Carlisle (Cumbria)

**Carlisle**, distaget  (er vro) ha  (e lec'h all) (*Caerliwelydd* e kembraeg, bet brezhonekaet e *Kêrliouelez*, ha *Cathair Luail* e gouezeleg Skos) zo ur gêr e gwalarn Bro-Saoz, e Cumbria, nepell diouzh harzoù Bro-Skos, ha da lesanv dezhi dre-se *The Border City* (kêr an harzoù) pe *The Great Border City* (kêr vras an harzoù), brudet hec'h iliz-veur hag he c'hastell.

## Douaroniezh
War lez ar stêr Eden emañ Carlisle.

## Ardamezioù

## Anv
;Luguvallium

cf Rivet & Smith : 

*Luguvallium* e oa an anv latin, da lavarout eo *moger an doue Lugus*, doue Lug ar C'halianed.
* Enskrivadur *RIB* 2015, un aoter bet dizoloet en Old Wall : *... GENIO (...)VALI....* gouestlet da vMars Cocidius ha d'ar Genius (...)VALI.
* I.A 4672 (Iter II) : *LUGUVALLO* ; 4741, 4766 (Iter V) : *LUGUVALIO*.
* Ravenna 10710 : *LAGUBALUMI / LAGUBALIUM*.
* Beda : *Lugubalia*.
;Carlisle

cf Ekwall : 
* HSC c. 1050 : *Luel*.
* ASC, 1092 : *Cardeol*.
* WP c. 1100 : *Karlioli*.
* P, 1130 : *Caerleoil*.
* Taliesin : *caer liwelid*

## Istor
Istor Carlisle a zo pouezus-kenañ en istor Breizh-Veur.
**Luguvallium* e oa anv ar c'hreñvlec'h pouezusañ, dre ma oa savet en amzer Moger Hadrian, en tu all d'ar stêr *Ituna* (hiriv *[[Eden]] river*).

### Amzer Carvetii
Istor Carlisle a zo liammet ouzh keoded nevez Carvetii, disrannet diouzh ar Vriganted, war dro fin IIIvet kvt.

### Amzer Rheged
Liammet eo Carlisle ouzh rouantelezh Rheged.

### Dindan an Normaned
*ASC, bloaz 1092 : "In this year king William went north to Carlisle with a great levies, ans restored the town, and built the castle. He drove out Dolfin who had formely ruled that district, and garrizoned the castle with his men. ..." = "Er bloaz se, ar roue Gwilherm a yeas d'an hanternoz gant meur a strollad-emgann, hag a adsavas kêr, hag a savas ar c'hastell. Lakaat a reas Dolfin war dec'h, hag a oa bet en araok e penn ar bann se, hag e stalias e dud er c'hastell ..."

### Eus an istor d'ar vojenn
Luguvalium / Caer Liwelid / Carlisle en em gav e penn pellañ genoù (pe aber, pe *loc'h* e gouezeleg) ar stêr Eden, ket a-sonn, evel just, mes a-led, e-lec'h en em gav dour dous gant an dour sal.

Ar *genoù*, pe an *aber*, a zo lavaret *<u>loc'h</u>* e gouezeleg (> lac; lennvor).

Hag he-se, tu ez eus da welout kastell Luguvalium / Caer Liwelid / Carlisle dre skeudenn ur c'hastell er foñs ul loc'h, deut da vezañ er vojenn *un* *château au fond du lac* (hud evel-just !)
* Carlisle = Carduel (cf Ruth Minory; Ronan Goghlan)

* Earl of Carlisle : http://d.lib.rochester.edu/teams/text/hahn-sir-gawain-sir-gawain-and-the-carle-of-carlisle-introduction
Diwar an anv ''Carvetii'', anv heñvel diouzh kembraeg *Carwed, Carwed (-fynydd)*, e vefe tu da soñjal ouzh emgann *Carohaise* eus ar vojenn.

## Tud
*Sant Padrig a vefe ganet e Bannaven Taberniae (pe Banna Venta Berniae), e-kichen Carlisle, en 385. Gwelout breutadenn gant Rivet & Smith, *appendix*, p. 511-512
## Skeudennoù

File:Carlisle_Cathedral_03.JPG| Iliz-veur Carlisle
File:Carlisle Town Hall 2009.JPG|An *Old Town Hall* 1668-69, brasaet e 1717
File:Guildhall Carlisle 09.jpg|Mirdi ar Guildhall, 1407
File:CitadelCarlisle0809.jpg|Gwikadell, 1810


## Levrioù talvoudus da lenn
* Eilert Ekwall : *The Concise Oxford Dictionary of English Place-Names*. Clarendon Press. Oxford. 1936 ... 1980
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982

## Liammoù diavaez

*WikiVoyage - Carlisle
*Carlisle City Council 
*History of Carlisle, Cumbria 
*https://www.express.co.uk/news/uk/809860/Carlisle-Roman-remains-archaeological-discovery

## Notennoù ha daveoù