open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
C'heiron

**C'heiron** (henc'hresianeg : Χείρων, latinaet e *Chīron*) a oa un den-marc'h e mojennoù Hellaz kozh. Mab e oa d'an doue Kronos ha d'an okeanidenn Filyra. 

## Ganedigezh
Evit tec’hel rak gwarizi e wreg Rea, petra a reas Kronos nemet treiñ Filyra e kazeg, hag en em dreiñ e-unan e marc'h. Se zo kaoz e c’hanas e zousig Filyra un den-marc’h.

Kouslskoude e oa disheñvel C'heiron diouzh an dud-varc'h arall : int-i a oa diwar Iksion ha Nefele, garv ha kriz e oant, e-skoaz C’heiron a oa un den a furnez hag a ouiziegezh. Gant Artemis hag Apollon en doa desket chaseal, seniñ, diouganañ, louzaouiñ, setu perak e voe mestr Asklepios.

### Buhez
Bevañ a rae C'heiron en ur vougev war ar Menez Pelion e Thessalia. Dimeziñ a reas da C'hariklo, hag ur verc'h o doe, Endeis, a voe mamm Peleüs. 

Eñ an hini a savas e vab-bihan. e ziwall a reas diouzh troioù fall ha taolioù an dud-varc'h ar menez, ha diwezhatoc'h e kentelias anezhañ war an doare da loaviñ Thetis. 
 
War-lerc'h e teuas Peleüs davetañ da c'houlenn digantañ ober war-dro Ac'hilleüs, ar mab en doa bet gant Thetis just a-walc'h. Tost atav eo bet poltredet C'heiron oc'h ober war-dro Ac'hilleüs.

NAMA Pélée, Achille & Chiron.jpg|*Peleüs o reiñ e vab Ac'hilleüs da C'heiron*, war-dro 500 kent JK
Palais Bourbon, Malerei in der Kuppel der Poesie, Szene- Erziehung des Achill (Eugène Delacroix).jpg|*Deskadurezh Ac'hilleüs*, gant Delacroix
Jean-Baptiste Regnault 001.jpg|*C'heiron o kenteliañ Ac'hilleüs*, gant Jean-Baptiste Regnault

Bod en doa roet C'heiron da Herakles, a gare anezhañ. A-du ez eas gant an haroz en e vrezel ouzh an dud-varc'h. E-kerzh ar brezel-se eo e voe gloazet e droad gant ur saezh taolet gant Herakles. Traet a lakaas war e c'hloaz, met pareañ n'halle ket. Kement a boan en doa ma c'houlennas ouzh an doueed koll an divarvelezh ha mervel. A voe roet dezhañ, war-lerc'h m'en doe roet e zivarvelezh da Brometeüs.

Gant C'heiron a reas Zeus pe *[[Den-Marc'h (steredeg)|steredeg an Den-Marc'h]]*, pe hini *ar [[Skuilher-dour (steredeg)|Skuilher-Dour]]*, hervez an oberourien.

## Diskibien

Ouzhpenn Asklepios avat en doe meur a ziskibl all, rak goulennet e veze outañ kenteliañ paotredigoù.
Peleüs

**Peleüs** (Πηλεύς e henc'hresianeg) zo unan eus harozed Hellaz kozh.

Mab e oa da Aiakos, roue enez Aigina, ha d'an nimfenn Endeis, merc'h d'an den-marc'h C'heiron. Roue Fthia, e Thessalia, e teuas da vezañ. Tad e oa da Ac'hilleüs, brudet gant an *[[Ilias]]*.

## Ar mojennoù
Gant e vreur Telamon e lazhas o hantervreur Fokos, goude taolet dezhañ un disk. Neuze e voent harluet gant o zad Aiakos. Ha Peleüs da Fthia, e Thessalia. Eno e voe gwalc'het eus e dorfed gant roue ar vro (Aktor gouez da lod, e vab Eurytion gouez da lod all), ha bet en doe an dimezell Antigone, merc'h ar roue, da bried hag un drederenn eus rouantelezh he zad war ar marc'had. Ur verc'h o doe, Polydora hec'h anv.

Mont a reas Peleüs gant an Argonaoted da glask ar Maoutken aour. Pa zistroas e kemeras perzh en hemolc'h war-lerc'h hoc'h-gouez Kalydon, hag eno e lazhas ur chaseour daoust dezhañ (e dad-kaer Eurytion marteze), ma voe harluet adarre. 

Hag eñ da Iolkos (Thessalia), ma voe gwalc'het gant Akastos, mab Pelias, ha ma kemeras perzh e c'hoarioù-kañvoù ha ma c'hoarias ouzh Atalante ha ma voe trec'het ganti.

Gwreg Akast avat, Astydameia hec'h anv, a orgedas ouzh Peleüs, ha poan en doa ar paourkaezh ouzh hec'h argas. Evit kaout he dial e reas da Antigone krediñ edo Peleüs o vont da zimeziñ d'he merc'h Sterope, ha d'he fried Akastos edo Peleüs oc'h ober al lez dezhi, pe hervez doareoù all eus ar vojenn, en doa gwallet anezhi. Hag Antigone da vont d'en em grougañ. 

## Thetis
Ken kenedek e oa an nereidenn Thetis ma oa sot an holl zoueed ganti, ha dreist-holl Zeus ha Poseidon, doue ar mor. Paouez da redek war he lerc'h a rejont avat adalek ma klevjont Themis oc'h embann e c'hanje an nereidenn ur mab a vije dreist d'e dad. Gwelloc'h e kavas Zeus leuskel un den marvel da gemer Thetis ha da seveniñ an diougan hep droug ebet evitañ. Thetis avat ne blegas ket da c'hoant Peleüs ; hemañ, kuzuliet gant C'heiron, a droas a bep eil en evn, naer, leon, pesk, morgazh, dour, ha tan, evit tapout anezhi. Dont a reas a-benn d'he sujañ ha d'en em barañ ganti. Genel a reas Ac'hilleüs, a voe desavet gant C'heiron, an den-marc'h.
Kanton Kelenneg-ar-Mewan

**Kanton Kelenneg-ar-Mewan** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Henwinieg e 1790 e-pad an Dispac'h Gall gant peder c'humun ennañ: Henwinieg, penn ar c'hanton, Kelenneg-ar-Mewan, Maezon-ar-Gwini ha Ruvelieg. Lakaet e voe e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1802 e voe lakaet Kelenneg da benn ar c'hanton.

### 
* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014. 
## Kumunioù
Kanton Kelenneg-ar-Mewan a yae eizh kumun d'ober anezhañ :
*Kelenneg-ar-Mewan ;
*Ar Plank,
*Banaleg-ar-Gevred,
*Bignon,
*Henwinieg,
*Maezon-ar-Gwini,
*Monteverzh,
*Ruvelieg.

## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Bagatelles pour un massacre

***Bagatelles pour un massacre*** zo ur flemmskrid gant Louis-Ferdinand Céline, skrivet gantañ e 1937, war-lerc'h *[[Mea Culpa (Céline)|Mea Culpa]]* embannet er bloavezh a-raok, e 1936. 

Diskleriañ a ra ennañ e enepyuzevegezh met n'eo ket aze emañ holl zanvez al levr. Kaoz zo ivez eus boeson, mezventi, sinema, lennegezh, ha meur a dra all. 

Ne vez ket kavet flemmskridoù Céline, *L'École des cadavres* (1938), *Les Beaux Draps* (1941), na *Bagatelles pour un massacre* er stalioù ken abaoe pell, nemet e levraouegoù zo. Lucette Destouches, e intañvez, a oa enebet ouzh an adembann anezho. 

