open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karr-samm

Ur **c'harr-samm**, **sammgarr** pe **kamion** zo ur c'harbed gant rodoù hag ur c'heflusker (diesel peurvuiañ), brasoc'h eget ur c'harr-tan, hag a c'hall charreañ ur samm bras pe brasoc'h, pounner pe pounneroc'h.

A bep seurt kirri-samm a zo, hag evit kefridioù liesseurt : ar banngirri, ar c'hirri-marc'hadourezh, ar c'hirri-samm mezellañ (beton), ar skorngirri, an tumporelloù, ar beolgirri, kirri al lastez, ar c'hirri-distronkañ, ar c'hirri-samm-gavr, ar skraberez evit al labourioù foran...

Sammgarrer a vez graet eus ar bleiner karr-samm a-vicher. Ret eo kaout un aotre-bleinañ evit ober ar vicher-se. Reolennoù europat zo diwar-benn an amzer tremenet ouzh ar rod-stur.

Kalz micherioù a ra gant ukirri-samm : treuzdougerien a bep seurt met ivez ar saperien-pomperien, ar boliserien, ar vilourien, micherourien, hag all.

## Saverien kirri-samm

## Sport

Ur c'hampionad Europa redadegoù kirri-samm a zo, da skouer war troiad ar Mañs. Troiad Kerlabo, e Kaouennieg (Bro-Dreger), a zegemer ur gevezadeg eus kampionad Frañs ar ralli kirri-samm.

## Daveoù ha notennoù

## Pennadoù kar
* sammorell
* karr pounner
Alasdair mac Mhaighstir Alasdair

**Alasdair mac Mhaighstir Alasdair** (war-dro 1698–1770) a oa ur barzh gouezelek eus Bro-Skos, skrivagner ha geriadurour. Unan eus brudetañ barzhed ouezelek an  e voe. Ofiser e voe en arme ar Jakobidi ha kelenner gouezelek e voe d'ar priñs Charles Edward Stuart.

## E vuhez
Ganet e voe en Àird nam Murchan, war aod kornaouek Bro-Skos, ma oa pastor e dad. Kontañ a reer e voe graet skol dezhañ gant e dad a-raok ma'z eas da skol-veur Glasc'ho. Kontañ a reer ivez e kuitaas ar skol-veur a-raok kaout e ziplom da vont da zimeziñ gant Sìne Dhòmhnallach. Ur bugel o devoe, Raghnall Dubh, e 1728.
Roud a gaver eus Alasdair mac Mhaighstir Alasdair, e 1729, evel mestr-skol gant an SSPCK (Scottish Society for Propagating Christian Knowledge), ur gevredigezh protestant, en Eilean Ghleann Fhoinainn, un enezenn e Loch Seile, nepell diouzh An Gearasdan.

E 1738 e oa Alasdair oc'h ober skol e Cille Chòmhain hag e 1739 e oa e Coire Mhuilinn, ma skrivas e varzhoneg anavezetañ *Allt an t-Siùcair*. E 1741 e embannas ar geriadur gouezelek kentañ, anvet *Leabhar a Theagasc Ainminnin / A Galick an English vocabulary*.

## Emsavadeg ar Jakobidi e 1745
E 1745 e tilezas Alasdair mac Mhaighstir Alasdair al labour kelenn ha mont da-heul ar priñs Charles Edward Stuart, lesanvet *Prionnsa Teàrlach Stiùbhart* pe *Bonnie Prince Charlie*, e Gleann Fhionnainn. War-dro ar mare-se e troas ouzh ar gatoligiezh ha dont da vezañ un ofiser e penn ur reijimant 50 den en arme ar priñs. Ouzhpenn ar garg-se e voe anvet da gelenn gouezeleg d'ar piñs. Sevel a reas kanaouennoù gouezelek evit an emsavidi, evel da skouer *Òran don Phrionnsa* ("Kan d'ar priñs")''Òran don Phrionnsa''.

En em gannañ a reas en arme ar priñs Charles Edward Stewart betek an emgann diwezhañ e Cùil Lodair d'ar 16 a viz Ebrel 1746. Goude an drouziwezh-se e chomas gant ar priñs ur pennad. Pa dec'has ar priñs da Vro-C'hall avat e chomas ar barzh e Bro-Skos, dindan guzh, ha bevañ e meur a lec'h.

Embann a reas dastumadoù barzhonegoù c'hoazh goude-se, evel *Ais-Eridh na Sean Chánoin Albannaich*

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Barzhonegoù Alasdair mac Mhaighstir Alasdair e Wikimammenn
Ar c'hazh gant heuzioù lêr

***Ar c'hazh gant heuzioù l^r*** (*Kazh e heuzoù* a-wechoù dre verrdro) zo ur gontadenn diwar-benn ur c'hazh korvigellek, bet embannet gant Al Liamm e 1957 er rummad *[[Levrioù ar vugale]]*. Troet eo bet diwar ar gontadenn c'hallek *Le Maître chat ou le Chat botté* gant Charles Perrault (1628-1703).

## E yezhoù all
*  *Der gestiefelte Kater*
*  *Puss in Boots*
*  *Le chat botté*
*  *O Gato das Botas* hag *O Mestre Gato*  e Portugal, *O Gato de Botas* e Brazil

## Istor
Koshañ skrid anavezet eus istor ar c'hazh-se eo ar gontadenn italianek *[[Costantino Fortunato]]* el levr *[[Le piacevoli notti]]*, gant Giovanni Francesco Straparola war-dro 1550–1553). Anavezet e oa moarvat gant Perrault, dre ma oa bet troet e galleg.

E 1634 e voe embannet un doare italianek all, anvet *[[Gagliuso]]*, er *[[Pentamerone]]* gant Giambattista Basile. Ne seblant ket ar gontadenn bezañ bet anavezet gant Perrault, ha ne voe ket troet e galleg en e amzer. Ar paotr amañ zo ur c'hlasker-bara anvet Gagliuso (Cagliuso) a-wechoù) ha sikouret eo ivez gant e gazh. Met disheñvel eo diwezh ar gontadenn : Cagliuso a bromet un arched aour d'e gazh pa varvo. Tri devezh goude e ra van ar c'hazh da vervel ha klevout a ra Gagliuso o lavarout d'e wreg skeiñ ar c'hazh marv er-maez dre ar prenestr. Neuze e sav ar c'hazh hag e tamall e vestr, o c'houlenn ha hennezh eo ar gopr prometet evit ar sikour roet dezhañ da wellaat e stad. Neuze e red kuit ar c'hazh eus ti e vestr dizanaoudek.

E 1697 e voe embannet skrid gallek Charles Perrault.

E 1729 e voe troet skrid Perrault e saozneg gant Robert Samber, ma oa anvet *The Master Cat, or Puss in Boots* hag embannet e Londrez gant J. Pote ha R. Montagu en dastumad *Histories, or Tales of Past Times*.

E 1797, *Der gestiefelte Kater* a oa ur gomedienn alamanek gant Ludwig Tieck.

E 1812 e voe troet ar skrid en alamaneg gant ar vreudeur Grimm hag embannet en o *[[Kinder- und Hausmärchen]]*.

Er gontadenn c'hallek *Le renard doré*, bet embannet e 1900 en dastumad *[[Contes des landes et des grèves]]*, e kaver un tamm eus danvez ar gontadenn, hag an anv *marquis de Carabas* meneget ouzhpenn da ugent gwech.


Slide61l.gif|*Histories, or Tales of Past Times* e 1763
Puss-in-boots-book.jpg| Skeudenn evit an embannadur saoznek gant Otto Speckter
MoritzVonSchwind1849DerGestiefelteKater.png|Skeudenn evit  *Der gestiefelte Kater* gant Moritz Von Schwind e 1849.


## Ar gontadenn
Marvet eo ar miliner ha rannet e vadoù etre e dri mab.


Puss in Boots (136548352).jpg| *Deuit da sikour !  Emañ ar markiz o veuziñ!
Lechatbotte2.jpg| *C'hwi, tud vat o falc'hat, ma ne lavarit ket d'ar roue eo ar prad-mañ d'ar markiz, a vezo malet kig hag eskern.
Lechatbotte3.jpg| Ar c'hazh a glaskas gouzout piv e oa ar Roñfl-se.
Puss in Boots (136548447).jpg| Degemeret e voe gant ar Roñfl ken seven ha ma c'hall ur Roñfl degemer tud.


