Brezhoneg Treger

Perzhioù dibar zo da vrezhoneg Treger (pe **tregerieg**), en distagadur, er yezhadur, er c'heriaoueg, goude ma kaver disheñvelderioù etre an daou benn eus ar vro.

## Distagadur

### Vogalennoù
Distaget e vez 
*[o] al liester skrivet "où" (nemet un *ou* a vefe dija er ger : *poulloù*...)
*[ə] e-lec'h [e] pa ne vez ket taolmouezhiet :
**e-barzh "ket" (a vez taolmouezhiet e leoneg) : **oaran ket'' [wa'rãk:ət]
**en [[anv-gwan-verb]] : ''lonket'' ['lɔ̃ŋkət]
**en dibenn-verb skrivet ''it'', evel e-barzh ''sellit'' : ['sɛl:ət]
**el [[liester]] en [ed] : merc'hed ['mɛrɤət]
Vogalennoù friet: 
*[ã] 
** en [[anv-verb]] hag en [[derez-uhelañ]] (distaget /a/ e [[brezhoneg Leon]]) ;
** en amzer-vremañ ar verboù : ''pa ran'' /pa'rã/ (heñvel e vez distaget ''kanañ'' ha ''kanan'')
*[ĩ], [ỹ], evel e [[liñsel]], [[pluñv]];

===Kensonennoù===
Distaget e vez 
***/h/** 
** e deroù ar gerioù evel ''hanter, hent, hir'' nemet pa vez ar [[ger-mell]] dirak; 
** er raganvioù-diskouez (''hemañ, hennezh'', hag ar re all), gant se e klever ''ha hemañ'' ha neket ''hag hemañ'';
** e deroù gerioù all : ''ad-, anv'', 
***/z/** e-lec'h /s/ e deroù ar gerioù : ''Se zo sur'' a glever /zezo'zy:r/
*implijet e vez ''ec'h'' e-lec'h ''ez'' dirak ar verboù ''bezañ'' ha ''mont'': ''ec'h on, ec'h an...)
***/w/** 
**ar "v" e-barzh gerioù evel : ''avel, 'vit, pevar, nevez, devezh; war, '
**hag ar "w" diwar gemmadur: ''da wreg'',
* **[r]** ne vez ket distaget evel e galleg, ha n’eo ket unvan an distagadur anezhañ : 
** ruilhet (teod ouzh diaraog ar staoñ) e kornioù zo (hogen dousoc'h eget e Leon) (klevet fraezh pa glever mouezh [[Maria Prat]], 
** pe distaget gant beg an teod ouzh kreiz ar staon (an distagadur a vez kavet "amerikan" gant lod). 
***/j/*' eo distagadur al lizherenn *lh* er gerioù evel *drailhañ, sailhat, dilhad, ruilhal, *...

====Kensonennoù aet da get ====
**b*, e-barzh *ober* alies, distaget /'ɔ:r/, evel e [[Kerne-Izel]], 
**d*, e-barzh *-adenn* alies, distaget /'a:n/, 
**g*, e-barzh *digor* alies, distaget /'di:ɔr/, *digarez* distaget /'dja:re/,
**r* etre div vogalenn e gerioù evel *c'hoari, Mari, arri (erru) /aj/; dibriñ*
**z* (diwar un *d* kozh) 
**etre div vogalenn (*bezañ, anezhañ*) 
**pe e fin ur ger, evel e [[brezhoneg Kerne|kerneveg]], e gerioù evel: *nevez, bemdez, karantez,*...
**e liester an anvioù-kadarn *tiez, aelez, aotrounez*;
***a-wechoù e vez distaget [x] e gerioù evel *bazhad, lazhañ, razhed*.

===Kemmadurioù===
*Ne vez ket graet kemmadur dre vlotaat */d/* e */z/* (da vihanañ a-reter d'ar stêr [[Leger]]): *daou den, da dorn, da dont*
**Den* a dro da *an nen* pa dalv kement hag *on* e galleg: *skuizhañ buanoc'h a ra an nen ... *

Gwir eo ivez n'eo ket "peurunvan" ar rannyezh, ha traouigoù disheñvel a c'haller kavout e pevar c'horn ar vro:
* *pop* e-lec'h *pep*
* *para* pe *p'ra* evit *petra*
* *petore* (peto'e), e-lec'h *peseurt* (pe *seurt*).

==Yezhadur==
===Gerioù yezhadurel===
* *en* e-lec'h *e*: *mont en kêr, kanañ en brezhoneg*; 
* *hon*, e-lec'h *hor* pe *hol*;
* *kenkent*, e-lec'h *kerkent*, *kenkoulz* e-lec'h *kerkoulz;* 
* lakaet e vez kentoc'h *n* eget *d* war-lerc'h *ne* pe *na* dirak ur vogalenn. Skrivet e vez neuze an *n*-se ouzh dibenn an nac'henn ha neket ouzh penn ar verb; 
:*Nen/nan eus ket en Breizh, nen eus ket unan,* 
:*Nen/nan eus ket ur sant evel Sant Erwan!...*   (Kervella (1947:§232.II)
*lavaret e vo *ken bras evel hemañ*, e-lec'h *ken bras ha hemañ*.
*e-lec'h *peseurt* e vez implijet ivez
** *petore den*
** *petra den*
*e-lec'h *petra* e vez klevet ivez *peseurt* .

