open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Scandentia

***Scandentia*** zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged, ennañ loened bihan a vev e gevred Azia.

A-raok e grouidigezh e veze renket loened an urzhiad-mañ en urzhiad diamzeret *[[Insectivora]]*, asambles gant bronneged all.

## Kerentiadoù
* *[[Tupaiidae]]*
* *[[Ptilocercidae]]* (a c'hell bezañ un iskerentiad e *Tupaiidae* e rummatadurioù 'zo)
Macroscelidea

***Macroscelidea*** a zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged, ennañ amprevanetaerien hag a vev en Afrika.

A-raok e grouidigezh e veze renket loened an urzhiad-mañ en urzhiad diamzeret *[[Insectivora]]*, asambles gant bronneged all.

*Macroscelididae* eo ar c'herentiad nemetañ ennañ.

## Genadoù
* *[[Rhynchocyon]]*
* *[[Petrodromus]]*
* *[[Macroscelides]]*
* *[[Elephantulus]]*
Y Felinheli

**Y Felinheli** zo ur gêriadennig hag ur gumuniezh war an hent etre Bangor ha Caernarfon e Gwynedd, e Kembre. war lez ar Menai. Un 2 280 den bennak zo o chom eno.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn BBC - istor ha skeudennoù kozh
*  Gŵyl y Felinheli
Ynys y Bîg

**Ynys y Bîg** (*Enez ar Big* e brezhoneg) zo un enezennig en hanternoz Kembre, er Menai, ur c'hardlev bennak er biz da Pont ar Menai, stag ouzh douar-bras Enez Mon dre ur chaoser. Gwez stank zo, hag un ti, a vez graet *Ynys y Bîg* anezhañ ivez. 

Bloavezhioù zo e teu kerc'heized da neizhañ.
Ynys Castell

**Ynys Castell** zo un enezenn er Menai e Kembre, e-kichen Ynys y Bîg. Stag eo ouzh douar-bras Enez Mon war-bouez ur chaoser.
Ynys Dysilio

**Ynys Dysilio** zo un enezenn er Menai e Kembre.

Anvet eo an enezenn diwar sant Tysilio, a veve er . Hervez ar richenn e oa ur peniti gant ar sant war an enezenn. Un iliz zo bremañ, en anv ar sant ivez.

Meur a zen brudet zo bet douaret er vered en-dro d'an iliz, evel an istorour John Edward Lloyd pe ar skrivagner kembraek Cynan.

## Liamm diavaez
*Skeudenn eus iliz Ynys Dysilio
Amaiur

**Amaiur** (*Maya* e spagnoleg) zo ur gêriadenn e Baztan, e Nafarroa, en Euskal Herria, 65 km en hanternoz da Iruña.

## Istor
Kastell Amaiur zo bet an hini diwezhañ o terc'hel rak armeoù Kastilha pa voe aloubet ar vro gant an amezeien.
E miz Gouhere 2007 e voe savet ur monumant d'ar Stourmer Dianav, da eñvoriñ stourm Nafarroa ouzh an aloubadeg-se er Grennamzer.
Szczecin

**Szczecin** zo ur gêr vras e gwalarn Polonia (*Stettin* hec'h anv en alamaneg). E 2014 e oa 408 176 a dud o chom enni. 

Emañ Szczecin war ribloù ar stêr Oder, ha kreiz kêr war ribl ar c'hornôg. Daoust m'emañ kêr war-hed 65 km diouzh ar Mor Baltel, e c'hall listri bras erruout betek enni, hag unan eus porzhioù bras Polonia eo. 

Szczecin a oa gwechall kêr-benn Pomerania. Er  e oa eno ul lec'h-kreñv, savet gant Slaved. Ur greizenn genwerzh e oa, a rae eskemmoù gant tud Skandinavia ha re kreiz Europa. Er Grennamzer e voe tro-ha-tro dindan dalc'h renerien Polonia hag en Impalaeriezh Santel Roman. En  e teuas tud ar c'hornad da vezañ kristenien. Unan eus kêrioù an Hansa e voe ivez, evel kalz kêrioù bras all war aodoù ar Mor Baltel.

Mont a reas Stettin e dalc'h roue Sveden e 1648, goude ar Brezel Tregont Vloaz. E 1721 e rankas Svediz lezel kêr gant renerien Prusia. E 1870, evel ar peurrest eus Prusia, e teuas da vezañ ur rann eus an Impalaeriezh alaman. E 1945, goude an Eil Brezel Bed, en em gavas e Polonia. 


File:0907 Zamek KPom Wieża Dzwonów Szczecin SZN.jpg
File:PolandSzczecinLoitz.JPG
File:PolandSzczecinKingsGate.JPG
File:PolandSzczecinRedCityHall.JPG
File:0907 Pomnik Czynu Polaków Szczecin SZN.jpg
File:PESA 120Na, Szczecin, Poland (2).jpg
File:1109 Ratusz Staromiejski Szczecin.jpg
File:0907 Plac Grunwaldzki Szczecin SZN.jpg
File:0910 Bazylika archikatedralna św Jakuba Szczecin.jpg
File:0908 PAZIM Szczecin SZN 1.jpg
File:0907 Most Długi Szczecin SZN 7.jpg
File:Stocznia.jpg


## Tud vrudet eus Szczecin
### Tud bet ganet eno
* Katelin II, impalaerez Rusia 
* Alfred Döblin (1878-1957), skrivagner alamanek
### Tud bet marvet eno
* Karl Anton August von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck
Ynys Gaint

**Ynys Gaint ** zo un enezennig er Menai e Kembre, tostik da gêr Porthaethwy en Ynys Môn (SH561725), etre Ynys Faelog hag Ynys Castell. War droad e c'haller mont di adalek Porthaethwy.
Ynys Gored Goch

**Ynys Gored Goch ** zo un enezennig er Menai, e hanternoz Kembre, etre Pont Britannia ha Pont ar Menai. Stag eo ouzh parrez Llanfairpwllgwyngyll, a zo en Ynys Môn.

Un tamm er reter dezhi emañ Pwll Ceris, ul lec'h strizh dañjerus er Menai.

## Lec'hanvadurezh
Hervez an anv e oa ur gored eno.

## Notennoù
Abermenai

**Abermenai** eo anv penn kornôk ar stêr Afon Menai, en Enez Mon, dirak Caer Belan en Arfon. Beg-douar kreisteisañ Mon eo, ha strizh kenañ eo ar Menai el lec'h-se a zigor war Mor Iwerzhon. 

Er reter d'ar beg-douar emañ Traeth Abermenai, ha Traeth Melynog, 

## Mojenn hag istor
Meneg zo eus Abermenai er Mabinogi, en istor Lleu Llaw Gyffes, er pevare skourr, hini Math fab Mathonwy. 
Anv eus Abermenai zo ivez en istor Kembre. 
E 1075 e tilestras eno Gruffudd ap Cynan, deuet eus Dulenn ma oa harluet da gemer rouantelezh Gwynedd.
E 1144 e tilestras eno Cadwaladr ap Gruffudd, breur Owain Gwynedd. Er bloaz a-raok e oa bet kemeret e zouaroù digantañ gant e vreur, evel kastiz goude dezhañ muntrañ Anarawd ap Gruffudd, priñs Deheubarth.

