open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Raknektareg

Ar maread **raknektareg** eus istor douareel al Loar en em astenn eus 4 533 milion a vloavezhioù 'zo - pa voe furmet al Loar - betek 3 920 milion a vloavezhioù 'zo pa voe krouet an Diaz Nectaris gant ur stokadenn vras. Ral eo ar reier eus ar maread-mañ. Kavet e vezont en uheldirioù dreist-holl ha kemmet e oant bet en un doare bras gant stokadennoù arall e-pad ar vombezadeg vras.

## Gwelet ivez
Skeul amzervezhioù douarouriezhel
Chlorocebus

***Chlorocebus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ marmouzed a-orin eus Afrika.

## Spesadoù
6 spesad a zo ennañ, a-wechoù rummataet evel ur spesad nemetken:
* grived, *Chlorocebus aethiops*
* *[[Chlorocebus cynosuros]]*
* *[[Chlorocebus djamdjamensis]]*
* verved, *Chlorocebus pygerythrus*
* *[[Chlorocebus sabaeus]]*
* *[[Chlorocebus tantalus]]*
Grived

Ar **grived** (*Chlorocebus aethiops*) a zo ur marmouz hag a vev e reter Afrika (Soudan, Etiopia, Eritrea ha Djibouti).

## Annez
Pika-arc'hant

Ar **pika arc'hant** (*Ochotona argentata*) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e proviñs Ningxia e Sina.
Pika muzelloù du

Ar **pika muzelloù du** (*Ochotona curzoniae*) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Sina, Nepal, Tibet hag India.
Pika Afghanistan

**Pika Afghanistan** (*Ochotona rufescens*) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev en Afghanistan, Pakistan, Iran ha Turkmenistan.
Pika Tibet

**Pika Tibet** (*Ochotona thibetana*) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev en India, Tibet, Bhoutan, Sina ha Myanmar.
Pika Forrest

**Pika Forrest** (*Ochotona forresti*) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Bhoutan, Tibet, norzh Myanmar ha biz India.

## Annez
Pika Ladakh

**Pika Ladakh** (*Ochotona ladacensis*) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Tibet, Sina, India ha Pakistan.

## Liammoù diavaez
Pika ruz Turkestan

**Pika ruz Turkestan** (*Ochotona rutila*) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Sina, Kazakstan, Kirgizstan, Tadjikistan hag Ouzbekistan.

## Annez

## Liammoù diavaez
Heureuchin Suafrika

**Heureuchin Suafrika** (*Atelerix frontalis*) a zo ur bronneg eus ar c'herentiad *Erinaceidae* hag a vev en Angola, e Botswana, Namibia, Suafrika ha Zimbabwe.
Heureuchin Somalia

**Heureuchin Somalia** (*Atelerix sclateri*) a zo ur bronneg eus ar c'herentiad *Erinaceidae* brosezat e Somalia.
Inizi Chesterfield

An **Inizi Chesterfield** zo un enezeg e Kaledonia-Nevez, er Mor Kouralek, ur 550 km er c'hornôg d'an Douar Bras. Enezennoùigoù ha kerreg strewet int en un dachennad 120 km hed ha 70 led. 

Ne vezent darempredet nemet gant listri-balumeta pa voent kemeret d'ar Sadorn 15 a viz Mezheven 1878 gant an ofiser gall  Louis Adolphe Guyon  evit  dastum ar guano.
Chesterfield (loeroù)

**Chesterfield** zo ur merk saoz a loeroù ha loeroù-gaol .

## Liammoù diavaez
*https://web.archive.org/web/20090503144551/http://www.collants-chesterfield.fr/
Ursus

***Ursus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 4 spesad arzhed bev hiziv an deiz.
## Spesadoù bev
* *[[Ursus americanus]]*, arzh du Norzhamerika
* *[[Ursus arctos]]*, ennañ an is-spesadoù
** *[[Ursus arctos arctos]]*, an arzh gell
** *[[Ursus arctos horribilis]]*, an arzh louet norzhamerikan (ar *grizzly*)
** *[[Ursus arctos isabellinus]]*, arzh an Himalaya
** *[[Ursus arctos middendorffi]]*, an arzh kodiak
** *[[Ursus arctos nelsoni]]*, arzh louet Mec'hiko
** *[[Ursus arctos stickeenensis]]*
** *[[Ursus arctos syriacus]]*, arzh gell ar Reter-Kreiz, Siria] ha Turkia
** † *[[Ursus arctos crowtheri]]*, arzh ar Menezioù Atlas, un is-spesad a zo aet da get
* *[[Ursus maritimus]]*, an arzh gwenn
* *[[Ursus thibetanus]]*, arzh du Azia

## Spesadoù aet da get
* † *[[Ursus etruscus]]*
* † *[[Ursus deningeri]]*
* † *[[Ursus minimus]]*
* † *[[Ursus spelaeus]]*, arzh ar mougevioù
Caudata

***Caudata***, pe ***Urodela***, a zo un urzhiad e rummatadur an divelfenneged.

Ennañ emañ an divelfenneged o deus ul lost en o oad gour, evel ar sourded pe ar gweronelled.

## Kerentiadoù
10 kerentiad a zo en urzhiad-mañ:
* *[[Cryptobranchidae]]*
* *[[Hynobiidae]]*
* *[[Ambystomatidae]]*
* *[[Amphiumidae]]*
* *[[Dicamptodontidae]]*
* *[[Plethodontidae]]*
* *[[Proteidae]]*
* *[[Rhyacotritonidae]]*
* *[[Salamandridae]]*
* *[[Sirenidae]]*

## Liammoù diavaez
Sourd meur

Ar **sourded meur** eo an divelfenneged lostek a ya d'ober ar c'herentiad *Cryptobranchidae*.

## Spesadoù
2 c'henad ha 3 spesad bev a zo hiziv an deiz:
* sourd meur Sina, *Andrias davidianus*;
* sourd meur Japan, *Andrias japonicus*;
* sourd meur Amerika, *Cryptobranchus alleganiensis*.
Sourd meur Amerika

**Sourd meur Amerika** (*Cryptobranchus alleganiensis*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e reter Stadoù-Unanet Amerika.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Cryptobranchus*.
Andrias

***Andrias*** a zo ur genad e rummatadur an divelfenneged, ennañ daou spesad sourded meur eus Azia:
* sourd meur Sina, *Andrias davidianus*
* sourd meur Japan, *Andrias japonicus*
Hynobiidae

***Hynobiidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged.

## Spesadoù
9 genad ha war-dro 50 spesad zo ennañ :
* *[[Batrachuperus]]*
* *[[Hynobius]]*
* *[[Liua]]*
* *[[Onychodactylus]]*
* *[[Pachyhynobius]]*
* *[[Paradacylodon]]*
* *[[Protohynobius]]*
* *[[Ranodon]]*
* *[[Salamandrella]]*
Ambystomatidae

***Ambystomatidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged, ennañ ur genad hepken: *Ambystoma*.

## Spesadoù
* *[[Ambystoma altamirani]]*
* *[[Ambystoma amblycephalum]]*
* *[[Ambystoma andersoni]]*, sourd Anderson
* *[[Ambystoma annulatum]]*
* *[[Ambystoma barbouri]]*
* *[[Ambystoma bishopi]]*
* *[[Ambystoma bombypellum]]*
* *[[Ambystoma californiense]]*
* *[[Ambystoma cingulatum]]*
* *[[Ambystoma dumerilii]]*
* *[[Ambystoma flavipiperatum]]*
* *[[Ambystoma gracile]]*
* *[[Ambystoma granulosum]]*
* *[[Ambystoma jeffersonianum]]*
* *[[Ambystoma laterale]]*, ar sourd brizhelloù glas
* *[[Ambystoma leorae]]*
* *[[Ambystoma lermaense]]*
* *[[Ambystoma mabeei]]*
* *[[Ambystoma macrodactylum]]*
* *[[Ambystoma maculatum]]*, ar sourd brizhellek
* *[[Ambystoma mexicanum]]*, an aksolotl
* *[[Ambystoma opacum]]*, ar sourd marellek 
* *[[Ambystoma ordinarium]]*
* *[[Ambystoma rivulare]]*
* *[[Ambystoma rosaceum]]*
* *[[Ambystoma talpoideum]]*
* *[[Ambystoma taylori]]*
* *[[Ambystoma texanum]]*
* *[[Ambystoma tigrinum]]*, ar sourd-tigr 
* *[[Ambystoma velasci]]*
Sourd brizhelloù glas

