open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Les Chéris

**Les Chéris** a oa ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe  Kanton Ducey hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas ugent gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,68% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe daou anezhe e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel, soudarded er 136vet Rujumant Troadegiezh e oant o-daou, unan a varvas en Aiseau, egile a varvas e Châtelet.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri soudard ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## 
* Bodet e voe gant Ducey d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ducey-les-Chéris.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell "Le Plantis" (XVIvet– XIXvet  kantvedoù) hag e chapel.
* Kastell "Le Bois-Avenel" (XIXvet kantved). 

Église_Saint-Médard_et_Saint-Gildas_des_Chéris.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Marzh ha Sant Gweltaz*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Tud
## Pennadoù kar
* Ducey,
* Ducey-les-Chéris.
## Notennoù ha daveoù
Borchardt C93

Ar **Borchardt C93** eo ar bistolenn damaotomatek kentañ graet berzh ganti e dibenn an . Produet e voe etre 1893 ha 1902 en Impalaeriezh alaman.

## Istor
Savet e oa bet ar C93 gant an ijinour alaman Hugo Borchardt, a laboure evit an embregerezh Ludwig Loewe & Co. Sevel a reas ur bistolenn dezhi ur c'harger modern ijinet gant ar Skosad James Paris Lee. Ober a rae gant ur sistem kulasenn dezhi ur glin, a voe kavet war armoù all evel al Luger P08 diwezhatoc'h. Ar munision 7,65 × 25 mm a voe ijinet eviti. Ne oa ket ar bistolenn damaotomatek kentañ en Istor da vat, met ar c'harger fiñv en dornikell, bouton-skarzhañ ar c'harger war an tu kleiz hag ar bouton-surentez a c'halled implijout gant e viz-meud a zo holl fonksionoù standart ar pistolennoù damaotomatek a-vremañ. Ul lamm a c'halled stagañ ouzh dornikell ar C93 da dreuzfurmiñ anezhi e karabinenn.

Amprouet e voe ar C93 gant armeoù Suis ha Stadoù-Unanet Amerika, met ne voe ket dibabet evel arm standart gante. Daoust d'an niver izel produet (war-dro 3.100) e verkas istor an armoù-tan. Georg Luger a voe goulennet gantañ modernizaat ar C93. Al Luger 1900, bet pistolenn standart an arme alaman e deroù an XX kantved dindan he adstummoù P04 ha P08, a voe ganet diwar e labour.

## Daveennoù
SIG Sauer P226

Ar **SIG Sauer P226** zo ur bistolenn damaotomatek savet e deroù ar bloavezhioù 1980 gant an embregerezh suis SIG Sauer. Produet e voe adalek 1984 gant J. P. Sauer & Sohn e Alamagn hag er Stadoù-Unanet.

## Istor ha deskrivadur
E dibenn ar bloavezhioù 1970 e klaskas an US Army ur bistolenn nevez evit kemer plas ar Colt M1911. SIG-Sauer a respontas d'ar galv gant ar bistolenn **P226**, deveret eus ar P220. Un endalc'h bras 15 kartouchenn 9 mm Parabellum he doa. He skoer a c'halle bezañ morailhet, hag ul loc'henn *[[Geriaoueg an armoù-tan#Decock|decocking]]* a oa montet war an arm. Ur c'houch reolius e zriv zo war an arm.

Evit abegoù kenwerzhel e voe choazet ar Beretta 92 gant an arme stadunanat, met berzh a reas ar P226 war ar marc'had sivil, ha dibabet e voe memestra gant unvezioù armeoù kalz broioù er bed, en o zouez reoù Kanada, Kolombia, El Salvador, Finland, Zeland-Nevez pe Singapour. Kalz unvezioù polis o deus dibabet ar P226 ivez, er Stadoù-Unanet da skouer.

### Adstummoù
Daou adstumm nes eus ar PP226 a gaver e 9 mm : an eil gant ur blatinenn DAO, hag egile un doare *Sport*, dezhañ ur riklerez e dir disvergl hag un dornell ispisial e koad kraoñ.

Ar **P228** (9 mm Parabellum) ha **P229** (9 mm Parabellum, .40 S&W ha .357 SIG) zo stummoù bihan (*Compact*) eus ar P226. Ar **P224** eo ar stumm bihan-kenañ (*Sub-Compact*) anezhi. Kopiennoù dindan aotre zo bet produet e Sina gant Norinco dindan an anvioù **NP22**, **NP34**, **NP56** hag **NP58**.

## Daveennoù
Vernon (Eure)

**Vernon** (distaget : [vɛʁnɔ̃] ; *Vernoun* e normaneg) a zo ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Eure, er rannvro velestradurel Normandi.

## Gerdarzh
Meneget eo anv ar gêr-se e stumm *Vernum* etre 1027 ha 1031, *Vernun* e 1190 (karta Richarzh Iañ), *Vernonensi* etre 1029 ha 1035,*Vernono* e 1050, Vernone e 1060, *Vennon* e 1377 (mandamant Charlez V), *Vernon-sur-Seine* e 1828 (Louis du Bois).

## Skeudennaoueg

Restr:Vernon_-_Église01.jpg|alt=Collégiale Notre-Dame (now Parish Church)|Iliz-chabistr Itron-Varia  
Restr:Vernon_-_Tour_des_Archives03.jpg|alt=Tour des archives (Philippe Auguste's Keep)|Tour an deliou (Tour-meur Fulup II an Aogust) 
Restr:Vernon_MH-maison_temps_jadis.jpg|alt=Maison du Temps Jadis (Medieval House)|Maison du Temps Jadis (Ti an Amzer gwechall) (Ti ar grennamzer) 
Restr:Vernon_-_Musée_AG_Poulain03.jpg|alt=Corner of Rue du Pont and Rue Carnot|Korn ar Straed ar Pont ha Straed Carnot
Restr:Vernon_-_Musée_AG_Poulain01.jpg|Mirdi
Restr:Vernon_-_Colombages01.jpg|alt=Place Barette|Plasenn Barette
Restr:Vernon_-_Hôtel_de_ville02.jpg|alt=Town hall|Ti-kêr
Restr:Tombeau_saint_mauxe1.jpg|alt=Tomb of Saint-Mauxe|Bez Saint-Mauxe
Restr:Vernon_-_Monuments_aux_morts01.jpg|alt=War memorial|Monumant ar re varv
Restr:Vernon_-_Pont_sur_la_Seine01.jpg|Pont Clemenceau
Restr:Pont_médiéval_à_Vernon.JPG|alt=Medieval bridge|Pont krennamzerel
Restr:Vernon_-_Place_du_Général-De-Gaulle01.jpg|alt=Place Charles de Gaulle's Market Day|Plasenn Charles de Gaulle, deiz marc'had
Restr:Vernon_-_Espace_Philippe-Auguste01.jpg|alt=Espace Philippe-Auguste Culture Centre|Lec'h Philippe-Auguste, kreizenn sevenadurel
Taskon

**Taskon** a zo un enezenn er Mor Bihan, stag ouzh kumun Sant-Armael, e departamant ar Mor-Bihan hag e Bro-Gwened. He ment a zo 106 devezh arat (55 hektar). Liammet eo d'an douar vras dre roudour ar Rodu.

Bez eus un ugent ti bennak, darn vrasañ outo eil tiez evit an hañv. Annezidi a zo o chom war an enez a-hed ar bloaz avat a-drugarez d'ur menaj saout ha legumaj.
Walther PPK

Ar **Walther PPK** (evit *Polizeipistole* *Kurz*, "pistolenn-bolis verr", pe *Polizeipistole Kriminalmodell*, "pistolenn evit polis an torfedoù" hervez ar mammennoù) zo ur bistolenn damaotomatek produet gant an embregerezh Carl Walther GmbH Sportwaffen abaoe 1931. Ur stumm bihanoc'h eus ar Walther PP eo ar Walther PPK, dezhañ ur c'harger izeloc'h e endalc'h. Savet e oa bet evit ar boliserien gwisket evel siviled a glaske un arm aes da guzhat.

## Er sevenadur
• Ar spier saoz James Bond ijinet gant Ian Fleming a implij ur Walther PPK kambret e 7,65 mm. 

## Daveennoù
Mossberg 500

Ar **Mossberg 500** pe **M500** zo un heuliad fuzuilhoù-pomp flour o c'hanol produet gant an embregerezh stadunanat O.F. Mossberg & Sons. Meur a stumm anezhe a zo bet produet abaoe 1962. Implijet kalz eo an arm er polis hag e arme ar Stadoù-Unanet. War-dro 11 milion anezhe a zo bet produet betek hiziv, ar pezh a ra anezho ar fuzuilhoù-pomp produetañ a-viskoazh.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Glory to the Heroes (c'hoari video)

**Glory to the Heroes** zo ur c'hoari video FPS strategel sevenet ha da vezañ embannet gant Spacedev Games e 2024. Ur c'hoari unc'hoarier ha liec'hoarier e vo. Aergelc'h ar c'hoari a zo aloubadeg Ukraina gant Rusia, ha resisoc'h an enep-argad e C'harkiv. Buan a-walc'h ez eus bet savet tabut tro-dro d'ar c'hoari dre ma vije bet tu da c'hoari e tu ar Rusianed  ha dre ma vez c'hoazh ar brezel o kenderc'hel
## Kennaroud an istor
E 2022 e oa kroget enep-argad C'harkiv, hag a oa bet un oberiadur-brezel ramzel evit adkemer an tiriadoù bet kollet gant Ukraina e-kerzh aloubadeg ar vro gant Rusia. Kroget e oa d'ar 6 a viz Gwengolo 2022. Goude an enep-argad a oa bet kroget e C'herson e su Ukraina e fin miz Eost, nerzhioù lu Ukraina a oa kroget gant un eil enep-argadenn e penn kentañ miz Gwengolo en Oblast C'harkiv e Reter Ukraina.

E fin an enep-argad, Ukraina en doa adkemeret 500 kêriadennig ha 12 000 kilometrad karrez e rannvro C'harkiv. Lod emgannoù brudet a vo tu da c'hoari evel Emgann Izioum.
## Krouidigezh ar c'hoari
Embannet e oa bet teaser kentañ ar raktres d'ar 7 a viz Mae 2022. E miz Gwengolo eus ar memes bloavezh e ro an diorroerien lañs d'ur c'hampagn da rastellañ arc'hant war ar savenn Kickstarter, a bad betek ar 25 a viz Du. Daoust da strivoù ar skipailh n'eus ket bet tu da zastum ar sammad arc'hant rekis (11 836 dollar a-ziwar 56 365) . D'an 30 a viz Here 2022 e oa bet kinniget ur video  tañva d'ar stumm liesc'hoarier.

## Tabutoù lies
Taget eo bet skipailh sevenerien ar c'hoari Glory to the Heroes gant Yehor Chekalkin ur sevener c'hoarioù video eus 4A Games (heuliad c'hoarioù video Metro), en deus embannet e oa ar c'hoari ur c'hwepad.
## Pennadoù kar
* Listenn c'hoarioù video war aloubadeg Ukraina gant Rusia
* Death From Above
* Ukraine War Stories
## Liammoù diavaez
*  Pajenn Steam ar c'hoari
## Notennoù ha daveennoù
Breuriezh (relijion)

**Breuriezh** eo anv ar c'hevredad a c'hell bezañ kavet e pep lec'h ma 'z eus ur framm relijiel war live ar c'harterioù kêr pe d'ar c'hêriadennoù tolpet tro-dro d'un azeulva. Implij e c'heller *[[kenvreuriezh]]* evit an aozadurioù war liveoù pe dakadoù uhelañ en diavez da Vreizh hag ar re lik tuet d'ar genskoazell hag ar c'hengred.

## Palioù ha mont en-dro
E lodenn gornôg ar bed ez eus bet savet a-gozh strolloù kristenien dezho ar pal broudañ ar genskoazell gant spered ar vreudelezh peurvuiañ ha reiñ lañs da oberoù hengounel d'an aliesañ.
Gwriziennet eo ar c'hevredadoù relijiel eus ar seurt-se er re a voe en Henamzer dija ha diorroet e voe kalz er broioù kristen er Grennamzer.
Hevelep strolladoù krederien a vez kavet e metoù ar relijionoù, ar brotestantiezh, an islam hag all. 

## Iliz katolik
* Kenvreuriezh ar Mammoù kristen
* Kenvreuriezh ar Sakramant santel

## Iliz katolik Breizh
* Breuriezh (Plougastell)

## Ilizoù ortodoks
E dibenn ar Grennamzer ha derou an Disivoud-meur, pa oa ur c'hevread anvet Rouantelezh Polonia ha Dugelezh Meur Lituania e teuas war wel meur a genvreuriezh reizhkredennek el lodenn Reter evit herzel ar gatoligiezh pe ar brotestantiezh a gemmañ an hengoun ortodoks en Ukraina.

## Islam
Kenvreuriezhoù islamek o deus daou duadur hollek, karantez kevrinek Doue (*Allah*) hag azeulerezh ar sent.
* Kenvreuriezh bektachek
* Kenvreuriezh chadhilek
* Kenvreuriezh ar derviched
* Kenvreuriezh soufiek
* Kenvreuriezh zaouia

## Levrlennadur
*  Martine Ségalen, "Des confréries dans la France d'aujourd'hui". E-barzh *L'Histoire*, n° 5, octobre 1978.

## Notennoù ha daveennoù
Dreistelezh stadunanat

An **Dreistelezh stadunanat** (saozneg: *American exceptionalism*) a vez graet eus ur gredenn a embann ez eo Stadoù-Unanet Amerika disheñvel, dibar ha skouerius evit ar broioù all. Difennerien ar gredenn-se a embann ez eo talvoudegezhioù, sistem politikel, ha diorroadur istorel SUA reoù dibar en istor Mab-Den, alies gant ar soñj eo aotreet ha tonket da gaout ur perzh a bouez er bed ha kement-mañ en un doare evurus evit an holl .
## Notennoù ha daveennoù
Jozeb Mari Graveran

**Jozeb Mari Graveran** (*Joseph Marie Graveran* er marilhoù-kêr), ganet e Kraozon d'ar 16 a viz 1793 ha marvet e Kemper d'an 31 a viz Genver 1855, a oa un den a Iliz, eskob ha  politiker gall. Goude bezañ bet person-kanton e Brest e voe anvet da eskob Kemper. Dre ma roas e asant da implij reizhskrivadur Yann-Frañsez ar Gonideg e-barzh embannadurioù an eskopti e lakaas an doare-skrivañ-se da vezañ trec'h. 

## Buhez
Ober a reas e e studioù e tri skolaj, e Kemper, Kastell-Paol ha Pariz. Goude bezañ beleget e 1817 ez eas da gelenner war ar matematik e Kastell-Paol, hag ez eas en-dro da Pariz d'ober studioù war an doueoniezh e Kloerdi Sant-Sulpis, e Pariz. E vailhoni a voe ken splann ma voe lakaet diouzhtu da gelenner doueoniezh e Kloerdi bras Kemper.
E parrez pobletañ an eskopti, an hini diaesañ da verañ ivez, e voe anvet da berson-kanton Sant-Loeiz e Brest e 1826. 
D'ar 26 a viz Mae 1840 e voe anvet da eskob Kemper ha Leon hag e reas troiadoù e pep korn eus an eskopti ma kave tu da gomz ha d'ober prezegennoù e brezhoneg.

## Oberiantizoù eskob

## Levrlennadur
* F.-L.-M Maupied, *Vie de Mgr. J.-M. Graveran : évêque de Quimper et Léon…*, Gwened, Lamarzelle, 1856, 200 p.
* [Olivier de Léseleuc de Kérouara, ''Oraison funèbre de Mgr. Joseph-Marie Graveran : évêque de Quimper et Léon'', prononcée dans l'Eglise cathédrale de Quimper le 1er mars 1855'' Collections numérisées – Diocèse de Quimper et Léon, brassellet d'an 23 a viz Gouere 2024. .
* Chaloni Yann-Loeiz ar Floc'h, pennadig war Joseph Graveran. E-barzh [Michel Lagrée] (renerez), *Dictionnaire du monde religieux dans la France contemporaine. La Bretagne*, Paris : Beauchesne ; Rennes : Institut culturel de Bretagne, 1990.
Sleaford Mods

Un daouad sonerezh post-punk saoz eo **Sleaford Mods**, bet krouet e 2007 e Nottingham. Er strollad e kaver ar c'haner Jason Williamson hag, abaoe 2012, ar soner DJ Andrew Fearn. Brudet int evit o doare sonerezh rap ha minimalist hag evit ur sell c'hwerv a zegasont diwar-benn Breizh-Veur, he sevenadur ha buhez ar rummadoù micherel e marevezh tenn strishadurioù ekonomikel, boulc'het gant Thatcher. Meur a bladenn o deus bet embannet. 

## Istor
Ganet eo Williamson d'an 10 a viz Du 1970, ha savet e Grantham, e Lincolnshire (etre Cambridge ha York). Awenet eo bet gant sevenadur ar Mods hag ar strollad hip-hop amerikan Wu-Tang Clan. Tremenet o deus kalzig amzer o sevel sonerezh hep na raje gwall verzh. 

Kroget e voe gant ar raktres Sleaford Mods pa ginnigas Simon Parfrement, ur mignon da Williamson, lakaat e vouezh war sonerezh hañval ouzh ar bladenn Roni Size. Da gentañ o doa dibabet envel ar raktres "That's Shit, Try Harder", met cheñchet e voe dodenn evit komz eus Sleaford, ur gêr eus Lincolnshire, nepell diouzh Grantham. Gant Simon Parfrement, e krouas Williamson ar strollad da gentañ hag e labouras asambles gant un ijinour studio e Rubber Biscuit Studio e Nottingham war o feder fladenn gentañ. Dibabet e voe gant Parfrement lakaat Andrew Fearn da fardañ tonioù evit ar bladenn Wank e 2012. Hogen derc'hel a rae Parfrement da c'hoari ur perzhig er strollad evel luc'hskeudenner hag evel pourchaser kehentiñ mediaoù. Ober a reas  Williamson anaoudegezh gant Fearn evit ar wech kentañ e 2009 goude bezañ klevet anezhañ o c'hoari an DJ en ur c'hlub bihan e Nottingham anvet ar Chameleon, ma oa o seniñ e donioù dezhañ awenet gant ar grime.
Hiram Maxim

Sir **Hiram Maxim**, ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1840 e Sangerville (Maine, Stadoù-Unanet Amerika) ha marvet d'ar 24 a viz Du 1916 e Streatham (Londrez, Rouantelezh-Unanet), a oa un ijinour stadunanat ha saoz, brudet evit bezañ ijinet unan eus ar mindrailherezioù kentañ.

## Buhezskrid
Hiram Maxim a oa mab henañ ur familh 8 bugel. Diskouez a rae kaout ur spered lemm pa oa bugel. Dedennet-bras e oa gant an teknikoù evit lakaat gwikefreoù da vezañ aotomatek. En atalier kentañ ma labouras ennañ evel karrer ha kinkler ec'h ijinas un toull-trap emgefreek evit al logod. E 1866 e lakaas e vreved kentañ war un ijinadenn evit gwellaat mont en-dro an houarnoù-rodeller. Meur a vreved all a lakaas war dachenn an tredan pe ar c'hefluskerioù a bep seurt. 

**Mindrailherez**

Adalek 1881 e veajas en Europa evit gwerzhañ e ijinadennoù. E Vienna e kejas e 1882 gant un Amerikan all, hag a lavaras dezhañ e c'halle gounit kalz arc'hant « oc'h ijinañ un dra bennak a lakafe an Europeaned d'en em lazhañ aesoc'h kenetreze ». Distreiñ a reas Maxim da Londrez, e-lec'h ma labouras war e vindrailherez kentañ, a voe anvet *Prototype* gantañ. Tapout a reas ur vedalenn aour en International Inventions Exhibition e 1885. E 1888 e savas un emglev gant an Nordenfelt Guns and Ammunition Company, a zeuas da vezañ ar Maxim Nordenfelt Guns and Ammunition Company. Mindrailherezioù Maxim a voe savet ennañ betek 1897. Er bloavezh-se e savas Maxim un emglev gant Albert Vickers ha dont a reas an embregerezh da vezañ anvet Vickers, Sons & Maxim Limited. Adalek 1911 e pellaas Hiram Maxim diouzh an embregerezh, a broduas diwar-neuze mindrailherezioù dindan an anv Vickers nemetken.

**Mekanik-nij**

Adalek 1889 e krogas Maxim da labourat war ur c'hentpatrom mekanik-nij, a-drugarez d'an arc'hant en doa rastellet o werzhañ armoù. War-dro 3,6 tonenn, 12 metr hirder ha 34 metr ledander gant e zivaskell e rae ar mekanik. E zaou geflusker vapeur a lakae biñsoù-tro 5,2 metr hirder da dreiñ. Da vare an amprouennoù e 1884 e nijas ar mekanik war-hed 241 metr, da 1 metr 40 diouzh al leur d'ar muiañ. Goude an amprouennoù e tilezas Maxim e labourioù war ar mekanikoù-nij. Embann a reas e oa ret kavout un energiezh galloudusoc'h evit ar vapeur evit lakaat karbedoù da nijal.

**Broadelezh saoz ha titl noblañs**

E 1900 e tapas Maxim ar vroadelezh saoz. E 1901 e voe lakaet da varc'heg gant ar rouanez Victoria a-drugarez da efedusted e vindrailherezioù etre daouarn ar soudarded vreizhveurat da vare ar brezel e Soudan (1881-1899).

## Daveennoù
Chris Kyle

**Christopher Scott Kyle**, anvet boas **Chris Kyle**, ganet d'an 8 a viz Ebrel 1974 en Odessa (Texas) ha marvet d'an 2 a viz C'hwevrer 2013 e kontelezh Erath (Texas), a oa un ofiser stadunanat, ezel eus an Navy SEALs. Brudet eo evit bezañ ar sniper dezhañ an niver uhelañ a dud lazhet e istor ar Stadoù-Unanet.

## Buhez
Mab ur c'helenner hag un diagon e oa Chris Kyle. Kas a reas e vugaleaj en Texas, e-lec'h ma teskas chaseal ha tennañ gant e fuzuilh .30-06 kentañ, bet profet dezhañ pa oa 8 vloaz. Rollañ a reas en US Navy e 1998 evit bezañ ezel eus an Navy SEALs. Eno e tiskouezas bezañ ampart war an tennañ a-bell ha dont a reas da vezañ sniper. Adalek 2003 e voe kaset peder gwech da gemer perzh er brezel en Irak, e-lec'h ma lazhas 160 pe 255 den, ar pezh a lakaas anezhañ da vezañ ar sniper dezhañ ar brasañ niver a lazhadennoù e istor arme ar Stadoù-Unanet. E 2008 e lazhas da ouzhpenn 1 900 metr un enebour irakat gant ur fuzuilh-resisted kambret e .338 Lapua Magnum. Eno e voe lesanvet *Al-Shaitan Ramadi* (*Diaoul Ramadi*) gant Irakiz, a brofas arc'hant da neb a vije bet gouest da lazhañ anezhañ. Gant e genseurted eus an Navy SEALs e voe lesanvet *The Legend* (*Ar Vojenn*).

E 2009 e kuitaas an arme. Lazhet e voe d'an 2 a viz C'hwevrer 2013 e stand tennañ Rough Creek Lodge (Texas) gant Eddie Ray Routh, un ez-soudard a oa paket gant strafuilhoù spered stag ouzh e vicher gozh. Kyle a glaske sikour soudarded all da vont dreist o foanioù dre ar sportoù tennañ.

## Sell ouzh e vicher ha plas er gevredigezh stadunanat
En e eñvorennoù en doa embannet e oa «*gouez*» e enebourien ha n'en doa ket bet tamm keuz o vezañ lazhet tud, memes pa oa ur vamm he merc'h ganti etre he divrec'h. Gwelet e vez evel un haroz gant Stadunaniz zo, en desped d'an niver a dud lazhet gantañ. Kemeret en doa perzh e *Stars Earn Stripes* (2012), un abadenn tele-gwirvoud e-lec'h ma veze enbarzhet tud vrudet en un endro brezel faos. Un 850 000 skouerenn bennak eus e emvuhezskrid *American Sniper* a oa bet gwerzhet er Stadoù-Unanet bloaz goude e embannadur kentañ e 2012.

## Er sevenadur
* *American Sniper* , e emvuhezskrid, bet embannet e 2012 ;
* Ar film *[[American Sniper]]*, sevenet e 2014 gant Clint Eastwood, zo diazezet war vuhez Chris Kyle ;
* Er bannoù-treset *L'Homme qui tua Chris Kyle*  (gant Fabien Nury ha Brüno) e klasker kompren perak e oa bet lazhet Chris Kyle gant Eddie Ray Routh, ha perak e vez gwelet Kyle evel un haroz, en ur vont donoc'h war plas an armoù-tan er Stadoù-Unanet ha pouez ar virourien eno.

## Daveennoù
Lucie Castets

**Lucie Castets** (Caen, 1987) zo un armerzhourez, ur gelennerez skol-veur hag ur gargadez uhel c'hall.

Un difreterez evit gwirioù ar servijoù foran, ar justis kemedel hag ar stourm a-enep an achapiñ kemedel eo ivez. Degemennourez ha kendiazezerez ar strollad *Nos Services Publics* ("Hor servijoù foran") eo.

## Daveoù
Jean-Cantius Garand

**Jean-Cantius Garand**, anavezetoc'h gant e anv saoznekaet **John Garand** pe **John C. Garand**, ganet d'ar 1 a viz Genver 1888 e Saint-Rémi-de-Napierville (bremañ Saint-Rémi, Kebek) ha marvet d'ar 16 a viz C'hwevrer 1974 e Springfield (Massachusetts) a oa un ijinour kanadian ha stadunanat. Unan eus ijinourien armoù-tan vrudetañ an  eo. Brudet eo evit bezañ savet ar fuzuilh M1 Garand implijet etre 1936 ha 1957 gant an US Army.

## Buhez
Mab henañ ur familh labourerien-douar c'hallek, enni daouzek bugel, e oa Jean-Cantius Garand. Pa voe 11 vloaz e tilojas gant e dud da Danielson, e Connecticut. Dilezel a rejont al labour-douar. Bloaz war-lerc'h e krogas Jean-Cantius da labourat en ul labouradeg gwiadoù. Eno e tapas barregezhioù a servijas dezhañ en e red-micher. Diskouez a reas bezañ ampart evit dresañ mekanikoù ha dont a-benn gant kudennoù teknik a bep seurt.

Da 18 vloaz e lakaas breouañ daou ostilh ijinet gantañ. Bloaz war-lerc'h e voe implijet evit sevel jaojoù el labouradeg Brown & Sharpe Co. e Providence (Rhode Island). Adalek 1916 e krogas da vezañ dedennet gant sevel fuzuilhoù damaotomatek. Ur c'hentpatrom a ginnigas daou vloaz goude d'an US Navy. Desachañ a reas evezh ar Stad, hag implijet e voe gant ar *Bureau of Standarts* e Washington, D.C.. Daou vloaz war-lerc'h e tapas ur post ijinour e arsanailh-Stad Springfield, hini pouezusañ ar vro, e-lec'h ma kendalc'has da labourat evit sevel armoù damaotomatek, a oa un araokadenn e-keñver ar fuzuilhoù-morailh a veze implijet en armeoù betek neuze. Labourat a reas ivez evit gwellaat ar fuzuilh-kelenn M1922 en ur ginnig e stumm M1 e 1926.

E 1932 e lakaas breouañ ur fuzuilh damaotomatek skañv ha fizius, pourvezet gant klipoù 8 kartouchenn. An US Army a zibabas anezhi evel arm standart e 1936 dindan an anv *M1*. An US Navy hag an US Marine Corps a reas heñvel e 1940. Lesanvet e voe ar fuzuilh *M1 Garand* pe *Garand* gant ar soudarded. Ouzhpenn 5 milion a skouerennoù anezhi a voe produet betek ma voe kemeret he flas gant an M14 e 1957.

Mont a reas Garand en e retred e 1953. Tapet en doa ar vroadelezh stadunanat, ha meur a vedalenn hag a enor er Stadoù-Unanet. Bevañ a reas e Springfield betek e varv e 1974.
## Daveennoù
Film istorel

Un **drama istorel** pe **film istorel** a vez graet eus un oberenn drama a c'hoarvez en amzer gent ; alies e adkaver an doare oberennoù-se e filmoù pe er skinwel. Kinnig a reer darvoudoù ha tudennoù istorel, gant elfennoù faltazi evel an eskemmoù dre gomz, darvoudoù ijinet hag a glask stankañ an toulloù a zo dianav pe evit taolenniñ un aergelc'h ledanoc'h.

Ar buhezfilmoù zo un doare filmoù istorel hag a zo stag ouzh buhez un hinienn pe ur strollad resis a dud a zo bet. Ar filmoù istorel a c'hell bezañ reoù karantez, reoù avantur.

An dramaoù istorel zo disheñvel diouzh re ar faltazi istorel, ma vez kinniget alies tudennoù pe darvoudoù ijinet penn-da-benn met gant un aergelc'h istorel gwirion (ur brezel, ur marevezh...). Un oberenn istorel a c'hell bezañ diazezet en ur marevezh ledan evel ar Grennamzer pe unan resis evel ar bloavezhioù 1970 da skouer.

## Istor
Hervez ar mare ez eus bet rummadoù disheñvel a filmoù istorel oc'h ober berzh bras, evel ar filmoù western hag ar re "kabell ha kleze", a oa ar re stankañ e sinema ar Stadoù Unanet er bloavezhioù 1950.

## Pennadoù kar
* Faltazi istorel
* *[[Jidaigeki]]*, Filmoù istorel japanat
* *[[Sageuk]]*, Filmoù istorel korean
Shigeru Miyamoto

**Shigeru Miyamoto** ((宮本 茂, Miyamoto Shigeru) Bet ganet d'ar 16 a viz Du 1952 e Sonobe, zo ur c'hrouer ha produer c'hoarioù video japanat abaoe 1977. 

Goude studioù war an design greantel, Miyamoto a zo bet degemeret en embregerezh Nintendo e 1977 pa dremen ar gevredigezh da arbennikaat c'hoarioù kartennoù d'ar re video. Neuze e kemer Miyamoto perzh er c'hoari a-leizh war ar skaf ha goude àr peneloù an embregerezh japanat. Ezel eo eus ar c'hevelour Super Mario , Donkey Kong, The Legend of Zelda , Star Fox , F-Zero ha Pikmin evit an eil kont gant Nintendo. Lod eus ar c'hoarioù-se zo sellet outo evel re wellañ o rummad,evel Super Mario Bros, Super Mario 64 pe The Legend of Zelda: Ocarina of Time. Gwelet en deus ivez e oa bet meur a ditl embannet gant Nintendo ha diorroet eo get studioioù all. Trugarez en deus e holl c'hoarioù e vez sellet outañ evel un arlun eus ar c'hoarioù video.

## Levezon e ti Nintendo
Krog eo da sevel tresadennoù evit meur a letrin (da skouer : Color TV-Game). Tamm-ha-tamm e oa bet dedennet gant framm ur bonn c'hoarioù a groge gant ur c'hoari redadegoù. E c’hoarioù war ar bonnoù-c’hoari a son ur c’hwitadenn.Gunpei Yokoi gant Shigeru Miyamoto da ijinañ ur c'hoari prenañ e pegement. A-benn tri miz e c'hoario ha krouiñ a reont ar c'hoari arcade Donkey Kong. Peurvuiañ e tlefe ar c'hoari bezañ war Popeye, met deuet eo da vezañ "Jumpman" (Mario) abalamour d'ar gwirioù oberour.

E 1984 e teu Shigeru Miyamoto da vezañ eilatebeg EAD, karget da ziorren ar c'hoari. 

Goude bezañ graet berzh (Super Mario 64), Shigeru Miyamoto a gemero perzh e krouidigezhioù al letrinoù evel Nintendo 64 ar Super Nintendo pe GameCube zoken.

E miz Gouere 2015, goude marv Satoru Iwata, prezidant Nintendo, Miyamoto ha Genyo Takeda a zo deuet da vezañ pennoù Nintendo.
Branville-Hague

**Branville-Hague** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sainte-Croix hag e Distrig Cherbourg. Lakaet e voe en Arondisamant Valognes e 1800 hag e Kanton Beaumont. E 1801 Lakaet e voe en Arondisamant Cherbourg e 1811.
### 
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2017, e voe lakaet e kumun nevez La Hague, bet krouet en ur vodañ kumunioù Acqueville, Auderville, Beaumont-Hague, Biville, Branville-Hague, Digulleville, Eculleville, Flottemanville-Hague, Gréville-Hague, Herqueville, Jobourg, Omonville-la-Petite, Omonville-la-Rogue, Sainte-Croix-Hague, Saint-Germain-des-Vaux, Tonneville, Urville-Nacqueville, Vasteville ha Vauville.
## Monumantoù ha traoù heverk

Branville-Hague - Église Notre-Dame (1).JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia*.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Cormeray (Manche)

**Cormeray** a oa ur gumun c'hall eus Normandi e kanton Pontorson e departamant Manche . 
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Pontorson hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.
### 
* Staget e voe ouzh kumun Macey etre 1815 ha 1848.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas seizh gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,47% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### Kumunioù kevredet
* Kevredet e voe gant kumun Pontorson adalek 1973 betek 2016.
### 
* Lakaet e voe d'ar 1 a viz Genver 2016 e kumun nevez Pontorson.
## Monumantoù ha traoù heverk

Cormeray_(50)_Église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia*, --.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Macey,
* Pontorson,
* Vessey.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Iryna Farion

**Iryna Dmytrivna Farion** (ukraineg: *Ірина Дмитрівна Фаріон*, distaget [iˈrɪnɐ ˈdmɪtrʲiu̯nɐ fɐrʲiˈɔn]), ganet d'an 29 a viz Ebrel 1964 hag aet da Anaon d'an 19 a viz Gouhere 2024, a oa ur yezhoniourez ha politikourez vroadelour ukrainat. Bet eo bet kannad er Verkhovna Rada etre 2012 ha 2014 evel ezel eus ar strollad Svoboda. Bez e oa ivez  kelennerez e Departamant ar yezh ukrainek en Ensavadur Politeknikel ar skiantoù-sokial e Lviv.

Brudet bras e oa bet evit kampagnoù evit an ukraineg hag a-enep an Ukrainiz rusianegerien anezho. Evel disoc'h e oa bet ur gwallreuz e 2023, skarzhet e oa bet ur pennad amzer eus he fost kelennerez er skol politeknikel.

Tennet e oa bet warni dirak he zi d'an 19 a viz Gouhere 2024 ha marvet e oa da-heul en ospital.
Svoboda (strollad politikel)

**Svoboda** (*Frankiz*), berradur **Unvaniezh an holl Ukrainiz "Frankiz"** pe en ukraineg: *Всеукраїнське об'єднання «Свобода»*, romanekadur: *Vseukrainske obiednannia "Svoboda")* zo ur strollad politikel dreistbroadelour eus Ukraina. Penn ar strollad eo Oleh Tyahnybok abaoe 2004.

Araozañ e oa bet ar Strollad Sokial-Broadelour eus Ukraina savet ha dikslêriet end-ofisiel evel strollad politikel e miz Here 1995.
Awen

**Awen** a reer eus ar broud a ra d'an arzourien ha d'an arzourezed bezañ gouest da grouiñ un oberenn.

Heñvel eo ar ger brezhonek *awen* ouzh ar ger kembraek nemet e ra Kembreiz dave d'o barzhoniezh hepken hag e weler an *awen* meneget gant ar varzhed koshañ.

Koulskoude ec'h anavezer ur meizad heñvel e pobloù indezeuropat, henroman (Ovidius a ra dave d’an *aetheritus spiritus*, ar speredoù neñvel) ha henc'hresian, pa voe kaoz eus ar Muzezed, doueezed a c’hwezhe an atiz d’an arzourien. E brezhoneg eo bet lakaet *awen* da dalvezout evit ar pezh a vroud an arzourien hag an arzourezed da grouiñ.

## An hengoun lennegel kembraek
En *[[Historia Britonum]]* gant Nennius e kaver anv ar barzh kozh-tre, Talhaearn Tad Awen. Dindan an awen e krede Gerallt Gymro e voe savet diouganoù gant tud dizoue, barzhed ha profeded pagan. Met ne veze ket gwelet gant an holl ez eo pagan an Awen pa oa boas ar varzhed kentidik kembraek da venegiñ an Awen e penn o barzhonegoù, en ur c'houlenn ma vije kaset gant Doue, da skouer. Un nebeud kantvedoù diwezhatoc'h, ar barzh Siôn Cent a ziarbenn ar « vuzeenn bagan » enebiet ouzh ar « vuzeenn gristen ». En e varr e oa an tabut pa voe dalc’het an arguz dre barzhonegoù brudet bras etre Edmwnd Prys, arc'hdiagon Meirionnydd (1543-1623), hag ar barzh Wiliam Cynwal (marv e 1587 pe 1588).

## Awen liespleg

## Levrlennadur
• Y Chwaer Bosco, "Awen y Cynfeirdd a'r Gogynfeirdd". E-barzh *Beirdd a Thywysogion’’, Morfydd E. Owen & Brynley (renerezh), F. Roberts, Kerdiz, 1996.
• Gruffydd Aled Williams (renerezh), *Ymryson Edmund Prys a Wiliam Cynwal’’, Kerdiz, 1986.

## Pennadoù kar
• Barzh

## Notennoù ha daveennoù
Urville-Nacqueville

**Urville-Nacqueville** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh

Urville-Nacqueville - Plage et vestiges de blockhaus (4).JPG|An aod.

* War aod Mor Breizh emañ Urville-Nacqueville.
## Istor
### 
* E 1964 e voe kendeuzet kumunioù Urville ha Nacqueville en ur gumun nevez : Urville-Nacqueville.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe lakaet e kumun nevez La Hague, bet krouet en ur vodañ kumunioù Acqueville, Auderville, Beaumont-Hague, Biville, Branville-Hague, Digulleville, Éculleville, Flottemanville-Hague, Gréville-Hague, Herqueville, Jobourg, Omonville-la-Petite, Omonville-la-Rogue, Sainte-Croix-Hague, Saint-Germain-des-Vaux, Tonneville, Urville-Nacqueville, Vasteville ha Vauville.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Jean-Michel

**Jean-Michel** zo un anv-bihan kevrennek gallek savet gant Jean ha Michel. E brezhoneg e reer gant Yann-Vikael ivez.

## Tud vrudet
### Sent ha gwenvidien
* Jean-Michel Langevin († 1793) gwendivig, beleg, lidet d'an 30 a viz Here.
* Jean-Michel Phelippot († 1792) gwendivig, beleg, lidet d'an 3 a viz Gwengolo.

### 
* Jean-Michel Charlier (1924-1989), senarier bannoù-treset

### 
* Jean-Michel de Lépinay (c. 1665 - 1721), ofisour ha gouarnour Louiziana c'hall (Frañs-Nevez)
* Jean-Michel Huon de Kermadec (*Yann-Vikael Huon Kermadeg*) (1748-1793), moraer
* Jean-Michel Guilcher (1914-2017), tudoniour diwar-benn an dañsoù hengounel
* Jean-Michel Barrault (1927-2024), skrivagner ha bageer
* Jean-Michel Savéant (1933-2020), kimiour, arbennnigour war an elektrokimiezh volekulel 
* Jean-Michel Caradec (1946-1981), saver kanaouennoù ha kaner 
* Jean-Michel Boucheron (g. e 1948), kannad en Il-ha-Gwilen
* Jean-Michel Veillon (g. e 1959), soner
* Jean-Michel Mahe, skrivagner ha troer brezhoneg

### 
* Jean-Michel Larqué, c'hoarier mell-droad ha kazetenner (g. e 1947)
* Jean-Michel Jarre (g. e 1948), sonaozer ha soner
* Jean-Michel Blanquer (g. e 1964), ministr an Deskadurezh-Stad

###### 
* Jean-Michel Basquiat (1960-1988), livour a rakward
Red

Ar ger **red** a c'hall bezañ un anv boutin e brezhoneg, daou ster gantañ, un anv-gwan e saozneg, pe un anv boutin e spagnoleg.

## Red e brezhoneg
Red, gwrizienn redek, a gaver stank e brezhoneg, da skouer e-barzh :
* ar red-mor
* ar red induktet, e fizik
* ar c'hleñved-red, er vezegiezh
* marc'hadour-red, ur vicher
* ur marc'h-red zo ur marc'h hag a gemer perzh e redadegoù

Red, gwrizienn rediañ, a gaver da skouer er c'hrennlavar *Ouzh ar red, n'eus louzoù ebet*.

## Red e saozneg
Red a dalv kement ha ruz e yezh Shakespeare :
* Red Orchestra, anv meur a dra
* Red Bull, ur evaj

## Red e spagnoleg
Red a dalv kement ha rouedad e yezh Cervantes :
* "La Red", ur chadenn skinwel chilean
* Rubén de la Red (g. e 1985), ur c'hoarier melldroad ha gourdoner spagnol 

## Red er sonerezh
### Arzhourien
* Tampa Red (1904-1981), ur c'haner ha gitarour blues stadunanat
* Axelle Red, saverez pozioù, sonaozourez kanerez velgiat
* ar Red Hot Chili Peppers pe ar "Red Hot", ur strollad funk rock kalifornian
* Red Cardell, ur strollad sonerezh rock breizhat

### Albomoù
* *Red*, un albom gant ar strollad reggae Black Uhuru, embannet e 1981
* *Red*, un albom gant Nolwenn Korbell embannet e 2007
* *The RED Album*, un albom gant ar rapour kalifornian The Game, deuet er-maez e 2011
* *Red*, anv unan eus albomoù Taylor Swift deuet er-maez e 2012
* *The Red*, un albom gant ar strollad K-pop sukorean Red Velvet, deuet er-maez e 2015
Urville-Hague

**Urville-Hague** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sainte-Croix hag e Bann Cherbourg. Lakaet e voe en Arondisamant Valognes e 1800 hag e Kanton Beaumont e 1801. Lakaet e voe en Arondisamant Cherbourg e 1811.
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Distrujet e voe nev an iliz katolik e 1944 gant ar bombezadegoù ; kouezhout a reas en he foull pa dremenas tankoù SUAat hebiou dezhi e dibenn miz Even 1944.
### Kendeuziñ
* E 1964 e voe kendeuzet kumunioù Urville-Hague ha Nacqueville en ur gumun nevez : Urville-Nacqueville.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Maner "Dur-Écu", -.

Église Saint-Martin d'Urville-Hague.JPG|Kloc’hdi an iliz katolik er vered.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, 1812, rivinet.

Urville-Hague - Monument aux Morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv er vered.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Lucille Gicquel

**Lucille Gicquel** zo ur c'hoarierez volley-ball vreizhat bet ganet d'an 13 a viz Du 1997 e Roazhon. 1,89 m eo he ment.

Merc'h eo da Jean-Charles Gicquel, kampion e lamm a-serzh. He c'hoar Solène Gicquel zo atletourez er memes sport hag o zad. C'hoari a ra Lucille er Roazhon Volley 35 e-pad ur bloavezh, a-raok mont da Doloza d'an "Ensavadur Kevreadel Volley-ball" e 2013. Sinañ a ra er RC Cannes evit tri bloaz evel argaderez. Met dont a ra da vezañ ur c'hoarierez entitlet da vat o vont d'ar Volley-ball Naoned, er c'hevre A. 

E 2020 e sin evit klub Imoco Volley eus kêr Conegliano (Veneto). Sellet e vez kampionad Italia evel an hini gwellañ er bed. E-kreiz ar c'houlzad 2021 e tiviz cheñch klub evit ar Cuneo Granda Volley, renket 7vet. E 2023 e ya da c'hoari evit ar c'hlub turk Nilüfer Belediye, e Bursa.

C'hoari a ra gant skipailh Bro-C'hall abaoe 2017, ha kemer a ra perzh en Euro 2019 e Turkia. Skarzhet eo ar skipailh gall en dro gentañ avat. E 2023 e tizh ar skipailh-se kardgourfenn kampionad Europa, ar wech kentañ abaoe 2013. Kemer a ra perzh e C'hoarioù Olimpek Pariz e 2024.

## Kluboù
*  RC Cannes (2015–2018)
*  Volley-Ball Naoned (2018–2020)
*  Imoco Conegliano (2020–2021)
*  Cuneo Granda Volley (2021–2023)
*  Nilüfer Belediye Bursa (2023–)

## Loreadeg
### E klub

;e Frañs
* **Kampionad Bro-C'hall** :
** Gourfennerez e 2016, 2018 ha 2019.

* **Kib Frañs** :
** Trec'h e 2016 ha 2018.
** Gourfennerez e 2019.

* **Superkib Frañs** :
** Gourfennerez e 2015 ha 2016.

;en Italia 
* **Kevre ar Gampioned** :
** Trec'h e 2021.

* **Kampionad Italia**
** Trec'h e 2021.

* **Kib Italia** :
** Trec'h e 2021.

* **Superkib Italia** :
** Trec'h e 2020.
### E skipailh Bro-C'hall
* **Challenger Cup** : 
** medalenn aour, trec'h er Challenger Cup merc'hed volley-ball 2023.

* **Kevre Europa** : 
** medalenn aour , trec'h e Kevre Europa merc'hed volley-ball 2022.

* **Tournamant Bro-C'hall** (a vignoniezh) : 
** Gourfennaderez e Tournamant Bro-C'hall 2022.

* **Kib Savaria** (a-vignoniezh) : 
** Trec'h e 2019.

### Enoradennoù
* C'hoarierez wellañ ha merkerez wellañ e Kevre Europa e 2022.
* Merkerez wellañ Kib Frañs e 2019.
Menez an Dorzh Sukr

**Menez an Dorzh Sukr** pe an **Dorzh Sukr** (*Pão de Açúcar* e portugaleg) zo ur menez unvaen hag un inselberg greunitek, e genoù bae Guanabara e Rio de Janeiro e Brazil, war aod ae Meurvor Atlantel. 396 metr eo e uhelder, ha brudet eo evit e fungarr hag e wel meur war ar gêr vras ha pelloc'h. Unan eus arouezioù Rio de Janeiro eo gant delwenn ar C'hrist dasprener ha traezhenn Copacabana. War roll glad bedel an Unesco emañ abaoe 2012.

Rio Sugarloaf and Corcovado from sea 1.jpg|Gwel eus menez an Dorzh Sukr en dalenn gentañ hag ar c'hCorcovado en dalenn ziwezhañ, en tu-kleiz.
Pão de Açucar Rio de Janeiro Tour Helicoptero 66 Feb 2006 (35927600736).jpg|Gwel eus Morro da Urca hag an Dorzh Sukr.
Beautiful sunrise in Rio with Sugarloaf Mountain 2.jpg|Gwel eus ar c'hCorcovado.

## Lec'hanvadurezh
Deuet e vije an anv Torzh Sukr war-wel er  gant Portugaliz, met hervez ur vartezeadenn all e teufe eus an toupieg-gwaranieg Pau-nh-acuqua (« torgenn vras » e brezhoneg).

## Krapañ
Krapet e voe an Dorzh Sukr evit ar wech kentañ e 1817 gant an alpaerez saoz Henrietta Carstairs. An Dorzh Sukr, ar Morro da Babilônia hag ar Morro da Urca a vez darempredet gant kalz kraperien.
Tourneville-sur-Mer

** Tourneville-sur-Mer** a zo ur gumun eus departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2023 e voe kenstaget kumunioù Annoville ha Lingreville d'ober kumun nevez Tourneville-sur-Mer.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Edna O'Brien

**Josephine Edna O'Brien** DBE, ganet d'ar 15 a viz Kerzu 1930 hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Gouhere 2024, a oa ur skrivagnerez, danevellerez, dramaerez,  senarioourez, barzhez a orin iwerzhonat.
Sheikh Hasina

**Sheikh Hasina Wazed**, ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1947, zo ur bolitikourez eus Bangladesh ha bet eo bet an 10 kentañ-ministr eus ar vro etre miz Even 1996 ha miz Gouere 2001. Goude-se eo distro er memes post etre Genver 2009 ha miz Eost 2024. Merc'h Sheikh Mujibur Rahman eo, tad ar vro ha kentañ prezidant Bangladesh. En holl eo bet kentañ-ministr ar vro e-pad 20 vloaz, ar pezh a ra eus outi ar c'hentañ-ministr chomet ar pellañ en istor Bangladesh. A-raok bezañ skarzhet goude un heuliad manifestadegoù gwadek e 2024, e oa-hi ar vaouez e penn ur gouarnamant chomet ar pellañ amzer.
## Kondaonadur
Kondaonet eo bet in absentia d'ar marv d'al lun 17 a viz Du 2025, rebechet e oa dezhi bezañ talet garv un heuliad manifestadegoù e 2024 a oa bet evel disoc'h da skarzhañ anezhi diouzh ar galloud hag hi rediet da vevañ en harlu. Ar barner Golam Mortuza Mozumder en deus embannet e oa kaoz eus torfedoù a-enep Mab-den ha setu perak ne oa nemet un doare da gastizañ anezhi hag e oa d'he lakaat d'ar marv.

## Notennoù ha daveennoù
Kalon (arouez)

Ar **galon** zo un arouez implijet evit skeudenniñ organ ar galon sellet evel kreizenn ar fromoù, ar spered, ar skiant hag ar moral, abaoe an Henamzer.

Dre astenn-ster e arouez ar fromadennoù o-unan, ar garantez dreist-holl, ha ruz eo ar galon en degouezh-se. Ar galon ruz a c'hall bezañ treuzet gant un bir evit diskouez eo bet tennet gant an doue Eros, pe rannet evit skeudenniñ ar galonad.

Gallout a ra ar galon aroueziañ ivez ar vignoniezh, an nerzh-kalon, an deneridigezh. En amzer hiziv e c'hall aroueziañ ivez ar vuhez pe ar yec'hed.

## Istor

Ar stumm-se evit aroueziñ ar galon a zeu war-wel e dibenn ar Grennamzer en Europa, e touez al livourien dreist-holl.

Kavet e veze a-raok, abaoe an Henamzer zoken, met skeudenniñ a rae delioù plantennoù zo. En ardamezouriezh e oa stumm ar galon, pe ur stumm kar anvet 'pompelblêd" e frizeg, arouez al loa-zour.

Abaoe an  kantved eo deuet da vezañ arouez ar garantez an aliesañ.

## Stlenneg
Meur a galon zo en Unicode :
*U+2661 ♡ kalon gleuz 
*U+2665 ♥ kalon leun, hag a c'haller kaout dindan Windows dre 
*U+2764 ❤ kalon vras leun
*U+2765 ❥ kalon vras leun gourvezet

## Kartoù

Er c'hoarioù kartoù e meur a vro (Bro-C'hall, Breizh-Veur...) ez eo skeudenn ar galon arouez unan eus ar pevar rummad, anvet "keur", e-kichen ar c'hartoù pikez, treuflez ha karo.

## [[Ardamezouriezh]]

### Familhoù Breizh

### Kêrioù Breizh

## Notennoù
Camille Jedrzejewski

**Camille Jedrzejewski**, ganet d'ar 25 a viz Ebrel 2002 e Compiègne, zo un dennerez-sport c'hall. Arbennik eo war an amprouennoù pistolenn 10 metr ha 25 metr.

## Buhezskrid
Kaset he deus Camille Jedrzejewski he bugaleaj e Noyon (departamant an Oise). Da bemzek vloaz e oa krog d'ober pentatlon asambles gant he c'hoar. Dre ma tiskoueze bezañ barrek war an tennañ e oa bet tapet e skipailh Frañs da 14 vloaz. E 2021 he deus tapet ar vedalenn arc'hant en amprouenn pistolenn 25 metr e kampionadoù ar bed junior e Lima.

E 2022 ez a ar maout ganti er memes amprouenn e kampionad ar bed e Rio de Janeiro. E fin ar memes bloaz he deus kemeret perzh er *President's Cup*, ur genstrivadeg enni an 12 tennerez wellañ er bed. Enni he deus tapet an eil plas er bistolenn 25 metr hag ar plas kentañ er bistolenn 10 metr.

E 2023 he deus tapet an eil plas e kampionadoù Europa hag ar vedalenn arc'hant er C'hoarioù european e Kraków, en amprouennoù pistolenn 10 metr bepred. E miz Gouere 2024 he deus tapet ar vedalenn arc'hant en amprouenn pistolenn 25 metr da vare ar C'hoarioù Olimpek hañv e Pariz.

Pleustriñ a ra war an tennañ e CREPS Bourdel abaoe 2017. Studiañ a ra ar merata-kineziterapiezh er memes kêr. Adarmeadez eo er polis.

## Daveennoù
Nicolas Gestin

**Nicolas Gestin** zo ur c'haiaker breizhat arbennigour war ar slalom. Genidik eo eus Tremeven-Kemperle. Bet eo kampion Europa ar re dindan 23 bloaz e 2019 ha kampion ar bed ar re dindan 23 bloaz e 2021. Aet eo ar vedalenn aour gantañ e kanoe-slalom e C'hoarioù Olimpek Pariz e 2024.

## Buhez
### Stummadur
Kroget en doa Nicolas Gestin gant ar c'hayak pa oa seizh vloaz e klub kanoe-kaiak Kemperle. Ul lisañs en deus ennañ c'hoazh.

Skoliataet eo bet e lise ar pol Frañs danvez kampioned e kanoe-kaiak e Saozon-Sevigneg, e-kichen Roazhon. Goude ar bak en deus studiet evit kaout un aotreegezh war an douaroniezh hag an terkerezh e Pariz. Nijer eo en aerlu gall.

### Remzad sport
Dibabet eo bet e skipailh Frañs junior e miz Ebrel 2016 evit kemer perzh e Kampionad ar bed junior .

Gloazet e voe en e skoaz e miz Eost 2017, ha ne c'hallas ket bezañ er c'hevezadegoù liesseurt a oa bet betek 2018.

E 2019 eo bet e-barzh ar pol Frañs e Vaires-sur-Marne, al lec'h a zegemer ar C'hoarioù olimpek hañv 2024.

E miz Here 2020 e klask en aner tapout ar plas e rummad C1H evit C'hoarioù olimpek hañv Tokyo. Echuiñ a ra er 6vet plas, daoust m'eo bet kalifiet div wech diwar deir.

Ur prantad goude e tiviz cheñch e c'hourdoner evit Arnaud Brogniart, hag a labour e pol Frañs Vaires-sur-Marne, goude bezañ bet heuliet gant Anne Boixel e-pad tri bloaz.

E dibenn miz Ebrel 2021 e teu a-benn da vont e skipailh Frañs, ar pezh a laka anezhañ da gemer perzh er c'hevezadegoù etrebroadel, e U23 koulz hag e senior, ha mont a ra ar maout gantañ e kampionadoù ar bed ar slalom dindan 23 bloaz e Tacen, e Slovenia, d'an 10 a viz Gouere.

Gant Jules Bernardet ha Lucas Roisin e ya ar vedalenn aour gantañ e kanoe a-skipailh e Kampionadoù ar bed slalom 2023 e Londrez. Medalennet eo ivez e arc'hant a-hiniennoù.

D'an 29 a viz Gouere 2024 e ya ar maout gantañ e kevezadenn baotred ar c'hanoe-kaiak e Vaires-sur-Marne e C'hoarioù olimpek hañv 2024 dirak Adam Burgess ha Matej Beňuš. Asambles gant ar Breizhad Mewen Debliquy ha paotred skipailh Bro-C'hall en deus gounezet ar vedalenn aour e kampionad ar bed e Sydney e miz Gwengolo 2025. Un nebeud devezhioù war-lerc'h eo deuet da vezañ kampion ar bed kaiak slalom er memes degouezh.

## Loreadeg

## Notennoù ha daveoù
Les Perques

**Les Perques** a oa ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Bricquebec hag e Distrig Valognes. Lakaet e voe en Arondisamant Valognes e 1800.

### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas daouzek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,55% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; d’an 22 a viz Ebrel 1915 ez eas unan anezhe diwar wel e Boezinge e Flandrez Belgia, soudard e oa en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.
#### [[Reter-Nesañ]]
* Ur soudard eus ar gumun a yeas diwar wel e Damask e Siria d’an 28 a viz Mae 1920.
### Kemm Arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Cherbourg e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou vilour ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### 
* Bodet e voe gant kumunioù Bricquebec, Quettetot, Saint-Martin-le-Hébert, Le Valdécie ha Le Vrétot  d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Bricquebec-en-Cotentin.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Paol*, -. 
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Bricquebec,
* Bricquebec-en-Cotentin,
* Le Valdécie, 
* Le Vrétot,
* Quettetot, 
* Saint-Martin-le-Hébert.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Pierre-Emmanuel Barré

**Pierre-Emmanuel Barré**, ganet e Kemperle e 1984, zo ur fentigeller gall damvrudet, kronikour radio ha skinwel. Gant ar fent du-pod eo sot, ha lakaat a ra ar selaouerien da dridal. Lavaret a ra kriz ha didroidell an traoù hep pilpouzerezh, pe e c'hoari gant miltabou ar gevredigezh, fent hudur a-wechoù. Tremen a rae en abadenn  Charline Vanhoenacker e France Inter. Bet eo en hini Nagi ivez.

## Buhez
Goude studioù war ar vevoniezh e Roazhon, e yeas kuit evit mont da heuliañ kentelioù ar Cours Florent e Pariz adal 2002. C'hoariet en doa e-barzh pezhioù-c'hoari evel *[[Richard III (Shakespeare)|Richard III]]* gant William Shakespeare, *On purge bébé* gant Georges Feydeau pe *TOC* ha *Dépression Très Nerveuse* gant Augustin d'Ollone.

Full Metal Molière (2007) ha gant seul-en-scène Pierre-Emmanuel Barré est un sale con (2011). Dalc'het en doa ur gronikenn etre 2012 ha 2017 war France Inter : *On va tous y passer* hag er Bande originale. Perzh a gemeras e Canal + etre 2013 ha 2015 en abadenn *La Nouvelle Édition* a-raok adkavout an abadenn *Folie passagère* war France 2. 
 
D'ar 26 a viz Ebrel 2017, d'ar mare ma oamp etre an div dro evit dilennadegoù prezidant Frañs, pa oa enebet Emmanuel Macron ouzh Marine Le Pen, e roas un taol kleze en dour en ur zifenn strollad an dud ha ned eont ket a-dreñv ar rideoz evit silañ an tamm paper ha dilenn roue nevez ar Frañs: an anvouezherien. D'an ampoent-se e tibabas skampañ kuit diouzh France Inter. 

En ur c'houblad emañ gant ar ganerez GiédRé (a orin Letonadez) ha bevañ a reont e bro Cévennes. Houmañ, ken trelatet hag egile, ken kriz, ken drol, ken iskis, ken diduellus d'ar selaouerien. Da vare ar c'hovid e reas sketchoù war ur chadenn Youtube.
Saint-Martin-le-Hébert

** Saint-Martin-le-Hébert** a oa ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Istor
### 
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 11 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,47% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; ur soudard eus ar gumun a voe lazhet  e  Châtelet e Belgia  d’an 22 a viz Eost  1914, e penn-kentañ  ar brezel , er 36vet Rujumant Troadegiezh e oa.
### kantved
* Bodet e voe gant kumunioù Bricquebec, Quettetot, Le Valdécie ha Le Vrétot  d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Bricquebec-en-Cotentin.
## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir de la Cour de Saint-Martin-le-Hébert.JPG|Maner "La Cour", --.
Église Saint-Martin de Saint-Martin-le-Hébert - Manoir de la Capelle.JPG|Maner "La Capelle".
Église Saint-Martin de Saint-Martin-le-Hébert.JPG|An iliz katolik.

* Manerioù "La Cour" ha "La Capelle".
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, -.
* Monumant ar re varv , luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Bricquebec,
* Bricquebec-en-Cotentin,
* Le Valdécie, 
* Le Vrétot,
* Les Perques, 
* Quettetot.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez