open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adrien de Carné

**Adrien de Carné**, *Adrien Ernest Michel Henri Anne de Carné-Carnavalet* er marilhoù-kêr, ganet d'ar 5 a viz Kerzu 1854 e Brest ha marvet d'an 13 a viz Genver 1943, e Bourg-la-Reine, a oa un emsaver, ur skrivagner, ur barzh (gallek ha brezhonek), ur saver pezhioù-c'hoari hag un troer brezhonek. Gant e anv gallek berraet e sine e oberennoù, met an anv klok a zeue eus Kernevez ha Kerneveno(ù).

Degemeret e voe e Goursez Vreizh, ma oa *Barzh an Arvor* e anv-barzh.

Prezidant Kevredigezh Vroadel Breizh e voe.

E 1911 e voe deroet dezhañ ar *Prix François Coppée* gant an Académie française evit e oberenn *Les conquérants divins*.

## Buhez
En ur familh tudjentiled kozh a-walc'h e oa bet ganet gant Palaméde de Carné ha Félicité Chesnel. Studioù war ar gwir en doa graet Adrien.

Adalek 1914 e roas kentelioù brezhoneg bep Yaou e ti an doktor René Le Fur, straed Vaneau e Pariz.

E-touez ar bommoù en e skridoù e c'haller derc'hel soñj eus hemañ :
*<span style="font-family:Georgia; font-size:1.1em;">Kenavo, beulke, diot, genaoueg, kenavo, anduilhenn gordennet.</span>* — *Tri-ugent mil lur* (1932)

## Pezhioù-c'hoari
**Breiz Karet]*, A. Davy, Pariz, 1910
**Ar mabik Jezuz*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1910
**Kristof ar c'hrenv* hag *An aotrou Flammik*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1911
**Tarsiziuz*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1912
**Saïk ar paotr fin*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1912
**Noz Nedeleg*, Moulerez San-Gwilherm, Sant-Brieg, 1913
**Sac'h ar Marichal*, Moulerez San-Gwilherm, Sant-Brieg, 1913
**Barnediguez Doué*, Moulerez San-Gwilherm, Sant-Brieg, 1913
**Ar galoun vat*, Moulerez San-Gwilherm, Sant-Brieg, 1914
**Judikaël*, Moulerez San-Gwilherm, Sant-Brieg, 1917
**Lilien ar Folgoat*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1921
**Ar mab foran*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1922
**Ar yalc'had aour*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1922
**Fanch Vras ha Fanch vihan*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1922
**Yann e yalc'had*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1924
**An tri goulenn*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1926
**Yannig mil vicher*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1927
**Fanch ar Pennok*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1928
**An Aotrou Fich-Fich*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1929
**Penn skanv a blac'h*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1929
**Bioc'h Alanig*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1930
**An tri breur*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1931
**Tri-ugent mil lur*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1932
**Dans ar Gonandoned*, Moulerez ru ar C'hastell, Brest, 1933

## Troidigezh
**Danevellou a Vreiz*, Ti ar Wenanen Aour, 1921

## Levrlennadur
* Ronan Caouissin, *Bretons d'aujourd'hui*, Éditions Ronan, Pleiber-Krist, 19/06/1936, p. 14.
* Lukian Raoul, *Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien vrezhonek*, Al Liamm, 1992. Pennad : Carné-Carnavalet, Adrien Ernest Michel Henri Anne de

## Notennoù ha daveennoù
Essaouira

Ramparts of Essaouira.JPG|Medina Essaouira.
MoroccoEssaouira street2.jpg|Ur straed en Essaouira.

**Essaouira** (tamazigteg : *ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ* ;arabeg: الصويرة‎, *eṣ-ṣauīrah*; anv kozh bet roet gant ar Bortugaliz: **'Mogador**) zo ur gêr eus aod gevred Maroko. Emañ war aod ar Meurvor Atlantel er su da Casablanca ha kêr-benn proviñs Essaouira eo e rannvro Marrakech-Tensift-El Haouz. Poblañs : war-dro 78 000 a dud (2014).

Krediñ a reer ez eus bet tud o chom er c'horn-bro abaoe an amzer ragistorel. An ergerzher hag ar morlaer brudet eus Kartago, Hanno, a zeuas amañ er Vvet kantved kent JK war e veaj a-hed aodoù Afrika hag a savas ur greizenn marc'had war an aod. E-pad ur pennad e voe e dalc'h Portugal ha lod eus savadurioù kêr gozh a zo eus ar marevezh-se, evel ar c'hastell e-kichen ar porzh. A-benn an XVIIIvet kantved e oa Essaouira porzh pouezusañ su Maroko. Un toullad Yuzevien a oa o chom eno gwechall met an darn vrasañ anezho a zo aet kuit, evel er peurrest eus Maghreb.

Hiziv e vez lesanvet "ar Sant-Maloù marokat" ha "kêr an avelioù" a-wechoù. Lakaet eo bet karter ar medina war roll Glad bedel an UNESCO e 2001.

## Gevelliñ
Gevellet eo Essaouira gant :
* 
*
Artur Mas

**Artur Mas i Gavarró** (ganet d'an 31 a viz Genver 1956 e Barcelona), zo anezhañ ur politikour katalan.
Ezel eo eus ar strollad Convergència Democràtica de Catalunya, ha 129vet prezidant Katalonia eo etre ar 27 a viz Kerzu 2010 hag an 12 a viz Genver 2016.

## Buhez prevez
E 1979 e-pad un dimeziñ en deus kejet gant Helena Rakòsnik. Dimezet int abaoe 1982. Tri bugel o deus.
Macaca fascicularis

***Macaca fascicularis*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Al loen emañ brosezat an dek isspesad anezhañ :
* *Macaca fascicularis atriceps*,
* *Macaca fascicularis aureus*,
* *Macaca fascicularis condorensis*,
* *Macaca fascicularis fascicularis*,
* *Macaca fascicularis fuscus*,
* *Macaca fascicularis karimondjawae*,
* *Macaca fascicularis lasiae*,
* *Macaca fascicularis philippensis*,
* *Macaca fascicularis tua*,
* *Macaca fascicularis umbrosus*en Azia ar Gevred.

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Heliomaster longirostris

***Heliomaster longirostris*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.

Anvet e voe *Trochilus longirostris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1801) gant an daou skiantour gall Jean Baptiste Audebert (1759-1800) ha Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv, hag amprevaned ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika : 
* *Heliomaster longirostris albicrissa*, e kornôg Ecuador, gwalarn Perou,
* *H. l. *'longirostris**', eus Costa Rica da vBolivia ha Brazil, Enez Trinidad,
* *H. l. pallidiceps*, eus kreisteiz Mec'hiko da Nicaragua.

## Liammoù diavaez
*  ''Heliomaster longirostris'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Heliomaster longirostris'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Sfax

**Sfax** (arabeg: ; berbereg: **Sifaks**) a zo ur gêr eus Tunizia lec'hiet war ribl ar Mor Kreizdouar. Poblet eo gant war-dro 330 000 a dud (2014).
Macaca tonkeana

***Macaca tonkeana*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

Bez' emañ e-touez ar seizh spesad makaked brosezat en enezenn Sulawesi.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl, gouest eo da zebriñ delioù, larvenned amprevaned, merien ha rusk avat.

