open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kieffer

**Kieffer**, **Kiefer** pe **Kiffer** zo un anv-tiegezh alamanek hag a dalv « toneller ».

## Anv-tiegezh
### E-pad an Eil Brezel Bed

* Hans Kieffer (1900-1947), polis alaman, eilpenn ar Gestapo e Frañs
* Philippe Kieffer (1899-1962), milour saoz-hag-elzasat, penn ar Bagad stourm Kieffer, batailhon ar fuzuilherien-vor eus al Lu breizhveuriat. D'an 8 a viz Mae 2008 e voe krouet ar Bagad stourm Kieffer gant ar prezidant gall Nicolas Sarkozy, unan eus c'hwec'h bagad stourm ar morlu gall
* Robert Kiffer (1913-1974), gwazour doubl lorenat a laboure evit an Abwehr

### Tud all

* Adolph Kiefer (1918-2017), neuñver stadunanat a orin alaman
* Anselm Kiefer (1945-), arzour-neuziañ alaman
* Arnold Kieffer (1910–1991), melldroader luksembourgat 
* Bertrand Kiefer (1955-), mezeg ha divezoniour suis
* Charles Kieffer (1903-1987), milour elzasat
* Charles Kieffer (1910-1975), roeñver stadunanat
* Clément Kieffer (1881-1964), livour lorenat
* Fritz Kieffer (1854-1933), mouller ha dastumer elzasat 
* Guy-André Kieffer (1949- ), kazetenner gall-ha-kanadian, drouklazhet en Aod-an-Olifant pa oa oc'h enklask war filierenn ar c'hakao hag he liammoù gant an arc'hantaouiñ politikel gall
* Jack Kiefer (1924-1981), stadegour stadunanat
* Jean Kiffer (1936-2011), politikour gall eus Loren, maer Amenweiler, kannad departamant Mosel
* Jean-Daniel Kieffer (1767-1833), yezhoniour ha oriantalour elzasat
* Jean-François Kieffer (1957-), aozer bannoù-treset elzasat, krouer troioù-kaer Loupio
* Jean-Jacques Kieffer (1857-1925), naturelour hag amprevanoniour lorenat
* Jean-Louis Kieffer, barzh e frankeg ar Mosel
* Marianne Kiefer (1928-2008), aktourez alaman
* Nicolas Kiefer (1977-), c'hoarier tennis alaman
* Oliver Kieffer (1979- ), c'hoarier volley-ball gall
* René Kieffer (1880-1945), greantour ha maer Dinarzh
* Thomas Kiefer (1958-), roeñver stadunanat
* Tina Kieffer (1959- ), kazetennerez c'hall

## Anv-bihan
* Kiefer Sutherland (1966-), aktour kanadian a orin skosat
Pakistan International Airlines

**Pakistan International Airlines** (Urdu: پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز‎; berraet PIA, Urdu: پی‌آئی‌اے‎) eo an embregerezh pennañ evit dezougen tud dre aer eus Pakistan. Suj eo da velestradurezh Sekretourva Gouarnamant Pakistan evit an nijerezh. Pennlec'h an embregerezh zo en Aerborzh etrebroadel Karachi.
Tai-bach

**Tai-bach** zo ur ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kreisteiz Kembre, e *bwrdeistref* Castell-nedd Port Talbot. Er c'hreisteiz da gêr Port Talbot emañ.

An aktor Richard Burton en deus tremenet e vugaleaj e Tai-bach.

Diwar ar 4 799 a dud a oa o chom e kumuniezh Tai-bach e 2011 e oa 354 (7,6%) o komz kembraeg.
Kastell Hohenwerfen

**Kastell Hohenwerfen** zo ur c’hastell bras eus ar Grennamzer pintet war ur roc’h e menez Hochkönig, a-us kêr Werfen en Aostria. Eus an  eo ar savadur.

## Istor
Savet e voe ar c’hastell kentañ etre 1075 ha 1078 e-pad an Tabut etre ar bibien hag an impalaerien santel, war urzh an arc'heskob Gebhard von Salzburg. Gebhard a oa a-du gant ar pab Gregor VII. Tri c’hastell bras a oa evit difenn arc’heskopti Salzburg diouzh armeoù an impalaer Herri IV : hini Hohenwerfen, hini Hohensalzburg e Salzburg ha kastell Petersberg e Friesach.

Skarzhet e voe an arc'heskob Gebhard e 1077 e ne c’hallas ket distreiñ da Salzburg a-raok 1086, ha mervel a reas e kastell Hohenwerfen daou vloaz diwezhatoc’h.

## Filmoù
Meur a film zo bet troet e kastell Hohenwerfen. En o zouez emañ :
* *[[Where eagles dare]]* (1968)
* *[[Just Married]]* (2003)
* *[[The 10th Kingdom]]* (2000)
* *[[Frankensteins Tante]]* (1987)
* *The Man in the High Castle* (2015)

## Liammoù diavaez

*Salzburg-Burgen: Burg Hohenwerfen   

## Notennoù
71vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)

An **71<sup>vet</sup> Rejimant Troadegiezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall (lu gall).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe diwar Rejimant Vivarés (*Régiment de Vivarais*), ur rejimant eus ar Renad Kozh.

1er bataillon 71e rég inf 1791.png|Banniel  1añ  Batailhon  ’’’ 71vet Rujumant Troadegiezh a Linenn’’’  adalek 1791 betek 1793 
2e bataillon 71e rég inf 1791.png| Banniel  2vet Batailhon  ’’’ 71vet Rujumant Troadegiezh a Linenn’’’ adalek 1791 betek 1793 

### 
* Kazarniet e voe e Sant-Brieg (Breizh).
#### [[Brezel-bed kentañ]]
#### 1914
##### Eost
* D'ar Merc'her 5, ar rejimant a guitaas Sant-Brieg gant trenioù da 6 eur 30, 11 eur ha 14 eur 30.
* Emgann ar Sambre, ar C'homandant Georges Michon del Campo, penn-batailhon, a voe lazhet en Arsimont d'an 21. 
* Emgann Charleroi, d'ar 24,
* Emgann Guise, d'an 29.
##### Gwengolo
* Kentañ emgann ar Marn, adalek ar 5 betek an 9.
##### Here
* Kentañ emgann Arras, adalek ar 1añ betek ar 4.
### [[Eil brezel-bed]]
### Goude an Eil brezel-bed
* Kazarniet e oa e Dinan (Breizh) e 1947.
## Notennoù
Emgann an Tri Roue

**Emgann an Tri Roue** pe **emgann Oued al-Makhazin**, pe * Batalha de Alcácer-Quibir* e portugaleg, a c'hoarvezas d'ar 4 a viz Eost 1578 e Maroko. Gantañ e voe lakaet fin da vennad Sebastião Iañ, roue Portugal, a voe lazhet, da aloubiñ Maroko.

Emgann a voe war lez ar stêr Oued al-Makhazin, adstêr d'al Loukos, e-tal Ksar El Kebir, e proviñs Larache. Eno en em gavas arme sultan Maroko, Abu Marwan Abd al-Malik, nevez erru er galloud, gant brezelourien war varc'h ha war droad, eus holl veuriadoù ar vro, en anv ar brezel santel, hag ivez brezelourien otoman, anezho marc'hegeien otoman zaoua,arkebuterien andalous, dirak arme Portugal, gant he roue, ha gantañ ar sultan diskaret Muhammad al-Mutawakkil, ma oa goprsoudarded dreist-holl, Italianed ha Flandreziz, hag Alamaned hag a oa bet roet dezhañ gant e eontr, roue Spagn, Felipe II.

