open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marc'hhouarnerezh Breizh

Ar marc'hhouarnerezh e Breizh zo bet skrivet kalzik diwar e benn, ha studiet gant kazetennerien hag istorourien. 
## Kampioned Breizh
* Kentañ e Tro Bro-C'hall : 
** Jean Robic, ur wech e 1947
** Lucien Petit-Breton div wech e 1907 ha 1908
** Louison Bobet teir gwech e 1953, 1954, 1955.
** Bernard Hinault pemp gwech
 
* Kentañ e Tro Bro-Spagn : 
** Bernard Hinault div wech
 
* Kentañ e Tro Bro-Italia : 
** Bernard Hinault teir gwech
 
* Rekord-bed an eur
** Lucien Petit-Breton (1905)

*  Kampioned ar bed
** Louison Bobet (1954)
** Bernard Hinault (1980)
** Jacques Botherel (amatourien 1965)
** Arnaud Gérard (juniored 2002)
** Johan Le Bon (juniored 2008)

 
*  Kampioned ar bed cyclo-cross
** Jean Robic (1950)

## C'hoarioù Olimpek
*  Nathalie Even-Lancien (roudenn, Atlanta 1996)
*  Julie Bresset (MTB, Londrez 2012)
*  Laëtitia Le Corguillé (BMX, Beijing 2008)

## Bibliographie
* Georges Cadiou, *Les grands cyclistes bretons*, Alan Sutton éditeur, 2005, ISBN 2849102083
* Georges Cadiou, *Les grandes heures du cyclisme breton*, Keltia Graphic, ISBN 2858824487
* Jean-Paul Ollivier, *Histoire du cyclisme breton, de Petit Breton à Bernard Hinault*, Jean Picollec, 1981.
* Jean-Paul Ollivier, *Le Tour de France, la Bretagne et les Bretons*. Editions du Layeur, ISBN 2911468856
* Jean-Paul Ollivier, *L' aventure du cyclisme en Bretagne*. Editions Palantines, 2007, ISBN 978-2-911434-81-5
* Jean-Paul Ollivier, *Jean Malléjac*. Editions du Layeur
* Jean Bobet, *Louison Bobet, une vélobiographie*. La Table Ronde, 1958.
* Christelle Henry, *L'épopée des petites reines du cyclisme breton*, Mémoires du Kreiz Breizh, 2004. ISSN 1625-4015
* *Vingt ans d'exploits sportifs en Bretagne*, Ar Men n°154, Gwengolo-Here 2006
* Marc Denjean, Catherine Nyeki, *100 ans de cyclisme en Bretagne : 1895-1995* - Région Bretagne, France 3 Ouest, Ouest-France, CCETT, INA. Cédérom.
*Ur pennad gallek e-barzh L'Express diwar-benn diskar ar marc'hhouarnerezh e Breizh: [ http://www.lexpress.fr/informations/les-bretons-sur-le-petit-braquet_655417.html]

## Liammoù
  
* Article du Télégramme
* Résultats 2005 complets de cyclo-cross
* Comité de Bretagne Cycliste membre FFC
* Breizh ha Tro Bro-C'hall e 2008, gant ur gartenn eus Breizh pevar departamant : . Ar gêr-ehan muiañ gweladennet gant ar redadeg : Brest, 29 gwech.
Ibiz louet

An **ibiz louet** a zo ur spesad evned, *Theristicus caerulescens* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Ibis caerulescens* (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, blotviled-dour ha melc'hwed-krogennek.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus douaroù izel kreisteiz Brazil da vBolivia, Paraguay ha biz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Theristicus caerulescens'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Theristicus caerulescens'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz dremm zu

An **ibiz dremm zu** a zo ur spesad evned, *Theristicus melanopis* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Tantalus melanopis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad war aodoù Perou, hanternoz Chile hag Arc'hantina betek Enezeg Douar an Tan.

## Rummatadur
Sellet e veze ouzh *[[Theristicus branickii]]* evel un isspesad — *Theristicus melanopis branickii* — dezhañ kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Theristicus melanopis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Theristicus melanopis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Theristicus branickii

***Theristicus branickii*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Threskiornithidae.

Dougen a ra anv an naturour polonat Ksawery Władysław Branicki (1864-1926).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged peurvuiañ.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus Andoù Ecuador da hanternoz-pellañ Chile.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad — *Theristicus melanopis branickii* — da d*[[Theristicus melanopis]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Theristicus branickii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Theristicus branickii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ibiz jave gwenn

An **ibiz jave gwenn** a zo ur spesad evned, *Theristicus caudatus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Theristicus

***Theristicus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad ibized a ya d'ober ar genad :
* *[[Theristicus branickii]]*,
* *Theristicus caerulescens* (ibiz louet),
* *Theristicus caudatus* (ibiz jave gwenn)
** *T. c. *'caudatus**' ha *hyperorius*,
* *Theristicus melanopis* (ibiz dremm zu).

O c'havout a reer e Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Gruiformes

**Gruiformes** a zo un urzhiad e rummatadur an evned.

## Kerentiadoù
Hervez rummatadur an *International Ornithological Congress* (IOC), doare 5.2, ez eus 6 kerentiad (gant evned bev c'hoazh hiziv an deiz) rummataet ennañ:
* Rallidae (154 spesad ennañ)
* Heliornithidae (3 spesad ennañ)
* Gruidae (15 spesad ennañ)
* Aramidae (1 spesad ennañ)
* Psophiidae (3 spesad ennañ)
* Sarothruridae (9 spesad ennañ)
Heliornithidae

**Heliornithidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a tri genad  d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Podica]]* - Lesson, 1831 (1 spesad),
* *[[Heliopais]]* - Sharpe, 1893 (1 spesad),
* *[[Heliornis]]* - Bonnaterre, 1791 (1 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Danièle Évenou

**Danielle Anne Marie Evennou** zo un aktourez, brezhonegerez a-vihanik, bet ganet d'an 21 a viz C'hwevrer 1943 e Tunis.

Hi a oa "Marie Lorieux" en abadenn skinwel vrudet Marie Pervenche a reas berzh er bloavezhioù 80. Anavezet eo evit he fersonelezh virvidik hag evit bezañ bet mestrez da Jacques Brel ha gwreg da Jacques Martin. Dimezet eo bet ivez da Georges Fillioud, kazetenner bet ministr ar c'hehentiñ e gouarnamantoù Pierre Mauroy.

Alies e kemer perzh en abadenn On va s'gêner gant Laurent Ruquier war Europe 1.

## He filmoù hir
* 1961 : *[[Les Parisiennes : Sophie]]* gant Marc Allégret,
* 1962 : *[[Un chien dans un jeu de quilles]]* gant Fabien Collin,
* 1966 : *[[Le Saint prend l'affût]]* gant Christian-Jaque,
* 1969 : *[[La Honte de la famille]]* gant Richard Balducci,
* 1971 : *[[Franz (film)|Franz]]* gant Jacques Brel,
* 1972 : *[[Les Caïds]]* gant Robert Enrico,
* 1972 : *[[Na !]]* gant Jacques Martin,
* 1973 : *[[Le Far-West]]* gant Jacques Brel,
* 1975 : *[[Les vécés étaient fermés de l'intérieur]]* gant Patrice Leconte,
* 1979 : *[[C'est encore loin l'Amérique ?]]* gant Roger Coggio,
* 1985 : *[[Suivez mon regard]]* gant Jean Curtelin,
* 2001 : *[[Nha fala]]* gant Flora Gomes,
* 2002 : *[[Ma femme s'appelle Maurice]]* gant Jean-Marie Poiré,
* 2012 : *[[Un Marocain à Paris]]* gant Saïd Naciri,
* 2014 : *[[Fiston]]* gant Pascal Bourdiaux.
Jakana

Ar **jakanaed** eo an evned hirc'harek a ya d'ober ar c'herentiad Jacanidae.

Diouzh Doare 6.2 an *IOC World Bird List* ez a c'hwec'h genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Microparra capensis|Microparra]]* - Cabanis, 1877 (1 spesad),
* *[[Actophilornis]]* - Oberholser, 1925 (2 spesad),
* *[[Irediparra gallinacea|Irediparra]]* - Mathews, 1911 (1 spesad),
* *[[Hydrophasianus chirurgus|Hydrophasianus]]* - Wagler, 1832 (1 spesad),
* *[[Metopidius indicus|Metopidius]]* - Wagler, 1832 (1 spesad),
* *[[Jacana]]* - Brisson, 1760 (2 spesad).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Garan greskennek

Ar **c'haran greskennek** (*Grus carunculata*, gwechall *Bugeranus carunculatus*, an anv skiantel anezhañ) a zo un evn hirc'harek.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra en Etiopia hag edan ar c'heheder.

## Rummouriezh
Gwechall e oa anvet *Bugeranus carunculatus*, hag ar spesad nemetañ e oa er genad *Bugeranus*.

## Liammoù diavaez

* ''Grus carunculata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Grus carunculata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Sotchi

**Sotchi** (rusianeg: Со́чи; adigeg: Шъачэ, *Cheuatcha*), a zo ur gêr eus Rusia war ribl ar Mor Du, e rannvro Krasnodar. Diazezet e voe e 1838 gant ur c'hreñvlec'h rusian. Ur gêr gouronkañ vrudet eo hiziv. Eno e oa bet dalc'het C'hoarioù olimpek goañv 2014 ; en he fark olimpek emañ Priz Bras kirri Rusia ar Formulenn 1 hiziv. Krogadoù Kib vell-droad ar bed 2018 zo bet eno ivez.

343 334 annezad he doa e 2010 hervez an niveradeg dalc'het ar bloaz-se, un niver n'en deus ket paouezet da greskiñ kement ha ken kaer ma oa 368 011 annezad e 2013 hag eo bet braskontet 424 281 anezho e 2018 (+23.6%).

## Tud dibar
### Tud ganet eno
* Yevgeny Kafelnikov (1974), c'hoarier tennis
* Boris Nemtsov (1959 - 2015), politikour
### Gweladenner
* Pablo Neruda a voe eno e 1962, un dro evit skrivañ div destenn e-pad e chomadenn (e *« Memorial de Isla Negra »*)

## Gevelliñ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Kreiz Breizh

**Kreiz Breizh** zo un anv nevez e brezhoneg a vez graet abaoe dibenn an XXvet kantved eus Poher ha reter Kerne. 

A-wechoù e vez graet an anv-se eus reter Karaez betek Loudieg, diwar-skouer ar bastell-vouezhiañ kozh, hag arondisamant Loudieg gwechall. 
 
## Anvioù
* Kreiz-Breizh Akademi, laz-seniñ savet gant Erik Marchand
* Kreiz Breizh Elites, ur redadeg war varc'h-houarn
* Mémoires du Kreiz Breizh, kelaouenn istorel ar vro
* *Rederien Kreiz Breizh*, anv ur bagad ergerzherien
* *Lubaner Kreiz Breizh*, ur pezh-c'hoari gant Strollad Kallag

## Levrlennadur
*Yves Le Berre, Jean Le Dû, "Ce que nomme «breton»" in *Les enjeux de la dénomination des langues*, Bibliothèque des cahiers de l'Institut de linguistique de Louvain, 1997. Er bajenn 103 e sav an daou aozer a-enep ar meizad "Kreiz-Breizh".

## Pennadoù kar
*Bro Kornôg Kreiz-Breizh
*Bro_Kreiz-Breizh
*Gallèsie
Troddi

250px|thumb| Bihan an dour er stêr Troddi
Ar stêr ** Troddi** (*Afon Troddi* e kembraeg, *River Trothy* e saozneg) zo ur stêr e Sir Fynwy, e gevred Kembre.

Eieniñ a ra e Campston Hill, er biz da Y Fenni (pe Abergavenny, hervez ar saozneg). Redek a ra war-zu ar c'hreisteiz betek Llanfable (pe Llanvapley e saozneg), ha treiñ d'ar reter. 

E kêr Menoe e kember gant ar stêr Gwy, 0,5 km izeloc'h eget kember ar stêrioù Gwy ha Menoe. tremen a ra neuze dre kêriadennoù Llandeilo Gresynni, Llanddingad ha Llanfihangel Troddi. 

Kejañ a ra gant ar stêr Gwy e-kichen Trefynwy, ur 500 m izeloc'h eget kember ar stêrioù Gwy ha Mynwy.

## Liammoù diavaez
*Skeudennoù
Wysg

Ar stêr **Wysg** (*Afon Wysg* e kembraeg, *River [[Usk]]* e saozneg) zo ur stêr eus gevred ha kreisteiz Kembre.

## An anv
Evel meur a stêr all e Breizh-Veur e teu anv ar stêr eus an anv keltiek kozh *[[Isca]]*. Meneget eo gant Dizanv Ravenna (10827) : **Isca**.

## He red
Eieniñ a ra er Mynydd Du, e Sir Gaerfyrddin. 
Redek a ra dre gêrioù Aberhonddu, Crucywel, Y Fenni, Brynbuga (*Usk* e saozneg), Caerllion, ha Casnewydd, a-raok degouezhout en aber ar stêr Hafren.

Donañ stêr Breizh-Veur eo ar stêr Wysg.
Y Gelli Gandryll

**Y Gelli Gandryll**, pe **Y Gelli** (*Hay-on-Wye* e saozneg) zo ur gêr vihan e Powys, e gevred Kembre, war lez ar stêr Gwy tost d'an harzoù gant Bro-Saoz. 1 469 a dud a oa o chom eno e 2001.
Brudet eo evel kêr al levrioù.
Listenn stêrioù Kembre hervez an douaroniezh

## Stêrioù [[Enez Mon]]
*Afon Alaw
*Afon Braint
*Afon Cadnant
*Afon Cefni
*Afon Crigyll
*Afon Ffraw
*Afon Goch
*Afon Lleiniog
*Afon Nodwydd
*Afon Wygyr

## Stêrioù a red da [[Mor Iwerzhon|Vor Iwerzhon]]
### Etre Dyfrdwy ha [[Ledenez Llŷn]]
*Afon Adda
*Afon Cegin
*Afon Clwyd
**Afon Alyn
**Afon Elwy
***Afon Aled
**Afon Gele
**Afon Ystrad
*Afon Conwy
**Afon Crafnant
**Afon Dulyn
**Afon Ddu
**Afon Eidda
**Afon Gallt-y-Gŵg
**Afon Gyffin
**Afon Lledr
**Afon Llugwy 
**Afon Machno
**Afon Porth-llwyd
***Afon Eigiau
**Afon Ro
*Afon Dulas
*Dyfrdwy
**Afon Alun
**Afon Alwen
**Afon Caletwr
**Afon Ceiriog
**Afon Ceirw
**Afon Clywedog
***Afon Gwenfro
**Afon Lliw
**Afon Tryweryn
**Afon Twrch
*Afon Glaslyn
**Afon Colwyn
*Afon Abergwyngregyn
**Afon Anafon
**Afon Goch
*Afon Gwyrfai
*Afon Gyrrach
*Afon Llyfni
*Afon Ogwen
**Afon Caseg
**Afon Llafar
*Afon Seiont

### [[Bae Ceredigion]]
*Afon Aeron
*Afon Artro
*Afon Arth
*Afon Dwyfor
**Afon Dwyfach
*Dwyryd
**Afon Goedel
**Afon Bowydd
**Afon Cynfal
**Afon Tafarn-Helyg
**Afon Prysor
**Afon y Glyn
*Dyfi
**Afon Einion
*Afon Dysynni
*Efyrnwy
*Afon Gwaun
*Afon Mawddach
**Afon Wnion
*Afon Nyfer
*Rheidol
*Afon Soch
*Afon Teifi
**Afon Dulas (Llanbedr Pont Steffan)
**Afon Dulais
**Afon Granell
**Afon Clettwr
**Afon Tyweli
**Afon Ceri
**Afon Cuch
*Ystwyth

### Penfro (etre Pen Strwmbl ha Bae Caerfyrddin)
*Afon Clarach
*Afon Cleddau
**Afon Cleddau Ddu
**Afon Cleddau Wen
*Afon Penfro
*Afon Solfach

## Stêrioù a red da [[Mor Havren|Vor Havren]]
*Afon Afan
*Afon Cynffig
*Afon Ddawan
*Afon Ebwy
**Afon Sirhywi
*Afon Elái
**Afon Clun
*Afon Gwendraeth
**Afon Gwendraeth Fach
**Afon Gwendraeth Fawr
*Gwy
**Afon Irfon
***Afon Mynwy* pe Stêr Menoe
**Afon Ieithon
**Afon Llugwy
**Afon Llynfi
*Hafren
**Afon Dulas
**Afon Camlad
**Afon Carno
**Afon Clywedog
**Afon Miwl
*Afon Llwchwr
**Afon Lliw
*Afon Nedd
**Afon Dulais
**Afon Mellte
***Afon Hepste
*Afon Ogwr
**Afon Ewenni
**Afon Garw
**Afon Llynfi
*Afon Rhymni
*Afon Tâf
*Afon Taf
**Afon Cynon
***Afon Aman
***Afon Dâr
***Afon Pennar
**Afon Rhondda
***Afon Rhondda Fach
***Afon Rhondda Fawr
**Afon Taf Fach
**Afon Taf Fawr
*Afon Tawe
**Afon Clydach
**Afon Twrch
*Afon Thaw
*Tywi
**Afon Cothi
**Afon Doethïe
**Afon Sawdde
**Afon Gwili
*Wysg
**Nant Brân
**Afon Crai
**Afon Ebwy
**Afon Ysgir
***Afon Sirhywi
**Afon Grwyne Fawr
***Afon Grwyne Fechan
**Afon Gafenni
**Afon Honddu (Epynt)
**Afon Honddu (Mynydd Du)
**Afon Llwyd
**Afon Senni
**Afon Tarell
***Nant Cwm Llwch
**Afon Ysgir
Gildas Jaffrennou

**Gildas Jaffrennou** a oa ur soner breizhat (telenn ha pib-veur), mab d'ar broadelour François-Joseph-Claude Jaffrennou (Taldir). Eñ a oa ar breton kentañ a glaskas brudañ e Breizh (er bloavezhioù 30) an telennoù a gaved en Iwerzhon, Bro-Skos ha Kembre. Goude ar brezel ez eas da Vreizh-Veur da chom. Adlañset e voe e labour, gant berzh en-dro-mañ, gant Georges Cochevelou, tad Alain Cochevelou.
Grus

***Grus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, unan eus ar pevar genad a ya d'ober ar c'herentiad Gruidae, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù
Eizh spesad garaned a ya d'ober ar genad :
* ar c'haran Amerika (*Grus americana*),
*ar c'haran greskennek (*Grus carunculata*),
* ar c'haran louet (*Grus grus*),
* ar c'haran Japan (*Grus japonensis*),
* ar c'haran gabellek (*Grus monacha*),
* ar c'haran gouzoug du (*Grus nigricollis*),
*ar c'haran c'hlas (*Grus paradisea*),
*ar c'haran dek (*Grus virgo*).

## Rummatadur
Un nebeud spesadoù a oa bet diblaset evit ober ar genadoù *[[Leucogeranus leucogeranus|Leucogeranus]]* (*leucogeranus*) hag *[[Antigone (genad)|Antigone]]* (*antigone*, *canadensis*, *rubicunda* ha *vipio*).

## Notennoù ha daveennoù
Garan gabellek

Ar **c'haran gabellek** (*Grus monacha*) (liester: **garaned kabellek**) a zo un evn hirc'harek. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e kreisteiz Siberia.

## Dave
Garan Kanada

Ar **c'haran Kanada** (liester : **garaned Kanada**) a zo ur spesad evned hirc'harek, *Antigone canadensis* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Ardea canadensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Norzhamerika :
* *Antigone canadensis *'canadensis**', eus biz Siberia dre Alaska ha hanternoz Kanada da Enez Baffin,
* *A. c. nesiotes*, e Kuba hag Isla de la Juventud,
* *A. c. pratensis*, e stadoù Georgia ha Florida (Stadoù-Unanet Amerika),
* *A. c. pulla*, e stad Mississipi (SUA),
* *A. c. tabida*, e kreisteiz Kanada ha kornôg, kreiz SUA.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Grus]]* kent.

## Liammoù diavaez
* ''Grus canadensis'' el lec'hienn BirdLife International.
* ''Grus canadensis'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Garan Antigone

Ar **c'haran Antigone** (liester : **garaned Antigone**) a zo ur spesad evned hirc'harek, *Antigone antigone* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Ardea antigone* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Antigone antigone *'antigone**', e hanternoz India, Nepal ha Bangladesh,
* *A. a. gillae*, e hanternoz Queensland (biz Aostralia),
* *A. a. sharpii*, e Kambodja ha kreisteiz Laos.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Grus]]* kent.

## Liammoù diavaez
* ''Grus antigone'' el lec'hienn BirdLife International.
* ''Grus antigone'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Robert ap Huw

**Robert ap Huw** (1580 - 1665) a oa ur soner hag ur barzh eus Enez Mon, e Kembre. Brudet eo e labour sonaozour (pe adskrivañ diwar zielloù koshoc'h eus ar Grennamzer, hervez arbenigourien zo) .

Ganet e oa e Bodwigan, e parrez Llanddeusant e 1580. Mab-bihan e oa d'ar barzh Siôn Brwynog (1510-1562), ha diskennad eus tiegezh Tudur (Tudor e saozneg) Penmynydd.

War-dro 1615/16 ez eus anv anezhañ evel telennour. Mont a reas da delenniñ da lez Jakez Iañ, roue Bro-Saoz ha Bro-Skos. 

Dimeziñ a reas war-dro 1623, ha mont da chom da Llandegfan betek e varv. Nav c'hanaouenn evit an delenn zo chomet war e lerc'h. 

Adskrivet en deus dornskrid Penllyn, an dornskrid koshañ er bed evit a sell sonerezh an delenn. Un dornskrid pouezus meurbet a c'hallfed kavout ennañ un heklev eus ar sonerezh kozh a veze sonet er Grennamzer e Kembre, er mare ma veze c'hoariet telennoù gant kerdin metal (arem).

## Levrlennadur
* Dafydd Wyn Williams, *Robert ap Huw* (1975)
* ——, *Traddodiad Cerdd Dant ym Môn* (1989)
Brolga

Ar **brolga** pe **garan vrolga** (liester : **garaned brolga**) a zo ur spesad evned hirc'harek, *Antigone rubicunda* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Ardea rubicunda* (kentanv) da gentañ-penn (e 1810) gant an naturour saoz George Perry (1771-?).

Lakaet e oa bet da vezañ labous arouez stad Queensland (Aostralia) e 1986.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Grus]]* kent.

## Liammoù diavaez
* ''Grus rubicunda'' el lec'hienn BirdLife International.
* ''Grus rubicunda'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Garan Sibiria

Ar **c'haran Sibiria** (liester : **garaned Sibiria**) a zo ur spesad evned hirc'harek, *Leucogeranus leucogeranus* an anv skiantel anezhañAr spesad nemetañ eo er genad *Leucogeranus*.

Anvet e voe *Grvs leucogeranus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1773) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad en Oural ha Sibiria ; o c'hoañviñ e Sina ha hanternoz India.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Grus]]* kent.

## Liammoù diavaez
* ''Leucogeranus leucogeranus'' el lec'hienn BirdLife International.
* ''Leucogeranus leucogeranus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Garan kilpenn gwenn

Ar **c'haran kilpenn gwenn** (liester : **garaned kilpenn gwenn**) a zo ur spesad evned hirc'harek, *Antigone vipio* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Grus Vipio* (kentanv) da gentañ-penn (e 1811) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e gevred Siberia, biz Mongolia ha biz Sina.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Grus]]* kent.

## Liammoù diavaez
* ''Grus vipio'' el lec'hienn BirdLife International.
* ''Grus vipio'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Garan gouzoug du

Ar **c'haran gouzoug du** (*Grus nigricollis*) a zo un evn hirc'harek eus kerentiad ar Gruidae. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Tibet da gentañ-penn; goañviñ a ra e biz India ha kreisteiz Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Grus nigricollis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Grus nigricollis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Garan Japan

Ar **C'haran Japan** (*Grus japonensis*), liester: **Garaned Japan**, a zo un evn hirc'harek. Arouez Japan eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous enez Hokkaido ha Manchouria.

## Daveennoù
Garan c'hlas

Ar **c'haran c'hlas** (*Grus paradisea*) a zo un evn hirc'harek.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika ar Su.

## Rummatadur
Betek 2010 e oa anvet *Anthropoides paradisea*.

## Liammoù diavaez

## Daveennoù
Garan roueel

Ar **c'haran roueel** (liester : **garaned roueel**) a zo ur spesad evned hirc'harek, *Balearica regulorum* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Ardea regulorum* (kentanv) da gentañ-penn (e 1834) gant al loenoniour saoz Edward Turner Bennett (1797-1836).

Dibabet e oa bet da evn broadel gant Ouganda.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Balearica regulorum gibbericeps*, eus kreisteiz Ouganda ha Kenya da hanternoz Zimbabwe ha hanternoz Mozambik,
* *B. r. *'regulorum**', eus kreisteiz Angola ha hanternoz Namibia da Zimbabwe ha reter Suafrika.

## Liammoù diavaez
*   ''Balearica regulorum'' el lec'hienn BirdLife International.
*   ''Balearica regulorum'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Balearica

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, unan eus ar pevar hini a ya d'ober ar c'herentiad Gruidae, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad garaned a ya d'ober ar genad :
* ar c'haran zu (*Balearica pavonina*)
** *B. p. ceciliae* ha ***pavonina***,
* ar c'haran roueel (*Balearica regulorum*)
** *B. r. gibbericeps* ha ***regulorum***.

O c'havout a reer en Afrika issahara, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ardeotis

***Ardeotis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant an naturour breizhat Jean-Emmanuel-Marie Le Maout (1799-1877).

Savet e voe e anv o liammañ hini ar genadoù *[[Ardea (genad)|Ardea]]* (Linnaeus, 1758) hag *[[Otis]]* (Linnaeus, 1758) an eil ouzh egile.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad otized a ya d'ober ar genad :
* an otiz Arabia (*Ardeotis arabs*)
** *A. a. *'arabs***, ''butleri'', ''lynesi'' ha ''stieberi'',
* an [[otiz Aostralia]] (''Ardeotis australis''),
* an [[otiz kori]] (''Ardeotis kori'')
** ''A. k. '''kori*** ha *struthiunculus*,
* an otiz India (*Ardeotis nigriceps*).
C'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Heaberht Kent

**Heaberht Kent** a oa roue Kent e-pad an  asambles gant Egbert II. Meneget eo war ur garta gant Offa Marcia eus 764 *(atque Heaberhti regis Cantiae)*
Kad (sonerien)

**Kadwaladyr**, deuet da vezañ **Kad** evit o eil CD, a oa ur strollad krouet gant ar soner Konan Mevel (Skilda, Tri Yann, Kohann) hag e vreudeur (Gurvan Mevel (taboulinoù), Gwenael Mevel (fleütoù)) er bloavezhioù 1990. Levezonet e oa ar strollad gant ar strollad Gwendal ha gant ar jazz-rock. Ne oa kaner ebet er strollad, met prestet o doa Gilles Servat ha Gwenc'hlan ar Skouezeg o mouezh evit pladenn arc'hant kentañ ar strollad, "The last hero", gouestlet da vojenn Merzhin/Merlin, ur bladenn ma c'haller klevet gitar Dan Ar Braz ivez.

## Pennad kar
*Cadwaladr
Nilon

An **nilon**, pe **niloñs**, a zo ur wienn genvanaozel bet kenderc'het er Stadoù-Unanet e 1935 evit ar wezh kentañ. Unan eus ar polimeroù implijetañ eo an nilon.
Anthropoides

***Anthropoides*** a oa ur genad e rummatadur an evned, unan eus ar genadoù a yae d'ober ar c'herentiad *Gruidae*. Diwar 2010 int lakaet er *[[Grus]]*.

## Spesadoù
2 spesad garaned a oa er genad-mañ:
* ar c'haran dek (*Anthropoides virgo*, bremañ *Grus virgo*)
* ar c'haran c'hlas (*Anthropoides paradisea*, bremañ *Grus paradisea*)
Garan zu

Ar **c'haran zu** (liester : **garaned du**) a zo ur spesad evned hirc'harek, *Balearica pavonina* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Ardea pavonina* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Balearica pavonina ceciliae*, eus mervent Tchad da gornôg Etiopia da viz Kenya ha norzh Ouganda,
* *B. p. *'pavonina**', eus Senegambia da dTchad.

## Liammoù diavaez
*   ''Balearica pavonina'' el lec'hienn BirdLife International.
*   ''Balearica pavonina'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Psophiidae

**Psophiidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned hag a vez renket en urzhiad *Gruiformes*. *Psophia* eo ar genad nemetañ ennañ.

## Spesadoù
3 spesad a zo er c'herentiad-mañ:
* *[[Psophia crepitans]]* 
* *[[Psophia leucoptera]]* 
* *[[Psophia viridis]]*
Hlothhere Kent

**Hlothhere Kent** (m. 6 a viz c'hwevrer 685) a voe roue Kent eus 673 da 685.

Da roue e oa aet goude marv e vreur Ecgberht I e 673. Brezeliñ a reas ouzh Mercia, war a seblant, rak aloubet e voe ar vro gant Æthelred Mercia e 676.

Dont a benn da virout e c'halloud a reas Hlothere, avat. War a seblant e renas asambles gant e niz Eadric, mab Ecgberht I. E 685 e voe rediet Eadric da dec'hout deus ar vro. Repuiñ a reas e Rouantelezh Sussex ma savas un arme. Ganti a argasas e eontr a voe lazhet en emgann.
Otiz Arabia

An **otiz Arabia** zo ur spesad evned hirc'harek, *Ardeotis arabs* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar artropoded ha larvenned dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù

Al labous a vev ar pevar isspesad anezhañ :
* *Ardeotis arabs arabs*, en un takad hag a ya eus Etiopia da walarn Somalia, mervent Arabia Saoudat ha kornôg Yemen,
* *Ardeotis arabs butleri*, e kreisteiz Soudan (bet gwelet e gwalarn Kenya ivez),
* *Ardeotis arabs lynesi*, e kornôg Maroko, 
* *Ardeotis arabs stieberi*, en un takad hag a ya eus mervent Maouritania ha Gambia-Senegal da viz Soudan.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Otiz kori

An **[[otiz]] kori** a zo ur spesad evned bras, *Ardeotis kori* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Otis Kori* (kentanv) da gentañ-penn (e 1822) gant an naturour breizhveuriat William John Burchell (1781-1863). Dont a ra e anv eus ar ger tswanek "Kgori" a vez graet gantañ da envel an otiz-mañ e Suafrika.

Dibabet e oa bet da evn broadel gant Botswana.

## Doareoù pennañ

Pounnerañ evn ar bed gouest da nijal an hini eo.

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* *Ardeotis kori kori*, eus kreisteiz Angola da Namibia, Botswana, kreisteiz Zimbabwe ha Mozambik,
* *A. k. struthiunculus*, eus Etiopia da walarn Somalia, gevred Soudan, biz Ouganda ha hanternoz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Ardeotis kori'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ardeotis kori'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Otiz India

**Otiz India** (*Ardeotis nigriceps*) a zo un evn hirc'harek hag a vev en India ha marteze e Pakistan. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Otiz MacQueen

**Otiz MacQueen** (*Chlamydotis macqueenii*) a zo un evn hirc'harek eus kerentiad an Otididae. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en un takadhag a ya eus Sinai da greiz Azia.

## Daveennoù
Neotis

***Neotis*** a zo ur genad e rummatadur an evned.

## Spesadoù
4 spesad otized a zo er genad-mañ:
* otiz Heuglin (*Neotis heuglinii*)
* otiz Ludwig (*Neotis ludwigii*)
* otiz Nubia (*Neotis nuba*)
* otiz Denham (*Neotis denhami*)
Neotis ludwigii

***Neotis ludwigii*** a zo ur spesad evned hirc'harek eus kerentiad an Otididae.

Dougen a ra anv an apotiker alaman Carl Ferdinand Heinrich von Ludwig (1784-1847) a veze graet Baron von Ludwig anezhañ ivez.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika ar Su, eus mervent-pellañ Angola da Namibia, mervent Botswana ha Suafrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Neotis ludwigii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Otiz Heuglin

**Otiz Heuglin** (*Neotis heuglinii*) a zo un evn hirc'harek hag a vev e reter Afrika. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Otiz Nubia

An **otiz Nubia** a zo un evn hirc'harek, *Neotis nuba* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous er Sahel en Afrika.

## Rummatadur

## Daveennoù
Otiz Aostralia

An **otiz Aostralia** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Ardeotis australis* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Otis Australis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1829) gant al loenoniour saoz John Edward Gray (1800-1875).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, blotviled, frouezh, glazarded, greun, had, krignerien bihan ha ploged.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e douaroù izel Aostralia ha kreisteiz Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez
*  ''Ardeotis australis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ardeotis australis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Chlamydotis

***Chlamydotis*** a zo ur genad e rummatadur an evned.

## Spesadoù
2 spesad otized a zo er genad-mañ:
* an otiz houbara (*Chlamydotis undulata*)
* otiz MacQueen (*Chlamydotis macqueenii*)
Strigiformes

**Strigiformes** a zo un urzhiad e rummatadur an evned. Hini an evned-preizh noz eo.

## Kerentiadoù
Daou gerentiad a zo ennañ :
* Strigidae
* Tytonidae
Riom

**Riom** (galleg, distaget [ʁjɔ̃]), **Riam** (en okitaneg), zo ur gumun eus Frañs, hag unan eus pevar fennlec'h-arondisant departamant ar Puy-de-Dôme, er rannvro Aovergn. 

## Tud
Kumun c'henidik ar c'haner Alain Cochevelou, anavezet gwelloc'h dre e anv arzour Alan Stivell.

## Liammoù diavaez
Valéry Giscard d'Estaing

**Valéry René Marie Georges Giscard d'Estaing** (ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1926 e Koblenz en Alamagn ha marvet d'an 2 a viz Kerzu 2020 en Authon e Bro-C'hall), a oa ur politikour gall, ha trede Prezidant ar Pempvet Republik C'hall, adalek ar 27 a viz Mae 1974 betek an 21 a viz Mae 1981. Aet eo da Anaon gant ar C'hovid-19, oadet e oa a 94 vloaz.
Telenn geltiek

An **delenn geltiek** eo an anv a roer da veur a stumm telennoù bihan (telennoù pobl peurliesañ) a gaver e Kembre, Iwerzhon a Bro-Skos (hag e Breizh abaoe labour Jord Cochevelou hag e vab Alan Stivell).

Reishoc'h e vefe komz eus "telennoù keltiek" kentoc'h eget eus an delenn geltiek.

An telennoù keltiek hengounel :

*Ar c'hCláirseach (pe Clàrsach). Telenn vihan a gaver en Iwerzhon hag e Bro-Skos (gw. Telenn skosat), dezhi kerdin metal. Ober a reer an "delenn varzhek" anezhi a-wezhioù ivez.
*An delenn gembreat ("telyn"). Un delenn vihan heñvel ouzh ar c'hCláirseach a vefe bet e Kembre. Hiziv an deiz ez eo un delenn levezonet gant an delenn glasel (brasoc'h eget ar c'hCláirseach ha dezhi kerdin nilon pe gerdin bouzelloù).

An telennoù keltiek nevez :

*Adalek ar bloavezhioù 50 / 60 e voe savet telennoù e Breizh hag e Bro-C'hall, anvet telennoù keltiek, telennoù levezonet gant c'hCláirseach, dezho ur stumm hag ur son dezho o-unan koulskoude. Brudet e voe seurt telennoù er bed holl gant an telennour Alan Stivell hag e bladenn "renaissance de la harpe celtique".
*Telenoù keltiek tredan moanoc'h ha mistroc'h o stumm, levezonet gant stumm telennou ar Grennamzer.
Ornithorhynchidae

***Ornithorhynchidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ an ornitorink ha loened all kar dezhañ hag aet da get.

## Spesadoù
2 pe 3 genad a zo ennañ:
* *Obdurodon*
** *[[Obdurodon dicksoni]]*, aet da get
** *[[Obdurodon insignis]]*, aet da get
** *[[Obdurodon sudamericanum]]* (pe *Monotrematum sudamericanum*), aet da get
* *Ornithorhynchus*
** *[[Ornithorhynchus anatinus]]* (an ornitorink)
** *[[Ornithorhynchus maximus]]*, aet da get
Ekidne Attenborough

**Ekidne Attenborough** (*Zaglossus attenboroughi*) a zo ur bronneg eus an urzhiad *[[Monotremata]]*. 

Bevañ a ra e Ginea Nevez.

N'eus bet gwelet hinienn ebet abaoe 1961. E miz Mae 2007 e voe kaset un ergerzhadeg er menezioù Cyclops e Papoua. Eno o deus kavet roudoù eus ekidne Attenborough (obererezh turiañ graet nevez 'zo) ha dastumet testeni an annezidi a ziskoueze e oa c'hoazh eus al loen.
Ekidne

An **ekidneed** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Tachyglossidae*. Asambles gant an ornitorink int ar bronneged nemeto a zozv vioù.

## Spesadoù
2 c'henad ha 3 spesad ekidneed a zo hiziv an deiz :
* genad *Tachyglossus*
** an ekidne pigos berr (*Tachyglossus aculeatus*)
* genad *[[Zaglossus]]*
** ekidne Attenborough (*Zaglossus attenboroughi*)
** an ekidne pigos hir (*Zaglossus bruijni*)
** ekidne Barton (*Zaglossus bartoni*)
** *Zaglossus hacketti*, aet da get
** *Zaglossus robustus*, aet da get
Ekidne pigos berr

An **ekidne pigos berr** (*Tachyglossus aculeatus*) zo ur bronneg eus an urzhiad *[[Monotremata]]*. Ar spesad nemetañ eo er genad *Tachyglossus*.

Bevañ a ra en Aostralia ha Ginea Nevez.
Zaglossus

***Zaglossus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Unan eus an daou c'henad ekidneed eo.

An holl ekidneed eus ar genad-mañ a zo en arvar bras da vont da get.

## Spesadoù
3 spesad a zo c'hoazh hiziv an deiz:
* ekidne Attenborough (*Zaglossus attenboroughi*)
* an ekidne pigos hir (*Zaglossus bruijni*)
* ekidne Barton (*Zaglossus bartoni*)
* *Zaglossus hacketti*, aet da get
* *Zaglossus robustus*, aet da get
Anazark

An **Anazark** a zo un termen mezegel.
Ur Gouliñv hollek er gwiad kelligaouek endan-groc'hen gant fennadoù er c'havennoù levrgennek eo.
Auvergne

**Auvergne** zo un anv-lec'h gallek, *Auvèrnhe* pe *Auvèrnha* en okitaneg, **Aovergn** a-wechoù e brezhoneg, hag a zo anv meur a dra.

## Gerdarzh
Dont a ran anv eus ar bobl c'halian Arverni. 

## Lec'hioù
###### 
*ur vro istorel (bet kontelezh, dugelezh, proviñs, roet hec'h anv d'ur rannvro na glot ket ganti), gwelet Arvern;
**kontelezh Auvergne
**dugelezh Auvergne
*ur rannvro na glot ket gant Arvern istorel: Auvergne (rannvro)
*Rejimant Auvergne, anv ur rejimant gall 
*Cournon-d'Auvergne, kumun
**Volcans d'Auvergne*, anv gallek Menezioù-tan Aovergn.

###### 
*Auvergne No. 76, Saskatchewan, kumun

## Boued hag evaj
*Bleu d'Auvergne, keuz
*Auvergnat Cola, evaj
*Côtes-d'auvergne, gwin

## Anvioù-tud
*Auvergne (anv-tiegezh), anv-tiegezh
**Jean Auvergne, maer Le Rheu etre 1972 ha 1995
*La Tour d'Auvergne, anv-tiegezh
*Dauvergne, anv-tiegezh
*Anne d'Auvergne

## Pennadoù kar
*Alvern
*Arvern

## Notennoù
Anaplaziezh

An **anaplaziezh** a zo un termen mezegel.
Un argerzh hanweel ma koll drezañ ar c'helligoù un darn vras eus o doareoù piaouel hep gwiskañ neoazh un neuz rizhellel eo.
Folk rock

Ar **folk rock** zo un doare sonerezh a gaver ennañ elfennoù a denn d'ar rock (binvioù tredan, tonioù nerzhus, etc.) hag elfennoù a denn d'ar folk (binvioù akoustik kozh pe goshoc'h, kanaouennoù barzhonius, etc.). Er Stadoù-Unanet e voe lañset ar folk rock gant tud evel Roger McGuinn ha Bob Dylan. E Breizh-Veur, gant strolladoù evel Pentangle, Fairport Convention, Jethro Tull (mare "Song from the Wood"). E Breizh e voe roet lañs d'ar folk rock gant strollad Alan Stivell ar bloavezhioù 1971-1974.
Ekidne pigos hir

An **ekidne pigos hir** (*Zaglossus bruijni*) a zo ur bronneg eus an urzhiad *[[Monotremata]]*, brosezat e Ginea Nevez, hag a vev dreist-holl e koadeier menezioù an enez.

## Doareoù pennañ
Evel an holl loened en urzhiad *Monotremata* ez eus un toull-skarzh hepken d'an ekidne pigos hir evit e forzhioù genel, e venvegad troazhañ hag e venvegad koazhañ. Berr eo e lost hag e gorf a zo etre 45 ha 80 cm. Gell pe du eo e vlevenn ha drein zo war e gein. Heverk eo e voj : tuellenn-heñvel ha pleget war-zu an traoñ. Dizant eo an ekidne met kreskennoù heñvel ouzh dent zo war e deod bras. Skilfoù zo ouzh e bavioù, ar re a-raok a servij da duriañ an douar evit diskoachañ boued.
	
Disheñvelaet e vez ar par diouzh ar barez gant ar seurt broud, pe kentr, a zo war pavioù a-dreñv ar par.

## Boued
Buzhug a ya d'ober al lodenn vrasañ eus e voued. Merien-gwenn ha larvennoù a zebr ivez.

## Traoù all
En arvar emañ an ekidne pigos hir da vont da get, dreist-holl abalamour ma vez chaseet gant annezidi Ginea Nevez ha ma vez distrujet e endro.
Microbiotheria

***Microbiotheria*** zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged godellek. *Microbiotheriidae* eo ar c'herentiad nemetañ ennañ.

## Spesad
1 genad hag 1 spesad hepken zo en urzhiad-mañ :
* *Dromiciops*
** *[[Dromiciops gliroides]]*
Lannvorek

Ur porzh-mor hag ur gêriadenn vrav eus Kernev-Veur eo **Lannvorek** (**Mevagissey** e saozneg), un 10 kilometr bennak diouzh Sen Ostell.

Er porzh e kaver mesk-ha-mesk bigi-pesketa ha bigi-plijadur. Dont a ra an anv saoznek eus ar c'herneveg e gwirionez : anvioù daou sant, sant *Meva* ha sant *Issey*, zo liammet war-bouez ar stagell "ag" (hag). Anavezet e oa al lec'h ivez evel "Porthhilly" e 1313.

Aspadennoù kozh-mat a gaver eno ivez, eus Oadvezh an Arem.
Dasyuromorphia

***Dasyuromorphia*** zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged godellek. 

## Genadoù
3 c'herentiad zo en urzhiad-mañ :
* *[[Thylacinidae]]*, spesad bev ebet ken ennañ (tigr Tasmania a oa an hini diwezhañ)
* *[[Dasyuridae]]*
* *[[Myrmecobiidae]]*
Wulvergem

** Wulvergem ** a zo ur rann-gumun eus Heuvelland e Kornôg-Flandrez e Belgia . Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Heuvelland.
Republik Bouillon

Ar **République bouillonnaise**, pe **Republik [[Bouillon (Belgia)|Bouillon]]**, zo bet ur stad berr he fad hag a oa bet krouet e 1794 en dugelezh Bouillon, ur stad vihan (230 km2) dizalc'h etre Bro-C'hall da neuze hag an Izelvroioù aostrian (e Belgia hiziv). Padet e oa eus miz Ebrel 1794 betek miz Here 1795. 12 000 annezad a oa eno e 1790.

## Istor
Godefroy III (1728-1792) a oa dug Bouillon ha priñs Turenne, hag a-du gant an Dispac'h gall. 

## Pennad kar
* Dugelezh Bouillon
Proviñs Brescia

**Proviñs Brescia** zo ur proviñs eus Lombardia, en Italia, ha kêr Brescia eo ar pennlec'h.

## Istor
*Republik Brescia* a voe savet eno e 1797.

## Kumunioù  Proviñs Brescia
206 kumun zo er broviñs.

### Kumunioù pennañ Proviñs Brescia
* Andon : Istat, 31.03.2008
Ekidne Barton

**Ekidne Barton** (*Zaglossus bartoni*) a zo ur bronneg eus an urzhiad *[[Monotremata]]*. 

Bevañ a ra e Ginea-Nevez.
Paucituberculata

***Paucituberculata*** zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged. *Caenolestidae* eo ar c'herentiad nemetañ ennañ.

## Genadoù
3 genad razhed-oposom pe minoc'hed-oposom zo en urzhiad-mañ :
* *[[Caenolestes]]*
* *[[Lestoros]]*
* *[[Rhyncholestes]]*
Jean-Paul Ollivier

**Jean-Paul Ollivier** zo ur c'hazetenner breizhat, ganet d'an 22 a viz Mae 1944, e Konk-Kerne. Skrivet en deus kalz diwar-benn ar marc'hhouarnerezh, ha marc'hhouarnerezh Breizh. 

Kregiñ a reas da labourat e 1964 en ORTF hag en 1975 e servij ar sportoù en Antenne 2. Displeget en deus Tro Bro-C'hall e France 2 e-pad meur a vloaz hag ambroug a rae ar rederien war ur marc'h-tan e-pad an tennadoù-hent er bloavezhioù 1980 ha 90. Paouez en deus da zisplegañ Tro Bro-C'hall e 2014.

Kalzlevrioù en deus skrivet diwar-benn ar sport, ar vartoloded, Breizh ha Charles De Gaulle.
 
## E levrioù
### Marc'hhouarnerezh
*Ur 15 buhezskrid en deus savet, embannet gant Glénat e Pariz: 
** *Raymond Poulidor*, Glénat, 1994
** *Jacques Anquetil*, Glénat, 1994
** *Raphaël Géminiani Le grand fusil*, Glénat, 1995
** *René Vietto*, Glénat, 1995
** *Eddy Merckx*, Glénat, 1996
** *Bernard Thévenet*, Glénat, 1997 
** *Bernard Gauthier*, Glénat, Pa1998 
** *Bernard Hinault*, Glénat, 1998 
** *La légende de Louison Bobet*, Glénat, 1998 
** *Roger Hassenforder*, Glénat, 1999
** *Jacques Marinelli*, Glénat, 1999
** *Luis Ocaña*, Glénat, 1999
** *Federico Bahamontes*, Glénat, 2000 
** *Rik Van Steenbergen*, Glénat, Pa 1999
** *Fausto Coppi*, Glénat, 2000 
** *Laurent Fignon*, Glénat, 2001
** *La véridique histoire de Tom Simpson Un champion dans la tourmente*, Glénat, 2002

* Diwar-benn Tro Bro-C'hall: 
** *Le Tour de France : la Bretagne et les Bretons*, Le Layeur, Paris, 2002 
** *Le Tour de France : lieux et étapes de légende*, Flammarion
** *Les Anges bleus du Tour de France : l'histoire de la Gendarmerie dans la Grande Boucle*, LBM, Paris, 2009 

### Diwar-benn De Gaulle
* Jean-Paul Ollivier, *De Gaulle à Colombey*, Plon, Paris, 1998 
* Jean-Paul Ollivier, *Abcdaire de De Gaulle*, Flammarion, Paris, 2001 
* Jean-Paul Ollivier, *Le général De Gaulle et la Bretagne*, Le Télégramme, 2004 
* Jean-Paul Ollivier, *Les derniers chemins du Général*, Plon, Paris, 2005 

## Liamm diavaez
* Jean-Paul Ollivier. Mémoire du cyclisme breton e-barzh Le Télégramme.com, pennad eus ar 4 a viz Here 2007
Dasyuridae

***Dasyuridae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek.

## Genadoù
Etre 16 hag 21 genad zo renket er c'herentiad-mañ :
* *[[Dasycercus]]*
* *[[Dasykaluta]]*
* *[[Dasyuroides]]* (1 spesad hepken hag a c'hell bezañ renket e *Dasycercus* ivez)
* *[[Dasyurus]]*
* *[[Myoictis]]*
* *[[Neophascogale]]*
* *[[Parantechinus]]*
* *[[Phascolosorex]]*
* *[[Pseudantechinus]]*
* *[[Sarcophilus]]*
* *[[Antechinus]]*
* *[[Micromurexia]]* (1 spesad hepken hag a c'hell bezañ renket e *Murexia* ivez)
* *[[Murexechinus]]* (1 spesad hepken hag a c'hell bezañ renket e *Murexia* ivez)
* *[[Murexia]]*
* *[[Paramurexia]]* (1 spesad hepken hag a c'hell bezañ renket e *Murexia* ivez)
* *[[Phascomurexia]]* (1 spesad hepken hag a c'hell bezañ renket e *Murexia* ivez)
* *[[Phascogale]]*
* *[[Antechinomys]]*
* *[[Ningaui]]*
* *[[Sminthopsis]]*
* *[[Planigale]]*
Peramelemorphia

***Peramelemorphia*** zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged hag a glot dre vras gant ar godelleged hollzebrer. 

## Kerentiadoù
4 c'herentiad zo en urzhiad-mañ :
* *[[Thylacomyidae]]*
* *[[Chaeropodidae]]*, spesad bev ebet ken ennañ
* *[[Peramelidae]]*
* *[[Yaralidae]]*, spesadoù karrekaet
Thylacomyidae

***Thylacomyidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek. *Macrotis* eo ar genad nemetañ ennañ.

## Spesadoù
Daou spesad a oa betek ar bloavezhioù 1950. Ne chom nemet unan anezho hiziv an deiz :
* *[[Macrotis lagotis]]*
* *[[Macrotis leucura]]*, aet da get
Phascolarctidae

***Phascolarctidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek, gant 1 spesad ennañ hepken : ar c'hoala (*Phascolarctos cinereus*). 

## Genadoù
E-touez ar genadoù a c'hellfe bezañ rummataet er c'herentiad-mañ ez eus 4 pe 6 anezho hag a zo bet krouet diwar studioù war karrekaennoù :
* *[[Cundokoala]]*, aet da get (rummata war ziviz)
* *[[Nimiokoala]]*, aet da get (rummata war ziviz)
* *[[Madakoala]]*, aet da get
* *[[Litokoala]]*, aet da get
* *[[Koobor]]*, aet da get
* *[[Perikoala]]*, aet da get
* *[[Phascolarctos]]*
Phascolarctos

***Phascolarctos*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged godellek.

Ur spesad zo ennañ hiziv an deiz : ar c'hoala (*Phascolarctos cinereus*).

Ouzhpenn ez eus 2 spesad karrekaet :
* *[[Phascolarctos maris]]*
* *[[Phascolarctos stirtoni]]*
Wombat min blevek ar su

**Wombat min blevek ar su** (*Lasiorhinus latifrons*) a zo ur bronneg godellek a vev e su Aostralia.

## Liammoù diavaez
Peramelidae

***Peramelidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek.

## Genadoù
6 genad zo er c'herentiad-mañ:
* *[[Isoodon]]*
* *[[Perameles]]*
* *[[Peroryctes]]*
* *[[Echymipera]]*
* *[[Microperoryctes]]*
* *[[Rhynchomeles]]*
Diprotodontia

***Diprotodontia*** zo un urzhad e rummatadur ar bronneged. War-dro 120 spesad zo ennañ, en o zouez ar c'hangouroued, ar c'hoalaed pe ar wombated. 

## Kerentiadoù
11 kerentiad (gant spesadoù bev hiziv an deiz) zo en urzhiad-mañ :
* *[[Phascolarctidae]]*
* *[[Vombatidae]]*
* *[[Phalangeridae]]*
* *[[Burramyidae]]*
* *[[Tarsipedidae]]*
* *[[Petauridae]]*
* *[[Pseudocheiridae]]*
* *[[Acrobatidae]]*
* *[[Macropodidae]]*
* *[[Potoroidae]]*
* *[[Hypsiprymnodontidae]]*
Breizhadelezh

Ar **vreizhadelezh** zo ur santimant, un trivli, ha n'eo ket ur vroadelezh. N'eo ket stag ouzh ur stad, dre ma n'eo ket Breizh ur stad distag ha dizalc'h ma c'hall ar velestradurezh reiñ e vroadelezh da unan bennak pe he nac'hañ outañ. 

## Daou zoare dre vras
Dre vras e c'haller merzout daou zoare da welet ar vreizhadelezh :
# Un termenadur strizh : Breizhad (pe Breton) eo an hini zo bet ganet ha maget e Breizh.
# Un termenadur ledan (ha soutiloc'h) hag a lavar ez eus meur a zoare da vezañ Breizhad.

## Levrlennadur
*P.-J. Simon, *La Bretonnité. Une ethnicité problématique*, Terre de Brume / Presses Universitaires de Rennes 
*Ronan Le Coadic, *L'identité bretonne*, Terre de Brume / Presses Universitaires de Rennes, 1998 
*Erwan Delon, *Jeunes Bretons ou "l'identité enchanteresse" ?*, L'Harmattan, 2007
Phalangeridae

***Phalangeridae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ ez eus godelleged evel kouskoused pe posomed.

## Genadoù
6 genad zo ennañ :
* *[[Ailurops]]*
* *[[Phalanger]]*
* *[[Spilocuscus]]*
* *[[Strigocuscus]]*
* *[[Trichosurus]]*
* *[[Wyulda]]*
Gérard Huet

**Gérard Huet** zo
*ur stlennegour gall, Gérard Huet (stlennegour)
*ur politikour breizhat, maer Loudieg, Gérard Huet (politikour).
Gérard Huet (stlennegour)

**Gérard Huet** zo ur stlennegour gall, ha saver ur geriadur sañskriteg-galleg. 

## Oberennoù
**Le Projet prévision-réalisation des vols*, SINCRO, Paris, 1970.
**Spécifications pour une base commune de données*, SINCRO, Paris, 1971.
**A Mechanization of type theory*, LABORIA, Rocquencourt, 1973.
**La Gestion des données dans les systèmes informatiques*, École supérieure d'électricité, Malakoff, 1974.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Page personnelle de Gérard Huet
*Présentations Récentes
*  Gérard Huet ''Héritage du sanskrit'' dictionnaire sanskrit-français (493 pages, version du 10 décembre 2008 consultée en ligne)
Bikschote

** Bikschote ** en izelvroeg, **Bikschôte** e flandrezeg kornôgel, zo ur ranngumun eus Langemark-Poelkapelle e Kornôg-Flandrez e Belgia. Ur gumun e oa gwechall ; e 1971 e voe strollet Bikschote ha Langemark kent bout lakaet e kumun Langemark-Poelkapelle e 1977.

Vlag bikschote.pdf|Skoed

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Emgannoù start a voe e 1914 ; distrujet e oa bet ar gêriadenn hag an iliz katolik *Sint Andreas*; savet ez eus bet unan arall er bloavezhioù 1920.
## Douaroniezh
* Gorread : 5,57 km²
* Poblañs (2006) : 581 den
* Stankter : 104 den/km²
Phalanger

***Phalanger*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged godellek, kouskoused ennañ.

## Spesadoù
Trizek spesad kouskoused zo er genad :
* kouskous Gebe (*Phalanger alexandrae*) ;
* ar c'houskous-menez (*Phalanger carmelitae*) ;
* ar c'houskous-douar (*Phalanger gymnotis*), a-wechoù renket er genad *Strigocuscus* ;
* kouskous boutin ar reter (*Phalanger intercastellanus*) ;
* kouskous Woodlark (*Phalanger lullulae*) ;
* ar c'houskous lagad glas (*Phalanger matabiru*) ;
* kouskous Telefomin (*Phalanger matanim*) ;
* kouskous boutin ar su (*Phalanger mimicus*) ;
* ar c'houskous gris (*Phalanger orientalis*) ;
* kouskous Molukez (*Phalanger ornatus*) ;
* kouskous Rothschild (*Phalanger rothschildi*)
* ar c'houskous levn (*Phalanger sericeus*) ;
* kouskous Stein (*Phalanger vestitus*).
Wombat min blevek an norzh

**Wombat min blevek an norzh** (*Lasiorhinus krefftii*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e biz Aostralia, en arvar bras da vont da get.
Lasiorhinus

***Lasiorhinus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged godellek.

## Spesadoù
3 spesad wombated a zo ennañ, unan anezho aet da get:
* wombat min blevek an norzh (*Lasiorhinus krefftii*)
* wombat min blevek ar su (*Lasiorhinus latifrons*)
* *Lasiorhinus angustioens*, spesad karrekaet
Kouskous-douar

Ar **c'houskous douar** (*Phalanger gymnotis* pe *Strigocuscus gymnotis*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Ginea Nevez hag en inizi Aru (Maluku).

## Annez
Burramyidae

***Burramyidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek. Ennañ emañ ar posomed korr.

## Genadoù
2 c'henad posomed korr a zo ennañ:
* *[[Burramys]]* (1 spesad)
* *[[Cercartetus]]* (4 spesad)