open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cártel de Jalisco Nueva Generación

Ar c'hartell **Kartell Jalisco remziad nevez** (spagnoleg: Cártel de Jalisco Nueva Generación), berraet en **CJNG**, zo un aozadur torfederezh diazezet e Jalisco ha renet gant Nemesio Oseguera Cervantes (lesanvet "El Mencho") betek ma voe lazhet gant an Arme Vec'hikan e 2026. Ar c'hartell a zo bet brudet evit implij ar feulster chivous hag abadenn kement a-enep nerzhioù surentez Mec'hik pe a-enep kevezerien dezho. Ar CJNG a zo un aozadur gant meur a vammenn arc'hant evel ar raket, an trafikerezh dramm maez lezenn (dreist-holl ar c'hokain hag ar methamfetamin) gant ar re-se e vez ar muiañ a splet arc'hantel. Ar c'hartell a zo bet merzhet dre debriñ lod gouzañverien e-kerzh gourdonerezh ar s pe izili nevez, hag ivez dre implij dronoù ha banneroù greunadennoù evit tagañ o enebourien.

Krouet eo bet ar CJNG er bloavezhn 2009 evel unan eus ar skourroù goude ma vije tarzhet ar Milenio Cartel, an hini all a oa La Resistencia. Ar CJNG a oa bet trec'h war La Resistencia ha kemeret hollad ar rouedadoù floderezh a oa reoù ar C'hartell Milenio. Ar CJNG a oa deuet a-benn da ledanaat an takadoù floderezh war ar vro a-bezh e-doug c'hwec'h miz, ha deuet neuze da vezañ unan eus strolladoù torfedourien pouezusañ e Mec'hik e 2012. Ur wech deuet da vezañ ur c'hartell galloudus e oa bet war-gresk kalz ar muntroù (gant reoù abadenn evit ober aon), skaperezhioù tud, ha dizoloadennoù bezioù a-stroll e Jalisco. E 2018, ar CJNG a oa istimet da gaout ouzhpenn da 100 labourva methamfetamin e Mec'hik. Hervez keidenn ar priz gwerzh er straedoù, ar c'henwerzh a c'helle degas 8 miliard a zollarioù evit ar c'hokain ha 4,6 miliard a zollarioù evit ar c'hristal meth bep bloazr. Ar CJNG a zo o stourm a-enep ar c'hartell Nueva Plaza Cartel evit mestroniñ Guadalajara; La Unión Tepito evit Kêr-Vec'hiko; Los Viagras ha La Familia Michoacana evit Stadoù Michoacán ha Guerrero; Los Zetas e Stadoù Veracruz ha Puebla; Cártel del Noreste e Zacatecas; Kartell Sinaloa e Baja California, Sonora, Ciudad Juárez, Zacatecas ha Chiapas; hag a-enep ar Santa Rosa de Lima Cartel e Guanajuato. Kevredet int gant ar Cártel del Golfo e Zacatecas ha La Línea e Juárez.
## Notennoù ha daveennoù
Faustino Oro

**Faustino Oro** a zo bet ganet d'ar 14 a viz Here 2013 e San Cristóbal (Arc'hantina) .
Ur c'hoarier echedoù arc'hantinat eo.
Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 2024, Mestr FIDE (FM) e oa  abaoe 2023 ha Danvez Mestr (CM) abaoe 2022.C'hwevrer 2026: 2 516 eo e renk Elo *Standard*, 2 513 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 547 e renk Elo *Luc'hedenn*.
## Buhez
Ganet eo bet d'ar 14 a viz Here 2013 e San Cristóbal en Arc'hantina. Kroget e voe ar c'hoari echedoù gantañ e-pad ar Bedreuziad COVID-19. Da gentañ e teskas gant e dud e miz Mae 2020 a-raok gober gant meur a vestr ha kelennour.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### Kampionad arc'hantinat
##### Kampionad arc'hantinat ar re yaouank
Trec'h e voe er rummad e-dan eizh vloaz e 2021.
##### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad hollek arc'hantinat]]
E miz Du 2024 e voe pedet da c'hoari e gourfenn ar c'hampionad hollek e Buenos Aires, ar c'hoarier yaouankañ eus istor ar c'hampionad o vout bet betek ar gourfenn; tapout a reas ar bedervet plas.
#### Kib ITT [[Comodoro Rivadavia]]
Tapout a reas an eil plas, 6,5/9 (+ 4, = 5, - 0), e miz Gwengolo 2023, rampo e voe gant Diego Flores en eizhvet rondenn, Diego Flores a voe trec'h, 7,5/9.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E Lec'hienn
* Faustino Oro e Chess Base
Nemesio Oseguera Cervantes

**Nemesio Rubén** "**El Mencho**" **Oseguera Cervantes**, ganet d'ar 17 a viz Gouhere 1966 hag aet da Anaon d'an 22 a viz C'hwevrer 2026, a oa un Aotrou an dramm mec'hikan ha penn ar Cártel de Jalisco Nueva Generación (CJNG), un aozadur torfederezh diazezet e Jalisco. Bez e oa an den klasket ar muiañ warnañ e Mec'hiko, hag unan eus ar re klasket ar muiañ warnañ gant Stadoù-Unanet Amerika pa oa marvet. Kement ar gouarnamant stadunanat evit hini Mec'hiko a oa bet oc'h embann sammadoù arc'hant da c'hounez 15 milion a zollarioù stadunanat ha 300 milion Peso mec'hikan,, en eskemm da ditouroù a sikourfe da herzel anezhañ.

Oseguera Cervantes a oa klasket warnañ evit trafikerezh drammoù, torfedoù kenaozet, ha perc'hennañ armoù diaotre. El Mencho a oa penn bras oberiadurioù an trafikerzh drammoù. Dindan e ren, ar CJNG a oa deuet da vezañ unan eus an aozadurioù torfederezh kreñvañ eus Mec'hiko.

Ganet en dienez e Stad Michoacán, El Mencho a oa ur plantour alvokad ha paouezet gantañ ar skol kentañ derezh a-raok  divroañ maez lezenn er Stadoù-Unanet er bloavezhioù 1980. Goude bezañ bet harzet meur a-wech, e voe adkaset da Vec'hiko e penn kentañ ar bloavezhioù 1990 ha kroget e oa da labourat evit ar Milenio Cartel. Goustadik e oa pignet en aozadur torfederezh ha krouet gantañ ar CJNG goude ma vije bet harzet pe lazhet meur a penn torfedour a-us dezhañ.

Brudet e oa deuet da vezañ dre ma oa un Aotrou an drammoù reut hag a implije doareoù feuls abadenn kement a-enep da c'harteloù all met ivez a-enep nerzhioù surentez ar vro. Dre an tagadennoù-se e oa deuet da vezañ ur pal evit ar gouarnamant ha kroget e oa ar c'hlask warnañ. An nerzhioù surentez mec'hikan a soñje dezho e oa eñ kuzhet e maezioù Jalisco, Michoacán, Nayarit, ha/pe Colima, hag e oa dindan gward goprsoudarded dezho ur stummadur milourel.

D'an 22 a viz C'hwevrer 2026, Oseguera a oa bet gloazet don e-kerzh un oberiadur milourel mec'hikan e Tapalpa, e Jalisco, ha marvet e oa eus ar gloazadennoù armoù-tan pa oa dezouget da Kêr-Vec'hiko. An oberiadur, harpet gant an titouriñ stadunanat, a oa bet mammenn d'ur feulster digoll ha diroll gant izili ar CJNG, gant stoufoù savet gant kirri devet, karbedoù plantet tan eno, ha fuzuilhadennoù lec'h ma oa bet lazhet 25 warded broadel mec'hikan da nebeutañ. 
## Notennoù ha daveennoù
Aotrou an dramm

Un **Aotrou an dramm** pe **roue an dramm** a vez graet eus un doare penn torfederezh e karg eus rouedadoù, aozadurioù pe embregerezhioù trafikerezh drammoù. Pa vez kaoz eus ur strollad aotrouien an dramm dizalc'h o kenlabourat, evit brasaat o gounidoù pe evit bezañ mistri war an trafikerezh drammoù, e komzer eus ur c'hartell drammoù.
## Roll e bed an torfederezh
Abaoe 1967, ar studiadennoù war pennoù an torfederezh aozet (ha, dre astenn-ster, aotrouien an dramm) zo bet cheñchet. A-raok e veze pouezet kalz war perzhioù denel ar pennoù torfederezh (perzhioù hiniennel: kalonegezh, helavarded...), met bremañ e pouezer muioc'h war perzhioù sokial ar pennoù torfederezh (da skouer: statud sokial, dastum titouroù, merañ an danvezioù ha tud).
## Notennoù ha daveennoù
Saint-Mandé (Val-de-Marne)

**Saint-Mandé** zo ur gumun e-kreiz Val-de-Marne, e Bro-C'hall. E norzh koad Vincennes emañ. 21.071 annezad a oa e 2023. Ar gêr he doa ar c'horvoder keitat dre annezad uhelañ en departamant e 2012.

