open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belle-Île

**Belle-Île**, pe **Belle-Isle** e galleg kozh, zo un anv-lec'h gallek. Gallout a ra ober dave da veur a lec'h.

## Anvioù-lec'h
### 
* Belle-île, un enezenn artifisiel e Liège, gant ur greizenn gerwerzhel anvet Belle-Île ivez,
* "Pont de Belle-Île", ur pont war an Ourthe e Liège.

### 
*Belle-Île*, anv gallek  Ar Gerveur, e Bro-Gwened, ha Benac'h, e Bro-Dreger.

###### 
*Belle-Île, un enezenn war al Liger e Bro-Anjev.

### 
Teir enezenn zo bet anvet *Belle Isle* e Douar-Nevez, e proviñs Douar-Nevez ha Labrador, diwar anv Ar Gerveur e galleg :
* Belle Isle, un enezenn e norzh Strizh-mor Belle Isle, ur strizh-mor etre enez Douar-Nevez hag al Labrador
* Enez Bell (*Bell Isle* e saozneg), unan eus div enezenn an inizi Grey
* Enez Bell (*Bell Isle* e saozneg, ha goude *Bell Island*), un enezenn e Bae ar Grouidigezh

### 
* Belle Isle, kumun e Florida
* Belle Isle, park e kêr Detroit

## A bep seurt
* Belle-Île, ur ouenn deñved breizhat
* USS Belle Isle (AG-73), ul *[[Liberty-ship]]*
* Belle-Isle, ul lestr-treizh etre Kiberen hag Ar Gerveur.
San Potito

**San Potito** zo anv italianek meur a lec'h.

## Kumunioù
*San Potito Sannitico e proviñs Caserta
*San Potito Ultra e proviñs Avellino

## Ranngumunioù
*San Potito, frazione e Ovindoli e proviñs L'Aquila
*San Potito, frazione e Lugo in proviñs  Ravenna
*San Potito, frazione e Roccapiemonte e proviñs Salerno
Montelupo

**Montelupo** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun meur a gumun. 

## Orin
Diwar monte, *menez*, ha lupo, *bleiz*.

## Kumunioù
*Montelupo Albese, e proviñs Cuneo, e Piemont
*Montelupo Fiorentino, e proviñs Firenze, e Toskana

## Tud
*Raffaello da Montelupo, kizellour italian
*Baccio da Montelupo, livour italian
Monterosso

**Monterosso** (*menez ruz*) zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a lec'h hag a gumun.

## Kumunioù
*Monterosso al Mare
*Monterosso Almo
*Monterosso Calabro
*Monterosso Grana
Kib mell-droad merc'hed ar bed 2023

**Kib mell-droad merc'hed ar bed 2023** a zo an navet Kib mell-droad ar bed evit ar merc'hed, ur genstrivadeg aozet gant ar FIFA hag a vo dalc'het en Aostralia hag e Zeland-Nevez eus an 20 a viz Gouere d'an 20 a viz Eost 2023. Enni e kemero perzh 32 skipailh broadel, ur rekord evit a sell ouzh ar merc'hed.

## Skipailhoù an tournamant diwezhañ

Dre ma vo dalc'het ar gevezadeg en o broioù, skipailh Aostralia, evit an eizhvet gwech, hag hini Zeland-Nevez, evit ar c'hwec'hvet gwech, a zo dibabet ent emgefreek en tournamant diwezhañ.

Skipailh Aostralia en doa c'hoariet e kiboù mell-droad 1995, 1999, 2003, 2007, 2011, 2015 ha 2019 c'hoazh, hag hini Zeland-Nevez en doa c'hoariet e 1991, 2007, 2011, 2015 ha 2019.

Kuzul ar FIFA en deus embannet d'ar 24 a viz Kerzu 2020 plasoù ar gevezadeg diwezhañ dre rann.

## Tournamant diwezhañ

### Tennadenn d'ar sord
D'an 22 a viz Here 2022 e oa bet tennet strolladoù ar poulloù d'ar sord en Aotea Center en Auckland, Zeland-Nevez. Kement-mañ a zo graet evit ma vefe skipailhoù eus kevredadoù disheñvel o c'hoari er poulloù, war-bouez reoù Europa.

### Poulloù
Ur wech c'hoariet holl grogadoù ar poullad ez a an 2 skipailh kentañ d'an 8 gourfennoù

Dispartiet e vez ar skipailhoù rampo war-bouez ar gwellañ diforc'h palioù da gentañ-penn.

#### Alc'hwez
En taolennoù a-is:
* **C'h** = Krogadoù c'hoariet
* **G** = Krogadoù gounezet (ur c'hrogad gounezet a dalv tri foent)
* **R** = Krogadoù rampo (ur c'hrogad rampo a dalv ur poent)
* **K** = Krogadoù kollet
* **PL** = Palioù lakaet
* **PT** = Palioù tapet
* **Dif** = Diforc'h palioù (PL-PT)
* **Poentoù** = Hollad poentoù
* *Pen*: Pal lakaet dre benalti
* *PES*: Pal lakaet a-enep d'e skipailh
* g.a.: goude an astenn (skor e fin ar prantad astenn un hantereur)

#### Strollad A

#### Strollad B

#### Strollad C

#### Strollad D

#### Strollad E

#### Strollad F

#### Strollad G

#### Strollad H

### Eizhvet gourfennoù ha pelloc'h

## Daveoù ha notennoù
Emgann Pont Arcole

**Emgann Pont Arcole**  a c'hoarvezas etre ar 15 hag ar 17 a viz Du 1796 etre arme ar jeneral gall Napoleone Buonaparte  hag arme Aostria, nepell diouzh kêr Arcole en hanternoz Italia.
Nicolosi

**Nicolosi** zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh italianek.

## Lec'h
*  Nicolosi (Sikilia), kumun e Sikilia.

## Tud
*Anna Nicolosi (1913-1986), politikourez italian

## Pennad kar
* Nicoloso
Humphrey Lloyd Humphreys

**Humphrey Lloyd Humphreys** a oa ur yezhoniour keltiegour kembreat ganet e 1934 ha marvet e Plonevell d'an 20vet a viz Du 2022. Dimezet e oa da Annick Taro, ur vrezhonegerez, ha bevet en doa e Kreiz Breizh. Evel-se en doa tapet anaoudegezh don diwar-benn ar brezhoneg. Arbennigour e oa war yezh e vro, ar c'hembraeg hag war ar c'herneveureg ivez.

## Labourioù
E 1985 ec'h echuas ul labour a bouez bras evit rannyezhouriezh ar brezhoneg dindan furm un dezenn kinniget e Skol-veur Breizh-Izel (Brest) diwar-benn ar brezhoneg komzet e Botoha, e kumun Sant-Nikolaz-ar-Pelem. 
Kelenner e skol-veur Llanbedr Pont Steffan eo bet hag kenlabouret en deus gant Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek e Skol-veur Breizh-Izel.

E 1990 e keñverias perzhioù ar c'hembraeg hag ar brezhoneg a-fet ar nevezc'heriañ.

E vab, Iwan Wmffre, desavet e peder yezh, en deus heuliet e roudoù, pa'z eo aet da yezhoniour keltiegour skol-veur ivez.

