open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Laize-la-Ville

**Laize-la-Ville** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant Clinchamps-sur-Orne d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Laize-Clinchamps.

## Istor
### Kantved
* Eil Brezel-bed: dieubet eo bet ar gumun gant ar Rejimant kanadian *Fusiliers Mont Royal* d'an 8 a viz Eost 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Eglise de Laize-la-ville.JPG|Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron Varia*, - kantved.
Skeudenn:Laize-la-Ville war mémorial.JPG|Monumant ar re varv.
Skeudenn:Laize la Ville2009-05-24 01.jpg|Lab an deog.
Skeudenn:PAY05D11 presbytère et église de Laize-la-Ville.jpg|Ar presbital kozh.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liamm diavaez
## Notennoù ha dave
Camwy

**Camwy** zo un anv-lec'h kembraek ha n'anavezer nemet e Patagonia Arc'hantina, e proviñs Chubut:

*Afon Camwy, pe stêr Camwy
*Dyffryn Camwy, traonienn ma red ar stêr-se 
*Cwmni Masnachol Camwy, ur gompagnunezh kenwerzh eno.
Roll khaned Krimea

Sed amañ roll **khaned Krimea**, rieien khanat Krimea.

## Liammoù diavaez
* https://web.archive.org/web/20090926070037/http://www.hordecoins.folgat.net/e_rulersGR.htm
* Hansaray.org.ua
* List of Giray Khans
Grentheville

**Grentheville** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil Brezel-bed: dieubet eo bet ar gumun gant an 11 Rann Hobregonet eus Lu ar Rouantelezh-Unanet d'an 18 a viz Gouere 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Rémi*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Alexander McQueen

**Alexander McQueen**, be ganet **Lee Alexander McQueen**, (17 a viz Meurzh 1969 e Londrez - 11 a viz C'hwevrer 2010 e Londrez) a oa ur c'hrouer dilhad breizhveuriat.

## E vuhez
Deskiñ a reas ar vicher e Saint Martins e Londrez, ha gwrier e voe e ti Anderson & Sheppard.
E 1996 e voe degemeret e ti Givenchy ma labouras betek 2001.
Dic'hortoz ha divoutin e oa an dilhad krouet gantañ, ha lesanvet e voe "the hooligan of English fashion". Kement giziaoueg ijinet gantañ a oa diazezet war un dodenn bennak : bed ar vorlaeron (*SS 2003*, *Ishu*), pe bed Alfred Hitchcock ha hini an aktorez Kim Novak (*FW 2005*, *Nameless*). Dibar e oa ivez an doare ma aoze e zibunadegoù dilhad : lakaat a rae e ziskouezered-dilhad da zañsal (*SS 2004*, *Deliverance*) pe da vezañ heñvel ouzh pezhioù ur c'hoari echedoù (*SS 2005*, *It's Only A Game*).
Etre dibenn 2002 ha 2010 ec'h ijinas ivez dilhad evit ar baotred. Krouiñ a reas ivez c'hwezh-vat evit ar maouezed : *Kingdom* ha *MyQueen*. 

## Kenlabour
Alexander McQueen a genlabouras gant tud all evel an toger Philip Treacy, ar bravigour Shaun Leane ha kanerezed evel Björk pe Lady Gaga. 

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Río Negro (proviñs)

* *Marteze emaoc'h o klask ar pennad [[Río Negro]].*

**Río Negro** zo unan eus an teir froviñs warn-ugent a ya d'ober Republik Arc'hantina, e rannvro Patagonia, treuzet gant ar stêr Río Negro. Tapout a ra eus ar Meurvor Atlantel er reter betek Bro-Chile er c'huzh-heol.

Viedma eo ar gêr-benn anezhi. 

## Proviñsoù amezek
En hanternoz emañ proviñs La Pampa ; er gwalarn Proviñs Mendoza ; er c'huzh-heol emañ Proviñs Neuquén ha Bro-Chile, en tu all d'an Andoù ; er c'hreisteiz Proviñs Chubut ; er reter Proviñs Buenos Aires hag ar Meurvor Atlantel.
Chaetocercus

***Chaetocercus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Chaetocercus astreans]]*,
* *[[Chaetocercus berlepschi]]*,
* *[[Chaetocercus bombus]]*,
* *[[Chaetocercus heliodor]]*
** *C. h. cleavesi* ha ***heliodor***,
* *[[Chaetocercus jourdanii]]*
** *C. j. andinus*, ***jourdanii*** ha *rosae*,
* *[[Chaetocercus mulsant]]*.

O c'havout a reer holl e Suamerika, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Hacı Iañ Giray

**Hacı I Giray** (e tatareg Krimea : I Hacı Geray, **۱خاجى كراى‎‎‎**), lesanvet **Melek** (*Ael*), a voe diazezer khanat Krimea. Diskennad e vefe da Genghis Khan ha ganet e Lituania, ma oa repuet e dad e lez ar roue Vitold. 

Krouiñ a reas ur c'hanat e Krimea, dizalc'h ouzh douaroù ar Meuriad Aour, gant skoazell dugelezh veur Lituania hag ar meuriad Şirin. Ne ouzer ket bloavezh krouidigezh khanat Krimea ha kustum eo an istorourien da lakaat anezhañ e 1441 ma voe kognet moneiz evit ar wech kentañ en anv Hacı Giray.

Emglev a reas gant ar sultan otoman Mehmet II a-enep Genova.

E 1456 e voe tapet ar galloud e-pad ur prantad berr gant e vab Hayder.

Mervel a reas e 1466. Sebeliet eo e Bahçesaray, kêrbenn istorel Krimea.
Proviñs Rionegro

**Marteze emaoc'h o klask ar pennad [[Proviñs Río Negro]]* 

**Rionegro** zo unan eus 15 proviñs e departamant Cundinamarca e Kolombia, en Suamerika.
La Pampa

**La Pampa** zo un anv spagnolek, a orin ketchwaek, hag a gaver en Arc'hantina:
*proviñs La Pampa, e-kreiz Arc'hantina;
* kumun ha bourk La Pampa, e departamant Totoral e proviñs Córdoba.

## Pennadoù kar
*Pampa
*Pampas
Benoît Baby

**Benoît Baby** a zo ur rugbier gall, ganet e L'Avelhanet (Arieja) d'ar 7 a viz Gwengolo 1983. C'hoarier kreiz eo war an dachenn. Sinet en deus gant skipailh ASM Clermont Auvergne e 2007 goude pemp bloaz gant ar Stade Toulousain. Dibabet eo bet nav gwech da vont da c'hoari evit skipailh rugbi Frañs.

## Kluboù

* 2002-2007. Stade Toulousain
* 2007-2011. ASM Clermont Auvergne

## Loreadeg

* Heineken Cup 2005
* gourfennad Heineken Cup 2004
* gourfennad Kampionad Frañs 2008
L'Homme Qui Marche I

***L’Homme Qui Marche I*** a zo un delwenn arem bet savet gant an arzour suis Alberto Giacometti e 1961. Gwelet e vez evel unan eus pennoberennoù Giacometti hag evel unan eus oberennoù pennañ an arz modern.

## An oberenn
Giacometti a savas un den a seblant bresk da aroueziñ mab-den : tanav eo e groc'hen, ha damwelout a reer an eskern. Start eo e gerzhed, evel ma vefe o vale war-du ur bed gwelloc'h. Savet e voe an delwenn e 1961, hag e 1962 e voe diskouezet da-geñver diskouezadeg daouvloaziek Venezia.

