open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Efim Bogolyoubov

**Efim Dmitriyevitch Bogolyoubov** (**Ефим Дмитриевич Боголюбов**) a zo bet ganet d'ar 14 a viz Ebrel 1889 ha marvet d'an 18 a viz Mezheven 1952.

Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.

Divroañ a reas da Alamagn e 1926. Anvet e voe Mestr Meur gant Kevre Etrebroadel an Echedoù e 1951.

Div wezh e c'hoarias matchoù a-enep da Aleksandr Alec'hin: e 1929 e kollas 9,5-15 hag e 1934 e kollas adarre 10,5-15,5.

## '''An Difenn Bogo-Indian'''

E anv a voe roet d'an digoradur-difenn-mañ:

1.d4 Mf6

2.c4 e6

3.Mf3 Fb4+

## '''Ar C'haradenn Bogolyoubov'''

## Liammoù diavaez
*  Efim Bogoljubov raconté par Emil Diemer gant Dany Sénéchaud war Mieux jouer aux échecs

## Oberennoù skrivet

* Efim Bogoljubow, *Schach-Schule*, Baden, 1935;
* Efim Bogoljubow*, Klassische Schachpartien aus modernen Zeiten*, 3 Bde., Berlin/Leipzig, 1926-1928;
* Efim Bogoljubow*, Die moderne Eröffnung d2-d4!*, Triberg, 1928;
* Efim Bogoljubow*, Schachkampf um die Weltmeisterschaft*, Karlsruhe, 1935.
Gouere 2006 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2005 e Breizh - **2006 e Breizh** - 2007 e Breizh

2006 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

## Gouere

## Merc'her [[26 Gouere]]
* Lidet eo bet digoradur Mirdi ar skrivagner bigouter Pêr-Jakez Helias war an ton bras, e Pouldreuzig, ar gumun e-lec'h m'eo bet ganet e 1914. Marvet eo bet aozer al levr *Marc'h al Lorc'h* unnek vloaz zo. Savet eo bet ar mirdi en ti bihan m'eo bet o chom eno, lec'hiet 20 straed Kemper. Digor e vo ar mirdi d'an holl dud azaleg ar 1añ a viz Eost 2006.

__NOTOC__
Kampioned bedel echedoù

Notenn : a-raok 1866 ne veze ket aozet kampionadoù bedel ofisiel echedoù ; brudet a-walc'h eo ar re a venegomp adalek Ruy López de Segura betek Paul Charles Morphy evit bout bet gwellañ c'hoarierion ag o amzer.



Preset = TimeVertical_OneBar_UnitYear
ImageSize = width:220 height:1600
PlotArea = bottom:220 left:40
Period = from:1834 till:2025
ScaleMajor = start:1835 increment:5
ScaleMinor = start:1834 increment:1

Colors =
 id:canvas     value:gray(0.9)
 id:URSS      value:rgb(0,0.9,0)   legend:URSS
 id:Germany    value:rgb(0,0.6,0)   legend:Alamagn
 id:AustriaHungary value:rgb(0.6,0.6,0)  legend:Impalaeriezh_Austrian-Hungarat
 id:UK       value:rgb(0,0.8,0.8)  legend:Rouantelezh_Unanet
 id:US       value:rgb(1,1,0)    legend:SUA
 id:Cuba      value:rgb(0.6,0,0)   legend:Kuba
 id:France     value:rgb(0,0,1)    legend:Bro-C'hall
 id:Netherlands value:rgb(1,0,1)    legend:Izelvroioù
 id:Nobody     value:rgb(1,1,1)    legend:....

 id:linemark value:gray(0.8)
 id:linemark2  value:gray(0.9)

BackgroundColors = canvas:canvas

Legend = orientation:vertical columns:1 top:200 left: 45

PlotData =
 shift:(20,2)
 mark:(line,linemark)
 anchor:from
 from:1834 till:1840 text:" La Bourdonnais, de" color:France
 from:1840 till:1841 text:" " color:Nobody
 from:1841 till:1851 text:" Howard Staunton" color:UK
 from:1851 till:1858 text:" Adolf Anderssen" color:Germany
 from:1858 till:1863 text:" Paul Charles Morphy" color:US
 from:1863 till:1866 text:" " color:Nobody
 from:1866 till:1894 text:" Wilhelm Steinitz" color:AustriaHungary
 from:1894 till:1921 text:" Emanuel Lasker" color:Germany
 from:1921 till:1927 text:" José Raúl Capablanca" color:Cuba
 from:1927 till:1935 text:" Aleksandr Alekhin" color:URSS
 from:1935 till:1937 text:" Max Euwe" color:Netherlands
 from:1937 till:1946 text:" Aleksandr Alekhin" color:URSS
 from:1946 till:1948 text:" " color:Nobody
 from:1948 till:1957 text:" Mikhail Botvinnik" color:URSS
 from:1957 till:1958 text:" Vasily Smyslov" color:URSS
 from:1958 till:1960 text:" Mikhail Botvinnik" color:URSS
 from:1960 till:1961 text:" Mikhail Tal" color:URSS
 from:1961 till:1963 text:" Mikhail Botvinnik" color:URSS
 from:1963 till:1969 text:" Tigran Petrosian " color:URSS
 from:1969 till:1972 text:" Boris Spassky" color:URSS
 from:1972 till:1975 text:" Bobby Fischer" color:US
 from:1975 till:1985 text:" Anatolij Karpov" color:URSS
 from:1985 till:2000 text:" Garry Kasparov" color:URSS
 from:2000 till:2005 text:" Vladimir Kramnik" color:Nobody
 from:2005 till:2006 text:" Veslin Topalov" color:Nobody
 from:2006 till:2007 text:" Vladimir Kramnik" color:Nobody
 from:2007 till:2013 text:" Viswanathan Anand" color:Nobody
 from:2013 till:2020 text:" Magnus Carlsen" color:Nobody
Vladimir Kramnik

**Vladimir Borisovitch Kramnik** (**Владимир Борисович Крамник**) a zo bet ganet d'ar 25 a viz Mezheven 1975 e Touapse, Rusia (Unaniezh Soviedel).

Meurc'hoarier echedoù rusian ha soviedat, kampion ar bed.

Deskiñ a reas c'hoari p'edo pemp bloaz. Da unnek vloaz e teuas da vout Mestr Etrebroadel.

E 1992, Garry Kasparov a lakaas anezhañ da vont e skipailh Rusia evit Olimpiadoù Echedoù Manila (Filipinez). Merkañ a reas 8,5 poent diwar 9 posupl ha dont a reas da vout Mestr Meur Etrebroadel.

Kampion ar bed eo er rouedad *PCA-Brain Games* (kevre bet savet gant Garry Kasparov a-enep da Kevre Bedel an Echedoù - FIDE) adalek 2000 (goude bout trec'het Garry Kasparov) betek 2005. Trec'h eo bet Kramnik war Veselin Topalov er match aozet gant ar FIDE evit adunaniñ ar c'hampionad bedel, hervez ar FIDE. Padout a reas eus dibenn miz Gwengolo 2006 betek ar 14 a viz Here 2006.

## Liammoù diavaez

* E holl bartiennoù
* 20 lec'hiadenn a-bouez
Veselin Topalov

**Veselin Topalov** (e bulgareg: Веселин Топалов) a zo bet ganet d'ar 15 a viz Meurzh 1975 e Rouse (Bulgaria).

Ur c'hoarier echedoù bulgar eo.

Mestr-meur (GM) eo abaoe 1992, Mestr Etrebroadel (IM) abaoe 1989 .

Here 2025: 2 717 eo e renk Elo *Standard*,  2 617 e renk Elo *Fonnapl* ha 2627 e renk Elo *Luc'hedenn*, 2 603 eo e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 2009.

Trec'het eo bet gant Vladimir Kramnik er match aozet gant ar FIDE evit adunaniñ ar c'hampionad bedel. Padout a reas eus dibenn miz Gwengolo 2006 betek ar 14 a viz Here 2006.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE 
* Partiennoù Topalov e ChessGames
* 35 Lec'hiadenn a-bouez ag e bartiennoù
* Kampionad Bedel 2005 (FIDE)
Johannes Zukertort

**Johannes Hermann Zukertort** a zo bet ganet d'ar 7 a viz Gwengolo 1842 e Lublin (Polonia) ha marvet d'an 20 a viz Mezheven 1888 e Londrez (Breizh-Veur) .

