open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mouezh Paotred Breizh

**Mouezh Paotred Breizh** a zo ul laz-kanañ paotred (pe ur c'hor paotred) krouet e 1993 gant Jean-Marie Airault, hemañ ar penn kor diwar neuze, ha Yann-Ber Premel. Kevredet eo e-barzh Kanomp Breizh, dezhañ ar pal « diorren ar c’han a-gor brezhonek ». Eizh gwezh o deus gounezet titl kampioned Breizh al lazoù-kanañ hag emaint e-touez ar re wellañ kevredet gant Kanomp Breizh.

## Istor
Gant koridi gembreat e voe kaset ur bedadenn evit mont da Atlanta evit sevel un c’hor bedel e framm ar gevredigezh « World Choir », ken e voe divizet sevel ur c’hor paotred gant koridi Breizh a-bezh ha ne oa ket anezhañ e Breizh c’hoazh, hag awenet gant doareoù ar c’horioù paotred eus Bro-Gembre hag o liesmouezh gant teir mouezh d’an nebeutañ.

Dalc’het e voe ar pleustradegoù e Pleiben, bloavezhioù-pad, met e 2021 e voent bet kaset da Garaez, en iliz Plougêr, da-gentañ, e sal Karaez-Park da-c'houde.

## Garedonoù
* Priz ar grouadenn 2003 evit ar ganadenn « Kan glas ar sklerijenn ».
* Kampionad Breizh al lazoù-kanañ (Rummad kentañ) aozet bep bloaz e Landerne : 2008, 2012, 2015, 2016, 2018, 2019, 2022, 2024

## Izili brudet
* Yann Goasdoue
* Yann-Bêr Thomin

## Levlennadur
*  Maël Daniel, ''Le chœur d’hommes Mouezh Paotred Breizh s’ancre à Carhaix'', Le Poher, 1añ a viz Mezheven 2022

## Lec’hienn
* https://choeurdhommesdebretagne.bzh
War Office

***War Office*** (brezhoneg : *Burev ar Brezel*) e oa anv an aozadur eus gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet karget da verañ lu Breizh-Veur adalek 1857 betek 1964. Er bloavezh diwezhañ-se e oa bet fiziet ar gefridi e Ministrerezh an Difenn (*Ministry of Defence*, MoD). Kevatal e oa, d'ar mare-se, d'an Amiraliezh.

Ar *War Office* a rae war-dro ar Royal Navy (RN) ha, kalz diwezhatoc'h, war-dro Ministrerezh an Aer, a rene ar Royal Air Force (RAF). An anv *War Office* a oa roet ivez d'ar savadur, lec'hiet er c'horn etre Horse Guards Avenue ha Whitehall e kreiz-kêr Londrez. Gwerzhet eo bet ar savadur pennañ d'ar 1 a viz Meurzh 2016 gant ar Gouarnamant  evit ouzhpenn £350 milion, evel furm war 250 vloaz ha da vezañ troet en ul leti cheuc'h ha ranndioù.

## Notennoù ha daveennoù
Waffenfabrik Bern

Ar **Waffenfabrik Bern**, anvet a-wechoù **W+F Bern** pe **Fabrique Fédérale d'armes de Berne**, a oa un embregerezh armoù-tan perc'hennet gant ar gouarnamant suis. Diazezet e oa bet e Bern e 1871 dindan anv **Eidgenössische Waffenfabrik** a-raok tapout e anv diwezhañ e 1923. Ennañ e voe produet ar braz eus armoù-tan hiniennel standart arme ar vro, betek ma voe enbarzhet er strollad-Stad RUAG e 1999.

## Un nebeud armoù produet
* rummad fuzuilhoù Vetterli
* revolver Schmidt 1882
* rummad fuzuilhoù ha karabinennoù Schmidt-Rubin, en zouez ar Modell 1889, ar K11 hag ar K31
* mindrailherez MG11
* pistolenn Luger 1900/1906
* mindrailherez LMG 25
* pistolenn Luger 1906/29
* mindrailherez MG51
* Sturmgewehr 52

## Daveennoù
Ithaca 37

An **Ithaca** zo ur fuzuilh-pomp produet gant an embregerezh stadunanat Ithaca abaoe 1937.

## Istor
Harry Howland, ijinour en embregerezh Ithaca, a gemmas e 1931 sistem skeiñ ha distrinkañ ar Remington Model 17 ijinet gant John Browning. Evit doujañ ouzh gwirioù e-keñver brevedoù e c'hortozas Ithaca 1937 evit kregiñ da broduiñ an Ithaca 37. Disheñvel e oa diouzh kalz fuzuilhoù-pomp all abalamour d'he zoull-distrinkañ bezañ dindan an arm ha n'eo ket war e gostez : abalamour da se eo priziet gant ar gleizidi, pa ne erru ket gazoù tomm war-zu o fenn da vare an tennañ. Gwikefre an arm a c'hall lezel an tenner d'ober slamfire : trawalc'h eo chom pouezet e viz war an draen hep sevel anezhañ evit kenderc'hel da dennañ, gant ma fiñver pomp an arm. Dre se e vez uhelaet lusk-tennañ an arm.

Meur a stumm eus an Ithaca 37 a zo bet produet abaoe 1937, evit ar c'halibroù 12, 16, 20 hag 28, dezhe kanolioù 20, 26, 28 pe 30 meutad (etre 510 ha 760 mm), ha lammoù pe munudoù disheñvel hervez o implij.

## Implij
Poblek eo bet e meteier ar polis hag an armeoù. Implijet eo bet gant an US Marines da vare brezel Viêt Nam, ha gant an NYPD hag an LAPD e-pad pell. E dibenn ar bloavezhioù 1970 e voe kemeret e blas gant ar Remington 870 pe ar Mossberg 500 e kalz unvezioù eus an arme stadunanat. Ouzhpenn daou vilion a skouerennoù eus an Ithaca 37 zo bet produet betek hiziv.

## Daveennoù
Amiraliezh (Rouantelezh-Unanet)

An **Amiraliezh** a oa un departamant eus Gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet karget da verañ ar Royal Navy betek 1964. Gwechall e oa renet an departamant gant al Lord High Admiral – unan eus Ofisoù meur ar Stad. Evit darn eus e istor, eus ar penn kentañ en 18vet kantved betek e lamidigezh, roll al Lord Amiral Uhel a oa tost bepred unan "er bodad" met ar galloud ober a oa rannet etre al Lords Commissioner of the Admiralty, hag a oa izili eus Kuzul an Amiraliezh. Ar galloud a oa unan a-stroll a-benn neuze ha ne oa ket gant un hinienn nemetken. An  Amiraliezh a oa bet erlec'hiet gant Kuzul an Amiraliezh e 1964, evel lodenn eus ur steuñv nevezadur gant Ministrerezh an Difenn hag an Departamant Mor (deuet da vezañ Penn ar Mor).
## Notennoù ha daveennoù
Brezel-fiñv

Ar **Brezel-fiñv** pe **brezel fiñv-difiñv**, pe **fiñvusted brezel**, a zo ur strategiezh milourel diazezet war ar fiñv, an emlusk (pe intrudu) hag ar souezh evit tizhout ur pal pe ul lec'h a rofe aezamant d'un tu engouestlet war an hini enebour. Un embregadenn vrezel a glask freuzañ ar muiañ posubl an enebour en un doare dieeun dre kelc'hiañ, goloiñ pe troc'hañ an enebourien eus an a-dreñv, en ur glask bezañ an nebeutañ ar gwellañ en ur stourm eeun. Disheñvel eo dioouzh ar brezel dre uz lec'h ma 'z eo kalz pouezusoc'h implij an nerzh, an embregadennoù a zo reoù oc'h implij an nerzh o klask lec'hioù gwan an enebour ha badaouiñ anezhañ el lec'hioù-se. Enebet eo ar brezel fiñv ouzh ar brezel-difiñv lec'h ma ne vez ket fiñvet dre choaz, pe rediñ, gant an tuioù engouestlet.

Ar c'hentañ wech ma oa bet prederiet da vat a oa bet en , pa oa bet dielfennet Brezelioù Napoleon, hag implijet e oa bet en un doare ledan e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed.
## Notennoù ha daveennoù
Amirafra

***Amirafra*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1906 gant al loenoniour rusian Valentin Bianchi (1857-1920).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad :
* *[[Amirafra angolensis]]*
** *A. a. *'angolensis***, ''antonii'' ha ''marungensis'',
* ''[[Amirafra collaris]]'',
* ''[[Amirafra rufocinnamomea]]''
** ''A. r. buckleyi'', ''fischeri'', ''furensis'', ''kawirondensis'', ''lwenarum'', ''mababiensis'', ''omoensis'', ''pintoi'', ***rufocinnamomea**', *schoutedeni*, *serlei*, *smithersi*, *sobatensis*, *tigrina* ha *torrida*.
Triwec'h (18) isspesad en holl, brosezat en Afrika an holl anezhe.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad *[[Mirafra]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Dakoit

An **dakoitoù** (en hindeg डकैत, en ourdoueg ڈکیت, ḍakait, pe e benglaeg ডাকাত ḍakat, "torfedour armet") zo, en India, bandennadoù torfedourien, ha-int peizanted dizouar pe tud maez-kasta peurliesañ. A-wechoù e tagont an trenioù pe ar veajourien e-bourzh otoioù, ha kas a reont emgannoù a-enep d'ar polis pe d'an arme. Ar braz anezhe a gaver e rannvro ar stêr Shambal, a zo etre stadoù Rajasthan, Madhya Pradesh hag Uttar Pradesh. War-zigresk int aet abaoe deroù ar bloavezhioù 2000.

## Daveennoù
Slowdive

**Slowdive** (skrivet gant lizherennoù bihan peurvuiañ) zo ur strollad sonerezh rock hag a oa bet savet e Reading (Bro-Saoz) e 1989. Pemp soner a ya d'ober anezhañ abaoe ar penn-kentañ : Rachel Goswell (kan, gitar, klavieroù), Neil Halstead (kan, gitar), Christian Savill (gitar), Nick Chaplin (gitar boud) ha Simon Scott (taboulinoù, gitar, elektronika). An darn vrasañ eus an testennoù a vez skrivet gant Neil Halstead. Meur a EP o deus savet da gomañs, kent embann teir fladenn shoegaze e deroù ar bloavezhioù 1990 : *Just for a Day* (1991), *Souvlaki* (1993) ha *Pygmalion* (1995). Degemer fall zo bet graet d'o sonerezh a-wechoù, gant ar mediaoù dreist-holl, abalamour ma ne oa ket o stil diouzh ar c'hiz ken – mare ar grunge e oa kentoc'h. En em zispartiet e oa ar strollad war-lerc'h e drede pladenn, p'o doa divizet Savill, Chaplin ha Scott mont kuit. E 2014, naontek vloaz goude, o doa sonet ar pemp soner asambles en-dro war leurenn ar festival Primavera. Da-heul o deus labouret da sevel ur bladenn nevez, anvet *slowdive* evel ar strollad, ha deuet er-maez e 2017. Brud vat en deus sachet ar strollad ar wech-mañ, ha dre e oberenn ziwezhañ ez eus bet roet ul lañs nevez d'e bladennoù kozh. E 2023 o doa embannet *Everything Is Alive*, ur bladenn eizh kanaouenn warni. Meur a wech en doa sonet Slowdive e Breizh, e-kichen Sant-Maloù, er festival Hent ar Rock (2014 ha 2024), hag e Sant-Ervlan, e sal ar Vengleuz (2025).
Emgann ar Meurvor Atlantel

**Emgann ar Meurvor Atlantel** , berraet en **Emgann an Atlantel**  e oa bet ar c'hampagn brezel hirañ stourmet e-kerzh an Eil Brezel-bed, adalek 1939 ha betek an trec'h war an Alamagn Nazi e 1945. Un darn vras eus istor war vor an Eil Brezel-bed eo. Orin ar c'hampagn brezel-se e voe blokus-mor ar Gevredidi war Alamagn, embannet da zevezh an disklêriadur brezel, hag an enep-blokus lakaet da dalvezout gant Alamagn. Ar c'hampagn a oa bet en e varr eus kreiz ar bloavezh 1940 betek fin ar bloavezh 1943.

Emgann an Atlantel a voe etre al listri-spluj U-Boot ha listri brezel alaman all ar C'hriegsmarine (morlu) ha kirri-nij brezel al Luftwaffe (nijlu), enebet ouzh ar Royal Navy, ar Royal Canadian Navy, an United States Navy, ha bigi kenwerzh ar Gevredidi. Amheuliadoù, o tont evit an darn vrasañ anezho eus Norzhamerika, a oa o klask tizhout ar Rouantelezh-Unanet hag an Unvaniezh Soviedel, en ur vezañ gwarezet gant ar morluioù ha nijluioù saoz ha kanadian dreist-holl. An nerzhioù-se a oa bet sikouret gant listri ha kirri-nij stadunanat adalek an 13 a viz Gwengolo 1941. An Alamanted a oa bet harpet gant listri-spluj italian ar Regia Marina (Morlu roueel) goude ma vije bet Italia ezel eus nerzhioù an Ahel o tont er brezel d'an 10 a viz Even 1940.

Dre ma 'z eus un enezenn eus ar Rouantelezh-Unanet e oa he ezhommoù bevañs e dalc'h an enporzhiadur madoù. Evit dreistbevañ ha kenderc'hel gant ar stourm e oa ezhomm milionoù a donennoù danvez enporzhiet bep sizhun. Ar Gevredidi o devoa poan vras o pourveziañ Bro-Saoz, hag an Ahel a glaske parraat  ar muiañ ar gwellañ ouzh al lusk bigi kenwerzh oc'h erruout. Tailhet e veze ar boued ivez er Rouantelezh-Unanet, a-benn digreskiñ ar goulenn, dre zigreskiñ ar foraniñ hag uhelaat ar produerezh boued ha danvezioù er vro ha gwellaat dasparzh an danvezioù etre an holl.

**E Breizh**

Abalamour d'ar sichennoù U-Boote savet eno gant an Alamaned e voe bombezet meur a wech kêrioù Brest, An Oriant ha Sant-Nazer, gant ar Saozon da gentañ, ha muioc'h c'hoazh gant sikour an USAAF stadunanat adalek dibenn 1942. Kenderc'hel a reas ar bombezadegoù dreist-holl e hanterenn gentañ 1943, a-raok digreskiñ abalamour da brientiñ an oberadenn Overlord e 1944. E Brest da skouer e istimer e varvas 400 den etre miz Gouere 1940 ha miz Eost 1944, pa voe gloazet 550 all. Tro 2.000 savadur a voe distrujet er gêr.

Sant-Nazer a oa bet bombezet spontus d'an 9 a viz Du 1942, lazhet 186 trevour gant 134 deskard eus chanteroù Penhoët, oadet etre 14 ha 17 vloaz en o zouez. 

## Levrlennadur
*  GUELTON Frédéric, *La bataille de l'Atlantique,* Glénat, 2023, 192 p. ISBN 978-2344057964
*  PEILLARD Léonce, *La bataille de l'Atlantique 1/ La Kriegsmarine à son apogée 1939-1942*, Robert Laffont, 1974, 368 p.
*  PEILLARD Léonce, *La bataille de l'Atlantique 2/ La victoire des "chasseurs" 1942-1945*, Robert Laffont, 1974, 350 p.

## Daveennoù
U-Boot

**U-Boot** (distaget [ˈuːboːt] en alamaneg) eo anv al listri-spluj implijet gant Alamagn dreist-holl hag e-kerzh ar C'hentañ hag an Eil Brezel-bed. Ar ger klok a oa *Unterseeboot* (bag dindan-vor, el liester *Unterseeboote*, berraet e *U-Boote*), hag implijet e veze en alamaneg evit ober anv eus n'eus forzh peseurt lestr-spluj. Al listri-spluj implijet gant Aostria-Hungaria a oa anvet ivez U-Boot. Dreistbrudet int bet e-kerzh kampagnoù tagañ amheuliadoù bigi kevredet o tont eus Kanada ha Stadoù-Unanet Amerika war-zu Europa e-kerzh Emgann ar Meurvor Atlantel (1939-1945).
Manurhin MR 88

Ar **Manurhin MR 88** zo ur revolver dezhañ ur blatinenn un-ober ha daou-ober produet hiziv-an-deiz gant an embregerezh Chapuis (ha Manurhin da gentañ). Stumm sivil ar Manurhin F1/X1 Spécial Police eo, un arm bet savet evit ar polis gall evit kemer plas ar Manurhin MR 73, a oa re goustus hervez ar velestradurezh.

Un daboulin c'hwec'h kartouchenn en deus an MR 88. En inoks emañ e framm. Daou stumm a gaver dezhe hirderioù kanolioù disheñvel : an *Défense DX*, dezhañ ur c'hanol berr (etre 2½ ha 4 meutad) ha kambret e .38 Special hepken evit an nerzhioù polis, hag ar *Sport SX*, dezhañ kanolioù etre 3 ha 6 meutad, ha kambret e .357 Magnum/.38 Special. Stumm e dir duet anvet S ha D zo anezhe ivez. Ar c'houch a c'haller reoliañ war ar ar stummoù S hag SX hepken.

## Implij
Kemeret eo bet e blas tamm-ha-tamm gant ar bistolenn SIG Sauer SP2022 goude-se. Implijet eo bet ivez an MR 88 gant polisoù-kêr gall a bep seurt, hag en ONF (bremañ *[[Office Français de la Biodiversité]]*).

## Levrlennadur
*  BASTIÉ Jean-Pierre, CASANOVA Daniel, *Les pistolets Manurhin : pistolets automatiques, revolvers et fusils d'assaut*, Crépin-Leblond, 2015
*  CARANTA R., *Pistolets & Revolvers d'aujourd'hui*, 5 levrenn, Crépin-Leblond, 1998-2009

## Daveennoù
La Baule+

**La Baule+** zo ur gelaouenn viziek embannet er Baol-Skoubleg war baper hag en-linenn. P’eo arc’hantaouet gant ar bruderezh, n’eus koust ebet evit he lenn. Daou zen a ra war-dro, Fabienne Brasseur, renerez an embann, ha Yannick Urrien, kelaouenner. Lennet e vez e ledenez Gwenrann ha tro-war-dro.

## Istor
Krouet e voe e 2020 gant Yannick Urrien, dezhañ skiant-prenet war ar skingomzioù lec’hel, p'en doe krouet Kernews e 2007, ur skingomz evit al Liger-Atlantel o skingas e Naoned, Gwenran ha Pornizh.

## Mont en-dro
Istitl ar gazetenn eo « Ar pep pouezusañ e Ledenez Gwennrann ». Ha nevezinti ar bastell-vro-se a vez dispaket gant meur a luc’hskeudenn e liv. Div pe deir etreweladenn, kaset gant Yannick Urrien, a vez gwelet bewezh, dre m’eo aes dezhañ gouzout peseurt tud vrudet zo o kregiñ gant ur chomadenn er Baol. Diwar liested bras an dud degemeret ec’h embann Yannick Urrien eo liezek e gazetenn.

Dasparzhet e vez an embannadur war baper en ur fiziañ skouerennoù e meur a stal-genwerzh er bastell-vro. Kavout a raer ur pennad framm gant pep a chomlec’h e-kreiz ar gazetenn. War al lec’hienn e c’heller pe lenn en-linenn pe pellgargañ ar gelaouenn digoust.

Kavout a reer kalz a bennadoù frammet bruderezh lec’hel enno.

Un arload evit ar poellgomzioù a zo bet krouet, « *La Baule+* » e anv.

## Lec’hienn
* Porched ar gazetenn hag ar skingomz asambles.
## Daveennoù
Ammomanopsis

***Ammomanopsis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1905 gant al loenoniour rusian Valentin Bianchi (1857-1920).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad alc'hwedered er genad-mañ : *[[Alc'hweder Gray|Ammomanopsis grayi]]*, daou isspesad — *A. g. *'grayi**' ha *hoeschi* — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Gelsenkirchen

**Gelsenkirchen** (distaget [ˌɡɛlzn̩ˈkɪʁçn̩] en alamaneg) zo ur gêr eus Alamagn, e stad Nordrhein-Westfalen.

Emañ e rannvro ar Ruhr, un takad industriel. Kresket eo kêr en-dro da labour ar glaou hag an dir, ken eo bet lesanvet "kêr an 1000 tan" (*Stadt der 1000 Feuer*). En-dro dezhi ez eus kêrioù evel Essen (sez an embregerezh Krupp) pe Bochum. 

## Tud vrudet
* Harald zur Hausen, medisin, Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh e 2008.
* Mesut Özil, melldroader.
* Manuel Neuer, melldroader.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2011

**Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2011** e oa 65 bloavezh ar Formulenn 1. Gant Sebastian Vettel e oa aet ar maout evit ar vlenierien ha gant Red Bull-Renault e oa aet ar maout evit ar saverien.

## Blenierien ha saverien

## Prizioù Bras 2012

## Renkadur
Poentoù a oa roet d'an dek blenier kentañ.

### Blenierien
### World Drivers' Championship standings

## Gwelet ivez
Brezel etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz (1213–1214)

Ar **Brezel etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz** a oa bet ur stourm pouezus etre Rouantelezh Bro-C'hall a-enep Rouantelezh Bro-Saoz ha stadoù kevredet all. Stourmet e oa bet evit klask troc'hañ al lusk kreñvaat politikel hag an emled tiriadel a oa gant Fulup II an Aogust. Ouzhpenn-se e oa awenet gant c'hoant roue Bro-Saoz Yann Iañ da adpakañ e zouaroù en Anjev a oa bet kemeret digantañ gant Fulup II. Ar c'hentañ brezel kengevreet a-enep ar Rouantelezh C'hall e oa bet hag echuet e oa trumm gant Emgann Bouvines lec'h ma oa bet Fulup II o trec'hiñ war ar Saozon hag o harperien.
Hiram Berdan

**Hiram Berdan**, ganet d’ar 6 a viz Gwengolo 1824 e Phelps (Stad New York) ha marvet d’ar 31 a viz Meurzh 1893, a oa un ijinour, un tenner hag ur soudard en Arme ar Stadoù-Unanet.

## Degasadennoù
Brudet eo evit bezañ degaset kalz nevezintioù d'ar c’hartouchennoù implijet en armoù-tan hiniennel betek hiziv. Kinnig a reas sevel o douilhez e laton evel bremañ, ha n'eo ket gant kouevr ken, hag a oa un danvez na c'halle ket talañ ouzh tommadur ha gwask ar gazoù da vare tarzhadenn ar poultr. Berdan a ijinas ivez ur sistem emorsiñ enbarzhet en douilhez, hag a zo unan eus an daou implijet er bed hiziv, goude an hini krouet gant ar Saoz Edward M. Boxer. Hiram Berdan en deus  marilhet ur breou evit meur a arm-tan ivez. An hini brudetañ anezhe eo ar fuzuilh Berdan, deuet da vezañ arm standart troadegiezh an Impaleriezh rusian etre 1870 ha 1891.

Ouzhpenn e ijinadennoù e stourmas Hiram Berdan e tu an Unaniezh da vare ar brezel diabarzh er Stadoù-Unanet. Evel koronal e renas war daou rejimant en doa krouet gant souten Abraham Lincoln, ar 1st hag ar 2nd United States Sharpshooters. An unvezioù-mañ, enne tennerien-resisted, a oa karget da lazhañ a-bell ofiserien pe kanolierien enebour. Unan eus skouerioù kentañ implij unvezioù sniperien savet a ratozh-kaer eo en istor ar brezelioù.
## Marv
Mont a reas da Anaon trumm d'an 31 a viz Meurzh 1893, ha beziet e voe e Bered Vroadel Arlington.
## Daveennoù
Bered vroadel Arlington

**Bered vroadel Arlington** (saozneg: *Arlington National Cemetery*) eo bered vroadel vrasañ Stadoù-Unanet Amerika, unan diwar an daou hag a zo perc'hennet gant Arme ar Stadoù-Unanet. Ouzhpenn 400 000 den a zo beziet eno war 259 devezh-arat e Kontelezh Arlington, e Virginia.

Bered vroadel Arlington a oa bet digoret d'an 13 a viz Mae 1864, e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, war douaroù a oa bet skrapet gant Gouarnamant Kevredadel ar Stadoù-Unanet digant familh ar jeneral kengevreet Robert E. Lee da-heul un tabut war tailhoù an douaroù. 

Ar vered a zo renet gant Departamant stadunanat al lu. E 2024 e voe douaret etre 27 ha 30 den bemdez hag etre 6 hag 8 servij a vez d'ar sadorn.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Evit kavout ur bez resis
Brezel ar bleudoù

**Brezel ar bleudoù** (galleg : *La guerre des farines*) (an anv a oa bet anezhañ d'ar mare-se a zo bet lakaet ofisiel da vat gant an istorourien) a voe un heuliad emsavadegoù etre miz Ebrel ha miz Mae 1775 e norzh, reter ha kornôg rouantelezh Bro-C'hall, e penn-kentañ ren Loeiz XVI. Un disoc'h e oa da gresk priz an ed, ha neuze d'ar bara, abalamour d'an eostadoù fall-spontus en hañvezhioù 1773 ha 1774 hag abalamour ma oa bet lamet polis ar greun roueel. An emsavadegoù-se a oa heverk dre ma oant bet reoù bras ha ledet dre ar vro. Talet e oa bet outo dre evezhierezh priz an ed (betek ma teuje eostadoù puilh en-dro) hag obererezh soudarded ar roue.

Brezel ar bleudoù a c'hell bezañ gwelet evel un darvoud rakreveulzier, pe evel ur sin en a-raok eus an Dispac'h Gall. Ul lodenn eo eus un heuliad hiroc'h a luskadoù bouedel (pa vanke boued) koshoc'h. Heuliet e oa bet Brezel ar bleudoù gant emsavadegoù damheñvel er Bloavezh II.
## Daveennoù
Taos-kêr

An **Taos-kêr** a oa un taos savet gant ar c'hêrioù war ar madoù a veze lakaet da vont e diabarzh o harzoù. Paeet e veze an taos-kêr e tier savet a ratozh-kaer e mont e-barzh ar c'hêrioù. Dre-se e veze ivez kontrollet peseurt marc'hadourezh a dremene dre harzoù ar c'hêrioù, hag ur mod da wanaat ar floderezh e oa ivez.

## Er sevenadur
* Al livour gall Henri Rousseau a voe lesanvet dre c'hoap «*Le douanier Rousseau* » (*« Ar maltouter Rousseau »*) pa oa o labourat en un ti taos-kêr.
La Compagnie Créole

**La Compagnie créole** zo ur strollad sonerezh skañv, kadañs ha zouk, dezhañ izili a-orin eus Gwadeloup, Gwiana ha Martinik. Savet e oa bet e 1975. Brud en deus tapet e Frañs er bloavezhioù 1980 gant kanaouennoù evel *[[Ba moin en tibo]]* (1976), *[[C'est pour le moral]]* (1982), ''Vive le Douanier Rousseau'' ''!'' (1983), *[[Bons baisers de Fort-de-France]]* ha *[[Le bal masqué]]* (1984) pe *[[Ça fait rire les oiseaux]]* (1986).

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel ar strollad
Francky Vincent

**Francky Vincent**, hervez e anv gwir **Franck Joseph Vincent**, ganet d'an 18 a viz Ebrel 1956 e Pointe-à-Pitre (Gwadeloup), zo ur produktour sonerezh, kaner ha sonaozer gall. E-touez e bennoberennoù e kaver ar c'hanaouennoù *[[Fruit de la Passion]]*, *[[Le tourment d'amour]]* hag *[[Alice ça glisse]]* (1991), ''Le Restaurant'' (2004) pe *[[Tu veux mon zizi]]* (2009). D'ar 17 a viz Here 2022 e oa bet anvet da varc'heg Urzh an Arzoù hag al Lizhiri gall *(Chevalier de l'Ordre des Arts et des Lettres*) gant ministrez ar Sevenadur Rima Abdul-Malak.

## Liammoù diavaez

* MySpace ofisiel

## Daveennoù
Hatebreed

**Hatebreed** zo ur strollad sonerezh metal stadunanat savet e 1994 e Bridgeport (Connecticut). Awenet eo gant an trash metal hag ar punk rock, ha deuet eo da vezañ unan eus krouerien ar metalcore (pe *metal hardcore*) e deroù ar bloavezhioù 2000.

## Pladennoù

* *[[Satisfaction Is the Death of Desire]]* (1997)
* *[[Perseverance]]* (2002)
* *[[The Rise of Brutality]]* (2003)
* *[[Supremacy (pladenn, 2006)|Supremacy]]* (2006)
* *[[Hatebreed (pladenn, 2009)|Hatebreed]]* (2009)
* *[[The Divinity of Purpose]]* (2013)
* *[[The Concrete Confessional]]* (2016)
* *[[Weight of the False Self]]* (2020)

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Ahmed al-Charaa

**Ahmed Husein al-Chaara** (arabeg : أحمد حسين الشرع), pe diouzh e anv-brezel **Abou Mohammed al-Joulani** (أبو محمد الجولاني), ganet d'an 29 a viz Gouere 1982 e Riyadh (Arabia Saoudat), zo un dispac'hour, komandant djihadour, ha penn-meur Siria *de facto* goude diskar renad Bachar al-Assad e miz Kerzu 2024. Krouet en doa ar strollad Talbenn al-Nosra e 2012. Penn ar c'henstrollad Hay'at Tahrir al-Sham en doa tapet e miz Here 2017.
Tirlu impalaerel alaman

*Evit an armeoù alaman all en Istor, gwelet ar bajenn disheñvelaat* Arme Alamagn.
An **Tirlu Impalaerel alaman** (1871–1919), eus e anv ofisiel **Deutsches Heer** (*Lu Alaman*) pe **Kaiserliches Heer**, e oa tirlu Impalaeriezh Alamagn, hag a gendeuze an aerlu hag an tirlu. 

Savet e voe e 1871 goude unvanidigezh politikel Alamagn dindan galloud Prusia, ha divodet e oa bet e 1919, ur wech trec'het an Impalaeriezh alaman e fin ar C'hentañ Brezel-bed (1914–1918). E Republik Kevreadel Alamagn, an droienn *Deutsches Heer* a ra dave d'an tirlu, al lu o vezañ ar Bundeswehr.
## Savidigezh hag anv

Stadoù an Impalaeriezh alaman o devoa armeoù ; er C'hengevredad alaman, savet goude Brezelioù Napoleon, pep stad a oa rediet da gaout un nerzh difenn gant unvezioù resis arc'hantaouet ganti, ha da vezañ prest da gemer perzh e difenn ar C'hevredad ma vije ezhomm.

## Notennoù ha daveennoù
Moger ar Feurmerien Veur

**Moger ar Feurmerien Veur** (galleg : *Mur des Fermiers généraux*) a oa unan eus mogerioù kêr Bariz bet savet adalek penn-kentañ ar Grennamzer ha kendalc'het d'o sevel betek kreiz an .

Etre 1784 ha 1790 e voe savet moger ar Feurmerien Veur, 24 c'hilometr he hirder ha treuzet ganti distrigoù Place de l'Étoile, ar Batignolles, Pigalle, Belleville, Nation, Place d'Italie, Place Denfert-Rochereau, Montparnasse hag an Trocadéro, oc'h heuliañ dre vras an hent savet gant linennoù 2 ha 6 metro Pariz hiziv-an-deiz.

Distrujet e voe ar voger e penn-kentañ ar bloavezhioù 1860, met chom a ra roudoù anezhi (dorioù dreist-holl) hiziv-an-deiz c'hoazh.

Unan eus palioù kentañ emsavidi an Dispac'h Gall e oa bet, ha taget e voe e-pad nozvezh an 12 ha 13 a viz Gouhere 1789, dres a-raok Kemeridigezh ar Bastille.
Lusk-tennañ

**Lusk-tennañ** un arm eo an niver a vannadelloù a c’hall tennañ en un amzer termenet. Eztaolet e vez peurliesañ e tennoù dre vunutenn (tenn/mn). An doare saoznek e *rpm* (*round per minute*) a vez implijet stank e bed an armoù ivez.

## Luskoù-tennañ teorikel, pleustrek ha talvoudus
An armoù-tan a vez deskrivet peurliesañ o **lusk-tennañ teorikel**. Gellet a ra bezañ da skouer 1.000 tenn/mn evit ar fuzuilh-arsailh FAMAS bet standart en arme c’hall e dibenn an XX kantved, pe 1.200 tenn/mn evit ar vindrailherez alaman MG42 implijet en Eil Brezel-bed, a oa unan eus ar re c’halloudusañ a gaved. Koulskoude n’hall ket bezañ tizhet al lusk-tennañ-mañ abalamour da elfennoù evel endalc’h ar c’harger (30 kartouchenn d’ar muiañ war ar braz eus an armoù hiniennel), pe da dommadur an arm ha riskloù un efed cook off (tarzhadenn ur munision abalamour d’an dommder ha n’eo ket goude bezañ pouezet war draen an arm). **Lusk-tennañ pleustrek** un arm eo an hini a vez tizhet o terc'hel kont eus an elfennoù-mañ, hag izeloc'h eo evit an hini teorikel.

Ar vindrailherez M2 Browning implijet en US Army e-pad an Eil Brezel-bed, da skouer, zo he lusk-tennañ teorikel etre 450 ha 600 tenn/mn, met endalc'h brasañ he bandennoù (100 kartouchenn) a aotre un dennadeg dizehan e-pad 14 segondenn hepken. Gourdonet e oa kentoc'h ar soudarded evit ober tennadegoù 8 pe 10 tenn hepken, ha lezel troc'hoù berr-tre etre pep tennadeg. An tennadegoù dizehan a veze implijet e darvoudoù raloc'h, pa veze kelc'hiet ar soudarded gant enebourien dost da skouer.

Anv a raer ivez eus al **lusk-tennañ talvoudus**, a zo izeloc'h c'hoazh evit al lusk-tennañ pleustrek war an armoù aotomatek, pa gemerer e kont evit e jediñ elfennoù all evel skuizhder an tenner pe ar fed e vez alies diheñchet an tennoù diouzh o sibl pa raer tennadegoù hir.

### Luskoù-tennañ hervez gwikefre an armoù
Er braz eus an armoù-tan un-tenn implijet betek kreiz an XIX kantved, evel ar Springfield M1861 da vare brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, e ranked adkargañ ur vannadell hag e gargad-poulzañ etre pep tenn. Stag e oa al lusk-tennañ ouzh barregezhioù ha gourdoniñ an dennerien, ha peurliesañ e oa gouest ur den barrek da dennañ div pe deir gwech bep munutenn gant ur fuzuilh d'ar muiañ-tout. Kreskiñ a reas al lusk-mañ betek 15 pe 20 tenn/mn gant donedigezh an armoù-tennata dre zorn evel ar fuzuilh Spencer, dezhi ul loc'henn-grogenn hag ur c'harger 7 kartouchenn. An armoù-tan aotomatek penn-da-benn, a zo bet ledanaet o implij e brezelioù hanterenn gentañ an XX kantved, o deus izelaet efed gourdoniñ an dennerien. Gante e c'haller tizhout luskoù-tennañ kantadoù a dennoù bep munutenn, pa n'eo ket miliadoù war ar mindrailherezioù dezhe meur a ganol pourveziet gant ur c'heflusker tredan evel an M134 Minigun (etre 2.000 ha 6.000 tenn/mn).

## Daveennoù
Paul Vieille

**Paul Marie Eugène Vieille**, ganet d'an 2 a viz Gwengolo 1854 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 15 a viz Genver 1934 er memes kêr, a oa ur c'himiour gall, bet stummet en École Polytechnique, ha kelenner er skol-se etre 1882 ha 1913. Brudet eo evit e labourioù war ar gwagennoù stroñs hag evit bezañ ijinet ar poultr divoged e 1886. Ezel e oa eus Akademiezh ar Skiantoù gall.

## Enorioù
Reseviñ a reas ar Priz Leconte war ar mekanikerezh a-berzh Akademiezh ar Skiantoù e 1889, evit ijinadenn ar poultr divoged. Anvet e voe da Ofiser Meur al Lejion a Enor gall e 1918.

## Daveennoù
FN FNC

An **FN FNC** (evit **Fabrique Nationale Carabine**) zo ur fuzuilh-arsailh ijinet etre 1975 ha 1977 gant an embregerezh belgiat FN Herstal, ha produet betek 2004. Diazezet e oa war an FN CAL, ur raktres dilezet gant an embregerezh. Soñjet e oa bet evit armeoù an AFNA, a oa neuze o cheñch kalibr o armoù-skoaz standart evit tremen eus ar 7,62 × 51 mm d’ar 5,56 × 45 mm. Mont a ra en-dro gant ur sistem amprest gazoù dre biston, ha gellet a ra bezañ implijet evel banner-greunadennoù. Armeoù a bep seurt o deus graet gant an FN FNC, reoù Sveden, Indonezia ha Belgia en o zouez.

## Daveennoù
Jean-Luc Petitrenaud

**Jean-Luc Petitrenaud**, ganet d'ar 5 a viz Kerzu 1950 e Clermont-Ferrand (Puy-de-Dôme) ha marvet d'an 10 a viz Genver 2025 e Pariz, a oa ur bouedvarnour gall. Brudet e oa evit e abadennoù en tele hag er radio war ar boued, evel *Les escapades de Petitrenaud* pe *Carte postale gourmande* war ar chadenn France 5 er bloavezhioù 2000. E deroù e vuhez vicherel e oa minter ha furlukin.

## Daveennoù
Pokrovsk (Ukraina)

**Pokrovsk** (ukraineg : Покровськ, rusianeg : Покровск), eus e anv ofisiel **Krasnoarmiisk** (ukraineg: *Красноармійськ,* rusianeg: *Красноармейск*) (betek 2016) ha **Grishino** (betek 1934), (rusianeg: *Гришино*; ukraineg: *Гришине*) zo ur gêr ha kreizenn velestradurel eus Raion Pokrovsk en Oblast Donetsk, Ukraina. Lec'hiet eo 56 kilometr e biz Donetsk. A-raok 2020 e oa ul lodenn a live Kêr gant un dalvoudegezh rannvroel. 60127 anneziad a oa enni e 2022.
## Istor

Pokrovsk a oa bet savet evel Grishino e 1875 diwar urzh ministr trenioù Impalaeriezh Rusia. Aotreet e oa bet da sevel un harz tren da gentañ. Buan e oa bet krouet ur gêr a oa bet anneziet gant 2000 den.

#### Aloubadeg Ukraina gant Rusia
* *Pennad spisoc'h: [[Argadenn a-enep Pokrovsk]]*

D'ar 7 a viz Eost 2023, e-kerzh Aloubadeg Ukraina gant Rusia, misiloù rusian a oa kouezhet div wech ar gêr, lazhet e oa bet 9 den ha gloazet 82 en un dagadenn doubl.

E miz Gouhere 2024, Rusia en doa bet lakaet da bal aloubiñ kêr Pokrovsk e-kerzh un argadenn nevez. D'ar 15 a viz Eost, Serhii Dobriak, penn melestradurezh milourel kêr Pokrovsk, a embanne e oa an nerzhioù lu rusian da 10 kilometrad diouzh ar gêr nemetken, ha kemenet en devoa d'an annezidi, dreist-holl ar re gozh hag ar familhoù gant bugale yaouank, da vont kuit. D'an 19 a viz Eost, pennoù gouarnamant Ukraina a embanne e vije rediet d'ar familhoù gant bugale yaouank da guitaat ar gêr. Ar boblañs a oa bet war ziskenn kalz betek tizhout 36 000 den d'ar 1añ a viz Gwengolo. D'ar 5 a viz Gwengolo, al linenn tren a oa difennet d'an drevourien evit kuitaat ar gêr dre ma oa ar surentez o vont war washaat, kemenet e oa d'an drevourien implij busoù ha ti-gar Pavlohrad. Hervez gouarnour Oblast Donetsk Vadym Filashkin, 26 000 anneziad, gant 1076 bugel, a chom e kêr c'hoazh. E miz Here, ar boblañs a oa istimet da vezañ 13 000.

## Notennoù ha daveennoù
Melidora

***Melidora*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1830 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad dirediged er genad-mañ : *[[Melidora macrorrhina]]*, tri isspesad — *M. m. jobiensis*, ***macrorrhina*** ha *waigiuensis* — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Cittura

***Cittura*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1848 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù
Daou spesad dirediged a ya d'ober ar genad : 
* *[[Cittura cyanotis]]*,
* *[[Cittura sanghirensis]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Indonezia.

## Notennoù ha daveennoù
France 5

**France 5**, bet gwechall **La Cinquième**, zo ur chadenn-stad skinwel gall, bet krouet e 1994 ha diazezet e Issy-les-Moulineaux (departamant Hauts-de-Seine, Bro-C'hall). Ur rann eus France Télévisions eo. Skignañ a ra teulfilmoù ha magazinoù dreist-holl.
Pedionomidae

**Pedionomidae** zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Genadoù
N'eus nemet ur genad oc'h ober ar c'herentiad.
* *[[Pedionomus]]* - Gould, 1840.

## Spesadoù
Ur spesad hepken zo er genad *Pedionomus*.
**[[Pedionomus torquatus]]* - Gould, 1840.

## Notennoù ha daveennoù
Lacedo

***Lacedo*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad dirediged er genad-mañ : *[[Lacedo pulchella]]*, tri isspesad — *L. p. amabilis*, *melanops* ha ***pulchella*** — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Argadenn a-enep Pokrovsk

An **argadenn a-enep Pokrovsk** a zo un oberiadur-brezel e-kerzh aloubadeg Ukraina gant Rusia. Nerzhioù lu Rusia a zo o klask aloubiñ kêr strategel Pokrovsk e kornôg Oblast Donetsk. Ar stourm a zo bet o fonnusaat abaoe ma 'z eo aet war-raok an nerzhioù rusian o deus aloubet kêr Prohres d'an 18 ha 19 a viz Gouhere 2024, ar pezh a zo bet ur c'hammdro en argadenn rusian e biz Avdiivka goude aloubadenn ar gêr e miz C'hwevrer 2024. Ar Rusianed a zo deuet a-benn da aloubiñ un toullad kêriadennoù e reter ha su Pokrovsk e Raion Pokrovsk.
## Kenarroud
Ur wech aet an trec'h gant an nerzhioù lu rusian en emgann Avdiivka (2023–2024) e oant aet war-raok buan en norzh ha gwalarn ar gêr nevez-aloubet a-hed ar mizioù war-lerc'h. An trec'h en Emgann Ocheretyne, stourmet e biz Avdiivka, en doa roet an tu dezho da aloubiñ tiriadoù all er mizioù da heul betek miz Gouhere.

## An argadenn
### An a-raok (18–31 a viz Gouhere)
D'ar 17 a viz Gouhere 2024 e oa kroget stourmoù e Prohres, ur gêriadennig e kreiz Oblast Donetsk. An nerzhioù lu rusian o doa aloubet al lec'h an deiz war-lerc'h, ar  pezh a oa bet o c'hentañ pazenn da vat evit mont war-zu kêr Pokrovsk.
## Notennoù ha daveennoù
Emgann Crécy

**Emgann Crécy** a oa bet stourmet d'ar 26 a viz Eost 1346 e norzh Bro-C'hall, etre un arme c'hall renet gant ar roue Fulub VI hag un arme saoz renet gant ar roue Edouarzh III. Ar C'hallaoued a oa bet o tagañ ar Saozon pa oant o treuziñ norzh Bro-C'hall e-kerzh ar Brezel Kant Vloaz. An disoc'h a oa bet un trec'h peurglok saoz gant ur c'holl spontus a varc'heien en tu gall.

Al lu saoz a oa dilestret e ledenez Cotentin d'an 12 a viz Gouhere. Aet e oant war-raok o tistrujañ dre an tan dreist-holl, en ur dreuziñ lod eus tiriadoù pinvidikañ Bro-C'hall ha betek 3 c'hilometrad diouzh Pariz. War o hent e oant bet o preizhañ kêriadennoù lies. Goude-se e oa aet ar Saozon etrezek an norzh, gant ar spi en em liammañ gant un armead kevredidi Flamanked o doa aloubet ar vro adalek Flandrez. 

O klevet e oa distro ar Flamanked , ha dre bezañ gounezet amzer war ar c'hallaoued oc'h heuliañ anezho, Edouarzh en doa bet amzer da brientiñ e lu da gaout ul lec'h difenn nepell diouzh Crécy-en-Ponthieu. D'ar 26 a viz Eost, an arme c'hall, hag a oa kalz niverusoc'h evit hini Bro-Saoz, a oa kroget raktal gant an dagadenn.

Da gentañ e oa bet un eskemm tennoù biroù etre un nerzh niverus goprsoudarded gall arbalastrerien anezho hag a oa bet riñset gant kembreidi ha gwaregerien hir Bro-Saoz. Ar C'hallaoued o doa esaet treiñ an emgann en ur gas un heuliad tagadennoù gant marc'heien bonner.
.45 Auto Rim

Ar **.45 Auto Rim** (anv metrek : **11,43 × 23 mm R**) zo ur munision armoù-dorn deveret eus ar c'halibr .45 ACP e 1920.

## Istor hag implij
Ne veze ket produet a-walc'h a Colt M1911, pistolenn standart an U.S. Army, pa grogas ar Stadoù-Unanet gant ar Brezel-bed Kentañ e 1917. Divizet e voe neuze lakaat produiñ daou revolver heñvel a-walc'h an eil ouzh eben, anvet M1917, ha produet gant an embregerezhioù Colt ha Smith & Wesson. Evit aesaat pourveziañ ar soudarded war an talbenn e fellas d'an arme e vije kambret ar revolver-mañ e .45 ACP, evel ar bistolenn standart, met ne oa bourled ebet d'ar c'hartouchennoù-mañ, ha ranket e voe sevel ur c'hlip hanterloar evit gellet kargañ anezhe en daboulin.

E 1920 e ijinas an embregerezh stadunanat Peters Cartridge Company ar gartouchenn .45 Auto Rim, a oa mui-pe-vui ur .45 ACP dezhi ur bourled. Anvet e voe .45 Auto Rim. Un tamm primoc'h eo he boled evit hini ar .45 ACP. Daoust d'an M1917 bezañ poblek er Stadoù-Unanet er bloavezhioù 1920 ha 1930, ne reas ket berzh ar .45 Auto Rim abalamour e oa aezet kavout klipoù hanterloar azasaet evit ar .45 ACP. En XX kantved e voe kinniget un nebeut revolverioù all kambret e .45. Hiziv-an-deiz e vez c'hoazh produet douilhezioù .45 Auto Rim gant Remington Ammunition, ha puilh eo an niver a voledoù .45 gwerzhet war ar marc'had, setu eo aes adkargañ e-unan kartouchennoù .45 Auto Rim. Un dornad embregerezhioù er bed evel Corbon a brodu kartouchennoù klok.

## Revolverioù kambret e .45 Auto Rim
* revolverioù M1917
* Smith & Wesson Model 25 (1955)
* Smith & Wesson Model 625 (1989)

## Liammoù diavaez
*  Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
M1917 (revolverioù)

Ar **Model 1917**, pe **M1917**, zo anv ofisiel en arme stadunanat daou revolver damheñvel produet gant Colt ha Smith & Wesson hag implijet da vare ar Brezel-bed Kentañ.

## Istor
Ar bistolenn Colt M1911 a oa arm-dorn standart an U.S. Army e 1917, pa zivizas ar vro kemer perzh er brezel. Met ne veze ket produet a-walc'h anezhe evit reiñ d'an holl soudarded, ha divizet e voe lakaat produiñ revolverioù ivez, kambret e .45 ACP evel ar Colt M1911 evit aesaat ar pourveziañ. Armoù dezhe ur blatinenn un-ober ha daou-ober hag un daboulin 6 kartouchenn e oant. 5,5 meutad (140 mm) a rae o c'hanol.

### Stumm Smith & Wesson
Deveret e voe eus ar .44 Hand Ejector New Century e 1916, pa gomprenas an embregerezh e oa ar Stadoù-Unanet war-nes antreal er brezel. Savet e voe diwar ur c'henlabour gant arsanailh-Stad Springfield. Abalamour ne oa bourled ebet gant ar c'hartouchennoù .45 ACP e voe ret ouzhpennañ d'an arm daou glip dezhe stumm un hanterloar evit gellet derc'hel anezhe en daboulin. A-drugarez d'ur rizenn war vord pep kambr eus an daboulin e c'halle bezañ enlakaet kartouchennoù enne hep klip ebet, met n'hallent ket bezañ tennet gant an distrinker. Ar revolver a gendalc'has da vezañ produet goude ar brezel betek 1949, gant un troc'h da vare an Eil Brezel-bed. E soñj e oa an embregerezh paouez gantañ e 1937, met 25.000 skouerenn a voe urzhiet er bloaz-se gant gouarnamant Brazil. Ouzhpenn 200.000 skouerenn eus ar Smith & Wesson M1917 a voe produet en holl.

### Stumm Colt
Un tamm ponneroc'h e oa ar stumm produet gant Colt (ur c'hant gram bennak ouzhpenn). Deveret e oa eus ar Colt New Service. Ne oa rizenn ebet war vord ar c'hambroù evel war stumm Smith & Wesson, met war-bouez d'un nebeud elfennoù diavaez all e oa heñvel an daou stumm. War-dro 151.000 skouerenn eus ar Colt M1917 a voe pourveziet d'an arme stadunanat.

## Gwelet ivez
* ar c'hartouchennoù .45 Auto Rim zo bet savet e 1920 evit bezañ implijet er Model 1917 hep klip ebet

## Daveennoù
Hesperoburhinus

***Hesperoburhinus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ bourlagaded, krouet e 2023 gant ar paleontologour tchek David Černý (?-) hag e genlabourerien.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Hesperoburhinus bistriatus]]*
** *H. b. *'bistriatus**', *dominicensis*, *pediacus* ha *vocifer*,
* ar bourlagad Perou (*Hesperoburhinus superciliaris*).

Pevar (4) isspesad en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an daou spesad er genad *[[Burhinus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Emgann Blanchetaque

**Emgann Blanchetaque** a oa bet stourmet d'ar 24 a viz Eost 1346 etre un armead Saozon renet gant ar roue Edouarzh III hag un nerzh gall renet gant Godemar du Fay. An emgann a oa bet ul lodenn eus Kampagn Crécy, a oa bet e penn kentañ Brezel Kant Vloaz. 

Al lu saoz a oa dilestret war ledenez Cotentin d'an 12 a viz Gouhere. Aet e oant war-raok o tistrujañ dre an tan dreist-holl, en ur dreuziñ lod eus tiriadoù pinvidikañ Bro-C'hall ha betek 32 gilometrad diouzh Pariz. War o hent e oant bet o preizhañ kêriadennoù lies. Goude-se e oa aet ar Saozon etrezek an norzh, gant ar spi en em liammañ gant un armead kevredidi Flamanked o doa aloubet ar vro adalek Flandrez. Bez e oa bet troc'het o hent dezho gant ar roue gall Fulub VI, hag en devoa lakaet gwarnizonoù en holl bontoù ha roudouroù eus ar stêr Somme hag heuliet e oa bet ar Saozon gant un armead c'hall. An dachenn a oa bet tennet diouti ar miroù boued gant ar c'hallaoued, hag ar Saozon a oa trapet fall a-benn neuze.

Goude bezañ kelaouet e oa ur roudour e Blanchetaque, dek kilometrad diouzh ar mor, Edouarzh en doa tizhet anezhi, met kejet e oa bet gantañ gant un nerzh renet gant Fay. Ur wech diskennet live an dour gant an tre, un nerzh gwaregerien hir Bro-Saoz a oa deuet a-benn da dreuziñ ar roudour, hag erruet e kreiz ar stêr o doa tennet biroù war un nerzh goprsoudarded gall arbalastrerien anezho. Deuet e oa ar Saozon a-benn da lakaat anezho da gilañ. Marc'heien c'hall o devoa klasket bontañ anezho er-maez deus ar stêr, met ur wech c'hoazh e oa bet diaes dezho dre obererezh ar waregerien. Ouzhpenn-se e oa bet kaset tud a-arm da harpañ anezho. Un emgann taer a oa bet e-kreiz ar stêr, ha rediet e oa bet ar C'hallaoued da gilañ. Kaset e oa bet soudarded saoz ouzhpenn er stourm, ar C'hallaoued a oa bet beuzet ha kilet forzh penaos. Ar c'holloù evit ar C'hallaoued a oa bet uhel, betek an hanter eus an nerzh engouestlet. Evit ar Saozon e oa bet izel-tre ar c'holloù. Daou zevezh goude emgann Blanchetaque, an nerzh diazez gall renet gant ar roue Fulub VI a oa bet riñset en Emgann Crécy gant ur c'holl buhezioù uhel spontus. Edouarzh en doa paouezet ar c'hampagn brezel o lakaat seziz war Calais, hag a oa kouezhet goude 12 miz. Evit ar Saozon e oa bet un trec'h peurglok rak deuet e oant a-benn da wareziñ ur mirlec'h e norzh Bro-C'hall hag a chomas suj dezho e-pad 200 vloaz.
Eugène Ionesco

**Eugen Ionescu**, brudet evel **Eugène Ionesco**, ganet d'ar 26 a viz Du 1909 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Meurzh 1994, a oa un dramaour roumanian-gall a skrive e galleg dreist-holl. Bez e oa bet unan eus tudennoù pennañ ar Ar c'hoariva avant-garde en . Ionesco a bet enaouer evit meur a vennozh pe teknik c'hoariva, o kregiñ gant un "enep pezh c'hoari", *[[La Cantatrice chauve]]*, ar pezh a oa bet lañs C'hoariva an diskiant. Gant pezhioù c'hoari all oc'h heuliañ mennozhioù ar prederour Albert Camus, e voe ergerzhet gant Ionesco meizadoù an diskiant hag an dreistrealouriezh. Deuet e oa da vezañ ezel eus an Académie française e 1970, hag enoret e oa bet e 1970 gant Priz Stad aostrian evit al lennegezh europat, hag e 1973 gant Priz Jeruzalem.
## Notennoù ha daveennoù
Charlie Dalin

**Charlie Dalin** zo ur martolod gall bet ganet d'an 10 a viz Mae 1984 en Havr-Nevez.

Yaouankik e krogas gant ar merdeiñ, pa oa c'hwec'h vloaz, e kreizenn vageal Kraozon. D'an oad a bemzek vloaz e reas e redadegoù kentañ. E 2011 e voe degemeret e Porzh ar Forest e pol ar redadegoù en donvor. War un dro e kendalc'has gant e studioù evit mont da savour listri, ur stummadur hag a zo talvoudus-bras dezhañ hiziv an deiz evit sikour empentiñ e vagoù nevez.

E 2012 e c'hounezas an Transat AG2R gant Gildas Morvan. Adalek 2018 e voe harpet gant an embregerezh Apivia evit redek er c'hampionad IMOCA. Ur vag nevez a voe lakaet sevel evitañ e 2019. Er bloaz-se ivez ec'h erruas da gentañ en Transat Jacques-Vabre gant Yann Elies. Da eil e echuas ar Vendée Globe 2020-2021, daoust ma oa an hini kentañ da vont dreist al linenn erruiñ, peogwir e oa bet dalc’het kont eus an amzer dremenet gant Yannick Bestaven evit saveteiñ Kevin Escoffier.

Goude-se e teuas da vezañ skiper ofisiel an embregerezh Macif. Ur vag IMOCA nevez a voe lakaet sevel evitañ, diwar e erbedadennoù. E miz Mezheven 2023 e voe moret *Macif santé prévoyance*, bloaz hanter a-raok loc'hañ ar Vendée Globe.

D’ar  e c’hounezas ar Vendée Globe, trec’het gantañ rekord ar redadeg e 64 deiz, 19 eur, 22 vunudenn ha 49 eilenn.

## Daveoù
American Primeval

***American Primeval*** (brezhoneg : *Mareoù kentañ Amerika*) zo ur stirad doare western e c'hwec'h rann krouet gant Mark L. Smith, ha skignet abaoe an 9 a viz Genver 2025 war ar savenn Netflix.

## Istor
Kregiñ a ra ar stirad o kontañ beaj Sarah Rowell hag he mab yaouank Devin e tiriad Utah e 1857. En em gavout a reont eno e-kreiz ur mare feuls abalamour d'an enebiezh etre meur a strollad, en o zouez an U.S. Army, ar milis mormon, ar wastadourien o veajiñ war-zu ar C'hornôg, hag an Amerindianed.

## Daveennoù
Joseph Aoun

**Joseph Khalil Aoun** (arabeg: جوزيف خليل عون), ganet d'an 10 a viz Genver 1964, zo ur politikour ha jeneral libanat deuet da vezañ 14 prezidant Liban d'an 9 a viz Genver 2025. Lakaet e oa bet da 14 Komandant nerzhioù lu Liban e 2017.

## Notennoù ha daveennoù
Ira Hayes

**Ira Hamilton Hayes**, ganet d'an 12 a viz Genver 1923 hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Genver 1955, a oa un Amerindian Akimel O'odham hag ur Marine e-kerzh an Eil Brezel-bed. Hayes a oa ezel eus ar meuriad Keli Akimel Oʼotham, lec'hiet en Pinal ha Maricopa, kontelezhioù eus Arizona. Emezellet e oa e adarmead an United States Marine Corps Reserve d'ar 26 a viz Eost 1942, ha, goude ar c'hourdonadenn danvez soudard, e oa deuet da vezañ ur Paramarine dre youl. Stourm a reas e Bougainville hag e Iwo Jima, war talbenn Brezel ar Meurvor Habask.

Hayes a oa bet brudet evit bezañ unan eus c'hwec'h douger banniel ar poltred dreistbrudet *[[Raising the Flag on Iwo Jima]]* gant ar poltreder Joe Rosenthal. Ar c'hentañ banniel a oa bet savet war ar Menez Suribachi d'an 23 a viz C'hwevrer 1945, e su enezenn Iwo Jima. Dre ma oa bet kavet e oa re vihan ar banniel kentañ e voe savet unan all d'an devezh-se, brasoc'h anezhañ. Un eil poltred gant ur banniel nevez, e-lec'h ma oa Hayes ivez, a oa deuet da vezañ brudet-meurbet. Goude an emgann, Hayes ha daou soudard all bet anavezet war poltred an eil banniel, hag a oa chomet bev en emgann, a oa bet fiziet enno ar gefridi da rastellañ arc'hant da vare ar seizhvet rastelladenn arc'hant brezel. E 1946, goude e servij er C'horfad fuzuilherien-vor, e oa bet Hayes un test evit anavezout ar soudarded a oa bet poltredet, rak diaesterioù a oa bet evit gouzout piv e oa ar soudarded ez-resis.

Goude an Eil Brezel-bed, Hayes a oa klañv gant ar stroñs goude-traomatek ha goustadik e oa kouezhet en alkoolegezh. D'an 10 a viz Du 1954 e oa bet oc'h arvestiñ diskouezadeg kentañ ar Marine Corps War Memorial en Arlington County, Virginia, a oa bet savet a-ziwar ar poltred gant Hayes ha pemp marines all o sevel an eil banniel en Iwo Jima. Goude un nozvezh oc'h evañ d'an 23-24 a viz Genver 1955 e oa marvet gant ar yenijenn hag ampoezonet gant an alkool. Beziet e oa bet gant enorioù milourel leun e Bered vroadel Arlington d'an 2 a viz Chwevrer 1955.
## Notennoù ha daveennoù
Enez le Verdelet

**Enez le Verdelet** (*Îlot du Verdelet* pe *Le Verdelet* e galleg) zo un enezennig e-tal Beg Piégu e kumun Pleneg-Nantraezh en Aodoù-an-Arvor hag e Bro-Sant-Brieg. A-drugarez da gevredigezhioù ar vro ha da Edmond Tranin eo gwarezet evned an enezenn abaoe 1973 ha difennet eo chaseal warni. Betek nav spesad evned a ya da neizhiañ war an enezenn, daou anezhe a zo en arvar da vont da get: ar vorvran vras hag ar gouelan gris.

Moaien zo da vont war an enezenn dre un erv pa vez izel ar mor.

## Skeudennoù

Restr:Jacobaea maritima à Pléneuf-Val-André - GR 34.jpg|Ar blantenn *Jacobaea maritima* war an enezenn.
Restr:Pléneuf-Val-André - Îlot du Verdelet 06.jpg|Enez le Verdelet d'an uhelvor.


## Liamm diavaez
*"L’îlot du Verdelet", lec'hienn ar gevredigezh VivArmor.
*"Le Verdelet", lec'hienn kumun Pleneg-Nantraezh.
*"Le Verdelet", lec'hienn ti an douristed Kab Erge-Nantraezh

## Notennoù
Biziura

***Biziura*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1824 gant ar skiantour saoz James Francis Stephens (1792-1852).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad houidi er genad-mañ : *[[Biziura lobata]]*, daou isspesad — *B. l. *'lobata**' ha *menziesi* — dezhañ, brosezat e kreisteiz Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù
Beg ar Rozeler

**Beg ar Rozeler** (*pointe du Roselier* e galleg) zo ur beg-douar uhel war aod kornôg Bae Sant-Brieg, e kumun Plerin.

El lec'h uhelañ emeur un 60 metr bennak a-us ar mor hag alese e c'haller kaout ur gwel kaer war Bae Sant-Brieg a-bezh. Un daol reteriñ zo, da zisplegañ d'an dud petra a welont. 

Tost d'ar beg-douar e c'haller gwelet ur "forn boledoù", ur savadur bihan eus an  ; talvezout a rae da dommañ boledoù maen a veze tennet war listri an enebourien a-benn c'hwezhañ tan enno. 

Un tamm uheloc'h ez eus monumantoù e koun martoloded marvet er mor, dreist-holl re ar vag Bételgeuse marvet en Iwerzhon e 1979 ha pesketaerien all.

## Liammoù diavaez

* Baie de Saint-Brieuc Tourisme

## Notennoù