## Annez

Brosezat eo al loen e kreiz enezenn Sulawesi hag en enezeg Togian (Indonezia).

## Liamm diavaez
* ''Macaca tonkeana'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Sousse

**Sousse** (arabeg : سوسة ; berbereg : *Susa*) a zo ur gêr eus Tunizia lec'hiet war ribl ar Mor Kreizdouar. Poblet e oa gant war-dro 271 000 a dud e 2013.
Macaca leonina

***Macaca leonina*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

E-pad pell amzer e voe sellet outañ evel un isspesad eus *[[Macaca nemestrina]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavet e vez al loen e Bangladesh, India, Kambodja, Laos, Myanmar, Sina, Thailand ha Viêt Nam.

## Liamm diavaez
* ''Macaca leonina'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Macaca hecki

***Macaca hecki*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

Dougen a ra anv al loenoniour alaman Ludwig Heck (1860-1951).

## Doareoù pennañ
Ul loen-deiz eo.

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh.

## Annez
Bevañ a ra al loen en enezenn Sulawesi (Indonezia).

## Liammoù diavaez
*Skeudennoù e ti ''Arkive''
* ''Macaca hecki'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Zinder

**Zinder**, *Damagaram* hec'h anv lec'hel, eo eil kêr vrasañ Niger. Poblet e oa gant war-dro 256 000 a dud e 2012.
Mwanza

**Mwanza** zo ur gêr lec'hiet war ribl al Lenn Victoria e gwalarn Tanzania. Poblet e oa gant war-dro 707 000 a dud e 2012.
Macaca radiata

***Macaca radiata*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Al loen a vev an daou isspesad anezhañ — *Macaca radiata diluta* ha *Macaca radiata radiata* — en India.

## Liamm diavaez
* ''Macaca radiata'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Macaca munzala

***Macaca munzala*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

Deskrivet e oa bet kenkent ha 1997 gant ar skiantour indian Anwaruddin Choudhury (1959-) a soñjas dezhañ ne oa an taxon nevez-mañ nemet un isspesad eus ar makak Tibet. N'eo nemet e 2004 ma voe lakaet da wir spesad da-heul labourioù ur strollad skiantourien indian. Ne oa ket bet kavet spesad nevez makaked ebet abaoe 1903, pa voe deskrivet *[[Macaca pagensis]]* gant al loenoniour stadunanat Miller (1869-1956).

Graet e vez "munzala" anezhañ e moinbeg, unan eus yezhoù annezidi Arunachal Pradesh : talvezout a ra kement ha *marmouz ar c'hoad don*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo al loen en Arunachal Pradesh, unan eus stadoù India e biz ar vro (ouzh harzhoù Bhoutan ha Tibet).

Luc'hskeudennet e oa bet e 2006 e Trashiyangtse (Bhoutan) ivez.

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Bokhtar

**Bokhtar** (e tadjikeg: Бохтар) zo ur gêr e mervent Tadjikistan. Poblet e oa gant war-dro 75 000 a dud e 2010.
Macaca maura

***Macaca maura*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

Bez' emañ e-touez ar seizh spesad makaked brosezat en enezenn Sulawesi.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, fiez en o zouez, dreist-holl.

## Annez

Brosezat eo al loen e mervent enezenn Sulawesi.

## Liamm diavaez
* ''Macaca maura'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Nakhon Ratchasima

**Nakhon Ratchasima** (taieg: นครนครราชสีมา) zo ur gêr eus Thailand. Poblet e oa gant war-dro 166 000 a dud e 2011.
Chiang Mai

**Chiang Mai** (taieg : เชียงใหม่, "rozenn an norzh") eo kêr vrasañ Thailand an hanternoz. Poblet e oa gant war-dro 148 000 a dud e 2008.
Khujand

**Khujand** (e tadjikeg: Хуҷанд, خجند) eo eil kêr vrasañ Tadjikistan. Poblet e oa gant war-dro 173 000 a dud e 2015.
Acapulco

**Acapulco** pe **Acapulco de Juárez** eo kêr vrasañ stad Guerrero e kreisteiz Mec'hiko, lec'hiet war ribl ar Meurvor Habask, 304 km eus Kêr Vec'hiko. Poblet e oa gant war-dro 688 000 a dud e 2012. Kêr vrasañ stad Guerrero eo, brasoc'h eta eget ar gêr-benn, Chilpancingo de los Bravo. Bras eo pouez an douristelezh .
Cancún

**Cancún** a zo kêr gouronkañ e biz ledenez Yucatán, war ribl Mor Karib. Poblet e oa gant war-dro 723 000 a dud e 2010.
Chetumal

**Chetumal** (mayaeg: *Chactemàal*, "lec'h ar c'hoad ruz") a zo ur gêr lec'hiet war ribl ledenez Yucatán ha kêr-benn broviñs Quintana Roo. Poblet e oa gant war-dro 151 000 a dud e 2010.
Zapopan

**Zapopan** a zo ur gêr vras e kreiz Mec'hiko, e stad Jalisco. Poblet e oa gant tro-dro 1 156 000 a dud e 2005.
Kherson

**C'herson** (ukraineg : Херсон *C'herson*) zo ur gêr, ur porzh en Ukraina. Kreizenn melestradurel Oblast C'herson eo. Lec'hiet eo war ribl ar Mor Du hag ar stêr Dnipro, C'herson a zo diazez a-fed greanterezh ar sevel bigi kement hag ar greizenn ekonomikel rannvroel. Poblet e oa gant 279 131 a dud d'an 01/01/2022.

Abaoe Meurzh 2022, kêr C'herson a zo bet dindan beli nerzhioù Rusia goude Aloubadeg Ukraina gant Rusia hag Emgann Kherson.

## Notennoù
Poltava

**Poltava** (ukraineg : Полтава) zo ur gêr en Ukraina.
## Istor
## XXIvet kantved
Gwallvrudet e voe Kêr Poltava goude ur bombezadenn e miz Gwengolo 2024.
## Notennoù
Aasmund Olavsson Vinje

**Aasmund Olavsson Vinje** (6 a viz Ebrel 1818 – 30 a viz Gouere 1870) a oa ur barzh hag ur c’hazetenner eus Norvegia. Bez’ e voe, asambles gant ar yezhoniour Ivar Aasen, unan eus an dud kentañ o skrivañ e landsmål, a zeuas da vezañ an nynorsk, unan eus an div yezh skrivet ofisiel e Norvegia.

## E vuhez
Ganet e voe Aasmund Olavsson Vinje en ur familh paour a-walc’h e Vinje, e kontelezh Telemark. Goude bezañ bet mestr-skol ez eas d’ar skol-veur da g-Christiana da studiañ ar gwir. Neuze e reas anaoudegezh gant tud evel Henrik Ibsen ha Bjørnstjerne Bjørnson. Labourat a reas evel kazetenner evit an *[[Drammens Tidende]]*. Sevel a reas ar gelaouenn *[[Dølen]]* e 1858, ma embanne eñvorennoù beajoù ha pennadoù diwar-benn an arz, ar yezh, ar politikerezh. Paouez a reas *Dølen*da zont er-maez e 1870.

Tremen a reas an dibenn eus e vuhez war ar maez ha mervel a reas gant ur c'hrign-bev e 1870. Beziet e voe e Gran e kontelezh Oppland.