## Levrlennadur
* Humphrey Lloyd Humphreys, *Breton and Cornish studies*, e-barzh *The Year’s Work in Modern Language Studies*, Vol. 60 (1), p. 534 – Dec 20, 1998
* Humphrey Lloyd Humphreys, *The Breton language: its present position and historical background* (chap. 13), e-barzh "The Celtic Languages", aozet gant Martin Ball, Nicole Muller, Londrez, Routledge, 1993.
* Humphrey, Humphreys Lloyd. *Traditional Morphological Processes and their Vitality in Modern Breton and Welsh*, *Celtic Linguistics* Readings in the *Brythonic Languages*, Ball, Fife, Poppe, Rowland, *Celtic Linguistics*, 1990, p.129-150.
* Humphreys, H. L. 1985. *Phonologie, morphosyntaxe et lexique du parler breton de Bothoa en Saint-Nicolas-du-Pélem (Côtes-du-Nord)*, tezenn doktorelezh Stad, Brest, Brud Nevez, 1985.
* Humphreys, H.L., *Le breton de Bothoa (Saint-Nicolas-du-Pélem, Côtes-du-Nord) : présentation sommaire d'un parler Fañch*, Dastum 5: Bro vFañch, 1978.
* Humphreys, H. L., *Les sonnantes fortes dans le parler haut-cornouaillais de Bothoa (Saint-Nicolas-du-Pélem, Côtes-du-Nord)*, *[[Études Celtiques]]*, 13:1, 1972, p. 259-274.
Albi (Calabria)

** Albi** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. 863 a dud zo enni o chom.

## Monumantoù
;Mirdioù
**Museo della Civiltà agrosilvopastorale, delle Arti e delle Tradizioni*
;Ilizoù
*Abati Maria di Pesaca
*Iliz Santa Maria della Misericordia
*Iliz Santa Maria delle Grazie
Sant'Andrea

**Sant'Andrea** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun.

## Italia
* Sant'Andrea Apostolo dello Ionio, e proviñs Catanzaro
* Sant'Andrea del Garigliano, e proviñs Frosinone
* Sant'Andrea di Conza, e proviñs Avellino
* Sant'Andrea Frius, e proviñs Kreisteiz Sardigna
* Sant'Andrea (Venezia), enezenn e morlenn Venezia

## Korsika
* Sant'Andria di Boziu
* Sant'Andria di u Cutone
* Sant'Andrea d'Urcinu
Skipailh mell-droad merc'hed ar Stadoù-Unanet

**Skipailh mell-droad merc'hed ar Stadoù-Unanet** (saozneg: *United States women's national soccer team* pe *USWNT*), lesanvet *The Yanks* pe *[[Banniel ar Stadoù-Unanet|The Stars and Stripes]]*, eo skipailh ar merc'hed a c'hoari e anv ar Stadoù-Unanet e kenstrivadegoù etrevroadel ar vell-droad evel: Kib vell-droad merc'hed ar bed, C'hoarioù Olimpek an hañv, Kampionad merc'hed ar c'hCONCACAF hag an Algarve Cup. Meret eo ar skipailh gant Kengevredigezh mell-droad ar Stadoù-Unanet (USSF).

Sellet e vez ouzh an USWNT evel unan eus ar gwellañ skipailhoù broadel ar bed, peogwir eo ar skipailh a zo aet ar maout gantañ ar muiañ e kenstrivadegoù etrevroadel: pevar zrec'h e kib mell-droad ar bed e 1991, 1999, 2015 ha 2019, pevar medalenn aour er C'hoarioù Olimpek e 1996, 2004, 2008 ha 2012, nav C'hampionad ar c'hCONCACAF gounezet e 1991, 1993, 1994, 2000, 2002, 2006, 2014, 2018 ha 2022 ha dek trec'h e Kib Algarve e 2000, 2003, 2004, 2005, 2007, 2008, 2010, 2011, 2013 ha 2015. En em gavout a ra ar skipailh e kentañ plas renkadur FIFA ar bed.

## Notennoù
Butz

**Butz** a oa ur gumun eus departamant Ardennes e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
* E 1828 e voe kendeuzet kumunioù  Balaives ha Butz d’ober kumun Balaives-et-Butz.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Armerzh
## Melestradurezh
## Tud
## Gwerinoniezh
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Kib mell-droad merc'hed ar bed 2019

**Kib mell-droad merc'hed ar bed 2019**, an eizhvet hini, a zo bet dalc'het e Frañs, hervez an diviz kemeret gant ar FIFA d'an 19 a viz Meurzh 2015. Ar wech kentañ e oa da Vro-C'hall aozañ Kampionad merc'hed ar bed.

## Skipailhoù an tournamant diwezhañ

Evel ar vro degemer eo perzheget ent emgefreek skipailh Frañs er gevezadeg, ar pedervet gwech dezhañ goude kiboù mell-droad 2003, 2011 ha 2015.

## Notennoù
Madig

Ar **madigoù** zo boued graet gant sukr bervet en dour pe laezh. Livioù a bep seurt o dez, ha bihan a-walc'h int. Ur blaz sukret, un tammig trenk a-wechoù, o dez. Gwerzhet e vezont a-drak pe en ur sac'hig, pep hini a c'hall bezañ paket en ur baperenn ivez. Debret e vezont unan-hag-unan gant an dorn, etre ar predoù an aliesañ. Met hervez sevenadur an dud e c'hall un dra bezañ gwelet evel ur madig gant an eil re hag evel un dibenn-pred gant ar re all. Ar vugale eo ar re a vez klasket bezañ tizhet gant ar werzherien madigoù hag a zo ur marc'had arc'hantus er bed a-bezh.

Profet e vezont da-geñver gouelioù zo evel Nedeleg, an abadennoù deiz-ha-bloaz, Halloween (mont a ra ar vugale dic'hizet a di da di da zastum madigoù). Da Bask e vez roet chokoladennoù kentoc'h. 

An aozadenoù pennañ : 
* sukr
* ampez
* livuzennoù
* frond

Bihan eo o zalvoudegezh vezhurel.

Un nebeud madigoù : 
* ar c'harameloù
* ar gom da chaokat (chewing-gum)
* ar sivi Tagada
* ar marshmallow
* ar drajez
* an nougadennoù
* an hirsukrennoù

Un nebeut madigoù eus ar vro : 
* lima Naoned
* an ninichoù (Kiberen, Ar Baol)

Madigoù eus Bro-Spagn : an turrón.

Madigoù eus Provañs : ar c'halisonoù.

Madigoù eus Bro-Saoz : an toffee.

## Pennadoù kar
* gwispid
* chokoladenn
.az

**.az** zo un anv domani a live kentañ war an Internet evit Azerbaidjan.

Krouet e oa bet an anv domani **.az** e 1993. 

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel .az
Noalhas (Corresa)

**Ur pennad *Noailles* zo ivez*.

**Noalhas** (galleg: *Noailles*) a zo ur gumun eus Okitania en departamant Corresa e rannvro Akitania-Nevez. 935 a dud a oa o chom enni e 2019.

## Geografiezh
Emañ Noalhas e tolpad kêr Briva la Galharda e diazad Briva, e Norzh Causse de Martèl. Ar gourhent A20 a liamm ar gêr end-eeun ouzh Briva

## Lec'hanvadurezh
Noalhas (*comitem Novalium*, e penn-kentañ ar XIV kantved) a zeu diwar ar ger latin *novalia* pe *novale* hag a dalv "douar nevez difraostet".

## Melestradurezh

## Notennoù
Philippe Boënnec

**Philippe Boënnec**, ganet d'an 21 a viz Ebrel 1951 e Naoned (Liger-Atlantel, Breizh), a zo ur politikour gall ezel eus strollad Ar Republikaned. Bet e oa sekretour karget eus ar pesketaerezh, ar mor hag an Arvor en UMP ha mezeg da gentañ-penn ivez.

## Buhezskrid
Eilmaer kentañ Pornizh e oa bet eus 1983 betek ar 24 a viz Genver 1993 a-raok ma roas Gilbert Pollono e zilez evit abegoù a yec'hed ha ma'z eas Boënnec da vaer Pornizh.

