Peulvan

Ur **peulvan**, pe **peulven** a-wechoù (liester : **peulvanoù**, **peulvini**, **peulvinier**) a zo ur **maen-hir**, da lavaret eo ur maen sanket en e sav en douar. Kavet a vezont alies a regennadoù pe a g-kelc'hioù (krommlec'hioù a vez graet anezho pa vezont er stumm-se). 

N'ouzer ket perak int bet savet. Krediñ a reer koulskoude e oant lec'hioù sakr e-lec'h ma veze graet lidoù relijiel.

## Anvioù
### Maen-hir
Ur **maen-hir** (liester : **mein-hir**) a zo ur maen bras ha hir savet a-serzh en douar da vare ar Ragistor evit ar braz anezhe.

Ur maen-hir a zo ur meurvaen pe megalit.

## Ar ger brezhonek hag ar ger etrebroadel
Ar ger **maen-hir**, gant ar stumm **menhir**, a zo deuet da vezañ ar ger etrebroadel evit envel ar savadur-se.

Daoust d'ar pezh a vez lavaret alies ez eo ar ger "maen-hir" ur gwir c'her brezhonek, ha kavet e vez koulz er yezh komzet hag en anvioù-lec'h.

Ar c'hevatal rik a gaver e Breizh-Uhel gant ar ger "pierre longue", tra ma vez lavaret kentoc'h "pierre-fitte", "pierre-fiche" e galleg ar bobl e Bro-C’hall.

## Gerioù heñvelster
Gerioù heñvelster a zo e brezhoneg. An hini anavezetañ eo peulvan, hag a dalvez kement ha "lec'h gant ur peul" (peul + man), ger a vez komprenet alies evel "peul-maen", e gaou avat.

Ar ger maen-sav a zo ivez.

## Ar vein-hir er bed

Kavet e vez mein-hir un tammig dre-holl er bed.

En Azia eo e Tibet e kaver ar re heverkañ.

En Afrika e kaver mein-hir dreist-holl e gwalarn Maroko, e norzh Aljeria hag e norzh Tunizia, ha reoù all e Senegal ha Mali.

Met ar pep brasañ a gaver en Europa, dreist-holl e Breizh-Veur, en Iwerzhon hag e Breizh. E Breizh hag e Kernev-Veur ha Devon eo moarvat emaint ar stankañ.

## Mein-hir uhelañ ar bed

N'ouzer ket re hag-eñ eo bet en e sav gwezh ebet "Maen ar Wrac'h" e Lokmaria-Kaer, anvet eo ivez ar "Maen-hir bras". 20,60 m e ra-eñ, ha betek 23,50 m e vije bet.

E Plouarzhel, e Bro-Leon emañ ar maen-hir uhelañ en e sav, 12 m e ra, e kêriadenn Kerloaz emañ.

E Plijidi, e Bro-Dreger emañ maen-hir Kailouan, a dap 11 m.

E Louergad, e Bro-Dreger emañ maen-hir Pergad, hag a dap 10,30 m.

Gwelet a reer eta eo e Breizh e kaver peulvanioù uhelañ ar bed, ral a-walc'h eo gwelet mein-hir hag a dap en tu-hont da 5 m.

Maen-hir uhelañ Bro-C'hall a ra 7 m, en Avrillé e Poatev, 7,5 m a ra maen-hir uhelañ Breizh-Veur ("Rudston Monolith" en East Riding of Yorkshire).

## Steudadoù pe aridennadoù
Gallout a reer kavout mein-hir en o unan, **mein-hir a-stroll** (2 pe ouzhpenn), pe c'hoazh **mein-hir a-steudad**.

Ar re anavezetañ er bed eo re Garnag e Bro-Wened, war-hed 4 km, 2 934 maen ouzh o ober.

Ar steudad heverkañ eo hini ar Veneg, war 11 regenn, ouzh e ober 1 169 maen. 4 m eo ar maen brasañ ha 0,60 m an hini bihanañ.

Met e departamant an Il-ha-Gwilen eo e kaver ar muiañ a steudadoù (tost da 30), (aridennad Sant-Yust da skouer eil lec'hienn evit ar vein-veur e Breizh goude Karnag), a-raok Penn-ar-Bed (tost da 20) hag ar Mor-Bihan (13).

## Peulvinier adsavet ha reoù nevez
*E 1985 e oa bet adsavet e Pradledan, e Plabenneg, ur maen-hir 7 m hed hag 20 tonenn. Ar wech kentañ er bed eo e vije bet graet kemend-all gant an doareoù kozh.
*Adalek 1989 ez eus bet adsavet un darn eus peulvinier Monteneg en o lec'h orin.

## Skeudennoù
### Peulvanoù e Breizh
 
Belle-Ile menhir Jeanne.jpg|Er Gêrveur
Kermario alinamentos.jpg| Peulvanoù Kervarioù, e Karnag
Alignement de Kermario 2005 06.jpg| Peulvanoù Kervarioù
KewennpeulvanKerdehored.JPG|E Kewenn
Broken menhir edit.jpg| Peder darn peulvan torret Er Grah, e Lokmaria-Kaer.
Menhir de Kerbelven (bourg).JPG| Kerbelven, e Perwenan
Menhir de Kervéniou.JPG|Kerveniou, e Perwenan
Pleumeur-Bodou Menhir de Saint-Uzec 02.jpg|Sant Uzeg, e Pleuveur-Bodoù
Menhir de Cam Louis Plouescat.jpg|E Ploueskad
Menhir de la roche au diable.JPG|Peulvan Roc'h-an-Diaoul e Sulial (Il-ha-Gwilen)
Menhir de Sainte-Anne.JPG| E Tregastell
Menhir of Léhan.jpg| E Triagad, er Vro-Vigoudenn
Peulvan01Plouharnel.jpg|Peulvanig eus Oadvezh an Houarn, e Plouharnel


### Peulvanoù e broioù all

Image:Gollenstein.jpg| En Gollenstein (Alamagn)
file:Spellenstein 03.jpg| Spellenstein en Rentrisch (Alamagn)
File:Les Blianches Banques Jèrri Juîn 2009 18.jpg|E Jerzenez
File:Menhir Filitosa V.jpg|E Filitosa (Korsika)
File:Guernsey 2011 078, Statue menhir at St. Martin church.jpg| Ar Gran'mere du Chimquiere (Gwernenez)
Image:Bourgogne, Menhir, Couches (menhirs d'Epoigny), 25.08.96.jpg| Unan eus "peulvanoù Epoigny" e Couches, e Bourgogn. 
File:Menhir Mare-des-Lavagnes.jpg| Peulvan Lacan des Lavagnes, en Hérault, e Bro-C'hall)
File :Lacaune Statue-Menhir.jpg| E Lacaune (Tarn, e Bro-C'hall
File:Beardown man dartmoor.jpg|Beradown man, e Dartmoor (Bro-Saoz).
File:Iruñarriko zutarria, Euskal Herria.JPG| Iruñarriko zutarria, en Eratsun (Nafarroa, Euskal Herria).
File :Lapa de Gargantans 01-04.jpg|*Lapa de Gargantans*, e Galiza.
File :Menhires no parque da Torre de Hércules, A Coruña.jpg| Peulvanoù park Tour Herkules, A Coruña
File:Parque dos menhires, Torre de Hércules, A Coruña, Galiza.jpg|Park ar peulvanoù, Tour Herkules
File :Cinco menhires, A Coruña.jpg| 
File:Almendres.jpg|Menir dos Almendres, en Évora, e Portugal
File:Callanish standing stones 1.jpg|Peulvanoù Callanais, en Inizi Gall (Skos)
File:Frostating bauta.jpg|E Frostatinget, e Sveden
File:Resta_stenar.jpg| En Askeby en Östergötland (Sveden) 
File:Klobuky CZ Zkamenely pastyr 093.jpg|E-tal Klobuky, e Tchekia
File:Skela.jpg|E Skela, e Krimea (Ukraina). 


## Pennadoù kar
* Peulvanoù Kerbourgneg
* Peulvanoù Sant-Yust
* Meini hirion Bryn Gwyn
* Liac'hven

## Liammoù diavez
* L'Ouest en mémoire (Ina) - Mein-hir Karnag 1970

## Notennoù ha daveennoù