open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spencer

**Spencer** zo un anv-tiegezh saoznek, a c'hall bezañ implijet evel anv-bihan ivez.

## Tud

### Anv-familh
* an tiegezh Spencer, ur familh eus an noblañs vreizhveurat, enni :
** Alice Spencer (1559-1637), kontez Derby
** Winston Leonard Spencer Churchill (1874-1965), bet ministr kentañ ar Rouantelezh-Unanet
** Diana Spencer (1961-1997), priñsez saoz
* Percy Spencer (1894-1970), ijinour stadunanat
* Terry Spencer (1918-2009), luc'hskeudenner stadunanat

### Anv-bihan
* Spencer Fullerton Baird (1823-1887), naturour stadunanat
* Spencer Perceval (1862-1912), bet ministr kentañ ar Rouantelezh-Unanet

## Geografiezh
Meur a gêr pe a lec'h a zo anvet *Spencer* en Aostralia, Stadoù-Unanet Amerika hag Iwerzhon.
* Spencer (Massachusetts)
* Spencer (Iowa)

## Arzoù
* *[[Spencer Dickinson]]*, ur strollad blues stadunanat
* *[[Jon Spencer Blues Explosion|John Spencer Blues Explosion]]*, ur strollad rock-blues stadunanat

## Istor milourel
* HMS Spencer (1795), ur skloup-brezel implijet gant morluoù Breizh-Veur ha Bro-C'hall, e-lec'h ma voe adanvet *Général Ernouf*
* HMS Spencer (1800), ul lestr eus al linenn er Royal Navy
* ar fuzuilh Spencer, ijinet e 1860 hag implijet da vare brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika

## Traoù all
* ar chupenn Spencer, diouzh ar c'hiz e deroù an XIX kantved
Saint-Sauveur-de-Bonfossé

**Saint-Sauveur-de-Bonfossé** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Canisy hag e Bann Saint-Lô. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1800.
### 
* Staget e voe ar gumun ouzh kumun Saint-Martin-de-Bonfossé e 1832.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Sauveur-de-Bonfossé - Nef.JPG|Nev an iliz katolik.
Église Saint-Sauveur-de-Bonfossé - Choeur.JPG|Ar c’heur.
FranceNormandieSaintMartinDeBonfosseSaintSauveurCroixCimetiere.jpg|Ar groaz.

* Iliz katolik  *ar Salver*, , adkempennet, luc’hskeudennoù.
* Kroaz ar vered, 1657.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Pennad kar
* Saint-Martin-de-Bonfossé.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Timbroù Sabah

Frank e voe trevadenn saoz Borneo an Norzh e 1963 ha diouzhtu e kemeras perzh e Kevread Malaysia dindan an anv Sabah.
E-pad ur prantad-amzer berr e voe embannet timbroù gant ar meneg **SABAH**.

Dreistmoullet e voe e 1964 timbroù Borneo an Norzh ar bloaz 1961 (poltred Elesbed II e-kichen skeudennoù eus loened ar vro, plant, gweledvaoù…).

Ar bloaz war-lerc’h e voe lakaet er-maez e pep Stad eus Kevread Malaysia ur rummad timbroù war an hevelep patrom : skoed-ardamez ar rannvro hag ur fleurenn. Heuliet e voe e 1971 gant ur rummad timbroù gouestlet d’ar balafenned, da fleurennoù Malaysia e 1979.

45 timbr a voe embannet da vezañ implijet e Stad Sabah a ra gant timbroù Kevread Malaysia hiviziken.

## Pennadoù kar
*Timbroù Malaysia
*Timbroù Borneo an Norzh
Holland & Holland

**Holland & Holland** zo ur embregerezh saoz diazezet e Londrez hag a brodu hiziv-an-deiz armoù-tan evit ar chase graet gant an dorn ha dilhad uhel o friz.

## Istor
Savet e voe an embregerezh e 1835 gant Harris Holland, a lakaas brevedoù war fuzuilhoù da wintañ ijinet gantañ. E 1876 e teuas Henry Holland, niz Harris, da genrener an embregerezh, a voe adanvet Holland & Holland. E 1898 e voe digoret un uzin e Harrow Road e Londrez. E 1912 e voe ijinet ar c'hartouchennoù .357 H&H Magnum gant an embregerezh. Implijet e vezont c'hoazh evit chaseal loened bras Afrika hiziv-an-deiz. E 1922 e voe brevedet gant Holland & Holland ar *self opening-gun*, ur sistem hag a lakae ar fuzuilh da wintañ da zigeriñ hec'h-unan goude an tenn diwezhañ. 23.117 fuzuilh-resisted Lee-Enfield n°4 T a voe produet gant an embregerezh e-pad an Eil Brezel-bed. Ar familh Holland, a oa chomet e penn ar jeu betek-neuze, a werzhas an afer e 1960, ha brud a dapas Holland & Holland e 1963 pa voe choazet evel pourvezer armoù chaseal ar priñs Philip Mountbatten. Perzh eo abaoe 2021 eus ar Beretta Holding.

Ouzhpenn da Londrez ez eus bet digoret ur stal e Dallas (Texas, Stadoù-Unanet).

### Kartouchennoù ijinet
Ouzhpenn d'an armoù-tan en deus Holland & Holland ijinet kalz kalibroù munisionoù. Ar braz anezhe a zo dezhe boledoù uhel o c'halibr, savet evit chaseal loened bras.

* .240 Apex (1920, stummoù dezhe ur bourled pe ur greuzenn)
* .244 H&H Magnum (1955)
* .297/250 Rook (a-raok 1880)
* .275 H&H Magnum (1912, stummoù dezhe ur bourled pe ur greuzenn)
* .300 Rook anvet ivez .295 Rook
* .300 H&H Magnum (1912, stummoù dezhe ur bourled pe ur greuzenn)
* .375 Flanged Nitro Express (1899)
* .375 H&H Magnum (1912, stummoù dezhe ur bourled pe ur greuzenn)
* .400/375 Belted Nitro Express (1905)
* .400 H&H Magnum (2003)
* .500/450 Nitro Express (fin ar bloavezhioù 1890)
* .465 H&H Magnum (2003)
* .500/465 Nitro Express (1907)
* .600/577 Rewa (1929)
* .700 Nitro Express (1988)

## Notennoù ha daveennoù
Henvoulladur

Graet e vez **henvoulladur** eus ul levr moullet en eil hanterenn ar  en Europa. Teknik ar moullañ ne oa ket c'hoazh ken ledet ha ma voe e-doug ar c'hantved da-heul, ken e kemeras plas an dornskridoù fardet gant an eilskriverien. Renablet ez eus bet war-dro 30 000 *henvoulladur*, e latin an div drederenn anezho. An hini koshañ eo *[[Ar Bibl war 42 linenn]]*, moullet e 1454, a-drugarez da Johannes Gutenberg, Peter Schoffer ha Johann Fust.

## Termenadur
Dre gendiviz e anver *henvoulladur* kement levr a voe moullet a-raok ar 1 a viz Genver 1501 en Europa. An termen latin, *incunabulum* (liester : *incunabula*) a zo bet implijet, evit ar wezh kentañ, e 1569, gant Hadrianus Junius, el levr Batavia.Daou seurt henvoulladur zo bet : an henvoulladurioù arouezennel hag ar re brennengravadurel.Ober a reer "goudehenvoulladurioù" eus ar moulladurioù fardet etre 1501 ha 1550, met e broioù zo e reer henvoulladurioù anezho ivez. 