Gant e erlec'hier Stéphan Beauge e oa bet dilennet d'ar Vodadenn Vroadel d'ar 17 a viz Even 2007 e 9 pastell-vro Liger-Atlantel gant 53% eus ar mouezhioù a-enep Monique Rabin (PS). En *Assemblée* e oa ezel eus strollad an UMP. Ezel e oa ivez eus Bodad an diorren padus ha terkerezh an tiriad hag ezel titlet eus ar bodad karget da lakaat da dalvezout pennad 26 ar Vonreizh.

Goude bezañ bet dilennet e oa ret da Voënnec dibab etre chom kuzulier ur gêr ouzhpenn 3500 annezad dezhi ha kuzulier-departamant eus al Liger-Atlantel abalamour da lezel dastumadur ar c'hargoù, dilezet en deus e bost a guzulier-departamant eta.

E dilennadegoù ar gannaded e 2012 e c'houlennas souten ar Front National ha keñveriet en doa an dimezioù heñvelreizh ouzh "ur gevredigezh en diskar". Philippe Boënnec zo bet trec'het e 9 pastell-vro Liger-Atlantel gant Monique Rabin hag a zastumas-hi 53,26% eus ar mouezhioù en eil tro.

Kuitaat a reas bed ar politikerezh e 2014 pa ne gemeras ket perzh e dilennadegoù kêr 2014.

## Kargoù
* 1983-1993: eilmaer Pornizh (Liger-Atlantel)
* 1993-2014: maer Pornizh
* 1998-2007: kuzulier-departamant Liger-Atlantel
* 2001-2004: besprezidant Kuzul-departamant Liger-Atlantel
* 2007-2012: kannad 9 pastell-vro Liger-Atlantel
* 2002-2014: prezidant Kumuniezh-kumunioù Pornizh

## Enorioù
* Marc'heg al Lejion a Enor (2020)

## Notennoù
Sorbo San Basile

**  Sorbo San Basile ** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.  Un 1200 a dud zo enni o chom.
Noailles (Oise)

**Noailles** (distagadur gallek: [nɔaj]) a zo ur gumun e departamant ar Oise e rannvro Hauts-de-France.

## Politikerezh ha melestradurezh

### Gevelliñ
Gevellet eo Noailles ouzh 

## Notennoù
Altino (Abruzzo)

** Altino ** a zo ur gumun eus proviñs Chieti en Abruzzo, en  Italia. War-dro 3 000 a dud zo enni o chom.
Noailles

**Noailles** zo un anv-lec'h gallek hag un anv-tiegezh.

## Orin
Diwar an anv latin  *novalia*,  « douar nevez difraostet » .

## Lec'hioù
### Kumunioù
* Noailles (Corrèze)
* Noailles (Oise)
* Noailles (Tarn)
### Karterioù
* Noailles (Marseille), karter 
* Kazarn Noailles, e Versailhez, lec'h-jahinañ  e-kerzh brezel Aljeria.

## Tud
**[[Tiegezh Noailles]]**, tiegezh gall a wad uhel, un dug Noailles er penn anezhañ.

* Anna de Noailles
* Louis Antoine de Noailles (1651-1729), kardinal hag arc'heskob gall  (1695-1729)
* Louis de Noailles (1713-1793), marichal gall
* Philippe de Noailles (1715-1794), marichal gall
** e bried Anne Claude Louise d'Arpajon, kontez  Noailles (1729-1794), itron a enor gant ar rouanez  Marie-Antoinette d'Autriche
* Jean Louis Paul François de Noailles (1739-1824), kimiour
* Louis Marie d'Ayen de Noailles (1756-1804), politikour gall 
* Antonin Claude Dominique Just de Noailles (1777-1846), politikour gall 
* Louis Joseph Alexis de Noailles (1783-1835), politikour gall 
* Paul de Noailles (1802-1885), istorour gall
* Charles Philippe Henri de Noailles (1808-1854), politikour gall 
* Anna de Noailles (née Anna Brancovan) (1876-1933), skrivagnerez c'hall 
* Charles Vicomte de Noailles (1891-1981), liorzhour gall 
* Jean Maurice Paul Jules de Noailles (1893-1945), dug Ayen, rezistant
* Luana de Noailles (née Raimunda Nonata do Sacramento) en (1949-), gwiskerez dilhad
Dizalc'hiezh

An **dizalc'hiezh** eo stad ur vro pe ur vroad a zo he foblañs pe un darn anezhi, oc'h ober he mad eus an emrenerezh, hag ar riegezh peurvuiañ, war he ziriad. Evit un den, sklaverezh pe sujidigezh eo ar stad kontrol, evit un tiriad, bezañ tiriad sujet eo. Devezh an dizalc'hiezh a vez lidet e koun an deiz m'eo bet dishualet ar vroad diouzh nep stumm naskoù trevadennerezh, da lavaret eo pa ne voe ket mui posubl d'ur vroad estren emellout ouzh savadur e gevredigezh riek.
Evit un den, e riegezh a c'hell bezañ keñveriet gant e frankdivizout hag e dieubidigezh gant e emvasterezh.

## Termenadur an dizalc'hiezh
Breudoù a vez evit digejañ an dizalc'hiezh gounezet gant un tiriad diouzh an dispac'h pa z' eus anv eus ar feulster reizhwiriek a ve da implij evit mont da vezañ riek. Peurvuiañ na ya ket al luskadoù dispac'hel pelloc'h eget adkempenn ar galloudoù hep klask digaezhadur pe demokratekadur diabarzh an tiriad.
Setu perak e vez graet un diforc'h pa gomzer eus Brezel dieubidigezh Mec'hiko (1821) ha Dispac'h Mec'hiko (1910), dezhañ diwezhañ meur a beg sokial hag armerzhel, ha pa voe an disoc'h dindan furm ur vonreizh nevez. Koulskoude e vez deskrivet brezelioù dieubiñ evel dispac'hoù (Brezel dieubidigezh ar Stadoù-Unanet, dizalc'hiez Mongolia ha Finland krouet diwar degouezhioù an Dispac'h Sina ha re Dispac'h Rusia a-getep).
E-touezh an abegoù niverus a c'hell broudañ un tiriad, ur proviñs pe ur Stad kevredet da glask e riegezh e kaver d'an aliesañ hini ar santad bezañ tretet gant disingalded e-keñver rannoù all ar Stad gant ar galloud kreiz.An dizalc'hiezh a c'hell bezañ gounezet diwar dibunadegoù habask (Luskad dieubiñ India e 1947), pe diwar ur brezel dieubidigezh broadel (Brezel Aljeria e 1954-1961).Pa 'z eus ezhomm eus anzavadur ar Stadoù all e chom en entremar savias tiriadoù dizalc'h zo pa ne fell ket ur bochad Stadoù anzav an dizalc'hiezh (Kosovo en deus diskleriet eo dizalc'h e 2008, hep kaout an anzavadur etrebroadel).

## Sellit ivez
* Brezel dieubidigezh broadel
* Digevrediñ
* Disrannouriezh
* Dizalc'hiezh e-keñver ar gremm
* Emrenerezh
* Emsavelañ
* Emvastezh
* Frankdivizout
* Referendom war dizalc'hiezh
* Roll devezhioù an dizalc'hiezh vroadel
* Roll an tiriadoù nann-riek embannet gant ar Broadoù-Unanet
* Roll ar Stadoù dizalc'h dre deiziadioù o c'hrouidigezhioù
* Roll an emsavioù disrannour oberiant
Súaltam

**Sualtam** **mac Róich** eo tad marvel an haroz Cú Chulainn er Rúraíocht, e gwengelouriezh Iwerzhon. He mamm eo Deichtine, c'hoar Konc'hobar, tiern Ulaid. E vreur eo Fergus mac Róich.

