open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Le Mesnil-Rouxelin

**Le Mesnil-Rouxelin** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Esglandes hag e Distrig Saint-Lô. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1800 hag e Kanton Saint-Lô e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas c'hwec'h gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,42% eus ar boblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz Even 1940.
Emgann Normandi, 1944:

Le Mesnil-Rouxelin-Eglise 4.JPG|Merkoù tennoù ouzh an iliz.
Le Mesnil-Rouxelin-Eglise 1.JPG|
Le Mesnil-Rouxelin - stèle.JPG|Peulvanig al Letanant-Koronal A. Thomsen, 35 Rannlu Troadegiezh SUAat.

* e mizioù Even ha Gouere e voe emgannoù etre an Alamaned hag an Amerikaned;
* dieubet e voe ar gumun gant un emgann etre an Alamaned hag ar 134 Rejumant eus ar 35 Rannlu Troadegiezh SUAat;
* nav den nann-soudard a varvas abalamour d'ar brezel, unan a voe lazhet d'ar 15 a viz Even gant ur vombezadeg, seizh all d'ar 26 a viz Even 1944 gant tennoù kanol hag unan pa darzhas ur vinenn d'ar 26 a viz Gwengolo.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieLeMesnilRouxelinEglise.jpg|Diavaez an iliz katolik.
Le Mesnil-Rouxelin-Eglise 3.JPG|Dor romanek an iliz.

* Iliz katolik *Intron-Varia*, - kantved, luc’hskeudennoù.
* Prioldi Les Vallées Barret, –.
* Prioldi Les Ifs, –.

Le Mesnil-Rouxelin-Eglise 7.JPG

* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Ardamezeg kêrioù Breizh

__NOTOC__

Amañ emañ diskouezet skoedoù kêrioù Breizh, gant o deskrivadur hervez reolennoù an ardamezouriezh.

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M
 

## N

## O

## P

## R

## S

## T

## U

## V

## Y

## Z

## Notennoù

## Levrlennadur
* Jean Ogée (1780) : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne.* 1780. Nouvelle version, revue et augmentée par MM. A. Marteville et P. Varin, 1843. Éditions Régionales de l'Ouest, Mayenne, 1993.
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique*, Froger SA, 1996.
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes du Morbihan.* Froger SA, 1999.
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes du Finistère.* Froger SA, 2001.
* Jean-Luc Ramel & Alain Joseph Raude : *Liste des communes du département de l'Ille-et-Vilaine. Rolaey dez comunn deu departamant de l'Ill e Vilaeyn. Roll komunioù an departamant Il-ha-Gwilen*. Maezoe-Heveziken, 2003.
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes d'Armor & Ille-et-Vilaine*, Froger SA, 2008.
Danevelloù kozh danvez Breizh

**Danevelloù kozh danvez Breizh** zo un dastumad skridoù krennamzerel troet gant Roparz Hemon hag embannet gant Hor Yezh e 1992.

## Danvez al levr
*Raklavar, gant Pêr Denez
*Ar skridoù
#Breizh ha marvailhoù Arzhur
#Hunvre ar Gontell
#Gaovan hag an Den gwer
#An dimezell Etard
#Yoneg
#Arzhur er c'hoad du
#Itron Kastell an Igromañs
#Alan Rebrit
#Danevell ar Franklin
Almansor

**Almansor** (*Almanzor* e spagnoleg), pe **Abu ʿAmir Muhammad ben Abi ʿAmir al-Maʿafirí** (en arabeg: أبو عامر محمد بن أبي عامر ابن عبد الله المعافري), moranvet **al-Manṣūr** (المنصور بالله), «an trec'hour» (Algeciras, c. 939-Medinaceli, 1002), a voe un ofiser ha politikour andalous, penn Kalifiezh Córdoba ha hayib pe chambelán Hisham II (976-1013).

Kemer a reas ar galloud, goude muntroù hag ivez trec'hadennoù war ar gristenien, e 978 ha chom a reas er penn betek e varv en 1002.
Amerikanouriezh

An **amerikanouriezh** eo studi doareoù-bevañ ha sevenadur Amerika, komprenet evel re SUA hepken, hag o levezon war ar broioù all. **Enebamerikanouriezh** eo kelennadurezh an dud a sav a-enep an doareoù-se hag a-enep **amerikanadur** ar broioù all.

Dre vras e sav daou rumm tud a-enep an amerikanadur :
*re an tu kleiz pellañ : a gaver e broioù Suamerika hag en Europa gant politikourien evel Mélenchon;
*re an tu dehou pellañ, hervez ar broioù : a gaver gant tud evel broadelourien stadoù Europa (Marine Le Pen).

## Sevenadur SUA
Emañ industriezh filmoù Hollywood, abaoe ar bloavezhioù 1920, ha muioc'h c'hoazh dre ar skinwel hiriv eget gwechall dre ar filmoù hepken, o ren war media ar bed. Dre ar media-se eo e vez anavezet buhez ha gizioù tud SUA.

programoù stadunanat a vez gwelet e skinwel an holl vroioù 
E 2006, hervez un enklask kaset gant Radio Times en 20 bro e oa seizh abadenn stadunanat diwar an dek muiañ sellet outo: CSI: Miami, Lost, Desperate Housewives, The Simpsons, CSI: Crime Scene Investigation, Without a Trace ha The Adventures of Jimmy Neutron: Boy Genius.
Prezidant Republik arab Egipt

**Prezidant Republik arab Egipt** a vez graet eus rener stad Egipt ha penn meur an nerzhioù lu egiptian abaoe krouidigezh ar garg d'an 18 a viz Even 1953.

Mohammed Naguib e voe kentañ prezidant Republik Egipt etre 1953 ha 1954.

Gamal Abdel Nasser a voe prezidant etre 1956 ha 1970. War e lec'h e voe Anouar el-Sadat (1970-1981), Soufi Abou Taleb (1981) hag Hosni Moubarak (1981-2011).

Kuzul meur nerzhioù lu Egipt, ur bodad karget gant erlec'hiañ ar prezidant, a voet krouet d'an 11 a viz C'hwevrer 2011 goude dilez Hosni Moubarak ; e erlerc'hier eo Mohamed Morsi, dilennet d'ar 14 a viz Even 2012.


Presidential Standard of Egypt 1972-1984.svg|Banniel kozh Republik arab Egipt (1972-1984)
Flag of the President of Egypt.svg|Banniel Republik arab Egiptabaoe 1984


En daolenn da heuilh emañ deiziadoù kemennoù ha gouarnamantoù ar pennoù-Stad. Deiziadoù al linenn ziwezhañ («&nbsp;Kemenn dilennadeg&nbsp;») zo daveet gant deiziad an dilennadegoù (ma'z eus bet anv anezho) o deus kadarnaet ar c'hemenn.

## Notennoù ha daveennoù
Yezhoù SUA

Kalz yezhoù a vez komzet, pe a zo bet komzet en istor SUA. Saozneg avat eo a vez komzet ar muiañ hiriv.

Ar yezhoù deuet eus broioù eus Europa pe Azia eo ar re niverusañ.

War-dro 337 yezh zo komzet gant an dud, 176 anezho zo yezhoù a orin eus an tolead.

52 yezh hag a veze komzet zo aet da get.
Amerikanegezh

An **amerikanegezh** eo an anv a vez graet eus ur gostezenn en Iliz katolik Stadoù Unanet Amerika e dibenn an .

Kondaonet e voe gant ar pab Leon XIII, en e lizher *Testem benevolentiae nostrae*, e 1899.
Maria Antónia Bragança, dugez Parma

**Maria Antonia Braganza**, pe **María Antonia Adelaida Camila Carolina Eulalia Leopoldina Sofía Inés Francisca de Asís y de Paula Micaela Rafaela Gabriela Gonzaga Gregoria Bernardina Benedicta Andrea de Braganza** (Bronnbach, 28 a viz Du 1862 - Colmar-Berg, 14 a viz Mae 1959), a oa merc'h da Miguel Iañ, roue Portugal.

