open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kreizenn nukleel Flamanville

**Kreizenn nukleel Flamanville**	zo ur greizenn nukleel e kumun Flamanville Manche, e Normandi, en arvor kornôk Cotentin, e-harz un torrod 70 m, 25 km er c'hornôg da Cherbourg hag 20 km er c'hreisteiz da labouradeg-lastez nukleel La Hague.

Meur a wallzarvoud zo bet
*e miz Eost 2015 : http://www.lemonde.fr/energies/article/2015/08/26/degagement-d-une-fumee-blanche-dans-la-nuit-a-la-centrale-nucleaire-de-flamanville_4736923_1653054.html
Felis (disheñvelout)

**Felis** a c'hall bezañ:
*Felis, ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ kazheged, ar c'hazh en o zouez
*Felis, unan eus stummoù brezhonek an anv-bihan latin *[[Felix]]*.

## Tud
*Felis Iañ, pab (269-274)
*Felis III, pab (483-492)
*Felis IV, pab (526-530)
*Felis Naoned (†582), sant, eskob Naoned
*Felis Rewiz (e-tro 970-1038), sant

## Notennoù ha daveennoù
Enez Deceit

**Enez Deceit** eo ar reterañ eus an Inizi Hermite, e su Chile en Enezeg Douar an Tan.

Arc'hantina a lavare bout mestr d'an enez da vare Tabut ar Beagle.
Tabut ar Beagle

**Tabut ar Beagle** zo un tabut savet entre Arc'hantina ha Chile diwar an inizi Lennox, Nueva ha Picton, ken e voe darbet dezho ober brezel en 1978.
Felix

**Felix** zo un anv-bihan latin roet d'ar baotred e meur a yezh.

## Orin
Dont a ra eus an anv-gwan latin *felix*, *felicis*, a dalv kement hag "eürus".

## Adstummoù
D'ar merc'hed e roer an anvioù deveret *Felicia*, *Felicity*, *[[Félicité]]*, *Felicitas*, *Felizitas*

## Yezhoù
* Felix ha Felis.
* Fèlix
* Félix d'ar baotred, Félicité ha Félicie d'ar merc'hed.
* Felice

## Tud
### Roma gozh
* Lucius Cornelius Sulla Felix, diktatour
* Antonius Felix, prokulator Judea
* Flavius Felix, konsul

### Sent
* Felix hag Adauctus (marvet war-dro 303), merzherien
* Felix ha Constantia (marvet e 68), merzherien
* Felix, Fortunatus, hag Ac'hilleüs (marvet war-dro 212), merzherien
* Felix ha Nabor (marvet war-dro 303), merzherien
* Felix ha Regula (marvet e 286), merzherien
* Felix Bourgogn 
* Felix Como (marvet war-dro 390)
* Felix Nola (marvet war-dro 255)
* Felix Kernev-Veur (war-dro ar - kantved), a vije "Felec" e anv-orin

========
* *Felix*, pe Felis Naoned (marvet e 584), eskob Naoned
* *Felix*, eskob Bro-Gerne adalek 832 betek 848, ar bloaz ma voe diskarget gant Nevenoe
* *Felix*, pe Felis Rewiz (marvet e 1038), sant breizhat.

### Pibien
* *Felix *, pe Felis (269–274)
* *Felix II*, pe Felis II (356–365), eneppab
* *Felix III*, pe Felis III (483–492)
* *Felix IV*, pe Felis IV (526–530)
* *Felix V*, pe Felis V, pe Amadeus VIII Savoia (1439–1449), eneppab

### kantved
* Félix Lope de Vega (1562 – 1635), skrivagner spagnol 
* Hortensio Félix Paravicino (1580–1633), prezegour ha barzh spagnol

### kantved
* Félix Bigot de Préameneu (1747-1825), breutaer ha ministr breizhat
* Felix Mendelssohn (1809-1847), sonaozour alaman
* Félix Thomas (Naoned, 1815-1875), kêraozour, livour, kizellour hag engravour breizhat
* Félix Faure (1841-1899), politikour gall, prezidant ar republik 
* Félix Vallotton (1865-1925), livour gall ha suis
* Félix Le Dantec (1869-1917), skiantour breizhat
* Félix Rolland (1825-1916), embreger ha politikour 

### kantved
* Felix Djerjinsky, bolchevik, saver an Tcheka
* Félix Houphouët-Boigny politikour afrikan, unan eus pennoù bras ar Françafrique
* Félix Leclerc, barzh ha kanaer kebekat
* Félix Miélli Venerando, diwaller-pal mell-droad etrebroadel brazilian
* Félix-Pol Jobbé-Duval, skeudennaouer breizhat
* Felix Timmermans (1886–1947), skrivagner flandrezat 
* Félix Moumié, politikour kamerouniat enep-trevadenner ampoezonet gant ar servijoù-kuzh gall
* Ange-Félix Patassé (1937-2011), politikour eus ar Republik Kreizafrikan

## Delwenn
*Venus Felix 

## Lec'hioù
*Felix, kumun spagnat e proviñs Almería en Andalouzia.
*São Félix, anv portugalek meur a lec'h,
*Saint-Félix, anv gallek meur a lec'h,
*San Félix, anv spagnolek meur a lec'h.

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Feliks
* Felicia
São Félix

**São Félix** zo un anv-lec'h portugalek.

#### 
* São Félix, e stad Bahia.
* São Félix de Balsas, e Maranhão.
* São Félix de Minas, e Minas Gerais.
* São Félix do Araguaia, e Mato Grosso.
* São Félix do Coribe, e [Bahia]].
* São Félix do Piauí, e Piauí.
* São Félix do Tocantins, e Tocantins.
* São Félix do Xingu, e Pará.

#### 
Parrezioù: 
* São Félix, e São Pedro do Sul.
* São Félix da Marinha, e Vila Nova de Gaia.

## Pennadoù kar
*Félix
*San Félix
San Félix

**San Félix** zo un anv-lec'h spagnolek.

#### 
* **[[Isla San Félix]]**

#### 
* **[[Distrig San Félix]]**
* **[[San Félix (Chiriquí)|San Félix]]**

#### 
* **[[San Félix (Tineo)]]**

#### 
* **[[San Félix (Venezuela)]]**

## Pennadoù kar
*Félix
*São Félix
Sveinn Björnsson

**Sveinn Björnsson**, ganet d’ar 27 a viz Genver1881 e Kopenhagen ha marvet d’ar 25 a viz Genver1952 e Reykjavik, a voe anvet da gentañ prezidant Island pa zeuas ar vro-se da vezañ ur republik dizalc’h d’ar 17 a viz Mezheven 1944. 

Goude studioù war ar gwir e Kopenhagen, e Danmark, en amzer ma oa stag Island ouzh Danmark, ez eas d’an enezenn en-dro ha dilennet e voe e kuzul-kêr Reykjavik e 1912. Daou vloaz diwezhatoc’h e voe dilennet e Parlamant Island (*Alþingi* pe *Althing*). 

E 1918 e teuas Island da vezañ emren diouzh Danmark (emren evit pep tra nemet evit ar politikerezh estren hag an difenn) hag anvet e voe Sveinn Björnsson e penn kuzul-kêr ar gêr-benn Reykjavik. Addilennet e voe er parlamant e 1920 hag anvet e voe da gannadour evit Island e Kopenhagen etre 1920 ha 1924 hag adarre etre 1926 ha 1940.

E 1940 e voe aloubet Danmark gant arme Alamagn ha distag en em gavas Island. Distreiñ a reas Sveinn Björnsson d’an enezenn ha dilennet e voe da rejant gant ar parlamant, da ren en anv roue Danmark adalek 1941 betek 1944. 