## Arroudoù

*« Si demain Hitler me faisait des approches avec ses petites moustaches, je râlerais comme aujourd’hui sous les juifs. Mais si Hitler me disait : « Ferdinand ! c’est le grand partage ! On partage tout ! », il serait mon pote ! » (Bagatelles pour un massacre, Denoël, 1937, p. 83). 
*Pa voe embannet *Bagatelles pour un massacre* e skrivas Céline : "Je viens de publier un livre abominablement antisémite, je vous l'envoie. Je suis l'ennemi n°1 des juifs" (lizher da Docteur W. Strauss).

## Liammoù diavaez
* Bagatelles pour un massacre
* L'antisémitisme est-il une futilité ?, de Julien Dohet
*https://web.archive.org/web/20070228141831/http://www.dialogus2.org/CEL/bagatellepourunmassacre.html
Suleiman ar Meurdezus

Unan eus ar sultaned hag impalaerien otoman galloudusañ ha lufrusañ eo bet **Suleyman I**, lesanvet ar Meurdezus (turkeg otoman : **سلطان سليمان اول** *Sultān Suleimān-i evvel* ; turkeg bremañ : *I. Süleyman*). Ganet e voe war a seblant d'ar 6 a viz Du 1494 e Trabzon (Turkia) ha marvet e Szigetvár (Hungaria) d'ar 7 a viz Gwengolo 1566. Graet e vez **Suleiman ar Meurdezus** evit tud ar C'hornôg hag **al Lezenner** evit tud ar Sav-heol (turkeg : *Kanuni* ; arabeg : **القانوني**, *al‐Qānūnī*). Evel dekvet sultan an tierniezh Otoman, ren a reas an impalaeriezh otoman eus 1520 da 1566 hag e talc'has da lakaat muioc'h a diriadoù dindan e veli diwar goust Europiz hag ar Bersed. Dre varregezhioù bras e amiraled, Hayreddin Pacha, Piyale Pacha ha Dragut Pacha e teuas da vezañ ar morlu otoman an hini kreñvañ er Mor Kreizdouarel. E mare e ren e tiorroas ivez an arzoù hag al lennegezh. Lesanvet eo bet ivez *Suleiman el Kanuni*, da lavaret eo "al Lezenner" p'en deus adreizhet sistem riezel ha lezennel an impalaeriezh.

## Yaouankiz
Mab e oa d'ar sultan Selim Iañ. Da 7 vloaz e voe kaset da skol impalaerel palez Topkapi e Kergustentin ma teskas ar skiantoù, an istor, al lennegezh, ar relijion ha taktikoù ar brezel.

Pleustriñ a reas goude gant ar merañ hag ar gouarn en Edirne hag e Manisa.

Goude marv e dad e 1520 e teuas da vezañ an dekvet sultan otoman.

## Aloubadegoù
### Azia
Asambles gant e vizir Ibrahim pacha ec'h adtapas Bitlis e 1533 hag e krogas gant an emgannoù ouzh shah Iran e 1534. E 1559 e sinas ur feur-emglev gant ar Safavided.

### Europa

E 1521 ec'h aloubas Belgrad, hag enez Rodos bloaz goude.

D'an 29 a viz Eost 1526 e trec'has an Hungared e Mohacs hag e lakaas an darn-vrasañ eus Hungaria dindan e zalc'h.

E 1529 e lakaas seziz war Vienna, en aner.

E 1562 e stagas Treuzsilvania ouzh e impalaeriezh.

### Afrika

E-korf 20 vloaz e voe trec'het Afrika an Norzh gant pachaed a oa gwazed Suleyman.

## Marv

Mervel a reas Suleyman Iañ d'ar 7 a viz Gwengolo 1566 pa oa o c'hronnañ kreñvlec'h Szigetvár e Hungaria. E varv a chomas kuzh betek ma pignas Selim II war tron an impalaeriezh.

Douaret e voe e porzh moskeenn Suleymaniye en Istanbul e-kichen e wreg Hurrem Sultan.

## Genealogiezh

Eizh mab hag ur verc'h en doe digant e div bried. Pevar eus e vibien a vevas betek ar bloavezhioù 1550 : Mustafa (mab Mahidevran Sultan), Selim, Bayezid ha Cihangir (mibien Hurrem Sultan).

E vab henañ, Mustafa, a oa da vezañ sultan war e lerc'h. Met, moarvat diwar iriennoù Hurrem Sultan, e voe diskred warnañ da glask distroadañ e dad hag e voe lazhet e 1553.
Nguyễn Thị Định

**Nguyễn Thị Định** (1920-1992) a oa ur dispac'hourez vrudet a Viêt Nam, merc'h ur familh peizanted eus Ben Tre e Proviñs Kien Hoa.

Stourm a reas gant ar Việt Minh a-enep d'ar C'hallaoued, ha harzet ha bac'het gant Aotrouniezh Trevadennel Gall Indez-Sina e oa bet etre 1940 ha 1943.

Kemer a ras perzh ivez e penn an emsavadeg Ben Tre e 1945 hag adarre e 1960 (a-enep da c'houarnamant Ngô Đình Diệm).

E-touez an dud bet krouet Talbenn Broadel evit Dieubidigezh Su Viêt Nam (pe *[[Việt Cộng]]*) gante e oa bet Nguyễn Thị Định ivez.

E 1965 e oa bet dilennet da brezidantez Kevredigezh Maouezed Dishualded Su Viêt Nam. 

Goude diwezh Brezel Viêt Nam e voe Nguyễn Thị Định ezelez eus Poellgor Kreiz Strollad Komunour Viêt Nam. 

Roet e oa bet dezhi Priz Lenin ar Peoc'h e 1967.
Kanton Blaen

**Kanton Blaen** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e Bro-Naoned, en hanternoz d'ar stêr Liger, e departamant al Liger-Atlantel, a zo e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). Brasaet e oa bet da 14 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
## Douaroniezh
* Treuzet eo gant ar stêr Izar.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Blaen e 1790. Lakaet e voe e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe miret ha brasaet ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
#### Kumunioù (1790-1801)
* Kanton Blaen a yae teir gumun d'ober anezhañ: Blaen (pennlec'h kanton), Faouell hag Ar C'havr.
* E 1801 e voe lakaet kumun Bolvronn e Kanton Blaen.

### 
* Krouet e voe kumun Kernitron-al-Lann e 1871 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Faouell hag ul lodenn eus tiriad kumun Hierig; lakaet e voe er c'hanton.
### 
* E 1926 e voe lakaet ar c'hanton en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
* Miret ha brasaet e voe ar c'hanton e 2014.
## Kumunioù
### A-raok 2015

Kanton Blaen a yae 5 kumun d'ober anezhañ :
*Blaen (pennlec'h kanton) ;
*Bolvronn ;
*Faouell ;
*Ar C'havr ;
*Kernitron-al-Lann.

### Adalek 2015
Kresket eo bet ar c'hanton, 14 kumun zo ennañ :
* **[[Blaen]]** ;
* Bolvronn ;
* Bozeg ;
* Chapel-ar-Wern ;
* Gwal-Liger ;
* Kambon ;
* Ar C'havr ;
* Kerwall ;
* Killig ;
* Kordevez ;
* Prevenkel ;
* Sant-Stefan-Brengoloù ;
* Savenneg ;
* Templ-Breizh.
## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Lê Duẩn

**Lê Duẩn** (bet ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1907 - aet da Anaon d'an 10 a viz Gouere 1986) a oa unan eus an dud o doa krouet Strollad Komunour Indez-Sina, goude ma tizoloas ar gomunouriezh pa oa o labourat war an hentoù-houarn er bloavezhioù 1920.

Anvet e veze ivez *Le Dung* pe "anh Ba" pe "Trede Breur".

Ezel e oa eus Poellgor Kreiz Republik Demokratel Viêt Nam dindan Hồ Chí Minh hag e gefridi e oa aozañ al luskad komunour kuzh e Republik Viêt Nam.

Dont a reas da vezañ Sektretour kentañ ar Strollad e 1960, eil ezel pouezusañ ar Strollad goude Hồ Chí Minh e-unan.

Da heul marv Hồ Chí Minh e teuas Duẩn da vezañ e penn Republik Demokratel Viêt Nam, ha Viêt Nam a-bezh da c'houde, rak p'en en adunvanas an div Stad e 1976, e oa bet lakaet Duẩn da Sekretour-Meur ar Strollad.

Sevel a reas a-du gant aloubadeg Kambodja gant Viêt Nam a-benn skarzhañ diouzh gouarnamant ar vro-se Strollad Komunour Kampuchea (*Khmered Ruz*) e save Sina a-du gante. Diazezet e oa bet neuze an darempredoù etre Viêt Nam ha Republik Pobl Sina, ha skarzhañ a reas Viêt Nam holl Sinaiz a-orin diouzh ar vro ha stardet e voe al liammoù gant an Unaniezh Soviedel.

E 1979 e oa bet roet Priz Lenin ar Peoc'h da Lê Duẩn.

Kenderc'hel a reas en e bost Sekretour-Meur betek deiz e varv e Hà Nội. Trường Chinh a voe en e lec'h.

## Liammoù diavaez
* Pennad diwar-benn Lê Duẩn war lec'hienn BBC
C'hione

**C'hione** ( Χιονη, «erc'h» e henc'hresianeg) a zo anv teir doueez a eil renk e mojennoù Hellaz kozh.

## Kaset he mab da vartolod
*Ur verc'h da v-Boreas, avel yen an hanternoz, ha da Oreithyia, a oa nimfenn an erc'h.

Kousket a reas gant Poseidon ha genel a reas o mab Eumolpos war-lerc'h. Skeiñ a reas ar mab-se er mor, gant aon rak konnar he zad-hi. Poseidon avat a saveteas ar mabig hag en fizias en ur verc'h da Amfitrite.

Hervez Claudius Aelianus (*De Natura Animalium*), e oa ivez mamm an Hiperboreaned, ha Boreas e oa o zad.

## Ur fougaserez

*Ur C'hione arall, ur goantenn a blac'h, a oa merc'h da z-Daidalion. Ken koant e oa ma sot an holl zoueed ganti.
Ma c'hanas daou vab en ur c'hofad: unan a oa Filammon, a oa mab da Apollon, hag egile a oa Aotolikos, a oa mab da Hermes. Ha C'hione vrell da fougeal e oa bet karet gant daou zoue, ha krediñ tostaat he c'hened ouzh hini Artemis, hag ober goap ouzh an doueez chomet gwerc'h. Met an doueez, droug enni o welout kement a fouge e C'hione, a reas dezhi paouez gant hec'h ardoù: ur saezhad dezhi en he zeod, ken e varvas diwar-lerc'h, ha peoc'h ganti.

An tad en em lazhas gant ar glac'har oc'h en em deurel diwar lein menez Parnassos; troet e voe e falc'hun gant Apollon.

## Unan all c'hoazh
Ur C'hione arall c'hoazh a oa un naiadenn merc'h Kalliroe hag an doue-stêr Neilos. Gwallet e voe gant ur c'houer. Zeus a gemeras truez outi hag he c'hasas d'ar c'houmoul. Alese e taol erc'h war dezerzhioù kras Egipt.

## Anv
Tostaat a c'haller anv **C'hione** ouzh hini Gwennerc'h e mojennoù all.

## Bevoniezh
E bevoniezh:
# **Chione** zo ur plant eus ar c'herentiad Rubiaceae.
# **Chione** zo ur grogenn eus ar c'herentiad Veneridae.

## Skridoù-orin

* Ovidius, *Metamorfozoù* (XI, 302-328).

*''De natura animalium'' (troet diwar al latin d'ar saozneg)
*Arroudoù e saozneg. 

### Levrioù
* M. Grant & J. Hazel, Who's Who in Classical Mythology, David McKay & Co Inc, 1979
* Joël Schmidt, *Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine*, Librairie Larousse, coll. « Références Larousse », France, 1990 (3 éd. 1985).
Kanton Bourc'hnevez-Raez

**Kanton Bourc'hnevez-Raez** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs), etre 1790 ha 2014.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pembo. Miret ha brasaet e voe e 1801 gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, pa voe diskaret kantonioù arall.
#### Kumunioù Kanton Bourc'hnevez-Raez (1790-1801)
Kanton Bourc'hnevez-Raez a yae div gumun d'ober anezhañ :
* Bourc'hnevez-Raez, penn ar c'hanton,
* Onnod-Raez.

#### Kumunioù bet lakaet er c'hanton e 1801
* Keverieg.
* Mousteroù-Raez.
* Sant-Eler-Kaleon.
### 
* Krouet e voe kumun Kerverner-Raez e 1863 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Mousteroù-Raez ha lakaet e voe er c'hanton.
### 
* 1926: lakaet e voe ar c'hanton en Arondisamant Sant-Nazer pa voe diskaret Arondisamant Pembo.
### 
* Diskaret e voe e 2014.
## Kumunioù
Kanton Bourc'hnevez-Raez a yae c'hwec'h kumun d'ober anezhañ neuze:
* Bourc'hnevez-Raez, penn ar c'hanton ;
* Kerverner-Raez, 
* Keverieg,
* Sant-Eler-Kaleon, 
* Mousteroù-Raez, 
* Onnod-Raez.
## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Trường Chinh

**Trường Chinh** (lesanv, "Ergerzhadenn Veur"; **Đặng Xuân Khu** diouzh e wir anv) (1907 - 1988) a oa unan eus pennoù komunour Viêt Nam.

Dont a reas da vezañ ezel eus Strollad Komunour Viêt Nam dindan beli Hồ Chí Minh er bloavezhioù 1930, nebeudig goude ma oa bet krouet.

E 1941 e teuas da vezañ Trường Kentañ Sekretour ar Strollad Komunour, an eil ezel pouezusañ er Strollad goude Hồ Chí Minh e-unan.

Er bloavezhioù 1950 e oa bet lakaet e pleustr gant Trường ur politikerezh evit kemmañ al labourerezh-douar e Norzh Viêt Nam levezonet gant ar pezh a oa bet kaset da benn gant Mao. C'hwitañ war an taol a reas avat ha mervel a reas meur a hini gant an naon. Diwar se hag ar fed ma save a-du gant Mao a-enep da niver-brasañ ar Strollad hag a glaske stardaat al liammoù gant an Unaniezh Soviedel kentoc'h evit gant Sina e oa bet skarzhet diouzh e bost a Sekretour-Meur 1956, daoust ha ma kendalc'has da vezañ ezel eus ar Burev Politikel.

Da heul adunvanidigezh Viêt Nam e 1976 e oa bet gounezet gantañ ur stourm evit ar galloud e diabarzh ar Strollad ha dont a reas da vezañ Prezidant (Kadoriad Kuzul ar Stad) adal 1981 betek 1987 pa roas e dilez abalamour da gudennoù yec'hed hag ivez abalamour da stourmoù diabarzh all. 

Etre miz Gouere 1986 betek miz Du 1986 e oa-eñ ivez Sekretour Meur ar Strollad da heul marv Lê Duẩn.
## Oberenn skrivet
* Trường Chinh, **Hồ Chí Minh**, *Editori Riuniti*, lakaet en italianeg gant Ida Bassignano, 96 pajenn, Roma, 1969.
Neilos

**Neilos** (Νεῖλος e henc'hresianeg; *Nilus* e latin) a oa doue-stêr an Nil e mojennoù Hellaz kozh. Mab e oa da Okeanos ha Tethys. 

## E vugale
Meur a vugel en doe ivez, hag en o zouez Memfis, a zimezas da Epafos, roue Egipt, hag a oa mamm da Lybia. 

Al Lybia-se he doe daou vab, Belos (an Egiptad) hag Agenor. Ar vibien-se a zimezas war-lerc'h da ziv c'hoar yaouank (a greder) da Neilos, Anc'hinoe ha Telefassa o anvioù. 

Bugale all en doe Neilos: 
* C'hione (diwar he mamm Kalliroe), 
* Anippe, 
* ha marteze Kaliadne ha Polykso.

Met pell diouzh Hellaz e oa ar stêr Nil, ha gant-se n'eo ket a bouez bras an doue Neilos e mojennoù Hellaz.
Kalliroe

**Kalliroe** zo un anv eus mojennoù Hellaz kozh, a c'hell bezañ
***[[Kalliroe (Okeanidenn)|Kalliroe]]** zo un Okeanidenn a oa mamm da c'h-Geryon hag Ec'hidna,
***[[Kalliroe (merc'h Ac'heloos)|Kalliroe]]**, merc'h Ac'heloos, a zimezas da Alkmaion hag a oa mamm Akarnan hag Amfoteros,
* **[[Kalliroe (merc'h Skamandros)|Kalliroe]]**, merc'h an doue-stêr Skamandros hag an nimfenn Idaea; gwreg pe mamm Tros e oa (hervez an oberourien) ha pevar bugel he doe digantañ: Kleopatra, Ilos, Assarakos, ha Ganymedes. Hervez skrivagnerien zo eo mab dezhi e oa Tros dre Eric'hthonios. 
* d'ur plac'h eus kêr Kalydon a voe kiriek da varv he dousig hag en em lazhas gant ar glac'har, gwelout mojenn **[[Koresos ha Kalliroe]]**,
* **[[Kalliroe (merc'h Lykos)|Kalliroe]]**, merc'h Lykos, priñsez eus Lybia a roas he skoazell da z-Diomedes.

## Steredoniezh
***[[Callirrhoe (loarenn)|Callirrhoe]]**, unan eus loarioù ar blanedenn Yaou.
Plerneg

Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor hag e Bro-Oueloù eo **Plerneg**.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 24 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,96 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; d’an 22 a viz Eost 1914 ez eas unan anezhe diwar wel e Maissin e Belgia, soudard en 19vet Rujumant Troadegiezh e oa. 
* Ur soudard bet ganet er gumun a voe fuzuilhet gant al lu gall d'ar 26 a viz Here 1915, e Vienne-le-Château (Bro-C'hall).
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 12,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant-Paol*.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
* 1883 : Toussaint Émile Besnard, d'ar 4 a viz Mae 1883, soudard er 47vet Rujumant Troadegiezh, fuzuilhet d'ar 26 a viz Here 1915 e-pad ar Brezel-bed kentañ gant al Lu gall, e Vienne-le-Château (Bro-C'hall).
* 1928 : Pierre Jagoret, politikour.
## Liammoù diavaez

*  Plerneg war Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Kanton Kerc'hfaou

**Kanton Kerc'hfaou** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). N'oa ket bet cheñchet ar c'hanton gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Tarvieg e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e teuas Kerc'hfaou da vout pennlec'h Kanton Tarvieg, adanvet Kanton Kerc'hfaou.
## Kumunioù (1790-1801)
Kanton Tarvieg a yae peder c'humun d'ober anezhañ :
* Tarvieg, penn ar c'hanton,
* Doulon,
* Kerc'hfaou,
* Santez-Lusenn.
## Kumunioù a-vremañ
Kanton Kerc'hfaou a ya 4 c'humun d'ober anezhañ :
*Kerc'hfaou, penn ar c'hanton
*Malvid
*Santez-Lusenn
*Tarvieg
## Notennoù ha daveoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Kanton Bouez

**Kanton Bouez** (diskaret e 2014) a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Bro-Raez, e Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.Miret ha brasaet e voe e 1801 gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. 
#### Kumunioù Kanton Bouez (1790-1801)
* Kanton Bouez a yae pemp kumun d'ober anezhañ: Bouez, penn ar c'hanton, Brenn, Pont-Marzhin, Sant-Enion-al-Lenn-Veur ha Sant-Lezer-ar-Gwiniegi. 
* E 1801 e voe lakaet kumun Reudied er c'hanton.

### 
* Diskaret e voe e 2014.
## Kumunioù
Kanton Bouez a yae pemp kumun hag ur rann eus ur gumun all d'ober anezhañ:
*Bouez,
*Brenn,
*Pont-Marzhin,
*Reudied (rann),
*Sant-Lezer-ar-Gwiniegi,
*Sant-Enion-al-Lenn-Veur.

## Daveoù ha notennoù
Plelin-Tregavoù

Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo **Plelin-Tregavoù** (*Pleslin-Trigavou* an anv gallek ofisiel).
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: nac'het e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant personed Plelin ha Tregavoù.
### 
* Kendeuzet e voe kumunioù Plelin ha Tregavoù e 1973 d'ober ur gumun nevez: Plelin-Tregavoù.
## Brezhoneg
* 9,4 % eus anvioù-lecʼh Plelin ha 7,5 % eus re Tregavoù a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Pleslin-Trigavou - Cimetière des Druides 05.jpg|Bered an Drouized.
Pleslin-Trigavou, église Saint-Pierre et lavoir.jpg|An iliz hag he c'hanndi.
Pleslin-Trigavou - gare.jpg|Ar porzh-houarn kozh.

* *Bered an Drouized*, meineg e-kichen ar kreiz-kêr.

## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno
* Frañsez Favereau, geriadurour, yezhoniour ha skrivagner brezhonek 21 a viz Mezheven 1948.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Pennadoù kar
* Plelin,
* Tregavoù.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kanton Kastell-Briant

**Kanton Kastell-Briant** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). Brasaet e oa bet da 19 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Kastell-Briant e 1790. Lakaet e voe e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant. E 1801 e voe miret ha brasaet ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
* Kumunioù (1790-1801): Kanton Kastell-Briant a yae ur gumun d'ober anezhañ, hini Kastell-Briant, penn ar c'hanton.
* E 1801 e voe lakat er c'hanton kumunioù Ruzinieg ha Sant-Albin-ar-C'hestell pa voe dilamet Kanton Hezin ha kumun Saoudan pa voe dilamet Kanton Saoudan.

### 
* Miret ha brasaet e voe ar c'hanton e 2014.
## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Kastell-Briant a ya 4 c'humun d'ober anezhañ :
*Kastell-Briant, penn ar c'hanton
*Ruzinieg
*Sant-Albin-ar-C'hestell
*Saoudan

### Abaoe 2015
Kanton Kastell-Briant a ya 19 kumun d'ober anezhañ :
***[[Kastell-Briant]]** ;
*Arwerneg-Veur ;
*Arwerneg-Vihan ;
*Chapel-Glenn ;
*Ervoreg ;
*Ferreg ;
*Izeg ;
*Kerbod ;
*Lufer ;
*Maezon-ar-Stêr ;
*Melereg-Breizh ;
*Noal-ar-Bruz ;
*Ruzieg ;
*Ruzinieg ;
*Sant-Albin-ar-C'hestell ;
*Sant-Juluan-Gouwent ;
*Saoudan ;
*Soulvac'h ;
*Yaoueneg-ar-Mousterioù.
## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Strollad Demokratel Moravia

**Strollad Demokratel Moravia** (*Moravská demokratická strana* e tchekeg) a oa ur strollad politikel a stourme evit emrenerezh Moravia. Krouet e voe e 1994 hag e Brno edo e sez. Ivan Dřímal e oa e brezidant.

Un ezel-sellour eus Emglev Libr Europa e oa. En em unaniñ a reas e 2006 gant Hnutí samosprávné Moravy a Slezska-Moravské národní sjednocení da furmiñ Moravane
Moravané

**Moravané** a zo ur strollad politikel tchekek a c'houlenn emverouriezh Moravia. Krouet e voe e 2005 dre unvaniezh Hnutí samosprávné Moravy a Slezska-Moravské národní sjednocení ha Strollad Demokratel Moravia. Jiří Novotný eo e brezidant abaoe 2009.

12 552 a vouezhioù en deus bet e dilennadegoù 2006 (0.23% eus ar mouezhioù).

## Liammoù diavaez
* lec'hienn ofisiel
Strollad Kevreel Hungariat

Ar **Strollad Kevreel Hungariat** (hungareg *Magyar Föderalista Párt*) a zo ur strollad politikel slovakiat a zifenn ar vinorelezh hungariat. Mihajlovics József eo e benn.

Krouet e oa bet e 2002 ha 1 598 mouezh (0.23%) en deus gounezet e dilennadegoù europeat 2004. Divodet e oa bet e 2005.

Ur statud a sellour en doa e-barzh Emglev Libr Europa
Liga Transilvania - Banat

Al **Liga Transilvania - Banat** a oa ur strollad politikel roumaniat hag a stourme evit krouidigezh ur rannvro emren e Treuzsilvania. Krouet e voe e 2000 gant Sabin Gherman.

Ur statud a sellour en doa e-barzh Emglev Libr Europa. Paouezet en deus gant e obererezh e 2005
Dione (merc'h Okeanos)

**Dione** (Διώνη / *Diốnê* e henc'hresianeg), a oa un Okeanidenn, da lavarout eo ur verc'h da Okeanos ha Tethys. 

Koulskoude, hervez mojennoù all, e vije bet merc'h da Gronos ha Gaia, pe Ouranos ha Gaia, pe Aither, ha mamm e vije bet da Amfitrite ha Dionysos. 

Karet e voe gant Zeus, e wreg kentañ e oa, ha genel a reas an doueez Afrodite. 

Hervez mojennoù all e oa gwreg Tantalos ha mamm Niobe ha Pelops.

Un templ a bouez a oa dezhi e Dodone, ma veze gwelet evel doueez an derv.
Kirke

Un hudourez c'halloudus e oa **Kirke** (henc'hresianeg : Κίρκη *Kírkê*). Merc'h e oa da Helios, an Heol, ha d'an Okeanidenn Perseis. C'hoar e oa da Aietes ha da b-Pasifae, ha moereb eta da v-Medeia, un hudourez veur all.

En Odysseia Homeros evel e *[[Theogonia]]* Hesiodos en he c'hinniger evel un doueez, hag e *[[De natura deis]]* Cicero memes tra.

## Ar vojenn
Kaoz anezhi zo e kan X an Odysseia : o chom e oa en enez Aiaia, en ur palez e-kreiz un digoadenn, e-touez bleizi ha leoned hag a oa tud troet e loened. Eno e tegemeras Iason ha Medeia, nizez dezhi (merc'h da Aietes), goude muntr Absyrtos.

Hervez ar barzh Dionysos Miletos e oa Kirke merc'h da Aietes hag Hekate, doueez an hudouriezh. Dimezet e vije da roue ar Sarmated, a voe kontammet ganti.

Kalz a vugale he dije bet digant doueed a bep seurt. Hervez al levr *[[Dionysiaka]]*, gant Nonnos Panopolis, e oa mamm da Faunos (Faunus ar Romaned) a oa Poseidon e dad.

## Displegadur ha martezeadenn

Istorourien zo a soñj gante ec'h eo ur skeudenn an troadur e moc'h, pa oa kontammadur antikolinergik.

An azonoù eo : koll an eñvor ha gweledigezhioù.

Deskrivadur ar moly a glot gant an treuz-erc'h, ur vleunienn ag ar vro. Diwarni e teu metabolitoù a ya a-enep al louzoù enepkolinergik.

## Notennoù ha daveennoù

## Gwelet ivez
* ''De mulieribus claris''
Dione (merc'h Atlas)

**Dione** (Διώνη / *Diốnê* e henc'hresianeg), merc'h da Atlas ha Pleione, pe da Atlas ha d'an Okeanidenn Aithra, a oa unan eus an Hiadezed, c'hoarezed Hyas, e mojennoù Hellaz kozh.

Pried e oa da Dandalos, roue Lydia, ha tri bugel o doe:
*Pelops,
*Niobe, a vo rouanez Thebai
*Broteas ar c'hizeller.

Evel an Hiadezed arall e oa unan eus magerezed Dionysos.

Gallout a rafe an nimfenn bezañ un hipostazenn diwezhat d'an Dione all, an Okeanidenn, koshoc'h he mojenn.

## Notennoù
Perifetes

**Perifetes** (henc'hresianeg : Περιφήτης) a oa anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh. 

## Ar ramz
*Perifetes, pe **Korynetes** ("douger an horzh"), a oa ur ribler, un horzh gantañ dalc'hmat, hag ur ramz kamm anezhañ evel e dad, Hefaistos. Antikleia e oa vamm. Hervez mojennoù all e oa mab da b-Poseidon.

E kêr Epidauros edo o chom, hag eno e vadaoue hag e laere ar veajourien en me gave gantañ gant e horzh. 

P'edo an haroz Theseüs o vonet da Aten e lazhas an hailhevod hag e kasas e horzh gantañ.

## Tud arall
Ouzhpenn ar ramz-se a voe dezhañ an anv Perifetes avat:
* ur c'habiten eus Troia a varvas dindan taolioù Teukros, mab da d-Telamon.
*ur c'habiten eus Mykenai mab da g-Kopreos. Lazhet e voe, hag eñ brezelour ampart, gant Hektor e brezel Troia.
*ur mab ganet da Nyktimos, roue Arkadia, gant ur pried kleiz, rak hennezh n'en doa bet nemet ur verc'h (Filonome), digant e wreg Arkadia. Gant se eo e genderv Arkas, mab da g-Kallisto, a voe roue war e lerc'h.
Liberté, Égalité, Fraternité

***Liberté, égalité, fraternité*** eo ger-stur ar Republik c'hall. 

Ar gerioù gallek-se a weler ouzh mogerioù ar skolioù en hor bro. Talvezout a reont kement ha *Frankiz, Ingalded, Breudeuriezh*  pe *Frankiz, kevatalded, breudeuriezh* ha ral-tre *frankiz, parded, breudeuriezh*  e brezhoneg, met er yezh ofisiel nemeti hepken ez eo aotreet skrivañ ar gerioù-se. 

Arouez ar stad c'hall int muioc'h eget arouez buhez an dud, eget buhez ar vrezhonegerien dreist-holl. 

## Istor
### Frankiz
Gant Disklêriadur Gwirioù Mab-Den hag ar C'heodedour e 1793 e oa termenet ar frankiz evel-henn: « Ar frankiz eo ar galloud a zo d'an den da ober kement tra na ra ket droug da wirioù an dud all; an natur eo he diazez; ar justis eo he reolenn; al lezenn eo he gwarez; bevennet eo gant ar sturienn-mañ: Na ra ket d'ar re all pezh na garfes ket a ve graet dit. » «Bevañ er frankiz pe mervel » a oa ur sturienn republikan all.

### E brezhoneg
*E miz Genver 2017 e oa bet lakaet ar gerioù *Frankiz, Ingalded, Breudeuriezh* war dalbenn ti-kêr Brieg.
*E miz Kerzu 2017 ez eus bet lakaet ur blakenn *Frankiz, Ingalded, Breudeuriezh* ouzh un nor e ti-kêr Kemper. Cheu a oa bet a-raok rak tennet e oa bet an arroudenn c'hallek evit lakaat "Ti-kêr" e brezhoneg a-us dor degemer an ti-kêr .

## Aozadurioù all
**Liberté, égalité, fraternité* eo ivez ger-stur ar Grand Orient de France.

## Levrlennadur
* Mona Ozouf, Liberté, égalité, fraternité, in Lieux de Mémoire (dir. Pierre Nora), tome III : Les France. De l'archive à l'emblème, éd. Quarto Gallimard, 1997, pp.4353-4389

## Notennoù ha daveennoù
Kanton Klison

**Kanton Klison** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). Brasaet e oa bet da 12 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Klison a yae 7 kumun d'ober anezhañ :
*Klison , penn ar c'hanton
*Beuzid-Klison
*Yestinieg
*Gored
*Meliner
*Sant-Eler-Neved
*Sant-Leven-Klison

### Abaoe 2015
Kanton Klison a ya 12 kumun d'ober anezhañ :
***[[Klison]]** ;
*Beuzid-Klison ;
*Gored ;
*Kelenneg-ar-Mewan ;
*Maezon-ar-Gwini ;
*Meliner ;
*Ar Plank ;
*Ruvelieg ;
*Sant-Eler-Neved ;
*Sant-Leven-Klison ;
*Yestinieg.

## Daveoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Aerborzh Etrevroadel Honolulu

**Aerborzh Etrevroadel Honolulu** (kod AITA : **HNL** ; kod OACI : **PHNL**) eo al liamm pennañ dre aer etre kêr ha kontelezh Honolulu eus un tu, hag Stad Hawaii eus an tu all.

## Liammoù diavez
*  Lec'hienn aerborzh etrevroadel Honolulu
Partit Socialista de Mallorca Entesa Nacionalista

Ar *Partit Socialista de Mallorca Entesa Nacionalista* a zo ur strollad politikel sokialour, ekologour ha broadelour a stourm evit emverouriezh an Inizi Balearez e-barzh ur stad katalan sokialour. Dindan an anv *Partit Socialista de les Illes* e voe krouet e 1976. E 1977 e teuas an anv da vezañ *Partit Socialista de Mallorca *.

E-pad e bevare kendalc'h e 1978 en em unvanas gant *Collectiu Socialista i Nacionalista* hag e 1984 e kemmas e anv da *Esquerra Nacionalist*. Ur wech arall e kemmas anv ar strollad e 1990. Da **bPSM-Nacionalistes de Mallorca** ez eas neuze.

E 1989 e kevreas gant ar *Partit Socialista de Mallorca*, ar *Partit Socialista de Menorca* hag an *Entesa Nacionalista Ecologista de Eivissa* ha krouiñ a reas ar *Federació de l'Esquerra Nacionalista de les Illes Balears* (Kevread an tu-kleiz broadelour eus an Inizi Balearez). E 1998 en em unvanas gant un nebeud strolladoù broadelour bihan da furmiñ ar Partit Socialista de Mallorca-Entesa Nacionalista.

Danvez-kannaded en doa kinniget e dilennadegoù 2004 asambles gant ar Re C'hlas eus an Inizi Balearez, Izquierda Unida, hag Esquerra Republicana de Catalunya met ne voent ket dilennet.

Ur statud a sellour en deus e-barzh Emglev Libr Europa

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar strollad PSM-Entesa Nacionalista
Kanton ar Groazig

**Kanton ar Groazig** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton ar Groazig e 1790. Lakaet e voe e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe miret ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*,
#### Kumunioù adalek 1801
Kanton Gwenrann a yae teir c'humun d'ober anezhañ :
*Ar Groazig, penn ar c'hanton,
* Bourc'h-Baz,
### 
* Krouet e voe kumun Ar Poulgwenn e 1854 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Bourc'h-Baz ha lakaet e voe er c'hanton.
### 
* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014.
## Kumunioù
Kanton ar Groazig a yae teir c'humun d'ober anezhañ :
*Ar Groazig, penn ar c'hanton,
*Bourc'h-Baz,
*Ar Poullgwenn.
## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Nguyễn Hữu Thọ

**Nguyễn Hữu Thọ** (bet ganet d'an 10 a viz Gouere 1910 - aet da anaon d'ar 24 a viz Kerzu 1996) a oa bet Prezidant da c'hortoz Republik Sokialour Viêt Nam adal miz Meurzh 1980 betek miz Gouere 1981. 

Kaset en doa da benn e studioù alvokad er deskadurezh c'hall e Chochin-Sina hag ezelañ a reas ouzh ar Strollad Sokialour Gall ha stourm evit dieubidigezh Viêt Nam ha bac'het e oa bet etre 1950 ha 1952.

Diwezhatoc'h e savas a-du gant Kenemglev Geneva sinet e 1954 en ur sevel a-enep da Brezidant Su Viêt Nam, Ngô Đình Diệm. Harzhet e oa bet adarre e 1954, ar wezh-mañ gant gouarnamant Su Viêt Nam, ha menel a reas en toull betek 1961 pa deuas a-benn da dec'hel kuit ac'halese.

Ur wezh dieub, e teuas Nguyễn Hữu Thọ da vezañ Kadoriad Poellgor Kreiz an Talbenn evit an Dieubidigezh Vroadel hag e 1969 Kadoriad Kuzul Kengor Kuzuliañ Gouarnamant Dispac'hel da C'hortoz Republik Su Viêt Nam ha kenderc'hel a reas er c'harg-se a post betek ma oa bet enteuzet Su Viêt Nam e Norzh Viêt Nam da geñver adunvanidegezh an div vro e 1976.

Er Viêt Nam nevez-unanet e oa bet anezhañ unan eus an daou eil-prezidant betek marv Tôn Đức Thắng, pa oa bet anvet Prezidant da c'hortoz (miz Ebrel 1980 - miz Gouere 1981) ha kenderc'hel a reas war ar post-se betek ma oa bet anvet Trường Chinh da Brezidant ar vro.

Da c'houde e teuas da vezañ Kadoriad ar Vodadeg Vroadel betek 1987.

Roet e oa bet dezhan Priz Lenin ar Peoc'h e 1983.
Kostas Varnalis

Ur barzh gresianek e oa **Kostas Varnalis** (gresianeg: Κώστας Βάρναλης; bulgareg: Костас Варналис). 

## E vuhez

Ganet e oa bet Varnalais e Burgas e Bulgaria e 1884 hag evel ma tiskwel e anv-familh e oa e familh a orin eus Varna. 

Kas a reas da benn e studioù eil-derez e skolioù gresianek Plovdiv ha labourat a reas e-pad un nebeud bloavezhioù evel kelenner e Burgas. 

Diwezhatoc'h en em stalias en Aten ma plegas gant e studioù war al lennegezh e Skol-Veur Broadel ha Kapodistrek Aten. 

Tapout a reas e aotreegezh eno e 1980 ha stagañ da gelenn adarre.

E 1919 ec'h eas gantañ ur yalc'had-studi ha beajiñ a reas da Bariz ma studias filosofiezh, lennegezh ha sokiologiezh. 

E-keit e brantad-studi an hini e oa m'en droas gant ar varskouriezh hag adwelet a reas neuze e vennozhioù diwar-benn ar teorienn hag ober ar varzhoniezh.

Abalamour d'e gredennoù politikel e oa bet difennet outañ labourat evit ar Stad, zoken en deskadurezh, ha stagañ a reas gant e vicher a gazetenner ha kenderc'hel a reas ganti betek fin e vuhez.

## E varzhoniezh

Embann a reas e varzhoneg kentañ dindan an anv-pluenn "Φηγεύς" (*Figefs*) en ur bemdezieg eus Plovdiv.

Embannet e oa bet evit ar wezh kentañ e Gres er gelaouenn "Νουμάς" (*Noumas*) dindan e wir anv.

Embannet e oa bet e dastumadenn gentañ en Aten e 1905 dindan an titl "Κηρύθρες" (*Kirithres*).

E 1922 e embannas e eil dastumadenn dindan an titl *Ar sklerijenn hag a dev* ("Το φως που καίει").

Roet e oa bet dezhañ Priz Lenin ar Peoc'h e 1959.
Heriberto Jara Corona

Ur politikour dispac'hel a Vec'hiko e oa ar Jeneral **Heriberto Jara Corona**, bet ganet d'an 10 a viz Gouere 1879 hag aet da anaon d'ar 17 a viz Ebrel 1968.

Ganet e oa bet e Nogales e Veracruz (Mec'hiko), mab e oa da Emilio Jara Andrade ha da María del Carmen Corona.

Stagañ a reas gant Dispac'h Mec'hiko pa oa o labourat en ul labouradeg e Rio Blanco e Veracruz.

Er bloaz ma oa bet dilennet Francisco Madero evel Prezidant Mec'hiko, e oa bet dilennet Heriberto Jara Corona evel dileuriad e Kendalc'h ar vro, hag e 1916 e oa bet dilennet adarre.

E-touez an dud bet savet gante Bonreizh Mec'hiko e oa Heriberto Jara Corona e 1917.

Lakaet e oa bet da gannadour Mec'hiko e Kuba ha dilennet e oa bet da Gouarnour Veracruz.

E 1950 e oa bet roet dezhañ Priz Lenin ar Peoc'h hag e 1959 e resevas Medalenn Enor Belisario Domínguez.

Anvet e oa an aerborzh "Aerborzh Etrebroadel General Heriberto Jara" en e enor.
Balios ha Ksanthos

**Balios ha [[Ksanthos]]** a oa daou varc'h doueel, mibien da Zefyros ha d'an harpienn Podarge. 

Komz a ouient, ha divarvel e oant. Da Ac'hilleüs e oant e-pad brezel Troia.

## O anvioù
**Balios** (Βαλιός / *Baliós*) a dalv kement ha « bailh », ha **Ksanthos** (Ξανθός / *Xanthós*) a dalv kement ha « melegan ».
Podarge

**Podarge** (Ποδάργη / Podárgê, « treid skañv » e henc'hresianeg) a oa anv un harpienn ha lesanv meur a hini all e mojennoù Hellaz kozh.

## Harpienn
An harpienn nemeti roet hec'h anv gant Homeros eo **Podarge**. Gant an oberourien all, diwezhatoc'h, e vez graet Kelaino (« Teñval ») anezhi. 

Merc'h e oa da Dhaomas ha da Elektra. Kemer a reas stumm ur gazeg da embarañ gant Zefyros. Daou vab he doe gantañ: Balios ha Ksanthos, ar c'hezeg divarvel a voe profet da Ac'hilleüs, hag ivez Flogeos hag Harpagos, kezeg an Dioskured. Gouez da oberourien zo e oa ivez mamm da Areion. 

## Iris ivez
A-wechoù e vez graet *Podarge* eus an doueez Iris, c'hoar d'an *[[Harpiezed]]*.

## Priam ivez
*Podarge* ivez e oa anv kentañ ar roue Priamos. Kemm e anv a reas pa zasprenas e vuhez digant Herakles gant ur ouel aour brodet gant e c'hoar Hesione. Daspren eo ster an anv Priamos. 

## Daveoù
* En *[[Ilias]]* (XVI, 149-451 ; XIX, 400).
* En *[[Aeneis]]* (III, 211).
Tisifone

**Tisifone** (Τισιφονη *Tisiphone* "an Dial" e henc'hresianeg) a oa unan eus an Erinied, pe Merc'hed ar Gounnar, gant he c'hoarezed Megaira hag Alekto.

Kastizañ an dorfedourien hag ar vuntrerien e oa he c'harg.

## Lennegezh
* En *[[Aeneis]]* ar barzh Vergilius (levrenn VI), eo diwallerez dor an Tartaros, gwisket en ur sae leun a wad.
* E *[[Metamorfozoù]]* Ovidius (levrenn IV) 
* Meneget eo gant Geoffrey Chaucer e *[[Troilus and Criseyde]]* (war-dro 1385).

## Daveoù
Listenn marc'hhouarnerien Breizh

*(e druz, anvioù ar varc'hhouarnerien a-vicher e 2010)*

## B
***[[Eric Berthou]]**
***[[Jean-Marc Bideau]]**
***[[Guillaume Blot]]**
*Jean Bobet
*Louison Bobet
***[[Matthieu Boulo]]**

## C
*André Chalmel
***[[Anthony Charteau]]**
*Pierre Cloarec
*Pierre Cogan
*Corentin Corre

## E
*Nathalie Even

## F
***[[Julien Fouchard]]**

## G
*Dominique Gaigne
*Jean Gainche
***[[Cyril Gautier]]**
***[[Arnaud Gérard]]**
*Jean-Marie Goasmat
*Marc Gomez
*Joseph Groussard
*Georges Groussard (cycliste)
*Cyrille Guimard
***[[Frédéric Guesdon]]**
***[[Florian Guillou]]**

## H
*Patrice Halgand
***[[Matthieu Halleguen]]**
*Stéphane Heulot
*Bernard Hinault
***[[Sébastien Hinault]]**

## I
*Guy Ignolin

## J
***[[Fabrice Jeandesboz]]**
***[[Lilian Jégou]]**
***[[Nicolas Jouanno]]**
*Jean Jourden

## L
*Alfred Le Bars
***[[Johan Le Bon]]**
*Léon Le Calvez
*Ferdinand Le Drogo
*Paul Le Drogo
***[[Guillaume Le Floch]]**
*René Le Grevès
*Lucien Le Guével
*Jean Le Guily
***[[David Le Lay]]**
***[[Christophe Le Mevel]]**
*Pascal Lino
*Désiré Letort

## M
*Laurent Madouas
***[[Gael Malacarne]]**
*André Mahé
*François Mahé
*Jean Malléjac

## N
*Michel Nédélec

## P
*Ronan Pensec
*Lucien Petit-Breton
***[[Laurent Pichon]]**
***[[Jérôme Pineau]]**
*Roger Pontet

## Q
***[[Perrig Quemeneur]]**

## R
*Jean-François Rault
*Jean Robic
*Jean-Cyril Robin

## S
***[[Julien Simon]]**

## T
*Georges Talbourdet
*Eloi Tassin
***[[Jonathan Thiré]]**
Kanton Gwenvenez-Penfaou

**Kanton Gwenvenez-Penfaou** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). Brasaet e oa bet da 19 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Gwenvenez-Penfaou e 1790. Lakaet e voe e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe miret ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
#### Kumunioù (1790-1801)
Kanton Gwenvenez-Penfaou a yae pemp kumun d'ober anezhañ :
*Gwenvenez-Penfaou, penn ar c'hanton,
*Konkerel,
*Marzheg,
*Merzhereg,
*Pierig.
### 
* Miret ha brasaet e voe ar c'hanton e 2014.
## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Gwenvenez-Penfaou a yae 5 kumun d'ober anezhañ :
*Gwenvenez-Penfaou, penn ar c'hanton
*Konkerel
*Marzheg
*Merzhereg
*Pierig

### Abaoe 2015
Kanton Gwenvenez-Penfaou a ya 19 kumun d'ober anezhañ :
***[[Gwenvenez-Penfaou]]** ;
*Abarrez ;
*Derwal ;
*Gwez ;
*Hentieg ;
*Hezin-ar-Mengleuzioù ;
*Kergaval ;
*Kerrigon ;
*Konkerel ;
*Luzevieg ;
*Lanvoe ;
*Marzheg ;
*Merzhereg ;
*Nozieg ;
*Pierig ;
*Puñsel ;
*Sant-Visant-al-Lann ;
*Saverieg ;
*Trefieg.
## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Patrice Halgand

**Patrice Halgand**, marc'hhouarner a vicher, zo bet ganet d’an 2 a viz Meurzh 1974 e Sant-Nazer, el Liger-Atlantel. 

## Skipailhoù lerc'h-ouzh-lerc'h
* Festina
* Jean Delatour
* Crédit Agricole (Kef al labour-douar)

## Loareadeg
* 2 wech e oa bet trec'h e Tro Limousin e 2000 hag e 2002
* Gounezet en deus an tennad 10 e Tro Frañs 2002 (Bazas-Pau)

### Troioù Frañs
*Tro Frañs 2001 : 55vet er renkadur hollek 
*Tro Frañs 2002 : 52vet er renkadur hollek, an 10vet tennad (Bazas-Pau) zo bet gounezet gantañ.
*Tro Frañs 2003 : 40vet er renkadur hollek
*Tro Frañs 2004 : 39vet er renkadur hollek
*Tro Frañs 2005 : 52vet er renkadur hollek 
*Tro Frañs 2006 : d’an 20 a viz Gouere, e-pad ar 17vet tennad, e oa chomet teir eurvezh-pad e penn ar redadeg gant Floyd Landis.

## Liammoù diavaez
*  E lec’hienn ofisiel
Kanton Legneg

**Kanton Legneg** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Legneg e 1790 gant peder c'humun ennañ. Lakaet e voe e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz. E 1801 e voe miret ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*,
#### Kumunioù Kanton Legneg abaoe 1790
*Legneg, penn ar c'hanton,
*Keller,
*Koufeg,
*Mouzel.
### 
* E 1926 e voe lakaet ar c'hanton en Arondisamant Naoned pa voe diskaret Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe en Arondisamant Ankiniz pa voe adsavet e 1943.
### 
* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014.

## Daveoù ha notennoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Republik c'hall

Ar **Republik c'hall** (*République française* e galleg) eo anv ofisiel Bro-C'hall, he stad hag he renad politikel. An div lizherenn **RF** eo an arouez ofisiel anezhi.

## Istor
An anv a **Republik c'hall** a zo bet roet da veur a renad republikan gall :
* Ar C'hentañ Republik c'hall (1792-1799), e-pad an Dispac'h gall, adalek disklêriadur ar Republik e 1792 betek ma voe diskaret gant ar jeneral Napoleone Buonaparte pa deuas da vout Kentañ Konsul (1799),
* an Eil Republik c'hall (1848-1851) a voe diskaret gant Louis Napoléon Bonaparte,
* an Trede Republik c'hall (1870-1940) a voe diskaret pa voe roet pep galloud da Philippe Pétain gant ar Parlamant gall,
* ar Pevare Republik c'hall (1946-1958) a voe diskaret gant Charles de Gaulle,
* ar Pempvet Republik c'hall savet gant De Gaulle e 1958.

Etre 1940 ha 1944, amzer ac'huberezh an Alamaned, e voe dilezet an anv a Republik c'hall evit kemer hini ar Stad c'hall, a oa ur stad sujet da armeoù an Ahel Roma-Berlin.

Ar pennadurezhioù savet gant Charles de Gaulle en Alger e-pad an Eil Brezel-bed o deus adkemeret al lizherennoù « RF » hag adal Mezheven 1944 an anv « Gouvernement provisoire de la République française ».

## Ur C'hwec'hvet Republik c'hall
Kaoz a vez eus ur VIvet Republik c'hall da sevel, a-wechoù, gant politikourien 'zo : Ségolène Royal e 2007 pa oa-hi war ar renk da vout prezidantez, Arnaud Montebourg pa oa war a renk e-barzh e strollad politikel da vezañ dibabet da zanvez-prezidant, pe Eva Joly e 2011, pa oa war ar renk da vout prezidantez. E 2012 avat ne oa ket bet kaoz nemeur a se ken.
Kanton Lavreer-Botorel

**Kanton Lavreer-Botorel** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kanton Lavreer e 1790 gant pemp kumun ennañ. Lakaet e voe e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
#### Kumunioù bet lakaet er c'hanton e 1790
* Lavreer-Botorel, penn ar c'hanton, 
* Beuzid-an-Doured,
* Chapel-Baz-Meur,
* Kerravaot.
* Sant-Juluan-Kankell.
### 
* Er c'hanton e voe lakaet kumunioù Lannerell, bet krouet e 1863, ha Bargazh, bet krouet e 1868.
### 
* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014.

## Kumunioù
Kanton Lavreer-Botorel a yae seizh kumun d'ober anezhañ :
*Lavreer-Botorel, penn ar c'hanton,
*Bargazh,
*Beuzid-an-Doured,
*Chapel-Baz-Meur,
*Kerravaot,
*Lannerell,
*Sant-Juluan-Kankell.

## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Kanton Machikoul

**Kanton Machikoul** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). Brasaet e oa bet da 15 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Machikoul e 1790 gant teir c'humun ennañ. Lakaet e voe e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e voe miret ha brasaet ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
#### Kumunioù Kanton Machikoul (1790-1801)
* Kanton Machikoul a yae teir c'humun d'ober anezhañ: Machikoul, penn ar c'hanton, Maeron ha Palud.
* E 1801 e voe lakaet kumunioù Sant-Marzh-ar-C'hoad, Sant-Masen-ar-Porzh ha Sant-Stefan-Melveurzh er c'hanton.
### 
* Miret ha brasaet e voe ar c'hanton e 2014.
## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Machikoul a yae c'hwec'h kumun d'ober anezhañ :
*Machikoul, penn ar c'hanton,
*Maeron,
*Palud,
*Sant-Stefan-Melveurzh,
*Sant-Marzh-ar-C'hoad,
*Sant-Masen-ar-Porzh.

### Abaoe 2015
Kanton Machikoul a ya 15 kumun d'ober anezhañ :
***[[Machikoul]]** ;
*Bourc'hnevez-Raez ;
*Gwagenez ;
*Keverieg ;
*Keiz-Raez ;
*Maeron ;
*Onnod-Raez ;
*Palud ;
*Porzh-Pêr ;
*Rodent ;
*Sant-Eler-Kaleon ;
*Sant-Marzh-ar-C'hoad ;
*Sant-Masen-ar-Porzh ;
*Sant-Stefan-Melveurzh ;
*Santez-Pezhenn.

## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007