open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Full metal jacket

An droienn saoznek *Full metal jacket* a c'hall ober dave da :
* ur boled armoù-tan gwisket penn-da-benn ;
* *[[Full Metal Jacket (film)|Full Metal Jacket]]*, ur film sevenet gant Stanley Kubrick ha deuet er-maez e 1987.
Fansly

**Fansly** zo ur servij embann endalc'hadoù dre goumanant war internet evit krouerien (dreist-holl dafar erotek) da rannañ gant koumananterien hag a bae. Kroget e oa ar servij da vont en-dro e 2020. Perc'hennet eo gant an embregerezh stadunanat Select Media LLC (diazezet e Baltimore) ha gant an embregerezh eus Kiprenez CY Media LTD (e Kamares), an daou embregerezh o vezañ liammet ouzh Michael Etelis. Alies e vez sellet ouzh Fansly evel kevezer eeun OnlyFans. Ouzhpenn ar pal hag a zo eskemm arc'hant a-enep danvez (poltredoù, filmigoù, chat...) eo damheñvel stumm ar savennoù ha betek an doareoù da eskemm an danvez. 

Pal ofisiel pennañ Fansly eo reiñ an tu d'ar grouerien da arc'hantaouiñ danvez produet ganto, danvez erotek alies, betek pornografek, dre goumanantoù miziek pe en ur baeañ evit an danvez en un doare eeun. An impliijerien a c'hell reiñ gwerzh-butun ivez.
## Breud
Breud a sav war disoc'hoù doareoù savennoù evel-se, rak aesaat a reont d'an dud yaouank diraez danvez erotek pe pornografek, hag ouzhpenn-se e vez aesaet donedigezh tud yaouank pe bresk o spered etrezek bed ar bornografiezh niverel. Eus un tu all e embanner ez eo gwelloc'h kaout savennoù evel-se eget gasterezh er bed gwirion.
## Pennadoù kar
* Loyalfans
* OnlyFans
## Notennoù ha daveennoù
Belle Époque

Ar ***Belle Époque*** pe ***La Belle Époque*** (brezhoneg : Marevezh Brav) a oa bet ur marevezh en Istor Europa hag a oa kroget e fin ar Brezel Gall-Prusian e 1871 ha padet betek deroù ar Brezel-bed kentañ e 1914. Gant an droienn c'hallek-se e reer anv eus ur marevezh gwellvelour, romantel, peoc'hus, aroueziet gant lañs an ekonomiezh, ar vroadelouriezh, an trevadennerezh hag ul lañs bras teknikel, skiantel ha gant nevezintioù sevenadurel a bep seurt. 

D'ar mare-se, ar bed sevenadurel hag arzel e Bro-C'hall a oa o skediñ (dreist-holl e Pariz), gant krouidigezh kalz oberennoù meur el lennegezh, er sonerezh, er c'hoariva hag en arzoù gwelet.
New York City Police Department

Ar **City of New York Police Department**, anvet ivez **New York City Police Department** (**NYPD**), eo nerzh polis pennañ kêr New York. An NYPD, savet d'an 23 a viz Mae 1845, eo an hini brasañ, hag unan eus ar re goshañ, e-touez servijoù polis kêrel e Stadoù-Unanet Amerika.

Emañ pennlec'h an NYPD en 1 Police Plaza, lec'hiet e Park Row e Lower Manhattan nepell diouzh Ti-kêr New York. Aozadur an NYPD a gaver e lodenn 38 *[[New York City Rules|lezennoù New York City]]*. E-touez unvezioù arbennik an NYPD emañ ar servij unvez mallusted, K-9, ar gedred porzh, ar gedred hentoù-tizh, Polis an aer, ar servij enep bombezennoù, an enepsponterezh, an titouriñ torfederezh, an eneptorfederezh aozet, ar gedred pignet, servij an dezougen boutin, ha servij al lojeiz sokial.

En holl ez eus 40 000 den o labourat evit an NYPD, gant ouzhpenn 30 000 anezho gant unwiskoù e miz Gwengolo 2023. Hervez an dezrevell ofisiel CompStat, an NYPD a oa bet o respont da 500 000 dezrevell torfed, gant ouzhpenn 200 000 harzadenn er bloavezh 2019. E 2020 e oa bet ur budjed 6 miliard a zollarioù gant polis New York. En desped da-se e vez alies an NYPD o tispign muioc'h evit ar pezh a vez roet evel budjed.

## Notennoù ha daveennoù
Ki polis

Ur **c'hi polis**, anavezet evel **K-9** er broioù saoznek (heñvelson gant *"canine"*) , a vez graet eus ur c'hi hag a zo bet gourdonet evit harpañ ar polis pe kement nerzh surentez foran zo. Kefridioù ar chas polis zo ledan, eus klask dramm ha danvez-tarzh, klask tud steuziet, kavout prouennoù war lec'hioù torfed, gwareziñ poliserien pe hiniennoù all, ha tagañ suspedoù hag a glask tec'hout diouzh ar polis. Ar gouennoù implijetañ gant an nerzhioù surentez eo ar mesaer-deñved alaman, ar malinois, ki Sant-Hubert, ar mesaer-deñved izelvroat, hag al labrador retriever. Er bloavezhioù tremenet, ar malinois belgiat a zo deuet da vezañ ar c'hi implijetañ gant ar polis pe an arme peogwir eo gwelet evel ur marc'h-labour, bihan a-walc'h ha fiñvus. Ar mesaer-deñved alaman a chom ar ouenn chas implijetañ memestra.

Ar chas polis a zo implijet gant nerzhioù broadel koulz ha reoù rannvroel er bed a-bezh. Graet e vez gant an anv-kod **K-9 unit** e saozneg. . Gourdonadenn diazez ur c'hi polis a bad etre 8 miz hag ur bloaz, hervez resisted ar c'hefridioù a vo fiziet er c'hi. Ar chas polis o deus gourdonadennoù boas gant ar poliser a ra war o zro evit ma chomfe kreñv al liamm etrezo, ha sklaer kefridioù al loen. E kalz broioù, lazhañ pe gloazañ ur c'hi polis en un mod youlek zo un torfed.
## Breizh
E Breizh e vez implijet chas polis gant ar Police nationale evel Tayma er Morbihan abaoe 2025, hag a zo ur c'hi poliser arbennikaet war klask an drammoù
## Notennoù ha davenenoù
Special Air Service

Ar **Special Air Service** (**SAS**) zo un unvez eus nerzhioù ispisial ar British Army. Krouet eo bet evel ur rejimant e 1941 gant David Stirling, hag e 1950 e voe adsavet evel ur c'horfad milourel. Kefridioù an unvez a zo lies evel enepsponterezh, dieubiñ gouestlidi, obererezhioù eeun ha sklêrijennerezh arbennik. An darn vrasañ eus ar pezh a ouier diwar-benn an SAS a zo traoù kuzhet, hag an unvez ne vez ket kalz a gaoz diwar e fenn gant gouarnamant Breizh-Veur na gant Ministrerezh an Difenn dre ma rank chom kuzh hag ar c'hefrifioù a zo reoù a bled gant ar surentez vroadel.

Ar c'horfad a zo savet gant ar 22 rejimant ispisial, met ivez gant an 21 Special Air Service Regiment (Artists) (adarmead) hag an 23 Special Air Service Regiment (adarmead), hag a zo korfoù adarmead, an holl anezho a zo dindan renerezh an United Kingdom Special Forces (UKSF). Un unvez c'hoar a zo er Royal Navy hag anvet Special Boat Service, met arbennikaet eo war an enepsponterezh war vor dreist-holl. Pep unvez a zo dindan renerezh Rener an nerzhioù ispisial.

