open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heinrich von Kleist

**Heinrich von Kleist** (18 a viz Here 1777 e Frankfurt (Oder) – 21 a viz Du 1811 e lenn Wannsee) a zo ur skrivagner hag ur c’hoarivaour alaman.

## E vuhez

Kleist a voe ganet en ur familh soudarded. Studiañ a reas e Frankfurt betek mont en arme e 1792. E 1793 e kemeras perzh e emgann hag e kaeladur Mainz. Beajiñ a reas en Europa hag e skrivas meur a bezh-c’hoari, hini ebet anezho a voe leurenniet e-keit ma voe bev. Kazetennoù lennegezh a grouas ivez, berrbad an holl anezho.
Soñjal a reas d’ar C’hallaoued e oa Kleist ur spier, ha bac’het e voe e-pad meur a viz e kreñv-lec’h Joux e 1807. Ur c’hwitadenn e voe e bezh-c’hoari diwezhañ anvet *Prinz Friedrich von Homburg’’ hag en em zistrujas er '[[Pfaueninsel]]* (enezenn ar pauned, lenn Wannsee, nepell diouzh Potsdam) e 1811 goude bezañ tennet war e vignonez Henriette Vogel (ur c’hign-bev he doa).
War e vez e c’haller lenn ur werzenn tennet eus *Prinz Friedrich von Homburg’’ : *" Nun, o Unsterblichkeit, bist du ganz mein "* (Bremañ, O divarvelezh, out din penn-da-benn!)




== Kleist hag skrivagnerien all ==
Gant [[Stefan Zweig]] ez eus bet savet ur pennad diwar-benn buhez Kleist en e levr anvet *Ar stourm a-enep d’an diaoul” (1925).

## Kenskriverezh klok 1793 - 1811
Un deizlevr anvet “Istor ma enez” a zo bet skrivet gant Kleist, met ne chom roud ebet anezhañ. En e genskriverezh e c’haller kavout un nebeud titouroù diwar e benn.
Daoust m’eo gwelet hiziv an deiz evel unan eus skrivagnerien bouezsuañ Alamagn eo bet disprizet gant Goethe pa oa bev. 
Ne blijas ket kalz d’ar romantelerien ivez. 
N’eus nemet Nietzsche a voe dedennet gant e oberenn, hag anv a gaver e oberenn Nietzsche eus ul izher sakrivet gant Kleist, ennañ e kont penaos eo bet digalonekaet goude bezañ lennet testennoù Immanuel Kant.

## E oberenn
* *Robert Guiskard, Herzog der Normänner* (tammoù), 
* *Die Familie Schroffenstein*
* *Der zerbrochne Krug*
* *Amphitryon*, 
* *Das Erdbeben in Chili*
* *Morgenblatt für gebildete Stände*
* *Die Marquise von O…*
* *Phöbus*
* *Die Hermannsschlacht*
* *Penthesilea'
* *Das Käthchen von Heilbronn oder Die Feuerprobe. Ein großes historisches Ritterschauspiel*
* *Michael Kohlhaas. Aus einer alten Chronik* 
* *Katechismus der Deutschen*
* *Das Bettelweib von Locarno*
* *Die heilige Cäcilie oder die Gewalt der Musik. Eine Legende*
* *Über das Marionettentheater*
* *Über die allmähliche Verfertigung der Gedanken beim Reden*
* *Die Verlobung in St. Domingo*
* *Der Findling*
* *Der Zweikampf*
* *Prinz Friedrich von Homburg oder die Schlacht bei Fehrbellin''

## Liammoù diavaez
* Dielloù Kleist 
*
Anchal Kosi

**Anchal Kosi** (nepaleg कोशी अञ्चल) pe **takad melestradurel Kosi** a zo unan eus pevarzek takad melestradurel e Nepal. Disrannet eo e c'hwec'h distrig :

*distrig Bhojpur 
*distrig Dhankuta
*distrig Morang 
*distrig Sankhuwasabha
*distrig Sunsari
*distrig Terhathum
Guillaume

**Guillaume** zo un anv-bihan gallek, deuet diwar an anv frankek *Willhelm*, troet da Gwilherm e brezhoneg.

## Yezhoù all
* Gwilherm pe Gwilhom e brezhoneg,
* Wilhelm en alamaneg,
* Willem en izelvroeg,
* William e saozneg,
* Guglielmo en italianeg.

## Tud
Evit ar briñsed ha rouaned, gwelout Gwilherm.

## Tud all
###### 
*Günter Guillaume (1927-1995), spier eus Alamagn ar Reter
###### 
*Guillaume Héliès, beleg ha skrivagner brezhonek
*Guillaume Le Jean (1824-1871), douaroniour
*Guillaume Ricou, skrivagner brezhoneg

###### 
*Guillaume de Lorris, skrivagner gallek
*Guillaume Budé, lenneg 
*Guillaume de Machaut (1300–1377), soner 
*Guillaume Apollinaire, barzh gallek
*Guillaume De Tonquédec, aktour
*Guillaume de Grimoard, gwir anv ar pab Urban V
*Guillaume Radot (1911-1977), filmaozer, produour ha saver senario

## Lec'hioù
*Saint-Guillaume, anv meur a lec'h,
*Sillé-le-Guillaume, kumun c'hall en departamant Sarthe.
Gwilherm II

**Gwilherm II** a zo anv meur a zen:

## Rouaned
## XI ha XIIvet kantved
*Gwilherm II Bro-Saoz, (1056-1100), roue Bro-Saoz eus 1087 da 1100 ;
* Gwilherm II Sikilia (1154-1189), roue Sikilia eus 1166 da 1189 ;

## XVIIvet kantved
* Gwilherm II Oranje-Nassau (1626-1650), stathouder ar Proviñsoù-Unanet adal 1647 betek 1650, *arabat droukveskañ e anv gant hini [[Gwilherm Iañ an Impalaeriezh Santel|Gwilherm II Holland]] na gant hini [[Gwilherm II an Izelvroioù]]* ;
* e vab Gwilherm II (1650-1702), roue Bro-Skos adal 1689 betek 1702, hag ivez *stathouder ar Proviñsoù-Unanet*' evel e dad, ha *roue kenseurt Bro-Saoz hag Iwerzhon evel [[William III]]* ;

## XIXvet kantved
* Gwilherm II an Izelvroioù (1792-1849), roue an Izelvroioù eus 1840 da 1849 ha dug-meur Luksembourg eus 1840 da 1849, *arabat e ve droukveskañ e anv gant hini [[Gwilherm Iañ an Impalaeriezh Santel]] na gant [[Gwilherm II Oranje-Nassau]]* ;

## XXvet kantved
* Gwilherm II Wurtemberg (1848-1921), diwezhañ roue Wurtemberg eus 1891 da 1918.
*Gwilherm II Alamagn (1859-1941), roue Prusia eus 1888 da 1918 hag impalaer Alamagn eus 1888 da 1918 ;

## Duged
*Gwilherm II Normandi, pe Gwilherm an Alouber, deuet da vezañ Gwilherm Iañ Bro-Saoz

## Pennadoù kar
*Gwilherm Iañ
*Gwilherm III
Haus der Lüge

***Haus der Lüge*** a zo pempvet albom ar strollad sonerezh-arnodiñ ha sonerezh industriezh alaman Einstürzende Neubauten. Deuet eo er-maez e 1989. Padout a ra 34.22 munutenn. Embannet eo bet gant Thirsty Ear.

## Listenn ar c’hanaouennoù

# Prolog - 1:50 	 
# Feurio! - 6:02 	 
# Ein Stuhl in der Hölle - 2:09 	
# Haus der Lüge - 4:00 	 
# Epilog - 0:28 	 
# Fiat Lux - 12:24
#: a) Fiat Lux
#: b) Maifestspiele
#: c) Hirnlego 	 
# Schwindel - 3:58 	 
# Der Kuss - 3:37 
# Feurio! (Remix) - 4:47 	 
# Feurio! (Türen offen) - 4:47 	 
# Partymucke - 3:52

## Sonerien
*Blixa Bargeld
* N.U.Unruh
* FM Einheit
* Mark Chung
* Alex Hacke

Ar c’hanaouennoù 9, 10, hag 11 a gaver war ar single "Feurio!", hag ouzhpennet int bet d’an albom pa'z eo bet adembannet (e 1995 hag e 2002). Adembannadur 2002 a zo bet graet penn-da-benn gant ar strollad e-unan.

"Partymucke" a zo bet skrivet evit ar pezh-c’hoari "Andi", skrivet gant Peter Zadek. Pa voe c’hoariet ar pezh e kemeras perzh ar strollad e 50 abadenn e 1987.

E-barzh "Manifestspiele" (ul lodenn eus "Fiat Lux" eo) e klever trouzioù ur vanifestadeg bet aozet e Kreuzberg (Berlin) d’ar 1añ a viz Mae 1987.

"Ein Stuhl in der Hölle" ha "Hirnlego" (ul lodenn eus "Fiat Lux" eo) a gaver war an dastumadeg "Strategies Against Architecture II".
Christoph Hein

**Christoph Hein** a zo un dramaour, romantour, skrivagner skridoù-arnod ha troour alaman bet ganet d’an 8 a viz Ebrel 1944 e Heinzdorf (Silezia).

## E vuhez
Hein a gasas e vugaleaj e Bad Düben, ur gêr vihan e norzh Saks, nepell eus Leipzig. Pastor e oa e dad, ar pezh a lakaas anezhañ da vezañ gwelet fall en DDR, ha setu perak e voe difennet ouzh Christoph Hein mont d’al lise. A-raok ma voe savet moger Berlin ez eas neuze d’ul lise e Berlin-ar-C’hornôg. Pa voe savet ar voger (1961) e rankas chom a-sav gant e studioù. E vachelouriezh a dapas e 1964 hag er skol-veur e voe adalek 1967. War un dro e labouras evel frammer, gwerzher levrioù, servijour en tavarnioù, kazetenner, aktour ha skorer leurenniñ evit ar strollad Volksbühne, ur strollad c‘hoariva eus Berlin. Goude-se e teuas da vezañ kuzulier lennegezh evit ar strollad. Gant Volksbühne e vez c’hoariet e bezhioù-c’hoari, un ugent bennak en deus skrivet. Abaoe 1979 e tremen e holl amzer o skrivañ.
Berzh a reas e 1982 gant e romant “Der fremde Freud” (ar mignon eus an estrenvro) hag a voe embannet en DDR da gentañ hag e BRD da heul.
Unan eus kefredourien bouezusañ Alamagn eo Christoph Hein (hag e-touez ar re gentañ eus DDR) hag alies ec’h embann e soñj war ar pezh a c’hoarvez. E 1998 eo deuet da vezañ prezidant kentañ Pen Club Alamagn unvan. Troet en deus skridoù Jean Racine ha re Molière en alamaneg.
Difrenestriñ Praha

## Kentañ difrenestriñ Praha

Kentañ difrenestriñ Praha a c’hoarvezas da vare ar brezel a-enep d’an husited.
Daoust ma oa bet devet Jan Hus d’ar 6 a viz Gouere 1415 (lakaet e oa bet da zisivouder gant sened-iliz Konstans), e chome c’hoazh kalz tud a save a-du gant e vennozhioù, ha en o fenn e oa ar prezegenner Jan Želivský.

D’an 30 a viz Gouere 1419 e voe taolet ur maen eus ti-kêr Kêr Nevez Praha pa dremene ul lidkerzh kaset gant Jan Želivský. Diouzhtu e krogas ar re a-du gantañ da argadiñ an ti-kêr. Teurela rejont seizh chevin katolik dre ar prinistri. Kouezhañ a rejont war goafioù an dud bodet tro-dro, ha peurlazhet e voent ganto. Goude-se e voe devet ilizoù hag manatiez katolik.

D’ar 16 a viz Eost 1419 e varvas a roue Venceslas Iañ an Impalaeriezh Santel. Kemeret e voe e blas gant e vreur, Sigismon Iañ an Impalaeriezh santel roue Hungaria-Croatia abaoe 1387 hag impalaer Alamagn abaoe 1411. Ehmañ a fellas dezhañ lakaat un termen d’an emsavadeg. Padout a reas ar c’hroaziadegoù a-enep an husited betek 1436.

## Eil difrenestriñ Praha
D’an 23 a viz Mae 1618 ez eas un dileuriadur protestanted Bohemia, kaset gant kont Thurn, da welout ar roue Mathias 1añ an Impalaeriezh Santel en e lojeiz e kastell Praha; a-benn klemm peogwir e oa bet serret daou dempl protestant e Broumov hag e Hrob.
Gant breur a roue (Rodolf II an Impalaeriezh Santel, a familh Habsburg) e oa bet embannet (e 1609) e vefe doujet ouzh gwir ar brotestanted da vevañ diouzh o c’hredenn. Mathias n’en doa hêr ebet, neuze e tibabas e genderv, Ferdinand II an Impalaeriezh Santel, hag arc’hdug Styria, da vezañ roue war e lerc’h. Met ur c’hatolik taer a oa anezhañ, ha stourm a rae a-enep d’ar brotestanted.
E-kerzh an emvod e savas reuz etre dileuridi ar roue hag an dileuriadur protestant. Daou c’houarnour eus tu Habsburg, Wilhelm Slavata ha Jaroslav Martinic, hag unan eus o mevelien anvet Fabricius, a voe taolet dre prinistri ar palez. N’o doe ket kalz a zroug dre ma kouezhjont war ur bern teil.
An difrenestriñ-se a voe penn-kentañ Brezel Tregont Vloaz. 

## Trede difrenestriñ Praha
Un trede difrenestriñ a c’hoarvezas e Praha d’an 10 a viz Meurzh 1948, ur miz goude ma vefe bet savet ar gouarnamant komunour. Adkavet e voe korf Jan Masaryk, ministr aferioù diavaez Tchekoslovakia (hag ar ministr nemetañ ne oa na komunour na sokialour) dindan prinistri sal-dour e vinistrerezh. E penn-kentañ 2004 ec'h embannas ar polis e oa bet taolet dre ar prenestr, padal e oa bet lavaret betek-henn e oa en em zistrujet.
Cuius regio, eius religio

**Cuius regio, eius religio** zo ul lavar latin a dalv: * Hevelep priñs, hevelep relijion*, da lavarout eo eo gant an hini a zo e penn ar vro e vez divizet petra eo relijion e genvroiz. Un afer stad eo ar relijion da neuze, ha n'eo ket un afer bersonel.

## Ar Reform protestant
Kentañ kaoz a voe eus ar sturienn a voe e-kerzh ar Reform protestant (anvet an Disivoud Meur gant ar gatoliked) evit klozañ afer relijion ar bobl, pa voe sinet peoc'h Augsburg en Alamagn, e 1555, etre an Impalaer Karl V hag ar C'hevread enep dezhañ. An diskoulm -se eo a voe dibabet evit broioù Alamagn.

Gant ar gwiraour Joachim Stephani (1544-1623) eus skol-veur Greifswald, an hini e voe distaget ar bomm-se en 1612.

A orin protestant eo ar gelennadurezh-se rak ne glot ket gant meizad katolik ar gouarnerezh. Hervez ar gatoligiezh e sent ar briñsed ha rouaned ouzh ar pab, evit brasañ mad an unaniezh relijiel.

## E Bro-C'hall
Lakaet eo bet da dalvezout e Bro-C'hall pa fellas d'ar roueed (Loeiz XIII ha Loeiz XIV muioc'h c'hoazh) bountañ o relijion gatolik e-barzh ar pennoù protestant. Met politikerezh ar rouaned-se a oa awenet gant ar c'hallikanegezh ha troet a-enep ar sujidigezh d'ar bibien.

Evel-just e ya ar bennaenn-se a-enep ar frankiz relijiel a voe anavezet davare an Dispac'h gall. 

## A-raok-se
Pell a-raok ar XVIvet kantved e oa bet kemm a-wechoù etre relijion ofisiel ar renerien ha hini ar bobl.

E Bro-Spagn ar Vizigoted, a-raok 586, e oa Arianiz ar Vizigoted hag o an eskibien, tra ma oa katoliked an darn vrasañ eus ar bobl abaoe ar IVvet kantved. Pa grogas Muzulmiz eus Norzhafrika da vrezelekaat ouzh Spagn e dibenn ar VIIvet kantved e kouezhas ar rouantelezh vizigot dre ma n'he doa ket skoazell ar bobl.

En hevelep doare e Siria ar VIIvet kantved ne oa ket gwall vras al lealded ouzh an Impalaer Konstantinopolis, abalamour d'an tabutoù diwar-benn gwir natur Jezuz-Krist, pa veze gwelet tud Siria evel disivouderien.

## Notennoù
À la folie… pas du tout

***À la folie... pas du tout*** a zo ur film gallek savet gant Laetitia Colombani e 2002.

## Diverradenn
Ur plac'h yaouank a 20 vloaz eo Angelique, studierez er Beaux-Arts, a en em gav e garantez gant Loïc, ur medisin-kalon brudet, dimezet ha tadig a-benn nebeut. Kendrec'het eo-hi gant ar soñj ez eo e c'harantez garet, met ne zeu biken Loïc d'an emgavioù a aoz ar plac'h yaouank. E gwirionez, eo tapet Angélique gant "érotomanie", kleñved Clérambault: he-unan e vev he c'harantez a ijin dreistmuzul. Loïc, eñ, a chom hep kompren dirak ar profoù dianv hag al lizhiri dous a resev, met chom a ra e karantez-holl gant e wreg memestra. Karantez ar plac'h yaouank az a da sachañ anezhi bepred pelloc'h, betek trubuilhañ he buhez hag hini Loïc...

## Munudoù teknikel
* Krouidigezh : Laetitia Colombani
* Senario : Laetitia Colombani, Caroline Thivel
* Sonerezh : Jérôme Coullet
* Doare : Thriller psikologel
* Padelezh : 92 munutenn

## Dasparzh ar roloù
* Audrey Tautou *Angélique*
* Samuel Le Bihan *Loïc*
* Isabelle Carré *Rachel*
* Clément Sibony *David*
* Sophie Guillemin *Héloïse*
* Éric Savin *Julien*
* Michèle Garay *Claire Belmont*
* Élodie Navarre *Anita*
* Catherine Cyler *Jeanne*

## Liammoù
*  '''''He Loves Me, He Loves Me Not''''' war Internet Movie Database
Eudes

**Eudes** zo un anv-bihan gallek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Orin
Un anv frankek eo, eus *Eudo*, savet diwar *-eud* pe *-euth*, kar d'ar ger norsek *jodh* « bugel ».

## Adstummoù
*Evit ar merc'hed: *Eudeline* hag *Eudine* 
*Anv-kevrennek : *[[Jean-Eudes]]*.

## Yezhoù all
*Odo

## Tud
### VIIIvet kantved
* Eudes, pe Odo Akitania, Dug Akitania, trec'h war ar Vuzulmaned en emgann Toloza (721);

### IXvet kantved
* Eudes d'Orléans (wd 790- † 834), kont Orleañs adalek 821. 
* Eudes de Toulouse, (832-919), kont Toloza
* Eudes Frankia, roue ar Franked etre 888 ha 898.

### Xvet kantved
*Eudes-Henri, anvet ivez Herri Iañ Bourgogn(948-1002), dug Bourgogn
* Eudes, pe Odo Iañ Bleaz (wd 950- 996), kont Bleaz, kont Chartrez, kont Châteaudun, Provins, hag Omois
### XIvet kantved
* Odo II Bleaz († 1037), kont Bleaz
* Eudes II Bleaz alias Eudes Iañ Troyes, (983-1037),kont Troyes.
* Eudes de Vermandois,(† 1045), kont Vermandois

### XIIvet kantved
* Eudes de Vitry, (1124-1158), kont Rethel.
* Eudes de Lorraine, († 1198), eskob Toul

### XIIIvet kantved
* Eudes de Cheriton, (pe Odon de Cheriton, pe Odo of Cheriton, e Kent), oberour latin a skrivas Isopetoù, *Narrationnes* pe *Parabolae*, en latin, skrivet war-dro 1220.
* Eudes de Montreuil, tisavour gall

### XIVvet kantved
* Eudes IV Bourgogn (wd 1295-1350), dug Bourgogn

### XXvet kantved
* Eudes d’Orléans (1968), « dug Angoulême » (ganet en 1968), pempet bugel Henri d'Orléans (1933), « kont Paris »  hag e bried kentañ ar briñsez Marie-Thérèse de Wurtemberg, « duchesse de Montpensier ».

## Anv-tiegezh
**Eudes de Montreuil*, tisavour en XIIIvet kantved
* Sant Jean Eudes, diazezer urzh an eudisted
* Émile Eudes, dispac'hour gall hag ezel eus Kumun Pariz (1871) 
* Eugène-Jules Eudes (1856-1938) livour gall
* Raymond Eudes (1912-1980), politikour kebekat

## Notennoù
Fabrice Wantiez

**Fabrice Wantiez** a zo bet ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1971. Mestrc'hoarier echedoù belgiat. Mestr FIDE eo. E renk Elo a oa 2 311 e miz Genver 2008.

## Liammoù divaez
*E fichenn FIDE (e saozneg)
*E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
Kêr

Ur **gêr** a zo ul lec'h annezet stank, ennañ etre un nebeud kantadoù a dud ha miliadoù pe kantmiliadoù, pe milionoù anezho. Stumm un tolpad-savadurioù he deus ur gêr. Evit ar c'hêrioù bras-tre e vez implijet ar ger-se pe ivez keoded pa ne reer ket gant metropolenn pe gant tolpad-kêrioù, ma 'z eus meur a gêr enno.

## Implij
E brezhoneg, pa vez kaoz eus an tolpadoù savadurioù e Breizh, e komzer eus ur gêriadenn evit envel an tolpadoù savadurioù bihanoc'h eget ar re a weler er c'hêrioù, met un diforc'h a vez graet etre ar vourc'h (brezhoneg kozh : *[[gwik]]*), ur seurt kêriadenn gant an iliz-parrez enni hag ar gêr a zo dezhi un iliz-parrez pe ouzhpenn. Ar ger kevatal da vourc'h e vez klevet e galleg e meur a lec'h e Bro-C'hall, met ur ster all a zo e galleg evit ar c'hêrioù o doa gounezet gwirioù dre forzh goulenn ouzh o aotrouien er Grennamzer. Sellet ouzh Bourg-en-Bresse. 
Ne zepant ket an diforc'hioù etre ar poblañsoù pa vez kavet bourc'hioù o deus muioc'h a annezidi eget kêrioù bihan zo.

## Roll armerzhel ha sokial

Perzhioù pennañ ar c'herioù a zo ar perzhioù armerzhel pa vez kavet enno nebeut a dud o c'hounid an douar. Er c'hêrioù e kaver stalioù-kenwerzh e-leizh, stalioù servijoù ha stalioù greantel a bourvez labour d'an annezidi ha da du o chom tro-war-dro.
Pa chañch an oberezhioù armerzhel e c'hell mont war wel pe greskiñ pe digreskiñ ar c'hêrioù. Koulskoude, lod anezho a zo bet krouet a-gozh eus an Henamzer pellañ (keodedoù Mezopotamia), an Henamzer gresian pe roman (ar c'heodedoù gresian ha Roma gant o trevadennoù niverus), ar Grennamzer (Pondi, da skouer) ha ivez an amzerioù modern ha kempred (an Oriant, kêrioù nevez Enez-Frañs). E Amerika koulz hag en Afrika, an trevadennerezh en deus lakaet miliadoù a gêrioù nevez da vezañ savet dindan tri c'hantved.

## Gerioù gant kêr enno
* kêraouzouriezh
* kêriadenn
* kêr-benn
* kêr-gloz
* kêriad
* tolpad-kêrioù
* tolead kêr

## Pennadoù nes
* bourc'h
* dezougerezh-kêr
* karter
* keoded
* kêr nevez
* metropolenn
* straed
* stankted al lojeiz

## Notennoù ha daveoù
Pierre de Fermat

**Pierre de Fermat**, ganet er bloavezhioù 1600 e Beaumont-de-Lomagne, e-kichen Montauban ha marvet d'an 12 a viz Genver 1665 e Castras, a zo ur matematikour ha gwiraour gall, lesanvet « le prince des amateurs » ("Priñs an amatourien"). Ampart e oa ivez war ar gresianeg ha dedennet gant ar fizik.
 
## Teorem bihan Fermat

Ma'z eo *p* un niver kentael hag *a* un niver anterin naturel, ha ma n'eo ket *a* rannapl dre *p*, neuze ^{a^{p-1} \equiv 1\pmod{p}}

## Teorem bras Fermat

N'eus ket a niveroù anterin pozitivel strizh x\,\!, y\,\!, z\,\! o gwiriekaat ar gevatalenn x^n + y^n = z^n\,\!pa z'eo n  un niver anterin ha n > 2\,\!.

## Daveoù
Los Glochos

Ar **Glochos** a zo ur strollad kanerien ha sonerien eus Breizh. Kanañ a reont e galleg. An anv «Glochos» a zeu eus anv an daou vreur Glocheux, sonerien eus Pondivi, hag a sone sonerezh stadunanat er bloavezhioù 1970.

Meskañ a reont meur a zoare sonerezh (ijinet o deus ar sonerezh **pekno**), gant komzoù diwar-benn ar Stad hag ivez diwar-benn ar maezioù en un doare farsus. «Galette saucisse» pe «Paté Hénaff» ha «Tire la chasse», graet o deus ur ganaouenn brudet-mat «Rien à foutre».

Pemp soner emaint er strollad, un tabouliner (Jacky Pestel), ur gitarour ha gitarbouder («Chim»), ur soner piano ha sintetizer (Jean-Noël Rose), ha daou ganer (Fañch ha Minig), met ar reoù all a gan ivez e doare ar c'han-ha-diskan. Son a ra Hervé Bertho ganto ivez.
Winaj'h

**Winaj'h** a oa ur strollad sonerezh da lakaat an dud da zañsal er festoù-noz. Divodet eo bet e miz Genver 2011.

## Ar sonerien
5 soner a oa er strollad Winaj'h. Iltud Le Doré a sone fleüt a-dreuz, zarb ha cajon ha Tomaz Lotout a rae gant ar vombard. Daou venveg gant kerdin a oa ur gitar akoustek sonet gant Fred Thomas hag ur gitar-boud sonet gant Jacky Beaucé pe a-wechoù zoken gant Stéphane De Vito. Un akordeoñs diatonek a veze ivez gant Daniel Lawson. Gwelet e vezent muioc'h-mui er festoù-noz betek dont da vezañ unan eus strolladoù brudetañ e-touez dañserien Breizh, kement a startijenn a veze atav gante.

## Istor
Krouet e oa bet ar strollad-mañ e 2002, gant Thomas Lotout, Youen Bodros hag Edwin Bodros, heuliet gant Franck Fagon. Divodet eo bet e penn kentañ 2011. Anv ar strollad ne dalveze mann resis ebet. Savet e oa bet diwar ur verb saoznek *to winch* mui un dibenn damvrezhonek.

## Pladennoù
Savet ez eus bet ur bladenn gante, anvet *Winaj'h* ha mat pell 'zo. 11 ton a zo warnezhi kement a Vreizh hag a Iwerzhon. Setu-int:
* 1. Full Circle
* 2. Hep Bal !
* 3. Enez Marv
* 4. Coffee drop
* 5. Valse à Ricco
* 6. Ar Rogn
* 7. Ben Ar Menez
* 8. Ifern yen
* 9. Alfa 175 double carbu
* 10. Chez Zaza
* 11. Kreiz-Breizh Parano

## Liammoù diavaez
* lechienn : https://web.archive.org/web/20101111152803/http://www.winajh.com/index.php
* my space : https://web.archive.org/web/20101111013124/http://www.myspace.fr/winajh
Andy Marechal

**Andy Marechal** a zo ganet d'ar 17 a viz Genver 1978.

Ur mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Mestr FIDE eo.

E renk Elo a oa 2 302 e miz Ebrel 2008.

## Liammoù divaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
Maen

**Maen** a zo 
*un anv boutin, gwelout Maen (mein)
*un anv divoutin, anv brezhonekaet ar broviñs c'hall anvet Maine e galleg.
Académie française

An **Académie française**, pe **Akademiezh c'hall**, pe **Akademiezh Bro-C'hall**, zo un ensavadur gall krouet gant Armand de Richelieu e 1635, dindan renad ar roue gall Loeiz XIII. Daou-ugent ezel zo enni, pep hini dilennet gant an izili all.

## He c'hargoù
Karget eo an *Académie Française* :

* *da « ziwall ar galleg »*, lavarout a ra an akademiourien petra zo reizh er yezh ha petra n'eo ket hervezo
* da sevel ur geriadur gallek
* da arc'hantiñ war-dro tri-ugent priz lennegel gallek bep bloaz. Reiñ a reont arc'hant da gevredigezhioù ha da dud zo ivez.

## Istor

## Statudoù hag aozañ

## An izili
Ober a reont an *Immortels* anezho o-unan, pe c'hoazh *Les Sages*. E-touez ar re-mañ e kaver Jean d'Ormesson, Hélène Carrère d'Encausse, Valéry Giscard d'Estaing, Érik Orsenna, Max Gallo, Jean Dutourd ha Michel Mohrt.

## Mennozhioù

Lod a lâr eo an *Académie Française* un benveg galloud politikel. Int o-unan en em ginnig evel-se. Skeudenn an ensavadur er gevredigezh c'hall zo etre daou, kozh met doujañs zo c'hoazh outo memestra.

* E 1950 e oa bet skrivet e-barzh Le Figaro, gant ar romantour Georges Duhamel, Sekretour an Akademiezh, e oa kelenn ar yezhoù rannvro un *dañjer evit unaniezh Bro-C'hall*.

* E 2008 eo bet embannet gant an *Académie Française* e save a-enep skrivañ e mellad kentañ ar vonreizh c'hall emañ ar *yezhoù "rannvroel"* e-barzh glad Bro-C'hall, ablamour, emezi, m'emañ ar mellad kentañ a-raok an eil mellad.

## Liammoù diabarzh
Sellit ouzh ar pennadoù :
* Akademiezh
* Jakobinegezh
* Galleg

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel an Akademiezh c'hall
Timbroù Kroatia

Emañ Kroatia en Europa ar Su, o vezañ etre Slovenia, Hungaria, Serbia, Bosnia-Herzegovina, Montenegro ha Mor Adria.

Betek fin ar Brezel-bed kentañ n’eus ket eus Kroatia e gwirionez : ur rannvro eus Impalaeriezh liesyezhek ha liesbroadel Aostria-Hungaria eo. E 1918 avat eo savet Rouantelezh ar Serbed, ar Groated hag ar Slovened hag e krog postoù Kroatia da embann timbroù dre implij timbroù Hungaria soulgarget gant ar ger HRVATSKA (« Kroatia » e yezh ar vro). 

left|190px|thumb|Timbroù 1918 ha 1941

Kement-se a bado betek 1921, pa vo embannet timbroù evit ar Rouantelezh en he fezh.

Abalamour da aloubadeg Yougoslavia gant armeoù Hitler e-pad an eil Brezel-bed eo dismantret ar Rouantelezeh ha savet a-nevez e 1941 ur Stad kroatian « dizalc’h », da lavaret eo dindan kazel an nazied. Embann a ray timbroù betek 1945, un darn mat anezho o lakaat da dalvez ar bagadoù engouestlet gant an alouberien (strolladoù SS ha yaouankiz Oustachi) ha propaganda ar Stad. E-pad ar mizioù kentañ ec'h embann ar velestradurezh timbroù Yougoslavia soulgarget NEZAVISNA DRŽAVA HRVATSKA (= Stad dizalc’h Kroatia).

Teuzet e vo Kroatia e-barzh Republik Kevreadus Poblel Yougoslavia goude ar brezel.

Savet e vo Republik Kroatia a varv da vev e 1991 dre guitaat Yougoslavia.

## Liamm diavaez
(e saozneg) Postoù Kroatia
Malcolm

**Malcolm**, **Máel Coluim** pe **Maol Choluim**, zo un anv-bihan gouezelek, hag a dalv kement ha "diskibl, touzet e vlev, da Sant Koulm". 

## Tud vrudet

### Tud jentil skosat
* Máel Coluim, kont Atholl, Mormaer Atholl etre 1153/9 hag ar bloavezhioù 1190
* Máel Coluim (Strat Clut), roue Strat Clut
* Máel Coluim of Moray, Mormaer Moray

* Malcolm Bro-Skos, anv meur a roue 
** Malcolm Iañ Bro-Skos, Roue ar Skosiz eus 1005 d'e varv
** Malcolm II Bro-Skos, Roue ar Skosiz eus 1005 d'e varv
** Malcolm III Bro-Skos, Roue ar Skosiz
** Malcolm IV Bro-Skos, Roue ar Skosiz

* Maol Choluim, Kont Angus, Mormaer Angus
* Maol Choluim Iañ, Kont Fife, Mormaer Fife
* Maol Choluim I, Kont Lennox, Mormaer
* Maol Choluim II, Kont Fife, Mormaer
* Maol Choluim II, Kont Lennox, Mormaer

### Tud vrudet all
* Malcolm X, ur politikour stadunanat du
* Malcolm Forbes (1919-1990), embanner *Forbes magazine*

## Sinema
* Malcolm X (film), ur film gant Spike Lee diwar-benn buhez Malcolm X

## Lec'hanvioù e [[SUA]]
*Malcolm, Maryland 
*Malcolm, Nebraska, e Lancaster County
Malcolm X (film)

Ur film amerikan eo ***Malcolm X***, savet gant Spike Lee hag embannet e 1992. Kontañ a ra buhez Malcolm X, ar stourmer afroamerikat muzulman.

## Fichenn deknikel
* Titl : *Malcolm X*
* Seveniñ : Spike Lee
* Senario : Arnold Perl, tennet eus emvuhezskrid Malcolm X
* Produiñ : Marvin Worth
* Sonerezh : Terence Blanchard
* Skeudenniñ : Ernest Dickerson
* Frammañ : Ernest Dickerson
* Bro a orin : Stadoù-Unanet
* Furmad : Livioù - 1,85:1
* Rummad : buhezskrid
* Pad : 210 munud (3e30)
* Deizhiad er-maez : 1992

## Gant
* Denzel Washington : Malcolm X
* Angela Bassett : Betty Shabazz
* Albert Hall : Baines
* Al Freeman, Jr : Elijah Muhammad
* Delroy Lindo : Archie
* Spike Lee : Shorty
* Peter Boyle

## Sonerezh
E touez tonioù sonerezh orin ar film e kaver :
# *Revolution* gant Arrested Development
# *Roll 'em Pete* gant Big Joe Turner
# *Flying home* gant Lionel Hampton
# *My Prayer* gant The Ink Spot)
# *Big Stuff* gant Billie Holiday
# *Don't Cry Baby* gant Erskine Hawkins
# *Beans and Cornbread* gant Louis Jordan
# *Azure* gant Ella Fitzgerald
# *Alabama* gant John Coltrane
# *That Lucky Old Sun Just Rolls Around Heaven* gant Ray Charles
# *Arabesque Cookie* gant Duke Ellington
# *Shotgun* gant Jr. Walker ha The All-Stars
# *Someday We'll All Be Free* gant Aretha Franklin

## Liammoù diabarzh
* Malcolm X

## Liammoù diavaez
* Follenn IMDb
Pandolfaccio Malatesta

**Pandolfo IV Malatesta**, lesanvet **Pandolfaccio** (Pandolfo drouk) (1475 – 1534) a oa condottiero italian, aotrou Rimini e Romagna, ha tad Sigismondo Malatesta.

## E vuhez
Mab e oa da Roberto Malatesta, ha dont a reas da vout kabiten-jeneral Republik Venezia pa varvas e dad e 1482. Pevar bloaz goude e voe anvet da varc'heg gant roue Naplez, Alfoñs II

En 1495 e voe gopret da gas arme Venezia da emgann Fornovo. Goude elakaas seziz war Novara a oa bet aloubet gant an arme c'hall. 

Brudet e oa e feulster, e daolioù fall hag e vuntroù, ma sachas kasoni warnañ. En 1497 e emsavas tud Rimini war-lerc'h m'en devoa klasket gwallañ ur plac'h yaouank. Ret e voe dezhañ goulenn skoazell arme Venezia evit mougañ an emsavadeg. 

En 1498, e teuas a-benn d'en em dennañ eus un irienn savet a-enep dezhañ. 
En 1500 e voe aloubet douaroù Pandolfo gant arme Cesare Borgia, e-keit ma oa ar pab Alesant VI,oc'h eskumunugañ enebour e vab. Dre ma ne gave skoazell ebet gant e sujidi e rankas Pandolfo gaezh kuitaat Rimini evit  dugad. Mont a reas gant an arc'hant da repuiñ da Venezia e-pad meur a vloaz. 
Pa varvas ar pab e 1503, ha klañv-fall e vab Cesare, e oa gwanaet kalz kostezenn Borgia; neuze ez eas gant un arme da glask kemer Rimini, met tro-wenn a reas. E 1509 e kemeras perzh en emgann Agnadello.
Romagna

**Romagna** zo ur rannvro istorel en Italia, a ya d'ober hiziv, gant rannvro istorel Emilia, ar rannvro anvet Emilia-Romagna. 

Kêrioù brasañ Romagna eo Forlì ha Ravenna.

Romagna zo teir froviñs enni: proviñs Ravenna, proviñs Forlì-Cesena, proviñs Rimini hag un darn eus proviñs Bologna (pastellad Imola).
Altaf Tyrewala

**Altaf Tyrewala** (marateg: अल्ताफ़ टायरवाला)a zo ur skrivagner indiat bet ganet e Mumbai e 1977. Eno en deus bevet ha studiet, war-bouez un nebeud bloavezhioù tremenet gantañ er Stadoù-Unanet a-benn prientiñ e ziplom MBA (Business Administration). Hiziv an deiz e vez o chom en e c’hêr c’henidik, hag e kas holl e amzer o skrivañ. Lakaet en deus embann e romant kentañ, *No God in Sight* (Tamm doue ebet war wel) e ditl, e 2005. Embannet eo bet gant Penguin Books India. An droidigezh c'hallek a zo deuet er-maez e 2007, embannet eo bet gant Actes Sud.
Spike Lee

**Spike Lee** zo ur senarioour, filmaozer ha produer stadunanat. Ganet e oa d'an 20 a viz Meurzh 1957 en Atlanta (Georgia) dindan an anv Shelton Lee.

Lakaat a ra e filmoù ar pouez war an Afroamerikaned alies, o c'hudennoù identelek ha sokial. E touez an aktourien dibar o deus kroget gantañ emañ Denzel Washington, Halle Berry, Samuel L. Jackson ha John Turturro. C'hoariet en deus en un 10 bennak eus e filmoù. Produet en deus ouzhpenn 35 film abaoe 1983 gant e gevredad *40 Acres and a Mule Filmworks* staliet en New York.

Ret eo bet dezhañ meur a briz, en o zouez un Oskar a enor e 2016 ha Prix meur Festival Cannes e 2018.

## Filmadurezh
* 1977 : *[[Last Hustle in Brooklyn]]*
* 1980 : *[[The Answer]]*
* 1981 : *[[Sarah (film)|Sarah]]*
* 1983 : *[[Joe's Bed-Stuy Barbershop: We Cut Heads]]*
* 1986 : *[[She's Gotta Have It]]*
* 1988 : *[[School Daze]]*
* 1989 : *[[Do the Right Thing]]*
* 1990 : *[[Mo' Better Blues]]*
* 1991 : *[[Jungle Fever]]*
* 1992 : *[[Malcolm X (film)|Malcolm X]]*
* 1994 : *[[Crooklyn]]*
* 1995 : *[[Lumière et compagnie]]*
* 1995 : *[[Clockers]]*
* 1996 : *[[Girl 6]]*
* 1996 : *[[Get on the Bus]]*
* 1997 : *[[4 Little Girls]]*
* 1998 : *[[He Got Game]]* 
* 1998 : *[[Freak]]* (heuliad skinwel)
* 1999 : *[[Summer of Sam]]*
* 2000 : *[[The Very Black Show]]* (*Bamboozled*)
* 2002 : *[[25th Hour]]
* [[2004]] : *She Hate Me* 
* [[2006]] : *"When The Levees Broke: A Requiem in Four Parts."* (ur film skignet war HBO e div lodenn div eur, diwar-benn Orleañs-Nevez war-lerc'h ar [[korventenn Katrina|gorventenn Katrina]])
* [[2006]] : *Inside man*
* [[2008]] : *The Inside Man 2* (rakbroduiñ)
* [[2008]] : *Miracle at St. Anna*
* [[2012]] : *Red Hook Summer
* 2013 : *[[Oldboy]]*
* 2014 : *[[Da Sweet Blood of Jesus]]
* [[2015]] : *Chi-Raq*
* [[2018]] : *Pass Over
* 2018 : *[[BlacKkKlansman]]*
* 2020 : *[[Da 5 Bloods]]*
Upamanyu Chatterjee

**Upamanyu Chatterjee** (bet ganet e Patna, er Bihar, 1959) a zo ur skrivagner hag ur c’hargad indian. Brudet eo evit e romant *[[English August|English, August : An Indian story]]*, ur romant diazezet war bed kargidi an Indian Administrative Service (Servij melestradur India). 

E studioù en deus graet e St. Xavier's School hag e St. Stephen's College, e Delhi. Kroget eo da labourat en Indian Administrative Service e 1983. 
Goude ar berzh a reas e levr kentañ e tremenas ar bloavezh-skol (1990-91) evel skrivagner degemeret e skol-veur Kent. E 1998, eo bet anvet rener ar yezhoù e ministrerezh indian an diorren hag ar c’hoskor.

Ouzhpenn e romantoù en deus skrivet Chatterjee un nebeud danevelloù, "The Assassination of Indira Gandhi" ha "Watching Them" en o zouez.
E romant brudetañ ha gwerzhet ar muiañ eo *[[English August|English, August : An Indian story]]* . Embannet eo bet e 1988 (hag adembannet meur a wech dibaoe) ha lakaet da film, tapet gantañ priz Gilberto-Solares e *Festival des 3 continents* e Naoned e 1994.
Er romant e kont buhez Agastya Sen, un indian desket a rank mont betek Madna, ur gêr kollet e India, a-benn seveniñ ur staj. Eno e kas al lod vrasañ eus e amzer o ruzañ botoù, o soñjal er merc’hed hag o vutuniñ kanab. Meuleudi a oa bet kanet gant ar vurutellerien pa oo deuet al levr er-maez.

E eil romant, *[[The Last Burden]]* e ditl, a oa deuet er-maez e 1993. Ennañ e kont buhez ur familh indian e dibenn an XXvet kantved.

E dibenn ar bloavezh 2000 e oa deuet er-maez *[[The Mammaries of the Welfare State]]*, un heuliad da *English, August*. E romant diwezhañ, anvet Weight Loss, a oa deuet er-maez e 2006. Gant ar vurutellerien eo bet keñveriet Chatterjee gant W.B. Yeats, Franz Kafka, Milan Kundera, Saul Bellow hag Albert Camus zoken, abalamour d'ar sell a daol ouzh ar gevredigezh.

## Levrlennadur
Devezh an timbroù

En un nebeud broioù e vez embannet bep bloaz un timbr gant an alc’hwez *Devezh an timbroù* gant melestradurezh ar Postoù, evit brudañ implij an timbroù-lidañ hag an dimbrawouriezh. Un abeg evit kinnig un diskouezadeg eo ivez.

Alies a-walc’h e vez tennet danvez an timbr digant bedig-bed ar Postoù : paotred-al-lizheroù gwechall, ar c’hirri-tan implijet gant ar velestradurezh evit treuzdougen al lizheroù, skeudenn an timbr kentañ bet moullet er vro, hag all.

Abaoe un toullad bloavezhioù e klask Postoù Bro-C’hall broudañ ar re yaouank da doullañ un dastumadenn dre embann skeudenn harozed bannoù-treset brudet,*[[Lucky Luke]]* ha *[[Tintin]]* da skouer.

Bloavezh kentañ an embann hervez ar broioù :
* Aostria : miz Kerzu 1935 ;
* Alamagn : 7 a viz Genver 1936, deiz-ha-bloaz Heinrich von Stephan, hag adarre e miz Here 1948 ;
* Bro-C'hall : 1947.
Helgoland

**Helgoland** (hervez an anv alamanek; *Deät Lun*, 'an douar', en helgolandeg, *Helgolân* e frizeg, ha *Heligoland* e saozneg) zo un enezeg vihan e Mor an Hanternoz, bremañ en Alamagn, dirak aber ar stêr Elbe, div eur treizh eus porzh Cuxhaven, an inizi alaman pellañ diouzh an douar-bras. 1 149 a dud zo o chom enne e 2010. 

## An anv
Gwechall e oa *Heyligeland*, da lavarout eo "Douar Santel", marteze abalamour d'un darempred kozh ha hir gant an doue german Forseti.

## Yezhoù
Ouzhpenn alamaneg e vez komzet Halunder, rannyezh frizek an norzhfrizeg, pe frizeg an hanternoz. 

## Istor
A-raok bout staget ouzh Alamgn int bet dalc'het gant Danmark ha goude gant Bro-Saoz.

## Pennadoù kar
* Timbroù Heligoland
* Forseti, doue enoret en Helgoland.

## Notennoù

## Levrlennadur
### Kelaouennoù
* Charlier, C. (1947) "L'explosion d'Heligoland. - Discussion des observations effectuées à Uccle", *Ciel et Terre*, **64**, p. 193&ndash;214 (galleg)
* Gardner, N. (2008) An island outpost: Helgoland. *hidden Europe magazine*, 20, pp.2-7 (ISSN 1860-6318) (saozneg). 

### Levrioù
#### E saozneg
* Black, William G. (1888) *Heligoland and the Islands of the North Sea*, London : W. Blackwood & Sons, 199 p.
* Drower, George (2003) *Heligoland - The True Story of German Bight and the Island that Britain Betrayed*, Sutton, ISBN 0-7509-2600-7 
* Ritsema, Alex (2007) *Heligoland, Past and Present*, Lulu.com, ISBN 1-84753-190-3

## Liammoù diavaez

* www.helgoland.de
Fañch Élégoët

**Fañch Élégoët** zo ur sokiologour breizhat, genidik eus ar C'hrouaneg, e Plougerne, hag en deus kenlabouret gant ar gelaouenn *[[Les Temps Modernes (kelaouenn)|Les Temps Modernes]]* ha savet studiadennoù diwar-benn Breizh. 

## Oberennoù
* *Nous ne savions que le breton et il fallait parler français - Mémoire d'un paysan du Léon* (1978)
* *La récolte du goémon à Kemenez* (1979)
* *Bezhinerien en enezeier* (1982)
* *Révoltes paysannes : à l'origine de l'organisation des marchés* (1984)
* *Les paysans bretons dans l'entre-deux guerres* (1986)
* *L'identité bretonne, situation et perspectives* (2002)
* ''Agriculture en Hollande : l'intelligence efficace'', Fanch Élégoët et Lambert van Gils, Plabennec : Tud ha bro, 1989, 214 p. ; 21 cm
* "D'une nationalité à l'autre (Minorités nationales en France)", *Les Temps Modernes*, kelaouenn viziek renet gant Jean-Paul Sartre, Pariz, Nnn 324-325-326 août-septembre 1973 p. 128-378 / TEMPS-1973.324-325-326 - 
* *La domination linguistique en Bretagne*. Mémoire de maitrise de sociologie, Skol-Veur Pariz X, Nanterre. 1971-72
Lonsdale

**Lonsdale** a zo ur merk dilhad krouet e Londrez e 1960. Er penn-kentañ e oa ur merk dilhad boks nemetken, hiziv an deiz ez eo ivez ur merk dilhad sport ha dilhad diouzh ar c’hiz. Abaoe 2007 ez eo ul lodenn eus an embregerezh Sports Direct.

Anv ar merk a zeu eus hini Hugh Lowther, 5vet Kont Lonsdale, un den a aozas krogadoù boks e 1909 hag a oa ivez prezidant *National Sporting Club of Britain*. 
Kement boksour a zeue ada vezañ kampion hag a zifenne e ditl teir gwech a reseve ar gouriz Lonsdale.
E 1960 e teuas ar boksour Bernard Hart da welout ar c’hont hag e c’houlennas outañ gwir da implijout e anv a-benn krouiñ ur merk dilhad boks.
E-touez ar voksourien vrudet o deus gwisket dilhad Lonsdale emañ Muhammad Ali, Mike Tyson, Henry Cooper ha Lennox Lewis.
Er bloavezhioù 1980 ha 1990 e voe gwisket kalz dilhad Lonsdale gant tud yaounak a veze graet skinhead ha mod anezho. Evel da skouer Paul Weller, kaner ar strollad breizhveuriat The Jam. 
Gant Lonsdale eo bet arc’hantaouet ar skipailh mell-droad Blackburn Rovers Football Club e-kerzh kampionad saoz 2005-06. Abaoe 2007 ez eus ur rann eus an embregerezh a brodu dilhad mell-droad evit meur a skipailh : Brentford, Swindon Town ha Millwall. E 2008 eo deuet Lonsdale da vezañ pourvezer dilhad ofisiel Sydney Roosters, ur c’hleub mell-dorn eus Aostralia.

En Izelvroioù, e Beljia hag en Alamagn e vez implijet an dro-lavar *yaouankiz Lonsdale* da daolenniñ tud yaouank tost ouzh an tu dehou pellañ, hag ouzh al luskad underground anvet gabber Savet ez eus bet ul lec'hienn anvet Lonsdalenews en Izelvroioù a-benn enrollañ kement tagadenn ouennelour a c'hoarvez eno.. 
Sañset e plijfe d’ar re-se gwiskañ dilhad Lonsdale peogwir e c’heller gwelout warno al lizherennoù *NSDA*, da lavaret eo tost NSDAP, anv ar strollad nazi bet krouet gant Hitler.

Setu perak e tivizas pennoù Lonsdale arc’hantaouiñ frapadoù ha darvoudoù enep-gouennelour, hag e tivizjont ivez paouez da skignañ o dilhad e stalioù brudet evit o mennozhioù tost ouzh re an tu dehou pellañ.
E 2003 e voe aozet ar frapad bruderezh anvet "Lonsdale Loves All Colours", lod brasañ an dud implijet evit hen ober ne oant ket gwenn, ar pezh a lakaas re an tu dehou pellañ da bellaat diouzh ar merk.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel
Timbroù Heligoland

Emañ enezeg Heligoland (Helgoland en alamaneg) e gevred Mor an Hanternoz. Hervez ar bloavezhioù eo bet dindan aotrouniezh Danmark pe hini ar Rouantelezh-Unanet, ha gwerzhet ganti da Alamagn e 1890 (dre feur-emglev Heligoland-Zanzibar). Ur rann eus Land ar Schleswig-Holstein eo bremañ.

E-pad ar prantad-amzer ma oa Enez Heligoland dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet ez eus bet embannet war-dro 20 timbr, etre 1867 ha 1890. 

An holl dimbroù a ziskouez poltred ar Rouanez Victoria, dindan stumm ur skeudenn dorosennek, war-bouez ar pevar uhelañ o friz, warno skoedig an enezeg (livioù glas, ruz ha gwenn).

Gant “Ofis Moulañ Stad Prusia” e Berlin eo bet moulet an timbroù, dezho ur priz e Schilling Hambourg adalek 1875, pa veze daou voneiz war wel a-raok ((Farthing ha Pfennig)

Timbraourien zo a soñj dezho e vefe bet advoulet 7 million a dimbroù pa ‘z eus bet savet 1½ million a dimbroù gwir, hag un hanterenn bet gwerzhet gant melestradurezh ar postoù, ar peurrest o vezañ marc’hataet gant marc’hadourien. An advouladurioù a oa bet graet etre 1875 ha 1895 e Berlin, Leipzig ha Hambourg.

Etre 1947 ha 1952 eo bet implijet an inizi didud evel un dachenn vombeziñ gant al Lu saoz. 

Restaolet e vo an enezeg da Alamagn e miz Meurzh 1952.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn dwb timbroù Heligoland (e saozneg)
Jañdo Robin

**Jañ-do Robin**, pe **Jean-Dominique Robin** en-ofisiel, ganet e Rostren e 1956 ha marvet d'ar 1añ C'hwevrer 2021, zo bet mestr-skol divyezhek e Bro-Dreger, kuzulier pedagogel hag enseller an deskadurezh-Stad en Aodoù an Arvor, kelenner en IUFM Sant-Brieg. Bet eo e penn Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg, ha goude-se ezel eus kuzul-merañ ar gevredigezh. Kaner e oa ivez e-barzh ar festoù-noz, gant Louis-Jacques Suignard da skouer. Perzh a gemere e Kuzul Skiantel Ofis ar Brezhoneg. Stourm a rae er gevredigezh *[[France-Palestine Solidarité]]* hag er *[[Jeunesse communiste marxiste-léniniste de France]]*.

Troet en deus levrioù evit ar vugale embannet gant TES, ha kenlabouret gant ar gevredigezh Hipolenn. 

## Skridoù
* *Chronologie des principaux textes législatifs et réglementaires relatifs à l'enseignement du / en breton à l'école primaire*.

### Troidigezhioù

*Geoffroy de Pennart, *Ar Bleiz tener e galon*, TES, 1998. 
*Geoffroy de Pennart, *Ar Bleiz zo deuet en-dro*, TES, 1999.
*Eric Carle, *[[Ar viskoulenn vihan a rae toulloù e pep tra]]*, TES, 2006.
*Antonio Skarmeta, *Ar Skrivadenn*, TES, 2007.
*Genevièva Paulet, *Mont ha dont hepken*, TES, 2007
*Ruth Brown, *Un Istor teñval-tre*, TES, 2012.
*Vyron Barton, *Ar yar vihan ruz*, TES, 2014.
*Alain Serres, *Mandela, paotr Afrika an holl livioù*, TES 2015
*Raphaële Frier, *Malala, droed ar merc'hed da gaout deskadurezh*, TES 2017

## Liammoù diavaez
*http://www.letelegramme.fr/local/cotes-d-armor/lannion-paimpol/ville/jean-do-robin-ecole-et-breton-ca-l-interpelle-25-09-2012-1849692.php
*Roll al levrioù bugale troet gantañ, e lec'hienn La Baie des Livres : .
*O vont war e leve
Timbroù Montenegro

Emañ Stad ar Montenegro (« Menez du ») en Europa ar Su, bevennet gant ar Mor Adria, Kroatia, Bosnia-ha-Herzegovina, Serbia hag Albania.

An timbroù kentañ zo embannet e 1874, pa oa eus ar Montenegro ur briñselezh emren. Treiñ a ray da rouantelezh e 1910. 

E-pad ar Brezel-bed kentañ (1914-1916) ez eo aloubet ar vro gant armeoù Impalaeriezh Aostria-Hungaria. Implijet e vez timbroù savet a-ratozh evit postoù an armeoù (« Feldpost »), o kinnig poltred Franz Joseph Iañ, dreistmoulet gant anv « Montenegro ». Al lizherennoù K.u.K a dalv kement ha « Kaiserlich und Königlich » , da lavaret eo « Impalaerel (Aostria) ha roueel » (Hungaria). Timbroù arall zo soulgarget gant ar gerioù K U K MILIT. VERWALTUNG MONTENEGRO ( « Verwaltung » = melestradurezh).

E 1916 e tec’h kuit ar roue Nikolaz Iañ diouzh Montenegro evit kavout repu e Bro-C’hall. Gant « Gouarnamant Montenegro en harlu » e vo savetur servij postel dibadus, dre implij timbroù gall ar bloavezhioù 1900-06 soulgarget gant « S P du M. – Bordeaux » (SPM = Servij Postoù Montenegro).

Un dermen zo roet da zizalc’hidigezh ar Montenegro e 1919 pa ‘z eo lonket ar vro gant Serbia. Implijet e vo neuze timbroù Rouantelezh ar Serbed, ar Groated hag ar Slovened, ha re Yougoslavia adalek 1931 pa cheñcho an anv ofisiel.

Abalamour da aloubadeg Yougoslavia gant armeoù Mussolini e-pad an eil Brezel-bed eo dismantret ar Rouantelezeh liesbroadel ha savet a-nevez e 1941 gwarezvro ar Montenegro dindan beli ar fachisted italian. Embann a ray timbroù betek 1945. Ar re gentañ zo anezho timbroù Yougoslavia soulgarget gant « Montenegro Црка Ґора 17-IV-41-XIX », ha timbroù Italia ar bloavezhioù 1929-30 da heul, gant an dreistmouladenn « ЦРНА ҐОРА » (« Menez du »). Timbroù Yougoslavia a vo implijet adarre gant un dreistmouladenn en italianeg « Governatorato del Montenegro Valore in Lire » (= Gouarnamant Montenegro Talvoudegezh e Liroù). E 1943 e teu er-maez ur rummad moullet a-ratozh o kinnig lec’hioù brav ar vro, gant an alc’hwez « ЦРНА ҐОРА ».

E 1945-46 e teu ar Montenegro da vezañ ur rannvo emren e-kreiz Republik Kevreadus Poblel Yougoslavia.

E miz Even 2006 e tiviz Parlamant paouez gant ar gumuniezh a vire liammoù politikel gant Serbia : e fin ar miz eo degemeret ar Montenegro evel 192vet Stad en Aozadur ar Broadoù Unanet. 

Adalek 2006 eta e vez embannet timbroù gant postoù ar Montenegro.

## Pennad kar
* Timbroù Yougoslavia

## Liammoù diavaez
 Timbroù Montenegro
Astorre Iañ Manfredi

**Astorre Manfredi**, pe *Astorgio*, (war-dro 1345 – 1405) a oa condottiero en Italia ar . 

## E vuhez
Mab e oa da Giovanni Manfredi, a oa bet aotrou Faenza (en Emilia-Romagna a hiziv). Perc'henn e oa d'un toullad mat a gastilli all en ardremez. 

Astorre a oa bet o chom ur pennad e Pistoia war-lerc'h d'e dad koll e zomani diwezhañ e Romagna; tri bloaz war-lerc'h marv e dad avat, e 1375, e teuas a-benn da adkemer Granarolo.

In 1377 ec'h adkemeras Faenza, a oa bet aloubet gant ar re Este, gant skoazell e vreur Francesco hag an Ordelaffi. 

Aotrou Calamello ha Rontana e voe adal 1375, aotrou Granarolo adal 1377, aotrou Bagnacavallo, Brisighella, Gesso, Fornazzano, San Cassiano, Ceppaiano, Montalbergo, Santa Maria in Montalto, San Procolo ha Castel Laderchio adal 1378, aotrou ha vikel ar pab e Faenza adal 1379, aotrou Savignano adal 1394, aotrou ha vikel ar pab e Fusignano ha Donigaglia adal 1397, aotrou ha vikel ar pab e Montemaggiore adal 1397. D'ar 15 a viz Gwengolo 1404 e voe tennet ar madoù-se digantañ. Aotrou Brisighella ha Val Lemone e oa deuet da vezañ e 1405.

Da gaout arc'hant da zerc'hel d'e zomani nevez e savas ur g-*Compagnia di Ventura*, ur vandennad goprsoudarded, anavezet evel *Compagnia della Stella* (Kompagnunezh ar Steredenn). Gopret e voe gant Bernabò Visconti da arsailhat kêr Genova, met pa voe paeet 13 000 florin gant an annezidi ez eas kuit. Pa zeuas en-dro da arsailhat kêr e oa gortozet e soudarded, ha darbet e voe da Astorre bezañ prizoniet.

Er c'heid amzer-se en doa klasket ar breur Francesco kemer ar galloud e Faenza. Bac'het e voe war urzh Astorre e kastell Solarolo. Diwezhatoc'h edo Astorre o vrezeliñ evit Bologna a-enep ar re Visconti. Ken plijet e voe tud Bologna gant e labour evito ma voe roet dezhañ ur palez en o c'hêr

En emgann Portomaggiore ( 16 a viz Ebrel 1395), e voe trec'h war Azzo d'Este, a voe dalc'het gantañ evel prizoniad e-pad bloaz. Bec'h a savas etrezañ ha Niccolò III d'Este, markiz Ferrara. Tapet e voe e vab Gian Galeazzo gant ar markiz, ha diwezhatoc'h e voe graet an eskemm gant Azzo.

E 1400 e voe brezel, abalamour da gastell Solarolo, etrezañ ha Giovanni Iañ Bentivoglio, a oa vikel-vras e Bologna, hag en doa gopraet Alberico da Barbiano.

## Arme ar pab
E 1404 e voe adkemeret Faenza hag an douaroù tro-dro gant Stadoù ar Pab. Ur pennad c'hoazh e voe Astorre oc'h ober e gondottiero dindan banniel ar pab. Met a-benn ar fin e voe prizoniet war-zigarez e oa oc'h iriennañ da adkemer Faenza dre aozañ un emsavadeg a-enep d'ar pab . 

Kondaonet e voe d'ar marv ha dibennet e leurgêr-kreiz Faenza d'an 28 a viz Du 1405.
Brud en doa ivez da vezañ un tamm barzh.

## E vugale
Intañv e oa abaoe tri bloaz pa varvas. Dimezet e oa bet da *Lenta de Polenta*, merc'h da *Guiu de Polenta*, aotrou Ravenna. Tad e oa da Giangaleazzo Iañ Manfredi (1410-1416), ha da Antonia (marvet en 1434) a oa dimezet da Alberico da Barbiano, kont Cunio hag aotrou Belgioioso.

## Pennadoù kar
*Manfredi

## Levrlennadur
*
Timbroù Gwalior

Emañ Gwalior e hanternoz India, 122 km e su Agra. Ur “Stad-priñselezh” emren eo bet, gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet a-raok bezañ un tiriad eus Unvaniezh India. E Stad kevreadel ar Madhya Pradesh emañ bremañ, e rannbarzh Patiala.

Etre 1884 ha 1887 ez eus sinet un emglev etre melestradurezh kreiz India (dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet) ha Stadoù bihan Gwalior, Nabha, Faridkot, Chambâ, Jhind, ha Patiala hag a aotren servijoù-post ar priñselezhioù da zreizmoullañ o anv war timbroù an Indez Breizh-Veur, dindan diviz e asantont sentiñ ouzh reolennoù a-zivout priz an timbroù, an dasparzhañ lizhiri…

Adalek 1885, bloavezh an emglev, e vez dreistmoullet timbroù Indez saoz, warne poltred ar rouanez Victoria ha hini ar roueed Edward VII ha George VI gant ar ger **GWALIOR**  e saozneg hag en hindieg.

Timbroù Gwalior zo bet lakaet un termen d’o implij d’ar 1añ a viz Genver 1951. Timbroù Republik India a vez graet gante goude ar 1añ a viz Ebrel 1950.

## Pennad kar
*Timbroù Indez Breizh-Veur
Timbroù Brunswick

Edo Dugelezh Brunswick (*Braunschweig* en alamaneg) e hanternoz Alamagn.

C'hwezek timbr zo embannet gant ar postoù etre 1852 ha 1857. An holl anezho, war-bouez ur rummad diwezhañ, a ginnig tresadenn ardamezioù ar vro dindan stumm ur marc’h war-sav hag ur gurunenn.

Adalek ar 1añ a viz Genver 1868 e vez implijet timbroù Kengevread Norzh Alamagn e-barzh an Dugelezh, ha timbroù an Impalaeriezh alaman diwezhatoc’h (1871).

## Pennad kar
* Timbroù Kengevread Norzh Germania
Ardooie

**Ardooie** (e flandrezeg kornôgel : *Ardôoie*) a zo ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.