D’ar 25 a viz Mae1944 e voe aozet ur referendom en Island da c’houzout ha fellout a rae d’an annezidi bezañ dizalc’h penn-da-benn diouzh Danmark ha sevel ur republik. Neuze e voe dilennet Sveinn Björnsson da brezidant ar republik-se, gant an Alþingi. Dilennet e voe en-dro da brezidant, dre vouezhiadeg hollek, e 1945 hag e 1949. Mervel a reas, e-pad e respetad, d’ar 25 a viz Genver1952.
La Madeleine

**La Madeleine** zo un anv-lec'h gallek.

## Orin
Diwar an anv-bihan Madeleine.

## Lec'hioù

### Inizi
*Inizi La Madeleine, anv meur a enezeg

### 

### Kumunioù
* La Madeleine, en Nord.
* La Madeleine-sous-Montreuil, e Pas-de-Calais.
* La Madeleine-de-Nonancourt, en Eure.
* La Madeleine-Villefrouin e Loir-et-Cher.
* La Madeleine-Bouvet en Orne.
* La Madeleine-sur-Loing e Seine-et-Marne.
* Lamadeleine-Val-des-Anges, e Territoire de Belfort.
2014 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2013 e Breizh - **2014 e Breizh** - 2015 e Breizh

2014 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

## [[:Rummad:Marvioù 2014|Marvioù]]
*Hervé Abalain, skolveuriad
*Alphonse Arzel, politiker
*Hélène Cadou, barzhez
*Georges Delahaie, kizellour
*Roland Guillaumel, kizellour
*Gwilhou Kergourlez, skrivagner evit ar c’hoariva
*Raymond Lebossé, politiker
*Glaoda Millour, milvezeg
*Louis Pape, istorour
*Damien Perrotin, emsaver breizhat
*Michel Raoult, drouiz, produour abadennoù skingomz ha skinwel
*Yvan Ropars, livour
*Pierre Toulhoat, orfebour

 

__NOTOC__
Chañaral

**Chañaral** (*Chañar* e runa simi, da lavarout eo "bod-gwez *Gourliera Chilensis*") zo ur porzh eus Chile, lec'hiet 167 km eus Copiapó, kêr-benn Rannvro Atacama. Pennlec'h proviñs Chañaral eo. En hanternoz dezhi emañ dezerzh Atacama. 

## Touristelezh
N'eo ket darempredet gant an douristed abalamour d'an dour louzet gant ar mengleuzioù kouevr. 
Nepell diouti emañ Park Broadel Pan de Azúcar, hag ennañ Enez Chañaral.
Felis Rewiz

**Felis Rewiz** (e-tro 970-1038), ganet e trowardroioù Kemper. E studioù a reas e lez kont Kernev, goude ez eas da vanati Lambaol en Eusa, met rankout a reas tec'hout rak ar Vikinged ha mont da abati Fleury, war ribl al Liger. Diwezhatoc'h, war c'houlenn an dug Jafrez, ez eas da adsevel abati Lokentaz ha hini Logunec'h, distrujet gant ar Vikinged. Ur skol hag ur manati a savas ivez e Sant-Jord en eskopti Roazhon. Lidet e vez d'an 12 a viz C'hwevrer, d'ar 4 a viz Meurzh pe d'an 9 a viz Meurzh.

## Levrlennadur
**Goueler ar Sent*, Imbourc'h, 1994, p.30.

## Liammoù diavaez
* Nominis

## Notennoù ha daveennoù
Felis Naoned

**Felis Naoned**, bet ganet e Bourjez (Rouantelezh vizigot) er bloaz 511 pe 512 ha marvet e 582 e Naoned, a voe Eskob Naoned etre 548 ha 582 war-lerc'h e dad Emalius II.

Avielañ a reas ar maezioù tro-dro da Naoned, hag ober labourioù bras er gêr-se. Lakaat a reas toullañ ur ganol a zo c'hoazh en e anv hag echuiñ an iliz-veur. Emglevioù a reas gant pennoù ar Vretoned, evel Gwereg Iañ. Un iliz a zo en e anv e kêr Naoned. Lidet e vez d'ar 6 a viz Genver pe d'ar 7 a viz Gouhere.

## Gwelet ivez
### Levrlennadur
* Kelanouennoù
** *Goueler ar Sent*, Imbourc'h, 1994, p.112.
*Levrioù koshañ
**?, *Histoire de Saint-Félix, 16e évêque de Nantes*, Naoned, de Merson, 1845 (BNF 36415408).
** Édouard Sioc'han de Kersabiec, *Saint Félix, évêque de Nantes (sixième siècle)*, Naoned, Forest et Grimaud, 1879, 228 p. (BNF 31373429).
*Levrioù nevesañ
** Noël-Yves Tonnerre, « Saint-Félix et l'Église de Nantes au vie siècle », *Bulletin de la société archéologique et historique de Nantes*, Kevredigezh istor hag arkeologouriezh Naoned ha Liger-Atlantel, nv 119,‎ 1983 .
** Olivier Pétré-Grenouilleau, *Nantes, histoire et Géographie contemporaine*, Ploveilh, Embannadurioù Palantines, 2008, 2e emb., 299 p. .
**Bernez an Nail, *Dictionnaire biographique de Nantes et de Loire-Atlantique*, Pornizh, An Amzer embanner, 2010, 414 p. .

### Pennadoù kar
* Eskopti Naoned
* Iliz Sant-Felis Naoned

## Liammoù diavaez
* Nominis

## Notennoù ha daveennoù
Enez San Félix

**Enez San Félix** zo unan eus Inizi Desventuradas, 892 km er c'hornôg da aod Chile, rag-eeun da borzh Chañaral, war an douar-bras. 1,4 km² zo dindani. Stag eo ouzh kumun Valparaíso, a zo e Proviñs Valparaíso, a zo e Rannvro Valparaíso.

## Istor
E 1520 e oa tremenet nepell ar moraer portugalat Fernão de Magalhães, p'edo war e hent trema ar C'hornôg, hag eñ an hini a reas * Inizi Desventuradas* ("reuzeudik") eus an enezeg.

D'an 8 a viz Du 1574, da lavarout eo pevar bloaz ha hanter-kant war-lerc'h Fernando de Magallanes, ha nav bloaz ha tregont goude ma voe gweladennet an hanternoz anezhi gant Diego de Almagro, e teuas ar sturier spagnol Juan Fernández da gavout an inizi San Félix ha San Ambrosio.

## Pennad kar
*Inizi Chile
Inizi Desventuradas

thumb|350px|An '''Inizi Desventuradas'''.
Un enezeg eus Chile eo an **Inizi Desventuradas**.

## An Inizi
* Enezenn González, 
* Roca Catedral 
* San Ambrosio 
* San Félix.

## Kentañ Europiz
Ar moraer portugalat Fernão de Magalhães, a greder, an hini e voe an Europad kentañ o gweladennas en 1520 p'edo war e hent trema ar C'hornôg.
Kement ha "reuzeudik" e talv *Desventuradas* e galizeg ; anvet e vijent bet evel-hen abalamour ma oa berr ar boued gant Magallanes pa deuas e-maez strizh-vor Todos los Santos, ha pa welas e oant didud ha dic'hlazur e roas an anv-se dezho. 

D'an 8 a viz Du 1574, da lavarout eo pevar bloaz ha hanter-kant goude ma voe dizoloet kreisteiz Chile gant Fernando de Magallanes, ha nav bloaz ha tregont goude ma voe gweladennet an hanternoz anezhi gant Diego de Almagro, e teuas ar sturier spagnol Juan Fernández da gavout an inizi San Félix ha San Ambrosio, anavezet ivez evel an Inizi Desventuradas. 
C'hwezek deiz goude, pa oa o verdeiñ trema'r c'hreisteiz, e tizoloas Juan Fernández an enezeg anvet diwar e lerc'h, an Inizi Juan Fernández, enni an inizi *Más a Tierra* (hiziv Róbinson Crusoe), Santa Clara ha *Más Afuera* (hiziv Alejandro Selkirk).
Enez Damas

An **Enez Damas** zo un enezenn eus norzh Chile, en norzh da gêr La Serena, e Rannvro Coquimbo. Gant an Enez Chañaral hag an Enez Choros, tostik dezhi, ez a d'ober ar Reserva Nacional Pingüino de Humboldt, meret gant ar c'h-Corporación Nacional Forestal (CONAF). 60,3 ha zo dindani. 

Div draezhenn zo: La Poza ha Las Tijeras, gwenn an traezh ha glas-sklaer an dour. Kontrol d'an inizi amezek all e c'haller mont da enez Damas da gampiñ.

## Pennad kar
*Inizi Chile‎

## Liammoù diavaez
*Chanaral Island: the biggest Humboldt Penguin Colony in the world
*The Humboldt Penguin Colonies at Chanaral Island, Chile
*Humboldt penguins from the International Penguin Conservation Web Site
Ambrosius

**Ambrosius** zo un anv-bihan latin.

## Yezhoù all
*Ambrosio e spagnoleg
*Ambroggio en italianeg
*Ambroaz e brezhoneg
*Ambroise e galleg

## Tud
**Aurelius Ambrosius* (340-397) : anv latin Sant Ambroaz, eskob Milano, unan eus Tadoù an Iliz,
*Flavius Macrobius Ambrosius Theodosius (370-?) .
*Ambrosius Aurelianus (war-dro 450), brezelour brezhon,
*Ambrosius Holbein (1494-1519), livour alaman,
*Johann Ambrosius Bach (1645–1695), soner alaman, tad Johann Sebastian Bach

*Wilhelm Ambrosius,
*Lothar Ambrosius,
*Ambrosius Autpertus,
*Ambrosius Traversarius,

## Lennegezh
**Merlin Ambrosius*, pe *Myrddin Emrys* e kembraeg a vremañ, anv Merzhin diwar meskañ gant Ambrosius Aurelianus.
Ambrosio

**Ambrosio** zo un anv-bihan spagnolek.

## Yezhoù all
*Ambroaz, e brezhoneg,
*Ambrosius, e latin,
*Ambroggio, en italianeg.

## Tud
* Ambrosio O'Higgins, gouarnour Chile.

### Anv-tiegezh
* Gabriele Ambrosio (1844 – 1918) , kizeller italian.
* Gabriella Ambrosio (ganet e 1954), skrivagnerez italian 
* Alessandra Ambrosio (ganet e 1981), dougerez-dilhad brazilian

## Lec'hioù

### 
* Estancia San Ambrosio, en Arc'hantina : 30.000 ha perc'hennet gant Ambrosio Olmos (1839-1906), bet gouarnour Córdoba, 30 km er c'hreisteiz da gêr Río Cuarto. 

### 
* Enez San Ambrosio e Chile

### 
* Cuevas de Ambrosio, kêriadenn e kumun Beas de Segura, e proviñs Jaén, en Andalouzia.

* San Ambrosio ,
Antonio da Correggio

**Antonio Allegri da Correggio**, lesanvet **il Correggio** (Correggio Eost 1489 – Correggio, 5 a viz Meurzh 1534) a oa ul livour italian, eus skol Parma.
Correggio

**Correggio** zo un anv-lec'h italianek.

## Lec'hioù
* **[[Correggio (Italia)|Correggio]]**, kumun italian e proviñs Reggio Emilia

## Tud
* *Antonio Allegri*, lesanvet **[[Antonio da Correggio]]**, pe **Il Correggio** (*Le Corrège* e galleg) **, livour italian.
* **Da Correggio''' anv un tiegezh uhel italian
Matthías Jochumsson

**Matthías Jochumsson** (11 a viz Du 1835 – 18 a viz Du 1920) a oa ur skrivagner islandek, barzh ha troer. Brudet eo abalamour d’e varzhonegoù ha, dreist-holl, d’an hini a zo aet d’ober kan broadel Island, *[[Lofsöngur]]*, savet e Londrez e 1874. Ganet e voe en ur gêriadenn eus kornôg Island, en ur familh baour ha mont a reas goude-se da Vreizh-Veur. Mervel a reas en Akureyri, e norzh Island, en un ti a zo deuet da vezañ ur mirdi en enor dezhañ ha d’e labour.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
*Istor kan broadel Island
Félicité

**Félicité** zo un anv-bihan gallek, roet d'ar baotred evel d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
*Felicity, e saozneg

## Tud
*Félicité de Botherel du Plessis (1770-deizhiad e varv dianav), penn chouant e kornôg Bro-Roazhon
*Félicité de Genlis (1746-1830), skrivagnerez c'hall
*Félicité Robert de Lamennais (1782-1854), skrivagner breizhat

## Lennegezh
**Félicité des Touches* e La Comédie humaine, oberenn Honoré de Balzac, er romant Béatrix .

## Lec'hioù
*Enez Félicité, en inizi Sechelez
*Sainte-Félicité, anv meur a lec'h
Louise Marie Adélaïde de Bourbon

**Louise ''Marie Adélaïde'' de Bourbon**, moranvet « Mademoiselle d'Ivry », ha goude « **Mademoiselle de Penthièvre** », dugez Chartrez (1769-1785) ha goude dugez Orléans (1785-1821) ganet e Paris en Hôtel de Toulouse d'an 13 a viz Meurzh 1753 ha marvet e kastell Ivry-sur-Seine d'an 23 a viz Mezheven 1821 a oa ur briñsez a wad eus ar re binvidikañ.

## Tiegezh
Merc'h e oa da Louis Jean Marie de Bourbon, dug Pentevr, ha d'e bried Maria Teresa Felicita d'Este. Pa varvas he breur henañ Louis-Alexandre, priñs Lamballe, en 1768, e teuas da vezañ pinvidikañ pennhêrez ar rouantelezh c'hall, susitourez madoù he zad-kozh, kont Toulouse, mab bastard divastardet da Loeiz XIV.

## He buhez
thumb|An aotrou a bentevr hag e verc'h, Marie-Adélaïde.

Pemzek vloaz e oa-hi en 1768 pa varvas he breur henañ ha pa vanas pennhêrez pinvidik evel ar mor. Kement-se a sachas evezh Louis Philippe d'Orléans (1747-1793), dug Chartrez, 20 vloaz, mab henañ dug Orléans, penn skourr yaouañ an tiegezh roueel, kenderv a bell d'ar plac'h yaouank. Koulskoude e oa-hi eus ur skourr bastard, un dra vezhus er metoù-se, met kreñvoc'h e oa c'hwezh an arc'hant d'an dug pan eas da c'houlenn dorn ar goantenn. Kendirvi d'ar roue Loeiz XVI e oant o -daou. Digant he zad he doe dugelezhioù Châteauvillain, Arc-en-Barrois, ha Carignan (Ardennes). E Versailhez e voe lidet an eured d'ar 5 a viz Ebrel 1769.

## He bugale
O bugale e oa :
# ur verc'h (ganet-marv e 1771) ;
# Louis-Philippe (1773- 1850), dug Chartrez, ha goude dug Orleañs, *roue ar C'hallaoued* e 1830 evel Louis-Philippe Iañ;
# ''Antoine'' Philippe d'Orléans ( 1775–1807), dug Montpensier ;
# Louise Marie Adélaïde Eugénie (1777–1847), « Mademoiselle de Chartres » (1777), « Mademoiselle d'Orléans » (1782), goude-se Mademoiselle (1783-1812), Madame Adélaïde (1830) ;
#ur verc'h (1777-1782), « Mademoiselle d'Orléans », marvet da 5 bloaz;
# Louis Charles d'Orléans (1779-1808), kont Beaujolais.

## Levrlennadur
* E. Delille, *Journal de la vie de S.A.S. la duchesse d'Orléans*, Paris, 1822. Ouvrage trop favorable à la duchesse écrit par son secrétaire particulier
* Michel de Decker, *La Duchesse d'Orléans, Épouse de Philippe-Égalité et mère de Louis-Philippe*, réédition chez Pygmalion 2001,  (Première édition Librérie Académique Perrin 1981, sous le titre *La Veuve Égalité*)
Hernández

**Hernández** zo un anv-tiegezh spagnolek stank a-walc'h.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an an anv-bihan Hernando, un eilstumm da Fernando (en deus roet Fernández). 
Ur bern anvioù zo savet er memes doare : Álvarez, Domínguez, Enríquez, Fernández, Galíndez, Gómez, González, Gutiérrez, Jiménez, López, Martínez, Pérez, Ramírez, Rodríguez, Sánchez, ... hag ivez: Garcés‎.

## Tud
* **[[José Hernández]]**, skrivagner arc'hantinat, oberour *Martín Fierro*;
* **[[Vicky Hernández]]**, aktourez kolombian, 
* **[[Miguel Hernández]]**, barzh spagnol;
* **[[Jerónimo Hernández]]**, kizeller spagnol eus ar XVIvet kantved ;
* **[[Maximiliano Hernández Martínez]]**, diktatour El Salvador;
* **[[Saúl Hernández]]**, sonaozour mec'hikan;
* **[[Felisberto Hernández]]**, skrivagner ha pianoour urugwaiat.

### Tud all
* Antonio Hernández
* Carlos Hernández
* **[[Francisco Hernández]]**
* Jesús Hernández
* José Hernández
* José Antonio Hernández
* Juan Hernández
* Luis Hernández
* Miguel Hernández
* Rafael Hernández
* Víctor Hernández

## Lec'hioù
###### 
* **[[Hernández (Entre Ríos)|Hernández]]**, e Proviñs Entre Ríos, 
* **[[José Hernández (Buenos Aires)|José Hernández]]**, e Proviñs Buenos Aires

###### 
* **[[Los Hernández (Almería)]]**, e proviñs Almería, 
* **[[Los Hernández (Murcia)]]**, e Rannvro Murcia.
Maria Teresa Felicita d'Este

**Maria Teresa Felicita d'Este** (1726–1754) a oa ur briñsez italian, eus dugelezh Modena, deuet da vout dugez Pentevr dre hec'h eured. 

Merc'h e oa d'an dug Francesco III (1737-1780) ha d'e bried Charlotte-Aglaé d'Orléans, ur briñsez c'hall, merc'h da Rejant Bro-C'hall.

E 1744 e timezas d'he c'henderv Louis-Jean-Marie de Bourbon, dug Pentevr, mab-bihan, eus ur skourr divastardet, da Loeiz XIV. 

## Bugale

Eus ar roue Loeiz XIV ha markizez Montespan e tiskenne an daou bried, ha kerent tost e oant eta. Krediñ a reer eo abalamour d'ar genwadelezh-se eo e oa gwan ar vugale ha ne vevas nemet daou. 

# Louis Marie de Bourbon (ganet en 1746, marvet en bugel) ;
# Louis Alexandre de Bourbon, priñs Lamballe (1747-marvet diwar bambocherezh en 1768), dimezet en 1767 da Maria Luisa di Savoia (1749-1792), mignonez d'ar rouanez Marie-Antoinette Bro-C'hall, lazhet gant an engroez.
# Jean -Marie de Bourbon, dug Chateauvillain (1748-1755) ;
# Vincent Marie Louis de Bourbon, kont Guingamp (1750-1752) ;
# Marie Louise de Bourbon (1751-1753) ;
# Louise Marie Adélaïde de Bourbon, pe « Mademoiselle de Penthièvre » (1753-1821), dimezet da Louis-Philippe d'Orléans lesanvet « Philippe-Égalité », a votas kondanidigezh Loeiz XVI d'ar marv en 1792, dibennet e miz Here goude. Int-i a oa tad ha mamm d'ar roue Louis-Philippe Iañ ;
# Louis-Marie Félicité (ganet ha marvet en 1754).
Carlo Iañ Mantova

**Carlo Iañ Mantova** (Pariz 1580-1637 Mantova), a oa dug Nevers ha dug Retel, hag 8vet dug Mantova ha Montferrato (1627-1637).

## E vuhez
Mab e oa da Ludovico Gonzaga-Nevers ( 1539-1595), dug Nevers, ha dug Rethel, ha priñs eus Mantova, ha da Henriette de Clèves. E dad, mab da Federico II Gonzaga, a oa bet kaset gant e dud da lez Bro-C'hall da vezañ savet gant bugale ar roue gall. E vamm a oa pennhêrez dugelezh Nevers.

D'e 13 vloaz e oa anvet *Charles de Nevers*; neuze ez eas gant e dad diplomat da lez ar pab Klemez VIII, ma weladennas lezioù Roma, Firenze, ha ma reas anaoudegezh gant e genderv Vicenzo Iañ a rene e Mantova.

E 1599 e timezas e Soissons da Catherine de Lorraine, merc'h da Charlez II, dug Mayenne ha dug Bar (ar Mayenne brudet a enebas ouzh Herri IV (Bro-C'hall)) ha da Henriette de Savoie-Villars. C'hwec'h bugel o doe.

## Kêrioù
Dimezet kenetrezo, pe gevellet, eo ar c'hêrioù-mañ, ma renas : Nevers, Charleville-Mézières, ha Mantova.
Guðbrandur Þorláksson

**Guðbrandur Þorláksson** (pe *Gudbrandur Thorlaksson*) (1541-1627) a oa matematikour, saver kartennoù hag eskob e Hólar, en Island. 

 
Mont a reas d’ober e studi da skol-veur Kopenhagen, ha goude-se e tistroas da Island da vezañ rener skol Skálholt, beleg e Breiðabólstaður hag eskob Hólar, diwezhatoc’h, betek e varv d’an 20 a viz Gouere 1627.

Skrivañ hag embann a reas 80 levr en islandeg, en o zouez an droidigezh kentañ eus ar Bibl en e bezh en islandeg ha Levr lezennoù Island. Brudet eo ivez abalamour ma savas ar gartenn vat kentañ eus Island, e 1590, ur gartenn hag a voe embannet en atlas ar Flandrezad Abraham Ortelius.

## Liamm diavaez
*Bible of Guðbrandur Þorláksson
Newtonville

**Newtonville** zo un anv-lec'h saoznek.

## Orin
Savet eo diwar an anv Newton, hag ar ger gallek ville. 

## Lec'hioù
###### 
* Newtonville (Ontario)

###### 
* Newtonville (Indiana)
* Newtonville (Massachusetts), unan eus trizek kêriadenn Newton (Massachusetts)
* Newtonville (New Jersey)
* Newtonville (New York), e Colonie, Albany County, New York

## Pennadoù kar
* Newton
* Newtown
* New Town
* Newville
* New City
* Kernevez
* Villeneuve
Palez an Dodjeed

**Palez an Dodjeed**, pe ar **Palazzo Ducale** en italianeg, zo ur palez hag ur mirdi er Piazza San Marco, e Venezia, en Italia. Eno e veze an Dodjeed o chom, betek dibenn Republik Venezia a voe diskaret e 1797 gant ar jeneral gall Napoleone Buonaparte ha roet da Aostria gant feur-emglev Campo Formio. Hiziv eo ur mirdi a zo bet gweladennet gant 1.358.186 den e 2010.

## Gwelet gant al livourien

File:Venedig Dogenpalast 18or19c.jpg|Venezia (Palez an Dodjeed ), gant ul livour dizanv, war-dro an XVIIIvet pe XIXvet kantved . 
File:Johann Gottfried Steffan Venedig Blick auf Dogenpalast.jpg|Gwel eus Palez an Dodjeed, piazza San Marco hag ar c'hloc'hdi, gant Johann Gottfried Steffan, war-dro an XVIIIvet pe XIXvet kantved . 
File:Pierre Auguste Renoir, Vue de Venise (Le Palais des Doges), 1881.jpg|Gwel eus Venezia (Palez an Dodjeed), Pierre-Auguste Renoir, 1881.
File:Alfred Pollentine Ansicht von Venedig 1885.jpg|Gwel eus Venezia, gant Alfred Pollentine, 1885.
File:Claude Monet - The Doges Palace (Le Palais ducal) - Google Art Project.jpg|Palez an Dodjeed, gant Claude Monet, 1908.
File:Marco Grubacs Venezia.jpg|Venezia, gant Marco Grubacs, war-dro 1910
File:William Harding Smith Venice Palazzo Ducale.jpg|Prosesion o vont e-maez Palez an Dodjeed, gant William Harding Smith
Palazzo Ducale

**Palazzo Ducale** zo un anv italianek roet d'ur palez bet dalc'het peurliesañ gant duged.

#### 
* Palazzo Ducale (Alvito)
* Palazzo Ducale (Bivona)
* Palazzo Ducale (Camerino)
* Palazzo Ducale (Colorno)
* Palazzo Ducale (Genova)
* Palazzo Ducale (Ischia di Castro)
* Palazzo Ducale (Lucca)
* Palazzo Ducale (Mantova)
* Palazzo Ducale (Massa)
* Palazzo Reale di Milano, anavezet ivez evel Palazzo Ducale
* Palazzo Ducale (Modena)
* Palazzo Ducale (Nocera Inferiore)
* Palazzo Ducale (piazzale della Pace) e Parma
* Palazzo Ducale del Giardino a Parma
* Palazzo Ducale (Pesaro)
* Palazzo Ducale (Ripacandida), anavet ivez evel Kastell Ripacandida
* Palazzo Ducale (Sabbioneta)
* Palazzo Ducale (Sassari)
* Palazzo Ducale (Sassuolo)
* Palazzo Ducale (Urbino)
*Palez an Dojed, e Venezia

## E broioù all
###### 
*Kastell Duged Breizh, e Naoned

###### 
**Palez Duged Bourgogn*, e Dijon
**Palez Duged Loren*, e Nancy
Feur-emglev Campo Formio

**Feur-emglev Campo Formio**, a voe sinet e **[[Campoformido]]**, ur gumun eus Frioul tostik da Udine, zo ur feur-emglev hag a voe sinet d'an 18 a viz Here 1797 etre Napoleone Buonaparte, pennjeneral an arme c'hall en Italia, en anv ar Republik c'hall, hag ar c'hont Johann Ludwig von Cobenzl, en anv Aostria, da-heul ar brezel etre Bro-C'hall hag Aostria. 

## Orin
Dont a ra ar feur-emglev da glozañ troiad-vrezel ar C'hallaoued en Italia. Buonaparte en devoa savet Republik Liguria e Genova, d'ar 6 a viz Mezheven 1797, hag ur Republik Sizalpin e Milano, d'ar 28 a viz Mezheven. Digoll a oa dleet da Impalaeriezh Aostria : Venezia a oa da vezañ roet dezhi. Kavet e oa an digarez : abadenn *[[Pask Verona]]*.
Carlo Iañ

**Carlo Iañ** zo bet anv meur a zug 

* Carlo Iañ Sikilia
* Carlo Iañ Mantova (1580-1637), dug Mantova ha Montferrato (1627-1637) 
* *Carlo Iañ Parma*, dug Parma (1731–1735), pe Carlos III, roue Spagn 

## Pennadoù kar
*Carlo II
*Charlez Iañ
*Karl Iañ
*Carlo
C'hoarioù Olimpek goañv 2014

**[[C'hoarioù olimpek goañv]] 2014**, ent-ofisiel an ** c'hoarioù olimpek goañv**, a oa bet dalc'het etre ar 7 hag an 23 a viz C'hwevrer 2014, e Sotchi, e Rusia.

## Liammoù diavaez
*    Lec'hienn ofisiel
Feur-emglev Gwenrann

Daou feur-emglev zo bet sinet e Gwenrann, e Breizh, er Grennamzer: 
* Kentañ Feur-emglev Gwenrann, d'an 12 a viz Ebrel 1365 a lakas fin da Brezel Hêrezh Breizh hag a dermene lezenn hêrezh dugelezh Breizh ;
* Dre Eil Feur-emglev Gwenrann, d'ar 4 a viz Ebrel 1381, a voe daskoret e zugelezh da Yann IV (dug Breizh) gant ober le da Roue Bro-C'hall, ha kas kuit e guzulierien saoz.
François Michel Le Tellier de Louvois

**François Michel Le Tellier de Louvois** (1641 e Pariz - 1691 e Versailhez) a oa ministr ar brezel e gouarnamant ar roue gall Loeiz XIV.
 
En 1689, en doa c'hoariet war ar roue evit kas da benn arigrap Pfalz en Alamagn.
Matarasenn

Ur **vatarasenn** zo ur pezh arrebeuri a vez lakaet war ur gwele, goloet gant ul liñsel, d'an dud da c'hourvez warni. Dont a ra ar ger brezhonek eus ar ger gallek *matelas*, deut eus ar ger arabek *matrah*.

Meur a seurt matarasenn zo bremañ :
*matarasenn gwinterelloù
*matarasenn lateks
*matarasenn dour
Nasareth

**Nasareth** zo ur gêriadenn eus Arfon, e Gwynedd e hanternoz Kembre. 

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus ar Bibl kembraek.
Pont Britannia

**Pont Britannia** zo ur pont etre Ynys Môn ha douar-bras Kembre dreist an Afon Menai.

**Pont Llanfair** a reer anezhañ ivez e kembraeg, diwar anv kêriadenn Llanfairpwll, met krediñ a reer eo moranvet ar pont **Pont Britannia** diwar *Carreg y Frydain*, anv ur garreg ma sav kolonenn greiz ar pont warni. 

## Leoned
Pevar leon kizellet gant John Thomas, e maen-raz, zo bet lakaet e pevar c'horn ar pont. Gant ar barzh John Evans (1826–1888), bet ganet e Porthaethwy, eo bet skrivet ar rimadell-mañ diwar o fennoù :

## Notennoù
Kumuniezh kumunioù Bae Menez-Mikael

**Kumuniezh kumunioù Bae Menez-Mikael** a oa un etrekumuniezh e departamant an Il-ha-Gwilen, e Breizh, savet er bloaz 1993 hag 11 kumun enni. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ kumuniezh-kumunioù bro-Dol ha Bae Menez-Mikael, goude kendeuziñ gant kumuniezh kumunioù Dol ha Bae Menez-Mikael.

## Ar c'humunioù
# Broualan
# Henwiel
# Labouseg
# **[[Planfili]]** (sez)
# Roz-an-Arvor
# Sant-Brewalaer
# Sant-Jord-Grehan
# Sant-Marc'han
# Sent
# Sulial
# Treant-ar-C'hoad

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn an etrekumuniezh
John Evans (Y Bardd Cocos)

**John Evans**, anavezet ivez evel **Y Bardd Cocos** (1826–1888), a oa ur barzh kembraek, ganet e Porthaethwy, en Enez Mon. Kokousa a rae war an traezh da c'hounit e damm boued ha sevel a rae tammoù rimadelloù, ha sede penaos e tapas al lesanv *Y Bardd Cocos*, barzh ar c'hokouz.

Ne oa ket an holl lorc'h e Londrez pa oa un tamm dindan e dog uhel. Ne oa ket bet er skol, hag anezhañ e-unan e rae 'Archfardd Cocysaidd Tywysogol' (arc'hvarzh kokouzel priñsel). En e arnodskrid 'Gwaith yr Awen Rydd a Chaeth' (labour an awen dieub ha kaezh') e tispleg ez eo 'gwaith yr archfardd yn waith caled, fel gwaith ceffyl, yn yr oes bresennol' (labour an arc'hvarzh ul labour kalet evel labour ur marc'h en amzer-vremañ) dre ma ne vez ket uhelbrizet e ganoù gant kalz a dud. Sed amañ e 'Gân Newydd ar Briodas y Prince of Wales' (kan nevez a-zivout eured Priñs Kembre):

## Leoned
Anavezet eo e rimadell diwar-benn ar pevar leon kizellet gant John Thomas e daou benn pont Britannia, savet etre Ynys Môn ha douar-bras Kembre dreist an Afon Menai.

## Helebini
Gwarizi a savas outañ e toleadoù all, e-barzh Elias Jones (Cocosfardd y De) da vihanañ, ha kavet e voe ar gerioù 'cocosfardd' 'cocoswaith' ha 'cocosaidd' er geriadurioù, hogen den ne voe par d'an *Archfardd *.

Skrivañ a reas zoken d'ar rouanez Victoria pa intañvezas da c'houlenn diganti addimeziñ dezhañ. 

