open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dabaeg

Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù biouek-madarek A.7 eo an **dabaeg** (*dab(b)a*) komzet gant tro-dro da 35 700 (1982) den en holl e norzh Kameroun dreist-holl ha gant 1 000 den all e Nigeria.

Peder rannyezh a zo:
* **Niveg** (*nive*)
* **Pologozom** (*pologozom*)
* **Kolaeg** (*(daba) kola* pe *kpala*)
* **Mousgoieg** (*(daba) musgoi* pe *mazagway*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
Bogaeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr biouek-madarek A.1 ar reter eo ar **bogaeg** (*boga* pe *boka*) komzet en Adamawa e Nigeria (1982) 

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
C'hwaneg

Ur yezh tchadek eus isskourr biouek-madarek A.1 ar reter eo ar **c'hwaneg** (*hwana*, *h(w)ona*, *tuftera* pe *fiterya*) komzet gant tro-dro da 32 000 den en Adamawa e Nigeria (1992). 

Peder rannyezh a zo:
* **Gouyakoueg** (*hwana Guyaku*)
* **Tawaeg** (*hwana Tawa*)
* **Ngitambaraeg** (*ngithambara*)
* **Barnieg** (*hwana Barni*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
Djaraeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr biouek-madarek A.1 ar c'hornôg eo an **djaraeg** (*jara* pe *jera*) komzet gant tro-dro da 4.000 den e Borno e Nigeria (1973). 

Tamm-ha-tamm e vez dileusket ar yezh-mañ gant an dud evit ober kentoc'h gant ar haousaeg hag ar foulfouldeeg. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
Teraeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr biouek-madarek A.1 ar c'hornôg eo an **teraeg** (*tera*) komzet gant tro-dro da 50.000 den e Bauchi hag e Borno e Nigeria (1970).

Teir rannyezh ez eus:

* **Nyimatlieg** (*nyimat(a)li*, *yamaltu*, *nimalto* pe *nyemathi*)
* **Pidlimdieg** (*pidlimdi*, *hin(n)a*, *ghuna* pe *ghena*)
* **Kokoureg** (*bura kokura*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
Tobangeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.2 eo an **tobangeg** (*tobanga* pe *gabrieg an norzh*) komzet gant tro-dro da 30.000 den e mervent Tchad (1999) .

Div rannyezh ez eus:

* **Deresieg** (*deressia*)
* **Mondeg** (*moonde*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek ar reter
* Yezhoù afrez-aziatek
Kabalaieg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.2 eo ar **c'habalaieg** (*kabalai*, *keb-kaye* pe *(gab)lai*) komzet gant tro-dro da 17.885 den e mervent Tchad (1993). 

## Daveoù

*Hamm, Cameron. 2001. Sociolinguistic survey of the Kabalay language of Chad.‭ N’Djaména, Chad: Association SIL. 29 p.
* Hamm, Cameron. 2003. "Sociolinguistic survey of the Kabalay language of Chad."‭ SIL Electronic Survey Reports 2003-008. http://www.sil.org/silesr/2003/silesr2003-008.pdf

## Gwelet ivez

* Yezhoù tchadek ar reter
* Yezhoù afrez-aziatek
Gabrieg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.2 eo ar **gabrieg** (*gab(e)ri*, *ngabre* pe *gabrieg ar su*) komzet gant tro-dro da 25.000-30.000 den e mervent Tchad (1999).

Div rannyezh ez eus:

* **Darbeg** (*darbé*)
* **Dormoneg** (*dormon*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek ar reter
* Yezhoù afrez-aziatek
Kimreeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.2 eo ar **c'himreeg** (*(ganri-)kimré*) komzet gant tro-dro da 15.000 den e mervent Tchad (1990). 

Teir rannyezh ez eus:

* **Kimroueg** (*kimruwa*)
* **Bouroueg** (*buruwa* pe *bordo*)
* **Tchireg** (*tchire* pe *tchere-aïba*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek ar reter
* Yezhoù afrez-aziatek
Eisenstadt

**Eisenstadt** (hungareg: **Kismárton** ; kroateg : **Željezno**) eo kêr-benn Burgenland en Aostria. Gant he 13 664 annezad ez eo Eisenstadt hini vihanañ e-touez kêrioù-benn Stadoù kevredet Aostria. Er bloaz 1264 e oa bet meneget evit ar wech kentañ dindan an anv a *minor Mortin* ( hungareg *Kismárton*,  "Sant Marzhin bihan"). E 1925 e voe lakaet da gêr-benn.

Rannet eo kêr e pevar arondisamant : Oberberg, Unterberg, Kleinhöflein ha St.Georgen.

## Monumantoù heverk

:*Palez Eszterházy
:*Mirdi Haydn
:*Maozoleom Haydn
:*Mirdi yuzevek
:*Iliz Veur Eisenstadt
:*Sinagogenn

## Gevelliñ
* : Bad Kissingen
*,  : Kolmer
* : Lignano
* : Sopron
* : Sanuki
 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Boudoumeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù boudoumek eo ar **boudoumeg** (*buduma*, *yidena* pe *yedima*) komzet gant tro-dro da 58.800 den en holl e kornôg Tchad (51.600 den e 1993), e Kameroun (200 den) hag e Nigeria (3.000 den). Gwechall e evze komzet e Niger ivez.

Div rannyezh ez eus, tost-tre an eil d'eben:

* **Boudoumeg ar su**
* **Boudoumeg an norzh**

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
Afadeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù kotokoek eo an **afadeg** (*afade*, *kotoko* pe *mogari*) komzet gant tro-dro da 25.000 den en holl e Borno Nigeria dreist-holl (25.000 den e 1998) hag gant un nebeud tud e Kameroun.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
Djineg (tchadek)

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù djinek eo an **djineg ** (*jina* pe *zina*) komzet e norzh Kameroun.

Pemp rannyezh ez eus:

* **Djineg** (*jina* pe *zina*)
* **Sarasareg** (*sarassara*)
* **Tchideg** (*tchide* pe *sede*)
* **Ngodeneg** (*ngodeni* pe *muxule*)
* **Maeg** (*mae*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
Madjereg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù djinek eo ar **madjereg** (*majera*, *midah*, *mida'a* pe *da'a*) komzet gant tro-dro da 5.000 den en holl e norzh Kameroun dreist-holl ha gant un nebeud tud all e Tchad. 

Teir rannyezh ez eus:

* **Madjereg** (*majera* pe *mazra*)
* **Douloeg** (*kajire-'dulo*)
* **C'hwalemeg** (*hwalem* pe *holom*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
Lagwaneg

Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù kotokoek eo al **lagwaneg** (*lagwan(e)* pe *(kotoko-)logone*) komzet gant tro-dro da 38 000 den en holl e norzh Kameroun dreist-holl, e proviñs an norzh pellañ hag ivez e Tchad, e Rannvro ar C'hornôg ha marteze e Nigeria. 

Div rannyezh a zo:
* **Birnieg** (*logone-birni*)
* **Ganaeg** (*logone-gana* pe *kotoko-gana*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
Msereg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù kotokoek eo ar **msereg** (*mser*, *(kotoko-)kuseri* pe *mandage*) komzet gant tro-dro da 2.100 den en holl (1982) e norzh Kameroun hag e Tchad. 