Meurc'hoarier echedoù poloniat.

En Alamagn e voe savet.

Soner piano ag an dibab.

Komz a rae mat-tre un dek bennak a yezhoù.

Ugent vloaz edo pa teskas c'hoari echedoù e skol-veur Breslau (en Alamagn d'ar c'houlz-se).

Adal neuze e voe gouestlet e vuhez d'an echedoù.

## '''An Digoradur Zukertort'''
1.d4 d5

2.Mf3 Mf6

3.e3 e6

4.Mbd2 c5

5.b3

## Div bartienn a-bouez
*Johannes Zukertort a-enep da "X", Damez aberzhet, Leipzig - 1877 ;
*Mikhail Tchigorin a-enep da Johannes Zukertort, Londrez 1883 .

## Liammoù diavaez

* Johannes Zukertort 35 ag e bartiennoù e pgn
* Zukertort e Chessgames
* Partiennoù arall
Geun

**Geun**, ur c'heun, a reer eus un ec'honenn douaroù ma'z eus doureier warni e-kreiz ur struzh dourglasker. Kavet e vez geunioù e lec'hioù izelañ pa ne c'hell ket dour an dourredennoù redek fonnus. El lodenn vrasañ eus an takad gleborek-se e vez un niver bras a vevien o vevañ ; darn anezho zo boued evit al loened a zo preizherien dezho. En dour e weler amprevaned bihan ha bras, buzhug, pesked, bezhin, tammoù plant kouezhet. Kement-se a ra un endro pinvidik hag a ro bod da loened neuñv, nij pe red.

## Yezh
Gerioù all a zo evit *geun* : ''gwern'', ha *palud* evit an takadoù gleborek war an aod. E Kerne-Uhel e kaver ar stumm rannyezhel *yeun*, ha *gun* (*ar C'hun*) en Eusa. Kanolioù ha sanioù a vez kleuzet e-kreiz lod geunioù evit kontrolliñ live an doureier hag aesaat ar gounezerezh.

## Ar geunioù brasañ er bed
### [[Afrika]]

* : geun an Okavango
* : geunioù kammdroenn an Niger
* : Delta an Niger
* : Sudd
* : Bangweulu Swamp
### [[Azia]]
* : geun Asmat
* : Geunioù Iraq
* : geun Vasyugan
### [[Norzhamerika]]

### [[Europa (kevandir)|Europa]]
* : geunioù Breizh • geunioù ar Briver • paludoù Dol • paludoù Gwenrann • Yeun Elez
* : marais audomarois, e Saint-Omer
* :  geunioù Poatev
* : Camarga
### [[Suamerika]]
* : Pantanal
* : delta an Orinoko

## Kredennoù
E meur a sevenadur hen e kreded e oa ar geunioù lec'hioù ma veze un tremen etre gorre an douar hag ar bed dindan. En Henamzer e oa ur brofedez, ar Sibilla, a zibune he c'homzoù kevrinus e-kreiz geun Cumae, tost da Napoli e kreiz Italia.

Krediñ a rae d'ar Gelted kozh e oa dor an ifern e kreiz ar geunioù, a gaver stank en o broioù gleborek. Anatol ar Braz en deus kontet div wech e *La Légende de la mort chez les Bretons armoricains* penaos e veze fiziet da lod beleien kas ar c'hon gant speredoù an diaoul enno da c'heun an Elez (*Yeun Elez*).

## Gwelout ivez
* Palud sall
Kervaria-Sular

**Kervaria-Sular** (distaget: ) a zo ur gumun eus kanton Perroz-Gireg, e Treger, e Breizh. 
## Douaroniezh
Kumunioù amezek : Louaneg; Trelêvern; Kamlez; Koatreven; Trezeni; Rospezh.
## Anv
B. Tanguy : **Ville Beate Marie Insuler, Kermaria**, 1330; **Kermaria an Sullard**, 1399; **Kermaria en Sular**, 1427; **Kermaria en Suler**, 1438, 1464; **Kermaria en Sular**, 1481; **Kermaria Sullar**, XVIIvet; **Kermaria Sulard**, 1782
## Ardamez

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 28 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,66 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet unan anezhe e Boezinge e Flandrez Belgia, soudard en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Kermaria-sulard-eglise.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia al Levenez*.
* Monumant ar re varv e-tal ar maerdi, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
*Klaoda 'r Prad, skrivagner brezhonek, beziet eno.
## Gevelliñ

## Levrioù talvoudus
## Liammoù diavaez

* Kervaria-Sular war al lec'hienn Geobreizh
* https://web.archive.org/web/20201130113639/https://kermaria-sulard.fr/category/un-peu-dhistoire/
## Notennoù ha daveoù
Kervoroc'h

**Kervoroc'h** a zo ur gumun eus Bro Dreger e kanton Bear, e departamant Aodoù-an-Arvor, e hanternoz Breizh.
## Douaroniezh
## Anv
* Marteville & Varin (1843) : **Kermoroc'h**
* Régis de Saint-Jouan (1990) : "**Kermorch**, penn kentañ 1790; **Kermoroch**, 1804; **Kermoroc'h**, 1936".
* Bernard Tanguy (1992) : "**Kermorech**, 1405; **Kermoroch**, 1581; e brezhoneg : ***Kervoh***".
## Istor
### XVIII<sup>vet</sup> kantved
Raok 1790, gwelout Skiñvieg.
Kermoroc'h a zo distaget diouzh Skiñvieg e 1790.
### XIX<sup>vet</sup> kantved
Dont a ra parrez dre e-unan e 1841.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 31 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,14 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe daou soudard eus ar gumun e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel: unan en Arsimont d’an 21, en 71vet Rujumant Troadegiezh  e oa , egile e Châtelet d’an 22, er 36vet Rujumant Troadegiezh  e oa .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Kemeret e voe 6 390 Lur en ti-post, gant pevar ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 23 a viz Mae 1944, ha tapet e voe 1 035 Lur ha timbroù-post gant daou ezel eus ar Rezistañs moarvat, d'an 31 a viz Mae, hervez danevelloù sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas unnek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Lazhet e voe ur rezistant yaouank er gumun d'an 2 a viz Gouhere 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk

Kermoroc'h - Église paroissiale - AD22 - 16FI1835.jpg|An iliz katolik.
Calvaire de Langouérat à Kermoroc'h 06.JPG|Ar c'halvar.

* Iliz katolik *Santez Berc'hed*.
* Kalvar Langouerad.
* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

* Kervoroc'h war al lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
ぷ (lizherenn)

Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg *[[hiragana]]* implijet evit skrivañ ar japaneg eo **ぷ**, romanikaet *pu*. 

Kevatal eo d'al lizherenn **プ** hervez ar silabenneg japanek all anvet *[[katakana]]*.

Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 不.

## Gwelet ivez
* Hiragana
* Katakana
* Japaneg
* Sinalun
ヴ (lizherenn)

Ul lizherenn eus ar silabenneg *[[katakana]]* eo **ヴ**, romanikaet *vu*. 

Ijinet e oa bet a-ratozh-kaer evit gallout skrivañ gerioù etsren e japaneg hag abalamour da se n'he deus al lizherenn-mañ kevatalder ebet hervez ar silabenneg hiragana. 

Diorroet e oa bet stumm al lizherenn-mañ diwar hin al lizherenn katakana ワ  (wa).

Diwar al lizherenn diazez-mañ e vez savet ar silabennoù all-mañ:

: ヴァ (va)
: ヴィ (vi)
: ヴェ (ve)
: ヴォ (vo)

## Gwelet ivez
* Hiragana
* Katakana
* Japaneg
* Sinalun
New Mexico

**Mec'hiko-Nevez**  (saozneg: **New Mexico** - distagadur IPA [] ; spagnoleg: **Nuevo México** - distagadur []), pe c'hoazh **Meksik Nevez**, a zo ur Stad eus mervent Stadoù-Unanet Amerika, ar 47 hini degemeret en Unaniezh (e 1912), hag a oa ur rann eus Republik Mec'hiko a-raok-se. N’eus yezh ofisiel ebet enni, met e-skoaz ar saozneg, e vez graet kalz gant ar spagnoleg.

