open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dañs-tro

An **dañs-tro**, pe **dañs a-dro**, pe **[[gavotenn]]** alies, zo un anv hollek roet d'un toullad dañsoù breizhek.

An dud a zañs en ur c'helc'h, a-wechoù en ur chadenn digor, dorn an eil e dorn egile, ur plac'h etre daou baotr pa c'haller, en ur vont a zehoù da gleiz. Ne fiñv ket nemeur an daouarn.

Dañset e veze an dañsoù-tro ouzh son ar binioù hag ar vombard, pe hini an akordeoñs hag an dreujenn-gaol, pe c'hoazh ouzh kan ar ganerien, ar c'haner hag an diskaner(ien). *Gwelout [[kan ha diskan]].* 

## Anv
Alies e vez graet gant an anv gavotenn, goude ma n'eus darempred ebet gant ar « gavotte » a orin gall hag an dañsoù heñvelanvet a vez dañset e Breizh. Implijet e vije bet ar ger gant diavaezidi a gave heñvelderioù etre dañs breizh hag ar gavotenn-lez. Kavet e vez ar ger *kavotenn* e geriadur Gregor Rostren hag implijet e veze e tolead kemper en XVIIIvet kantved. E Kerne-Uhel ne veze graet nemet gant ar ger dañs-tro.
 
## Heuliad
Ar gavotennoù a vez sonet ha dañset peurvuiañ en heuliadoù ha teir lodenn enne:
* an *ton simpl* (pe *ton kentañ*, pe *ton berr*), 
* an *tamm kreiz* (pe *tamm diskuizh*, pe *bal*), div lodenn enne;
* an *ton doubl* (pe *ton diwezhañ*, pe *ton hir*)
E-lec'h an *ton doubl* e vez un *ton tripl* a-wechoù.

## Skouerioù
Setu amañ ur sell war an doareoù gavotennoù hengounel a glever e Breizh :

## Levrlennadur
*Jean-Michel Guilcher, *La tradition populaire de danse en Basse-Bretagne*, MOUTON 1963.

## Liammoù diavaez
* 

## Gwelet ivez
* *[[Pelec'h ez ez 'ta, Tonton Laou‎]]*
Pennsylvania Gazette

**Pennsylvania Gazette** a oa kazetenn vrudetañ SUA etre 1728 ha 1815. Embannet e voe evit ar wech kentañ gant Samuel Keimer hag an eil kazetenn bet embannet e Pennsylvania e voe, gant an titl *The Universal Instructor in all Arts and Sciences: and Pennsylvania Gazette*. D'an 2 a viz Here 1729 e voe prenet ar gazetenn gant Benjamin Franklin ha Hugh Meredith ha berraet he zitl ganto. Ouzhpenn lakaat moullañ ar gazetenn e skrive Franklin pennadoù enni gant meur a anv-pluenn. Kazetenn vrudetañ an trevadennoù e teuas da vezañ. Ar gazetennn amerikan kentañ ma voe embannet un dresadenn e voe : titlet e o an dresadenn-se *[[Join, or Die]]*, savet e voe gant Franklin. Padout a reas ar gazetennn betek 1815, 25 bloaz goude marv Franklin.

Hiziv an deiz e chom teir skouerenn orin eus an niverenn gentañ hag a zo en *The Historical Society of Pennsylvania*, *The Library Company of Philadelphia*, hag er *Wisconsin State Historical Society*.

## Notennoù
Banniel Gadsden

**Banniel Gadsden** (saozneg : **Gadsden Flag**) a zo ur banniel ma weler un naer-ourouler hag al lugan *Dont Tread On Me* («arabat bale warnon», latin : *nemo me impune lacessit*). Banniel frankizourien ha libertarianed SUA eo. Krouet e voe e 1775 gant ar c'horonal Christopher Gadsden, da vare Benjamin Franklin ha Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet.

Dibabet e voe an naer-ourouler gant Benjamin Franklin peogwir eo ul loen-stlej dizrouk (peogwir n'eo ket gantañ e vez kroget da dagañ), met ma valeer warnañ e tag d'e dro, ha marvus e c'hall e daol-dant bezañ. Trizek kelc'hienn a ya d'ober e gorf, da lavaret eo kement hag an trevadennoù breizhveuriat en Amerika e 1776.

## Istor

Implijet e voe arouez an naer (Crotalus horridus) da aroueziñ an trizek trevadenn gentañ en Amerika, diwar tresadenn Benjamin Franklin (gwelout : *[[Join, or Die]]*). Pa dostaas mare an Dispac'h amerikan e teuas da vezañ un arouez eus dieubidigezh Amerika. E 1774 e voe implijet gant Paul Revere hag a lakaas anezhañ e-kichen titl e gazetenn titlet *Massachusetts Spy*. Hiziv an deiz emañ al lugan *Don't tread on me* koulz hag an naer war banniel morlu SUA.

## Er sevenadur pobl
* ar banniel a weler er stirad skinwel *[[Jericho (stirad skinwel)|Jericho]]*, da skouer er rann ziwezhañ, da aroueziñ frankiz kêr Jericho. 
* War golo ar bladenn *The Black Album* gant Metallica emañ. Unan eus tonioù ar bladenn a zo e ditl *Don't Tread On Me*.
* gwelet e vez er film *[[The Patriot]]*.
* Gwelet e vez e kuzhiadell armoù Burt Gummer er film *[[Tremors 3]]*.
* Gwelet e vez war burev Sam Seaborn (Rob Lowe) er stirad skinwel *[[The West Wing]]*.
* e 16 rann 6vet prantad 6 *[[The Simpsons]]* e tiskouez Bart e feskennoù ma lenner *Don't tread on me*.
* er film Rocky 4 e weler ez eo staget ar banniel ouzh chupenn Paulie p'en em gav e Rusia gant Rocky Balboa.

## Notenn

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar Founding fathers
* Lec'hienn diwar-benn istor banniel Gadsden
Sarah Palin

**Sarah Palin** (ganet **Sarah Louise Heath** d'an 11 a viz C'hwevrer 1964 e Sandpoint) a zo ur bolitikourez stadunanat ezel eus ar Strollad republikan.

D'ar 4 a viz Kerzu 2006 e voe dilennet gouarnourez Alaska. Ar vaouez kentañ hag an dileuriadez yaouankañ dilennet eno e voe. D'an 29 a viz Eost 2008 e voe dibabet gant John McCain (danvez-prezidant SUA e 2008 en anv ar Strollad republikan da vont war ar renk gantañ evel danvez bezprezidantez. Sarah Palin a voe neuze an eil maouez (goude Geraldine Ferraro e 1984) a voe kinniget da vezprezidantez gant ur strollad politikel bras. D'ar 26 a viz Gouere 2009 e tilezas he c'harg a c'houarnourez.

Kemer perzh a ra e Strollad Tea Party hag er Mamas Grizzlies. Abaoe miz Genver 2010 e kinnig ur gronikenn politikerezh skignet gant ar chadenn skinwel Fox News Channel. Abaoe ar 14 a viz Du 2010 e kinnig *Sarah Palin's Alaska*, hag a zo ur stirad skinwel eizh rann anezhañ diwar-benn Alaska skignet gant The Learning Channel.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* SarahPAC: Lec'hienn ofisiel Sarah Palin Political Action Committee 
* Sarah Palin war Facebook
* Sarah Palin war Twitter
* Sarah Palin e YouTube
Amy Winehouse

## Amy Winehouse

**Amy Jade Winehouse**, anavezetoc'h evel **Amy Winehouse**, ganet d'ar 14 a viz Gwengolo 1983 e Londrez, ha marvet d'an 23 a viz Gouere 2011 e Londrez, zo ur ganerez ha sonaozerez saoz, brudet he mouezh contralto don hag he doae da gemmeskañ soul, R&B ha jazz. 

## Buhez ha micher
E 2003 ec'h embannas Amy Winehouse he fladenn gentañ Frank he devoe un degemer brav gant ar vurutellerien hag a voe anvet evit ar priz Mercury. E 2004 e c'hounezas ar priz Ivor Navello e rummad ar Gwellañ kanaouenn evit Stronger Than Me.

