gontez Maria Louise Albertine von Leiningen-Falkenburg-Dagsburg; he mamm a oa merc'h d'ar c'hont Christian Karl Reinhard von Leiningen-Dagsburg.

C'hoar e oa da Friederike von Hessen-Darmstadt (1752–1782), dimezet da Karl II, Dug Mecklenburg-Strelitz (1741–1816). Hennezh a oa gouarnour rouantelezh Hannover evit e vreur-kaer George III, a oa roue Bro-Saoz ha roue Hannover war un dro.
Prometet e oa bet dorn Charlotte da Peter Friedrich Wilhelm, dug Oldenburg, met ar paotr ne oa ket yac'h e spered, se zo kaoz ne zimezas ket Charlotte dezhañ, ha plac'h yaouank e oa c'hoazh da 28 bloaz. 
E 1782 avat e varvas he c'hoar Friederike er gwilioud. Daou vloaz goude, e 1784, e timezas Charlotte d'he breur-kaer intañv.
Bloaz goude e varvas Charlotte, da 30 vloaz evel he c'hoar, goude ur gwilioud poanius, ha genel ur mab.
Dilezel e garg a reas he fried neuze da sevel e vugale: ar pemp chomet bev eus an dek en doa bet gant ar c'hoar henañ Friederike, hag an hini en doa bet gant ar c'hoar yaouankañ Charlotte. 

## Ur mab
Ur mab he doe:
*Karl II, dug Mecklenburg (1785–1837), a voe jeneral prusian, a oa hantervreur d'ar Rouanez Luise.
Roperzh ar Mason

**Roperzh ar Mason** (1900-1952), pe **Roperh er Mason** a voe ofiser er morlu gall ha skrivagner brezhonek, hag a sine **Abherri** alies.

Ganet e oa bet Roperzh ar Mason d'ar 7 a viz Ebrel 1900 en Oriant. Ober a reas e studioù en Oriant hag e Pariz en *[[École polytechnique]]*. Mont a reas da ofiser war vor goude-se. Pa darzhas ar brezel e oa letanant lestr war an "Dunkerque" ha kabiten-korvetenn e 1940. Aet e oa da gabiten-lestr ha da rener ur greizenn-stummañ eus ar morlu er Gironde, pa varvas a-daol-trumm eno en un ospital eus an arme d'an 19 a viz C'hwevrer 1952.  

Deuet oa da dommañ ouzh ar brezhoneg kerkent hag ar bloaz 1921. Kerkent ha desket brezhoneg gantañ en em lakaas da skrivañ er yezh-se hag e 1942 e voe embannet un dastumad eus e varzhonegoù, *[[Chal ha Dichal]]*, skeudennet gant Langleiz. Ur romant a voe embannet gantañ goude ar brezel, *Evit ket ha netra*. Kalz a reas evit brudañ ar gwenedeg, evit e dostaat ouzh ar brezhonegoù all hag evit skrivañ ar rannyezh-se er skritur peurunvan. 

## Skridoù
* 1932 : *Philosophie des nombres*, Desclée de Brouwer, Pariz
**[[Chal ha Dichal]]*, embannet gant Dihunamb, 1943. *Le vannetais unifié*, hep bloaziad [1943].
**Evit ket ha netra*, embannet gant Skridoù Breizh, 1951.
*Dek sonenn, Emb. Bodadeg ar sonerion, Moul. Kerne, Kemper, 1955, 32p.
* ha pennadoù e-barzh Dihunamb, An Oaled, Arvor, Gwalarn, Al Liamm...

## Daveennoù
Miguel Hernández Gilabert

**Miguel Hernández Gilabert** (Orihuela, 30 a viz Here 1910-Alicante, 28 a viz Meurzh 1942) a oa ur barzh spagnolek, marvet en toull-bac'h. Ganet e oa er País Valencià, e ti tud paour. E zastumad barzhonegoù kentañ a voe embannet pa oa 23 bloaz.

## E vuhez

D'ar 1añ a viz Ebrel 1939 e voe embannet fin brezel Spagn gant ar jeneral Francisco Franco. Klask a eure Hernández tec'hel eus ar vro ha mont da Bortugal, met harzet e voe tost d'an harzoù gant polis Portugal ha roet d'ar Guardia Civil spagnol. Kaset e voe eus Huelva da Vadrid, d'ar vac'h. Eno eo e skrivas * Nanas de la cebolla*. Ur pennad ivez e voe bac'het e Sevilla.

En miz Meurzh 1940 e voe kondaonet d'ar marv. Kemmet e voe e gastiz ha troet da 30 vloaz a doull-bac'h. Met tapet e oa Hernández gant an droug-skevent, ha mervel a eure d'an 28 a viz Meurzh 1942 er Reformatorio en Alicante. E wreg Josefina Manresa, hag o bugel a vanas er brasañ dienez.

## Oberennoù

Busto de Miguel Hernández.JPG|Pennzelwenn Miguel Hernández er Paseo de los Poetas, El Rosedal, Buenos Aires.

* *[[Perito en lunas]]*, Murcia, La Verdad, 1933 (Prólogo de Ramón Sijé). 
* *[[Quien te ha visto y quien te ve y sombra de lo que eras|Quién te ha visto y quién te ve y sombra de lo que eras]]*,1933.
* *[[El rayo que no cesa]]*, Madrid, Héroe, 1936.
* * [[Viento del pueblo (Poesía en la guerra)|Viento del pueblo]]*, Valencia, Socorro Rojo Internacional, 1937 (Prólogo de Tomás Navarro Tomás).
* *[[El labrador de más aire]]*, Madrid - Valencia, Nuestro Pueblo, 1937.
* *[[Teatro en la guerra]]*, 1937.
* *[[El rayo que no cesa]]*, Ediciones Héroe, 1936.
* *[[Seis poemas inéditos y nueve más]]*, Alicante, Col. Ifach, 1951.
* *[[Obra escogida]]*, Madrid, Aguilar, 1952 (Incluye poemas inéditos).
* *[[Cancionero y romancero de ausencias]]*, (1938–1941), Buenos Aires, Lautaro, 1958 (Prólogo de Elvio Romero).
* *[[Obra de Miguel Hernández|Antología]]*, Buenos Aires, Losada, 1960 (Selec. y Prólogo de Mª de Gracia Ifach. Incluye poemas inéditos).
* *[[Obras completas]]*, Buenos Aires, Losada, 1960 (Ordenada por E. Romero. Prólogo de Mª de Gracia Ifach).
* *[[Obra poética completa]]*, Madrid, Zero, 1979 (Introducción, estudio y notas de Leopoldo de Luis y Jorge Urrutia).
* *[[El hombre acecha]]*, Santander, Diputación, 1981 (Facsímil de la primera edición de 1939 perdida en imprenta).
* *[[24 sonetos inéditos]]*, Alicante, Instituto de estudios Juan Gil-Albert, 1986 (Edición de José Carlos Rovira).

## Levrlennadur
* Dario Puccini, *Miguel Hernández. Vita e poesie*, Mursia, 1966;
* Dario Puccini, *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976.
Brandenburgische Konzerte

thumb|Christian Ludwig, Markgrav Brandenburg-Schwedt
Ar **Brandenburgische Konzerte** zo un heuliad oberennoù sonerezh gant Johann Sebastian Bach kinniget da Christian Ludwig (1677–1734).
Kastell Gwitreg

**Kastell Gwitreg** a oa bet savet er Grennamzer e Gwitreg, e reter Bro-Roazhon, tost d'an harzoù etre Breizh ha Bro-C'hall. 

Ur voudenn-gastell e oa ar c'hastell kentañ a voe savet e Gwitreg, el lec'h m'emañ bremañ iliz ar Groaz Santel. Ur c'hastell graet gant koad e oa, ha devet e voe meur a wech.

Ar savadur mein kentañ a voe savet war-dro 1050 gant baroned Gwitreg, war un dorgenn a-us ar stêr Gwilen. E-touez an aspadennoù eus ar savadur-se ez eus un nor vras, er c'hiz romanek. En  e voe brasaet ar c'hastell gant ar baron Andrev III, a roas dezhañ ar stumm tric'hornek en deus bremañ. Gantañ ivez e voe savet mogerioù-difenn en-dro da Witreg, etre 1220 ha 1250.

Goude marv Andrev III e tremenas ar c'hastell etre daouarn konted Laval. Dre ma oa bet kemeret kêr Laval gant ar Saozon e 1428, en em stalias konted Laval e kastell Gwitreg e-pad ouzhpenn ur c'hantved. Ganto e voe brasaet ar c'hastell c'hoazh, er . D'ar mare-se e voe graet al labourioù-difenn diwezhañ, gant an nor-dal, ur pont-gwint doubl, an *tour Sant-Laorañs* (an tour-meur, lakaet warnañ digoroù evit kanolioù) ha *tour Madalen*. E 1487, e-pad ar brezel etre Breizh ha Bro-C'hall, e voe lezet soudarded c'hall Charlez VIII da zont tre er c'hastell, hep emgann ebet, gant Guy XV Laval.

Labourioù kempenn a bep seurt a voe graet er c'hastell goude se, evel pa voe savet un orator e 1530. Breujoù Breizh a gavas repu teir gwech er c'hastell e dibenn ar  (e 1564, 1582 ha 1583), pa oa ar vosenn oc'h ober he reuz e Roazhon.

Perc'hennet e oa ar c'hastell gant tiegezhioù Reoz ha Cologny etre 1547 ha 1605, ha d'ar c'houlz-se e oa unan eus kreñvlec'hioù ar Brotestanted. E 1589 e voe lakaet seziz war ar c'hastell, e-pad pemp miz, gant dug Mercœur, met en aner. E 1605 e tremenas ar c'hastell etre daouarn tiegezh Trémoille, genidik eus Poatev, ha chom a reas ganto betek an Dispac'h gall. Dilezet e voe ar c'hastell er  ha war an diskar ez eas goude-se. 

En  e oa ur prizon el lodenn norzh eus ar c'hastell (tour Madalen). E 1876-1877 e teuas da vezañ ur c'hazarn evit reiñ bod da soudarded war droad. 

Prenet e voe ar c'hastell gant an ti-kêr e 1820. Hag e 1872, hag adarre e 1902, e voe renket e-touez ar monumantoù istorel. Labourioù adkempenn a voe kaset da benn, adalek 1875, renet gant an tisavour Darcy. Diwar atiz Arthur de La Borderie e voe digoret ur mirdi bihan ennañ, e 1876. An ti-kêr a voe savet e porzh ar c'hastell, gant an tisavour Paul Grout, er bloavezhioù 1902-1913.

Unan eus kestell meurdezusañ Breizh eo kastell Gwitreg. 


Château de Vitré Place St-Yves.JPG|Tu ar c'hreisteiz
Bretagne Ille Vitre1 tango7174.jpg|Tu ar reter, ha plasenn ar C'hastell


## Pennadoù kar
*Gwitreg
*Listenn kistilli Breizh

## Liammoù diavaez

* Fichenn Kastell Gwitreg er renabl Mérimée, ministrerezh ar sevenadur gall
* *[https://chateau.vitre.bzh/chateau-vitre-musee/ Le Château de Vitré et son musée],* war lec'hienn touristelezh Gwitreg

* Kastell Gwitreg, el lec'hienn Castleland
Kontelezh Durham

Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo **Kontelezh Durham**, e biz ar vro. hag e rannvro Biz Bro-Saoz. Durham eo e bennlec'h.

## Douaroniezh
Er c'hreisteiz da Northumberland ha Tyne ha Wear. 

Ouzhpenn aotrounelezh unvan Kontelezh Durham (rannet betek ar 1añ Ebrel 2009 e 7 distrig) e chom er gontelezh lidel -daoust dezho bezañ disrannet diouzh ar gontelezh velestradurel-se, 3 melestradurezh unvan all:
# Kontelezh Durham
# Hartlepool
# Darlington
# Stockton-on-Tees

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Kuzul Kontelezh Durham
Maria Viktoria Pauline von Arenberg

**Maria Viktoria Pauline von Arenberg** (26 a viz Here 1714 - Brusel 1793) a oa ur briñsez izelvroat eus Tiegezh Arenberg hag a zimezas da August-Georg, margrav Baden-Baden. Brudet e oa he madoberoù hag he labour gant urzhioù relijiel.
Auguste Viktoria von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg

**Auguste Viktoria von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg** (1858–1921) zo ur briñsez alaman hag a zimezas da Gwilherm II Alamagn hag a voe an impalaerez alaman diwezhañ .

## He bugale
* Friedrich '''Wilhelm''' Victor August Ernst (1882–1951),
** a zimezas e 1905 d'an Dugez Cecilie zu Mecklenburg-Schwerin
* Wilhelm '''Eitel Friedrich''' Christian Karl (1883–1942), 
** a zimezas e 1906-1926 d'an Dugez Sophie Charlotte von Oldenburg
* '''Adalbert''' Ferdinand Berengar (1884–1948), 
** a zimezas e 1914 d'ar Briñsez Adelheid von Sachsen-Meiningen
* '''August Wilhelm''' (1887–1949), ** a zimezas e 1908-1920 d'ar Briñsez Alexandra von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg (1887–1957)
* '''Oskar''' Karl Gustav Adolf (1888–1958), 
** a zimezas e 1914 d'ar Gontez Ina Maria von Bassewitz (1888–1973)
* '''Joachim''' Franz Humbert (1890–1920, Freitod), 
**a zimezas e 1916 d'ar Briñsez Marie Auguste von Anhalt
* '''Viktoria Luise''' Adelheid Mathilde Charlotte (1892–1980), 
** a zimezas e 1913 d'an Dug Ernst August von Braunschweig-Lüneburg
Golo-lizher

Ur **golo-lizher** zo un tamm paper pleget ha serret gant peg, ma lakaer ennañ ul lizher da gas da unan bennak.

Pa vez serret ar golo-lizher gant al lizher e-barzh e skriver warnañ chomlec'h an den a venner kas al lizher dezhañ, hag e peger un timbr warnañ. Neuze e c'haller lakaat ar golo-lizher en ur voest.
Auguste Viktoria von Hohenzollern

**Auguste Viktoria von Hohenzollern** ( pe *Augusta Vitória Guilhermina Antónia Matilde Luísa Josefina Maria Isabel de Hohenzollern-Sigmaringen* e portugaleg) (Potsdam 1890 — Eigeltingen 1966) a oa ur briñsez alaman a zimezas da Manuel II, diwezhañ roue Portugal.
Bac'h (disheñvelout)

**Bac'h** (*ur vac'h*) zo un anv-kadarn brezhonek a gaver dreist-holl
*e toull-bac'h, 
*e kamp-bac'h.

Ur **vac'h** a zo ur c'hrog, pe un higenn vras ivez .

