open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Timbroù Venezia Giulia

thumb|200px|left|Timbr Italia 1919

Aloubet e voe gant arme Italia an tiriadoù a oa dindan dalc’h Aostria e rannvroioù Trentino ha Venezia Giulia e fin ar Brezel-bed kentañ. Timbroù a voe embannet gant ar velestradurezh nevez e 1918. 

Lakaet e voe e gwerzh e Trieste timbroù Aostria ar bloaz 1916 dreistmoullet gant "Regno d'Italia / Venezia Giulia / 3. XI. 18" ha "Venezia / Giulia" hepmuiken war an timbroù eus Italia. Evit poblañs Trentino e voe moullet  timbroù aostrian warno "Regno d Italia / Trentino / 3 nov 1918" ha timbroù italian gant "Venezia / Tridentina".

E miz Genver 1919, an Italianed a embannas timbroù heñvel an eil ouzh egile, da vezañ implijet e kement tiriad aloubet gante, warno an talvoud-gwerzh nevez hag ar gerioù « 5 / centesimi / di corona ». Ne vez ket graet gant moneiz Italia er broioù-se (Lira) met hini Aostria-Hungaria (*Krone* = Corona).

Staget e voe rannvro Trentino ouzh Italia e miz Gwengolo (Feur-emglev Saint-Germain-en-Laye), ha Trieste da c’houde (Feur-emglev Rapallo).

Goude an Eil Brezel-bed, eus 1945 da 1947, e voe aloubet Venezia Giulia gant soudarded ar re Gevredet (luioù saoz hag amerikan) hag ar re eus Lu Pobl Yougoslavia en Istria ha Slovenia. Bevennet e oa an tachennoù aloubiñ gant al linenn Morgan.

Er Rannvro A (ar re Gevredet) e voe dreistmoullet timbroù italian gant an enskrivadur **A.M.G./V.G.** (*Allied Military Government /Venezia Giulia*) e miz Gwengolo 1945. E 1947, da heul feur-emglevioù peoc'h Pariz, e roas Italia an darn vrasañ eus an tiriadoù-se da Yougoslavia.

## Pennadoù kar
* Timbroù Italia
*Timbroù Tiriad Dieub Trieste
Souc'hoy Su-24

Ar **Souc'hoy Su-24** (Kod AFNA: **Fencer**) zo ur c'harrnij bombezer dreistsonek, holl amzer krouet en Unvaniezh Soviedel. An nijerez a zo dafaret gant ur c'heflusker gevell hag un aozadur sez-ouzh-sez evit an daou bourzhiad. Bez e oa ar c'hentañ nijerez soviedat dafaret gant ur sistem merdeiñ/tagañ niverel.

Kroget e oa diorroadur an Su-24 e penn kentañ ar bloavezhioù 1960, hag ar c'hentañ nij a oa bet e 1967. Degemeret e oa bet er servij e 1974 ha paouezet ar produerezh e 1993. Chom a ra c'hoazh er servij en nerzhioù aeregorel rusian, Aerlu Iran, Aerlu Ukraina, Aerlu Aljeria hag aerluioù all lec'h ma oa bet ezporzhiet.
## Notennoù ha daveennoù
Toulskiy Oroujeyniy Zavod

**Toulskiy Oroujeyniy Zavod** (e rusianeg : ***Тульский оружейный завод***, *Uzin armoù Toula*), anavezet dindan an anv **TOZ** ivez, zo un embregerezh armoù-tan rusian. Savet e voe da gentañ evel un arsanailh gant an tsar Pêr Iañ e 1712, e kêr Toula. Kemer a reas e anv a-vremañ goude donedigezh ar Soviedoù er galloud.

Etre miz Kerzu 1941 ha 1945 e rankas bezañ dilojet abalamour da aloubadeg ar vro gant an Trede Reich. En e istor e produas kalz armoù hiniennel bet standart en armeoù rusian ha soviedel. Ijinourien vrudet evel Fyodor Tokarev ha Nikolai Makarov a labouras ennañ ivez. Rostec'h zo perc'henn warnañ hiziv an deiz.

## Armoù produet
E-touez an armoù produet gant TOZ emañ da skouer :

* ar revolverioù Nagant M1895
* ar pistolennoù Korovin ha Tokarev TT 33
* ar fuzuilhoù Mosin-Nagant, SKS, SVT-40
* ar fuzuilhoù-arsailh AK-74. O c'hartouchennoù 5,45 × 39 mm a voe produet en uzin Toula evit ar wech kentañ ivez.
* ar fuzuilhoù flour o c'hanol evel an TOZ-34
* ar mindrailherezioù ponner DChK
* ar c'hontilli-pistolenn NRS-2

## Er sevenadur
* un timbr a zo bet embannet e Rusia evit 300 bloavezh an embregerezh.

## Levrlennadur

* *[https://www.prlib.ru/en/node/434796 Deskrivadur uzin armoù Toula]* (e rusianeg), skrivet gant Jozef Hamel, embannet e 1826, da lenn enlinenn war lec'hienn Levraoueg prezidantel Rusia (gwelet d'ar 25/11/2025)

## Daveennoù
Abati Sant Salver

**Abati Sant Salver** eo krouet e 832 gant Konwoion hag anavezet d'an 18 a viz Mezheven 834 gant Nevenoe. Un abati beneadad kozh e Breizh, lec'hiet e Redon, e departamant Il-ha-Gwilen, hag e oa diouzh hen eskopti Gwened da gentañ. E grouidigezh a c'hoarvezas e-pad ren Loeiz an Deol, a skoazellas diorroadur ar manac'hegezh.

Abaoe an 9 a viz Here 1990 emañ an abati-mañ war roll ar monumant istorel c'hall. An iliz a-dal a oa bet lakaet war roll ar monumant istorel e 1862. Ar c'hloc'hdi distag a zo bet lakaet war roll ar monumant istorel abaoe 1875.


File:Redon (35) Abbatiale Saint-Sauveur Extérieur 15.jpg|An iliz abati e 2018
File:Redon (35) Abbatiale Saint-Sauveur - Intérieur - Peintures murales - 07.jpg|Murlivadurioù
File:091 Cartulaire de l'abbaye de Redon.jpg|Tenn eus Diellevr Redon


## Daveoù
Pinijenn (relijion)

Ar **binijenn** a zo kement ober graet goude ar pec'hedoù graet, evit ar bardon. Un anv all eo evit sakramant an Emglev pe ar Gofes. Ar ger e latin *paenitentia*, a dalvez keuz, cheñch kalon gwirion ha santimant a geuz (kontrision). Liammet eo gant ar feiz hag an danvez a vez anvet an *oberoù mat*, da lavaret eo pep tra graet da wellaat ar bed.

Ar ger pinijenn a zegas a-wechoù d'ar verzherien, liammet ouzh ar boan. Ur soñj galloudus, ha pell diouzh ster orin ar ger.

Er relijion e vez liammet ar ger pinijenn gant meizadoù all. Keuzidigezh a denn d'ar gwir glac'har diabarzh evit ar gomzoù pe an oberoù noazus. N'eus nemet ar geuzidigezh a dalvez ar youl da virout ouzh seurt emzalc'hioù noazus en amzer da zont. Ar gerioù gwir ha start a c'hellfe bezañ ouzhpennet a-benn ma vefe resisaat donder ar c'hemm en emzalc'h gloazet unan bennak. Ar gontrision eo ar stad a santout keuz, hag a c'hell deskrivañ koulz ar glac'har.

## Gwelet ivez
* Penitiour
* Pardon (lid)

## Daveoù
Firdaous Mayar El-Idrissi

**Firdaous Mayar El-Idrissi** a zo bet ganet e 1989 e Maroko.

Ur c'hoarierez echedoù marokan eo.

E miz Du 2025 eo 1 850 he renk Elo *Standard*, 1 817 he renk Elo *Fonnapl* ha 1 888 he renk Elo *Luc'hedenn*, he renk Elo *Standard* uhelañ o vout 1 921.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad marokan an echedoù| Kampionad marokan hiniennel ar Maouezi]]
Trec'h e voe  e 2013 hag e 2015.
### Kampionad marokan an echedoù ''Luc'hedenn'' (Maouezi)
C'hoari a reas e Marrakech e miz Mae 2025, 5/13,.
### Priz etrebroadel ar Roue [[Mohammed VI Maroko|Mohammed VI]]
C'hoari a reas e Casablanca e miz Genver 2015.
### Festival etrebroadel ''Luc'hedenn'' [[Chefchaouen]]
C'hoari a reas en 18 tournamant e miz Gouhere 2019.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Maroko:
* e 2016, en 42 Olimpiad e Bakou (Azerbaidjan),
* e 2021, 6/9.

## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
Rosalía (kanerez)

**Rosalia Vila Tobella**, anavezet evel **Rosalía,** zo un arzourez katalan bet ganet e Sant Esteve Sesrovires d'ar 25 a viz Gwengolo 1992. Kanerez, sonerez, produerez hag aktourez eo. Gant ar sonerezh hengounel e oa troet pa oa krennardez. E Skol-Uhel ar Sonerezh he deus studiet e Barcelona. Div bladenn he deus savet hag embannet e-kerzh he studioù : *Los ángeles* (e 2017) gant Raül Refree hag *El mal querer* (e 2018) gant El Guincho. Meskañ a ra enno tonioù flamenco gant ar sonerezh pop hag hip hop a vremañ. Gant ar ganaouenn *Malamente*, a oa tennet eus hec'h eil pladenn, e voe sachet brud vat war he labour, e Spagn da gentañ hag er bed-holl da c'houde. Berzh bras a reas e 2019 gant *Con altura*, ur single mod reggaeton. Unan eus ar c'hanaouennoù selaouet ar muiañ e voe er bloaz-se. E 2022 ec'h embannas Rosalía he zrede fladenn, *Motomami* hec'h anv, ha kanaouennoù graet diouzh he stil dezhi, a vez anvet « nevez flamenco » gant lod. Ur pevare pladenn, *Lux*, a zeuas er-maez e 2025. Gwerzhet e voe evel krampouezh, e Spagn hag en Europa dreist-holl.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Jamila Yougane

**Jamila Yougane** a zo bet ganet e 1987 e Maroko.

Ur c'hoarierez echedoù marokan eo .

E miz Du 2025 eo 1 834 he renk Elo *Standard*, he renk Elo *Standard* uhelañ o vout 1 724, bet tizhet e miz Here 2006 .

Mestrez etrebroadel (WIM) eo abaoe 2004.
## Kevezadegoù
### Kampionad marokan hiniennel ar Merc'hed
Trec'h e voe e 2001 er rummad *Minime* hag e 2004 er rummad *Junior*.
### [[Kampionad marokan an echedoù| Kampionad marokan hiniennel ar Maouezi]]
Trec'h e voe  e 2004.
### Kampionad marokan dre skipailh
Trec'h e voe gant Kleub Menara Marrakech e 2013, e 2014 hag e 2015.
### Kampionad arab an echedoù (Maouezi)
C'hoari a reas:
* e 2002 e Casablanca (Maroko), 3,5/9, (+2, =3, -4),
* e 2004 e Dubai (Emirelezhioù Arab Unanet), 4,5/9, (+3, =3, -3).
### Kampionad afrikan an echedoù
Trec'h e voe e 2004 er rummad *Junior* e Tripoli (Libia)6,5/9, (+6, =2, -1).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e 365 Chess
Harz-labour ar Writers Guild of America (2007-2008)

Eus ar 5 a viz Du 2007, betek an 12 a viz C'hwevrer 2008, 12 000 senarioour skinwel ha film eus ar sindikadoù stadunanat Writers Guild of America, East (WGAE), ha Writers Guild of America West (WGAW) a oa bet oc'h ober harz-labour.

Ar Writers Guild of America (WGA) a oa bet o stourm evit ledanaat an arc'hant rastellet gant ar senariooourien war ar gwerzhoù  DVD ha kaout gwirioù ouezhpenn war an doareoùm nevez da skignañ pe embann oberennoù. An harz-labour a oa a-enep an Alliance of Motion Picture and Television Producers (AMPTP), un aozadur micherel o tifenn interestoù 397 produer filmoù hag oberennoù skinwel stadunanat. Unnek korfuniad dreist-holl a oa vezañ kendrec'het gant an harz-labour: CBS (Les Moonves), MGM (Harry E. Sloan), NBCUniversal (Jeff Zucker), The Weinstein Company (Harvey ha Bob Weinstein), Lionsgate (Jon Feltheimer), News Corporation (Peter Chernin), Paramount Pictures (Brad Grey), Liberty Media/Starz (Chris McGurk), Sony Pictures (Michael Lynton), The Walt Disney Company (Bob Iger), ha Warner Bros. (Barry Meyer).

Trec'h anatañ gild ar senarioourien a oa bet da gaout gwirioù ouzhpenn war ar mediaioù nevez, ar pezh a oa bet ar wech kentañ.  Ar streamerien a zo rediet da implij senarioourien eus an WGA evit an abadennoù hervez hollad ar budjed. Ouzhpenn-se, e oa bet uhelaet an dregantad arc'hant a oa paeet dezho gant an embannerien war ar gwerzhioù niverel diazezet war ar c'hevrad etre ar gild ar senarioourien hag ar broduerien e-kerzh an harz-labour.
## Notennoù ha daveennoù
Lazhadeg Jilava

**Lazhadeg Jilava** a oa bet e-kerzh nozvezh ar 26 a viz Du 1940, e toull-bac'h Jilava, nepell diouzh Bukarest, Roumania. C'hwecʼh ha tri-ugent prizoniad politikel a oa bet lazhet gant ar Garda de Fier (Lejion), hag ouzhpenn-se e oa bet lazhet tud vrudet all dres goude. Erruet e oa an darvoud pa oa renet ar vro gant ar Stad Vroadel Lejioner hag ar wech kentañ e oa bet da welet dizemglev anat etre ar warded hag ar *[[conducător|c'honducător]]* Ion Antonescu, hag en doa skarzhet al lejion diouzh ar galloud e miz Gwenver 1941.
## Disoc'h
Korf Codreanu, a voe adkavet d'ar 25 a viz Du, ha beziet en dro d'an 30 a viz Du, gant korfoù Decemviri ha Nicadori. Ar Gward en doa embannet evel istor ofisiel e oa bet ar vuntrerien tud kounnaret ruz hag a oa bet o seveniñ al lazhadeg evel digoll (korf o haroz a oa beziet nepell diouzh lec'h al lazhadeg), ma oa bet an dizoloadenn ul lodenn eus ar perak d'al lazhadeg, ar fed ma vije bet degaset armoù ha planioù eus an toull-bac'h en a-raok a ziskouez anat e oa bet raksoñjet ha prientet mat an obererezh en ur gemer amzer ha prederiañ mat war ar munudoù. E miz Gouhere 1941, Zăvoianu, gant an ofiserien polis lejioner Gheorghe Crețu, Octavian Marcu, Constantin Savu, hag Ioan Tănăsescu, gant al lejioner Dumitru Anghel, a voe kondaonet d'ar marv ha fuzuilhet evit bezañ bet oberiant el lazhadeg. Ar memes miz, Dumitru Grozea ha trizek kendorfetour, ofiserien polis dreist-holl ha muntrerien Iorga, a voe kondaonet d'ar marv ivez met *[[in absentia]]*.
## Pennadoù kar
* *[[Un comisar acuză]]*, ur film gant Sergiu Nicolaescu azasadenn eus lazhadenn Jilava.
## Notennoù ha daveennoù
Laila Elamri

**Laila El Amri** a zo bet ganet e 1991 e Maroko.

Ur c'hoarierez echedoù marokan eo.

E miz Du 2025 eo 1 974 he renk Elo *Standard*, he renk Elo *Standard* uhelañ eo ivez.

C'hoari a reas en *Association Sportive de [[Salé]]* (ASS) hag er *Fath Union Sport* (FUS) e Rabat.
### [[Kampionad marokan an echedoù| Kampionad marokan hiniennel ar Maouezi]]
Trec'h e voe  e 2004.
### Tournamant etrebroadel [[Bagneux]] ([[Bro-C'hall]])
Trec'h e voe  er rummad *Polog* e 1999, e 2000 hag e 2001 .
### Kampionad arab an echedoù (Merc'hed)
Trec'h e voe  er rummad *Minor*.
### Universiadoù (Maouezi)
C'hoari a reas e miz Eost 2011 e Shenzhen (Sina), 5/10, (+3, =4,-3).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
Gward Houarn

Ar **Gward Houarn** (roumaneg: Garda de Fier) a oa un aozadur aozadur damsoudardel hag ur strollad politikel eus an tu dehoù pellañ, reveulzier, faskour  oberiant e Rouantelezh Roumania. Savet e 1927 gant Corneliu Zelea Codreanu evel **Lejion an Arc'hael Mikael** (roumaneg: Legiunea Arhanghelul Mihail) pe al **Luskad Lejioner** (roumaneg: Mișcarea Legionară), al luskad a oa unan enepdemokratel, enepkomunour, hag enepyuzev, hag e ideologiezh a oa awenet gant ar feulster politikel kement hag un doare sponter kristen. Disheñvel e oa ar Gward Houarn diouzh ar peurrest eus luskadoù an tu dehoù pellañ europat d'ar mare-se dre ma oa unan speredel relijiel. Ar Gward Houarn a oa levezonet don gant ar gevrinegezh kristen Roumanian Ortodoks.
## Notennoù ha daveennoù
Reolenn sant Koulman

**Reolenn sant Koulman** a zo savet diwar meur a reolenn lakaet da sant Koulman (540 - 23 a viz Gwengolo 615), skrivet evit ren buhez ar venec'h er manatioù. Awen eus meur a manati iwerzhonat en deus tennet, en o zouez abati Bangor.

Skrivet e voe ar reolenn etre 591 ha 610, diwar c'houlenn ar roue meroving *Gontran*. Ren ar venec'h a voe dalc'het da gentañ en abati Luxeuil, an abati kentañ savet gant sant Koulman (594). Neuze e pouez ar reolenn, hag a voe degemeret gant tost da 90 manati. 

Paour eo ar manec’h : dilezel a reont e holl vadou, ne c’hellint lega netra, ha ne c’hell dastum netra epad o vuez. An dispriz evit madoù ar bed a vez zispleget evel ar vertuz pennañ. Ret eo d'ar baourentez en em astenn betek ar manati : ne c'hell nemet bezañ perc'henn war e loened ha reiñ an holl brofoù arc'hant d'ar beorien.

Un doare binijenn eo an dever a avielañ, anvet *pereginatio Dei*.

Taer ha direizh a-wechoù, ar reolenn a voe dilezet ken abred hag er VIIvet kantved. Stag e oa Reolenn sant Benead ouzh hini sant Koulman er manatioù a oa dindan he barregezh. 

Reolennoù sant Kulman a endalc'h ar pezh a zo bet anvet gant an istorourien manatiegezh iwerzhonat pe *scot* pe keltiek. Un doare aozadur relijiel disheñvel diouzh ar reizhiad roman eo ar gristeniezh keltiek, dre ma'z eo digreizennet. E-barzh ar gristeniezh keltiek e vez anavezet div sevenadur disheñvel : ar sevenadur *breizhek* (yezhoù predenek) hag ar sevenadur *skosat* (yezhoù gouezelek), anvet ivez kristeniezh iwerzhonat..

## Gwelet ivez
* Istor an Iliz katolik

## Daveoù
Amina Oubaaqa

**Amina Oubaaqa** a zo bet ganet e 1978 e Maroko.

Ur c'hoarierez echedoù marokan eo.

Stummer broadel eo abaoe 2020 ha Tredeog broadel abaoe 2021.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad marokan an echedoù]]
#### Kampionad hiniennel ar Merc'hed
Trec'h e voe er rummadoù *Minor* e 1994 ha *Yaouankad* e 1995 hag e 1996.
#### [[Kampionad marokan an echedoù|Kampionad marokan hiniennel ar Maouezi]]
Trec'h e voe  e 1995.
### Kevezadegoù etrebroadel
#### Kampionad [[Maghreb]]
* Eilvet e voe er rummad e-dan 12 vloaz e 1991.
* Eilvet e voe er rummad e-dan 20 vloaz e 1995.
#### C'hoarioù arab
Teirvet e voe e Jordania e 1999.
#### Kampionad arab an echedoù (Maouezi)
C'hoari a reas:
* e Jordania e 1993,
* er rummad e-dan 16 vloaz er Yemen e 1996,
* e miz Gwengolo 2002 e Casablanca (Maroko), 5,5/18, (+4, =3, -11).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Maroko e 2000, er 34 Olimpiad en Istanbul(Turkia).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
Nawal El Amri

**Nawal El Amri** a zo bet ganet e Maroko.

Ur c'hoarierez echedoù marokan eo.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad marokan an echedoù]]
#### Kampionad hiniennel ar Merc'hed
Trec'h e voe er rummadoù *Polog bihan* (e-dan eizh vloaz) e 1988, *Minor* e 1990, e 1991, e 1992 hag e 1993, *Mous* e 1995, e 1996 hag e 1997 ha *Yaouankad* e 1998 hag e 1999.
#### [[Kampionad marokan an echedoù|Kampionad marokan hiniennel ar Maouezi]]
Trec'h e voe  e 1994 hag e 1999.
### Kevezadegoù etrebroadel
#### Kampionad ar [[Maghreb]]
Kentañ rampo e voe e 1990 hag e 1995.
#### Kampionad bedel e-dan 10 vloaz
C'hwezekvet e voe e Varsovia (Polonia) e 1991.
#### Tournamant ''Open B'' e [[Pariz]] ([[Bro-C'hall]])
C'hoari a reas e 1998, 5/12, (+4, =2, -6).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He c'hoari e Chess Base
Ministrerezh an Aferioù estren

E kalz broioù, **ministrerezh an Aferioù estren** (**MAE**) a vez graet eus skourr ur gouarnamant e karg eus ar politikerezh estren, an darempredoù, an diplomatiezh, an eskemmoù daouduek, ha liestuek eus ar gouarnamant kement ha reiñ harp, evel servijoù koñsulierezh, evit keodedourien ar vro a vev en estrenvro. E penn ar skourr gouarnamantel e vez **ministr an Aferioù estren** (an titl a c'hell bezañ disheñvel evel sekretour Stad met gant ar memes galloudoù). Ministr an aferioù diavaez a zo suj da penn ar gouarnamant (ur prezidant pe kentañ ministr da skouer).
## Notennoù ha daveennoù
Urzh kesterien

An **urzhioù kesterien** a zo urzhioù relijiel ha n'int ket aotreet, hervez o reolenn, da vezañ perc'henn war madoù, dre ma'z int stag ouzh kuzul aviel ar baourentez. Klask a reont o buhez dre al labour, ar skoazelloù hag an aluzenn.

Dont a reas urzhioù mendiant an Iliz katolik war wel en XIIIvet kantved. Er c'hontrol d'an urzhioù kent, e oa an urzh a-bezh, ha n'eo ket ar manac'h hepken, a oa stag ouzh ar baourentez. Er c'hontrol d'ar venec'h, izili an urzhioù kesterien ne oant ket stag ouzh ur manati bennak.

Ar pevar urzh kesterien eus ar Grennamzer a oa an Dominikaned, ar Frañsizined (en o zouez ar C'honventueled, ar Gapusined *Ordo Fratrum Minorum Capuccinorum*, hag ar C'hlared Paour *Ordo [[Chiara d'Assisi|Sanctæ Claræ]]*), ar C'harmelited, hag Urzh Sant Aogustin (anvet ivez Urzh Ermited Sant Aogustin).

Skignañ buan an urzhioù kesterien en Europa, ma savas annezidi niverus e-kichen ar c'hêrioù pe e-barzh o mogerioù (er c'harterioù paourañ), a oa ken bras ma oa bet savet war-dro 2 000 kouent e kristeniezh ar c'hornôg ur c'hantved goude o krouidigezh. Tost da 140 staliadur urzhioù kesteiren a voe krouet e Bro-C'hall etre 1340 ha 1550.

An iliz Ortodoks ne anavez ket ar venec'h kesterien ; kredi a reer e tle ar venec’h gounit o bara dre al labour ha rei aluzen d’ar beorien. Er voudaegezh e talvez ar venec'h kesterien stumm orin ar manatiegezh ha chom a reont ral. En hindouegezh e vez graet *sadhued* eus ar venec'h kesterien.

Ar gouestl a baourentez zo unan eus an tri gouestl pennañ graet gant un den pe ur vaouez hag a vez degemeret, goude ur prantad amprouiñ (an novisiat), en un Urzh pe ur C'hongregasion relijiel.

## Daveoù
Tan-gwall Tai Po e 2025

D'ar 26 a viz Du 2025, e oa kroget un tan-gwall e Wang Fuk Court ur greizenn skraberioù-oabl lojeiz e Tai Po, Tiriadoù Nevez, en Hong Kong. Ar pennadurezhioù lec'hel o deus embannet e oa bet 128 lazhet d'an nebeutañ (ur pomper en o zouez) ha gloazet 76 all. D'an 28 a viz Du e 2025 e chom 200 den steuziet. D'an 3 a viz Kerzu e oa kadarnaet e oa bet 160 den lazhet d'an nebeutañ 

Kroget e oa an tamm gant flammennoù e rouedoù gwer a oa tro-dro da chafodadur bambouz e Bloc'had F (Wang Cheong House) ha buan eo bet o vont a vloc'had da vloc'had, betek tizhout seizh skraber-oabl en holl. Kalz annezidi a oa bet stanket er savadurioù. An tan eo an hini gwasañ abaoe hini Cornwall Court fire e 2008. An tan-gwall eo ar pevare hini gwasañ hervez an niver a dud lazhet en istor Hong Kong, hag an hini gwasañ abaoe tan-gwall hangar Wing On e Sai Wan hag a oa bet kaoz marv 176 e 1948.
## Sinadegoù foran ha gwasakdur ar "politikerezh surentez vroadel"
Miles Kwan, ur studier 24 bloaz eus Skol-veur sinaat Hong Kong, en doa krouet ur sinadeg foran, evit goulenn ma vije savet ur vodadeg furchal dizalc'h evit studiañ an tan-gwall, gwiriañ ar chanteroù dre kêr, ha gwelet ma oa tud eus ar gouarnamant engouestlet er gwallreuz, ouzhpenn pouezañ evit ma vije sikouret an dreistbeverien. Kwan a voe harzet d'an 29 a viz Du gant Departamant ar Surentez Vroadel evit an abeg da vezañ kabaler hervez mammennoù ar mediaioù. Sinadeg Kwan en doa tizhet ouzhpenn 10 000 a sinadurioù a-raok bezañ lammet diouzh ar mediaioù sokial. Ur sinadeg all a oa bet lañset gant un den eus Tai Po o vevañ en estrenvro war ar memes savenn evit an hini kentañ ur wech bet lammet, o c'houlenn ar memes pevar tra.

## Notennoù ha daveennoù
Ivy Claire Amoko

**Ivy Claire Amoko** a zo bet ganet d'an 3 a viz Mae 1987 e Kampala (Ouganda).

Ur c'hoarierez echedoù ougandat eo.

Mestrez FIDE (WFM) eo abaoe 2014, *Woman Candidate Master* (WCM) e oa abaoe 2012, an hini gentañ asamblez gant he c'henvroadez Phiona Mutesi o tapout un titl FIDE.

1 816 edo he renk Elo *Standard* e miz Du 2025, 1 815 he renk *Fonnapl*, 1 840 he renk *Luc'hedenn* e miz Here 2025 , 1 872 eo he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Meurzh 2024.

C'hoari a ra er C'hleub *Kireka Panthers Chess Club* e Kevre ougandat an echedoù.
## Kevezadegoù
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Ouganda :
* e 2010, en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia), 4,5/9, (+ 4, =1, -4),
* e 2012, en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2014, er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia),
* e 2024, er 45 Olimpiad e Budapest (Hungaria), 1/5, (+ 1, =0, =4).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
* He c'hoari e Chess Games
Leonzia

**Leonzia** ( henc'hresianeg : Λεόντιον ) a oa ur prederourez eus Aten hag a oa o vevañ e dibenn ar IVvet kantved pe deroù an IIIe kantved kent J.-K. Distag e oa dre he c'haerder, he spered hag he deskadurezh.

Diskiblez, ha marteze zoken karet, d'ar brederour gresian Epikuros, e oa bet gouest da zifenn ar brederouriezh epikurian a-enep Teofrastus en un dezenn (kollet bremañ) skrivet en arabeg attek a c'halloud uhel, ar pezh a c'hounezas dezhi taolioù-arnod en oberennoù lennegel evel re Cicero ha Plinius an Henañ.

Diogenes Laertius a lavar e oa bet kaset lizheroù dezhi gant Epikuros, hag e kinnig ivez un tamm berr.

## Gwelet ivez

* Epikuriezh

## Daveoù
Golem

Ur **golem** (hebraeg גּוֹלֶם, gōlem) a zo ur boud denheñvel eus ar folklor yuzev hag a vez savet gant danvez evel pri pe bouilhenn. An istor golem brudetañ a zo hini Judah Loew ben Bezalel, ur rabbi eus Praha e fin ar . Hervez ar gelaouenn *[[Moment (kelaouenn)|Moment]]*, "ar golem a zo ur vetaforenn kemmus-tre gant un aroueziadur didermen. Gellout a ra bezañ gouzañver pe drouk, paotr pe plac'h hag a-wechoù an daou. War kantvedoù, implijet eo bet evit ober dave d'ar brezel, d'ar gumuniezh, d'an digenvezh, d'ar spi, ha d'an dispi."
## Notennoù ha daveennoù
Yves Mervin

**Yves Mervin** zo un emsaver breizhat hag un istorour diwar-benn istor an Eil Brezel-bed e Breizh dreist-holl.

## Buhez
Ganet e 1954, e dad a oa bet rezistant e-pad an Eil Brezel-bed e-barzh an OCM (*Organisation civile et militaire*), goude an FTP, ha goude-se en doa enrollet e-barzh ar 1añ Arme c'hall betek Alamagn ha 1945.

Labouret en deus Yves Mervin evel ijinour evit al lestrsaverezh milourel en Oriant. Ezel eo bet ivez eus Strollad Breizh.

## Skrivagner
Studiañ a ra an ekonomiezh hag an ensavadurioù e Breizh. Skrivet en deus meur a levr istorel ivez, e galleg :
* *Arthur et David, Bretons et Juifs sous l’Occupation.* Yoran Embanner, 2011
* *Joli mois de mai 1944, La face cachée de la Résistance en Bretagne.* YM, 2013
* *Viens rejoindre notre armée ! Une Résistance bretonne à contretemps.* YM, 2016 
* *SAINT-MARCEL 18 Juin 1944 Enquête sur un désastre.* YM, 592 p., 2021
* *Jean-Marie Perrot - 12 décembre 1943 - Un crime communiste.* YM, 2023
* *Docteur Alice Le Guillou - Quand la Résistance harcèle, viole et assassine.* YM 2024

## Liamm
* Blog  « Devoir de mémoire en Bretagne » gant Yves Mervin

## Daveoù
Bailiff (Inizi angl-ha-norman)

Ur **Bailiff** a vez graet eus ur c'hentañ barner a vez e pep bailiwick eus an Inizi angl-ha-norman, hini Gwernenez hag hini Jerzenez. Bez eo ivez prezidant ar vodad lezennel ha bez en deus ivez ur roll el lidoù hag er galloud erounit. Pep a bailiwick a vez fiziet ennañ ur bailiff abaoe m'eo bet rannet an inizi e div lodenn gwirel kement-mañ en . Ar bailiffoù hag an deputeed bailiff a zo choazet gant ar ar Gurunenn gant harp Sekretour Stad ar Justis (n'eo ket gant gouarnamantoù pe bodadoù lezennel an inizi) ha gellout a reont chom er post betek o leve (65 e Gwernenez, 70 e Jerzenez).
## Notennoù ha daveennoù
Grace Kigeni

**Grace Kigeni Ateenyi Sengendo** a zo bet ganet  e 1983 en Ouganda.

Ur c'hoarierez echedoù ougandat eo.

Mestrez FIDE  (WFM) eo abaoe 2015.

1 783 edo he renk Elo *Standard* e miz Du 2025, he renk Elo *Standard* uhelañ eo ivez.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Ouganda:
* e 2010, en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia),
* e 2012, en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia), 
* e 2014, er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia), 
* e miz Gwengolo 2016, en 42 Olimpiad e Bakou (Azerbaidjan), 25/55,(+ 19, =12, - 24).

## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
* He c'hoari e Chess Games
*  He c'hoari e Chess Com
Merc'hed an noblañs

Ar **merc'hed noblañs** a yae d'ober ur strollad liesseurt hag a emdroas a-hed an amzer, o liamm pennañ gant an noblañs dre un den : o zad pe o gwaz. Koulskoude, merc'hed noblañs a zalc'he kargoù politikel, a gemere perzh er brezelioù hag a gemere kefridioù relijiel. Dre-se e savjont o doare bevañ, o dilhad, hag o doareoù da vont d'ar c'helenn ha d'an arzoù. Studiet e vez an danvez-se gant ar skiantoù sokial.


File:Ouverture des Etats de Bretagne.jpg|Strollad maouezed o kemer perzh e Stadoù Breizh (indez 21, tribun ar merc'hed a-gleiz d'ar skeudenn) en XVIIIvet kantved.


Merc'hed an noblañs o deus kemeret perzh bras e diorren an arzoù lennegel, skeudennaouiñ ha dilhad. Ar skrivagnerezed a gemeras perzh oberiant e luskad sevenadurel ar *Lumières* er XVIIvet kantved. Kavout a reer noblañsed el lennegezh a-vremañ ivez, evel Marguerite Yourcenar hag Amélie Nothomb.

## Gwelet ivez
* Dimezell, Itron

## Daveoù
Clémence Lefeuvre

**Clémence Lefeuvre** a oa ur bretiourez vreizhat, ijinet ganti rekipe an amann gwenn. Ganet e voe **Clémence Aimée Praud** d'an 20 a viz Mae 1860 e Sant-Juluan-Kankell, e Bro-Naoned, lec'h ma varvas d'ar 5 a viz Du 1932. Lesanvet e voe « Pabez an amann gwenn » gant ar barner war ar c'heginañ gall Curnonsky. 

## Buhez

Ganet e voe Clémence Praud en un ti war ribl su al Liger, a-hed sav-douar an Diwazh, e kêriadenn ar Chebuette. Mervel a reas he zad pa oa 12 vloaz. Abred e voe intañvez he mamm eta, ha neuze e sikouras Clémence he mamm en un doare naturel evit ober ar servij ha keginañ.

Goude bezañ dalc'het « Tavarn ar verdeadurezh » gant he mamm e tigoras ur preti e kêriadenn he ganidigezh. En davarn-mañ en em adkave ar verdeidi goude bezañ pesketaet el Liger, oc'h ehanañ evit evañ ur banne ha debriñ ur begad.

Anavezout a rae mat pesketaerien he c'horn-bro. Keginañ a rae ar pezh a veze degaset ganto diardoù, alozed, sandred, bekeded pe staloñ. Ar pesked a c'halle bezañ grilhet gant tan keuneud pe poazhet gant un hilienn amann teuzet ha servijet pep hini en un asied er sal.

Dimeziñ a reas Clémence gant Léon Lefeuvre, bener-mein anezhañ, d'ar 4 a viz Gouere 1882. He gwaz, sikouret gant Louis Joyer, a savas eviti, evel prof eured, ur preti a vefe brudet a drugarez dezhi. E kêriadenn Chebuette ma oa ganet Clémence 20 vloaz a-raok eo e voe digoret, e-tal al Liger.

Un deiz e teuas tri fratik da verennañ en he freti. Aozañ a reas Clémence pesked al Liger gant hilienn ar vro, gant amann teuzet hag un dakenn gwinegr, hag ouzhpennañ a reas goude chalotez ha pebr gwenn : envel a reas se "amann gwenn", met e gwirionez e oa un hilienn gozh-tre, an "hilienn wenn", a gaver e-barzh levr L.S.R e 1643.

## Rekipe amann gwenn Clémence
(aozennoù evit pevar den)
* 2 mell chalotez gris
* 300 g amann sal
* 10 sl gwinêgr gwin
* pebr (diouzh ret e dibenn ar poazhañ)

Diskolpañ fin ar chalotez, lakaat anezho da c'hweziñ hep livañ anezho, 2 da 3 munutenn. Dourennañ gant ar gwinêgr. Lakaat da resediñ betek ma vo tost da sec'h, ha goude lakaat an amann e tammoù bihan. Treiñ hep diskrog a-benn kaout ul livrizhenn hag un hilienn eliek.

## Enorioù
Dibabet e voe hec'h anv e-pad ur c'hendoniadur foran e Naoned e 2015. Badizet e voe ar blasenn Clémence-Lefeuvre gant ar c'huzul-kêr d'ar 7 a viz Here 2016. Un hent hag ur c'hal Clémence-Lefeuvre a zo ivez e Sant-Juluan-Kankell, hag un alez Clémence-Lefeuvre e Gwerzhav.

Ur priz gwinoniezh eus rannvro ar Muskadig, gant ur juri gwregel, a zoug hec'h anv.

## Skeudennoù

Panneau Lefeuvre Nantes.jpg|Panell Plasenn Clémence Lefeuvre, e Naoned
Panneau Lefeuvre St Julien Concelles.jpg|Panell Hent Clémence Lefeuvre, e Sant-Juluan-Kankell
Panneau resto Clémence.jpg|Preti *Chez Clémence*, e Sant-Juluan-Kankell


## Liamm diavaez
* ''"Gastronomie et Tourisme, A travers la Bretagne avec quatre cordons bleus."'', pennad-skrid gant Curnonsky, barnour war ar c'heginañ, e-barzh Paris-soir, 6 a viz Here 1929, p. 5/6.

## Notennoù ha daveoù

## Gwelet ivez
* Keginerezh Breizh
Peninah Nakabo

**Peninah Nakabo** a zo bet ganet d'an 3 a viz Gwengolo 1992 e Mukono (Ouganda).

Ur c'hoarierez echedoù ougandat eo.

Mestrez FIDE (WFM) eo abaoe 2025.

1 850 edo he renk Elo *Standard*, 1 780 he renk *Fonnapl* ha 1 766 he renk *Luc'hedenn* e miz Du 2025, 1 902 he renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Ouganda :
* e 2018, en 43 Olimpiad e Batoumi (Jorjia),
* e 2022, er 44 Olimpiad e Chennai (India).

## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
* He c'hoari e 365 Chess
*  He c'hoari e Chess Com
Francs-tireurs et partisans

Ar ***Francs-tireurs et partisans français*** (berraet en **FTPF**), met anvet alies ***Francs-tireurs et partisans*** (**FTP**), a oa ur strollad damsoudardel eus ar Rezistañs c'hall krouet gant pennoù ar Parti Communiste Français e-kerzh an Eil Brezel-bed (1939–45). Da gentañ e oa neptu ar Strollad komunour gall, oc'h heuliañ urzhioù pennadurezhioù an Unvaniezh Soviedel hag a wele ar brezel-bed evel ur stourm etre impalaerourien, oc'h embann "ar stourm reizh nemetañ eo ar stourm reveulzier ha n'eo ket an dam-rezistañs gant ar Gaullisted, pezhioù-c'hoari ar gapitalouriezh Saoz".. Kemmet e oa bet an traoù evit mont war-zu ar stourm armet a-enep an dalc'herezh alaman Bro-C'hall goude ma vije kroget an Oberiadur-brezel Barbarossa e miz Even 1941. Tri strollad a oa bet savet, unan evit izili ar strollad politikel, unan evit komunourien yaouank hag unan all evit al labourerien estren. E penn kentañ ar bloavezh 1942 e oant bet kendeuzet evit sevel an FTP, hag a oa kefridiet gant moac'hatadurioù, lazhadennoù eus kenlabourerien hag izili eus an nerzhioù dalc'herezh. An FTP a oa deuet da vezañ an aozadur aozetañ hag efedusañ eus hollad ar strolladoù ha luskadoù Rezistañs. E miz Meurzh 1944, a-raok ma erruje ar Gevredidi e Normandi , an FTP a oa sañset da vezañ bet kendeuzet gant an holl strolladoù Rezistañs. En gwirionez, e oa chomet dizalc'h an aozadur betek fin ar brezel.
## Bilañs obererezhioù an FTP
Hervez an istorour Franck Liaigre hag a zo bet an hini kentañ o sevel ur studiadenn skiantel eus ar Francs-tireurs et partisans (2015), « An FTP n'o deus ket degaset kolloù bras d'an Alamanted ». Diskouez a ra e oa bet dreist-holl ar c'henlabourerien a oa deuet da vezañ palioù an aozadur adalek 1944, ouzhpenn kalz laeroñsi bankoù ha tiez-post evit arc'hantaouiñ an aozadur. Diskouez a ra ivez ne oa ket bet biken un niver uhel a izili en aozadur: 282 evit hollad rannvro Pariz e miz Gouhere 1942. An Alamanted dre sevel trouz tro-dro da prosezioù an FTP, o deus harpet kalz an aozadur da vezañ brudet.
## Pennadoù kar
* Francs-tireurs et partisans - Main-d'œuvre immigrée
* Ar Skritell Ruz
## Notennoù ha daveennoù
Goretti Angolikin

**Goretti Angolikin** a zo bet ganet e 1986 en Ouganda.

Ur c'hoarierez echedoù ougandat eo.

Mestrez FIDE  (WFM) eo abaoe 2015.

1 747 edo he renk Elo *Standard* e miz Here 2025, 1 1743 he renk *Fonnapl*, 1 761 he renk *Luc'hedenn* e miz Here 2025; 1 747 eo he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Meurzh 2024.
## Kevezadegoù
### Tournamant Kleub Kireka
Trec'h e voe e 2018 e tournamant ar Maouezi gant 5,5 poent.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Ouganda :
* e 2012, en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2014, er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia),
* e 2016, en 42 Olimpiad e Bakou (Azerbaidjan).

## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
*  He c'hoari e Chess Tempo
* He c'hoari e 365 Chess
* He c'hoari e Chess Games
Phiona Mutesi

right|140px|Phiona Mutesi e 2013.

**Phiona Mutesi** a zo bet ganet d'an 28 a viz Meurzh 1996 e Kampala (Ouganda).

Ur c'hoarierez echedoù ougandat eo.

*Woman Candidate Master* (WCM) eo abaoe 2012, an hini gentañ asamblez gant he c'henvroadez Ivy Claire Amoko o tapout un titl FIDE.. 

1 774 edo he renk Elo *Standard* e miz Here 2025, 1 774 eo he renk Elo *Standard* uhelañ ivez, bet tizhet e miz Meurzh 2024.
## Kevezadegoù
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Ouganda :
* e 2010, ur bartienn ouzh an dablezenn gentañ ha c'hwec'h ouzh an eil tablezenn en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia), 1,5/7,
* e 2012, en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia), 4.5/9, (+3 =3 -3),
* e 2014, er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia), 4/9, (+4, =0, -5),
* e 2016, en 42 Olimpiad e Batoumi (Jorjia).
## '''The Queen of Katwe'''
* Ul levr diwar he fenn: *The Queen of Katwe: A Story of Life, Chess, and One Extraordinary Girl's Dream of Becoming a Grandmaster*, Tim Crothers: 9781451657814: Amazon.com: Books. Amazon.com. 2012-10-09. ISBN 978-1451657814.
* Ur film diwar he fenn: *Queen of Katwe*, savet e 2016 hervez al levr.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
* He c'hoari e Chess Games
Adreñv (milourel)

An **adreñv** a vez graet e brezhoneg hag e kalz yezhoù all evit ober anv eus an holl dud soudarded pe trevourien ha n'int ket o kemer perzh en emgann pe war un dachenn-emgann. E saozneg e vez graet gant **Homefront** (talbenn diabarzh) a vije bet ganet gant ar c'hentañ Brezel-bed ha disheñvel eo diouzh *rear* (lodenn dres adreñv an dachenn emgann). En alamaneg e reer gant **Heimatfront** hag a vije ganet e-kerzh ar Brezel Gall-Alaman eus 1870. An adreñv a zo bet liammet-tre gant kenarroud ar brezelioù-bed, ar C'hentañ Brezel-bed hag an Eil dre ma oant padel pell gant talbennoù a c'helle chom tost difiñv. An tachennoù dindan dalc'h un nerzh milourel estren, n'int ket gwelet evel tachennoù eus an adreñv. 
## Notennoù ha daveennoù
Webley (revolver)

Ar **Webley** zo un heuliad revolverioù bet reolius e armeoù ar Rouantelezh-Unanet etre 1887 ha deroù ar bloavezhioù 1960. Un daboulin 6 tenn a zo dezhe, ur blatinenn un-ober ha daou-ober, hag ur framm *top-break* : ret eo lakaat an daboulin, ar c'hanol hag ul lodenn eus ar framm da wintañ war an a-raog evit digeriñ hag adkargañ an arm. Kambret eo ar braz eus ar skouerennoù e .455 Webley.

Ijinet e voe an arm e 1880 gant Webley & Scott, diazezet e Birmingham, un embregerezh hag a broduas ar braz eus ar 125.000 skouerenn (well-wazh). C'hwec'h stumm nes anezhañ a zo bet, anvet gant ar berradur *Mk.* (*Mark*, "stumm") hag ur sifr :

* **Mk. I** (1887) : stumm orin, kanol 100 mm.
* **Mk. II** (1895) : kemmoù war ar morzhol hag an dornikell.
* **Mk. III** (1897) : kemmoù war an daboulin. Ne voe ket produet kalz anezhe. Pourveziet e voent d'ar Royal Navy.
* **Mk. IV** (1899) : stumm savet e dir a galite uheloc'h, kemmoù war un nebeud pezhioù evel ar skoed evit gwareziñ an tenner. Lesanvet eo ar stumm-mañ *Boer War model* e saozneg abalamour d'e implij da vare brezel ar Voeren.
* **Mk. V** (1913) : stumm gant un daboulin kreñvaet evit anduriñ gwelloc'h ar poultr divoged. Ur stumm ral ha priziet gant an dastumerien eo.
* **Mk. VI** (1915) : stumm heñvel ouzh ar Mk. V, gant ur c'hanol hiroc'h (152 mm) hag un dornikell disheñvel he neuz. Hemañ a voe implijet da vare ar Brezel-bed Kentañ. E-pad an Eil Brezel-bed e oa an Enfield No. 2 reolius er British Army, met pourveziet e voe kalz soudarded gant ar Webley Mk. VI memestra abalamour d'ar vank a armoù-dorn.

Adstummoù kambret e .38/200 zo bet goude ar Brezel-bed Kentañ evit bihanaat ha modernaat kalibr an arm. Skouerennoù zo bet adkambret e .45 ACP ivez. Stumm all er c'halibroù .22 ha .32 zo bet savet evit an dennerien sport.

## Liamm diavaez
*  Pennad war ar Webley Mk. VI implijet gant ar skrivagner J.R.R. Tolkien er Brezel-bed Kentañ, e emgann ar Somme (1916) peurgetket, ha miret e dastumadegoù an Imperial War Museums.

## Levrlennadur
*  Robert Maze, *The Webley Service Revolver*, Osprey Publishing, 2012, 80 p., ISBN 978-1849088039

## Daveennoù
Charles Monselet

**Charles Monselet** (30 a viz Ebrel 1825 e Naoned - 19 a viz Mae 1888 e Pariz), a oa ur skrivagner, kazetenner, kroniker, romantour, barzh ha dramaour breizhat.

E-touez ar varnourien war ar c'heginañ kentañ e Bro-C'hall eo bet gant ar Gall Grimod de la Reynière, ar Gall baron Brisse hag ar Suis Joseph Favre. Lesanvet e oa « Roue an hevlezourien » gant e gempredidi.

## Buhez
Mab e oa d'ul levrdiour, techet neuze da lenn ha da garout al lizhiri. Tremen a reas nav bloaz kentañ e vuhez e Naoned, a-raok mont da Vourdel gant e zud. Goude e vloavezhioù yaounkiz eno e tistroas da Naoned e 1852, ha kregiñ a reas da labourat evel kazetenner. Galvet e voe gant an den a wask Félix Solar da vont da Bariz evit labourat evit e gazetenn *L'Époque*. Mignon e teuas da vezañ gant ar skrivagnerien Charles Baudelaire, Théophile Gautier, Albert Glatigny, Alfred Delvau, Charles Bataille, Amédée Rolland, hag all. Pedet e veze e ti Victor Hugo ingal.

Sot e oa gant skrivagnerien c'hallek an XVIIII kantved. Dastum a reas ur bern levrioù.

Skrivet en deus un daou-ugent levr bennak, a bep seurt lennegezh : danevelloù, romantoù-karantez, romantoù-polis, lec'h ma c'hoari ar merc'hed ur roll kreizh alies, da skouer e *la Franc-Maçonnerie des femmes* (1856).

E varzhonegoù a vez friant o gwerzhennoù, dalc'het e brimawen en un oberiezh ampart. Teskataet int e *le Plaisir et l’Amour*. Brud vras en doa bet e varzhoneg libertinour *Les Petites Blanchisseuses* en XIX kantved.

Ar c'hoant a oa gantañ da adsevel hengounoù Grimod de la Reynière ha Brillat-Savarin, hag embann a reas *l’Almanach gourmand* (1865), *Cuisine poétique* ha diazezañ a reas ur gelaouenn sizhuniek e 1858 gouestlet d'an hevlezouriezh, *Le Gourmet*, hag en doe nemet 24 niverenn eus miz C'hwevrer da miz Eost.

Douaret e voe e bered Père-Lachaise e Pariz.

Charles Monselet by Théophile-Alexandre Steinlen.png|Stamp gant Théophile Steinlen.
Les Hommes N 32 Charles Monselet.jpg|Charles Monselet e hevlezour gant André Gill e niverenn 32 *Les Hommes d’aujourd’hui*.
Diogène N29 1857.jpg|Ludresadenn gant Étienne Carjat e niverenn 29 *Diogène*, d'an 22 a viz C'hwevrer 1857.
Charles Monselet caricaturé par Carjat - Le Figaro - 6 mars 1859.jpg|Charles Monselet e *[[putto]]* Loeiz XV, gant Carjat, e niverenn 423 *[[Le Figaro]]*, d'ar 6 a viz Meurzh 1859.

## Daveoù
Webley

**Webley** a c'hall ober dave da :

## Tud
* Patrizia Webley (ganet e 1950), aktourez italian ;
* George Webley (1957-2011), brudet dindan e anv-leurenn Big George, ur sonaozour saoz ;

## Armoù
* Webley & Scott, embregerezh armoù-tan diazezet e Birmingham (Bro-Saoz) ;
** ar revolverioù Webley bet reolius er British Army ;
** ar Webley-Mars, ur bistolenn ;
** ar Webley-Fosbery, ur revolver damaotomatek ;
** .442 Webley ha .455 Webley, kartouchennoù armoù-dorn ;
Meuleudi

**Meuleudi** a dalvez reiñ enor enor da unan bennak, denel pe doueel. Diskouezet e vez ar meuleudi e doareoù disheñvel, diouzh relijion pe gizioù an azeuler. Gallout a ra bezañ profoù, kanaouennoù pe dañsoù.

Er gristeniezh e vez displeget meuleudi en Testamant Nevez. N'eo ket bevennet ar meuleudi d'ul lec'h pe d'un amzer resis hepken. Bez ez eus kement a doareoù lid ivez. Meuleudi eo enoriñ Doue gant e spered hag e gwirionez.

Ar mennozh a gaver dreist-holl er pedennoù, er c'hantikoù hag en oberennoù relijiel. Da skouer, *henoriou ar bed ha meuleudiou ann dud* e Buhez ar Sent.

## Gwelet ivez
* Meulgan, Telenngan

## Da selaou
 *Praise, my soul, the King of heaven*

## Daveoù
.455 Webley

Ar **.455 Webley**, anvet ivez **.455 Eley** ha **.455 Colt**, zo ur munision krouet e Breizh-Veur gant an embregerezh Webley & Scott, evit ar revolver Webley. Hemañ a zeuas da vezañ arm-dorn reolius e arme Breizh-Veur e 1887 : adalek ar poent-se e voe diorroet ar .455 Webley evit an arme, hag implijet e voe betek dibenn an Eil Brezel-bed dre vras. Diwar-lerc'h eo deuet da vezañ, met produet e vez c'hoazh gant an embregerezh italian Fiocchi (stumm Mk. II), ha gant adkargerien o-unan.

## Deskrivadur

Un douilhez eeun hag ur bourled zo d'ar .455 Webley. Ur gartouchenn skoet en he c'hreiz eo. C'hwec'h stumm anezhi zo:

* **Mk I** (reolius e 1891, anv metrek **11,55 × 21,7 mm R**) : stumm dezhañ ur vannadell 265 greunenn (17,2 g), karget gant poultr du ;
* **Mk II** (anv metrek **11,55 × 19,3 mm R**, evel ar stummoù war e lerc'h) : produet adalek 1897, ennañ kordit. Abalamour d'ar c'hargad poulzañ bezañ efedusoc'h e voe berraet hirder an douilhez.
* **Mk III** (1898) : stumm an Mk II gant ur boled kleuz e benn (*hollow point*) savet evit ar polis, ar siviled hag an nerzhioù trevadennel ;
* **Mk IV** (reolius e 1912) : heñvel a-walc'h ouzh an Mk III, gant ur boled *wadcutter* plaen evit doujañ ouzh kenemglevioù Den Haag 1889 war ar munisionoù brezel ;
* **Mk V** (1914) : stumm nebeut-produet, ennañ muioc'h a stibiom ;
* **Mk VI** (1939) : gant ur boled gwisket penn-da-benn (*Full Metal Jacket*).

### .455 Webley Auto
Ar stumm-mañ, dezhañ un hanter-vourled, a voe produet eus 1913 betek kreiz an Eil Brezel-bed, evit bezañ implijet er bistolenn damaotomatek Webley.

## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP
## Notennoù ha daveennoù
Catalyst Game Labs

**Catalyst Game Labs** (**CGL**) a zo un embregerezh krouet e Mae 2007 gant InMediaRes Productions, LLC evit embann e stumm moullet levrioù ar c'hoarioù  *[[Shadowrun]]* ha *[[Classic BattleTech]]*. E miz Even 2007, WizKids en doa treuzkaset al lisañsoù *Shadowrun* ha *Classic BattleTech* eus skourr stadunanat FanPro, anvet FanPro LLC, da Catalyst, hag e miz Even 2008, Catalyst en doa embannet romantoù evit an heuliadoù *Shadowrun*, *Classic BattleTech* hag ivez evit *[[MechWarrior]]*.

An darn eus an dud a oa bet o krouiñ an heuliadoù c'hoarioù *Shadowrun* ha *Classic BattleTech* o devao kemmet skourr o tremen eus FanPro evit mont e Catalyst dre ma oa bet fiziet eno al lisañsoù.

E-kerzh Gen Con 2008, Catalyst Game Labs en doa embannet e oa o vont da embann c'hoarioù kartoù rpg gant *Paparazzi* hag *Ooze the Cook*.
## Produioù ha c'hoarioù pec'hennet
### C'hoarioù roll
* *[[BattleTech]]*
* *[[Shadowrun]]*
## Notennoù ha daveennoù
Kriptomoneiz

Ur **c'hriptomoneiz** pe **kriptofred** a zo ur moneiz niverel diazezet war ar c'hriptografiezh evit suraat an eskemmoù hag evit krouiñ unanennoù nevez. Implijout a ra ar c'hriptomoneizoù rouedadoù digreizennet par-ouzh-par evit an eskemmoù, hep tremen dre ur bank kreiz pe dre ur servijer kreiz. Peurliesañ e vez enrollet roll-istor an eskemmoù e-barzh ul levr-foran ha n'eo ket posupl falsañ a-drugarez d'an deknologiezh chadenn vloc'hoù (*blockchain* e saozneg). Gwiriekaet e vez an eskemmoù-se gant ur rouedad urzhiataerioù digreizennet hag a warez ar rouedad en ur ziskoulmañ jedadennoù kriptografikel.

E 2009 eo deuet war-wel ar c'hriptomoneizoù pa voe embannet ar Bitcoin, ar moneiz niverel digreizennet kentañ. Kriptomoneizoù alternativel d'ar Bitcoin zo bet krouet dibaoe, anvet *Altcoins* e saozneg. Diazezet eo al lodenn vrasañ anezho war ar chadenn vloc'hoù, evel Ethereum pe Solana evit ar re vrudetañ.


Bitcoin_logo.svg|Logo ar BitcoinAr c'hritpomoneiz kentañ, krouet e 2009.
Ethereum-icon-purple.svg|Logo an EthereumUr c'hritpomoneiz hag un endro niverel evit sevel raktresoù diazezet war ar chadenn vloc'hoù.
Solana-sol-logo-horizontal-2025.svg|Logo SolanaAr c'hritpomoneiz gant an tizh eskemm brasañ a-drugarez d'e deknologiezh *Proof of History* ha *Proof of Stake*.
USD Coin logo (2024).png|Logo an USD CoinUr c'hriptomoneiz stabil anvet *Stablecoin* e saozneg, stag ouzh an Dollar.
LTC-400.png|Logo al LitecoinUr c'hriptomoneiz krouet e 2011, al Litecoin a vije an *Altcoin* kentañ krouet goude ar Bitcoin.


## Talvoud ar c'hriptomoneizoù
Digreizennet eo ar c'hriptomoneizoù brudetañ, ha ne vez ket graet war o zro gant ur bank kreiz, setu perak e cheñch o zalvoud hervez ar c'hinnig hag ar goulenn evit lodenn vrasañ anezho, evel talvoud ar c'hevrannoù gwerzhet ha prenet en eskemmdioù.

Talvoud kriptomoneizoù all zo stag ouzh moneizoù boutin pe ouzh an aour evit na cheñchfe ket o zalvoud betek re. Graet e vez *Stablecoin* deus outo, evel an USD Coin krouet e 2018 hag a zo stag ouzh an Dollar.
Bank kreiz

Ur **bank kreiz** zo un aozadur foran karget da gas da benn politikerezh moneizel ur vro pe un takad moneizel evel Takad an euro en Unaniezh Europa. 

Meur a gefridi a vez fiziet ennañ, kontrolliñ ar monc'hwez, reiñ arc'hant d'ar bankoù e-pad mareoù luziet, reoliañ ar moneiz amred, hag ober war-dro ar feur kampi pennañ. Bez o deus ar bankoù kreiz ar monopol war ar c'hrouiñ moneiz. 

Peurliesañ ez eo dizalc'h ur bank kreiz diouzh ar galloud politikel. E-touez ar bankoù kreiz pouezusañ e kaver Mirad Kevreadel Amerikan, Bank Kreiz Europa ha Bank Japan.
Timbroù Rouantelezh an Div Sikilia

Rouantelezh an Div Sikilia (*Regno delle Due Sicilie* en italianeg) a oa ur Stad dizalc’h e Su Europa hag a badas eus 1816, bloavezh unvanidigezh Rouantelezh Sikilia ha Rouantelezh Naplez, betek 1861, bloavezh stagadenn an Div Sikilia ouzh stad yaouank Italia. An ducat e oa anv ar moneiz broadel, rannet e 100 granat.

Adalek 1858 e voe moullet gant Rouantelezh Naplez un heuliad seizh timbr gant an alc’hwez *Bollo di la Posta Napolitana* hag, e-kreiz, en ur c'helc'h, tresadennoù ur gazeg wenn, teir flourdiliz hag an trinacria, arouez Sikilia. Rouez-kenañ ha kêr-spontus o friz eo an timbroù-se bremañ.

E Sikilia eo e 1859 e voe embannet ur rummad timbroù gant poltred ar roue Ferdinando II. An talvoudoù-gwerzh a save eus ½ granat (skrivet GR.) a liv oranjez da 50 granat (liv ruz-kistin).

Mervel a reas ar roue kozh d’an 22 a viz Mae 1859 e Caserte. E vab henañ Francesco II a voe roue an Div Sikilia e-pad ur bloaz hag eizh miz.

## Proviñs Italia

Daoust da Rouantelezh an Div Sikilia bezañ deue da vezañ ur proviñs eus Italia e 1861 e voe savet ur rummad timbroù gant poltred gwenn-kann ha bosek ar roue Vittorio Emanuele II gant melestradurezh ar rannvro. Un timbr gant Kroaz Savoia a voe embannet e 1860 ivez, ha dalc'het framm ar re eus an amzer kent. Timbroù Italia a vez graet gante dibaoe.

## Pennad kar
* Timbroù Italia
Elijah Emojong

**Elijah Emojong** a zo bet ganet e 1992 en Ouganda.
Ur c'hoarier echedoù ougandat eo.

Mestr etrebrodel eo abaoe 2013 (unan eus ar re gentañ e Reter Afrika), Mestr FIDE abaoe 2011 ha Stummer FIDE abaoe 2012.

2 094 edo he renk Elo *Standard*, 2 104 he renk *Fonnapl* ha 2 075 he renk *Luc'hedenn* e miz Kerzu 2025, 2 364 e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Mae 2017.
## Kevezadegoù
#### Kevezadegoù hiniennel
#### Tournamant Open [[Mombasa]] ([[Kenya]])
E miz Here 2016 e voe trec'h war Harold Wanyama en dirampoiñ.
#### Cytonn Investments ''Open'' Chess Championship
* E miz Meurzh  2017 e voe trec'h, 6.5/7.
#### Tournamant ''Fonnapl'' [[Kenya]]
* D'an 19 a viz  C'hwevrer 2017 e voe trec'h.
#### Tanzania ''Open'' Chess Championship
* E miz Du 2017 e voe trec'h, 6.5/7.
#### Genocide Memorial e [[Rwanda]]
* E miz Even 2022 e voe trec'h, 5,5.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoariet en deus e skipailh Ouganda:
* e miz Eost 2012, ouzh ar bedervet tablezenn en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e miz Eost 2014, ouzh an dablezenn gentañ er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia), 3/9.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Base
* E c'hoari e 365 Chess
* E c'hoari e Chess Tempo