E 2006, hec'h eil pladenn Back to Black a resevas c'hwec'h anvadur hag a c'hounezas pemp priz er Grammy Awards, o c'houzout ez eas ganti 3 eus ar 4 friz bras (the "Big Four") hini ar Gwellañ arzourez nevez, hini Pladenn ar bloaz ha hini Kanaouenn ar bloaz.
E 2007, e voe loreet e rummad ar gwellañ kanaouenn a-vremañ evit Rehab, hag e c'hounezas ar Brit Award evel gwellañ arzourez ha Back to Black a voe lakaet da wellañ pladenn Breizh-Veur. E 2008 adarre e resevas ur priz evit he c'hanaouenn Love Is A Losing Game evit he sonerezh ha he fozioù.

Mervel a reas diwar ur c'horfad d'an 23 a viz Gouere 2011. Hec'h albom Back to Black a zo deuet da vezañ an hini gwerzhet ar muiañ e deroù an 21vet kantved e Bro-Saoz.

## Liamm diavaez
* O kanañ ''Body and soul'' gant Tony Bennett
Lenka

**Lenka Kripac**, lesanvet Lenka zo ganet d'an 19 a viz Meurzh 1978, e Sydney e Sukembre Nevez en Aostralia. 
Hi zo oberourez, kompozerez ha kanerez.
Ur ganerez pop ha rock dizalc'h eo-hi. Gouzout a oar seniñ piano ha trompilh.

## Pladennoù

**2008**: *Lenka*
# The show
# Bring me down
# Skipalong
# Don't Let Me Fall 
# Anything I'm Not 
# Knock Knock 
# Dangerous And Sweet 
# Trouble Is A Friend 
# Live Like You're Dying 
# Like A Song 
# We Will Not Grow Old

**2011**:*[[Two]]*
# Two 
# Heart Skips a Beat 
# Roll with The Punches 
# Sad Song 
# Everything at Once 
# Blinded by Love 
# Here to Stay 
# You Will be Mine 
# Shock me Into Love 
# Everything's Okay 
# The End of The World

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* VYou
* Atersadenn
* Lenka e SPIN
* James Gulliver Hancock (kenlabourer)
Nikki Ziering

**Nikki Schieler Ziering** (9 a viz Eost 1971 e Norwalk) a zo un aktorez ha un diskouezer-c'hiz stadunanat a-orin norvegiat. Bet eo bet *[[playmate]]* ar miz er mizieg Playboy e miz Gwengolo 1997. A-raok e oa bet div wech war golo ar mizieg-se, e miz Gouere 2003 hag e miz Eost 2007. A-raok he doa bet gwisket ha diskouezet dilhad kouronkañ daou verk : Venus Swimwear ha Frederick's of Hollywood. Gwelet eo bet ivez en abadenn skinwel *The Price Is Right* etre 1999 ha 2002. Estreget an abadenn-se he deus kemeret perzh e *Celebrity Love Island* hag e *I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!*, *Ultimate Blackjack Tour*, *Hulk Hogan's Celebrity Championship Wrestling* hag ivez *The Grill*. Evit a sell ouzh ar sinema eo bet gwelet en *[[American Wedding]]*, *National Lampoon's Spring Break* ha *National Lampoon's Gold Diggers*.

## Buhez prevez
Cheñch kredenn a reas da zont da vezañ yuzev a-raok dimeziñ gant Ian Ziering d'ar 4 a viz Gouere 1997. D'an 28 a viz C'hwevrer 2002 e tispartijont. 
Asambles gant Rick Reynolds he deus bet ur verc'h, Tatum Ella Reynolds hec'h anv, ganet d'ar 27 a viz Meurzh 2009.

## Filmoù
* *[[American High School (film)|American High School]]* (2009)
* *[[Crazy Girls Undercover]]* (2008)
* *[[National Lampoon's Spring Break]]* (2007)
* *[[National Lampoon's Gold Diggers]]* (2004)
* *[[Standing Still (film)|Standing Still]]* (2005)
* *[[American Wedding]]* (2003)
* *[[Serving Sara]]* (2002)
* *[[Austin Powers in Goldmember]]* (2002)

## Notennoù

## liammoù diavaez

* Nikki Ziering e lec'hienn Playboy
* Nikki Schieler Ziering e lec'hienn IMDB
* Lec'hienn ofisiel Nikki Ziering
Federico García Lorca

**Federico García Lorca**, ganet e 1898 e proviñs Granada, fuzuilhet e 1936, zo ur barzh hag ur skrivagner c'hoariva spagnolek, lazhet e-pad ar Brezel Diabarzh.

Pa voe badezet e voe anvet *Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca*. E dad a oa Federico García Rodríguez (1859–1945), hag e vamm Vicenta Lorca Romero (1870–1959) a oa eil pried e dad, a oa skolaerez hag a roas dezhañ c'hoant da lenn.

## Oberennoù
### E spagnoleg
#### Barzhoniezh
* *[[Libro de poemas]]* (1921)
* *[[Poema del cante jondo]]* (1921)
* *[[Oda a Salvador Dalí]]* (1926)
* *[[Romancero gitano]]* (1928)
* *[[Poeta en Nueva York]]* (1930)
* *[[Llanto por Ignacio Sánchez Mejías]]* (1935)
* *[[Diván del Tamarit]]* (1936)
* *[[Sonetos del amor oscuro]]* (1936)

#### C'hoariva
* *[[El maleficio de la mariposa]]* (1920)
* *[[Mariana Pineda (obra teatral)|Mariana Pineda]]* (1927)
* *[[La zapatera prodigiosa]]* (1930)
* *[[Retablillo de Don Cristóbal]]* (1928)
* *[[El público]]* (1930)
* *[[Así que pasen cinco años]]* (1930)
* *[[Amor de don Perlimplín con Belisa en su jardín]]* (1933)
* *[[Bodas de sangre]]* (1933)
* *[[Yerma]]* (1934)
* *[[Doña Rosita la soltera o el lenguaje de las flores]]* (1935)
* *[[La casa de Bernarda Alba]]* (1936)
* *La fuerza de la sangre* (inacabada) (1936)

#### Komz-plaen
* *[[Impresiones y paisajes]]* (1918)

### E galizeg
* *[[Seis poemas galegos]]* (1935)

## Troet e brezhoneg
* ''Yerma'' a zo bet troet gant Ronan Hirrien evit Teatr Penn ar Bed hag embannet (doare peurunvan) gant Berlobi/Emgleo Breiz (2012)
Zofia

**Zofia** zo un anv-bihan polonek.

## Yezhoù all
*Sofia

## Tud

*Zofia Badura (1954-), barzhez
*Zofia Branicka
*Zofia Holszańska (war-dro 1405–1461), rouanez Pologn (1422–1434), pried diwezhañ Jogaila.
*Zofia Kisielew
*Zofia Potocka
Kaotigell

Ar **gaotigell** zo ur meskad gelekaet frouezh ha sukr poazhet a-gevret, en ur gaoter pe ur gastelodenn. Pegus eo abalamour d'ar sukr, ha kemmañ a ra he fetister gant ar seurt frouezh a zo implijet. Kaolenniñ a ra mui pe vui diouzh padelezh ar poazhañ. Gant frouezh a bep seurt a c'haller ober, diveinet pa vez ezhomm ha troc'het a dammoù alies : sivi, abrikez, lus du, prun, kastrilhez-ruz, avaloù, kerez, pechez, aval-stoub, flamboez, lus-gwern... A-wechoù e reer gant chug ar frouezh, hep o bouedenn. Kaotigell plant zo ivez (bleuñv, rubarb...). Dre ledanviñ e komzer eus kaotigell laezh pe koñfitur laezh ivez. 

Al lip-e-bav-se a c'hall bezañ debret war un tamm bara, e-barzh ur yaourt plaen pe ur vignezenn.

## Seurtoù kaotigelloù
Ar c'hoñfitur a zo ur seurt kaotigell gant tammoù frouezh e-barzh. N'int dispennet, teuzet-tre eta. Sonnoc'h pe vlotoc'h e c'hall bezañ ar c'hoñfitur diouzh padelezh ar poazhañ. Tost heñvelster ar gaotigell eo.

Ur seurt kaotigell c'hwevr pe drenk eo ar varmeladenn, graet gant agrum (orañjez ha sitroñs an aliesañ). Chug ha plusk a vez implijet, ha n'eo ket chug ha bouedenn ar frouezh. Tammoù plusk a chom e-barzh eta.

