open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sylvester Stallone

**Sylvester Gardenzio** "**Sly**" **Stallone**, ganet d'ar 6 a viz Gouhere 1946, zo un aktour ha filmaozer stadunanat. A-hed e vuhez aktour ledet war 50 vloaz, Stallone a zo bet enoret gant enorioù ha prizioù lies, evel ur Golden Globe Award hag ur Critics' Choice Award, ouzhpenn bezañ lakaet e anv war ar renk evit tri Academy Awards ha daou BAFTA Awards. Stallone a zo unan eus an aktourien a-ziwar daou en istor (gant Harrison Ford) da vezañ bet er box office film er renk kentañ e-kerzh 60 vloaz. Ar filmoù lec'h m'eo bet o c'hoari o deus rastellet ouzhpenn 7,5 miliard a zolarioù dre ar bed a-bezh.

Diaes eo bet gantañ pa o kroget da vezañ aktour ha kement-se e-pad bloavezhioù goude bezañ dilojet e kêr New York e 1969, Stallone a oa kroget goustadik gant ar brud dre rolloù evel er film *[[The Lords of Flatbush]]* (1974). Brud bras a oa deuet kement hag ur berzh kenwerzhel adalalek 1976 gant e roll brudet a Rocky Balboa er c'hentañ film eus ar frañchiz ''Rocky'', hag en doa skrivet ar senario ivez. E 1977, e oa deuet da vezañ an trede aktour eus an istor da vezañ lakaet e anv evit daou Academy Awards evit ar gwellañ senario nevez ur Best Actor. 
## Filmoù
### Dremmour
* *Pennad spisoc'h: [[Filmlennadur Sylvester Stallone]]*
#### [[Bloavezhioù 1970]]

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
## Notennoù
Ismael Rivera

**Ismael Rivera** (San Mateo de Cangrejos, Santurce, Puerto Rico, 5 a viz Here 1931 - 13 a viz mae 1987), zo ur c'haner ha soner salsa eus Puerto Rico, anavezet ivez evel *Maelo*, *el Sonero Mayor de Puerto Rico*, pe *el Brujo de [[Borinquen]]* (sorser Borinquen). Er bloavezhioù 1970 e kane el laz Fania All Stars. E-touez e ganaouennoù brudetañ emañ *Las Caras Lindas*, skrivet gant Tite Curet Alonso hag *El Nazareno*, diwar-benn an troioù pirc'hirinañ a reas etre 1975 ha 1985 e prosesion ar c'h-*Cristo Negro de Portobelo*, e Panamá.

## Pladennoù
* *¡Bienvenido!*, LP 1965
* *De Colores*, LP 1968 
* *Lo Último en La Avenida*, LP 1971
* *Esto Fue Lo Que Trajo El Barco*, LP 1972
* *Traigo de Todo*, LP 1974
* *Esto Sí Es Lo Mío*, LP 1978
* *Legend*, CD 1984
* *La Leyenda Continua*, CD 1991
* *Maelo... El Unico*, CD 1992
* *Fiesta Boricua*, CD 1994

## Liammoù diavaez
* O kanañ "Arrecotin, arrecotan" 
* O kanañ "Ahi Na' Ma'"
Cettia

***Cettia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1834 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged bihan a ya d'ober ar genad :
* *[[Cettia brunnifrons]]*
** *C. b. *'brunnifrons***, ''umbratica'' ha ''whistleri'',
* ''[[Cettia castaneocoronata]]''
** ''C. c. abadiei'', ***castaneocoronata*** ha ''ripleyi'',
* ar [[gourmenig-Cetti]] (''Cettia cetti'')
** ''C. c. albiventris'', ***cetti*** hag ''orientalis'',
* ''[[Cettia major]]''
** ''C. m. '''major*** ha *vafra*.

Unnek (11) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Urosphena

***Urosphena*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1877 gant an naturour saoz Robert Swinhoe (1836-1877).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Urosphena neumanni]]*,
* *[[Urosphena pallidipes]]*
** *U. p. laurentei*, *osmastoni* ha ***pallidipes***,
* *[[Urosphena squameiceps]]*,
* *[[Urosphena subulata]]*
** *U. s. advena* ha ***subulata***,
* *[[Urosphena whiteheadi]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Brezhoneg ar Skorv

***Brezhoneg ar Skorv*** zo un dastumad gerioù eus brezhoneg Bro Pourlet, savet gant Herri ar Borgn, embannet gant Skol Vreizh e 2011. 

War ar golo e weler ur rann eus ur gartenn eus Breizh, eus 1706.
Horornis

***Horornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1845 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Trizek spesad golvaneged bihan a ya d'ober ar genad :
* *[[Horornis acanthizoides]]*
** *H. a. *'acanthizoides*** ha ''concolor'',
* ''[[Horornis annae]]'',
* ''[[Horornis brunnescens]]'',
* ''[[Horornis canturians]]''
** ''H. c. borealis'' ha ***canturians***,
* ''[[Horornis carolinae]]'',
* ''[[Horornis diphone]]''
** ''H. d. cantans'', ***diphone***, ''restrictus'' ha ''riukiuensis'',
* ''[[Horornis flavolivaceus]]''
** ''H. f. ***flavolivaceus***, ''intricatus'', ''oblitus'', ''stresemanni'' ha ''weberi'',
* ''[[Horornis fortipes]]''
** ''H. f. davidianus'', ***fortipes***, ''pallidus'' ha ''robustipes'',
* ''[[Horornis haddeni]]'',
* ''[[Horornis parens]]'',
* ''[[Horornis ruficapilla]]''
** ''H. r. badiceps'', ''castaneopterus'', ''funebris'' ha ***ruficapilla***,
* ''[[Horornis seebohmi]]'',
* ''[[Horornis vulcanius]]''
** ''H. v. banksi'', ''everetti'', ''flaviventris'', ''kolichisi'', ''oreophilus'', ''palawanus'', ''sepiarius'' ha ***vulcanius**'.

Nav isspesad warn-ugent (29) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Kentañ Republik c'hall

* *Ur pennad [[Republik c'hall]] zo ivez.*

**Kentañ Republik c'hall**, anvet **République Française** en-ofisiel, a vez lavaret gant an istorourien eus ar renadoù politikel parlamantel e Bro-C'hall hag a badas eus Gwengolo 1792 betek miz Du 1799. Degaset e voe gant an Dispac'h gall, ha kemer a reas lec'h ar renad kozh diskaret d'an 10 a viz Eost 1792, pa voe kemeret palez an Tuileries e Pariz gant an dispac'herien.

Ren a reas war Bro-C'hall, evel m'hec'h anvavezer hiriv, ha war holl broviñsoù an Impalaeriezh santel a oa war lez kleiz ar stêr Roen hag a zo aet abaoe d'ober stadoù Belgia, Luxembourg hag ul lod eus stadoù Alamagn.

## Istor
D'an 21 a viz Gwengolo 1792 e voe bodet kannaded ar Gonvansion evit ar wech kentañ ha divizet e voe gante diskar an unpenniezh vonreizhel en Bro-C'hall.

Ma ne oa ket bet embannet ar republik en un doare ofisiel d'an 22 a viz Gwengolo 1792 e voe divizet deiziata aktaoù gant *bloaz I ar Republik*.

## Konsulad

Ar c'honsulad gall a grog gant taol-Stad an 18 Brumaire en 1799. Izili ar Renerezh, pe ar Renerien, a aozas an taol-stad o-unan. Napoleone Buonaparte a oa kenirienner a gemeras penn ar gouarnamant hag a voe anvet da Gentañ Konsul. Pemp bloaz goude, e 1804, e voe anvet da Impalaer an Impalaeriezh c'hall kentañ.
Tickellia hodgsoni

***Tickellia hodgsoni*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cettiidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Tickellia* an hini eo.

Anvet e voe *Abrornis hodgsoni* (kentanv) da gentañ-penn (e 1854) gant an amprevanoniour breizhveuriat Frederic Moore (1830-1907) da zougen bri d'an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Tickellia hodgsoni hodgsoni*, (Moore, 1854), e reter menezioù Himalaya, mervent Sina ha kornôg Myanmar,
* *T. h. tonkinensis*, e kreisteiz Sina ha hanternoz Indez-Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Tickellia hodgsoni'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tickellia hodgsoni'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
NGC 6861

**NGC 6861**, anvet ivez **IC 4949**, a zo ur c'halaksienn ferennek lec'hiet er steredeg an Teleskop, dizoloet gant James Dunlop e 1826.

## Liammoù diavaez
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
James Dunlop

**James Dunlop** (ganet d'an 31 a viz Here 1793 e Dalry, e Bro-Skos, ha marvet d'an 22 a viz Gwengolo 1848 e Kincumber, en Aostralia), a oa ur steredoniour skosat hag a voe oberiant en Aostralia.
Pentre Helygain

**Pentre Helygain** (*Pentre Halkyn* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e hanternoz Sir y Fflint, e Kembre. 

Emañ hanter-hent etre Treffynnon er gwalarn ha Helygain er gevred, ouzh tor Mynydd Helygain.
Callaeas

***Callaeas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1788 gant an naturour alaman Johann Reinhold Forster (1729-1798).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* † *[[Callaeas cinereus]]*,
* *[[Callaeas wilsoni]]*.

O c'havout a reer e Zeland-Nevez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Óscar Chávez

**Óscar Chávez**, ganet e 1935, zo ur c'haner hag un aktor mec'hikan, brudet ivez evel kaner eus an tu kleiz.
En e ganaouennoù eo savet a-du gant an Ejército Zapatista de Liberación Nacional, an EZLN. 

## Liammoù diavaez
* https://web.archive.org/web/20180729203615/http://www.trovadictos.com/ochavez.htm
Paramythiidae

**Paramythiidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1893 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Oreocharis]]* - Salvadori, 1876 (1 spesad),
* *[[Paramythia]]* - De Vis, 1892 (2 spesad).

O c'havout a reer holl e Ginea Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Sealand (Sir y Fflint)

**Sealand** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e biz Kembre, e Sir y Fflint.

N'eus anv kembraek ebet dezhi. Evel m'en diskouez an anv-lec'h (Sea + land) eo savet ar gêriadenn war douaroù a zo bet gounezet war ar mor. Emañ Sealand war ribl an Dyfrdwy, etre Queensferry ha Chester.

Er gumuniezh emañ ivez Sealand Garden City, ur gêriadenn savet e 1910 evit labourerien labouradeg dir John Summers. Serret e voe al labouradeg-se e 1979, ha goude e voe savet Park greantel Glannau Dyfrdwy.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Sealand ha 212 anezho a oa kembraegerien (7,5%).

## Notennoù
Llannerch-y-môr

:*Gwelet ivez [[Llannerch]].*
**Llannerch-y-môr**, pe **Llannerch-y-Môr**, zo ur gêriadenn vihan e Sir y Fflint, e biz Kembre.

Emañ war ribl aber ar stêr Dyfrdwy (Glannau Dyfrdwy), er gevred da v-Mostyn hag en hanternoz da Dreffynnon. Ul linenn hent-houarn a dremen dre ar gêriadenn met n'eus gar ebet.
Nivlennad an Ene

**Nivlennad an [[Ene]]**, anvet ivez **Westerhout 5** pe **IC 1848**, a zo un nivlennad lec'hiet e steredeg Cassiopeia.
Acrocephalidae

**Acrocephalidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1882 gant ar skiantour saoz Osbert Salvin (1835-1898).

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez a seizh genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Graueria]]* - Hartert, 1908 (1 spesad),
* *[[Nesillas]]* - Oberholser, 1899 (6 spesad),
* ***[[Acrocephalus]]*** - Naumann & Naumann, 1811 (36 spesad),
* *[[Arundinax]]* - Blyth, 1845 (1 spesad),
* *[[Iduna (genad)|Iduna]]* - Keyserling & Blasius, 1840 (6 spesad),
* *[[Calamonastides]]* - Grant & Mackworth-Praed, 1940 (1 spesad),
* *[[Hippolais]]* - Conrad von Baldenstein, 1827 (4 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Nesillas

***Nesillas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* † *[[Nesillas aldabrana]]* (aet da get),
* *[[Nesillas brevicaudata]]*,
* *[[Nesillas lantzii]]*,
* *[[Nesillas longicaudata]]*,
* *[[Nesillas mariae]]*,
* *[[Nesillas typica]]*
** *N. t. ellisii*, *moheliensis*, *obscura* ha ***typica***.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Heer

**Heer** a c'hall bezañ meur a dra :

## Armeoù
* An Heer, nerzh troadegiezh al lu alaman.
* An Heer a oa ur skourr eus an nerzhioù troadegiezh e lu Impaleriezh Aostria-Hungaria.

## Tud
* Alfred Heer (1961- ) ur politikour a vro Suis.
* Gerhard Heer (1955- ) un iskrimer alaman.
* Hannes Heer (1941- ) un istorour alaman.
* Joachim Heer (1825-1879), ur politikour a vro Suis.
* Oswald Heer (1809-1883) un douarour ha bevoniour a vro Suis.
* Ronny Heer (1981- ) sportour a orin a vro Suis.

*Rolf de Heer (1951- ) sevener filmoù, produour, skrivagner ha sonaozour aostralian.

## Lec'hioù
* Heer, ur gêriadenn e kumun Hastière, e Belgia.
* Heer, ur gumun gozh, deuet da vezañ ur c'harter eus Maastricht, en Izelvroioù.
NGC 2547

**NGC 2547** a zo un druilhad digor lec'hiet 1960 a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Gouelioù.
Iduna (genad)

***Iduna*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant an daou skiantour alaman Alexander Graf Keyserling (1815-1891) ha Johann Heinrich Blasius (1809-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* ar rouzig beg tev (*Iduna aedon*)
** *I. a. aedon* hag *I. a. rufescens*,
* ar goapaer-Rusia (*Iduna caligata*),
* *[[Iduna natalensis]]*
** *I. n. batesi*, *I. n. massaica*, *I. n. major* hag *I. n. natalensis*,
* *[[Iduna opaca]]*,
* ar goapaer gris (*Iduna pallida*),
** *I. p. alulensis*, *I. p. elaeica*, *I. p. laeneni*, *I. p. pallida* hag *I. p. reiseri*,
* *[[Iduna rama]]*,
* *[[Iduna similis]]*.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù *[[goapaer-Rusia|caligata]]*, *[[Iduna opaca|opaca]]*, *[[goapaer gris|pallida]]* ha *[[Iduna rama|rama]]* er genad *[[Hippolais]]* kent.

Unnek (11) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Panzergrenadier

**Panzergrenadier**, berraet e **PzGren** pe **Pzg**, zo un anv alamanek evit an droadegiezh gant karbedoù pe an droadegiezh mekanikaet – da lavaret eo troadeien kaset gant karbedoù stourm arbennikaet evel ma oa bet krouet e-pad an Eil Brezel-bed. Implijet e vez ar ger-se bremañ ivez evit unvezioù heñvel e luioù Aostria, Alamagn ha Suis.

E-barzh an Heer, ur skourr eus al lu alaman, ar Panzergrenadier zo ivez ar renk izelañ evit an emouestlidi *(Mannschaften)* er *Panzergrenadiertruppe* (soudarded an unvezioù Panzergrenadier), lakaet skoaz-ha-skoaz gant ar c'hod OTAN OR-1.

## Mammenn

Ar ger *Panzergrenadier* ne veze ket implijet betek ar bloavezh 1942. An troadegiezh er rannarmeoù *panzer* adal 1937 a oa anvet rejimantoù *Schützen* ; dougen a raent ar memes ardamez roz war o unwiskoù evit bourzhidi an tankoù (gant un "S" evit chom hep kemmeskañ ar *Schützen* gant bourzhidi an tankoù pe an unvezhioù enep tankoù a zouge ar memes livioù).

Ar soudarded en unvezioù kefluskeriet arbennikaet a zouge ardamez gwenn an troadegiezh. E 1942, pa voe adanvet ar rejimantoù troadegiezh da rejimantoù greunadennerien gant Adolf Hitler e stumm un enoriñ lu Friedrich II, ar rejimantoù *Schützen* (hag ar soudarded o sevel anezho) a grogas da vezañ anvet "rejimantoù Panzergrenadier" memestra evit an unvezioù troadegiezh kefluskeriet hag ar soudarded.

Al livioù rejimantel pe *Waffenfarbe* a voe cheñchet eus al liv gwenn (evit an troadegiezh kefluskeriet ) pe roz d'al liv gwer sklaer na veze douget nemet gant an unvezioù marc'hoù-tan. Un nebeud unvezhioù na gemmjont nag o anvioù, nag o livioù *waffenfarbe* betek 1943 ; un darn eus henaourien ar re *Schützen* a zisentas hag a zalc'has d'o livioù roz-mouk betek fin an Eil Brezel-bed.

## Levrlennadur
*  Chris Bishop, *Panzergrenadier Divisions 1939-1945*, embannadur Spellmount Publishers Ltd (192 pajenn), 15 a viz Mae 2007 (ISBN 9781862273849)
*  Hans Schmidt , *SS Panzergrenadier: A true story of World War II*, embannadur H. Schmidt Publications; eil mouladur, 20 a viz Ebrel 2002 (ISBN 9780966904758)
*  Erwin Bartmann, *Fur Volk und Fuhrer: The Memoir of a Veteran of the 1st SS Panzer Division Leibstandarte SS Adolf Hitler*, embannadur Helion and Company (256 pajenn), 19 a viz Here 2013 (ISBN 9781909384538)
*  Franz Kurowski, *Panzergrenadier Aces: German Mechanized Infantrymen in World War II*, embannadur The Stackpole Military History Series (400 pajenn), 16 a viz Gouhere 2010 (ISBN 9780811706568)

## Liammoù diavaez
* panzergrenadier.org
* Lec'hienn ofisiel al lu Alaman
Skoulm (unanenn)

Ar **skoulm** zo un unanenn evit muzuliañ an tizh. Talvezout a ra kement hag ur milmor (1852 metr) en un eur.

E brezhoneg, evel e yezhoù all, e reer gant ur ger a dalvez da envel ur weadenn en ur gordenn, ur skoulm. Kement-se zo deuet abalamour d'an doare ma veze muzulet tizh ar bigi gwechall. Implijet e veze ur gordenn a veze taolet er mor ha lezet da vont a-feur ma'z ae ar vag war-raok. A-hed ar gordenn-se e oa skoulmoù, ingal. Kontet e veze ar skoulmoù a dremene etre bizied an den en doa taolet ar gordenn er mor, e-pad ur pennadig amzer. Evel-se e c'halled muzuliañ tizh ar vag, eztaolet en un niver a "skoulmoù".

Ar skoulm n'eo ket un unanenn eus ar reizhiad unanennoù etrebroadel, rak an hed etre daou skoulm, a-hed ar gordenn, a oa 47 troatad ha 3 meutad gwechall (=14,4 m). Klotañ a ra ur skoulm gant ur milmor en un eur, hag ar milmor n'eo ket un unanenn etrebroadel kennebeut.
How I Won the War (film)

***How I Won the War*** (*Penaos e c'hounezis ar brezel*) a zo ur film saoznek savet e 1966 gant ar filmaozer stadunanat Richard Lester (1932-).

## Fichenn deknikel
* Doare : Film brezel, Mousfent du,
* Senario : Charles Wood, azasaet diwar an danevell *[[How I Won the War]]* (1963) gant Patrick Ryan (1916-1989),
* Kevredad produiñ : Petersham Pictures,
* Produourien : Richard Lester (ha Dennis O'Dell),
* Kevredad dasparzhañ : United Artists,
* Rener ar skeudenniñ : David Watkin,
* Aozer ar sonerezh orin : Ken Thorne,
* Dilhataerez : Dinah Greet,
* Frammer : John Victor-Smith,
* Kenurzhier an efedoù arbennik : Eddie Fowlie,
* Prantad filmañ : e-pad diskaramzer 1966,
* Lec'hioù filmañ : Hamburg (Alamagn), Almería ha Carboneras (Andalouzia, Spagn),
* Deiziad dont e-maez : 18 a viz Here 1967 (),
* Padelezh : 109'.

## Roll ar gomedianed
* Michael Crawford : letanant Earnest Goodbody,
* John Lennon : Gripweed,
* Roy Kinnear : Clapper,
* Lee Montague : serjant Transom,
* Jack MacGowran : Juniper,
* Michael Hordern : Grapple,
* Jack Hedley : Melancholy Musketeer,
* Karl Michael Vogler : Odlebog,
* Ronald Lacey : Spool,
* James Cossins : Drogue,
* Ewan Hooper : Dooley,
* Alexander Knox : ar jeneral stadunanat,
* Robert Hardy : ar jeneral breizhveuriat,
* Sheila Hancock : ar vignonez d'an itron Clapper.
* Neil Aspinall, Fanny Carby, Norman Chappell, Kenneth Colley, Paul Daneman, Mick Dillon, Charles Dyer, Bill Dysart, Gretchen Franklin, Peter Graves, John Junkin, Jack May, Dandy Nichols, Richard Pearson, Bryan Pringle, John Ronane, Pauline Taylor, John Trenaman.

## Liammoù diavaez
* '''''How I Won the War''''' war Internet Movie Database.
Cionn tSáile

**Cionn tSáile** (en iwerzhoneg), pe **Kinsale** (e saozneg), zo ur gêr hag ur porzh-mor e Kontelezh Corcaigh, en Iwerzhon. Emañ war-hed 25&nbsp;km diouzh kêr Corcaigh, nepell diouzh beg-douar An Seancheann. E 2015 e oa  a dud o chom e Cionn tSáile.

Dont a ra touristed e-leizh e-pad an hañv ha kalz muioc'h a annezidi a vez da neuze. Dont a reont di alies da vageal ha da besketa. Un dachenn golf zo ivez, ur skol-hañv da zeskiñ saozneg ha meur a balier arz.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Cionn tSáile gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
*  
* 
* 

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
NGC 4258

**NGC 4258** a zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet 23,7 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Chas.
Hyazinth Graf Strachwitz

Ar c'hont (alamaneg: Graff) **Hyazinth Strachwitz von Groß-Zauche und Camminetz** lesanvet Der Panzergraf (Kont ar panzer), ganet d'an 30 a viz Gouhere 1893 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Ebrel 1968, a oa un ofisour alaman eus an noblañs.

Anavezet eo dreist-holl evel penn ar rejimant alaman enoretañ e-pad an Eil Brezel-bed. Perzh en devoa kemeret er C'hentañ Brezel-bed, met ret e voe dezhañ gortoz e servij evel penn an nerzhioù hobregonet e-pad an Eil Brezel-bed evit dont da vezañ brudet. Evit e servij e c'hounezas ar Groaz marc'heg d'ar groaz houarn gant dellioù derv, klezeier ha lufroù (alamaneg: Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes mit Eichenlaub, Schwertern und Brillanten), un enor krouet e-benn lakaat war-wel an nerzh kalon war an dachenn emgann pe ur sturiañ milourel dibar. Pa voe enoret Strachwitz e oa an enor milourel uhelañ en Alamagn.

## Levrlennadur
*  Raymond Bagdonas, *The Devil's General: The Life of Hyazinth Graf Strachwitz, "The "Panzer Graf"*, embannadur Casemate Books (368 pajenn), 20 a viz C'hwevrer 2014 (ISBN 9781612002224)
*  *Florian Berger*, *Mit Eichenlaub und Schwertern. Die höchstdekorierten Soldaten des Zweiten Weltkrieges* [Gant dellioù derv, klezeier ha lufroù. Ar soudarded enoretañ e-pad An Eil Brezel-bed],Vienna, Austria, embannadur Selbstverlag Florian Berger. (ISBN 9783950130706).

## Notennoù ha daveennoù
Gilda

**Gilda** zo un anv-bihan italianek.

## Tud
*Gilda Buttà (ganet e 1959), pianourez italian 
*Gilda Cordero-Fernando, skrivagnerez filipinat
*Gilda Cruz-Romo (ganet e 1940), c'hoariganerez vec'hikan soprano
*Gilda Galán (1917-2009), barzhez, skrivagnerez, aktourez bokinkenat
*Gilda Gelati (ganet e 1967), korollerez italian 
*Gilda Gray (1901–1959), korollerez stadunanat
*Gilda Radner (1946-1989), aktourez stadunanat
*Gilda Dalla Rizza (1892-1975), c'hoariganerez italian operatic soprano
*Gilda Ruta (1856–1932), pianoourez italian 
*Gilda (kanerez arc'hantinat) (1961-1996), anv-micher ar ganerez arc'hantinat *Míriam Alejandra Bianchi Scioli,*
*Gilda (kanerez italian) (ganet e 1950), kanerez italian

## Filmoù
*Gilda (film), e 1946, gant Rita Hayworth.

## Pennadoù kar
*Gildas
Gilda (kanerez arc'hantinat)

**Gilda** eo anv-micher ar ganerez arc'hantinat *Míriam Alejandra Bianchi Scioli*, ganet e Buenos Aires e 1961 ha marvet e 1996 e Villa Paranacito, en Entre Ríos. Kanañ a rae cumbia ha música tropical.

Mervel a reas e 1996 en ur gwallzarvoud war an hent, war un dro gant he merc'h hag he mamm, pan eas ur c'harr-samm a-benn en o bus. Kement-se a reas brasoc'h brud d'he fladennoù : ne reas nemet peder en he bev, pa reas seizh goude he marv. 

Abaoe a-raok he marv e veze lakaet da santez gant hec'h azeulerien a grede he devoa graet burzhudoù. ur santual zo bet savet e-lec'h ma oa marvet, ha diskouezet e vez eno ar bus. Beziet eo e bered ar Chacarita e Buenos Aires.

## He fladennoù
# 1992 - De corazón a corazón
# 1993 - La única
# 1994 - Pasito a pasito con Gilda
# 1995 - Corazón Valiente (disco de "ORO" en Argentina y "DOBLE PLATINO ")
# 1997 - Entre el cielo y la tierra (post mortem)
# 1998 - Cuando canta el corazón
# 1999 - Las alas del alma
# 2000 - Desde el alma [Grandes Éxitos]
# 2002 - De oro 
# 2004 - Los más grandes éxitos
# 2004 - Vivo -Grandes Éxitos- (no oficial)1

## Film
Ur film zo deuet er-maez e 2016 diwar-benn he buhez, gant Natalia Oreiro.
Levrioù an Danevelloù

**Levrioù an Danevelloù** zo levrioù diwezhañ an Tanac'h. Anvet int en hebraeg דברי הימים‎ (Diḇrê Hayyāmîm), "Traoù (pe Fedoù) an deizioù". An droidigezh c'hresianeg (Παραλειπομένων da lavarout eo "an darvoudoù lezet a-gostez") he deus graet gantañ daou levrig. Ne glot ket an anv gresianek gant danvez ar skridoù peogwir e kaver enno kalz arroudennoù heñvel-mik pe zamheñvel ouzh ar re a lenner e levrioù Shmouel hag ar Rouaned. Gwir eo ez eus ivez danevelloù ha ne gaver ket e lec'h all. Dre vras, er stummoù kristen eus ar Bibl, e kaver :
*Kentañ Levr an Danevelloù (1 Dn) 
*hag Eil Levr an Danevelloù (2 Dn) goude Eil Levr ar Rouaned (2R) ha Levr Ezra (Ez), e-touez Al Levrioù istorek evit ar gatoliked. 
Anvet int levrioù an Neventizoù e Bibl protestant Gwilh ar C'hoad.

Dre vras e ro al levrioù-mañ un diverradur eus istor Israel hag ar bed, adalek Adam betek skrid Koresh (358 KJK), oc'h embann an distro eus an harlu e Babilon, a gaver a-hend-all e deroù Levr Ezra. Daou bennroue o deus merket an istor-se : David ha Salaun.

An destenn a ziskouez emañ oberour al levr da glask en-dro d'an Templ. Lakaet e vefe bet dre skrid war-dro ar bloaz 300 kent JK gant unan eus al Levidi e servij an templ.

## Daveoù
Ar Skridoù (Bibl)

En Tanac'h – ar Bibl hebraek, a zo Bibl Yuzevien Palestina – e kaver dindan anv **Ar Skridoù** un toullad levrioù a vez renket e meur a rummad er Bibl katolik.

## Roll ar Skridoù
Hervez an *Dictionnaire culturel de la Bible*
*Ar Salmoù
*Levr Job
*Levr ar C'hrennlavarioù
*Levr Rout
*Kanenn ar C'hanennoù
*Ar Prezeger pe Kohelet
*Ar C'heinvanoù
*Levr Ester (an darn en hebraeg)
*Levr Daniel (an darn en hebraeg)
*Levr Ezra ha Levr Nehemia
*Levrioù an Danevelloù : Kentañ Levr an Danevelloù hag Eil Levr an Danevelloù.

Er Bibl katolik e kaver Levr Job, Ar Salmoù, ar C'hrennlavarioù, Levr Ar Prezeger, Kanenn ar C'hanennoù e-touez ar Levrioù a varzhoniezh hag a furnez gant daou levr eilkanonel, Levr Ar Furnez ha Levr Furnez Sirac'h.

Levr Rout, An Danevelloù 1 ha 2, Levr Ezra ha hini Nehemia a gaver gant al Levrioù istorek. Levr Ester (gant al lodenn eilkanonel) ivez.

Levr Daniel (gant al lodenn eilkanonel) a gaver e-touez al Levrioù profedek.

Disheñvel eo doare renkañ Bibl ar Seikont diouzh hini an Tanac'h peogwir e kaver ennañ levrioù deuet betek ennomp e gresianeg.

## Daveoù
Abell 1656

**Abell 1656** a zo ur gronnad galaksioù lec'hiet 333 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg Blev Berenis.
Kentañ Levr an Danevelloù

**Kentañ Levr an Danevelloù** zo ul levr eus an Testamant Kozh. En Tanac'h ez eo kentañ lodenn Levr an Danevelloù. Ennañ e kaver nav fennad warn-ugent. Dek anezho a bled gant un tennad-amzer a ya eus Adam betek marv Shaoul ha naontek gant ren ar roue David.

Ar pennadoù kentañ ne reont evit gwir nemet reiñ anvioù, lignezoù, kerentiezhoù, da lavarout eo an holl remziadoù o deus, a-hed ar c'hantvedoù, prientet, hervez an oberour, donedigezh David. Eñ, dilennad Doue, eo haroz lodenn gentañ an Danevelloù. Prederiet eo David da gentañ gant e gefridi e-keñver Doue : diazezañ ur gumuniezh, Israel, ur gêr-benn, Jeruzalem, ha sevel un ti evit azeuliñ Doue (daoust ma ne vo ket tizhet ar pal diwezhañ-se gantañ).

#### Daveoù
Eil Levr an Danevelloù

**Eil levr an Danevelloù** (2 Dn) zo ul levr eus an Testamant Kozh. En Tanac'h ez eo an eil lodenn eus Levr an Danevelloù. Dont a ra da-heul al levr kentañ (1 Dn) hag a gont istor ar bed adalek e grouidigezh betek ren ar roue David, haroz al levr kentañ (1 Dn). Salaun eo hini an eil lodenn. Ne gaver netra enep dezhañ. Ar roue en deus savet an Templ kentañ eo. Tost da eizh pennad a zo gouestlet d'an oberenn-veur-se.

Kavout a reer c'hwec'h pennad ha tregont en holl el levr. Nav a zo evit Salaun hag an nemorant evit rouaned Rouantelezh Yehouda adalek marv Salaun betek an harlu e Babilon. Goude disrann meuriadoù an norzh ne bled an daneveller nemet gant Rouantelezh Yehouda, ar rummadoù chomet feal da Zoue hervezañ.

An trec'h war an enebourien, ar berzh-mat, eurvad ar bobl a zo liammet ouzh ar fealded da Zoue. Buan e tremen an daneveller war ar rouaned o deus kemeret plegoù fall e-keñver al Lezenn ; pelloc'h e chom gant ar re o deus klasket adreizhañ an traoù. Pec'hedoù ar rouaned, ar briñsed, ar veleien hag ar bobl, o tisentiñ ouzh kelennadurezh ar brofeded, eo o deus degaset war Israel ar gwallverzh, dismantr an Templ, rivin Jeruzalem hag an harlu...

## Daveoù
Oswald

**Oswald** zo un anv-bihan saoznek a orin angl-ha-saoz. Savet eo gant daou elfenn : ōs « doue » ha weald « galloud ».

Deuet eo da vezañ un anv-tiegezh e Norzh Bro-Saoz, Bro-Skos, Su Alamagn, Luksembourg, Aostria ha Suis. Er Stadoù-Unanet eo eo al lec'h ma kaver ar muiañ anezho avat.

## Yezhoù all
**Osvaldo*, e spagnoleg
**Osvaldus*, e latin

## Tud
### Er Grennamzer
* Oswald Northumbria (war-dro 604–642), roue ha sant
* Oswald Sussex, roue Sussex
* Oswald East Anglia, roue East Anglia
* Oswald York (war-dro 925–992), eskob Worcester, arc'heskob York anvet da sant,
* Oswald Selsey, eskob Selsey

### kantved
* Oswald Spengler (1880-1936), istorour ha prederour alaman
* Oswald Molsley (1896-1980), politikour saoz

### Anv-tiegezh
* Lydia Oswald, spierez
* Pierre Jean Oswald (1931-2000), embanner gall
* Lee Harvey Oswald (1939-1963), drouklazher ersoliet John F. Kennedy

## Lennegezh
* *Oswald the Reeve*, e The Canterbury Tales, gant Geoffrey Chaucer
* *Oswald*, mevel gant Goneril, e King Lear, gant Shakespeare
* *Oswald Bastable*, 
** e *The Story of the Treasure Seekers* gant Edith Nesbit, 
** hag e *The Warlord of the Air*, ha romantoù all gant Michael Moorcock
*an eontr Oswald, er romant My Uncle Oswald, gant Roald Dahl
Chucho Valdés

**Chucho Valdés** eo anv-micher **Jesús Valdés Rodríguez**, ganet e 1941, ha pianoour kuban. Seniñ a rae en * Orquesta Cubana de Música Moderna*, pa savas, e 1973, al laz Irakere, da seniñ Latin jazz.

Mab eo d'ar soner Bebo Valdés, ha tad da Chuchito, pianoourien eveltañ. Pemp Grammy Awards ha tri Latin Grammy Awards en deus bet.

## Pladennoù

## Liammoù
*Cuba, le piano et l’histoire par Chucho Valdés et Alfredo Rodriguez war France Culture
Ostwald

**Ostwald** zo un anv lec'h alamanek, deuet da vout anv-tiegezh.

* Ostwald (Elzas), kêr en Elzas
* Ostwald, krater meteoritek war an tu enep d'al loar
* Wilhelm Ostwald (1853-1932), kimiour, krouer ar Weltdeutsch
* Klaus Ostwald, skier alaman
* Ronny Ostwald, reder alaman

## Pennad kar
*Oswald
Le Petit Fût

***Le Petit Fût*** zo un danevell gant ar skrivagner gallek Guy de Maupassant embannet e 1884.
 
## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e Le Gaulois ar 7 a viz Ebrel 1884. Adembannet e voe en dastumad Les Sœurs Rondoli (dastumad) er memes bloaz.

## Levrlennadur
* *Maupassant, contes et nouvelles*, Bibliothèque de la Pléiade, Gallimard, 1974 .
*Lenn ar skrid e Wikisource
Hippolais languida

***Hippolais languida*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Acrocephalidae.

Anvet e voe *Curruca languida* (kentanv) da gentañ-penn (e 1833) gant an daou naturour alaman Friedrich Wilhelm Hemprich (1796-1825) ha Christian Gottfried Ehrenberg (1795-1876).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged.

## Annez
Neizhañ a ra ar spesad e kreisteiz-kreiz Azia ha nijal kuit da viz Afrika ha kreisteiz Arabia da c'hoañviñ.

## Liammoù diavaez
*  ''Hippolais languida'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Hippolais languida'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Borka: The Adventures of a Goose with No Feathers

***Borka: The Adventures of a Goose With No Feathers*** (*Borka: Avanturioù ur Waz displuñv * e brezhoneg) zo ul levr evit ar vugale savet ha skeudennet gant John Burningham hag embannet gant Jonathan Cape en 1963. Loreet e voe gant Medalenn Kate Greenaway (*Kate Greenaway Medal*) e 1963.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* "Formats and editions of Borka" at WorldCat
* "Flights of fancy: It's 40 years since Borka ...", *The Guardian* 7 March 2003
* "John Burningham  – a life in pictures", a 13-picture gallery, *The Guardian* 21 March 2011 — includes two pages from *Borka*
NGC 7049

**NGC 7049** a zo ur c'halaksienn elipsennek ferennek lec'hiet war-dro 101 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an Indian.

## Daveennoù
http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?protocol=html&Ident=NGC+7049&bibdisplay=none
Medalenn Kate Greenaway

**Medalenn Kate Greenaway** (*Kate Greenaway Medal* en saozneg) zo ur priz roet da skeudennerien levrioù bugale e Bro-Saoz. Savet eo bet en enor d'ar skeudennerez saoz Kate Greenaway (1846-1901).
Frida

**Frida**, pe Frieda, zo un anv alamanek roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh

## Tud

* Frieda von Richthofen (1879-1956), pried alaman ar skrivagner saoz D. H. Lawrence
* Frida Kahlo, livourez vec'hikan
* Anni-Frid Lyngstad, kanerez svedat, a gane gant al laz ABBA, anavezet evel **Frida**
* Frida Boccara, kanerez c'hall
* Frida Vigdorova, skrivagnerez rus
*Frida Gustavsson, dougerez dilhad svedat

*Frieda Hughes, barzhez saoz

*Freida Pinto, aktourez indian

## Oberoù
* Frida (film), film diwar-benn Frida Kahlo e 2002
* Frida (albom), albom gant ar ganerez svedat Frida
* Frida ensam, albom all ganti

## Lec'hioù
* Museo Frida Kahlo, e Mec'hiko
NGC 6217

**NGC 6217** a zo ur c'halaksienn droellennek barrennet lec'hiet 67.2 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar c'hKarr-kamm Bihan.
M. C. Gainey

**Michael Connor Gainey**, anavezetoc'h evel **M. C. Gainey**, ganet e Jackson (Mississippi, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 20 a viz Genver 1948, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Osbert Salvin

**Osbert Salvin**, bet ganet d'ar 25 a viz C'hwevrer 1835 e Finchley (ur c'harter eus hanternoz Londrez, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Mezheven 1898 nepell diouzh Fernhurst (Kornôg Sussex, Bro-Saoz), a oa un evnoniour, naturour hag ur skiantour saoz barrek war an divelfenneged.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Kerentiad]]où
* **A** : Acrocephalidae,
* **C** : Conopophagidae,
* **G** : Grallariidae.
### [[Genad]]où
* **C** : *[[Carpodectes]]*, *[[Chlorothraupis]]*, *[[Clibanornis]]*, *[[Cnipodectes]]*,
* **H** : *[[Henicorhina]]*,
* **M** : *[[Metopothrix]]*, *[[Microbates]]*, *[[Microcerculus]]*, *[[Myiopagis]]*,
* **N** : *[[Neopipo cinnamomea|Neopipo]]*, *[[Neocrex]]*, *[[Nothoprocta]]*,
* **P** : *[[Phainoptila melanoxantha|Phainoptila]]*, *[[Porphyrospiza]]*,
* **S** : *[[Stigmatura]]*, *[[Sublegatus]]*,
* **T** : *[[Thamnistes anabatinus|Thamnistes]]*, *[[Tyranneutes]]*,
* **U** : *[[Uropsila]]*.

### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Anas andium]]*, *[[Anthocephala berlepschi]]*,
* **C**
: *[[Campylorhynchus chiapensis]]*, *Cantorchilus semibadius* (laouenan dour) ha *[[Cantorchilus thoracicus|thoracicus]]*, *[[Celeus spectabilis]]*, *[[Colaptes auricularis]]*,
* **M**
: *[[Melanerpes chrysauchen]]*, *[[Microcerculus philomela]]* hag *[[Microcerculus ustulatus|ustulatus]]*, *[[Myrmochanes hemileucus]]*,
* **N** : *[[Neomorphus radiolosus]]*,
* **P**
: *[[Patagioenas oenops]]*, *[[Phainoptila melanoxantha]]*, *[[Pheugopedius atrogularis]]*, *[[Phoebastria irrorata]]*, *[[Piculus simplex]]*, *[[Polioptila albiloris]]*, *[[Pseudastur occidentalis]]*,
* **T** : *[[Thamnistes anabatinus]]*,
* **V** : *[[Veniliornis dignus]]*,
* **Z** : *[[Zentrygon lawrencii]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Haflinger

An **Haflinger**, anvezet evel *"Avelignese"* en Italia, a zo ur marc'h bihan eus ar menezioù, hanter-hent etre ur marc'h-tenn hag ur marc'h dindan dibr. A orin eus menezioù Tirol eo, ur vro istorel rannet etre Italia hag Aostria hiziv.
E vlevad a zo alezan gant ur moue melen sklaer tost gwenn. E valeoù a zo aes met gant nerzh memestra. Ur marc'h mistr eo ha kigennek.
Manolo Álvarez Mera

**Manolo Álvarez Mera**, bet ganet d'ar 7 a viz Du 1923 e La Habana (kêr-benn Kuba) hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Here 1986 e Tampa (Florida) (Stadoù-Unanet Amerika), a oa ur c'haner lourennek kuban hag a renas e vicher en Amerika Latin, Spagn ha SUA er bloavezhioù '50.

## Un nebeud oberennoù bet kanet gantañ
* *Babalú*
* *Corazón*
* *Core ingrato* (Manolo Álvarez Mera y Sus Estrellas)
* *Elena*
* *Esclavo Libre*
* *Estrellita* (Manolo Álvarez Mera y Sus Estrellas)
* *Habanera Tú*
* *Júrame* (Manolo Álvarez Mera y Sus Estrellas)
* *[[La Bayamesa]]*
* *La donna è mobile* (Manolo Álvarez Mera y Sus Estrellas)
* *María Belén Chacón*
* *María la O*
* *Marta* (Manolo Álvarez Mera y Sus Estrellas)
* *Mattinata* (Manolo Álvarez Mera y Sus Estrellas)
* *Mírame Así*
* *No Niegues Que Me Quisistes* (Manolo Álvarez Mera y Sus Estrellas)
* *No Puede Ser Feliz* (Manolo Álvarez Mera y Sus Estrellas)
* *Quiéreme Mucho*
* *Torna a Sorrento* (Manolo Álvarez Mera y Sus Estrellas)
* *Siempre en Mi Corazón* (Manolo Álvarez Mera y Sus Estrellas)
* *Si Llego a Besarte*
* *Soledad Así*
* *Yo Soy Tu Fracaso*.

## Liamm diavaez
*  ''No Niegues Que Me Quisistes''.
* Manolo Álvarez Mera el lec'hienn EcuRed
Iduna opaca

***Iduna opaca*** (*Hippolais opaca* kent) a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Acrocephalidae.

Anvet e voe *Hypolais* [sic] *opaca* (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez
Kavout a reer ar spesad el Ledenez iberek, en Aljeria, e Libia, Maroko ha Tunizia.

## Liammoù diavaez
*  ''Hippolais opaca'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Hippolais opaca'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Démons et Merveilles

***Démons et Merveilles*** zo anv meur a oberenn :

* *[[Démons et Merveilles (kanaouenn)|Démons et Merveilles]]*, ur ganaouenn c'hallek gant Jacques Prévert ha Maurice Thiriet ;
* *[[Démons et Merveilles (albom, Lambert Wilson)|Démons et Merveilles]]*, un albom gant Lambert Wilson ;
* *[[Démons et Merveilles (albom, Demon One)|Démons et Merveilles]]*, un albom gant Demon One ;
* Démons et Merveilles, ur strollad c'hoariva eus Maine-et-Loire.
* *[[Démons et Merveilles (Lovecraft)]]*, anv ul levr gallek, anezhañ un dastumad danevelloù troet diwar ar saozneg, bet savet gant ar skrivagner stadunanat Howard Phillips Lovecraft.
Levr Yehezkel

**Levr Yehezkel** pe **Levr Ezekiel** (Yz) a zo unan eus Levrioù ar Brofeded er Bibl. En harlu e prezeg ar profed Yehezkel. Harluet eo bet war un dro gant ar roue Yehoyac'hin e 597 kent JK. Kemenn a ra d'ar bobl seziz Jeruzalem, ar rivin ha diskar an Templ, en arbenn d'he difealded e-keñver Doue.

Goude distruj Jeruzalem e 587 kent JK e kemm ar profed e zoare-ober : gourfediñ a ra an harluidi da zougen o selloù etrezek an dieubidigezh, an distro d'ar vro, an dazont a c'hloar a zeuio war-lerc'h ar c'hastiz. 
Kastizet e vo ar broadoù (Yz 25-32). Distreiñ a raio Israel d'e vro (Yz 33 ha war-lerc'h).

Gweledigezhioù marzhus ha spontus a-wechoù a gaver en destenn en he fezh : ar c'harr er chabistr kentañ (Yz 1, 4:27), an eskern disec'het o advevañ en eil lodenn (Yz 37), arouez Israel, an Templ nevez (Yz 40-48).

Ar profed nemetañ eo hag a laka ar pouez war giriegezh pep hinienn (Yz 18).

## Daveoù
La Patronne (Maupassant)

***La Patronne*** zo un danevell gant ar skrivagner gallek Guy de Maupassant embannet e 1884.
 
## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e *[[Gil Blas]]* ar 1añ a viz Ebrel 1884, ha sinet Maufrigneuse. Adembannet e voe en dastumad ''Les Sœurs Rondoli'' er memes bloaz.

## An danevell
Ur studier eus Kemper zo degouezhet e Pariz, hag aet da chom da di-lojañ ur genvroadez.

## Levrlennadur
* *Maupassant, contes et nouvelles*, Bibliothèque de la Pléiade, Gallimard, 1974 .
Lui ?

**Arabat droukveskañ ar gontadenn zo anv anezhi amañ hag ar gelaouenn c'hallek [[Lui]].*
***Lui ? *** zo un danevell gant ar skrivagner gallek Guy de Maupassant, embannet e 1883.
 
## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e *[[Gil Blas]]* an 3 a viz Gouhere 1883, ha sinet Maufrigneuse. Adembannet e voe en dastumad ''Les Sœurs Rondoli'' e 1884.

## An danevell
An Aotrou Raymon a skriv d'ur mignon da gemenn dezhañ emañ war zimeziñ. Enep d'e vennozhioù e ra, rak an holl vaouezed eo a gar. Hep karantez eta eo e timezo. Nemet pemp gwech n'en deus gwelet an Dimezell Lajolle ha ma en deus he c'havet onest ne seblant ket dezhañ bout gwall goant. Mar dimez eo dre aon rak bout digenvez. Aon rakañ e-unan en deus, pa vez digenvez, rak un noz en deus bet un douellwelidigezh : un den a oa manet kousket en e gador-vrec'h. Abaoe en deus aon rak hennezh.

## Levrlennadur
* *Maupassant, contes et nouvelles*, Bibliothèque de la Pléiade, Gallimard, 1974 .
Morena Son

**Morena Son** zo ul laz seizh maouez, kanerezed ha sonerezed eus Santiago de Cuba, e reter pellañ an enez. Holl o deus studiet ar sonerez klasel a-raok kregiñ da son ar son cubano, gant binvioù poblek sonerezh Kuba.
Bet int o kanañ en un toullad broioù eus kornog Europa (Spagn, Bro-Saoz, Bro-C'hall) :.

## Izili al laz
**Aimeé Campos*, gitarourez dreist (tres)
**Aylen Guevara*, kanerez
**Maria Mercedes Soto*, renerez, taboulinoù
**Juana Filiú*, gourbiolin,
**Niurka Cardona*, kan, maracas
**Orialis Luna*, gitarourez
**Deisy Estrada*, bongos.

## Liammoù diavaez
*E 2007 : YouTube
*E 2012 :
** e Perpinya gant Tekameli
** o kanañ ''Candela'', e studio Radio Gladys Palmera
*** e Santiago de Cuba e patio Casa Artex ha YouTube
*E 2014 : er Festival d'el Son
*E 2015 : Morena Son o kanañ ''Bendita tu luz''Kanaouenn  Mana & Juan Luis Guerra
*Morena Son o kanañ ''Chan Chan'', ha gant daou c'hitar hepken ;  e Barcelona
*Morena Son o kanañ ''Para ti nengón''
*Morena Son o kanañ ''Vamos a bailar el changüi''
*Morena Son o kanañ ''Esperaré''
*Kinnig ar strollad bet o kanañ e Tudela (Nafarroa)
*Morena Son o kanañ ''llegaron las morenas''
*Heuliad tonioù
*Er film e Casa de la Trova e Santiago
*O kanañ ''Abajo los maridos'', diwar ganaouenn Pedro Luis Ferrer

## Notennoù
Iduna rama

***Iduna rama*** (*Hippolais rama* kent) a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Acrocephalidae.

Anvet e voe *Sylvia rama* (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an naturour saoz William Henry Sykes (1790-1872).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez
Neizhañ a ra ar spesad eus Arabia da dTurkestan ha kornôg Sina ha nijal kuit da greisteiz India ha Sri Lanka da c'hoañviñ.

## Liammoù diavaez
*  ''Hippolais rama'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Hippolais rama'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Cnemophilidae

**Cnemophilidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1962 gant ar skiantour alaman Ernst Mayr (1904-2005), *[[Cnemophilus]]* ar genad skouer anezhañ.

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* ***[[Cnemophilus]]*** - De Vis, 1890 (2 spesad),
* *[[Loboparadisea]]* - Rothschild, 1896 (1 spesad).
O c'havout a reer holl e Ginea Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Kev-bez

Ur **c'hev-bez**, **kav-bez** pe **marvgav** zo ur pezh mogeriet dindan an douar, en ur vered a-wechoù, pe dindan un ti, ma vez lakaet ur bez, pe bezioù. Pa vez en un iliz e lavarer kev-iliz.

Ur c'hav-bez da c'hortoz a c'hall bezañ en ur vered, evit lakaat an archedoù evit ar mare, a-raok e vefent douaret pe devet, pe hag a zo o c'hortoz e vefe savet o bez, pe da c'hortoz e vefe kavet un diskoulm pa n'eo ket a-du ar familh diwar-benn al lec'h douarañ. Degemer a ra ivez an archedoù tennet eus o bez o vezañ dreset, pe ar re aet da fall betek re.  

## Daveoù
Ibrahim El Bakraoui

**Ibrahim El Bakraoui** ganet d'an 9 a viz Here 1986 e Brusel hag aet da Anaon e Zaventem d'an 22 a viz Meurzh 2016 a oa anavezet dreist-holl evit bezañ bet unan eus sponterien emlazh Gwalldaolioù an 22 a viz Meurzh 2016 e Brusel.

Emlazhet eo dre tarzhadenn ur vombezenn e Aerborzh Etrevroadel Brusel d'an 22 a viz Meurzh 2016.

D'an 23 a viz Meurzh 2016, e oa bet anavezet evel unan eus an tri sponter emlazh dre kameraioù surentez Aerborzh Brusel. Khalid El Bakraoui breur Ibrahim El Bakraoui a zo marvet dre emlazh e arsav metro Maelbeek.
## Forbannerezh
E miz Genver 2010 e oa bet tapet Ibrahim El Bakraoui goude ur c'hwitadenn da laerezh un ti-eskemm. Gant daou torfedour e oa bet rediet da skampañ kuit hep laerezh netra goude ma voe huchet gant an implijiad da gervel sikour. Tennet e oa bet gant Ibrahim war an archerien gant ur fuzuilh arsailh Kalashnikov ha gloazet e oa bet don un archer gantañ a-raok ma vefe harzet gant an daou torfedour all.

Kondaonet e oa bet da 9 vloaz toull met dieubet e oa bet e 2015, trouz a sav adal kement-mañ dre ma rankfe bezañ en toull-bac'h c'hoazh.
## Goude ar gwalldaolioù
Un urzhiataer perc'hennet gant Ibrahim El Bakraoui a zo bet adkavet en ur boubelenn gant un testamant. Diskleriañ a rae ar sponter e oa tapet berr, rediet da derc'hout difin, klasket warnañ gant an holl ha n'en doa ket c'hoant echuiñ toullbac'het gant Salah Abdeslam.

Gant e vreur, hent Ibrahim El Bakraoui a ziskouez anatoc'h anatañ al liamm etre ar forbannerezh vras hag ar sponterezh islamek en Europa. Al liamm forbanerezh ha sponterzh islamek n'eo ket nevez, abaoe ar bloavezhioù 1980 e voe dija an Hezbollah o kemer liamm gant trafikerien dramm Amerika ar Su evit kavout ur vammenn all da arc'hantaouiñ o stourm.
## Notennoù ha daveennoù
Nengón

An **nengón** zo un doare sonerezh eus enez Kuba, hag a vefe doare koshañ ar changüí hag ar son cubano e proviñs Guantánamo.

Sonet e vez gant an tres, ha gwechall ivez gant ar *[[botija]]*, diwezhatoc'h gant ar marímbula .

Un ton brudet eo *Para ti nengón*

## Liammoù diavaez
* Fiesta del Kiribá y Nengón : 
* Fichennoù diwar-benn an nengón : https://web.archive.org/web/20170521214533/http://www.juliensalsa.fr/musique-cubaine-nengon.php

## Notennoù
Galaksienn an Tric'horn

**Galaksienn an Tric'horn** a zo ur c'halaksienn droellennek, lec'hiet war-dro 3 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg an Tric'horn.
Maes-glas

**Ur pennad [[Maesglase]] zo ivez.*

**Maes-glas** (*Greenfield* e saozneg) zo ur gêriadenn e Sir y Fflint, e biz Kembre. Emañ en hanternoz da Dreffynnon, war an aod etre Mostyn er c'hornôg hag Y Fflint er reter. E-kichen ar gêriadenn emañ dismantroù Abati Dinas Basing. 

## Tud vrudet
* Henri Perri (1560-1617), beleg, skrivagner ha yezhour.
Mancot

**Mancot** zo ur gêriadenn e Sir y Fflint, e biz Kembre. Emañ e kumuniezh Penarlâg ha tost da Queensferry. E 2001 e oa  a dud o vevañ e Mancot, ha 16,2% anezho a ouie kembraeg.

Un ti-post zo, un davarn hag ur chapel.
Mynydd Isa

**Mynydd Isa** zo ur gêriadenn e Sir y Fflint, e biz Kembre. Emañ hanter-hent etre Yr Wyddgrug ha Bwcle.

Gwechall e oa **Bryn-y-Baal** (pe **Bryn-y-Bâl**) ur gêriadenn distag diouzh Mynydd Isa, met bremañ ne ra an div nemet ur gêriadenn. E kumuniezh Argoed emañ. 

Ur skol eil derez zo er gêriadenn ; div davarn zo ivez.
Llaneurgain

**Llaneurgain** (*Northop* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur kumuniezh e Sir y Fflint, e biz Kembre. Emañ hanter-hent etre Yr Wyddgrug hag Y Fflint.

E-kreiz ar gêriadenn emañ iliz Santez Eurgain ha Sant Pêr, gant un tour 30 metre uhelder. Ur skolaj liorzherezh zo, stag ouzh Skol-veur Glyndŵr.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llaneurgain hag 503 anezho a oa kembraegerien (17,1%).

## Notennoù

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn Northop 
*GENUKI UK & Ireland Genealogy
Yehoshoua

**Yehoshoua**, pe **Jozue** (Iosue e latin) pe **Josue** hervez troidigezh Gwilh ar C'hoad, en hebraeg יְהוֹשֻׁעַ (Yĕhōshúaʕ,"Salviñ a ra Doue"), pe יהושוע בן נון (Yehoshoua mab Noun), a zo hervez ar Bibl skoazeller ha warlerc'hiad Moshe. Tudenn bennañ Levr Yehoshoua (Ys) eo.

Bleinañ a reas Israel en tu-hont d'ar Jordan ha da aloubiñ Kenaan. Istor an aloubadeg-se a ra danvez Levr Yehoshoua.

Eñ eo an hini a vodas ar bobl en he fezh e Shec'hem evit emouestlañ da servijañ YHVH ha doue all ebet.

#### Daveoù
Échale salsita

***Échale salsita*** zo ur ganaouenn spagnolek savet e 1930 gant ar soner kuban Ignacio Piñeiro, hag eñ en tren da vont da Chicago, SUA. Tud 'zo a wel aze orin ar ger "salsa", ur ger boutin a-hend-all, met dizemglev zo ; adkemeret eo bet an diskan gant George Gershwin e-barzh *[[Cuban Overture]]* e 1932.

## Komzoù
:Salí de casa una noche aventurera 
:Buscando ambiente de placer y de alegría 
:Ay mi Dios, cuanto gocé. 
:En un sopor, la noche pasé, 
:Paseaba alegre por los lares luminosos 
:Y llegué al bacanal. 
:En Catalina me encontré lo no pensado, 
:La voz de aquel que pregonaba así: Salsa 
:En Catalina me encontré lo no pensado, 
:La voz de aquel que pregonaba así: 
:Échale salsita, échale salsita, 
Ah, ah, ah, ah...

:En este cantar profundo, 
:Lo que dice mi segundo 
:No hay butifarra en el mundo 
:Como la que hace el congo. 
:Échale salsita, Échale salsita
Ah, ah, ah, ah, ah...

:Congo miró embullecido 
:Su butifarra olorosa, 
:Son las más ricas, sabrosas, 
:Las que en mi Cuba he comido 
:Échale salsita, échale salsita 
Ah, ah, ah, ah...

## Kanerien
Ur son brudet-bras eo, bet kanet gant ur bern tud :
* Ignacio Piñeiro gant ar Septeto Nacional : https://www.youtube.com/watch?v=8MTH90weUZA
* Guillermo Portabales : https://www.youtube.com/watch?v=DqFls1CruwY
* Moreno Son, ul laz maouezed yaouank
* Kanet gant Carlos Embale, eilet gant sonerien Sierra Maestra : https://www.youtube.com/watch?v=gx54_mZo6cQ&index=17&list=RD-FoKRaNDxQ0
Iduna similis

***Iduna similis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Acrocephalidae.

Anvet e voe *Chloropeta similis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1897) gant an evnoniour stadunanat Charles Wallace Richmond (1868-1932).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus kreisteiz Susoudan ha kreiz Kenya da reter Republik Demokratel Kongo, kreiz Tanzania ha hanternoz Malawi.

## Liammoù diavaez
*  ''Iduna similis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Iduna similis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Levr Yehoshoua

**Levr Yehoshoua** (Ys) a zo unan eus Levrioù ar Brofeded en Tanac'h hag unan eus levioù istorek ar Bibl katolik.

Teir lodenn a gaver el levr :

1) aloubadeg an Douar prometet gant ar Yuzevien (Ys 1-12) ;

2) ingaladur ar vro etre meuriadoù Israel (Ys 13-21) ;

3) dibenn kefridi Yehoshoua, prezegenn Sichem ha marv Yehoshoua (Ys 22-24).

Sur e vezer n'eo ket bet skrivet an destenn gant Yehoshoua e-unan. Meur a vammenn a gaver en oberenn.

Kalz luzietoc'h eo istor aloubadeg Kanean gant ar Yuzevien eget ar pezh a gont al levr. Eeunaet ha bravaet eo bet an darvoudoù evit lakaat personelezh Yehoshoua e kreiz an traoù ha diskouez e vez Doue o wareziñ e bobl.

#### Daveoù