open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel

Dre ma kreske armoù nukleel an URSS e talc'has ar Stadoù-Unanet da vodañ ar riezoù demokratel, ha betek riezoù aotrouniek evel Portugal, Gres ha Turkia en o mesk, a oa prest da stourm ouzh he levezon ideologel hag he galloud milourel. Savet e voe **Aozadur Feur-emglev Meurvor Atlantel an Norzh**, pe **Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel** (**AFNA** e verradur brezhonek), d'ar 4 a viz Ebrel 1949, anezhañ un aozadur etrebroadel milourel savet e-touez sinerien Feur-emglev Mor Atlantel an Norzh (1947).

An daou anvadur ofisiel a zo : *North Atlantic Treaty Organisation* (NATO), e saozneg, hag *Organisation du traité de l'Atlantique nord* (OTAN), e galleg.

E Brusel emañ ar sez.

NATO (*North Atlantic Treaty Organization* e saozneg) a oa un aozadur politikel dreist-holl a-raok ma voe kroget Brezel Korea. Adal ar brezel drastus-se e voe roet nerzh d'ur frammadur resisoc'h eus ar Stadoù ezel, savet e voe un aozadur milourel didan sujidigezh daou komandant penn stadunanat. Red ar Brezel Yen a zegasas kevezerezh gant stadoù ezel Pakt Varsovia a voe savet e 1955.

Douetañs a oa savet da geñver nerzh an aozadur hag al liammoù etre an izili en Europa eus un tu ha gant Stadoù-Unanet Amerika eus an tu all. Douetañs a oa savet ivez da geñver penaos talañ ouzh un aloubadeg gant ar soviediz. Bro-C'hall a voe an ezel oc'h ober ar muiañ a drouz, betek sevel un nerzh tagañ nukleel ha kuitaat an aozadur milourel adal 1966 hag e-pad 30 vloaz.

Goude kouezhadenn Moger Berlin e 1989, an aozadur a voe desachet etrezek disparti Yougoslavia. Eno e voe kaset ar c'hentañ kampagn milourel e Bosnia etre 1992 betek 1995 ha goude-se e Yougoslavia e 1999. Da geñver politikerezh an aozadur a zo gwelet gwelloc'h gant ez izili Pakt Varsovia, ul lod bras anezho o vezañ emezelet en Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel etre 1999 ha 2004.

E miz Even 2022, an Afna en deus 40 000 soudard e reter Europa kenkas ma vefe eus un dagadenn rusian. An hanter eus ar soudarded a zo e Bulgaria, Roumania, Hungaria, Slovakia, ha Polonia. Ar pemp bro-se o deus 259 000 soudard ouzhpenn bet soudarded AFNA. Ouzhpenn nijlu Bulgaria, Spagn n'eus kaset kirri-nij Eurofighter Typhoon, an Izel-vroioù eizh F-35, ha Bro-C'hall hag SUA o deus kaset kirri-nij ouzhpenn.

Etre eo ar sell war an AFNA e-touez poblañsoù ar Stadoù ezel.

## Sinerien

;Sinerien gentañ

;Kentañ astenn
:E 1952 e voe astennet an aozadur, evit difenn talbenn gevred ar pezh a veze anvet ar bed frank:
:*
:*
;Eil  ha trede astenn
:Riezoù all a yeas e-barzh da c'houde.
:* 1955  (astennet da ez-Alamagn ar reter e 1990)
:* 1982 
;Broioù ar reter

### War ar renk evit bezañ e-barzh
*
* 2022 :  ha , a-c'houde Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022

## Aozadurioù dammheñvel

## Notennoù

## Gwelit ivez
* Lizherenneg etrebroadel AFNA
2001

*Diwar-benn bloavezh 2001 an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ. 

== Darvoudoù ==

=== 1 trimiziad ===
* [[2 Genver|2 a viz Genver]] : dourioù-beuz e [[Kastellin]], [[Kemper]], [[Kemperle]] ha [[Redon]].
* [[10 Genver|10 a viz Genver]] : penn-kentañ [[Wikipedia]].
* [[24 Meurzh|24 a viz Meurzh]] : [[Breizh]] : 4000 den bet o vanifestiñ e [[Kemper]] diwar galv [[Diwan]], [[Dihun]], [[Div Yezh]] hag [[UGB]] evit "Brezhoneg er skolioù : trawalc'h gant ar promesaoù".

=== Eil trimiziad ===
* [[Ebrel]] : [[Breizh]] : nullet ar c'hrogad [[mell-droad]] etre skipailh Breizh hag hini [[Kuba]] war urzh [[Kevre Frañs ar Vell-droad]].
* [[7 Mezheven|7 a viz Even]] : trec’h eo [[Tony Blair]] ha [[Strollad al Labour]] er vouezhiadeg, er [[Rouantelezh Unanet]].
* [[30 Mezheven|30 a viz Mezheven]] : [[Breizh]] : 7000 den bet o vanifestiñ e [[Naoned]] diwar galv [[Komite evit Unvaniezh Melestradurel Breizh]] da geñver 60vet deiz-ha-bloaz troc'h Breizh e daou damm.

=== Trede trimiziad ===
* [[19 Gouere|19 a viz Gouere]] : dizoloet eo [[Toumai]] e [[Tchad]], klopenn ur spesad nevez [[homininae]] anvet *Sahelanthropus tchadensis'', marteze un hendad d'an den pe d'ar chimpanze.
* 11 a viz Gwenholon : gwalldaolioù ramzel e New-York hag e Washington dre dagañ daou skraber-oabl ha Departamant an Difenn gant tri c'harr-nij bras.
* 21 a viz Gwenholon : tarzhadenn ur bern bras temz kimiek e stal greantel Azote de France (AZF, strollad Total) distrujet ganti meur a savadur e Toloza (Haute-Garonne).

### Pevare trimiziad
* 17 a viz Du : aet an trec’h gant Kevre Demokratel Kosovo e dilennadegoù parlamant Kosovo.
* Du : Breizh : krouidigezh Embregerezhioù Breizh evit ar Brezhoneg.
* 22 a viz Kerzu : aet Hamid Karzai da brezidant Afghanistan.

## Breizh

### Gwengolo
* Gwengolo, Breizh : krouidigezh klasoù divyezhek publik e Langedig ha Pont-Skorf.
* Gwengolo, Breizh : krouidigiezh ar gelaouenn Rouzig gant Keit Vimp Bev.
* 15 a viz Gwenholon : 7 embannadur, ar c'hCatholicon gant Gwennole ar Menn.