## Tud
* Alexandra David-Néel (1868-1969), kanerez, ergerzhourez
* Alice Guy (1873-1968), filmaozourez, aktourez
* Jord Cochevelou (1889-1974), luder ha soner
* Martine Carol (1920-1967), aktourez
* Frédéric Diefenthal (ganet e 1968), aktour
* Augustin Frison-Roche (ganet e 1987), livour

## Daveennoù
Åke Stenborg

**Åke Stenborg** (27 a viz C'hwevrer 1926 , Turshella – 4 a viz Ebrel 2010 , Eskilstuna) a oa ur c'hoarier echedoù svedat.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### [[Kampionad svedat an echedoù|Kampionad svedat an echedoù (hollek)]]
Trec'h e voe e Borås e 1956.
### Kevezadegoù dre skipailhl
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas div wezh e skipailh Sveden:
 :

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* E c'hoari e Chessgames
* E c'hoari e 365 Chess
Nurgjul Salimova

right|140px|Nurgjul Salimova e 2024.
**Nurgjul Salimova** (e bulgareg:*Нургюл Салимова*, e turkeg *Nurgül Salimova*, e kazakeg: *Нұргүл Сәлімова*) a zo bet ganet d'an 2 a viz Even 2003 e Kreptsja (Bulgaria). Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo. Mestr etrebroadel (IM) ha Mestrez-Veur (WGM) eo abaoe 2019, Mestrez etrebroadel (WIM) abaoe 2018, Mestr  (FM) abaoe 2017, Mestrez  FIDE (WFM) abaoe 2011.
2 401 edo he renk Elo *Standard*, 2 308 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 350 he renk Elo *Luc'hedenn* e miz Meurzh 2026.  
## Kevezadegoù
### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ar Maouezi]]
* Trec'h e voe e Kampionad *Standard* ar Maouezi  e 2017 e Pleven.
### Kampionad europat an echedoù (Merc'hed)
* E 2011 e voe trec'h, 7/9, er rummad e-dan eizh vloaz en Albena (Bulgaria). 
* E 2015 e voe trec'h, 7,5/9, er rummad e-dan daouzek vloaz e Kouty nad Desnou (Tchekia).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chess
Hans Frank

**Hans Michael Frank**, ganet d'an 23 a viz Mae 1900 ha marvet d'ar 16 a viz Here 1946 a oa ur politikour, alvokad ha torfedour nazi kondaonet e Nürnberg hag a oa bet e penn ar Gouarnamant Hollek, an aozadur alaman a rae war-dro al lodenn eus Polonia dalc'het gant an Alamanted e-kerzh an Eil Brezel-bed.

Ganet e Karlsruhe, Frank a oa bet unan eus kentañ izili an Deutsche Arbeiterpartei (DAP), ar strollad a-raok ar Strollad Nazi (NSDAP). Kemeret en doa perzh e Putsch ar Vreserezh, ha goude-se e oa deuet da vezañ skoazeller lezennel personel Adolf Hitler hag alvokad ar strollad nazi. E miz Even 1933 e oa bet lakaet da *[[Reichsleiter]]* (penn eus ar Reich) evit ar strollad. E miz Kerzu 1934, Frank a oa deuet da vezañ un ezel eus Kabined Hitler evel *[[Reichsminister]]* hep kefridi resis ebet.

Goude aloubadeg Polonia e miz Gwengolo 1939, Frank a oa bet lakaet da c'houarnour hollek an tiriadoù polonat e dalc'h. E-kerzh e ren en doa lakaet da dalvezout ur politikerezh spontañ a-enep an drevourien ha kemeret en doa perzh en un doare eeun e lazhadegoù a-vras ar yuzevien. Lakaet en doa da dalvezout politikerezh al labour ret hag ober a rae war-dro pevar c'hamp-diouennañ. Frank a oa chomet e penn ar Gouarnamant Hollek betek ma oa kouezhet e penn kentañ ar bloavezh 1945. E-kerzh al lajad amzer-se, ouzhpenn pevar milion a dud a oa bet muntret dindan e urzhioù.

Goude ar brezel, Frank a oa bet kondaonet evit torfedoù brezel hag evit torfedoù a-enep mab-den e-kerzh Prosezioù Nürnberg. Kondaonet e oa bet d'ar marv ha krouget e miz Here 1946.
## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Belize

Un drevadenn eus ar Rouantelezh-Unanet e oa Honduras Breizh-Veur eus 1866 da 1964, pa voe tapet ganti ur statud emrenerezh. Belize e voe adanvet an tiriad e 1973 ha dont a reas da vezañ ur stad dizalc'h d'an 21 a viz Gwengolo 1981.

E 1973 e teuas er-maez timbroù ar bloavezhioù 1968-1969 eus Honduras Breizh-Veur dreistmoullet gant BELIZE. Heuliet e voe ar rummad-se gant ur c’houblad timbroù embannet da vare lid-dimeziñ ar briñsez Anne hag ar c’habiten  Mark Philips gant an alc’hwez *Belize*.

Arouez ar rouantelezh saoz (poltred Elesbed II, lizherennoù E. R. dindan ur gurunenn) a veze gwelet e korn pep timbr betek 1981. Dalc’het e voe liammoù start gant Breizh-Veur goude – ezel eo Belize eus Kenglad ar Broadoù – ha kalzig timbroù embannet er bloavezhioù 1980 a rae anv eus tiegezh ar rouanez : deiz-ha-bloaz Diana Spencer (1982), roueed ha rouanezed (1984), 60vet deiz-ha-bloaz Elesbed II (1986) …
Al loened hag ar plant a ra pinvidigezh ar vro a vez danvez kalz timbroù : laboused, kebell-touseg, balafenned, naered, pesked, orkideoù... Ur rummad nevez a vez embannet da vare gouel Pask bep bloaz.

## Cayes of Belize
Un nebeud timbroù dindan an alc’hwez CAYES OF BELIZE a oa bet embannet gant ar velestradurezh e 1984 ha 1985, hep na vefe un ezhomm sirius. Diskouez a reont loened ha gweledvaoù inizi Belize, 250vet deiz-ha-bloaz ar gazetenn *Lloyd list*, listri o doa graet peñse, ha 200vet deiz-ha-bloaz ar Breizhad Jean-Jacques Audubon…

## Liamm diavaez
* Postoù Belize

## Pennadoù kar
*Timbroù Honduras Breizh-Veur
Korf-bras Gwilherm Tell (1914-1934)

Haroz broadel Bro-Suis eo Gwilherm Tell ha mil anavezet eo e istor : nac’het pe disoñjet gantañ saludiñ tog ar beli Hermann Gessler e kêr Altdorf e voe rediet da dennañ gant e arbalastr war un aval lakaet war benn e vab, Walter Tell. Dont a reas a-benn ha lazhet ar beli diwezhatoc’h. Diwar an taol-se e tarzhas un emsavadeg er vro, ha dieubet Suis eus yev Aostria.

