Manifestadegoù 2025-2026 en Iran

**Manifestadegoù ramzel** a zo bet **e bro [[Iran]]**, adalek an 28 a viz Kerzu 2025. Kroget e oant dre m'emañ ar vro en un enkadenn ekonomikel ha displijet eo ar boblañs gant politikerezh gouarnamant ar Republik islamek. An darvoudoù a zo bet diskrivet evel an emsavadegoù brasañ en Iran abaoe ar manifestadegoù goude marv Mahsa Amini e 2022, ha marteze ar re vrasañ abaoe 1979 hag ar Reveulzi islamek.

Awenet da gentañ gant an diskontantamant abalamour d'ar monc'hwez moneizel seurt n'eus bet biskoazh, da briz uhel ar boued, ha da zigresk talvoudegezh ar moneiz, ar manifestadegoù a oa en em ledet dre ar vro a-bezh hag aet d'un emsavadeg a c'houlenne ma vije lamet ar gouarnamant islamek. Marc'hadourien ha perc'henned stalioù e Bazaar bras Tehran o devoa serret o stalioù, goude-se e oa bet ar studierien o tont er manifestadegoù. Ledanaet e oa al luskad er-maez eus Tehran ha tizhet e oa bet an darn vrasañ eus ar c'hêrioù bras ha betek ar c'hêrioù kalz bihanoc'h. Klevet e oa muioc'h-mui luganioù enebet ouzh ar gouarnamant ha distrujet e oa bet simboloù eus ar gouarnamant hag eus Korf gwarded ar reveulzi islamek. Ar gouarnamant en devoa embannet e oa eus al luskad un irienn gant gouarnamantoù estren a-dreñv, tamallet e oa bet Israel ha Stadoù-Unanet Amerika dreist-holl da arc'hantaouiñ ha broudañ an emsavidi. Dre vras, al luskad zo lies hag hep penn, met d'an 8 a viz Genver 2026 goude ur galv gant Reza Pahlavi (mab Chah diwezhañ Iran), e oa bet gouarnamant Iran o troc'hañ internet hag ar servijoù pellgomz met daoust da se ne oa ket tavet an emsavadeg. Un toullad mat a vanifesterien a c'halv d'un distro eus Reza Pahlavi da Iran, goulennet e vez gantañ kemer penn ur gouarnamant da c'hortoz hag aozañ ur referendom evit choaz dazont politikel Iran ha dreist-holl kaout ur stumm politikerezh lik ha demokratel.

D'an 9 a viz Genver e oa manifestadegoù e 31 proviñs Iran ha milionoù a dud a oa bet er straedoù, lazhet e oa bet 217 manifester da nebeutañ e Tehran nemetken, an  ospitalioù e Tehran ha Shiraz a zo beuzet gant an niver a dud c'hloazet, kalz anezho a zo bet tizhet gant tennoù armoù-tan. Ouzhpenn-se, milieroù a dud a zo bet harzet e-kerzh ar mouostradur reut. E-kerzh an troc'h internet eo bet gwashaet moustradur an emsavidi. En desped d'an troc'h internet, d'an 10 a viz Genver 2026, *[[The Guardian]]* a oa deuet a-benn da zanevelliñ prouennoù eus oberoù nerzhioù surentez Republik islamek Iran hag a denn war manifesterien, gant kalz tud gloazet pe lazhet. Hervez testoù er vro ez eus "kantadoù a gorfoù" e straedoù kêr Tehran. D'an 10 a viz Genver, *[[Iran International]]* en doa embannet e oa bet lazhet 2000 manifester e-kerzh an 48 eurvezh tremenet nemetken. Profitet e vez gant an nerzhioù surentez e vije bet troc'het internet evit tennnañ war ar vanifesterien e-pep lec'h dre ar vro.

D'an 11 a viz Genver 2026 e istimed e oa bet lazhet ouzhpenn 500 den hag harzet ouzhpenn 10 600. Ur strollad repuidi iranat en estrenvro savet gant skolveuridi a istim eo tro 6000 den hag a zo bet lazhet, oc'h analizañ dezrevelloù an ospitalioù, met hep kemer e kont ar c'horfoù bet degaset er morgennoù hep tremen dre an ospitalioù. Hervez CBS News, hag a gemer harp war dezrevelloù tud oberiant er vro, e konter etre 12 000 hag 20 000 a dud lazhet. D'ar 17 a viz Genver, *[[The Sunday Times]]* en doa embannet e oa bet un dezrevell savet gant ur rouedad medisined dre ar vro hag a embanne e oa "d'an nebeutañ 16500-18000" a dud o vezañ bet lazhet ha gloazet betek 330 000. D'ar 27 a viz Genver, an aozadur stadunanat Human Rights Activists News Agency (HRANA) en doa embannet e oa bet dezrevellet 6159 den lazhet, gant 5804 anezho o vezañ manifesterien.
## Kenarroud
### Enkadenn ekonomikel en Iran
E penn kentañ ar bloavezh 2024, ekonomiezh Iran a oa bet o kregiñ gant ur mare gwallreuz. Monc'hwez, kresk ar prizioù, kudennoù liammet ouzh an energiezh, betek tizhout mareadoù troc'hoù gant ar gaz hag an tredan, ha digarezioù ofisiel gant ar prezidant iranat Masoud Pezeshkian. Iran zo bet tizhet don ivez gant ur c'holl a levezon er bed hag er rannvro goude kouezhadenn renad ar re Assad e Siria, un harp anat d'ar vro. E mizioù diwezhañ ar bloavezh 2025, ekonomiezh Iran a oa bet o koll nerzh trumm gant talvoudegezh ar moneiz broadel o vont war zigresk kalz. Monc'hwez spontus a zo bet o redek dre ar vro gant ur c'hresk a 42,2% e miz Kerzu 2025, ur c'hresk a 1,8% ouzhpenn abaoe miz Du. Priz ar boued a oa kresket eus 72%, hag e keit-se e oa kresket priz an dafar yec'hedel hag al louzoù eus 50% keñveriet gant ar bloavezh a-raok. Diouer a zour zo ivez en Iran. Dezrevelloù e mediaioù Iran a embann ivez e vo kresket an tailhoù gant ar gouarnamant e deroù ar bloaz nevez iranian d'an 21 a viz Meurzh, ar pezh a oa bet o kreskiñ kounnar ar boblañs. Troet e oa burutellerezh stad fall an ekonomiezh en ur burutellerezh eeun eus ar gouarnamant ha dreist-holl an nerzh lakaet er politikerezh estren; e-kerzh manifestadegoù Kerzu 2025, lod manifesterien o devoa kanet "[Na Gaza na Liban, Ma Buhez evit Iran]]". Ar c'hounnar en Iran a zo c'hwezhet gant ar skuizhder gant ar breinadurezh politikel, gant manifesterien o rebech d'ar gouranamant bezañ unan aotrouniek hag o kavout gwelloc'h sikour an Hezbollah pe Hamas eget harpañ poblañs ar vro hag ezhommoù ar vuhez pemdeziek. Ouzhpenn an holl ziaesterioù-se, Iran a zo tizhet gant c'hoantoù disrannour etnek evel hini ar Gurded, an Azeried, an Arabed e C'houzestan, emsavadeg Balouchistan ha tagadennoù Israel ha Stadoù-Unanet Amerika hag a ro harp da lod luskadoù disrannour a-benn gwanaat ar Stad kreiz.
## Moustrerezh, mougerezh ha lazhadegoù
#### Erfan Soltani
Hervez ar BBC, d'an 8 a viz Genver 2026, perc'henn ur stal dilhad Erfan Soltani a oa bet harzet en e di, tamallet dezhañ da vezañ liammet ouzh manifestadegoù e Fardis. Nac'het e oa bet kaout un alvokad ha d'e familh ne oa ket bet displeget petra e oa an tamalloù rebechet dezhañ. Meur a zevezh war-lerc'h, Soltani a oa bet lavaret dezhañ e vije lakaet d'ar marv d'ar 14 a viz Genver, nebeutoc'h evit ur sizhun goude e harzadenn. Goude ma vije bet ar prezidant stadunanat Donald Trump oc'h embann da gazetennerien e vije Stadoù-Unanet Amerika o seveniñ "obererezhioù kalet-tre" a-enep ar renad iranat ma vije lazhet manifesterien, ministr an aferioù diavaez eus Iran Abbas Araghchi en doa embannet sklaer ne oa ket ar soñj gant Iran da skignañ er skinwel krougadurioù, ha familh Soltani a oa bet kemennet dezhi e oa da c'hortoz al lazhadenn. Justis Iran he doa disklêriet d'ar familh e oa an tamalloù reoù "kenemglev a-enep ar surentez vroadel" hag "obererezhioù propaganda a-eenp ar galloud" a-benn ar fin ha neuze ne oa ket posubl e vije kondaonet d'ar marv. Ar media Stad IRIB en doa embannet e oa an dezrevelloù eus lazhadenn da c'hortoz Soltani "ur skouer anat eus falskeloù savet penn-da-benn".
## Pennadoù kar
* Obererezh milourel a-gevret a-enep Iran
## Notennoù ha daveennoù