## Notennoù ha daveennoù
Le Mesnil-Ozenne

**Le Mesnil-Ozenne** zo ur gumun e departamant  Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Ducey hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800 .
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 7,72% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou soudard eus ar 136vet Rujumant Troadegiezh a voe lazhet e miz 1914 e Belgia e penn- kentañ ar brezel, unan e Fosses-la-Ville d'an 22, egile en Oret d'an 23.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun, unan anezhe, ur Rezistant, e kamp-bac’h Neuengamme, harzet e oa bet e Roazhon.
#### Kumunioù kevredet
* E 1973 eo bet kenstaget kumunioù La Boulouze, Le Mesnil-Ozenne ha Saint-Osvin e kumun Saint-Ovin. E 1985 e teuas  Le Mesnil-Ozenne da vout emren en-dro.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieLeMesnilOzenneEglise.jpg|An iliz katolik ha monumant ar re varv.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*,  , luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, er vered, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* La Boulouze,
* Saint-Osvin.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
HMS Spencer (1795)

**HMS Spencer** a oa ur skloup-brezel 16 kanol eus ar Royal Navy. Da gentañ e oa ul lestr trevour anvet *Sir Charles Grey*. An Amiraliezh saoz a brenas anezhañ e 1795, goude bezañ feurmet anezhañ e 1793-94, hag adanvet e voe **HMS Lilly** e 1800. Ar c'hourser gall *Dame Ambert* en devoa harzet ar vag e 1804, hag al Lilly a zeuas da vezañ ur vag kourserezh adanvet **Général Ernouf**. Tarzhañ a reas e 1805 e-kerzh un emgann a-enep an HMS Renard.
Kampionad Formulenn 2 2024

**Kampionad Formulenn 2 2024** eo an eizhvet dalc'h eus ar c'hampionad goude ar GP2 Series.  Aozet e oa bet ar peder abadenn gentañ eus 2009 da 2012.  D'an 29 a viz C'hwevrer 2024 e oa bet roet lañs dezhañ e Manama evit echuiñ d'an 8 a viz Kerzu en Abou Dabi.

## Merkoù deroù ar c'houlzad
### Lomaned
#### Deraouidi

#### Treuzkasadennoù

#### Loc'hañ kuit
Ralph Boschung o kuitaat ar Formulenn 2 goude 6 koulzad.
Roy Nissany o kuitaat ar Formulenn 2 goude 5 koulzad.

## Skipailhoù ha lomaned

### Darvoudoù e-pad ar c'houlzad

## Deiziadur

## Disoc'hoù

## Renkadurioù

### Renkadur ar skipailhoù

## Daveennoù
Remington Rolling Block

Ar **Rolling Block** zo ur rummad fuzuilhoù ha karabinennoù un-tenn karget dre o c'hulasenn, ijinet e 1864 gant Joseph Rider, ha produet betek 1916 gant an embregerezh stadunanat Remington. An holl anezhe o doa ur gulasenn morailhet gant ur wikefre *rolling block*, da lavaret eo ur bloc'h e ahel ar ganol hag a droe evit serriñ kambr ar gartouchenn. Tennañ a rae ar Rolling Block kartouchennoù skoet war o zro da gentañ, met azasaet e voe evit ar munisionoù skoet en o c'hreiz diwezhatoc'h. Marc'hadmat ha fiziapl e oa. Unan eus armoù-tan brudetañ fin an XIX kantved eo ar Rolling Block.

## Implij
Re ziwezhat e voe krouet ar Rolling Block evit bezañ implijet da vare ar brezel diabarzh er Stadoù-Unanet, met servijout a reas e meur a vrezel er bed e fin an XIX kantved ha deroù an XX kantved, en o zouez ar brezelioù ameridian, ar brezel etre Rusia ha Turkia (1877-1878) pe brezelioù ar Stadoù-Unanet a-enep Spagn (1898) pe a-enep ar Filipinez (1899-1902). Sveden, Danmark, Norvegia pe Frañs a voe e-touez ar broioù a implijas fuzuilhoù Rolling Block en o armeoù. Ar Rouantelezh-Unanet a bourchasas skouerennoù anezho er bloavezhioù 1870 evit an arme egipsian.

E Frañs e voe implijet stummoù ar Rolling Block e-pad ar brezel a-enep Prusia (1870-1871). Pa darzhas ar Brezel-bed Kentañ e 1914, Bro-C'hall a urzhias un nebeud miliadoù a Rolling Block kambret e 7 × 57 mm Mauser digant Remington. E miz Du 1914, o welet e oa bet kollet kalz armoù en emgannoù hag e oa ar brezel o vont da badout, an arme c'hall a urzhias 100.000 fuzuilh Rolling Block kambret e 8 mm Lebel digant Remington. Roet e voent da soudarded an adreñv evit ma c'hallje ar fuzuilhoù-tennata Lebel modernoc'h bezañ pourvezet d'ar soudarded a oa war al linennoù kentañ. E 1916 he doa resevet Frañs an holl Rolling Block urzhiet. Ar re ziwezhañ produet gant Remington e voent. An arm a servijas c'hoazh en un nebeud brezelioù er bed er bloavezhioù 1920 ha 1930.

Unan eus an armoù implijetañ e voe evit distruj poblañsoù bizoned Norzhamerika er bloavezhioù 1870 ha 1880, asambles gant ar fuzuilhoù Sharps.

## Levrlennadur
*  LAYMAN George, *The All New Collector's Guide to Remington Rolling Block Military Rifles of the World*, Andrew Mowbray Publishers, 2010, 240 p., ISBN 9781931464451
*  MOURET Philippe, *Les Remington-Rolling Block dans l'armée française*, Crépin-Leblond, 2023, 134 p., ISBN 9782491741341

## Daveennoù
Timbroù Brunei

Emañ Brunei war aod kornôg enez Borneo, e Gevred Azia, bevennet gant Stad valaysian Sarawak ha tost ouzh hini Sabah. Ur sultanelezh eo, dizalc’h abaoe ar 1añ a viz Genver 1984, goude bezañ bet gwarezvro ar Rouantelezh Unanet etre dibenn an XIXvet kantved ha 1984.

Lesanvet e voe *Star and Crescent* (‘’’Steredenn ha kreskloar’’’) ar rummad timbroù embannet e 1895 hag implijet e Brunei, Labuan ha Sarawak nemetken. Timbroù ar postoù lec’hel int neuze, na gaver roud anezho nemet e katalogoù zo.

E 1906 e teuas er-maez timbroù Labuan moullet **BRUNEI** warno.

E 1907 e voe embannet un rummad gant ar meneg BRUNEI POSTAGE & REVENUE, o tiskouez ur vag war ar stêr Brunei. Betek 1949 e voe advoullet an hevelep patrom gant talvoudoù-gwerzh ha livioù disheñvel a vloaz da vloaz.

## An Eil Brezel-bed
Aloubet e voe Brunei gant nerzhioù Japan adalek miz Genver 1942 betek an dieubidigezh e miz Kerzu 1945. E-pad an aloubadeg e voe implijet timbroù Brunei dreistmoullet e japaneg hag ivez timbroù eus Japan.

Goude an dieubidigezh e voe implijet timbroù Norzh Borneo ha Sarawak gant **BMA** (Melestradurezh vilourel Breizh-Veur).

