open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)

**Kampionad  echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)** a oa ur c'hevezadeg   evit ar c'hoarierezed echedoù soviedel.  C'hoariet adalek 1927 betek 1991.  Aozet e veze gant  Kevre  Echedoù  Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel, bet krouet e 1924, e Moskov edo e sez. 
Adalek 1950 e voe graet bep bloaz.
## Kampionezed
 
:
## Lieskampionezedd
* Pemp gwezh: Valentina Borisenko, Nona Gaprindashvili 
* Peder gwezh : Olga Roubtsova, Nana Ioseliani
* Teir gwezh : Nana Alexandria, Yelizaveta Bykova, Irina Levitina, Larissa Volpert, Kira Zvorykina 
* Div wezh : Anna Akhsharumova, Svetlana Matveeva, Maaja Ranniku, Olga Semenova Tyan-Shanskaya
## Levrlennadurezh
 Anatoliy Karpov, *Шахматы. Энциклопедический Словарь* (*Geriadur Holloueziadurel Echedoù*, pajennoù 458–459, 613–614, 1990, Sovetskaya Entsiklopediya isbn=5-85270-005-3
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Baker (karabinenn)

Ar **Baker**, pe hervez hec'h anv ofisiel en arme **Pattern 1800 Infantry Rifle**, zo ur garabinenn dezhi ur blatinenn-gailhastr hag ur c'hanol rizennet. Ijinet e voe gant an armeurer londrezat Ezekiel Baker etre 1798 ha 1800, ha servijout a reas er British Army etre 1801 ha 1837. Un doare fuzuilh-resisted e oa evit he mare.

## Istor
E 1799 e fellas d'ar British Army bodañ e fuzuilherien e strolladoù aozet ha pourveziet en ur mod heñvel, evit gellet enebiñ en ur mod efedusoc'h ouzh ar brezel krogadigoù kaset gant ar Frañsizien. Evit-se e oa ret kaout armoù-skoaz resisoc'h ha gouest da dennañ pelloc'h. Aozet e voe kenstrivadegoù evit dibab un arm-skoaz nevez e 1800, ha mont a reas ar maout gant ar garabinenn ijinet gant Ezekiel Baker, un armeurer staliet e karter Whitechapel e Londrez, ha mignon tost da briñs Kembre.

Rizennet e oa kanol ar Baker, met lakaat a rae ar bannadelloù da dreiñ goustadik (ur c'hard-tro war-hed ar c'hanol). Kement-mañ, gant donder dister ar rizennoù, a oa bet soñjet evit aesaat adkargañ an arm dre e veg. He hed-tenn efedus e oa 200 metr, ar pezh a oa uhel evit armoù-skoaz d'ar poent-se. Etre daouarn un tenner ampart-kenañ e c'halle bezañ skoet ur sibl e 300 metr zoken. Pourveziet e oa ar skouerennoù kentañ gant ur mailh, evit skeiñ gant ar vazh a vonte ar vannadell er c'hanol. Dilezet e voe diwezhatoc'h pa voe merzet e oa a-walc'h nerzh an dorn d'en ober. Un toullig a oa en he lamm evit renkañ an ostilhoù hag ar pilhoù da gempenn anezhi. Ur c'hleze-baionetez hir a-walc'h (61 cm) a c'halled sevel warni evit an emgannoù a-dost.

Ur stumm berroc'h ha bihanoc'h e galibr a voe savet evit ar marc'hegerezh ivez. Implijet e voe kalzig ar Baker da vare ar brezelioù napoleonian, ha pourveziet e voe miliadoù a skouerennoù anezhi da gevredidi Breizhveuriz a felle dezhe sevel unvezioù fuzuilherien ivez evit talañ ouzh armeoù Napoleon.

Ar fuzuilh Brunswick a gemeras he flas er British Army adalek 1837. War-dro 70.000 skouerenn eus ar Baker a voe produet en holl. Ur gopienn eus an arm zo bet kemennet gant an embregerezh italian Pedersoli er SHOT Show 2025.

## Daveennoù
Baker

**Baker** zo un anv-tiegezh saoznek hag a dalvez ''baraer''.  Gellet a ra ober dave da :
## Tud
* Ezekiel Baker (1758-1836), armeurer saoz ;
* Josephine Baker (1906-1975), dañsourez, aktourez ha kanerez gall-ha-stadunanat ;
* Norma Jeane Baker (1926-1962), anavezetoc'h evel Marilyn Monroe, aktourez ha kanerez stadunanat ;
* Ginger Baker (1939-2019), tabouliner saoz, ezel eus ar strollad Cream ;
* Lewis Baker (ganet e 1995), c'hoarier mell-droad saoz.

## Lec'hioù
* meur a stêr ;
* meur a straed, en o zouez Baker Street, e Londrez, annez an enklaskour faltazi Sherlock Holmes ;

## Sevenadur
* *[[Ma Baker]]* (1977), ur ganaouenn disco gant ar strollad Boney M. ;

## Arme
* USS Baker (DE-190), ul lestr-distrujer stadunanat lakaet war vor e 1943 ;
* USS Paul G. Baker (DE-642), ul lestr-distrujer stadunanat all lakaet war vor e 1944 ;
* ar garabinenn Baker implijet er British Army etre 1801 ha 1837.
Berdan (fuzuilh)

Ar **Berdan** zo ur rummad fuzuilhoù un-tenn ijinet gant ar Stadunanad Hiram Berdan e 1868. Arm standart arme Impalaeriezh Rusia e voe etre 1870 ha 1891, pa voe kemeret he flas gant ar Mosin-Nagant. Implijout a rae kartouchennoù metalek, ar pezh a oa un nevezenti d'ar poent-se hag a zeuas da vezañ boutin adalek eil kard an XIX kantved er braz eus an armeoù.

## Stummoù

### Berdan I
Ar stumm kentañ eus ar Berdan, anvet ivez *Model 1868*, a oa dezhañ ur gulasenn trapdoor. Produet e voe un 30.000 skouerenn bennak anezhañ gant an embregerezh Colt er Stadoù-Unanet. Kambret e oa evit kartouchennoù 10,75 × 58 mm R, ijinet gant Berdan asambles gant ar c'horonal rusian Aleksandr Gorlov.

### Berdan II
E 1870, daou vloaz goude ar stumm kentañ, un eil stumm eus ar fuzuilh, dezhañ ar memes munision met gant ur sistem kulasenn dre vorailh un tamm disheñvel, a grogas da vezañ produet e arsanailhoù e Rusia. Tri adstumm berroc'h anezhañ a voe ouzhpenn ar stumm troadegiezh : unan skañvoc'h evit an dragoned, unan hep pontig evit ar Gozaked hag ur garabinenn evit ar marc'hegerezh. War-dro 3.000.000 a skouerennoù anezhe a voe produet en holl.

## Implij
Goude donedigezh ar Mosin-Nagant en arme rusian e voe adkambret un nebeud fuzuilhoù Berdan evit ar munision 7,62 × 54 mm R nevez. An arm a voe implijet gant broioù all, en o zouez Rouantelezh Bulgaria, Impalaeriezh Etiopia, Korea, Priñselezh Montenegro ha Rouantelezh Serbia. 5.760 Berdan II a voe prenet gant Bro-C'hall da vare ar brezel a-enep Prusia e 1870-1871.

## Er sevenadur
Ar fuzuilhoù Berdan a c'haller implijout er c'hoarioù video *[[Battlefield: 1918]]*, *[[Civilization V]]*, *[[World of Guns: Gun Disassembly]]* hag *[[Enlisted (c'hoari video)|Enlisted]]*.

## Daveennoù
FN FNAR

An **FN FNAR** zo ur fuzuilh damaotomatek produet adalek 2008 gant rann stadunanat an embregerezh belgiat FN Herstal. Diazezet eo war ar fuzuilh-chase BAR, ha kambret eo e 7,62 × 51 mm. Kinniget e oa an arm evel ur fuzuilh savet evit an dennerien-resisted, hag a c'halle bezañ implijet gant siviled ivez, met ne reas ket berzh, ha paouezet e voe he froduiñ e dibenn ar bloavezhioù 2010.

Ur sistem tennata dre amprest gazoù dre biston a zo dezhi, ha pourveziet eo gant kargerioù 5, 10 pe 20 tenn. Daou stumm anezhi a voe gwerzhet : ar FNAR Standard, dezhi ur c'hanol 16", hag ar FNAR Heavy (pe "H"), dezhi ur c'hanol ponner 20". Priziet eo bet evel un arm resis ha fiziapl daoust d'e wikefre luziet a-wechoù.

## Daveennoù
Tenner-resisted

Un **tenner-resisted** ( *designated marksman*,  *tireur de précision*) zo un doare mailh-tenner en arme pe er polis, stummet evit gellet tennañ en ur mod resis war sibloù betek 600 metr gant un arm-tan hiniennel. Peurliesañ eo pourveziet gant ur fuzuilh damaotomatek dezhi ul lunedenn.

Er c'hontrol d'ar sniperien a gustum labourat o-unan pe e skipailhoù bihan daou pe dri soudard, tennerien-resisted an armeoù modern zo enbarzhet er c'hevrennoù-emgann war linenn gentañ an emgannoù. Diwar urzhioù o c'homanadantoù e c'hallont c'hoari ur roll pourveziañ titouroù ha sklêrijennañ un hent. E bed ar polis pe an enepsponterezh, an dennerien-resisted zo karget da wareziñ pennoù-bras, evezhiañ lec'hioù kizidik evel ar c'hreizennoù nukleel pe darvoudoù foran, pe talañ ouzh sponterien pe skraperezhioù gouestlidi.

## Gwelet ivez
* Simo Häyhä

## Daveennoù
Kampionad italian an echedoù dre lizher

**Kampionad  italian an echedoù dre lizher** a zo ur gevezadeg  evit ar c'hoarierien echedoù italian. Krouet e voe e 1941. Aozet e vez gant Kevre Italian Echedoù dre Lizher *(ASIGC - [[Associazione scacchistica italiana giocatori per corrispondenza]])*, bet krouet e 1951. 
Meur a gampionad a vez aozet e gwirionez : unan hervez rummadoù barregezh hervez al live Elo, unan miret evit ar maouezi hag unan hollek. Ar c'hoarier trec'h er c'hampionad hollek a dap an titl a gampion italian an echedoù dre lizher.

## Kampionad hollek

## Lieskampioned

## Podiomoù

## Kampionad ar Maouezi
* I. 1975 - Vittoria Della Maggiore
* II. 1976 - Maria Mungai
* III. 1977 - Maria Luisa Wolf
* IV. 1978 - Maria Saba
* V. 1979 - Maria Mungai
* VI. 1981 - Elizabetta Palmiotto
* VII. 1982 - Elena Bencini
* VIII. 1982 - Sonia Marinelli
* IX. 1984 - Alda Granatelli
* X. 1985 - Maria Teresa Gervasi
* XI. 1986 - Alda Granatelli
* XII. 1986 - Maria Mungai
* XIII. 1988 - Stella Miranda
* XIV. 1988 - Laura Tamborini
* XV. 1990 - Laura Tamborini
* XVI. 1991 - Elena Bencini
* XVII. 1996 - Annamaria Pronio
* XVIII. 1996 - Laura Tamborini
* XIX. 1996 - Maria Angela Fonio
* XX. 1996 - Luz Marina Tinjacá
* XXI. 1998 - Luz Marina Tinjacá
* XXII. 1999 - Luz Marina Tinjacá
* XXIII. 2000 - Francesca Capuano, Luz Marina Tinjacá
* XXIV. 2002 - Francesca Capuano 
* XXV. 2004 - Laura Piazza
* XXVI. 2009 - Luz Marina Tinjacá
* XXVII. 2008 - Luz Marina Tinjacá
* XXVIII. 2010 - Andreina Colucci
* XXIX. 2012 - Susanna Carbone
* XXX. 2012 - Chiara Bartalini
* XXXI. 2012 - Katia Grossi
* XXXII. 2014 - Chiara Bartalini
* XXXIII. 2019 - Carlotta Secondi, Sharon Glover
* XXXIV. 2021 - Cinzia Colotti
* XXXV. 2022 - Cinzia Colotti

## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
*  Albo d'oro dei campionati italiani dal sito ufficiale dell'ASIGC
*  Tutti i risultati dell'ICCF (compresi i campionati italiani)
6 mm Lee Navy

Ar **6 mm Lee Navy**, anvet ivez **.236 Navy**, zo ur munision armoù-skoaz, ennañ poultr divoged, ijinet er Stadoù-Unanet er bloavezhioù 1890. Krouet e voe pa zivizas morlu ar vro e oa ret dezhañ kaout ur gartouchenn dezhi ur vannadell bihan e galibr, gouest vont pell a-walc'h evit tizhout bagoù o enebourien. An embregerezh Winchester a voe karget da sevel ar munision nevez. En ober a reas en ur gemmañ ur gartouchenn 6,5 × 53 mm R Mannlicher. Winchester a broduas anezhi, ha sevel a reas war un dro ar fuzuilh Lee Navy M1895 kambret eviti. Dilezet e voe tamm-ha-tamm ar 6 mm Lee Navy hag he fuzuilh e-pad degad kentañ an XX kantved.

## Daveennoù
Terence Stamp

**Terence Stamp**, bet ganet d'an 22 a viz Gouere 1938 e Londrez ha marvet d'ar 17 a viz Eost 2025, a oa un aktour saoz, brudet evit e roloù e filmoù evel *[[Superman (film, 1978)|Superman]]* (1978), *[[Star Wars: Episode I – The Phantom Menace]]* (1999) pe *[[The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert]]* (1994). 

## Liammoù diavaez

*   war IMDB

## Daveennoù
Davide Pedersoli

**Davide Pedersoli S.r.l.**, anvet peurliesañ **Pedersoli**, zo un embregerezh armoù-tan italian diazezet e Gardone Val Trompia, e proviñs Brescia, arbennikaet war an armoù hiniennel kozh.

## Istor

Savet e voe e 1957 gant Davide Pedersoli (1924-1996), a broduas da gentañ fuzuilhoù-chase dreistlakaet. E deroù ar bloavezhioù 1860 e teuas ar Stadunanad Val Fogett, neuze prezidant an Navy Arms Company, da weladenniñ Italia evit kavout armeurerien gouest da broduiñ un arm evit lidañ 100 vloaz brezel diabarzh ar Stadoù-Unanet. Davide Pedersoli a savas ur c'hentpatrom fuzuilh loc'henn-grogenn doare Winchester. Ne oa ket prest c'hoazh da bostañ arc'hant evit produiñ an arm da vat, met kenderc'hel a reas da labourat e bed an armoù kozh en ur ober kornioù-poultr.

E 1973 e choazas rener ar stal dilezel an armoù chaseal hengounel hag ober kopiennoù armoù poultr du hepken. Dibaoe eo deuet da vezañ arbennikaet war ar re ijinet etre 1730 ha 1890. An armoù gwerzhetañ eo eiladoù ar pistolennoù Le Page hag ar fuzuilhoù Brown Bess ha Sharps. Implijet e vez armoù Pedersoli e bed ar sportoù tennañ pe an adsavadennoù istorel.

E 2017 e ezporzhie an embregerezh 92% eus e broduioù, da vroioù Norzhamerika hag Europa dreist-holl. Er memes koulz e voe savet ar strollad Italian Firearms Group er Stadoù-Unanet evit aesaat enporzhiañ armoù savet gant Pedersoli, Sabatti, FAIR ha Tanfoglio eno.

## Liamm diavaez

*   Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Lee Navy M1895

Al **Lee Navy M1895**, en ur mod ofisiel en arme **Lee Rifle, Model of 1895, Caliber 6mm**, hag anavezet dindan anvioù all evel **Lee Rifle** pe **Winchester-Lee Rifle**, zo ur fuzuilh tennata dre zorn produet e 1895 gant Winchester evit an US Navy hag an US Marine Corps. Implijet e voe e-pad un nebeud bloavezhioù hepken.

## Istor
E eil hanter an XIX kantved e krogas morluoù er bed da sevel muioc'h-mui a listri-tarzher, hag a oa bagoù marc'hadmatoc'h ha moanoc'h o hobregon. Sevel a reas neuze ar soñj da bourveziañ an droadegiezh war vourzh ar bagoù gant armoù-skoaz dezhe bannadelloù prim a-walc'h evit klask toullañ an hobregonoù-mañ, hag uhel o hed-tenn (betek 500 metr), pa ranke al listri-tarzher mont tost ouzh o sibl evit lezel o zorpedennoù da vont. Re wan e oa ar c'hartouchennoù .30-40 Krag implijet er Stadoù-Unanet, hag ijinet e voe ur munision nevez ennañ poultr divoged, ar 6 mm Lee Navy.

E 1894, an embregerezh Winchester, a oa neuze ar produour kartouchennoù pouezusañ e Norzhamerika, a ginnigas d'ar Stadoù-Unanet ur fuzuilh kambret evit ar munision nevez. Savet e oa he c'hulasenn dre adarmiñ linennek diwar ur sistem dibar breouet gant an armeurer James Paris Lee. Asantet e voe gant ar morlu stadunanat ha degemeret er servij dindan an anv ***Lee Rifle, Model of 1895, Caliber 6mm***. He c'harger diabarzh pemp tenn hag he gwikefre a ginnige ur galloud-tennañ uheloc'h evit armoù all ar mare.

### Implij
Implijet e voe an arm er brezel a-enep Spagn (1898) ha Filipinez (1899-1902), e-lec'h ma tiskouezas bezañ fiziapl ha resis, met merzhet e voe e uze buan ar c'hanol hag e rizennoù abalmour da dizh uhel ar bannadelloù. Er memes koulz e oa bet gwellaet hed-tenn an dorpilhennoù tennet eus al listri-brezel, ha re bell e oant en emgannoù neuze evit bezañ tizhet gant armoù hiniennel. C'hoant ar gouarnamant stadunanat da heñvelaat an armoù implijet en e vorlu hag en e dirlu a lakaas an Navy da zilezel al Lee ha d'ober gant ar Krag-Jørgensen adalek 1899, ha gant ar Springfield M1903 e 1911.

War-dro 20.000 skouerenn eus al Lee Navy a voe produet en holl gant Winchester betek 1902. 15.000 anezhe a voe pourveziet d'an US Navy. Ur pezh ral a-walc'h eo deuet da vezañ, ha priziet eo gant an dastumerien.

## Er sevenadur
* Al Lee Navy M1895 a c'haller implijout er c'hoari video ''World of Guns: Gun Disassembly''.

## Levrlennadur
*  Eugene Myszkowski, *The Winchester-Lee Rifle*, Excalibur Publications, 1999, 96 p., ISBN 978-1880677155

## Daveennoù
Wilsaida Diaz

**Wilsaida Pieranlly Diaz Cesar** a zo bet ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1991 er Republik Dominikan.

Ur c'hoarierez echedoù dominikan eo.

Mestrez veur (Maouezi) (WFM) eo abaoe 2014. Gwellañ c'hoarierez he bro eo. 1914 a voe he Renk Elo uhelañ, bet tizhet e miz Mae 2016).

Kampionez ar Maouezi e voe en he bro e 2013, 2015 ha 2016.

C'hoari a reas ouzh ar 4 tablezenn er skipailh dominikan en Olimpiadoù ar Maouezi e 2014, 2016 ha 2018.

## Daveennoù
Lamp

Ul **lamp** pe ur **gleuzeur** a zo un ardivink hag a ro gouloù. Al lampoù a vremañ a ya en-dro gant tredan oc'h implijout ur glogorenn wennc'hor. 

Er Paleolitik (Henoadvezh diwezhañ ar maen) e oa bet implijet etevien-goulaouiñ. Adalek dibenn ar Mezolitik (Krennoadvezh ar maen) e voe graet gant lampoù "dre eoul". Er Grennamzer e veze implijet goulaouennoù. En XIX kantved e voe ijinet al lamp dre eoul (tireoul e gwirionez) hag en XX kantved en em astennas al lampoù dre dredan.

## Seurtoù lampoù
Implijet a vez al lampoù gant an dud en o zi, o lakaat anezho en ul lec'h ma vez ezhomm gouloù : war ur gomodenn, un daol-noz, ur burev, war al leur evit al lampoù war droad, ouzh ar sel, hag all. Al lampoù lakaet war un daol o dez un  tog-kleuzeur evit skeiñ ar gouloù war an traoñ. Lampoù a vez er straedoù ivez alies, komz a reer eus kleuzeureg pe lamp-straed. Ul lamp Aldis a vez implijet e bourzh ar bigi evit kas sinalioù gouloù hervez al lizherenneg Morse.

Gouloù godell ha lamp-tal a zo ivez, evit mont ha dont gant gouloù ha skeiñ anezhañ war ul lec'h resis.

## Al lampoù er sevenadur
* Lamp Aladdin zo brudet e kontadenn Ar mil nozvezh hag unan.

## Gwelet ivez
* lampig
* letern
Snider-Enfield

Ar **Snider-Enfield** zo ur rummad fuzuilhoù un-tenn reolius er British Army eus 1866 betek dibenn an XIX kantved.
## Istor ha mont en-dro

E deroù ar bloavezhioù 1860 e tivizas an arme vreizhveuriat treuzfurmiñ he mouskedoù standart Pattern 1853 Enfield karget dre o beg evit gellet implijout enne kartouchennoù metalek. Dre se e c'halle he soudarded kaout ul lusk-tennañ uheloc'h war an tachennoù emgann. Evit en ober e voe implijet un ijinadenn breouet gant ar Stadunanad Jacob Snider e 1862, anezhi ur gulasenn hag a c'halle bezañ lakaet e plas ar platinennoù-kailhastr kozh, en ur zegas un nebeud kemmoù da elfennoù all evel ar c'hi.

An arm nevez a ziskouezas bezañ pemp gwech uheloc'h e lusk-tennañ evit hini an Enfield 1853. Tennañ a rae ar c'hartouchennoù .577 Snider karget gant poultr du hag ijinet evitañ. E gulasenn a veze digoret en ur wintañ al lodenn a-us. Ur wech tennet, abalamour ne oa kraban pe distrinker ebet er fuzuilh, e ranke ar soudard gwintañ e arm war ar c'hostez evit lakaat an douilhez da gouezhañ.

Kemeret e voe he flas er British Army gant ar fuzuilh Martini-Henry adalek 1871. War-dro 870.000 skouerenn anezhi hag eus he adstummoù a voe produet en holl gant an RSAF Enfield.

## Liamm diavaez

* Kargañ, tennañ ha diskargañ ur Snider-Enfield

## Daveennoù
.577 Snider

Ar **.577 Snider** zo ur munision produet adalek 1866 e Breizh-Veur evit ar fuzuilhoù Snider-Enfield. Ijinet e voent gant ar c'horonal Boxer, a oa neuze e penn arsanailh Woolwich. Ar c'hartouchennoù metalek kentañ e voent e servij er British Army. Karget e oant gant poultr du, hag emdreiñ a reas danvez o douilhezioù hervez ar mare. Ar munisionoù .577/450 Martini-Henry a gemeras o flas en arme er bloavezhioù 1870.
## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Stourmerien ar Frankiz (1957-1961)

Dindan an anv  **Champion of Liberty** (= "Stourmerien ar Frankiz" e saozneg) e voe embannet ur rummad 19 timbr gant melestradurezh postoù Stadoù-Unanet Amerika etre 1957 ha 1961, gouestlet d’an dud (paotred hepken) o doa stourmet evit frankiz o bro. Un diviz politikel arouezius e oa e-pad ar brezel yen a lakae tal-ouzh-tal ar Stadoù-Unanet hag an Unvaniezh Soviedel, an div vro o klask kendrec’hiñ ar bed e oant hent ar frankiz.

War-bouez an timbr o lidañ Magsaysay e voe moullet koubladoù timbr 4 cent ha 8 cent war an hevelep patrom : penn an den enoret e-barzh ur vedalenn, dindan un dorchenn, hag al lugan CHAMPION OF LIBERTY. Goloennoù-lizher “Deiz kentañ” a voe lakaet e gwerzh e Washington D.C. gant ur siell isipisial warnañ un dresadenn a lakae da soñjal en oberenn an den meur.

Unliv eo an timbroù gant an talvoud-gwerzh izelañ, liesliv ar re all.

## [[Ramon Magsaysay]] (1957)
Kadoriad Filipinez etre dibenn 1953 ha 1957. Stourm a reas a-enep ar Japaned e-pad an Eil Brezel-bed.

## [[Lajos Kossuth]] (1958)
E penn ar stourm evit dieubidigezh Hungaria e 1848-49.

## [[Simon Bolivar]] (1958)
Unan eus pennoù-bras an dispac’hoù a c’hoarvezas e Su Amerika e penn kentañ an .

## [[Ernst Reuter]] (1959)
Eneber ouzh ren an Trede Reich. Maer Berlin goude an Eil Brezel-bed.

## [[José de San Martín]] (1959)
Lesanvet *Dieuber Arc’hantina, Perou ha Chile*, stourm a reas a-enep armeoù Bro-Spagn e Suamerika.

## [[Tomáš Masaryk]] (1960)
Unan eus diazezerien Republik Tchekoslovakia e 1918.

## [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] (1960)
Ofiser finlandat a stourmas a-enep ar re Ruz e Finland (1917-18) . E penn lu Finland e 1939. Dilennet e voe c'hwec'hvet prezidant Republik Finland (1944-1946).

## [[Giuseppe Garibaldi]] (1960)
Kemeret perzh en doa er stourm evit unvaniezh politikel Italia en {{XIXvet kantved]]. Un arouez eus adsav broadel Italia.

## [[Ignacy Jan Paderewski]] (1960)
Stourm a reas evit dieubidigezh Polonia a-raok ar Brezel-bed kentañ. E penn Parlamant Polonia en harlu e-pad an Eil Brezel-bed.

## [[Mahatma Gandhi]] (19610)
Emsaver a stourmas evit difenn an enbroidi e Suafrika hag evit dieubiñ India diouzh ar Saozon gant doareoù nann-feulst.
Browning

**Browning** zo un anv-tiegezh saoznek hag a c'hall ober dave da :
## Tud
* Robert Browning (1812-1889), barzh saoz ;
* Robert Wiedemann Browning (1849-1912), livour ha buruteller saoz ;
* John Moses Browning (1955-1926), armeurer stadunanat ;
* Val A. Browning (1895-1994), den a aferioù stadunanat ;
* Christopher Browning (ganet e 1944), istorour stadunanat arbennikaet war ar Shoah.

## Lec'hioù
* Browning (Georgia), SUA ;
* Browning (Illinois), SUA ;
* Browning (Kentucky), SUA ;
* Browning (Missouri), SUA ;
* Browning (Montana), SUA ;
* Browning (Wisconsin, SUA ;
* Browning (Saskatchewan), Kanada ;
* 25851 Browning, ur blanedenn vunut.

## A bep seurt
* Browning Arms Company, un embregerezh armoù-tan stadunanat ;
* ''Browning'', ur gourzhanvad implijet evit envel armoù-tan a bep seurt, pistolennoù ha mindrailherezioù dreist-holl.
Eneida Pérez

**Eneida Astolfi Pérez de Lücke**  a zo bet ganet d'ar 5 a viz Genver 1964 e Santo Domingo e Republik Dominikan.

Ur c'hoarierez echedoù dominikan hag alaman eo.

Mestrez veur (Maouezi) (WFM) eo abaoe 2003. 

## Buhez
Studiet he deus e Skol an Arzoù en Orosco etre 1981 ha 1982 ha goude-se he deus studiet an arz en Akademiezh Vroadel an Arzoù betek 1987. Goude-se he deus studiet tri bloaz war ar savouriezh e Skol-veur Autonoma Santo Domingo. Etre 1989 ha 1992 edo o chom e Bro-C'hall. Dont a reas da vezañ broadet gall. E 1996 ez eas da chom e Göln evit bezañ gant he gwaz Norbert Lücke, ma labour evel arzourez.
## Echedoù
Seizh gwech eo bet Kampionez Echedoù Dominikan ar Maouezi (1985, 1986, 1987, 1988, 2002, 2003 ha 2011) ha kemeret he deus perzh en Olimpiadoù Echedoù eus 1984 da 1990. C'hoari a ra c'hoazh evit he bro c'henidik e Kampionad Bedel an Echedoù.

C'hoariet he deus evit Kleub *SK Holsterhausen* e Kevre echedoù Alamagn.

Ganti e voe krouet Kêriadenn Echedoù La Torre er Republik Dominikan.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* Lod eus he fartiennoù e Chessgames
* Lod eus he fartiennoù e 365 Chesscom
Janelle Mae Frayna

**Janelle Mae Frayna** a zo bet ganet d'ar 19 a viz Mae 1996 e Legazpi, Albay, e Filipinez.

Ur c'hoarierez echedoù filipinezat eo.

Mestrez veur (Maouezi) (WFM) eo abaoe 2016. 

Teir gwech eo bet Kampionez Echedoù Filipinezat ar Maouezi, e  2013, 2016 ha 2021. C'hoariet he doa e skipailh maouezi he bro en olimpiadoù en Istanbul e 2012 hag e Tromsø e 2014.

Trec'h e voe (8/9) en Tournamant Luc'hedenn (*Blitz*) e 31 Festival Etreboadel Chess Abu Dhabi d'an 23 a viz Eost 2025.

## Daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* Lod eus he fartiennoù e Chessgames
* He fichenn e 365 Chesscom
Bren Ten

Ar **Bren Ten** zo ur bistolenn damaotomatek un-ober ha daou-ober graet gant an embregerezh stadunanat Dornaus & Dixon Enterprises Inc. etre 1983 ha 1986. O frodu nemetañ e voe.

## Istor
E deroù ar bloavezhioù 1980 e oa pourveziet nerzhioù polis ar Stadoù-Unanet gant revolverioù uhel o c'halibr met hiroc'h da adkargañ, pe pistolennoù damaotomatek doare *[[Wonder Nine]]*, uhel endalc'h o c'harger met dezhe munisionoù 9 mm izeloc'h o galloud-herzel.

Savet e voe ar Bren Ten d'ar c'houlz-se gant Thomas Dornaus ha Michael Dixon, gant sikour Jeff Cooper. O fal e oa krouiñ evit ur bistolenn hag a vodje perzhioù mat an daou seurt arm, ha kinnig ur bistolenn modernoc'h evit ar Colt M1911 implijet en arme stadunanat. Kemmañ a rejont ur CZ 75 evit ma c'hallje degemer ar munisionoù nevez 10 mm Auto ijinet gant Whit Collins ha produet gant an embregerezh svedat Norma. Anvet e voe Bren Ten abalamour da gêr broduiñ orin ar CZ 75 (Brno, e Tchekoslovakia, *Bren*) ha d'e galibr (10 mm, *Ten*). Un arm e dir disvergl e oa, hag a rae gant ur sistem tennata dre argil berr heñvel ouzh hini ar Browning HP.

Kinniget e voe ar bistolenn en ur mod standart (karger 10 tenn) ha *Compact* (karger 8 tenn). Adstummoù anezhe a voe savet evel an SF (*Special Forces*, dezhañ ur c'hanol 4 meutad e-lec'h 5). Siwazh e talas an embregerezh ouzh meur a gudenn, evel kalite ar produiñ, tres ar c'hargerioù soñjet fall ha diaesterioù da respont d'ar rakurzhiadennoù armoù. Ar Bren Ten a oa ivez un arm ponner, luziet e wikefre, hag a zegase kalz argil pa veze tennet gantañ.

Ne zeuas ket ar Bren Ten a-benn da gendrec'hiñ sevij surentez bras pe arme ebet. 1.500 skouerenn anezhi a oa bet produet hepken pa reas an embregerezh freuz-stal e 1986. 

## Er sevenadur
Implijet e vez ur bistolenn Bren Ten gant Sonny Crockett (c'hoariet gant Don Johnson) er stirad polis *[[Miami Vice]]* (1984-1989).
## Daveennoù
Karreg

Ur **garreg** (liester *kerreg* pe *kerrigi*) zo ur seurt enezennig graet gant roc'h, dañjerus evit ar bigi peogwir e c'hall bezañ dindan live an dour pe a-rez an dour. Komz a reer eus ur sklosenn ivez.  

War an douar e komzer eus karreg ivez a-wechoù, evit ober dave d'ur maen bras, pe ur menez gant stummoù kognek (Karreg an Tan da skouer). Komz a reer eus ur roc'hell ivez. E kembraeg e kaver ar ger *carreg*.

## Gwelet ivez
* karregad
* ar Gareg, anv-tiegezh brezhonek.
Damaris Abarca

**Damaris Nicole Abarca González** a zo bet ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1990 e Rancagua, e Chile.

Ur c'hoarierez echedoù chilean eo.

Tredeog FIDE abaoe 2009.
Mestrez veur  (Maouezi) (WFM) eo abaoe 2012. 
Kadoriadez ** Federación Nacional de Ajedrez de Chile** (Kevre Broadel Echedoù Chile) eo bet etre 2018 ha 2022.

Pemp gwech eo bet Kampionez Echedoù Chilean ar Maouezi: e  2010, 2012, 2014, 2019 ha 2023.
C'hoariet he deus e skipailh maouezi he bro e pemp  olimpiad.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fichenn e Chessgames
* He fichenn en Olimpbase
Giovanna Arbunic

** Brunilda Giovanna Arbunic Castro** a zo bet ganet d'ar 1 a viz Gouhere 1964 e Punta Arenas, e Chile.

Ur c'hoarierez echedoù chilean eo.

Mestrez veur  (Maouezi) (WFM) eo abaoe 1982. 

1958 edo he Renk Elo e 2024.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
*
Berna Carrasco

**Berna Carrasco Araya de Budinich** (San Bernardo, Región Metropolitana de Santiago, Chile, 19 a viz Kerzu 1914 - Santiago, Región Metropolitana de Santiago, Chile, 7 a viz Gouhere 2013) a oa ur c'hoarierez echedoù chilean . Kemer a reas perzh e Kampionad bedel ar Maouezi e Buenos Aires e 1939, teirvet e voe war-lerc'h Vyera Mentchikova ha Sonja Graf. Er bloavezhioù 1940 e voe eilvet c'hoarierez ar bed, war-lerc'h Sonja Graf. E 1954 e teuas da vout Mestrez-veur ar Maouezi (WGM). Dimezet e oa gant Pedro Antonio Vladimiro Budinich Raguzin, daou vab o doa ganet.  2165 edo he Renk Elo e 2013.
## Notennoù ha dave

## Liamm diavaez
*  He fichenn en Olimpbase
Snipex Alligator

Ar **Snipex Alligator** zo ur fuzuilh enepdafar produet abaoe 2020 gant an embregerezh ukrainat C'HADO. Implijet e vez abaoe 2021 gant nerzhioù armet Ukraina, ma servij evel fuzuilh-resisted ivez.

Ur sistem tennata dre vorailh zo dezhi, ha kambret eo e 14,5 × 114 mm. Pourveziet eo gant ur c'harger 5 tenn. Gouest eo da doullañ 10 mm hobregon e 1,5 km, ar pezh a zo a-walc'h evit tizhout soudarded e diabarzh karbedoù dezougen soudarded evel ar BTR-80 rusian, pe tizhout o c'heflusker.

Implijet e vez gant unvezioù sniperien ukrainat. E miz Eost 2025, unan anezhe en deus savet un taol-dreist bedel nevez en ur lazhañ ur soudard rusian e ouzhpenn 4.000 metr gant ur fuzuilh Alligator, ha sikour dronoù hag an naouegezh artifisiel.

## Daveennoù
Fermin Muguruza

**Fermin Muguruza**, ganet d'an 20 a viz Ebrel 1963 e Irun (Euskal Herria) zo ur c'haner ha gitarour euskarat. Kemeret en deus perzh er strolladoù Kortatu er bloavezhioù 1980, ha Negu Gorriak er bloavezhioù 1990 asambles gant e vreur Iñigo, a-raok kregiñ da embann pladennoù e-unan. Kemer a reas perzh e krouidigezh al label Esan Ozenki.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Gwelet ivez

* Sonerezh rock euskarat

## Daveennoù
Grégoire Ludig

**Grégoire Ludig**, bet ganet d'an 11 a viz Eost 1982 e Fleury-Mérogis, zo un aktour, fentigellour ha produktour gall. Asambles gant David Marsais en doa savet ar c'houblad fent Palmashow e 2002.

## Buhez prevez
E koublad emañ gant Marie Portolano, kazetennerez ha luskerez abadennoù skinwel.

## Liamm diavaez
*   war IMDB
Olga Menčíková

Olga Menčíková

**Olga Mentchikova Rubery** a zo bet ganet d'an 2 a viz Mae 1907 e Moskov (Rusia) ha marvet d'an 26 a viz Mezheven 1944, e Clapham, (Bro-Saoz).
Meurc'hoarierez echedoù tchek-breizhveurat.

C'hoar Vyera Mentchikova e oa.
 
E miz Genver 1927, Vera a c'hounezas Kampionad Londrez ar Maouezi, Olga a voe eilvet.

Kemer a reas ar bedervet plas (+3 =1 =5) e Kampionad bedel ar Maouezi e Varsovia e 1935   ha 17–20 (6,5/14) e voe e Kampionad bedel ar Maouezi e Stockholm e 1937.

## Notennoù
Br

**Br** a c'hall ober dave da : 
* arouez ar brom er gimiezh
* .br, astenn internet Brazil
* ar brezhoneg hervez an norm ISO 639-1

**BR** a c'hall ober dave da :
* ar frañchiz Blade Runner
* Brazil hervez an norm ISO 3166-1
* Brest hervez roll ar porzhioù marilh
Javiera Gómez

**Javiera Belén Gómez Barrera** a zo bet ganet d'ar 26 a viz Even 2002 e Valdivia, e Chile.

Ur c'hoarierez echedoù chilean eo.

Mestrez veur (Maouezi) (WFM) eo abaoe 2017.
## Buhez
P'edo pemp bloaz e krogas gant ar c'hoari en atalier echedoù Skolaj Domus Mater e Valdivia .

E 2013 e voe kampionez er rummad ar merc'hed e-dan 12 vloaz e Festival Sudamericano de la Juventud e Cochabamba, Bolivia. 

E 2014 e voe kampionez e rummad ar merc'hed e-dan 14 vloaz e Brasil . E miz Du 2016 e voe kampionez er rummad ar merc'hed e-dan 20 vloaz e Paramaribo, Surinam.

Div wech eo bet Kampionez Echedoù Chilean ar Maouezi: e 2020 ha 2022.

C'hoariet he deus e skipailh maouezi he bro e pevar olimpiad, e Bakou e 2016, e Batoumi e 2018, e Chennai e 2022 hag e Budapest e 2024.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fichenn e Chessgames
* He fichenn e 365 Chess
Beatriz Marinello

**Beatriz Mansilla Marinello** a zo bet ganet d'ar 14 a viz Mae 1964 e Chile.

Ur c'hoarierez echedoù chilean eo.

Mestrez veur  (Maouezi) (WFM) eo abaoe 1980.

Kregiñ a reas gant ar c'hoari p'edo  trizek vloaz.

Kampionez Echedoù Chilean ar Maouezi e voe e 1980.

Dilojañ a reas da SUA e 1990.

C'hoariet he deus e skipailh maouezi SUA en Olimpiad e Moskov e 1994.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* US tournament record of Beatriz Marinello 
* He fichenn FIDE
* He fichenn e 365 Chess
*  He fichenn e Chesstempo
* He fichenn e Chessbase
Eglantina Shabanaj

right|180px|Eglantina Shabanaj e miz Du 2022.
**Eglantina Shabanaj** a zo bet ganet d'ar 27 a viz Meurzh 1979 e Tiranë en Albania.

Ur c'hoarierez echedoù albanat eo.

Woman Candidate Chess Master (WCM) eo abaoe 2010.
## [[Kampionad albanat an echedoù]]
Kampionez Echedoù Albanat ar Maouezi e voe pevarzek gwezh: 1994–1999, 2007, 2009, 2011, 2012, 2014, 2016, 2018 ha 2019.

## [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh albanat ar maouezi e dek Olimpiad: 
* e 1994, er 31 Olimpiad e Moskov (Rusia), 
* e 2000, er 34 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2006, er 37 Olimpiad e Torino (Italia),
* e 2008, en 38 Olimpiad e Dresden (Alamagn),
* e 2010, en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia),
* e 2014, er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia),
* e 2016, en 42 Olimpiad e Bakou (Azerbaidjan),
* e 2018, en 43 Olimpiad e Batoumi (Jorjia), 
* e 2022, er 44 Olimpiad e Chennai (India),
* e 2024, er 45 Olimpiad e Budapest (Hungaria).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fichenn e 365 Chess
Gouenn

Ar **ouenn** a zo un isrann eus spesadoù ar boudoù bev, plant ha loened, en o zouez an dud. Isouennoù a zo ivez. Ar boudoù-se zo heñvel tamm pe damm an eil re ouzh ar re all (perzhioù hêrezhel heñvel o deus), ha barrek int da ouennañ kenetrezo. Ar gouennañ, pe gouennadur, a zo un arc'hwel ret evit ma treuzvevfent.

## Gouennoù ar plant
Gouennoù e-leizh ur spesad plant a vez alies.

Miliadoù a ouennoù avaloù a zo.

## Gouennoù al loened
### Gouennoù an dud
Rummatadur an dud en deus emdroet a-hed ar c'hantvedoù. Ar rummatadurioù-se a denn d'ar ouennelouriezh.
### Gouennoù al loened all
Ar gouennoù doñv a ra dave d'al loened doñvaet gant an dud abaoe miliadoù a vloavezhioù, hag alies int gouennoù krouet ha/pe treuzfurmet gant an dud, da skouer ar gouennoù kezeg, ar gouennoù chas, ar gouennoù kizhier, ar gouennoù saout, ar gouennoù givri, ar gouennoù moc'h...

Komz a reer eus gouennoù evit al loened gouez ivez.
## Krennlavar
* *Ar ouenn a denn.*
Lennegezh skiantel vrezhonek

Skridoù skiantel brezhonek a zo rouez-tre dre ma n’eus ket a gelennadurezh uhel vrezhonek en amzerioù modern (goude ar Grennamzer). Koulskoude ez eus roudoù eus anaoudegezhioù skiantel kozh-tre a spurmanter gant anvioù brezhonek al louzeier a ya da leuniañ dornskrid Leiden (8vet kantved) ha pa droer un dornad spisc’herioù e henvrezhoneg. E pennadoùigoù zo a gaver e geriadurioù bras Gregor Rostren ha Loeiz ar Pelleter ez eus traoù skiantel hep displegadennoù, met merzout a reer muioc’h a anaoudegezhioù e-barzh an dornskrid savet gant Pierre Joseph de Coëtanlem de Rostiviec e diwezh an . Nebeud a lennegezh skiantel a voe savet e-pad an Emsav kentañ hag e krogas amzer ar brezhoneg skiantel pa c’houlennas Frañsez Vallée digant skiantourien c'hallek zo an aotre da dreiñ pennadoù skiantel. Gant Gwalarn e teuas amzer al levrioù hag an testennoù skiantel.

Al levrioù pe an testennoù skiantel zo oberennoù pe pennadoù a c’hell bezañ lakaet er rummadoù 500 (Skiant) ha 600 (Teknologiezh) pa implijer Rummatadur niverel Dewey.

## Dornskrid Leiden

## [[Spisc'her]]ioù henvrezhonek

## Levrioù skiantel brezhonek
### Ur seurt [[holloueziadur]], kalz a vezhoneg enni, savet gant un denjentil en distro
N’eo ket ul levr e brezhioneg, met un astenn da c'heriadur Loeiz ar Pelleter gant kalz a zisplegadennoù diwar-benn sterioù ar gerioù brezhonek roet evit treiñ gerioù gallek. E-pad an Dispac'h Gall e chomas Pierre Joseph de Coëtanlem de Rostiviec en e vaner Trogrifon e Henvig da sevel ur pezh mell dornskrid ha ne voe ket moullet a-raok daou gantved.

### Studi war an [[astr|astrou]]
En hañv 1848 e embannas al Levrdi Lefournier e Brest ul levrig, 40 pajenn ennañ ha *Studi war an astrou* e ditl, dindan sinadur Paul Lebreton. Hervez Nelly Blanchard, kelennerez war ar brezhoneg hag ar yezhoù keltiek, e Skol-veur Brest, n’eus Paul Lebreton ebet a c’hellfe bezañ kavet roudoù anezhañ e takad ar seurt brezhoneg a weler implijet gantañ, hini Treger Vihan er reter da Vontroulez.
Soñjal a ra dezhi e c’hell bezañ bet ar gwir oberour, pe Guillaume Le Jean, mab da Varc’harid Le Breton, pe Guillaume Ricou, un den a lavarer e oa sot gant ar steredoniezh.
Pal al levrig a oa displegañ petra eo an astroù, da lavaret eo, an Heol hag e goskoriad, hag ar mareoù-mor. Ledañ-skiant eo nemetken, ar c’hentañ levr skiantel brezhonek eo, kazi sur.

### Mentoniez
gant C.L. Kerjean (Célestin Lainé).

### Notennoù diwar-benn ar Gelted gozh
E 1943 e voe embannet gant Skridoù Breizh, e stumm ul levr, *Notennoù diwar-benn ar Gelted gozh*, a endalc’he anaoudegezhioù istorel ha skiantel war an Hengelted dastumet gant Meven Mordiern, gant skoazell Frañsez Vallée.

## Levrioù evit an deskadurezh

## Pennadoù skiantel brezhonek
An Elerc'h gouez

**An Elerc'h gouez** (*De vilde svaner* e daneg) zo ur gontadenn danek gant Hans Christian Andersen e 1838. Kontet eo enni istor ur briñsez a savete hec'h unnek breur eus o gwall blanedenn lakaet warne gant ur rouanez drouk.

Hervez renkadur Aarne-Thompson ez eo ur gontadenn hervez an doare niverenn 451 .

## Filmoù
Meur a film hag a varrez zo bet savet diwar ar gontadenn e meur a yezh.

## Pennadoù kar
* Ar c'hwec'h Alarc'h, gant ar vreudeur Grimm.
Marvailhoù a-bempoù (film)

***Marvailhoù a-bempoù*** zo ur film bevaat a orin saoz. E ditl orin eo *Revolting Rhymes*. Sevenet eo bet gant Jakob Schuh ha Jan Lachauer, ha diazezet eo war al levr skrivet e 1982 gant Roald Dahl ha skeudennaouet gant Quentin Blake .

Advouezhiet eo bet ar film-mañ gant Dizale e 2020. Skignet eo bet evit ar wech kentañ war Brezhoweb da vare vakañsoù Nedeleg 2022. Skignet eo bet un eil gwech war France 3 Breizh da vare vakañsoù Nedeleg 2024.

Unan eus al lodennoù a oa bet anvet evit Priz an Akademiezh evit ar film berr bevaat gwellañ e 90 Prizioù an Akademiezh.

## Istor
Penaos adijinañ ar marvailhoù en un doare fentus ha speredek war un dro ? Lakaomp e vefe Kabellig Ruz ha Gwennercʼh mignonezed a-gozh. Hag e stourmfent a-gevret d’en em zizober diouzh preizherien varnaoniek pe diouzh ur vamm-gaer c’hoantoù drouklazhañ ganti. Ha petra rafe Jakez (hini e favenn hud) m’en dije Luduennig da amezegez koant ?  An istorioù-se eo a vez kontet deomp gant ur bleiz tres un dandy warnañ.

## Mouezhioù

* Tangi Daniel evit ar Bleiz / ar Boudig / ar ramz
* Anna Duval Guennoc evit Gwennerc'h
* Aziliz Bourges evit Kabellig Ruz
* Mai Lincoln evit Luduennig
* Goulwena an Henaff evit an diwallerezh bugale
* Klet Beyer evit Jakz
* Tony Foricheur evit ar c'hoar vihan
* Yann-Herle Gourves evit ar Porc'hell / ar C'hoar vras
* Riwal Kermarreg evit Lom
* Marion Gwenn evit ar paotrig / Mamm-Gozh
* Nolwenn Korbell evit ar Plac'hig
* Tifenn Linéatte evit Frikeben
* Manu Mehu evit ar Chaseour
* Kristof ar Menn evit Will / Mamm Jakez
* Tangi Merien evit ar Priñs
* Jil Penneg evit ar Roue
* Tangi Simon evit ar Melezour
* Laors Skavenneg evit Paotr ar radio

## Daveennoù
Banniel-post

A-raok kas ul lizher da di an degemerer(ez) e vez merket an timbr-post peget ouzh ur golo-lizher gant ur siell  ankr du pe liv, ar pezh a dalvez e oa bet paeet an taos gant ar c’hasour, ha ne c’hell ket bezañ implijet an timbr ken. Kachedet eo, da lavaret eo nullet. Ront eo ar c’hached alies, warnañ an deiziad (hag an eur) hag anv ar vourc’h pe ar gêr vras m’eo lec’hiet ennañ ar burev-post.

Ur siell ispisial eo ar banniel-post a gaver e-kichen an hini pennañ (war an tu dehou) : hirrgarrezek eo ar stumm, ha reiñ a ra da welet ul lugan evit kuzuliañ an dud pe evit gwerzhañ madoù, un dresadenn eeun a vrud ur vro pe ur gêr, un degouezh bennak…

Ijinet e voent seurt sielloù e-pad dekvloaziadoù diwezhañ an  pa teuas ar mekanikoù-kachediñ da vezañ implijet muioc’h-mui, kentoc’h eget ober al labour gant an dorn. Un araokadenn e oa seurt ijinadenn dre ma niverusoc’h an eskemm lizhiri, hogen ur riskl a oa ez afe war c’hostez ma oa bet peget un timbr re bell eus ar c’hornad dehou, pe ma vije ur strobad timbroù kichen-ha-kichen. Gant ar banniel-post e veze kachedet an holl dimbroù en ur wech.

Ar merkoù savet gant ar mekanikoù-mañ o doa stumm barrennoù kenstur, gwagennek, pe boentigoù. Anavezet e voe ar mekanikoù an embregerezh Hoster, heuliet a-dost gant an Ethridge, Hey Dolphin, Bickerdike, Boston, Colombia, Krags, Universal , h.a.

E Bro-C’hall e krogas an implij eus ar mekanikoù-kachediñ un tamm a-raok Diskouezadeg Hollvedel ar bloaz 1900 e burev-post straed al Louvre e Paris. War dachenn an Diskouezadeg e kinnige stal ar Stadoù-Unanet kachediñ al lizhiri gant tresadenn o banniel. Alese orin ar ger ‘’Banniel-post’’ implijet e brezhoneg evit envel seurt kachedoù.

A-hed an  e voe implijet tresadennoù gant ar velestradurezh evit kelaouiñ an dud (cheñchamant ar c’hod-post er bloavezhioù 1970 e Frañs), diwall ouzh ar c’hleñvedoù. Aliesoc’h c’hoazh e voe bruderezh evit ul lec’h : *Ancenis, Marche de la Bretagne et de l’Anjou* ha tresadenn ar pont war al Liger, tresadenn iliz-veur Dol, *Locronan, Ville Historique ancienne cité des Tisserands*, *Brest, une ville du tonerre !* …

Logo ha chomlec’h un embregerezh a gavemp ivez pa veze kachedet ganti un niver bras al lizhiri. Ruz eo liv ar bannielloù-post moullet gant stalioù prevez.

E 2007 e voe dibabet gant Postoù Bro-C’hall paouezet gant ar moullañ bannielloù-post, gant ma veze graet gant mekanikoù-kachediñ arnevez er c’hreizennoù keweriañ al lizheroù, ket er burev-post ken.

## Dastumadenn
Markofiliezh a vez graet eus an diduamant a gas an dud da zastum ha renkañ ar bannielloù-post.

Daou zoare zo :
*mirout ar golo-lizher a-bezh.
*didroc’hañ kornad ar golo-lizher a mirout an timbr hag ar banniel-post hepken. Aesoc’h da renkañ, met hervez lod e vefe koll talvoudegezh.

## E yezhoù all

* E saozneg : *Pictorial cancellation*
* E galleg : *Flamme postale*  (eus "Oriflamme" = banniel)

## Levrlennadur
Didier Michaud, « Les flammes disparaissent... mais leur collection ne s'éteindra pas », pennad embannet e *Timbres magazine* nn76, C'hwevrer 2007, pajennoù 68-73.

## Liamm diavaez
Lec’hienn Phil Ouest
Lec'hienn un dastumer
Timbroù Benin

Emañ an Dahomey e kornaoueg Afrika, etre Togo, Nigeria, Niger ha Burkina Faso. Trevadennet gant Bro-C’hall e teuas da vezañ ur vro dizalc’h e miz Eost 1960. 

Anvet eo bet Benin e 1975.

## Trevadenn ar Benin

E 1851 e sinas gouarnamant Bro-C'hall ur feur-emglev a genwerzh hag a vignoniezh gant roue Porto-Novo, Toffa 1añ e anv, anezhañ gwaz roue Glélé an Dahomey. Gant feurioù-emglev 1868 ha 1878 e voe roet rannvro Cotonou da Vro-C'hall. Gant ar soñj en em wareziñ diouzh c'hoantoù ledanaat an Dahomey e voe skoulmet un emglev-difenn nevez etre Frañs ha Porto-Novo e 1883. Pa voe taget Cotonou gant arme ar roue Béhanzin e 1890 e kavas aze Frañs un digarez evit aloubiñ ar vro ha lakaat un termen da rouantelezh an Dahomey. Unvanet e voe trevadennoù gall Porto-Novo ha Dahomey.

E-pad ar prantad amzer berr etre 1892 ha 1894 e voe embannet timbroù an Trevadennoù Gall dreistmoullet gant **BENIN** ha re ar rummad Navigation et Commerce dindan an anv **GOLFE DE BÉNIN**.

## Dahomey

Adembannet e voe ar rummad diwezhañ-mañ e 1899 gant an alc’hwez **DAHOMEY ET DÉPENDANCES**, ha war baper liv etre 1901 ha 1905.

Heuilet e voe gant an timbroù a gvemp e-barzh an trevadennoù gall en Afrika : ar Jeneral Faidherbe, ur wezenn-balm, ar Gouarnour Noël-Eugène Ballay (1906-1907) ha diwezhatoc’h Diskouezadeg Etrebroadel Paris (1931), Pierre ha Marie Curie (1938), 150vet Deiz-ha-Bloaz Dispac’h Bro-C’hall (1939)…

## Afrika ar c’hornaoueg
Edo Dahomey er framm melestradurel Afrika ar C'hornaoueg C'hall evel ul lodenn vat eus trevadennoù Frañs en Afrika abaoe 1904, ha timbroù gant ar meneg AFRIQUE OCCIDENTALE FRANCAISE pe AOF a voe implijet neuze betek 1960. 

E 1941 e teuas er-maez timbroù ispisial a lakae war-wel evit ar wech kentañ broidi an Dahomey, ur geriadenn, al lenn Nokoue... War dimbroù ar rummad kentañ e weler al lizherennoù **RF** (aet eo ar Republik da get e 1940 koulskoude) e-kichenn DAHOMEY skrivet gant lizherennoù a vent vras. Aet eo an arouez diwar-wel war an eil rummad avat (*Difenn an Impalaeriezh*) ha war adembannadur skeudenn ar geriadenn "pinvidikaet" gant poltred ar Marichal Pétain...

## Republik dizalc’h
D’ar 1añ a viz Eost 1960 e voe embannet dizalc’hidigezh Dahomey ha **REPUBLIQUE DU DAHOMEY** a voe alc’hwez nevez timbroù ar Stad nevez. 

Gant melestradurezh ar Postoù e voe dibabet brudañ herezh ha sevenadur ar vro : artizanelezh, tudennoù (belegez, plac’h yaouank, paotr-saout…), dañsoù hengounel… Degouezhoù zo a voe brudet ivez : abadennoù sport en Abidjan, 160vet deiz-ha-bloaz marv Toussaint Louverture, 18vet deiz-ha-bloaz an UNICEF…

Tra ma oa voe moullet nebeutoc’h eget 200 timbr boutin etre 1960 ha 1974 e voe un tamm diroll ar velestradurezh pa embannas kement a timbroù evit ar postoù dre-nij, a-ratozh evit marc'had an dastumerien kredapl. Bras e oa an timbroù, hag o plediñ gant temoù a blije d’an dastumerien  sañset : livadurioù savet gant arzourien Europa, tudennoù istorel Europa pe Amerika (De Gaulle, Napoleon, Louis Blériot), ar C’hoarioù Olimpek…

E 1975 e voe cheñchet anv ar vro a yeas da vezañ BENIN a nevez.
Martini-Henry

Ar **Martini-Henry** zo ur rummad fuzuilhoù un-tenn reolius er British Army adalek 1871 hag implijet betek dibenn ar Brezel-bed Kentañ. Unan eus an armoù arouezius eus ar mare viktorian ha deus Impalaeriezh Breizh-Veur eo.

## Istor ha mont en-dro
Er bloavezhioù 1860 e rae ar British Army gant ar Snider-Enfield, a oa fuzuilhoù karget dre o begoù kemmet evit degemer kartouchennoù metalek modernoc'h.

Savet e voe ar Martini-Henry diwar ur sistem kulasenn breouet gant ar Stadunanad Henry O. Peabody e 1862, dezhi ur wikefre *[[falling block]]*. Evit kargañ an arm e oa ret sachañ war ul loc'henn-grogenn dindan e fust ha lakaat ur gartouchenn en e gambr. E 1866, an ijinour suis Friedrich von Martini a simplaas ar gulasenn en ur dennañ he morzhol bras hag en ur lakaat en e blas un doare skoer all. Kemmañ a reas stumm al loc'henn-grogenn ivez. E Breizh-Veur e voe ouzhpennet ur c'hanol nevez d'an arm, ennañ rizennoù savet hervez teknik ar Skosad Alexander Henry. Diwar ar c'hemmoù-mañ e voe savet ar fuzuilhoù Martini-Henry, hag a voe lakaet er servij e arme Breizh-Veur adalek 1871.

Brudet eo evit bezañ ur fuzuilh simpl he gwikefre, resis, ha solut, pa c'hall he c'hulasenn anduriñ gwaskoù uhel. Kambret e oa en he stumm orin e .577/450 Martini-Henry. Efedus e oa betek ur 400 metr bennak, hag etre daouarn ur soudard stummet mat e c'halle tennañ etre 12 hag 20 boled bep munutenn. Adstummoù (betek ar Mk IV) a voe anezhe, evit renkañ kudennoù war distrinkañ an douilhezioù da skouer. Stummoù berroc'h evit ar marc'hegerezh (karabinenn) pe deskiñ ar soudarded yaouank (e .310 Cadet) a voe ivez. Lod eus ar Martini-Henry a voe adkambret e .303 British, ur c'halibr modernoc'h deuet war-wel e dibenn ar bloavezhioù 1880.

## Implij
Implijet e voe ar Martini-Henry e brezelioù trevadenniñ Breizh-Veur dreist-holl, evel a-enep ar Zouloued e 1879. Al Lee-Metford a gemeras he flas en ur mod ofisiel adalek 1888. Servijout a reas memestra e-pad ar brezelioù a-enep ar Voeren hag e emgannoù all betek dibenn ar Brezel-bed Kentañ. Skouerennoù kollet da vare emgann Maiwand e 1880 a voe adkavet e-pad brezel Afghanistan e 2011 e tier annezidi ar vro zoken, gant soudarded stadunanat.

Implijet e voe an arm gant broioù all evel Rouantelezh Gres, Chile, an Impalaeriezh otoman pe Perou. Servijout a reas ivez er brezelioù en Iwerzhon en XX kantved, ma vije etre daouarn an dizalc'hourien (PIRA) pe an Ulster Volunteers.

## Er sevenadur
En e varzhoneg *[[The Young British Soldier]]* (1890), Rudyard Kipling a ra anv d'ar Martini-Henry. Er skrid-mañ e tesk ur soudard kozh d'unan nevez doujañ d'e arm, pa c'hallo saveteiñ e vuhez:

## Levrlennadur
*  ASPINSHAW Neil, *The Martini-Henry For Queen And Empire*, International Military Antiques, 2019, 256 p., ISBN 9780996073127
*  MANNING Stephan, *The Martini-Henry Rifle*, Osprey Publishing, 2013, 80 p., ISBN 978-1780965062

## Daveennoù
SIG Sauer P322

Ar **SIG Sauer P322** zo ur bistolenn damaotomatek SA/DA kambret e .22 Long Rifle. Ijinet eo bet ha produet e vez abaoe 2022 gant an embregerezh SIG Sauer. 

Ar P322 eo an doare .22 LR eus ar SIG Sauer P365 XL. Implijet mat eo er sportoù tennañ.

## Liammoù diavaez
*  Ar P322 war lec'hienn Sig Sauer

## Daveennoù
Alan Smithee

**Alan Smithee** (raloc'h **Allen Smithee**) eo ul lesanv ofisiel implijet gant filmaozerien hag a fell dezho en em zistagañ diouzh un oberenn. Krouet eo bet al elsanv gant an Directors Guild of America e 1968, hag implijet eo bet betek penn-kentañ ar bloavehzioù 2000 ma oa kroget da vont da get. Al lesnav nemetañ e oa implijet gant izili an DGA hag a oa, war ar paper, filmaozerien ur film met hag a oa dic'hoanaget gant an oberenn echuet hag an tu a oa dezho da brouiñ d'ar gild ne oa ket bet an tu dezho da vezañ mestr war ar c'hrouiñ arzel e-kerzh krouidigezh an oberenn. Sevener ar film a oa rediet dezhañ ivez hervez lezennoù ar gild da chom hep rannañ ar perak e oa bet gwelloc'h dezho implij al lesanv nag anzav e oant ar filmaozer a-dreñv al lesanv. Al lesanv Alan Smithee a zo bet implijet ivez evit sevenerien e bed ar skinwel, ar filmigoù sonerezh ha mediaioù all.
## Daveennoù
Filmaozer

Ur **filmaozer**  pe **sevener filmoù**  a vez graet eus un den mestr war lodennoù arzel ur film hag eñ eo hag a implij ar senario (pe skript) evit sturiañ ar bagad film kement hag an aktourien a-benn tizhout ar pal. Ar filmaozer a zo diazez e choaz an aktourien, dizign ar broduerezh hag holl lodennoù krouiñ ar filmañ o kenlabourat gant ar produer.

Roll pennañ ur sevener filmoù eo ren an aktourien hag ar skipailh film ha sikour an holl gant e sell ledan war ar film da vezañ filmet. Ar filmaozerien a rank gellet kavout ur c'hempouez etre ar sell arzel hag ar boujed a vez fiziet eno.

Meur a hent a zo evit dont da vezañ filmaozer. Lod sevenerien filmoù lod a grog evel senarioour, Rener al luc'hskeudenniñ, produerien, pe aktour. Lod filmaozerien all a zo bet e skolioù a-ratozh.Filmaozerien a implij doareoù d'ober disheñvel.  
## Notennoù ha daveennoù