Penmarc'h

**Penmarc'h** a zo ur gumun eus ar Vro Vigoudenn, e Kerne-Izel, e mervent Breizh. Gwechall e oa anvet *Treoultre* he bourc'h.

## An anv
* Dont a rafe an anv "penn marc'h" eus stumm an aodoù. N'eo ken nemet ur vartezeadenn avat. Klotañ a ra an anv brezhonek-se gant an anv "Kab Kaval" a zo e gevatal-rik hag a zo a-orin latin. Kab Kaval a ra dave d'ar rannvro istorel a-bezh a zo un tamm bihan brasoc'h eget ar Vro Vigoudenn a-vremañ.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar Brezhoneg
*D'an 8 a viz Here 2010 e oa bet votet evit tizhout live 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
*D'ar 27 a viz Gwengolo 2013 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg a live 2.

## Douaroniezh
Lec'hiet eo ar gumun e penn su bae Gwaien. Unan eus kumunioù pobletañ ar Vro Vigoudenn eo. Plaen hag izel a-walc'h eo tachennad ar gumun-se. Geunioù aod zo, anvet loc'hoù; darn zo bet disec'het da sevel tiez, e Sant-Wennole dreist-holl.

Peder rann a zo er gumun: 
* Bourc'h Pennmarc'h, anvet Treoultre gwechall ;
* Sant-Wennole, ar porzh-pesketa bras ;
* Keriti, porzh pesketa bihanoc'h;
* Sant-Pêr, porzh bihan.

### Reier
**Ar C'heloù** a vez graet eus ar c'herreg a gaver dirak porzh Keriti-Penmarc'h.

DSC02272 Rotsen St.Guénolé-2.jpg|
France-Bretagne-St_Guenolé-panorama.jpg
Rochers_de_Saint-Guenole-101.jpg


## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Pochit, person, ha Berrou, kure, hemañ o vout *deuet war e c'her, n'oa ket pell*. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 200 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,31% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Reter-Nesañ]]
* Lazhet e voe ur c’haporal eus ar gumun  d'an 11 a viz Ebrel 1920 en Ourfa e Turkia.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 78 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas pevar milour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Tour-tan Sant-Pêr.
* Chapel ar Vadalen.

Eglise_Saint-Nonna.JPG|Iliz katolik *Sant [[Vio (sant)|Nonna]]*.

* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, aozet gant René Quillivic, luc’hskeudenn ha kartennoù-post. Dioueliet e voe d’ar 17 a viz Eost  1922.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1793

**Emdroadur ar boblañs adalek 1793 betek 2013**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.8,0.9)
ImageSize  = width:850 height:350
PlotArea   = left:30 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:8000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1791
  bar:1792
  bar:1793 
  bar:1794
  bar:1795
  bar:1796
  bar:1797
  bar:1798
  bar:1799
  bar:1800 text:1800
  bar:1801
  bar:1802
  bar:1803
  bar:1804
  bar:1805
  bar:1806 
  bar:1807
  bar:1808
  bar:1809
  bar:1810
  bar:1811
  bar:1812
  bar:1813
  bar:1814
  bar:1815
  bar:1816
  bar:1817
  bar:1818
  bar:1819
  bar:1820 text:1820
  bar:1821
  bar:1822
  bar:1823
  bar:1824
  bar:1825
  bar:1826
  bar:1827
  bar:1828
  bar:1829
  bar:1830
  bar:1831
  bar:1832
  bar:1833
  bar:1834
  bar:1835
  bar:1836
  bar:1837
  bar:1838
  bar:1839
  bar:1840 text:1840
  bar:1841
  bar:1842
  bar:1843
  bar:1844
  bar:1845
  bar:1846
  bar:1847
  bar:1848
  bar:1849
  bar:1850
  bar:1851
  bar:1852
  bar:1853
  bar:1854
  bar:1855
  bar:1856
  bar:1857
  bar:1858
  bar:1859
  bar:1860 text:1860
  bar:1861
  bar:1862
  bar:1863
  bar:1864
  bar:1865
  bar:1866
  bar:1867
  bar:1868
  bar:1869
  bar:1870
  bar:1871
  bar:1872
  bar:1873
  bar:1874
  bar:1875
  bar:1876
  bar:1877
  bar:1878
  bar:1879
  bar:1880 text:1880
  bar:1881
  bar:1882
  bar:1883
  bar:1884
  bar:1885
  bar:1886
  bar:1887
  bar:1888
  bar:1889
  bar:1890
  bar:1891
  bar:1892
  bar:1893
  bar:1894
  bar:1895
  bar:1896
  bar:1897
  bar:1898
  bar:1899
  bar:1900 text:1900
  bar:1901
  bar:1902
  bar:1903
  bar:1904
  bar:1905
  bar:1906
  bar:1907
  bar:1908
  bar:1909
  bar:1910
  bar:1911
  bar:1912
  bar:1913
  bar:1914
  bar:1915
  bar:1916
  bar:1917
  bar:1918
  bar:1919
  bar:1920 text:1920
  bar:1921
  bar:1922
  bar:1923
  bar:1924
  bar:1925
  bar:1926
  bar:1927
  bar:1928
  bar:1929
  bar:1930
  bar:1931
  bar:1932
  bar:1933
  bar:1934
  bar:1935
  bar:1936
  bar:1937
  bar:1938
  bar:1939
  bar:1940 text:1940
  bar:1941
  bar:1942
  bar:1943
  bar:1944
  bar:1945
  bar:1946
  bar:1947
  bar:1948
  bar:1949
  bar:1950
  bar:1951
  bar:1952
  bar:1953
  bar:1954
  bar:1955
  bar:1956
  bar:1957
  bar:1958
  bar:1959
  bar:1960 text:1960
  bar:1961
  bar:1962
  bar:1963
  bar:1964
  bar:1965
  bar:1966
  bar:1967
  bar:1968
  bar:1969
  bar:1970
  bar:1971
  bar:1972
  bar:1973
  bar:1974
  bar:1975
  bar:1976
  bar:1977
  bar:1978
  bar:1979
  bar:1980 text:1980
  bar:1981
  bar:1982
  bar:1983
  bar:1984
  bar:1985
  bar:1986
  bar:1987
  bar:1988
  bar:1989
  bar:1990
  bar:1991
  bar:1992
  bar:1993
  bar:1994
  bar:1995
  bar:1996
  bar:1997
  bar:1998
  bar:1999
  bar:2000 text:2000
  bar:2001
  bar:2002
  bar:2003
  bar:2004
  bar:2005
  bar:2006 
  bar:2007
  bar:2008
  bar:2009
  bar:2010 
  bar:2011
  bar:2012
  bar:2013
  bar:2019 text:2019
PlotData=
  color:barra width:10 align:left
  bar:1793 from:0 till:  1134
  bar:1800 from:0 till:  1166   
  bar:1821 from:0 till:  1462
  bar:1831 from:0 till:  1727
  bar:1836 from:0 till:  1781
  bar:1841 from:0 till:  1783
  bar:1846 from:0 till:  1867
  bar:1851 from:0 till:  1964
  bar:1856 from:0 till:  1987
  bar:1861 from:0 till:  2029
  bar:1866 from:0 till:  2227
  bar:1872 from:0 till:  2431
  bar:1876 from:0 till:  2641
  bar:1881 from:0 till:  2871
  bar:1886 from:0 till:  3238
  bar:1891 from:0 till:  3600
  bar:1896 from:0 till:  4298
  bar:1901 from:0 till:  5068
  bar:1906 from:0 till:  5702
  bar:1911 from:0 till:  6051
  bar:1921 from:0 till:  6735
  bar:1926 from:0 till:  6877
  bar:1931 from:0 till:  7037
  bar:1936 from:0 till:  6956
  bar:1946 from:0 till:  7077
  bar:1954 from:0 till:  7204
  bar:1962 from:0 till:  7652
  bar:1968 from:0 till:  7320
  bar:1975 from:0 till:  6921
  bar:1982 from:0 till:  6463
  bar:1990 from:0 till:  6272
  bar:1999 from:0 till:  5889
  bar:2006 from:0 till:  5691
  bar:2012 from:0 till:  5532
  bar:2013 from:0 till:  5401
  bar:2019 from:0 till:  5149
TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text: Cassini-EHESS hag EBSSA


## Melestradurezh
## Tud
### <small>Tud ganet eno</small>
*1843 : Alan-Vari Drezen, skrivagner brezhonek.
### <small>Tud bet ganet ha douaret eno</small>
* François Péron, ur pesketour eus Sant-Wennole, bet fuzuilhet gant an Alamaned e 1941.
### <small>Tud bet marvet eno</small>
* 1887 : Yann-Vari Gwilhoù, beleg, bet savet meur a gantik e brezhoneg (*Patronez dous ar Folgoad* en o zouez) gantañ.

## Gevelliñ

## Arz
### Livourien Penmarc'h
Meur a livour zo bet deuet da livañ da Benmarc'h.


333 Lucien Simon.JPG| Lucien Simon : *La Récolte des pommes de terre* [devant la chapelle Notre-Dame-de-la-Joie] (eoullivadur, 1907, Mirdi an Arzoù-Kaer e Kemper)
331 Lucien Simon.JPG|Lucien Simon : *La Chapelle de la Joie* [scène de brûlage du goémon à Penmarc'h] (eoullivadur, 1907, Mirdi an Arzoù-kaer Kemper)
345 Lucien Simon.JPG|Lucien Simon : *Le Quai de Kérity* [à Penmarc'h] (eoullivadur, 1937-1938, Mirdi an Arzoù-kaer Kemper)
214 Lucien Simon Parade de foire.jpg|Lucien Simon : *La Parade de cirque forain au pardon de Notre-Dame-de-la-Joie* (1919, eoullivadur, Mirdi an Arzoù-kaer, Kemper)
David Nillet La Tour carrée.jpg|Germain David-Nillet : *La Tour carrée*
Charles-François Daubigny La Tour carrée et le calvaire de Saint-Guénolé.jpg|Charles-François Daubigny : *La Tour carrée et le calvaire de Saint-Guénolé*
Charles-François Daubigny Vue de Kérity la fontaine.jpg|Charles-François Daubigny : *Vue de Kérity, la fontaine*
Charles-Francois-Daubigny Le village de Kerity en Bretagne.JPG|Charles-François Daubigny : *Le village de Kérity en Bretagne*.
Karl Daubigny Les vanneuses.jpg|Karl Daubigny : *Les vanneuses à Kérity* (1868, Mirdi an Arzoù-kaer Brest).
Henri Alphonse Barnoin - Marché breton.jpg|Henri Barnoin : *Jour de pardon à Saint-Guénolé* (eoulivadur war lien, 81.3 x 99.7 sm}}, dastumad prevez).
Saint-Guénolé-Penmarc'h Henry Moret 1908.jpeg|Henry Moret : *Saint-Guénolé-Penmarch* (1898)
Gaston de Latenay De retour de Saint-Guénolé.jpg|Gaston de Latenay : *De retour de Saint-Guénolé* (1910, dastumad prevez).



## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn brevez diwar-benn Penmarc'h

## Notennoù ha daveoù