open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Justin (istorour)

**Justin** (pe **Marcus Junianus Justinus** en latin) a oa un istorour roman. 

Hervez tud zo e veve en  kantved met hervez darn all e oa er  kantved. Eus e vuhez ne ouzer mann.

## Oberenn
Skrivet en deus, en latin, un *Historiarum Philippicarum*, un deverrañ, emezañ en e rakskrid, eus un oberenn vras anvet *Historiae phillippicae et totius mundi origines et terrae situs* savet gant Cneius Pompeius Trogus en amzer Augustus, ma kinnig tammoù pouezusañ ha dedennusañ an oberenn-se.

Kaoz vras zo diwar-benn pegen feal eo bet ouzh skrid Cneius Pompeius Trogus: fazioù niverus zo e-keñver an Istor. Hervez Paul Jal n'eo ket un deverrañ hepmui en deus graet Justin, met un oberenn diouti hec'h-unan gant ur mennad lennegel.

Kemen-all a soñj John Yardley, a gav dezhañ e oa Justin o kelenn retorik hag o sevel e labour war-dro 200, diwar hini Trogus, dindan levezon ar retorik ha hini oberenn Titus Livius. 
.

## Levrlennadur
### Embannadurioù
* M. Iuniani Iustini *Epitoma historiarum Philippicarum Pompei Trogi* ex recensione Francisci Ruehl, Leipzig, Teubner, 1915.
* M. Iuniani Iustini *Epitoma historiarum Philippicarum Pompei Trogi accedunt prologi in Pompeium Trogum* post Franciscum Ruehl iterum edidit Otto Seel, Leipzig, Teubner, 1985.

### Troidigezhioù
* Justin, *Epitome of the « Philippic History » of Pompeius Trogus. Volume I: Books 11-12: Alexander the Great*. Translation and Appendices by J. C. Yardley, Commentary by Waldemar Heckel, Oxford, Clarendon, 1997 (2003).

## Liammoù diavaez
*Justin e latin e The Latin Library
*Forum Romanum: Justin (skrid latin, troet e saozneg gant John Selby Watson [1853], troet e galleg, darnoù e spagnoleg.)
*The Preceding in Plain Text
*Tertullian: Early Church Fathers - Additional Texts (John Selby Watson's translation of 1853; also a translation of the *Prologi* of Trogus, by the webmaster Roger Pearse. Search on "Justinus".)
*Attalus; Justin: trans. Rev. John Selby Watson, 1853 (Books 14&ndash;18, 22&ndash;39 from this site with links for the other books to the Forum Romanum site above.)
*Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus

## Notennoù
Sahara

Ar **Sahara** (arabeg الصحراء الكبرى *aṣ-Ṣaḥrāʾ al-Kubrā,* yezhoù berberek ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ *Tiniri* pe ⵜⵏⵔ *Tenere)* a zo ur gouelec'h bras-meurbet e Norzh Afrika. Ar brasañ dezerzh tomm eus ar bed eo gant en tu-hont da 9 milion a gilometradoù-karrez. Mont a ra eus ar Mor Ruz er reter betek ar Meurvor Atlantel er c’hornaoueg, bevennet eo er su gant ar Sahel. Dont a ra an anv eus an arabeg صحراء, "ṣaḥrā´", hag a dalvez kement ha "dezerzh".
Libya 4985 Tadrart Acacus Luca Galuzzi 2007.jpg|Ar Sahara e Libia

Ar Sahara a zo ur ranndir deuet da vezañ dezherzhel e 6 000 kent J-K. Bras divent eo an dezerzh–se, 15 gwech brasoc'h eget Bro-C'hall eo, lec'hiet e norzh Afrika. An anv "Sahara" a dalvez kement ha dezerzh pe gouelec’h en arabeg. Brasañ dezerzh ar bed eo gant 8,5 million a gilometradoù karrez. Treuziñ a ra an dezerzh-se Afrika eus ar Meurvor Atlantel betek ar Mor Ruz hag eus ar Mor Kreizdouarel betek su Trovan ar C'hrank. En em astenn a ra ar Sahara war 10 bro: Aljeria, Egipt, Libia, Mali, Maroko, Maouritania, Niger, Soudan, Tchad ha Tunizia. Brasañ dezerzh tomm ar bed eo. Annezidi zo, "kantreidi" a vez graet diouto (tud ha na chomont ket da vevañ war ar memes lec'h a- hed o buhez); an Douareged, ar Vaoured hag an Douboued. Dilec'hiañ a reont eus lec'h da lec'h er Sahara. Bevañ a reont o sevel loened, kañvaled ha givri. Bez’ ez eus ivez an "arsezidi" hag a chom bepred en ul lec'h (ar c'hontrol diouzh ar gantreidi) hag a c'hounez gwez palmez, legumaj ha edaj. Douar kondon ar Sahara a zo pinvidik: gaz leskiñ, eoul-maen, uraniom, houarn, kouevr ha glaou. 

## Ar Sahara hag [[emgann Aljeria]]
E 1956 eo bet dizoloet an eoul-maen hag ar gaz leskiñ evit ar wech kentañ er Sahara,gant ur c'hevredad gall, ar *C.F.P.A*. Dizoloet e oa bet ar brasañ tachennad eoul-maen en Aljeria. D'ar c'houlz -se, ur ministr gall eus ar Vvet republik a lâras :«Bro-C'hall na c'hello ket kenderc'hel da ledanaat en Afrika ha pinvidigezh an douaroù Afrikan na c'hello ket bezañ korvoet hep Bro-C'hall». Abalamour da se, eo chomet an aferioù eoulmaen gall-aljerian bev e-pad emgann Aljeria gant ur c'hevrad sinet hag a lavare ne vefe ket distrujet ar staliadurioù eoulmaen gant an FLN. Koulskoude, pleustradegoù a zo bet graet gant ar soudarded gall. Tennañ a raent bombezennoù er *Sahara* evit gwelet ha mont a raent mat en-dro. Gant se eo bet distrujet ivez un tamm an natur en dezerzh-se.
Delhi

**Delhi** (hindeg : दिल्ली *Dillī*, ourdou دہلی pe دلّی, pandjabeg ਦਿੱਲੀ), pe **Tiriad Kêrbenn Broadel Delhi**, a zo unan eus seizh tiriad India hag ur veurgêr, tremen a 22,4 milion a dud o vevañ enni. Emañ New Delhi, kêrbenn India, e-barzh. Treuzet eo Delhi gant ar stêr Yamuna, ha kêrbenn meur a impalaeriezh eo bet en istor.

## Skeudennoù

Delhi-Jama Masjid-08-Hofseite-2018-gje.jpg|Jama Masjid
Delhi-Jama Masjid-40-Wasserbecken-Osttor-2018-gje.jpg
Delhi-Jama Masjid-46-Minarett-2018-gje.jpg
Delhi-Qutb Minar-16-2018-gje.jpg
Delhi-06-Fest-Elefant-1976-gje.jpg
Delhi-18-Fest-Krieger-1976-gje.jpg
Delhi-58-Old Delhi Road-Haendler-2018-gje.jpg
Delhi-62-India Gate-2018-gje.jpg|India Gate


## Gevelliñ
Delhi zo gevellet gant ar c'hêrioù da heul :

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kêrioù keveler :
* 
* 

Rannvro gevellet :
* 

## Daveoù ha notennoù
Darius

**Darius** ( **داريوش**, Dariush, e perseg ; **Δαρείος**, Dareíos, e gresianeg) zo un anv-paotr.

## Gerdarzh
Un anv persek eo, treuzskrivet e gresianeg, hag a dalv kement ha " piaouiñ a ra; pinvidig, pendevig, roue ".

## Tud
### Pers
Rouaned zo bet en Impalaeriezh Pers, e-touez an Ac'hamenided :
*Darius Iañ (eus 550 betek 486 kent JK)
*Darius II (eus 423 betek 404)
*Darius III (eus 380 betek 330)

### Tud all
* Darius, unan eus mibien Mithridates Eupator
*Darius Campbell, kaner skosat 
*Dariush Eghbali, kaner iranat
*Darius Milhaud, sonaozour gall

## Pennad kar
*Dario
Dario

***Dario*** zo un anv-bihan italianek, portugalek ha kroatek, diwar an anv persek kozh Darius.

## Yezhoù all
**Darío*, e spagnoleg
*Darius e galleg ha saozneg

## Tud
### Anv-bihan
*Dario Argento, filmaozer italian
*Dario Castello, soner italian eus ar XVIIvet kantved
*Dario Fo, skrivagner italianek, Priz Nobel al Lennegezh
*Dario Bellezza, barzh italianek
*Darío Moreno, kaner turk, a orin yuzev sefarad ha spagnolek
* Dario Puccini (1921-1979), skrivagner italian
* Dario Franchitti (g. e 1973), blenier kirri skos 

### Anv-tiegezh

*Rubén Darío, barzh spagnolek eus Nicaragua

## Lec'hanvadurezh
*Ciudad Darío, e Nicaragua, diwar anv ar barzh meur Rubén Darío. 

## Pennad kar
*Darius
*Darío Ortiz
Darío Ortiz

**Darío Ortiz** zo anv daou zen anavezet:

* **[[Darío Ortiz Robledo]]** (1968-), livour ha skrivagner eus Colombia;
* **[[Darío Ortiz Vidales]]** (1936-2004), istorour ha skrivagner eus Colombia.