## Pennad kar
* Zaydanided
Zaydanided

Ar **Sadien** (en arabeg : السعديون, as-Saʿdiyyūn ; en berbereg : ⵉⵙⵄⴷⵉⵢⵏ, Iseʿdiyen) pe **Zaydanided** (en arabeg : بنو زيدان, Banū Zaydān ; en berbereg : ⴰⵢⵜ ⵣⵉⴷⴰⵏ, Aït Zidān) zo unan eus ar 6 tierniezh (Idrissided, Almoravided, Almohaded, Merinided, Alaouited) a renas e Maroko etre 1554 ha 1636 hag a voe o c'hêr-benn e Fes hag e Marrakech adal 1603.
Hugo López-Gatell Ramírez

**Hugo López-Gatell Ramírez** (bet ganet e Mec'hiko, 22 a viz C'hwevrer 1969) zo un epidemiologour, ur c'hlasker, ur c'helenner hag ur c'hargad mec'hikan.Emañ e penn Is-sekretourva an Dizarbenn ha Harpañ ar Yec'hed e Ministrerezh ar Yec'hed e Mec'hiko.
Guy

**Guy** zo un anv-bihan gallek (distaget /gi/) ha saoznek (distaget /gaɪ/) deveret eus an anv italianek hag alamanek Guido, hag a zeu eus an anv germanek *Wido*. Kavet e vez Guy evel anv-tiegezh ivez. Meur a zen anvet Guy zo sent pe wenvidien en iliz katolik pe ortodoks.

## Stummoù all
* Gui

## Yezhoù all
* Guido en italianeg hag alamaneg
* Vito en italianeg
* Vitus ivez e saozneg

## Anv-bihan
###### 
* Guy De Saint Cyr (1958), aktour
###### 
* Guy Verhofstadt (1953), politikour

###### 

* Guy Pentevr, breur da Yann III, dug Breizh
* Guy Champion de Cicé (marvet e 1635), eskob
* Guy Alexis Lobineau (1666-1727), brudet dindan anv Dom Lobineau, istorour 
* Charles-Guy Le Borgne de Kermorvan (1695–1761), eskob 
* Guy Ropartz (1864-1955), sonaozer klasel
* René Guy Cadou (1920-1951), barzh gallek
* Guy Trévoux (1920-2011), arzour
* Guy Étienne (1928-2015), bredvezeg ha skrivagner brezhonek
* Guy Ignolin (1936-2011)), marc'hhouarner
* Guy Cotten (1936-2013), penn embregerezh
* Jean-Guy Le Floch (1953), penn embregerezh
* Guy Stéphan (g. e 1956), melldroader ha gourdroner
* Guy Hascoët (1960), politikour.

###### 

* *[[Guy de Laval]]*, anv un ugent a wazed eus an Tiegezh Laval
* Guy de Thouars (marvet e 1213), gwaz Konstanza Breizh, rejant
* Guy de Châtillon, tad Charlez Bleaz
* Guy de Maupassant (1850-1893), skrivagner
* Guy Mollet (1905-1975), kentañ ministr
* Guy de Rothschild (1909-2007), bankour
* Guy Lux (1919-2003), lusker ha produour skinwel
* Guy Basquet (1921-2006), c'hoarier rugbi
* Guy Môquet (1924-1941), stourmer komunour, marvet e kamp Kastell-Briant
* Guy Bedos (1934-2020), fentigellour
* Guy-André Kieffer (1949-2004), kazetenner gall-ha-kanadian
* Guy Drut (1950), atletour ha politikour
* Guy Lacombe (1955), melldroader
* Guy Georges (1962), lazher a steudad

###### 

* Guy Fawkes (1570-1606), irienner
* Guy Hamilton (1922-2016), filmaozer
* Guy Fletcher (1960), sonaozer rock
* Guy Pearce (1967), aktour breizhveuriat hag aostralian
* Guy Ritchie (1968), filmaozer

###### 
* Guy Berryman (1978), gitarour ar strollad Coldplay

###### 
* Guy-Rolland N'Dy Assembe (1986), melldroader

###### 
* Guy Delisle (1966), tresour bannoù-treset

###### 
* Jean-Guy Talamoni (1960), politikour

###### 
* Guy Williams, aktour italian ha stadunanat, brudet evit e roll pennañ en heuliad skinwel Zorro
* Guy Clark (1941-2016), kaner-sonaozer

## Anv-tiegezh
* Bernard Gui (1261/1262-1331), inkizitour gall
* Alice Guy (1873-1968), filmaozerez c'hall
* Richard Guy (1916-2020), matematikour saoz broadet da ganadian
* Buddy Guy (1936-), soner blues ha rock stadunanat

## Lennegezh
* Guy de Warwick pe *Gui de Warewic*, haroz ur romant marc'hegiezh saoz eus an 
* Guy Mannering, romant saoznek gant Walter Scott, embannet e 1815.

## Sevenadur
* *Guy l'Eclair*, anv gallek Flash Gordon, ur c'homic strip stadunanat
* Family Guy, ur sitcom bevaat stadunanat
Abraham (disheñvelout)

**Abraham** zo anv ur profed eus ar Bibl. Roet eo evel anv-bihan hag evel anv-tiegezh. Un anv-lec'h eo ivez.

## Anv-tiegezh
###### 
* Max Abraham (1875 – 1922), fizikour
* Karl Abraham (1877-1925), bredelfenner
###### 
* Tancrède Abraham (1836-1895), livour ha skeudennaouer
* Pol Abraham (1891-1966), tisavour
*Jean-Pierre Abraham (1936-2003), barzh breizhat, bet diwaller Tour-tan ar Maen

###### 
* Tammy Abraham (1997-), c'hoarier melldroad

###### 
* F. Murray Abraham (1939), aktour

### Anvioù-tiegezh deveret eus Abraham
* Abramovitch
* Abramson
* Abrahams

## Anvioù-lec'h
* Abrahám, kêriadenn eus Slovakia
* *Saint-Abraham*, anv gallek Sant-Abran e Bro-Sant-Maloù
* Lenn Abraham, ul lenn artifisiel eus Alberta
* Plaenennoù Abraham, un dachenn e kêr Gebek e park ar *Champs-de-Bataille*, lec'h ma voe emgann plaenennoù Abraham e 1759

## Pennadoù kar
* Abran
Carghjese

**Carghjese** (*Cargèse* e galleg, Καργκέζε e gresianeg) zo ur gêriadenn hag ur gumun eus Korsika, e departamant Korsika-ar-Su. Emañ war an aod, e kornôg an enezenn, 27&nbsp;km en norzh da Aiacciu. Hervez niveradeg 2012 e oa 1 263 a dud o chom e Carghjese.

Diazezet e voe ar gêriadenn e dibenn an XVIII kantved gant diskennidi tud deuet eus ledenez Mani e kreisteiz Gres. Div iliz zo e Carghjese, eus an  o-div, an eil savet gant diskennidi an enbroidi eus Gres hag eben gant broidi eus Korsika.
Geoffroi Loiz

**Geoffroi Loiz**, genidik eus Gwengamp, a voe eskob Treger eus 1179 da war-dro 1220.

Deut e oa war-lec'h Yves Hougnon. Asantiñ e reas da ziazez abati Itron-Varia Boporzh e-kichen Pempoull, eus eskopti Sant-Brieg, er bloaz 1202.

Étienne a zeuas war e lerc'h war gador an eskob.

## Notennoù
Dugelezh-veur Würtzburg

**Dugelezh-veur Würtzburg** (alamaneg : *Großherzogtum Würzburg*) a oa unan eus stadoù kengevread ar Roen hag a badas eus 1805 da 1814.

Hervez mellad 5 Feur-emglev Lunéville, sinet d'an 9 a viz C'hwevrer 1801, e tlee Dug-meur Toskana, Ferdinando III, leuskel gant Dug Parma, Ferdinando Iañ, « Dugelezh-veur Toskana hag ar rann eus Enez Elba a zo stag outi », hag a oa da zont da vezañ Rouantelezh Etruria. En eskemm e oa da gaout douaroù en Alamagn.
Cindy Crawford

**Cindy Crawford** zo anv div aktourez, brudetoc'h an eil eget eben :
* Cindy Crawford, diskouezerez-c'hiz hag aktourez stadunanat
* Cindy Crawford, aktourez pornografek
Émilie Barbe de Saint-Prix

**Émilie Barbe Guitton**, pe an *Itron de Saint-Prix*, ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1789 e Kallag ha marvet d'ar 27 a viz Genver 1905, e Montroulez, a voe un dastumerez kanaouennoù brezhonek er vro etre Montroulez ha Kallag. E-touez an dastumerien vreizhat gentañ war an dachenn e voe bet.