===Verboù===
*E liester an [[amzer-da-zont]] 
**ne reer nemet gant ar stummoù *-fomp, -fet, -font*

====Verboù direizh====
**Bezañ*: 
**Ne vez ket graet gant *ez eus*, met gant *zo*
**Ne vez graet nemet gant *emañ* hag *emaint*, e-lec'h ar furmoù all e vez graet gant *on, out ...*.
**Ledetoc'h a-galz eo avat ar stumm *voint*, evit trede gour lies ar verb bezañ, hervez an [[ALBB]], met anavezet eo ar stumm *vefont*.
*Ne vez ket distaget *it* en eil gour lies, met *et*.
**Kaout*: 
**graet e vez gant ar stummoù hir en trede gour: *en devo, he devoa*
**Gouzout*: 
*** 'oaran ket, n'ouve'an ket, n'onn ket* a c'hall bezañ implijet gant ar memes tud; 
***gouvezet* eo an [[anv-gwan-verb]].

====Verboù reizh====
**Karout*, zo *karet*, ha graet e vez gant ar stummoù *kerez* (karez), *keret* (karit), *kerfet* (karfet), *kere* (kare);
**Lampat*, evit *lammat*, evel en droienn *lampat ha sailhat*.
**Lavarout*, zo *laret*, ha graet e vez gant ar stummoù *lerez* (larez/lavarez), *leret* (lavarit), *lere* (lavare)

===Araogennoù===
*Da, distaget/də/ peurvuiañ.
*E-lec'h *deomp* ha *ganeomp* e reer gant *demp/dimp, ganemp/ganimp*.
*Mesket e vez *ouzhin* ha *diou(zh)in*, klevet e vez [di'wi].
**Komz diou(zh)imp*, e-lec'h *komz ac'hanomp* e yezh Leon.
**E-maez an ti*, e-lec'h *er-maez eus an ti*.

==Gerioù ha troiennoù dibar==
Gerioù ha troiennoù zo ha ne gaver ket nemeur e-maez Treger, pe tamm ebet. Darn zo stag ouzh ur c'hornad, evel *todion, skribiton, ...* evel a c'hoarvez er rannyezhoù all. Geriennoù deuet eus an [[tunodo]], luc'haj ar [[Roc'h-Derrien]], zo en em strewet e brezhoneg ar c'hantonioù tro-dro. Perzhioù heñvel ouzh brezhoneg Leon a gaver a-wechoù e [[Treger-Izel]]. 
**aezet* : aes
**arre* : adarre
**awidell* : kontadenn (fentus alies)
**beure* : mintin, e Leon
**boutañ*: e-lec'h *bountañ*
**chaous* : lipig, hag [[estlammadell]]
**c'hoari (al) las* : dirollañ, riboulat
**c'hoari e droad porc'hell* : fouzhañ
**c'hwistim* : c'hwi 'istim, c'hwi 'soñj deoc'h
**(mont) d'an druilh-drast* : d'ar pevarlamm
**difindaoniñ*: freuzañ
**dresañ* : renkañ, kempenn un dra bennak torret
**en em stipañ* : en em fichañ 
**en em c'houlenn* : klask gouzout
**evit* [wit], araogenn amzeriañ
***evit an deizioù* ([win'dɛ:ju]) : en deizioù-mañ
***evit ar beure* : er mintin-mañ
***evit ar bloaz* : er bloaz-mañ
***evit ar sizhun* : er sizhun-mañ
**flec'hañ* : c'hweseta
**fontañ arc'hant* : dispign n'eus forzh pegement
**gargal* : kelenn
**gars, garz*: genaoueg
**groñj* : [[elgezh]]
**gouermagn* : kintus
**gouerous, gwerouz*; *gouerouzat* : klemmicher; klemmichat
**gwabrigol* : luc'hed
**kabared** : kanastell
**klask fret* : klask unan bennak (pe 1 evit en em gannañ, pe 2 evit merc'heta pe paotreta)
**lankon* : lampon
**loukez* : genaoueg
**mat pell zo*, netra ken, echu
**meür* : ouesk, e kornad [[Gwerliskin]] ha [[Plouigno]]
**mont e galouach* : mont e belbi
**nay* : sot
**ober gwad fall* : kaout nec'hamant
**ober pecheroù da ub* : ober flouradennoù da ub
**paotrez* : plac'h (e kornad Montroulez, dianav er peurrest eus ar vro)
**redek an douilhez* : klask paotreta pe merc'heta
**sof-kont* : e-leizh
**stipet* : gwisket brav
**tiekoù* : ardoù;
**tresenn* : [[garzh]]

==Skrivagnerien hag o deus graet gant tregerieg==
Skrivagnerien 'zo o deus graet gant tregerieg e mod pe vod en o skridoù. En o zouez emañ:
*[[Fañch an Uhel]]
*[[Erwan ar Moal]]
*[[Anjela Duval]]
*[[Maria Prat]]
*[[Jakez Konan]]
*[[Jarl Priel]]
*[[Fañch Peru]]

==Levrioù diwar-benn an tregerieg ==
*[[Gwerziou Breiz Izel]], [[Soniou Breiz Izel]], [[Kontadennoù ar Bobl]], gant [[Fañch an Uhel]].
**Grammaire bretonne du dialecte de Tréguier*, [[Louis Le Clerc]].
**Trésor du breton parlé*, gant [[Jules Gros]]

==Levrlennadur==
*[[Jules Gros]], *Le Trésor du breton parlé (Éléments de stylistique trégorroise)*, peder levrenn (1966-1989) hag ur geriadur galleg-brezhoneg ([[Emgleo Breiz]], 1993). Anat eo eo bet reizhet, d'ur c'houlz bennak gant unan bennak, betek skarzhañ stummoù tregeriek rik evel *-fomp, -fet, -font''.

## Pennadoù kar
* Brezhoneg Goueloù‎ 
* Brezhoneg Gwened‎ 
* Brezhoneg Gwenrann
* Brezhoneg Kerne‎
* Brezhoneg Leon‎
 
## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Brezhoneg Bro Bear