open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shu Qi

**Lin Li-hui** (Sinaeg: 林立慧; pinyin: Lín Lìhuì), bet ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1976, brudetoc'h dre he anv micher **Shu Qi**, zo un aktourez ha *top model* eus Taiwan. Bez' ec'h eo unan eus an aktourezed paeet ar muiañ e Sina.
## Buhez prevez
Dimezet eo Shu Qi gant an aktour ha sevener filmoù Stephen Fung abaoe 2016. Kejet o devoa an eil ouzh egile e-kerzh filmerezh an drama romantel *[[Bishonen (film)|Bishonen]]* e 1997.

## Filmoù

## Notennoù
Poltred ur vaouez yaouank (Botticelli)

**Poltred ur vaouez yaouank** pe *Il Ritratto di giovane donna*, zo un eoullivadur war goad diwar zorn Sandro Botticelli, graet e 1475 , ha war ziskouez er Galleria Palatina e kêr Firenze.

## Piv eo ar vaouez?
En XIXvet kantved e veze lavaret *Simonetta* eus an daolenn dre ma kreded e oa poltred Simonetta Vespucci, an itron karet gant Giuliano de' Medici ha marvet yaouankik en ur Firenze a lavare e oa anezhi uhelskouer ar gened. E gwirionez ne denn ket dezhi pa seller pizh ouzh an oberennoù ma vefe poltredet Simonetta, evel Ganedigezh Gwener, gant Botticelli, pe er poltred anezhi graet gant al livour Piero di Cosimo.

Arzvarnourien a soñj e c'hallfe bout poltred Clarice Orsini, pried Lorenzo il Magnifico, pe hini Fioretta Gorini, serc'h da Giuliano de' Medici, pe Alfonsina Orsini (1472-1520), pe Lucrezia Tornabuoni (1425-1482).

N'eus ket emglev avat diwar-benn ar bloavezh zoken, a vefe etre 1475 ha 1490. Peurliesañ e veneger ar bloaz 1485 pe war-dro.
Amber Valletta

**Amber Evangeline Valletta**, ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1974 e Phoenix (Arizona), zo un aktourez ha top model stadunanat. Da gentañ e voe top model ; d'an oad a 18 vloaz e oa war golo ar gelaouenn Vogue. Bet eo bet 16 gwech war ar golo betek-vremañ. E-pad ar bloavezhioù 1990 e oa deuet da vezañ ur supermodel, en ur labourat evit Giorgio Armani, Chanel, Louis Vuitton, Prada, Valentino, Gucci ha Versace. Sinet he devoa kevratoù evit produioù bravaat evit nouspet milion a zollaroù gant Calvin Klein hag Elizabeth Arden. Etre 1995 ha 1996, Valletta gant he c'hamaladez top model Shalom Harlow a ginnige un abadenn war MTV anvet House of Style.
Mohammed Emwazi

**Mohammed Emwazi** (ganet **Muhammad Jassim Abdulkarim Olayan al-Dhafiri**; arabeg: محمد جاسم عبد الكريم عليان الظفيري‎), ganet d'ar 17 a viz Eost 1988 ha marvet d'an 12 a viz Du 2015, a oa un djihadour saoz eus an aozadur Daech. Eus 2014 betek 2015 e oa bourev evit an aozadur islamour, alies e oa bet gwelet o troc'hañ pennoù gouestlidi. Ur strollad prizonidi o devoa lesanvet anezhañ "John" gant ma oa un taol-mouezh saoz gantañ. Ezel e oa eus ur stollad pevar den gant taolioù-mouezh saoz karget d'ober war-dro prizonidi Daech ha da lazhañ anezho. "The Beatles" e oa lesanvet ar strollad. Ar mediaoù saoz o devoe lesanvet Mohammed Emwazi "**Jihadi John**".

Gwisket holl e du gant ur gougoulenn, implijet e veze ur gontell kiger gantañ evit seveniñ al lazhadegoù. Alies e c'hourdrouze ar broioù kornôgel e fin ar filmoùigoù propaganda.

D'an 12 a viz Du 2015 e oa bet embannet gant pennoù ofisiel Stadoù-Unanet Amerika e oa bet tizhet gant tennoù dronoù milourel e Raqqa, Siria. Daech en devoa kadarnet e varv e miz Genver 2016.
## Prizonidi lazhadeget
* James Foley
* Steven Sotloff
* David Haines
* Alan Henning
* Peter Kassig
* Soudarded Siria
* Haruna Yukawa ha Kenji Goto
Prezegenn a zivout ar sujidigezh youlek

***Prezegenn a-zivout ar sujidigezh youlek''' (Discours de la servitude volontaire'' he zitl orin), anvet ***An Eneb unan**' (*Le Contr'un*) ivez, zo un oberenn c'hallek savet gant Étienne de La Boétie (1530-1563) ha hini vrudetañ ar skrivagner.

Embannet e oa bet tammoù eus ar skrid e latin e 1574, hag e 1576 e voe embannet en e hed e galleg. Etre e 16 ha 18 vloaz moarvat e oa bet skrivet gant La Boétie, etre ar bloazioù 1546 ha 1548 eta, hervez e vignon Michel de Montaigne.

## Danvez
Ur brezegenn don eo, a-enep an diktatouriezh. Klask a reas La Boétie kompren perak e chom sujet ar bobl : n'eo yevet nemet dre ma'z eo he youl bezañ sujet pa gred ar braz eus an dud ez int rediet da c'houzañv, setu e lezont o sujerien da waskañ warnezho. Dinask e vefent mar befent mennet da baouez da servijout.

## Arroudoù

## Embannadurioù
* *Discours de la servitude volontaire*. Paris : Éditions Flammarion, 1993 
* *Discours de la servitude volontaire*, Editions Mille et une nuits, 1997 
*  *Discours de la servitude volontaire / Prezegenn a zivout ar sujidigezh youlek* (troidigezh gant Pascal Henry). Pornizh : An Amzer embanner, 2024 

## Levrlennadur
* Delaruelle, L. *L'inspiration antique dans le "Discours de la Servitude volontaire"*. In : *Revue d'histoire littéraire de la France*, Presses universitaires de France, 17 bloaz, niv. 1, 1910, pp. 34-72 • JSTOR.
* Villey, Pierre. *Le véritable auteur du "Discours de la Servitude volontaire" Montaigne ou La Boétie ?*. In : Revue d'histoire littéraire de la France, Presses Universitaires de France, 13 bloaz, niv. 4, 1906, pp. 727-736 • JSTOR.

## Liammoù diavaez
*  Embannadur 1922 war Wikisource

## Daveennoù
Maria Luisa d'Asburgo-Toscana

**Maria Luisa d'Asburgo-Lorena**, pe **Maria Luisa Annunziata Anna Giovanna Giuseppa Antonietta Filomena Apollonia Tommasa d'Asburgo-Lorena** (Firenze, 31 a viz Here 1845 – Hanau, 27 a viz Eost 1917), a oa priñsez a Doskana, hag arc'hdugez Aostria, dimezet d'ar priñs aostrian Karl Isenburg-Büdingen-Birstein. Nav bugel o doe.
Fioretta Gorini

**Fioretta Gorini**, pe **Fioretta del Cittadino** (Firenze, XVvet kantved – Firenze, XVvet kantved) a oa serc'h da Giuliano de' Medici, ha mamm da Giulio de' Medici, a deuas da vout ar pab Klemañs VII. Merc'h e oa da Antonio Gorini. Ur berranv eo Fioretta, deuet diwar Antonia pe Antonietta.

Genel he mab Giulio a reas d'ar 26 a viz Mae 1478, goude muntret e dad Giuliano en Irienn ar Re Pazzi.

## En arz
*Lavaret e veze e oa Fiore a weled er * Ritratto di giovane donna*, taolenn graet e 1475 gant Sandro Botticelli , war ziskouez er Palazzo Pitti, met n'eo ket hi an hini eo (marteze Simonetta Vespucci, Clarice Orsini, Alfonsina Orsini pe Lucrezia Tornabuoni).
*Marteze eo hi ar vaouez kizellet en *Dama col mazzolino * e 1475 gant Andrea del Verrocchio, diskouezet er Museo Nazionale del Bargello.
Antonia Alighieri

**Antonia Alighieri** a oa ul leanez italian, eus kêr Firenze.

## He buhez
Merc'h e oa d'ar barzh Dante Alighieri ha d'e bried Gemma Donati. Leanez e oa, hag anvet **suor Beatrice**, e kouent Santo Stefano degli Ulivi e Ravenna.

E 1350 e reas anaoudegezh gant ar skrivagner Boccaccio a oa bet kaset da Ravenna da gas 10 Fiorino aour en anv kabitened konpagnunezh Iliz Orsanmichele

Chom a ra un dudenn gevrinus, peuzdianav, anezhi penntudenn meur a oberenn romantel evel : 
**Dante in Ravenna* gant Luigi Biondi (1837), 
**Beatrice Alighieri* gant Ifigenia Zauli Sajani (1853), 
**Dante a Ravenna* gant Tito Mammoli (1883).

## Notennoù


## Levrlennadur
*Nicola Zingarelli, *I figli di Dante*, Firenze, Sansoni Editore, 1923.
*Severino Ragazzini, *Suor Beatrice Alighieri Clarissa in Ravenna (c. 1332-70)*, Roma, Ed. "Miscellanea Francescana", 1972.
Ida Baccini

**Ida Baccini** (1850-1911) a oa ur gazetennerez italian e Firenze. A-wechoù e sine he fennadoù gant anvioù-pluenn, evel *Manfredo* pe *Marinella del Rosso*.
Diharzveliezh

An **diharzveliezh** eo perzh ar veli diharz, hini an unpenniezhioù, pe monarkiezhioù, hep bevenn, da lavarout eo hep galloud kempouezañ, parlamantel, bonreizhel, pe henvoazel.

Diazezet eo ar stad diharzveli war an arc'hant, an arme, an Iliz.
Ingvar Kamprad

**Feodor Ingvar Kamprad**, ganet d'an 30 a viz Meurzh 1926 hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Genver 2018, a oa ur penn-embregerezh svedat. Gantañ e oa bet krouet an embregerezh arrebeuri IKEA, un embregerezh treuzvroadel a werzh arrebeuri ha traoù a bep seurt evit an ti. Bevet en devoa e Suis etre 1976 ha 2014.

## E vuhez
Klañv e oa bet gant e zoug d'ar boeson.

## E varv
Marvet e oa Kamprad en e gousk gant an danijenn skevent en e di e Småland, Sveden, d'ar 27 a viz Genver 2018. Oadet e oa a 91 vloaz.

## Tabutoù
Meneget ez eus bet gant kazetennerien e oa bet Ingvar Kamprad un nazi e-pad e yaouankiz evezhiet gant servijoù surentez Sveden. Chomet e oa kamalad gant Per Engdahl, ur penn strollad nazi svedat d'an nebeutañ betek fin ar bloavezhioù 1950. Nac'het e oa bet gant Kamprad e penn kentañ met war-lerc'h an trouz tro-dro d'an afer-se e rankas embann e zigarezioù da implijidi an embregerezh. E-pad un atersadenn e 2010 gant Elisabeth Åsbrink, Kamprad en devoa embannet "Per Engdahl zo un den dibar, ha kenderc'hel a rin d'e embann betek fin ma buhez". 

Hervez un nebeud kazetennerien e voe krouet an embregerezh IKEA gant arc'hant an nazied e-fin an Eil Brezel-bed.
Pierre Villey

**Pierre Louis Joseph Villey-Desmeserets**, pe **Pierre Villey**, ganet d'ar 15 a viz Here 1879 e Caen hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Here 1933 e Conches-en-Ouche, normalian, a oa ur c'helenner skol-veur gall. Kelenner e oa bet e skol-veur al lizhiri e Caen. Arbennikaet e oa dreist-holl war al lennegezh c'hall eus ar . Bez e oa ivez sekretour-meur ar gevredigezh Valentin Haüy.

## Marv
Marvet eo d'ar 24 a viz Here 1933, pa oa en tren express Caen-Pariz. Erruet e viaduc de Saint-Élier, nepell diouzh Conches-en-Ouche, lod eus ar wagonioù a oa en em zispartiet diouzh ar peurrest eus an tren. Ar re-se a oa kouezhet er stêr. Pierre Villey a zo marvet memes devezh en ospital Evreux d'an oad a 54 bloaz. 35 den ouzhpenn a oa marvet er gwallzarvoud.

## Oberennoù
*Les sources italiennes de la ‘Défense et illustration de la langue française’ de Joachim du Bellay (Paris 1908, 1969) 
*L'influence de Montaigne sur les idées pédagogiques de Locke et de Rousseau, Paris 1911, New York 1971 
*(Hrsg.) Les sources d'idées. XVIe siècle, Paris 1912
*Montaigne et François Bacon, Paris 1913, Genf 1973
*(Hrsg.) Pierre de Ronsard. Textes choisis et commentés, Paris 1914
*Les sources des ‘Essais’. Annotations et éclaircissements, Bordeaux 1920 (Bd. 4 der Montaigne-Ausgabe von Fortunat Strowski)
*Recherches sur la chronologie des oeuvres de Marot/Tableau chronologique des publications de Marot, Paris 1921, Genf 1973
*(Hrsg.) Les Essais de Michel de Montaigne. Nouvelle édition conforme au texte de l'exemplaire de Bordeaux, 3 Bde., Paris 1922-1923, 1930-1931, 1941, 1965, 1988, 1992, 1999, 2004
*Marot et Rabelais. Avec une table chronologique des oeuvres de Marot, Paris 1923, 1967
*Montaigne, Paris 1929, 1933, 1937
*Les "Essais" de Michel de Montaigne, Paris 1932, 1946
*(gant Grace Norton) Lexique de la langue des Essais de Montaigne et index des noms propres, Paris 1933, New York 1973, Hildesheim/New York 1981 (Bd. 5 der Montaigne-Ausgabe von Fortunat Strowski)
*Montaigne devant la postérité, Paris 1935

### Diwar-benn an dalled
*Le monde des aveugles. Essai de psychologie, Paris, 1914, 1922 (englisch: London 1922, 1930; tschechisch : Prag 1940; spanisch : Buenos Aires 1946)
*La pédagogie des aveugles, Paris 1922 (spanisch: Madrid 1924 ; tschechisch: Prag 1939)
*L'aveugle dans le monde des voyants. Essai de sociologie, Paris 1927
*Maurice de La Sizeranne, aveugle et bienfaiteur des aveugles, Paris 1932
Cesare II Gonzaga

**Cesare II Gonzaga** (Mantova, 1592 – Vienna, 1632) a oa eil dug Guastalla, etre 1630 ha 1632.
Mab e oa da Ferrante II Gonzaga ha d'e bried Vittoria Doria, merc'h d'an amiral Andrea Doria.

E 1612, d'e 20 vloaz, e timezas da Isabella Orsini (1598 - 1623), merc'h da Virginio Orsini, eil dug Bracciano, ha da Fulvia Peretti Damasceni.

Daou vab o doe: 
* Ferrante (1618-1678), a renas war e lerc'h;
* Vespasiano (1621-1687), besroue Valencia.
Étienne de La Boétie

**Étienne de La Boétie** () a oa ur skrivagner gallek bet ganet d'ar 1añ a viz Du 1530 e Sarlat-la-Canéda ha marvet d'an 18 a viz Eost 1563 e Germignan, e Lo Telhan de Medòc e-kichen Bourdel.

Brudet eo e brezegenn *[[Prezegenn a zivout ar sujidigezh youlek]]* a-zivout an diktatouriezh. Mignon e oa da Montaigne, a reas meneg anezhañ en  e *Essais* (1580).
Els Banys i Palaldà

**Els Banys i Palaldà** (*Amélie-les-Bains-Palalda* e galleg) zo ur gumun eus Katalonia an Norzh, e komark Vallespir. E departamant Pireneoù-ar-Reter emañ.