## Infantez Portugal
Ganet ez eo en Alamagn, en harlu, dre ma oa bet harluet he zad eus Portugal gant e vreur Pedro Iañ Brazil, goude Brezel diabarzh Portugal.

## Dimeziñ ha bugale
E 1884 e timezas da Roberto Iañ, dug Parma.
Daouzek bugel o doe:

* Maria delle Neve Adelaide (1885-1959), leanez en Solesmes (Bro-C'hall).
* Sisto (1886-1934). 
**Dimezet da Hedwige de La Rochefoucauld; ur verc'h dezho.
* Saverio (1889-1977). 
**Sposò Madeleine de Bourbon-Busset. 
* Francesca (1890-1978).leanez e Solesmes evel he c'hoar henañ
* Zita (1892-1989). 
**Dimezet d'an impalaer Karl I Aostria.
* Felice (1893-1970).Dimezet da Charlotte di Lussemburgo, keniterv dezhañ.
* Renato (1894-1962).Dimezet d'ar briñsez Margherita di Danimarca.
* Maria Antonia (1895-1937).Leanez en Abati Solesmes.
* Isabella (1898-1984). Dizimez.
* Luigi (1899-1967).
**Dimezet da Maria Francesca di Savoia.
* Enrichetta (1903-1987). Dizimez.
* Gaetano (1905-1958). 
** Dimezet da Margherita della Torre e Tasso figlia di Alessandro della Torre e Tasso, I Duca di Castel Duino. Dizimezet e 1940.
Ardamezeg familhoù Breizh

__NOTOC__
* Amañ emañ diskouezet skoedoù familhoù an noblañsed a Vreizh, gant o deskrivadur hervez reolennoù an ardamezouriezh.
* Etre sonnelloù **[&nbsp;]** emañ an andonioù, a gavor el Levrlennadur.

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## X

## Y

## Z

## Notennoù

## Levrlennadur
* [ADV] Dizanv : ** [ADV] Dizanv : [https://www.tudchentil.org/IMG/pdf/Armorial_Vaumeloisel_Tudchentil.pdf *Armorial de Vaumeloisel*]*
* [CDH] Charles d'Hozier, *Grand Armorial de France*, 1696, levrennoù VIII *(Bretagne, 1ère partie)* & IX *(Bretagne, 2ème partie)*
* [F&P] Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008 (ISBN 2-908752-83-2)
* [GLB] Guy Le Borgne, *Armorial breton* (1667), Hachette Livre BNF, 2012 
* [HGG] Henri Gourdon de Genouillac (1860) : ''Recueil d'armoiries des maisons nobles de France''
* [HT] Hervé Torchet : *La réformation des fouages de 1426. Ancien diocèse du Saint-Brieuc*. Editions de la Pérennes. Paris. 2016
* [JPF] Jean-Paul Fernon : *Dictionnaire d'héraldique*. Editions d'Héligoland. Pont-Authou (27 290). 2011
* [JSH] Jean de Saint-Houardon : *Noblesse de Bretagne hier et aujourd'hui* - Mémoires et Documents, 2007 
* [LD] Louis Dudoret : *Seigneurs et seigneuries au pays de Beffou (-)* - Éditions de La Plomée, Guingamp, 2000 
* [OAB] Ofis ar Brezhoneg : *Ar gartenn-hent kentañ e brezhoneg !* 2003.
* [PA] Patrick Amiot : *Un armorial pour Dol-de-Bretagne et son pays*. Le Rouget de Dol. Hors série. 1999. ISSN 0761 8182
* [PPC] Pol Potier de Courcy (1890) : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''
* [VSA] Nicolas Viton de Saint Allais (1814), *Nobiliaire universel de France*, Nabu Press, 2010  Lenn en-linenn
Roberto Iañ Parma

**Roberto Iañ** (Firenze, 9 a viz Gouere 1848 – Viareggio, 16 a viz Du 1907) a oa diwezhañ dug Parma. Ren a reas adal e c'hwec'h vloaz, adalek 1854 betek 1859, pa voe staget e zugelezh ouzh rouantelezh Sardigna.

## E vuhez
Mab e oa da Garlo III Parma (1823-1854) ha da Luisa Maria di Borbone-Francia (1819-1864), ur verc'h da Charlez dug Berry (1778-1820), ha hennezh a oa mab da Charlez X, Roue Bro-C'hall. Anvet e voe da zug goude drouklazhet e dad e 1854, hag e vamm a renas evel rejantez.

Pa gollas e gurunenn n'eas ket da baour : un tren o devoa, ouzhpenn un daouzek karr ennañ, ma veaje etre e gestell, hini Schwarzau am Steinfeld, e-kichen Vienna, hini Villa Pianore e gwalarn Italia, ha kastell Chambord e Bro-C'hall.

## Dimezioù ha bugale

Div wech e timezas :
*e 1869, da Maria Pia an Div Sikilia (1849-1882), merc'h da Ferdinando II an Div Sikilia (1830–1859) ha d'e eil pried Maria Theresia von Österreich (1816–1867), hanterc'hoar da Francesco II, roue diwezhañ an Div Sikilia ; mervel a reas er gwentloù diwar he daouzekvet bugel; 
* d'ar briñsez portugalat Maria Antónia Bragança (1862-1959), merc'h da Miguel Iañ, bet roue Portugal.

## E vugale
*Gant Maria Pia
Dinara

Ar menez **Dinara** zo ur menez uhel, war an harzoù etre Kroatia ha Bosnia-Herzegovina, nepell diouzh kêr Knin. 

En em astenn a ra ar menez Dinara a-hed 20 km hag a-led 10 km pe war-dro. Ar c'hernioù uhelañ eo an Troglav (1 913 m) e Bosnia-Herzegovina hag ar Sinjal anvet ivez Dinara (1 831 m) e Kroatia. Kern uhelañ Kroatia eo an Dinara.
 
Ar stêr Cetina zo he eien war tor gwalarn ar menez hag en em deurel a ra e Mor Adria goude 105 km. Ar stêr Krka zo he eien e-harz ar menez Dinara ivez ha redek a ra betek ar mor a-hed 72 km.

## Liammoù diavaez

*Skeudennoù
Martin Amis

**Martin** Louis **Amis**, ganet en Abertawe d'ar 25 a viz Eost 1949, a zo ur skrivagner kembreat saoznek. Lakaet eo gant ar gelaouenn *[[The Times]]* war roll an "50 skrivagner brasañ eus Breizh-Veur abaoe 1945".

## Buhez
Mab eo d'ar skrivagner saoz Kingsley Amis.

## Liammoù diavaez
* Martin Amis lec'hienn ofisiel
## Daveoù
Saozneg Aostralia

**Saozneg Aostralia** (*Australian English*) eo an doare saozneg a vez komzet en Aostralia. N'eus statud ofisiel ebet e bonreizh ar vro, met ar yezh ofisiel eo *[[de facto]]*. 

Krog e oa saozneg Aostralia da zisheñvelekaat diouzh hini Breizh-Veur abaoe savidigezh trevadenn New South Wales e 1788 hag anzavet eo e zisheñvelidigezh abaoe 1820. C'hoarvezout a ra eus kej-mej annezerien deuet eus pevar c'horn ar Rouantelezh-Unanet, dezho rannyezhoù disheñvel ma teuas da gaout perzhioù dibar, en e c'heriaoueg, er pouezmouezhiañ, er yezhadur hag er skrivañ.

