open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anita Björk

**Anita Björk** a zo un aktorez svedat, bet ganet **Anita Barbro Kristina Björk** e Tällberg (Kumun Leksand, Kontelezh Dalarnas) d'ar 25 a viz Ebrel 1923 hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Here 2012.

## He buhez
Azalek 1942 e c'hoarias e filmoù savet gant Gustaf Molander pe Alf Sjöberg e Sveden.
E 1943 e krogas da c'hoari er 'Kungliga Dramatiska Teatern', ma c'hoarias betek ar bloavezh 2000. C'hoari a reas e pezhioù-c'hoari savet gant William Shakespeare, August Strindberg, Jean Anouilh pe c'hoazh Euripides e-touez re all. 
Azalek 1955 e c'hoarias e filmoù skinwel (ul lodenn anezho sevenet gant Ingmar Bergman) hag ivez e tri heuliad skinwel. 

E 1953 e timezas gant ar skrivagner svedat Stig Dagerman.

## He filmoù
### Sinema
* 942 : *Himlaspelet*, Alf Sjöberg
* 1947 : *Kvinna utan ansikte*, Gustaf Molander
* 1950 : *Kvartetten som sprängdes*, Gustaf Molander
* 1951 : *Fröken Julie*, Alf Sjöberg
* 1952 : *Kvinnors väntan*, Ingmar Bergman
* 1954 : *Night People*, Nunnally Johnson
* 1956 : *Sången om den eldröda blomman*, Gustaf Molander
* 1969 : *Ådalen '31*, Bo Widerberg
* 1986 : *Amorosa*, Mai Zetterling

### Skinwel

* 1992 : *Markisinnan de Sade*, Ingmar Bergman
* 1996 : *Enskilda samtal*, Liv Ullman
* 1997 : *Larmar och gör sig till*, Ingmar Bergman
* 2000 : *Bildmakarna*, Ingmar Bergman 

## C'hoariva (e 'Dramaten', Stockholm)
* 1943 : *Markisinnan*, Noel Coward
* 1943 : *De tre musketörerna*, Alexandre Dumas
* 1945 : *Asmodeus*, François Mauriac
* 1946 : *Mannen och hans överman*, George Bernard Shaw
* 1947 : *Si, iskarlen kommer !*, Eugene O'Neill
* 1948 : *Jungfruleken*, Jean Genet
* 1948 : *Släktmötet*, T. S. Eliot
* 1949 : *Leka med elden*, August Strindberg
* 1949 : *Smutsiga händer*, Jean-Paul Sartre
* 1949 : *Bröllopet på Seine*, Marcel Achard
* 1949 : *Älskar - älskar inte...*, Jean Anouilh
* 1950 : *Brand*, Henrik Ibsen
* 1950 : *Cocktailparty*, T. S. Eliot
* 1951 : *Bröderna Karamasov*, Fedor Dostoïevski
* 1951 : *Dans under stjärnorna*, Jean Anouilh
* 1952 : *Colombe*, Jean Anouilh
* 1952 : *Pygmalion*, George Bernard Shaw
* 1953 : *[[Romeo and Juliet (pezh-c'hoari)|Romeo och Julia]]*, William Shakespeare
* 1954 : *Orestien*, Euripides
* 1958 : *Don Juan eller Stengästen*, Molière
* 1959 : *Toreadorvalsen*, Jean Anouilh
* 1960 : *Fångarna i Altona*, Jean-Paul Sartre
* 1961 : *Yerma*, Federico García Lorca
* 1964 : *Som ni behagar*, William Shakespeare
* 1964 : *Efter syndafallet*, Arthur Miller
* 1966 : *Rannsakningen*, Peter Weiss
* 1968 : *Stormen*, William Shakespeare
* 1969 : *Tre systrar*, Anton Tchec'hov
* 1971 : *Romeo och Julia*, William Shakespeare 
* 1977 : *Medea*, Euripides
* 1979 : *Lika för Lika* , William Shakespeare
* 1986 : *Damorkestern*, Jean Anouilh
* 1989 : *Markisinnan de Sade*, Yukio Mishima
* 1995 : *Savannah Bay*, Marguerite Duras
* 1996 : *Backanterna*, Euripides
* 1998 : *Bildmakarna*, Per Olov Enquist

## Liamm diavaez
* Anita Björk war lec'hienn 'Dramaten'
Steve McQueen (aktour)

**Terrence Steven "Steve" McQueen** (ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1930 e Beech Grove (Indiana, Stadoù-Unanet) ha marvet d'ar 7 a viz Du 1980 e Ciudad Juárez (Mec'hiko) a oa un aktour stadunanat, bet lesanvet *The King of Cool*. Produktour sinema, bleinier karr-tan ha bleinier moto e oa ivez. Un anvadur evit un Academy Award evit e roll e-barzh *[[The Sand Pebbles]]* en deus bet.

## Buhez
Mab pennhêr e oa, n'en deus ket anavezet e dad en doa laosket e vamm war-lerc'h e c'hanedigezh. Savet e voe gant e eontr e Slater e Missouri. Pa voe daouzek vloaz ec'h eas da vevañ gant e vamm da Los Angeles. Abred e kuitaas ar skol hag e lakaas e anv er Marines e 1947, ma voe mekanisian. E 1952 e studias en *[[Actors Studio]]* eus New York hag ober a reas e grog kentañ e Broadway e 1955, er pezh-c'hoari *A Hatful of Rain*.

E 1956 e kemeras perzh en e film kentañ, *[[Somebody Up There Likes Me]]* gant Robert Wise. Penn-kentañ ur red-micher sinema a raio dioutañ unan eus an aktourion vrudetañ eus e remziad. E-touez e filmoù brudetañ emañ *[[The Magnificent Seven]]*, *[[The Great Escape (1963)|The Great Escape]]*, *[[Bullitt]]* ha *[[Papillon (film)|Papillon]]*.

Brudet eo bet evit bezañ c'hoariet tudenn Joss Randall, un hemolc'her torfedourien gant e Winchester berraet he c'hanol, er stirad amerikan *Wanted : Dead or Alive* sevenaet gant Thomas Carr. 94 rann a 26 munutenn a zo bet skignet war ar rouedad skinwel CBS etre ar 6 a viz Gwengolo 1958 hag an 29 a viz Meurzh 1961. Skignet eo bet e Frañs adalek ar 25 a viz Mae 1963 dindan an titl *Au nom de la loi*.
The Great Escape (1963)

**The Great Escape** zo ur film amerikan gant John Sturges diwar istor Paul Brickhill, ha deuet er-maez e 1963.

## Roll ar c'hoarierion
*Steve McQueen : Kabiten Virgil Hilts "The Cooler King"
*James Garner : Kabiten Bob Hendley "The Scrounger"
*Richard Attenborough : Komandant Roger Bartlett "Big X"
*James Donald : Kolonel Ramsey "The SBO"
*Hannes Messemer : Komandant Von Luger "The Kommandant"
*James Coburn : Louis Sedgwick "The Manufacturer"
*Charles Bronson : Letanant Daniel Wellinski "Tunnel King"
*Donald Pleasence : Colin Blythe "The Forger"
*David McCallum : Komander Eric Ashley-Pitt "Dispersal"
*Gordon Jackson : Sandy MacDonald "Intelligence"
*Nigel Stock : Lieutenant Denis Cavendish "The Surveyor"
*John Leyton : Kabiten William Dickes "Tunnel King"
*Angus Lennie : Archibald Ives "The Mole"
*Robert Graf : Werner "The Ferret"
*Jud Taylor
*Hans Reiser
*Harry Riebauer
*William Russell
*Robert Freitag
*Ulrich Beiger
*George Mikell
*Lawrence Montaigne
*Robert Desmond
*Heinz Weiss
*Tom Adams
*Karl-Otto Alberty
Kalao beg ruz

Ar **c'halao beg ruz** zo un evn a vev en Afrika. ***Tockus erythrorhynchus*** eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.

## Daveennoù
Kalao Monteiro

Ar **c'halao Monteiro** a zo ur spesad evned, *Tockus monteiri* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ran anv Joachim João Monteiro (1833-1878), un dastumer en Angola.

## Doareoù pennañ

## Boued
Ne vev nemet diwar amprevaned hag artropoded bihan all.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e savanennoù krin kreisteiz Angola ha hanternoz Namibia.

## Liammoù diavaez
*  ''Tockus monteiri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tockus monteiri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kalao Decken

**Kalao Decken** zo un evn a vev e reter Afrika. ***Tockus deckeni*** eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued
Kalao Jackson

Ar **c'halao Jackson** a zo ur spesad evned, *Tockus jacksoni* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Lophoceros jacksoni* (kentanv) da gentañ-penn (e 1891) gant an evnoniour skosat William Robert Ogilvie-Grant (1863-1924).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, e savanennoù krin biz Ouganda ha gwalarn Kenya.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da d*[[Tockus deckeni]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Tockus jacksoni'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tockus jacksoni'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kalao kabell gwenn

Ar **c'halao kabell gwenn** a zo ur spesad kalaoed, *Horizocerus albocristatus* (*Tropicranus albocristatus* kent) an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Buceros albo-cristatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1848) gant an naturour stadunanat John Cassin (1813-1869).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika ar C'hornaoueg :
**Horizocerus albocristatus *'albocristatus**' : eus koadegi gleb Ginea da gornôg Aod an Olifant,
**H. a. macrourus* : e reter Aod an Olifant ha Ghana.

## Liammoù diavaez
*   ''Horizocerus albocristatus'' el lec'hienn BirdLife International.
*   ''Horizocerus albocristatus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Franz von Bayros

**Franz von Bayros** (28 a viz Mae 1866 e Zagreb (Aostria-Hungaria, hiziv an deiz e Kroatia) - 3 a viz Ebrel 1924 e Vienna) a oa un treser, ur skeudennaouer hag ul liver aostrian anavezet ivez dindan an anv **Markiz Bayros**. Brudet eo dreist-holl a-drugarez d'e bortfolio *Erzählungen am Toilettentische*.

Alies e vez keñveriet e oberennoù gant re Aubrey Beardsley ha re Félicien Rops.

Azalek 1890 e kenlabouras gant ar poltreder Eugen Felix (1836-1906), hag al livour gweledvaoù Gottfried Seelos (1829-1900). Bayros a zarempredas ivez ar sonaozer Johann Strauss, hag e verc'h-vihan, anvet Alice, a zimezas gantañ e 1896.

## E oberenn

Skeudennoù :

* 1905 - *Fleurettens Purpurschnecke. Erotische Lieder und Gedichte aus dem 18. Jahrhundert*
* 1905 - *Die Geschichte der Manon Lescaut und des Chevalier Desgrieux * gant Abbé Prévost
* 1906 – *Die Memoiren der Fanny Hill* gant John Cleland
* 1906 - *Die geschwätzigen Kleinode * gant Denis Diderot
* 1906 - *Die Bohème* gant Henri Murger
* 1907 - *Die hundert neuen Novellen * gant Antoine de La Sale
* 1907 - *Die hübsche Andalusierin * gant Francisco Delicado
* 1909 - *Le Conte de tous les contes ou le Pentameron* gant Giambattista Basile
* 1910 - *La Belle Fille Pao* gant Otto Julius Bierbaum
* 1911 – *Das Decamerone* gant Giovanni Boccaccio
* 1912 - *Das Füßchen der gnädigen Frau und anderes * gant Gustav Hochstetter
* 1913 - *Von Königen und Jakobinern* gant Hans Ludwig Rosegger

Oberennoù all :

* *Die Bonbonnière. Galante und artige Sammlung erotischer Phantasien* (1907)
* *Geschichten aus Aretino* (1907)
* *Die Grenouillière*, portfolio 15 tresadenn ennañ (1907), dindan ul lesanv
* *Erzählungen am Toilettentische* portfolio 15 tresadenn ennañ (Privatdruck 1908), dindan ul lesanv 
* *Bilder aus dem Boudoir der Madame CC* portfolio 30 tresadenn ennañ (Privatdruck 1912)
* *Lesbischer Reigen* portfolio 6 tresadenn ennañ (Privatdruck Budapest 1920)
* *Garten der Aphrodite* portfolio 18 tresadenn ennañ
*  5 tresadenn (Verlag Wilhelm Borngräber ; Berlin 1913)

## Liamm diavaez

* The Decadence of the Marquis von Bayros
Kalao Palawan

**Kalao Palawan** a zo un evn hag a vev e Filipinez. Brosezat eo en enezenn Palawan hag en un nebeud inizi tro-dro. *Anthracoceros marchei* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Liammoù diavaez
Kalao du

Ar **c'halao du** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Bucerotidae. *Anthracoceros malayanus* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Malezia, Sumatra ha Borneo.

## Liammoù diavaez

## Daveennoù
Kalao beg melen

Ar **c'halao beg melen** a zo ur spesad evned, *Tockus flavirostris* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Buceros flavirostris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1835) gant an naturour alaman Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppell (1794-1884).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Afrika, en un takad hag a ya eus Eritrea, Etiopia ha Somalia da hanternoz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Tockus flavirostris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tockus flavirostris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kalao Mindanao

Ar **c'halao Mindanao** a zo ur spesad evned, *Penelopides affinis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer amprevaned, c'hwiled ha merien ivez (degouezhout a ra dezhañ debriñ buzhug, ral a wech avat).

## Annez hag [[isspesad]]où
Ar spesad ez eo brosezat an daou isspesad anezhañ e kreisteiz Filipinez :
* *Penelopides affinis affinis*, en inizi Dinagat, Mindanao ha Siargao,
* *P. a. basilanicus*, e Basilan.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da b*[[Penelopides panini]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Penelopides affinis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Penelopides affinis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Paul-Émile Bécat

**Paul-Émile Bécat** (2 a viz C'hwevrer 1885 – 1añ a viz Genver 1960 e Pariz) a oa ul livour, engraver ha treser gall bet tapet gantañ Priz meur Roma e 1920. Hiziv an deiz ez eo brudet dreist-holl peogwir e skeudennaouas levrioù orgederezh. Deskiñ a reas gant al livourien Gabriel Ferrier ha François Flameng, hag e oberennoù a ziskouezas e *Salon des Artistes Français* azalek 1913. Brudet e teuas da vezañ dre ma save poltredoù skrivagnerien c'hall. Goude bezañ beajet da Gongo, Gabon ha Soudan c'hall, e stagas gant implijout teknik ar beg sec'h azalek 1933, hag e skeudennaouas levrioù orgederezh. Ur c'hoari kartoù, anvet *Le Florentin*, hag embannet gant *Les Jarres d'Or*, a voe savet gantañ ivez.

## Oberennoù skeudennaouet gantañ
*Pierre Louÿs, *Aphrodite: mœurs antiques*
*Pierre l'Arétin, *Ragionamenti*
*Brantôme, *Vie des dames galantes*
*Pierre Choderlos de Laclos, *Les Liaisons dangereuses*
*Paul Verlaine, *Les amies*
*François-Mathieu Pidansat de Mairobert, *La secte des anandrynes*

## Liammoù diavaez
*Roll al levrioù bet skeudennaouet gant Bécat
*Oberennoù Becat 
* Oberennoù Bécat war all-art.org
*E vuhez hag e oberennoù
* E oberennoù war arterotisimo
Peter Fendi

**Peter Fendi** (4 a viz Gwengolo 1796 - 28 a viz Eost 1842 e Vienna) a oa ul livour, engraver ha maendreser aostrian Brudet eo a-drugarez d'e oberennoù orgedus, hag ivez peogwir e voe unan eus diaraogerien ar maendreserezh liv.

## Oberennoù

Restr:PeterFendi Erotic Scene.jpg|Darempred korf a-stroll
Restr:Peter Fendi - Der Gemeinsame Freund (1910).jpg|Darempred korf da dri
Restr:Fendi05.jpg|Darempred korf war-sav
Restr:Fendi03.jpg|Tud ouesk


## Notennoù
Morzer

Ar **morzered**, pe **flemmered**, pe **pesked mare-mor**, a zo pesked mor, drein flemmus war o c'hein, ha rummataet er c'herentiad *Trachinidae*.

Kuzhat a reont dindan an traezh hag en em vagañ diwar chevr ha pesked bihan.

## Spesadoù
* Genad *[[Echiichthys]]*
** Morzer bihan, *[[Echiichthys vipera]]* (a-wechoù renket er genad *Trachinus* ivez)
* Genad *[[Trachinus]]*
** *[[Trachinus araneus]]*
** *[[Trachinus armatus]]*
** *[[Trachinus collignoni]]*
** *[[Trachinus cornutus]]*
** Morzer bras, *[[Trachinus draco]]*
** *[[Trachinus lineolatus]]*
** *[[Trachinus pellegrini]]*
** *[[Trachinus radiatus]]*
Kalao daougornek

Ar **c'halao daougornek** a zo un evn, *Buceros bicornis* an anv skiantel anezhañ.

Gwelout a c'heller tresadenn al labous ouzh banniel Stad Chin (Myanmar).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl. Abalamour d'e skilfoù n'eo ket evit mont da breizhoù bras, ar pezh na vir ket outañ a zebriñ amprevaned ha mellkeineged bihan (evned bihan, glazarded, naered ha raned).

## Annez

Bevañ a ra al labous en Azia ar Gevred hag ar Su.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Morzer bras

Ar **morzer bras**, pe **flemmer bras**, pe **pesk mare-mor bras**, (*Trachinus draco*) a zo ur pesk mor flemmus hag a guzh dindan an traezh. 

Bevañ a ra e reter meurvor Atlantel, e mor Kreizdouar hag er mor Du.
Morzer bihan

Ar **morzer bihan**, pe **flemmer bihan**, pe **pesk mare-mor bihan**, (*Echiichthys vipera* pe *Trachinus vipera*) a zo ur pesk mor flemmus hag a guzh dindan an traezh. 

Bevañ a ra e reter meurvor Atlantel hag e mor Kreizdouar.
Levneg

Al **levneg** (*Pollachius pollachius*) a zo ur pesk mor, prizet ar c'hig anezhañ. Graet e vez “malaouan” anezhañ pa vez yaouank.
Jules Roulleau

**Jules Roulleau**, ganet d'ar 16 a viz Here 1855 e Libourne hag aet da Anaon d'an 28 a viz Meurzh 1895 e Pariz, a oa ur c'hizeller gall.

E-touez e oberennoù e kaver un delwenn da Janed Ark e Chinon, Lazare Carnot e Nolay, Théodore de Banville e Jardin du Luxembourg e Pariz pe c'hoazh unan da Nicolas Appert (1893) e Mirdi Arzoù-kaer hag arkeologiezh Châlons-en-Champagne.
Francis Ledwidge

**Francis Ledwidge** (Baile Shláine, Iwerzhon, 19 a viz Eost 1887&ndash; Boezinge (Flandrez Belgia), 31 a viz Gouhere 1917) a oa ur barzh ag Iwerzhon lazhet e-pad ar Brezel-bed kentañ. Douaret eo bet e bered ar C'hommonwealth *Artillery Wood Cemetery* e kumun Boezinge.
 
## Oberennoù skrivet
**Songs of the Fields* (1915)
**Songs of Peace* (1917)
**Last Songs* (1918)
Paul Avril

** Paul Avril** ( pe * Édouard-Henri Avril* hervez e wir anv, 21 a viz Mae 1849 en Aljer - 28 a viz Gouere 1928 e Le Raincy), a oa ul livour hag un engraver gall brudet a-drugarez d'e dresadennoù orgedus. 

Studiañ a reas an arzoù e meur a skol e Pariz. Etre 1874 ha 1878 e studias e skol arzoù-kaer Pariz. Goude-se e voe goulennet gantañ skeudennaouiñ an danevell *Fortunio*, bet skrivet gant Théophile Gautier. Sed penaos e tibabas al lesanv *Paul Avril*. Brud a zeuas dezhañ ha goulennet e voe gantañ neuze skeudennaouiñ romantoù orgedus. 

Savet en deus tresadennoù da skeudennaouiñ *[[Salammbô]]* gant Gustave Flaubert, *Le Roi Caundale* gant Théophile Gautier, *Fanny Hill* gant John Cleland, *Les aventures du Chevalier de Faublas* gant Jean-Baptiste Louvet de Couvray, *Mon Oncle Barbassou* gant Mario Uchard, *La Femme* gant Jules Michelet, *Musque, hashish et sang* gant Hector France, daou levr gant Octave Uzanne, *[[Gamiani]]* gant Alfred de Musset, hag ivez oberennoù dianv. E oberennoù pennañ a savas da skeudennaouiñ *[[De Figuris Veneris. Manuel d’érotologie classique]]* gant Friedrich Karl Forberg.

## Oberennoù

Image:Édouard-Henri Avril (24).jpg|
Image:Édouard-Henri Avril (25).jpg|
Image:Édouard-Henri Avril (26).jpg|
Image:Édouard-Henri Avril (27).jpg|
Image:Édouard-Henri Avril (28).jpg|
Image:Édouard-Henri Avril (29).jpg|
Image:Édouard-Henri Avril (30).jpg|
Image:Édouard-Henri Avril (31).jpg|


## Liammoù diavaez

* Oberennoù Paul Avril en Arterotismo
* 46 Oberenn gant Paul Avril en Eroticabibliphile
Gelaouenn

Ar **c'helaouenn**, pe **gwaderez**, (*Hirudo medicinalis*) zo un divellkeineg arvevat a vev en dour.

En em vagañ a ra diwar gwad hag implijet e vez e medisinerezh abaoe an henamzer.
Stered-mor

Ar **stered-mor** a zo divellkeineged rummataet er skourrad *Echinodermata*, asambles gant an teureuged pe an anduilh-mor.
Teureug (disheñvelout)

An **teureug** zo
*loened-mor, anvet ivez teureuged pe kistin-mor
*loened anvet ivez tarlask, megeled, pe tilhed.
Aquellos Ojos Verdes

***Aquellos Ojos Verdes*** zo ur ganaouenn spagnolek eus deroù an , un doare bolero savet gant an daou sonaozer kuban Adolfo Utrera (1901-1931) ha Nilo Menéndez (1902-1987) ha bet kanet gant Ibrahim Ferrer.

## E saozneg
Lakaet e oa bet e saozneg gant Eddie Rivera hag Eddie Woods e 1929, anvet *Green Eyes*, hag enrollet gant Jimmy Dorsey e 1941.

## Ar son (hep an ton)

:**Ar son spagnolek orin**

:Aquellos ojos verdes
:de mirada serena,
:dejaron en mi alma
:eterna sed de amar. 

:Anhelos de caricias,
:de besos y ternuras.
:De todas las dulzuras
:que sabían brindar. 

:Aquellos ojos verdes,
:serenos como un lago,
:en cuyas quietas aguas
:un día me miré.
:No saben las tristezas
:que en mi alma han dejado

:Aquellos ojos verdes,
:que yo nunca besaré. 

:No saben las tristezas
:que en mi alma han dejado
:Aquellos ojos verdes,
:que yo nunca olvidaré.
:Aquellos ojos verdes,
:que yo nunca olvidaré. 

:Aquellos ojos verdes
:serenos como un lago
:en cuyas quietas aguas
:un día me miré,
:no saben las tristezas
:que a mi alma le dejaron
:aquellos ojos verdes
:que ya nunca besaré

:** Troet e brezhoneg **

:An daoulagad gwerglas-mañ
:a zo seder o selled,
:o deus lezet em ene
:sec'hed peurbad da garet. 

## En saozneg
:Well, Green Eyes with their soft lights
:Your eyes that promise sweet nights,
:Bring to my soul a longing, a thirst for love divine
:In dreams I seem to hold you, to find you and enfold you
:Our lips meet and our hearts, too, with a thrill so sublime

:Those cool and limpid Green Eyes
:A pool wherein my love lies
:So deep that in my searching for happiness
:I fear that they will ever haunt me
:All through my life they'll taunt me
:But will they ever want me?

(Male voice)
:Green Eyes, make my dreams come true.

(Female voice)
:Green Eyes, I love you.

## Doareoù brudet
Brudet eo bet ar sonenn gant ar ganerien ha sonerien-mañ :
*Orquesta Aragón
*Bola de Nieve
*Ray Barretto
*Stanley Black
*Boston Pops Orchestra
*Les Brown
*Buena Vista Social Club
*Nat King Cole
*Ray Conniff
*Xavier Cugat
*Lou Donaldson
*Laz-seniñ Jimmy Dorsey 
*Filiberto Fandiño
*Connie Francis
*Earl Grant
*Benny Green
*Gene Krupa
*Abbe Lane
*Steve Lawrence
*Barry Manilow  gant Rosemary Clooney
*Glenn Miller
*Helen O'Connell
*Anita O'Day
*Trío Los Panchos
*Pony Poindexter
*Baden Powell
*Edmundo Ros
*Charlie Shavers
*Conway Twitty
*The Ventures
*Bebo Valdés hag e laz.
Pandora (merc'h Deukalion)

**Pandora** (*Πανδώρα* e henc'hresianeg), anvet diwar-lerc'h he mamm-gozh Pandora, a oa merc'h da Zeukalion (mab da Brometheüs) ha da Byrra. C'hoar e oa neuze da Hellen, Amphiktyon, Protogeneia ha Thyia. 

Kousket a reas gant Zeus, hag ur mab he doe, Latinos. Mamm e oa ivez d'ur paotr anvet Graikos, ha Zeus an tad adarre.
Kest (preñved)

Ar **c'hest** (*Enterobius vermicularis*) zo preñved arvevat a vev e bouzelloù an dud. D'o heul ec'h a ur c'hleñved arvevadek dizañjer ha kavet er bed a-bezh.

## Kelc'hiad buhez

1 : Mont a ra ar barez da zozviñ he vioù e-kichen ar fraezh, pezh a zegas debron.

2 : Emgontammiñ a ra an den dre skrapat an dachenn-se. Kontammiñ a c'heller ivez dre analat vioù en uloc'h.

3 : Diglorañ a ra al larvenn er vouzelenn voan

4,5 : Ar c'hest deuet d'o ment a ya d'en em staliañ er c'holon

War-dro ur miz zo etre ar mare ma vez euvret vioù kest hag ar mare m'eo prest ar barez da zozviñ.
Kogez

Ar **gogez** (*Labrus mixtus*) zo ur pesk mor a vev er meurvor Atlantel. Kar eo d'ar wrac'h. 

Livioù disheñvel zo gant ar par hag ar barez, alese o anv : **kogez c'hlas** a vez graet eus ar par ha **kogez ruz** eus ar barez.
Bigorn du

Ar **bigorn du** (*Littorina littorea*) a zo ur blotvil gasteropod mat da zebriñ. Anvioù all zo: **bili du**, **bilgod du**.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Graikos

**Graikos** (henc'hresianeg : Γραικός; Graecus en latin) a oa, hervez Ηοίαι ("Eoiai") Hesiodos, war-dro 650 kent JK, mab da Bandora (merc'h da z-Deukalion ha Pyrra ha merc'h-vihan Pandora), ha d'he serc'heg Zeus, ha c'hoar e oa da Hellen. Pandora ha Hellen-se gant he zri mab, Doros, Ksouthos (gant e vibien Ion, Ac'haios) hag Aiolos, a zo orin ar meuriadoù kozh a yeas da sevel ar bobl hellenat kozh. 

## Mojennoù diwezhatoc'h
Hervez Stefan Bizantion eo mab da d-Thessalos e oa Graikos. Hervez Vergilius e oa breur da Latinus. Ur meuriad hellazek zo bet anvet Graesianed, hervez ar vojenn, diwar anv Graikos. Int a vije bet an Hellaziz kentañ o trevadenniñ Italia. Ar vro anvet Magna Graecia a zo bet anvet diwar o lerc'h. Gant al Latined e vez graet an anv-se ouzh an holl Hellened abalamour ma'z eo ar C'hresianed eo ar re gentañ eus an Hellened a voe anavezet gante.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Hellenism.Net - Hellaz hag Hellaziz
* Liamm war-du mitologiezh Hellaz - Zeus
* The Ancient Library - Graecus
Brielen

**Brielen** en izelvroeg, **Brieln** e flandrezeg kornôgel, zo ur rann eus kumun Ieper, e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez.


BrielenLocation.svg|Lec'hiadur
Flag of Ypres.svg|Banniel


## Douaroniezh
* Gorread : 5,76 km²
* Poblañs (1999) : 715 a dud
* Stankter : 124 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

Brielen - Onze-Lieve-Vrouwkerk 3.jpg|Iliz katolik *Onze-Lieve-Vrouw*.

### Bered ar C'hommonwealth : ''Solferino Farm Cemetery''
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Here 1917. Implijet e voe betek miz Eost 1918. Anvet eo ar vered diwar an anv a oa bet roet e 1915 gant ar soudarded c’hall d’un atant a zo e-kichen.

## Dave ha notennoù
Avu melen

An **avu melen**, pe **avu-leue**, a zo ur spoueenn hag a vev en darn vrasañ eus morioù ar bed. *Cliona celata* eo hec'h anv skiantel.
Kontelleg kamm

Ar **c'hontelleg kamm** (*Ensis ensis*) a zo ur blotvil daougleurek.

## Rummatadur
Ar c'hontelleg kamm a c'hell bezañ renket er c'herentiad *[[Solenidae]]* ivez.
Buoc'h-vor

Ur **vuoc'h-vor** a c'hell bezañ :
* ur spesad anduilh-mor (*Holothuria forskali*)
* ur blotvil, sellet ouzh buoc'h-vor (blotvil)
* un anv roet a-wechoù d'an ejen-mor pe d'an dugong
Buoc'h-vor (blotvil)

Ar **saout-mor** eo ar blotviled a ya d'ober ar genad *Aplysia*. Tennañ a reont d'ar melc'hwed.

Analat a reont gant brenkoù.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù saout-mor emañ :
*buoc'h-vor Kalifornia (*Aplysia californica*)
*ar vuoc'h-vor vrizh (*Aplysia punctata*)

## Liammoù diavaez
Bronn-vor

Ar **bronnoù-mor**, pe **morvronn**, eo an divellkeineged a ya d'ober an urzhiad *Actiniaria*. Er memes skourrad (*Cnidaria*) hag ar morgaoul emaint.

Stag int ouzh an traezh pe ouzh ar reier gant o zroad. Brec'hioù flemmus niverus zo tro-dro d'o genoù. Ganto e tapont krog e plankton, chevr pe pesked bihan en em vagont ganto.

## Korfadurezh

## Poltredoù
Fiez-mor

Ar **fiez-mor** (*Phakellia ventilabrum*) a zo spoue arvelen hag a vev e meurvor Atlantel, e mor Breizh hag e mor an Hanternoz.

Stumm ur gib 4-8 cm uhelder zo dezho. Stag e vezont ouzh an traezh war-bouez un troad fin.
Gwrac'h-koad

Ar **wrac'h-koad** pe **pesk-koad** (*Polyprion americanus*) a zo ur pesk mor. Kavet e vez er peñseoù pe dindan koad peñse, ha diwar-se e teu e anv.
Media er yezhoù keltiek

Amañ e kavor ul listenn eus ar media er c'hwec'h yezh keltiek.

## Skingaserien

*Iwerzhoneg - TG4 (38M €) - RTÉ Raidió na Gaeltachta (13M €)
*Skoseg- BBC Alba (Chadenn Tv) (£14M) - BBC Radio nan Gàidheal (£4M)
*Manaveg- Manx Radio
*Brezhoneg - Radio Kerne, Arvorig FM
*Kembraeg - S4C (£100M) - BBC Radio Cymru (£13M)

## En holl yezhoù
*N'eus nemet e Carn e vez kavet an holl yezhoù keltiek. 
*E-barzh Cymru-Llydaw e kaver kembraeg-ha brezhoneg.

## Yezhoù gouezelek
### [[Iwerzhoneg]]

*Listenn ar media iwerzhonek

#### Skinwel

##### Chadennoù
###### [[TG4]]
"TG Ceathair" pe Teilifís na Gaeilge (TnaG) hervez an anv kentañ, a skingase en Enez Iwerzhon evit ur 5 pe 6 milion a dud. 
800,000 den a selaou bemdez er Republik, da lavarout eo div wech kement hag er bloavezhioù 1990, hant ur yalc'had a €38 milion.
Dikkebus

**Dikkebus** zo ur rann eus kumun Ieper, e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez.


DikkebusLocation.svg|Lec'hiadur
Flag of Ypres.svg|Banniel


## Douaroniezh
* Gorread : 10,60 km²
* Poblañs (1999) : 1 400 a dud
* Stankter : 132 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

Dikkebus.JPG|Ar gêriadenn
Dikkebus - Sint-Jan-Baptistkerk 3.jpg|An iliz katolik *Sint-Jan-Baptist*
Dikkebus - Dikkebusvijver 2.jpg|Ar stang

### Beredoù ar C'hommonwealth
Teir bered ag ar Brezel-bed kentañ zo e Dikkebus.
Korn (pesk)

Ar **c'horned** a zo pesked mor eus ar c'herentiad *Triglidae*. 

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù korned emañ:
* ar c'horn ruz (*Aspitrigla cuculus*)
* ar c'horn mouk (*Chelidonichthys obscurus*)
* ar c'horn rizennek (*Chelidonichthys lastoviza*)
* an talgorn (*Chelidonichthys lucernus*)
* ar c'horn glas (*Eutrigla gurnardus*)
* ar c'horn beg plat (*Trigla lyra*)
Katalog ar Maouezed

**Katalog ar Maouezed** (γυναικῶν κατάλογος /*gynaikỗn katálogos* e henc'hresianeg) zo ur meurgan aet da goll eus Hellaz an Henamzer, anavezet ivez evel Ἠοῖαι, pe Ἢοἷαι (en latin *Eoeæ*, *Ehoeæ*, *Eoiæ*, etc.), deveret eo eus an droienn ἢ οἵη / *ê hoiê*, « Pe honnezh... », a oa e deroù pep arroud eus ar varzhoneg. 

Kontañ a ra ar C'hatalog buhez an harozezed brudet e mojennoù Hellaz kozh, hini o bugale, doueed ha tud mesk-ha-mesk. Ur vammenn a dalvoudegezh eo evit studi ar mojennoù-se. 

## An oberourien
Lakaet eo an oberenn war gont Hesiodos abaoe an Henamzer, abalamour d'ur werzenn a lenner e dibenn e Deogonia. 


« Ha bremañ kanit gant ur vouezh tener meuriad ar maouezi,
Muzezed an Olimpos, merc'hed da Zeus douger ar skoed. »


Ouzhpenn-se, e kreder peurvuiañ eo tennet 54 gwerzenn gentañ *[[Skoed Herakles]]* (un oberenn all lakaet war-gont Hesiodos) eus e *Gatalog*. Diwar-benn Alkmena eo ar gwerzennoù-se : 


« Honnezh ivez, dilezet ganti he zi ha douar he zad,
A zeuas da Debai, da-heul Amfitrion gadarn,
Alkmena, merc'h da Elektrion a vod ar pobloù(...) »


Koulskoude ez eus meur a veneg er skrid a denn d'un amzer diwezhatoc'h eget hini Hesiodos, ma ranker lavarout n'haller ket bout sur eus piv e oa an oberour.

## Aozadur
Pemp kan a oa en oberenn en he fezh, ha betek 1000 gwerzenn e pep hini. Ne oa ket ur meurgan harozek evel an Ilias, met kentoc'h ur meurgan kentelius.

## Levezonoù
Lodennoù zo a denn da arroudoù eus oberenn Homeros. Kement-se a hañval prouiñ e oa un oberenn war ar memes patrom, a ranke heuliañ ar memes reolennoù : ne oa ket un oberenn distag diouzh an hengoun, met ur meurgan e oa evel un toullad re all koshoc'h. 

### Pennadoù kar
* Hesiodos
* Teogonia hag *[[Al Labourioù hag an Deizioù]]*

## Ar skrid
*  Ar skrid enlinenn troet e saozneg gant H.G. Evelyn-White.

## Levrlennadur
*  Richard Janko, *Homer, Hesiod and the Hymns. Diachronic Development in Epic Diction*, Cambridge University Press, 1982 .
*  M.&nbsp;L.&nbsp;West, *The Hesiodic Catalogue of Women: Its Nature, Structure and Origins*, Oxford University Press, 1985 .
*  R. Hunter (dir.), *The Hesiodic Catalogue of Women: Constructions and Reconstructions*, Cambridge University Press, 2005 .
* Marie-Christine Leclerc, *La Parole chez Hésiode: recherche de l'harmonie perdue*, Les Belles Lettres, Paris, 1993
Korn ruz

Ar **c'horn ruz** (*Aspitrigla cuculus* pe *Chelidonichthys cuculus*), liester: **korned ruz**, a zo ur pesk mor. Ar spesad nemetañ eo er genad *Aspitrigla*.
Merlank

Ar **merlank** (*Merlangius merlangus*), pe **marlank**, pe **gwenneg** (abalamour da liv e gof), a zo ur pesk eus Mor Breizh ha Mor an Hanternoz, kar d'al levneg. Ar spesad nemetañ eo er genad *Merlangius*.
Merluz

Ar **merluz** (*Merluccius merluccius*) zo ur pesk mor. 

*"Pennoù merluz"* a vez graet e brezhoneg eus tud kornad an Oriant. E galleg ivez e reer *"les Merlus"* eus melldroaderien FK an Oriant.

## Notennoù
Sint-Jan (Ieper)

**Sint-Jan** en izelvroeg, ** Sient-Jan** e flandrezeg kornôgel, zo ur rann eus kumun Ieper, e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall. Staget eo bet ouzh kumun Ieper gant lezenn 1977. 


Sint-JanLocation.svg|Lec'hiadur
Flag of Ypres.svg|Banniel


## Douaroniezh
* Gorread : 4,48 km²
* Poblañs (1999) : 977 a dud
* Stankter : 218 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

Sint-Jan (Ieper) - Village 1.jpg|An iliz katolik * Sint-Jan * hag ar presbital


## Tud dibar
*Yves Leterme, politikour ha den-Stad belgiat.
Meilh-karreg

Ar **meilh-karreg** (liesterioù : **meilhed-karreg**, **meilhi-karreg**) a zo ur spesad pesked-mor, *Cyclopterus lumpus* an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad *Cyclopterus*.

## Notennoù ha daveennoù
Merlank glas

Ar **merlank glas** (*Micromesistius poutassou*), pe **marlank glas**, pe c'hoazh **gwenneg glas**, a zo ur pesk mor.
Meilh (pesk)

: *Evit sterioù all ar ger *'meilh**, gwelit ar pennad [[meilh (disheñvelout)]].''
<HR noShade>





Ar **meilhed**, pe **meilhi*', a zo [[pesked]] mor rummataet en [[urzhiad]] *Perciformes*, evel ar [[morzer]]ed pe ar [[brezhel|brizhilli]].

==Spesadoù==
E-touez ar [[spesad]]où meilhed emañ:
* Kerentiad *Mullidae*
** ar [[meilh ruz]] (*Mullus barbatus*)
** ar [[meilh ruz karreg]] (*Mullus surmuletus*)

* Kerentiad *Mugilidae*
** ar [[meilh gweuzek]] (*Chelon labrosus*)
** ar [[meilh melen]] (*Liza aurata*)
** ar [[meilh minvoan]] (*Liza ramado*)
...

Graet e vez *meilhed'' eus pesked all ivez evel ar meilh-karreg da skouer.
Jerzy Buzek

**Jerzy Karol Buzek** (ganet d'an 3 a viz Gouere 1940 e Smilovice) zo ur politikour polonat. Kentañ Ministr Polonia e voe etre miz Here 1997 ha miz Here 2001. Dilennet e voe da gannad e Parlamant Europa e miz Mezheven 2004. Prezidant Parlamant Europa e voe, war-lerc'h Hans-Gert Pöttering, etre miz Gouere 2009 ha miz Genver 2012.
Houad mut

An **houad mut** a zo un evn palvezek. *Cairina moschata* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Marc'h-mor

Ar **c'hezeg-mor** eo ar pesked a ya d'ober ar genad *Hippocampus*. War-dro 50 spesad kezeg-mor zo.

## Liammoù diabarzh
* *[[Hippocampus guttulatus]]*
Zillebeke

** Zillebeke** zo ur rann eus kumun Ieper, e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall. Staget eo bet ouzh kumun Ieper gant lezenn 1977. 

ZillebekeLocation.svg|Lec'hiadur
Flag of Ypres.svg|Banniel

## Douaroniezh
* Gorread : 17,35 km²
* Poblañs (1999) : 2 182 a dud
* Stankter : 128 den/km²
## Monumantoù ha traoù heverk

Zillebeke - Zillebekevijver 2.jpg|Ar stank.
Zillebeke - Sint-Catharinakerk 2.jpg|Iliz katolik * Sint Catharina *.

### Bered ar C'hommonwealth : ''Bedford House Cemetery''
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo ; 5 075 bez zo enni. Brasaet eo bet goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918. Enni eo bet douaret ar *Private* Frederick Turner (*1/6th Bn. Northumberland Fusiliers*), fuzuilhet e miz Here 1917 evit bout dizertet. Implijet eo bet ar vered e-pad an Eil Brezel-bed ivez (69 bez).

## Notennoù ha daveoù
Pesk-heskenn

Ar **pesked-heskenn** eo ar pesked mor a ya d'ober ar c'herentiad *Pristidae*. Kondriktied (pesked migornek) int, evel ar rinkined hag ar raeed.

## Spesadoù
* Genad *Anoxypristis*
** ar pesk-heskenn dent kontell *Anoxypristis cuspidata*
* Genad *Pristis*
** ar pesk-heskenn korr *Pristis clavata*
** pesk-heskenn Leichhardt *Pristis microdon*
** ar pesk-heskenn dent bihan *Pristis pectinata*
** ar pesk-heskenn dent ledan *Pristis perotteti*
** ar pesk-heskenn boutin *Pristis pristis*
** ar pesk-heskenn minvoan *Pristis zijsron*
Pesk-heskenn dent kontell

Ar **pesk-heskenn dent kontell** (*Anoxypristis cuspidata*) a zo ur pesk migornek. Ar spesad nemetañ eo er genad *Anoxypristis*. 

Bevañ a ra er mor Ruz, e meurvor Indez hag er meurvor Habask.
Boultouz

Ar **boultouz** (*Lophius piscatorius*) a zo ur pesk mor priziet dreist ar c'hig anezhañ. Graet e vez **mordouseg** anezhañ ivez.

## Doareoù pennañ

## Liammoù diavaez
Pesk-heskenn dent ledan

Ar **pesk-heskenn dent ledan** (*Pristis perotteti*) a zo ur pesk migornek. Bevañ a ra er meurvor Atlantel.
Pesk-heskenn boutin

Ar **pesk-heskenn boutin** (*Pristis pristis*) a zo ur pesk migornek. Bevañ a ra er meurvor Atlantel hag er meurvor Habask.
Pesk-heskenn minvoan

Ar **pesk-heskenn minvoan** (*Pristis zijsron*) a zo ur pesk migornek. Bevañ a ra e meurvor Indez hag e kornôg ar meurvor Habask.
Mortepez

Ar **vortepezenn**, pe **troad-moc'h**, pe **poch-pez**, (*Pollicipes pollicipes* pe *Pollicipes cornucopia*), a zo ur c'hresteneg mor mat da zebriñ hag a vev stag ouzh ar reier. Droukvesket e vez a-wechoù gant ar garili.

## Doareoù pennañ
War-dro 5 cm eo he hirder. Un troad du skantek a ya d'ober lodenn izelañ he c'horf pa eo tric'hornek ha goloet a blakennoù arwenn (un dek plakenn vihan toget gant 5 plakenn vrasoc'h) he lodenn uhelañ. Etre ar plakennoù-se e vez gwelet ar gwiennoù du.

Neudennoùigoù a zispak diouzh un toull e penn ar plakennoù brasañ ha ganto e vez tapet krog er boued : ar plankton.

## Annez
Bevañ a ra ar vortepezenn stag ouzh ar reier goloet gant an uhelvor war aodoù mor Breizh ha re ar meurvor Atlantel, eus Bro-Saoz betek Senegal. Priziet-kaer eo el ledenez iberek hag aet eo da get e rannvedoù 'zo en abeg d'ur pesketaerezh drastus.

## An anv
Implijet e vez ar ger *mortepez* e Bro-Leon en un doare hengounel hervez Alan-Gwenog Berr (*[[Ichtyonymie Bretonne]]*, II § 141). *Troad-moc'h* a vez lavaret dre holl e Bro-Gwened ha *poch-pez* pe *Pas-pez* e Kerne.
Pesk-heskenn dent bihan

Ar **pesk-heskenn dent bihan** (*Pristis pectinata*) a zo ur pesk migornek. Bevañ a ra e meurvor Indez hag er meurvor Atlantel.
Yar-vor

Ar **yar-vor** (*Zeus faber*) (liester: **yer-mor**) a zo ur pesk mor. 

## Mojenn
An abostol Pêr en dije tapet krog en ur yar-vor evit tennañ ur pezh aour diouzh he genoù, alese an daou darch du (merkoù laosket gant e vizied) a bep tu d'ar pesk.

## Trouz
**Ar yar-vor a glevez anezhi o sklokal pa vez tapet*, a c'haller lenn e geriadur Jules Gros.
Kouign-rouanez

Ar **gouign-rouanez** (*Tethya aurantium* pe *Tethya aurantia*) zo ur spoueenn voulheñvel etre 2 ha 10 cm he zreuzkiz.

Ar spoueenn velen-orañjez-mañ zo stag ouzh ar reier gant he diaz hag un nebeud neudennoù a denn da wrizioù.

Bevañ a ra e mor an Hanternoz, e mor Breizh, e biz meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.

## Notennoù
Moulleg (disheñvelout)

**Moulleg** zo:
* ur gumun er Mor-Bihan, sellet ouzh Moulleg;
* ur pesk, sellet ouzh Moulleg (pesk);
* un evn, anvet ivez Morlivid-aod.
Garlizenn-garreg

Ar **c'harlizenn garreg** (*Zeugopterus punctatus*) (liester: **garlized karreg**) a zo ur pesk mor plat kar d'an turbod.
Idwal Foel

**Idwal Foel ap Anarawd ** (*Idwal Voal* e brezhoneg), marvet e 942, a oa roue Gwynedd, ha meneget evel Roue ar Vrezhoned gant William of Malmesbury, en e *[[Gesta Regum Anglorum]]*, skrivet Judwalum er skrid latin orin, saoznekaet goude en Jothwel. En *[[Annales Cambriae]]* eo skrivet Iudgual.

Roue e teuas Idwal da vout pa varvas e dad Anarawd ap Rhodri e 916. Ret e voe dezhañ plegañ da anavezout evel ar roue saoz Athelstan evel roue a-us dezhañ. Pa varvas Athelstan en em savas Idwal hag e vreur Elisedd a-enep ar Saozon met lazhet e voent o-daou en emgann e 942. 

Gant e vibien Iago ab Idwal hag Idwal, anvet ivez Ieuaf ab Idwal, e ranke mont rouantelezh Gwynedd. Met Hywel Dda, a oa o ren e kreisteiz Kembre, a aloubas Gwynedd, ma rankas mibien Idwal kemer an hent d'an harlu. 

War-lerc'h marv Hywel e 950 e c'hallas bugale Idwal goulenn o gwirioù adarre.
Marcel Wanders

**Marcel Wander** (2 a viz Gouere 1963 e Boxtel, Izelvroioù) a zo un dizagnour izelvroat.

## E vuhez
Wanders a voe diplomet e skol-arzoù Arnhem e 1988. Etre 1990 ha 1992 e labouras e *Landmark Design & Consultancy*, unan eus studioioù dizagn pouezusañ an Izelvroioù. E 1992 e voe e-touez pevar c'hrouer * WAAC's Design & Consultancies*, hag a zeuas buan da vezañ unan eus studioioù dizagn brudetañ an Izelvroioù. Labourat a reas evel dizagnour dizalc'h, ha brudet e teuas da vezañ pa savas ar gador *Knotted Chair* hag a voe produet gant ar strollad dizagnourien izelvroat Droog Design e 1996.

E 2000 e krouas Wanders an embregerezh *Moooi*, ma vez savet oberennoù dibar ha fentus war un dro. 

## E oberenn

Oberennoù Marcel Wanders a gaver e meur a virdi evel ar MoMA pe er SFMOMA, Museum Boijmans Van Beuningen (Rotterdam) pe c'hoazh er Stedelijk Museum en Amsterdam.

## Oberennoù brudetañ
* *Knotted Chair* (1996), Droog Design ha Cappellini
* *V.I.P. Chair* (2000), Moooi
* Kleuzeur *Zeppelin* diwar *Taraxacum* gant Achille Castiglioni, Flos
* *Crochet Chair* (2006), Droog Design

## Notennoù


### Gwelout ivez
* Droog Design

### Liammoù diavaez
* Lec'hiennMarcel Wanders Studio
* Atersadenn Marcel Wanders war Designboom
Droog Design

Droog Design a zo ur strollad dizagnourien izelvroat bet aozet e 1993 ha savet ez-ofisiel e 1994 gant Gijs Bakker ha Renny Ramakers. Pezhioù-arrebeuri ha pezhioù-savouriezh a vez savet ganto. Unan eus krouerien ar strollad a lavar e reont «dizagn en ur gendestenn», hag e-touez perzhioù heverk ar strollad emañ ar fent, an adimplij dafar hag an nevezinti. 

A-drugarez da Droog Design ez eus bet brudet dizagnourien evel Marcel Wanders, Hella Jongerius, Tejo Remy, Richard Hutten ha Jurgen Bey.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Droog Design
* Design Museum Londrez

## Notennoù
Richard Hutten

**Richard G. J. Hutten** (1967 e Zwollerkerspel, Izelvroioù) a zo un dizagnour izelvroat. E 1991 e krouas e studio e Rotterdam, goude bezañ tapet e ziplom e Akademiezh Dizagn Eindhoven.

Oberennoù Hutten a c'hgaller gwelout e mirdioù evel Centraal Museum en Utrecht, Stedelijk Museum en Amsterdam, Vitra Design Museum e Weil am Rhein hag er San Francisco Museum of Modern Art. Philippe Starck en deus implijet pezhioù-arrebeuri savet gant Hutten e diabarzh Delano Hotel Miami hag er Mondrian Hotel Los Angeles. Oberennoù Hutten a zo bet diskouezet ivez e Milano, Köln, Pariz, Londrez, Berlin, Weimar, Toronto, Ghent, Verona (Abitare il Tempo), Amsterdam (Stedelijk Museum), Rotterdam (Kunsthal ha Museum Boijmans van Beuningen), Utrecht (Centraal Museum), Den Bosch (Museum het Kruithuis), Breda (Museum De Beyerd), New York (Museum of Modern Art), Kopenhagen (Louisiana Museum), Helsinki (Industry Museum & Alvar Aalto Museum), Bremen (Ubersee Museum), Montreal, Tokyo (Idée, E&Y), Osaka, Stuttgart (Design Centre) hag e San Francisco (Museum of Modern Art).

Hutten a zo brudet dre ma sav pezhioù-arrebeuri menozel ha fentus war un dro. Hutten a gemer perzh er strollad "Droog Design" ("Dizagn sec'h"), abaoe m'eo bet krouet e 1993.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Hutten
*Behind the Designs: atersadenn Richard Hutten
*[Richard Hutten - Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie](http://www.rkd.nl/rkddb/(mbmtguqilufwwe55cgjigy45)/dispatcher.aspx?action=search&database=ChoiceArtists&search=priref=40760)
Krank glas

Ar **c'hrank glas** (*Carcinus maenas*) a zo ur c'hresteneg a-orin eus biz ar meurvor Atlantel hag aloubet gantañ ul lodenn vat eus morioù ar bed.
Krank-silioù

Ar **c'hrank-silioù**, pe **krank rous** gant lod, a zo ur spesad kresteneged dektroadek, *Necora puber* an anv skiantel anezhañ.

Bevañ a ra e biz ar meurvor Atlantel, e mor Breizh, e mor an Hanternoz hag e kornôg ar mor Kreizdouar.
Krank-meskl

Ar **c'hrank-meskl** (*Pinnotheres pisum*) a zo ur c'hresteneg bihan hag a vev er meskl, en istr pe e daougleureged all.
Legestr

Al **legestr** (*Homarus gammarus*) a zo ur c'hresteneg mor. Pa ne vez ket koulz an embarañ e chom en e doull, met mont er-maez a ra da noz. 

## Meuz
Poazhet e vez al legestr ouzh ar vurezh, en dour (kourbouilhoñs), er forn pe war ar c'hrilh. Gallout a ra bezañ debret gant amann dre gignen, gant suraval, gant maionez, e sun-koazhet, pe en ur saladenn gemmesket. Al legestr mod Amerika (pe Arvorig), hag ar c'hari antilhat gant legestr a zo rekipeoù brudet.

## Notennoù
Garili

Ar **garili** (*Lepas anatifera*) a zo ur c'hresteneg mor.

Plat ha tric'hornek eo e grogenn hag a zo war-dro 5 cm he hirder. Pemp plakenn glas-gwenn, ur roudenn orañjez war o bord, a ya d'ober anezhi.

N'eo ket kloz ar plakennoù-se war lodenn uhelañ korf ar garili ha dre an toull-se e tispak neudennouigoù a dap krog er plankton.

Un troad moan ha du a ya d'ober lodenn izelañ e gorf ha gantañ e stag al loen ouzh un diaz bennak (tamm koad, reier, boutailhoù plastik...). Pa zispak an troad e c'hell bezañ betek 70 cm e hirder. 

Bevañ a ra er morioù klouar pe domm.

Droukvesket e vez a-wechoù gant ar vortepezenn.
Grilh-traezh

Ar **grilh-traezh** (*Nephrops norvegicus*) a zo ur c'hresteneg mor. Ar spesad nemetañ eo er genad *Nephrops*.

Bevañ a ra e biz ar meurvor Atlantel hag e mor an Hanternoz.
Grilh-mor

Ar **grilh-mor** (*Palinurus elephas* pe *Palinurus vulgaris*), pe **gavr-vor**, a zo ur c'hresteneg-mor.

Bevañ a ra e biz ar meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.
Grilh-saoz

Ar **grilh-saoz**, pe **grilh-maen**, (*Scyllarus arctus*) a zo ur c'hresteneg mor.

Bevañ a ra e reter ar meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.
Bronnoù-kranked

Ar **bronnoù-kranked** zo kresteneged bihan arvevat ouzh ar c'hranked. Er genad *Sacculina* int rummataet.

## Doareoù pennañ
Stag int ouzh kof ar c'hrank gant un troad a gas ur rouedad gwrizioù e diabarzh an ostiz a-benn tennañ dioutañ o bevañs.

Stummañ a reont ur yoc'h velen viheñvel etre brusk ha kof ar c'hrank. Er bloc'had-mañ emañ o organoù gouennañ ha servijout a ra ivez da c'hodell c'horiñ. Mont a ra da c'hell-mouk pa vez erru prest al larvennoù da ziglorañ.

## Efedoù war an ostiz
Gwanaet eo ar c'hranked hag o c'hresk a c'hell gorrekaat pe paouez. Alies e varvont.

Souezhusoc'h eo efed all ar bronnoù-kranked war o ostiz : ar par-krank a ya da barez ha ledanaat a ra e abdomen.

## Annez
Bevañ a ra ar bronnoù-kranked er meurvor Atlantel, e mor Breizh, e mor an Hanternoz, er mor Baltel hag er mor Kreizdouar.

## Spesadoù
Kalz a spesadoù bronnoù-kranked zo. Pep hini anezho zo arvevat ouzh ur spesad kranked roet : *Sacculina triangularis* a ya war ar c'hrank-saoz da skouer.
Laou-pesked

Al **laou-pesked** a zo kresteneged bihan arvevat ouzh ar pesked. Er genad *Anilocra* int rummataet.

## Spesadoù
* *[[Anilocra abudefdufi]]* Williams et Williams, 1981
* *[[Anilocra acanthuri]]* L. B. Williams et E. H. Williams, 1981
* *[[Anilocra acuminata]]* Haller, 1880
* *[[Anilocra acuta]]* H. Richardson, 1910
* *[[Anilocra alloceraea]]* Koelbel, 1879
* *[[Anilocra amboinensis]]* Schioedte et Meinert, 1881
* *[[Anilocra ankistra]]* Bruce, 1987A
* *[[Anilocra apogonae]]* Bruce, 1987A
* *[[Anilocra atlantica]]* Schioedte et Meinert, 1881
* *[[Anilocra australis]]* Schioedte et Meinert, 1881
* *[[Anilocra capensis]]* Leach, 1818
* *[[Anilocra cavicauda]]* Richardson, 1910A
* *[[Anilocra chaetodontis]]* Williams et Williams, 1981
* *[[Anilocra chromis]]* Williams et Williams, 1981
* *[[Anilocra clupei]]* Williams et Bunkley-Williams, 1986
* *[[Anilocra coxalis]]* Schioedte et Meinert, 1881
* *[[Anilocra dimidiata]]* Bleeker, 1857
* *[[Anilocra frontalis]]* H. Milne-Edwards, 1840
* *[[Anilocra gigantea]]* (Herklots, 1870)
* *[[Anilocra guinensis]]* Bovallius, 1887
* *[[Anilocra haemuli]]* L. B. Williams et E. H. Williams, 1981
* *[[Anilocra hedenborgi]]* Bovallius, 1887
* *[[Anilocra holacanthi]]* Williams et Williams, 1981
* *[[Anilocra holocentri]]* Williams et Williams, 1981
* *[[Anilocra huacho]]* Rokicki, 1984
* *[[Anilocra koolanae]]* Bruce, 1987A
* *[[Anilocra laevis]]* Miers, 1877
* *[[Anilocra laticauda]]*
* *[[Anilocra leptosoma]]* Bleeker, 1857
* *[[Anilocra longicauda]]* Schioedte et Meinert, 1881
* *[[Anilocra marginata]]* (Bleeker, 1857)
* *[[Anilocra meridionalis]]* Richardson, 1914
* *[[Anilocra monoma]]* Bowman et Tareen, 1983
* *[[Anilocra morsicata]]* Bruce, 1987A
* *[[Anilocra myripristis]]* Williams et Williams, 1981
* *[[Anilocra nemiptera]]* Bruce, 1987A
* *[[Anilocra occidentalis]]* H. Richardson, 1899
* *[[Anilocra partiti]]* Williams et Williams, 1981
* *[[Anilocra physodes]]* (Linnaeus, 1758)
* *[[Anilocra plebeia]]* Schioedte et Meinert, 1881
* *[[Anilocra pomacentri]]* Bruce, 1987A
* *[[Anilocra prionuri]]* Williams et Bunkley-Williams, 1986
* *[[Anilocra recta]]* Nierstrasz, 1915
* *[[Anilocra rhodotaenia]]* Bleeker, 1857
* *[[Anilocra rissoiana]]* (Leach, 1818)
* *[[Anilocra soelae]]* Bruce, 1987A
* *[[Anilocra tartoor]]* (Pillai, 1954)
* *[[Anilocra tropica]]* Avdeev, 1977
Morc'hwen

Ar **vorc'hwenenn**, pe **c'hwenenn-vor**, (*Talitrus saltator*), a zo ur c'hresteneg bihan ha lammer hag a vev war an traezhennoù.
Krank pavioù hir

Ar **c'hrank pavioù hir** (*Goneplax rhomboides*) a zo ur c'hresteneg hag a vev e reter ar meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.
Krank du

Ar **c'hrank du** (*Pachygrapsus marmoratus*) a zo ur c'hresteneg mor.

## Krank du

restr:Pachygrapsus marmoratus (1).JPG|*Pachygrapsus marmoratus*,Ur c'hrank du marellek
Leog

Al **leog** (pe **buzhugenn-aod**, **buzhugenn-lec'hid**, **buzhugenn-vor**) (*Arenicola marina*) a zo un divellkeineg hag a vev war an aod.