## Pennadoù kar
*Dario
*Ortiz
Bagoas

**Bagoas** (*Bagoi* en henberseg, Βαγώας / *Bagôas* en  henc'hresianeg) zo un anv istorel persek. Evel anv boutin e talveze kement ha tizhog. 

## Tud
Daou zen en anv-se zo anavezet en istor Persia.
* Bagoas, pennmaodiern dindan ren an impalaer ac'haemenid Artaxerxes III er .
* Bagoas, ur serc'heg da Alesant Veur.

## Traezoù
* Abrial A-12 Bagoas, un nijerez plaver er bloavezhioù 1930, anvet diwar-lerc'h ar vizir.
Umm Kulthum

**Umm Kulthum** (treuzskrivet ivez:**Om Kalsoum**, **Om Koultoum**, **Om Kalthoum**, **Oumme Kalsoum**, **Umm Kolthoum** hag **Ümmü Gülsüm**) a oa ur ganourez hag aktourez egiptat.
Bagoas (vizir)

**Ur pennad [[Bagoas]] zo ivez.*

**Bagoas ** (*Bagoi* en henberseg, Βαγώας / *Bagôas* e henc'hresianeg) a oa un tizhog, egiptat a orin, ha mignon da roue Pers Artaxerxes III.

## Istor
En em glevet e oa gant ar pennbrezelour Mentor, eus Rodos, evit sujañ Egipt a-nevez ouzh Impalaeriezh Pers (war-dro 342 moarvat). Kement a c'halloud en doe neuze ma voe gwir vestr ar vro.
Kavout a reas un doare da binvidikaat buan. Skrapañ a reas levrioù sakr temploù Egipt ha goulenn a reas arc'hant bras evit o daskor d'ar veleien. 
Pa oa bet lazhet Johannes e Templ Jeruzalem gant e vreur, ar Beleg Meur, e lakaas Bagoas (a oa a-du gant Johannes) un tailh nevez war ar Yuzevien, hag ez eas e-unan e-barzh an Templ (pezh a oa berzet gant ar veleien yuzev), o lavarout e oa-eñ glanoc'h eget ar vuntrerien.

En 338 e reas lazhañ ar roue hag e holl vibien, nemet Arses a voe lakaet gantañ war an tron. 
Hervez ur vojenn kontet gant Élien e vije bet lazhet ar roue Artaxerxes III gant Bagoas, peogwir en devoa roet urzh da lazhañ an tarv sakr Apis, hag e roaskorf ar roue da zebriñ d'e gizhier.

Dre ma ne gave ket Arses sentus a-walc'h outañ e roas urzh d'e gontammañ en -336. En e lec'h e lakaas ur priñs all, Darius III *Codoman*. Siwazh dezhañ ne oa ket sentusoc'h ar roue nevez eget Arsès. Met furoc'h e oa Darius, ha komprenet en doa petra a oa en em gavet gant arrouaned all, hag ober a reas da Vagoas evañ ar c'hontamm en doa aozet evit ar roue.

## Notennoù
Ochus

**Ochus** pe **Oc'hus**, pe **Oc'hos**, zo anv meur a zen en istor Pers:
*ar roue Darius II Persia (423-404 kent JK), a oa **Ochus** e anv kentañ
*ar roue Artaxerxes III (358-338 kent JK), a oa **Ochus** e anv kentañ
*Ochus, a oa mab Darius III

## Balafenned
*[[Ochus (balafenn)]]* zo ur spesad balafenned .
Katamit

Ur **c'hatamit** a oa ur c'hrennard hag a oa mignon yaouank sentus ur gwaz, e serc'heg, en ur zarempred a bederastiezh etre daou baotr en Henamzer, ha dreist-holl e Roma. 

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus an anv latin *catamitus*, deuet eus ar ger etruskek *catmite*, deuet ivez eus anv henc'hresianek Ganymedes, ur c'hrennard karet gant Zeus .
Artakserkses

**Artaxerxes**, pe **Artakserses**, zo bet anv pemp Impalaer Pers, a-douez an Ac'hamenided .

## Impalaerien
* Artakserkses Iañ, *Artakserkses Iañ Longimanus*, *r.* 465 - 424 kent JK, mab da Kserkses Iañ ha roue war e lerc'h
* Artakserkses II Persia, Artaxerxes II Memnon, *r.* 404 - 358 , mab da Darius II ha roue war e lerc'h
* Artakserkses III Persia, Artaxerxes III Ochus, *r.* 358 - 338 , mab da Artakserkses II ha roue war e lerc'h
* Arses, Artakserkses IV Arses, *r.* 338 - 336 , mab da Artakserkses III, ha roue war e lerc'h
* Bessus, Artakserkses V Bessus, *r.* 330–329 BC, priñs a gemeras ar gurunenn digant Darius III. 

## C'hoarigan
*Artaxerxes* zo ivez:
* *[[Artaxerxes (c'hoarigan)]]*, ur c'hoarigan gant Thomas Arne.
Ronan Larvor

**Ronan Larvor**, ganet e 1958 e Douarnenez, a zo ur c'hazetenner en *[[Le Télégramme|Télégramme]]*. 

## Embannadurioù
* *Glaziked pouldregad, 50 ans d'histoire*, Embannadurioù Ulamir. Testenn Ronan Larvor ha Pierre le Friant. 1996.
* *La question bretonne enquête sur les mouvements politiques bretons* (a-gevred gant Erwan Chartier). An Here, 2002. Ar skrivagnerien, kazetennerien o deus kejet ouzh muioc'h eget hanter-kant emsaver breizhat, eus an tu kleiz pellañ d'an tu dehou pellañ, en ur zisplegañ o c'hoantoù hag o hentadoù politikel pe hiniennel. Skeudennaouet gant Malo Louarn. 
* *La France éclatée*. Coop Breizh. 2002. *Régionalisme, autonomisme, indépendantisme*. Skeudennaouet gant Malo Louarn.
Artakama

**Artakama** a oa ur verc'h da Artabazus, mab-bihan d'ar roue Artaxerxes II, ha satrap Daskyleion dindan Artaxerxes III ha Darius III, ha goude satrap Baktria dindan Alesant Veur. N'ouzer ket gwall vat piv a oa mamm dezhi, met krediñ a reer e oa gwreg nemeti Artabazus, ur c'hoar, dianav hec'h anv, d'ar vreudeur Memnon ha Mentor Rodos, jeneraled e servij roue Pers e dibenn ar bloavezhioù 340 kent JK hag e-pad ar bloavezhioù 330 kent JK. 

Dimeziñ a reas Artakama da b-Ptolemaios Iañ Sôter e 324 kent JK. Bugel ebet n'o doe, hervez a ouzer bepred.

## Notennoù
Dhaka

**Dhaka** (ঢাকা e bangla, distaget [ˈɖʱaka], a veze skrivet **Dacca** gwechall) eo kêr-benn Bangladesh ha brasañ kêr ar vro-hont, gant 10,1 milion a annezidi (2024).

Emañ Dhaka e gevred Bangladesh, war lez ar stêr Buriganga, ur vrec'h d'ar Ganga. Ur porzh eo hag ur greizenn genwerzhel ha greantel a bouez. Ur skol-veur zo, savet e 1921.