## Istor

Ur c'hard eus ar brizonidi kaset da Aostralia a oa Iwerzhoniz, dastumet gant ar polis saoz, pe en Iwerzhon pe zoken e Breizh-Veur. An darn vrasañ anezho ne ouient ket saozneg pe ne ouient ket kalz. Prizonidi all a oa ha ne ouient ket saozneg ivez, degaset eus Bro-Skos pe Kembre.
*En e levr *Two Years in New South Wales* e skrivas Peter Miller Cunningham, e 1827, e oa disheñvel saozneg ar vugale bet ganet er vro diouzh hini o zud deuet eus Europa, hag e santed levezon saozneg Londrez.
* Hervez Anthony Burgess e oa saozneg Aostralia tost da hini Londrez en amzer Charles Dickens ( ''Australian English may be thought of as a kind of fossilised Cockney of the Dickensian era. ).

## Notennoù
Strollad Frankiz ha Justis

**Ar strollad Frankiz ha Justis** pe **Strollad evit ar Frankiz hag ar Justis** (arabeg : **حزب الحرية والعدالة**, Ḥizb al-ḥurriya wa al-’adala) zo ur strollad politikel egiptat krouet er bloavezh 2011 hag aet da get e 2014. 

Gwriziennet hag awenet eo gant aozadur relijiel ar Breudeuriezh vuzulman. 

## Krouidigezh
E-pad ren Hosni Moubarak e oa difennet d'an aozadur relijiel Breudeuriezh vuzulman koulskoude e oa tu dezho bevañ en dachenn publik.
D'an 30 a viz Ebrel 2011 e oa bet krouet ar strollad Frankiz ha Justis, Mohamed Morsi en e benn.

Stur politikel ar strollad nevez eo hini ar Breudeuriezh vuzulman met dammguzh eo chomet, en abeg da gement-se ne gaver tamm liv awen muzulman ebet en anv. Strizh-tre eo al lezenn en Egipt   e-keñver strolladoù politikel relijiel, difennet groñs int, abalamour da se, eo ret d'ar Vreuriezh chom habask gant an tuadur relijiel er prezegennoù, ha kelaouiñ ar strollad anez bezañ divodet dre lezenn.

## Divodañ
An 9 a viz Eost 2014, ar strollad Frankiz ha Justis a zo divodet dre urzh ar justis egiptian.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Lec'hienn ofisiel
## Notennoù ha daveennoù
Urubu penn ruz

An **Urubu penn ruz** (*Cathartes aura* an anv skiantel anezhañ) a zo ur spesad urubued gagnaouaer e-touez kerentiad ar *c'h[[Cathartidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Al labous a vev ar pemp isspesad anezhañ en Amerika :
* *Cathartes aura aura*,
* *Cathartes aura falklandicus*,
* *Cathartes aura jota*,
* *Cathartes aura ruficollis*,
* *Cathartes aura septentrionalis*.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* '''''Cathartes aura''''' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
George Ernest Shelley

**George Ernest Shelley**, bet ganet d'ar 15 a viz Mae 1840 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Du 1910 e Londrez (Bro-Saoz), a oa un evnoniour, ur geologour ha milour saoz.

Niz e oa d'ar barzh Percy Bysshe Shelley (1792-1822).

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Iskerentiad]]où
* **N** : Neomorphinae.

### [[Genad]]où
* **A** : *[[Anomalospiza]]*,
* **C** : *[[Clytospiza]]*,
* **E** : *[[Emarginata]]*,
* **P** : *[[Pinarocorys]]*.

### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Anthus melindae]]* ha *[[Anthus vaalensis|vaalensis]]*, *Apus pallidus* (glaouer gell),
* **C** : *Charadrius forbesi* (nouelig Forbes),
* **E** : *[[Eremalauda dunni]]*,
* **I** : *[[Illadopsis cleaveri]]*,
* **L** : *[[Lamprotornis unicolor]]*,
* **O** : *Oriolus chlorocephalus* (glazaour penn glas),
* **P** : *[[Prodotiscus zambesiae]]*,
* **S**
: *[[Spizocorys sclateri]]* ha *[[Spizocorys starki|starki]]*, *[[Stactolaema olivacea]]* ha *[[Stactolaema whytii|whytii]]*, *[[Swynnertonia swynnertoni]]*.

### [[Isspesad]]où
* **A** : *[[Apus pallidus|Apus pallidus pallidus]]*
* **E** : *[[Eremalauda dunni|Eremalauda dunni dunni]]*.

## E oberennoù
* *A Monograph of the Cinnyridae, or Family of Sun Birds* (1878),
* *A Handbook to the Birds of Egypt* (1872),
* *The Birds of Africa* (pemp levrenn, 1896-1912).

## Notennoù ha daveennoù
The Three Burials of Melquiades Estrada

***The Three Burials of Melquiades Estrada*** a zo ur film gall-stadunanat savet gant Tommy Lee Jones ha deuet er-maez e 2005. Awenet eo an nevezwestern-se gant muntr Esequiel Hernandez Jr c'hoarvezet e Teksas, tost d'an harzoù etre Mec'hiko ha SUA, e 1997, ha gant *As I Lay Dying*, pempvet romant ar skrivagner stadunanat William Faulkner.

## An danvez
C'hoarvezout a ra an istor e Teksas hiziv an deiz. Meur a gilselloù a stumm ar film ha diskouezet eo lod darvoudoù meur a wech dre gornad gwelout disheñvel.
## Fichenn deknikel
* Titl orin : *The Three Burials of Melquiades Estrada*
* Doare : Drama
* Sevener : Tommy Lee Jones
* Skridaozañ ha divizoù : Guillermo Arriaga
* Sonerezh : Marco Beltrami
* Produiñ : Michael Fitzgerald, Tommy Lee Jones, Luc Besson, Pierre-Ange Le Pogam
* Frammañ : Roberto Silvi
* Embregerezhioù produiñ : Europa Corp., Javelina Film Company
* Rener al luc'hskeudennerezh : Chris Menges
* Kinklañ :Merideth Boswell
* Stumm : Liv - 2.35 : 1
* Bro orin :  SUA,  Bro-C'hall
* Skigner (Breizh - Bro C'hall): EuropaCorp Distribution
* Yezh : *[[saozneg]]* ha *[[spagnoleg]]*
* Deiziadoù dont er-maez : 20 a viz Mae 2005 (Festival Canas), 23 a viz Du 2005 (Bro-C'hall/Breizh), 3 a viz C'hwevrer 2006 (SUA), 31 a viz Meurzh 2006 (Iwerzhon ha RU)
## Komedianeta
* Tommy Lee Jones : Pete Perkins
* Barry Pepper : Mike Norton
* Julio Cedillo : Melquiades Estrada
* Melissa Leo : Rachel
* Dwight Yoakam : cherif Belmond
* January Jones : Lou Ann Norton
* Vanessa Bauche : Mariana
* Levon Helm : an den kozh dall
* Mel Rodriguez : kabiten Gomez
* Cecilia Suarez : Rosa
* Ignacio Guadalupe : Lucio
* René Campero : Don Casimiro
* Guillermo Arriaga : Juan
* Rodger Boyce : ar gwerzher
* Sonny Carl Davis : Kruger
* Richard Dillard : Jim
## Liammoù diavaez
* Three Burials of Melquiades Estrada pajenn *[[Allociné]]*
Damkaniezh doare houarn marc'h

An damkaniezh doare houarn marc'h er skiant bolitikel a zegas ar sell n'eo ket an tu kleiz pellañ nag an tu dehoù pellañ enebet evel war ul linenn plaen met kentoc'h e doare pennoù pellañ un houarn marc'h.

An damkan a ya betek klask ar poentoù boutin etre tuioù pellañ ar skalf bolitikel.

An damkan a vez laret ma voe krouet gant ar skrivagner gall Jean-Pierre Faye.
Karl Iañ Aostria

**Karl Franz Josef von Habsburg-Lothringen** (Persenbeug, 17 a viz Eost 1887 – Funchal, 1añ a viz Ebrel 1922), a voe impalaer Aostria dindan an anv **Karl Iañ** ha roue Hungaria dindan an anv **Karl IV**.

E 1911 e timezas da Zita Parma, seitekvet bugel an dug Roberto Iañ, dug Parma, ha Maria Antónia de Portugal, e eil pried. 
 
