open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andoeg

Ur yezh zaparoek eo an **andoeg**. Komzet e oa war ribl ar stêr Pastaza e Perou, e Rannvro Loreto, e proviñs Alto Amazonas. E 1993 eo marvet ar c'homzer diwezhañ ha ketchwaeg a gomz an holl izili eus ar meuriad hiziv.

### [[Fonologiezh]]

#### Vogalennoù

#### Kensonennoù

## Niverioù

1 : nikínjo 
	
2 : iški 	

3 : kímsa

## Liammoù diavaez

An andoeg en ''A Global Linguistic Database''.

## Daveoù

Peeke, Catherine and Mary Sargent. 1959. "Pronombres personales en shimigae," in Estudios acerca de las lenguas huarani (auca), shimigae y zápara, Quito, 18-28.
NetBIOS

Ur c'homenad kehentiñ eo NetBIOS.

## Istor

Ergrafet e oa bet NetBIOS (Network Basic Input/Output System) e 1985 gant IBM ha gwellekaet evit ar rouedadoù bihan hag evit ar rannañ restroù.

Berzh ar c'homenad-se a zeu ivez eus kiriegezh Microsoft en doa krouet un handelv askouezh anvet NetBEUI (Net BIOS Extended User Interface) hegerz gant holl reizhiadoù korvoiñ ar c'hevredad-se.

## Hollidigezhioù

Kontrol da gomenadoù all evel TCP/IP ne c'hell NetBIOS en em geñveriañ ouzh ar patrom OSI. Aes-tre eo lakaat anezhañ da dalvezout war ur rouedad hogen n'eo ket routaüs (ne vije ket lank ober gantañ evit un etre-rouedad). Arverañ a ra anvioù NetBIOS da hennadiñ ar staelioù war ar rouedad hep ardeiñ ennegoù meziantel. Ne vez graet neuze gantañ nemet un diarunusted anvioù war-zu ennegoù MAC. Ouzhpenn e vez ardoet alies an diarunusted-se gant ar stael e-unan a gas war ar rouedad ur skignerezh.

## An anvioù NetBIOS

Pep stael eus ur rouedad NetBIOS a zo dezhañ un anv dibar. Divizet e vez e anv gant an arveriad ha ne c'hell bezañ hiroc'h eget un anv 15 nod. Galloud a ra an anvioù NetBIOS kaout enne an holl nodoù lizhersifrennel hag ouzhpenn an nodoù evel-henn :

! @ # $ % ^ & ( ) - _ ' { } ~

N'eo ket gallus d'ober gant nodoù rumm evel ar steredennig (*) hag ar poent-goulenn (?) eleze ar re e arverer anezhe evel nodoù genadel.

Disaliet eo ober gant an esaou e-barzh an anvioù NetBIOS petra bennak ma vije arloadoù gouest d'o ardeiñ.

Pep stael e vez dalc'het gantañ ur rezi (array) gant mennegoù anvioù NetBIOS/ennegoù MAC an holl ardivinkoù ar rouedad.

## E pelec'h kemmañ anv ur stael

Pep reizhiad korvoiñ a ro al lank da zeverkañ un anv d'ar stael. Da skouer gant Microsoft XP e c'heller ober evel-henn :

War an arlun "Stael labour", klikit war afell dehoù al logodenn. Diuzit "perzhioù" e-traoñ ar roll. Klikit da c'houde war "Anv an urzhiataer". Amañ eo e c'helloc'h kemmañ pe zeverkañ avn ar stael.

## Arouezadurioù all NetBIOS

Ur c'homenad didres eo NetBIOS hag eo ouzhpenn nebeut liper gant loazoù an urzhiataer. Setu perrak eo c'hoazh arveret kenañ (kenderc'hadoù Microsoft, IBM, Novell).

En em ziorret o deus an APIoù (Application Programming Interface) NetBIOS war an urzhiataerioù PC (Personnal Computer) da gevaraezañ un dizalc'hted diouzh komenad al liveoù a-is.

Hegerz eo NetBIOS e genidik bolc'hennet e-barzh iriennoù LLC (802.2), pe volc'hennet e-barzh IPX pe TCP/IP. E-mod-se e c'hell an iriennoù NetBIOS bezañ dezouget gant ar c'homenadoù TCP/IP, IPX/SPX ha NetBEUI.
Aouchirieg

Ur yezh zaparoek eo an **Aouchirieg**. Komzet e oa war ribl adstêrioù ar stêr Napo e Perou. An holl izili eus ar strollad a gomz ketchwaeg hiziv.
Arabeleg

Ur yezh zaparoek eo an **arabeleg**. Komzet eo gant 50 a dud, war ur boblañ veuriadel a 500, e div geriadenn war ribl ar stêr Arabela e Perou. An dud gozh hepken e implij tra ma ra izili arall ar strollad gant ar c'hetchwaeg.

## Doare skrivañ ha fonologiezh

Ur yezh dre gomz eo an arabeleg. Un doare-skrivañ a oa bet ijinet evitañ avat gant ar yezhourien. An hevelep reolennoù hag ar spagnoleg a heul gant un nebeud disheñvelderioù :

* Distagañ a ra an arabeleg ar vokalennoù berr diouzh a vokalennoù hir a vez diskouezet dre lizherennoù doubl : **shaaqui** : *n'eus ket*
* **c** ha **qu**' a vez distaget *g* en trede silabenn ar ger pe en eil hini pa vez ur vokalenn hir er silabenn gentañ : **jaaquejoriquiaa** :*o kanañ* edon.
* **e** a zo digoroc'h eget e spagnoleg ha derc'hel a ra ul lec'hiadur-etre etre **e** hag **i** : **muenu** : *kolier*
* **j** a ve distaget **c'h** evel e spagnoleg met c'hwekoc'h e vez ha distaget dre-fri : **jaanu** : *nijal*
* ar vokalennoù a vez distaget dre fri kent **n** ha **m**
* **r** a vez distaget *n* wechoù'zo.

### Pouez-mouezh
War ar silabenn gentañ emañ ar pouez-mouezh ar peurliesañ met pas atav. Ar silabenn heñvel an eil ouzh eben a vez kenveuzet alies : **jonenejonu** > **joonejonu** : *c'hwitellat*

#### Vogalennoù

#### Kensonennoù

## Yezhadur

### An anv

Reizh yezhadurel ebet a zo gant an arabeleg. Evit un nebeud gerioù, o livañ tud dreist holl, e resisaer ar reizh dre stagañ lostgerioù

**Cua niya-nu** : Va mab

**Cua niya-tu** : Va merc'h

### Raganvioù

#### Raganvioù-gour
Seizh raganv-gour en deus an arabeleg ha disheñvelañ a ra etre un ni endalc'hus hag un ni ezdalc'hus. Daou stumm o-deus ar raganvioù zaparoek : oberiant ha gouzañvus. Implijet e vez ar stumm gouzañvus da ziskouez an dro-damall ha rener ur verb-stad. 

## Skouer

**Deroù Diskleriadur hollvedel gwirioù mab-den**

*Pámeere ííñújiri meíjcyame tsá múhójísí pañé ícubáhrádú meíjcyáítyuróne. Pámeere tsahdúré imí meíjcyame mewájyújcatsíñe mépíáábójcatsíiyá tsaatéké éhdííválletúmé éhne múu mépañétúéné nahbémuma meíjcyadu.*

## Daveoù
* Dicconario Arabella—Castellano, Rolland G. Rich, Instituto Lingüistico de Verano, Perú – 1999
* Rich, Furne. 1963. "Arabela Phonemes and High-Level Phonology," SPIL I, 193-206

## Liammoù diavaez
* Diskleriadur hollvedel gwirioù mab-den en arabeleg
* An arabeleg war ar Global Linguistic Database

## Gwelet ivez

Yezhoù Perou
Kahouaraneg

Ur yezh zaparoek eo ar **c'hahouaraneg**. Komzet war ribl ar stêr Nanai e Perou. Ne oa komzet nemet gant pemp a dud e 1976 ha posupl eo ez eo aet da get adalek-se. Gant ar spagnoleg e oa bet erlec'hiet.