Hendadoù Cúchulainn a zo dispis. Hervez a gonter e voe desavet babig Lug gant Deichtine, mes ur c'hleñved a bakas ha mervel a reas. Deichtine a zeuas da vout dougerez ouzh Lug hag a c'houlennas ganti e envel Sétanta, hogen dimeziñ a reas gant Súaltam, hag e tiforc'has diouzh he bugel, hag ur bugel all a voe ganet ganti, anvet Sétanta hag adanvet Cú Chulainn diwezhatoc'h. Hervez un istor arall ez eas kuit Deichtine doc'h Emain Macha, betek ma voe gweladennet gant brientinien Ulaid. Lavaret a reas Lug dezho e oa dougerez e wreg. Ha pa c'hanas ar babig e welas tud Ulaid e oa Deichtine ar vamm. Sétanta e voe anvet ar bugel. Desavet e voe gant Súaltam ha Deichtine en o annez e Machaire Mhuirtheimhne (Muithemne Plain), e Kontelezh Lú.

Pa grogas an *[[Táin Bó Cúailnge]]* a-enep Ulaid seitek vloaz diwezhatoc'h e oa Cú Chulainn ha Súaltam o c'hedal ribloù *Iraird Cuilenn* e Mi. Ha pa oa Cúchulainn o tiskas argadoù an enebourien ez eas Súaltam da gas keloù da Gonc'hobar. Siwazh ne c'hallas ket tizhout Emain Macha a-raok meur a viz.  Garmiñ a reas pa soñje e oa brezelourion o kouezhañ, gwragez o vout skrapet ha chatal preizhet. Pa zegouezhas Súaltam dirak Konc'hobar e tisplegas an degouezh mes an tiern ne selaouas ket, rak den ebet ne c'halle komz a-raok an tiern, nag an tiern a-raok an tri drouiz. Abalamour d'ar fazi-se e tleje bout lazhet hervez Konc'hobar hag e zrouized. 

Pa oa Súaltam o redek kuit, e kouezhas war bevennoù lemm e skoed hag en em zibennas e-unan. E benn a gendalc'has da c'harmiñ e oa brezelourion o kouezhañ, gwragez o vout skrapet ha chatal preizhet. Neuze e voe lakaet war e skoed ha degaset en-dro da Gonc'hobar . Konc'hobar a zegemeras lavaroù Súaltam ha sevel a reas ul lu evit stourmiñ a-enep tud Connacht.

## Daveoù
Eporedoriks

**Eporedoriks** (*Eporedorix* e latin) a oa ur penn-brezel galian, eus pobl an Aedui, ar bobl binvidikañ e Galia a-raok Brezel Galia, kaset gant ar jeneral roman Julius Caesar.

## Emgann Alesia
Pa grogas seziz Alesia gant Caesar en em vodas pennoù bras ar pobloù galian, ha divizout a rejont kas un arme da harpañ emsavadeg Verkingetoriks, ha honnezh a oa renet gant Eporedoriks, Viridomaros, Commio eus an Atrebated, ha Vercassivellaunos an Arvern. Hervez Caesar edont e penn 8 000 brezelour war varc'h ha 140 000 war droad. Hogen diwar neuze e voe kollet roud eus Eporedoriks ha Viridomaros.

Goude faezhidigezh Verkingetoriks e Bibracte, e voe lakaet o c'hêr-benn en Augustodunum.
San Mango

**San Mango** zo un anv-lec'h italianek.

## Kumunioù
*San Mango d'Aquino, e proviñs Catanzaro
*San Mango Piemonte, e proviñs Salerno
*San Mango sul Calore, e proviñs  Avellino

### Ranngumun
*San Mango Cilento, frazione e Sessa Cilento
Deichtine

**Deichtine** (pe **Deichtire)**  a oa c'hoar Konc'hobar ha mamm Cú Chulainn e gwengelouriezh Iwerzhon. He gwaz e oa Súaltam, hogen tad gwir Cú Chulainn a hañval bout Lugh ag an Tuatha Dé Danann.
## Istor
En ur stumm ag an istor eo Deichtine bleinierez karr Conchobar. Pa zegouezhas ur strollad evned war Emain Macha ha debriñ an holl c'heot, e voent hemolc'het gant gourion Ulaid. O hemolc'hiñ a rejont betek an noz pa glaskjont kavout ur repu rak an erc'h o tont. Un annez a gavjont e lec'h ma voent degemeret gant un den yaouank. E wreg a oa o labourat hogen roet e voe dezho boued hag evaj gant an den. E wreg a c'hanas ur paotr bihan e-pad an noz, ha daou ebeul a voe ganet ivez. An Ulaidiz a yeas da gousket, ha pa zihunjont en em gavjont e Brú na Bóinne. An ti, ar gour hag e wreg a yeas diwar wel mes ar babig hag an daou ebeul a chomas. Deichtine a advabas ar paotr hag e tistrojont da Emain.

Un herrad amzer goude-se e vanas klañv ar paotrig hag e varvas. Un noz e evas Deichtine ur werennad hag e lonkas ur c'hrouadurig kuzhet e-barzh a-raok menel gousket. Neuze e tegouezhas Lug da lavaret dezhi edo amañ en e annez, hag e oa o tougen e vab. An Ulaidiz a grede e oa mab Konc'hobar mes Lug a fizias Deichtine e Súaltam mac Roich. Deichtine a zimezas gant Súaltam, hogen kemer a reas mezh evit dougen ur mab arall hag e tiforc'has dre youl betek bout evel ur werc'hez en-dro. Aze e rannas he gwele gant he gwaz ha kerkent e voe dougerez.

En ur stumm arall ag an istor e yeas Deichtine kuit ag Emain Macha. Evel er stumm arall, ar strollad evned a voe hemolc'het gant an Ulaidiz hag ar re-se a zegouezhas e annez Lug, hag gwreg Lug a oa Deichtine he-unan. Dihun a rejont e Brú na Bóinne, hag aet e oa Lug hag e annez diwar wel, mes Deichtine a oa eno gant he babig. Da Emain e tistrojont ha Deichtine a zimezas gant Súaltam.

## Tiegezh
Mamm Deichtine e oa Maga, merc'h Óengus Óg, hag he zad e oa Cathbad, an drouiz. He c'hoarezed e oa Finchoem mamm Conall an Trec'her, ha mamm Noisiu. C'hoar da Anluan ha Cet e oa.
Áine

**Áine** eo doueez an hañv, ar fonnded hag an emveli e gwengelouriezh Iwerzhon. Ereet eo ouzh ar goursav hag an heol, ha skeudennaouet e vez evel ur gazeg ruz. Merc'h Fer Fí mab Eogabal ha c'hoar Aillen ha Fennen eo. Kontet eo da vezañ henvamm meur a glann iwerzhonat. Ren a ra war an ed hag al loened.

Áine zo liammet ouzh tir Luimneach. Run *Cnoc Áine* zo anvet diwar hec'h anv hag ul lec'h a lidoù dezhi e oa, hag ar re-se a veze graet c'hoazh e 1879. Liammet eo ivez ouzh Tobar Áine e Kontelezh Tír Eoghain, Dun Áine e Kontelezh Lú, Lios Áine e Kontelezh Doire, ha *Cnoc Áine* e-tal Teileann, e Kontelezh Dún na nGall.