E 1916 e teuas da vout impalaer. 
Daou vloaz goude, e dibenn ar Brezel-bed Kentañ, ez eas e impalaeriezh d'an traoñ.
Maria Pia an Div Sikilia

**Maria Pia an Div Sikilia** ( 1849-1882) a oa ur briñsez eus Rouantelezh an Div Sikilia.

Merc'h e oa da d'ar roue Ferdinando II an Div Sikilia (1830–1859) ha d'e eil pried Maria Theresia von Österreich (1816–1867). Hanterc'hoar e oa da Francesco II, roue diwezhañ an Div Sikilia.

## Dimeziñ ha bugale

Klasket e voe he dimeziñ d'un arc'hdug aostrian, evel he c'hoarezed henañ, Maria Annunziata ha Maria Immacolata di Borbone-Due Sicilie, en aner avat. Ken ar fin e rankas tremen gant un dug digurunenn, Roberto Iañ, bet dug Parma. E 1869 e voe graet an eured. Daouzek bugel o doe, ha c'hwec'h anezho a oa inosanted.

## He marv
Mervel a reas Maria Pia er gwentloù, diwar he daouzekvet bugel.

## Notennoù
Paderborn

**Paderborn** zo ur gêr eus Alamagn, e stad Nordrhein-Westfalen. Pennlec'h Kreis Paderborn eo. Er bloavezh 2013 e oa  a annezidi. Emañ Paderborn er mervent da goadeg Teutoburger Wald. Ur skol-veur anavezet zo, savet e 1972.

## Istor
Un eskopti katolik a voe savet e Paderborn gant Karl Veur e 795. Eno e kavas repu ar pab Leon III, e 799, pa oa o tec'hout rak e enebourien e Roma. Skoazellet e voe gant Karl Veur da zistreiñ da Roma er bloavezh 800 hag en eskemm e voe kurunennet Karl Veur da impalaer, gant Leon III. 
E 1295 e oa bet degemeret Paderborn da ezel eus ar c'hevre kenwerzhel anvet Hansa.

## Tud vrudet
*Franz Stock (1904-1948), beleg katolik

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Paderborn gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Notennoù

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Paderborn 
*Lec'hienn skol-lveur Paderborn
Fatos Kongoli

**Fatos Kongoli** zo ur skrivagner albanek, ganet d'an 12 a viz Genver 1944 en Elbasan en Albania.

## Buhez
Studiet en deus matematik e Tirana hag e Sina, en amzer ma oa emglev etre gouarnamantoù Republik Pobl Sina hag Albania. Goude-se eo bet kelenner matematik, a-raok mont da labourat evit an embann. N'en deus embannet e skridoù nemet goude diskar renad komunour Enver Hoxha. Troet eo bet romantoù Kongoli e meur yezh : alamaneg, esperanteg, galleg, gresianeg, italianeg, slovakeg ha spagnoleg.

## Oberennoù
**Bolero ne vilen e pleqve*
**Dragoi i Fildishte*
**Endrra e Damokleut*
**I humburi*
**Iluzione ne sirtar*
**Jete ne nje kuti shkrepesesh*
**Kufoma*
**Lekura e qenit*
**Ne të tre*
**Njeriu me fat*
**Si-do-re-la*
**Te porta e Shen Pjetrit*
Boabdil

**Abû ʿAbd Al·lâh «az-Zughbî» Mohammed ben Abî al-Hasan ʿAlî** (أبو عبد الله محمد ابن علي), pe **Boabdil**, pe **Muhammad XII**, anavezet ivez en e amzer evel الزغابي **Al-Zughabi**, "ar reuzeudig" (Granada, 1459 – Fez, 1533) a oa diwezhañ roue Granada, eus tierniezh an nazaried, ken na voe kemeret kêr Granada e 1492 gant Fernando II Aragon hag Izabel Iañ Kastilha.

## Istor

## E varv
Hervez an istorour Al-Maqqari, eus Tlemcen, e varvas en en 1532 pe 1533, e Tunis.

## Pennadoù kar
*Feur-emglev Granada

## Liammoù diavaez
* ''Reyes y Reinos Genealogías, Granada''
* ''Marlota, zapatos y espada jineta. Museo del Ejército''
* ¿Quién fue Boabdil?
* Boabdil y Gonzalo Fernández de Córdoba
* ¿Qué Boabdil, el llorón o el sensato?
Grenade (Haute-Garonne)

**Grenade**, pe *Grenade-sur-Garonne* (*Granada * en okitaneg) a-wechoù evit disheñvelout diouzh kêrioù all, zo ur gumun eus Bro-C'hall, en Okitania, en departamant Haute-Garonne. 25&nbsp;km zo alese da gêr Toloza evel da Montauban, hanter-hent entre Albi hag Auch.


Grenade - Hotel de ville.jpg| 
Grenade - Halle - Exterieur.jpg| 
(Grenade) Église Notre-Dame de l'Assomption.jpg
Église Notre-Dame de l'Assomption (Grenade) Portail.jpg| 
Église Notre-Dame de l'Assomption (Grenade) interieur.jpg| 
Grenade - Couvent des Ursulines.jpg|
Grenade-sur-l'Adour

**Grenade** pe **Grenade-sur-l'Adour** (*Granada d'Ador* en okitaneg) zo ur gumun c'hall en departamant Landes, war lez ar stêr Adour, entre Aire-sur-l'Adour ha Mont-de-Marsan.

## Pennad kar
*Granada

## Dave ha notennoù
Taifa Granada

**Taifa** Granada ( طائفة غرناطة , Ta'ifa Garnata, en arabeg), pe **Rouantelezh zirí Granada**, zo ur rouantelezh dizalc'h, berber ha muzulman, savet en al-Ándalus en 1013, goude kouezhet kalifiezh Córdoba en 1009.
Da get ez eas pa voe kemeret gant an almoravided en 1090.

## Istor
### Rouantelezh Zawi ben Ziri (1013 -1019)
Zawi ben Ziri, eus tiegezh berber ar Banu Zirien, a gemeras Cora de Elvira e 1013, hag ar gêr-benn anezhi Medina Elvira, hag a savas **taifa Granada**. Dre ma oa diaes difenn kêr Elvira e fellas da Zawi ben Ziri kas e gêr-benn a Medina Garnata, a zo deuet da vout Granada. En 1019, Zawi a guitaas Granada evit mont da chom da Ifriquiya, e norzhafrika, Norteafricana, ha da gemer ar galloud peogwir edo ar roue o paouez mervel hag e oa bihanik e bennhêr. Evel-se e kollas kurunenn Granada a zegouezhas gant e niz Habús ben Maksan. Mervel a reas gant ar c'hontamm.

### Rouantelezh Habús ben Maksan (1019-1038)
### Rouantelezh Badis ben Habús (1038-1073)
### Rouantelezh Abd’Allah ben Buluggin (1073 -1090)

## An emired
### Tierniezh Zirid
*Zawi ben Ziri: 1013–1019/20
*Habbus al-Muzaffar: 1019/20–1038
*Badis ben Habus: 1038–1073
*Abdallah ibn Buluggin: 1073–1090
**An Almoravided: 1090–1145

### Tierniezh Adhaid
*Ibn Adha: 1145

### Tierniezh Huddid
*Abu Dja'far Ahmad "Zafadola"(also Cord., Jaen): 1145
**An Almohaded: 1145–1237
Ffwrnais

**Ffwrnais** (*Furnace* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e hanternoz kontelezh Ceredigion. Emañ war an hent a gas eus Machynlleth da Aberystwyth, e-kichen Eglwys Fach, nepell diouzh ar stêr Dyfi. Dont a ra anv ar gêriadenn eus ar ger *ffwrnais*, *furnace* e saozneg, ur ger kevatal d'ar gerioù brezhonek "fornez" pe "fournez", hag a dalvez *"uhelforn"*.

Un uhelforn a voe savet eno en , o tennañ splet eus nerzh red ar stêr Einion, un adstêr d'an Dyfi. Degaset e veze kailh houarn gant bagoù a zeue eus Cumbria, e hanternoz Bro-Saoz, dre ar mor ha dre ar stêr Dyfi. Keuneud ar c'hoadoù tro-dro a veze implijet d'ober tan. Ne voe implijet an uhelforn nemet betek 1810. Goude-se e talvezas al labouradeg da heskennerezh, kaset en-dro gant nerzh an dour atav.

## Notennoù
Annoville

**Annoville** a zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* 1790 : kendeuzet e voe parrezioù Annoville ha Tourneville da sevel ar gumun. Lakaet e voe e Kanton Montmartin-sur-Mer hag e Distrig Coutances. Lakaet e voe en Arondisamant Coutances e 1800.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas dek gwaz eus Annoville ha naontek gwaz eus Tourneville abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv, eleze 4,27% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Tourneville: mervel a reas ur milour.
* Annoville: mervel a reas nav den nann-soudard abalamour d'ar brezel e 1944 hag ur c’houblad Rezistanted er c’hampoù-bac’h nazi, ar vaouez e Ravensbrück e 1944, he kwaz e Buchenwald e 1945.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2023, e voe kenstaget kumunioù Annoville ha Lingreville d'ober kumun nevez Tourneville-sur-Mer.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Notre-Dame d'Annoville 01.JPG|Iliz katolik bourc'h Annoville.
Annoville - église de Tourneville.JPG|Iliz katolik bourc'h Tourneville.

* Iliz katolik *Intron-Varia*, e bourc'h Annoville, gant ul lodenn anezhi eus an  kantved ; enni ez eus daou relegouer rummet eus hanterenn gentañ an  kantved.
* Iliz katolik *Intron-Varia* e Tourneville,  kantved. Meur a draenn rummet eus hanterenn gentañ an  kantved, ur stern-aoter da skouer.
* Monumant ar re varv e bered Annoville, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv e-tal iliz katolik Tourneville, luc’hskeudenn.
* Gwerenn-livet en iliz katolik e koun ur soudard lazhet e 1917, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Feur-emglev Granada

**Feur-emglev Granada** a oa bet sinet d'ar 25 a viz Du 1491 etre Boabdil, sultan Granada, hag ar Rouaned katolik, Fernando II Aragon hag e bried Izabel Kastilha. Gantañ e voe echuet brezel Granada, boulc'het e 1482, ha seziz Granada kroget e nevezamzer 1491.

Hervez an emglev e oa un arsav-brezel da gentãn ha goude, e Genver 1492, deroidigezh ar galloud en Emiriezh Granada (savet pemp kant vloaz a-raok) d'ar rouaned katolik. Ar Vaoured (los Moros) a chome gante ar gwir da virout o relijion.

Koulskoude, goude an emsavadeg a c'hoarvezas e 1500 e tivizas Spagn e oa torret an emglev, ha lamet e voe o gwirioù digant ar vuzulmaned.

## Heuliadoù
Evel meneget e divizoù ar feur-emglev e chomas Isabel ha Fernando mistri Granada, ha kuit ez eas ar roue Boabdil en deiz en-eeun ma tegouezhas an arme gristen.
Evel-se ec'h echuas ar Reconquista, ur maread istorel boulc'het en 722 gant rouaned kristen al ledenez a oa o paouez skarzhañ ar galloud muzulman er-maez anezhi.

Tost da gant vloaz goude, en amzer ar roue Felipe II e c'hoarvezas emsavadeg ar vorisked . Diskennidi mored rouantelezh Granada, a asantas bevañ evel sujidi kurunenn Kastilha evit chom en o bro-se, en em savas gant armoù enep ar Gurunenn en 1568. Da-heul kement-se e voe skarzhet ar vorisked en 1609.

## Pennadoù kar
*Emsavadeg an Alpujarras
Concerning the American Language

***Concerning the American Language*** ("Diwar-benn an amerikaneg") zo ur pennad eus al levr *[[A Tramp Abroad]]*, gant Mark Twain e 1882.

Er pennad-se e kont an oberour ur gaoz gant ur Saoz a ro gourc'hemmennoù dezhañ dre ma komz saozneg mat, hag eñ da respont ne gomz ket saozneg, met amerikaneg (*American*).

## Liammoù diavaez
*Lenn ar pennad: http://www.gutenberg.org/files/119/119-h/119-h.htm#p286
*Klevout ar pennad: http://www.audible.com.au/pd/Classics/Concerning-the-American-Language-Audiobook/B00OGNIXH4#publisher-summary
Lazhadeg Granada

**Lazhadeg Granada** zo ul lazhadeg yuzevien e 1066, d'an 30 a viz Kerzu (d'an 9 eus tevet e 4827, hervez an deiziadur hebre), e voe ar washañ eus al lazhadegoù yuzevien sefarad graet gant ar vuzulmaned e ledenez Iberia, hag a c'hoarvezas e kêr-benn Taifa Granada.

Un engroez tud ac'h eas e Palez Real Granada, a oa neuze dindan veli muzulmaned al-Ándalus, hag ar vizir yuzev Yusuf ibn Nagrela (mab da Semuel ibn Nagrella) a voe lakaet war ar groaz ha lazhadeget e voe yuzevien kêr : " Ouzhpenn 1.500 tiegezh yuzev, da lavarout eo 4.000 den, a varvas en un den".

Honnezh eo kentañ lazhadeg yuzevien al Ledenez dindan ar galloud islamek, hag ivez kentañ progrom Europa.

## Joseph ibn Naghrela
Joseph ibn Naghrela, pe Joseph ha-Nagid (en hebreeg רבי יהוסף בן שמואל הלוי הנגיד‎ Ribbi Yehosef ben Shemu'el ha-Lewi ha-Nagid; en arabeg : ابو حسين بن النغريلة‎ Abu Hussein bin Naghrela) (15 a viz Gwengolo 1035 – 30 a viz Kerzu 1066), a oa vizir gant ar roue berber, Badis al-Muzaffar, roue Granada, ha penn kumuniezh ar yuzevien. Mab e oa d'ar barzh hebreek Samuel ibn Naghrillah.

Ditour eus e vugaleaj a gaver e dastumad barzhonegoù hebreek e dad ma skriv Joseph e krogas da adskrivañ d'an oad a eizh vloaz hanter. Kontañ a ra e oa aet gant e dad, pa oa nav bloaz hanter, e nevezhañv 1045, d'an emgann, hag eno e voe tapet gant kleñved ar gêr, ha diwar gement-se e skrivas un tamm barzhoneg vihan.

E gentañ mestr-skol e oa e dad. Eus ul lizher digantañ da Rabbi Nissim Gaon attributed to him,[5] in which Joseph refers to himself as R' Nissim's disciple, it is possible to infer that he also studied under R' Nissim at Kairwan.[6] Joseph a zimezas da verc'h R' Nissim.
Pa varvas R' Shmuel, e voe kemeret e lec'h gant Joseph evel vizir ha rabbi, ha ren war un dro ur yeshiva a bouez. E-touez e studierien e oa Rabbi Isaac ben Baruch ibn Albalia ha Rabbi Isaac ibn Ghayyat.

## Pogrom
Hervez an istorour stadunanat Walter Laqueur e oa ur pogrom.
E 1090 e kouezhas an almoravided, ha Youssef Ibn Tachfin en o fenn, war ar yuzevien adarre.Er bloaz-se ez echu, hervez lod, oadvezh aour ar sevenadur yuzev e Spagn.
Les Fantômes du chapelier (film)

***Les Fantômes du chapelier*** (*Tasmantoù an toger* e brezhoneg) zo ur film-drama gall, sevenet gant ar filmaozour gall Claude Chabrol, hag a oa deuet er-maez d'ar 26 a viz Mae 1982.

