open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sturnella

***Sturnella*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Sturnella bellicosa]]*
** *S. b. albipes* ha *S. b. bellicosa*,
* *[[Sturnella defilippii]]*,
* *[[Sturnella loyca]]*
** *S. l. catamarcana*, *S. l. falklandica*, *S. l. loyca* ha *S. l. obscura*,
* treizinell ar geotegi (*Sturnella magna*)
** *S. m. alticola*, *S. m. argutula*, *S. m. auropectoralis*, *S. m. griscomi*, *S. m. hippocrepis*, *S. m. hoopesi*, *S. m. inexspectata*, *S. m. lilianae*, *S. m. magna*, *S. m. meridionalis*, *S. m. mexicana*, *S. m. monticola*, *S. m. paralios*, *S. m. praticola*, *S. m. saundersi* ha *S. m. subulata*,
* *[[Sturnella militaris]]*
** *Sturnella bellicosa* ha *Sturnella superciliaris*,
* *[[Sturnella neglecta]]*,
* *[[Sturnella superciliaris]]*.

O c'havout a reer holl en Amerika.

## Notennoù ha daveennoù
Quiscalus

***Quiscalus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Quiscalus lugubris]]*
** *Q. l. contrusus*, *Q. l. fortirostris*, *Q. l. guadeloupensis*, *Q. l. inflexirostris*, *Q. l. insularis*, *Q. l. lugubris*, *Q. l. luminosus* ha *Q. l. orquillensis*,
* *[[Quiscalus major]]*
** *Q. m. alabamensis*, *Q. m. major*, *Q. m. torreyi* ha *Q. m. westoni*,
* *[[Quiscalus mexicanus]]*
** *Q. m. graysoni*, *Q. m. loweryi*, *Q. m. mexicanus*, *Q. m. monsoni*, *Q. m. nelsoni*, *Q. m. obscurus*, *Q. m. peruvianus* ha *Q. m. prosopidicola*,
* *[[Quiscalus nicaraguensis]]*,
* *[[Quiscalus niger]]*
** *Q. n. bangsi*, *Q. n. brachypterus*, *Q. n. caribaeus*, *Q. n. caymanensis*, *Q. n. crassirostris*, *Q. n. gundlachii* ha *Q. n. niger*,
* (†) *[[Quiscalus palustris]]* (aet da get),
* *[[Quiscalus quiscula]]*
** *Q. q. quiscula*, *Q. q. stonei* ha *Q. q. versicolor*.

O c'havout a reer holl en Amerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Molothrus

***Molothrus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Molothrus aeneus]]*
** *M. a. *'aeneus***, ''M. a. assimilis'' ha ''M. a. loyei'',
* ''[[Molothrus armenti]]'',
* ar [[chataler penn rous]] (''Molothrus ater'')
** ''M. a. artemisiae'', ''M. a. '''ater*** ha *M. a. obscurus*,
* *[[Molothrus bonariensis]]*
** *M. b. aequatorialis*, *M. b. *'bonariensis***, ''M. b. cabanisii'', ''M. b. minimus'', ''M. b. occidentalis'', ''M. b. riparius'' ha ''M. b. venezuelensis'',
* ''[[Molothrus oryzivorus]]''
** ''M. o. impacifus'' ha ''M. o. '''oryzivorus***,
* *[[Molothrus rufoaxillaris]]*.

O c'havout a reer holl en Amerika.

## Notennoù ha daveennoù
Castell-nedd

**Castell-nedd** zo ur gêr e kreisteiz Kembre, e kontelezh Castell-nedd Port Talbot, war lez kornôk an Afon Nedd. 45,898 a dud a oa e 2001.

## Eisteddfod Genedlaethol
Eisteddfod Genedlaethol Cymru zo bet e Castell-nedd teir gwech: e 1918, 1934 ha 1994. Gwelout
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Castell-nedd 1918
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Castell-nedd 1934
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Castell-nedd 1994

## Pennadoù kar
*Nedd
*Camlas Castell-nedd
Llansawel

**Llansawel** zo un anv-lec'h kembraek, diwar anv ur sant brezhon Sawel, hag anv div barrez a gaver e kreisteiz Kembre : 

*Llansawel, Castell-nedd Port Talbot, a zo *Briton Ferry* e saozneg
*Llansawel, Sir Gaerfyrddin
Gwion (eskob)

**Gwion** (*Wido* e latin), a oa eskob Bangor, e Kembre, war-dro dibenn an . Mervel a reas tu pe du da 1190.
Gwion Hallam

**Gwion Hallam** zo ur skrivagner kembraek evit ar vugale, ganet d'an 9 viz Eost 1973, en Abertawe. Savet ha skoliet eo bet e Rhydaman, ha studier eo bet en Aberystwyth. Hiziv emañ o chom e Felinheli.

## Oberennoù
**Cyfres Dwy-Es - Sgets a Sgwrs: Pecyn 2 - Penderfyniadau - Breuddwyd Roc a Rôl* Chwefror 2002 (CAA)
**Cyfres Dwy-Es - Sgets a Sgwrs: Pecyn 3 - Amgylchiadau - Hunllef Rhodri Ap Rhydderch* Mehefin 2003 (CAA)
**Cyfres Pen Dafad: Noson Boring i Mewn* Hydref 2003 (Y Lolfa)
* *Cyfres Whap!: Creadyn* Mai 2005 (Gwasg Gomer)
* *Caneuon y Coridorau* (Tudur Dylan, Gwion Hallam, Mererid Hopwood, Caryl Parry Jones, Mei Mac,Ceri Wyn), Mehefin 2005, (Gwasg Carreg Gwalch)
**Cyfres Dwy-Es - Sgets a Sgwrs: Pecyn 6 - Egwyddorion* Hydref 2005 (CAA)
**Cyfres Dwy-Es - Sgets a Sgwrs: Pecyn 6 - Egwyddorion: Disgwyl a Disgwyl* Rhagfyr 2005 (CAA)
**Odl-Dodl Pobl* Mai 2007 (Gwasg Carreg Gwalch)

## Prizioù
*Gwobr Tir na n-Og 2006 - *Cyfres Whap!: Creadyn* (Gwasg Gomer)

## Notennoù
Mererid Hopwood

**Mererid Hopwood** zo ur varzhez kembraek, ganet e Kerdiz e 1964. He zud a orin eus Llangynnwr e Sir Gaerfyrddin a oa aet da chom da Sir Benfro.

Hi eo ar vaouez kentañ he deus bet gounezet ar Gador en Eisteddfod e 2001, en Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dinbych 2001.

Studioù war an alamaneg hag ar spagnoleg he deus graet, div yezh hag he deus kelennet. Kelennerez alamanek eo bet e Skol-Veur Abertawe, ha kelenerez spagnolek e Sir Gaerfyrddin.

Kinnig a ra abadennoù skinwel diwar-benn al lennegezh evit S4C.

E miz Eost 2009, pa oa marvet Dic Jones, e oa bet anv anezhi e-touez ar re a c'halle bout anvet da Arc'hdrouiz an Eisteddfod, kentañ tro d'ur vaouez bezañ war ar renk. A-benn ar fin en em dennas ha T. James Jones a voe anvet.

E 2012 he deus bet medalenn ar Gwobr Glyndŵr.

