open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
127

880 ''Ab Urbe Condita'' = 0127 goude ganedigezh J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Hadrien (Publius Aelius Hadrianus) (10.08.117 / 10.07.138)
* Koñsuled : Titus Atilius Rufus Titianus & Marcus Gavius Claudius Squilla Gallicanus
* Savet eo un delwenn en enor arc'hont Herodez gant jiminasourien kêr Athena
### Afrika
### Reter-Nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
* Juvenal : *"Satira"*
## Relijionoù
## Ganedigezhioù 127
## Marvioù 127
128

881 ''Ab Urbe Condita'' = 0128 goude ganedigezh J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Hadrian (Publius Aelius Hadrianus) (10.08.117 / 10.07.138)
* Koñsuled : Lucius Nonius Calpurnius Asprenas Torquatus II & *Marcus Annius Libo*

#### Breizh (-Veur)

* Echu eo Moger Hadrian

### Afrika
### Reter-nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Pab : Sant Telesphorus (125 / 136 pe 138)
## Ganedigezhioù 128
## Marvioù 128
129

882 ''Ab Urbe Condita'' = 0129 goude ganedigezh J.-K.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impaleriezh : Hadrien (Publius Aelius Hadrianus) (10.08.117 / 10.07.138)
* Koñsuled : Publius Iuventius Celsus Aufidius Hoenius Severianus II & Lucius Neratius Marcellus II
* Gweladenniñ a ra Hadrian e impalaeriezh
### Afrika
### Reter-nesañ
### Afrika
## Arzoù, skridoù ha skiantoù
## Religionoù
* Pab : **Sant [[Telesphorus (pab)|Telesphorus]]** (125 / 136 pe 138)
## Ganedigezhioù 129
* Galen
## Marvioù 129
124

877 ''Ab Urbe Condita'' = 0124 goude ganedigezh J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Hadrian (Publius Aelius Hadrianus) (10.08.117 / 10.07.138)
* Koñsuled : Marcus Acilius Glabrio & Caius Bellicius Flaccus Torquatus Tebanianus
* Hadrian a grog da sevel an Olympeion en Aten
### Afrika
### Reter-nesañ
### Azia
E norzh India eo faezhet ar roue skited Nahapana gant Andhra Gautamiputra Satakarni
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Pab : Sant Sixtius (116-125)
## Ganedigezhioù 124
## Marvioù 124
Acantopsis

Ur genad a besked eus familh ar C'hobitidae eo an **Acantopsis**. Enderc'hel a ra 5 spesad.

* Acantopsis arenae (Lin, 1934)
* Acantopsis choirorhynchos (Bleeker, 1854)
* Acantopsis dialuzona (van Hasselt, 1823)
* Acantopsis octoactinotos (Siebert, 1991)
* Acantopsis thiemmedhi (Sontirat, 1999)
Ginea-Bissau

:   *Evit sterioù all ar ger *'Ginea**, gwelet [[Ginea (disheñvelout)|amañ]].''

**Ginea Bissau*' (Republik Ginea Bissau ent-hir, *República da Guiné-Bissau* e [[portugaleg]], yezh ofisiel ar vro) zo ur stad eus kornôg [[Afrika]], paket etre [[Senegal]] en hanternoz, [[Ginea|Republik Ginea]] er c’hreisteiz hag er reter, hag ar [[Meurvor Atlantel]] er c’hornôg. 

En em ledañ a ra war 36&nbsp;125 km<sup>2</sup> ha poblet eo gant ouzhpenn ur milion a dud (1&nbsp;345&nbsp;479 a annezidi e [[2002]]). [[Bissau]] eo ar gêr-benn.

Izel eo ar braz eus douaroù ar vro : e 300 metr uhelder emañ al lec’h uhelañ. Dirak aberioù ar stêrioù [[Geba (stêr)|Geba]] ha Corubal en em astenn an inizi [[Bijagós]]. 

Gwechall e oa eno rouantelezh *Kaabu* (*Gabú*), un tamm eus [[Impalaeriezh Mali]], a gaver roud anezhañ betek an . Tamm-ha-tamm e voe trevadennet an arvor gant [[Portugal]]iz, a rae kenwerzh ar sklaved eno. Met ne voe ergerzhet an diabarzh nemet en . Neuze e teuas an douaroù a ya bremañ d’ober Ginea-Bissau hag ar [[Kab Glas|C'hab Glas]] da vezañ un drevadenn eus Portugal, kelc’hiet gant trevadennoù gall. E [[1956]] e krogas stourm ar [[Partido Africano da Independência da Guiné e Cabo Verde]] (PAIGC) evit an dizalc’hiezh. Dont a reas Ginea-Bissau da vezañ ur stad dizalc’h d’ar [[24 Gwengolo|24 a viz Gwengolo]] [[1973]], hag anavezet e voe ar stad nevez gant Portugal e [[1974]]. 

Ar portugaleg eo yezh ofisiel ar vro met ne vez kaozeet nemet gant un niver bihan a dud. [[Fouleg|Fula]] ha [[Mandinkeg|Mandinka]] zo yezhoù a vez kaozeet gant kalz tud, dreist-holl en hanternoz ar vro. En arvor e vez kaozeet [[kreoleg Ginea-Bissau]] (*kriol*), gant tud a bep seurt, en o zouez diskennidi Portugaliz hag Afrikaned (*Mestiços'') ha tud deuet eus Makao.

## Rannoù melestradurel

Rannet eo Ginea-Bissau en 8 rannvro hag un tolead emren :
* Bafatá
* Biombo
* Bissau (tolead emren)
* Bolama
* Cacheu
* Gabú
* Oio
* Quinara
* Tombali
Levr an anaon

Kavet e vez ul Levr an anaon e-barzh kalz a sevenadurioù: e Henegipt, en Tibet, er sevenadur maya, hag all... Dre vras, pal al levr-mañ eo sturiañ eneoù ar re varv e pad ar veaj er bed all.

## Levr an anaon e Henegipt
Levr an anaon a zo un dastumad troioù-lavar ha garmoù hud implijet en Henegipt a-benn sturiañ eneoù ar re varv. Lakaet e veze al levr e-kichen ar valzamegenn, er bez, evit ma sikourfe an den marv da dremen an amprouennoù hag erruout dirak Osiris e parkoù Ialoù (evit gellout advevañ er bed all). Kavet e vez el levr garmoù hud evit en em dreuzfurmiñ, anvioù diwallerien dor ar varnedigezh ha gwall-anzav an torfedoù digraet eo ret dibunañ evit lakaat ar galon da vezañ lijeroc'h eget Maât. 

Skrivet e veze al levr e hierateg war un tamm papiruz. Kavet e vez an oberenn-mañ adalek maread an impalaeriezh nevez (XVIIIvet remziad) betek ar prantad gresiano-roman.

Memes ma eo an anv "Levr an anaon" an hini brudetañ, n'eo nemet un droidigezh peuztost eus an anv gwir. Aze e kaver troidigezhioù tostoc'h eus an anv wirion :
* Levr ar re varv hag an adc'hanedigezh;
* Levr evit mont maez er sklerijenn;
* Levr a ermaeziadenn war an deiz;
* Levr treuzneuziadurioù ha kanmeulerezh Impalaer an anaon.

### Troidigezhioù
Dastumet eo bet gant skiantourien troiad Egipt testennoù anvet *lidoù-kañv* gant Champollion.

Ar c'hentañ troidigezh a zo bet aozet e 1842 gant an egiptologour Karl Richard Lepsius diwar ur papiruz miret e mirdi Turin. Anvet eo bet *Todtenbuch* (Levr an anaon) an droidigezh. Dalc'het eo bet ar memes anv goude-se.

E 1881, an egiptologour Willem Pleyte a genglotas pennadoù embannet gant Lepsius dindan an anv *Chapitres supplémentaires du Livre des Morts, 162 à 174 ; publiés d'après les monuments de Leyde, du Louvre et du British Museum*.

E 1886, an egiptologour suisat Henri Edouard Naville a embannas ul levr anvet *Bibl an Henegiptianed*.

E 1898, an egiptologour saoz Sir E.A. Wallis Budge, rener ar British Museum, a embannas hollad pennadoù Levr an anaon goude e zizoloadenn e Teba e 1887 e lec'h ma kavas papiruz Ani. Implijout a reas an anv *Levr ermaeziadenn an deiz*.

Kalz a embannadurioù disheñvel a ra gant an droidigezhioù-se. Hiziv an deiz o deus ur statud foran, setu e kaver an testennoù-mañ en un doare aes kenañ war lec'hiennoù internet tud entanet gant an Henegipt.

## Levr an anaon an tibetaned
Ul levr an anaon a vez kavet e Bro-Tibet. Anvet eo ar "Bardo Thödol". Un dastumad reolennoù ha kuzulioù eo, da reiñ d'an dud o vervel pe d'ar re varv evit ma ne adc'hanfent ket en dro hag evit ma kuitfent trap ar vuhez hag an adsav da vev (Ar c'hontrol eus ar pezh a zo skrivet e-barzh al levr egiptian). Al levr-mañ a denn eus ar voudaegezh tibetan.

## Liammoù diavaez
* http://www.chez.com/historel2/livremorts/livmorts01.htm 
* http://laudela.par.anubis.free.fr/Html/livre_des_morts.htm
Levr Kells

**Levr Kells** (*Book of Kells* e saozneg, *Leabhar Cheanannais* en iwerzhoneg) a zo un dornskrid skeudennet gant livadurioù ha klinkadurioù savet gant menec'h a orin eus ar sevenadur geltiek eus ar bloavezhioù 800. Pennoberenn ar gristeniezh iwerzhonat, **levr Kells** a zo, en desped d'ar fed ma n'eo ket peurechuet, unan eus bravañ dornskridoù enlivet bet savet gant daouarn mab-den. Ha dibar abalamour m'eo chomet betek ennomp daoust da drubuilhoù ar Grennamzer. Abalamour d'e gaerder ha da zreistelezh teknikel e vunudoù, al levr-mañ a zo gwelet gant kalz a arbennigourien evel unan eus gwellañ oberennoù an arz krennamzerel. Skrivet e latin, e kaver el levr pevar Aviel an Testamant Nevez, notennoù ha displegadurioù klinket gant skeudennadurioù ha enlivadurioù. 

## Istor
### En orin
Levr Kells zo arouez pennañ ur strollad a dornskridoù savet etre fin ar  hag an  e manatioù Iwerzhon, Bro-Skos ha Bro-Saoz. En o zouez e kaver *Cathach Sant Kolomba*, *Ambrosiana Orosius* ha *Levr Durrow* (evit ar ), *avieloù Durham*, *Echternach*, Lindisfarne ha Lichfield. An dornskridoù-se o deus perzhioù boutin e-keñver an arz, an doare skritur hag hengoun an destennoù, ar perzhioù-se o deus sikouret an dud arbenniket war an dachenn da strollañ anezho er memes familh. Ken resis dre e enlivadurioù emañ Levr Kells lec’hiet diwezhat a-walc’h e-keñver ar steudad dornskridoù all, tro an  pe deroù an , da vare *Levr Armagh* neuze. Diazezet eo an oberenn diwar normoù ikonografel hag a gaver er skridoù kozhañ: da skouer stumm al lizherennoù kinklet bet implijet da gregiñ pep aviel o vezañ reoliek kenañ e-keñver an dornskridoù all bet savet e inizi Breizh-Veur d’ar memes mare. N’eus nemet keñveriañ pajennoù digoradur Aviel Sant Vazhev e-barzh *Avieloù Lindisfarne* gant reoù Levr Kells evit bezañ kendrec’het.

An anv "Levr Kells" pe "Levr Ceanannas" a zo o tont eus abati Kells (Ceanannas) e kontelezh an Mhí, en Iwerzhon: eno e voe skrivet al levr ha miret e-pad pell. Savet e voe Abati Kells war-dro 800, da vare aloubadegoù ar Vikinged, gant menec’h a oa deuet eus manati Ì Chaluim Chille (Iona) (war aod kornôg Bro-Skos). Manati Ì Chaluim Chille a oa bet savet gant sant Koulm (anvet ivez Koulmkell) e-kreiz ar . Pa zeuas ar vuhez da vezañ re zañjerus war an enez, abalamour da dagadennoù ar Vikinged, ez eas ar venec’h da Iwerzhon, da sevel manati Kells. 

An dornskrid n’eo ket bet echuet biskoazh ha ne ouzer ket abalamour da betra. 

Chom a reas Levr Kells e manati Kells betek 1654. Er bloavezh-se e voe aloubet ar manati gant soudarded saoz Oliver Cromwell ha kaset e voe al levr da Zulenn evit bezañ lakaet en diogel. Kinniget e voe al levr da d-Trinity College e Dulenn e 1661 gant Henry Jones, a zeuas a da vezañ eskob An Mhí diwezhatoc’h. E Trinity College eo chomet al levr abaoe ar mare-se, nemet pa voe prestet da levraouegoù pe mirdioù all e-pad prantadoù berr. War ziskouez emañ e levraoueg Trinity College abaoe an .

## Liammoù diavaez
Nicolaus Copernicus

**Nicolaus Copernicus** (latin), **Mikołaj Kopernik** (poloneg), (Toruń 19 a viz C'hwevrer 1473 - Frombork 24 a viz Mae 1543), eo ar steredoniour european kentañ empentet gantañ ur patrom kreizheoliek eus Koskoriad an Heol. Gwelet e vez e levr *[[De revolutionibus orbium coelestium]]* evel poent-deroù ar steredoniezh a-vremañ.

Heuliadoù niverus ar gavadenn o devoa degaset kemmoù war tachennoù lies ar skiantoù, ar relijion hag ar brederouriezh. Kaoz a zo bet eus ur reveulzi copernikan.
## Buhez
#### Yaouankiz
Nicolaus Copernicus a oa bet ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1473 en ur familh pinvidik eus kêr Thorn, e Pomerania. An tad, anvet ivez Nicolaus, zo ur bourc'hiz eus Kraków deuet da vevañ e Thorn nebeut amzer a-raok ma vefe aloubet ar rann-vro gant Rouantelezh Polonia. Deuet e oa a-benn memestra da vezañ tailhanter kêr. Ar vamm a oa, Barbara Watzelrode (pe Watzenrode) unan eus familhoù koshañ Thorn, war e seblant a orin eus Silezia. 