Daoust d’ar vro bezañ dindan levezon ar Rouantelezh Unanet ne weler biskoazh poltred Elesbed II war an timbroù met hini ar Sultan Hassanal Bolkiah adalek 1968. Buhez an tiegezh Windsor a veze danvez timbroù lies avat : deiz-ha-bloaz eured ar rouanez, eured ar Priñsez Anne gant Mark Philips, 25vet deiz-ha-bloaz kurunamant ar rouanez… Kalz timbroù a veul ar stourmoù evit ar yec'hed (a-enep ar SIDA, ar  butun, an drammoù, evit ar “familhoù evurus”…), a vrud loened ha plant ar vro (baoted, lapoused…), an aozadurioù etrebroadel (Unvaniezh Postoù ar Bed, Kevredigezh Broadoù Gevred Azia…). Ha ne vez ket disoñjet deiz-ha-bloaz ar Sultan…
 
Adalek ar bloaz 1980 e lenner anv ar vro el lizherenneg latin hag arabek, kichen-ha-kichen. Goude ar 1añ a viz Genver 1984 ez eus bet embannet gant Brunei timbroù warno an enskrivadur “Brunei Darussalam”.

## Pennadoù kar
*Timbroù Malaysia
*Timbroù Labuan
La Boulouze

**La Boulouze** a oa ur gumun e departamant  Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Ducey hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas trizek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 11,81% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### Kumunioù kevredet
* E 1973 eo bet kenstaget  kumunioù La Boulouze, Le Mesnil-Ozenne ha Saint-Osvin e kumun Saint-Ovin. E 1985 e teuas  Le Mesnil-Ozenne da vout emren en-dro.
### 
* E 2018 eo bet kendeuzet kumunioù La Boulouze ha Saint-Ovin da vat.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Pierre et Saint-Paul de Saint-Ovin (La Boulouze). Entrée du cimetière.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*, - kantvedoù, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Le Mesnil-Ozenne,
* Saint-Osvin.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Browning B25

Ar **Browning B25**, anvet ivez **Browning Superposed** er broioù saoznek, zo ur fuzuilh-chase daou ganol flour da wintañ ijinet gant John Browning. Produet eo bet etre 1931 ha 1960 gant an embregerezhioù FN Herstal da gentañ, ha gant Browning hiziv-an-deiz. Ar fuzuilh poblek kentañ dezhi kanolioù dreistlakaet e voe, hag unan eus an armoù gwerzhetañ e-mesk ar chaseourien en XX kantved eo bet.

## Istor
Betek ar bloavezhioù 1920 e veze savet fuzuilhoù-chase dezhe daou ganol kichen-ha-kichen dreist-holl. Simpl a-walc'h e oa da broduiñ, met ne oa ket an aesañ evit bukañ mat. Fuzuilhoù dreistlakaet a veze produet e Bro-Saoz da skouer, met ker-ruz e oant. E 1922 e krogas John Browning da labourat war un arm a seurt-se. E bal e oa produiñ ur fuzuilh dreistlakaet marc'hadmat. Mervel a reas e miz Du 1926 a-raok gellet peurechuiñ al labour war munudoù 'zo, evel draen an arm. Lakaet e voe ar fuzuilh nevez e gwerzh gant an FN Herstal e 1931. Kambret e oa er c'halibr 12 hepken, hag un draen doupl a oa dezhi. Adalek 1936 e voe gwerzhet ur stumm kambret er c'halibr 16. Val A. Browning, mab John, a gendalc'has gant al labour hag a savas ar sistem evit lakaat un draen nemetken d'an arm. Montet e voe war ar fuzuilhoù produet adalek 1939. 

An Eil Brezel-bed a lakaas an harz war produiñ ar B25. Pa adkrogas e 1948 e voe kinniget er c'halibr 20 ivez. Adalek ar bloavezhioù 1970 e voe gwerzhet adstummoù anezhi : **B125**, **B325**, **B425**, **B525** ha **B725**. Lod anezhe a voe produet en uzinoù Miroku (Japan) evit klask digreskiñ o c'houst. Ur stumm B15 a voe gwerzhet e-pad un nebeud bloavezhioù adalek 2015. Hiziv-an-deiz ne chom nemet ar B525 hag ar B725 war katalog Browning.

Hervez Browning e voe gwerzhet ouzphenn 500.000 B25 etre 1931 ha 1980. Ma ouzhpenner hec'h holl adstummoù e vije bet gwerzhet tost da zaou vilion a skouerennoù anezhi betek bremañ.

## Daveennoù
Job (André Jobin)

**Job**, anv arzour **André Jobin**, bet ganet d'ar 25 a viz Here 1927 e Delémont ha marvet d'an 8 a viz Here 2024 e Nimes, a oa ur senarioour bannoù-treset a orin eus Bro-C'hall ha Suis.

Brudet eo dreist-holl evit bezañ bet krouet gant Derib an heuliad evit ar re yaouank *[[Yakari]]*.

Gant Keit Vimp Bev ez eus bet troet un toullad eus albomoù *Yakari* e brezhoneg. 

## Buhezskrid
### Orinoù ha studioù
Ganet e oa bet André Jobin d'ar 25 a viz Here 1927 e Delémont, e kanton Bern d'ar mare-se. Divvroadel gall-ha-suis e oa, hag a orin eus Saignelégier, e distrig ar Franches-Montagnes e Republik ha kanton Jura bremañ.

Diplomet eo bet e Skol-veur Lille e Belgia evit ar c'hazetenniñ hag e Ensavadur Skiantoù Sokial ha Politikel, e  Lille ivez.

### Buhez vicherel
Kazetenner eo bet evit meur a vedia, dreist-holl evit ar gelaouenn *Pays* eus 1953 da 1958, koulz hag evit ar c'hazetennoù *Journal de Montreux* ha *Construire*, goude c'hwitadenn ar sizhunieg *Samedi-Jura* e 1959. E 1964 en doa krouet ar gelaouenn *Le Crapaud à Lunettes* evit ar skolidi : 421 niverenn a zo bet embannet gantañ e-unan.

E 1967 e krouas gant an tresour Derib an heuliad fentus *Pythagore*, ma embannas e-unan daou albom e dibenn an dekvloaziad. E 1969 e vo krouet *[[Yakari]]* ganto o-daou : un heuliad bannoù-treset o kontañ istor un Indian bihan eus Norzhamerika, goude dizoloadenn Amerika gant Europiz hag a-raok aloubadeg ar C'hornôg. Buan e reas berzh gant an heuliad-se. Dilezel a reas e blas senarioour goude an 39 albom, bet embannet e 2016.

E 1974 e krouas ar gelaouenn viziek *Yakari* ha ren a reas anezhi e-pad ugent vloaz. E vab eo a renas war e lerc'h betek fin ar gelaouenn e dibenn 1995.

### Hentad politikel
André Jobin a oa ezel eus ar *Mouvement autonomiste jurassien*.

### Buhez prevez
Dimezet e oa Job d'ur vaouez eus Bro-C'hall, bet ganet Enderlin, ha tad da bevar bugel. Adalek ar bloavezh 2000 e oa bet o vevañ e Nimes, goude bezañ bet o chom en Évian-les-Bains hag er *Riviera vaudoise*.

### Marv
André Jobin a varvas d'an 8 a viz Here 2024 e Nimes d'an oad a 96 vloaz.

## Prizioù
* 1983 : Priz ar Yaouankiz, a-gevret gant Derib, evit *Yakari* 
* 1991 : « Mestr enor » gouel Sierre evit e holl labourioù.
* 2006 : Priz ar yaouankiz 7-8 vloaz, a-gevret gant Derib, e Gouel Angoulême evit 31 albom*Yakari*.