Chutney, a orin indian, zo graet gant frouezh, sukr, spisoù ha louzeier. Etre ar gaotigell hag an hilienn emañ.

Setu roll ar boued graet gant frouezh ha sukr, eus an hini sonneloc'h d'an hini liñveloc'h :
* madigoù
* toaz-frouezh
* frouezh koñfizet
* kaotigell
* yod ha flastrenn
* siros
* chug-frouezh

## Pennadoù kar
* mel
* marmeladenn
Gdynia

**Gdynia** (*Gdiniô* e kachoubeg, *Gdingen* en alamaneg) zo ur porzh e Polonia, war ribl ar Mor Baltel, e-kichen Gdansk ha Sopot. Mont a ra an teir c’hêr-se, a-gevret, d’ober an tolpad-kêrioù anvet Trójmiasto.

Eus an  eo ar meneg kentañ eus Gdynia. War-lerc’h ma voe rannet Polonia e 1772, e oa Gdynia e Prusia. Abaoe Feur-emglev Versailhez (1919) emañ e Polonia.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Gdynia gant ar c’hêrioù-mañ :

## Liammoù diavaez

*Lec’hienn Gdynia
Marc'harid Bro-C'hall (1523-1574)

**Marguerite de Valois**, anavezet ivez evel **Marc'harid Bro-C'hall**, ( Saint-Germain-en-Laye, 1523 - Torino, 14 a viz Gwengolo 1574) a oa ur briñsez c’hall a voe dugez Berry (1553-1574) ha dugez Savoia (1559-1574).

Ganet e oa bet d’ar 5 a viz Mezheven 1523 e Saint-Germain-en-Laye, e-kichen Pariz, merc’h yaouankañ ar roue Frañsez Iañ hag e bried kentañ, Klaoda Bro-C'hall (1499-1524). Merc’h-vihan e oa da Anna Breizh ha Loeiz XII eta. C’hoar e oa da Frañsez III (dug Breizh) ha da Herri II, roue Bro-C'hall.

Mervel a reas Marc’harid d’ar 14 a viz Gwengolo 1574 e Torino, kêr-benn dugelezh Savoia hag eno e voe douaret.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1559 gant Emanuele Filiberto Savoia (1528-1580), dug Savoia. Ur mab o devoe :
* Carlo Emanuele Iañ(1562-1630)
Sofia Romanova

**Sofia Alekseievna Romanova**, pe **Софья Алексеевна Романова**, (1657-1704), a voe rejantez Rusia etre 1682 ha 1689. 

Merc'h e oa da Aleksei Iañ Rusia ha da Maria Miloslavskaia, c'hoar Fedor III hag Ivan V ha hanterc'hoar da Pêr Iañ Rusia.
Senones

Ar **Senones** (Σήνωνες e henc'hresianeg), pe *Senoned*, a oa ur bobl c’halian a oa o chom e hanternoz Galia Celtica, er c’horn-bro zo en-dro da gêr Sens hiziv. En-dro dezho e oa ar pobloù-mañ : Lingones er reter, Parisii en norzh, Carnutes er c‘hornôg, Bituriges er su. *Agedincum* (Sens) ha *Metiosedum* (Melun pe Meudon hiziv) e oa o c’hêrioù brasañ.

Lod eus ar Senoned a yeas dreist d’an Alpoù da vont da chom da Gallia Cisalpina (en Italia), war-dro 400 kent JK. Asambles ganto e voe pobloù galian all o vont eus Gallia Transalpina (en tu-mañ d'an Alpoù) da hanternoz Italia, evel ar Voied pe ar Senoned. Kemer a rejont perzh en arigrap Roma e 390 kent JK. En em ziazeañ a rejont war aod reter Italia ha ganto e voe savet kêr *Sena Gallica* (Senigaglia), a zeuas da vezañ o c’hêr-benn. 

E-pad ouzhpenn kant vloaz e voe ar Senones o vrezeliañ a-enep ar Romaned. A-benn ar fin e voent trec’het gant ar c’hoñsul Publius Cornelius Dolabella e 283 kent JK, ha kaset kuit eus o bro. War-lerc’h ne voe ket klevet anv anezho e Galia Cisalpina ken. Marteze ez ejont da draoñienn an Danav, a-gevret gant pobloù galian all.

Ar Senoned a oa o chom e hanternoz Galia Celtica, goude bezañ graet emglev gant Julius Caesar, a skarzhas o roue Cavarinos, a oa bet anvet gant ar Romaned. Brezel a rejont ouzh armeoù Caesar e 53-51 kent JK. E 51 kent JK e voe tapet o rener Drappes gant ar Romaned, pa oa o vont da zouaroù ar Provincia. Goude se ne voe ket klevet anv ken eus Senoned Gallia Celtica. 

## Notennoù
Bryggen

**Bryggen** (norvegeg a dalvez *kae*), anavezet ivez gant an anv **Tyskebryggen** (Ar c'hae alaman) a zo unan eus savadurioù kenwerzh Kevre Hansa a zo e ribl kleiz ar fjord a zo e Bergen, Norge. Abaoe 1979 emañ war Roll Glad ar Bed (UNESCO). Orin anv al lec'h a zo heñvel ouzh hini Brugge e Flandrez.

E 1070 e voe savet kêr Bergen. An dachenn m'emañ Bryggen hiziv an deiz eo lodenn goshañ kêr. E-tro 1360 e voe savet ur *[[Kontor|c'hontor]]* gant tud Kevre Hansa eno, ha gwellaet e voe ar c'hae peogwir e oa deuet kêr da vezañ a-bouez a-fet kenwerzh. Tamm-ha-tamm e voe implijet savadurioù Bryggen gant kenwerzhourien Kevre Hansa, ha leuniet e vezent gant madoù liesseurt, dreist-holl pesked eus norzh Norvegia hag ed eus Europa.

Meur a wech e voe tan-gwalll e tiez koad Bergen koulz hag e re Bryggen, se 'zo kaoz e weler hiziv an deiz savdurioù bet savet goude 1702 (ma voe tan er savadurioù koshañ), war-bouez un nebeud kavioù mein bet savet er . 

Lodennoù eus Bryggen a voe distrujet gant an tan e 1955 ivez. El lec'hioù-se e voe savet Mirdi Bryggen e 1976 diwar ur steuñv gant ar savour Øivind Maurseth. 

## Liammoù diavaez
Tarwater

**Tarwater** a zo un daouad sonerien alaman savet gant Bernd Jestram ha Ronald Lippok. Sonerezh hep kan a vez savet ganto, alies evez lavaret ez eo sonerezh post-rock.

## Istor
Jestram ha Lippok a gejas an eil gant egile en ur strollad punk eus Alamagn ar Reter. Kregiñ a rejont da enrollañ tonioù e-keit ma oa ezel Lippok eus To Rococo Rot. E 1996 e teuas er-maez o fladenn gentañ, 11/6 12/10 he zitl. E 1998 e lakjont embann o eil pladenn, Silur, he zitl. Degemeret mat e voe gant ar vurutellerien, ha skignet e voe neuze e SUA. E 2000 e lakjont embann Animals Suns & Atoms ha Dwellers on the Threshold e 2004. E 2005 e teuas er-maez o fladenn gentañ embannet gant Morr, The Needle Was Traveling he zitl.

## Pladennoù

* *[[11/6 12/10]]* (1996)
* *[[Rabbit Moon]]* (1997)
* *[[Silur]]* (1998)
* *[[Rabbit Moon Revisited]]* (1998)
* *[[Animals Sun & Atoms]]* (2000)
* *[[Not The Wheel]]* (2001)
* *[[Dwellers on the Threshold]]* (2002)
* *[[The Needle Was Traveling]]* (2005)
* *Japan Tour EP* (2005)
* *[[Spider Smile]]* (2007)
* *[[Inside the Ships]]* (2011)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Tarwater
* Tarwater e lec'hienn Allmusic
* Lec'hienn morr music

## Notenn
Toledo

**Toledo** zo un anv-lec'h spagnolek.

## Lec'hioù
### Europa

###### 

========
*Toledo (Spagn), kêr orin an anv, e Castilla-La Mancha .
*Proviñs Toledo
*Burguillos de Toledo,  e Proviñs Toledo

### Amerika

###### 
* **[[Toledo (Córdoba)]]**, e proviñs Córdoba (Arc'hantina),

###### 
* **[[Toledo (Bolivia)|Toledo]]**, kumun e  Departamant Oruro

###### 
* **[[Toledo (Paraná)]]**, e stad Paraná.

###### 
* **[[Toledo (Antioquia)]]**, en Antioquia.
* **[[Toledo (Norte de Santander)|Toledo]]**, e Norte de Santander

###### 
* **[[Toledo (Ohio)]]**, en Ohio.
* **[[Toledo (Illinois)]]**, en Illinois.
* **[[Toledo (Iowa)]]**, en Iowa.
* **[[Toledo (Oregon)]]**, en Oregon.
* **[[Toledo (Washington)]]**, e Washington.

