open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zagreüs

**Zagreüs** (Ζαγρεύς *Zagreús* e gresianeg) eo anv ar mab en doe Zeus digant Persefone pa’n doe kousket ganti war-lerc’h dezhañ kemer stumm un naer ; Pa voe ganet ar bugel Zagreos e voe roet d’ar Goureted, dezho d’e ziwall diouzh kasoni spouronus an doueez Hera, gwreg warizius Zeus. Met kavet e voe gant an doueez drouk ha setu hi da gargañ an Ditaned d’ober e stal d’ar bugelig. Pa welas kement-se e klaskas Zagreos tec’hel en ur wiskañ stummoù a bep seurt, tud pe loened a bep eil, hini un tarv a-benn ar fin. Neuze e lammas an Ditaned gantañ, da gregiñ en e gerniel, ha d’en debriñ en bev. Apollon a deuas da zastum ar relegoù d’o c’has gantañ da z-Delfi da zouarañ. Gant Atena-Pallas e voe saveteet ar galon a oa c’hoazh o talmiñ ha roet da Zeus. Gant Semele eme darn, gant Zeus en-eeeun eme lod all, e voe lonket kalon ar bugel ha krouet un doue nevez Dionysos. 
Er relijion orfek, Zagreüs, e henc'hresianeg Ζαγρεύς, *Zagreús*. zo ur stumm eus an Dionysos kevrinek, zo Dionysos, doue ar gwini a anavezomp, un adenkorfadur anezhañ. 
Hañval eo ez eo bet awenet ar vojenn-se, a-bouez kenañ er relijion orfek, gant mojenn Osiris. Gallout a rafe ivez bezañ a orin minoean ha kretat pe dont eus sevenadurezhioù an Enezvor

## Mojenn

Zeus, troet e naer, a zesevas Persefone, ar verc'h en doa bet digant Demeter, hag hi plac'h yaouank c'hoazh. Hag int ha engehentiñ Zagreus, zo fiziet en Apollon hag er C'houretesed, gant ar soñj d'ober pennhêr Zeus eus ar bugel. Kuzhat a rejont anezhañ e koadoù ar menez Parnasos. Kaset e voe an Ditaned war e lerc'h gant Hera. Adkavout a rejont ar bugel a-drugarez da c'hoarielloù hag int ha dispennañ anezhañ. Plaouiet e oa e holl izili gante war-bouez e galon, savetaet gant Appollon pe Atena, hervez ar mojennoù. 

Zeus a lonkas kalon ar bugel hag a deuas a-benn da reiñ ar vuhez dezhañ un eil gwezh o c'henel anezhañ dindan an anv a Iakkos. Alese e teu un displegadenn boblek eus orin anv Dionysos: « ganet div wezh ». Kouezhañ a reas foeltr Zeus war an Ditaned d'o c'hastizañ. Diwar o ludu e tiwanas neuze an Denelezh.

## Mamennoù

* Euripides, *tamm 472*.
* Caius Julius Hyginus, *Fablennoù* (CLXVII) lenn enlinenn. 
* ''Meulganioù homerek'' (Demeter, passim) lenn enlinenn. 
* Nonnos Panopolis, *Dionisiakoù* (V) lenn enlinenn.

## Levrlennadur

* Marcel Détienne, *Dionysos mis à mort*, Gallimard, coll. « Tel », Paris, 1998.
* E.R. Dodds, *Les Grecs et l'irrationnel*, Flammarion, coll. « Champs », 1999.
* Henri Jeanmaire, *Dionysos, histoire du culte*, Payot, 1991.
*  Ivan M. Linforth, *The Arts of Orpheus*, Cambridge University Press, Londres, 1941.
*  M. P. Nilsson, “Early Orphism”, dans *Harvard Theological Review* 28 (1935), p.&nbsp;181-230.
Abeona

**Abeona** a oa unan eus doueezed Henroman ar beajoù. Enoret e veze gant ar re a oa o vonet kuit (*abire*), ha dreist-holl gant ar vugale a veze ar wech kentañ dezho kuitaat o c'hêr hag o zud.
* **[[Adeona]]** eo anv an doueez a veze enoret gant ar re a oa o vont da gemer penn an hent da zistreiñ d'ar gêr (*adire*).

An div zoueez-se a oa *[[di indigetes]]*, doueed henroman kentidik, difetis, a-raok ma voe degemeret doueoù a-ziavaez a voe mesket gant doueeoù roman all.

## Levrlennadur
*Grimal, Pierre (1986). *The Dictionary of Classical Mythology* (p. 231). Oxford : Basil Blackwell, 1996
Herve

**Herve** zo unan eus sent vrezhon ar .

## E vuhez
Mab e vije bet da Houarvian, ur barzh eus Enez Vreizh dimezet da Riwanon, eus Arvorig. Ganet dall e oa bet, e Gwitevede, war-dro 525. Abred e varvas e dad ha mont a reas e vamm pell dioutañ. En em gavout a reas ar paotrig gant e eontr, sant Urfol, e Plouvien. Goude e studioù e vevas Herve en ur peniti e Treouergad, e-pad ur pennad, gant ur bleiz doñvaet gantañ. Buan avat e voe diskibled ouzh e heul. Sevel a reas ur manati e-kichen Plouider, en ul lec'h a voe anvet diwezhatoc'h Lanhouarne, diwar e anv (*Houarnev* = *Herve*). 
Mervel a reas en e vanati e 568 pe 575. Kaset e voe e relegoù da Vrest, e 878, gant aon rak tagadennoù ar Vikinged, ha goude se da Naoned. Kollet e voent da vare an Dispac'h gall.

Bras eo e vrud e Breizh. Patron ar varzhed hag ar sonerien eo sant Herve, rak barzh e oa evel e dad. Gantañ e vije bet savet *Kantik ar baradoz*.

Pedet e vez a-enep kleñvedoù an daoulagad hag a-enep ar bleizi. Enoret e vez e parrez Sant-Herve, e-kichen Uzel, hag ivez e Lanhouarne, e Bro-Leon. Lidet e vez e ouel d’ar 17 a viz Mezheven.

## Levrlennadur
* *[[Sant Herve. Vie et culte|St-Hervé. Vie et culte]]*, gant Bernard Tanguy, Job an Irien, Saik Falc'hun, Trelevenez, emb. Minihi Levenez, 1990, 144 p. 

## Pennadoù kar
*Herve (anv-bihan)

## Liammoù diavaez
*Herve ar mezeg-loened, gant G. Millour
*Saint Herve, Catholic forum, e saozneg
*Herve of Brittany, British orthodox, e saozneg

## Notennoù ha daveoù
Absyrtos

**Absyrtos** pe **Apsyrtos** (henc'hresianeg : Ἄψυρτος) a oa mab pennhêr da Aietes, roue Kolc'his, ha d'an nereidenn Idyia.

Breur e oa da v-Medeia, e mojenn ar maoutken aour. Pa'z eas Medeia kuit gant Iason e kasas he breur Absyrtos ganti. Ha pa welas edo he zad war o lerc'h e lazhas Absyrtos, e tispennas e gorf, hag e taolas e izili unan-hag-unan war hent ar roue evit e spontañ hag evit ma paouezfe da zont war o lerc'h gant an heug.

Chom a reas Aietes da zastum an tammoù ha n'eas ket war-lerc'h an dorfedourez.
Yegn

Ar **Yegn** (*Yaigne* e galleg) zo ur stêr eus Bro-Roazhon a dremen dre Gastell-Geron, hag a zo adstêr d'ar stêr Sec'h.