Timbroù-boutin gant poltred Gwilherm Tell a voe embannet e 1914. Treset e oa bet ar skeudenn gant Richard Kissling hag engravet gant Jean Springler, war skouer an delwenn savet e Altdorf : Gwilherm Tell hag e vab, o tec’hel e groazwareg. Gwerzhet int bet betek 1934, asambles gant un timbr-boutin arall a ziskoueze e vab Walter.

Moullet e veze an timbroù dindan stumm follennoù, karnedoù, rolloù-timbroù… 

Kenstaget e oa timbr Gwilherm Tell ha hini e vab a-wechoù. Seurtadoù diniver a c’heller diskoachañ hervez bloaz ar moulladur, timbroù daoubennek da skouer.


SUI 1918 MiNr0120 pm B002a.jpg|Bloaz 1918, talvoud-gwerzh 15 santim.
SUI 1921 MiNr0164x pm B002.jpg|Bloaz 1921, talvoud-gwerzh 10 santim.
SUI 1921 MiNr0165x pm B002.jpg|Bloaz 1921, talvoud-gwerzh 20 santim.
SUI 1930 MiNr0204x pm B002.jpg|Bloaz 1930, talvoud-gwerzh 10 santim.
SUI 1932 MiNr0169z pm B002.jpg|Bloaz 1932, talvoud-gwerzh 30 santim.
SUI 1932 MiNr0206z pm B0012.jpg|Bloaz 1932, talvoud-gwerzh 20 santim.
SUI 1927 MiNr0200x pm B002.jpg|Walter Tell (1927)
Stamp Switzerland 1910 10c tb pair.jpg|Timbroù daoubennek (1910)


## Liammoù diavaez
* Étude sur timbressuisses.ch
* Les Tell, père et fils, sur Swissinfo
Drouktunerezh

An **drouktunerezh** a vez graet eus un torfed displeget en un doare disheñvel hervez ar Gwir hag ar barnedigezhioù. E Stadoù-Unanet Amerika ez eo termenet evel un torfed ditouriñ, pa vez gourdrouzet d'ober un dra bennak gant un disoc'h a zirenk pe a zegas ur c'holl arc'hant. E Kenglad ar Broadoù ez eo ledanoc'h ar ster : da skouer, el lezennoù e Bro-Saoz ha Kembre hag e Norzhiwerzhon e vez embannet :

Er sevenadur poblek, an "drouktunerezh" eo ar fed da c'hourdrouz da ziskuliañ pe da embann en un doare foran traoù arvarus pe faos a-zivout unan bennak. Alies e vez kaoz eus keloù hag a laka brud an den en arvat, hag gellout a ra bezañ disklozet da izili ar familh pe da genlabourerien kentoc'h eget d'an holl dud.

Obererezhioù drouktunerezh a c'hall implij ivez groudrouzoù feulster-korf, pe spered, pe gourdrouzoù lezennel, a-enep d'ur gouzañver pe da dud hag a zo kar d'an hinienn. Peurliesañ e vez sevenet drouktunerezh evit ur gounid personel, ur post, arc'hant, pe madoù.

An drouktunerezh a c'hall bezañ un doare distoupad hag a c'hell bezañ barnet gant ar memes statud dirak ul lez-varn. Ha pa vezont kemmesket alies, an distoupadenn eo ar fed da gemer traoù digant unan bennak dre c'hourdrouz da implijout ar feulster en dazont. Drouktunañ zo gourdrouz dre skrivañ lizheroù, posteloù ; gellout a ra bezañ ivez groudrouzoù feulster evit adtapout un dle.

## Notennoù ha daveennoù
Bro-Saoz ha Kembre

**Bro-Saoz ha Kembre** (e saozneg **England and Wales** hag e kembraeg **Cymru a Lloegr**) a vez graet eus unan eus un tiriad lezennel er Rouantelezh-Unanet. Tiriad Bro-Saoz ha Kembre a zo suj d'ar memes lezennoù, ra ma kaver lezennoù all e Bro-Skos hag e Hanternoz Iwerzhon. Krouet e oa bet tiriad *Bro-Saoz ha Kembre* gant Aktaoù lezennel 1535 ha 1542 e Kembre. Gwir pennañ ar varnadurezh a chom ar Gwir saoz.

Ar Senedd (parlamant Kembre; kembraeg: Senedd Cymru) – anvet a-raok Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Bodadenn Vroadel Kembre) – a oa bet krouet e 1999 goude Akta Gouarnamant Kembre eus 1998 ha degaset e oa bet ul lodenn gouarn lec'hel e Kembre. Ar galloudoù a oa bet ledanaet goude Akta Gouarnamant Kembre eus 2006, hag a roe an tu da sevel e lezennoù, hag an akta en doa krouet en un doare furmel Gouarnamant Kembre, distag diouzh ar Senedd. N'eus ket hiziv-an-deiz eus ar memes daore aozadur e Bro-Saoz, hag a chom renet gant ar parlamant ha Gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet.
Elitsa Raeva

thumb|upright|Elitsa Raeva e 2013.
**Elitsa Raeva** (Елица Раева e bulgareg) a zo bet ganet d'an 13 a viz Meurzh 1987 e Ruse (Bulgaria). Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.
Mestrez etrebroadel (WIM) eo abaoe 2008, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2007 .
 edo he renk Elo *Standard*,   he renk Elo *Fonnapl* ha  he renk Elo *Luc'hedenn* e miz C'hwevrer 2026.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### Kampionad bulgar ar Re Yaouank (Merc'hed)
* Trec'h e voe e 2008.
* Beskampionez e voe peder gwezh: e 2011, e 2012, e 2013hag e 2014.
#### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ar maouezi]]
Trec'h e voe e 2016 e Pleven.
#### "Open" e koun [[Milko Bobotsov]]
Trec'h e voe rampo 7/9 gant Petar Drenchev hag Ivajlo Enchev en eil tournamant  e Sofia (Bulgaria) e 2010.
#### Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed)
* E 1997 e kemeras perzh er rummad e-dan dek vloaz. 
* E 1998 e kemeras perzh er rummad e-dan daouzek vloaz. 
* E 2003 e kemeras perzh er rummad e-dan triwec'hed vloaz.
* C'hoari a reas e 2005 en Istanbul (Turkia) er rummad *Yaouankad*, 4,5/12 (+ 3, = 3, - 5).
### Kevezadegoù dre skipailh
#### Kampionadoù europat dre skipailh (Maouezi)
C'hoari a reas peder gwezh e skipailh Bulgaria.

#### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Bulgaria.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
* He c'hoari e 365 Chess
Thomas Kwok

**Thomas Kwok Ping-kwong** (sinaeg: 郭炳江, Gwok Bínggōng), ganet d'ar 6 a viz Here 1951, zo ur miliarder eus Hong Kong, ha kenrener (gant e vreur Raymond Kwok) eus Sun Hung Kai Properties, ar brasañ saver lojeiz e Hong Kong. Kondaonet eo bet da bemp bloaz toull-bac'h evit breinadur e 2014.
## Notennoù ha daveennoù
Kimberly Guilfoyle

**Kimberly Guilfoyle**, ganet d'an 9 a viz Meurzh 1969, zo un alvokadez, diplomat, maouez ar mediaioù ha prokulourez stadunanat. Bet eo kannadourez ar Stadoù-Unanet e Gres abaoe 2025. Bet eo bet kuzulierez ha penn skourr rastellañ arc'hant evit harpañ kampagn prezidantel Donald Trump e 2020.

Guilfoyle a oa bet o studiañ e Skol-veur Kalifornia e Davis hag e Skol-veur ar Gwir e San Francisco. Eno hedoa tapet an titl a Juris Doctor. Goude-se e oa deuet da vezañ prokulorez e San Francisco ha Los Angeles, e Kalifornia. Skoazellerez ar prokulor eus San Francisco e voe etre 2000 ha 2004. Eus 2001 betek 2006 e oa dimezet gant ar politikour demokrat Gavin Newsom, ha bet e oa kentañ maouez San Francisco e-kerzh daou vloavezh kentañ resped Newsom evel maer ar gêr. Bet e oa danvez pried Donald Trump Jr. eus 2021 betek an disparti e fin ar bloavezh 2024.