## Tud
***[[Francisco de Toledo]]**, Besroue Perou er  XVIvet kantved.

***[[Alejandro Toledo|Alejandro Toledo Manrique]]**, Prezidant Perou (2001-2006).
Victor de Stuers

**Victor Eugène Louis de Stuers** (20 a viz Here 1843 e Maastricht - 21 a viz Meurzh 1916 e Den Haag) a oa ur breutaer, kargad ha politikour izelvroat. E 1893 e timezas gant Aurelia Carolina, kontez van Limburg Stirum, itron de Wiersse. Ur verc'h o doe, Alice de Stuers hec'h anv. Bet eo bet e penn Rann arzoù ha skiantoù Ministrerezh an diabarzh en Izelvroioù. Asambles gant ar savour P.J.H. Cuypers e labouras war steuñv ar Rijksmuseum. E 1881 e tizoloas Plac'h he ferlezenn e-pad ur werzh diouzh ar c'hresk en Den Haag. Etre 1901 ha 1916 e voe dilennet meur a wech e Kambr kannaded an Izelvroioù.
Louis Le Vau

**Louis Le Vau** (Pariz, 1612 – 11 a viz Here 1670) a oa un tisavour gall a labouras evit ar roue Loeiz XIV. 

Gant Le Vau, a-gevret gant André Le Nôtre ha Charles Le Brun, e voe adkempennet kastell Vaux-le-Vicomte. Goude-se e labouras ivez e kastell Versailhez ha, gant kenlabour Claude Perrault, e Palez al Louvre. Gant Le Vau ivez e voe adkempennet un tammig kastell Vincennes, kastell Le Raincy, meur a otel e Pariz, an iliz Saint-Sulpice e Pariz...
Catharina Norman

**Catharina Norman** a oa ur gourtizanez svedat a voe karget da ober war-dro gwerc'hded ar roue Gustav III e 1771.
Arnoldus Andries des Tombe

**Arnoldus Andries des Tombe** (6 a viz C'hwevrer 1818 e Vught - 16 a viz Kerzu 1902 e Den Haag) a oa un dastumer oberenn arzel izelvroat. E 1881 e prenas Plac'h he ferlezenn e-pad ur werzh diouzh ar c'hresk e Den Haag. Ouzhpenn an daolenn-se e roas unnek taolenn all da skipailh mirdi Mauritshuis en Den Haag.
Dáibhí Ó Bruadair

**Dáibhí Ó Bruadair** (1625-1698) a oa ur barzh iwerzhonek er . En e oberenn skrivet e kaver un testeni eus diskar an iwerzhoneg ha sevenadur Iwerzhon e-touez an dud uhel en amzer-hont.

Ganet e oa bet e Kontelezh Corcaigh ha tremen a reas ar braz eus e vuhez e Kontelezh Luimneach. Ur barzh-lez e oa ; sevel a rae barzhonegoù evit an dud uhel, ken Iwerzhoniz a-gozh, ken Saozon deuet da vevañ er vro. Klask a rae bevañ diwar e varzhoniezh hepken, evel ma rae barzhed ar Grennamzer. Hogen ne hañval ket e vije deuet a-benn, rak lenn a reer en e varzhoneg *Is mairg nár chrean le maitheas saoghalta* e ranke labourat an douar evel devezhour. Mervel a reas en dienez ha gwelet a reer en e varzhonegoù evel *Mairg nach fuil 'na Dhubhthuata* (Gwelloc’h eo bezañ peizant) pegen trenk e oa deuet da vezañ.

Gouzout a rae latin ha saozneg kenkoulz hag iwerzhoneg. Kalz en deus skrivet, diwar-benn danvezioù a bep seurt : klemmganoù marvnad e-leizh en deus savet, barzhonegoù relijiel, flemmganoù diwar-benn aloubadeg Iwerzhon gant armeoù Cromwell...

## Liammoù diavaez
*New Advent - Catholic Encyclopedia (e vuhez, e saozneg)
*RTÉ Radio 1, Scríbhneoirí Faoi Chaibidil 06/06/2008 (pennad-kaoz diwar e benn, en iwerzhoneg)

## Notennoù
Charlotte Slottsberg

**Charlotte Slottsberg**, pe **Gustava Charlotta Slottsberg**, ganet e Stockholm e 1760 ha marvet eno ivez e 1800, a oa ur gorollerez svedat, en un amzer ma oa tost an holl gorollerezed a live uhel o tont eus Bro-C'hall pe Italia, evel Ninon Dubois le Clerc ha Giovanna Bassi. 
 
## He buhez
Ganet e oa Charlotte Slottsberg en un tiegezh paour, merc'h da Andreas Slottsberg, oberour perukennoù, ha da Lovisa Charlotta Schumbardt, korollerez. Pa oa bugel e tañse gant kompagnunezhioù bihan war leurennoù bihan en-dro da gêr Stockholm, war un dro gant he mamm hag he div voereb korollerezed.

Goude-se e voe kelennet e bagad ar c'horollerezed gall Du Londel e lez ar rouanez Lovisa Ulrika. E miz Here 1771 e kaver roud eus he mamm, "Madame Slottsberg", hag eus an div voereb, evel implijadezed e kompagnunezh barrez Bollhuset. 

E 1773, da 13 vloaz, e kavas fret e C'hoarigan Roueel Sveden en Bollhuset evel eil korollerez. 

Koroll a reas e Kompagnunez Barrez Sveden. Eus 1777 da 1797 e voe serc'h da zug Sudermanie, a voe lakaet da roue hag anvet Karl XIII en 1796. 

Pa voe staget Magdalena Rudenschöld (1794) ouzh post ar vezh, tamallet dezhi bout trubarderez, e voe kontet e oa tud en engroez o lavarout eo Charlotte Slottsberg an hini a ranke bezañ war ar chalfod e-lec'h Rudenschöld, hag arsailhet e voe he c'harroñs. 

## Levrlennadur
E svedeg
* Carin Österberg: *Svenska Kvinnor; föregångare, nyskapare* (Svedadezed : Diaraogadezed; pionerezed) (1990) 
* Ingvar Andersson: G*ustavianskt* (An Oadvezh gustavian) 
* http://www.amadeusonline.net/almanacco.php?Giornata=Marted%EC&Giorno=22&Mese=09. 
* Kungliga teatern: Repertoar 1773-1973 (The repertoire of the royal theatre 1773-1973) 1974 
* https://web.archive.org/web/20070927202956/http://www.muslib.se/ebibliotek/STM/STM1984/STM1984KuzmickHansell.pdf 
* http://www.bankgarden.se/index.php?l=netherwood, 
* https://runeberg.org/ordochbild/1912/0077.html, 
* "Svenska män och kvinnor, bok nr 7", Torsten Dahl, 1954, 
* Lars Löfgren, "Svensk teater", (C'hoariva Sveden), 
* Klas Ralf: *Operan 200 år. Jubelboken* (200 bloavezh c'hoarigan. The Jubilee Book) Prisma 
* Oscar Levertin: *Teater och drama under Gustaf III* ( C'hoariva ha drama e-pad ren Gustav III) Albert Bonniers förlag, Stockholm, Fjärde Upplagan (1920) 
* http://www.archive.org/stream/svenskafolketsun07grimuoft/svenskafolketsun07grimuoft_djvu.txt 
* Carl G. Rimberg: *Svenska folket underbara öden* (Planedennoù marzhus tud Sveden)

## Pennadoù kar
* Hedda Hjortsberg
* Charlotta Eckerman
Pleins pouvoirs (arnodskrid)

***Pleins pouvoirs*** zo un arnodskrid e 1939 gant ar skrivagner gall Jean Giraudoux, ma skriv an oberour a-enep ar yuzevien ha ma embann e garantez ouzh Hitler. 

