open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henriette Rénard

**Anna Katarzyna (Henrietta) Rénard** (~ 1685 — Warszawie, 26 a viz Mae 1721), a oa ur C'hallez serc'h da Aogust ar C'hreñv, roue Polonia ha dilenner Saks.

Merc'h e oa da André Rénard, marc'hadour gwin eus Lyon. N'ouzer ket piv e oa he mamm, marteze ur c'hoar da Henri Duval, abalamour ma veze graet  Henriette Rénard-Duval  anezhi. Daou vreur he doa : Jean Baptiste ha Bénédicte.

E 1706 e oa en em gavet gant August e Warszawie, en ur friko aozet gant he zad. Hervez an istorourien ne ouie ket piv e oa he serc'heg da gentañ.
E miz Du 1707 e c'hanas ur verc'h, Anna Karolina. Prestik goude e timezas Henriette da François Drian. Pa varvas he fried ec'h addimezas da Claude Henri Morel.

E-pad 16 vloaz e vevas he merc'h Anna Karolina gant Henriette hep anaoudegezh na skoazell ebet digant he zad. E 1723 en em gavas gant he zad, hag anavezet e voe gant Aogust e miz Gwengolo 1724, ma voe anvet da gontez Orzelska. 
Ha Henriette, a greder, ne welas ket he merc'h goude ken. Ha n'ouzer ket petra e teuas da vezañ war-lerc'h.

## Notennnoù
Dardanelloù

An **Dardanelloù** (*Çanakkale boğazi* e turkeg) zo ur strizh-mor e Turkia etre Mor Marmara ha Mor Egaios. Ul lec'h strategel kenañ eo evel dor etre Mor Egaios hag ar Mor du. Dindan kontrol Turkia hervez ar reolennoù etrebroadel emañ.

## Istor an anv
* Graet e veze an Hellespontos anezhañ gant ar C'hresianed kozh, un dave d'ur vojenn c'hresian o tennañ d'ur plac'h Helle kouezhet er mor (*pontos*) eno. 
* An anv dardanelloù a vije bet roet goude an emglev sinet e Dardania (85 kent. J-K) etre ar Romaned ha roue ar Pont Mithridates VI.

* Diwar anv ar gêr c'hresian gozh Dardanos a oa war an aod su e voe graet an anv "*Dardanelli*" (ul liester) gant tud Venezia eus ar c'hastilli-kreñv o doa savet er Grennamzer evit kontrollañ ar ganol. 
* An anv turkek *Çanakkale boğazi* a dalvez kement ha "strizh-mor Kastell-ar-priajoù".

## Douaroniezh
Un hirded 61 c'hilometr a zo da ganol ar strizh-mor p'eo al led etre 1,6 ha 6 kilometr. Un donder 82 m a zo dezhañ d'ar muiañ (keidenn : 55 m). Kaset eo an dour eus ar Mor Egaios betek Mor Marmara e gorre ar ganol, met ur gasenn gontrol a ya dindanvor. Un dreizhidell listri-samm a-bouez-kenañ a zo er strizh-mor p'eo al liamm etre Gres hag ar Mor Kreizdouarel eus un tu hag Istanbul ha pelloc'h eget ar Bosfor, ar broioù war riblennoù ar Mor Du eus an tu all.
Diana di Cordona

**Diana di Cordona** (1499 - goude 1550) a oa un itron italian a ouenn uhel, dimezell a enor gant ar briñsez italian Bona Sforza pa zeuas da vout rouanez Pologn. 
Serc'h e oa da Sigismund II Augustus, roue Pologn, ha da Cesare Iañ Gonzaga goude.
E 1550 e kuitaas Pologn da vont da Sikilia. Kollet e vez eus he roud goude-se ha soñjet e vez eo marvet hi e 1550.
Pontarfynach

**Pontarfynach** (*Devil's Bridge* e saozneg) zo ur gêr vihan hag ur gumuniezh eus Ceredigion, e kornôg Kembre, savet war lez ar stêr Mynach, nepell diouzh he c'hember gant ar stêr Rheidol.

Menec'h abati Ystrad Fflur a savas ar pont kentañ er Grennamzer. Daou bont all a voe savet war-c'horre, ken ez eus tri font bremañ. Pontarfynach eo dibenn al linennig hent-houarn a zeu eus Aberystwyth, e traoñienn ar stêr Rheidol.
Chajka

**Chajka** (*Czajka*) (marvet goude ar 14 a viz Du 1781) a oa merc'h d'ar marc'hadour lituanat yuzev Abramek Lwowski, a serc'h da Stanisław August Poniatowski, roue Pologn. 

E Żwaniec edo o chom. E 1781 e voe poltredet gant Krzysztof Radzwiłłowski. Ur verc'h he doa, anvet Elia (Ella).

## Levrlennadur
*Z.Satała *Poczet polskich królowych, księżnych i metres*, Szczecin 1990
*G. D. Hundert *Jews in Poland-Lithuania in the Eighteenth Century*, 2004
2011 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2010 e Breizh - **2011 e Breizh** - 2012 e Breizh

2011 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

 

__NOTOC__
Moritz Saks

**Moritz von Sachsen** zo anv meur a briñs eus priñselezh pe rouantelezh Saks.

* Moritz von Sachsen (1521–1553), Dug (*Herzog*) ha Dilenner Sachsen
* Hermann Moritz von Sachsen (1696–1750), kont Sachsen, Marichal a Vro-C'hall, brezelour brudet. 
* Moritz von Sachsen-Weißenfels (1676–1695), Priñs (*Prinz*) Sachsen-Weißenfels
* Christian III. Moritz von Sachsen-Merseburg (1680–1694), dug Sachsen-Merseburg
* Moritz Wilhelm von Sachsen-Merseburg (1688–1731), dug Sachsen-Merseburg
* Moritz von Sachsen-Zeitz (1619–1681), dug Sachsen-Zeitz
* Moritz Wilhelm von Sachsen-Zeitz (1664–1718), dug Sachsen-Zeitz
* Moritz Adolf Karl von Sachsen-Zeitz-Neustadt (1702–1759), Priñs Sachsen-Zeitz-Neustadt, eskob Königgrätz ha Leitmeritz
* Moritz von Sachsen-Altenburg (1829–1907), priñs Sachsen-Altenburg, preußischer Oberst.
Hermann Moritz Saks

**Hermann Moritz von Sachsen**, anavezet e galleg evel *Maurice de Saxe*, pe *le maréchal de Saxe*, ganet e Goslar (Sachsen) e 1696 ha marvet e 1750, a oa ur jeneral gall a orin alaman, kont Sachsen ha marichal Bro-C'hall, en amzer ar roue gall Loeiz XV. Mab e oa da Aogust II *ar C'hreñv*, Dilenner Sachsen ha roue Pologn, ha d'e serc'h Aurora von Königsmarck.

Brudet eo evel trec'hour emgann Fontenoy.
Jean Chrétien

**Joseph Jacques Jean Chrétien** (ganet d'an 11 a viz Genver 1934) zo kentañ ministr Kanada. Dilennet e voe evit daou respet pevar bloaz eus 1993 da 2003.

Ganet eo bet e 1934 e Shawinigan, Kebek.
Aurora (disheñvelout)

**Aurora** zo
*an doueez roman Aurora
*un anv-bihan, Aurora (anv-bihan), e spagnoleg ha yezhoù all, deuet diwar anv an doueez
*un anv-lec'h

## Tud
*Aurora von Königsmarck
*Maria Aurora von Spiegel

## Lec'hioù
### 
* Aurora, e ,
* Aurora, e ,
* Aurora do Pará, e ,
* Aurora do Tocantins, e 
* Nova Aurora, e ,
* Nova Aurora, e ,

###### 
*Aurora, Colorado
*Aurora, Illinois
*Aurora, Indiana
*Aurora, Iowa
*Aurora, Kansas
*Aurora, Kentucky
*Aurora, New Orleans, Louisiana
*Aurora, Maine
*Aurora, Minnesota
*Aurora Township, Steele County, Minnesota
*Aurora, Missouri
*Aurora, Nebraska
*Aurora, Cayuga County, New York
*Aurora, Erie County, New York
*Aurora, Nevada
*Aurora, North Carolina
*Aurora, Ohio
*Aurora, Oregon
*Aurora County, South Dakota
*Aurora, South Dakota
*Aurora, Texas
*Aurora, Utah
*Aurora, West Virginia
*Aurora, Florence County, Wisconsin
*Aurora, Kenosha County, Wisconsin
*Aurora, Taylor County, Wisconsin
*Aurora, Waushara County, Wisconsin

## Stered
* 94 Aurora, un asteroidenn.

## Pennad kar
*Aurore
Maria Aurora von Spiegel

**Maria Aurora von Spiegel**, ganet **Fatima** (war-dro 1733), a oa serc'h da roue Pologn, Aogust ar C'hreñv. 

## He buhez
Sklavez e oa e Turkia, ha kavet e oa bet e Buda, pa voe kemeret gant soudarded an Impalaeriezh santel e 1686. Rannet e voe madoù an Durked, sklaved hag all, etre an ofiserien. Ar baron svedat Alexander Erskin, a oa en arme an Impalaer, a gemeras peder maouez Au : Raziye (Roosia); Asiye (Eisia); Emine; ha Fatma (Fatima). Fatima a lavaras e oa bet gwreg ur mullah, ur beleg muzulmat. Distreiñ a reas ar baron Erskin da Sveden gant Philipp Christoph von Königsmarck, ha reiñ a reas Fatima da c'hoar Philip, Maria Aurora von Königsmarck. Badezet e voe ar peder maouez e Stockholm d'ar 7 a viz Du 1686 dirak ar roue hag al lez. Ar priñs Charlez Sveden (a vo Karl XII) hag Aurora von Königsmarck a oa paeron ha maeronez dezhi, ha badezet e voe hag anvet Maria Aurora, diwar-lerc'h anv Maria Aurora von Königsmarck.

Desket e voe doareoù al lez ha galleg brav dezhi ha keneilez e oa d'he mestrez Aurora von Königsmarck. E 1691 ez eas d'he heul da Sachsen ha Pologn ma teuas he mestrez da vout serc'h ofisiel ar roue Friedrich August Iañ von Sachsen (1670-1733), anavezet ivez evel *August der Starke* (Aogust ar C'hreñv), Dilenner Sachsen ha roue Pologn.

Alese e oa bet degaset da lezioù Sveden ha Pologn, ha desket dezhi ar vicher a zimezell a enor. 
Aet e oa da labourat gant Aurora von Königsmarck. Honnezh a oa serc'h ar roue. Pa voe dilezet Aurora gant ar roue e 1701 e kemeras Maria Aurora he lec'h e gwele August. August a zimezas anezhi d'e lakez Spiegel, noplaet gantañ. Anavezet e voe gant August ar vugale a reas dezhi, ha karout anezhi a rae, a greder.

Alies e tistroe daveti etre daou zarempred all, ha ne rae ket trouz evit- kelo-se, a zo bet lavaret, marteze dre ma oa bet savet en un harem.

## Bugale
Mamm e oa 
*da Frederick Augustus Rutowsky 
* Maria Anna Katharina Rutowska. 

Dizimeziñ a reas diouzh Spiegel da zimeziñ gant ur Gall e servij Sachsen, ar c'hont Claude de Bellegarde

## Liammoù diavaez
*  https://runeberg.org/pht/1899/0251.html
*  (gant skeudennoù)
Vaduz

**Vaduz** (distaget: [faˈduːts] pe [faˈdʊts]) eo kêr-benn priñselezh Liechtenstein, ar vroig etre Suis hag Aostria, war-lez ar stêr Roen. N'eo ket kêr vrasañ ar vro avat, pa'z eo Schaan.
5 100 a dud a oa o chom enni e 2010. Sez ar parlamant hag iliz-veur Arc'heskobelezh Vaduz a zo eno ivez.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
Chișinău

**Chișinău** (distagadur roumanek (LFE): [kiʃiˈnəw]) eo kêr-benn Moldova. Kêr vrasañ ar vro eo ivez. 664 700 a dud a oa chom enni e 2011.
Podgorica

**Podgorica** (e montenegreg: Подгорица, distaget ) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Montenegro. 145 192 a dud a oa o vevañ enni e 2009.

## Istor
Etre 1945 ha 1990 e oa anvet "Titograd", diwar anv Josip Broz Tito.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ,
Skopje

**Skopje** (*Скопје* e makedoneg, *Shkupi* en albaneg) eo kêr-benn republik Makedonia an Norzh ha kêr vrasañ ar vro-se.

Emañ war lez ar stêr Vardar, e hanternoz ar vro.

## Istor
**Scupi* e oa anv kozh ar gêr, e proviñs roman Moesia.
Domenico Cresti

**Domenico Cresti**, pe **Crespi**, lesanvet **il Passignano**, a oa ul livour italian eus Firenze er XVIvet kantved.
Sophie Dorothea von Braunschweig-Lüneburg

**Sophie Dorothea Braunschweig-Lüneburg**, en alamaneg *Sophie Dorothea von Braunschweig-Lüneburg*, pe *Sophie Dorothea von Celle* (1666 - 1726) a oa ur briñsez alaman, pried da George Iañ, roue Bro-Saoz. 

## He zud

## He dimeziñ
Dimezet e voe e miz Du 1682 e Celle. Dizimeziñ a reas 12 vloaz goude, e miz Kerzu 1694. E-keit-se he devoa bet daou vugel:
* Georg, a voe roue Bro-Saoz;
* Sophie Dorothea von Hannover (1687–1757), a zimezas e 1706 da roue Prusia, Friedrich Wilhelm Iañ, lesanvet « ar Roue-Serjant ».
Karout a reas ar c'hont Philipp Christoph von Königsmarck‎. 

Bac'het e voe gant he fried e-pad 32 vloaz. . 

## Notennoù
Ernst August von Hannover

**Ernst August von Hannover** zo anv meur a zen :

## XVIIvet ha XVIIIvet kantved
* Ernst August von Hannover (1629−1698), Dilenner Hannover, Dug Braunschweig-Lüneburg, Priñs-Eskob Osnabrück, tad ar roue saoz George Iañ
* e vab Ernst August II von Hannover (1674−1728), Priñs-Eskob Osnabrück ha Dug York
*Ernst August Iañ von Hannover (1771−1851), mab d'ar roue saoz George III, Roue Hannover, 1. Dug Cumberland ha Teviotdale

## XIXvet hag XXvet kantved
* Ernst August von Hannover (1845–1923), mab d'ar roue George V, Priñs Breizh-Veur hag Iwerzhon, Kronprinz Hannover, Dug Braunschweig-Lüneburg, 3. Dug Cumberland ha Teviotdale ha Yarl Armagh
* e vab Ernst August (Braunschweig) (1887−1953), dug Braunschweig-Lüneburg eus 1913 betek 1918
* e vab Ernst August IV von Hannover (1914–1987), 
* Ernst August V von Hannover (1954-),
* e vab Ernst August, Hereditary Prince of Hanover (ganet e 1983). 

## Pennad kar
*Ernst August
Celle

**Celle** zo anv meur a lec'h.

## Lec'hanvioù

### 
* **[[Celle (Alamagn)|Celle]]**, ur gêr e Niedersachsen.

### 
***[[Celle (Allier)|Celle]]** - kumun en Allier
***[[Celle (Var)|Celle]]** - kumun e Var
* Ar stêr **[[Selle (affluent de l'Arroux)|Celle]]** (pe **Selle**), adstêr d'an Arroux e Saône-et-Loire

### 
*Celle di Bulgheria e Proviñs Salerno
***[[Celle di Macra]]** - e Proviñs Cuneo 
***[[Celle di San Vito]]** - e Proviñs Foggia 
***[[Celle Enomondo]]** - e Proviñs Asti 
***[[Celle Ligure]]** - e Proviñs Savona 
***[[Celle dei Puccini]]** - frazione e kumun Pescaglia e Proviñs Lucca

## Pennadoù kar
*La Celle
*Celes
*Cellé
*Celles
*Selle
*Selles
*Seles
*Cella
Kurt Christoph von Königsmarck

**Kurt Christoph von Königsmarck**, pe *Conrad Christopher*, (24 a viz Meurzh 1634-31 a viz Here 1673) a oa ul letanant-jeneral izelvroat, besgouarnour svedat e kêr Stade, ur porzh etre Hamburg ha Cuxhaven) en Alamagn, ha kont Königsmarck.

Mab e oa d'ar *Feldmarschalls* svedat Hans Christoph von Königsmarck (1600-1663) ha da Agathe von Leesten.

## E vugale
Dimezet e oa da Maria Christina von Wrangel (1628 - 1691), merc'h d'ar brezelour svedat Herman Wrangel, ha pevar bugel o devoe :
*Karl Johann von Königsmarck (5 a viz Mae 1659 - 27 a viz Eost 1686) ;
*Aurora von Königsmarck (28 a viz Ebrel 1662 - 16 a viz C'hwevrer 1728) ;
*Amalia "Emilie" Wilhelmina von Königsmarck (20 a viz Eost 1663 - 30 a viz Genver 1740) ;
*Philipp Christoph von Königsmarck (4 viz Meurzh 1665 - 12 a viz Gouere 1694.

## E varv
Mervel a reas d'an oad a 39 bloaz, d'an 31 a viz Here 1673, e-kerzh seziz Bonn.
Speyer

**Speyer** a zo ur gêr eus Alamagn, e stad Rheinland-Pfalz. Emañ war lez ar stêr Roen, 20 km er c'hreisteiz da Ludwigshafen am Rhein ha Mannheim. 49 764 a dud a oa o vevañ enni e dibenn 2012.

Abaoe ar  ez eo Speyer sez un eskopti. An iliz-veur eo ar savadur brudetañ a zo e kêr, iliz Santez Maria ha Sant Stefan, anvet ivez *Iliz-veur an impalaer* abaoe an . Brasañ iliz romanek ar bed kristen eo.

## Kêrioù gevellet
* Spalding, 
*Chartres, 
*Ravenna, 
*Koursk, 
*Gniezno, 
*Yavne, 
*Rusizi, 
*Tønsberg, 

## Liammoù diavaez
Dilhad-kouronkañ

An **dilhad-kouronkañ** zo dilhad a vez gwisket evit mont da gouronkañ, pe da neuial en dour, pe dindan an amzer, er mor, er stêrioù, el lennoù, pe en ur poull-neuial.

## Implij
Goleiñ a reont lodennoù bras pe vrasoc'h eus ar c'horf, evit kuzhat an organoù-gouennañ peurvuiañ. 

## Pegoulz e vez gwisket
Lakaet e vez da neuial pe da c'hoari en dour, pe e-barzh sportoù evel ar water polo, ar ski war an dour, pe c’hoazh evit gourvez en heol. 

## Gwelit ivez
* Noazhegezh

## Liammoù diavaez
Gwenivar

**Gwenivar** e brezhoneg), **Gwenhwyfar** e kembraeg, **Guinevere** e saozneg, **Guenièvre** e galleg, eo anv ar rouanez pried d'ar roue Arzhur.
Hervez ar c'hontadennoù e vije bet serc'h kuzh ar marc'heg Lanselod. 

Kentañ meneg anezhi zo e-barzh ar romant *[[Lancelot, le Chevalier de la Charrette]]* gant Chrétien de Troyes. Adkavout a reer anezhi e meur a skrid all, evel er romant saoznek *[[Le Morte d'Arthur]]* gant Thomas Malory.

Eus an anv saoznek Guinevere e teu an anv Jennifer.
 
## Tiegezh
Hervez Jafrez Menoe ha Wace e oa bet desavet Gwenivar e Kernev-Veur gant Cador, ha romanez a orin e oa he mamm. Displegadurioù disheñvel a gaver e skridoù all, hag en oberennoù nevesañ e kaver a bep seurt : Piktez, Iwerzhonadez.
Hervez ar skridoù ivez he deus bugel pe bugale, pe ez eo divugel.

## Levrlennadur
* Rachel Bromwich (1963) : * [[Trioedd Ynys Prydein]] : The Triads of the Island of Britain*, University Of Wales Press. ISBN 0-7083-1386-8
* Ronan Coghlan (1991) : *Encyclopaedia of Arthurian Legends*, Element Books.
* Andrea Hopkins (1996) : "The Book of Guinevere: Legendary Queen of Camelot", Saraband. ISBN 1-887354-04-2
* Peter Noble : “The Character of Guinevere in the Arthurian Romances of Chrétien De Troyes.” The Modern Language Review 67.3 (1972): 524-535.

## Notennoù ha daveennoù
Colombo

**Colombo** eo kêr vrasañ Sri Lanka hag ar gêr-benn ekonomikel. Alies e vez lavaret ez eo kêr-benn bolitikel ar vro, ar pezh n'eo ket pa'z eo Sri Jayawardenapura Kotte a zo sko outi. 752 993 a annezidi a oa e 2011, met gant ar veurgêr ez eus war-dro 5,6 milion a annezidi.
Bragoù toull-gwiz

Ar **bragoù toull-gwiz** a oa ur bragoù-dindan douget gant ar merc'hed en XIXvet kantved, hag a oa graet evit gallout staotat hep divragezañ. Gallout a raed ivez embarañ hep diwiskañ. 
Meneget eo gant Prosper Proux er ganaouenn An Amzer Dremenet.
Bragezenn

Ur **vragezenn**, pe ur **bragoù-bihan-plac'h**, pe ur **bragoù-bihan** hepmui, zo ur pezh dilhad-dindan gwisket gant ar merc'hed da c'holeiñ o feskennoù en a-dreñv hag o gaol er penn-a-raok, tre evel ma vez gwisket ur bragoù-bihan gant ar baotred.

## Pennadoù kar
*Dilhad-dindan
Diu Crône

***Diu Crône*** (*Ar Gurunenn*) zo un hir a varzhoneg krennamzerel en alamaneg, enni 30 000 gwerzenn diwar-benn marc'heien an Daol Grenn o vont war-lerc'h ar Graal Santel, hag a vije bet skrivet gant **[[Heinrich von dem Türlin]]** war-dro 1230. 

## Danvez
Er varzhoneg eo ar marc'heg Gaovan a ya betek benn ar c'hlask, ha naren Parsival pe Galahad.

## Dornskridoù
*Köln, Levraoueg-kêr ha skol-veur (*Universitäts und Stadtbibliothek*), Cod. 5 P 62
*Heidelberg, Universitätsbibliothek, Cod. Pal. germ. 374
*Vienna, Levraoueg Vroadel Aostria, (*Österr. Nationalbibl.*), Cod. 2779
*Berlin, Staatsbibl., mgf 923 Nr. 9 
*Schwäbisch Hall, Stadtbibl., ohne Sign. [missing] 
*Kiel, Universitätsbibl., Ms. K.B. 48l
*Berlin, *Staatsbibliothek*, mgf 923 Nr. 9
*Schwäbisch Hall, *Stadtbibliothek*, 
*Kiel, *Universitätsbibliothek*, Ms. K.B. 48l

## Levrlennadur
*Marion E. Gibbs ha Sidney M. Johnson (1997), *Medieval German Literature* pp. 358-361
*Elizabeth Andersen (1987) *Heinrich von dem Tuerlin's Diu Crone and the Prose Lancelot: An Intertextual Study* Arthurian Literature Volume 7
*Lewis Jillings (1980) *Diu Crone of Heinrich von dem Türlein: The attempted emancipation of secular narrative* (Göppinger Arbeiten zur Germanistik ; Nr. 258) 
*Neil Thomas (2002) *Diu Crône and the Medieval Arthurian Cycle*
*C. Cormeau (1977), *Wigalois und Diu Crone*
*H. Bleumer (1997), *Die "Crône" Heinrichs von dem Türlin*
*Reißenberger (1879), *Zur Krone Heinrichs von dem Türlin*
*Ernst Martin (1880), *Zur Gralssage*.
Selaouenner

Ur **stetoskop**, pe **selaouenner**, zo ur benveg implijet e mezegiezh, evit ar selaouennerezh, da lâret eo da selaou trouzioù diabarzh korf an dud. 

## Istor
Ijinet e oa ar selaouenner e 1816 e Bro-C'hall, gant ar mezeg Rene Laenneg. Ne oa anezhañ d'ar c'houlz-se nemet un dornad paperennnoù ruilhet, anvet *pectoriloque* gant Laenneg neuze, hag a dalveze da bellaat skouarn ar medisin diouzh bruched ar c'hlañvour abalamour da zoujañ d'e elevez. Krouiñ a reas e-giz-se ar selaouennerezh dieeun, a eneber ouzh ar selaouennerezh war-eeun ma lakaer ar skouarn ouzh askre ar c'hlañvour. Taolenniñ a reas e venveg dre skrid evit ar wezh kentañ d'an 8 a viz Meurzh 1817. Laenneg a savas un nebeud skouerennoù e prenn goude se. Ur doare founilh a zastume trouzioù ar c'horf, kaset goude betek ur selouell e penn all ar benveg.

Gwellaet e oa ar patrom war-dro 1830 gant Pierre Piorry a ijinas ur pezh en olifant da lakaat penn ar benveg da glotañ gwelloc'h gant toull skouarn ar selaouer. Er memes mare, un duellenn hebleg a stage ar "founilh" ouzh ar selaouell. Patrom ar benveg dibleg avat a vo implijet e-pad un nebeud dekvloaziadoù c'hoazh.

Ijinet e voe ur selaouenner gant div selaouell (evit an div skouarn) kerkent ha 1829 met ne voe savet nemet e 1851. An duvelenn a oa kaoutchoug met re vresk e oa ha ret e oa dilezel ar c'hentañ patrom-se. Un eil patrom a oa savet en 1852 gant tuellennoù metalek.

War-dro 1870 e oa ijinet selaouennerioù diforc'hat : daou founilh, savet e penn pep a duellenn a gase d'ur selaouell evit pep skouarn. A-drugarez d'ar benveg-se e c'halle ar vezeien keñveriañ ar pezh a glevent e daou lec'h disheñvel.

Un nebeud kemmoù dister a oa degaset ken a ijinas Rappaport ha Sprague, er bloavezhioù 1940, ur benveg nevez berr ha pounner gant tuellennoù kaoutchoug hag ur "founilh" doubl a c'haller treiñ, evit selaou ar reizhad analañ gant un tu ha reizhad ar galon hag ar gwazhied diouzh an tu all. 

E 1961 e oa ijinet gant an aotrou mezeg David Littmann, ur c'helenner eus Skol Vezegiezh Harvard, ar selaouenner a-vremañ, kalz skañvoc'h hag a roe an tu da selaou kalz gwelloc'h trouzioù diabarzh ar c'horf.

Restr:Stethoscope MKL Bd. 2 1890 (131577630).jpg|Ar c'hentañ selaouennerioù
Restr:Stetoskop.jpg|Selaouenner a-vremañ


## Liammoù diavaez
*Ar stetoskop en abadenn *An istor livet*, war Brezhoweb (28/05/2025)
*Istor ar selaouenner e skeudennoù

## Notennoù
Kaboul

**Kaboul** (e darieg hag e pachtoueg : کابل) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Afghanistan. War-dro 3 milion a dud a oa o vevañ en tolpad-kêr e 2011.

## Istor
D'an 8 a viz Mae 2021 eo lazhet ouzhpenn 80 den ur gwalldaol a-enep ur skol.

## Liammoù diavaez
Strollad Emrenerien Vreiz

**Strollad Emrenerien Vreiz** (**P**arti **A**utonomiste **B**reton (PAB) e galleg) a voe krouet da-geñver kentañ kendalc'h Breiz Atao, bet dalc'het e Rosporden d'an 11 a viz Gwengolo 1927. Dilennet e oa bet Morvan Marchal hag Olier Mordrel da genbrezidanted, Yann Bricler da bennsekretour ha Frañsez Debauvais da verour ar gazetenn Breiz Atao. Maurice Duhamel, Yann Sohier, Millardet, Tassel ha Derrien a yeas d'ober kuzul politikel ar strollad hag ar gazetenn war un dro.

An eil kendalc'h a voe dalc'het e Kastellin d'an 18 a viz Eost 1928.

Da-heul kendalc'h Gwengamp, e miz Eost 1931, an SEV a zispartias e daou du : al Ligue Fédéraliste de Bretagne ha Strollad Broadel Breizh.
Kathmandu

**Kathmandu** pe **Katmandou** eo kêr-benn politikel ha relijiel Nepal.

Ar gêr-benn en deus un istor hir ledet war 2000 bloaz prouet dre enskrivadurioù bet dizoloet en draonienn.

Al lidoù relijiel ha sevenadurel a vez diaz buhez annezidi Kathmandu. Darn an annezidi a zo kredourien en Hindouegezh hag er boudaegezh.
## Istor
#### A-raok krouidigezh Kathmandu
Traonienn Kathmandu a vije bet anneziet aboae 900 a-raok Jezuz Krist met ar bitrakoù kosañ bet dizoloet betek-en a zo oadet eus 100 a-raok Jezuz Krist nemetken.

An enskrivadur kosañ bet dizoloet a zo bet enskrivet e 185 goude Jezuz Krist. Ar savadur kosañ a zo bet savet en draonienn a zo bet oadet tro 1000 bloaz 'zo.

Hervez istor Nepal e vije deuet Bouddha gant diskibien en draonienn (rann-vro Patan) er VIvet kantved a-raok Jezuz Krist, n'eus prouenn ebet eus ar fed-se.

Hervez an Istor e bro Nepal e vije bet krouet kêr Kathmandu en Xvet kantved gant ar roue Gunakamadeva.

#### Kathmandu
Kêr Kathmandu a zo anvet evel-se dre anv ur savadur e Durbar Square, an templ Kaasthamandap (Sanskritek: *Kaasth* (काष्ठ) ha *Mandap* (मंडप/मण्डप); Brezhoneg: *Koad* ha *ti-repu*). An templ lesanvet ivez Maru Satal a oa bet savet er bloavezh 1596 dindan selloù hag urzhioù ar roue Laxmi Narsingh Malla.

An templ a zo bet savet gant koad hepken, n'eus ket bet ouzhpennet tach houarn ebet. Hervez ar vojenn e vije bet savet gant koad ur wezenn hepken.

Stumm ar gêr hiziv-an-deiz a zo an hini abaoe ar XVIvet kantved.

#### Kren-douar 2015
D'ar 25 a viz Ebrel 2015 ez eo bet drastet Kathmandu gant ur c'hren-douar 7.8 a greñvder. Riset ez eo bet ar gêr-benn hag ouzhpenn-se ez eus bet diruilhadoù erc'h ramzel war ar menez Everest. 
Milieroù a dud a zo bet lazhet, pikol distrujoù a zo bet en draonienn.

## Douaroniezh
Ar gêr-benn Kathmandu a vez kavet da 1350 metrad uhelder, lec'hiet ez eo tal kichen d'ur groaz-dour savet gant ar sterioù Bagmati ha Bishnumati.

Enkelc'hiet ez eo Kathmandu gant menezioù 3000 metrad uhelder d'an uhelañ skoazenn d'an Himalaya.

Setu perak e vez kaoz eus traonienn Kathmandu (e-keñver melestradurezh zonenn ar Bagmati, « Bagmati anchal ») lec'h ma vezo kavet ivez kêrioù Patan ha Bhaktapur. E traonienn Kathmandu e vez tro 1.5 milion a annezidi.

## Monumantoù ha traoù heverk
Degemeret eo bet Kathmandu hag an draonienn war listenn an Unesco er bloavezh 1979.

IMG 0483 Kathmandu Pashupatinath.jpg|Templ Pashupatinath
Nepalese lakhe dancer.jpg|Dañsour treuzwisket gant tres un euzhvil
Kathmandu palace.jpg|Palez roueel
Maruhiti water spout.jpg|Ur feunteun kinklet
Bhairava Kathmandu 1972.jpg|Delwenn an doue Bhairava plasenn ar marc'had
Kathmandu, Nepal, Life on the streets.jpg
Patan Durbar Square 2007-12-0286 (2589771451).jpg
Kathmandu, Basantapur, Square, Nepal.jpg


## Liammoù diavaez
#### Unesco
* Kathmandu war lec'hienn an Unesco
#### Kren-douar Kathmandu
* lejournal.cnrs.fr Displegadenn d'ar c'hren-douar

## Notennoù ha daveennoù
Alpha Centauri C

**Proxima Centauri** eo ar steredenn dostañ da goskoriad an Heol. Anvet e vez ivez **Alpha Centauri C** peotramant **Proxima** hepken. Ur gorrez ruz eo, dezhi 11,05 magnitud splann. Evel m'en diskouez e anv emañ e Steredeg an den-march. Dre emglev e reer anezhañ, unan eus teir steredenn koskoriad Alpha Centauri, daoust ma n'o deus ar steredoniourien prouenn asur ebet (gallout a rafe bezañ ur steredenn digenvez).

Proxima Centauri a oa dizoloet e 1915 gant ar steredoniour Robert Innes pa oa rener arsellva l'observatoire de Johannesbourg en Afrika ar Su.

Abalamour d'e doster, Proxima Centauri zo bet meneget alies evel ar pal poellekañ evit ur c'hentañ beaj etresteredel.

## Pellder ha fiñv

Proxima Centauri eo steredenn dostañ an Heol abaoe 32 000 vloaz, hag e vo c'hoazh e-pad 33 000 vloaz. Goude se, ar steredenn dostañ a zeuio da vezañ Ross 248. Proxima a dostaio ar muiañ eus an Heol a-benn war-dro 26 700 vloaz hag e vo pell eus 3,11 bloavezh-gouloù. Kelc'htreiñ a ra Proxima en-dro da greiz ar c'halaksienn, etre 8,3 ha 9,5 kiloparsek dioutañ.

13 000 UA zo etre Proxima Centauri ha koskoriad Alpha Centauri (war-dro 2 000 miliards kilometr), Da lâret eo war-dro 1/20 eus an hed etre Alpha Centauri hag an Heol. Marteze emañ e kiltro en-dro d'ar c'hoskoriad-se, gant ur prantad jedet etre 500 000 vloaz ha 2 milion a vloavezhioù. Abalamour da se e vez graet *Alpha Centauri C* eus Proxima.

Abalamour da bellder Proxima Centauri diouzh koskoriad an daouad kreiz n'eo ket termenet mat e gelc'htro memes goude bloavezhioù enklask. Stag da vat ouzh ar c'hoskoriad-se e seblant bezañ avat rak dilec'hiaña ra an teir steredenn en un doare kenstur a-dreuz an egor.
Steredenn liesek

Ur **steredenn liesek** zo ur reizhiad gravitadur ennañ meur a steredenn, anvet « elfennoù », e kelc'htro an eil re en-dro d'ar re all. Ar re stankañ eo ar stered doubl, met strolladoù teir steredenn (steredenn trizoubl), evel Alpha Centauri, Acrux, Alnitak pe koskoriadoù all kempleshoc'h c'hoazh gant peder, pemp pe c'hwec'h steredenn zo. War ar c'hontrol ne vez ket sellet ouzh an druilhadoù stered evel steredennoù liesek.
Avel steredel

An avel steredel zo ur bouilhad plasma a ya ionoù hag elektronoù d'ober anezhe dreist-holl, kaset en aergelc'h uhel ur steredenn. Anv a reer eus avel an heol pa gomzer eus steredenn hor c'hoskoriad.
Kemm a ra tizh ha gwrez an avelioù steredel en amzer hervez obererezh ar steredenn. Klasket zo bet dastum poultrennoù kaset gant avel an Heol gant ar ar sonterez Genesis met dastum ar standilhonoù a voe diaes-kenañ rak flastret e oa bet o endalc'her o tistreiñ war an Douar
 

### Liammoù diavaez
*  NASA : Selaou avel an Heol
*  NOAA : Perzhioù avel an Heol e-pad ar 24 eurvezh diwezhañ
Braga

**Braga** zo :
* un anv-lec'h portugalek 
* un anv-tiegezh, deuet eus an anv-lec'h
hag ivez
* un evaj eus Roumania, ar bragă 
* anv spagnolek ar bragoù-bihan.

## Lec'hioù
### 
* Kêr **[[Braga (Rio Grande do Sul)|Braga]]**, e Rio Grande do Sul ;
* Belmiro Braga, e Minas Gerais

### 
* Kêr **[[Braga (Portugal)|Braga]]**

## Tud

* Alice Braga (1983-), aktourez vraziliat
* Fernando Braga, echedour italian
* Gustavo Corção Braga (1896 - 1978), skrivagner brazilian
* Guilherme da Silva Braga (1845 - 1874), barzh portugalat
* Sônia Braga (1950-), aktourez vraziliat, moereb da Alice Braga 
* Teófilo Braga, politikour portugalat.

## Pennadoù kar
* bragă 
* Bragi
Bragi

**Bragi** eo doue ar varzhoniezh el lennegezh norsek kozh. Marteze eo ar ar skald Bragi Boddason lakaet da zoue. 

### Notennoù
Herman Wrangel

**Herman Wrangel** (1584 pe 1587 - 1643) a oa ur brezelour ha politikour svedat a orin alaman. 

Anvet e oa bet gouarnour Livonia e 1643. 

## Dimeziñ ha bugale
Tad e oa 
*da Carl Gustaf Wrangel;
*da *Maria Christina von Wrangel*, a zimezas da Kurt Christoph von Königsmarck.

## Pennad kar
*Brezel etre Pologn ha Sveden
Lanzelet

**Lanzelet** zo ur romant alamanek e gwerzennoù, 9 400 linenn zo anezhañ, savet gant Ulrich von Zatzikhoven goude 1194. Ar skrid kentañ diwar-benn Lanselod en alamaneg eo, rak diwar-benn tud all eo oberennoù Walther von der Vogelweide, Hartmann von Aue ha Wolfram von Eschenbach. 

Savet eo diwar ul levr gallek a greder. Heñvelderioù zo gant 
Lanselod Chrétien de Troyes, evel skrapidigezh Lanselod pa oa ganet. Hogen disheñvelderioù bras zo ivez. Dalc'hmat e vez hini Chrétien etre paouez hag ober pa vez dinec'h-bras hini Zatzikhoven. 

## Orin al levr

N'eo ket ur skrid ganet eus faltazi Zatzikhoven, met un droidigezh, emezañ, diwar ur skrid gallek :
:«&nbsp;Hen lavarout a fell din: netra n'em eus tennet na lakaet ouzhpenn d'ar pezh a gaver en ul levr gallek am eus graet anaoudegezh gantañ evit ar wech kentañ pa voe prizoniet roue bro-Saoz, hervez youl Doue, gant an dug Leopold, a lakeas ur priz daspren hir-mat dezhañ. &nbsp;»

## Dornskridoù ha treuzskrivadurioù
Daou zornskrid zo deuet betek ennomp. Ouzhpenn se e c'haller menegiñ tammoù a bep seurt. 
* *Dornskrid Wien*, pe *W*, eo ar c'hoshañ anezho, savet war parch, war-dro kreiz ar XIVvet kantved, e souabeg, ha kollet eo ar gwerzennoù etre 8943 ha 9082. 
* An eil dornskrid zo bet savet war baper war-dro 1420.

## Liammoù diavaez
*   Testenn er Bibliotheca Augustana
* Eilad eus Lanzelet

## Embannadurioù
### Troidigezhioù e yezhoù all
*  Ulrich von Zatzikhoven, *Lanzelet. A Romance of Lancelot*, troet gant Kenneth G. T. Webster, adwelet ha reizhet gant Roger Sherman Loomis, New York, 1951.
*  Ulrich von Zatzikhoven, *Lanzelet*, troet gant Danielle Buschinger, Greifswald, 1996.
*  Ulrich von Zatzikhoven, *Lanzelet*, troet gant Wolfgang Spiewok, Greifswald, 1997.
*  Ulrich von Zatzikhoven, *Lanzelet*, troet gant René Pérennec, Édition bilingue, Grenoble, 2004.

## Levrlennadur
*  M. Bärmann, « Ulrich von Zatzikhoven und die Entstehung des mittelhochdeutschen Lanzelet-Romans. Überlegungen zur Herkunft des Dichters und zur Gönnerschaft », in *Das Markgräflerland. Beiträge zu seiner Geschichte und Kultur.*, 1989, p.62-84.
*  Rosemary Combridge, « The problem of a new edition of Ulrich Zatzikhoven's "Lanzelet" », in *Probleme mittelalterlicher Überlieferung und Textkritik*, Berlin, 1968; p.198-209.
*  Rosemary Combridge, *Das Fragment B des Lanzelet Ulrichs von Zatzikhoveb*, Euphorion 57, 1963, p.198-209.
*  Michel Huby, « Remarques sur la structure du Lanzelet », in *Mélanges pour Jean Fourquet*, Munich, Paris, 1969.
*  Florian Kragl, *Lanzelet*, Berlin, 2006.
*  Nicola Mac Lelland, *Ulrich von Zatzikhoven's Lanzelet : Narrative Style and Entertainment*, Woodbridge-Rochester, 2000.
*  Volker Mertens, *Der deutsche Artusroman*, Stuttgart, 1998.
*  René Pérennec, *Recherches sur le roman arthurien en vers en Allemagne aux XIIe et XIIIe siècles*, Göppingen, 1984.
*  René Pérennec, *Le Livre Français de Lanzelet dans l'adaptation d'Ulrich von Zatzikhoven. Recherche d'un mode d'emploi.*, Lancelot Colloque, 1984, p.179-189.

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Lansalod 
* Roue Arzhur
Lionel Messi

**Lionel Andrés Messi Cuccittini** (berraet a-wechoù e **Leo Messi**), bet ganet d'ar 24 a viz Mezheven 1987 e Rosario (Arc'hantina), a zo ur melldroader lakaet da vezañ unan eus ar re wellañ eus e remziad.

Errout a ra Lionel Messi e Barcelona da 13 bloaz evel melldroader junior eus kreiz Arc'hantina, e-lec'h ma oa bet diagnostiket dezhañ ur c'hleñved hormonel pa oa bugel. Tremen a ra tost holl e red-micher c'hoarier evel argader e skipailh Futbol Club Barcelona adalek ar bloaz-se ha betek 2021. Kabiten skipailh broadel Arc'hantina eo ivez. C'hoari a ra er Paris Saint-Germain bremañ. C'hoarier pourchas ha klok, en deus gounezet kalz titloù ha prizioù, lod anezho meur a wech : Mell aour, Botez aour, kampion kampionat mell-droad Spagn, Kib mell-droad Spagn, Kevre Kampioned an UEFA ha Copa América, medalenn aour C'hoarioù Olimpek hañv 2008, ha beskampion Kib vell-droad ar bed ar C'HEFA.

Un den brudet dreist d'ar sport eo Lionel Messi. Unan eus an daou vell-droader o deus gounezet ouzhpenn ur miliard dollar eo. Sponsoret eo gant Adidas abaoe 2006. Ar melldroader kentañ eo a zo bet war golo ar gelaouenn stadunanat *[[Time (kelaouenn)|Time]]*. Kannadour an UNICEF eo peogwir en deus savet un diazezadur evit sikour ar vugale pa oa 20 vloaz.

## Kleuboù

* 1991-1994 : Grandoli FC ()
* 1994 - 2000 : Newell's Old Boys ()
* 2003 - 2021 : FC Barcelona ()
* 2021 - 2023 : Paris SG ()
* 2023 - : Inter Miami CF ()
Kerzu 2010 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2009 e Breizh - **2010 e Breizh** - 2011 e Breizh

2010 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*12 a viz Kerzu : bodadeg veur ar Mouvement Bretagne et Progrès, ul luskad politikel nevez-savet en-dro da Gristian Troadeg.
*29 a viz Kerzu : e Solesmes, er Sarthe, ez eus bet laeret panelloù-hent warno anv ar gumun. Embannet en deus Stourm ar Brezhoneg e oa bet graet an taol gantañ evit sevel a-enep politikerezh gouarnamant François Fillon e-keñver ar brezhoneg.

__NOTOC__
Spyrídon Loúis

**Spyrídon Loúis** (Σπυρίδων Λούης e gresianeg), pe **Spýros Loúis** ( Σπύρος Λούης) (1873 -1940) a oa un atlet gresian a c'hounezas ar c'hentañ maraton redet e
C'hoarioù olimpek hañv 1896. Un haroz broadel e oa.

## Notennoù
Potop

Ar ***potop szwedzki*** ("liñvadeg svedat") eo an anv a vez graet e poloneg (*Švedų tvanas* e lituaneg) eus ar brezelioù a rivinas Republik an Div Vroad, kenunaniezh Pologn ha Lituania er .
Stag eo an anv-se ouzh aloubidigezh Pologn-Lituania gant Svediz eus 1655 betek 1666. En ur ster ledanoc'h e krogas ar *potop szwedzki* gant emsavadeg Khmelnitski en Ukraina e 1648, ha ne echuas nemet e dibenn 1667.

A-raok ar *potop* eo Republik an Div Vroad a oa ar Stad vrasañ en Europa en ur bloc'had, rak an Impalaeriezh Santel Roman German ne oa brasoc'h nemet a-strew.
Dre hec'h arme kreñv-bras e oa Pologn-ha-Lituania ur Stad pouezus er rannved. Un drederenn eus he foblañs a gollas avat a-hed an heuliad brezelioù a voe d'ar mare-se, koulz hag un darn vras eus he ziriad, ar pezh a ziskaras he stadud a c'halloud rannvedel.
Republik an Div Vroad

**Republik an Div Vroad** a oa ur republik kevreadel brientinel savet e 1569 diwar rouantelezh Pologn ha Dugelezh Veur Lituania. Padout a reas betek 1795 hag echuiñ gant rannidigezh diwezhañ Pologn.


Podział administracyjny I RP.png|Kartenn velestradurezhel


Rzeczpospolita.png|Kolloù abalamour d'ar Potop (1648)
The occupation of the Polish–Lithuanian Commonwealth (union state of the Crown of the Kingdom of Poland and Grand Duchy of Lithuania) during The Deluge and Chmielnicki's Uprising.png|*Ar [[Potop]]* : Aloubadeg Svediz hag emsavadeg kozak


Rzeczpospolita Rozbiory 1.png|Kentañ rannidigezh (1772)
Rzeczpospolita Rozbiory 2.png|Eil rannidigezh (1793)


Partitions of Poland.png|Trede rannidigezh (1795)
Karte_kongresspolen.png|Dugelezh-Veur Varsovia ha Rouantelezh ar Congreso
Polish-Lithuanian Commonwealth (1619) compared with today's borders PL.png|Pologn ha Lituania hiziv
Bugel kollet

Ur **bugel kollet**, pe ur **golladenn**, zo ur bugel moumounet betek re hag a ziskouez un emzalc'h emgar, pe narkisek, abalamour da zoareoù re wan e dud gantañ.

## Pennadoù kar
*Narkis
*Narkisegezh
Enrouedad

An **enrouedad** a zo un hollad a servijoù internet diabarzh en ur rouedad lec'hel. N'eus nemet postoù ar rouedad-mañ (pe un hollad a rouedadoù lec'hel) a c'hell implijout anezhañ. Graet e vez gant ar stumm kliant-servijer dre implijout ar c'homenad TCP/IP, evel da skouer ar merdeerioù internet (kliant) o eskemm titouroù gant ul lec'hienn bennak (servijer).

Tri live zo an aliesañ hag a ya d'ober un enrouedad:

*Al live kliant: evito eo graet an enrouedad, tremen a reont dre ur merdeer evit labourat ganti. (implijout a reont ar protokol http)
*Al live "middleware" : ur servijer pe servijerioù web a vez kavet el live-se enno arloadoù. Gallout a reont treiñ rekedoù SQL, skriptoù a-benn goulennaouiñ an diaz roadennoù.
*Al live diaz: ur servijer gant un diaz roadennoù zo el live-mañ.

Meur a c'hliant a zo gant un enrouedad evel-just, urzhiataerezhioù ar rouedad lec'hel int. Gallout a ra un embregerezh kaout meur a servijer web evit efedusaat an eskemmoù, met seul uheloc'h an niver a c'hlianted (implijerien), seul uheloc'h an niver a eskemmoù hag a ezhommoù dafar (urzhiataerioù, servijerioù ouzhpenn...).
Sigismund III Vasa

**Sigismund III Vasa** (e svedeg), pe *Zygmunt III Waza* e poloneg, pe *Zigmantas Vaza* e lituaneg (1566–1632), a oa ur priñs svedat dilennet da roue Pologn ha dug-meur Lituania e 1587. 

## E vuhez
Ganet e oa d'an 20 a viz Mezheven 1566 e kastell Gripsholm, e Sveden, ha mervel a reas e Varsovia d'an 19 a viz Ebrel 1632. 
Mab e oa da Yann III, roue Sveden, ha d'e bried kentañ Katarina Jagellonica‎, priñsez eus Pologn.

### Pologn
Dilennet e voe da roue Pologn ha da Zug-Meur Lituania, lakaet e penn Republik an Div Vroad eta, en 1587. Chom a reas e penn an div vro betek 1632.

### Roue Sveden (1592- 1599)
Pa varvas e dad, e 1592, e teuas da vezañ roue Sveden war un dro. Met ne oa ket prest ar vro brotestant da c'houzañv ur roue katolik, ha brezel-diabarzh a voe. E 1599 e voe ret dezhañ tec'hel eus Sveden, ha leuskel ar gurunenn gant e eontr Karl, a voe anvet da roue. 
**Gwelout ar pennad [[Brezel a-enep Sigismund]].*

## Dimezioù
Div wech e timezas, da ziv c'hoar 
*Anna Aostria (1573-1598)
*Konstanza Aostria

## Bugale
Pemp bugel gant Anna Aostria (1573-1598), met Vladislaus hepken ne varvas ket en bugel: 
#Anna Maria (23 a viz Mae 1593 &ndash; 9 a viz C'hwevrer 1600)
#Catherine (19 a viz Ebrel 1594 &ndash; 16 a viz Mae 1594)
#Vladislaus (9 a viz Mezheven 1595 &ndash; 20 a viz Mae 1648), (roue etre 1632 ha 1648 gant an anv Władysław IV Waza Polonia)
#Catherine (27 a viz Gwengolo 1596 &ndash; 2 a viz Mezheven 1597)
#Christopher (10 a viz C'hwevrer 1598 &ndash; 10 a viz C'hwevrer 1598)

Bugale en doe gant Konstanza Aostria. 
#*Jan Kazimierz* (1607-1608), marvet da ur bloaz,
#Jan II Kazimierz (1609-1672), panował w latach 1648-1668,
#Jan Albert Waza (1612-1634),
#Karol Ferdynand (1613-1655),
#Aleksander Karol Waza (1614-1634),
#*Anna Konstancja* (1616-1616), marvet en bugelig,
#Anna Katarzyna Konstancja (1619-1651).
Kambrelan

**Kambrelan** ur roue eo an denjentil karget d'ober war-dro e gambr el lez. 

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus an anv latin *camerarius*, savet diwar *camera*, ar gambr . 

## Kambrelan
Dindan e urzhioù e oa ar plac'hed-a-gambr. Hervez ar broioù pe al lezioù e c'halle ober war-dro ar predoù ivez.
Anna Aostria (1573-1598)

**Ur pennad [[Anna Aostria]] zo ivez.*

**Anna Aostria** (1573-1598) a oa ur briñsez aostrian, merc'h da Karl II Aostria ha d'e bried ha nizez Maria Anna Bavaria (1551–1608) ( *Maria Anna von Bayern* (1551–1608), merc'h-vihan d'an Impalaer santel Masimilian II an Impalaeriezh Santel, ha c'hoar da Ferdinant II a voe Impalaer santel war-lerc'h o zad.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa en 1592 da Sigismund III Vasa, roue Pologn.

Pemp bugel o doe met Vladislaus hepken ne varvas ket en bugel:
#Anna Maria (23 a viz Mae 1593 &ndash; 9 a viz C'hwevrer 1600)
#Katarina (19 a viz Ebrel 1594 &ndash; 16 a viz Mae 1594)
#Władysław (9 a viz Mezheven 1595 &ndash; 20 a viz Mae 1648), (roue etre 1632 ha 1648 gant an anv Władysław IV Waza Polonia)
#Katarzyna (27 a viz Gwengolo 1596 &ndash; 2 a viz Mezheven 1597)
#Krzysztof (10 a viz C'hwevrer 1598 &ndash; 10 a viz C'hwevrer 1598)

## He marv
Mervel a reas da 25 bloaz, d'an 10 a viz C'hwevrer 1598, o c'henel he mab diwezhañ. He c'hoar Konstanza Aostria a zimezas neuze d'hec'h intañv Sigismund.
Johan

**Johan** zo un anv-bihan svedek hag a glot gant Yann e brezhonek.

## Eilstummoù
*Johann
*Johannes, ha Hans

## Tud
### Rouaned
Tri roue svedat zo bet anvet Johan:
*Johan Iañ, roue e 1216 
*Johan II, roue e 1497, anvet ivez *Hans*
*Johan III, roue e 1569
hag ivez 
*Karl XIV Johan, anavezet e galleg evel Jean Bernadotte, roue adal 1818 betek 1844. 

### Tud all
* Johan Bruyneel, marc'hhouarner flamank
* Johan Cruyff, melldroader izelvroat
* Johan Lammerts, marc'hhouarner izelvroat
* Johan Ludvig Runeberg (1804–1877), barzh meur Finland
* Johan Museeuw marc'hhouarner flamank
* Johan van der Velde, marc'hhouarner izelvroat
Urszula Mayerin

**Urszula Mayerin**, ganet war-dro 1570 e Bavaria, marvet e 1635 e Varsovia, e palez ar roue, a oa un Alamanez e lez roue Pologn, serc'h d'ar roue Sigismund III Vasa, hag ur bolitikourez a bouez.

## Hec'h anv
He gwir anv e oa **Gienger** (*Gienger von Grünbüchl*) met pa sine e skrive *Urszula Meyerin*, ha *meierin* a dalvez kement ha kambrelanez .

## He buhez
Noblañsed paour eus Bavaria e oa he zud, eus kichen München. War-dro 1580 e teuas da chom da gêr Graz, en Aostria. Un toullad bloavezhioù goude e voe dibabet gant Maria Anna Bavaria (1551–1608), arc'hdugez Aostria, da vezañ serc'h he mab-kaer Sigismund III Vasa. 
E 1592 e oa e lez Pologn gant ar rouanez Anna Aostria evel *kambrelanez*, *mayerin* en alamaneg. Deskiñ a reas poloneg. 

## Kambrelanez

Deol e oa Urzsula, ha selaouet e veze gant ar roue hag ar rouanez. Poloneg a zeskas, met daoust da se ne veze ket karet el lez gant ar re a gave e oa re vras he levezon. Lakaat a reas envel he mignoned d'ar c'hargoù uhelañ . Lesanvet e veze * serc'h ar roue *, *ministrez en brozh *, pe *bigotez jezuit*. Sekretour ar Roue Jan Szczęsny Herburt (en), a lavare * kourtizanez hudur  * anezhi.

Gouarnerez bugale ar rouaned e oa ha dindani e oa klañvdiourezed ar vugale ha ne garent ket anezhi, dreist-holl an itron Forbes, ur brotestantez skosat a rae war-dro ar priñs yaouank Władysław

Pa varvas ar rouanez Anna en 1598 ec'h eas kuit itronezed alaman al lez, Urszula Mayerin avat a chomas e Pologn. War a seblant e oa tomm ouzh ar roue hag ouzh ar priñs Władysław. He lizhiri d'ar priñs a vez komprenet a-wechoù evel lizhiri karantez. 

Pa addimezas Sigismund 1605 da g-Konstanza Aostria, c'hoar d'e gentañ pried ha 15 yaouankoc'h egeti, eo Urszula a reas war-dro ar rouanez nevez hag he frealzas. Beajiñ a rae e karroñs ar rouanez, debriñ ouzh he zaol, merañ teñzor al lez, ha kemer perzh e breudoù ar roue en e gichen. 
Mayerin a rae brav da vugale ar roue hag a gomze poloneg oute, pa ne gomze o mamm nemet alamaneg. 
Ne zimezas ket ha nac'h a reas betek ouzh he mignon bras an dug Albrycht Stanisław Radziwiłł (en)). 

Ne oa ket dispignerez,ha peurvuiañ e veze gwisket en du, en ur sae spagnol. Kenskrivañ a rae gant an Impalaer Ferdinand II an Impalaeriezh Santel ha gant ar pab. 

A-hed bloavezh diwezhañ e ren e veze klañv Sigismond alies hag Urszula, deuet da vout e Pologn evel dug Lerme e Spagn, a rae war-dro an aferioù evitañ. Sinañ a rae dihelloù ofisiel ar stad e-lec'h ar roue ha degemer kannaded ar broioù estren . 

## Goude he marv
Mervel a reas en 1635, e palez Varsovia, ha beziet e voe en Iliz ar Jezuited e-pad un obidoù war an ton bras, par da re ur rouanez.

Freuzet e voe he bez gant soudarded Sveden hag Alamagn er bloavezhioù 1650. Distrujet e voe he foltredoù, darn graet gant arzourien evel Pieter Soutman pe Christian Melich, e-pad ma veze skrap-diskrap e kastell Varsovia da vare ar Potop. 

## War he lerc'h

## Notennoù


## Pennadoù kar
* Marina Mniszech
* Elżbieta Sieniawska
* Izabela Czartoryska
Periguers

**Periguers** pe **Peiriguers** (*Périgueux* e galleg) eo pennlec'h an departamant Dordogne en Akitania. Kêr-benn istorel Perigòrd eo ivez. E  e oa poblet gant  a dud.
## Gerdarzh
Da vare ar C'halianed e oa anvet *Vesunna*. Dont a ra an anv *Periguers* eus hini ar bobl c'halian *[[Petrocorri]]* a veve eno.
## Istor
Aloubet e voe ar c'hornad gant Julius Caesar, ha dont a reas da vezañ ur gêr galian-ha-roman. Dont a reas da vezañ sez un eskopti er . An iliz-veur gozh Saint-Etienne-de-la-Cité a voe savet en . 
### 
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz-veur *Saint Front*.
## Emdroadur ar boblañs 1793-2009


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)

ImageSize  = width:700 height:400
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:45000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 
  bar:1821 
  bar:1831 
  bar:1836 
  bar:1841 
  bar:1846 
  bar:1851 text:1851
  bar:1856
  bar:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901 text:1901
  bar:1906
  bar:1911
  bar:1921 
  bar:1926 
  bar:1931 
  bar:1936 
  bar:1946 
  bar:1954 text:1954
  bar:1962 
  bar:1968 
  bar:1975 
  bar:1982 
  bar:1990 
  bar:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2009
PlotData=
 color:barra width:15 align:left
 bar:1793 from:0 till: 9898
 bar:1800 from:0 till: 5733
 bar:1806 from:0 till: 6306
 bar:1821 from:0 till: 8452
 bar:1831 from:0 till: 8956
 bar:1836 from:0 till: 11576
 bar:1841 from:0 till: 12187
 bar:1846 from:0 till: 11455
 bar:1851 from:0 till: 13547
 bar:1856 from:0 till: 16291
 bar:1861 from:0 till: 19140
 bar:1866 from:0 till: 19633
 bar:1872 from:0 till: 19956
 bar:1876 from:0 till: 24169
 bar:1881 from:0 till: 25969
 bar:1886 from:0 till: 29611
 bar:1891 from:0 till: 31439
 bar:1896 from:0 till: 31313
 bar:1901 from:0 till: 31976
 bar:1906 from:0 till: 31361
 bar:1911 from:0 till: 33458
 bar:1921 from:0 till: 33144
 bar:1926 from:0 till: 33189
 bar:1931 from:0 till: 33988
 bar:1936 from:0 till: 37615
 bar:1946 from:0 till: 40865
 bar:1954 from:0 till: 40785
 bar:1962 from:0 till: 38529
 bar:1968 from:0 till: 37450
 bar:1975 from:0 till: 35120
 bar:1982 from:0 till: 32916
 bar:1990 from:0 till: 30280
 bar:1999 from:0 till: 30152
 bar:2006 from:0 till: 29558
 bar:2009 from:0 till: 29273


## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
*1823 : Alexandre de Lamothe, skrivagner gallek.
*1947 : Joan Pau Verdier, kaner okitanek

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Maria Anna Bavaria (1551–1608)

**Maria Anna Bavaria** (1551–1608) a oa ur briñsez eus Bavaria hag a zimezas d'ur eontr dezhi, Karl II Aostria (1540 - 1590), hag a oa Arc'hdug Aostria. 

## He buhez
Ganet e oa e München ha marvet e Graz. Merc'h e oa da Albert V, dug Bavaria, ha da Anna Aostria (1528-1590). Ar pevarvet eus ar seizh bugel e oa. 

E 1571 e timezas d'hec'h eontr Karl II Aostria. Klasket en devoa hennezh dimeziñ a-raok da Elesbed Iañ, rouanez Bro-Saoz, met nac'het he devoa-hi dimeziñ dezhañ.

## He bugale
Pemzek bugel he doe gant he fried en ur ober 19 vloaz.
*Ferdinand (1572-1572)
*Ferdinand a voe Impalaer Santel 
*Charles (1579-1580)
*Maximilien Ernest (1583-1616)
*Leopold V Aostria-Tirol (1586-1632), dug Tirol, eskob hep bout beleg e Strasburg ha Passau, hag a zimezas en 1626 da Claudia de' Medici (1604-1648)
*Charles (1590-1624) eskob Breslau ha Brixen, mestr-meur an Urzh teutonek
*Anna Aostria (1573-1598) (1573-1598) a zimezas e 1592 da roue Pologn Sigismund III Vasa (1566-1632)
*Maria Christina (1574-1621) a zimezas en 1595 da Sigmund Báthori, priñs Transylvania (1572-1613) hag a zizimezas en 1599
*Catherine Renée (1576-1599)
*Élisabeth (1577-1586)
*Gregoria Maximilienne, (1581-1597)
*Éléonore (1582-1620), leanez
*Marc'harid (1584-1611) a zimezas en 1599 da roue Spagn Fulup III Spagn (1578-1621)
*Konstanza Aostria (1588-1631) a zimezas en 1605 da roue Pologn Sigismund III Vasa (1566-1632) intañv he c'hoar Anna
*Maria Magdalena Aostria (1589-1631) a zimezas en 1608 da g-Cosimo II de' Medici, dug-meur Toskana(1590-1621). 

### Poltredoù he bugale


Image:Kober, Martin - Portrait of Anna of Austria, Queen of Poland.JPG|He merc'h Anna Aostria (1573-1598), rouanez Pologn
Image:Joseph_Heintz_d._Ä._003.jpg|An impalaer Ferdinand II
Image:Jakob de Monte 004.jpg|Gregoria Maximilienne
Image:Eleonor of Austria by F.Pourbus Jr. (c. 1603, Kunsthistorisches Museum).jpg|Éléonore
Image:Joseph Heintz d. Ä. 006.jpg|Maximilien Ernest
Image:Margaret_of_austria_1609.jpg|Marc'harid Aostria (1584-1611), rouanez Spagn
Image:Joseph_Heintz_d._Ä._007.jpg|Leopold V Aostria-Tirol
Image:Konstancja Habsburżanka.jpg|He merc'h Konstanza Aostria, rouanez Pologn
Image:Tiberio Titi, maria maddalena d'austria.jpg|Maria Magdalena Aostria 


### Notennoù