Savet e voe ar Servij ispisial dre Aer e 1941 e-kerzh an Eil Brezel-bed. Adsavet e oa bet evel lodenn eus al lu tiriadel e 1947, hag anvet an 21st Special Air Service Regiment (Artists Rifles). An 22nd Special Air Service Regiment, hag a zo ul lodenn eus al lu reoliek, a zo bet brudet dre ar bed a-bezh goude ma vije bet skignet er skinwel an oberiadur dieubiñ gouestlidi e 1980 e-kerzh Seziz Kannati Iran.
## Notennoù ha daveennoù
Tea (aplikadur)

**Tea**, e anv ofisiel *Tea Dating Advice*, zo un aplikadur poellgomz kejañ hag evezhiañ hag a ro an tu da maouezed da bostañ titouroù personel paotred a oa bet pa a zo c'hoazh o kaout darempredoù karantezus ganto. Savet gant Sean Cook, an aplikadur a zo bet brudet goude ma vije bet ur gwallreuz e miz Gouhere 2025. Teir gwech e oa bet laeret titouroù (poltrdeoù, chomlec'hioù...) an implijerezed etre miz Gouhere ha miz Eost 2025.
## Breud
Breud a sav tro-dro d'an doare aplikadurioù evel-se rak gwelet int evel un doare da seveniñ obererezhioù doxing, da vezañ aplikadurioù flatrañ hep prouenn.
## Pennadoù kar
* Are We Dating The Same Guy? :  un hollad pajennoù war ar savenn Facebook hag a gomz eus paotred
* DontDateHimGirl.com : ul lec'hienn internet damheñvel gant un doare da varnañ paotred gant poentoù
* Lulu : ul lec'hienn internet koulz hag ur savenn poellgomz evit barnañ ar baotred gant poentoù
* Peeple (aplikadur) : aplikadur poellgomz a ro an tu d'an implijerien da lakaat kemenadennoù mat pe fall evit tud all
* JuicyCampus : ul lec'hienn hag a blede gant koñchennoù, istorioù o tremen el liseoù pe skolioù-meur er Stadoù-Unanet
## Notennoù ha daveennoù
Laeroñsi el Louvre e 2025

D'an 19 a viz Here 2025, laeron o deus laeret ul lodenn eus bravigoù Kurunenn Bro-C'hall a oa war ziskouez er Galerie d'Apollon, e mirdi al Louvre e Pariz, e Bro-C'hall. Al laeron o deus bet ezhomm etre peder ha seizh munutenn evit seveniñ an torfed. Ar c'hentañ laeroñsi arzel eo bet el Louvre abaoe laeradenn al livadur *[[Le chemin de Sèvres]]* e 1998.

## Al laeradenn

Al laeradenn a zo c'hoarvezet da 9e30, pa ne oa ket digor ar mirdi d'ar weladennerien. Al aleron a zo erruet gant skouterioù hag a zo deuet-tre e tu ar Seine, degaset o devoa ur vreolimerez hag ostilhoù all. Gwisket e oant gant jiletennoù melen lufrus evit bezañ heñvel ouzh labourerien. Daou ezel eus ar strollad, o dremmoù kuzhet gant kougouloù, a oa deuet a-benn da dizhout an eil estaj dre ur balkon en ur implijout ur savarez-arrebeuri, ur c'harbed gant ur bignerez dredan implijet alies e Pariz pa vez dilojadegoù. Ur wech tizhet an eil estaj, implijet o deus ur vreolimerez ha troc'het ganto gwer ur prenestr evit tizhout ar *Galerie d'Apollon*, ar pezh en doa lakaet ar galv-diwall da seniñ. Ur wech e-barzh o deus graet aon da zaou ward gant o ostilhoù troc'hus, laeret o deus eizh pezh hag a oa war ziskouez, ha skampet int kuit gant an hent o devoa implijet evit dont e-barzh. Gortozet e oant gant an daou ezel all war skouterioù Yamaha TMAX. Klasket o deus plantañ tan er c'harbed o devoa implijet met en aner, rak un implijiad eus ar mirdi a oa deuet a-benn da dalañ outo. Ar strollad laeron a zo tec'het gant an hent-tizh A6.

## Notennoù ha daveennoù
Gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet

**Gouarnamant Breizh-Veur** (e saozneg *Government of the United Kingdom*, anvet peurvuiañ **His Majesty's Government**,, berraet en **HM Government**) eo galloud erounit kreiz ar Rouantelezh-Unanet. Ar gouarnamant a zo renet gant ar c'hentañ ministr hag a choaz pep ministr. Ar c'hentañ ministr gant ar vinistred pouezusañ a zo ezel eus kengor an diviz erounit, anvet ar C'habined.
## Notennoù ha daveennoù
M7 (fuzuilh-arsailh)

An **M7 rifle**, anvet a-raok an **XM7** hag **XM5** da gentañ holl, zo ur fuzuilh-arsailh azasaet diwar ar SIG MCX-SPEAR ha kambret e 6,8 × 51 mm (pe .277 Fury), ar gartouchenn standart diwezhañ degemeret gant AFNA.

Savet eo bet gant an embregerezh SIG Sauer da geñver ar program *[[Next Generation Squad Weapon]]* (NGSW), e bal kaout ur fuzuilh-arsailh nevez d'an tirlu stadunanat e plas ar garabinenn M4. Unan eus goulennoù an arme e oa kaout ur gartouchenn nevez gouest da dreuziñ ar jiledoù enepboled modern, pa oa deuet ar 5,56 mm standart da vezañ re wan evit se a-wechoù.

Lakaet eo bet er servij en tirlu stadunanat e miz Ebrel 2022, p'eo bet dibabet gantañ e-lec'h kenstriverien all (Beretta RM277 ha Textron/AAI). Ur stumm damaotomatek hepken evit ar marc'had sivil zo anezhañ, anvet MCX Spear. Kambret eo e .277 Fury, 6,5 mm Creedmoor ha 7,62 mm NATO.

## Deskrivadur
Ur sistem tennata dre biston berr e red zo d'an M7. Ur c'hanol 13.5' (342 mm) zo d'ar stumm PIE diwezhañ kinniget e miz Here 2025, hag ur stumm karabinenn, dezhañ ur c'hanol 10.5' (266 mm), zo ivez. Gellet a ra an M7 tennañ e mod aotomatek pe e mod damaotomatek. Ur reduer-son isipisial savet gant SIG a sikour da gempouezañ an argil kreñvoc'h degaset gant ar munision .277 Fury.

Damheñvel eo lec'h ar binvioù evit kontrolliñ an tenn (draen, dibaber) evit war an M16. Pourveziet eo an arm gant ur c'harger 20 tenn.

## Kudennoù
Amprouet eo bet an M7 adalek 2022 gant ar 101añ rannarme harzlammerien stadunanat. Burutellet garv eo bet an arm gant ofiserien zo : re uhel ar c'halibr, tommañ a rae buan, ar c'hartouchennoù a oa re greñv (labezañ a rae an arm ha re a bouez e oa evit ar soudarded). Gwelet eo bet evel didalvez goude 72 eurvezh war un dachenn-emgann gant ur rentañ-kont zoken, met 110 000 skouerenn a zo da vezañ dafaret d'al lu memestra a-benn 2027. Hervez ar mammennoù ofisiel ez eo kudennoù dister da vezañ renket en dazont a-raok ur produerezh ledan.

## Skeudennoù

Restr:2022 09 16 Airborne and Ranger Training Brigade Rangers in Action demonstration and Graduation 200609-A-YH902-002.jpg|Soudarded eus pennrenerezh ar c'hourdoniñ hag an doktrin gant un M7 hag un M250.
Restr:XM7 rifle.jpg|M7 gant ur c'harger 20 kartouchenn.
Restr:XM7 firing.jpg|Ur soudard stadunanat eus an US Army gant an M7.


## Liammoù diavaez
*  Burutelladur an arm

## Daveennoù
Trisha Kanyamarala

**Trisha Kanyamarala**, bet ganet e 2005 en Hyderabad (India) a zo ur c'hoarierez echedoù indian hag iwerzhonat.
Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe miz Genver 2020, p'edo pevarzek vloaz, an hini gentañ eus Iwerzhon.
C'hwevrer 2026: 2 223 eo he renk Elo *Standard*, 2 156 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 151 he renk Elo *Luc'hedenn*, 2 344 eo he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Even 2023.
## Kevezadegoù
### Kampionad Europa dre skipailh (kemmesk)
E 2021 e c'hoarias ouzh ar bedervet tablezenn en 23 kampionad, 2,5/8 (+ 2, = 1, - 5).
### Kampionad Europa ar merc'hed e-dan c'hwezek vloaz
Eilvet e voe e 2021, tapout a reas ar vedalenn argant.
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù]]
Trec'h e voe e 2022, 5/5.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas ouzh an dablezenn gentañ e skipailh Iwerzhon e 2022 en Olimpiad  e Chennai (India), 5/10.
### [[Kampionad breizhveurat an echedoù|Kampionad breizhveurat an echedoù (kemmesk)]]
C'hoari a reas e 2023 e Leicester (Bro-Saoz), 4,5/9.
### [[Kampionad breizhveurat an echedoù|Kampionad breizhveurat an echedoù (Maouezi)]]
Trec'h e voe e 2024 en Hull (Bro-Saoz), rampo gant Lan Yao.
## Notennoù

## Liamm diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Tempo
Gourhent A6

Ar **gourhent A6** (galleg: *Autoroute A6*), berraet en **A6** pe, asambles gant an A7, eo lesanvet **Autoroute du Soleil** (brezhoneg: Gourhent an Heol), zo unan eus gourhentoù Bro-C'hall, hag a liamm Pariz ha Lyon. Deraouiñ a ra ar gourhent er Porte d'Orléans ha Porte d'Italie e Pariz evit pep skourr, anvet A6a hag A6b, hag a gendeuz er su da Bariz. E Limonest en norzh da Lyon, e teu da vezañ an **M6**.
Korf (milourel)

**Korf** pe **Korfad** (korfadoù el liester, galleg: *corps*, deuet diwar al latin *corpus*, "korf") a zo ur ger a ya da envel doareoù aozadur disheñvel. Krouet e oa bet ar c'horf milourel gant Napoleon Iañ d'ar 1añ a viz Meurzh 1800, pa oa bet Napoleon o reiñ urzh d'ar jeneral Jean Victor Marie Moreau da rannañ an unvezioù suj dezhañ e pevar c'horf arme. A-raok ma teuje da vezañ un aozadur standart e 1800 e oa bet anv eus ar c'horf dija (da skouer, Lu ar Sambre ha Meuse suj da Jourdan e 1795 a oa rannet e tri c'horf), met ar ger ne oa ket implijet alies c'hoazh rak ment al luioù ur wech rannet a oa bihan c'hoazh. N'eus nemet Moreau hag en doa aotreet en un doare ofisiel ar statud-se e 1800; Napoleon a oa bet kendrec'het da vat gant ar stumm aozadur-se e 1805.. Ment ur c'horfad lu a zo disheñvel-mat hervez ar broioù, etre div ha pemp divizion hag etre 40 000 ha 80 000 soudard eo ar hervez Departamant difenn ar Stadoù-Unanet.
## Notennoù ha daveennoù
Paskal an Intañv

**Paskal an Intañv**, ganet e 1972, zo ur skrivagner brezhonek.

## Oberennoù
* 2015 : *Udora, pe afer an ed-du*, romant skiant-faltazi, Al Liamm
* 2017 : *Nebaon*, dastumad danevelloù, a-gevret gant Yann Trocheris ha Gwenvred Latimier-Kervella, Keit Vimp Bev
* 2025 : *Bedoù nevez*, dastumad danevelloù, Al Liamm
## Liammoù
* bnf
James Truslow Adams

**James Truslow Adams**, ganet d'an 18 a viz Here 1878 hag aet da Anaon d'an 18 a viz Mae 1949, a oa un istorour ha skrivagner stadunanat. Ur skrivagner dizalc'h e oa ha sikouret en doa da vrudañ labourioù skolveuriek a-zivout istor Stadoù-Unanet Amerika hag e levr e teir lodenn a bled gant istor New England a chom ul labour dedennus hervez ar skolveuridi. Eñ eo en doa krouet an droienn "American Dream" en e levr eus 1931 anvet *The Epic of America*.

Adams en doa skrivet 21 monografiezh etre 1916 ha 1945. Bez e oa bet ivez pennskridaozour an *Dictionary of American History*, *The Atlas of American History*, hag oberennoù a-stroll all.

## Levrlennadur
* ; Gutenberg.  Pulitzer Prize for History
* *Revolutionary New England* (1923); 
* *New England in the Republic, 1776-1850* (1926)
* *Provincial Society, 1690-1763* (1927)
* *Our Business Civilization: Some Aspects of American Culture* (1929)
* *The Adams Family* (1930); Kessinger Publishing, 2005, 
* *The Epic of America* (1931); Simon Publications 2001 levr godell: ; 
* *[[The March of Democracy]]* (2 lodenn 1932–1933)
* *Justice Without* (1933)
* *Henry Adams* (1933)
* *America's Tragedy* (1934)
* *The Record of America* (1935)
* *Building the British Empire: To the End of the First Empire* (1938)
*

## Notennoù ha daveennoù
Kelaouenn skiantel

**Kelaouenn skiantel** pe **kelaouenn akademek** a vez graet eus un embannadur mareadek ma vez skolveuridi oc'h embann o labourioù hervez o zachenn labour. Ar c'helaouennoù a seurt-se a zo un doare da rannañ enklaskoù kenkoulz ha ma'z int ivez un doare da eskemm pe burutellañ. Disheñvel int diouzh kelaouennoù a-vicher, rak an darn vrasañ eus ar pennadoù a zo skrivet gant ensklaskerien ha n'eo ket gant tud paeet evit skrivañ pennadoù. Ezhomm a zo eus burutelladenn enklaskerien all pa vez pennadoù enklask a-raok bezañ embannet met ivez ur wech embannet. Orin ar c'helaouennoù skiantel a zo da gavout er XVIIvet kantved, gant *[[Philosophical Transactions of the Royal Society]]*, hag a oa bet krouet e 1665 evel ar c'hentañ kelaouenn skiantel.
## Notennoù ha daveennoù
Kentañ Ministr Japan

**Kentañ Ministr Japan** (内閣]]総理大臣, Naikaku Sōri Daijin, distaget []) eo anv penn ar gouarnamant e Japan. Ar c'hentañ ministr eo penn Kabined Japan hag eñ eo a choaz piv a zo e-barzh. Gallout a ra ar c'hentañ ministr skarzhañ ministred eus ar c'habined. Ar c'hentañ ministr eo ivez penn komandant Nerzhioù Emzifenn Japan.  D'an 21 a viz Here 2025 eo bet lakaet da gentañ ministrez, Sanae Takaichi, penn ar Strollad frankizour demokratel, ar c'hentañ wech eo en istor ar vro ma weler ur vaouez er post-se.
## Notennoù ha daveennoù
Jeff Baena

**Jeffrey Lance Baena**, ganet d'an 29 a viz Even 1977 hag aet da Anaon d'an 3 a viz Genver 2025, a oa ur filmaozer ha senarioour stadunanat. E-touez e filmoù brudetañ e oa bet *[[I Heart Huckabees]]* (2004) hag *[[Horse Girl]]*, met ar re a oa bet degemeret ar gwellañ e oa bet *[[Joshy]]* ha *[[The Little Hours]]*. Baena en doa labouret alies gant e wreg  Aubrey Plaza, hag e genskrivagnerez Alison Brie.
## Liammoù diavaez
* Jeff Baena war IMDb
Laura Dern

**Laura Elizabeth Dern**, ganet d'an 10 a viz C'hwevrer 1967, zo un aktourez stadunanat. Enoret eo bet meur a wech, evel gant un Academy Award, ur Primetime Emmy Award, ur BAFTA Award, ur Screen Actors Guild Award, ha pemp Golden Globe Awards.

Merc'h d'an aktourien Bruce Dern ha Diane Ladd, Dern a oa kroget da vezañ aktourez er bloavezhioù 1980, ha kroget da vezañ brudet gant ar filmoù *[[Mask (film, 1985)|Mask]]* (1985), ha filmoù David Lynch *[[Blue Velvet (film)|Blue Velvet]]* (1986) ha *[[Wild at Heart (film)|Wild at Heart]]* (1990). Lakaet eo bet he anv evit un Academy Award for Best Actress evit he roll er film drama *[[Rambling Rose (film)|Rambling Rose]]* (1991), ha gounezet ur Golden Globe evit he roll er film skinwel *[[Afterburn (film, 1992)|Afterburn]]* (1992). Goude-se eo bet brudet er bed a-bezh evit roll Ellie Sattler er film avantur ha skiant-faltazi *[[Jurassic Park]]* (1993) gant Steven Spielberg. Ur roll a vo adkemeret ganti er goude-filmoù, *[[Jurassic Park III]]* (2001) ha *[[Jurassic World Dominion]]* (2022).
10,4 × 38 mm R

An **10,4 × 38 mm R**, anvet ivez **10,4 mm Vetterli**, pe **.41 Swiss** er broioù saoznek, zo ur gartouchenn skoet war he zro, dezhi ur bourled, produet e Suis adalek dibenn ar bloavezhioù 1860. Karget e oa gant poultr du.

Dibabet e voe evel kartouchenn standart armoù-skoaz an arme suis e 1867. Implijet e voe er fuzuilhoù Milbank-Amsler M1863 adkambret e 1867, hag er c'harabinennoù Peabody Stumm 1867, met servijet he deus er rummad fuzuilhoù Vetterli dreist-holl. Ar gartouchenn 7,5 mm GP 90 a gemeras he flas en arme adalek 1890.

Diamzeriet eo, ha ne vez ket produet ken hiziv an deiz.

## Daveennoù
Hilda Chater

**Hilda Florence Chater** (28 a viz Eost 1874 e Leytonstone (Bro-Saoz) – 27 a viz Du 1968 e St Albans (Bro-Saoz)) a oa ur c'hoarierez echedoù saoz hag iwerzhonat. 
## Buhez
C'hoari a rae an echedoù e Kerne-Veur er bloavezhioù 1920 ha 1930, ezel e oa eus *Cornwall County Chess Association* (Kevredigezh Echedoù Kontelezh Kerne-Veur). E 1951 edo marteze o chom e Bath (Bro-Saoz).
## Kevezadegoù
### Echedoù dre lizher
C'hoari a reas evit Kevredigezh Kerne-Veur.

### Scarborough Whit Congress
E 1925 e voe 5-6 rampo er *Minor Tournament*.
### Kampionad kerneveurat an echedoù
Trec'h e voe e 1928 hag e 1929.
### [[Kampionad breizhveurat an echedoù|Kampionad breizhveurat an echedoù (Maouezi)]]
E 1939 Hilda Chater a gemeras perzh er c'hampionad evit ar c'hentañ gwezh, derc'hel a reas d'hen ober àr-lerc h, an disoc'h gwellañ bet tapet ganti a voe pedervet e 1951 en Abertawe (Kembre), 4,5/9.
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù]]
Trec'h e voe e 1953 e Gaillimh, goude an dirampoiñ (3-0) ouzh E.M. (Beth) Cassidy, e 1954 e Dulenn, e 1955 (rampo gant Kay Doolan)  e Dulenn  hag e 1957 e Dulenn adarre.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas ouzh an dablezenn gentañ  e skipailh Iwerzhon e 1957 e 1 Olimpiad ar Maouezi en Emmen (Izelvroioù).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Kentañ Ministr Belgia

**Kentañ Ministr Belgia** (izelvroeg: *Eerste minister van België*; galleg: *Premier ministre de Belgique*; alamaneg: *Premierminister von Belgien*) eo penn gouarnamant kevredadel Belgia, hag an den politikel galloudusañ er vro.

Kentañ penn ar gouarnamant en istor Belgia e oa bet Henri van der Noot e 1790, e-kerzh mare berr Stadoù Unanet Belgia. Ha pa vefe bet pennoù gouarnamant (galleg: *Chefs de Cabinet*) abaoe dizalc'hidigezh ar vro, ret e oa bet gortoz goude ar Brezel-bed kentañ evit ma vije galloudusoc'h ar c'hentañ ministr da vat. A-raok 1918, Roue Belgiz a oa mestr alies war kuzul ar vinistred, met pa oa bet anvet Léon Delacroix e oa kroget an traoù da gemm. Goustadik, levezon ar gurunenn a oa aet war wanaat, tra ma oa deuet roll ar c'hentañ ministr da vezañ pouezusoc'h-pouezusañ e politikerezh ar vro.
Samantha Eggar

**Victoria Louise Samantha Marie Elizabeth Therese Eggar**, ganet d'ar 5 a viz Meurzh 1939 hag aet da Anaon d'ar 15 a viz Here 2025, a oa un aktourez saoz. A-raok bezañ brudet e c'hoariva Shakespeare e oa kroget gant ar brud er film thriller  *[[The Collector (film, 1965)|The Collector]]* (1965) gant William Wyler, enoret he oa bet gant ur Golden Globe Award, ur enor gouel Kanas ha lakaet e oa bet he anv evit un Academy Award evit ar gwellañ aktourez.
The Collector (film, 1965)

***The Collector*** zo ur film spont psikologel eus 1965 filmaozet gant William Wyler, azasaet gant Stanley Mann ha John Kohn diwar ar romant heñvelanvet eus 1963 gant John Fowles. An aktourien eo Terence Stamp evit ar paotr yaouank hag a skrap ur studierez war an arzoù kaer, c'hoariet gant Samantha Eggar, ha derc'hel anezhi gouestladez e kav un ti-feurm.

Ar film a oa bet bannet evit ar wech kentañ e Gouel Canas 1965, lec'h ma oa bet enoret Stamp hag Eggar gant priz ar gwellañ aktour ha priz ar gwellañ aktourez. Ur wech embannet er sinemaoù e miz Even 1965, ar film a oa bet degemeret mat-tre. Eggar a oa bet enoret gant ur Golden Globe Award evel ar gwellañ aktourez en ur film drama evit he labour, hag ouzhpennet e oa bet he anv evit un Academy Award evit ar gwellañ aktourez ; ha Wyler evit an 12vet ha diwezhañ gwech, a oa bet lakaet e anv evit priz ar gwellañ filmaozer.
## Pennadoù kar
* ''The Collector'', ar romant.
* ''The Collector'' : azasadur nevez eus 2009.
Johann Friedrich Vetterli

**Johann Friedrich Vetterli**, anvet peurliesañ **Friedrich Vetterli**, bet ganet d'ar 21 a viz Eost 1822 e Wagenhausen (Suis) ha marvet d'ar 21 a viz Mae 1882 e Neuhausen am Rheinfall, a oa un ijinour hag un armeurer suis.

## Buhez
Goude bezañ kroget da zeskiñ e vicher e Schaffhausen, mont a reas Vetterli da beurzeskiñ e armeurioù e Pariz, Londrez ha Saint-Étienne. E 1864 e krogas da labourat er Schweizerische Industrie Gesellschaft (SIG Sauer hiziv), e-lec'h ma ijinas ur sistem nevez da broduiñ baionetezioù. E 1867 e kinnigas ar fuzuilh Vetterli, a voe implijet evel arm standart gant arme Suis etre 1869 ha 1889. Nevezintioù a zegase ar fuzuilh-mañ, pa oa dezhi ur sistem tennata dre vorailh pourveziet gant ur c'harger korzennek, ar pezh a roe ul lusk-tennañ kalz uheloc'h dezhi evit hini an armoù all implijet e armeoù ar bed d'ar poent-se. Rener rann armoù SIG e voe etre 1866 ha 1881 ivez.

## Daveennoù
Pascal

**Pascal** zo un anv-bihan gallek hag okitanek roet d'ar baotred. Roet e vez en Alamagn, Aostria hag an Izelvroioù ivez. Dont a ra eus al latin *paschalis* hag ober a ra dave da Ouel Pask. Un anv-tiegezh eo ivez, a gaver e Bro-C'hall hag Italia (e Piemonte, Traoñienn Aosta, ha De Pascal e Friuli-Venezia Giulia).

E deroù 2010 e oa 290 000 den o tougen an anv-se e Frañs. An 32l anv ar muiañ roet eo bet en XX kantved e Frañs. Ar bloaz 1962 eo an hini ma oa roet ar muiañ, gant 21 000 ganidigezh.

## Stummoù all
* galleg : Pascalin (gourel), Pascale, Pascaline (benel)
* italianeg : Pasqual, Pasquale
* katalaneg : Pasqual
* spagnoleg : Pascual
* portugaleg : Pascoal
* okitaneg : Pascal, Pascau
* brezhoneg : Paskal
* albaneg : Paskal, Paskali

## Tud vrudet
### Anv-bihan
* Pascal Lissouba (1931-2020), prezidant Republik Kongo
* Pascal Lamour (g. e 1958), soner
* Pascal Jaouen (g. e 1962), broder ha stilour
* Pascal Wehrlein (g. e 1994), blenier kirri-redadeg alaman

### Anv-tiegezh
* Blaise Pascal (1623-1662) : matematikour, fizikour ha prederour gall
* Philippe Pascal (1956-2019), kaner-sonaozer

## Pennadoù kar
* Paskal, unanenn ar gwask 
* Paskal : ul lavar programmiñ

## Daveoù
Tarun Kanyamarala

**Tarun Kanyamarala**, bet ganet d'ar 17 a viz Here 2004 en Hyderabad (India), a zo ur c'hoarier echedoù indian hag iwerzhonat.

Mestr Etrebrodel (IM) eo abaoe 2022, Mestr FIDE abaoe 2019 .

Here 2025: 2 376 eo e renk Elo *Standard*, 2 297 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 316 e renk Elo *Luc'hedenn*, 2 410 eo e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gwengolo 2022.
## Kevezadegoù
### Tournamant ''Open'' [[Luimneach]]
Trec'h e voe e miz Here 2019, 5.5/6, un hanter-boent dirak Gabriel Voiteanu hag Henry Li.
### ''Gonzaga Classics'' [[Dulenn]]
E miz Genver 2020 e voe trec'h en dirampoiñ e partiennoù *Luc'hedenn* ; trec'h e voe war ar Mestr Meur Georg Meier, hemaañ en-doa 300 poent Elo muioc'h.
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù]]
Trec'h e voe e miz Gouhere 2022.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Iwerzhon er 44 Olimpiad e 2022 e Chennai (India).
## Notennoù

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE
Polis Dyfed-Powys

**Polis Dyfed-Powys** (*Heddlu Dyfed-Powys* e kembraeg, *Dyfed-Powys Police* e saozneg, berraet en **DPP**) eo nerzh polis Bro-Gembre hag a evezh Sir Gaerfyrddin, Ceredigion ha Sir Benfro (hag a ya d'ober holl asambles takad melestradurel Dyfed) ha Powys (savet gant Sir Frycheiniog, Sir Faesyfed ha Sir Drefaldwyn). 

Rannvro Dyfed-Powys en em astenn war 8700 km², gant ouzhpenn 560 km a aodoù. Pa vez kemeret e kont hollad an tiriad a zo dindan gwarez Polis Dyfed-Powys ez eo an hini ledanañ e Bro-Saoz ha Bro-Gembre, hag an trede hini er Rouantelezh-Unanet a-bezh, goude Polis Bro-Skos ha Servij polis Norzhiwerzhon. Kalz lodennoù eus an tiriad fiziet er polis-se a zo takadoù war ar maez pe lec'hioù bet kreizennoù greantel gwechall. Hollad ar boblañs gwarezet zo dindan 500 000 a dud, met kreskiñ a ra kalzik bep hañv gant an douristed.

Emañ pennlec'h Polis Dyfed-Powys e Caerfyrddin.

E 2025, an nerzh polis a oa ennañ 1296 poliser, 40 special constable (doare adpolis) hag 801 den all, PCSOed hag all.
## Notennoù ha daveennoù
Special constable

Ur **special constable** pe **special police constable** (berraet en **SC** pe **SPC**, *Constable spécial* e galleg Kebek) a vez graet eus harperien darn-amzer an nerzhioù polis pe eus un den a vez un aotre ispisial gantañ da gaout galloud ar polis.

E lod rannvroioù, an nerzhioù polis a zo harpet gant tud arbennikaet, an dud-se a youl-vat o deus ar memes galloudoù hag ar polis. E lod rannvroioù all evel Kanada ha lodennoù eus Aostralia, ar *special constables* a zo ofiserien a beoc'h gant ar memes galloudoù hag ar polis met war tachennoù resis nemetken en ul lec'h pe takad geografel resis (skolioù-meur, dezougen foran, parkoù da skouer.). Hervez ar mare hag al lec'h, ar *special constables* a c'hell bezañ tud gopret pe tud a youl-vat eus un nerzh adpolis, hag a ya eus paotred-ged hep armoù betek unvezioù damsoudarded.

## Kembre
Ul lodenn eus nerzh Polis Dyfed-Powys zo savet gant *specials constables* (40 den e 2025).
## Notennoù ha daveennoù
Gwasanaeth Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru

Ar **Mid and West Wales Fire and Rescue Service** (kembraeg: *Gwasanaeth Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru*) eo anv ar bomperien hag a evezh takadoù Kembre eus Carmarthenshire, Ceredigion, Castell-nedd Port Talbot, Pembrokeshire, Powys ha Swansea.

An aozadur a zo bet krouet e 1996 gant Akta gouarnamant lec'hel (Kembre) eus 1994 hag a oa bet un adoazadur eus gouarnamant lec'hel Kembre. Ar groudidigezh nevez a oa bet dre gendeuziñ brigadennoù pomperien an Dyfed, Powys ha Gorllewin Morgannwg.

Bez ez eus un ti ar bomperien a youl-vat (Unvez a youl-vat Borth) hag a zo suj da vurev Ceredigion.
## Pennadoù kar
* Gwasanaeth Tân ac Achub Gogledd Cymru
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Gwasanaeth Tân ac Achub Gogledd Cymru

An **North Wales Fire and Rescue Service** (berraet en NWFRS; kembraeg: *Gwasanaeth Tân ac Achub Gogledd Cymru*) eo anv ar bomperien hag a evezh takadoù Kembre Anglesey, Sir Conwy, Denbighshire, Flintshire, Gwynedd ha Wrecsam e norzh Kembre. Darn takadoù ar servij hag a zo e Gogledd-Orllewin Cymru a zo reoù war ar maez. Pennlec'h an NWFRS a zo e Llanelwy, Denbighshire, Kembre.
An aozadur a zo bet krouet e 1996 gant Akta gouarnamant lec'hel (Kembre) eus 1994 hag a oa bet un adoazadur eus gouarnamant lec'hel Kembre. Kendeuzet e oa bet brigadennoù Clwyd ha Gwynedd. An takad da ezvezhiañ a ra 6200 km2, hag e-tro 670 000 anneziad a vev eno. En holl e vez ouzhpenn 1000 implijiad o labourat evit ar servij.
## Pennadoù kar
* Gwasanaeth Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
The Collector

***The Collector*** zo ur romant thriller eus 1963 gant ar skrivagner saoz John Fowles, e penn kentañ e vuhez vicherel. An istor a ro tro da heuliañ un den yaouank e-unan hag a skrap ur vaouez yaouank kenedus, studierez war an arzoù e Londrez. Derc'hel a ra anezhi prizoniet e kav un ti feurm perc'hennet gantañ war ar maez. 

Rannet eo ar romant e div lodenn, da gentañ an darvoudoù gwelet dre zaoulagad ar skraper, Frederick, ha goude-se an darvoudoù gwelet dre zaoulagad Miranda, ar ouestladez. Al lodenn eus ar romant kontet dre zaoulagad Miranda a zo kinniget e stumm un eskemm lizhiri.

Fowles en doa skrivet ar romant etre Du 1960 ha Meurzh 1962. Azasaet e oa bet e stumm ur film gant ar memes anv hag embannet e 1965, gant an aktourien Terence Stamp ha Samantha Eggar.
Ayelén Martínez

[right|140px| Ayelén_Martínez e Tournamant ''Open'' [Andorra e 2018.]]

**Ayelén Martínez**, bet ganet d'an 12 a viz Here 1993, a zo ur c'hoarierez echedoù arc'hantinat.

Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2013, Gourdoner FIDE abaoe 2015.

Here 2025: 2 120 eo he renk Elo *Standard*, 2 194 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 087 he renk Elo *Luc'hedenn*, 2 279 eo he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 2017.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]]
Trec'h e voe div wezh: e 2011 hag e 2016. 
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
Kontell suis

Ur **gontell suis** zo ur gontell-bleg, bihan a-walc'h evit bezañ lakaet en ur c'hodell, warni meur a ostilh all ouzhpenn al lavnenn, a c'hell bezañ un distouver, sizailhoù, un digorer-boestoù pe un troer-biñsoù da skouer. Ur pezh dafar milourel e oa da gentañ, diorroet e Suis e dibenn an XIX kantved.

## Istor
E dibenn ar bloavezhioù 1880, arme Suis a zivizas pourveziañ he soudarded gant ur gontell warni ul lavnenn hag un distouver evit o fredoù, un troer-biñsoù plat evit gellet divontañ o fuzuilh Schmidt-Rubin nevez, hag ur minaoued. Ar skouerennoù kentañ a voe produet en Alamagn e 1891. E dibenn ar memes bloaz e krogas an embregerezh suis Karl Esener (Victorinox hiziv an deiz) da sevel anezho.

Kendalc'het eo an arme suis d'ober gant kontilli a seurt-se, ha ledet eo o implij da armeoù all ha d'ar bed sivil hiziv an deiz.


Restr:Wester & Co 2.JPG|Ar gontell "stumm 1890", an hini gentañ implijet gant arme Suis.
Restr:SAK_1951.JPG|Kontell stumm 1908 an arme suis, implijet betek 1951.
Restr:Soldatenmesser 08-2.JPG|Kontell vodern an arme suis.
Restr:Swiss army knife open 20050612 (cropped).jpg|Ur gontell suis dibleget.


## Daveennoù
Michel Goya

**Michel Goya**, bet ganet d'an 19 a viz Ebrel 1962 e Montaut (Bearn), zo ur soudard hag un istorour gall.

## Buhez
En em rollañ a reas en tirlu gall e 1983. Major ar bloaziad 1990 e voe e Skol Vilourel Ispisial Saint-Cyr. Dibab a reas mont d'an *[[Troupes de marine]]* goude-se. Kemer a reas perzh e oberadurioù milourel e Sarajevo, er Republik Kreizafrikan hag e Gwiana c'hall. Adalek 2004 e kemeras postoù stag ouzh an doktrin hag an distro skiant-prenet en arme c'hall. Anvet e voe da goronal e 2009. Er memes koulz e roe kentelioù er Skol Vrezel e Pariz hag e ensavadurioù all.

Abaoe 2004 en deus embannet meur a levr, dielfennet enne an hoplologiezh, ar strategiezhioù hag an doktrinoù milourel, er bed a-vremañ (brezel en Ukraina, brezel e Gaza abaoe 2023), pe diwar-benn o emdroadur abaoe dibenn an XIX kantved, da vare ar Brezel-bed Kentañ pe brezelioù didrevadenniñ Bro-C'hall e eil hanterenn an XX kantved. Embann a ra ur blog ivez, *La voie de l'Épée*. E kuzul-embann ar gelaouenn c'hallek *[[Guerres & Histoire]]* e oa pa voe savet e 2011.