&nbsp;*Concluons. Dans l'équipe toujours remarquable des hommes d'Etat qui prétendent à la conduite de la France, le seul qui aura compris, celui auquel il conviendra de tresser plus tard des couronnes aussi belles qu'au ministre de la paix, sera le ministre de la race (...). Qu'importe que les frontières du pays soient intactes, si les frontières de la race se rétrécissent et si la peau de chagrin française est le Français ! (...)  Le pays ne sera sauvé que provisoirement par les seules frontières armées : il ne peut l'être définitivement que par la race française, et nous sommes pleinement d'accord avec Hitler pour proclamer qu'une politique n'atteint sa forme supérieure que si elle est raciale, car c'était aussi la pensée de Colbert et de Richelieu.*&nbsp;

## Levrlennadur
*Pierre Vidal-Naquet : *Les Juifs, la mémoire et le présent – Réflexions sur le génocide*, Seuil, 1995  
*Léon Poliakov : *Histoire de l’antisémitisme (1945-1993)*, Seuil, 1994  • e-book : 2018 

## Liamm diavaez
*J. L. Body : ''Lettre ouverte à Michel Onfray'', 22 Even 2011, evit difenn J. Giraudoux
Opole

**Opole** (*Opole* e poloneg, *Oppeln* en alamaneg, *Opolí* e tchekeg) zo ur gêr eus Polonia, e mervent ar vro, e Silezia. War ribl ar stêr Odra emañ ha kêr-benn proviñs Opole eo.

En Opole ez eus 120.031 a annezidi (hervez niveradeg 2014). Hanter-hent emañ etre kêrioù Wrocław ha Katowice. Sez un eskopti katolik eo ar gêr hag enni e kaver ur skol-veur ha meur a skol uhel (sonerezh, skiantoù...).

Etre 1532 ha 1945 e oa Opole e broioù alamanek : Brandenburg, Aostria, Prusia hag Alamagn, nemet etre 1597 ha 1625, pa oa e Polonia. Abaoe 1945 emañ e Polonia adarre, met chomet ez eus ur vinorelezh alamanegerien e korn-bro Opole.

## Kêrioù gevellet
*  abaoe 1973
*  abaoe 1978
*  abaoe 1980
*  abaoe 1989
*  abaoe 1993
*  abaoe 1994
*  abaoe 1997
*  abaoe 1996
*  abaoe 1997
*  abaoe 2000
*  abaoe 2000
*  abaoe 2005

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel kêr Opole
Theodorus van Wijngaarden

**Theo van Wijngaarden** (1874-1952) a oa ur falser izelvroat. Alies e kaver roud eus e anv asambles gant hini ur falser all anvet Han van Meegeren. Gant van Wijngaarden e veze kempennet oberennoù arzel. Alies e laboure war skeudennoù dister o friz, hag ez ae d'o gwerzhañ da lec'h all en Europa d'ober gounid. Labourat a reas war meur a falsoberenn gant van Meegeren, evel da skouer *Plac'h o vousc'hoarzhin*, ul livadur a voe lakaet war gont Johannes Vermeer, peogwir e tenne da *[[Plac'h he ferlezenn|Blac'h he ferlezenn]]*. Roet e voe al livadur-se da National Gallery of Art (Washington, D.C.) gant an dastumer Andrew W. Mellon e 1937. Alies e veze lakaet Van Wijngaarden da werzhañ falsoberennoù savet gant Meegeren.

## Notennoù
Bartholomeus van der Helst

**Bartholomeus van der Helst** (Haarlem, 1613-douaret d'ar 16 a viz Kerzu 1670) a oa ul livour ha poltredour izelvroat. Mab e oa d'un tavarnour eus Haarlem. E 1636 ez eas da Amsterdam da chom hag eno e timezas.


Bartholomeus van der Helst - Self-portrait - WGA11347.jpg|Emboltred1655, *Museo de Arte* Toledo
Bartholomeus van der Helst, Banquet of the Amsterdam Civic Guard in Celebration of the Peace of Münster.jpg|*Banvez Gwarded Kêr Amsterdam da lidañ [[Peoc'h Westphalia|Peoc'h Münster]]*1648, *[[Rijksmuseum]]* Amsterdam
Bartholomeus_van_der_Helst.jpg|Anna du Pire, pried al livour, e Granida1660, *Národní galerie* Praha


## Liammoù diavaez

* Bartholomeus van der Helst
* Bartholomeus van der Helst
Marc'harid Bavaria (1442-1479)

**Marc'harid Bavaria**, pe *Margarete von Bayern* en alamaneg, pe *Margherita di Baviera* en italianeg (1442-1479), a oa ur briñsez alaman eus Bavaria hag a renas evel markizez Mantova e XVvet kantved.

## He buhez
Merc'h e oa da Albrecht III Bavaria-München (1401–1460) , ha d'e bried Anna von Braunschweig-Grubenhagen (1420–1474), merc'h da Erich I von Braunschweig-Grubenhagen. Brudet e oa da vezañ tortez.

Dimeziñ a reas da Federico Iañ Gonzaga (Mantova, 1441 – Mantova, 1484), trede markiz Mantova.

## He bugale
## Bugale
C'hwec'h bugel o doe Federico ha Margherita :

* Francesco II (1466 – 1519), a voe pevare markiz Mantova;
* Sigismondo (1469 - 1523), kardinale adal 1505, eskob Mantova adal 1511;
* Giovanni (1474 – 1525), markiz ha capostipite dei "Gonzaga di Vescovato";
* Chiara (1464 - 1503), dimezet da Gilberto di Borbone, kont Montpensier;
* Maddalena (†1490), dimezet da Giovanni Sforza, aotrou Pesaro;
* Elisabetta (wd 1471 - 1526), dimezet da Guidobaldo da Montefeltro, dug Urbino.
Federico Gonzaga

**Federico Gonzaga** zo anv meur a zen en istor kêr Mantova en Italia.

* Federico Gonzaga (XIIvet kantved), arc'hdiagon Mantova, breur d'ar gwenvidig Alberto Gonzaga;
* Federico Iañ Gonzaga (1441 - 1484), mab da Ludovico III Gonzaga ha da Barbara von Brandenburg, dimezet da Marc'harid Bavaria (1442-1479) ;
* Federico II Gonzaga (1500 - 1540), mab da Francesco II Gonzaga ha da Isabella d'Este;
* Federico Gonzaga (1540 - 1565), mab da Federico II hag eskob Mantova adal 1563 betek 1565;
* Federico Gonzaga (da Bozzolo) (? - 1527), mab da Gianfrancesco ha da Antonia del Balzo;
* Federico Gonzaga (da Gazzuolo) (? - 1570), mab henañ Pirro ha Camilla Bentivoglio.

## Pennadoù kar
*Federico
*Gonzaga
František Martin Pelcl

**František Martin Pelcl** (ganet d’an 11 a viz Du 1734 e Rychnov nad Kněžnou – marvet d’ar 24 a viz C'hwevrer 1801 e Praha) e oa ar c’hentañ kelenner tchekeg e Skol-veur Praha.

E skol-veur Praha e reas studioù prederouriezh, istor ha doueoniezh, met n’eas ket betek penn ha mont a reas da skol-veur Vienna goude se. Eno e studias tchekeg hag istor. Labourat a reas evel kelenner-ti evit bugale tud nobl. Dont a reas da Braha en-dro e 1793 hag anvet e voe da gelenner war ar yezh hag al lennegezh tchekek er skol-veur.

En alamaneg e skrivas an darn vrasañ eus e labourioù : levrioù diwar-benn istor Bohemia, diwar-benn impalaerien evel Jozef II pe Karl IV. Embann a reas ivez labourioù e latin diwar-benn istor Bohemia hag e tchekeg diwar-benn yezhadur an tchekeg.

Dre e labour en deus kemeret perzh en adsav broadel Tchekia en  ha mignon e oa da bennoù bras an emsav broadel evel Josef Dobrovský pe Václav Matěj Kramerius.
Odoardo II Farnese

**Odoardo II Farnese** (1666-1693), a oa mab pennhêr Ranuccio II Farnese, dug Parma ha Piacenza, ha d'e eil pried Isabella d'Este (1635-1666). Mervel a reas e vamm 9 deiz goude e c'henel. Gortozet e oa da ren, hogen mervel a reas a-raok e dad. E vreur Francesco Farnese neuze a renas war-lerc'h o zad.

## Priedoù
Dimeziñ a reas d'ar gontez Dorothea Sophie von der Pfalz, pe *Dorothea Sophie von Neuburg*, 

## Bugale

* Alessandro Ignazio Farnese (1691-1693), marvet da zaou vloaz;
* Elisabetta Farnese (1692-1766) dimezet da Felipe V, Roue Spagn, ha bugale dezho.

## E varv
Addimeziñ a reas e intañvez d'e vreur Francesco Farnese, a renas war e lerc'h, dre ma ne felle ket dezhañ reiñ an argouroù en-dro .
Dorothea Sophie von der Pfalz

**Dorothea Sophie von der Pfalz** (Neuburg an der Donau 5 a viz Gouhere 1670-1748), a oa ur briñsez alaman deuet da vout dugez Parma. 

## He buhez
Merc'h e oa da Philipp Wilhelm von der Pfalz (1615–1690) ha d'e eil pried Elisabeth Amalie von Hessen-Darmstadt.

He c'hoarezed o doa graet dimezioù kaer:
*Eleonore Magdalene Therese (1655-1720) a oa dimezet da Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel (1640-1705), an Impalaer Santel
*Marie Sophie Elisabeth (1666-1699) a oa dimezet da Pedro II Portugal, Roue Portugal, 
*Maria Anna Adelheid (1667-1740) a oa dimezet e 1690 da Carlos II, Roue Spagn

D'an 3 a viz Ebrel 1690 e timezas da Odoardo II Farnese (Colorno, 1666 - 1693), pennhêr dug Parma, Ranuccio II Farnese. Aozet e oa bet he dimeziñ gant ar c'hont Perletti; hervez an testenioù e oa ur vaouez lorc'hus ha pinvidik, ha deol kenañ. Un argouroù bras-bras a zegasas d'he fried 

## Dimezioù
Div wech e timezas:
*da Odoardo II Farnese (Colorno, 1666 - 1693),
*da Francesco Farnese (Parma, 1678 – Piacenza, 1727), eizh vloaz yaouankoc'h egeti. 

## He bugale
* Alessandro Ignazio Farnese (1691 - 1693), marvet da zou vloaz;
* Elisabetta Farnese (1692-1766), a zimezas da Felipe V, Roue Spagn, ha bugale dezho.

## Levrlennadur
* Emilio Nasalli Rocca, *I Farnese*, dell'Oglio editore, 1969
* Giovanni Drei, *I Farnese grandezza e decadenza di una dinastia italiana*, La Libreria dello Stato, Roma 1954
Francesco Farnese

**Arabat droukveskañ gant [[Francesco Maria Farnese]] (1619–1647)*. 

**Francesco Farnese** (Parma, 1678 – Piacenza, 1727), a voe seizhvet dug Parma, war-lerc'h e dad Ranuccio II Farnese adalek 1694. Ur politikour ampart e voe, hag un ober a bouez en doe en Europa e amzer. 

## E vuhez
Mab e oa da Ranuccio II Farnese (1630 – 1694) ha da Maria d'Este. Dug Parma ha Pacienza e voe goude marv e dad, e miz Kerzu 1694, pa ne oa nemet 16 vloaz. Abaf ha gak e oa, hogen lemm e spered ha politikour ampart. 

E 1693 e varvas e vreur henañ Odoardo II Farnese hag a oa da ren war-lerc'h o zad. Neuze e ouias e rankje ober war-dro an dugelezh. Ha bloaz goude, e 1694, e varvas an dug kozh. Ha setu Francesco lakaet da zug. 

Bloaz goude, e miz Kerzu 1695, e timezas da Dorothea Sophie von der Pfalz, pe *Dorothea Sophie von Neuburg* (1670-1748), intañvez e vreur henañ, Odoardo II Farnese (Colorno, 1666-1693), da virout outi a gaout hec'h argouroù en-dro. Eizh vloazh koshoc'h egetañ e oa-hi. Bugel ebet n'o doe. 

Fall e oa an traoù gant arc'hant ar stad abalamour da heuliadoù feurioù-emglev Torino ha Vigevano, e 1696, rak ret e oa derc'hel armeoù alaman e kreñvlec'hioù ar vro. Ken fall e oa yalc'h an dugelezh ma tivizas krennañ war an dispignoù: kaset e voe kuit an darn vrasañ eus ar servijourien, sonerien, furlukined, korred, hag echuet e voe gant an abadennoù, festoù ha banvezioù a oa niverus el lez en amzer e dad Ranuccio II.
.

## [[Brezel Hêrezh Spagn]]

Mervel a reas roue Spagn, Carlos II, en 1700, hag eñ divugel. Bec'h a savas diwar-ben piv a renje en e c'houde. Emgannoù a voe en Italia etre an div gostezenn. Dont a reas Francesco a-benn da virout ouzh an armeoù estren da zont en e zugelezh, a oa dindan ar pab. 

## War e lerc'h
E vreur Antonio Farnese a renas war e lerc'h a voe divugel ivez. Hag echuet e voe gant an Tiegezh Farnese e dugelezh Modena. E 1731 e voe roet ar gurunenn d'un niz dezho, mab henañ rouanez Spagn, Don Carlos.

## Levrlennadur
* Giovanni Drei, *I Farnese grandezza e decadenza di una dinastia italiana*, La Libreria dello Stato, Roma, 1954.
* Emilio Nasalli Rocca, *I Farnese*. De l'Oglio, 1969.
Dorothea von Biron

**Dorothea von Biron** (Berlin, 21 a viz Eost 1793-19 a viz Gwengolo 1862 en Sagan) a oa ur briñsez alaman eus Kourland, kontez Edmond de Périgord (1809), **dugez Dino** (1817), dugez Talleyrand (1838) ha dugez Sagan (1845).

## He buhez
Pedervet merc'h Pierre von Biron, dug Kourland, ha Dorothea von Medem (1761–1821), dugez Kourland, e oa Dorothea. Dispartiet e oa he zud, hag ur pried-kleiz he doa he mamm, Alexandre de Batowski, nonce polonat ha tad gwirion Dorothea, a greder, ganet e Friedrichsfelde, e-tal Berlin, e 1793. 

Kenedek ha speredek e oa, desket kaer ha tan enni. 

## Eured
Edo Talleyrand o klask ur bennhêrez pinvidik d'e niz, ha goulenneten devoa digant Aleksandr, tsar Rusia, ober ar jubenn etrezañ hag an dugez.

Lidet e voe an eured gant Edmond de Périgord e-kreiz brezelioù bras Napoleone Buonaparte , d'an 21 ha 22 a viz Ebrel 1809, e Francfort-sur-le-Main , gant ar Priñs Dalberg, mignon da Talleyrand. Ha setu Dorothea kontez Edmond de Périgord ha nizez da Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord, priñs Bénévent dre c'hras Napoleone Buonaparte. Hag an Alamanez gronneta C'hallaoued, enebourien hag alaouberien he bro. He zeir c'hoar, enepgall ma oant, ne deujont ket d'an eured. 

Ur fallzimeziñ e voe, Edmond ne oa troet nemet gant ar c'hoari, ar brezel, ar merc'hed, ha ne oa ket nec'het gant e bried.

## Goude Napoleon
Pa gouezhas Napoleon e ouias Talleyrand treiñ e chupenn ha kaset e voe da Kendalc'h Vienna da zileuriañ Bro-C'hall ar roue nevez.
Twm o'r Nant

**Twm o'r Nant** ("Tom eus ar saonenn") eo an anv-pluenn implijet gant ar skrivagner kembraek **Thomas Edwards** (1739 &ndash; 3 a viz Ebrel 1810). Genidik e oa eus Llanefydd, e Sir Ddinbych gwechall, e biz Kembre. Yann e vil vicher e voe e-pad e vuhez : devezhour war ar maez, tavarnour, douger keuneud, mañsoner...

Anavezet eo Twm o'r Nant gant e skridoù anvet “anterliwtiau”, pezhioù-c’hoari farsus ha flemmus, graet evit bezañ c’hoariet war leurennoù er foarioù pe er pardonioù. Skrivañ a reas ivez e-leizh a ganaouennoù hag a varzhonegoù.

E dibenn an  hag e deroù an  e teuas da vezañ brudet e-touez an dud vunut, rak en e skridoù e adkavent o meno war direizhderioù ar mare-hont. En e amzer e veze graet "Cambrian Shakespeare", da lavaret eo "Shakespeare Kembre", eus Twm o'r Nant.

## Levrlennadur
*Biography of Thomas Edwards 
* Saunders Lewis, “Twm o'r Nant”, e *Meistri'r Canrifoedd* (Caerdydd, 1973)
* Kate Roberts, “Twm o'r Nant”, e *Gwŷr Llên y Ddeunawfed Ganrif* (1966)

## Liammoù diavaez

*
Spencer Perceval

**Spencer Perceval** (1 a viz Du 1762 - 11 a viz Mae 1812) eo ar c'hentañ ministr nemetañ eus ar Rouantelezh Unanet a voe muntret e-pad e respet. Lazhet e oa bet a dennoù pistolenn, dirak Ti ar C'humunioù, gant un den sot – John Bellingham e anv – hag en doa kollet arc'hant en aferioù en doa graet e Rusia hag a damalle da benn ar gouarnamant bezañ kiriek d'an dra-se.
Daniel Drem Rud

**Daniel Drem Rud** a vefe ur c'hont, pe roue, eus Kerne, ganet war-dro 680, marvet e 703. Mab e vije bet d'ur c'hont Alan Hir, marvet e 690. Roue e vije bet en daou du da Vor Breizh. 

Meneget eo gant Léon Fleuriot en e levr *Les origines de la Bretagne* (1980). Roue an "Allamanni" e vije bet, an "Albani" hervez Fleuriot.
Paradise Lost

**Paradise Lost** (*Ar Baradoz kollet* e brezhoneg) zo ur meurgan saoznek gant John Milton en 1667 e dek lodenn.

En 1674 e voe adembannet en daouzek lodenn evit kounaat Aeneis ar barzh latin Vergilius.
Charlotte Augusta

**Charlotte Augusta** zo anv meur a briñsez:

*Charlotte Augusta Matilda (1766-1828)
*Charlotte Augusta Kembre (1796-1817)

## Pennadoù kar
*Charlotte 
*Augusta
Llangadog

**Llangadog** zo ur geriadenn hag ur gumuniezh e Kembre, e Sir Gaerfyrddin. Emañ war lez ar stêr Tywi, hanter hent etre Llandeilo ha Llanymddyfri, e kornôg Park Broadel Bannau Brycheiniog. Annezet eo Llangadog gant war-dro 1000 a dud. Gouestlet eo an iliz da sant Kadog.

Ar politikour broadelour Gwynfor Evans a voe o vevañ e Llangadog e-pad pell.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Llangadog
Edouarzh VII

**Edouarzh VII** (*Edward VII* e saozneg) a oa roue Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon, Dominionoù Breizh-Veur hag Impalaer Indez etre miz Genver 1901 ha miz Mae 1910. E vab George V a voe roue war e lerc'h.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Alexandra Danmark.

## Serc'hed
Brudet eo da vezañ bet serc'hed niverus a-hed e vuhez. Kontet ez eus bet pemp ha hanter-kant, en o zouez aktourezed ha kanerezed, gisti ha priñsezed : Cora Pearl, Lillie Langtry; Lady Randolph Churchill (ganet Jennie Jerome, mamm da Winston Churchill); Daisy Greville, Kontez Warwick; Sarah Bernhardt; Lady Susan Vane-Tempest; Hortense Schneider, La Goulue, hag Yvette Guilbert, kanerezed gall; Giulia Beneni, ur c'hast anavezetoc'h evel "La Barucci"; Caroline Otero, ar vondianez Agnes Keyser; Alice Keppel.
Frederick Breizh-Veur

:*Marteze emaoc'h o klask e dad, [[Frederick (priñs Kembre)]] ; pe e niz, [[Frederick (dug York hag Albany)]]*

**Frederick**, pe *Frederick William* (1750 - 1765), a oa ur priñs saoz.

## E vuhez
Ganet e oa e 1750, e Leicester House, e Westminster, e London.
Mab e e oa da Frederick (priñs Kembre) ha d'e bried Augusta von Sachsen-Gotha.

Mab-bihan e oa d'ar roue George II ha d'e bried Caroline von Brandenburg-Ansbach.
Breur e oa d'ar roue George III.
Mervel a reas e miz Kerzu 1765, e Leicester House, da 15 vloaz.

## Lec'hioù

* Fort Frederick, en Kingston, Ontario, 
* Fort Frederica, ha kêr Frederica, en St. Simons Island, Georgia
Friederike von Preußen (1796-1850)

**Friederike** Luise Wilhelmine Amalie **von Preußen** (30 a viz Here 1796 en Berlin - 1 a viz Genver 1850 en Dessau) a oa ur briñsez eus Rouantelezh Prusia, deuet da vout dugez Anhalt-Dessau.

## He zud
Merc'h e oa Friederike, lesanvet *Filzis* pe *Filsis*, d'ar priñs Friedrich Ludwig Karl von Preußen (1773–1796) ha d'e bried Friederike (1778–1841), ur verc'h d'an dug Karl II von Mecklenburg.

## Notennoù
Mecklenburg-Strelitz

**Mecklenburg-Strelitz** a oa un dugelezh en hanternoz Alamagn, a-stok ouzh Mecklenburg-Schwerin. 

Savet e oa bet e 1701 hag aet da get en 1918. 

Brudet eo tiegezh an duged ha dugezed, ha dreist-holl Charlotte von Mecklenburg-Strelitz (1744-1818), a oa pried da George III (1738–1820), roue Bro-Saoz, hag he doe 15 bugel.

## Pennad kar
* Mecklenburg-Schwerin
Frederick, Dug York hag Albany

**Frederick Augustus, **, ganet d'ar 16 a viz Eost 1763 ha marvet d'ar 5 a viz Genver 1827, a oa ur priñs saoz, Dug York hag Albany, kont Ulaid, mab d'ar roue foll George III ha d'e bried Charlotte von Mecklenburg-Strelitz, evel e vreur henañ George IV.

Dimeziñ a reas e 1791 da Friederike Charlotte von Preußen, ur verc'h da roue Prusia, Friedrich Wilhelm II. Dispartiañ a rejont ha n'o doe bugel ebet. Kontet e voe en dije bet meur a vastad amañ hag ahont goude. 

Lakaet e voe e penn an arme où saoz en 1793, en Belgia, hogen pilet e voe, marankas adlestrañ. 

E 1803 e voe chaok diwar-benn e serc'h Mary Anne Clarke.
Augusta Sophia ar Rouantelezh-Unanet

**Augusta Sophia ar Rouantelezh-Unanet** (1768-1840) a oa ur briñsez saoz. Merc'h e oa d'ar roue foll George III ha d'e bried Charlotte von Mecklenburg-Strelitz. Dizimez ha divugel e chomas.
Edward Augustus, Dug Kent ha Strathearn

**Edward Augustus**, ganet d'an 2 a viz Du 1767 ha marvet d'an 23 a viz Genver 1820, a oa ur priñs saoz, Dug Kent ha Strathearn, Kont Dulenn.

Dimezet e oa en 1818 d'ar briñsez alaman Victoria von Sachsen-Coburg-Saalfeld. Bugale o doe, hag unan anezho e oa ar rouanez Victoria.
Mecklenburg-Schwerin

**Mecklenburg-Schwerin**, pe *Großherzogtum Mecklenburg-Schwerin* en alamaneg, a oa ur stad hag un dugelezh-veur en hanternoz Alamagn etre 1815 ha 1918, war aod ar Mor Baltek.

Savet e voe diwar Dugelezh Mecklenburg (1352 -1815), renet gant an Tiegezh Nikloting. Goude dibenn an Impalaeriezh alaman e 1918 e teuas da vout *Der Freistaat Mecklenburg-Schwerin* e Republik Weimar.

## Pennadoù kar
*Mecklenburg-Vorpommern
*Mecklenburg-Strelitz
Harry

**Harry** zo un anv-bihan saoznek, hag a glot gant Herri e brezhoneg.

## Yezhoù all
*Henry e saozneg
*Heinrich, en alamaneg
*Hendrik e nederlandeg
*Hinnerk (amamaneg izel),
*Enrico en italianeg
*Henri e galleg
*Enrique e spagnoleg
*Enric e katalaneg
*Henrique e portugaleg

## Tud
*Harry Nelson Pillsbury (1872-1906), meurc'hoarier echedoù
*Harry Belafonte, kaner stadunanat
*Harry Martinson, skrivagner ha barzh svedat
*Harry Truman, prezidant SUA
*Harry Nilsson (1944-1994), kaner stadunanat

## Lennegezh
*Harry Bosch, un dudenn krouet gant ar skrivagner Michael Connelly 
*Harry Potter, e romantoù J. K. Rowling.

## Sinema
* *[[When Harry Met Sally...]]*, film stadunanat, skignet e 1989,
* *[[Harry, un ami qui vous veut du bien]]*, film gall skignet e 2000.
Konan Meriadeg

**Konan Meriadeg**, pe **Conan Meriadec** (*Cynan Meiriadog* en kembraeg), zo ur roue brezhon mojennel hag a vije ganet en Enez Vreizh e dibenn ar IVvet kantved.

Meneget eo e anv en danevell *Breuddwyd Macsen Wledig* (*[[Hunvre Macsen]]*), er Mabinogi : breur e oa da Helen, pried Maksen Wledig, pe Magnus Maximus.

## Skridoù
N'eus meneg ebet anezhañ e skridoù Nennius, Orosius, Bede, Gweltaz pe an istorourien frank evel Gregor Teurgn.

Kentañ meneg splann anezhañ hag eus krouidigezh Breizh a gaver e *Buhez Sant Gurthiern*, a zo e Kartular Kemperle, savet etre 1118 ha 1127.

Menegoù all a zo e skridoù kozh a zo diasur o bloaziañ: al *Livre des Faits d'Arthur* zo anavezet dre un dornskrid eus ar XVvet kantved, implijet gant Pierre Le Baud, hag a vije bet savet etre 954 ha 1012, ha prolog ar *Vita Goeznouei* (buhez Sant Goueznou) a vije eus 1019.

## E vuhez hervez ar vojenn
Ganet e vije en Enez Vreizh e dibenn ar IVvet kantved.

E 383 e treuzas Mor Breizh gant Magnus Maximus hag e arme. Karget e vije bet gantañ da c'houarn Breizh, evel *dux bellorum* (penn-brezel), e penn e soudarded vrezhon, deuet eus Kembre, ha chomet e vije en Arvorig e-pad 26 vloaz ken ma varvas e 421 (hervez Dom Morice).

## Levrlennadur
* Joël Cornette, *Histoire de la Bretagne et des Bretons*, tome 1, *Des âges obscurs au règne de Louis XIV*, Éditions Seuil, 2005 
*Léon Fleuriot ː *Les origines de la Bretagne*. Payot. Paris. 1982. p.&nbsp;122/123
* Laurence Mathey-Maille, Geoffroy de Monmouth. *Histoire des rois de Bretagne*. Belles Lettres. 1992. 
* Joseph Rio, * Mythes fondateurs de la Bretagne, « Aux origines de la celtomanie », *éditions Ouest-France, Rennes, 2000, 
*François Zosso & Christian Zingg ː Les empereurs romains; 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C. Editions Errance. 1994

## Daveoù. Menegioù
Aleksis Kivi

**Aleksis Kivi** eo anv-pluenn **Alexis Stenvall**, a oa ur skrivagner eus Finland, ganet e Nurmijärvi d'an 10 a viz Here 1834 ha marvet e Tuusula d'an 31 a viz Kerzu 1872. Sellout a reer outañ evel tad al lennegezh finnek. 

Brudet eo e romant *Seitsemän veljestä* (« Ar seizh breur »), ar romant finnek bras kentañ. Pezhioù-c'hoari ha barzhonegoù en deus skrivet ivez.

Mervel a reas en dienez, d'an oad a 38 vloaz.

## E skridoù

* *Lea* (pezh-c'hoari, 1860)
* *Nummisuutarit* (pezh-c'hoari, 1864)
* *Kullervo* (pezh-c'hoari, 1864)
* *Kihlaus* (pezh-c'hoari, 1866)
* *Yö ja päivä* (pezh-c'hoari)
* *Kanervala* (barzhonegoù)
* *Seitsemän veljestä* (romant, 1870)

## Liammoù diavaez

* Pajenn diwar-benn Aleksis Kivi e lec'hienn kumun Nurmijärvi (e meur a yezh : finneg, svedeg, saozneg, alamaneg, galleg...)
* 
* Testenn ar Seizh Breur e finneg
*Kivi, Aleksis (1834 - 1872) el lec'hienn Suomen Kansallisbiografia
Enez Norfolk

**Enez Norfolk** (*Norfolk Island* e saozneg; *Norf’k Ailen* e norfolkeg) a zo un enezenn er Meurvor Habask lec'hiet etre Aostralia, Zeland-Nevez ha Kaledonia-Nevez. Stag eo ouzh Kenglad Aostralia met kalz a emrenerezh he deus. Hag a-gevret gant div enezennig nes ez a d'ober unan eus tiriadoù diavaez Aostralia. Kingston eo ar gêr-benn ha Burnt Pine ar gêr vrasañ. 34.6 km² a zo en holl ha 2 141 a annezidi a oa e 2009.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gouarnamant
Elizabeth Breizh-Veur

**Elizabeth**, pe **Elesbed Breizh-Veur**, ganet e 1770 e Buckingham Palace, e Londrez, ha marvet e 1840, a oa ur briñsez saoz.

## He buhez
Seizhvet bugel ha trede merc'h ar roue saoz George III hag e bried Charlotte von Mecklenburg-Strelitz e oa Elizabeth Breizh-Veur. He zad a oa mab da Frederick, Priñs Kembre ha da Augusta von Sachsen-Gotha.

Serc'h e oa e kuzh d'ur priñs gall dug Orleañs (1773-1850), met ne voe ket aotreet ar priñs da zimeziñ dezhi. Maria Karolina Aostria, rouanez Naplez, ne oa ket hep gouzout an darempred-se etrezo. Koulskoude e roas he merc'h Maria Amelia di Borbone-Napoli (1782-1866) d'ar Gall e 1809 pa brometas ar paotr sklaeraat e zarempred gant merc'h ar roue saoz.

## Eured
Dimeziñ a reas Elizabeth e 1818 d'ar priñs alaman Friedrich VI von Hessen-Homburg, mab henañ da Friedrich V von Hessen-Homburg ha da Caroline von Hessen-Darmstadt. En em gavet e oant en un dañsadeg e 1814 e lez Bro-Saoz. Pa he devoañ eñ gwelet en e lifre housar aostrian he devoa lavaret: "* Mar deo paotr yaouank e timezin dezhañ!*". Dimeziñ dezhañ a reas en desped d'he zud. Mont a rejont da vevañ da Alamagn. 
Ne oa ket un eured a garantez, met laouen e oant o-daou: hi a c'hallas tec'hel diouzh al lez saoz, hag eñ a dennas gounid eus he c'herentiezh.

Divugel e voent.

E miz Genver 1820 e teuas Friedrich da vout Landgrav Hessen-Homburg war-lerc'h e dad. Gant arc'hant e wreg e teuas a-benn da gempenn palez Homburg.
 

## He marv
Mervel a eure e 1840 da 69 bloaz, e Frankfurt am Main, en Hessen. Beziet e voe e Mozoleon al Landgraved, en Homburg.

## Diskouezadeg
* 2010: ''Das graphische Werk der Landgäfin Elizabeth 1770&ndash;1840 Museum im Gotischen Haus, Bad Homburg.
Strollad Komunour Ecuador

**Strollad Komunour Ecuador** (e spagnoleg: *Partido Comunista del Ecuador*) zo ur strollad komunour krouet en Ecuador e 1926.

Embannet e vez gantañ ar gelaouenn *El Pueblo*.