Ignaz Goldziher

**Ignaz Goldziher**, bet ganet **Ignác (Yitzhaq Yehuda) Goldziher** (1850-1921), a oa un islamoniour hungariat, kelenner skol-veur, sekretour ar gumuniezh yuzev e Budapest hag ezel eus Akademiezh hungariat ar Skiantoù.
Unan eus diazezerien ar studioù islamek skiantel en Europa e voe, a-gevret gant an Alaman Theodor Nöldeke (1836-1930) hag an Izelvroad Christiaan Snouck Hurgronje (1857-1936).

## Buhez
Ganet e voe Ignaz Golziher d'an  e Székesfehérvár, en un tiegezh yuzev deol. Heuliañ a reas red klasel ar studioù yuzev : adalek e bempvet bloaz e studias ar Bibl, hag an Talmud (levr al lezennoù relijiel yuzev) adalek e eizhvet bloaz. D'an oad a 12 vloaz e teskas alamaneg en ur studiañ e skolaj ar Sistersianed kent mont da Vudapest da genderc'hel gant e stummadur el lise protestant.
Kent tapet e vachelouriezh gantañ ez eas da Skol-veur Budapest a-benn studiañ ar persaneg hag an turkeg ; evit mont donoc'h er yezhoù-se ez eas da Skol-veur Berlin, ma teskas an hebraeg hag an arabeg ivez. Goude-se ez eas da Skol-veur Leipzig, ma tapas un doktorelezh e 1870 d'an oad a 20 vloaz.
E 1872 e voe fiziet ennañ gant maodiern ar Sevenadur an titl anvet *privatdozent* en alamaneg, da lavarout eo kelenner dic'hopr er skolioù-meur. E-sell da gaout ur gador-gelenn c'hopret ez eas da Wien ha da Leiden evit studiañ o dastumadoù dornskridoù arabek.

Bloaz goude, e 1873, gant ur yalc'had digant ar Stad, e veajas da Balestina, da Siria ha da Gaero en Egipt. Pa zistroas da Vudapest en nevezamzer 1874 e kavas war gador-gelenn ar studioù semitek ur beleg katolik bet anvet gant an eskopti. E 1876, dre ma oa ret dezhañ kavout ur gopr ez asantas Ignaz Goldziher ar garg a sekretour meur kumuniezh ar yuzevien e Pest, a viras betek 1906 ; nac'h a reas meur a gador-gelenn veur, daoust dezhañ bout gounezet brud er bed a-bezh a-drugarez d'e labourioù.
E 1883 e kemeras perzh e Kendalc'h ar reteroniourien e Leiden, e 1886 en hini Wien hag e 1889 en hini Stockholm ma voe deroet ar Vedalenn veur dezhañ gant ar roue Oscar II Sveden ha Norvegia.

E 1894, ugent vloaz goude e zistro eus ar Reter-Nesañ hag eñ oadet 44 bloaz dija, e voe deroet dezhañ kador-gelenn ar studioù semitek e Skol-veur Budapest ; ar yuzev kentañ e voe o vout anvet er post uhel-se. Kannad gouarnamant Hungaria hag Akademiezh hungariat ar Skiantoù e voe e meur a gendalc'h etrebroadel.
Doktor war ar Lizhiri e voe e Skol-veur Cambridge, Bro-Saoz, e 1904 ha *Legum Doctor* ("kelenner war al lezennoù" e latin) e hini Obar Dheathain e Bro-Skos.

D'an  e varvas e Budapest d'an oad a 71 vloaz.

## Oberoù
Dre e anaoudegezh eus an arabeg hag ar persaneg, e studioù war an dornskridoù hag e veajoù er Reter-Nesañ — ha petra bennak ma chomas ur yuzev deol a-hed e vuhez — e tommas ouzh spered an islam. En e zeizlevr *Tagebuch* bet embannet en alamaneg e lenner kement-mañ :

P'edo e Kaero e pedas evel ur muzulman : «&nbsp;*E-touez ar miliadoù a zevoded e frotis ma zal ouzh leur ar [[moskeenn|voskeenn]]. Biskoazh em buhez ne voen deoloc'h, deoloc'h a-wir-galon, eget en deiz bervidant-se.&nbsp;»<br>
Soñjezonoù Ignaz Goldziher a-zivout an islam a droas da bimpatrom ur spered nevez er yuzevegezh e dibenn an .

Digempred e voe al lenneg en Europa e amzer, pa savas ur pont etre ar yuzevien hag ar vuzulmaned en ur nac'hañ erlec'hiañ ar feiz katolik ouzh e yuzevegezh en eskemm ouzh ur gador-gelenn en ur skol-veur vrudet.

== Labourioù ==


;<span style="font-variant:small-caps;">Alemanek</span> (diuz)
<div style="font-size:90%;">
* *Sichat-Jiczchak* (שיחת יצחק) – *Abhandlung über Ursprung, Eintheilung und Zeit der Gebete*, Pest, 1862 • "Pleustrad a-zivout orin, rannadur hag euriadur ar pedennoù"
* *Beiträge zur Geschichte der Sprachgelehrsamkeit bei den Arabern*, Wien 1871–1873 • "Degasadennoù da istor an deskiñ yezhoù e metoù an Arabed"
* *Zur Charakteristik Gelāl Ud-Dīn Us-Sujūtī’s und seiner literarischen Tätigkeit*, Wien, 1872-1873 • "A-zivout dezverkoù Gelāl Ud-Dīn Us-Sujūtī hag e oberiantiz lennegezh"
* *Beiträge zur Literaturgeschichte der Shi'a und der sunnitischen Polemik*, Wien 1874 • "Degasadennoù da istor lennegezh ar rendaeloù chiit ha sunnit"
* *Der Mythos bei den Hebräern und seine geschichtliche Entwickelung - Untersuchungen zur Mythologie und Religionswissenschaft*, Leipzig, 1876 • "Gwengel Hebreiz hag e ziorroadur istorel - Enklaskoù diwar-benn ar wengelouriezh hag ar studioù relijiel"
* *Ueber muhammedanische Polemik gegen Ahl al-kitāb*, e *Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft* (ZDMG, "Kazetenn ar Gevredigezh reterel alaman") 32, 1878 • "Diwar-benn ar rendaeloù enep Ahl al-Kitab"
* *Jugend- und Strassenpoesie in Kairo*, e ZDMG 33, 1879 • "Barzhoniezh ar yaouankizoù hag ar straedoù e Kaero"
* *Le culte des saints chez les Musulmans*, e *Revue de l'Histoire des Religions* (RHR), 1880
* *Über jüdische Sitten und Gebräuche aus muhammedanischen Schriften* e *Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums* (M. G. W. J.), 1880 • "A-zivout ar c'hustumoù hag ar pleustroù yuzev tennet eus ar skridoù muzulman"
* *Le culte des ancêtres et le culte des morts chez les Arabes*, e *Revue de l'Histoire des Religions* (RHR), 1884
* *Die Ẓâhiriten. Ihr Lehrsystem und ihre Geschichte – Ein Beitrag zur Geschichte der muhammedanischen Theologie*, Leipzig, 1884 • "Ar Zahiried O reizhiad kelenn hag o istor - Un degasadenn da istor an doueoniezh vuzulman" •  *The Zahiris - Their Doctrine and Their History, a Contribution to the History of Islamic Theology*, Brill, 2007 
* *Materialien zur Kenntniss der Almohadenbewegung in Nordafrika*, e ZDMG 41, 1887 • "Dafar a-zivout anaoudegezh luskad an [[Almohaded]] en [[Afrika an Norzh]]"
* *Arabische Beiträge zur Volksetymologie*, e *Zeitschrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft*, 1888 • "Degasadennoù an arabeg er c'herdarzhadurezh boblel"
* *Muhammedanische Studien*, 1889-1890 • "Studioù muzulman" •  *Muslim Studies*, Aldine Transaction, 2006 
* *Der Diwān des Ǧarwal b. Aus al-Ḥuṭejʿa*, e ZDMG 46, Leipzig, 1892-1893 • "*Diwān* (Teskad) Ǧarwal ben Aus al-Ḥuṭejʿa"
* *Hyperbolische Typen im Arabischen*, e ZDMG 7, 1892 • "Gourzaoladoù-skouer en arabeg"
* *Über eine rituelle Formel der Muhammedaner*, e ZDMG 48, 1894 • "A-zivout ur bomm lidel muzulman"
* *Die literarische Thätigkeit des Ṭabarī nach Ibn ʿAsākir*, e *Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes* (WZKM), 1895 • "Oberiantiz lennegel an Dabaried goude Ibn ʿAsākir"
* *Gesetzliche Bestimmungen über Kunja-Namen im Islam*, e ZDMG 51, 1897 • "Lezennoù an anvioù kunja en islam"
* *Abhandlungen zur arabischen Philologie*, Leiden, 1896-1899 • "Pleustradoù lizheregouriezh arabek" • Hildesheim : Olms Verlag, 2001 
* *Neue Materialien zur Literatur des Überlieferungswesens bei den Mohammedanern*, e ZDMG 50, 1896, • "Dafar nevez a-zivout lennegezh hengounel ar vuzulmaned"
* *Mélanges judéo-arabes*, e *Revue des Études Juives* (REJ), 1901-1910
* *Die Šuʿūbijja unter den Muhammedanern in Spanien*, e ZDMG 53, 1899 • "Ar *Šuʿūbijja* e metoù ar vuzulmaned e Spagn"
* *Zauberelemente im islamischen Gebet*, en *Orientalische Studien Theodor Nöldeke zum siebzigsten Geburtstag*, 1906 • "Elfennoù hud er pediñ islamek"
* *Kämpfe um die Stellung des Ḥadīṯ im Islam*, e ZDMG 61, 1907 • "Stourm evit savboent an Hadited en islam"
* *Buch vom Wesen der Seele*, *Von einem Unbekannten. Abhandlungen der kön*, Kentel IX, Kevredigezh ar Skiantoù, Göttingen, Berlin, 1907 • "Levr natur an ene", disin, Pleustrad ar Rouaned" 
* *Zur Geschichte der ḥanbalitischen Bewegungen*, e ZDMG 62, 1908 • "A-zivout al luskadoù hanbali"
* *Neuplatonische und gnostische Elemente im Hadit*, e *Zeitschrift für Assyriologie* 22, 1908 • "Elfennoù nevezplatonek ha gnostiked en *hadith*-où "
* *Vorlesungen über den Islam*, 1910, 1925 • "Prezegennoù a-zivout an islam" (ivez e galleg, hebraeg, hungareg ha saozneg)
* *Tod und Andenken des Chalifen Jezīd I*, e ZDMG 66, 1912 • "Marv ha koun ar c'halif Jezīd I"
* *Die islamische und die jüdische Philosophie des Mittelalters*, Leipzig & Berlin, 1909, adembannet ha kresket e 1913 • "Ar brederouriezh islamek ha yuzev er Grennamzer"
* *Das muslimische Recht und seine Stellung in der Gegenwart*, Budapest, 1916 • "Ar Gwir muzulman hag e zere a-vremañ"
* *Aus der Theologie des Fachr ad-Dīn al-Rāzī*, e *Der Islam* 3, 1912 • "Tennet eus doueoniezh Fachr ad-Dīn al-Rāzī"
* *Tradition und Dogma : Vortrag, gehalten in der Synagoge zu Stockholm am zweiten Neujahrstage, 3.&nbsp;Oktober 1913*, Berlin, 1914 • "Hengoun ha dogm : prezegenn e sinagogenn Stockholm da eil devezh ar bloaz, "
* *Streitschrift des Ġazzālī gegen die Bāṭinijja-Sekte*, Brill, Leiden 1916 • "Flemmskrid Ġazzālī enep ar sektenn Bāṭinijja"
* *Die Gottesliebe in der islamischen Theologie*, e *Der Islam* 9, 1919 • "Argarantez maget evit Doue en doueoniezh islamek"
* *Zum islamische Bilderverbot*, e ZDMG 74, 1920 • "Ar verz islamek war ar skeudennoù"
* *Die Richtungen der islamischen Koranauslegung*, lennadennoù Olaus-Petri eSkol-Veur Uppsala, Brill, Leiden, 1920 • "Kemennoù an desteriañ ar C'horan islamek"
* *Zwischen den Augen*, e *Der Islam* 11, 1921 • "Etre al lagadoù"
</div>
;<span style="font-variant:small-caps;">Hungarek</span> (diuz)
<div style="font-size:90%;">
* *A nemzetiségi kérdés az araboknál*, Budapest, 1873 • "Kudenn ar vroadelezh e metoù an Arabed"
* *A spanyolországi arabok helye az iszlám fejlődése történetében összehasonlítva a keleti arabokéval*, Budapest, 1876 • "Perzh Arabed Spagn en istor diorroadur an islam keñveriet gant Arabed ar Reter", kinniget d'an  en Akademiezh hungarek ar Skiantoù"
* *A nyelvtudomány történetéről az araboknál*, e *Nyelvtudományi Közlemények* ("Kemennoù yezhoniel") 14, 1878 • "A-zivout istor ar yezhoniezh e metoù an Arabed"
* *Az iszlám - Tanulmányok a muhammedán vallás története köréből*, Budapest, 1881 • "An islam zo - Studiadennoù a-zivout istor ar relijion vuzulman"
* *A zsidóság lényege és fejlődése*, e *Magyar-Zsidó Szemle* ("Kelaouenn yuzev-ha-hungariat") 5, 1888 • "Anien hag emdroadur ar yuzevegezh"
* *A pogány arabok költészetének hagyománya*, Budapest, 1892 • "Barzhoniezh hengounel an Arabed pagan"
* *A történetirás az arab irodalomban*, Budapest, 1895 • "An Istor ofisiel el lennegezh arabek"
* *A buddhismus hatása az iszlámra*, Budapest, 1902 - *The Influence of Buddhism upon Islam*, e *Journal of the Royal Asiatic Society*, 1904 • "Levezon ar [[Boudaegezh|voudaegezh]] war an islam"
* *Az arab irodalom rövid története* • "Istor berr al lennegezh arabek" - *A Short History of Classical Arabic Literature*, Lubrecht & Krame Ltd, 1966 
</div>

== Levrlennadur ==
;Ignaz Goldziher
*  *Gesammelte Schriften* • "Dastumad skridoù", Olms, 1967–1973  (hep ar studiadennoù bet embannet en hungareg)
*  *Tagebuch* • "Deizlev", Brill, 1978 
*  *Introduction to Islamic Theology and Law*, Princeton University Press, 1981 
*  *Kinship & Marriage in Early Arabia*, BiblioLife, 2009 
*  *Mohammed and Islam*, Gorgias, 2009 
*  *Hebrews Mythology*, CSIPP, 2015 
*  *Le Dogme et la Loi dans l'Islam* (raklavar gant {{Louis Massignon), Éditions de l'Éclat, 2005 
*  *Le Dogme et la Loi de l'Islam - Histoire du Développement Dogmatique et Juridique de aa Religion Musulmane* (alamaneg 1910, galleg 1920), Gale, 2013 
;Mammennoù all
*  <span style="font-variant:small-caps;">KRAMER, Martin</span> : *The Jewish Discovery of Islam*, Syracuse University Press, 2006, </ref>
*  <span style="font-variant:small-caps;">SCHENKER, Hillel</span> : *Islamophobia and Anti-semitism'', Markus Wiener Publishing, 2006 

## Notennoù