## Pennad kar dre ar son
*Bach
*bazh
Higenn

Un **higenn** zo ur c'hrog bihan da besketa, lemm ar beg anezhañ, hag a vez staget ouzh penn ul linenn-besketa da dapout pesked. Un tamm boued a vez lakaet er beg, d'ar pesk da gregiñ ennañ. Stardañ a ra e c'henoù war an higenn ha chom a ra stag outi.
Württemberg

**Württemberg** a oa ur vro en Alamagn. Da gentañ ne oa nemet un aotrouniezh. Goude e voe kontelezh, dugelezh, ha rouantelezh en XIXvet kantved. Stuttgart e oa ar gêr-benn.

## Istor
Un aotrouniezh e oa betek an XIIvet kantved. Goude e teuas da vout kontelezh Württemberg. 

En 1495, e troas en dugelezh Württemberg a badas betek 1803. 

En 1806 e voe lakaet da rouantelezh Württemberg goude diskar an Impalaeriezh Santel Roman German en amzer ren Friedich Iañ von Württemberg.

En 1945 ne voe ket ken eus al land, pa voe rannet etre div lodenn: 
*er c'hreisteiz ar rann c'hall, lakaet e Land Württemberg-Hohenzollern, 
*en hanternoz ar rann stadunanat, a eas d'ober distrig Württemberg an hanternoz, brasañ lodenn Land Württemberg-Baden. 

En 1952 e voe adunvanet pa voe krouet Land Baden-Württemberg diwar gendeuziñ an daou land -se gant hini Baden.

## Pennadoù kar
* Baden-Württemberg, unan eus stadoù Alamagn hiziv. 
*Ulrich von Württemberg, anv meur a zug.
Benghazi

**Benghazi** (*بنغازي*, *binghāzī* en arabeg) zo ur gêr vras eus Libia hag ur porzh en arvor reter ar vro-se. An eil kêr vrasañ eo e Libia. 

## Istor
Savet e voe ur gêr eno gant an Henc'hresianed war-dro ar bloavezh 525 kent JK, anvet **Euesperides**. Annezet e voe gant Gresianed eta, Romaned hag Arabed goude-se, adalek 642. E 1578 e voe aloubet gant an Durked. E 1911 e tremenas etre krabanoù an Italianed. Gouzañv a reas kalz kêr e-pad an Eil Brezel-bed. Kresket eo buan he foblañs abaoe ar bloavezhioù 1960, pa voe kroget da gorvoiñ an tireoul a gaver e dezerzhioù kreisteiz Libia.

Dont a reas ar gêr da vezañ kavell brezel diabarzh Libia e 2011. D'an 19 a viz C'hwevrer 2011 e voe lazhet un hanter-kant den bennak gant an arme. En holl e voe lazhet 173 den e pevar devezh. Antronoz e voe hejet kêr gant emgannoù taer ha kouezhañ a reas etre daouarn an emsavidi. A-raok mont kuit avat e oa sevenet meur a dorfed gant arme ha polis ar c'horonal Kadhafi.
## Adkemer er sevenadur
### Filmoù
* 13 Hours: The Secret Soldiers of Benghazi, gant Michael Bay, 2016
## Notennoù ha daveennoù
Bach (disheñvelout)

**Bach** zo ur ger alamanek, kembraek, okitanek.

## Anv-tud
Un anv boutin alamanek eo **Bach**, gwazh e brezhoneg.
Un anv-tiegezh alamanek eo ivez, brudet gant ur sonaozour: 
*Johann Sebastian Bach (1685-1750), sonaozour alaman, bet 20 bugel dezhañ, ha darn sonaozourien evel o zad:
**Wilhelm Friedemann Bach (1710-1784), e vab henañ 
**Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788), e eil mab, sonaozour alaman
**Johann Gottfried Bernhard Bach (1715-1739) – ograour 
**Johann Christoph Friedrich Bach (1732-1795), mab henañ an eil pried 
**Johann Christian Bach (1735-1782), unnekvet mab Johann Sebastian Bach, sonaozour alaman
*** Wilhelm Friedrich Ernst Bach (1759 -1845) a oa mab da Johann Christoph Friedrich Bach.

### Tud all
*Ifor Bach, aotrou kembread en XIIvet kantved.
**Emmanuelle Bach* (1968-) aktourez c'hall, merc'h d'ar c'helaouenner skinwel ha skingomz Jean-Pierre Elkabbach.
*Richard Bach (1936-), skrivagner stadunanat

## Anv-lec'h

* Bach, kumun c'hall e Lot;
* Bach, kumun e Tirol, en Aostria
* Bach an der Donau, kumun e Bavaria, en Alamagn
* Ar Weesener Bach, pe Lutterbach, adstêr d'an Örtze, en hanternoz Alamagn.

## Kembraeg
**Bach** zo un anv-gwan kembraek, a dalv kement ha bihan e brezhoneg, kar d'ar ger bac'h e brezhoneg.
Hervez ar vojenn, e krede Kembreiz ar XVIIvet kantved e oa kembreat ar Johann Sebastian Bach.

Kavet e vez en anvioù evel:
*Cwm Bach
*Dre-Fach
*Eglwys Fach
*Pentre Bach

## Pennadoù kar
*bac'h
*bazh
Hildebad

**Hildebad** (pe *Ildibad*, pe *Heldebadus* e latin), niz d'ar roue wisigot Theudis, eus Spagn, a voe anvet da roue Ostrogoted Italia e 540, e-lec'h Witiges en doa dilezet Ravenna da vont da heul Belisarius da Gonstantinopolis. 

Ne renas nemet ur bloavezh. Lazhet e voe gant ur Gepid e-pad ur banvez. War e lerc'h e voe lakaet Erarik da roue, ha goude Totila, niz da Hildebad.

## Levrlennadur
* Herwig Wolfram: *Die Goten*. 4. Auflage. München 2001

## Pennadoù kar
*Ostrogoted
*Hilde
Lizherenneg fonetik etrebroadel evit an alamaneg

E-barzh an taolennoù treset a-is, e berr gomzoù, ez eo kinniget an doare aesañ da lakaat al Lizherenneg fonetik etrebroadel (LFE) da glotañ gant an alamaneg evit deskrivañ anezhañ.

## Notennoù
Hild

**Hild** zo un anv alamanek hag a dalv kement hag emgann.

## Tud
**Hild*, pe Hildr, ur Valkirienn
**Hild*, pe Hilda Whitby, abadez ha santez saoz

### Anv-tiegezh
* Andreas Hild (* 1961), tisavour alaman
* August Hild (1894–1982), skrivagner alaman
* Helmut Hild (1921–1999), doueoniour 
* Jochen Hild (* 1929), bevoniour
* József Hild (1789–1867), tisavour hungarat

## Pennadoù kar
*Hilda
*Hilde
Hilda Whitby

**Santez Hilda**, pe **[[Hild]]**, pe **[[Hilda Whitby]]** (war-dro 614-680), a oa abadez en abati Hortlepool da gentañ, en abati Whitby, en Northumbria, goude. Brudet e oa he furnezh, ha dont a rae rouaned da c'houlenn ali diganti. Lakaet eo bet da santez gant an ilizoù katolik, reizhkredennek, hag anglikan. 
Meneget e voe hec'h anv e deiziadur Willibrord Utrecht, met anavezet eo dreist-holl gant oberenn Beda Venerabilis, an *[[Historia ecclesiastica gentis Anglorum]]*, e 731, ma ra anv eus ar Saozon o vont da gristenien. 

## He buhez
Ganet e oa **Hilda** pe Hild e lez Ceredig ap Gwallog, roue brezhon Elmet, ma oa repuet he zad Hereric, forbannet diouzh lez he goureontr, ar roue Edwin Northumbria. Kontammet e voe he zad. 

Goude e vevas gant he mamm Breguswith hag he c'hoar henañ Hereswith, e lez Edwin. Badezet e voe d'an 12 a viz Ebrel 627 (da Sul Fask) el lec'h ma voe savet iliz-veur York, war un dro gant ar roue Edwin ha tud e lez, gant Paulin, kentañ eskob York, misioner deuet eus lez ar roue Æthelburg, roue Kent. 

Ur pennadig goude e timezas Hereswith da Æthelric, breur da Anna East-Anglia. 

Gant Bede n'eus ger diwar-benn dimeziñ ebet graet gant Hilda.

En abati Whitby ma oa abadez eo e vije bet bodadeg eskibien 

Lidet e vez d'ar 17 a viz Du gant an Iliz katolik ha d'an 19 a viz Du gant an Iliz anglikan.
Beda

**[[Beda]]** zo un anv e meur a yezh.

## Tud
**Beda,* pe Beda Venerabilis (e latin), pe Bede (e saozneg), ur manac'h saoz e manati Sant Pêr, e Monkwearmouth (Northumbria) war-dro dibenn ar VII ha deroù an VIII kantved ; 
* Beda Weber (1798–1859), skrivagner alaman ;
* Beda Dudík (1815–1890), istorour morav ;
* Slavko Beda (1919–1975), melldroader kroat ;
* Fritz Löhner-Beda (1883-1942), skrivagner aostrian.

## Lec'hioù
* Beda Fell, ur menez el Lake District e Bro-Saoz.
Franz Müntefering

**Franz Müntefering** (distaget  en alamaneg) (ganet d'ar 16 a viz Genver 1940) zo ur politikour alaman. E penn ar Strollad sokial-demokrat Alamagn (SPD) e oa etre an 18 a viz Here 2008 hag an 13 a viz Du 2009, evel ma oa bet dija etre 2004 ha 2005. Bet e oa Ministr al Labour hag an Aferioù sokial, kenkoulz ha bes-kañseller, etre 2005 ha 2007.
Bede

**Bede** zo un anv saoznek.

## Tud
**Bede*, pe *Sant Bede*, pe Beda, pe Beda Venerabilis (672 pe 673 – 735), manac'h saoz, 
* James Bede (1856–1942), politikour stadunanat
* Bede Griffiths, manac'h saoz en India, 
* Jim Bede, saver kirri-nij. 

## Lennegezh
**[[Adam Bede]]*, kentañ romant George Eliot e 1859 

## Steredoniezh
* (3691) Bede, asteroidenn
Beda Venerabilis

* *Pennadoù [[Beda]] ha [[Bede]] zo ivez.* 

**Beda**, **Sant Bede**, pe **Beda Venerabilis** e latin (672/673 – 26 a viz Mae 735) a oa ur manac'h saoz eus dibenn ar  a selled outañ evel unan eus ar brasañ kelennerien ha skrivagnerien e-doug ar Grennamzer. Skrivet en deus un istor eus an Iliz e Bro-Saoz, anvet *[[Historia ecclesiastica gentis Anglorum]]* ("Istor Iliz ar bobl saoz" pe "Istor eklesiastek ar bobl saoz"). Abalamour da hemañ e voe sellet outañ evel "tad an istor saoz". Tremen a reas e vuhez manac'h e manatioù Sant-Pêr ha Sant-Paol e rouantelezh Northumbria.
Bathilde (rouanez ar Franked)

**Bathilde**, pe **Batilde**, **Bathylle**, pe **Beaudour, Bauthieult**, ganet war-dro 626 ha marvet d'an 30 a viz Genver 680 e Chelles, a oa rouanez ar Franked ha pried da Glovis II, roue Neustria ha Bourgogn (639 – 658).
Bretwalda

**Bretwalda**, pe **Brytenwalda** pe **bretenanwealda** a zo ur ger hensaoznek deuet war wel evit ar wech gentañ er c'hronikl angl-ha-saoz en . Implijet e vez da ziskouez renerien eus ur rouantelezh angl-ha-saoz a veze mestr war ar rouantelezhioù arall. N'eo ket sklaer pe implijet e oa ar ger-mañ gant ar rouaned-se o-unan pe ijinet e oa bet en .

Rouaned Mercia, a oa e-touez ar rouaned pouezusañ, adal ar  betek an , ne vezent ket anvet Bretwalda morse. Se a zo peogwir e oa bet skrivet ar c'hronikl e Wessex, ur stad a oa enebet he renerien ouzh re Mercia.

## Roll ar rouaned a oa Bretwaldaed hervez [[Beda Venerabilis]]
* Ælle Sussex (488–c.514)
* Ceawlin Wessex (560–92, marvet 593)
* Æthelberht Kent (590–616)
* Rædwald East Anglia (c600–24)
* Edwin of Deira (616–33)
* Oswald Northumbria (633–42)
* Oswiu Northumbria (642-70)
William Beechey

**Henry William Beechey**, ganet d'an 12 a viz Kerzu 1753 e Burford ha marvet d'an 28 a viz Genver 1839, a oa ur poltredour saoz.

## Poltredaoueg


Image:Charlotte of Mecklenburg-Strelitz00.jpg|**Ar [[Charlotte von Mecklenburg-Strelitz|Rouanez Charlotte]]** (engravadur)
Skeudenn :Charlotte, Princess Royal.jpg| Ar briñsez Charlotte Augusta Matilda, merc'h henañ ar rouanez Rouanez Charlotte hag he fried ar roue George III.
Skeudenn :Princess Augusta.jpg|Ar briñsez Augusta Sophia, o eil merc'h .
Skeudenn :Princess Elizabeth (1770-1840).jpg|Ar briñsez Elizabeth o zeirvet merc'h.
Skeudenn :Princess Mary (1776-1857).jpg|Ar briñsez Maria o federvet merc'h .
Skeudenn :Princess Sophia.jpg|Ar briñsez Sophia Mathilda o fempvet merc'h.
Skeudenn :Princess Amelia (1783-1810).jpg|Ar briñsez Amalia o c'hwec'hvet merc'h.
Skeudenn :Beechey, William - Adelaide of Saxe-Meiningen - NPG 1533.jpg|Ar rouanez Adelheid von Sachsen-Meiningen.
Skeudenn :Augusta, Duchess of Cambridge - Beechey 1818.jpg| Augusta von Hessen-Kassel, pried ar priñs Adolf, dug Cambridge.
Rouanez Charlotte

Ar **Rouanez Charlotte** (** e saozneg) eo Charlotte von Mecklenburg-Strelitz, rouanez Bro-Saoz goude hec'h eured gant ar roue saoz George III. Met an anv zo bet roet da draoù all. 

## Lec'hanvadurezh
* "Inizi ar Rouanez Charlotte", anv diofisiel Haida Gwaii, e Kanada
* Queen Charlotte, British Columbia, Kanada
* Queen Charlotte, Virginia, SUA

## Listri
Meur a lestr saoz zo bet anvet HMS Queen Charlotte

## Tud all
*Rouanez Charlotte* a lavarer ivez a-wechoù 
*eus he merc'h Charlotte Augusta Matilda (1766-1828), dre ma oa rouanez Württemberg
*eus Carlota Joaquina de Borbón (1775-1830), priñsez spagnol ha rouanez Portugal
Ruilhenn-doaz

Ur **ruilhenn-doaz** zo ur benveg-keginañ, e koad peurvuiañ, dezhi un 30 pe 40 cm hed, da ledañ an toaz d'ober gwastelloù pe kouignoù a bep seurt.
Dôn

**Dôn** eo mamm an doueed e mojennoù Kembre, ma'z eo anavezet evel mamm (pe tad) un niver bras a vugale, anvet "Bugale Dôn".

## Gerdarzh
*Ar wrizienn henindezeuropek °*dānu* "glizh, dourenn, stêr" eo orin an anvioù keltiek *Danu* ha *Dôn*, ha hini anvioù meur a stêr en Europa : Danav, Daugava, Dnipro, Dnister, Don, Dzisna (e Lituania ha Belarus) o vezañ ar re vrudetañ.

## Reizh
Ar pezh a zo deuet betek ennomp eus lennegezh kozh Kembre ne gont ket ha tad pe mamm e oa d'ar vugale-mañ :

Ar skolveuriad kembreat John Rhys avat a lakaas Dôn da wregel, par d'an doueez iwerzhonat Danu, a zo mamm an Tuatha Dé Danann. Ar braz eus ar ouizieien a savas a-du gantañ met klouaroc'h e voe an arbennigour war ar *[[Mabinogi]]* William J. Gruffydd (1981-1954) en e arnodskrid *Math vab Mathonwy* e 1928.

E pevare skourr ar *Mabinogi*, anvet *[[Math, mab Mathonwy|Math fab Mathonwy]]* end-eeun, ez eo Arianrhod, Gilfaethwy ha Gwydion bugale da c'hoar Math, ar pezh a laka Dôn da c'hoar Math ha merc'h Mathonwy.
"Merc'h Beli" a vez graet eus Arianrhod e *[[Trioedd Ynys Prydein]]* ; alese e lakaas J. Rhys e oa Dôn pried Beli Mawr, ar pezh ne dalvez ket avat ez eo Dôn mamm da holl vugale Beli, pe ez eo Beli tad da holl vugale Dôn.

Er Grennamzer e soñje d'ar ouizieien e oa Dôn ur gwaz mab da Gonwy, *Don *'ap** Conwy'' en ul listenn eus bugale Don e 118 [[Dornskridoù Peniarth|dornskrid Peniarth]]. ; ar stumm ''Don ap Conwy'' a c'hellfe dont eus ar werzenn <q> ''Gwdion fab Don ar Gonwy'' </q> a lenner en ur varzhoneg en dastumad ''Barddoniaeth'' a vez lakaet war anv [[Dafydd ap Gwilym]].<br>
E [[Levr Ruz Talgarth]] (dornskrid Llansteffan 27) e kaver ''Don **ap*' Dygyn ferthyr o Arfon*. ; an "Dygyn ferther"-se a c'hellfe bezañ un distresadur eus ur werzenn e Levr Taliesin,  *Gwydyon ap Don dygynuertheu* .

E Culhwch ac Olwen ez eo Dôn mamm da Amaethon ivez.

## Gwezenn lignez
}

|}

## Hêrezh
**Llys Dôn* ("Lez Dôn") eo anv kembraek ar steredeg *[[Cassiopeia (steredeg)|Cassiopeia]]*.

## Levrlennadur
* Maier,Bernhard (1994). *Dictionary of Celtic Religion and Culture*. Martlesham : The Boydell Press, 2000 

## Notennoù
Keriti-Pempoull

Place de Kerity, Paimpol.jpg|Ur blasenn er vourc'h.

**Keriti** a zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Hanternoz. Ul lodenn eus kumun Pempoull eo bremañ.
## Douaroniezh

Cattle behind Abbaye de Beauport, 28.07.13.jpg|Saout dirak ar mor.

* War lez Mor Breizh emañ Keriti.
## Istor
* **Keriti** a oa ur barrez e Bro-Oueloù gwechall. A-raok an Dispac'h gall e oa parrez Keriti en eskopti Dol, ha da sant Samzun e oa gouestlet an iliz-parrez. Stag e oa an iliz-se ouzh abati enez Sant-Rion da gentañ hag ouzh abati Boporzh war-lerc'h. 
### [[Dispac'h Gall]]
* E 1790 e voe krouet ar gumun.
### [[Pempoull]]
* En  e oa bet kresket porzh-mor Pempoull diwar-goust douaroù kumun Keriti, rak re vihan e oa tachenn Pempoull. E dibenn an  e voe lakaet sevel ti-gar Pempoull, war douaroù Keriti adarre. Tamm-ha-tamm e oa deuet buhez an div gumun da vezañ liammet-strizh eta. Pemzek vloaz goude dibenn an Eil Brezel-bed, e 1960, e voe bodet kumunioù Keriti, Plounez ha Pempoull da sevel "Pempoull Vras".
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 75 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,61 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 44 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 15 a viz Gouhere 1944 e voe lazhet pemp rezistant (tri anezhe a oa eus Keriti) ha tri soudard alaman en un emgann e Pañvrid-ar-Beskont.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou soudard.
## Monumantoù ha traoù heverk

Paimpol Beauport4.JPG|Abati Boporzh.
Chapel Santez-Barba (Keriti-Pempoull) 01.JPG|Chapel *Santez [[Barba]]*.

* Abati Boporzh.
* Chapel *Santez Barba*.
* Monumant ar re varv er vered e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Taolenn-enor ar re varv (1914-1918) er maerdi, luc’hskeudenn. 
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
* Le Fiblec a oa maer e 1837 ha Brichet e 1860.
## Tud
## Pennadoù kar
* Plounez, 
* Pempoull.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Justinian Iañ

**Justinian Iañ**, pe **Justinian Veur**, anavezet ivez gant an anv **Sant Justinian Veur** evit an Iliz Ortodoks, (latin: * Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus*, gresianeg: *Φλάβιος Πέτρος Σαββάτιος Ἰουστινιανός* Flávios Pétros Sabbátios Ioustinianós), ganet d'an 11 a viz Mae 483 en Illyria ha marvet d'an 13 a viz Du 565, a voe Impalaer Bizantion adalek 527 betek e varv e 565.
E-pad e ren, Justinian a glaskas adkavout brud an impalaeriezh Roman en ur adtapout al lodenn gornôgel an hanter a oa aet da get e 476. Ren Justinian a oa bet ul lodenn heverk e mare an impalaeriezh roman diwezhat. E ren a oa ivez hini ar "*renovatio imperii*", pe "adsavidigezh an impalaeriezh" na voe ket echuet a-benn ar fin.

Dre mennad diazez adsavidigezh an impalaeriezh Roman klok a oa hini Justinian, e vez lesnvet gant lod istorourien an amzer a-vremañ "Ar Roman ziwezhañ". An uhelvennad-se a zegasas un adtapout a-zarn eus tiriadoù kozh kornôg an impalaeriezh Roman, met biken ne voe tizhet en-dro harzoù an impalaeriezh klok.

E jeneral, Belisarios, en doa aloubet bliv ar Rouantlezh Vandal e Norzhafrika. Goude-se e oa bet, Belisarios, Narses, ha jeneraled all oc'h aloubiñ Rouantelezh an Ostrogoted, oc'h adsevel Dalmatia, Sikilia, Italia, ha distroet Roma d'an impalaeriezh goude ouzhpenn un hanter kantved sujidigezh d'an ostrogoted. Liberius ar prefed praetorian a oa deuet a-benn a adpakas su al Ledenez iberek, o sevel Proviñs Spania. Ar c'hampagnoù brezel-se o doa roet an tu d'ar romaned da adberc'henniñ Kronôg ar Mor Kreizdouarel, ar pezh en doa degaset ur c'hresk trumm a 1 milion solidi ouzhpenn bep bloaz e kefioù an Impalaeriezh. E-kerzh e ren, Justinian a oa deuet a-ben ivez da sujañ an Tzani, ur boblad arvorioù reter ar Mor Du a ne oant ket bet biken dindan sujidigezh ar romaned. Taget en doa an Impalaeriehz Sasanian er reter e-kerzh ren Kavad Iañ, ha goude-se e-kerzh ren Khosrow Iañ; an eil brezel-se a oa bet degaset dre e c'hoant emled er C'hornôg.
## Pennad kar
*Justinian II
Gourdisten

**Gourdisten**, pe **Wrdisten**, a oa ur manac'h brezhon eus abati Landevenneg, abad, a skrivas meur a levr en . Abad e oa eno etre 857 hag 884.

Gurdisten eo aozer lodenn gentañ Kartuler (*diellevr*) Landevenneg.


File:024 Cartulaire de Landévennec.JPG
File:Cartulaire land.jpg
File:FacSimileLandevennec4.jpg


## Oberennoù
**Uita sant Gwennole*. Buhezskrid Sant Gwenole an hini a savas abati Landevenneg.

## Pennad kar
*Wrmonoc

## Daveoù
Keriti-Penmarc'h

* *Ur bajenn disheñvelout [[Keriti]] zo ivez.*

**Keriti-Penmarc'h** zo ur porzh eus kumun Penmarc'h, er Vro-Vigoudenn, dirak Keloù Penmarc'h, an anv a roer d'ar c'herreg a zo eno a-dal an aod.

## Taolennoù
Taolennet eo bet Keriti gant al livourien 
* Charles-François Daubigny : *Le village de Kérity en Bretagne*.
* Karl Daubigny (Charles-François Daubigny) : *Les vanneuses à Kérity*.
* Louis Marcoussis : *La gare de Kérity* (1927, , 33 x 47 cm, ; *Paysage de Kérity* (1927).
* Jacques Humblot : *La grève à Kérity* (1959)

File:Charles-Francois-Daubigny Le village de Kerity en Bretagne.JPG|Charles-François Daubigny : *Le village de Kérity en Bretagne*
File:Charles-François Daubigny Vue de Kérity la fontaine.jpg|Charles-François Daubigny : *Vue de Kérity : la fontaine*
File:Karl Daubigny Les vanneuses.jpg|Karl Daubigny : *Les vanneuses à [[Kérity]]* (1886, Mirdi Brest)


## Notennoù
Sofia Magdalena Danmark

**Sofia Magdalena Danmark** ( 1746-1813), a oa ur briñsez danat, rouanez Sveden goude hec'h eured d'ar roue Gustav III.

## He buhez
Merc'h e oa da Frederig V Danmark ha da Louise Breizh-Veur. He mamm a varvas pa oa 5 bloaz ar verc'hig. 
En 1766, da 20 vloaz, e timezas da roue Sveden, Gustav III. Daou vab o doe:
* Gustav IV Adolf (1778-1837), a zimezas en 1797 da Friederike Dorothea von Baden (1781-1826), c'hoar da impalaerez Rusia
* Carl, dug Småland (1782-1783). 

## Reuz
E 1778 e c'hoarvezas reuz bras e lez Sveden. 
Degouezhout a reas daou vreur ar roue, Karl (1748-1818), ha Fredrik Adolf Sveden (1750-1803), e ti o mamm, Lovisa Ulrika, rouanez trederannerez, hag int da embann e oa pep a serc'heg gant an darn vrasañ eus ar maouezed, nemet gant o mamm evel-just. Ha hi da eilgeriañ ne oa ket kont evel-se da vihanañ gant he merc'h-kaer, ar rouanez Sofia Magdalena, avat. Neuze e tirollas an daou vreur da c'hoarzhin. Ar c'hont Adolf Fredrik Munck, emezo, a veze oc'h ober al lez d'o c'hoar-gaer. 

### Droug er vamm-gaer
Droug bras a oa e mamm-gaer ar rouanez, ha hi da c'houlenn prouennoù. Pa c'hanas ar rouanez yaouank ur mab e 1778 e krede start tud al lez e oa ar c'hont Munck eo a oa an tad. Neuze e savas tabut etre Lovisa Ulrika hag he mab roue, ha hi da damall dezhañ leuskel he fried d'ober pezh a gare. Hag eñ gourdrouz harluañ e vamm da Bomerania (Pomerania svedat). 
Ne voe nemet he bugale yaouankañ Fredrik Adolf ha Sofia Albertina a savas a-du gant ar rouanez kozh. Ret e voe dezhi skrivañ un diskleriadur ma tinac'he he zamalloù. Ur vezhekadenn all e voe dezhi eta, goude hini 1756. An holl dud eus an tiegezh roueel a sinas, nemet ar roue hag ar rouanez evel-just, ha c'hwec'h kannad eus breujoù ar vro. Ne bardonas ar roue d'e vamm nemet pa voe ar rouanez kozh war he zalaroù.

### Intañvez
En 1792 e voe muntret he fried, ar roue Gustav III, hag he breur-kaer eo a renas betek 1796, da c'hortoz he mab da vezañ en oad. Neuze e voe anvet he mab da roue. Koll e gurunenn a reas Gustav IV Adolf e 1809 avat, goude ur brezel a-enep Rusia, ma voe faezhet Sveden. Ret e voe dezhañ kuitaat Sveden gant e bried, ar rouanez Friederike Dorothea von Baden (1781–1826), hag e vugale. Dizimeziñ a reas neuze e 1812, ha fiziet e voe e vugale en o eontr, Aleksandr Iañ, an hini a oa bet trec'h e brezel 1809.
Adarre e voe roet kurunenn rouaned Sveden d'he breur-kaer Karl, anvet Karl XIII.

## He marv
Mervel a reas Sofia Magdalena Danmark e 1813, da 67 bloaz.
David Llewellyn

**David Llewellyn** zo un anv stank e Kembre, hag a gaver e meur a vro all.

#### 

*David Llewellyn (skrivagner) (1978-), romantour 
*David Llewellyn (golfer) (1951-), golfer
*David Llewellyn (politikour kembreat) (1916&ndash;1992), kannad Cardiff North e parlamant londrez 1950&ndash;1959
*David Llewellyn (rugbier), rugbier kembreat lesanvet 'Dai'
*David Llewellyn, 4th Baronet, anavezet evel *Dai Llewellyn*

## Broioù all
*David Llewellyn (politikour aostralian), politikour aostralian, eus Tasmanian 

## Pennad kar
*Dafydd ap Llewelyn
Dafydd ap Llewelyn

**Dafydd ap Llewelyn** ( * Dafydd mab Llewelyn*), zo bet anv meur a zen e Kembre:

*Dafydd ap Llywelyn (etre 1211 ha 1215 -1246), priñs Kembre;
*Dafydd Gam (1380 - 1415), brezelour kembreat, marvet en Azincourt. 

## Pennad kar
*David Llewellyn
Luisa Sanfelice (disheñvelout)

**Luisa Sanfelice** zo 

*anv un dugez italian **[[Luisa Sanfelice]]**

## Oberennoù
****[[La Sanfelice]]***, romant gant Alexandre Dumas (tad) diwar buhez an dugez
****[[Luisa Sanfelice (film)|Luisa Sanfelice]]***, film e 1942 gant Laura Solari ha Massimo Serato
****[[Luisa Sanfelice (film skinwel 1966)|Luisa Sanfelice]]***, film skinwel e 1966 gant Lydia Alfonsi ha Giulio Bosetti
****[[Luisa Sanfelice (film skinwel 2004)|Luisa Sanfelice]]***, film skinwel e 2004, gant Laetitia Casta ha Adriano Giannini.
Luisa Sanfelice

**Ur pennad [[Luisa Sanfelice (disheñvelout)]] zo ivez*.

**Maria Luisa Sanfelice dei Duchi di Agropoli e Lauriano** (Napoli, 28 a viz C'hwevrer 1764 - Napoli, 11 a viz Gwengolo 1800) a oa un dugez italian e Rouantelezh Napoli hag a gare ur republikan. Hi eo penntudenn romant Alexandre Dumas *La Sanfelice*. Harzet e voe er palez Mastelloni m'edo o chom.

## Buhez
Ganet e oa **Maria Luisa Fortunata de Molina**, hec'h anv gwir, d'an 28 a viz C'hwevrer 1764 e Napoli. Merc'h e oa d'ur jeneral a orin spagnol, don Pedro de Molino, ha da Gamilla Salinero. Dont a reas da vout *La Sanfelice* d'he seitek vloaz, goude dimeziñ da Andrea Sanfelice, ur c'henderv dezhi, dug Lauriano.

Etre Genver ha Mezheven 1799 e voe dispac'h e Napoli. Kaset kuit e voe Roue an Div Sikilia Ferdinando IV Naplez gant jakobined Napoli, ha skoazellet e oant gant an armeoù republikan gall. Repuet e oa ar roue e Palermo, ha harpet e voe gant soudarded saoz ha rus.

## Levrlennadur
* Alexandre Dumas, *La Sanfelice*, Milano, Adelphi, 1999, div levrenn 
* Benedetto Croce, *Luisa Sanfelice e la congiura dei Baccher*, Bari, Laterza, 1942, ISBN -
* Pietro Colletta, *Storia del reame di Napoli dal 1734 al 1825*, 1834
* Milena Esposito, *Luisa Sanfelice*, 2008, ISBN 8896172047
* Mario Forgione, *Luisa Sanfelice*, Roma, Newton & Compton, 1999, ISBN 88-8289-228-X

## Liammoù diavaez
* Luisa Sanfelice su Repubblica napoletana.it
Přemyslided

Ar re **bPřemyslided** (e tchekeg : *Přemyslovci*, e poloneg : *Przemyślidzi*) zo un tiernezh a briñsed hag a roued hag e doa renet war Bohemia ha Moravia eus / betek 1306 ha war Polonia eus 1300 betek 1306.
Luisa Sanfelice (film skinwel 2004)

**Ur bajenn [[Luisa Sanfelice (disheñvelout)]] zo ivez*.
**Luisa Sanfelice** zo ur film-skinwel italianek e div lodenn, embannet e 2004, ha savet gant ar vreudeur Paolo ha Vittorio Taviani diwar-benn buhez an dugez italian Luisa Sanfelice (1764-1800).

Savet eo ar film diwar romant gallek Alexandre Dumas *La Sanfelice*. An aktourez c'hall Laetitia Casta eo a zo Luisa Sanfelice er film, ma c'hoari Adriano Giannini ivez.
## Liammoù diavaez
* La san Felice war IMDb
Cerisy

**Cerisy** a zo ur gumun eus departamant Somme (Bro-C'hall).
## Istor
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Beredoù milourel.
* Iliz katolik *Sant Jord*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Louise Breizh-Veur

**Ur briñsez [[Louisa Breizh-Veur (1749-1768) ]] zo ivez.*

**Louise Breizh-Veur**, pe *Louise of Great Britain* e saozneg, pe *Louise af Storbritannien* e daneg (1724-1751), a oa ur briñsez saoz a zeuas da vout rouanez Danmark ha Norge, gant hec'h eured da Frederik V Danmark.

Merc'h e oa da George II, roue Bro-Saoz, ha d'e bried Caroline von Brandenburg-Ansbach.

Dimeziñ a reas e 1743. Rouanez e voe goude marv he zad-kaer e 1746.
Evurus e voe-hi, ha ne reas ket van, a-hervez, ouzh serc'h he fried, Else Hansen, hag o besterd .

## He bugale
Dimeziñ a reas da Frederik V, ha bugale o doe :
# Sofia Magdalena Danmark, dimezet d'ar roue svedat Gustav III;
# Vilhelmine Caroline Danmark, ganet e 1747, dimezet da Wilhelm Iañ  Hessen-Kassel, priñs Hessen-Kassel;
# Christian VII, roue Danmark ha roue Norge, ganet e 1749;
# Louise Danmark, ganet e 1750, dimezet da Carl von Hessen-Kassel (1744-1836).

## He marv
Mervel a reas e 1751, e palez Christiansborg, e Copenhagen. Brazez e oa, ha mervel a reas he c'hwec'hvet bugel war un dro. Beziet e voe en iliz-veur Roskilde. Addimeziñ a reas he fried d'ar briñsez alaman Juliane von Braunschweig-Wolfenbüttel, ha mervel 14 vloaz goude.
Ulrica Arfvidsson

**Ulrica Arfvidsson**, pe **Anna Ulrica Arfvidsson** (1734–1801), a oa ul lennerez-planedennoù svedat en amzer ar roue Gustav III, anavezet ivez evel "Mamsell Arfvidsson" (Mademoiselle Arfvidsson).

A-hervez he devoa lavaret d'ar roue, hep gouzout piv e oa, diwall diouzh dorn ur muntrer. Goulennataet e voe goude muntr ar roue gant Jacob Johan Anckarström.
Gustav

**Gustav** zo un anv-bihan alamanek, danek, hebreek, jorjiek, norvegek, rusek, slovakek, slovenek, svedek, skrivet **Gustaf** a-wechoù ivez e svedeg. 

En islandeg e vez skrivet *Gústav* pe *Gústaf*, e poloneg *Gustaw*.

## Gerdarzh
Daou zisplegadur a vez roet:
*unan norsek
*unan slavek, eus "Gostislav", diwar "Gost'" ("kouviad") ha "slava" ("klod"). 