## Oberennoù
### Levrioù bugale
* *Byd Llawn Hud* (Ceri Wyn, Tudur Dylan, Mererid Hopwood, Sonia Edwards, Elinor Wyn Reynolds), Gouhere 2004, (Gwasg Gomer)
* *Caneuon y Coridorau* (Tudur Dylan, Gwion Hallam, Mererid Hopwood, Caryl Parry Jones, Mei Mac, Ceri Wyn), Mezheven 2005, (Gwasg Carreg Gwalch) 
* *Plentyn*, Gouhere 2005, (Gwasg y Dref Wen)
* *O'r Môr i Ben y Mynydd*, Gouhere 2006, (Gwasg Gomer)
* *Y Tandem Hud*, Du 2006, (Gwasg Gwynedd)
* *Ar Bwys...*, Meurzh 2007, (Gwasg Gomer)

### Lennegezh
* *Contemporary German Writers Series: [[Sarah Kirsch]]* (dindan renerezh Mererid Hopwood, David Basker ha Rhys W. Williams.), Gwengolo 1997, (Gwasg Prifysgol Cymru). Diwar-benn ar varzhez alamanek.
* *Singing in Chains: Listening to Welsh Verse*, Mezheven 2005, (Gwasg Gomer) 
* *Hon: Ynys y Galon - Delweddau o Ynys Gwales yng Ngwaith Iwan Bala* (Iwan Bala, Sioned Davies, Sian Melangell Dafydd, Jon Gower, Mererid Hopwood, Iwan Llwyd, Bethan Mair, John Meirion Morris, Twm Morys), Gouhere 2007, (Gwasg Gomer)
**Seren Lowri* (2005)

## Liammoù diavaez
* He buhez 
* Pennad gant ar BBC
Gwasg Gomer

**Gwasg Gomer** zo unan eus ar brasañ embannerien gembraek e Llandysul, ur gêr vihan e kuzh-heol ar vro, e Ceredigion. 

## Istor
Krouet e voe gant John David Lewis (1859 - 1914) e 1892. Un ti-moulañ e oa da gentañ, met un ti-embann e teuas ivez da vezañ e 1908. Kemer a reas anv ar skrivagner Joseph Harris (Gomer) (1773-1825).

Kreskiñ a reas pa brenas Gwasg Aberystwyth e 1945. 

## Levrioù saoznek evit ar vugale
Un dastumad levrioù saoznek evit ar vugale, anvet Pont Books. 

## Lennegezh kembraek
Sed un toulladskrivagnerien gembraek a zo bet embannet o oberennoù gant Gomer:
*Islwyn Ffowc Elis, 
*T. Rowland Hughes, 
*Gwenallt, 
*Hywel Teifi Edwards, 
*Angharad Price, 
*Fflur Dafydd 
*Owen Martell. 
*D. J. Williams, 
*T Llew Jones, 
*T. H. Parry-Williams, 
*Waldo Williams.

## Levrioù kembraek evit ar vugale
Levrioù bugale zo evit an holl oadoù. Brudet eo al levrioù *Smot* (ar Spot brezhoneg) evit ar re vihan. Meur a zastumad zo : *Chwedlau o Gymru* (Mojennoù Kembre), *Cyfres Llyffantod*, ha *Cyfres Clwb Cysgu Cŵl*.

Daou zastumad divyezhek zo ivez: *Trosiadau* (troidigezhioù) ha *Cip ar Gymru*.

## Liamm diavaez
* Lec’hienn ofisiel
Dumed

**Enez Dumed** zo un enezenn vihan (8 hektar) dirak aod gourenez Gwenrann, etre aber ar Gwilen ha hini al Liger. Stag eo ouzh kumun Penc'herieg, el Liger-Atlantel, e Breizh.

N'eus den ebet o chom war an enez, met e-pad meur a gantved eo bet implijet a-vareoù, da lec'h-repu gant morlaeron, ha da lec'h-difenn gant ar morlu, abalamour ma oa lec'hiet-mat, e-kreiz ur mor darempredet stank gant bigi-kenwerzh.

E 1990 e oa bet prenet gant Mirva an Aodoù (*Conservatoire du Littoral*). E-leizh a evned-mor (gouelini dreist-holl) a vez o neizhiañ eno.

## An anv
War geriadur L'Armerye e kaver meneg eus ur stumm brezhonek *Audumm* hep na oufed dre sur hag ur stumm reizh pe anavezet mat e oa pe ne oa ket, lakaet kevatal d'ar "galleg" «Audumet».

## Levrlennadur
* Georges Tattevin, *L'île Dumet*, Gwenrann, C. Benoistel 1953.
* Konopka Bogdan, *L'île Dumet*, Paris, Marval, 1995.
* Emile Dutertre, *Les mystères de l'île Dumet*, Ar Baol, Ed. des Paludiers, 1975. ademb. 1980.

## Liammoù diavaez
*Ofis touristerezh Penc'herieg: pajenn diwar-benn Enez Dumed 
*L'île Dumet : le nombril du monde, pennad gant André Douzet.

## Notennoù
Croix

**Croix** a zo ur ger gallek, a zo kroaz e brezhoneg, hag ivez:
* un anv-tiegezh, a orin eus hanternoz Bro-C'hall,
* un anv-lec'h gallek, e Belgia, Bro-C'hall ha Suis,
* ur ger a gaver en anv meur a lec'h
* hag ur bern traoù all...

## Yezhoù all
*Cruz, e spagnoleg

## Lec'hanvadurezh
E Bro-C'hall
* Croix (Nord), 
* Croix (Territoire de Belfort), 
* Croix-Caluyau, Nord
* Croix-Chapeau, Charente-Maritime
* Croix-en-Ternois, Pas-de-Calais
* Croix-Fonsomme, Aisne
* Croix-Mare, Seine-Maritime
* Croix-Moligneaux, Somme

*Gwelout ivez [[La Croix]] ha [[Lacroix]] *. 

## Tud
* Teodoro de Croix, soudard flandrezat ganet e Lille, besroue Perou (1784-1790)
* François Sébastien de Croix de Clerfayt (1733–1798), kont Clerfayt (pe Clerfait, pe Clairfait) ha Carbonne, ofiser belgiat en arme Aostria, 
* Alain Croix (1944-), istorour gall

## Pennadoù kar
* Sainte-Croix
* La Croix
* Lacroix
* La Croix
* Delacroix
* Cruz
* Kroaz
* Cross
Fernand Lechanteur

**Fernand Lechanteur** a oa ur skrivagner, barzhoneger ha yezhoniour norman, ganet d'an 20 a viz Mezheven 1910 en Agon-Coutainville hag aet da anaon d'ar 7 a viz Mae 1971 e Caen.

## Buhez
Stummet war ar yezhoniezh hag an dudoniezh, kelenner alamaneg, rener lise Le Verrier e Saint-Lô hag hini lise Malherbe e Caen, savet en deus Fernand Lechanteur un oberenn normanek birvidik. Stourmet en doa dizehan e vuhez-pad evit an normaneg en doa reolennet e zoare-skrivañ. 

Krouet en doa, a-gevret gant André Louis, ur gevredigezh hag ur gelc'h-gelaouenn : *Parlers et traditions populaires de Normandie* (1968). Mod-all en doa skrivet meur a bennad-skrid hag a levrioù diwar-benn Normandi hag e sevenadur e normaneg, e galleg koulz hag e norvegeg ( *Det Skandinaviske Normandie*, e-barzh ar pemdezieg *Samtiden*, Oslo, 1948). 

Meur a anv-pluenn en doa implijet: *Maître Gire* (anv un hendad dezhañ, gwiader a vicher),* Björn af Hringefirði* (anv skandinaviat a dalvez "arzh Menez Mikael"), *Samuel*, hag all...

Lakaet ez eus bet sonerezh war daou skrid a-zindan e bluenn gant ar gevredigezh Magène e 1989 ha 1994.

Savet ez eus bet ur savadur-kañv e stumm ur vag viking e koun dezhañ e-tal Agon-Coutainville (departamant ar Manche).

## Oberennoù

* *Es Set Vents du Cotentin : œuvre poétique de Fernand Lechanteur*, embannadurioù André Louis, Coutances, OCEP, 1972
* *La Littérature patoisante*, Saint-Pierre-de-Salerne, Brionne, Monfort, 1984
* *La Normandie traditionnelle*, Coutances, OCEP, 1983, 1953
* *Pour un usage correct des noms de nos communes* [françaises, surtout normandes], Saint-Lô, [S.n.] 1960
* rakskrid *Zabeth ; roman en langue normande* gant André Louis, Coutances, OCEP, 1969

## Notennoù
Sgwd Gwladys

**Sgwd Gwladys** zo ul lamm-dour brudet e kreisteiz Kembre, war an Afon Pyrddin, unan eus ar stêrioù a ya d'ober an Afon Nedd, e Glyn Nedd uhelañ, e kontelezh Castell-nedd Port Talbot.

Dont a ra an anv eus santez Gwladus, war a hañval.
Riou

**Rioù** zo un anv-tiegezh brezhonek, stank e Breizh, a deufe eus ar ger ri, a oa roue e brezhoneg-kozh, hag an dibenn *où* a gaver en un toullad anvioù (*Alanoù, Evenoù, Morvanoù,* ...)

## Stummoù all
*Rio
*Rioux

## Tud
*Denez Riou, emsaver
*Edouard Riou, livour ha tresour breizhat, a skeudennas levrioù Jules Verne,
*Jakez Riou, skrivagner brezhonek
*Kaourintin Riou (1913-1995), frer, kelenner ha skrivagner brezhoneg
*Marie Riou (g. e 1981), regaterez
*Morgane Riou (g. e 1986), triatletourez 
*Vincent Riou (g. e 1972), merdeer dre-lien 
*Yann Riou, skrivagner breizhat
Melospiza

***Melospiza*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ breaned, krouet e 1858 gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* brean ar geunioù (*Melospiza georgiana*)
** *M. g. ericrypta*, ***georgiana*** ha *nigrescens*,
* ar brean Lincoln (*Melospiza lincolnii*)
** *M. l. alticola*, *gracilis* ha ***lincolnii***,
* ar brean kaner (*Melospiza melodia*)
** *M. m. adusta*, *atlantica*, *caurina*, *cleonensis*, *fallax*, *goldmani*, *gouldii*, *graminea*, *heermanni*, *insignis*, *kenaiensi*, *maxillaris*, *maxima*, ***melodia***, *merrilli*, *mexicana*, *montana*, *morphna*, *pusillula*, *rivularis*, *rufina*, *sanaka*, *samuelsis* ha *villai*.

O c'havout a reer e Norzhamerika, tregont (30) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Passerella

***Passerella*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ breaned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* ar brean gellrous (*Passerella iliaca*)
** *P. i. *'iliaca*** ha ''zaboria'',
* ''[[Passerella megarhyncha]]'',
* ''[[Passerella schistacea]]''
** ''P. s. altivagans'', ''canescens'', ''olivacea'', ***schistacea*** ha ''swarthi'',
* ''[[Passerella unalaschcensis]]''
** ''P. u. annectens'', ''chilcatensis'', ''fuliginosa'', ''insularis'', ''sinuosa'', ''townsendi'' hag ***unalaschcensis**'.

O c'havout a reer holl e Norzhamerika, pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Glyn-nedd

**Glyn-nedd** zo ur gêr hag ur gumuniezh e kreisteiz Kembre, war lez ar stêr Nedd, e kontelezh Castell-nedd Port Talbot.

## Tud
*Kêr Max Boyce, kaner kembreat saoznek eo.
Evn ar baradoz

**Evned ar baradoz** eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Paradisaeidae, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).An darn vrasañ anezho a vev e Ginea Nevez.

Diouzh Doare 8.1 an *IOC World Bird List* ez a c'hwezek genad d'ober ar c'herentiad hiziv an deiz.
Setu-i amañ, renket diouzh an urzh filogenetek (U. f.).

## Notennoù ha daveennoù
Gilles Boulin

**Gilles Boulin** zo ur politiker gall ha breizhat (ne blijfe ket ar ger dezhañ), danvez-kannad evit ar POI e Lambal. E penn ar c'h-*Comité Gavroche* eo ivez.

## Liamm diavaez
*Blog Gilles Boulin
Parti Ouvrier Indépendant

Ar **Parti Ouvrier Indépendant** zo ur strollad politikel gall hag a zo bet savet e 2008 pa voe divodet ar Parti des Travailleurs.
Emberizidae

**Emberizidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ breaned 'zo, termenet e 1828 gant an evnoniour alaman Christian Ludwig Brehm (1787-1864).

Da-heul labourioù ar skiantour stadunanat Frederick Keith Barker hag e genseurted e voe diblaset, e 2017, an holl c'henadoù a yae d'ober **Emberezidae** er c'herentiadoù Passerellidae (krouet d'an degouezh-se) ha Thraupidae.Bremañ, diouzh Doare 8.1 an *IOC World Bird List*, ne chom nemet ur genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
* *[[Emberiza]]* - Linnaeus, 1758 (44 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Mons-en-Barœul

**Mons-en-Barœul** a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall an Norzh e Bro-C'hall. 
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:39000 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:26000 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:13000 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,70)(84,81) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 11515 1968: 14097
  points:(84,81)(100,142)    color:blue    width:2 #1975: 28070
  points:(100,142)(128,136)   color:blue    width:2 #1982: 26638
  points:(128,136)(160,123)   color:blue    width:2 #1990: 23578
  points:(160,123)(196,120)   color:blue    width:2 #1999: 23017
  


## Melestradurezh

## Liammoù diavaez

## Tud dibar

## Dave ha notennoù
Strolladoù politikel an Izelvroioù

Er pennad-mañ e kaver listennad **strolladoù politikel an Izelvroioù**. Ur sistem diazezet war veur a strollad eo hini an Izelvroioù : niverus eo ar strolladoù politikel, met diaes eo dezho tapout ar galloud o-unan, setu perak e vez aozet gouarnamantoù kenunaniezh. An anvioù e nederlandeg a zo bet miret.

## Strolladoù politikel
### Strolladoù politikel a zo anezho er parlamant
Strolladoù politikel gant dileuridi en Eerste Kamer, Tweede Kamer pe e Parlamant Europa e miz Here 2007:

: An dud-se n'emaint ket e penn o strollad en Tweede Kamer. 

### Strolladoù politikel all
* De Groenen
* Libertarische Partij
* PNVD
* Vooruitstrevende Integratie Partij
* NLMobiel - Nederland Mobiel
* MDP - Moslim Democratische Partij
* NCPN - Nieuwe Communistische Partij Nederland
* Nieuwe Midden Partij (NMP) 
* Verenigde Senioren Partij (VSP) 

### Strolladoù politikel er proviñsoù
* Brabantse Partij, e Noord-Brabant
* Fryske Nasjonale Partij, e Friesland
* Partij Nieuw Limburg (PNL), e Limburg
Dragon

Dragon, ger deuet eus an anv latin *[[draco]]*, zo un anv roet da veur a dra.
* Ul loen a faltazi, an aerouant, kemeret alies evel arouez.
* Un arouez kembreat, banniel Kembre, anvet *Y Ddraig Goch* "an Aerouant Ruz" e kembraeg.
* Arouez ar galloud er reter-Pellañ (Japan, Korea, Viêt Nam, Sina).

## Tud
* Wthyr Bendragon, Uthr Bendragon, Uthyr Pendraeg, anv kembraek tad ar roue Arzhur.
* Vlad II Dracul (~1390–1447), dug Valakia, lesanvet "Vlad an Dragon".
* Carmen Dragon (1914-1984), sonaozourez stadunanat.
### [[Arme]]
An dragoned a oa soudarded Bro-C'hall a c'hounezas brud adalek ar  pa vezent o chaseal ar Brotestanded er Cévennes.
### [[Sport]]où
Awenet gant al loened pe gant ar soudarded e plij da dud zo reiñ an anv *Dragoned* d'o c'hleub mell-droad, basketball, rugbi hag all.

## [[Arz]]où
### [[Lennegezh]]
Dragoned brudet zo el lennegezh en oberennoù skiant-faltazi, pe *sword & sorcery* ("kleze ha sorserezh") : e *Terramar*, bed krouet gant Ursula K. Le Guin ; en oberennoù Anne McCaffrey, J. K. Rowling, J. R. R. Tolkien ha Jack Vance a-douez re all.
### [[Sinema]]
* *[[Year of the Dragon]]*, film sevenet gant Michael Cimino e 1985.
### Sonerezh
* *The Dragon*, un albom gant Vangelis

## Bevoniezh
### Loened
* *[[Draco volans]]*, ur stlejvil a seblant nijal.
* *[[Varanus komodoensis]]*, pe dragon Komodo, brasañ glazard ar bed.
* Dragon ar mor zo ur pesk eus Aostralia, damheñvel ouzh ar morvarc'h, div ouenn zo anezho : *[[Phyllopteryx taeniolatus]]* ha *[[Phycodurus eques]]*.
### [[Plant]]
* Ar wezenn *[[Dracaena draco]]*.
* *Beg an dragon*, lesanv div blantenn : *[[Antirrhinum majus]]* hag *[[Antirrhinum barrelieri]]*.
* *Frouezhenn an dragon*, lesanv ar *[[pitaya]]*, frouezhenn ur spesad kaktuz.

## Traoù
### C'hoari
* Ar c'hoari *[[Kevioù hag erevent|Dungeons & Dragons]]* krouet gant Gary Gygax ha Dave Arneson er bloavezhioù 1970.

### Bagoù ha listri
Meur a vag zo anvet "dragon".
* *[[Drakkar]]* ("dragon" en henislandeg), unan eus listri ar Vikinged.
* Listri-brezel eus an Armada Española :
** ''Dragón'', 64 c'hanol (1737) ;
** ''Dragón'', 60 kanol (1742) ;
** ''Dragón'', 64 c'hanol (1745).

### Diedoù
* *[[Double dragon]]*, ur bier eus Kembre gant ar breserezh Felinoel e Llanelli.
* Ur bier graet gant Breserezh Lancelot e Breizh, awenet gant bier Kembre.

## Lec'hanvadurezh
* Dragones, kêriadenn en Arc'hantina, e departamant General José de San Martín e proviñs Salta.
* An Dragon zo ur stêr e Bro-C'hall e kornad Provins.
* Drakensberg, "Menezioù an Aerouant", zo un aradennad menezioù e Suafrika ha Lesotho.
CSS

**CSS** a zo anv meur a dra.

* Cascading Style Sheets, ul lavar urzhiataer.
* Cansei de Ser Sexy, ur strollad sonerezh eus Brazil.
Bugaled Breizh

Ar **Bugaled Breizh** a zo ur vag-roueder eus Loktudi, Penn-ar-Bed (karter mor ar Gelveneg). Mont a reas d'ar strad d'ar 15 a viz Genver 2004 hag ar pemp martolod a oa en he bourzh a varvas en darvoud-se.

## Ar fedoù

Ar vag-roueder-se a 24 m hirder dezhi, bet savet e chanter CBS Belz (Morbihan) e 1986, a zo aet d'ar strad a-vaez d'ar c'hKab Lizard (penn mervent Breizh-Veur) d'ar 15 a viz Genver 2004 da 12e25 UTC. Ar vag pesketa perc'hennet gant Michel Douce, paramantour hag artizan-pesketaer, he deus kaset ganti d'ar strad ar 5 martolod a oa e bourzh : Yves Gloaguen, Georges Lemétayer, Pascal Le Floch, Patrick Gloaguen, Eric Guillamet.

## Displegadennoù hag enklask da heul ar peñse
Er sizhunvezhioù kentañ goude ar gwallzarvoud e oa bet kinniget meur a zisplegadenn evit ar peñse.

### Tezenn ar begadenn gant ul lestr-spluj-brezel

Un nebeud eurvezhioù goude ar peñse e voe embannet ur gemennadenn gant prefeti ar mor evit kelaouiñ e oa ur bleustradeg listri-spluj AFNA tro-war-dro ar zonenn beñse. Met al lestr-spluj tostañ (al lestr-spluj izelvroat *Dolfjin* hag a zo bet kempennet evit kudennoù souezhus) a oa, hervezo, 20 km alese d'an nebeutañ.

Bremañ eo tezenn ul lestr-spluj saoz eo a vez klasket ha gwir e vefe ha kement-se goude un diviz graet e miz Gouere 2010 gant lez-galv Roazhon.

## Mediaoù
### Levrioù
**Adieu Bugaled Breizh* gant Yann Queffélec, embannadurioù du Rocher, Gouere 2009
**Le Bugaled Breizh, les secrets d'états autour d'un naufrage* gant Laurent Richard ha Sébastien Turay, embannadurioù First, Genver 2007, ISBN 2754002979

*  *Bugaled Breizh, 37 eilenn* gant Paskal Bresson hag Erwan ar Saeg, Nadoz-Vor Embannadurioù, 2016. (Bandenn-dreset) . 

### Kazetennoù
* Enklask Julie Le Bolzer e-barzh Siné-Hebdo Niv. 52 eus an 2 a viz Gwengolo 2009.

### Skinwel
* *L'énigme du Bugaled Breizh*, sevenet gant Serge Marie, 2005
* Un "téléfilm du réel" a oa bet raktreset evit bezañ filmet en nevez-amzer 2007 ha skignet gant TF1, met ne ouezer ket petra 'zo bet graet.
* *37 secondes*, stirad skinwel deuet er-maez e 2025, skignet gant Arte, sevenet gant Laure de Butler diwar ur senario gant Anne Landois Kovess-Brun. 

### Kanaouennoù
* *Le Bugaled Breizh*, gant ar strollad *Avurnav!*.
* *Bugaled Breizh*, gant Nolwenn Korbell.

## Daveennoù
Appingedam

}
|- align="center"
|colspan="2" |

|-
|colspan="2"|
|- align="center"
|colspan="2"|Lec’hiadur e proviñs Groningenhag en Izelvroioù
|
|-
|Proviñs 
|
|-
|Kod post
|9900-9903
|-
| Gorread
| 24,62 km²
|-
|douar 
| 23,84 km²
|-
|dour 
| 0,78 km2
|-
| Hed
| 6° 52' Reter
|-
| Led
| 53° 19' Norzh
|-
| Poblañs 
|12 049 (31.05.2009)
|- align="center"
| colspan="2"|Piramidenn hervez an oad  (01.2009) 
|-
| Stankter
|505 ann./km²
|-
| Lec'hienn ar gumun
|www.appingedam.nl/
|}

**Appingedam** (distagañ http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d1/001_Appingedam.ogg) a zo ur gêr hag ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar chêrioù ha kêriadenn da-heul a ya d'ober ar gumun : Appingedam, Garreweer, Jukwerd, Laskwerd, Marsum, Oling, Opwierde, Solwerd, Tjamsweer.

## Appingedam
Ne ouezer ket kalz tra diwar-benn orin Appingedam. Savet e voe tost ouzh kanol Delf (Damsterdiep hiziv an deiz) e-tro 1200. Dont a ra an anv eus ur stankell bet savet en *Appe* pe en *Apt*.

E 1327 e voe roet gwirioù-kêr da Appingedam gant Frized dizalc'h Upstalboom e-kichen Aurich, ur gêr e Friz ar Reter. Liammoù a oa dija etre Appingedam hag Aurich, an emglev-se a oa anvet *Partnerschaft*. E rannvro Fivelingo emañ Appingedam. Da vare ar Grennamzer e oa ar rannvro-se ul lodenn eus Friz.
Da zibenn ar Grennamzer e oa Appingedam ur porzh a-bouez, ha kevezerezh kenwerzh a veze etrezañ ha hini Groningen. Pa voe roet ar *stapelrecht* da Groningen ez eas buan porzh Appingedam war ziskar. 

Hiziv an deiz ez eo brudet Appingedam peogwir e kaver enni kalz savadurioù eus ar Grennamzer, evel ar c'heginoù a-istribilh a-us an Damsterdiep.

En Appingedam e oa diazezet *Appingedammer Bronsmotorenfabriek*, un embregerezh ma veze savet kefluskerioù bagoù. 



## Liamm diavaez
* Touristelezh, istor ha skeudennoù eus Appingedam
Touchennaoueg

Ar ger **touchennaoueg** a c'hell kaout meur a dalvoudegezh:
*Un douchennaoueg alfaniverel;
*Un douchennaoueg a zo ur benveg implijet war un urzhiataer;
*Ur benveg sonerezh o implijout an tredan evit ober sonerezh.
Ar C'hab (Suafrika)

Eil kêr vrasañ Suafrika eo **Ar C'hab** (khoekhoeeg : *ǁHuiǃgaeb* ; saozneg : *Cape Town* ; afrikaneg ; nederlandeg : *Kaapstad* ; xhosaeg : *iKapa*) gant 3,5 milion annezad. Kêr-benn proviñs Kab ar C'hornaoueg eo. Kêr-benn-lezenniñ Suafrika eo ivez dre m'emañ sez Parlamant ar vro. 

Brudet eo kêr evit he forzh hag he lec'hiennoù naturel (Menez an Daol, Cape Point).

## Tud vrudet
* John Maxwell Coetzee, skrivagner ganet er C'hab e 1940, priz Nobel al lennegezh 2003
* Eirini Hellaz, priñsez Gres ha Danmark, ganet e 1942
## Gevellerezh
*Aachen, 
*Buenos Aires, 
*Nice, 
*Londrez, 
*Pune, 
*Haifa, 
*Sankt Peterbourg, 
*San Francisco, 
*Galveston, SUA
*Tuniz, 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kêr ar C'hab
* Cape Gateway, lec'hienn ofisiel Proviñs Western Cape
Manitou

**Manitou** a c'hall bezañ :

### relijion
* Manitou, ger hollek an Indianed algonkek evit speredoù dreistnaturel 
* ar Gitche Manitou, ar Manitou bras da lâret eo ar Spered Bras e-touez ur bern strolladoù algonkek

### douaroniezh
* Gitchie Manitou State Preserve, ur gwarezva e Lyon County, en Iowa
* Manitou Island
* Manitou (Manitoba)
* Manitou (Oklahoma)
* Manitou River (Ontario)
* Manitou Springs (Colorado)

### a bep seurt
* Leon Ashkenazi (Manitou), ur Rabbi gall ha prederour eus an XXvet kantved
* Manitou, unan eus arsavioù metro New York
* *[[The Manitou]]*, ur film euzh eus 1978
* Manitou, un embregerezh vreizhat, lec'hiet e Ankiniz, a fard karrigennoù saverez.
Pinicola

***Pinicola*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ daou spesad beraned.

## Spesadoù
* beran-pin, *Pinicola enucleator*
* *[[Pinicola subhimachala]]*
Caprimulgus

***Caprimulgus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ adrened, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou-ugent spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* an adren-Egipt (*Caprimulgus aegyptius*)
** *C. a. aegyptius* ha *C. a. saharae*,
* *[[Caprimulgus affinis]]*
** *C. a. affinis*, *C. a. amoyensis*, *C. a. griseatus*, *C. a. mindanensis*, *C. a. monticolus*, *C. a. propinquus*, *C. a. stictomus* ha *C. a. timorensis*,
* *[[Caprimulgus andamanicus]]*,
* *[[Caprimulgus asiaticus]]*
** *C. a. asiaticus* ha *C. a. eidos*,
* *[[Caprimulgus atripennis]]*
** *C. a. aequabilis* ha *C. a. atripennis*,
* *[[Caprimulgus batesi]]*,
* *[[Caprimulgus celebensis]]*
** *C. c. celebensis* ha *C. c. jungei*,
* *[[Caprimulgus centralasicus]]*,
* *[[Caprimulgus clarus]]*,
* *[[Caprimulgus climacurus]]*
** *C. c. climacurus*, *C. c. nigricans* ha *C. c. sclateri*,
* *[[Caprimulgus concretus]]*,
* *[[Caprimulgus donaldsoni]]*,
* an adren-Europa (*Caprimulgus europaeus*)
** *C. e. dementievi*, *C. e. europaeus*, *C. e. meridionalis*, *C. e. plumipes*, *C. e. sarudnyi* ha *C. e. unwini*,
* *[[Caprimulgus eximius]]*
** *C. e. eximius* ha *C. e. simplicior*,
* *[[Caprimulgus fossii]]*
** *C. f. fossii*, *C. f. griseoplurus* ha *C. f. welwitschii*,
* *[[Caprimulgus fraenatus]]*,
* *[[Caprimulgus indicus]]*
** *C. i. indicus* ha *C. i. kelaarti*,
* *[[Caprimulgus inornatus]]*,
* *[[Caprimulgus jotaka]]*
** *C. j. hazarae* ha *C. j. jotaka*,
* *[[Caprimulgus longipennis]]*,
* *[[Caprimulgus macrurus]]*
** *C. m. albonotatus*, *C. m. bimaculatus*, *C. m. johnsoni*, *C. m. macrurus*, *C. m. salvadorii* ha *C. m. schlegelii*,
* *[[Caprimulgus madagascariensis]]*
** *C. m. aldabrensis* ha *C. m. madagascariensis*,
* *[[Caprimulgus mahrattensis]]*,
* *[[Caprimulgus manillensis]]*,
* *[[Caprimulgus meesi]]*,
* *[[Caprimulgus natalensis]]*
** *C. n. accrae* ha *C. n. natalensis*,
* *[[Caprimulgus nigriscapularis]]*,
* *[[Caprimulgus nubicus]]*
** *C. n. jonesi*, *C. n. nubicus*, *C. n. tamaricis* ha *C. n. torridus*,
* *[[Caprimulgus pectoralis]]*
** *C. p. crepusculans*, *C. p. fervidus*, *C. p. pectoralis* ha *C. p. shelleyi*,
* *[[Caprimulgus phalaena]]*,
* *[[Caprimulgus poliocephalus]]*,
* *[[Caprimulgus prigoginei]]*,
* *[[Caprimulgus pulchellus]]*
** *C. p. bartelsi* ha *C. p. pulchellus*,
* an adren gouzoug ruz (*Caprimulgus ruficollis*)
** *C. r. desertorum* ha *C. r. ruficollis*,
* *[[Caprimulgus rufigena]]*
** *C. r. damarensis* ha *C. r. rufigena*,
* *[[Caprimulgus ruwenzorii]]*
** *C. r. guttifer*, *C. r. koesteri* ha *C. r. ruwenzorii*,
* *[[Caprimulgus solala]]*,
* *[[Caprimulgus stellatus]]*,
* *[[Caprimulgus tristigma]]*
** *C. t. granosus*, *C. t. lentiginosus*, *C. t. pallidogriseus*, *C. t. sharpei* ha *C. t. tristigma*,
* *[[Caprimulgus vexillarius]]*.

C'hwec'h isspesad ha tri-ugent (66) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Chordeiles

***Chordeiles*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855), ennañ ar c'hwec'h spesad adrened da-heul :

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
* *[[Chordeiles acutipennis]]*
** *C. a. acutipennis*, *C. a. aequatorialis*, *C. a. crissalis*, *C. a. exilis*, *C. a. littoralis*, *C. a. micromeris* ha *C. a. texensis*,
* *[[Chordeiles gundlachii]]*,
* an adren-Amerika (*Chordeiles minor*)
** *C. m. aserriensis*, *C. m. chapmani*, *C. m. henryi*, *C. m. hesperis*, *C. m. howelli*, *C. m. minor*, *C. m. neotropicalis*, *C. m. panamensis* ha *C. m. sennetti*,
* *[[Chordeiles nacunda]]*
** *C. n. coryi* ha *C. n. nacunda*,
* *[[Chordeiles pusillus]]*
** *C. p. esmeraldae*, *C. p. novaesi*, *C. p. pusillus*, *C. p. saturatus*, *C. p. septentrionalis* ha *C. p. xerophilus*,
* *[[Chordeiles rupestris]]*
** *C. r. rupestris* ha *C. r. xyostictus*.

O c'havout a reer en Amerika.

## Rummatadur
Diblaset e oa bet *Podager nacunda* eus ar genad *Podager* hag adanvet *Chordeiles nacunda* er genad-mañ, da-heul disoc'h labourioù skiantel embannet e 2010.

## Notennoù ha daveennoù
Caprimulgiformes

**** a zo un urzhiad e rummatadur an evned, ennañ an adrened, termenet e 1881 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* n'eus nemet ur c'herentiad oc'h ober an urzhiad bremañ :

## Kerentiadoù
* Caprimulgidae - Vigors, 1825 (20 genad).

## Rummatadur
Ar c'herentiadoù Nyctibiidae, Podargidae ha Steatornithidae, a yae d'ober an urzhiad kent, a oa bet diblaset evit krouiñ o urzhiad dezho : Nyctibiiformes, Podargiformes ha Steatornithiformes.

## Notennoù ha daveennoù
Aerouant

Un **aerouant**, pe ** [[dragon]]**, zo ul loen a faltazi, dezhañ korf un naer vras, ur penn damhañval ouzh hini ur c'hrokodil alies, liespennek a-wechoù, skant warn e gorf, un divaskell outañ, gouest da nijal ha da dufañ tan.

Kavout a reer al loen-se e mojennoù meur a vro er bed.

## Doareoù an erevent
Hañval eo ouzh ur stlejvil, rak-se eo kar da loened an douar, hag ouzh ar re washañ, an naered drougoberius. Koulskoude eo ul loen eus an oabl ivez dre ma c'hall nijal. 

### Orin an erevent

## Erevent brudet

*Aerouant Sant Paol

Roll aerevent ha naered faltaziek

## Kendirvi d'an erevent

* an naer-veur
** Apophis,
** Piton
** nâga
*** Kāliya,
* an naer-vor
* ar wyrm 
* al lindworm, daou droad dirak dezhañ, : 
* ar Vouivre a zo pevarzroadek, hag askellek e babioù dirak; 
 

## Arouez
Kemeret eo bet evel arouez meur a wech:
* war banniel Kembre, anvet *[[Y Ddraig Goch]]* (an * [[aerouant ruz]] *) e kembraeg
* war banniel Treger
* evel arouez sinaat

## Pennadoù kar
* aerouant ruz
* aerouant gwenn
* hic sunt dracones

## Notennoù


## Levrlennadur
### E saozneg
### E galleg
* Édouard Brasey *Le petit livre des [[dragon]]s*, Le pré aux clercs 
* Alexandre Hislop, *Les deux Babylones*, 1916 
* Daniel Beresniak et Michel Random, *Le Dragon* (Édition du Félin, collection Les Symboles) 
* Jean Markale, *Le Mont St Michel et l'Énigme du Dragon* (Édition Pygmalion, collection Histoire de la France secrète) 
* Gilles Ragache et Francis Phillipps, *Les Dragons* (Hachette Jeunesse, Collection Mythes et Légendes) 
* Pierre Carnac, *Les trois âges du Dragon* (in Atlantis N° 306, novembre-décembre 1979) 
* Marie-France Gueusquin, *Le Mois des Dragons* (Bibliothèque Berger-Levrault, Collection Arts et Traditions Populaires) 
* Michèle Curcio, *Le Dragon* (Édition Sand, collection Astrologie Chinoise)
*Dragon et Bêtes fabuleuses, Violet Wharton, (Édition du chêne, 1995)
Columbiformes

**Columbiformes** a zo un urzhiad e rummatadur an evned, ennañ an dube, ar c'houlmed, ar gudon, an turzhunelled hag an dodo.Termenet e voe e 1790  gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).

## Kerentiadoù
* Raphidae (aet da get),
* Columbidae.

## Notennoù ha daveennoù
Columbidae

**Columbidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, war-dro 320 spesad ennañ.

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Columba]]* (35 spesad),
** *[[Aplopelia larvata|Aplopelia]]* (1 spesad),
* *[[Patagioenas]]* (17 spesad),
* *[[Nesoenas]]* (2 spesad),
* *[[Streptopelia]]* (13 spesad),
* *[[Spilopelia]]* (2 spesad),
* *[[Macropygia]]* (10 spesad),
* *[[Reinwardtoena]]* (3 spesad),
* *[[Turacoena]]* (2 spesad),
* *[[Turtur]]* (5 spesad),
* *[[Oena capensis|Oena]]* (1 spesad),
* *[[Chalcophaps]]* (3 spesad),
* *[[Henicophaps]]* (2 spesad),
* *[[Phaps]]* (3 spesad),
* *[[Ocyphaps lophotes|Ocyphaps]]* (1 spesad),
* *[[Geophaps]]* (3 spesad),
* *[[Trugon terrestris|Trugon]]* (1 spesad),
* *[[Leucosarcia melanoleuca|Leucosarcia]]* (1 spesad),
* *[[Petrophassa]]* (2 spesad),
* *[[Geopelia]]* (5 spesad),
* *[[Columbina]]* (9 spesad),
* *[[Claravis]]* (3 spesad),
* *[[Metriopelia]]* (4 spesad),
* *[[Uropelia campestris|Uropelia]]* (1 spesad),
* *[[Starnoenas cyanocephala|Starnoenas]]* (1 spesad),
* *[[Geotrygon]]* (9 spesad),
* *[[Leptotrygon veraguensis|Leptotrygon]]* (1 spesad),
* *[[Leptotila]]* (11 spesad),
* *[[Zentrygon]]* (8 spesad),
* † *[[Ectopistes migratorius|Ectopistes]]* (1 spesad, aet da get)
* *[[Zenaida (evned)|Zenaida]]* (7 spesad),
* *[[Caloenas]]* (1 spesad),
* *[[Gallicolumba]]* (7 spesad),
* *[[Alopecoenas]]* (10 spesad),
* † *[[Microgoura meeki|Microgoura]]* (1 spesad, aet da get)
* *[[Otidiphaps nobilis|Otidiphaps]]* (1 spesad),
* *[[Goura]]* (3 spesad),
* † *[[Raphus cucullatus|Raphus]]* (1 spesad, aet da get)
* † *[[Pezophaps solitaria|Pezophaps]]* (1 spesad, aet da get)
* *[[Didunculus strigirostris|Didunculus]]* (1 spesad),
* *[[Phapitreron]]* (4 spesad),
* *[[Treron]]* (29 spesad),
* *[[Ptilinopus]]* - Swainson, 1825 (55 spesad, 1 aet da get en o zouez),
* *[[Drepanoptila holosericea|Drepanoptila]]* (1 spesad),
* *[[Alectroenas]]* (3 spesad),
* *[[Ducula]]* (39 spesad),
* *[[Lopholaimus antarcticus|Lopholaimus]]* (1 spesad),
* *[[Hemiphaga]]* (2 spesad),
* *[[Cryptophaps]]* (1 spesad),
* *[[Gymnophaps]]* (4 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Phaps

***Phaps*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ turzhunelled, krouet e 1835 gant ar skiantour saoz Prideaux John Selby (1788-1867).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
* an durzhunell velc'hwed (*Phaps chalcoptera*),
* an durzhunell vistr (*Phaps elegans*)
** *P. e. elegans* ha *P. e. occidentalis*,
* an durzhunell harlikin (*Phaps histrionica*).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Caloenas

***Caloenas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Ne chom nemet ur spesad hiziv an deiz :
* † *[[Caloenas maculata]]* (aet da get),
* koulm nikobar (*Caloenas nicobarica*)
** *C. n. nicobarica* ha *C. n. pelewensis*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Streptopelia

***Streptopelia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ turzhunelled, krouet e 1855 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Trizek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Streptopelia bitorquata]]*
** *S. b. bitorquata* ha *S. b. dusumieri*,
* *[[Streptopelia capicola]]*
** *S. c. capicola*, *S. c. damarensis*, *S. c. electa*, *S. c. onguati*, *S. c. somalica* ha *S. c. tropica*,
* an durzhunell durk (*Streptopelia decaocto*)
** *S. d. decaocto* ha *S. d. xanthocycla*,
* *[[Streptopelia decipiens]]*
** *S. d. ambigua*, *S. d. decipiens*, *S. d. elegans*, *S. d. logonensis*, *S. d. perspicillata* ha *S. d. shelleyi*,
* *[[Streptopelia hypopyrrha]]*,
* *[[Streptopelia lugens]]*,
* turzhunell ar reter (*Streptopelia orientalis*)
** *S. o. agricola*, *S. o. erythrocephala*, *S. o. meena*, *S. o. orientalis* ha *S. o. stimpsoni*,
* *[[Streptopelia reichenowi]]*,
* an durzhunell doñv (*Streptopelia roseogrisea*)
** *S. r. arabica* ha *S. r. roseogrisea*,
* *[[Streptopelia semitorquata]]*,
* *[[Streptopelia tranquebarica]]*
** *S. t. humilis* ha *S. t. tranquebarica*,
* an durzhunell voutin (*Streptopelia turtur*)
** *S. t. arenicola*, *S. t. hoggara*, *S. t. rufescens* ha *S. t. turtur*,
* *[[Streptopelia vinacea]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Alectroenas

***Alectroenas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ pemp spesad kar d'ar goulm, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Alectroenas madagascariensis]]*,
* † *[[Alectroenas nitidissimus]]* (aet da get),
* † *[[Alectroenas payandeei]]* (aet da get),
* *[[Alectroenas pulcherrimus]]*,
* † *[[Alectroenas rodericana]]* (aet da get),
* *[[Alectroenas sganzini]]*
** *A. s. minor* hag *A. s. sganzini*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Draco

**Draco** zo un anv latin, deuet eus ar ger henc'hresianek δρακω, a vez graet ouzh an aerouant hag ouzh meur a dra all.

## Skiant
* Draco (steredeg), ur steredeg
* Draco (galaksienn), ur c'halaksienn
* Draco (genad), ur ouenn glazarded.
** *[[Draco volans]]*, ur glazard eus ar ouenn-se, a seblant nijal.

## Istor

* Drako (lezennour), kentañ lezennour kêr Aten, en Hellaz kozh, diwar e lerc'h eo e komzer eus lezennoù *drakonian* 
* Draco (medisin), anv meur a vedisin eus tiegezh Hippocrates.
*Un arouez en armeoù roman gant ar varc'hegerien .

## Tud
* Robi Draco Rosa, sonaozer eus Puerto Rico, el laz-seniñ Menudo

## Lennegezh
**Draco depressus*, an 'aerouant rivinet', anv ar pab Klemañs IV, hervez Diougan sant Malachi en XIIIvet kantved.
* Draco Malfoy, e-barzh romantoù * [[Harry Potter]] * 
* Jaq Draco, en *Inquisition War Trilogy*, gant Ian Watson.

## Pennad kar
*Dragon
*Drago
Tébéo

**Tébéo**, da lavarout eo **Télé Bretagne Ouest**, zo ur chadenn skinwel lec'hel diazezet e Brest, aotreet eo gant ar CSA ha skignet e Penn-ar-Bed a-bezh, e kornôg Aodoù-an-Arvor hag e gwalarn ar Morbihan abaoe an 30 a viz Du 2009.

## Kregiñ
Kroget eo bet gant ar chadenn nevez-se d'an 30 a viz Du 2009, etre 1e15 hag 1e30 a brogrammoù "fresk" a zo bemdez : ur JT a 15 minutenn, un talk show war ar c'heleier hag ur gelaouenn a laosk plas d'ar sevenadur, d'ar sport pe c'hoazh d'ar geginerez. Skignet 'vez ivez gant Tébéo krouidigezhioù sevenet gant tud eus al lec'hel hag un nebeud abadennoù e brezhoneg (evel Dibikouz da skouer).

## Perc'henned

51% eus an embregerezh a zo dalc'het gant ar gazetenn Le Télégramme, 20% gant ar *Club des entreprises*, 7,5% gant pep hini eus an tiez-bank Crédit mutuel, Crédit agricole ha Caisse d'Epargne de Bretagne, 5 % gant chambre de commerce et d'industrie de Brest, 5% gant Ouest-France, 3% gant ar Stade Brestois ha 2% gant TV Rennes 35. Ur budjed a 1,3 milion a euroioù a rankfe bezañ gant ar chadenn.

## Pennoù
*Hubert Coudurier, rener ar c'helaouiñ en Télégramme

*Olivier Clech, pennskridaozer lec'hienn internet an Télégramme, a zeu da vezañ rener Tébéo.

## An anv
Raktres ar CSA a oa anvet Canal Ouest, adanvet eo bet Bretagne Ouest TV (BO TV) pa voe dalc'het ar chadenn.

Hiziv an deiz e vez implijet an anv Tébéo, evit Télé Bretagne Ouest.

## Logo
http://bases-marques.inpi.fr/Typo3_INPI_Marques/getImg?doc=3653019_FMARK-1,FMARK-2&pos=001 Al logo a za gant ar merk Tébéo Télé Bretagne Ouest diskleriet en INPI.

## Kenlabour rannvroel
Abaoe miz Kerzu 2009 o deus an teir chadenn lec'hel breizhat (Tébéo, TV Rennes 35 ha Ty télé) sinet ur c'henemglev evit labourat asambles war kelaouadennoù savet ha skignet a-gevret (abadennoù er saloñs Nautic e Pariz e 2009, da skouer). Liammet e vo ivez an teir chadenn gant ur fibren optikel a-benn fonnusaat an treuzkas titouroù hag aotreañ an abadennoù war-eeun e lec'hioù disheñvel. Arc'hantaouet eo ar raktres-se gant ar rannvro evit ul lodenn (590 000 €). Abadennoù e brezhoneg a vo skignet ganto ivez (90 000€ eus ar pezh a roio ar rannvro a vo implijet evit-se), evit-se o deus kroget da genlabourat gant Lionel Buannic (Brezhoweb) ha Samuel Julien (Dizale).

## Liammoù diavaez
*  www.tebeo.bzh : Lec'hienn ofisiel ar chadenn.
*  strategies.fr
*  rivacom.fr
*  letelegramme.com
*  letelegramme.com
*  letelegramme.com lancement de tébéo
*  Interview Hubert Coudurier war abp.bzh
Llyn Alwen

**Llyn Alwen** zo ul lenn en hanternoz Kembre, e Sir Conwy, war Mynydd Hiraethog, un 10 km er reter da Betws-y-Coed. Eno emañ eienenn ar Stêr Alwen.

Un tamm izeloc'h emañ Cronfa Alwen, ul lenn aozet gant mab-den er stêr. Alies e vez mesket anvioù an div lenn. 

## Pennadoù kar
*Alwena
Drago

**Drago** zo 
*ur ger italianek hag a dalvez kement hag aerouant;

*un anv-bihan kroatek, serbek (skrivet **Драго**), ha slovenek hag a dalvez kement ha **prizius**, berradur Dragan peurvuiañ;
**Draga evit ar merc'hed, diwar Dragana. 

### Tud
* Drago Vabec, melldroader yougoslaviat
* Drago Jančar, skrivagner slovenek
* Gianni Drago , kizeller italian
* Luis María Drago, politikour arc'hantinat
* Roland Drago

### Lennegezh
* *Drago Malefoy*, anv gallek Draco Malefoy e-barzh Harry Potter.

### Politikerezh
* Kelennadurezh Drago, kelennadurezh Luis María Drago, ar politikour arc'hantinat

## Pennadoù kar, a bell pe a dost
*Draco
*Dragon
Awena

**Awena** zo un anv-bihan kembraek ha brezhonek, savet diwar ar ger Awen.

## Tud
* Awena Burgess, kanerez,
* Awena Jones, anv meur a blac'h e Kembre.

## Lennegezh
* *Awena*, pezh c'hoari kembraek gant George Fisher.

## Pennad kar, a bell pe a dost
* Alwena
George Fisher

**George Fisher** (1909 - 1970) zo ur skrivagner kembraek, ganet e kêr Bargoed (neuze e Sir Forgannwg, bremañ e Kontelezh Caerffili) . 

## Oberennoù
Skrivet en deus evit ar c'hoariva:
* *Y Lleoedd Pell* (al lec'hioù pell) 
* *Y Blaidd-Ddyn* (an den-bleiz)
* *Awena*, 
* *Y Ferch a'r Dewin* (ar plac'h hag an hudour) (1958).
David Jones (Dinbych)

**David Jones** (1931-2008) a oa ur politikour kembreat eus hanternoz Kembre, ganet e Llanrwst, bet maer Dinbych (1987-89).

Ijinour skinwel e oa, ezel eus Plaid Cymru, hag unan eus sokialourien ar strollad. Unan eus krouerien ar gevredigezh Cymru-Cuba e oa. Gantañ ivez eo bet krouet *Canolfan Iaith Clwyd*, da gelenn ha da vrudañ ar c'hembraeg e Dinbych.

## Pennad kar
*David Jones
TVR

**TV Rennes 35** a zo ur chadenn skinwel lec'hel bet ganet e miz Meurzh 1987 gant an anv TV Rennes. E penn kentañ ar bloavezh 2007 eo bet kemmet an anv evit dont da vezañ an hini a anavezer hiziv an deiz.

Pa 'voe kroget ganti e oa deuet Prezidant ar Republik, ar chadenn lec'hel gentañ krouet e Frañs eo. Ar chadenn a oa skignet tro-dro da Roazhon dre ar fun en orin. Hiziv eo posupl sellet outi en Il-ha-Gwilen a-bezh, war ar rouedad analogel ha niverel doarel (canal 20 an TNT). TV Rennes 35 a zo deuet da vezañ ur chadenn departamantel.

TV Rennes 35 he deus programmoù a zo evit an holl, dre-se he deus un deglev bras a-walc'h war an departamant

Ar budjed a vez dalc'het gant ar strollad Ouest-France, ar Crédit mutuel de Bretagne, Kuzul departamant Il-ha-Gwilen hag an embregerezh en deus e grouet, Rennes Cité Média. N'eo ket trawalc'h an arc'hant gounezet dre ar c'henwerzhel evit derc'hel ar raktres c'hoazh.

Abaoe e grouidigezh e krou TV Rennes 35 liammoù ouzh France 3, Radio France ha Ouest-France. E obererezhioù hag e diorroadur a zo ivez liammet ouzh chadennoù lec'hel all.

## Programmoù
5 tem pennañ a gaver :
* ar c'helaouiñ;
* ekonomiezh, sokial ha politikerezh ;
* ar sevenadur ;
* ar sport ;
* ar geodedouriezh.

Kempouez eo dasparzh an eurvezhioù war ar 5 tem.

Alies he deus tro ar chadenn da vont war an dachenn, e-pad meur a zevezh, pa vez darvoudoù ekonomikel pe sevenadurel pouezus evit Roazhon ha tro war-dro. D'ar mare-se e vez graet an abadennoù reoliek war-eeun eus al lec'h.

Abaoe an distro 2007, ez eus abadennoù e brezhoneg war TV Rennes 35, skignet e vez un abadenn brezhonek dre sizhun. 4 programm disheñvel a vez skignet pep hini d'e dro, bep meurzh (hag adskignet e-pad ar sizhun ha war lec'hienn ar chadenn) : Urban Breizh, un abadenn sonerezh ha sevenadur, kinniget gant Gwenvael Jéquel, Webnoz, un abadenn hollek, kinniget gant Lionel Buannic, Leurenn BZH, ur sitcom fentus ha Strak, hag un abadenn a ginnig kêrioù Breizh, kinniget gant Lena ha Marion.

En distro 2008 ez eus bet kreñvaet ar c'hementad abadennoù brezhonek skignet gant ar chadenn.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Tv Rennes 35
* Couverture TNT : https://web.archive.org/web/20160303182540/http://www.towercast.fr/carte_pdf/RENNES%20-%20Becherel%20R1.pdf

## Notennoù ha daveoù
David Jones

Anv meur a zen eo **David Jones**:

*David Jones (barzh)
*David Jones (Dinbych)
**David Robert Hayward-Jones* (ganet e 1947), anavezet evel David Bowie.

## Pennadoù kar
*Davy Jones
*Jones
Chalcophaps

***Chalcophaps*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Chalcophaps indica]]*
** *C. i. augusta*, *C. i. indica*, *C. i. maxima*, *C. i. minima*, *C. i. natalis* ha *C. i. robinsoni*,
* *[[Chalcophaps longirostris]]*
** *C. l. longirostris*,*C. l. rogersi*, *C. l. sandwichensis* ha *C. l. timorensis*,
* *[[Chalcophaps stephani]]*
** *C. s. mortoni*, *C. s. stephani* ha *C. s. wallacei*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Korag

Ar **c'horaged** eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad **Coraciidae**, termenet e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).

Diouzh Doare 6.2 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Coracias]]* - Linnaeus, 1758 (8 spesad)
* *[[Eurystomus]]* - Vieillot, 1816 (4 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Brachypteraciidae

**Brachypteraciidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ ar c'horaged-douar, termenet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

Brosezat eo e Madagaskar.

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a pevar genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Brachypteracias]]* - Lafresnaye, 1834 (1 spesad),
* *[[Geobiastes squamiger|Geobiastes]]* - Sharpe, 1871 (1 spesad),
* *[[Atelornis]]* - Pucheran, 1846 (2 spesad),
* *[[Uratelornis]]* - Rothschild, 1895 (1 spesad).

## Notennoù ha daveennoù