Paths of Glory (film)

***Paths of Glory*** (*Hentoù ar C'hloar* e brezhoneg) zo ur film saoznek, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour stadunanat Stanley Kubrick e 1957.

Pevarvet film hir Kubrick eo ***Paths of Glory***, kaset da benn gantañ war-lerc'h *[[Fear and Desire]]* (1953), *[[Killer's Kiss]]* (1955) ha *[[The Killing (film)|The Killing]]* (1956) : un oberenn flemmus ha kriz ouzh spered ki an arme ha diseblanted yen an uhelofiserien anezhi ouzh planedenn ar soudarded dindane. Ur wech ouzhpenn en devoe tro Kubrick da ezteuler e gredennoù a enepbrezelour bet diskouezet kent da-geñver *Fear and Desire* hag o kemenn *[[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]]* (1964) ha *[[Full Metal Jacket (film)|Full Metal Jacket]]* (1987) da zont. Diazezet eo diwar zarvoudoù gwirion c'hoarvezet e Bro-C'hall e-pad ar Brezel-bed kentañ pa oa bet fuzuilhet war-dro c'hwec'h kant soudard gall « da reiñ ar skouer vat », bet tamallet anezhe da vezañ kuitaet o fost, nac'het sentiñ pe klasket en em vuturniañ.

Gant Joseph Losey e 1964 (*[[King & Country]]*), Francesco Rosi e 1970 (*[[Uomini contro]]*) ha Jean-Pierre Jeunet e 2003 (*[[Un long dimanche de fiançailles (film)|Un long dimanche de fiançailles]]*) peurgetket e voe adkemeret an hevelep dodenn.

## An oberenn orin
Ur romant eo *[[Paths of Glory]]* da gentañ-penn, bet savet gant ar skrivagner stadunanat Humphrey Cobb hag embannet e 1935. Kemeret en devoa perzh Cobb er Brezel Bras gant an arme ganadian hag awenet e voe gant istor ar pevar c'horporal gall — Louis Girard, Lucien Lechat (genidik eus Ferred), Louis Lefoulon ha Théophile Maupas — a oa bet kaset d'ar marv d'ar 17 a viz Meurzh 1915 e Souain (Marne) war zigarez m'o devoa nac'het mont er-maez eus o fozioù-difenn. Titl ar romant a zeu eus ar varzhoneg *[[Elegy Written in a Country Churchyard]]* gant ar barzh saoz Thomas Gray :[…]*The boast of heraldry, the pomp of pow'r,<br>And all 'that beauty, all that wealth e'er gave,<br>Awaits alike th'inevitable hour.<br>The *'paths of glory** lead but to the grave.''<br>[…]<br>E 1935 eo ivez e voe azasaet ar romant gant [[Sidney Howard]] d'ober ur pezh-c'hoari, e [[Broadway]], ha ne reas ket muioc'h a verzh eget an oberenn orin. Tra m'edo Stanley Kubrick ha [[James B. Harris]] war glask danvez ur film, soñj en devoe Kubrick bezañ lennet levr Cobb pa oa yaouankoc'h. Goude bezañ kevredet [[Kirk Douglas]] ouzh ar raktres, setu ma voe prenet (dek mil dollar) gwirioù ar film gante digant intañvez Cobb.

==An doare ma voe degemeret ar film==
Skignet e voe ar film e [[München]] ([[Republik Kevreadel Alamagn (1949-1990)|Alamagn ar C'hornôg]]) d'an [[18 a viz Gwengolo]] 1957 evit ar wech kentañ. Evel e-keñver hogos an holl oberennoù gant Kubrick e savas tabutoù ouzh ***Paths of Glory*** en [[Europa]] a-bezh, e-lec'h na oa ket pareet holl c'houlioù an [[Eil Brezel-bed]] c'hoazh. N'hellas an arvesterien alaman (ad)sellet ouzh ar film nemet daou vloavezh goude bezañ bet skignet, nec'het ma oa o gouarnamant ma vije feuket pennoù-bras Bro-C'hall. Er vro-mañ, paket e lagenn [[Brezel Aljeria]], ne voe ket re ziaes d'ar c'hevredigezhioù soudarded kozh ober ar pezh a oa ret evit ma vije daleet dont er-maez ar film gant [[United Artists]] (hep na vije berzet koulkoude !) : plegañ a reas ar broduourien stadunanat ha ret e voe gortoz triwec'h bloavezh ouzhpenn. Eeunoc'h e voe planedenn ar film e [[Spagn]] dre ma voe berzet gant gouarnamant [[Francisco Franco|Franco]] ha kement-mañ betek unnek bloavezh war-lerc'h marv an diktatour spagnol. Daoust d’an tabutoù bezañ bet ouzhpenn kreñv pa oa bet kinniget ***Paths of Glory*** e [[Brusel]] e voe tapet Priz meur [[Union de la critique de cinéma (UCC)]] [[belgia]]t gantañ e [[1959]].