Pemp rannyezh ez eus:

* **Kouserieg** (*kousseri*)
* **Kalakafreg** (*kalakafra* pe *kalo*)
* **Gawieg** (*gawi*)
* **Houloufeg** (*houlouf*)
* **Kabeg** (*kabe*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
Mpadeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù kotokoek eo ar **mpadeg** (*mpade*, *makari* pe *mandage*) komzet gant tro-dro da 12.000 den en holl (1992) e norzh Kameroun 
dreist-holl hag ivez e Tchad ha Nigeria. 

Pemp rannyezh zo :
* **Choeg** (*shoe* pe *mani*)
* **Mpadeg** (*mpade* pe *makari*)
* **Bodoeg** (*bodo*)
* **Woulkieg** (*woulki*)
* **Digameg** (*digam*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
Maslameg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù kotokoek eo ar **maslameg** (*(kotoko-)maslam*) komzet gant tro-dro da 5.000 den en holl (1984) e norzh Kameroun dreist-holl hag ivez e Tchad. 

Tost eo d'an afadeg.

Div rannyezh ez eus:

* **Maltameg** (*maltam* pe *maslam*)
* **Sahoueg** (*sahu* pe *sao*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
Malgbeeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù kotokoek eo ar **malgbeeg** (*malgbe*, *malgwe*, *gulfe(i)*, *sanbalbe*, *malbe* pe *ngwalkwe*) komzet gant tro-dro da 36.000 den en holl (1997) e norzh Kameroun dreist-holl hag ivez e Tchad. 

Pemp rannyezh ez eus:

* **Malgbeeg** (*malgbe* pe *goulfei*)
* **Mareg** (*mara*)
* **Droeg** (*dro*)
* **Dougieg** (*douguia*)
* **Walieg** (*walia*): e Tchad

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
Tchibakeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.2 eo an **tchibakeg** (*c(h)ibak*, *kibbaku*, *kikuk* pe *kyibaku*) komzet gant tro-dro da 100.000 den e Borno e Nigeria (1993).

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
Djilbeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek B.1 eo ar **djilbeg** (*jilbe* pe *zoulbou*) komzet gant tro-dro da 100 den e Borno e Nigeria. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù afrez-aziatek
Margieg ar su

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.2 eo ar **margieg ar su** (saozneg: *Marghi South*) komzet e Borno hag Adamawa e Nigeria. 

Div rannyezh ez eus:

* **Wamdioueg** (*wamdiu*)
* **Hildieg** (*hildi*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
Margieg ar c'hreiz

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.2 eo **margieg ar c'hreiz** (saozneg : *Marghi Central*) komzet e Borno hag Adamawa e Nigeria.

Pemp rannyezh zo.
* **Lasaeg** (*lassa* / *baball*)
* **Goulakeg** (*gulak* / *dzerngu*)
* **Madoubeg** (*madube* / *gwara*)
* **Moulgweeg** (*mulgwe* / *malgwe*)
* **Worgaeg** (*wurga*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
Houbaeg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.2 eo ar **houbaeg** (*huba*, *kilba* pe *chobba*) komzet gant tro-dro da 175.000 den en Adamawa e Nigeria (1992).

Ur rannyezh ez eus:

* **Louwaeg** (*luwa*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
Sopron

**Sopron** [ˈʃopron] (kroateg Burgenland: *Šopron*; alamaneg: *Ödenburg*) a zo ur gêr e Hungaria ar Gwalarn, lec'hiet 60 km nemetken eus Vienna (Aostria). Unan eus kêrioù koshañ ar vro eo: diazezet e oa gant ar Romaned hag a rae *Scarbantia* anezhi. *Póncihter* (< alam. *Bohnenzüchter*, "saverien fav") a vez graet eus Soproniz en hungareg. 

Pa gouezhas Burgenland e dalc'h Aostria diwar feur-emglev Trianon e 1921, e voe lakaet Sopron da gêr-benn ar stad-kevredet-se gant gouarnamant Aostria. Dre ur referendom e chomas stag ouzh Hungaria avat. Abalamour da se e voe roet titr *Civitas fidelissima* ("kêr fealañ") dezhi gant gouarnamant Hungaria. 

Etre 1946 ha 1989 e chome troc'het al liammoù sevenadurel hag armerzhel etre Sopron hag ar Burgenland. N'eo ket dre zegouezh ez eo bet diskaret ar Rideoz Houarn amañ da gentañ (d'an 2 a viz Mae 1989).

Divyezhek (hungareger hag alamaneger) eo poblañs Sopron, hag an alamaneg a zo bet lakaet da yezh kenofisiel.

## Monumantoù heverk

* *Tűztorony* (Tour an Tan)
* *Hűségzászló* (Porzhed ar Fealded)
* *Storno-ház* (Ti Storno)
* *Szent György-templom* (Iliz St Jord)
* Sinagogenn

## Gevelliñ

Sopron zo gevellet gant :
* Bad Wimpfen ha Kempten (Alamagn), 
* Bozen (Italia), 
* Eisenstadt (Aostria), 
* Kazuno (Japan), 
* Mediaş (Roumania), 
* Rorschach (Suis), 
* Eilat (Israel) ha 
* Seinajöki (Finland).

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Sopron (en hungareg, alamaneg ha saozneg)
* Sopron Chat Közösségi Portál - SopronChat - Keresd meg a barátaid, rokonaid és csevegj az ismerősökkel!
* Soproni Linkek - Soproni Link tár - Minden Ami Sopron

* Info Sopron.com, Sopron's high-class information portal
Bouraeg-pabireg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.2 eo ar **bouraeg-pabireg** (*bur(r)a-pabir*, *barburr*, *mya bura*, *kwojeffa*, *huve* pe *huviya*) komzet gant tro-dro da 250.00 den en Adamawa ha Borno e Nigeria (1987).

Div rannyezh ez eus:

* **Pelaeg** (*(bura-)pela* pe *bouraeg ar menezioù*)
* **Hyileg** (*hyil hawul*, *bura hyilhawul* pe *bouraeg ar c'hompezennoù*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
Poutaieg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.2 eo ar **poutaieg** (*putai* pe *margieg ar c'hornôg*) komzet gant un nebeud tud e Borno e Nigeria (1982). 

War-nes mont da get emañ ar yezh ma dre ma vez dilezet muioc'h-mui evit ober kentoc'h gant ar c'hanoureg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
Ngwahyieg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.2 eo an **ngwahyieg** (*nggwahyi*, *ngwaxi* pe *ngwohi*) komzet gant nebeutoc'h evit 2.000 den e Borno e Nigeria (1995).

## Gwelet ivez
* Yezhoù biouek-madarek
* Yezhoù tchadek
* Yezhoù afrez-aziatek
1954

__NOTOC__

*Diwar-benn bloavezh *'1954*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Bro-C'hall
* 12 a viz Du : krouidigezh Air Inter.

#### Suis
* 20 a viz Gouere : gant sinadur Feur-emglevioù Geneva eo echu Brezel Indez-Sina.

#### URSS
* 13 a viz Meurzh : krouet eo ar KGB (Poellgor evit ar Surentez Stad), renet gant Ivan Serov.

### Azia
#### Reter-nesañ
##### Egipt
* 25 a viz C'hwevrer : Gamal Abdel Nasser a zeu da vezañ prezidant.

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat
* 2 Ebrel : Nehru a ginnig ar goursez kentañ war an esaeoù nukleel.

#### Reter-pellañ
* 3 a viz C'hwevrer : penn-kentañ sez Diên Biên Phu.
* 13 a viz Meurzh : deroù Emgann Diên Biên Phu etre soudarded ar Viet Minh hag an arme c'all.
* 7 a viz Mae : Diên Biên Phu aet gant lu ar Viet-minh.
* 24 a viz Kerzu : Laos a zeu de vezañ ur stad dizalc'h.

### Afrika
 
* 25 Genver : kaset eo sultan diskaret Maroko, Sidi Mohammed ben Youssef gant e diegezh eus Korsika da Vadagaskar.
* 1 a viz Du : emsavadeg brogarourion an FLN (Aljeria) ha deroù Brezel Aljeria.

### Amerika
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* 23 a viz Kerzu : evit ar wech kentañ ez eus treuzplantet un organ den, ul lounezh, e Boston (SUA).

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## Gwelet ivez
*Ganedigezhioù 1954''
*Marvioù 1954
1955

*Diwar-benn bloavezh *'1955*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 14 a viz Mae: Sinet Emglev Varsovia
* 15 a viz Mae: Emglev-peoc’h gant Aostria.
* 8 a viz Kerzu: degemeret eo Banniel Europa, daouzek steredenn velen ouzh ur foñs glas.
* 5 a viz Ebrel : e zilez a ro Winston Churchill (80 vloaz) eus e garg a gentañ ministr e Breizh-Veur. War e lerc'h e teu Anthony Eden.
* 23 a viz Here : dre ur referendom e tisklêir annezidi Saarland e fell dezho bezañ staget ouzh Republik Kevreadel Alamagn.

#### Breizh
* Eost-Here: harzoù-labour e Naoned.
* 22 a viz Gwengolo : berzet implij an arouezenn Ꝃ, "K barrennet" gant ar Stad C'hall en teulioù ofisiel.

#### Frañs
* 1añ a viz Genver: krouidigezh ar skingomz prevez Europe 1 gant Louis Merlin ha Charles Michelson.

### Azia
#### Reter-nesañ
* 6 - 7 Gwengolo : pogrom Istanbul, a-enep ar vinorelezh c'hresianek.

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ
* 17 - 24 Ebrel : kuzuliadeg Bandung, en Indonezia, etre pennoù nav bro warn-ugent eus Azia hag Afrika, en o zouez Gamal Abdel Naser (Ejipt), Jawaharlal Nehru (India), Sukarno (Indonezia) ha Zhou Enlai (Sina).

### Afrika
*1 Mezheven : dont da ra Habib Bourguiba da Dunizia en-dro, goude tri bloavezh en harlu.

### Amerika
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Kevanaozadur 17 atom eus izotop 256 ar mendeleviom gant skipailh Stanley G. Thompson, ennañ Gregory R. Choppin, Albert Ghiorso, Bernard G. Harvey ha Glenn T. Seaborg e Berkeley, Kalifornia

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1955|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1955]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1955|Marvioù]]
*30 a viz Gwengolo : James Dean
1952

*Diwar-benn bloavezh *'1952*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 27 Mae : Sinet emglev Kumuniezh Europa an Difenn.

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat
##### Pakistan ar Reter
* 21 a viz C'hwevrer: lazhet ez eus tud gant ar polis e-pad ur vanifestadeg evit ar banglaeg e Pakistan ar Reter (bremañ republik dizalc'h Bangladesh).

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 1 a viz Du: tarzhadenn kentañ bombezenn H (Ivy Mike hec'h anv) en atoll Eniwetok.
* 4 a viz Du: dilennet eo Dwight D. Eisenhower da Brezidant Stadoù-Unanet Amerika.

#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema
**Le Mystère du Folgoët*, film diwar-benn Salaun ar Foll, savet gant Ronan, Herri ha Perig Caouissin.

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn an einsteiniom 99Es e Skol-veur Kalifornia e Berkeley gant Albert Ghiorso hag e skipailh.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1952|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1952]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1952|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1952]]*
__NOTOC__
Punk rock

Ganet eo ar sonerezh punk er Stadoù-Unanet e-kerzh ar bloavezhioù 1970 p'en em lakaas ar strolladoù rock da implij muic'h-mui a vinviji tredan, ha da glask kinnig traoù nevez, gant soñjoù nevez ivez war ar gevredigezh hag ar frankiz, tost eus an anarkouriezh. Luskadoù evel re ar glam-rock (The New York Dolls), an new wave (Patti Smith, Talking Heads, Blondie...), hag ar sonerezh Garage (MC5, The Stooges...) a vez bodet er rumm protopunk, da lâret eo ar pezh en deus maget ar sonerezh punk.

D'ar memes mare koulz lâret e krogas an traoù evit gwir er Rouantelezh-Unanet gant strolladoù evel Buzzcocks, Sex Pistols, pe c'hoazh The Clash.

Tremenet eo ar sonerezh punk a-dreuz cheñchamantoù a-bep seurt ha roet ivez a-bep seurt doareoù sonerezh all: grunge, hardcore, ska-punk, street-punk.

N'eus ket tu distagañ ar sonerezh punk diouzh familh vras ar rock, ha kemmesket eo darn vrasañ an doareoù sonerezh enni. An diforc'h brasañ etre ar punk hag peurrestr ar rock eo e spered: nevez, dieub, distag diouzh trubuilhoù marc'had ar sonerezh hag o vont kentoc'h war-du ar bobl, an dud. Spered ar sonerezh-mañ a zo a-enep d'ar gizioù, d'ar renkadurezh ha d'ar stad (d.l.e. enep ar polis lies). Lies a garourion ar sonerezh punk a zo punked da lâret eo paotred ha merc'hed gwisket get ur justin lêr tachet (perfecto) pe unr chupenn Harrington troet, gant bragoù jeans troñset, botoù Paraboots pe Dr. Martens hag - el rezon - get ur gribenn, forzh piv a c'hell kaout plijadur o selaou ouzh muzik punk.

Peurliesañ e kaozeer eus 1977 evel eus ar bloavezh pouezusañ evit ar sonerezh punk dre ma'z eo bet embannet er bloavezh-se un niver bras-kenañ a bladennoù gant strolladoù arouezus e istor ar sonerezh punk, da skouer:
* Plastic Letters (Blondie)
* Spectres (Blue Öyster Cult)
* The Clash (The Clash)
* Damned Damned Damned (The Damned)
* Leave Home (The Ramones)
* Never mind the Bollocks, here's the Sex Pistols (Sex Pistols)
* Radio Ethiopia (Patti Smith)
* 77 (Talking Heads)
* Marquee Moon (Television)

## Strolladoù

## Is-rummadoù
*Queercore
*Riot grrl
*Taqwacore
Epikreizenn

Graet e vez **epikreizenn** pe **gorregreizenn** (henc'hresianeg: *&#949;&#960;&#943;&#954;&#949;&#957;&#964;&#961;&#959;&#957;*) eus al lec'h eus an Douar zo dres a-us da boent loc'h ur c'hren-douar pe un darzhadenn danzouar. Dres a-us d'an hipokreizenn, poent loc'h an energiezh a fu e diabarzh an Douar, emañ an epikreizenn. Gwagennoù sismek en em led dre gelc'hioù en-dro d'an hipokreizenn. En tu all d'an Douar diouzh epikreizenn ar c'hren-douar e c'hoarvez gwagennoù sismek ivez peogwir e vez lonket ar gwagennoù a-dreuz gant al liñvenn en-dro d'ar graoñell tra ma vez distaolet ar gwagennoù led (pe gwagennoù gwasket. 

Graet e vez gant an termen **epikreizenn** evit ober anv eus kreizenn darvoudoù reuziek all ivez evel, da skouer, impakt ur c'horf-egor pe ur gometenn.
## Gwelet ivez
* Hipokreizenn
* Kren-douar
* Skeul Mercalli
* Skeul Richter

## Daveoù ha notennoù
Willendorf

**Willendorf** a zo ur gêriadenn en Aostria-Izel, lec'hiet war riblennoù an Danav e rannvro Wachau. Un iskumun da gêr Aggsbac'h eo.

Er bloavezh 1908 ez eo bet kavet Gwener Willendorf, un delwennig bet kizellet 22 000-24 000 bloaz zo, e-kichen Willendorf. 

## Gwelet ivez
* Gwener Willendorf

## Levrlennadur

* F. Felgenhauer, Willendorf in der Wachau. Monographie der Paläolithischen Fundstellen, 1956-59. (en alamaneg)

## Liamm diavaez

* Lec'hienn Willendorf
Loen

Ul **loen** pe **aneval**, **mil** a zo ur boud bev, renket er riezad *Animalia* pe *Metazoa*, lieskellig, gouest da santout ha da fiñval. Debriñ pe euvriñ a ra dre ur genoù, ha kemer a ra e voued diwar-goust bevien all.

Er yezh pemdez e lakaer kemm etre an dud hag al loened, goude ma'z eus loened eus an dud ivez. A-wechoù ivez ne vez ket gwelet evel loened ivez ar spoue pe koural, goude ma'z int.

## Perzhioù pennañ
Eukarioted ha lieskellig hag aze emañ an diforc'h brasañ diwar ar bakteriennoù hag ar bezhin.
Hipokreizenn

Pa c'hoarvez ur c'hren-douar, e vez graet gant **hipokreizenn** (pe **fokus** ha **dangreizenn**) evit ober anv eus poent loc'h an torr sismek war ar frailh. Graet e vez epikreizenn eus eztaoladur an **hipokreizenn** war c'horre an Douar.

Evit lec'hiañ orin ar c'hren-douar e vez graet gant muzulioù diazezet war fenomen ar wagenn sismek. Evel en holl fenomenoù gwagenn e fizik e kresk diasurter un hevelep muzulioù gant an hirder gwagenn a vez pledet gantañ.

A-bouez bras eo rak gant ar c'hrenoù-douar kreñv e vez skignet ul lodenn vat eus o energiezh laosket dindan stumm gwagennoù sismek dezho hirderioù gwagenn hir-tre. Diaes eo kavout petra eo donder resis ar gwagennoù-se.

## Hipokreizenn an tarzhadennoù en aer

Da-geñver un darzhadenn nukleel e talvez an hipokreizenn (*ground zero* e saozneg) evit ar poent a zo war gorre an douar a-blom dindan an darzhadenn (pa c'hoarvez en aer), el lec'h m'emañ an impakt brasañ.

## Gerdarzh
Henc'hresianeg *υπόκεντρον*: ger-ha-ger : *dindan ar greizenn*.

## Gwelet ivez
*Epikreizenn
*Kren-douar
*Skeul Richter

## Daveoù ha notennoù
Menez Hua

**Menez Hua**, (华山 *Huashan* e sinaeg) zo unan eus "pemp menez santel Sina". E proviñs Shaanxi emañ. Brudet eo bet Menez Hua a-gozh evit bezañ ur greizenn ma pleustred war an arzoù emgannañ sinaat. Eno e oa diazezet meur a vanati taoour zo bet bras o levezon speredel. 

## Liammoù diavaez
Mt. Manati taoour Hua
Pagodenn vihan ar Waz Ouez

**Pagodenn vihan ar waz Ouez** ** ()**, a vez graet eus unan eus div bagodenn heverk kêr Xi'an, e Sina. Eben eo Pagodenn veur ar Waz Ouez. 

Lakaet e oa bet sevel pagodenn vihan ar waz etre 707 &ndash; 709 e-pad an dierniezh Tang gant an Impalaer Gaozong. Sevel a rae da 45 metr uhelder betek Kren-douar Shaanxi e 1556. Ken stroñset e voe ar bagodenn gant ar c'hren-douar ma voe gwasket ha ne dap mui nemet 43.4 metr uhelder bremañ. Degaset ez eus bet skriturioù boudaat sakr d'ar bagodenn eus India gant pirc'hirined hindiat.
Ohm

An **ohm** (simbol **Ω**) eo an unanenn rezistañs elektrek *deveret* eus ar sistem etrebroadel (SI). Anvet eo bet evel se en enor da Georg Simon Ohm.

Un ohm eo ar rezistañs elektrek etre daou boent eus ur c'honduer pa vez produet ur red elektrek 1 amper er c'honduer-se gant ur voltadur digemm 1 volt pourvezet etre an daou boent-se, hep na vije nerzh elektromotor ebet er c'honduer-se. 

Graet e vez ivez lezenn Ohm eus al liammadur :
:U = R.I \,

Gant U \, e volt, I \, e amper hag R \, e ohm.

Setu e klot an ohm gant **V.A<sup>-1</sup>**, pe c'hoazh en unanennoù diazez : **m<sup>2</sup>.kg.s<sup>-3</sup>.A<sup>-2</sup>**.
Heol

An **heol** (**Sol** e latin) eo steredenn ar Sistem heolel e-lec'h m'emañ an Douar. Hanter-ahel bras kelc'htro an Douar en-dro d'an Heol, 149 957 870&nbsp;km, a oa termenadur orin an unanenn astronomel (u.a.). Emañ an Heol en un teskad materi etresteredel ha 200 miliard a stered pe war-dro, hor galaksienn, anvet an Hent Gwenn, pe c'hoazh Hent Sant-Jakez e brezhoneg (*Via lactea* e latin, da lavarout eo "an hent-laezh").

*Heol hanternoz
Pagodenn veur ar Waz Ouez

Kavet e vez **Pagodenn veur ar Waz Ouez** (), e su kêr Xi'an e Sina. Savet e oa bet ar bagodenn e 652 e-pad an dierniezh Tang. Savet e oa bet evit mirout soutraoù ha delwennoùigoù eus Bouda bet degaset da Sina gant Xuanzang an troer ha beajer boudaat.
E berr amzer e teuas da vezañ ar greizenn dreiñ testennoù boudaat vrasañ e Sina. Talvezet he deus ivez evit diazezañ ha poellekaat reolennoù ar voudaegezh er vro rak daoust d'ar relijion-se bezañ aet tre e Sina c'hwec'h kantved abretoc'h ne oa ket bet troet ar gelennadurezh evel ma oa dleet ha rouez e oa an nebeud testennoù troet prop.

Pemp live a oa d'ar bagodenn gentañ. Gant an diaez ma oa kavout mein er biojoù e oa bet savet gant pri-prad, kreñvaet e lec'hioù zo gant brikennoù. Re vresk e oa ar framm avat ha nebeut goude ma voe echuet d'e sevel e kouezhas ar savadur en e boull.

E deroù an , etre ar bloavezhioù 701 ha 704 e voe roet urzh da adsevel ar bagodenn gant an Impalaerez Wu Zetian. Ouzhpennet e voe pemp live all d'ar bagodenn neuze. Rankout a reas ar bagodenn gouzañv diwar brezelioù drastus da c'houde ha setu perak ne chom mui nemet seizh live hiziv. 64 metr uhelder eo hag el laez anezhi en em zispak ur gwel meurdezus war kêr Xi'an. 

Piramidennek eo he stumm ha savet e vez ganti dre ur skalier koad. Gwechall e veze skrivet en diabarzh anvioù an holl re bet degemeret en arnodennoù impalaerel a rae ofisourien anezho. Dalc'het e voe d'an hengoun-mañ a-hed tierniezhioù Ming ha Qing.

## Trowardoioù
En-dro d'ar bagodenn eman Templ Gras Veur ar Vamm; Da Ci'en. Savet e oa bet templ e penn-kentañ e 589 hag adsavet e voe da c'houde e 647 gant Li Zhi, a zeuas diwezhatoc'h da vezañ an Impalaer Tang Gaozong. E koun e vamm an Impalaerez Wende en deus bet lakaet sevel Templ Gras Veur ar Vamm. Delwenn Xuanzang a c'haller gwelet e-tal takad an templ.

## Skeudennoù all

Skeudenn:ChinaTrip2005-110.jpg|Un tostaat d'ar bagodenn
Skeudenn:Great Goose Pagoda Day 2005.jpg|Pagodenn veur ar Waz Ouez, gwelet eus ar su
Skeudenn:XianFountains.JPG|Un arvest bamus a feunteunioù nepell eus ar bagodenn, dispaket meur a wech an deiz


## Gwelet ivez
* Pagodenn vihan ar Waz Ouez
C'hoarioù Olimpek goañv 2006

Aozet e oa bet **C'hoarioù olimpek goañv 2006** e Torino, en Italia. Dalc'het e oant bet etre an 10 hag ar 26 a viz C'hwevrer 2006. An eil gwech eo da Italia degemer ar c'hoarioù olimpek goañv pa oa bet dalc'het eno c'hoazh ar c'hoarioù olimpek goañv e Cortina d'Ampezzo e 1956, hag en holl eo an trede gwech d'ar vro-se resev ar C'hoarioù Olimpek pa oant bet dalc'het e Roma ivez e 1960 evit an  olimpad.

War al logo ofisiel e oa an anv "Torino", anv italianek Turin. Ne oa ket ar stumm *Turin* daoust m'eo ar stumm en implij e yezh Piemont ivez. Maskotennoù olimpek **Torino 2006** e oa **Neve** ("erc'h" en italianeg), un tamm plac'h boul-erc'h ha **Gliz**, anezhañ ur paotr diñs skorn.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar C'hoarioù - En italianeg.
1956

*Diwar-benn bloavezh *'1956*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
* 4 a viz Du: krouidigezh Nerzh Reuziad ar Broadoù Unanet.

### Europa
#### Breizh
*Gwelout [[1956 e Breizh]].*
#### Monako
* 19 a viz Ebrel : eured ar priñs Rainier III ha Grace Kelly
#### [[Hungaria]]
Emsavadeg Budapest :
* 23 a viz Here – 10 a viz Du: trubuilhoù.
* 4 a viz Du: emellout a ra al lu soviedel e Budapest 
* 10 a viz Du: flastret an emsavadeg gant al Lu Ruz.

#### [[Polonia]]
* 28 a viz Even: emsavadegoù e Poznan.
* 21 a viz Here: Gomulka aet da sekretour kentañ ar Strollad Micherour Unvanaet e Polonia.

#### [[Suis]]
* 24 a viz Mae – skignet eo ar c'hentañ Kenstrivadeg Eurovision ar C'han e Lugano. Trec'h eo ar ganaouenn suis *Refrain* gant Lys Assia (sonerezh gant Géo Voumard, pozioù gant Émile Gardaz).

#### [[Unaniezh Soviedel]]
* 24 a viz C'hwevrer: XX kendalc'h ar Strollad Komunour Soviedel: an danevell Khrouchtchev.

#### [[Yougoslavia]]
* 18-20 a viz Gouere : emgav e Enezeg Brioni etre Tito, Naser ha Nehru, tri fenn bras Emsav ar re e-maez bloc'h.
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika
#### Egipt
Enkadenn Suez :
* 5 Du – 7 Du: dilestret lu Frañs hag hini Breizh-Veur er vro.
#### Maroko
* 2 a viz Meurzh: dizalc’higezh ar vro a oa "dindan gwarez" Frañs betek-henn.
#### Tunizia
* 20 a viz Meurzh: dizalc’higezh ar vro a oa "dindan gwarez" Frañs betek-henn.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1956|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1956]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1956|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1956]]*
__NOTOC__
Moundateg

Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù ronek eo ar **moundateg** (*mundat*) komzet gant tro-dro da 1 000 den e Plateau e Nigeria (1998). Tost-tre eo d'ar chaeg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek ar c'hornôg
* Yezhoù afrez-aziatek
Roneg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù ronek eo ar **roneg** (*ron* pe *chal(l)a*) komzet gant tro-dro da 115.000 den e Plateau e Nigeria (1995).

Teir rannyezh ez eus:

* **Bokoseg** (*bokkos* pe *alis i run*)
* **Dafoeg** (*daffo-butura* pe *lis i run*)
* **Mongouneg** (*monguna*, *shagawu*, *nafunfia* pe *maleni*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek ar c'hornôg
* Yezhoù afrez-aziatek
Tambaseg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù fyerek eo an **tambaseg** (*tambas*, *tambes* pe *tembis*) komzet gant tro-dro da 8.000 den e stad Plateau e Nigeria (1999). 

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek ar c'hornôg
* Yezhoù afrez-aziatek
Fyereg

Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù fyerek eo ar **fyereg** (*fyer* pe *fier*) komzet gant tro-dro da 20.000-30.000 den e Plateau e Nigeria (1999).

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek ar c'hornôg
* Yezhoù afrez-aziatek
Breizh Vev

**Breizh Vev** pe ziagent **Kevredad evit studiañ ha gwareziñ an natur e Breizh** (**SEPNB**) a zo kevredigezh pennañ Breizh o labourat war dachenn an endro.

Orinoù Breizh Vev a gaver e Kelc'hioù douaroniel ha naturalour Penn-ar-Bed, krouet e 1953 gant Marcel Gautier, Michel-Hervé Julien hag Albert Lucas. E 1958 e tibabjont krouiñ an SEPNB (Société pour l'étude et la protection de la nature en Bretagne - Kevredigezh evit studiañ ha gwareziñ an natur e Breizh) hag a gemero tamm-ha-tamm plas ar gevredigezh kentañ.

Buan-tre e tiorroas an SEPNB, evit tizhout 2500 ezel e 1967. Pennañ kevredigezh gwareziñ an natur eo er Stad C'hall.

Ur pouez bras he deus bet ar gevredigezh-se e Breizh evit krouiñ un emskiant eus kudennoù an natur hag an endro.

Kemer a ra perzh ivez dibaoe fin ar bloavezhioù 1960 er stourmoù ekologel:

*A-enep d'al lanvioù du : Torrey Canyon, Amoco Cadiz, Tanio, Erika, h.a.
*A-enep d'ar raktresoù kreizennoù nukleel e Breizh : An Ardeven, Plonger, Pentelloù, Plogo, h.a.

Krouiñ ha merañ a ra ivez tachennoù gwareziñ an natur.

## Prezidanted
* 1953-1959 : Marcel Gautier
* 1959-1966 : Robert Lami
* 1966-1973 : Albert Lucas
* 1973-1976 : André Guilcher
* 1976-1978 : Yves Le Gal
* 1978-1981 : Jean-Claude Demaure
* 1981-1984 : Jean-Yves Monnat
* 1984-1988 : Jean Salaün
* 1988-1990 : Maurice Le Démézet
* 1990-1991 : Jean Salaün
* 1991-1994 : Bernard Guillemot
* 1994-1996 : Raymond Sibileau
* 1996-1999 : Bernard Guillemot
* 1999-2002 : Jacques Ros
* 2002-2003 : Ivan Théry
* 2003- : Bernard Guillemot
* 2012- : Jean-Luc Toullec

## Sekretourien veur
* 1959-1966 : Michel-Hervé Julien
* 1966-1973 : Jean Didier
* 1973-1981 : Maurice Le Démézet
* 1981-1998 : Max Jonin
* 1998- : François de Beaulieu
* 2012- : Laurent Duperrin

## Levrlennadur
* Le Démézet (Maurice), Maresca (Bruno), *La protection de la nature en Bretagne. La SEPNB (1953-2003)*, Roazhon, PUR, 2003.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ar gevredigezh
Douc'hweg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù ronek eo an **douc'hweg** (*duhwa*, *karfa*, *kerifa* pe *nzuhwi*) komzet gant tro-dro da 800 den e Nasarawa e Nigeria (1973).

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek ar c'hornôg
* Yezhoù afrez-aziatek
Danmark

Ur vro eus hanternoz Europa eo **Danmark**. War-dro 5,8 milion a dud zo o chom enni. Ur vro gompez a-walc’h eo, pa n’eus ket a venezioù ; kalzik inizi zo avat, e Mor an Hanternoz emaint kazi holl. Ur rouantelezh eo, Kopenhagen (a-wechoù *Kopenhag*) he c'hêr-benn.

*Bro an Daned* e talvez anv Danmark : ur bobl c’herman gozh e oa an *Daned* ha *mark* a dalvez marz. Ouzh Rouantelezh Danmark eo stag an Inizi Faero er Meurvor Atlantel, ha Greunland e Norzhamerika. En div vro-se ez eus pobloù all, dezho yezhoù disheñvel diouzh an daneg.

## Istor
Trevadennoù he deus bet Danmark ivez evel broioù bras Europa, gwelout Impalaeriezh trevadennel Danmark.

## Douaroniezh
An hini vihanañ eus broioù Skandinavia eo Danmark. Er su dezhi emañ Alamagn, er reter emañ Sveden, hag en norzh Norvegia. Kelc’hiet eo ar vro gant ar mor pe dost. Er gevred emañ ar Mor Baltel, er c’hornôg Mor an Hanternoz, en hanternoz strizh-mor ar Skagerrak, hag er biz strizh-mor ar c’h-Kattegat.

Ul ledenez eo douar-bras Danmark, er c’hornôg, ha Jylland a reer anezhi. Al lodennoù all eus ar vro zo inizi : 79 anezho zo tud o chom warno. Pelloc’h er reter emañ enez Bornholm er Mor Baltel.

Kompez a-walc’h eo ar vro, gant torgennoù izel, lennoù, koadoù, hag aodoù troc’h-didroc’h ha kammigellek. Ne vezer gwech ebet gwall bell diouzh ar mor.

## Melestradur

Disrannet eo Danmark e pemp rannvro (daneg *regioner*) ha 98 keoded; Krouet e voe ar rannvroioù d'ar c'hentañ a viz Genver 2007 e-kerzh adframmadur Adreizhadur ar C'heodedoù evit erlerc'hiañ an 38 kontelezh hengounel. Er memes amzer e voe kendeuzet asambles ar c'heodedoù bihan. Eus ar surentez sokial, ar sevenadur hag an deskadurezh eo karget ar rannvroioù ; ar c'hontelezhioù kozh n'o doa ket gwir da sevel tailhoù.

## Sevenadur
E-touez an Daned a zo brudet dre ar bed a-bezh e c’heller menegiñ ar skiantour Ole Rømer, an den a oa bet kavet ha jedet gantañ tizh ar gouloù, ar prederour Søren Kierkegaard hag ar skrivagner Hans Christian Andersen.

Anvioù un nebeud tud vrudet all, genidik eus Danmark :
* Vitus Bering, moraer hag ergerzher
* Karen Blixen, skrivagnerez
* Tycho Brahe, steredoniour
* Niels Bohr, fizikour, tapet gantañ ar Priz Nobel
* Ole Kirk Christiansen, ijiner ar c'hoari LEGO
* Nikolai Grundtvig, barzh, prederour ha pedagogour
* Ludvig Holberg, skrivagner hag istorour
* Knut Veur, roue Danmark, Norvegia ha Bro-Saoz
* Carl Nielsen, sonaozer
* Lars von Trier, filmaozer

## Yezh
Daneg eo ar yezh a gaozeer e Danmark. Kalz tud er vro a oar saozneg ivez. An anaoudegezh eus an alamaneg zo ledet a-walc’h ivez, dreist-holl er c’hreisteiz.

En Inizi Faero e komzer faeroeg, hag e Greunland e kaozeer greunlandeg. E kreisteiz Jylland (Slesvig) ez eus tud a gomz alamaneg.

Kar-nes eo an daneg d’ar yezhoù a gomzer e Norvegia hag e Sveden.
Koulereg

Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù ronek eo ar **c'houlereg** (*kulere*, *korom boye*, *akandi* pe *(a)kande*) komzet gant tro-dro da 15.570 den e Plateau e Nigeria (1990).

Teir Rannyezh ez eus

* **Tofeg** (*tof*)
* **Ritchaeg** (*richa*)
* **Kamwaieg** (*kamwai-marhai*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchadek ar c'hornôg
* Yezhoù afrez-aziatek
Ar Re C'hlas

**Ar Re C'hlas** a c'hall ober dave da veur a dra.
## Politikerezh
**Ar Re C'hlas** eo anv meur a strollad politikel ekologour dre ar bed :
* Unvaniezh 90/Ar Re C'hlas, en Alamagn
* Ar Re C'hlas - An Dibab Glas, en Aostria
* Ecolo, e Belgia gallek hag alamanek
* Groen, er Flandrez
* Ar Re C'hlas, e Bro-Spagn
* Strollad Glas, en Estonia
* Europe Écologie Les Verts, e Bro-C'hall
* Ar Re C'hlas Japan, e Japan
* Ar Re C'hlas, e Luksembourg
* Strollad an Endro - Ar Re C'hlas, e Norvegia
* Ar Re C'hlas, en Izelvroioù
* Ar Re C'hlas, e Polonia
* Ar Re C'hlas, e Portugal
* Ar Re C'hlas, e Suis
* Strollad Glas Kanada, e Kanada

Strollad Glas Europa zo ur strollad politikel europat hag a vod strolladoù glas eus ar broioù europat.

## Istor
E-pad an Dispac'h Gall, ar Re C'hlas e oa ar Republikaned ha stourmañ a raent a-enep ar Re Wenn hag a oa roueelour.

"Ar re c'hlaz" zo ur werz eus ar Barzaz Breiz diwar o fenn.

## Pennad disheñvelout kar
* Glas
Dour ha Stêrioù Breizh

Dour ha stêrioù Breizh (*Eau et rivières de Bretagne*) a zo unan eus ar c'hevredigezhioù ekologel pennañ a zo e Breizh.

Krouet eo bet d'ar 16 a viz Du 1969 e Karaez gant an anv "Association pour la Production et la Protection du Saumon en Bretagne et Basse-Normandie" (APPSB) gant Pierre Phélipot ha Jean-Claude Pierre. An eil a vo e penn ar gevredigezh e-pad bloavezhioù war-lerc'h. E 1983 e cheñcho anv ar gevredigezh, evit kemer hini o c'hazetenn : Dour ha stêrioù Breizh.

Krouet gant pesketaerien evit diorren an dluzhed hag an eoged e stêrioù Breizh, ec'h emdro buan ar gevredigezh war-zu difenn ar stêrioù hag an dour dre vras. Kemer a ra eta buan e blas e bed difenn an endro. Aozañ a ra chanterioù bras evit naetaat ar stêrioù da skouer.

## Prezidanted Dour ha stêrioù Breizh
*1969-1985: Jean-Claude Pierre
*1985-1986: Pierre Le Padellec
*1986-1988: Michel Saffre
*1988-1995: Youenn Landrein
*1995-2000 : Pierre Ursault
*2000-2001 : A. Jolivet
*2001-2003 : Henri Girard
*2003-2004 : Jean-François Piquot
*2004-2005 : Michel Merceron
*2005- : Camille Rigaud

## Liammoù diavaez
*Dour ha Stêrioù Breizh
Lanv du an Torrey Canyon

**Torrey Canyon** eo anv al lestr a voe kiriek eus kentañ lanv du meur en Istor. Mont a reas d'ar strad d'an 18 a viz Meurzh 1967 etre Kernev-Veur hag inizi Sillan (*Scilly Islands*) hag eñ oc'h enderc'hel 100&nbsp;000 tonenn eoul-maen. Goude bezañ bet duet aodoù Kernev-Veur ha Devon e tizhas al lanv du aodoù Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor da gentañ, hag e departamant Penn-ar-Bed goude, d'an 11 a viz Ebrel 1967.

Ur gwir wallhunvre e voe al lanv du-se evit ar Vretoned pa weljont ne oa nemet un doare da naetaat an aodoù : palioù ha sailhoù. Ar wech kentañ e voe evit kalz a dud eus un emskiant ekologel. Pa ne oa bet prientet netra gant ar Stad c'hall e voe aozet an naetaat gant an LPO en Aodoù-an-Arvor ha gant an SEPNB e Penn-ar-Bed.

Glenmor en deus gouestlet unan eus e ganaouennoù bravañ d'ar gwalldaol-se : *Ils se meurent nos oiseaux*.

## Gwelet ivez
* Listenn al lanvioù du pennañ

## Liammoù diavaez
* INA
* L'Ouest en mémoire (Ina) - Ur sell war giz ar mareoù du
*Gwallreuz an Torrey Canyon
*Report of the board of Investigation In the Matter of the Stranding of the s.s. TORREY CANYON on March 18, 1967
*Lanv du an Torrey Canyon war lec'hienn ar CEDRE
1998

*Diwar-benn bloavezh *'1998*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* 5 a viz Ebrel  : 5000 den bet o vanifestiñ e Naoned evit adunvanidigezh Breizh.
** Krouidigezh Skolaj Diwan ar Mor-Bihan. 
** Krouidigezh Skol Diwan ar Faou
** Krouidigezh klasoù divyezhek publik e Benac'h, Louergad ha Skaer
** Krouidigezh klasoù divyezhek katolik e Groñvel ha Plunered
* 10 a viz Here : kroudigezh ar gevredigezh Diorren.
* 7 a viz Du : digoradur Radio Kerne e Ploneiz.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika
* 7 a viz Eost : daou wall-daol e kannadiez Stadoù-Unanet Amerika e Nairobi (Kenya) hag e Dar es Salaam (Tanzania). 224 den lazhet gant an daou daol-mañ bet kaset gant Al-Qaida.
* Gwengolo : Aljeria : Roet e zilez gant ar prezidant Liamine Zeroual.

### Amerikaoù

#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh

Sellout ouzh : Sonerezh e 1998

#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1998|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1998]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1998|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1998]]*
__NOTOC__
1968

*Diwar-benn bloavezh *'1968*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh
* 8 Mae : Devezh stourm meur e Breizh hag e Broioù-al-Liger tro-dro d'al lugan "Fellout a ra d'ar C'hornog bevañ" (L'Ouest veut vivre!)
* 14 Mae : Penn-kentañ harz-labour ha dalc'hidigezh Sud-Aviation.
* Kerzu : Un 30 ezel bennak eus an FLB a zo harzet.

#### Bro C'hall
* 22 Meurzh : Dalc'hidigezh tour melestradurel skol-veur Nanterre.
* 3 Mae : Serret eo Skol-veur ar Sorbonne.
* 10-11 Mae : Nozvezh ar stoc'hoù e Pariz.
* 13 Mae : Manifestadegoù ramzel e Bro C'hall a-bezh.
* 27 Mae : Emglevioù Grenelle. Bodadeg Charléty.
* 30 Mae : Divodadeg Kambr ar Gannaded. Manifestadeg ramzel eus an tu dehou war ar Champs-Élysée.
* 10 Mezheven : Marv al lisead maoour Gilles Tautin e Flins.
* 11 Mezheven : Pierre Beylot, micherour el labouradeg Peugeot e Sochaux-Montbéliard a zo lazhet gant un tenn graet gant ur CRS; Henri Blanchet, micherour e Peugeot ivez, a varv goude bout kouezhet eus ur bann abalamour d'ur c'hreunadenn-sko.
* 12 Mezheven : 12 strollad eus an tu-kleiz pellañ a zo lakaet e-maez lezenn, en o zouez : ar PCMLF, an UJC(ml), ar JCR, an UCI, hag an OCI...
* 23-30 Mezheven : An UNR, ar strollad gaulour, a c'hounez en un doare splann-tre an dilennadegoù.

## [[Rouantelezh-Unanet]]
* 18 a viz Here: bet lakaet harz war John Lennon ha Yoko Ono e Londrez, tamallet dezhe bezañ kanab en o c'herzh.
* 8 a viz Du: torret o nask gant John Lennon ha Cynthia Lennon.
### Azia
* 30 a viz Genver: Argadenn an Tết, ur c'hampagn brezel gant ar Viet Cong (VC) ha Lu Pobl Vietnam Norzhvietnam o devoa taget dre souezh Lu Republik Su Vietnam, nerzhioù lu Stadoù-Unanet Amerika hag o harperien

#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika
#### [[Moris]]
* 12 a viz Meurzh: dizalc'hiezh diouzh ar Rouantelezh Unanet.
#### [[Eswatini|Swaziland]]
* 6 a viz Gwengolo: dizalc'hiezh diouzh ar Rouantelezh Unanet.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
*28 a viz Gouere : krouidigezh an American Indian Movement.

#### Suamerika

### Oseania
* 31 a viz Genver: dizalc’hidigezh Nauru.

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
* 22 a viz Du: embannadur *[[The Beatles (albom)]]* pe an Albom gwenn, navet albom gant ar strollad The Beatles.

#### Lennegezh
#### Sinema
* 13 a viz Du: skignet eo er Stadoù Unanet ar film bevaat *[[Yellow Submarine (film)|Yellow Submarine]]* (izili ar strollad The Beatles evel aktourien).

### Skiantoù ha politikerezh
* 24 a viz Kerzu: Apollo 8 a gelc'htro en-dro d'al Loar. Evit ar wech kentañ ez eus tud o kelc’htreiñ en-dro dezhi.

### Relijionoù
* 8 a viz Kerzu: dibenn sened-iliz Vatikan II.

### Armerzh

### Sport
16 a viz Here: Colette Besson, atletourez c'hall, a ya da gampionez olimpek ar pevar c'hant metrad e Mec'hiko.
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1968|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1968]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1968|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1968]]*
__NOTOC__

## Levrlennadur
Kurlansky (Marc), *1968. The year that rocked the world*, London, Vintage, 2004.
1997

*Diwar-benn bloavezh *'1997*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
* 11 a viz Kerzu: sinadur Protokol Kyoto.
### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh
* Krouidigezh ar gevredigezh Bretagne Football Association.
* 12 a viz Ebrel : manifestadeg kaset e Pondi gant Stroll evit ar Garta Europat, ur 1500 den bennak bet o tibuniñ.
* 15 a viz Mae - 18 a viz Mae : Gouel Broadel ar Brezhoneg e Louergad.
* Gwengolo: krouidigezh klasoù divyezhek katolik e Landreger, Henbont ha Redon

#### Bro-Saoz
* 6 a viz Gwengolo : obidoù Priñsez Kembre Diana Spencer en Abati Westminster.
#### Frañs
#### Kembre
* 18 a viz Gwenholon : en ur referendom e vot 50,3% eus an dud a-du gant krouidigezh ur parlamant emren evit ar vro.
#### Skos
* 11 a viz Gwenholon : votadeg e Bro-Skos evit adsevel ur parlamant, goude 290 vloaz a unaniezh gant Bro-Saoz.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù

#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* 22 a viz C'hwevrer : an dañvadez kentañ bet krouet dre ar c'hlonañ, Dolly hec'h anv. Gant ur skipailh skiantourien eus ar Bro-Skos eo bet kaset al labour dindan renerezh Ian Wilmut.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1997|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1997]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1997|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1997]]*
__NOTOC__
Lenn Gwerledan

**Lenn Gwerledan** a zo ur virlenn, da lavarout eo ul lennad dour krouet da-heul ur stankell. War red ar Blavezh emañ, hag a zo er rann-se un darn eus kanol Naoned-Brest (tremen a reas ar gobar diwezhañ e Gwerledan d'an 8 pe d'an 9 a viz Gwengolo 1928).
Emañ ar stankell etre Mur (e departamant Aodoù-an-Arvor, hag e Bro-Gerne) ha Sant-Inan (e departamant ar Mor-Bihan, hag e Bro-Wened). Kaorel ha Sant-Jelven a zo kumunioù hag o deus un digor war al lenn ivez.
Evit ober tredan e oa bet savet ar stankell, bet kaset da benn al labourioù anezhi adalek 1923 betek 1930, gant an *Union Hydro-électrique Armoricaine* (UHEA). Bezañ e voe kentañ stankell bounner biskoazh savet e betoñs e Frañs. Daou zen a voe pouezus-mat o emouestl er raktres : Joseph Ratier, isprefed Pondi d'ar mare-se hag an ijinour Auguste Leson (1889-1953). Ar c'hannad tregeriat Yves Le Trocquer (1877-1938) eo a zeuas da lakaat kentañ maen ar chanter d'ar 17 a viz C'hwevrer 1924, hag eñ Ministr al Labourioù Foran d'an ampoent.
O c'hrabanoù a lakaas an Alamaned war ar savadurioù kenkent hag ac'hubet ar c'horn-bro gante evit ma vije asuret pourveziñ tredan arsanailh ha bon splujerezioù Keroman an Oriant. Bombezet e voe ar greizenn dourdredan e 1943 e-doug an Eil Brezel-bed gant daouzek Douglas Boston eus ar *Squadron* Niv. 342 eus ar Royal Air Force (Nerzhioù Frañs Dieub (FFL) - Free French).

Mirlenn vrasañ Breizh eo : war-dro 400 ha ar gorread anezhi ha 12 km a hirder. An donder brasañ a zo 50 m. 55 milion a m³ dour a zo miret en doare-se.
Bep an amzer (bep 10 vloaz pe war-dro : e 1951, 1966, 1974, 1985 ha 2015) e vez goullonderet al lenn hag e weler neuze dismantroù ar mengleuzioù sklent, ar c'hêriadennoù hag ar seitek skluz bet beuzet.
Ul lec'h touristel-kenañ eo deuet da vezañ, ha kaer eo ar vro gant al lenn stanket etre an torgennoù koadek, gant Koad Kaorel ha Koad Kenekann dreist-holl.

## Fotoioù

Barrage Guerledan.JPG|Ar stankell.
Guerlédan 2015 - Écluse de Castel-Finance 02.JPG|Skluz kozh Kastell Finañs e-pad goulloadur al lenn e 2015


## El lennegezh vrezhonek
* *[[Tavarn ar Pont Du]]*, unan eus danevelloù al levr *[[Minna ha danevelloù all...]]* gant Ernest ar Barzhig, Mouladurioù Hor Yezh, 1988, pajennoù 99-108.

## Liammoù diavaez

* Filmig saoz diwar-benn bombezadeg treuzfurmerioù labouradeg Gwerledan d'an 3 a viz Here 1943.

## Notennoù ha daveennoù