### Kerzu
*Embannadur Geriadur brezhoneg An Here.
*Krouidigezh Sindikad Labourerien Breizh.

## [[Priz Nobel|Prizioù Nobel]]

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 2001|Ganedigezhioù]]

## [[:Rummad:Marvioù 2001|Marvioù]]

__NOTOC__
Ottokar II Přemysl

**Ottokar II Přemysl** (tchekeg: Přemysl Otakar II., 1230 - 26 a viz Eost 1278) a oa roue Bohemia eus 1253 betek 1278. Mab e oa da Václav I Přemysl ha Kunigunde a Hohenstaufen. A-berzh e dad en doa bet Bohemia ha Moravia da hêrezh. E 1251 e voe lakaet da zug Aostria gant breujoù ar vro-se. Bloaz goude e timezas gant Margarete von Babenberg (1205–1266), hêrez Stiria. E 1260 e c'hounezas Silezia, Lusatia ha Slovakia digant István V a Hungaria. E 1269 e tegouezhas Karintia ha Karniola gant Ottokar hag e teuas da vezañ priñs galloudusañ an Impalaeriezh Santel Roman ha German.

E 1273 e oa ret dilenn ur roue alaman nevez. N'eo ket Ottokar a voe lakaet war an tron, met e enebour Rudolf a Habsbourg. Nac'hañ a reas Ottokar e anavezout ha forbannet e voe gantañ abalamour da se. E 1276 e kouezhas e holl douaroù estreget Bohemia ha Moravia etre daouarn an Habsbourged. Pa glaskas adc'hounit e zomani kollet dre nerzh, e voe lazhet en emgann e-kichen Dürnkrut en Aostria-Izel d'ar 26 a viz Eost 1278.

## Dimezioù
2002

*Diwar-benn bloavezh 2002 an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ. 

== Darvoudoù ==

=== 1 trimiziad ===
* [[1añ Genver|1 a viz Genver]] : degemeret eo an [[Euro]] er marc'hadoù arc'hant en 11 stad eus [[Unvaniezh Europa]] evit sevel [[takad an euro]]. [[Feur eskemm|Feurioù eskemm]] moneizoù ar stadoù zo gwiriekaet.
* [[17 C'hwevrer|17 a viz C'hwevrer]] : achu eo gant al [[lur]] gall (goude bezañ bet implijet e-pad 641 bloaz), distroadet gant an [[euro]].
* [[4 Meurzh|4 a viz Meurzh]] : dilennet [[Ibrahim Rugova]] da brezidant [[Kosovo]].

=== Eil trimiziad ===
* [[Gwengolo]] : [[Breizh]] : Krouidigezh klasoù divyezhek publik e [[Rosko]], [[an Erge-Vras]] [[Plounevez-Moedeg]] ha [[Gwiler-Leon]] ha savidigezh ur c'hlas divyezhek prevez e [[Sant-Teve]].

=== Trede trimiziad ===
=== Pevare trimiziad ===
* [[13 Du|13 a viz Du]] : [[peñse]] an eoullestr [[Bahamas|bahamean]] *Prestige'' e Galiza ha lanv du da-heul.
## [[Prizioù Nobel]]

## Ganedigezhioù

## [[:Rummad:Marvioù 2002|Marvioù]]

### Genver

### C'hwevrer

### Meurzh

### Ebrel
* 5 : Layne Staley, kaner ar strollad grunge Alice in Chains.

### Mae

### Mezheven

### Gouere

### Eost

### Gwengolo
### Here

### Du
### Kerzu

__NOTOC__
Merc'her

**Merc'her** a c'hall bezañ :

*Ur blanedenn : s.o. Merc'her (planedenn)
*Un deiz er sizhun : s.o. Merc'her (deiz)
*Un doue roman : s.o. Merc'her (doue)
Chendoueg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar su eo ar **chendoueg** (*shendu*, *khyen(g)* pe *s(h)andu* ) komzet gant tro-dro da 1.000 den e Bangladesh hag en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Achoeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù koukiek-tchinek ar su eo an **achoeg** (*(a)sho* pe *qin*) komzet gant tro-dro da 10.000 den e Myanmar (1991) ha gant 1.422 den all e Bangladesh (1981).

Peder rannyezh a zo :

* **Tayetmoeg** (*thayetmo*)
* **Minboueg** (*minbu*)
* **Lemyoeg** (*lemyo*)
* **Kyangeg** (*khyang*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Zifeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar su eo ar **zifeg** (*zyphe* pe *zophei*) komzet gant tro-dro da 20&nbsp;000 den en holl (1994) e Chin e Myanmar hag en India.

Div rannyezh zo :
* ar **zifeg uhel**
* ar **zifeg izel**

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Yezhoù choek

Ur bloc'had yezhoù sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar su eo ar **choeg** (*sho*), ennañ teir yezh komzet e Myanmar hag e Bangladesh.

* Tchinboneg
* Achoeg
* Chendoueg

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Muneg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar su eo ar **muneg** (*mün*, *ng'men*, *yawdwin* pe *chinbok*) komzet gant tro-dro da 30.000 den (1991) e Myanmar.

Ur rannyezh ez eus:

* an **nitoueg** (*nitu*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Maraeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar su eo ar **maraeg** (*mara(m)*, *lakher*, *zao* pe *mira*) komzet gant tro-dro da 22.000 den (1997) en Assam en India ha gant 20.000 den e Myanmar (1994).

Tost a-walc'h eo d'ar chendoueg.

Teir rannyezh ez eus, :

* **Tlongsaieg** (*tlongsai* pe *tlosai-siaha*)
* **C'hlawtaieg** (*hlawthai*)
* **Sabeueg** (*sabeu*): e Myanmar

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Koumeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar su eo ar **c'houmeg** (*khumi* pe *khweymi*) komzet e Myanmar (76.700 den e 1983), Bangladesh (1.188 den e 1981) ha gant un nebeud tud all en India.

Pemp rannyezh ez eus :

* **Kimeg** (*khimi*)
* **Matoueg** (*matu*, *maru* pe *dai-patu*)
* **Yindeg** (*yindi*)
* **Kameg** (*khami*)
* **Ngaleg** (*ngala*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Awaeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar su eo an **awaeg** (*awa* pe *khumi awa*) komzet e Myanmar.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Zomeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo ar **zomeg** (*zome*, *zorni*, *zo(u)* pe *kuki chin*) komzet gant tro-dro da 46.400 den en holl e Chin e Myanmar (30.000 den) hag en India (17.000 den).

Skrivet e vez gant al lizherenneg latin.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Yoseg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo ar **yoseg** (*yo(s)* pe *yote*) komzet gant tro-dro da 3.400 den (1983) e Myanmar.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Vaipeieg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo ar **vaipeieg** (*vaip(h)ei* pe *bhaipei*) komzet gant 21 000 den pe war-dro (1997) en Assam, su Manipour, Meghalaya ha Tripura en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Taraoeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo an **taraoeg** (*tarao* pe *taraotrong*) komzet gant tro-dro da 570 den (1988) e gevred Manipour en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Tadoeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo an **tadoeg** (*thadou*, *thado-ubiphei*, *thado-pao*, *kuki-[thado]*) komzet gant tro-dro da 200 000 den (1997) en Assam, Manipour, Mizoram ha Tripoura en India (125 100 den e 1993) hag e Myanmar (26 200 den e 1983).

Meur a rannyezh zo.
* **Baiteg** (*baite*)
* **Tchangseneg** (*changsen*)
* **Djangcheneg** (*jangshen*)
* **Kaokepeg** (*kaokeep*)
* **Kongzaieg** (*khongzai*)
* **Kipgeneg** (*kipgen*)
* **Langioungeg** (*langiung*)
* **Sairangeg** (*sairang*)
* **Tangngeneg** (*thangngen*)
* **Haokipeg** (*hawkip*)
* **Chitloueg** (*shitlou*), en India
* **Singsongeg** (*shingsong*), en India

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Paiteg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo ar **paiteg** (*p(h)aite*, *parte*, *haithe* pe *chin*) komzet gant tro-dro da 53.900 den en holl en Assam, su Manipour, Mizoram ha Tripoura en India (45.000 den e 1997) hag e Myanmar (8.900 den 1983).

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Lamkangeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo al **lamkangeg** (*(hiroi)-lamkang*) komzet gant tro-dro da 10.000 den (1996) e gevred Manipour hag e Nagaland en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Falameg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo ar **falameg** (*fal(l)am* pe *hal(l)am (chin)*, ) komzet gant tro-dro da 125.370 den en holl e Myanmar (100.000 den e 1991), Bangladesh hag en India (25.367 den e 1994).

Meur a rannyezh ez eus:

* **Zaniateg** (*zanniat*)
* **Tachoneg** (*tashon* pe *sunk(h)la*)
* **Laizoeg** (*liazo(-shimhrin)*)
* **Zahaoeg** (*zahao(-(-shimhrin)*, *yahow* pe *lyen-lyem*) 
* **Koualchimeg** (*khualshim*)
* **Lenteg** (*l(y)ente*)
* **Tchorieg** (*chorei*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Hrangkoleg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo ar **hrangkoleg** (*hrangkhol*) komzet gant ouzhpenn da 18.000 den en holl e Myanmar hag en India.

Ur rannyezh ez eus:

* ar **hademeg** (*hadem*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Aimoleg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo an **aimoleg** (*aimol*) komzet gant tro-dro da 1.862 den (1981) en Assam ha Manipour en India.

Ur rannyezh ez eus:

* al **langrongeg** (*langrong*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Ralteg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo ar **ralteg** (*ralte*) komzet gant tro-dro da 17.000 den en holl e Myanmar (16.830 den e 1997) hag en India (170 den e 1971).

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Bieteg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo ar **bieteg** (*biete*, *bete* pe *biateg*) komzet gant tro-dro da 19.000 den (1997) e Meghalaya, Mizoram hag Assam en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Analeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo an **analeg** (*anal* pe *namfau*) komzet gant tro-dro da 15 000 den e gevred Manipour en India (1997) ha Myanmar.

Teir rannyezh a zo:
* **Laizoeg** (*laizo*)
* **Moulsomeg** (*mulsom*)
* **Moyoneg-monchangeg** (*moyon-monshang*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Siyineg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo ar **siyineg** (*siyin*, *siyang* pe *sizang*) komzet gant tro-dro da 10.000 den (1991) e Chin e Myanmar.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Tchiroueg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo an **tchiroueg** (*chiru* pe *chhori*) komzet gant tro-dro da 3 774 den (1981) en Assam, Manipour ha Nagaland en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Tawreg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar c'hreiz eo an **tawreg** (*tawr*) komzet gant tro-dro da 700 den e Haka e Myanmar.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Tedimeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo an **tedimeg** (*tedim*, *tiddim* pe *sukte*) komzet gant tro-dro da 344 100 den en holl e Chin e Myanmar (189 100 den e 1990) hag en India (155 000 den e 1990).

Div rannyezh a zo:
* **Sokteg** (*sokte*)
* **Kamhaoeg** (*kamhau*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Gangteeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek an norzh eo ar **gangteeg** (*gan(g)te*) komzet gant tro-dro da 11.000 den en holl (1997) e Manipour, Meghalaya hag Assam en India hag ivez e Myanmar.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Louchaieg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar c'hreiz eo al **louchaieg** (*lus(h)ai*, *lusago*, *le*, *sailu*, *hualngo*, *welngo* pe *du(h)lien (twang)*, ) komzet gant tro-dro da 542.000 den en holl e Mizoram, Assam, Nagaland, Manipour ha Tripura en India (529.000 den e 1997) hag e e Bangladesh (1.041 den e 1981) ha Myanmar (12.500 den e 1983).

Pemp rannyezh zo :

* **Fanmaieg** (*fanmai*)
* **Mizoeg** (*mizo*)
* **Ngenteg** (*ngente*)
* **Pangeg** (*pa(a)ng*)
* **Tlaoeg** (*talao*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Hmareg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar c'hreiz eo ar **hmareg** (*h(a)mar*) komzet gant tro-dro da 50.000 den (1997) e Assam ha Manipour en India.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Hakaeg (yezh koukiek-tchinek)

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù koukiek-tchinek ar c'hreiz eo ar **hakaeg ** (*haka*, *chin* pe *baungshe*) komzet gant tro-dro da 100 000 den (1991) e Haka e Myanmar hag ivez en India (345 000 den e 1996) hag e Bangladesh.

Peder rannyezh a zo:
* Laieg (*lai*)
* Klangklangeg (*klangklang* pe *thlangtlangeg*)
* Zokouaeg (*zokhua*)
* Chonsheeg (*shonshe*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Ntenyieg

Ur yezh sinek-tibetek eus bloc'had ar yezhoù angamek-potchourek eo an **ntenyieg** (*nt(h)enyi*) komzet gant tro-dro da 6.600 den (1980) e kornôg-kreiz Nagaland en India. 

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Kroateg Burgenland

**Kroateg Burgenland** (kroateg: *Gradišćanskohrvatski jezik*) zo unan eus yezhoù slavek ar c'hreisteiz. Komzet e vez e Burgenland en Aostria ar Reter hag e rannvroioù amezek Hungaria, Slovakia hag ar Republik Tchek. War-dro 20 000 yezher a zo o chom e Vienna. Betek fin an  e oa bet komzet ar yezh en Aostria-Izel ivez, dreist-holl e rannvro Marchfeld (kroateg: *Moravsko Polje*). Teir rannyezh a zo: *štokaveg* (chtokaveg), *čakaveg* (tchakaveg) ha *kajkaveg*.

Ur standard da groateg Burgenland e-unan a vez implijet er skritur. Kenofisiel eo ar yezh e Burgenland hag implijet e vez er skolioù hag er melestradurezh.

Komzet e vez er c'humunioù da heul:

**[[Aostria]]**:

* Bijelo Selo (alamaneg: Pama)
* Novo Selo (Neudorf)
* Pandrof (Parndorf)
* Uzlop (Oslip)
* Trajštof (Trausdorf)
* Cindrof (Siegendorf)
* Klimpuh (Klingenbach)
* Cogrštof (Zagersdorf)
* Vorištan (Hornstein)
* Štikapron (Steinbrunn)
* Celindof (Zillingtal)
* Vulkapodrštof (Wulkaprodersdorf)
* Otava (Antau)
* Rasporak (Draßburg)
* Pajngrt (Baumgarten)
* Filež (Nikitsch)
* Veliki Borištof (Großwarasdorf)
* Frakanava - Dolnja Pulja (Frankenau - Unterpullendorf)
* Kalištrof (Kaisersdorf)
* Bajngrob (Weingraben)
* Bandol (Weiden bei Rechnitz)
* Stinjaki (Stinatz)
* Čajta (Schachendorf)
* Čemba (Schandorf)
* Pinkovac (Güttenbach)
* Nova Gora (Neuberg)
* Veršvar (Rotenturm)
* Beč (Wien, Vienna)

**[[Hungaria]]**:

* Prisiki (hungareg: Peresznye)
* Koljnof (Kópháza)
* Gornji Čatar (Felsöcsatár)
* Hrvatske Šice (Horvátlövö)
* Hrvatski Židan (Horvátzsidany)
* Narda
* Plajgora (Olmond)

**[[Slovakia]]**:

* Čunovo
* Devinsko Novo Selo (slovakeg: Devinska Nova Ves)
* Hrvatski Grob (Chorvátsky Grob)
* Hrvatski Jandrof (Jarovce) 
* Rosvar (Rusovce)

**[[Republik Tchek]]**:

* Frelištof (tchekeg: Jevišovka)
* Dobro Polje (Dobré Pole)
* Nova Prerava (Novy Prerov)

## Liammoù diavaez

* Kreizenn sevenadurel kroateg e Željezno/Eisenstadt
* Gradišćansko-hrvatski Centar (Beč/Vienna)
Meloureg

Ur yezh sinek-tibetek eus bloc'had ar yezhoù angamek-potchourek eo ar **meloureg** (*meluri* pe *anyo*) komzet gant 4 den nemetken e 1961 e Nagaland en India.

Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo, m'az eo bev c'hoazh.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Angameg

Ur yezh sinek-tibetek eus bloc'had ar yezhoù angamek-potchourek eo an **angameg** (*angami(s)*, *gnam(e)i*, *tsoghami*, *monr* pe *tsanglo*) komzet gant tro-dro da 109.000 den (1997) e kornôg Nagaland, Manipour ha Maharashtra en India.

Dek rannyezh ez eus:

* **Kohimeg** (*kohima*): talvezout a ra da yezh unvan 
* **Dzouneg** (*dzuna*) 
* **Keheneg** (*kehena*) 
* **Konomaeg** (*khonoma*) 
* **Tchakromeg** (*chakroma* pe *angameg ar c'hornôg*) 
* **Mimaeg** (*mima*)
* **Nalieg** (*nali*) 
* **Mozomeg** (*mozome*) 
* **Tengimaeg** (*tengima*)
* **Tendidieg** (*tendydie*)

Skrivet e vez gant al lizherenneg latin.

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Maoeg

Ur yezh sinek-tibetek eus bloc'had ar yezhoù angamek-potchourek eo ar **maoeg** (*mao*, *spowama*, *sopvama*, *maikel*, *memi*, *sopfomo* pe *emela*) komzet gant tro-dro da 81.000 den (1997) e gwalarn Manipour ha Nagaland en India.

Ur rannyezh ez eus:

* ar **paomateg** (*paomata*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Soumieg

Ur yezh sinek-tibetek eus bloc'had ar yezhoù angamek-potchourek eo ar **soumieg** (*sumi*, *sema*, *simi* pe *sumi*) komzet gant tro-dro da 132.000 den (1997) e su-kreiz Nagaland hag en Assam en India.

Peder rannyezh ez eus:

* **Dayangeg** (*dayang* pe *soumieg ar 'chornôg*)
* **Lazemieg** (*lazemi*)
* **Jimomieg** (*zhimomi*)
* **Zoumomeg** (*zumomi*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Rengmaeg

Ur yezh sinek-tibetek eus bloc'had ar yezhoù angamek-potchourek eo ar **rengmaeg** (*rengma*, *mozhumi*, *moiyui*, *mon*, *unza* pe *injang*) komzet gant tro-dro da 34.000 den (1997) e kornôg-kreiz Nagaland, Assam ha Manipour en India.

Div rannyezh ez eus, tost a-walc'h an eil d'eben:

* **Keteneneyoueg** (*keteneneyu* pe *rengmaeg an norzh*)
* **Azonyoueg** (*azonyu*, *nzonyu* pe *rengmaeg ar su*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù nagaek
Hungaria

**Hungaria**, en hungareg *Magyarország* (distaget : [ˈmɒɟɒrorsaːɡ] (LFE)), a zo ur vro dizalc'h e kreizig-kreiz kevandir Europa. Budapest eo ar gêr-benn (gant tremen 2 vilion a annezidi). E-touez ar c'hêrioù bras all e c'haller menegiñ Debrecen, Miskolc, Szeged ha Pécs. En-dro da Hungaria emañ Slovakia en hanternoz, Ukraina er biz, Roumania er reter, Serbia, Kroatia ha Slovenia er c'hreisteiz, hag Aostria er c'hornôg. 

E-touez an 10 milion a dud a zo er vro, ez eus 99% anezhe hag a zo Hungariz. Tremen an hanter anezho zo katoliged ha war-dro 20% zo protestanted.

Hungaria zo ezelez eus Unaniezh Europa, Strollad Visegrád, an AFNA, an ABK hag an ABU.

## Douaroniezh
An Danav hag an Tisza eo an div stêr vrasañ. Lenn vrasañ Kreizeuropa eo al Lenn Balaton, e kornôg ar vro.

## Istor
**Pennad dre ar munud : [[Istor Hungaria]]*.
E miz Du 1956 e teuas ouzhpenn 4000 tank eus al Lu Ruz da flastrañ an emsavadeg enep-komunour hag enep-soviedel a oa diwanet er vro. Nagennet e oa bet ar galloud komunour gant kalz skrivagnerien, skiantourien ha micherourien hungariat, hag emgannoù a voe gant ar Sovieted er vro a-bezh adalek ar 23 a viz Here. 3000 den a voe lazhet gant ar Sovieted.

## Levrlennnadur
* Al Liamm niv. 61, 1957, niverenn ispisial diwar-benn Hungaria.
*KOSTIOU Jeremi, *Ar C'hi daou lost a-enep Orbán*, e *[[Le Peuple breton|Le Peuple Breton/Pobl Vreizh]]*, miz Gouere/Eost 2018, niv. 654/655, pp. 30-31.