## Oberennoù
* *La Chair et l'Acier, L'Armée française et l'invention de la guerre moderne, 1914-1918*, Tallandier, 2004, 479 p., ISBN 978-2-84734-163-8.
* *Irak, les armées du chaos*, Economica, 2009, 292 p., ISBN 978-2-7178-5698-9.
* *L'Afghanistan*, Tallandier, 2010, ISBN 978-2-84734-666-4.
* *Res militaris*, Economica, 2010, 263 p., ISBN 978-2-7178-5833-4.
* *Israël contre le Hezbollah, Chronique d'une défaite annoncée, 12 juillet-14 août 2006*, Éditions du Rocher, 2013, 177 p., ISBN 978-2-268-07442-9.
* *Philippe Pétain, Le versant stratégique*, Argos, 2014, 160 p., ISBN 978-2-366-14019-4.
* *L'Invention de la guerre moderne, Du pantalon rouge au char d'assaut, 1871-1918*, Tallandier, 2014, 479 p., ISBN 979-10-210-0460-3.
* *Sous le feu, La mort comme hypothèse de travail*, Tallandier, 2014, 266 p., ISBN 979-10-210-0430-6.
* *Les Vainqueurs, Comment la France a gagné la Grande Guerre*, Tallandier, 2018, 348 p., ISBN 979-10-210-2541-7.
* *S'adapter pour vaincre, Comment les armées évoluent*, Perrin, 2019, 432 p., ISBN 978-2-262-08111-9.
*  *Flesh and Steel During the Great War, The Transformation of the French Army and the Invention of Modern Warfare*, Pen and Sword Military, 2020, 224 p., ISBN 978-1-4738-8696-4.
* *Une révolution militaire africaine, Lutter contre les organisations armées en Afrique subsaharienne*, Amazon, 2020, ISBN 978-1-07788478-6.
* *Les Vainqueurs, Comment la France a gagné la Grande Guerre*, Tallandier, 2020, 320 p., ISBN 979-10-210-4621-4.
* *Le Temps des guépards, La Guerre mondiale de la France de 1961 à nos jours*, Tallandier, 2022, 368 p. ISBN 979-10-210-3887-5
* (gant Jean Lopez), *L'Ours et le Renard, Histoire immédiate de la guerre en Ukraine*, Perrin, 2023, 352 p., ISBN 978-2-262-10510-5.
* *L'Embrasement, Comprendre les enjeux de la guerre Israël-Hamas*, Robert Laffont, 2024, 240 p., ISBN 978-2-221-27544-3.
* *Théorie du combattant*, Perrin, 2025, 432 p., ISBN 2262112339

## Liammoù diavaez
*  *[https://lavoiedelepee.blogspot.com/ La voie de l'Épée]*, blog personel.

## Daveennoù
Dennis Hopper

**Dennis Lee Hopper**, ganet d'ar 17 a viz Mae 1936 e Dodge City (Kansas) hag aet da Anaon d'an 29 a viz Mae 2010 e Los Angeles, a oa un aktour, filmaozer, poltreder hag arzour ar gwelet stadunanat. Gwelet e oa evel un aktour diazez eus al luskad anvet ''New Hollywood''. Enoret eo bet alies gant prizioù e Gouel Canas ha Mostra Venezia, ha lakaet e anv evit daou Academy Awards, ur Primetime Emmy Award ha daou Golden Globe Awards.

## Notennoù ha daveennoù
United States Army Special Forces

Ar **United States Army Special Forces** (**SF**), lesanvet "**Green Berets**" dre ma implijont beredoù gwer, a zo ur skourr eus an tirlu stadunanat renet gant ar Special Operations Command (USASOC).

Pemp kefridi diazez zo d'an nerzhioù ispisial-mañ : brezel amreoliek, gwarez diabarzh etrebroadel, obererezh eeun, enepsponterezh, ha sklêrijennañ arbennik. An unvez a glask pouezañ war ar barregezhioù yezhel ha sevenadurel ha war ar gourdonñ pa vez o labourat gant unvezioù estren ; rankout a ra soudarded an unvez deskiñ ur yezh estren en o gourdonadenn ha gouzout diouzh politikerezh, ekonomiezh ha sevenadur an tachennoù e-lec'h ma vint kaset. 

## Notennoù ha daveennoù
Paskal

**Paskal** zo un anv-bihan brezhonek hag albanek roet d'ar baotred. Dont a ra eus al latin *paschalis* hag ober a ra dave da Ouel Pask. 

## Yezhoù all
* galleg : Pascal, Pascalin (gourel), Pascale, Pascaline (benel)
* italianeg : Pasqual, Pasquale
* katalaneg : Pasqual
* spagnoleg : Pascual
* portugaleg : Pascoal
* okitaneg : Pascal, Pascau
* albaneg : Paskal, Paskali

## Tud vrudet
### Pibien
* Paskal Iañ (m. e 824), pab
* Paskal II (1050-1118), pab

### Tud all
* Paskal Kerenveier (1729-1794), soudard ha skrivagner brezhonek
* Pascal Rannou (g. e 1958), skrivagner ha skridvarnour gallek ha brezhonek 
* Paskal Hervio (g. e 1962), skrivagner ha troer brezhonek
* Paskal Tabuteau (g. e 1962), skrivagner brezhonek, kelenner
* Paskal an Intañv (g. e 1972), skrivagner brezhonek

## Pennadoù kar
* Paskal, unanenn ar gwask 
* Paskal : ul lavar programmiñ
New Hollywood

**New Hollywood** (brezhoneg: Hollywood Nevez), **Hollywood Renaissance** (Adc'hanedigezh Hollywood), pe **American New Wave** (Gwagenn nevez stadunanat), a oa bet ul luskad en istor ar filmoù stadunanat hag a oa padet eus ar bloavezhioù 1960 betek ar bloavezhioù 1980. Ur remziad filmaozerien nevez-erruet a oa bet e penn al luskad. Levezonet o doa ar seurtoù filmoù produet, an doare d'o sevel ha d'o brudañ, hag ar mod da vont dezhi gant ar studioioù. E filmoù New Hollywood, ar filmaozerien zo e-kreiz danevelliñ an istor, muioc'h evit ar studioioù.

Termenadur" New Hollywood" zo kemm-digemm, liammet ouzh an oberour, lod anezho a embann ez eo ul luskad, lod all ez eo ur marevezh eus ar sinema stadunanat. Diwar-benn padelezh ar marevezh ez eus dizemglev ivez, kenkoulz ha diwar-benn  unvander al luskad/marevezh. Evit lod arbennigourien evel Thomas Schatz, New Hollywood a oa bet meur a luskad ha n'eo ket unan nemetken. Ar filmoù savet gant al luskad zo reoù a vez merzet dre an doare da zanevelliñ hag a oa disheñvel diouzh an normoù klasel. Gant sistem ar studioioù o vont war wanaat ha kresk bras ar skinwel, e oa disteraet berzh kenwerzhel ar filmoù.
## Notennoù ha daveennoù
Sinema klasel Hollywood

Evit ar varnourien filmoù, ar **Classical Hollywood cinema** (brezhoneg: Sinema klasel Hollywood) zo un doare filmaozañ a-fet daneveliñ ha taolennañ  hag a oa kroget er bloavezhioù 1910 ha 1920, da vare bloavezhioù diwezhañ ar filmoù mut. Goude-se e oa deuet da vezañ unan eus diazezoù  sinema Stadoù-Unanet Amerika e-kerzh **[[Oadvezh Aour Hollywood]]** (saozneg: Golden Age of Hollywood) eus 1927 dre-vras, pa erruas ar filmoù son betek donedigezh an New Hollywood e filmoù ar bloavezhioù 1960. Abaoe eo deuet da vezañ ar stil brudetañ da sevel filmoù dre ar bed.

Troiennoù all zo evit ober anv eus an doare sinema-se : **classical Hollywood narrative**, **Golden Age of Hollywood**, **Old Hollywood** ha **classical continuity** Ar marevezh-se a vez graet anezhi ivez **The studio era**, hag e-barzh e c'hall bezañ ivez filmoù eus fin mare ar filmoù mut.