Ar **sourd brizhelloù glas** (*Ambystoma laterale*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e reter Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada.
Sourd brizhellek

Ar **sourd brizhellek** (*Ambystoma maculatum*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e reter Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada.
Salamandridae

***Salamandridae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged, ennañ sourded ha gweronelled.

## Genadoù
Iskerentiad *Pleurodelinae*
* *[[Calotriton]]*
* *[[Cynops]]*
* *[[Echinotriton]]*
* *[[Euproctus]]*
* *[[Lissotriton]]*
* *[[Mesotriton]]*
* *[[Neurergus]]* 
* *[[Notophthalmus]]*
* *[[Ommatotriton]]* 
* *[[Pachytriton]]* 
* *[[Paramesotriton]]*
* *[[Pleurodeles]]*
* *[[Salamandrina]]*
* *[[Taricha]]* 
* *[[Triturus]]*
* *[[Tylototriton]]*

Iskerentiad *Salamandrinae*
* *[[Chioglossa]]*
* *[[Lyciasalamandra]]*
* *[[Mertensiella]]*
* *[[Salamandra]]*
Glin

Ar **glin** eo an div genvell a liamm eskern ar vorzhed ouzh re ar c'har : an eil etre askorn ar vorzhed hag ar skin, eben etre askorn ar vorzhed hag ar padelleg, an askorn balirek a anver *penn-glin* ivez. Brasañ kenvell korf an den eo ar glin.

Aesaet eo fiñvoù ar c'har gant ar glin, dre ma pleg d'he c'has war-dreñv betek kil ar vorzhed ; ne c'hall ket ar glin kas ar c'har war-raok ker pell avat, un nebeud kantimetroù hepken. Gouest eo ar glin da dreiñ un tammig, muioc'h war tu-dastum an troad (war-du ar gaol) eget war e du-skarzh (war-du an diavaez).

## Korfadurezh

## Daoulinañ
*Daoulinañ*, pe c'hoazh *penndaoulinañ* a ra an den pa laka e bennoù-glin war al leur kentoc'h eget chom war-sav war e zaoudroad, pe azezañ. Bez' e c'hall *glinañ* ivez, da lavaret eo lakaat ur penn-glin hepken war al leur.

En diavaez d'ar redi evit labour pe labour e vez an daoulinañ un arouez a sujidigezh : e lod relijionoù e taouliner evit pediñ un doue.

E lod skolioù e veze ar c'hiz lakaat ar vugale da zaoulinañ pa vezent lakaet e pinijenn. Darn a veze lakaet da zaoulinañ war ur reolenn a-benn m'o devije poan d'o fennoù-glin.

## Skeudennoù

Knie-roentgen-r-seite.jpg|Skinlun eus ur glin
Legamenti crociati.jpg|Stagelloù kroaziet ur glin
Male Knee by David Shankbone.jpg|Penn-glin ur gwaz
Knee.female.jpg|Penn-glin ur vaouez


## Lennegezh
* *Àr en deulin*, barzhonegoù gant Yann-Bêr Kalloc'h

## Notennoù
Trefdraeth

**Trefdraeth** zo un anv-lec'h kembraek, a gaver en hanternoz hag e mervent Kembre.

## Gerdarzh
Savet eo an anv Trefdraeth diwar ar gerioù tref ha *traeth* (*traezh*). Kar eo d'an anv brezhonek Tredraezh, e Treger.

## Lec'hioù
-En Enez Mon
*Trefdraeth - ploue 
-E Sir Benfro
*Trefdraeth - kêr
Casnewydd

**Casnewydd**, pe **Casnewydd-ar-Wysg** (pe **Kasnevez** a-wechoù e brezhoneg, *[[Newport]]* e saozneg) zo ur gêr vras, trede brasañ kêr Kembre, e gevred ar vro, war lez ar stêr Wysg, er reter da Gerdiz, hag ur porzh war aod Mor Hafren. Gwechall e oa e Sir Fynwy, met hiziv eo ur geoded dizalc'h diouzh he c'hontelezh kozh.

## Pennad kar
*Casnewydd (kontelezh)
Casnewydd (kontelezh)

Ur gontelezh e gevred Kembre eo **Casnewydd** abaoe 1996. Gwechall ne oa nemet ur gêr eus Sir Fynwy. En-dro dezhi emañ kontelezhioù Caerdydd, Caerffili, Torfaen ha Sir Fynwy. 

### Kumuniezhioù ar gontelezh

## Pennad kar
*Casnewydd
Donazaharre

**Donazaharre** (*Sent Joan lo Vielh* en okitaneg; *Saint-Jean-le-Vieux* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Kumunioù amezek
* Jatsu en hanternoz
* Buztintze-Hiriberri er biz
* Duzunaritze-Sarasketa er reter
* Izpura er c'hornôg
* Ahatsa-Altzieta-Bazkazane er gevred
* Donibane Garazi ha Zaro er mervent
* Aintzila er c'hreisteiz

## Liammoù diavaez
Kanton Donibane Garazi

**Kanton Donibane Garazi** oa unan eus kantonioù Iparralde, al lodenn eus Euskal Herria zo er stad c'hall, e departamant ar Pyrénées-Atlantiques, e proviñs kozh Nafarroa Beherea, hag er rannvro Aquitaine.

## Kumunioù
19 kumun oa er c'hanton.

## Kuzulierien ar c'hanton
E-pad 60 vloaz eo bet dalc'het kador ar c'huzulier-kanton gant an tiegezh Inchauspe, eus ar bank Inchauspe, bank lec'hel.
Gironde (aber)

Ar **Gironde**, pe ar **Jirond** (*Gironda* en okitaneg, *Ghironde* en santoneg), zo un aber e Bro-C'hall, adalek kember ar stêrioù Garona ha Dordogna, er Bèc d'Ambés, betek ar Meurvor Atlantel. 
War e lez dehoù emañ ar Blayais, gant ar greizenn nukleel, ha war al lez kleiz emañ ar Médoc.

## Notennoù ha daveoù
Gironde (departamant)

:  *Evit sterioù all ar ger, gwelet [[Gironde]].*

Ar **Gironde** (e galleg hag ent-ofisiel, distaget ), pe ar **Jirond**, **Gironda** (en okitaneg), zo un departamant, abaoe 1790, e mervent Bro-C'hall, er rannvro Akitania-Nevez. Bourdel eo ar pennlec'h anezhañ. Ul lodenn vras eus an departamant a zo en Okitania. Savet eo an departamant diwar ul lodenn eus Gwaskogn. Brasañ departamant Frañs Europa an hini eo.

## Diwar an anv
Gironde eo an anv kentañ, diwar anv an aber a zo boutin d'ar Garona ha d'an Dordonha. Kemmet e voe e-pad ur pennad avat, ha roet an anv Bec d'Ambès d'an departamant gant gouarnamant jakobin Pariz pa veze graet treitourien eus ar *[[jirondined]]*, o enebourien bolitikel, a veze kaset a-garradoù da vezañ dibennet.

## Arondisamantoù ar Gironda
* Arcaishon
* Blaia
* Bordèu
* Lengon
* L'Esparra
* Liborna

## Un departamant liesseurt
Broioù bihan disheñvel zo e-barzh an departamant-mañ.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar c'huzul departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)

## Notennoù ha daveennoù
Bellengreville (Calvados)

**Bellengreville** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: mervel a reas dek den nann-soudard abalamour d'ar brezel, nav anezhe e 1944 hag unan e 1945.
## Monumantoù ha traoù heverk

Bellengreville manoir Perquette.JPG|Ar maner
Bellengreville mémorial.JPG|Monumant ar re varv
Eglise Notre-Dame Bellengreville.JPG|An iliz katolik

* Maner La Perquette, 1602.
* Monumant ar re varv.
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Donibane Garazi

**Donibane Garazi** (*Sent Joan Pè de Pòrt* en okitaneg; *Saint-Jean-Pied-de-Port* e galleg hag ent-ofisiel) zo anv ur gumun eus Euskal Herria, ha pennlec'h kanton Donibane Garazi. Gwechall e oa kêr-benn Navarra Izel.

## Monumantoù ha traoù heverk

## Stêrioù
Div stêr a dremen drezi:
* Errobi 
* Laurhibar, adstêr dezhi. 

## Tren
Un hent-houarn zo da vont da Vaiona.

## Stalioù
* Ur *Bazar Basco-Breton* zo. Digoret e oa bet gant Marcel Steunou, eus Plijidi. 

## Skeudennoù

Cheminronde.JPG|Hent-ged.
Saint Jean Pied de Port Enseigne.jpg|Krogenn Sant-Jakez, arouez ar birc'hirined war hent Sant-Jakez-an-Turki.
Saint Jean Pied de Port Eglise.jpg|Iliz an Itron Varia
CitadelleStJean2.JPG|Donibane, eus ar wikadell


Saint Jean Pied de Port Nive Béhérobie.jpg|Ar stêr Errobi''
Saint Jean Pied de Port Fronton maison.jpg|Ti Charles Floquet
Saint Jean Pied de Port vu d'Uhart Cize.jpg|Gwelet eus Uharte Garazi


## Liammoù diavaez
Cagny (Calvados)

**Cagny** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* 1826: staget e voe kumun **Mesnil-Frémentel** (tro 80 annezad) ouzh hini **Cagny** (nebeutoc'h evit 400 annezad).
### kantved

Skeudenn:BombCagny.JPG|Cagny dindan bombezennoù Aerlu ar Rouantelezh-Unanet, 18 a viz Gouere 1944 
Skeudenn:Fightinggoodwood.jpg|Soudarded eus Kembre (*1st Welsh Guards*) nepell eus Cagny, 19 a viz Gouere 1944

* Eil brezel-bed: **Cagny** a voe unan eus an tachennoù-emgann e-pad an *Oberiadenn Goodwood* e miz Gouere 1944; mervel a reas daou zen nann-soudard abalamour d'ar brezel d'ar 7 a viz Gouere 1944 e-pad Aloubadeg Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant Jermen* 
.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Marvet int d'an 6 a viz Even 1944 e-pad Dilestradeg Normandi, e-pad an Eil brezel-bed.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

 

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Plaver-sukr

Ar **plaver-sukr** (*Petaurus breviceps*) a zo ur bronneg godellek a vev en Aostralia, e Ginea-Nevez, hag en un nebeud enezennoù eus reter Indonezia.

## Doareoù pennañ
Hiroc'h eo e lost (etre 15 ha 50 cm) eget e gorf (etre 10 ha 30 cm). War-dro 100 g a bouez eo.

E vlevenn zo glas-gris war e gein ha sklaer war e gof. Ur groc'henenn a stag e bavioù a-raok ouzh e bavioù a-dreñv.

## Gouennañ
An dougen a bad war-dro 16 deiz ha ganet e vez ur c'holen pe zaou bewech, 0.2 g a bouez enno. An hini bihan a ya e godell e vamm ma chom 70 deiz.

## Emzalc'h
Neizhiañ a ra a-stroll, betek 7 loen gour hag o re vihan asambles.

Ar par pennañ a verk e diriad gant e halo hag un dourenn ezveret gant gwagrennoù war e bavioù hag e fraezh.
Fan Brycheiniog

**Fan Brycheiniog** eo menez uhelañ menezeg Mynydd Du, e mervent Powys, tost d'an harzoù gant Sir Gaerfyrddin. 802 m zo dezhañ. Mont a reer war e lein adalek Llanddeusant. Llyn y Fan Fawr eo anv al lenn ouzh e droad.

## Pennad kar
*Llyn y Fan Fach
Kanton Ezpeleta

**Kanton Ezpeleta** zo unan eus kantonioù Iparralde, al lodenn eus Euskal Herria zo er stad c'hall, e departamant ar Pyrénées-Atlantiques, er rannvro Aquitaine, hag e proviñs kozh Lapurdi.

## Kumunioù ar c'hanton
* Ainhoa
* Kanbo
* Ezpeleta
* Itsasu
* Luhuso
* Sara
* Zuraide
Ainhoa

**Ainhoa** (*Ainhoa* e galleg ivez hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, e kanton Ezpeleta, en Euskal Herria, harp ouzh ar Pireneoù ha stok ouzh an harzoù etre Iparralde ha Hegoalde.

## Kumunioù amezek
* Zuraide, en hanteront
* Senpere er c'huzh-heol
* Ezpeleta hag Itsasu er sav-heol
* Urdazubi, en Hegoalde, er c'hreisteiz 
 
Gant kumunioù Sara, en Iparralde, ha Zugarramurdi hag Urdazubi, en Hegoalde, ez a Ainhoa d'ober ar vroig anvet *Xareta*. 

## Karterioù
* Karter Danxaria, war an harzoù, a zo stok ouzh Dantxarinea en Urdazubi, e-lec'h ma'z eus savet stalioù anavezet evel "bentak", pe *ventas*, e spagnoleg.

## Hent Sant-Jakez
Dre Ainhoa e tremen Hent Sant Jakez a gas eus Baiona da Iruñea.

## Anv-bihan
* Un anv-bihan eo Ainhoa ivez.
* Ainhoa Cantalapiedra, kanerez euskarat spagnolek.

## Skeudennoù

Aonhoa rue principale.jpg|Straed-kreiz
Ainhoa mairie.jpg|Ti-kêr
Ainhoa lavoir.jpg|Kanndi


## Mein-bez

Ainhoa_Eglise_et_cimetierre.jpg|An iliz hag ar vered
2007 Cimetière.JPG|Ar vered
Ainhoa_stèle_discoîdale.jpg|Maen-bez gant ul lauburu
Ainhoa_stèle_discoïdale.jpg|Maen-bez


## Liammoù diavaez
Wallabi-gad lunedek

Ar **wallabi-gad lunedek** (*Lagorchestes conspicillatus*) zo ur bronneg godellek kar d'ar c'hangourou a vev en Aostralia ha Papoua-Ginea Nevez.
Wallabi-gad ar reter

**Wallabi-gad ar reter** (*Lagorchestes leporides*) a oa ur bronneg godellek a veve e gevred Aostralia. Aet e vefe da get er bloavezhioù 1890.
Garreli Hawaii

Ar **garreli Hawaii** (liester : **garrelied Hawaii**) a zo ur spesad evned palvezek, *Branta sandvicensis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Geotdebrer eo al loen.

## Annez
Emañ brosezat al labous e takadoù maen-teuz enezeg Hawaii (ha degaset e Maui).

## Liammoù diavaez
*  ''Branta sandvicensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Callonetta

***Callonetta*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1936 gant an evnoniour gall-stadunanat Jean Théodore Delacour (1890-1985)

## An anv
Dont a ra eus an daou c'her henc'hresianek κάλλος (kallos = kened e brezhoneg) ha νῆσσα (houad e brezhoneg).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad houidi er genad-mañ : *Callonetta leucophrys*, anv skiantel ar gragell golierek, brosezat e Suamerika (eus gevred Bolivia da c'hevred Brazil hag Uruguay).

## Notennoù ha daveennoù
Marmaronetta

***Marmaronetta*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *Marmaronetta angustirostris*, anv skiantel ar gragell varellek.

## Notennoù ha daveennoù
Histrionicus

***Histrionicus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1828 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad harlikined er genad-mañ : *Histrionicus histrionicus*, anv skiantel an harlikin.

## Notennoù ha daveennoù
Mergellus

***Mergellus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant ar skiantour saoz Prideaux John Selby (1788-1867).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad houidi er genad-mañ : *Mergellus albellus*, anv skiantel an heskenneg bihan.

## Notennoù ha daveennoù
Llyn y Fan Fawr

**Llyn y Fan Fawr** (*Lenn ar Fan Fawr*) zo ul lenn e Powys, e Kembre.
Ouzh troad ar menez Fan Brycheiniog emañ, er Mynydd Du, e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Eno emañ eienenn ar stêr Tawe a red betek Bae Abertawe.

Llyn y Fan Fach zo ul lenn all e Sir Gaerfyrddin.
Ahetze

**Ahetze** (*Ahetze* ivez e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, en Euskal Herria, e kanton Uztaritze.

Diwar lec'hioù uhelañ Ahetze e weler an holl venezioù eus Euskal Herria a zo tost da aod ar Meurvor Atlantel: Larrun, Mondarrain, Artzamendi, Urtsua en Iparralde, hag an Teir C'hurunenn en Hegoalde.

## Skeudennaoueg

Ahetze Mondarrain Artzamendi.jpg|Mondarrain (750 m) hag Artzamendi (906 m)
Rhune Ahetze.JPG|Larrun gwelet eus Ahetze
Trois Couronnes Ahetze.jpg|An Teir C'hurunenn (Hegoalde)
Ahetze Besaingo.JPG|Ar Besaingo erreka
Ahetze Moulin.JPG|Milin-dour war ar Besaingo erreka


## Liammoù diavaez
Kanton Uztaritze

**Kanton Uztaritze** zo unan eus kantonioù Iparralde Euskal Herria.

## Kumunioù
Nav c'humun zo er c'hanton:
* Ahetze
* Arbona
* Arrangoitze
* Basusarri
* Haltsu
* Jatsu
* Larresoro
* Senpere
* Uztaritze
Basusarri

**Basusarri** (*Bassussarry* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, en Euskal Herria, e kanton Uztaritze.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Uztaritze

**Uztaritze** (*Ustàrits* en okitaneg; *Ustaritz* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Lapurdi, en Iparralde, ha pennlec'h kanton Uztaritze. A-raok an dispac'h gall e oa kêr-benn Lapurdi.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Azkaine

**Azkaine** (*Ascain* e galleg) zo ur gumun eus proviñs Lapurdi, en Iparralde Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak.

## Kumunioù amezek
* Bera, er c'hreisteiz, zo en Hegoalde, e Nafarroa
* Donibane Lohizune, ar penn-kanton, en hanternoz
* Sara, er gevred
* Senpere er reter 
* Urruña er c'hornôg
* Ziburu er gwalarn

## Euskareg
Un ikastola zo.

## Skeudennoù

Ascain Nivelle 2.JPGPanell divyezhek en Azkaine: ar stêr Ur Ertsi
Ascain Nivelle 1.JPG|Ar stêr Ur Ertsi en Azkaine
Ascain - pont romain.jpg|Ar pont roman
Ascain Chalet basque.jpg|Ti doare Lapurdi
Ascain La Rhune.jpg|Menez Larrun
Ascain Pala.jpg|C'hoari pala
Ascain Pierre Rhune.jpg|Mein Larrun


## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Karim Benzema

**Karim Benzema** zo ur c'hoarier mell-droad gall ganet e Lyon d'an 19 a viz Kerzu 1987.

Goude bezañ bet o c'hoari er skipailh Olympique lyonnais eo aet d'ar Real Madrid e miz Gouere 2009 evit 35 milion a euroioù.

E miz Here 2021, e-kerzh prosez sextape Mathieu Valbuena ez eo bet goulennet gant jujeri Versailhez e vefe kondaonet Karim Benzema da zek miz goursez gant un tailh-kastiz a 75.000 euro.

## Kluboù
* 2004 - 2009 : Olympique lyonnais : 145 krogad ha 65 pal
* abaoe 2009 : Real Madrid

E skipailh Bro-C'hall edo etre 2007 ha 2022.
Kim Källström

**Kim Källström** zo ur c'hoarier mell-droad svedat ganet e Sandviken d'ar 24 a viz Eost 1982.

C'hoariet en deus da gentañ e Sveden etre 1999 ha 2003 a-raok dont da Vreizh da c'hoari gant skipailh Roazhon betek 2006.

Emañ bremañ o c'hoari en Olympique lyonnais hag e skipailh broadel Sveden.

## Kluboù
* 1999 - 2001 : BK Häcken : 69 c'hrogad ha 14 pal
* 2001 - 2004 : Djurgardens IF : 48 krogad ha 26 pal
* 2004 - 2006 : Stad Roazhon : 95 krogad ha 22 bal
* abaoe 2006 : Olympique Lyonnais : 137 krogad ha 15 pal
Juninho Pernambucano

**Juninho Pernambucano**, pe **Antônio Augusto Ribeiro Reis Júnior**, anavezetoc'h evel **Juninho** hepmui, ganet e Recife, kêr-benn Pernambuco, e Brazil, d'an 30 a viz Genver 1975, zo ur melldroader etrebroadel brazilian. Deuet eo da vezañ gall e 2007.

Kampion Brazil eo bet div wech ha kampion Bro-C'hall seizh gwech. C'hoariet en devoa evit an Olympique lyonnais etre 2001 ha 2009. E 2009-2010 edo o c'hoari e kleub Al Gharrafa Doha, e Qatar.
Pedro Miguel Pauleta

**Pedro Miguel Pauleta**, eus e anv gwir **Pedro Miguel Carreiro Resendes**, ha brudet evel **Pauleta**, zo ur c'hoarier mell-droad ganet d'an 28 a viz Ebrel 1973 en Azorez.

Ar rekord en deus tapet e plantañ palioù e skipailh broadel Portugal (47 pal) hag e klub Paris Saint-Germain (109 fal).

D'an 19 a viz Even 2008 e kemennas ez ae war e leve e-kerzh un atersadenn radio.

## Kluboù
* 1994 - 1995 : União Madeira (Portugal) : 23 c'hrogad hag 11 pal e kampionad
* 1995 - 1996 : Estoril-Praia (Portugal) : 30 krogad ha 19 pal e kampionad
* 1996 - 1998 : UD Salamanque (Spagn) : 71 krogad ha 34 fal e kampionad
* 1998 - 2000 : Deportivo La Corogne (Spagn) : 63 c'hrogad hag 21 pal e kampionad hag e kib Europa
* 2000 - 2003 : Girondins de Bordeaux (Frañs) : 130 krogad hag 91 pal en holl 
* 2003 - 2008 : Paris SG (Frañs) : 205 krogad ha 109 fal en holl
Bourghelles

** Bourghelles ** a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall. 
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
 
ImageSize = width:250 height:200 
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 
TimeAxis = orientation:horizontal 
AlignBars = justify 
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy 
Period = from:1960 till:2010 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData = 
  bar:2100 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:1400 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:700 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData = 
  layer:front    
  points:(48,88)(84,95) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 841 1968: 922
  points:(84,95)(100,112)    color:blue    width:2 #1975: 1132
  points:(100,112)(128,114)   color:blue    width:2 #1982: 1160
  points:(128,114)(160,120)   color:blue    width:2 #1990: 1232
  points:(160,120)(196,135)   color:blue    width:2 #1999: 1418
  
 

## Melestradurezh
## Tud dibar
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Claude Makelele

**Claude Makelele** zo ur c'hoarier mell-droad gall ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1973 e Kinshasa.