## Liammoù diavaez
* Ar skrid el Levraoueg Niverel Breizhek hag Europeat

## Notennoù ha daveoù
Contes des landes et des grèves

***Contes des landes et des grèves*** zo un dastumad kontadennoù gallek gant Paul Sébillot embannet gant *Hyacinthe Caillière Editeur*, e 1900.

## Kontadennoù al levr
Goude ar rakskrid e teu ar c'hontadennoù, rannet etre div lodenn:

:I LES AVENTURES MERVEILLEUSES
*I. Le père Décampe 
*II. Le vaisseau merveilleux 
*III. Petits yeux voient clair 
*IV. Le petit oiseau 
*V. Les poissons et le pêcheur 
*VI. Le pèlerinage de Saint-Jacques en Galice 
*VII. La souris grise 
*VIII. La fille du Sarrasin 
*IX. Le renard doré 
*X. La fiancée du lion 
*XI. La couleuvre 
*XII. Le vaisseau noir 
*XIII. La petite Toute-Belle 
*XIV. Le filou de Paris et le filou de Madrid 
*XV. Le rat marin 
*XVI. La princesse délivrée 
*XVII. L’homme et la couleuvre 
*XVIII. Les deux soldats 
*XIX. Le filleul de la fée 
*XX. Le géant qui n’avait qu’un œil 
*XXI. Les trois docteurs 
*XXII. La chasse mortelle 
*XXIII. La fée de la Corbière 
*XXIV. Le lion et le voleur 
*XXV. Le brigot et les grapillons 
*XXVI. Le lion, le renard et l’homme 
*XXVII. Les quatre dons 
*XXVIII. L’homme qui vendit sa peau au diable 
*XXIX. Le vrai juste 
*XXX. Le compère de la Mort 
*XXXI. La Mort et le bonhomme 

:II LES FACÉTIES ET LES BONS TOURS
*XXXII. Les deux idiots
*XXXIII. Le fermier rusé 
*XXXIV. G’laume le loup et Pierre le renard 
*XXXV. Le pressoir et la bête 
*XXXVI. Le hausseur 
*XXXVII. Les femmes et le secret 
*XXXVIII. Les douze Normands 
*XXXIX. Le Minard du Jaguen 
*XL. L’ombre 
*XLI. La mort du bon Dieu
Karr-boutin

Ar **c'harr-boutin** zo un c'harbed bras da gas tud azezet klok en o c'hador-vrec'h. Implijet eo evit ar beajoù etre kêrioù, an touristerezh pe ar skolidi, en enep d'ar bus a zo implijet evit linennoù boas ur gêr pe ur veurgêr. Ur c'houlog, ur c'houfr bras, en deus evit lakaat seier ha malizennoù an dreizhidi. E lod eus ar c'hirri-boutin e kaver privezioù, skinwel hag ul lec'h evit lakaat seier a-us ar pennoù. Ar c'hadorioù a c'hall alies bezañ kostezet. Rideozioù o deus ar prenestroù. Lod anezho a c'hall degemer tud e kadorioù-ruilh.

Seurtoù kirri-boutin :
* ar c'harr-boutin skol
* ar c'harr-boutin touristerezh bras : gallout a ra heuliañ ul linenn voas pe get
* ar c'harr-boutin etrekêrioù hag a heuilh linennoù boas. Marc'hadmatoc'h eo eget an tren, met hiroc'h eo ar veaj. Mont a ra eus an eil « gar ar c'hirri-boutin » d'eben.

En Unaniezh Europa eo ret d'ar veajourien lakaat o gouriz-surentez (sturiad 2003/20/CE). 

## Pennadoù kar
* Bus
* Treuzdougen boutin
Kermode

**Kermode** zo un anv tiegezh a orin eus Enez-Vanav. Mac Diarmada eo ar stumm iwerzhonek a-orin, bet saoznekaet e MacDermot.

## Tud vrudet
* Robert Kermode (1812–1870), politikour eus Tasmania
* Philip Moore Callow Kermode (1855–1932), hendraour hag istorour manavat
* Alexander Kermode (1876–1934), c'hoarier kriked astralian
* Josephine Kermode (Cushag, 1852–1937), barzh hag aozer c'hoariva manavat
* Harry Kermode (1922–2009), c'hoarier basketball kanadian
* Frank Kermode (1919–2010), skridvarnour breizhveuriat
* Robin Kermode (1958), aktour breizhveuriat
* Mark Kermode (1963), filmvarnour breizhveuriat
* Chris Kermode (1965), c'hoarier tennis saoz

## A bep seurt
* an arzh Kermode a zo bet anvet diouzh anv Franck Kermode, rener Muzeom ar Roue Kolombia Breizh-Veur.

## Gwelet ivez
* Kermit
Elliot Page

**Elliot Page** a zo un aktour kanadian bet ganet d'ar 21 a viz C'hwevrer 1987 en Halifax Nova Scotia, e Kanada.
Kermit

**Kermit** zo un anv-bihan keltiek hag a zeu eus an anv-tiegezh manavek Kermode. Roet e vez d'ar baotred, hag er Stadoù-Unanet dreist-holl. Krog e oa da vezañ anavezet en Amerika dre tud pe tudennoù evel Kermit Roosevelt (1889–1943), mab Theodore Roosevelt, prezidant ar vro, hag Edith Kermit Carow, hag ivez Kermit ar ran, un dudenn krouet e 1955, brudet dre ar programmoù skinwel Sesame Street adalek 1969 ha The Muppet Show adalek 1976.

## Tud vrudet all
* Kermit Beahan, ofisour an US Air Force en doe laosket ar vombezenn atomek war Nagasaki 
* Kermit Cintrón, bokser eus Puerto Rico
* Kermit Erasmus, c'hoarier melldroad suafrikan
* Kermit Washington, c'hoarier basketball an NBA
Treuzdougen

## Modoù pennañ an treuzdougen a-vremañ
* ar c'harr-tan hag an ardivinkoù deveret : karr-boutin, karr-samm
* ar fuzeenn
* an hent-houarn hag an ardivinkoù deveret : ar metro, an tram, an Tren Tizh-ha-Tizh
* ar marc'h-houarn hag an ardivinkoù deveret : marc'h-tan
* an nijerez
Vincenzo Bellini

**Vincenzo Bellini** , ganet d'an  3 a viz Du 1801 e Catania, e Rouantelezh Sikilia, ha marvet d'an  23 a viz Gwengolo  1835 e Puteaux e Bro-C'hall, a oa ur sonaozour italian eus amzer ar romantelezh.

Mervel a reas da 33 bloaz.

## Oberennoù
*La sonnambula (1831), 
*Norma (1831) 
*I puritani (1835).
Harvey

**Harvey** zo stumm saoznek an anv brezhonek Herve a gaver stank er broioù saoznek, kenkoulz evel anv-bihan hag evel anv-tiegezh.

## Stummoù all
* Hervey
* Hal zo ur berrstumm anezhañ

## Tud vrudet
### Anv-bihan
* Harvey Shapiro, barzh stadunanat
* Harvey Keitel, aktour stadunanat
* Harvey Weinstein, produour filmoù stadunanat
### Anv-tiegezh
* Polly Jean Harvey pe PJ Harvey (1969), kanerez-sonaozerez saoz
* Mick Harvey (1958), gitarour aostralian, bet er strollad Nick Cave and the Bad Seeds

## Tudennoù
* Bob Harvey, kabiten al lestr morlaeron Speedy e romant Jules Verne An Enezenn gevrinus.
## Pennadoù kar
* Herve
* Hervey
* Harvie
Medvedev

**Medvedev** (e rusianeg *Медве́дев*) evit ar baotred, ha **Medvedeva** (*Медве́дева*) evit ar merc'hed, zo un anv-tiegezh a gaver stank er broioù rusianek, hag a zeu eus ar ger "medved" (*медве́дь*) a dalvez kement hag arzh.

## Tud vrudet
* Aleksei Medvedev, melldroader rusian a vicher 
* Andrei Medvedev, c'hoarier tennis ukrainat
* Daniil Medvedev (1996), c'hoarier tennis rusian
* Dimitri Medvedev (1965), bet kentañ ministr ha bet prezidant Kevread Rusia
* Maksim Medvedev (g. e 1989), melldroader azerbaidjanat

## A bep seurt
* skeul Medvedev-Sponheuer-Karnik evit muzuliañ ar c'hrenoù-douar
* *(17000) Medvedev*', asteroidenn anvet diouzh ar matematikour Alexandr V. Medvedev.

## Gwelet ivez
* Orsini, anv-tiegezh italian.
Pujol

**Pujol** zo un anv-tiegezh hag a gaver stank er broioù katalanek hag okitanek, hag a dalv "torgenn vihan". Un anv-lec'h e c'hall bezañ ivez.

## Stummoù all
* Puyol
* Puyols
* Pujols
* *Poujol* e galleg.

## Tud vrudet
* Joan Pau Pujol (1570–1626), sonaozer katalan
* Jordi Pujol, bet prezidant Generalitat Katalonia
* Marc Pujol (1982), melldroader eus Andorra
* Juan Pujol García (1912–1988), gwazour doubl a laboure evit ar Vreizhveuriz e-pad an Eil Brezel Bed.

## Anv-lec'h
* Le Pujol, kumun gozh e Haute-Garonne, bremañ e-barzh kumun Sainte-Foy-d'Aigrefeuille,
* Le Pujol, kumun gozh e Tarn, bremañ e-barzh kumun Le Ségur.
Szopka Krakovia

**Szopka Krakovia** ("kraou Kraków") eo anv ar c'hrevier Nedeleg a vez savet bep bloaz e Kraków e Polonia da-geñver an Nedeleg.
Enno e vez diskouezet ganedigezh ar Mabig Jezuz dirak unan eus savadurioù brudet Kraków, hag ouzhpenn mergodennoù tud eus istor ar vro, evel Tadeusz Kościuszko pe lod mojennel evel aerouant Wawel.


Szopka krakowska1.JPG|
Szopka krakowska3.JPG|
Szopka krakowska4.JPG|
Szopka krakowska autorstwa Andrzej Morańskiego. Kamienna Góra, kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa.JPG|


## Liammoù diavaez
*Mirdi Istor Krakovia : pep kentañ Sul a viz Kerzu e vez lakaet ar c'hrevier-se e Mirdi Istor Krakovia. 
*Ar Gedour Diskouezadeg krevier en Ignol, e Bro-Gwened : krevier-koad eus Chochołów, e menez Tatry, bourk bihanik, e-kichen kêr Zakopane, ha diouzhtu krevier-bras eus Krakovia.
Gicquel

**Gicquel** zo un anv-tiegezh eus Breizh Uhel hag a zeu eus Judicaël, stumm gallek Yezekael.

## Stummoù all
* Giquel e galleg
* Jikel e brezhoneg

## Tud vrudet
* Arnaud Gicquel (ganet e 1972), kampion roller tizh
* Jean Iañ Gicquel, lean, eskob Roazhon en 
* Jean Gicquel (ganet e 1937), gwiraour gall
* Jean-Charles Gicquel (ganet e 1967), atletour e lamm a-serzh
** e verc'h Lucille Gicquel, c'hoarierez volley-ball 
* Marc Gicquel (ganet e 1977), c'hoarier tennis
* Pierre Guillaume Gicquel des Touches (1770-1824), ofiser a vor er morlu gall ha goude holandat
* Roger Gicquel (1933-2010), kazetenner ha kinniger skinwel
* Thom Gicquel (ganet e 1999), c'hoarier badminton
* Yvonig Gicquel (1933-2008), pe Ivonig Jikel, istorour hag armerzhour

## Gwelet ivez
* Jezekel
* Jekel
Aifric

**Aifric** ([ˈafʲ.ɾʲɪc]) zo ur stirad skinwel iwerzhonek evit ar grennarded. Kenbroduet ha skrivet eo bet gant Tadhg Mac Dhonnagáin ha kensevenet ha renet gant Paul Mercier. Meur a briz zo bet tapet gant ar stirad, evel gant an IFTA en doa enoret anezhañ gant ur priz evit ar "Best Children's/Youth Program".

Kroget e oa ar skignañ d'an 31 a viz Here 2006, devezh dekvet deiz-ha-bloaz TG4. Aifric , skignet war TG4 gant berzh, zo bet skignet ivez war ar chadenn BBC Alba, gant istitloù e gouezeleg Bro-Skos. Skignet eo bet ivez war an HBO Latin America istitlet en portugaleg ha spagnoleg ar wech-mañ.

Advouezhiet eo bet ar stirad skinwel e brezhoneg gant Dizale. Ha skignet eo bet gant Brezhoweb ha gant ar chadennoù lec'hel TVR, Tébésud ha Tébéo.

## Istor
Ar stirad skinwel a ro tro da heuliañ buhez Aifric he deus heuliet he familh iskis eus Dulenn etrezek ur gêr nevez e kornôg Iwerzhon. Ar grennardez 14 vloaz he deus c'hoant da loc'hañ buan gant ur vuhez nevez, siwazh eviti ne vo ket sikouret gant he familh evit tizhout ar pal-se. Ar vamm zo un hippy new-age enebet a-grenn ouzh ar skinwel. An tad en deus c'hoant da zont da vezañ ur rock star. Breur bihan Aifric zo kazus da vat ganti.

## Liammoù diavaez
* Aifric war TG4
* Aifric war Brezhoweb
* Aifric war IMDb

## Notennoù ha daveennoù
Barbara Carlotti

**Barbara Carlotti**, ganet e 1974, zo ur ganerez c'hall a orin kors. 

Kanañ e galleg a ra hag e korseg a-wechoù. 

En 2020 he deus embannet an albom *"Corse, île d’amour"*, un albom ma kan kanaouennoù gallek ha korsek a oa bet kanet a-raok gant Regina et Bruno, Antoine Ciosi, Charles Rocchi, Tony Toga, Tino Rossi ha Canta U Populu Corsu.
Poilvet

**Poilvet** zo un anv-tiegezh a gaver e Bro-Sant-Brieg dreist-holl. 

## Stummoù all
* Poilvé, Poilevet, Pelvé, Pelvet, Pellevet

## Tud vrudet
* Émile Poilvé (1903 e Megrid - 1962 e Leskoed-Lanyugon), gourener
* Yann Poilvet (1927 e Landehen, 2010 e Sant-Brieg), rezistant, emsaver, kazetenner ha rener ar gelaouenn Armor Magazine
* Anne-Edith Poilvet, pennskridaozerez Armor Magazine betek 2011
* Benoît Poilvet (1976 e Sant-Brieg), marc'hhouarner
* Ludovic Poilvet (1983 e Sant-Brieg), marc'hhouarner
Hubert

**Hubert** zo un anv-bihan gallek roet d'ar baotred.

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar germaneg *hug* "spered" ha *beraht* "kaer, lemm". Tremenet eo e kalz yezhoù : alamaneg, gallek, saozneg, poloneg hag all. D'an 3 a viz Du e vez lidet sant Hubertus (war-dro 656 – 30 a viz Mae 727).

## Adstummoù
* *Hubertine* evit ar merc'hed
* *Humbert*.

## Yezhoù all
**[[Hubertus]]* e nederlandeg, alamaneg, latin
**Huprecht* en alamaneg
**Hub, Hubrecht, [[Huib]], Huibert, Huibrecht, Huijbrecht, [[Huub]], Huybert, Huybrecht* e nederlandeg
**Hubert, [[Hobart]]*, e saozneg
* *[[Huberzh]]* e brezhoneg
**Hubertas* e lituaneg
**Huberto* e spagnoleg
**[[Uberto]]*  en italianeg

## Tud vrudet
*Hubert Walter, arc'heskob saoz,  kantved,
*Hubert van Eyck (war-dro 1385–1426), livour flamank
*Hubert-François Gravelot (1699-1773), livour gall
*Hubert Robert (1733-1808), livour gall

Restr:Hubert_van_Eyck_(1366–1426)_by_Edme_de_Boulonois.jpg|  Hubert van Eyck
Restr:Hubert_Gravelot.png| Hubert-François Gravelot
Restr:Élisabeth-Louise_Vigée-Le_Brun_-_Hubert_Robert_(1788).jpg | Hubert Robert, poltred gant Élisabeth Vigée-Lebrun 

### kantved
*Hubert Lyautey (1854–1934), jeneral gall
*Hubert Pierlot (1883–1963), kentañ ministr Belgia
*Hubert Humphrey (1911 – 1978), politiker stadunanat ha besprezidant SUA
*Hubert Maga (1916–2000), prezidant Dahomey
*Hubert de Givenchy (1921–2018), kemener a-stroñs gall
*Hubert Reeves (1932), astrofizikour kanadian
* *Hubert*, anv-pluenn Hubert Boulard, aozer bannoù-treset breizhat

### Anv-tiegezh
Ar stummoù anvioù-tiegezh zo niverusik ha kavet e vezont e un toullad yezhoù, en o zouez ar galleg hag ar saozneg : *[[Hubbert]], Hupert, [[Huppert]], [[Hupperts]], [[Huppertz]]*.
Tud vrudet :
* Louis René Denis Hubert (1770-1832), chouan breizhat
* Augustin Hubert (1918-1944), ofiser a vor breizhat
* Jean-Loup Hubert (1949-), filmaozer breizhat

### Tudennoù a faltazi
* *Hubert Duck*, berraet e Huey Duck
**Hubert Bonisseur de La Bath*, gwir anv OSS 117, gwazour kuzh gall.

## Anv-lec'h
;
*Hubert, Kentucky
*Hubert, North Carolina

;
* Hubert-Folie, kumun e Calvados
* Audouville-la-Hubert, kumun e Manche
* Les Moutiers-Hubert, kumun e Calvados
* Ménil-Hubert-en-Exmes, kumun en Orne
* Ménil-Hubert-sur-Orne, kumun en Orne
* Tournedos-Bois-Hubert, kumun en Eure

### Saint-Hubert
* Saint-Hubert, anv meur a gumun 
**Saint-Hubert (Belgia), e proviñs Luksembourg, 
**Saint-Hubert (Longueuil), e Kebek
**Saint-Hubert (Moselle), e Loren

## Gwelet ivez
* Hebert,  Herbert, Humbert
Cautious Hero: The Hero Is Overpowered but Overly Cautious

**Cautious Hero: The Hero Is Overpowered but Overly Cautious** (japaneg: この勇者が俺TUEEEくせに慎重すぎる, Hepburn: Kono Yūsha ga Ore Tsuē Kuse ni Shinchō Sugiru) zo un heuliad light novel skrivet gant Light Tuchihi ha skeudennet gant Saori Toyota. Kroget eo bet gant un embann niverennel e miz Even 2016 dre al lec'hienn internet Kakuyomu perc'hennet gant an embanner Kadokawa Corporation. Goude-se e oa bet prenet gant Fujimi Shobo. Embannet e oa bet ar c'hentañ light novel e miz C'hwevrer 2017 e doare mouladur eus al lec'hienn. E miz Kerzu 2019 e oa bet embannet seizh levr. An heuliad light novel a zo bet prenet ar gwirioù evit Norzhamerika gant Yen Press. Un adsevel manga gant tresadennoù arbennik a zo bet embannet er gazetenn Monthly Dragon Age perc'hennet gant Fujimi Shobo adalek miz Du 2018. Dastumet eo bet an holl lodennoù e stumm tri tankōbon. Un adsevel doare stirad tresadenn-bev a zo bet savet gant ar studio White Fox ha skignet eus miz Here betek miz Kerzu 2019.
Horatio Nelson

Ar besamiral **Horatio Nelson, 1añ Beskont Nelson, 1añ Dug Bronte**, KB, ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1758 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Here 1805, lesanvet *Amiral Nelson*, a oa un ofiser er Royal Navy. Ofiser awener, penngadour mailh, deuet e oa a-benn da reiñ an trec'h d'ar Saozon e meur a emgann war vor, dreist-holl e-kerzh Brezelioù Napoleon. Gloazet e voe er stourm, ha koll a reas ul lagad e Korsika pa oa oadet a 35 bloaz. Kollet en doa ivez darn eus ur vrec'h e-kerzh aloubadenn c'hwitet Santa Cruz de Tenerife pa oa 40 vloaz. A-benn ar fin e voe lazhet e-kerzh Emgann Trafalgar e 1805.

Tri c'holonenn zo pe zo bet savet en e enor : gwelout Kolonenn Nelson.
Jackson (tud)

*Gwelet ivez ar pennad [[Jackson]].*

**Jackson** zo un anv-bihan hag un anv-tiegezh saoznek hag a dalv « mab Jack ».

## Tud vrudet

### Anv-tiegezh
*Andrew Jackson (1767-1845), prezidant SUA
*Kenneth H. Jackson (1909), yezhoniour saoz
*Stonewall Jackson (1824-1863), jeneral stadunanat
*Joe Jackson (1954), kaner saoz
*Michael Jackson (1958-2009), kaner ha dañser stadunanat
*Peter Jackson (1961), filmaozer zelandneveziat

### Anv-bihan
*Jackson Showalter (1860-1935), mestrc'hoarier echedoù stadunanat
*Jackson Pollock (1912-1956), arzour stadunanat

## A bep seurt
* Francis Jackson Project, ul laz-seniñ funky

## Gwelet ivez
* Jack
Marcel-Edmond Naegelen

**Marcel-Edmond Naegelen**, ganet d'ar  e Belfort ha marvet d'ar  e Pariz, a oa ur politiker gall, bet kannad sokialour, ministr ha gouarnour Aljeria.
Meur a levr en deus skrivet.

## Buhez
Mab e oa d'ur baraer elzasat divroet da  chom gall pa oa bet faezhet an arme c'hall e 1871.

Studiañ a reas e lise Belfort, hag alese ez eas da Skol Normal Uhel Saint-Cloud. E 1909 pe 1910 e lakaas e anv en SFIO, strollad sokialour an amzer. Mont a reas da soudard e-pad ar Brezel-bed kentañ, ma tapas meur a vedalenn.

E 1919 ez eas da gelenner war al lizhiri e Skol Normal Strasbourg.

E 1925 e voe dilennet da guzulier-kêr hag addilennet betek 1940, ha da guzulier-kanton e 1937. Eil maer e voe adal 1925 betek 1929, hag adarre adalek 1935 betek 1940. Ne zeuas ket a-benn da vont da gannad, kannet e voe e 1932 hag e 1936 gant an emrener Jean-Pierre Mourer. E miz Gwengolo 1939 e oa kelenner e Skol Normal ar Skolaerien e Strasbourg, ha tec'hel a reas betek Périgueux gant ar studierien ha kelennerien all.

E 1940 ec'h aozas kas tud eus Strasbourg war-du an Dordogne hag e kemeras perzh er Rezistañs C'hall, er rouedad *Combat*.
E vreur René a oa kazetenner e Marseille, er *Mot d'ordre*, a-du gant Pétain.

Goude dieubidigezh Bro-C'hall e 1944 e voe prezidant Lez-Uhel ar Justis. Anvet e voe da eilmaer Strasbourg ha dilennet da gannad ar Bas-Rhin e 1945.

Adalek 1946 betek 1948 e voe ministr an Deskadurezh vroadel. 

Gouarnour Algeria  e voe eus 1948 betek 1951 ha labourat a reas da falsañ an dilennadegoù a-enep ar gostezenn a-du gant an dieubidigezh.

E 1953 en em ginnigas da brezidant er vodadenn vroadel : 13 troiad-vouezhiaén a voe, er penn e voe er c'hentañ tro, en eil, hag en unnekvet, met  René Coty a voe trec'h en trizekvet ha diwezhañ tro.

## Oberennoù
**Mission en Algérie. Expériences et opinions d’un gouverneur général*
**L'attente sous les armes*
**Une route plus large que longue*
**L'hexagonie, essai fantaisiste d'histoire contemporaine*
**La France d'outre-mer, sa situation actuelle*
**Histoire et figures d'Alsace*
**[[Josip Broz Tito|Tito]]*
**La Révolution assassinée Hongrie OCT.-NOV. 1956*
## Notennoù
Jack

**Jack** zo un anv-bihan hag a gaver stank er broioù saoznek.

## Orin
Da gentañ e veze implijet evel stumm-bihanaat an anv-bihan Jackson, met gallout a ra bezañ  implijet evel berranv kalz anvioù-tud all, evel John, Jacob, Jason, Jan, Johann, Johannes, Joachim, ha James zoken,  dre levezon an anv-bihan gallek Jacques.

E Bro-C'hall e vez implijet ivez evel stumm saoznek, « modernoc'h », an anv *Jacques*.

Berradur saoznek anvioù merc'hed e c'hall bezañ ivez : Jacqueline ha Jackie.

Ar saoznegerien a ra ivez gant *Jack* e kalz troioù-lavar ha leterc'hadoù, evel Yann e brezhoneg, da skouer *Jackass* (hag a dalv azen), Jack-o'-lantern, *lumberjack* (koadour) hag all.

## Tud vrudet

## 
*Jack Butler (1901–1986), komzer diwezhañ ar yezh jiwarli
*Sir John Arthur Brabham pe Jack Brabham (1926-2014), blenier kirri

## 
*Jack McDevitt (g.1935), skrivagner skiant-faltazi
*Jack Rackham (?- 1720), morlaer 
*Jack Sumner (1840–1907), ergerzher

## 
*Jack Bruce (1943), soner ha kaner

## 
*Jack Pinoteau (1923-2017), aktour ha filmaozer
*Jack Lang (1939), politikour

## 

*Jack LaLanne (1914-2011), kinniger skinwel diwar-benn ar fitness
*Jack London (1876-1916), skrivagner
*Jack Kirby (1917-1994), treser comics
*Jack Vance (1916-2013), skrivagner
*Jack Kerouac (1922-1969), anv-pluenn Jean-Louis Kerouac, skrivagner
*John Holbrook lesanvet Jack Vance (1916-2013), skrivagner skiant-faltazi ha moliac'h
**Jack* a veze graet eus John Fitzgerald Kennedy, bet prezidant SUA, gant e dud
*Jack McDevitt (g. e 1935), skrivagner skiant-faltazi
*Jack Nicholson (g. e 1937), aktour stadunanat

## Sevenadur
* *[[Jack and Jill (rimadell)|Jack and Jill]]*, rimadell savet a-raok 1777
**[[Jack the Giant Killer]]*, kontadenn eus Kernev-Veur
**[[Jack and the Beanstalk (1922)]]*, film berr bevaat gant Walt Disney
* Jack Sparrow, penndudenn an heuliad filmoù *[[Pirates of the Caribbean (heuliad filmoù)|Pirates of the Caribbean]]*

## Gwelet ivez
* Jacky
Jacky

**Jacky** pe **Jackie** zo ur berranv saoznek, diwar an anvioù-bihan Jack, John, Jacques, Jacqueline hag all. Roet e vez kenkoulz d'ar baotred ha d'ar merc'hed eta. Er broioù gallek ivez, Belgia ha norzh Bro-C'hall dreist-holl, e kaver an anv Jacky ha Jackie, an eil roet d'ar baotred ha egile d'ar merc'hed hepken.

## Tud vrudet
### Politikerezh
*Jacqueline Kennedy lesanvet Jackie Kennedy, itron gentañ SUA, gwreg John Kennedy
* Jacky Flippot, politikour eus Strollad Breizh

### Sport
*Jackie Stewart (g. 1939), blenier formulenn 1 skosat
*Jacques Icks, lesanvet Jacky Icks, blenier kirri belgiat
*Keith Jack Oliver (1942), blenier redadegoù kirri saoz, lesanvet Jackie Oliver
* Jacky Durand (g. e 1967), marc'hhouarner gall

### Sevenadur
#### 
* *Jacky*, ur ganaouenn gant Jacques Brel
#### 
*Jacky Molard, soner
#### 
*Jacky Boufroura, anv gwir Jacques Villeret (1951-2005), aktour
* Jackie Berroyer, fentigellour
* Jackie Sardou, aktourez
*Jacques Jakubowicz lesanvet Jacky, kinniger skinwel
#### 
*Jackie Shroff (g. 1957), aktour ha filamaozour
#### 
*Jackie Chan (g. 1954), aktour
Klañvgarr

Ar **c'hlañvgarr** (pe **ambulañs** er yezh komzet) zo ur c'harbed evit kas ar glañvourien, ar c'hloazidi hag ar gwilioudadezed betek un ospital pe un unvez prederioù bennak (da skouer evit prederioù heuliañ hag azgouestaat, pe addeskiñ hag advarrekaat ar c'horf). Aveet eo ar c'harr evit evezhiañ ar gouziviad ha reiñ ar prederioù kentañ.

Mallus e c'hall bezañ an treuzdougen. Karbedoù priorek e vez ar c'hlañvgirri eta gant an darn vuiañ eus kodoù an hentoù er bed. Ur gouloù-tro hag ur c'hwitellerez o dez ivez, ha livioù flamm hag arouezioù liesseurt : ar Groaz Ruz, ar Greskenn Ruz, steredenn ar vuhez, Kroaz Malta pe merkad Battenburg.

Peurvuiañ int sammorelloù, met kavout a reer klañvgirri er bed hag a zo marc'hoù-tan, kirri-tan, busoù, aerlistri (ur viñsaskell pe ur c'harr-nij peurliesañ), pe bigi.

Krouet e voe ar c'hlañvgirri e-pad ar brezelioù evit kas ar c'hloazidi er-maez eus an dachenn. A-raok ma oa ijinet ar c'hirri-tan ne oant nemet kirri sachet gant kezeg pe tud.
Astorga

**Astorga** zo ur gumun hag ur gêr eus Spagn, e-kreiz proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León. Tudet-stank eo gant 10 867 a annezidi (e 2019) war ur gorread 46,78 km².

Kêr-benn eskopti Astorga eo, unan eus koshañ ha brasañ eskoptioù Spagn, hag en em astenn war lodennoù eus proviñsoù León, Ourense ha Zamora. 

Abalamour d'he istor ha d'he savadurioù, abalamour m'emañ war unan eus Hentoù Sant Jakez ha war ar Vía de la Plata ("hent an arc'hant"), hag abalamour d'ar festoù a-leizh a vez graet eno a-hed ar bloaz, evel da vare an Ened pe ar Sizhun Santel, eo deuet Astorga da vezañ ur gêr a vez darempredet stank gant an douristed, eus Spagn pe an estrenvro. E-touez ar savadurioù pouezusañ emañ an iliz-veur, palez an eskob, an ti-kêr hag ar mirdi roman. 

Savet e oa bet Astorga er bloaz 14 kent J.K., gant an anv latin *Asturica Augusta*. 

## Liammoù diavaez

* Ayuntamiento de Astorga
Ceann an Chairn

**Ceann an Chairn** (*Carnsore Point* e saozneg) zo ur beg-douar e gevred iwerzhon, e kontelezh Loch Garman.

Lakaat a reer ar beg-douar-se da verkañ bevenn su Mor Iwerzhon, e tu Iwerzhon. Etre Ceann an Chairn ha Penmaen Dewi, e Kembre, emañ Kanol Sant Jord, ar ganol-vor etre Mor Iwerzhon hag ar Mor Keltiek.

Moarvat ez eo al lec'h-se a voe anvet *Ἱερον* (Hieron, « beg-douar sakr ») gant Ptolemaios en e *Zouaroniezh* (Eil kantved goude J.K.).

E dibenn ar bloavezhioù 1970 en doa klasket gouarnamant Republik Iwerzhon sevel ur greizenn nukleel eno. Manifestadegoù e-leizh a voe graet ha sonadegoù bras bep hañv, e miz Eost, etre 1978 ha 1981, gant sonerien brudet evel Christy Moore. Dilezet e voe ar soñj gant ar gouarnamant, a-benn ar fin.

## Notennoù
London Beer Flood

**London Beer Flood** ("Bier-beuz Londrez") a vez graet eus ur gwallzarvoud en Horse Shoe Brewery, e Londrez, d'ar 17 a viz Here 1814. C'hoarvezet e oa pa oa tarzhet ur varazh bier bras (6,7 m uhedler). Nerzh ar wagennad bier en doa lakaet ar barazhoù all da darzhañ ivez: e-tro 1 470 000 litrad bier a oa aet dre ar straedoù. Daou di a oa bet distrujet, hag eizh den lazhet. Hervez dezrevell ar medisin war ar c'horfoù e oant marvet "casually, accidentally and by misfortune".
## Gouzañvidi
* Eleanor Cooper, 14 vloaz
* Mary Mulvey, 30 vloaz
* Thomas Murry, 3 bloaz (mab Mary Mulvey)
* Hannah Bamfield, 4 bloaz ha 4 miz
* Sarah Bates, 3 bloaz ha 5 miz
* Ann Saville, 60 vloaz
* Elizabeth Smith, 27 vloaz
* Catherine Butler, 65 bloaz
Cimbri

**Cimbri**, pe **Kimbred**, a reer eus ur boblad a oa o chom da gentañ e Jutland (Danmark hiziv) ; ur bobl c'herman e oa war a greder, daoust ma'z eus bet lavaret e oant Kelted. War-dro diwezh an Eil kantved kent J.K. ez eas un toullad anezho, asambles gant strolladoù Teutoned hag Ambrones, war-zu ar c'hreisteiz da glask douaroù nevez. Ne ouzer ket gwall vat perak : marteze e oa bet beuzet o bro gant liñvadennoù. Hervez an istorour Ploutarc'hos e oa un armead 300 000 den anezho, met hervez istorourien all ne oant ket ken stank.

En em gannañ a rejont a-enep Republik Roma etre -113 ha -101. Trec'h e voe ar C'hermaned da gentañ, evel da skouer en Emgann Arausio, ma voe faezhet un arme roman vras. Goude se e voe preizhet lodennoù bras eus Galia ha Hispania ganto. E 101 kent J.K., pa oant o klask aloubiñ gourenez Italia e voent faezhet e Vercellae gant Caius Marius, ha lazhet e voe Boiorix,  roue Cimbri,. Flastret e oa armeoù ar C'hermaned da vat. Lod eus ar g-Cimbri, marteze, a zistroas d'o bro orin, rak istorourien zo a veneg e oa ur bobl anvet Cimbri o chom e hanternoz Jutland er I kantved goude J.K..

Daoust m'eo un tammig heñvel an anvioù *Cimbri* hag *Kembre*, n'eus darempred ebet etre an div bobl-se. Koulskoude e kav da lod istorourien e c'hallfe ar g-Cimbri bezañ ur bobl geltiek pe bezañ ur bobl c'herman keltiekaet. Rak un anv keltiek e seblant bezañ hini ar roue *Boiorix*.

## Notennoù
Opont

}
|-
|colspan="2" align="center" | 
|-
!colspan="2" align="center" | Iliz katolik *Sant Laorañs*
|-
|**[[Riez]]**||Belgia
|-
|**[[Belgia|Kumuniezh]]**||
|-
|**[[Rannvroioù Belgia|Rannvro]]**||
|-  
|**[[Proviñsoù Belgia|Proviñs]]**||
|-
|**[[Arondisamantoù Belgia|Arondisamant]]**
|Neufchâteau
|-
|**Kumun**||Paliseul
|-
|**Kod-post**||6852
|-
|**Kod pellgomz**||061
|}
**Opont** (e walloneg : *Ôpont*) a oa ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg ; ur rann eus kumun Paliseul eo abaoe 1977.

## Monumantoù ha traoù heverk

Restr:Our PO1aJPG.jpg|
Restr:Our PO1bJPG.jpg|

* Ar pont dreist an Our.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
Alfredo Panzini

**Alfredo Panzini** (Senigallia, 31 Kerzu 1863 – Roma, 10 Ebrel 1939) a oa ur skrivagner hag ur geriadurour italian.

Studioù a reas e skol-veur Bologna m'en devoe kentelioù gant Giosuè Carducci. Goude se e labouras evel kelenner e skolioù eil derez, a-raok mont da skrivagner. E-touez e oberennoù emañ al *Libro dei Morti* (1893), *Santippe* (1914), hag *Il diavolo nella mia libreria* (1920).

Ur geriadur italianek a savas (*Dizionario Moderno*), hag a voe moullet meur a wech adalek 1905. Ennañ en doa dastumet ur bern gerioù a bep seurt, nevezc'herioù koulz ha gerioù luc'haj.

E 1925 e voe unan eus ar re a sinas ar *Manifesto degli intellettuali fascisti*. E 1929 e voe unan eus an izili gentañ anvet e-barzh ar Reale Accademia d'Italia (Akademiezh Roueel Italia), anvet gant Mussolini. Mervel a reas d'an oad a 75 vloaz.

### Danevelliñ (romantoù ha danevelloù)
**Il libro dei morti*, Milano, 1893;
**Piccole storie del mondo grande*, Milano, 1901;
**Lepida et trìstia*, Milano, 1901;
**Figurine del mondo vecchio e del secolo nuovo*, Milano, ;
**Dove passa la storia*, Milano, ;
**[[La lanterna di Diogene (racconto)|La lanterna di Diogene]]*, Milano, Treves, 1907;
**Le fiabe della virtù*, Milano, 1911;
**Che cos'è l'amore*, Milano, Società Editrice Italiana, 1912;
**Santippe*, Roma, 1913;
**La Madonna di Mamà*, Milano, Treves, 1916;
**Novelle d'ambo i sessi*, Milano, 1919;
**Viaggio di un povero letterato*, Milano, 1919;
**Io cerco moglie!*, Milano, 1920;
**Il diavolo nella mia libreria*, Milano, 1920;
**Signorine*,  Milano, 1921;
**Il mondo è rotondo*, Milano, 1921;
**II padrone sono me!*, Milano, 1922;
**Diario sentimentale della guerra 1914-1918*, Milano, 1923;
**La vera istoria dei tre colori*, Milano, 1924;
**La pulcella senza pulcellaggio*, Milano, 1929;
**l giorni del sole e del grano*, Milano, 1929;
**Il libro dei morti e dei vivi*, Milano, 1930;
**La sventurata Irminda*, Milano, 1932;
**Rose d'ogni mese *, Milano, 1933;
**Il bacio di Lesbia*, Milano, 1937;
**La valigetta misteriosa e altri racconti*, Milano, 1942 (postumo)
**La cicuta, i gigli e le rose*, Milano, 1950 (postumo);
**Scritti scelti*, Milano, Mondadori, 1958;
**Opere scelte*, a cura di G. Bellonci, Milano, 1970.

## Oberennoù all
Costantino Fortunato

***Costantino Fortunato*** zo ur gontadenn italianek gant Giovanni Francesco Straparola en eil levrenn e zastumad *[[Le piacevoli notti]]* 1553  (fablenn XI-1). Kaoz zo enni eus ur gazhez korvigellek hag a deu a-benn da c'hounit pinvidigezh ha dorn ur briñsez d'he mestr divadoù hag a ouenn izel. Gant an danevell-se e c'hallfe bezañ bet awenet ar skrivagner gall Charles Perrault pa skrivas *[[Le Chat botté]]*.
Fortunato

**Fortunato** zo un anv-bihan italianek roet d'ar baotred.

## Adstummoù
**Affortunato*
**Fortunata,  Affortunata*, roet d'ar merc'hed
**Alterati: Fortunatina

## Tud

*Fortunato II di Grado, patriarch katolik italian
*Fortunato Baldelli, kardinal italian
*Fortunato Baldinotti, melldroader italian 
*Fortunato Depero, livour italian
*Fortunato Garcés, roue Navarra
*Fortunato Marazzi, jenerale, ha politikour italian
*Fortunato Pasquetti, livour italian
*Fortunato Seminara, skrivagner italian

### Fortunata
*Fortunata Evolo, gwir anv Natuzza Evolo, mistik italian
*Fortunata Sulgher, barzhez italian
*Maria Fortunata Viti, leanez italian

## Lennegezh
* Costantino Fortunato
**Fortunata y Jacinta*, romant spagnolek gant Benito Pérez Galdós
Joachim (pried Anna)

**Joachim** eo anv pried Santez Anna ha tad ar Werc'hez Vari hervez an hengoun. 

Betek an  e veze roet stankik an anv-se d'ar baotred e Bro-Wened.
Cooper

**Cooper** zo un ger saoznek hag a dalv toneller. Kavet e vez evel anv-tiegezh, anv-bihan hag anv-lec'h er bed saoznek.  anv-tiegezh e Liberia ha 35 anv-tiegezh e Bro-Saoz eo.

## Anv-tiegezh
* James Fenimore Cooper (1789-1851), skrivagner stadunanat
* Gary Cooper (1901-1961), aktour stadunanat
* Alice Cooper (g. 1948), kaner hard-rock stadunanat
* Bradley Cooper (g. 1975), aktour ha produour stadunanat

## Anv-bihan
*Cooper Barnes, aktor stadunanat
*Cooper Huckabee, aktor stadunanat

## Anv-lec'h
* *Cooper*, anv meur a gêr, kontelezh, lenn, stêr, enezenn ha menez e SUA
* Cooper Creek, 6 stêr hirañ Aostralia
* Kreizenn nukleel Cooper, e Nebraska, SUA

## A bep seurt
* Lee Cooper, ur merk jeans
* Mini Cooper, ur c'harr bihan graet gant British Motor Corporation etre 1961 ha 1971 ha 1990 ha 2000, ha gant BMW abaoe 2000.
Carlotti

**Carlotti** zo unanv-tiegezh italianek en Italia ha Korsika.

*Margherita Carlotti degli Antoniazzi, lesanvet * la Devota della Costa* (1502-1565), leanez italian
*Alessandra Carlotti di Rudinì (1876-1931), leanez italian
*Alessandro Carlotti (1809-1867), politikour italian, kentañ *sindaco* Verona

### XXvet kantved
*Doriano Carlotti (1925-2013), melldroader italian
*Giuseppe Carlotti (1974), skrivagner italian
*Barbara Carlotti (1974), kanerez c'hall
Deizlevr

Un **deizlevr** zo un teul (alies un dornskrid) ma taneveller a-hed an amzer ar pezh a zo c'hoarvezet e-pad ur prantad hir pe hiroc'h.
Aparchant eo an **deizlevr** d'al lizheradur ha d'al lennegezh lodenn eus homañ. Ur isdoare lennegezh da doare lennegezh an emvuhezskrid eo an *deizlevr* o tibunañ en ur skrid ar fedoù gwelet pe veizet gant an oberour, ma n'eo ket gant ur pal kalvezel. Heñvelster eo *emgazetenn*evit an deizlevr personel. Savet gant ar bluenn e vez peurvuiañ.

## Istor
Skouer koshañ an deizlevrioù a zo bet kavet en Egipt kozh, pa voe bet dibunet penaos e voe dezouget mein war an Nil e "deizlevr Merer". Deizlevrioù ar seurt-se a zo bet kavet ee Reter-Nesañ hag er Reter-Pellañ en Henamzer. Nes d'un deizlevr eo ar skrid savet gant an împalaer roman, Marcus Aurelius er Iañ kantved (titl orin Τὰ εἰς ἑαυτόν, *D'am-me ma unan*). Seurt deizlevrioù o teskrivañ ar vuhez e lezioù japanat hag aziat a zo nez d'an doare an deizlevrioù a anavezer bremañ ivez.
Er broioù arabek ar Grennamzer e kaver deizlevrioù gant deiziadoù, heñvel d'ar re vodernañ.

## Modoù deizlevr
### Deizlevr (embregoù)
Stumm koshañ an deizlevrioù eo e kaver skouerioù anezho er Grennamzer. Marc'hadourien hag artizaned a skrive o savadoù hag o zispignoù asamblez gant notennoù war o vuhezioù kenwerzhel, tiegezhel hag personel. Implijet e vez an deizlevrer evit ar gontouriezh evit dastum pep ebarzh, da lavaret eo pep sifrenn a denn d'un devezh. 

### Deizlevr beaj
An danevell diwar fedoù ha degouezhioù ur veaj dibunet dre devezhioù eo ha n'eo ket da veskañ gant an danevell beaj a denn d'un doare lennegezh e-unan.

### Levr bourzh
An deizlevr arbennik eo levr bourzh ar c'harbedoù. Kroget o deus ar verdeerien war vor d'o sevel evit pep ergerzhadenn kantvedoù zo. Tu zo da grediñ e teu ar pez a ouzer war ergerzhadennoù ar merdeer graesian Pitheas a voe tennet eus levrioù bourzh en doe savet. Dre al lezennoù e vez rediet kabitened lestr ha levierien aerlestr sevel an deizlevr.

### Deizlevr brezel
Savet e vez deizlevrioù brezel abaoe pell ha meur a levrioù brezel a voe bet savet diwar deizlevrioù skrivet gant an daneveller, da skouer *[[Anabasis]]* Ksenofon ha *[[De Bello Gallico]]* (Brezel Galia) Kaezar.

### Deizlevr personel
Un doare lennegezh eo a gaver ur skouer er XVIIvd kantved, pa voe skrivet, bloavezioù-pad, deizlevr Samuel Pepys, ur c'hargad a uhel rank a vevas e Londrez. Gant ur seurt berrskrivrerezh eo bet savet.

## Deizlevrioù brezhonek
* Marsel ar Barzh, *An erc'h du*, Lannuon, An Alarc'h, 2004.. Deizlevr brezel (1914-1918)
* Youenn Olier, *Deizlevr ar bloavezh X* (1 levrenn evit pep bloaz eus 1945 da 1967), Imbourc'h
* Kristol Goulm, *Levr bourzh ar veaj kentañ*, troet diwar ar spagnoleg gant Filip Oillo,  Brest, Al Liamm, 1994. Levr bourzh
* Loeiz Herrieu, Kammdro an Ankoù, Brest, Al Liamm, 1994.. Deizlevr brezel (1914-1918). Peurunvan.
* Loeiz Herrieu, Kamdro en Ankeu, 1974, Deizlevr brezel (1914-1918). Embann kentañ a-drugarez d'e vab, Meriadeg Herrieu, savet diwar eiladennoù ar gelaouenn Dihunamb. Doare-skrivañ Bro-Wened.

## Notennoù ha daveennoù
Emerentiana

**Emerentiana** (marvet war-dro ar bloaz 304 e Roma) zo ur verzherez kristen a vije bet c'hoar-laezh da santez Agnes.

## Pennad kar
*[[Emerenzia]]*, a vije bet mamm da Santez Anna hervez *[[Miz ha buez Santes Anna]]* e 1892, gant an Aotrou Peron, person ar C'hastell-Nevez. Da neuze e vije bet ganet a-raok he merc'h Anna, , a oa mamm-gozh Jezuz, ha  ganet a-raok ar bloaz 1.

## Notennoù
*Miz ha buez Santes Anna
Miz ha buez Santes Anna

***Miz ha buez Santes Anna*** zo ul levr brezhonek gant an Aotrou Peron, person ar C'hastell-Nevez, embannet e 1877 hag adembannet e Brest e 1892 e ti Lefournier. Ennañ e kaver un danevell eus buhez Santez Anna, hep diazez istorel splann, eus he burzhudoù goude he marv, ha kantikoù.

## Liamm diavaez
* Skouerenn eus al levr en ''Internet Archive''
Emerenzia

**Emerenzia**  pe  **Emerentia**, eo an anv a zo bet roet, adalek ar XVvet kantved hag en un nebeud broioù, da mamm Santez Anna, da lavarout eo mamm-gozh ar Werc'hez Vari, ha mamm-guñv Jezuz. Lakaet e vije bet da santez.

Meneget eo evel mamm Santez Anna e *[[Miz ha buez Santes Anna]]* e 1892, gant an Aotrou Peron, person ar C'hastell-Nevez.

Koulskoude n'eo ket meneget en Aviel Jakez.

File:Émérencie, mère de sainte Anne - Jean Provost - Musée du Louvre Peintures RF 1472.jpg|Jan Provost, *Sainte Émérencie*, Mirdi al Louvre
Sainte Émérencie 03.jpg|Ar Mabig Jezuz gant Mari, Santez Anna hag Emerenzia(Oberenn disin, 1400-1600, Metropolitan Museum of Art)
Duval

**Duval** zo un anv-tiegezh gallek a gaver stank er broioù gallek (Bro-C'hall, Breizh, Belgia, Suis, Kebek hag all) met ivez er broioù saoznek. Dont a ra eus an anv normanek *Devall* hag en deus roet kalz anvioù-tiegezh gallek ha saoznek disheñvel.

## Tud vrudet
### 
* Edmond Duval (1809-1873), studiour ar sonerezh
* François Duval (1980-), sturier ralli
* Yves Duval (1934-2009), senarioour bannoù-treset

### 
* Alexandre Duval (1767-1842), dramaour
*  Amaury Duval, anv meur a zen
* an tiegezh Jobbé-Duval, arzourien
* François Duval de Chassenon de Curzay (1780-1842), uhelkargad ha politikour
* Anjela Duval (1905-1981), barzhez vrezhonek
* Armand Duval (1928-), Tad gwenn ha skrivagner relijiel
* Charles François Marie Duval (1750-1829), politikour 
* Guillaume Le Gris-Duval (1767-1803), ofiser chouan
* Jacques Étienne Duval (1705-1742), manac'h beneadat 
* Jean Brisson-Duval (1931-1999), livour
* Michel Duval (1926-2008), politikour
* Perrine Nathalie Duval, anv ganedigezh Nathalie Lemel (1826-1921), anarkourez

### 
* Aurélien Duval (1988-), marc'hhouarner 
* Christian Duval (ganet e 1954), kelenner gwir foran
* Claude Duval (1643-1670), forbann gall e Bro-Saoz
* Clément Duval (1850-1935), anarkour
* Daniel Duval (1944-2013), aktour 
* Denise Duval (1921-2016), soprano 
* Fred Duval (1965-), senarioour bannoù-treset
* Gaël Duval (1973-), embreger e bed ar meziantoù frank

### 
* Elsie Duval (1892-1919), mouezhiacherez
* Marie Duval (1847-1890), goaptresourez

### 
* Gaëtan Duval (1930-1996), politikour

### 
* Constant Duval de Beaulieu (1751-1828), politikour

### Antilhez
* François Duval (1903-1984), politikour martinikat
* Edouard Duval-Carrié (1954-), kizeller haitiat
* Victoria Duval (1995-), c'hoarierez tennis haitiat

### 
* David Duval (1971-), golfour a-vicher
* Marin Duval (1625-1699), hugunod, unan eus kentañ divroidi amerikan
* William Pope Duval (1784–1854), gouarnour Florida

### 
* Jean-François Duval (1947-), skrivagner ha kazetenner
 
## Anvioù-lec'h
### 
* *Rue Maurice-Duval* e kreiz-kêr Naoned

### 
* *Rue Ferdinand-Duval* e 4e arondisamant Pariz
* *Rue Jobbé-Duval* e 15vt arondisamant Pariz

### 
* Lenn Duval e rannvro an Outaouais
* *rivière Duval*, adstêr *rivière Bonaventure* e rannvro Gaspésie-Îles-de-la-Madeleine

### 
* Kontelezh Duval
* Duval Street, straed pennañ Key West (Florida)
* *Duval Creek*, ur wazh e Missouri

## Notennoù ha daveoù

## Pennadoù kar
* Duvall
* Laval
Rodrigo de Triana

**Rodrigo de Triana**, pe ** Juan Rodríguez Bermejo** (Lepe, 1469 – Molucche, 1535) a oa ur martolod spagnol hag a gemeras perzh e beaj kentañ Kristof Kolomb da Amerika, hag an hini kentañ a welas douar ar Bed Nevez diwar beg gwern al lestr La Pinta, d'an 12 a viz Here 1492.

## Lec'h ganedigezh
Tabut zo diwar-benn lec'h ganedigezh Rodrigo de Triana, ha meur a vartezeadenn zo.

### Lepe
E levr-bourzh Kolomb ez eus anv eus ur martolod a welas an douar d'an 2 diouzh ar mintin; pelloc'h e ro anv Rodrigo de Triana.

Hervez Gonzalo Fernández de Oviedo, en  *Historia general y natural de las Indias*, e 1535, e c'hallfe ar martolod Rodrigo-se dont eus 
Lepe e Proviñs Huelva.

E levrenn gentañ an *[[Historia general de las Indias|La historia de las Indias y conquista de México]]* (kemmañ a ra anv an oberenn hervez an embannadur), embannet en 1552 ha skrivet gant Francisco López de Gómara, er pennad XVI, anvet *El descubrimiento de las Indias que hizo Cristóbal Colón*, e lenner e voe gwelet gouloù gant ur martolod eus Lepe. Ha d'an 11 a viz Here eo Rodrigo de Triana a huchas "Tierra, tierra". 
Hag an douar-se a oa Guanahaní, unan eus an inizi Lucayas, entre Florida ha Cuba, ma tiskennas Kolomb.

### Triana
Hervez ur vartezeadenn all e vije ganet en Triana, ur c'harter eus Sevilla, ma en doa tremenet e vuhez a-raok lestrañ gant Kolomb 
ha sevel an eor en Puerto de Palos, en Palos de la Frontera, e proviñs Huelva.

## Beaj
Martolod e oa war La Pinta e 1492 dindan Martín Alonso Pinzón. Gantañ e voe gwelet an douar d'an 12 a viz Here da 2 eur beure. 
Kolomb en devoa prometet un toullad miliadoù a varavedioù met ne roas gwenneg ebet da Rodrigo peogwir, emezañ, eo gantañ e oa bet gwelet an douar da gentañ.

## Goude Amerika
En 1507 e teuas Rodrigo da vout kabiten ha mont a reas betek ar Molukez en 1525 gant García Jofre de Loaísa. Abaoe 1898 emañ e anv war ur straed e Triana hag en 1973, e voe savet un delwenn dezhañ. E Lepe ivez emañ e anv war ur straed hag ur skolaj.

## Levrlennadur
* FERNÁNDEZ DE CASTILLEJO, Federico (1945). *Rodrigo de Triana*. Buenos Aires (Argentina). Editorial: Clydoc
* ALONSO, Juan Ramón (2006). *Rodrigo de Triana*. Zaragoza. Editorial: Luis Vives.
Kim Ki-duk

**Kim Ki-duk** (koreaneg: 김기덕), ganet d'an 20 a viz Kerzu 1960 hag aet da Anaon d'an 11 a viz Kerzu 2020, a oa ur filmaozour sukorean. 
## Marv
Klañv e oa gant ar c'hurunviruz COVID-19. Marvet eo d'an 11 a viz Kerzu 2020.
## Liammoù diavaez
* Kim Ki-duk war IMDb
Haruna (morreder)

**Haruna** (榛名) a oa ur morreder emgann eus Morlu Impalaeriezh Japan a stourmas e-kerzh ar C'hentañ hag an Eil Brezel-bed. Tres ar vag a oa bet savet gant an ijinour saoz George Thurston hag an anv a oa deuet a-ziwar ar Menez Haruna. Ar pevare lestr e oa bet savet er c'hlasad morrederien Kongō, e-touez ar bigi brezel galloudusañ bet savet en ur morlu. Moret e voe an Haruna e 1912 e porzh Kawasaki e Kobe, ha lakaet e oa er servij e 1915 er memes devezh hag ar C'hirishima, ur vag gevell. Haruna a oa bet oc'h evezhiañ arvorioù Sina e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed. E-pad ur c'hourdonadeg kanoliañ e 1920, e oa bet un darzhadenn ha tarzhet ur pezh-kanol, ha labezet tri all. Seizh den a oa marvet.

E 1945, an Haruna a oa bet kaset da vazenn morlu Kure. Eno e voe distrujet e-kerzh ur vombezadeg gant kirri-nij an Task Force 38 d'an 28 a viz Gouhere 1945.
Fuzuilhadegoù Zama ha Shibuya

**Fuzuilhadegoù Zama ha Shibuya** a oa bet daou zarvoud feuls e Japan d'an 29 a viz Gouhere 1965 kaset gant **Misao Katagiri** (片桐 操, Katagiri Misao, 15 a viz Ebrel 1947 – 21 a viz Gouhere 1972). En holl e oa bet lazhet ur poliser ha gloazet 17 den. Harzet e oa bet an torfedour a-benn ar fin. Katagiri a voe kondaonet d'ar marv ha krouget evit an torfed. 

## Gwelet ivez

* Feulster gant armoù-tan