Guilfoyle he deus labouret e Fox News eus 2006 betek 2018, ha kenginnigerez *[[The Five (program skinwel)|The Five]]* e oa bet war ar chadenn. Goude-se e oa bet o kemer perzh en America First Policies, ur super PAC oc'h harpañ Trump, e-kerzh kampagn ar Republikaned da-geñver dilennadeg midterm 2018. D'an 10 a viz Kerzu 2024, ar prezidant stadunanat Trump en doa anvet anezhi evel Kannadourez stadunanat e Gres, ha kadarnaet e oa bet er post-se gant Sened ar Stadoù-Unanet d'an 18 a viz Gwengolo 2025.
## Notennoù ha daveennoù
Winchester Model 1892

Ar **Winchester Model 1892** zo ur fuzuilh ha karabinenn breouet gant John Browning e 1892, ha bet produet etre 1892 ha 1941 gant an embregerezh stadunanat Winchester. Kambret e oa he stummoù orin e .32-20 Winchester, .38-40 Winchester ha .44-40 Winchester. Kinniget e voe adalek 1895 e .25-20 Winchester, ha diwezhatoc'h e .218 Bee.

Ur sistem tennata dre loc'henn-grogenn a zo dezhi, hag ur c'harger korzennek disheñvel e endalc'h hervez ar stummoù :
* *Sporting Rifle* ha *Fancy Sporting Rifle* : stummoù fuzuilh, kanolioù 24' hag endalc'h 13 kartouchenn ;
* *Carbine* : stumm karabinenn, kanol 20' hag endalc'h 11 kartouchenn ;
* *Musket*, stumm hir he c'hanol (30') hag uhel e endalc'h (17 tenn), bet poblek-tre e Suamerika.

1.007.608 skouerenn eus ar Model 1892 a zo bet produet gant Winchester. Meur a gopienn zo bet savet adalek eil hanterenn an XX kantved gant embregerezhioù evel Rossi ha Chiappa. Winchester a oa adkroget d'ober an arm e 2014, e .357 Magnum pe e .44 Remington Magnum.

## Implij

Priziet e oa an arm gant ar c'howboyed. Diwezhatoc'h e voe implijet e kalz filmoù western. Unan eus armoù muiañ-karet hag implijetañ John Wayne e oa da skouer, ha skouerennoù en e goun a voe savet gant Winchester e 2007. Koulskoude e voe krouet ar Model 1892 e dibenn trec'h ar Stadoù-Unanet war ar C'hornôg, ha n'emañ ket e-touez an *"armoù o deus gounezet ar C'hornôg"* evel ar Winchester Model 1873 hag ar revolver Colt Single Action Army, gwerzhet o-daou ugent vloaz a-raok.

## Levrlennadur
*  Martin Pegler, *Winchester Lever-Action Rifles*, Osprey Publishing, 2015, 80 p., ISBN 978-1472806574

## Daveennoù
Lo Canet

**Lo Canet** e provañseg, pe **Le Cannet** e galleg hag ent-ofisiel, a zo ur gumun eus Provañs e departamant Alpoù-an-Arvor e rannvro Provañs-Alpoù-Aod an Azur. E-kichen Canas emañ. 41 938 annezad a oa e 2023.

## Douaroniezh
En norzh da Ganas emañ, war-hed 2 gilometr eus ar Mor Kreizdouar.

Un hent roman a-bouez, anvet *Via Aurelia*, a dreuze al lec'h, dre an torgennoù a zo war dachenn ar gumun hiziv, evit liammañ Roma hag Arle. Gwelet a reer e roud c'hoazh hiziv.

Un hin greizdouarel he deus ar gumun.

## Gerdarzh
Gerdarzh Lo Canet hag hini Canas zo heñvel. Dont a ra anv ar gumun eus ar ger ligurek *Canoa* hag a dalv kement ha « uhelder » pe « pikern ». Ober a ra dave d'al lec'h annez eus an Henamzer war dorgenn ar Suquet (ur c'harter eus Canas eo).

## Istor
Ur gêr roman e oa. Plantet e oa bet gwez-olivez gant ar Romaned eno, setu perak e veze graet ganto *Olivetum* eus al lec'h. Er Grennamzer en em stalias eno menec'h, ha familhoù eus Italia. 

E 1774 e voe krouet ar gumun ent-ofisiel, distaget diouzh Canas ha Mogins, ar c'humunioù amezek.

## Gevelliñ
Gevellet eo Lo Canet gant :
* Agnibilékrou, 
* Beauport, un arondisamant eus kêr Gebek,  (n'eo nemet un emglev mignoniezh)
* Benidorm, Kumuniezh València, 
* Königstein im Taunus, 
* Lafayette, e Louiziana, 
* Vila do Conde, 

## Tud
* Pierre Bonnard, (1867-1947), livour gall marvet er gumun. Ur mirdi a zo diwar e benn.
* Bruno Oger, mestr-keginer breizhat steredennet gant ar sturlevr Michelin evit e breti *La Villa Archange*.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn an ti-kêr
* Lec'hienn an touristerezh e Lo Canet
* Lec'hienn ar mirdi Bonnard

## Daveoù
Saulieu

**Saulieu** a zo ur gumun e departamant Côte-d'Or, e rannvro Bourgogne-Franche-Comté hag e park naturel rannvroel ar Morvan. 2 216 annezad a oa hervez niveradeg 2023. E-barzh kumuniezh kumunioù Saulieu-Morvan emañ.

## Douaroniezh
Er biz emañ Pariz (250 km), er reter emañ Dijon (74 km), er gevred emañ Beaune (62 km), er gwalarn emañ Avallon (39 km), hag er su emañ Autun (40 km).

En diazad Saena-Normandi emañ Saulieu.

War un uhelder emañ, n'eo ket treuzet gant stêr ebet eta.

War al linenn Cravant-Bazarnes edo ti-gar Saulieu betek 2011, a-raok ma voe serret al linenn.

## Lec'hanvadurezh
Testeniekaet eo anv ar gumun dindan ar stummoù :
* *Siduo* (bonn miltir)
* *Sidolocus* en II kantved (Desjardins, Table de Peutinger, p.&nbsp;30)
* *Sidiloucus* pe *Sidoloucum* en II kantved (Desjardins, Table de Peutinger, p.&nbsp;30, hervez Itinéraire d’Antonin) 
* *Sedelaucus* er IV kantved (Cougny, II, p.&nbsp;110, hervez Ammien Marcellin, l. XVI, chap. II) 
* *Sidilocus* en IX kantved (Loup de Ferrières) 
* *Sedeloco vico* er mare merovingian (Prou, Monnaie mérovingienne, p.&nbsp;37)
* *[Locus Sancti Andochii] Sedelocense* e 722 (diellevr Flavigny, kopienn Bouhier, p.&nbsp;2) 
* *[Sanctus Andochius] Sedeloco* e 877-879 (Lex, Docum., p.&nbsp;9)
* *Sedilocus* e 1223 (G 3347) 
* *Saaleu* e 1269 (Fontenay, H 582)
* *Saulieu* e 1399 (Lex, Invent., H 1527).

Evit Xavier Delamarre, e-barzh *Sido-loucoum* e vefe *locu*, da lavaret eo « lenn », marteze **lokuā* da gentañ. Da dostaat d'an iwerzhoneg *[[loch]]*, « lenn, geunioù, brec'h-vor », d'ar c'hembraeg *llwch* « lenn » ha d'ar brezhoneg *[[loc'h]]*. 

Deuet da vezañ *-lieu*, ur stumm a gaver stank er yezhoù oil.

An elfenn gentañ *Sido-* (*Siduo*) a c'hallfe bezañ an anv-lec'h orin met n'eo ket bet displeget gant X Delamarre.

## Istor
Annezet e voe al lec'h kerkent hag ar mare galian. Bezioù galian-ha-roman a zo bet kavet war an torgennoù e-kichen ar vourc'h. Skrivet e oa bet hec'h anv war kartenn Peutinger ivez.

E-pad an Eil Brezel-bed e voe dieubet Saulieu d'an 10 a viz Gwengolo 1944 p'en em gavas eno eil rejimant an Dragoned (dilestret e Provañs) hag an U.S. *86th Cavalry Reconnaissance Squadron (Mechanized)* dilestret e Normandi.