## Eilstummoù
*[[Gösta]]* 

## Yezhoù all

## Tud
### Rouaned

Eizh roue e Sveden zo bet anvet Gustav, adalek Gustav Iañ Vasa betek ar roue a vremañ Carl XVI Gustaf. 
*Gustav Iañ, roue a lakaas fin da Unaniezh Kalmar hag a roas an dizalc'hted da Sveden, stak ouzh Danmark betek neuze. 
*Gustav II Adolf , penn-brezel e-pad Brezel an Tregont Vloaz, lesanvet *Leon an Norzh*;
*Gustav III, gwarezer an arzoù, adsaver an hollveliegezh 
*Gustav IV Adolf
*Gustav V
*Gustaf VI Adolf
*Karl X Gustav
*Charlez XVI Gustav, roue a vremañ

### Tud ordinal

========
* Gustav Fechner (1801-1887), psikologour ha prederour
* Gustav Hartlaub (1814-1900), mezeg hag evnoniour
* Gustav Ludwig Hertz, fizikour, Priz Nobel

========
*Gustav Klimt (1862-1918), livour
* Gustav Mahler (1860-1911), piaonour, sonaozer ha penn laz-seniñ 

========
*Gustav Holst, sonaozer

========
*Gustav Heinse, anv-barzh Josef Klein, a orin aostrian

========

*Gustavs Zemgals, prezidant ar vro (1927 - 1930)

========
*Gustaf Dalén, ijinour, priz Nobel
*Gustav Fröding, barzh 
*Gustaf de Laval, ijiniour, ijiner hag embreger

========
*Gustáv Husák, prezidant Tchekoslovakia

## Traoù all
* al Linenn Gustav, bet savet d'an Alamaned en Italia e-pad an Eil brezel-bed

## Pennadoù kar
*Carl Gustav
*Gustafson
*Gösta
*Gustave
*Gustavo
Américo

**Américo** zo un anv-bihan spagnolek.

## Gerdarzh

## Eilstummoù
**[[Emerico]], Emerica* e spagnoleg.

## Yezhoù all
*Emmerich en alamaneg 
**[[Imre]]*, pe *Imrich* en hungareg

## Tud
**Américo Vespucio*, anv spagnolek Amerigo Vespucci, moraer italian
*Américo Zorrilla Rojas, politikour chileat. 
*Américo Tomás, ofisour ha politikour portugalat. 
*Américo López Méndez, politikour spagnol 
*Américo Villarreal Guerra, politikour mec'hikan 

*Américo (kaner), kaner chileat
Aymeri

**Aymeri**, pe **Aymeric, Aimeric **, zo un anv-bihan gallek.

## Gerdarzh
Deuet e vije eus un anv germanek kar da Americo, Amerigo, Aymery.
Dont a ra eus an anv germanek *Haimirich* pe *Haimerich*, savet diwar *haimi* (ti, bro) ha *rich* (galloudek), a c'haller kompren evel "galloudus en e vro" pe, en un doare all met tost a-walc'h, evel "roue ar vro". Diwar an anv-se eo e teuas Heinrich, ha neuze Henry, Henri, ha Herri hag an holl stummoù kar. 

## Yezhoù all
**Americo* en italianeg, hag a droio da Arrigo hag Enrico.
*Américo, Emerico, e spagnoleg, hag *Emerica*
**Aimericus, [[Americus]], Amerigus*, e latin 
*Emrich, Emmerich, en alamaneg. 
*Imre, en hungareg

## Tud
* Aymeri de Narbonne, anv meur a zen
* Aimeric de Beauvezer, troubadour eus an XIIIvet kantved. 
* Emery d'Amboise
* Aimery de Montréal : dic'houzouget e Lavaur gant Simon IV e-kerzh ar Groazadeg ouzh an Albiziz (1211).

## Pennadoù kar
*Américo
*Americus
*Emmerich
*Emmrich
*Imre
Christchurch

**Christchurch** (, e maorieg: *Ōtautahi*) eo eil brasañ kêr Zeland-Nevez. Emañ war aod reter Enez ar Su, ha brasañ kêr an enez-se eo.

## Kêrioù gevellet ganti
Gant seizh kêr ar bed eo gevellet Christchurch:
*, e proviñs Aostralia ar Su
* 
* e prefeti Okayama
*, e stad Washington
*, e proviñs Gansu
*, un distrig eus Seoul
*, e proviñs Hubei

## Daveoù
Melanezia

**Melanezia** (eus ar gerioù henc'hresianek μέλας “du” hag νῆσος “enez”) a zo unan eus an tri strollad inizi a ya d'ober Oseania. Dont a ra o anv eus ar pobladoù du o c'hroc'hen a zo o vevañ enno.

## Inizi Melanezia
Ur waregad inizi etre biz Aostralia ha su Mikronezia a ya d'ober Melanezia. Sed amañ ar Stadoù hag an tiriadoù:
* Inizi Fidji;
* Kaledonia-Nevez
* Inizi Salomon,
* Vanuatu,
* Ginea-Nevez (rannet etre Papoua-Ginea Nevez er reter ha Papoua ar C'hornaoueg),
Gwilherm Dubourg

**Gwilherm Dubourg** (*Guillaume Dubourg* e marilh an ti-kêr), bet ganet e Tregrom d'an 13 a viz Mae 1928 ha marvet e Roazhon d'an 31 a viz Meurzh 1988, a oa ur beleg hag ur skrivagner brezhonek.

## Buhez

Studiañ a reas e Skolaj Sant-Jozef Lannuon a-raok mont d'ar c'hloerdi bras. Beleget e oa bet d'an 3 a viz Ebrel 1954. Skolaer eo bet e skol brevez katolik ar C'houerc'had e-pad ar bloavezhioù tri-ugent el lec'h m'en doe tro d'ober anaoudegezh gant Anjela Duval. Kelennet en deus e meur a skol e Bro-Dreger a-raok ren hini Kallag. Kure eo bet e Gwengamp e 1965 ha person Plufur ha Tremael etre 1972 ha 1984. Pa'z eas an aotrou Klerg da Anaon e voe anvet da berson Bulien, Kaouenneg ha Lanvezeeg e 1984. Mervel a reas trumm e 1988 e Roazhon goude un oberatadenn. Interet eo e Rospezh.

## Brezhoneg
Savet ez eus bet gantañ meur a droidigezh e brezhoneg eus testennoù an Avieloù e henc'hresianeg. Kenlabouret en deus ivez gant Maodez Glanndour war destennoù orin ar Bibl en hebraeg, Dornskridoù ar Mor Marv (pe "Dornskridoù Qumrân") peurgetket. Skrivet en deus pennadoù er c'helaouennoù *[[Preder]]*, *[[Imbourc'h]]*, *[[Barr-Heol]]* hag *[[Al Liamm]]*, ha sinañ a rae a-wechoù gant an anv-pluenn "Bodvael". Un danevell gantañ, *An teir rozenn ruz*, a zo bet embannet e-barzh niv. 128 Al Liamm.

Legadiad madoù an Aotrou Klerg eo bet. Ezel eo bet eus Stourm ar Brezhoneg.

## Mammennoù
*Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles* gant Lionel Henry, Yoran Embanner, 2013.
Cerizy

**Cerizy** zo ur gumun c'hall, en departamant gall Aisne er rannvro Hauts-de-France. 
## Istor
### kantved
**[[Brezel-bed kentañ]]**: 
* 1920: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Brice*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1793

## Melestradurezh
## Tud douaret eno
* Yann-Bêr Kalloc'h, barzh eus Enez Groe (Breizh), lazhet àr an talbenn en Urvillers d'an 10 a viz Ebrel 1917 e-pad ar Brezel-bed kentañ.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Eilean Heàrrlois

**Eilean Heàrrlois**, *Harlosh Island* e saozneg, a zo un enezenn el Loch Bracadail a-dal d'al ledenezioù Minginish ha Heàrrlois en An t-Eilean Sgitheanach, e bro-Skos, 34 hektar he gorread.

An anv *Harlosh* a zeu eus an norseg, met n'eo ket sklaer e ster.

## Notennoù
Stadoù Kevreet Mikronezia

**Mikronezia** (anv hir: **Stadoù Kevreet Mikronezia**) a zo ur Stad kevreadel eus kornaoueg Meurvor Habask. Peder stad a zo ouzh hec'h ober: Chuuk, Kosrae, Pohnpei ha Yap.