## Buhez
Merc'h da Pierre-Jean Guitton, alvokad e Parlamant Breizh ha barner a beoc'h, ha da Barbe Françoise Le Denmat-Restguen e voe.

Dimeziñ a reas e 1816 da Charles Jean André Tixier Damas, kont Saint-Prix (1775-1849). Ofiser a vor e oa hennezh ha maer Plouyann e voe e-pad ur pennadig. Pemp bugel o devoe : tri mab, Charles, Philippe ha Jean, ha div verc'h, Marie-Émilie hag Émilie Barbe.

Bevañ a rae *Émilie Barbe de Saint-Prix*, gant he familh, e maner Traoufeunteunioù, e Plouyann, hag e maner Kerbournet, e Sant-Servez. Un ti o doa e Montroulez ivez. En ti-se, a gonter, e veze degemeret tud a bep seurt, republikaned ha roueelourien.

Mervel a reas d'an oad a 76 vloaz, d'ar 27 a viz Genver 1905 e Montroulez. Beziet e voe e bered Plouyann, e-kichen he gwaz.

## Dastumerez ha treizherez zigemenn d'an dastumerien all
Gant an itron de Saint-Prix e voe dastumet kanaouennoù, e Treger ha Kerne-Uhel, adalek 1820. N'he deus embannet tra ebet, met kaset he doa lod eus ar c'hanaouennoù dastumet ganti da Gervarker. *Marzin*, kan X Barzhaz Breizh, a oa bet dastumet ganti e bro Dreger, da-lâras Kervarker e-unan. Hervez Anatol ar Braz e oa bet sikouret e dad, Nicolas Le Bras, gant an itron de Saint-Prix da zastum kanaouennoù, ha lavaret he doa dezhañ he doa kaset meur a werz da Gervarker. Met goulenn a reas ne vije ket meneget hec'h anv evel dastumerez e levr Barzhaz Breizh.

Kanaouennoù all he doa kaset da Yann-Vari Penwern. An dornskridoù anezho, goude bezañ bet e maner Leskivid e Dirinonn, hag e maner Kerzaoulaz e Lannurvan goude, zo en em gavet bremañ e Levraoueg abati Landevenneg.

## Levrlennadur
* Yann-Charlez Kerzale, "An Itron de Saint-Prix". E-barzh *Feiz ha Breiz*, niv. 225, 22 Mae 1869.
* Yvon Le Rol, *An Itron de Saint-Prix*, Travaux d'Investigation et de Recherche, 736 pajenn.

## Pennadoù nes
* Dastum

## Notennoù ha daveennoù
Etienne (eskob Treger)

**Etienne** a voe eskob Treger eus 1222 da 1240.

Arc'hdiagon Landreger e oa pa oa bet anvet da eskob Treger, war-lerc'h Geoffroi Loiz.

Mont a reas div wech d'an harlu. Ar wech kentañ, eus 1227 da 1230, dre ma oa bec'h etre eñ hag Olivier, aotrou ar Roc'h-Derrien ; an eil gwech, eus 1234 da 1235, goude ma oa bet eskumunuget dug Breizh. Aotrou ar Roc'h-Derrien en devoa lakaet sevel un eskob all en e blas, anvet Pierre. Hemañ ne oa ket ket anavezet gant ar re all.

Sinet en doa Etienne an diazez eus kouent an Dominigiz e Montroulez e 1237.

Hamon e zeuas war e lerc'h war gador an eskob.

## Notennoù
Sgiwen

**Sgiwen** (*Skewen* e saozneg) zo ur gêriadenn e kreisteiz Kembre, e *bwrdeistref* Castell-nedd Port Talbot. Er mervent da gêr Castell-nedd emañ.

Tremen 8 000 a dud zo o chom e Sgiwen ha neuze ez eo kêriadenn vrasañ Kembre, ha marteze Breizh-Veur.

## Tud vrudet
*Bonnie Tyler, kanerez
*Katherine Jenkins, kanerez
Cindy Crawford (pornoaktourez)

**Cindy Crawford**, ganet e 1980 e Las Vegas, Nevada (SUA), zo ur bornoaktourez staduanat. Brudet e voe abalamour ma oa heñvel hec'h anv ouzh hini an aktourez enoret Cindy Ann Crawford.
Priz Bras kirri Spagn 2012

**[[Priz Bras kirri Spagn]] [[2012]]** (*Formula 1 Gran Premio de España Santander 2012*), redet d'ar 13 a viz Mae 2012 war troiad Katalonia eo 863 redadeg kevezadeg bed Formulenn 1. Ar bempvet kevezadenn eo e kevezadeg 2012 hag an eil gwech warn-ugent eo e vefe graet Priz Bras Bro-Spagn eno.

## A-raok ar Priz Bras
## Esaeoù dieub
### Abadenn gentañ Gwener

### Eil abadenn Gwener

### Trede abadenn Sadorn

## Abadenn ditriñ
### Disoc'hoù an titriñ
### Kael zisparti

* Narain Karthikeyan n'hall ket ober un amzer e-barzh 107% an amzer gwellañ, met dibabet eo bet da leuskel kemer perzh e-barzh ar Priz Bras.
* Lewis Hamilton a zo bet kastizet peogwir en deus harzet e garr war an troiad goude e dro lañset, ar pezh a zo difennet gant ar reolennoù, evit mirout strilheoul awalc'h evit bezañ mat e-barzh ar park serret.

 

## Redadeg
### Darvoudoù
### Renkadur ar redadeg

### Plas pol ha tro wellañ
* Plas pol :  Pastor Maldonado (Williams-Renault) e **1 vun 22 e 285** (203.658&nbsp;km/h).
* Tro gwellañ :  Romain Grosjean (Lotus-Renault) e **1 vun 26 e 250** (194.296&nbsp;km/h) e 53 zro.

### Troioù er penn
*  Fernando Alonso : **27 tro** (1-9 / 12-26 / 42-44)
*  Pastor Maldonado : **37 tro** (10-11 / 27-41 / 47-66)
*  Kimi Räikkönen : **2 dro** (45-46)

## Renkadur goude ar redadeg

## Stadegoù
Priz Bras Bro-Spagn 2012 a zo :
* Plas pol **kentañ** evit Pastor Maldonado.
* Podium ha trec'h **kentañ** evit Pastor Maldonado.
* Tro wellañ e-pad ar redadeg **kentañ** evit Romain Grosjean.
* Ar 114 trec'h evit Williams evel saver kirri, an hini kentañ abaoe 2004.
* Ar 144 trec'h evit Renault evel saver keflusker ;
* An troioù kentañ e penn ar redadeg evit Pastor Maldonado.

## Notennoù ha daveoù

## Da welout
Hamon (eskob Treger)

**Hamon** a voe eskob Treger eus 1240 da 1255.

Deuet e oa war-lerc'h Etienne.

Meneget eo dre ur skrid eus 1242, evel kompezour, gant eskob Sant-Brieg, war deogoù abati Boken.

Sakret en doa iliz dominigidi Montroulez er bloaz 1250.

Un eskob dianav, met gant un anv a groge gant al lizherenn **H...**, a oa deuet war e lerc'h.

An hini war lerc'h an dianav e oa Alan Iñ Lezardrev.

## Notennoù
Priz Bras kirri Europa

**Priz Bras kirri Europa** zo ur redadeg a oa ur Priz Bras bet krouet er bloavezhioù 1980 ha redet bep bloaz etre 1993 ha 2012, war-bouez e 1998 hag ur wezh ouzhpenn e 2016. War-bouez e 2007 e veze roet an anv-se d'ur redadeg redet en ur vro a aoze ur redadeg Formulenn 1 all c'hoazh. Meur a vro ha meur a droiad o deus degemeret ar Priz Bras-se neuze, Azerbaidjan o vezañ an hini diwezhañ a-raok ma oa bet adanvet ar redadeg Priz Bras Azerbaidjan.

## Roll al loreidi
Monumantoù da Napoleon

**Monumantoù da [[Napoleon Iañ|Napoleon]]** zo bet savet e Bro-C'hall hag e broioù all. 

* Delwenn Napoleon e La Roche-sur-Yon
* Monumant da Napoleon e Cherbourg, e Normandi.
Grosbreuil

**Grosbreuil** a zo ur gumun eus departamant ar Vande e Frañs.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 90 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,43% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell La Bénatonnière, bet savet er  ha kempennet en .
* Kalvar, 1870.
* Chapel ar c’hastell, 1870.

016 Grosbreuil ( 85440 ).JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Nikolaz*, 1887.
* Ti-annez Giraudeau, 1901.
* Monumant ar re varv, bet savet ha dioueliet e 1923.
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Merzherien Belfiore

**Merzherien Belfiore** eo an anv roet d'ar c'hentañ bagad emsaverien italian kondaonet d'ar marv e kêr Mantova etre 1852 ha 1855, da vare ar Risorgimento diwar urzhioù gouarnour Rouantelezh Lombardo-Veneto, ar feldmarichal Josef Radetzky.

Anvet int bet diwar anv Belfiore, ur gêriadenn e-kichen Mantova, ma voe lazhet unnek den da vihanañ.
Lazhadegoù an arme c'hall

**Lazhadegoù an arme c'hall** zo brudet abaoe ar . Kaoz zo amañ eus lazhadegoù trevourien, emsavet a-enep Bro-C'hall pe get, armoù ganto pe get, pe eus soudarded prizoniat dizarmet, ha n'eus ket kaoz eus emgannoù an arme c'hall a-enep soudarded all.

## 
* 1209 : Lazhadeg Besièrs e-pad kroaziadeg Albi

## 
* 1563 : Lazhadeg Wassy
* 1572 : Lazhadeg Sant Berteleme

#### 
* 1626 : Lazhadeg ar Garibed, kaset gant soudarded saoz ha gall. 
* 1674 : Freuzadeg Pfalz (Alamagn).
* 1675 : Krougadegoù kouerien da vare emsavadeg ar Bonedoù ruz.
* 1689 : Arigrap Pfalz (Alamagn).

#### 
* 1703 : Lazhadeg milin an Agau, e Nimes
* 1789 : Labouradeg Réveillon, Pariz (Bro-C'hall)
* 1792 : Lazhadeg an 10 a viz Eost 1792, e Pariz. 
* 1793 : Lazhadeg Avranches, e Normandi 
* 1793 ha 1794 : Fuzuilhadeg Naoned, e Breizh
* 1793 ha 1794 : Fuzuilhadeg Marillais, en Anjev (Bro-C'hall)
* 1793 ha 1794 : Beuzadegoù Naoned (Breizh)
* 1793 : Emgann Savenneg, Bro-Naoned (Breizh)
* etre miz Du 1793 ha miz C'hwevrer 1794 : Beuzadegoù Naoned (Breizh)
* 1794 : Emgann Nervouster
* 1794 : Fuzuilhadeg Avrillé, en Anjev (Bro-C'hall)
* 1794 : Lazhadeg La Gaubretière, er Marzhoù etre Breizh, Anjev ha Poatev.
* 1794 : Lazhadeg Les Lucs-sur-Boulogne, e Poatev (Bro-C'hall)
* 1794 : Lazhadeg Kastel Aux, Sant-Yann-ar-Granneg (hiziv Ar Menez), Bro-Naoned (Breizh)
* 1794 : Lazhadeg Levieg, Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev, e Bro-Naoned, e Breizh.

## 
* 1806: Lazhadeg Lauria (Rouantelezh Naplez)
* 1834: Lazhadeg ar straed Transnonain, Pariz, (Bro-C'hall)
* 1845 : Lazhadeg Dahra, en Aljeria
* 1848 : Lazhadeg ar Boulevard des Capucines, Pariz
* 1869 : Fuzuilhadeg Aubin, en Aubin/Aubinh, Aveyron 
* 1871: ar Sizhun wadek e-pad Kumun Pariz
* 1878: Emsavadeg kanak, Kanaky
* 1891, d'ar 1añ a viz Mae : Fuzuilhadeg Fourmies, departamant Norzh (Bro-C'hall)
* 1899 : Lazhadeg Birni N'Konni (aloubadenn ar "Soudan c'hall")

#### 
* 1912 : Deizhiadoù gwadek Fes (Maroko)
* 1917 : Emsavadeg kanak, Kanaky
* etre 1928 ha 1932 : Emsavadeg Oubangui-Chari, Afrika kreiz
* 1940 : Lazhadeg Abbeville, prizonidi velgiat fuzuilhet gant soudarded c'hall
* 1944 : Lazhadeg kamp Thiaroye (Senegal)
* 1945 : Lazhadeg Sétif ha Guelma (Aljeria)
* 1947 ha 1948 : Emsavadeg Madagaskar, emsavadeg dizalc'hour : 100 000 marv.
* 1957 : Emgann Aljer (Aljeria)
* 1988 : Skrapadeg gouestlidi mougev Ouvea (Kanaky)

## Pennadoù kar
* Lazhadegoù ar polis gall
* Lazhadegoù an arme alaman
* Lazhadegoù an arme vreizhveuriat
* Lazhadegoù an arme stadunanat
* Lazhadegoù an arme spagnol
Arnošt Muka

**Arnošt Muka**, pe *Karl Ernst Mucke* en alamaneg, (Großhänchen, 10 Meurzh 1854 - Bautzen, 10 Here 1932) a oa ur skrivagner ha kelenner sorab a labouras evit ar sevenadur sorabek hag a savas Mirdi Sorab Bautzen.

## Buhez
Mab e oa d'ul labourer-douar. Skoliet e voe e "Gymnasium" (lise) Bautzen, etre 1869 ha 1874. Eno e oa ezel eus ar gevredigezh *Societas Slavica Budissinensis*. Goude-se e studias an doueoniezh hag ar yezhoniezh slavek e skol-veur Leipzig eus 1875 da 1879. Labourat a reas evel kelenner lise e Zittau ha Bautzen. 

E 1880 e krogas da labourat e lise Bautzen. Eno e voe oberiant er gevredigezh vrogar *Budyska bjesada*. Abalamour d'an dra-se e voe kaset e 1883 da lise Chemnitz. E 1887 e kemeras ur post all e lise Freiberg. Ur wech dimezet en em stalias e Bautzen, hag eno e voe embannet an darn vrasañ eus e skridoù.

## Levezon
Unan eus saverien al *[[Lipa Serbska]]* e voe, kevredigezh ar Sorabed yaouank. Oberiant e voe ivez evit ar c'hoariva ha sevel a reas an dastumad *Prěnja serbska dźiwadłowa zběrka* ("Kentañ dastumad pezhioù-c'hoari sorabek"), embannet eus 1880 da 1923.

E 1874 e lakaas e anv er gevredigezh Maćica Serbska. Ezel a enor e voe anezhi e 1904, ha prezidant a enor e 1922.

E 1875 e savas, gant ar barzh Jakub Bart-Ćišinski, ar gevredigezh studierien *[[Schadźowanka]]* hag a zeuas da vezañ ar *Jungsorbische Bewegung*, luskad ar Sorabed yaouank.

Eñ eo diazezer ar Mirdi sorab e Bautzen.

A-hed e vuhez e kreskas e vrud evel skrivagner hag embanner, koulz ha kelaouenner. Embann a reas oberennoù klok Handrij Zejler (1883-1891), ren a reas ar c'helaouennoù sorabeg *[[Lužica]]* (1882-1907) ha *[[Časopis Maćicy Serbskeje]]* (1848-1937). 

Medalennet e voe meur a wech e meur a vro : e Serbia (Urzh sant Sava), e Rusia (Urzh Sant Stanislas), e Montenegro (Urzh ar priñs Danilo), e Saks (Urzh Albrecht).