## Kêrioù New Mexico

## Liammoù diavaez
* Gouarnamant New Mexico 
* Rann douristerezh New Mexico 
* New Mexico Magazine 
* Lec'hienn Mirdi New Mexico 
* Burev an niveridigezh 
* Burev an dilennadegoù (Strolladoù politikel bras ha bihan New Mexico)
* Titouroù ha sifroù diwar-benn Stad New Mexico


Image:Chaco Canyon Fajada Butte summer stormclouds.jpg
Image:Big Costilla Peak.jpg
Image:Shiprock.snodgrass3.jpg|	
Image:Sunset_in_Ojito_Wilderness,_NM.jpg


## Daveoù
Mario Monticelli

**Mario Monticelli**, bet ganet d'an 16 a viz Meurzh 1902 e Venezia (Italia), marvet d'an 30 a viz Even 1995 e Milano (Italia).

Mestrc'hoarier echedoù italian, deuet da vout Mestr Etrebroadel e 1950 ha Mestr Meur Etrebroadel e 1985.

Trec'h e voe e 1922 e Roma e Kampionadoù Skolveurel Italia. E 1925 e voe trec'h e Bologna. E 1926 e Budapest e voe kentañ a-gevred gant Ernst Grünfeld (9,5/15) dirak Akiba Rubinstein, Richárd Réti ha Savielly Tartakower. E 1929 e kemeras an 11tvet plas e Budapest (gant José Raúl Capablanca e teuas ar maout). E 1926 e Budapest e voe kentañ a-gevred gant Ernst Grünfeld (9,5/15) dirak Akiba Rubinstein, Richárd Réti ha Savielly Tartakower. E 1938 e Milano e voe kentañ a-gevred gant Erich Eliskases (8/11).

Kemer a reas perzh pemp gwezh ivez en Olimpiadoù Echedoù gant skipailh broadel Italia adalek 1927 betek 1935.

Kampion Italia e voe e 1929, 1934 ha 1939.

## Div bartienn

* **Mario Monticelli – [[Richárd Réti]] ([[Budapest]], 1926)**

1. d4 Mf6

2. Mf3 b6

3. c4 Fb7

4. Mc3 e6

5. Dc2 c5

6. e4 cxd4

7. Mxd4 d6

8. Fe2 Ae7

9. O-O O-O

10. Fe3 Mbd7

11. Tfd1 a6

12. f3 Tc8

13. Dd2 Me5

14. b3 Dc7

15.Ma4 Mfd7

16. Tac1 Mc5

17. Mb2 Tfd8

18. De1 Ff6

19. Df2 Mc6

20. Mxc6 Fxc6

21.Md3 Db7

22. Mf4 Fb2

23. Tc2 Fa3

24. Fc1 Fxc1

25. Tcxc1 b5

26. Dg3 De7

27. Td2 bxc4

28. Fxc4 Fb5

29. Fxb5 axb5

30. Tcd1 Ta8

31. h3 Mb7

32. Rh2 Df6

33. Md3 Tdc8

34. e5 De7

35. Mf4 d5

36. Mh5 Df8

37. Td4 Txa2

38. Tg4 g6

39. Mf6+ Rg7

40.Th4 h6

41. Txh6 Dc5

42. Th7+ **1-0**

* **[[Efim Bogoljubov]] - Mario Monticelli ([[Sanremo]], 1930)**

1.d4 Mf6

2.c4 e6

3.Mc3 Fb4

4.Mf3 b6

5.Fg5 Fxc3+

6.bxc3 Fb7

7.e3 d6

8.Fd3 Mbd7

9.O-O De7

10.Md2 h6

11.Fh4 g5

12.Fg3 O-O-O

13.a4 a5

14.Tb1 Tdg8

15.f3 h5

16.e4 h4

17.Fe1 e5

18.h3 Mh5

19.c5 dxc5

20.d5 Mf4

21.Mc4 Th6

22.Tf2 f5

23.d6 Txd6

24.Mxd6+ Dxd6

25.Fc4 Tf8

26.exf5 Txf5

27.Td2 De7

28.Db3 Tf8

29.Fd3 e4

30.Fxe4 Fxe4

31.fxe4 Dxe4

32.Dc2 Dc6

33.c4 g4

34.Fxh4 gxh3

35.g3 Me5

36.Tb3 Me2+

37.Txe2 Tf1+

38.Rxf1 Dh1+

39.Rf2 Mg4# **0-1**

## Oberenn skrivet
* Mario Monticelli, *Fischer-Spasskij: la sfida del secolo. Tutte le partite dalle eliminatorie al campionato del mondo*, Embannadurioù Mursia, Milano, 1972.

## Daveoù
* Adriano Chicco ha Giorgio Porreca, *Dizionario enciclopedico degli scacchi*, Embannadurioù Mursia, 1971 ;
* Adriano Chicco hag Antonio Rosino, *Storia degli scacchi in Italia*, Embannadurioù Marsilio, Venezia,1990, ISBN 88-317-5383-5.

## Liamm diavaez

* E c'hoari e Chess Games
Reuben Fine

**Reuben Fine** a zo bet ganet d'an 11 a viz Here 1914 e New York (SUA) ha marvet d'an 26 a viz Meurzh 1993 e New York (SUA).

Psikologour, skrivagnour ha mestrc'hoarier echedoù eus SUA. Unan eus gwellañ c'hoarierion ar bed e-doug ar bloavezhioù 1930. Skrivañ a reas meur a levr echedoù chomet brudet betek bremañ. Goude an Eil brezel bed e studias psikologouriezh: meur a levr a voe skrivet gantañ war an dachenn-mañ.

## Oberennoù skrivet

* Reuben Fine, *Les idées cachées dans les ouvertures d'échecs*, Embannadurioù Payot, Pariz ;
* Reuben Fine, *Dr. Lasker's chess career*, 1935 ;
* Reuben Fine, *Basic chess endings*, 1941 ;
* Reuben Fine, *Chess marches on*, 1946 ;
* Reuben Fine, *The ideas behind the chess openings*, 1955 ;
* Reuben Fine, *Lessons from my games*, 1958 ;
* Reuben Fine, *Freud, a critical re-evaluation of his theories*, 1962 ;
* Reuben Fine, *The psychology of the chess player*, 1967 ;
* Reuben Fine, *The healing of the mind*, 1971 ;
* Reuben Fine, *The development of Freud's thought*, 1973 ;
* Reuben Fine, *Bobby Fischer's conquest of the world's chess championship*, 1973 ;
* Reuben Fine, *Psychoanalytic psychology*, 1975 ;
* Reuben Fine, *The world's great chess games*, 1976; 
* Reuben Fine, *A history of psychoanalysis*, 1979 ;
* Reuben Fine, *The psychoanalytic vision*, 1981 ;
* Reuben Fine, *The logic of psychology*, 1983 ;
* Reuben Fine, *The meaning of love in human experience*, 1985 ;
* Reuben Fine, *Narcissism, the self, and society*, 1986 ;
* Reuben Fine, *The forgotten man*, 1987 .
 
## Ul levr diwar e benn
* Aidan Woodger, *Reuben Fine: A Comprehensive Record of an American Chess Career, 1929-1951*, McFarland & Company, Inc. Publishers, Jefferson 2004.
Vandaleg

Ur yezh c'hermanek e oa ar vandaleg, tost-tre moarvat ouzh ar goteg. Komzet e veze gant ar Vandaled, ur meuriad german hag a veve e kreisteiz bro-Spagn e deroù ar  ha neuze a aloubas goude-se Afrika an hanternoz ma voe krouet ganto ur rouantelezh a voe distrujet gant Justinianus I er seizhvet kantved. Mont a reas da get moarvat un tammig goude-se.

N'anavezer ar vandaleg nemet dre un nebeud anvioù tud hag ur varzhoneg latin eus ar pevarvet kantved:

:*Inter* eils *Goticum* scapiamatziaiadrincan
:non audet quisquam dignos educere versus.
:("E-touez ar C'hoted *eils scapiamatziaiadrincan*,
:ne greder ober gwerzennoù dereat")

Ar vandaleg a zo aes da gompren hag a zo kevatal d'ar goteg ''hails! skapjam matjan jah drigkan!' ("Salud ! hor bezet boued hag evaj")

## Gwelet ivez

Vandaled

Goteg

Yezhoù germanek
Papoua

**Papoua** a zo :
*Papoua (proviñs) : ur broviñs eus Indonezia dindan hanterenn gornaoueg enez Ginea Nevez (hervez ar statud emrenerezh). Graet e vez Papoua ar C'hornaoueg anezhi gant an emsaverien bapou.
*Papoua (rannvro) : anv unan eus peder rannvro riezh Papoua-Ginea Nevez.
*Papoua (tiriad) : un tiriad bet e dalc’h ar Rouantelezh-Unanet ha melestret gant Aostralia.
*Anv diofisiel hollad Ginea Nevez hag un toullad inizi tro-dro poblet gant Papoued.
Hengreteg

Ar yezh digenvez varv komzet en Enez Kreta a-raok donedigezh ar C'hresianed e oa an **hengreteg**.
Skrivet e oa en ur skritur silabennek n'eo ket bet digejet c'hoazh : al linenneg A. Un nebeud enskrivadurioù diwezhatoc'h hon eus ivez er skritur gresianek, kavet war-dro Deros ha Praisos.
Komzet e oa an hengreteg betek an , kent ma voe kemeret e lec'h gant an henc'hresianeg. N'anavezomp ket mat a-walc'h ar yezh-se da lavarout eus petore familh eo, hag an darn vrasañ eus ar glaskourien a soñj ez eus ur yezh digenvez anezhi. Gallout a rafe, avat, bezañ kar d'an hengipreg ha d'al lemneg.

## Testennoù
N'anavezomp nemet pemp enskrivadur e hengreteg, zoken ma'z eo posupl e oa skrivet er yezh-se un nebeud enskrivadurioù arall a zo disklaer o ster.
;Dreros 1
Kavet e oa bet an enskrivadur-mañ e 1936 e Dreros, e-kichen un azeuldi dediet da Apollo. Kollet e oa bet e-pad an Eil Brezel Bed

Al linennoù 3-5 a zo skrivet e gresianeg moarvat met disklaer eo o ster :
 
#**---rmaw|et|isalabre|komn**
#**---d|men|inai|isaluria|lmo**
#**----tonturonmēa.oaoiewad**
#**eturo---munadoa-enē--**
#**--matritaia--**


## Gwelet ivez
*Etruskeg
*Lemneg

## Liammoù Diavaez (e saozneg)

*Eteocretan language homepage
Hans Müller

**Hans Müller** a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Kerzu 1896 e Vienna (Aostria) ha marvet d'an 28 a viz C'hwevrer 1971 e Vienna.

Mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù aostrian, anvet Mestr Meur e 1950.

E renk Elo gwellañ a oa 2588 (tizhet e 1940).

## Oberennoù skrivet

* Hans Müller, *Lerne kombinieren*, 1953; 
* Hans Müller hag A. Pawelczak, *Schachgenie Aljechin*, 1953;
* Hans Müller, *Angriff und Verteidigung*, 1960; 
* Hans Müller, *Das Zentrum in der Schachpartie*, 1963; 
* Hans Müller, *Botwinnik lehrt Schach*, 1967; 
* Hans Müller, *Vom Element zur Planung*, 1970.
Helvetios

**Helvetios** (anvadur skiantel : **51 Pegasi**) a zo ur steredenn heñvel a-walc'h ouzh an Heol. E steredeg Pegasos emañ, 50,1 bloavezh-gouloù diouzhimp. Ar steredenn heñvel ouzh an Heol kentañ eo a zo bet kavet un ezplanedenn en-dro dezhi, anvet Dimidium.

Ur sked dre-wel a 5,49 he deus ha gallout a reer he gwelet gant pellunedoù. Ur steredenn gorr velen eo, 7,5 miliard a vloavezhioù hec'h oad. 4-6% tolzennekoc'h eget an Heol eo gant muioc'h a vetaloù.

## An anv
E 2015 he doa an Unvaniezh Astronomiezh Etrebroadel roet anvioù da ezplanedennoù ha da steredennoù 'zo hag a droent en-dro dezho. Edo 51 Pegasi en o zouez ha deuet e oa da vezañ **Helvetios**.

## Liammoù diavaez (e saozneg)
* 51 Pegasus at SolStation.com.
* ARICNS
* David Darling's encyclopedia

## Gwelet ivez
*Dimidium
*HD 28185
HD 28185

Ur steredenn velen heñvel ouzh an Heol eo **HD 28185**. Er steredeg Eridan emañ, 129 bloavezh-gouloù diouzhimp. E 2001 e oa bet kavet he doa ur blanedenn hag a zo he c'helc'htro damheñvel ouzh hini an Douar, HD 28185 b hec'h anv.

## Perzhioù

An hevelep mas ha sked hag an Heol he deus HD 21885 met un tamm yenoc'h eo. Evel an darn vrasañ eus ar stered gant ezplanedennoù eo-hi pinvidikoc'h e metaloù eget an Heol.1,73 muioc'h a houarn egetañ a endalc'h-hi. He zroadenn a zo goustatoc'h eget hini an Heol : 30 devezh e-kenver 25,4 devez.

N'ouzer ket mat pe oad eo HD 28185 b. Kalz oberusoc'h eget hini an Heol eo he c'hromosfer, ar pezh a c'hellfe talvezout ez eo-hi yaouankoc'h : war dro 2,9 miliard bloavezh. He sked, tost a-walc'h ouzh hini an Heol a laka da soñjal eo kalz koshoc'h, avat, marteze war dro 7,5 miliard bloavezh.

## Koskoriad planedennek

Un ezplanedenn, 28185 b hec'h anv, a oa bet kavet war-dro HD 28185. Ur beriodenn eus 1.04 bloavezh he-deus ha kalz bihanoc'h eget hini an darn vrasañ eus an ezplanedennoù arall eo hec'h ezkreizegezh. E kreiz ar c'helc'hiad annezus emañ ha posupl eo ez eus dour liñvel war unan eus he loarennoù.

Hervez ur studi nevez gant Chauvin he-defe HD 28185 ur c'heneil planedennek arall.

### Loarennoù annezus

Lec'hiadur HD 28185 b e kreiz ar c'helc'hiad annezus hag hec'h ezkreizegezh vihan eñ-deus kennerzhet poelladoù diwar-benn loarennoù annezus. N'ouzer ket m'he-deus loarennoù HD 28185 b, met ur studi nevez a ziskouez ne c'hellfent ket o tolzenn bezañ brasoc'h eget 0,001% eus hec'h hini http://www.newscientistspace.com/article/dn9336-upper-size-limit-for-moons-explained.html. Tostoc'h e vefent, neuze, loarennoù HD ouzh Meurzh eget ouzh an Douar, zoken ma'z eo posupl unan anezho eo bras a-walc'h da virout un atmosferenn zamdev ha donvorioù.

## Liammoù diavaez

* '''SIMBAD''': HD 28185 -- Star
* '''Extrasolar Planets Encyclopaedia''': Notennoù evit ar steredenn HD 28185
* '''Extrasolar Visions''': HD 28185

## Gwelet ivez

51 Pegasi

Iota Horologii

Ezplanedenn
Josilin Gourvenneg

**Jocelyn Gourvennec** (**Josilin Gourvenneg** gant brezhonegerien zo), ganet d'an 22 a viz Meurzh 1972 e Brest, zo ur melldroader breizhat hag a oa paouezet da c'hoari e miz Gouere 2006 evit dont da vezañ gourdoner.

## Gourdoner
E Mae 2010 goude krogad diwezhañ kampionad 2009-2010 ar c'hevre 2 (eil rummad), pa zesker e tiskenno skipailh Gwengamp er c'hampionad broadel (trede rummad), eo galvet gant Noël ar Graet, prezidant War-raok Gwengamp da vont da c'hourdroner ar skipailh, e lec'h Victor Zvunka. Ar wech kentañ eo dezhañ gourdoniñ ur skipailh el live-se pa oa abaoe 2008 gourdoner La-Roche-sur-Yon, ur skipailh a c'hoarie er Rummad a Enor (DH) d.l.e. ar c'hwec'hvet rummad.

## Kluboù
* 1990-1991 : FK an Oriant
* 1991-1995 : Stad Roazhon
* 1995-1998 : FK Naoned
* 1998-1999 : 
*1999 : 
*2000 : 
*2000-2002 : 
*2002-2004 : 
*2004-2005 : 
*2005-2006 : 
*2006-2007 : FK Reudied
Péter Lékó

**Péter Lékó** a zo bet ganet d'an 8 a viz Gwengolo 1979 e Subotica, Yougoslavia.

Ur c'hoarier echedoù hungarat eo.

Mestr Meur Etrebroadel (GM) abaoe 1994, Mestr etrebroadel (IM) abaoe 1992.

Du 2025: 2 660 edo e renk Elo *Standard*,  2 710 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 738 e renk Elo *Luc'hedenn*, 2 561 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Genver 2018.
 
E 2002 e voe trec'h e tournamant an danvezioù-kampion e Dortmund (Alamagn): c'hoari a reas neuze a-enep da Vladimir Kramnik evit titl kampion ar bed e Brissago (Suis) e miz Here 2004. Gant 7-7 ez echuas ar match: Kramnik a viras e ditl.

E kampionad ar bed (FIDE) 2005 e voe 5ved.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* 25 lec'hiadenn a-bouez ag e bartiennoù
* All Lékó Games
* Lec'hienn ofisiel kampionad bedel an echedoù e 2004
*  E holl bartiennoù
Aleksey Chirov

**Aleksey Chirov** (e ruseg: **Aleksey Chirov**, Алексе́й Широв) a zo bet ganet d'ar 4 a viz Gouere 1972 e Rīga (Latvia).

Mestrc'hoarier echedoù latviat, soviedat ha spagnol.

Dimezet eo gant ar vestrc’hoarierez echedoù lituanian Viktorija Čmilytė.

## Oberennoù skrivet

* Širovs, Aleksejs: *Fire on Board: Shirov's Best Games*, Everyman Chess, 1995, ISBN 1-85744-150-8 ; 
* Širovs, Aleksejs: *Fire on Board, Part 2 : 1997-2004*, Everyman Chess, 2005, ISBN 1-85744-382-9.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* Alexei Shirov 976 partienn e pgn
* 20 Lec'hiadenn a-bouez ag e bartiennoù
* Buhezskrid
* E lec'hienn
* http://www.ajedrezdeataque.com/04%20Articulos/16%20Shirov/Shirov.htm Alexei Shirov, el último romántico
* ChessBase
Akiba Rubinstein

**Akiba Kiwelowicz Rubinstein** a zo bet ganet d'an 12 a viz Kerzu 1882 e Stawiski (Polonia) ha marvet d'ar 15 a viz Meurzh 1961 e Brusel, (Belgia).

Mestrc'hoarier echedoù poloniat.

## Degasadennoù

Rubinstein a voe unan ag a re gentañ o soñjal en dibenn a-raok dibab un digoradenn.

Gantañ e voe krouet er bartienn Rubinstein - Tarrasch (1912) an **Doare Rubinstein** da respont ouzh an **Difenn [[Siegbert Tarrasch]]** e **Garadenn Nac'het ar Rouanez**:

1.d4 d5

2.Mf3 c5

3.c4 e6

4.cxd5 exd5

5.Mc3 Mc6

6.g3 Mf6

7.Fg2 cxd4

8.Mxd4 Db6 .

Gantañ c'hoazh e voe krouet ar **C'hemm Meran**, savet diwar **Garadenn Nac'het ar Rouanez** hag a gas da **Garadenn Asantet ar Rouanez**.

Menegomp ivez:

* an **Dagadenn Rubinstein**:

1 d4 d5

2 c4 e6

3 Mc3 Mf6

4 Fg5 Fe7

5 e3 0-0

6 Mf3 Mbd7

7 Dc2.

* ar **C'hemm Rubinstein** en **Difenn Gall**:

1 e4 e6

2 d4 d5

3 Mc3 (pe 3 Md2)

dxe4 4 Mxe4.

* ar **C'hemm Rubinstein** en **Nimzo-Indian** hag a blij kalz c'hoazh:

1.d4 Mf6

2.c4 e6

3.Mc3 Fb4

4.e3.

## Levrioù diwar e benn

* Irving Chernev, *Twelve Great Chess Players and Their Best Games*, 1995, Dover. ISBN 0-486-28674-6 ;
* John Donaldson ha Nikolay Minev, *Akiba Rubinstein : Uncrowned King*, 1994, International Chess Enterprises. ISBN 1-879479-19-2 ;
* Hans Kmoch, *Rubinstein Gewinnt!*, Vienna, 1933 .
Riga

Kêr-benn Latvia eo **Riga** (latveg: *Rīga*), e rusianeg *Рига*, en estoneg *Riia*). Savet e pleg-mor Riga el lec'h ma'n em daol an Dvina er mor.

Ryga-domCzarnoglowych.jpg|Leurgêr an ti-kêr
## Poblañs
731 000 a annezidi a oa o vevañ e Riga e miz Genver 2005, poblañs war zigresk a-galz pa weler e oa 912 000 annezad e 1990. Gallout a reer displegañ an digresk-se dre m'o deus kuitaet ar gêr-benn an darn vrasañ eus ar boblañs a orin rusian.

## Istor
Savet e voe ar gêr e 1201 gant Albert Buxhövden, eskob eus Livonia hag a savas bodad "ar varc'hegerien doug klezeier berr", anvet ivez Breuriez ar c'hleze. Abalamour da zistabilded politikel ar broioù balt e vo aloubet gant ar Boloniz e 1561, ar Svediz e 1621, ar Rusianed e 1710. Goude e heuilh istor ar gêr hini Latvia.
### [[XXvet kantved]]
* 1920: Feur-emglev Riga (1920), etre gouarnamant republikan Latvia ha gouarnamant bolchevik Rusia.
* 1921: Feur-emglev Riga (1921), etre Polonia ha gouarnamant bolchevik Rusia.
* E 1997 ez eo bet ouzhpennet kreiz istorel Riga ouzh listenn glad bedel an Unesco, evit gwareziñ ar gêr gozh.
## Gevellerezh

## Tud
* Aaron Nimzowitsch, mestrc'hoarier echedoù, bet ganet e Rīga ;
* Aleksandr Wojtkiewicz, mestrc'hoarier ha kelennour echedoù, bet ganet e Rīga.
* Barbara de Krüdener, skrivagnerez ha mignonez da Germaine de Staël.
* Wilhelm Ostwald, kimiour ha prederour alaman.
* Georg Schweinfurth, dizoloer ha studier ar natur.
* Sergey Mic'hailovitch Eisenstein, oberour sinema soviedat.
* Mic'hayl Eisenstein, isaver, tad an hini a-us.
* Isaiah Berlin, prederour hag istorour saoz.
* Gidon Kremer, soner violoñs.
* Mariss Jansons, pennsoner.
* Yeshayahou Leibowitz, kimiour ha prederour ag Israel.
Viswanathan Anand

**Viswanathan Anand** (e tamileg: விசுவநாதன் ஆனந்த்; distag. ʋiɕ'ʋəˌnɑˌt̪ʰən ɑnˌənd̪), ganet d'an 11 a viz Kerzu 1969 e Chennai (India), a zo mestrc'hoarier echedoù indiat.
Kampion ar bed (FIDE) eo bet etre 2000 ha 2005.
Kampion ar bed eo ivez abaoe 2007, hag adarre e 2012.