## Ar vaered

## Poblañs

## Notennoù ha daveennoù
Ferrante II Gonzaga

**Ferrante II Gonzaga** (1563 – Guastalla, 1630) a oa ur priñs italian ha kont Guastalla etre 1575 ha 1621, ha dug Guastalla etre 1621 ha 1630, hag ivez dug Amalfi.
Jasmine Arabia

**Jasmine Arabia**, **Ichraq Corbino** he anv gwirion, ganet d'an 9 a viz Eost 1990 e Marrakech, zo un aktourez pornografek c'hall a orin marokan. He lesanv a zo deuet a-ziwar Jasmine, anv ur ganerez stadunanat, hag Arabia dre he orinoù eus ar Maghgreb.

D'an 10 a viz Du 2016 e voe kondaonet Jasmine Arabia hag he gwaz Raphaël Corbino da 6 ha 15 vloaz toull-bac'h, evit gwallerezhioù ha tagadennoù reizhel war bugale. An aktourez a zo bet toullbac'het dres goude ar c'hondaonadur. Ur galv a oa bet douget gant ar c'houblad. Goude an eil varnadenn d'an 10 a viz C'hwevrer 2018 ez eo bet kondaonet Jasmine Arabia da 4 bloaz toull-bac'h hag he gwaz da 15 vloaz.
## Filmoù
* 2011 : *Week-end entre couples*, gant Olivier Lesein (JTC Vidéo)
* 2011 : *Je fais cocu mon mari*, gant Olivier Lesein (Hexagone)
* 2011 : *Beurettes allégées*, gant Olivier Lesein (JTC Vidéo)
* 2011 : *Blue nights*, gant Jack Tyler (Saphir Production) 
* 2012 : *Un plan Q parfait*, gant Olivier Lesein (JTC Vidéo)
* 2012 : *La Zone*, gant Olivier Lesein (JTC Vidéo)
* 2012 : *Baise en terrain inconnu*, gant Jean-Philippe Smelt (Alkrys)
* 2012 : *Le Dick-Tator*, gant Olivier Lesein (JTC Vidéo)
* 2012 : *Ferme pour jeunes filles au pair*, gant Christian Lavil (Alkrys)
* 2012 : *ContraXt*, gant David Beffer (DPH Prod’s)
* 2012 : *[[Mangez-moi !]]*, gant John B. Root (JBR Média)
* 2012 : *Mariée à tout prix*, gant Christian Lavil (Alkrys)
* 2013 : *Gonzo, mode d'emploi*, gant John B. Root (JBR Média)
* 2013 : *Ces beurettes qui nous donnent la gaule* (JTC Vidéo)
* 2014 : *En double sinon rien* (JTC Vidéo)
* 2014 : *Les Délires de Célia*, gant Jean-François Davy
## Skeudennoù

Jasmine Arabia Mangez-moi.jpg|
Jasmine Arabia 1.jpg|
Jasmine Arabia, 2013 (cropped).jpg|

## Notennoù ha daveennoù
Michel Déon

**Michel Déon**, ganet **Édouard Michel** e Pariz d'ar 4 a viz Eost 1919 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Kerzu 2016 e Galway, a oa ur skrivagner ha dramaour gall. Roueelour eo bet hag o skrivañ er gazetenn L'Action française.

Ezel e oa eus an Akademiezh c'hall, liammet eo ouzh al luskad « Hussards ».
## Marv
Marvet eo d'an 28 a viz Kerzu 2016 e Galway, en Iwerzhon d'an oad a 97 vloaz. Sañset e oa da vezañ beziet e ludu e Pariz met betek-henn an ti-kêr n'en deus ket asantet dre ma oa marvet en estrenvro. Evit lod tud e vez nac'het dre ma oa eus an tu dehoù ha roueelour. Dre an trouz tro-dro d'an afer, Bruno Julliard, karget eus ar sevenadur e ti-kêr Pariz, en deus embannet d'an 12 a viz C'hwevrer 2018 e vefe renket an afer-se buan.
## Notennoù ha daveennoù
Guastalla

**Guastalla** zo ur gumun en italia, e Proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna. War lez ar Po emañ ha 14 635 a dud a oa o chom enni (d'an 30 a viz Du 2024).

## Istor

* Dugelezh Guastalla
Aber-miwl gyda Llandysul

**Aber-miwl gyda Llandysul**, pe **Llandysul ac Aber-miwl**, (*Abermule with Llandyssil* e saozneg) zo ur gumuniezh eus Kembre, e Powys, e-kichen harzoù Bro-Saoz. 

Savet e voe ar gumuniezh-se e 1986 diwar kumuniezh Llandysul. 

Enni emañ kêriadennoù Aber-miwl ha Llandysul. 

E 2011 e oa  a dud o chom enni.
Cadfarch

**Cadfarch** zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre. Emañ er gevred da gêr Machynlleth, hag enni emañ kêriadennoù Penegoes, Aberhosan ha Derwen-las. Savet e voe ar gumuniezh e 1974 ha roet e voe dezhi anv ar sant enoret en iliz Sant Cadfarch e Penegoes.

E 2011 e oa poblet gant 855 a dud, ha 538 anezho (64,2%) a oa kembraegerien.

## Daveoù
Alisa

**Alisa** zo un anv-bihan rusek, skrivet **Али́са** .

## Yezhoù all
*Alice, e galleg ha saozneg.
*Alicia, e spagnoleg

## Tud

* Alissa, laz-seniñ rus,
* Alisa Kleybanova, tenniserez rus,
* Alisa Marić, echedourez serb,
* Alyssa Nicole Pallett,
* Alisa Valdes (ganet e 1969 en Albuquerque, New Mexico) skrivagnerez stadunanat, oberourez * The Dirty Girls Social Club*.
Alicia

**Alicia** zo un anv-bihan spagnolek .

## Yezhoù all
*Alice, e galleg, italianeg, saozneg.
*Alisa, e ruseg

## Tud

Ana Alicia.jpg|Ana Alicia
Alicia Keys 2011.jpg|Alicia Keys

*Alicia Alonso, dañserez kuban.
**Alicia Foster*, anavezetoc'h evel Jodie Foster, aktourez stadunanat
*Alicia Keys, kanerez stadunanat
*Ana Alicia (ganet e 1956) anv-micher an aktourez vec'hikan *Ana Alicia Ortiz*.
*Alicia von Rittberg (ganet e 1993 en München) , aktourez alaman.
*Alicia Silverstone (ganet e 1976), aktourez stadunanat
*Alicia Moreau de Justo (1885-1986), emsaverez arc'hantinat evit gwirioù ar merc'hed.

## Lec'hioù
### SUA
* Alicia (Arkansas)
* Alicia (California)
* Alicia (Montana), Lloyd County
Tetovo

**Tetovo** (Тетово e makedoneg ; *Tetovë* pe *Tetova* en albaneg) zo ur gêr hag ur gumun e gwalarn Makedonia an Norzh. Emañ e-harz ar menezioù Šar, war lez ar stêr Pena, un adstêr d'ar Vardar. E 2002 e oa  a annezidi er gumun ; e kêr e oa  a dud hag ar peurrest a oa er c'hêrioù tro-dro.

Kêr vras albanegerien Makedonia eo Tetovo. Enni e kaver div skol-veur ma kelenner en albaneg hag e makedoneg. E Tetovo ivez emañ sezioù kreiz ar strolladoù albanek bras e Makedonia.
Marca Hispanica

**Marca Hispanica**, pe **Marz Spagn**, anavezet ivez evel **Marz Barcelona**, a oa ur marz, un douar er c'hreisteiz da Septimania, bet krouet gant Karl Veur e 795, da wareziñ impalaeriezh ar Franked diouzh muzulmaned Al-Andalus.

E dibenn an  e voe ar Franked oc'h aloubiñ an douaroù a oa er c'hreisteiz d'ar Pireneoù, e tu ar Mor Kreizdouar, d'en em gannañ ouzh ar vuzulmaned a oa eno. Aloubiñ a rejont Girona e 785 ha Barcelona en 801. Dont a reas ar vro a voe gounezet ganto war ar vuzulmaned da vezañ "Marz Spagn", pe "Marca Hispanica" e latin. Eno e oa kontelezhioù bihan, dindan dalc'h an impalaer. Kontelezh Barcelona e oa an hini bouezusañ eus ar c'hontelezhioù-se.
Ana Alicia

**Ana Alicia** zo anv-micher *Ana Alicia Ortiz*, ganet e 1956, aktourez vec'hikan-stadunanat.
## Filmlennadur

## Liammoù diavaez
* Ana Alicia war IMDb
Roma Eterna

***Roma Eterna*** zo ur romant saoznek gant ar romantour stadunanat Robert Silverberg e 2003, anezhañ un ukroniezh diwar-benn an impalaeriezh roman hag a bad betek hon amzer. Savet eo diwar dek danevell ha c'hwec'h anezho a oa bet embannet da gentañ en Asimov's Science Fiction, etre 1989 ha 2003.

## An dek danevell

## Darvoudoù kontrol d'an istor a anavezomp
* Moizez n'eus ket bet anezhañ, n'eo ket c'hoarvezet an Ermaeziadeg, chomet e oa ar Yuzevien en Egipt. 
* Jezuz n'eus ket bet anezhañ.
* Mahomed zo bet lazhet a-raok kregiñ da brezeg e relijion.
* Amerika zo bet dizoloet gant ar Vikinged ha distreiñ a reont da Europa da embann an darvoud.
Annie Girardot

**Annie Girardot** a oa un aktourez c'hall, ganet d'ar 25 a viz Here 1931 e Pariz ha aet da Anaon er memes kêr d'an 28 a viz C'hwevrer 2011.
Sancerre (gwin)

**Sancerre** zo ur gwin AOC gounezet en-dro da Sancerre, en departamant Cher er rannvro Centre-Val de Loire. Kavout a reer gwin gwenn, gwin ruz, ha gwin rosé.
Naevius Sutorius Macro

**Quintus Naevius Cordus Sertorius Macro** (-21 – 38) a oa Prefed ar Warded Pretorian, en Henroma, dindan an impalaerien Tiber ha Caligula.

Rediet e voe d'en em zistrujañ, hag  e wreg da-heul, war urzh Caligula, er bloavezh 38.
Mary Lou McDonald

**Mary Louise McDonald**, ganet d'ar 1añ a viz Mae 1969, zo ur bolitikourez iwerzhonat ezel eus Sinn Féin. E penn ar strollad emañ abaoe miz C'hwevrer 2018. Bez eo un Teachta Dála (TD, ezel eus Dáil Éireann) abaoe 2011. Bez e oa bet ivez ezel eus ar parlamant europat (MEP) en anv Dulenn etre 2004 ha 2009, ha besprezidantez Sinn Féin dindan Gerry Adams etre 2009 ha 2018. 

D'an 10 a viz C'hwevrer 2018 e kemeras kador Adams goude un ardfheis (kendalc'h) dreistordinal.

## Buhez er strollad ha Tabutoù
Bez eo bet en *Ard Chomhairle* (kuzul meur) Sinn Féin abaoe 2001. Tizhet he devoa ar renk a vesbrezidantez o kemer kador Pat Doherty goude Ardfheis an 22 a viz C'hwevrer 2009.

E miz Gwengolo 2003 e voe kavet abeg enni pa voe komzet ganti e-pad ur vanifestadeg e Dulenn da enoriñ Seán Russell, ur penn eus an IRA en doa bet liammoù gant an Trede Reich.

E miz Even 2009, McDonald a voe taget dre ma veze gwerzhet dafar da enoriñ an IRA en he burev.

E miz Kerzu 2015, McDonald a roe harp da Thomas "Slab" Murphy, diskrivet evel ur "republikan mat" padal e oa 9 klemm a fuadur arc'hant war e chouk. Barnet e oa bet gant ul lez-varn ispisial dre ma oa bet skoet betek ar marv an den diwezhañ a oa bet test en ur prosez a-enep dezhañ e 1999. Ne oa ket deuet a-benn da adpakañ gerioù Gerry Adams a rae eus Thomas Murphy ur "good republican". AR BBC dre un teulfilm enklask a lakae war-raok an den evel ur "mass murderer".
Petit Soldat (Maupassant)

***Petit Soldat*** (*Soudard bihan *) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, en 1885, embannet en dastumad Monsieur Parent.

## Istor
*Petit Soldat * a oa bet embannet e *[[Le Figaro]]* an 13 a viz Ebrel 1885. Goude-se e voe adembannet en dastumad *[[Monsieur Parent]]*, ha lakaet da seitekvet ha diwezhañ danevell.

## An danevell
Bep Sul, daou soudard, Jean Kerderen ha Luc Le Ganidec, genidik a Vreizh, a guita o c'hazarn e Pariz da vont da bourmen etrezek kêriadenn Bezons.

## Maupassant ha Breizh
Meneget eo anvioù kêr Gwened hag ar *Morbihan*, Mor Bihan Gwened. Krouet en deus an oberour ivez anvioù brezhonek, pe liv ar brezhoneg warne : anvioù an daou soudard, hag anvioù-lec'hioù , Kermarivan, Plounivon, Locneuven.

Div gontadenn all eus an dastumad a c'hoarvez e Breizh: À Vendre, ha Le Baptême.

## Embannadurioù
*Le Figaro, 1885
*Monsieur Parent, dastumad embannet en 1885 gant Paul Ollendorff.

## Liamm diavaez
*[''Monsieur Parent'' e Wikisource](https://fr.wikisource.org/wiki/Monsieur_Parent_(recueil)/Monsieur_Parent)

## Notennoù
Solitude (Maupassant)

***Solitude*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1884.

## Istor
Embannet e voe e *[[Le Gaulois]]* an 31 a viz Meurzh 1884.
Adembannet e voe e 1886, en dastumad *[[Monsieur Parent (dastumad)|Monsieur Parent]]*, ma voe lakaet da bemzekvet (diwar ar seitek danevell).

## An danevell
En remontant à pied l'avenue des Champs-Élysées, un vieil ami fait part au narrateur de ses réflexions sur la solitude.

## Embannadurioù
* 1884 - *Solitude*, e *[[Le Gaulois]]*
* 1886 - *Solitude*, en dastumad *[[Monsieur Parent (dastumad)|Monsieur Parent]]*
* 1974 - *Solitude*, e Maupassant, *Contes et Nouvelles*, tome I, éditions Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade.

## Notennoù
Kumanovo

**Kumanovo** (Куманово e makedoneg, *Kumanova* pe *Kumanovë* en albaneg) zo ur gêr hag ur gumun e hanternoz Republik Makedonia. E 2002 e oa  a annezidi er gumun ; e kêr e oa  a dud hag ar peurrest a oa er c'hêrioù tro-dro.

Emañ Kumanovo war-hed 20&nbsp;km diouzh ar gêr-benn Skopje. An deirvet kêr vrasañ eo er vro, goude Skopje ha Bitola. Kalzik albanegerien zo o chom e Kumanovo ha tro-dro.

E-pad Brezel Kentañ ar Balkanioù e oa bet un emgann bras e Kumanovo, etre Serbed ha Turked, d'an 23 ha 24 a viz Here 1912.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Kumanovo
Llansanffraid (kumuniezh)

**Llansanffraid**, pe **Llansantffraid**, zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre. Emañ tost da harzoù Bro-Saoz, er reter da Llanfyllin hag en hanternoz da Y Trallwng. Redek a ra ar stêr Efyrnwy drezi.

Er gumuniezh emañ kêriadennoù Llansanffraid-ym-Mechain ha Deuddwr.

E 2011 e oa poblet gant 1415 a dud, ha 271 anezho (19,8%) a oa kembraegerien.

## Daveoù
La Bête à Maît' Belhomme

***La Bête à Maît' Belhomme*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, embannet e 1885.

## Istor
Embannet e oa bet da gentañ e *[[Le Figaro]]* ar 5 a viz Genver 1885, hag adkemeret er memes bloaz en dastumad *[[Monsieur Parent (dastumad)|Monsieur Parent]]*.

## An danevell

## Liamm diavaez
*E Wikisource: .
Ribchester

**Ribchester** zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel e Lancashire, e Bro-Saoz. Emañ war lez ar stêr Ribble, er reter da b-Preston.

## Douaroniezh
Restr:Aerial view of Ribchester.jpg|
Restr:Ribchester Bridge - geograph.org.uk - 1074351.jpg|

## Istor
Eno e voe ur c'hreñvlec'h roman anvet *Bremetenacum Veterranorum*.

## Anv
An anv *Bremetenacum Veterranorum* :

*RIB* 583, dizoloet e Ribchester, diazez ur monumant gouestlet da *Apollo Maponus*, un dedi evit aez an **N(UMERI) EQ(UITUM) SAR(M(ATARUM) BREMETENN(ACENSIUM)**; war dro 238-244, marteze war lec'h.

- I.A. 4815 (Iter X) : **BREMETONNACI**; var. **BREMETONACI**.

- *[[Ravenna (Disanv)|Ravenna]]*, 1077 : **BRESNETENACI VETERANORUM**; eilstumm **BRESNETENOTI**.

- *[[Notitia Dignitatum|N.D]]*, XL54 : **Cuneus Sarmatorum, BREMETENRACO**; eilstumm **BREMETEMRACO, BREMETERACO**.

An anv *Ribchester* :

Hervez E. Ekwall : ***Ribelcastre*** DB; ***Ribbelcestre*** 1215 P : Kreñvlec'h roman war ar stêr Ribble

## Arkeologiezh

Restr:Ribchester Fort - Project Gutenberg eText 19115.png|
Restr:Cavalry Face-Mask Helmet, from Ribchester, late 1st or early 2nd century AD, Roman Britain, British Museum (14198544056).jpg|
Restr:Ribchester Helmet b.jpg|
Restr:Ribchester legxx.jpg|
Restr:Roman Relics Ribchester 01.JPG|
Restr:Roman gravestone, Ribchester.jpg|

## Levrlennadur
* Ordnance Survey : *Map of Roman Britain*. 1956
* ALF Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. Batsford Ltd. London. 1979.

## Notennoù
Tewdrig

**Tewdrig** pe ** Tewdrig ap Teithfallt**, pe *Theodoricus* e latin, a oa roue Glywysing, e Kembre hiriv. Dilezel a reas e gurunenn evit e vab Meurig (Maurice) ha mont da benedour. Galvet e voe en-dro da gemer penn e arme da enebiñ ouzh ar Saozon. Trec'h e voe, met gloazet en emgann, ma varvas. Evel ma oa e penn un arme kristen a-enep paganed eo bet lakaet da verzher ha da sant.

Hervez Levr Llandaf, en , e c'hoarvez istor Tewdrig e Gwent pa lavar oa roue Glywysing.
Horkos

**Horkos** (henc'hresianeg : Ὅρκος, "le" ; latin : Orcus) a oa doue al leoù e sevenadur Henc'hres ha hini ar mallozhioù taolet war ar re a ra falsleoù. Mab Eris e oa.

E fablennoù Aisopos ez eus kaoz eus mallozh un doue taolet war ur falstouer.

E Roma e oa *Orcus* un doue en Ifernioù, kastizer al leoù torret. A-benn ar fin e voe kemmesket gant Dis Pater pe Pluto

## Notennoù
Tuba Skinny

**Tuba Skinny** zo ul laz-seniñ jazz, swing, blues ha ragtime e New Orleans, bet savet e 2009, hag a son tonioù en doare ar bloavezhioù 1920 ha 1930, e straedoù kêr.

## Izili e 2015
* Todd Burdick - tuba
* Erika Lewis - kan & taboulin vras
* Barnabus Jones - trombon, banjo, fidel, gitar, & kan
* Robin Rapuzzi - plankenn-kannañ, taboulinoù
* Shaye Cohn - Cornet, Fiddle, Piano, akordeoñs, banjo, loaioù; (merc'h d'ar soner Al Cohn) 
* Gregory Sherman - gitar & harmonika
* Max Bien-Kahn - gitar
* Craig Flory - Clarinet & saksofon
* Jason Lawrence - banjo, gitar
* John Doyle - Clarinet

## Pladennoù

## Liamm diavaez
*O kanañ ''Kansas City man blues''
Cotentin (disheñvelout)

Cotentin zo ul ledenez e Normandi, anv-tiegezh hag anv meur a dra all.

## Orin
Diwar an anv latin *Pagus Constantiensis*, da lavarout eo bro Coutances.

## Lec'h
* Cotentin, ledenez.

## Tud
* Aurélien Cotentin (1982-), soner gall anavezetoc'h evel Orelsan.

## Gouenn
* Deñved Cotentin, gouenn deñved lec'hel.

## Pennad kar a bell
* Corentin
James K. Polk

**James Knox Polk** (2 a viz Du 1795 e Pineville, Mecklenburg County, North Carolina - 15 a viz Mezheven 1849 e Nashville, Tennessee) a oa unnekvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika, eus ar 4 a viz Meurzh 1845 betek ar 4 a viz Meurzh 1849.
Iestyn ap Gwrgant

**Iestyn ap Gwrgant** (1045-1093) a oa diwezhañ roue Morgannwg ha Gwent. Mab e oa da Gwrgant Morgannwg. Diskenn a rae eus aotrounez Afan ha Tewdrig (c. 550–584). E Dinas Powys, er mervent da Gerdiz e oa e gêr-benn.

Roue Morgannwg e teuas da vout goude lazhet Caradog ap Gruffudd en emgann Mynydd Carn en 1081. Savet en dije kestell en ardremez Kenfig. Hervez ar vojenn e savas bec'h etre Iestyn hag Einion ap Collwyn. Ha Iestyn da gouviañ Robert Fitzhamon, aotrou Gloucester, hag e zaouzek marc'heg da zont da ziskoulmañ an afer. Ur wech pedet ar brezelourien ne fellas ket dezho mont kuit. Tennet e voe e rouantelezh digant Iestyn, ha Fitzhamon da lakaat e gêr-benn e Kerdiz ha da rannañ douaroù Morgannwg etre e vrezelourien.

Goude e varv e voe brudet an anv 'Iestyn' dre Vorgannwg ha pelloc'h zoken.

Koulskoude e chomas an uheldirioù etre daouarn Kembreiz. Caradog ap Iestyn, mab henañ Iestyn ap Gwrgant, eo an aotrou kembreat nemetañ a c'hallas mirout douar e Morgannwg, goude aloubadenn Fitzhamon. E zouar a oa etre ar stêr Nedd hag ar stêr Afan, ma voe graet ouzh e diegezh "aotrounez Afan."
Millard Fillmore

**Millard Fillmore** (7 a viz Genver 1800 e Cayuga County, New York - 8 a viz Meurzh 1874 e Buffalo, New York) a oa ur politiker stadunanat eus ar Strollad Whig. Trizekvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika e voe, eus an 9 a viz Gouere 1850 betek ar 4 a viz Meurzhh 1853.
Franklin Pierce

**Franklin Pierce** (23 a viz Du 1804 e Hillsborough, Hillsborough County, New Hampshire - 8 a viz Here 1869 e Concord, New Hampshire) a oa ur politiker stadunanat ha pevarzekvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika eus 1853 betek 1857.
Stormy Daniels

**Stephanie Gregory Clifford**, ganet d'ar 17 a viz Meurzh 1979), **Stormy Daniels**, **Stormy Waters** pe **Stormy** eus e lesanvioù micherel, zo un aktourez pornografek, skrivagnerez senario, ha produerez filmoù stadunanat. E 2009 he devoa klasket trec'hiñ David Vitter, ur senedour republikan, evit sez Louisiana.
## Yaouankiz
Daniels a zo bet ganet Stephanie Gregory Clifford, e Baton Rouge, e Louisiana. He zud a oa dizimezet pa oa-hi pevar bloaz. Desavet e oa bet gant he mamm. Daniels he deus diskleriet evit diskrivañ he yaouankiz "*I came from an average, lower-income household...there [were] days without electricity*".

## Donald Trump
Embannet he deus he doa bet darempredoù reizhel gant Donald Trump e 2006 a-raok ma vefe prezidant. An aktourez pornografek Stormy Daniels a zo bet paeet 130 000 $ gant Miachel Cohen, alvokad personel ar prezidant, evit chom mut pa oa-hi o lakaat war-raok an darempredoù reizhel gant Donald Trump met pa oa dimezet dija gant Melania Trump, ar Fisrt Lady.

## Notennoù ha daveennoù
Piotrowice (Otwock)

**Piotrowice** zo ur gêriadenn eus kreiz Polonia, gant 352 annezad enni (e 2013). Emañ 31 kilometr er gevred da Varsovia.
Rutherford Birchard Hayes

**Rutherford Birchard Hayes** (ganet d'ar 4 a viz Here 1822 e Delaware, Ohio, ha marvet d'ar 17 a viz Genver 1893 e Fremont, er memes Stad) a oa ur politiker stadunanat hag a voe 19 Prezidant Stadoù-Unanet Amerika, adalek 1877 betek 1881. Ezel e voe ouzh ar strolladoù politikel Whig betek 1854, hag ouzh ar Republikaned goude.
Ruud Lubbers

**Rudolphus Franciscus Marie Lubbers**, anavezetoc'h evel **Ruud Lubbers**, (7 Mae 1939 – 14 C'hwevrer 2018) a oa ur politiker izelvroat a voe Kentañ Ministr an Izelvroioù etre 1982 ha 1994.

Ganet e voe e Rotterdam. Ezel e voe eus ar strollad Katholieke Volkspartij etre 1964 ha 1980, hag eus ar strollad Christen-Democratisch Appèl goude 1980. Ministr e voe etre 1973 ha 1977, e gouarnamant Joop den Uyl. Hag anvet e voe da gentañ ministr e 1982, e penn un emglev eus an tu kreiz-dehoù.

Dilezet en doa ar politikerezh e 1994, goude tremen unnek vloaz e penn an Izelvroioù. E 2001 e oa bet anvet da gomiser uhel evit ar repuidi en Aozadur ar Broadoù Unanet, en ur post ma chomas betek 2005.
Antonov An-148

An **Antonov An-148** (Ukraineg: Антонов Ан-148) zo ur c'harr-nij jet rannvroel ijinet ha savet gant Antonov eus Ukraina. Betek 2017 e oa savet ivez e Rusia gant ar gevredigezh produiñ kirri-nij Voronej. Krog e oa diorroadur ar c'harr-nij er bloavezhioù 1990. Ar c'hentañ nijadenn a voe d'ar 17 a viz Kerzu 2004. An Antonov An-148 a oa bet degemeret er servij d'ar 26 a viz C'hwevrer 2007. Hent nij pellañ an Antonov An-148 a zo 2100–4400 km. An niver a veajerien a zo etre 68–85 a dud, hervez renkadur diabarzh ar c'harr-nij.

An **Antonov An-158** zo ar memes karr-nij met ledanoc'h betek gellout kaout 100 beajer.
Jesus Maria Leizaloa

**Jesús María Leizaola Sánchez** (Donostia, 7 Gwengolo 1896 - Donostia, 16 Meurzh 1989) a oa un alvokad hag ur politiker euskarat eus ar Strollad Broadelour Euskarat.

Dilennet e voe e parlamant Madrid er bloavezhioù 1930. E dibenn 1936 e voe anvet da vinistr er gouarnamant euskarat emren, ministr evit ar justis hag ar sevenadur. E 1937 e rankas kuitaat e vro. Goude tremen dre Santander ha Barcelona e erruas e Pariz. Goude marv Jose Antonio Agirre e voe anvet da "lehendakari" en e lec'h ha chom a reas e penn Gouarnamant Euzkadi en harlu etre 1960 ha 1978.

E 1979, goude 43 bloaz en harlu, e c'hallas Leizaola mont d'e vro en-dro. Degemeret e voe gant miliadoù a dud en ur stad eus Bilbo. En ul lid arouezel e roas e garg a "lehendakari" da g-Carlos Garaikoetxea, a oa nevez-dilennet e penn Kumuniezh Emren Euskadi. E miz Meurzh 1980 e voe dilennet Leizaloa d'ar parlamant euskarat, en anv ar Strollad Broadelour Euskarat, met un nebeud mizioù diwezhatoc'h e tilezas ar vuhez politikel, ha mervel a reas e 1989.
William Howard Taft

**William Howard Taft** (15 Gwengolo 1857 – 8 Meurzh 1930) a oa ur politiker hag a voe 27vet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika, eus 1909 da 1913. "Chief Justice" e voe ivez (penn Lez uhelañ ar Stadoù Unanet) eus 1921 da 1930. Dilennet e voe Taft da brezidant e 1908, gant skoazell e ziagentad Theodore Roosevelt, met faezhet e voe gant Woodrow Wilson pa'z eas war ar renk adarre e 1912, dre ma savas Theodore Roosevelt a-enep dezhañ.
Ashley (Hampshire)

War seblant, diazezadenn roman BRIGA, damdost war hanternoz Farley Mount.

## Douaroniezh

## Anv
* IA 48612 (Iter XV) : BRIGE
Talvoudegezh : **Briga* means 'hill', often particularised as "hill-fort" = **Briga* a dalv kement ha 'run', a-wechoù gant stumm dibar "kreñvlec'h war beg ar run".

## Levroniezh
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
Chester Alan Arthur

**Chester Alan Arthur** (5 Here 1829 – 18 Du 1886) a oa un alvokad hag ur politiker stadunanat hag a voe 21vet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika, eus 1881 da 1885. Kemeret en doa lec'h James Abram Garfield pa voe muntret hennezh, dre ma oa besprezidant gantañ.
Bremenium

**Bremenium** a oa ur c'hreñvlec'h roman, e Rochester (Northumberland), e hanternoz Bro-Saoz. Bez' e oa unan eus ar c'hreñvlec'hioù savet a-hed un hent roman a gase eus York da g-Corbridge ha pelloc'h.

Meneget eo an anv *Bremenium* e Dizanv Ravenna, en Itinerarium Antonini hag e *Geographia* Klaudios Ptolemaios.


Restr:High-Rochester-cb.jpg|
Restr:High-Rochester-Carte-OS.jpg|
Restr:High-Rochester-Arch. Aeliana.jpg|


## Anv
A. Bremenium
* Ptol. II, 3, 7 : BREMENIUM, ur polis (=kêr) ar (V)otadini.
* Enskrivadurioù :
* *RIB* 1262 : un aoter, bloavezhioù 238-41 : N(UMERI) EXPLORATOR(UM) BREM(ENIENSUM)
* *RIB* 1270 : maen diazez un aoter : N(UMERI) EXPLOR(ATORUM) BREMEN(IENSIUM)
* IA 4643 (Iter I) : BREMENIO / BREMAENIO
* Ravenna 10745 : BREMENIUM
> **brem-* = yudal, krozal

B. High Rochester

## Istor. Arkeologiezh

Restr:High Rochester Grabensystem.png|
Restr:Bremenium Befundplan 1902.png|Ar c'hreñvlec'h roman
Restr:High Rochester during the excavations.jpg|
Venusrelief High Rochester.png_
Restr:Altar Vadulierkohorte High Rochester 1852.png|

## Meurzanevell ar Roue Arzhur
Restr:Armoiries du roi Arthur MS français 5233, BnF, Gallica.png|
cf Rivet & Smith, p. 276-277 : Jackson, *Antiquity*, XXIII (1949), 48-49, en eus sonjet ha *Bremium* e oa ar memes hini hag emgann ar Roue Arzhur : *Bregion (/ Breuoin)* e ti Nennius, hag heñvel da grenn-gembraeg *Brewyn*

## Levrlennadur
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
Gwallreuz Aberfan

**Gwallreuz Aberfan** a c'hoarvezas d'an 21 a viz Here 1966, e kêriadenn Aberfan, e Kembre, 6,5&nbsp;km eus kêr Merthyr Tudful.

## Ruilh-douar
D'an 21 a viz Here 1966, da 9 e 15 diouzh ar beure, e kouezhas ur bern kaoc'h-glaou diwar ar menez. Distrujet e voe un 20 ti, un atant, hag ur skol, Ysgol Gynradd Pantglas, ma voe lazhet 144 den, ha 116 bugel en o zouez.

## Liammoù diavaez
*Trychineb Aberfan
*Llythyr a ddanfonwyd o Gyngor Bwrdeistref Merthyr Tudful i'r Bwrdd Glo Cenedlaethol yn eu rhybuddio am y peryglon, wedi'i ddyddio tair blynedd cyn y digwyddiad
*Newyddion y BBC - Gwasanaeth breifat i gofio Aberfan – adran goffa 21/10/06
*BBC – On This Day
*BBC Wales South East – Your Memories
*Corfforaethaeth a Methiant Rheolaethol: Ymateb y Llywodraeth i Drychineb Aberfan
*Digital Journalist – Aberfan: The Days After – gan I.C. Rapoport
*Lluniau o Drychineb Aberfan
*Ymchwiliad y Tribiwlys i Drychineb Aberfan
*Bydd yw incwm o £2 filiwn Aberfan ar gyfer coffau a phlant
*www.geograph.co.uk : photos of Aberfan and surrounding area
Cindy

**Cindy** zo un adstumm da veur a anv-bihan saoznek (Cinderella, Cynthia), implijet ivez evel anv-bihan e SUA.

## Stummoù all

Cindi, Cyndi, Cyndy ha Sindy.

## Tud
* Cynthia Ann Birdsong, kanerez stadunanat gant The Supremes,
* Cindy Blackman (g. e 1959), taboulinerez stadunanat, dimezet d'ar gitarour Carlos Santana,
* Cindy Sherman (g. e 1954), luc'hskeudennerez hag arzourez stadunanat,
* Cindy Crawford (ganet e 1966), gwiskerez dilhad hag aktourez stadunanat,
* Cindi Lauper, anv-micher *Cynthia Lauper*, kanerez stadunanat.
Paskoù Piemonte

**Paskoù Piemonte**, ***Pasque piemontesi*** en italianeg, zo ur prantad heskinerezh a voe kaset e 1655 e Piemonte gant Dugelezh Savoia, ha gant asant ar pab Alesant VII, enep feizidi Iliz Valdo e teir saonenn da gentañ hag e dek en diwezh.
Rankout a reas an dud reiñ bod ha boued d'ar soudarded a wallgase anezho, hag a yeas betek ober lazhadegoù. Da 1712 e savas an niver a dud lazhet, hervez kontoù kristenien Iliz Valdo. E deroù ar bloavezhioù 1680, da lavarout eo 25 bloaz goude, e voe graet kemend-all gant rejimantoù gall e menezioù Cevenas, dindan ar roue Loeiz XIV, war urzh e vinistr Louvois.

## Istor
Da fall ez eas an darempredoù etre kumuniezhioù valdeat Piemonte ha Dugelezh Savoia goude marv ar roue Vittorio Amedeo Iañ e 1637, pa voe anvet e vab Carlo Emanuele II da zug dindan rejañs e vamm Cristina Bro-C'hall. Bec'h a savas entre intañvez an dug hag e vreudeur a felle dezho bout rejanted, ma klaskas an div gostezenn kaout harp an Iliz katolik, da lavarout eo hini ar pab.

### Embann 1655
Ar brezel enep feizidi Valdo e 1655, evel e 1545 e Luberon hag e 1488 e Vallouise, a voe disklêriet dre abegoù a reizhded hag a relijion, ar pezh a servijas da zigarez da wallañ, preizhañ, boureviañ ha lazhañ. Gastaldo, doktor war al lezenn, selaouer e kambr ar c'hontoù, diwaller ar feiz santel, karget da seveniñ an urzhioù enep relijion Valdo er saonennoù, a voe kaset di gant rejantez Savoia. D'ar 25 a viz Genver 1655 e reas un embann a roe urzh d'ar feizidi da guitaat o saonennoù.

### 40 000 soudard
En Ebrel 1655, war-dro Pask, e voe kaset 40&nbsp;000 soudard dindan urzhioù markiz Pianezza d'ar saonennoù valdoat. En o zouez, hervez an istorour Gabriel Audisio, repuidi iwerzhonat o devoa bet gouzañvet heskinerezh Oliver Cromwell (1599-1658). Buan e troas an afer d'ul lazhadeg e Pra-du-Tour, e Villar Pellice, e Bobbio Pellice, e Rorà hag e Prali. D'an 3 a viz Mae e lidas ar markiz e drec'h meur war an « disivouderien, mesaerien diot… falsvoneizerien, reneidi ha sorserien ».

Un haroz poblek, Josué Janavel, a c'halvas an dud da stourm, met ne badas ket. D'an 10 a viz Mae 1655 e voe kemeret Val Germanasca, ha Janavel d'an harlu, evel ar « moderatour » Jean Léger, a savas neuze un *Histoire générale des Églises évangéliques des vallées du Piémont ou vaudoises*, embannet e 1659 e Leiden. Dont a reas a-benn Jean Léger da gaout aotre digant ar roue gall Loeiz XIV, e deroù e ren, erbedet gant Cromwell, d'ober un enklask diwar-benn heskinerezh ar bloaz 1655.

### Goude an darvoudoù

An dud a voe lazhet e Pra del Torno, Villar Pellice, Bobbio Pellice, Rorà, Prali. A-benn ar fin, hervez un dihell valdezat e 1656, e voe lazhet 1712 den, ken gwazed ken maouezed ; ouzhpenn e voe skrapet 148 bugel ha roet da familhoù katolik. Hervez gouarnamant an dug e voe nebeutoc'h a dud lazhet.

## Liammoù diavaez
*  Frédéric Meyer, ''Vaudois et protestants dans les Etats de Savoie-Piémont du XVIème au XVIIIème siècle''
*  ''Janavel et les vaudois''
*  Jeanne Decorvet, ''L'Épopée vaudoise'' (arroudoù)

## Notennoù
Christine Bro-C'hall

**Christine Bro-C'hall** ( e galleg **Christine de France**), anvet **Chrestienne** a-wechoù, **Cristina di Borbone** en italianeg, ganet e Pariz e 1606, ha marvet e Torino e 1663, a oa ur briñsez c'hall, a zeuas da vout  dugez Savoia, ha rejantez an dugelezh goude marv he fried.

## He buhez
Merc'h e oa da Herri IV, roue Bro-C'hall, ha d'e eil pried Maria de' Medici.

Dimezet e voe da Vittorio Amedeo Iañ, dug Savoia d'an 10 a viz C'hwevrer 1619.

## He ren
Rejantez an dugelezh e voe e-pad dek vloaz, adal 1637 betek 1647.
Kas a reas an heskinerezh ouzh feizidi Valdo e 1645.

## He bugale
Dimezet e oa da Christine de France (*Maria Cristina di Borbone-Francia* en italianeg) (1606-1663), ur verc'h d'ar roue gall Herri IV (Bro-C'hall), ha c'hoar d'ar roue Loeiz XIII, rejantez an dugelezh adal 1637 betek 1663. C'hwec'h bugel o doe :
* Luisa Cristina Savoia (1629-1692),
** a zimezas d'he eontr, ar priñs Maurizio Savoia ;
* Francesco Giacinto (1632—1638) dug Savoia ;
* Carlo Emanuele (1634—1675) dug Savoia, dimezet div wech :
** d'e geniterv Francesca Maddalena d'Orléans, met bugel ebet n'o doe ;
**d'ur geniterv all Maria Giovanna Battista di Savoia-Nemours , ha bugale dezho ;
* Margherita Violante (1635-1663),
** pried kentañ Ranuccio II Farnese, dug Parma ;
* Enrichetta Adelaide (1636-1676),
** dimezet da Ferdinando Maria di Baviera ;
* Caterina Beatrice (1636-1637), marvet da ur bloaz.
Vittorio Amedeo Iañ

**Vittorio Amadeo Iañ** (1587-1637) , a oa dug Savoia. 

Eil mab Carlo Emanuele Iañ Savoia, dug Savoia ha priñs Piemonte, e oa, hag e vamm e oa Catalina Micaela Aostria. Ren a reas goude marv e vreur henañ, Filipo Emanuele (1586 † 1605) marvet da 19 vloaz.

Breur-kaer e oa d'ar roue gall hogen brezel a reas dezhañ. Goude bout trec'het e rankas sinañ feur-emglev Cherasco e 1632.

Deuet ar peoc'h, setu eñ gervel al livour Giovanna Garzoni, da zont d'e boltrediñ.

Pevar bloaz goude e sinas feur-emglev Rivoli gant bro-C'hall a-enep  Aostria, ha trec'h e voe  war markiz Léganés en emgann Tornavento (1636)  hag en emgann Mombaldone (1637).  mervel a reas un nebeud deizioù goude.

## Dimeziñ ha vugale
Dimezet e oa da Christine de France (*Maria Cristina di Borbone-Francia* en italianeg) (1606-1663), ur verc'h d'ar roue gall Herri IV (Bro-C'hall), ha c'hoar d'ar roue Loeiz XIII, rejantez an dugelezh adal 1637 betek 1663. C'hwec'h bugel o doe :
* Luisa Cristina Savoia (1629-1692), 
** a zimezas d'he eontr, ar priñs Maurizio Savoia;
* Francesco Giacinto (1632—1638) dug Savoia;
* Carlo Emanuele (1634—1675) dug Savoia, dimezet div wech:
** d'e geniterv Francesca Maddalena d'Orléans, met bugel ebet n'o doe; 
**d'ur geniterv all Maria Giovanna Battista di Savoia-Nemours , ha bugale dezho;
* Margherita Violante (1635-1663), 
** pried kentañ Ranuccio II Farnese, dug Parma ;
* Enrichetta Adelaide (1636-1676), 
** dimezet da Ferdinando Maria di Baviera;
* Caterina Beatrice (1636-1637), marvet da ur bloaz.

An holl vugale-se a oa kendirvi kompez d'ar roue gall Loeiz XIV.

## Goude e varv

Beziet e voe en iliz-veur Saint-Eusèbe de Verceil (Piémont).
Torre Pellice

**Torre Pellice** (en italianeg), pe **La Tor** en piemonteg, **La Torre de Pèlis** en okitaneg (bet anvet ivez * Torre di Luserna*) zo ur gumun italian a 4 545 den e meurgêr Torino, er Val Pellice, en Piemonte. Liammet eo hec'h istor ouzh re ar c'humunioù amezek, Luserna San Giovanni, er Valle Pellice, e kember ar froudoù Pellice hag Angrogna.

Eno emañ kreiz an Iliz Valdoat italian, hag an *Unione Montana del Pinerolese*.
Bear McCreary

**Bear McCreary**, ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1979, zo ur sonaozour ha soner stadunanat o vevañ e Los Angeles. Brudet mat e voe evit e labour war ar stirad skinwel adsavet Battlestar Galactica. Labouret en deus ivez evit ar stiradoù skinwel Outlander ha The Walking Dead.

McCreary a zo bet enoret gant un Emmy evit kanaouenn bennañ Da Vinci's Demons. Lakaet e oa bet war ar renk evit un Emmy e 2015 e *Outstanding Music Composition for a Series* evit kentañ koulzad ar stirad skinwel Outlander.
## Buhez
McCreary a zo ganet e Fort Lauderdale, Florida. Darn eus e studioù a zo bet e Bellingham (Washington). 
### Battlestar Galactica ha Caprica
E 2003, McCreary a labour evit ar penn sonaozour Richard Gibbs evit ar ministirad adsavet a voe diazez d'ar stirad adsavet Battlestar Galactica. Pa voe kroget gant produerezh ar stirad nevez, Gibbs a reas ar choaz da chom hep labourat e amzer leun war ar stirad. McCreary a zeuas neuze da vezañ ar penn sonaozour.
Efflamm

**Efflamm**, pe **Eflam**, zo un anv-bihan brezhonek.

## Tud
* Sant Efflamm, manac'h brezhon er VIIvet kantved
* Efflam an Enored (1883-1915), romantour brezhonek
* Efflam Koed Skaù (1882-1938), barzh ha saver-kanaouennoù
* Jean-Efflam Bavouzet (g. e 1962), pianoour

## Lec'hioù
* Sant-Eflamm
Jean Léger

**Jean Léger** (ganet en 1625) a oa ur pastor e penn kumuniezh italian ar Valdoidi, gant ar pennbrezel Josué Janavel da vare ar stourm renet e Mae 1655 ouzh arme dugelezh Savoia er Val Germanasca, da vare Paskoù Piemonte.
Carlo Emanuele Iañ Savoia

**Ur pennad [[Carlo Emanuele]] zo.* 

**Carlo Emanuele Iañ Savoia** (1562-1630) a oa dug Savoia war-lerc'h e dad .	
Mab e oa da Emanuele Filiberto Savoia (1528-1580) ha d'e bried Marc'harid Bro-C'hall (1523-1574) .

E diskar-amzer 1588, e-keit ma oa brezel-diabarzh e rouantelezh e genderv Herri III, ec'h aloubas Markizelezh Saluzzo, a oa gwarezet gant Bro-C'hall. Roue Navarra, deuet da vezañ roue Bro-C'hall e 1589, a choulennas groñs ma taskorfe an douar laeret, nac'h a reas Carlo Emanuele, ha brezel etre an div vro.

## Dimezioù ha bugale
Dimezet e oa da Catalina Micaela Aostria (1567–1597), ur verc'h da Felipe II, roue Spagn, ha d'e drede pried, Isabel de Valois.

### Bugale
Dek bugel he doe Catalina Micaela Aostria (1567-1597):
# Filippo Emanuele (1586 - 1605), marvet da 19 vloaz;
# Vittorio Amedeo (1587 - 1637), dug Savoia
# Emanuele Filiberto (16 Ebrel 1588 - 4 Eost 1624), besroue Sikilia
# Margherita (28 Ebrel 1589 - 26 Mezheven 1655)
# Isabella (11 Meurzh 1591 - 22 Eost 1626)
# Maurizio (10 Genver 1593 - 4 Here 1657), kardinal
# Maria Apollonia (8 C'hwevrer 1594 - 13 Gouere 1656)
# Francesca Caterina (6 Here 1595 - 20 Here 1640)
# Tommaso Francesco (21 Kerzu 1596 - 22 Genver 1656), **[[priñs Carignano]]**
# Giovanna (6 Here1597)
Diserth a Threcoed

**Diserth a Threcoed**zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre. Emañ er mervent da gêr Llandrindod, war lez an Afon Ieithon. Er gumuniezh emañ kêriadennoù Diserth, Trecoed ha Hawy. E 2001 e oa  a dud o vevañ enni.
Ffordun gyda Thre'r-llai a Threlystan

**Ffordun gyda Thre'r-llai a Threlystan** (*Forden with Leighton and Trelystan* e saozneg) zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre. Emañ war lez ar stêr Hafren, etre ar stêr hag ar veveenn gant Bro-Saoz, a-dal da Y Trallwng a zo en tu all d'ar stêr. Er gumuniezh emañ kêriadennoù Ffordun, Tre'r-llai ha Trelystan.

Er gumuniezh ivez emañ Cefn Digoll, un dorgenn 381 m uhelder a zo war an harzoù etre Kembre ha Bro-Saoz. Caer Ffordun zo ur c'hreñvlec'h roman a bouez er c'hornad, ha tremen a ra Kleuz Offa dre ar gumuniezh.

E 2011 e oa poblet gant 1426 a dud, ha 150 anezho (10,9%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Glyn Tarell

**Glyn Tarell** zo ur gumuniezh hag un draoñienn e kontelezh Powys, e Kembre. En em astenn a ra etre Merthyr Tudful hag Aberhonddu, e diabarzh Park Broadel Bannau Brycheiniog.

Er gumuniezh emañ kêriadennoù Libanus ha Llansbyddyd. Emañ torgenn Pen y Fan (886 m) e reter ar gumuniezh.

E 2011 e oa poblet gant 633 a dud, ha 90 anezho (14,7%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Theresa

**Theresa** zo un anv-bihan saoznek.

## Yezhoù all
*Therese en alamaneg .
*Teresa en italianeg ha spagnoleg.

## Tud
*Theresa May, politikourez saoz
Adina

**Adina** zo un anv hebreek.

## Orin
Er Bibl en kaver e Levrioù an Danevelloù evel anv ur soudard d'ar Roue David. Met aliesoc'h bremañ e vez implijet evel anv-plac'h, marteze diwar an anv hebreek all Ada.

## Yezhoù all
*Adine e galleg

## Tud
* Adina Beg Khan, marvet e 1758, soudard punjabi, diwezhañ gouarnour MughalPunjab.

Implijet e vez hiriv evel anv-bihan roet d'ar merc'hed:
*Adina Bastidas, politikourez venezuelat.
*Adina Mandlová (1910-1991), aktourez tchek
*Adina Howard (ganet e 1973), kanerez stadunanat.