open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ponterwyd

**Ponterwyd** zo ur gêr vihan e menezioù Ceredigion, un 20 km bennak er reter da Aberystwyth, war an hent etre ar gêr-se ha Llangurig. En hanternoz da Bonterwyd emañ pikernioù Pumlumon. Ar stêr Rheidol zo o redek er c'hreisteiz d'ar gêriadenn.

## Istor
Mengleuzioù a oa gwechall tro-war-dro Ponterwyd. Ur vengleuz arc'hant, a oa e Llywernog, zo bet treuzfurmet en ur mirdi.

## Tud vrudet
*Ar c'heltiegour John Rhŷs, bet kelenner e skol-veur Oxford, a oa bet ganet e-kichen Ponterwyd e 1840.
Krista

**Krista** zo un anv-bihan alamanek, deveret eus Kristina.

## Doareoù all
**Krysta, [[Christa]], Crista.*

## Tud

*Krista Allen, aktourez stadunanat
*Krista Kilvet, politikourez estoniat
*Krista Siegfrids, ganet e 1985, kanerez finlandat
Samba

Ar **Samba** zo anezhañ un dañs hag un doare-sonerezh eus Brazil, dezhañ gwrizioù afrikan eus amzer ar sklaverezh, dreist-holl en Angola ha Congo. *Sambistas* a vez laret eus an dud troet gant ar samba.

*samba de roda
Bizhui

**Bizhui** a zo ul lec'hanv a gaver e Breizh. Un adstumm gwenedek eus **Bieuzhi** (anezhañ keneil Gweltaz hervez Buhez ar Sent) eo.

**Bizhui* pe Bizhui-an-Dour, ur gumun er Mor-Bihan
*Bizhui-ar-C'hoed, un drev gozh eus Pleuwigner, bremañ er gumun-mañ.
*Marteze e kaver ar memes anv e-barzh Lann-Bihoue
Timadell divaskell arem

An **dimadell divaskell arem** a zo un evn, *Rhinoptilus chalcopterus* (pe *Cursorius chalcopterus*) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e koadegi rouez Afrika issahara.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Rhinoptilus chalcopterus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Fürst

**Fürst** eo an anv alamanek roet d'ur priñs o ren en ur briñselezh.

Kar eo an anv d'ar ger saoznek *first*, kentañ.
Rinaldo d'Este

**Rinaldo d'Este** zo anv daou zen anavet:
*Rinaldo Iañ d'Este 
*Rinaldo II d'Este (1221-1251), mab da Azzo VII d'Este, bac'het gant Friedrich II
*Rinaldo d'Este (1618-1672), eskob Reggio Emilia-Guastalla, kardinal adalek 1641,
*Rinaldo III d'Este (1655–1737), kardinal etre 1686 ha 1694, dug Modena goude.
Maria Magdalena Aostria

**Maria Magdalena Aostria**, pe ** Maria Magdalena von Österreich ** en alamaneg, zo anv div briñsez anavezet en istor Aostria: 

* Maria Magdalena Aostria (1589-1631)
* Maria Magdalena Aostria (1689-1743)

## Pennad kar
*Maria Magdalena
Rinaldo d'Este (1618 -1672)

:*Ur pennad [[Rinaldo d'Este]] zo ivez.*

**Rinaldo d'Este** (1618 - 30 a viz Gwengolo 1672) a oa kardinal italian en Iliz Katolik.

Ganet e oa e 1618, ha mab e oa da Alfonso III d'Este, dug Modena, ha da Isabella Savoia. Breur e oa da Francesco Iañ d'Este, dug Modena war-lerc'h o zad.
Da gentañ e oa kroget da studiañ e Modena evit mont da soudard, met troet e oa gant an Iliz.
E Kerzu 1641 e voe anvet da gardinal, met n'ouzer ket pe renk en doa en Iliz a-raok. .

Mervel a eure e 1672 e Modena.

## Notennoù
Caroline Mathilde von Hannover

**Caroline Matilda Breizh-Veur**, pe **Caroline Mathilde von Hannover**, pe *Caroline Matilda of Great Britain* (pe *of Wales*) e saozneg (1751-1775), ganet e Leicester House e Londrez, a oa ur briñsez saoz hag a voe rouanez Danmark ha Norge adal 1767 betek 1772.

## He buhez
Merc'h e oa da Frederick, Priñs Kembre ha d'ar briñsez Augusta von Sachsen-Gotha. He zad a oa mab henañ ar roue saoz George II (1683-1760).
Tri miz a-raok d'he mamm genel anezhi e varvas he zad. Se zo kaoz ne renas morse.Caroline Mathilde a voe roet dezhi anvioù-bihan he moereb, ar briñsez Caroline Breizh-Veur (1713-1757). Savet e voe gant he mamm, war ar maez, pell diouzh al lez. Plac'h didro ha diorbid e oa, troet gant ar marc'hegañ, hogen desket ganti komz italianeg, galleg hag alamaneg, ha kanerez a zoare.

He breur George neuze eo a voe roue war-lerc'h o zad-kozh.

## Dimeziñ
Dimezet e voe e miz Du 1766, ha hi pemzek vloaz, d'he c'henderv Christian VII, Roue Danmark, seitek vloaz dezhañ. Hennezh a oa kollet e spered, ha dilezel a rae e bried da vont da redek fouzhlec'hioù e gêr-benn.

Ne oa ket gwall goant, met ur vaouez plijus e oa, ha hervez ar vrud e sache warni selloù ar baotred hep dihuniñ gwall deodoù ar merc'hed. Daoust da se ne oa ket gwall garet e lez Danmark. Mignonez e oa d'he dimezell a enor, Louise von Plessen, a gave mezhus doareoù mignoned ar roue, hag a labouras da droc'hañ al liammoù etre Caroline Matilda hag he fried. Kement-se ne oa ket diaes d'ober rak he gwaz n'he c'hare ket ha brud en devoa da vout paotretaer. 

Ar rouanez kaezh a droas he selloù neuze ouzh medisin ar roue, Johann Friedrich Struensee, deuet da vout kentañ ministr.

E 1772 e voe torret dimeziñ ar roue ha Caroline Mathilde. Struensee a oa bet o klask modernaat ar stad a voe harzet ha dibennet. Ar roue Christian a sinas an urzhioù hep kompren, dindan levezon e lezvamm Juliane Marie, ha ne glaske nemet terriñ e eured. Caroline Matilda a viras an titl hag a gollas he bugale.

## He bugale
Daou vugel he doe, bugale d'ar roue hervez al lezenn : 
* Frederik VI (1768-1839), a voe roue Danmark adal 1808, da varv e dad.
* Louise Augusta (1771-1843), dimezet da Frederik Christian af Augustenborg. Krediñ a reer e oa merc'h da Struensee, rak tennañ a rae dezhañ, hervez ar poltredoù.

## He marv
Mervel a reas e 1775, da dri bloaz warn-ugent, e kastell Celle, en Alamagn, e Rouantelezh Hannover, a oa d'he breur, George III, roue Bro-Saoz.

## Pennad kar
*Rouanezed Norge
Maria Karolina Aostria

**Maria Karolina Aostria**, ganet e Vienna d'an 13 a viz Eost 1752 ha marvet e Hetzendorf e Vienna d'an 8 a viz Gwengolo 1814, a oa merc'h d'an impalaer santel Franz Iañ Stephan ha d'e bried Maria Theresia. C'hoar henañ Marie-Antoinette, rouanez Bro-C'hall, e oa. 

## Eured ha bugale
Dimezet e oa da Ferdinando Iañ an Div Sikilia, roue an Div Sikilia. Hi an hini a rene e gwirionez, ken gwan e oa he fried. 