## Levrlennadur
* Byrne, Francis John, *Irish Kings and High-Kings*. Four Courts Press. eil embann, 2001.
* Ellis, Peter Berresford, *Dictionary of Celtic Mythology* (Oxford Paperback Reference), Oxford University Press, (1994): 
* MacKillop, James, *Dictionary of Celtic Mythology*. Oxford: Oxford University Press, 1998. ISBN&nbsp;.
* Ó hÓgáin, Dáithí, "Myth, Legend and Romance: An Encyclopedia of the Irish Folk Tradition" Prentice Hall Press, (1991) : 
* Wood, Juliette, *The Celts: Life, Myth, and Art*, Thorsons Publishers (2002): 
## Daveoù
Conflenti

**   Conflenti** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. 990 bennak a dud zo enni o chom.
Avieloù Hereford

**Avieloù Hereford** (Hereford, Hereford Cathedral Library, MS P. I. 2), pe **Avieloù  Henffordd** (diwar an anv kembraek) zo un dornskrid enlivet eus an  ennañ  avieloù skrivet e skritur an inizi (bihan), gant pennlizherennoù livet bras hervez stil an Inizi. Ur skouer diwezhat eo eus an avieloù angl-ha-saoz, gant ur stil dibar rannet gant ar c'h-Caligula Troper (Levraoueg Cotton, MS Caligula A.xiv). Un destenn skrivet ouzhpenn a laka da soñjal e veze kavet en eskopti Hereford e-pad an .

Skrivet e voe an dornlevr e Kembre (evel Saoter Ricemarch [Hereford zo meneget e levrioù Doomsday evel Hereford, Kembre] ha marteze Avieloù Lichfield) peotramant e kornôg Bro-Saoz nepell diouzh harzoù Kembre. E-touez al liammoù ouzh Avieloù Lichfield Gospels ez eus war-do 650 disheñvelder e-keñver ar Vulgata, ar pezh a ro da soñjal emañ an daou skrid e-barzh ar memes hengoun testennoù.

E-giz dornlevrioù an inizi all eo kinklet al levr gant elfennoù eus arz ar Gelted rak-kristen, gant spiralennoù, kelc'hioù rannet dre dri a weler alies gant stil La Tene, kement hag elfennoù german hag eus ar mor Kreizdouar.

Dalc'het eo en Iliz-veur Hereford bremañ, el levraoueg chadennet vrasañ a chom, e-lec'h ma vez staget al levrioù war-bouez chadennnoù evit mirout outo a vezañ laeret.

Arabat eo droukveskañ al levr-se gant un dornskrid all anavezet a-wezhioù evel "Avieloù Hereford", dalc'het e Pembroke College, Cambridge evel MS 302.

## Daveoù


## Liammoù diavaez
* Eilennoù ar pajennoù livet en Avieloù Hereford gant Diane George
* Muioc'h a ditouroù diwar-benn an dornlevrioù latin kent
Chorda filum

Ur spesad bezhin gell e familh ar *[[Chordaceae]]* eo ar **stlañvac'h**, anvet ivez **filid** , pe **korre***, *pe c'hoazh ***Chorda filum*** hervez e anv skiantel.

## Deskrivadur

An tallusoù a ya d'ober funioù gludek e stumm kranennoù war-dro 5 pe 6 mm o zreuzkiz ha 6 pe 8 metr o hirder.

## Annez

War c'hrouan e morioù bas gwalarn Europa.

## Mammennoù
Airel

**Airel** a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
## Douaroniezh

FranceNormandieAirelSaintFromondLaVire.jpg

* War lez ar stêr Vire emañ ar gumun.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saint-Clair hag e Distrig Saint-Lô. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1800.
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 50 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 7,08% eus ar boblañs e 1911; unan anezhe a yeas diwar wel e Châtelet e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914, e penn-kentañ  ar brezel, soudard en 36vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. Lod anezhe a oa tud nann-soudard bet lazhet e mizioù Even ha Gouhere 1944 e-pad Emgann Normandi.
* Brezel Aljeria: mervel a reas daou vilour eus ar gumun hervez monumant ar re varv. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir du MesnilVitey - Airel (Manche).JPG|Ar maner.

* Maner Le Mesnil Vitey.

Église Saint-Georges d'Airel (2).jpg|Diavaez an iliz katolik.
Nef de l'église Saint-Georges d'Airel.jpg|Nev an iliz.

* Iliz katolik *Sant Jord*, luc'hskeudennoù.

Monument aux morts d'Airel.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

Église Saint-Georges d'Airel - Plaque commémorative.jpg|Ar plakennoù.

* Plakennoù ar re varv en iliz katolik.

Airel - Stèle T. M. Pethick (2).jpg

* Maen-koun un nijour kanadian. Douaret eo e bered ar gumun.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Himanthalia elongata

***Himanthalia elongata*** eo anv skiantel ur spesad bezhin gell e kerentiad ar *[[Himanthaliaceae]]*. Meur a anv brezhonek zo : *filid*, *lasoù*, *linaos*, *linaost*, *linoch*, *korre*, *sklañvac'h* ha *stlañvac'h*. 

A-hed an amzer e voe roet ur bern anvioù skiantel d'an takson ivez.
* *Fucus elongatus* (Linnaeus, 1753)
* *Fucus loreus* (Linnaeus, 1767)
* *Fucus pruniformis* (Gunnerus, 1772)
* *Fucus tomentosus* (Hudson, 1778)
* *Ulva tomentosa* (De Candolle, 1805)
* *Funicularius tuberculatus* (Roussel, 1806)
* *Himanthalia lorea* (Lyngbye, 1819)
* *Himanthalia elongata* (S.F.Gray, 1821)
Ar *Himanthalia elongata* eo an takson nemetañ eus ar genad *Himanthalia* hag an hini nemetañ eus ar c'herentiad *Himanthaliaceae*.

## Deskrivadur

*Himanthalia elongata* zo bezhin gell ar morioù bas. Da gentañ eo an tallus e furm ur bladenn 2 pe 3 cm e dreuzkiz skoret gant un troad d'an hevelep ment. En diskaramzer pe er goañv e kresk kordennoù hir en un doare dikotomek diouzh he c'hreiz, ar c'hordennoù-se a zo ardivink-genel ar blantenn. Kreskiñ a reont buan a-raok tizhout betek daou vetr en hañv a zeu. Ar pladennoù a vev e-pad daou pe tri vloaz.

## Annez
Kavout a reer ar *Himanthalia elongata* er Mor Baltek, e Mor an Hanternoz ha e biz Meurvor Atlantel e-tal aodoù Skandinavia, Iwerzhon betek e su da Bortugal. Kavet e vez war reier e morioù bas, e-lec'h ma ne vint ket alies er-maez an dour. A-wechoù e vez kavet a-builh ar pezh a furm un takad anat dres a-is takad *ar [[Fucus serratus]]*.

## Implij
Gallout a reer debriñ ar stlañvac'h, un danvez a gig tener hag ur blaz sall ha dous a zo gantañ. Ne vez ket kutuilhet hogen e dastumer aes o fennoù gant an dorn. Keginet e vez e-giz ar fav-glas ha debret peurliesañ gant kig-pesk pe voued-mor.

Gwelloc'h eo dastum ar bezhin melen staget ouzh ar reier pa vez al lanv. Arabat dastum filid e-pad an noz e Bro-C'hall avat ha rankout a ra muzuliañ nebeutoc'h eget 80 cm ivez.

Pinvidik e houarn ha vitamin C eo ar stlañvac'h ha kementadoù izel a zruz (dreist-holl omega-3 hag omega-6) a gaver enno.

