Pieter Pauwel Rubens

**Pieter Pauwel Rubens** (distaget [ˈrybə(n)s] e nederlandeg), hag a zo anavezet ivez evel *Peter Paul, Pierre Paul, Petrus Paulus, Pedro Paulo, Pietro Paulo*, a oa ganet d'an 28 a viz Mezheven 1577, deiz gouel an Ebestel Pêr ha Paol, e Siegen e Westfalia, hag a varvas d'an 30 a viz Mae 1640 en Antwerpen, a oa ul livour flamank barok.

Siegen a oa en Impalaeriezh santel roman ha german, ha 300 km eus Antwerpen. E dad, Jan Rubens (1530-1587), a oa un alvokad protestant mat ar stal gantañ, hag e vamm, Maria Pypelinckx (1537-1608), o devoa kuitaet Antwerpen (en Izelvroioù spagnol) evit tec'hel rak an heskinadur relijiel. E 1589, daou vloaz war-lerc'h marv e dad, e tistroas Rubens hag e vamm da Antwerpen, ma voe badezet hervez al liderezh katolik. 

En Antwerpen e voe lakaet gant e vamm da studiañ al liverezh eus 1589 betek1598 gant livourien veur eus an amzer. Aliet e voe ganto da vont da Italia eus 1600 da 1608 da studiañ arz an Azginivelezh italian. Bet e voe o chom e Genova, Mantova, Venezia ha Roma ma veze oc'h eilivañ oberennoù Raffaello, Caravaggio, ha Tizian dreist-holl, abalamour d'an diroll a livioù gantañ. 

Ouzhpenn flandrezeg e ouie alamaneg, galleg, italianeg, spagnoleg ha latin. 

Eus 1609 da 1626 e voe dimezet da Isabella Brandt, ha 3 bugel o doe : Clara Serena, Albert ha Nikolas. 

Goude e timezas da Hélène Fourment e 1630, ha genel a rejont: Clara Johanna, François, Hélène ha Pierre Paul.
 
Eus 1609 da 1621 e voe livour ofisiel lez Alberzh hag Isabela, adroueed an Izelvroioù spagnol, hini lez an Infanta Isabella eus 1621 betek 1633, eus lez ar c'hardinal infant Ferdinand eus 1636 betek 1640. 

E 1624 e voe noplaet gant roue Spagn, Fulup IV, hag anvet da varc'heg gant ar roue saoz Charlez Kentañ, d'e drugarekaat eus e labour diplomat evitkas da benn ar feur-emglev etre Spagn ha Saoz.

Roet e voe dezhañ da livañ terest ti ar banvezioù e Palez Whitehall e Bro-Saoz. Met ar brasañ labour roet dezhañ a voe an 60 livadur evit an *Torre de la Parada*, pavilion-chase ar roue spagnol Fulup IV (Metamorfozoù Ovidius).

Evel kalz livourien veur en deus bet Rubens darbarerien pe skoazellerien e-leizh.
## Oberennoù
* War-dro 1616 : *Penn ur bugel* (hini Clara Serena, a greder, merc'h henañ an arzour), eoullivadur war lien, lakaet ouzh un daolenn goad, 33 x 26,3 cm ; Vaduz, *Liechtensteinische Staatliche Kunstsammlung*.
* War-dro 1627-1628 : *Ar Werc'hez hag he mabig gant sent war o zro*, eoullivadur war goad, 80,2 x 55,5 cm ; Berlin, *Staatliche Museen, [[Gemäldegalerie (Berlin)|Gemäldegalerie]]*.
* 1629-1630 : *Alegorienn war bennozhioù ar peoc'h*, eoullivadur war lien, 203,5 x 298 cm ; Londrez, *National Gallery*.
* 1635-1636 : *Barnadenn [[Paris (mab Priamos)|Paris]]*, eoullivadur war lien, 144 x 190cm, Londrez, *National Gallery*.
* War-dro 1639 : *Emboltred*, eoullivadur war lien, 109,5 x 85 cm ; Wien, *Kunsthistorisches Museum*.
* 2006-2007 : *An diskenn diwar ar groaz*, 4,25 x 2,95 m, Lille, *Musée des Beaux-Arts*.
* War-dro 1617 : *Frankiz ar merc'hed*

## Livadurioù

### Taolennoù relijiel pe awenet gant ar Bibl
#### Testamant kozh

Peter Paul Rubens David Slaying Goliath.jpg|*[[David]] a-enep Goliath*, (1616)
Samson and Delilah by Rubens.jpg|*Samzun ha Dalila*, 1609 (National Gallery, Londrez )


#### Testamant nevez

Peter Paul Rubens - The Descent from the Cross (1612–1614, Antwerp Cathedral).jpg|Teirzaolenn an *Diskenn eus ar Groaz* (h. 1611-14), en iliz-veur Antwerpen
Peter Paul Rubens - The Descent from the Cross (Antwerp Cathedral)., c. 1613.jpg|*Diskenn eus ar Groaz*, lodenn greiz an teirzaolenn
Peter Paul Rubens - The Raising of the Cross (Antwerp Cathedral).jpg|Teirzaolenn *Savidigezh ar Groaz*, en iliz-veur Antwerpen.
Peter Paul Rubens - Adoration of the Magi (KMSKA).jpg| *Azeuladenn an Tri Roue*, e 1624 (Museo Real de Bellas Artes de Amberes)
Rubens vallicella.jpg|Retablo de la iglesia de Santa Maria in Vallicella, Roma
Rubens -mnac.jpg|*Sagrada Familia* (MNAC de Barcelona, depósito del Museo Thyssen-Bornemisza)


#### A bep seurt

Rubens - San Jorge y el Dragón (Museo del Prado, 1605).jpg|*Sant Jord o lazhañ an aerouant* (Museo del Prado)


### Poltredoù

Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|*Emboltred*
Rubens Self-Portrait without a Hat.jpg|*Emboltred hep tog*, war-dro 1639 ( Uffizi, Firenze)
Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|*El [[duque de Lerma]] a caballo*, 1603 (Museo del Prado)
Peter Paul Rubens 088.jpg|* Hélène Fourment*, (1630-1631). Eil pried al livour.
Peter Paul Rubens 019.jpg|*Helene Fourment gant krec'hin*, Kunsthistorisches Museum, Vienna
Peter Paul Rubens - Rubens, his Helena Fourment and their son Frans.jpg|*Emboltred gant Helene Fourment* (Metropolitan Museum New York
Le Chapeau de Paille by Peter Paul Rubens.jpg|*An tog plouz. Suzanne Fourment*, (1625)
Peter Paul Rubens 030.jpg|*Poltred Clara Rubens*, merc'h al livour, Mirdi Liechtenstein, Vienna.
Peter Paul Rubens - Portrait of Isabella Brant (Uffizi).jpg|*Isabella Brandt*, (1625)
Peter Paul Rubens 095.jpg|* [[Maria de' Medici]] *, (1622-1625)
Peter Paul Rubens 144.jpg|* [[Charles an Her]] *, (1618)
Isabella Rubens.jpg|*Isabella, Rouanez Holland*, (1609)
IsabellaClaraEugeniaRubens.jpg|*L'Infante Isabelle*, (1684)
Studio of Peter Paul Rubens - Marquis Ambrogio Spinola.jpg|*[[Ambrosio Spínola]]*, (Saint Louis Art Museum)
Portrait de Paracelse.jpg|Portrait de Paracelse, Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique


### Henamzer Hellaz ha Roma

0_Vénus_et_Cupidon_-_P.P._Rubens_-_Musée_Thyssen-Bornemisza_(2).JPG|*Gwener ha Kupido*
Rubens Venus at a Mirror c1615.jpg|*[[Gwener]] dirak he melezour*, war-dro 1615 (Mirdi Liechtenstein Viena)
Rubens - Venus and Adonis.jpg|* [[Gwener]] hag [[Adonis]]*(Metropolitan Museum New York)
Rubens - El rapto de Europa.jpg|*Skrapidigezh Europa*, eiladenn taolenn Tizian (Mirdi Isabella Stewart Gardner, Boston), livet e-kerzh e eil chomadenn e Madrid (Museo del Prado) 
Rubens - Prometheus Bound.jpg|*[[Prometeüs]]*, (1611-1612)
Peter Paul Rubens - Drunk Hercules supported by a couple of Satyrs.jpg|*[[Herakles]] mezv*, Gemäldegalerie, Dresden
Romolo e remo.jpg|*Romulus ha Remus*, (1616)
Rubens Two Sleeping Children.jpg|*Daou cherubin o kousket*, (1612-1613)
Rubens-Death-of-Semele.jpg|*Marv [[Semele]]*
Rubens - Perseo y Andrómeda.jpg|*[[Andromeda]] ha [[Perseüs]]*, e daolenn ziwezhañ. Mervel a eure a-raok echuiñ an daolenn a voe peurechuet gant Jacob Jordaens (Museo del Prado)
Peter Paul Rubens - De drie Gratiën (Prado, Madrid).jpg|*Las tres Gracias* (Museo del Prado)
Rubens Medusa.jpeg|* [[Meduza]] dibennet* (Kunsthistorisches Museum, Vienna)


### Studiennoù

Peter Paul Rubens - The Rape of Hippodamia.jpg
Peter Paul Rubens 077.jpg
Peter Paul Rubens 010.jpg
Peter Paul Rubens 109.jpg
Peter Paul Rubens 108.jpg
Peter Paul Rubens, The Death of Adonis, ca. 1614. The Israel Museum, Jerusalem.jpg
Peter Paul Rubens 020.jpg
Peter Paul Rubens 008.jpg
Peter Paul Rubens 003.jpg
Peter Paul Rubens 033.jpg
Peter Paul Rubens 035.jpg


## Eilerien gantañ
#### Livañ tud
* Jacob Jordaens
* Antoine Van Dyck
#### Livañ loened
* Frans Snyders
* Paul de Vos

#### Livañ maezioù
* Jan Bruegel « de Velours »
* Jean Wildens
* Martin Ryckaert

#### A bep seurt
* Lambert Jacobsz
* Cornelis de Vos (1584-1651)
* Simon de Vos (1603-1676)

#### Diskibl all
* Abraham van Diepenbeck (1599-1675)

#### Engraverien
Rubens a lakaas engravourien a-leizh da voullañ e oberennoù. Anavezet eo ar re-mañ dreist-holl :
* Christoffel Jegher
* Willem Swanenburg 
* Jacob Matham 
* Soutman
* Paul Dupont (*Pontius*)
* Witdoeck
* Marinas 
* Boetius Adam Bolswert (Bolsward, 1580 - Anvers, 1633)
* Schelte Bolswert(Bolsward, ~1586 - Anvers, 1659)

## Levrioù diwar e benn
* *La Gloire de Rubens*, de Philippe Muray, Grasset, 1991

* Rubens, *Correspondance*, Paris, 2006

* *Rubens*, de Charles Scribner III, Le Cercle d'art, 1993

* *Rubens, sa vie, ses œuvres*, Max Rooses, Flammarion, non daté début XXème.

## Hag ivez
 

### Liammoù diavaez
*  Rubens dans Artcyclopedia