Aostralopitek

***Australopithecus***, eus al latin *australis* hag eus an henc'hresianeg πίθηκος *pithekos* ("marmouz"), zo ur genad *[[hominini]]*, a reer  **aostralopiteked** anezhe ivez, hag a veve en Afrika e-doug diwezh ar Plioken ha deroù ar Pleistoken. Diwan a reas ar genad *[[Homo]]* (hag an dud a vremañ) a-douez an  *Australopithecus*, evel ur skourr breur da *Australopithecus sediba*. Ar genadoù *[[Paranthropus]]* ha *[[Kenyanthropus]]* zo diwanet ivez a-douez  *Australopithecus*.
*Australopithecus* zo un ezel eus an ismeuriad *[[Australopithecina]]* ma lakaer ivez *[[Ardipithecus]]* a-wezhioù daoust ma vez implijet ar ger *Australopithecina* a-wezhioù d'ober anv eus izili  *Australopithecus* hepken.
E-touez spesadoù ar genad emañ *[[Australopithecus garhi|A. garhi]]*, *[[Australopithecus africanus|A. africanus]]*, *[[Australopithecus sediba|A. sediba]]*, *[[Australopithecus afarensis|A. afarensis]]*, *[[Australopithecus anamensis|A. anamensis]]*, *[[Australopithecus bahrelghazali|A. bahrelghazali]]* hag *[[Australopithecus deyiremeda|A. deyiremeda]]*. Dizemglev zo da c'houzout hag-eñ e tlefe bezañ renket spesadoù  *Australopithecus* a zo e genadoù nevez, pe hag-eñ eo heñvelster *Paranthropus* ha *Kenyanthropus* gant *Australopithecus*, abalamour ma'z eo digempoell an daksonomiezh dreist-holl.

Ar spesad kentañ eus ar genad zo anavezet, *A. anamensis*, a vevas e reter Afrika war-dro 4,2 milion a vloavezhioù zo. Karrekaennoù *Australopithecus*  a zeuas da vezañ skignet en un doare ledanoc'h-ledan en reter hag e su Afrika, a-raok dianadiñ war-dro 1,9 milion a vloavezhioù zo (pe etre 1,2 ha 0,6 milion a vloavezhioù zo ma reer anv eus *Paranthropus*). Daoust ma n'eus chomet hini ebet eus ar strolladoù staget war-eeun ouzh al lignez-se, *Australopithecus* en deus bet diskennidi, rak ar genad *Homo* a ziwanas a-douez ur spesad *Australopithecus* d'ur mare bennak etre 3 ha 2 vilion a vloavezhioù zo. 

An aostralopiteked o deus perzhioù henaek (empennoù bihan a-walc'h) ha perzhioù emdroetoc'h (dentadur tost da hini ar genad *Homo*). Kroget e oant da vont war daou droad, neoazh ne c'hellent ket en ober e-pad pell.
*Australopithecus* en doa daou pe dri gen eilet hag a zeue eus *[[SRGAP2]]* war-dro 3,4 ha 2,4 milion a vloavezhioù zo (*[[SRGAP2B]]* ha *[[SRGAP2C]]*). An eil anezhe en doa ur roll e kresk niver an neuronoù hag en o dilec'hiadenn en empenn mab-den. Kemmoù bras c'hoarvezet e korfadurezh an dorn a weler ivez, da gentañ e karrekaennoù *A. afarensis* war-dro 3 milion a vloavezhioù zo (bizied berraet e-keñver ar biz-meud ha kemmoù er c'houbloù etre ar biz-yod, an tristurieg hag ar pennog). 

Hep mar ebet, brudetañ karrekaenn aostralopitek dizoloet eo hini Lucy, un Australopithecus afarensis dizoloet e 1974 en Ethiopia (rannvro Afar) gant ur skipailh etrebroadel, ar Breizhad Yves Coppens ennañ.

## Teknologiezh
Soñjal a raed gwezhall ne oa ket *Australopithecus* ken barrek hag *Homo* evit sevel benvegoù, met kavadenn an *[[Australopithecus garhi|A. garhi]]* e-kichen eskern bras bronneged o doa resevet taolioù gant benvegoù maen en deus prouet ne oa ket gwir. An dizoloadenn-se, graet e 1994, a oa ar roud koshañ eus produadur benvegoù. bete ma voe dizoloet e 2010 roudoù eus merkoù troc'hoù graet 3,4  Ma zo ha lakaet war gont *A. afarensis*, ha dizoloadenn sevenadur Lomekwi  e 2015, e-kichen al lenn Turkana, a oa bloaziet eus 3,3 Ma hag a c'hell bezañ lakaet war gont *[[Kenyanthropus]]* marteze. Muioc'h a venvegoù maen eus war-dro 2,6 Ma a oa dizoloet e Ledi-Geraru, e rannvro an Afar, e 2019, daoust ma c'hallfent bezañ bet lezet gant *Homo*. 

## Notennoù