==Fichenn deknikel==
* Doare : Brezel, Drama,
* Skoazellerien-sevener : [[Dixie Sensburg]], [[Franz-Josef Spieker]] ha [[Hans Stumpf]],
* Senario : Stanley Kubrick, [[Jim Thompson]] ha [[Calder Willingham]], azasaet diwar ar romant ''Paths of Glory'' (1935) gant Humphrey Cobb,
* Kevredad produiñ : [[Bryna Productions]],
* Produourien : Kirk Douglas, Stanley Kubrick ha James B. Harris,
* Renerien produiñ : [[John Pommer]], [[Helmut Ringelmann]] ha [[George von Block]], 
* Kevredad dasparzhañ : United Artists,
* Rener ar skeudenniñ : [[Georg Krause|George Krause]],
* Ijinour ar son : [[Martin Müller]],
* Aozer ar sonerezh orin : [[Gerald Fried]],
* Kinklour : [[Ludwig Reiber]],
* Dilhataerez : [[Ilse Dubois]],
* Farder : [[Arthur Schramm]], 
* Skriptererez : [[Trudy von Trotha]],
* Frammerez : [[Eva Kroll]], 
* Kenurzhier an efedoù arbennik : [[Erwin Lange]],
* Prantad filmañ : adalek an [[18 a viz Meurzh]] betek miz Mae 1957,
* Lec'hioù filmañ :
** [[Bernried am Starnberger See]] ([[Bavaria]]),
** [[Kastell Schleißheim]] en [[Oberschleißheim]] (Bavaria),
** München,
** studioioù [[Bavaria Film]] e [[Grünwald]] (Bavaria),
* Deiziadoù dont er-maez :
** 1957 : 18 a viz Gwengolo (München, ), [[25 a viz Here]] (Alamagn ar C'hornôg a-bezh), [[20 a viz Kerzu]] ([[Los Angeles]]), [[25 a viz Kerzu]] ([[New York]],  [[Stadoù-Unanet]]),
** [[1958]] : [[14 a viz C'hwevrer]] (), [[19 a viz C'hwevrer]] (), [[8 a viz Mae]] (), miz Gwengolo (),
** 1959 : [[10 a viz Ebrel]] (),
** [[1969]] : dre skinwel (),
** [[1970]] : [[7 a viz Mezheven]] ([[Adelaide (Aostralia)|Adelaide]], ),
** [[1975]] : [[26 a viz Meurzh]] (),
** [[1986]] : [[13 a viz Here]] ([[Madrid]]), [[15 a viz Here]] ([[Barcelona]], ),
** [[1997]] : miz Eost ([[Locarno]], ).
* Padelezh : 88'.

==An danvez==

E [[1916]] ez eo kemmet an emgannoù, sac'het ma chom ar soudarded en o fozioù-difenn. Broudañ a ra ar [[jeneral]] Broulard, e penn e rannarme, ar jeneral brigadenn Mireau da gemer ur c'hreñv a savlec'h dalc'het gant an Alamaned, en ur reiñ dezhañ da gompren e rafe vad da red e vicher. N'en do soudard ouzhpenn ebet ha berr-kenañ e vo bombezadeg kent linennoù-difenn an enebourien. Fiziet eo an arsailh er [[koronal|c'horonal]] Dax ha n'eo ket evit mirout ouzh 701 Rejimant Troadegiezh a vezañ pilet dindan dennoù stank an Alamaned. O spurmantiñ an dachenn-emgann war-bouez e c'hevellunedenn e stad ar jeneral Mireau ez eus soudarded hag a zo chomet er fozioù, diaes dezhe mont kalz pelloc'h eget an aspled anezhe. Aet en egar e c'houlenn, dre bellgomz, ma vo bombezet al linennoù gall evit ober d'an droadeien mont war-raok ; en aner, dre m'eo nac'het groñs hen ober gant an ofiser kanolierezh hep gourc'hemenn dre skrid.

Koll e vrud ne fell ket da vMireau hag ober a ra e veno kas ar rejimant dirak al lez-vrezel : hetiñ a ra ma vo fuzuilhet ur c'hant soudard bennak. Talañ a ra Dax ouzh un diviz hag a gav hegus. D'ar jeneral Broulard ez eo ar ger diwezhañ a-benn ar fin : tri den hepken, dibabet e-barzh pep strollad eus ar rejimant, a vo barnet.

Heuget gant kement a zireizhded e c'houlenn Dax, alvokad diouzh e vicher a-raok ar brezel, an aotre da zifenn an tri soudard a vo lakaet da damallidi. Mard eo tennet d'ar sord anv ar soudard Arnaud, dibabet eo hini Férol dre ma tremen da zen noazus ouzh ar Gevredigezh. Gwashoc'h c'hoazh : dilennet eo bet Paris gant al letanant Roget, aon gant an ofiser e vefe diskuliet al laoskoni en devoa diskouezet dirak ar c'horporal da-geñver arvoudoù kent. En desped d'an arguzennoù poellek ha d'an displegadennoù kinniget gantañ n'eo ket ar c'horonal evit mirout ouzh an drevezadenn a brosez a vont betek penn : en abeg d'o « laoskoni ouzh an enebourien » ez eo kondaonet Arnaud, Férol ha Paris da vezañ fuzuilhet a-wel d'ar rejimant a-bezh a-benn antronoz. Hag int o-zri toullbac'het e-barzh ul loch da dremen o nozvezh diwezhañ. O klask terriñ e enkrez da Arnaud e sav ur sachig etre hemañ ha Paris : gwallgouezhañ a ra ar soudard ha gloazet fall eo. Kollet e anaoudegezh gantañ e chomo er stad-se betek e lazhidigezh.

Goude bezañ dastumet testeni an daou ofiser kanolierezh a oa bet gourc'hemennet dezhe gant ar jeneral Mireau tennañ war e soudarded dezhañ ez a ar c'horonal Dax da gaout ar jeneral Broulard. Kompren a ra hemañ n'hell ket mirout ouzh un enklask war emzalc'h Mireau ha kinnig e garg da zDax, kendrec'het mard eo ez eo debret ar c'horonal gant ar youl-sevel. Ne vo ket lezet o buhez d'an tri c'hondaonad : fuzuilhet int 'ta ha ret eo eren Arnaud ouzh e gravazh, hag eñ semplet, evit ma vo graet e stal d'ar soudard en e sav ! Ouzhpenn heuget e nac'h Dax e enraog, gwell gantañ mont da gaout e soudarded a zo war-nes mont d'an talbenn en dro...

==Roll ar gomedianed pennañ==

* Kirk Douglas : ar c'horonal Dax,
* [[Ralph Meeker]] : ar c'horporal Philippe Paris,
* [[Adolphe Menjou]] : ar jeneral Georges Broulard,
* [[George Macready]] : ar jeneral Paul Mireau,
* [[Wayne Morris]] : al [[letanant]] Roget,
* [[Richard Anderson]] : ar [[major]] Saint-Auban,
* [[Joe Turkel|Joseph Turkel]] : ar soudard Pierre Arnaud,
* [[Christiane Kubrick|Susanne Christian]] : ar brizoniadez alaman,
* [[Jerry Hausner]] : perc'henn an davarn,
* [[Peter Capell]] : prezidant al lez-vrezel (ha daneveller deroù ar film),
* [[Emile Meyer]] : an aotroù aluzener Duprée,
* [[Bert Freed]] : ar [[serjant]] Boulanger,
* [[Kem Dibbs]] : ar soudard Lejeune,
* [[Timothy Carey]] : ar soudard Maurice Férol,
* [[John Stein]] : ar [[kabiten|c'habiten]] Rousseau,
* [[Harold Benedict]] : ar c'habiten Nichols.
* [[Fred Bell]], [[Paul Bös]] (ar major Gouderc), [[Leon Briggs]] (ar c'habiten Sancy), [[Herbert Ellis]], [[Wally Friedrichs]] (ar c'horonal De Guerville), [[Halder Hanson]], James B. Harris, [[Rolf Kralovitz]], [[Ira Moore]] (ar c'habiten Renouart), [[Marshall Rainer]] (ar soudard Duval), [[Robert Vagnoid]].

War roll aktourien ur film brezel n'eo ket gwall souezhus kavout un aktourez hepken, Christiane Susanne Harlan hec'h anv. E dibenn ar film e talc'h perzh ur brizoniadez alaman goulennet ganti kanañ ''[[Der treue Husar]]'' en [[alamaneg]] dirak ar soudarded c'hall a-raok dezhe distreiñ d'an emgann. Eurediñ a reas da gKubrick e 1958.

Adc'hoarierien alaman ha stadunanat a voe gopret, ar pezh a c'hell displegañ petra zo kaoz n'eo ket gwall reoliek jestroù 'zo gant soudarded sellet evel... gall.

==Liammoù diavaez==
* [http://www.imdb.com/title/tt0050825/combined  ***Paths of Glory*''' war Internet Movie Database]
* Tañvadenn orin ar film

## Notennoù ha daveennoù