## Liamm diavaez
*Gwelout a c'haller aber ar Menai gant ur gartenn a gaver e lec'hienn UGB:
Pwll Ceris

**Pwll Ceris** zo ul lec'h dañjerus eus ar Menai, ar stêr a dremen etre Mon ha Gwynedd, en hanternoz Kembre. Emañ etre an daou bont, Pont Britannia ha Pont ar Menai, un tamm er c'hreisteiz da Ynys Welltog hag er reter da Ynys Gored Goch. Pa deu an uhelvor e vez mesk bras etre ar reier.
Tatou seizh roudenn

An **tatou seizh roudenn** (*Dasypus septemcinctus*) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika (Arc'hantina, Brazil, Paraguay ha Bolivia).
Tatou min hir ar su

**Tatou min hir ar su** (*Dasypus hybridus*) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika (Arc'hantina, Brazil, Paraguay hag Uruguay).
Carrara

**Carrara** zo ur gumun a 65.760 den e Toskana, e proviñs Massa-Carrara, etre ar menezioù hag ar mor, war lez ar stêr Carrione, ur 100 km er gwalarn da Firenze. 

## Ger-stur
*Fortitudo mea in rota* (Ma nerzh er rod).

## Marbr
Brudet eo he marbr gwenn, marbr Carrara, er bed a-bezh.

## Istor
Kêr istorel an anarkouriezh italian eo Carrara, hag ur mirdi dezhi zo.


Carrara.marble.quarries.in.italy.arp.jpg|Kêr Carrara, etre ar menez hag ar mor. E penn uhelañ ar skeudenn emañ Carrara, stok ouzh ar menezioù hag ar mengleuzioù.
Carlo Nicoli, monumento a giuseppe garibaldi, carrara 1889, 02.jpg|Delwenn da Giuseppe Garibaldi
Tatou min hir an norzh

**Tatou min hir an norzh** (*Dasypus sabanicola*) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika (Kolombia ha Venezuela).
Tatou blevek an Andoù

**Tatou blevek an Andoù** (*Chaetophractus nationi*) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika (Bolivia ha Chile).
Oder

An **Oder** zo ur stêr e Kreiz Europa (anvet *Odra* e tchekeg, poloneg ha sorabeg). Redek a ra dre ar Republik Tchek, Polonia hag Alamagn hag en em deurel er Mor Baltel. 

Eienennañ a ra an Oder e-kichen kêr Olomouc e rannvro Moravia er Republik Tchek. Redek a ra goude-se dre Silezia. E Polonia emañ an darn vrasañ eus he adstêrioù, war-bouez unan bennak evel an Neisse (Lausitzer Neiße). A-hed 187 km e verk an Oder ar vevenn etre Alamagn ha Polonia. Goude treuziñ kêr Szczecin e stumm ul lenn-vor anvet Lenn-vor Szczecin pe *Oderhaf*, hag en em daol er mor.

E-touez ar c’hêrioù bras treuzet gant an Oder emañ :
* Ostrava (Republik Tchek) ;
* Opole (Polonia) ;
* Wrocław (Polonia) ;
* Frankfurt an der Oder (Alamagn) ;
* Szczecin (Polonia).
503

*Diwar-benn ar bloavezh *'503*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 503|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 503]]*

## [[:Rummad:Marvioù 503|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 503]]*
__NOTOC__
Proviñs Pavia

**Proviñs Pavia** a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Lombardia, ha Pavia eo he c'hêrbenn.

## Kumunioù pennañ ar broviñs
* Andon : Istat, 31.12.2007

## Istor
**Proviñs Pavia*, adal 1786 betek 1797 el Lombardia Aostrian
**Proviñs Pavia*, adal 1816 betek 1859 er Rouantelezh Lombard-Venet
**Proviñs Pavia*, adal 1859 e Rouantelezh Sardegna, e Rouantelezh Italia goude ,  ha bremañ er Republik Italian .
Gwengolo 2009 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2008 e Breizh - **2009 e Breizh** - 2010 e Breizh

2009 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*Yaou 3 a viz Gwengolo : div skol Diwan nevez zo bet digoret e Savenneg, e Bro-Naoned, hag e Rianteg, e Bro-Wened. Un hentad divyezhek zo bet digoret e skol bublik Banaleg ha kemend-all e skolioù kristen Ploneour-Lanwern, Noal-Pondi ha Lokmaria-Redon.

*Gwener 4 a viz Gwengolo : Ensellerezh Akademiel al Liger-Atlantel a nac'h digeriñ un hentad divyezhek e skol bublik ar Batignoles e Naoned daoust ma oa 14 bugel rakenskrivet.

*Yaou 10 a viz Gwengolo : Goude ur stourm kalet ez eus digoret un hentad divyezhek e skol bublik Pleuzal.

*Merc'her 16 a viz Gwengolo : Evit ar wech kentañ ez eus digoret kentelioù-noz d'an dud deuet e kumun Gwerzhav gant ar gevredigezh Kentelioù an Noz. 

*Merc'her 23 a viz Gwengolo : Evit ar wech kentañ ez eus digoret kentelioù-noz d'an dud deuet e kumun Chapel-Erzh gant ar gevredigezh Kentelioù an Noz. 
* Sadorn 26 a viz Gwenholon: bet roet Kolier an Erminig da Jean-Christophe Cassard, Tugdual Kalvez, Yann-Fañch Kemener ha Jean-Guy Le Floc'h, en Ankiniz.

__NOTOC__
Marbr

Ar **marbr** (pe **marmor**) zo ur roc'h vetamorfek deuet diwar ar maen-raz, hag a gaver e livioù a bep seurt, ennañ roudoù evel gwazhied a-wechoù. 

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus an anv latin *marmor*.

## Pelec'h e kaver marbr?
Er menezioù dreist-holl e kaver marbr.
An den en deus kroget da implij kalz a marbr e bro C'hres, gant mengleuzioù a-us Aten, en enez Marmara, e Aliki (enez Tasos) ha war enez Paros, en enezeg Kikladez
Adalek an impalaeriezh roman e voe implijet kalzig marbr Carrara en Italia, brudet c'hoazh hirie-an-deiz.

### Marbr Paros, skouerioù kizellerezh
* Nike
* Gwener_an_Eskilin

### Marbr Carrara, skouerioù kizellerezh
* Bez_Frañsez_II,_dug_Breizh

## Tisavouriezh ha kizellerezh
Implijet eo bet ar marbr gant an disavourien hag ar gizellerien, abaoe an Henamzer. Brudet eo Akropol Aten, Taj Mahal an Indez, delwennoù marbr Michelangelo Buonarotti.

### E Breizh
En iliz-veur Naoned emañ bez Frañsez II, dug Breizh, ur monumant e marbr Carrara.
Goewin

**Goewin** zo ur plac'h yaouank eus pevare skourr ar Mabinogi, Math fab Mathonwy, hag ar *bravañ plac'h eus he remzi*. 

## Mojenn
Roue Gwynedd eo Math, ha pa ne vez ket brezel e rank e dreid bezañ ouzh kof ur werc'hez, ha Goewin an hini eo. 

Un niz d'ar roue, Gilfaethwy, zo orgedet ouzh Goewin. E vreur drouiz a laka brezel da sevel ouzh Pryderi evit rediañ Math da vont d'an emgann, da bellaat ouzh Goewin. Brezel zo, hag e-keit se eo bet gwallet Goewin gant Gilfaethwy. 

Pa zistro Math e klev an istor gant Goewin. Gwallet eo bet, n'eo ket gwerc'hez ken, n'hall ket dougen treid ar roue ken, emezi. Dimeziñ a ra Math dezhi neuze, evel dic'haou, hag Arianrhod eo ar werc'hez a gemero he lec'h. 

## Levrlennadur
* *Ar Mabinogion*, troet gant Fañch Elies, embannet gant Mouladurioù Hor Yezh e 1991. 
* *Les Quatre branches du Mabinogi et autres contes gallois du Moyen-Age*, troidigezh c'hallek eus ar Mabinogi graet gant Pierre-Yves Lambert, embannet gant Gallimard, « L'aube des peuples », Pariz, 1993, .
Johann Arnold Nering

**Johann Arnold Nering** (hag ivez Nehring) (13 a viz Genver 1659 e Wesel - 21 a viz Here 1695 e Berlin) a oa un tisavour eus Marzioù Brandenburg.

