open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Navy SEALs

|-
| align="center" width="125px" | 
| align="center" width="90px" |
|-

An United States Navy's **Se**a, **A**ir, **L**and Teams, anavezet gwelloc'h evel an **Navy SEALs**, a zo ar strollad-stourm begenn er brezel-kuzh d'an US Navy. Bez ez int ul lod eus an Naval Special Warfare Command ha d'an United States Special Operations Command.[3]

Kefridioù pennañ ar SEALs a zo da kas da benn oberiadurioù-brezel-kuzh gant strolladoù-stourm bihan.

Da zigentañ holl e oa oberiadurioù-brezel er sterioù, war-vor pe en arvorioù, liammet ouzh tachennoù an dour. 
### Brezelioù engouestlet
* Brezel Vietnam (15 a viz Meurzh 1962- 28 a viz Genver 1973)
### Emgannioù brudet
* Oberiadur-brezel Red Wings (27 a viz Even - Kreizh miz Gouhere 2005)
* Oberiadur-brezel Neptune Spear (Marv Ben Laden; 1añ a viz Mae 2005- 2 a viz Mae 2005)

## Aozadur ar strolladoù-stourm

## Renkoù soudard ar Seals
Ar renkoù soudard da heuil a zo reoù d'ar Seals nemetken

## Adkemer er sevenadur
### Filmoù
* Pennad spisoc'h: Listenn filmoù o taolenniñ an Navy seals

* Lone Survivor, gant Peter Berg, embanner Absolut Video, 121 munutenn, 2013
* American Sniper, gant Clint Eastwood, embanner Warner Bros. Pictures, 132 munutenn, 11 a viz Du 2014

### Diell-filmoù
* Richard Max, *Chopper Mission tamm 4 "Save private Lutrell"*, embanner National Geographic, 47 munutenn, 2008
* John Stockwell, *Seal Team Six: The Raid on Osama Bin Laden*, embanner Voltage Pictures, 90 munutenn, 4 aviz du 2012

## Notennoù ha daveennoù
En Enor d'hon Ael Mat

***En Enor d'hon [[Ael mat|Ael Mat]]*** (skrivet *Enn Henor d'hon El-Mad* gwechall) zo ur c'hantik brezhonek e brezhoneg Leon, kanet war ton *Ar barz baleer*.

:*Va diouallit, Elik Doue,*
:*Mirit va c'horf ha va ene.* (bis)
:*Diskouezit d'inn e peb amzer*
:*Bolontez santel va Zalver.*
:*Va mirit diouz ann drouk-spered*
:*Ha dreist peb tra diouz peb pec'hed.*
:*Lakit evez na venn troumplet*
:*Dre 'r fallagriez zo er bed.*
:*Em c'hichennik chomit atao,*
:*Dreist holl pa zeui heur ar maro.*
:*Roit d'inn neuze kalz a zaelou*
:*De vouela va holl fec'hejou.*
:*Evit ma c'hellin da Zoue*
:*E stad vad renta va ene.*

Testenn embannet e-barzh *[[Kantikou brezounek Eskopti Kemper ha Leon|Kantikou brezounek. Eskopti Kemper ha Leon]]*, Kemper, Moulerez Ru an Dudchentil, 7, Mouller ann Eskopti, ann 2 a viz Here 1908.
Peroked gris Afrika

Ar **peroked gris Afrika** (liester **perokeded gris Afrika**) a zo ur spesad perokeded, *Psittacus erithacus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Geotdebrer eo ar spesad dreist-holl ha bevañ a ra diwar vleuñv, delioù, frouezh, kraoñ ha rusk ; degouezhout a ra dezhañ debriñ amprevaned ivez. 

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Afrika, en un takad hag a ya eus gevred Aod an Olifant da gKenya, Tanzania hag Angola, hag inizi Pleg-mor Ginea.

## Liammoù diavaez
*  ''Psittacus erithacus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Psittacus erithacus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Peroked kof ruz

Ar **peroked kof ruz** (liester : **perokeded kof ruz**) a zo ur spesad evned trovanel, *Poicephalus rufiventris* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Pionus rufiventris* da gentañ-penn (e 1842) gant an naturour alaman Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppell (1794-1884).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* *Poicephalus rufiventris pallidus*, e takadoù krin reter Etiopia ha Somalia,
* *P. r. rufiventris*, eus kreiz Ehiopia da hanternoz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Poicephalus rufiventris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Poicephalus rufiventris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Peroked Rüppell

Ar **peroked Rüppell** a zo ur spesad evned trovanel, *Poicephalus rueppellii* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Psittacus Rüppellii* da gentañ-penn (e 1849) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872) : dougen a ra anv an ergerzher ha naturour alaman Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppell (1794-1884).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad en takadoù krin eus mervent Angola da greiz Namibia.

## Liammoù diavaez
*  ''Poicephalus rueppellii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Poicephalus rueppellii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Peroked vasa

Ar **peroked vasa** (liester : **perokeded vasa**) a zo ur spesad evned trovanel, *Coracopsis vasa* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Psittacus Vasa* (kentanv) da gentañ-penn (e 1812) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813).

## Doareoù pennañ

Coracopsis vasa MHNT.ZOO.2010.11.148.12.jpg|Ur vi *Coracopsis vasa*
Caracopsis vasa.jpg|Penn ur peroked vasa


## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Coracopsis vasa comorensis*, en Anjouan, e Grande Comore ha Mohéli (Inizi Komorez),
* *C. v. drouhardi*, e kornôg ha kreisteiz Madagaskar,
* *C. v. vasa*, e koadegi ha savanennoù reter Madagaskar.

## Liammoù diavaez
*  ''Coracopsis vasa'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Coracopsis vasa'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Peroked Meyer

Ar **peroked Meyer** (liester : **perokeded Meyer**) a zo ur spesad evned trovanel, *Poicephalus meyeri* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Psittacus Meyeri* da gentañ-penn (e 1827) gant al loenoniour alaman Philipp Jakob Cretzschmar (1786-1845) : dougen a ra anv an naturour alaman Bernhard Meyer (1767-1836).