## E oberenn
En e skridoù e *Dølen*, hag en e skridoù all, e veze roet kalz a bouez gant Vinje d’an diforc'hioù etre ar vuhez er c'hêrioù bras hag ar vuhez war ar maez. Unan eus pennañ skrivagnerien romantel Norvegia e voe Vinje. War an dachenn bolitikel e voe oberiant ivez. Skarzhet e voe eus e garg a alvokad, abalamour m’en doa kavet abeg e politikerezh estren ar gouarnamant.

Lod eus barzhonegoù Vinje zo anavezet hiziv an deiz c'hoazh, evel da skouer ar varzhoneg *Ved Rundarne*, zo bet lakaet sonerezh warni gant Edvard Grieg.

## Un nebeud skridoù
**En Ballade om Kongen og Kongehuset* (1853)
**Ferdaminni fraa Sumaren 1860* (1861)
**A Norseman's View of Britain and the British*, e saozneg (1863)
** Diktsamling* (1864)
** Storegut* (1866)
**Blandkorn* (1867)
**Dølen i eiget Hus atter* (1868)
**Um vaart nationale Stræv* (1869)

## Liammoù diavaez

*Levrioù gant Vinje e Levraoueg Vroadel Norvegia
Macaca nemestrina

***Macaca nemestrina*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

Deskrivet e voe e 1766, evit ar wech kentañ, gant Carl von Linné a anvas anezhañ *Simia nemestrina*.

E-pad pell amzer e soñjas d'al loenoniourien e oa *[[Macaca pagensis]]* ha *[[Macaca siberu]]* daou isspesad dezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Hollzebrer eo al loen ha bevañ a ra avat diwar divellkeineged, kebell-touseg ha plant dreist-holl.

## Annez

Bevañ a ra al loen e koadegi trovanel gleb Azia ar Gevred, en tu all da zaou vil metr a uhelder.

## Liamm diavaez
* ''Macaca nemestrina'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Harnez (kezeg)

An **harnez** eo an holl bezhioù a servij da lakaat war ul loen evit e lakaat da sachañ war ur c'harr pe un arar.

*dibr
*gweskenn
*kabestr
*stleug
*sug
Iquique

**Iquique** zo ur gêr en hanternoz Chile. Kêr-benn Rannvro Tarapacá eo. Poblet e oa gant war-dro 180 000 a dud e 2012.
Tifenn Linéatte

**Tifenn Linéatte** zo ur gomedianez ha telennerez vreizhat. 

Savet he deus an abadenn c'hoariva Nena ha Polo, Foeterlukined evit ar vugale
Prigny

**Prigny** zo ur gumun gozh a Vreizh en arvor Bro-Naoned, stag bremañ ouzh Mousteroù-Raez.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Prigny e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Arzhon-Raez hag e Bann Pembo. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pembo. E 1801 e voe lakaet e Kanton Bourc'hnevez-Raez.
### 
* E 1815 e voe staget kumun Prigny ouzh kumun Mousteroù-Raez.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Chapel *Sant Yann-Vadezour*, - kantved, iliz-parrez gwechall.
## Emdroadur ar boblañs adalek 1793 betek 1806

.
## Melestradurezh
## Tud
## Pennad kar
* Mousteroù-Raez.
## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez
*http://www.shpr.fr/?Le-prieure-Sainte-Marie-de-Prigny
Llangynidr

**Llangynidr** zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e gevred Powys. Emañ war lez su ar stêr Wysg ha tremen a ra Kanol Aberhonddu hag Y Fenni hebiou ivez. Ur pont zo dreist ar stêr Wysg, savet war-dro ar bloaz 1600.

Er c'hreisteiz d'ar gêriadenn e oa mengleuzioù maen-raz gwechall.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llangynidr hag 155 anezho a oa kembraegerien (11,3%).

## Notennoù
Rochementru

**Rochementru** zo ur gumun gozh a Vreizh e Liger-Atlantel, stag bremañ ouzh kumun ar Bineg. 
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Rochementru e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Gwerid hag e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz. E 1801 e voe lakaet e Kanton Sant-Marzh.
### 
* Staget e voe kumun Rochementru ouzh kumun ar Bineg e 1831.
## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik kozh, ---- kantved ; un ti eo bremañ.
* Ar prioldi, .
## Emdroadur ar boblañs adalek 1793 betek 1831

## Melestradurezh
## Tud
## Pennad kar
* Ar Bineg.
## Notennoù ha daveoù
Koad Lannoez

**Koad Lannoez** eo trede koad brasañ Breizh, war-lerc'h koad Pempont ha koad ar C'havr. Estreget kumun Lannoez, en em astenn ar c'hoad dreist-holl e kumun Ar Govelioù war 4 195,94 ha. E 2007, an darn vrasañ eus ar c'hoad zo bet prenet gant ur gompagnunezh etrebroadel c'hall.

## Deskrivadur

Kozh-Noe eo ar c'hoad-mañ ha gwall drenk e zouar. Emañ 90% eus ar c'hoad e kumun Ar Govelioù hag ar peurrest zo e Lannoez, er C'hrav-Sant-Laorañs hag e Pluvaeg e Bro-Sant-Brieg.

Un daouarc'heg rummet evel un TNLELP eo lodenn gwalarn ar c'hoad abalamour ma vez kavet ar plant *Myrica gale*, *Pinguicula lusitanica* ha glizheolez-delioù-hir du-hont. Gwez-derv, faou ha kelenn a vez kavet a-hont ivez.

Tri-ugent bennak spesad laboused, o vont da get evit un darn, 'zo bet renablet ennañ.

## Istor
Etre 1756 ha 1886 e voe korvoet ar c'hoad evit pourchas govelioù Lannoez.

Ur gorread a 3 800 hektar, da lavaret eo 90% eus ar c'hoad, zo bet prenet e 2007 gant kompagnunezh Louis-Dreyfus, homañ he deus gwerzhet an takad-mañ e 2015 d'ar gompagnunezh ganadian Boralex hag he deus kroget da zifraostañ ar c'hoad hep tamm aotre ebet war un 12 km² bennak evit plantañ ur park rodoù-avel a rankje distrujañ 331 ha (8,7 %, eus ar c'hoad). Dre ma n'he doa Boralex tamm aotre ebet da gregiñ gant an difraostañ e oa bet harzet ar chanter gant lez-varn Roazhon d'an 11 a viz Gouere 2017.

Ne oa ket fin ar raktres avat, adprenet eo bet ar c'hoad gant ur strollad all ha daneveller publik an Naoned a erbed kenderc'hel gant al labourioù, a-hed-all eo staliet sichennoù betoñs ar rodoù-avel ha ledanaet ha teret eo an hentoù dija. Ensellet eo ar raktres gant ar C'huzul-Stad e miz Here 2019.

## Liammoù diavaez
*Koad Lannoez
*''Reporterre'', 12/07/2017

## Notennoù
Macaca ochreata

***Macaca ochreata*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

Bez' emañ e-touez ar seizh spesad makaked brosezat en enezenn Sulawesi (Indonezia).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

## Notennoù ha daveennoù
Macha hag an Arzh

**Macha hag an Arzh** (en ruseg: Маша и Медведь / Masha i Medved) zo ur gontadenn-bobl rus, brudet en ur bern yezhoù. Div benntudenn zo enni evel-just, Macha, un hinkin a blac'hig, hag an arzh.

## Embannadurioù
### E brezhoneg
* Macha hag an arzh, treuzskrivet gant Mark Kerrain, skeudennoù Mael Verot, embannadur Sav-Heol (18 pajenn), 2015 (ISBN 979-10-90456-18-1)

### E yezhoù all
* Embannet gant Le Père Castor

## Skinwel
Un heuliad skinwel evit bugale zo bet graet diwar ar gontadenn, gant ar studio rus Animaccord en 2009, anezhañ 52 filmig. Un toullad tudennoù nevez zo bet krouet, ha klasket reiñ lañs d'ur marc'had a broduioù deveret, mergodennoù dreist-holl.
*Macha hag an Arzh (skinwel) 

## Liammoù diavaez
* Macha hag an arzh e lec'hienn Kuzul ar Brezhoneg 
* Ar gontadenn e galleg
* Ar gontadenn e saozneg
* Ar gontadenn e spagnoleg
Doulon

**Doulon** zo ur gumun gozh a Vreizh e Liger-Atlantel, stag bremañ ouzh kumun Naoned. 
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie, heuliañ Jean-Yves Le Moing ː **Dolon**, 1115
*Adolphe Joanne ː **Doulon** (1884)
**Gerdarzh** ː da dostaat sur-awalc'h ouzh *Dol* = kildroenn, glebienn

## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Doulon e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Tarvieg hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e voe lakaet e Kanton Kerc'hfaou.
### 
* Staget e voe kumun Doulon ouzh kumun Naoned e 1908.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Emdroadur ar boblañs adalek 1793 betek 1906


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:7000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1800 text:
  bar:1806 text:1806
  bar:1821 text:
  bar:1831 text:1831
  bar:1841 text:1841
  bar:1846 text:
  bar:1851 text:1851
  bar:1856 text:
  bar:1861 text:1861
  bar:1866 text:
  bar:1872 text:1872
  bar:1876 text:
  bar:1881 text:1881
  bar:1886 text:
  bar:1891 text:1891
  bar:1896 text:
  bar:1901 text:
  bar:1906 text:1906
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till:  1319
  bar:1800 from:0 till:  1203
  bar:1806 from:0 till:  1339
  bar:1821 from:0 till:  1401
  bar:1831 from:0 till:  1415
  bar:1841 from:0 till:  1523
  bar:1846 from:0 till:  1463
  bar:1851 from:0 till:  1548
  bar:1856 from:0 till:  1612
  bar:1861 from:0 till:  1740
  bar:1866 from:0 till:  2669
  bar:1872 from:0 till:  2997
  bar:1876 from:0 till:  3304
  bar:1881 from:0 till:  4094
  bar:1886 from:0 till:  4932
  bar:1891 from:0 till:  5521
  bar:1896 from:0 till:  6004
  bar:1901 from:0 till:  6880
  bar:1906 from:0 till:  6990
 



## Melestradurezh
## Tud

* Florimond Charon de la Papotière, jeneral war an arc'hant ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1558
* Mathurin Bedeau de Saint-Lo (pe Saint-Laud), selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1644
* Pierre Barnabé de la Papotière, jeneral war an arc'hant ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1720, kadoriad e 1759.

### Ardamezeg ar familhoù

## Pennadoù kar
* Chantenay,
* Naoned.
## Levrlennadur

* Adolphe Joanne ː G*éographie de la Loire-Inférieure*. Hachette & Cie. 1884
*Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Llangynllo

**Llangynllo** zo anv meur a lec'h e Kembre :

*Llangynllo (Ceredigion), ur gêriadenn e Ceredigion
*Llangynllo (Powys), ur gêriadenn vihan e Powys
Llangynllo (Powys)

**Llangynllo** zo ur gêriadenn vihan, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e reter Powys. Emañ en hanternoz da gêr Llandrindod hag er c'hornôg da Dref-y-clawdd ha harzoù Bro-Saoz. Redek a ra an Afon Llugwy dre ar gêriadenn.

Hervez a gonter e voe savet an iliz gant Sant Cynllo. Meur a feunteun vurzhudus zo er barrez, en o zouez Ffynnon Lwli, Pistyll Cynwy ha Ffynnon Haearn.

Ur porzh-houarn zo e Llangynllo.

E 2011 e oa 369 a dud o chom e kumuniezh Llangynllo hag 28 anezho a oa kembraegerien (7,7%).

;Percy Benzie Abery

Llangunllo and church (1294270).jpg|
Llangunllo from railway (1294152).jpg|
Llangunllo church (1293977).jpg|
Llangunllo church (1294720).jpg|
Llangunllo mill wheel (1294705).jpg|



## Notennoù
Skrivagnerien

**Arabat droukveskañ gant al levr [[Hor Skrivagnerien]]*.
**Skrivagnerien** zo ul levr brezhonek gant Mikael Madeg e 2015, anezhañ un tregont a bennadoù, ha 300 pajennad en holl, diwar pep a skrivagner brezhonek en em gavet gantañ a-hed e vuhez, Visant Seite, Roparz Hemon, Naig Rozmor, Koulizh Kedez hag Abanna en o zouez, ha kemend-all a boltredoù didro ha didruez.
George Harrison

**George Harrison**, deuet er bed d'ar 25 a viz C'hwevrer 1943 e Liverpool (Bro-Saoz) ha tremenet d'an 29 a viz Du 2001 e Los Angeles (Kalifornia) (Stadoù-Unanet Amerika), a oa ur gitarour saoz.

Goude bezañ kejet gant John Lennon ha Paul McCartney d'ar 6 a viz C'hwevrer 1958 e voe pedet gante da seniñ e-barzh o strollad The Quarrymen. Ar strollad a voe kemmet an anv anezhañ meur a wech — "Beatals", "Silver Beetles" ha "Silver Beats" — kent dont da vezañ The Beatles e miz Eost 1960 da vat. Diwar neuze ez eas da c'hitarour solo ha kemer a reas perzh en avantur dibar ar "Fab Four" a grogas d'ar 5 a viz Genver 1962 pa voe embannet ar bladenn *[[My Bonnie]]*.

## [[kaner-sonaozer|Kaner-sonaozer]] gant The Beatles
Estroc'h evit ur soner ampart e voe Harrison dre ma sonaozas un nebeud oberennoù a-hed e vicher gant The Beatles, evitañ da vezañ bevet e skeud Lennon ha McCartney : 
* miz Du 1963 : *[[Don't Bother Me]]* (en albom *[[With The Beatles]]*).
* 1965
: miz Eost : *[[I Need You (kanaouenn, George Harrison)|I Need You]]*, *[[You Like Me Too Much]]* (en albom *[[Help! (albom)|Help!]]*),
: miz Du : *[[If I Needed Someone]]*, *[[Think for Yourself]]* (en albom *[[Rubber Soul]]*).
* miz Eost 1966 : *[[I Want to Tell You]]*, *[[Love You To]]*, *[[Taxman]]* (en albom *[[Revolver (albom)|Revolver]]*).
* 1967
: miz Mezheven : *[[Within You Without You]]* (en albom *[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (albom)|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]*),
: miz Du : *[[Blue Jay Way]]* (en albom *[[Magical Mystery Tour (albom)|Magical Mystery Tour]]*).
* 1968
: miz Meurzh : *[[The Inner Light (kanaouenn)|The Inner Light]]*,
: miz Du : *[[Long, Long, Long]]*, *[[Piggies]]*, *[[Savoy Truffle]]*, *[[While my Guitar Gently Weeps]]* (en albom *[[The Beatles (albom)|The Beatles]]*).
* 1969
: miz Genver : *[[It's All Too Much]]*, *[[Only a Northern Song]]* (en albom *[[Yellow Submarine (albom)|Yellow Submarine]]*),
: miz Mae : *[[Old Brown Shoe]]*,
: miz Gwengolo : *[[Here comes the Sun]]*, *[[Something]]* (en albom *[[Abbey Road]]*).
* miz Mae 1970 : *[[For You Blue]]*, *[[I Me Mine]]* (en albom *[[Let It Be (albom)|Let It Be]]*).
Ha kanet an holl anezhe gantañ.

## Levrlennadur
* Tim Hill, *THE BEATLES Quatre garçons dans le vent*, Éditions Place des Victoires, miz Here 2008 pajennoù 427-441.

## Notennoù ha daveennoù
Macha hag an Arzh (skinwel)

**Macha hag an Arzh** (en ruseg: Маша и Медведь / Masha i Medved) zo un heuliad 52 film skinwel rus, evit bugale, savet diwar ar gontadenn-bobl Macha hag an Arzh gant ar studio Animaccord en 2009. Un toullad tudennoù nevez zo bet krouet, ha klasket reiñ lañs d'ur marc'had a broduioù deveret, mergodennoù dreist-holl.
Jonathan Swift

**Jonathan Swift** ( e Dulenn -  e Dulenn) a oa ur skrivagner saoznek eus Iwerzhon.

Studioù doueoniezh a reas e Dulenn a-raok mont da Vro-Saoz e 1688 hag eno e teuas da vezañ sekretour ar politikour ha skrivagner Sir William Temple. E Bro-Saoz e reas anaoudegezh gant Esther "Stella" Johnson, hag awenet e voe gant ar plac'h yaouank-se evit sevel barzhonegoù hag e zeizlevr *A journal to Stella*.

E 1699 ez eas Jonathan Swift da vevañ en-dro da Iwerzhon. Met kenderc'hel a rae de vont ingal da Londrez, ma kemere perzh er vuhez politikel. E 1713 e voe anvet da zean en iliz Sant Padrig, iliz-veur Dulenn. Adalek ar mare-se e oa troet muioc'h gant ar vuhez politikel en Iwerzhon.

Skridoù Swift zo savet en ur yezh resis ha leun a vousfent. E flemmskrid *Gulliver’s travels*, e peder lodenn, a seller outañ evel unan eus pennoberennoù al lennegezh evit ar re yaouank.

## Oberennoù brudet
* *The battle of the books* (1704)
* *A tale of a tub* (1704)
* *The journal to Stella* (1710-13, ademb. 1784)
* *[[Gulliver’s Travels]]* (4 lodenn, 1726 ; ademb. 1735)
* *[[A Modest Proposal]]* (1729)
La Benâte

**La Benâte** (pe **La Benate**, pe **La Bénate**) zo ur gumun gozh a Vreizh e Liger-Atlantel, stag bremañ ouzh kumun Kerc'haoueg. 
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun La Benâte e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Levieg hag e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
* Staget e voe kumun La Benâte ouzh kumun Sant-Yann-Kerc'haoueg e 1830.
### 
* E 1971 e oa bet unanet div gumun, Sant-Yann-Kerc'haoueg ha Sant-Stefan-Kerc'haoueg, evit sevel kumun Kerc'haoueg gant an anv gallek *Corcoué-sur-Logne*.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*,  .
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs adalek 1800 betek 1821

.
## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* Sant-Yann-Kerc'haoueg.
* Kerc'haoueg.
## Notennoù ha daveoù
Macaca pagensis

***Macaca pagensis*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

E-pad pell amzer e voe sellet outañ evel isspesad da *v[[Macaca nemestrina]]*, a-gevret gant *[[Macaca siberu]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl.

## Annez

Brosezat eo al loen en inizi Mentawai, er-maez da aodoù kornôg Sumatera en Indonezia.

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Llangynyw

**Llangynyw** (skrivet **Llangyniew** a-wechoù e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e hanternoz Powys. Emañ er biz da Llanfair Caereinion, war lez ar stêr Banwy.

Gouestlet eo an iliz da Sant Cynyw. Savet e voe etre 1450 ha 1500. En hanternoz d'ar gêriadenn emañ Mathrafal, a oa lez pennañ rouaned Powys.

E 2011 e oa 582 a dud o chom e kumuniezh Llangynyw ha 202 anezho a oa kembraegerien (35,3%).

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Llangyniew Community Council
La Bretèche

**La Bretèche** zo ur gumun gozh a Vreizh e Liger-Atlantel, stag bremañ ouzh kumun Merzhelieg. 
## Douaroniezh
Emañ Koad Merzhelieg e darn norzh La Bretèche.

### Kumunioù amezek

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun La Bretèche e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Pontkastell-Keren hag e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe lakaet e Kanton Gweltaz-Lambrizig.
### 
* Staget e voe kumun La Bretèche ouzh kumun Merzhelieg e 1806.
## Monumantoù ha traoù heverk

Ch Bretesche.jpg
Chateau-de-la-bretesche.jpg
Château de la Bretesche (44).JPG

*Kastell La Bretèche, Ministrerezh gall ar Sevenadur.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Pennad kar
* Merzhelieg.
## Notennoù ha daveoù
Hor Skrivagnerien

**Arabat droukveskañ gant al levr [[Skrivagnerien]]*.

***Hor Skrivagnerien*** zo ul levr gant Louis Dujardin (Loeiz Lok), anezhañ un dastumad eus pennadoù embannet er gelaouenn Arvor. Adembannet e voent e div levrenn e 1992 ha 1995 gant Mouladurioù Hor Yezh.

## Levrlennadur
* levrenn 1 (1992) 
* levrenn 2 (1995)
Llanigon

**Llanigon** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e reter Powys. Emañ tost d'an harzoù gant Bro-Saoz, er c'hreisteiz da gêr Y Gelli Gandryll.

Un toullad bezioù eus an Neolitik zo en tolead. Pouezus eo bet Llanigon en istor ar brotestantiezh e Kembre. Ar metodour kembreat Howell Harris hag ar saver himnoù William Williams Pantycelyn a reas o studioù eno.

Er gumuniezh emañ kêriadenn Capel-y-ffin.

E 2001 e oa 525 a dud o chom er gumuniezh. E 2011 e oa 478 a annezidi ha 44 anezho a oa kembraegerien (9,5%).

## Notennoù
Dwyriw

**Dwyriw** zo ur gumuniezh eus Kembre, e hanternoz Powys, er mervent da gêr Llanfair Caereinion. Dont a ra an anv anezhi eus he bout etre daou skourr eus ar stêr anvet Afon Rhiw.

Er gumuniezh emañ kêriadennoù Llanllugan, Llanwyddelan hag Adfa.

E-kichen Llanllugan e oa manati sistersian Llanllugan, savet war-dro 1180. Meneg zo anezhañ e barzhonegoù Dafydd ap Gwilym met ne ouzer ket resis pelec'h e oa.

E 2011 e oa 571 a dud o chom e kumuniezh Llanbryn-mair ha 149 anezho a oa kembraegerien (26,6%).

