open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ar Vezvid

**Ar Vezvid** (*La Bouillie* e galleg) a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Matignon, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
## Douaroniezh

### Kumunioù amezek

## Anv
Testeniet eo anv ar gêr-se evel *La Bollie* e 1160, 1256 ha 1272, *La Bouillie* e 1378, *La Boullie* e 1447 ha *La Bouillie* e 1516.

Dont a ra an anv *La Bouillie* eus al latin izel *betullia*, stumm bihanaat *betua* a dalvez "bezveg".

## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 42 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,10 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]

La Bouillie - Wn La 360 (Casemate)1.jpg|Ur bunker.

* Savet e voe bunkerioù gant an Aozadur Todt.
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour e 1959.
## Brezhoneg
* 2,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise la Bouillie.JPG|An iliz katolik.
La Bouillie - Tour de la Ville Téhard.jpg|An tour.

* Iliz katolik *Sant Pêr*, .
* Tour "La Ville Téhard", 1864.
* Monumant ar re varv.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh
## Tud
* Edmond Hervé, bet  maer Roazhon adalek 1977 betek 2008.
### Ardamezeg art familhoù

## Liammoù diavaez
* Ar vezvid en Institut géographique national
## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Ƴ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ƴ**, **ƴ** implijet evit skrivañ un nebeud yezhoù Afrika evel ar peuleg.
Ǝ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ǝ**, **ǝ** implijet evit skrivañ un nebeud yezhoù Afrika.

Implijet e vez ivez al lizherenn vihan gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober diouzh ar vogalenn greiz *[[schwa]]* .

Tost-tre eo stumm al lizherenn implijet en azerieg evit ober diouzh son ar schwa dre skrid *Ə*, *ə*.
Boursaout

**Boursaout**, pe **Bourc'h-Saout** a zo ur gumun eus Bro Sant-Maloù e kanton Plangoed, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
## Douaroniezh
## Anv
### Stummoù bet skrivet
* Régis de Saint-Jouan (1990) : **Borsoult**, 1261;  **Bourseult, Bourseul**, dès 1622.  ("*le bourg des vaches*").
* Jean-Yves Le Moing (1990) : **Bourseut**, 1330,  **Boursout**, XIV 
* Bernard Tanguy (1992) : **Borsoult**, 1261; **Bourseut**, c. 1330; **Boursout**, 1405; **Bourseul**, XVvet; **Bourseult**, 1516, 1583; 
* Erwan Vallerie (1995) : **Bourseuil**, 1261; **Boursout**, 1330; **Bourseult**, 1516; **Bourseul**, 1630"
### Gerdarzh
Diasur
## Ardamezioù
* Palefarzhet; ouzh 1, en argant e wezenn-derv c'heotet ha meziet en gul; ouzh 2, en gul e deir steredenn en argant; ouzh 3, en gul e gaerell tremenant en argant, gwakoliet gant kabestrell Breizh; ouzh 4, troc'het ha milginet etre glazur hag erminoù. 
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 63 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,17 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas  ur soudard e 1961.
## Brezhoneg
* 6,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise St Nicodeme Bourseul 1.png|An iliz katolik.
Croix bourseul 1.png|Ar groaz.
Chateau Beaubois Bourseul 2.png|Ar c'hastell.

* Iliz katolik *Sant Nigouden*, .
* Kroaz ar vered, .
* Kastell Beaubois, .
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
*  Jean-Yves Le Moing : *Noms de lieux bretons de Haute Bretagne*. Coop Breizh. 1990.
*  Erwan Vallerie : *Traité de toponymie historique de la Bretagne*. Embannadurioù An Here. 1995.
## Liammoù diavaez
* Bourseul en Institut géographique national
## Notennoù ha daveoù
Ɣ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ɣ**, **ɣ** implijet evit skrivañ un nebeud yezhoù eus Afrika evel an eweeg hag ar c'habileg.

Implijet e vez ivez al lizherenn vihan gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober diouzh treuzskrivadennoù fonologel pe fonetikel.

Awenet e oa bet stumm al lizherenn-mañ gant hini al lizherenn c'hresianek gamma (γ).

## Gwelet ivez
* Γ, γ “gamma” (lizherenn c'hresianeg)
Breve

**Breve** (diwar al latin: *brevis* "berr"), eo an anv a roer d'ur sin diakritek implijet gant al lizherenneg latin, gantañ stumm ul linenn vihan (˘) lakaet a-us d'ur vogalenn, da skouer **Ă**, **ă**, evit diskouez e vez distaget berr.

Daoust dezhi da gaout ur stumm heñvel outañ e ranker ober an diforc'h etre ar sin diakritek-mañ hag ar c'haron:
: gant breve: Ă ă C̆ c̆ Ĕ ĕ Ĭ ĭ Ŏ ŏ Ŭ ŭ Y̆ y̆
: gant karon: Ǎ ǎ Č č Ě ě Ǐ ǐ Ǒ ǒ Ǔ ǔ Y̌ y̌

Implijet e vez evit skrivañ al latin e geriadurioù, dornlevrioù ha yezhadurioù, hag ivez gant ar roumaneg evit ober diouzh ar son [ə], da skouer *măr* «aval». En esperanteg e vez implijet evit diskouez ez eo nann-silabennek ar vogalenn *u*, distaget [w]. Implijet e vez ivez evit skrivañ ar vietnameg.

Ur breve an hini eo, kentoc'h evit ur c'haron a gaver a-us d'ar gensonenn *g* (*ğ*) e turkeg, tatareg hag azerieg.

Implijet e vez ivez gant al lizherenneg kirillek evit ober an diforc'h etre *й* ha *и*. E belaruseg e talvez evit skrivañ an *u* berr (kirillek: *ў*) hag e tchouvacheg e vez implijet evit diskouez ec'h eo hir ar vogalennoù *a* hag *e*.

Hervez reolennoù sistem romanekadur ar sinaeg anvet pinyin e vez implijet e evit ober diouzh un donenn.

## Gwelet ivez
* Makron
* Karon
Makron

**Makron** (diwar ar gresianeg : μακρός, « bras »), zo anv ur sin diakritek implijet el lizherenneg latin, gantañ stumm ul linenn vihan lakaet a-us d'ur vogalenn ( ¯ ), da skouer **Ā, ā**, evit diskouez e vez distaget hir.

Implijet e vez evit skrivañ al latveg, al lituaneg, hawaieg (anvet *kahakō*), maorieg.

Implijet e vez alies ivez e geriadurioù latin hag evit romanekaat yezhoù evel ar japaneg, da skouer 交通 *kōtsū* "red kirri" ha 骨 *kotsu* "askorn".

Hervez reolennoù sistem romanekadur ar sinaeg anvet pinyin e vez implijet evit ober diouzh un donenn. 

Implijet e vez evit kemmañ talvoudegezh lizherennoù zo :
*kensonennoù evel l̄, m̄, n̄, r̄, v̄, ȳ, evit skrivañ yezhoù zo, pe ivez ḡ . 
A-wechoù e vez lakaet dindan lizherennoù zo da gemmañ an distagadur anezho.

## Brezhoneg
Implijet eo bet ar makron e brezhoneg e geriadur ar Gonideg, n'eo ket evit merkañ ur vogalenn hir, hogen evit e lakaat war al lizherenn n da verkañ ar friadur. Kavet e veze c'hoazh e 1908 er Grammaire bretonne du Dialecte de Tréguier.

