open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olivier Morel de La Durantaye

**Olivier Morel, aotrou La Durantaye** (17 a viz C'hwevrer 1640 er C'havr - 28 a viz Gwengolo 1716 e Saint-Vallier) a oa ur ofisour breizhat e Frañs Nevez.

## Buhezskrid
### Yaouankiz ha bloavezhioù kentañ e Frañs-nevez
Olivier Morel, aotroù La Durantaye, a voe ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1640 e maner ar Chaussée er C'havr (Bro-Naoned), badezet d'an 23 a viz Mae 1641 er C'havr (Itron-Varia), ha mervel a reas d'an 28 a viz Gwengolo 1716 ha douaret e voe d'an 30 a viz Gwengolo 1716 e Saint-Vallier, proviñs Kebek, e Kanada.  

E gerent e oa Thomas Morel (Pierre & Jeanne Symon), floc'h, aotrou La Durantaye & Alliette du Houssay (Louis & Renée Le Royer), dimezet er C'havr (Itron-Varia) d'an 30 a viz Genver 1631. Dont a rae ar familh Morel eus noblañs marc'heien Dugelezh Breizh. Erruout a reas e Frañs Nevez evel kabiten rejimant Carignan-Salières e 1665. Dimeziñ a reas e Kebek (Itron-Varia) d'ar 14 a viz Gwengolo 1670 gant Françoise Duquet (Denis & Catherine Gauthier), ha 9 bugel o devoe (daou anezho a chomas bev war o lerc'h). Gounit a reas Olivier Morel koñsedadenn aotrouniezh La Durantaye d'an 29 a viz Here 1672, ha goude hini aotrouniezh Kamouraska d'ar 15 a viz Gouere 1674.

### E vicher a vilour er "Pays d'en Haut"

 
Olivier Morel, kenwerzher feurioù anezhañ, a voe anvet da gomandant Kreñv Buade e 1683, ur post milourel ha kenwerzhel bras er Pays d'en Haut savet, e-touez abegoù all, evit gwareziñ ar Gefridiezh Saint-Ignace staliet nepell alese. E penn ar c'hreñv-se e voe betek 1690.

E 1684 e voe savet un ergerzhadenn-vrezel gant ar gouarnour Joseph-Antoine Le Febvre de La Barre a-enep an Irokezed hag anvet e voe Olivier Morel e penn ar soudarded.Sevel a reas  Greysolon Dulhut ha Nicolas Perrot, gant poan, un arme bihan a 500 den, hag ivez Amerindianed eus Saint-Ignace kendrec'het ma oant bet gant an tad Jean Enjalran da gemer perzh en ergerzhadenn hag a loc'has e miz Gouere 1684. Koulskoude ne voe emgann ebet dre ma voe kemennet dezho war an hent e oa bet sinet un emglev peoc'h.

Kemer a reas perzh en un ergerzhadenn nevez a-enep an Irokezed e miz Gouere 1687, ar wech-mañ e penn un arme ouzhpenn 600 den, ha kemer a reas e lod e dismantr meur a gêriadenn eus meuriad an dTsonnontouan-ed.

Kresket e voe aotrouniezh La Durantaye e 1693 ha c'hoazh e 1696. E 1701 e roas an hanter d'e vab Louis-Joseph.

Anvet e voe Olivier Morel de La Durantaye kuzulier e Kuzul meur Frañs-Nevez d'ar 16 a viz Mezheven 1703.

## Notennoù ha daveoù

## Levrlennadur
* *Olivier Morel de La Durantaye* : *officier et seigneur en Nouvelle-France*, gant Jean-Paul Morel de La Durantaye, embanner Septentrion, 1997, 223 fajenn, , lenn enlienn : https://books.google.com/books?id=2x2uXchuKOEC

### Liammoù diavaez
*AD Loire-Atlantique, Le Gâvre (Notre-Dame) (44062). Réf.: Lise Dandonneau, généalogiste.
* « Olivier Morel de La Durantaye » [diel] e Geriadur buhezskridoù Kanada, Skol-veur Laval/Skol-veur Toronto, 2003–.
Grosseto

** Grosseto** a zo ur gumun eus Italia ha pennlec'h proviñs Grosseto, e rannvro Toskana. 
## Tud vrudet
* Lisa Martinek, aktourez alaman beuzet eno.
*Andrea da Grosseto (13vet kantved), skrivagner ha troour
*David Bellini (1972–2016), senarioour ha skrivagner evit ar skinwel
*Etrusco Benci (1905–1943), partizan
*Luciano Bianciardi (1922–1971), romantour
Beriain (menez)

**Beriain** (pe *Sierra de San Donato* e kastilhaneg) zo ur menez e Nafarroa, etre Iruña ha Gasteiz, dezhañ 1 493 metr a uhelder.
Lestr-touneta

Ur **lestr-touneta**, pe ur **vag-touneta**, a vez implijet da besketa touned.  

Abaoe an Henamzer e vez tud o touneta, war-bouez rouedoù. Met n'eo nemet abaoe an , war a seblant, ez eus bagoù na bledont nemet gant an doare pesketa-se.

### Liammoù diavaez
* ''Les thoniers de Morgat''
* ''Le Musée des Thoniers d’Étel''
Max

**Max** a c'hall bezañ un anv-bihan, ur furm vihanaat eus meur a anv-bihan, un anv-tiegezh, ul lesanv, un anv-arzour pe un anv-lec'h.

## Anv-bihan
Da mare Henroma e veze anvet Maximus an hini henañ eus ar familh. Kalz anvioù a zeu anezhañ : Maximilian, Maxim, Maxwell,  Maximus, Maxine (anv-plac'h) e saozneg, Maximilian en alamaneg, Machgielis e nederlandeg, Maximos e gresianeg, Maxime ha Maxence e galleg, Massimo ha Massimiliano en italianeg. Max zo un anv-bihanaat anezho. Deuet eo da vezañ un anv-bihan en e-unan ivez.
 
Tud vrudet anvet Max :
* Max Planck (1858-1947), fizikour alaman
* Max Weber (1864-1920), sokiologour hag armerzhour alaman
* Max Jacob (1876-1944), barzh breizhat
* Max Brod (1884-1968), skrivagner ha kazetenner yuzev tchek
* Max Oppenheimer (1885-1954), livour aostrian 
* Max Euwe (1901-1981), kelennour jedoniezh ha mestr meur echedoù izelvroat
* Max Verstappen (g. e 1997), blenier redadegoù-kirri izelvroat

Tud bet kemeret ganto an anv Max :
* Max Stirner (1806-1856), prederour alaman
* Max von Sydow (1929-2020), aktour svedat
* Ava Max (g. e 1994), kanerez-sonaozerez stadunanat
* Maximiano de Sousa, lesanvet *Max*, kaner portugalat

## Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh alaman ha belgiat eo : 
* Gabriel von Max (1840–1915), livour aostrian.

## Anv-lec'h
* Max, ur gêr vihan e North Dakota,
* Saint-Max, ur gêr e Loren.

## Oberennoù faltazi
* Mad Max zo ur frañchiz gant un heuliad filmoù, c'hoarioù video hag all,
* Max Guevarra eo harozez ar stirad skinwel Dark Angel c'hoariet gant Jessica Alba.
* Max (film, 2002), ur film a gont yaouankiz Hitler
* Max (film, 2015), ur film stadunanat
Chaluter

Ur **chaluter** (*bag-chaluter* a-wezhoù) zo ur vag-pesketa, ma vez stlejet er mor ur sac'h-drag, ur roued, war gostez pe a-dreñv ur vag pesketa pe gant div vag. An teknik pesketa-se a oa deuet war wel e deroù an  hag implijet e vez kalz hiziv.

## Istor

Kentañ chaluter e Breizh e voe *Kerino*, ur vag dre-dan marilhet e porzh An Oriant e 1899. Klask a reas ar c'habiten gwerzhañ an taol-pesked e Konk-Kerne, met ne c'hellas ket e zilestrañ, pa voe huchet warnañ gant moraerien ar porzh.

Diorroet eo bet muioc'h-mui teknik ar sac'h-drag e-doug an  kantved, dreist-holl goude an Eil Brezel-bed, p'o deus klasket ar stadoù sevel ur greanterezh a bourvezfe kalz a voued aes. Brasoc'h-bras eo bet savet ar bagoù ken e teuent da vezañ listri graet e dir ha lusket gant kefluskeroù dre direoul. Hiziv e vez pesketaet an hanter eus ar pesked tapet er bed gant chaluterien. Listri-labouradeg a c'hell tretiñ ha dilestrañ miliadoù a donennadoù pesked en un taol.

## Notennoù ha daveennoù
Lipari

**Lipari** zo un enezenn vihan er Mor Tirrenia el lark da Sikilia, e Proviñs Messina, e Meurgêr Messina. Ur gumun eo ivez, meur a enezenn enni, ha kêr-benn an enezenn zo anvet *Lipari* ivez. 

Unan eus an Inizi Eolian eo Lipari. Un enezenn volkanek eo, evel ar peurrest eus an enezeg. Ar Monte Chirica (602 m) eo ar menez uhelañ. Ouzhpenn mil bloaz zo n'en deus ket dislonket ar menez-tan a zo anezhañ.

En em astenn a ra enez Lipari war 37,6&nbsp;km² ha da 12&nbsp;523 a dud e save ar boblañs d'an .

## An inizi
An Inizi Eolian zo seizh enezenn  anezho : Vulcano, Alicudi, Filicudi, Salina, Panarea ha Stromboli, anez kontañ un nebeud enezennoùigoù all. 

E kumun Lipari emañ an holl inizi-se, war-bouez Salina.

## Notennoù
Salina

**Salina** zo unan eus ar seizh Enez Eolian, stag ouzh proviñs Messina e Sikilia. 
Rannet eo etre teir c'humun : Santa Marina Salina, Malfa ha Leni .

## Istor
Betek 1867 ne oa nemet ur rann eus Lipari, neuze e voe kumun emren betek 1910.

Un 2 300 a dud zo o chom en enez.
Santa Marina

**Santa Marina** zo un anv-lec'h italianek ha spagnolek diwar anvioù sentezed.  

## Sentezed
**Marina de Aguas Santas*, gwerc'hez ha merzherez en IIvet kantved en Ourense, Galiza; lidet d'an 18 a viz Gouhere.  
**Marina de Antioquía*,  gwerc'hez ha merzherez en IIvet kantved en Antioquía,
**Marina de Bitinia*, gwerc'hez ha merzherez en IVvet kantved e Bitinia (Turki hiriv) 

## Ilizoù
*Santa Marina (Córdoba), un iliz gouestlet da Santa Marina de Aguas Santas, e Córdoba (Spagn)
*Santa Marina (Puerto de Vega), e Puerto de Vega, en Asturiez

## Lec'hioù
### 
* Santa Marina de Gaete,  kêr spagnol savet e 1553, dilezet goude en abeg da brezel Arauco

### 
* Santa Marina, e kumun Entrambasaguas, e Kantabria
* Santa Marina, karter e kumun  Molledo
* Isla de Santa Marina, e kumun Ribamontán al Mar

* Santa Marina, e kumun Monasterio de Rodilla en proviñs Burgos, e Kastilha ha León
* Santa Marina de Somoza, en proviñs León
* Santa Marina de Torre, en proviñs León
* Santa Marina de Valdeón, en proviñs León
* Santa Marina del Rey, en proviñs  León
* Santa Marina del Sil, en proviñs León

* Santa Marina, e kumun Santa Engracia del Jubera, e La Rioja

#### 
* Santa Marina, parrez e kumun Belmonte
* Santa Marina, parrez e kumun Boal
* Santa Marina, parrez e kumun Corvera
* Santa Marina, parrez e kumun Cudillero
* Santa Marina, parrez e kumun Navia
* Santa Marina (Noreña), parrez e kumun Noreña
* Santa Marina Piedramuelle, parrez e kumun Oviedo
* Santa Marina, parrez e kumun Pajares
* Santa Marina de Quirós, parrez e kumun Quirós
* Santa Marina, parrez e kumun Taramundi
* Santa Marina, parrez e kumun Tineo
* Santa Marina, parrez e kumun Villaviciosa

#### 
* Santa Marina de Castro de Amarante, parrez e kumun  Antas de Ulla, en proviñs Lugo
* Santa Marina de Castro, parrez e kumun Carballedo, en proviñs Lugo
* Santa Marina de Lagostelle, parrez e kumun  Guitiriz, en proviñs Lugo
* Santa Marina de Incio, parrez e kumun  Incio, en proviñs Lugo
* Santa Marina de Otero de Rey, parrez e kumun Otero de Rey, en proviñs Lugo
* Santa Marina del Puente, parrez e kumun Viana del Bollo, en komark  Viana, e proviñs Ourense

#### 
* Iglesia Conventual de Santa Marina, e kumun Zafra, Badajoz

### 
* Santa Marina, kumun e proviñs Salerno, e Campania
* Santa Marina Salina, en enez Salina, en Inizi Eolian

## Pennad kar
* Sainte-Marine, anv-lec'h gallek
Casalvecchio

**Casalvecchio** zo anv meur a lec'h en Italia :

* Casalvecchio di Puglia
* Casalvecchio Siculo

## Pennadoù kar
*Casal
*Casalnuovo
Bag-servij

Ul **lestr-servij** a vez implijet evit degas traoù pe evit kas un harp da vigi all pe war lec'hioù na c'heller tizhout mod-all. Meur a rummad bigi-servij zo, dezho mentoù a bep seurt, hervez ar c'hefridioù da seveniñ.

## Seurtoù bigi-servij
*Listri-balizennoù
:Al listri-balizennoù a ya de lec'hiañ ha da ratreañ ar boueioù.
*Listri eneptan
:Al listri eneptan gant ur vangounell war vourzh a c'hell diwall ar porzh d'an tanioù-gwall
*Listri-lomaniñ
:Implijet gant al lomaned evit mont da ziarbenn al listri a zeu tre er porzh ha pignat war vourzh evit o henchañ betek ar c'hae.
*Listri-saveteiñ
:Listri mat da vont war ar mor rust ken e c'heller kas sikour d'an dud.
*Listri surentez-vor
:Gant al listri surentez-vor e c'hell ar gargidi arbennik lakaat al lezennoù hag ar reolioù war ar surentez da vezañ doujet outo war vor.
*Listritour-tan
:Al listri tour-tan a vez eoriet en donvor en ul lec'h arvarus da verdeiñ.
*Ramokerioù
:Meur a seurt ramokerioù a gaver.
:*Ramokerioù-ambroug a ra war-dro an eoullistri er gwazhioù-mor.
:*Ramokerioù donvor evit ramokañ al listri hag ar c'hobiri war bellhent.
:*Ramokerioù-porzh evit stlejañ al listri a zeu tre er porzh pe e guita.
:*Ramokerioù-saveteiñ evit kas sikour d'al listri en arvar; listri-saveteiñ ez int ivez war an dro.
*Listri-ravaneller
:Al listri-ravaneller a vez implijet evit diatrediñ stradoù ar porzhioù ken e vez miret an donder a zo ret evit monedone ar bigi.
Torricella Verzate

**Torricella Verzate** zo ur gumun en Italia, e proviñs Pavia e Lombardia.

Da 810 a dud e save ar boblañs d'an 

## Notennoù
Santa

**Santa** (*santez* e brezhoneg) zo ur ger hag a gaver stank e lec'hanvadurezh ar broioù italianek, okitanek, portugalek, ha spagnolek dre vras.
 
*Santa Bárbara, anv meur a lec'h 
*Santa Brigida
*Santa Catarina
*Santa Comba, kumun e Galiza
*Santa Cristina
* Santa Cruz
*Santa Domenica
*Santa Fe, anv meur a lec'h 
*Santa Lucia
*Santa Maria, anv meur a lec'h e meur a vro
*Santa Paolina	
*Santa Sofia
*Santa Vittoria

## Lec'hioù
* Santa (Filipinez), kumun e Filipinez
* Santa (Perou), kêr e Perou
* Proviñs Santa, proviñs e Perou
* Distrig Santa, distrig e Perou
* Río Santa, stêr e Perou
Daft Punk

**Daft Punk** a oa ur strollad gall hag a rae sonerezh elektronek, lakaet da house pe da dekno a-wechoù. Eus Pariz eo e daou ezel Thomas Bangalter ha Guy-Manuel de Homem-Christo. Ar strollad zo bet anezhañ etre 1993 ha 2021, gant peder fladenn studio ha div bladenn live. Liammet eo Daft Punk ouzh an emsav arzel anvet *French Touch*, peogwir e oa unan eus ar strolladoù kentañ hag a sonas ar stumm muzik-se e Bro-C’hall.

Ken brudet eo ma talc’h rekord an niver a bladennoù gwerzhet er bed-holl gant ur strollad gall. Brudet e oa an daou soner kar maskloù robot a wiskent bepred, ouzhpenn chom mut gant ar mediaoù. E-mod-se e voe savet o skeudenn arzourien dizalc’h, ar pezh zo liammet ouzh spered ar muzik house ha tekno krouet d'ar mare-se.

## Pladennrolladur

E 1997 e oa bet savet o fladenn gentañ, *[[Homework (albom)|Homework]]*, awenet gant house Chicago. Diouzhtu e reas berzh er bed-holl, peogwir e oa krouet ganti ar *French Touch*, ur son etre *house* ha *tekno*. Da lavaret eo e oa house diaoz gant ur son silet un tamm, hag awenet gant ar mare disco.

E 2001 e voe embannet div bladenn. An hini gentañ, *Alive 1997*, zo ur bladenn live hag a zo bet enrollet war al leurenn e Birmingham (Bro-Saoz). An eil, *Discovery*, zo awenet muioc'h gant an disco hag ar op. Ma oa disheñvel homañ diouzh an hini gentañ e reas berzh bras er bed-holl memestra. Daou vloaz war-lerc’h e voe savet gant Leiji Matsumoto ur film tresadennoù-bev hag a implij muzik ar bladenn penn-da-penn.

E 2003 e voe embannet ur bladenn remix diwar sonennoù an div bladenn gentañ.

E 2005 e voe embannet ur bladenn nevez gant ur stil nevez. *Human after all* a oa awenet gant ar bed elektronek da zont, hervez titloù ar sonioù hag hervez ur son elektronekoc'h.

E 2007 e voe enrollet ur bladenn live nevez, *Alive 2007*, e Paris-Bercy. Al leurennañ a oa pouezus, hag ar bladenn zo ken kempenn hag eñ, gant luc’hskeudennoù e-touez traoù all.

E 2010 e oa bet graet gant ar strollad muzik ar film *[[Tron (film, 2010)|Tron]]*.

E 2013 e voe embannet o fladenn diwezhañ, *Random access Memories*. Homañ a oa disheñvel, ur wezh ouzhpenn, peogwir e voe skrivet un nebeud sonennoù gant muzisianed all evit ar wezh kentañ. Ouzhpenn-se e oa awenet ar bladenn gant an disco ha savet e vefe gant ur stil pop da vat.
San Vincenzo

**San Vincenzo** zo un anv-lec'h italianek.

## Kumunioù
*San Vincenzo (Toskana)
* San Vincenzo La Costa
*San Vincenzo Valle Roveto	
*Castel San Vincenzo
Cantalupo nel Sannio

**Cantalupo nel Sannio** zo ur gumun eus Proviñs Isernia, e Molise, en Italia. 716 a dud a oa enni o chom e 2022.
Campiglia Marittima

** Campiglia Marittima ** zo ur gumun italian e proviñs Livorno e  Toskana. 12 463 a dud zo enni o chom.
Campiglia

**Campiglia** zo anv lec'h italianek ha hini meur a gumun. 

* Campiglia Cervo
* Campiglia dei Berici
* Campiglia Marittima

## Ranngumunioù
*Campiglia, e Figline e Incisa Valdarno e Meurgêr  Firenze 
*Campiglia dei Foci, e Colle di Val d'Elsa e proviñs Siena
*Campiglia d'Orcia, e Castiglione d'Orcia e proviñs Siena
*Campiglia Marittima Stazione, e Campiglia Marittima e proviñs Livorno
*Campiglia Tramonti, e La Spezia
*Campiglia Soana, e Valprato Soana e proviñs Torino.
Strapenn

Ur **strapenn** zo un post sanket en douar, e koad peurliesañ, gant ur c'hrog pe ur walenn evit stagañ ul loen outi gant ur gordenn, da skouer ur c'havr pe un azen. Lakaet e vez en ur park bennak evit lezel an aneval da beuriñ e diabarzh ar c'helc'h a c'hall tresañ ; ha seul hiroc'h ar gordenn seul vrasoc'h ar c'helc'h. 

## Matematikoù
"Kudenn ar c'havr" zo un anv roet da gudennoù matematikoù diwar-benn ar gorread geot a c'hall peuriñ ur c'havr staget ouzh ur strapenn, hervez hirder ar gordenn.

## Troioù-lavar
"Lipat e strapenn" pe "debriñ e strapenn" zo un dro-lavar evit komz eus un den rivinet, evel ar c'havr n'he deus ket ar choaz nemet da lipat he strapenn, peuret ma z'eo bet tout ar geot ganti. 

"Ober strapenn" zo gortoz en ul lec'h bennak, hep mont kuit, evel ar strapenn sanket en douar.
Aulerci Eburovices

An ** Aulerci Eburovices** a oa ur bobl eus Galia hag a oa o chom etre ar Veliokased (war-dro Rouan) er reter hag al Lexovii (e tolead Lisieux) er c'hornôg, en-dro d'o c'hêr-benn *Mediolanum* pe *Eburovices*, a zo Évreux hiriv.
Rosignano Marittimo

**Rosignano Marittimo** zo ur gumun italian e proviñs Livorno e Toskana. 

## Poblañs
Da 30 107 a dud e save ar boblañs enni d'an .

 
## Notennoù
Sant'Elena

**Sant'Elena** zo un anv-lec'h  italianek, diwar anv ar santez Elena.

## Kumunioù
* Sant'Elena Sannita
* Quartu Sant'Elena
Bagnoli

**Bagnoli** zo anv meur a gumun en Italia.

*Bagnoli del Trigno,  e Proviñs Isernia,
*Bagnoli di Sopra
*Bagnoli Irpino. 

## Pennad kar
*Bagnolo
*Bagnoles
*Terme
Rocchetta

**Rocchetta** zo un anv-lec'h italianek (*[[roc'h]]* e brezhoneg) hag a gaver en anv meur a gumun eus Italia hag en anvioù-tud.

## Lec'hioù
* Rocchetta a Volturno
* Rocchetta Belbo
* Rocchetta di Vara
* Rocchetta e Croce
* Rocchetta Ligure
* Rocchetta Nervina
; e Proviñs Asti: 
* Rocchetta Palafea
* Rocchetta Tanaro

## Pennad kar
*Rocca
Let It Be Me

*Arabat eo droukveskañ gant *[[Let It Be]]*.

***Let It Be Me*** zo anv meur a oberenn saoznek.

## Filmoù

## Kanaouennoù
* ''Let It Be Me'' (Everly Brothers), diwar ar ganaouenn c'hallek *Je t'appartiens* gant Gilbert Bécaud.
* *Let It Be Me*, Social Distortion, e 1990.
* *Let It Be Me*, gant Jennifer Lopez en albom *[[A.K.A. (albom)|A.K.A.]]*.
* *Let It Be Me*, gant  David Guetta hag Ava Max  en albom  *[[7 (David Guetta album)|7]]*.
* *Let It Be Me*, gant High Valley en albom *[[Love Is a Long Road]]*.
* ''Let It Be Me'', albom e 2008 gant Jason Donovan.
* *[[Let It Be Me: Mathis in Nashville]]*, albom e 2010 gant Johnny Mathis.
* *Let It Be Me*, kanaouenn e  2019 gant Steve Aoki hag ar Backstreet Boys.

## Pladennoù
Let It Be Me (Everly Brothers)

**Let It Be Me** zo ur ganaouenn saoznek bet brudet gant al laz stadunanat Everly Brothers.

## Orin gallek
Gallek avat eo ar ganaouenn orin, *"Je t'appartiens"*, kanet gant Gilbert Bécaud e 1955, ton gant Bécaud ha son gant Pierre Delanoë. Enrollet e voe ivez gant Les Compagnons de la chanson.

## Doare saoznek
Savet e voe komzoù saoznek gant Manny Curtis ha kanet  e voe e 1957 gant Jill Corey en abadenn skinwel *Climax!* Ur bladenn a voe graet, bihanik e voe he brud.

Hogen brudetoc'h kalz e voe doare an Everly Brothers, a voe kanet ivez gant Elvis Presley, Bob Dylan, George Harrison.
Macchia

**Macchia** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun.
## Kumunioù
*Macchia d'Isernia, e proviñs Isernia
*Macchia Valfortore, e proviñs Campobasso
*Macchiagodena, e proviñs Isernia.

### Ranngumunioù pe frazioni
*Macchia, e Giarre e proviñs Catania
*Macchia, e Monte Sant'Angelo e proviñs Foggia
*Macchia, e Montecorvino Rovella e proviñs Salerno
*Macchia Vomano, e Crognaleto e proviñs Teramo

## Dourredennoù
*Macchia, froud e proviñs Catania.
Deog

An **deog** zo un doare taos a vez paeet d'un ensavadur relijiel, peurvuiañ, pe d'un aotrouniezh bennak. Da gentañ e talveze an deog kement ha 10% eus gounid pe frouezh an douar. Abaoe an Henamzer eo anavezet an taos-se. Da gentañ e veze paeet gant madoù, evel chatal, gloan, laezh, trevadoù... ha mont a raent d’ober un dekvedenn eus ar pezh a oa bet dastumet gant an dud e-pad ar bloaz. Goude e teuas da vezañ paeet, alies, dre sammadoù arc’hant e-lec’h madoù. Meneget eo an deog er Bibl ha roud a gaver anezhañ er yuzevegezh, er gristeniezh hag en islam. E kevredigezh ar Grennamzer, e broioù Europa, e oa un dra a bouez bras. Abaoe an Dispac'h gall n'eus ket eus an taos-se e Bro-C'hall, nag e Breizh. *[[Diner an Iliz]]* en deus kemeret lec’h an deog, en hon amzer hag en hor bro, evit an Iliz katolik.

Ar meneg kentañ eus ar ger brezhonek *deog* a gaver er C'hatholicon e 1499. Dont a ra eus ar ger latin  *decima (pars)* "dekvet (rann)", dre ma veze kemeret an dekvedenn eus an trevadoù. Hervez al lec'h avat e c'helle ar c'hementad-se bezañ un daouzekvedenn pe un driwec'hvedenn.

## Notennoù
Berlengas

An Inizi **Berlengas** zo inizi dirak aod Peniche, e Portugal. Emaint etre 10 ha 17 km diouzh an douar-bras, er Mor Atlantel. Bremañ eo didud an enezeg ha n'eus nemet war unan eus an inizi e oa bet tud o chom, an enezenn vrasañ, Berlenga Grande. Un tour-tan zo warni: *Farol da Berlenga* (Tour-tan Berlenga) pe *Farol Duque de Bragança* (Tour-tan Dug Bragança).


Vista do Arquipélado da Berlenga.jpg|An Inizi Berlengas, gwelet eus an douar-bras.
Arquipélago das Berlengas-fr.svg|An enezeg.
Borghetto

**Borghetto** zo anv meur a lec'h  hag a gumun en Italia.

*Borghetto d'Arroscia, ur gumun e proviñs Imperia,
*Borghetto di Borbera, ur gumun e proviñs Alessandria,
*Borghetto di Vara, ur gumun e proviñs La Spezia,
*Borghetto Lodigiano, ur gumun e proviñs Lodi,
*Borghetto Santo Spirito, ur gumun e proviñs Savona,
*Borghetto San Nicolò, ur gumun gwechall e proviñs Imperia.

## Pennad kar
*Borgo
Naouegezh artifisiel

An **naouegezh artifisiel**, pe **naouegezh alvezel**, pe **intent artifisiel**, zo ur stlenn dispaket gant ardivinkoù urzhiataerel dre intentoù klevet pe gendodet pe drerenet. Enebet e vez d'an naouegezh a gaver en denien hag el loened. Pourvezet e vez an ardivinkoù gant meziantoù skouer, anaoudadur ar gomz hag ar stummoù, reizhiadoù treiñ yezhoù ha dafaroù difetis all.

E-touez implij an naouegezh artifisiel emañ luskerioù enklask er Web (Google eo an anavezetañ), reizhiadoù erbed (implijet gant YouTube, Amazon ha Netflix), reizhiadoù  karbedoù emvleinet (Tesla, Waymo), reizhiadoù intent ar gomz (Alexa, Siri), reizhiadoù da verañ an diferañ hag ar c'hevezañ betek al liveoù uhelañ er c'hoarioù strategezh (echedoù, Go). Seul ma teu ar ardivinkoù da vezañ barrekoc'h, seul ma vez dilamet eus termenadur an NA pep elfenn a dennfe d'o naouegezh seurtanvet. Ar "gwered naouegezh artifisiel" eo. Da skouer : ne renker mui nanaoudadur optikel arouezennoù e-barzh an naouegezh artifisiel.

## Istor
Daoust ma 'z eus eus skiant an naouegezh artifisiel abaoe 1956, gwagennoù spi-dispi o deus renet e-pad un hir a brantad a reer "goañv an naouegezh artifisiel" anezhañ. Meur a hent zo bet ergerzhet, evel drevezañ an empenn, skoueriañ modoù an diskoulm sevenet gant an denien, ar boelloniezh furmel, diazoù-roadennoù bras diwar-benn an emzoug loen. E derou an  e teuas disoc'hoù bras diwar implij urzhiataerioù matematikel ha stadegel galloudus-tre.

Meur a dachenn a gaver en diskiblezh-se a zo liammet ouzh ar palioù pe ouzh an ostilhoù arbennik. E-touez ar palioù paotañ emañ erouezadur ar gouiziegezh, ar steuñvekat, an deskoni, argerzh al lavar pe areg naturel, ar merzherezh, hag al lakaat an traezoù da vezañ dilec'hiet hag embregatet. Met e-touez ar palioù da dizhout war hir dermen emañ an naouezh hollek, da lavaret eo bezañ gouest da zegas un diskoulm da bep kudenn dic'hortoz. Kalz teknikoù zo bet ergerzhet gant an enklaskerien : gwellekadur an enklask, ar gwellekadur matematikel, ar boelloniezk furmel, rouedadoù neuron artifisiel, hag an hentennoù stadegel, amkanioù an tebegezh hag ar meizadoù armerzhel.

Diazezet war ur vartezeadenn eo bet pazennoù kentañ an enklask, hini deskrivadur naouegezh an Den a c'hellfe bezañ ken resis ha m'eo posupl ober e-keñver ar ardivinkoù ma vije kavet un doare d'e zrevezañ. Kaset e voe ar gudenn war an dachenn brederouriezhel, ha lennegel ivez, dre ma voe degaset aon ar boudoù artifisiel dizouj a c'hellfe bezañ fardet. Met daoust d'ar mojennoù ha d'an danevelloù diarweladel e klasker krediñ ma vo an naouegezh artifisiel troet war an tu mat a-blom gant emzalc'hioù a-feson.

## Levrlennadur
* Jean-Pierre Le Mat, Agence Bretagne Presse, 7 Ebrel 2023.
* Fañch Bihan-Gallic, *Digevrinañ an NA : en em brientiñ da zegemer “warc’hoazh” ?*, e-barzh *Le Peuple breton*, niv. 709, C'hwevrer 2023

## Notennoù ha daveennoù
Kumrovec

**Kumrovec** (distaget [] e kroateg) zo ur geriadenn hag ur gumun e hanternoz Kroatia, e županija Krapina-Zagorje. Emañ war ribl ar stêr Sutla, un adstêr d'ar Sava, nepell diouzh harzoù Slovenia. E kumun Kumrovec e oa 1 413 annezad e 2021, met ne oa nemet 267 den o chom er gêriadenn.

Brudet eo Kumrovec dre ma'z eo eno e voe ganet Josip Broz Tito, a zo bet prezidant Republik Kevreadel Sokialour Yougoslavia.
Lésent

**Lésent** (e kreoleg, *Les Saintes* e galleg) a zo un enezeg er Mor Karib, er su da vBastè Gwadloup, perc'hennet gant ar Frañs ha stag ent-melestradurel ouzh Gwadloup.  a dud a oa o chom eno e 2008.

## Liammoù diavaez
1898 e Breizh

## Darvoudoù
*16 a viz Eost : bodadeg diazezañ Kevredigezh Vroadel Breizh (*Union Régionaliste Bretonne*), e Montroulez.

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1898|Ganedigezhioù 1898]]
*Emmanuel Chevillotte, broadelour breizhat
*Jules-Charles Le Bozec, kizeller
*Reun Kreston, etnologour hag arzour
*Sisig Moal, kaner ha saver kanaouennoù
*Yann-Loeiz Rozeg, beleg ha skrivagner brezhonek

## [[:Rummad:Marvioù 1898|Marvioù 1898]]
*Charles Baratoux, embreger ha politiker
*Yann Gere, beleg ha saver kanaouennoù

__NOTOC__
Pauline Coatanea

**Pauline Coatanea** zo ur c'hoarierez mell-dorn etrebroadel ganet e Lokournan (Bro-Leon) d'ar 6 a viz Gouere 1993. Askellerez dehoù eo he fost. E 2018 e ya ganti an titl a wellañ askellerez dehoù kampionad Frañs hag an titl a gampionez Europa gant skipailh mell-dorn Bro-C'hall. E 2020 eo kampionez olimpek gant ar skipailh-se.

## Red-micher
En em stummañ a ra e Klub Lokmaria HB ha kenderc'hel a ra e Pol Diwanidi Kerichen ha goude e kreizenn stummañ Arvor 29. C'hoari a ra he c'hrogadoù kentañ e D1 (6 gwech ha 2 bal e D1 e daou goulezad) met ret eo dezhi mont d'an harlu abalamour da daol-freuz ar c'hlub brestat e 2012. Kemer a ra perzh memestra e Kampionad ar bed mell-dorn junior merc'hed ha mont a ra ar medailhenn arc'hant ganti hag an titl a wellañ askellerez dehoù ar gevezadeg.

C'hoari a ra e Naoned Liger Atlantel Handball ha gounit a ra kampionnad mell-dorn Bro-C'hall ar merc'hed eil rummad e  2013. Goulennet eo gant meur a glub met chom a ra e Naoned betek 2017.

Dibabet eo e miz Meurzh 2017 evit c'hoari e skipailh Bro-C'hall ar merc'hed a-enep hini Danmark e-pad ar Golden League

Distreiñ a ra da Vrest evit ar c'houlzad 2017-2018 gant ar Brest Breizh Handball ha c'hoari a ra e Kevre ar Gampioned evit ar wech kentañ. Gounit a ra Kib Frañs ha dilennet eo askellerez dehoù gwellañ kampionad Frañs. Embann a ra ar Brest Breizh Handball e miz Genver eo astennet he c'hevrat evit tri c'houlzad.

Daoust da bandemiezh ar C'hovid-19 e kendalc'h ar Brest Breizh Handball da vont war-raok peogwir e ya gantañ Kampionad Frañs, Kib Frañs ha mont a ra betek gourfenn Kevre ar Gampioned, ar pezh n'eo ket c'hoarvezet biken gant klub gall ebet.

Kampionez olimpek eo Pauline Coatanea e 2020 gant skipailh mell-dorn Bro-C'hall.

## Loreadeg
### Evel dibabad "broadel"
; C'hoarioù olimpek
* medailhenn aour C'hoarioù olimpek 2020
; Kampionadoù Europa
* medailhenn aour Kampionad Europa 2018
* medailhenn arc'hant Kampionad Europa 2020
; Traoù all
* medailhenn arc'hant Kampionad ar bed junior 2012
* 10 plas Kampionad Europa ar re dindan 19 vloaz 2011

### En he c'hlub
Gant Brest
; *kevezadegoù etrebroadel*
* finaliste de la '''Ligue des champions''' en 2021
; *kevezadegoù "broadel"*
* trec'h e Kampionad mell-dorn merc'hed Bro-C'hall 2021
** finaliste en 2022
* trec'h Kib Bro-C'hall 2018 ha 2021
** finaliste en 2019
* finaliste de la coupe de la Ligue en 2011
* trec'h e Kampionad D2 Bro-C'hall e 2013(gant Naoned Liger Atlantel Handball)

### Titloù hinienel
* dilennet gwellañ askellerez dehoù kampionad ar bed mell-dorn junior ar merc'hed 2012
* dilennet gwellañ askellerez dehoù Kampionad mell-dorn merc'hed Bro-C'hall 2018

## Arouezennoù
* Marc'heg al Lejion a enor Bro-C'hall (2021)

## Daveoù
Massively Multiplayer Online Role-Playing Game

Un **MMORPG** (*Massively Multiplayer Online Role-Playing Game*) a vez graet eus ur c'hoari video kemmesk etre ur c'hoari rol hag ur c'hoari doare MMOG (*Massively Multiplayer Online Game*) pe c'hoari video enlinenn bras-niver.

Evel er c'hoarioù rol, ar c'hoarier a zo un dudenn (en ur bed moliac'h pe skiant-faltazi) ha dezhañ da seveniñ obererezhioù ha da wellaat an ampartizoù. MMORPG a zo disheñvel diouzh ar c'hoarioù en e-unan pe c'hoarioù rol gant nebeut a c'hoarierien. Da gentañ an niver a c'hoarierien o kaout liammoù etrezo zo kalz uheloc'h hag ouzhpenn-se ar bed zo unan hag a bad, gellout a ra kemmañ dre obererezhioù c'hoarierien all daoust ma n'emañ ket ar c'hoarier enlinenn.
Chauvel

**Chauvel** zo un anv-tiegezh a gaver stank e Breizh (Breizh-Uhel dreist-holl) hag e kornôg Bro-C'hall (Normandi, Maine, Anjev). Ur skourr hugunot en doa divroet da Vro-Saoz e dibenn ar .

Lesanv un den moal eo. Kalz stummoù all zo : Chauvet, Chauvin hag all.

## Tud
;
* Sir Harry Chauvel (1865-1945), jeneral
* Charles Chauvel (1897-1959), produer ha filmaozer
;
Ar familh Chauvel, genidik eus Kemper, en doa divroet da Bariz e dibenn an  :
* Jean Chauvel (1897-1973), diplomat ha barzh, kroaz-veur al Lejion a enor gall ;
* Georges Louis Marie Chauvel (1902-1962), politikour, e vreur ;
* Jean-François Chauvel (1927-1986), kazetenner, e vab ;
* Patrick Chauvel (1949-), kelaouer ha luc'hskeudenner brezel, e vab-bihan ;
;
* Jules Chauvel (1841-1908), mezeg milourel
* David Chauvel (1969-), senarioour bannoù-treset

## Pennadoù kar
* Moal
Lazhadeg Ambiky

**Lazhadeg Ambiky** a c'hoarvezas e Madagaskar en 1897 e-pad un droiad-vrezel kaset gant ar C'hallaoued. 

Goude al lazhadeg e voe un emsavadeg kaset gant Ingereza, breur da Toera, hag a badas betek 1902.

E 1900 e voe disklêriet al lazhadeg e Kambr ar Gannaded e Pariz gant Paul Vigné d'Octon, ha lavaret e oa bet sevenet war urzh ar c'homandant Augustin Gérard.  Hervezañ e oa bet etre 5000 ha  2500 den lazhet. Hervez danevell  Gérard e oa bet lazhet  97 Sakalava hag ur 150 a dud gloazet;

### Lennadurezh
* Paul Vigné d'Octon, *La Gloire du Sabre*. Flammarion, 1900.
* Bernard Schlemmer, *Le Manabe : histoire d'une colonisation*, 1983 https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/pt5/travaux_d/19286.pdf
* Jean Grave, *La colonisation*, ha  Paul Vigné d'Octon, *Le Massacre d’Ambiky*, Éditions du Sextant, 2019, 60 pp.

## Gwelet ivez
*Istor Madagaskar
Acqua

**Acqua** (*dour* en italianeg) zo un anv hag a gaver e meur a anv-lec'h hag a anv-tiegezh.

## Kumunioù
*Acquafondata e Proviñs Frosinone 
*Acquaformosa e Proviñs Cosenza 
*Acquafredda  e Proviñs Brescia
*Acqualagna  e Proviñs Pesaro e Urbino 
*Acquapendente e Proviñs Viterbo 
*Acquasparta e Proviñs Terni 
*Acquaviva, anv meur a gumun

## Tud
* Camillo Acqua (1863-1936), amprevanoniour italian.
San Zeno

**San Zeno ** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun, diwar anv Sant Zeno, pe Zeno Verona, eskob. 

* San Zeno di Montagna, e proviñs Verona. 
* San Zeno Naviglio, e proviñs Brescia e Lombardia.
* Sanzeno, e proviñs Trento.

## Pennad kar
*San Zenone
Australia Day

**Australia Day**  (*Devezh Aostralia*), anvet ivez **Anniversary Day**, pe **Invasion Day**, pe  **Foundation Day**, eo anv gouel broadel Aostralia, lidet d'ar 26 a viz Genver. 

## Istor
Australia Day a zo bet aozet da gounaat donedigezh ar c'hentañ lestraz saoz e Sydney Cove en 1788.
Terranova

**Terranova** pe **Terranuova** zo un anv-lec'h italianek.

* Terranuova Bracciolini, kumun e proviñs Arezzo, e Toskana
* Terranova da Sibari, kumun e proviñs Cosenza
* Terranova dei Passerini, kumun e proviñs Lodi
* Terranova di Pollino, kumun e proviñs Potenza
* Terranova Sappo Minulio, kumun e proviñs Reggio Calabria
* *Terranova di Sicilia*, anv kozh Gela
* *Terranova Pausania*,  anv kozh Olbia

## Pennad kar
* Terra
Borgo a Mozzano

** Borgo a Mozzano** a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana, war lez ar stêr Serchio.  6 651 a dud zo enni o chom
Elefsina

**Elefsina** (Ελευσίνα e gresianeg ; Ἐλευσίς *Eleusis* en henc'hresianeg) zo ur gêr hag ur gumun e rannvro Attika, e Gres. Emañ e goueled Pleg-mor Saronikos, un ugent kilometr bennak diouzh Aten.

En Elefsina e veze lidet Kevrinoù Eleusis en Henamzer, hag eno ivez e voe ganet Aesc'hulos. Hiziv ez eo ur gêr industriel, gant brasañ purerezh tireoul Gres. Lakaet eo bet da Gêr-benn Europat ar Sevenadur e-pad ar bloaz 2023.

## Notennoù
Camporotondo di Fiastrone

** Camporotondo di Fiastrone** zo ur gêr eus Italia e proviñs Macerata e rannvro ar Marche, e kreiz Italia.
Chris Hipkins

**Christopher John Hipkins**, ganet d'ar 5 a viz Gwengolo 1978, zo ur politikour eus Zeland-Nevez ha Kentañ ministr ar vro abaoe ar 25 a viz Genver 2023 ha penn Strollad al Labour. Kemeret en deus plas Jacinda Ardern goude ma voe dilezet an daou bost ganti. Ezel e oa bet eus parlamant ar vro evit Remutaka abaoe dilennadegoù 2008.
Peshawar

**Peshawar** eo c'hwec'hvet kêr vrasañ Pakistan, gant ur boblañs ouzhpenn 2,3 milion a annezidi. Lec'hiet eo e gwalarn ar vro, nepell diouzh an harzoù gant Afghanistan. 

Kêr-benn Proviñs Khyber Pakhtunkhwa eo, kement hag ar gêr vrasañ eno. Peshawar zo annezet dreist-holl gant tud a orin Pachtoun, an eil strollad etnek niverusañ er vro.
Civitanova

**Civitanova** zo anv meur a lec'h en Italia :

* Civitanova del Sannio, e proviñs Isernia
* Civitanova Marche, e proviñs Macerata
San Giusto

**San Giusto** a c'hell bezañ meur a dra :

* Monte San Giusto, ur gumun e proviñs Macerata
* San Giusto Canavese, ur gumun e proviñs Torino
* Abati San Giusto e-kichen Tuscania, e proviñs Viterbo
* Castello di San Giusto e Trieste
* iliz-veur San Giusto e Trieste
* sant patrom kêr Trieste, Just Triest
Emgann Tebez

**Emgann [[Thebai]]** a c'hoarvezas er bloaz 335 kent JK. Emsavet e oa kêr a-enep beli Makedonia, lakaet warni gant ar *basileüs* Phillipos II pa voe lazhet ar roue. Dont a reas e vab Alesant da lakaat seziz war gêr Thebai. Kemer a reas kêr ha distrujañ anezhi.
Quaoar

**(50000) Quaoar** zo ur gorrblanedenn e koskoriad an Heol. Dizoloet eo bet e 2002 en arsellva Palomar gant Chadwick A. Trujillo ha Michael E. Brown, eus Ensavadur Teknologiezh Kalifornia (*CalTech*) e Pasadena, hag anvet eo bet hervez an doue krouer e gwengelouriezh ar bobl amerindian Tongva.

Ul loarell he deus, anvet Weywot hervez doue an oabl, mab Quaoar er wengelouriezh-se.

E 2023 ez eus bet kavet ur walenn blanedennel en he zro.

## Liammoù diavaez
* ''IAU Minor Planet Center''
## Notennoù
Borghetto Santo Spirito

**Borghetto Santo Spirito**  zo ur gumun italian e proviñs Savona, e rannvro Liguria, war lez ar Mor Kreizdouar. Ouzhpenn 4000 a dud zo enni o chom.
Gwerc'hezed Verdun

**Gwerc'hezed Verdun** zo merc'hed a voe dibennet e Verdun war urzh an tamaller foran Fouquier-Tinville (1746-1795) e 1792 abalamour m'o devoa  kinniget madigoù da Roue Prusia. 

## Istor
E dibenn an  e oa Verdun ur gêr sioul ha pinvidik diwar marc'had an drajez. Laouen e oa an dud o welout diskar ar renad kozh, met ne oant ket troet gant oberoù dispac'hourien Pariz, ha tomm e oant ouzh an Iliz hag ar Renad Kozh.

E 1792 e oa brezel etre Bro-C'hall en un tu, hag Aostria ha Prusia en tu all. E miz Eost e tegouezhas arme Prusia dindan an dug Karl Wilhelm Ferdinand von Braunschweig, hag eñ da lakaat seziz war gêr Verdun. D'ar 5 a viz Gwengolo e tivizas kuzul-kêr emzaskor.

Dont tre  a eure  an  dug e kêr, gant lid. Itronezed a renk uhel Verdun a c'hoantaas kas merc'hed yaouank en arbenn d'ar Brusianed da ginnig bleunioù ha drajez. Un ambrougadeg a voe, kaset gantar varonez de la Lance, hag itronezed oajet etre 40 ha 60 vloaz, hag un toullad merc'hed yaouank ganto.

E miz Here, goude emgann Valmy, a c'hoarvezas d'an 20 a viz Gwengolo 1792, e voe adkemeret kêr gant ar C'hallaoued.

## Levrlennadur
*  Sauquet, Madame A.. *Les Vierges de Verdun*. Rouen : Mégard et Cie, 1807.
*  Hugo, Victor (1826). *Les Vierges de Verdun*. In : *Odes et Ballades*.
*  Barbe Meslier de Rocan, Madame (1827). *Miraculée de la Terreur'. Éditions Toiles & poèmes, 2021.
*  Domanget, Jacquet-Philibert. *Notice biographique sur Claire Tabouillot et Barbe Henri, épisode de la terreur*. Metz : Rousseau-Pallez, 1869.
*  Lungershausen, L. S. *Die sieben Mädchen von Verdun. Eine Episode aus der französischen Revolution*. Leipzig : Ernst Keil Verlag, 1869.
*  Noir, Louis (1882). *Les Vierges de Verdun...''. New York : Wentworth Press, 2018 .
## Notennoù
Fernand

**Fernand** zo un anv-bihan gallek a orin germanek roet d'ar baotred, stumm gallekaet an anv ||spagn]]olek Fernando hag an anv italianek Ferdinando. Ur stumm berr eus Ferdinand eo.

Stummoù gwregel : *Fernande* ha *Fernandine*.

## Istor an anv
Kaset e voe moarvat d'al Ledenez iberek gant ar Wizigoted etre ar <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">VI</span><small><sup>vet</sup></small> hag an . Ur sant kristen zo : Ferdinando Aragon en .

Roet e voe kalz an anv-se en  hag e deroù an  e Bro-C'hall. Ar bloaz 1920 eo an hini ma voe roet ar muiañ : da 3 833 faotrig.

## Tud vrudet
### 
*Fernand Khnopff, livour
*Fernand Crommelynck, skrivagner gallek
*Fernand Rigaux, steredoniour
### 
*Fernand de Langle de Cary (1849-1927), jeneral
*Fernand Jacq (1908-1941), mezeg ha rezistant
*Fernand Guériff (1914-1994), istorour, sonaozer, kerzoniour hag etnogerzoniour
### 
*Fernand Cormon (1845-1924), livour
*Fernand Humbert (1842-1934), livour
*Fernand Léger (1881-1955), livour ha kizellour
*Fernand de Brinon (1885-1947), alvokad, kazetenner ha politiker
*Fernand Petiot (1900–1975), tavarnour hag ijiner ar *[[Bloody Mary (evaj)|Bloody Mary]]*
*Fernand Braudel (1902–1985), istorour
*Fernand Raynaud (1926-1973), fentigellour

## Liammoù diavaez
*Listenn Wikidata an dud anvet ''Fernand''
*Listenn Wikidata an dud anvet ''Fernande''
Esanatoglia

**Esanatoglia** zo ur gêr eus Italia e proviñs Macerata e rannvro ar Marche, e-kreiz Italia. ur 1920 a dud zo enni o chom.
1897 e Breizh

## Darvoudoù
* Echu eo sevel Tour-tan Sant-Pêr e Penmarc'h.

## Sevenadur
* Bro gozh ma zadoù, troet diwar ar c'hembraeg gant Frañsez Jaffrennou, zo embannet evit ar wech kentañ er gazetenn sizhuniek *[[La Résistance de Morlaix]]*.
* *Petite Grammaire Bretonne*, embannet gant Emil Ernod.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1897|Ganedigezhioù 1897]]
*Yeun ar Gow, skrivagner brezhonek
*Louis-Joseph Lebret, beleg
*Jim Sevellec, treser ha livour

## [[:Rummad:Marvioù 1897|Marvioù 1897]]
*Jean-Marie Bécel, eskob Gwened
*Yann Kadiou, skrivagner brezhonek
*Augustin Morvan, medisin ha politiker
*Yann-Vari Picart, beleg ha skrivagner brezhonek

__NOTOC__
Seziz Felger

**Seziz Felger** pe **Emgann Felger** zo anv meur a seziz pe emgann.
*Seziz Felger (1449), da vare ar Brezel Kant Vloaz.
*Seziz Felger (1488), da vare *Brezel Aloubidigezh Breizh*, pe ar Brezel etre Breizh ha Bro-C'hall.
*Emgann Felger (Meurzh 1793), d'an 19 a viz Meurzh 1793, da vare an emsavadeg a-enep an enrollañ-soudarded.
*Emgann Felger (Du 1793), d'an 3 a viz Du 1793, da vare Brezel Vendée.
Lazhadeg Mountain Meadows

**Lazhadeg Mountain Meadows** a c'hoarvezas etre ar 7 hag an 11 a viz Gwengolo 1857 en Utah, SUA, pa 'z eas un 50 pe 60 bennak a Vormoned armet eus an Utah Territorial Militia (anvet *[[Nauvoo Legion]]*) ha ganto Amerindianed paiout a-ziwar-dro, da lazhañ ur 120 bennak a enbroidi, eus Arkansas evit an darn vrasañ anezho, hag a oa en o c'hirri war o hent da Galifornia. Kement-se a c'hoarvezas e traoñienn Mountain Meadows, ur 55 km er mervent da gêr Cedar City, e-kerzh brezel Utah, etre ar Stadoù-Unanet hag ar Vormoned.

Ne chomas bev nemet 17 bugel dindan 6 vloaz.


MountainMeadowsByPhilKonstantin-Reduced.jpg|Mountain Meadows e 2009


## Levrlennadur
* Bagley, Will. *Blood of the Prophets: Brigham Young and the Massacre at Mountain Meadows*. Norman : University of Oklahoma Press, 2002
Homberg

**Homberg** zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh alamanek.

## Lec'hioù
;
* Homberg (Duisburg), e Duisburg, Nordrhein-Westfalen
* Homberg (Efze), sez melestradurel Schwalm-Eder-Kreis, Hessen
* Homberg (Kusel), e distrig Kusel, Rheinland-Pfalz
* Homberg (Ohm), e distrig Vogelsbergkreis, Hessen
* Homberg (Ratingen), e Ratingen, Nordrhein-Westfalen
* Homberg (Westerwaldkreis), e distrig Westerwaldkreis, Rheinland-Pfalz
* Hömberg, e distrig Rhein-Lahn, Rheinland-Pfalz
* Homberg (Sackpfeifen-Vorhöhen), ur menezig 460 m dezhañ e Sackpfeifen-Vorhöhen, e Hessen
;
* Homberg (Suis), e kanton Bern

## Tud
* Herz Homberg (1749-1841), diorreer ha skrivagner aostrian
* Octave Homberg (1876-1941), diplomat gall
* Tiegezh Homberg, un tiegezh suis er Grennamzer
* Wilhelm Homberg (1652-1715), kimiour izelvroat
Zeno Verona

**Zeno**, pe  Zenone (Mauretania, 300 – Verona, 12 a viz Ebrel 371), a oa eizhvet eskob Verona, anvet da sant gant ar gatoliked.

## Pennad kar
*San Zeno, anv meur a lec'h.
Belz (disheñvelout)

**Belz** zo anv meur a lec'h :
## Belz e Breizh
* Belz, ur gumun e Bro-Gwened
* kanton Belz, ur rann velestradurel etre 1833 ha 2015.

## Belz eus Ukraina betek Meurzh dre Jeruzalem
* Belz, ur gêr en Ukraina,
* Dugelezh Belz, un dugelezh krennamzerel gozh,
* Dinastiezh hasedek Belz, ur gumuniezh yuzev genidik eus Belz,
* Sinagogenn veur Belz, ur sinagogenn e Jeruzalem, an hini vrasañ er bed,
* Belz, ur c'hrater war Meurzh anvet diwar anv ar gêr.

## E Moldova
* Belz pe Belts, doare-skrivañ alamanek Bălți, ur gêr e Moldova.

## Tud
* Jorj Belz, kelenner ha dastumer skridoù hag hengounioù Bro-Gwened,
* Christian Belz (g. e 1974), atletour suis,
* Gabrielle Belz, immunologourez volekulel aostralian.
George S. Albee

**George Sumner Albee** (12 a viz Mae 1905 – ) a oa ur skrivagner stadunanat. Pemp romant en deus skrivet etre 1935 ha 1960, meur a istor berr, hag unan hepken war dachenn ar skiant-faltazi.

Nebeut-tre a ouzer diwar-benn an den ; abred en e vuhez en devoa kemeret penn an hent, p'en devoa beajet dre ar bed er bloavezhioù 1920 ha 1930 kent en em staliañ e Kuba er bloavezhioù 1950.

Ur flemmganer e oa, adalek e romant kentañ *Young Robert* (1937) hag a-hed ar peurrest eus e respet.

Unan eus an oablegennoù a zo chomet en istor ar skiant-faltazi eo bet George S. Albee : un istor berr hepken a voe skrivet gantañ er bed-se, *The Top* (1953), a zo bet lakaet e-touez oberennoù klasel an S-F ken abred ha 1963, pa voe embannet gant Groff Conklin (1904-1968) en torkad *12 Great Classics of Science Fiction*. Troet e voe e galleg gant Michèle Santoire er gelaouenn *Fiction*, niv. 157, miz Kerzu 1966, pp. 105-116, dindan an titl *En haut de la pyramide*

## Oberennoù
Diglok eo al listenn-mañ.
*1935 : *Not in a day*, romant. New York : Reynal & Hitchcock.
*1937 : *Young Robert: a brief history, a novel*, romant. New York : A. A. Knopf.
*1948 : *The next voice you hear*, istor berr. In : *Cosmopolitan*, niverenn miz Eost.
*1953 : *The top*, istor berr skiant-faltazi.
*1956 : *Three young kings*, romant. New York : F. Watts.
*1957 : *The mysterious Mr. Todd*, istor berr. In : *The Saturday Evening Post*, 9 a viz C'hwevrer.
*1958 : *The boys*, romant. New York : Ballantine Books.
*1960 : *By the sea, by the sea...: A novel*, romant. New York : Simon & Schuster.
*1961 : *Let's put women in their place*, istor berr. In : *The Saturday Evening Post*, 16 a viz Kerzu.

## Sinema
*1950 : *The next voice you hear*, sevenet gant William A. Wellman.

## Liammoù diavaez
*Burutelladenn ar romant bet embannet e 1960 :  
*Guide to the George Sunner Albee Papers

## Notennoù
Fosdinovo

**Fosdinovo ** a zo ur gumun eus Italia , e proviñs Massa-Carrara e Toskana. 

## Tud ganet eno
* Salvatore Cutugno, kaner poblel, lesanvet *Toto Cutugno*, ganet e Fosdinovo d'ar 7 a viz Gouere 1943 ha marvet e Milano d'an 22 a viz Eost 2023.
Emgann Castelfidardo

En **emgann Castelfidardo**, c'hoarvezet d'an 18 a viz Gwengolo 1860 en ur gêr vihan eus Marche, e voe trec'h arme Rouantelezh Sardigna, dindan ar  jeneral Enrico Cialdini war soudarded ar  jeneral gall Lamoricière a oa o tifenn Stadoù ar Pab.

Niverusoc'h e oa soudarded Piemonte, un 39 000 anezho, e-skoaz re ar Pab ha ne oa nemet 10 000 anezho. Ar re-se a oa dindan urzhioù ar jeneraled c'hall Louis Juchault de Lamoricière ha Georges de Pimodan. Kalz eus soudarded ar Pab a deue eus Breizh, kornôg Bro-C'hall ha Belgia. Goude-se e voe savet korfarme zouaved ar pab. 

## An emgann
Goude  Tro-vrezel Italia e 1859, ha trec'h Rouantelezh Sardigna e Solferino, deuet gant skoazell arme Bro-C'hall, e c'hallas ar roue kemer Lombardia ha kas ar  *[[Risorgimento]]* war-raok. E deroù 1860, e dugelezhioù  Parma ha  Modena, e voe votet ar stagidigezh ouzh kurunenn Sardigna, hag ivez en Emilia, e  Romagna ha  Toskana. 

## Goude an emgann
Goude-se e c'hallas arme Piemonte en em unaniñ gant hini Garibaldi a oa o paouez aloubiñ kreisteiz al ledenez.
Montecorvino

**Montecorvino** zo anv italianek meur a lec'h en italia.

## Kumunioù
Peder c'humun 
*Montecorvino Pugliano, e proviñs Salerno
*Montecorvino Rovella, e proviñs Salerno
*Motta Montecorvino, e proviñs Foggia
*Pietramontecorvino, e proviñs Foggia

## Tud
*Pietra Montecorvino, kanerez italian
El Jilguero de Cienfuegos

**El Jilguero de Cienfuegos**, pe **Inocente Iznaga González** (Cienfuegos, 28 a viz Kerzu 1930 – La Habana, 10 a viz C'hwevrer 2012) a oa  ur c'haner poblek kuban.

Ganet e oa e kêriadenn Arimao, e kêr Cienfuegos, en un tiegezh kouerien baour. Ne ouie na lenn na skrivañ, dre ma veze atav o sikour e dud er parkeier. A-vihanik avat e oa troet gant ar sonerezh, ha kanañ a rae *[[guajira]]s*, *[[sone]]s* ha *[[guaracha]]s*. Diwezhatoc'h ec'h ijinas an *Tonada de la Risa*, ur stumm nevez eus ar *[[punto cubano]]*.
Monforte San Giorgio

**Monforte San Giorgio** zo ur gumun italian  e meurgêr Messina e Sikilia.

## Istor
* Priñselezh Monforte
Monforte

**Monforte** zo un anv-lec'h italianek ha spagnolek.

* Monforte d'Alba
* Monforte San Giorgio

*Monforte de Moyuela, e proviñs Teruel
*Monforte del Cid, e proviñs Alacant

## Istor
*Priñselezh Monforte, e Sikilia.

## Pennadoù kar
* Monteforte
* Montfort
Priñselezh Monforte

**Priñselezh Monforte**  (*Principato di Monforte* en italianeg) zo ur briñselezh  a zo bet etre deroù ar XVIIvet kantved hag hini an XIXvet, dindan Rouantelezh Sikilia, e kumun Monforte San Giorgio, hiriv e Meurgêr Messina.
Antoine Quentin Fouquier-Tinville

**Antoine Quentin Fouquier-Tinville** (1746-1795) zo unan eus pennoù-bras an Dispac'h Gall, ha tamaller ofisiel, a gasas meur a zen d'ar chafod da vout dibennet. Dibennet e voe ivez e 1795.

Kenderv e oa da Camille Desmoulins.  

E 1775 ec'h euredas da Dorothée Saugnier, ur genitervez kompez, ha pemp bugel o doe. E 1782 avat e varvas e bried o c'henel o merc'h diwezhañ.  Un toullad mizioù goude ec'h addimezas d'ur plac'h yaouank  anvet Henriette Gérard d'Aucourt, a c'hanas daou vugel.
An Amour

**An Amour** zo un anv-tiegezh brezhonek troet da *Lamour* gant marilh ar boblañs gall. N'ouzer ket petra a dalv an anv. N'eus netra da welout gant ar garantez avat.

*Lamour* a gaver e norzh Bro-C'hall ivez evel anv-tiegezh. Teir displegadenn a zo : pe e teu eus Amour, un anv-bihan kozh, pe e ra dave d'ar "garantez" gant ster ar vignoniezh, pe e teu eus "*la moure*", da lavaret eo ar vouarenn.

## Tud
* Joachim Lamour (1841-1927), beleg ha skrivagner brezhonek
* Madalen an Amour (g. e 1931), skrivagnerez vrezhonek
* Marguerite Lamour (g. e 1956), politikourez
* Pascal Lamour (g. e 1958), soner ha produer
* Jean-Jacques Lamour (g. e 1962) hag e vreur Claude Lamour (g. e 1969), marc'hhouarnerien

## Gwelet ivez
* Amour (disheñvelout)
* Lamour
Émaux et Camées

***Émaux et Camées*** zo un dastumad 37 barzhoneg c'hallek gant Théophile Gautier e 1852.

Meur a embannadur a voe, kresket bep tro, e 1853, 1858, 1863 hag an hini diwezhañ e 1872. 

## Levrlennadur
*Gautier, Théophile (1872). *Émaux et Camées*. Paris : Gallimard, 1981
1896 e Breizh

## Darvoudoù
*Digoradur gar Gwiskri.
*Digoradur hent-houarn ar Rouedad Vreizhat etre Rosporden ha Karaez.

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1896|Ganedigezhioù 1896]]
*Fañch Elies Abeozen, skrivagner brezhonek
*Jean ha Joël Martel, gevelled, kizellerien ha kinklourien
*Job de Roincé, kazetenner ha skrivagner

## [[:Rummad:Marvioù 1896|Marvioù 1896]]
*Gustave Clétiez, ograouer, livour ha priour
*Évariste-Vital Luminais, livour
*Olier Souetr, skrivagner brezhonek ha gallek

__NOTOC__