Bevet en deus Nicolaus e yaouankiz e Thorn da gentañ o vevañ er 17 straed Santez Anna (hiziv adanvet straed Copernicus) goude-se e oa dilojet ar familh er 36 plasenn ar marc'had er memes kêr pa oa eñ 7 vloaz. Desket e oa bet ar vugel war an arzoù, ar sonerezh hag al lizhiri. Skoliataet e oa bet e skol iliz Sant-Yann. 
## Liammoù diavaez

* Mirdi Copernicus
Kanton Mur

**Kanton Mur** zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 24 c'humun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Mur a yae 5 kumun d'ober anezhañ:
* Kaorel
* **[[Mur (kumun)|Mur]]**
* Sant-Jili-ar-C'hozhvarc'had
* Sant-Koneg
* Sant-Wenn

### Abaoe 2015
Kanton Mur a ya 23 c'humun d'ober anezhañ :
* **[[Gwerledan]]** ;
* Alineg ;
* Gras-Uzel ;
* Kaorel ;
* Ar C'hillioù ;
* Korle ;
* Ar Gozh-Korle ;
* Gwalc'hion ;
* Henvoustoer ;
* Lanwal ;
* Merleag ;
* Ar Voudenn ;
* Plougonwaz ;
* Plusulian ;
* Sant-Herve ;
* Sant-Jili-ar-C'hozhvarc'had ;
* Sant-Karadeg ;
* Sant-Koneg ;
* Sant-Teliav ;
* Sant-Vaeg ;
* Sant-Varzhin-Korle ;
* Uzel ;
* Treve.

## Istor

## Daveoù


## Gwelet ivez
Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Betlehem (Palestina)

**Betlehem** pe **Bezhleem** (arabeg : بَيْت لَحْم *Bayt Laḥm* "ti ar c'hig" ; hebraeg : בֵּית לֶחֶם *Bet Lec'hem* "ti ar bara") zo ur gêr e Palestina, e Sisjordania, lec'hiet 10 km er su da Jeruzalem, enni 25 000 annezad (er bloavezh 2000). Er gêr-se e kaver kristenien ha muzulmaned. Abaoe 1996, goude emglevioù Oslo, eo bet lakaet kêr dindan aotrouniezh ar velestradurezh palestinian. Met ar gêr a c'houzañvas kalz e-pad an eil Intifada pa'z eo bet taget meur a wech gant Tsahal.

Brudet eo peogwir ez eo lec'h ganedigezh David ha Jezuz. E-kreiz ar gêr e weler bazilikenn ar C'hinivelezh.


Bethlehem skyline, West Bank.jpg|Betlehem gwelet diwar Iliz ar C'hinivelezh


## Gevelliñ
* : Köln
* : Marrickville 
* : Steyr
* : Belo Horizonte, Natal, Valinhos, São Pedro do Butiá
* : Chartrez, Grenoble, Paray-le-Monial
* : Glasgow
* : Villa Alemana, Concepción
* : Straßburg
* : Abu Dhabi
* Haapsalu *(2010)*
* : Aten
* : Kalocsa
* : Assisi, Civitavecchia, Conversano, Firenze, Greccio, Lazio, Milano *(2000)*, Montevarchi, Orvieto, Pavia, Pratovecchio, San Miniato, Sant'Anastasia, Umbria, Verona
* : Den Haag
* : Madaba
*  Għajnsielem
* : Rabat
* : Monterrey
* : Sarpsborg
* : Cusco
* : Częstochowa
* : Lisbon
* : Třebechovice pod Orebem 
* : Sant Petersbourg
* : Córdoba, Leganés, Zaragoza
* : Burlington (Vermont), Joplin (Missouri), Orlando (Florida), Sacramento (Kalifornia)
* : Pretoria
* : Yalvaç
**Mammennoù :** ''Bethlehem Municipality'' ha ''Bethlehem Twin Cities''
## Notennoù
Bos

:**Marteze eo [[Bos (genad)]] emaoc'h o klask.*

Ur **bos** (pe *bosenn*, a-wechoù, pe *bosigern*) zo ur c'hwezhadur, pe ur vloñsadenn, war an **[[tal]]** pe dindan kroc'hen ar penn war-lerc'h ur stroñs. 

N'eo ket heñvel, na dre lec'hiañ na dre orin, ouzh an tort a c'hall bezañ war ar c'hein.

## Arz
En arz e komzer
*eus uhelvos
*eus izelvos, pe berrvos.
Tort

**Tort** a c'hall bezañ :

*un distummadur eus al livenn-gein : an **[[tort (korf)]]** (*tortoù* el liester) pe an *dortenn* (arabat eo droukveskañ **tort** ha bos.)
*un den zo ur seurt distummadur war e gein : **[[tort (den)]]**. Komzet e vez eus **an dorted**, pe **an dud tort**, a zo distummet o c'hein, abalamour d'ur c'hleñved, ha mojennoù zo diwar o fenn. 

*un evn-mor, an tort (evn). 

## Ouzhpenn
Kavout a reer ar ger *Tort* en anvioù :
*Maneg Tort, ur strollad sonerien eus Landerne
*Peire Bremon lo Tort, un troubadour okitan
*Patrick Tort, ur prederour gall
*Bernat Tort, bet arc'heskob Tarragona, e Katalonia
**Konan an Tort* pe *Konan Dort* e oa lesanv Konan Iañ (dug Breizh)
**Michèle Tort* eo anv gwir ar ganerez c'hall Michèle Torr
Tsahal

**Tsahal** (צה"ל) eo teskanv boas צבא ההגנה לישראל‎ *Tzva HaHagana LeYisra'el* (**Arme Difenn Israel**) evit ober anv eus arme Stad Israel. 

Dindan an anv-se eo strollet an tirlu, an aerlu, ar morlu hag ar c'hevredigezhioù spierezh israelian. Krouet eo bet d'ar 26 a viz Mae 1948 evit erlec'hiañ an Haganah. Arme Difenn Israel a zo renet gant Penn uhel al Lu, hag a zo dindan urzhioù Ministr an Difenn eus Israel. Dre urzh ar c'hentañ ministr David Ben Gourion e oa bet savet al lu, evit kaout ul lukoñskriv. Ar soudarded kentañ a oa bet o tont eus aozadurioù damsoudardel ar Yishuv: Haganah, an Irgun, hag al Lehi. Savet e oa bet nebeut amzer goude disklêriadur dieubidigezh Israel hag abaoe en deus kemeret perzh en holl stourmadennoù eus ar vro. Dres a-raok skrid-emglev a beoc'h Israel-Egipt 1979 hag Israel-Jordania e 1994, Arme Difenn Israel a oa bet rediet seveniñ un adaozañ a-fed strategel. Ledet war an harzioù ha talbennoù Liban ha Siria evit an norzh, Jordania hag Irak er reter, hag Egipt er su— an ADI a oa bet o lakaat nerzh hag evezh war-zu su Liban hag aloubiñ an tiraidoù Palestinian (Bandenn Gaza ha riblenn Kornôg, gant reter Jeruzalem). E 2000, arme Israel a oa kilet diouzh su Liban hag e 2005 diouzh Gaza. Abaoe e oa kendalc'het stouramdennoù etre Israel hag ar strolladoù armet eus Gaza, dreist-holl Hamas. Goude-se e oa bet, kalz obererezhioù armet war harzoù Israel–Siria abaoe 2011, dre ma oa distabilder er rannvro gant Brezel diabarzh Siria. 

Abaoe 1967, an ADI a zo tostaet c'hoazh a-fed surentez ouzh Stadoù-Unanet Amerika, kement war tachennoù an enklask hag an diorroadur armoù, gant strivoù kengred war an F-15I hag ar sistem difenn Arrow, gant lod all. Arme Difenn Israel a vez soñjet da vezañ armet gant armoù nukleel abaoe 1967, istimadurioù a zo e vije perc'henn war 80 betek 400 penn nukleel. Arme Difenn Israel a zalc'h tiriadoù Palestinian lies dre gwaskañ, aozañ un disparti lezennel, ha chom hep doujañ ouzh gwirioù diazez ar Balestinianiz betek chom hep doujañ gwirioù mab-den ar pezh a zegas burutelladennoù lies ha garv eus Israel hag an Arme.
## Istor an anv
Ar c'habined israelian en devoa kadarnaet an anv "Nerzhioù Difenn Israel" (hebraeg: *צְבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל*), *Tzva HaHagana LeYisra'el*, "an arme evit difenn Israel,". An anv a vije bet tu da gaout a oa *Tzva Yisra'el* (hebraeg: *צְבָא יִשְׂרָאֵל*). An anv a oa bet choazet peogwir e oa soñjet e touge ar mennozh e oa an arme o vezañ unan gant ur rol difenn hag an anv a oa ivez oc'h enbarzhiañ an anv Haganah, an aozadur damsoudardel a-raok a vije eus Stad Israel hag ar soudarded kentañ eus al lu nevez. E-touez enebourien kentañ an anvadur-se e oa bet ar ministr Haim-Moshe Shapira hag ar Strollad Hatzohar, ar re-se o vezañ evit *Tzva Yisra'el*.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Honolulu

Kêr-benn ha kêr vrasañ Stad Hawaii eo **Honolulu**. E hawaieg e talv « ur bae goudoret » pe « ul lec'h goudoret ». War aod gevred Enez Oahu emañ.

E-mesk an traoù brudetañ kavet e Honolulu emañ he c'harter touristel war draezhenn Waikiki ha *Diamond Head*, toull-diskarg ar menez-tan a zo en enezenn Oahu. Bez' emañ ivez Skol-Veur Hawaii e karter Manoa.


Honolulu Downtown.jpg|Kreiz kêr
1999 - Waikiki Beach Honolulu Hawaï.jpg|Traezhenn Waikiki
1999 - Surf à Waikiki Beach Honolulu Hawaï.jpg|Surf e Waïkiki


## Darvoudoù
E 2006 e voe dalc'het ar *Centennial Fair* da lidañ kantvet bloaz Honolulu.

## Treuzdougen
Aerborzh Etrebroadel Honolulu (HNL) eo aerborzh pennañ ar stad.

Gourhentoù zo ivez : Interstate H-1, Interstate H-201, Interstate H-3, Pali Highway, Likelike Highway, Kalanianaole Highway, Kamehameha Highway.

## Tud vrudet ganet e Honolulu
* Tia Carrere
* Duke Kahanamoku
* Nicole Kidman
* Bette Midler
* Jason Momoa
* Barack Obama
* Kelly Preston
* Nainoa Thomson
* Michelle Wie
* Nicole Scherzinger

## Gevelliñ
Gant 27 kêr eo gevellet Honolulu :
Karpatoù

Ar **C'harpatoù** zo menezioù en em led e meur a vro e reter Europa. Mont a reont d’ober al lodenn reter eus hollad menezioù kreiz Europa, tra ma’z an Alpoù d’ober al lodenn gornôg anezho. Stummañ a reont ur wareg vras, digor d’ar c’hornôg, adalek an Dorioù Houarn etre Serbia ha Roumania, a-dreuz Roumania, ul lodennig eus Ukraina, kreisteiz Polonia, ha Slovakia, betek tostaat da Alpoù Aostria. Ar c’hernioù uhelañ eo ar menez Gerlachovský (2.655 m) e Slovakia, ar menez Moldoveanu (2.544 m) e Roumania hag ar menez Rysy (2.499 m) e Polonia.

## An anv
Anvet int *Carpaţi* e roumaneg, *Karpaty* e poloneg, tchekeg ha slovakeg, *Карпати* (*Karpati*) en ukraineg hag e serbeg, *Karpaten* en alamaneg ha *Kárpátok* en hungareg. Dont a ra anv ar C'harpatoù moarvat diwar anv ur bobl eus Dakia, anvet "Carpi" e latin, a oa o vevañ er reter d’an aradennad-venezioù-se, e Moldavia, hag a denne o anv o-unan marteze eus ur wrizienn indezeuropek kozh a dalvezfe "maen".

## Liammoù diavaez
Gwir Vretoned

**Ur pennad [[Gwir Vretoned (levrig)]] zo ivez.*
----
**Gwir Vretoned** zo ur meulgan da Vreizh ha d'ar Vretoned savet gant Paotr Treoure war don Seziz Gwengamp (evit an diskan hepken) a gaver e Barzaz Breiz, hag a zo bet brudet-kenañ e Bro-Leon.

Tost e vije an ton d'ur ganaouenn gozh e kembraeg, *[[Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech]]* ("Kan-bale Gwazed Harlech").

Kanet e veze er skolioù ha sonet gant ar bagadoù kentañ, gwechall dreist-holl, ha kanet e vez gant lazoù-kanañ.

## Pozioù

## Pladennoù
* Pladenn "Kanomp Uhel", embannadur Coop Breizh

## Levrlennadur
* Yann-Vari Perrot : *Sonioù Feiz ha Breiz*, embannet e 1930.
* *Kanomp uhel !*, dastumad embannet gant Coop Breizh, 1996 

## Liammoù diavaez

* ''Son ha ton'' : ar pozioù hag ar sonerezh skrivet
* ''Feuilles volantes'': selaou an ton

## Pennadoù kar
*Gwir Vretoned (levrig), dastumad kanaouennoù. 
*Kenavo deoc'h, gwir Vretoned

## Notennoù
Santa Catarina (stad)

**Santa Catarina** zo ur stad e su Republik Kevreel Brazil, etre stadoù Paraná (en norzh) ha Rio Grande do Sul (er su). Er c'huzh-heol anezhi he deus un tamm harzoù gant Arc'hantina hag er sav-heol emañ ar Meurvor Atlantel. Florianópolis eo ar gêr-benn. Dont a ra hec'h anv eus Enez Santa Catarina, an enezenn er reter d'ar stad, e-lec'h m'emañ Florianópolis just a-walc'h. Er stad-se e kaver al live bevañ uhelañ e Brazil.

## Kêrioù
Setu an 10 kêr dudetañ:
* Joinville
* Florianópolis
* Blumenau
* São José
* Criciúma
* Chapecó
* Lages
* Itajaí
* Jaraguá do Sul
* Palhoça

## Gwelet ivez
* Listenn kumunioù Santa Catarina

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel gouarnamant Santa Catarina
Bent

Ar **bent** (ar **vent** ivez, hervez geriadurioù zo), pe ar **bentoù**, rak meur a seurt zo, a zo anezho ur rumm plant a zo meur a spesad anezho, hag a vez gounezet abalamour ma taolont c'hwezh, blaz, ha ma vezont implijet e medisinerezh. 

## spesadoù
Kontañ a c'haller betek ur 25 spesad anezho. 

* *[[Mentha aquatica]]* 
* *[[Mentha arvensis]]* 
* *[[Mentha asiatica]]* 
* *[[Mentha australis]]* 
* *[[Mentha canadensis]]* 
* *[[Mentha cervina]]* 
* *[[Mentha citrata]]* 
* *[[Mentha cunninghamii]]* 
* *[[Mentha dahurica]]* 
* *[[Mentha diemenica]]* 
* *[[Mentha gattefossei]]* 
* *[[Mentha gentilis]]*
* *[[Mentha grandiflora]]* 
* *[[Mentha haplocalyx]]* 
* *[[Mentha japonica]]* (
* *[[Mentha kopetdaghensis]]* 
* *[[Mentha laxiflora]]* 
* *[[Mentha longifolia]]* 
* *[[Mentha micrantha]]* (
* *[[Mentha x piperita|Mentha × piperita]]* 
* *[[Mentha pulegium]]* 
* *[[Mentha requienii]]* 
* *[[Mentha ×rotundifolia]]* 
* *[[Mentha satureioides]]* 

* *[[Mentha spicata]]* L., 
* *[[Mentha suaveolens]]* 

## Da evañ
Kumuniezh kumunioù Kallag-Argoad

**Kumuniezh kumunioù Kallag-Argoad** a oa anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh kumunioù) savet etre kumunioù eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Kornôg Kreiz-Breizh eo. Savet eo bet e 2001. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant c'hwec'h etrekumuniezh-all.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Kallag a yae 11 kumun d'ober anezhi:
#Bulad-Pestivien
#Duaod
#Kalanel
#Kallag (sez)
#Karnoed
#Lohueg
#Mael-Pestivien
#Plourac'h
#Pluskelleg
#Sant-Nigouden
#Sant-Servez

## Prezidanted
He frezidant diwezhañ oa Jacques Le Creff (addilennet e 2014), maer Pluskelleg.

## Brezhoneg
* E distro-skol 2015 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 51 skoliad (14,4 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
*Kumuniezh kumunioù Kallag-Argoad

## Notennoù
Rio Grande do Norte

**Rio Grande do Norte** (distaget:  e portugaleg) a zo unan eus ar stadoù bihan hag a zo en arvor reter Bro-Vrazil, er rannvro anvet Nordeste, war aod ar Meurvor Atlantel. Kêr Natal eo ar gêr-benn.

## An anv
An anv *Rio Grande* (stêr veur) a ra dave d'ar stêr Potenji, hag an elfenn "Norte" (norzh) evit disheñvelout diouzh stad Rio Grande do Sul (hini ar su).
## Douaroniezh
Brudet eo traezhegi Rio Grande do Norte hag an erinoù. Hervez an NASA eo an eil rannvedad aer c'hlan er bed war-lerc'h Antarktika.

## Gwelet ivez
* Listenn kumunioù Rio Grande do Norte
## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel gouarnamant Rio Grande do Norte
São Paulo (kêr)

:
 

**São Paulo** (distaget: [sɐ̃w̃ 'paw.lu]) (*Sant Paol*), eo kêr vrasañ Brazil, ha kêr-benn stad São Paulo, e gevred ar vro. Unan eus kêrioù brasañ ar bed eo, gant 20 milion a dud enni.

## Tud vrudet
### Sport
E São Paulo eo ganet ar vlenierien Formulenn 1 Ayrton Senna ha Rubens Barrichello.

## Gevellerezh
São Paulo

**São Paulo** zo un anv-lec'h portugalek a zo bet roet da veur a gêr;
## 
Anv ur stadoù Brazil e gevred ar vro:
*, unan eus 26 stad kevredet ar vro, a zeu hec'h anv eus kêr-benn São Paulo

Anv meur a gêr eo ivez:
**, kêr-benn stad São Paulo
**São Paulo dos Campos de Piratininga, anv kozh kêr *São Paulo*
**São Paulo de Olivença, kumun eus stad Amazonas
**São Paulo do Potengi, kumun eus stad Rio Grande do Norte
**São Paulo das Missões, kumun eus stad Rio Grande do Sul
## 
* São Paulo (Lisboa), parrez e kuzul Lisboa
## Afrika
*Luanda, kêr-benn Angola, a oa gwechall São Paulo da Assunção de Loanda
## Arzoù
*São Paulo, ul livadur gant al livour portugalat Nuno Gonçalves
## Pennadoù kar
*Saint Paul
Santa Catarina

**Santa Catarina** a zo anv meur a lec'h er bed, diwar an anv Catarina, anv spagnolek ha portugalek Santez Katell.

## 
* Santa Catarina - unan eus ar 26 stad a zo e Brazil, 
* Enez Santa Catarina - un enezenn en arvor ar stad-se e Brazil, hag a zo e kumun Florianópolis, kêr-benn ar stad
* Santa Catarina - ur c'harter eus kêr Joinville, ur gêr e stad Santa Catarina

## 
* Santa Catarina - e kumun Caldas da Rainha
* Santa Catarina - freguesia eus kumun Lisboa
* Santa Catarina - freguesia eus kumun Vagos
* Santa Catarina da Fonte do Bispo - freguesia eus kumun Tavira
* Santa Catarina da Serra - freguesia eus kumun Leiria
* Lagoa de Santa Catarina – lec’h e freguesia Abiul, e Pombal, 

## 
* Santa Catarina - kumun eus Enez Santiago
** Santa Catarina - freguesia nemeti ar gumun-se
* Santa Catarina do Fogo - kumun eus Enez Fogo
** Santa Catarina - freguesia nemeti ar gumun-se

## 
*Santa Catarina Pinula, kumun e departamant Guatemala
*Santa Catarina Barahona, kumun e departamant Sacatepéquez.
*Santa Catarina Ixtahuacan, kumun e departamant Sololá.
*Santa Catarina Mita, kumun e departamant Jutiapa.
*Santa Catarina Palopó, kumun e departamant Sololá.

## 
*Santa Catarina (Guanajuato), ur gumun e stad Guanajuato.
*Santa Catarina (Nuevo León), ur gêr e stad Nuevo León.
*Santa Catarina (San Luis Potosí), ur gêr e stad San Luis Potosí.
*Santa Catarina Ayometla, ur gumun e stad Tlaxcala.
*Santa Catarina de Tepehuanes, ur gumun e stad Durango.
*Santa Catarina Tlaltempan, ur gumun e stad Puebla.
*un daouzek kumun en Oaxaca zo anvet Santa Catarina.
*Sierra de Santa Catarina, en Distrito Federal. 
*Misión de Santa Catarina Virgen y Mártir, ur mision dominican en amzer an trevadennerezh en Ensenada, Kalifornia-Izel.

## E yezhoù all
* Saint Catherine e saozneg
* Sainte-Catherine e galleg 
* Αγία Αικατερίνη e henc'hresianeg
* Püha Katariina en estoneg
Ruzenn logigoù mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn logigoù mouezhiet** treuzskrivet [z] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 133.

Ne vez kavet ur c'hwibanenn dent pe logigoù mouezhiet nemet e 28% eus holl yezhoù ar bed. Ouzhpenn, 85% eus ar yezhoù implijet gante ur son z-heñvel a vez komzet en Europa, Afrika ha kornôg Azia ha ral-kenañ e kaver ar son-se evel fonem e reter Azia, yezhoù ar Meurvor Habask hag en Amerikaoù.

Pa gaver ar fonem [z] en ur yezh bennak e kaver atav enni ar gensonenn divouezh par [s].

E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem divouezh par [s] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat daoust ha ma ne vez ket skrivet (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"): 

: [s] > [z]
: "**s**ent*" > "*ar **s**ent*" (distaget "*zent*")

== C'hwibanenn logigoù mouezhiet ==
Peurliesañ e vez distaget ar fonenn [z] evel ur [[c'hwibanenn]] [[kensonenn logigoù|logigoù]] [[Mouezh (yezhoniezh)|mouezhiet]].

== Skouerioù ==
* [[Albaneg]]: ***z**jarr* , "tan"
* [[Tchetcheneg]]: ***z**urma* , "sonerezh"
* [[Tchekeg]]: ***z**ima* , "goañv"
* [[Saozneg]]: *si**z**e* , "ment"
* [[Galleg]]: ***z**èbre* , "zebra"
* [[Hungareg]]: ***z**álog* , "escrow"
* [[Italianeg]]: *ca**s**a* , "ti"
* [[Japaneg]]: 全部 (***z**enbu*) , "peptra"
* [[Ruseg]]: *'з**аезжать , "dastum"
* [[Spagnoleg]]: ''de**s**de'' , "abaoe" ([[rannyezh|rannyezhoù]] 'zo)
* [[Swahilieg]]: ''la**z**ima'' , "rankout"
* [[Vietnameg]]: ***d*'a* , "kroc'hen"

== Ruzenn beg-logigoù mouezhiet ==
Gant yezhoù all avat e vez distaget ar fonem [z] evel ur [[ruzenn]] [[Kensonenn beg an teod|beg]]-[[kensonenn logigoù|logigoù]] [[Mouezh (yezhoniezh)|mouezhiet]], treuzksrivet dre implijout ur [[sinoù diakritek|sin diakritel]] isisial hervez reolennoù al [[LFE]]: 

=== Skouerioù ===
* [[Katalaneg]]: ***z**ero* , "mann"
* [[Gwaskoneg]]: *ca**s**èrna* , "kazarn"
* [[Gresianeg]]: *'ζ**άλη , "dizziness"
* [[Okitaneg|Okitaneg (lenguadoc)]]: ''vé**s**er'' [bez̺e], "gwelout"
* [[Spagnoleg]]: ''de**s**de'' , "abaoe" ([[rannyezh|rannyezhoù]] 'zo: Antioqueño)

== Ruzenn logigoù mouezhiet nann-c'hwibanus ==

Ral a wezh e kaver ur [[ruzenn]] [[Kensonenn logigoù|logigoù]] [[Mouezh (yezhoniezh)|mouezhiet]] [[C'hwibanenn|nann-c'hwibanus]], hogozik atav evel [[alofonenn|alofennoù]] ur ruzenn [[kensonenn dent|dent]].

=== Skouerioù ===
* [[Saozneg|Saozneg SuAfrika]] ([[Rannyezh|rannyezhoù]] 'zo): ***r*'ound* [ɹ̝ɑənd], "ront"
* [[Islandeg]]: *þaki**ð*** , "toenn"
* [[Turkeg]]: *gö**z**'' , "lagad"

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn logigoù
* Kensonenn mouezhiet
* Ruzenn
Gabon

**Gabon** zo ur stad eus Afrika, war aod ar Meurvor Atlantel. En-dro dezhi emañ Ginea ar C'heheder ha Kameroun, en norzh, Republik Kongo, er reter hag er su, ha Pleg-mor Ginea, er c’hornôg. 

Libreville, ur porzh-mor war aod Pleg-mor Ginea, eo kêr-benn ar vro hag un hanter vilion a dud zo o chom enni.

## Yezh ha sevenadur

Ar galleg eo ar yezh pennañ ha neuze ar yezh ofisiel nemeti er vro, met komz a reer meur a yezh lec'hel ivez. Kalz a Fanged a gaver e Gabon, ur bobl brudet evit he dañsoù hag hec'h arz dibar (maskloù heverk-bras).

## Rannoù melestradurel

9 froviñs a ya d'ober framm melestradurel Gabon (pennlec'h etre krommelloù) :
#Estuaire (Libreville)
#Haut-Ogooué (Franceville)
#Moyen-Ogooué (Lambaréné)
#Ngounié (Mouila)
#Nyanga (Tchibanga)
#Ogooué-Ivindo (Makokou)
#Ogooué-Lolo (Koulamoutou)
#Ogooué-Maritime (Port-Gentil)
#Woleu-Ntem (Oyem)
Jak

Ur **jak** zo ur skeudenn, pe ur seurt delwenn, dezhi neuz pe stumm un den, hag a servij da batrom d'al livourien, pe d'ar gemenerien d'o gwiskañ.

## Dilhad
War ur jak e vez lakaet an tammoù danvez troc'het, d'o gwriat ha da aozañ dilhad.

Dont a rafe eus an anv gallek Jacques.

## Sterioù all
Gallout a ra bezañ ur spontailh pe un den gwisket droch.
Carpe diem

**Carpe diem** zo ul lavar latin, tennet eus ur varzhoneg gant Horatius, hag a zo "kutuilh an deiz" e brezhoneg, hogen talvout a ra kement ha "gra da vad eus an amzer vremañ, na foran ket anezhañ, hep gortoz an deiz war-lerc'h".

Skrivet e vez alies war an horolajoù-heol.

## E brezhoneg
* * Kutuilh an deiz, ha plijadur e-leizh!*

## Film
* *Carpe diem (quam minimum credula postero)* a zo meneget er film "Dead Poets Society ".

## Pennad kar
*Hakuna Matata
Dead Poets Society

***Dead Poets Society*** (*Kevredigezh ar Varzhed Varv* e brezhoneg) zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozour aostralian Peter Weir e 1989.

Robin Williams eo ar pennc'hoarier anezhañ.

Istor ur c'helenner en ur skol-baotred e 1959 eo ar film. Skrivet eo gant Tom Schulman ha diazezet war e vuhez en ur skol e Nashville, Tennessee.
Lola

**Lola** zo ur berranv spagnolek diwar an anv-bihan Dolores.
## Tud
*Lola Montez, danserez hag aktourez iwerzhonat
*Lola Beltrán, anv-leurenn Dolores Beltrán, kanerez vec'hikan
*Lola Flores, anv-leurenn María de los Dolores Flores Ruiz, kanerez spagnol
*Lesanv Jennifer Lopez, aktourez stadunanat
*Lesanv Laura Ashley Samuels, aktourez stadunanat
*Lesanv Lisa Rieffel, aktourez, kanerez ha sonerez stadunanat
## An anv en arz
;Filmoù
**Lola*, sevenet gant James Young e 1914
**Lola*, Jacques Demy, 1961, a c'hoarvez e Naoned
**Lola*, Dinos Dimopoulos, 1964
**Lola*, Rainer Werner Fassbinder, 1981
**Lola*, Bigas Luna, 1986
**Lola*, María Novaro, 1989
**Lola rennt*, Tom Tykwer, 1998
**Lola*, Carl Bessai, 2001
**Lola, la película*, Miguel Hermoso, 2007
**Lola*, Brillante Mendoza, 2009
**Lola Versus*, Daryl Wein, 2012
**Lola vers la mer*, Laurent Micheli, 2019
;Sonerezh
*Ar ganaouenn *Lola* gant The Kinks.

## Pennad kar
*Lolita
Lolita

**Lolita** zo un adstumm d'ar berranv spagnolek Lola, diwar an anv-bihan Dolores. 

## Tud
* Lolita (kanerez), kanerez aostrian 
* Lolita Flores, anv-leurenn Dolores González Flores, kanerez spagnol, merc'h da Lola Flores,
* Lolita Lempicka, Josiane Maryse Pividal diouzh hec'h anv gwir.

## An anv en arz
Anavezet eo
* *[[Lolita (romant)|Lolita]]*, romant Vladimir Nabokov, 
* *[[Lolita (film, 1962)]]*, ar film gant Stanley Kubrick, diwar romant Nabokov,
* *[[Lolita (film, 1997)]]*, ar film gant Adrian Lyne, diwar romant Nabokov,

## Pennad kar
*Lola
Dolores

**Dolores** zo un anv-bihan spagnolek, roet d'ar merc'hed, deuet diwar *Nuestra Senora de los Dolores*, *Itron Varia ar Poanioù*, lidet d'ar 15 a viz Gwengolo. Tud ha lec'hioù zo anvet diwar an anv-se er broioù spagnolek. 

## Orin
Stank eo an anvioù evel Dolores, e Spagn ha Bortugal, deuet eus anvioù lec'hel ar Werc'hez Vari : 

*Amparo, Asunción, Ángeles, Araceli, Begoña, Candelaria, Carmen, Concepción, Consuelo, Guadalupe, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, Rosario, ...

## Adstummoù
Diwar an anv-se e teu ar berranvioù Lola ha Lolita.

## Brud
Un tamm brud zo bet d'an anv en Iwerzhon, ha diouzh ar c'hiz eo bet an anv katolik-se ha ne oa ket saoz.

## Anv-bihan
* María Dolores Pradera, kanerez spagnol;
* Dolores Ibárruri, "La Pasionaria", politikourez spagnol ha komunourez
* Dolores del Río, aktourez vec'hikan
* Dolores O'Riordan, kanerez gant The Cranberries
* Dolores Keane, kanerez iwerzhonat
* Dolores Beltrán, pe Lola Beltrán, kanerez vec'hikan
* *María de los Dolores Flores Ruiz*, pe Lola Flores, kanerez spagnol
* *Dolores González Flores*, pe Lolita Flores, kanerez spagnol, merc'h da Lola Flores.

### El lennegezh
**Dolores Claiborne*, romant Stephen King.

## Anv-lec'h

### En Europa
* Kêr **[[Dolores (Alacant)|Dolores]]**, e proviñs Alacant e Spagn.

### En Amerika
#### 
* kêr **[[Dolores (Buenos Aires)|Dolores]]**, e proviñs Buenos Aires,
****[[Dolores (partido)|Dolores]]**, partido er proviñs-se en-eeun.
* kêr **[[Villa Dolores]]**, e Proviñs Córdoba. 

#### 
* kumun **[[Dolores (Petén)|Dolores]]**, e departamant Petén.

#### E broioù all
* kêr **[[Dolores Hidalgo]]**, e stad Guanajuato e Mec'hiko.
* kêr **[[Dolores (Uruguay)|Dolores]]**, e departamant Soriano en Uruguay .
* Kêr Dolores e Colorado, e SUA.
Yezh ar Sinoù Spagnolek

**Yezh ar Sinoù Spagnolek** (Spagnoleg: **Lengua de Señas Española**, *LSE*) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant kumuniezh ar re vouzar e Spagn (2.384.000) hag e meur a stad all.

## Notennoù
Sant-Albin-Elvinieg

**Meur a [[Sant-Albin]] zo e Breizh. *

**Sant-Albin-Elvinieg** (**' e galleg) zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. Pennlec'h [[Kanton Sant-Albin-Elvinieg]] e oa betek 2015.

== Douaroniezh ==
== Anv ==

* Jean-Yves Le Moing (1990) : "**Albinus de Albiniaco**, 1161; **Sancti Albini de Albineto**, 1206"
* Erwan Vallerie (1995) : "**Sanctus Albinus**, 1387; **Saint Aubin**, 1542"

Eus anv sant Albin, eskob Añjer e VIvet kantvad

== Ardamezioù ==
''Rannet; ouzh 1 en gwad e feder werzhidenn en argant treustellet hag heuliet gant c'hwec'h bezantenn ivez en argant, 3, 3; ouzh 2, gwerzhidet etre aour ha geot; e erion ha roued en argant balirant war al lodennañ''

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ====
* Mervel a reas 79 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; pevar gwaz eus ar gumun a varvas e [[Belgia]] e miz eost 1914
** unan d’ar 21 e [[Fosses-la-Ville]],soudard e oa er [[70vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|70vet Rujumant Troadegiezh]];
** an tri arall d’an 22: 
*** daou e [[Virton]], er [[130vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|130vet Rujumant Troadegiezh]] e oant o-daou;
*** hag unan eus ar [[1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel]] en [[Emgann Rossignol]].
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar [[5 Du|5 a viz Du]] [[1941]] e kouezhas un nijerez ''[[Vickers Wellington|Wellington]] IC'', marilhet T2565 ha kodet HS-?, eus ar ''109th Squadron'' eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') e "Le Chêne Sec" e **Sant-Albin-Elvinieg*' gant seizh nijour en he bourzh; c'hwec'h anezhe a voe tapet d'an [[Alamagn|Alamaned]], unan a zeuas a-benn da achap.
==== Brezelioù didrevadennañ ====
===== [[Brezel Indez-Sina]] =====
* Lazhet e voe ur c’habiten eus ar [[6vet BCL]] d'ar [[14 a viz Gwengolo]] [[1950]] en [[Houei Koun]] el [[Laos]]  hag ur penn-brigadier eus an [[11vet CMRM]] d’ar [[1añ a viz Mae]] [[1954]] en [[Haiphong]] en [[Tonkin]] er [[Vietnam]].
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Saint-Aubin-d'Aubigné (35) Église 2.jpg|Diavaez an iliz katolik.
Saint-Aubin-d'Aubigné (35) Église 3.jpg|An nev.
Saint-Aubin-d'Aubigné (35) Église 5.jpg|An ograou.
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Albin''.
* Monumant ar re varv foran e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Monumant ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Andolieg-Kernevez

**Andolieg-Kernevez** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
* Kumunioù amezek : [[Finioù]]; [[Sen]]; [[Sant-Albin-Elvinieg]]; [[Sant-Marzh-an-Il]]l; [[Elvinieg]]
== Anv ==
* Marteville & Varin (1843) : **Ecclesia de Andouilleio**.
* François Falc'hun (1966) : gwrizienn *''dol, *dolen'' = kildroenn. (p.&nbsp;30, ha 69)
* J-Y Le Moing (1990) : "**Andeliacum**', 1166, ref. Abad Bossard, Bibliothèque Nationale*".
== Ardamez ==
== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 22 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,67% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
==== Trevadennoù ====
* [[Brezel Aljeria]]: ur serjant SAS a varvas e miz Du 1956 en Aghribs.
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Andouillé-Neuville (35) Château de La Magnanne 01.JPG|Ar c'hastell.
Andouillé-Neuville (35) Église Saint-Melaine - Extérieur - 12.jpg|An iliz katolik.
</gallery>
* Kastell La Magnanne, .
* Iliz katolik *Sant Melen*, -.
* [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=2854  Monumant ar re varv].
== Emdroadur ar boblañs ==

== Melestradurezh ==
== Tud ==
== Levrioù talvoudus ==
* François Falc'hun : *Les noms de lieux celtiques''. Éditions armoricaines. Rennes. 1966.
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Elvinieg

** Elvinieg ** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Albinnici castro**, XIvet; **de Albiniaco**, 1289

## Ardamezioù
En glazur e deir fellenn en aour leinet pep hini gant ur groaz ivez en aour (siell 1196).
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas eizh gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,39% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas  ur gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel d’ar 14 a viz Even 1944 en ospital e Pariz (Bro-C'hall).
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an 9 a viz Genver 1960 e Barika (departamant Batna).
## Monumantoù ha traoù heverk

Aubigné (35) Église Notre-Dame 02.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia*.

Aubigné (35) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e Plasenn an Iliz, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

* Elvinieg war Geobreizh

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Kavaneg

**Kavaneg** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Lanvezhon]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
<gallery>
Chevaigné - Canal Ille et Rance 12 Grugedaine.JPG|Skluz Grugedaine. 
Le village de Chevaigné.jpg|Ar vourc'h.
</gallery>
== Dezougen ==
<gallery>
Chevaigné - Canal Ille et Rance 11.JPG|[[Kanol an Il hag ar Renk]].
Gare Chevaigné SNCF.JPG|An ti gar.
</gallery>
== Anv ==
* J.-Y. Le Moing & Erwan Vallerie ː **Cavanne**, 1152; **Chavennio**, 1185
**Gerdarzh*'

Diwar galianeg *cavannos* = kaouan

== Ardamezioù ==
*Daourannet ː ouzh 1 en glazur e dri penn gadgi en argant, troc'het, gwakoliet en gul, blougek ha tachek en aour; ouzh 2, en argant e groaz divnaerek en glazur*

Ardamezioù savet diwar ar re familhoù Thierry (pennoù gadgi), ha Pontrouault (kroaz divnaerek)

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 43 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 6,57% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas d'an [[22 a viz Eost]] [[1914]] en [[Emgann Rossignol]] e [[Belgia]].
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
* Dieubet e voe Kavaneg d'ar [[1 Eost|1 a viz Eost]] [[1944]] gant tirlu [[SUA]].
==== Brezelioù didrevadennañ ====
===== [[Brezel Aljeria]] =====
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d'an [[8 a viz Even]] [[1961]] en ur gwall-zarvoud e [[Medea]].
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Chevaigné (35) Église 2.jpg|An iliz katolik.
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Divizet e voe e sevel d’ar [[17 a viz Gouhere]] [[1921]] gant ar c'huzul-kêr.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
== Emdroadur ar boblañs ==


== Melestradurezh ==









== Tud ==
=== Ardamezeg ar familhoù ===

== Liammoù diavaez ==

*  [https://web.archive.org/web/20110122022322/http://www.ville-chevaigne.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun]
* [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35079 Kavaneg war Geobreizh]
== Levrlennadur ==
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Jean-Yves Le Moing : *Noms de lieux de Bretagne*. Christine Bonneton Editeur. 2007
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Finioù

**Finioù** (**'Feins'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].

== Anv ==
* J-Y Le Moing (1990) : "**ad Fines*'".
* Gerdarzh ː war an harzh, war ar vevenn.

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 53 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,24% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911  ; unan anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 en [[Rossignol|Emgann RossignolVirton]] e [[Belgia]], soudarded e oa er [[1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel]]
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel; unan anezhe a voe kaset d’ur c’hamp-bac’h, mervel a reas e [[Kaltenkirchen]] ([[Schleswig-Holstein]]) en [[Alamagn]]. 
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Étang de Boulet.JPG|Ar stank.
Feins 35440 étang de boulet.JPG|Stank Boulet.
Rigole de boulet.JPG|Gwazh Boulet.
</gallery>
* Stank ha gwazh Boulet.
<gallery>
Feins35Extérieur de l'église Saint-Martin-de-Tours 01.jpg|An iliz katolik.
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Varzhin''.

Feins(35)Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, bet savet e miz Mae 1921, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Gwaharzh

**Gwaharzh** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 73 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,84% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; eizh anezhe a varvas e miz Eost 1914 e Belgia: 
** e Fosses-la-Ville, d’an 21, unan eus an 70 Rujumant Troadegiezh.
** an holl re all d’an 22: 
*** daou soudard eus ar Rujumant Troadegiezh Drevadennel en Emgann Rossignol,
*** ur soudard eus ar 62 Rujumant Troadegiezh e Maissin, 
*** e Virton, daou eus ar 117 Rujumant Troadegiezh,
*** e Farjole e Falisolle, unan eus ar 41 Rujumant Troadegiezh,
*** en Ethe, unan eus ar 103 Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* C’hwec’h den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Gahard (35) Église 04.JPG|
Gahard (35) Église 05.JPG|
Gahard (35) Église 14.JPG|
Gahard (35) Église 01.jpg
Gahard (35) Église 02.JPG
L'interieur de l'eglise de gahard - panoramio.jpg

* An iliz katolik.

Gahard (35) Calvaire du cimetière.jpg|
Gahard (35) Calvaire du cimetière Détail.jpg|

* Kalvar ar vered.
.
* Monumant ar re varv bet savet e 1920 .
*  Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Meled

**Meled** (**' e galleg) zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. Pennlec'h [[kanton Meled]] eo abaoe 2015.
== Douaroniezh ==
<gallery>
FranceBretagneMelesseCanal.jpg|Ar ganol e Meled.
</gallery>
* War lez [[Kanol an Il hag ar Renk]] emañ Meled.
== Anv ==
**Meletia**, 1086; **Mellece*', 1185
== Ardamezioù ==


== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 110 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,74% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou anezhe a varvas d'an [[22 a viz Eost]] [[1914]] en [[Emgann Rossignol]] e [[Belgia]].
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Dieubet e voe Meled d'ar [[1 Eost|1 a viz Eost]] [[1944]] gant tirlu [[SUA]].
== Brezhoneg ==
* 2,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Melesse maison colombages.jpg|An tiez-prenn.
Melesse église nef.jpg|Nev an iliz.
Melesse église façade.jpg|Talbenn an iliz.
</gallery>
* Tiez-prenn er vourc'h.
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv e kreiz ar vourc'h, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

== Emdroadur ar boblañs ==


== Melestradurezh ==
== Tud ==
=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Liammoù diavaez ==

* [http://www.melesse.fr/ Lec'hienn web ar gumun]

== Levrlennadur ==

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014

## Notennoù ha daveoù
Mousterel-ar-Gwast

**Mousterel-ar-Gwast** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Meled e departamant Il-ha-Gwilen. Sinet he deus ar gomun Karta ya d'ar Brezhoneg e 2023. Lionel Henry a zo maer ar gomun abaoe 2020.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 40 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,38% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas ur gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar 5 a viz Genver 1962 e  Darguinah.
## Brezhoneg
* 3,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Montreuil-le-Gast (35) Église 01.jpg

* Iliz katolik *Sant Suleg*, savet en XIXvet kantved diwar tresoù Léonce Couétoux.

Montreuil-le-Gast (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs

## Ar vaered hag ar velestradurezh
* 2014-2020 Jean-Yves Billon
* 2020-2026 Lionel Henry

## Tud

## Festoù
*Fest ar rozegez, e miz Gwengolo.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Dave ha notennoù