## Gevelliñ
* 
* 
* 

## Pretioù

E Beaulieu emañ preti hollvrudet ar mestr-keginer gall Bernard Loiseau (1951-2003) , ha war e lerc'h ar mestr-keginer breizhat Patrick Bertron. Pretioù brudet all a zo er gumun : *Hostellerie de la Tour d’Auxois*, *L'Hôtel de la Poste* hag ar *Sédélocien*.

E straed kenwerzhel ar vourc'h emañ ar *café parisien* abaoe 1832. Miret en deus e ginkladur orin ha rummet eo bet e-touez  « Tavarnioù istorel ha gladel Frañs hag Europa » e 2008.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn an ti-kêr

## Daveoù
Ali C'hamenei

**Ali C'hamenei** (perseg: علی خامنه ای), ganet d'an 19 a viz Ebrel 1939 e Mashhad (Stad Impalaerel Iran), ha lazhet pa oa bet bombezet e di  e Tehran (Republik Islamek Iran) d'an 28 a viz C'hwevrer 2026 gant lu Israel hag ar Stadoù-Unanet, a oa un ayatollah iranat ha penn uhelañ an Dispac'h Islamek eus 1989 betek e varv. Bet e oa bet prezidant Republik Islamek Iran etre 1981 ha 1989 ivez.

Bet e oa e Qom e 1958, hag heuliet en doa kentelioù Ruhollah C'homeini. En em lakaat a reas C'hamenei da enebiñ ouzh Mohammad Reza Pahlavi, Chah Iran, ha harzet e voe c'hwec'h gwech a-raok bezañ harluet e-pad tri bloaz gant renad ar Chah. Un den a bouez e oa C'hamenei e-kerzh Dispac'h Iran e 1978-1979, ha goude an Dispac'h en doa dalc'het meur a garg e Republik Islamek Iran nevez-savet. Goude marv Rouhollah C'homeini e 1989 e voe dilennet Ali C'hamenei da benn uhelañ gant Bodadeg an Arbennigourien.

Dindan ren Ali C'hamenei e teuas Iran da gemer penn Ahel ar Rezistañs, un emglev hag a vode an Hamas, an Hezbollah, nerzhioù Bachar al-Assad hag an Houthied, a veze armet gantañ a-enep Israel hag ar Stadoù-Unanet. E miz Even 2025 e talc'he penn d'ar re-se e-pad Brezel an 12 devezh, a oa e bal diskar anezhañ ha distrujañ ar programm nukleel iranat. 

An dud enebet ouzh C'hamenei a wel anezhañ evel un diktatour gwadek, kiriek da vuntroù a-vil-vern. E blas e penn er galloud a vez lakaet en arvar ingal, dreist-holl e-pad ar manifestadegoù da-heul marv Masha Amini pe ar re e 2025-2026, a voe gwasket garv gantañ. 

D’an 28 a viz C’hwevrer 2026 e oa bet roet lañs gant ar Stadoù-Unanet hag Israel d’un argadenn vilourel a-enep Iran. Da-geñver an argadenn-se e oa bet distrujet annez an heñcher meur e Teheran. Prezidant ar Stadoù-Unanet, Donald Trump, a embannas goude-se e oa bet lazhet Ali C'hamenei en ur vombezadeg. 

E vab Motjaba zo bet dibabet evel Heñcher an Dispac'h nevez, da lavaret eo penn meur ar vro, war e lerc'h, d'an 8 a viz Meurzh 2026. 

## Notennoù
Lazhadenn Ali C'hamenei

D'an 28 a viz c'hwevrer 2026, Ali C'hamenei, an eil penn uhelañ eus Iran, a voe lazhet e-kerzh tagadennoù gant misiloù israelat tro-dro da dTehran. Pal ar bombezadennoù e oa lazhañ ar muiañ posubl a bennoù uhel eus ar vro. Marv C'hamenei a voe kemennet en un doare ofisiel gant Iran d'ar 1añ a viz Meurzh 2026. Marvet eo e-kerzh un obererezh a-gevret gant nerzhioù lu ar Stadoù-Unanet ha reoù Israel en ur implijout titouroù an ajañs stadunanat Central Intelligence Agency evit gouzout pelec'h e oa ar pennoù uhel iranat. Hervez skeudennoù loarell e oa bet gwelet e oa bet peurzistrujet ti-goudor C'hamenei.

Dezrevelloù israelat o doa embannet marv C'hamenei e-kerzh an oberiadur, goude-se o doa ar prezidant stadunanat Donald Trump hag ar c'hentañ ministr eus Israel Benyamin Netanyahou embannet e oa marv C'hamenei. Mediaioù ofisiel Iran o doa embannet ar c'heloù eus e varv en deiz war-lerc'h. Gouarnamant Iran en deus galvet da 40devezh kañv ha seizh devezh dilabour en enor d'ar penn uhel. Hervez an Ajañs keleier Fars e oa bet lazhet ivez merc'h C'hamenei, e vab-kaer, e vab-bihan hag e verc'h-kaer e-kerzh an dagadenn. Manet bev e oa e wreg met marvet eo d'an 2 a viz Meurzh en ospital.
Hervez ur vammenn ofisiel kuzh er Stadoù-Unanet, e oa bet raksoñjet gant Israel lazhañ C'hameney d'ar 15 a viz Even 2025, e-kerzh Brezel an Daouzek Devezh met Trump en doa nac'het en ober.
## A-raok al lazhadenn
Goude Brezel an Daouzek Devezh e miz Even 2025, C'hamenei a oa bet o kuzhat muioc'h-mui, hag ar bunker dindan e lec'h annez a oa ken don ma oa ezhomm ouzhpenn pemp munutenn gant ur bignerez evit tizhout anezhañ, ar pezh a oa ur skoilh evit tizhout anezhañ. Mizioù a-raok an dagadenn, ar CIA a oa bet o klask lec'hioù ha degouezhioù da lazhañ C'hamenei. Klevet e oa bet ganto e oa un emvod gant pennoù-uhel Iran da vezañ dalc'het gant C'hamenei ha soñjet e oa bet implij an degouezh evit bombezañ an emvod. Pennadurezhioù Israel o doa embannet e oa bet merzhet C'hamenei a-us d'ar savadur a servije da di dezhañ nebeut amzer a-raok an dagadenn.

## Notennoù ha daveennoù
Svetla Yordanova

**Svetla Yordanova** (**Светла Йорданова** e bulgareg) a zo bet ganet d'an 8 a viz Mae 1976 e Bulgaria. Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.
## FIDE
* Mestrez etrebroadel (WIM) eo abaoe 2008, Mestrez FIDE (WFM) e oa abaoe 2007, Gourdoner FIDE eo abaoe 2012, Tredeog FIDE abaoe 2011 ha Tredeog Etrebroadel abaoe 2013.
* Miz Meurzh 2026:  edo he renk Elo *Standard*,  he renk Elo *Fonnapl* ha  he renk Elo *Luc'hedenn* e miz C'hwevrer 2026.
## Echedoù dre lizher
*Lady International Master* (LIM) eo abaoe 2010 ha *Lady Grandmaster* (LGM) e 2011, 2 308 eo he renk Elo ICCF.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### Tournamant ''Open''-A kampionad [[Slovakia]] (hollek)
C'hoari a reas e 2010, 2,5/6 (+ 2, = 1, - 3).
#### Tournamant ''Open'' hollek [[Karpoš]] ([[Makedonia an Norzh]])
C'hoari a reas e 2015, 3,5/8 (+ 2, = 1, - 3).
#### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ar maouezi]]
* C'hoari a reas e 2001, 4,5/11 (+ 3, = 1, - 4), e Plovdiv.
* Trec'h e voe e 2015 e Pleven.
### Kampionad europat an echedoù (Maouezi)
C'hoari a reas:
* e 2002, 5/11 (+ 4, = 2, - 5) e Varna (Bulgaria),
* e 2014, 3/10 (+ 1, = 4, - 5) e Plovdiv (Bulgaria). 
### Kevezadegoù dre skipailh
#### Kampionad bulgar dre skipailh (Maouezi)

#### Olimpiadoù dre lizher (Maouezi)
C'hoariet he deus e skipailh Bulgaria e 2008-2010 ouzh an deirvet tablezenn, 6,5/10,
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
* He c'hoari e 365 Chess
* 455 partienn e Chess DB
Rob Jetten

**Rob Arnoldus Adrianus Jetten**, bet ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1987 e Veghel (Brabant an Hanternoz), a zo ur politiker izelvroat ezel eus an Demokrated 66 (D66), hag e penn ar strollad-se abaoe 2023. Kentañ ministr an Izelvroioù eo abaoe an 23 a viz C'hwevrer 2026.

Kregiñ a reas Jetten gant e respet politikel evel kuzulier politikel an D66 ha prezidant an Demokrated Yaouank. Bet e oa ivez e kuzul-kêr Nijmegen eus 2010 da 2017. Dilennet da gannad e dilennadeg kannaded 2017, deuet eo da vezañ e 2018 ar penn strollad parlamant yaouankañ bet dilennet biskoazh evit an D66. 

E dilennadeg kannaded 2025 e kasas an D66 d'e zisoc'h istorel gwellañ, oc'h ober anezhañ unan eus an daou strollad kentañ er Parlamant. Stummadur ur c'habined e pevar miz a zisoc'has e kabined minorelaet Jetten e miz C'hwevrer 2026, o lakaat Jetten da vezañ an den yaouankañ, ar c'hentañ den gay hag ar c'hentañ den LGBT ent-digor, hag ar c'hentañ politikour eus ar strollad Demokrated 66 o terc'hel ar post a Gentañ Ministr an Izelvroioù.
## Notennoù ha daveennoù
Hotchkiss

**Hotchkiss** a oa un embregerezh armoù-tan ha karbedoù gall, bet oberiant eus 1867 betek ar bloavezhioù 1960.

## Istor
Benjamin Berkeley Hotchkiss (1826-1885), ur Stadunanad hag en doa desket ar vicher en embregerezh Colt peurgetket, a savas munisionoù hag armoù dindan e anv e-pad brezel diabarzh ar Stadoù-Unanet, evit an Unaniezh. Goude dibenn ar brezel e klaskas ledanaat e dachenn werzhañ betek Europa.

E 1867, dindan atiz gouarnamant an Eil Impalaeriezh, Hotchkiss a savas ul labouradeg kartouchennoù metalek e Vivièrs (Aveyron), e su Bro-C'hall. Goude ar brezel gall-alaman, ha eñ deuet da vezañ pinvidik, Hotchkiss a zilojas da Saint-Denis, nepell diouzh Pariz. Ul labouradeg mekanikerezh nevez a savas er gêr, war hent Gonesse (bali Stalingrad hiziv an deiz). Eno e ijinas armoù-tan hag a voe implijet gant an arme c'hall goude, evel ar c'hanol revolver 40 mm hag ur rummad mindrailherezioù. E 1885 e varvas Benjamin B. Hotchkiss. Lec'hioù produiñ all a voe savet, evel un eil uzin e Saint-Denis (bali Ornano hiziv an deiz).

Adalek 1900 e krogas an embregerezh da broduiñ pezhioù kirri-tan evit Panhard et Levassor, De Dietrich, De Dion-Bouton ha reoù all. Adalek 1904 e werzhas Hotchkiss e otoioù dezhañ. Dont a reas an embregerezh da vezañ e-touez produerien karbedoù brudetañ ar mare a-raok 1914 e Bro-C'hall.

Pa darzhas ar Brezel-bed Kentañ e voe dilojet mekanikoù-ostilh an embregerezh da garter Monplaisir (Lyon) ha rediet da broduiñ armoù-tan hepken. An Hotchkiss Modèle 1914 a voe da skouer unan eus mindrailherezioù diazez an droadegiezh c'hall e-pad ar Brezel-bed Kentañ. Goude ar brezel e tibabas an embregerezh produiñ kirri-tan hepken. Berzh a reas e garbedoù er bloavezhioù 1920 ha 1930 a-drugarez d'o disoc'hoù e kentstrivadegoù a bep seurt. E 1929 e werzhas da skouer 3.794 karr-tan, ur sifr uhel evit ar mare.

Adalek ar bloavezhioù 1930 e labouras Hotchkiss war un tank nevez evit an arme c'hall, diwar c'houlenn ar gouarnamant. War-dro 1.000 skouerenn eus an H35 a oa e servij e miz Mae 1940 pa voe aloubet ar vro gant an Alamaned. Ul lodenn eus implijidi ha mekanikoù ar vro a voe kaset da Auxerre ha da Moulins e-pad ar "Brezel Drol". Etre 1940 ha 1944 e voe rediet Hotchkiss da labourat evit industriezh an Trede Reich. Armoù nevez a veze ijinet ivez dre guzh en embregerezh. Peugeot a gemeras muioc'h-mui a bouez en e renerezh.

Goude ar brezel, Hotchkiss a savas karbedoù dezougen ha karbedoù milourel bihan. E 1955 en doe ar gwir da broduiñ ar Jeep Willys MB dindan aotre. E 1966 e voe kendeuzet an embregerezh en ur strollad anvet Thomson Houston – Hotchkiss Brandt, a voe adanvet Thomson-Brandt e 1971.

## Levrlennadur
*  Daniel Tard, *Hotchkiss. Petit dictionnaire du « juste milieu »*, Massin, 1994, 317 p.
## Daveennoù
Gonesse

**Gonesse** zo ur gumun e reter Val-d'Oise, er rannvro Enez-Frañs (Bro-C'hall). Er biz da Bariz emañ. E 2022 e oa 26.259 annezad.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Prezidant Iran

**Prezidant Republik islamek Iran** (perseg: رئیس‌ جمهور ایران, Rais Jomhur-e Irān) eo penn ar gouarnamant en Iran. Er sistem politikel iranian savet goude an Dispac'h islamek, ar penn uhelañ eo *[[de facto]]* gwir penn ar vro.

Savet eo bet ar post ur wech ma oa bet lakaet da dalvezout ar vonreizh nevez goude ma oa echuet Dispac'h Iran e 1979. Ar c'hentañ dilennadeg prezidantel a oa bet dalc'het e 1980. Ar prezidant eo an eil den pouezusañ er vro hag e penn skourr erounit ar gouarnamant dres goude ar Penn uhel, hag e penn ar c'habined emañ ivez. Gant ar c'habined eo karget eus ar velestradurezh a zeiz da zeiz. Ar prezidant zo suj d'ar Penn uhel, hag a zo neuze *de facto* ar gwir penn stad, ha rediet eo ar prezidant da lakaat e zekredoù da dalvezout. 

Ar prezidant eo a choaz ar vinistred, hag a vez aprouet gant ar parlamant ha gant ar Penn uhel. Ar penn uhel a c'hell nac'hañ, skarzhañ pe adlakaat ur ministr pe ar vesprezidanted pa fell dezhañ. Ar prezidant a embann dekredoù, a zegemer pe a gas kannadourien, a sin disoc'hoù ar poblvouezhiadegoù hag al lezennoù degemret gant ar parlamant hag al lez-uhel. Sinañ a ra ivez skrid-emglevioù, kevratoù, goude ma vijent bet degemeret gant ar parlamant. Ar prezidant zo lakaet, hervez Aozadur ar Broadoù Unanet, el listenn "Pennoù Stad, pennoù gouarnamant, ha ministred an Aferioù diavaez" evit Iran e plas ar Penn uhel.

Ar prezidant a vez dilennet evit ur resped pevar bloaz en ur votadeg vroadel dre vouezhiañ hollek gant tud Iran hag a zo 18 vloaz d'an nebeutañ, ha ne c'hell bezañ addilennet nemet ur wech. An danvez prezidanted a rank bezañ aotreet gant Kuzul ar Warded. Masoud Pezeshkian eo prezidant Iran bremañ ; dilennet e oa bet e 2024.

## Notennoù ha daveennoù
Lambig

Al **lambig** zo un died alkoolek kreñv graet diwar chistr pe gwin Breizh.

40 % alkool zo gant lambig chistr peurliesañ. Pa vez lakaet e fustoù koad-derv e-pad 4 bloaz e vez graet lambig fin Breizh anezhañ (*Fine de Bretagne*), hag un Anvadur orin kontrollet en deus evel calvados Normandi.

E Bro-Naoned ez eus bet produet lambig ivez abaoe pell, diwar gwin gros-plant peurvuiañ, evel gant ar strilherezh Seguin e Machikoul, digoret e 1886 hag ispisializet war ar c'hognak hag al lambig (anvet *Fine de Bretagne* ivez).

E gourenez Rewiz e oa ur strilherezh staliet e deroù an XX kantved hag a brodue kognak ha lambig diwar gwin ar vro – ar « *fine de Rhuys* ». 

## Fardañ lambig chistr er menajoù

An anv *lambig* a zeu eus "alambig", anv an ardivink da strilhañ alkool. Ar chistr a vez strilhet evit ober lambig a zo e-tro 70 % ennañ. Troc'het e vez goude gant dour evit tapout war-dro 50 % eus an ec'honad.

Peurliesañ a vez strilhet ur varrikennad chistr (225 litr) evit kaout 20 litrad lambig. Graet e vez an traoù gant strilherien vicherel evit an diekaerien produerien chistr.

Gant melestradurezh Frañs eo bet harzet ar produiñ lambig da 20 litr bep bloaz evit pep atant.

## Daveoù

## Levrlennadur
* Gildas Jaffrenou, *Mythologie, Légendes & Histoire des boissons en Bretagne et ailleurs*, 1987
* François de Beaulieu, *Les Cidres et leurs eaux-de-vie*, embannadurioù Ouest-France, 2000
* Yann-Bêr Kemener, *Pommes et cidres de Bretagne, Avaloù ha sistr Breizh*, embannadurioù Skol Vreizh, 2005

## Pennadoù kar

* avaleg
* calvados

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn bugale skol publik Sant Divi
* Distillerie des menhirs
* Comité cidricole de développement et de recherche fouesnantais et finistérien
* Istor , war al lec'hienn *distillerie-warenghem.com*
* Eau-de-vie de cidre de Bretagne AOC
-
Poisy

**Poisy** zo ur gumun e kanton Annecy-1, e kornôg Savoia-Uhel (Bro-C'hall). 9.398 annezad a oa e 2022.

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Saint-Christophe-du-Luat

**Saint-Christophe-du-Luat** zo ur gumun dileuriet e reter departamant Mayenne, e Bro-C'hall. 764 annezad a oa e 2023. Perzh eo eus kumun Évron abaoe ar c'hentañ a viz Genver 2019.

E proviñs kozh ar Maine emañ, er Maine-Izel.

## Liamm diavaez
*  Saint-Christophe-du-Luat war lec'hienn gumun Évron.
Dispac'h Texas

**Dispac'h Texas** (saozneg: **Texas Revolution**) a oa bet un emsavadeg kroget d'an 2 a viz Here 1835 hag echuet d'an 21 a viz Ebrel 1836. An enbroidi saoz-stadunaniz hag an deksaned spagnol (anvet Texianed evit ar re gentañ ha Tejanos evit an eil re) a oa emsavet a-enep gouarnamant kreizennour Mec'hiko e stad vec'hikan Coahuila y Tejas. An emsavadeg-se a oa ul lodenn eus unan kalz ledanoc'h a-enep ar gouarnamant kreizennet gant proviñsoù all hag a oa enebet ouzh ren ar prezidant Antonio López de Santa Anna. Ar C'hendalc'h Mec'hikan en doa votet an dekred Tornel, hag a lakae kement den estren hag a stourme a-enep nerzhioù lu Mec'hiko "da vezañ evel morlaeron ha da vezañ kastizet evel ma vez graet ganto, pa n'int ket keodedourien eus ur vro hag a zo o vrezeliañ gant Mec'hiko ha pa stourm dindan ur banniel ha n'eo ket unan anavezet". N'eus nemet proviñs Texas hag a oa deuet a-benn d'en em zistagañ diouzh galloud kreiz Mec'hiko, ha savet gant an annezidi Republik Texas. Un dek vloaz war-lerc'h e oa bet aloubet gant Stadoù-Unanet Amerika.
## Kenarroud
Kroget e oa ar reveulzi e miz Here 1835, goude un dek vloaz bennak a vec'h politikel ha sevenadurel etre gouarnamant kreiz Mec'hiko hag an enbroidi niverusoc'h-niverusañ a orin saoz-stadunanat e Texas. Ar gouarnamant mec'hikan a oa troet d'unan kreizennet muioc'h-mui ha gwirioù ar geodedourien a oa bet strishaet, dreist-holl pa oa kaoz eus an enbroañ o tont eus ar Stadoù-Unanet, hag ar fed da berc'hennañ sklaved. Mec'hiko a oa bet o reiñ lamm d'ar sklaverezh e Texas e 1829, hag ar c'hoant gant an Deksianed da genderc'hel gant an doare-se d'ober gant ar sklaved e Texas a oa bet unan eus ar abegoù pouezusañ evit ar c'hoant dizalc'hiezh. N'eus ket kaoz anat eus sklaverezh e Disklêriadur dieubidigezh Texas, met perc'henniezh madoù (betek sklaved) a oa ur gwir hollbouezus evit an enbroidi. Ar re Texians ha Tejanos ne oant ket a-du war an disoc'h da gaout ha daoust hag e oa gounit an dizalc'hiezh pe distreiñ d'ar vonreizh vec'hikan eus 1824.
## Notennoù ha daveennoù
Fuzuilhadeg tavarn Austin e 2026

D'ar 1añ a viz Meurzh 2026, ur fuzuilhadeg a-yoc'h a oa bet en un davarn en Austin, Texas, Stadoù-Unanet. Tri den a oa bet lazhet, an tenner en o mesk, ha pevarzek den a oa bet gloazet. Ar susped, Ndiaga Diagne, 53 bloaz a oa bet lazhet en un eskemm tennoù gant ar boliserien.

Ar fuzuilhadeg a c'hellfe bezañ un dagadenn sponterezh liammet ouzh ar brezel en Iran.
## Enklask
An FBI a zo karget eus an enklask war an dagadenn ha lavaret a ra e c'hellfe bezañ un obererezh sponterezh dre ma'z eus "indikadurioù" hag a oa bet kavet war an tenner hag en e oto. Ar Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms and Explosives a furch ivez evit gouzout petra eo abeg an dagadenn. Ar prezidant stadunanat Donald Trump a oa bet kemennet dezhañ ar fuzuilhadeg. An nerzhioù polis a oa bet o furchal e ti Diagne, hag eno e oa bet kavet banniel Republik Islamek Iran ha poltriji eus pennoù bras Iran.
## Notennoù ha daveennoù
Plancoët

**Plancoët** zo ur merk dour melar naturel hag a zeu eus Plangoed e Bro-Sant-Maloù. 

## Eienenn
Strinkañ a ra an eienenn el lec'h anvet Sassay, e karter Nazareth, e Plangoed. Ar 96 hektar hag a zo tro-dro dezhi a zo gwarezet diouzh al labour-douar abaoe deroù ar  c'horvoiñ kenwerzhel. Annezidi ar gumun a c'hall dont da gemer dour evit netra.

## Istor
Dedennet e voe an doktor Chambrin, maer ar gumun e deroù an XX kantved, gant an dour-se. Lakaat a reas anezhañ da vezañ anavezet evel dour melar naturel d'an 12 a viz Here 1928. Gwerzhet e voe da gentañ d'an dud a zeue d'ober kurioù e bro Dinarzh, dindan an anv « dour taol Nazareth ».

Mont a reas ar werzh war gresk adalek ar bloavezhioù 1950.

E 1992 e tremenas dindan kontroll ar stroll Nestlé. Abaoe 2011 e vez gwerzhet dour gazek ivez.

E 2014 e voe gwerzhet d'ar stroll Ogeu (anvet SEMO groupe a-raok).

## Sifroù
Implijet ez eus tri zoull 120 metr donder dezho gant al labouradeg boutailhañ. Produiñ a reer 15 milion a voutailhadoù.

Produiñ a ra al labouradeg boutailhadoù gwerzhet dindan ar merk Sainte-Alix ivez.

## Kenaoz dielfennañ
* pH : 4,6
* Plancoët a zo e-barzh strollad an dourioù nebeut meinelaet
* Dilerc'hiad sec'h da 105°C : 267mg/L

En ur studiadenn eus 2011 e skriv WWF France : « diwar ar 15 lec'hienn (dourioù melar ha dourioù eien war un dro) n'eus nemet daou zour boutailhet gant hini ebet eus ar molekulennoù klasket. Daou zour rannvroel int (sic) : Plancoët e Breizh ha Matouba e Gwadloup », ar molekulennoù klasket o vezañ mikro-saotruzennoù zo.

## Daveoù

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Anduilhennig

An **anduilhennig** a zo charkuterezh, kranennek e stumm, graet gant kig-moc'h dreist-holl bremañ. Betek an XX kantved e veze graet gant kig-leue. Produet e vez e Bro-C'hall dreist-holl, hag anduilhennig Troyes eo an hini vrudetañ.

An anduilhennig a zo bihanoc'h eget an anduilhenn, ha graet e vez en un doare disheñvel. An anduilhenn zo mogedet da skouer pa n'eo ket an anduilhennig.

Gwerzhet e vez an anduilhennig poazhet pe da boazhañ, naetaet-mat. He blaz dibar a zeu eus an danvez implijet met ivez al louzoù-kegin, ar spisoù, an temzoù-boued, ar gwin hag alkooloù all implijet hervez ar rekipeoù.

"Gwisket" e vez a-wechoù gant paladur, kaotenn, senell, druzoni leue.

Meur a anvadur orin zo liammet ouzh al lec'hioù produiñ pe an aozennoù impijet evit ober an anduilhennig, met homañ n'he deus na Lec'h orin gwarezet (LOG) nag Anvadur orin kontrollet (AOK). Ul Label ruz zo memestra abaoe 2016, redius a-walc'h, met ne oa implijet nemet gant ur produer e 2017.

## Anvadurioù a bep seurt

Hervez ar *Code des usages de la charcuterie, de la salaison et des conserves de viande (chapitre 10.4, Andouillette supérieure)* ez eus seizh anvadur disheñvel :
* « Anduilhennig Troyes »,
* « Anduilhennig Jargeau »,
* « Anduilhennig Provañs »,
* « Anduilhennig Cambrai »
* « Anduilhennig Lyon »
* « Anduilhennig Perigòrd »,
* « Anduilhennig Rouan »

Ur gêr, ur c"horn-bro, un departamant a c'hall bezañ meneget pa vez fardet an anduilhennig eno, da skouer « anduilhennig Vire », « anduilhennig Chablis »,  « anduilhennig Alençon », « anduilhennig Kemperle ».

## Skrivagnerien
Kalz istorioù ha dmarvailhoù zo bet kontet diwar-benn orinoù kozh-Noe an anduilhennig sañset. N'int ket bet gwiriekaet holl avat. Troyes zo ur gêr meneget alies memestra.

Ar romantour, barzh ha kronikour gastronomek breizhat Charles Monselet, diazezer-rener ar *Gourmet : journal des intérêts gastronomique*, zo unan eus e *Sonedennoù gastronomek* diwar-benn an anduilhennig, e-barzh e levr *Le Plaisir et l'amour* e 1865 :


Dédaignons la mouillette
Et la côte au persil.
Crépine sur le gril,
Ô ma fine andouillette.

Certes, ta peau douillette
Court un grave péril.
Pour toi, ronde fillette,
Je défonce un baril.

Siffle, crève et larmoie,
Ma princesse de Troyes,
Au flanc de noir zébré.

Mon appétit te garde
Un tombeau de moutarde
De Maille ou du Vert-Pré.


Ober a reas Alexandre Dumas dave d'an anduilhennig en e *Grand Dictionnaire de cuisine* (skrivet e 1870, embannet e 1873) : Ar re wellañ en doa debret a oa, hervezañ, re Villers-Cotterêts, ouzhpenn re Troyes.

Gant Pierre-Brice Lebrun eo bet skrivet al levr nemetañ diwar-benn anduilhennig Troyes. Adkavet eo bet gantañ el Levraeoug Vroadel c'hall, un dornskrid eus 1590 hag a ra ar meneg koshañ eus an anduilhennig e Troyes. Met da betra resis e ra dave an dornskrid pa gomz eus "anduilhennig", sed aze ur goulenn mat.

## Daveoù

## Liammoù
* Lec'hienn ar FICT : « Egor foran », keleier, stadegoù.
Winchester Model 1200

Ar **Winchester Model 1200** zo ur fuzuilh-pomp bet produet gant an embregerezh stadunanat Winchester etre 1964 ha 1983, ha dindan anvioù all etre 1983 ha 2006 (Model 1300) hag abaoe 2006 (SXP).

## Istor ha deskrivadur
Winchester a baouezas da broduiñ ar fuzuilh-bomp M1912 e 1964, pa oa re ger da ober. En he flas e voulc'has ar Model 1200, a oa marc'hadmatoc'h da ober. Er memes koulz e kreske an ezhommoù armoù nevez en US Army abalamour da vrezel Viêt Nam. Ar stumm eus ar Model 1200 pourveziet d'ar soudarded a c'halle bezañ staget ur vaionetez oute ; ar Model 1200 e voe an *[[Trench gun]]* diwezhañ bet dibabet gant al lu stadunanat.

Kalz a stummoù sivil eus an arm a voe savet evit ar chase koulz hag evit ar sportoù tennañ, e kalibroù 12, 16 hag 20, ha e kambroù 70 mm da gentañ ha 76 mm war-lerc'h. Kemmoù bihan a voe degaset d'an arm e 1983, a voe gwerzhet dindan an anv Model 1300 diwar neuze. Ar Winchester SPX modern hag an FN TPS belgiat zo diazezet war ar Model 1300.

## Daveennoù
PGM Précision

**PGM Précision** zo un embregerezh bihan-tre gall arbennikaet war ar fuzuilhoù-resisted. E Poisy (Savoia-Uhel) emañ e sez. E 2023 e oa etre 6 ha 9 den o labourat evitañ. 2,8 milion a euroioù e oa e gengreadur e 2025. François Brion eo e rener abaoe 2004.

Savet e voe PGM e 1991 gant Gilles Payen, un armeurer hag en doa ijinet ar fuzuilh-resisted Ultima Ratio evit ezhommoù ar RAID. E 1995 ez eas ar strollad Teissier da gevranneg bihanniver e PGM, a-raok bezañ mestr warne penn-da-benn adalek 2004. PGM a ijin hag a vod an holl bezhioù eus e armoù. Produiñ a ra ar pep brasañ anezhe ivez, war-bouez ar c'hanolioù (graet gant an FN Herstal belgiat) hag un dornadig pezhioù all produet er Stadoù-Unanet.

E 2024 ez eus bet digoret en embregerezh ur showroom, un tunel tennañ 100 metr anezhañ, ha lieskementet eo bet dre bevar gorread e atalieroù.

## Produioù
* Ultima Ratio : fuzuilh-resisted savet evit sibloù betek 1.000 metr. Kambret e oa e .308 Winchester da gentañ. Gwerzhet eo bet e ouzhpenn 45 bro abaoe he c'hrouidigezh e 1991.
* PGM Hécate II : fuzuilh-resisted enepdafar kambret e .50 BMG, evit sibloù pell-kenañ. Implijet gant sniperien arme Bro-C'hall.
* Mini Hécate II : fuzuilh-resisted kambret e .308 Winchester da gentañ, hag e meur a galibr krenn bremañ.
* Ludis : rummad fuzuilhoù-resisted un-tenn savet evit ar sportoù tennañ, meur a galibr dezhe.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù