Ernst Ludwig Kirchner

**Ernst Ludwig Kirchner** (6 a viz Mae 1880 en Aschaffenburg - 15 a viz Even 1938 e Frauenkirch) a oa ul livour hag un engraver eztaolour alaman, hag unan eus krouerien Die Brücke, ur strollad a-bouez e-touez diaraogerien an eztaolouriezh en  kantved. Emouestlañ a reas en arme da vare ar Brezel-bed kentañ, met buan e voe disoudardet abalamour d'un diwaskadenn. E 1933 e voe lakaet e oberennoù da arz disteraet gant an nazied hag e 1937 e voe gwerzhet pe distrujet ouzhpenn 600 oberenn savet gantañ. En em lazhañ a reas e 1938.

## Buhez hag oberenn
Ernst Ludwig Kirchner a voe ganet e Aschaffenburg e Bavaria. E 1901 e stagas gant studiañ an arkitektouriezh er *Königliche Technische Hochschule* (skol-veur an deknologiezh) e Dresden. Ouzhpenn an arkitektouriezh e veze desket an tresañ, ar perspektiverezh hag istor an arzoù Eno e teuas da vezañ mignon da Fritz Bleyl. Divizout a raent war an arzoù hag e studient ivez an natur. Boutin e oa o mennozhioù war veur a dachenn.. Kirchner a gendalc'has da studiañ e München e 1903-1904, hag e tistroas da Dresden e 1905 a-benn kaout e ziplom.

E 1905 e voe savet Die Brücke (ar pont) gant Kirchner, Bleyl ha daou studier all : Karl Schmidt-Rottluff hag Erich Heckel. Fellout a rae dezho mont dreist d'an arz akademiek hengounel ha kavout un doare nevez da ezteurel hag a vefe evel ur pont etre an amzer-dremenet hag an amzer-vremañ (sed orin an anv). Dedennet e oant gant arzourien an amzer-dremenet evel Albrecht Dürer, Matthias Grünewald ha Lucas Cranach gozh, koulz ha gant luskadoù rakward etrebroadel o amzer. Da ziskouez o liamm ouzh arz hengounel Alamagn e stagjont en-dro gant teknikoù kozh evel ar c'hoadengraviñ.

Bras e voe levezon *Die Brücke* war red istor an arzoù en  kantved, ha diwarnañ e tiwanas an eztaolouriezh. Bodet e veze ar strollad e stal-labour Kirchner, hag a oa bet ur gigerezh a-raok.

Stal-labour Kirchner a zeuas da vezañ ul lec'h ma veze diskaret ar boazioù sokial : darempredoù-korf dibad a veze, hag alies e veze an dud en o noazh. Aozet e veze prantadoù tresañ tud en o noazh ma kemere perzh holl izili ar strollad. N'eo ket patromoù a-vicher a zeue, met tud a anavezent : an drummded eo a glaskent. Bleyl a venegas ur plac'h 15 vloaz anvet Isabella, hag a oa amezegez dezho evel "un den buhezek, laouen ha korfet-brav, hep an distummadurioù degaset gant giz ar gwiskañ  rokedennoù. Klotañ a rae mat-tre gant hon ezhommoù arzel."

Savet e voe ur manifesto (savet gant Kirchner dreist-holl) gant ar strollad. Engravet e voe er c'hoad. Ennañ ec'h embannent e oa ur remziad nevez "a felle dezhañ bezañ dieub en e arz hag en e vuhez, distag diouzh an nerzhioù kozh ha diazezet."

E miz Gwengolo hag e miz Here 1906 e voe aozet diskouezadeg kentañ ar strollad e diskouezva K.F.M. Seifert and Co. e Dresden. Merc'hed en o noazh eo a oa an tem pennañ.

E 1906 e kejas ouzh Doris Große, hag a voe e batrom karetañ betek 1911. Etre 1907 ha 1911 e kasas e hañvezhioù e lennoù Moritzburg ha war enezenn Fehmarn (ma tistroas betek 1914) gant izili all *Die Brücke*. Merc'hed en o noazh en natur eo ar pezh a livas d'ar mare-se. E 1911 e tilojas da vBerlin, ma savas ur skol-arzoù prevez anvet MIUM-Institut, asambles gant Max Pechstein. Fellout a rae dezho aozañ ar "Moderner Unterricht im Malen" (kelenn modern an arzoù). Ne rejont ket berzh ha serret e voe ar skol bloaz goude. D'ar mare-se e krogas Kirchner da zaremprediñ Erna Schilling. Betek fin e vuhez e padas an darempred.

E 1913 e skrivas *Chronik der Brücke* ha da-heul e voe divodet ar strollad. D'ar mare-se e voe aozet e ziskouezadeg hiniennel kentañ e mirdi Folkwang en Essen. E-pad an daou vloavezh da-heul e livas ur rummad taolennoù diwar-benn tem ar "Großstadtbilder" (skeudennoù meurgêrioù) ma tiskouez straedoù Berlin, ha ma lakae gisti da duennoù pennañ.

E miz Gwengolo 1914 ec'h emouestlas en arme met un diwaskadenn a reas ha disoudardet e voe. E-pad daou vloaz e tiskuizhas e sanatoriomoù e Taunus hag e Davos, e Suis.

En un emboltred savet e 1915 en em ziskouezas gant un dorn troc'het, ar pezh ne c'hoarvezas biskoazh dezhañ. E 1918 en em stalias e un atant e Davos, ha diwar ar mare-se e livas dreist-holl gweledvaoù menezioù.

War gresk ez eas e vrud ha meur a ziskouezadeg ma weled e oberennoù a voe aozet en Alamagn hag e Suis e 1920. E 1923 e tilojas da Frauenkirch-Wildboden. Un diskouezadeg vras a voe aozet e Basel ha da-heul e voe savet ar gevredigezh arzourien "Rot-Blau" gant al livourien suis Paul Camenisch, Albert Müller ha Hermann Scherer. Kirchner a zeas da Alamagn evit ar wech diwezhañ e 1925-1926. A-hed ar bloavezhioù 1920 ez eas e vrud war gresk : ul levr ha lodenn gentañ holl e oberenn dreset a voe embannet e 1926, goulennet e voe gantañ sevel ur murlivadur da lakaat e mirdi Folkwang e 1927, hag e kemeras perzh e diskouezadeg daouvloaziek Venezia e 1928. E 1931 e voe degemeret en Akademiezh arzoù Prusia.

 
E 1933 e voe lakaet Kirchner da "arzour disteraet" gant an Nazied ha goulennet e voe gantañ dilezel an Akademiezh. E 1937 e voe lemet ouzhpenn 600 oberenn savet gantañ diouzh mirdioù Alamagn, ha gwerzhet pe distrujet e voent. Gwall skoet voe gant an afer-se ha gant aloubiñ Aostri gant an Nazied, hag en em lazhas e 1938.

## Er Stadoù-Unanet

Diskouezadeg kentañ Kirchner er Stadoù-Unanet e voe aozet en Armory Show e 1913. Ken abred hag e 1921 e voe prenet e oberennoù gant mirourien mirdioù amerikan. E 1937 e voe gouestlet un diskouezadeg dezhañ e
*Detroit Institute of Arts*. E 1992 hag e 2003 e voe aozet diskouezadegoù en *National Gallery of Art* e Washington. E miz Du 2006 e voe gwerzhet e daolenn anvet *Berlin* (1913) da $38 gant Christie's Un diskouezadeg vras a voe aozet ivez er MomA e New York etre an 3 a viz Eost hag an 10 a viz Du 2008.

## Oberennoù

Ernst Ludwig Kirchner Sitzende Dame (Dodo) 1907-1.jpg|*Maouez en he c'hoazez*, 1907
Ernst Ludwig Kirchner - Tavern.jpg|*Tavarn*, 1909
Ernst Ludwig Kirchner Spielende nackte Menschen 1910-1.jpg|*Tud en o noazh o c'hoari*, 1910
Ernst Ludwig Kirchner - Portrait of a Woman - 26-1992 - Saint Louis Art Museum.jpg|*Poltred ur vaouez*, 1911
Ernst Ludwig Kirchner - Nollendorfplatz.jpg|*Nollendorfplatz*, 1912
Kirchner - Bildnis Dr Alfred Döblin.jpg| *Poltred Alfred Döblin*, 1912
Kirchner Berlin Street Scene 1913.jpg|*Straed e Berlin*, 1913
Kirchner 1913 Street, Berlin.jpg|*Straed, Berlin* (1913)
Ernst Ludwig Kirchner - Potsdamer Platz.jpg|*Potsdamer Platz*, 1914
Kirchner - Tanzschule (Ballettszene), 1914, 13350.jpg| *Ar skol-dañs* , 1914
Ernst Ludwig Kirchner - Brandenburger Tor.jpg|*Brandenburger Tor*, 1915
Ernst Ludwig Kirchner - La Tour rouge.jpg|*An Tour ruz*, 1915
Ernst Ludwig Kirchner Selbstbildnis als Kranker 1918-1.jpg|*Emboltred e klañvour a<br />Sick Person, 1918
Ernst Ludwig Kirchner Zwei Brüder M. (Mardersteig) 1921-1.jpg|*Daou vreur*, 1921
Ernst Ludwig Kirchner - View of Basel and the Rhine.jpg|*Gwel eus Basel hag ar Roen*, 1921
</gallery>

== Notennoù ==


== Liammoù diavaez ==


* [https://web.archive.org/web/20090418015205/http://www.kirchnermuseum.ch/45803.html Mirdi Kirchner, Davos]
* [https://web.archive.org/web/20110421073857/http://www.ernstludwigkirchner.com/ ernstludwigkirchner.com]
* [http://www.flickr.com/photos/27903472@N07/3553241207/ *The Junkerboden under Snow*, in "Your City at the Thysssen", ur raktres gant Mirdi Thyssen war Flickr]
* [http://www.boheme-magazine.net/php/modules.php?name=News&file=article&sid=761 An Eye on Art: *Marcella*]
* [https://web.archive.org/web/20100718055835/http://www.germanexpressionist.com/ Titouroù war Kirchner hag an eztaolouriezh en Alamagn]
* [https://web.archive.org/web/20070927084513/http://www.augustana.ab.ca/files/group/612/5-%20Expressionism%20in%20Germany222.htm Eztaolourien Alamagn hag an arzourien gent]
* Buruma, Ian. "[http://www.nybooks.com/articles/22116 Desire in Berlin]," NYRB, 4 a viz Kerzu 2008. Pennad diwar-benn an diskouezadeg er MOMA hag ar c'hatalog, *Kirchner and the Berlin Street'' (2008), ISBN 0-87070-741-8