## Notennoù
Timbroù Ginea-Nevez ar C'hornaoueg

Emañ enez Ginea-Nevez en norzh da Aostralia, etre Mor Bismarck ha Mor Arafura. Rannet eo bet e teir lodenn (Ginea-Nevez ar C’hornaoueg, Ginea-Nevez ar Biz hag ar Gevred) gant trevadennerien Europa (Alamagn, Breizh-Veur hag an Izelvroioù) e fin an .

Ginea-Nevez ar C’hornaoueg a zo bet dindan dalc’h an Izelvroioù adal 1898, o vezañ ur rannvro eus Indez Nederlandat ar Reter. Pa voe asantet gant gouarnamant Den Haag dizalc'hiezh an drevadenn e 1949 - a zeuas da vezañ Indonezia - e kendalc’has  Ginea-Nevez ar C’hornaoueg da vezañ meret gant an Izelvroioù.

## Melestradurezh an Izelvroioù
E 1950 e voe embannet un timbr warn-ugent evit an tiriad nevez-se en ur implij timbroù boutin an Izelvroioù gant an alc’hwez **NIEUW GUINEA**.

Heuliet e vo ar rummad-se gant unan gouestlet d’an evned e 1954, gant ar meneg "NEDERLANDS NIEUW GUINEA" ar wech-mañ. Un heuliad 8 timbr boutin gant poltred ar rouanez Juliana a voe embannet nebeut goude.

Timbroù madoberus a ya d’ober an darn vrasañ eus an embannadurioù etre 1955 ha 1959 : evit sikour ar Groaz Ruz e 1955 ha 1958, ar stourm a-enep al lorgnez hag evit ar vugale e 1957, sikour sokial evit annezidi an enezenn e 1959….

## Melestradurezh ar Broadoù Unanet

Da-heul Emglev New York e voe fiziet dazont Ginea-Nevez ar C’hornaoueg en Aozadur ar Broadoù Unanet e miz Eost 1962. Dreistmoullet e voe 19 timbr kozh gant **UNTEA** da lavaret eo *United Nations Temporary Executive Authority* (Aotrouniezh-seveniñ berrbad ar Broadoù Unanet).

## Melestradurezh Indonezia

Ne badas ket pell kefridi an A.B.U. rak d’ar 1añ a viz Mae 1963 e tileze e garg evit fiziañ e gouarnamant Jakarta ar giriegezh da verañ Ginea Nevez ar C’hornaoueg … hep goulenn digant an annezidi ha mat e oa dezho pe get. 

E 1964 e voe embannet un toullad timbroù gant ar meneg IRIAN BARAT dreistmoullet, anv nevez (betek 1969) an tiriad a zeuas da vezañ ur proviñs eus Indonezia.
**REPUBLIK INDONESIA** hag **IRIAN BARAT** (gant lizherennoù bihanoc’h) a lenner c’hoazh war an timbroù embannet e 1968 gant Postoù Indonezia, met pa voe enframmet penn-da-benn an tiriad er republik e 1970, n’eus mui kaoz eus timbroù savet a-ratozh evit e boblañs.

## Pennadoù kar
*Timbroù Indonezia
*Timbroù Papoua Ginea-Nevez
Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken

An **Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken** (alamaneg : *Uzinoù armoù ha munisionoù* *alaman*), berraet alies e **DWM**, a oa un embregerezh armoù-tan ha munisionoù alaman krouet e dibenn an XIX kantved hag oberiant betek 1944.

## Istor

### Krouidigezh
Ar embreger alaman Ludwig Loewe a oa krog da broduiñ armoù-tan er bloavezhioù 1870 en e embregerezh, al Ludwig Loewe & Co. E 1896 e vodas e stal gant hini ar produer armoù Mauser-Werke hag an embregerezh munisionoù Deutsch Metallpatronenfabrik AG eus Karlsruhe. Kregiñ a rejont da broduiñ ar Borchardt C93, savet gant Hugo Borchardt, a oa ar bistolenn damaotomatek kentañ. Klask a reas ar strollad nevez ul lec’h evit kas o froduerezh da benn, ha sevel a rejont e 1906 uzinoù war un dachenn 60 devezh-arat, el lec’h a zo anvet bremañ Eichborndamm, e gwalarn Berlin. Lec’hiet e oa savadurioù nevez an embregerezh war al linenn-dren etre Berlin ha Kremmen. Er mare-se e roas lañs an DWM da vunisionoù nevez. An hini brudetañ anezhe eo marteze ar 7,65 × 21 mm Parabellum, a voe poblek-tre en XX kantved. D'ar mare-se e laboure Georg Luger en DWM.

### Brezel-bed Kentañ
Etre 1915 ha 1918 e kreskas an uzin, pa brodue armoù implijet e-leizh gant ar soudarded alaman e-pad ar Brezel-bed Kentañ, en o zouez ar fuzuilhoù Gewehr 98, ar bistolenn Luger P08 pe ar mindrailherezioù MG 08 hag MG 08/15. Goude fin ar brezel ha feur-emglev Versailhez e rankas DWM paouez da broduiñ armoù. Adanvet e voe an embregerezh Berlin-Karlsruher Industriewerke AG e 1922, hag ober a reas diwar-neuze ardivinkoù evit an tier, binvioù-debriñ ha kiboù-bouloù.

### Adc'hanedigezh an DWM
Günther Quandt, un embreger perc'henn war uzinoù AFA (Varta hiziv-an-deiz), a brenas an embregerezh e 1928. Liammoù a savas gant ar strollad nazi. E 1936, an Trede Reich a zivizas adlañsañ ar produiñ armoù eno, hag adkavout a reas DWM e anv kozh. Etre 1935 ha 1944 e voe produet eno munisionoù kanolierezh 37 mm, greunadennoù ha kartouchennoù a bep seurt kalibr. Tro 50.000 prizoniad a voe rediet da labourat en DWM hag e AFA e-pad an Eil Brezel-bed.

### Dismantr
E fin ar brezel e voe paouezet da vat da broduiñ armoù war al lec’h. Savadurioù ‘zo a voe implijet gant an Deutsche Dienststelle, an aozadur alaman a rae war-dro an *Deutsche Dienststelle für die Benachrichtigung der nächsten Angehörigen von Gefallenen der ehemaligen deutschen Wehrmacht* (WASt), an aozadur karget da gas enklaskoù war ar soudarded alaman lazhet pe bet prizoniet er brezelioù.

Er bloavezhioù 1970 e voe distrujet lod eus savadurioù an embregerezh. Lod all a zo bremañ enno dielloù stad Brandenburg, pe stalioù hag embregerezhioù bihan.

## Produerezh

### Armoù-tan
* Pistolennoù Borchardt C93
* Pistolennoù Luger P04 ha Luger P08
* Fuzuilhoù Gewehr 98
* Mindrailherezioù MG 08
* Mindrailherezioù MG 08/15

### Munisionoù krouet
* 7,65 × 25 mm Borchardt
* 7,63 × 25 mm Mauser
* 7,65 × 21 mm Parabellum

## Pennadoù kar

* Ludwig Loewe & Co.
* Hugo Borchardt
* Georg Luger

## Daveennoù
DWM

**DWM**  a c'hall bezañ :
* an dwm, ur merour prenestroù evit X11 en urzhiataerezh ;
* Desktop Window Manager, ur merour prenestroù implijet adalek Windows Vista ;
* an Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken, un embregerezh armoù-tan ha munisionoù alaman oberiant etre 1896 ha 1944 ;
* an Deutsche Waggon und Maschinenfabrik, un embregerezh kirri-boutin ha tramgirri alaman ganet diwar an Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken.
Beuzeville-au-Plain

** Beuzeville-au-Plain** a oa ur gumun e departamant  Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sainte-Mère-Église hag e Distrig Carentan. Lakaet e voe en Arondisamant Valognes e 1800.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Ur soudard bet ganet er gumun a voe lazhet e Châtelet e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914 e penn- kentañ ar brezel, unan anezhe  e Châtelet, er 25vet Rujumant Troadegiezh e oa.
### Kemm Arondisamant
* Lakaet e voe Beuzeville en Arondisamant Cherbourg e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe ar gumun d'ar 6 a viz Even. Ur c’harr-nij Douglas C-47 Skytrain eus an USAAF a voe kaset d’ar strad er gumun gant ar Flak, lazhet e voe an holl vilourion a oa en e vourzh.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 eo bet bodet kumunioù Sainte-Mère-Église, Beuzeville-au-Plain, Chef-du-Pont, Écoquenéauville ha Foucarville er gumun nevez anvet Sainte-Mère-Église.
## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir d'Artilly.JPG|Maner "Artilly".
Manoir de Mariéville.JPG|Maner "Mariéville".
Église Saint-Brice de Beuzeville-au-Plain (3).JPG|An iliz katolik.

* Maner Artilly.
* Maner Mariéville.
* Iliz katolik *Saint Brice*.

Beuzeville-au-Plain - Monument aux Parachutistes.JPG|Ar monumant.
D Day Memorial - Lt Meehan's Stick.jpg|Ar monumant (lodenn).

* Monumant an nijourion hag an harzlammourion stadunanat.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Carquebut,
* Chef-du-Pont, 
* Écoquenéauville, 
* Foucarville,
* Ravenoville
* Sainte-Mère-Église, kumun gozh.
* Sainte-Mère-Église, kumun nevez.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Familhoù evel hon hini

**Familhoù evel hon hini** (Titl orin : *Familier som vores*) zo un heuliad drama danek eus 2024, sevenet gant Thomas Vinterberg ha skrivet gant Vinterberg ha Bo Hr. Hansen evit ar chaddenn skinwel danat TV 2. 

Abalamour m'emañ live ar mor o kreskiñ e rank Laura hag he familh kuitaat o bro c'henidik, Danmark.

Diwar-benn nerzh mab-den eo muioc'h, diwar-benn penaos e c'hall an dud krouiñ strategiezhioù evit en em zifenn pa vez u enkadenn ha pa vezont dispartiet diouzh ar pezh a blij dezho, eme Thomas Vinterberg}}.

## Liammoù diavaez
* *[https://www.imdb.com/title/tt12963502/ Families like Ours]* on IMDb

## Notennoù
Timbroù Kongo Grenn

Gant un dekred embannet miz C’hwevrer 1906 e tivizas Gouarnamant Bro-C’hall adframmañ trevadennoù anvet « Kongo Frañs » betek-henn dre ziazezañ, diouzh un tu, trevadenn ar Gabon (kêr-benn : Libreville) ha diouzh an tu all Kongo Grenn (kêr-benn : Brazzaville), enno tiriadoù Kongo, Oubangui-Chari ha Tchad.

E 1907 e voe adembannet ar rummadoù timbroù *Loupard*  pe *Maouez Bakalai*  gant ar meneg **MOYEN CONGO** ha n’eo mui **CONGO FRANÇAIS**  a lennemp war ar re embannet e 1900.
An hevelep timbroù a voe dreistmoullet AFRIQUE EQUATORIALE FRANÇAISE e 1924 ha 1926. Ar framm melestradurel ijinet e 1910 evit bodañ peder zrevadenn afrikan ar Republik. Dindan e anv e voe moullet timbroù etre 1936 ha 1958.

Ur rummad diwezhañ (e 1933) a lakaas war-wel savadurioù heverk ar vro : pont-meur Mindouli, Ensavadur Pasteur ha Palez ar Gouarnour e Brazzavile.
Tro 87 timbr gant an alc’hwez MOYEN CONGO a voe moullet etre 1907 ha 1933. Graet e voe gant timbroù Afrika ar C'heheder C'hall da c’houde, ha gant re Republik Kongo pa dapas an dizalc’hiezh e 1959.

## Pennadoù kar
*Timbroù Kongo Frañs
*Timbroù Kongo (Republik)
*Timbroù Afrika ar C'heheder C'hall
Sourdeval (kumun nevez)

**Sourdeval**  zo ur gumun nevez e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 diwar kumun gozh Sourdeval ha Vengeons d'ober kumun nevez Sourdeval.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieSourdevalEglise.jpg|Iliz katolik Sant Varzhin, e Sourdeval.
Église Saint-Germain de Vengeons (2).JPG|Iliz katolik  Vengeons.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Gevelliñ
*
*
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Mohamed Al-Fayed

**Mohamed Abdel Moneim Al-Fayed**, ganet d'ar 27 a viz Genver 1929 hag aet da Anaon d'an 30 a viz Eost 2023, a oa ur miliarder ha den a aferioù eus Egipt. Darn eus e aferioù hag e lec'h bevañ pennañ a oa er Rouantelezh-Unanet abaoe kreiz ar bloavezhioù 1960. Perc'henn e oa war al leti Ritz e Pariz, war ar stal Harrods e Londrez ha war klub mell-droad Fulham. Pa oa marvet, e 2023, e oa bet istimet gant ar gelaouenn Forbes e save e beadra da zaou viliard a zollarioù.

Fayed a oa bet dimezet da Samira Khashoggi etre 1954 betek 1956. Ur mab o doa bet, Dodi Al-Fayed, hag a oa bet e karantez gant Diana, priñsez Kembre, pa oant marvet o-daou en ur gwallzarvoud oto e Pariz e 1997.

Abaoe 1995 e oa evezhiet Fayed gant ar mediaioù evit abegoù reizhel lies rebechet dezhañ : tagadennoù reizhel, harellerezh reizhel ha gwallerezhioù. E 2024 e oa deuet war-wel an hollad aferioù niverus-se gant ouzhpenn 200 maouez o sevel klemm. Ar re-se o deus krouet *Justice for Harrods Survivors,* ur strolladur eus darn eus ar c'hlemmoù .
## Notennoù ha daveennoù
Reveulzi an dinded

**Reveulzi an dinded** (ukraineg: *Революція гідності*, *Revoliutsiia hidnosti*), anvet ivez **Reveulzi Maidan** pe **Dispac'h Ukraina**, a oa c'hoarvezet en Ukraina  e miz C'hwevrer 2014 e fin manifestadegoù an Euromaidan, pa oa bet emgannoù etre emsaverien ha nerzhioù polis Stad e Kyiv, kêr-benn ar vro, e-kerzh resped ar prezidant Viktor Ianoukovytch, hag o doa lakaet ar prezidant da vont kuit ha degaset un distro da vonreizh 2004 ha penn kentañ ar Brezel etre Ukraina ha Rusia e 2014.
Emgann ar Río de la Plata

**Emgann ar Río de la Plata** (alamaneg: *Gefecht vor dem Río de la Plata*) a oa bet stourmet e su ar Meurvor Atlantel d'an 13 a viz Kerzu 1939 hag a oa bet ar c'hentañ emgann war-vor eus an Eil Brezel-bed. Ar morreder brezel Admiral Graf Spee eus ar C'hriegsmarine alaman, renet gant ar c'habiten Hans Langsdorff, a oa bet o stourm a-enep ur skouadrenn bigi eus ar Royal Navy, renet gant ar C'hommodore Henry Harwood, savet gant ar morrederien skañv HMS Ajax, HMS Achilles (prestet gant Divizion Zeland-Nevez) hag ar morreder ponner HMS Exeter.

Ar Graf Spee a oa bet o tizhout su ar Meurvor Atlantel e miz Eost 1939, a-raok ma vije kroget ar brezel, kroget e oa da dagañ listri d'ar 26 a viz Gwengolo 1939 pa voe aotreet ent-ofisiel. Skouadrenn Harwood a oa unan eus ar strolladoù bet savet gant Amiraliezh Breizh-Veur evit kavout ha distrujañ ar Graf Spee. Ar skouadrenn a oa bet o welet al lestr er stêr Río de la Plata nepell diouzh arvor Arc'hantina hag Uruguay.

En emgann da heul, al lestr Exeter a oa bet labezet kreñv ha rediet da dec'hout kuit, da vont betek an Inizi Maloù. An Ajax hag Achilles a oa bet labezet met kalz disteroc'h e oa an distruj. An distrujoù war ar Graf Spee, ne oant ket reoù kreñv met grevus, tizhet e oa bet ar reizhiad trelosk. Ajax hag Achilles a oa bet oc'h heuliañ al lestr brezel alaman betek ma vefe tizhet porzh Montevideo, kêr-benn Uruguay neptu er brezel. Pal an Alamanted a oa da gentañ rapariñ ar pezh a c'helle bezañ graet buan. Langsdorff a oa bet displeget  sklaer dezhañ ne c'hellje ket chom ouzhpenn 72 eurvezh. War e seblant e oa bet kredet gantañ e oa listri brezel ouzhpenn re Vro-Saoz o tont, hag hep gortoz en doa roet urzh da gas al lestr d'ar strad. Langsdorff a oa en em lazhet tri devezh war-lerc'h.
Bered Polson

**Bered Polson** zo ur vered vihan met brudet lec'hiet e Delaware County e Stad Oklahoma, e Stadoù-Unanet Amerika.

Hec'h anv a zo deuet diwar hini an doktor William Davis Polson (1830-1893), ha goude-se evit an holl re Bolson all hag an dud kar dezho hag a zo bet douaret eno. Eno eo bet beziet ar brigadennour kengevreet Stand Watie. Darn eus an dud bet beziet eno a zo liammet dre ar gwad ouzh ar boblad Cherokee.

## Istor

Ar c'hentañ korf bet douaret eno eo hini John Ridge, ur c'henderv da Stand Watie, e 1839. Ar brigadennour Stand Watie a oa marvet pa oa o labourat en e di, ha dre ma oa dour-beuz ne oa ket bet gallet kas ar c'horf betek an douaroù familh da vezañ douaret. Ar vered kozh war douaroù ar familh Watie a oa bet dilec'hiet e 1960 dre ma oa dilezet, ha kaset e oa bet a-benn neuze an holl gorfoù ha mein-koun da vered Polson. 


Polson Cemetery.JPG|Dor degemer Watie
Polson Cemetery, Historical Marker for Stand Watie (Degataga Oo-Watee).JPG|Maen-koun evit Stand Watie (Degataga Oo-Watee)


## Liammoù diavaez
*  Listenn an dud beziet eno
## Daveennoù
Timbroù Enez ar Gouraleg Vras

Emañ Enez ar Gouraleg Vras (saozneg : *Great Barrier Island* ; maorieg : *Aotea*) e pleg-mor Hauraki e Zeland-Nevez, 90 km e biz rannvro Auckland.

Staliet e voe neuze ur servij post gant dubeed pellnijer etre an enezennig hag Enez an Norzh, hag al lizheroù kentañ a voe kaset d'ar 14 a viz Mae 1897. Moullet e voe timbroù-post tric'hornek o stumm a-ratozh-kaer adalek miz Here 1898 ha betek 1908, hogen pa voe liammet an enezenn ouzh ar peurrest eus Zeland-Nevez evit ar wech kentañ gant ur fun danvor e voe paouezet gant ar servij-post dre nij divoutin.

## Liammoù diavaez
*  The Pigeon Mail of Great Barrier Island, *Philatelic Federation of South Africa*

## Pennad kar
*Timbroù Zeland-Nevez
Vengeons

**Vengeons** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
* War lez ar stêrioù Virène, Yeurseul ha Ravillon emañ Vengeons.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sourdeval hag e Bann Mortain. Lakaet e voe en Arondisamant Mortain e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 40 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,53% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou anezhe a voe lazhet e Boezinge e Flandrez Belgia d'ar 25 a viz Ebrel 1915, en 79vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oant o-daou.
#### Kemm Arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Lazhet e voe daou nijour jamaikan eus ar Royal Air Force pa voe kaset o c'harr-nij d'ar strad e kêriadenn "L'Anfrérie" gant ar Flak d’an 18 a viz C'hwevrer 1943.
* Mervel a reas 26 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, naontek anezhe a oa tud nann-soudard.
### 
* Krouet eo bet kumun nevez Sourdeval d'ar 1 a viz Genver 2016 diwar kumunioù  kozh Sourdeval ha Vengeons.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieVengeonsEglise.jpg|An iliz katolik.
Vengeons - Tombes du Commonwealth.JPG|Bezioù ar C'hommonwealth.

* Iliz katolik *Sant Jermen*.
* Bezioù nijourion ar Royal Air Force marvet e 1943, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, er vered, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs
## Gevelliñ
## Tud
## Pennadoù kar
* Sourdeval, kumun gozh,
* Sourdeval, kumun nevez.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Fiocchi Munizioni

**Fiocchi Munizioni** (anvet ivez **Fiocchi Ammunition** evit e rann stadunanat) zo un embregerezh munisionoù hag elfennoù munisionoù armoù-tan hiniennel bet krouet e 1876 e Lecco (Lombardia, Italia), gant Giulio Fiocchi.

## Istor

Produiñ a reas an embregerezh munisionoù evit arme Italia er Brezel-bed Kentañ koulz hag en Eil Brezel-bed. Adalek 1943 e voe distrujet ul lodenn eus an uzinoù gant bombezadegoù. Goude ar brezel e akrogas ar familh Fiocchi gant ar produerezh diwar netra pe dost. Adalek ar bloavezhioù 1950 e troas an embregerezh war-zu ar siviled o krouiñ munisionoù evit ar siviled hag ar chaseal, ha kregiñ a reas da ezporzhiañ produioù war-zu ar Stadoù-Unanet. Tapout a reas goude an aotre da werzhañ e broduerezh da armeoù AFNA, evit ar c'halibroù 9 mm Parabellum, 5,56 mm ha 7,62 mm.

E 1983 e tiorroas c'hoazh en ur grouiñ ur rann anvet **Fiocchi Ammunition** er Stadoù-Unanet. Un uzin a voe savet e Ozark (Missouri). 200 den a labour enni hiziv-an-deiz, ha sevel a ra 80% eus ar munisionoù pe elfennoù munisionoù gwerzhet gant Fiocchi er vro-se. Ur rann all, **Fiocchi UK**, a voe digoret er Rouantelezh-Unanet e 2007. E 2022 ez eus bet prenet 70% eus Fiocchi gant ar strollad tchek CSG, ha chomet ez eus 30% gant ar familh Fiocchi, a ren c'hoazh war ar strollad hiziv-an-deiz. 1.300 den a laboure en holl evit Fiocchi ha 380 milion a euroioù en doa gounezet ar strollad e 2022.

Produiñ a ra hiziv-an-deiz elfennoù evit adkargañ kartouchennoù, hag anavezet eo ivez evit ober munisionoù nebeut-implijet pe kozh evel an 8 mm Lebel, an 9 mm Steyr pe ar 5,75 mm Velodog, ouzhpenn ar munisionoù klaseloc'h evit ar chase, ar polis, an arme pe ar sportoù tennañ.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel Fiocchi
## Daveennoù
11 × 59 mm Gras

An **11 mm Gras**, pe **11 × 59 mmR**, anvet ivez **11 mm Vickers** er broioù saoznek, zo ur munision ijinet e 1874 evit ar fuzuilhoù gall Gras. Kemer a reas plas ar c'hartouchennoù paper implijet er fuzuilhoù Chassepot. Ar gartouchenn gentañ savet e metal e oa en arme c'hall. Karget eo gant poultr du. Ur bourled a zo dezhi, ha skoet eo en he c'hreiz. Chom a reas implijet da vat betek 1886, pa voe kemeret he flas gant ar c'hartouchennoù 8 mm enne poultr divoged, savet evit ar fuzuilhoù Lebel. Daoust da se e kendalc'has da servijout er fuzuilhoù Gras e-pad ar Brezel-bed Kentañ, etre daouarn ar soudarded trevadennel dreist-holl. Ur stumm entanus evit ar mindrailherezioù a voe savet ivez, a-enep an aervagoù sturius.

## Levrlennadur
*  HUON Jean, *Le fusil Gras Mle 1874 et ses dérivés,* Crépin-Leblond, 2016, 184 p., ISBN 9782491741075

## Daveennoù
Timbroù Ingria

Emañ Ingria etre Rusia ha Finland, e su Karelia. Goude Dispac'h bolchevik 1917 e Rusia ec'h embannas Republik Ingria an Norzh (*Pohjois-Inkerin tasavalta* e finneg) he dizalc'hidigezh diouzh Rusia d'an 23 a viz Genver 1919, gant skoazell Finland ha gant ar pal bezañ staget ouzh ar vro-se. Gant feur-emglev Tartu etre Rusia ha Finland e teuas da vezañ ul lodenn eus Rusia met roet e voe dezhi un tamm emrenerezh e-pad ur prantad-amzer berr.

Daou rummad timbroù a voe embannet e 1920 dezho an alc'hwez Pohjois-Inkerin (*Ingria an norzh*) gant ar Gouarnamant lec'hel ha Servij Postoù Finland.

Embannet e oa bet ar rummad kentañ eus timbroù Norzh Ingria d'an 21 a viz Meurzh 1920. Awenet e oant bet gant re Finland eus 1917, anvet "Skouer Saarinen", timbroù savet gant an tisavour finlandat Eliel Saarinen. Buan e voent gwerzhet d'an dastumerien, ha gant se e voe an dimbrawouriezh mod arc'hantaouiñ pennañ ar republik yaouank.
An eil heuliad a oa bet savet evit servij post Norzh Ingria hag embannet d'an 2 a viz Eost 1920.

Talvoud-gwerzh an daou heuliad a oa skrivet e markoù finlandat ha heñvel o friz ouzh re Finland. War-dro 50 lizher a veze kaset eus Norzh Ingria bemdez, an darn vrasañ anezho da Finland gant tud eus nerzhioù aloubiñ Finland.

thumb|right|upright 0.8|Timbr ''Evit Ingria''
Gant Feur-emglev Tartu e voe staget ar rannvro ouzh Rusia Soviedel en-dro (en Oblast Leningrad hag echuet e voe gant implij timbroù-post Norzh-Ingria d'ar 4 a viz Du 1920. Gwerzhet ez eus bet c'hoazh timbroù e Finland dreistmoullet gant **Inkerin hyväksi** (*Evit Ingria*), met ne oant ket talvoudus evit kas lizhiri. An arc'hant rastellet a voe implijet evit harpañ repuidi eus Norzh Ingria.

## Pennadoù kar
*Timbroù Finland
*Timbroù Rusia
Fusil Modèle 1777

Ar **Fusil Modèle 1777** (hervez e anv en arme c'hall), anvet **mousked Charleville** ivez evel armoù all eus an XVIII kantved produet er memes lec'h, a oa ur mousked deveret eus armoù savet a-hed an  kantved e labouradeg Charleville (Ardennes) evit pourvezañ armeoù rouantelezh Frañs. Kemmet e voe meur a wech goude, hag implijet e voe gant kalz soudarded da vare an Dispac'h Gall pe brezelioù Napoleon.

## Deskrivadur
Ar fuzuilh Modèle 1777 zo un arm-skoaz un-tenn, karget dre e veg, pourvezet gant ur gartouchenn-baper enni ur boled 17,5 mm e dreuzkiz ha poultr du. E blatinenn-gailhastr a oa solut-tre, p'eo bet diskouezet gant amprouennoù e c'halle tennañ 25 000 gwech hep chom boud. Pa veze savet e vaionetez warnañ e c'halle ar mousked bezañ 1,92 m a hirder dezhañ ha bezañ implijet evel un arm gwenn a-enep d'ar marc'hegerezh.

Ar Modèle 1777 zo brudet evit bezañ bet ar fuzuilh kentañ dezhi pezhioù 'zo kemm-digemm a c'halled sevel war skouerennoù all eus an arm. Kement-mañ a e-zeuas diwar labour Jean-Baptiste Vaquette de Gribeauval, ijinour hag ofiser, a lakaas krouiñ gant Honoré Blanc ur c'houfrig ennañ 41 gobari eus pezhioù an arm, evit ma vije produet skouerennoù standart anezhañ. Aweniñ a reas Thomas Jefferson pa oa kannad ar Stadoù-Unanet e Frañs. Ur wech distroet d'e vrevit an US Army nevez.

Stummoù all eus an arm a voe savet evel e 1801 (anvet **modifié an IX**, *kemmet bloaz IX*), hag adstummoù a bep seurt mentoù evit ar marc'hegerezh da skouer, met chom a reas ar Modèle 1777 e servij en armeoù gall hep bezañ kemmet da vat betek monarkiezh miz Gouere ha dibenn ar bloavezhioù 1840.

War-dro daou vilion a skouerennoù anezhañ zo bet produet en holl. Ar re implijet da vare brezelioù Napoleon a zo ral a-walc'h, abalamour dezhe bezañ bet uzet ha gwallgaset a-wechoù war an tachennoù-emgann. Al lod brasañ anezhe a voe kaset d'an distruj goude 1815. Kopiennoù modern eus adstummoù an arm a zo bet produet gant an embregerezh italian Pedersoli.

## Daveennoù
Le Teilleul (kumun nevez)

**Le Teilleul** zo ur gumun nevez e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Savet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 pa voe bodet kumun gozh Le Teilleul gant Ferrières, Heussé, Husson ha Sainte-Marie-du-Bois d'ober ur gumun nevez.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Siméon-le-Stylite de Ferrières (2).JPG|Iliz Ferrières.
FranceNormandieHeusseEglise.jpg|Heussé.
Église Saint-Pierre d'Husson.JPG|Iliz Sant-Pêr, e Husson.
Église Notre-Dame de Sainte-Marie-du-Bois, Manche.JPG|Iliz Itron-Varia, e Sainte-Marie-du-Bois.
Église Saint-Patrice du Teilleul.JPG|Iliz Sant-Padrig, e Le Teilleul.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Gevelliñ
*
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Timbroù Patiala

Ur Stad indian er Panjab e oa Patiala, lec’hiet er gevred da Stad Sirmoor.

Ur **Stad-priñselezh** (*Princely State* e saozneg) gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet eo bet Patiala pa oa Indez dindan dalc’h ar vro-se. A-drugarez d'he statud emren e voe aotreet Patalia da embann timbroù India saoz, implijet er peurrest eus ar vro, nemet dreistmoullet gant PATALIA STATE.

An hevelep emglev a voe sinet etre melestradurezh kreiz India (dindan dalc’h ar Saozon) ha Stadoù bihan Faridkot, Chamba, Gwalior, Jhind ha Nabha evit aotren servijoù-post ar priñselezhioù da soulgargañ gant o anv timbroù an India saoz.

E 1884 ha 1885 ez eo embannet an timbroù kentañ, skrivet warno PUTTIALLA STATE. Adalek 1892 ez eo reizhet anv ar vro : **PATIALA STATE** a lenner diwar neuze.

Etre 1884 ha 1944 ez eus bet moullet 105 timbr boutin ha 74 timbr-servij dindan anv Patiala.
Timbroù Republik India a voe implijet adalek 1947.

## Pennadoù kar
*Timbroù Gwalior
*Timbroù Faridkot
*Timbroù Nabha
*Timbroù Jhind
*Timbroù Chamba
*Timbroù Indez Breizh-Veur
Timbroù Jerzenez

E-pad an Eil Brezel-bed eo e voe embannet timbroù kentañ Jerzenez. Aloubet e voe inizi Mor Breizh gant lu an Trede Reich e miz Gouere 1940, ha bloaz war-lerc'h e voe lakaet daou dimbr e gwerzh (unan gwer-melen, egile a liv ruz) evit ur priz izel (1/2 p. hag 1 penny), warno skoed-ardamez an enezenn (tri leon). Ar c'hwec'h timbr a vent vihan a voe embannet e 1943 a ginnige lec'hioù zo e Jerzenez : tour-tan Corbiere, kastell Elesbed, kastell Mont-Orgueil, pleg-mor Portelet… N'eus meneg ebet eus ar velestradurezh alaman, *JERSEY POSTAGE* a lenner hepmuiken.

Adembannet e voe skeudenn an timbroù-se war timbroù nevez e 1993. Diwezhatoc'h ec'h implijas Jersey timbroù rannvroel Breizh-Veur merket a-ratozh evit bezañ implijet e Jerzenez met talvoudus evit ar postañ dre ar Rouantelezh-Unanet a-bezh.

Emren e voe postoù Jerzenez adalek ar 1añ a viz Here 1969.

Liesseurt eo danvez an timbroù embannet gant Postoù Jerzenez, buhez an enezenn o vezañ un danvez pouezus : loened ar vro, arzourien Jerzenez, ilizoù, kevredigezhioù sevenadurel hag istorel (Klub kirri-tan, "Société Jersiaise"…), skoed-ardamez ar familhoù pennañ. Un timbr eus ar rummad Europa a vez embannet bep bloaz. Abaoe 2014 e vez embannet timbroù-pegsun "Post & Go gant Jersey" ivez. 

War holl dimbroù Jerzenez e lenner pep tra e saozneg, n'eus ket bet roet he flas d'ar jerzenezeg, yezh hengounel an enezenn.

## Liamm diavaez
* Postoù Jerzenez

## Pennadoù kar
*Timbroù Gwernenez
*Timbroù Aldernez
*Timbroù ar Rouantelezh-Unanet
Carquebut

**Carquebut** a oa ur gumun e departamant  Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh

Les marais de Carquebut (8).JPG

* Geunioù a gaver er gumun.
* Ar Merderet a gember gant an Douve e Carquebut hag e Beuzeville-la-Bastille.
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sainte-Mère-Église hag e Distrig Carentan. Lakaet e voe en Arondisamant Valognes e 1800.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 33 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 8,03% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou soudard eus ar gumun a voe lazhet e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914, e penn- kentañ ar brezel, unan eus ar 36vet Rujumant Troadegiezh e Châtelet, egile, eus ar 25vet Rujumant Troadegiezh e Charleroi .
### Kemm Arondisamant
* Lakaet e voe Carquebut en Arondisamant Cherbourg e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun e Belgia d'an 12 a viz Mae 1940.
* Emgann Normandi, 1944: lazhet e voe daou zen nann-soudard gant tennoù kanol e-kerzh an dilestradeg; dieubet e voe ar gumun d’ar 7 a viz Even gant an tirlu stadunanat, lec’hiet e voe un ospital milourel hag ur vered stadunanat er gumun.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2019 eo bet lakaet kumun Carquebut er gumun nevez anvet Sainte-Mère-Église.
## Monumantoù ha traoù heverk

Carquebut - Château de Franquetot 02.jpg|Ar c’hastell.
Carquebut - Ferme-manoir au pigeonnier.JPG|Ti-feurm maner.
Église Saint-Ouen de Carquebut.JPG|An iliz katolik.
Église Saint-Ouen de Carquebut - Croix de cimetière.JPG|Ar groaz.
Église Saint-Ouen de Carquebut - Monument aux Morts.JPG|Ar monumant.

* Kastell Franquetot.
* Ti-feurm maner.
* Iliz katolik *Sant Owen*.
* Kroaz ar vered.
* Monumant ar re varv, er vered, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Beuzeville-au-Plain,
* Chef-du-Pont, 
* Écoquenéauville, 
* Foucarville,
* Ravenoville
* Sainte-Mère-Église, kumun gozh.
* Sainte-Mère-Église, kumun nevez.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Browning M1900

Ar **Browning M1900**, pe **FN Model 1900**, anavezet er bloavezhioù 1900 dindan an anv **pistolenn Browning** en Europa, zo ur bistolenn damaotomatek ijinet e dibenn ar bloavezhioù 1890 gant John Browning ha produet etre 1900 ha 1911 gant an embregerezh belgiat FN Herstal. 

## Deskrivadur
Ar bistolenn damaotomatek kentañ savet gant John Browning e oa. Un dispac'h e voe ar Model 1900. Ur stumm modern a zegase, ha-hi disheñvel diouzh an nebeud pistolennoù kinniget betek-neuze evel ar Borchardt C93 pe ar Mauser C96. He zresoù a awenas ar braz eus ar pistolennoù war-lerc'h. Ur c'hammed teknikel a-bouez e oa ivez he sistem amprest gazoù evit lakaat ar c'hartouchennoù da vezañ kambret goude pep tenn. Kambret e oa e .32 ACP, ur munision savet gant Browning e-unan.

Berzh a reas ar Model 1900, ha tro 700.000 skouerenn anezhi a voe produet etre 1900 ha 1911. Abalamour dezhi e teuas ar ger *Browning* da vezañ ur gourzhanvad evit envel forzh peseurt pistolenn e Europa e deroù an XX kantved. Ar Model 1900 a voe diazez kentañ ar Colt M1911, a zo gwelet evel unan eus ar pistolennoù gwellañ en Istor.

## Daveennoù