## Oberennoù
* *De dialectis Stesichori, Ibyci, Simonidis, Bacchylidis aliorumque poetarum choricorum cum Pindarica comparatis*. Universität Leipzig, 1879
* *Statistika łužiskich Serbow [Statistik der Lausitzer Sorben]*. Budyšin/Bautzen 1884–1886. Adembannet e e1927 ha 1979.
* *Historische und vergleichende Laut- und Formenlehre der niedersorbischen (niederlausitzisch-wendischen) Sprache. Mit besonderer Berücksichtigung der Grenzdialecte und des Obersorbischen*. Leipzig 1891. Adembannet e 1965.
* *Wörterbuch der nieder-wendischen Sprache und ihrer Dialekte*. Levrenn 1 A-N, Sant-Petersbourg 1911–1915, Prag 1926 ; levrenn 2 O–Ź, Prag 1928 ; levrenn 3, anvioù divoutin, Prag 1928
* *Bausteine zur Heimatkunde des Luckauer Kreises*. Luckau 1918
* *Sérbsko-němski a němsko-serbski Přiručny-Słownik [Wendisch-deutsches und deutsch-wendisches Handwörterbuch]*. Bautzen 1920
Lazhadeg Birni N'Konni

**Lazhadeg Birni N'Konni** zo ul lazhadeg graet gant ur rannarme c'hall d'an 2 a viz Mae 1899 e kêr vihan Birni N'Konni, hiriv e Niger.

## Liamm diavaez
*2 mai 1899: Massacre de Birni-N'Konni (Soudan - Niger)
Lazhadegoù ar polis gall

**Lazhadegoù** ar polis gall zo lazhadegoù graet gant ar polis, ar gward broadel pe an archerien c'hall e Bro-C'hall hag en he zrevadennoù.

#### 
* 1792 : Lazhadegoù Gwengolo, Pariz

#### 
* 1834 : Lazhadeg ar straed Transnonain, Pariz

#### 
* 1934 : Enkadenn ar 6 a viz C'hwevrer 1934, Pariz
* 1937 : Fuzuilhadeg Clichy, Enez-Frañs
* 1953 : Manifestadeg ar 14 a viz Gouhere, Pariz
* 1961 : Lazhadeg an 17 a viz Here 1961 pe Emgann Pariz
* 1967 : Kabaduilhoù Gwadeloup e miz Mae 1967

## Pennadoù kar
* Lazhadegoù an arme c'hall
* Lazhadegoù ar polis stadunanat
* Lazhadegoù ar polis sinat
* Lazhadegoù ar polis suafrikan
Alan Lezardrev

**Alan (Iañ) Lezardrev** (*Alain de Lezardrieu*) a voe eskob Treger eus 1262 da 1275.

Deuet e ao war-lerc'h un eskob ha ne ouzer nemet pennlizherenn e anv **H...**, hag e oa deuet war-lerc'h Hamon er bloaz 1255, hag aet da Anaon war-dro 1262.

Ne ouzer ket muioc'h diwar-benn Alan, nemet ardamezioù e familh (hep al livioù)

Alan (II) Brug a zeuas war e lerc'h.

## Notennoù
Eve

**Eve** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed, kar d'an anv brezhonek Eva.

## Tud

### Anv-bihan
* Eve Ensler (1953), c'hoarivaourez stadunanat
* Eve (1978), raperez stadunanat
* Eve Myles (1978), aktourez gembreat
* Eve (1984), gourenerez hag aktourez stadunanat
### Anv-tiegezh
* Alice Eve (1982), aktourez saoz ha stadunanat

## Skinwel
* Killing Eve, ur stirad breizhveuriat Eve Polastri e dudenn bennañ, ur wazourez o labourat evit titouroù Breizh-Veur

## Gwelout ivez
* Yve
* Ive
Vera Lynn

**Vera Margaret Welch**, anavezetoc'h evel **Vera Lynn** (East Ham, Essex,20 a viz Meurzh 1917 – Ditchling, East Sussex, 18 a viz Mezheven 2020) a oa ur ganerez saoz, brudet da vare an Eil brezel-bed.

Ober a rae war-dro un abadenn skingomz e-pad ar brezel, anvet *Sincerely yours*, evit ar soudarded saoz o vrezeliñ dre ar bed, ma voe lesanvet *The Forces' Sweetheart* ("Karedig an Armeoù"). Mont a reas neuze da ganañ evit an arme saoz en Egipt, en India hag e Birmania. Div ganaouenn dreist ar re all a reas he brud : *We'll Meet Again* ha *The White Cliffs of Dover*. Kanañ a reas Lili Marleen e saozneg.

Goude ar brezel e voe brudet bras he c'hanaouenn *Auf Wiederseh'n Sweetheart* a savas da niverenn 1 ar gwerzhioù e SUA e 1952 e-pad nav sizhun. *My Son, My Son* a voe niverenn 1 e Breizh-Veur e 1952 ivez.

Enrollañ a reas *[[The Fool on the Hill]]* gant The Beatles ha *Quand on n'a que l'amour* gant Jacques Brel.

E 1969 e voe anvet da ofiserez, ha roet dezhi an titl « *dame* » en Urzh an Impalaeriezh Vreizhveuriat e 1975. E 1998 e voe roet dezhi medalenn urzh Sant-Yann Jeruzalem (OStJ).

E 1995, da 78 vloaz, ez eas war he leve, goude ur sonadeg dirak Palez Buckingham e Londrez. E 1999 e varvas he fried Harry Lewis, a oa soner klarinetenn ; dimezet e oant abaoe 1941 hag ur verc'h o doa bet.

D'an 18 a viz Mezheven 2020 e varvas Vera Lynn d'an oad a 103 bloaz.
Alan II Brug

**Alan II Brug (''Alain II de Bruc)**'' a voe eskob Treger eus 1276 da 1296.

Deuet eo war-lerc'h Alan Lezardrev.

E-kerzh e eskobelezh, ar Gordennerien en em stalias e Gwengamp e 1283, hag an Dominigidi e 1284.

Envel a reas Erwan Helouri da ofisial eskopti Treger ha person Tredraezh. Goude-se en dilec'hias da Louaneg.

Geoffroy (II) Tournemine a zeuas war e lerc'h.

## Notennoù
Amalia Wilhelmine von Braunschweig-Lüneburg

**Wilhelmine Amalie von Braunschweig-Lüneburg** (Hannover 1673-1742 Vienna) a oa ur briñsez alaman hag a zimezas da Joseph Iañ an Impalaeriezh Santel, ha dre-se e teuas da vout impalaerez, rouanez Germania, Bohemia ha Hungaria, arc'hdugez Aostria.

## He buhez
Merc'h e oa da Johann Friedrich von Braunschweig-Calenberg (1625-1679), ha d'e bried Benedicta Henriette von der Pfalz, kontez Bayern-Simmern (1652-1730).

## He marv
Mervel a reas diwar an naplez roet dezhi gant he fried.
Seraidi

**Seraidi** (*Seraïdi* e galleg ; gwechall *Bugeaud*) zo ur gumun eus Aljeria, e wilaya Annaba, un 13 km eus kêr Annaba.

## Istor
Anvet e oa bet diwar anv ar jeneral gall Thomas-Robert Bugeaud.
Noel

**Noel**, **Noël** pe **Noell** (ral) zo un anv-bihan hag un anv-tiegezh a gaver e galleg ha saozneg abaoe an . Noel zo ur ger evit Nedeleg, dont a ra eus ar ger *nael* hag a zeu eus al latin *natalis*, ganidigezh. Roet e vez Noel evel anv-bihan d'ar baotred er broioù gallek ha d'ar baotred ha merc'hed er broioù saoznek.

## Adstummoù
Noelle, Noëlle ha Noella evel anvioù-bihan merc'hed

## Anvioù-lec'h
* Noel, ur gêr e Missouri, SUA
* Noël, ur gêriadenn e Skos Nevez, Kanada
* Port-Noël, anv all Port-Christmas, en inizi Kergelenn
* Mount Noel, e Kolombia Vreizhveuriat, Kanada
* Mount Noel, en Antarktika

## Anvioù-tud
### Anvioù-bihan

========
*Noël Godin (1945), tartezer Bernard-Henri Lévy

========
*Noel Rosa (1910–1937), sonaozer ha soner

========
* Noël du Fail (war-dro 1520-1591), skrivagner
* Noël-Yves Tonnerre (1946), istorour krennamzerour

========

* Noel Chavasse (1884–1917), ofiser saoz an arme vreizhveuriat hag atletour olimpek
* Noel Clarke (1975), aktour saoz
* Noël Coward (1899–1973), aktour, dramaour ha sonaozer saoz
* Noel Gallagher (1967), soner
* Noel Harrison (1934–2013), aktour ha kaner
* Noel Redding (1945–2003), soner gitar ha gitar-boud

========
* Noël-François De Wailly (1724–1801), yezhadurour ha geriadurour
* Noël Roquevert (1892-1973), aktour
* Noël Vandernotte (1923-2020), roeñver
* Noël Mamère (1948), politikour

========
* Noel Fisher (1984), aktour 

========
* Noel Field (1904-1970), spier
* Noel Neill (1920–2016), aktourez
* Noel Pagan, soner 

### Anvioù-tiegezh
* Laurent-Victor Noël (1823-1891), dilennad eus Enez Groe
* Joseph Marie Noël (1883-1958), beleg ha skrivagner brezhonek
* Magali Noël (1932), aktourez c'hall
* Gilbert Noël (1949), istorour breizhat
* Nerlens Noel (1994), c'hoarier basket-ball stadunanat

## Oberennoù

* The First Nowell pe Noel zo ur c'han Nedeleg eus Kernev-Veur
* *Noel*, anv meur a albom sonerezh gant Joan Baez, Josh Groban, Noel Pagan hag all
* Noel, ur film eus 2004 gant Penelope Cruz ha Susan Sarandon
* Le Petit Noël, un vandenn-dreset velgiat gant Franquin ha Jidéhem

## Pennadoù kar
* Nouel
* Nedeleg
Thomas-Robert Bugeaud

**Thomas Robert Bugeaud**, markiz La Piconnerie ha dug Isly (Limojez,  — Pariz, ), a oa ur jeneral gall a gemeras ur perzh bras en aloubadeg Aljeria en .
Geoffroy Tournemine

**Geoffroy II Tournemine** a voe eskob Treger eus 1296 da 1317.

Deuet e oa war-lerc'h Alan II Brug.

Geoffroy Tournemine a oa bet diwezhañ eskob Treger bet dilennet gant ar c'huzul-chalonied, hervez ar stumm kozh da ober.

D'ar 15 a viz Eost 1296 e lidas diazez iliz ar Vur e Montroulez.

(Sant) Erwan Helouri a yeas da Anaon da vare Geoffroy Tournemine, d'an 19 a viz Mae 1303.

Geoffroy Tournemine a oa aet da Anaon e deroù 1317.

Jean Rigaud a oa deuet war e lerc'h war gador an eskopti, d'an 21 a viz C'hwevrer 1317.

## Notennoù
Dina

**Dina** zo anv meur a dra.

## Douaroniezh
* Un anv kozh bet roet da Enez Moris
* Dina, kêriadenn e Kameroun 
* Dina, kêriadenn e Pakistan

* Dina, kumun
*Dina, kumun e departamant Nouna

## Tud
*Dina Bélanger, leanez eus Kebek
*Dina Merrill, aktorez stadunanat
*Dina pe Dinah, merc'h da Jakob er Bibl

## Traoù all
**Dina, setu tout !*, levr gant Mikael Madeg (2014)
Morgane bio

Ar **Morgane bio** zo ur seurt bier organek (label AB) fardet gant ar vreserezh Lancelot abaoe 2006. Fardet e vez gant heiz eginet (malt) ha greun houpez. 5,5% a alkool zo ennañ.
Noddy

**Noddy** zo un dudenn krouet gant ar romantourez saoz Enid Blyton e 1949 en ul levr evit ar vugale skeudennet gant an treser izelvroat Harmsen van der Beek (1897-1953) betek e varv.

Ar 24 levr savet gant Enid Blyton zo bet embannet etre 1949 ha 1963. Harmsen Van der Beek ne skeudennaouas nemet ar 7 kentañ. Adal 1953 e voe kendalc'het en hevelep doare tresañ gant Robert Tyndall, Peter Wienk, Mary Brooks ha Robert Lee.

Dont a ra an anv "Noddy" eus ar verb saoznek "to nod" hag a dalvez hejañ e benn. "Noddy" eo chomet e meur a vro, evel en Italia, Portugal ha Polonia ; "Zvonko" eo an anv e Kroatia, "Nicke" eo e Sveden, "Lelumaan Niksue" e Finland ha "Oui-Oui" e Bro-C'hall abaoe embannadur 1962 gant ar Bibliothèque rose, skeudennaouet gant Jeanne Hives.

Abadennoù skinwel gant Noddy a vez e Breizh-Veur abaoe 1955.

## Levrioù

#*Noddy Goes to Toyland* (1949) 
#*Hurrah for Little Noddy* (1950) 
#*Noddy and His Car* (1951) 
#*Here Comes Noddy Again!* (1951) 
#*Wdy Gets into Trouble* (1954)
#*Noddy and the Magic Rubber* (1954)
#*You Funny Little Noddy* (1955)
#*Noddyell Done Noddy!* (1952)
#*Noddy Goes to School * (1952)
#*Noddy at the Seaside* (1953)
#*Nod Meets Father Christmas* (1955)
#*Noddy and Tessie Bear* (1956)
#*Be Brave, Little Noddy!* (1956)
#*Noddy and the Bumpy-Dog* (1957)
#*Do Look Out, Noddy* (1957)
#*You're a Good Friend, Noddy* (1958)
#*Noddy Has an Adventure* (1958)
#*Noddy Goes to Sea* (1959)
#*Noddy and the Bunkey* (1959)
#*Cheer Up, Little Noddy!* (1960)
#*Noddy Goes to the Fair* (1960)
#*Mr. Plod and Little Noddy* (1961)
#*Noddy and the Tootles* (1962)
#*Noddy and the Aeroplane* (1963)
Pierre de l'Isle

**Pierre** Iañ de **l'Isle**, pe de **Belle-Isle**, a voe eskob Treger eus 1323 da 1327.

Arc'hdiagon Landreger e oa pa voe anvet da eskob Treger, d'ar 16 a viz Gwengolo 1323, war-lerc'h Jean Rigaud.

E-kerzh e eskobelezh e oa bet diazezet Skolaj Landreger e Pariz gant Guillaume de Coëtohan, kiniad Landreger ha chaloni Pariz.

Yves II de Boisboissel a zeuas war-lerc'h Pierre de l'Isle war gador eskob Treger.

### Notennoù
Torrente, el brazo tonto de la ley

**Torrente, el brazo tonto de la ley** zo ur film spagnol, ur film fent embannet e 1998, sevenet ha c'hoariet gant Santiago Segura ha produet gant Lolafilms. Ar fent implijet zo unan du o c'hoapaat kevredigezh Bro-Spagn (archerien, katoliked, estrenien...). Degemeret eo bet mat gant an arvesterien ha gant ar vurutellerien. Deuet eo da vezañ un heuliad filmoù diazez e sevenadurezh a-vremañ ar vro.

An titl zo bet awenet gant hini ar film Cobra, *el brazo fuerte de la ley* (Cobra, the strong arm of the law), an titl implijet e Bro-Spagn evit ar film gant Sylvester Stallone hag embannet e 1986. 

Enoret eo bet ar c'hentañ film Torrente gant daou Goya Awards ha deuet e oa bet da vezañ ar film o rastellañ ar muiañ a arc'hant en istor ar sinema spagnol. An heuliadoù o deus rastellet muioc'h a arc'hant c'hoazh gant Torrente 2: Misión en Marbella. Undiazez eo bet ar film evit an heuliad filmoù Torrente gant Santiago Segura, hag a chom sevener hag aktour pennañ. An trede film zo anvet Torrente 3: El protector, ar pevare Torrente 4: Lethal Crisis hag ar pemvet a zo Torrente 5: Operación Eurovegas. An daou film diwezhañ zo bet filmet gant ar stumm stereoscopic 3D.
## Istor
José Luis Torrente zo feneant, feuls, techet da evañ, gouennelour, seksist ha broadelour. Skarzhet eo bet eus ar polis spagnol met kenderc'hel a ra d'ober van da vezañ archer. Bevañ a ra en ur ranndi brein e Madrid gant e dad hag a zo en ur gador-ruilh. Lakaat a ra e dad ampechet da c'houlenn an aluzen er straed evit gounit arc'hant. 