## Kluboù
* 1991 : Stade Brestois (Breizh) : 12 krogad ha 3 fal
* 1992 - 1997 : FC Nantes (Breizh) : 165 krogad ha 9 fal
* 1997 - 1998 : Olympique de Marseilles (Frañs) : 36 krogad ha 3 fal
* 1998 - 2000 : Celta Vigo (Spagn) : 75 krogad ha 5 pal
* 2000 - 2003 : Real Madrid (Spagn) : 145 krogad ha 2 bal 
* 2003 - 2008 : Chelsea Football Club (Bro-Saoz) : 217 krogad ha 2 bal
* abaoe 2008 : Paris Saint-Germain (Frañs) : 39 c'hrogad

## Skipailh Bro-C'hall
E skipailh Bro-C'hall eo bet eus 1995 betek 2008 (71 krogad).
Ziburu

**Ziburu** (*Ciboure* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, en Euskal Herria, e kanton Donibane Lohizune, war aod ar Meurvor Atlantel.

## Kumunioù amezek

## Skeudennoù

Ciboure Phare Socoa.jpg|Tour-tan Sokoa
Ciboure Fort Socoa2.jpg|Kreñvlec'h Sokoa, savet gant Vauban
Ciboure maison natale de Maurice Ravel.jpg|Ti Maurice Ravel


## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Kanton Donibane Lohizune

**Kanton Donibane Lohizune** zo unan eus kantonioù Iparralde, al lodenn eus Euskal Herria zo er stad c'hall, e departamant ar Pireneoù-Atlantel, er rannvro Nouvelle-Aquitaine.

## Kumunioù ar c'hanton
### A-raok 2015

* Azkaine
* Bidarte 
* Getaria 
* Donibane Lohizune

### Abaoe 2015
* Bidarte 
* Getaria 
* Donibane Lohizune
* Ziburu
Getaria (Lapurdi)

* *Ur pennad [[Getaria]] zo ivez.*


**Getaria** (*Guetaria* en okitaneg; *Guéthary* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun vihan en arvor Lapurdi, en Euskal Herria, e kanton Donibane Lohizune. 
 
## Kumunioù amezek
* Bidarte, en hanternoz
* Donibane Lohizune, er c'hreisteiz. Ar stêr vihan Baldareta eo a ra an disparti etre Getaria ha Donibane

## Liammoù diavaez
Bidarte

**Bidarte** (*Bidart* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus arvor Lapurdi, en Ipar Euskal Herria, e kanton Donibane Lohizune. 6 296 a dud a oa o vevañ eno e 2011.

## Douaroniezh
En em astenn a ra a-hed 5 km aod, ha betek 2,5 km en argoad. Rannet eo gant tri harz: an hent RN 10, an hent-houarn eus Bourdel da Irun, hag ar gourhent A63. Kaoz zo da ledanaat an hent-houarn c'hoazh.

### Stêrioù
Treuzet eo Bidarte gant ar stêr Uhabia, a deu da aberiñ enni, hag hec'h adstêrioù, ar Zirikolatzeko erreka ha gwazh Bixipau.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Notennoù
Aintzila

**Aintzila** (*Aincille* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù. Bez' e oa e kanton Baigorri betek 2014 ; stag eo bremañ ouzh kanton "*Montagne basque*" (departamant Pireneoù Atlantel, rannvro Nouvelle-Aquitaine). 116 annezer e 2015. 

## Kumunioù amezek
* Donazaharre en norzh
* Zaro er gwalarn
* Ahatsa-Altzieta-Bazkazane er reter
* Ezterenzubi ha Eiheralarre er su
Yvonne Bollmann

**Yvonne Bollmann** zo ur gelennerez e skol-veur Pariz XII. Skrivet he deus diwar-benn politikerezh Alamagn hag a lakafe ar Republik c'hall en arvar.
Kamaradez eo da Françoise Morvan, hag evelti e laboure evit an *[[Observatoire du Communautarisme]]*, a-enep ar rannvroelouriezh hag ar yezhoù miorelaet. Pennadoù savet ganti a gaver ivez war al lec'hienn *[[Riposte laïque]]* ha Le Canard républicain.

## Oberennoù
**La Tentation allemande*, Michalon, 1998 
**La Bataille des langues en Europe*, Christian de Bartillat, 2001 
**Ce que veut l’Allemagne*, Christian de Bartillat, 2003 

## Liammoù diavaez
- 
* ''De quelle nation le député Molac est-il l’élu ?'' (Ebrel 2018)
* ''Ratification de la charte européenne des langues régionales ou minoritaires : le choix d’une défaite politique de la France'' (Mezheven 2015)
* https://blogs.mediapart.fr/edition/les-invites-de-mediapart/article/290613/la-theorie-du-complot-ethnique-de-la-charte-des-langues-regionales Diwar-benn iriennouriezh skridoù Bollmann (2013)
* ''Europe Écologie, Europe Ethnies'', pennad ganti a-enep Katalonia (Gouere 2009)
* ''En finir avec l’exception française ou l’ethnisme contre la République'', e lec'hienn ar Groupe information Bretagne.
Donibane Lohizune

**Donibane Lohizune** (*Sent Joan de Lus* en okitaneg; *Saint-Jean-de-Luz* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gêr eus Lapurdi, unan eus ar seizh proviñs a ya d'ober Euskal Herria, en Iparralde, en hanternoz d'ar Pireneoù, hag ur porzh-pesketa war aod ar Meurvor Atlantel. Pennlec'h kanton Donibane Lohizune eo ivez.

## Istor
Darempredet eo bet gant pesketaerien Breizh a yae da sardineta gwechall, evel gwazed Donibane.

## Skeudennoù

Saint_jean_de_luz_-_église.JPG|Iliz Sant Yann
France-Saint-Jean-de-Luz-2005-08-05.jpg|E Donibane, tost d'an traezh

## Tud bet marvet eno
* Xabier Galdeano, d'an 30 a viz Meurzh 1985. 

## Liammoù diavaez
Sphyrapicus

***Sphyrapicus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù speged, krouet e 1858 gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* ar speg kilpenn ruz (*Sphyrapicus nuchalis*),
* ar speg jave ruz (*Sphyrapicus ruber*)
** *	S. r. daggetti* ha *S. r. ruber*,
* ar speg Williamson (*Sphyrapicus thyroideus*)
** *S. t. nataliae* ha *S. t. thyroideus*,
* ar speg marellek (*Sphyrapicus varius*).

Pevar (4) isspesad en holl : o c'havout a reer holl e Norzhamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Speg Williamson

Ar **speg Williamson** a zo ur spesad evned, *Sphyrapicus thyroideus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Picus thyroideus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1852) gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869) : dougen a ra anv al letanant-koronal stadunanat Robert S. Williamson (1825-1882). Gant an ijinour-mañ e voe dastumet ar c'hentañ par tra m'edo o kemer perzh e Pacific Railroad Surveys.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra, dreist-holl, diwar amprevaned ha sev hag a gav e kefioù ar gwez daoust ma tegouezh dezhañ kemer frouezh ha hugennoù ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e kornôg Norzhamerika :
* *Sphyrapicus thyroideus nataliae*, e gevred British Columbia (Kanada) dre gornôg-kreiz Stadoù-Unanet Amerika,
* *S. t. thyroideus*, eus kreisteiz British Columbia da hanternoz Kalifornia-Izel (Mec'hiko).

## Liammoù diavaez
*  ''Sphyrapicus thyroideus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Sphyrapicus thyroideus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Posom korr hirlostek

Ar **posom korr hirlostek** (*Cercartetus caudatus*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e biz Aostralia hag e Ginea-Nevez.
Posom korr Tasmania

**Posom korr Tasmania** (*Cercartetus lepidus*) zo ur bronneg godellek hag a vev e Tasmania ha gevred Aostralia.

## Deskrivadur
An hini bihanañ eus an holl c'hodelleged eo *Cercartetus lepidus*
Etre 6,6 ha 7,5 cm eo ment keitat al loened en oad gour (al lost e-barzh) hag etre 7 ha 10 gramm a bouez zo enno.
Tev ha dous eo o feur gell, a zo kentoc'h gris war o bruched hag o c'hof.
Berr eo o fri, gant mourrennoù hir ; war dremm al loen emañ e zaoulagad ; hir, tost divlev ha fiñvus eo e zivskouarn. Hegrog eo al lost ken hir hag an hanter eus ar c'horf.

## Annezva

E Tasmania a-bezh e vev al loen ; krediñ a raed e oa aet da get, betek ma voe kavet unan bev e 1964 en Enez Karta Pintingga (*Kangaroo Island*) a-vaez da Stad Aostralia ar Su ; loened all zo bet kavet abaoe e diazad Murray-Darling war ar c'hevandir en Aostralia ar Su hag e Stad Victoria.
E koadegi sec'h, bodoù eukaliptuz ha lannegi e kaver *Cercartetus lepidus*.

## Is-spesadoù
N'eus bet kavet is-spesadoù ebet da Bosom korr Tasmania ; diwar dielfennadennoù TDN avat ez eus bet goulakaet e vefe *Cercartetus lepidus* Tasmania un is-spesad eus hini ar c'hevandir, pe ur spesad disheñvel zoken.

## Doaeroù pennañ
Loened noz ha gwezat eo Posomed korr Tasmania, met ral a wech e pignont betek barr ar gwez gant aon rak bout paket gant laboused moarvat.
Diwar bandennoù ruskenn e savont o neizhi bolzek e gwez kleuz pe e koad brein. En o unan e chomont peurliesañ, ne rannont o neizh nemet gant o re vihan.
Pa vez yen an amzer, e-tro 6°C pergen, e c'hall *Cercartetus lepidus* morvitellat : digreskiñ a ra gwrezverk e gorf, ha ne anal nemet 1% eus an oksigen a ya gantañ pa vez dihun.

A-hed ar bloavezh e c'hall al loen gouennañ, met an nevezamzer hag an hañv eo ar mareoù pennañ. Bras eo godell ar barez, pevar zezh ennni — pevar c'holen d'ar muiañ e c'hall genel en un torad neuze. Goude un 42 zevezh bennak e tilez ar re vihan godell o mamm ; lod anezho avat a c'hall chom a-ispilh ouzh he feur ha bezañ douget ganti e-pad ur mare c'hoazh. Pa vezont e-tro da 90 devezh e kuitaont an neizh da vat da glask o boued.

## Boued
Hollzebrer eo *Cercartetus lepidus* : amprevaned, glazarded ha kevnid dreist-holl; nektar ha pollen ar gwez eukaliptuz ha gwez banksia (*Banksia serrata*) a ya gantañ ivez, ar pezh a laka Posomed korr Tasmania da bollenerien.
Gouzout a reer e vezont debret gant ar bronneged diaouled Tasmania ha *[[Dasyurus]]*, gant al laboused *[[Dacelo]]* ha kaouenned masklet Aostralia (*Tyto novaehollandiae*), ha gant an "naeron tigred" (*Notechis scutatus*).

## Liammoù diavaez
* ''Cercartetus lepidus'' @ Animal Diversity Web

## Notennoù
Posom korr ar reter

**Posom korr ar reter** (*Cercartetus nanus*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Tasmania hag e gevred Aostralia.

## Liammoù diavaez
Merops (genad)

***Merops*** zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ gwespetaered, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *Merops albicollis* (gwespetaer gouzoug gwenn),
* *Merops apiaster* (gwespetaer boutin),
* *Merops boehmi* (gwespetaer Böhm),
* *Merops breweri* (gwespetaer penn du),
* *Merops bullockoides* (gwespetaer bailh),
* *Merops bulocki* (gwespetaer gouzoug ruz)
** *M. b. *bulocki* ha *frenatus*,
* *Merops gularis* ([[gwespetaer du]])
** *M. g. australis* ha ***gularis***,
* *Merops hirundineus*
** *M. h. chrysolaimus*, *furcatus*, *heuglini* ha ***hirundineus***,
* *Merops leschenaulti*
** *M. l. andamanensis*, ***leschenaulti*** ha *quinticolor*,
* *Merops malimbicus*,
* *Merops mentalis*,
* *Merops muelleri* ([[gwespetaer penn glas]]),
* *Merops nubicoides*,
* *Merops nubicus*,
* *Merops oreobates*,
* *Merops orientalis* ([[gwespetaerig glas]])
** *M. o. beludschicus*, *ceylonicus*, *cleopatra*, *cyanophrys*, *ferrugeiceps*, *muscatensis*, ***orientalis*** ha *viridissimus*,
* *Merops ornatus* ([[gwespetaer kanevedenn]]),
* *Merops persicus* ([[gwespetaer-Persia]])
** *M. p. chrysocercus* ha ***persicus***,
* *Merops philippinus* ([[gwespetaer lost glas]]),
* *Merops pusillus* ([[gwespetaer bihan]])
** *M. p. argutus*, *cyanostictus*, *meridionalis*, *ocularis* ha ***pusillus***,
* *Merops revoilii* ([[gwespetaer Somalia]]),
* *Merops superciliosus* ([[gwespetaer Madagaskar]])
** *M. s. alternans* ha ***superciliosus***,
* *Merops variegatus*
** *M. v. bangweoloensis*, *lafresnayii*, *loringi* ha ***variegatus***,
* *Merops viridis* ([[gwespetaer gouzoug glas]])
** *M. v. americanus* ha *'viridis**'.

Pevar isspesad ha tregont (34) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Asio

***Asio*** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad touded a ya d'ober ar genad :
* *[[Asio abyssinicus]]*
** *A. a. *'abyssinicus*** ha ''graueri'',
* [[toud ar C'hab]] (''Asio capensis'')
** ''A. c. '''capensis***, *hova* ha *tingitanus*,
* an toud rizennek (*Asio clamator*)
** *A. c. *'clamator***, ''forbesi'', ''midas'' hag ''oberi'',
* an [[toud-lann]] (''Asio flammeus'')
** ''A. f. bogotensis'', ''cubensis'', ''domingensis'', ***flammeus***, ''galapagoensis'', ''pallidicaudus'', ''ponapensis'', ''portoricensis'', ''sandwichensis'', ''sanfordi'' ha ''suinda'',
* an [[toud Jamaika]] (''Asio grammicus''),
* an [[toud Madagaskar]] (''Asio madagascariensis''),
* an [[toud penn-kazh]] (''Asio otus'')
** ''A. o. canariensis'', ***otus***, ''tuftsi'' ha ''wilsonianus'',
* ''[[Asio solomonensis]]'',
* [[toud ar Stiks]] (''Asio stygius''),
** ''A. s. barberoi'', ''lambi'', ''noctipetens'', ''robustus'', ''siguapa'' ha ***stygius**'.

Tregont (30) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Falconidae

**Falconidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ ar falc'huned hag evned kar dezho.

Diouzh Doare 6.2 an *IOC World Bird List* ez a unnek genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Daptrius ater|Daptrius]]* - Vieillot, 1816 (1 spesad)
* *[[Ibycter americanus|Ibycter]]* - Vieillot, 1816 (1 spesad)
* *[[Phalcoboenus]]* - Orbigny, 1834 (4 spesad)
* *[[Caracara]]* - Merrem, 1826 (2 spesad),
* *[[Milvago]]* - Spix, 1824 (2 spesad)
* *[[Herpetotheres cachinnans|Herpetotheres]]* - Vieillot, 1817 (1 spesad)
* *[[Micrastur]]* - G.R.Gray, 1841 (7 spesad)
* *[[Spiziapteryx circumcincta|Spiziapteryx]]* - Kaup, 1852 (1 spesad)
* *[[Polihierax]]* - Kaup, 1847 (2 spesad)
* *[[Microhierax]]* - Sharpe, 1874 (5 spesad)
* *[[Falco]]* - Linnaeus, 1758 (39 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Rallidae

**Rallidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ ar jualenned, ar rakiged hag an douryer.Termenet e voe e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a nav genad ha tregont, bev c'hoazh, d'ober ar c'herentiad hiziv an deiz :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Canirallus]]* - Bonaparte, 1856 (1 spesad),
* *[[Mustelirallus]]* - Bonaparte, 1856 (1 spesad),
* *[[Neocrex]]* - P.L.Sclater & Salvin, 1869 (2 spesad),
* *[[Cyanolimnas]]* - Barbour & Peters, 1927 (1 spesad),
* *[[Pardirallus]]* - Bonaparte, 1856 (3 spesad),
* *[[Amaurolimnas]]* - Sharpe, 1893 (1 spesad),
* *[[Aramides]]* - Pucheran, 1845 (8 spesad),
* *[[Rallus]]* - Linnaeus, 1758 (14 spesad),
* *[[Crecopsis]]* - Sharpe, 1893 (1 spesad),
* *[[Rougetius rougetii|Rougetius]]* - Bonaparte, 1856 (1 spesad),
* *[[Dryolimnas]]* - Sharpe, 1893 (2 spesad),
* *[[Crex]]* - Bechstein, 1803 (1 spesad),
* *[[Aramidopsis plateni|Aramidopsis]]* - Sharpe, 1893 (1 spesad),
* *[[Lewinia]]* - G.R.Gray, 1855 (4 spesad),
*(††) *[[Diaphorapteryx]]* - Forbes, 1892 (1 spesad),
* *[[Habroptila]]* - G.R.Gray, 1861 (1 spesad),
* *[[Gallirallus]]* - Lafresnaye, 1841 (2 spesad),
* *[[Eulabeornis]]* - Gould, 1844 (1 spesad),
* *[[Cabalus]]* - Hutton, 1874 (2 spesad, 1 aet da get en o zouez),
* *[[Hypotaenidia]]* - Reichenbach, 1853 (12 spesad, 4 aet da get en o zouez),
* *[[Porphyriops]]* - Pucheran, 1845 (1 spesad),
* *[[Porzana]]* - Vieillot, 1816 (3 spesad),
* *[[Tribonyx]]* - Bus de Gisignies, 1840 (2 spesad),
* *[[Paragallinula]]* - Sangster et alii, 2015 (1 spesad),
* *[[Gallinula]]* - Brisson, 1760 (7 spesad, 3 aet da get en o zouez),
* *[[Fulica]]* - Linnaeus, 1758 (11 spesad, 1 aet da get en o zouez),
* *[[Porphyrio]]* - Brisson, 1760 (12 spesad, 2 aet da get en o zouez),
* *[[Micropygia]]* - Bonaparte, 1856 (1 spesad),
* *[[Rufirallus]]* - Bonaparte, 1856 (2 spesad),
* *[[Coturnicops]]* - G.R.Gray, 1855 (3 spesad),
* *[[Laterallus]]* - G.R.Gray, 1855 (13 spesad),
*(††) *[[Mundia]]* - Bourne et alii, 2003 (1 spesad, aet da get),
*(††) *[[Aphanocrex]]* - Wetmore, 1963 (1 spesad, aet da get),
* *[[Zapornia]]* - Leach, 1816 (15 spesad, 5 aet da get en o zouez),
* *[[Rallina]]* - G.R.Gray, 1846 (4 spesad),
* *[[Gymnocrex]]* - Salvadori, 1875 (3 spesad),
* *[[Himantornis]]* - Hartlaub, 1855 (1 spesad),
* *[[Megacrex]]* - D'Albertis & Salvadori, 1879 (1 spesad),
* *[[Poliolimnas]]* - Sharpe, 1893 (1 spesad),
* *[[Aenigmatolimnas]]* - Peters, 1932 (1 spesad),
* *[[Gallicrex]]* - Blyth, 1852 (1 spesad),
* *[[Amaurornis]]* - Reichenbach, 1853 (5 spesad),
*(††) *[[Aphanapteryx]]* - Frauenfeld, 1868 (1 spesad, aet da get),
*(††) *[[Erythromachus]]* - Milne-Edwards, 1873 (1 spesad, aet da get).


## Notennoù ha daveennoù
Sarre

**Sarre** zo un anv-lec'h gallek hag italianek. 

## 
*Sarre (departamant) (1797–1815) ; un departamant krouet gant ar C'hallaoued en Alamagn 
* *Territoire du Bassin de la Sarre*, anv gallek Tiriad Diazad ar Saar, dindan Kevre ar Broadoù etre 1920 ha 1935
*anv gallek Saarland, unan eus 16 Länder Alamagn
**protectorat français de Sarre*, anvadur gallek Bro Warezet Saar (1947–1957)

## 
**Sarre*, anv gallek ar stêr Sar, e Bro-Gwened

## 
*ur stêr eus Bro-C'hall hag Alamagn, ar Saar

## 
*ur gumun e Traoñienn Aosta, Sarre (Aosta)
*ur rann eus kumun Tortora e Calabria, gwelout Sarre (Tortora)

## Pennadoù kar
* Sar
* Saar
* Sare
Sara (Lapurdi)

**Sara** (*Sare* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Lapurdi, en Iparralde Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Ezpeleta.

## Kumunioù amezek
* Senpere er biz
* Azkaine er gwalarn
* Bera er c'hreisteiz, e Nafarroa

## Skeudennoù

Sare Eglise 2.JPG|Iliz San Martin
Sare Stèle2.JPG|Maen-bez
Sare Victor Ithurria.JPG|Victor Iturria, pilotari ha stourmer enepnazi.


## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Sare

**Sare** zo un anv-lec'h :

* anv gallek **[[Sara (Lapurdi)|Sara]]**, kumun e Lapurdi, en Euskal Herria; 
* **[[Šare]]**, ur gêriadenn e Serbia e kumun Sjenica, e distrig Zlatibor.

## Pennadoù kar a bell
* Sarre
* Sara
Sar (Galiza)

Ar stêr **Sar** zo un adstêr d'ar stêr Ulla e Galiza, e proviñs A Coruña .

Eieniñ a ra e Bando ha redek dre Sar, Conxo ha Laraño, a-raok aberiñ en Iria Flavia (Padrón). 

Er bloaz 2005 e voe bec'h war lez ar stêr da enebiñ ouzh ur greizenn tredan e Silvouta, war ar stêr Sar, gant tud eus Santomé de Obra, skoazellet gant ar gevredigezh ADEGA.