## Oberenn skrivet
* Viswanathan Anand ha John Nunn, *My Best Games of Chess*.
* Viswanathan Anand, *C89 - [[Gambit Marshall]]*, Chess Informant, 1993

## Liammoù diavaez
* Partiennoù Anand el lec'hienn ''chessgames.com''
* e ''rating card'' e lec'hienn ar FIDE
* E holl bartiennoù
* 55 lec'hiadenn eus e bartiennoù
Stephen Brady

**Stephen Brady** a zo bet ganet d'an 12 a viz Meurzh 1969.

Ur c'hoarier echedoù iwerzhonat eo.

Mestr FIDE eo.

Here 2025: 2 227 eo e renk Elo *Standard* , 2 247 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 260 e renk Elo *Luc'hedenn*, 2 397 eo e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Mae 2012.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù]]
Trec'h e voe e 1991, e 1992, e 2001, e 2003, e 2006, e 2007 (rampo gant Brian Kelly), e 2011,e 2012 (rampo gant Colm Daly) hag e 2015 (rampo gant Philip Short).
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chessgames
Colm Daly

**Colm Daly** a zo bet ganet e 1967.

Ur c'hoarier echedoù iwerzhonat eo.

Mestr FIDE (FM) eo.

Here 2025: 2 148 eo e renk Elo *Standard*, 2 109 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 080 e renk Elo *Luc'hedenn*, 2 380 eo e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Ebrel 2006.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù]]
Trec'h e voe c'hwec'h gwezh: e 1998, e 1999, e 2005 (8/9), e 2009 (rampo gant Brian Kelly), e 2012 (rampo gant Stephen Brady) hag e 2013.
### Tournamant kêr [[Dulenn]]
Trec'h e voe 4/5 e 2015.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chess Games
* E bartiennoù e 365 Chess
Stephen Jessel

**Stephen Jessel** a zo bet ganet d'ar 14 a viz Eost 1986.

Ur c'hoarier echedoù iwerzhonat eo.

Mestr FIDE eo abaoe 2006.

Here 2025: 2 331 eo e renk Elo *Standard*, 2 286 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 2 237 e renk Elo *Luc'hedenn*, 2 385 eo e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e 2017.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù]]
* 4-5 e voe e 2005, 5,5/9, + 5, = 1, - 3.
* 5 diwar 9 e voe e 2007, + 4, = 2, - 3.
* Trec'h e voe e 2016.
### [[Kampionad breizhveurat an echedoù]]
* 8-12 e voe e 2005 e Manav, 6,5/11, + 4, = 5, - 2.
### Kampionad bedel ''Junior''
* Kemer a reas perzh e 2006 e Yerevan (Armenia) er rummad e-dan ugent vloaz. 
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Iwerzhon:
* ouzh an eizhvet tablezenn e 2016 en 42 Olimpiad e Bakou (Azerbaidjan), + 3, = 1, - 5.
* ouzh an eizhvet tablezenn e 2018 en 43 Olimpiad e Batoumi (Jorjia), + 5, = 2, - 2.
### Tournamant ''Open'' [[Doolish]] ([[Manav]])
* Kemer a reas perzh e 2018, + 3, = 3, - 3.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chess Games
* E bartiennoù e 365 Chess
Karl MacPhillips

**Karl MacPhillips** a zo bet ganet d'an 11 a viz Ebrel 1988.

Ur c'hoarier echedoù iwerzhonat eo.

Mestr FIDE (FM) eo abaoe 2015.

Here 2025: 2 128 eo e renk Elo *Standard*, 2 178 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 120 e renk Elo *Luc'hedenn*, 2 327 eo e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Kerzu 2015.
## Kevezadegoù
### ''Gonzaga Classics''
Trec'h e voe e 2005.
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù]]
Trivet e voe e Dulenn e miz Gouhere 2005, 6,5/9.
### Kampionad bedel ''Junior''
* Dibabet e voe gant Kevre iwerzhonat an echedoù evit kemer perzh e 2005 en Istanbul (Turkia) er rummad e-dan ugent vloaz.
### ''Armstrong Cup'' (Leinster Chess Union)
E skipailh a voe trec'h e 2011 hag e 2014.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chessgames
Philip Short

**Philip Short** a zo bet ganet d'ar 15 a viz Mae 1960.

Ur mestrc'hoarier echedoù iwerzhonat eo, gant ur renk Elo a 2284 e 2006.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chessgames
Penitiour

Ur **penitiour** zo un den a ya da vevañ en digenvez evit abegoù relijiel. Peniti a reer eus al lec'h ma ra e annez.

Diwar ar ger galleg *ermite* e vez lavaret ivez e brezhoneg *ermit* e-lec'h *penitiour* hag *ermitaj* a vez neuze implijet e-lec'h *peniti*.

## [[Kristeniezh]]
Ar benitiourien gentañ a zo bet, hervez an hengoun kristen, Paol Teba hag e ziskibl Anton Veur, a oa o vevañ e dezerzh Ejipt e korn-bro Teba pe Tebai, war-dro 250-350. Diwar ar skouer-se e voe graet kemend-all gant meur a zen en dezerzhioù ken e voent anvet "Tadoù en Dezerzh".

Kemeret e veze skouer war ar C'hrist a yae en dezerzh evit pediñ, argas an temptadurioù pell dioutañ ha klask tostaat da Zoue evel m'eo bet kontet en Aviel. 

En  ez eas Charles de Foucauld d'ar Sahara da vevañ evel ur penitiour eno met ne oa ket evit mirout a gaout darempred gant an dud a oa o chom tro-war-dro.

## Gwelet ivez
*Peniti
*Temptadur Sant Anton
Dezerzh

Ur stummad douarel eo an **dezerzh** krouet gant un hin eus ar sec'hañ ken eo rouez ar bevien a annez en tolead. Pa n'eus ket dour a-walc'h evit gounit boued e vez digenvez an dezerzh.
Un nebeud dezerzhioù a vez kavet er menezioù uhelañ eus ar bed war harzoù Bro-Sina ha n'eo ket an dour a vank eno met an oksigen hag an tommder. Yen-yen eo ivez dezerzhioù Arktika, tro-war-dro d'ar pol Norzh, hag Antarktika tro-war-dro d'ar pol Su. 

## Roll an dezerzhioù pennañ
### Afrika
* ar Sahara
* an Namib
* Kalahari

### Antarktika
An holl gevandir

### Azia
* Gobi
* Karakoum
* Roub' al-C'hali
* Taklamakan

### Norzhamerika
* Arktika
* dezerzh Mojave
* Traoñienn ar Marv

### Suamerika
* dezerzh Atacama
* dezerzh Patagonia

## Liammoù diavaez
Brian Kelly

**Brian Kelly**, bet ganet e 1978. Mestrc'hoarier echedoù iwerzhonat.

Mestr Etrebroadel eo. Dont a reas ar maout gantañ e Kampionad Echedoù Ulaidh (Iwerzhon) (bloaz 1994/95), Kampionad Echedoù Iwerzhon 1995. Kabiten skipailh Skol-Veur Cambridge (Breizh-Veur) edo. Ezel e oa bet eus skipailh brudet Skol-Veur Metodour Béal Feirste (Iwerzhon).

## Liammoù diavaez
*Partiennoù Brian Kelly war ChessGames.com
Pietro Carrera

**Pietro Carrera** a zo bet ganet d'an 12 a viz Gouere 1573 e Militello Rosmarino (Italia) ha marvet d'an 18 a viz Gwengolo 1647 e Messina, (Italia).

Beleg katolik, skrivagner ha c'hoarier echedoù italian eus Sikilia. Studial a ra orin ar c'hoari, ar c'hoari gant un dalc'h (etre daou c'hoarier a live dishañval e c'hell an hini kreñvañ kemer un dalc'h: c'hoari gant pezhioù nebeutoc'h pe bout rediet d'ober *mat* gant ur pezh resis), an dibennoù-partiennoù hag ar c'hoari-dall.

E 1617 e kinnigas ur pezh nevez, ar "C'hampion": ur meskaj eus an tour hag ar marc'h.
Ijinal a reas ivez er memes mare un dablezenn 8 x 10 (*echedoù Carrera*) e-lec'h 8 x 8. Kinniget e voe an hevelep tra en-dro gant Bird ha Capablanca.

## '''Digoradur Sikilian'''
E respont da "e 4" a roas anv an digoradur-mañ:

1.e4 c5

## Oberenn skrivet

* Pietro Carrera, *Il gioco degli scacchi*, 1617.
Roberto Cosulich

**Roberto Cosulich** a zo bet ganet d'an 30 a viz Gouere 1946 e Venezia (Italia) ha marvet marteze e-pad krenadenn-douar 1980 e Perou.

Mestrc'hoarier echedoù italian.

Savet e oa bet en Amerika ar Su. Eno en doa bet kentelioù gant ar Mestr Meur Etrebroadel Hermann Pilnik. E 1965 e tistroas da Italia ha buan-tre e teuas da vezañ unan eus gwellañ c'hoarierion Italia, o tont Mestr e 1966. Dornet-kenañ e oa. Kemer a rae perzh en tournamantoù evit gounit arc'hant dreist-holl.
Alessandro Salvio

**Alessandro Salvio** a zo bet ganet tro 1570 ha marvet tro 1640.

Mestrc'hoarier echedoù italian eo.

Sellet e ve outañ evel kampion bedel (diofisiel) tro 1600. Ur skol echedoù a voe krouet gantañ e Napoli.

## Oberennoù skrivet
* Alessandro Salvio, *Trattato dell'Inventione et Arte Liberale del Gioco Degli Scacci*, Napoli, 1604
* Alessandro Salvio, *Il Puttino*, 1634 (diwar-benn Giovanni Leonardo di Bona)

## Gwelout ivez
* *[[Zugzwang]]*
## Notennoù
Vasily Ivantchouk

**Vasily Mic'hailovitch Ivantchouk** (en ukraineg: Василь Михайлович Іванчук) a zo bet ganet d'an 18 a viz Meurzh 1969 e Berejani, en Ukraina.

Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.

Mestr Meur eo, gant ur renk Elo (FIDE) a 2 781 (Gouere 2008), da lâret eo an niverenn 4 er c'hoarierion ag ar bed.

## Liammoù diavaez
* Renk FIDE Ivanchuk 
* Partiennoù Ivanchuk e Pgn 
* Partiennoù Ivanchuk
* Partiennoù
Aleksandra Kostenyouk

**Aleksandra Kostenyouk** (e ruseg: Александра Костенюк) a zo bet ganet d'an 23 a viz Ebrel 1984 e Perm, Rusia (Unaniezh Soviedel).

Ur c'hoarierez echedoù rusian ha suis eo.

Du 2025: 2 483 edo he renk Elo *Standard*,  2428 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 428 he renk Elo *Luc'hedenn*, 2 763 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Ebrel 2005.

P'edo seizh vloaz hepken e teuas da vout Kampionez ar Merc'hed dindan dek vloaz.

Tapout a reas he zitl Mestr Meur Etrebroadel (GM) e miz Du 2004, Mestr Etrebroadel (IM) abaoe 2000, Mestrez veur (WFM) abaoe 1998 ha Mestrez etrebroadel (WIM) abaoe 1997 e oa dija

Anvet e oa bet kampionez ar maouezi a Rusia (Samara, miz Mae 2005): +7, =4, -0.

Kampionez ar maouezi ag Europa e 2004 gant he zrec'h e tournamant Dresden (Alamagn).

E miz Eost 2006 e voe kentañ kampionez ar bed ag ar maouezi en Echedoù 960 gant he zrec'h war Elisabeth Pähtz: 5,5/2,5.

Kampionez ar maouezi ag ar bed e Naltchik (Rusia) e 2008 gant he zrec'h war Hou Yifan.

## Ur bartienn
}
|}

## Oberenn skrivet
* Aleksandra Kostenyouk, *How I became Grandmaster at age 14* .
## Liammoù diavaez
* Aleksandra Kosteniuk, lec'hienn ofisiel
* 20 lec'hiadenn a-bouez en he fartiennoù
* He fichenn FIDE
* 90 partienn e pgn
* He c'hoari e Chess Games
* Pennad-kaoz
* Luc'hskeudennoù
David Bronstein

**David Ionovich Bronstein** (en ukraineg: Бронштейн Давид Іонович, e rusianeg: **Дави´д Ио´нович Бронште´йн** pe **David Ionovitch Bronchteyn** hervez doare-skrivañ ar brezhoneg) a zo bet ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1924 e Bila Tserkva, nepell eus Kyiv en Ukraina, ha marvet d'ar 5 a viz Kerzu 2006 e Minsk (Belarus).

Skrivagner ha mestrc'hoarier echedoù ukrainat ha soviedat.

Mestr Meur Etrebroadel e oa.
## Ul levr diwar e benn
* Boris S. Vernstein, *David Bronstein, Chess improviser*.
## Oberennoù skrivet
*  David Bronstein, *200 Open games*, Dover, 1973 ;
*  David Bronstein, *L'art du combat aux échecs (Tournoi des candidats de Zurich), 1953*, Neuhausen, 1953 , adembannet gant an Embannadurioù Payot, Pariz, 1994  ;
*  David Bronstein,*Bronstein on the King's Indian*, Dover, 1999 (e saozneg) ;
*  David Bronstein, *The Chess self-tutor*;
*  David Bronstein ha Dr. G. Smolyan, *Chess in the Eighties*;
*  David Bronstein ha Tom Fürstenberg, *L'apprenti sorcier*, Embannadurioù Jean-Louis Marchand, Brusel, 2000;
*  David Bronstein, *Secret Notes*, Embannadurioù Olms, 2007.
## Liammoù diavaez
* 40 lec'hiadur a-bouez en e bartiennoù
Aleksandr C'halifman

**Aleksandr Valeryevitch C'halifman** (e ruseg: Александр Валерьевич Халифман) a zo bet ganet d'an 18 a viz Genver 1966 e Leningrad (Unaniezh Soviedel).

Ur c'hoarier echedoù rusian ha soviedat eo.

Mestr Meur Etrebroadel (GM) eo abaoe 1990, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1986.

E miz Ebrel 2005 e renk Elo a oa 2658, da lavaret eo 42 c'hoarier bedel.
Genver 2026: 2 597 eo e renk Elo *Standard* ha 2 522 e renk Elo *Fonnapl* . 2 702 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 2001.
## Kevezadegoù
### Kampionad soviedel ar Re Yaouank
Trec'h e voe e miz Even 1982 e Jūrmala hag e miz Even 1984 e Kirovabad.
### Kampionad europat ar Re Yaouank
Trec'h e voe er rummad e-dan ugent vloaz e 1985.
### Kampionad [[Moskov]]
Trec'h e voe e 1985 hag e 1987.
### Kampionad [[Leningrad]]
Trec'h e voe e 1996 hag e 1997.
### Kampionad [[Rusia]]
Trec'h e voe e 1996.
### Kampionad bedel ([[FIDE]])
Trec'h e voe e miz Eost 1999 e Las Vegas (SUA).
### Kampionad bedel dre skipailh
C'hoariet en deus e skipailh Rusia, ar skipailh a dapas ar vedalenn aour.

### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoariet en deus e skipailh Rusia, e skipailh a dapas ar vedalenn aour bewezh:

## Oberennoù skrivet
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* Alexander Khalifman (2000–2002). *Opening for White according to Kramnik 1.♘f3* (5 volumes). Chess Stars
* Alexander Khalifman (2003–2012). *Opening for White according to Anand 1. e4* (14 volumes). Chess Stars
* Alexander Khalifman (2006–2011). *Opening for White according to Kramnik 1.♘f3* (revised edition, 5 volumes). Chess Stars
* 
* 
*

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chess Games
* E bartiennoù e 365 Chess
* E bartiennoù e Chess.com
* 20 lec'hiadenn a-bouez eus e bartiennoù
* Buhezskrid
Rouslan Ponomariov

**Rouslan Olehovitch Ponomariov**, (en ukraineg: Русла́н Оле́гович Пономарьо́в), bet ganet d'an 11 a viz Here 1983 e Horlivka en Ukraina.

Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* Meur a bennad diwar e benn
* Lec'hiadennoù a-bouez ag e bartiennoù
Papoua ar C'hornaoueg

**Papoua ar C’hornaoueg** eo an anv a ra an emsaverien bapou hag aostralazian — hag ar Bapoued hag an Aostralazianed dre vras —, koulz hag ar re a lavar eo direizh beli Indonezia war ar vro-se, eus hanterenn gornaoueg enez Ginea Nevez hag an inizi nes, hag anvet *Ginea-Nevez ar C'hornaoueg* gant Indonezia. Port Numbay (*Jayapura* evit gouarnamant Indonezia) eo ar gêr-benn.

* Betek 1962 e veze graet *Ginea Nevez an Izelvroioù* anezhi.
* *Republik Papoua ar C'hornaoueg*, bet klasket sevel e miz Kerzu 1961.
* *Irian Barat* etre 1962 ha 1969 (da heul aloubidigezh arme Indonezia). Staget eo bet ar vro da vat ouzh Indonezia e 1969.
* *Irian Jaya* etre 1969 ha 2000.
* *[[Papoua (proviñs)|Proviñs Papoua]]* abaoe 2000 gant ur statud a “emrenerezh ispisial”. A-enep ar statud-se ez eus bet savet ur broviñs nevez er c’hornaoueg pellañ (Irian Jaya Barat, hag adanvet Proviñs Papoua ar C'hornaoueg diwezhatoc'h), e miz C’hwevrer 2003.
* *Ginea-Nevez ar C'hornaoueg* abaoe 2003.
Bent Larsen

**Bent Larsen** a zo bet ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1935 e Thisted en Danmark ha marvet d'an 9 a viz Gwengolo 2010 e Buenos Aires en Arc'hantina.

Meurc'hoarier echedoù danat.

Seizh gwezh eo bet Kampion Danmark.

## Oberennoù skrivet
* Bent Larsen, *Les coups de maître aux échecs*, Embannadurioù Payot, Pariz, 1989.
* Bent Larsen, *Mes 50 meilleures parties d'échecs*, Petite Bibliothèque Payot, Embannadurioù Payot, Pariz, 1992.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* 25 lec'hiadenn a-bouez eus e bartiennoù
Sergio Mariotti

**Sergio Mariotti** a zo bet ganet d'an 10 a viz Eost 1946 e Firenze (Italia).

Mestrc'hoarier echedoù italian eo.
Ar c'hentañ Mestr Meur Etrebrodel italian eo.
2334 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Meurzh 2011.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames
Konk-Kerne Tolpad-kêrioù

**Konk-Kerne Tolpad-kêrioù** (*Concarneau Cornouaille Agglomération * e galleg) a zo un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gerne eo. Krouet eo bet e 1994.

## Kumunioù
Konk-Kerne Tolpad-kêrioù a ya 9 c'humun d'ober anezhi:
#Eliant
#Konk-Kerne
#Mêlwenn
#Nevez
#Pont-Aven
#Rosporden
#Sant-Ivi
#Tourc'h
#Tregon

## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 258 skoliad (6,6 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
* Konk-Kerne Tolpad-kêrioù

## Notennoù
Kumuniezh kumunioù Bro Fouenant

**Kumuniezh kumunioù Bro Fouenant** a zo un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro-Gerne eo. Krouet eo bet e 1993.
## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Fouenant a ya 7 kumun d'ober anezhi:
#Benoded
#ar Forest-Fouenant
#Fouenant
#Gouenac'h
#Kloar-Fouenant
#Pluwenn
#Sant-Evarzeg

## Brezhoneg

### Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 138 skoliad (6,6 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
*  Kumuniezh kumunioù Bro Fouenant
*  Lec'hienn diwar-benn Istor ar vro
Kemper Kumuniezh

**Kemper Kumuniezh** a oa anezhi ur gumuniezh tolpad-kêrioù e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Krouet e oa bet evel ur gumuniezh kumunioù d'ar 27 a viz Kerzu 1993 gant 4 c'humun. E 1996 e tegemeras ar gumuniezh 3 c'humun ouzhpenn. E miz Du 1999 e voe treuzfurmet en ur gumuniezh tolpad-kêrioù lakaet e pleustr d'ar c'hentañ deiz ar bloaz 2000. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kemper Breizh ar C'hornôg, goude kendeuziñ gant Kumuniezh kumunioù Bro-C'hlazik.

## Kumunioù
8 kumun a yae d'ober kumuniezh tolpad-kêrioù Kemper:
*an Erge-Vras
*Gwengad
*Lokorn
*Kemper (sez)
*Plogoneg
*Ploneiz
*Ploveilh
*Pluguen

## Aozadur ar gumuniezh tolpad-kêrioù
Edo sez ar gumuniezh a-gevret gant melestradur ti-kêr Kemper, 44 plasenn Sant-Kaourintin e Kemper. Ur renerezh-an-darempredoù-sokial hepken a ren pep rumm eus an implijidi.

## Brezhoneg

### Ya d'ar brezhoneg
* Votet e oa bet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kemper Kumuniezh.

### Deskadurezh
* E distro-skol 2015 e oa enskrivet 790 skoliad er skolioù Diwan hag er c'hlasoù divyezhek (6,2 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Kemper Kumuniezh

## Notennoù
Henrique Mecking

**Henrique Costa Mecking** a zo bet ganet d'an 23 a viz Genver 1952 e Santa Cruz do Sul e Stad Rio Grande do Sul (Brazil).

Meurc'hoarier echedoù braziliat eo.

E wellañ renk Elo a voe 2740, e miz Gouere 1976.

## Ul levr diwar e benn

* Stephen W. Gordon, *Henrique Mecking, Latin Chess Genius*, Davenport, Iowa, 1993 .

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* E bartiennoù e Muljadi
* 10 Lec'hiadenn a-bouez ag e bartiennoù
Giovanni Vescovi

**Giovanni Portilho Vescovi** a zo bet ganet d'ar 14 a viz Even 1978 e Porto Alegre, Rio Grande do Sul, Brazil.

Mestrc'hoarier echedoù braziliat eo.

Kregiñ a reas c'hoari p'edo tri bloaz. E 2003, gant ur renk Elo a 2633 e oa gwellañ c'hoarier Su-Amerika.

## Liammoù diavaez

* E c'hoari e Chessgames
* E bajenn e chessaid
* Ur bartienn etre Giovanni Vescovi ha Boris Gelfand
Judit Polgar

**Judit Polgar** a zo bet ganet d'an 23 a viz Gouere 1976 e Budapest, Hungaria.

Meurc'hoarierez echedoù hungarat.

Kregiñ a reas da c'hoari p'edo pemp bloaz. E 1988 e trec'has e Kampionad Bedel ar c'hoarierion dindan daouzek vloaz: ne oa bet nemet paotred o c'hounit an tournamant-se araozi. E 1988 hag e 1990 e tapas ar vedalenn olimpiat. Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe he femzek vloaz, ur *record* ouzhpenn!

E 1993 e voe trec'h war ar c'hampion bedel kozh Boris Spassky gant 5 ½ - 4 ½, en ur match gant dek partienn.

2709 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Imbril 2008: kentañ c'hoarierez echedoù ag ar bed eo. 

## Levrioù diwar he fenn

* Cathy Forbes, *The Polgar Sisters: Training or Genius?*, Batsford, Londrez, 1992, ISBN 0-7134-6871-8;

* Sarah Hurst, *Curse of Kirsan: Adventures in the Chess Underworld*, Russell Enterprises, 2002 ;

* Károlyi Tibor, *Judit Polgar, the princess of chess*, Batsford, Londrez, 2004, ISBN 0-7134-8890-5.

## Liammoù diavaez

* Polgar-Garry Kasparov 1-0
* He fichenn FIDE
* He holl bartiennoù
* He fartiennoù e Chessgames
* Ul lec'hienn diwar he fenn
* Ur ''fan-klub''
* Ur pennad diwar he fenn
* 35 lec'hiadenn a-bouez ag he fartiennoù
* Ur pennad diwar he fenn
* Ur pennad arall