Dilezet eo bet abaoe, ha merket e vez ar friadur gant an arouez ñ, evel e-barzh *bremañ*.

## Ar makronoù
Tri makron a vez implijet en amzer-vremañ :
* ar *makron plaen*, a verk hiradur ar vogalenn ;
* ar makron-dindan, a vez lakaet dindan al lizherenn ;
* ar makron-boud, anezhañ ur makron plaen hag un tired boud stok-ha-stok.

## Gwelet ivez
* Breve
* Tildenn
Ogonek

An **ogonek** zo ur sin diakritek implijet gant al lizherenneg latin, dezhañ stumm ur c'hrog bihan lakaet dindan ur vogalenn.

Daoust d'o stumm heñvel e ranker ober an diforc'h etre ar sin diakritek-mañ hag ar sedilha pe lostig *ç*.

Dont a ra e anv diwar ar ger polonek *sword*, a dalv kement ha “lostig”, hag a zo anvet *nosinė*, da lavarout eo “dre fri”, e lituaneg.

Implijet e vez 
* e poloneg (ą, ę), 
* e navac'hoeg (ą, ąą, ę, ęę, į, įį, ǫ) 
* e meskaleroeg (ą, ąą, ę, ęę, į, įį, ų, ųų) evit merkañ vogalennoù distaget dre ar fri 
* hag e lituaneg (ą, ę, į, ų) evit merkañ vogalennoù distaget hir gwechall.
Wilhering

**Wilhering**, meneget evit ar wezh kentañ e 985, zo ur gêr en Aostria-Uhel. E 1146 e tiazezas ar Sistersianed ur manati eno hag a voe distrujet en un tan-gwall e 1733. Adsavet eo bet iliz ar manati e stil ar Rokoko.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel kêr
* Manati ar Sistersianed
Innsbruck

**Innsbruck** (distaget  en alamaneg, hag  e bavareg), diazezet er  gant ar Romaned, eo kêr-benn stad kevredet Tirol, Aostria. Lec'hiet eo war riblennoù an Inn, ha rannet e 9 arondisamant (*"Katastralgemeinden"*). Div skol-veur a zo en Innsbruck, gant 23 800 studier en holl (e 2006). 136 524 den a oa o chom eno e 2006, ha 268 332 en tolpad-kêrioù a-bezh.

## Monumantoù heverk

* *Goldenes Dachl* ("toenn an aour")
* *Helblinghaus*
* *Hofburg*
* *Altes Zeughaus*
* *Iliz-veur S. Jakez*
* *Kastell [[Ambras]]*

## Emdroadur poblañs Innsbruck

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Porched ofisiel Kêr Innsbruck
Ƒ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ƒ**, **ƒ** implijet evit skrivañ un nebeud yezhoù Afrika evel an eweeg.

Diazezet e oa bet stumm al lizherenn-mañ war hini un *f* skrivet er stil italek

Implijet e vez ivez a-wechoù evit treuzskrivañ ar son skrivet [ɸ] gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Drava

An **Drava** (e sloveneg, kroateg hag italianeg) *Drau* en Alamaneg, *Dráva* e Hungareg) a zo ur stêr o tiskenn a-hed 749 km eus Traoñienn Puster e Su Tirol (Italia) betek e gember gant an Danav e-kichen Osijek, e Kroatia. Eil adstêr hirañ an Danau eo. 

E adstêrioù pennañ eo ar Gail, ar Mislinja, ar Dravinja, ar Bednja, ar Gurk hag ar Mur (stêr).

Krediñ a reer a-wechoù eo keltiek an anv, kar d'ar stêrioù Dora (Dora Baltea) ha Durance. 

## Broioù ha kêrioù ma red an Drava drezo

* Italia
** Innichen (italianeg: *San Candido*)
* Aostria
** Lienz 
** Spittal an der Drau (sloveneg: *Špital ob Dravi*)
** Villach (sloveneg: *Beljak*)
** Völkermarkt (sloveneg: *Velikovec*)
* Slovenia
** Dravograd (alamaneg: *Unterdrauburg*)
** Maribor (alamaneg: *Marburg*)
** Ptuj (alamaneg: *Pettau*)
* Hungaria
** Barcs
* Kroatia
** Varaždin
** Osijek
Karon

**Karon** (ˇ), pe **caron**, zo anv ur sin diakritek implijet el lizherenneg latin, gantañ stumm un tired kognek bihan en tu gin lakaet war ur gensonenn evit merkañ ar staonekadur. 

Ǎ B̌ Č Ď Ě F̌ Ǧ Ȟ Ǐ J̌ Ǩ Ľ M̌ Ň Ǒ P̌ Ř Š Ť Ǔ V̌ Ž

Pa vez ul lizherenn gant ur varrenn serzh, evel L, l, d, t, e vez lakaet dre vras ur virgulenn-grec'h: L’, l’, d’, t’.

Anvet e vez ivez *háček* (LFE: /hʌːʧɛk/) e tchekeg, *mäkčeň* («merk blot») e slovakeg, *strešica* («toennig»), e sloveneg, *kvaka* pe *kvačica* («krogig») e kroateg ha serbeg ha *katus* («toenn») en estoneg.

Daoust dezhi da gaout ur stumm heñvel outañ e ranker ober an diforc'h etre ar sin diakritek-mañ hag ar breve:
: gant karon: Ǎ ǎ Ě ě Ǐ ǐ Ǒ ǒ Ǔ ǔ 
: gant breve: Ă ă Ĕ ĕ Ĭ ĭ Ŏ ŏ Ŭ ŭ.

Implijet e vez dreist-holl evit skrivañ ar yezhoù slavek hag ar yezhoù baltek gant al lizherenneg latin met ivez ar friouleg ha yezhoù finnek evel an estoneg, ar yezhoù samiek, ar c'harelieg hag ar finneg (ez-ofisiel e rankfed ober kentoc'h gant *š* evit gant *sh* daoust ma vez graet ar c'hontrol gant an darn vrasañ eus an dud).

Degaset e voe e skritur an tchekeg gant Jan Hus en e oberenn *De Ortographia Bohemica* (1412). 
  
Implijet e vez ivez gant ar romanekadur pinyin evit merkañ un donenn.