Evit an dudi e ra van da evezhiañ straedoù Madrid diouzh noz goude bezañ lonket forzh pegement a alkool, o vezañ feuls gant an estrañjourien a vev diwar trafikoù (dramm dreist-holl) ha laerezh anezho.

## Liammoù diavaez
* Torrente, el brazo tonto de la ley war IMDb
* Torrente, el brazo tonto de la ley war Rotten Tomatoes
Emgann Springfield

**Emgann Springfield** (saozneg: *Battle of Springfield*) a voe stourmet e-kerzh Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet, d'an 23 a viz Even 1780. Goude Emgann Connecticut Farms, stourmet d'ar 7 a viz Even 1780, hag en doa lakaet harz da gerzhadenn al letanant jeneral Wilhelm, Baron von Knyphausen evit tagañ lu ar jeneral George Washington e Morristown, New Jersey, Knyphausen en doa adklasket tagañ gant sikour al letenant jeneral Sir Henry Clinton, penn-uhel an nerzhioù saoz en Norzhamerika. An nerzhioù saoz a oa deuet a-benn da vont war-raok da gentañ, met a-benn ar fin e oant bet rediet da gilañ e-tal skoazelloù rebeled nevez. Un trec'h strategel e oa bet evit ar Continental Army. An emgann en doa roet lamm d'ar c'hoantoù saoz war New Jersey.
The Gruffalo (film berr)

**The Gruffalo** (brezhoneg: Ar Groufalo) zo ur film bevaat berr saoz-alaman sevenet gant Max Lang ha Jakob Schuh. Skignet eo bet evit ar wech kentañ er Rouantelezh-Unanet war ar chadenn skinwel BBC d'ar 25 a viz Kerzu 2009. Ar film oa bet embannet er sinema e 2011. Ar film berr zo un adsevel eus ul levr evit ar vugale anvet The Gruffalo, gant Julia Donaldson ha skeudennet gant Axel Schefller.

Mouezhiet eo bet e brezhoneg e 2012 gant ar gevredigezh Dizale. Un heuliad zo bet anvet The Gruffalo's child, hag a zo bet mouezhiet e brezhoneg ivez.
## Liammoù diavaez
* Ar Groufalo e Brezhoneg
* The Gruffalo war IMDb
* The Gruffalo war BBC Online
Provostiezh Diedenhofen

**Provostiezh Diedenhofen** (Thionville e galleg) a oa ur brovostiezh en Izelvroioù spagnol.

Staget e voe ouzh Bro-C'hall e 1659 dre feur-emglev ar Pireneoù.

## Douaroniezh
Er XVIIvet kantved e oa en-dro dezhi:
* en hanternoz : aotrouniezhioù Soleuvre, Mont Saint-Jean ha Roussy,
* er c'hornog dugelezh Bar, 
* er reter dugelezh Loren,
* er c'hreisteiz bro Metz, beliezh Metz adal 1634.
Jean Rigaud

**Jean Iañ Rigaud** a voe eskob Treger eus 1317 da 1323.

Urzh ar Vreudeur Vinor e oa hini Jean Rigaud, pa voe anvet da eskob Treger rag-eeun gant ar Pab, war-lerc'h Geoffroy II Tournemine.

Ne ouzer ket hiro'h war ar pezh en doa graet.

Pierre Iañ de l'Isle a oa deuet war e lerc'h war gador an eskob.

### Notennoù
Yves de Boisboissel

**Yves de Boisboissel** a voe eskob Treger eus 1327 da 1330, eskob Kerne eus 1330 da 1333, hag eskob Sant-Maloù eus 1333 betek e varv e 1348.

Kiniad Sant-Brieg e oa pa voe anvet da eskob Treger war-lerc'h Pierre de l'Isle, d'ar 7 a viz Here 1327.

Mont e reas da Avignon, gant Guy de Penthièvre, evit goulenn digant ar Pab santelezadur Sant Erwan. Ar pab a savas ur c'huzul-enklask hag a grogas e labourioù adalek an 23 a viz Mezheven 1330.

Yves de Boisboissel a voe dilec'hiet da Gemper d'an 31 a viz Eost 1330. Mont a reas da Anaon e Sant-Maloù er bloaz 1348.

Alain Helory a zeuas war e lerc'h war gador eskob Treger.

## Daveoù
The Eagle (film, 2011)

**The Eagle** zo ur film drama hag istorel embannet e 2011 ha sevenet gant Kevin Macdonald. An istor a dremen e Breizh romanekaet. An aktourien a zo Channing Tatum, Jamie Bell ha Donald Sutherland. Ar film zo diazezet war ar romant The Eagle of the Ninth (1954) skrivet gant Rosemary Sutcliff. An istor a ro tro da heuliañ istor un ofiser roman yaouank o klask adkavout erer an IX lejion kollet e Bro-Skos. An istor zo diazezet war martezeadennoù o tisplegañ steuziadur al lejion e Breizh.

Ar film zo kenproduet gant Saozon ha stadunaniz. Embannet eo bet e Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada d'an 11 a viz C'hwevrer 2011, hag er Rouantelezh-Unanet hag Iwerzhon d'ar 25 a viz Meurzh 2011.

E-touez an istorourien e chom dizemglev bras daoust ha steuziet e vije an IX lejion e norzh Breizh.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* The Eagle war IMDb
* The Eagle war Rotten Tomatoes
Birni N'Konni

** Birni N'Konni** zo ur gêr vras eus su Niger e gwalarn Afrika, e rannvro Tahoua.

D'an 2 a viz Mae 1899 e voe graet lazhadeg Birni N'Konni gant ur rannarme c'hall, a lazhas holl annezidi kêr.

## Notennoù
Lazhadegoù an arme stadunanat

Kaoz zo amañ eus lazhadegoù trevourien emsavet pe get, dizarmet pe get, pe soudarded prizoniet, ha n'eo ket lazhadegoù soudarded un arme all. 

#### 
* 1782 : Lazhadeg Gnadenhutten, e Pennsylvania

#### 
* 1850 : Lazhadeg Bloody Island, Amerindianed lazhet e Kalifornia
* 1863 : Lazhadeg Lawrence, e Lawrence (Kansas), e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika
* 1863 : Lazhadeg Bear River, Amerindianed lazhet en Idaho
* 1890 : Lazhadeg Wounded Knee, Dakota ar Su (SUA)

#### 
* 1937 : Lazhadeg Ponce, e Puerto Rico
* 1943 : Lazhadeg Biscari, prizonidi vrezel lazhet en ur c'hamp e Sikilia
* 1950 : Lazhadeg Nogeun-ri, e Korea
* 1968 : Lazhadeg Mỹ Lai (Vietnam)
* 1968 : Lazhadeg Orangeburg, e skol-veur Su Karolina
* 1970 : Lazhadeg Son Thang, e Vietnam

#### 
* 2005 : Lazhadeg Haditha, en Irak

## Pennadoù kar
* Lazhadegoù an arme c'hall
* Lazhadegoù an arme spagnol
* Lazhadegoù an arme vreizhveuriat
Lazhadegoù an arme spagnol

Kaoz zo amañ eus lazhadegoù trevourien emsavet pe get, dizarmet pe get, pe soudarded prizoniet, ha n'eo ket lazhadegoù soudarded un arme all.

#### 
* 1519 : Lazhadeg Cholula (Mec'hiko)
* 1572 : Lazhadeg Naarden (Izelvroioù)

#### 

#### 

#### 
* 1836 : Fuzuilhadeg Deredia, en Araba, e-pad Kentañ brezel ar garlouriezh
* 1865 : Nozvezh Sant Deniel, e Madrid

#### 
* 1926 : 150 000 trevour lazhet gant armoù kimiek e brezel ar Rif (Maroko) goude daskor penn an emsavadeg Abd el-Krim
* 1936 : Lazhadeg Badajoz, e-pad Brezel diabarzh Spagn
* 1976 : Lazhadeg an 3 a viz Meurzh e Gazteiz

## Gwelet ivez
* Lazhadegoù an arme c'hall
* Lazhadegoù an arme stadunanat
* Lazhadegoù an arme vreizhveuriat
* Lazhadegoù an arme alaman
Arwystli

**Arwystli** a oa ur c'hantrev e kreiz Kembre, er Grennamzer. 

En em astenn a rae Arwystli e mervent Rouantelezh Powys. Pa voe rannet Powys, e 1160, e teuas da vezañ ur rann eus Powys Wenwynwyn. En-dro da gantrev Arwystli e oa kombod Ceri, kantrev Maelienydd, kombod Gwerthrynion ha kombod Deuddwr er c'hreisteiz (e Rhwng Gwy a Hafren), kantrev Penweddig ha kombod Mefenydd er gornaoueg (e Ceredigion), ha kantrevoù Cyfeiliog, Caereinion ha Cedewain en hanternoz (e Powys).

Rannet e oa Arwystli e daou gombod :
* Arwystli Is Coed (gant kêrioù Caersŵs ha Llangurig)
* Arwystli Uwch Coed (gant kêrioù Talgarth ha Llandinam)
Llyn Bochlwyd

**Llyn Bochlwyd** zo ul lenn e hanternoz Kembre e Sir Conwy, e Cwm Bochlwyd, tost da Llyn Ogwen e menezieg ar Glyderau. 

Dont a ra an anv eus mojenn ur c'harv lesanvet *Bochlwyd*, a vefe "Boc'hlouet" e brezhoneg.
Alain Helory

**Alain Helory** a voe eskob Treger eus 1330 da 1338.

Chaloni Kastell-Paol e oa pa voe anvet da eskob Treger, war-lerc'h Yves de Boisboissel

Er bloaz 1334 e c'hourc'hemennas da veleien eskopti Treger enoriñ sant Tual/Tugdual, patron an eskopti, hag Erwan Helory/Heloury a Gervarzhin, ha ne oa ket santelezet c'hoazh. Kement-se a reas evit pouezañ war ar pab.

Ne ouzer ket ha kar da Sant Erwan e oa Alain Helory

Richard du Perrier a zeuas war e lerc'h war gador eskopti Treger.

## Notennoù
Emgann Incheon

**Emgann Incheon** (Koreaneg: 인천상륙작전; Hanja: 仁川上陸作戰; RR: Inchon Sangnyuk Jakjeon) a oa bet un emgann a bouez e-kerzh Brezel Korea stourmet en Incheon, e Korea ar Su a-vremañ. Un trec'h strategel peurglok e voe evit an United Nations Command (UN). 75 000 soudard ha 261 bag brezel a gemeras perzh en un dilestraedeg d'ar 5 a viz Gwengolo 1950. Deuet e oa an ABU a-benn da adkemer Seoul, kêr-bennn Korea ar Su, un nebeud sizhunioù goude an oberiadur. Anv kod an oberiadur a oa **Operation Chromite**.

E tu an arme stadunanat e oa bet: 224 den lazhet, 809 gloazet; 2 vorreder brezel drastet, 3 lestr-distruj drastet, 1 sampan armet drastet, 1 LST distrujet ha 3 drastet, ur c'harr-nij distrujet. E tu Norzhkoreiz e voe 1350 den lazhet, 1 c'hreñvlec'h drastet, 1 vag ambrougañ distrujet, 1 c'harr-nij distrujet.
Landing Ship Tank

**Landing Ship Tank** (LST), pe **tank landing ship**, a zo un droienn evit ober anv eus ar bigi savet e-pad an Eil Brezel-bed (1939–1945) evit bezañ implijet e-kerzh an oberiadurioù dilestrañ da zougen tankoù, karbedoù, dafar ha nerzhioù kas. Ar re-se a oa savet evit gellout dilestrañ war an aodoù hep kaeoù na savadur all ebet. Dre-se e oa posubl dilestrañ war tost pep doare aodoù. E beg ar bigi LST e oa un nor ramzel gant ur pont dezougen a c'helle bezañ digoret evit diskargañ ar c'harbedoù. Ar bigi doare LST o devoa ur c'hein kompez evit ma vefe aes mont betek an aod en ur chom sonn. Implijet e oa bet ar bigi doare LST dre ar bed holl e-pad an Eil Brezel-bed, war Talbenn ar Meurvor Habask evel war Talbenn Europa.

Ar bigi LST kentañ a oa bet savet gant ar Saozon en ur adsevel bigi a oa dija deus outo. Goude-se e oa bet ur c'henlabour etre ar Rouantelezh-Unanet hag ar Stadoù-Unanet evit ober bigi dezougen-dilestrañ gwir. Ar bigi saoz a voe implijet e fin ar bloavezh 1942 e-pad Aloubadeg Kevredet Aljeria. E 1943, bigi LST a oa bet implijet e-pad Aloubadeg Sikilia hag Italia. E miz Even 1944 e voe adkavet ar bigi-se e flodad Dilestradeg Normandi.

En holl e oa bet savet ouzhpenn 1000 LST gant Stadoù-Unanet Amerika; Ar Rouantelezh-Unanet ha Kanada o devoa savet 80 all.
Abergwynfi

**Abergwynfi** zo ur gêriadenn e kreisteiz Kembre, e *bwrdeistref* (arondisamant) Castell-nedd Port Talbot. Emañ war an hent etre Treorci ha Port Talbot. E parrez Glyncorrwg emañ Abergwynfu.

E-kichen Abergwynfi emañ kêriadenn Blaengwynfi. Etre an div gêriadenn emañ ar stêr vihan Gwynfi, un adstêr d'an Afan.
Alltwen

**Alltwen** (pe **Allt-wen**) zo ur gêriadenn vihan eus kreisteiz Kembre, e-kichen Pontardawe, e *bwrdeistref* Castell-nedd Port Talbot. Emañ e Cwm Tawe.

Genidik e oa ar barzh kembraek Gwenallt eus ar gêriadenn, ha kemeret en doa anv al lec'h da anv-barzh.
Richard du Perrier

**Richard du Perrier** a voe eskob Treger eus 1338 da 1353.

Sakret eo bet gant arc'heskob Teurgn er bloaz 1338, war-lerc'h Alain Helory.

Adalek ar bloaz 1339 e lakaas ledanaat e iliz-veur. Mes stanket eo bet abalamour da vrezel diabarzh, anvet Brezel Herez Breizh, pa oa bet aloubet kêr Landreger gant ar Saozon, hag e zispenne an ilizoù.

Kastell ha kêr ar Roc'h-Derrien a oa bet aloubet ivez gant ar Saozon, bet trec'h eno war Charlez Bleaz e 1347.

Aotre a voe roet gant ar pab d'an eskob da ziveziañ korf sant Erwan evit e saveteiñ.

D'an 19 a viz Mae 1347, ar pab Klemañs VI, en Avignon, a lakaas Erwan Helouri war roll sent an iliz katolik.

Robert Paynel e bignas war e lerc'h war gador eskopti Treger.

### Notennoù
Robert Paynel

**Robert I Paynel** a voe eskob Treger eus 1353 da 1354.

Chaloni Kastell-Paol e oa pa voe anvet da eskob Treger d'ar 15 a viz Mae 1353, war-lerc'h Richard du Perrier.

Ne chomas ket pell, pa voe dilec'hiet da Naoned d'an 19 a viz Du 1354; mont a reas da Anaon er bloaz 1366.

Hugues III de Montrelais a bignas war e lerc'h war gador eskopti Treger.

## Notennoù
Rassemblement national populaire

**Arabat droukveskañ gant [[Rassemblement national]]*.

Ar ***Rassemblement national populaire*** a oa ur strollad politikel gall, etre 1941 ha 1944, renet gant ar sokialour Marcel Déat, ha mennet da zifenn ar ouenn, ha da sevel un Europa nazi. Unan eus an tri strollad brasañ a roe harp d'an Alamagn nazi e oa, gant ar *[[Parti populaire français]]* (PPF) renet gant ar c'homunour Jacques Doriot, hag ar *[[Parti franciste]]* renet gant Marcel Bucard.