### He bugale
E 1768 e voe dimezet da Ferdinando Iañ an Div Sikilia ha triwec'h bugel o doe. Seizh a vevas betek goude o bugaleaj.
* Maria Teresa (1772-1807), dimezet da Franz II an Impalaeriezh Santel.
* Luisa Maria an Div Sikilia (1773-1802), dimezet da Ferdinando III Toskana; goude he marv da 29 bloaz ec'h addimezas an intañv.
* Carlo Francesco (1775-1778), dug Calabria, marvet en bugel (da dri bloaz).
* Maria Ana (1775-1780), marvet en bugel (da bemp bloaz).
* Francesco Genaro, dug Calabria (1777-1830), deuet da vout ar roue Francesco Iañ.
* Maria Cristina (1779-1849), dimezet da Carlo Felice Savoia.
* María Cristina Amelia (1779-1783), c'hoar gevell d'an hini raganvet, marvet en bugel.
* Carlos Genaro (1780-1789), marvet en bugel.
* Giuseppe Carlo (1781-1783), marvet en bugel.
* María Amelia (1782-1866), dimezet da Louis Philippe Iañ,  roue bro-C'hall.
* Ur verc'h marv-ganet (1783).
* Maria Antonia (1784-1806), dimezet da Fernando VII, roue Spagn.
* María Clotilde (1786-1792), marvet en bugel (da c'hwec'h vloaz).
* María Enriqueta (1787-1792), marvet en bugel.
* Carlos Genaro (1788-1789), marvet en bugel.
* Leopoldo Giovanni (1790-1851), priñs Salerno, dimezet d'an arc'hidugez María Clementina Aostria, merc'h d'e c'hoar, an arc'hdugez María Teresa.
* Alberto Luis (1792-1798), marvet en bugel (da c'hwec'h vloaz).
* María Isabel (1793-1801), marvet en bugel (da eizh vloaz).
Karoline von Fuchs-Mollard

**Karoline von Fuchs-Mollard** (1681-1754), anavezet evel *Charlotte*, a oa ur gontez aostrian ha kelennerez an impalaerez santel Maria Theresia. Hi e oa ar c'hentañ maouez anvet **[[Karoline]]**. "Meine Füchsin" (ma louarnez) a lavare Maria Theresia anezhi.

## He buhez
Ganet e oa Marie Karoline e Vienna. Deuet e oa d'al lez da labourat evel dimezell a enor gant ar briñsez Maria Anna Aostria, merc'h da Leopold Iañ , Impalaer santel. 

E 1710 e timezas da Christoph Ernst von Fuchs, ha div verc'h he doa bet.
Karget e voe gant an impalaerez Elisabeth Christine da ober war-dro he merc'h Maria Theresia , adalek ma voe ganet e 1717, ha d'he skoliañ . Hi a savas ar verc'hig ha tost e choma an impalaerez outi ken na voe beziet e kev-bezioù an impalaered war c'houlenn Maria Theresia . 

## Liammoù diavaez

* ''Gräfin Karoline von Fuchs-Mollard'' in der Kapuzinergruft
Marie-Thérèse

**Marie-Thérèse** zo un anv-bihan gallek savet diwar an anvioù Marie , anv ar Werc'hez Vari, ha Thérèse, anv gallekaet ar santez katolik spagnol Teresa de Ávila .

## Yezhoù all
*Maria Teresa en italianeg

## Gouel
*Marie-Thérèse* a vez lidet d'ar 7 a viz Mezheven

## Tud
* Marie-Thérèse Bro-C'hall, anv meur a briñsez c'hall.

### Sentezed
* Marie-Thérèse Scherer († 1888), pe *Anne-Marie-Catherine Scherer*, gwenvidigez suis ; lidet d'ar 16 a viz Mezheven.
* Marie-Thérèse Soubiran († 1889), gwenvidigez c'hall, ganet e Castelnaudary ; lidet d'ar 7 a viz Mezheven. 
* Marie-Thérèse Ledóchowska (° 1863 - † 1922), gwenvidigez ; lidet d'ar 6 a viz Gouhere .

### Rouanezed ha priñsezed

* *Marie-Thérèse d'Autriche*, pe Maria Tereza Spagn (1638-1683), priñsez spagnol, pried da Loeiz XIV, rouanez Bro-C'hall
* *Marie-Thérèse*, anv gallek Maria Theresia (1717–1780), Impalaerez santel, 
*Marie Thérèse Spagn (1726–1746), priñsez spagnol, daofinez Bro-C'hall, marvet er gwilioud da ugent vloaz, 
** he merc'h, Marie-Thérèse Bro-C'hall (1746-1748), marvet da zaou vloaz;
* Marie Thérèse Savoia (1756-1805), priñsez Sardinia ha Piemonte
* Marie-Thérèse d'Autriche (1767-1827)
* Marie-Thérèse Bro-C'hall (1778-1851), pe Marie-Thérèse-Charlotte, bugel henañ ar roue gall Loeiz XVI hag e bried Marie-Antoinette Bro-C'hall;
* Marie-Thérèse de Bourbon-Condé
* Marie-Thérèse de Bourbon-Siciles
* Marie-Thérèse-Raphaëlle de Bourbon
* Marie Thérèse de Sardaigne
* Marie-Thérèse de Habsbourg-Lorraine-Teschen
* Marie-Thérèse de Bragance
* *Marie Therese von Österreich-Este* (1849–1919) pe Maria Theresa Austria-Este (1849–1919), rouanez Bavaria

### Tud all
* Marie-Thérèse Assiga Ahanda, romantourez kamerounat ha kimiourez 
* Marie-Thérèse Colimon-Hall (1918-1997), skrivagnerez eus Haiti
* Marie-Thérèse Dancourt,
* Marie-Thérèse de Subligny (1666-1735), korollerez c'hall 
* Marie-Thérèse Gantenbein-Koullen (1938)
* Marie Thérèse Guyon, pried da Antoine de la Mothe Cadillac
* Marie Thérèse Rodet Geoffrin (1699-1777), saloñserez
* Marie-Thérèse Houphouët-Boigny (1931)
* Marie Thérèse Killens (1927)
* Marie Thérèse Metoyer (1742)
* Marie-Thérèse Morlet, skiantourez c'hall
* Marie-Thérèse Toyi,
* Marie-Thérèse Walter (1909-1977), serc'h da Pablo Picasso. 

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Maria Teresa
* Maria Theresa
* Maria Theresia
Maria Karolina Aostria (disheñvelout)

**Maria Karolina Aostria**, pe ** Maria Karolina von Österreich**, zo anv div briñsez aostrian, deuet da vout rouanezed:

*Maria Karolina (1752-1814), rouanez an Div Sikilia goude dimeziñ da Fernand Iañ an Div Sikilia;
**Maria Karolina Aostria*, pe Maria Karoline Ferdinande Theresia Josephine Demetria von Habsburg-Lothringen (1801-1832), rouanez Sachsen, goude dimeziñ da Friedrich August II von Sachsen

## Pennadoù kar
*Maria Karolina
*Karolina
Maria Teresa Spagn (1638-1683)

* *Pennadoù [[Maria Tereza]], [[Maria Tereza Aostria]], ha [[Maria Tereza Spagn (1726-1746)]] zo ivez*.

**María Teresa de Austria** pe **María Teresa de Habsburgo** e spagnoleg, pe **Maria Theresia von Spanien** (1638–1683), pe **von Österreich** en alamaneg, pe **Maria Tereza Spagn** e brezhoneg, ganet en El Escorial d'an 10 a viz Gwengolo 1638, marvet e Versailhez d'an 30 a viz Gouhere 1683, a oa ur briñsez spagnol, deuet da vezañ Rouanez Bro-C'hall. Ur pennadig e voe rejantez en 1672 pan eas Loeiz XIV da weladenniñ an arme c'hall o vrezeliñ en Izelvroioù. 

## He zud

Merc'h e oa da Felipe IV, roue Spagn ha d'ar briñsez c'hall Elesbed Bro-C'hall (1602-1644). Dimezet e voe d'ar roue gall Loeiz XIV. 

## Bugale
C'hwec'h bugel he deus bet:
# *[[Loeiz Bro-C'hall (1661-1711)]]*, Daofin Bro-C'hall,
# Anne Élisabeth Bro-C'hall (18 a viz Du- 1662),
# Marie Anne Bro-C'hall (16 a viz Du - 1664)
# Marie Thérèse, la ''Petite Madame'' (1667-1672), marvet da bemp bloaz,
# Philippe Bro-C'hall, duc d'Anjou (1668-1671), marvet da dri bloaz,
# Louis François Bro-C'hall, duc d'Anjou ( 14 a viz Mezheven - 4 a viz Du 1672).
Maria Theresia Aostria (1684–1696)

**Maria Theresia Aostria**, ganet e Vienna e 1684 ha marvet en Ebersdorf e 1696, a oa c'hwec'hvet merc'h Leopold Iañ, Impalaer santel roman hag e deirvet gwreg, Eleonore Magdalene von der Pfalz. Mervel a reas en he 12 vloaz.
Maria Tereza Spagn (1726-1746)

**Maria Tereza Spagn**, pe **María Teresa Rafaela de Borbón** (e spagnoleg), pe **Marie Thérèse**, pe **Marie-Thérèse**-Antoinette-**Raphaëlle d'Espagne**, pe *de Bourbon* (1726–1746), a oa infantez Spagn, ha Daofinez Bro-C'hall.

## He buhez
Merc'h e oa da Felipe V, roue Spagn (hogen priñs gall), ha d'e eil pried, Elisabetta Farnese.

## Dimeziñ
Dimezet e voe María Teresa, e miz C'hwevrer 1745, d'ar priñs gall Louis-Ferdinand de France (1729-1765), mab d'ar roue Loeiz XV ha daofin Bro-C'hall.

Gant he dimeziñ d'ur priñs gall, war un dro gant hini he breur, an
infant Felipe, da ''Madame Première'', e oa adskoulmet an emglev kozh entre Bro-C'hall ha Spagn, goude ma oa aet er c'hleuz ar mennad da zimeziñ Loeiz XV ha Mariana Victoria (1718-1781), c'hoar henañ Maria Tereza ha Felipe (hag a zeuas da vout Rouanez Portugal).

Lavaret e oa bet e oa kaer, rok, abaf. Met displijout a rae he blev ruz da dud al lez c'hall. Gwelloc'h e kave chom en he lojeiz peurliesañ eget mont er-maez, ha kaz he doa ouzh ar c'hoarioù.

Da wilioudiñ e oa Marie-Thérèse (hec'h anv el lez c'hall) e deroù Gouhere 1746, met dale a oa gant ar gwentloù. Kement-se a zisplije kenañ d'an tad-kozh, ar roue Loeiz XV.

D'an 19 a viz Gouhere 1746, a-benn ar fin, e c'hanas Marie Thérèse ur verc'h hag a voe anvet *Marie-Thérèse* evel he mamm.

## He marv
D'an 22 a viz Gouhere, tri deiz goude ganedigezh ar verc'hig, e varvas ar vamm yaouank. 20 vloaz ne oa ken. 
O merc'h, Marie-Thérèse de France (1746-1748), a varvas e miz Ebrel 1748, da 21 miz.
Glac'haret e voe he fried, ha zoken goude eurediñ d'e eil pried, Maria Josepha von Sachsen (1731-1767).

## Notennoù
Carlotta Savoia

**Carlotta Savoia**, pe **Charlotte de Savoie** (e galleg), pe ** Carlotta di Savoia** (1445-1483), a oa ur briñsez eus Savoia hag a oa eil pried ar roue gall Loeiz XI. Mamm e oa d'ar roue gall Charlez VIII.

## He buhez
Merc'h e oa da Ludovico Iañ (pe *Luigi Iañ*) , dug Savoia ha priñs Piemonte, ha da Anna di Lusignano, rouanez Kiprenez.
Mab ar roue gall, ha danvez-roue Loeiz Bro-C'hall, a oa emsavet a-enep e dad Charlez VII, ha repuet e oa e Daofinez. E kuzh e reas emglev gant Loeiz Iañ, ha hennezh a roas e verc'h dezhañ.

Dimezet e voe Carlotta da nav bloaz, hag he fried intañv seizh warn-ugent, hep asant e dad, ar roue gall.

## He bugale
#Louis (1458-1460) 
#Joachim ( 1459-1459)
#Louise (1460-1460) 
#Anne de Beaujeu (1461-1522)
#Janed Bro-C'hall (1464-1505)
#François (1466-1466) 
#Charlez VIII (1470-1498)
#François (1472-1473)

## Notennoù

## Pennadoù kar
*Charlotte
*Carlotta
Charlotte Prusia

**Charlotte Prusia**, pe **Charlotte von Preußen** en alamaneg, zo anv meur a briñsez eus Prusia.

## Priñsezed
* Friederike Charlotte von Preußen (1767-1820)
* Charlotte von Preußen (1798-1860), pe *Alexandra Fjodorowna*, impalaerez Rusia, dimezet d'an tsar Nikolaz Iañ, anavezet evel *Alexandra Feodorovna Rusia* ;
* Charlotte von Preußen (1831-1855), merc'h d'ar priñs Albrecht von Preußen, dugez Sachsen-Meiningen;
* Charlotte von Preußen (1860-1919), merc'h da Friedrich III Alamagn , dugez Sachsen-Meiningen.

## Lestr
 
* Prinzessin Charlotte von Preußen (1816), ul lestr e Prusia e 1816.

## Pennadoù kar
*Charlotte
*Preußen
*Anne von Preußen
*Auguste von Preußen
Nikolaz Iañ

**Nikolaz Iañ** a vez lavaret eus meur a zen
* Nikolaz Iañ (pab) (war-dro 820 – 867), 
* Nikolaz Iañ (tsar) ( 1825–1855), Tsar Rusia ha roue Pologn;
* Nikolaz Iañ Montenegro (1841–1921), roue Montenegro

## Pennadoù kar
*Nikolaz II
*Nikolaz
Charlotte Amalie

**Charlotte Amalie** zo un anv-bihan alamanek, savet diwar an anvioù-bihan Charlotte hag Amalie, hag un anv-lec'h.

## Tud
* Charlotte Amalie von Hessen-Barchfeld (1730–1801), dugez Sachsen-Meiningen
* Charlotte Amalie von Hessen-Kassel (1650–1714), rouanez Danmark ha Norge 
* Charlotte Amalie von Hessen-Wanfried (1679 - 1722), priñsez Siebenbürgen 
* Charlotte Amalie von Sachsen-Meiningen (1751–1827), dugez Sachsen-Gotha-Altenburg

## Lec'hioù
* Charlotte Amalie (Inizi Gwerc'h), kêrbenn an Inizi Gwerc'h Stadunanat, anvet diwar-lerc'h Charlotte Amalie von Hessen-Kassel
Grand-Prix Ploue merc'hed

**Grand-Prix Ploue merc'hed** a zo unan eus an teir redadeg war varc'h-houarn aozet bep miz Eost e Ploue (Mor-Bihan). Digor eo Grand-Prix Ploue d'ar merc'hed abaoe 2002 gant ur gevezadeg Kib varc'h-houarn ar bed merc'hed. D'ar Sadorn goude-merenn eo aozet, derc'hent redadeg ar baotred a-vicher.

## Loreadeg

## Liammoù
*  Lec'hienn ofisiel

## Pennadoù kar
* Marc'hhouarnerezh e Ploue
Charlotta

**Charlotta** zo un anv-bihan svedek hag islandek, a vije deuet eus an anv gallek hag alamanek Charlotte.

## Stummoù all
*Carlotta, en italianeg
**Charlota*, en brezhoneg
**Šarlota*, en tchekeg.

## Tud
* Hedvig Charlotta Nordenflycht (1718-1763) barzhez svedek
* Charlotta Sparre (1719–1795), kontez svedat
* Catharina Charlotta De la Gardie (1723-1763), kontez svedat
* *Magdalena Charlotta Rudenschöld*, pe Magdalena Rudenschöld (1766-1823)
* Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp (1759-1818), dugez Södermanland, priñsez svedat, pried Karl XIII ha rouanez Sveden ha Norge
* Charlotta Eckerman (1759-1790), c'hoariganerez svedat, serc'h Karl XIII
* Lovisa Charlotta Malm-Reuterholm (1768–1845)
* Charlotta Seijerling (Charlotta Antoinetta) ( 1782-1828), kanerez ha telennerez dall (Antoinette Charlotte)
* Charlotta Berger (1784-1852), sonaozerez svedek
**Charlotta Maria Eriksson* (1794–1862), aktourez svedat
**Hedvig [[Charlotta Deland]]* (1807-1864), aktourez svedat
* *Anna Maria Franziska [[Charlotta Almlöf]] * (1813 -1882), aktourez svedat

Hedvig Charlotta Nordenflycht (ur Svenska Familj-Journalen).png|Hedvig Charlotta NordenflychtEvald Handen, 1881
Charlotta Fredrika Sparre as La Folie (Antoine Pesne) - Nationalmuseum - 18316.tif|Charlotta SparreAntoine Pesne, kent 1757
Roslin Alexander - Hedvig Elisabeth Charlotta av Holstein-Gottorp2.jpg|Dugez SödermanlandAlexandre Roslin, 1774
Charlotte Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel

**Charlotte Christine Sophie von Braunschweig-Wolfenbüttel** , anavezet ivez evel *Sophie Charlotte*

(Wolfenbüttel 1694 - 1715 Sant Petersbourg) a oa ur briñsez alaman a zimezas d'an tsarevitch Aleksei Petrovitch Rusia. Mervel a reas da 21 bloaz. 

Merc'h e oa da Louis Rudolph, dug Braunschweig-Lüneburg ha da Christine Louise von Oettingen-Oettingen.
Elisabeth Charlotte von der Pfalz

**Elisabeth Charlotte von der Pfalz** zo anv meur a briñsez:

* Elisabeth Charlotte von der Pfalz (1597–1660) , Dilennourez Brandenburg
* *Elisabeth Charlotte von der Pfalz*, pe Liselotte von der Pfalz (1652–1722), Dugez Orléans
Loeiz Savoia

**Loeiz Savoia**, pe **Louis de Savoie**, zo anv meur a zen.

## Tud

*Louis Ier de Savoie (1413-1465), dug Savoia, priñs Piemonte 
*Louis de Genève pe Louis de Savoie (1436-1482) kont Jeneva ha roue Kiprenez (1459 -1460), 

*Louis de Savoie-Nemours (1615-1641), dug Jeneva,
*Louis-Thomas de Savoie-Carignan (1657-1702) 
*Louis-Victor de Savoie-Carignan (Luigi-Vittorio di Savoia-Carignano, priñs Carignano (1721-1778) 

*Loeiz Piemonte pe Ludovico di Savoia-Acaia, 
*Louis-Amédée de Savoie, pe Luigi Amedeo Giuseppe Maria Ferdinando Francesco di Savoia),

## Pennad kar
*Loeiza Savoia
Tro Lombardia

**Tro Lombardia** a zo ur redadeg war varc'h-houarn aozet bep miz Here abaoe 1905. War-dro Lenn Como e tremen ar redadeg dre grec'hiennoù evel hini Madonna del Ghisallo. D'an aliesañ e vez Tro Lombardia redadeg diwezhañ ar bloavezh aozet war ar c'hevandir europat. Aet eo ar maout gant ar Vretoned Louison Bobet e 1951 ha Bernard Hinault e 1979 ha 1984. Ur redadeg klasel a vez graet eus Tro Lombardia abalamour d'hec'h istor.

## Loreadeg abaoe 2000

## Liamm
*  Lec'hienn ofisiel
Charlotte Amalie von Hessen-Kassel

**Charlotte Amalie von Hessen-Kassel** (1650-1714), a oa ur briñsez alaman, pried da Christian V, roue Danmark, ha rouanez Danmark ha Norge dre he dimeziñ.

## He bugale

## Pennadoù kar
* Charlotte Amalie (Inizi Gwerc'h) 
* Rouanezed Danmark
* Rouanezed Norge
Ulrike

**Ulrike** zo un anv-bihan alamanek roet d'ar merc'hed. 
Ulrich a vez roet d'ar baotred. 

## Yezhoù all
* *Ulrikke* e daneg ha norvegeg,
* Ulrica hag Ulrika e svedeg
** Ulla, berranv 

## Tud
### Ulrike
#### XVIIIvet-XIXvet kantved
* Ulrike Friederike Wilhelmine von Hessen-Kassel (1722-1787)
* Ulrike Sophie zu Mecklenburg (1723-1813)
* Ulrike von Levetzow, ur serc'h da Johann Wolfgang von Goethe ;
#### XXvet kantved
* Ulrike Meinhof (1934-1976), stourmerez en RAF ;
* Ulrike Kolb (1942 -), skrivagnerez.
* Ulrike Höfken (1955-), politikourez alaman

### Ulrikke
*Ulrikke Hansen Døvigen, aktourez norvegiat

## Lennegezh
**Ulrica* un danevell spagnolek gant Jorge Luis Borges 
**Ulrike (romant)*, ur romant alamanek evit ar yaouankiz gant Karl Neumann.

## Traoù
* Ulrike (asteroidenn) zo un asteroidenn kavet en 1917.
* Ulrike H. Aspöck & U. Aspöck 1968, un doare amprevaned e-touez ar Raphidiidae.
* Ulrika kyrka, un iliz

## Pennadoù kar
*Ulrika Eleonora
Ulrika

**Ulrika** pe **Ulrica**, zo un anv-bihan svedek.

## Eilstummoù
**Ulla*.

## Yezhoù all
*Ulrike, en alamaneg

## Tud

### Ulrika
*(Renket hervez ar bloaz ganedigezh)*
* Ulrika Eleonora Danmark, pe Ulrika Eleonora an Henañ (1655-1693), rouanez Sveden; 
* Ulrika Eleonora ar Yaouankañ (1688-1741), he merc'h
* Ulrika Eleonora Stålhammar (1688–1733) soudardez e-pad Brezel Bras an Hanternoz .
* Ulrika Lovisa Tessin, pe Ulla Tessin, pe Sparre ( 1711 – 1768), dimezell a enor. 
* Hedvig Ulrika Taube (1714-1744), serc'h da Fredrik Iañ Sveden, roue Sveden.
* Lovisa Ulrika (1720-1782), anv svedek *Luise Ulrike von Preußen*, rouanez Sveden; 
* Ulrika Pasch (1735–1796), pe *Ulla Pasch*, livourez svedat
* Ulrika von Fersen (1749-1810), kontez svedat, brudet he c'hoantiz,
* Hedvig Ulrika De la Gardie (1761-1832)
* Ulrika Carolina Widström (1764-1841), barzhez ha troourez svedek,
* Ulrika Åberg (1771–1852), korollerez svedat
* Ulla Stenberg ( 1792-1858), arzourez svedat.
* Ulla Jacobsson, aktourez svedat.
* Ulrika Knutson (1957-), skrivagnerez

### Ulrica
*Ulrica Arfvidsson (1734-1801), lennerez-planedennoù svedat,
*Ulrica Elisabeth von Liewen, serc'h da Adolf Fredrik, roue Sveden, mamm da Lolotte Forssberg (1766–1840), 
*Ulrica Messing (1968-), politikourez svedat,
*Ulrica Schenström (1972-), politikourez svedat.

## Lennegezh
*"Ulrica" kontadenn spagnolek gant Jorge Luis Borges en El libro de arena, en 1975.

## Pennad kar
* Ulrika Eleonora, anv meur a rouanez hag a briñsez e Sveden ;
* Ulrike
Hedvig Eleonora av Holstein-Gottorp

**Hedvig Eleonora av Holstein-Gottorp**, pe *von Schleswig-Holstein-Gottorf* en alamaneg (1636 -1715) a oa rouanez Sveden ha Finland. Merc'h e oa da Frederik III af Slesvig-Holstein-Gottorp ha da Maria Elisabeth von Sachsen (1610–1684).

En 1654 e timezas d'ar roue Karl X Gustav. Intañvez e voe adal 1660, ha ren a reas e-pad 12 vloaz evit he mab nemetañ Karl XI ha sinañ feur-emglev Oliva. 

Sevel a reas he nizez Magdalena Sibylla von Hessen-Darmstadt goude marv he mamm, c'hoar Hedvig Eleonora, Marie Elisabeth von Schleswig-Holstein-Gottorf (1634-1665)‎. 

Ren a reas adarre en 1697 hag etre 1700 ha 1713 pan edo he mab-bihan Karl XII o vrezeliñ ouzh Rusia.

## Pennad kar
* Rouanezed Sveden
Hedvig

** Hedvig** pe **Hedwig** (distaget *ˈheːtvɪç* en alamaneg ) zo un anv-bihan alamanek, norvegek ha svedek, hag ivez hungarek. Adkemeret eo bet e yezhoù all e meur a stumm. 

## Yezhoù all
**Hedwig*, en alamaneg
**[[Edwige]]*, e galleg
**Hedvika*, e tchekeg
**[[Jadwiga]]*, e poloneg
**Edvige*, en italianeg
**Hadewig* en izelvroeg

## Tud
### Hedvig

* Hedvig Svantepolksdotter (1190/1195-1266) 
* Hedvig av Holstein (1398–1436), 
* Hedwig von Kalisch (1266–1339), priñsez polonat, anavezet ivez evel Jadwiga Kaliska
* Hedvig Eleonora av Holstein-Gottorp (1636-1715) , rouanez Sveden
* Hedvig Elisabeth Amalia von Pfalz-Neuburg (1673-1722), merc'h da Philipp Wilhelm von der Pfalz, kont Pfalz-Neuburg ha da Elisabeth Amalie von Hessen-Darmstadt. 
* Hedvig Sophia (1681-1708), priñsez svedat, 
* Hedvig Catharina Lillie (1695-1745).
** he merc'h Hedvig Catharina De la Gardie
* Hedvig Ulrika Taube pe *Hedvig von Hessenstein* (1714 -1744), serc'h da roue Sveden Fredrik Iañ Sveden
* Hedvig Charlotta Nordenflycht (1718 -1763), barzhez
* Hedvig Eleonora von Fersen(1753-1792), kontez Klinckowström.
* Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp (1759 - 1818), pried d'ar roue svedat Karl XIII, rouanez Sveden ha Norge.
* Hedvig Ulrika De la Gardie ( 1761- 1832), kontez svedat
* Hedvig Katarina Hjortsberg ( 1777 – 1867), korollerez svedat
* Hedvig Posse (1861-1927), misionerez .
* Hedvig Jensen (1867-1889), anavezetoc'h evel *Elvira Madigan*
* Hedwig Courths-Mahler (1867-1950) romantourez alaman 
* Hedvig Lindby (1876-1958) aktourez svedat 
* Hedvig Nenzén (1880-1962) aktourez svedat

### Hadwig, Hedwig
* *Hedwig*, pe Haduwy Herford (810/811 - 887), abadez kouent Herford
* *Hadwig*, pe Hedwig, (* 938/939/940/945; † 28 a viz Eost 994 , pried an dug Burchard III ha dugez Schwaben.
*Hedwig Capet pe Edwige Capet (v. 969-1013), merc'h da Huon Capet, kontez Mons
* Hadwig von Sachsen, mamm Huon Capet (Xvet kantved)
* *Hathwig (Essen)*, abadez 
* Hedwig von Andechs (1174-1243)
* Hedwig Danmark (1581–1641) - dimezet d'ar Priñs-Dilenner Christian II von Sachsen
* Sibylle Hedwig von Sachsen-Lauenburg (1625-1703)
**Hedwig Eva Maria Kiesler*, anavezetoc'h evel Hedy Lamarr (1914-2000), aktourez stadunanat, a orin aostrian.

## [[Jadwiga]]

## Lennegezh
* *Hedvig Ekdal*, e Vildanden gant Henrik Ibsen
* Hedwig (Harry Potter), un dudenn e levrioù Harry Potter

## Pennadoù kar
* Hedwig
* Hedda Gabler
* Hadewijch
* Edwige
* Baba Yaga
Ulrika Eleonora

**Ulrika Eleonora** zo anv meur a vaouez eus Sveden.

## Gerdarzh
Savet eo an anv diwar an anvioù-bihan Ulrika hag Eleonora.

## Yezhoù all
* *Ulrika Eleonore*, *Ulrike Eleonore*, en alamaneg.

## Tud
### Rouanezed
*Ulrika Eleonora av Danmark (1655-1693), a-wechoù *Ulrika Eleonora an Henañ*, priñsez eus Danmark, pried Karl XI ha rouanez Sveden
*o merc'h Ulrika Eleonora ar Yaouankañ (1688-1741), rouanez Sveden war-lerc'h he breur Karl XII;

### Tud all
*Ulrika Eleonora Stålhammar (1688–1733), ur soudardez e-pad Brezel Bras an Hanternoz .
*Ulrika Eleonora von Düben (1722-1758)
*Ulrika Eleonora von Berchner (1739-1809), politikourez svedat.
*Ulrika Eleonora von Fersen (1749-1810), kontez svedat.


Restr:Ulrika Eleonora d.ä. 1656-1693, drottning av Sverige prinsessa av Danmark (Jacques D' Agar) - Nationalmuseum - 15106.tif | Ulrika Eleonora Danmark (1655-1693)
Image:Ulrika Eleonora.jpg| Ulrika Eleonora ar Yaouankañ (1688-1741)
File:Ulrika Eleonora von Fersen.jpg| Ulrika Eleonora von Fersen (1749-1810)


## Pennadoù kar
*Ulrika 
*Eleonora
Protestantiezh

**Protestantiezh** pe an **Ilizoù protestant** a vez graet ouzh an holl ilizoù deuet e-maez an Iliz katolik a-c'houdevezh an disrann graet a-heul teologourien 'zo evel Martin Luther, Jean Calvin, Jan Hus pe Ulrich Zwingli er .

E penn kentañ ar  e konter tro-dro da 800 milion a brotestanted er bed a-bezh.

## Gwelet ivez
* Protestantiezh e Breizh
Doue an Tad

**Doue an Tad** a zo unan eus tri ferson An Dreinded gant Doue ar Mab ha Doue ar Spered Santel er Gristeniezh.

En un toullad relijionoù e vez roet d'an *Doue nemetañ* anv an Tad. E relijionoù lies-doueel zo e vez diskouezet an doue galloudusañ evel tad an doueed all. En Olimpos eo an doue Zeus a zo tad d'an doueed all.

Diorren a reas relijion ar Yuzevien anv an Tad evit Yahveh abalamour d'ar pezh en deus krouet -E grouidigezh- hag abalamour ma vefe Yahveh tad d'an Israel, da lavaret eo Tad da bobl Doue.

Jezuz Krist a ziazeze e gelennadurezh war perzh Doue evel Tad, an dra a vrasañ pouez gant karantez Doue evit kompren Doue er Gristeniezh, rak Jezuz a vefe mab d'an Tad hag an denelezh a-bezh gantañ. Diorroet e vo tadelezh Doue en doueoniezh kristen en ur zisplegañ e vez kement den a zo war an douar mab d'an aotrou Doue evel ma ziskouez deomp ar bedenn "Pater noster" (Hon Tad) an anv anezhi.

Peurliesañ, anv an Tad a sinifi hennezh a vez orin ar c'hrouadurioù, an hini a zo dreist pep tra, an aotrouniezh holl-c'halloudeg hag un diwaller war un dro. Ouzhpenn-se, Doue an Tad a zo sellet outañ evel ur boud divent, hollc'halloudek, hollouiziek, holl-vezant a vez ken didermen e c'halloud hag e garantez. Hervez teologiezh ar Gristenien,ar mab-den ne c'hell ket kompren Doue an Tad ez klok. Da skouer, pa oa o paouez skrivañ e *Summa Theologica*, sant Tomaz Akwino e glozas en ur embann n'en doa ket komprenet Doue an Tad c'hoazh.

An doare da ginnig Doue en arzoù -difennet groñs gant ar yuzevegezh kentañ- a vo muioc'h-mui diorroet dre al livaj hag ar gizellerezh. Doue an Tad a vo kinniget e doareoù disheñvel an eil diouzh egile : evel ul luc'h pe evel un den deuet en oad gant ur barv gwenn. Diazezet eo an doareoù-se war testennoù ar Bibl.

### Doue an Tad er Bibl

An holl avielerien ne seblantont ket reiñ ar memes pouez da dadelezh an aotrou Doue : pemp gwezh nemetken e vez graet anv anezhi en Aviel hervez sant Mark. An Aviel hervez sant Lukaz a ra anv anezhi nemet e bugaleaj Jezuz hag en e Basion vras. Anv a zo bet graet eus tadelezh Doue e-pad parabolenn ar mab prodig memes tra. Skridoù sant Yann an avieler eo a ro ur plas bras da dadelezh an aotrou Doue : c'hwezek gwezh e ra anv anezhi en e ziv lizher. E-barzh anAviel hervez sant Yann, an dadelezh a zo ur mennozh diorroet ken-ha-ken, livet eo-hi evel ur gwir adopsion a laka an holl-Gristenien da gemer lod enni, dre ar badeziant ha Jezuz, evit ur ganedigezh nevez hag a zigor anezho da Zoue an Tad.

Tadelezh an aotrou Doue a zo sevenet-tre er bedenn "Hon Tad". Kelennet a zo bet ar bedenn-mañ d'an diskibien digant Jezuz. E-serr ober an dra-se, diskouez a rae pegen a-bouez-bras eo an tadelezh evit gouzout e vez an aotrou Doue ur boud hag a zo un dreinded.

### Diskouezadeg


File:Pietro Perugino cat23.jpg|Pietro Perugino, *Annunciazione* (Degemenn da Vari), 1489. 
File:Jan Cornelisz. Vermeyen - The Holy Trinity.jpg|Pieter van Aelst, Tron an Druez, 16vet kantved
File:Diego Velázquez - Coronation of the Virgin - Prado.jpg|Velázquez, Kurunidigezh ar Werc'hez, 1645
File:Procacc1.jpg|Giulio Cesare Procaccini, Kurunidigezh ar Werc'hez, 17vet kantved
Degemenn

An **Degemenn**, **Gouel Maria Veurzh**, **ar C'heloù Mat**, an **Eogeliad**, an **An Anoñsiasion** ([ˌaˑnõˌsiˑaˈsiːõn]) eo ar c'hemenn graet gant an arc'hael Gabriel, lesanvet *kannad ar C'heloù mat* hervez Buhez ar Sent pe *ael ar c'heloù mat*, d'ar Werc'hez Vari da lavarout dezhi e oa da vezañ mamm mab Doue. Diwar ar Pevar Aviel n'eo meneget an darvoud nemet en Aviel Lukaz. 

## Gouel
Lidet e vez an darvoud en Iliz katolik d'ar 25 a viz Meurzh, dres 9 miz a-raok Gouel ar Ginivelezh, da lavarout eo Nedeleg.

## Liderezh
An Añjeluz eo ar bedenn hag a zo diazezet war an Degemenn. Unan eus ar pemp mister joaius a vez prederiet warno gant ar re a lavar o chapeled d'al Lun ha d'ar Sadorn eo an Degemenn.

## Degemennoù all
Un degemenn heñvelik zo er Bibl, e Levr ar C'heneliezh (18, 9-15) pa voe roet keloù da Sarah, pried Abraham. 

## Arz
Meur a wech eo bet livet an *Degemenn*, dreist-holl da vare an Azginivelezh.


Rogier van der Weyden 030.jpg|Rogier van der Weyden1435
Lippi,_annunciazione_Martelli.jpg|Fra Filippo Lippi 1440
Annunciation Melozzo da Forli Pantheon.jpg|Melozzo da Forli1438-94
Antonello da Messina 036.jpg|Antonello da Messina1473


Leonardo da Vinci - Annunciazione - Google Art Project.jpg|Leonardo da Vinci1473-75


Sandro Botticelli 080.jpg|Sandro Botticelli1489-90
Albrecht Altdorfer. The Annunciation.jpg|Albrecht Altdorfer1513
Jacopo pontormo, annunciazione, 1527-28, 01.jpg|Jacopo Pontormo1527-28
Lorenzo_Lotto_066.jpg|Lorenzo Lotto1528


San Salvador Interno - Annunciazione del Signore Tiziano.jpg|Tizian1559-64
Nosadella_Anunciaci%C3%B3n.jpg |Bezzi1560-70
Caravaggio_-_The_Annunciation.JPG|Caravaggio1608-10
Orazio Gentileschi - Annunciation.JPG|Orazio Gentileschi*circa* 1623
La Anunciación, por Francisco de Zurbarán.jpg|Zurbarán1638-39



## Daveoù
Lancellotto

**Lancellotto** zo un anv-bihan italianek, Lanselod e brezhoneg.

## Stummoù all
**Lancelotto, Lanzerotto* .

## Yezhoù all
*Lancelot, e galleg ha saozneg
*Launcelot, e saozneg

## Tud
### Anv-bihan
* Lanzerotto Malocello, pe *Lanzarotus Marocelus* e latin (war-dro 1312), merdeour eus Republik Genova,
* Lancellotto Politi (1484 – 1553), arc'heskob ha doueoniour italian, .
* *Sant' Andrea Avellino*, pe Lancellotto Avellino ( 1521 – 1608), beleg ha sant katolik.
* Gabriele Lancellotto Castelli(1727-1794), hendraour
* Lanciotto Ballerini (1911-1944), partizan italian.

### Anv-tiegezh
*Tommasino Lancellotto, oberour un Assedio della Mirandola, diwar-benn seziz La Mirandola e 1551. 
*Decio Lancellotto (1444–1500), gwiraour italian

### Pennad kar
*Lancillotto
Ulrika Eleonora an Henañ

* *Ur pennadad [[Ulrika Eleonora]] zo ivez.* 

** Ulrika Eleonora av Danmark** (1655-1693), a-wechoù *Ulrika Eleonora an Henañ* (hag *Ulrika Eleonora den äldre* e svedeg, abalamour d'he merc'h anvet Ulrika Eleonora evelti), a oa rouanez Sveden ha Finland, ha pried d'ar roue Karl XI. 

## He buhez
Merc'h e oa da Frederik III, roue Danmark ha roue Norge, ha d'e bried Sophie Amalie von Braunschweig-Lüneburg .

## Bugale
Seizh bugel o doe Karl hag Ulrika, met ne vevas nemet tri. 
# Hedvig Sofia (1681-1708), a zimezas en 1698 da Fredrik IV av Holstein-Gottorp (1671-1702), mab da Christian Albert av Holstein-Gottorp. Tud-kozh a-berzh tad int d'an impalaer rus Pêr III Rusia.
# Karl XII (1682-1718), roue Sveden (1697-1718), dibried ha divugel; 
# Gustaf (1683-1685), marvet da zaou vloaz;
# Ulrik (1684-1685) marvet da ur bloaz; 
# Fredrik (1685-1685)
# Karl Gustaf (1686-1687)
# Ulrika Eleonora ar Yaouankañ (1688-1741), rouanez Sveden war-lerc'h he breur Karl XII; en 1715 e timezas da Fredrik von Hessen-Kassel ((1720-1751), roue Sveden; bugel ebet n'o doe. 

## Pennadoù kar
* Ulrika Eleonora
* Rouanezed Sveden
Goaf

Ur **goaf** zo un arm, anezhañ ur pezh houarn begek lakaet e penn un troad hir. Gant ur *goafad* e c'haller treuziñ korf un den. **Goafer** pe **goafeg** eo ar soudard a zoug ar goaf. 

## Istor
En amzer ar ragistor e veze chaseet gant gouzifiadoù koad. Da vare oadvezh an houarn e voe lakaet houarn er penn.
Er Grennamzer e veze implijet pe gant marc'hegerien pe gant troadeien da herzel ar varc'hegerien.

Hasta e oa anv goaf ar soudarded roman. 


Image:Athena Giustiniani.jpg|An doueez Pallas Athene gant he goaf - Vatikan, Roma
Image:Normans Bayeux.jpg|Marc'hegerien norman en emgann Hastings hervez Pallenn-moger Bayeux
File:Tournament bavarian engraving.png| Marc'hegeien en un tournamant gant o goafoù.
File:Bad-war.jpg|Emgann tal-ouzh-tal gant goafoù. Engravet gant Hans Holbein ar Yaouankañ (Mirdi Albertina, Vienna).
File:RichardSaladin.jpg|Saladin enep Richarzh Kalon-Leon


## Pennad kar
*goaf-bann
Lancillotto

**Lancillotto** zo 
*unan eus stummoù an anv Lanselod en italianeg
*un anv-bihan italianek roet d'ar baotred.

## Orin
Marteze diwar an anv gallek Lancelot, brudet gant romantoù An Daol Grenn, a c'hallfe dont eus ar ger gallek *lance*, a zo goaf e brezhoneg, hag zo a orin germanek, deuet eus ar ger *land*, "douar", "lannn", hag en deus roet an anv-bihan *[[Lambert]]* (Lamberto).

## Adstummoù
* *Lanciotto, [[Lancellotto]], Lancelotto, [[Lanzerotto]]*.

### Yezhoù all
*Lancelot, e galleg ha saozneg.

### Tud
*Lanciotto Ballerini, partizan italian.
*Lanzerotto Malocello, merdeour.
*Lancellotto Politi, doueoniour.

## Lennegezh
*Lancillotto eo anv italianek ar marc'heg Lanselot e mojennoù an Daol Grenn hag e Danvez Breizh.

## Notennoù
Turpin de Crissé

**Turpin de Crissé** zo un anv-tiegezh gallek adalek an XIIIvet kantved, ha hini aotrouien Crissé, a zo hiriv en departamant Sarthe .

* Lancelot Turpin de Crissé (-1414).
* Christophe-Louis Turpin de Crissé de Sanzay, eskob Roazhon ha goude eskob Naoned.
* Lancelot Turpin de Crissé (1716-1795), brezelour ha skrivagner gall.
** e vab Henri Roland Lancelot Turpin de Crissé (1754-1800), brezelour war varc'h ha livour;
*** e vab Lancelot Théodore Turpin de Crissé (1782-1859), livour ha skrivagner gall.
* Prosper Turpin de Crissé (1775-?), soudard gall.
Spered Santel

Ar **Spered Santel**, pe **Doue ar Spered Santel**, eo trede meizad An Dreinded er relijion gristen. An daou berson all eo Doue an Tad ha Doue ar Mab. Spered an aotrou Doue eo ar Spered Santeln a zo anvet *Karantez an Tad hag ar Mab* ivez.

Er Bibl e vez graet anv eus ar Spered Santel evel galloud Doue er bed-mañ, adalek an Testamant Kozh. An Testamant Nevez a ginnig ar Spered Santel evel ur person disheñvel diouzh an Tad ha diouzh ar Mab, en ur vezañ asambles ganto un Doue nemetken.

Ar ger *Spered* a zo un anv da dreiñ ar ger henc'hresianek πνεῦμα (*pneuma*), hag a dalvez kement a *c'hwezh*. Se a zo kaoz e vez graet pneumologiezh eus ar studioù war ar Spered Santel en doueoniezh kristen. Ar Spered Santel a vez sellet outañ evel ar person a ro buhez d'ar boudoù er C'hredo katolik. Eñ eo ar spered a grou, bet e oa bezañt a-raok krouidigezh ar Bed ha dre e c'halloud e vez graet an holl-draoù gant Jezuz Krist hag an Tad. En doueoniezh kristen, ar Spered Santel a zo ar person a gomz ouzh ar brofeded evit o c'helenn. Dre e c'halloud, Jezuz a zo bet ganet e korf Gwerc'hez Vari (Aviel hervez sant Lukaz 1,35). Diskenn a reas war Jezuz e mare e vadeziant, gant stumm ur goulm (Aviel hervez sant Mazhev, 3,16) hag ur vouezh a lavaras dezhañ diwar an Neñv "Te eo va Mab muiañ karet"(Aviel hervez sant Lukaz 3, 22). Ar Gristenien a zegemer frouezh ar Spered Santel dre an Truez hag ar C'hras. Pedet e vez e-pad kement oferenn a vez war an douar ha lidoù all.

## Gouelioù ar Spered Santel
Enoret e vez pizh ar Spered Santel er gouelioù-mañ : 
* Gouel ar C'heloù Mat pe Gouel Maria Veurzh. Deiz an Anoñsiasion e tiskennas an aotrou Doue e korf Mari dre ar Spered Santel a-benn lakaat anezhi da zont da vezañ mamm da Zoue. (gw.an Avieloù)
* Deiz ar Pantekost. An deiz-se e tiskennas ar Spered Santel war diskibien Jezuz Krist evit o lakaat da gomz an holl-yezhoù a-benn kelenn an Aviel er bed a-bezh. (gw.*[[Oberoù an Ebestel]]*)
Lancelot Blondeel

**Lancelot Blondeel** (Poperinge, 1498 - Brugge, 4 a viz Meurzh 1561) a oa ul livour flamank o labourat e Brugge.

## Oberennoù
* *Triptyque avec les saints Côme et Damien*, Brugge, Sint-Jacobskerk. (1523)
* *Triptyque avec l’Histoire de la Sainte Croix*, Furnes, Niklasskerk
* *Les Sept Joies de Notre-Dame*, Tournai, cathédrale Notre-Dame (peut-être en collaboration avec Pierre Pourbus)
* *Martyre d’un saint*, New York, private collection (1548 ou 1558)
* *Le Calvaire*, Nantes, Musée des Beaux-Arts
* *Vierge à l’Enfant avec saint Luc et saint Éloi*, Bruges, Sint-Salvatorskathedraal (1545)
* *Saint Luc peignant la Vierge*, Bruges, Groeningemuseum (1545)
* *Le Bon Samaritain*, Bruges, Sint-Janshospitaal

## Liamm diavaez
*
Gouel Maria Hanter-Eost

**Gouel Maria Hanter-Eost**, pe an **Asompsion**, pe **Gouel ar Werc'hez**, a zo ur gouel kristen hag a vez lidet gant an Gatoliked, gant an Ortodoksed ha gant un darn eus an Anglikaned. Lidañ a ra gorroidigezh ar Werc'hez Mari d'an Neñv.

## Istor
Meneg ebet eus an *Asompsion* ne gaver en Aviel. 

Er IVvet kantved e voe embannet gant Sant Epiphanius Salamis, e 377, ne ouie den ha marvet e oa Mari pe ne oa ket. 

## Dogm
N'eo nemet e 1950 e voe embannet gant ar pab Pi XII, eo un dogm Asompsion ar Werc'hez en Iliz Katolik Roman 
Hervez an dogm, e fin he buhez, e pignas an Itron Varia betek tron an Neñv, dre c'hras he mab Jezuz-Krist. An termen «Asompsion » a zeu eus ar ger latin "*assumere*", a sinifi «tapout», « tennañ ». 

## Deiz
Gouel Maria Hanter-Eost a zo lidet d'ar 15 a viz Eost hag a zo unan eus Gouelioù-berz an Iliz katolik. 

Prederiet e vez evel ur mister glorius.

## Traoù all
* Asunción, kêr-benn Paraguay, anv roet en enor d'ar Werc'hez Vari. 
* *María Asunción*, anv-bihan spagnolek.
* *Ascensión* a vez lavaret e spagnoleg eus Yaou Bask.
Lanzarote

**Lanzarote eo ivez anv spagnolek [[Lanselod]]*.

**Lanzarote** zo unan eus an Inizi Kanariez. Arrecife eo kêrbenn an enez. 

## Orin an anv
Dont a ra an anv eus hini ar moraer italian Lanzerotto Malocello, eus Genova, a laboure evit Roue Portugal. E anv-bihan, Lanzerotto en italianeg, a oa Lançarote e portugaleg, Lanzarote e spagnoleg, a oa deuet eus romantoù an Daol Grenn.
Ana Moura

**Ana Moura**, ganet en 1980 en Santarém, e Portugal, zo ur ganerez fado portugalat .

## He buhez

Brudet eo Ana Moura er bed a-bezh gant he c'hanaouenn *Guarda-me a vida na mão* e 2003, ha goude gant *Aconteceu* e 2005. 

En 2007 he devoa kanet, gant Mick Jagger ha The Rolling Stones er stadion "Alvalade XXI" e Lisboa, ar ganaouenn saoznek "No Expectations".

En 2009 eoa deuet ar c'haner stadunanat Prince da Lisboa da genlabourat ganti.

## He fladennoù
### Albomoù  en studio
* 2003 "Guarda-me a vida na mão"
* 2004 "Aconteceu"
* 2007 "Para além da saudade"
* 2009 "Leva-me aos fados"

### Albomoù en abadennoù
* 2008 "Coliseu" (Universal, DVD+CD)

## Liammoù diavaez

*He fajennad ofisiel

*En Instituto Camoes
*O kanañ 

## Notennoù
L'Ultima Cena (Leonardo)

**Il Cenacolo**, pe *Ultima cena*, a vez lavaret en italianeg eus taolenn Ar Goan Diwezhañ gant Leonardo da Vinci 

## Pennadoù kar
* Koan Diwezhañ
* Ultima Cena
Ar Goan Diwezhañ (arz)

**Ar Goan Diwezhañ**, pe ***Ultima Cena*** en italianeg, zo anv meur a oberenn arzel, livadurioù peurvuiañ, ma weler ar goan diwezhañ a voe debret gant Jezuz hag e ebestel, en ul lec'h anvet *[[cenaculum]]* e latin, ha *cenacolo* en italianeg ("koanlec'h" e brezhoneg), a-raok ma voe harzet. 

## Livadurioù
Livañ ar Goan Diwezhañ a veze graet evit kelenn an dud ha stourm ouzh an disivouderien a zistaole sakramant an aoter. Adalek an Azginivelezh e teuas da vout unan eus dodennoù pennañ al livourien. 
Peurvuiañ e weler an daouzek abostol ouzh taol, gant Yann an Avielour e-kichen Jezuz. Alies e c'haller anavezout Judaz ivez. 



## Taolennoù

Un toullad mat a daolennoù zo bet savet diwar-benn ar Goan Diwezhañ en Italia dreist-holl, hag anvet e vezont eno pe "Ultima Cena" pe "Cenacolo" kenkoulz all.

### XIVvet kantved

### XVvet kantved

### XVIvet kantved
**L'Ultima Cena* (1542), gant Jacopo Bassano, 
**L'Ultima cena* (1568), gant El Greco, e Bologna,
**La última cena*, gant Juan de Juanes, 1562, e Madrid, e Mirdi ar Prado; meur a hini all a reas c'hoazh.
**[[L'ultima cena (Tintoretto)|L'Ultima Cena]]* (1592-1594), gant Tintoretto, en iliz San Giorgio Maggiore e Venezia; meur a hini all a reas c'hoazh.
**[[Ultima Cena (Giampietrino)|L'Ultima Cena]]*, gant Giampietrino,
**[[L'Ultima Cena (Crespi)|L'Ultima Cena]]*, gant Daniele Crespi.

### XVIIvet kantved
**[[Ultima Cena (Rubens)|L'Ultima Cena]]*, gant Pieter Paul Rubens (1632), e Milano

### XVIIIvet kantved
**La Ultima Cena*, gant Sebastiano Ricci, 1713-17144, National Gallery of Art – Washington
**La Ultima Cena*, gant Giovanni Battista Tiepolo, 1745-50, Mirdi al Louvre, Paris

### XXvet kantved
**La Última Cena* pe *El sacramento de la Última Cena*, gant Salvador Dalí, 1955, hiriv e Washington

## Pennadoù kar
* Cenacolo
* Koan Diwezhañ
* Yaou-Gamblit

## Oberennoù all
Hervez an oberourien e weler Jezuz hag e ebestel da vare pe vare eus o c'hoan :
* Fra Angelico : *Comunione degli apostoli*, 
* Giotto: Ultima Cena,
* Dirk Bouts : *Bennigañ ar bara*, 1464-1468
* Paolo Veronese en devoa graet un *Ultima Cena* e 1571, adanvet *Convito in casa di Levi* (Koan e ti Levi) abalamour d'an Inkizision.


Comunione degli apostoli, cella 35.jpg|*Comunione degli apostoli*gant Fra Angelico 
Cenacolo_di_San_Salvi_di_Andrea_del_Sarto.JPG|Gant Andrea del Sarto
Juan de Juanes 003.jpg|Gant Juan de JuanesDibenn ar XVIvet kantved
Jacopo Tintoretto - The Last Supper - WGA22649.jpg|Gant Tintoretto
Seven Sacraments - Holy Eucharist II (1647) - Poussin - NGofScotland.jpg|Gant Nicolas Poussin (1647)
Cenacolo di Fuligno di Pietro Perugino.JPG|*Cenacolo*gant Il Peruggino
cene_st_benoit.jpg|Gant Philippe de Champaigne (1648)
TheLastSupperPalmaVecchio.jpg|Gant Palma il Vecchio
The Last Supper, by Hans Holbein the Younger.jpg|Gant Hans Holbein ar Yaouankañ
Simon ushakov last supper 1685.jpg|*Koan gevrinek*gant Simon Ushakov (1685)
Das letzte Abendmahl.jpg|*Das Letzte Abendmahl*gant Pieter Coecke van Aelst (1502–1550)
Dieric Bouts 009.jpg|*Koan Diwezhañ*gant Dirk Bouts


## Liammoù diavaez

*  Leonardo da Vinci - ''Ar Goan Diwezhañ''

*  Distummet 

## Notennoù
Pantekost

**Pantekost** zo anv un degouezh eus an Aviel hag ur gouel kristen. Meneget eo al lid anezhañ abaoe ar  evel ur gouel graet hanter-kant deiz war-lerc'h Sul Fask.

## Orin ar ger
Ar ger Panthecost a gaver er c'hatolicon e 1499, troet eo e galleg *penthecoste*. Diwar an henc'hresianeg Πεντηκοστή *pentēkostē*, (hanter-kantvet deiz goude Pask) e teu ar ger. E geriadur Gregor Rostren eo roet *Pentekost* evit Gouel ar Spered Santel pe Gouel donedigezh ar spered glan.

Dibaoe eo bet amprestet ar ger Sul-Gwenn diwar ar c'hembraeg *Sulgwyn*, gant Kervarker er Barzhaz Breizh, ec'h implijer muioc'h mui ar ger-se el lidoù brezhoneg.

## Lid
Dre ar gouel-se e koun ar gristenien e oa diskennet ar Spered Santel war diskibien Jezuz Krist, gant stumm teodoù-tan evel m'eo skrivet e levr ar Bibl, Oberoù an Ebestel. Roet e oa dezho ar galloud da gomz an holl yezhoù evit embann keloù mat an Aviel.

Hervez an Hengoun, an ober-se a loc'has avielerezh ar Bed.

Bep bloaz, e vez aozet sakramant ar Gouzoumenn e-tro mare ar Pantekost evit diskouez d'an holl e vez ar gristenien galvet da vezañ ebestel en o buhez pemdeziek.

Unan eus ar Misterioù Glorius prederiet gant ar chapeled eo ar Pantekost.
Yaou-Bask

**Yaou Bask** eo an deiz ma vez lidet gant ar Gristenien **Pignidigezh ar C'hrist**, pe an **Asañsion**, hervez an Aviel. Ur gouel kristen eo a zo daou-ugent deiz war-lerc'h Sul Fask. Se a zo kaoz e vez lidet d'ur Yaou bep bloaz. Hervez Hengoun ar Gristeniezh, an deiz a laka an holl da zelc'her soñj e pignas Jezuz Krist d'an Neñv goude e zasorc'hidigezh hag e vuhez war an douar.

Yaou Bask a zo unan eus misterioù glorius prederiet gant ar chapeled hag unan eus ar gouelioù-berz en Iliz Katolik.
Koan

**Koan** eo pred diwezhañ an devezh.

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus an anv latin *cena*, "pred an abardaez". 

## Boued
Kemmañ a ra ar boued hervez ar broioù ha renk an dud er gevredigezh.
Soubenn pe yod a veze alies e Breizh-Izel war ar maez gwechall. Ne veze ket debret kig, boued ar re binvidik, nemet kig moc'h a-wechoù.
 
## Koanioù
*Pa veze echu an eost e veze debret koan vras e kornioù zo, peurzorn e lec'hioù all.
*Da Nedeleg e vez debret adkoan. 
*D'ar Yaou-Gamblit e c'hoarvezas Koan Diwezhañ Jezuz.

## Pennad kar
*Koan Diwezhañ
Goueler Kelt

*Goueler Kelt* zo ul levr savet gant an Tad Turiaw. Gant ar gelaouenn Preder eo deuet er-maez an embannadur kentañ, e 1970 (kaier 127). Ur embannadur nevez, "gwellaet ha kresket" hervez an oberour, a zo bet lakaet da zont er-maez gant an aozer e 1991.
Sal ar Gambr-lid

**Sal ar Gambr-lid** eo anv ar "sal uhel" war Menez Sion, e Jeruzalem, ma lavarer e lidas Jezuz e goan diwezhañ gant e ebestel ha ma savas Sakramant an Aoter, a-raok bezañ lakaet d'ar marv war ar groaz.

El lec'h-se ivez en em vodas an ebestel goude Pask, hervez Aviel Yann, ha m'edo bodet an diskibien hag ar Werc’hez Vari da zeiz ar Pantekost hervez Oberoù an Ebestel.

## Orin an anv
E latin, e lavarer **cenaculum**, evel an italianeg **cenacolo**, a pezh a dalvez al lec'h ma vez debret koan, pe **koanlec'h**. Ar ger brezhoneg avat, **Sal ar Gambr-lid**, a dalvez "kambr al lid" a ra eñvor eus liderezh gentañ Sakramant an Aoter.

## Istor
Er 4e kantvet e oe graet eno un iliz vraz. Hiziv e kaver ur sal goteg euz ar 14vet kantvet.

## Gwelet ivez
### Pennad kar
*Menez Sion
*Yaou-Gamblid
*Cenacolo

### Liamm diavaez

* Luc'hskeudennoù eus ar cenaculum