## Doareoù pennañ

## Boued
bevañ a ra diwar frouezh, greun, hugennoù, kraoñ ha plant gounezet.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Afrika :
* *Poicephalus meyeri damarensis*, eus kreisteiz-pellañ Angola da hanternoz Namibia ha hanternoz-kreiz Botswana,
* *P. m. matschiei*, eus gevred Republik Demokratel Kongo da dTanzania, reter Angola, hanternoz Zambia ha hanternoz Malawi,
* *P. m. meyeri*, eus hanternoz Kameroun da greisteiz Tchad, hanternoz Republik Demokratel Kongo, kreisteiz Soudan hag Etiopia,
* *P. m. reichenowi*, e kornôg Angola,
* *P. m. saturatus*, en Ouganda, kornôg Kenya, Rwanda, Burundi, reter Republik Demokratel Kongo ha gwalarn Tanzania,
* *P. m. transvaalensis*, eus kreisteiz Zambia da hanternoz Mozambik, reter Botswana ha hanternoz Suafrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Poicephalus meyeri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Poicephalus meyeri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Peroked Pesquet

Ar **peroked Pesquet** (liester : **perokeded Pesquet**) a zo ur spesad evned trovanel, *Psittrichas fulgidus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Banksianus fulgidus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1830) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Doareoù pennañ
Du ha ruz eo pluñv laboused ar spesad.

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl.

## Annezva
Kavout a reer ar spesad perokeded bras-mañ e Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez
*  ''Psittrichas fulgidus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Psittrichas fulgidus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ara ararauna

***Ara ararauna*** a zo ur spesad perokeded bras eus ar c'herentiad Psittacidae.

Anvet e voe *Psittacus Ararauna* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, greun, had ha kraoñ dreist-holl.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus reter Panamá da reter Perou, hanternoz Bolivia, Paraguay ha reter Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Ara ararauna'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ara ararauna'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ara ruz ha glas

An **ara ruz ha glas** (liester : **araed ruz ha glas**) a zo ur spesad perokeded trovanel, *Ara chloropterus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, greun ha had.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika.

## Liammoù diavaez
*  ''Ara chloropterus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ara chloropterus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Peroked Rodrigues

Ar **peroked Rodrigues** (*Necropsittacus rodricanus*) a oa un evn trovanel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat e oa al labous enez Rodrigez.

## Rummatadur

## Daveennoù
Peroked Senegal

Ar **peroked Senegal** (liester : **perokeded Senegal**) a zo ur spesad evned trovanel, *Poicephalus senegalus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Psittacus Senegalus* da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Poicephalus senegalus senegalus*, eus Gambia ha Ginea-Bissau da greisteiz Niger, hanternoz Kameroun, mervent Tchad,
* *P. s. versteri*, eus gwalarn Aod an Olifant da vervent Nigeria.

## Liammoù diavaez
*  ''Poicephalus senegalus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Poicephalus senegalus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Emgann Chemin des Dames

**Emgann Chemin des Dames** a zo un emgann ag ar Brezel-bed kentañ etre al lu gall hag al lu alaman ma klaskas ar C'hallaoued terriñ an talbenn alaman d'ar 16 a viz Ebrel 1917.

## An dachenn-emgann

An dachenn emgann a oa ur skudell mein-raz. An Alamanted a oa eno abaoe miz Gwengolo 1914 ; amzer o devoa bet da brientiñ ha da doullañ an dachenn (Mougev an aerouant) pe da adimplijout ar mengleuzioù. Ouzhpenn da-se o devoa bet toullet ribouloù etre al linennoù kentañ war an talbenn hag an adreñv, evit difenn kement-se e oa bet ouzhpennet toulloù mindrailherezioù e-leizh.

Abaoe staliadur an Alamanted ha bountadennoù-meur ar bloavezh 1915 e oa deuet da vezañ un dachenn sioul. An Alamanted a oa staliet war linenn ar c'hriboù, ar C'hallaoued war an diribin.
Ara Buffon

An **ara Buffon** (liester : **araed Buffon**) a zo ur spesad perokeded trovanel, *Ara ambiguus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Psittacus ambiguus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1811) gant al loenoniour alaman Johann Matthäus Bechstein (1757-1822) : dougen a ra anv ar skiantour ha skrivagner gall Georges-Louis Leclerc de Buffon (1707-1788).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, greun ha had dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e kreiz ha hanternoz Suamerika : 
* *Ara ambiguus ambiguus*, eus reter Honduras da walarn Kolombia,
* *A. a. guayaquilensis*, e kornôg Ecuador ha mervent tost Kolombia.

## Liammoù diavaez
*  ''Ara ambiguus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ara ambiguus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eos squamata

***Eos squamata*** a zo ur spesad evned trovanel eus ar c'herentiad Psittaculidae.

Anvet e voe *Psittacus Squamatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad emañ brosezat an tri isspesad anezhañ en Indonezia :
* *Eos squamata obiensis*, e Norzh Maluku (Bisa hag Obi),
* *E. s. riciniata*, e Norzh Maluku hag inizi Widi,
* *E. s. squamata*, en inizi Papoua ar C'hornaoueg ha Schildpad.

## Liammoù diavaez
*  ''Eos squamata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eos squamata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Biko (kanaouenn)

**Biko** zo ur ganaouenn skrivet, sonaozet ha kanet gant Peter Gabriel hag a gaver war trede albom ar c’haner-se, embannet e 1980.

En albom e kaver peder c’hanaouenn : *Games Without Frontiers*, *No Self Control*, *Biko* hag *I Don't Remember*. Bez’ eo an trede hini ur ganaouenn en enor da Steve Biko, ar stourmer a-enep an apartheid eus Suafrika, marvet e 1977 etre daouarn ar polis. Kanet e voe un tamm kentañ anezhi er Reading Festival e 1979.

E 1986 e oa bet kanet *Biko* gant Peter Gabriel e-pad un droiad evit Amnesty International hag e 1987 e oa bet enrollet ur stumm all hag a glever er film diwar-benn Steve Biko, *[[Cry Freedom]]*, savet gant Richard Attenborough. E 2003 e oa bet kanet gant Peter Gabriel en-dro, e Suafrika ar wech-se, en enor da Nelson Mandela e-pad ur sonadeg evit dastum arc’hant da stourm ouzh ar SIDA.

## Kanerien all
Kanet hag enrollet e voe ivez gant Robert Wyatt e 1984, gant Joan Baez e 1987, gant Simple Minds e 1989, gant Manu Dibango e 1994, gant Paul Simon e 2010. Troet e oa bet en alamaneg gant ar c’haner alaman Wolfgang Niedecken e 1988.
Kanet e voe ivez en albom *Songs Around the World*, embannet e 2009 gant an aozadur Playing for Change.

## Liamm diavaez
*Peter Gabriel - Biko Live 1986
*Komzoù ar ganaouenn
Eduard Rüppell

**Eduard Rüppell**, eus e anv leun **Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppell**, bet ganet d'an 20 a viz Du 1794 e Frankfurt am Main ha marvet d'an 10 a viz Kerzu 1884 er memes kêr, a oa un naturour hag ergerzher alaman.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Spesad]]où
* **A** : *[[Anthus cinnamomeus]]*,
* **C**
: *[[Centropus monachus]]*, *Corythaixoides leucogaster* (tourako kof gwenn), *[[Corythaixoides personatus|personatus]]*, *[[Cossypha semirufa]]*, *[[Crinifer zonurus]]*,
* **D** : *[[Dinemellia dinemelli]]*,
* **E** : *[[Empidornis semipartitus]]*,
* **L**
: *[[Lagonosticta larvata]]*, *Lissotis melanogaster* (otiz kof du), *[[Lybius undatus]]*,
* **M**
: *[[Macronyx flavicollis]]*, *[[Melaenornis chocolatinus]]*, *[[Monticola rufocinereus]]*, *[[Monticola semirufus|semirufus]]*, *[[Myrmecocichla melaena]]*,
* **N** : *[[Neotis ludwigii]]*,
* **O**
: *[[Oenanthe albifrons]]*, *[[Oenanthe lugubris|lugubris]]*,
* **P**
: *[[Passer swainsonii]]*, *[[Pinarochroa sordida]]*, *[[Ploceus galbula]]*, *[[Ploceus intermedius|intermedius]]*, *[[Ploceus rubiginosus|rubiginosus]]*, *[[Poicephalus flavifrons]]*, *rufiventris* (peroked kof ruz),
* **R** : *[[Rhinopomastus minor]]*,
* **T**
: *Tauraco leucotis* (tourako boc'h wenn), *Tockus flavirostris* (kalao beg melen).
Seziz Liège

**Seziz Liège** a voe kentañ emgann al lu alaman e-pad ar Brezel-bed kentañ e deroù miz Eost 1914. Padout a reas 11 deiz, adal ar 5 a viz Eost betek ar 16 a viz Eost.
Eclectus roratus

***Eclectus roratus*** a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittaculidae.

Anvet e voe *Psittacus roratus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776) : ar spesad nemetañ er genad *Eclectus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, greun ha kraoñ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an dek isspesad anezhañ :
* *Eclectus roratus aruensis*, en Inizi Aru (Molukez),
* *E. r. biaki*, e Biak (er-maez da hanternoz Ginea Nevez),
* *E. r. cornelia*, e Sumba,
* *E. r. macgillivrayi*, e Kab York (biz Aostralia),
* *E. r. polychloros*, e Ginea Nevez hag inizi tost,
* *E. r. riedeli*, en Inizi Tanimbar,
* *E. r. roratus*, e kreisteiz Inizi Maluku,
* *E. r. solomonensis*, en Inizi an Amiraliezh, Enezeg Bismarck hag Inizi Salomon,
* *E. r. vosmaeri*, e hanternoz ha kreiz Inizi Maluku,		
* (†) *E. r. westermani* e takad Mor Banda (reter Indonezia).

## Liammoù diavaez
*  ''Eclectus roratus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eclectus roratus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ara macao

***Ara macao*** a zo ur spesad perokeded trovanel eus ar c'herentiad Psittacidae.
Dibabet e oe bet da evn broadel Honduras e 1993.

Anvet e voe *Psittacus Macao* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, greun, had ha kraoñ dreist-holl.

## Annez hag ispessadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika : 
* *Ara macao cyanopterus*, eus gevred Mec'hiko da Nicaragua,
* *A. m. macao*, eus Costa Rica da gKolombia, ar Gwianaoù, Brazil, Perou ha Bolivia.

## Liammoù diavaez
*  ''Ara macao'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ara macao'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ara glaucogularis

***Ara glaucogularis*** a zo ur spesad perokeded trovanel eus ar c'herentiad Psittacidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh gwez eus ar c'herentiad Arecaceae (palmez) peurvuiañ, re ar spesadoù *[[Acrocomia aculeata]]*, *[[Attalea phalerata]]* ha *[[Mauritia flexuosa]]* en o zouez.

## Annez

Brosezat eo ar spesad e Chaco reter Bolivia (Beni ha Santa Cruz).

## Liammoù diavaez
*  ''Ara glaucogularis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ara glaucogularis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ara militaris

***Ara militaris*** a zo ur spesad perokeded trovanel eus ar c'herentiad Psittacidae.

Anvet e voe *Psittacus militaris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

Dont a ra e anv *militaris* eus liv glas pennañ e bluñv a denn kalz d'ul lifre soudard.

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, greun, had, hugennoù ha kraoñ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e kreiz ha Suamerika :
* *Ara militaris bolivianus*, e Bolivia drovanel ha gwalarn-pellañ Arc'hantina,
* *A. m. mexicanus*, e kornôg krin Mec'hiko (eus Sonora da Strizh-douar Tehuantepec),
* *A. m. militaris*, eus Kolombia drovanel da walarn Venezuela, Ecuador ha hanternoz Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Ara militaris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ara militaris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Galaksienn ar Sombrero

**M104**, anvet ivez **NGC 4594** ha lesanvet &nbsp;Galaksienn ar Sombrero&nbsp;, zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet 29,3 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Werc'hez.
Brotogeris pyrrhoptera

***Brotogeris pyrrhoptera*** a zo ur spesad evned trovanel eus ar c'herentiad Psittacidae.

Anvet e voe *Psittacus pyrrhopterus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1801) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).

## Doareoù pennañ
.

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e takadoù krin kornôg Ecuador ha gwalarn-pellañ Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Brotogeris pyrrhoptera'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Brotogeris pyrrhoptera'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
John Latham

**John Latham** a c'hall bezañ:

* John Latham (evnoniour) (1740–1837) mezeg saoz, evnoniour ha skrivagner
* John Latham (1761–1843), mezeg saoz
* John Latham (1787–1853), e vab, reizhaouer saoz ha barzh
* John Latham (barner) (1877–1964) barner aostralian
* John Cridland Latham (1888–1975), soudard amerikan
* John Latham (arzour) (1921–2006), arzour
Garrulax canorus

***Garrulax canorus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.

Anvet e voe *Turdus Canorus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## An anv
**Hwamei** (画眉, huà-méi) a vez graet anezhañ e sinaeg, ar pezh a dalv kement ha « divabrant livet » o tamvenegiñ an daou verk en-dro da zaoulagad al laboused-se.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh hag a dap diwar an douar.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Azia ar Reter :
* *Garrulax canorus canorus*, eus kreisteiz ha reter-kreiz Sina da hanternoz Laos ha kreiz Viêt Nam,
* *G. c. owstoni*, e Hainan (un enzenn er-maez da c'hevred Sina).

## Liammoù diavaez
*  ''Garrulax canorus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Garrulax canorus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Montpellier (disheñvelout)

__NOTOC__

## Montpellier
**Montpellier** (gant daou "ll") a c'hall bezañ:

###### 
*anv gallek Montpelhièr, ur gêr vras e su ar vro
**Montpellier Hérault Sport Club, ur c'hlub sport eno

###### 
*Montpellier-de-Médillan, kumun er Charente-Maritime

###### 
* Montpellier, ur gêr e Papineau

## Montpelier
**Montpelier** (gant un "l"):

###### 
* Montpelier, kêr-benn Vermont
* Montpelier (Idaho)
* Montpelier (Kentucky)
* Montpelier (Maryland)
* Montpelier (Ohio)
* Montpelier (Virginia)

###### 
*Montpelier, kêr e kontelezh Luimneach
*Montpelier, bannlev e kontelezh Dulenn

###### 
* Montpelier, karter e Bristol
* Montpelier, karter e Brighton
Bernie Sanders

**Bernard "Bernie Sanders"**, ganet e 1941 e Brooklyn (kêr New York), a zo ur politikour amerikan, ezel eus ar Strollad Demokratel, goude bezañ bet kontet e-touesk ar re zizalc'h. Senedour eo e Vermont. War ar renk emañ evit an dilennadegoù prezidant e caucus 2016.

## Buhez
Yuzev eo ha ganet eo bet e Brooklyn e kêr New-York e-touesk ur familh yuzevien achkenaz eus Kreiz-Europa. Un darn mat eus familh e dud a zo bet lazhet e-pad ar Shoah. Sanders en deus lavaret e oa istor ar yuzevien e c'hoant da zont da bolitikour : "Ur paotr anvet Adolf Hitler en deus tapet ar maout e dilennadegoù zo e 1932. Tapet en deus ar maout ha 50 milion a dud a zo bet lazhet diwar-se en Eil Brezel Bed, 6 milion a Yuzevien en o zouesk. Desket 'm eus neuze evel bugel a oa pouezus-tre ar politikerezh evit gwir". Un deskadurezh laïk en deus bet met ivez un deskadurezh relijiel.
Studiet en deus e Skol-Veur Chicago, e skiantoù politikel, e-lec'h m'en deus stourmet evit gwirioù ar re Zu. War-lerc'h en deus studiet e New-York, e New School for Social Research (Skol Nevez evit ar Enklaskoù Sokial), daoust ma lavar ne oa ket dedennet kalz gant e studioù.

## Buhez politikel
Er Skol-Veur e Chicago e teuas da vezañ ezel ar Youth's People Socialist League, ur strollad evit ar sokialourien yaouank, hag e kemeras perzh el lusk evit ar gwirioù keodedel. E 1962 e aozad manifestadegoù a-enep politikerzh a-ziforc'hiñ Prezidant ar Skol-Veur, George Wells Beadle, o kaout tec'h goude 34 devezh a *sit-in*. Reiñ a rae ivez plegoù-dibleg a-enep feulster ar polis (a-raok kompren e vezent dastumet gant ar boliserien goude e dremen). Dont a reas da vanifestiñ e Washington e 1963 ha selaou a reas prezegenn Martin Luther King jr (*I have a dream*) ha kenderc'hel a reas e obererezhioù betek bezañ harzhet an hañv-se. Stourm a reas ivez evit ar peoc'h hag a e-enep ar brezelioù, dreist-holl hini ar Viet-Nam, hep klask laou gwezh ebet d'ar soudarded, kontrol da se e roas ur bern arc'hant da aozadurioù evit ar soudarded kozh.

“Congressman” eo bet dilennet e Vermont e 1990 a-raok dont da vezañ senedour e 2006.

## Soñjoù
Bernie Sanders a gemer alies demokratelezhioù Skandinavia evel skouer evit e bolitikerezh ha diwar-se e vez kemeret evel ur sokialour gant an tu Republikan. Eus tu an araokaourien emañ e-keñver gwirioù ar minorelezhioù (LGBT, merc'hed, ar re Zu...) hag ivez e-keñver Asurañs Sokial. Burutellet en deus politikerezh diavaez an SUA da vare Bush hag e-enep ar spiañ bras emañ.
## Notennoù ha daveennoù
Gouel Kan ar Vartoloded

**Gouel Kan ar Vartoloded** a zo ur festival hag a vez bep daou vloaz e-pad an hañv e Pempoull. Sachañ a ra touristed (war-dro 140 000 e 2015) eus Europa ha bigi eus ar bed.

Aozet e voe ar festival da gentañ etre 1989 ha 1991, hag adlañset e 1997.

E 2008 e voe ar c’hentañ gouel e Breizh o tapout al label Ya d’ar Brezhoneg roet gant Ofis ar Brezhoneg. Divyezhek eo lec'hienn internet (teiryezek gant ar saozneg), skritell ha panelloù ar festival.

## 2015
### Un nebeud kanerien ha sonerien
War al leurenn vras: Hughes Aufray, Denez Prigent, Les Goristes, I Muvrini, Les Marins d'Iroise, Souad Massi, Les Souillés de fond de cale, Youssou N'Dour,...
### Un nebeud bigi
Kaskelot, Al Louarn (bag), La Recouvrance

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
La Ferté-Imbault

**La Ferté-Imbault** a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton La Sologne, en arondisamant Romorantin-Lanthenay, e rannvro Centre-Val de Loire..

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Jacques d'Étampes

## Douaroniezh

## Poblañs

## Melestradurezh
E 2014 e voe dilennet Isabelle Gasselin da vaerez.

## Tud vrudet
### <small>Tud bet ganet eno</small>
* Madeleine Sologne, aktourez c'hall (27 a viz Here 1912).

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Armeoù Breizh-Veur

**Armeoù Breizh-Veur** (saozneg: *British Armed Forces*, hag anvet ivez *Her Majesty's Armed Forces* hag ent-lezennel *Armed Forces of the Crown*) eo hollad armeoù Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon.

Teir elfenn a zo:
*ar British Army, an tirlu (arme-douar)
*ar Royal Navy, ar morlu (arme-vor)
*ar Royal Air Force, an aerlu (arme-aer)

Dasparz an izili etre ar servijoù hag ar rannoù a oa evel-se d'ar 1añ a viz Genver 2019:

D'ar 1añ a viz Here 2017 e oa un hollad 9330 ezel lec'hiet er-maez eus ar Rouantelezh-Unanet, 3820 anezho en Alamagn. 138 040 ezel a zo lec'hiet er Rouantelezh-Unanet, an darn anezho e mervent ha gevred Bro-Saoz 37 520 ha 36 790 ezel
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn Ministrerezh an Difenn
Saint-Viâtre

**Saint-Viâtre** a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz Saint-Viâtre.
* *La Maison des étangs* (Ti ar stankoù), ekomirdi diwar-benn ar Sologne.
* Ar *chafaud*, savadur bihan
La Recouvrance

***La Recouvrance*** a zo ur oueletenn bet savet etre 1991 ha 1996 (peurgempenn an diabarzh) gant Chantier du Guip. Lakaet e voe en dour e-kerzh Brest 1992. 

Kannadourez kêr Vrest, he ferc'hennez, eo. 

Anvet eo bet war lerc'h Rekourañs (*Recouvrance* e galleg), ur c'harter brudet e Brest.

### Liens externes
* Lec'hienn ofisiel
Kaskelot

***Kaskelot*** (c'hwezher bras e daneg hag e svedeg) a zo un teirgwern bark koad. 

Savet eo bet e Danmark e 1948 evit ar Royal Greenland Trading Company, prenet gant Square Sail (Rouantelezh-Unanet) e 1981 ha nevesaet e 1983 evit ar sinema.

Bristol eo e borzh annez.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Les Souillés de fond de cale

**Les Souillés de fond de cale** a zo ur strollad breizhat bet savet e 1991, c'hwec'h kaner gallek ha soner eus Aodoù-an-Arvor ennañ.

Kannañ a reont kanaouennoù martolod. 

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Emgann Kastell-Paol

**Emgann Kastell-Paol** a c'hoarvezas d'an 9 a viz Mezheven 1346 e-pad ar Brezel hêrezh dugelezh Breizh etre soudarded Charlez Bleaz ha re Yann Moñforzh.
Montmirail (Marne)

**Montmirail** a zo ur gumun e departamant Marne e Bro-C'hall.
## Istor
### 
* Emgann e miz C'hwevrer 1814.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château Montmirail.jpg|Kastell Montmirail.

* Ar c'hastell.

Memorial column for Napoleon victories in 1814 in Marne - France.jpg|Ar golonenn.

* Kolonenn trec'hoù Napoleon er Marne e 1814.

Église de Montmirail.jpg|Iliz katolik Montmirail.
Courbetaux-Montmirail-église-A05.JPG|Iliz katolik Courbetaux.

* Iliz katolik *Sant Stevan* e bourc'h Montmirail.
* Iliz katolik *Sant Jord* e Courbetaux.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

City Hall of Montmirail - Marne - France.jpg

* Ar maerdi.
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez
Les Marins d'Iroise

**Les Marins d’Iroise** a zo ul laz-kanañ gallek breizhat bet savet e 1992 e Plouzane. 30 paotr a zo er strollad. 

Kannañ a reont kanaouennoù martolod. 

### Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Olonne-sur-Mer

**Olonne-sur-Mer** a oa ur gumun e departamant Vande.
## Douaroniezh
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 165 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,99% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez ar monumant en iliz katolik.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 21 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez ar monumant en iliz katolik.
### 
* Kendeuzet e oa bet gant Château-d'Olonne ha Les Sables-d'Olonne d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Les Sables-d'Olonne.
## Monumantoù ha traoù heverk

Vue_de_l'église_d'Olonne-sur-mer.JPG

* Iliz katolik *Sainte Marie*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn; n’eus anv ebet outañ. Dioueliet e voe d'an 23 a viz Meurzh 1923. 165 anv a zo merket ouzh ar monumant en iliz katolik.
## Pennadoù kar
* Château-d'Olonne,
* Les Sables-d'Olonne.
## Dave ha notennoù
Château-d'Olonne

**Château-d'Olonne** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
## Douaroniezh

Puits_d'enfer.jpg
Baie_de_Cayola.jpg
Mineral Bay (205536039).jpeg

* War aod ar Meurvor Atlantel emañ ar gumun.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 111 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,46% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### 
* Kendeuzet e oa bet gant Olonne-sur-Mer ha Les Sables-d'Olonne d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Les Sables-d'Olonne.

## Monumantoù ha traoù heverk

L'abbatiale_Saint-Jean_d'Orbestier..JPG

* Iliz an abati katolik *Saint Jean d'Orbestier*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe ar monumant kentañ d'an 18 a viz Gwengolo 1921 ha distrujet e voe evit lezel plas d’unan nevez bet dioueliet d’an 8 a viz Mae 1984. 
## Pennadoù kar
* Les Sables-d'Olonne,
* Olonne-sur-Mer. 
## Dave ha notennoù
Saint-Hilaire-de-Riez

** Saint-Hilaire-de-Riez** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

Belvé Arrondeau.jpg|Gwelva Arrondeau.
Trou du diable.jpg|Toull an Diaoul.
Anemone of Saint-Hilaire-de-Riez - panoramio.jpg|Ur vronnenn-vor.

* War ribl ar Meurvor Atlantel emtañ ar gumun.
## Armerzh

Marais_salants_vendée.jpg

* Palud-holen.


Hotel_Frédéric.jpg

* Touristerezh.
## Dezougen

Gare de Saint-Hilaire-de-Riez (vue 2, Éduarel, 22 août 2016).jpg

* An ti-gar, war al linenn Commequiers Saint-Gilles-Croix-de-Vie,
## Istor
### 
* Emgann ar Mathes d’ar 5 a viz Even 1815, e-pad ar C'hant Devezh etre Vandeaned Louis du Vergier de La Rochejaquelein ha soudarded c’hall ar jeneral Étienne Estève.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 125 gwaz eus ar gumun,da lavaret eo 3,80% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.    
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 25 den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église de saint hilaire de riez.JPG

* Iliz katolik *Sant Hilarius*.

Cippe_de_la_stèle_des_Mathes_(Éduarel,_22_août_2016).jpg

* Maen-koun Emgann ar Mathes.

Monument aux morts de Saint-Hilaire-de-Riez (vue 2, Éduarel, 22 août 2016).jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe ar monumant d'ar 15 a viz Gouhere 1923. 
## Daveoù ha notennoù
Luçon

**Luçon** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Dezougen

吕松火车站.jpg
Gare de Luçon (Vendée).jpg
Gare de Luçon - Une rame Regiolis quitte son garage.jpg
Intercités pour Nantes et Regiolis Pays de Loire en gare de Luçon.jpg
Gare SNCF de Luçon.jpg

* Ar porzh-houarn.
## Istor
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Degadoù a wazed ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 248 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,67% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 45 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Luçon_(85).jpg

* Iliz-veur katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia* .
* Monumant ar re varv (Brezel 1870-1871), bet savet e 1898, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv (brezelioù an ), luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe d’an 23 a viz Du 1924.
## Daveoù ha notennoù
Chantonnay

**Chantonnay** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Douaroniezh
## Dezougen

Gare de Chantonnay (Lunon).jpg
X76500-CHANTONNAY-1.jpg

* Porzh-houarn.
## Istor
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Nav gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez marilhoù ar gumun, luc’hskeudenn.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 124 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,13% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 20 pe 21 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv
.
## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir de Dinchin.jpg|Dinsin.
Manoir de Ponsay06.jpg|Ponsay.

* Manerioù Dinsin ha Ponsay.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bostMemorial Genweb.
* Ilizoù katolik.
## Daveoù ha notennoù
Aizenay

**Aizenay** a zo ur gumun e departamant Vande.
## Douaroniezh
## Dezougen

Aizenay gare.JPG|An ti-gar.

* War al Linenn Hent-houarn Naoned-Stad La Roche-sur-Yon dre Santez-Pezhenn emañ Aizenay.
## Istor
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* 8 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez marilh ar marvioù. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 198 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,39% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Brezel diabarzh Rusia]]
* Ur milour bet ganet er gumun a voe lazhet d’an 8 a viz Eost 1918 en Arc'hangelsk (Rusia), soudard e oa er 21 Batailhon Trevadennel Siberian.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 22 zen ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Benead*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe d'an 12 a viz Even 1921 ; diblaset e voe e 1964 hag e 1999 adarre.
## Daveoù ha notennoù
Challans

**Challans** a zo ur gumun e departamant Vande. Kêr vrasañ ar Geunioù Brezhon eo.
## Douaroniezh
## Dezougen

X76788_à_Challans_par_Cramos.JPG|Un THR (Tren Herrek Rannvroel) er porzh-houarn. 

* War al Linenn Hent-houarn Naoned-Stad La Roche-sur-Yon dre Santez-Pezhenn emañ Challans.
## Istor
## [[Dispac'h Gall]]

Plaque_Vendeens_Picpus.jpg|Plakenn e Bered Picpus e Pariz (Bro-C'hall).

* Dibennet e voe 23 den eus bro Challans e Pariz (Bro-C'hall) d’ar 25 a viz Even 1794, e-pad ar Spont bras.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 265 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,51% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 29 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Dibabet e voe raktres an Embregerezh Gourdon ha nac’het hini ar vreudeur Martel. Dioueliet e voe d'an 29 a viz Here 1923.
## Notennoù
Les Herbiers

**Les Herbiers** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall..
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe da benn Kanton Les Herbiers hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun  Les Herbiers en Arondisamant Montaigu bet krouet e 1800 hag en Arondisamant Napoléon-Vendée e 1804.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 54 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 3,56% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas pevar milour eus ar gumun.
#### Astenn
* E 1964 e voe staget kumunioù Ardelay ha Petit-Bourg-des-Herbiersouzh kumun Les Herbiers.

## Monumantoù ha traoù heverk
## Tud
## Pennadoù kar
* Ardelay,
* Petit-Bourg-des-Herbiers.
## Daveoù ha notennoù
Saint-Jean-de-Monts

**Saint-Jean-de-Monts** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall. 
## Douaroniezh

Saint-jean-de-monts2.jpg|An tevenn.

* War vord ar Meurvor Atlantel emañ Saint-Jean-de-Monts.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 237 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,94% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d'ar 24 a viz Even 1923.
## Daveoù ha notennoù
Le Poiré-sur-Vie

Le Poiré sur vie (3219953948).jpg
Le Poiré sur vie (3219953284).jpg

**Le Poiré-sur-Vie** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Douaroniezh
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 190 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,46% eus ar boblañs e 1911, hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 23 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
## Monumantoù ha traoù heverk

Poiré-sur-Vie farfadets 05.jpg
Poiré-sur-Vie farfadets 06.jpg
Poiré-sur-Vie farfadets 07.jpg

* Maen La Merlière, anvet *Pierre des Farfadets* ivez.
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 18 a viz Gwengolo 1921.

## Daveoù ha notennoù
Saint-Gilles-Croix-de-Vie

**Saint-Gilles-Croix-de-Vie** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall. Brudet eo he forzh pesketañ arbennikaet war ar sardin dreist-holl. Un gêr gouronkañ eo ivez.

## Douaroniezh

La Vie & l'église de Saint-Gilles-Croix-de-Vie.jpg|Ar stêr Vie. 
Saint-Gilles-Croix-de-Vie.jpg
Remblai grande plage saint gilles.jpg|Ar savenn (*"remblai"*) bali Maurice-Perray hag an « draezhenn vras » eus tu Saint-Gilles e miz Gouere 2019.

War ribl ar Meurvor Atlantel ha war lez aber ar stêr Vie emañ ar gumun.
## Istor
Ur gêriadenn a vije bet eno e-pad an Henamzer, anvet *Sidunum, Sidum* pe *Sidonum*.

Div barrez a oa a-raok 1967 e pep tu aber ar stêr Vie : 
*Saint-Gilles-sur-Vie, diazezet er XI kantved gant menec'h Sant Geli, e Lengadok. Ober a rae dave hec'h anv da Jili an ermit,
* Crés-de-Vie diouzh he anv poatevek, Croix-de-Vie e galleg.
### 
Kendeuzet e voe kumunioù Croix-de-Vie ha Saint-Gilles-sur-Vie e 1967 d’ober ur gumun nevez, Saint-Gilles-Croix-de-Vie.
## Armerzh
Ar pestekañ hag an touristerezh zo a-bouez e Saint-Gilles-Croix-de-Vie, ha kalz pretioù ha letioù a zo er gumun. Menegomp ivez ar sevel bigi-bale, eno emañ sez ar stroll Bénéteau abaoe 2003. Holen a vez produet ivez er c'hanton. 

## Gevelliñ
Gevellet eo Saint-Gilles-Croix-de-Vie gant Gozón en Asturiez abaoe 2006. Liammoù mignoniezh zo ivez gant Montrichard, e-kichen Bleaz (Loir-et-Cher) abaoe ar bloavezhioù 1980.
## Pennadoù kar
* Croix-de-Vie.
* Saint-Gilles-sur-Vie.
## Daveoù ha notennoù
Talmont-Saint-Hilaire

**Talmont-Saint-Hilaire** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### Aozadur tiriadel
* Krouet e voe kumun Saint-Hilaire-de-Talmont e 1790. Kendeuzet e voe gant kumun Talmont e miz Ventôse Bloaz III (goañv 1795) ha distaget buan e miz Floréal an IV (nevez-amzer 1796); e 1834 e voe kendeuzet gant kumun Talmont, adsavet e kumun e 1849 ha kendeuzet adarre e 1973 gant Talmont.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Tud
## Pennadoù kar
* Saint-Hilaire-de-Talmont,
* Talmont.
## Daveoù ha notennoù
Mortagne-sur-Sèvre

**Montagne-sur-Sèvre** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh

Pont de la D160 au-dessus de la Sèvre Nantaise.jpg|Karrbont dreist d’ar Sevr.
Pont du Guy.jpg|Pont Le Guy.
W1448-MortagneSS PtND XII°1793XIX° 80297.JPG|Pont Intron-Varia.

* War lez ar Sevr emañ ar gumun.
## Dezougen

Gare_de_Mortagne-sur-Sèvre.jpg

* An ti-gar.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 94 gwaz eus ar gumun,da lavaret eo 4,19% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### Stagidigezh
* E 1964 e voe staget kumunioù Évrunes ha Saint-Hilaire-de-Mortagne ouzh kumun Mortagne-sur-Sèvre.
## Monumantoù ha traoù heverk

Cartes postales anciennes3.png

* Ar c’hastell.

Église_Saint-Pierre_de_Mortagne-sur-Sèvre.JPG

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.

## Pennadoù kar
* Évrunes,
* Saint-Hilaire-de-Mortagne.
## Daveoù ha notennoù
Montaigu (Vande)

**Montaigu** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall. Emañ e-barzh kumun nevez Montaigu-Vendée bremañ.
## Douaroniezh
## Ardamezioù
*"Brizhet e leonerer en gul"*
## Istor
### 
#### [[Brezel 1870-1871]]
* 8 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv eus ar c'hanton.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 81 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,25% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
### 
* Kendeuzet e voe kumunioù Boufféré, La Guyonnière, Saint-Georges-de-Montaigu, Saint-Hilaire-de-Loulay ha Montaigu d'ar 1añ a viz Genver 2019 d'ober kumun nevez Montaigu-Vendée.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château_de_Montaigu..JPG

* Ar c’hastell.

Montaigu_-_Église.jpg

* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.

Monument aux morts de Montaigu (vue 2, Éduarel, 28 juillet 2018).jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe d'an 11 a viz Gwengolo 1898.
## Pennadoù kar
* Boufféré,
* La Guyonnière,
* Montaigu-Vendée,
* Saint-Georges-de-Montaigu,
* Saint-Hilaire-de-Loulay.
## Daveoù ha notennoù
La Ferrière (Vande)

**La Ferrière** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall. 

## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun  e 1790; lakaet e voe e Kanton Saint-Jean de la Chaisse da gentañ hag e Bann La Roche-sur-Yon. Lakaet e voe kumun La Ferrière en Arondisamant Montaigu bet krouet e 1800 hag e Kanton Les Essarts pa voe diskaret  Kanton Saint-Jean de la Chaisse e 1801.
### 
*  E 1828 e voe staget kumun Lairière ouzh kumun La Ferrière.
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas seizh gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez marilhoù ar gumun.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 93 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,02% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
## Monumantoù ha traoù heverk

La Ferrière - L'église.jpg

* Iliz katolik *Sainte Radegonde*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
## Pennad kar
* Lairière. 
## Daveoù ha notennoù
Mouilleron-le-Captif

**Mouilleron-le-Captif** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall.

## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 59 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,33% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
## Monumantoù ha traoù heverk

Le_vieux_château_de_Beaupuy.jpg|Ar maner, -, bet distrujet e 1951.
Le château de Beaupuy.jpg|Ar c’hastell, 1871.
Mouilleron-le-Captif, parc de Beaupuy 72.jpg|Ar park.

* Maner ha kastell Beaupuy.

Mouilleron le Captif, l'église.JPG

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Savet e voe e 1972 ha dilec’hiet e 1998.
## Daveoù ha notennoù
Pouzauges

**Pouzauges** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Douaroniezh
## Dezougen

BV de la gare de Pouzauges par Cramos.JPG
Tain des plages à Pouzauges par Cramos.JPG

* An ti-gar.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 138 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,11% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
## Monumantoù ha traoù heverk

Le mégalithe du Marchais.jpg

* Meurvaen Le Marchais.

Château (ruines) - Donjon, côté sud-est - Pouzauges - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00002214.jpg
Le vieux château2.jpg 

* Ar c’hastell.

Eglise_du_Vieux_Pouzauges.jpg

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.

Pouzauges (85) Église Saint-Jacques 02.jpg

* Iliz katolik *Sant Jakez*.

Pouzauges (85) Monument aux morts.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe d’an 31 a viz Here 1920.
## Daveoù ha notennoù
Les Essarts (Vande)

**Les Essarts** a oa ur gumun e departamant Vande. Kendeuzet e voe gant teir c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez Essarts-en-Bocage.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 152 waz eus ar gumun, da lavaret eo 4,55% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seitek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

Vieux_château_des_Essarts_(vue_6,_13_septembre_2015,_Éduarel).jpg

* Ar c’hastell, -.

Eglise_des_Essarts.jpg

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Notennoù ha daveoù
Venansault

**Venansault** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall. 

## Douaroniezh
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 80 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,11% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Pierre de Venansault (vue 1, Éduarel, 8 mai 2017).jpg

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Kastell Monbail.
* Kastell La Boursière.
* Kastell Les Hermitans.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. 
## Gevelliñ
* 
* 
## Daveoù ha notennoù
Saint-Hilaire-de-Loulay

**Saint-Hilaire-de-Loulay** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall, E 2016 he doa 4533 annezad. Emañ e-barzh kumun nevez Montaigu-Vendée bremañ.
## Istor
#### [[Brezel 1870-1871]]
* 8 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv eus ar c'hanton.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 109 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,65% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez ar monumant en iliz katolik.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez ar monumant en iliz katolik.
### 
* Kendeuzet e voe kumunioù Boufféré, La Guyonnière, Saint-Georges-de-Montaigu, Saint-Hilaire-de-Loulay ha Montaigu d'ar 1añ a viz Genver 2019 d'ober kumun nevez Montaigu-Vendée.
## Monumantoù ha traoù heverk

St-hilaire-loulay grande-bernerie 04.jpg|Peulvan La Grande Bernerie.
W0206-StHilaireLoulay Lande 58951.JPG|Kastell La Lande.
W0209-StHilaireLoulay PontDeSenard 5394.JPG|Pont Sénard.
Chateau de la Preuille.jpg|alt=Chateau de la Preuille|Kastell La Preuille.

* Ur peulvan, daou gastell hag ur pont kozh.
* Monumant ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Pennadoù kar
* Boufféré,
* La Guyonnière,
* Montaigu,
* Montaigu-Vendée,
* Saint-Georges-de-Montaigu.
## Daveoù ha notennoù
Brétignolles-sur-Mer

**Brétignolles-sur-Mer** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.

## Douaroniezh

Plage de la Sauzaie nord - panoramio.jpg|Traezhenn La Sauzaie.

* War ribl ar Meurvor Atlantel emañ ar gumun.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 53 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,59% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Bretignolles-sur-Mer - Dolmen (1).jpg

* Taol-vaen Soubise.

Bretignolles-sur-Mer - Chateau de Beaumarchais (2).jpg

* Kastell Beaumarchais.

Brétignolles-sur-mer-eglise.jpg

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Daveoù ha notennoù
Soullans

**Soullans** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790;lakaet e voe e Kanton Challans da gentañ hag e Kanton Saint-Jean-de-Monts diwezhatoc’h; e Bann Challans e oa. Lakaet e voe kumun Soullans en Arondisamant Les Sables-d'Olonne bet krouet e 1800.
### 
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 126 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,02% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Pierre levée Challans.jpg

* Peulvan La Vérie, monumant istorel.

Croix hosannière de Soullans (Vendée).jpg

* Kroaz Hosanna, monumant istorel, er vered.

Soullans - Eglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Hilarius*.
* Kastell ar Retail.
* Mirdi al livour Charles Milcendeau.
* Chapel, gwerenn-livet ha plakennoù ar re varv (Brezel-bed kentañ) en iliz katolik, luc’hskeudennoù . 
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. E 1935 e voe dioueliet.
## Tud
* Charles Milcendeau, livour.
## Daveoù ha notennoù