## Niverioù
1 : núki

2: kō'mi 	

3: sesē'ra-makitána 	

4 : soramáxetan 	

5 : tixērikiwánaka
Ikiteg

Ur yezh zaparoek eo an **ikiteg**. Komzet eo gant 35 a dud (war ur boblañs a 500 den) e San Antonia hag Atalaya, e proviñs Loreto e Perou. Gant an dud gozh hepken eo komzet hag o vezañ erlec'hiet gant ar spagnoleg emañ.

## [[Fonologiezh]]

#### Vogalennoù

#### Kensonennoù

## Niverioù

* **1** nóki 	
* **2** kó:mi 	
* **3** sesára-maxetâ 	
* **4** soramáxetan 	
* **5** tixere tseó:naka 	
* **6** matjá:-nóki
* **7** matjá:-kó:mi
* **8** matjá:-sesára-maxetâ 	
* **9** matjá:-soramáxetan
* **10** matjá:-tixere tseó:naka

## Skouer

Ar **Pater Noster** en Ikiteg

*Pwe sake niyakuxra kyaya cunya nayeunyu. <br>*
*Kya niyakuxigha kanakiyu rikhi aniki.<br> Kya nakare zabane kana-nigwami ryeta namyani : yakukhira imakhira karamigwani. Mesyaka yakweno bwakhina keakaninon seike kanike semannikya nesivite. Kanevite nya kya kanivite. * *Ikyaki katereke kya kivite, eka kinakare etinyu.<br> Kikamita numa sennui, zeke eke uyapa khinekhi keynanele. Amen
*

## Daveoù

Eastman, Robert and Elizabeth Eastman. 1963. "Iquito Syntax," SPIL I, 145-92.

## Liammoù diavaez

 Saving a dying language

 Pajenn Mark Brown a-zivout an Ikiteg

 https://web.archive.org/web/20080224124512/http://journals.dartmouth.edu/cgi-bin/WebObjects/Journals.woa/2/xmlpage/1/article/303?htmlAlways=yes

 An ikiteg war ar Global Linguistic Database
Yezhoù kahouapanek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù kahouapanek** (saozneg Cahuapanan) enni div yezh komzet e Perou.

* Tchayahouiteg
* C'hebereg
RSS Finnek-Kareliek

Unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel e oa ar **Republik Sokialour Soviedel Finnek-Kareliek** (finneg: *Karjalais-suomalainen sosialistinen neuvostotasavalta*), krouet d'an 31 a viz Meurzh 1940 hag aet da get d'ar 16 a viz Mezheven 1956.

D'ar 16 a viz Mezheven 1956 e oa bet enbarzhet e RSKS Rusia, ha deuet da vezañ Republik Sokialour Soviedel Emren (RSSE) Karelia.

Petrozavodsk e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ.

E gwirionez e oa bet atav ar Garelianed hag ar Finned pobloù bihanniver er republik-mañ, atav nebeutoc'h evit 10% eus ar boblañs.

D'an 13 a viz Du 1991 e teuas da vezañ Republik Karelia, ur rann eus Kevread Rusia.

## Gwelet ivez
* Finland
* Republik Karelia
* Republik Demokratel Finnek.
Republik Sokialour Kevreadel Soviedel Rusia

Unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel e oa **Republik Sokialour Kevreadel Soviedel Rusia** (rusianeg: *Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика* - *Rossiyskaya Sovetskaya Federativnaya Sotsialisticheskaya Respublika*). Krouet e oa bet d'ar 7 a viz Du 1917 ha dont a reas da vezañ ul lodenn eus an Unaniezh Soviedel ez-ofisiel e 1922. Diwar ar 15 Republik Soviedel Sokialour e oa honnezh an hini vrasañ ha gant ar muiañ a dud o vevañ enni. Moskov e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ, hag ivez hini URSS a-bezh war un dro. D'an 12 a viz Kerzu 1991 e teuas da vezañ Kevread Rusia, 14 devezh a-raok ma'c'h eas da get an Unaniezh Soviedel da vat.

## Gwelet ivez
* Rusia
Cadrod

Mab Cynwyd ap Cynfelyn ha roue Cynwidion e oa Cadrod. N'eo ket sklaer e pelec'h edo e rouantelezh met ar vartezadenn wirheñvelañ zo ar Chiltern, er pezh a zo ar Midlands hiziv. Er mammennoù diwezhat e vez livet evel *Earl of Dunstable* pe *Aotroù Northampton*.

Dimezet e oa gant Gwrygon Goddeu, unan eus merc'hed Brychan Brycheiniog hag unan eus hendadoù eus an dierniezh Tudor eo. E vab Yspwys Mwyntyrch a renas war e lerc'h.

## Liammoù diavaez

Cadrod Calchfynedd, King of Calchfynedd
RSSE Turkestan

Krouet e oa bet **Republik Sokialour Soviedel Emren (RSSE) Turkestan** d'an 30 a viz Ebrel 1918 diwar Krai Turkestan.

Tochkent (anavezet ivez evel *Tachkent* diwar stumm rusek hec'h anv) e oa kêrbenn ar republik-mañ.

E 1924 ec'h eas da get er Republik-mañ o vezañ ma voe isrannet etre RSS Tadjikistan, RSS Turkmenistan, RSS Ouzbekistan, Oblast Emren Kara-Kirgizia hag Oblast Emren Karakalpak. 

## Gwelet ivez
* RSS Turkmenistan
* Turkestan
* Turkmenistan
RSSE Karelia

Unan eus Republikoù Sokialour Soviedel E an Unaniezh Soviedel e oa **RSSE Karelia** (finneg: *Karjalan autonominen sosialistinen neuvostotasavalta*; ruseg: *Карельская Автономная Советская Социалистическая Республика*). 

Etre 1940-1956 e oa bet enteuzet gant Republik Emren Karelia un tamm eus takad Finland deuet da vezañ dindan beli URSS ha diwar se e oa bet krouet ar Republik Soviedel Sokialour (RSS) Finnek-Kareliek, unan eus Republikoù diazaez an Unaniezh Soviedel.

## Gwelet ivez
* RSS Finnek-Kareliek
* Republik Karelia
Omouraneg

Ur yezh zaparoek eo an omouraneg. Komzet e oa e Perou. E 1958 eo marvet ar c'homzer diwezhañ.

## Niveroù
:1 : naŧô'ro 	
:2 : ŧō'oro 	
:3 : ononó~on 	
:4 : natsononídza 	
:5 : orarápa 	
:6 : nōtōlê 	
:7 : nōtolepemidze 	
:8 : natolē' 	
:9 : natolē'leai 	
:10 : natolēoleaídje
Komenad kehentiñ

An dafar diazez implijet evit ar c'hehentiñ a zo frammet tro-dro da drevnadoù a ro al lank da dreuzkas elfennoù daouredel eus ur poent d'un all. Koulskoude e tenn arver an dafar-se ouzh ar gouleviñ (pe ar programmiñ) e daoured : un hentenn pounner ha nann hebleustr.

Da sikour ar c'houleverien (ar brogrammourien) e vez an urzhiataerioù kenereet ouzh ur rouedad oc'h implijañ ur meziant lieselfennek a bourchas un etrefas hebleustr a live uhel evit an arloadoù. Merañ a ra ar meziant-se ent emgefreek al lodenn vrasañ eus munudoù ar c'hehentiñ hag eus ar c'hudennoù, pezh a ro an tu d'an arloadoù da gehentiñ aes. Neuze lodenn vrasañ an arloadoù rouedad arver da gehentiñ ur meziant rouedad ha n'etrewezhiadont ket rag-eeun gant ar periant rouedad.