## Oberenn gerañ ar bed e 2010
D'an 3 a viz C'hwevrer 2010 e voe prenet an delwenn e-pad ur werzh ouzh ar gouloù e Sotheby's e Londrez evit 65 milion a lurioù saoz (tamm-pe-damm 74,2 milion a euroioù). Ne ouezer ket piv eo an den a brenas anezhi, rak lakaat a reas kresk warni dre bellgomz. Evel-se e teuas L'Homme Qui Marche I da vezañ delwenn gerañ ar bed.

## Perc'henned an oberenn
* Galerie Maeght, Pariz
* Sidney Janis Gallery, New York (diwar miz Kerzu1961)
* M. et Mme Isidore M. Cohen, New York (diwar 1962)
* M. Milton Ratner, New York
* Sidney Janis Gallery, New York (diwar 1980)
* Dresdner Bank AG, Frankfurt (depuis 1980) 
* Commerzbank AG, Frankfurt (diwar an 11 a viz Mae 2009)
* Den dianv (diwar an 3 a viz C'hwevrer 2010)

## Notenn
Proviñs Córdoba (Arc'hantina)

**Marteze emaoc'h o klask ar pennad [[proviñs Córdoba (Spagn)|Proviñs Córdoba]].*

**Proviñs Córdoba** zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober Republik Arc'hantina. E-kreiz ar vro emañ. Córdoba eo ar gêr-benn anezhi hag eil kêr vrasañ ar vro eo. 

## Proviñsoù amezek
En hanternoz emañ proviñs Catamarca ha Santiago del Estero (proviñs); er gwalarn proviñs San Luis ha Proviñs La Rioja ; er c'huzh-heol emañ Proviñs Neuquén, ha Bro-Chile, en tu all d'an Andoù ; er c'hreisteiz La Pampa; er gevred Proviñs Buenos Aires , er reter Proviñs Santa Fe .
Catamarca (proviñs)

**Catamarca** zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober Republik Arc'hantina. San Fernando del Valle de Catamarca eo ar gêr-benn anezhi. 

## Gerdarzh
Ur ger ketchwaek eo Catamarca, eus *marca* (kastell pe kreñvlec'h) ha cata (pri).

## Proviñsoù amezek
Setu int: 
*Salta, 
*Tucumán, 
*Santiago del Estero, 
*Proviñs Córdoba, ha Proviñs La Rioja. 
Er c'huzh-heol emañ Chile.

## Liammoù diavaez

* Gwifan ofisiel
* Sekretouriezh an Douristerezh e Catamarca
Catamarca

**Catamarca** zo un anv-lec'hspagnolek en Arc'hantina, deuet diwar ur ger ketchwaek *catamarca*, eus *marca* (kastell pe kreñvlec'h) ha *cata* (pri) hag a gaver en anvioù-mañ:

*Proviñs Catamarca 
*San Fernando del Valle de Catamarca. 
*Universidad Nacional de Catamarca, skol-veur ar broviñs.
Google

**Google <abbr title="Limited liability company">LLC</abbr>** zo un embregerezh stadunanat bet krouet er Silicon Valley d'ar 27 a viz Gwengolo 1998 gant Larry Page ha Sergey Brin, oberourien al lusker enklask Google. Bez' ez eo unan eus ar Big Tech pe GAFAM. Abaoe miz Eost 2015 ez eo ul lodenn eus an embregerezh Alphabet.

An embregerezh Google zo deuet da vezañ brudet en e stourm gant e lusker enklask a-enep re AltaVista, Yahoo! ha Bing. Goude-se ez eo kroget an embregerezh da brenañ pe sevellies  meziantoù, ha hiziv an deiz ez eo perc'henn war un toullad meziantoù brudet ha lec'hiennoù Internet evel YouTube, ar savenn hezoug Android, ha servijoù web all evel Google Earth, Google Maps, Google Play ha Waze.

Dre an tiez-eskemm ez eo deuet nerzh Google. Bremañ ez eo unan eus an embregerezhioù galloudusañ e Stadoù-Unanet Amerika hag er bed. E deroù ar bloavezh 2008 e talveze 176 milmilion a zollaroù e Wall Street ; d'ar 1añ a viz C'hwevrer 2016 ar sammad arc'hant evit an tiez-eskemm evit Google a oa uheloc'h evit hini Apple ha deuet e oa da vezañ an hini kentañ e SUA, gant ur sammad a 550 milmilion a zollaroù dasparzhet etre meur a zoare lodennoù eskemm.

## Notennoù ha daveennoù
Zinaida Serebriakova

**Zinaida Serebriakova**, pe **Zinaida Yevgenyevna Serebriakova**, (**Lanceray** hec'h anv plac'h yaouank) (Зинаи́да Евге́ньевна Серебряко́ва e ruseg, Зінаїда Євгенівна Серебрякова en ukraineg) ganet d'an 10 a viz Kerzu 1884 ha marvet d'an 19 a viz Gwengolo 1967 e Pariz, zo ul livourez rus, unan eus ar re gentañ da gaout brud.

## He buhez
Ganet e oa Zinaïda Serebriakova e domani he zud e Neskoutchnoïe (*dibreder*), nepell diouzh Kharkov, a zo en en Ukraina hiziv. Lanceray zo anv un tiegezh a orin gall, kar d'an tiegezh Benois, lignez brudet a arzourien rus deuet eus Bro-C'hall en XVIIIvet kantved. He zad-kozh a-berzh mamm e oa an tisavour Nicolas Benois, hec'h eont e oa al livour Alexandre Benois, diazezer ar Mir Iskousstva. He mamm, Benois hec'h anv plac'h yaouank, a oa dornet mat da dresañ hag he zad, Eugène, a oa kizeller. Ken donezonet all e oa he breudeur : Eugène Lanceray a oa kizeller ha livour am part ha Nicolas Lanceray un tisavour enoret. Kar a bell dezhi e oa Peter Ustinov, an aktour saoz ha rus.

Goude dezhi kuitaat lise ar merc'hed e 1900 ez eas d'ur skol-arz savet gant ar briñsez Maria Tenicheva, he devoa un domani e Talachkino ma vode arzourien en-dro dezhi. Kelennet e voe Zinaida gant Ilya Repine.

Er bloavezhioù 1902-1903 e veajas en Italia hag en 1905-1906 e teuas da chom da Bariz. Eno e studias en Académie de la Grande Chaumière. nevez dimezet e oa d'he c'henderv-kompez Boris Serebriakov, a vo ijinour an hentoù-houarn en Impalaeriezh rus.

## Bloavezhioù kentañ labour an arzourez
## Goude an Dispac'h
 E ti he zud e Neskoutchnoie edo Zinaïda Serebriakova pa grogas Dispac'h Here. Bac'het e voe he gwaz, ha mervel a reas gant ar vrec'h zu en dije tapet er c'harc'har.

Aet da baourez goude ma voe kemeret madoù an tiegezh gant ar stad ha diarc'hant en em gavas an intañvez gant he fevar bugel hag he mamm glañv. Paouez a reas gant an eoullivañ evit tresañ, gant ar c'hreion

## He marv
Mervel a reas Zinaida Serebriakova e Pariz d'an 19 a viz Gwengolo 1967 en he 82 vloaz. Beziet eo e bered rus Sainte-Geneviève-des-Bois e Sainte-Geneviève-des-Bois, en Essonne.

## Notennoù
Proviñs La Pampa

* *Ur pennad [[La Pampa]] zo ivez.*

**La Pampa** zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober Republik Arc'hantina, e-kreiz ar vro. Santa Rosa eo ar gêr-benn anezhi. 

## Proviñsoù amezek
* en hanternoz proviñsoù San Luis ha Córdoba, 
* er reter Buenos Aires, 
* er c'hreisteiz Río Negro, 
* er mervent Neuquén 
* er c'huzh-heol Mendoza.
Hayder

**Hayder** a c'hall ober dave d'an dud-mañ:
* Hayder, khan Krimea e 1456
* Mo Hayder, skrivagnerez saoz
* Hayder Palacio, melldroader eus Kolombia

## Pennadoù kar dre ar son
*Haider, anv alamanek
*Haydar, anv arabek
Hayder (khan Krimea)

**Hayder** pe **Haydar** (e tatareg Krimea : Ayder, **حيدر‎‎‎**) a oa mab da Hacı Iañ Giray ha khan Krimea. 

Gant skoazell Genoviz e savas a-enep d'e dad e 1456 ha pignat war tron ar c'hanat e-pad un nebeud mizioù. Bac'het e voe e kreñvlec'h Sudaq gant e vreur Mengli Iañ Giray pa deuas hemañ da vezañ khan Krimea.

Tec'hel a reas kuit da Giev pa erruas an Otomaned e Krimea e 1475. E 1479 e kavas repu e lez dug meur Moskov Ivan III a harluas anezhañ nebeut amzer goude evit un abeg dianav.

Mervel a reas e Belozersk e 1487.
Haider

**Haider** zo un anv alamanek, ha hini meur a zen: 

* Ernst Haider (1890-1988), livour alaman
* Jörg Haider (1950-2008), politikour aostrian
* Michael Lawrence Haider (1904-1986), greantour war-dro an tireoul
* Sylvia Haider, aktourez aostrian

## Pennadoù kar
*Haydar, un anv arabek
*Hayder, un anv turkek
Haydar

**Haydar** (skrivet حيدر en arabeg) zo un anv arabek, unan eus ar re a dalv da lavarout leon. *Haider, Haidar, Haydar, Hajdar* hag *Heydar* a zo doareoù treuzskrivañ damheñvel.

## Tud
*‘Alī ibn Abī Ṭālib, kenderv d'ar profed Mohammed, pevarvet kalif ha kentañ imam Shi'a. Lesanvet e vije bet *Haydar* gant e vamm abalamour d'e bennad blev ha *Haydar al-Karrār* ( حيدر الكرار) "leon didrec'hus" gant e vrezelourien.

## Qutb ad-Dīn Haydar
Anv ar sant soufi pers *[[Qutb ad-Dīn Haydar]]*, war-dro 1221 (618). Haydar - pe *Heydar* e perseg - a ziazezas un urzh derviched anavet evel *Haydariyya*, a chome dizimez hag a doulle o c'horf gant gwalennoù houarn. 

## Tud all
* Haidar Ali (c. 1722&ndash;1782), e penn rouantelezh Mysore
* Nawab Ali Haider Khan (1900&ndash;1963), politikour indiat
* Ali Haidar (1913&ndash;1999)
* Heydar Aliyev (1923&ndash;2003), Prezidant Azerbaidjan
* Qurratulain Hyder (1927&ndash;2007), romantour Urdu
* Haidar Abu Bakr al-Attas (1939&ndash;), Kentañ Ministr Yemen
* Aminatou Haidar (1967&ndash;)
* Haidar al-Abbadi
* Haidar Abdel-Shafi

## Pennadoù kar
* Hyderi
* Hyderabad
Nur Devlet

**Nur Devlet** a oa mab da Hacı I Giray ha khan Krimea er XVvet kantved.

Goude marv Hacı Giray e 1466 e savas reuz etre e vibien a-benn tapout krog er galloud. Nur Devlet a voe khan Krimea etre 1466 ha 1467 evit ar wech kentañ met skarzhet e voe gant e vreur Mengli I Giray a oa skoazellet gant Genoviz. Adkemer a reas ar galloud er memes bloavezh gant sikour e vreudeur Hayder ha Bay Keldi.

Mengli I Giray a gavas repu adarre e Kefe, kêr e dalc'h Genoviz. Dre ma soñje d'ar re-se e oa Mengli a-du ganto hag a-enep an Otomaned e skoazelljont anezhañ da adtapout ar galloud er c'hanat e 1468 pe 1469. Met Mengli a savas emglev gant ar sultan Mehmet II kerkent ha deuet en-dro war an tron.

Nur Devlet a dapas ar galloud un trede gwech a-raok bezañ rediet da skarzhañ kuit diouzh Krimea e 1478 ha kavout repu e Moskov. Etre 1486 ha 1490 e voe lakaet war tron khanat Qasim gant Ivan III.

Mervel a reas e 1503 e-kichen Moskov. E gorf a voe kaset da Grimea ha sebeliet e Bahçesaray.
Iodopleura

***Iodopleura*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1839 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Iodopleura fusca]]*,
* *[[Iodopleura isabellae]]*,
* *[[Iodopleura pipra]]*
** *I. p. leucopygia* ha *pipra*.

O c'havout a reer holl e Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Rihanna

**Robyn Rihanna Fenty**, anavezet evel **Rihanna**, a zo ur ganerez R&B bet ganet e Saint Michael, en enez Barbados, d'an 20 a viz C'hwevrer 1988.

E 2005 o deuet er-maez he fladenn gentañ, *Music of the sun*. E renkamant amerikan dek kanaouenn gentañ ar Billboard 200 e oa pignet he fladenn, gant ar ganaouenn *Pon de Replay*. Bloaz war-lerc'h e oa bet lakaet e gwerzh hec'h eil pladenn, *A girl like me*, renket kentañ er Billboard Hot 100 gant ar ganaouenn *SOS*.
E 2007 eo deuet er-maez he zrede pladenn, *Good girl gone bad*, gant ar c'hanaouennoù *Umbrella* , *Shut up & drive*, *Don't stop the music* ha *Rehab*.
E 2009 eo deuet ur bladenn all diwar ar wask, *Rated R*, gant ar c'hanaouennoù *Russian roulette* ha *Rude Boy*. Ur pevare pladenn zo deuet er-maez e fin 2010, hag a zo bet brudet gant ar c'hanaouennoù "Only girl in the world", "S&M", "California King Bed" ha "Man Down".

## Liammoù diavaez
* Rihanna war Facebook
Zoe

**Zoe** zo un anv-bihan saoznek, a orin gresianek, roet d'ar merc'hed, hag a gaver e meur a yezh. Talvezout ar a kement ha *buhez*. 

## Yezhoù all
**Zoe*, en alamaneg, daneg, esperanteg, italianeg, kroateg, saozneg, 
* *Zoé*, *Zoë* e galleg
* *Zoë*, *Zoey*, *[[Zooey]]* e saozneg, 
* *Ζωή (Zoï)*, e gresianeg,
* *Zoja*, e poloneg ha slovakeg
* *Zoia*, pe *Zoya*, hervez an treuzskrivadur, e ruseg 
* *Zója* en hungareg, 

## Tud
### Sentezed
Anaout a reer peder santez Zoe, en o zouez Zoe Attalia, santez kristen , lidet d'an 2 a viz Mae. 

### Impalaerezed Bizantion
*Zoe Zaoutzaina eil pried Leon VI ar Fur, impalaer Bizantion, 
*Zoe Karbonopsina, pedervet pried Leon VI ar Fur, impalaer Bizantion, impalaerez e Bizantion,
*Zoe Porphyrogenita (978 – 1050), impalaerez. 

### Tud all
#### 
* Zoe Paleolog (hag a cheñchas he anv e Sofia Paleolog goude), (1455 – 1503), pried an tsar Ivan III Rusia.
*Zoya Kosmodemyanskaya, harozez sovietek

#### Hervez an doareoù saoznek

*Zoë Bell, aktourez zelandneveziat
*Zoe Britton, aktourez stadunanat
*Zoe Saldaña, pe *Zoe Saldana* hervez giz SUA, aktourez stadunanat
*Zoe Wicomb, skrivagnerez suafrikan
*Zoë Wanamaker, aktourez saoz

#### Zoé, hervez an doare gallek

* Zoé Félix, aktourez c'hall.
* Zoé Oldenbourg, (1916 - 2002), livourez ha skrivagnerez c'hall a orin rus. 
* Zoé Talon, kontez Cayla, serc'h ar roue gall Loeiz XVIII.
* Zoé Valdés, romantourez kuban, ganet e La Habana e 1959.

## Lec'hanvadurezh
*Zoe zo ur gêriadenn vihan e Kentucky.

## A bep seurt
* L'Arche de Zoé, kevredigezh c'hall, brudet gant un afer advabiñ bugale e Darfour
* Éditions Zoé, un ti embann suis
* Renault Zoe, ur c'harr

## Pennad kar
*Zooey
Acanthiza

***Acanthiza*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an daou skiantour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859) hag iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Ar genad skouer eo e-keñver ar c'herentiad Acanthizidae.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pevarzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Acanthiza apicalis]]*
** *A. a. albiventris*, ***apicalis***, *cinerascens* ha *whitlocki*,
* *[[Acanthiza chrysorrhoa]]*
** *A. c. *'chrysorrhoa***, ''leachi'', ''leighi'' ha ''normantoni'',
* ''[[Acanthiza cinerea]]'',
* ''[[Acanthiza ewingii]]''
** ''A. e. '''ewingii*** ha *rufifrons*,
* *[[Acanthiza inornata]]*,
* *[[Acanthiza iredalei]]*
** *A. i. hedleyi*, ***iredalei*** ha *rosinae*,
* *[[Acanthiza katherina]]*,
* *[[Acanthiza lineata]]*
** *A. l. alberti*, *clelandi*, ***lineata*** ha *whitei*,
* *[[Acanthiza murina]]*,
* *[[Acanthiza nana]]*
** *A. n. flava*, *modesta* ha ***nana***,
* *[[Acanthiza pusilla]]*
** *A. p. dawsonensis*, *diemenensis*, *magnirostris*, ***pusilla***, *samueli* ha *zietzi*,
* *[[Acanthiza reguloides]]*
** *A. r. australis*, *nesa*, ***reguloides*** ha *squamata*,
* *[[Acanthiza robustirostris]]*,
* *[[Acanthiza uropygialis]]*.

O c'havout a reer en Aostralia hag e Ginea-Nevez, tregont (30) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Gwechall e veze renket ar genad en iskerentiad Acanthizinae eus ar c'herentiad Pardalotidae.

## Notennoù ha daveennoù
Aphelocephala

***Aphelocephala*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
* *[[Aphelocephala leucopsis]]*
** *A. l. castaneiventris* ha ***leucopsis***,
* *[[Aphelocephala nigricincta]]*,
* *[[Aphelocephala pectoralis]]*.

O c'havout a reer holl en Aostralia.

## Rummatadur
Gwechall e veze renket ar genad en iskerentiad Acanthizinae eus ar c'herentiad Pardalotidae.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Calamanthus

***Calamanthus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1838 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Calamanthus campestris]]*
** *C. c. *'campestris***, ''dorrie'', ''hartogi'', ''isabellinus'', ''rubiginosis'', ''wayensis'' ha ''winiam'',
* ''[[Calamanthus fuliginosus]]''
** ''C. f. albiloris'', ''bourneorum'', ''diemenensis'' ha ***fuliginosus**',
* *[[Calamanthus montanellus]]*.

O c'havout a reer holl en Aostralia.

## Rummatadur
Gwechall e veze renket
* ar genad en iskerentiad Sericornithinae eus ar c'herentiad Pardalotidae.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Battle for Wesnoth

***The Battle for Wesnoth*** (An emgann evit Wesnoth), a-wechoù anvet ***Wesnoth***, a zo ur c'hoari strategiezh e tro-dre-dro kemmesk gant ur c'hoari video RPG savet gant David White hag embannet e miz Even 2003. Ur c'hoari frank eo.

Tremen a ra en ur bed *faltazi*. Gallout a reer prenañ unanennoù gant aour, a vez gounezet o kemer keriadennoù. Gallout a reer adimplij an unanennoù ha miret eo evel-se o poentoù skiant-prenet.
Gallout a reer c'hoari an-unan, war Internet pe e LAN.

## Notennoù ha daveennoù
Leon VI ar Fur

**Leon VI ar Fur** (Λέων ΣΤ' ο Σοφός e henc'hresianeg), ganet d'an 19 a viz Du 866 ha marvet d'an 11 mai 912, a voe impalaer Bizantion eus 886 betek 912.

Lesanvet e oa *ar Fur* abalamour d'e damm deskadurezh, brasoc'h eget hini e gempredidi. Kelennet e voe gant Photios Iañ, a voe penniliz Konstantinopolis. War-dro 900, e c'houlennas treiñ e henc'hresianeg (henc'hresianeg krennamzerel) *[[Corpus juris civilis]]* an impalaer Justinian Iañ, evit ma vije aesaet labour gwiraourien Bizantion: d'an droidigezh-se e voe roe an anv *Basilica*.

## E dud
Piv eo e dad n'eo ket sklaer, ha tabut zo c'hoazh etre an istorourien. Hervez lignezourien ofisiel al lignez vakedonian e oa mab d'an impalaer Basil Iañ ha d'e eil pried Eudoxia Ingerina. Un istor all avat a vez kontet gant kronikerien an amzer. Rediet e oa bet an impalaer Mikael III, gant e vamm, da zimeziñ da Eudoxia Dekapolitissa, hag eñ heug ganti, pa en devoa ur serc'h anvet Eudoxia Ingerina. Evit ofisielaat ar vugale en dije gant e serc'h e timezas anezhi d'e vignon Basil. Ha sede penaos e oa Leon VI hag e vreur Stefan Iañ Konstantinopolis, mibien da Mikael III ha d'e bried-kleiz.

A-hed e yaouankiz en deus gouzañvet kaz ha heug e dad ofisiel outañ. Pa felle dezhañ dimeziñ da Zoe Zoutsina e ankas plegañ da zimeziñ da Théophano. Pa ziskoueze e heug ouzh e wreg e voe bac'het gant e dad e-pad tri miz.
 
## E ren
Kenimpalaer e teuas Leon da vezañ pa varvas e dad, Basil Iañ: rannañ ar galloud a rae gant e vreur Alesant III (Bizantion) Alesant III, met ken skañvbenn e oa egile ma oa Leon e-unan e penn ar stad

### Aferioù diabarzh

Kerkent ha lakaet da impalaer e anvas Stylianos Zaoutsès da vestr an ofisoù ha da logothète du Drome, hag e harluas ar penniliz Photios, a voe rediet da zilezel e garg. Da zeiz Nedeleg 886, e lakaas Leon e vreur Steven da benniliz, anvet Steven Iañ Konstantinopolis, pa ne oa nemet 16 vloaz : klañvidik ar bugel, ne savas ket a-enep d'e vreur kammed.

En 899, 

## Notennoù

## Levrlennadur
* Jean Skylitzès *Empereurs de Constantinople* « Synopsis Historiôn » traduit par Bernard Flusin et annoté pat Jean-Claude Cheynet éditions P.Lethilleux Paris 2003  « Léon le Philosophe », p.&nbsp;143-162.
* John Julius Norwich *Histoire de Byzance*, Perrin Tempus, Paris 2002  p.&nbsp;187-195.
* Louis Bréhier *Vie et mort de Byzance*, Albin Michel Paris 1946 réédition 1969, p.&nbsp;123-135.
* 
* Rodolphe Guilland *Études byzantines* « Les noces plurales à Byzance » P.U.F Paris 1959 p.&nbsp;233-261.
Kustum Breizh

**Kustum Breizh** zo un hollad reolennoù ha boazioù anavezet e Breizh a-raok an Dispac'h gall, evel diazez ar gwir kozh, savet a-hed ar c'hantvedoù. 

Lakaet eo bet dre skrid e dibenn ar Grennamzer dindan an anv a **Très ancienne coutume de Bretagne**, hag embannet en 1480.

## Levrlennadur
* *[[Histoire littéraire et culturelle de la Bretagne]]*, Champion, Coop Breizh, Paris, Speied, 1997.
Chaco (proviñs)

* *Ur pennad [[Chaco]] zo ivez.*

**Chaco** zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober Republik Arc'hantina. Resistencia eo ar gêr-benn anezhi. Eus 1950 betek 1955 e oa bet anvet **Presidente Perón**.
 
 
## Istor

### Pobloù orin

## Spagnoliz
Kentañ Spagnol a redas dre ar Chaco e voe Aleixo Garcia, hag a oa o klask mengleuzioù Potosí. 
Re all a voe war e lerc'h : en 1528 Sebastián Gaboto, Juan de Ayolas Domingo Martínez de Irala, Álvar Núñez Cabeza de Vaca, en o zouez, a hedas lezioù ar stêrioù Paraná ha Paraguay betek genoù ar stêr Bermejo,

Kentañ lec'h annezet e Chaco da vat gant tud eus Europa e voe gant Alonso de Vera y Aragón d'ar 14 a viz Ebrel 1585, hag anvet e voe Concepción de Nuestra Señora, war lez ar Río Bermejo.

Neuze e krogas an avielañ, gant ar beleg sant Francisco Solano. En 1585 e tegouezhas ar jezuisted : Alonzo de Barzana ha Francisco de Angulo.

En 1590 e tegouezhas ar jezuisted Pedro de Añazco ha Juan Font (1557-1618),

## Proviñsoù amezek
* er c'huzh-heol, Salta ha Santiago del Estero
* Formosa en hanternoz ha reter, 
* Corrientes ha Paraguay er gevred
* ha Santa Fe er c'hreisteiz
Mengli Iañ Giray

**Mengli I Giray** a oa mab da Hacı I Giray ha khan Krimea er XVvet ha XVIvet kantved.

Sevel a reas a-enep d'e vreur Nur Devlet goude marv o zad e 1466. Pignat a reas war tron Krimea e-pad un nebeud mizioù e 1467 a-raok bezañ skarzhet gant e vreudeur ha rediet da glask repu e Kefe gant Genoviz.

Freuz ha reuz a badas e-pad bloavezhioù etre mibien Hacı Giray a-benn tapout ar galloud hag emellañ a reas Genoviz hag Otomaned en emgannoù.

E 1478 e voe lakaet Mengli Giray e penn ar c'hanat gant ar sultan Mehmet II. Adalek ar mare-se e renas war Krimea betek e varv e 1515.

E 1502, asambles gant Ivan III, priñs meur Moskva, e tistrujas kêr Saray ha dispennet evel-se ar Meuriad Aour. Diwar-se e vrasaas levezon khanat Krimea war ar c'hanatoù all e Kazan hag Astrahan. Betek fin ren Mengli I e chomas brav an darempredoù etre Moskva ha khanat Krimea.

Tad e vefe Mengli I da Ayşe Hafsa, gwreg ar sultan otoman Selim II ha mamm Süleyman ar Meurdezus.

## Mammennoù
* *Le khanat de Crimée au début du XVIe siècle : de la tradition mongole à la suzeraineté ottomane* gant Chantal Lemercier-Quelquejay hag Alexandre Bennigsen e *Cahiers du monde russe et soviétique* niverenn 13-3, 1972. 
* *La présence ottomane au sud de la Crimée et en mer d'Azov dans la première moitié du XVIe siècle* gant G. Veinstein ha M. Berindei e *Cahiers du monde russe et soviétique* niverenn 20-3-4, 1979.
Julian

**Julian** zo un anv-bihan saoznek, deuet eus al latin Julianus, hag a glot gant Juluan e brezhoneg. A-wechoù e vez skrivet Julien, hep kemm ebet en distagadur saoznek. 

## Anv deveret
*Gillian, Juliana, Julianna, Julianne, anvioù roet d'ar merc'hed

## Yezhoù all
* Juluan e brezhoneg
* Julien e galleg
* Juliano

## Tud
### Anv-bihan

* Julian Barnes, skrivagner saoznek
* Julian Huxley (1887-1975), bevoniour saoz
* Julian Lennon, mab da John Lennon
* Julian (sonerien)
* Julian Assange, stlennegour, kazetenner ha siberstourmer aostralian
* Julian Alaphilippe (g. 1992), reder marc'h-houarn gall 

## Sevenadur
### Livouriezh
* an Akademiezh Julian, ur skol-arz prevez savet gant Rodolphe Julian e Pariz er 
### Lennegezh
* *[[Julian]]*, ur romant istorel, e 1964, gant ar skrivagner stadunanat Gore Vidal, diwar-benn an impalaer roman Juluan II.
* *Reivindicación del conde don Julián* (1970), ur romant spagnolek gant Juan Goytisolo.
Édouard Leclerc

**Édouard Leclerc**, ganet e Landerne d'an 20 a viz Du 1926 ha marvet e Sant-Divi d'ar 17 a viz Gwengolo 2012, a oa un embreger, krouer ar barr-ti &nbsp;E.Leclerc&nbsp;.
Unan eus 13 bugel Eugène Leclerc ha Marie Kerouanton e oa. Skolveuriet e oa war an Istor hag al Lizhiri.

## Buhezskrid
Goude e studioù e bodad studi Beleien Sacré-Cœur Jésus e tivizas kemer perzh en ur raktres sokial ha mont a reas da Vrest da labourat e ti un treborzhier. Dizoloiñ a reas stankadennoù ar c'henwerzh goude an Eil brezel-bed, an niver bras a hanterourien hag ar marzioù hag a veze o vec'hiañ priz ar produioù.

Se zo kaoz, e miz Kerzu 1949 e krouas Edouard Leclerc ar « c’helc’hiad berr » da lâret eo mont eus ar produour d’ar prener war-eeun en ur sevel e Landerne, ur stal vihan tout gant gwastilli graet gant ur produour eus Pondi hag e oant etre 25 ha 30 % marc’hadmatoc’h eget er stalioù all. Adalek 1955 e oa stalioù gant hevelep doare d'ober o tigeriñ e Breizh .

E miz Gwengolo 1958, en doa savet ur stal nevez e Grenoble, un dra diaes peogwir e oa ret adsevel ur rouedad produourien hag e oa Leclerc o vevañ pell alese. Ar rouedad stalioù E.Leclerc en doa kresket a galz. Ha goude bezañ difennet e-pad pell ar stalioù bihan Edouard Leclerc en doa kroget gant ar stalioù bras tre, setu deroù ar gourmac'hadoù. Er bloavezhioù 1970 e oa krog da werzhañ esañs, levrioù, produioù an apotikerien, c’hwezh vat, bravigoù aour, beajoù… Dreist-holl eo gant an esañs o doa graet kalz a verzh. 
E-pad ar bloavezhioù 1990, oa bet klasket gant an embregerezh E.Leclerc mont da vroioù estren. N'o doa ket graet berzh er Stadoù-Unanet . Met e 1995 oa bet digoret gourmac'hadoù e Polonia, Spagn, Italia ha Portugal. E 2005 en doa legadet an embregerezh E.Leclerc d’e vab Michel-Edouard Leclerc. 

Pa oa Édouard Leclerc war e leve e oa o chom e maner « La Haye » e Sant-Divi, e-kichen Landerne, ’lec’h ma varvas d’ar 17 a viz Gwengolo 2012.

## Pennadoù liammet
* E.Leclerc
* Michel-Edouard Leclerc
* Gourmarc'had

## Liamm diavaez
* Ur c'hinnig eus al levr ''L'Aventure des premiers supermarchés'' 
* ''L'Ouest en mémoire'' (INA) - Istor Edouard Leclerc 1959 
* ''L'Express''
Kalgay

**Kalgay** e oa an titl roet da hêr khan Krimea adalek 1475 betek ma voe staget ar c'hanat ouzh Rusia e 1783.

Hervez ar boaz mongol e oa kalgay an hini koshañ er c'hlan, ha pa vefe breur pe mab d'ar c'han. Met, diwar levezon boazioù ar stadoù all (lakaat ar mab henañ war an tron), e savas alies tabut etre an danvez hêred e khanat Krimea evit tapout ar galloud.

E tatareg Krimea e talv kement ha *Ra chomo war ma lerc'h*. Mehmed Giray, mab Mengli Iañ Giray, a voe an hini kentañ anvet **Kalgay**.

## Notennoù ha daveennoù
Formosa (proviñs)

**Formosa** zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober Republik Arc'hantina. Formosa (kêr) eo anv ar gêr-benn. 

## Proviñsoù amezek
Setu int: Salta er c'hornôg ha Chaco er su. En norzh emañ Paraguay.

## Liammoù diavaez
Formosa

**Formosa** zo un anv-lec'h a gaver el lec'hanvadurezh ar broioù portugalek ha spagnolek.

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger *formoso* a gaver er yezhoù spagnol (galizeg, portugalek ha spagnolek), hag a glot gant *hermosa* e spagnoleg a hiriv, hag a dalv kement ha *kaer, kenedek*.

## Lec'hanvadurezh
###### 
* Proviñs Formosa .
* **[[Departamant Formosa]]**, er broviñs.
* **[[Formosa (kêr)|Formosa]]**, kêr-benn ar broviñs..

###### 
Meur a gumun er vro zo anvet **Formosa** :
* Formosa, e Goiás ;
* Formosa do Rio Preto, e Bahia ;
* Formosa da Serra Negra, e Maranhão ;
* Formosa do Oeste, e Paraná ;
* Formosa do Sul, e Santa Catarina.

###### 
* *Formosa*, unan eus inizi Enezeg ar Bijagós.

###### 
* *Formosa*, pe *Enez Formosa* (hervez ar portugaleg), pe Enez Formoza (hervez ur stumm brezhonekaet), enezenn vrasañ Republik Taiwan.

## Tud
* **[[Feliu Formosa]]**, skrivagner katalanek. 

## Pennad kar
*Hermoso
Mehmed Iañ Giray

**Mehmed I Giray** a oa mab henañ Mengli I Giray ha khan Krimea er XVIvet kantved.

E 1516 e varvas khan khanat Kazan hag e klaskas Mehmed Giray lakaat e vreur Sahib Giray war an tron. Diwar-se e savas jeu etre khanat Krimea ha dugelezh Moskov hag e 1521 e teuas a-benn arme Krimea da lakaat ar seziz war Moskov. Diwar goulenn ar Rusianed e kasas Süleyman ar Meurdezus kannaded da Vehmet Giray o tizaliañ anezhañ da vont pelloc'h. Trec'het e oa Moskov memes tra ha staliet e voe Sahib Giray e penn khanat Kazan ma renas betek 1524.

E 1523 e voe tapet Astrahan gant tatared Krimea. War an distro e voent taget gant Nogayed ha lazhet Mehmed Giray hag e vreur, ar c'halgay Bahadir Giray. E vab, Gazi I Giray a renas war e lerc'h.
Gazi Iañ Giray

**Gazi I Giray** (1504-1524) a oa mab da vMehmed I Giray ha khan Krimea er .

Pignat a reas war an tron e 1523 goude ma voe lazhet e dad war e zistro diouzh Astrahan. Meur a benn meuriad a oa a-enep dezhañ ha goulenn a rejont ouzh Süleyman ar Meurdezus, sultan an impalaeriezh otoman, da envel un den all e plas Gazi Giray. Hemañ a voe lamet e garg digantañ d'ar 4 a viz Mae 1524 (pe d'ar 25 a viz Ebrel 1524) ha lakaet e eontr Saadet I Giray war an tron.

Lazhet e voe Gazi Giray nebeut goude.

## Mammenn
* *Le khanat de Crimée au début du XVIe siècle : de la tradition mongole à la suzeraineté ottomane* gant Chantal Lemercier-Quelquejay hag Alexandre Bennigsen e *Cahiers du monde russe et soviétique* niverenn 13-3, 1972.
Kig-sall

**Kig-sall** zo kig lard lakaet en holen evit gallout e virout. 
Gwechall eo en holen e veze miret ar c'hig, a-raok na oa anavezet ar yenerez er bloavezhioù 1960. 

E Breizh eo kig-moc'h a veze miret evel-se dreist-holl, kig eus kein pe kof ar moc'h, ha druzoni e-leizh ennañ. 

## Deuet eus ar c'hig-sall

*ar bloneg a zo lard teuzet lezet da galediñ
*bacon zo kig-sall mogedet, er broioù saoznek.
Saadet Iañ Giray

**Saadet I Giray** (1492-1538) a oa mab da Mengli I Giray ha breur da Mehmed I Giray. Khan Krimea e voe er XVIvet kantved.

Lakaet e voe war tron ar c'hanat e 1524 e plas e niz Gazi I Giray diwar ziviz ar sultan otoman Süleyman ar Meurdezus.

Goude muntr Gazi Giray e savas e vreudeur ouzh ar c'han nevez anvet. Emglev a rejont gant ar Rusianed ha reuz a renas e khanat Krimea e-pad un nebeud bloavezhioù. An trec'h a yeas gant mibien Mehmed Giray e 1532 ha skarzhet Saadet Giray a glaskas repu en Istanbul ma chomas betek e varv e 1538.
İslam Iañ Giray

**İslam I Giray** a oa mab da Mehmed I Giray ha khan Krimea e-pad 5 miz e 1532.

Goude muntr e vreur Gazi I Giray e savas İslam Giray a-enep d'e eontr Saadet I Giray. Skoazellet gant ar Rusianed e teuas a-benn da skarzhañ Saadet ha pignat war an tron e 1532. Ne deuas ket a-benn da vezañ anavezet gant an Otomaned ha kavout a reas gwelloc'h dilezel e garg pemp miz goude evit e eontr Sahib I Giray.

Dont a reas a-benn da vezañ digarezet gant ar sultan otoman hag anvet e voe kalgay da Sahib Giray met dizemglev a savas buan etrezañ hag ar c'han ha ret e voe dezhañ tec'hel kuit diouzh Krimea e 1533-1534. Lakaet e voe da chom e Perekop ma voe lazhet gant Mirza Baki e 1536 pe 1537.

Kas a reas ul lizher (skrivet etre 1532 ha 1537) da Süleyman ar Meurdezus ma c'houlenn e vefe lamet e garg digant Sahib Giray evit bezañ lakaet en e blas pe, ma ne faote ket d'ar sultan asantiñ, adlakaat e eontr Saadet Giray war tron khanat Krimea ha bezañ anvet khan Astrahan.

## Notennoù ha daveoù
Sahib Iañ Giray

**Sahib I Giray** (1481 pe 1501-1551) a oa mab da Mengli I Giray ha khan Krimea.

E 1521 e voe lakaet war tron khanat Kazan gant e vreur Mehmet I Giray hag e renas eno betek 1524. Leuskel a reas neuze ar galloud d'e niz Safa Giray ha mont da Istanbul.

Khan Krimea e voe war-lerc'h e niz İslam I Giray adalek 1532.

E 1551 e voe lamet e garg digantañ diwar urzh ar sultan otoman Süleyman ar Meurdezus ha lakaet Devlet I Giray en e blas. Lazhet e voe, asambles gant e holl wragez hag e bemp mab, gant ar priñs Bölük Giray diwar urzh Devlet Giray.

Goude e varv e c'houlennas e verc'h Nuri Hani digant Nidai Remmal Hoca, bet kelenner da Sahib Giray, skrivañ buhez he zad.

## Notennoù ha deveennoù
Kri

**Kri** zo:
*ur ger brezhonek hag a dalv kement ha *gop, pe hop, hopadenn*
*doare rannyezhel ar ger kriz, e-maez Leon
*anv ar bobl amerindian Kri eus Kanada, krieg o yezh
Cheyenne

**Cheyenne** eo anv 
* ur bobl ameridian, Pobl ar Cheyenned.
* dezho ar cheyenneg, da yezh.

Anv meur a lec'h eo ivez.

## Lec'hioù
* Cheyenne Mountain, ur menez e Colorado
* Cheyenne River, ur stêr e Wyoming ha South Dakota
* Cheyenne River Indian Reservation e South Dakota
* Cheyenne (Wyoming), kêrbenn Wyoming
* Cheyenne, Oklahoma, ur gêr en Oklahoma
* Cheyenne County, Colorado
* Cheyenne County, Kansas
* Cheyenne County, Nebraska
* Northern Cheyenne Indian Reservation e Montana
* Cheyenne Wells, Colorado
Enez Taiwan

**Taiwan** (臺灣 e sinaeg, pe aliesoc'h 台灣; en doare eeun 台湾; *[[pinyin]]*: Táiwān) a zo un enezenn lec'hiet er gevred da Sina gevandirel, er su da Japan, hag en norzh d'ar Filipinez, Graet e vez ivez alies *Taiwan* eus an tiriadoù e dalc'h Republik Sina a zo dindan he beli Taiwan hag ivez inizigoù ha enezegi a bep seurt: Penghu (pe inizi Pescadores), Jinmen ha Matsu.

E yezhoù ar c'hornaoueg ez eus bet graet e-pad pell gant stummoù deuet diwar an anv bet roet gant ar Bortugaliz (*Illha [[Formosa]]*, enez kaer) er  kantved, eleze **Formoza** e brezhoneg. N'eo ket aet da get an implij-se c'hoazh met war nebeutaat emañ.

Evit ar stad, mont da welet **[[Republik Sina|Republik Taiwan]]**.
## Istor
### 
* Mae 1874 : aloubet e voe an enezenn gant Japan.
* Du 1874: tennet e voe e nerzhioù milourel gant Japan.
#### Brezel etre Sina ha Bro-C'hall
* Dilestrañ a reas ar C'hallaoued e Norzh an enezenn d'ar 5 a viz Eost 1884 met rankout a rejont ambarkiñ en-dro an deiz war-lerc'h. Distreiñ a rejont ha kemeret e voe porzh Keelung gante d'ar 1añ a viz Here met ne c’helljont ket mont pelloc’h. Echuet e voe ar c’hampagn e miz Ebrel 1885.
#### Aloubadeg 1895
* Mae-Here : aloubet e voe Taiwan gant Japan en-dro. Gant Feur-emglev  Shimonoseki e voe roet an enezenn da Japan .

## Notennoù
Anthony Floch

**Anthony Floch** a zo ur rugbier gall ganet e Clermont-Ferrand (Puy-de-Dôme) d'an 12 a viz C'hwevrer 1983. Stummet eo bet gant skipailh ASM Clermont Auvergne ha c'hoarier adreger eo evitañ abaoe 2002. N'en deus c'hoariet nemet teir wech gant skipailh rugbi Frañs met e-pad trec'h tournamant ar 6 broad 2008 e oa.

## Loreadeg

**ASM Clermont Auvergne (2000-2011)**
* European Challenge Cup 2007
* gourfennad Kampionad Frañs 2007, 2008 ha 2009

**Skipailh rugbi Frañs (2008)**
* Tournamant ar 6 broad 2008
Westmalle (Malle)

**Westmalle** a zo ur rann eus kumun Malle e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen. 
## Istor
## Armerzh

* En Abdij van Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart e vez breset Bier Westmalle.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud dibar
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Zoe Zaoutzaina

**Zoe Zaoutzaina**, marvet e miz Mae 899, a oa merc'h da Stylianos Zaoutzes, kargad uhel e lez impalaer Bizantion, hag a voe eil pried an impalaer Leon VI ar Fur.

## Serc'h
An oberenn Theophanes Continuatus, skrivet gant gant meur a bluenn en amzer Constantine VII, a gendalc'h gant kronik Theophanes the Confessor. Hervez Theophanes eta e oa dimezet Zoe da Theodore Gouniatzizes da gentañ, un den eus al lez ha n'anavezer ket. Pa varvas he fried e teuas da vout serc'h an impalaer. Kontammet e vije bet ar gwaz, ha Leon VI ne vije ket gwenn e zorn.  

Hervez Symeon Metaphrastes e oa orgedet Leon ouzh Zoe en trede bloavezh e ren, war-dro 889 eta neuze. En amzer-se e oa dimezet Leon da Theophano, merc'h da Constantine Martiniakos. Aozet e oa bet an dimeziñ-se gant e dad Basil Iañ. Ur verc'h o doa, met n'eo ket un dimeziñ a garantez e oa. 

## Kenimpalaerez
E seizhvet bloavezh ren leon, war-dro 893 eta, en em dennas Theophano d'ur manati e karter Blachernae Konstantinopolis. Ur vaouez deol e oa-hi bet a-hed he buhez. Daoust ha dre gaer pe dre heg en em dennas ne lavar na Theophanes na Symeon. Zoe bepred a gemeras he lec'h er palez hag e buhez al lez.
Un tamm dislavat avat zo diwar-benn pe lec'h resis he devoa etre 893 ha 897. 

## He bugale
Hervez De Ceremoniis gant Constantine VII, Leon VI ha Zoe o devoa div verc'h da nebeutañ. Koulskoude hervez an eilskridoù disheñvel eo anvioù-bihan disheñvel a lenner evit an eil: 

*Anna. A vije marvet en-yaouank. Beziet gant he zad hag he mamm en Iliz an Ebestel Santel. 

## Dihellskridoù
*Theophanes Continuatus, *Chronicle*.
*Symeon Metaphrastes, *Chronicle*.
*Constantine VII, *De Ceremoniis*.
İslam II Giray

**İslam II Giray** a oa mab da Devlet I Giray ha khan Krimea.

Bevañ a rae e Konya pa voe divizet gant ar sultan otoman Murat III lemel e garg digant e vreur Mehmed II Giray e miz Mae 1584. Goude muntr Mehmed II e teuas İslam da vezañ khan Krimea hag e vreur Alp Giray kalgay met ne voe ket evit mirout ouzh tri mab da Vehmed (Saadet, Murat ha Safa) da dec'hel kuit.

Ar re-se a zistroas da Grimea un nebeud sizhunioù goude e penn un arme Nogayed ha Koumouked (ur bobl eus Daghestan), asambles gant kozaked. Skoazellet gant pennoù meuriad Krimea (enebet ouzh levezon ponneroc'h-ponnerañ Istanbul war ar c'hanat) e teuas a-benn Saadet da aloubiñ ar gêrbenn Bahçesaray hag al ledenez a-bezh ha lakaat ar seziz war Kefe ma oa repuet İslam II. Emgannoù taer a badas daou viz hag an trec'h a yeas gant İslam II, sikouret gant an Otomaned, pobloù Nogay zo ha Sirkasiz. Tri mab Mehmed II a dec'has kuit adarre.

D'ar memes koulz e pignas Fyodor Iañ war tron Rusia ha gantañ mennozhioù politikel e-keñver Krimea disheñvel diouzh re e ziaraokour Ivan IV. Pa glaske Ivan IV difenn Rusia diouzh tagadennoù ar Grimeiz e faote da Fyodor Iañ astenn e diriad betek ar Mor Du ha lakaat un den a-du gant Rusia war tron Krimea. Evit-se ec'h itrikas gant mibien Mehmed II, en aner.

E 1586 hag e 1587 e voe kaset div ergerzhadenn vrezel war-zu Moskva gant khanat Krimea.

İslam II Giray a varvas e 1588 hag anvet e voe e vreur, Gazi Giray, khan Krimea.

## Mammenn
*La Moscovie, l'Empire ottoman et la crise successorale de 1577-1588 dans le khanat de Crimée* gant Chantal Lemercier-Quelquejay hag Alexandre Bennigsen e *Cahiers du monde russe et soviétique*, niverenn 14-4, 1973.
Abele

**Abele** en izelvroeg, **Abêle** e flandrezeg kornôgel, **L'Abeele** e galleg, zo ur gêriadenn e ranngumun Watou e kumun Poperinge e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. A-ramm war an harzoù etre Bro-C’hall ha Belgia emañ. 
## Istor
## Armerzh
## Monumantoù ha traoù heverk
* E Bro-C’hall emañ an iliz katolik, met stag eo ar barrez ouzh Eskopti Brugge e Flandrez Belgia.

### Bered ar C'hommonwealth: '' Abeele Aerodrome Military Cemetery ''

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret eo bet e miz Ebrel 1918 gant Lu Bro-C’hall. Douaret e voe soudarded eus SUA hag ar Rouantelezh-Unanet enni adalek miz Gouere betek miz Gwengolo 1918. Goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 e voe tennet ar bezioù gall ha stadunanat. 25 bez a voe degaset eus bered Boeschepe e Bro-C’hall.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud dibar
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
ASM Clermont Auvergne

An **Association sportive montferrandaise Clermont Auvergne** a zo ur c'hleub rugbi gall krouet e 1911 e Clermont-Ferrand (Puy-de-Dôme) dindan an anv ***Association sportive Michelin*** da c'houde ***Association Sportive Montferrandaise***. C'hoari a ra ar skipailh er stad Marcel Michelin, ar bloaz-mañ e Top 14 hag ivez e Kib Europa.

Ar c'hlub a zo bet gourfennad ar c'hampionad Frañs dek gwech a-raok dont a-benn da c'hounit Skoed Brennus evit ar wech kentañ, e 2010. Aet eo ar maout ivez gant Montferrand div wech e Challenge Cup, ar gib vihan Europa.

## Roll loreidi

**Frañs**
* **Kampionad Frañs**: **2010**; *gourfennad 1936, 1937, 1970, 1978, 1994, 1999, 2001, 2007, 2008, 2009*
* **Deadenn Yves du Manoir**: **1938**, **1976**, **1986**; *gourfennad 1935, 1957, 1972, 1979, 1985, 1994*
* **Kib Frañs / ar C'hevre**: **2001**; *gourfennad 1945, 1947*

**Europa**
* **Heineken Cup**: *kardgourfennad 2000, 2002, 2010*
* **European Challenge Cup**: **1999**, **2007**; *gourfennad 2004*

## Skipailh 2010-11

## Staff

**Prezidant**
* 

**Alierien**
* Jean-Marc Lhermet

**Gourdonerien**
* Vern Cotter
* Franck Azéma

## Stad Marcel-Michelin

**Marcel-Michelin** eo anv ar stad el lec'h ma c'hoari skipailh ASM Clermont Auvergne abaoe 1911. 

Anvet eo bet Marcel-Michelin a-benn enoriñ krouer ha prezidant kentañ ar c'hlub, Marcel Michelin, a oa ivez mab André ha niz Édouard a zo bet krouet an embregerezh Michelin ganto. Aet eo ar stad war vrasaat e-kerzh ar bloavezhioù 2000: hiziv an deiz ez eus tu da zegemer 16 800 a arvesterien er "Michelin" (rekord tizhet gant 16 804 arvester d'an 2 a viz Ebrel evit ar c'hrogad Top 14 ASM - BO). A-raok mont war an dachenn o tont eus ar gwiskva e c'hall ar c'hoarierien gwelout ur banell skrivet warni an niver a grogadoù bezañ bet gounezet gant ar re velen du-hont abaoe ma c'hoari ar skipailh el live uhelañ (e 1925): muioc'h eget 1000 abaoe ar c'hrogad a-enep Arix Viadana d'ar 16 a viz Kerzu 2006.
Degemeret ez eus bet krogadoù skipailh rugbi Frañs div wech e Marcel-Michelin: e 1977 a-enep Romania hag e 1983 a-enep Aostralia. E 2006 e voe gounezet gourfenn Kib rugbi ar bed -21 bloaz gant skipailh Frañs er Michelin (gant ar Clermontiz Thomas Domingo ha Loïc Jacquet en o zouez).

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ASM Clermont Auvergne
Mehmed II Giray

**Mehmed II Giray**, lesanvet *Semin* (*An Tev*), a oa mab henañ Devlet I Giray ha khan Krimea.

Kalgay e dad e oa ha dont a reas da vezañ khan goude marv Devlet Giray.

Ne veze ket diskouezet doujañs outañ na gant e vreur Adil Giray (ar c'halgay nevez), na gant e vreur all Alp Giray, na gant e vab Murat Giray. N'en doa tamm galloud ivez war an Nogayed. E 1578 e roas urzh d'e vab da vont da vrezeliñ ouzh Pologn met ne voe ket sentet outañ ha Murat Giray a gavas gwell mont da dagañ Moskov.

Ar memes bloavezh e voe pedet gant an Otomaned da gemer perzh en o brezel ouzh Iran er C'haokaz. War zigarez bezañ klañv ne gemeras ket perzh Mehmed II e-unan met kas a reas e vreur Adil, mab hemañ Gazi hag e vab Saadet. En emgannoù e voe tapet Adil ha Gazi da brizonidi gant an Iraniz.

Mehmed II a roas an titl kalgay d'e vab Saadet neuze, daoust ma oa koshoc'h e vreur Alp Giray hag e oa an anvidigezh-se enep d'ar boazioù tatar. Diwar ar reuz a savas da heul er c'hanat e cheñchas mennozh : e vreur Alp Giray a voe lakaet da Galgay ha krouiñ a reas an titl *Nureddin* evit e vab.

E 1582 e nac'has adarre kemer perzh e brezel an Otomaned ouzh Iran er C'haokaz. Özdemir oğlu Osman Paşa, gouarnour Derbent evit ar sultan otoman, a zivizas neuze distroadañ Mehmed II ha lakaat Alp Giray en e blas. Reuz a savas adarre er c'hanat ha lakaet e voe diaes ar sultan Murat III kar, en ur ober se, e oa emellet betek re Osman Paşa en aferioù diabarzh Krimea. Alp Giray hag Osman Paşa a rankas tec'hel ha klask repu e Kefe ma voe lakaet ar seziz warnañ gant Mehmed II.

Kadarnaet e voe memes tra gant ar sultan otoman e oa lamet e garg digant Mehmed II ha kaset e voe İslam Giray, ur breur dezhañ o chom e Konya, da Grimea e 1584. Mehmed II a glaskas tec'hel kuit da Berekop met tapet e voe ha krouget.

## Notennoù ha daveoù