## Kumunioù douret
* Kornilieg (andon), 
* Sant-Ider, 
* Dovanieg, 
* Oc'heg, 
* Kastell-Geron, 
* Domloup, 
* Neveztell (kember).

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Padern

**Padern** (*Paternus* e latin) e oa eskob kentañ Gwened war-dro 560 hervez ar vojenn deuet betek ennomp. Eus Breizh e oa, pe marteze eus Kembre, nemet un den all e vije ar Padarn anavet e Kembre. 
Ur *Paternus* all, Padern Avranches, zo bet eskob en Avranches e Normandi.

Mard eo asur ez eus bet un den anvet Padern evel eskob e Gwened, n'ouzer ket hag ar c'hentañ eo bet evel ma'z eo skrivet war roll kozh an eskibien. Pa 'z eus bet dalc'het ur sened-Iliz e Gwened war-dro 463 e c'heller krediñ e oa ur gumuniezh kristen eno d'ar mare-se. Pelloc'h e 610 e weler anv Modestus evel eskob Gwened deuet da sened-Iliz Orléans.

Daoust ma'z eus bet savet ur buhezskrid latin, ar *Vita Paterni*, ne gaver ket ennañ traoù hag a c'heller krediñ. Aet e vije Padern, ur galian-roman o chom en Arvorig anezhañ, da ziazezañ ur manati da Gembre, anvet Llanbadarn Fawr (Lanbadern Veur) e Ceredigion tost da Aberystwyth hag ivez manatioù all.

## E Kembre
Un toullad ilizoù zo en e anv e Ceredigion ha Powys. Hini Llanbadarn Fawr e-kichen Aberystwyth eo an hini muiañ anavet. 
*Llanbadarn Odwyn 
*Llanbadarn Trefeglwys e Ceredigion 
*Llanbadarn Fynydd 
*Llanbadarn-y-garreg e Powys. 

Dismantroù un iliz kozh zo nepell diouzh Llanberis, e Gwynedd, hag en e anv e vije bet, ma kreder ivez eo en e anv emañ Llyn Padarn ha Dolbadarn .

## Ilizoù gouestlet da sant Padern

## Liammoù diavaez
*''Vita Sancti Paterni''.
*LLanbadarn Fawr ha Padarn Redcoat

## Pennad kar
* Llanbadarn
* Tro Breizh
Grazia Deledda

**Grazia Deledda** a oa ur skrivagnerez italian bet ganet d'ar 27 a viz Gwengolo 1871, e Nuoro e Sardinia, ha marvet e Roma, d'ar 15 a viz Eost 1936. E 1926 e voe roet Priz Nobel al lennegezh dezhi.

## Danvez he skridoù
En hec'h oberenn e ya ar garantez da vagañ ar morc'hed diwar santad ar pec'hed, ha pouez an tonkadur. Levezonet eo bet war un dro gant ar Sikilian Giovanni Verga hag ar broadelour ha faskour Gabriele D'Annunzio.

## Oberennoù
* Fior di Sardegna (1892)
* Racconti sardi (1895), Marco Valerio, 2001
* Anime oneste (1895)
* Elias Portolu (1903), a cura di Spinazzola, Mondadori, Oscar narrativa, 1998
* Cenere (1904), Mondadori, Oscar narrativa, 1999
* L'edera (1912), Mondadori, Oscar narrativa, 1999
* Canne al vento (1913), Marco Valerio, 2001
* Marianna Sirca (1915), Mondadori, Oscar narrativa, 1999
* La madre (1920), Mondadori, Oscar narrativa, 1999
* Cosima (1937), Mondadori, Oscar narrativa, 1998
Diell

Ur pezh paperenn pe follenn ma vez skrivet un dra a-bouez a c'hell bezañ un **diell**. Gant ar ster-mañ e c'hell un diell bezañ un draezenn implijet er mare-mañ. Koulskoude eo deuet ar ger da vezañ implijet aliesoc'h-aliesañ evit ar paperennoù kozh (pe deulioù kozh war pep seurt danvez), peurvuiañ ar re a zo bet miret a-ratozh diwar o fouezusted. Evit ar paprennoù a-vremann eo gwelloc'h gant ar ger teul. Dielloù koshañ a c'heller kavout a zo re Egipt war bapiruzoù pell a-raok ar marevezh kristen. Ar re a ra war wareziñ an dielloù kozh a zo an diellourien ha graet e vez en dielldioù.

## Dielloù an Henamzer

## Dielloù ar Grennamzer

## Liammoù diavaez

* Portal UNESCO evit an dielloù
* International Council on Archives
La Setmana

La **Setmana** (*ar sizhun*) a oa ur sizhunieg okitanek krouet e 1995 gant David Grosclaude, hag a oa ar pennskridaozer kentañ. 12 pajenn a oa. Bep sizhun e veze keleier sevenadurel, politikel, ekonomikel ha sokial diwar-benn Okitania hag ar bed a-bezh.

Embannet e veze gant Vistedit e Lescar, ha moullet gant moullerezh ar gazetenn El Punt e Girona. Kaset e veze d'an dud koumanantet adalek Perpinyà.

Adalek miz Meurzh 2012 e veze embannet enlinenn de Internet ivez.

Paouezet eo da zont er-maez e Gouere 2018.

## Levrlennadur
* James Costa, "La presse en langue régionale : un objet social à didactiser", in *Colloque Vitalité Sociolinguistique des langues de France*, Montpellier, 2006
* Alan Roch, "Una premsa per far ausir la votz occitana" in Gérard Tautil, Gustave Alirol, *Chemins d'Occitanie : espace, territoires, identité, démocratie : politique occitane, 1974-2000*, Paris : L'Harmattan, 1997.

## Notennoù
Toull-Du

An **Toull-Du** zo anv meur a stêr e Breizh.

Un anv-lec'h eo ivez
*e Skaer
*e Plijidi

ha dre-se eo un anv familh ivez.
Droug an divskouarn

**Droug an divskouarn** zo un anv hollek evit meur a zroug deuet diwar re a drouz en-dro dimp. Trouz a vez muioc'h-mui e-barzh ar gevredigezh, abalamour d'ar binvioù trouzusoc'h bemdez, ha fall eo an trouz evit yec'hed an divskouarn. E kêr evel war ar maez, el labour evel er gêr, ne vez ket graet brav d’hon divskouarn. An trouz eo enebour kentañ ar yec'hed er bed a-vremañ, hervez Aozadur Bed ar Yec’hed. Koll ar c’hleved a zo deuet da vezañ an droug kentañ gouzañvet gant ar c’horf. Dont a ra da bevare kaoz a gleñved e-barzh al labour ; hervez al lezenn c'hall ez eo anavezet an trouz evel un dañjer el labour abaoe 1963.

10 % eus an dud e broioù zo, SUA, Japan, Europa, o devez poan o klevout, ha muioc’h-mui a dud a ya da welout ur mezeg abalamour da se, hogen muioc'h a baotred eget a verc'hed. Tapet eo ar vugale gant an droug ivez.

## Drailh
N’omp ket par dirak an trouz, rak kemmañ a ra an amzer tremenet e-kreiz an trouz hervez doareoù bevañ an dud. Hervez skuizhder ha kizidigezh an dud ivez n’en em zalc’ho ket atav daou zen en hevelep lec’h trouzus. Ne c’houzañv ket daou zen en hevelep doare e-mesk an hevelep trouz. Kentoc’h eget komz eus dekibeloù hag eus kreñvder an trouz, e kav gwelloc’h ar glevedoniourien komz eus an doare ma vez klevet kreñvder an trouz. 37% eus an dud yaouank etre 15 ha 19 vloaz o deus poan o klevet. Sonvaleerien MP3 lakaet re greñv, c’hoarioù video a-bouez-penn, ha re bell amzer e-barzh ar ravoù, gant kement-se e teu an drailh.

