open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Centropus sinensis

***Centropus sinensis*** a zo ur spesad evned bras eus ar c'herentiad Cuculidae.

Anvet e voe *Polophilus sinensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1815) gant ar skiantour saoz James Francis Stephens (1792-1852).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt, biskoul ha divellkeineged ; degouezhout a ra dezhañ kemer frouezh, greun, had ha vioù laboused ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Azia :
* *Centropus sinensis anonymus*, e kreisteiz Filipinez,
* *C. s. bubutus*, eus inizi Sunda Brasañ da vervent Filipinez,
* *C. s. intermedius*, (Hume, 1873), eus Bangladesh ha Myanmar da greisteiz Thailand, Indez-Sina ha Malezia,
* *C. s. kangeangensis*, en inizi Kangean (Mor Jawa),
* *C. s. parroti*, e kreiz ha kreisteiz India, Sri Lanka,
* *C. s. sinensis*, eus Pakistan, dre hanternoz India, da c'hevred Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Centropus sinensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Centropus sinensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Android

**Android** a zo ur savenn evit ar pellgomzioù hezoug produet gant Google, svet e oa bet adal al Diaz Linux ar pal pennañ a oa dafariñ ar pellgomzioù hezoug gant ur skramm touchennaoueg evel ar smartphones pe an tabletennoù.

Ar savenn Android a zo bet diazezet war an dornata war eeun, oc'h implij fiñvadennoù an implijer evel ma vefent graet er vuhez a pemdez. Ar jestraouiñ a vez kavet neuze a zo reoù lopata, tremen, fiñval objedoù ouzh ar skramm, ouzhpenn da-se e vez adkavet un daouchennaoueg darvanel evit kavout an tu da skrivañ.

## Istor al logo
An dudenn Bugdroid a zo ur robot bihan gwer implijet gant Google evit bezañ ardamez ar savenn Android. An dudenn-se a zo dindan ul lisañs « creative commons by (3.0) » hag a c'hell neuze bezañ implijet frank.

Al lec'hienn Engadget a tiskler eo bet awenet an dudenn Bugdroid, logo Android, adal un dudenn eus ar c'hoarioù video er bloavezhioù 1990 war Atari : .
Gauntlet: The Third Encounter

**Gauntlet: The Third Encounter** a zo ur c'hoari video doare gwezh arkad gant Atari, hag a voe embannet war al letrin hezoug Atari Lynx e 1990. Ar c'hoari a c'hell bezañ c'hoariet pe e-unan pe betek pevar c'hoarier war ar memes tro. Degaset e voe gant ar c'hoari klasoù tudennoù nevez doare “Nerd” pe “Punkrocker” bet e oa bet unan eus ar c'hoarioù nemetañ oc'h implij ur sell a-blom war an Atari Lynx, unan all a voe an adsevel da Klax. 

## An istor
Ur werenn-strink a gouezh a mil damm eus an oabl en ur c'hastell, ret eo adpakañ an tammoù anezhañ adal 40 milendall disheñvel. Ur bloaz goude e embann US Gold ha Tengen ur c'hoari disheñvel kren anvet Gauntlet III: The Final Quest.
## Tro-dro d'ar c'hoari
* An dudenn Bugdroid a zo ur robot bihan gwer implijet gant Google evit bezañ ardamez ar savenn Android, awenet e vefe adal ar c'hoari Gauntlet: The Third Encounter
The Simpsons: Tapped Out

***The Simpsons: Tapped Out*** a zo ur c'hoari freemium war ar pellgomzioù hezoug dafaret gant iOS pe Android. Bed ar c'hoari a zo hini ar stirad skinwel tresadenn-bev *[[The Simpsons]]*. Pal ar c'hoari a zo da adsevel kêr Springfield, hervez c'hoantoù ar c'hoarier, ur wech bet distrujet dre sotoni Homer Simpsons.

Ar c'hoari a vez nevesaet gant nevezinti hervez mare ar bloavezh dreist-holl, pe hervez nevezintioù ar c'houlzad skignet er skinwel. Adkavet e vo evel-se nevezintioù evit Thanksgiving, Halloween pe Gouel Valentine. N4o ket ur c'hoari e saozneg nemetken, ouzhpennet ez eus bet yezhoù lies evel galleg, italianeg, alamaneg, spagnoleg.

Ar c'hoari a zo bet sevenet hag embannet gant EA Mobile ha roet lañs dezhañ d'an 29 a viz C'hwevrer 2012 en Europa, ha d'ar 1añ a viz Meurzh 2012 en SUA evit an iOS ha d'ar 6 a viz C'hwevrer 2013 war Android.
### Nevezintioù hervez an temoù

An ouzhpennadurioù-se a zo bet degaset er c'hoari:

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar c'hoari Simpsons: Tapped Out
Deus Ex

**Deus Ex** berraet e **DX** a zo ur c'hoari tenn kentañ sell gant tammoù RPG. Sevenet gant Ion Storm Austin hag embannet gant Eidos Interactive e 2000, ar c'hoari a zo bet embannet war Windows ha Mac OS. E 2002 e oa bet adembannet war PlayStation 2 ha titlet **Deus Ex: The Conspiracy** er-maez eus Europa. d'ar 16 a viz Mae 2012, Square Enix a embann un adsevel war PlayStation Network, er rann «klasel PS2 »

Kentañ tamm eo Deux Ex d'an heuliad c'hoarioù video anvet heñvel hag a gendalc'h da vezañ embannet.

## Istor
Mare ar c'hoari a zo ar bloavezh 2052, en un dazont dammijinet ha cyberpunk. Ar c'hoarier a zo an ajant JC Denton, unan eus ar c'hentañ den hag a zo bet kemmet dre ouzhpennañ dezhañ milionoù a nanorobotoù o reiñ dezhañ donezhonoù dreistdenel. Degemeret a nevez en UNATCO, ur c'hevread enep sponterezh etrebroadel suj d'an ABU, JC a tizoloiñ buan n'eo ket ken splan ha se kudenn ar sponterezh. Kompren a ra goustadik drezhañ e-unan emañ e-kreizh ur brezel kuzh etre meur a aozadur gant c'hoantoù disheñvel a vo ret dezhañ kompren buan evit dreist-bevañ.
Bedeladur

Ar **bedeladur** a vez graet eus ul lusk enframmidigezh etrebroadel savet adal eskemmoù dre ar bed a-fed: mennozhioù, luskadoù arc'hant pe marc'hadourezhioù ha sevenadur. Diazezet e oa bet ar bedeladur gant modernadur an dezougen (trenioù dre aezhenn, bigi dre aezhenn, karbedoù jet, kontenerioù). Ouzhpenn-se ez eus bet ur reveulzi er pellgehenterezh (pellskriverez, ar rouedad internet hag ar pellgomzioù hezoug hag a zo bet mammenn d'un dalc'h brasoc'h e bed an ekonomiezh pe sevenadurel.

Darn studierien skol-veur ar bedeladur a gav dezho eo ganet al luskad en amzer vodern, ul lod all a gav gwell ar mammenn kalz a-raok marevezh dizoloadenn ar Bed Nevez (1492). 

Ar pezh a chom anat eo, ar bedeladur gant ur skeul ken bras evit ma anavezomp hiziv-an-deiz a grog e-pad an 19vet kantved gant ar Reveulzi Greantel . Erruet e fin an 19vet kantved, penn-kentañ an 20vet kantved al liammañ etre ar bedoù ekonomikel, sevenadurel ha prederiañ a zo bet unan prim ha kalz donoc'h evit na oa bet an eskemmoù a-live ar bed betek-en en istor Mab-Den.