## Liammoù diavaez
*  ''Algaebase''
*  ''Doris''
*  ''INPN''
*  ''ITIS''
*  ''NCBI''
*  ''Sea Life Base''
*  ''Marine Species''

## Notennnoù
Bérigny

**Bérigny** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saint-Jean-des-Baisants hag e Distrig Saint-Lô. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1800. Lakaet e voe e Kanton Saint-Clair e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,41% eus ar boblañs e 1911; ur soudard eus ar gumun a voe lazhet e Châtelet e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914, e penn-kentañ ar brezel, er 136vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, unan anezhe a oa ur milour, an holl re all a oa tud nann-soudard.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieBerignySaintQuentinChateau.jpg|Ar c’hastell.

* Ar c’hastell.

FranceNormandieBerignyEglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Saint Gildard*, luc'hskeudennoù.

La chapelle de Saint-Quentin-d'Elle.jpg|Diavaez ar chapel.
La chapelle de Saint-Quentin-d'Elle, intérieur.jpg|Diabarzh ar chapel.

* Chapel *Saint Quentin*, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudennoù
Egidio Cuadrado

**Egidio Rafael Cuadrado Hinojosa** (ganet e Villanueva d'ar 26 a viz C'hwevrer 1953 - marvet d'ar 21 a viz Here 2024) a oa un akordeoñser kolombian hag a sone vallenato. Abaoe 1985 e sone el laz  "Carlos Vives y La Provincia". Aktour eo bet ivez er stirad kolombian *[[Escalona (serie de televisión)|Escalona]]*.

Gant Carlos Egidio ha Carlos Vives ez eus bet gounezet kalz a brizioù ha tapet Grammy meur a wech.

## Notennoù
Proviñs Carbonia-Iglesias

**Proviñs Carbonia-Iglesias** a oa ur broviñs eus Sardigna etre 2001 ha 2016. Hiziv emañ e Proviñs Susardigna.
Daou bennlec'h a oa bet, adal 2005 : Carbonia hag Iglesias. 23 c'humun a oa er broviñs, eus Sulcis hag Iglesiente, hag enni e oa inizi Sant'Antioco ha San Pietro (ha re all bianoc'h).

## Pennadoù kar
*Iglesiente
*Proviñs Medio Campidano
*Proviñs Sud Sardegna
*Proviñs Cagliari
*Sulcis-Iglesiente
*Sulcis
Ros Neamhlach

**Ros Neamhlach** (*Rossnowlagh* e saozneg) a zo ur gêriadenn war vord ar mor e su Kontelezh Dún na nGall en Iwerzhon. Emañ 8 km en norzh da vBéal Átha Seanaidh ha 16 km er mervent da zDún na nGall.
Buggerru

**Buggerru** zo  ur gumun eus Sardigna, war aod mervent an enez. E Proviñs Carbonia-Iglesias e oa betek 2016, hiziv emañ e proviñs Sud Sardegna. Ur mil a dud zo enni o chom.
Cavigny

**Cavigny** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Esglandes hag e Distrig Saint-Lô. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1800. Lakaet e voe e Kanton Saint-Jean-de-Daye e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas trizek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,32% eus ar boblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de la Mare.tif|Ar c’hastell.

* Kastell "La Mare".

Vestiges de l'église Notre-Dame de Cavigny (Bahais).jpg|An iliz rivinet.

* Dismantroù iliz katolik *Intron-Varia* e Bahais, luc'hskeudennoù.

Cavigny - Église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia*, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kib mell-droad merc'hed ar bed 2015

**Kib mell-droad merc'hed ar bed 2015** eo ar seizhvet Kib mell-droad merc'hed, bet dalc'het e Kanada eus ar 6 a viz Even d'ar 5 a viz Gouere 2015. Dibabet eo bet ar vro degemer e miz Meurzh 2011 gant ar FIFA. 24 skipailh ha n'eo ket 16 o doa kemeret perzh er gevezadeg evit ar wech kentañ.
Kib mell-droad merc'hed ar bed 2011

**Kib mell-droad merc'hed ar bed 2011** aeo ar c'hwec'hvet Kib mell-droad merc'hed ar bed, bet dalc'het evit an eil gwech en Europa, en Alamagn, eus ar 26 a viz Even d'ar 17 a viz Gouere 2011. Dibabet eo bet ar vro degemer e miz Here 2007 gant ar FIFA. 16 skipailh broadel a gemeras perzh enni.
Kib mell-droad merc'hed ar bed 2007

**Kib mell-droad merc'hed ar bed 2007**, bet dalc'het e Sina d'an 10 betek an 30 a viz Gwengolo 2007, eo ar bempvet Kib mell-droad merc'hed ar bed.

Dibabet e oa bet Sina evit degemer kib mell-droad 2003 ; gant kleñved-red ar SRAS e oa bet divizet gant ar FIFA daleañ ar gevezadeg e Sina betek 2007 avat hag hini 2003 a oa bet dalc'het en SUA.

Aet e oa ar maout gant skipailh Alamagn er c'hrogad diwezhañ a-enep skipailh Brazil.
Kib mell-droad merc'hed ar bed 2003

Adalek an 20 a viz Gwengolo betek an 12 a viz Here 2003 e oa bet dalc'het er Stadoù-Unanet **Kib mell-droad merc'hed ar bed 2003**, an eil gwech d'an SUA aozañ ar gevezadeg. Aet e oa ar maout gant skipailh Alamagn a-enep hini Sveden er c'hrogad diwezhañ.
Kib mell-droad merc'hed ar bed 1999

**Kib mell-droad merc'hed ar bed 1999** a zo bet dalc'het er Stadoù-Unanet adalek an 19 a viz Mezheven betek an 10 a viz Gouere 1999. Enni e kemeras perzh 16 skipailh broadel dirak 1 194 215 a arvesterien pe ur geidenn a 37 319 arvester dre grogad. Aet eo ar maout evit an eil gwech gant skipailh an SUA.
Kib mell-droad merc'hed ar bed 1995

**Kib mell-droad merc'hed ar bed 1995** a zo bet dalc'het e Sveden adalek ar 5 betek an 18 a viz Even 1995. En holl he deus dastumet 112 213 a arvesterien pe ur geidenn a 4 316 arvester dre grogad. Aet e oa ar maout gant skipailh Norvegia.
Kib mell-droad merc'hed ar bed 1991

Ar c'hentañ Kib mell-droad ar bed evit ar merc'hed eo **Kib mell-droad merc'hed ar bed 1991**. 12 skipailh broadel a c'hoarias enni eus ar 16 betek an 30 a viz Du 1991 e Sina. Er c'hrogad diwezhañ e voe trec'h skipailh ar Stadoù-Unanet war hini Norvegia, 2 bal ouzh 1. Sellet e voe gant 510 000 a arvesterien pe ur geidenn a 19 615 arvester dre vatch.
San Giovanni Suergiu

**San Giovanni Suergiu ** zo  ur gumun eus enez Sardigna. E Proviñs Carbonia-Iglesias e oa betek 2016, hiziv emañ e proviñs Sud Sardegna.
Couvains (Manche)

**Couvains** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Saint-Clair ha Distrig Saint-Lô. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,84% eus ar boblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 24 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. Lod anezhe a oa tud nann-soudard bet lazhet e mizioù Even ha Gouhere 1944 e-pad Emgann Normandi.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Ar c’hastell, XVIIvet kantved.

FranceNormandieCouvainsEglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*, --, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn. E 1947 e voe savet.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Arielli

**Arielli** zo  ur gêriadenn, hag ur gumun, e Proviñs Chieti e rannvro Abruzzo, e reter-kreiz Italia. Savet eo ar gêriadenn a-us da naoz ar stêr heñvelanvet.

Gwiniegi hag olivezegi zo tro-war-dro.  