## Boudinelloù
Hervez ar glaskerien o deus ar re yaouank muioc'h-mui a boan o kompren an dud, balamour d'ar boudinelloù, a zo tintoù pe trouzioù tasmantel ; etre 10 ha 15% eus ar C'hallaoued o devez bec'h gant-se. N'ouzont ket ken petra eo bevañ en didrouz, gant ar c'hwitelladennoù iskis, hegazus-se. Koulskoude, n'eo ket an holl dud zo displijet gant ar boudinelloù. Gwelet e vezont gant pobloù 'zo, evel Sinaiz, e-giz arouezioù eus an Doueed.
Un droug nevez all zo en divskouarn, an usklev, a zo un dreistkizidigezh ouzh an trouz hag a laka pep trouz da vezañ poanius-kenañ.

## Prognosis
An darn vrasañ eus an dud tapet gant an tinnitus a gustum ouzh o droug gant an amzer. Darn avar a c'houzañv kalz, hep distag.

## Pennadoù kar
* Bouzarded
* Skouarn
* Saotradur dre drouz

## Notennoù
Plenaod

**Plenaod** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

Plaine-Haute (Sainte-Anne-du-Houlin) - Le Gouët (cascade)1.jpg|Ar Goued.

* Treuzet eo ar gumun gant ar stêr Goued.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 54 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,72 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d'an 20 a viz Meurzh 1956 e Nemours.
## Brezhoneg
* 14,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir dit le Fuseau, Plaine-Haute, France.jpg|Ar peulvan.
Plaine-Haute - Manoir de la Ville Daniel à Sainte-Anne-du-Houlin.jpg|Ar maner.
Plaine-Haute - Sainte-Anne-du-Houlin chapelle - AD22 - 16FI3161.jpg|Ar chapel.

* Peulvan "Le Fuseau".
* Maner Kerdaniel.
* Chapel *Santez Anna*.
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv e kloz an iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Gevelliñ

## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno
* François Budet, barzh, kaner-sonaozer, skrivagner ha soner gitar.
## Liammoù diavaez

* pajenn Plenaod war lec'hienn an etrekumuniezh
* Plenaod war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Liester

Al **liester** a zo anv ur rumm yezhadurel a arouezier drezañ emeur o komz eus meur a dra pe eus meur a zen.

Enebet eo ouzh an unander hag ivez ouzh ar strollder a gaver e brezhoneg hag e yezhoù all.

E yezhoù'zo e vez enebet ouzh an daouder ivez.
E brezhoneg e vez merket al liester en anv-kadarn hag er verb. E yezhoù zo evel ar galleg pe ar yezhoù latin e vez merket en anv-gwan hag er ger-mell ivez.

## Reizh ha direizh
Komz a reer ivez eus *liester reizh* ha *liester direizh*.
E brezhoneg e lavarer eo reizh al liester merket gant *-où* pe *-ioù* (evel hini *traoù* ha *kadorioù*, pe gant *-ed* (evel hini *paotred* ha *plac'hed*), pe gant *-erien* (evel hini *kanerien*), ha direizh ar re all.
Pleneventer

**Pleneventer** (e galleg ː ***Plaintel***) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Penn kanton eo abaoe 2015.
## Douaroniezh
## Dezougen

Gare de Plaintel.jpg|Ar porzh-houarn.

* War al linenn hent-houarn Pondi Sant-Brieg emañ Pleneventer.
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Ecclesia sancti Numenteri**, 1163; **Plenevenitre**, 1202; **Pleneveniter**,1220; **Plantel**, 1371, 1516; **Plantern** 1598;
## Ardamezioù
*en glazur e c'hwec'h ganochenn en argant, 3, 2 et 1, e gab en erminoù*
## Istor
* En eskopti Sant-Brieg edo parrez Pleneventer. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 103 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,42 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe  unan anezhe d’an 21 en Auvelais e Belgia, soudard en 71vet Rujumant Troadegiezh e oa; d’an 22 a viz Ebrel 1915 ez eas diwar wel e Boezinge e Flandrez Belgia ur soudard eus ar 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas un archer hag ur soudard.
## Brezhoneg
* 18,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Pierre de Plaintel 1.jpg|An iliz katolik ha monumant ar re varv.
Chapelle Notre-Dame du Beau-Chemin (Plaintel).jpg|Ar chapel.
Monument aix morts de Plaintel.jpg|Ar monumant.

* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Chapel *Intron-Varia*.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Liammoù diavaez

* Pleneventer war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Giorgione

**Giorgio Barbarelli** pe **Zorzi da Vedelago** pe **da Castelfranco**, lesanvet **Giorgione** (Vedelago pe Castelfranco Veneto 1477 - Venezia 1510) a oa ar c'hentañ mestr-livour veneziat er Cinquecento italian, e mare an Azginivelezh italian. Mignon e oa d'al livour Tizian, a voe levezonet gantañ.

Er **Vite**, levr Giorgio Vasari, e kaver pegoulz e oa ganet ha marvet, ha gwirheñvel eo ar bloavezhioù diouzh pezh a ouzer eus obererezh Giorgione e dibenn ar XVvet kantved. Met n'ouzer ket petra e oa e anv-tiegezh: 
Giorgio, e venezianeg Zorzo pe Zorzi, eus Castelfranco Veneto, e lec'h genidik. E lesanv Giorgione (Giorgione pe Zorzon a dalv kement ha *Jorj vras*) a vije bet roet dezhañ gant Vasari , « abalamour d'e stumm ha d'e ene uhel ». Hervez an istorourien e vije a renk izel, met Carlo Ridolfi, a skrivas e-barzh *La Maraviglia dell'arte* (1648), « e oa ganet Giorgione e Vedelago en un tiegezh dezhañ kalzik a beadra ».

## Brud
Dek oberenn hepken, e mirdioù ar bed, a zo lakaet en e anv. Ne sine ket e daolennoù. Mervel trumm a reas, gant ar vosenn. Echuet e voe e daolennoù gant e ziskibien, en o zouez Tizian ha Sebastiano del Piombo. 

Abalamour d'an diaes ma vez anavezout e daolennoù ez eo ur bersonelezh kevrinus e-touez livourien Europa. 

## Pennadoù kar
* Roll livadurioù Giorgione.
* An tri frederour
Diana hag Akteon

***Diana hag Akteon*** a zo un eoullivadur war lien, 185 x 202 cm, graet etre 1556 ha 1559 gant al livour italian Tizian.

E welout a c'haller en National Galleries of Scotland en Edinburgh.

Bez ez eo unan eus un dastumad seizh taolenn graet diwar mojennoù tennet eus 
Metamorfozoù Ovidius a voe graet gant an arzour evit ar roue Felipe II, roue Spagn.
Livañ a ra Tizian ar mare ma tegouezh Akteon gant an doueez Diana p'emañ-hi o kouronkañ e-touez he nimfezed. Ha droug en doueez abalamour ma oa bet gwelet en he noazh. Ma troas ar paotr en karv ha ma voe lazhet ha drailhet e gorf gant e chas. E 1562 e livo Tizian un daolenn all diuwar-benn ar memes mojenn, Marv Aktaion. 

Chomet e oa an daolenn e dastumadeg rouaned Spagn betek 1704. Er bloavezh-se e voe profet gant Felipe V d'ar c'hannad gall er vro. 

E 1798 e voe prenet gant trede dug Bridgewater ha bepred eo perc'hennet gant an tiegezh, nemet e 1946 e voe prestet d'an National Gallery of Scotland.

## Pennadoù kar
*Diana
*Akteon
Yezhoù tchouantchendienek

Ur is-skourr eus ar yezhoù mongek eo ar **yezhoù tchouantchendienek** (saozneg: *Chuanqiandian*) komzet e su Sina hag e Viêt Nam, ennañ 19 yezh:

* Mongek Njua 
* Mongek Su Mashan 
* Mongek Kreiz Huishui 
* Mongek Biz Dian 
* Mongek Reter Huishui 
* Mongek Don
* Mongek Mervent Guiyang 
* Mongek Mervent Huishui 
* Mongek Norzh Huishui 
* Mongek Chonganjiang 
* Mongek Luopohe 
* Mongek Kreiz Mashan 
* Mongek Norzh Mashan 
* Mongek Dô 
* Mongek Kornôg Mashan 
* Mongek Su Guiyang 
* Mongek Shua 
* Mongek Norzh Guiyang 
* Mongek Daw 

## Gwelit ivez
* Yezhoù mongek-mienek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Yezhoù Xiangxi

Ur is-skourr eus ar yezhoù mongek eo **yezhoù Xiangxi** (saozneg: *Xiangxi*) komzet e su Sina, ennañ 2 yezh:

* Mongeg Kornôg Xiangxi 
* Mongeg Reter Xiangxi 

## Gwelit ivez
* Yezhoù mongek-mienek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Yezhoù honteek

Ur isskourr eus ar yezhoù mongek-mienek eo ar **yezhoù bounouek** (saozneg: *Ho Nte*) komzet e su Sina, ennañ 1 yezh:
* Cheeg

## Gwelit ivez
* Yezhoù mongek
* Yezhoù mienek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Tripoli (disheñvelout)

**Tripoli** zo anv meur a gêr er bed. Dont a ra an anv eus an droienn c'hresianek *tri polis* a dalvez « teir c’hêr ».

* Evit ar gêr zo e Liban bremañ, sellit ouzh Tripoli (Liban) 
* Evit ar gêr zo e Libia bremañ, sellit ouzh Tripoli (Libia) 
* Evit ar gêr zo e Gres bremañ, sellit ouzh Tripoli (Gres) 

* Meur a gêr zo e Stadoù Unanet Amerika ivez gant an anv *Tripoli*.
** Tripoli, Iowa, e Bremer County, en Iowa, 
** New Tripoli, Pennsylvania

## Pennadoù kar
* Tripolis
* Tripolitania
Metis

**Metis** a oa ur verc'h da Okeanos ha Tethys, kentañ gwreg Zeus, ha doueez ar Furnezh. Un hudourez e oa. 

## Hec'h anv
Μῆτις / *Mễtis* e oa hec'h anv e henc'hresianeg. Talvezout a ra kement ha « gwidre, kuzul ».

## Mojenn

Hervez ar pseudo-Apollodoros, hi eo a ali Zeus da reiñ ul louzoù da g-Kronos evit e lakaat da zislonkañ e vreudeur hag e c'hoarezed a oa bet kluket gantañ. 

Goude e timez da Zeus, ha hi eo e wreg kentañ. Koulskoude e klask kas anezhañ diwar he zro en ur gemmañ he neuz atav evit diflukañ a-dre e zaouarn. A-benn ar fin, setu hi brazezet. Diouganet he devoa Gaia (an Douar) e c'hanje Metis ur verc'h, ha ma vije brazezet c'hoazh e vije ur mab, ha hennezh a ziskarje galloud e dad, tre evel ma oa bet diskaret galloud Kronos gant Zeus, ha galloud Ouranos gant Kronos a-raok. 

Evit mirout ouzh an darvoudoù-se e sachas Zeus e bried Metis betek o gwele, gant komzoù flour, hag e lonkas anezhi dre widre, ha dre ober kement-se e lonkas furnezh an doueez. Sed a voe fin Metis, ha Zeus goude da embann e roe-hi kuzulioù dezhañ en e gof. 

## Steredoniezh
War-lerc'h hec'h anv eo bet anvet
*an asteroidenn (9) Metis, er bloavezh 1848, 
*loar Yaou, Metis, e 1979.
Muzul

Ar **muzul** (liester : muzulioù) eo an niver a vez eztaolet dre jediñ ur c'hementad dre gemer evel diazez ur c'hementad all lakaet da unanenn.
Muzuliet e vez traezoù, pe anadennoù ar fizik. Implijet e vez ar muzulioù e meur a zegouezh, koulz er vuhez pemdeziek ha war tachennoù an arsellerezh skiantel. Da skouer : un tolz zo e pep tra ha pep den, a c'heller muzuliañ e kilogrammoù, unan eus ar muzulioù degemeret er Reizhiad unanennoù etrebroadel.

A-douez ar perzhioù fizikel a vez muzuliet diehan e c'heller menegiñ an hirder, an uhelder, ar skinoberiegezh, an tolz, an tizh, ar gwrezverk, ar gwask, al labour hag all.
Evit muzulioù fizikel a zo e vez fardet, pe dermenet, ur patrom fetis evit an unanenn, a reer "stalon" pe "skouer" anezhañ.

## Endalc'her lakaet da venveg-muzuliañ
E-maez eus an dachenn skiantel ez eus muzulioù fetis, da lavaret eo an endalc'herioù a implijer a-gozh evit muzuliañ kementadoù a bep seurt : mentoù, liñvennoù, poultr, greun.
Da skouer, ar greun a veze muzuliet a-boezelladoù (gant ur pod anvet "poezell") betek mare an Dispac'h Gall.
Ouzh al litr, a zo un unanenn etrebroadel, ez eo bet erlerc'hiet abaoe.
Amfitrite

**Amfitrite** (Άμφιτρίτη, *Amphitrítê*, e henc'hresianeg) e oa gwreg Poseidon, doue ar mor e relijion Hellaz kozh. Merc'h e oa da Nereüs ha Doris.

## Mojenn
Gant he c'hoarezed Nereidezed edo o c'hoari war an aod pa voe sachet warni selloù Poseidon, m'en doe an doue c'hoant anezhi. Ha hi kuit da guzhat, ha da glask repu da-gichen Atlas, er penn all d'ar bed ha d'ar mor. Met skrapet e voe gant un delfin, ha roet da Boseidon. War-lerc'h se e voe mamm da Driton.

## Skridoù

N'eus meneg ebet eus Amfitrite en *[[Ilias]]*. Hervez an *[[Odysseia]]* ez eo un doueez eus ar mor hag a ren war ar morviled, hogen anv ebet eus he darempred gant Poseidon.
Anv anezhi zo ivez en *[[Himnoù homerek|Himn homerek da Apollon Delios]]* (savet war-dro 700 kent JK) hag unan eus an doueezed a aozas ganedigezh an doue-se a-enep da ali Hera. Hervez ar pseudo-Apollodoros, e vije koshoc'h c'hoazh, ha lakaet eo gantañ e-touez an Okeanidezed.

