open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Llyn Tegid

**Llyn Tegid** e kembraeg, **Bala Lake** e saozneg, zo ul lenn e Gwynedd, e Kembre.

## Douaroniezh
E gwele ur skorneg emañ Llyn Tegid, war red ar stêr Afon Dyfrdwy etre kêrioù Llanuwchllyn en argrec'h er mervent hag Y Bala en ardraoñ er biz.
*Gorread : 4,84 km²
*Hirder uc'hek : 5,95 km
*Ledander uc'hek : 0,8 km
*Donder uc'hek : 42 metr

## Lec'hanvadurezh
;Anvioù kozh
En e levr *Itinerarium Cambriae*, an istorour kembreat Giraldus Cambrensis (~1146-~1223) a veneg al lenn dindan an anv  *Penmelesmere*.. En e droidigezh eus al levr e 1804 e skriv Sir Richard Colt Hoare (1758-1838) un anv arall, "Pymplwy meer", diwar ar c'hembraeg *pum plwyf*, "pemp parrez", eleze Llandderfel, Llanfawr, Llangywer, Llanuwchllyn ha Llanycil. ; an anvioù "Pimble-mere" ha "Pemble Mere" a lenner ivez
;Anvioù a-vremañ
Kentañ gwezh ma kaver an anv "Llyn Tegid" eo e *Cronica Walliae* er bloaz 1568. Ar skrivagner beajer Bro-Saoz George Borrow (1803-1881) a droas an anv dre "Lenn Genedus", "Tegid" o tont eus *teg* "kenedus", a gomzer eus ul lec'h).

"Bala Lake" eo anv al lenn e saozneg, abalamour m'emañ Y Bala er penn anezhi. Hogen dre ma talv *bala* kement hag "ezkerzh ul lenn", alese anv Y Bala, ne c'hall ket bout anv al lenn hec'h-unan ; tabut zo a-zivout an anv saoznek o kemer lec'h an hini kembraek

## Pennad kar
*Tegid

## Notennoù
Gwersyll yr Urdd Glan-llyn

E **Glan-llyn**, etre Y Bala ha Llanuwchllyn war lez Llyn Tegid, emañ **Gwersyll yr Urdd**, da lavarout eo kamp Urdd Gobaith Cymru. 

Brudet eo e-touez yaouankiz ar vro hag ul lec'h plijus da gembraegañ eo evit ar grennarded hag ar re vras. 

## Lec'hienn diavaez
*Da c'houzout hiroc'h
Río Uruguay

Ar **stêr Uruguay**, pe **Río Uruguay** e spagnoleg (pe *Rio Uruguai* e portugaleg) zo ur stêr-veur a 1500 km eus Kreisteizamerika. Redek a ra eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz.

## An anv
Diwar an anv *Urugua'ý*, e gwaranieg, hag a dalvez "stêr an evned livet" .

## Douaroniezh
Eieniñ a ra er Serra do Mar e Brazil, ha mont etrezek ar c'hornôg; tremen a ra etre stadoù Santa Catarina ha Rio Grande do Sul. 
Goude-se e tro war-zu ar c'hreisteiz hag ober a ra an disparti etre div vro, Arc'hantina ha Brazil: war al lez kornôk emañ proviñsoù ar Mesopotamia arc'hantinat, da lavarout eo Misiones, Corrientes hag Entre Ríos, ha war al lez reter emañ stadoù Brazil.
Pelloc'h e ra an disparti etre Arc'hantina, atav er c'hornôg, ha departamantoù Uruguay er reter: Artigas, Salto, Paysandú, Río Negro, Soriano ha Colonia.

Aberiñ a ra neuze er Meurvor Atlantel a-gevret gant ar stêr Paraná d'ober ar Río de la Plata.

## Adstêrioù

* ar stêr Pepirí Guazú
* ar stêr Gualeguaychú
* ar Río Negro (Uruguay) 

## Pontoù
Pemp pont etrevroadel zo dreisti:
* Puente de la Integración
* Paso de los Libres-Uruguaiana, etre Arc'hantina ha Brazil; 
* Puente Salto Grande, 
* Puente General Artigas 
* Puente Libertador General San Martín etre Arc'hantina ha Bro-Uruguay.

## Liammoù diavaez

*  Salto Grande Hydroelectric System 
*   About Uruguay 
* Trivia about Uruguay 
*  Bibliography on Water Resources and International Law, Peace Palace Library
Horseshoe Falls

**Horseshoe Falls** zo anv tri lamm-dour er bed:

*Horseshoe Falls (Kanada) war ar stêr Niagara , anavezet ivez evel *Canadian Falls* 
*Horseshoe Falls (Tasmania), e Tasmania . 
**Horseshoe Falls*, e Kembre, a zo Rhaeadr Bwlch yr Oernant e kembraeg.
Proviñs Misiones

**Misiones** zo ur broviñs en Arc'hantina e biz ar vro, war lez ar stêr Uruguay. Posadas eo anv ar gêr-benn.
Barrennig-stagañ

Ar **varrennig-stagañ** zo un arouez a lakaer etre daou c'her evit o stagañ. E brezhoneg e vez implijet stank. 

## Taol-mouezh
Talvoudus ar varrennig-stagañ da c'houzout pelec'h e vez lakaet an taol-mouezh, pa ouzer e rank kouezhañ, hervez ar reolenn, war eil silabenn diwezhañ ar ger diwezhañ. Kement-se a zo splann e-barzh fest-noz, skol-veur, tad-kozh.

Met ne vez ket lakaet an doare-skrivañ da blegañ d'an distagadur peurvuiañ, a-hend-all e vije skrivet 
* *de-mat* e-lec'h demat, 
* *diouzh-tu* e-lec'h diouzhtu, 
* *hanter-noz* e-lec'h hanternoz, 
* *ouzh-penn* e-lec'h ouzhpenn,
* *rak-tal* e-lec'h raktal, hag all.

## [[Ger kevrennek|Gerioù kevrennek]]

Lakaet e vez ur varrennig-stagañ:

* en araogennoù kevrennek: *a-berzh, e-barzh, e-kreiz, da-heul, diwar-benn, war-dro,* 
** met en un doare iskis ne vez ket lakaet e-barzh araogennoù kevrennek zo (nemet gant un nebeudig skrivagnerien) pa vez skrivet *da di, eus perzh*
** *da-di* a vez skrivet gant Jules Gros

* en adverboù: *a-wechoù, e-leizh,* 
** koulskoude e vez skrivet *raktal, ouzhpenn*

* en anvioù-gwan savet gant daou c'her: 
** *mat-tre, fall-kenañ, gleb-teil,*

* en adverboù evel: * noz-deiz, traoñ-krec'h * 

* er gerioù savet war ar patrom *treiñ-distreiñ*
** verboù: *kas-degas, mont-dont*
** anvioù-gwan: *kamm-digamm, ruilh-diruilh*

* en niveriñ, *daou warn-ugent* ha *daou-ugent*
** e Yezhadur bras ar brezhoneg (pajenn 264) e kaver *daou-c'hant, naontek-kant*, ha *tri mil*. Marteze n'eus ket ezhomm da lakaat barrennig-stagañ ebet aze.

* en anvioù kadarn kevrennek 
** evel *[[fest-noz]], [[marc'h-houarn]]* 
** evel *[[tad-kozh]], [[marc'h-du]]* 
*** koulskoude ne vez ket a-du an holl
*** *amzer-vremañ* a skriv lod, *amzer vremañ* a skriv lod all; an eil hag egile a gaver e Yezhadur bras ar brezhoneg.

## En anvioù divoutin
En anvioù-lec'h zo, savet gant daou c'her: *[[Aber-Ac'h]], [[Bro-Gembre]], [[Sant-Yann]], [[Kastell-Paol]]*.

Koulskoude e vez skrivet
* *Kergozh, Plouyann, [[Tredraezh]], [[Langoad]], [[Lokrist]], [[Penmarc'h]]*
* * [[Lambaol]] * ha * [[Kastell-Paol]] *, taolmouezhiet o-daou war ar silabenn ziwezhañ
* *Kastell-Paol* ha *[[Kastellin]]*, taolmouezhiet o-daou war ar silabenn ziwezhañ
* Kenec'hdu, an Dourdu
* Stêr Aon, Menez-Bre

E saozneg ne vez ket implijet ar varrennig-stagañ kemend-all (*New Zealand, St Ives*), ha tud zo a gav gante eo mont da-heul an doare gallek, ha mont re bell ha pelloc'h c'hoazh: n'eus barrennig-stagañ ebet e-barzh *Pays de Nantes* pa vez lakaet unan e Bro-Naoned.