Ur gêr gozh eo Dhaka, met ne grogas da vezañ ur gêr vras nemet er , pa zeuas da vezañ kêr-benn rannvro Bengal en Impalaeriezh Voghol. Er  e tremenas dindan veli Breizh-Veur. Pa voe krouet Pakistan e 1947 e voe lakaet da gêr-benn al lodenn reter eus ar vro (Reter Pakistan). Ha pa voe embannet dizalc'hidigezh Bangladesh diouzh Pakistan, e 1971, e teuas da vezañ kêr-benn ar vro nevez.

## Doareoù ar vuhez
Unan eus ar c'hêrioù fallañ eus ar bed eo evit doareoù ar vuhez, renket 139vet war 140 gant *[[The Economist Intelligence Unit]]* e 2015. Tro 30% eus poblañs ar gêr a oa  o chom e lochennoù e 2016.

## Poblañs

Hervez niveradeg kentañ ar gêr e 1872 e oa 69 213 annezad e Dhaka. An dispartiañ eus Indez e 1947 en deus krouet un divroadur bras eus muzulmaned eus India ha poblañs ar gêr en deus kresket betek tizhout 336 000 a. e 1951. An niver a annezidi en deus kresket kalz bras adalek dizalc'hidigezh Bangladesh e 1971. E 2001 e oa 9 milion a annezidi, hag e 2024 e oa 10,1 milion a dud e Dhaka.

E Takad Meur-gêr Dhaka e oa 14,6 milion a annezidi e 2010, ha 23,9 milion a dud e 2024.

Dhaka a zo unan eus kêrioù ar bed gant ar brasañ stantker.

## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 
* 
* 

## Skeudennoù

Dhaka-bangla-port.jpg|Dhaka, ar porzh
Dhaka skyline1.jpg
National Assembly of Bangladesh (06).jpg|Bodadeg Vroadel Bangladesh, Dhaka.
National Assembly of Bangladesh (10).jpg|Bodadeg Vroadel Bangladesh, tu-dreñv.
Hatirjheel 2nd-bridge.jpg|Eil pont Hatirjheel, Dhaka.
Crescent Lake - Chandrima Uddan (03).jpg|"Crescent Lake" - Chandrima Uddan.
Mausoleum of Ziaur Rahman (11).jpg|Mozoleon Ziaur Rahman, Chandrima Uddan.
Sunrise in Dhaka (02).jpg|Tarzh-an-deiz e Dhaka.
Hatirjheel (09).jpg|Hatirjheel


## Notennoù ha daveoù
Stêrwennel tal du

Ar **Stêrwennel tal du** (liester: **Stêrwenneled tal du**) a zo un evn dour. *Chlidonias albostriata* eo e anv skiantel. Bevañ a ra e Zeland-Nevez.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar Stêrwennel tal du er c'herentiad *[[Laridae]]* (bremañ, hervez IOC 5.3. (2015)) pe e *[[Sternidae]]*.

## Liammoù diavaez
Perdikkas

**Perdikkas** (Περδίκκας e henc'hresianeg) zo un anv-den en Hellaz kozh.

## Tud

* Perdikkas Iañ Makedonia, en VIIIvet kantved kent JK ( 700- 678), diazezer tierniezh an Argeaded
* Perdikkas II Makedonia ( 450 kent JK - 413 kent JK )
* Perdikkas III Makedonia († 359 kent JK), eontr da Alesant Veur
* Perdikkas, jeneral gant Alesant Veur, unan eus an diadoked. 
** Perdikkas, jeneral gant Eumenes.
Kleopatra Makedonia

* *Ur pennad [[Kleopatra]] zo ivez.*

** Kleopatra Makedonia**, pe ** Kleopatra Epiros**, ganet en -355 ha marvet en -308, a oa merc'h d'ar roue Fulup II Makedonia ha da Olympias Epiros ha c'hoar da Alesant Veur. Div hanterc'hoar he doa ivez, Thessalonike ha Cynane, hag un hantervreur, Fulup III Makedonia.

Savet e voe e Pella gant he mamm. 

En 337 kent JK (336?) e timezas d'hec'h eontr Alesant Iañ Epiros, roue Epiros, ha breur d'he mamm Olympias. E-pad an eured 
e voe lazhet he zad Fulup II Makedonia . Ha hi gant he breur Alesant da Epiros. Eno e c'hanas daou vugel:
* ur mab, Neoptolemos II
* ur verc'h, Kadmeia.

Pa intañvezas en 326 e voe tutorez o mab Neoptolemos II. Klask a voe warni da zimeziñ pa varvas he breur Alesant e 323, gant meur a jeneral makedoniat, rak ar re-se a felle dezho dimeziñ dezhi evit kaout gwir da ren war an impalaeriezh pe war Makedonia da vihanañ. 

Leonnatos a oa da zimeziñ dezhi, met mervel a reas er brezel guerre lamiaque en 322. Perdikkas, an hini a blije dezhi evit-doare, a voe muntret en 321. O vont e oa da zimeziñ da Ptolemaios ( a vo faraon goude), met lazhet e voe-hi gant Antigonos ar Borgn en 308.
Marbod

**Marbod**, pe **Marbodius** (e latin), ganet en Angers e 1035 ha marvet e 1123 , a oa un arriagon anjevat, skolaer ha skrivagner latin, hag a voe anvet da eskob Roazhon e 1093. Skrivañ a reas un toullad oberennoù, e latin, brudet e lez konted Anjev, Jafrez II (1006-1060), kont Anjev adalek 1040, ha Jafrez III adalek 1060. 

## E vuhez
Skoliet e oa bet e skol an eskopti en Angers. Ren anezhi a reas adalek 1067.
Anvet e voe da eskob Roazhon goude eured ar briñsez anjevat Ermengarde da Alan IV, dug Breizh. Mignon e oa d'ar briñsez-se, hag a oa merc'h da Foulk IV, kont Anjev, ha c'hoar da Jafrez II ( 1006 -1060), kont Anjev war-lerc'h e dad, ha skrivañ a reas barzhonegoù latin dezhi. 
Evel-se e teuas da eskob war-lerc'h Jelvestr Gwerc'h, a oa e diegezh e penn an eskopti abaoe ur c'hantved, evel un dierniezh eskibien. 
Eskobet e voe Marbod e 1096 gant ar pab Urban II pa deuas da Vro-C'hall. 
Enebiñ a reas ouzh Robert d'Arbrissel, a blije da Ermengarde : tamall a rae dezhañ bevañ e-touez maouezed (ar pezh a zo bet anvet syneisaktism) war zigarez stourm ouzh an temptadur, dougen dilhad droch, ha rebech garv o buhez fall da dud ar bobl ha dreist-holl d'an dud uhel ha d'an dud a iliz. Gwelloc'h e oa gant Marbod mont dre gaer ha kemer perzh er senedoù-iliz. 

E 1120 e kuitaas e garg da vont da abati Sant-Albin Anje, da vanac'h. Ur manac'h eus Sant-Albin, Hamelin, a voe eskob Roazhon en 1121. Mervel a eure en 1123.

## E oberennoù
Sevel a reas buhezioù-sent, sent eus Anjev, e komz-plaen, hag e gwerzennoù an *Historia Theophili*, ar *Passio Sancti Laurentii*, forzh kantikoù . 
*Al *Liber lapidum seu de gemmis*, a zispleg vertuzioù hag efedoù un 60 maen prizius war ar yec'hed .

## Troidigezhioù
Un droidigezh c'hallek eus e gantikoù a voe embannet gant Guy Ropartz e Roazhon e 1873.

## Lennegezh
Gant e vuhezskrid e gwerzennoù diwar-benn Santez Tais, ur c'hast egiptat aet da benedourez er IVvet kantved, e voe awenet Anatole France da skrivañ ur romant a voe savet ur c'hoarigan diwarnañ (opera) gant Jules Massenet.

## Liammoù diavaez
* 
*
Giusto Utens

**Giusto Utens**, pe **Iustus van Utens**, ganet e Bruxelles er bloavezhioù 1500 (dianav e vloavezh ganedigezh) ha marvet en 1609, a zo ul livour flamank hag a labouras en Italia dreist-holl. Bevañ a rae e Carrara en 1580, eno e timezas en 1588. Ur mab en doe, anvet Domenico, hag a voe livour evel e dad.

