Tour-tan

Un **tour-tan** zo un ezel eus ar reizhiad arouezadurioù morel. Un tour eo, ur benveg goulaouiñ ouzh e grec'h. Peurvuiañ e vez savet an tourioù-tan war an aodoù evit ma c'hellfe ar bigi hag al listri gouzout e pelec'h ez eus un dañjer (kerreg, bazinier) ha pelec'h ez eus ur porzh.

Hiziv an deiz e vez implijet nebeutoc'h-nebeutañ an tourioù-tan gant al listri a-vremañ, pa implijont reizhiadoù lec'hiadur nevez dre skingomz, dre sonar ha dre loarelloù. N'eus ket muioc'h eget 1 500 tour-tan o vont en-dro er bed ken.
 
### An tourioù-tan kentañ

En Henamzer e oa bet staliet an tourioù-tan kentañ evit bastañ da ezhommoù ar verdeadurezh henc'hresian ha goude d'an hini henroman pa oant war-gresk er mor Kreizdouar. Evit diskouez lec'hiad an aodoù hag ar porzhioù e oant staliet. Gant tan e veze graet ar gouloù, diwar eoul peurliesañ.

An tour-tan brudetañ en Henamzer a oa an hini savet war enez Φάρος (*Faros*) e-tal porzh Aleksandria en Egipt. Tremen 100 metr e oa e uhelder, ha kontet e vez e-touez Seizh Marzh an Henved. Goude bezañ implijet e-pad 16 kantved ez eas da get da heul ur c'hren-douar e 1303. Adkavet ez eus bet e dibenn an  ul lodenn eus e vein-ben kouezhet er mor goude ur c'hren-douar c'hoarvezet kantvedoù zo. 


Phare d'Alexendrie.png|Maketenn tour-tan Alexandria
PhareAlexandrie.jpg|Tour-tan Alexandria war pezhioù moneiz an Henamzer
Dover Castle, the Roman Lighthouse.jpg|Tour-tan roman Dover, e Kent, Bro-Saoz
La Tour d'Odre en 1550, Boulogne-sur-Mer..jpg|*Tour d'Odre* (tour-tan roman) Bononia e Boulogne-sur-Mer


### XIX<sup>vet</sup> kantved
E penn-kentañ an XIXvet kantved e oa 15 tour-tan oberiant e Frañs, en o zouez tri staliet e Breizh : Kab Frehel, ar Stif war Eusa ha beg Lokmazhev.

E 1825, da lavaret eo tri bloaz goude e oa bet ijinet ar ferenn Fresnel, e embannas bodad an tourioù tan, ur bodad stag da vinisterezh an Diabarzh, un danevell evit sklerijennañ aodoù Frañs en un doare hollek. Kinnig a reas ar bodad modernaat ar 15 tour-tan savet dija, ha sevel un 48 bennak all, 22 anezho e Breizh. E korf 30 bloaz adalek 1830 e oa bet savet tourioù-tan :

# Saint-Maloù (tan porzh)
# Roc'h an douvez (kentañ urzh)
# Briad (kentañ urzh)
# Ar Jentilez (kentañ urzh)
# Montroulez (tan porzh)
# Enez-Vaz (kentañ urzh)
# Beg ar Raz (kentañ urzh)
# Sun (eil urzh)
# Gwaien (tan porzh)
# Penmarc'h (kentañ urzh)
# Loktudi (tan porzh)
# Stêr Kemper (tan porzh)
# Kon-Kerne (tan porzh)
# Penfred (trede urzh)
# Groe (1er ordre)
# Porzh-Loeiz (tan porzh)
# Stêr Krac'h (tan porzh)
# mont e-barzh ar Mor-Bihan (tan porzh)
# Edig (tan porzh)
# Penerf (tan porzh)
# Ar Guerveur (kentañ urzh)
# Forn Gwennrann (eil urzh).

En hengoun ar warded ez eus tri seurt tourioù-tan :
* *baradoz*, savet war an douar evel hini Brignogan ;
* *purgator*, savet war un enezenn evel hini Enez Werc'h ;
* *ifern*, savet war ur garreg er mor evel Ar Maen.

## Tourioù-tan Breizh, eus Menez-Mikael da bae Bourc'hnevez-Raez

00 3149 Leuchtturm am Cap Fréhel.jpg|Kab Frehel
Bréhat-phare-paon.jpg| Tour-tan ar Paun war an Enez-Vriad
Phare des Héaux-de-Bréhat 2.JPG|Tour-tan Hern
Lighthouse Ploumanach.jpg|Ploumanac'h, Perroz-Gireg
Phare de la vieille.jpg|Tour-tan ar Wrac'h Vras 


## E yezhoù keltiek all
Ar gerioù *goleudy* e kembraeg ha *golowji* e kerneveureg ("gouloù-ti") zo bet savet diwar skouer ar saozneg *lighthouse* ; er yezhoù gouezelek ez eo "ti-gouloù", gant *teach solais* en iwerzhoneg, *thie soilshee* ha*thie sollyshe* e manaveg, *tigh soluis* ha *taigh-solais* e gouezeleg Skos.

## [[Ardamezouriezh]]

## Levrlennadur
* Daniel Collet, *Phares du Ponant*, Skol Vreizh niv. 26, 1992

## Liammoù diavaez

* L'Ouest en mémoire (Ina) - Tour-tan ar Vein Zu 1946
* L'Ouest en mémoire (Ina) - gouarnerez un tour-tan e 1963
* L'Ouest en mémoire (Ina) - An tourioù-tan en Eusa

## Daveoù