## Lemel ar varrennig-stagañ
A-wechoù e vez lamet ar varrennig-stagañ.
* *a-raok*, met araokañ
* *e-barzh* met *ebarzhañ*...

## Levrlennadur
* Yezhadur bras ar brezhoneg
* Geriadur Roparz Hemon
* Yezhadur Eugène Chalm
Verb-doareañ

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb-doareañ** (saoz. *modal verb*) evit komz eus ur rummad verboù-damskoazellañ resis a dalvez da spisaat doareenn (pe "modelezh") un ober displeget gant ar verb pennañ.

Peurliesañ e komzet eus verboù-doare evit deskrivañ mont-en-dro resis seurt verboù-damskoazellañ er yezhoù germanek dreist-holl.

## Implijoù

Talvezout a ra ar verboù-doreañ, evel an holl verboù-damskoazellañ, da spisaat ster ur verb pennañ, o verkañ dreist-holl:

* ar fed ma **ranker** ober un dra bennak pe ma rank un dra bennak degouezhout, da skouer:
: saozneg: "*must*", "*should*"
: alamaneg:"*müssen*", "*sollen*"
: izelvroeg:"*moeten*", "*zullen*"

* ar fed ma **c'heller** ober un dra bennak pe ma rank un dra bennak degouezhout, da skouer:
: saozneg: "*can*", "*want*"
: alamaneg: "*können*", "*wollen*"
: izelvroeg:"*kunnen*", "*willen*"

Meur a verb-doareañ all ez eus evit spisaat sterioù resisoc'h etre an daou ster pennañ-mañ.

## Doareoù

Alies e c'heller dielfennañ ster ur verb-doareañ e daou doare disheñvel:

* **Ster epistemek**: o tennañ d'an doare ma soñj da unan bennak e rank bezañ an traoù deskrivet er frazenn, da skouer gant "*must*" e saozneg: 
: "*You *'must** be starving''" 
: "Naon bras a **rankez** kaout" 
: d.l.e: naon ac'h eus a-dra-sur abalamour da fedoù resis a anavez an hini a zo o komz, da skouer bezañ chomet hep debriñ abaoe pell

* **Ster deontek**: o tennañ da urzhioù, aotreoù ha traoù ret, da skouer gant "''must''" e saozneg: 
: "''You **must** leave now''" (= "You are required to leave now.")

A-wezhoù e c'hell bezañ an hevelep frazenn dielfennet daou zoare disheñvel hervez ar c'henarroud, da skouer:

: "''You **must** speak English''".
::  Ster epistemek:  "Me gav din eo sur-mat e oares saozneg (goude bezañ e studiet abaoe meur a vloaz, h.a.)"
:: Ster deontek: "Ret eo dit kaozeal saozneg"

==Perzhioù yezhadurel==

Stumm amzer-vremañ ar verboù-doareañ er yezhoù germanek a glota gant stumm an [[amzer dremenet strizh]], hag abalamour da se e kaver kemmoù vogalennek etre stumm an unnader ha stumm al liester en alamaneg hag en izelvroeg hag abalamour da se ivez ne vezont ket merket gant al [[lostger]] a dalvez da verkañ an trede gour unander er verboù boas all ("''-t''" en alamaneg hag en izelvroeg; "''-s''" e saozneg), da skouer:



== Verboù-doareañ kv. verboù-damskoazellañ ==

[[Verb diglok|Verboù diglok]] eo ar verboù-doareañ rak diglok eo o displegadur, ha neuze eo strishoc'h o implijoù evit re ur verb boas.

Pa vez implijet ur verb-doareañ ec'h implijet a-gevret gantañ ur [[verb|verb pennañ]] all dindan stumm an [[anv-verb]] **hep*' ar [[rannig (yezhoniezh)|rannig]] (*zu* en alamaneg; *te* en izelvroeg; *to'' e saozneg), da skouer: 

## Gwelit ivez:

* Modelezh yezhadurel
* Doare-verb
* Verb diglok

## Gwelit ivez:
* Verb-skoazellañ
* Verb-damskoazellañ
Verb-skoazellañ

Er yezhoniezh e vez implijet an termenoù **verb-skoazell**, pe **verb-skoazellañ**, pe **skorverb**, evit komz eus ur rummad verboù resis, kollet o fouez steroniel gante, hag a dalvez da reiñ titour kevreadurezhel ha/pe steroniel d'ar verb pennañ. 

Kemmañ a ra implij ar verboù-skoazell a yezh da yezh, da skouer e c'hell ar verb "ober" talvezout da verb-skoazell e brezhoneg met n'hell ket talvezout ar verb "fazer", kevatal e ster, da verb-skoazell e portugaleg.
## Implijoù
Talvezout a ra ar verboù-skoazell evit sevel amzerioù kevrennek ar verboù hag er yezhoù indezeuropek ha meur a yezh all e talvezont peurliesañ evit merkañ an arvez hag an doare hag evit sevel an tu-gouzañv.

E meur a yezh romanek (d.s. galleg hag italianeg) hag ivez e yezhoù germanek 'zo (d.s. alamaneg ha nederlandeg) e c'hell dibab an eil verb-skoazell pe egile talvezout da lakaat an diforc'h etre verboù tranzitivel amakuzativel diouzh un tu hag amergativel diouzh an tu all hervez ar verboù-skoazell implijet gante o-daou.
;E galleg
:**amakuzativel**: *Je *'suis** tombé'' ("Kouezhet on/am eus graet/a ris")
:**amergativel**: ''J**'ai** travaillé'' ("Labouret am eus/Labourat am eus graet/a ris") 
== E brezhoneg ==
Tri verb-skoazell zo e [[brezhoneg]].
;Bezañ
*''Aet<sub>verb pennañ</sub> **on**<sub>bezañ</sub> da Lannuon''
*''Bet<sub>verb pennañ</sub> **on** (**bet**)<sub>bezañ</sub> e Lannuon''
****Bez**<sub>bezañ</sub> e kouezh<sub>verb pennañ</sub> an avaloù*
***'Emañ**bezañ o vontverb pennañ da Lannuon*
;Ober
**Komzverb pennañ **a ran***<sub>ober</sub>
;Kaout / Endevout
**Debretverb pennañ **am eus**kaout an aval*

Ar verb skoazell "kaout" a c'hall talvezout evit displegañ ivez ar verb "ober" d'e dro :
**Debriñ an aval **am eus** **graet***
:*[Debriñverb pennañ {(kaout)verb skoazell "ober" (ober)verb skoazell "debriñ"}]

## Gwelit ivez
* Verb-damskoazellañ
* Verb skañv
* Verb kevrennek
Doare (yezhoniezh)

War dachenn ar yezhoniezh e c'heller implijout an termen **doare** evit komz eus traoù disheñvel:

* Doare-verb (saoz.: *mood*)
* Modelezh yezhadurel (saoz.: *modality*)
Derrubadas

**Derrubadas** zo ur gumun eus Brazil, e stad Rio Grande do Sul, ha 3 325 a dud a oa enni e 2004 . Ur gorread 365,44 km² zo dezhi. Bevennet eo gant ar Rio Uruguai a ra an disparti etrezi hag Arc'hantina en un tu, etrezi ha stad Santa Catarina en tu all.

## Skeudennoù

Image:Cartel-derrubadas.JPG|Derrubadas, war-zu Yucumã.
Image:Derrubadas-iglesia.jpg|Iliz vrasañ Derrubadas.
Image:Mocona2.jpg|Ar Saltos del Moconá a zo nepell diouzh kêr.
Roll rouaned Bro-Saoz (871-1603)

## Rouaned angl-ha-sakson (871-1016)
* Alfred Veur (871-899)
* Edouarzh an Henañ (899-924)
* Athelstan (924-939)
* Edmund Iañ (939-946)
* Edred (946-955)
* Eadwig
* Edgar Peoc'hgar
* (sant) Edouarzh ar Merzher (975-978)
* Ethelred II Gwallguzul (978-1013)

**Roue danat**
* Svend (1013-1014)

## Roue angl-ha-sakson
* Ethelred II Gwallguzul (1014-1016)

## Rouaned danat (1016-1042)
* Knut Veur (1016-1035), roue Danmark, Norge ha Bro-Saoz,
* Harold Harefoot (1035-1040)
* Hardeknud (1040-1042)

## Rouaned angl-ha-sakson (1042-1066)
* (sant) Edouarzh ar C'hofesour (1042-1066)
* Harold Godwinson (1066)

## Tiernac’h norman (1066-1154)
* Gwilherm I an Alouber (1066-1087)
* Gwilherm II Ruz (1087-1100)
* Herri Iañ (Bro-Saoz) (1100-1135)
* Stefan Bleaz (1135-1154)

## Tiernac’h anjevat (1154-1399)
* Herri II Plantagenêt (1154-1189)
* Richarzh Iañ Kalon-Leon (1189-1199)
* Yann Dizouar (1199-1216)
* Herri III (1216-1272)
* Edouarzh Iañ (1272-1307)
* Edouarzh II (1307-1327)
* Edouarzh III (1327-1377)
* Richarzh II (1377-1399)

## Tiernac’h Lancaster (1399-1461)
* Herri IV (1399-1413)
* Herri V (1413-1422)
* Herri VI (1422-1461) ha (1470-1471)

## Tiernac’h York (1461-1485)
* Edouarzh IV (1461-1483)
* Edouarzh V (1483)
* Richarzh III (1483-1485)

## Tiernac’h Tudor (1485-1603)
* Herri VII (1485-1509)
* Herri VIII (1509-1547)
* Edouarzh VI (1547-1553)
* Mari Iañ, pe ''Mari Wadek'' (1553-1558)
* Elesbed Iañ, ''Ar Rouanez Gwerc'hez'', pe ''Rouanez vat Elesbedig'' (1558-1603)

Adalek 1603 e ranker sellout ouzh Roll Rieion ar Rouantelezh-Unanet (abaoe 1603)
Rhaeadr Fawr

**Rhaeadr Fawr** ("lamm-dour bras", e brezhoneg), *Aber Falls* e saozneg, zo ul lamm-dour e Gwynedd, en hanternoz Kembre, 3 km er c'hreisteiz da Abergwyngregyn.

## Levrlennadur
### Istor
* Gwynfor Evans (2001) *Cymru O Hud*, § Abergwyngregyn
* Gwynfor Evans (2002) *Eternal Wales*, § Abergwyngregyn

### Lennegezh
Danevelloù:
* Sharon Penman, Here Be Dragons
* Sharon Penman, The Reckoning
* Edith Pargeter, The Heaven Tree
Stlennyezhouriezh

Ar **stlennyezhouriezh** zo ar maez enklask etrediskiblezhel ganet eus kejadenn etre ar stlennegezh hag ar yezhoniezh a bled gant lakaat wa wel furmelouriezhoù al lavar (pe langaj naturel) ma c'haller o zeuzskrivañ e programmoù sevenadus evit bouetañ un urzhiataer. Daou batrom a c'hell bezañ heuliet evit sevel ar c'hod : diboullañ ar reolennoù danlec'hiet ha dastum stadegoù an elfennoù yezh. Evit prientiñ an danvez da vezañ tretet e vez ezhomm eus lakaat da genlabourat meur a seurt arbennigourien, yezhoniourien, stlennegourien, psikologourien, mezoniourien ha reoù all. An tachennoù talvezout pennañ a zo treterezh emgefre al lavar hag an droidigezh emgefre, hag, hollekoc'h, ur skor d'an naouegezh alvezel emzivizel ivez.

Gant emdroadur fonnus teknologiezhioù ar stlennegezh ez eus bet ezhomm d'en em harpañ war an teknikoù yezhel evit aesaat ar c'hehentiñ den-mekanik. En tu all, profitet he deus ar yezhoniezh eus galloud an urzhiataerioù evit akuizitañ ur vent nevez ha digeriñ hentoù war-zu danvezioù enklask nevez.

.E-touesk an talvoudvaoù e c'haller menegiñ :

* **Krouidigezh meziantoù e yezhoù stlennegel evit dielfennañ ur yezh wir** : labourioù Noam Chomsky o deus diazezet an heñveledigezh etre ar yezhoù gwir hag ar yezhoù stlennegel. Sevel a reer ur yezh stlennegel gant ur yezhadur hag ur geriadur. Tremen a ra displegerezh un destenn dre un dielfennadur gerioù, dielfennadur ereadurel hag un dielfennadur ster. Setu al labour graet gant ar jubennourien hag ar gempunerien. 

* **An droidigezh emgefre **: e-pad pell eo bet isistimet ar gudenn-se hag evit gwir eo unan eus ar c'hudennoù kizidikañ da renkañ evit un urzhiataer. D'ar prantadoù geriaoueg hag ereadurezh ez ouzhpenner un dielfennadur steroniezh hag unan pragmatek a-benn termeniñ ster ur gêr en e gendestenn. Gallout a ra ar gendestenn talvezout evit an holl destenn troet. 
lavar* **Dielfennadur rekedoù gant ur yezh wir**: e-pad ur prantad ez eus bet sellet ouzh ar mennozh-se evel un diskoulm eus ar gwellañ evit renkañ kudennoù kehentiñ etre an den hag ar mekanik. Evit gwir, petra gwelloc'h evit gallout goulenn traoù war-eeun gant un urzhiataer eget dre e yezh naturel ? Mouget eo bet an teknik-se pa oa erru al logodenn, an etrefas grafek ha metaforenn ar burev. Implijet e vez c'hoazh evel parzh ret evit digejañ ar vouezh pe ar skritur. 

## Pennadoù nes
* Naouegezh alvezel
* Yezhoniezh kognitivel

## Liammoù diavaez
*  Studioù war ar stlennyezhouriezh e Skol-Veur Pariz Diderot
* Kentelioù stlennyezhourieh
*  Deskrivadur arbennigiezh "TAL, Geriadurioù, Terminologiezh, Korpus" ar Master "Arzoù, Lizhiri, Yezhoù ha Kehentiñ" meneg "Skiantoù al lavar" e Lille 3
*  Studioù "TAL", "Ijinouriezh Liesyezhek" ha "Troidigezh ha merañ ar C'Helaouiñ" en INALCO
Verb diglok

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb diglok** (saoz. *defective verb*) evit komz eus ur verb diglok e displegadur, da lâret eo n'hall ket bezañ displeget en holl doareoù, amzerioù, gourioù ha/pe arvezioù evel ar verboù ordinal en hevelep yezh.

## Yezhoù skouer

### Iwerzhoneg
En iwerzhoneg n'haller displegañ ar verb *arsa* ("lâret") nemet en amzer-vremañ hag en amzer-dremenet. Ar verb-stagañ *is* ("bezañ") a vank dezhañ an amzer-dazont, an doare-gourc'hemenn hag an doare-divizout. 

### Latin
El latin ez eus ur rummad verboù diglok a c'hell bezañ displeget en amzer-dremenet nemetken, hep amzer-vremañ. Koulskoude, daoust ma vezont displeget en amzer-dremenet eo en amzer-vremañ e rank bezañ komprenet o ster, da skouer: 

* "***odisse***" ("kaout kas ouzh")
:  "*odo/odio*" ("kas am eus ouzh")
: → "*odi*" ("kas am boa ouzh" = "kas em eus ouzh")

### Portugaleg
Meur a verb diglok ez eus e portugaleg, da skouer n'haller ket displegañ ar verb "*colorir*" ("livañ") er c'hentañ gour unander en amzer-vremañ ("*coloro*") na rankout a reer implijout verboù all be troiennoù all en e blas, da skouer "*pinto*" (diwar ar verb "*pintar*") pe "*estou a colorir*"/"*estou colorindo*" ("o livañ emaon").