Marteze a-walc'h e voe stummet en Izelvroioù. A-benn klokaat e stummadur e veajas da Italia er bloavezhioù 1677-1679.

E 1682 e kemeras perzh e sevel kastell Köpenick, hag e soñjer e reas war-dro an nor, ar chapel hag ar palier. Da vare ren ar priñs-dilenner Friedrich Wilhelm e voe lakaet da bennijinour ar priñs-dilenner e 1684. Er bloavezhioù goude e voe lakaet da goronal-ijinour e penn an arme.

Goude ma vefe bet lakaet Friedrich III (deuet da vezañ an impalaer Friedrich Iañ Prusia e 1701) e penn Prusia e 1688 e voe anvet Nering er bodad e karg eus sevel Friedrichstadt e Berlin, ma reas war-dro gwiriañ tri c'hant raktres ti giz ar vourc'hizien daou estaj dezho. Nering a reas ivez war-dro sevel Gendarmenmarkt e Berlin.

Anvet e voe da rener dreistframmoù Brandenburg d'an 9 a viz Ebrel 1691. Sur a-walc'h e reas Nering war-dro savadurioù kornôg Berlin hag ar Brandenburg; hag ivez kemmañ ha brasaat kastell Oranienburg (1690–94), Langen Brücke (hiziv an deiz *Rathausbrücke*, 1692–95), Hetzgarten (1693), Parochialkirche Berlin ha lodennoù eus arsanailh ar gêr (1695).

Nering a savas ivez steuñv ti-annez hañv Sophie Charlotte von Hannover, deuet da vezañ kastell Charlottenburg. Pa voe lakaet Sophie Charlotte da impalaerez e 1701, e voe soñjet e oa ret sevel savadurioù dibar da vat : kemmoù bras a voe degaset neuze e lodenn greiz ar c'hastell, lesanvet hiziv an deiz *Neringbaus*.

E 1892 e voe roet e anv d'ur straed tost ouz kastell Charlottenburg.

## Levrlennadur
* http://mdz10.bib-bvb.de/~db/bsb00008381/images/index.html?seite=433 Nering war lec'hienn Allgemeine Deutsche Biographie
* http://mdz10.bib-bvb.de/~db/0001/bsb00016337/images/index.html?seite=80 Nering war lec'hienn Allgemeine Deutsche Biographie
* Gerda Nehring: *Johann Arnold Nering: ein preußischer Baumeister*. Essen 1985. (2. Aufl. Böblingen 2002, ISBN 3-00-009428-8)

## Liamm diavaez
* Nering war lec'hienn Deutsche Nationalbibliothek
Proviñs Sondrio

**Proviñs Sondrio** zo ur broviñs e hanternoz Italia, stok ouzh Suis, e rannvro Lombardia, ha Sondrio eo he c'hêr-benn.
## Kumunioù pennañ ar broviñs
*Andon :  Istat, 30/06/2024
Peter Joseph Lenné

**Peter Joseph Lenné** (29 a viz Gwengolo 1789 e Bonn - 23 a viz Genver 1866 e Potsdam) a oa ul liorzhawour alaman. 

## E vuhez
E Pariz e studias, hag e 1816 e voe degemeret e melestradur ar roue e Prusia. Kejañ a reas ouzh gant Karl Friedrich Schinkel pa labourjont war gastell Klein-Glienicke. Kenlabourat a rejont ivez war liorzhoù e Berlin hag e Potsdam.

Meur a steuñv liorzh a voe aozet gantañ :
* park Sanssouci e Potsdam
* Tiergarten Berlin
* liorzh-loened Berlin 
* park kastell Schönhausen Berlin-Pankow
* park kastell Trebnitz e Müncheberg
* park Palez ar Priñs-dilenner e Koblenz


Image:Park_Blankensee_B.jpg|Park kastell Blankensee
Image:RheinanlagenKO-UferI.jpg|Dirak kastell Kurfürstliches Koblenz
File:Schloss Stolzenfels 01 Koblenz 2015.jpg|Kastell Stolzenfels
Hoc'h-gouez barvek Palawan

**Hoc'h-gouez barvek Palawan** (*Sus ahoenobarbus*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged hag a vev e Filipinez.
Hoc'h-gouez Vietnam

**Hoc'h-gouez Vietnam** (*Sus bucculentus*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged hag a vev e Laos ha Vietnam.
Hoc'h-gouez Filipinez

**Hoc'h-gouez Filipinez** (*Sus philippensis*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged brosezat e Filipinez.
Karv-musk korr

Ar **c'harv-musk korr** (*Moschus berezovskii*) a zo ur bronneg hag a vev e Sina, Viêt Nam ha marteze Laos.
Karv-musk Himalaya

**Karv-musk Himalaya** (*Moschus chrysogaster*) a zo ur bronneg hag a vev e Sina, Tibet, Bhoutan, India ha Nepal.
Karv-musk du

Ar **c'harv-musk du** (*Moschus fuscus*) a zo ur bronneg hag a vev e Sina (gwalarn Yunnan), Nepal (reter), Tibet (gevred), Bhoutan, e biz India, Sikkim ha Myanmar (norzh).
Karv-musk kof gwenn

Ar **c'harv-musk kof gwenn** (*Moschus leucogaster*) a zo ur bronneg hag a vev e Sina, Nepal, Bhoutan hag India.
Kentkeltieg

**Kentkeltieg** pe **Kengeltieg** eo an anv a reer eus ar yezh a greder a veze komzet gant an holl Gelted en Henamzer bellañ, hag a zo orin an holl yezhoù keltiek, da lavarout eo yezh vamm ar skourroù gouezelek ha predenek.

## Termenadur
Ingal e vez daou anv gant al lenneien evit ar yezh vartezeet-se.
* ***Kent'''keltieg'' evit lakaat pouez war martezeadenn ur yezh hag a vefe bet anezhi ''kent'' ar re a anavezomp.
* ***Ken*'geltieg* pa vez lakaet ar pouez war meizad ur wrizienn *voutin* d'an holl yezhoù keltiek.

## Levrlennadur
* Matasović, Ranko. *Etymological Dictionary of Proto-Celtic*. Leiden : Brill, 2008 

## Liammoù diavaez
;Geriaouegoù savet gant Skol-Veur Kembre
*  
*  
;Geriaoueg savet gant Skol-Veur Leiden
*  
## Notennoù
Karv-musk Sibiria

**Karv-musk Sibiria** (*Moschus moschiferus*) a zo ur bronneg hag a vev e reter ha biz Azia.

## Doareoù pennañ

## Tiriad

## Liammoù diavaez
Cervus

***Cervus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ karveged.

## Spesadoù
Diouzh ar rummatadurioù ez eus etre 2 (*Cervus elaphus* ha *Cervus nippon*) hag 11 spesad ennañ:
* karv ruz, *Cervus elaphus*
* wapiti, *Cervus canadensis*
* karv Thorold, *Cervus albirostris*
* karv brizh Filipinez, *Cervus alfredi*
* barasinga, *Cervus duvaucelii*
* karv Eld, *Cervus eldii*
* karv Filipinez, *Cervus mariannus*
* karv Sika, *Cervus nippon*
* karv Schomburgk, *Cervus schomburgki*
* karv rusa, *Cervus timorensis*
* karv sambar, *Cervus unicolor*
Yann-Kel Kernalegenn

**Yann-Kel Kernalegenn** a oa un ezel yaouank, brezhoneger, eus an *[[Front de libération de la Bretagne|F.L.B.]]* bet lazhet gant e vombezennn e-unan e miz Gwengolo 1976. O klask mirout na vefe savet kamp soudarded Ti Voujeret e Dineol e-kichen Kastellin edo pa darzhas e ardivink.

## A bep seurt
*Gouestlet eo niverenn 12 ar gelaouenn Yod-Kerc'h dezhañ.
*Gouestlet ez eus bet kanaouennoù dezhañ gant:
**Glenmor (*E dibenn miz Gwengolo*) (kanet ivez gant Andrea ar Gouilh)
**Youenn Gwernig (*Gwerz Ti-Voujeret*)
**Alan Stivell (un ton anvet *Marv evit e bobl*)

## Skridoù
Bodet eo bet e skridoù en ul levrig embannet gant Yod-Kerc'h.
Karv an Tad David

**Karv an Tad David** (*Elaphurus davidianus*) a zo ur bronneg a-orin eus Sina. N'eus hinienn ebet ken o vevañ en natur. Ar spesad nemetañ eo er genad *Elaphurus*.
Carl Gotthard Langhans

**Carl Gotthard Langhans** (15 a viz Kerzu 1732 e Landeshut– 1añ a viz Here 1808 e Grüneiche) a oa ur savour ha tisavour prusian. E oberennoù a vez renket el luskad nevezklasel. Brandenburger Tor Berlin eo e oberenn vrudetañ.

## E vuhez
En iliz ar peoc'h (alamaneg : *Friedenskirche*) e Schweidnitz e studias. Etre 1753 ha 1757 e studias ar gwir e Halle, ha goude-se ar matematik hag ar yezhoù. E-unan eo e teskas an disavouriezh : studiañ a reas testennoù Roma gozh, kelennadurioù Vitruvius ha re Winckelmann.
E 1764 e savas e raktres kentañ, anvet «zum Schifflein Christi», en iliz protestant Glogau. Brudet e teuas da vezañ, hag er memes bloavezh e vo lakaet da enseller domani kont Hatzfeld, goude ma vije bet distrujet an domani abalamour d'ar brezel. Etre 1766 ha 1774 ec'h adaozas an domani en e bezh. A-drugarez da gont Hatzfeld e voe brudet ivez e lez ar roue e Berlin. E 1766 e kasas da benn e labour kentañ evit familh ar roue : stern diri ha « Muschelsaal » kastell Rheinsberg. 

## Famih
E 1771 e timezas gant Anna Elisabeth Jaeckel. Pemp bugel a voe ganet : div verc'h anvet Juliane Luise, hag Amalie Wilhelmine, ur mab anvet Carl Ferdinand hag a zeuas da vezañ tisavour, ha daou vugel all hag a varvas pa oant yaouank. 
Azalek 1782 edo ar familh o chom en un ti en Albrechtstraße e Breslau. E 1788 en em staljont e Charlottenstraße 48, e Berlin.

## Beajoù-studi
E dibenn an  kantved hag e penn-kentañ an  kantved e felle d'an holl arzourien mont da veajiñ da Italia, da arvestiñ ouzh savadurioù an Henamzer.
Di ez eas Langhans e 1768 hag e 1769, a-drugarez da sikour kont Hatzfeld. Mont a reas ivea d'ar Rouantelezh-Unanet, d'an Izelvroioù, da Frañs ha Belgia, en anv ar roue.

## Oberennoù pennañ
* Stern diri ha « Muschelsaal » kastell Rheinsberg (1766–69).
* Predva Palez justis Breslau (1775–76), distrujet.
* C'hoariva Breslau (1782)
* Iliz avielek Wałbrzych (alamaneg : Waldenburg) (1785-1788)
* Iliz avielek Syców (alamaneg : Gross Wartenberg) (1785-1789)
* Sal-korolladegoù kastell Bellevue, en Tiergarten e Berlin
* Gwelva park kastell Charlottenburg (1788-90)
* Diabarzh ar Palez marbr (1789-91), e liorzh nevez Potsdam. 
* Brandenburger Tor (1789-91)
* C'hoariva kastell Charlottenburg (1787-91).
* Deutsches National Theater (1800-02) er Gendarmenmarkt. Deviñ a reas ar C'hoariva Broadel e 1817. Hiziv an deiz ez eo ar sal sonadegoù (Konzerthaus) savet gant Karl Friedrich Schinkel


Image:Berlin Brandenburger Tor BW 1.jpg|Brandenburger Tor
Image:Teehaus Belvedere im Charlottenburger Schlossgarten.jpg|Gwelva Charlottenburg
Image:Berlin Gendarmenmarkt 1815.jpg|Ar C'hoariva Broadel e 1815
Image:SchlosstheaterCharlottenburg.jpg|C'hoariva kastell Charlottenburg
Dama

***Dama*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ur spesad pe zaou.

## Spesadoù
* an demm, *Dama dama*
* demm Persia, *Dama mesopotamica* (a c'hell bezañ rummataet evel un isspesad d'an demm)
Karv ar pampa

**Karv ar pampa** (*Ozotoceros bezoarticus*) a zo ur c'harv hag a vev e Suamerika (Arc'hantina, Brazil, Paraguay, Bolivia hag Uruguay). Ar spesad nemetañ eo er genad *Ozotoceros*.
Karl Friedrich Schinkel

**Karl Friedrich Schinkel** (13 a viz Meurzh 1781 e Neuruppin - 9 a viz Here 1841 e Berlin) a oa ul livour hag un tisavour prusian. A bouez bras e voe e berzh el luskad nevezklasel e Prusia. Tres medalenn ar Groaz Houarn a voe savet gantañ.

## E vuhez
E 1798 e paouezas gant e studioù el lise hag ez eas da Verlin ma teskas gant Friedrich Gilly hag e dad David. E 1803 e reas e veaj kentañ da Italia. Pa zistroas da Verlin e oa aloubet kêr gant arme Napoleon. D'ar mare-se e krogas da livañ, ha pa voe trec'het Frañs e voe lakaet e penn burev sevel Prusia (1815). E garg a oa degas kemmoù da Verlin ha lakaat ar gêr da vezañ un arouez eus Prusia. 

## E oberennoù
Stil Schinkel a zo levezonet gant an disavouriezh gresian klasel, marteze a-walc'h peogwir e felle dezhañ pellaat diouzh ar stil roman bet degaset gant an alouberien c'hall. Ar savadurioù brudetañ savet gantañ a gaver e Berlin : *Schauspielhaus* (1819-1821) hag *Alte Museum* en enezenn ar mirdioù (1823-1830).
Ouzhpenn kas savadurioù da benn e savas ivez danvez kelennadur. E vennozhioù a c'haller kavout en e raktresoù (nann kaset da benn) : lakaat an Akropol da Balez ar roue, pe aozañ Palez Orianda e Krimea. Ar steuñvioù savet gantañ a c'haller gwelout e *Sammlung architektonischer Entwürfe* (dastumad damdresadennoù savet etre 1820 ha 1837) hag e *Werke der höheren Baukunst* (1840-1842, 1845-1846).

Tud zo a soñje dezho ne c'hellas ket Schinkel ober kement ha ma felle dezhañ abalamour d'an degouezh politikel (Prusia aloubet gant Frañs).
Livadurioù, kinkladurioù c'hoariva ha tisavouriezh diabarzh a reas ivez. Arbennigour e oa ivez : meur a rentañ-kont a savas diwar-benn iliz-veur Köln. E livadurioù a c'haller gwelout e meur a virdi e Berlin, evel an Alte Nationalgalerie.

### E oberenn
* 1800 : Templ Pomona, menez Pfingstberg e Potsdam,
* 1818 : Neue Wache e Berlin,
* 1818 : Schauspielhaus Berlin er Gendarmenmarkt ,
* 1824 : Neues Museum Berlin (anvet hiziv an deiz Altes Museum), 
* 1825 : iliz Friedrich-Werdersche e Berlin hag iliz Schöneberg e-kichen Aachen,
* 1830 : Nikolaikirche e Potsdam,
* 1831 : Altstädtische Hauptwache e Dresden,
* 1832 : Bauakademie e Berlin,
* 1832 : ti-kêr Kolberg,
* 1833 : kibelldioù roman Potsdam,
* 1834 : kastell Babelsberg e Potsdam,
* 1834 : ilizoù Alt-Moabit, Wedding ha Gesundbrunnen e Berlin.
Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff

**Georg Wenzeslaus, baron Knobelsdorff** (17 a viz C'hwevrer 1699 e Crossen an der Oder - 16 a viz Gwengolo 1753 e Berlin) a oa ul livour hag un tisavour prusian.

Kabiten e voe e lu Prusia betek 1729, ma tilezas e garg ha ma stagas gant an disavouriezh. E 1740 ez eas da studiañ da Bariz ha da Italia. Paeet e voe e veaj gant ar roue Friedrich der Große. Levezonet e voe gant ar glaselezh mod gall. E Rheinsberg (hag a oa ti-annez ar roue d'ar mare-se) e savas e oberennoù kentañ, hag a voe diazezoù arz rococo (dreist-holl a-fet kinklañ diabarzh) da vare Friedrich.
Knobelsdorff a voe ivez pennmirdiour holl savadurioù ar roue, ha dre guzh e roe ivez alioù diwar-benn an armerzh. 

E 1886 e savas Karl Begas un delwenn da Gnobelsdorff, ha staliet e voe e trepas degemer Altes Museum Berlin. Dalc'het eo bet, met n'emañ ket mui war wel hiziv an deiz.

## Oberennoù
*1737-1740 : Astenn palez Rheinsberg
*1743 : Staatsoper Unter den Linden (Opera broadel Berlin) 
*1740-1742 : kazel ouzhpennet e kastell Charlottenburg
*Azalek 1745 : Sanssouci, diwar urzh ar roue

## Liammoù diavaez
* von Knobelsdorff war lec'hienn Archinform
* von Knobelsdorff war lec'hienn Deutschen Nationabibliothek
Kouprey

Ar **c'houprey** (*Bos sauveli*) a zo ur bronneg daskirier hag a vev pe a veve e gevred Azia. Marteze eo aet da get.
Fehmarn

**Fehmarn** zo un enezenn hag ur gumun e Schleswig-Holstein, e hanternoz Alamagn. An trede enez vrasañ eo Fehmarn en Alamagn. Emañ war aod reter Schleswig-Holstein, er Mor Baltel. E 2006 e oa 13 036 den o chom er gumun. Stag eo enez Fehmarn ouzh an douar-bras war-bouez ur pont.

## Liammoù diavaez

* Fehmarn
* Fehmarn Events
Den Piltdown

**Den Piltdown** zo un taol-bourd skiantel a lakaas da grediñ e oa bet dizoloet karrekaennoù ur rakden e Piltdown Common (Sussex, Bro-Saoz). 

## Dizoloadenn
E 1912 e voe dizoloet karrekaennoù mellkeineged, binvioù hag aspadennoù un hominide gant Charles Dawson, un alvokad dedennet-bras gant ar baleontologiezh, e kêriadenn Piltdown.

## Gwirionez
Disfiz a savas buan e gwirheñvelder ar c'hlopenn met ret e voe gortoz ar bloavezhioù 1950 ha teknikoù ar spektrometriezh (evit jediñ feur ar fluor en eskern) evit diskouez e oa eus ar garrekaenn-se nemet klopenn un den modern staget ouzh karvan un orangoutan.

Ouzhpenn da se e voe lakaet war-wel ivez e teue ar c'harrekaennoù all eus gweleadoù estren : dent olifanted a zeue eus ur gwelead e Tunizia hag aspadennoù dourvarc'hed eus inizi ar mor Kreizdouar.
501

*Diwar-benn ar bloavezh *'501*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 501|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 501]]*

## [[:Rummad:Marvioù 501|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 501]]*
__NOTOC__
Potsdam

**Potsdam** a zo ur gêr e reter Alamagn ha kêr-benn land Brandenburg eo. Emañ er mervent da Verlin, war vord ar stêr Havel. E 2008 e oa war-dro 150 000 den o chom e Potsdam. E Potsdam e veze roueed Prusia o chom betek 1918. Meur a savadur zo eus an amzer-se, evel Kastell Sanssouci.

## Istor

Soñjal a reer e voe savet Potsdam en  kantved. Anv a voe graet eus ar gêr evit ar wech kentañ e 993. Bihan e chomas betek ma voe dibabet evel annez gant Friedrich Wilhelm Iañ e 1660. Dibabet e voe ivez evel kêr-annez gant familh roue Prusia. Lod brasañ savadurioù brudet Potsdam a voe savet da vare ren Friedrich der Große . Palez Sanssouci eo ar savadur brudetañ a gaver e Potsdam. E-keit ha ma oa Berlin kêrbenn ofisiel Prusia, ha goude-se hini ar Reich, e chomas al Lez e Potsdam. E 1918 e voe lemet an titl an eil penngêr digant Potsdam, pa roas an impalaer Wilhelm II e zilez. 

E Potsdam e voe aozet an abadenn progapaganda nazi kentañ d'an 21 a viz Meurzh 1933 gant Joseph Goebbels. Anavezet eo dindan an anv Devezh Potsdam.

E miz Ebrel 1945 e voe bombezet kalz Potsdam gant Breizhveuriz, neuze e voe distrujet lod brasañ kreiz-kêr istorel hag ivez an dielloù broadel.

Gant gouarnamant Republik Demokratel Alamagn e voe dibabet diskar lod brasañ ar savadurioù a denne da soudardegezh Prusia, neuze e voe diskaret ur bern savadurioù istorel. Da vare moger Berlin e oa peg Potsdam ouzh harz kornôg Berlin. Goude ur pennad e voent dispartiet da vat. Ur wech adunvanet Alamagn e voe lakaet Potsdam da gêrbenn land Brandenburg.

## Monumantoù ha lec'hioù dibar
* Palez Sanssouci (savet gant Knobelsdorff evit Friedrich II) 
* Kastell Cecilienhof ma voe aozet Kuzuliadeg Potsdam e 1945
* Karter istorel savet diwar ar stil nederlandat 
* Studioioù sinema Babelsberg (UFA) e Potsdam-Babelsberg 

* Tour-arvestiñ Einstein, savet e 1920
* Alexander-Newski-Gedächtniskirche (iliz Sant Aleksandr-Nevsky)


Image:Pc 150036 Nikolaikirche.jpg|Iliz Sant Nikolaz (Nikolaikirche), savet gant Schinkel
Image:Brandenburger Straße.jpg|Brandenburger Straße
Image:Potsdam - Schloss Sanssouci.jpg|Palez Sanssouci
Image:Potsdam Nauener Tor 07-2017.jpg|Porzh Nauen
File:Potsdam_Villa_Gericke.jpg|Kenkiz Gericke


## Gevellerezh
*  Sioux Falls, SUA, 1990
*  Opole, Polonia, 1973
*  Perugia, Italia, 1990
*  Bobigny, Frañs, 1974
*  Jyväskylä, Finland, 1985
*  Bonn, Nordrhein-Westfalen, 1988
*  Luzern, Suis, 2002

## Tud vrudet bet ganet e Potsdam
* Charles Gustave Jacob Jacobi 
* Wilhelm von Humboldt 
* Mikhaïl Grabovski, c'hoarier hockey 
* Stefanie Stappenbeck (1974-), aktorez
* Hilla Wobeser, luc'hskeudennerez
Brière

**Brière** zo un anv gallek, hini ar Briver e Bro-Naoned, ha hini meur a dra all.

Eus ar galianeg **bruca-*, **bruco-* "brug" e teu an anv *brière*. "Brugeg" eo e brezhoneg a-vremañ eta.

## Oberennoù arzel
**La Brière*, ur romant gant Alphonse de Châteaubriant bet embannet e 1923,
**[[La Brière (film)]]*, ur film mut gall, sevenet gant Léon Poirier e 1924,
**La Brière*, ur pezh sonerezh savet gant Paul Ladmirault e 1926,
**Notre Brière*, ul levr gant Aoustin Vince bet embannet e 1958.

## Tud
**Chantal Brière-Coué*, maerez Sant-Lefer (2008-2020, er Briver
*Louis Brière de l'Isle (1827 -1896 ), jeneral gall ha gouarnour Senegal

## Lec'hanvadurezh
*Saint-Maclou-la-Brière, kumun c'hall e Normandi, er Seine-Maritime
*Saint-Mars-la-Brière, kumun c'hall, er Sarthe
*Brières, anv-lec'h gallek, en Ardennes

## Traoù all
*Brasserie de la Brière, ur vreserezh bier e Sant-Lefer, er Briver

## Daveoù
Briver

Ar **Briver** (*Brière* pe *La Grande Brière* e galleg) zo ur c'horn-bro geuniek eus Bro-Naoned, er gwalarn da aber al Liger. Treuzet eo gant adstêr diwezhañ al Liger, ar Brived hec'h anv, hag etre Sant-Nazer ha Mouster-al-Loc'h emañ o c'hember. Ur Park naturel rannvro a zo.

## Kumunioù
Kumunioù zo, pe ul lod anezho da vihanañ zo er Briver:

* Ar Baol-Skoubleg
* Azereg
* Chapel-ar-Geunioù
* Donez
* Erbigneg
* Gwenrann
* Kraozieg
* Merzhelieg
* Mouster-al-Loc'h
* Pornizhan
* Sant-Andrev-an-Doureier
* Sant-Lefer
* Sant-Maloù-Gwersac'h
* Sant-Molf
* Sant-Nazer
* Santez-Rouanez-Breizh
* Sant-Yoasin
* Trinieg


## Arzourien bet awenet gant ar Briver
* Henry Cheffer (1880-1957), livour gall
* Paul Ladmirault, sonoazer breizhat

## Liammoù diavaez
* Park naturel ar Briver 

## Notennoù ha daveoù
Avosetenn Amerika

An **avosetenn Amerika** (liester : **Avoseted Amerika**) a zo ur spesad evned hirc'harek, *Recurvirostra americana* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e Norzhamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Avosetenn an Andoù

**Avosetenn an Andoù** (*Recurvirostra andina*) (liester: **avoseted an Andoù**) a zo un evn hirc'harek.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Andoù eus kreisteiz Perou da walarn Arc'hantina.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an avoseted en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.

## Daveennoù
Avosetenn gouzoug ruz

An **avosetenn gouzoug ruz** (liester : **avoseted gouzoug ruz**) a zo un evn hirc'harek, *Recurvirostra novaehollandiae* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Aostralia.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an avoseted en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.

## Daveennoù
Skaseg penn gwenn

Ar **skaseg penn gwenn** (liester : **skaseged penn gwenn**) a zo ur spesad evned hirc'harek, *Himantopus leucocephalus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annezva
Kavout a reer ar spesad en Aostralia, e Brunei, en Enez Christmas, er Filipinez, en Indonezia, e Japan, Malaysia, Palau, Papoua Ginea-Nevez ha Zeland-Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Skaseg gouzoug du

Ar **skaseg gouzoug du** a zo un evn hirc'harek, *Himantopus mexicanus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e kornôg Norzhamerika dreist-holl.

## Notennoù ha daveennoù
Skaseg du

Ar **skaseg du** a zo un evn hirc'harek, *Himantopus novaezelandiae* an anv skiantel anezhañ.

Ral eo deuet da vezañ : ne chome nemet war-dro kant dek penn ha tri-ugent e 2011. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al laboused e Zeland-Nevez. Da vare ar gouennañ ez eont da Enez ar Su.

## Liamm diavaez
*  ''Himantopus novaezelandiae'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Brived

Ar stêr **Brived** zo ur stêr eus Breizh e Bro-Naoned, diwezhañ adstêr al Liger war e lez dehoù, etre Sant-Nazer ha Mouster-al-Loc'h. Treuziñ a ra geunioù ar Briver.

## Geografiezh

### Kumunioù treuzet
Devrieg (andon), Santez-Anna-ar-Brived, Pontkastell-Keren kember gant al Liger etre Sant-Nazer ha Mouster-al-Loc'h.
## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Liamm diavaez
*Histoire et patrimoine des rivières et canaux - Le Brivet
Agenor

**Agenor** (Ἀγήνωρ / Agếnôr e henc'hresianeg) zo anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh, deuet da vezañ un anv-bihan zoken e meur a yezh.

## Hellaz kozh
*Agenor (mab Poseidon), roue Tir, e Fenikia
*Agenor, mab Antenor, en Ilias Homeros 
*Agenor, mab Jasus, priñs eus Argos 
*Agenor, mab Triopas, priñs eus Argos 
*Agenor, mab Pleuron, ha mab-bihan da Aetolus
*Agenor, mab Phegeus, drouklazher Alcmaeon

## Yezhoù all
Kavout a reer an anv-bihan e meur a yezh:
**Agenor*, e brezhoneg ha portugaleg (distaget disheñvel),
**Agénor* e galleg
**Agènor* e katalaneg
**Agenore* en italianeg

## Tud
*Agénor Bardoux, politikour gall
*Agenore Bassi, skrivagner ha politikour italian
**Agenor de Miranda Araújo Neto*, anavezetoc'h evel Cazuza, (Río de Janeiro, 4 de abril de 1958 — Río de Janeiro, 7 de julio de 1990) , kaner brazilian, 
*Agenore Fabbri, kizeller italian
*Agenor Gołuchowski (1812–1875), kont polonat hag aostrian, gouarnour Galisia; 
**e vab Agenor Maria Gołuchowski (1849–1921), politikour ha diplomat plonat hag aostrian.
*Agenor Lafayette de Roure, politikour brazilian
*Agenor Francisco Homem de Carvalho, politikour brazilian
*Agénor de Gramont, anv meur a zen e Bro-C'hall

## Filmoù
**L’Ambition d’Agénor le Chauve*, film gant *Léonce Perret* e 1910

## Steredoniezh
*1873 Agenor, un asteroidenn

## Pennad kar a bell
*Azenor, anv-bihan brezhonek
Polykso

**Polykso** (Πολυξώ e henc'hresianeg), zo anv div vaouez e mojennoù Hellaz kozh.

*un naiadenn eus ar stêr Nil, merc'h da Nilos. Unan eus priedoù Danaos e oa, ha daouzek merc'h o doe: Autonoe, Theano, Elektra, Kleopatra, Eurydike, Glaukippe, Antheleia, Kleodora, Euippe, Erato, Stygne, ha Bryke. Ar re-se a zimezas da zaouzek mab Aigyptos ha Kaliadne, c'hoar Polykso, ha lazhet e voe ar baotred gant o gwragez e-kerzh an nozvezh-eured.
*un naiadenn all (pe ar memes hini), gwreg Nykteüs, ha mamm Antiope.

## Notennoù
Ardea (genad)

***Ardea*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kerc'heized hag un herlegon, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daouzek spesad a ya d'ober ar genad :
* *Ardea alba* (herlegon bras)
** *A. a. *'alba***, ''egretta'', ''melanorhynchos'' ha ''modesta'',
* ''Ardea cinerea'' ([[kerc'heiz louet]])
** ''A. c. '''cinerea***, *firasa*, *jouyi* ha *monicae*,
* *[[Ardea cocoi]]*,
* *[[Ardea goliath]]*,
* *Ardea herodias* (kerc'heiz vras Amerika)
** *A. h. cognata*, *fannini*, ***herodias***, *occidentalis* ha *wardi*,
* *Ardea humbloti* (kerc'heiz Madagaskar),
* *Ardea insignis* (kerc'heiz Himalaya),
* *[[Ardea intermedia]]*
** *A. i. brachyrhyncha*, ***intermedia*** ha *plumifera*,
* *Ardea melanocephala* (kerc'heiz penn du),
* *Ardea pacifica* (kerc'heiz gouzoug gwenn),
* *Ardea purpurea* (kerc'heiz rous)
** *A. p. bournei*, *madagascariensis*, *manilensis* ha ***purpurea***,
* *[[Ardea sumatrana]]*.

Ugent (20) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Kerc'heiz Madagaskar

**Kerc'heiz Madagaskar** (*Ardea humbloti*) a zo un evn hirc'harek.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en izeldirioù Madagaskar.

## Daveenoù
Kerc'heiz penn du

Ar **gerc'heiz penn du** (*Ardea melanocephala*) zo un evn hirc'harek eus kerentiad an Ardeidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e geoteier ha savanennoù Afrika issahara.

## Daveennoù
Bongorz-kanell

Ar **bongorz-kanell** a zo un evn hirc'harek, *Ixobrychus cinnamomeus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Azia.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
Satanig Elliot

Ar **Satanig Elliot** (liester: **Sataniged Elliot**) a zo un evn-mor, *Oceanites gracilis* an anv skiantel anezhañ. Bevañ a ra e reter ar Meurvor Habask (er-maez da aodoù Suamerika).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
Satanig Zeland-Nevez

Ar **Satanig Zeland-Nevez** (liester: **Sataniged Zeland-Nevez**) a zo un evn-mor, *Fregetta maorianus* an anv skiantel anezhañ. Krediñ a raed e oa ur spesad aet da get abaoe 1850 met er bloaz 2003 e oa bet kavet un toullad anezho.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
Satanig kein gris

**Ur pennad [[satanig]] zo ivez*.

Ar **Satanig kein gris** (liester: **Sataniged kein gris**) a zo un evn-mor, *Garrodia nereis* an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad *Garrodia*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous war-dro Inizi Maloù, Inizi Kergelenn ha Zeland-Nevez.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Little Red Riding Hood (1922)

***Little Red Riding Hood*** a zo ur film berr bevaat deuet er maez e 1922, produet gant ar studio Laugh-O-Gram, krouet gant Walt Disney e Kansas City, a-raok ma rafe freuz-stal e Gouere 1923 ha ma yafe Walt da Hollywood.. Diazezet eo war ar gontadenn *[[Kabellig Ruz]]* eus Charles Perrault.

## Synopsis

## Fichenn teknikel

* Titl orin : *Little Red Riding Hood*
* Heuliadenn : **Laugh-O-Gram**
* Realizatour: Walt Disney
* Senario : Walt Pfeiffer hervez Charles Perrault
* Animatour : Rudolf Ising
* Produer : Walt Disney
* Produerezh : Laugh-O-Gram Films
* Dasparzhadur : Leslie B. Mace
* Deiziad dont er-maez : 29 a viz gouere 1922
* Stumm ar skeudenn : Du ha Gwenn
* Padelezh : 6 min
* Yezh : 
* Bro :  Stadoù-Unanet
* Fichenn imdb : 

## Evezhiadenn

Ar film-mañ a zo ar film berr kentañ sevenet gant Walt Disney, kalz a-raok Mickey Mouse (1928).

## Notennoù ha daveoù


## Liamm diavaez
Sellet ar video war Youtube
Satanig penn gwenn

**Ur pennad [[satanig]] zo ivez*.

Ar **Satanig penn gwenn** (liester: **Sataniged penn gwenn**) a zo un evn-mor, *Pelagodroma marina* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Pelagodroma*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur

## Liamm diavaez

* ''Pelagodroma marina'' war al lec'hienn ''Avibase''
Fregetta

***Fregetta*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ 3 spesad sataniged.

## Spesadoù
* Satanig kof gwenn (*Fregetta grallaria*)
* Satanig kof du (*Fregetta tropica*)
* Satanig Zeland-Nevez (*Fregetta maorianus*)

## Liammoù diavaez
Oceanodroma

***Oceanodroma*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwezek spesad sataniged, bev c'hoazh, a ya d'ober ar genad :
* *Oceanodroma castro* (satanig Madeira),
* *[[Oceanodroma cheimomnestes]]*,
* *Oceanodroma furcata* (satanig lost forc'hek)
** *O. f. *'furcata*** ha ''plumbea'',
* ''Oceanodroma homochroa'' ([[satanig louet]]),
* ''Oceanodroma hornbyi'' ([[satanig Hornby]]),
* ''Oceanodroma jabejabe'' ([[satanig ar C'hab Glas]]),
* ''Oceanodroma leucorhoa'' ([[satanig bras]])
** ''O. l. chapmani'' ha ***leucorhoa***,
* † ''Oceanodroma macrodactyla'' ([[satanig Guadalupe]]) (aet da get),
* ''Oceanodroma markhami'' ([[satanig Markham]]),
* ''Oceanodroma matsudairae'' ([[satanig Matsudaira]]),
* ''Oceanodroma melania'' ([[satanig du]]),
* ''[[Oceanodroma microsoma]]'',
* ''Oceanodroma monorhis'' ([[satanig Swinhoe]]),
* ''[[Oceanodroma monteiroi]]'',
* ''[[Oceanodroma socorroensis]]'',
* ''Oceanodroma tethys'' ([[satanig Galápagos]])
** ''O. t. kelsalli'' ha ***tethys**',
* *Oceanodroma tristrami* (satanig Tristram).

C'hwec'h (6) isspesad, bev hiziv an deiz c'hoazh, en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Satanig Madeira

**Ur pennad [[satanig]] zo ivez*.


**Satanig Madeira** zo ur spesad evned-mor eus kerentiad an Hydrobatidae, *Oceanodroma castro* an anv skiantel anezhañ.
## Doareoù pennañ

## Annez

## Rummatadur
Kavet ez eus bet nevez zo e c'hall an annezioù bout ac'hubet gant poblañsoù disheñvel, hervez ma vez tomm pe yen an amzer ; diforc'hoù zo ivez etre ar poblañsoù a-fed kan ha muzadur. Kement-se a gas da soñjal e vefe daou is-spesad "kuzh" er spesad a vez rummataet hiziv.
En Azorez ivez e kaver al labous, hogen nevez zo ez eo bet anavet evel ur spesad arall.
Satanig lost forc'hek

Ar **satanig lost forc'hek** a zo un evn-mor, *Oceanodroma furcata* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sataniged en urzhiad *[[Procellariiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.
Satanig louet

**Ur pennad [[satanig]] zo ivez*.

Ar **satanig louet** a zo un evn-mor, *Oceanodroma homochroa* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Satanig Hornby

Ar **satanig Hornby** a zo ur spesad evned-mor, *Oceanodroma hornbyi* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Thalassidroma Hornbyi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1854) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872) da zougen bri d'an amiral Sir Phipps Hornby (1785-1867).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Daremprediñ a ra ar spesad aodoù kornôg Suamerika, eus Ecuador da greiz Chile.

## Liammoù diavaez
*  ''Hydrobates hornbyi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Hydrobates hornbyi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Satanig Guadalupe

Ar **satanig Guadalupe** a oa ur spesad evned-mor, *Oceanodroma macrodactyla* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

Heñvel a-walc'h e oa ar spesad ouzh ar satanig bras.

## Boued

## Annez
Neizhiañ a rae en Enez Guadalupe (er-maez da gornôg Ledenez Baja California).

## Liammoù diavaez
*  ''Oceanodroma macrodactylus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
The Four Musicians of Bremen

***The Four Musicians of Bremen*** a zo ur film berr bevaat deuet er maez e Eost 1922, produet gant ar studio Laugh-O-Gram, krouet gant Walt Disney e Kansas City, a-raok ma rafe freuz-stal e Gouere 1923 ha ma yafe Walt da Hollywood.. 
Savet eo diwar ar gontadenn *Die Bremer Stadtmusikanten*, en alamaneg (*The Bremen Town Musicians* pe *The Musicians of Bremen* e saozneg, *Sonerien Kêr Bremen* e brezhoneg), skrivet gant Jacob ha Wilhelm Grimm.

## Synopsis

Ur c'hazh, ur c'hi, un azen hag ur c'hilhog a glask tapout pesked pep hini d'o zro en ur chalmañ anezho gant sonerezh. Goude-se e vezont taget gant an arme ha ...

## Fichenn teknikel

* Titl orin : *The Four Musicians of Bremen*
* Heuliadenn : **Laugh-O-Gram**
* Realizatour: Walt Disney
* Senario : Walt Pfeiffer hervez Jacob et Wilhelm Grimm
* Animateur : Walt Disney, Rudolf Ising
* Produer : Walt Disney
* Produerezh : Laugh-O-Gram Films
* Dasparzhadur : Leslie B. Mace
* Deiziad dont er-maez : Eost 1922
* Stumm ar skeudenn : Du ha Gwenn
* Padelezh : 7 min
* Yezh : 
* Bro :  Stadoù-Unanet
* Fichenn imdb : 

## Evezhiadenn

## Notennoù ha daveoù


## Liamm diavaez
Sellet ar video war Youtube
Trogon (genad)

***Trogon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ trogoned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Ugent spesad a ya d'ober ar genad :
* an trogon Baird (*Trogon bairdii*),
* *[[Trogon caligatus]]*
** *T. c. caligatus*, *T. c. concinnus* ha *T. c. sallaei*,
* *[[Trogon chionurus]]*,
* an trogon sitroñs (*Trogon citreolus*),
** *T. c. citreolus* ha *T. c. sumichrasti*,
* an trogon treilheris (*Trogon clathratus*),
* an trogon kolierek (*Trogon collaris*)
** *T. c. aurantiiventris*, *T. c. castaneus*, *T. c. collaris*, *T. c. exoptatus*, *T. c. extimus*, *T. c. heothinus*, *T. c. puella*, *T. c. subtropicalis*, *T. c. underwoodi* ha *T. c. virginalis*,
* an trogon lagad gwenn (*Trogon comptus*),
* an trogon kabell c'hlas (*Trogon curucui*)
** *T. c. behni*, *T. c. curucui* ha *T. c. peruvianus*,
* an trogon tek (*Trogon elegans*)
** *T. e. ambiguus*, *T. e. canescens*, *T. e. elegans*, *T. e. goldmani* ha *T. e. lubricus*,
* an trogon Massena (*Trogon massena*)
** *T. m. australis*, *T. m. hoffmanni* ha *T. m. massena*,
* an trogon penn du (*Trogon melanocephalus*),
* an trogon lost du (*Trogon melanurus*)
** *T. m. eumorphus*, *T. m. macroura* ha *T. m. melanurus*,
* *[[Trogon mesurus]]*,
* an trogon-menez (*Trogon mexicanus*)
** *T. m. clarus* ha *T. m. mexicanus*,
* an trogon masklet (*Trogon personatus*)
** *T. p. assimilis*, *T. p. duidae*, *T. p. heliothrix*, *T. p. personatus*, *T. p. ptaritepui*, *T. p. roraimae*, *T. p. sanctaemartae*, *T. p. submontanus* ha *T. p. temperatus*,
* *[[Trogon ramonianus]]*
** *T. r. crissalis* ha *T. r. ramonianus*,
* an trogon melen (*Trogon rufus*)
** *T. r. amazonicus*, *T. r. chrysochloros*, *T. r. cupreicauda*, *T. r. rufus*, *T. r. sulphureus* ha *T. r. tenellus*,
* an trogon jave glas (*Trogon surrucura*)
** *T. s. aurantius* ha *T. s. surrucura*,
* an trogon limestra (*Trogon violaceus*),
* an trogon lost gwenn (*Trogon viridis*).

Hanter-kant (50) isspesad en holl : o c'havout a reer en Amerika.

## Rummatadur
N'eus ket pell amzer e veze sellet ouzh *[[Trogon aurantiiventris]]* evel ur spesad penn-da-benn ; hiziv an deiz n'eo nemet un isspesad — *T. c. aurantiiventris* — da d*[[Trogon collaris]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Trogon kof orañjez

An **trogon kof orañjez** a zo ur spesad evned, *Trogon aurantiiventris* an anv skiantel kozh anezhañ. 

## Rummatadur
Da-heul disoc'h labourioù skiantel kaset da benn gant Jeffrey DaCosta ha John Klicka hag embannet e 2008 e vez sellet outañ evel un isspesad — *T. c. aurantiiventris* — d'ar spesad *[[Trogon collaris]]* gant an IOC World Bird List (VERSION 6.3) hiziv an deiz.

## Notennoù ha daveennoù
Trogon Baird

An **trogon Baird** a zo ur spesad evned, *Trogon bairdii* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued
Trogon tek

An **trogon tek** a zo ur spesad evned, *Trogon elegans* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e mervent ha kreisteiz-kreiz Stadoù-Unanet Amerika (SUA), Mec'hiko ha Kreizamerika :
* *Trogon elegans ambiguus*, e kreisteiz Texas (SUA), reter ha kreiz Mec'hiko,
* *T. e. canescens*, e kreisteiz Arizona (SUA), gwalarn Mec'hiko,
* *T. e. elegans*, e Guatemala,
* *T. e. goldmani*, en Islas Marías (er-maez da gornôg Mec'hiko),
* *T. e. lubricus*, e Honduras, Nicaragua ha Costa Rica.

## Liammoù diavaez
*  ''Trogon elegans'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Trogon elegans'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Gouiziegezh

Ar **ouiziegezh** zo ur c'heal e sterioù lies, arveret ken el lavar pemdeziek, ken e studioù pleustret gant ar brederourion kempred.

Despizañ a ra ken « stad an neb a oar », ken « an traoù gouezet » (en he furm benel lies pergen). Ned eus ket a zespizadur kreñvañ eus ar ouiziegezh darbennet ledanoc'h.

Ar gouziegezhioù, o natur hag o liested, an doare ma vezont perc'hennet, o argerzh a berc'hennadur, o zalvoudegezh hag o roll er c'hevredigezhioù denel, zo studiet gant lies diskiblezh, peurgetket ar filozofiezh, ar prederouriezh, ar ouiziadoniezh, ar bredoniezh, ar skiantoù anaoudel, an denoniezh hag ar gevredadouriezh.