## Notennoù
ABL

**ABL** a c'hall bezañ evit :
* Armée Belge
* Academia Brasileira de Letras (Akademiezh Vrazilian al Lizhiri) ;
* Airborne Laser, ur c'harr-nij armet gant ul lazer ;
* American Basketball League, ur c'hevread minor basket-ball ;
* American Basketball League (1996-1998), ur c'hevread minor basket-ball merc'hed;
* Armored Box Launcher, sistem banner misiloù implijet gant an United States Navy;
* Australian baseball league, ur gevaezerezh baseball aostralian.
* ASEAN Basketball League, ur c'hevread basket-ball en Azia reter.
Sant-Stefan-Kerc'haoueg

**Sant-Stefan-Kerc'haoueg** zo ur gumun gozh a Vreizh e Liger-Atlantel; ul lodenn eus kumun Kerc'haoueg eo bremañ. 
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Stefan-Kerc'haoueg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Kerlouevig hag e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e voe lakaet e Kanton Levieg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 52 waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,84 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun hervez monumant ar re varv .
#### Kumun nevez
* E 1971 e oa bet unanet kumunioù Sant-Yann-Kerc'haoueg ha Sant-Stefan-Kerc'haoueg evit sevel kumun Kerc'haoueg gant an anv gallek *Corcoué-sur-Logne*.
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Étienne de Corcoué-sur-Logne.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Stefan*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs adalek 1800 betek 1968

## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* Sant-Yann-Kerc'haoueg.
* Kerc'haoueg.
## Notennoù ha daveoù
Stavropol

**Stavropol** (ruseg : Ставрополь) zo ur gêr e Rusia. War-dro 433 931 a dud a oa o chom enni e 2018.
Hent-houarn Karaez Loudieg

**Hent-houarn Karaez Loudieg** a oa ul linenn hent-houarn e Breizh a oa etre Karaez (Penn-ar-Bed) ha Loudieg (Aodoù-an-Hanternoz d'an ampoent).

## Tres


KaraezTi-gar.jpg|Ti-gar Karaez
Plouguernével - ancienne gare 03.JPG|Ti-gar kozh Plougernevel
Gouarec - pont ferroviaire.JPG|Pont-houarn Gwareg
KaourelTi-gar.JPG|Ti-gar Kaourel
RB-Mur de Bretagne.jpg|Ti-gar Mur gwezhall
Mûr-de-Bretagne - gare.JPG|Ti-gar Mur bremañ
Sainte-Opportune (Raez)

**Sainte-Opportune** zo ur gumun gozh a Vreizh e Liger-Atlantel, stag bremañ ouzh kumun Sant-Pêr-Raez, e Bro-Raez, er c'hreisteiz d'al Liger.

## Douaroniezh

## Istor

### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sainte-Opportune e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Frozieg hag e Bann Pembo. Buan-tre e voe staget ouzh kumun Sant-Pêr-Raez.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Krec'h *Sainte-Opportune*, lec'h m'edo an iliz-parrez (- kantved), bet adsavet ha distrujet en-dro en .
## Poblañs
* 450 'sakramantad / badeziet' e 1779 
* 758 annezad a oa er gumun e 1793.
## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Pennad kar
* Sant-Pêr-Raez.
## Notennoù ha daveoù
Llanllugan

**Llanllugan** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e hanternoz Powys, e Sir Drefaldwyn kozh. E kumuniezh Dwyriw emañ, er mervent da Llanfair Caereinion hag en hanternoz da gêr Y Drenewydd. Er Grennamzer e oa e kantrev Cedewain.

Ne ouzer ket gwall vat petra eo an anv *llugan* a gaver en anv-lec'h-se. Marteze ez eo un adstumm eus anv santez Lluan.

Ur manati bihan a voe savet e Llanllugan e dibenn an . Meneg zo eus ar manati-se e skridoù Gerallt Gymro ha Dafydd ap Gwilym. Ur manati sistersian e oa, ha savet e voe gant Maredudd ap Rhobert etre 1170 ha 1190.

## Liamm diavaez
*  Church of Saint Mary, Llanllugan, e lec'hienn Clwyd-Powys Archaeological Trust
Eilean Donan

**Eilean Donan**, a zo **Eilean Donnain** e gouezeleg, zo un enezenn e Bro-Skos e kember teir loc'h, Loch Duich, Loch Long ha Loch Alsh, en Uheldirioù Skos, nepell diouzh kêriadenn Dornie.
Ur c'hastell zo warni, hag ur pont da vont dezhañ.

Dont a ra an anv eus hini sant Donan *(Donnán of Eigg)*, bet merzheriet e 617 en enez Eige. Savet en dije un iliz en enez, hogen n'eus bet kavet roud ebet anezhi.

## Skeudennoù

## Liammoù diavaez
* Lechienn kastell Eilean Donan
Pixelnest Studio

|-
| align="center" width="125px" |
| align="center" width="110px" | 
|-

**Pixelnest Studio** a zo un embregerezh produiñ c'hoarioù video krouet d'ar 6 a viz C'hwevrer 2014 gant daou gamalad Breton Damien Mayance ha Matthieu Oger e Roazhon.

Ar studio a zo lec'hiet hiziv-an-deiz c'hoazh e Roazhon.
## Istor Pixelsnet studio
Krog eo pep tra gant krouidigezh ur c'hoari doare shmup anvet The Great Paper Adventure gant ur strollad studierien, Damien Mayance ha Matthieu Oger a oa izili.

Ar soñj a zo savet en daou gañfard da grouiñ o studio e-serr labourat evit embregerezhioù all.
## Steredenn
An embregerezh Pixelsnet studio a zo brudet dre ar c'hoari tenn egor Steredenn hag a vez brud mat gantañ. Ar c'hoari a zo bet troet e Brezhoneg dre c'hoant ar studio.

Deuet eo a-benn ar studio da vezañ lakaet da werzhañ e c'hoari Steredenn war Steam ha war Humble store.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar c'hoari Steredenn
* Lec'hienn ofisiel ar Studio pixelsnet
* Pixelnest war Steam
## Notennoù ha daveennoù
Quando, Quando, Quando

***Quando, Quando, Quando*** zo ur ganaouenn italianek skrivet gant Giulio Rapetti ha Alberto Testa, ha sonaozet gant ar c'haner Tony Renis ; gant T. Renis e voe enrollet, hag un doare all a voe enrollet gant Emilio Pericoli. E 1962 e voe kinniget er *[[Festival di Sanremo]]*.
Berzh bras a reas en Italia, ha pelloc'h en SUA ivez, azasaet e saozneg gant Ervin Drake ha kanet gant Pat Boone ; ur bern re all a ganas *Quando, Quando, Quando* en e c'houde. E-touez ar re vrudetañ : Deana Martin, Engelbert Humperdinck...

E 2008 e voe enrollet e vietnameg, komzoù nevez savet gant an Aostralian Joseph Hieu.

An eil pladennig muiañ gwerzhet en istor eo, gant 50 milion a skouerennoù.

## Liammoù diavaez
*Doare Tony Renis e 1962
Ambarabà ciccì coccò

***Ambarabà ciccì coccò*** zo kentañ gwerzenn ur *filastrocca*, ur rimadell italianek evit bugale. Lirzhin eo an ton, met ster resis ebet n'eus dezhi. Dre ma'z eo "kelc'hiek" framm ar rimadell e c'hall bout adlavaret *[[ad libitum]]*.