## Notennoù


## Levrlennadur
*Alaw Ceris (Thomas Roberts), *"Bardd Cocos": Ei Hanes, Ei Swydd, ynghyd a'i Weithiau Barddonol* (Porthaethwy, 1923)

## Liammoù diavaez
* : http://wbo.llgc.org.uk/cy/c-EVAN-COC-1827.html
* : http://www.bbc.co.uk/cymru/bywyd/safle/pobl/tudalen/y_bardd_cocos.shtml
Morfa Rhuddlan

**Morfa Rhuddlan** zo un dachennad douaroù izel ha gleborek, tost d'ar mor, er c'hornôg da gêr Rhuddlan.

En em astenn a ra e Sir Conwy dreist-holl, gant un tamm e Sir Ddinbych.

Eno e c'hoarvezas Emgann Morfa Rhuddlan er bloavezh 796, etre tud Gwynedd, renet marteze gant ar roue Caradog ap Meirion, ha tud Mercia, renet gant ar roue Offa. Kontet e voe an emgann-se e-barzh an Annales Cambriae.
Abergele

**Abergele** zo ur gêr eus hanternoz Kembre, e Sir Conwy (e Sir Ddinbych gwechall). Emañ war vord ar mor, en aber ar stêr Gele, etre Bae Colwyn hag Y Rhyl. Un arsav eo war linenn hent-houarn Arvor Hanternoz Kembre. E-kichen ar gêr emañ douaroù izel ha gleborek Morfa Rhuddlan.

Annezet e oa Abergele gant 10 577 a dud e 2011. War-dro 20% anezho a oa kembraegerien.

E 1868 e voe ur gwallzarvoud tren bras en Abergele, an hini gwashañ a oa bet biskoazh e Breizh-Veur betek neuze : 33 den a voe lazhet.

D’an 30 a viz Mezheven1969, derc’hent kurunidigezh ar priñs Charles da Briñs Kembre e Caernarfon, e voe lazhet daou ezel eus ar strollad Mudiad Amddiffyn Cymru, Alwyn Jones ha George Taylor, pa darzhas ar vombezenn a oant o lakaat dirak savadurioù ofisiel. 

## Tud vrudet
*Robert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan), ganet en Abergele d’ar 24 a viz Meurzh 1851. Roet eo bet e anv d’ar skol eil derez saoznek eno, *Ysgol Emrys ap Iwan*.
Liñsel

Ul ** liñsel** zo ur pezh danvez hirgarrezek hag a vez lakaet da c'holeiñ matarasenn ur gwele. Ul liñsel all a vez lakaet war-benn, ha kousket a ra an dud etre an div liñsel-se, gant ur pallenn ouzhpenn war-benn.

Gwechall e veze graet al liñselioù e lin e ti ar re binvidik, e kanab e ti ar re baour. Hiziv e vezont peurliesañ e kotoñs.

## XXIvet kantved
Abaoe deroù ar c'hantved e vez graet gant liñselioù polipropilen, un danvez marc'hadmatoc'h evit kotoñs hag a vez darc'haouet goude pep implij. Ar re-se ne vezent implijet da gentañ nemet en tachennoù-kampiñ met muioc'h-mui e vezont kavet el letioù izelbriz.
Bae Caerfyrddin

**Bae Caerfyrddin** zo ur bae eus kreisteiz Kembre war aod ar Mor Hafren.

En em astenn a ra ar bae etre Ynys Bŷr, er c'hornôg, e-kichen Dinbych-y-Pysgod e Sir Benfro, ha Ledenez Gŵyr ( *Penrhyn Gŵyr* e kembraeg), e Sir Abertawe, er reter. Penrhyn Gŵyr eo a ra an disparti etre Bae Caerfyrddin ha hini Abertawe.

En Bae Caerfyrddin en em daol ar stêrioù Llwchwr, Tywi, Taf ha Gwendraeth.
Agnes Monica

**Agnes Monica Muljoto**, anavezet gant an anv **Agnes Monica** o **AGNEZ MO**, ganet d'ar 1añ Gouere 1986 e Jakarta, Indonezia, zo un aozerez-kompozerez-kanerez Indonezian.
Bae Abertawe

**Bae Aberawe** zo ur bae e kreisteiz Kembre, en hanternoz Mor Hafren etre kontelezhioù Sir Abertawe ha Castell-nedd Port Talbot. En-dro dezhañ emañ kêrioù Porthcawl, Port Talbot, Llansawel, Abertawe, Y Mwmbwls ha Ledenez Gŵyr. Ennañ e teu d'aberiñ ar stêrioù Afon Nedd, Tawe, Afan.


Swansea Bay Panorama.jpg|Gwel eus Bae Abertawe
Bae Abergwaun

Ur pleg-mor e mervent Kembre eo **Bae Abergwaun**, e hanternoz Sir Benfro. E gwirionez eo un darnig eus Bae Ceredigion. Tapout a ra eus Pen Dinas (Ynys Dinas) er reter betek Pen Crincoed er c'hornôg.

War an aod emañ porzh Wdig, Abergwaun, ha Bryn Henllan. An hent A487 a red a-hed aod kreisteiz ar bae.
Barneveld

**Barneveld** zo ur gumun hag ur gêr eus kreiz an Izelvroioù, e proviñs Gelderland. 
Annezet e oa gant 52 629 a dud e 2010. E kêr hec'h-unan e oa 29 756 a annezidi.
Claude Hagège

**Claude Hagège** (ganet e 1936 e Kartada, e Tunizia) zo ur yezhour gall.

Meur a briz en deus bet, evel priz an Académie Française pe medalenn aour ar CNRS Brudet eo abalamour m'eo gouest da gomz nouspet yezh, en o zouez ar galleg, ar saozneg, an italianeg, an arabeg, ar sinaeg, an hebraeg, ar rusianeg, an hungareg, an turkeg, ar japaneg, ar gwaranieg, an hindieg, ar pandjabeg, ar malteg, ar malezeg, ar perseg....

## Oberennoù
* *La Langue [[Mboum (langue)|mbum]] de Nganha (Cameroun) : phonologie, grammaire*, Klincksieck, 1970
* *Le Problème linguistique des prépositions et la solution chinoise*, 1975
* *La Phonologie panchronique*, PUF, 1978
* *Le Comox llamen de Colombie britannique : présentation d'une langue amérindienne*, Amerindia numéro spécial, Paris, Association d'ethnolinguistique amérindienne, 1981
* *La Structure des langues*, 1982
* *L'Homme de paroles*, 1985
* *Le Français et les Siècles*, Embannadurioù Odile Jacob, 1987
* *Le Souffle de la langue : voies et destins des parlers d'Europe*, 1992
* *The Language Builder: an Essay on the Human Signature in Linguistic Morphogenesis*, 1992
* *L'Enfant aux deux langues*, Embannadurioù Odile Jacob, 1996
* *Le Français, histoire d'un combat*, 1996
* *L'Homme de paroles : contribution linguistique aux sciences humaines*, Fayard, 1996
* *Halte à la mort des langues*, Embannadurioù Odile Jacob, 2001
* *Combat pour le français : au nom de la diversité des langues et des cultures*, Éditions Odile Jacob, 2006
* *Dictionnaire amoureux des langues*, Embannadurioù Plon-Odile Jacob, 2009
* *Contre la pensée unique*, Embannadurioù Odile Jacob, 2012

## Notennoù


## Liammoù diavaez
*Le respect de la diversité
Paul Auster

Ur skrivagner stadunanat e oa **Paul Auster**, bet ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1947 e Newark, New Jersey, ha marvet d’an  e New York.

Pa oa yaouank e oa Paul Auster un treuzyezher a droe barzhed gallek ; skrivañ barzhonegoù a rae ivez a-raok skrivañ romantoù. Un nebeud senariooù evit filmoù en deus savet ivez.

Diwar-benn kêr New York e skrive Paul Auster dreist-holl, diwar-benn Brooklyn pergen, ar c'harter en deus annezet e-pad pell.

## Oberennoù
### Barzhoniezh
**Unearth* (1974)
**Wall Writing* (1976)
**Fragments from the Cold* (1977)
**Facing the Music* (1980)
**Disappearances: Selected Poems* (1988)
**Ground Work: Selected Poems and Essays 1970–1979* (1990)
**Collected Poems* (2007)
**White Spaces: Selected Poems and Early Prose* (2020)
### Faltazius

### Nann-faltazius

### Senariooù

### Dastumadoù
**The Random House Book of Twentieth-Century French Poetry* (1982
**True Tales of American Life* (2001)
### Troidigezhioù
**Fits and Starts: Selected Poems of Jacques Dupin* (1974)
**The Uninhabited: Selected Poems of André du Bouchet* (1976)
**Life/Situations* (Jean-Paul Sartre ; 1977, a-gevret gant Lydia Davis)
**A Tomb for Anatole* (Stéphane Mallarmé ; 1983)
**Chronicle of the Guayaki Indians* (Pierre Clastres, *Chronique des indiens Guayaki* ; 1998)
**Vicious Circles: Two fictions & "After the Fact"* (Maurice Blanchot , 1999)
**The Notebooks of Joseph Joubert* (2005)
### Skridoù all
* *Auggie Wren's Christmas Story* (1990)
**The Story of My Typewriter* (2002)
**The Accidental Rebel* (Pennad en *New York Times*, 23/04/2008)
**Alone* (2015)

## Daveoù
Peter Nicolai Arbo

**Peter Nicolai Arbo** (1831–1892) a oa ul livour eus Norvegia. Taolennet en deus alies, en e livadurioù, darvoudoù istorel, eus istor e vro dreist-holl, ha mojennoù eus Lec'hlenn. E-touez e daolennoù anavezetañ emañ *Åsgårdsreien* (1872) ha *Valkyrien* (1865). 

## Taolennoù


Image:Peter Nicolai Arbo - Valkyrjen - Nasjonalmuseet - NG.M.00259.jpg|*Valkyrien*, 1865
Image:La caza salvaje de Odín, por Peter Nicolai Arbo.jpg|*Åsgårdsreien*, 1872
Image:Stiklestad.jpg|*Sant Olaf en emgann Stiklestad* (1859)
Image:Ingeborg, peter nicolai arbo.jpg|*Ingeborg* (1868)
Image:Peter nicolai arbo, olaf tryggvasson king.jpg|*Olaf Trygvasson* (1860)
Image:Peter_Nicolai_Arbo-Haakon_den_gode.jpg|*Håkon ar roue mat (Håkon den Gode)* (1860)
Image:Stamford by Peter Nicolai Arbo.jpg|*Emgann Stammford Bridge* (1870)
Image:Dagr by Arbo.jpg|*Dagr* (doue an deiz) (1874)
Tytonidae

**Tytonidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1912 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).

Diouzh Doare 6.1 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad evned-preizh noz d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Tyto]]* - Billberg, 1828 (16 spesad),
* *[[Phodilus]]* - Geoffroy Saint-Hilaire, 1830 (3 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Anna Favella

**Anna Favella**, bet ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1983 e Roma (Italia), a zo un aktourez italian. 

## Filmoù
* 2008 Enrico Mattei - L'uomo che guardava al futuro 
* 2009 Don Matteo 7
* 2010 Terra Ribelle
* 2012 Terra Ribelle - Il Nuovo mondo
* 2013 Mr. America

## Liammoù diavaez
* Fichenn IMDb
Sissel Kyrkjebø

**Sissel Kyrkjebø** zo ur c'hoariganerez norgeat, brudet bras en he bro, hag a gan kanaouennoù e pep doare. 

Kanañ a ra e norgeeg e meur a film saoznek advouezhiet, evel The Sound of Music pe Titanic. 

Kanañ a rae en ul laz-kanañ da 3 bloaz. Da 13 vloaz e kanas "Evergreen", kanaouenn Barbra Streisand, e skinwel Norge. Da 15 vloaz e krogas da ganañ a vicher en abadenn skinwel "Syng med oss" (Kanit ganimp).
Enezeg Calbuco

**Enezeg Calbuco** zo un enezeg e Chile, stag ouzh kumun Calbuco, e Proviñs Llanquihue e Rannvro Los Lagos, 56 km eus kêr Puerto Montt. 

## Inizi
14 enezenn zo : Huar, Puluqui, Calbuco, Chidhuapi, Tabón, Mayelhue, Lín, Quenu, Quihua, Huapi Abtao, Chaullín, Caicué o lagartija, Tautil ha Queullín.

32.000 a dud zo o chom en enezeg

Brav eo an natur, ar c'hanolioù, ar menezioù-tan, hag an ilizoù ha chapelioù, pardonioù, mojennoù ar vro, a ro d'ar vro un doare da vevañ a zo dezhi hec'h-unan. 

## Pennad kar
*Inizi Chile
Palombia

**Palombia** a zo ur vro a faltazi. Lec'hiet eo en Amerika ar Su. Kavet e vez en istorioù Spirou ha Fantasio, hag eus eno eo genidik ar marsupilami.

## Levrlennadur

* Thierry Groensteen, « *Spirou*, un ratage organisé », en *Les Cahiers de la bande dessinée*, Glénat, 1985, 26-27
* Thierry Martens y Jean-Paul Tibéri, *Les Mémoires de Spirou*, Dupuis, 1989.
* Philippe Tomblaine, *Spirou, aux sources du S… : une analyse de la mythologie et des références internes de la série Spirou et Fantasio*, ediciones de L'Harmattan, 2014.

## Liammoù diavaez
* Save Palombia
Emgann an Tregont

**Emgann an Tregont** a c'hoarvezas e-kerzh Brezel hêrezh dugelezh Breizh d'ar 26 a viz Meurzh 1351, e Gilieg, etre Josilin ha Ploermael.
Tregont den eus kostezenn Charlez Bleaz a stourmas ouzh tregont den eus kostezenn Yann Moñforzh. Ar stourmerien en em gannas e-kichen "dervenn Lanneg an Hanter-Hent".
Gant kostezenn Bleaz ez eas an trec'h, met pouez ebet n'en devoe e kerzh ar brezel.

E penn kostezenn Bleaz e oa Jean IV de Beaumanoir (1310-1366 pe 1367), Marichal Breizh, hag a lavaras en devoa sec'hed. Un emganner en e gichen a eilgerias : « Ev da wad, ha distanañ a ray da sec'hed ».

## Ar stourmerien

## Levrlennadur
* Pol de Courcy ː *Le combat de trente Bretons contre trente Anglais*. Adembannadur Guénégaud S.A. Paris. 1976
## Liammoù diavaez
*  ''Gwerz Emgann an Tregont'' (1837)
*  Emgann an Dregont war Bcd.bzh

## Notennoù
Enez O'Brien

An **Enez O'Brien** zo un enezenn e beg su Chile, er su d'an Tierra del Fuego. E penn kornôg Kanol Beagle emañ, etre an Isla Grande de Tierra del Fuego, en hanternoz dezhi, hag Enez Londonderry er c'hreisteiz, e proviñs an Antártica Chilena, er Rannvro Magallanes.

## Pennad kar
*Inizi Chile
Enezeg Madre de Dios

An **Enezeg Madre de Dios** zo inizi eus Chile e mervent ar vro, e penn pleg-mor Penas, er gwalarn da strizh-mor Magalhaes. 

Lodek int eus proviñs Última Esperanza, er rannvro Magallanes y la Antártica Chilena.

## An inizi
* ar re vras : Madre de Dios ha Duque de York,
* ar re grenn : an inizi Guarello, Tarlton ha Caracciolo, 
* ur bern enezennoùigoù ha kerreg.

## Pennad kar
*Inizi Chile
Rudolf Hertz

**Rudolf Hertz** (3 a viz Ebrel 1897 e Düsseldorf - 22 a viz Mezheven 1965 e Bonn) a oa ur yezhoniour hag ur c'heltiegour alaman.

## E vuhez
Dont a reas Hertz da vezañ kelenner e 1930 e skol-veur Bonn, war dachenn ar yezhoù keltiek. E 1938 e voe skarzhet eus e garg kelenner abalamour d'e "orin nann-arian". 

Goude an Eil Brezel-bed e voe adlakaet en e garg a gelenner e 1946. E-pad ur pennad e voe e penn ar studioù keltiek e skol-veur Bonn (*Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn*).

Er bloavezhioù 1946 ha 1947 e voe dilennet da gannad e Parlamant da c'hortoz Nordrhein-Westfalen, en anv ar strollad FDP.

## Skridoù
* *Die Zeit- und Begründungskonjunktionen des Irischen*, Halle (Saale), 1929
* *Irisches Lexikon. Kurzgefasstes Wörterbuch der alt- und mittelirischen Sprache* (a-gevret gant Hans Hessen, Séamus Caomhánach h.a., Halle (Saale), 1933.
Bae Sain Ffraid

**Bae Sain Ffraid** (*Sant Brides Bay* e saozneg) zo ur bae en arvor mervent Kembre, e Sir Benfro. Bevennet eo gant Ynys Dewi en hanternoz, hag Enez Skomer ha beg-douar Marloes er c'hreisteiz. Emañ aodoù ar bae a-bezh e-barzh Park Broadel Arvor Penfro, gant meur a aod-traezh brav en o zouez.

Emañ ar c'hêriadennoù-mañ en arvor ar bae (eus ar c'hreisteiz d'an hanternoz) :
*Sain Ffraid,
*Little Haven,
*Broad Haven,
*Niwgwl,
*Solfach.

Tyddewi, goude ma n'emañ ket war bord ar mor, n'emañ ket gwall bell diouzh Bae Sain Ffraid, en hanternoz ar c'horn-bro.
Kumuniezh kumunioù Bro Maen ar Boudiged

**Kumuniezh kumunioù Bro [[Maen ar Boudiged]]** a zo un etrekumuniezh e gevred departamant an Il-ha-Gwilen e Breizh. E Rester emañ ar sez. He frezidant zo Luc Gallard, maer Koem, abaoe 2014.

## Ar c'humunioù
Abaoe ar 1añ a viz Genver 2014 ez eus c'hwezek kumun enni.
# Aentieg
# Amanliz
# Brev
# Ervrezhell
# Ezieg
# Kelon
# Koem
# Gentieg
# Govelioù-ar-C'hoad
# Koetruzan
# Marc'helleg-Roperzh
# Marzhinieg-Houarnruz
# Rester (sez)
# Santez-Koulm
# an Tilh
# Tourig

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofislel

## Notennoù ha daveoù
Nancy Reagan

**Nancy Davis** (ganet d'ar 6 a viz Gouere 1921) eo pried 44vet Prezidant ar Stadoù-Unanet, Ronald Reagan, ha dre-se e oa *“[[First Lady of the United States]]”* adalek an 20 a viz Genver 1981 betek an 20 a viz Genver 1989.
Almería

**Almería** zo ur gêr eus Spagn, e proviñs Almería, en Andalouzia. Emañ war an aod, etre proviñs Granada ha rannvro Murcia.

En em astenn a ra ar gêr war 296 km2 ha 192 697 a annezidi a oa e 2013. 

## Anv
Dont a ra anv ar gêr-se eus an arabeg. Div zisplegadenn a roer dezhañ : dont a rafe eus ألمرية Al-Mariyya, « ar melezour », pe eus ألمرأى Al-Mara'ā, « an tour-ged ».
Ystradfellte

**Ystradfellte** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kreisteiz Powys. War lez ar stêr Mellte emañ, e Park Broadel Bannau Brycheiniog. Brudet eo abalamour d'ar mougevioù ha d'al lammoù-dour a zo tro-war-dro.

## Liamm diavaez
*Ystradfellte Waterfall Walk  (saozneg)
Plac'h noazh en glas

**Plac'h noazh en glas** (*Nu bleu, souvenir de Biskra*, e galleg) zo un eoullivadur diwar zorn Henri Matisse e 1907 ma weler ur vaouez en he noazh livet en glas. Anavezet eo ivez dre an anv saoznek **Blue Nude (Souvenir of Biskra)** peogwir emañ war ziskouez e SUA, e Baltimore, er Baltimore Museum of Art, unan eus pezhioù dastumad ar c'hoarezed Cone.

Gwelout an daolenn ''Plac'h noazh en glas''

## Pennad kar
* Plac'h noazh en glas II.

## Liamm
*https://web.archive.org/web/20131205191753/http://xroads.virginia.edu/~MUSEUM/Armory/galleryH/matisse.blue.html
Plac'h noazh en glas II

**Plac'h noazh en glas II**, pe **Blue nude II** e saozneg, zo un oberenn gant al livour gall Henri Matisse, e 1952, anezhi ur gouachlivadur didroc'het, ma weler trolinenn ur vaouez en he noazh hag en he c'hoazez. 

## Pennad kar
*Plac'h noazh en glas 

## Liamm diavaez
* Plac'h noazh en glas I – IV
Franche-Comté (rannvro)

**Franche-Comté** (e galleg; brezhonekaet e *Frank-Kontelezh* ; *Fraintche-Comtè* er parlant frainc-comtou; *Franche-Comtât* en arpitaneg) a oa ur rannvro c'hall, savet diwar ar pevar departamant gall-mañ : Doubs, Jura, Saona-Uhel, Territoire de Belfort. Stok e oa ouzh Suis, er reter, hag ouzh Elzas en hanternoz.
Gouachlivadur

Ur **gouachlivadur** (diwar ar ger gallek *gouache*, deuet eus ar ger italianek *guazzo*) zo un doare da livañ gant gouach, da lavarout eo dour gomek, pe dour gant gom arabek fetis, a vez lakaet ur bannac'h dour. Ur seurt tempera eo eta, daoust ma ne reer an anv-se nemet ouzh livajoù liammet gant melen-vi peurvuiañ.
Leberon

Al **Leberon** (okitaneg; *Luberon* e galleg) a zo un torosad maen-raz damuhel en Okitania, e Provañs, etre departamantoù Vauclusa hag Alpoù Provañs-Uhel. 60 km hed a zo dezhañ war 5 km led dre vras.

Teir menezeg a zo:
* *lo Leberon Orientau* (Leberon ar sav-heol), er reter;
* *lo Grand Leberon* (al Leberon bras), an hini uhelañ (gant 1 125&nbsp;m e Morre Negre)
* *lo Pichòt Leberon* (al Leberon bihan), er c'hornaoueg.

Mont a ra ar menez eus kêrioù Cavalhon, er c'hornaoueg, da hini Manòsca, er reter. En norzh eo bevennet gant kêr Ate ha traoñienn Calavon, hag er su gant ar stêr Durença ha kêr Pertús.

## Liammoù diavaez
Dournijerez

Un **dournijerez** zo un nijerez, pe karr-nij, graet evit distokañ diwar an dour ha diskenn en-dro war an dour. 

Implijet e vez dournijerezed arbennik da gargañ dour pa vez tanioù-gwall er c'hoadoù.
## E Breizh
### Kentañ Brezel-bed
Ur bazenn dournijerezioù a oa bet e Landeda lesanvet "Enezenn an Amerikaned". Savet e oa bet war an enezenn Derc’h e 1918, 40 ofiser ha 500 soudard a oa eno. Ar pal fiziet dezho a oa stourm a-enep an U-boat pe listri-spluj alaman. En gwirionez e oa chomet darn an nijerezioù hep bezañ implijet evit obererezhioù brezel. Goulc'han Kervella en deus savet ul levr awenet gant an istor-se hag anvet Ar bugel hag ar marc’h.
## Notennoù ha daveennoù
Gom arabek

**Gom arabek**, pe **gom kasia** zo chug deuet eus teñv kaledet daou spesad gwez akasia: Senegalia senegal, ha Vachellia seyal. Eostet e vez er Sahel diwar gwez kasia gouez, eus talek Senegal betek Somalia, goude ma veze gounezet kentaou en Arabia hag Azia.

Lakaet e vez ivez er boued-mir, ha kinniget dindan an anv E414.