open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michael

**Michael** zo stumm saoznek hag alamanek an anv-bihan Mikael.
*Evit lenn ster hag orin an anv gwelit ar pennad **[[Mikael]]**.
*Diwar-benn ar stumm gallekaet *Mickaël*, gwelit Mikael ivez.

## Adstummoù
### Berranv
*Mike*, *Mick*, *Mikiel*, *[[Mikey]]*, *Mikael*, *Mic* ha *[[Mickey]]* a zo stummoù all implijet gant ar saoznegerien.
Eus n'eus forzh peseurt Iwerzhonad e vez graet *Mick* gant ar Saozon.

### Stummoù benel
* Micaela e saozneg hag e spagnoleg
* Michaela en alamaneg

## Tud dibar
### Anv-bihan
;
* Michael Ende, skrivagner 
* Michael Schumacher, kampion formulenn 1
;
* Michael Lonsdale, aktour
;
* Michael Caine, aktour
* Michael Faraday, kimikour ha fizikour 
* Michael Jones, istorour, medalennet gant Urzh an Erminig
* Michael Morpungo, skrivagner 
* Michael Moorcock, skrivagner skiant-faltazi 

### 
* Michael Collins (Mícheál Ó Coileáin), politiker ha broadelour
* Michael D. Higgins (g. e 1941), prezidant ar Republik
;
* Michael Rose, kaner reggae ar Black Uhuru
;
* Michael Adams, mestrc'hoarier echedoù
;
* Michael Somare, kentañ ministr
;

* Michael Bloomberg, politikour, maer New York
* Michael Collins, astraer 
* Michael Connelly, saver romantoù-polis, ha tad ar poliser Hieronymus Bosch, 
* Michael Crichton, skrivagner 
* Michael Curtiz, filmaozer a orin hungariat
* Michael Douglas, aktour ha produer, mab da gKirk Douglas
* Michael J. Fox, aktour
* Michael Jackson, kaner 
* Michael Johnson, atletour
* Michael Jordan, kampion basket-ball
* Michael Keaton, aktour
* Michael McConnell, bet e penn an DNI
* Michael Moore, filmaozer 
* Michael Myers, aktour fentus 
* Joseph Michael Straczynski, skrivagner 
* Michael Weatherly, aktour

### Anv-tiegezh
* George Michael (1963-2016), kaner-sonaozer saoz

## Tudennoù faltazi
* Mickey Mouse
* Michael Scotfield, haroz an heuliad Prison Break

## Lec'hioù
* Michael, parrez eus Enez Manav
* Michael, ur sheading hag ur rann en Enez Manav
* Saint-Michael, unan eus inizi Manav

## Gwelit ivez
* Mikael
* Michel
Sant-Alvan

**Sant-Alvan** (*Saint-Alban* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Pleneg-Nantraezh e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Anv
*Par. de Sancto Albano*, 1256, 1267; *par. Sancti Albini*, 1281; *par. Sancti Albani*, 1290; *eccl. de Sancto Albano*, c. 1330; *par. de Saint Aulban et Saint Treuen*, 1420; *Saint Aulban*, 1463; *Saint-Aulbin*, 1468; *Saint Auban*, 1480, 1535.
Talvoudegezh ː diwar Albanus, merzher dibennet e Verulamium, e IIIt ktved.
## Ardamezioù
"*Geotet, e chapel al lec'h Sant-Jakez en argant mogeriet en sabel, eilet gant div tañvoezenn en aour, pleget ha kroaziet ouzh beg*"
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 54 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,38 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas tri milour eus ar gumun e Belgia e penn  kentañ  ar brezel, daou a voe lazhet d’an 21 a viz Eost 1914, unan en  Arsimont, serjant e oa en 71vet Rujumant Troadegiezh, egile d’an 21 a viz Eost 1914 ivez en Ham-sur-Sambre, soudard e oa en 41vet Rujumant TroadegiezhFichenn hiniennel - Memorial Genweb ha lazhet e voe an trede hini e  Rossignol d’an 22, korporal e oa  en 2vet Rujumant Troadegiezh Trevadennel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, hag un archer el lu gall a oa o terc'hel Alamagn e 1945.
## Brezhoneg
* 9,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

L'église Saint-Alban (façade avec porche).jpg|An iliz katolik.
Saint-Alban - Ruines de la chapelle Saint-Jacques - AD22 - 16FI4720.jpg|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Alvan*
* Chapel *Sant Jakez*, dismantret.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel kumun Sant-Alvan
## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Sant-Donan

**Sant-Donan** a zo ur gumun eus kanton Ploufragan e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 60 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,70 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe unan anezhe d’an 22 a viz Eost 1914 en  Ethe, soudard e oa er 104vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri soudard eus ar gumun.
## Brezhoneg
* 18,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise saint-Donan.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Donan*.

Saint-Donan - Château du Grand-Chesnay façade principale - AD22 - 16FI5496.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell "Le Grand-Chesnay", 1898.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

* Sant-Donan war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Sant-Juluan-Pentevr

**Sant-Juluan-Pentevr** a zo ur gumun e kanton Ploufragan e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh

Saint-Julien - Gouët - panoramio (1).jpg|Ar stêr Goued e Sant-Juluan.

* War lez dehoù ar stêr Goued emañ Sant-Juluan.
## Dezougen

X2100PN 1960 W.jpg|Ur c'harrdren oc'h erruout e Sant-Juluan.

* War al linenn Hent-houarn Pondi Sant-Brieg emañ Sant-Juluan.
## Anv
* **Saint-Julien de la Coste**, XVIIIt
* **Sainct Julien**, 1630; **Béchard Ville-Jégu**, 1730
## Ardamezioù
*Rannet : ouzh 1 en arc'hant e zaou skoultrig derv geotet ha lammellet, skouret gant un eilenn kommek en glazur; ouzh 2 treustellet etre aour ha gul a zek pezh*
Ouzh 1 ː an eilen evit ar stêr Goued; ouzh 2, diforc'h ardamezioù an tiegezh Gouray.
Ardamezioù bet degemeret gant ar Gumun an 8 a viz Gwengolo 1987.
## Istor
* Un drev a Bleneventer e oa Sant-Juluan.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 30 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,40 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 7,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir de la Roche-Longue, Saint-Julien, France.jpg|Ar peulvan.
Saint-Julien - Rochers Chambrin ancien sanctuaire druidique - AD22 - 16FI5668.jpg|Ar reier.

* Peulvan ar Roc'h-Hir.
* Reier "Chambrin".

Saint-Julien - La Coste - AD22 - 16FI5670.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell "La Coste".

Église Saint-Julien de Saint-Julien (Côtes-d'Armor).jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Juluan*.
* Monumant foran ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Monumant katolik ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Sant-Juluan-Pentevr war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur
* Michel Froger ha Micchel Pressensé ː *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Bernard Tanguy ː *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor.* Chasse-Marée - ArMen. 1992
* Erwan Vallerie ː *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus*. An Here. 1995
## Notennoù ha daveoù
Unvaniezh Postoù ar Bed

Unvaniezh Postoù ar Bed (U.P.B.) zo bet savet e 1874 a-benn aesaat ha pinvidikaat kenlabour servijoù-post ar bed-holl. E Bern (Suis) emañ diazezet. 192 ezel a zo d’an aozadur-mañ hiriv, hennezh o vezañ dindan kiriegezh an A.B.U. (Aozadur ar Broadoù Unanet). Stadoù ezel eus an A.B.U. int pe get (ar Vatikan pe Suis da skouer) gant ma ‘z int bet degemeret gant div drederenn eus izili an aozadur etrebroadel. Yezh ofisiel an U.P.B. eo ar galleg.

Embannet e vez ganti reolennoù evit a sell an eskemmoù lizhiri er bed ha gourc’hemennoù evit reiñ nerzh da gresk an eskemmoù-se ha gwellaat ar servijoù roet d’ar bratikoù, dre bourchas ur skoazell teknik a-wechoù.

Neptu e chom an U.P.B. : melestradurezh pep Stad a ra diouzh he lezennoù broadel evit aozañ servijoù ar post. Budjed an U.P.B. (war dro 22 500 000 euro) zo distag diouzh hini an A.B.U. ha pep Stad a zo frank da zibab ur rann (e-touez an dek a zo anezho) hervez he finvidigezh, poblañs… a-benn gouzout peseurt skodenn a vo goulennet diganti.

## Istor

E miz Eost 1862 e ya Montgomery Blair, pennrener Postoù ar Stadoù-Unanet anezhañ, e darempred gant ar Sekretour-Stad evit taolenniñ dirazañ kudennoù an embregerezhioù amerikan o deus poan gant al lizhiri kaset tramor. Gant harp ar Prezidant Abraham Lincoln e voe aozet ur gaozeadeg etrebroadel e Pariz e miz Mae 1863. 15 Stad eus Amerika hag Europa a gemer perzh enni evit stabilaat hag unvaniñ an doareoù-ober ha prizioù ur gasadenn. Ne ra ket berzh an emvod siwazh, rak n’eus bet kavet emglev gwir ebet, war-bouez ar prizioù.

D’ar 15 a viz Gwengolo 1874, eo aozet gant Heinrich von Stephan, rener servijoù-post Kengevread Norzh Alamagn, Kaozeadeg Etrebroadel ar Postoù gant ar pal lakaat war droad un unvaniezh hollvedel. E Bern en em vodas eta 22 dileuriad eus stadoù dizalc’h. Gant feur-emglev Bern, sinet d’an 9 a viz Here 1874 e oa diwanet Unvaniezh Hollek ar Postoù (« Union Générale des Postes »). An anv Unvaniezh Postoù ar Bed (« Union Postale Universelle ») a vo divizet ober gantañ e Paris pa kreskas niver an izili.

## Internet

* Lec'hienn an U.P.B.
Perenezeg

**Perenezeg** (*La Prénessaye* e galleg ofisiel) a zo ur gumun eus kreiz Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor, e kanton Loudieg.
## Istor
### 
**[[Brezel-bed kentañ]]**: 
* E miz Mae 1918 e voe degemeret trizek repuad eus departamantoù gall Norzh ha Pas-de-Calais pe eus Belgia e Perenezeg abalamour d'an tagadennoù alaman boulc'het e miz Meurzh.
* Mervel a reas 89 gwaz hervez monumant ar re varv er gumun hag hervez monumant Santez-Anna-Wened ivez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 6,62% eus ar boblañs e 1911; lazhet e voe unan anezhe e Maissin e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel  ha mont a reas diwar wel e Mogimont e Belgia ivez ur soudard eus an 225vet Rujumant Troadegiezh .
## Monumantoù ha traoù heverk

La Prénessaye - Notre-Dame de Toute-Aide - AD22 - 16FI4531.jpg|Ar chapel.
La Prénessaye - Notre-Dame de Toute-Aide fontaine élevée au champ des apparitions - AD22 - 16FI4541.jpg|Ar feunteun.

* Chapel *Itron-Varia* Gerien hag he feunteun.
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
* Monumant ar re varv e Leurgêr ar Stourmerion Gozh, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv ha taolenn-enor (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn .
## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

* Perenezeg war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Kensonenn kevig dre fic'hal divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig dre fic'hal divouezh treuzskrivet [t͡s] (kent: [ʦ]) hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 103. Skrivet e veze [ƾ] betek 1976.

Ur gensonennn kendistaget an hini eo ma vez distaget war un dro ar gensonenn kevig dre serriñ divouezh ([t]) hag ar gensonenn kevig dre daravat divouezh ([s]).

## An diforc'h etre /t͡s/ ha /ts/
Disheñvel eo ar son-mañ hag a dalvez da fonem pe da alofonenn unvan diouzh ar lieskensonennad damheñvel war al live fonetik /ts/, d.s. e saozneg ne dalvez ket ar son /t͡s/ na da fonem na da alofonenn un arc'hfonem all daoust ha ma kaver al lieskensonennad /ts/ evit abegoù morfologel peurliesañ, d.s. *cats* (; "kizhier") pe c'hoazh e gerioù bet amprestet digant yezhoù all met addielfennet o struktur silabennek, d.s *pizza* ().

## Skouerioù
*Abc'hazeg: хьа**ц**а [] "faouenn-but"
*Ainoueg: チュク [] "diskar-amzer"
*Albaneg: ***c'''imbidh'' [] "piñsedoù"
*[[Tcherokeeg]]: ᏣᎳᎩ [] "tcherokead"
*[[Kroateg]]: ***c**ilj''  "pal"
*[[Tchekeg]]: ***c*'o*  "petra"
*[[Esperanteg]]: ***c**e**c**eo* [] "kelienn tse-tse"
*[[Galleg|Galleg Kebek]]: *pe**t**it*  "bihan"
*[[Jorjieg]]: კა*'ც**ი  "gour"
*[[Alamaneg]]: ***z*'ehn*  "dek"
*[[Gresianeg]]: κορί*'τσ**ι  "plac'h"
*[[Hebraeg]]: צבע  "liv"
*[[Hungareg]]: ***c*'i**c**a* [] "kazhig" 
*[[Italianeg]]: *gra**z**ia* [] "gras" 
*[[Kabardeg]]: *'ц**ы [] "blev"
*[[Kabileg]]: ''iḥe**şş**eḇ'' , "kontañ a ra"
*[[Kioweg]]: ***c*'é.* [] "berr"
*[[Koreaneg]]:'지진' in *'ㅈ** [] "earthquake"
*[[Latveg]]: ***c*'ik* [] "pet"
*[[Pachtoueg]]: څلور [] "pevar"
*[[Poloneg]]: ***c**ebula* [] "penn-ognon"
*[[Roumaneg]]: *pre**ţ*** [] "priz"
*[[Ruseg]]: *'ц'''арь [] "tsar"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn kevig
* Kensonenn kendistaget
* Lieskensonennad
* Kensonenn dre fic'hal
* Kensonenn divouezh
Tremuzon

**Tremuzon** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù hag e kanton Plerin e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Armerzh

Trémuson - Maisons ouvrières - AD22 - 16FI3273.jpg|Tiez mengleuzerien.

* Ur vengleuz plom a oa er gumun, serret e voe e 1931.
## Dezougen

Aéroport St Brieuc Armor.jpg|An aerborzh.

* Aerborzh "Saint-Brieuc Armor".
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 28 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,12 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Un nijva eus al Luftwaffe (aerlu alaman) a voe er gumun.
* D'an 18 a viz Here 1940 e rankas daou garr-nij *[[Messerschmitt Bf 109|Bf 109 E-4]]* eus an aerlu alaman (*Luftwaffe*) douarañ diouzh ret en nijva; mervel a reas ur sturier, douaret e voe e Plouzeniel; gloazet e voe ar sturier all.
* Bombezet e voe an nijva gant ar Royal Air Force en noz d'an 11 a viz Du 1940.
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe un adjudant eus ar gumun  d’ar 21 a viz  Ebrel 1953 e  Dai-Dong en Annam er Viêtnam .
#### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou soudard.
## Brezhoneg
* 11,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Monumant foran ar re varv e Leurgêr ar Maerdi, bet savet e 1919, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet
### Tud ganet eno
* Frañseza Dinan, gouarnerez Anna Vreizh, 20 a viz Du 1436.
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an Ti-kêr
* Tremuzon war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Ar C'hillioù

**Ar C'hillioù** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Mur e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 61 gwaz abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,56 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas daou anezhe e Rossignol e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, soudarded er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel e oant o-daou.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas un disfonter d'ar 6 a viz C'hwevrer 1954 en Hanoi en Tonkin er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 42,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Le Quillio - Détail des alignements du Cromlec'h de Notre-Dame de Lorette - AD22 - 16FI4561.jpg|Ar c'hrommlec'h.
Notre-Dame de Lorette - Le Quillio - Côtes d'Armor (détail).JPG|Ar c'hrommlec'h hag ar chapel.
Fontaine de Notre-Dame de Lorette - Le Quillio - Côtes d'Armor.JPG|Ar feunteun.
Le Quillio (22) Église Notre-Dame 01.JPG|An iliz katolik.

* Krommlec'h Loreta.
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Chapel *Itron-Varia Loreta*, e-tal ur c'hrommlec'h, hag he feunteun.

Le Quillio (22) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
*Xavier Hamon, maer (2008-)
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
* ar C'hillioù war lec'hienn Geobreizh.
## Notennoù ha daveoù
Sant-Herve

**Sant-Herve** a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Mur e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 44 gwaz hervez monumant ar re varv er gumun hag hervez monumant Santez-Anna-Wened ivez, da lavaret eo 6,59 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911, abalamour d'ar brezel. lazhet e voe daou anezhe e Rossignol e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, soudarded e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun e Zuidkote e dibenn miz Mae 1940 e-doug Emgann Dukark; douaret eo eno er vered-veur *Nécropole Nationale de Zuydcoote*.
## Brezhoneg
* 12,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Saint-Hervé de Saint-Hervé1.jpg|An iliz katolik.
Saint-Hervé - Clocher et monument aux morts - AD22 - 16FI5573.jpg|An tour iliz ha monumant ar re varv.

* Iliz katolik *Sant Herve*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn  ha kartenn-bost .

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

* Sant-Herve war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Sant-Teliav

**Sant-Teliav** zo ur gumun e Breizh, e kanton Mur e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Lec'hanvadurezh
*En enor d'ar sant brezhon Telo ez eo bet anvet ar barrez, hag ar gumun diwezhatoc'h.
***Saent-Telo** eo anv ar barrez hag ar gumun e gallaoueg.
;Anvioù
*1182 : *San Theliaut* ; 1271 : *Paroisse de Sancto Eleio* ; 1279 : *Paroisse de S. Teleo* ; 1298 : *Seint Teleu* ; 1426, 1427 : *Saint-Telou* ; 1428, 1438, 1514 : *Saint-Thelou* ; 1480 : *Sainct-Elo* ; 1569 : *Sainct-Helo*.
*Saint-Thélo* eo an anv ofisiel abaoe diferad gall ar ..
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* E miz Mae 1918 e voe degemeret dek repuad eus departamantoù gall Norzh ha Pas-de-Calais pe eus Belgia e Sant-Teliav abalamour d'an tagadennoù alaman boulc'het e miz Meurzh.
* Mervel a reas 47 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,31 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas daou soudard eus ar gumun e Belgia e penn-kentañ ar brezel, unan a voe lazhet  d’an 21 a viz Eost 1914 en  Arsimont, en 71vet Rujumant Troadegiezh e oa, egile d’an 22 a viz Eost 1914 e Falisolle, en 71vet Rujumant Troadegiezh e oa; daou soudard all a  voe lazhet e Boezinge e Flandrez Belgia e 1915, er 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oant, unan d'ar 27 a viz Meurzh, egile d'an 22 a viz Ebrel  
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou soudard.
## Brezhoneg
* 22,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Gallaoueg
E Saent-Telo e c'hoarvez ar romant *Châteaupauvre – Voyage de découverte dans les Côtes-du-Nord* gant Paul Féval (1877) ; kalz gallaoueg zo ennañ.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Teliav*.
* Kroaz ar vered ().
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Liammoù diavaez

*  Sant-Teliav war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Kensonenn kevig dre fic'hal mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig dre fic'hal mouezhiet treuzskrivet [d͡z] (kent: [ʣ]) hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 103, skrivet [ƻ] betek 1976.

Ur gensonennn kendistaget an hini eo ma vez distaget war un dro ar gensonenn kevig dre serriñ mouezhiet ([d]) hag ar gensonenn kevig dre daravat mouezhiet ([z]).

## Skouerioù
* Abc'hazeg: апш**ʒ**a , "kaer"
* Albaneg: ***x'''ehe'' , "mineral"
* [[Armenieg|Armenieg ar Reter]]: '''ձ'''իւն , "erc'h"
* [[Armenieg|Armenieg ar C'hornôg]]: '''ծ'''ակ , "toull"
* [[Jorjieg]]: '''ძ'''ვალი , "askorn"
* [[Italianeg]]: ***z**ero'' [], "mann"
* [[Kabardeg]]: **дз**ы , "teurel"
* [[Kabileg]]: ''L**z̗**ayer'' [], "Aljeria"
* [[Makedoneg]]: **ѕ**везда [], "steredenn"
* [[Bamilekeg]]: [], "hent"
* [[Pachtoueg]]: پنځه [], "pemp"
* [[Poloneg]]: dzwon [], "kloc'h"
* [[Provañseg]]: ***j*'oine* [], "yaouank"
* [[Tchiangeg|Tchiangeg an Norzhg]]: [], "konifl"
* [[Galleg|Galleg Kebek]] *same**d**i'' , "Disadorn"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn kevig
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn dre fic'hal
* Kensonenn mouezhiet
221

974 *Ab Urbe Condita* = **221** goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ː Elagabal (Varius Avitus Bassianus)
* Koñsuled ː Caius Vettius Gratus Sabinianus & Marcus Vitellius Seleucus
* 10 a viz Here (?) ː advabet eo Gessius Bassianus Alexianus gant Elagabal, ha savet da *gaesar* (eil-impalaer) gantañ, dindan anv Marcus Aurelius Severus. Oadet eo a 13 bloaz.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù ha skiantoù

## Relijionoù
* Kallist Iañ
*Hippolit, pab-enep

## Ganedigezhioù

## Marvioù

## Daveoù

__NOTOC__
222

975 *Ab Urbe Condita* = **222** goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ː Elagabal (Varius Avitus Bassianus), Severus Alexander
* Koñsuled ː Imp. Antoninus IIII & Marcus Aurelius Severus Alexander Caesar.
* Muntret eo Elagabal hag e vamm gant ar bretorianed
* Da impalaer roman ez a Severus Alexander. Dre ma n'en deus nemet 13 vloaz eo renet an impalaeriezh gant e voereb Julia Maesa gant skoazell Domitius Ulpianus.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia
*Savet eo ar rouantelezh Wu
*Faezhet eo Liu Bei gant Sun Quan en Emgann Yiling

## Arzoù ha skiantoù

## Relijionoù
* Kallist Iañ, Urban Iañ 
*Hippolit, pab-enep

## Ganedigezhioù

## Marvioù
* Ar pab Kallist Iañ, skoet dre ar prenestr, ha skoet en ur puñs.

## Daveoù
__NOTOC__
223

976 *Ab Urbe Condita* = **223** goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ː Severus Alexander
* Koñsuled ː Lucius Marius Maximus Perpetuus Aurelianus II & Lucius Roscius Aelianus Paculus Salvius Iulianus

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia
* Da impalaer Shu Han ez a Liu Shan goude marv e dad Liu Bei

## Arzoù ha skiantoù

## Relijionoù
* Urban Iañ
* Pab-enep ː Hippolit

## Ganedigezhioù

## Marvioù

## Daveoù

__NOTOC__
224

977 *Ab Urbe Condita* = **224** goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ː Severus Alexander
* Koñsuled ː Appius Claudius Iulianus II & Caius Bruttius Crispinus

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia
*28 a viz Ebrel : trec'het ha lazhet eo Artaban IV, diwezhañ roue Partia, e Hormizdaghan, en hanternoz da Ispahan, gant Adachîr Ian pe Ardachêr, a gerzhas neuze e-barzh kêr-benn ar Barted, Ctésiphon, en diskar-amzer 226. Unvanet e voe Pers gant Ardachêr, mab da Pâbag, mab-bihan d'an hudour Sassan, priñs pers, diazezer tierniezh ar Sassanidien, a renas betek 241. Sassan, beleg en un templ eus Stakhr, en Persida, a lavare diskenn eus an dierniezh Achéménid.

## Arzoù ha skiantoù

## Relijionoù
* pab Urban Iañ 
* Pab-enep ː Hippolit (217 - 235)

## Ganedigezhioù

## Marvioù

## Daveoù

__NOTOC__
Uzel

**Uzel** a zo ur gumun eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Pennlec'h Penn kanton e oa betek 2015.

## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Usel**, 1253, 1280; **Ussello**, **Usselo**, 1371; **de Uscello**; **de Ussello**, 1371; **Usel**, 1475; **Dusel**, 1516;
## Ardamezioù

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* E 1917 e voe degemeret repuidi, tri Gall ha 18 Belgiad en Uzel; e mizioù Meurzh hag Ebrel 1918 e teuas 52 repuad all eus departamantoù gall Oise ha Somme abalamour d'an dagadenn alaman boulc'het e miz Meurzh;.
* Mervel a reas 57 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,68 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a voe lazhet e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, soudard e oa er 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur penngorporal eus ar gumun  d’ar 7 a viz  Gwengolo 1947 en Gò Bắc Chiêng e Kochinsina er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 8,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Uzel - Chapelle de Notre-Dame-de-Bonne-Nouvelle - AD22 - 16FI6714.jpg|Ar chapel.

* Chapel *Intron-Varia*.
* Iliz katolik *Sant Nikolaz*.
* Monumant ar re varv Leurgêr Fulgence Bienvenüe, luc’hskeudenn ha kartenn-bost .  D’ar 5 a viz Gouhere 1925 e voe dioueliet.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno

Fulgence.jpg|Hanterskeudenn Bienvenüe.

* 1852 : Fulgence Bienvenüe, pennseller an Hentoù ha Pontoù ha saver metro Pariz.

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Uzel war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
225

978 *Ab Urbe Condita* = 225 goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ː Severus Alexander
* Koñsuled ː Tiberius Manilius Fuscus II & Servius Calpurnius Domitius Dexter
* Eurediñ a ra Alexander Severus Sallustia Orbiana (daveoù ?)

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù ha skiantoù

## Relijionoù
* pab Urban Iañ
* Pab-enep ː Hippolit

## Ganedigezhioù 225

* Marcus Antonius Gordianus, impalaer da zont dindan anv Gordianus III.

## Marvioù 225

## Daveoù
__NOTOC__
228

981 *Ab Urbe Condita* = 228 goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ː Severus Alexander
* Koñsuled ː Quintus Aiacius Modestus Vrescentianus II & Marcus (Pomponius ?) Maecius Probus

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab Urban Iañ (220 / 230)
* Pab-enep ː Hippolit (217 / 235)

## Ganedigezhioù

## Marvioù

## Daveoù

__NOTOC__
230

983 *Ab Urbe Condita* = 230 goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ː Severus Alexander (13.03.222 / 18.03.235)
* Koñsuled ː Lucius Virius Agricola & Sextius Catius Clementinus Priscillianus

---

* Severus Alexander a zistag Tesalia diouzh Makedonia. 

### Afrika

### Reter krenn

* Ardashir Iañ eus Persia a aloub proviñs roman Mezopotamia. Severus Alexander a ya davet ar reter evit brezeliñ a-enep d'ar bersed.

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab Urban Iañ (220 / 230). 21 Gouere: Pontianus (230 / 235).
* Pab-enep ː Hippolit (217 / 235)

## Ganedigezhioù 230

*Zenobia, rouanez Palmyra
*Marcus Aurelius Carus (Impalaer roman da zont)

## Marvioù 230

*Urban I
*Dio Cassius (war bouez nebeut)

## Liammoù diavez

## Daveoù. Notennoù
__NOTOC__
Roll ar Pennoù Stad e 220

## Afrika

***[[Koush]]** - Aryesbokhe, Roue Koush (215-225)

## Asia
***[[Armenia]]** - Chosroes I, Roue Armenia (197-238)
***[[Tierniezh Chera|Chera]]** - Yanaikat-sey Mantaran Cheral, Roue Chera (201-241)
***[[China]]** - Han Xian Di, Impalaer Han China (189-220)
***[[Korea]]** (Prantad an teir rouantelezh)
****[[Baekje]]** - Gusu, Roue Baekje (214-234)
****[[Gaya Confederacy]]** - Geodeung, Roue Gaya (199-259)
****[[Goguryeo]]** - Sansang, Roue Goguryeo (197–227)
****[[Silla]]** - Naehae, Roue Silla (196–230)
***[[Iberia Kaokazian|Iberia]]** - Vache, Roue Iberia (216-234)
***[[Impalaeriezh Kushan]]** - Vasudeva I, Roue Kushan (c.191-225)
***[[Parthia]]** - 
**Vologases VI, Roue Parthia (c.208-228)
**Artabanus IV, Roue Parthia (c.216-224)
***[[Shu Han]]** - Liu Bei (d.223)
***[[Tuoba]]** - Tuoba Liwei, Pentiern ar c'hlan Tuoba (219-277)
***[[Cao Wei|Wei]]** - Cao Pi, Impalaer Wei (220-226)
***[[Rouantelezh Wu|Wu]]** - Sun Quan (d.252)

## Europa

***[[Impalaeriezh roman]]** - Elagabalus, Impalaer roman (218-222)
Yezh ar Sinoù Svedek

**Yezh ar Sinoù Svedek** (Svedeg: **Svenskt teckenspråk**, *STS*) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant Kumuniezh ar re vouzar e Sveden (10 000) hag e meur a stad all.

## Notennoù
Menez Mikael ar Mor

**Menez Mikael ar Mor** eo anv brezhonek ar roc'h, warni un abati kozh hag ur gêriadenn, er gumun c'hall *Le Mont-Saint-Michel*, e departamant gall ar Manche, e Normandi, nepell diouzh harzoù gant Breizh. Ul lec'h touristel-kenañ eo. Ne chome nemet 25 annezad eno e 2021.
## Douaroniezh
* E-tal aber ar C'houenon emañ Menez-Mikael. 
### Kumunioù amezek

## Istor

Un toull-bac'h eo bet ivez.
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Avranches hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800. Lakaet e voe e Kanton Pontorson e 1801.
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe ar gumun gant al lu stadunanatat d'an 2 a viz Eost.
## Darvoudoù-sport a bep seurt
* 3 a viz Gouere 1990 : 4re tennad-hent Tro Bro-C'hall 1990 etre Naoned ha Menez Mikael ar Mor; trec'h eo Johan Museeuw (Belgia).
* loc'hañ a ra eno Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2016.
* maraton Bae Menez-Mikael-ar-Mor a ya eus Kankaven betek Menez-Mikael abaoe 1996.
## Monumantoù ha traoù heverk
* teir dor zo da vont tre er wikadell : dor ar Roue, dor al leon, dor an "Avancée"
* an abati
* an hent-ged
* lojeiz Tiphaine
* tri mirdi prevez a zo
## Luc'hskeudennoù eus Bae Menez-Mikael

France-Mont-Saint-Michel-1900 bordercropped.jpg
Mont-Saint-Michel-2004.jpg
200506 - Mont Saint-Michel 01.JPG
200506 - Mont Saint-Michel 02.JPG
200506 - Mont Saint-Michel 06.JPG
200506 - Mont Saint-Michel 07.JPG
200506 - Mont Saint-Michel 10.JPG
200506 - Mont Saint-Michel 12.JPG
200506 - Mont Saint-Michel 20 - Street.JPG|Straed
200506 - Mont Saint-Michel 27 - Street.JPG
200506 - Mont Saint-Michel 30 - Ramparts.JPG|Mogerioù
200506 - Mont Saint-Michel 31 - Ramparts.JPG
200506 - Mont Saint-Michel 33 - Ramparts.JPG
200506 - Mont Saint-Michel 35.JPG
200506 - Mont Saint-Michel 40 - Statue Saint-Michel.JPG|Delwenn sant Mikael.
200506 - Mont Saint-Michel 42.JPG
200506 - Mont Saint-Michel 50 - Maquette.JPG
cloister.jpg
200506 - Mont Saint-Michel 60 - Prés salés.JPG
Mont-saint-michel by night.jpg
Mont st michel aerial.jpg
Mont-Saint-Michel depuis la mer.jpg| Dremm guzh ar menez.
MontSaintMichel-1998-0223.jpg|Skeud ar menez da vare an tre.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Politikerezh ha melestradurezh

## Tud
Daou zug eus Breizh zo bet douaret eno : Konan ha Jafrez.
## Lec'hioù all kar, par pe gevellet gant Menez-Mikael-ar-Mor
Nepell eus Menez-Mikael emañ Menez-Dol e Breizh hag an enezig Tombelaine e Normandi.

St Michael's Mount II5302 x 2982.jpg|Menez-Mikael Kernev-Veur

E Kernev-Veur ez eus ur roc'h bihanoc'h zo anvet e saozneg *Saint Michael's Mount*, da lavaret eo Menez Mikael ivez. E kerneveureg eo anvet *[[Karrek Loos y'n Koos]]*.
Abaoe 2008 eo gevellet Menez-Mikael gant bourc'h Miyajima war enez Itsuku e Japan.
## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ti-kêr Le Mont-Saint-Michel
## Notennoù ha daveoù
Michelle (sonenn)

**Michelle** zo ur ganaouenn savet gant Paul McCartney hag enrollet gant The Beatles en o albom Rubber Soul embannet e miz Kerzu 1965.

## Divyezhegezh
Ur frazenn e galleg zo er ganaouenn : "Michelle, ma belle, sont les mots qui vont très bien ensemble". Ma voe lavaret gant lod e oa ar c'hentañ kanaouenn divyezhek en istor an denelezh. E Breizh evel e meur a vro all e oa kanaouennoù divyezhek abaoe pell dija. 

## Biznes
Dre ma ne felle ket dezho ober ur bladennig gant ar ganaouenn e voe kanet gant ar strollad **The Overlanders** hag e voe lakaet e penn kentañ ar pladennoù gwerzhet er Rouantelezh Unanet e 1966 e-pad meur a sizhun. Goude e voe gounezet ganti ar *Grammy Award for Song of the Year*.

E 1999, e voe embannet gant BMI e oa "Michelle" an 42vet kanaouenn muiañ kanet war ul leurenn en XXvet kantved .

## Levrlennadur
* Barry Miles: *Paul McCartney. Many Years From Now*. Reinbek: Rowohlt, 1998. ISBN 3-498-04396-X
* Steve Turner: *A Hard Day's Write: The Stories Behind Every Beatles' Song*, New York: Harper, 1994. ISBN 0-06-095065-X

## Liamm diavaez
* Skrid ar ganaouenn: http://www.beatlefans.com/lyrics/michelle.htm
Roll rouaned Pontos

Amañ e kavor roll rouaned Pontus pe Pontos, ur rouantelezh kozh en Anatolia.

## Roll rouaned Pontos
*Mithridates I Ktistes 302 - 266 kent J.-K.
*Ariobarzanes 266 - war-dro 250 kent J.-K.
*Mithridates II war-dro 250 - war-dro 220 kent J.-K.
*Mithridates III war-dro 220 - war-dro 185 kent J.-K.
*Farnakes I war-dro 185 - war-dro 170 kent J.-K.
*Mithridates IV Philopator Philadephos war-dro 170 - war-dro 150 kent J.-K.
*Mithridates V Euergetes war-dro 150 - 120 kent J.-K.
*Mithridates VI Eupator 120 - 63 kent J-K, brudet e stourm ouzh ar Romaned,
*Farnakes II 63 - 47 kent J.-K.
*Darius Pontos 39-37 kent J.-K.
*Polemon I 37-8 kent J.-K.
*Pythodorida 8 kent J.-K.-23 
*Polemon II 38-64
Jean Groix

**Jean Groix** a oa un emsaver eus UDB a oa en em lazhet d'ar 27 a viz Genver 1991 e toull-bac'h Fresnes.
Bălți

**Bălţi** zo ur gêr eus Moldova, en hanternoz ar vro. E-pad an Impalaeriezh Rus (1812-1917), hag ar marevezh soviedel (1940-1990) e veze skrivet *Beltsy*, diwar ar stumm rusek. Emañ kêr Bălţi 135 km en hanternoz d'ar gêr-benn Chişinău, war lez ar stêr Răut, adstêr d'an Dnister (Nistru). 134 000 a dud a oa o vevañ e kêr e 2004.
Ar Vretoned

**Ar Vretoned** zo un delwenn dir hag arem savet gant ar c'hizeller Marc Morvan goude lenn komzoù Sarkozy diwar-benn ar Vretoned hervez ma'int bet displeget gant Yasmina Reza en he levr « L'aube le soir ou la nuit » (Flammarion), ha gant ar fulor war-lerc'h emzalc'h ar prezidant pa oa deuet da obidoù martoloded ar Sokalique, ha da-heul tec'hadeg martoloded an * [[Ocean Jasper]] *.
Poltred Bartolomeo Panciatichi

***Poltred Bartolomeo Panciatichi*** zo un daolenn livet gant al livour italian Agnolo di Cosimo, anavezet evel Bronzino. Echuet e voe an daolenn war-dro 1540. War ziskouez emañ en Uffizi Firenze, en Italia.

Bartolomeo Panciatichi a oa ur politikour hag un den a zeskadurezh. E wreg Lucrezia zo bet poltredet ivez gant Bronzino un toullad bloavezhioù war-lerc'h. 

## Liamm diabarzh
*Poltred Lucrezia Panciatichi
Pythodorida Pontus

**Pythodorida** a oa rouanez Pontus, er pezh a zo norzh Turkia hiziv. Eus 8 da 23 e renas hag erlec'hiet e voe gant he merc'h Antonia Tryphaena. Merc'h Pythodoros Trallès hag Antonia Smyrno e oa. Dimezet e voe gant Polemon I Pontus
ha war ar vro-se e renas goude marv he gwaz e 8.

Gant Archaleus Kappadokia e voe dimezet met da Roma e tisplijas an unvaniezh-se ha diganti e skrapas he rouantelezh.
Poltred Lucrezia Panciatichi

***Poltred Lucrezia Panciatichi*** zo unan eus ar brudetañ taolennoù livet gant an arzour italian Agnolo di Cosimo, anavezet evel Bronzino. War-dro 1545 e voe echuet an oberenn, un eoullivadur anezhi, hag emañ bremañ war ziskouez en Uffizi e Firenze, en Italia.

**Lucrezia di Sigismondo Pucci** a oa gwreg da Bartolomeo Panciatichi, ur skrivagner eus kêr Firenze, hag ur politikour, poltredet ivez gant Bronzino , ha diskouezet ivez en Uffizi . 

Skrivañ a rae Giorgio Vasari e kave an daou boltred "ken naturel ma hañvalont bout bev". An dispakañ dilhad pinvidik ha bravigoù a oa graet da ziskouez renk uhel ar vaouez hag ivez doareoù eus he fersonelezh dre un aroueziadeg luziet (evel er frazenn "Amour dure sans fin" war an dro-c'houzoug aour, a ra dave d'un arnodskrid diwar-benn ar garantez skrivet evit Dug-Meur Firenze, Cosimo I de' Medici, e 1547.

Agnolo di Cosimo, lesanvet *Il Bronzino*, a voe ur poltredour brudet eus amzer ar Manierismo, levezonet gant Pontormo. 

## Gwelout ivez
*Poltred Bartolomeo Panciatichi

## Levrlennadur
*Olivar, M., *Cien obras maestras de la pintura,* Biblioteca Básica Salvat, 1971. ISBN 84-345-7215-X
Vendée (stêr)

Ar **Vendée** zo ur stêr eus kornôg Bro-C'hall, 81,7 km hed dezhi. 

Eieniñ a ra e Saint-Paul-en-Gâtine, en departamant an *Div Sevr* (Deux-Sèvres). Tremen a ra neuze dre Fontenay-le-Comte, ha mont e-barzh departamant ar Vande e-lec'h ma kej gant ar Sèvre Niortaise, e kumun L'Île-d'Elle, demdost da Marans.
Mazhev

**Mazhev** zo un anv-bihan brezhonek a deu eus al latin *Matthaeus*, diwar ar gresianeg Ματθαῖος (Matthaios), aozet diwar an hebreeg מתתיהו (*Matatyahu*) pe מתיתיהו (*Matityahu*) "prof Yahweh". Anv an abostol hag avielour Mazhev eo.

## Stummoù all
* Mazhe
* Maze
* Mahe

Mazeas zo un anv-bihan all gant ar memes ster.

## Yezhoù all
*Mathew ha Matthew e saozneg
** diwar an anv-se an anvioù-tiegezh Mathews, Matheson
*Matteo en italianeg, distroadet eo bet gantañ an anv gallek e Bro-C'hall
*Mateo e spagnoleg ha kroateg
*Mathieu, Matthieu, Mathieux ha Matthieux e galleg.

## Anvioù-bihan all kar dre ar ster
Anvioù all kar dre ar ster « roet gant Roue, profet gant Doue » :
*anvioù a orin hebreek : Mazheas da gentañ-penn, hag ivez Jonathan, Nathanaël
*anvioù a orin henc'hresianek: 
** Dorothea evit ar merc'hed, 
** Theodoros, Theodor evit ar baotred, Tewdur e kembraeg
*anvioù a orin latin: Deodado, Deodat 
*anvioù gallek: Dieudonné 
*anvioù slavek: Bogdan

## Tud
### Anv-bihan
E Bro-C'hall eo bet an anv-se diouzh ar c'hiz evit ar vugale dreist-holl etre ar bloavezhioù 1970 ha 2010, met anavezetoc'h eo evel anv-tiegezh.
* Mazhev Arras (1290? – 1352), tisaver ha kizeller
* Mahé Drysdale (g. e 1978), roeñver aostralian-zelandneveziat (dont a ra e anv-bihan eus an enez Mahé er Sechelez)

### Anv-tiegezh
Meur a stumm a zo d'an anv-se : Maze, Mazeas, Mahe, Maheas, Maheo, Mao, ar Mao...
Anavezet eo :
*Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais (1699-1753), merdeer
* Jean Mahé, rezistant
* Édouard Mazé, micherour
* Émile Mazé, rezistant
*Herve Maze, penn ar gelaouenn SAV e-pad ar brezel
*Gwenael Maze, penn ar gelaouenn Skiant
*Pierrette Maze, e wreg, anavezetoc'h evel Pierrette Kermoal, penn ar gelaouenn Aber
*François Mahe, marc'houarner breizhat
* Patrick Mahé, kazetenner ha skrivagner
*Gildas Mahé, bageer-dre-lien
*Jean-Michel Mahe, skrivagner ha troer
*Mari-Elen Maze (g. e 1940), troourez vrezhonek
*Hoel Mahe, daneveller ha troer

#### Mazeas
* Goulven Mazeas (1895-1981), emsaver
** e verc'h Claudine Mazéas (1926-2018), dastumerez vrezhonek

## Anvioù-lec'h
*Lokmazhe
* Enez Mahé, er Sechelez, diwar anv Mahé de la Bourdonnais
* Mahébourg, ur gêr en enez Moris, diwar anv Mahé de la Bourdonnais
* Mahe, ur gêr e tiriad Puducherry, en India

## Pennadoù kar
*Aviel Mazhev
* Mae e saozneg ha Maé e galleg zo anvioù-bihan all
Benoît Purenne

**Benoît Purenne** a zo bet ganet e 1997.

C'hoarier echedoù breizhat eus Kleub Echedoù Langedig eo.

Pemp bloaz hanter edo pa grogas gant ar c'hoari.
 
Da c'hwec'h vloaz e teuas da vout ezel ag e gleub.

Kampion ar Morbihan er rummad " Poñsined Bihan " e 2004.

Kampion ar Morbihan hag eus Rannvro Breizh ha seizhvet e Kampionad Bro-C'hall e Kalvi er rummad " Poñsined Bihan " e 2005.

Kampion ar Morbihan ha bez-kampion eus Rannvro Breizh ha navet e Kampionad Bro-C'hall en Aix-les-Bains er rummad " Poñsined " e 2006.

Kampion ar Morbihan hag eus Rannvro Breizh ha bez-kampion Bro-C'hall er Grand-Bornand er rummad " Poñsined " e 2007.

Kemer ha reas perzh gant skipailh Bro-C'hall e Kampionad Europa e Sibenik (Kroatia) e miz Gwenholon 2007.

1830 eo e renk Elo (FIDE).

En hentenn divyezhek (brezhonek-gallek) foran e ra e studi.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* Benoît Purenne ouzh pajenn gentañ ar gazetenn ''Bretagne-Echecs''
Mirdi ar Peniti

**Mirdi ar Peniti**, pe **Mirdi an Ermitaj** (en ruseg *Государственный Эрмитаж*, Gossoudarstvenny Ermitaj, Mirdi-stad ar Peniti) zo unan eus brasañ mirdioù arz ar bed, e-kreiz Sankt Peterbourg, war lez ar stêr Neva, e Rusia. Tost da 1000 sal zo ennañ, 60 000 pezh zo war ziskouez, ha tost da 3 milion a re all zo er c'havioù. 2 500 den a zo o labourat eno. Krouet e voe e 1764 gant an tsarez Katelin II ha digor eo d'an dud abaoe 1852.

Rannet eo an dastumadoù evel-se : an hendraoù egiptat, an hendraoù klasel, an arz ragistorel, ar bizaouerezh hag an arzoù-kinklañ, an Azginivelezh italian, an arzoù-kaer italian ha spagnol, an armoù hag an houarnwiskoù, Oad aour al livadur nederlandat ha an arz barok flamank, an arzoù-kaer alaman, suis, breizhveurat ha gall, an arz rusian, an nevezklasel gall hag an impresionouriezh, an arz modern, romantel alaman hag eus an  kantved.

## Delwennoù ha kizelladurioù

Portrait of Lucius Verus (Hermitage) - Портрет Люция Вера 2.jpg|Hanterskeudenn Lucius Verus, Henroma (160-170)
Image:Bartolini-Nymph with a Scorpion-45degrees.jpg|*[[Nimfenn]]*, gant Lorenzo Bartolini
Image:Bartolini-Fiducia in Dio 45degrees.jpg|*Fiziañ e Doue*, gant Lorenzo Bartolini
Image:Canova-Three Graces 0 degree view.jpg|* [[Teir Fulenn]] *, gant Canova
Image:Aphrodite Kallipygos-Hermitage-.jpg|*Afrodite Kallipygos*


## Livadurioù

Image:1596 Caravaggio, The Lute Player New York.jpg| *Al ludour*, gant Caravaggio, (1596). 
Image:Route de la Montagne Sainte-Victoire, par Paul Cézanne 208.jpg|* Menez Sainte-Victoire*, Paul Cézanne
Image:Paul Gauguin 061.jpg|*Bé bé*, Paul Gauguin
Image:Paul Gauguin 068.jpg|*Nave, nave moe*, Paul Gauguin
Image:Paul Gauguin 095.jpg|*Parau, parau*, Paul Gauguin 
Image:Jean Auguste Dominique Ingres 015.jpg|*Poltred ar c'hont Gourief*, Ingres
Image:Claude Monet 014.jpg|Claude Monet
Image:Claude Monet 022.jpg|*Jean-Margueritte Lecadre en e liorzh *, Claude Monet
Image:Raffael 024.jpg|*Gwerc'hez gant ar mabig Jezuz *, Raffaello Sanzio
Image:Rembrandt Harmensz. van Rijn 035.jpg|*An ael a vir a aberzhiñ Izaag*, gant Rembrandt
Image:Pierre-Auguste Renoir 075.jpg|*Plac'hig he c'helc'h *, Auguste Renoir
Image:Pierre-Auguste Renoir 035.jpg|* Maouez hec'h aveler *, (1880)
Image:Henri Rousseau 008.jpg|*Le Combat du tigre et du buffle*, Rousseau
Image:Tizian 074.jpg|*Plac'h yaouank en tog*, Tizian
Image:Anthonis van Dyck 049.jpg|* Emboltred *, Antoon Van Dyck
Image:Gogh,_Vincent_van_-_Cottages.jpg|*Tiez-soul* gant Van Gogh
Image:Vincent Willem van Gogh 098.jpg|*Eñvorenn eus liorzh Etten (itronezed eus Arle)* gant Vincent van Gogh
Image:Diego Velázquez 016.jpg|*[[El almuerzo (Velázquez)|Merenn]]* gant Diego Velázquez
Image:Leonardo da Vinci 026.jpg|Madonna Benois, Leonardo da Vinci
Image:Francisco de Zurbarán 056.jpg|Zurbarán


## Pennadoù kar
* L'Hermitage

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Beauvais

**Beauvais** (distagadur gallek: [bovɛ]) eo pennlec'h departamant an Oise, e rannvro Hauts-de-France e Frañs.
## Douaroniezh
E-kichen kember ar stêr Oise gant an adstêr Therain en em gav Beauvais, 72 km hanternoz Pariz.

## Anv
**Hen impalaeriezh roman**

* Kaisaromagos (Ptolemaios, *Geo*. II, 9, 4)
* Caesaromagus (*It. Ant.; Taolenn Peutinger*)

**Impalaeriezh roman diwezhañ**

* Civitas Belovacorum (*Not. Gall.*, VI)

**Krenamzer uhel**

* Bellovacensis (Civitas)
* Belloacus *Municipio*
* Belloacavi *Urbe*
* Belvacus *Urbs*
* Belvacensis *Civitas*

* Bellovacus *pe* Bellovagus

### Gerdarzh

* *Bellovaci* ː anv pobl galian ar vro
* *Caesaromgus* ː *Caesar-* = impalaer, *-magus* = forlac'h

## Ardamezioù
*En gul e beul en argant*

## Istor
### [[Henamzer]]
* Kêr-benn meuriad galian ar Vellovaked a oa *Bratuspantium* hec'h anv, ha lec'hiet e Beauvais pe e-kichenik. Gouron ar Vellovaked a-enep ar Romaned a oa Korreos (*Corréus*) e anv.

### Krennamzer

* Freuzet eo bet e 850 gant an Normanded.
* Sezet eo bet evit man gant ar Saozhon e 1443, ha gant Charlez le Téméraire e 1472.

### Proviñs ha rannvro
* Hervez an istor hag an hengoun emañ Beauvais lec'hiet en Enez-Frañs ha n'eo ket e Pikardi, met lakaet eo bet departamant an Oise e Pikardi pa oa bet krouet ar rannvroioù er Frañs hag e rannvro Hauts-de-France pa voe kemmet ar rannvroioù.

### XIXvet kantved

* Hanter devet eo bet e 1810.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Kanoliataet e voe Beauvais gant al lu alaman adalek miz Ebrel betek miz Even 1918 : distrujet e voe 80 ti.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Bombezet e evoe Beauvais gant al Luftwaffe e penn-kentañ miz Even 1940: distrujet e voe an 2/3 ag ar savadurioù gant an tan.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1939-1945 d'ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz-veur Beauvais a zo dezhi an uhelañ toenn c'hotek er bed.

Beauvais Cathedral SE exterior.jpg|Iliz-veur Beauvais.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud

* Jean Lignière
* Jeanne Hachette
* Vincent de Beauvais
* Villiers de l'Isle-Adam
* ...

## Liammoù diavez
## Levrlennadur

* M.-N. Bouillet : *Dictionnaire universel d'Histoire et de Géographie*. Librairie de L. Hachette et Cie. Paris 1863
*Luce Pietri, Ch. Meriaux, J.-M. Femolant ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. XIV. Province ecclésiastique de Reims (Belgica Secunda)*. De Boccard. 2006

## Notennoù ha daveoù
Bauchi (stad)

**Bauchi** a zo ur stad norzh Nigeria. Bauchi eo e gêrbenn ha krouet e voe e 1976 pa voe disrannet stad ar biz. Enderc'hel a rae ar rannvro a furm stad Gombe hiziv.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Glossolepis maculosus

**Glossolepis maculosus** a zo ur spesad pesked eus kerentiad ar Melanotaeniidae. Ral eo ha ne vez kavet nemet e diaz ar stêrioù Markham ha Ramu e norzh Papoua ar C'hornaoueg.

## Liammoù diavaez

Glossolepis Maculosus
David Forsyth (c'hoarier echedoù)

**David Forsyth** (* Alanais, Ros agus Cromba, 16 Mae 1854 – † 30 Kerzu 1909, Dunedin, Zeland-Nevez) a oa ur c'hoarier echedoù skosat ha zelandneveziat.

Merkañ a reas 5,5 poent en unnek krogad e Kampionad Bro-Skos e 1889 (29 a viz Gouere-2 a viz Eost).

E penn rubrik an echedoù er gazetenn sizhuniek skosat *Glasgow Weekly Herald* e voe.

Anavezet eo evit an doare bet savet da notenniñ lec'hiadur ar pezhioù war an tablez, anvet « Notennadur Forsyth » ; dra ma 'z eo bet kemmet un tammig e reer « Notennadur Forsyth-Edwards » anezhañ bremañ.

Divroañ a reas da Zeland-Nevez, ha kampion e voe en e vro nevez e 1901.

## Liamm diavaez
*  Notennadur Forsyth-Edwards.
Carol

**Carol** a zo un anv-bihan roet d'ar baotred e broioù zo, evel Roumania ha Tchekia, ha kar d'ar stumm **Karol**, anavezet e Polonia. Karola eo ar stumm gwregel.

Roet e vez d'ar plac'hed er broioù saoznek, skrivet Carole peurvuiañ, met *Caroll* pe *Carolle* ivez.

## Tud anvet Carol

* Daou roue eus Roumania zo bet anvet Carol : Carol I ha Carol II
* Carol Higgins Clark, romantourez amerikan, merc'h Mary Higgins Clark
* Joyce Carol Oats, skrivagnerez stadunanat
* Carol Ann Duffy (g. e 1955), barzhez saoznek
hag ivez :
* Lewis Carroll, skrivagner saoz
*Martine Carol, aktourez c'hall

Tud anvet Karol :
* Karol Józef Wojtyła (1920-2005), anavezet evel ar pab Yann-Baol II 
* Karol Nawrocki (g. e 1983), istorour ha politiker polonat

## Traoù all
*anv gallek ar stêr Querol, e Cerdanya
**[[Carol (romant)|Carol]]*, ur romant gant Patricia Highsmith, anavezet ivez evel *The Price of Salt*
**Carol*, ur ganaouenn savet gant Chuck Berry e 1958, enrollet ivez gant The Rolling Stones.

## Pennadoù kar
* Karel
*Karl, Carl
*Carole, Charlotte
*Caroline, Carolina

## Liamm diavaez
*Roll ar pennadoù diwar-benn tud anvet *Carol* er wikipedia saoznek:
Carole

**Carole**, pe *Carolle*, pe **Carol**, zo un anv-bihan saoznek, roet d'ar merc'hed ivez e broioù all, abalamour d'ar c'hiz a ra da galz a dud bezañ troet gant an anvioù saoznek.

## Orin

Dont a ra diwar an anv germanek Karl, latinekaet e Carolus. Carolus Magnus a veze graet eus Karl Veur, an impalaer.
An anv Karol a zo ivez ur stumm gourel (evel e poloneg), evel Karl; Karola eo ar stumm gwregel deveret, a gaver en alamaneg hag en hungareg. 

## Adstummoù
*Carol
*Carola ha Karola

## Tud anvet Carole

Setu anvioù un nebeud tud anvet *Carole* (pe *[[Carol]]*);

* Carole André, aktourez c'hall
* Carroll Baker, aktourez stadunanat,
* Carole Bouquet, aktourez c'hall
* Carolle J. Carter, istorourez amerikan
* Carole King, kanerez amerikan
* Carole Landis (1919 – 1948), aktourez stadunanat,
* Carole Laure, aktourez kebekat
* Carole Lombard, aktourez stadunanat, pried Clark Gable.

## Pennadoù kar
An anvioù deveret:
*Carolina
*Caroline
Gaborone

**Gaborone** (anvet gwechall *Gaberones*) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Botswana, en Afrika. Emañ e biz ar vro, tost-kenañ da harzoù Suafrika. 
Deuet e oa Gaborone da vezañ kêr-benn Botswana e 1965, e-lec’h Mafeking, a oa kêr-benn *Bechuanaland*. 
E Gaborone emañ *Skol-veur Botswana*, savet da gentañ e 1964 evel ur skol-veur evit Bechuanaland (Botswana), Basutoland (Lesotho), ha Eswatini.
Poblañs Gaborone a gresk buan : ar gêr a gresk ar fonnusañ en Afrika e vefe, a-hervez. 

E Gaborone e tremen an hent-houarn pouezus a gas eus Kêr ar C'hab da Harare.
Roll rouaned Essex

Amañ e kavor roll rouaned Essex, unan eus ar rouantelezhioù krouet gant ar Saksoned goude aloubidigezh Preden.

Krouet e voe ar rouantelezh war-dro 500 hag e-pad un amzer verr er  e kontrollas Kent met staget e voe an darn vrasañ eus e dachenn ouzh Mercia. E 825, goude faezhidigezh Beornwulf Mercia, e voe staget ouzh Wessex.