## Skeudennoù

Rio Sar Pontepedrina Santiago Galicia 070310 2.JPG
Rio Sar Pontepedrina Santiago Galicia 070310 1.JPG
Río Sar Pontepedriña Santiago 070310 8921.jpg


Padrón Galicia Xullo 2006 17.jpg
Padrón Galicia Río Sar.jpg
Padrón Galicia Sar 2006.jpg
Familia de patos.jpg
Sara

**Sara** zo un anv-bihan saoznek ha spagnolek.

## Deveradurioù
**Sara Jane*
**Sara Jean*

## Yezhoù all
*Sarah, e saozneg.

## Tud

### Anv-bihan

========
*Sara Nuru, gizourez alaman

========
*Sara Douglass, skrivagnerez aostralian

========
*Sara Forestier

========
*Sara Louraço Vidal‎, kanerez, bet ur pennad el laz galizat Luar na Lubre;

========
**Sara la Goda*, ur briñsez vizigot, 
*Sara Baras, dañserez flamenco 
**Sara Carbonero*, kelaouennerez-sportoù, danvez-pried Iker Casillas 
*Sara Montiel (ganet e 1928), kanerez hag aktourez

========
*Sara Bareilles (ganet 1979), kanerez 
*Sara Cone Bryant, skrivagnerez 
*Sara Evans, kanerez 
*Sara Ramírez, aktorez stadunanat a orin mec'hikan
*Sara Jean Underwood, aktorez.
*Sara Watkins, sonerez ha sonaozerez

========
*Sara Lidman, skrivagnerez
*Sara Stridsberg, skrivagnerez

### Anv-tiegezh
**Mia Sara*, anv-micher an aktorez stadunanat Mia Sarapocciello

## Pobl
*ar bobl Sara, e kreisteiz Tchad

## Lec'hanvadurezh
*Sara, kumun eus Lapurdi, 
*Sara Catharina, ur vilin brudet en Izelvroioù
**Sara*, e Burkina Faso. 
*proviñs Sara, e Bolivia
*Sar'a, ur gêriadenn balestinat, e-kichen Jeruzalem, distrujet gant Israel
*an asteroidenn (533) Sara

## Lennegezh
*Skol Sara

## Pennadoù kar
*Sarah
*Sarra
*Sare
*Sarre
*Zara
Sar (Breizh)

Ar **Sar** zo ur stêr vihan eus Breizh, 35,3 km hed dezhi, adstêr d'ar Blavezh. Emañ an eien anezhi e Kerveneg e Leskoed-Gwareg war an harzoù gant Seglian hag en em deurel a ra er Blavezh e-kichen Boternav, e kumun Mêlrant.
## Kumunioù douret
* Leskoed-Gwareg (andon)
* Seglian
* Silieg
* Lanwelan
* Lokmac'hloù
* Gwern
* Bubri
* Mêlrant (kember)
Urruña

**Urruña** (*Urrugne* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Lapurdi, en Iparralde Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Hendaia. 8 946 a dud a oa o vevañ eno e 2011.

## Kumunioù amezek
* Ziburu er biz
* Hendaia er c'hornaoueg
* Azkaine er reter
* Biriatu er mervent
* Irun (Gipuzkoa) er gevred
* Bera (Navarra-Uhel) er su

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
* Lec'hienn Ti an Douristed
Kanton Hendaia

**Kanton Hendaia** zo unan eus kantonioù Iparralde.

## Kumunioù
Peder c'humun zo:
* Biriatu
* Hendaia, ar penn-kanton
* Urruña
* Ziburu
Sar

**Sar** zo un anv-lec'h.

## Stêrioù
* e Breizh, Sar (Breizh)
* e Galiza, Sar (Galiza)

## Lec'hioù all

Meur a lec'h e Galiza zo anvet Sar:

### Parrez
* **[[Sar (Santiago de Compostela)]]** e kumun (* concello*) Santiago de Compostela.

### Lec'hioù all
* **[[Sar, Barrañán, Arteixo|Sar]]**, e parrez Barrañán, e kumun Arteixo.
* **[[Cruz de Sar, Bergondo, Bergondo|Cruz de Sar]]**, e parrez Bergondo, e kumun Bergondo.
* **[[Sar, Cespón, Boiro|Sar]]**, e parrez Cespón, e kumun Boiro.
* **[[Sar, Beluso, Bueu|Sar]]**, e parrez Beluso, e kumun Bueu.
* **[[Sar, Filgueira de Traba, Cesuras|Sar]]**, e parrez Filgueira de Traba, e kumun Cesuras.
* **[[Sar, Laíño, Dodro|Sar]]**, e parrez Laíño, e kumun Dodro.
* **[[Sar de Abaixo, Santeles, A Estrada|Sar de Abaixo]]**, e parrez Santeles, e kumun Estrada.
* **[[Sar de Arriba, Santeles, A Estrada|Sar de Arriba]]**, na e parrez Santeles, e kumun Estrada.
* **[[Sar, Tabeirós, A Estrada|Sar]]**, e parrez Tabeirós, e kumun Estrada.
* **[[Sar, Ordes, Ordes|Sar]]**, e parrez Ordes, e kumun Ordes.
* **[[Sar, Os Ánxeles, Oroso|Sar]]**, e parrez Ánxeles, e kumun Oroso.
* **[[Sar, Budiño, O Pino|Sar]]**, e parrez Budiño, e kumun Pino.
* **[[Campo de Sar, Soñeiro, Sada|Campo de Sar]]**, e parrez de Soñeiro, e kumun Sada.
* **[[O Cruceiro de Sar, Sar, Santiago de Compostela|Sar]]**, e parrez Sar, e kumun Santiago de Compostela.
***[[Sar, Escuadro, Silleda|Sar]]**, e parrez Escuadro, e kumun Silleda.
* **[[Sar, Pousada, Sobrado|Sar]]**, e parrez Pousada, e kumun Sobrado.
* **[[Sar, Bama, Touro|Sar]]**, e parrez Bama, e kumun Touro.
* **[[Sar, Benza, Trazo|Sar]]**, e parrez Benza, e kumun Trazo.
* **[[Sar, Corvelle, Vilalba|Sar]]**, e parrez Corvelle, e kumun Vilalba.

## Oberennoù
* ***"[[En las orillas del Sar]]"***, gant Rosalía de Castro.

## Pennadoù kar
* Sara
Mickaël Pagis

**Mickaël Pagis** zo ur c'hoarier mell-droad gall ganet en Angers d'ar 17 a viz Eost 1973.

C'hoari a rae evel tager e skipailh Roazhon.

Bremañ emañ war e leve.

## Kluboù
* 1993 - 1998 : Stade Lavallois : 97 krogad ha 13 pal
* 1995 - 1996 : Stade Olympique Châtelleraudais : 26 krogad ha 13 pal
* 1998 - 1999 : Gazélec Ajaccio : 33 c'hrogad ha 17 pal
* 1999 - 2001 : Nîmes Olympique : 55 krogad ha 23 pal
* 2001 - 2004 : FC Sochaux : 107 krogad ha 26 pal
* 2004 - 2006 : RC Strasbourg : 46 krogad hag 21 pal
* 2006 - 2007 : Olympique de Marseille : 62 grogad ha 18 pal
* 2007 - 2010 : Stad Roazhon : 79 krogad ha 18 pal
Djibril Cissé

**Djibril Cissé** zo ur c'hoarier mell-droad gall ganet e Arles d'an 12 a viz Eost 1981 hag a c'hoari evel tager.

C'hoari a ra e skipailh broadel Bro-C'hall.

## Kluboù
* 1998 - 2004 : AJ Auxerre : 168 krogad ha 90 pal
* 2004 - 2006 : Liverpool FC : 84 krogad ha 26 pal
* 2006 - 2008 : Olympique de Marseille : 80 krogad ha 37 pal
* 2008 - 2009 : Sunderland : 38 krogad hag 11 pal
* abaoe 2009 : Panathinaïkos : 2 grogad
Samir Nasri

**Samir Nasri** zo ur c'hoarier mell-droad gall ganet e Marseille d'ar 26 a viz Even 1987.

C'hoari a ra evel kreizour e skipailh Arsenal hag e skipailh broadel Bro-C'hall.

## Kluboù
* 2004 - 2008 : Olympique de Marseille : 166 krogad ha 12 pal
* abaoe 2008 : Arsenal : 44 c'hrogad ha 7 pal