## Hungariz vrudet
Skrivagnerien :
* János Arany
* Gyula Illyés
* Imre Kertész
* Dezsö Kosztolányi

Melldroaderien :
* Flórián Albert
* József Bozsik
* Zoltán Czibor
* Sándor Kocsis
* Ferenc Puskás
Vatikan

**Vatikan** zo anv meur a dra.

*Peurvuiañ Keoded ar Vatikan, ur stad dizalc'h, diazezet war div elfenn
** ar pab, penn ar stad
** Curia romana, ar gouarnamant.
*Palez ar Vatikan, palez ar pab
*Ar Menez Vatikan (*Mons Vaticanus* e latin)
*Mirdi ar Vatikan, pe *Musei Vaticani*.

## Istor
*Senedoù-Iliz ar Vatikan
***[[Eil Sened-Iliz ar Vatikan]]*, berranvet alies Vatikan II.
*Stadoù ar Pab (752-1870)
Keoded ar Vatikan

**Riez Keoded ar Vatikan** diouzh e anv ofisiel (*Stato della Città del Vaticano* en italianeg, *Status Civitatis Vaticanae* e latin hag ar **Vatikan** evit berr) eo ar riez vihanañ er bed (0.44 km²) hag un enklozadur eo e-kreiz Roma, ar gêr nemeti ma'z eus div gêr-benn. 932 annezad a gaver er Vatikan, met nebeutoc'h a geodedourien, darn anezho evit un amzer berr. A-wechoù e vez anv eus ar *[[Sez Santel]]*, met eus sez ensavadurioù an Iliz katolik roman staliet eno ez eus kaoz er mod-se. Ar Pab, eskob Roma, Vikel ar C'hrist, eo penn ar riez, hemañ dilennet gant ar gardinaled, pennoù uhelañ an iliz. Hiziv eo Frañsez, dilennet e 2013, ar pab o ren.
An italianeg eo yezh ofisiel ar riez, ar galleg ar yezh diplomatek hag al latin yezh ar Sez santel (i.e. yezh an Iliz). Meur a yezh a vez komzet gant an annezidi, italianeg peurvuiañ hag alamaneg gant ar Gward suis.

Eno e kaver meur a vonumant relijiel ha sevenadurel : Penniliz Sant-Pêr, ar Chapel Sistina ha mirdioù a bep seurt. Gwerzhañ timbroù, eñvorennoù ha levrioù, ha mont-tre ar mirdi a ya d'ober armerzh ar Vatikan.

## Istor
Krouet eo bet ar Vatikan e Roma dre emglevioù al Laterano (11 C'hwevrer 1929) sinet gant ar c'hardinal Pietro Gasparri, kannad ar Pab ha Benito Mussolini, Prezidant kuzul ar gouarnamant italian. An nemorant eus Stadoù ar Pab a c'holoe un darn vras eus Italia abaoe kantvedoù eo ar Vatikan.

## Liammoù diavez
 Lec'hienn ofisiel
Yezhoù koumek

Ur bloc'had yezhoù sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar su eo ar **yezhoù koumek** (*khumi*), ennañ div yezh komzet e Myanmar hag en India.

* Awaeg
* Koumeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
* Yezhoù koukiek-tchinek
Yezhoù loloek-burmek

Ur skourr eus ar yezhoù sinek-tibetek eo ar **yezhoù loloek-burmek** (saozneg: *lolo-burmese*) komzet en India, Sina, Myanmar, Laos ha Viêt Nam.

Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:

*Yezhoù burmek
*Yezhoù loloek
*Yezhoù nachiek
*Yezhoù loloek-burmek direnk

## Gwelet ivez
* Yezhoù sinek-tibetek
Yezhoù burmek

Un is-skourr eus ar yezhoù loloek-burmek eo ar **yezhoù burmek** (saozneg: *burmish*) komzet e Sina ha Myanmar.

Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:

*Yezhoù burmek an norzh
*Yezhoù burmek ar su
*Yezhoù burmek direnk

## Gwelet ivez
* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù loloek-burmek
Yezhoù nachiek

Un is-skourr eus ar yezhoù loloek-burmek eo ar **yezhoù nachiek** (*naxi*), ennañ ur yezh nemetken komzet e Sina:

* an nachieg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù loloek-burmek
Yezhoù loloek-burmek direnk

Ur bloc'had yezhoù eus skourr ar yezhoù loloek-burmek eo ar **yezhoù loloek-burmek direnk**, ennañ ur yezh nemtken komzet e Viêt Nam:

* ar poulaeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sinek-tibetek
* Yezhoù loloek-burmek
Yezhoù loloek an norzh

Un isskourr eus ar yezhoù loloek eo **yezhoù loloek an norzh** komzet e Sina.

Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ evel-henn:
* Yezhoù lisouek
* Yezhoù yiek

## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek
Yezhoù loloek ar su

Un-is skourr eus ar yezhoù loloek eo **yezhoù loloek ar su**.

Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-hen :
* Yezhoù akaek
* Yezhoù pounoiek.

## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek
Yezhoù akaek

Un isskourr eus ar yezhoù loloek ar su eo ar **yezhoù akaek**.

Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ evel-henn:
* Yezhoù hanek
* Yezhoù lahouek

## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek
Yezhoù lisouek

Un isskourr eus yezhoù loloek an norzh eo ar **yezhoù lisoueg** komzet e Sina, ennañ teir yezh:

* Lisoueg
* Lipoeg
* Sameieg

   
## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek
Yezhoù lahouek

Un is-skourr eus ar yezhoù akaek eo ar **yezhoù lahouek**, ennañ div yezh komet e Laos ha Sina:

* Lahoueg
* Chieg 

## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek
Yezhoù hanek

Un isskourr eus ar yezhoù akaek eo ar **yezhoù hanek**, ennañ seizh yezh komzet e Sina, Myanmar ha Laos:
* Biyoeg
* Kadoueg
* Akaeg
* Haneg
* Honeg
* Sansoueg
* Silaeg
    
## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek
Yezhoù yiek

Un isskourr eus yezhoù loloek an norzh eo ar **yezhoù yiek** komzet e Sina ha Viêt Nam, ennañ eizh yezh:

* Yieg Sichuan
* Yieg Yunnan
* Yieg ar c'hreiz
* Yieg Guizhou
* Yieg ar c'hornôg
* Yieg ar gevred
* Laghoueg
* Mantsieg

## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek
Yezhoù burmek direnk

Un is-skourr eus ar yezhoù burmek eo ar **yezhoù burmek direnk** komzet e Sina, ennañ 1 yezh nemetken:

* ar chiendaoeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek-burmek
Yezhoù pounoiek

Un is-skourr eus ar yezhoù loloek ar su eo ar **yezhoù pounoiek**, ennañ peder yezh komzet e Sina, Thailand, Laos ha Myanmar:

* Bisoueg
* Mpieg
* Pounoieg
* Pyeneg

## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek
Yezhoù loloek direnk

Un is-skourr eus ar yezhoù loloek eo ar **yezhoù loloek direnk** komzet e Sina ha Myanmar, ennañ pemp yezh:

* Belaeg
* Laopangeg
* Lopieg
* Nousoueg
* Zaozoueg

## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek
Yezhoù burmek an norzh

Un is-skourr eus ar yezhoù burmek eo **yezhoù burmek an norzh** komzet e Sina ha Myanmar, ennañ pemp yezh:

* Atchangeg
* Zaiwaeg
* Hponeg
* Lachieg
* Maroueg

## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek-burmek
Yezhoù burmek ar su

Un isskourr eus ar yezhoù burmek eo **yezhoù burmek ar su** komzet e Myanmar, ennañ seizh yezh:

* Burmeg
* Tchaongtaeg
* Intaeg
* Arakaneg
* Taongyoeg
* Tavoyeg
* Yangbyeeg
 
## Gwelet ivez
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek-burmek
1916

*Diwar-benn bloavezh *'1916*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

 

#### Breizh
* 25 a viz Here: enaouet evit ar wech kentañ tour-tan Kereon, e strizh-mor Ar Froñveur.

#### Frañs
* 1añ a viz Genver: lakaet e pleustr an dell war ar c'horvoder.
* 21 a viz C'hwevrer: deroù Emgann Verdun.

#### [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]]

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 7 a viz Du: dilennet eo Thomas Woodrow Wilson da Brezidant Stadoù-Unanet Amerika evit an eil gwech.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* 20 a viz Meurzh: Albert Einstein a embann e deorienn ar geñveregezh.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1916|Ganedigezhioù]]
* 30 a viz Genver: Antonio Aparicio, skrivagner spagnol.
* 21 a viz Even : William B. Ruger, krouer armoù-tan stadunanat.
* 26 a viz Here : François Miterrand, prezidant Frañs.
Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1916]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1916|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1916]]*
__NOTOC__
Luc Dejoie

**Luc Dejoie** (ganet d'ar 6 a viz C'hwevrer 1931 - marv d'an 21 a viz Genver 2006) a oa ur politikour eus Naoned.

Maer Gwerzhav e oa bet etre 1971 ha 1995.

Kuzulier-departamant e oa bet 1973 ha 2004 hag e penn Kuzul-departamant Liger-Atlantel e oa bet etre 1994 ha 2001.

Senedour e oa bet etre 1983 ha 2001 war anv an RPR.

Noter e oa eus e vicher.
Hponeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek an norzh eo ar **hponeg** (*hpon*, *phun*, *megyaw* pe *samong*) komzet gant tro-dro da 1.700 den (1983) e Myanmar.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
Lachieg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek an norzh eo al **lachieg** (*las(h)i*, *letsi*, *leqi*, *chashan*, *lachikwaw*, *ac'ye* pe *lacid*) komzet gant tro-dro da 900.000 den (1990) e Myanmar (55.500 den e 1983) e Sina.

Ur yezh gant peder zonenn an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
Maroueg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù burmek an norzh eo ar **maroueg** (*maru*, *matu*, *malu*, *laungwaw*, *lansu*, *lang*, *diso*, *zi* pe *lhao vo*) komzet gant tro-dro da 103 600 den (1983) e Kachin e norzh Myanmar hag e Sina.

Ur yezh gant teirzonenn an hini eo.

Seizh rannyezh a zo:
* **Dagoeg** (*dago' lawng bit*)
* **Zararaneg** (*zagaran mran*)
* **Gawaneg** (*gawan naw*)
* **Hlolaneg** (*hlo'lan*)
* **Lakingeg** (*laking*)
* **Waeg** (*wa khawk*)
* **Laongeg** (*lawng su*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
Yangbyeeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù burmek ar su eo ar **yangbyeeg** (*yan(g)bye* pe *yangye*) komzet gant tro-dro da 810 300 den (1983) e Myanmar.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
Atchangeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek an norzh eo an **atchangeg** (*achang*, *atsang*, *ngacang*, *ngo chang* pe *möngsha*) komzet gant tro-dro da 29.400 den en holl e kornôg Yunnan e Sina hag e Myanmar (1.700 den).

Ur yezh gant peder zonenn an hini eo.

Peder rannyezh ez eus:

* **Longtchouaneg** (*longchuan*)
* **Liangheueg** (*lianghe*)
* **Louchieg** (*luxi*)
* **Maingtaeg** (*maingtha*): e Myanmar

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek

## Liammoù diavaez
*Ar Bibl e Atchangeg
Zaiwaeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek an norzh eo ar **zaiwaeg** (*zaiwa*, *tsaiwa*, *atsi(-maru)*, *szi* pe *xiaoshanhua*) komzet gant tro-dro da 100.000 den (1990) e Yunnan e Sina (70.000 den e 1990) hag e Myanmar (30.000 den e 1997).

Ur yezh gant teir zonenn an hini eo.

Ijinet e oa bet un doare-skrivañ er bloavezhioù 1950 diazezet war al lizherenneg latin.

Teir rannyezh ez eus:

* **Zaiwaeg** (*zaiwa*)
* **Langwaeg** (*langwa*)
* **Poloeg** (*polo*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
Taongyoeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek ar su eo an **taongyoeg** (*taungyo*, *taru* pe *dawe*) komzet gant tro-dro da 443.400 den (1983) e Myanmar.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
Birmaneg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek ar su eo ar **birmaneg** (ဗမာစာ *bama sa*) komzet gant tro-dro da 32 milion a dud en holl, en o zouez 21 553 000 den evel yezh vamm (1986) e Myanmar (58.41% eus ar boblañs) dreist-holl. 

Komzet e vez ar birmaneg ivez e Bangladesh (231 000 den e 1993), Malaysia, Tailand hag gant divroidi er Stadoù-Unanet.

Ur yezh gant teir zonenn eo.

Skrivet e vez gant un doare-skrivañ ispisial, ar skritur burmek.

Pemp rannyezh pennañ zo :
* **Mergeg** (*mergui* pe *beik*)
* **Yawek** (*yaw*)
* **Danoueg** (*danu* pe *taruw*)
* **Palaoeg** (*palaw*)
* **Bomangeg** (*bomang*): e Bangladesh

## Liammoù diavaez
* ''Omniglot''
* Dafar diwar-benn ar birmaneg

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
Arakaneg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek ar su eo an **arakaneg** (*arakan*, *magh(i)*, *yakan* pe *mash*) komzet gant tro-dro da 2.083.000 den en holl e Arakan e Myanmar (1.875.000 den e 1993), Bangladesh (185.000 den e 1993, pe 1% eus ar boblañs), India (24.000 den e 1997) ha marteze ivez e Sina.

Div rannyezh pennañ ez eus:

* **Marmeg** (*marma* pe *morma*)
* **Rakineg** (*rakhine*, *rakhain* pe *yakhain*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
Chiendaoeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek direnk eo ar **chiendaoeg** (*xiandaohua*) komzet gant tro-dro da 100 den (1994) e kornôg-pellañ Yunnan e Sina.

Ur yezh gant peder zonenn an hini eo.
 
Evit tud zo ne vefe anezhañ nemet ur rannyezh atchangek.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
Poulaeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù loloek-burmek direnk eo ar **poulaeg** (*phula*) komzet gant un nebeud tud nemetken e Ha Giang e Viêt Nam.

Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo dre ma ra an darn vrasañ eus an dud kentoc'h gant ar vietnameg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù loloek-burmek
Laopangeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù loloek direnk eo al **laopangeg** (*laopa(ng)*) komzet e Myanmar.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù loloek
Zaozoueg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù loloek direnk eo ar **zaozoueg** (*zauzou*, *rourou* pe *jaojo*) komzet gant tro-dro da 1.500 a dud (1990) e gwalarn Yunnan e Sina.

Ur yezh c'hwec'h tonenn eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù loloek
Belaeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù loloek direnk eo ar **belaeg** (*bela*, *pela*, *polo* pe *bolo*) komzet gant tro-dro da 2.000-3.000 den (1992) e Luxi e Sina ha marteze ivez e Myanmar.

Ur yezh gant peder zonenn an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù loloek
Emgann Dürnkrut

**Emgann Dürnkrut ha Jedenspeigen** (rannvro Marchfeld, en Aostria-Izel) a oa an eil emgann brasañ etre marc'heien en istor Europa. D'ar 26 a viz Eost 1278 e stourmas armeoù Ottokar II Přemysl (6&nbsp;000 marc'heg ha 24&nbsp;000 soudard eus e gostez) ha re Rudolf Habsbourg ha László IV Hungaria (4&nbsp;500 marc'heg, 1&nbsp;500 gwareger kouman ha 25&nbsp;000 soudard all gantañ).

Gant Rudolf ha László ez eas an trec'h, ha lazhet e oa Ottokar pa oa o tec'hout gant ur marc'heg karintian. Lazhet e oa bet 12&nbsp;000 den en holl.
Denez Abernot

**Denez Abernot**, ganet en arvor Bro-Leon (Bro-Bagan) e 1955, zo ur c'haner ha saver kanaouennoù brezhonek. Kanañ a rae gant Storlok e penn diwezhañ ar bloavezhioù 1970, hiziv eo livour (ha barzh) en Arvor Bro-Leon.

## Buhez
A bep seurt traoù en deus bet graet : pesketaer, koñversant, skolaer (skolaer kentañ Diwan e 1977), c’hoarier pezh (gant Strollad ar Vro Bagan) ha kabiten war listri an Departamant eus Konk-Leon da Eusa. Kaner eo ivez, ha saver tonioù ha sonioù, doare rock, blues pe folk. E don brudetañ a zo, hep mar ebet, *[[Gwerz ar vezhinaerien]]*.

Kanet en deus bet gant ar strollad Storlok, hag ur bladenn solo, *Tri miz noz*, a oa deuet er-maez gantañ e 1998 gant Jacques Le Guellec.

## Pladennoù
* Gant Storlok *Stok ha stok* (1979) NOE 30011
* *Tri miz noz* (1999) SMC 1047
Sameieg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù lisoueg eo ar **sameieg** (*samei*) komzet gant un nebeud tud e Yunnan e Sina.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
## Notennoù
Lisoueg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù lisoueg eo al **lisoueg** (*li(su)*, *lesuo*, *yao yen*, *lisoueg ar su*, *chung*, *hedi*, *lip'a* pe *khae*) komzet gant tro-dro da 657&nbsp;000 den en holl e kornôg Yunnan e Sina (515&nbsp;000 den e 1990), en India, Myanmar (126&nbsp;000 den e 1987) ha Tailand (16&nbsp;000 den e 1993).

Peurliesañ e vez skrivet gant ul lizherenneg ispisial bet diorroet a-ratozh-kaer anvet lizherenneg fraser http://www.omniglot.com/writing/fraser.htm. 

Teir rannyezh pennañ ez eus, tost a-walc'h an eil re d'ar re all :
* **Lisoueg houaek** (*hua lisou* pe *lisoueg ar bleunioù*),
* **Lisoueg paiek** (*pai lisu* pe *lisoueg gwenn*),
* **Louchieg** (*lu shi*).

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
Mantsieg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù yiek eo ar **mantsieg** (*mantsi*, *lolo* pe *loloeg ar bleunioù*, saozneg: *Flowery Lolo*) komzet gant tro-dro da 103 600 den (1983) e Viêt Nam.

Ur yezh gant pemp tonenn an hini eo.

Skrivet e vez gant ar skritur yiek.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
Laghoueg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù yiek eo al **laghoueg** (*laghuu* pe *laopa*) komzet gant tro-dro da 1.000 den (1997) e gwalarn Viêt Nam.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
Lipoeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù lisoueg eo al **lipoeg** (*lipo*, *lisoueg ar reter*, *taku (lisu)*, *he lisu* pe *lisoueg du*) komzet gant tro-dro da 60.068 den (1993) e reter Yunann e Sina.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
Yieg Guizhou

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù yiek eo **yieg Guizhou** (saozneg: *Guizhou Yi*, *yieg ar reter*) komzet gant tro-dro da 800.000 den (1991) e Guizhoù hag e kornôg Guanxi e Sina.

Disheñvel-tre eo diouzh ar yezhoù yiek all. 

Div rannyezh ez eus:

* **Dieneg tchienk** (*dian-qian*)
* **Dieneg ar biz** (*dian dongbei*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
Yieg ar c'hreiz

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù yiek eo ar **yieg ar c'hreiz** (saozneg: *Central Yieg*) komzet gant tro-dro da 460.000 den (1991) e kreiz Yunnan e Sina .

Ur yezh gant peder zonenn an hini eo.

Ne vez ket skrivet gant ar skritur yiek.

Div rannyezh ez eus:

* **Dayaoeg** (*dayao* pe *yieg an norzh-kreiz*)
* **Yieg ar su-kreiz** (*nanhua*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
Yieg ar gevred

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù yiek eo **yieg ar gevred** (saozneg: *Southeastern Yi*) komzet gant tro-dro da 240.000 den (1991) e reter ha gevred Yunnan e Sina.

Ur yezh gant tonennoù an hini eo.

Peder rannyezh a zo:

* **Sanieg** (*sani*)
* **Ahieg** (*ahi*, *axi* pe *mile*)
* **Awoueg** (*awu*)
* **Acheboeg** (*axhebo*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
Yieg Sichuan

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù yiek eo **yieg Sichuan** (saozneg: *Sichuan Yi*, *yieg an norzh*, *lolo* pe *sen nosu*) komzet gant tro-dro da 1.600.000 den (1991) e su Yunnan e Sina.

Skrivet e vez gant ar skritur yiek.

Div rannyezh ez eus: hini an norzh hag hini ar su

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
Yieg Yunnan

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù yiek eo **yieg Yunnan** (saozneg: *Yunnan Yi*, *yieg ar su*, *(shui) nosu*, *nasö*, *nyi*, *gni* pe *i*) komzet gant nebeutoc'h evit 800.000 den (1991) e kreiz Yunnan e Sina.

Teir rannyezh ez eus:

* **Cheudjieneg** (*shijian*)
* **Yuendjineg** (*yuanjin*)
* **Echineg** (*exin*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
Yieg ar c'hornôg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù yiek eo **yieg ar c'hornôg** (saozneg: *Western Yi*) komzet gant tro-dro da 300.000 den (1991) e kornôg-kreiz Yunan e Sina hag e .

Ne vez ket skrivet gant ar skritur yiek.

Div rannyezh ez eus:

* **Chaneg ar reter** (*dongshan*)
* **Chaneg ar c'hornôg** (*xishan*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek an norzh
Pyeneg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù pounoiek eo ar **pyeneg** (*pyen*) komzet gant tro-dro da 800 den (1981) e Myanmar.

Tost-tre eo d'ar pounoieg, ar bisoueg hag ar mpieg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek ar su
Pounoieg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù pounoiek eo ar **pounoieg** (*phunoi* pe *(xa) côông* e Viêt Nam) komzet gant tro-dro da 32.000 den en holl e norzh-kreiz Laos (20.000 den e 1993), e Tailand ha Viêt Nam (1.300 den e 1989).

Pemp rannyezh ez eus:

* **Koanieg du** (*Black Khoany*)
* **Koanieg gwenn** (*White Khoany*)
* **Moungeg** (*mung*)
* **C'hwetomeg** (*hwethom*)
* **Kaskongeg** (*khaskhong*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek ar su
Mpieg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù pounoiek eo ar **mpieg** (*mpi(-mi)*) komzet gant tro-dro da 2.000 den (1981) e Tailand.

Tost-tre eo d'ar bisoueg, ar pyeneg hag ar pounoieg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek ar su
Silaeg (sinek-tibetek)

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù hanek eo ar **silaeg** (*sila*) komzet gant tro-dro da 19.600 den en holl e Laos (19.000 den e 1993) hag e Viêt Nam (600 den e 1993).

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek ar su
* Yezhoù akaek
Honeg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù hanek eo ar **honeg** (*honi*, *woni*, *ouni*, *ho* pe *haoni*) komzet gant tro-dro da 100 000 den (1990) e Yunnan e Sina ha marteze ivez e Viêt Nam.

Ur rannyezh a zo:
* **Baihongeg** (*baihong*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek ar su
* Yezhoù akaek
Kadoueg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù hanek eo ar **c'hadoueg** (*kadou* pe *gazhuo*) komzet gant tro-dro da 9.000-11.200 den en holl e Laos (5.000 den e 1981) hag e Sina (4.000-6.200 den e 1994).

Ur yezh gant eizh zonenn an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek ar su
* Yezhoù akaek
Biyoeg

Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù hanek eo ar **biyoeg** (*bi(y)o* pe *biyue*) komzet gant tro-dro da gant mil den e Yunnan e Sina.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek ar su
* Yezhoù akaek
Lahoueg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù lahouek eo al **lahoueg** (*lahu*, *lohei*, *lahuna*, *laku*, *kaixien*, *namen* pe *mus(s)uh*) komzet gant tro-dro da 580.000 den en holl e mervent Yunnan e Sina (411.476 den e 1990) hag e Laos (2.000-2.500 den e 1973), Myanmar (125,000 den e 1993), Tailand (28.000 den e 1993) ha Viêt Nam (5,400 den e Viet Nam 1993).

Teir rannyezh pennañ ez eus:

* **Naeg** (*na*, *lahoueg du*, *lahoueg an norzh*, *musser dam* pe *loheirn*)
* **Nyieg** (*nyi*, *lahoueg ruz*, *lahoueg ar su*, *musseh daeng* pe *luhishi*)
* **Cheleg** (*sheleh*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek ar su
* Yezhoù akaek
Chieg

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù lahouek eo ar **chieg** (*(lahu) shi*, *kutsung*, *lahoueg melen* pe *kwi*) komzet gant tro-dro da 62.000 den en holl e Laos (20.000 den e 1983), Sina (5.000 den e 1984), Myanmar (10.000 den e 1989), Tailand (20.000 den e 1998), Viêt Nam (5.000 den e 1998) ha gant ezvroidi er Stadoù-Unanet.
 

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek ar su
* Yezhoù akaek
Akaeg (sinek-tibetek)

Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù hanek eo an **Akaeg** (*ak(h)a*, *(e)kaw*, *khako*, *ikor*, *aini* pe *yani*) komzet gant tro-dro da 450.000 den en holl e Myanmar (200.000 den e 1991), Sina (130.000 den e 1990), Laos, Tailand (60.000 den e 1998) ha Viêt Nam (1.261 den e 1995).

Ur yezh gant teir zonenn an hini eo.

Div rannyezh ez eus:

* **Akoeg** (*ako*)
* **Asongeg** (*asong*)

## Gwelet ivez
* Yezhoù tibetek-burmek
* Yezhoù burmek
* Yezhoù loloek ar su
* Yezhoù akaek
Loarennoù Yaou

A-douez holl blanedennoù ar sistem Heol eo Yaou, an hini vrasañ anezho, eo he deus ar muiañ a loarennoù, ar pezh n'eo ket souezh.
Graet e vez loarennoù galilean eus peder loarenn vrasañ Yaou dre ma oant bet arsellet evit ar wech kentañ gant Galileo Galilei d’ar 7 a viz Genver 1610.
Kalz a re all a zo bet kavet dibaoe, nevezik 'zo dre vras, met an darn vrasañ anezho eo bihan o ment.
E miz 2012 e oa renablet 66 (pe 67).
Anvioù dousoù an doue Yaou a zo bet roet d'ar re bennañ.

## Taolenn al loarennoù
Edo (disheñvelout)

**Edo** a c'hall bezañ :

* Ur furm eus ar verb bezañ, gwelout 
* Anv kozh kêr Tokyo, sellet ouzh Edo (kêr)
* Ur stad e Nigeria, sellet ouzh Edo (stad)
* Ur yezh eus Nigeria, sellet ouzh Edo (yezh)