## Oberennoù

Brudet eo e 17 taolenn en hanterlagadennoù pe hanterloarioù eus ar ** [[ville medicee]]** etre 1599 ha 1602.

14 hepken avat zo deuet betek ennomp,,ha war ziskouez emaint er *[[Museo di Firenze com'era]]* (« Mirdi Firenze evel ma oa»).

## '''Ville medicee '''


Image:Pitti boboli utens.jpg|Ar Palez Pitti ha liorzhoù Boboli
Image:Ambrogiana utens.jpg|*[[Villa Medicea dell'Ambrogiana]] 
Image:Cafaggiolo utens.jpg|*Villa Medicea di Cafaggiolo
Image:Castello utens.jpg|*[[Villa Medicea di Castello]] 
Image:La magia utens.jpg|*Villa Medicea La Magia 
Image:La petraia utens.jpg|*[[Villa Medicea La Petraia]]
Image:Lappeggi utens.jpg|*Villa Medicea di Lappeggi 
Image:Pratolino utens.jpg|*[[Villa di Pratolino]]
Image:Trebbio utens.jpg|*Villa Medicea del Trebbio
Image:Collesalvetti utens.jpg|*[[Villa Medicea di Collesalvetti]]
Image:Villa di Poggio a Caiano, Giusto Utens.jpg|*Villa di Poggio a Caiano
Image:Marignolle utens.jpg|*[[Villa Medicea di Marignolle]]
Image:Monte vetturino utens.jpg|*Villa Medicea di Montevettolini
Image:Serravezza utens.jpg|''Villa Medicea di Seravezza


## Notennoù
Llyn y Fan Fach

**Llyn y Fan Fach** (*Lenn ar Fan Vihan*) zo ul lenn e Powys, e Kembre, e-kichen Llyn y Fan Fawr, brasoc'h, nepell.

Ouzh troad ar menez Fan Brycheiniog emañ, er Mynydd Du, e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Eno emañ eienenn ar stêr Tawe a red betek Bae Abertawe.

## Liammoù diavaez
*geograph.co.uk: Llyn y Fan Fach ha tro-war-dro
*Llyn y Fan Fach
Jafrez II

Meur a **Jafrez II** zo bet:

* Jafrez II (kont Anjev)
* Jafrez II (dug Breizh)
* Jafrez II Ferreol

* Jafrez II Provañs 
* Jafrez II Villehardouin 

## Pennad kar
* Jafrez Iañ
* Jafrez III
* Jafrez
God bras

Ar **God bras** (*Pinguinus impennis* eus e anv skiantel) a oa un evn-mor bras, dic'houest da nijal, hag a zo aet da get e-kreiz an  diwar bezañ bet re chaseet gant an dud.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a rae en hantervoul norzh, er Meurvor Atlantel.

## Rummatadur

## Daveoù ha notennoù
Aire

**Aire** zo un anv-lec'h gallek, hag un anv-boutin gallek ouzhpenn. 

## Lec'hioù
### 
*Aire, kumun en Ardennes
*Aire-sur-l'Adour, kumun e Landes
*Aire-sur-la-Lys, kumun de Pas-de-Calais

### 
*Aire-la-Ville, kumun e kanton Genève
*Aïre, e kumun Vernier

## Stêrioù
*An Aire, stêr e Bro-C'hall
*An Aire, stêr e kanton Geneva
*An Aire, *River Aire* e saozneg, stêr e Bro-Saoz, adstêr d'an "Ouse"
*An Aire, *Aire River* e saozneg, stêr en Aostralia

## Anv-boutin
Un anv-boutin gallek eo, ha meur a ster dezhañ.
Aire-sur-l'Adour

**[[Aire-sur-l'Adour]]** (*Aira* en okitaneg) zo ur gumun c'hall, e Tursan (en departamant Landes), war lez kleiz ar stêr Adour.

## Istor
En Aire-sur-l'Adour e oa kêr-benn ar Vizigoted en amzer ar roue Alarig II.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Ilizoù
Div iliz zo:
*an iliz-eskob
*an iliz Santez Quitteria, lakaet war roll ar Glad Bedel


Image:Aire Adour cathédrale.jpg|An iliz-eskob kozh, Saint-Jean-Baptiste d'Aire
Image:Sainte-quitterie.jpg| An iliz da Santez Quitteria


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2007

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Paul Edgar Philippe Martin

**Paul Edgar Philippe Martin** (ganet d'an 28 a viz Eost 1938) zo kentañ ministr Kanada. Dilennet e voe evit daou respet pevar bloaz eus 2003 da 2006.
Ermengarde (merc'h Jafrez Iañ)

* *Meur a [[Ermengarde Anjev]] zo bet.*

** Ermengarde Anjev ** (932-992) a oa merc'h da Jafrez I (kont Anjev), ha da Adèle de Meaux. C'hoar e oa da Foulk Nerra.

Dimezet e oa da g-Konan I, kont Roazhon ha dug Breizh, a reas brezel d'e vreur-kaer.

## He bugale
* Jafrez I (anvet diwar-lerc'h e dad-kozh a Anjev) a voe kont Roazhon ha dug Breizh
* Judit Breizh, a voe dugez Normandi goude he dimeziñ da Richarzh II , dug Normandi, hag a varvas e 1017 .

Tri mab all en doe he fried, ha ne greder ket e oant diwar Ermengarde: 
* Yezekël Gwened, eskob Gwened en 992/1008, marvet d'an 13 a viz Mezheven 1037. 
* *Kadwalon*, abad an Abati Redon, eus 1019 betek 1040.
* *Urvod*, meneget e anv en 1026 en un dihell gant Alan III.
Ermengarde Anjev (merc'h Foulk Nerra)

**Meur a [[Ermengarde Anjev]] zo bet.*
**Ermengarde Anjev**, anvet ivez *Blanche*, a varvas d'an 18 a viz Meurzh 1076, a voe ur briñsez eus tiegezh an Ingelgerianed, ha merc'h da Foulk Nerra, kont Anjev, ha da Hildegard, priñsez a Loren. Muntret e voe en iliz Fleurey-sur-Ouche, e Bourgogn (Côte-d'Or, hiziv).

## Dimezioù ha bugale
Dimeziñ a reas div wech.

Kentañ pried e oa Jafrez II Ferreol, kont Gâtinais ha meur a vugel o doe :

*ur verc'h, dimezet war-dro 1050 da Josselin Iañ, baron Courtenay. Marteze e oa Hildegard hec'h anv, met kemmesk a c'hall bezañ gant un hanterc'hoar heñvel anvet. 
*Jafrez III ar Barveg (1040 † 1096-7), kont Gâtinais hag Anjev 
*Foulk IV, lesanvet Foulk Rekin, (1043 † 1109), kont Anjev

Intañvez e oa pa eas he mamm da birc'hirinañ da Jeruzalem e 1046 ; mervel a reas e-kerzh he beaj.

Addimeziñ a eure da Roperzh Iañ Bourgogn, dug Bourgogn, hag ur verc'h o doe: 
*Hildegard, bev en 1080, a zimezas e 1067 da Guy-Geoffroy-Guillaume VIII († 1086), dug Akitania ha Gaskogn, ha kont Poitiers.

He breur Jafrez II Martel a varvas e 1060, hag he mibien dezhi, Jafrez ha Foulk, a voe konted war-lerc'h o eontr.

## Notennoù
Judit (serc'h Alan II)

**Judit**, marvet etre 948 ha 952, a oa pried-kleiz da Alan II.
Mamm e oa da dri bugel bastard:
*Hoel Iañ, ganet war-dro 930, kont Naoned .
*Gwereg Breizh, ganet war-dro 933, dug Breizh
**Judit*, a zimezas da *Pons de Marseille*.

## Pennad kar
*Judit
Pál Schmitt

**Pál Schmitt** zo ur politikour eus Hungaria. Ganet eo bet d'an 13 a viz Mae 1942 e Budapest. Prezidant republik Hungaria eo bet etre ar 6 a viz Eost 2010 hag an 2 a viz Ebrel 2012.

Anavezet eo bet Pál Schmitt, da gentañ, evel iskrimour. Medalennoù aour en doa bet e C'hoarioù Olimpek Mec'hiko e 1968 hag e re München e 1972, e rummad ar c'hleze. E 2004 e voe dilennet da gannad e Parlamant Europa, en anv ar strollad Fidesz. E 2009 e voe dilennet e parlamant Hungaria ha d'ar 14 a viz Mae 2010 e oa deuet da vezañ prezidant ar parlamant-se.

D'an 29 a viz Mezheven 2010 e oa bet dilennet Pál Schmitt da brezidant republik Hungaria, a-enep ar sokialour András Balogh. Deuet e oa da vezañ prezidant ent-ofisiel d'ar 6 a viz Eost. D'an 2 a viz Ebrel 2012 en deus roet da c'houzout dirak ar Parlamant e roe e zilez eus e garg, war-lerc'h ma vije bet tamallet dezhañ bezañ skridpreizhet e labour skol-veur.

## Notennoù
Rezin

Frouezh ar winienn eo ar **rezin**. E-touez ar frouezh muiañ gounezet er bed int. Rezin ruz ha gwenn a zo. Gallout a reont bezañ debret fresk pe sec'het. Chug, gwin, kaotigell , koñfitur a c'hall bezañ graet deusouto. Graet e vez eoul gant o splus.
Soja

Ar **soja**, pe **soya**, zo plant gounezet evit kaout eoul-debriñ ha boued evit magañ chatal ha pesked.


Kalo_Bhatmas.jpg|Favennoù soja
Lait-soya-soja-beans-legumineuse-Pixabay.jpg|Ur werennad "laezh" sojaha favennoù
Soybean Oil, Meal and Beans (10059732523).jpg|Bleud, eoul ha favennoù soja
Soy_powder.jpg|Poultr soja
Duudsonit

**Duudsonit** (*an Duudson-ed*) a zo un abadenn skinwel eus Bro Finland kroget e miz Gouere 2001 gant an anv finnek *Extreme Duudsonit*. Ur meskaj gwallamoù savaj gant fent kinniget en ur mod gwirvoudel. An abadenn a heuil buhez pevar mignon, a zo boaz d'an anarkiezh.

An abadenn a zo un tamm evel an abadennoù poblek eus ar memes stumm da skouer : Jackass, Dirty Sanchez, Wildboyz, Viva La Bam et Les 11 Commandements.

## Istor
Pevar den a zo er strollad : Judda Hildén ( ganet e 1980 ), Jarno "Jarppi" Leppälä ( ganet e 1979 ), Jarno Laasala ( ganet e 1979 ) hag Hannu-Pekka «HP» Parviainen ( ganet e 1981 )
Vladimir Vysotsky

**Vladimir Semyonovich Vysotsky** (25 a viz Genver 1938 e Moskva, Rusia, Unaniezh Soviedel - 25 a viz Gouere 1980 e Moskva, Rusia, Unaniezh Soviedel) a oa ur c'haner, ur gitarour hag un aktour soviedat.

## Liammoù diavaez

* Vladimir Vysotsky e meur a yezh
Steredenn-lostek

Ur **steredenn-lostek** a zo ur c'horf-egor bihan. Skorn dreist-holl a ya d'hec'h ober.
Kavet e vez ar steredennoù-lostek en egor pell (e koskoriad an Heol e vezont kavet en tu-hont da Bloudon), met a-wechoù e tostaont d'an Heol ha neuze e c'haller o gwelet da noz. Neuze o devez ul "lost" hir, abalamour ma vez teuzet ar skorn gant an Heol ha gwentet gant an avel heol.
Eccles

**Eccles** zo un anv-lec'h saoznek ha gallek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Lec'hioù

###### 
* Eccles, kumun c'hall en Nord

###### 
* Eccles (Berwickshire), 
* Eccles, kêr e Greater Manchester.

* Eccles, ur gêr e Kent
*Eccles on Sea, Norfolk, England

###### 
* Eccles.

###### 
* Eccles, ur gêr e Nevada
* Eccles

## Tud

* Clancy Eccles (1940–2005), soner jamaikan 
* Solomon Eccles (1618-1683), soner saoz.
* John Eccles (1668-1735), sonaozour saoz
* William Henry Eccles (1875-1966), fizikour saoz.
* William John Eccles (1917-1998) istorour kanadian.

## Kanaouenn
**Jennifer Eccles*, gant The Hollies
Evanescence

**Evanescence** a zo ur strollad rock dazeilek amerikan, krouet eo bet e 1996 gant Amy Lee (mestr a-vremañ) ha Ben Moody (bet ezel).

## Izili
### Izili a-vremañ
* Amy Lee : Kan, Piano, Klavier, Telenn 
* Terry Balsamo : Gitar (2004-hiziv)
* Tim McCord : Gitar-boud (2006-hiziv)
* Will Hunt : Bateri (2007-hiziv)
* Will "savant" Hunt : Programmes battements (2009-hiziv)

### Izili gozh
* David Hodges : Piano (2000-2002)
* Ben Moody : Gitar (1996-2003)
* Will Boyd : Gitar-boud (2000-2006)
* John LeCompt : Gitar (2000-2006)
* Rocky Gray : Bateri (2000-2006)
* Troy McLawhorn : Gitar (2007)

## Albomoù
* 2003: *Fallen*
* 2006: *The Open Door*
* 2011: *Evanescence*
* 2017: *Synthesis*
* 2021: *The Bitter Truth*

## Liammoù diavaez
*  Evanescence.com - Lec'hienn ofisiel
*  MySpace ofisiel
*  Bring me to life - Lec'hienn gall ofisiel
Gwilherm IX

**Gwilherm IX** zo anv daou zen:

* Gwilherm IX, kont Aovergn eus 1194 betek 1195
* Gwilherm IX (1071-1127), kont Poatev eus 1086 betek 1127 ha dug Akitania eus 1086 betek 1127, pried kentañ Ermengarde Anjev (dugez Breizh) ‎. 

## Pennad kar
*Gwilherm
*Gwilherm VIII
*Gwilherm X
Gwilherm IX Poatev

**Gwilherm IX Akitania**, pe **Gwilherm IX Poatev**, pe *Guilhem IX de Peitieus* en okitaneg (1071-1127), a oa kont Poatev (evel Gwilherm VII) eus 1086 betek 1127 ha dug Akitania eus 1086 betek 1127. Ar c'hentañ barzh okitanek anavezet eo. 

Dimeziñ a reas da Ermengarde Anjev (dugez Breizh) ha kas a reas anezhi kuit a-benn daou vloaz‎.
Goude e timezas da Filipa Toloza. Kas a reas anezhi kuit ivez. 

## Ur ganaouenn gant Gwilherm IX Poatev
Setu ur ganaouenn okitanek (okitaneg Limojez) gant Gwilherm IX Poatev: 

* Nemeti n'azeulin !* 

### Notennoù

## Pennad kar
*Gwilherm IX
Duged Akitania

Sede ul listennad eus priñsed, rouaned, ha duged eus Akitania. 

## Rouaned frank

## Priñsed

## Rouaned Akitania

## Duged Akitania

## Liammoù diavaez
*  

## Notennoù

## Pennadoù kar
*konted Poatev
*Ramnulfides
Dwyran

**Dwyran** ("div rann") zo un anv lec'h kembraek e Kembre: 
* Dwyran, kêriadenn en hanternoz ar vro, e mervent Enez Mon, 
* Castell Dwyran e kreisteiz ar vro, e Sir Gaerfyrddin.
Mazheaz II Naoned

**Mazheaz II** (marvet war-dro 1103) a oa kont Naoned adalek 1084. 
Mab e oa da Hoel, kont Kernev ha Naoned, ha da Hawiz Breizh, c'hoar da Gonan II, dug Breizh. Breur e oa da Alan IV (1060 -1119), a voe dug Breizh war-lerc'h o zad. Diouzh a ouzer ne voe ket a zizemglev etrezo.
Alan Kenarzh

**Alan III** lesanvet ***Kenarzh*** (eus *ken*, kaer, hag *[[arzh]]*), marvet e 1058, a voe anvet da gont Kerne, e 1026.

Dimeziñ a reas da Judit Naoned (marvet e 1063), a oa merc'h da Yezekael Naoned, ha c'hoar da vBudig, kont Naoned, hag a voe kontez Naoned adalek 1051 betek he marv.

## E vugale
C'hwec'h bugel o doe da vihanañ, pevar mab ha div verc'h: 
#Hoel, kont Naoned, Kerne ha Roazhon, dug Breizh
#Gwereg (pe * Quiriac*) (1030 - 1079), eskob dilennet Naoned e 1059, eskobet d'ar 7 a viz Genver 1061;
#*Budic*, marvet e 1091;
#*Hodiern*, abadez Lokmaria Kemper ;
#Benedig, abad Abati Kemperle en 1066, dilennet da eskob Naoned e 1079, eskobet en 1081; en em dennañ a reas e 1114 ha mervel e 1115;
#*Agnès*, a zimezas da Eon Iañ Pentevr.

## Notennoù
Brien FitzCount

**Brian FitzCount** (e-tro 1090 – e-tro 1149), aotrou Wallingford (Oxfordshire), e Bro-Saoz, hag Y Fenny, e Kembre, a oa ur priñs saoz, mab bastard da Alan IV, dug Breizh, hag un harp feal d'an Impalaerez Matilda e-kerzh ar brezel diabarzh anvet an *Anarkiezh saoz* a voe etre ar roue saoz Steven Bro-Saoz hag an Impalaerez Matilda evit kemer ar gurunenn.

## E vuhez
Mab bastard e oa da Alan Fergant († 1119), dug Breizh eus 1084 betek 1112. N'ouzer ket piv e oa e vamm. El lez saoz e voe desavet.

## Notennoù
Jafrez Iañ

Meur a **Jafrez Iañ** zo bet:

* Jafrez Iañ (kont Anjev)
* Jafrez Iañ (dug Breizh) (†1008), kont Roazhon ha dug Breizh (992 - 1008).
* Jafrez Iañ Provañs (1015-1061/62),
* Jafrez Iañ Villehardouin (ganet war-dro 1167), mar'heg er Pedervet kroaziadeg.
* Jafrez Iañ Chaumont (war-dro 995), aotrou Chaumont.
* Jafrez Iañ Gâtinais, kont Gâtinais en Xvet kantved 
* Jafrez Iañ Joinville (†1080), aotrou Joinville.
* Jafrez Iañ Perche († 1040), kont Perche, aotrou Mortagne-au-Perche ha Nogent-le-Rotrou, ha beskont Châteaudun evel **Jafrez II** ( 1004-1040).

## Pennad kar
* Jafrez II
* Jafrez
Jafrez III

**Jafrez III** zo bet anv meur a zen:

* Jafrez III (kont Anjev)

* Jafrez III Joinville ,aotrou Joinville.
* Jafrez III Mayenne
* Jafrez III Perche kont Perche, 
* Jafrez III Preuilly
* Jafrez III Provañs 
* Jafrez III Thouars

* Jafrez III Mayenne

* Jafrez III Vendôme 
* Jafrez III Villehardouin 

## Pennad kar
* Jafrez Iañ
* Jafrez II
* Jafrez
Gwilherm Poatev

**Gwilherm Poatev** zo anv meur a zen er Grennamzer, ha dreist-holl e-touez konted Poatev a oa duged Akitania anezho ivez, eus lignez ar Ramnulfided, ma vez lavaret Gwilherm Akitania anezho ivez neuze.

## Konted Poatev
* Gwilherm III Poatev *Tête d’étoupe* (910-963) ;
* Gwilherm IV Poatev *Fierebrace* (935-995) ;
* Gwilherm V Poatev *le Grand* (969-1030) ;
* Gwilherm VI Poatev *le Gros* (mort en 1038) ;
* Gwilherm VII Poatev *Aigret* (mort en 1058) ;
* Gwilherm VIII Poatev (ganet war-dro 1020 ha marvet en 1086) ;
* Gwilherm IX Poatev *le Jeune* ou *le Troubadour* (1071-1127) ;
* Gwilherm X Poatev *le Paladin* pe *le Toulousain* (1099-1137), tad da Eleonora Akitania .

## Tud all
* Gwilherm Poatev (kronikour), (war-dro 1020-1090),kronikour norman. 

## Pennadoù kar
*Gwilherm
*Poatev
Gwaskogn

**Gwaskogn** (ne vez ket degemeret ar stumm *Gaskogn* peurvuiañ; *Gasconha* () en okitaneg (gwaskoneg), zo ur broviñs kozh, rannet bremañ etre Bro-C'hall, evit an darn vrasañ, ha Bro-Spagn, gant Traoñienn Aran a zo e Generalitat Katalonia. N'eus ket anezhi ken abaoe ar Grennamzer, se zo kaoz n'eus ket anv anezhi da vare krouidigezh an departamantoù gall. Daoust da gement-se e chom bev an eñvor anezhi e meur a geñver.

Aush eo ar gêr-benn istorel.

## Istor
Er Grennamzer uhelañ e oa ur briñselezh e mervent Bro-C'hall. Adalek 1032 e oa krog da vruzuniñ, ha n'eus ket bet anezhi ken evel unvez politikel goude 1063. Er bloaz-se e voe trec'het Bernard II Tumapaler, kont Gwaskogn, en emgann La Castelle, gant Gwilherm VIII, dug Akitania, ma laoskas Gwaskogn gant Akitania. Goude feur-emglev Pariz e 1259 e voe roet da zugelezh Akitania an anv a zugelezh *Guyenne* (Gwienna), a oa neuze anv douaroù ar roue saoz e Bro-C'hall.

Daoust da se e chom bev ar bersonelezh rannvroel waskon betek hon amzer, ha dreist-holl dre ar gwaskoneg, unan eus rannyezhoù an okitaneg.

*Implijet eo bet ivez an anvioù latin *Gasconia* ha *Vasconia* da gomz eus Euskal Herria.

## Gwelet ivez

* Novempopulania
Ronan Le Flécher

Ganet eo **Ronan Le Flécher** d'an eil a viz Genver 1973 e Kemperle. Kazetenner eo evit Armor Magazine, Radio Bro, Breizhmag, Bretons, Bretagne Magazine, Univers Celtes, Musiques Celtiques, L'Interceltique, LeCoq Gourmand. Bep sizhun evit ar gelaouenn sizhuniek Ya ! e vez brezhonekaet pennadoù savet gantañ e galleg. "Degemer mat e Breizh" en deus souhetet da Liliane Bethencourt war Blog Breizh, ul lec'hienn aozet ha renet gantañ. Pennkazetenner an Agence Bretagne Presse eo Ronan Le Flecher. Emañ o vevañ e Rieg, Roazhon hag Pariz.
Cerfontaine

**Cerfontaine** zo un anv-lec'h gallek :

* **[[Cerfontaine (Belgia)|Cerfontaine]]**, kumun eus Belgia, e proviñs Namur.
* **[[Cerfontaine (Bro-C'hall)|Cerfontaine]]**, kumun c'hall e Nord, en Arondisamant Avesnes-sur-Helpe.
Rhymni

**Rhymni** zo ur gêr vihan e kreisteiz Kembre, e bwrdeistref sirol Caerffili.
Tostik emañ eienenn Stêr Rhymni.

## Tud vrudet
* Idris Davies, barzh
* Thomas Jones (1870-1955)

## Kanaouenn
Brudet eo ar ganaouenn saoznek *[[The Bells of Rhymney]]*, kanet gant Pete Seeger ha The Byrds.

## Eisteddfod Genedlaethol
An Eisteddfod Genedlaethol zo bet e Rhymni e 1990 (Cwm Rhymni). Gwelout ar pennad:
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Cwm Rhymni 1990
Lifris

**Lifris** zo ur manac'h kembreat eus abati Llancarfan anavezet evel oberour ar **Vita sancti Cadoci**, pe *Buhez Kadog*, ur buhezskrid savet e latin e deroù an XIIvet kantved da sant Kadog, ur sant brezhon, mab da Santez Gwladus‎.

## Notennoù
Idris Davies

**Idris Davies**, ganet d'ar 6 a viz Genver 1905 e Rhymni ha marvet d'ar 6 a viz Ebrel 1953 e Rhymni ivez, a oa ur barzh saoznek eus kreisteiz Kembre. Da gentañ e oa kroget da skrivañ e kembraeg, met goude ne skrivas nemet e saozneg, en un amzer ma'z ae ar c'hembraeg da goll buan e traoñiennoù kreisteiz ar vro.

## Kanaouennoù
Brudet eo e varzhoneg "Bells of Rhymney", diwar-benn c'hwitadenn harz-labour bras 1926 hag an Enkadenn Veur e Breizh-Veur ha Kembre, war batrom ar rimadell saoznek "Oranges and Lemons", a voe kanet gant Pete Seeger e dibenn ar bloavezhioù 1950, hag anvet "The Bells of Rhymney".

E varzhoneg "When we walked to Merthyr Tydfil" a veze kanet gant Max Boyce.

## E oberennoù
**Gwalia Deserta* (1938) 
**The Angry Summer: A Poem of 1926* (1943) Faber and Faber
**Tonypandy and other poems* (1945) Faber and Faber
**Selected Poems* (1953)
**Collected Poems* (1972) Gomerian Press
**Complete Poems* (1994) edited by Dafydd Johnston
**A Carol for the Coalfield* (2002)

## Liammoù diavaez
* 'Rhymney Hill' dornskrivet gant Idris Davies
* Dictionery of Welsh Biography on Idris

## Notennoù ha daveoù
Peoc'h

Ar **peoc'h** a vez implijet evit mennegiñ un aer-gelc'h sioul pe habask e lec'h ma ne vez ket a drubuilhoù, a difreterezh pe a dabutoù. Gwechoù 'zo e vez priziet ar peoc'h evel ur pal kevredigezhel ha politikel.

Er mitologiezh gresian e oa Eirene un doueezh o skeudenniñ ar Peoc'h.

## Termenadurioù

Evit ar sokiologiezh ez eo ar peoc'h un emglev kenseurtiezh etre an holl dud o vevañ er gevredigezh. Ne dalvez ket n'eus ket a zivizoù er gevredigezh, met bep tro e vezont diskoulmet er sioulder hag en ur prederiañ, dreist-holl dre an eskemm.

Ar peoc'h etre ar broadoù a zo pal un toullad tud hag aozadurioù, evel m'eo bet KAB pe hiziv c'hoazh ABU.

## Ostilhoù hag aozañ doareoù evit ar peoc'h
E kerzh ar bloavezhioù ziwezhañ ez eus bet krouet un nebeud Skolioù-Veur a beoc'h, evel Skol-Veur evit ar peoc'h gant ABU, er Costa Rica (UPEACE), Skol-Veur ar peoc'h e Brasilia (UNIPAZ), pe Skol-Veur a beoc'h Namur, Kreizenn bedel evit ar peoc'h e Verdun.

Roet e vez kentelioù hag aozet e vez eskemmoù gouiziegezhioù pe chemet gant ar pal ledanaat obererezhioù hiniennel pe a-stroll war pe evit ar peoc'h. An aozadurioù-mañ a ra gant an ekologiezh hollek, kement hag an ekologiezh diabarzh, sokial hag evit an endro. Ganto e vez kaoz ivez eus leuskel an traoù da vont evit mont er-maez eus kelc'hiad didermen ar veñjañs pe vendetta
Elles intègrent aussi la notion de résilience, pour sortir du cycle infernal de la vengeance ou vendetta.

Un toullad ANG anvet *"denegour"* a labour ivez evit ar c'henwerzh reizh, pe evit ma vefe muioc'h a justis, pe c'hoazh evit an adunvanidigezh etre ar bobloù ha neuze kempenn distrujoù ar gwallreuzoù naturel, ekonomikel, soudardel pe sokial. Evel Green cross, da skouer, bet krouet gant Mikhaïl Gorbatchev goude ar Glasnost ha fin URSS.

Ne c'hell bezañ tizhet ar peoc'h en ur bobl (pe e meur a hini) nemet gant un emzalc'h youlek a-berzh an holl. Ha dre-se eo ar peoc'h ur pal diaes-tre da dizhout. Ouzhpenn d'an holl aozadurioù-se ez eus paotred ha merc'hed gant ar spi e vo gweloc'h an dazont eget n'eo bet an amzer dremenet.

## Peoc'h etrevroadel
Ar peoc'h etre holl broadoù ar bed eo pal ar Broadoù Unanet.

Istor an aozadurioù :
* Unaniezh etreparlamant, 1889
* Burev etrevroadel evit ar peoc'h, 1891
* Lez tredeogiñ etrevroadel Den Haag, 1899
* Aozadur etrevroadel al labour, 1919
* Kevredad ar Broadoù, 1919 - 1946
* Broadoù Unanet, 1945

## Pennadoù kar
*Priz Nobel ar Peoc'h

## Liammoù diavaez externes
* www.irenees.net : Ul lec'hienn internet mammenn evit ar Peoc'h
* Ur greizenn diellaouiñ ha klask war ar peoc'h hag an dizemglevioù
Annick Lagadec

**Annick Lagadec** (ganet e 1950 e Blois) a oa ur gazetennerez vreizhat a laboure e Breizh-Info hag EGIN, hag ur stourmerez vreizhat.

## He buhez
Eus ur familh vreizhat divroet e oa. Annick Lagadec zo bet mouezh-aotreet ar *Coordination des comités de soutien aux inculpés du droit d'asile*, hag a zifenne gwirioù ar familhoù lakaet diskred warno dre soñjal o doa herberc'hiet repuidi euskarat.
D'ar 16 a viz Mae 2001 e voe lakaet dindan evezh ha tapet e voe he dafar urzhiataerezh e-kerzh an enklask war afer Plevin. E miz Mae 2001 ivez e c'houlennas gant an Ao. Yann Bouëssel du Bourg tagañ ar Stad C'hall e dic'haou evit "mont en-dro direizh-bras servij publik ar justis", dre ma soñje dezhi bezañ bet lakaet en un doare direizh e darempred gant an afer-se.

D'an 22 a viz Genver 2008 e asantas lez-varn-galv Roazhon e oa bet "ur mont en-dro direizh-bras er justis", ha kondaonet e voe ar Stad da reiñ dezhi un digoll a 2 500 €, rak en abeg ma oa bet selaouet evel test, ne c'helle ket bezañ lakaet dindan evezh pelloc'h eget ne oa ezhomm evit sevel ar goulennoù outi.

Adalek 2004 eo bet Annick Lagadec ezel eus kuzul-merañ Skoazell Vreizh.

## Embannadurioù
* *Breizh Euskadi, histoire d'une solidarité*, Embannadurioù Breizh Info, 1998, gant Mikel Gil Cervera
* *On n'enferme pas les menhirs : regards sur la Bretagne*, 2001, ISBN 2913842151
* *FLB-ARB, l'histoire, 1966-2005*, gant A. Lagadec ha L. Henry, Yoran Embanner, 2008
 
## Notennoù ha mammennoù
Stêr Rhymni

Ar **Stêr Rhymni** zo ur stêr vihan e kreisteiz Kembre, e bwrdeistref sirol Caerffili ha Caerdydd.
Redek a ra a-hed Cwm Rhymni da-vetek aber an Hafren nepell diouzh Caerdydd.

Darn eus red ar stêr a ra an harz etre kontelezhioù Caerffili ha kontelezh Casnewydd: gwechall e oa an harz etre Sir Forgannwg ha Sir Fynwy kozh.

Tremen a ra dre ar c'hêrioù-mañ, pe nepell diouto:
*Rhymni
*Tredegar Newydd
*Bargod
*Ystrad Mynach
*Caerffili, eno e tro war-du ar reter etrezek Mynydd Caerffili
*Bedwas
*Machen
*Caerdydd (Tredelerch ha Llanrhymni)
Kreiz Breizh Elites

Ar **C'hreiz Breizh Elites** a zo ur redadeg war varc'h-houarn a-dennadoù hag a zo aozet e Kreiz Breizh e miz Gouere. Krouet eo bet er bloavezh 2000. En UCI Europe Tour emañ abaoe 2008, er rummad 2.2. An aozer eo Alain Baniel.
A-raok abadenn 2007 e oa anvet *Kreiz Breizh Espoirs* dre ma oa ur redadeg evit ar rederien hag a oa nebeutoc'h eget 23 bloaz.

## Roll loreidi

## Renkadurioù ha rochedoù

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Trefesgob

**Llangadwaladr Trefesgob**, pe **Trefesgob** (*Bishton* pe *Bishopston* e saozneg, a vefe **Treneskob** e brezhoneg) zo ur gêriadenn er reter da Casnewydd, e kreisteiz Kembre.
The Bells of Rhymney

**The Bells of Rhymney** zo ur ganaouenn saoznek savet diwar ur varzhoneg gant Idris Davies, embannet en e zastumad Gwalia Deserta, diwar-benn kleier e gêriadenn, Rhymni, e kreisteiz Kembre, ha c'hwitadenn Harz-labour bras 1926 hag an Enkadenn Veur e Breizh-Veur ha Kembre http://www.geograph.org.uk/photo/578910,war batrom ar rimadell saoznek "Oranges and Lemons". 

Savet eo bet an ton gant Pete Seeger e dibenn ar bloavezhioù 1950, ma teuas da vout ur ganaouenn brudet e bed ar sonerien folk rock. Kanet e veze gant The Byrds e 1965, ha goude gant ur bern tud, en o zouez Jimmy Page, Judy Collins, Dick Gaughan, Cher, Robyn Hitchcock, John Denver, Oysterband, Robin Williamson ha The Alarm. Kanet eo bet ivez gant Bob Dylan e kanadegoù. 

En ur sonadeg e Londrez war-dro ar bloaz 2000, e tisklerias ar c'haner Roger McGuinn, bet o kanañ gant The Byrds, en doa fallzistaget an anv "Rhymney" e-pad 40 vloaz, pa lavare 'Rhimney' atav. 

## Liammoù diavaez
*Gerioù ar ganaouenn evel ma veze kanet gant Pete Seeger

* Pete Seeger o kanañ   "The Bells of Rhymney" en 1963.
* The Byrds o kanañ "The Bells of Rhymney" en 1965.
* John Denver o kanañ "The Bells of Rhymney" en 1973.
* Kaoz e lec'hienn BBC Wales db  The Bells of Rhymney
Marianna Abgrall

**Marianna Abgrall** a oa anv-pluenn ar varzhez vrezhonek *Marie-Anne Abgrall*, bet ganet e Lambaol-Gwimilio d'ar 16 a viz Meurzh 1850 ha marvet eno d'ar 6 a viz Meurzh 1930 ; « Marianna Kerlorok » a oa un anv-pluenn all dezhi.

He breur, ar chaloni Yann-Vari Abgrall (1846-1926), a vroudas anezhi da skrivañ e brezhoneg (daoust ma skrive-eñ e galleg).

He breur all, Jean-François Abgrall (1854-1929) a voe misioner en Tonkin adalek 1887, betek e varv.

Meur a varzhoneg savet gant Marianna Abgrall a voe loreet gant ar Bleun-Brug, evel *Son al Laouenanik* e 1907.

## Levrlennadur
*Raoul, Lukian. *Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien*. Al Liamm, 1992, pp. 16-17
Ed

An **ed** a zo plant gounezet evit o greun. Implijet e vez evit magañ an dud pe al loened.

## An edoù pennañ
*ar gwinizh
**ar yell bihan
**ar yell bras
**ar c'hamout
* ar c'herc'h
*ar maiz (anvet ivez "ed-Indez" hag "ed-Turki")
*ar mell
**ar sorgo
*an heiz
*ar c'hinoa
*ar riz
*ar gwinizh-du (pe "ed-du"), ur "falsed" evit gwir
*ar segal
*an tritikal
Pier Laorañs

**Pier Laorañs** a oa ur barzh brezhonek (e gwenedeg), bet ganet ha marvet e Belz. Tapout a reas e vachelouriezh e Roazhon e 1892, ha war-lerc'h ez eas da Bariz da studiañ ar skiantoù politikel. Aotreet e voe war ar Reizh e 1895 ha dont a reas da vezañ sekretour Charlez ar Govig.
Deskiñ a reas Pier Laorañs ar saozneg, an alamaneg, hag ar brezhoneg ivez, rak ne oa ket brezhoneger a-vihanik. Etre 1898 ha 1903 e savas an darn vuiañ eus e varzhonegoù, e brezhoneg hag e galleg. E Pariz e kenlabouras gant kevredigezhioù Bretoned divroet ha kanañ a rae e brezhoneg. E 1900, en "Exposition universelle", e voe eilrener ar c'h-"Cabaret Breton". 

E 1903 e timezas gant Mari-Jozefa Rio, ur Vretonez eus Pleuwigner divroet da Bariz. Mont a reas da vMannheim, e Baden-Württemberg (Alamagn), da gelenn an istor. E 1912 e tistroas d'an Oriant ha krouiñ a reas ar gelaouenn sizhuniek *L'indépendance républicaine*.

E 1914 ez eas diouzh e wreg hag e dri bugel da vont da soudard. Goude ar brezel e labouras da gelaouenner gant *Le Nouvelliste* betek an Eil brezel-bed. Kenlabourat a reas ivez gant meur a gelaouenn all, evel *[[Kloc'hdi Breiz]]*, *[[L’Hermine]]*.

Distrujet e voe e di gant ar c'hentañ bombezadegoù e-pad an Eil brezel-bed, hag aet an holl draoù, e skridoù en o zouez, gant an tan. E 1984 hepken e voe embannet e oberennoù, *Sonenneu en deulegad hag er galon*, gant Mouladurioù Hor Yezh.
Oranges and Lemons

**"Oranges and Lemons"** zo ur rimadell saoznek diwar-benn kleier Londrez.

## Ar rimadell
Sede gerioù ar rimadell:

Oranges and lemons,
Say the bells of St. Clement's

You owe me five farthings,
Say the bells of St. Martin's

When will you pay me?
Say the bells of Old Bailey.

When I grow rich,
Say the bells of Shoreditch.

When will that be?
Say the bells of Stepney

I do not know,
Says the great bell of Bow

Here comes a candle to light you to bed
And here comes a chopper to chop off your head!

## Drevezadenn
Drevezet eo bet ar rimadell gant ar barzh kembreat Idris Davies evit skrivañ *Bell of Rhymney*, deuet da vout ar ganaouenn The Bells of Rhymney kanet gant The Byrds e 1965.

## Rimadelloù all diwar-benn kleier

### Rimadelloù brezhonek
*

### Rimadelloù gallek
*Le Carillon de Vendôme

## Notennoù

## Pennad kar
Partenon

Ar **Parthenon** -- e henc'hresianeg Παρθενών, diwar παρθένος, plac'h yaouank, gwerc'hez, d.l.e *ranndi ar merc'hed yaouank* -- a zo ur savadur en Akropol Aten.
Gwienna

**Gwienna**), *Guiana* ( en okitaneg, *Guyenne* ( e galleg, *Guyenne* ha*Guienne* e saozneg, zo ur rannvro istorel dispis a-walc'h e mervent Bro-C'hall, tre e kornôg ar broioù okitanek. Alies e vez kaoz eus *Proviñs Guyenne ha [[Gwaskogn]]*.

## Orin
Dont a ra an anv *Guyenne* eus an anv okitanek *Guiana*, a zeu eus ar ger latin *[[Aquitania]]*. Koulskoude ez int deuet da vout daou dra zisheñvel, ha Guyenne zo deuet da vezañ kemmesket gant Gwaskogn.

Kentañ gwech ma kaver roud eus dugelezh Guyenne eo e feur-emglev Pariz e 1229 a lakaas fin d'ar Groaziadeg albizat, met marteze e voe krouet gant ar feur-emglev en-eeun, ha Bourdel e oa ar gêr-benn anezhi.

E 1380 e voe sinet feur-emglev Brétigny ettre Bro-C'hall ha Bro-Saoz, a roas Gwienna d'ar Saozon.

E 1561 e teuas GWienna da vezañ ur broviñs, hag enni Bordelais, Bazadais, Limousin, Périgord, Quercy, Rouergue, Agenais, Saintonge hag Angoumois. Diskaret e voe evel an holl broviñsoù gant an Dispac'h gall pa voe krouet an departamantoù gall e 1790.

## Guyenne en istor
Istor kozh Guyenne eo hini rouantelezh ha dugelezh Akitania.

## Notennoù ha daveennoù