open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gamiani

***Gamiani ou Deux nuits d'excès*** zo ur romant gant Alfred de Musset e 1833. Daou-ugent embannadur a voe a-hed an .

## Ar romant
Div nozvezh eus buhez ar gontez Gamiani o c'hoari gant Fanny hag Alcide, ha pep hini anezho o kontañ o zaolioù-kaer.

## Filmoù
* 1981 : *Gamiani*, sevenet gant Ismael González ha c'hoariet gant Vicky Palma evel Gamiani.
* 1997 : *Gamiani (La comtesse)*, ur film pornografek savet gant Luca Damiano ha c'hoariet gant Lea Martini evel Gamiani.

## Skrid
* Ar skrid gallek e Wikisource.

## Notennoù
Antigone (Anouilh)

***Antigone*** zo ur pezh-c'hoari gant Jean Anouilh (1910-1987) ha c'hoariet evit ar wech kentañ e Pariz d'ar 4 a viz C'hwevrer 1944, p'edo Bro-C'hall e dalc'h an Alamaned. André Barsacq a reas war-dro al leurenniñ (gwiskamantoù ha kinkladur).
Adskrivet eo bet diwar oberenn Sofokles, anvet Ἀντιγόνη / *Antigónê*, ha bez ez eo unan eus an heuliad pezhioù-c'hoari anvet "Pezhioù du Nevez" *(Nouvelles Pièces noires)* evel *[[Jezabel]]* (1932), *[[Roméo et Jeannette]]* (1946) ha *[[Médée]]* (1953).

Awenet eo ar pezh gant mojenn Antigone, merc'h Oidipoüs, met skrivet eo gant stummoù an trajedienn henc'hresian :

## Diveradenn
*Antigónê /* Antigone a zo merc'h da *Oidípous* / Oidipoüs ha Ἰοκάστη / Iokaste, penntierned Thebai. Goude drouklazh Iokástê hag harlu Oidipoüs, emañ daou vreur Antigone,Ἐτεοκλῆς / Eteoklếs ha *Poluneíkês /* Polyneikes, n'em lazhet evit bezañ roue Thebai. *Kréôn* / Kreon, breur Iokaste a zeu da vezañ neuze ar roue nevez ha divizet gantañ chom hep profañ obidoù da Bolyneikes, lavaret gantañ e oa un hailhon hag un treitour. Kemenn a ra en ur embann d'an hini a glaskfe pe a zeufe a-benn da zouarañ ar c'horf a vefe kastizet d'ar marv. Den ebet n'en deus ar galon d'ober ha korf Polyneikes zo laosket d'an heol ha d'ar guped.

N'eus nemet Antigone, c'hoar Polyneikes hag Eteoklếs, a nac'h-se. Daoust ma zifenn e eontr, ez a memestra meur a wech e-kichen ar c'horf evit klask golloiñ anezhañ gant douar. Ἰσμήνη / Ismène, e c'hoar, n'en deus ket c'hoant mont ganti evit sikour anezhi rak aon he deus eus Kreon hag ar marv.

Antigone zo tapet a-greiz holl gant gwarded ar roue. Kréon zo rediet da gastizañ Antigone d'ar marv. Goude ur pezh mell diviz gant Kreon war pegen pouezus eo dezhi chom bev, ez eo kondaonet, memestra, da vezañ douaret bev. Met pa 'mañ o vont ar bez da vezañ serret ha prenet, e tesk Kreoñ emañ e mab, *Haímôn /* Haimon, danvez-pried Antigone, e-barzh gant an hini a gar. Pa zigoras ar bez, Antigone a oa n'em c’hrouget gant he gouriz hag Hemon a digor e gof gant e gleze.

O koll kalon gant marv e mab hag a gare, *Eurudíkê /* Eurydice, gwreg Kreoñ, a droc'h he c'houg dezhi.
Nina Roberts

**Nina Roberts**, **Sophie Malnatti** he anv gwirion, ganet d'an 29 a viz Ebrel 1979 e Villecresnes, zo bet un aktourez pornografek gall.

Ganet eo en ur familh katolik da vat, ur spered rebel eo. En em zikslêriañ a ra « punk anticonformiste ». Pa oa krennardez e teuas da vezañ sot gant bed ar sinema pornografek. Eviti ez eo ur bed a rofe ar galloud d'ar maouezed war ar baotred.

## Filmoù
#### Evel aktourez
*2003 : *Pretty Nina* gant Fabien Lafait 
*2003 : *Mes meilleures copines* gant Yannick Perrin 
*2004 : *La Totale* gant Fred Coppula 
*2004 : *Chrono sex* gant Fred Coppula 
*2004 : *[[Katsuni|Katsumi]] à l'école des sorcières* gant Alain Payet 
*2004 : *Infirmière de choc* gant Patrice Cabanel 
*2004 : *Clean girls* gant Fabien Lafait 
*2004 : *Tentation... d'une femme mariée* gant Fred Coppula 
*2004 : *Protection très rapprochée* gant Hervé Bodilis 
*2004 : *Vendeuses prêtes à niquer* gant Patrice Cabanel 
* 2004 : *Belles comme la vie* gant Yannick Perrin 
*2004 : *Nina, toujours consentante ...* gant Fabien Lafait 
*2005 : *Les Co-locataires* gant Patrice Cabanel 
*2005 : *Propriété Privée* gant Jack Tyler 
*2006 : *Les Deux sœurs* gant Hervé Bodilis 
*2006 : *Éloge de la chair* gant Jack Tyler 
*2006 : *Entre femmes* gant Fabien Lafait 
*2007 : *Marie-Chantal, Marie-Salope* gant Vyper 
*2007 : *La Boulangère * gant Fabien Lafait 
*2007 : *Les petites étrangères* gant Éric Marchand 
*2008 : *Stagiaires débutantes* gant Fabien Lafait 
*2008 : *[[Casino-No-Limit]]* gant Hervé Bodilis 
*2010 : *[[Mademoiselle de Paris (film, 2010)|Mademoiselle de Paris]]* gant Hervé Bodilis 
*2012 : *[[La Journaliste (film)|La Journaliste]]* gant Pascal Lucas
Tadig kozh ar brabañser

**Tadik kos ar brabanser** (skrivet hiriv **Tadig kozh ar brabañser**) zo unan eus pezhioù Kanaouennou Kerne, un dastumad sonioù brezhonek embannet e 1900, savet gant Yann Gere, pe *an Aotrou Quere*, pe *Barz Kastelfidardo*, ur beleg breizhat hag a oa person e Kastellin en .

## Liammoù diavaez
* Ar skrid hag an ton
Marcela Topor

**Marcela Topor**, ganet d'an 8 a viz Gwengolo 1976 e Vaslui, Roumania, zo ur gazetennerez rouman a orin. Brudet eo evit bezañ gwreg ar politiker ha kazetenner katalan Carles Puigdemont abaoe 2000.

Pennrenerez ar gazetenn viziek ha lec'hienn Internet saoznek *[[Catalonia Today]]* eo.
The Dairyman's Daughter

**The Dairyman's Daughter** zo ul levrig relijiel saoznek eus an  savet gant Legh Richmond, ur beleg anglikan ha skrivagner relijiel.
Lakaet e voe ar skrid e kembraeg. Berzh bras a reas al levr ha bras e voe e levezon, daoust ma ne oa nemet 52 bajenn ennañ, a gont buhez Elizabeth Wallbridge.

## Elizabeth Wallbridge
Elizabeth Wallbridge, ganet e parrez Arreton, en Enez Wight, e Bro-Saoz. Merc'h e oa da Joseph Wallbridge, ha paour e oa he zud. Evel he breudeur ha c'hoarezed e voe lakaet da labourat abred. Legh Richmond a oa person anglikan parrez amezek Brading. Hervez e levr e vevas Miss Wallbridge betek he 26 vloaz hep soñjal er relijion, emgar ha lorc'hus. Kemmañ a reas he buhez goude ur sarmon ma teuas da vout devot ha ma krogas da studiañ ar Bibl.

## E kembraeg
* ''Hanes Merch y Llaethwr'', embannet e 1821.
Emgann Cadfan

**Emgann Cadfan** (*Brwydr Coed Llathen*, pe *Brwydr y Cymerau* e kembraeg) zo un emgann, pe daou, etre lu Rouantelezh Bro-Saoz ha hini Kembre e 1257. Rak daou emgann a voe e gwirionez, an eil war-lerc'h egile. Ar c'hentañ a voe e Coed Llathen hag an eil en Y Cymerau, e-kichen Llandeilo, e Dyffryn Tywi. Cadfan zo ur ger kembraek savet diwar 'Cad' (kad, emgann) ha 'fan' (man, lec'h), hag a dalv kement ha "lec'h an emgann". Un trec'h bras e voe evit Kembreiz arme Llywelyn ap Gruffudd, priñs Kembre, hag un darn eus lu Bro-Saoz a voe peurzistrujet. Lazhet e voe 3000 Saoz hag ar pennbrezel Stephen Bauzan en o zouez.

## Notennoù ha daveennoù
La Couture (Vande)

**La Couture** zo ur gumun c'hall en departamant Vendée, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas seizh gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 2,71% eus ar boblañs e 1911,abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. 
## Emdroadur ar boblañs
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Le Saut du berger

***Le Saut du berger*** (*Lamm ar mesaer*) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.

## Istor
Kentañ ma voe embannet *Le Saut du berger* a oa e *[[Gil Blas]]* an 9 a viz Meurzh 1882, sinet Maufrigneuse. Ne voe adembannet nemet goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif ''Le Père Milon'' en 1899.

Implijet e voe an istorig a ra danvez an danevell er romant *[[Une vie (romant)|Une vie]]* gant Maupassant e 1883.

## An danevell
Emañ an daneveller o tremen an hañv en ur gêriadenn en ur pleg eus an tornaod entre Dieppe hag an Havr Nevez en ul lec'h anvet «*Le Saut du berger*».

Gwechall e oa gouarnet ar gêriadenn gant ur beleg feuls, dibleg outañ e-unan, kriz ouzh e barrezianiz, ha leun a gasoni ouzh kement tra a denne da garantez ar c'horfoù, hag a rae sarmonioù ouzh pec'hed ar c'hig. Un deiz zoken en devoa lazhet, a daolioù treid, ur giez a oa o c'henel chas bihan.

Un noz ma oa arnev, ne c'halle ket distreiñ d'ar gêr, ken diroll an avel. Repu a gavas en ul lochenn goad, war rodoù, implijet gant mesaerien peurvuiañ. 

## Embannadur gallek
* *Le Saut du berger*, e-barzh Maupassant, *Contes et Nouvelles*, texte établi et annoté par Louis Forestier, éditions Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1974.

## Notennoù
Coddenham

**Coddenham** zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel e Suffolk, e reter Bro-Saoz. Emañ en hanternoz da gêr Ipswich.

## Istor
D'ar mare ma oa aloubet Enez Vreizh gant ar Romaned e oa eno unan eus brasañ kêrioù Suffolk, anvet *Combretovium*. Hiziv n'eo nemet ur gêriadenn vihan, gant 620 a annezidi hervez niveradeg 2011.

Meneget eo *Combretovium* e :
* Itinerarium Antonini 4802 (Iter IX) : *CONBRETOVIO / COMBRETOVIO*
* Tabula Peutigeriana : *CONUETONI*

Moarvat e kaver en anv-se en elfenn **combre-* a dalvez kement ha "kember". Peurvuiañ e vez anv eus kejadenn div stêr, met amañ e c'hallje bezañ ur gejadenn hentoù, da lavaret eo ur "c'hroashent".

## Notennoù
Ruth Westheimer

**Karola Ruth Siegel**, anavezetoc'h evel **Ruth Westheimer**, bet ganet e Wiesenfeld (Alamagn) d'an 4 a viz Mezheven 1928, zo un aktourez hag ur fentigellourez stadunanat.
Clwb malu cachu

***Clwb malu cachu*** zo ur gevredigezh e Kerdiz, e Kembre, hag a venn labourat evit ar c'hembraeg ha dreist-holl an deskerien.

## Notennoù
Juvigny

**Juvigny** zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall :

* Juvigny (Aisne), kumun c'hall en departamant Aisne
* Juvigny (Marne), kumun c'hall en departamant Marne
* Juvigny (Haute-Savoie), kumun c'hall en departamant Haute-Savoie
* Juvigny les Vallées, kumun c'hall en departamant Manche
* Juvigny-le-Tertre, kumun gwechall en departamant Manche
* Juvigny-en-Perthois, kumun c'hall en departamant Meuse
* Juvigny-sur-Loison, kumun c'hall en departamant Meuse
* Juvigny-sur-Orne, kumun c'hall en departamant Orne
* Juvigny-sur-Seulles, kumun c'hall en departamant Calvados
* Juvigny-Val-d'Andaine, kumun c'hall en departamant Orne
Inizi Sunda

**Inizi Sunda** zo ur strollad inizi etre Indezsina hag Aostralia. Rannañ a reer ar strollad inizi-se etre daou strollad bihanoc'h : Inizi Bras Sunda hag Inizi Bihan Sunda.

## An inizi
Inizi Bras Sunda:
* Borneo
* Jawa
* Sumatra
* Sulawesi

Inizi Bihan Sunda, a gornaoueg da reter :
* Bali
* Lombok
* Sumbawa
* Flores
* Sumba
* Timor
* hag inizi bihan all c'hoazh (enezeg Alor, enezeg Barat Daya, enezeg Tanimbar)

## Melestradurezh
Etre meur a stad eo rannet an enezeg : Brunei, Timor ar Reter, Indonezia ha Malaysia. Enez vras Borneo zo rannet etre Brunei, Indonezia ha Malaysia. Enez Timor, hi, zo rannet etre stad Timor ar Reter hag Indonezia.
Rémilly

**Rémilly** zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.

*Rémilly (Moselle), kumun en departamant Moselle
*Remilly (Nièvre), kumun en departamant Nièvre
Romagny

**Romagny** zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.

*Romagny (Manche), kumun gwechall en departamant Manche
*Romagny Fontenay, kumun nevez en departamant Manche
*Romagny (Haut-Rhin), kumun en departamant Haut-Rhin
*Romagny-sous-Rougemont, kumun en departamant Territoire de Belfort
Concangis

**Concangis** a oa ur c'hreñvlec'h roman (*castra*) e proviñs roman Britannia Inferior. Aspadennoù anezhañ zo e Chester-le-Street, e kontelezh Durham, e hanternoz Bro-Saoz, hag ober a reer anezho *Chester-le-Street Roman Fort* ("kreñvlec'h roman Chester-le-Street"). 

## Douaroniezh

|
|

## Anv
Meur a veneg a gaver eus an anv e skridoù latin :
* Dizanv Ravenna 10717 : **Coganges / Ceganges**
* Notitia Dignitatum xl9 (skeudenn) : **Concangios / Concagios**
* Notitia Dignitatum xl24 (testenn) : Praefectus numeri vigilum, **Concangios**
* Enskrivadur *CIL* vii 1234 : **N CON**
Talvezout a rafe an anv-se, deveret eus **kankos* (= marc'h), kement ha "pobl ar c'hezeg".

## Notennoù
Chester-le-Street

**Chester-le-Street** (distaget []) zo ur gêr e Kontelezh Durham, e hanternoz Bro-Saoz. England.

En Henamzer e voe savet eno ur c'hreñvlec'h roman, anvet Concangis. Diwar ar ger latin *castra* (=kreñvlec'h) eo deuet ar ger "Chester" a gaver en anv ; ha "Street" a ra dave d'an hent roman a dreuze kêr eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz hag a zo aet bremañ d'ober ar straed a anver *Front Street*.

Emañ Chester-le-Street er c'hreisteiz da Newcastle upon Tyne hag er gornaoueg da Sunderland war lez ar stêr Wear. En iliz-parrez Chester-le-Street eo bet relegoù sant Cuthbert e-pad 112 vloaz a-raok bezañ kaset da iliz-veur Durham. En iliz-parrez-se ivez e oa bet graet an droidigezh kentañ eus an Aviel en hensaozneg, gant ur manac'h, Aldred, en doa lakaet spisc'herioù e skrid Aviel Lindisfarne.

## Notennoù
Joan Giraud d'Astròs

**Joan Giraud d'Astròs**, pe *Jean-Géraud d'Astros* e galleg, (1594, Jandordis, Gwaskogn - 1648, Sent Clar) a oa ur skrivagner okitanek hag ur beleg katolik, kure e Sent Clar (hiziv e Gers).

E oberenn anavezetañ eo ar varzhoneg *Lou Trimfe de la lenguo gascouo* (*Lo Trimfe de la lengua gascoa*), embannet e 1642.

## Liammoù diavaez
* ''Lo trinfe de la lengua gascoa'' e Gallica.fr
Abdel Fattah al-Sisi

**Abdel Fattah Said Hussein Khalil al-Sisi** (arabeg: عبد الفتاح سعيد حسين خليل السيسي‎ 'Abde'l-Fattāḥ Sa'īd Ḥesayn Khalīl es-Sīsī), ganet d'an 19 a viz Du 1954, zo c'hwec'hvet prezidant Republik arab Egipt. E penn ar vro emañ abaoe 2014. Ganet eo e Kaero. Goude bezañ emezelet el lu e voe o vevañ en Arabia Saoudat. Goude-se en deus tizhet penn uhel al lu egiptat. Tremenet eo dre skolioù ofiserien ar Rouantelezh-Unanet ha goude-se e Stadoù-Unanet Amerika. D'an 12 a viz Eost 2012 e voe choazet evel ministr an difenn egiptat gant Mohamed Morsi. Kemeret en devoa neuze plas Hussein Tantawi, a oa ministr an difenn da vare Moubarak.
Maury Povich

**Maurice Richard Povich**, anavezetoc'h evel **Maury Povich**, ganet e Washington, D.C. (Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 17 a viz Genver 1939, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
-84

**<big>-84</big>**

670 *Ab Urbe Condita* / 84 kent PC

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Arkont : Niketes

#### Republik Roma
* Koñsuled : Gnaeus Papirius Carbo II & Lucius Cornelius Cinna (filius Cinna) IV

### Afrika

#### Egypt

* Faraon : Ptolemaios IX Soter II (-88 / -81)

### Reter-nesañ

#### Pontus

* Mithridates VII Epurator, anvet *Mithridates Veur*

Pempvet bloavezh brezel a-enep ar Romaned. Sylla a zo trec'h war Mithridates, hag a bleg. Peoc'h Dardanos. Dleout a ra Mithridates rein en-dro broioù bet aloubet gantañ, rein e listri, ha paeañ 3000 *talent*.

#### Bithynia

* Nikomedes III (-90 / -75)

#### Judea

* Aleksandr Jannaeus (-103 / -76)

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -84

## Marvioù -84
Haakon Magnusson Toresfostre

**Haakon Magnusson** (norseg : Hákon Magnússon ; norvegeg : Håkon Magnusson), ganet e 1068 ha marvet e C'hwevrer 1095, a oa roue Norvegia eus 1093 da 1095. Berr e voe e ren, ne voe ket anavezet er vro a-bezh ha ne vez ket kontet e-touez rouaned ar vro atav;.

Mab-bihan e oa d'ar roue Harald Hardrada, mab d'ar roue Magnus II, ha niz d'ar roue Olaf Kyrre. Dre ma varvas e dad war-dro koulz e c'hanedigezh e voe advabet gant Thorir, pe Tore på Steig, eus Gudbrandsdalen, e mereuri Steig in Fron, alese e lesanv *Toresfostre* (norseg : Þórisfóstra ; "advabet gant Tore"). 

En 1090 ec'h aozas ur verdeadenn viking da Bjarmaland, a zo tolead Arkhangelsk e hanternoz Rusia hiriv.

Goude marv e eontr Olaf III, pe Olav Kyrre, e 1093, e voe rannet ar vro etre daou roue : Haakon Magnusson a voe anvet roue Noge e Trondheim, hag e genderv, Magnus III e Viken. Brezel a oa da vezañ etre an daou genderv.

E 1095 edo Magnus Berrføtt o sevel un arme a-enep Haakon, met souezhet e voe o welet e oa kreñv diazezoù e genderv. 
Pa glevas Haakon e oa deuet Magnus betek Trondheim, e treuzas menezioù Dovrefjell. Met mervel trumm a reas Haakon e miz C'hwevrer 1095, e-pad e gerzhadeg e menezioù Dovrefjell. Magnus a chomas roue nemetañ ar vro. Tapout a reas Tore på Steig hag e lakaat d'ar marv ouzh ar groug.
Dolç

**Dolç** zo un anv katalanek.

## Gerdarzh
Eus ar ger latin *dulcis*, hag a dalv kement ha "dous".

## Tud
* **[[Miquel Dolç i Dolç]]** (1912 - 1994), barzh katalanek
* **[[Joan Dolç i Balaguer]]** (1956), skrivagner valañsek,
* **[[Mavi Dolç i Gastaldo]]** (1961 - 2009), kelennerez en Institut Ramon Llull, hag emsaverez sevenadurel

## Lec'hioù
***[[El Dolç]]** pe **platja del Dolç**, traezheg e Ses Salines e Mallorca.

## Pennadoù kar
*Dolça
*Dulce
Dolça

**Dolça** zo un anv-bihan katalanek roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
*Dulce e spagnoleg.

## Tud
**[[Dolça de Provença]]* (Gavaldà, Lengadoc, 1095-1127), kontez Provañs (1112-1127) ha kontez Barcelona (1112-1127) goude dimeziñ da Ramón Berenguer III, ha kontelezh Provañs ganti dezhañ evel argouroù.
*Dolça de Foix (1143 - 1209), infantez Foix ha kontez Urgell (1157 -1184)
*Dolça de Barcelona (1160 - Coimbra, 1198), infantez aragonat, merc'h da Ramón Berenguer IV *el Sant*, kont Barcelona, ha d'ar rouanez Petronila Aragon, ha rouanez Portugal (1185 - 1198);
*Dolça II de Provença (? - 1172), kontez Provañs (1166 - 1167)
*Dolça de So (?-1192), kontez Pallars Jussà (1182 - 1192)
Congavata

**Congavata ** pe **Concavata** pe **Coggabata** a oa ur c'hreñvlec'h roman war Moger Hadrian.
Edo el lec'h m'emañ Drumburgh bremañ, etre Aballava (Burgh by Sands) er reter ha Maia (Bowness on Solway) er gornaoueg. Savet e voe war un dorgenn dreist douaroù izeloc'h er reter hag er gornaoueg, ha tost da aod Solway Firth ha da c'henoù ar stêr *Ituna* (Eden). Graet e oa evit diwall an dachenn er c'hreisteiz da zaou roudour a-dreuz ar Solway Firth.

En Notitia Dignitatum e kaver ar stumm *Congavata*, met e lec'h all e kaver ar stummoù *Coggabata* ha *Concavata*.

## Douaroniezh

|
Restr:Map of Cumberland Sheet 015, Ordnance Survey, 1867-1868.jpg|
|alt=Kartenn-OS-Moger Hadrian|
Restr:Hadrianswall Drumburgh.png|

## An anv
Hervez Rivet & Smith e talvezfe an anv *Congavata* kement ha "war ar ribl kromm"

## Notennoù
Listenn darvoudennoù internet

Amañ e vo kavet ul listenn eus an darvoudennoù sokial ha sevenadurel a vez kavet war an Internet. Gellout a reont bezañ arroudennoù filmoù, kevezadennoù, skeudennoù, filmoùigoù rannet e-leizh pe farsadennoù. Pa zeu war-wel unan eus an darvoudennoù en em led buan dre ar bed ha dre ar broioù, buanoc'h evit na vefe dre ar genoù nemeteken.

## Bruderezh ha produioù

* *[[Beanie Babies]]* – Ar *Beanie Babies* a vez lakaet war-raok evel ar c'hentañ darvoudenn dre an Internet er bloavezh 1995.

## Kevezadennoù

Kevezadennoù lies a vez adkavet war an Internet. A-vras e vez tud oc'h en em filmañ o klask seveniñ un obererezh farsus pe zañjerus. Ar video a vez eskemmet dre ar rouedadoù sokial, tud all a glask adober an obererezh.
* *Banana Sprite challenge*
:Ur gevezadeg ma vez debret ar buanañ ar gwellañ div vananezenn ha goude-se e vez evet Sprite hep richetiñ. Sañset e vefe dibosubl d'ar c'horf koazhañ an daou war un dro.
* *Hot water challenge*
:Emstrinkañ dour tomm-berv war ar c'horf. Lod tud zo bet gloazet don pe lazhet.
* *Ice Bucket Challenge*
:Kevezadeg evit harpañ obererezhioù ar mad. Un den a zibab *(tags)* tri a dud war ar rouedadoù sokial ; ar re-se a rank paeañ 100 dollar d'ur gevredigezh pe emstrinkañ gant ur sailhad dour sklas pe skorn. Ret eo en ober en ur filmañ ha reiñ ur sammadig arc'hant memestra. Ur wech sevenet ar gevezadenn e rankont dibab tri den all evit ar memes obererezh. Tud vrudet ar rouedadoù sokial o deus kemeret perzh, ar pezh en deus degaset brud d'ar gevezadeg-se.

## Notennoù ha daveennoù
Drumburgh

**Drumburgh** zo ur gêriadenn vihan e Cumbria, e gwalarn Bro-Saoz. Emañ en hanternoz da gêr Garlisle hag e-kichen Moger Hadrian.

Dont a ra an anv eus ar ger gouezelek *druim*, "kribenn" hag eus ar ger saoznek *burgh*, "kreñvlec'h" : kement hag "ar c'hreñvlec'h nes d'ar gribenn" e talv eta.

*[[Congavata]]*, *Coggabata* e oa anv ar c'hreñvlec'h roman a oa eno. Savet e oa bet ar c'hreñvlec'h-se e-kichen ur roudour war ar Solway Firth.

## Notennoù
-85

669 *Ab Urbe Condita* = 85 kent J.K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Arkont : Pythokritos

#### Republik roman
* Koñsuled : Lucius Cornelius Cinna III & Gnaeus Papirius Carbo 

### Afrika

#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios IX Soter II 

### Reter-nesañ

#### Pontus
* Mithridates VII Epurator, anvet *Mithridates Veur*
* Perdevet bloavez brezel a-enep ar Romaned. Sylla a zo trec'h war Mithridates e Orchomenus (hirie Scripou), e Beotia.

#### Bithynia
* Nikomedes III 

#### Judea
* Aleksandr Jeannaeus 

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -85

## Marvioù -85
* Caius Iulius Caesar ''maior''
Thièvres (Somme)

**Thièvres** zo ur gumun c'hall en departamant Somme.

## Douaroniezh
Rannet eo kêriadenn Thièvres etre daou gant ar vevenn etre departamantoù ar Somme hag ar Pas-de-Calais. Abalamour da se ez eus div gumun anvet heñvel, Thièvres (Somme) ha Thièvres (Pas-de-Calais), met n'eus nemet un iliz-parrez, e-kreiz ar gêriadenn, en departamant Pas-de-Calais ha tost-tre d'ar vevenn.

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Emdroadur ar boblañs
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Northwich

**Northwich** zo ur gêr hag ur barrez keodedel e kontelezh Cheshire, e Bro-Saoz. 

Emañ er reter da gêr Chester, e kember ar stêrioù Weaver ha Dane. 

## Istor
En amzer ar Romaned e oa eno ur gêr anvet *Condate*. Talvezout a rae an anv-se kement ha "kember". Meur a c'hêr a oa anvet evel-se en Europa, hag int savet e kember meur a stêr. Eus kember ar stêrioù Dane ha Weaver ez eus anv evit Northwich.

Meneget eo anv *Condate/Northwich* e meur a skrid latin. An hini kentañ eo an Itinerarium Antonini, ur gartenn eus an . Gant Dizanv Ravenna e voe meneget *Condate* ivez
, etre daou anv all, *Salinae* (Middlewich) ha *Ratae* (Leicester) hag a oa kêr-benn ar bobl Corieltauvi.

## Notennoù
Alis Breizh (1243-1288)

**Alis Breizh**, ganet e miz Mezheven 1243 e Kastell Susinioù ha marvet d'an 2 a viz Eost 1288, a oa merc'h d'an dug Yann I ha d'e wreg Blanche de Navarre.

Dimeziñ a reas da Yann Iañ, kont Bleaz. Ganto o-daou e voe skoazellet urzhioù relijiel ha roet harp da sevel manatioù, evel da skouer hini La Guiche e Saône-et-Loire hiziv. Eno e voe beziet Alis goude he marv.
Bella

**Bella** zo un anv-bihan saoznek roet dar merc'hed, hag a gaver e meur a yezh, hogen peurvuiañ e vez implijet evel berranv e-lec'h anvioù all, evel Anabella.

## Tud
*Belle, e galleg.

## Tud

### Anv-bihan
* *Gabriella degli Abati*, brudetoc'h evel Donna Bella degli Abati (Firenze, XIIIvet kantved – war-dro 1270 ), mamm Dante Alighieri.

### XIXvet kantved
* Bella Rosenfeld (1895-1944), skrivagnerez, ha pried al livour Marc Chagall;
* Bella Spewack (1899-1990), skrivagnerez stadunanat

### XXvet kantved
* Bella Shumiatcher (1911–1990), pianoourez
* Bella Lewitzky (1916-2004), korollerez
* Bella Abzug (1920–1998), politikourez stadunanat
* Bella Darvi (1928-1971), aktourez c'hall
* Bella Davidovich (1928-), pianoourez
* Bella Flores (1936-), aktourez filipinat 
* Bella Akhmadulina (1937–2010), barzhez rus
* Bella Angara (b. 1939), politikourez filipinat
* Bella Freud (1961-), kemenerez saoz
* Bella Igla (1985-), mestrechedourez israelat,
* Bella Heathcote (1988-), aktourez aostralian
* Bella Hadid (1996-), dougerez dilhad
* Bella Hardy, kanerez saoz
* Bella Jakubiak, keginerez aostralian
* Bella Joseph, spierez
* Bella Thorne (b. 1997), aktourez stadunanat.

### Anv-tiegezh
* Stefano della Bella (1610-1664), mouler italian,
* Ján Levoslav Bella (1843-1936), sonaozour slovak ,
* Ahmed Ben Bella (1918-2012), trede prezidant Aljeria.
* Gianni Bella (ganet e 1947), kaner ha sonaozer italian 
* Marcella Bella (ganet e 1952), kanerez italian

## Pennad kar
* Béla, anv-bihan hungarek
Geiriadur Bach Llydaweg - Cymraeg

**Geiriadur Bach Llydaweg - Cymraeg** zo ur geriadur brezhoneg-kembraeg gant Rita Williams, embannet en Aberystwyth, e Kembre, e Genver 1984. Ur stumm bihan e vefe eus he Geiriadur Cymraeg Llydaweg, embannet daou vloaz goude, e 1986, en Aberystwyth ivez. 

## Levrig all
Ul levrig all anvet *[[Geriadurig brezhoneg-kembraeg]]* ha *Geiriadur bach cymraeg-llydaweg*, savet gant Rhisiart Hincks zo bet embannet e 2013 gant Yoran Embanner.

## Notennoù
-86

668 *Ab Urbe Condita* = 86 kent J.-C.

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Arc'hont : Hierophantes

#### Republik Roman
* Koñsuled : Lucius Cornelius Cinna II ha Gaius Marius VII; *Suf.* : Lucius Valerius

### Afrika

#### Egypt

* Faraon : Ptolemaios IX Soter II (-88 / -81)

### Reter-nesañ

#### Pontus

* Mithridates VII ''Epurator'', anvet *[[Mithridates Veur]]*

Tervet bloavez brezel a-enep ar Romaned. Sylla a zo trec'h war Mithridates e Cheronea (hirie Kaprena)

#### Bithynia

* Nikomedes III (-90 / -75)

#### Judea

* Aleksandr Jeannaeus (103 / 76)

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -86

## Marvioù -86

* Caius Marius
Entre Douro e Minho

**Entre Douro e Minho** a oa unan eus proviñsoù kozh Portugal, e gwalarn ar vro. Enni e oa distrigoù Viana do Castelo, Braga, Porto ha lodennoù eus distrigoù Aveiro, Viseu ha Vila Real, da vare rouantelezh Portugal. Diwezhatoc'h e voe rannet etre Proviñs Minho ha Douro Litoral.

Eus ar broviñs-se eo ganet Portugal ha ganti ez eus un identelezh kreñv a-fet douaroniezh ha poblañs. Stank eo ar menezioù, ar stêrioù, ar c'hestell... Porto ha Braga eo an div gêr vrasañ.
My Hero Academia

**My Hero Academia** (僕のヒーローアカデミア, *<span title="Transcription Hepburn"><span class="lang-ja-latn-alalc97" lang="ja-latn-alalc97">Boku no Hīrō Academia</span></span>*) a zo ur manga shōnen hag un dresadenn-vev japanat skrivet ha treset gant Kōhei Horikoshi. Adembannet ha rak embannet eo abaoe 7 a viz Gouere 2014 gant ar gazetenn *Weekly Shōnen Jump* embannet gant Shūeisha. 16 levrenn a zo deuet e-maez e miz Du 2017. E galleg eo bet embannet gant Ki-oon abaoe miz Ebrel 2016 troet gant David Le Quéré. Tresadennoù-bev a zo bet graet gant ar studio Bones ha skignet eo bet etre miz Ebrel ha miz Even 2016 war MBS en bro-Japan. Un eil koulzad a zo bet skignet etre miz Ebrel ha miz Gwengolo 2017. An trede hini a zo skignet abaoe Ebrel 2018, hag ur film a zo raksoñjet evit miz Eost 2018.Treset ha skrivet eo ar manga ***My Hero Academia*** gant Kōhei Horikoshi. An istor-se a zo bet awennet gant un istor berr skrivet seizh bloaz a-gent gant ar memes skrivagner. An hini kentañ a zo embannet abaoe ar 4 a viz Du 2014. An heuliad a zo bet anvet en 8vet priz Manga Taishō en 2015.          Gounit a ra ar Sugoi Japan Awards 2017 e-barzh ar rummad manga. Ar 7vet manga gwerzhet ar muiañ en bro Japan en 2016 gant 5 114 916 a levrenn gwerzhet.

## Synopsis
En ur bed e lec'h ma zo 80 % eus ar boblañs bedel gant dreistgalloudoù, anvet "Alters" (個性, *Kosei*). Gant un dreistgalloud evel-se, forzh peseurt den a c'hell dont da vezañ un haroz pe, ma kav gwelloc'h, un torfedour. Heuliañ a ra ar manga avanturioù **Izuku Midoriya**, unan eus an dud ral hep dreistgalloud (alterioù), huñvreañ a ra koulskoude bezañ gant harozioù Lise-bras Yuei (雄英高校, *Yūei Kōkō}/*) hag dont da vezañ ur wech unan eus an harozioù brasañ eus e goulz, evel e haroz, All Might !

## Film
Ur film a zo bet kemennet e miz Kerzu 2017. Dont a raio e-maez an 3 a viz Eost 2018. Anvet eo *My Hero Academia: The Movie - The Two Heroes*.

## C'hoari video
Ur c'hoari video anvet *My Hero Academia: Battle for All* a zo bet krouet gant Bandai Namco Studios hag embannet gant Bandai Namco Entertainment. Deuet eo e-maez war an Nintendo 3DS d'an 19 a viz Mae 2016 e bro Japan.

Abaoe an 18 a viz Ebrel 2017 en Japan, ez eo bet krouet ur c'hoari video war ar pellgomzer-hezoug anvet *My Hero Academia: Smash Tap.*

Dont a raio e-maez, en 2018, unan all anvet *My Hero Academia: One's Justice* war PlayStation 4, Nintendo Switch, Xbox One ha Steam, war urzhiataer.
-87

667 *Ab Urbe Condita* = 87 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Arc'hont : Philantes

#### Republik roman
* Koñsuled : Gnaeus Octavius & Lucius Cornelius Cinna ; *Suffectus* : *Lucius Cornelius Merula* 

### Afrika

#### Egypt

* Faraon : Ptolemaios IX Soter II (-88 / -81)

### Reter-nesañ

#### Pontus

* Mithridates VII ''Epurator'', anvet *[[Mithridates Veur]]*

Eil bloavez brezel a-enep ar Romaned. *Gousperoù [[Efesos]]*.

Laket eo Sylla e penn armeoù roman gant ar Sened. Nac'hed eo gant ar bobl, ha a gav gwelloc'h Marius.

#### Bithynia

* Nikomedes III (-90 / -75)

#### Israel
* Aleksandr Jeannaeus (103 / 76)

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -87

## Marvioù -87
Jerry Sandusky

**Gerald Arthur Sandusky**, pe **Jerry Sandusky** (ganet d'ar 26 a viz Genver 1944), zo ur tager reizhel war minored ha gourdoner mell-droad stadunanat war e leve.
Brandon Hardesty

**Brandon Allan Hardesty**, bet ganet e Baltimore (Maryland, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 13 a viz Ebrel 1987, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Bale Arzhur

**Bale Arzhur** (*Bale Arzur* er skrid orin), pe **Kan-Bale Arzhur** eo 8vet kan Barzhaz Breizh, hervez embannadur 1867, diwar-benn ar roue Arzhur. Dastumet e vefe bet e Leuc'han, eme Kervarker e rakskrid ar ganaouenn.

## Ton
Implijet eo bet an ton evit kanañ meur a gantik, ken brezhonek ken gallek.

## Notennoù
Laura Kamhuber

**Laura Kamhuber**, ganet d'an 8 a viz Eost 1999, zo ur ganerez aostrian. Brudet eo evit bezañ bet adkanet kanaouenn Dolly Parton "I Will Always Love You" e-pad kenstrivadeg alaman 2013 The Voice Kids.
 Abaoe ez eo ar video arvestet ar muiañ evit un arzour aostrian war YouTube. Enrollet he deus teir fladenn abaoe. 
## Pladennoù
### Albomoù
* 2014: *Wie guat, dass i a Madl bin*
* 2016: *Ich glaube noch an Wunder* (EP gant pemp kanaouenn)
* 2017: *Träume*
### Singles
* 2010: "Ich bleib lieber klein" (adkanañ alamanek eus Cheryl Cole "Fight for This Love"; adkavet e vez ivez war ar bladenn a-stroll *Kiddy Contest Vol. 16*)
* 2013: "Wer Ordnung hält (...ist nur zu faul zum Suchen)"
* 2016: "Stay Tonight"
* 2017: "Right Beside Me" (gant Brofaction)
Cheryl Cole

**Cheryl Ann Tweedy**, ganet d'an 30 a viz Even 1983, zo ur ganerez, skriverez pozioù ha maouez skinwel saoz. Ganet ha desavet e voe e Tyneside, ha brudet e voe adalek fin ar bloavezh 2002 pa voe gounezet ganti ur plas ezel er strollad Girls Aloud, ur girl group savet dre an abadenn skinwel ITV . 

Pa oa ezel eus ar strollad c'hoazh he devoa kroget gant un hent kanerez hec'h-unan e miz Ebrel 2009, ha goude-se betek 2014, he devoa embannet pevar albom studio.
Tiangong-1

**Tiangong-1** (sinaeg: 天宫一号; pinyin: Tiāngōng yīhào; "Palez ar baradoz 1" pe "Palez neñvel 1") a oa kentañ taol-arnod Sina da gas un egorlestr en-dro d'an douar. Troet en deus tro-dro d'an Douar etre miz Gwengolo 2011 betek miz Ebrel 2018. Implijet eo bet kement evel arnodva met ivez evit arnodenniñ ar fiñvoù en egorlistri e-pad an daou vloaz ma'z eo bet implijet.
Canchy (Somme)

**Canchy** zo ur gumun c'hall en departamant Somme.

## Douaroniezh
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Dave ha notennoù
Castledykes (Lanarkshire)

E Bro-Skos, war zouar ar Selgovae (?) : kreñvlec'h roman CORDA.

## Anv
;Rivet & Smith
* Ptol. II, 3, 6 : **CORDA**, ur gêr d'ar Selgovae
* Ravenna 10738 : **CORDA**

## Pennad kar
* Damnonii

## Liammoù diavaez
* Canmore
* Roman Britain
Chuck McCann

**Charles John Thomas McCann**, pe **Chuck McCann**, ganet e Brooklyn (New York, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 2 a viz Gwengolo 1934, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
-89

665 *Ab Urbe Condita* = **-89** kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Archon : Medeios

#### Republik roman
* Koñsuled : Gnaeus Pompeius Strabo ha Lucius Porcius Cato.
* Echu eo ar *Brezel Sokial* : *Lex (lezenn) Plautia* Papiria : aotret eo gant Roma keodedouriezh d'an holl Italianed eus kreisteiz ar stêr Po. Adkemeret eo gant ar Romaned kêrioù Asculum, Corfinium, Bovanium. Ne chom ket a-enep Roma nemet ul lodenn vihan arme ar Samnited.

### Afrika

#### Egypt

* Faraon : Ptolemaios X Aleksand I (-107 / -88)

### Reter Nesañ

#### Bythinia

* Nikomedes III (-90 / -75)

#### Judea

* Aleksandr Jannaeus (-103 / -76)

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -89

## Marvioù -89

## Levrioù talvoudus

* Leon Homo : *Nouvelle histoire romaine*. Arthème Fayard, 1941, 1969. Marabout MU 293. 1979.

## Daveoù
Greg ar C'hroazour

**<q> Greg ar C'hroazour </q>** zo ur werz embannet e Barzhaz Breizh e 1839 dindan an talbenn gallek *L’épouse du croisé*, gant ar c'homzoù brezhonek "e yezh Kerne" ( *dialecte de Cornouaille* ) ; en holl embannadurioù e kaver ar werz-se.

## Danvez
Un dodenn a gaver en Europa a-bezh eo : pa zistro ur brezelour d'ar gêr, n'eo ket anavet diouzhtu gant e zousig ; bez' emañ c'hoazh goude 1815 er werz saoznek *The Plains of Waterloo*.

Kervarker a laka un ezel eus an tiegezh Goulaine da vont d'ur groaziadeg goude fiziet e bried en e vreur ; hennezh avat a gas ar vaouez da ziwall deñved. Pa zistro ar brezelour seizh vloaz goude n'eo ket anavet ganti, betek ma verzfe-hi e vlev melen. Pa glev ar pried a-zivout emzalc'h e vreur en e argas eus maner an tiegezh.
Mard eo ar brezelour ur marc'heg eus an tiezegezh Goulaine e c'hellfe bout Geoffroy de Goulaine, a gemeras perzh er 7 kroaziadeg (1248-1254).

## Komzoù
Kemmoù zo bet degaset e skrid *Barzhaz Breizh* a-feur ma veze adembannet, betek an eizhvet embannadur e 1883 — an hini diwezhañ kent marv Kervarker e 1895. Ar yezh zo bet kemmet, met digemm eo chomet an danvez.

Ur gentel all eus ar werz a voe embannet gant Alfred de Courcy (1816-1888) e 1842, etre eil (1840) ha trede (1845) embannadur *Barzhaz Breizh* neuze.

Amañ a-is e kavor ar gentel-se, lakaet keñver-ha-keñver gant re *Barzhaz Breizh* 1846 ha 1867 ; merket eo an diforc'hioù a gentel da gentel.

## Doareoù all
;Dastumet e Bro-Dreger
Un doare all disheñvel diouzh re Kervarker ha De Courcy, dastumet e Larruen, a voe embannet gant ar chaloni Henri Pérennès (1875-1951) en *[[Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest|Annales de Bretagne]]* e 1938.

"Yannig an Henañ" eo anv ar brezelour, a zo marc'hadour pa zistro ; ur bugel he deus bet e zousig, a zo mac'homet gant he c'hoar-gaer he deus kaset ar bugel "da desko ar gallek".

;Dastumet e Bro-Gwened
Gant an abad Frañsez-Mari Kadig (1864-1929) e voe dastumet an doare-mañ e Pondivi hag embannet er gelaouenn *La Paroisse bretonne* e miz Meurzh 1906. *Mar d'an-mé d'en armé* eo an talbenn bremañ, istitlet *Bergeren*.
Evit Kervarker, ar ganaouenn a blede gant ar c'hroaziadegoù ; an abad Kadig, harpet gant ar werzenn a gomz eus brezel en  Hollanderi , a gav dezhañ e oa kaoz eus ar Brezel etre an Izelvroioù ha Bro-C'hall (1672-1679). An daou a c'hall bout gwir, pa'z eus bet un 70 vloaz bennak etre doare Kervarker ha hini Kadig : kemmet e vez ar gwerzioù gant an amzer hag al lec'h ma vev an dud o c'han.

## Notennoù
Dugelezh Luksembourg

**Kontelezh Luksembourg**, deuet da vout **Dugelezh Luksembourg**, zo bet ur briñselezh eus an Impalaeriezh Santel, kalz brasoc'h anezhi eget dugelezh-veur hiriv, hag enni edo, ouzh an dugelezh-veur, proviñs Luksembourg Belgia, un darn eus proviñs Liège (tro-war-droioù Saint-Vith) evel ma'z eo anavezet hiriv, tro-war-droioù Montmédy ha Carignan ha re de Thionville betek Marange-Silvange en Bro-C'hall (e rannvro Loren), hag ouzhpenn kornad Bitburg, Neuerburg, Kronenburg, Manderscheid ha Schleiden en Eifel, hag ivez kêrioù pe bourc'hioù Igel, e-tal Trèves, ha Saarburg (Rheinland-Pfalz) war lez dehou ar Moselle (e Land Rheinland-Pfalz) en Alamagn.

## Xvet kantved
Kentañ meneg eus ar gontelezh a voe en Xvet kantved pa voe savet kastell Luxembourg gant Sigefroid. Un dalc'h-douar dre ar wazed e oa, ma'z ae an tiegezh da get e tistroe an douar d'an impalaer. Sed a zegouezhas en 1136 hag an impalaer da fiziout ar gontelezh e Herri IV Namur, ur c'henderv kompez d'ar c'hont diwezhañ. Mervel dibennhêr ivez a eure Herri IV ma voe roet ar gontelezh d'e vibien-gaer Thiébaut Iañ Bar da gentañ, ha Waléran III Limbourg goude, pa zimezjont d'e verc'h nemeti Ermesinde.

## Goude an Dugelezh (adal 1795–betek bremañ)

## Lennadur
* Ermesinde et l'affranchissement de la ville de Luxembourg; Etudes sur la femme, le pouvoir et la ville au XIIIe siècle, sous la direction de Michel Margue, Publications du Musée d'Histoire de la Ville de Luxembourg, Publications du CLUDEM tome 7, Luxembourg 1994.
* Tatsachen aus der Geschichte des Luxemburger Landes, Dr. P. J. Müller, Luxemburg 1963, Verlag "de Frendeskres", Imprimerie Bourg-Bourger.
* Vivre au Moyen Age: Luxembourg, Metz et Trèves; Etudes sur l'histoire et l'archéologie urbaines, sous la direction du Musée d'Histoire de la Ville de Luxembourg, Publications Scientifiques du Musée d'Histoire de la Ville de Luxembourg, tome 2, Luxembourg 1998.
-443

311 *Ab Urbe Condita* = 443 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Arc'hont : Lysanias

#### Republik roman
* Koñsuled : Marcus Geganius Macerinus II ha Titus Quinctius Capitolinus Barbatus.

### Afrika

### Azia

#### Persia
* Artakserkses Iañ *Dorn-hir* (464 - 424). Mestr ivez war Palestina.

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù
Barochan Hill (Glasgow)

Kreñvlec'h roman CORIA

## Douaroniezh
Kenstrolladet gant Kêr-Glasgow, ouzh kornog, nepell lez kreiteiz genoù ar stêr Clyde, parrez Paislay. 

## Anv
Rivet & Smith

* Ptol. II, 3, 7 : **CORIA***, ur gêr Dumnonii an Norzh*
* Ravenna 10756 : **CIBRA**

## Levrioù talvoudus
Astrapia

***Astrapia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Astrapia mayeri]]*,
* *[[Astrapia nigra]]*,
* *[[Astrapia rothschildi]]*,
* *[[Astrapia splendidissima]]*
** *A. s. helios* ha ***splendidissima***,
* *[[Astrapia stephaniae]]*
** *A. s. feminina* ha ***stephaniae***.

O c'havout a reer holl e Ginea Nevez, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
-88

666 *Ab Urbe Condita* = 88 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Republik roman
* Koñsuled : Lucius Cornelius Sulla & Quintus Pompeius Rufus

### Afrika

#### Egypt

* Faraon : Ptolemaios X Aleksandr I (-107 / -88); Ptolemaios IX Soter II , adlakaet en e garg (-88 / -81)

### Reter Nesañ

#### Pontus

* Mithridates VII ''Epurator'', anvet *Mithridates Veur*

Goude bet aloubet Kappadokia ha meur a vro ar Reter nesañ, sevel a ra a-enep ar Romaned, en ur lakaat lazhadegañ tost da 100000 Roman o chom e kêrioù ar vroioù se.

#### Bithynia

* Nikomedes III (-90 / -75)

#### Judea

* Aleksandr Jannaeus (-103 / -76)

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -88

## Marvioù -88
Bouc'h

Ar **bouc'h**, par ar c'havr, zo ur bronneg geotdebrer ha daskirier eus kerentiad ar Bovidae, hag eus iskerentiad ar c'haprinae. Arabat eo e gemmeskañ gant ar maout

## Perzhioù

Anavezet e vez dre gerniel, dezhe stumm ul lourenn a-wezhioù, ur bouchig barv dindan ar genoù ha dre e c'hwezh kreñv, da vare ar rut dreist-holl. Dont a ra ar c'hwezh-se eus trenkennoù druz  (evel an drenkenn 4-ethyl-octanoek, -dekanoek, -dodekanoek, -tetradekanoek) hag eus feromonoù zo (an aldehid 4-ethyloctanel). Produet e vez ar feromonoù-se gant kroc'hen penn ar bouc'h ha broudañ a ra labour vierezoù ar parezed dre hanterouriezh an hormon GnRH. 

Bouc'hed gouennoù Bro-Suis ha Lec'hlenn a grog da rutañ en diskar-amzer pa cheñch kelc'hiad termek ar parezed. Re ar gouennoù a vev e-kichen gouriz ar bed zo gouest d'en em barañ forzh pegoulz. Pa vezont e rut e tebront nebeutoc'h ha sorc'hennet e vezont gant ar parezed. Ur bouc'h e rut a droñs e vuzell uhelañ  hag a staot war e bavioù a-raok ha war e vouchig hag e benn pa c'hwesh ur barez hemolc'h. N'en em baro ket ar barez gant ur mal bouc'h dic'hwezh.

Bouc'hed ar gouennoù brasañ evel ar Boered a c'hall bezañ 140 kilo enne. Pa laezh ar parezed o menned, ar bouc'hed a garg ar re a dosta ha tagañ a reont an dud muioc'h evit na ra ar meot.


Boer goat.jpg|Bouc'h Boer
Bock Juan-Fernández-Ziege.JPG|Bouc'h Juan Fernandez
Nederlandse Landgeit Bok2.jpg|Bouc izelvroat
Bock Thüringer Waldziege Juni 2012 Wildpark Alte Fasanerie.JPG|Bouc'h Thüringen
Afrikansk dvärgget (bocken Elvis) i Mössebergs djurpark 2674.jpg|Bouc'h korrik Afrika


## Kredennoù

### Mitologiezh
E gwengelouriezh Hellaz, Pan, doue an Natur, gwarezer ar vaeserien hag an tropelladoù a vez taolennet alies evel ur boud hanter den hag hanter bouc'h, evel ar satired. Ouzhpenn e fleütenn ez eo brudet evit e gerniel hag e pavrioù bouc'h

Er wengelouriezh lec'hlennat, Tanngrisnir ha Tanngnjóstr eo anv an daou vouc'h a stlej karr Thor. Pa zeu naon d'an doue e laka anezhe da rostañ ha pa fell dezhañ mont e lev adarre n'en dez nemet bennigañ anezhe d'ober evit ma teufent en-dro bev ha yac'h. Gwa d'ar re o defe brewet o eskern, evel Thjálfi ha Roskva e-keit-se.

E mitologiezh Euskadi, ''Aker'' pe *Akerbeltz* zo un doue drougoberiant ha dindandouar damheñvel ouzh ur bouc'h. Krediñ a raed en doa ar galloud da wareziñ ar chatal. Gant ar gristeniezh eo deuet *Aker* da vezañ ur stumm eus an diaoul. En em vodañ a ra ar sabad en *[[Akelarre]]* (lann ar bouc'h). 

### Evel Arouez

Brudet eo er mojennoù kristen evel arouez an diaoul. 
Liammet eo gant an diaoul ivez e lidoù ar sorserezh hag en o skeudennadur evel *[[Le Sabbat des sorcières (Goya, 1798)|Le Sabbat des sorcières]]* ou *[[Le Sabbat des sorcières (Goya, 1823)|Le Grand Bouc]]* de Francisco de Goya. 

## Notennoù
-90

664 *Ab Urbe Condita* = 90 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres
* Archon : Medios

#### Republik roman
* Koñsuled : Lucius Julius Caesar ha Publius Rutilius Lupus
* Eil bloavezh *Brezel Sokial*. Arme ar Romaned (100000 den) a zo kaset gant Marius & Silla. Armeioù an Italianed(100000 den) a zo kaset gant Pompaedius Silo, war zu hanternoz, ha Papius Mutilus, war zu ar c'hreisteiz.
* *Lex (= lezenn) Julia* : aotret eo keodedouriezh roman d'al latined chomet e peo'h.

### Afrika

#### Ejipt

* Faraon : Ptolemaios X Aleksandr I (-107 / - 88)

### Reter-nesañ

#### Bythinia

* Nikomedes III (-93 / -75)

#### Judea

* Aleksandr Jannaeus (-103 / -76)

### Azia

#### Persia

* Mnaskires (-90 / -77)

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -90

## Marvioù -90

## Levrioù talvoudus

* Leon Homo : *Nouvelle histoire romaine*. Arthème Fayard, 1941, 1969. Marabout MU 293. 1979.

## Daveoù
Epimachus

***Epimachus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Epimachus fastosus]]*,
* *[[Epimachus meyeri]]*.

O c'havout a reer en un takad hag a ya eus kornôg-kreiz da c'hevred Ginea Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Monterrey

**Monterrey** zo ur gêr vras eus Mec'hiko ha kêr-benn stad Nuevo León. 

Da-geñver niveradeg 2010 e oa  a dud o chom e kêr ha 3,7 milion a dud a oa en tolpad-kêrioù (11 kumun en holl). Gant se ez eo unan eus tolpadoù-kêrioù brasañ Norzhamerika. Ur gêr a bouez eo Monterrey evit an industriezh hag ar c'henwerzh e hanternoz Mec'hiko.
Savet e voe e dibenn ar  ha badezet e voe "Ciudad Metropolitana de Nuestra Señora de Monterrey" gant ar c'honkistador Diego de Montemayor, en enor da Gaspar de Zúñiga y Acevedo, kont Monterrei e Galiza, ha besroue Spagn Nevez. 
Abaoe dibenn an  eo deuet da vezañ ur gêr vras hag ur greizenn industriel a bouez.
## Istor
Er bloavezh 1846, e voe un emgann bras er gêr e-pad ar Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet, anvet Emgann Monterrey. An nerzhioù mec'hikan kalonek a voe rediet da gilañ goude pevar devezh stourm gwadus evit an daou du. An emgann a oa bet unan kêrel dorn-ha-dorn. Kalzig jeneraled eus an Eil emelladenn Bro-C'hall e Mec'hiko a oa bet ganet e Monterrey, evel Mariano Escobedo, Juan Zuazua ha Jerónimo Treviño.
Toluges

**Toluges** (distaget [] e katalaneg ; *Toulouges* e galleg) zo ur gumun eus Katalonia an Norzh, e komark Rousilhon, en departamant Pyrénées-Orientales.

## Notennoù
Yves Coativy

**Yves Coativy**, ganet e 1963, zo un istorour breton. Kelenner istor ar grennamzer eo e Skol-veur Breizh-Izel e Brest. Ezel eo eus ar KEBK.

Abaoe miz Meurzh 2012 eo prezidant ar Société d’Études de Brest et du Léon hag a embann *[[Les Cahiers de l'Iroise]]*.

## Tachennoù labour
Arbennikaet eo Yves Coativy war Breizh da vare an Dugelezh ha dreist-holl war skiant ar moneiz.
## Oberennoù
* *Naître, vivre et mourir à Plestin au xviiie siècle*, Plestin-les-Grèves, 1989, gant harp Marie Moretti
* *Monnaies de Bretagne*, Montroulez, 1992
* *La Bretagne ducale. La fin du Moyen Âge*, Pariz, 1999
* *La monnaie des ducs de Bretagne de l'an mil à 1499*, Roazhon, 2006 (Dezrevell gant Yannick Jézéquel er gelaouenn, Revue Numismatique, 2007, 163vet lodenn., p. 355-357)
* *Le Trégor*, Kemper, 2006, kenlabour gant Jean-Jacques Monnier
* *L'or des Bretons*, Montroulez, 2007
* *Le Goëlo*, Kemper, 2010, kenlabour gant Jean-Jacques Monnier ha Daniel Giraudon
* *Servir le duc de Bretagne XIIIe – XIVe s.*, habilitation à diriger les recherches, Brest, 2012, da vezañ embannet gant Presses universitaires de Rennes
Fabrice Bouthillon

**Fabrice Bouthillon** zo un istorour gall, dezhañ un aotreegezh war an deologiezh eus Skol-veur Strasbourg, ha bet en École normale supérieure e Pariz hag e Skol c'hall Roma. Kelenner eo e Skol-veur Breizh-Izel e Brest. Arbennikaet eo war an istor relijiel a-vremañ ha war istor an diplomatiezh hag istor an hollveliouriezh.
## Oberennoù
* *Les schèmes qu'on abat : à propos du gaullisme*, Paris, embannadur de Fallois, 1995, 72 p. (ISBN 9782877062534, OCLC 34256926)
* *Le Principe d'Incertitude. Considérations ouessantines sur l'exégèse de l'Epître aux Galates*, Plougastel-Daoualas : Les Cahiers Hopala, 1999, 30 p.
* *La naissance de la mardité : Une théologie politique à l'âge totalitaire : Pie XI, 1922-1939*, PU Strasbourg, 2002, 334 p. (ISBN 9782868201928)
* *Brève histoire philosophique de l'Union soviétique*, 2003, 192 p. (ISBN 9782259196444)
* *L'illégitimité de la République : Considérations sur l'histoire politique de la France au xixe siècle, 1851-1914*, Plon, 2005, 312 p. (ISBN 9782259196451 et 2259196454)
* *Et le bunker était vide : lecture du testament politique d'Adolf Hitler*, Embannadurioù Hermann, 2007, 96 p. (ISBN 9782705666798)
* * Nazisme et révolution : histoire théologique du national-socialisme, 1789-1989*, Pariz, Fayard, 2011, 329 p. (ISBN 9782213656007 et 2213656002) (incluant Et le Bunker était Vide).
* *L'impossible université*, Embannadurioù Dialogues, 2017, 107 p. (ISBN 978-2369450597).
* Fabrice Bouthillon et Marie Levant (renerien) : *Pie XI, un pape contre le nazisme ? L'encyclique *Mit brennender Sorge* *, Embannadurioù Dialogues, dastumadenn « Nes ouvertures », 2016, 452 p. (ISBN 978-2369450337).
Inveresk

**Inbhir Easg** e gouezeleg Skos, **Inveresk** e saozneg, ur gêriadenn eu Bro-Skos, e kontelezh Lodainn an Ear.

Emañ war un uhelenn, war lez ar stêr Easg. Eno e oa bet ur c'hreñvlec'h roman anvet *Coria* en , war douar ar Votadini.

Ar ger gouezeleg *inbhir*, a gaver en anv, a ra dave da gember ar stêr Easg (Esk) gant ar Firth of Forth.

## Anv
* Ptol. II, 3, 7 : *Curia*, *Coria*, unan eus kêrioù ar Votadini.
* Ravenna 10741 : *Coritiotar*.

## Notennoù
Straed ar sec'hedien

**Straed ar sec'hedien** (ha koñchennoù all) zo un dastumad istorioù fentus gant Yann Guillamot, anezhañ ul levr hag ur bladenn embannet er bloavezh 2017 gant Al Liamm.
Kinniget eo evel ul levr farsus e brezhoneg flour Bro-Vigoudenn. Skeudennet eo bet al levr gant Erwan Corlouer.

## Krouidigezh al levr
Dre atiz Gwen Huon e oa bet bountet Yann Guillamot da skrivañ lod eus e istorioù. Savet e oa a-du met ma vije embannet ur bladenn gant al levr. Ar pezh a voe graet.

Enrollet eo bet ar bladenn e Radio Kerne gant sikour ar skipailh kazetennerien.

## Taolenn
14 istor a ya d'ober an oberenn Straed ar sec'hedien
# Ur velo nevez flimm-flamm war he c'hentañ lamm
# Nozvezh ar Pellgent
# Da belec'h eo aet hoc'h an Aotrou Person
# Un Amerikan e Bro ar Vigounned
# Ha bremañ e komprenan gwelloc'h
# Nukleer fri-ma-revr!
# Tad ha misioner
# Straer ar sec'hedien
# An Trañsbigouden
# Un daouad a bersoned
# An Atrou Pôl ha froudennoù e Eskob
# Ar c'hreunenn. Ha n'eo ket un hadenn!
# Ha distagellet oc'h ma niz?
# Ar fobal

## Arroudenn
"*Ar park a oa ur pezh park, plaen hag e-barzh pep penn aze e oa ur c’hached bihan gant grilhaj… dres e-giz pardon Treminou evit lakaat loened gouez.<br>
*– An dra-se zo vit ar « Goal » !*<br>
*– Petra ! De Gaulle ! Me sonje din lâr hennezh ne deue ket mui e-kreiz an dud anezhañ !**"
## Levrlennadur
* Straed ar sec'hedien ha koñchennoù all, gant Yann Guillamot, embannadur Al Liamm, 92 pajenn, 2017 (ISBN 978-2-7368-0121-2)
## Liammoù diavaez
* Straed ar sec'hedien war lec'hienn KAB
* Atersadenn Yann Guillamot war RCF radio

## Notennoù ha daveennoù