Alies e vez kemmesket ar bedeladur gant an unanadur d'ar bed pe gant an Amerikanizadur padal eo disheñvel.
Dizoloadenn hag ergerzhoù Amerika

**Dizoloadenn hag ergerzhoù Amerika** lesanvet **dizoloadenn ar Bed Nevez** a vez graet a-boaz eus dilestradeg ur c'hant a dud kemennet gant roueed Spagn Izabel Iañ Kastilha ha Fernando II Aragon war kevandir Amerika a-hiziv (lesanvet « ar bed Nevez ») en o-penn an Amiral Kristol Goulm e-pad nozvezh an 11 d'an 12 a viz Here 1492.

An nozvezh-se e voe dilestret gant ar strollad war enezenn Guanahani (San Salvador a-hiziv, Karib) gant div karavell (La Pinta ha La Niña) hag ur garakenn, ar Santa María.

An div garavell, doare bigi ijinet gant Portugaliz, a oa kalz lijeroc'h hag aesoc'h da sturiañ evit na oa ar garakenn, ul lestr ponner anezhi. Ar c'houlzad istorel-se a zegas kejadenn daou ved disheñvel a-grenn o devoa diorroet, tost, pep hini eus e du e-pad 12 000 bloaz, goude steuziadur pont-douarel Bering. An anv « Amerika » a zo bet awenet gant anv ar moraer italian Amerigo Vespucci hag a oa bet unan eus kentañ european o kompren e oa ur c'hevandir ha n'eo ket un enezenn nemetken pe ar c'hevandir Azia.

Dillo, an Europeiz a grogo gant dizoloiñ hag ergerzhet ar c'hevandir nevez. Buan ivez e teuio war-wel ur spered trevadennel a voe marvus evit annezidi a-orin eus Amerika : e-fin an 19vet kantved, n'eus mui nemet 260 000 Amerindian war an 2 betek 20 milion a oa hervez an istimadurioù e'us ar XVvet kantved war tiriad SUA a-hiziv. Hervez lod istimadurioù e vefe bet betek 100 milion a Amerindianed war kevandir Amerika a-bezh pa voe dizoloet an tiriad.
António Guterres

**António Manuel de Oliveira Guterres**, ganet e Lisboa d'an 30 a viz Ebrel 1949, zo ur politiker hag un diplomat portugalat.

Etre 1995 ha 2002 e voe Kentañ ministr Portugal, e penn ar strollad sokialour. Bez' e voe ivez Prezidant ar sokialouriezh etrebroadel etre 1999 ha 2005. Bet eo bet Komiser meur evit ar repuidi evit Aozadur ar Broadoù Unanet (ABU) eus Miz Even 2005 betek miz Kerzu 2015.

D'ar c'hentañ a viz Genver 2017 ez eo deuet da vezañ Sekretour-meur ABU goude Ban Ki-moon.
Oups

**Oups**, pe **oops**, (distaget []), zo ur ger a c’hall talvezout meur a dra.

## Kanaouennoù
* *Oops*, e 1956 gant Warren and Mercer, kanet gant Ella Fitzgerald ha Louis Armstrong e 1956
* *Oops*, e 1962 gant Bill Doggett And His Combo 
* *Oops*, e 1966 gant Neil Christian
* *Ooops Up',* e 1990 gant Snap!
* *[[Oops (Oh My)]]*, gant Missy Elliott
* *[[Oops! (Super Junior song)|Oops! (Super Junior song)]]*, gant Super Junior
* *[[Oops, Oh No!]]*, gant Cerrone ha La Toya Jackson
* *[[Oops!... I Did It Again (albom)|Oops!… I Did It Again]],* kanaouenn hag albom e 2000 gant Britney Spears

## Film
* *Ooops! Noah is Gone*, film alaman, lakaet e galleg hag anvet *Oups ! J'ai raté l'arche… *

## Traoù all
* Oops (kelaouenn), kelaouenn c'hallek embannet e Pariz abaoe 2008
* Ar Festival Oups, e Brest e 2016

## Notennoù
Distrig Eumseong

**Distrig Eumseong** zo un distrig e proviñs Chungcheong an norzh (Chungcheongbuk-do), e Sukorea.

Bez eo lec'h ganedigezh Ban Ki-moon, a oa bet sekretour meur Aozadur ar Broadoù Unanet .
Beauty and the Beast

***Beauty and the Beast*** zo anv meur a oberenn saoznek.

## Orin
Dont a ra an anv-se eus troidigezh ar gontadenn c'hallek *[[La Belle et la Bête]]*.

## Filmoù
* ''Beauty and the Beast'' (film, 1991)
* ''Beauty and the Beast'' (film, 2017)
Ingelheim am Rhein

**Ingelheim am Rhein** berraet e **Ingelheim** a zo ur gêr e distrig Mainz-Bingen e Rheinland-Pfalz, en Alamagn er gornôg d'ar Roen. Abaoe 1996 ez eo ar gêr vrasañ a gaver e distrig Mainz-Bingen. Ar gêr a zo sez an embregerezh louzoù Boehringer-Ingelheim, gant 5 000 implijad.

## Tud vrudet
* Sebastian Münster 1488-1552 a zo ganet e Ingelheim
Kadurked

Ar **Gadurked**, pe **Cadurci** e latin, a oa ar bobl kelt diazezet war lez ar stêr Lot e Galia. Diwar o anv eo deuet an anvioù Quercy ha Cahors, *Divona Cadurcorum*. Anaout a reer un darnig eus o istor hag anvioù o amezeien.

## Istor
Perzh a gemerjont en emsavadeg Verkingetorix e 52 kent JK .

## Amezeien
* En hanternoz al Lemovices o deus roet o anv da Limoges ha d'ar vro Limousin. 
* Er mervent an Nitiobroges, a reas o c'hêr-benn en Agen. 
* Er c'hornôg ar Petrocorii (da gompren *ar pevar stroll*), a roas o anv da gêr Périgueux ha da vro Périgord. 
* Er reter ar Ruteni (ar *veleganed*), a lezas o roud en anv kêr Rodez hag e bro Roergue, hag a oa amezeien d'an Arverned, galloudusoc'h. 
* Ar Ruteni avat a oa ivez er c'hreisteiz, ma vezent anvet Albiga, anv chomet en hini kêr Albi.

## Pennad kar
*pobloù Galia
Arco di Augusto

**Arco di Augusto** (*Bolz Augustus*) zo anv meur a vonumant en Italia :

***[[Bolzoù trec'hlid]]**
** **[[Arco d'Augusto (Rimini)|Arco di Augusto]]**, e Rimini
** **[[Arco di Augusto (Aosta)|Arco di Augusto]]**, en Aosta
** **[[Arco di Augusto (Susa)|Arco di Augusto]]**, e Susa 
** **[[Arco di Augusto (Foro Romano)|Arco di Augusto]]**, er Foro Romano (distrujet).

***[[Perzhier roman]]**:
** **[[Arco d'Augusto (Fano)|Arco di Augusto]]**, e Fano,
** **[[Arco di Augusto (Perugia)|Arco di Augusto]]**, e Perugia.

## Pennad kar
*Arco di Adriano
Adanated

An **Adanated** pe **Adanati** e latin, a oa ur bobl kelted o chom e Maurienne, e Savoia, entre Saint-Michel-de-Maurienne ha Modane (Adana). Amezeien e oant d'ar Graiokeled ha Medulled.

Stourm a rejont ouzh ar Romaned ken na voent trec'het en 16 kent JK. Eñvoret eo trec'h ar Romaned war bolz-enor Susa, e Piemonte (Italia) ma'z eo meneget anvioù ar pobloù trec'het, hini an **Adanated** e-kichen re ar Salassed, Graiokeled, Medulled, ha re all.
Susa

**Susa** zo un anv-lec'h e meur a vro.

## Anvioù-lec'hioù
###### 
* Suså, kmumun e Danmark.

###### 
* Susa, kumun gwechall.

###### 
* Susa, kêr-benn istorel Elam.

###### 
* Susa, e Piemonte.

###### 
* **[[Susa (Cundinamarca)|Susa]]** e Cundinamarca.

## Douaroniezh
*Suså, stêr e Danmark.

## Tud
* Charlotte Susa (1898-1976), aktourez alaman ;
* Conrad Susa (1935-2013), sonaozour stadunanat, a orin slovak.
Arco di Augusto (Susa)

**Meur a [[Arco di Augusto]] zo.*

An **Arco di Augusto** e Susa, e proviñs Torino, e Piemonte, en Italia, zo ur volz-enor roman eus ar Iañ kantved kent JK war lez ar *Via Cozia* gozh, anvet hiriv * Via delle Gallie*. Savet e oa bet da enoriñ an impalaer Octavianus Augustus.
Guanahani

**Guanahaní** pe **Guanahani** eo anv an enezenn eus ar Bahamas ma oa dilestret Kristol Goulm d'an 12 a viz Here 1492, pa gavas un douar nevez, goude treuziñ ar Meurvor Atlantel. 

## Lec'h
Lec'hiet eo bet resis al lec'h dilestradeg evel ma oa bet. *Guanahani* e oa anv orin al lec'h gant ar meuriad Taíno; adanvet e voe San Salvador gant Kristol Goulm.

### Kartenn Juan de la Cosa
Juan de la Cosa a oa perc'henn ha mestr ar vag *Santa María*, kemer a reas perzh e kentañ beaj Kristol Goulm a welas dizoloadenn ar Bed Nevez . Bez e oa ivez un treser kartennoù : e 1500, Juan de la Cosa a savas ur gartenn eus ar bed hag a chom anavezet evel unan eus kartennoù koshañ Europa o tizkouez ar bed a-bezh. Al lodenn eus ar gartenn war Karibe a ziskouez sklaer Cuba hag Hispaniola, met evit enezeg Bahamas n'eo ket ken spis. Guanahani a oa treset er Bahamas gant ur stumm a lak war-wel ur strollad enezeier muioc'h evit n'eo a-wir, un enezenn vras.
Sebastian Münster

**Sebastian Münster**, ganet d'an 20 a viz Genver 1488 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Mae 1552, a oa ur c'hartennour alaman hag ur gouizieg kristen war an hebraeg.
Brudet eo evit bezañ bet aozer *Cosmographia* er bloavezh 1544, hag a chom deskrivadur alamanek koshañ ar bed.

En Ingelheim, tal-kichen Mainz, e voe ganet Sebastian Münster ; mab e oa da Andreas Münster. Labourerien-douar e oa e dud hag e hendadoù.
E 1505 e voe degemeret en urzh ar Frañseziz. Pevar bloaz war-lerc'h e voe studier gant Konrad Pelikan e-pad 5 bloaz en ur manati. E 1518 ez echuas e studioù en Universität Tübingen (Skol-veur Tübingen). Digant ar mestr Johannes Stöffler e resevas e ziplom.
## Skeudennoù

Image:Remigius-Muenster.jpg|Delwenn Sebastian Münster dres dirak iliz Sant Remigius, Ingelheim
Image:Cosmographia titelblatt der erstausgabe.JPG|Golo kentañ embannadur *[[Cosmographia (Sebastian Münster)|Cosmographia]]*
Image:Saal-Ingelheim-Cosmographia-1628.jpg|Ingelheim e *Cosmographia*
Image:Porträt Sebastian Münsters in der Cosmographia von 1628 .JPG|Poltred Sebastian Münsters, embannadur 1628
Image:Europe_As_A_Queen_Sebastian_Munster_1570.jpg|*[[Europa regina]]* e Münster "*[[Cosmographia (Sebastian Münster)|Cosmographia]]*", 1570.

## Notennoù ha daveennoù
Proviñs Torino

**Proviñs Torino** a oa ur broviñs eus rannvro Piemonte, e hanternoz Italia betek dibenn 2014.  Abaoe ar 1 a viz Genver 2015 eo deuet da vezañ Meurgêr Torino (*città metropolitana di Torino*) ha 311 kumun enni.
Emgann Aduatuca

Emgann Aduatuca a c'hoarvezas e 54 kent JK e-pad brezel Galia etre Tongeren ha Liège. Trec'h e voe an Eburoned renet gant Ambiorix war arme roman Julius Caesar. Lazhet ar jeneraled Quintus Titurius Sabinus ha Lucius Aurunculeius Cotta.

## A-raok an emgann
E 54 e voe lazhet Tasgetios, roue ar Garnuted, gant e bobl emsavet ouzh ar Romaned. 

## Goude an emgann
Aerodramus brevirostris

***Aerodramus brevirostris*** a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Apodidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag a bak diwar nij.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* *Aerodramus brevirostris *'brevirostris**', e menezioù Himalaya, biz India, kreisteiz Sina ha hanternoz Myanmar,
* *A. m. innominatus*, (Hume, 1873), eus kreiz Sina da hanternoz Viêt Nam,
* *A. b. rogersi*, e reter Myanmar, hanternoz ha kornôg Thailand, hanternoz Laos ha gwalarn Viêt Nam.

## Liammoù diavaez
*  ''Aerodramus brevirostris'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aerodramus brevirostris'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Drouais

**Drouais** eo anv ar vroig istorel e Bro-C'hall tro-dro da gêr Dreux, etre Normandi hag Enez Frañs. Hiziv emañ war an harzoù etre Eure-et-Loir hag Yvelines.
Belged

**Belged** pe **Belgae** (e latin) e oa anv ur c'hengevredad bras a bobloù kelt a oa o chom en Galia an Hanternoz, etre Mor Breizh, lez kleiz ar Roen, lez hanternoz ar stêr Saena, adalek an trede kantved kent JK da vihanañ. Ne oant ket ur bobl eta, met un emglev politikel. Julius Caesar en deus graet meneg anezho meur a wech en e levr-brezel, De Bello Gallico. Darn eus pobloù kreisteiz Enez Vreizh ivez a oa Belgae.

## Piv e oant
* Darn anezho a oa Kelted : Remed, Bellovaked, Atrebated,...;
* Darn a ziskouez e oant Germaned : Nervied, Aduatuked, Condrusi, Menaped, Morined,...);
* Istorourien zo a gav e oa lod ha ne oant na Kelted na Germaned : (Paemani, Menaped,...).

### Ar roll anezho
* Ambianed (Amiens)
* Atrebated (Artois. Arras)
* Aduatuked
* Bellovaked (Beauvaisis. Beauvais)
* Condrusi
* Kaleted (Pays de Caux. Lillebonne < *Juliobonna*)
* Katusloged (etre ar Galeted hag an Ambianed), a bep tu d'ar stêr Bresle. Pobl bet dizolet e 1972 (Eu. Le Tréport)
* Eburoned
* Menaped
* Morined (Thérouanne. Boulogne)
* Nervied
* Segned
* Taxandres
* Veliokased (Vexin. Rouen)
* Viromandui (Vermandois. Vermand)

## Istor
Trevadennet o devoa kreisteiz Enez Vreizh.

O anv a voe roet gant ar Romaned d'o froviñs Gallia Belgica. En  e voe roet d'ur rouantelezh nevez, hini Belgia. *Belgiz* avat eo a vez graet eus tud Belgia, ar rouantelezh a hiriv.

## Lennadur
* Victor Tourneur, *Les Belges avant César*, Bruxelles, La Renaissance du Livre, 1944, 115p.

## Pennad kar
* Pobloù Galia

## Liammoù diavez
*Catuslogi
Pancho Amat

[thumb|Pancho Amat o seniñ an [Tres (benveg)|tres. ]]
**Leonel Francisco Amat**, anavezetoc'h evel **Pancho Amat**, ganet e  Güira de Melena, La Habana, e 1950, zo ur gitarour ha tresero kuban eus ar re wellañ. Labouret en deus war-dro ar sonerezh klasel koulz hag an hini hengounel

## E vuhez
E 1971 e savas ar Grupo Manguaré, a renas e-pad 15 vloaz.Kenlabouret en deus gant Joaquín Sabina, Oscar D'León, Pablo Milanés, Rosana, Ry Cooder, Silvio Rodríguez, Víctor Víctor, Yomo Toro, ha Víctor Jara. Bet eo o seniñ en Amerika, Europa ha Japan gant lazoù a bep seurt.

Kenlabouret en deus gant ar rocker spagnol Santiago Auserón er raktres *Juan Perro*, oc'h implij an tres er rock. Gwelet eo Pancho Amat en Cuba evel un hêr d'ar gitarour meur Arsenio Rodríguez.

Abaoe ur pennad e son gant ul laz anvet *Cabildo Del Son*.

## E bladennoù
*En 1995 *Son Por Tres*, *Priz Nacional de la Crítica* en Cubadisco. 
*En 2002 *De San Antonio a Maisí*, Priz *Mejor álbum de música tradicional* .
*En 2008 'Llegó el Tresero'
*En 2009 'Yo Traigo Un Son'
*En 2014 'Herencias'

## Liammoù diavaez
* O seniñ gant Barbarito Torres : https://www.youtube.com/watch?v=7QhEOFs5vLo
* Pennadig film diwar e benn : 
* Kentel seniñ gantañ (e spagnoleg) : https://www.youtube.com/watch?v=ybeQhMcgc2k
* O seniñ  *Una vasca en Camagüey* e Puerto Rico: https://www.youtube.com/watch?v=nKU9NJ6byaU.

## Notennoù
Aerodramus fuciphagus

***Aerodramus fuciphagus*** a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Apodidae.

## Doareoù pennañ

An neizhioù anezhañ, savet diwar halv kaletaet, a vez graet gante da fardañ soubennoù o ferzhioù orgedus a-hervez. 

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag a bak diwar nij.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* *Aerodramus fuciphagus amechanus*, e Flores (Indonezia),
* *A. f. dammermani*, e Flores (Indonezia),
* *A. f. *'fuciphagus**', e Jawa, en Inizi Kangean ha kornôg Inizi bihan ar Sounda,
* *A. f. germani*,
* *A. f. inexpectatus*, (Hume, 1873), en Inizi Andaman ha Nikobar,
* *A. f. micans*, e Sumba, Sawu ha Timor,
* *A. f. perplexus*, e Maratua (un enezenn er-maez da viz Borneo),
* *A. f. vestitus*, e Sumatera, Belitung ha Borneo.

## Liammoù diavaez
*  ''Aerodramus fuciphagus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aerodramus fuciphagus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
The Chronicles of Riddick (disheñvelout)

**The Chronicles of Riddick ** berraet e Riddick, a zo ur frañchiz skiant-faltazi krouet e 2000 gant David Twohy o heuliañ troioù-kaer an dudenn Riddick un enep-haroz eus ar ouenn furian.
## Filmoù
* Pitch Black (2000)
* The Chronicles of Riddick (2004)
* Riddick (2013)
* Pevare film, diembann betek-en
## Stirad skinwel
* Ur stirad skinwel a zo bet kemennet gant Vin Diesel ha David Twohy anvet Merc City hag a heulio ar soudarded-gopr e bed Riddick met betek-en ne gaver ket keloù ebet na war un deiziad filmañ na war un deiziad embann pe skignañ.
## C'hoarioù video
* The Hunt for Riddick (2004)
* The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay
* The Chronicles of Riddick: Assault on Dark Athena
*
Viromandui

Ar **Viromandui**, o anv en latin, a oa ur bobl eus kengevredad ar Velged e hanternoz Galia er Iañ kantved kent JK. Anavezet eo o anv dre ma'z eo meneget er skrid De Bello Gallico, savet gant ar jeneral roman Julius Caesar, ma kont penaos ec'h aloubas Galia.

## Roud
O anv a zo chomet en anvioù-lec'hioù Vermandois, Vermand, Vermandovillers ha Villemandeur.

### Mammennoù
E 7 skrid eo meneget anvioù ar *Viromandui* :
* *Viromanduos*, en *Periochia* 104 gant Titus Livius, *[[Ab Urbe condita libri]]* ;
* *Veromandui* en *[[Naturalis istoriae]]*, IV, 106, gant Plinius an Henañ, 
* Ουιρομανδυες pe Ρομανδυες en Ptolemaios, II, 9, 6 ;
* *Augusta Veromanduorum* en Itinerarium Antonini Augusti, 379, 4;
* *Aug. Viromunduorum* war an Tabula Peutingeriana;
* *Veromandi* en Orosius, VI, 7, 1 ;
* *civitas Veromand[u]orum* en *Notitia Galliarum* VI, 5.

En enskrivadurioù-mañ ivez eo meneget an anv *Viromandui* pe hini o c'hêr-benn *Augusta* :
* *Viromanduo* = *[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]* XIII, 1465 (Clermont-Ferrand) 
* *civi Viromanduo* = *CIL* XIII, 8409, 8341 et 8342 (Koln, Iañ kantved)
* *Viromand(uo)* = *CIL* XIII, 1688 (Lyon, autel des Gaules)
* *Civit (ati) Vi(romanduorum)* = *CIL* XIII, 3528 (Saint-Quentin, dibenn an Eil pe an Trede kantved)
* *Avg(vstae) Viromandvorv(orum)* = *CIL* VI, 32550 = 2822 et 32551 = 2821 (Roma, kreiz an IIIe kantved)
-16

738 *Ab Urbe Condita* = -16 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Aogust (Caius Julius Caesar Octavianus), (16.01.-27 / 19.08.14) 
* Koñsuled : Lucius Domitius Cneus (*filius* Ahenobarbus) & Publius Cornelius (*filius* Scipio). *Suffectus* : Lucius Tarius Rufus

*Faezhet eo an Adanated gant ar Romaned.
*Noricum zo staget ouzh an Impalaeriezh.
*gant an impalaer Augustus eo lakaet Augusta Treverorum da gêr-benn proviñsoù Germania.
*Bracara Augusta zo diazezet, e Portugal, gant an impalaer Aogust.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -16

## Marvioù -16

## Levrioù talvoudus
Llangaeo

**Llangaeo** (*Llancayo* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ e kumuniezh Gwehelog Fawr, en hanternoz da v-Brynbuga.
Llangatwg Lingoed

**Llangatwg Lingoed** (saoznekaet e *Llangattock Lingoed*) zo ur gêriadenn vihan e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er biz da gêr Y Fenni.

Kontañ a reer e oa bet diazezet an iliz gant sant Catwg.
Índia (albom)

**Índia** zo un albom portugalek gant ar ganerez vrazilian Gal Costa e 1973, hag ennañ nav c'hanaouenn. Ar ganaouenn *Índia* a reas berzh dreist an 8 all.

## Kanaouennoù
#Índia (José Asunción Flores / Manuel O. Guerrero / José Fortuna)
#Milho Verde (José Afonso)
#Presente Cotidiano (Luiz Melodia)
#Volta (Lupicínio Rodrigues)
#Relance (Caetano Veloso / Pedro Novis)
#Da Maior Importância (Caetano Veloso)
#Passarinho (Tuzé de Abreu)
#Pontos de Luz (Jards Macalé / Waly Salomão)
#Desafinado (Antonio Carlos Jobim / Newton Mendonça)

## Liammoù diavaez
* Pajenn ofisiell Gal Costa
* 40 vloaz an albom "Índia", gant Gal Costa e Cultura Interativa
* Índia - Gal Costa en AllMusic.
Richard B. Riddick

**Richard B. Riddick**, anvet boaz **Riddick**, a zo un dudenn ijinet kement hag un enep haroz eus ar frañchiz skiant-faltazi The Chronicles of Riddick taolennet e pevar film d'an heuliad filmoù Riddick (Pitch Black, The Chronicles of Riddick, tresadenn-bev The Chronicles of Riddick: Dark Fury, ha Riddick), ha daou c'hoari video (The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay ha The Chronicles of Riddick: Assault on Dark Athena). Taolennet eo bet an dudenn Riddick gant an aktour Vin Diesel nemetken evit an holl frañchiz.

Hervez ar pezh a vez roet da c'houzout er frañchiz, Riddick a zo ur preizher mailh o fiñval bliv ha didrouz. Un den kalet eo gant un anaoudegezh hir war penaos lazhañ tud pe anevaled dre nep doare. Bez eo ivez un dresitvever barrek, brudet evit bezañ diaes spontus da zerc'hel en un toull-bac'h. Lakaet e vez da gablus evit un toullad muntroù ha lakaet e vez war-wel evel un den dañjerus merubet. En desped da-se e-pad e istor e vez tu gwelet anezhañ o vont gant obererezhioù ar mat evit saveteiñ tud dre vras o vont a-enep e spered dreistbever.
## Donezonoù
Tud ar ouenn Furian a zo donezonet evit bezañ kadourien barrek. An tu a zo dezho da welet en noz ha da vezañ kizidik da tommder ar boudoù-bev, da fiñval bliv, buanoc'h evit n'eo tu gant un den all. Ar gudenn a-sav gant e donezon gwelet e-pad an noz pe en deñvalijenn a zo e vez rediet da zougen lunedoù evit chom hep bezañ dalet gant ar gouloù skiltr.

## Armoù
An armoù implijetañ gant Riddick a zo:
* Daou gontell hir bet savet gant menec'h, ar gontilli Ulaks a zo kontilli hir ha lemm gant un dornell a ra tro ar vrec'h.
* An daouarn, rak Riddick a zo ur preizher o lazhañ a dost.
* un tasad te
* Ur gontell Necromonger
* Ur c'hleze askorn savet gantañ e-unan adal un aneval lazhet.
## Filmoù
* Pitch Black (2000)
* The Chronicles of Riddick (2004)
* Riddick (2013)
## C'hoarioù video
* The Hunt for Riddick (2004)
* The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay
* The Chronicles of Riddick: Assault on Dark Athena
*
Troms

**Troms** zo ur gontelezh eus Norvegia, e hanternoz ar vro. Emañ etre kontelezhioù Finnmark ha Nordland. Sko eo ivez ouzh Sveden ha Finland. Tromsø eo ar gêr-benn.
Nordland

**Nordland** ("bro an norzh") zo ur gontelezh eus Norvegia, etre hini Troms hag hini Nord-Trøndelag. E 2014 e oa  a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war 38&nbsp;463&nbsp;km². Bodø eo ar gêr-benn.
Nord-Trøndelag

**Nord-Trøndelag** zo ur gontelezh e-kreiz Norvegia, etre Nordland ha Sør-Trøndelag. E 2014 e oa  a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war 22&nbsp;396&nbsp;km². Steinkjer eo ar gêr-benn.
Severinus

**Severinus** zo un anv-den latin.

## Gerdarzh
Diwar Severus.

## Yezhoù all
**Severin*
* *Séverin* evit ar baotred ha *Séverine* evit ar merc'hed.
* *[[Severino]]* evit ar baotred ha *[[Severina]]* evit ar merc'hed.
* *Seweryn*

## Tud
### [[Henroma]]
*Severinus iunior
*Severinus (konsul 461), konsul roman e 461
*Severinus Boethius pe Boethius, konsul ha prederour
### Tud a iliz
* Severinus Noricum (410-482), sant
* Severinus Sanseverino pe Septempeda (marvet e 550), penedour hag eskob evel e vreur Victorinus Camerino (marvet e 543)
* Severinus (pab) (marvet e 640)
**Severinus, Exuperius, Felicianus*, sent
### Priñsed
*Severinus von Sachsen (1522-1533)
## Tud all
* Severinus Desiré Emanuels (1910-1981) bet prezidant Surinam (1958-1963)
## Lec'hioù
* Saint Severin, anv meur a gumun e Bro-C'hall hag e Québec
Severino

**Severino** zo un anv-bihan italianek roet d'ar baotred.

## Adstummoù
*Severina, anv-bihan roet d'ar merc'hed. 

## Tud
*Severino Gazzelloni, soner fleüt italian
*Severino Montano (1915 -1980) , skrivagner hag aktour filipinat
*Severino Poletto, kardinal italian

## Lec'hioù
*San Severino, anv meur a lec'h.
Katharina von Mecklenburg

**Katharina von Mecklenburg** (1487 - 1561 en Torgau) a oa dugez Sachsen.
Merc'h e oa d'an dug Magnus von Mecklenburg. 

Dimeziñ a reas en 1512 en Freiberg da Heinrich den Frommen, dug Sachsen. C'hwec'h bugel o doe : 

* Sibylle (1515–1592)
** dimezet e 1540 d'an dug Franz Iañ von Sachsen-Lauenburg (1510–1581)
* Aemilia (1516–1591)
** dimezet e 1533 d'ar Markgraf Georg der Fromme von Brandenburg-Ansbach (1484–1543)
* Sidonie (1518–1575)
** dimezet e 1545 d'an dug Erich II zu Braunschweig-Calenberg (1528–1584)
* Moritz (1521–1553), Dilenner Sachsen
** dimezet e 1541 d'ar briñsez Agnes von Hessen (1527–1555)
* Severinus (1522–1533), marvet da 11 vloaz,
* August (1526–1586), Dilenner Sachsen
** dimezet e 1548 d'ar briñsez Anna Danmark (1532-1585).
Anna von Brandenburg

**Anna von Brandenburg** zo anv meur a briñsez alaman.

## XVIvet kantved
* Anna von Brandenburg-Ansbach-Kulmbach (1487–1539), dugez Teschen
* Anna von Brandenburg (1487–1514), dugez Schleswig-Holstein-Gottorf
* Anna von Brandenburg (1507–1567), dugez Mecklenburg
* Anna Maria von Brandenburg (1526–1589), dugez Pommern
* Anna Sophia von Preußen (1527–1591), dugez Mecklenburg.
* Anna Katharina von Brandenburg (1575–1612), rouanez Danmark ha Norge
* Anna von Preußen (1576–1625), Dilennourez Brandenburg
* Anna Sophia von Brandenburg (1598–1659), dugez Braunschweig-Wolfenbüttel-Calenberg

## XVIIIvet kantved
* Anna Sophie Charlotte von Brandenburg-Schwedt (1706–1775), dugez Sachsen-Eisenach
* Anna Elisabeth Luise von Brandenburg-Schwedt (1738–1820), priñsez prusian

## Pennadoù kar
*Anna 
*Brandenburg
Anna Danmark (1532-1585)

**Anna Danmark ha Norge** (1532-1585), a oa ur briñsez danat, deuet da vout Priñsez-Dilennerez Sachsen  dre hec'h eured da August von Sachsen (1526–1586).
Athene brama

***Athene brama*** a zo ur spesad evned-preizh noz eus ar c'herentiad Strigidae.

Anvet e voe *Strix brama* (kentanv) da gentañ-penn (e 1821) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858) da zougen bri da vBrahmā, unan eus doueed an hindouegezh.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt ha krignerien bihan peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* *Athene brama brama*, e kreiz India,
* *A. b. indica*, eus Iran da hanternoz ha kreiz India, Bhoutan ha Bangladesh,
* *A. b. mayri*, e hanternoz, reter Myanmar, Thailand, kreisteiz Laos, Kambodja ha kreisteiz Viêt Nam,
* *A. b. pulchra*, Hume, 1873, e kreiz, kreisteiz Myanmar, kreisteiz Sina,
* *A. b. ultra*, en Asam (biz India).

## Liammoù diavaez
*  ''Athene brama'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Athene brama'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Møre og Romsdal

**Møre og Romsdal** (distaget [] e norvegeg) zo ur gontelezh e kornaoueg Norvegia, etre Sør-Trøndelag, Oppland ha Sogn og Fjordane. E 2016 e oa  a dud o chom enni. En em astenn a ra war  km². Molde eo ar gêr-benn met Ålesund eo ar gêr vrasañ.

Rannet eo Møre og Romsdal etre tri distrig : Nordmøre, Romsdal ha Sunnmøre.
Sogn og Fjordane

**Sogn og Fjordane** zo ur gontelezh e kornaoueg Norvegia, etre Møre og Romsdal, Oppland, Buskerud ha Hordaland. E 2016 e oa 109&nbsp;530 a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war 4&nbsp;917&nbsp;km². Leikanger eo ar gêr-benn.

Sogn og Fjordane eo ar gontelezh eus Norvegia gant ar muiañ a dud a ra gant an doare norvegeg anvet *[[nynorsk]]*.
Ginevra Cantofoli

**Ginevra Cantofoli** (Bologna, 1618-1672) a oa ul livourez italian.

Deskiñ he micher a reas digant Elisabetta Sirani en Bologna. Livañ a reas e meur a iliz. En o zouez ur Goan Diwezhañ en iliz San Procolo, ur Sant Tomaz Villanova evit penniliz San Giacomo Maggiore, ur Santez Apollonia evit iliz La Morte, ur Werc'hez evit iliz San Lorenzo.

Dimezet e oa ha daou vugel dezhi.

## Levrlennadur
* *Massimo Pulini: Ritratto di Genevra Cantofoli, pittrice.* In: Elisabetta Sirani, "pittrice eroina" 1638–1665. A cura di Jadranka Bentini, Vera Fortunati. Bologna 2004. S. 134-141. ISBN 88-7794-466-8
Elisabetta Sirani

**Elisabetta Sirani** (1638 – 1665) a oa ul livourez italian brudet e kêr Bologna ha sevel a reas ur skol-liverezh evit maouezed. Yaouank e oa pa varvas, da 27 vloaz.


Sirani giuditta.JPG|Judit gant penn Holofernes, 1658
Sirani, Elisabetta - Timoclea uccide il capitano di Alessandro Magno - 1659.jpg|Timoclea, 1659
Elisabetta Sirani - Portia wounding her thigh.jpg|Porzia gloazet he morzhed, 1664
Sirani Cleopatra.JPG|Cleopatra (bloavezh dianav)
Sirani Vincenzo Ferdinando Ranuzzi.jpg|Poltred Vincenzo Ferdinando Ranuzzi
Buskerud

**Buskerud** zo ur gontelezh e Norvegia. Amezek eo da gontelezhioù Akershus, Oslo, Oppland, Sogn og Fjordane, Hordaland, Telemark ha Vestfold. E Genver 2016 e oa  a dud o vevañ enni. En em astenn a ra ar gontelezh war 14&nbsp;910&nbsp;km². Drammen eo ar gêr-benn.
Telemark

**Telemark** zo ur gontelezh e kreisteiz Norvegia. Amezek eo da gontelezhioù Vestfold, Buskerud, Hordaland, Rogaland hag Aust-Agder. E Genver 2016 e oa  a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war 15&nbsp;296&nbsp;km². Skien eo ar gêr-benn.
Glenmor Vingt ans d'abord

***Glenmor Vingt ans d'abord*** zo un albom kanaouennoù gant Clarisse Lavanant embannet e miz Mezheven 2016. Eizh kanaouenn diwar ugent zo e brezhoneg.

## Ar c'hanaouennoù
# L'herbe était nouvelle
# O Langoned        
# Du haut de Vigie
# Hiraezh  
# Garde le diadème
# Kan bale Nevenoe
# L'aube et la guerre
# Koumoulenn an hanv
# Credo de la joie
# Le rire et les pleurs de l'été 
# Ha bec'h ha bec'h
# Si le vol des oiseaux
# Serr-Noz
# De rêves et d'étoiles
# An tousegi
# Les caches d'amour
# Le temps des choses
# Vingt ans déjà
# Vous donne
# Pa vin maro

## Notennoù ha daveennoù
Rogaland

**Rogaland** zo ur gontelezh e mervent Norvegia. En-dro dezhi emañ kontelezhioù Hordaland, Telemark, Aust-Agder ha Vest-Agder, hag ar mor. E miz Genver 2016 e oa  a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war  km². Stavanger eo ar gêr-benn.

26 kumun zo e Rogaland, a zo rannet e pevar distrig hengounel, Ryfylke, Haugalandet, Jæren ha Dalane.
Hordaland

**Hordaland** zo ur gontelezh e kornaoueg Norvegia. En-dro dezhi emañ Sogn og Fjordane, Buskerud,
Telemark ha Rogaland. E miz Genver 2016 e oa  a dud o vevañ enni. An trede kontelezh pobletañ er vro eo Hordaland, goude Akershus hag Oslo. En em astenn a ra war  km². Bergen eo ar gêr-benn.

## Gwelet ivez
*Rouantelezh Hordaland
Boswell Sisters

Ar **Boswell Sisters**, anezho Martha Boswell (1905-1958), Connee Boswell (1907-1976) hag Helvetia « Vet » Boswell (1911-1988), a oa teir c'hoar, eus SUA, hag a gane jazz er bloavezhioù 1930.

## Levrlennadur
* Titus, Kyla (2014). *Boswell Legacy: The Story of the Boswell Sisters of New Orleans and the New Music They Gave to the World*. p. 33.
Akershus

**Akershus** zo ur gontelezh e gevred Norvegia. En-dro dezhi emañ kontelezhioù Hedmark, Oppland, Buskerud, Oslo hag Østfold. Harzoù he deus ivez gant Sveden (Värmland). E miz Genver 2016 e oa  a dud o vevañ enni. An eil kontelezh pobletañ er vro eo Akershus, goude Oslo. En em astenn a ra war  km². Oslo eo ar gêr-benn velestradurel, daoust ma n'emañ ket er gontelezh.

Anvet eo ar gontelezh diwar Kreñvlec'h Akershus.
Østfold

**Østfold** zo ur gontelezh e gevred Norvegia. En-dro dezhi emañ kontelezh Akershus ha mervent Sveden (Västra Götaland ha Värmland), tra m'emañ kontelezhioù Buskerud ha Vestfold en tu all da Oslofjord. E miz Genver 2016 e oa  a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war  km². Sarpsborg eo ar gêr-benn velestradurel.
Vestfold

**Vestfold** zo ur gontelezh e kreisteiz Norvegia. En-dro dezhi emañ kontelezhioù Buskerud ha Telemark, hag ar mor. Tønsberg eo kêr-benn velestradurel ar gontelezh, met Sandefjord eo ar gêr vrasañ enni. E miz Genver 2016 e oa  a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war  km². Ma lakaer kontelezh Oslo a-gostez, ez eo ar gontelezh vihanañ er vro, a-fet gorread.
Bernard Andreas Riphagen

**Bernard Andreas Riphagen** lesanvet **Dries Riphagen** pe **Al Capone** ganet d'ar 7 a viz Gwengolo 1909 en Amsterdam hag aet da Anaon d'an 13 a viz Mae 1973 e Glion (Suis) a oa un torfedour izelvroat brudet evit bet kenlabouret gant an Nazied e-pad an Eil Brezel-bed o klask war-lerc'h ar yuzevien kuzhet er vro.

Chomet eo hep bezañ barnet goude an Eil Brezel-bed en desped d'e arzadenn ha d'ar furchadennoù warnañ a voe goude e terc'hadenn diouzh an Izelvroioù.

## Istor
E-kerzh ar bloavezhioù 1930, Riphagen en doa bet savet ur rouedad atroperezh o tegas brud warnañ hag al lesanv *[[Al Capone]]*. Pa voe aloubet ar vro gant lu an Trede Reich e labouras Riphagen evit meur a aozadur Nazi disheñvel an hini brudetañ o vezañ ar Hausraterfassungsstelle pe Colonne Henneicke, un aozadur kenlabourerien izelvroat, labouret en doa ivez evit ar Sicherheitsdienst (SD).

## Kenlabourerezh
Kemeret en doa perzh er furchadennoù tro-dro d'ur rouedad sevel fals-paperioù a welas marv ar rezistant Gerhard Badrian. D'an 30 a viz Even 1944, Gerhard Badrian ur rezistant a orin yuzev alaman a oa bet flatret gant rouedad Bernard Andreas Riphagen ha klasket war e-lerc'h e Rubensstraat e Amsterdam. E-pad e harzadenn e voe tennet gantañ war un ofiser eus an SD a oa e traoñ skalieroù hag e klaskas redek kuit. Tennet e voe warnañ, hervez ar mamennoù n'eo ket sklaer ma emlazhas pe ma voe lazhet gant tennoù an Alamanted.Den gwidreûs, reiñ a ra harp evit ar furchadennoù war ar yuzevien, laerañ a ra anezho a-raok ma vefent deportet er c'hampoù-bac'h. Ouzhpenn d'al laeradennoù e vez paeet dezhañ sammadoù arc'hant gant an Alamanted evit pep yuzev tapet gantañ hag e genseurted. 
## Goude ar Brezel
E Mae 1945, pa voe dieubet ar vro, e voe klasket war-lerc'h Riphagen ha lakaet e voe dindan evezh en e di. E miz C'hwevrer 1946 e teuas a-benn da skampañ kuit etrezek Arc'hantina lec'h ma teuas da vezañ kamalad gant ar prezidant Juan Perón. Mervel a reas e 1973 en ur glinikenn e bro Suis.
## Filmoù
* Riphagen, gant Pieter Kuijpers, embannet gant Netflix, 2015
El valle del Jarama

***El valle del Jarama*** (*Traoñienn ar stêr Jarama*) a zo ur ganaouenn saoznek hag a voe savet ar pozioù anezhi gant ar Skosad Alex McDade (1905-1937), hag eñ komiser politikel e Brigadenn Abraham Lincoln e-pad Brezel Spagn.

Da goulz Emgann Jarama (6-27 a viz C'hwevrer 1937) e voe-hi krouet, kemeret ton ar sonenn hengounel suamerikan *El valle del Río Rojo* evel diazez gant an aozerien.

## Liammoù diavaez
*  ''Jarama Valley'', kanet gant Pete Seeger and the Almanac singers e 1944.
*  ''Jarama Valley'', kanet gant Woody Guthrie e 1944.
Martha

**Martha** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
*Marta, e brezhoneg ha spagnoleg
*Marthe, e galleg

## Tud
* Martha Graham (1894 – 1991), korollerez stadunanat 
* Martha Boswell (1910-2008), ar goshañ eus an trikon kanerezed stadunanat ar Boswell Sisters,
* Martha Grünenwaldt (1910-2008), arzourez velgiat,
* Martha Washington, Stadunanadez, gwreg George Washington, prezidant kentañ ar Stadoù Unanet
* Martha and the Vandellas, laz kanerezed stadunanat,
* Märtha Louise Norge, ganet e 1971, merc'h henañ Harald V, roue Norge
* Martha Higareda (g. e 1983), aktourez vec'hikan

## Traoù all
*Martha Jac a Sianco, romant kembraek gant Caryl Lewis, embannet gant Y Lolfa e 2004, Llyfr y Flwyddyn (Levr ar Bloaz) e 2005.
* *[[Martha My Dear]]*, kanaouenn gant The Beatles.

## Lec'hioù
### SUA
*Martha, Oklahoma
*Martha, Kentucky
*Martha, New Jersey
*Martha, Tennessee
Hirundapus giganteus

***Hirundapus giganteus*** a zo ur spesad glaouered bras eus ar c'herentiad Apodidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag a bak diwar nij.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Hirundapus giganteus *'giganteus**', e Malezia, Inizi bras ar Sounda ha Palawan,
* *H. g. indicus*, (Hume, 1873), e	mervent India ha Sri Lanka ; eus reter India ha Bangladesh da Azia ar Gevred ; Inizi Andaman.

## Liammoù diavaez
*  ''Hirundapus giganteus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Hirundapus giganteus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ac'h (bro)

**Ac'h** a oa ur vroig e Bro-Leon. Ur paou e oa gwechall (*Pagus Achmensis* e anv latin) er Grennamzer Uhelañ hag un arc'hdiagoniezh eus Eskopti Leon eo bet betek an Dispac'h Gall. E anv a gaver e meur a anv-lec'h er c'horn-bro-se : beg-douar *Kastell-Ac'h* e Plougerne pe c'hoazh an Aber-Ac'h, un aber hag ur porzh e Landeda.

En arc'hdiagoniezh Ac'h e oa an holl barrezioù a oa etre stêr an Aber-Ac'h, an Elorn hag ar mor, da lavaret eo :
* Beuzid-Konogan
* Brest, gant div barrez
* Breventeg (bremañ en Dreneg)
* An Dreneg (gant trev Landouzan)
* Eusa
* Ar Forest-Landerne (gant trev Sant-Divi)
* Gouenou
* Gwiler-Leon (gant trev Boc'harzh)
* Gwipavaz
* Gwitalmeze (gant trev Sant-Pabu)
* Kerbêr-Kilbignon
* Kersent-Plabenneg
* Lokrist (gant Konk-Leon)
* Lambezelleg
* Lambaol-Blouarzhel
* Lambaol-Gwitalmeze
* Landerne, gant div barrez
* Landunvez (gant trev Kerzent)
* Lannildud
* Lanriware
* Larred
* Lokournan
* Loprevaler
* Milizag (gant trev Gwiproñvel)
* Molenez
* Plabenneg 
* Plonger (gant trev Lamber)
* Plouarzhel
* Plougin (gant trevoù Kozmeal ha Lokmajan)
* Plougonvelen (gant trev Lokmazhe)
* Plourin (gant trev Brelez)
* Plouvien (gant trevoù Balanant hag ar Vourc'h-Wenn)
* Plouzane (gant trev Lokmaria)
* Porspoder
* Sant-Tonan
* Trebabu
* Treglonoù
* Treouergad

## Notennoù
Emgann Mosoul

**Emgann Mosoul** a c'hell bezañ anv meur a emgann istorel a zo bet pe nepell diouzh kêr Moṣoul pe e-barzh ar gêr-se en Irak.

## Krennamzer
* Emgann Mosoul (1107), pa voe aloubet kêr gant ar sultan Seldjouki Kilij Arslan Iañ

## [[Brezel Irak|Aloubadeg Irak 2003]]
* Emgann Mosoul (2004), emgann e-pad Brezel Irak
* Argadenn Mosoul (2008), lodenn eus Kampagn Ninive

## Brezel sivil Irak
E-pad brezel diabarzh Irak a-enep ar Stad Islamek 
* Kouezhadenn Mosoul, emgann e miz Even 2014 pa voe aloubet ar gêr gant ar Stad Islamek 
* Argadenn Mosoul (2015), argadennn evit adkemer ar gêr digant ar Stad Islamek e 2015
* Argadenn Mosoul (2016), argadenn evit adkemer ar gêr digant ar Stad Islamek e 2016
* Emgann Mosoul (2016), tagadenn veur war Mosoul evit adkemer ar gêr kroget d'ar 16 a viz Here 2016

* *Evit an emgannoù koshoc'h gwellit [[Emgann Nineve]].*
Lyncornis

***Lyncornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ adrened, krouet e 1838 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Lyncornis macrotis]]*
** *L. m. bourdilloni*, *L. m. cerviniceps*, *L. m. jacobsoni*, *L. m. macropterus* ha *L. m. macrotis*,
* *[[Lyncornis temminckii]]*.

Pemp (5) isspesad en holl.

## Rummatadur
Bezañ e veze renket an daou spesad er genad *[[Eurostopodus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Mosoul

**Mosoul** (arabeg : **<big>الموصل</big>‎‎** **El-Mōṣul**; sirieg : **<big>ܡܘܨܠ‎</big>**, **Māwṣil**) zo ur gêr e norzh Irak, 400 km eus Baghdad.
War glann dehoù ar stêr Digris e oa ar gêr hen, a oa enebet ouzh Ninive ("Ninweh") a oa war ar glann gleiz. Hiziv, gant kresk ar c'hêriekadur, en em led kêr Vosoul war daou ribl ar stêr. Eil kêr brasañ bro Irak eo hiziv-an-deiz.

## Istor

Kement ha "lec'h liammañ", "lec'h unaniñ" e talvez *Mōṣul* ha *Māwṣil*, rak eno e veze listri oc'h ober modedone etre div c'hlann ar stêr a-raok ma vefe bet savet ur pont. Abalamour d'he lec'hiadur e voe kêr ul lec'h emgann pouezus etre an nerzhioù a felle dezho bezañ mistri war Irak. 
*Al-Faiha* ("ar baradoz"), *Al-Khaḍrah* ("ar gwer") pe *Al-Hadbah* ("an dosenn") eo lesanvioù Mōṣul er bed arabek. Raloc'h e kaver an termenadurioù "Perlezenn an norzh" pe "Kêr ar milion a soudarded".

## Emgannoù
Meur a emgann drastus zo bet e kêr Vosoul pe tro-dro.
### Krennamzer
* Emgann Mosoul (1107) ; Kilij Arslan I eus ar re Seldjoukid a aloubas kêr.

### [[Oberiadur brezel Iraqi Freedom|Aloubadeg Irak 2003]]
* Emgann Mosoul (2004), emgann e-kerzh Brezel Irak.
* Argadenn Mosoul (2008), ul lodenn eus Kampagn Ninawa.

### Brezel-diabarzh Irak
E-pad brezel diabarzh Irak (2014-2016) a-enep ar Stad Islamek :
* Kouezhadenn Mosoul, emgann e miz Even 2014 pa voe aloubet kêr gant ar Stad Islamek ;
* Argadenn Mosoul (2015), argadennn evit adkemer kêr digant ar Stad Islamek ;
* Argadenn Mosoul (2016), argadenn evit adkemer kêr digant ar Stad Islamek adarre ;
* Emgann Mosoul (2016), tagadenn-veur war Vosoul evit adkemer kêr, boulc'het d'ar 16 a viz Here 2016

## Tud anavezet
* Kilij Arslan, sultan emzisklêriet.
Emgann Mosoul (1107)

:*Ur bajenn [[Emgann Mosoul]] zo ivez.*

**Emgann Mosoul 1107** a oa bet un emgann etre ar Sultan Kilij Arslan a-enep lu Muhammad Iañ, skoazellet gant Fakhr al-Mulk Radwan penn seldjouk Aleppo hag ul lu harp Artukided. Dianav a-walc'h eo an emgann a-fed munudoù.

D'an 22 a viz Meurzh 1107, Kilij Arslan a zeu da vezañ mestr war kêr Mōsoul goude bezañ bet galvet da sikour gant poblañs ar gêr. Ur wech mestr eno e teue da vezañ Sultan. Nerzhioù lies a voe kaset da adkemer ar gêrlu Muhammad Iañ, skoazellet gant Fakhr al-Mulk Radwan penn seldjouk Aleppo hag ul lu harp Artukided.

Ur sez a voe tro-dro d'ar gêr etre Meurzh 1107 hag an 19 a viz Mae 1107 ar gêr a voe aloubet, ur gwir d'al laeroñsi a voe roet d'an alouberien betek kreisteiz.

Ar gwir emgann a voe nepell diouzh ar stêr Khabur d'an 13 a viz Gouhere 1107. Ar Sultan Muhammad Iañ a dalas ar buanañ ar gwellañ ouzh ar Sultan Kilij Arslan a-raok ma voe erruet e holl lu. Kilij Arslan tapet a glaskas trec'hiñ dre un argadenn-veur eus e holl nerzhioù war al lu enebour. Dont a refont a-benn da vont betek tizhout gwarded Muhammad Iañ hag Arslan a gloazas memes anezhañ met un taol-kleze en dour e voe. Trec'het e voe ar Sultan Kilij Arslan hag e lu ha rediet da derc'hout. E-unan e-kreiz ar stêr Khabur, tennañ a ra bir-war-bir war soudarded Muhammad Iañ. E varc'h a gouezho en un toull-dour o kas anezhañ d'ar strad ha beuzet e voe.
## Levrlennadur
*  *[https://books.google.fr/books?id=ox0oASDvKEkC&pg=PA114&lpg=PA114&dq=mossoul+battle+1107&source=bl&ots=nw6UKwO9QN&sig=vOpojyL5gubc79wrlJVPSOzDDNA&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwj-pYG38frPAhWFOhQKHZggB6sQ6AEIOjAE#v=onepage&q=mossoul%20battle%201107&f=false The Chronicle of Ibn Al-Athir for the Crusading Period from Al-Kamil Fi'L-Ta'Rikh.: The Years 491-541/1097-1146 the Coming of the Franks and the Muslim Response]*, Ashgate Publishing, Ltd., 2010 - 401 pajenn

## Notennoù ha daveennoù
Éséka

**Éséka** a zo ur gumun eus Kameroun lec'hiet e tamm kreiz ar vro ; pennkêr ez eo d'an departamant Nyong-et-Kellé. E 2005, e oa 23 242 annezad er gumun, gant 17 904 anezho e kêr Éséka.
Abu Bakr al-Baghdadi

**Abou Bakr al-Baghdadi** (Arabeg:**أبو بكر البغدادي‎‎**), pe **Ibrahim Awad Ibrahim al-Badri** (Arabeg:**إبراهيم عواد إبراهيم علي محمد البدري السامرائي**) e anv gwir, ganet d'an 28 a viz Gouhere 1971, a zo e penn aozadur ar Stad Islamek hag en em ziskleriet e oa Kalif. Lesanvet eo ***an tasmant***.

D'ar 4 a viz Here 2011, ar gouarnamant amerikan a ouzhpennas al-Baghdadi war listenn ar sponterien klasket war o lerc'h ar muiañ gant ur sammad a US$10 milion evit pep keloù a c'hellfe degas e harz pe e varv. N'eus nemet penn al-Qaeda, Ayman al-Zawahiri, o kaout ur sammad arc'hant uheloc'h evit e harz pe e varv US$25 milion. Gouarnamant SUA a ziskler eo kiriek al-Baghdadi da skraperezh mac'hiaded, lakaat da sklav, palforzhañ ha muntrañ ur geodedourez amerikan a voe lazhet war-lerc'h. Meur a wech eo bet diskleriet e oa bet lazhet pe d'an nebeutañ gloazet-bras met betek-henn n'eo ket bet prouet anat. Marvet eo emlazhet e-kerzh an Oberiadur-brezel Kayla Mueller d'ar 27 a viz Here 2019, pa lakas da darzhañ ur gouriz-tarz a-raok bezañ prizoniet gant nerzhioù ispisial SUA.
## Marv, gloazet don pe harzet
Meur a wech eo bet embannet e oa bet lazhet, gloazet don pe prizoniet penn ar Stad Islamek. En gwirionez betek e varv e 2019 ne oa ket bet gwir.
* 23 a viz Eost 2018: Al-Furqan, ur media eus ar stad Islamek, a embanne un enroladenn aodio eus ar c'halif al-Baghdadi evit vakañsoù muzulman an Eid al-Adha (gouel an aberzh). En enroladenn-se e vez klevet penn an aozadur, Abu Bakr al-Baghdadi, ar pezh a ziskoueze ne oa ket marvet nag harzet.

## Notennoù ha daveennoù
Llanddinol

**Llanddinol** (*Itton* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gwalarn da Gas-gwent.

Savet e voe un iliz gant sant Deiniol hag alese e teu anv kembraek ar gêriadenn, diwar *llan* ha *Deiniol*. Disheñvel-krenn eo orin an anv saoznek, a gaver skrivet *Edyton*, *Hedyngton* hag *Edeton* en .

## Notennoù