open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Laorañs Roma

**Laorañs Roma** pe **Sant Laorañs** (225–258), genidik eus Huesca, en Aragon, zo ur merzher kristen. Mervel a reas poazhet war ur grazell e Roma.

## E vuhez
Abberley

**Abberley** zo ur gêriadenn hag ur barrez eus Worcestershire, e Bro-Saoz.

## Anv
* *Edboldelege* 1086 DB; *Alboldelega* c 1180 Fr; *Abbedeslegh* 1216 Cl. 
Frankizenn / Digoadenn un den anvet *Eadbeald*.

## Notennoù
Half-Life

**Half-Life** zo ur c'hoari video First-person shooter, sevenet gant Valve Corporation hag embannet gant Sierra d'an 19 a viz Du 1998 war Microsoft Windows. Goude e voe embannet dre ar savenn Steam adalek 2003. Savet ez eus bet ur stumm war Mac ha Linux e miz Genver 2013. Ar c'hoari a implij al lusker c'hoari video kemmet Quake engine, anvet GoldSrc. Gallout a reer kavout ar c'hoari war ar PlayStation 2 abaoe ar 15 a viz Du 2001.

Kentañ lodenn an heuliad c'hoarioù video Half-Life eo. Ar c'hoarier a zo an doktor Gordon Freeman, nevez diplomet. Goude taolioù-arnod c'hwitet e vez rediet da dalañ ouzh un aloubadeg boudoù estren egorel kement hag a-enep bagadoù soudarded kaset gant ar gouarnamant evit kuzhañ al lec'h-arnod dre e zistrujañ.

Pa voe embannet ar c'hoari e voe degemeret mat gant ar vurutelennerien, dreist-holl dre al lodennoù film-c'hoari hag a oa evel ur film gwirion. Un 50 bennak a brizioù a zo bet oc'h enoriñ Half-Life betek tizhout hini gwellañ c'hoari ar bloavezh e 1998 ha 1999. Half-Life en deus bet awenet kalz bed ar c'hoarioù video doare FPS. Abaoe e embannadur ez eo gwelet evel unan eus ar c'hoarioù video pennañ bet savet. Gant ouzhpenn 8 milion kopienn gwerzhet, Half-Life a zo deuet da vezañ ur best-seller war urzhiataer. Ar frañchiz Half-Life a zo bet gwerzhet 15 milion skouerenn c'hoari ganti.
Arnobius an Henañ

**Arnobius**, pe **Arnobius an Henañ** (240?-war-dro 330), a oa ur skrivagner latin e dibenn an .

Genidik e oa eus Africa, met ne oa ouzer ket resis pelec'h na peur e voe ganet. Kelenn a reas ar retorik eno ha treiñ a reas ouzh ar gristeniezh. SEvel a reas ur pleustrad a-enep ar baganed, e seizh levrenn hag a vije bet skrivet gantañ war-dro 303 ha 304.

Ganet e vije bet e *Sicca Veneria* (El Kef, e Tunizia bremañ), ur greizenn gristen en ur vro bagan a-hend-all en Africa, hervez M.N. Bouillet

## Skridoù
* *Dispitationum adversus gentes* (= Pleustrad a-enep ar Gentes)

## Levrlennadur
* Henri Le Bonniec : Arnobe. Contre les Gentils. Livre 1. Belles Lettres. Paris. 1982

## Notennoù
Abberton (Essex)

**Abberton** zo ur gêriadenn en Essex, e gevred Bro-Saoz.

## Anv
Talvezout a rafe an anv-lec'h-se kement ha "domani pe maner ur plac'h anvet *Eadburh/Eadburg*".
Stummoù kozh : *Edburgetuna*, 1086 DB; *-ton*, 1204; *Adburgetun*, 1247

## Notennoù
Abberton (Worcestershire)

**Abberton** zo ur gêriadennig e Worcestershire, e Bro-Saoz.

## Anv
Meneget eo ar gêriadenn e-barzh *Cartularium saxonicum* e 972, gant an anv hensaoznek *Eadbrihyincgtun*, da lavaret eo "kêr ar bobl anvet *Eadbeorht*", pe "kêr an den anvet *Eadbeorht*. Meneget eo ivez en Domesday Book, e 1086-1087 evel *Edbretintune* ha *Edbritone*.

## Notennoù
Anann

Ar stêr **Anann** (*Abhainn Anainn* e gouezeleg, *River Annan* e saozneg) zo ur stêr eus mervent Bro-Skos.

## Anv
Dianav eo orin anv ar stêr Anann. Hervez lod e c'hallfe an anv talvezout kement ha "stêr binvidik", ha tostaet eo bet da *Anu*, anv doueez ar vadelezh hag ar berzh gant ar Ouezeled kozh.
* Ravenna 10831 : ANAVA; 
* CIL XI-5213 : CENSITORI BRITTONUM ANAVION(EN(SIUM)).

## Levrlennadur
* Georges Dottin : *La langue gauloise. Grammaire, textes et glossaire*. 1920. Adembannet gant Slatkine Reprints. Geneva. 1980
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
Órla Fallon

**Órlagh Fallon**, anavezetoc'h evel **Órla Fallon**, zo ur ganerez ha telennerez iwerzhonat. Kenlabouret he deus gant al lazoù Celtic Woman hag Anúna.

## Pladennoù
36vet rann SS grenadennerien

Ar **36vet rann SS grenadennerien** (Alamaneg: **36. Waffen-Grenadier-Division der SS**), anvet ivez **SS-Sturmbrigade Dirlewanger** (1944), pe **Dirlewanger Brigade**, a oa un unvez eus ar Waffen-SS e-pad an Eil Brezel-bed. An izili a oa da gentañ bigrierien a oa da vezañ implijet a-enep ar bartizaned e Polonia ha war Talbenn ar Reter. Dre ma oa uhel ar c'holloù e voe lakaet eno an torfedourien, ar pal a oa gwelet anezho o vervel war an talbenn. Penn ar rann SS a oa Oskar Dirlewanger. Graet e oa obererezhioù Bandenbekämpfung (stourm enep an dorfedourien) eus ar stourm sevenet gant an divizion-se. En gwirionez troet da sot dre ma oa berr ar vuhez er rann SS, an izili a voe brudet dre an torfedoù lies ha garv sevenet ganto: palforzhioù diniver, laeroñsi, muntr trevourien, yuzevien ha prizonidi brezel, jahinerezh.

An unvez-se a oa bet implijet e-pad ar gwashañ obererezhioù spontañ sevenet gant nerzhioù lu an Trede Reich. E-pad ar brezel war Talbenn ar Reter, Dirlewanger en devoa devet pe lakaet da zeviñ maouezed ha bugale, laosket trevourien da vervel dre an naon, betek laoskel chas da vezañ hanter marvet gant an naon ha leuskel anezho da lammañ war tud dizifenn. 

Roet e oa bet ivez dre an nerzh strychnine da yuzevien. E-pad ma oa unvez Dirlewanger e Bielorusia a oa en em ledet trouz an doareoù spouronus a oa ganto etrezek rannoù all ar Waffen-SS. Lies niver e oa bet pennoù uhel ar Werhmacht betek reoù an SS da c'houlenn ma vefe skarzhet eus an SS ha divodet e unvez muntrerien gwadus. Lod o devoa goulennet e vefent barnet ha fuzuilhet. en desped d'ar c'hlemmoù e oa gwarezet Dirlewanger gant pennoù uhel eus ar strollad Nazi ha bewech ma save re a drouz e oa fiñvet ar rann SS pelloc'h. 

Unan eus torfedoù brasañ an Dirlewanger Brigade a oa bet peurzistrujadenn Warszawa, o kemer perzh e lazhadeg tro ~100 000 anneziad eus ar gêrbenn polonat gant sikour (hag o keveziñ) ar Vrigadenn Kaminski. Implijet e oant bet ivez evit mougañ er gwad an emsav broadelour slovakian e 1944. Strollad torfedourien Dirlewanger dre e obererezhioù garv a rae aon da soudarded all ar Waffen-SS betek reoù an SS-Führungshauptamt (Pennoù meur milourel an SS). Deuet e oant a-benn da gaout ar brud spontusañ warno. Ne zegasent nemet kasoni eus perzh enebourien an Trede Reich met ivez eus perzh an nerzhioù lu all alaman pe harperien Alamagn.
Pen-boyr

**Pen-boyr** (skrivet ivez *Penboyr*) zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ e gwalarn ar gontelezh, er gevred da Castell Newydd Emlyn.
Pen-bre

**Pen-bre** (skrivet *Pembrey* e saozneg) zo ur gêriadennig eus Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre. Emañ war aod Bae Caerfyrddin, etre Porth Tywyn ha Cydweli.

Meur a greñvlec'h kozh eus Oadvezh an Houarn zo en tolead ha priajoù roman zo bet kavet er gêriadenn.

Gouestlet eo an iliz da Sant Ildud, hag eus an  eo al lodennoù koshañ anezhi.

E-pad an daou vrezel-bed e voe savet un aerborzh e-kichen ar gêriadenn. Bremañ e vez implijet evit ober redadegoù kirri.
Theodor Busse

**Ernst Hermann August Theodor Busse**, ganet d'ar 15 a viz Kerzu 1897 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Here 1986, a oa un ofiser alaman e-pad ar C'hentañ hag an Eil Brezel-bed. 
## Buhez
Busse, genidik a Frankfurt (Oder), a oa emezelet e lu an Impalaeriezh alaman evel skoliad ofiser e 1915. Diplomet ha degemeret er servij e voe e miz C'hwevrer 1917. Enoret e voe gant ar groaz houarn gant klezeier eus an urzhiad Hohenzollern. Goude an arsav-brezel e voe degemeret evel unan eus an 2000 ofiser degemeret er Reichswehr. Pignat a reas gant ar renkoù goustadik, betek bezañ un ofiser e penn uhelañ al lu e miz Ebrel 1939. Kregiñ a reas ur stummadur e miz Eost. Ar stummadur a bade etre ar 1añ a viz Here 1939 ha an 30 a viz Gwengolo 1940. Etre 1940 ha 1942 e oa penn ofiser an obererezhioù evit ar Jeneral (ha goude-se Generalfeldmarschall) Erich von Manstein en 11vet lu war Talbenn ar Reter. 

Chomet e oa e servij von Manstein etre 1942 ha 1943 evel Penn an oberiadurioù e Strollad Arme an Don. Etre 1943 ha 1944 e oa unan eus pennoù uhelañ ar Strollad Arme Su. O vezañ e servij ar Strollad Arme Su e voe enoret gant Kroaz marc'heg ar Groaz houarn d'an 30 a viz Genver 1944. Chomet e oa nebeut amzer en adarmead a-raok bezañ kefridiet evel penn uhel ar 121vet divizion troadegiezh. E miz Gouhere 1944 e oa e penn ar 1añ Korf Arme.

E-pad pemp miz diwezhañ ar brezel, Busse a oa e penn an 9vet lu alaman a oa e Strollad Arme ar Vistula. Gant ma oa ar soviediz o kenderc'hel da aloubiñ Alamagn, stourmet en devoa evit difenn ar gêr-benn e-pad Emgann Berlin. An tu a voe dezhañ da vezañ diazez an difenn e-penn an 9vet lu e-pad Emgann Seelow hag Emgann an Oder-Neisse.

Gant ma oa Busse e penn an 9vet lu abaoe an 21 a viz Genver 1945, ne oa ket bet anzavet ent-ofisiel. Ar boaz a oa evit ar pennoù uhel e stummadur da gaout ur mare a 6 miz test a-raok bezañ lakaet e post en gwirionez. Dre ma oa kodianet Alamagn a-raok ar 6 miz ne voe ket titlet biken.
21st Century Fox

**21st Century Fox** zo ur c'hevredad kleweled stadunanat diazezet e Midtown Manhattan, e New York City. Bez e voe unan eus an div embregerezh savet e 2013 goude ma voe rannet e div lodenn News Corporation, a oa bet savet gant Rupert Murdoch e 1979.

21st Century Fox zo hêr eeun da News Corporation hag ober a ar war-dro produiñ filmoù ha danvez evit ar skinwel. E Stadoù-Unanet Amerika ez eo an trede strollad kleweled a-dreñv ar Walt Disney Company ha Comcast. An embregerezh all, an "News Corporation nevez", zo ganti hêrezh Murdoch evit an embann kazetennoù ha dafar kleweled en Aostralia (pep embregerezh a zo perc'hennet gantañ ha gant e familh dre un "trust" a gontroll 39% eus al lodennoù e pep hini).
Santa Claus

**Santa Claus** zo un anv saoznek roet da Tad-kozh an Nedeleg. Anv meur a dra all eo ivez.

## Oberennoù

## Lec'hioù

*Santa Claus (Georgia)
*Santa Claus (Indiana)

## Pennadoù kar
* Father Christmas
Greensleeves

**Greensleeves** ("Milginoù gwer") zo ur ganaouenn saoznek eus ar  savet d'un itron gwer he milginoù.
Ur werz iwerzhonat kozh eo ar son, hag a-hervez e voe savet ar pozioù gant ar roue saoz Herri VIII (1491-1547) da Anne Boleyn (1501 pe 1507-1536). En doare italian eo kempenn ar son koulskoude, ha goude marv ar roue ez erruas ar c'hiz e Bro-Saoz.
Brudet e vije bet dre skrid, a zorn da zorn, a-raok bezañ moullet. Ar c'hoshañ doare eo hini 1580, hag anvet *A New Northern Ditty of the Lady Greene Sleeves* met n'ouzer ket piv eo an oberour.

Diwezhatoc'h eo bet savet ar c'hantik Nedeleg *What Child Is This?* war an ton-se, ha daou gantik gallek ivez.
## Son


X:1
T:Greensleeves
O:Angleterre
K:F
M:6/8
L:1/8
G | B2 c d3/2 _e1/2 d | c2 A F3/2 G1/2 A | B2 G G3/2 ^F1/2 G | A2 ^F D2 G |
w:A -- las! my love, * you do me wrong, * To cast me off * dis -- cour -- teous -- ly, And
B2 c d3/2 _e1/2 d | c2 A F3/2 G1/2 A | B3/2 A1/2 G ^F3/2 E1/2 ^F | G2 G G3||
w: I have lov - ed you so long * De -- light - ing in * your com -- pa -- ny.
f3 f3/2 e1/2 d | c2 A F3/2 G1/2 A | B2 G G3/2 ^F1/2 G A2 | ^F D3 |
w:Green -- sleeves * was all my joy, * * Green - sleeves * was my de -- light,
f3 f3/2 e1/2 d | c2 A F3/2 G1/2 A | B2 G ^F3/2 E1/2 F | G3 G3 ||
w:Green -- sleeves was my heart of gold, * And who but La - dy Green -- sleeves.


## Pozioù
* ''A new Courtly Sonet, of the Lady Greensleeues''
## Kanerien
* Loreena Mc Kennitt (1991)
* Amy Nuttall (2005)
* The New Celtic Ensemble (2009)
* The Gothard Sisters (2010)
Ffarmers

**Ffarmers** zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e hanternoz ar gontelezh, e-kichen Llanbedr Pont Steffan. E kumuniezh Cynwyl Gaeo emañ. 

Dont a ra an anv *Ffarmers* eus hini un davarn a oa eno gwechall, ar "Farmers' Arms", serret pell zo. Emañ Ffarmers war un hent roman kozh anvet Sarn Helen, hag ul lec'h tremen a bouez e oa gwechall evit an dud a yae da werzhañ saout war marc'hadoù Bro-Saoz.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn Ffarmers
The Visit (Loreena McKennitt)

***The Visit*** zo un albom gant Loreena McKennitt e 1991, produet gant L. McKennitt ha Brian Hughes.

## Sonerien

## Kanaouennoù
Holl ganaouennoù savet gant ar ganerez war-bouez ar re merket warni a-hend-all ; padelezh hervez embannadur Warner Bros.
**All Souls Night* – 5:04
**Bonny Portmore* (hengounel, kempennet gant Loreena McKennit) – 3:57
**Between the Shadows (Persian Shadows)* – 4:03
**[[The Lady of Shalott]]* (diwar barzhoneg Alfred Tennyson, kempennet gant Loreena McKennitt, sonerezh gant Loreena McKennit) – 11:05
**[[Greensleeves]]* (hengounel, pozioù gant Henry VIII Bro-Saoz (hervez ur vojenn) , kempennet gant Loreena McKennitt) – 4:15
**Tango to Evora* – 4:03
**Courtyard Lullaby* – 4:50
**The Old Ways* – 5:25
**Cymbeline* (ton gant Loreena McKennitt, diwar barzhoneg William Shakespeare) – 4:48

## Notennoù
Aulus Gellius

**Aulus Gellius** (war-dro 125 – war-dro 180) a oa ur gramadegour latin e Roma war-dro ar bloaz 130.

Brudet eo e skrid *Noctes Atticae* (*Nozvezhioù [[Attika]]*), a zo un dastumad notennoù yezhadur, prederouriezh, istor ha traoù all c'hoazh, gant skrivagnerien a bep seurt hag a vije bet disoñjet panevet al levr-se.

## Levrlennadur
*  René Marache : *Aulu-Gelle. Les nuits attiques*. Livres I-IV. Belles Lettres. 1967
*
Nordisk Film

**Nordisk Film** (pe **Nordisk Film Distribution**, kengwerzher evit SUA: **Great Northern Film Company**), savet e Danmark e 1906 gant ar sevener filmoù Ole Olsen, eo ar studio filmoù koshañ oberiant hep ehan er bed. Bez eo an trede studio koshañ goude Gaumont Film Company ha Pathé. Olsen en devoa savet e studio e bannlev Kopenhagen, e Valby. An anv kentañ a oa "Ole Olsen's Film Factory" met kemmet e oa bet buan en *Nordisk Film Kompagni*. E 1908, Olsen en devoa savet ur skourr en New York, anvet *Great Northern Film Company*, kefridiet da embann ar filmoù evit ar marc'had stadunanat. Evel Nordisk Film e voe lakaet da dalvezout en tiez-eskemm e 1911.

E 1992 e oa kendeuzet gant Egmont, ur strollad mediaoù. Hiziv-an-deiz ez eo ledet an oberiantizoù war ar bed niverennel kement evit seveniñ pe embann. E-tro 1900 a implijidi a zo. An arc'hant gounezet evit ar bloavezh 2015 a oa bet e-tro €497 milion.

Hiziv, Nordisk Film a chom an embregerezh produiñ filmoù oberiant koshañ er bed. *Egmont Nordisk Film* eo ar sevener hag embanner brasañ a-fed dudi niverennel evit broioù an norzh. Nordisk Film a gemer perzh en holl skourroù eus an dudi niverennel: seveniñ, embann, gwerzhañ hag arc'hantaouiñ.
Y Fforest

**Y Fforest**, pe **Fforest** hep ar ger-mell, zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e gevred ar gontelezh, er gwalarn da gêr Pontarddulais.
Pevensey

**Pevensey** zo ur gêriadenn en East Sussex, e kreisteiz Bro-Saoz.

## Istor
Er  e veze taget aodoù kreisteiz ha reter proviñs Britannia gant Germaned. Savet e voe kreñvlec'hioù gant ar Romaned a-hed an aod, etre Essex hag enez Wight, a-hed ar pezh a anver al *[[Litus Saxonicum]]*. Unan a voe savet e Pevensey, etre 300 ha 340, anvet *Anderitum*.

War aod Pevensey e tilestras Gwilherm an Alouber e 1066, goude treuziñ Mor Breizh. Nepell diouzh Pevensey emañ Hastings.

## Anv
Ar meneg kentañ eus an anv a vremañ a gaver e 947, dindan ar stumm *Pefenesea*, da lavaret eo "Stêr [un den anvet] Pefen". Dont a ra eus an anv-den germanek *Pefen* hag ar ger *eã*, "stêr".

A-raok ar mare-se e kaver anvioù all evit al lec'h :
* Anderidos / Anderitos
* Anderelio
* Andredesleag

Savet eo an anv *Anderitos* gant ar gwriziennoù **ande-* ("meur") ha **ritu* ("roudour").

## Notennoù
Lu katolik ha roueel eus Breizh

**Lu katolik ha roueel Breizh**, e galleg ***Armée catholique et royale de Bretagne***, e oa anv an aozadur a vode an holl chouanted eus Breizh. Ar ger-stur a oa *In Sapientia Robur, Sic Reflorescent* (Er basianted emañ an nerzh, al Lili a ziwano en-dro)

Hêr e oa al lu-se d'ar Gevredigezh vrezhon savet gant La Rouërie, ha savet e oa bet gant Joseph de Puisaye evit unvaniñ an holl unvezioù chouan. D'ar 15 a viz Here 1794, Puisaye a zo enoret gant an titl a letanant jeneral lu Breizh gant ar c'hont Charles d'Artois. Goude c'hwitadenn Dilestradeg Kiberen e miz Gouhere 1795, ar penn uhel de Puisaye a zo disentet gant Lu ar Morbihan renet gant Jord Kadoudal. Puisaye ne oa ket mui gouzañvet kennebeut gant lu Roazhon ha Felger memes ma chome harpet gant priñsed Bro-C'hall.

A-benn ar fin, Puisaye a roas e zilez e 1798. Goude ur pennad amzer gant René Augustin de Chalus e penn al lu, Kont Artois a anvas Marigny e penn an traoù met nac'hañ a reas hennezh. Goude-se e voe roet al lu da Béhague a chomas un nebeud mizioù e Breizh nemetken e-pad ar bloavezh 1798, goude-se e tistroas da Vro-Saoz.

## Levrlennadur
* http://aufildesmotsetdelhistoire.unblog.fr/2014/10/25/le-20-juillet-1795-la-catastrophe-de-quiberon/
Olomouc

**Olomouc** (distaget [ˈɔlɔmɔu̯ʦ] e tchekeg ; *Olmütz* en alamaneg) zo ur gêr eus Moravia, er Republik Tchek. Unan eus div gêr vras Moravia eo, gant Brno, hag er Grennamzer e voe kêr-benn ar vro a-wechoù. E 2005 e oa  a dud o chom enni. Gant ar c'hêrioù bihan a zo tro-dro e tizher  a annezidi.

Sez un eskopti e voe Olomouc adalek 1063 hag un arc'heskopti adalek 1777. Ouzhpenn an iliz-veur, gouestlet da sant Václav, ez eus ilizoù all, gotek ha barok. Emañ an ti-kêr e palez kozh an eskibien (1664-1774). Ur skol-veur zo ivez. 

E kreiz-kêr Olomouc emañ Kolonenn an Dreinded Santel, a zo bet lakaet war roll ar Glad bedel gant an UNESCO.
Javols

**Jàvols** a oa ur gumun gwechall, en departamant Lozère. Emañ en arondisamant Mende, 16 km er biz da Marvejols.
1200 a dud e 1863; 446 e 1968

## Douaroniezh
War lez ar stêr Lot emañ Javols

## Anv

### Stummoù skrivet

* **Gabaloi kai polis Anderidon** (Ptolemaios, II, 7, 11)
* **Anderitum** (*Taolenn Peuntinger*)
* **Civitas Gabalum** (*CIL*)

### Gerdarzh

* ***Ande-*** = meur, bras
* ***-Ritum*** = roud
* **Gabalum** = diwar anv ar bobl *Gabali*, hag o anv a zo chomet en hini ar Gevaudan

## Ardamezioù
*Palefarzhet, ouzh 1 ha 4 en gul, e donell en aour, ouzh 2 ha 3, en glazur e (amphora) en aour; ouzh kondon : en argant e erez en sabel* (hag a zo Peyre).