## Komzoù
Setu amañ unan eus doareoù niverus ar *filastrocca* « *Ambarabà ciccì coccò* ».

## Doareoù all
Ar werzenn gentañ zo boutin d'an holl zoareoù war-bouez unan bet dastumet gant Gianfranco Contini e 1981, ma'z eo *tre civette sulla cassettiera*, "teir c'haouenn war ar gomodenn".

## Gerdarzh
Ur studiadenn zo bet savet diwar-benn gerdarzh kentañ gwerzenn ar *filastrocca*-se gant ar yezhoniour italian Vermondo Brugnatelli (2003).
Goude dielfennet hervez istor a an italianeg en deus kavet e c'hellje ar rimadell bout ker kozh ha mare al latin, pa zlee bout distaget evel *«&nbsp;*hanc para ab hac quidquid quodquod*&nbsp;». Peogwir e oa ur rimadell da skarzhañ evel *bicha bula* e brezhoneg e tlee talvezout, dur mare, kement ha *"kempenn an (dorn)-se d'an den all-se (hag a zo o tibunañ ar rimadell)".

## Pennadoù kar
**[[Piove, piove]]*
## Liammoù diavaez
*Kanet war ''YouTube''
## Notennoù
En em garit an eil egile

**En em garit an eil egile** zo ur frazenn tennet eus Aviel Yann ( 13,34 ).

## E skrid Gwilh ar C'hoad
Sed a lenner e troidigezh Gwilh ar C'hoad : 
**Reiñ a ran deoc'h ur gourc'hemenn nevez: Ma en em garot an eil egile evel ma em eus ho karet, ma en em garot ivez an eil egile.

==E skrid Glanndour==
Sed a lenner e troidigezh [[Maodez Glanndour]] : 
**Ur gourc'hemenn nevez a roan deoc'h, en em garout an eil egile ; evel ma 'm eus ho karet, evel se c'hwi ivez en em garit an eil egile.* (e-barzh *Ar Bibl santel - An testamant nevez - Ar Pevar Aviel*, eil embannadur, Al Liamm, 1982.

== L'Abri du Marin ==
War *L'Abri du Marin* e [[Konk-Kerne]] e oa skrivet gwechall *En em garomp an eil egile*. Tennet eo eus [[Lizher kentañ Sant Yann]] : *Va breudeur kér, en em garomp an eil égilé rak ar garantez zo eus a Zoue*.


==Liammoù diavaez==
* [https://bibl.bzh/br/bibl/tn/yn/?pen=13 An Aviel hervez Sant Yann, Pennad 13 (Bibl.bzh)] : Ar Bibl [[katolik]] e brezhoneg (skrivet e [[peurunvan]]), 2025
* [https://web.archive.org/web/20080509092231/http://skritur.googlepages.com/sk-avielsantyann Aviel Sant Yann] (skrivet e [[falc'huneg]]) : *troet e brezhoneg gand "Kenvreuriez ar brezoneg" (Eskopti Kemper ha Leon), Nihil Obstat hag Imprimatur gantañ, embannet gand "Ar Skol dre Lizer" (1982).
* Bibl Gwilh ar C'hoad (Bibl protestant er skritur unvan)

## Notennoù
Michelle Hunziker

**Michelle Hunziker** zo un aktourez suis-izelvroat deuet da vezañ italian. Brudet eo en Alamagn hag en Italia dreist-holl, dre ma oa dimezet d'ar c'haner italian Eros Ramazzotti etre 1998 ha 2002, ha bet ur verc'h gantañ, ganet e 1996. E 2013 ec'h addimezas da Tomaso Trussardi, ha div verc'h o deus.

Kentañ brud a dapas a voe pa zougas dilhad dindan ar merk Intimo Roberta.

## Liammoù diavaez
* Michelle Hunziker war IMDb
*  Lec'hienn ofisiel
* YouTube
Macaca silenus

***Macaca silenus*** a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Bevañ a ra al loen e koadegi trovanel mervent India.

## Liamm diavaez
* ''Macaca silenus'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Brug-miz-Du

Ar **brug-miz-Du** a zo plant eus kerentiad an Ericaceae, *Erica multiflora* an anv skiantel anezhe.

Bleuniañ a ra ar **brug-miz-Du** eus miz Eost da viz Kerzu e takadoù en-dro d'ar Mor Kreizdouar.

## Liammoù diavaez
Steredenn (c'hoari)

**Steredenn** a zo ur c'hoari video embannet d'ar 1añ a viz Here 2015 gant daou gamalad Breton Damien Mayance ha Matthieu Oger e Roazhon dre ar studio pixelnest.

## Steredenn
An embregerezh Pixelsnet studio a zo brudet dre ar c'hoari tenn egor Steredenn hag a vez brud mat gantañ. Ar c'hoari a zo bet troet e Brezhoneg dre c'hoant ar studio.

Deuet eo a-benn ar studio da vezañ lakaet da werzhañ e c'hoari Steredenn war Steam, Humble store hag itch.io. War XBox One e raktresont embann ar c'hoari ivez.

## Doare c'hoari

Steredenn a vesk daou doare c'hoari : hini ar shoot them up hag hini ar rogue-like. Pep c'hoariadenn a zo disheñvel, ha ma vez kollet eo ret adkregiñ adalek ar penn-kentañ. Armoù liesseurt a vez kavet, ha goude pep emgann a-enep un enebour meur eo kinniget un hollad a wellaennoù d'ar c'hoarier, a servij da wellaat an armoù pe al lestr-egor.

Estreget ar mod ordinal (gant un heuliad liveoù) e vez kinniget tri doare c'hoari all :
* Ar **c'hoariadenn bemdeziek** : un heuliad a liveoù heñvel-mik a zo kinniget evit an holl c'hoarierien, hag ur chañs hepken evit ober ar muiañ a poentoù. Bemdez eo adderaouekaet ar poentoù hag al liveoù.
* An **arenaoù** : kinniget e vez d'ar c'hoarier en em gannañ a-enep enebourien-veur bet kejet endeo. Ret eo lazhañ un enebour-meur d'an nebeutañ evit gellout c'hoari gant an doare-se.
* An **dreistc'hoari** : un heuliad liveoù digemm da viken evit ma c'hellfe an dud kenstrivañ etrezo hep na vefe muioc'h pe nebeutoc'h a chañs gant unan eus ar c'hoarierien. Ret eo echuiñ ar c'hoari ur wech d'an nebeutañ evit bezañ gouest da c'hoari d'an doare-se.

## Skipailh krouiñ
* Damien Mayance: Diorroer
* Matthieu Oger: Diorroer
* Simon Coroller: Tresadennoù
* Etienne Marque: Sonioù
* Zander Noriega: Sonerezh
* Gwenn Meynier: Troidigezh e brezhoneg

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar c'hoari Steredenn
* Lec'hienn ofisiel ar Studio pixelnest
* Pixelnest war Steam

## Notennoù ha daveennoù
Oró Sé do Bheatha 'Bhaile

***Oró Sé do Bheatha 'Bhaile*** a zo ur ganaouenn hengounel iwerzhonek.

He c'hlevout a c'heller er film *[[The Wind That Shakes the Barley]]* gant Ken Loach (embannet e miz Mae 2006).

## Liammoù diavaez
*  '''''Oró Sé do Bheatha 'Bhaile''''' kanet gant The Dubliners e 1990.
*  '''''Oró Sé do Bheatha 'Bhaile''''' kanet ha sonet e-barzh ''The Wind That Shakes the Barley''.
Ar Skol dre Lizer

**Ar Skol dre Lizer** a oa ur skol dre lizher da zeskiñ brezhoneg (skrivet e skolveurieg), krouet e Rosko e 1945 gant Visant Seite hag a voe renet gantañ betek e varv e 1993. Ur gevredigezh gant an hevelep anv a voe krouet gantañ ha gant e geneiled e 1949. Pelloc'h ec'h emezelas da Emgleo Breiz. Ganti e oa bet kalz tud o teskiñ brezhoneg, evel Naig Rozmor ha Mikael Madeg. Er bloavezhioù 1960 e veze graet kentelioù dre radio gant Visant Seite, dindan an anv "Le breton par les ondes", bep merc'her, etre 12 eur 43 hag 13 eur, hag unan all bep sadorn war gwagennoù etre Radio-Brest (bet anvet Radio Kimerc'h ivez). Moullet e veze testenn ar c'hentelioù-se war Le Télégramme an deiz a-raok. 

## Istor
### Niver ar skolidi
Hervez ur gemennadenn eus 1970 e oa kresket kalz niver ar skolidi etre 1967 ha 1970 :

### Bloavezh 1970-1971
E penn kentañ ar bloavezh-skol 1970-1971 e tisklêrie *Ar Skol dre Lizer* e oa Xavier Trellu, bet kannad Penn-ar-Bed, he frezidant, Visant Seite he rener, ha Nicole Guermeur, Korantin Riou, Jean-L. Salaün ha J. Betrom, ar gelennerien reizher all.

## Mont en-dro
Chomlec'h Ar Skol dre Lizer e oa hini Visant Seite a voe lojet gant e c'hongregasion e Kastellin e-pad bloavezhioù :
Visant Seite, (Ti) Bleun Brug, Kastellin. 

Evel ur seurt pennyezhour e-barzh Emgleo Breiz e savas Visant Seite an darn vuiañ eus al levrioù evit deskiñ brezhoneg skolveuriek. Ar geriadurioù bihan a voe embannet 200 000 skouerenn anezho ha sevel a reas levrioù da zeskiñ brezhoneg, koulz evit an deraouidi hag an dud avañsetoc'h. Erbedet e voe ar re-se  d'ar skolidi dre lizher.
Aloe dichotoma

***Aloe dichotoma*** (anvet ivez *Kokerboom*: « gwez ar c'hargas ») a zo ur gwez brosezat e Namibia ha Suafrika ar c'hornaoueg.
Sent Helitz deu Castèth

**Sent Helitz deu Castèth** zo ur gumun en Okitania, en departamant Garona-Uhel.
## Istor
### 
## Monumantoù ha traoù heverk

KastellSentHelitzNautaGarona.JPG

* Ar c'hastell.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveennoù
Kenneth Branagh

**Kenneth Branagh** a zo un aktour norzhiwerzhonat ganet d'an 10 a viz Kerzu 1960 e Belfast. Diplomet eo d'ar Royal Academy of Dramatic Art, ha deuet eo da vezañ he frezidant e 2015. C'hoariet en deus e meur a azasadenn oberennoù William Shakespeare : Henry V, Hamlet ha Much Ado About Nothing da skouer. E-touez e filmoù all e kaver Harry Potter and the Chamber of Secrets ha The Boat That Rocked.
Kristin Scott Thomas

**Kristin** Ann **Scott Thomas**, bet ganet d'ar 24 a viz Mae 1960 e Resrudh (Kernev-Veur), a zo un aktourez vreizhveuriat.

## He fezhioù-c'hoari
 War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.

## Liammoù diavez
* '''Kristin Scott Thomas''' war Internet Movie Database
Don't Bother Me

***Don't Bother Me*** eo ar c'hentañ kanaouenn savet, ton ha son, gant George Harrison (1943-2001) evit ar strollad The Beatles.

Ret e voe gortoz betek miz Eost 1965, pa voe embannet an albom *[[Help! (albom)|Help!]]*, a-raok klevet div oberenn ouzhpenn krouet ha kanet gant Harrison : *[[I Need You (kanaouenn, George Harrison)|I Need You]]* ha *[[You Like Me Too Much]]*.

## Istorig ar ganaouenn
Skrivet e voe e miz Eost 1963 gant ar gitarour saoz tra m'edo-eñ e Palace Court Hotel e Bournemouth (Dorset, Bro-Saoz) o tiskuizhañ, hag eñ gwall glañv (un digarez mat da sevel ur sonenn, ***Don't Bother Me*** (*Roit peoc'h din*) an titl anezhi). En e levr e tispleg ar c'hazetenner Steve Turner (1949-) en devoa graet e vennozh Harrison sonaozañ ***Don't Bother Me*** evit ma paouezje Bill Harry (1938-) d'e atahinañ diehan o c'houlenn digantañ pegoulz 'ta e vije skrivet ur ganaouenn all gant ar gitarour war-lerc'h *[[Cry for a Shadow]]*, bet embannet e... 1961.

Enrollet e voe gant ar strollad en e bezh d'an 11-12 a viz Gwengolo da-heul, da vezañ embannet war o albom *[[With The Beatles]]* d'an 22 a viz Du (a-gevret gant trizek kanaouenn all). Adkemeret e voe ivez war an albom *[[Meet the Beatles!]]* a voe embannet d'an 20 a viz Genver 1964. He c'hlevet a c'heller e-barzh ar film *[[A Hard Day's Night (film)|A Hard Day's Night]]* deuet e-maez d'ar 6 a viz Gouere 1964 er Rouantelezh-Unanet.

2:29 he fadelezh e oa bet produet evit al *label* Parlophone gant produer boas ar strollad, George Martin (1926-).

## Levrlennadur
* Tim Hill, *THE BEATLES Quatre garçons dans le vent*, Éditions Place des Victoires, miz Here 2008 pajennoù 427-441.

## Liammoù diavaez
* Filmig ''Don't Bother Me'' o tiskouez ar pozioù war un dro.
*  ''Don't Bother Me'' kanet gant an Archantinad Luis Alberto Spinetta.
*  ''Don't Bother Me'' kanet gant ar Vreizhveuriadez Kamila Thompson.

## Notennoù ha daveennoù
Loch Long (Uheldirioù)

**Loch Long** zo ul loc'h en Uheldirioù Bro-Skos. Brudet eo kastell Eilean Donan nepell, e kember an teir loc'h : Loch Long, Loch Duich ha Loch Alsh.
Cercopithecus wolfi

***Cercopithecus wolfi*** a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cercopithecidae.

Gwechall e veze sellet outañ evel un isspesad (*Cercopithecus pogonius wolfi*) eus *[[Cercopithecus pogonias]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Al loen a vev an daou isspesad anezhañ en Afrika ar C'hreiz :
* *Cercopithecus wolfi elegans*, etre ar stêrioù Lomami ha Lualaba (Republik Demokratel Kongo),
* *Cercopithecus wolfi wolfi*, etre ar stêrioù Kongo ha Sankuru.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù