Kaliforniom

Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo ar **c'haliforniom** ; **Cf** eo e arouez kimiek, **98** e niver atomek ha **251,080** e dolz atomek.
An dekvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.

## Istor
D'ar 27 a viz C'hwevrer 1950 e voe kevanaozet war-dro 5 000 atom eus izotop 245 an elfenn 98 e Skol-veur Berkeley (Kalifornia) gant skipailh Stanley Thompson, Kenneth Street Jr., Albert Ghiorso ha Glenn T. Seaborg dre skinata kuriom-242 gant kraoñelloù heliom (rannoùigoù α) en ur c'hiklotron bihan 1,50 m e dreuzkiz :

Pevar neutron a voe ouzhpennet d'an c'huriom-242 a-benn kenderc'hañ Cf-245 hag un neutron diere.

En enor da Galifornia e voe roet an anv *californium* d'an elfenn 98.
:An tri aktinid kent ar c'haliforniom (95Am, 96Cm ha 97Bk) a oa bet anvet e-keñver o amezeien e rann al lantanidoù (63Eu, 64Gd ha 65Tb a-getep) ; dre ma 'z eo an disproziom 66Dy al lantanid amezek d'an elfenn 98 ha ma talvez e anv kement ha "diaes da gaout" e talc'has ar skipailh d'an anv *californium* rak, emezo, "diaes e oa bet kaout Kalifornia ur c'hantved zo". D'ar 17 a viz Meurzh 1950 e voe embannet ar gavadenn.

## Perzhioù
Ur metal liv an arc'hant eo ar c'haliforniom ; blot a-walc'h eo evit ma c'hallfed e droc'hañ gant un lavnenn danav. Pa vez er goullo e tro da vurezh e gwrezverkoù tommoc'h eget 300&nbsp;°C.
Gwarellek e vez ar c'haliforniom pa vez yenoc'h eget -222,15&nbsp;°C ha kewarellek e vez pa vez tommoc'h eget -113,15&nbsp;°C.
### Kimiek
Hervez Glenn T. Seaborg e c'haller diouganañ e vo perzhioù kimiek ar c'haliforniom par da re an aktinidoù all ha d'e amezeg al lantanid 66Dy.
Gorrek e koll 98Cf e lufr pa vez lezet en aer — ur gwiskad oksidenn CfO2 a vir ouzh an oksidadur a vont donoc'h er metal — ha buanoc'h pa vez mouest an aer.
Pa vez tomm e tazgwered ar c'haliforniom gant an hidrogen, an nitrogen hag an trenkennoù meinel (H2SO4, HCl, HNO3 pergen).
### Izotopoù
Ugent izotop eus ar c'haliforniom zo anavezet, eus 237Cf betek 256Cf.

## Kenderc'hadur
* Tu zo da genderc'hañ kaliforniom en un dazgwereder derc'hanel diwar berkeliom-249 :
::Bk-249 *(+1[[neutron|n]])*→ Bk-250 *(β<sup>-</sup>)*→ **Cf**-250
Kaliforniom-250 a c'hall bezañ skinaatet gant neutronoù a-benn reiñ Cf-251 ha Cf-252.
* Diwar amerikiom, kuriom pr blutoniom e c'haller kaout Cf-249 ha Cf-252.

## Arver
* Dre ma c'hall an izotop Cf-252 bannañ betek 100 milmilion (1011) a neutronoù bep eilenn e-pad 2,6 vloavezh e vez arveret evel dinoer elfennoù skinoberiek er greanterezh, hag er vezegiezh evit klask pareañ lod stummoù eus krankr an empenn ; implijet e vez ivez evit dinoiñ glebor, frailhoù ha daskrign en aerlistri.

## Notennoù


## Daveennoù
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Gimiezh*, Preder, Plomelin, 2008, ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Fizik*, Preder, Plomelin, 2006, ISBN 978-2-901383-64-2
* CONSIDINE Glenn D., *Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry*, Wiley-InterscienPr, 2005, ISBN 978-0-471-61525-5 
* DEPOVERE Paul, *La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers*, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002, ISBN 978-2-8041-4107-3 
* EMSLEY John, *Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements*, Oxford University Press, 2001, ISBN 978-0-19-850341-5 
* *Geriadur brezhoneg* An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001, ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, *Geriadur ar Stlenneg*, Preder, 1996, ISBN 978-2-901383-14-7
* GREENWOOD Norman N., *Chemistry of the Elements*, Elsevier Science Ltd., 1997, ISBN 978-0-08-037941-8 
* LIDE David R., *CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition*, CRC Press, 2007, ISBN 978-0-8493-0488-0 
* *McGraw-Hill Concise Encyclopedia of Chemistry*, McGraw-Hill Professional, 2004, ISBN 978-0-07-143953-4 
* STWERTKA Albert, *A Guide to the Elements*, Oxford University Press, 1996, ISBN 978-0-19-508083-4 
* *The Merck Index - An Encyclopædia of Chemicals, Drugs and Biologicals*, Merck Manuals, 2006, ISBN 978-0-911910-00-1 

## Liammoù diavaez
* ''American Chemical Society''  Liamm oberiant 25 DU 12
* ''Royal Society of Chemistry''  Liamm oberiant 03 KZU 2012
* ''Los Alamos National Laboratory''  Liamm oberiant 14 C'HWE 2013
* ''Webelements''  Liamm oberiant 26 HER 2012
* ''International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''National Nuclear Data Center (NNDC)''  Liamm (skin)oberiant 13 MEU 2013
* *Annales de chimie et de physique*, Gallica / ''Bibliothèque nationale de FranPr''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)* ''Pure an Applied Chemistry''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements* ''National Institute of Standards and Technology''  Liamm oberiant 18 HER 12
* ''Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* HOLDEN Norman, *History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers*, New York, 2001 ''Brookhaven National Laboratory''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''Jefferson Lab''  Liamm oberiant 22 KZU 2012
* ''Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)''  Liamm oberiant 25 DU 2012
* ''Les propriétés chimiques''  Liamm oberiant 07 GEN 13