### Saozneg
Verboù diglok eo ar verboù-doareañ e saozneg (hag er yezhoù germanek all), rak ne dalvezont hiziv nemet da verboù-damskoazellañ ha n'hallont ket bezañ displeget en holl amzerioù ha n'heller ket sevel gerioù-etre diwarne, n'o deus ouzhpenn stumm reizh ebet evit an anv-verb:

* Verb boas klok:
: "***to go***" (anv-verb: "mont")
: "*he will go*" (amzer dazont: "mont raio")
: "*going*" (stumm-ober/stumm-ambroug: "o vont")

* Verb-doareañ diglok:
: "***can***" ("gallout")
* "*to can*" ( → "*he is able to*": "gouest eo da")
: "*he will can*" ( → "*he will be able to*": "gouest e vo da")
: "*canning*"

## Gwelit ivez:
* Verb dic'hour
Rio Canoas

:&ensp;*Evit ar gêr anvet "Canoas", gwelet [[Canoas|amañ]]*.


Ar stêr **Canoas**, pe **Rio Canoas** e portugaleg, zo ur stêr e stad Santa Catarina e Brazil. 

## Douaroniezh
Eieniñ a ra entre ar Serra da Anta Gorda hag ar Serra da Boa Vista, div rann eus ar Serra Geral, war lez teir c'humun: Anitápolis, Santa Rosa de Lima ha Bom Retiro, 100 km eus an aod a zo er reter. Daoust da se e red war-du ar c'hornôg, ha treuziñ a ra kumunioù Urubici, Rio Rufino, Otacílio Costa, Correia Pinto, Ponte Alta, São José do Cerrito, Abdon Batista (un tamm a-raok en em gave gant ar stêr Caveiras), Anita Garibaldi, Celso Ramos (entrede e tegouezhe gant ar stêr Inferno Grande). Goude treuzet gantañ Celso Ramos e taol e zour er stêr Pelotas. Adalek neuze e krog ar stêr Uruguay a redo betek ar Río de la Plata hag alese d'ar Meurvor Atlantel.

## Adstêrioù
Setu ar re heverkañ: São Paulo, Caveiras, Inferno Grande, Marombas, do Pinto, Púlpito ha São João.
Rio Pelotas

Ar stêr **Pelotas**, pe **Rio Pelotas** e portugaleg, zo ur stêr etre stadoù Santa Catarina ha Rio Grande do Sul e Brazil. Ul lodenn eus ar stêr a ya d'ober an disparti etre an div stad-se . 

Eieniñ a ra er Parque Nacional de São Joaquim er Serra Geral, e kumun Bom Jardim da Serra, e Santa Catarina, tost da eienoù ar río Laranjeiras hag ar río Lava Tudo, en ul lec'h a 1.000 m uhelder. 
Neuze e red war-du ar c'hreisteiz, ober an disparti etre kumunioù Bom Jardim da Serra ha São Joaquim. Pa zegouezh en harzoù etre stadoù Santa Catarina ha Rio Grande do Sul e sko war-zu ar c'hornôg.

Teurel a ra e zour er stêr Canoas d'ober ar stêr Uruguay a red betek ar Río de la Plata hag alese d'ar Meurvor Atlantel.

## Adstêrioù
*El lez dehoù (Rio Grande do Sul): los ríos do Louco, da Divisa, Cerquinha, Agua Branca, Bandeirinhas, Forquilha, Socorro, São João Velho, Suçuarana, do Padre, dos Gregórios y Bernardo José. 
*El lez Kleiz (Santa Catarina) : Lava Tudo, Pelotinhas ha Capivaras.
Santa Rosa de Lima

**Santa Rosa de Lima** zo anv spagnolek ha portugalek ur santez eus Lima, kêr-benn Perou, moranvet paeronez Amerika, ha deuet da vezañ anv meur a lec'h e Suamerika.

#### 
* Santa Rosa de Lima - kumun e stad Santa Catarina
* Santa Rosa de Lima - kumn e stad Sergipe

### 
* **[[Santa Rosa de Lima (El Salvador)|Santa Rosa de Lima]]**, kumun e departamant La Unión.

### 
* **[[Santa Rosa de Lima (Santa Rosa)|Santa Rosa de Lima]]**, kumun e departamant Santa Rosa.

## Pennadoù kar
* Santa Rosa
* Rosa de Lima
Cadwg Ddoeth

**Cadwg Ddoeth** e oa ar roue diwezhañ eus marevezh kentañ frankiz Glywysing. N'anavezer hogozik netra diwar-benn e vuhez hag evel ma n'en doa hêr ebet e legadas e rouantelezh da vMeurig Gwent. Lazhet e oa bet gant Saksoned.

## Daveoù
Verb dic'hour

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb dic'hour** (Y.B.B.) pe **verb ambersonel** (saoz. *impersonal verb*) evit komz eus ur verb hep rener/graer gwirion ebet rak ne denn ket d'un ober, d'un darvoud pe d'ur stad kaset da-benn gant un den pe gant un dra resis, da skouer : *glav a ra*, *noziñ a ra*.

## Renerezh yezhadurel
### [[Brizhrenadenn|Implij brizhrenadennoù]]
E yezhoù zo, en o zouez ar yezh c'hermanek (*e.g.* ar saozneg, an alamaneg...), yezhoù romanek evel ar galleg hag ivez yezhoù keltiek zo, *e.g.* ar c'hembraeg, e ranker implijout ur brizhraganv gant verboù dic'hour, da skouer :
:  *Oedd hi'n bwrw erc'h ddoe* (raganv *hi* : benel)
:  *It snowed yesterday.* (raganv *it* : nepreizh)
:  *Es schneite gestern.* (raganv *es* : nepreizh)
:  *Il a neigé hier.* (raganv *il* : gourel))
:  *Noz eo anezhi*.
### [[Amrenererezh]]
E yezhoù all avat, yezhoù amraganvel anezhe dre ret, en o zouez meur a yezh romanek (*e.g.* ar portugaleg, ar spagnoleg, an okitanek, an italianeg...) hag an holl yezhoù slavek hag ivez e brezhoneg, ne vez implijet raganv rener ebet ha displeget e evz ar verb en trede gour unander, da skouer :
:  *Erc'h a reas dec'h*
:  *Nevó ayer*
:  *Nevou ontem*
:  *Sniježilo je jučer*

## Doareoù verboù dic'hour
Alies e tenn ar verboù dic'hour d'an amzer a ra pe d'an amzer a red, da skouer : *erc'h a ra', *skorniñ a ra*, *abardaeziñ a ra*.

Tennañ a c'hell ivez ar verboù dic'hour d'ar bezañs, da skouer :
:  *Levrioù zo* / *Kalz a dud a oa eno*
:  *There are (some) books. / *There were lots of people there*
:  *Há livros.* / *Havia lá muita gente*

## Verboù dic'hour kv. verboù diglok
Disheñvel eo ar verboù dic'hour diouzh ar verboù diglok rak tennañ a ra ar verboù dic'hour da implij ar gour yezhadurel nemetken keit ha ma tenn ar verboù diglok d'an displegadur dre vras, da lavaret eo d'an amzerioù, d'an arvezioù pe d'ar gourioù.

## Gwelit ivez:
* Verb diglok
* Amrenererezh
* Amraganvelezh
Eric Cross

**Eric Cross** zo ur skrivagner eus Iwerzhon a oa ganet e 1905 e Newry e kontelezh Down. Aet e oa war ar studi da vezañ ijinour war ar gimiezh hag ez eas da labourat da Vro-Saoz. Dizoleiñ a reas er bloavezhioù 1930 e talvezfe al labour a rene hag hini tud all da zifraostañ an hent evit bezañ gouest da vrezeliñ gant viruzoù ha bakteri. 
Kuitaat a reas e labour ha mont da vevañ da gornôg Iwerzhon. Eno e prenas un ti-karr hag ur marc'h hag ez eas gantañ war an heñchoù. 

Brudet eo abalamour m'en deus lakaet war ar paper istorioù ur c'hemener kozh, Timothy Buckley, ha kaozioù e wreg Anastasia (Ansty) a oa o chom e-kichen Gougane Barra e kontelezh Corcaigh. Embannet e oa da gentañ er gazetenn *The Bell*, e miz C'hwevrer 1941, ha goude e lakaas embann *The tailor and Ansty* e 1942 gant ur raklavar gant Frank O'Connor. 
Degemeret gant plijadur gant un nebeud burutellerien da gentañ. Buan avat e oa difennet al levr-se gant gouarnamant Éamon de Valera goude un abadenn daer e sened Iwerzhon, e 1943 abalamour ma oa dibrenn ha divergont al levr, sañset.
Adembannet e oa levr Eric Cros goude 10 vloaz difenn hag aozet e oa evit ar c'hoariva gant O'Connor. Deuet eo da vezañ unan eus oberennoù klasel lennegezh Bro-Iwerzhon

Eric Cross en deus skrivet ivez *Silence is golden*, un dibab istorioù hag arnodskridoù. Aet eo da anaon e 1980.
Rouaned ar Rouantelezh-Unanet

Araok Jakez Iañ, a voe roue Bro-Skos ha roue Bro-Saoz war un dro, ne oa ket stag an div rouantelezh an eil ouzh eben. Gwelout 
* Roll rouaned Bro-Saoz (871-1603)
* Roll rouaned Skos betek 1625

## Adalek 1603
**Tiegezh Stuart (1603-1649)**
* Jakez Iañ (1603-1625)
* Charlez Iañ (1625-1649), a voe dibennet.

**Kenglad (''Commonwealth'') (1649-1659) : Aotrounez-Gwarezourien (''Lords Protectors'')**
* Oliver Cromwell (1653-1658)
* Richard Cromwell (1658-1659)

**Tiegezh Stuart (1660-1714)**
* Charlez II *An Unpenn Laouen* (1660-1685)
* Jakez II (1685-1688)
* Gwilherm III (1689-1702) ha Mari II (1689-1694)
* *Anne Stuart*, pe Anna Breizh-Veur (1702-1714)

**Tiegezh Hannover (1714-1901)**
* Jorj Iañ (1714-1727)
* Jorj II (1727-1760)
* Jorj III (1760-1820)
* Jorj IV (1820-1830)
* Gwilherm IV *Ar Roue Martolod* (1830-1837)
* Victoria (1837-1901)

**Tiegezh Saks-Coburg-Gotha (1901-1910)**
* Edouarzh VII (1901-1910)

**Tiegezh Windsor (abaoe 1910)**
* Jorj V (1910-1936)
* Edouarzh VIII (1936)
* Jorj VI (1936-1952)
* Elesbed II (1952-2022)
* Charlez III (abaoe 2022)
Bearn

**Bearn** (*Bearn*, *Biarn* en okitaneg ; *Béarn* e galleg) zo ur vro zizalc'h kozh er Pireneoù a-raok dont da vezañ ur broviñs kozh e Bro-C'hall. Pau eo ar gêr-benn (abaoe 1270 ; Morlans e oa a-raok).

A-gevret gant an teir froviñs Lapurdi, Nafarroa Beherea, Zuberoa a ya d’ober Hanternoz Euskal Herria, ha gant un tamm bihan eus Gwaskogn, ez eo aet d’ober departamant ar Pireneoù-Atlantel (64).

En-dro da Vearn e emañ neuze hanternoz Euskadi (Iparralde) er c’hornôg, Lanneier Gwaskogn hag Armanhac en hanternoz, Bigorra er reter, hag Aragon (Spagn) er c’hreisteiz.

En  e voe savet beseskontelezh Bearn, a voe dizalc’h e-pad pell ha gant he moneiz dezhi. E 1485 e tremenas Bearn dindan aotrouniezh rouantelezh Navarra. E 1589 e teuas Herri Navarra da vezañ roue Bro-C’hall dindan an anv Henri IV, ha staget e voe Bearn ouzh ar rouantelezh c’hall dre un emglev sinet d’an 20 a viz Here 1620. E 1790 e voe savet departamant ar *[[Pireneoù-Atlantel]]* diwar Bearn ha lodenn hanternoz Iparralde.

An doare gwaskoneg (ur rannyezh eus an okitaneg) a gomzer e Bearn, a zo zo anvet *bearnés*.

## Tud vrudet
* Henri IV (1553-1610), roue Bro-C'hall etre 1589 ha 1610
* Karl XIV Johan (1763-1844), roue Sveden ha Norvegia etre 1818 ha 1844
* Gaston Planté (1834-1889), fizikour
* Pierre Bourdieu (1930-2022), sokiologour
* François Bayrou (1951 —), politiker gall

## Liammoù diavaez

*''Caractères de la revendication ethnique en Béarn'', Jean Charles, *Espace, populations, sociétés*, 1994, vol. 12, n° 3, pp. 363-370
Ab

**Ab** a zo
*ur ger brezhonek, diwar mab, aet da rakger en un nebeud anvioù-tud, gwelout ab (mab)
*ur ger semitek, hag a dalv kement ha tad , gwelout ab (tad)
*ur ger indezeuropeek, hag a dalv kement ha dour , gwelout ab (dour)
*ur ger latin, hag a dalv kement hag *eus*, enebet ouzh *[[ad]]*, evel e-barzh ab urbe condita
Phylip

**Phylip** zo un anv kembraek, kar da Fulup.

## Adstummoù
E kembraeg e reer dreist-holl gant ar stumm saoznek Philip, met a-wechoù gant ivez *Ffilip* pe *Ffylip*.

## Tud

Anaout a reer dreist-holl

* Phylip Brydydd (war-dro 1222), barzh
* Phylipiaid Ardudwy, un tiegezh barzhed e bro Ardudwy.

## Pennadoù kar
*Fulup
*Philippe
Ab (mab)

**Ab**, pe **ap**, zo ur ger brezhonek ha kembraek, deuet diwar an anv-kadarn mab, a gaver en un nebeud anvioù tud.

## E brezhoneg
E brezhoneg eo deuet da vezañ ur rakger hag a gaver en anvioù-tiegezh a orin leonat :
***ab**: *Abalan* (aliesoc'h dindan ar stumm gallekaet Abalain), *Abalea, Abaofred, Abarnoù, Abazïou, Abegile (aliesoc'h dindan ar stumm gallekaet Abéguilé), [[Abernod]], Abgrall, Abhamon, Abherve, Abiven, Abolier, [[Abyann]]* (aliesoc'h dindan ar stumm gallekaet Abjean), *Abily* ;
***ap**: *Apere, Apherri* (aliesoc'h dindan ar stumm gallekaet Apéry), *Apriou*.

Abeozen eo anv-pluenn ar skrivagner Fañch Elies.

## E kembraeg
E kembraeg eo ur ger hag a gaver en anvioù tud, 
*pe e-kreiz an anv,
****ab** dirak ur vogalenn, evel e-barzh Hywel ab Owain Gwynedd,
**pe **ap** dirak ur gensonenn, evel e-barzh Hywel ap Cadwaladr, 
*pe evel rakger,
***P*, en anvioù evel Parry, Powel, Pritchard, Pugh, eus *ap Harri, ap Hywel, ap Rhisiart, ap Huw*,
***B*, en anvioù evel Bevan, Bowen, eus *ab Efan, ab Owain*. 

## Gwelet ivez
* *[[Mac]]* e gouezeleg

## Levrlennadur
*  Albert Deshayes : *Dictionnaire des noms de famille bretons*, Le Chasse-Marée-ArMen, 1995
*  P. H. Reaney, R. M. Wilson, David Hey : *A Dictionary of English Surnames*, Oxford University Press, 1997  — En-linenn (darn)
Talabarder

Un **talabarder** zo un den hag a son ar vombard.
Peurvuiañ e son en ur bagad sonerien, gant un toullad talabarderien all, pe gant ur biniaouer, da lakaat an dud da zañsal er festoù-noz. A-wechoù e vez un talabarder ivez e-barzh lazoù evel Diaouled ar Menez, Ar Re Yaouank, hag all. 

## Un nebeud [[talabarder]]ien brudet
Ardudwy

.

**Ardudwy** zo ur rann eus Gwynedd e Kembre, etre Bae Tremadog hag ar Rhinogydd. En amzer Rouantelezh Gwynedd, e oa unan eus div rann isrouantelezh Dunoding, hag Eifionydd e oa eben, ha goude-se e oa kantrev. 

Pa voe krouet ar c'hontelezhioù e 1284 e voe lakaet e Sir Feirionnydd. Emastenn a rae eus Traeth Mawr en hanternoz da Afon Mawddach er c'hreisteiz. 

## Mojenn
E Trede Skourr ar Mabinogi emañ Bendigeidfran gant e lez en Harlech, en Ardudwy. Er Pevare Skourr eo Lleu Llaw Gyffes an hini a zo bet roet Eifionydd hag Ardudwy dezhañ gant Math fab Mathonwy. Lleu a sav e balez e Mur y Castell en Ardudwy. Eno e renas a-raok bezañ distroadet gant Gronw Pebr, a rankas lazhañ evit bout roue en-dro, hag a reas war lez ar stêr Cynfael.

## Levrlennadur
*Geraint Bowen (gol.), *Atlas Meironnydd* (Y Bala, 1975)
*John Edward Lloyd, *A History of Wales* (1911)

## Pennadoù kar
* Dunoding
* Phylipiaid Ardudwy
* Rouantelezh Gwynedd
Westfália

**Westfália** zo ur gêr e Brazil e stad Rio Grande do Sul, en ur c'hornad-bro bet poblet gant Alamaned. En em zisrannañ a reas diouzh kumunioù Teutônia hag Imigrante.
Rio do Peixe

**Rio do Peixe** (*stêr ar pesk* e brezhoneg) zo anv ur stêr e Brazil e stad Santa Catarina. Eieniñ a ra e kumun Caçador, e distrig *Presidente Pena*, hag aberiñ er rio Pelotas, anvet rio Uruguai abaoe kejet gantañ ar rio Canoas. 

## An anv anezhi
*Stêr ar pesk* eo bet anvet abalamour ma oa kalz pesked enni. Hiziv eo aet brein gant temzoù ha ludu al labour-douar hag ar sevel moc'h.

## Kumunioù treuzet
Goude mont e-maez Caçador, e treuz Videira, Joaçaba, Capinzal ha Piratuba. War lez dehou ar stêr emañ al linenn-houarn istorel a ya eus stad São Paulo da Rio Grande do Sul.
Aragon (disheñvelout)

**Aragon**, pe gentoc'h **Aragón**, zo un anv-lec'h spagnolek a ya da envel meur a dra :
*ar stêr Aragon, Aragón (stêr)
*ur rouantelezh kozh, Rouantelezh Aragon
*Kurunenn Aragon
*ur Gumuniezh Emren e Spagn, Kumuniezh Emren Aragon

## Broioù all
### 
*ur gumun : Aragon (Aude) 
### 
*ur gêr : Aragón (Mec'hiko)

### 
*ur gêr : Aragón (Georgia), e Georgia

## Tud
*Louis Aragon, skrivagner gall
*Orquesta Aragón, laz-seniñ eus Cuba
Troad aversivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad aversivel** (saoz.: *aversive case*) pe **troad evitativel** (saoz. *evitative case*) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ un anv m'en devez unan bennak aon razañ.

## Implijet e yezhoù ar bed
Un droad ral-kenañ eo homañ, implijet gant yezhoù komzet en Aostralia nemetken: 

*Arrernteg
*Djabugayeg
*Gumbaynggireg
*Marri Ngarreg
*Marrithiyeleg
*Walmajarrieg
*Warlmanpaeg
*Warlpirieg
*Warumungueg
*Yidinyeg

## Skouerioù

* Da skouer e walmajarrieg:

* Da skouer e djabugayeg:

## Implijoù all

Implijet e c'hell bezañ an droad aversivel ivez gant ur verb implijet evel anv-kadarn ganti da ster "gant aon na".

## Levrlennadur:
*
San Paolo

**San Paolo** zo un anv-lec'h italianek, savet diwar an anv Paolo, anv italianek Paol Tarsos.

#### Lec'hioù
;kumunioù
*Azzano San Paolo,  e proviñs Bergamo
*Loiri Porto San Paolo, e Sardigna
*San Paolo Albanese 
*San Paolo Bel Sito 
*San Paolo d'Argon
*San Paolo di Civitate 
*San Paolo di Jesi 
*San Paolo Solbrito, e proviñs Asti,

;ranngumunioù
*Civitella San Paolo 
*San Paolo
*San Paolo Cervo,  e  kumun Campiglia Cervo, e Proviñs Biella. 
*San Paolo, e kumun Appiano sulla Strada del Vino e Proviñs Bolzano.

#### Karterioù

#### Traoù all
*Isola di San Paolo - unan eus Inizi Cheradi

## Pennadoù kar
*Saint Paul
San Pablo

**San Pablo** zo un anv-lec'h spagnolek, savet diwar an anv-bihan Pablo, kar da Paol e brezhoneg, hag a gaver e meur a vro dre ar bed. 

## Sent
Tri sant zo anvet **San Pablo** e spagnoleg:
*an hini brudetañ : an abostol Paol Tars, e anv eo a gaver el lec'hanvadurezh
*Paol Iañ, pab (757 - 767), anvet da sant
*Pauro Miki, merzher katolik japanat.

## Lec'hanvadurezh
### 
* **[[San Pablo (San Luis)|San Pablo]]:** e Proviñs San Luis,
***[[San Pablo (Catamarca)|San Pablo]]:** e Proviñs Catamarca, e departamant Capayán.

### 
*San Pablo (e distrig Orange Walk)

### 
*San Pablo de Lípez, proviñs Lípez

### 
*  San Pablo, kumun e X Región de Los Lagos?.

### 
*Kanton San Pablo,
*San Pablo (Bolívar), kêr ha kumun,
**San Pablo de Borbur, kêr ha kumun e Boyacá.

### 
* Kanton San Pablo, e proviñs Heredia.
**San Pablo (proviñs Heredia)
**San Pablo (kanton Turrubares)
**San Pablo (kanton Leon Cortés)

### 
**San Pablo (Isabela)
**Kêr San Pablo, e proviñs Laguna
**San Pablo (Zamboanga ar Su)

### 
*San Pablo (San Marcos)

### 
* Municipio de San Pablo, e departamant San Marcos.

### 
*E [[Puebla]]*
*San Pablito Pahuatlán
*San Pablo Anicano
* En [[Oaxaca]]*
*San Pablo Coatlán 	
*San Pablo Cuatro Venados 	
*San Pablo Etla 	
*San Pablo Guelatao
*San Pablo Huitzo
*San Pablo Huixtepec 	
*San Pablo Macuiltianguis 	
*San Pablo Tijaltepec 	
*San Pablo Villa de Mitla 	
*San Pablo Yaganiza
*San Pablo de las Salinas
**San Pablo (Kalifornia Izel ar Su)
**San Pablo (Coahuila)
**San Pablo (Chihuahua)
**San Pablo Balleza, Chihuahua
**San Pablo (Guanajuato)
**San Pablo (Nuevo León)
**San Pablo (Puebla)
**San Pablo (Querétaro)
**San Pablo (Sinaloa)
**San Pablo (Sonora)
**San Pablo (Zacatecas)

### 
*Distrig San Pablo

### 
* San Pablo, kêrbenn proviñs San Pablo,
** Proviñs San Pablo e departamant Cajamarca,
***Distrig San Pablo, er broviñs heñvelanvet,
* Distrig San Pablo', e proviñs Bellavista, e departamant San Martín,
* Distrig San Pablo (Loreto), e proviñs Mariscal Ramón Castilla, e departamant Loreto.

###### 
*San Pablo de la Moraleja

### 
* San Pablo, kêr e Kalifornia.
*San Pablo, e Kolorado

### 
* San Pablo, kêr-benn Municipio Arístides Bastidas, stad Yaracuy.
* San Pablo, parrez eus Municipio Sucre - Queniquea, stad Táchira.

## Stêrioù
### 
*Stêr San Pablo

## Pennadoù kar
*São Paulo
*Saint Paul
Troad prosekutivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad prosekutivel** (saoz. *prosecutive case*) evit komz eus un droad a dalvez da deskrivañ ar fed ma tremen un dra pe un den bennak a-hed ur c'horeenn pe un hent, o klotaat mui-pe-vui gant an araogennoù "a-hed", "dre" e brezhoneg.

Implijet e vez an droad-mañ, heñvel-mik ouzh an troad prolativel, e heneuskareg hag e nenetseg

## Troadoù tost o ster

## Notennoù


## Gwelit ivez:
* Troad prolativel
* Troad vialis
Chotenn ha joskenn

**Chotenn** pe **joskenn** zo anv daou veuz peuzheñvel e Breizh.

## Chotenn
Ar **chotenn** zo anv ur meuz hag a vez gwerzhet ha debret er Vro-Vigoudenn da vare an Ened. Un hanter eus penn ur pemoc'h nevez lazhet eo, hag a vez holenet, bervet, ha rostet e forn ar baraer. Debret e vez gant un tamm bara dous. 
Dister eo an niver a dud a oar skrivañ brezhoneg, setu perak e weler alies "chotten" skrivet war skritelloù stalioù ar Vro-Vigoudenn.

## Joskenn
Un tamm heñvel eo ar **joskenn** a vez debret e Treger, hag a gaver da brenañ a-hed ar bloaz, ha n'eo ket ur wech hepken, e ti pep kiger a feson. Unan eus arouezioù broadel Treger eo. Hervez tud zo e vije kavet e Goueloù ivez. 
Gwechall e veze debret en-tomm, gant patatez krign, hag en-yen gant ar wazed, war ar maez, d'o adlein, gant bara hag amann, ha banneoù chistr. Nebeutoc'h e vez debret bremañ, gwir eo, pa ziwall an dud a zebriñ re a zruzoni.

Ur blaz dreist a zo war ar meuz rak n'eus ket gwell eget druzoni mat da reiñ blaz d'ar c'hig. Gwir eo n'eus ket kement-se a gig avat, met ar blaz eo an tad.

### Pardon ar joskennoù
Pa vez * [[Deiz kentañ ar Bloaz]] * e vez hetet ar bloavezh mat gant pokoù e-leizh, ma vez graet *[[pardon]] ar joskennoù* eus an deiz-se. Met n'eus forzh peseurt abadenn heñvel a c'hall bezañ ur seurt *pardon ar joskennoù*, interamantoù da skouer, ha joskenn war an daol a-wechoù.

### Pelec'h e vez kavet joskenn?
E ti kigerien ar vro e kaver joskenn : e 2018, er Roc'h-Derrien, Trelevern ha Plouilio, e Kerleo Bras, e Landebaeron. Er marc'hadoù : re Landreger, Lannuon, Plistin, Plouared, hag ar Roc'h. En un nebeuig pretioù : *La Table d'Arnaud* e Gwengamp, *L'Hermine Blanche* e Trebeurden.

## Breizh-Uhel
E Breizh-Uhel e vez graet *paté de tête*, pe *museau*, gant penn ar pemoc'h, gant an tammoù kig a vez kavet e-kreiz an druzoni. Hogen, dre ma vez bervet an tammoù kig-se e vezont divlaz a-walc'h, se zo kaoz e vezont debret en ul lipig diwar gwinegr.

## Yezh
### Orin
Savet eo *chotenn* diwar ar ger *chot*, aet da jod e Treger. Gant *jod* ha *ken* (evel er gerioù vilgen ha *louskenn*) eo savet ar ger joskenn. Gwelout : http://br.wiktionary.org/wiki/dibenno%C3%B9-gerio%C3%B9_brezhonek#K.

### Troioù-lavar
* *En em gannañ a daolioù *'joskenn**'' : pokat an eil d'egile pe...d'eben.
* ''Reiñ un taol **joskenn*' da unan bennak* : pokat da unan bennak.

### Penn joskenn !
Da ziwall zo ! Ur gunujenn an hini eo ... ha n'eo ket gwall blijus bezañ keñveriet ouzh moj ur pemoc'h poazh moarvat.

## Gwiz
Ur wiz e Lannuon, anvet Joskenn, zo bet brudet e 2015

## Notennoù ha daveennoù
Santo Amaro da Purificação

**Santo Amaro da Purificação** zo ur gumun e stad Bahia e Brazil. E 2003 e oa 58,414, a dud enni. 486 km² zo dezhi, pezh a ra 120.2 annezad dre km². Ur fabourzh da Salvador da Bahia eo, treuzet gant ar stêr Rio Subaé. Brudet eo ivez da vezañ unan eus ar gwashañ lec'hioù kontammet gant plom er bed.

## Tud
Eno e oa ganet ar ganerien Maria Bethânia‎ hag he breur Caetano Veloso.
Marcus Terentius Varro

**Marcus Terentius Varro**, pe **[[Varro]]**, a oa ur skrivagner ha skiantour roman, marc'heg anezhañ, ganet e *Reate* (Rieti hiziv ) en 116 ha marvet en 27 kent JK.

## E vuhez
Marcus Terentius Varron a zo ganet e 116 kent J.-K. e Reate, e bro Sabina. E familh e oa pinvidik eus ar renk *plebs* = gwerin.

Ezel e oa da Lucius Aelius Stilo, ha goude Antiochus eus Ascalon, ha Ciceron

Letanant e oa en arme e-pad ar brezelioù diabarzh etre Pompeius ha Julius Caesar. 

## Oberennoù
Tost da 600 levr en dije skrivet, ha n'eus deuet nemet un 50 betek ennomp, ha c'hoazh tammoù anezho. An oberenn peurglok nemeti eo an "*De re rustica*".

*De Lingua Latina*, bet aozet etre 47 ha 45

*De Antiquitate letterarum*, raok 86, pe 84

## Levrlennadur
### Troet e galleg
* *Economie rurale*, troet gant J. Heurgon ha Ch. Guiraud, Paris, Les Belles Lettres, Universités de France, eil embannadur 2003.
* *La langue latine*, troet gant P. Flobert, Paris, Les Belles Lettres, Universités de France, eil embannadur 2003.

### Studiennoù diwar-benn Varron
* Jean Collart : *Varron. De Lingua Latina. Livre V*. Belles Lettres. Paris 1954
* Jean Pépin, « La “théologie tripartite” de Varron. Essai de reconstitution et recherche des sources », dans *Mémorial Gustave Bardy* [=Revue des Études augustiniennes 2, 1956], t. II, p.&nbsp;265‑294.

## Notennoù


## Gwelout ivez
* Libri de re rustica
* Antiquitates rerum humanarum et divinarum

### Liammoù diavaez
* forumromanum ''Antiquitates rerum humanarum''
* intratext. ''De lingua latina''
* ''De la langue latine'', troet e galleg gant Philippe Remacle
-364

*Diwar-benn bloavezh *'364 kent JK*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù -364|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù -364]]*

## [[:Rummad:Marvioù -364|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù -364]]*
__NOTOC__
MPB

Ar ***música popular brasileira*** ("sonerezh poblek braziliat"), berraet en **MPB**, zo un doare sonerezh ganet e Brazil e dibenn ar bloavezhioù 1960 war-lerc'h ar *[[bossa nova]]*. Poblek e oa dreist-holl e-touez ar renkadoù etre er c'hêrioù.

## Doare ar sonerezh
Meur a zoare sonerezh zo e Brazil, ken bras eo ar vro, ken liesseurt orin an dud : *bossa nova*, *música [https://web.archive.org/web/20210319112035/https://toqueparacelular.com/ toques para celular] sertaneja* (eus ar Sertão), *[[forró]]*, *[[lambada]]*, *[[samba]]*, ouzhpenn d'an doareoù etrebroadel ha bedhollek evel ar *[[rap]]* pe ar *[[rock]]*.

*MPB* a vez lavaret eus pezh na vez ket lakaet en rummadoù-se. Neuze e vez kaoz eus ur c'haner, pe ur ganerez a gan kanaouennoù nevez-krouet gant sonaozourien brudet peurvuiañ.

## Un toullad kanerien eus ar MPB

## ''Nova Cançó''
Tud zo a gav dezhe e c'haller keñveriañ ar MPBN gant *[[nova cançó]]* Katalonia peogwir e oant bet ganet dindan div ziktatorelezh. 

## Liammoù diavaez
*  Istor ar MPB
*  Kanerien MPB
Troad prolativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad prolativel** (saoz. *prolative case*) evit komz eus un droad a dalvez da deskrivañ ar fed ma tremen un dra pe un den bennak dre un dra bennak, o klotaat mui-pe-vui gant an araogennoù "dre" pe "a-dreuz" e brezhoneg, da skouer en morvdeg-erzyeg:

: "кузга" (*kouz-ga*): "war/dre ur wezenn-bin"
: "велева" (*vele-va*): "dre ur gêriadenn"

Alies eo bet astennet e ster, deuet da dalvezout "en ur ober gant" pe "oc'h implijout an doare-mañ'n-doare" evit kas un ober da-benn, evel e finneg (*prolatiivi*), kollet gantañ e ster-rik kentañ, da skouer: 

: "*posti*" ("post") "*posti*'tse***" ("dre ar post")
: "''puhelin''" ("pellgomz") "''puhelimi'''tse***" ("gant ar pellgomz"/"o pellgomz")
: "*meri*" ("mor") "*meri*'tse**'" ("war vor", d.s. "mont war vor")

## Troadoù tost o ster

### Troadoù all

## An troad prolativel en euskareg

Alies ec'h implijet an hevelep termen "troad prolativel" (eusk. *prolatiboa*) evit envel un droad implijet en euskereg, merket gant al lostger *-tzat* pe *-tako*. Disheñvel-krenn eo implij an traod euskarek-mañ diouzh hini an traod prolativel-rik, hag evit lakaet sklaer an diforc'h eo bet anvet "esivel / translativel", rak talvezout a ra da verkañ ar fed ma vez lakaet un dra da dalvezout evit un dra all en o c'heñveriañ, da skouer:

: *hiltzat eman* "leuskel anezhe evel ma vijent marv (d.l.e "evel tud varv daoust ha m'int bev")
: *lelotzat hartu zuten* "e lakaat a rejont da c'henaoueg" (met n'eo ket genaoueg). 

Tostoc'h eo an droad instrumentel en euskareg (merket gant al lostger *-[e]z*) ouzh ster astennet an troad prolativel (suffix *-[e]z*).

## Mammennoù:

## Gwelit ivez:
* Troad prosekutivel
* Troad instrumentel
* Troad vialis
Roberto Carlos

**Roberto Carlos** zo anv meur a zen brudet e broioù ha meteier disheñvel:

*Roberto Carlos Braga (ganet e 1941), kaner brazilian
*Roberto Carlos da Silva Rocha (ganet e 1973), melldroader brazilian 
*Roberto Carlos Cortés, melldroader kolombian
Ivete Sangalo

**Ivete Maria Dias de Sangalo**, ganet d'ar 27 a viz Mae 1972 e Juazeiro, e Bahia, zo ur ganerez eus Brazil, brudet gant an axé. 

## He fladennoù

### Pladennoù gant Banda Eva
*1993 - *Autêntico*
*1994 - *Pra Abalar*
*1995 - *Hora H*
*1996 - *Beleza Rara*
*1997 - *Ao Vivo*
*1998 - *Eva, você e Eu

===Pladennoù hec'h-unan===
*1999 - *Ivete Sangalo*
*2001 - *Beat Beleza*
*2002 - *Festa*
*2003 - *Clube Carnavalesco Inocentes em Progresso*
*2004 - *MTV ao vivo*
*2005 - *As Super Novas*
*2007 - *Multishow Ao vivo: Ivete no Maracanã*
*2008 - *Ivete Sangalo Perfil*
*2008 - *A Casa Amarela''

### Filmoù

* 1998: Simão, o Fantasma Trapalhão - Estrela
* 2006: Xuxa Gêmeas - Alice
Juazeiro

**Juazeiro** zo ur ger eus portugaleg Brazil
*Juazeiro - ur wezenn a sav betek 10 metr a weler e koadegi Brazil,
*Juazeiro (Bahia) - ur gumun eus stad Bahia.
*Juazeiro do Norte - ur gumun eus stad Ceará.
*Juazeiro do Piauí - ur gumun eus stad Piauí.
Roberto Carlos Braga

**Roberto Carlos**, pe **Roberto Carlos Braga**, ganet e 1941, lesanvet « o Rei » (ar roue) zo ur c'haner ha sonaozer brazilan eus ar re vrudetañ en e vro.

## E vuhez
### Bugaleerezh
Ganet eo Roberto Carlos e Cachoeiro de Itapemirim e stad Espírito Santo, ha pevare ha diwezhañ bugel an horolajer Robertino Braga hag ar gemenerez Dona Laura Moreira Braga.

Breudeur ha c'hoarezed en doa Roberto Carlos, a veze graet *Zunga* anezhañ pa oa bihan: Lauro Roberto Braga, Carlos Alberto Braga ha Norma Moreira Braga, moranvet Norminha. E karter Recanto edo an tiegezh Braga o chom, en un ti teusk. Seniñ gitar ha piano a zeskas Roberto Carlos, gant e vamm da gentañ, e skol-sonerezh Cachoeiro do Itapemirim goude. En amzer-se e oa sot gant Bob Nelson, ur c'haner hag a veze gwisket en cowboy hag a gane sonioù ha ne oant ket *[[country]]* c'hoazh, hag en portugaleg. Bountet e voe gant e vamm da ganañ en un abadenn skingomz evit ar vugale er *Rádio Cachoeiro de Itapemirim*. *Amor y más amor* eo a ganas. A-benn ar fin e c'hounezas ar priz, ur pakad madigoù. Div sizhun goude e c'hounezas adarre. Ha neuze ez eas bep sul d'ar skingomz da ganañ.

## Liammoù diavaez
*E vuhez : https://web.archive.org/web/20081226144555/http://robertocarlos.globo.com/cgi-bin/robertocarlos/biografia.cgi?PG=2, 
*https://web.archive.org/web/20090408091720/http://estrelato.com/roberto-carlos/
*O kanañ Mulher de Quarenta
*O kanañ Amor sem Limite
*O kanañ Caminhoneiro
*O kanañ Lady Laura, diwar-benn e vamm.
Kontell

Ur **gontell** zo ur benveg bihan da droc'hañ, gant ul lavnenn hag un dorn. A bep seurt kontilli zo, hervez petra a droc'her ha piv a droc'h. Disheñvel eo ar gontell da zebriñ diouzh hini ar c'higer da skouer.

## Arm

### Kontilli [[chase]]
Ar re-se zo kontilli da chaseal, a servij d'ober daou dra : da beurlazhañ al loened, pe da zispenn al loen lazhet. Gallout a ra an dorn bout e koad, en askorn, e metal en ur mod hengounel. Hiziv an deiz ez eus kalz kontilli chase dezhe un dorn e plastek.

## Kontilli brudet
* Kontell Abraham

## Skeudennoù

Restr:West Greenlandic Ulo.jpg|Kontell eus Greunland.
Restr:Skinner knife.jpg|Skinner, pe diskroc'hener, pe kigner.
Restr:Old Swiss table knives.JPG|Kontilli da brejañ.
Restr:Bowie knife 1.jpg|Kontell Bowie


## Pennadoù kar
* Kleze
* Sabrenn
* Kontell suis
Espírito Santo

**Espírito Santo** zo un droienn bortugalek a dalv kement ha Spered Santel, hag a zo implijet ivez el lec'hanvadurezh.

#### 
*Espírito Santo zo unan eus ar 26 stad kevredet a zo er vro
*Espírito Santo, zo ur gumun e stad Rio Grande do Norte 
*Espírito Santo do Pinhal zo ur gumun e stad São Paulo
*Espírito Santo do Turvo, zo ur gumun e stad São Paulo
**Espírito Santo do Oeste* a vez lavaret ivez eus kumun Paraú, e stad Rio Grande do Norte
*Espírito Santo, zo ur c'harter e kêr Porto Alegre, kêrbenn stad Rio Grande do Sul

#### 
*Espírito Santo, parrez e kumun Mértola, e distrig Beja e rannvro an Alentejo
*Espírito Santo

## Tud
*Moisés Espírito Santo, kevredadoniour portugalat
Antigua (disheñvelout)

**Antigua** (*kozh*, e spagnoleg) zo anv meur a lec'h er bed.

## Antigua
*Antigua, ur gumun en Enez Fuerteventura, en Inizi Kanariez;
*Antigua, un enezenn er Mor Karib;
**Antigua ha Barbuda, ur stad dizalc'h, enni div enezenn: Antigua an eil, ha Barbuda eben;
*Antigua Guatemala, ur gêr e Guatemala, e menezioù kreiz ar vro.

## Pennad kar
*La Antigua
La Antigua

**La Antigua** (*an hini gozh* e spagnoleg) zo anv meur a lec'h er bed spagnek.

## E Spagn
* **[[La Antigua (León)|La Antigua]]**, ur gumun e proviñs León e Spagn. 
* *La Antigua*, karter e Mérida, e Spagn .

## E Kreisteizamerika
* **[[La Antigua (Veracruz)|La Antigua]]**, kumun e stad Veracruz e Mec'hiko. 
* La Antigua Guatemala, ur gêr istorel e Guatemala. 

## Pennad kar
*Antigua (lec'hanvadurezh)
*Antiguo