Azasaet e oa bet ar senario gant Claude Chabrol diwar ar romant *[[Les Fantômes du chapelier]]* (1949) gant Georges Simenon.

Troet e oa bet adalek ar 5 a viz Genver betek ar 5 a viz Meurzh 1982 e Kemper ha Konk-Kerne, daoust ma oa lec'hiet an istor er Roc'hell en oberenn orin Simenon.

## An danvez
Deroù ar bloavezhioù tri-ugent, en ur gêr vihan : e wreg en deus lazhet Léon Labbé, toger diouzh e vicher, ha kendelc'her a ra gant e vuhez pemdeziek evel pa vije-hi bev c'hoazh. Kachoudas, ar c'hemener emañ e stal-labour e-keñver hini Labbé, en deus komprenet ar pezh a oa a-dreuz gant emzalc'h e amezeg. Dont a ra Kachoudas da vezañ kuzuliad a-dost an toger a gendalc'h da lazhañ mignonezed kozh e wreg en ur zaeañ ar polis gant lizheroù dizanv. Ret eo da Léon Labbé hastañ rak e-sell emañ ar maouezed-se da weladenniñ an itron Labbé a-benn he deiz-ha-bloaz da zont...

## Roll ar gomedianed pennañ
* Michel Serrault : Léon Labbé, an toger,
* Charles Aznavour : Kachoudas, ar c'hemener,
* Monique Chaumette : an itron Labbé, gwreg Léon
* François Cluzet : Jeantet, ar c'hazetenner,
* Aurore Clément : Berthe, ar c'hast,
* Isabelle Sadoyan : Alice Kachoudas, gwreg ar c'hemener.

An eil gwech e oa da vMichel Serrault kemer roll un toger, ar pezh en devoa graet kent er film *[[La Tête du client]]* (1965) gant Jacques Poitrenaud.
William Brittain

**William Charles Brittain** (lesanvet *Carl*) soudard kentañ klas er Royal Warwickshire Regiment (brezhoneg: Rejimant roueel Warwickshire). Bet e voe ivez ezel en unvez No.4 Commando gant an hini 'mañ e vezo prizoniet e miz Even bloavezh 1941 e Bae Suda e-pad emgann Kreta.

E-kreiz ar bloavezh 1943 e vez adkavet ezel er strollad prizonidi e-karg da ziwall ar c'hamp-prizonidi e Genshagen, Berlin. Kenderc'hel a ra gant hent ar c'henlabourerezh emezelañ er Waffen-SS ha setu-eñ Rottenführer en unvez SS British Free Corps strollad soudarded Saoz emezellet e lu an Trede Reich.

Adkavet e voe war-lerc'h e-kostez Dresden e miz C'hwevrer 1945. Kavet en deus danvez pried gant ur glañvdiourezh a orin Norvegia, kollet en deus e nerzh kalon evit an unvez savet ez eo ar soñ ennañ da derc'hout. Un nozvezh e tiskler d'e fried emañ o vont da derc'hout kuit hag e oar e vezo ur bombezadeg ramzel war kêr Dresden.

Flatret ez eo raktal d'ar Gestapo gant e fried ha setu-eñ gant un toullad izili d'an SS British Free Corps plantet en troull-bac'h.

Barnet e vezo e Colchester Bro-Saoz evel treitour d'ar Rouantelezh ha d'ar vro e miz Even 1946. Kondaonet ez eo da 10 vloaz toull-bac'h.

Daou viz war-lec'h e vez kavet ez eo tapet don gant kleñved Crohn, dieubet ez eo.
Kounlec'h evit an dud lazhet gant sponterien en Israel

**Kounlec'h evit an dud lazhet gant sponterien en Israel** (אנדרטת חללי פעולות האיבה, Andartat Halalei Pe'ulot HaEiva) a zo ur monumant gouestlet d'an holl dud lazhet gant ar sponterezh en Israel abaoe 1851. Yuzevien pe get a c'hall bezañ enskrivet o anv.


אנדרטת חללי הטרור - הר הרצל 4.jpg
אנדרטת חללי הטרור - הר הרצל 3.jpg
אנדרטת חללי הטרור - הר הרצל 1.jpg
PikiWiki Israel 12294 terror victims memorial in mount herzl.jpg
Victims of Acts of Terror Memorial IMG 1252.JPG


## Liammoù Diavaez

*   The Monument for Victims of Hostile Acts: Honor Inscribed In Stone
Halldór Ásgrímsson

**Halldór Ásgrímsson** (distaget  (8 a viz Gwengolo 1947 - 18 a viz Mae 2015) a oa ur politiker eus Island hag a zo bet Kentañ Ministr e vro etre 2004 ha 2006.

Studioù en deus graet en Island, hag e skolioù-meur Bergen, e Norvegia, ha Kopenhagen e Danmark. Kelennet en deus e skol-veur Island eus 1973 da 1975.

E penn ar Strollad Araokour e voe eus 1994 betek 2006. D'ar 15 a viz Gwengolo 2004 e oa deuet da vezañ kentañ ministr e vro, war-lerc'h Davíð Oddsson. D'ar 15 a viz Mezheven 2006 e roas e zilez eus e bost, abalamour ma oa bet kollet sezioù gant e strollad. Kemeret e oa bet e lec'h gant Geir Haarde, eus Strollad ar Frankiz.

Marvet eo Halldór Ásgrímsson d'an 18 a viz Mae 2015 e Reykjavik.
A Tramp Abroad

***A Tramp Abroad*** zo ul levr saoznek gant ar skrivagner stadunanat Mark Twain e 1880, ma kont an oberour e veajoù dre Europa gant e gamarad Harris (un dudenn savet diwar e gamarad Joseph Twichell), war un ton fentus.

Beajiñ a ra en Alamagn, en Alpoù, en Suis hag en Italia, ha c'hoarvezout a ra a bep seurt traoù, seul fentusoc'h ma ne gomprenont netra.

Troet eo bet an oberenn en alamaneg, ma'z eo anvet *Bummel durch Europa*.

## Pennadoù kar
*Jim Baker's Blue Jay Yarn
*Concerning the American Language
Koper

**Koper** (*Capodistria* en italianeg) zo ur gêr eus gevred Slovenia, war aod Istria. E 2021 e oa  a dud o chom enni. Unan eus kêrioù bras ar vro eo, hag ar porzh brasañ. 

E-leizh a savadurioù a chom e kêr eus ar mare ma oa e Republik Venezia : ar "Palez Pretorian" eus ar , an iliz *Carmine Rotunda* eus an  hag *iliz-veur Asompsion ar Werc'hez* gant he zour eus ar . 

Hir ha luziet eo istor Koper. Savet e voe gwechall gant Gresianed moarvat, bet e voe tro-ha-tro en Impalaeriezh roman, en Impalaeriezh Bizantion, a-raok tremen etre daouarn al Lombarded, ar Franked, Republik Venezia, an Impalaeriezh Santel Roman, Aostria. En  e voe en Italia, e Tiriad Dieub Trieste (betek 1954), e Yougoslavia, hag e Slovenia abaoe 1991.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel Koper
Inizi Markiz

**Inizi Markiz** (*Îles Marquises* ha *Les Marquises* e galleg, *Te Fenua ‘Enata* ha *Te Henua Kenana* e yezhoù ar vro) a zo un enezeg e Polinezia C'hall, unan eus pemp rann velestradurel an tiriad.

## Douaroniezh

Marquesas map-fr.svg


## Istor
Spagnolek e oa an anv europek kentañ , *Las islas Marquesas* pa voent kavet e 1595 gant ar moraer spagnol Álvaro de Mendaña (1541-1595) hag o anvas *Islas Marquesas de Mendoza* en enor da vesroue Perou, García Hurtado de Mendoza y Manríquez (1535-1609), markiz Cañete.

## Notennoù
Bretagne 5

**Bretagne 5** zo ur skingomz e Breizh hag ur gevredigezh. Hervez *Journal officiel de la République française*, embannet d'an 11 a viz Ebrel 2015, eo aotreet da skignañ war 1 593&nbsp;kHz. Hervez o fennaennoù-stur emañ en o c'hefridi skignañ abadennoù e galleg, brezhoneg ha gallaoueg.
## Istor
Ur strollad kamaladed a oa savet ar soñj eno 14 vloaz zo da sevel ur skingomz kevredigezhel. D'an 11 a viz Ebrel 2015 e voe *Bretagne 5* aotreet gant ar CSA *(Conseil Supérieur de l'Audiovisuel)* da skignañ abadennoù.
## Doare abadennoù
* *Jazz on air* : abadenn sonerezh (Jazz, Soul, Swing, Blues...) ; Lun betek Sul, etre 9 eur hag 11 eur noz.
## Skipailh ha kenlabourerien Bretagne 5
* Nathalie Villalon : prezidantez.
* Fréderic Guyon : teñzorer, e karg eus an danvez teknikel.
* Stéphane Hamon : sekretour-meur.
* Karine Doré : kronikourezh a-youl-vat.

## Liammoù diavaez
*https://web.archive.org/web/20150706233059/http://www.bretagne5.fr/bretagne-5-laventure-radiophonique-commence/
* Bretagne 5 (Facebook)
* Bretagne 5 (Twitter)

## Notennoù ha daveoù
Skarzhadeg ar vorisked

En 1609 e voe skarzhet an holl vorisked eus Spagn gant ar roue Felipe II. Ar re-se a oa diskennidi mored rouantelezh Granada, kemeret gant armeoù Kastilha hag Aragon e 1492, hag asantet o devoa bevañ evel sujidi kurunenn Spagn evit chom en o bro. Er bloavezh 1568 en em savjont gant armoù enep ar Gurunenn. 

An efed brasañ a voe gwelet e Rouantelezh València ma voe kollet evel-se an hanter eus ar boblañs.

## Pennad kar
*emsavadeg ar vorisked
Morisked

Ar **Vorisked** (e spagnoleg *Los moriscos*, diwar ar ger *moro*) eo ar vuzulmaned eus Al-Andalus, a voe badezet dre urzh ar rouaned katolik e 1502. Komz a raent an algaravia, an anv roet d'o yezh arabek.

Koulz ar vuzulmaned katolikaet a-youl-gaer a-raok ar bloaz-se evel ar re katolikaet dre nerzh goude a voe anvet morisked. 
A-raok-se e veze graet an anv mudéjar eus ar muzulman a veve mui pe vui hervez e feiz e rouantelezh Kastilha; en Aragon e oant **moros** hag en Valencia, e oant *sarraïns* (pe "sarracenos" e spagnoleg).

E Rouantelezh Aragon hag e rouantelezh Valencia e oant niverus. E kurunenn Kastilha avat ne oant ket.
Arzh Aour

An **Arzh Aour** (*Goldener Bär* en alamaneg) eo ar gopr-sinema pennañ a vez roet da wellañ film hir Festival etrebroadel ar film Berlin (Internationale Filmfestspiele Berlin) bep bloaz abaoe 1951.

Stumm un arzh — arouez Berlin, kêr-benn Alamagn — he deus an delwennig krouet gant ar gizellerez alaman Renée Sintenis (1888-1965).

## Kentañ dalc'h
Da-geñver an dalc'h kentañ e voe dibabet pep a loread e-touez pemp rummad — drama, komedienn, teulfilm, skrij/troioù-kaer ha sonerezh — gant ur juri alaman : 

## [[1952]]-[[1955]]
Etre 1952 ha 1955 e voe dibabet al loreidi diwar votiñ an arvesterien.

## [[1956]]-[[2016]]
Goude ma voe anavezet Festival Berlin e 1956 gant FIAPF (Kevread Etrebroadel Kevredigezhioù ar Broduourien Filmoù) e voe dibabet al loreidi gant ur juri etrebroadel : 

Chom a ra an Taiwanad Ang Lee ar filmaozer nemetañ bet tapet an **Arzh Aour** div wech (1993 ha 1996) gantañ, evit c'hoazh.

## Notennoù ha daveennoù
American Free Corps

**American Free Corps** pe **George Washington Brigade** a oa sañset bezañ un unvez emouestlidi a orin Amerikan er Waffen-SS.

## Mojenn an American Free Corps
Ar vojenn a ziskler e vije bet savet un unvezh gant prizonidi brezel a orin Amerikan. Ar pal pennañ d'an emouestlidi a vije bet da stourm a-enep ar gomunouriezh.

Martin James Monti a vije bet unan anezho.

## Gwirionez istorel
N'eus ket prouenn istorel ebet eus krouidigezh an unvez-se gant lu an Trede Reich. Ur c'hemmesk ez eo etre fedoù gwirion kemmet da dalvezout evel gwirion met stag ouzh ur vojenn:
* SS British Free Corps un unvez gwirion savet gant emouestlidi a orin Saoz hag eus ar *[[Kenglad_ar_Broadoù|C'hommonwealth]]* prizonidi brezel anezho emouestlet er Waffen-SS.
* Martin James Monti ur c'heodedour a orin Amerikan blenier kirri-nij brezel en USAAF emouestlet er Waffen-SS gant ur soñj stourm a-enep al lu ruz.
* Emouestlidi trevour a orin Amerikan o harpañ dre ar propaganda stourm an Trede Reich (Fred Kaltenbach , Douglas Chandler ha Robert Meilleur )
* Soudarded Alaman a orin Alaman-Amerikan pe Alamanted o vestroniañ ar yezh Saozneg pe an Amerikaneg bet treuzwisket evit mont etrezek al linennoù stourm Amerikan evit plantañ reuz eno e-pad Emgann an Ardennoù.

## Adkemer er sevenadur
#### Levrioù
* John LaForge, *The AFC: Unsungs heroes of the fight against bolshevism* .
* Kurt Vonnegut, *Slaughterhouse-Five, or The Children's Crusade: A Duty-Dance with Death*, embannadur Delacorte, 1969 (ISBN 0-385-31208-3)
Piove, piove

***Piove, piove*** ("Glav a ra, glav a ra") zo ur rimadell italianek dezhi seizh doare ha seizh-ugent. 

## Ar stumm ordinal
:*Piove, piove,* - Glav, glav a ra
:*la gatta non si muove,* - ar gazhez ne fiñv ket 
:*si accende la candela*  - enaouet eo ar gantol 
:*e si dice… Buonasera!* -  laret a reer "Noz vat"! 

### Tri doare all
1
:*Piove, piove,*
:*la gatta non si muove,*
:*si accende il lumicino*
:*e si dice … Buonmattino!*
2
:*Piove stamattina* -Glav 'ra er mintin-mañ
:*la gatta va in cucina* - ar c'hazh a ya d'ar gegin
:*e mangia il baccalà:* - ha drebiñ 'ra ar voruenn
:*la polenta la lascia là.* - ar yod a lez aze.

3
:Piove, piove 
:la gatta non si muove,
:la mucca è nella stalla,
:la contadina balla! 

E tost pep doare n'eus ken nemet peder linenn :
*en hini kentañ ez eus kaoz eus glav,
*en eil eus ar gazhez,
*en trede eus petra a ra pe an dud pe ar gazhez, pe loened all, hervez an doareoù,
*el linenn diwezhañ eus ur bomm-lavar, distaget gant ar gazhez a-wechoù.

### Doareoù hiroc'h
Doareoù hiroc'h zo ivez : 
1
:*Piove, piove*
:*la gatta non si muove,*
:*si spegna la candela,*
:*si dice: buonasera!*
:*si accende il lumicino*
:*si dice: buonmattino!*

2
:*Piove piove*
:*la gatta non si muove:*
:*và sotto il letto*
:*trova un confetto.*
:*Oh com’è duro*
:*suona il tamburo.*

3
:Piove, piove. 
:La gatta non si muove.
:La fiamma traballa.
:La mucca è nella stalla.
:La mucca ha il vitello.
:La pecora ha l’agnello.
:Ognuno ha il suo bambino.
:Ognuno ha la sua mamma.
:E tutti fanno nanna!

## Doare eus [[Trentino]]
:*Pióve piovesina*
:*la gatta la và n cusina*
:*la róte le padèle*
:*la salva le più bèle*
:*la và 'n caméra*
:*la méte le zavate*
:*va là va là salata*
:*tutti i dis che la è mata*
:*e la méte en presón*

## E brezhoneg
Un doare brezhonek, ennañ seizh koublad pedergwerzennoù, a zo el levr 100 rimadell evit ar vugale.

## Liammoù diavaez
*Tri doare berr
*Pemp doare hir
*Un doare venetek
*Un doare venetek all
*Un doare all, eizh gwerzenn
*Dastumad ''filastrocche'' italianek, unan anezho diwar-benn glav ha kazh
*Un doare all kanet gant ul laz bugale
* Un doare all kanet gant ul laz bugale

## Notennoù
Suzanne Pleshette

**Suzanne Pleshette**, bet ganet d'ar 31 a viz Genver 1937 e New York hag aet da Anaon e Los Angeles (Kalifornia) d'an 19 a viz Genver 2008, a oa un aktourez stadunanat.

## Filmoù

**[[Spirited Away]]* (2001)
**[[The Lion King II: Simba's Pride]]* (1998)
**[[Oh, God! Book II]]* (1980)
**[[Hot Stuff (1979)|Hot Stuff]]* (1979)
**[[The Shaggy D.A.]]* (1976)
**[[Support Your Local Gunfighter]]* (1971)
**[[Suppose They Gave a War and Nobody Came?]]* (1970)
*** (1969)
**[[If It's Tuesday, This Must Be Belgium]]* (1969)
**[[The Power (film)|The Power]]* (1968)
**[[Blackbeard's Ghost]]* (1968)
**[[The Adventures of Bullwhip Griffin]]* (1967)
**[[Mister Buddwing]]* (1966)
**[[Nevada Smith]]* (1966)
**[[The Ugly Dachshund]]* (1966)
**[[A Rage to Live]]* (1965)
**[[Youngblood Hawke]]* (1964)
**[[Fate Is the Hunter]]* (1964)
**[[A Distant Trumpet]]* (1964)
**[[Wall of Noise]]* (1963)
**[[The Birds (film)|The Birds]]* (1963)
**[[40 Pounds of Trouble]]* (1962)
**[[Rome Adventure]]* (1962)
**[[The Geisha Boy]]* (1958)
The Awful German Language

***The Awful German Language*** zo un arnodskrid embannet e 1880 gant Mark Twain diwar-benn an alamaneg edo an oberour o teskiñ evit mont da Alamagn da veajiñ. E lenn a c'haller en *Appendix D* al levr-beaj *[[A Tramp Abroad]]*.

D'an 31 a viz Here 1897 e tistagas Mark Twain ur brezegenn anvet *Die Schrecken der deutschen Sprache*, ("Euzhusteriou an alamaneg") e Concordia Festkneipe, e kêr Vienna. 

## Pennadoù kar
**[[Concerning the American Language]]*
Rouantelezh Granada

**Rouantelezh Granada** a vez graet eus :

*Taifa Granada (1013-1090), un "taifa', ur rouantelezh vihan, en Al-Andalus
*Emirelezh Granada (1238-1492), ur rouantelezh renet gant an Nazaried
*Rouantelezh Granada (Kurunenn Kastilha) (1492-1833), ul lodenn eus rouantelezh Spagn goude dibenn ar Reconquista gant armeoù Kastilha
*Rouantelezh Granada Nevez, un anv roet da lod eus an douaroù aloubet gant Spagnoliz e Suamerika, el lec'h m'emañ Kolombia bremañ, etre 1550 ha 1717.
Abereiddi

**Abereiddi** (skrivet *Abereiddy* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e kornôg Sir Benfro. Emañ en arvor, e gwasked beg-douar Penclegyr, hanter-hent etre Tyddewi hag Abergwaun.

Tremen a ra Gwenodenn Arvor Sir Benfro a-hed an aod. Gwelet a reer aspadennoù eus ar porzhig a veze implijet gwechall da gas kuit ar mein-glas eztennet er vro, a-raok ma vefent kaset dre borzhig Porth-gain, pelloc'hik en hanternoz.
Breudeth

**Breudeth** (*Brawdy* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre e kornôg Sir Benfro.

Emañ war an aod, e hanternoz Bae Sain Ffraid, e-kichen Solfach. Gouestlet eo an iliz da sant Dewi, hag eus an  eo. Enni ez eus mein kozh gant engravadurioù eus ar  warno.

Er gumuniezh ez eus ur c'hamp eus ar Royal Air Force ha meur a gêriadenn.

E 2011 e oa annezet Breudeth gant  a dud ha 189 anezho a oa kembraegerien (19,1%). Diskennet kalz eo an dregantad-se e-pad an , pa oa 88% e 1891, 72% e 1931 ha 36% e 1971.

## Notennoù
Ardamezeg mojenn ar Roue Arzhur

__NOTOC__
Amañ e kavor ardamezioù tudennoù mojenn ar roue Arzhur, gant o displegadenn hervez doare an ardamezour Hiérosme de Bara (~1540 - ~1600).

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## O

## P

## R

## S

## T

## V

## Y

## Notennoù
Kora

**Kora** zo anv meur a dra.

## Traoù
* Kora (benveg-seniñ)
* Kora (al-Ándalus), rannvro en al-Ándalus, en amzer kalifiezh Córdoba

## Lec'hioù
* Kora (Burkina Faso), kêr
* Kora (Etiopia), kêr
* Kora (Katihar), e Bihar, en India
* Kōra (Shiga), kêr e prefetiezh Shiga e Japan

## Pennad kar
*Cora
Kora (al-Ándalus)

Ur **c'hora** a oa ur rann eus melestradurezh al-Ándalus al ledenez kozh Iberi islamek; gouarnet eo gant ur wali.
Ar c'hora pa oant tost eus tiriad ar rouaned katoliked a oa graet Marka anezho.
Pen-twyn

**Pentwyn** pe **Pen-twyn** a c'hall bezañ anv meur a lec'h e Kembre :

*Pentwyn (Kerdiz), ur gumuniezh e Kerdiz
*Pentwyn (Sir Fynwy), ur gêriadenn e Sir Fynwy
*Pen-twyn (Caerffili), kêriadenn e Cwm Darran, e Sir Gaerffili.
Cora

**Cora** zo anv meur a dra.

## Lec'hioù
*Cora (Wyoming)

## Tud
**Cora*, pe *[[Kore (Hellaz)]]*, un anv all d'an doueez Persefone, en Hellaz kozh
**Cora*, berrstumm an anv-gallek Coralie
**Cora Vaucaire, kanerez c'hall
*Sexy Cora, anv-micher Carolin Ebert, aktourez alaman e filmoù pornografek (1987-2011).

## Traoù all
*Cora (stalioù) e Bro-C'hall

## Pennad kar
*Kora
Drew Carey

**Drew Carey**, bet ganet **Drew Allison Carey** e Cleveland (Ohio) (Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 23 a viz Mae 1958, a zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Mohammed Naguib

**Mohammed Naguib** pe **Muhammad Naguib** (anv badez Mohammed Naguib Youssef Kotp Elkashlan (arabeg:**محمد نجيب**) ganet d'an 20 a viz C'hwevrer 1901 hag aet da anaon d'an 29 a viz Eost 1984 a oa kentañ prezidant Republik arab Egipt.

Bet e oa bet o ren adal diskleriadur ar Republik d'an 18 a viz Even 1953 betek ar 14 a viz Du 1954.
Skarzhet e oa bet eus ar galloud gant gwask al lu en e benn Gamal Abdel Nasser.