Kentañ meneg eus he darempred gant Poseidon a gaver e *[[Theogonia]]* Hesiodos hag ivez eus he mab Triton.
Yezhoù paheungek

Ur is-skourr eus ar yezhoù mongek eo ar **yezhoù paheungek** (saozneg: *Pa-hng*) komzet e su Sina, ennañ 1 yezh:

* ar paheungeg

## Gwelit ivez
* Yezhoù mongek-mienek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Yezhoù Qiandong

Ur is-skourr eus ar yezhoù mongek eo **yezhoù Qiandong** (saozneg: *Qiandong*) komzet e su Sina, ennañ 3 yezh:

* Mongeg Norzh Qiandong 
* Mongeg Reter Qiandong 
* Mongeg Su Qiandong 

## Gwelit ivez
* Yezhoù mongek-mienek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Yezhoù mienek-djinek

Ur is-skourr eus ar yezhoù mienek eo ar **yezhoù mienek-djinek** (saozneg: *Mian-Jin*) komzet e su Sina, ennañ 3 yezh:

* Biaoeg-moneg
* Yaomieneg
* Kimmuneg

## Gwelit ivez
* Yezhoù mongek-mienek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Yezhoù biaoek-djaoek

Un is-skourr eus ar yezhoù mienek eo ar **yezhoù biaoek-djaoek** (saozneg: *Biao-Jiao*) komzet e su Sina, ennañ 1 yezh:

* Mieneg biaoek-djaoek

## Gwelit ivez
* Yezhoù mongek-mienek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Nicolas Tripoteau

**Nicolas Tripoteau**, ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1983, a zo ur mestrc'hoarier echedoù breizhat.

Ezel eo eus ar c'hleub "ABC Pays de Vannes".

Kampion ar Mor-Bihan eo bet 7 gwezh diouzh renk.

2379 edo e renk Elo (FIDE) e 2012.

Berzh a reas meur a wezh e tournamantoù "Open" Fouenant http://perso.orange.fr/eric.delaire/Bretagne/Fouesnant.htm :
* Trede e 2000,
* Eilvet e 2002, 
* Eilvet e 2003.

Dont a reas ar maout gantañ e tournamant "Open" Henbont 2006 (http://www.agencebretagnepresse.com/fetch.php?id=4328&title=Franc%20succ%C3%A9s%20pour%20l'open%20d'%C3%A9chec%20d'Hennebont).

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* Ur bartienn e Chessgames a-enep da Baadur Jobava (e saozneg)
Gaëtan Sarthou

**Gaëtan Sarthou** a zo bet ganet d'an 20 a viz C'hwevrer 1973 e Breizh.

Mestrc'hoarier echedoù breizhat eo.

C'hoari a ra er c'hleub "Montpellier Echecs" https://web.archive.org/web/20080723194334/http://montpellierechecs.ifrance.com/montpellierechecs/TOP16.htm.

2386 edo e renk Elo (FIDE) diwezhañ.

## Liammoù diavaez
*  E fichenn FIDE
*  E c'hoari e Chessgames
*  Gaëtan Sarthou a-enep da Étienne Bacrot
Hero

**Hero** (Ήρώ / *Hêrố* e henc'hresianeg) a oa ur plac'h yaouank e mojennoù Hellaz kozh.

## Ar vojenn
Belegez Afrodite e oa Hero e Sestos, o chom e oa en un tour war aod europat an Hellespontos.

Karet e oa gant ur gwaz yaouank, Leandros, a dreuze an Hellespontos eus Abydos bep noz, dre garantez, da gousket ganti: dirazañ e wele ar gouloù dalc'het gant e vestrez. 

Un noz e voe gwallamzer, lazhet ar gouloù, ha Leandros ne gavas ket e hent en deñvalijenn. 

En deiz war-lerc'h e voe kavet e gorf war an aod. En em lazhañ a reas Hero oc'h en em deurel eus lein an tour. 

## Oberennoù

Meur a arzour zo bet awenet gant ar vojenn:
* Musaeus er , ha Christopher Marlowe er  o deus savet pep a varzhoneg; 
* Giovanni Francesco Straparola, ur gontadenn
* Milorad Pavić, ar skrivagner serb, en deus skrivet ur romant embannet e galleg gant an titl *l'Envers du vent* (Tu gin an avel), an daou garedig o kontañ an istor a bep eil el levr;

Da gounaat ar yaouankizoù eo e treuzas Lord Byron an Hellespontos war-neuñv e 1810 etre Sestos hag Abydos: un eur ha dek munut e oa bet o neuial. 

Livourien zo o deus livet ar vojenn: evel ar C'hallaoued Théodore Chassériau ha Jean-Joseph Taillasson.

## Skridoù

* Barzhoneg Musaeus troet e galleg
* Heroidoù, gant Ovidius
* Diwar-benn romant Pavic

## Liammoù diavaez

*  ''Hero and Leander'', barzhoneg Christopher Marlowe.

* Barzhoneg Marlowe gant displegadurioù ha skeudennoù
Damien Le Goff

**Damien Le Goff**, bet ganet e 1987, a zo ur c'hoarier echedoù breizhat.

C'hoariet en-deus e kleub echedoù Douarnenez (Penn-ar-Bed).

Mestr FIDE (FM) eo abaoe 2013.

Genver 2026: 2 236 eo e renk Elo *Standard*. 2 342 eo bet renk Elo *Standard* uhelañ.
## Trec'hadennoù
* Mae 2005: Kampion Breizh partiennoù fonnapl;
* Eost 2006: Breizhad kentañ, tournamant "Open" Henbont 2006;
* Du 2006: dont a reas ar maout gantañ e tournamant Fouenant dirak Deyan Bojkov ha Tihomir Atanasov Dovramadjiev;
* Nedeleg 2006: tournamant Gouenoù, kentañ plas a-gevred gant Jean-François Jolly ha Mickael Jeanne.
## Tournamant Fouenant 2003
Ur bartienn .
## Notennoù

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Base
* E c'hoari e Chess Games
* E c'hoari e 365 Chess
Plangoed

Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo **Plangoed**. Pennlec'h Kanton Plangoed eo.
## Douaroniezh

Plancoet-Port-Arguenon-canards-byRundvald.jpg|An Argenon e Plangoed.

* War lez ar stêr Argenon emañ Plangoed.

## Dezougen

Plancoët - gare.jpg|An ti-gar.

* War al linenn hent-houarn Lambal Dol emañ Plangoed.
### Kumunioù amezek

## Ardamezioù

## Ekonomiezh
Labouradeg an embregerezh Plancoët a zo war dachenn ar gumun. Dour melar nemetañ Breizh eo. Produiñ a ra an dour eien Saint-Alix ivez.

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 86 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,97 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Lazhet e voe pevar rezistant en emgannoù evit an dieubidigezh ouzh an Alamaned d'an 2 a viz Eost 1944.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas  pemp milour er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 7,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Plancoët - Château du Bois-Bily - Vue prise du jardin français - AD22 - 16FI3205.jpg|Kastell "Le Bois-Billy".
Plancoët - Plancoët - Château de la Caunelaye - AD22 - 16FI3206.jpg|Kastell "La Caunelaye".
Plancoët - Église où a lieu annuellement le Pèlerinage à Notre-Dame de Nazareth - AD22 - 16FI3197.jpg|Iliz *Intron-Varia Nazaret*.
Plancoet-eglise-Saint-Sauveur-byRundvald.jpg|Iliz *Ar Salver*.
Plancoët - Croix cimetière 02.jpg|Ar groaz.

* Kastell "Le Bois-Billy".
* Kastell "La Caunelaye".
* Iliz katolik *Intron-Varia Nazaret*.
* Iliz katolik *Ar Salver*.
* Kroaz ar vered.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, dioueliet e voe d’an 10 a viz Kerzu 1921, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 , 1939-1945 ha Brezel Indez-Sina) en iliz katolik *Intron-Varia*, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar rezistant Pierre Bourseul, luc’hskeudenn.
* Monumant ar pevar rezistant, luc’hskeudenn.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Lennegezh
* E Nazareth, ur ranngêr er ribl dehou eus ar stêr Argenon, e vevas François-René de Chateaubriand e ti ur vamm-gozh dezhañ. En e levr mil-anavezet *Mémoires d'outre-tombe* e ra Chateaubriand anv eus ar mare-se, pa veze maget e ti an Itron Vezeg: "*ma'm eus gwelet an eürusted, e oa en ti-se a-dra-sur*". Harozez e destenn *les Martyrs* a anvas Velleda, diwar an dorgenn a zo diazezet kêr Blangoed e-harz dezhi.
## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel ar gumun
*  Plangoed war Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Plangonwal

Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor oa **Plangonwal**.
## Douaroniezh
## Ardamezioù

* *"en gul e c'hwec'h c'hanochenn en aour, laket 3, 2, 1; e gab en glazur karget gant peder flourdilizenn en aour"* 

## Anv

* Bernard Tanguy (1992) : "**Eccl. Beati Petri de Plogonoal***,* **Plogoneal***, 1138;* **Plegonal***, 1144;* **Ploecongual***, 1152;* **Plogonoal***, 1155-1161;* **Ploguenoal***, 1202;* **Plogoneal***, 1208;* **par. de Plogoneal***, 1215;* **Plogonoal***, 1225;* **Ploguenoal***, 1248;* **Ploguenoual***, 1290;* **Ploengonual***, 1294;* **Plangonoal***, v. 1330;* **Planguenoual, Planguenoal***, 1420;* **Planguenoual***, 1477, 1612; gallo* **Planguenoua***".*
* Erwan Vallerie (1995) : "**Plogonoeal, Plogonoal***, 1138;* **Plegonoal** *c. 1150;* **Ploecongual** *1152;* **Ploigonoit** *? 1162;* **Plogonoal** *1169;* **Ploguenoal** *1202;* **Plogoneal, Planguenoal** *1215;* **Ploegonual** *1284;* **Ploengonual** *1294;* **Plangounoeal, Planguenoual***, 1516;* **Planguenou** *1630*".

## Istor
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 85 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,84 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 21 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel; daou vilour bet ganet er gumun a varvas en Alamagn p'edo al lu gall o terc'hel ar vro.
### kantved
* Kendeuzet e oa bet gant Lambal ha Morieg d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Lambal-Arvor.
## Brezhoneg
* 13,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Le manoir du Chesnay.jpg|"Le Chesnay".
Planguenoual - Château du Val-Boüan - AD22 - 16FI3208.jpg|"Le Val-Boüan".
Planguenoual - Château de la Ville-Hervé en Planguenoual - AD22 - 16FI3207.jpg|"La Ville-Hervé".

* Manerioù "Le Chesnay" ha "Vaujoyeux".
* Kouldri maner kozh "Vaujoyeux".
* Kastelloù "Le Val-Boüan" ha "La Ville-Hervé".

Eglise de Planguenoual.jpg|An iliz katolik.
Chapelle Sainte-Barbe (01) à Planguenoual.jpg|*Santez Barba*.
La chapelle Saint-Marc de Planguenoual.jpg|*Sant Mark*.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.
* Chapelioù *Santez Barba* ha *Sant Mark*.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Pleboull

**Pleboull** a zo ur gumun eus Breizh, e Kanton Matignon, e departamant Aodoù-an-Arvor. Etre kêr Matignon ha Kab Frehel emañ.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 45 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,42 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe unan anezhe d’an 22 a viz Eost 1914 e Virton e Belgia, letanant  en 130vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 14,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Pléboulle - Chapelle Notre-Dame du Temple XIIe siècle - AD22 - 16FI3217.jpg|Ar chapel.
Pléboulle - Tour octogonale de Montbran bâtie par les Templiers - AD22 - 16FI3221.jpg|An tour.
Eglise Pleboulle 2012.jpg|An iliz katolik.

* Chapel *Intron-Varia* an Templ, .
* Tour an Templ.
* Iliz katolik *Sant Paol*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Bornholm

**Bornholm** zo un enezenn danat er Mor Baltel, etre aodoù Sveden en norzh hag Alamagn ha Polonia er su, hag ur gumun e Danmark.

Unan eus inizi bras ar Mor Baltel eo, dezhi ur gorread a 588 km² ha 41 802 annezad (e 2011). Rønne eo ar gêr vrasañ.

Tevennoù serzh zo a-hed an aod norzh met izel a-walc’h eo an aod su. Gwechall e veve an annezidi diwar ar pesketaerezh ; bremañ eo deuet an touristerezh da vezañ pouezus. 

E sagaoù skandinavek ar Grennamzer e veze graet *Burgundarholm* eus Bornholm. Alfred Veur, ar roue saoz a vrezelias a-enep an Daned en , a rae *Burgenda Land* anezhi. Krediñ a reer e vije bet lec’h annez orin pobl ar Vurgonded.

## Liammoù diavaez

* Bornholms Regionskommune (Lec’hienn ofisiel)
* Velkommen til Bornholm
Gwerin

Ar **werin** eo yoc'h an dud izelañ o statud er gevredigezh. Implijet e vez da gentañ evit an dud vunut, ar pezh a vez anvet ar bobl voutin ivez ragenep d'ar c'hlasoù sokial uhelañ, enno ar pennoù bras pe ar vegenn.

Ur ger implijet a-gozh eo (krennvrezhoneg: *gueryn* ; Fañch an Uhel: gwerin)) pa oa ledanoc'h an troc'h etre ar bobl hag ar re o doa madoù ha moienoù bevañ a-zoare. Er XVIIvet kantved e oa 80% eus an dud e Bro-C'hall o tennañ gounid eus an douar evel kouerien gant nebeut a splet. E 2006 e veze lavaret e oa 30% eus an dud dezho ul live bevañ eus an strishañ hag a c'hellfe bezañ termenet evel izili eus ar werin.

Koulskoude, diwar levezon ar c'hembraeg *gwerin* eo bet lakaet **gwerin** da vezañ kevatal d'ar ger henc'hresianeg *demos* ha diwar ar ster-se ez eus bet savet troidigezhioù evit ar gerioù deveret (sellet ouzh geriadurioù François Vallée ha Roparz Hemon).
*gwerinour : ur c'homunour kentoc'h eget un demokrat
*gwerinelezh : demokratelezh
*gwerinoniezh : studi stuzegezh ha sevenadur ar werin, ar *folk-lore* (hervez ar saoznegerien)
*gwerinoniour : an den a studi sevenadur ar werin

Gwerin eo talbenn un dastumad brezhonek embannet gant Hor Yezh ma vez embannet ennañ danvez lennegezh pobl (kontadennoù, kanaouennoù evel reoù an Dastumadenn Pengwern...).
Pledeliav

**Pledeliav** zo ur gumun e kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
## Anv
*Pledeliau*, 1219 ; *Pludeliau*, 1234 ; *Pludelia*, 1248 ; *Pledelia*, 1286 ; *Pledeliat*, 1364 ; *Pledelia*, 1420 ; *Ploedelia*, 1442 ; *Pledillia*, 1516 ; *Pledelliac*, 1516 ; *Pledelia*, 1630 ;
## Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 124 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,33 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe daou anezhe e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914 en Auvelais, ur soudard eus an 70vet Rujumant Troadegiezh hag e Châtelet ur serjant eus ar 25vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevarzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Jahinet ha drouklazhet e voe ur c'hrennard gant an Alamaned e miz Gouhere 1944.
* Mervel a reas pevar rezistant ag ar gumun er c'hampoù-bac'h en Alamagn.
## Brezhoneg
* 8,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
* Kumun Pledeliav, asambles gant kumunioù all eus bro Lambal, evel Andel, Henon, Maroue (e Lambal hiziv) pe Pledeliav, a votas mennad al luskad Ar brezoneg er skol evit goulenn ma vefe kelennet brezhoneg er skolioù kentañ derez er bloavezhioù 1930.

## Monumantoù ha traoù heverk

Allé couverte Pledeliac 1.png|An alez-toet.
Château de la Hunaudaye SW.jpg|Kastell "La Hunaudaye".
Plédéliac - Château de Saint-Aubin - AD22 - 16FI3231.jpg|Kastell Sant-Albin.
Eglise St Malo Pledeliac 2.png|An iliz katolik.
Chapelle du Saint-Esprit.jpg|Ar chapel.

* Al liac'hven.
* Kastell La Hunaudaye.
* Kastell Sant-Albin.
* Iliz katolik *Sant Maloù*.
* Chapel *ar Spered Santel*.
* Abati *Sant-Albin-ar-C'hoad*, dismantret.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Monumant ar Rezistanted er c'hampoù-bac'h en Alamagn, luc’hskeudenn.
* Monumant ar paotr yaouank bet drouklazhet er gumun gant an Alamaned, luc'hskeudenn.
* Ekomirdi *la Ferme d'Antan * digor abaoe 1978.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

* Pledeliav war Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Harpiezed

An **Harpiezed** (Ἅρπυιαι / *Hárpuiai* e henc'hresianeg), **harpienn** en unander, pe **herpidaed** (**herpida** en unander), a oa merc'hed da d-Thaomas ha d'an Okeanidenn Elektra, pe hervez un doare all, merc'hed da d-Tyfon. Doueezed an drailh hag an dial int, dial an doueed diwar-goust an dud.

## O anv
Talvout a ra o anv (Ἅρπυια / *Hárpuia*) kement hag « a nij hag a zrailh » : buanoc'h int eget an avel, trec'hiñ warno n'haller ket, gragailhat ha drailhañ a reont e kement lec'h ma tremenont, ha ne chom nemet o c'haoc'h war o lerc'h. 

Hervez Homeros int doueezed ar c'horventennoù, hañval ouzh kezeg gouez, pa denn an avelioù flour da gezeg doñv. Hervez Hesiodos o deus ur c'horf askellek hañval ouzh hini an evned, ha pennoù merc'hed. Hervez Vergilius o deus dremmoù plac'hedigoù ha krabanoù laboused preizh. 

Teir int :
* Aello (*Barr-avel*) ;
* Okypete (*Nij buan*) ;
* Podarge (*Treid skañv*), met Kelaino (*Teñval*) a vez graet anezhi a-wechoù.

Dont a c'hallfe mojenn an Harpiezed eus ar c'hilhegi-raden. Kement-se a greder en abeg d'an drailh a reont dre lec'h ma tremenont, hag abalamour ma vezont kaset kuit gant avel an hanternoz.

## Gwelout ivez

* Harpymimus (latin *mimus*, « hañval ouzh », « a zrevez »), un doare dinosaor daoudroadek eus kerentiad an Ornithomimideed.
* Harpia zo ur genad laboused-preizh.

## Notennoù
Geb

Doue an Douar e oa **Geb** e mitologiezh Henegipt. Mab Chou (doue an aer) ha Tefnout (doueez an dour) e oa, met breur ha pried Nout (doueez an oabl) ivez. Ezel e oa eus Navad Heliopolis. 
Distaget e veze e anv evel-se adalek ar prantad hellenadek, (lennet gwezhall **Seb** pe **Keb**). An henegipteg a oa "Gebeb"/"Kebeb", a dalveze moarvat : *an hini gwan*, marteze *an hini kamm*.

Geb ha Nout a voe ken tost an eil d'egile ne c'halle tremen netra etrezo. Geb a voe dispartiet eus Nout gant o zad Chou, met a-drugarez d'ur finesa kavet gant Nout e teujont a-benn d'en em barañ hag engehentañ a rejont Osiris, Seth, Isis ha Neftis. Hervez un hengoun arouezek en em bare Geb ha Nout e teñvalijenn an noz hag e vezent dispartiet gant Chou diouzh ar mintin.

Geb, doue an douar, ar plant hag ar maenadoù, a ro d'an douar e frouezh hag e zour. Unan eus ar peder elfenn a ya d'ober ar bed zo anezhañ. Krediñ a raed en Henegipt e veze degaset ar c'hrenoù-douar gant c'hoarzh Geb hag e lakae an trevadoù da greskiñ.

Un arouez eus ar roueelezh eo Geb ivez. Kemeret en defe ar galloud dre nerzh digant e vamm Tefnout a repuas en navad a-raok lezel an tron dezhañ. Dont a reas evel se da vezañ kentañ roue mojennel Henegipt hag e anv a roas da dron ar faraoned a veze anvet « tron Geb ».

Taolennet e veze dindan neuz un den du pe glas e groc'hen, en e c'hourvez war al leur ha dispartiet diouzh bolz an neñvoù (Nout) gant e dad Chou. Al livioù du ha glas a oa livioù mat-kenañ diouzh Henegiptiz, rak aroueziañ a raent an douar du strujusaet gant lec'hid dourioù an Nil (n'haller ket dioueret da gaout trevadoù mat), ha glas ar glazur, ha, dre vras, ar boudoù bev. Pa arouez ar roueelezh e vez ur gurunenn en e benn.

Doue an eñvor e oa ivez hag heñchañ a rae dorn ar skribed. Enoret e veze Geb en Heliopolis, hag e loened sakr a oa ar gwazi. Ur waz a gaver e-mesk an hieroglifoù a dalvez da skrivañ e anv.

Ar c'hwec'h faraon-doue a oa en urzh :
#Rê,
#Chou,
#Geb,
#Osiris,
#Horus,
#Tot (diasur).

Djedkhonsuifeankh.jpg|**Geb**, en e c'hourvez war al leur, zo dispartiet diouzh bolz an neñvoù (Nout) gant e dad Chou Ur skeudenn 3000 vloaz-kozh eus papiruz Djedkhonsuiefankh war ziskouez mirdi egiptat Kaero

## Notennoù
Nout

Un doueez e mitologiezh Henegipt eo **Nout**, doueez an oabl eus Navad Bras Iounou (Heliopolis). Arouez ar stergann eo, ha sellet e vez outi evel mamm ar stered.

Kemer a ra perzh evel douez kentañ er vojenn a zezrevell krouidigezh ar bed hervez Navad Bras Iounou.
Hervez ar vojenn-se ez eo merc'h da Chou, doue an aer, ha Tefnout, doueez ar glebor. C'hoar gevell ha gwreg Geb, doue an douar ez eo ivez ; aroueziañ a reont o-fevar eta ar peder elfenn bennañ). Ouzhpenn-se ez eo Nout merc'h-vihan an doue-heol Atoum.
Anubis

**Anubis** (henc'hresianeg : Ἄνουβις) eo anv a orin henc'hresianek un doue e benn aourgi liammet ouzh ar balzamegekadur hag ar vuhez er bed all e relijion Henegipt. En henegipteg e veze anvet **Inpu** (skrivet a-wezhioù **Anup**, **Anpu**, **Ienpw**).
Hervez un dreuzskrivadenn akkadek e lizheroù Amarna e oa distaget anv Anubis evel *Anapa* Ar meneg koshañ anezhañ a gaver e testennoù piramidennoù an Henimpalaeriezh ma oa liammet ouzh interamant ar faraoned. D'ar mare-hont e oa Anubis doue pouezusañ ar re varv met kemeret e voe e lec'h e-doug ar grennimpalaeriezh gant Osiris.

Anvioù all en deus, a zo stag ouzh e roll el lidoù-kañv, evel *hennezh hag a zo e lein ar menez*, a bouez war e roll gwareziñ ar re varv hag o bezioù, hag an titl *Hennezh hag a zo el lec'h ma saver ar balzamegennoù*, a laka ar pouez war al lidoù a dalveze da brientiñ ar vuhez goude ar marv.
Evel kalz doueed all eus Henegipt en doa Anubis perzhioù disheñvel e kenarroudennoù liesseurt, ha dibunadeg foran ebet ne veze graet en Henegipt da skouer hep ur skeudenn eus Anubis douget dirazi.

Graet e vez Anpout eus gwreg Anubis, hag an doueez Kebec'het eoa o merc'h.

## Notennoù
Öland

**Öland** zo un enezenn svedat er Mor Baltel. 
Un enezenn vras eo, war-hed 6 km diouzh aod Sveden, e kontelezh Kalmar. Staget eo ouzh an douar-bras gant ur pont 6100 metr hed, abaoe 1972. Borgholm eo ar gêr bennañ. 

Klouar a-walc’h eo an hin war an enez, darempredet stank gant an douristed. Enskrivet eo bet douaroù su an enezenn war roll glad bedel an UNESCO, eno e weler kalz milinoù-avel. Brudet eo an enez ivez evit he dismantroù eus mare ar Vikinged : mein-sav, bezioù, kreñvlec’hioù…

## Pennad kar
* Proviñsoù Sveden
Isis

**Isis** eo an anv a orin gresianek a roer da **Aset** pe **Iset**, doueez gwarezerez ha salvus e mitologiezh Henegipt.
Ezel eo eus Navad Bras Iounou.

Seblantout a ra e oa personeladur an tron gwezhall. E anv egiptat e hieroglifoù Egipt a dalvez "an azezenn". En enskrivadurioù e veze diskouezet da gentañ dindan stumm ur vaouez gant ur gador a dalvez dezhi da goef.
Diwezhatoc'h e cheñchas an doare d'he zaolenniñ. Gwelet e vez dindan stumm ur vaouez dezhi kerniel ur vuoc'h a bep tu d'ur skant a arouez al Loar ; arabat eo neuze he droukveskañ gant Hathor, a oa doueez ar garantez, ar gened, ar sonerezh, ar vammelezh hag al levenez.

## En arzoù
*E 1677 e savas Jean-Baptiste Lully un drajedienn lirek anvet *Isis* a zanevelle avanturioù an nimfenn Io a zeue da vezañ an doueez Isis a-drugarez da Jupiter, e diwezh an opera, o liammañ e-giz-se ar vitologiezh c'hresian hag ar vitologezh egiptat.
:"Opera ar sonerien" a voe graet eus *Isis* abalamour d'ar binvioù-seniñ niverus zo talvoudekaet a bep eil. Meuliñ a ra klod Loeiz XVI hag e drec'hoù en Izelvroioù. Talvezout a ra ar boan menegiñ laz-kanañ ar "Grenerien".
*Anv kentañ romant ar Breizhad Auguste de Villiers de L'Isle-Adam (1838-1889) eo *Isis* e 1862, unan eus pennoberennoù al lennegezh c'hallek da lavaras an arbennigourien.
**Das verschleierte Bild zu Sais* "Ar skeudenn vouchet e Sais" eo anv ur varzhoneg gant Friedrich von Schiller diwar-benn gouel Isis (1795).
**La Quête Isis* eo anv trede levrenn eus *Les perspectives dépravées* gant an istorour gallek lituanian Jurgis Baltrušaitis (1903-1988).

Ägyptischer Maler um 1360 v. Chr. 001.jpg|Isis e Mirdi Karnak
Isis Lactans MKL Bd. 9 1890 (130808798).jpg|Isis hag Horus(Berliner Museum)
Egypte louvre 029.jpg|Isis hag Horus(Mirdi al Louvre)

## Notennoù

## Gwelet ivez
* De mulieribus claris
Di indigetes

An ***di indigetes*** (latin evit "doueed orin") a oa ur strollad doueed, doueezed ha speredoù e Henroma ha ne zeuent ket eus relijionoù  pe sevenadurioù all, en enep d'an *[[di novensides]]*, hervez termenadurezh al lizheregour alaman Georg Wissowa (1859-1931) en e *Religion und Kultus der Römer* (1902).

Personeladurioù perzhioù difetis eo an darn vrasañ anezho, ha dre-se n'int nemet doueed ag eil pe drede renk. Pouezusoc'h un tamm e oa Ops, Jano ha Quirino.
Benel eo an darn vuiañ eus an anvioù, evel re ar perzhioù e latin. N'eus ket da vezañ souezhet eta pa weler pegen niverus e oa an doueezed gant ar Romaned.
;*Roll an *di indigetes*

#Abeona
#Abundantia
#Adeona
#Aequitas
#Aera Cura
#Aeternitas
#Africus
#Aius Locutius
#Alemonia
#Angerona
#Angita
#Angitia
#Anna Perenna
#Antevorte
#Averna
#Bona Dea
#Bubona
#Candelifera
#Cardea
#Carmenta
#Carna
#Catillus
#Cinxia
#Clementia
#Cloacina
#Cocles
#Concordia
#Conditor
#Consus
#Convector
#Copia
#Corus
#Cuba
#Cunina
#Cura
#Curiatii
#Dea Dia
#Dea Tacita
#Devera
#Deverra
#Di Penates
#Dia
#Disciplina
#Dius Fidus
#Domiduca
#Domiducus
#Domitius
#Duellona
#Edusa
#Egeria
#Egestes
#Empanda
#Endovelicus
#Evander
#Eventus Bonus
#Fabulinus
#Facunditas
#Faustitas
#Febris
#Felicitas
#Ferentina
#Feronia
#Fides
#Fontus
#Fornax
#Fraus
#Fulgora
#Furina
#Honos
#Horatii
#Imporcitor
#Invidia
#Inuus
#Jana
#Jano
#Juturna
#Lactans
#Larenta
#Lares
#Laverna
#Levana
#Liberalitas
#Libertas
#Libitina
#Lima
#Maiesta
#Manes
#Matronae
#Meditrina
#Mefitis
#Mellona
#Mena
#Mens
#Messor
#Moneta
#Mucius
#Murcia
#Muta
#Mutinus Mutunus
#Naenia
#Nascio
#Nemestrino
#Nerio
#Nixi
#Nodutus
#Nona
#Novensilus
#Nundina
#Obarator
#Occator
#Orbona
#Pales
#Partula
#Patalena
#Paventia
#Picumnus
#Pietas
#Pilumnus
#Poena
#Pomona
#Porus
#Postverta
#Potina
#Promitor
#Prorsa Postverta
#Providentia
#Pudicitia
#Puta
#Quirino
#Quiritis
#Rederator
#Robigo
#Robigus
#Roma
#Rumina
#Runcina
#Rusina
#Saritor
#Securitas
#Semonia
#Sentia
#Soranus
#Sors
#Spes
#Spiniensis
#Stata Mater
#Statina
#Statanus
#Strenua
#Suedela
#Subruncinator
#Summanus
#Tellumo
#Tempestes
#Terminus
#Tibertus
#Vacuna
#Vervactor
#Veritas
#Verminus
#Vertuno
#Vica Pota
#Viduus
#Virbius
#Viriplaca
#Virtus
#Vitumnus
#Volturnus
#Volumna

## Notennoù