## Lizherennoù boutin skrivet gant karon
* Č/č distaget /ʧ/, da skouer e tchekeg Československo «Tchekoslovakia»
* Š/š distaget /ʃ/, da skouer e tchekeg Škoda»
* Ž/ž distaget /ʒ/, da skouer «žal» (glac'har)
* Ř/ř disategt /ɼ/, da skouer e tchekeg Antonín Dvořák
* Ď, Ť, Ň/ď,ť,ň distaget /ɟ/, /c/, /ɲ/, da skouer e tchekeg "Ďábel" «diaoul»
* Ľ/ľ distaget /ʎ/, da skouer e slovakeg "podnikateľ" «kenwerzhour»
* DŽ|Dž/dž distaget /ʤ/, da skouer e tchekeg *džungle* «janglenn»
* Ě /ě distaget /jɛ/

## Gwelet ivez
* Breve
* Tired kognek
Laurazia

**Laurazia** a oa un dreistkevandir a voe krouet dre rannadur ar Pangea e-pad ar Juraseg (tro-dro da 180 milion a vloavezhioù 'zo). Graet e oa eus an darn vrasañ eus an douaroù a ya d'ober bremañ an hemisferenn norzh. Da vare ar C'hretase e voe rannet Laurazia etre Laurentia (Norzhamerika) hag Eurazia.
Korventenn

Pa vez direizhet an aergelc'h lec'hel gant ur barrad-amzer fall-tre e vez kaoz eus ur **gorventenn**. C'hwezhañ a ra un avel kreñv o droidellat hag a-wechoù glav puilh, kurun ha luc'hed hag ivez erc'h, ken e vez kaoz eus ur gorventenn-erc'h pe eus ur blizzard.
Pa vez degaset danvezioù gant an avel e vez kaoz ivez eus ur gorventenn-boultr, ur gorventenn-draezh, ur gorventenn-grizilh (pe gorventenn-gazarc'h). Ur gorventenn-skorn a zo pa vez skornet ar glav war ar prim dre ma kouezh war an traoù kalet (savadurioù, orjaloù, roudennoù-houarn...).

Savet e vez ar c'horventennoù diwar ar fed ma 'z eus ur greizenn gant un aerwask izel hag ur sistem gant aerwask uhel en dro dezhi. Diouzh an nerzhioù enebet e teu kasennoù avelioù kreñv-tre hag a-wechoù koumoul, koumoul du o tegas glaveier peurvuiañ. 

Termenet e vez ar c'horventennoù gant an hinourien gant sifroù resis ha na glotont ket gant ar pezh a vez anvet ur gorventenn gant an dud :
Uheloc'h nerzh an avel eget 10 war skeul Beaufort (89 kilometr dre eur). Padout a reont etre 1 ha 200 eur. Aliesoc'h e weler korventennoù o tont eus gwalarn e Breizh, met eus ar Biz hag ar Reter e teu ivez.Freuz bras a ra ar c'horventennoù pa vez diwriziennet ar gwez, dispennet ar savadurioù, diskroget an orjaloù-tredan hag an orjaloù-pellgomz, lakaet ar stêrioù da veuziñ an hentoù hag ar straedoù. Gwashoc'h c'hoazh e vez gloazet pe kollet e vuhez gant meur a zen diwar diskar ar savadurioù pe tagadennoù ar mor war ar bagoù hag an aodoù.

## [[Korventenn e Breizh (1987)]]

D'ar 15vet a viz Here 1987 e krogas war-dro 22 eur ur gorventenn vras war darn eus Breizh. War ul ledander 100 km e voe skubellet ar vro eus Gwalarn da Gevred.

## Ar gorventenn el lennegezh
E meur a romant pe buhezskrid e kaver deskrivadur ur gorventenn, war vor d'an aliesañ :
* *Odysseia* gant Homeros
* *Beaj [[sant Brendan]]*
* *Ar Gorventenn* (*The Tempest*), pezh-choari gant William Shakespeare
* *Paul ha Virginie*, romant gant Bernardin de Saint-Pierre
* *Labourerien ar mor* (*[[Les travailleurs de la mer (romant)|Les travailleurs de la mer]]*) (1866), romant gant Victor Hugo
* *Tempête sur Douarnenez* gant Henri Queffélec

## Mammennoù
Mur

**Mur** a c'hell bezañ :

* ur gumun eus Breizh, gwelit Mur (kumun);
* ur gumun e rannvro Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées, gwelit Mur-de-Barrez
* ur gumun e rannvro Centre-Val de Loire, gwelit Mur-de-Sologne
* ur stêr eus Aostria, Slovenia, Kroatia, gwelit Mur (stêr);
* ur gumun eus kanton Vaud e Suis, gwelit Mur (Suis).
Morava

Ar **Morava** (alamaneg: *March*) a zo ur stêr hag a ziskenn a-hed 358 km eus Dolní Morava, e Moravia (Republik Tchek), betek e gember gant an Danav, e Bratislava (Slovakia). E adstêrioù pennañ eo ar Betchva hag an Taya.

## Broioù ha kêrioù ma red ar Morava drezo

* Republik Tchek
** Olomouc
** Přerov
* Aostria
** Dürnkrut
* Slovakia
** Bratislava

## Liammoù diavaez
* Povodí Moravy - Diskenn ar Morava (pdf)
Mur (stêr)

Ar **Mur** (*Mura* e sloveneg, kroateg ha hungareg, *Müra, Möra* e sloveneg Prekmurje) a zo ur stêr o tiskenn a-hed 465 km eus rannvro Lungau e Salzburg (Aostria) betek e gember gant an Danav e-kichen Legrad (Kroatia).

## Broioù ha kêrioù ma red ar Mur drezo

* Aostria
** Murau
** Judenburg
** Bruck an der Mur
** Graz 
** Mureck (sloveneg: *Cmurek*)
* Slovenia
** Gornja Radgona (alamaneg: *Oberradkersburg*)
** Radenci 
* Kroatia
** Mursko Središče (hungareg: *Muraszerdahely*) 
* Hungaria
Gail

Ar **Gail** (sloveneg : *Zilja*) a zo ur stêr en Aostria hag a ziskenn war-hed 122,2 km adalek Tilliach, e Reter Tirol, betek he c'hember gant an Drava, e-kichen Villach (sloveneg : *Beljak*), e Karintia. 

## Kêrioù ma red ar Gail drezo
* Kötschach-Mauthen
* Hermagor (sloveneg : *Šmohor*)
* Arnoldstein (sloveneg : *Podklošter*)
* Villach (sloveneg : *Beljak*)
Brehant-Monkontour

:*Ur pennad [[Brehant-Loudieg]] a zo ivez.*


**Brehant-Monkontour** a zo ur gumun eus Kanton Plened-Yugon, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
* Ogée (1780) ː e-barzh un draonienn;
## Anv
### Stummoù skrivet
* Bernard Tanguy ː **Eccl. de Brehant**, 1120-1126, v. 1160, 1208; **Brihan**, 1158; **Brehant** **Moncontor**, 1225; **par. de Brehant**, 1274; **Brehant-Moncontour**, 1435. E gallaoueg ː ***Bréhan***
* Erwan Vallerie ː **Brehant**, 1124; **Brehant Moncontor**, 1225; **Brehan**, 1317; **Brehant prope Mocontour**, 1371; **Brehanlt Montcontour**, 1516; **Brehand-Moncontour**, 1779
### Gerdarzh
* Pe diwar un anv den *Brychan*, pe diwar un merk lec'hiadurel, e davoudegezh kanienn, saonenn, pa dostaer ouzh an anv *Brehant Dincat*, eus Bro-Gembre.
* Diwar un anv sant eus Bro-Gembre, evel evit Brehant-Loudieg.
## Ardamezioù
*En gul, e leonparzh en argant*
Ardamezioù familh Bréhant (siell 1275). Ger-ardamez ar familh ː *Foi de Bréhan vaut mieux qu'argent*
## Istor
Bréhand e oa enni Trebrid, Trezeniel, ha Tregenestr.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 114 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,23 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwec'h den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou soudard.
## Brezhoneg
* 11,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Lenotre - La Mirlitantouille, épisode de la Chouannerie bretonne, 1925 0037.jpg|Ar maner e 1925.
Bréhand - Château du Chêne - AD22 - 16FI315.jpg|Ar c'hastell.

* Maner Boishardy.
* Kastell an dervenn.

Eglise Notre-Dame à Bréhand.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia*, 1890.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Tud bet ganet eno
* Basher de la Villéon, kabusin, anvet *Révérendissime Père Aimé*, savet jeneral en urzh an 20t Mae 1768.
* 1762: Boishardy, jeneral chouan.
### Tud genidik eus eno
* Robin Le Normand, ganet e Pabu e 1996, melldroader breizhat, c'hoarier Skipailh Broadel Bro-Spagn.
### Tud bet marvet eno
* 1795: Boishardy, jeneral chouan.
### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Brehant-Monkontour
* Brehant-Monkontour war Geobreizh
* Brehant-Monkontour en Institut géographique national
## Levrlennadur
* Hervé Abalain ː *Les noms de lieux bretons*. Les universels Gisserot. 2000
* Daniel Delattre ː *Les Côtes d'Armor. Les 372 communes*. 2004
* Michel Froger ha Michel Pressensé ː *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Bernard Tanguy ː *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes-d'Armor*. Chasse-Marée - ArMen. 1992
## Notennoù ha daveoù
Spiritus asper

Ar **spiritus asper** (diwar al latin “analañ garv”) pe **dasy pneuma** (diwar ar gresianeg *δασύ*) a zo anv ur sin diakritek implijet gant ar reizhskrivadur liestonel evit skrivañ ar henc'hresianeg. Ne vez ket implijet ken neuze hervez reolennoù ar sistem untonel rak aet eo da get ar son [h] diouzh ar gresianeg a-vremañ.

Lakaet e veze a-us pe da gleiz ur vogalenn evit merkañ ur vogalenn e penn-kentañ ur ger (pe eil vogalenn un diftongenn) distaget dre c'hwezhañ gant [h] en he raok. 

Implijet e veze ivez gant al lizherenn |rho (ρ) a-wechoù.

Sañset e oa bet diorroet ar sin-mañ diwar implij un hanter eus al lizherenn eta (H) ├ implijet gant rannyezhoù gresianek zo evit ober diouzh ar son [h]. Abaoe an grennamzer e vez skrivet gant stumm ur *c* bihan:
* ἁ- ἑ- ἡ- ἱ- ὁ- ὑ- ὡ- ῥ-;
* Ἁ- Ἑ- Ἡ- Ἱ- Ὁ- Ὑ- Ὡ- Ῥ.

Implijet e veze ivez ar sin-mañ evit skrivañ henslavoneg an iliz gant al lizherenneg kirillek a-gozh evel-hen: ◌҅.

## Gwelet ivez
* Spiritus lenis
* Reizhskrivadur liestonel
Tildenn

**Tildenn** (diwar ar spagnoleg *tilde* “tired, sin diakritek”, d'e dro diwar al latin *titulus*, "ar pezh a zo lakaet a-us") zo anv ur sin diakritek implijet gant al lizherenneg latin, dezhañ stumm ul linennig kromm (**~**) lakaet a-us d'ur vogalenn evit diskouez e vez distaget en ur mod disheñvel diouzh an hini boutin, peurliesañ dre ar fri. 

## E brezhoneg
### 1821
Kentañ ma kaver an arouez e brezhoneg eo e Geriadur ar Gonideg e 1821. Met div arouez zo el levr e gwirionez : 
* ar *varrennig-kromm*, ha ne vez implijet nemet evit ar son /ɲ/, evel er ger skrivet KRIÑ (*krign*), dres an implij a gaver e spagnoleg; fentus eo gwelout *ki-spañ*, er bajenn 539 pa skriver *[[ki-spagn]]* hiriv; 
* ar *varrennig plaen*, evit ar son friet, er ger skrivet BREMA pe BREMAN̄ (pajenn 17).
Hiriv ne reer ket ken gant ar varrennig plaen.

Tildenn ebet e skridoù Fañch an Uhel.

### 1931
E Geriadur Vallée e 1931
*n'eus ket a dildenn (*tild* er geriadur ) en anv-verb :*kana, deski*, nag en anv Fanch;
*tildenn evit ar vogalennoù friet (pe darn anezho) e *ganéñ, ganiñ, gantañ... dioutañ*, e gerioù evel *chañs, fiziañs; e-kéñver, kréñv; diñs; doñva, doñvaat; kuñv, kuñvaat*.

### 1947
E Yezhadur Bras ar Brezhoneg e lenner un toullad linennoù a-zivout implij ñ evel dibenn anv-verb hag en derez uhelañ (anvet *derez uhel*).

## Er yezhoù all

E spagnoleg e talvez ar ger *tilde* evit ober dave koulz d'an tired lemm ha d'al linennig kromm lakaet a-us d'un *n* ([n]) > *[[Ñ (lizherenn)|ñ]]* ([ɲ] pe *gn* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg) diorroet diwar un diverradur latin ma veze lakaet ur bennlizherenn *N* a-us d'un *n* all e-lec'h skrivañ *nn*.
Er yezhoù all avat e vez implijet ar ger *tilde* evit ober dave d'al linennig kamm nemetken.

E portugaleg e vez implijet a-us d'an *a* pe d'an *o* evit merkañ ar fed ma vezont distaget dre ar fri, da skouer *constituição, constituições* (“bonreizh/où”).
### E galleg

## Fonetik etrevroadel
Gant al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel e vez implijet an dildenn evit merkañ an distagadur dre ar fri pa vez skrivet a-us d'ur vogalenn pe c'hoazh d'ur gensonenn, da skouer ar brezhoneg “foñs” [ˈfɔ̃sː]. Pa vez skrivet a-dreuz d'ul lizherenn e talvez evit merkañ e vez distaget gant an ankoue, da skouer ar saozneg “cool” [kʊ:ɫ].

En estoneg e vez kavet a-us d'un *o* distaget [ɤ] pe [ə].

Implijet e c'hell bezañ an dildenn ivez e-lec'h an tired kognek pa vez skrivet an henc'hresianeg hervez reolennoù ar reizhskrivadur liestonel evit diskouez e pign an ton ha neuze e tiskenn en-dro.

E vietnameg e vez implijet an dildenn evit ober dre skrid diouzh an donenn *ngã* a ya war ziskenn.

## Sell gwirius
E Bro-Frañs, kelc'h-lizher an 23 a viz Gouere 2014 a veneg ar sinoù diakritek aotreet er melestradur ; diaotreet eo an dildenn. Gant se, an anv bihan "Fañch" zo bet nac'het gant ti-kêr Kemper. Brudet eo dija ar babig tro-war-dro e-giz « Fañch Tildenn ».

## Gwelet ivez
* Ñ
* makron

## Liamm diavaez
*Ar Gedour : https://www.argedour.bzh/titulus-tiltre-tilde-aux-origines-du-n/?fbclid=IwAR2sNAwDscooZUM0H89eJd906wP1iFaOn6aDT9dD3wObU7moFnPonvAUug8

## Notennoù
Bernard Werber

**Bernard Werber**, bet ganet e Tolosa e miz Gwengolo 1961.

Etre 1967 betek 1971 en em lakaet eo da skriv kalz a sevel-skrid evit ar skol, an istoerioù a vez berped kontet dre selloù ul loen, met graet en deus ivez un istoer polis (esaset en deus skriv ar muntr dibar, ha n’eus ket tu kaout al lazhour).

1978 Krouiñ a ra kazetenn e lise anvet *EUPHORIE*.

70% ag ar gazetenn 'zo bandennoù treset hag an 30% all a zo pennadoù àr buhez al lise. Lakaat a ra c’hwez-vat àr ar pajennoù ha skriv a ra peseurt sonenn emañ ret selaou evit bout muioc’h en istoer. Implijet e vez ar gwel, ar c’hlev hag ar santout.

Ar-lerc’h bout tremenet e vachelouriezh e skriv ur vandenn-dreset a-ziàr ar merion (7 pajennad). Àr-lerc’h an dra-se en deus merzhet e c’hellae skriv ul levr àr buhez ar merion(400 pajenn dre vras ). En em lâret a ra e skrivay bep mintin e-pad peder euriad, adleka 8 e 30 betek 12 e 30.

1979 : Ober a ra e studi àr ar gwir en e gêr-vamm. Kenderc’hel a ra memestra *Euphorie*. C’hwitiñ a ra an test evit ar gwir.

1980 : Ober a ra studioù e kriminologiezh en emsavadur kriminologiezh Tolosa. Mont a ra da gaout titour e kostez lez-varn “Grande Instance et la Cour d'Assises” evit kaout danvezioù istorioù polis evit e danevelloù. Donet a ra a-benn da dremen e vlezad kentañ gwir evit monet en eil.

1982 : Ober a ra studioù kazetennerezh e Paris. Kenderc’hel a ra memestra da skriv peder euriad bemdez.

1983 : Gounit a ra argant evit monet da Afrika d’ober kelskridoù. Heuliiñ a ra merionadoù Magnan bras, distruj a rant tout àr o hent. 

1983-1990 : Donet a ra da vout kazetennour skiantel en "Nouvel Observateur" . Ober a ra pennadoù àr tout ar pezh a denn doc’h ar skiant.

1990 : Dilabour e chom

1991 : Embann a ra *Ar Merion* e ti-embann Albin-Michel.

1992 : Skrivañ a ra 5 euriad bemdez evit *Deiz ar Merrion*. Embann a ra anezhañ. 

1993 : Embann a ra *L'encyclopédie du savoir relatif et absolu*.

1994 : Embann a ra *An Thanatonaut*. An tem a zo aloubadenn ar baradoz.

1995 : Skriv ha embann a ra *Dispac’h ar Merion*.

1997-2000 Embann a ra *Levr ar Veaj*, *Tad hon Tadoù* hag *Impalaeriezh an aeled*. Krouiñ a ra ivez *Ar Merion*, ur c’hoari urzhiataer.
Tired lemm doubl

**Tired lemm doubl** eo anv un sin diakritek implijet gant al lizherenneg latin, gantañ stumm daou dired lemm skivet renk-ouzh-renk (˝). Implijet e vez gant an hungareg dreist-holl abaoe an  evit skrivañ ar son *ö* hir evel e brezhoneg *eu*. 

Implijet e vez ivez a-wechoù evit merkañ an donenn e yezhoù slavek ar su pe yezhoù genidik Norzhamerika. Implijet e c'hell bezañ ivez evit treuzksrivadennoù fonologel pe fonetikel tonennoù oc'h ober gant Lizherenneg fonetikel etrebvroadel:
Ront (sin diakritek)

Implijet e vez ur *ront* pe ur c'helc'hig bihan evel sin diakritek al lizherenneg latin e yezhoù resis zo, en o zouez ar yezhoù skandinavek hag ivez ar walloneg gant al lizherenn *A* (Å, å). 
Å å C̊ c̊ G̊ g̊ Ů ů Z̊ z̊

Implijet e vez ivez gant at lizrenn *u* (Ů, ů) e tchekeg, anvet *kroužek* evit diskouez e rank ar vogalenn-se bezañ distaget hir, da skouer "kůň" ("marc'h", LFE [ku:ɲ]).

## Gwelet ivez
* Å
Krogig (sin diakritek)

Ur sin diakritek eo ar **c'hrogig** (e vietnameg: **dấu hỏi**) implijet gant lizherennoù al lizherenneg latin evit gallout ober diouzh ar vietnameg dre skrid pa dalvez da verkañ tonenn ur silabenn. 

Hervez reolennoù reizhskrivañ ar vietnameg e vez skrivet peurlieasña a-dehoù d'an tired kognek.
Pik (sin diakritek)

Implijet e vez ar *pik* evel unan eus sinoù diakritek al lizherenneg latin e meur a doare disheñvel hervez ar yezh: 

e malteg e vez skrivat a-uz d'ur *c* (Ċ, ċ) ha *g* (Ġ, ġ) evit skrivañ ar sonioù [tʃ] ha [dʒ]; en iwerzhoneg (anvet *sí buailt*) e veze implijet gwechall evit merkañ ar c'hemmadur dre c'hwezhañ e poloneg e vez lakaet a-us d'ar *z* evit skrivañ ar son [ʐ].

E [vietnameg e talvez da varkañ an donenn *nặng* pa vez skrivet a-is d'ur vogalenn, da skouer *ặ*.
Poblañsouriezh

Ar **boblañsouriezh** zo studi kementadel ha studi nerzhouriezh ar poblañsoù en ur zerc'hel kont eus ar genel, ar frouezhusted, ar marvelezh, an euredelezh hag an divroerezh. Labour ar boblañsourien zo dielfennañ an anadennoù-se pa 'z eont war gresk-digresk en amzer koulz hag er spas ha pa gemmont dindan levezon ar fedoù sokial, armerzhel ha sevenadurel.

Implijet e vez meur a hentenn ha meur a anaoudegezh tennet eus kelennoù nes evel ar gevredadouriezh, an Istor hag an armerzh. Ne bled ket ar skiant-se gant ar stadegoù hag ar stadegouriezh nemetken, gant stad ar poblañsoù en un doare hollel e ra ivez.
## Liammoù diavaez
*  ''List of population concern organizations'' / Listennad aozadurioù a ra war-dro ar boblañsouriezh
Gourin (maen)

Ur gourin (*gourinoù* el liester) zo ur maen benerezh, pe un tamm prenn pe simant lakaet a-us da zaou beul d'ober framm un nor pe ur prenestr, da harpañ al labour mañsonerezh pe materioù ar voger a-us dezho.
Pa vez e maen e c'hall bezañ pe un unvaen, pe liesvaen.

Ar si gant ar seurt gourinoù eo n'haller ket lakaat re a bouez war ar gourin, ha n'haller ket pellaat an daou beul ouzh e zerc'hel. Gant ar volz e c'haller ober savadurioù brasoc'h.


Stonehenge_Closeup.jpg|Gourinoù-mein e Stonehenge
Lions-Gate-Mycenae.jpg|Gourin Dor al Leoned e Mikenai


Linteau Musée Guimet 1197 2.jpg|Gourin kizellet e Kambodia, doare *Pre Rup*, dibenn an E-kreiz: Indra, doue an arnev a-c'haol war Airavana, an olifant trifennek, an taran en e zorn(Mirdi Guimet, Pariz)


## Liammoù diavaez
*  Gourinoù.
*  Objets architecturaux datés et signés
Kanton Kastell-Nevez-ar-Faou

Kanton **Kastell-Nevez-ar-Faou** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù
Kanton Kastell-Nevez-ar-Faou a yae 10 kumun d'ober anezhañ :

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed

## Gwelet ivez
* Roll kantonioù Penn-ar-Bed
Ȣ (lizherenn)

E-touez meur a ereadur all, alies a-walc'h e veze implijet un arouezenn ispisiel en dorn-skridoù e gresianek bizantek evit ober diouzh ar ar ger *καί* "ha(g)", skrivet **Ȣ**, da lâret eo un omikron (o) gant un upsilon (υ) war c'horre.

Awenet e oa bet gantañ ul lizherenn latin ispisial skrivet **Ȣ**, **ȣ** implijet gwechall evit skrivañ ar son [u] en algonkeg. Bremañ avat e reer kentoc'h gant an divc'hrafenn *ou*.

Gant al lizherenneg kirillek e veze implijet un ereadur damheñvel ivez: Ѹ (''ouk'').

## Gwelit ivez
* ϗ (ereadur ''καί'')
* Ϛ (stigma)
* Ereadurioù gresianek

## Liammoù diavaez

* Ereadurioù gresianek (teul) (e saozneg)
Roudoualleg

**Roudoualleg** a zo ur gumun e Bro-Gerne e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh

Roudouallec vue générale.JPG|Ar vourc'h hag an trowardroioù gwelet eus ar Menez Du.

## Istor
### [[Henamzer]]
* An hent roman eus Vorgium (Karaez bremañ) da Rieg a dreuze Roudoualleg.
### 
* Bonedoù Ruz, 1675:
** a-gevred gant tud eus Gourin, d'an 29 ha d'an 30 a viz Even, tud eus Roudoualleg a dagas ti gwreg François Jan, ur sarjant, e-tal bered Gourin, goude an oferenn-bred d'an 29, torret dorioù ha prenistri an ti a daolioù mein, gwallgaset e voe ar sarjant, huchet e oa an taos-holen gantañ, tapet e holl baperioù, ur fuzuilhenn ha div bistolenn.
** un digoll a 5 500 lur a voe paeet gant Gourin ha gant he zrevioù (ar Sent ha Roudoualleg) d'an aotrou Le Moyne de Trevigny goude tagadenn e gastell e Sant-Hern d'an 11 a viz Gouere 1675 e-pad Emsavadeg ar Bonedoù ruz;
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Gourin; e distrig ar Faoued e oa; miret ha brasaet e voe kanton Gourin gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Roudoualleg en arondisamant Pondi bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 108 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 6,41 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* **Repuidi-brezel**: d'an 10 a viz Even 1940 e oa 99 repuad e Roudoualleg.
* Mervel a reas pevarzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe un is-letanant e Mansourah d'ar 7 a viz Kerzu 1959.
## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir-Guernangoue3.jpg|Ar peulvan chomet en e sav.

* Peulvanoù Gwern an Gwez, damziskaret e 1967.

065 Roudouallec.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia Loreta*.
* Monumant ar re varv war ar blasenn, luc'hskeudenn.
* Relijion gatolik: abaoe penn kentañ ar bloavezhioù 2000 ez eo staliet ar gumuniezh Tiegezh Santez Anna e kêriadenn ar Voustoer. Ar gevredigezh-se eo an hini gristen nemeti hag a ra gant ar brezhoneg en e bedennoù ingal ha gant dilhadoù breizhek da Sul.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*Blog anofisiel diwar-benn Roudoualleg
## Dave ha notennoù
Ɑ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo **ɑ**, implijet evit skrivañ an noufieg.

Implijet e vez ivez al lizherenn vihan gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober diouzh treuzskrivadennoù fonologel pe fonetikel.
Ƨ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ƨ**, **ƨ** bet implijet evit skrivañ ar djangeg (zhang) etre 1957 ha 1986. 

Awenet e oa bet stumm al lizherenn-mañ gant hini ar sifr *2*.

Implijet e veze evit merkañ an donenn skrivet [˧] hervez al Lizherenneg fonetikel etrebroadel hag abaoe 1986 e vez implijet al lizherenn *z* en he lec'h. 

## Gwelet ivez
*З
*Ч
*Ƽ
*Ƅ
Ч

Pempvet lizherenn war 'n-ugent al lizherennoù kirillek eo **Ч**, **ч** (*tche*) hag a dalvez evit skrivañ ar gensonenn skrivet /ʧ/ pe /ʨ/ hervez al Lizherenneg fonetikel etrebroadel. 

Implijet e oa bet ivez evel ul lizherenn ispisial eus al lizherenneg latin implijet etre 1957 ha 1986 evit skrivañ ar djangeg (zhang) . 

Awenet e oa bet stumm al lizherenn-mañ gant hini ar sifr *4*.

Implijet e veze evit merkañ un donenn, hag abaoe 1986 e vez implijet al lizherenn *x* en he lec'h. 

## Gwelet ivez
* З
* Ч
* Ƽ
* Ƅ
* Ƨ
Œ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Œ**, **œ** savet diwar un *o* hag un *e* skrivet stag an eil ouzh egile.

Implijet e veze evit skrivañ al latin er Grennamzer evit treuzskrivañ gerioù o tont diwar ar gresianeg οι peurliesañ, en ur ober an diforc'h gant *oe* deuet da vezañ distaget [eː].

Implijet e vez ivez ken al lizherenn vihan hag al lizherenn vras gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober diouzh treuzskrivadennoù fonologel pe fonetikel.

## Gwelet ivez
*Æ
Ʋ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ʋ**, **ʋ**, implijet evit skrivañ un nebeud yezhoù eus Afrika evel an eweeg (ma vez distaget []).

Implijet e vez ivez al lizherenn vihan gant al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit treuzskrivañ ar gensonenn [ʋ], distaget hanter-hent etre ur *v* hag ur *w*, evel en izelvroeg.
Ɯ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ɯ**, **ɯ** bet implijet evit skrivañ ar djangeg (zhang) etre 1957 ha 1986 hag abaoe 1986 e vez implijet al lizherenn *w* en he lec'h.

Awenet e oa bet stumm al lizherenn-mañ gant hini al lizherenn *m* bihan en tu-gin.

Implijet e vez ivez gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober diouzh treuzskrivadennoù fonologel pe fonetikel.

## Gwelet ivez
*З
*Ч
*Ƽ
*Ƅ
*Ƨ
Oslo

**Oslo** (distaget e norvegeg, hervez ar rannyezh, ['uslu] pe ['uʃlu]) a zo kêr-benn Norvegia. Lec’hiet eo e goueled fjord Oslo. Kêr vrasañ Norvegia eo, gant ouzhpenn 500 000 annezad. Ur gontelezh (*fylke*) eo ivez, kelc’hiet gant kontelezh Akershus.

En Oslo emañ parlamant Norvegia (Stortinget), palez ar roue, ar ministrerezhioù, Eskemmdi Norvegia, hag all.

## Douaroniezh
Emañ Oslo e goueled ur fjord. A-hend-all eo kelc’hiet kêr gant menezioù. War tiriad ar gumun ez eus 343 a lennoù. Ar menez Kirkeberget (629 m) eo lec’h uhelañ ar gêr.
Oslo from holmenkollen.jpg|Oslo gwelet eus Holmenkollen
## Istor
Hervez ar sagaoù skandinavek e vefe bet savet Oslo en-dro d’ar bloavezh 1048 gant ar roue Harald III. Dianav eo orin an anv ‘’Oslo’’.

Dont a reas da vezañ kêr-benn ar vro dindan ren Håkon V (1299-1319) a voe ar roue kentañ oc’h ober e annez eno hag a lakaas sevel kastell Akershus. E 1387 e tremenas rouantelezh Norvegia dindan dalc’h Danmark ha dont a reas Oslo da vezañ ur gêr a eil renk, pa oa ar roue o chom e Kopenhagen. Ne voe digoret ur skol-veur eno, da skouer, nemet e 1811.

Distrujet e voe Oslo gant an tan e 1624 hag adsavet e voe goude, en tu all d’ar fjord, e-kichen kastell Akershus, gant ar roue Christian IV Danmark, a roas e anv d’ar gêr : *Christiania* pe *Kristiania*.
OSLO-NO-02 05 ubt.jpeg|Kastell Akershus
E 1814 e voe dizunvanet rouantelezhioù Norvegia ha Danmark, ha dont a reas Kristiania da vezañ ur gwir gêr-benn. Kalon ar c’henwerzh hag ar sevenadur e Norvegia e oa ha meur a savadur bras a voe savet eno e-pad an , evel Palez ar Roue (1848), ar Parlament pe *[[Stortinget]]* (1866), ar skol-veur (1811), ar C’hoariva Broadel…. Dre ar bed a-bezh e oa brudet arzourien Christiania evel Henrik Ibsen, Edvard Munch, Knut Hamsun pe Sigrid Undset (Priz Nobel al lennegezh) : un oadvezh aour e voe ar mare-se evit Christiania war an dachenn sevenadurel.

Adkavout a reas kêr hec’h anv kozh, Oslo, e 1925.

E 1952 e voe aozet ar C’hoarioù olimpek goañv en Oslo, ar pezh a roas brud d’ar gêr. E miz Mae 1995 ez eo eno e voe sinet Emglev Oslo etre Israeliz ha Palestiniz.

## Gevellerezh
Emglevioù kenlabour zo bet sinet gant ar c'hêrioù ha rannvroioù da heul :
* Göteborg, 
* Schleswig-Holstein,  
* Shanghai, 
* Sant Petersbourg, 
* Vilnius, 
* Varsovia, 

Ur c'hustum kozh gant Oslo zo kas ur wezenn Nedeleg bep bloaz da gêrioù Washington, D.C., Londrez, Rotterdam, Antwerpen ha Reykjavík.. Oslo a gas abaoe 1947 da Londrez ur spruñs, 20-25 metr e uhelder, a c'hall bezañ 50 da 100 bloaz. Se da lak war-wel e anavez mat dalc'h war sav Breizh-Veur outañ e-pad an Eil Brezel-bed.

## Tud vrudet
* André Bjerke, skrivagner (1918-1985)
* Jostein Gaarder, skrivagner
* Jens Stoltenberg, politikour
* Kåre Willoch, politikour

## Liammoù diavaez

* Kumun Oslo: Lec'hienn ofisiel
## Daveoù
Bruzivili

**Bruzivili** a zo ur gumun eus Bro Sant-Maloù e kanton Lanvalae, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
## Douaroniezh
War ar stêr Guinefort emañ Bruzivili
## Anv
### Stummoù skrivet
* Ogée (1780); Marteville & Varin (1843) : **Brusvili**.
* Bernard Tanguy (1992) : " **Eccl. S.Maclovii de Bluscueli***, mil. du XIIe s.;* **Blusweli***, 1156;* **Brusvily***, 1181;* **Blusivily***, 1182;* **Blusivily***, 1187;* **Bruscvily***, 1407;* **Brusivili***, 1440;* **Brusvilly***, XVe s.; galloeg* Brustao*.* .
* Erwan Vallerie (1995) : "**Blusweli**, 1156; **Blusvuli**, 1182; **Blasvuli**, 1187; **Blusivili**, 1187; **Plessiaco Bili**, 1256; **Brusili**, XIVè; **Bruscvily**, 1407; **Brussuilly**, 1630; **Brusville**, 1654"
### Gerdarzh
* Bernard Tanguy ː "*Kudennek a chom e anv ...*". Tostaat a ra bepred Bernard Tanguy an anv se ouzh hen-brezhoneg *gueli,* hirie gwele, gant talvoudegezh familh, diskennidi eus ar memes "gwele".
## Ardamezioù
*en glazur e sourin en arc'hant eilet gant div rodig-kentr ivez en argant*
Diouzh ardamezioù familh la Vallée, kizellet e-barzh iliz ar barrez. Ardamezioù se a zo douget ivez gant familh Rocher de Quengo.
## Istor
* Bruzivili e oa ur barrez eus eskopti Sant-Maloù.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: graet e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person en ur sevel diferadennoù na c'hellent ket bout degemeret gant ar Vodadenn vonreizhañ vroadel.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 36 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,01 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 13,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Brusvily (22) Église Saint-Malo 01.JPG|An iliz katolik.

* Iliz nevez katolik *Sant Maloù* (marc'had 11 C'hwevrer 1867; echuet er fin 1868; sakret an 21 Gwengolo 1873).
* Maner Kengo (XVIt pe XVIIt).
* Maner Vau-Rouault (XVIIIt).
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Dimezell du Rocher, lezanvet *Victoria*, pe *jeneral Viktor*; penngadourez chouan.
## Liammoù diavaez
* Bruzivili en Institut géographique national
## Levrlennadur
* Daniel Delattre ː *Les Côtes d'Armor. Les 372 communes*. 2004
* Michel Froger & Michel Pressensé ː *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* A. Merteville & P. Varin, warlec'hien Ogée; 1843. 
* Régis de Saint-Jouan : *Département des Côtes d'Armor. Dictionnaire des communes*. Conseil général des Côtes d'Armor.1990.
## Notennoù ha daveoù
C'hakaroueg

Ur yezh aymarek a zo eus ar **c'hakaroueg** komzet gant war-dro seizh kant den e proviñs Yauyos e Perou. An darn vrasañ eus ar boblañs a gomz spagnoleg ivez met bez' ez eus un nebeud unyezhegerien, maouezed dreist-holl.

Div rannyezh a zo :
* hini kumun *Tupe* (c'hakaroueg pe *jaqaru*),
* hini kumun *Cachuy* (kawkieg pe *kawki*) (hogozik aet da get).
Brelidi

**Brelidi** (distaget  er vro) a zo ur gumun eus Treger e Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* Brelidi he deus ar Yeodi ouzh kornog (Trezelan ha Koadaskorn), hag an Teoulaz ouzh reter (Runan, Ploueg-Pontreñv)
* Kumunioù amezek : Bear (Trezelan); Koadaskorn; Runan; Ploueg-Pontrev; Landebaeron; Sant-Laorañs
## Anv
### Stummoù skrivet
* Régis de Saint Jouan : "**Brellidy***, 1486;* **Brélidy***, 1790;"*
* Bernard Tanguy : **Breledy**, vers 1330; **Brellidy**, 1342; **Breulloudy**, fin XIVè siècle; **Brelidy**, 1414; **Breledi**, 1461; **Breledy**, 1464; **Brelidy**, 1481; **Brellidy**, 1486; **Breledy**, 1581; en breton : *Beurleudi*.
* Erwan Vallerie (1995) : "**Brelidy**, 1516; **Breledy**, 1630"
### Gerdarzh
* diouzh ar brezhoneg *bre*, run, ha *loudy*, meuleudi
* diouzh ar brezhoneg *perle,* prat pe park da beuriñ, ha *ti*
* diouzh *bre-lety* = run an tavarn, ostaleri.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 28 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,42 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Trevadennoù
* Indez-Sina: mervel a reasur c'homandant-mezeg e 1945.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Brudet eo **Brelidi** evit he c'hastell eus an  ha daou vaner: maner Lezuel ha maner Kerveziou.

StColumbanBrelidy.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Koulm*.
* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* **Max Du Veuzit**, e gwirionez lez-anv Itron **Simonnet**, plac'h war al lennegezh. Kemeret ganti he lez-anv diouzh hini lec'h *Ar Veuzit / La Boissière*, hag e oa he c'hoar-gaer perc'henn. E skridoù en em gav e levraoueg Dinan, e-lec'h ez eus ur priz *Max-du-Veuzit* (cf E. Rébillé, p. )
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Edmond Rébillé : *Itinéraire littéraire en Côtes d'Armor*. Coop Breizh. 1998
## Liammoù diavaez

* Brelidi war lec'hienn Pontrev Kumuniezh
* Brelidi war Lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Kernaskledenn

Ur gumun e Breizh e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan eo **Kernaskledenn**. Distaget e vez [caʁnasən] er vro, ha [cɛʁnaskledən] pelloc'h.
## Douaroniezh
## Ardamezioù

## Istor
### 
#### Brezelioù
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 33 gwaz abalamour d'ar brezel. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadennañ
* Mervel a reas ur soudard d'ar 16 a viz  Even 1947 en Annam er Viêtnam.
#### Krouidigezh ar gumun
* Krouet e voe ar gumun d'an 10 a viz Even 1955 diwar ul lodenn eus kumun Sant-Karadeg-Tregonvael.
## Monumantoù ha traoù heverk

KernaskledennIlizkatoliktrede.jpg ‎
KernaskledennIlizkatolikeil.jpg
KernaskledennIlizkatolik.jpg ‎

* Iliz katolik *Intron-Varia*, .

KernaskledennPuñs.jpg|Puñs.
KernaskledennDor.jpg|Dor.

* Ur puñs hag un nor er vourc'h.
* Monumant ar re varv e-tal ar vered, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Endro

KernaskledennTiallogod-dall.jpg

* Ti al logod-dall.
## Tud
* Job Jaffre, bet er skol eno.
* Pier ar Saoz, bet ganet eno d'an 28 a viz Here 1899. 
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
*Kernaskledenn war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Ar C'hroesti

**Ar C'hroesti** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

Le Croisty rivière Aër Kergoff.jpg|An Aer e Kergov.
* War lez an Aer emañ Ar C'hroesti.

## Istor
### 
* Krouet e voe ar gumun d'an 29 a viz Du 1903 diwar ul lodenn eus kumun Sant-Tudal.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 62 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,36 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* **Repuidi-brezel**: d'an 10 a viz Even 1940 e oa 215 repuad er C'hroesti; 14 anezhe n'oant ket distroet d'ar gêr c'hoazh d'ar 1añ a viz Gwenholon 1940;
* mervel a reas 13 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel;
* 1944: 
** lazhet e voe tud ag ar Rezistañs gant an Alamaned hag izili eus ar Bezen Perrot d'ar 15 a viz Even; lazhet e voe tud ag ar Rezistañs gant an Alamaned e miz Eost;
** preizhet e voe argant an ti-post pemp gwech gant tud ar Rezistañs e mizioù Mae, Even hag Eost ha tapet tremen 400 000 Lur gante.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas un adjudant eus ar gumun d’ar 17 a viz C'hwevrer 1957 e Beni-Kouffi (departamant Kabilia-Veur).
## Monumantoù ha traoù heverk

Le Croisty (56) Église 01.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.

Le Croisty (56) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik. Dioueliet e voe d'ar 7 a viz Mae 1922.
* Gwerenn livet (1914-1918 en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
*ar C'hroesti war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Persken

**Persken** (distaget:  er vro) a zo ur gumun e Breizh e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan. 
## Douaroniezh
* War lez ar Skorf emañ Persken.
## Dezougen
* War al linenn hent-houarn Pondi Mêlann edo Persken.
## Anv
### Stummoù skrivet
* Erwan Vallerie (1995) ː **Perzken**, 1377; **Perzquen**, 1387; **Persquen**, 1516
### Gerdarzh
* Hervé Abalain (2000) ː pe eus *perzh*, bod, bodenn, pe eus rann, loden, heuliet gant un anv den Quen / Kian.
## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Persken e 1790; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton ar Gemene; e distrig Pondi e oa. Miret ha brasaet e voe kanton ar Gemene e 1801 gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e oa bet Persken en arondisamant Pondi bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 55 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,44 % eus he foblañs e 1911. 
### [[Maroko]]
* Mervel a reas daou waz, unan e 1919, egile e 1925. 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas c'hwec'h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Château du Penvern.jpg|Ar c’hastell.

* Kastell Pennwern.

Église Saint-Adrien de Persquen 02.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Adrian*.

Persquen chapelle Pénéty élévation sud.jpg|Ar chapel.

* Chapel ar Peniti.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn. Dioueliet e voe d'an 13 a viz Eost 1922.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

## Gevelliñ
## Levrlennadur
* Hervé Abalain : *Les noms de lieux bretons*. Les Universels Gisserot. 2000
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Liammoù diavaez

* Persken war lec'hienn Geobreizh
## Daveoù ha notennoù
Sant-Karadeg-Tregonvael

**Sant-Karadeg-Tregonvael** a zo ur gumun e Breizh e Kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan. 
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Berne; e Bann ar Faoued e oa; dilamet e voe kanton Berne e 1801 ha lakaet Sant-Karadeg-Tregonvael e Kanton ar Gemene bet miret ha brasaet ivez gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Sant-Karadeg-Tregonvael en Arondisamant Pondi e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 85 gwaz abalamour d'ar brezel, eleze 5,21 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Repuidi-brezel: d'an 10 a viz Even 1940 e oa 178 repuad e Sant-Karadeg-Tregonvael;
* Mervel a reas seitek den abalamour d'ar brezel.
### Krouidigezh kumun Kernaskledenn
* Krouet e voe kumun Kernaskledenn d'an 10 a viz Even 1955 diwar ul lodenn eus kumun Sant-Karadeg-Tregonvael.
## Monumantoù ha traoù heverk

Sant-Karadeg-Tregonvaellizkatolik01.jpg|An iliz katolik.
Sant-Karadeg-TregonvaelIlizkatolik02.jpg

* Iliz katolik *Sant Karadeg*, .

Sant-Karadeg-TregonvaelKalvar.jpg|Ar c'halvar e-tal an iliz-parrez.

* Ur c'halvar er vourc'h.

Saint caradec manoir de kermerien.jpg|Ar maner.

* Maner Kermerien.

Sant-KaradegTregonvaelMonumantarrevarv.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik. Dioueliet e voe d'ar 24 a viz C'hwevrer  1923.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
*Sant-Karadeg-Tregonvael war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù