open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brezel Rousilhon

**Brezel Rousilhon** (*Guerre du Roussillon* e galleg) zo ur brezel etre Bro-C'hall ha Spagn, harpet gant Portugal hag ar Rouantelezh-Unanet, hag a c'hoarvezas e Rousilhon hag en tu all d'ar Pireneoù, adal 1793 betek 1795.

## A-raok ar brezel

Abaoe 1792 e oa ar Republik c'hall o vrezelién ouzh an Impalaeriezh Santel ha Rouantelezh Prusia. Liammet e oa Rouantelezh Spagn ouzh Bourboned Bro-C'hall, met klask a reas chom neptu : diaes e voe avat adal ma voe enk war ar roue gall Loeiz XVI, kar da roue Spagn, ha pa'z eas an traoù war fallaat. Adal Here 1789 e kemennas Loeiz XVI da Carlos IV n'en devoa ket frankiz da fiñval ken.

E 1793 e voe dibennet ar roue gall.

## Brezel

### Trec'hioù ar jeneral Ricardos
Marv ar roue gall d'an 21 a viz Genver 1793 a lakaas an tan etre an div vro. Kenkent e savas rouaned Spagn ha Portugal a-du gant ar Rouantelezh-Unanet evit enebiñ ouzh Bro-C'hall dispac'het.

Manuel Godoy a oa e penn ar gouarnamant spagnol a gasas kuit ar c'hannad gall Jean-François de Bourgoing, hag a dorras an darempredoù gant Bro-C'hall a zisklêrias ar brezel d'ar 7 a viz Meurzh. 

Prest e oa an arme c'hall adal deroù ar miz. Ha setu hi da dremen an harzoù. E penn an arme spagnol, mennet da adkemer an douaroù kollet kant vloaz a-raok e oa ar jeneral Antonio Ricardos.

Ur morlu saoz ha spagnol a yeas da reiñ skoaz d'ar roueelourien c'hall ha da lakaat seziz war kêr Toulon. 25000 soudard arme Ricardos a aloubas Rousilhon adal ar 17 a viz Ebrel 1793 dre Saint-Laurent-de-Cerdans, a-raok diskenn saonenn an Tech betek Ceret, kemeret d'an 20 a viz Ebrel. 

D'an 19 a viz Mae 1793 e voe trec'het an arme c'hall, renet gant ar jeneral Dagobert en emgann Mas Deu, gant an arme spagnol. Bec'h avat o doe ar Spagnoled en Perpignan, etre ar 15 hag ar 17 a viz Gouhere 1793 . Met e gwengolo e kemeras kreñvlec'hioù an harzoù ha kêriadennoù saonenn ar stêr Tech : Banyuls-dels-Aspres, Céret, Arles-sur-Tech, hag ar re all.

## Emgannoù

## Notennoù
Distrig Setúbal

**Distrig Setúbal** zo un distrig eus Portugal, e mervent ar vro. E 2009 e oa  a dud o chom ennañ.

13 kumun zo ennañ :
* Alcácer do Sal
* Alcochete
* Almada
* Barreiro
* Grândola
* Moita
* Montijo
* Palmela
* Santiago do Cacém
* Seixal
* Sesimbra
* Setúbal
* Sines
Joseph Marie Noël

**Joseph Marie Noël** (1883-1958) a oa ur beleg breizhat ha skrivagner brezhonek. Pezhioù-c'hoari a savas.

## E vuhez
Ganet e oa e Pellann. Pa voe beleget e 1907 e voe anvet da gure e Trabrivan, hag e 1909 e Sant-Nikolaz-ar-Pelem. Eno e krogas da skrivañ brezhoneg. Barzhonegoù a savas hag a voe embannet e *[[Kroaz ar Vretoned]]*. E 1926 e voe anvet da berson Bonen, hag e 1932 da berson Trabrivan. E 1936 e oa person e Plounevez-Kintin, ma chomas betek e varv.

## Oberennoù
**Kelennadurez war al levr katekiz*. Mouladuriou Arvor, Gwengamp, 1934.

### C'hoariva
Distrig Lisbon

**Distrig Lisbon** pe **Lisboa** zo un distrig eus Portugal, e-kreiz ar vro. E 2011 e oa  a dud o chom ennañ.

16 kumun zo ennañ :
* Alenquer
* Amadora
* Arruda dos Vinhos
* Azambuja
* Cadaval
* Cascais
* Lisbon
* Loures
* Lourinhã
* Mafra
* Odivelas
* Oeiras
* Sintra
* Sobral de Monte Agraço
* Torres Vedras
* Vila Franca de Xira
Distrig Portalegre

**Distrig Portalegre** zo un distrig eus Portugal, e reter ar vro. E 2011 e oa  a dud o chom ennañ.

15 kumun zo ennañ :
* Alter do Chão
* Arronches
* Avis
* Campo Maior
* Castelo de Vide
* Crato
* Elvas
* Fronteira
* Gavião
* Marvão
* Monforte
* Nisa
* Ponte de Sor
* Portalegre
* Sousel
Gondor

**Gondor** zo anv ur rouantelezh ijinet gant ar skrivagner J. R. R. Tolkien. Diskrivet e vez evel rouantelezh vrasañ an dud e kornôg Douar-ar-C'hreiz e fin an Trede Oadvezh. Trede roman an heuliad Aotrou ar Gwalennoù, *Distro ar Roue*, a gont an darvoudoù a c'hoarvez er Gondor e-pad Brezel ar Walenn. Kontañ a reer ivez an darvoudoù c'hoarvezet goude ar brezel pa oa adsavet ar rouantelezh. En ouzhpennadurioù d'ar romant e kaver un nebeud darvoudoù erruet a-raok savidigezh ar rouantelezh pe goude ar brezel. 
Hervez an istor e pa diazezet Gondor gant an daou vreur Isildur hag Anárion, harluet eus rouantelezh Númenor. 

## Kêr-benn
Meur a gêr-benn zo bet d'ar rouantelezh:
* Osgiliath
* Minas Anor
* Minas Tirith
Sitrouilhez

Ar **sitrouilhez**, *Curcubita pepo* o anv latin, zo plant liorzh red, kar d'ar sukrin, hag a daol frouezh tev.

Meur a seurt all zo, en o zouez :
*sitrouilhez-briz, *curcubita maxima*
Chulalongkorn

**Rama V**, pe **Chulalongkorn** (1853-1910) a oa roue Siam eus 1868 da 1910, anezhañ pempvet roue an dierniezh Chakri, deraouet en 1782.

33 mab en devoa.
Imran Awan

**Imran Awan**, ganet e 1980, zo ul labourer war ar stlenneg hag ar c'helaouiñ pakistanat-stadunanat. Labouret en deus bet evit ar Strollad Demokratel e Ti Dileuridi ar Stadoù-Unanet. Harzet eo bet e miz Gouhere 2017. Labouret en devoa e-pad 13 vloaz evel arbennigour war ar stlenneg evit Kongres ar Stadoù-Unanet. Meur a enklask a zo bet warnañ er bloavezh 2017, gortoz a ra bezañ barnet pa damaller dezhañ, ha d'e wreg Hina Alvi, breinadur, disklêriadurioù faos ha trafikerezh arc'hant.

D'ar 1añ a viz Gouhere 2017, Awan a zisklêrie dirak ar varnerien e oa digablus eus an holl draoù tamallet dezhañ.
## Notennoù ha daveennoù
Watson and the Shark

**Watson and the Shark** zo un eoullivadur gant al livour John Singleton Copley e 1778. 
Tri livadur zo e gwirionez, unan anezho en National Gallery of Art, e kêr Washington.

## An daolenn
War an daolenn e weler ur rinkin o tagañ Brook Watson, ar paotr zo er mor.

### An teir zaolenn

## Istor

14 vloaz e oa ar paotr en 1749, mous war ul lestr saoz, pa voe taget e porzh La Habana. 

Copley ha Brook Watson a zeuas da vout mignoned pa erruas an arzour amerikan en Londrez en 1774. 

Goude e teuas Watson da vout Maer Londrez.
Valentí Almirall

**Valentí Almirall i Llozer** (distaget [] e katalaneg ; 8 Meurzh 1841 – 20 Mezheven 1904) a oa ur c'hazetenner hag ur politiker katalan hag a seller outañ evel unan eus diazezerien ar vroadelouriezh katalan eus an tu-kleiz.

Gantañ e voe savet an *[[Diari Català]]* e 1879, ar pemdezieg kentañ e katalaneg.

## Liamm diavaez
*Biografia de Valentí Almirall
Distrig Faro

**Distrig Faro** zo un distrig eus Portugal, e kreisteiz ar vro. E 2009 e oa  a dud o chom ennañ.

16 kumun zo ennañ :
* Albufeira
* Alcoutim
* Aljezur
* Castro Marim
* Faro
* Lagoa
* Lagos
* Loulé
* Monchique
* Olhão
* Portimão
* São Brás de Alportel
* Silves
* Tavira
* Vila do Bispo
* Vila Real de Santo António
Lucius Tarquinius Superbus

**Lucius Tarquinius Superbus** (... – 495 kent J.K.) a oa, hervez ar vojenn, seizhvet ha diwezhañ roue Roma. Ren a reas eus -535 betek -509 pa voe harluet a Roma.

Gwall zu eo ar poltred graet anezhañ, gant Republikaned, ret eo larout. Hiriv e klasker didoueziañ ar wirionez eus ar vojenn na vije ken tost-se d'ar wirionez.

### Yaouankiz
Mab pe mab-bihan e oa d'ar roue Tarquinus Kozh. Evel e vreur Arruns Tarquinius e voe dimezet Lucius Tarquinius da verc'hed ar roue Servius Tullius, a soñje en em ziwall diouzh iriennoù mibien e ziaraoger, penegwir e oa bet lazhet Tarquinus Kozh gant mibien ar roue en e raok, Ancus Marcius.

Tullia, pried Arruns, a zoganas he fried (au mépris de sa propre sœur) gant Lucius, he breur-kaer. A-benn ar fin e varvas ab daou bried strobus, hag e timezas Tullia ha Lucius.

### Savet ar Republik
Sextus Tarquinius a oa ken feuls evel e dad roue. Orgediñ a eure ouzh Lucretia, gwreg ar jeneral Tarquin Collatin, kar dezhañ. Gwallañ anezhi a reas. En em lazhañ a eure ar wreg mezhekaet, Tarquin Collatin a reas d'ar bobl emsevelgant skoazell e genderv Lucius Junius Brutus, e dad-kaer Spurius Lucretius Tricipitinus ha Publius Valerius Publicola.

## Notennoù
Helsingin Sanomat

***Helsingin Sanomat***, berraet e *HS* ha lesanvet *Hesari*, zo ur gazetenn bemdeziek eus Finland, an hini vrasañ er vro. Perc'hennet eo gant ar stroll Sanoma. 

Embannet e vez bemdez, nemet d'an deizioù goude ar gouelioù, en ur vent tabloid. Dont a ra anv ar gazetenn eus hini kêr-benn ar vro, Helsinki, ma vez embannet.

Savet e voe e 1905, da gemer lec'h ur gazetenn all, anvet *[[Päivälehti]]*, a oa bet savet e 1889, en amzer ma oa Finland un dugelezh veur en Impalaeriezh Rusia. Ranket he doa ar gazetenn-se serriñ e 1904 abalamour m'he deveze bec'h gant servijoù kontrollerezh an tsar. Er bloavezh goude e oa bet adsavet gant he ferc'henn, gant an anv *Helsingin Sanomat*.

## Liamm diavaez
*Helsingin Sanomat

## Notennoù
Kazuo Ishiguro

**Kazuo Ishiguro** (石黒 一雄, *Ishiguro Kazuo*), ganet d'an 8 a viz Du 1954 e Nagasaki, zo ur skrivagner, romantour ha skrivagner senario a Vro-Saoz (abaoe 1982) met a orin japanat. Tapet en deus priz Nobel al lennegezh d'ar 5 a viz Here 2017. Kazuo Ishiguro a zo ur skrivagner romantoù, danevelloù, saver senario ha saver pozioù sonerezh.
Francesc Cambó

**Francesc Cambó i Batlle** (distaget [] e katalaneg ; 2 Gwengolo 1876 – 30 Ebrel 1947) a oa ur politiker mirour eus Katalonia ha saver ar strollad emrenour *[[Lliga Regionalista]]*. Ministr e voe e gouarnamant Spagn.

Ganet e voe Francesc Cambó e Verges, e komark Baix Empordà. Sevel a reas ar strollad *Lliga Regionalista*, ur gostezenn gatalan mirour, e 1901. Unan eus ar bolitikerien gentañ e voe o kinnig e vefe ur gouarnamant emren e Katalonia. Dont a reas a-benn da lakaat bodañ peder froviñs Katalonia da ober ur gumuniezh anvet *[[Mancomunitat de Catalunya]]*, hep nemeur a c'halloud avat. Kannad e voe e parlamant Spagn, meur a wech, hag anvet e voe da vinistr div wech, e 1918 hag e 1921.

En amzer-se e oa e gostezenn, al *Lliga Regionalista*, an hini brasañ e-touez ar strolladoù brogarour e Katalonia. E 1931, avat, ez eas ar maout gant ur gostezenn nevez, Esquerra Republicana de Catalunya, unan eus an tu-kleiz, ha hi eo a voe lakaet e penn gouarnamant ar Generalitat de Catalunya.

E-pad Brezel diabarzh Spagn e tostaas Cambó da vroadelourien Francisco Franco, dre m'en doa aon e vije trec'h ar Republikaned eus an tu-kleiz. Mont a reas d'an harlu avat ha tremen a reas ar peurrest eus e vuhez e Bro-C'hall, e Suis, er Stadoù Unanet hag en Arc'hantina evit echuiñ.

Mervel a reas e Buenos Aires e 1947. Degaset e voe e relegoù da Gatalonia e 1976 ha beziet e voe e bered Montjuïc, e Barcelona.

## Liammoù diavaez

*  Institut Cambó
Győr

**Győr** (distaget [] en hungareg ; *Raab* en alamaneg, *Ráb* e slovakeg) zo ur gêr vras e gwalarn Hungaria ha kêr-benn kontelezh Győr-Moson-Sopron, hanter-hent etre Budapest ha Vienna. Bez' eo ar c'hwec'hvet kêr vrasañ eus Hungaria, gant  a annezidi e 2016.

Dre gêr Győr e tremen ar stêr Mosoni-Duna (a zo ul lodenn eus an Danav) hag ar stêrioù Rábca ha Rába, a zo adstêrioù d'an Danav.

## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Győr
Día de la Raza

[thumb|275px|'' Dilestradeg koskor Cristóbal Colón en Amerika'', gant [Dióscoro Puebla]]

An ***Día de la Raza***, "Deiz ar Ouenn", a vez lidet er broioù spagnolek d'an 12 a viz Here da gounaat kavadenn Amerika gant ar moraer Cristóbal Colón e 1492.

## Istor

Faustino Rodríguez-San Pedro, bet ministr spagnol, ha neuze Prezidant an *Unión Ibero-Americana* a soñjas e 1913 aozañ ul lid da unaniñ Spagn ha Latinamerika ; an 12 a viz Here hag an anv *Fiesta de la Raza* a voe dibabet gantañ.
D'an 12 a viz Here 1914 e voe dalc'het al lid kentañ.
E 1915 e voe kemmet an anv e *Día de la Raza*.

## E Spagn
N'eus nemet e Spagne e lider an *Día de la Hispanidad*, diwar ur ger a vije bet savet e dibenn an .

En 1918 koulskoude e oa bet lidet evel *Día de la Raza* gant ar roue Alfonso XIII.

## Anvioù all
* *Día de la Fiesta Nacional*
* *Día Nacional de España*
* *[[Fiesta de la Hispanidad (Guadalupe)|Fiesta de la Hispanidad]]* e Spagn
* *Día de la Madre Patria*
* *Día del Descubrimiento*
* *Día de Colón* (evel *[[Columbus Day]]*, e SUA)

## Notennoù
Vytautas Landsbergis

**Vytautas Landsbergis** (ganet d'an 18 a viz Here 1932 e Kaunas) zo ur politiker mirour eus Lituania en deus kemeret ur perzh bras e dizalc'hidigezh Lituania diouzh an Unvaniezh Soviedel.

En amzer ma oa Lituania en Unvaniezh Soviedel e oa kelenner sonerezh el Lietuvos Muzikos Akademija (Akademiezh Sonerezh Lituania) e Vilnius. Laket e voe e penn ar parlamant da c'hortoz (Seimas), pa voe embannet dizalc'hiezh ar vro e 1990, hag evel-se e voe, er fedoù, kentañ prezidant Lituania, eus an 11 a viz Meurzh 1990 betek ar 25 a viz Du 1992. Diwezhatoc'h e voe e penn ar Seimas adarre, eus ar 25 a viz Du 1996 betek an 19 a viz Here 2000, ha kannad e Parlamant Europa eus 2004 da 2014.
Direct-to-video

**Direct-to-video** (berraet e DTV) pe **straight-to-video** a vez graet eus ur film embannet dre ar stumm video hep tremen er sinema pe er skinwel. Dre ma gaver alies filmoù doare sequel pe prequel eus filmoù brudet hag arc'hantaouet mat e-stumm an direct to video, e vez alies kavet selloù ha pismigoù fall war an doare filmoù-se. Ar stumm embann doare direct-to-video zo un doare ivez da welet filmaozerien dieub pe embregerezhioù bihan oc'h embann o labour ha rastellañ arc'hant.

An doareoù film spont, manga, gore pe pornografek a zo ar re embannetañ e-stumm an direct-to-video.
La rencontre

**La rencontre** zo un daolenn anvet ivez *[[Bonjour Monsieur Courbet]]*, gant Gustave Courbet, en 1854. Enni e weler an arzour hag Alfred Bruyas, o tont a-benn-hent eus Montpellier, gant e vevel hag e gi. 

Tamallet e voe d'al livour ar rogoni a ziskoueze en e emboltred.
Anna Castillo

**Anna Castillo**, ganet e Barcelona d'an 9 a viz Here 1993, zo un aktourez katalan er sinema, er skinwel ha war al leurennoù. Brudet mat e voe ebel aktourez er film El olivo gant Icíar Bollaín, er bloavezh 2016.

## Liammoù diavaez
* Anna Castillo en IMDb
Emgann kejer

***Emgann kejer*** zo un daolenn gant al livour gall Jean-Léon Gérôme en 1846. War ziskouez emañ e mirdi Orsay abaoe 1986.

## Istor
Gérôme a oa studier gant Paul Delaroche pa reas an daolenn. Diskouezet e voe e Pariz e saloñs 1847, ma voe roet ar vedalenn aour d'an oberenn.
Ganedigezh Gwener (Gérôme)

**Ganedigezh Gwener**, pe *  La Naissance de Vénus*, pe * L’Étoile*, pe * Vénus sortant des eaux*, zo un daolenn gant al livour gall Jean-Léon Gérôme e 1890 .
Cave canem (Gérôme)

***Cave canem, prisonnier de guerre à Rome*** («&nbsp;"Diwall ouzh ar c'hi", prizoniad-brezel e Roma&nbsp;») zo un daolenn gant an arzour gall Jean-Léon Gérôme (1824-1904) e 1881. E Vesoul, kêr c'henidik Gérôme, emañ war ziskouez er mirdi Georges-Garret.

## Deskrivadur
Ur prizoniad hogozik en noazh zo azezet, hualet e ufern kleiz hag e c'houzoug,  e korn dor un ti foran bennak e Roma ; un tamm bara zo en e zorn, hag ognon kriz zo en e gichen. Chadennet eo an den ouzh ul log ; a-us al log-se ez eus ur banell a embann «&nbsp;*cave canem*&nbsp;».

Sinadur al livour a lenner war bazenn uhelañ  enkerzh ar savadur.

Diaes eo kompren en daolenn, pa c'hall diskouez ur prizoniad-brezel a lakaer da gi-diwall pe reiñ da intent e vez un emsavadeg e go e kement lec'h ma vez mac'homet an dud.

## Notennoù
Tarzhadenn ar 7 a viz Eost 1932 e Roazhon

**Tarzhadenn ar 7 a viz Eost 1932** a oa tarzhadenn ur vombezenn en deiz-se e Roazhon hag a vruzhunas un delwenn gant ar c'hizeller Jean Boucher hag a oa bet graet e 1911 da aroueziañ unvaniezh Breizh ouzh Bro-C'hall ha lakaet ouzh ti-kêr Roazhon. Mezhus e veze kavet gant tud an emsav politikel breizhek dre ma veze gwelet an Dugez Anna Breizh daoulinet dirak ar roue gall. 

## Istor
E 1932 e voe lidet 400vet bloaz stagidigezh Breizh ouzh Bro-C'hall e kêr Gwened.

Aozet e voe an darzhadenn gant Gwenn ha Du. Ur vombezenn a voe graet gant Célestin Lainé, ha lakaet gant André Geffroy.
Salalah

**Salalah** (صلالة en arabeg, *Ṣalālah*) zo ur gêr vras en Oman. Kêr-benn proviñs Dhofar eo. E 2009 e oa  a dud o chom enni.

An eil kêr vrasañ eo Salalah e sultanelezh Oman, goude ar gêr-benn Masqat, hag an hini vrasañ e proviñs Dhofar. Eus Salalah eo genidik ar sultan Qabus ibn Said a zo e penn ar vro bremañ. 

E-pad an hañv e vez goloet an oabl, gant koumoul degaset gant ar monson, ha klouaroc'h an amzer, daoust ma ne vez ket kalz a c'hlav. Gant an hin-se e c'haller gounit legumaj ha frouezh er c'horn-bro.
Sinagogenn Besançon

Sinagogenn Besançon zo ur sinagogenn lec'hiet e kreiz kêr Besançon, e straed-dall Straßburg. Savet e oa bet e 1870.
Le Roi Candaule

***Le Roi Candaule*** zo un danevell c'hallek gant Théophile Gautier, diwar ur vojenn savet diwar-benn ar roue Kandaules, en Henamzer.

## Orin
Meneget eo anv ar roue gant Herodotos (I, 7-14). Anv e wreg n'eo ket avat, met roet eo gant Ptolemaios Chennos.

Ur gontadenn gant Jean de La Fontaine zo anvet *Le Roi Candaule et le maître en droit*. Awenet eo bet Théophile Gautier marteze gant an daolenn *Le Roi Candaule et Gygès*, livet gant e vignon Joseph Ferdinand Boissard de Boisdenier e 1841.

## An danevell
Ar roue Candaule a zo mezevennet e benn gant kened e wreg Nyssia. Un deiz e sav c'hoant dezhañ rannañ e vamerezh rak ar gened-se ma kinnig d'ur paotr yaouank ha koant Gygès, penn gwarded ar palez, da zont e kuzh da welout e bried en he noazh.

## Taolennoù
E-touez an oberennoù awenet gant ar vojenn: 

File:William Etty (1787–1849) – Candaules, King of Lydia, Shews his Wife by Stealth to Gyges, One of his Ministers, as She Goes to Bed – N00358 – Tate.jpg| 1830 : *Candaules King of Lydia Shews his Wife to Gyges* (Kandaules roue Lidia a ziskouez e wreg da Giges), William Etty.
File:Boissard Fernand 1841 Hétaïre offerte.jpg| 1841 : *Le Roi Candaule et [[Giges|Gygès]]*, Joseph Ferdinand Boissard de Boisdenier (1813-1866)
file:Jean-Léon Gérôme - El rey Candaules.jpg| 1859 : *Le Roi Candaule*, Jean-Léon Gérôme


## Notennoù
Trnava

**Trnava** (distaget [] e slovakeg) zo ur gêr e kornaoueg Slovakia, un 50 km bennak er biz da gêr-benn ar vro, Bratislava. E 2011 e oa  a dud o chom enni. Kêr-benn Rannvro Trnava eo. Sez un arc'heskopti katolik eo ivez (eus 1541 da 1820, hag adarre abaoe 1977). Ur bern ilizoù zo e Trnava hag abalamour da se eo bet lesanvet "Roma vihan" ("*parva Roma*"), pe "Roma Slovakia".

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Gyges

**Gyges** a c'hell bezañ :
***[[Gyges (mitologiezh)]]**, unan eus an Hekatonc'hired
***[[Gyges (Lydia)]]**, roue kentañ Lydia eus lignez ar v-Mermnaded
Giges (Lidia)

**Giges** (henc'hresianeg : Γύγης / Gúgês) a oa roue Lidia, en Azia Vihanañ, hervez ar vojenn hellazek. Ren a reas war-lerc'h Kandaules. 

## Istor
Mab e oa d'ar priñs Mermnas. Roue e vije bet etre -708 ha -687, marvet e vije etre -680 ha -648 ; hervez an istorour Michael Grant n'eus ket da veskañ ar roue hag ar mesaer meneget e-barzh *[[Ar Republik]]* gant Platon. 

Hervez Herodotos e oa ur goafer (‘αἰχμοφόρος’) e-touez gwarded ar roue Kandaoles. Lazhañ a reas ar roue, mab da v-Mirsos. 

E vab Ardis a renas war e lerc'h. 

## Mojennoù
Hervez Herodotos e oa sot ar roue Kandaules gant e bried. E-touez e genlabourerien e oa ur priñs, anvet Giges. Un deiz ...

### Platon

Hervez Ar Republik, oberenn Platon, en devoa Giges, ur mesaer yaouank, kavet ur walenn war gorf ur ramz marv. Hag eñ da gemer ar walenn hag a oa ur walenn hud (mojenn gwalenn Giges), dezhañ da vout diwelus. Ganti ez eas da gousket gant gwreg ar roue. Goude-se en em glevas gant ar rouanez da lazhañ ar roue ha da gemer ar galloud.

## Lennegezh
Mojenn gwalenn Giges zo meneget e-barzh *[[Ar Republik]]*, gant Platon.


King_Candaules%27s_death_by_G.B._Pittoni_(1720s,_Hermitage).jpg |Giges o lazhañ ar roue Kandaoles, gant Pittoni.
Jean-Henri Fabre

**Jean-Henri Fabre**, pe **Joan Enric Fabre** en okitaneg, (Sant Liòns, 21 a viz Kerzu 1823 - Serinhan dau Comtat, 11 a viz Here 1915) a oa un amprevanoniour eus Okitania. Kelenner skiantoù e voe e Carpentras, en Aiacciu hag en Avinhon. War e leve e Serinhan e ouestlas e amzer da studi an amprevaned, hag embann a reas e eñvorennoù dindan an titl *Souvenirs entomologiques* (1870-89). Sellet a reer outañ evel unan eus diazezerien an amprevanoniezh.

Skrivagner e oa ivez, barzh e galleg hag en okitaneg, ezel eus ar Felibrige, ha garedonet e voe gant an Akademiezh c'hall ha gant meur a briz lennegel. Kenskrivañ a reas gant skiantourien evel Charles Darwin, ha gant skrivagnerien okitanek evel Frederic Mistral pe Josèp Romanilha.
Jelgava

**Jelgava** (distaget [] e latveg ; anvet *Mitau* gwechall en alamaneg) zo ur gêr e-kreiz Latvia, er mervent da Riga. E 2013 e oa  a dud o chom enni. Ar gêr vrasañ eo e rannvro Zemgale. Gwechall e voe kêr-benn Dugelezh Kourland (1578-1795) ha hini Gouarnamant Kourland (1795-1918).

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Jelgava gant ar c'hêrioù-mañ :
Kandaules

**Kandaules** (en henc'hresianeg Κανδαύλης / Kandaúlês), anavezet ivez evel **Sadiates** (Σαδυατης / Saduatês) pe **Mirsilos** (Μυρσίλος / Mursílos) a oa ur roue damvojennel e Lidia, war-dro an VIIIvet kantved kent JK. Lazhet e voe gant Giges a gemeras e lec'h.

## Hengoun lennegel

Petra bennak ma vez kaoz, en holl zoareoù ar vojenn, eus e varv hag eus Giges lakaet da roue war e lerc'h ez eus meur a zoare d'ar vojenn.

### Herodotos
Hennezh eo an doare en deus awenet arzourien e-leizh, kontet gant Herodotos diwar ur varzhoneg kollet, diwar zorn Arc'hilokos Paros.
Hervez Herodotos eta e oa sot Kandaules gant e bried. E-touez e genlabourerien e oa ur priñs, anvet Gyges. Un deiz...?

### Platon
Hervez Ar Republik, oberenn Platon, en devoa Gyges, ur mesaer yaouank, kavet ur walenn war gorf ur ramz marv. Hag eñ da gemer ar walenn hag a oa ur walenn hud (mojenn gwalenn Giges), dezhañ da vout diwelus. Ganti ez eas da gousket gant gwreg ar roue. Goude-se en em glevas gant ar rouanez da lazhañ ar roue ha da gemer ar galloud.

### Nikolaus Damaskenos
Ur priñs yaouank e oa Giges ha mignon da roue Lidia (anvet Sadyatte). Kaset e voe Giges da gerc'hat Tudo, danvez-pried ar roue, ma orgedas outi, ha ma klaskas he gounit. Ar roue fuloret a glaskas lazhañ e vignon. Met kemennet e voe Giges gant ur vatezh. Mont a reas da gambr ar roue d'e lazhañ.

### Ploutarc'hos

### Nissia
Ne gaver anv pried Kandaules nemet dindan pluenn Ptolemaios Chennos, a ra **Nissia** anezhi, anv implijet gant Théophile Gautier en e gontadenn Le Roi Candaule, adkemeret war e lerc'h. Ouzhpenn Nissia e kaver reoù all avat : 

## Lennegezh
*1901, Le Roi Candaule, pezh-c'hoari gant André Gide

## Skeudennaoueg

Francesco Furini - Giges en la alcoba del rey Candaulo.jpg| Francesco Furini (1604-1646)
Neer, Eglon van der - Die Frau des Kandaules entdeckt den versteckten Gyges - 1675–80.jpg|*Gwreg Kandaules ha Giges*, gant Eglon van der Neer, 1675-1680.
Jacob Jordaens-King Candaules of Lydia Showing his Wife to Gyges.jpg|*Ar roue Kandaules o tiskouez e wreg d'e vignon Giges*, gant Jacob Jordaens. 
Jean-Léon Gérôme - El rey Candaules.jpg|*Ar roue Kandaules* gant Jean-Léon Gérôme 
King Candaules shows Gyges his wife Queen Nyssia, by Jacques Stella, c. 1645, oil on canvas - John and Mable Ringling Museum of Art - Sarasota, FL - DSC00619.jpg|Gant J. Stella
King Candaules's death by G.B. Pittoni (1720s, Hermitage).jpg|Kandaules lazhet, gant Pittoni.


## Lennegezh

; 
* ''L'Anneau de Gygès'' (1374) : kontadenn Boccacio
* ''Vies des Dames galantes, Iere partie, discours premier'' (1666) : gant Pierre de Brantôme
* ''Le Roi Candaule et le maître en droit'' (1674) : Kontadennet gwerzaouet gant Jean de La Fontaine
* ''Dialogue de Candaule et Gigès'' en *Nouveaux dialogues des morts* (1683) : gant Fontenelle 
* ''L'Anneau de Gygès'' (1718) : e Fablennoù Fénelon

## Notennoù
Nitra

**Nitra** (distaget [] e slovakeg) zo ur gêr vras e kornaoueg Slovakia, e-harz menez Zobor, war lez ar stêr Nitra. E deroù 2017 e oa  a dud o chom enni ha gant se e oa ar bempvet kêr vrasañ e Slovakia, goude Bratislava, Košice, Prešov ha Žilina. Unan eus koshañ kêrioù ar vro eo ivez. Kêr-benn Priñselezh Nitra e oa er Grennamzer. Hiziv ez eo kêr-benn Rannvro Nitra.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn kêr Nitra
Žilina

**Žilina** (distaget [] e slovakeg) zo ur gêr e gwalarn Slovakia, un 200 km bennak diouzh ar gêr-benn Bratislava, tost da harzoù Tchekia ha Polonia, war lez kleiz ar stêr Váh. Pevare kêr vrasañ Slovakia eo, gant war-dro  a annezidi. Kêr-benn Rannvro Žilina eo.

## Liammoù diavaez

*Luc'hskeudennoù
*Lec'hienn kêr Žilina
Kampe

**Kampe** (en henc'hresianeg Κάμπη / Kámpê, pe diwar κάμπος / kámpos, « morloen », pe diwar καμπή / kampế, « kromenn») a oa an eveshaerez karget gant Kronos da eveshaat an Tartaros.
Trapani

**Trapani** (distaget [] en italianeg ; skrivet *Tràpani* e sikilianeg) zo ur gêr hag ur gumun e kornaoueg Sikilia, en Italia. Kêr-benn Proviñs Trapani eo. E dibenn 2013 e oa  a dud o chom enni. Ur porzh pesketa bras eo.

Savet e voe Trapani gwechall gant Elimed.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Trapani gant ar c'hêrioù-mañ :
*  
* 

## Liammoù diavaez

*Kumun Trapani
Binn Bhán

**Binn Bhán**, hervez an iwerzhoneg, pe **Benbaun**, hervez ar saozneg, zo ur menez e kontelezh Gaillimh, en Iwerzhon. Ar menez uhelañ eo er gontelezh, gant 729 metr uhelder, hag an dekvet menez uhelañ eo en enezenn a-bezh. 

Asambles gant un toullad menezioù all ez a d'ober aradennad Beanna Beola (pe *Twelve Bens* e saozneg). E Park Broadel Conamara emañ ar menezioù-se.

"Kern gwenn" eo ster an anv *Binn Bhán*.
Enna

**Enna** zo ur gêr hag ur gumun e-kreiz Sikilia, war un dorgenn uhel dreist ar maezioù tro-dro, e 931 metr uhelder. Kêr-benn Proviñs Enna eo. E 2016 e oa  a dud o chom enni.

En Henamzer e oa anvet *Ἔννα* gant ar C'hresianed, *Henna* gant ar Romaned. Diwezhatoc'h e voe anvet *Castrogiovanni* en italianeg pe *Castrugiuvanni* e sikilianeg. E 1926 e voe kemmet an anv ofisiel eus Castrogiovanni da Enna. 

En Enna ez eus ur skol-veur, unan eus ar peder skol-veur a zo e Sikilia.

## Liammoù diavaez

*Kumun Enna
Maya Angelou

**Maya Angelou**, ganet **Marguerite Annie Johnson** d'ar 4 a viz Ebrel 1928 e St. Louis (Missouri) (Stadoù-Unanet Amerika), zo un aktorez ha skrivagnerez stadunanat hag ur stourmerez evit gwirioù ar re zu.

## Liamm diavaez
* mayaangelou.com
Alkioneüs

**Alkyoneüs**, Άλκυονεύς *Alkuoneús* en henc'hresianeg, a oa ur Ramz, mab da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar). Kas a reas brezel ar Ramzed.

En gwelout a c'haller ouzh Aoter Pergamon, e Mirdi Pergamon, e Berlin, en Alamagn.
Lucius Tarquinius Priscus

**Lucius Tarquinius Priscus**, pe **Tarquinius an Henañ**, a oa pempvet roue Roma adal -616 betek -579. Tanakil e oa anv e bried.
Valerian ha Laureline (anime)

**Valerian ha Laureline** a zo un dresadenn-vev faltazi kenproduet e Japan hag e Bro-C'hall. Awenet eo bet an anime gant ar vandennad-dreset Valerian ha Laureline savet gant Jean Claude Mézières ha Pierre Christin.

Advouezhiet eo bet e brezhoneg gant ar gevredigezh Dizale, ha skignet eo bet e 2017 war Brezhoweb.

## Istor
Bloavezh 2416 : Valerian, studier ampart an Akademi Spas-Amzerel, e vez roet dezhañ e gefridi kentañ en amzer : arselliñ gizioù ur gêriadenn Normant er rakgrennamzer, er bloavezh 912. Terriñ a ra Valerian Trede Lezenn ar beajoù en amzer en ur saveteiñ Laureline, un dermajiez yaouank, rak un aotrou kriz, Wilfrid a Dankarville. Kas a ra Valerian ar plac'h yaouank gantañ war bourzh e lestr, an *Tempus Fugit*.

P’en em gav e 2416 adarre eo spontet o welet n’eus ket eus an Douar ken e Koskoriad an Heol ! Ha n’a ket keflusker spas-amzerel an *Tempus Fugit* en-dro ken !

## Fichenn deknikel
*Produiñ : Satelight, Dargaud hag EuropaCorp
*Doare : Faltazi
*Sevenour : Philippe Vidal hag Eiichi Sato
*Sonerezh : Alexandre Azaria

### e brezhoneg

* Advouezhiañ : Dizale
* Ren arzhel : Laors Skavenneg
* Enrollañ ha kemmeskañ : Jean-Mari Ollivier
* Treiñ e brezhoneg : Nolwenn Guignard
* Diweuziañ : Arno Vannier

## Mouezhioù brezhonek
* Tangi Merien : Valerian
* Aziliz Bourges : Laureline
* Tangi Daniel
* Sarah Floc’h
* Tony Foricheur
* Yann-Edern Jourdan
* Riwal Kermarc’heg
* Kristof Le Menn
* Tifenn Lineatte
* Jean-Mari Ollivier
* Jil Penneg
* Laors Skavenneg

## Roll-istor ar skignañ
* 2007 : Skignet eo an dresadenn-vev evit ar wech gentañ e galleg war Canal+ Family.
* 2017 : Skignet eo Valerian ha Laureline e brezhoneg war Brezhoweb.

## Rannoù
Bez 'z eus 40 rann a 23 munutenn e galleg, ha 80 rann a 12 munutenn e japaneg.

20 rann hepken a zo bet advouezhiet e brezhoneg.

# Koll-digoll
# Kregiñ a-nevez
# Mouezhioù hag huñvreoù
# Amzer Nevez
# Droukvallozh
# Den pe robot ?
# Satanazet
# A bep eil
# Follentez
# Koll amzer
# Meskaj bras
# Amzer wechall
# Baradoz trenket
# Un amzer zo bet
# Priz ar vrud
# Bed kenstur
# E koulz hag e kentel
# Skornet
# Tizh dezhi
# Speredoù Glan

## Liammoù diavez
*  Lec'hienn ofisiel *(e galleg)*
*  Brezhoweb : Valerian ha Laureline e brezhoneg

## Menegoù
Vampire's Seduction

**Vampire's Seduction** pe **The Vampire's Seduction** zo ur film spont-fentus stadunanat sevenet gant John Bacchus hag embannet e 1998.
Troet eo bet ar film e Jersey City e New Jersey.
## Istor

Dracoola, merc'h Dracula, zo kondaonet da vevañ en deñvalijenn. Koant eo, aes e vefe dezhi kaout darempredoù reizhel gant ar baotred, met klask a ra ar ar merc'hed heñvelreizh bravañ. Klask a ra a-us d'an holl re all da lakaat Wally Van Helsing (diskennad ar chaseour sunerien gwad) da vezañ he sklav.
## Tro-dro d'ar film
* Un adsevel a zo bet e 2004, anvet Sexy Adventures of Van Helsing.
## Liammoù diavaez
* IMDB
Ucape

**Ucape**, **Union pour la culture et l'avenir professionnel en Europe** pe **Union to promote culture and professional advancement in Europe** e saozneg zo un aozadur digorvo europat krouet e 1993 hag anzavet ent ofisiel d'ar 27 a viz Gwengolo 1996 Ma kaver meur a vro eus Europa (Hungaria, Alamagn) en aozadur ez eo dreist-holl skolajoù ha liseoù eus Bro-C'hall a gaver e-barzh. Bez ez eus ivez ul lise gallek eus India a zo ezel eus an Ucape.

Pal an aozadur digorvo a zo lies: brudañ an Unvaniezh europat, lakaat da dremen an DEC (Diplom ar barregezhioù europat), gwellaat live saozneg bugale Europa. 
## Ar BUS
Ar BUS (*Bulletin Ucape Scolaires*) zo ur gazetenn en ur stumm niverel a vez savet gant an aozadur evel lec'h eskemm ha brudañ an oberiantizoù.
## DEC
An DEC pe Diplom ar narregezhioù europat zo un diplom a vez tapet gant ar vugale e fin an hentenniad war daou vloavezh. Tri skourr zo da vestroniañ a-raok fin an hentenn lesanvet U.C.C.(Unités de Compétence capitalisables).
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel an UCAPE
## Notennoù ha daveennoù
Sanjuanada

Ar **Sanjuanada** zo un irienn e Spagn e 1926 evit diskar an diktatour Miguel Primo de Rivera. 

Anvet eo bet *Sanjuanada* peogwir e oa da c'hoarvezout d'ar 24 a viz Mezheven, nozvezh sant Yann (San Juan), met tro wenn a reas an iriennerien a felle dezho diskar diktatouriezh ar jeneral Primo de Rivera, savet gant un taol-stad e Gwengolo 1923.

Renet e oa an arnod gant ar jeneraled Valeriano Weyler hag Aguilera, skoazellet gant ar jeneraled Riquelme ha Batet, gouarnour Tarragona.
Hocus Pocus

**Hocus Pocus** zo ur bomm saoznek, hag a seblant latin, implijet gant hudourien.

Eus ar ger kentañ eo deuet ar ger saoznek *hoax*.

## Lennegezh
*Hocus pocus (romant), romant saoznek gant Kurt Vonnegut.

## Sonerezh
*Hocus Pocus (strollad sonerien)

## Sinema
*Hocus Pocus (film), film stadunanat

## Pennad kar
*Hokuspokus, en alamaneg
Raqqa

**Raqqa, Racca, Rakka, Raqa, Raqqah, ar-Raqqa** pe **ar-Raqqah** zo ur ger lec'hiet e-kreizh Siria. Kêr-benn gouarnamant Raqqa eo ha bet eo bet kêr-benn ar Stad Islamek etre 2013 ha 2017. 

## Istor ar gêr
E-pad Brezel diabarzh Siria e oa kouezhet ar gêr etre krabanoù enebourien Bashar al-Assad d'ar 6 a viz Meurzh 2013. Ar gêr-benn rannvroel gentañ e oa bet a oa kollet gant ar gouarnamant abaoe penn-kentañ ar brezel e 2011. Kemeret e oa bet ar gêr gant ar Stad Islamek e miz Even 2013. Deuet e oa da vezañ neuze ul lec'h kreiz evit argadennoù ar strollad islamour betek dont da vezañ ar gêr-benn ofisiel.

D'ar 6 a viz Gwengolo 2014, 8 bombezadeg a oa bet gant kirri-nij brezel Siria, 53 den a oa bet lazhet ha darn anezho trevourien.
Goularz

Ar **goularz** zo un danvez, arvelen peurliesañ, a c'hoarvez eus rousin karrekaet. Boull a-walc'h eo ha meur a liv e c'hall bezañ. Implijet e vez evit ober bravigoù. Daoust ma'z eo un danvez a zeu eus plant, e renker anezhañ a-wechoù e-touez ar mein prizius.

An darn vrasañ eus ar goularz a gaver er bed zo etre 30 ha 90 milion a vloavezhioù e oad. Brudet eo goularz ar Mor Baltel, kavet war aodoù ar mor-se.

Pemp seurt goularz zo, hervez petra a ya d'e ober ent-resis, met ennañ e vez atav molekulennoù savet gant karbon, hidrogen hag oksigen.

## Notennoù
Hismined

An **Hismined** (henc'hresianeg : ὑσμῖναι /hisminai; en unander: ὑσμίνη /hysmine, "emgann") a oa drouksperedoù, e mojennoù Hellaz kozh, gwelet evel maouezed, hag a skeudenne an emgannoù ha tabutoù a c'hoarveze, hep armoù, e-maez an tachennoù-brezel.

Hervez Hesiodos e oant merc'hed da Eris (*[[Discordia]]*), hep tad ebet, ha dre-se c'hoarezed d'ur bern drouksperedoù. Hervez Hyginus e oant merc'hed da Aither (an Aer) ha Gaia (an Douar).

Meneget int ivez gant Quintus Smyrnaeus.

## Pennadoù kar
* Androktasiai
* Mac'hed
* Fonoi
Pärnu

**Pärnu** (*Pernau* en alamaneg, *Пярну* e rusianeg) zo ur gêr eus Estonia, en arvor ar Mor Baltel. E 2017 e oa  a dud o chom enni hag e oa ar bemvet kêr vrasañ er vro.

Er Grennamzer e oa Pärnu unan eus kêrioù Kevre an Hansa.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Pärnu gant ar c'hêrioù-mañ :
Algea

An **Algea** (e henc'hresianeg Ἄλγεα) a oa drouksperedoù, gwelet evel maouezed, a zegase tristidigezh ha daeroù d'an dud. A-wechoù e komzer eus **Algos** (Ἄλγος), evel pa ne vije nemet unan anezho.

Merc'hed e oant da Eris, pe da Eter ha Gaia ha breudeur ha c'hoarezed niverus o doa, en o zouez an Hismined hag ar Mac'hed, ha Lete, Limos, Horkos, ha Ponos. 

Peurvuiañ avat e konter teir anezho:
* *Acos* (Ἄχος) eo poan ar c'horf, kleñvedoù ha gloazoù hag a c'hall kas d'ar marv; 
* *Ania* (Ἀνία) eo ar boan-spered, deuet eus ar vuhez;
* *Lipe* (Λύπη) e oa ar ranngalon, ar glac'har.

## Ar ger
Diwar an anv-se e teu al lostger '-algia' er yezhoù latin . 

## Pennadoù kar

## Notennoù
Androktasied

An **Androktasied** (e henc'hresianeg *androktasíai* /Ἀνδροκτασίαι) a oa drouksperedoù al lazhadegoù er brezelioù e mojennoù Hellaz kozh.

Merc'hed e oant d'an doueez Eris (Discordia ar Romaned), ha niverus e oa o breudeur ha c'hoarezed : Ponos (ar Boan), Lete (an Ankoun), Limos (an Naon), ar Fonoi hag ar Mac'hed (ar Muntroù hag an Emgannoù), Disnomia hag Ate (an Dizurzh hag an Drouziwezh), Algea (ar Poanioù), an Hismined, Neikea (ar Chabous), Amfilogied (an Tabutoù), Pseudologoi (ar Gevier) ha Horkos (al Le).
Dysnomia

**Dysnomia** (Δυσνομία / Dysnomía) a oa un doueez vihan e mojennoù Henc'hres ; arouez an Dizurzh er geoded e oa, pa nac'he sentiñ d'al lezennoù.

Merc'h e oa da Eris.
Peurvuiañ e veze e kompagnunezh Adikia, Ate ha Hybris. 

Enebet outi eo Eunomia (an Urzh er geoded).
Epialed

An **Epialed** (e henc'hresianeg Επιάλης, Επιάλτης / Epiales, Epialtes), pe **Epialos, Epioles**, hag ivez *melas oneiros* (hunvre du) a oa drouksperedoù ar gwallhunvreoù.

## Pennadoù kar
* Oneiroi
* Fobetor
* Etymologicum genuinum
Lete

**Lete** (henc'hresianeg : Λήθη / Lếthê, « ankounac'h ») e oa doueez an ankounac'h e mojennoù Henc'hres.

Merc'h e oa da Eris (Discordia ar Romaned), ha kemmesk a vez alies etre hi hag ar stêr Lete, unan eus pemp stêr an Ifernioù, a reer « stêr an Ankounac'h » anezhi ivez. Arabat eo ankouaat avat e vez gourel an doueed-stêr e henc'hresianeg a-hend-all.

Goude tremen kantvloazioù en Ifern, rouantelezh an doue Haides, e veze eneoù ar re varv, ar re vat koulz hag ar re zrouk, gwalc'het diouzh o fec'hedoù, o klask ur vuhez nevez hag aotreet e vezent da zistreiñ war an douar en ur c'horf nevez met a-raok e rankent koll an eñvor eus o buhez kent, hag evit se evañ dour eus al Lete.

## Lennegezh
Meneget eo al Lete gant meur a varzh : 
*en *[[Divina Commedia]]* gant Dante Alighieri ;
*e-barzh *[[Hamlet]]* gant Shakespeare ;
*gant ar barzh gall Charles Baudelaire e *[[Les Fleurs du mal]]* ;

### ''[[Les Fleurs du mal]]''
Setu linennoù ar barzh gall, e gwerzennoù deksilabennek, gant an droidigezh vrezhonek :
Les Fleurs du mal

***Les Fleurs du mal*** ("Bleunioù an droug") zo anv un dastumad barzhonegoù gant ar barzh gall Charles Baudelaire, ennañ an darn vuiañ eus e werzennoù, adal 1840 betek e varv e dibenn miz Eost 1867.

## Prosez
Embannet e voe al levr d'ar 25 a viz Mezheven 1857, ha trouz bras war e dro. Ha prosez, ma voe tennet 6 pezh anezhañ. Adembannet e voe doareoù disheñvel anezhañ e 1861, 1866 ha 1868. E 1949 hepken e voent aotreet.

Unan eus oberennoù meur ar varzhoniezh eo al levr, hag oberenn vrudetañ e aozer. ''Bleunioù an droug'', e zastumad barzhonegoù brudetañ, peuzklok an droidigezh vrezhonek anezhañ, a gaver el levr *Krefen Yuzaz* embannet gant Koulizh Kedez (*An Diaoul Dieub*, 2012, pp. 8-96). *Barzhonegoùigoù e komz-plaen* ha *Va c'halon lakaet en noazh* a gaver da heul.

## Dodennoù

E-touesk an dodennoù emañ ar *spleen* (ar velkoni), ar mazoc'hegezh, ar gwad, an amzer o tec'hel, ar c'houlzoù-amzer, ar c'huzh-heol, an noz, al loar, ar marv, ar c'housk, an islonkoù, ar maouezed, ar c'hizhier, an naeron, ar feiz relijiel, ar melezourioù, ar mor, ar varzhed, an ankoun (aroueziet gant al Lete).

## Troidigezhioù e brezhoneg
* Dastumad ''Bleunioù an droug'', a gaver troet an darn vrasañ anezhañ gant Koulizh Kedez : 58 pezh diwar 127 an dastumad kentañ, 6 pezh diwar 16 eus an "Advleunioù (Peñseoù)", ha tri fezh diwar 12 eus an "Eiladvleunioù (1868)". 67 pezh diwar 155, etre tout.
* Levr *Krefen Yuzaz* embannet (An Diaoul Dieub, 2012, pp. 8-96) ; Un dibab eus *Barzhonegoùigoù e komz-plaen* hag eus *Va c'halon lakaet en noazh* a gaver troet da heul.

### Roll ar varzhonegoù troet
#### Bleunioù an droug

#### Advleunioù (Peñseoù)

#### Eiladvleunioù (1868)
Fonoi

Ar **Fonoi** (*Fonos* en unander ) a oa drouksperedoù ar muntr e mojennoù Hellaz kozh. Hervez Teogonia Hesiodos e vefent bugale da Eris ("Discordia" ar Romaned), ha breudeur da Ponos, Lete (an Ankounac'h), Limos (an naonegezh), an Algea (ar Poanioù), an Hismined (an emgannoù), ar Mac'hed (ar brezelioù), an Androktasiai (lazhadegoù), an Neikea (tabutoù), ar Pseudea (ar Gevier), al Logoi (an istorioù), an Amphillogiai (ar rendaeloù), Dysnomia (Anarkiezh), Ate (rivin), ha Horkos (le).

Er meurgan Skoed Herakles, lakaet war gont Hesiodos, e lavarer Fonos eus unan eus ar skeudennoù war skoed an haroz.
Mac'hed

Ar **Mac'hed** (e henc'hresianeg Μάχαι /Machai, Machae, "emgannoù"; en unander: Μάχη /Machê pe Makhê) a oa drouksperedoù an emgannoù. Merc'hed pe vibien e oant da Eris, ha breudeur pe c'hoarezed d'an Hismined, Androktasied, ha Fonoi.

## Mac'hed anavezet
Kalz a vugale he doe Eris, an holl avat ne oant ket Mac'hed. Sed ar re anavezetañ :
* Adicia (direizhded)
* Alala (ar youc'h-brezel)
* Algos, Algea (poanioù)
* Alke (kalonegezh ar brezelour)
* Androktasied, (denlazhoù)
* Anfilogias, (tabutoù)
* Ate (diboellded)
* Kidoimos (mesk)
* Disnomia (dizurzh)
* Fonoi, (muntroù)
* Hismined, 
* Homados 
* Horcos (al le)
* Ioke (an heskinañ)
* Lisa (konnar foll)
* Mac'hed (emgannoù)
* Manied, (follentezioù)
* Neikeed (chabous)
* Palioxis 
* Pentos (glac'har)
* Polemos (tabut))
* Proioxis 
* Pseudologoi (gevier)

## Liammoù diavaez
* Greek mythology - Makhai
Oizis

**Oizys** (Ὀϊζύς en henc'hresianeg) a oa doueez an Dienez, an Anken hag ar Glac'har e mojennoù Henc'hres.
Merc'h eo d'an doueez Niks, an Noz, gevellez an doue Momos. C'hoar eo da Hemera, an Deiz.

Miseria e oa he anv e Roma.
Neikeed

An **Neikeed** (e henc'hresianeg : Νείκεα /Neikea "tabutoù"; unander: Νεῖκος / Neikos) e oa doueezed an tabutoù. Hervez *[[Theogonia]]* Hesiodos (gw. 226-232) e oant bugale da Eris.
Gwallhunvre

Ur **gwallhunvre** zo un hunvre hag a ra d'an den santout aon pe euzh, anken pe dic'hoanag, pe tristidigezh. Kement-se a c'hall lakaat an dud en arvar, pa zihun an dud e-kreiz o anken, hag a-wechoù o devez poan oc'h adkavout ar c'housked.
Etymologicum genuinum

An **Etymologicum genuinum** zo anv latin ur yezhadur gresianek savet en  e Konstantinopolis diwar skridoù Aelius Herodianus, Georgius Choeroboscus, Methodios, Orion Teba, Oros Aleksandria, Theognostos ar Yezhadurour.

An anv a oa bet roet gant an embanner alaman Richard Reitzenstein, en . Klokoc'h eo ar re anvet *Etymologicum magnum*ha *Etymologicum Symeonis*.
Kuopio

**Kuopio** zo ur gêr eus Finland e rannvro Pohjois-Savo. E 2017 e oa  a dud o chom enni ; gant se ez eo an navvet kêr vrasañ e Finland.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Kuopio gant ar c'hêrioù-mañ :

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Claude-Michel Schönberg

**Claude-Michel Schönberg**, bet ganet d'ar 6 a viz Gouere 1944 e Gwened, zo un aktor, kaner, saver kanaouennoù ha sonaozer. 

## Liammoù diavaez
*Le premier pas
Hybris

An *hybris* ( ὕβρις e henc'hresianeg) zo ur meizad a denn da emzalc'h an dud a ziskouez lorc'h divuzul gwelet evel un dae ouzh an doueed, hag a gas an den da wall fin. .
Pere Talrich

**Pere Talrich**, pe *Pierre Talrich* e galleg, (Serrallonga, 16 a viz Genver 1810 — Pariz, 28 a viz C'hwevrer 1889) a oa ur skrivagner eus Katalonia an Norzh, e katalaneg hag e galleg. Labourat a reas e Pariz evit ar gazetenn *[[Le Siècle]]*.

## Oberennoù
*  *Au Valespir, chant pyrénéen*, skrid da ganañ, sonerezh gant Antoine Taudou
*  *Recorts del Rosselló: ab traducció á francés enfront*, Perpinyà: Libr. Charles Latrobe, 1887
*  *Vasconcellos, drame en 4 actes*, Pariz: Plon-Nourrit et Cie, 1902
Algirdas Brazauskas

**Algirdas Mykolas Brazauskas** (22 Gwengolo 1932 – 26 Mezheven 2010) a oa prezidant Lituania eus 1993 da 1998 ha kentañ ministr e vro eus 2001 da 2006. 

E penn Strollad Komunour Lituania (*Lietuvos Komunistų Partija*) e oa pa oa Lituania en Unvaniezh Soviedel c'hoazh (1988–1989). Bez' e voe e penn ar Seimas, parlamant Lituania, eus miz Du 1992 betek miz C'hwevrer 1993, war-lerc'h Vytautas Landsbergis, ha dilennet e voe da brezidant goude, e 1993. Daoust ma seller outañ, alies, evel ur politiker breinet gant an arc'hant, e voe anvet da gentañ ministr eus miz Gouere 2001 betek miz Mezheven 2006.
Binn Chaorach

**Binn Chaorach** (pe *Beenkeragh* e saozneg) zo ur menez eus Iwerzhon, an eil menez uhelañ er vro goude Corrán Tuathail, gant  metr uhelder.

Emañ e-kichen Corrán Tuathail, en aradennad Na Cruacha Dubha, e kontelezh Ciarraí.
Dyssebeia

**Dyssebeia** (Δυσσέβεια), pe **Dyssebia** (Δυσσέβια), e oa anv doueez hag alegorienn an Dizeoliezh e Henc'hres, enebet ouzh Eusebeia, doueez an Deoliezh. 

Mamm e oa da Hybris, hervez Aesc'hulos.
Mikalojus Konstantinas Čiurlionis

**Mikalojus Konstantinas Čiurlionis**, pe **M. K. Čiurlionis**, (Senoji Varėna, 22 Gwengolo 1875 - Varsovia, 10 Ebrel 1911) a oa ul livour ha sonaozour lituanat. 

Evel sonaozour en deus savet ouzhpenn 250 pezh, anezho barzhonegoù sinfonek, kanadennoù pa pezhioù evit ar piano.

Evel livour en deus graet taolennoù difetis, a-raok ma voe kroget d'e ober gant Francis Picabia, a seller outañ evel unan eus ar c'hentañ livourien difetis modern. Sevel a reas alies "heuliadoù" taolennoù, evel teirzaolennoù, aozet evel pezhioù sonerezh (meur a "sonadenn" en deus graet da skouer, gant un daolenn anvet *"Allegro"*, unan all anvet *"Andante"*...). Kalz eus e livadurioù a c'haller gwelet er *Mirdi Broadel Arz Mikalojus Konstantinas Čiurlionis* e Kaunas. 

E Vilnius emañ *Skol Vroadel Arz M. K. Čiurlionis*, anvet evel-se en enor dezhañ. Un asteroidenn, 2420 Čiurlionis, zo bet anvet diwarnañ ivez.

## Taolennoù
1907 : Sonadenn an heol (*Saulės sonata*)

File:Saules sonata.Allegro.jpg|Allegro
File:Saules sonata.Andante.jpg|Andante
File:Saules sonata.Finale.jpg|Finale
File:Saules sonata.Scherzo.jpg|Scherzo
Apate

** Apate** (e henc'hresianeg Ἀπάτη) a oa doueez ar gaou hag an touell e relijion Hellaz kozh. 
Merc'h eo da Erebos ha Niks (an Noz), ha c'hoar eo d'an droukspered Dolos a sailhas e-maez boest Pandora. Enebet e oa ouzh Aleteia, ar wirionez.
Hybris (mitologiezh)

**Hybris** (ὕϐρις *Hybris* en henc'hresianeg), zo un doueez, pe droukspered, eus gwengelouriezh Hellaz, hag alegorienn al lorc'h divuzul, an emzalc'h feuls, ha hini kement tra divuzul kenkoulz all. 

Hervez Aesc'hulos e oa merc'h da Dyssebeia (an Dizeoliezh), hervez Caius Julius Hyginus e oa merc'h da Nyks, (an Noz) ha d'an Erebos.

E Roma e oa anvet Petulantia, hag e oa droukspered al lorc'h diskiant. 

## Notennoù
Francesc Macià

**Francesc Macià i Llussà** (21 a viz Here 1859 e Vilanova i la Geltrú - 25 a viz Kerzu 1933 e Barcelona) a voe Prezidant ar Generalitat de Catalunya. Ofiser e oa bet ivez en arme Spagn.

Letanant-koronal e oa Francesc Macià pa oa en arme. Sevel a reas a-enep tagadenn ofiserien all a-enep ti ar gazetenn *La Veu de Catalunya*, a oa ivez ti ar gazetenn flemmus *¡Cu-Cut!*, e 1905. Rankout a reas kuitaat an arme, pa savas al lezioù-barn a-du gant an ofiserien-se ha pa voe kondaonet *¡Cu-Cut!* abalamour d'un dresadenn flemmus. 

E 1907 e voe dilennet da gannad, evit ar wech kentañ, en anv ar gostezenn *Solidaritat Catalana*. Addilennet e voe meur a wech goude. E 1922 e voe savet gant Macià ar strollad *[[Estat Català]]*.

E 1926 e klaskas sevel un emsavadeg armet a-enep diktatouriezh Miguel Primo de Rivera, adalek Prats de Molló, e Katalonia an Norzh. C'hwitañ a reas an emsavadeg, harzet gant an archerien c'hall. Met brud a c'hounezas *Estat Català* ha Macià gant an taol-se. Mont a reas d'an harlu, da Vrusel da gentañ, da Arc'hantina goude ha da Guba diwezhatoc'h.

Goude diskar an diktatour Primo de Rivera, e miz Genver 1930, e tistroas Macià eus Kuba. E miz Meurzh 1930 e voe unanet ar strollad *Estat Català* gant ar *[[Partit Republicà Català]]*, savet gant Lluís Companys, ha bodet e voent en ur strollad nevez, *[[Esquerra Republicana de Catalunya]]*. E miz Ebrel 1931 e voe embannet ar Republik Katalan gant Macià e Barcelona, goude trec'h ar strollad politikel nevez. 

Asantiñ a reas goude-se d'ur statud emrenerezh evit Katalonia e-barzh Republik nevez Spagn, embannet d'ar mare-se ivez. Prezidant ar "Generalitat" emren nevez e voe, adalek 1932 ha betek e varv e 1933. Beziet e voe e bered Montjuïc e Barcelona.
Dracula

***Dracula*** zo ur romant gotek-spont embannet e 1897 gant ar skrivagner Iwerzhonat Bram Stoker. En oberenn-se e konter istor ar c'hont Dracula.

Adal an oberenn-se ez eo bet awenet darn eus taolennadurioù vodern ar sunerien-gwad. Er romant e vez taolennet penaos e klask ar c'hont Dracula dilojañ eus Transilvania etrezek Bro-Saoz evit kavout gwad nevez ha ledañ muioc'h c'hoazh ar sunerien-gwad. Klasket e vez warnañ gant ur strolladig tud (maouezed ha paotred) gant ar c'helenner Abraham Van Helsing e penn ar bagadig.

Dracula a vez staget ouzh meur a zoare lennegezh evel hini ar sunerien-gwad, spont ijinet, romantoù gotek dreist-holl. Adal ar romant ez eus bet savet e-leizh a bezhioù-c'hoari, filmoù, ha stiradoù skinwel.

Stoker Dracula Notes Personal.jpg|Notennoù Bram Stoker war an dudenn Dracula pa oa o sevel ar romant.
Dracula 1958 c.jpg|Taolennadur Dracula gant Christopher Lee e 1958.
Sturmtiger

**Sturmtiger** ("Tigr argadiñ") a oa ur c'hanol argadiñ mortar 380mm ouzhpennet da diaz an tank Tiger I e-pad an Eil Brezel-bed. An anv alamanek ofisiel a oa **Sturmmörserwagen 606/4 mit 38 cm RW 61**. An oberiantiz diazez a oa bet fiziet er c'harbed hobregonet ponner-se a oa degas un harp tan kreñv d'an droadegiezh dreist-holl e-pad an emgannoù e kêr. An nebeud tankoù a voe savet a stourmas e-pad emsavadeg Varsovia, emgann an Ardennes hag emgann Reichswald. Un toullad anvioù disheñvel a oa bet roet d'an tank-se evel **Sturmpanzer VI** pe **Tiger-Mörser** met e-touezh an holl re-se an hini Sturmtiger a zo chomet an hini brudetañ.

19 anezho nemetken a voe produet, 18 karbed stourm hag unan diechu. Ne oa ket gwall resis tennoù an tank pa oa rediet da dizhout ur pal met nerzh an obuzennoù a sikoure da zistrujañ an enebourien.
Triskalia

**Triskalia** zo un embregerezh breizhat, savet en 2010 dre gendeuziñ Cam 56, Coopagri Bretagne hag Eolys.

En 2017 e oa 16 000 labourer-douar hag a oa izili, 4 800 den gopret, ha 280 lec'h-gwerzhañ pe lec'h aozañ.

## Kontamm e Plouizi
E 2010, e Triskalia Plouizi e voe kontammet labourerien. Klemm a voe savet gante.

En 2011 e voe savet klemm gant al labourerien kontammet gant Nuvan total, ur c'hontamm berzet gant al lezenn abaoe 2006.

## Notennoù
Pseudologoi

Ar **Pseudologoi** (en henc'hresianeg Ψευδολογος) a oa alegorienn ar gevier e mojennoù Hellaz kozh
Ponos

**Ponos** (henc'hresianeg : Πόνος, "trevell", "labour") e oa doue al labour poanius e Hellaz kozh. Mab e oa da Eris, merc'h da Nyks (an Noz), ha breur e oa da Algos, Lethe, Limos, ha Horkos.