## Istor

### Hen-amzer
**Anderitum** e oa kêrbenn pobl ar Gabali

### Krenn-amzer
Dont a reas da vezañ kêr-benn Gavaudan, hag sez un eskopti. Distrujet e voe er .

## Monumantoù ha traoù heverk

Restr:Anderitum les termes.jpg|Kibeldioù Anderitum
Restr:Javols (croix en pierre).jpg
Restr:FR-48-Javols05.JPG
Restr:FR-48-Javols03.JPG


## Tud

## Liammoù diavez

## Levrlennadur

* Françoise Prévot ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. VI. Province ecclésiastique de Bourges (Aquitania Prima)*. De Boccard. 1989

## Daveoù ha notennoù
Æthelstan

**Æthelstan** zo un anv-bihan hensaoznek. **Athelstan** hag **Athelstane** zo stummoù modernaet.

## Gerdarzh
Un anv hensaoznek e oa Æþelstan, pe Æðelstān, hag a dalvez "maen nobl". Diwar Æthel hag a gaver e meur a anv: Æthelred, ...

## Tud

### VIIIvet kantved
*Æthelstan Sussex, marvet goude 724, roue Sussex.

### IXvet kantved
*Æthelstan (eskob Elmham), eskob en Xvet kantved
*Æthelstan Kent, roue Kent
**Guthrum*, roue an Danelaw territories, badezet evel "Æthelstan"
*Æthelstan East Anglia, marvet war-dro 845, roue East Anglia.

### Xvet kantved
*Æthelstan pe Athelstan (894–939), Roue an Angled-ha-Saozon ha roue Bro-Saoz goude
*Æthelstan Ramsbury, eskob 
*Æthelstan Half-King, ealdorman
*Æthelstan Mannessune, landowner in the Fens
*Æthelstan Rota, ealdorman dindan ar rouaned Eadwig hag Edgar.

### XIvet kantved
*Æthelstan (eskob Hereford), marvet e 1056.
*Æthelstan Abingdon, abad 
*Æthelstan Ætheling, pennhêr Æthelred

## Lec'hioù
; SUA
*Athelstan, Iowa, kumuniezh
*Athelstane (Wisconsin), kêr
*Athelstane (kumuniezh, Wisconsin), kumuniezh
*Athelstane Township, Clay County, Kansas, township

## Pennad kar
* Æthelred
Abberwick

**Abberwick** zo ur gêriadenn eus Northumberland, e hanternoz Bro-Saoz.

## Anv
En  e oa anavezet evel *Alburwic* (Pipe Rolls, 1170), skrivet *Alburckwick* e 1279. Kement-se a dalveze en hensaozneg kement hag "atant laezh unan anvet *Aluburg* pe *Aluburh*".

## Notennoù
Gelli-aur

**Gelli-aur** (*Golden Grove* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e gevred ar gontelezh, er gevred da gêr Llandeilo.

Emañ ar gêriadenn e traoñienn an Tywi, e parrez Llanfihangel Aberbythych. Brudet eo ar maner en deus roet e anv dezhi, *y Gelli Aur* ("ar Gilli aour").
Garthynty

**Garthynty** zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e hanternoz ar gontelezh, er reter Ffarmers e-harz menezioù Elenydd.
Charlez Iañ (Bro-Saoz)

**Charlez Iañ**, ganet d'an 19 a viz Du 1600 ha marvet d'an 30 a viz Genver 1649, a oa roue teir rouantelezh Bro-Saoz, Bro-Skos hag Iwerzhon eus ar 27 a viz Meurzh 1625 betek ma voe lakaet d'ar marv an 30 a viz Genver 1649. Mab-bihan e oa da Mari Stuart, ha mab da James Stuart

Ur wech lakaet d'ar marv e voe kroget gant mare ar C'hommonwealth of England, Scotland and Ireland.
Æthelred

**Æthelred**, pe **Ethelred**, zo un anv hensaoznek.

## Gerdarzh
Diwar **' ha **', da lavarout "kuzul nobl" pe "kuzuliet mat".

## Tud
* Æthelred hag Æthelberht, priñsed vojennel Kent
* Æthelred Mercia (fl. 645–709), Roue Mercia 
* Æthelred Iañ East Anglia (*fl*. 760s–780s)
* Æthelred Iañ Northumbria (fl. 762–796), roue Northumbria
* Æthelred II Northumbria, roue Northumbria (fl. 854–862)
* Æthelred II East Anglia (fl. 870s)
* Æthelred Wessex (c. 865 – 871), roue Wessex
* Æthelred Mucel (fl. 840–895), tad Ealhswith, pried Alfred Veur,
* Æthelred (eskob) (fl. 870–888), arc'heskob Canterbury
* Æthelred, Aotrou Mercia (fl. 881–911)
* Æthelred Kernev-Veur (fl. 1001), eskob Kernev-veur
* Æthelred the Unready (978–1016), Roue Bro-Saoz

## Lec'hioù
*Menez Ethelred, en Antarktika
Abbeytown

**Abbeytown**, anavezet ivez evel *Holme Abbey*, zo ur gêriadenn eus Cumbria, e hanternoz Bro-Saoz.

Enni edo an abati **Holme Cultram**, kouezhet en e boull.

## Anv
**Abbey Towne** e 1649

## Notennoù
Arby's

**Arby's Restaurant Group, Inc.**, berraet e **Arby's**, zo ur chadenn tiez-debriñ stadunanat. An eil vrasañ eo er vro hervez an niver a lec'hioù gant tro-dro 3300 ti-debriñ. An trede chadenn tiez-debriñ eo e-keñver an arc'hant gounezet bep bloaz. E miz Here 2017, Food & Wine a ziskrive Arby's evel "America's second largest sandwich chain (after Subway)".

Roark Capital Group en devoa adprenet ar strollad e miz Gouhere 2011 hag a zo perc'henn eus 81,5% eus lodennoù an embregerezh. The Wendy's Company a zo perc'henn war 18,5%. Ar boued diazez a vez gwerzhet gant ar chadenn zo un doare bara pok-ha-pok hamburger Roast Beef ha Beef 'n Cheddar gant fritez. Gwerzhet e vez gant ar chadenn ivez sandwichoù fresk, toaz ha kafeoù doare Jamocha Shakes. Pennlec'h Arby's a zo e Sandy Springs, Georgia, ur bannlev eus Atlanta.

D'an 31 a viz Kerzu 2015 e oa 3342 ti-debriñ. Bez ez eus pretioù Arby's en estrenvro ivez : Kanada, Turkia, Qatar, hag Arabia Saoudat.
Yuliya Tymochenko

**Yuliya Volodymyrivna Tymochenko** (ukraineg : Ю́лія Володи́мирівна Тимоше́нко), bet ganet Yulia Volodymyrivna Hrihyan (Грігян) d'ar 27 a viz Du 1960 e Dnipropetrovsk, Oblast Dnipropetrovsk, Republik Soviedel Ukraina, URSS, zo ur bolitikourez eus Ukraina. Bez' e voe unan eus pennoù bras ar Reveulzi Orañjez hag ar c'hentañ maouez kentañ-ministr er Stad.
Bet eo e servij etre ar 24 a viz Genver hag an 8 a viz Gwengolo 2005, hag un dro all etre an 18 a viz Kerzu 2007 hag ar 4 a viz Meurzh 2010. Lakaet e oa bet teirvet gant ar gazetenn Forbes war listenn ar maouezed galloudusañ er bed e 2005.

Mennet eo Tymochenko da welet Ukraina o tont e-barzh an Unvaniezh europat. Stourm a ra a-enep ma'z afe ar vro en Unvaniezh euraziatek. Sevel a ra a-du gant kreñvaat al liammoù etre Ukraina hag an NATO ivez.

Un awen eo Tymochenko evit an arzourien, betek ur film pornografek rusian gant ur pimpatrom anezhi.

## Notennoù ha daveennoù
Owen Poho

**Owen Poho** ganet e 1973, zo un arzour breton genidik a Naoned. Tapet en devoa e vachelouriezh el lise Tristan-Corbière e Montroulez. Skoliataet eo bet e skol an arzoù-kaer e Brest, bet eo bet kelenner war an arzoù er skolaj Roparz Hemon hag e Skolaj Diwan Kemper Labouret en doa bet evit an Here ha Keit Vimp Bev. Bevañ a ra hiziv e Menez Are, e Kommanna.

E 2006 en doa krouet gant e gamarad Brieg Ollivier an embregerezh *Alato*, a werzhe pezhioù feilhañs kinniget e boestoù gwastilli breizhek. Savet en deus arrebeuri ha betek tiez evit ar c'hamping Ty Nadan e Lokunole. Labouret en deus evit embregerezhioù brudet evel Henriot, Le Minor, Dolmen, Guy Cotten.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Facebook Owen Poho
## Notennoù ha daveennoù
Peru

## Tud
Un anv familh eo Peru :
*Fañch Peru : skrivagner brezhonek ganet e 1940,
*Olivier Peru : tresour ha senariour bannoù-treset gall ganet e Montpelhièr e 1977.

## Douaroniezh
Anv **[[Perou|Bro-bPerou]]** e meur a yezh (alamaneg, saozneg, etc) eo Peru. Perú e vez skrivet e kastilhaneg, yezh ofisiel ar vro, ha distaget [peˈɾu].

### Anvioù lec'h
Kalz kêrioù zo Peru o anv :
*Peru, ur geriadenn e kontelezh LaSalle e Stad Illinois,
*Peru e stad Indiana,
*Peru e stad Kansas,
*Peru e stad Maine,
*Peru e stad Massachusetts,
*Peru e stad Nebraska,
*Peru e stad New York,
*Peru e stad Vermont,
*Peru e stad Wisconsin.
Hag ivez :
* East Peru, kêr Iowa er Stadoù-Unanet.
Buxton (Derbyshire)

**Buxton** zo ur gêr eus Derbyshire, en East Midlands, e Bro-Saoz.

## Istor

War-dro 79 e voe savet kibelldioù gant ar Romaned eno p'o doa kavet eien dour tomm. *Aquae Arnemetiae* e oa anvet ar gêr krouet ganto

## Anv
**Aquae Arnemetiae*
Dizanv Ravenna 10657 : AQUIS ARNEMEZA / ARNEMEYA
stumm reizhet : AQUAE ARNEMETIAE

Dourioù (tomm) sakr, pe eien dirak ar c'hev sakr
- *aquae* = gwrizienn enni **av-* = dour
- *Arnemetia* = *are*, dirak + *nemet* = sakr + -*ae* = lies

**Buxton* :
*Buchestane* c. 1100; *Bucstanes* 1230, 1251; *Bucstones*, 1287. : ur roc'hell, ur mein gant stumm ur skirienn, ur mein kromm, pe ur mein e-lech e vez gwelet kirvi.
 
## Levrlennadur
* Eilert Ekwall : *The Concise Oxford Dictionary of English Place-Names*. Clarendon Press. Oxford. 1936 ... 1980
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
* A.D. Mills : *Oxford Dictionary of British Place Names*. Oxford University Press. 1991 ... 2003

## Liammoù diavez
* http://roman-britain.co.uk/places/buxton.htm
* https://en.wikipedia.org/wiki/Arnemetia
* http://www.arbre-celtique.com/encyclopedie/aquae-arnemetiae-buxton-6055.htm
Buxton

**Buxton** zo un anv saoznek hag a gaver e meur a vro. 

## Lec'hioù
;Aostralia
*Buxton (Victoria)
*Buxton (New South Wales)

;Bulgaria
*Buxton (Sofia), karter

;Kanada
*South Buxton (Ontario)
*Buxton National Historic Site and Museum, Ontario

;Guyana
*Buxton (Guyana)

;Jamaika
*Buxton (Jamaika), e Trelawny

;Seychelles
*Mont Buxton

;Bro-Saoz
*Buxton (Derbyshire)
*Buxton (Norfolk)

;SUA
*Buxton (Iowa)
*Buxton (Kansas)
*Buxton (Maine)
*Buxton (Montana)
*Buxton (North Carolina)
*Buxton (North Dakota)
*Buxton (Oregon)
*Buxton Park Arboretum, Indianola, Iowa
Edward an Henañ

**Edouarzh an Henañ**, pe **Edward the Elder** e saozneg, pe **Eadweard Cyning** e hensaozneg (war-dro 874–924), a oa roue an Angled ha Saozon adal 899 betek e varv. 

Ren a reas goude marv e dad Alfred Veur e 899. Kemer a reas reter ar Midlands hag East Anglia diwar-goust an Daned e 917, ren e Mercia adal 918 goude marv e choar Æthelflæd.

Pa varvas e dad Alfred Veur, en 899, e rankas Edouarzh talañ ouzh emsavadeg e genderv Æthelwold, a venne kemer ar gurunenn. Mervel a reas hennezh en 902, ma c'hallas Edouarzh kenderc'hel da aloubiñ bro an Danelaw gant skoazell e c'hoar Æthelflæd, a rene e Mercia ar c'hornôg gant he fried Æthelred. 

## Euredoù ha bugale
Pevarzek bugel en doe, digant teir gwreg, pemp mab ha nav merc'h. 

* digant Ecgwynn, a zimezas dezhañ e 893 :
**Æthelstan (marvet en 939), roue Bro-Saoz adal 924 betek e varv e  939 ;
** ur verc'h, marteze anvet Eadgyth (Edith Polesworth ?), a zimezas da Sigtryggr Caoch, roue  viking Dulen ha York ;

* digant Ælfflæd, merc'h d'an ealdorman  Æthelhelm a greder (eus Wiltshire), a zimezas dezhañ war-dro 900 :
**Ælfweard (mort en 924), peut-être roi du Wessex en 924 ;
** Edwin (marvet en 933) ;
** Æthelhild, bac'het en abati Wilton ;
** Eadgifu (marvet goude 955), dimezet d'ar roue gall  Charlez III, roue Frankia occidentalis ;
** Eadflæd, leanez en abati Wilton ;
** Eadhild, dimezet da  Hugues le Grand, dug ar  Franked ;
** Eadgyth (marvet en 946), dimezet da Otton Iañ an Impalaeriezh santel, roue  Frankia orientalis ;
** Ælfgifu, pried da ur priñs eus an Alpoù, chomet dianav ;

* digant  Eadgifu, merc'h da Sigehelm, ealdorman Kent , a zimezas dezhañ e 919 :
**Edmund Iañ (marvet en 946), roue Bro-Saoz war-lerc'h e hantervreur Æthelstan, adal 939 betek 946 ;
** Eadred (marvet en 955), roue Bro-Saoz adal 946 betek 955 ;
** Eadburh (marvet en 960), leanez e  Nunnaminster , e Winchester ;
** Eadgifu, dimezet da  Louis, priñs Akitania,  dianav,  qui pourrait être la même personne que l'Ælfgifu fille d'Ælfflæd, dupliquée à tort par Guillaume.
God Rest Ye Merry, Gentlemen

**God Rest Ye Merry, Gentlemen** zo ur c'hantik Nedeleg saoznek, kontet da vezañ eus ar re goshañ, savet er XVIvet kantved pe a-raok zoken, ha kanet en la minor.

## Istor
*God Rest Ye Merry, Gentlemen* zo bet embannet e Bro-Saoz en 1823 el levr *[[Christmas Carols Ancient and Modern]]*, dastumet gant William B. Sandys.

## Komzoù
:*God rest ye merry, gentlemen*
:*Let nothing you dismay* 
:*for Jesus Christ our Saviour*
:*Was born upon this day* (pe *Was born on Christmas Day)*
:*To save us all from Satan's power*
:*When we were gone astray*
:*O tidings of comfort and joy,*
:*Comfort and joy*
:*O tidings of comfort and joy.*
:*In Bethlehem, in Israel,*
:*This blessed Babe was born*
:*And laid within a manger*
:*Upon this blessed morn*
:*The which His Mother Mary*
:*Did nothing take in scorn*
:*O tidings of comfort and joy,*
:*Comfort and joy*
:*O tidings of comfort and joy.*
:*From God our Heavenly Father*
:*A blessed Angel came;*
:*And unto certain Shepherds*
:*Brought tidings of the same:*
:*How that in Bethlehem was born*
:*The Son of God by Name.*
:*O tidings of comfort and joy,*
:*Comfort and joy*
:*O tidings of comfort and joy.*
:*"Fear not then," said the Angel,*
:*"Let nothing you affright,*
:*This day is born a Saviour*
:*Of a pure Virgin bright,*
:*To free all those who trust in Him*
:*From Satan's power and might."*
:*O tidings of comfort and joy,*
:*Comfort and joy*
:*O tidings of comfort and joy.*
:*The shepherds at those tidings*
:*Rejoiced much in mind,*
:*And left their flocks a-feeding*
:*In tempest, storm and wind:*
:*And went to Bethlehem straightway*
:*The Son of God to find.*
:*O tidings of comfort and joy,*
:*Comfort and joy*
:*O tidings of comfort and joy.*
:*And when they came to Bethlehem*
:*Where our dear Saviour lay,*
:*They found Him in a manger,*
:*Where oxen feed on hay;*
:*His Mother Mary kneeling down,*
:*Unto the Lord did pray.*
:*O tidings of comfort and joy,*
:*Comfort and joy*
:*O tidings of comfort and joy.*
:*Now to the Lord sing praises,*
:*All you within this place,*
:*And with true love and brotherhood*
:*Each other now embrace;*
:*This holy tide of Christmas*
:*All other doth deface.*
:*O tidings of comfort and joy,*
:*Comfort and joy*
:*O tidings of comfort and joy.*

## Kanerien
* Ar Skosadez Annie Lennox en hec'h albom A Christmas Cornucopia e 2010.
* Ar Ganadianez Loreena McKennitt.

## Liammoù diavaez
*http://www.hymnsandcarolsofchristmas.com/Hymns_and_Carols/god_rest_you_merry_gentlemen.htm

## Notennoù
Dyrham

**Dyrham** (*Caerweir* e kembraeg) a zo ur gêriadenn hag ur barrez e kreisteiz Gloucestershire, e Bro-Saoz, nepell diouzh kêr Bath (Somerset). 

## Istor

Emgann Dyrham e 577 etre Saozon Wessex hag ar Vretoned-Romaned.
Kemmadur dre galetaat

Ar **c'hemmadur dre galetaat** zo ur c'hemmadur hag a c'hoarvez e brezhoneg, hag e kerneveureg.

E brezhoneg e kaleta ar c'hensonennoù deroù-ger aroueziet gant al lizherennoù *[[w:B (lizherenn)|B]]*, *[[w:D (lizherenn)|D]]* ha *[[w:G|G]]*, ma troont neuze e *[[w:P (lizherenn)|P]]*, *[[w:T|T]]* ha *[[w:K (lizherenn)|K]]* war-lerc'h ar ranganvioù-gour, ha gerioù-perc'hennañ: *az, ez, ho*.
**Me *az* paleo. Ro se d*'az* preur.*
**Neuze *ez* kortozin? *Ez* kodell emañ da arc'hant.
**Me *ho* tiwallo. Ul loa *zo* en ho torn*.

Merzout a c'haller e echu *az* hag *ez* gant ur gensonenn heñvel (*z* distaget *s* alies), ha soñj a c'haller kaout e teu *ho* eus *hoz* e krennvrezhoneg.
 
==Sandhi==
An anv [[sandhi]] a reer ouzh ar c'haletadur a c'hoarvez e brezhoneg komzet e kensonennoù deroù gerioù zo, pa zeuont war-lerc'h ur ger hag a echu gant ur gensonenn distaget kalet (p, t, k,s) :
* *b* distaget *p* en troiennoù *hent bras, paotr bihan, plac'h *p*ihan (e-lec'h *plac'h vihan*), pemp bloaz, bep bloaz*
* *d* distaget *t* en troiennoù *miz Du, lagad du, gwinizh du, ed-du, a-hed-da-hed, 'gav din, me 'gred din*; 
** *pemzek dez* hag *eizh dez* a skriver *pemzektez, eizhtez,* hervez an distagadur.
* *g* distaget *k* en troiennoù *pet gwech, dek gwech, kant gwech, miz Genver, dek gwenneg*
* *z* distaget *s* en troiennoù *tud zo, patatez zo'''.

## Gwelit ivez:
* Kemmadurioù ar brezhoneg
* Kaletadur
* Sandhi
Cynfelyn (sant)

**Cynfelyn** pe **Konvelen** a oa ur sant brezhon eus Kembre, breur da sant Konan, hervez a gonter.

## Lec'hioù
An anv Konvelen, marteze hini sant Kembre pe hini un den anvet eveltañ, a gaver en anvioù parrezioù Plougonvelen ha Plougouvelen. Hennezh eo moarvat a gaver en anv Llangynfelyn e Ceredigion, e Kembre.
South Shields

**South-Shield** zo ur gêr eus kontelezh Durham gwechall, kontelezh Tyne ha Wear bremañ, e Bro-Saoz, war lez Mor an Hanternoz, er c'hreisteiz da c'henoù ar stêr Tyne. 

## Istor
Roudoù zo eus annezoù eno da vare ar ragistor : begoù saezhoù hag aspadennoù eus un ti eus Oadvezh an Houarn zo bet kavet.
Da vare ar Romaned e oa ur c'hreñvlec'h eno, anvet Arbeia, savet war-dro ar bloaz 160
. Alese e veze kaset soudarded da ziwall Moger Hadrian.

## Liammoù diavez

* Life and death on Hadrian’s Wall

## Notennoù
Pānini

**Pāṇini** (devanagari : पाणिनि ) a oa ul lizheregour, ur yezhadurour hag ur yezhoniour en India ar , bet ganet e Śalātura, Gandhara, nepell diouzh Islamabad (Pakistan hiziv), ha marvet eno.
Brudet eo e 3 959 *sutra*, anavezet evel Aṣṭādhyāyī, Ashtadhyayi (अष्टाध्यायी ) ha *Paniniya*, anezho reolennoù diazez ar sañskriteg.
## Levrlennadur
* GARDONA, George R. : *Pāṇini – A Survey of Research*, Motilal Banarsidass, 1998 
## Notennoù
Emgann ar Roc'h-Derrien

Emgann ar Roc'h-Derrien a c'hoarvezas d'an 20 a viz Mezheven 1347, er Roc'h-Derrien, etre harperien Jean de Monfort, breur d'an dug Yann III (dug Breizh), skoazellet gant ar Saozon, ha re Charlez Bleiz, skoazellet gant ar Frañsizien, a voe roet lamm dezhañ, ha prizoniet gant e enebourien. 


Bataille de La Roche-Derrien; Vitrail; détail.jpg|Fin emgann Ar Roc'h. Munud ar werenn-livet.
Bataille de La Roche-Derrien; vitrail.jpg|Fin emgann Ar Roc'h. Pilet ha gloazet, Charlez Bleiz a ro e gleze da Roperzh ar C'hastell, ur marc'heg eus an tu enep.
Glossop

**Glossop** zo un anv-lec'h saoznek hag ivez anv-tiegezh, amsklaer e orin avat.

## Lec'hioù
*Glossop (Derbyshire), kêr e Derbyshire, e Bro-Saoz
***Old Glossop*, kêr gozh Glossop (Derbyshire), 
*Glossop (South Australia), kêr vihan e South Australia.

## Tud
*John Glossop, ofiser er morlu

## Lennegezh
En oberennoù P.G. Wodehouse:
*Roderick Glossop, bredvezeg
*Lady Glossop, e bried
*Honoria Glossop, o merc'h, da zimeziñ
*Tuppy Glossop, kenderv da Honoria.
Federation of Korean Trade Unions

**Federation of Korean Trade Unions**, berraet e **FKTU** (koreaneg: 한국노동조합총연맹), zo ur sindikad eus Korea. Krouet e oa bet e 1960 goude an taol-Stad, ha kemeret en devoa plas ar c'h-*Confederation of Korea Trade Unions* (CKTU). Betek ma vefe anavezet en un doare ofisiel ar c'h-*[[Korean Confederation of Trade Unions]]* e miz Du 1999, e oa ar sindikad nemetañ aotreet e Su Korea.

N'eo ket ur sindikad stourmer anezhañ. Ur milion a izili a zo en FKTU. Darn anezho a gaver er vetalurgiezh (114 000 ezel e fin 2001), er gimiezh (116 000), en tiez-bank hag e bed an arc'hant (114 000), e-touez ar vleinerien taksi (105 000) hag er sevel otoioù (84 000).

E 1996 e voe aozet gant ar sindikad an harz-labour brasañ en istor ar vro gant e-tro 1,2 milion a izili o vanifestiñ.
Glossop (Derbyshire)

**Glossop** zo ur gêr eus Derbyshire, er Peak District, e Bro-Saoz, nepell diouzh Manchester.

## An anv
Un anv saoznek eo *Glossop* ha roet e voe d'al lec'h er . Moarvat e teu eus *Glott's Hop* ; *Glott* a oa un anv-den hensaoznek ha *hop* a c'hallfe bezañ un draoñienn pe un tamm douar e-kreiz geunioù (evel "enez" el lec'hanvadurezh vrezhonek). 
* *Glosop* 1086 (Domesday Book)
* *Glotsop* 1219 Fees
* *Glossope* 1245 Ch
* *Gloshop* 1290 Ch

Da vare ar Romaned e voe savet ur c'hreñvlec'h, anvet *Adrotalia*, e dibenn ar . War un uhelder dreist ar stêr e oa ar c'hreñvlec'h-se. Addizoloet e voe e 1771 gant an istorour John Watson. Furchet e voe al lec'h, adanvet *Melandra Castle*.

*Ardotalia*, an anv latin kozh, a deufe eus un anv keltiek hag a vije bet roet d'ur c'hreñvlec'h roman (deuet marteze war-lerc'h ur c'hreñvlec'h keltiek).

E Dizanv Ravenna 10658 e lenner * ZERDOTALIA*. Hervez Rivet & Smith e vefe un anv fazius, skrivet fall, ZERDOTALIA, ar ZER deut eus lost un anv bennak staget ouzh ARDOTALIA. Savet e vefe an anv-se diwar an elfennoù **ardu-*, penn, krec'h (kv. *Penn-ardd* en kembraeg) ha *tal*, talbenn. Neuze e talvezfe kement ha "kreñvlec'h war an uhel".

## Lennegezh
Brudet eo bet an anv dre oberennoù P.G. Wodehouse, ma'z eo anv un tiegezh mondianed.

## Liammoù diavaez
* British History Online - Glossop

## Notennoù
Mam Tor

**Mam Tor** (*Mamm Tor* pe *Mamm Torgenn*, e brezhoneg) zo un dorgenn er Peak District, e-kichen Castleton, e Derbyshire, e Bro-Saoz. 517 m uhelder zo dezhi. Dismantroù ur voger eus oadvezh an arem zo warni. 

## Skeudennoù

File:Castleton from Mam Tor.jpg| Castleton adal Mam Tor gant labouradeg Hope en diadreñv
File:Mam Tor, trail towards Hollins Cross, overlooking Hope Valley.jpg| An Hope Valley 
File:Hope Valley, Derbyshire.jpg|An Hope Valley
File:Mam Tor, overlooking the Hope Valley and Castleton.jpg|An Hope Valley ha Castleton
File:Mamtor-paragliding.jpg|Diwar lein Mam Tor
File:Mamtor-valley.jpg| Adal Mam Tor war-du Edale
File:Mam_tor_path.JPG| Eus Lose Hill betek Mam Tor 
File:Mam tor top.JPG| Lein Mam Tor 
File:Mamtorsign.JPG|Arouez an National Trust .


## Pennadoù kar
Torgennoù all en ardremez:
* Higger Tor
* Shining Tor

## Liammoù diavaez
* https://web.archive.org/web/20090302112627/http://peakdistrict.nationaltrust.org.uk/mam-tor
Muzychuk

**Muzychuk** (Музичук en ukraineg; Музычук e ruseg) zo un anv tiegezh ukrainat.

## Tud
* Anna Muzychuk, ganet e 1990, echedourez ukrainat
* Marija Muzychuk, ganet e 1992, echedourez ukrainat, c'hoar da Anna.
Traoñ Anast

**Traoñ Anast** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, en ur vodañ kumunioù Anast ha Kempel.

## Brezhoneg
* 15,4 % eus anvioù-lecʼh Anast ha 5,2 % eus re Kempel a zo brezhonek.

* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 57 skoliad er c'hlasoù divyezhek (10,4 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Monumantoù ha traoù heverk

Maure-de-Bretagne - Croix de cimetière face ouest.JPG|Kroaz ar vered eus ar 16 kantved en Anast.
Campel - église Sainte-Marie-Madeleine 01.JPG|Iliz Kempel.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Weston under Penyard

**Weston under Penyard** zo ur gêriadenn eus Bro-Saoz, e kontelezh Herefordshire.

## Douaroniezh
Emañ Weston er reter da Ross-on-Wye (*Rhosan ar Wy* e kembraeg), ur gêr eus Herefordshire ivez, met a zo war lez ar stêr Gwy, war harzoù Kembre. Anv un dorgenn hag ur c'hastell warni eo "Penyard".

## Istor
Er reter da Weston under Penyard ez eus aspadennoù eus un annez roman, anvet *Ariconium*, un anv hanter-keltiek ha hanter-latin marteze, hag en deus roet moarvat an anvioù Ergyng hag Archenfield. Ennañ e kaver an elfennoù
*are-* (dirak, e-kichen) ha *con-*, chomet dizispleg.

An anv *Weston under Penyard* a gaver roud anezhañ kerkent hag an Domesday Book (1086), dindan ar stumm *Westune*. Savet eo diwar elfennoù saoznek ha kembraek : *west* ("kornaoueg, kornôg"), *ton* ("kêr"), *under* ("dindan") ha *Penyard* ("beg ar c'harzh", "lec'h ma'z eus ur c'hloz").

## Notennoù
Un flambeau, Jeannette, Isabelle

**Un flambeau, Jeannette, Isabelle** zo ur ganaouenn Nedeleg e galleg, a vije eus Provañs, 3/8 pred dezhi.

Ne seblant ket bezañ ur ganaouenn relijiel, met ur ganaouenn da lakaat an dud da zañsal. 

## Kanaouenn
Div vaouez a sav da vont da noz da welout ur vamm yaouank hag he bugel nevez c'hanet, Mari hag ar Mabig Jezuz, met ret eo dezho diwall d'ober trouz.

## Komzoù
[thumb|400px|<div style="text-align:center;">''Le Nouveau-Né''<br>[Georges de La Tour, *c.* 1645Mirdi an Arzoù-Kaer, Roazhon]]

:Un flambeau, Jeannette, Isabelle,
:Un flambeau, courons au berceau.
:C'est Jésus, bonnes gens du hameau,
:Le Christ est né, Marie appelle :
:Ah ! Ah ! Ah ! Que la mère est belle,
:Ah ! Ah ! Ah ! Que l'enfant est beau.

::Le ciel luit, la nuit est sans voile;
::Le ciel luit saute à bas du lit !
::Hâte-toi d'aller voir le petit !
::Il resplendit comme une étoile !
::Va ! Va ! Va ! sors des draps de toile
::Va ! Va ! Va ! mets ton bel habit !

:C'est un tort quand l'Enfant sommeille,
:C'est un tort de crier si fort.
:Taisez-vous l'un et l'autre d'abord !
:Au moindre bruit Jésus s'éveille.
:Chut ! Chut ! Chut ! Il dort à merveille !
:Chut ! Chut ! Chut ! Voyez comme il dort.

::Qui vient là, frappant de la sorte ?
::Qui vient là, frappant comme ça ?
::Ouvrez donc ! J'ai posé sur un plat
::De bons gâteaux qu'ici j'apporte.
::Toc ! Toc ! Toc ! Ouvrez-nous la porte !
::Toc ! Toc ! Toc ! Faisons grand gala !

:Doucement dans l'étable close,
:Doucement venez un moment.
:Approchez, que Jésus est charmant !
:Comme il est blanc, comme il est rose !
:Do ! Do ! Do ! que l'Enfant repose !
:Do ! Do ! Do ! qu'il rit en dormant !


## Kanerien
Kanet eo bet gant meur a ganer: 
* Joan Baez 
* The Swingle Sisters
* Loreena McKennitt

## Doare saoznek
Lakaet eo bet e saozneg en XVIIIvet kantved, hag anvet "Bring a Torch, Jeanette, Isabella". 

## Liamm diavaez
* Kanet gant *Les Petits Chanteurs du Mont-Royal*, eus Montréal e Kebek : YouTube
Hōshō (douger kirri-nij)

An **Hōshō** (鳳翔, "Ar feniks o nijal") a voe ar c'hentañ douger kirri-nij lakaet e servij en istor Mab-den. Bez e oa ivez ar c'hentañ bag seurt-se implijet gant Morlu Impalaeriezh Japan. Ar vag, lakaet er servij e 1922, a voe implijet evit taolioù-arnod a-fed dafar, teknikoù liammet ouzh ar c'hirri-nij. Klasket e oa bet douaroù ha dibradañ kirri-nij eus ar vag. Ouzhpenn-se e oa bet klasket sevel kadoniezhoù brezel liammet ouzh an nevezintioù degaset gant ar seurt bigi nevez war an dachenn emgann. Ar vag a oa bet ur vammenn dedennus-tre evit Morlu impalaeriezh Japan. Dre al lañs roet gant an Hōshō ha gant kuzulioù ar vleinerien kirri-nij e oa bet gwellaet ar vag dre tennañ lodennoù hag a rae skoilh war ar pont nij e 1924.

An Hōshō gant e strollad nij en devoa kemeret perzh e gwallzarvoud Shanghai 1932 hag e-penn kentañ ar brezel Sina-Japan e fin ar bloavezh 1937. E-pad an div stourmadenn-se, an douger kirri-nij en devoa roet harp da Lu Impalaeriezh Japan war-zouar. Sikouret en devoa da dalañ kirri-nij brezel Nijlu Broadelour Sina. Bihan e oa ar vag hag ouzhpenn-se ne oa nemet 15 karr-nij brezel war bourzh setu perak ne oa ket bet bras an efedoù war an dachennoù emgann. Lakaet e oa bet ar vag en adarmead pa oa distroet e Japan eus Sina hag e 1939 e voe troet da bag gourdoniñ.

E-pad an Eil Brezel-bed an Hōshō en ddevoa kemeret perzh en Emgann Midway e Miz Even 1942 gant ur roll a eil. Goude an emgann drastus evit Japan, e voe adkaset an douger kirri-nij evel bag gourdoniñ ha dreistbevañ a raio peurest ar brezel gant nebeut drastoù dre an dagadennoù dre aer. Goude ar brezel e voe troet d'ur vag dezougen, dindan nav beaj e voe dezouget 40 000 soudard ha trevour japanat eus an douaroù tramor etrezek Japan. An Hōshō a voe distrujet e Japan e penn kentañ ar bloavezh 1946.

## Goude an Eil Brezel-bed
An Hōshō a voe lakaet dindan sujidigezh ministrerezh an diabarzh d'an 31 a viz Eost. Distrujet e voe en Osaka etre an 2 a viz Gwengolo 1946 hag ar 1añ a viz Mae 1947 gant an embregerezh sevel bigi Kyôwa.
Larry Libertore

**Lawrence Paul "Lightning" Libertore Jr.**, ganet d'an 18 a viz Du 1939 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Kerzu 2017, a oa ur c'hoarier mell-droad 
amerikan. Goude-se e oa bet gwerzher gladel e Lakeland (Florida) ha goude-se e oa bet kuzulier gwir war ar glad evit Stad Florida.
## Buhez prevez
Dimezet e oa bet gant Marla Deniece Jones ha tri bugel o doa bet: Lisa, Christy, ha Larry III. Ezel e oa eus ar strollad Demokrat.
## Levrlennadur
* Golenbock, Peter (2002) : *Go Gators! An Oral History of Florida's Pursuit of Gridiron Glory*, Legends Publishing LLC, 2002
M3 Stuart

An **M3 Stuart**, ent ofisiel **Light Tank, M3** (tank skañv M3), a oa un tank skañv stadunanat implijet e-pad an Eil Brezel-bed. Dafaret e oa bet nerzhioù lu Bro-Saoz ha re ar C'Hommonwealth dre ar gevrat lend-lease a-raok ma vefe engouestlet ar Stadoù-Unanet Amerika er brezel. Ur wech er brezel e voe implijet gant nerzhioù lu SUA kement ha gant ar Gevredidi all betek fin ar brezel.

An anv saoznek roet d'an tank a oa tennet eus hini ar jeneral kengevreet stadunanat J. E. B. Stuart hag a voe implijet kement evit an M3 hag an doare nevesaet M5. E lu Bro-Saoz e oa lesanvet "Honey" ivez goude ma voe bet graet "She's a honey" eus an tank gant ur blenier saoz. Er servij evit Stadoù-Unanet Amerika e oa graet "Light Tank M3" ha "Light Tank M5".

Gant an tankoù Stuart e oa bet roet an tu da bourzhidi tankoù Amerika da welet ar c'hentañ emgannoù tank enep tank eus an Eil Brezel-bed.

Stuart M3.jpg|Tank skañv Stuart M3 amerikan e-kerzh emgann Stalingrad
Char léger en action Guerre des Haies 1944.jpg|Tank skañv M3 Stuart e Bro-C'hall e 1944 ouzh ar stourm.
Bundesarchiv Bild 101I-783-0107-14A, Nordafrika, amerikanischer Panzer M3 "Stuart".jpg|Afrika an Norzh un M3 "Stuart" eus al lu saoz distrujet.
Firmicus Maternus

**Julius Firmicus Maternus** a oa ur skrivagner latin eus ar .

## Buhez
Genidik e oa eus Siracusa, e Sikilia, war dro ar bloavezhioù 300-310. Bevañ a reas da vare Kustentin I hag an impalaerien a zeuas war e lerc'h. Un astrologour brudet e oa ha barrek e oa war an henc'hresianeg. Treiñ a reas ouzh ar gristeniezh.

## Oberennoù
* *Mathesis* (fin 337)
**De Errore Profanarum Religionum* (etre Mezheven 343 ha 18 Genver 350 ; ent-resis war dro 346)

## Notennoù
Bosez-Poudour

**Bosez-Poudour** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, pa oa bet bodet kumunioù Ar Genkiz-Yuzhael, Plouvalae ha Tregon-Poudour.

## Brezhoneg
* 9,2 % eus anvioù-lecʼh Plouvalae ha 3,1 % eus re Tregon-Poudour a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Plessix-Balisson - Église.jpg|Iliz katolik *Sant Pêr* er Genkiz-Yuzhael.
Ploubalay - Coudraie 04.jpg|Maner La Coudraie e Plouvalae.
Trégon - Église Saint-Pétrock 01.jpg|Iliz katolik *Sant Petrock* e Tregon-Poudour.


## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Pennadoù kar
* Ar Genkiz-Yuzhael,
* Plouvalae,
* Tregon-Poudour.
## Notennoù ha daveoù