Ludwik Zamenhof

**Ludwik Lejzer Zamenhof**,  (15 a viz Kerzu 1859 - 14 a viz Ebrel 1917) a oa ur mezeg lagadour yuzev eus Polonia, troet gant ar yezhoù ha krouiñ a reas an esperanteg, ur yezh savet a-ratozh hag a vez komzet betek hiziv. E ti e dud e kaozeed rusianeg ha yidicheg, ha gouzout a rae mat poloneg hag alamaneg ivez. Diwezhatoc’h e teskas yezhoù all, galleg, latin, gresianeg, hebraeg ha saozneg, ha dedennet e voe ivez gant an italianeg, ar spagnoleg hag al lituaneg. 

Ganet e voe Zamenhof e kêr Białystok e Polonia. D’ar mare-se e oa an tolead en Impalaeriezh Rusia, hag er gêr-se e oa rannet an dud etre pevar strollad : rusianegerien, polonegerien, alamanegerien, hag ur strollad yuzevien a rae gant ar yidicheg. Kelenner alamaneg ha galleg e oa e dad hag abred a-walc'h e voe troet ar paotr gant ar yezhoù. Gwelet a reas e oa tud a dalvoudegezh e pep kumuniezh yezhel. Met gwelet a reas ivez e oa treuzkompren hag a-wechoù kasoni etre an holl gumuniezhioù-se. Chalet e oa Zamenhof o welet an disemglevioù niverus a oa etre ar strolladoù tud-se. Kavout a rae dezhañ e oa an diouer a yezh voutin a oa abeg pennañ ar c’hudennoù, soñjal a rae e vanke ur yezh a rofe an tu dezho da gaout darempred an eil re gant ar re all. 

El lise e oa c’hoazh, e Varsovia, pa reas an taol-esae kentañ da grouiñ ur yezh etrebroadel, gant ur yezhadur eeun. Studiet en doa saozneg, alamaneg, galleg, latin ha gresianeg, ha soñjal a rae dezhañ e rankfe ur yezh etrebroadel kaout ur yezhadur a vefe eeun, gant forzhig rakgerioù ha lostgerioù evit gellout sevel gerioù nevez. E 1878 (naontek vloaz ne oa ken) e voe echuet gantañ e raktres kentañ, al *Lingwe uniwersala*, a ginnigas d’e gamaraded, met en aner. 

Goude ar skol eil derez e voe kaset gant e dad da skol-veur Moskov, da studiañ ar vezegiezh. Echuiñ a reas e studioù e Varsovia ha dont a reas er-maez eus ar skol-veur gant e ziplom mezeg e 1885. Neuze e krogas da labourat evel lagadour. Met n’en doa ket disoñjet e raktres da sevel ur yezh etrebroadel. Studiet en doa Volapük, ur yezh krouet gant Johann Martin Schleyer, ha soñjet en doa e oa sioù gant ar yezh-se.

E-pad daou vloaz e tastumas arc’hant evit gellout embann ur skrid a zisplegfe pep tra diwar-benn ar yezh-se. Evel-se eo e reas anaoudegezh gant an hini a zeuas da vezañ e wreg. E 1887 e voe embannet gantañ, dindan an anv-pluenn *Doktoro Esperanto* ("an Doktor en deus spi"), ul levrig anvet *Internacia Lingvo. Antaŭparolo kaj plena lernolibro* ("Ar yezh etrebroadel. Rakskrid ha dornlevr klok"). Evit Zamenhof ne oa ket ar yezh-se un doare da gaout darempred gant tud all hepken, bez’ e oa ivez ur benveg evit astenn e vennozhioù diwar-benn an doareoù da lakaat ar pobloù disheñvel da genvevañ. E rusianeg e oa bet skrivet an dornlevr kentañ-se ; ennañ e oa reolennoù ar yezh nevez, displeget a-hed c’hwec’h pajennad, ur c’heriaoueg esperanteg-rusianeg hag an testennoù esperantek kentañ, evel pedenn ar Pater Noster. Adembannet e voe al levrig-se e yezhoù all war-lerc’h : e poloneg, en alamaneg, e galleg, e saozneg.

Mervel a reas Zamenhof e Varsovia d’ar 14 a viz Ebrel 1917. E dri bugel a voe lazhet gant an nazied e-pad an Eil Brezel Bed. 
 

### Gwelet ivez
* Esperanteg

## Levrlennadur
* (e saozneg) Boulton, Marjorie: *Zamenhof, creator of Esperanto*, London 1960
* (e galleg) Centassi, René / Henri Masson: *L'homme qui a défié Babel*, Ramsay 1995

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ma renabler ar straedoù pe ar plasennoù zo bet roet anv Zamenhof dezho, dre ar bed a-bezh (en esperanteg).
* '''VisitBiałystok.com'''