open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caradog ap Meirion

**Caradog ap Meirion** a oa roue Gwynedd eus 754 da 798.

Kenderv a-bell e oa da Rhodri Molwynog ap Idwal, roue araokañ. O-daou e lârent e tiskennent eus Cunedda, ar roue damvojennel en devije dieubet Kembre diouzh an Iwerzhoniz ha krouet rouantelezh Gwynedd.

Diskennet e vefe bet Caradog ap Meirion eus Owain Danwyn, roue Rhos ha mab-bihan da g-Cunedda. Daoust ma oa bet kollet gantañ he statud roueel e vije chomet pouezus ar skourr-se eus ar familh en e gantref.

N'eo ket sklaer pegoulz e krogas Caradog da ren met etre marv Rhodri e 754 ha 768 e oa war a seblant. Er bloaz-se e kendrec'has Elfoddw, eskob Gwynedd, Kembreiz da gemmañ o doare da jediñ amzeriad Pask. Daoust ma n'eo ket meneget anv Caradog e liamm gant an darvoud-se ez eo anat ne zeuas a-benn Elfoddw nemet peogwir e oa en amzer-se ur roue a bouez e Kembre a oa gouest da lakaat e youl war rest ar vro. Caradog eo an hini nemetañ a c'hell klotañ.

Evel rouaned gembreat arall eus e amzer e oa gourdrouzet Caradog gant rouantelezhioù angl-ha-saoz reter Preden. Abeg gwirheñvelañ e varv a zo e oa lazhet en emgann gant Coenwulf Mercia. Marteze e oa bet taget gant Cynan Dindaethwy ap Rhodri, mab ar roue en doa skrapet e dron.

## Pennad kar
*Caradog
Republik

Ur **republik** a zo ur riez pe ur vro ha n'eo ket renet gant un unpenn ha m'he deus ar bobl - pe un darn anezhi - ul levezon war bolitikerezh ar stad. Dont a ra ar ger eus al Latin *Res Publica* a c'heller treiñ dre *An Dra Voutin*. Stumm bonreizhel ar republikoù a c'hell kemm kalz hervez ar broioù.

## Perzhioù ar republikoù
### Penn ar Stad

Ar *prezidant* a vez graet eus penn ar Stad en darn vrasañ eus ar republikoù a-vremañ. Er re gozh ec'h implijed alies titloù arall evel doj, arc'hon pe konsul.
Gary Gygax

**Ernest Gary Gygax** (27 a viz Gouere 1938 - 4 a viz Meurzh 2008) a oa ur skrivagner amerikan hag ur c'hrouer c'hoarioù war dachenn ar c'hoarioù roll.

E 1974 e krouas gant Dave Arneson ar c'hoari roll kentañ bet embanet ha lakaet e gwerzh: Kevioù hag Erevent.

## Levrioù

**Heuliad [[Levr-c'hoari|levrioù-c'hoari]] ''[[Sagard the Barbarian]]***, kenskrivet gant [[Flint Dille]].
* #1 - *The Ice Dragon* ([[1985]]), ISBN 0-671-55487-5, skeudennet gant [[Leslie Morrill]].
* #2 - *The Green Hydra* ([[1985]]), skeudennet gant [[Leslie Morrill]].
* #3 - *The Crimson Sea* ([[1985]]), skeudennet gant [[Leslie Morrill]].
* #4 - *The Fire Demon'' (1986), skeudennet gant Ian McCaig.
Diñs

Un **diñs** a zo un draezenn, dre-vras a vent vihan ha gant ur stumm kubek, evit tennañ un niver pe un arouez en un doare dargouezhek e-touez ur rumm kinnigoù.

C'hoari an diñsoù a veze graet kenañ en ostalerioù gwechall.
Dave Arneson

**Dave Arneson** a zo ur c'hrouer c'hoarioù amerikan bet ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1947 er Minnesota ha marvet d'ar 7 a viz Ebrel 2009.

Krouet en deus gant Gary Gygax ar c'hentañ ha brudetañ c'hoari roll, Kevioù hag Erevent.
Incapacitants

**Incapacitants** (**インキャパシタンツ**) a zo ur strollad sonerezh bet krouet e 1981 gant Toshiji Mikawa ha Fumio Kosakai. 

## Pladennoù pennañ
* (1981) *Eternal Paralysis*
* (1983) *Peony Crackers*
* (1989) *Repo*
* (1990) *Feedback of N.M.S.*
* (1991) *Fabrication*
* (1993) *Quietus* • *Stupid Is Stupid*
* (1994) *No Progress* • *Ad Nauseam*
* (1995) *Sarin Will Kill Every Bad Aum!!!* • *As Loud As Possible* • *D.D.D.D.* • *El Shanbara Therminosis* • *Operorue*
* (1996) *Asset Without Liability* • *Ministry of Foolishness* • *New Movements In CMPD*
* (1999) *Default Standard* • *Unauthorized Fatal Operation 990130*
* (2000) *Live Incapacitants*
* (2004) *Sec End*
* (2007) *73*

## Liamm diavaez
*   Ur film diwar o fenn.
Roll ar Pennoù Stad e 777

Pennoù Stad ar bloaz 776 - Darvoudoù ar bloaz 777 - Pennoù Stad ar bloaz 778 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

***[[Makuria]]** ?
***[[Rouantelezh Nekor|Nekor]]** - Sa'id I ibn Idris, Roue Nekor (760-803)

## Amerika

***[[Calakmul]]** - B'olon K'awil, (c.771-c.789)
***[[Copán]]** - Yax-Pasaj Chan Yoaat, (763-goude.810)
***[[Tikal]]** - Yax Nuun Ayiin II, (768-790)

## Azia

***[[Sina]]** (Tiernelezh Tang Dynasty) - Daizong, Impalaer Sina (762-779)
***[[Japan]]** (Marevezh Nara) - Kōnin, Impalaer Japan (770-781)
***[[Silla]]** - Hyegong, Roue Silla (765-780)
***[[Balhae]]** - Da Qinmao/Dae Heung-mu (737-793)
***[[Pallava]]** - Thandi Varman, Roue Pallava, (710-775)
***[[Impalaeriezh Palla]]** - Dharmapala (775-825)
***[[Rashtrakuta]]** - Krishna I (768-783)
***[[Tibet]]** - Impalaer Tibet
**Khri-srong lDe-btsan, (730-785)
**Mu-ne btsan-po, (762-786)
**Mu-tig btsan-po, (764-817)

## Europa

***[[Rouantelezh Asturia]]** - Silo Roue Asturia, (774-783)
***[[Bulgars]]** - Roue Bulgaria
*#Telerig, (768-777)
*#Kardam, (777-803)
***[[Impalaeriezh BizañS]]** - Leo IV, Impalaer Bizañs (775-780)
***[[Cordoba]]** - Abd-ar-rahman I Kalif Cordoba(756-788)
***[[Dál Riata]]** - Áed Find, Roue Dál Riata (739-778)
***[[East Anglia]]** - -Aethelred, Roue East-Anglia (c.758-779)
***[[Rouantelezh Essex|Essex]]** - Roue Essex Sigeric (758-798)
***[[Franked]]** Karl-Veur, Roue ar Franked (768-814)
***[[Gwynedd]]** - Caradog ap Meirion Roue Gwynedd (c.754-c.798)
***[[Iwerzhon]]** - Donnchadh, Pennroue Iwerzhon (766-792)
****[[Hy-Many]]** - Dunchadh Ua Daimhine, Roue Hy-Many (767-780)
****[[Laighin]]** - Ruaidri mac Faelan, Roue Laighin (776-785)
****[[Mide]]** - Donnchad Midi mac Domnaill, Roue Mide (766-797)
****[[Ulaid]]** - Fiachna, Roue Ulaid (749-785)
***[[Kent]]** - Egbert II, Roue Kent (764-c.784)
***[[Klarjeti]]** - Adarnase, Duk eus Klarjeti (742-779)
***[[Mercia]]** - Offa, Roue Mercia (757-796)
***[[Northumbria]]** - Roue Nothumbria - Aethelred I, (774-779)
***[[Pikted]]** - Alpin II, Roue ar Bikted (775-780)
***[[Rouantelezh Strathclyde|Strathclyde]]** - Eugein II Alt Clut, roue Strathclyde (760-c.780)
***[[Venezia]]** - Maurizio Galbaio, Doj Venezia (764-787)
***[[Wessex]]** - Cynewulf, Roue Wessex (757-786)
****[[Rouantelezh Sussex]]** - Ealdwulf Roue Sussex (c.772-c.791)

## Reter-kreiz

***[[Caliphat]]** - al-Mahdi, Kalif Damascus (775-785)

[Rummad:Rolloù ar Pennoù Stad dre vloaz|Roll ar Pennoù Stad e 777]]
Zhao Diwezhat

**Zhao Diwezhat** (sinaeg 后赵) a oa ur riez eus ar C'hwezek rouantelezh e-pad an Dierniezh Jin (265 - 420). Krouet e oa bet e 319 gant ar familh Shi eus ar meuriad Jie. An eil stad vrasañ goude ar Qin Diaraok e oa.

Xiangguo (襄國, e Xintai, Hebei) e oa e gêrbenn da gentañ met e 335 e tiblasas Shi Hu anezhi da Yecheng (鄴城, Handan, Hebei) ma chomas betek fin ar stad e 351.

## Rouaned Zhao Diwezhat




Anv Azeuldis
Anv ofisiels
Anv familh rakanv
Ren
Marevezh







Gaozu (高祖 Gāozǔ)
Ming (明 míng)
Shi Le (石勒 Shí Lè)
319-333
*Zhaowang (趙王 Zhàowáng)* 319-328*Taihe (太和 Tàihé)* 328-330*Jianping (建平 Jiànpíng)* 330-333
 



Ebet
Priñs Haiyang (海陽王 Hǎiyáng wáng)
Shi Hong (石弘 Shí Hóng)
333-334
*Yanxi (延熙 Yánxī)* 334
 



Taizu (太祖 Tàizǔ)
Wu (武 Wǔ)
Shi Hu (石虎 Shí Hǔ)
334-349
*Jianwu  (建武 Jiànwǔ)* 335-349*Taining (太寧 Tàiníng)* 349
 



Ebet
Priñs Qiao (譙王 Qiáo wáng)
Shi Shi (石世 Shí Shì)
33 devezh e 349
*Taining (太寧 Tàiníng)* 33 devezh e 349
 



Did not exist
Prince of Pengcheng (彭城王 Péngchéng wáng)
Shi Zun (石遵 Shí Zūn)
183 devezh e 349
*Taining (太寧 Tàiníng)* 183 days in 349
 



Ebet
Priñs Yiyang (義陽王 Yìyáng wáng)
Shi Jian (石鑒 Shí Jiàn)
103 devezh e 349-350
*Qinglong (青龍 Qīnglóng)* 103 devez e 349-350
 



Ebet
Priñs Xinxing (新興王 Xīnxīng wáng)
Shi Zhi (石祗 Shí Zhī)
350-351
*Yongning (永寧 Yǒngníng)* 350-351
Iudgual

**Iudgual** a oa roue diwezhañ Manav, eus tiernelezh Ceretic Guletic. Evel n'en doa hêr ebet e legadas ar rouantelezh d'e c'hoar Celemion ha d'he fried Sandde, ur priñs eus Rheged ar Su a oa o vevañ en harlu e Powys d'ar mare-se.
Caroline B. Cooney

**Caroline B. Cooney**, ganet d'an 10 a viz Mae 1947 e Geneva (New York) zo ur skrivagnerez stadunant evit ar yaouankiz. Skrivet he deus war-dro 100 romant spont ha kevrin.

## Levrioù en o unan

## Stiradoù
### ''The Vampire's Promise trilogy''
**Deadly Offer* (1991)
**Evil Returns* (1992)
**Fatal Bargain* (1993)
### ''Jennie Spring/Janie Johnson''
#*The Face on the Milk Carton* (1990)
#*Whatever Happened to Janie?* (1993)* 
#*The Voice on the Radio* (1996)
#*What Janie Found* (2000)
#*What Janie Saw* (2012)
#*Janie Face to Face* (2014=
===*Losing Christina Series*===
**The Fog* (1989)
**The Snow* (1991)
**The Fire* (1992)
===[[Levr-c'hoari|levrioù-c'hoari]] *Follow Your Heart Romance*===
Dek levr zo er stirad, tri anezho gant Caroline B. Cooney.
*Niverenn 3  : *A Stage Set For Love* (1983)
*Niverenn 4  : *Sun, Sea, and Boys* (1984)
*Niverenn 7  : *Racing to Love* (1985)
===*Christina Romney*===
#*The Fog* (1989)
#*The Snow* (1990)
#*The Fire* (1990)
===*Time Travelers Quartet*===
# *Both Sides of Time* (1995)
# *Out of Time* (1996)
# *Prisoner of Time*
# *For All Time'' (2002)
## Notennoù
André Markowicz

**André Markowicz** zo un troour a vicher diwar ar rusianeg, bet ganet e 1960 e Praha (kêr-benn Tchekoslovakia d'ar c'houlz-se).

Troet en deus oberennoù Tchec'hov, Dostoyevskiy ha Pouchkin  e galleg, ha kenlabouret en deus gant Alan Botrel, Gwendal Denez, Koulizh Kedez ha Yann-Varc'h Thorel da dreiñ un nebeud oberennoù rusianek e brezhoneg, embannet holl e peurunvan. Gerioù nevez, deuet eus Preder pe fardet gant Kedez, a gaver ivez er skridoù.

## Troidigezhioù e brezhoneg
Kavout a reer e anv e talbenn un toullad levrioù troet diwar ar rusianeg e brezhoneg. 
* Gennadi Aigi, *Le monde de Sylvia / Bed Sylvia*, La Belle Echappée, 1992. Troet e galleg gant André Markowicz hag e brezhoneg gant Alan Botrel.
* Gennadi Aigi, *Ar c'henavezo diwezhañ ha barzhonegoù all*. Teskad barzhonegoù troet gant Alan Botrel, Gwendal Denez, Koulizh Kedez hag André Markowicz, Skrid, 1994. 
* Anna Ac'hmatova, *Requiem*, (teiryezhek), troet diwar ar rusianeg gant André Markowicz ha Koulizh Kedez, 1997 ;
* Fiodor Dostoievski, *Hunvre un den lu*, troet diwar ar rusianeg gant Andre Markowicz ha Yann-Varc'h Thorel, Embannadurioù an Treizher, Plouzeniel, 2006.

## Troidigezhioù diwar ar brezhoneg
Troet en deus ''Ar Basion Vras'', kanet gant Annie Ebrel, e galleg, hag embannet e-barzh ''Anciennes complaintes de Bretagne'', kensinet gant e bried.

## Pladenn
* Nolùen Le Buhé / Annie Ebrel / Marthe Vassallo / André Markowicz : *Gwerzioù*, Keltia Musique, 2009

## Liammoù diavaez
* Pennad e Libération, e 2005, ma lenner ali André Markowicz hag e bried diwar-benn lec'h ar brezhoneg e Roazhon: http://www.liberation.fr/villes/2005/03/19/le-culte-du-legume-par-andre-markowicz-et-francoise-morvan_513558
* Pennad-kaoz gant an troour e lec'hienn Carla Bruni-Sarkozy, tennet goude.
** meneget e 2010 (miret evit poent) e saozneg : http://languagehat.com/andre-markowicz-on-translation/
* Pennad : http://larepubliquedeslivres.com/markowicz/comment-page-3/#comments
* Pennad e-barzh L'Humanité, Yaou 10 a viz Meurzh 2016 : http://www.humanite.fr/andre-markowicz-je-suis-un-traducteur-russe-ecrivant-en-francais-601648, ma lavar : *Quant au breton, il a été unifié en 1941, contre le peuple, parce qu’il fallait créer une nation. Cette langue est factice, personne ne la parle réellement et cela n’empêche pas le breton de disparaître. On ne sauve pas une langue*. 
*Pennad e-barzh OF 24/10/2014/ https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/nantes-44000/il-retraduit-dostoievski-andre-markowicz-la-mediatheque-2925052

## Notennoù ha daveennoù
Tabut

Un **tabut** zo un enebiezh, kreñv pe kreñvoc'h, etre daou zen, pe div gostezenn, pe muioc'h, gant komzoù feuls, tagus, ha trouz alies, taolioù a-wechoù. 

## Tabutoù istorel
*Tabut ar re Gozh hag ar Re Vodern, er  e Bro-C'hall
*Tabut Hernani, en , diwar-benn pezh-c'hoari Victor Hugo : kann ha bazhadoù a oa bet. 
*Tabut Barzaz Breiz, adalek amzer Fañch an Uhel betek hini Donatien Laurent ha Françoise Morvan.
*An Tabut diwar-benn Arkitektour Meur ar Bed, e-barzh ar Frañmasonerezh
*Tabut an doare-skrivañ e Breizh etre tud ar falc'huneg ha re ar peurunvan e dibenn an XXvet kantved: kunujennoù bras a oa bet ha distanet an traoù tamm-ha-tamm.
*An tabutoù diwar-benn an diforc'hañ-bugale, ar relijion ha Harry Potter, an dimezioù etre tud heñvelreizh, hag all.

## Fazi
Dre fazi ha diouiziegezh e vez implijet ar ger a-wechoù gant tud zo evel pa vije heñvel e ster ouzh kaozeadenn, pe kendiviz.

### Skouerioù : Tabutoù Karaez
*Kement-se a gaver splann en ur baperenn-vrudañ embannet gant Rannvro Breizh diwar-benn ar politikerezh sevenadurel e 2008, ma lenner: *La région vous invite à débattre! Ho pediñ a ra ar rannvro da dabutal*. Evel-just ne oa ket pedet an dud da dabutal, met da gengaozeal.
*E Saloñs al Levrioù e Karaez e 2009 e oa pedet an dud da gemer perzh en un *Tabut* diwar-benn al lennegezh evit ar yaouankiz. E gwirionez ne oa nemet ur gaozeadeg.
**Heñveldra e 2010 gant ur gaozeadeg all diwar-benn ar Genrouedad, lakaet adarre da *dabut*.

## Liammoù diavaez
*Ur skouer eus fallimplij ar ger tabut gant Ofis ar Brezhoneg : http://www.opab-oplb.org/evenement/535/113-darvoudou.htm .
Cou-de-pied (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **cou-de-pied** evit deskrivañ un emstumm pa vez lakaet un troad plaen war an troad all etre ar c'hof-gar hag an ibil (*cou-de-pied* pe "gouzoug an troad" e galleg) o lakaat an troad dirak, a-gostez pe a-dreñv egile. Pa vez lakaet a-dreñv e reer outañ dre fazi a-wezhoù *coupé*.

Er Skol rusek e vez lakaet an troad tro-dro d'egile gant ar seul dirak hag ar bizied a-dreñv.
Rond de jambe

E barrez klasel e implijer an termen **rond de jambe** evit deskrivañ ur fiñvadenn ma vez treset hantergelc'hioù gant un troad lem e veg, o tistreiñ dre ar c'hentañ emstumm a-raok adkregiñ, o tresañ war al leur ul lizherenn "D".

Eus dirak betek a-dreñv e reer anezhañ *rond de jambe [[en dehors (barrez)|en dehors]]* hag eus a-dreñv betek dirak e reer anezhañ *rond de jambe [[en dedans (barrez)|en dedans]]*.

Meur a doare *rond de jambe* resis ez eus: 

* ***Rond de jambe à terre***: gar reut ha troad lemm e veg o chom war al leur atav en un tresañ ur c'helc'h bras warnañ;

* ***Rond de jambe en l'air***: savet ar c'har a-gostez dre lakaat ar rann c'har dindan ar glin da fiñval nemetken. Pa vez lakaet ar vorzhed a-led e vez treset ur c'helc'hig ("0") en aer gant beg an troad etre glin ar c'har all hag an eil emstumm. Pa vez lakaet ar vorzhed izeloc'h evit *demi-position* e vez treset ar c'helch'ig war kof-gar ar c'har m'emañ war he sav an dañserez warni;

* ***Rond de jambe attitude***: treset ar c'helc'h gant ar c'har en emstumm *[[attitude (barrez)|attitude]]* keit ha ma sav an dañserez *[[en pointe]]*;

* ***Demi-grand rond de jambe***: astennet ha reutaet ar c'har a-led evit tresañ ar c'helc'h a-goztez. Pa vez kaset da-benn en tu-gin e tremen an troad e-bioù d'ar glin;

* ***Grand rond de jambe***: astennet ha reutaet ar c'har a-led ken uhel hag evit ar *grand battement*, treset ar c'helc'h gant an troad uhel. Pa ne vez kaset da-benn en tu-gin e tremen an troad e-bioù d'ar glin.

## Gwelit ivez:
* Fouetté rond de jambe en tournant
Levr-c'hoari

Ul **levr-c'hoari** a zo ul levr hag a ro tu d'al lenner da gemer perzh en istor dre ober dibaboù hag a cheñch red an darvoudoù.

## Levrioù

**Heuliad ''[[Follow Your Heart Romance]]***
* #1 - *Summer In the Sun* ([[1983]]), skrivet gant [[Jan Gelman]].
* #2 - *Boys! Boys! Boys!* ([[1983]]), skrivet gant [[Jan Gelman]].
* #3 - *A Stage Set For Love* ([[1983]]), ISBN 0671473964, skrivet gant [[Caroline B. Cooney]].
* #4 - *Sun, Sea, and Boys* ([[1984]]), ISBN 0671475800, skrivet gant [[Caroline B. Cooney]].
* #5 - *Faraway Loves* ([[1984]]), skrivet gant [[Jan Gelman]].
* #6 - *Take a Chance on Love* ([[1984]]), skrivet gant [[Jan Gelman]].
* #7 - *Racing to Love* ([[1985]]), skrivet gant [[Caroline B. Cooney]].
* #8 - *Lots of Boys* ([[1985]]), skrivet gant [[Jan Gelman]].
* #9 - *Suntanned Days* ([[1985]]), skrivet gant [[Caroline B. Cooney]].
* #10 - *Seven-Boy Vacation* ([[1986]]), skrivet gant [[Jan Gelman]].

*'Heuliad *[[Make Your Dreams Come True]]***
* #1 - ''Angie's Choice'' ([[1984]]), skrivet gant [[Mary Ellen Bradford]].
* #2 - ''Winning at Love'' ([[1984]]), skrivet gant [[Amanda McNicol]].
* #3 - ''Worthy Opponents'' ([[1984]]), skrivet gant [[Nicole Carr]].
* #4 - ''Dream Date'' ([[1984]]), ISBN 0446320390, skrivet gant [[Amanda McNicol]].
* #5 - ''What Money Can't Buy'' ([[1984]]), skrivet gant [[Kristi Russell]].
* #6 - ''Holiday of Love'' ([[1984]]), skrivet gant [[Nicole Carr]].

**Heuliad *[[Sagard the Barbarian]]**', skrivet gant [[Gary Gygax]] ha [[Flint Dille]].
* #1 - *The Ice Dragon* ([[1985]]), ISBN 0671554875, skeudennet gant [[Leslie Morrill]].
* #2 - *The Green Hydra* ([[1985]]), skeudennet gant [[Leslie Morrill]].
* #3 - *The Crimson Sea* ([[1985]]), skeudennet gant [[Leslie Morrill]].
* #4 - *The Fire Demon'' (1986), skeudennet gant Ian McCaig.
Teofano

**Teofano**, pe **Theophano** (Θεοφανώ e henc'hresianeg) zo un anv-bihan gresianek eus ar Grennamzer, bet anv meur a briñsez, rouanez pe impalaerez.

*Theophano, pried Staurakios (a renas e 811).
*Theophano, pried kentañ Leon VI ar Fur (a renas etre 886 ha 912). 
*Theophano, pried Romanos II (a renas etre 959 ha 963) ha Nikephoros II (a renas etre 963 ha 969). 
**Theophanu* pe Teofano Skleraina, pried Otto II, impalaer santel roman (a renas etre 967 ha 983).
Retiré (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **retiré** pe **raccourci** er Skol c'hall evit deskrivañ un emstumm ma vez kaset ar c'har oberiant (d.l.e. an hini o fiñval) d'an nec'h hag a-gostez, daoubleget ar glin betek m'emañ beg an troad e-tal ar glin all.

Un emstumm diazez eo alies a-walc'h evit stagañ gant ur *[[pirouette]]* hag un emstumm etre evit meur a fiñvadenn all ivez.

## Gwelit ivez:
* Retiré devant
Attitude (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **attitude** evit deskrivañ un emstumm ma vez kaset d'an nec'h ha troet gar oberiant an dañser(ez) (d.l.e. an hini o fiñval) betek ma vez troet ar glin 120º, kenstur ar glin hag an ibil atav, keit ha ma van en he/e sav war ar c'har all.

Ar c'har oberiant a c'hell bezañ lakaet a-dreñv (*[[arrière (barrez)|derrière]]*), dirak (*[[avant (barrez)|devant]]*) pe a-gostez (''à la seconde'').

Pa van war al leur an troad p'emañ ar c'har en *attitude derrière* e vez graet *B-plus* eus an emstumm resis-se.

Ar c'har difiñv ma chom en e/he sav warni an dañser(ez) a c'hell bezañ *[[en pointe]]*, *[[en demi-pointe]]* pe plaen.

## Gwelit ivez:
* Arabesque
Sous-sus

E barrez klasel e implijer an termen **sous-sus** hervez ar Skol Cecchetti pe **sus-sous** er Skol c'hall hag er Skol rusek evit deskrivañ un emstumm kroget peurliesañ adalek ar pempvet emstumm ma sav an dañser(ez) *[[en pointe]]* pe *[[en demi-pointe]]* gant an eil troad stok ouzh egile ha kroaziet an ibiloù en ur pempvet emstumm *[[relevé (barrez)|relevé]]* strizh-tre.

Bez' e c'hell bezañ kaset da-benn hep fiñval, pe c'hoazh en ur vont war-raok, war-gil pe a-gostez.

Pa bleustrer ouzh ar *[[barre (barrez)|barre]]* da heul ar pleustradennoù *[[plié (barrez)|plié]]* e talvez evit emdommañ evit kregiñ gant plesutradennoù *[[en pointe]]*.
Relevé (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **relevé** evit deskrivañ un emstumm pa sav un dañser(ez) en e/he sav adalek an emstumm *[[plié (barrez)|plié]]* war un troad *[[en demi-pointe]]* d'an nebeutañ pe uheloc'h. 

Bez' e c'hell bezañ kaset da-benn en un doare floiur pe bruskoc'h evel un doare lammig hervez ar skol resis.

## Gwelet ivez
* Élevé
Élevé (barrez)

Pa zañser ar varrez klasel e implijer ar ger **élevé** evit deskrivañ ur *[[Relevé (barrez)|relevé]]* hep *[[Plié (barrez)|plié]]* pa sav an dañser(ez) en e (he) sav war-eeun *[[en demi-pointe]]* pe *[[en pointe]]* adalek un emstumm treid a-blaen.

## Gwelit ivez:
* Relevé
Loeiz III an Dall

**Loeiz an Dall**, ganet en Autun (Saône-et-Loire a-vremañ) war-dro 880 pe 883, ha marvet d'an 28 a viz Mezheven 928 e Vienne (Isère a-vremañ), a voe roue Provañs adalek 887, roue Italia adalek 900 hag Impalaer Santel evel Loeiz III etre 901 ha 905. 

## E vuhez
Mab e oa da Boson V, roue Provañs (marvet en 887), ha da Ermengard, ur verc'h da Loeiz II, Impalaer ar C'hornôg. 

### Roue Provañs hag Impalaer ar C'hornôg
War-lerc'h marv e dad Boson, e miz Genver 887, e voe anvet da roue Provañs (eus 887 betek 928), met bihanik e oa, hag e vamm an hini eo a renas da c'hortoz, gant skoazell Richarzh II Bourgogne, lesanvet Richarzh ar Justisour, breur d'he fried Voson. En miz Mae 887 e kasas Ermengard he mab da gaout an impalaer Karl III, ha n'en doa bugel ebet, abalamour dezhañ da advabañ Loeiz. En miz Mae 889 ez eas-hi da gaout Arnulf Karintia, dug Karintia a oa bet anvet da roue Germania, d'ober he le dezhañ. 
En 890, e Valence, e voe dilennet Loeiz, gant kuzul an eskibien ha priñsed, da roue Arle, roue Provañs, ha roue Bourgogn.
En 894 ez eas ar roue Loeiz da ober e le a fealded d'ar roue Arnulf Germania.
En 896 e stourmas ouzh ar Sarazined a oa oc'h ober freuz ha reuz e Provañs.

## Levrlennadur
* Previté Orton, C. W. "Italy and Provence, 900-950." *The English Historical Review*, Vol. 32, No. 127. (Jul., 1917), pp 335-347.
Petit saut (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **petit saut**, anvet ivez **temps levé sauté** hervez ar Skol rusek, evit deskrivañ un fiñvadenn pa lamm an dañser(ez) hep ma kemm emstumm an treid p'emañ en aer
Irmgard Teurgn

**Irmgard Teurgn ** pe **Irmingarde**, a oa ganet e 804 en Elzas, hag a varvas d'an 20 a viz Meurzh 851, a oa ur briñsez frank hag impalaerez er Grennamzer.

## He buhez
Merc'h e oa d'ar c'hont Huon III Teurgn (765-837) a oa ivez kont Elzas Uhel, hag a ziskenne eus Adalrich, tad santez Odilia hag Ava Morvois.

### Dimeziñ
D'ar 15 a viz Here 821 e timezas e Diedenhoffen (Thionville hiriv) d'an impalaer Lotar Iañ, mab da Loeiz an Deol, ha mab-bihan da Garl Veur. Gant an dimeziñ-se e voe liammet an tiegezh Etichon-Adalric eus Elzas gant an dierniezh impalaerel.

### Bugale

Nav bugel he doe :
# Loeiz II ar Yaouank (825-†875), impalaer ar C'hornog eus 855 da 875 ha roue Provañs eus 863 da 875. Dimeziñ a reas da Engelberge Elzas ha daou vugel o doe, unan anezho e oa Ermengarde, a zimezas da Boson V de Provence (Bosonides) e miz Meurzh 876 
# Hildrud pe Helletrude (826-†866), pried d'ar c'hont Bérenger
# Berta (830-†877), abadez Avenay-Val-d'Or e 847
# Ermengarde (830-†849), skrapet en 846 gant Giselbert ganet entre 826 ha 830, kont Maasgau, a zimezas dezhi. 
# Gisla (830-†864), abadez San Salvador e Brescia entre 852 ha 864 - Marvet d'an 28 a viz Ebrel 864
# Lotar II Lotaringia (835-869), dimezet en 855 da d-Theutberge(kaset kuit en 860), merc'h da Boson Arle *an Henañ* († goude 855). Addimezet en 862 da Waldrade
# Rotrude (836-†882), ganet e Pavia, dimezet en 850-51 da Lambert II Naoned, margrav Breizh, kont Naoned, marvet d'an 1 a viz Mae 852, ha goude-qse da Otton II Lebarten 
# Charlez Provañs (84-†863), roue Lyon ha Bourgogn. En Genver 863 rez eas da vanac'h da Saint-Pierre-les-Nonnains, e Lyon 
# *Karloman* (ganet e 853), mab diwezhañ Lotar, bastard war a greder.

## Notennoù

## Levrlennadur

* Joseph Bernhard, *Histoire de l'abbaye et de la ville d'Erstein*, 1883
* Philippe-André Grandidier, *Œuvres historiques inédites*, Kolmar 1865 - 6 levrenn.
* Philippe-André Grandidier, *Histoire de l’Église et des princes-évêques de Strasbourg, jusqu'à nos jours*, 2 levrenn, Strasbourg 1776, Imprimerie François Levrault.
* Philippe-André Grandidier, *Histoire ecclésiastique, militaire, civile et littéraire de la province d'Alsace*, Strasbourg, 1787, Lorenzi et Schulerii (levrenn I) et Levrault (levrenn II)
* Robert Parisot, *Le Royaume de Lothaire sous les Carolingiens*, Paris, 1899, Alphonse Picard et fils éditeurs
* Guy Perny, *Aldaric, duc d'Alsace*, Jérôme Do Bentzinger Éditeur, Colmar, 2004 ISBN 2 84960 023 7
* Christian Pfister, *Le Duché mérovingien sous les Carolingiens*, Annales de l'Est, 1888, 1889, 1892, Nancy
* Édouard Sitzmann, *Dictionnaire de biographie des hommes célèbres de l'Alsace, Rixheim*, 1907, Imprimerie F. Sutter et Cie, 2 levrenn
* Jérôme Vignier, *La Véritable Origine des très illustres maisons d'Alsace, de Lorraine, d'Autriche, de Bade et de quantités d'autres*, Paris, 1649
Retiré devant (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **retiré devant** evit deskrivañ un emstumm ma vez kaset ar c'har oberiant (d.l.e. an hini o fiñval) a-gostez ha d'an nec'h un tammig uheloc'h evit glin ar c'har all pe uheloc'hig c'hoazh, daoubleget-kreñv ar glin.

Un emstumm diazez eo alies ar *retiré [[avant (barrez)|devant]]*, koulz *[[en dedans (barrez)|en dedans]]* hag *[[en dehors (barrez)|en dehors]]* evit stagañ gant ur *[[pirouette]]* hag un emstumm etre evit meur a fiñvadenn all ivez, da skouer ar *[[battement (barrez)|battement développé avant]]*.

## Gwelit ivez:
* Retiré
Adalrich

**Adalrich** – pe **Adalrig**, pe ** Etic'hon** – a oa ur priñs frank, ganet war-dro 635 er *pagus Attoariensis* e korn-bro Dijon, en hanternoz Bourgogn, ha marvet d'an 20 a viz C'hwevrer 690 e kastell Hohenburg. Un den a bouez e oa en Aostrazia e dibenn ar .

Anvet e voe da zug Elzas eus 662 betek 689. Eñ eo tad lignez an Etic'honed. Tad Santez Odil eo, santez Elzas, ha moarvat hendad an Habsburged : ganto e kavor madoù an Etic'honed un toullad kantvedoù diwezhatoc'h.

E-kreiz ar VIIvet kantved e krogjont da vezañ ar brasañ diazezerien abatioù er vro dindan an dug Amalgar hag e wreg Aquilina.
Ur gouent a voe savet ganto e Brégille hag un abati evit menec'h e Bèze, ha bugale dezho a voe lakaet en daou lec'h. War o lerc'h e renas o zrede bugel Adalrich

## Brezel-diabarzh [[675]]-[[679]]
Kentañ gwech ma weler anv Adalrich en Istor eo evel unan eus kostezenn ar briñsed a bedas Childeric II da gemer rouantelezh Neustria ha Bourgogn e 673 goude marv Chlothar III. Dimeziñ a reas da Berswinda, a oa kar da Leodegar, eskob Autun, hag a-du gant an eskob ez eas pa grogas ar brezel-diabarzh goude muntridigezh Childeric daou vloaz diwezhatoc'h, e 675. 
Dug e voe Adalrich a-benn miz Meurzh 675.

## Sant
E verc'h Odilia a oa bet ganet dall, ha kement-se a seblante da Adalrich bezañ ur c'hastiz a-berzh Doue. Goulenn a reas digant e wreg lazhañ o merc'h dre guzh. Berswinda a gasas ar bugel da guzhat gant ur vatezh da gouent Palma. Hervez *Buhez Odilia* e voe badezet ar plac'h gant un eskob anvet Erhard a skuilhas olev war he daoulagad, ma voe dizallet. 
	 
Klask a eure an eskob adskoulmañ an darempred etre tad ha merc'h, met Adalrich a zouje anzav kaout ur verc'h hag a guzhe outañ en ur gouent abalamour d'ar fallvrud, ma kavas gwell nac'hañ plegañ. Ur mab dezhañ, ha ne ouie mann eus urzhioù e dad, a zegasas e c'hoar da Hohenburg en-dro, ma oa lez Adalrich. Pan erruas Odilia e kounnaras Adalrich hag e skoas gant e vab a-bouez e vazh-roue, ken e voe lazhet ar paotr. Neuze, en desped dezhañ, e roas aotre da Odilia da chom en he c'houent, ma ne oa abadez ebet.

War-dro fin e vuhez ec'h adskoulmas ganti, hag e lakaas anezhi e penn hec'h abati, evel pa vije bet dezhañ. A-drugarez d'e verc'h e troas Adalrich ouzh Doue, hag a-benn an  e voe enoret evel ur sant er vro.

## Notennoù

## Levrlennadur
*Hummer, Hans J. *Politics and Power in Early Medieval Europe: Alsace and the Frankish Realm 600 &ndash; 1000*. Cambridge University Press: 2005, pp 46&ndash;55 pergen.
*Lewis, Archibald Ross. "The Dukes in the Regnum Francorum, A.D. 550-751." *[[Speculum (journal)|Speculum]]*, Vol. LI, No. 3. July, 1976. pp 381&ndash;410.
Assemblé (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **assemblé**, anvet a-wezhoù ivez **pas assemblé** evit deskrivañ un fiñvadenn, kaset da-benn ur *[[battement (barrez)|battement glissé/degagé]]* gant an troad kentañ. Neuze e lamm an dañser(ez) keit ha ma sav an eil troad dindan egile. En em gavout a ra stok-ha-stok an treid en aer ha stekiñ a reont o-daou war al leur war un dro da c'houde pa deu an dañser(ez) d'an traoñ adarre en trede emstumm pe er pempvet emstumm.

## Gwelet ivez
* Brisé
Tierniezh al Liang Diwezhat

**Tiernelezh al Liang Diwezhat** (Sinaeg 後梁) a zo unan eus ar Pemp Tierniezh a renas norzh Sina e-pad marevezh 5 Tierniezh & 10 Rouantelezh. Diazezet gant Zhu Wen goude m'en-doa rediet an impalaer Tang diwezhañ da reiñ e zilez ha padout a reas betek 923 pa voe distrujet gant an Tang Diwezhat.

## Krouidigezh

Kevreiñ en-doa graet Zhu Wen gant unan eus letananted Huang Chao. Kemer a reas soudarded wellañ Huang hag en em staliañ a reas e Kaifeng a renas evel un tiern a vrezel. E 904 e kontrole an div gêrbenn Chang'an ha Luoyang. Muntrañ a reas an impalaer Zhaozong hag e 907 e kasas kuit an impalaer Tang diwezhañ Ai Di.

E 908 en em embannas impalaer al Liang Diwezhat e Kaifeng e 907.

## Tachenn

Derc'hel a rae al Liang Diwezhat darn vrasañ norzh Sina daoust ma chome un darn vras eus Shaanxi (dalc'het gant Qi), Hebei (kontrolet gant Yan ha Shanxi (dindan zalc'h an Shatuo) er-maez e c'halloud.

## Fin an diernelezh

Fall e oa darempredoù al Liang Diwezhat gant ar Shatuo, abalamour d'an tabut etre Zhu Quanzong ha Li Keyong. Goude marv Li Keyong e astenn e vab Li Cunxu e stad. Barrek e voe da zistruj al Liang Diwezhat e 923 ha diazeziñ a reas an Tang Diwezhat.

## Impalaerien al Liang Diwezhat

## Daveoù
*
Brisé (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **brisé **, anvet a-wezhoù ivez **pas assemblé** evit deskrivañ ul lamm heñvel ouzh an *[[Assemblé (barrez)|assemblé]]*. Kaset e vez buan-ha-buan ur c'har eus ar pempvet emstumm d'an eil emstumm keit ha ma deu da vezañ lakaet er c'hentañ emstumm e-doug ur *[[Batterie (barrez)|batterie]]* p'emañ en aer.

Ur fiñvadenn kemm-digemm an hini eo, da lâret eo vez graet un *assemblé* da gentañ ha neuze, en ur gas da benn ur *[[Batterie (barrez)|batterie]]* e kemm ar pemvet emstumm ket ha m'emañ o vont war-raok en aer.

Bez' e c'hell an dañser(ez) en em brientiñ gant *[[battement (barrez)|petits battements]]*.
Lotar

**Lothar** zo un anv-bihan alamanek, deuet eus ar Franked. **Lotar** eo ar stumm skrivet e brezhoneg.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv frankek Chlothar pe Hlotar, a zo bet anv meur a roue frank. Savet eo diwar *chlot* (evel Chlotwig) ha *har*, a dalvezje *arme*.

**Chlotarius** a zo ivez e latin, ha graet e vez ivez gant ar stummoù Klotar pe C'hlotar e brezhoneg.

## E yezhoù all
* galleg : Lothaire, Clotaire
* saozneg : Lothair
* finneg : Lothar
* portugaleg : Lotário
* italianeg: Lotario

** Evit ar merc'hed :** Lorraine.

## Tud

### Rouaned hag impalaerien
* Lotar Iañ (795-855), mab da Loeiz an Deol, roue Lotaringia;
* Lotar II (ca 835-869), ei mab Lotar Iañ, roue Lotaringia,
* Lotar Arle, pe Lotar II Italia, roue Italia.
* Lotar, roue Frankia ar C'hornog (941-986) 
* Lotar Supplinbourg, dug Saks, impalaer german entre 1125 ha 1138.

### Tud all
*Lothar von Trotha (1848–1920), jeneral alaman
*Lothar Matthäus , melldroader alaman
*Lothar de Maizière, politikour alaman.

## Anvioù deveret
* Lotaringia
* Loren
Lotar Iañ

**Lotar Iañ** (Nederlandeg ha latin ar Grennamzer : *Lotharius* ; alamaneg : *Lothar* ; galleg : *Lothaire* ; italianeg : *Lotario* ; 795 - Prüm, Rheinland-Pfalz; 29 a viz Gwengolo 855), a oa mab d'an impalaer Loeiz an Deol ha d'e bried Irmingard Hespengau, ha breur da Garl Voal. Gouarnour Bavaria e voe (815-817), roue Italia (818-855), roue Frankia ar C'hreiz (840-855), hag Impalaer ar C'hornôg e voe adalek 817 betek e varv (war un dro gant e dad betek 840).

Dimeziñ a eure da Irmingard von Erstein, merc'h da Huon Elzas, kont Teurgn.

## Istor
E 814 e voe roet gouarnelezh Bavaria dezhañ gant e dad Loeiz an Deol. E 817 e voe embannet an *Ordinatio imperii* ("Aozadur ar gouarnamant") gant Loeiz, disklêriet ennañ e oa Lotar ar pennhêr.

Bec'h a savas pa intañvas Loeiz. Addimeziñ a reas da Judit Bavaria a c'hanas ur mab, Karl, a vo lesanvet "Karl Voal". Adalek neuze e reas Judit he seizh gwellañ da lakaat he mab da impalaer.

Kaset e voe Lotar da Italia, ma kemeras kurunenn roue al Lombarded e 822 ha diazezañ e lez e Pavia. D'ar 5 a viz Ebrel 823 e voe sakret kenimpalaer e Roma gant ar pab Paskal Iañ.

Pa fellas da Loeiz kemmañ an divizoù diwar-benn an impalaeriezh da reiñ e lod da Garl e trenkas ar soubenn hag en em savas Lotar a-enep e dad. Emglev a reas gant e zaou vreur, Loeiz ar German ha Pepin Iañ Akitania, ha distroadet e voe Loeiz gante dre ziv wech, e 830 hag e 833, met dre ziv wech e rankas reiñ ar gurunenn d'e dad en-dro.

E 838 e varvas e vreur Pepin. Daou vloaz goude, e 840, e varvas Loeiz an Deol hag e chomas Lotar e-unan evel impalaer. Nemet neuze ne fellas ket d'e zaou vreur, Loeiz ar German ha Karl Voal, e anavezout evel impalaer ken. Klask a reas Lotar aloubiñ o rouantelezhioù, met diaes e oa faezhañ an daou vreur unanet, ha d'ar 25 a viz Mezheven 841 e voent trec'h warnañ e Fontenoy (Yonne), nepell diouzh Auxerre.

D'ar 14 a viz C'hwevrer 842 e voe embannet Leoù Straßburg gant an daou drec'hour, a greñvae o emglev.

E miz Eost 843 e rankas Lotar sinañ feuremglev Verdun, a ranne impalaeriezh ar Franked etre teir rouantelezh : Frankia ar C'hornôg, Frankia ar C'hreiz ha Frankia ar Reter ; Lotar a viras ar gurunenn a impalaer, ha lakaet e voe da roue Frankia ar C'hreiz eus Mor an Hanternoz betek kreisteiz Roma.

Dek devezh a-raok mervel e tilezas Lotar an impalaeriezh hag ez eas da abati Prüm da chom. A-raok ober e dalaroù e sinas Feuremglev Prüm d'an 19 a viz Gwengolo 855, ma embanne rannadur rouantelezh Frankia ar C'hreiz etre e dri mab :
* da Loeiz rouantelezh Italia hag an anv a impalaer ;
* da Garl rouantelezh Provañs, betek Lyon ;
* da Lotar II ar peurrest, hanternoz an impalaeriezh, eus Friz betek Suis. Honnezh eo al lodenn a voe anvet Lotaringia, diwar an anv latin *Lotharii Regnum*, "rouantelezh Lotar (II)", alese an anv *[[Loren (rannvro)|Lorraine]]* e galleg.

## Pennadoù kar
* Lotar
Batterie (barrez)

E barrez klasel e implijer an termen **batterie ** (anvet **beats** Royal Academy of Dance) evit deskrivañ ur familh lammoù ma tremen buan-ha-buan an treid an eil dirak egile hag an eil a-dreñv egile tro-ha-tro en aer evel pa stlak un evn edivaskell hag en un dremen dre ar c'hentañ emstumm.
Barre (barrez)

E terminologiezh ar varrez klasel e implijer ar ger **barre** ("barrenn") evit deskrivañ ur varrenn goad peurliesañ staget a-blaen ouzh moger ar sal-bleustriñ dirak ur melezour a-live gant gouriz an dañserion/ezed implijet evit pleustradennoù teknikel. Barrennoù hedoug ez eus ivez ivez pleustradennoù hiniennel hag a-stroll. 

An aliesañ e krog studi ar varrez hag ivez pep kentel gant pleustradennoù ouzh ar *barre*.
Bras croisé (barrez)

Er varrez klasel e implijer ar termen **bras croisé** ("quatrième position en avant" hervez ar Skol Cecchetti) evit deskrivañ un emstumm-divvrec'h ma sell an dañser(ez) ouzh unan eus kognoù al leurenn, astennet ur vrec'h en eil emstumm a-dreñv ha kromm eben er c'hentañ emstumm dirak.
Clément Ader

**Clément Agnès Ader**, bet ganet e Muret d'an 2 Ebrel 1841, marvet e Toulouse d'an 3 Meurzh 1925, a oa un ijinour gall hag a labouras war ar c'hirri-nij kentañ.
Lotar Arle

**Lotar Arle**, pe **Lotar II Italia**, (926/928–22 a viz Du 950), a oa ur priñs frank, mab da Huon Arle, hag a voe roue Italia eus 945 (pe 948?) betek e varv e 950.

## E vuhez
Dre e dad, Huon Arle a oa kont Provañs ha deuet da vout roue Italia, e tiskenne eus ar roue Boson. E vamm a oa ur Frankez eus Alamagn, anvet *Alda* pe *Hilda*.

Dimezet e voe e 931, hag euredet d'an 12 a viz Kerzu 937 da Adelaid Bourgogn, priñsez a 15 vloaz, merc'h da Rodolf II Bourgogn ha Berta Swabia, brudet da vezañ eus ar speredekañ. Graet e oa an eured evit plaenaat an traoù etre Bourgogn ha Provañs. Ur verc'h o doe Lotar hag Adelaid, Emma Italia, ganet e 948, hag a zimezas e 966 da roue ar Franked, anvet Lotar ivez .

En Italia n'en doa Lotar Arle galloud ebet. Abaoe emsavadeg an noblañsed e 945, pa voe kaset Huon gante d'an harlu, eo gant Berengar Ivrea edo ar gwir c'halloud. Mervel a reas e Torino, marteze pistriet gant Berengar, a glaskas lakaat Adelaid, dalc'het gantañ, da zimeziñ d'e vab, Adalbert Italia. Met an intañvez a c'houlennas skoazell digant Otto Iañ, an Impalaer santel, ha dimeziñ a reas dezhañ.

Anv eus Lotar a zo e-barzh *[[vita]]* Adelaid (santez Adelaid) skrivet gant Hroswitha Gandersheim.

## Dimeziñ ha bugale
* Adelaid Bourgogn (Impalaerez)

## Notennoù

## Levrlennadur
*Pierre Riché. *Les Carolingiens, une famille qui fit l'Europe*. Paris: 1983. ISBN 2-01-009737-8 (in French)
*Jean-Charles Volkmann. *Bien Connaître les généalogies des rois de France*. ISBN 2-87747-208-6 
*"Lothar II." *Encyclopædia Britannica*. Retrieved April 25, 2007, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.search.eb.com/eb/article-9049021.
*"Lothar koenig von Italien" Lignez .
Teofano Skleraina

**Theofano**, anvet ivez *Teofano*, *Teofanu* pe *Teofania* (e henc'hresianeg Θεοφανώ *Theophanô*, Doue war wel) a oa ur briñsez eus Bizantion (war-dro 955 - † 991) a zimezas da Otto II hag a voe Impalaerez santel. 11 vloaz-pad e renas gant he fried Otto II, ha 7 vloaz hec'h-unan da c'hortoz ken e vije he mab Otto III en oad da ren. 

Bec'h he doe gant he mammeg, Adelaid Bourgogn, intañvez Otto Iañ.

Un tamm tabut zo bet da c'houzout piv e oa he zud. Hiziv e seblant sklaer e oa nizez da Yann Iañ Tzimiskès, ha merc'h da g-Konstantin Sklèros. En he c'hontrad eured eo skrivet e oa *neptis* d'an impalaer, da neuze pe nizez pe merc'h-vihan. Kar e oa da Nikeforos II Fokas, dre he mamm Sofia Fokaina. Krediñ a reer e oa ganet e Kergustentin e 955.

E penn-kentañ 972 e tegouezhas e Kergustentin kannaded Alamagn, ha Gero, arc'heskob Köln, en o fenn, da gerc'hat Teofano. D'ar 14 a viz Ebrel 972 ec'h euredas da Otto II en Iliz Sant-Pêr e Roma dirak ar pab Yann XIII. 

Mont a rae Theofano da-heul he fried en e veajoù, hag oberoù diplomatek a rae en hec'h anv, evel impalaerez. Brudet eo he dizemglev hag he zabutoù gant he mamm-gaer, Adelaid Bourgogn. Kement-se a voe kaoz ma voe torret an darempredoù etre an impalaer hag e vamm. 

Hervez Odilon de Mercœur, abad Cluny, e oa stad en Adelaid pa varvas ar « C'hresianez-se ». Adalbert Metz a skriv e oa displijus ha teodek Theofano. Brud fall a voe savet dezhi abalamour ma tegasas bravigoù da Alamagn. Hervez an doueoniour Pierre Damien he dije bet un darempred gant Yann Philagathos, ur manac'h hellazat a voe eneppab e-pad ur pennad, anvet Yann XVI. 

Pa intañvezas, e nevezamzer ar bloaz 983, e c'houarnas an impalaeriezh betek he marv en anv he mab Otto III. Bec'h he doe gant dug Bavaria, Herri an Tabuter, a felle dezhañ bezañ gouarner Otto III, hag a voe fiziet ar bugel ennañ ur predig. Pa zistroas eus Italia en 984 e teuas a-benn da adkemer he mab hag ar gouarnamant.

## He bugale
Pemp bugel he doe:
**Adelaid*, abadez Quedlinbourg, ganet e miz Du pe Kerzu 977, 
**Sofia*, abadez Gandersheim hag Essen, ganet en 978 
*Mathild Saks, pried diwezhañ Ezzo, kont palatin Loren, ganet en 978 
*Otto III, impalaer santel, ganet e miz Mezheven pe Gouhere 980 
*ur c'hoar gevell da Otto, hag a varvas a-raok an 8 a viz Here 980, deiz oferenn an obidoù.

## He marv
Mervel a eure d'ar 15 a viz Mezheven 991 e Nijmegen, en Izelvroioù a vremañ.
Marche-les-Dames

**Marche-les-Dames** (walloneg : *Måtche-les-Dames*) zo e proviñs Namur e Belgia. Ur gumun e oa gwechall ; gant lezenn 1977 ez eo deuet da vout ur rann eus kumun Namur.

## Istor
* D'ar 17 a viz C'hwevrer 1934 e kouezhas ar roue Alberzh Iañ p'edo o krimpañ ouzh ar reier war vord ar stêr Meuse. Lazhet e voe war an taol.
Juted

Ar **Juted** pe **Iuti**, pe **Iutae** a oa ur bobl c'hermanek hag a oa, hervez Beda, unan eus teir fobl pouezusañ e Preden. Krediñ a reer e teuent eus Jutland (anvet *Iutum* e Latin) e Danmark, Schleswig hag eus darn eus Frizia.

Tra ma lec'hi Beda ar Juted en tu-arall D4an Angled e-keñver ar Saksoned, e oant marteze ar memes pobl hag an **Eucii**, pe *Saxones Eucii*, a oa liammet en un doare anat gant ar Saksoned ha sujet d'ar Franked e 536. Hervez Tacitus e oa ur bobl, **Eudoses** o anv o vevañ e norzh Jutland hag a c'hellfe bezañ ar Juted. Marteze ivez avat e oant bet an **Eotenas** (*ēotenas*) o-doa kemeret perzh en ur brezel etre ar Frizianed hag an Daniz meneget e *[[Beowulf]]* (linennoù 1068–1159. *ēotenas* a c'hellfe bezañ an hevelep ger hag *jotuns* (ramzed) pe ur kenning evit enebour. Posupl eo ivez e oant ur meuriad, **Euthiones** e anv, meneget un ur varzhoniezh gant Venantius Fortunatus (583). Sujet da Chilperic I e vefent bet d'ar mare-se.

Asser, en e *Buhez Akfred* a lar e oa mamm Alfred Meur, Osburga, un diskennad eus Juted Enez Wight, a vefe, hervezañ an hevelep pobl hag ar goted. N'eo ket gwirheñvel tre, avat. Hervez ur vartezeadenn a-vremañ, avat e vefe ar Juted ar C'heated, ur bobl a veve gwechall e su Sved. En andonioù kozh e oant galvet *Eotas*, *Iótas*, *Iútan*, pe *Geátas*. Sklaer eo e *[[Widsith]]* and *Beowulf* e oa disheñvel an *Eotenas* eus ar *Geátas*. Posupl eo e oant bet kmmesket an daou anv evel ma'z eo posupl e oa ar Juted ur bobl liammet ouzh ar C'heated. En 'Gutasaga* eo meneget e oa aet kuit d'ar c'hevandir un darn eus tud [[Gotland]]. 

Asambles gant an [[Angled]], ar [[Saksoned]] hag un nebeud [[Frizianed]] e oa ar Juted e touez ar meuriadoù a oa treuzet [[Mer an Norzh]] da breiziañ ha aloubiñ [[Preden]] goude ar . Hervez Beda o-defe en em staliet e [[Kent]] (ma voent galvet ar *Cantuarii*), [[Hampshire]] (e [[Wessex]]) hag en [[Enez Wight]] (ma voent anvet *Uictuarii*). Bez ez eus un nebeud ag anvioù-lec'h a ziskouez e vev Juted er rannvro, evel *Ytene*, a vefe bet anvioù kozh [[New Forest]] hervez [[Florence Worcester]].

Tra ma'z eo aes da welout o levezon e Kent ez eo aet da get ar Juted er rannvroioù arall. Goude ma oa bet staget [[Rouantelezh Ket]] ouzh [[Wessex]] e oan bet beuziet gant ar meuriadoù arall da furmiñ ar bobl [[saoz]]. Hervez un nebeud a glaskourien, avat, e vefe bet lazhet tout ar Juted Hampshire goude aloudabeg ar rannvro gant Wessex. N'eo ket sur, avat, ha posupl eo an noblañs hepken a oa distrujet, ma oa boutin er mare-se, tra ma oa heñvelekaet ar werin.

== Notennoù ==


== Andonioù ==

* [[Frank Stenton|Stenton, Frank M.]] (1971). *Anglo-Saxon England*, 3rd ed. Oxford: Oxford University Press. <small>.</small> 
* [[Venerable Saint Bede]] (1723). [http://books.google.com/books?id=l5OrYBvoME0C *The Ecclesiastical History of the English Nation'']. John Smith, trans. Printed for T. Batley and T. Meighan.

## Liammoù diavaez

* The Jutes in Hampshire and the Isle of Wight
* Were the West Saxons guilty of ethnic cleansing?
Rouantelezh Bourgogn

**Rouantelezh Bourgogn** (*Regnum Burgundiae* e latin) zo ur rouantelezh frank, diazezet e douaroù Burgondia, ha Sapaodia, a voe aloubet gant Hlodwig Iañ, roue ar Franked, ha diframmet digant ar Vurgonded er VIvet kantved. Neuze e voe rannet ar vro etre e ziskennidi betek amzervezh ar C'hladdalc'helezh ha Dugelezh Bourgogn en IXvet kantved. 

## Eus Rouantelezh ar Vurgonded da Rouantelezh an div Vourgogn
Gant mibien Hlodwig e voe echuet aloubidigezh rouantelezh ar Vurgonded e 534, ha rannet etrezo neuze. 
Pa varvas Klotar Iañ en 561 e teuas Bourgogn da vout ur rouantelezh ... Gant Aostrazia ha Neustria e oa unan eus eus an teir rouantelezh frank. 

Gant diskennidi Pepin, a voe maered ar palez en Aostrazia, hag e Neustria goude, hag e Bourgogn goude c'hoazh adal 687, e voe unanet an teir rouantelezh.

En Impalaeriezh frank Karl Veur e oa ur Vourgogn Veur hag anezhi
*Bourgogn Izel, er c'hornôg d'ar stêr Saône 
*Bourgogn Uhel, en hanternoz d'ar menezioù Jura 
*Bourgogn Trajura, er c'hreisteiz d'ar menezioù Jura, Suis hiriv 
*Bourgogn ar C'hreisteiz (Bourgogne Cisjurane), anezhi Lyonnais, Viennois, Dauphiné ha Savoia).

Gant emglev Verdun e 843 e voe rannet ar Vourgogn-se:
*Bourgogn Izel a eas e-barzh Frankia ar C'hornôg, gant Karl Voal, 
*ar peurrest a eas gant e lezvreur henañ Lotar Iañ. Met pa varvas Lotar e 855 e voe rannet e rouantelezh etre e dri mab:
**Bourgogn Uhel ha Bourgogn Trajura a eas gant Lotar II Lotaringia, 
**Bourgogn ar C'hreisteiz ha Provañs gant Karl Provañs, 
**da Loeiz II e voe roet Italia hag an titl a impalaer.

Pa varvas Karl en 863 ez eas rouantelezh Provañs gant Louis, ha pa varvas Louis en 875, eo Karl Voal an hini a gemeras div rouantelezh Italia ha Provañs.

Boson Provañs, breur-kaer Karl Voal, a voe dilennet da roue Provañs ha Bourgogn d'ar 15 a viz Here 879 — ma teuas evel-se da vezañ kentañ roue e rouantelezhioù ar franked na oa ket eus tiegezh Karl Veur. 

En 888 e voe dilennet Rodolf Iañ Bourgogn da roue Bourgogn uhel (pe *Bourgogne transjurane*). 

Huon Arle, a oa e penn rouantelezh Provañs, le concède en 934 à Rodolf II Bourgogn, roue Bourgogn transjurane. Le nouvel ensemble est le deuxième royaume de Bourgogne-Provence aussi appelé rouantelezh Arle. Padout a reas betek 1032. 

Kontelezh Bourgogn a voe enteuzet en Impalaeriezh santel roman german betek 1678, pa voe staget gant Loeiz XIV ouzh ar Rouantelezh c'hall.

Klasket e voe adsevel Lotaringia gant Duged Bourgogn er XVvet kantved, met mervel a eure Charlez an Herr divab ha dishêr c'hwec'h vloaz goude diskleriet gantañ e oa dizalc'h e vro, ha da get e eas e hunvre. 

## Pennadoù kar
*Burgonded
*Burgondeg (yezh c'hermanek) 
*Burgondia
*Rouantelezh Kentañ ar Vurgonded
*Listenn Rouaned Bourgogn

### Liammoù diavaez
* Le retour des rois de Bourgogne (fin IXe-fin Xe siècle)
* Histoire du Royaume de Bourgogne du IXe au XIe siècle
Berengar II Italia

**Berengar II Italia**, pe **Berengar Italia**, pe **Berengar Ivrea** (war-dro 913-966), a oa ur priñs lombard a oa roue Italia en Xvet kantved.
Emma Bavaria

**Emma Bavaria**, pe **Hemma** hervez hec'h anv alamanek, (war-dro 808- † 31 a viz Genver 876), a oa merc'h da Welf Iañ, dug Bavaria, ha c'hoar da Judit Bavaria, eil pried Loeiz an Deol.

Dimeziñ a reas da Loeiz II Germania . Mamm e oa d'an impalaer Karl III.
Merc'h-kaer

Ar **verc'h-kaer**, pe ar **verc'heg**, pe ar **c'houhez** (eus *gouhez*), eo gwreg ar mab, eus savpoent an tad hag ar vamm.

## Er mojennoù
*Rebekka, merc'h-kaer Abraham;
*Andromac'he, gwreg Hektor, merc'h-kaer ar roue Priam.

## Merc'h-kaer ha tad-kaer
*[[Livilla]]*, nizez ha merc'h-kaer an Impalaer Tiber a voe lakaet da vervel gant an naon abalamour d'ar perzh a gemeras en irienn da ziskar he zad-kaer.

## Merc'h-kaer ha mamm-gaer
Brudet eo dizemglev ar vamm hag ar verc'h-kaer. Skouerioù niverus a gement-se a gavomp en istor, evel an darempredoù etre Adelaid Bourgogn hag he merc'heg Teofano Skleraina. 

## El lennegezh

**Un tad-kaer a gar e zeuñv, a gar e verc'h-kaer; ur vamm-gaer a gar he deuñv, ha ne gar ket he merc'h-kaer*. Jean de La Bruyère, Les Caractères, V. 
**Ar vamm-gaer a c'halc'hare dibaouez pa soñje he doa ur verc'h-kaer ken disheñvel outi.* — (Out-el-Kouloub, *Zaheira*, e-barzh « Trois contes de l’Amour et de la Mort », 1940)
Rannvroioù Belgia

Lodennet eo Belgia e teir rannvro:
* Rannvro Flandrez,
* Rannvro Wallonia,
* Rannvro Brusel-Kêrbenn.
Rouaned Belgiz

**Rouaned Belgiz**:
* Leopold Iañ 
* Leopold II
* Alberzh Iañ 
* Leopold III 
* Baldoen Iañ 
* Alberzh II
* Fulup
Metig

**Metig** zo ur berranv brezhonek, diwar an anv gallek, aet e-maez a c'hiz, *Guillemette*.

## Tud
* Metig Jakez-Vargas, kazetennerez 

## Gwerz
*Gwerz Metig, gant Yann-Vari ar Skourr, zo ur c'han hag a vez kanet alies er festoù-noz. Embannet e oa bet e 1870 en ul levr anvet Kloarek Koat ar Rannou ha Penn-herez Kerzanton.
Garnizon Lannuon

**Garnizon Lannuon** a zo ur ganaouenn da zañsal. A-wechoù e vez klevet «Garnizon Laluron» evel gant ar C'hoarezed Goadeg.
Sheaf

Ar stêr **Sheaf** a zo ur stêr e Sheffield, e Yorkshire ar Su e Bro-Saoz. Furmet eo dre gejadenn an Totley Brook hag an Old Hay Brook e Totley, e bannlev Sheffield hiziv. War-du an norzh e red a-dreuz un draoñienn, Abbeydale hec'h anv, ha war-du an hanternoz e Heeley. Dre ur ganol dindandouar e tremen hag en em deurel a ra er stêr Don.

Merkañ a rae gwechall un darn eus an harz etre Mercia ha Northumbria.
Luitgard

**Luitgard** pe **Liutgard**, zo un anv-bihan alamanek, bet roet da veur a briñsez frank. 

## Gerdarzh
Eus an henalamaneg uhel e teu an anv-se, hag e talvez : « gwarez ar bobl ». Dont a ra eus ar stumm kozh-bras *Liutgard*, eus *liut* a dalvez « tud », « izili ur bobl » , hag eus *gard* a dalvez « gwarez » (gwelout ar ger alamanek *Garten* : liorzh).

## Stummoù all
* Luitgart, Luitgardt
An anv-se a zo ivez diazez an anvioù-familh Luckhardt, Lauckhardt, Lauckhard ha Laukart.

## Tud anvet Liutgard
### Priñsezed
*Luitgard, rouanez ar Franked (marvet d'ar 4 a viz Even 800), pedervet gwreg Karl Veur
*Liutgard von Sachsen (tro 845 - 885), gwreg an impalaer frank Ludwig III
*Luitgard von Wittichen, gwenvidigez, krouerez kouent Wittichen
* Liutgard (931–953), merc'h d'an impalaer Otto Iañ ha d'e eil gwreg Editha.
* Luitgart (marvet goude 1150), c'hoar Friedrich I, bet leanez e Zwiefalten
*Liutgart von Tübingen, gwreg Burkhard V (marvet e 1318), kont Nagold-Wildberg.
*Liutgard von Beutelsbach

### Tud all
*Luitgard Im

## Pennadoù kar
*Liutprand
*Ermengard
*Hildegard