An holl gevelerien ampleget er c'hehentiñ a rank bezañ en emglev gant un dastum reolennoù e-pad an eskemm kannadoù (peseurt areg (pe lavar stlennegel) arverañ ha peur e rankint bezañ kaset). Er bed diplomatel e vez anvet **reizh-lez** pe **komenad** ur seurt emglev. An dermen-se a vez arveret ivez evit ar c'hehentiñ etre urzhiataerioù : un dastum reolennoù e vez dezpiset gante mentrezh ar c'hannadoù hag ar gwezhiadurioù rekis evit pep hini anezhe e vez graet komenad rouedad anezhañ (pe komenad kehentiñ stlenneg). Ar meziant a laka da dalvezout hevelep reolennoù a vez graet anezhañ meziant komenad.

Didres e c'hell bezañ ur c'homenad kehentiñ (da skouer an emglev d'ober gant ar boneg ASCII da dreuzkas restroù testenn) pe kemplezh (da skouer an emglev war implij ur gevreizhenn ziaes d'enbonegañ ar roadennoù).

**Un hollad reolennoù kehentiñ o tespizañ ar mentrezh e vo treuzkaset ar roadennoù hervezi gant ar rouedad eo ar c'homenad**. 

Ijinennoù a zo estreget an urzhiataerioù hag a vez oc'h arverañ ur c'homenad da gehentiñ, evel ar pelleilerioù a vez oc'h ober gant ar c'homenad T30 da skouer.

## Komenadoù [[rouedad stlennegel]]

Galloud a reer amañ menegiñ un nebeud komenadoù rouedad e-touez ar re bennañ :

* TCP/IP a vez dre orin ur c'homenad, pe gentoc'h un heuliad komenadoù, danzeet evit ar reizhiad korvoiñ UNIX. Arveret e vez bremañ gant war-vetek forzh peseurt reizhiad rouedad.

* IPX/SPX a oa bet danzeet gant Novell evit e reizhiad korvoiñ Netware. Tamm ha tamm e teu da vezañ diamzeret pa vez Novell bremañ oc'h ober gant TCP/IP.

* NetBIOS danzeet gant IBM hag arveret bremañ gant Microsoft dindan stumm NetBEUI.

* Apple Talk danzeet gant Apple Computer e 1983 evit e handelv kentañ.

* SLIP (Serial Line IP) arveret evit ar c'hennaskañ poent ouzh poent a vez o labourat war live alvezel ar patrom OSI.

* PPP (Point to Point Protocol) a zo un arwelladur eus SLIP.

* ATM (Asynchronous Transfert Mode) a zo komenadoù implijet gant ar rouedadoù uhel o c'has. Galloud a reer arverañ anezhe war ar rouedad pellgomz kement ha war rouedad stlennegel kennasket gant funioù re wedennet pe luc'hedañv.
IEEE

An IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) e vez embannet gantañ un dastum reoladoù war ar c'hehentiñ roadennoù. Ar c'hengoroù 802 (bloavezh "80" e miz C'hwevrer "2"), is-strolladoù an IEEE a groge da sevel reoladoù e 1980. Pevarzek kengor a zo evit genadoù oberiantiz disheñvel.

Skouerioù sevenidigezh :

> 802.3 hentenn CSMA/CD (kentstriv),

> 802.5 topologiezh e gwalenn gant an hentenn "jedouer o tremen",

> 802.11 evit ar rouedadoù hep fun

...
Roll Rouaned Mauretania

Mauretania a oa ur rouantelezh verber lec'hiet e kornôg rouantelezh kozh Numidia. Ouzh an Impalaeriezh Roman e voe staget e 40.

## Rouaned Mauritania

* Bocchus I 111-80 Kt J-K
* Bocchus II 50-31 Kt J-K
* Juba II (roue Numidia a-raok) 25 Kt J-K - 23 G J-K
* Ptoleme 23-40
Gan De

**Gan De** (sinaeg : 甘德) a oa ur steredoniour sinaat eus ar pevare kantved kent Jezuz-Krist ganet e Rouantelezh Qi. Gant an anv **Aotrou Gan** (Gan Gong) eo anavezet ivez.

Daou levr gantañ a anavezer : ar *Pleustrad a-zivout Yaou* hag ar *Pleustrad diwar-benn an astrologiezh steredoniel*. Kollet e oant bet avat, ha dre venegoù en Shiji, Hanshu hag ar Pleustrad ag Astrologiezh ar Maread Kayuan ec'h anevezer anezhañ.

Hervez reoù'zo en defe dizolet unan eus loarennoù Yaou, (Ganymede) moarvat.
Pasithee (loarenn)

**Pasithee** (eus gresianeg Πασιθέη) pe Yaou XXXVIII a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2001. Hi a berc'henn da strollad Karme, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 23 milion km ha 24 milion km gant ur stouadur a 165°.

Tennañ a ra hec'h anv eus Eurydome, unan ar C'harised.
Colchester

Ur gêr eus reter Bro-Saoz eo **Colchester**, ha kêr-benn borough Colchester en Essex. Hervez hec'h annezidi e vefe ar gêr goshañ e Breizh-Veur.

## Douaroniezh

## Anv
* pezhioù moneiz Cunobelinus (+ 5 / +40) : *CA. CAM. CAMV. CAMVUL. CAMVULODVNO*
* Plin, *NH* II,187 : *A Camaloduno Britanniae oppido* (eil-stumm : *Camaloduno*)
* Tacitus, *Annales* XII-32 : *Colonia Camulodunum*; XIV-31 : *In COLONIAM CAMULODUNUM*; XIV-32 : *CAMULODUNI*;
* Ptol. : II,3, I I : *Camudolanum; Camrudolanum; Cambrudolanum; Camudolan*;
* Dion Cassius, LX,21,4 : *Camulodunum*
* CIL III, 11233, maen-bez, e kichen Petronell (Hundsheimer Krautäcker, a raok Pannonia Superior : "*T STATIUS CLA VITALIS CAMULODUNI STI III AN XXIII* ...
* I. A., 4744 (Iter V) : *COLONIA;* 480-4 (Iter IX) : *CAMOLODUNO*
* Taolenn Peutinger : *CAMULODUNO*
* Ravenna, 106-52 : *MANULODULO COLONIA*
* -------------------
* H.B (*Historia Britonnum*), C. 800 : *Cair Colun*
* A.S.C, 921 : *Colneceaster*
* B.C.S, 931 : *Colenceaster*
* D.B : *Colecestra*

## Ardamezioù

## Istor
Abaoe 3000 bloaz ez eus tud o chom enni hervez an hendraourien. *[[Camulodunum]]* e oa hec'h anv latin ha kêrbenn gentañ proviñs roman Britannia e vije bet a-raok Londrez. Ker-benn ur foblad Vreton, anvet an dTrinovanted e oa Camulodunum.

Prestik goude an aloubadeg roman, adalek 43, e voe savet ur c'hreñvlec'h evit ul lejion roman, an hini kentan en enez Vreizh. Goude, pan eas an 20 vet lejion war-raok war-du ar c'hornôg, war-dro 49, e teuas da vout colonia, hag anvet Colonia Victricensis evel ma lenner war ur golonenn eus an IIvet kantved. Un templ a oa d'an impalaer Claudius, ha seizh templ all ouzhpenn da vihanañ. Daou c'hoariva a oa ivez, hag en hini Gosbecks e c'halled azezañ 5,000. den 

Ur greizenn-stourm vrezhon e oa, war a seblant, e derou ar  kantved. Meneget eo gant Nennius e-touez 28 Keoded Preden dindan anv Caer Colun ha n'eus ket bet kavet nemeur a roud eus ar Saksoned en dro dezhi.
## Tud

* Tasciovannos
* Dubnovellaunos
* Cunobelinos

## Levrlennadur

* Eilert Ekwall : *The Concise Oxford Dictionary of English Place-names*. Clarendon Press. Oxford. 1936 - 1980
* A.L.F Rivet & Colin Smith : *The Place-names of Roman Britain*. B.T Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
* Cultural Activities Committee, Colchester Borough Council : *Roman Colchester*. 1980
* Peter Salway : *Roman Britain*. Oxford University Press. 1984
## Liammoù diavaez
* (saozneg) Colchester Borough Council (Kuzul-Kêr Colchester)

* (galleg) Titouroù diwar-benn istor Colchester
540

*Diwar-benn bloavezh *'540*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

* Ar jeneral bizantiat Belisarius a aloub Milano ha Ravenna, kêrbenn an Ostrogoted.
* Ildibad a ya da roue an Ostrogoted goude Witiges
* Ar Sasanided a argas Dara hag aloubiñ a reont Antioc'h

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
* Kasiodorus a ziazez ul levrdi e Vivarium

#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 540|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 540]]*

## [[:Rummad:Marvioù 540|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 540]]*
__NOTOC__
Essex

__NOTOC__

**Essex** zo un anv-lec'h saoznek eus Bro-Saoz, skignet goude dre ar broioù saoznekaet.
#### 
*Ur rouantelezh sakson : Rouantelezh Essex
*Ur gontelezh saoz a-vremañ : Kontelezh Essex
#### 
*Ur gêr eus Kanada : Essex (Ontario)
#### 
*Essex (Kalifornia)
*Essex (Connecticut)
*Essex (Illinois)
*Essex (Iowa)
*Essex (Maryland)
*Essex County, Massachusetts
*Essex, Massachusetts
*Essex, Montana
*Essex Township, Michigan
*Essexville, Michigan
*Essex (Missouri)
*Essex County, New Jersey
*Essex Fells, New Jersey
*Essex County, New York
*Essex, New York
*Essex (Vermont)
*Essex Junction, Vermont
*Essex County, Vermont
*Essex County, Virginia
Inizi Orc'h

**Inizi Orc'h** (*Arcaibh* e gouezeleg Skos hag *Orkney* e saozneg) zo un enezeg e Mor an Hanternoz, an hini dostañ da hanternoz douar-bras Bro-Skos, e Breizh-Veur. Un 70 enezenn zo anezho gant  annezad bennak. Met n'eus tud o chom nemet en un tregont bennak, ha dreist-holl en hini vrasañ, Mainland, e kêrioù Kirkwall ("Baile na h-Eaglaise" e gouezeleg) ha Stromness ("Srom Nis" e gouezeleg). Ur gontelezh e oa, un “takad enezek” etre 1975 ha 1996, ha hiziv eo unan eus rannoù melestradurel diazez Skos.

## An inizi

Sede anvioù an inizi pennañ : 
* Tìr Mòr (enni emañ ar gêr-benn, Kirkwall), 
* Hoigh (pe "Hoy" hervez an anv saoznek), 
* Raonullsaidh (*South Ronaldsay*) (er Su)
* Rinneansaidh (North Ronaldsay) (en Norzh)
* Romhsaidh (Rousay)
* Sanndaidh (Sanday), 
* Srònsaish (Stronsay) ha 
* Ueastraidh (Westray) en Norzh.
* Iadaidh (Eday)
* Siàpansaidh (Shapinsay)
Ur gorread a 975 km² a zo d'an enezeg a-bezh.

## Douaroniezh

Ar c'hrag eo danvez pennañ an inizi nemet tammoù greunit ha gneiss a zo ivez.

## Ekonomiezh
Ar gloan tennet eus an deñved a zo bet unan eus pinvidigezhioù an inizi hag al lin ivez. Hiziv e vev meur a annezad diwar ekonomiezh an eoul-maen p'eo porzh Flotta al lec'h ma'z erru an eoul-maen diouzh ar puñsoù a gaver e Mor an Hanternoz.
Srom Nis (Stromness) eo ar porzh ma'z eus listri-treizh evit ober al liamm gant an douar-bras.

## Wiski
Highland Park eo anv ar wiski graet er vro.

## Sellet ivez
Un enezeg all, dizoloet er , a zo bet roet dezhi un anv a ra dave da Inizi Orc'h : Inizi Orc'h ar Su e mervent ar Meurvor Atlantel.
## Notennoù
Enneg MAC

An enneg MAC pe enneg alvezel (chomlec'h MAC pe alvezel) a zo un enneg war c'hwec'h eizhbit (an enneg IEEE) a ro an tu da hennadiñ ("identification") an trobarzhelloù ha neuze ar c'hartennoù rouedad. Deverket eo bet an tri eizhbit kentañ gant an IEEE da hennadiñ kenderc'herien an dafar (da skouer 00AA00 evit ar c'henderc'her Intel hag 00A024 evit 3COm). Lezet e vez ar c'henderc'her e vez gwerzhet gantañ ar c'hartennoù deverkañ an tri eizhbit diwezhañ evel **un enneg unel** da bep hini anezhe. An ergrafadur-se a laka pep trobarzhell da gaout diarvar un enneg alvezel unel war bep rouedad.

Evel e c'heller gwelet, **Skrivet e vezont e [[diazez c'hwezekred|c'hwezekred]]**

Implijet e vez an enneg-se kellies gwech ma vez ur stael (ur post) pe e gartenn rouedad o kaout ar c'hoant d'ec'hodiñ (da skignañ) un irienn war-zu ur gartenn all. Evelkent eo possubl kas un duilh (ur pakad) da lies kartennoù oc'h erlerc'hiañ enneg unel ar c'hasadour ouzh un enneg lieskement (alies un enneg skignañ - FFFFFFFFFFFF - eleze holl bitoù eus ar c'hwec'h eizhbit lakaet da 1).

Enneg IEEE skoueriekaet :

H (hiniennel) = 0 / 
S (Strollad) = 1 /
U (hollek) = 0 / 
L (load) = 1

## '''---------'''

Neuze, an ennegoù o venegiñ lies ostizoù o devo o bit a live uhelañ (ar re war an tu kleiz pellañ) da 1 (da skouer : FFFFFF.FFFFFF) ha da 0 da gontrol (da skouer : 00AA00.123456).

Meneget e vez e-mod-se tri doare da ennegiñ oc'h ober gant enneg MAC ur gartenn rouedad :

> Ma eo dav kas an duilh da holl glomoù (pe skoulm rouedad) eus ur rouedad e vez graet gant un enneg skignañ ("broadcast" e soazneg).

> Pa e vez kas an duilh d'un darn eus ardivinkoù ar rouedad nemetken e vez kaset neuze an iriennoù d'ur strollad. Un enneg "multicast" eo pe lieskas (bit a live uhelañ da 1 - S).

> Un enneg hiniennel evit ar c'has d'un urzhiataer ("unicast") ; bit a live uhelañ da 1 (H).

Un enneg deverket gant an IEEE e vo e eil bit a live uhelañ lakaet da 0 (U). Ma e vo lakaet da 1 ar bit-se eo peogwir e vo nann skouerieraet an enneg (L - evit ur rouedad a chomo asur lec'hel, ur rouedad load).

## Stumm an ennegoù MAC

Peurvuiañ e vez disrannet ar reoù eizhbitoù gant daouboentoù (:). Da skouer e c'heller lenn un enneg evel-hen evit ur gartenn rouedad kenderc'het gant ar c'hevredad 3Com :

00:A0:24:45:2B:06

## Ur skouer

Setu ul lodenn eus pajenn kefluniañ ur voullerez Konica-Minolta kennasket ouzh ur rouedad load (pe lec'hel) Ethernet :

Network Settings
 WINS/NetBIOS Resolution:  Enabled
 NetBIOS Name:     MC2300DL729B04
 Domain/Workgroup:    WORKGROUP
 Primary WINS:     0.0.0.0
 Secondary WINS:    0.0.0.0
 Rendezvous discovery:   Enabled
 DHCP:       Off
 BOOTP:      Off
 HTTP:       On
 SNMP:       On
 IP Address:     192.168.1.2
 Subnet Mask:     255.255.255.0
 Gateway Address:    192.168.1.1
 Harware Address:    00:20:6B:72:9B:04

E traoñ roll an arventennoù, e c'heller gwelet an enneg MAC (Hardware Address).

"00:20:6B" eo an enneg deverket d'ar c'henderc'her gant an IEEE

"72:9B:04" eo an enneg deverket d'ar gartenn rouedad gant ar c'henderc'her
Loupard koumoulek Taiwan

**Loupard koumoulek Taiwan** *(Neofelis nebulosa brachyurus)* a zo un isspesad eus al loupard koumoulek na veze kavet nemet e Taiwan. Ul lost bihanoc'h eget hini an isspesadoù arall en doa. An eil aneval brasañ en enez e oa goude Arzh du Taiwan. Argaset gant distrujidigezh e annez e oa aet da repuiñ er menezioù, met n'eus bet gwelet hini ebet anezho ken abaoe ar bloavezhioù 1980, ha lakaet eo bet war roll al loened aet da get.

## Liammoù diavaez
Kous (meuriad)

Ur meuriad indian eu su Oregon eo ar **Goused**. Bevañ a reont gant an Umpquaed hag ar Siuslawed er mirlec'h ar Meuriadoù Kevreet eus an Indianed Kous, Umpqua izel ha Siuslaw. Da get ez eo aet o yezh e 1972 hag an holl izili eus ar meuriad a gomz saozneg hiziv.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ar mirlec'h
Jérôme-Marie Champion de Cicé

**Jérôme-Marie Champion de Cicé**, ganet d'an 3 a viz Gwenholon 1735 e Roazhon (Breizh), marvet d'an 19 a viz Eost 1810 en Aix-en-Provence, a oa un arc'heskob katolik hag ur politikour gall.
Beta Crucis

**Mimosa** (β Cru / β Crucis / Beta Crucis) eo an eil steredenn skedusañ e steredeg Kroaz ar Su hag unan eus ar steredennoù skedusañ eus an oabl. N'eo gwelus Mimosa nemet er da su da Drovan ar C'hrank ha n'he deus anv kozh ebet. Un anv nevez eo *Mimosa*, choazet abalamour d'he liv. 十字架三 (Trede Steredenn ar Groaz) eo anvet e sinaeg.

Lec'hiet emañ Beta Crucis 325 bloavezh-gouloù diouzh an Heol. Ur steredenn daouel spektroskopek eo hag a zo hec'h elfennoù re dost an eil ouzh eben evit bezañ disheñvelet gant un teleskop.
Herri II (Bro-C'hall)

**Herri II**, ganet d'an 31 a viz Meurzh 1519 e Saint-Germain-en-Laye, marvet d'an 10 a viz Gouere 1559, a oa roue Bro-C'hall.

## E vuhez
Eil mab Frañsez Iañ, roue Bro-C'hall, ha Klaoda Bro-C'hall, merc'h henañ Anna Breizh ha dugez Breizh a-berzh he mamm, e oa Herri II. 

## Spagn
Eus 1526 da 1530 e chomas prizoniad Karl V e Spagn gant e vreur Frañsez, e-lec'h o zad Frañsez Iañ.

## Daofin ha Dug Breizh
War-lerc'h marv e vreur henañ an daofin Frañsez e 1536 e voe lakaet war un dro da Zaofin ha da Zug Breizh, hogen ne voe ket kurunennet evel e vreur, an dug kurunennet diwezhañ a voe e Breizh.

## Roue Bro-C'hall
Roue Bro-C'hall e voe Herri war-lerc'h marv e dad Frañsez Iañ a Vro-C'hall etre 1547 ha 1559.

Dimeziñ a reas da g-Caterina de' Medici e miz Here 1533. E-touez ar vugale a c'hanas, 3 a zeuas da vezañ rouaned Bro-C'hall : Frañsez II, Charlez IX ha Herri III. Brudet eo e garantez ouzh e serc'h Diane de Poitiers.

Kenderc'hel a reas Herri II gant ar brezel ouzh Karl V hag ouzh Bro-Saoz. E 1558 e voe skarzhet ar Saozon diouzh Calais. Sinet e voe ar peoc'h gant feur-emglev Cateau-Cambrésis e miz Ebrel 1559 etre Herri II, Elesbed Iañ, rouanez Bro-Saoz, ha Fulup II, Roue Spagn. Diwar-se e voe ret da Vro-C'hall dilezel Italia.

Dindan ren Herri II e voe krouet ar *Chambre ardente*, e karg da varn an disivouderien.

## E varv
Gouelioù a voe aozet evit lidañ war un dro peoc'h Cateau-Cambrésis hag an euredoù div verc'h ar roue sinet da-heul : hini Marc'harid Bro-C'hall, dugez Berry, c'hoar Herri II, da Emmanuel Philibert, dug Savoia, ha hini Elesbed Bro-C'hall gant roue Spagn, Fulup II (Spagn).

D'an 30 a viz Even, e-korf un tournamant, e voe gloazet Herri II gant un taol goaf digant an dug Montgomery. 
Ar roue a varvas d'an 10 a viz Gouere 1559.

## E vugale
Rouantelezh Qi

Rouantelezh Qi (齊; pinyin: Qí) a oa ur stad galloudus e-pad marevezhioù Nevezamzer ha Diskar-amzer hag ar Rouantelezhioù Brezelour. E gêrbenn a oa Linzi hag a zo hiziv un darn eus Zibo, e proviñs Shandong.

E 1046 kt J-K e voe krouet, un tammig goude diazezidigezh an dierniezh zhou. Gant an dierniezh Jiang e voe renet betek 384 kt J-K. Kaset kuit eus ar galloud gant an Tian neuze. Daoust d'e vent bihan e teuas a-benn da faezhañ stadoù brasoc'h evel Chou ha Qin meur a wech. E 288 kt J-Z e voe embannet he roue Min Impalaer ar Reter.

Aloubet e voe Qi gant Qin e 221 kt J-Z.

## Rouaned Qi
### Tierniezh Jiang (姜)

*Jiang Shang, Duk Tai Qi
*Lüji, Duk Ding Qi
*Duk Yi Qi
*Cimu, Duk Gui Qi
*Duk Ai Qi
*Jing, Duk Hu Qi
*Shan, Duk Xian Qi
*Shou, Duk Wu Qi
*Wuji, Duk Li Qi
*Chi, Duk Wen Qi
*Shuo, Duk Cheng Qi
*Shu, Duk Zhuang Qi
*Lufu, Duk Xi Qi
*Zhu'er, Duk Xiang Qi
*Xiaobai, Duke Huan Qi
*Zhao, Duk Xiao Qi
*Pan, Duk Zhao Qi
*Shangren, Duke Yi Qi
*Yuan, Duk Hui Qi
*Wuye, Duk Qin Qi
*Huan, Duk Ling of Qi
*Guang, Duk Zhuang Qi
*Chujiu, Duk Jing Qi
*Tu, Yan Ruzi
*Yangsheng, Duk Dao Qi
*Ren, Duke Jian Qi
*Ao, Duke Ping Qi
*Ji, Duke Xuan Qi
*Dai, Duke Kang Qi

### Tierniezh Tian（田)
[thumb|Siell Stad Qi ([220 kt J-Z)]]
#### Sujet d'ar Jiang
*Tian Wan, Jing Zhong Tian
*Tian Zhi
*Tian Min
*Xuwu,Eilkont Wen Tian
*Wuyu, Eilkont Huan Tian
*Kai, Eilkont Wu Tian
*Qi, Eilkont Xi Tian
*Chang, Eilkont Chang Tian
*Pan, Eilkont Xiang Tian
*Bai, Eilkont Zhuang Tian
*Eilkont Dao Tian
*He, Duk Tai Tian, anavezet evel Duk Qi gant Roue Zhou
#### Erlec'hiet Tierniezh Jiang
*He, Duk Tai Tian
*Wu, Duk Huan Qi
*Yinqi, Roue Wei Qi
*Pijiang, Roue Xuan Qi
*Di, Roue Min Qi, "Impalaer ar Reter"
*Fazhang, Roue Xiang Qi
*Jian, Roue Qi
Saint-Germain-en-Laye

**Saint-Germain-en-Laye** zo ur gêr hag ur gumun eus Bro-C'hall, en departamant Yvelines, er c'hornôg da Bariz, er rannvro Enez-Frañs.

## Istor
* Kresket eo bet ar gumun d'ar 1 a viz Genver 2019 goude bezañ bodet gant Fourqueux d'ober ur gumun nevez.

## Melestradurezh

## Gevelliñ
* 
* 
* 
* 
* 

## Tud vrudet
* Charlez IX (1550-1574), roue Bro-C'hall ganet e kastell Saint-Germain-en-Laye,
* Marc'harid Bro-C'hall (1553-1615), rouanez Navarra ha Bro-C'hall ganet e Saint-Germain-en-Laye,
* Jakez II (1633-1701), roue Bro-Saoz ha Bro-Skos, marvet e Saint-Germain-en-laye en harlu,
* Gérard de Nerval (1808-1855), barzh hag en deus tremenet e vugaleaj e Saint-Germain-en-Laye,
* Louis-Ferdinand Céline (1894-1962), skrivagner gallek, en deus bevet e Saint-Germain-en-Laye,
* Jacques Tati (1907-1982), filmaozer, aktour hag en deus bevet e Saint-Germain-en-Laye,
* Auguste Le Breton (1913 Lesneven-1999 Saint-Germain-en-Laye), skrivagner romantoù polis,
* Jean-Edern Hallier (1936-1997), kazetenner ha skrivagner ganet e Saint-Germain-en-Laye,
* Dominique Crenn (1965), mestrez-geginerez vreizhat ganet e Saint-Germain-en-Laye.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Wanli

**Zhu Yijun**, bet ganet d'ar 4 a viz Gwengolo 1563, marvet d'an 18 a viz Eost 1620.
Dindan an anv **Wanli** e voe impalaer Sina eus an dinastiezh Ming adalek 1572 betek e varv e 1620.
César-François Cassini

**César-François Cassini**, bet ganet d'ar 17 a viz Even 1714 e Thury, bremañ e departamant an Oise (Bro-C'hall), marvet d'ar 4 a viz Gwenholon 1784, a oa steredoniour ha kartennour.
Listennad sonaozerien vreizhat

__NOTOC__
Setu amañ ul listennad sonaozerien ha sonaozerezed a Vreizh.

## A
*René Abjean
*Roger Abjean
*Eugène Anthiome
*Georges Arnoux
*Louis-Marie-François Aubert
## B
*Roland Becker
*Eugène Bigot
*Albert Bourgault-Ducoudray
*Dan ar Braz
*François Budet
## C
*Louis Capart
*Dori Chauvin
*Jacques Collebaut
*Jean Cras
## D
*Jean-Odéo Demars
*Christian Desbordes
*Émile Durand
## G
*Frédéric Guichen
## H
*Pierre Herbert
*Pierick Houdy
## J
*Gérard Jaffrès
## L
*Jean L'Helgouach
*Paul Ladmirault
*Pascal Lamour
*Jean Langlais
*Paul Le Flem
*Jef Le Penven
## M
*[Benoît Menut
*[Jean-Michel Moial
*Pierre-Yves Moign
*Myrdhin
## P
*Jacques Pellen
*Roger Pénau
*Dominique Perrier
*Adolphe Piriou
## R
*Jean-Pierre Riou
*Martine Rives
*Serge Rives
*Guy Ropartz
## S
*Alice Sauvrezis
*Gilles Servat
*Alan Simon
*Didier Squiban
*Alan Stivell
*Rita Strohl
## T
*Yann Tiersen

## Liammoù diavaez
*Vefa de Bellaing. *Dictionnaire des compositeurs de musique en Bretagne*. Ouest-éditions, 1992 
*Mikael Bodlore-Penlaez, Aldo Ripoche, Divi Kervella. *Musique classique bretonne / Sonerezh klasel Breizh*. Coop Breizh, 2012
Provañseg

Ar **provañseg** zo ur rannyezh okitanek, komzet dreist-holl er rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur, en departamantoù-mañ : Var, Vaucluse, Bouches-du-Rhône, Alpes-de-Haute-Provence, Alpes-Maritimes, hag en ul lodenn eus departamant ar Gard. Komzet e vez ivez e Monaco. Ar ster-se eo a vez gant ar ger peurliesañ (kod SIL : *OCI*). E meur a yezh (galleg, saozneg, okitaneg, italianeg...) eo bet implijet ar ger "provañseg", e-pad ur pennad, d'ober anv eus an okitaneg en e bezh, eus an holl rannyezhoù okitanek. Bremañ avat ne reer gant ar ger peurvuiañ nemet evit ar rannyezh komzet e Provañs.
Evit tud zo ez eo ar provañseg ur yezh dibar, disheñvel diouzh an okitanegoù all. Ober a ra an dud-se gant un doare-skrivañ disheñvel diouzh an doare-skrivañ implijet peurvuiañ evit an okitaneg ha diazezet war labourioù Frederic Mistral hag ar Felibritge. 
"Provañseg", pe *henbrovañseg*, a reer ivez alies eus an henokitaneg implijet gant an * [[trobador]]ed* pe *troubadoured* er Grennamzer (kod SIL : *OCI*). E gwirionez ne oa ket genidik ar barzhed-se eus Provañs hepken met alies ivez eus Lengadok pe bro Lemojez. D’ar mare-se ne veze ket graet kalz gant an anvadur *okitaneg* evit envel yezh lennegel ar broioù-se. Goude ar XVIvet kantved, pa ne oa ket mui implijet an okitaneg evel yezh skrivet ofisiel, e voe paouezet d’ober gant ar stumm skrivet klasel ha graet e voe muioc’h-mui gant stummoù rannyezhel er skridoù.

Meur a isrannyezh a zo e provañseg, en o zouez hini korn-bro Nisa (*niçard*).

## Notennoù

## Gwelet ivez:
* Okitaneg
* Chouaditeg

## Levrlennadur
*Robert Rourret : *Dictionnaire Français-Occitan provençal*. Institut d'Etudes Occitanes. Alpes-Maritimes. 1981

## Liammoù diavaez:
* Ethnologue report for Occitan
* Vaqui, abadenn brovañsek France3 Méditerranée
* IEO Provañs
* Savboent Philippe Blanchet, kelenner e Skol-veur Breizh-Uhel
Georges Simenon

**Georges Joseph Christian Simenon** a zo ur skrivagner gallek bet ganet d'an 13 a viz C'hwevrer 1903 e Liège (Belgia) ha marvet d'ar 4 a viz Gwenholon 1989 e Lausanne (Suis).

Brudet eo a-drugarez da romantoù-polis ar c'homiser Maigret, ar pezh en deus amguzhet un oberenn binvidik kenañ peogwir en deus skrivet 193 romant, 158 danevell, oberennoù embuhezskridel , pennadoù-skrid ha kelaouedennoù dindan e anv gwir, ha 176 romant, dekadoù a zanevell, kontadennoù galant ha pennadoù dindan 27 anv-pluenn. 550 milion a skouerenn eus e skridoù a zo bet embannet en-holl.
Albert Schweitzer

**Albert Schweitzer**, ganet d'ar 14 a viz Genver 1875 e Kaysersberg ha marvet d'ar 4 a viz Gwengolo 1965 e Lambaréné (Gabon), a oa un doueoniour, soner, prederour, ha mezeg elzasat, dezhañ ar geodedezh alaman etre 1875 ha 1920, hag an hini c'hall etre 1920 ha 1965. Priz Nobel ar Peoc'h e 1952 evit bezañ diazezet klañvdi Lambarene e Gabon.
Edvard Grieg

**Edvard Hagerup Grieg** , bet ganet d'ar 15 a viz Even 1843 e Bergen (Norvegia), marvet d'ar 4 a viz Gwenholon 1907 e Bergen.

Sonaozour ha soner piano norvegiat.
Lannolon

**Lannolon** zo ur gumun e Goueloù, en Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː *Lanwollon*, 1189 ; *Lanvalon*, 1212 ; *Lanvolon*, 1215, 1219, 1259 ; *Lanvolom*, 1263 ; *Lanvonom*, 1264 ; *Lanvolom*, 1267 ; *Lanvolon*, 1330 ; *Lanvallon*, 1451 ; *Lenvolon*, 1491 ; *Lanvolon*, 1516 ; *Lanvalon*, 1555; *'La(-)nolon*, 1630.
Dont a rafe an anv eus hini ur sant iwerzhonat, Volon, abad ur manati savet gant eskob Dol er .
## Ardamezioù

## Brezhoneg
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
;Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa 33 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
## Istor
* Parrez Lannolon, enklozet en eskopti Sant-Brieg a oa e deaniezh Lannolon a oa stag ouzh eskopti Dol, dindan baeroniezh sant Samzun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 49 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,63 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; d’an 22 a viz Eost 1914  e Belgia e voe lazhet unan anezhe e Châtelet, soudard e oa er 36vet Rujumant Troadegiezh .
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'an 29 a viz Kerzu 1940 e kouezhas un nijerez (*[[Armstrong Whitworth Whitley|Whitley V]]* marilhet P4950 ha kodet EY-?) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e Lannollon. Unan eus an nijourion a zeuas a-benn da achap hag ar pevar nijour all a voe serret gant an Alamaned.
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Lazhet e voe ur rezistant yaouank FTPF er gumun gant an Alamaned d’an 28 a viz Mae 1944 . 
* Lazhet e voe ur rezistant yaouank eus ar gumun gant an Alamaned d’an 9 a  viz Gouhere 1944.
* Lazhet e voe ur rezistant FTPF yaouank eus ar gumun ha seizh soudard alaman en un emgannig d’ar 7 a viz Eost 1944. 
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun er Viêtnam hag unan e Kambodja.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ul letanant d'an 2 a viz C'hwevrer 1957 en Ain M'lila.
## Monumantoù ha traoù heverk

Lanvollon (22) Hôtel Kératry.JPG|Ti Keratri.
Église Saint-Samson de Lanvollon.jpg|An iliz katolik.
Monument aux morts à Lanvollon.jpg|An daou vonumant.

* Ti Keratri.
* Iliz katolik *Sant Samzun*.
* Daou vonumant ar re varv: 1914-1918, luc’hskeudenn ha kartenn-bost 1939-1945, Brezel Indez-Sina ha Brezel Aljeria el Leurgêr de Gaulle .
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Tud bet marvet eno
* 1923 : Yann-Loeiz Emili, kazetenner, skrivagner ha troour brezhonek.
### Ardamezeg ar  familhoù

## Liammoù diavaez

* Lannolon war lec'hienn Geobreizh
* Lannolon war lec'hienn ar gumuniezh-kumunioù
* Ti an douristed
## Notennoù ha daveoù
Lanreunan

**Lanreunan** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Lorenan**, XIVt; **Laurunan**, 1330; **Lanregnan**, 1403; **Lanrenan**, 1405; **Laureguan**, 1516; **Lauregnan**, 1516; **Loruan**, 1630
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Martin e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 101 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,87 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911;d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet unan anezhe e Boezinge e Flandrez Belgia, korporal er 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'ar 21 a viz Mae 1944 e kouezhas un nijerez Spitfire LF.Mk.IXC, marilhet "MJ907" ha kodet "DU-A", eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e Lanreunan; an nijour a zeuas a-benn da achap.
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 20,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Ronan*.

Monument aux morts (Laurenan).jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Lehon

**Lehon** (*Léhon* e galleg) a oa ur gumun e Breizh en Aodoù-an-Arvor, sko ouzh Dinan.

Bodet e voe gant Dinan d'ar 1 a viz Genver 2018 d'ober ur gumun nevez.

## Douaroniezh
* War lez ar Renk emañ Lehon.

### Kumunioù amezek

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : nac'het e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 38 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,39 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; pevar anezhe a varvas e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914 :  unan e Jemeppe-sur-Sambre, soudard e oa er 48 Rujumant Troadegiezh, unan e Rossignol, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel, unan e Charleroi, soudard e oa er 25 Rujumant Troadegiezh hag unan en 2 Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Distrujet e voe ar pont dreist ar Renk gant al lu alaman d'an 2 a viz Eost 1944. 
* Dieubet e voe Lehon gant lu ar Stadoù-Unanet d'ar 6 a viz Eost 1944.
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 5,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Stratolehon.JPG|Kreiz-kêr Lehon.
Léhon (22) Abbatiale 1.jpg|An iliz katolik.
Abbatiale Saint-Magloire de Léhon.jpg|Ar gouent.
Chateau Léhon.JPG|Kastell Lehon

* Abati *Sant Malor*.
* Monumant ar re varv ; e 1922 e voe savet.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
#### Tud marvet eno
* 1996 : Francis Guinard (d'an 19 a viz Gwengolo 1996).

## Liammoù diavaez

*  Lehon war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Leskoed-Gwareg

**Leskoed-Gwareg** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Wened hag e kanton Rostrenenn en Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* E Kerveneg e Leskoed emañ eienenn ar Sar.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 60 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,86 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]

* D'an 23 a viz Mae 1945 e voe kavet korf marv un den eus ar gumun e-tal gwikadell Porzh-Loeiz. Er Rezistañs e oa; fuzuilhet e oa bet gant al lu alaman. Harzet e oa bet d'an 6 a viz Mae 1944 e Leskoed.
* Mervel a reas c'hwec'h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Lescouët-Gouarec église 1.jpg|An iliz katolik ha monumant ar re varv. 

* Iliz katolik *Sant Gwenael*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

* Leskoed-Gwareg war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Kofi Annan

**Kofi Atta Annan**, bet ganet d'an 8 Ebrel 1938 e Kumasi (Ghana a-vremañ) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Eost 2018 e Bern (Suis), a oa un diplomat ha politikour ghanaian.

Seizhvet sekretour-meur an ABU e oa bet.
Chaldene (loarenn)

**Chaldene** (eus gresianeg Χαλδηνη) pe Yaou XXI a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2000. Hi a berc'henn da strollad Karme, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 23 milion km ha 24 milion km gant ur stouadur a 165°.

Tennañ a ra hec'h anv eus Chaldene, unan eus serc'hed Zeus
Bergen (Norvegia)

**Bergen** a zo ur gêr eus arvor Norvegia, an eil kêr vrasañ er vro goude Oslo, e-keñver an niver a annezidi (242 000 anezho e Genver 2006). An eil porzh brasañ eo ivez.
Glaveier e-leizh a vez eno (2.000-2.500 mm bep bloaz) ha ren a ra en tolead un hinad na re domm na re yen (1,6&nbsp;°C e miz Genver ha 14,4&nbsp;°C e miz Gouere).

Savet e oa bet Bergen gant Olav III Norvegia e 1070, dindan an anv *Bjorgvin*. Kêr-benn Norvegia e voe betek dibenn an XIIIvet kantved. Kêr vrasañ ar vro e kendalc’has da vezañ a-hed ar Grennamzer hag e-pad meur a gantved war-lerc’h. Unan eus porzhioù bras an Hansa e voe. Dont a rae e binvidigezh eus kenwerzh ar pesked, pesketaet war aodoù hanternoz Norvegia, mogedet ha kaset war-lerc’h war marc’hadoù Europa
D’ar mare-hont e voe savet karter kozh Bryggen, a zo enskrivet bremañ war roll glad ar bed gant an UNESCO. 
 

## Tud vrudet
* Dorothe Engelbretsdatter, skrivagnerez
* Edvard Grieg, sonaozour.

## Gevellañ
Gevellet eo Bergen gant :
* Göteborg, Sveden
* Turku, Finland
* Aarhus, Danmark
* Newcastle upon Tyne, Rouantelezh Unanet
* Seattle, Stadoù Unanet
* Asmara, Eritrea

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn an ti-kêr (e norvegeg hag e saozneg)
Lur Jibraltar

**Lur Jibraltar** (Kod ISO GIP) eo ar moneiz embannet gant gouarnamant Jibraltar. An hevelep talvoudegezh hag al lur Sterling en deus. Betek 1927 ec'h implijed ar moneiz breizhveuriat, asambles gant ar real gwechoù 'zo. En 1927 e krogas gouarnamant Jibraltar da embann bilhedoù. Adalek 1988 e kogn pezhioù ivez. Ober a ra ar Jibraltariz gant al lur sterling ivez. An euro a vez degemeret er stalioù met pas gant ar Posthttp://en.wikipedia.org/wiki/Post_office pe ar gouarnamant.

N'heller ket implijiñ lur Jibraltar e Breizh-Veur met e eskemm a c'heller ouzh lurioù sterling d'ar feur a 0.92:1. An hevelep pouez ha ment hag ar pezh saoz ul lur en deus ar pezh ul lur Jibraltar, hag alies e vez kavet e Bro-Saoz.

## Talvoudegezh

D'ar 15 a viz Ebrel 2009 e talveze lur Jibraltar :

£1 = €1,14147 Euro
£1 = $1,46085 Dollar ar Stadoù-Unanet
£1 = ¥10,2095 Renminbi (yuan)
£1 = ¥147,634 Yen japanat
Antonin Artaud

**Antonin Artaud**, (anv gwir:**Antoine Marie Joseph Artaud**), bet ganet d'ar 4 a viz Gwenholon 1896 e Marseille en Okitania (Stad C'hall) ha marvet d'ar 4 a viz Meurzh 1948 en Ivry-sur-Seine (Bro-C'hall).

Skrivagner gall ha gallek, barzh, aktour, leurennour.
Bleiz-stêr

Ar c'hi-dour brasañ er bed eo ar **bleiz-stêr**, pe **ki-dour meur**, (*Pteronura brasiliensis*). Ar spesad nemetañ eo er genad *Pteronura*.

## Doareoù pennañ

Ar bleizi-stêr a c'hell tizhout 180 cm ha pouezañ 34 kg. Ar parezed zo bihanoc'h ha pouezañ a reont 26 - 27 kg hepken. Ur vlevenn stank ha c'hwek, gell-du he liv, en deus. Un tarch gwenn disheñvel he stumm evit pep loen zo war e c'houzoug. Ront eo e benn ha berr e zivskouarn. Gant kreoñ eo goloet ar fri hag an divfron hepken a c'haller gwelet. E zaoulagad ledan a ro tro dezhañ da hemolc'hiñ dindan an dour. Berr ha palvezek eo e bavioù. 12 vloaz e c'hell bevañ en ur gwarezva, kalz nebeutoc'h en natur moarvat.

## Annez

Kavout a reer bleizi-stêr e stêrioù ha lennoù izeldirioù trovanel holl vroioù Suamerika estreget Chile. Deuet eo da vezañ ral-tre e Paraguay, Uruguay hag Arc'hantina.

## Emzalc'h

Unan eus preizherien vrasañ ar rannved-se eo ar bleiz-stêr. En em vagañ a ra diwar pesked, kranked, kaimaned bihan ha naeron. Gallout a ra hemolc'hiñ e-unan pe e strolladoù. Ur spesad kevredadel eo ar bleizi-stêr. Bevañ a reont e strolladou familh 4-8 ezel enno. Ar parezed a c'han etre 1 ha 5 kolen en un douarenn ur wech ar bloaz. Gant o mamm e chom ar c'helin etre daou ha tri bloavezh.

## Gwarez

Hemolc'het e vez ar bleizi-stêr evit o c'hroc'hen met ivez evit o c'hig. En arvar eo ar spesad hervez an IUCN, abalamour d'ar chase, da zistrujadur e annez, da gleñvedoù degaset gant an anevaled doñv ha d'al louzoù enep-amprevaned a zalc'h en e gorf.

## Liammoù diavaez

Ar bleiz-stêr war Animal Diversity Web

Ar bleiz-stêr war lioncrusher.com
Darius Milhaud

**Darius Milhaud**, bet ganet d'ar 4 a viz Gwenholoñ 1892 e Marsilha e Provañs (Stad C'hall) ha marvet d'an 22 a viz Mezheven 1974 e Geneva (Suis), a oa ur sonaozour gall.

Dont a ra Darius Milhaud eus unan eus koshañ familh Yuzevien Provañs, genidik eus ar *[[Comtat Venaissin]]*. Familhoù yuzev a oa o chom er Gontelezh-se abaoe kantvedoù, ha lesanvet e oant « Yuzevien ar Pab ».

## Oberenn
Aozet en deus Darius Milhaud a bep seurt sonerezh : c'hoariganoù, sonerezh kambr, sonerezh sinfoniek, koñsertoioù, barrezioù, kan. Awenet eo bet kalz gant ar sonerezhioù folklorek hag ar jazz. Pinvidik ha liesseurt eo e oberenn.

## Liamm diavaez
*  Blog Kevredigezh Mignoned Darius Milhaud
Ishi

**Ishi** (ganet e 1860 – marvet d'ar 25 a viz Meurzh 1916) eo an anv roet d'an diwezhañ Indian Yana eus ar meuriad Yahi e Kalifornia. E yezh, ar Yahi e talvez "Ishi"kement ha "den". Lâret e vez e oa Ishi an diwezhañ indian e Kalifornia an hanternoz hag en doa bevet e vuhez leun er-maez eus ar sevenadur european. 

Gant e skoazell e oa bet studiet ar sevenadur Yana gant Alfred L. Kroeber (tad Ursula K. Le Guin).
Marselha

**Marsilha** e brezhoneg, **Marselha** en okitaneg hag e brezhoneg a-wezhioù (distaget  pe ), **Marseille** e galleg hag ez-ofisiel, zo ur gêr eus Okitania er Stad C'hall hag ur porzh ag ar Mor Kreizdouar.

## Touristerezh

Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

## Gevellerezh

*  abaoe 1958
*  abaoe 1958
*  abaoe 1958
*  abaoe 1958
*  abaoe 1958
*  abaoe 1958
*  abaoe 1958
*  abaoe 1961
*  abaoe 1968
*  abaoe 1972
*  abaoe 1984
*  abaoe 1987
*  abaoe 1992
*  abaoe 2004
*  abaoe 2004
*  abaoe 2006
*  abaoe 2006
* 
* 
**Emglevioù kenlabour**
*  abaoe 1992
*  abaoe 1998

## Notennoù
Pierre Choderlos de Laclos

**Pierre Ambroise Choderlos de Laclos** (distagadur gallek : ʃɔdɛʁlo də laklo), bet ganet d'an 18 a viz Here 1741 e Amiens (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 5 a viz Gwengolo 1803 e Taranto (Italia), zo ur milour gall deuet da vout brudet evel skrivagner gant e levr *[[Les Liaisons dangereuses]]*, a zo bet azasaet evit ar sinema meur a wech.

E 1763 e teuas da vezañ frañmason er logell vilourel *L'Union* e Toul.