## Istor
Edo Arielli war al Linenn Gustav e-pad an Eil brezel-bed. 

## Tud
Enni e oa ganet  Nunziato Di Mecola, brigant bet brudet er vro er bloavezhioù 1860.
Fleet

Ar stêr **Fleet** (*River Fleet* e saozneg) zo ur stêr danzouar e Londrez hag a rede e kornôg Keoded Londrez a-raok en em deurel en Tavoez el lec'h m'emañ Pont Blackfriars hiziv . 

## Douaroniezh hag istor
Eienañ ar ra ar Fleet en Hampstead Heath dre div vammenn a red dindan an amzer hag a zo anvet Hampstead Ponds ha Highgate Ponds.

Nav c'hilometr hed zo d'ar stêr. Goloet e voe adalek an . Ur vilin-vor a oa en he genoù da vare Henroma, an hini goshañ er bed a-hervez.

Roet he deus hec'h anv d'ar straed Fleet (*Fleet Street*) ha da doull-bac'h Fleet.

## Hidrologiezh
Un hanren hidrologel glavek hag meurvorel he deus.

## Liammoù diavaez
*  Sub-Urban.com — River Fleet visit
*  Sub-Urban.com — River Fleet visit II
*  ''The River of Wells'', Skol-veur Bath.
*Kartenn ar stêr dreistlakaet war steuñv Londrez
## Gwelout ivez
* Tavoez
### Daveoù et notennoù
Celenza

**Celenza** zo un anv-lec'h italianek, ha hini div gumun en Italia: 

*Celenza sul Trigno, e proviñs Chieti, en Abruzzo 
*Celenza Valfortore, e proviñs Foggia, e Puglia
Montenero

**Montenero** (*Menez Du*) zo un anv-lec'h italianek.

## Kumunioù
* Montenero di Bisaccia e proviñs Campobasso
* Montenero Sabino, e proviñs Rieti
* Montenero Val Cocchiara, e proviñs Isernia
* Montenerodomo, e proviñs Chieti

## Ranngêrioù
* Montenero, karter e Livorno
* Montenero, e  Todi (Proviñs Perugia)
* Montenero d'Orcia, e Castel del Piano (Proviñs Grosseto)

## Menezioù
* Montenero, er Sila e Calabria

## Traoù all
* Fosso di Montenero, foz vras e-kichen kumun Casaprota, e proviñs Rieti
* Santual Montenero, war Monte Nero e Livorno
* Santual Montenero, war ar menez heñvelanvet e Riomaggiore, er Cinque Terre
* Montenero, krater ur menez-tan e Bordighera.
Millin

**Millin** zo un anv-tiegezh a gaver er broioù saoznek : Bro-Saoz ha Bro-SKos da gentañ, hag er Bed Nevez bremañ ivez.

## Gerdarzh
Daou c'herdarzh a zo evit an anv-se. Un adstumm eus McMillan eo, hag a zo ur saoznekadur eus an anv gouezelek "MacMaolain" (mab Maolan, Maolan a dalv "Moalig"). Gallout a ra ivez dont eus Mill, anv un den hag a zo o chom e-kichen ur vilin pe zo ur miliner. Par eo d'an anv-tiegezh brezhonek Milin eta.

## Tud
* Bill Millin (1922–2010), soudard kanadian a-orin skosat, soner binioù bras personel Simon Fraser, 15vet Aotroù Lovat, komandant ar C'hentañ Brigadenn Bagad stourm d'an "Deiz D",
* Sarah Millin (1889–1968), skrivagnerez suafrikan.

## Pennadoù kar
* Miller, anv saoznek
* Milin (disheñvelout), anv boutin hag anv-tiegezh brezhonek
Jacob

**Jacob** zo un anv-bihan hag un anv-tiegezh a gaver e meur a yezh, par d'an anv brezhonek Jakob. Dont a ra eus al latin *Iacobus*, eus ar gresianek Ἰάκωβος *Iakobos*, eus an hebraek יַעֲקֹב‎ (*Yaʿaqōḇ*), anv an ozhac'h Jakob, mab da Izaag ha da Rebeka.

Anv meur a zen eo Jacob en Testamant Nevez (Jakez e brezhoneg) : Jakez, mab Zebedea (abostol), Jakez, mab Alfae (abostol) ha Jakez, eskob Jeruzalem.

## Tud
### Anv-bihan
* Jacob van Eyck (e-tro 1590 - 1657), soner izelvroat 
* Jacob ha Wilhelm Grimm, skrivagnerien alaman
* Jacob Kettler (1610–1682), dug Kourland
* Jacob Ferdinand Voet (1639-1689), livour flamank
* Jacob van Ruisdael (1628 pe 1629 - 1682), livour izelvroat
* Jacob Zuma (g. e 1942), prezidant Republik Suafrika eus 2009 betek 2018

### Anv-tiegezh
* Max Jacob, barzh breizhat
* Jean-Marie Jacob, eskob Sant-Brieg
* Sarah Jacob, Kembreadez marvet diwar yun
Lusiana Conco

**Lusiana Conco** (*Lusaan Kunken* e tsimbreg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.

## Istor
Krouet eo bet d'an 20 a viz C'hwevrer 2019, en ur vodañ kumunioù Lusiana ha Conco.

## Notennoù
Barbarano Mossano

**Barbarano Mossano** (*Barbaràn Mosàn* e veneteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 17 a viz C'hwevrer 2018, en ur vodañ kumunioù Barbarano Vicentino ha Mossano.

## Notennoù
Ailill mac Máta

**Ailill mac Máta** eo roue ar Gonnachted ha pried ar rouanez  Medb e kelc'hiad Ulaid e gwengelouriezh Iwerzhon. Adalek Ráth Cruachan e Ros Comáin e rene.

## Tiegezh
Mamm Ailil eo Máta Muirisc, merc'h Mága ag ar Fir Ol nEchmacht, ur skourr ag ar gonnachted. E dad eo Rus Ruad, roue al Laiginiz, hag e vreudeur e oa Cairbre Nia Fer, roue Tara, Find Fili, ha, e testennoù zo, Cathbad, penn-drouiz Conchobar mac Nessa ag Ulaid. En *[[Táin Bó Cúailnge]]* e lavarer e voe dibabet gant Medb evel gwaz, e-lec'h Find, Cairbre and Conchobar, rak ne oa nemetañ en o zouez a oa hep drouk, na gwarizi, nag aon.

Ailill ha Medb o doa seizh mab anvet Maine an holl anezho. Anvioù arall o doa, a-raok bout adanvet goude ma c'houlennas gant un drouiz pe hani a lazho Conhobar ha resev ar respont "Maine". An holl a voe adanvet evel-se:

* Fedlimid became Maine Athramail ("evel e dad")
* Cairbre became Maine Máthramail ("evel e vamm")
* Eochaid became Maine Andoe ("ar prim")
* Fergus became Maine Taí ("ar sioul")
* Cet became Maine Mórgor ("an hani bras e zever")
* Sin became Maine Mílscothach ("prezeg a vel")
* Dáire became Maine Móepirt ("diziskrivadus")

Sevenet e voe an diougan  pa zeuas Maine Andoe a-benn da lazhañ Conchobar, mab Arthur, mab Bruide, ha ne oa ket Conchobar mac Nessa, evel ma soñje Medb. Ur verc'h en doa ivez, Findabair.

## Testennoù
* *Ferchuitred Medba*, anvet ivez *Cath Bóinde*: Medb's Men, or the Battle of the Boyne
* *Fled Bricrend*: Bricriu's Feast
* *Aisling Óenguso*: The Dream of Óengus
* *Táin Bó Fraích*: The Cattle Raid of Fráech
* *Táin Bó Regamain*: The Cattle Raid of Regamon
* *Táin Bó Dartada*: The Raid for Dartaid's Cattle
* *Táin Bó Flidhais* or The Mayo Táin: The Driving of Flidais's Cattle
* *Echtra Nerae*: The Adventures of Nera
* *[[Táin Bó Cúailnge|Táin Bó Cuailnge]]*: The Cattle Raid of Cooley Recension 1, Recension 2
* *Aided Fergusa meic Róig*: The Death of Fergus mac Róich
## Daveoù
Jacky Flippot

**Jacky Flippot** zo un emsaver ganet e Here 1947 ha genidik eus Sant-Visant-al-Lann. Eil-maer Blaen eo, ha prezidant Skol-Uhel Ar Vro. Bet eo bet meur a wech war ar renk evit dilennadegoù ar Rannvro Broioù al Liger hag ar gannaded evit Strollad Breizh.

## Buhez
Pa oa o chom e Kastell-Briant, hag eñ emzivad goude marv e dad e 1949, e voe desavet gant e vamm rediet da vont da vicherourez uzin. E-pad e studioù ez eas da labourat en ostalirioù er Baol. Resevet e voe evel bredklañvdiour hag anvet e Bredospital Blaen e 1966. Entanet gant istor ar Vro e ren kalz a obererezhioù tro-dro da istor ar bastell-vro, ratreerezh kastell ar Groulais (lec'h-kreñv ar Grennamzer a-us Blaen), an hini pennañ. Ezel eo eus kuzul-kêr Blaen ha eil-maer eo hiziv. 
Goude m'eo aet war e leve, kemeret en deus plas prezidant Skol Uhel ar Vro, e-lec'h ma oa bet oberiant-tre, bloavezhioù-pad.

## Emsaver
E-touez ar re gentañ o deus roet o anv da Strollad Breizh, eo aet war ar renk evel emsaver evit meur a zilennadeg e Bro-Naoned. E penn al listenn Ni ho savo Breizh e oa el Liger-Atlantel (hag e Broioù al Liger) evit an dilennadegoù Rannvro e 2010. Evel dilennad en deus roet harp evit krouiñ e 2019 ur c'hlas divyezhek brezhoneg-galleg er skol bublik Andrée-Chedid e Blaen.

## Levrlennadur
* Henry, Lionel, Dictionnaire biographique du mouvement breton, Yoran embanner, 2013. Pennad Flippot, Jacky.
Graignes-Mesnil-Angot

**Graignes-Mesnil-Angot** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
## Douaroniezh
## Istor
### kantved
* Kendeuzet e voe kumunioù Graignes ha Le Mesnil-Angot d’an 28 a viz C'hwevrer 2007 d’ober kumun nevez  Graignes-Mesnil-Angot.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* Graignes,
* Le Mesnil-Angot.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Graignes

**Graignes** a oa ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Graignes hag e Distrig Carentan. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1800 hag e Kanton Saint-Jean-de-Daye e 1801.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,67% eus ar boblañs e 1911; lazhet e voe tri soudard eus ar gumun e Belgia e miz Eost 1914 d'an 22 a viz Eost 1914, e penn-kentañ  ar brezel, unan e Rossignol, er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel e oa,unan e Charleroi, er 25vet Rujumant Troadegiezh e oa  hag unan e Châtelet, er 36vet Rujumant Troadegiezh e oa; mervel a reas unan all en ospital e Charleroi abalamour d'e c'hloaziadennoù d'ar 27 a viz Gwengolo, er 25vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil brezel-bed]]

JTF D-Day 71 Graignes Ceremony 150605-A-DI144-774.jpg
JTF D-Day 71 Graignes Ceremony 150605-A-DI144-190.jpg

* Mervel a reas 32 zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. Lod anezhe a oa tud nann-soudard bet drouklazhet e miz Even  1944 e-pad Emgann Normandi gant ar 17vet SS-Panzergrenadier-Division Götz von Berlichingen. Drouklazhet e voe prizonidi-brezel SUAat gant an hevelep unanad SS er gumun ivez.
### kantved
* Kendeuzet e voe kumunioù Graignes ha Le Mesnil-Angot d’an 28 a viz C'hwevrer 2007 d’ober kumun nevez Graignes-Mesnil-Angot.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik kozh *Sant Mikael*, luc'hskeudennoù. 
* Iliz katolik nevez *Sant Mikael*, luc'hskeudenn. 
* Monumant ar re varv (1914-1918) er vered, luc'hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1939-1945) er vered, annezidi Graignes ha milourion SUAat, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Graignes-Mesnil-Angot,
* Le Mesnil-Angot.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Lynch

**Lynch** zo un anv-tiegezh saoz hag iwerzhonat. E-touez an orinoù liesseurt a zo staget ouzh an anv-se e kaver an anv norman *de Lench* koulz e Bro-Saoz hag e Bro-Iwerzhon. En Istor en deus strewet un niver bras a ziskennidi eus ar familhoù Lynch-se en Europa hag er Bed Nevez.

## An orinoù saoz
E Bro-Saoz e teu an anv pe eus an anv norman *de Lench* pe eus an anv *hlinc* eus Kent (o talvezout 'Torgenn').

Ur familh Lynch a oa genidik eus Cranbrook e Kent hag e oa en em staliet e mare an tiegezh Tudor e "The Groves" en ur gêriadenn anvet Staple e-kichen Canterbury e Kent (distrujet e voe an ti e 1843 pa varvas Lady Lynch). Douaret eo al lodenn vrasañ eus ar familh en iliz Staple. Menegomp e-touez e izili :
* Simon Lynch, ozhac'h "The Groves" e Staple hag ezel eus ar Parlamant evit Sandwich (1495-1573),
*Sir Thomas Lynch, gouarnour Jamaika vreizhveuriat,
*John Lynch, dean hag arc'hdiagon Iliz-veur Canterbury, ozhac'h "The Groves" e Staple, dimezet gant ur verc'h da William Wake, arc'heskob Canterbury, 
*William Lynch, ozhac'h "The Groves" e Staple, diplomat, dastumer arz hag ezel eus ar Parlamant evit Canterbury.

## An orinoù iwerzhonat
Stumm saoznekaet anv meur a familh iwerzhonat eo Lynch, en o zouez : 
* Ó Loingsigh, hag a dalv "diskennad eus Loingseach", saoznekaet e Lynchy, Lynskey ha Lindsey
* Mac Loingsigh – Clynch, Lynch, Mac Glinchy, MacClintock, McClinton
* Mac Loingseacháin – Lynchseanaun, Lynch
* de Lench, un anv saoz-norman, hag a zeuas da vezañ unan eus 14 Meuriad Galway, marc'hadourien c'halloudus eus Galway. *[[Semper fidelis]]* e oa ger-stur ar familh pinvidik-se, ha Patrick Lynch, da skouer, hag a zeuas da vezañ ur perc'henn douar en Arc'hantina, a zeu anezhañ.

## Tud
* Charles Lynch (1736–1796), barner eus Virginia, den al Lezenn Lynch,
* William Lynch, ur barner all eus Virginia,
* Liam Lynch (Liam Ó Loingsigh en iwerzhoneg, 1893-1923), jeneral e-pad brezel dizalc'hidigezh ha brezel diabarzh Iwerzhon,
* David Lynch (g. e 1946), filmaozer stadunanat,
* Ross Lynch (g. e 1995), aktour ha kaner stadunanat.

## Lec'hanvadurezh
Roet eo bet an anv Lynch da veur a lec'h :
* Château Lynch-Bages, chem meur Bourdel
* Château Lynch-Moussas, chem meur Bourdel
* ul lenn e bro-Gebek
* ur gêr vihan e Kentucky
* *The Lynch*, un enezennig war an Tavoez

## A bep sert
* Merrill Lynch, bank postañ stadunanat

## Daveoù