## Notennoù ha davennoù
Kebab

Ar ger **kebab** a ra dave da veuzioù liesseurt, fardet gant kig grilhet, hag a zeu eus kalz broioù eus ar Reter-Nesañ, bet e-barzh an impalaerezhioù otoman ha pers (India an Norzh en o zouez).

E brezhoneg, galleg ha yezhoù all c'hoazh, aroueziñ a reer gant ar ger ar sandwich gwarniset gant kig grilhet ouzh ar ber. *[[Döner kebab]]* zo ur ger all, turkek anezhañ, evit envel anezhañ. En Europa e voe brudet da gentañ e Berlin, en Alamagn, er bloavezhioù 1970.

## Gerdarzh an anv, hag anvioù all
Dont a ra ar ger kebab eus an arabeg کَبَاب *kabāb* hag an turkeg *kebap*, deuet o-daou eus ar ger persek *kabāb*. Talvezout a ra kement ha « grilhadenn gig ». *Kabob* a vez skrivet e saozneg SUA, *kebob* zo ur stumm all, ha gant *kabab* e reer e kachmireg.

Kevatalioù a zo d'ar ger *kebab* : *chawarma* (hag e adstummoù) er Reter-Kreiz, ha *gyros pita* e Gres, ar ger-mañ a ra dave d'ur sandwich graet gant kig-moc'h alies.

## Aozad
Kebab zo kig didroc'het servijet gant legumaj ha gwarnisadurioù all a bep seurt hervez ar rekipe heuliet. Poazhet e vez ar c'hig ouzh ar ber, a-zerc'h a-us d'an tan alies. Kebaboù zo a c'hall bezañ fritet en ur baelon, pe aozet evel ur geusteurenn evel an *[[tas kebab]]*. Ar c'hig boas evit ar c'hebab eo ar c'hig-dañvad, met rekipeoù lec'hel a c'hall ober gant kig bevin, kig-gavr, kig-yar, pesked, pe kig-moc'h zoken (hervez ar berzioù relijiel).

## Daveoù
Krign-bev ar skevent

**Krign-bev ar skevent** zo ur c'hleñved hirbad hag a zeu diwar paotadur direizh ar c'helloùigoù er skevent. Alies e teu ar c'hleñved-se dre butuniñ pe analañ danvezioù kimiek tagus. Ar c'helligoù taget a c'hell dont da vezañ niverusoc'h-niverusañ hep bezañ merzhet, betek krouiñ torzhelloù. Hep louzaouadur, an torzhelloù en em led er skevent, o labezañ ar reizhiad analañ. Gellout a ra an torzhelloù skevent treiñ da metastazoù, ha betek en em ledañ e lodennoù all eus ar c'horf.

Pa 'z eo nevez krign-bev ar skevent n'eus ket azoniad ebet ha ne c'hell bezañ gwelet nemet dre ar skeudennaouiñ mezegel. Pa gendalc'h ar c'hrign-bev da vont war-raok, darn eus an dud tapet gantañ a grog da gaout azoniadoù ha n'int ket liammet sklaer ouzh ar c'hrign-bev se, reoù liammet dre-vras gant diaesterioù analañ ez int evel: poursal, berr-analañ, pe poan vruched.

Krign-bev ar skevent eo ar c'hrign-bev a gaver ar muiañ hag a varver diwarnañ ar muiañ dre ar bed, gant 2,2 milion a dudd klañv e 2020 ha gant 1,8 milion a dud marvet. An doare krign-bev-se zo ral e-touez an dud oadet dindan 40 vloaz; keidenn oad kavadenn ar c'hleñved zo 70 vloaz. Keidenn ar marv zo 72. Ar feur kement hag an disoc'hoù zo disheñvel hervez al lec'hioù er bed, liammet int dreist-holl ouzh feur implij ar butun gant ar poblañsoù. A-raok ledanadur ar butuniñ en  XXvet kantved, e oa ral evel kleñved. Er bloavezhioù 1950 ha 1960, e oa bet prouennoù anat e oa liammet krign-bev ar skevent ouzh implij ar butun, kement-mañ a oa bet o tegas kemennadennoù gant aozadurioù ar yec'hed hag ar gouarnamantoù evit klask dic'hoantañ an dud da vutuniñ.
## Notennoù ha daveennoù
Aileen Noonan

**Aileen Noonan**, bet ganet e 1950, a zo ur c'hoarierez echedoù iwerzhonat.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù]]
Trec'h e voe e 1971 e Korkig, rampo 4,5 gant Cecile Meulien goude an dirampoiñ. 
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas  e skipailh Iwerzhon:
* e 1969, ouzh an eil tablezenn er 4 Olimpiad e Lublin (Polonia), (+2, =2, -5),
* e 1972, ouzh an eil tablezenn er 5 Olimpiad e Skopje (Yougoslavia), (+2, =0, -7),
* e 1974, ouzh an eil tablezenn er 6 Olimpiad e Medellín (Kolombia), (+2, =0, -5),
* e 1976, ouzh an deirvet tablezenn er 7 Olimpiad en Haifa (Israel), (+2, =2, -5).

## Notennoù

## Liamm diavaez
* He fichenn e Chess Base
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chess
Dorren O'Siochrú

**Dorren O'Siochrú**, bet ganet e 1950, a zo ur c'hoarierez echedoù iwerzhonat.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù|Kampionad iwerzhonat an echedoù (Maouezi)]]
Trec'h e voe e Dulenn e 1968 (5/5), e 1972 (3,5), e 1973 (6,5) hag e 1976 (5/6). 
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas  e skipailh Iwerzhon  :
* e 1972, ouzh an dablezenn gentañ er 5 Olimpiad e Skopje (Yougoslavia), (+1, =4, -3),
* e 1974, ouzh dablezenn gentañ er 6 Olimpiad e Medellín (Kolombia), (+2, =4, -4),
* e 1976, ouzh an eil tablezenn er 7 Olimpiad en Haifa (Israel), (+3, =6, -2).
## Notennoù

## Liamm diavaez
* He fichenn e Chess Base
* He c'hoari e Chess Games 
* He c'hoari e 365 Chess
Brezel amreoliek (SUA)

E kelennadurezh nerzhioù lu Stadoù-Unanet Amerika, ar ***brezel amreoliek*** (saozneg: *unconventional warfare*, berraet en ***UW***) eo diazez obererezhioù ar brezel amreoliek. An doare brezel-se a zo dreist-holl unan harpañ hag a vez roet da nerzhioù rezistañs pe emsavet broioù estren. Hervez lezenn ez eo:

## Kefrifioù hervez Departamant stadunanat an Difenn
Ar brezel amreoliek eo kentañ hini an United States Army Special Forces abaoe krouidigezh an unvez er bloavezh 1952; abaoe ez eus bet ouzhpennet kefridioù all, evel reoù gwarez diabarzh etrebroadel. E Stadoù-Unanet Amerika, nerzhioù ispisial pe "special forces" a ra dave d'an United States Army Special Forces (SF), enebet eo ouzh an implij a vez graet gant an darn eus ar broioù all, lec'h m'eo an "nerzhioù ispisial" un doare ledan a unvezioù disheñvel ar pezh a vije en SUA ar "special operations forces" suj d'an United States Special Operations Command (USSOCOM). An unvezioù ispisial o deus seizh kefridi diaeze:

* ar brezel amreoliek (United States Department of Defense doctrine) (UW)
* gwarez diabarzh etrebroadel (FID)
* sklêrijennañ arbennik (SR)
* obererezhioù eeun (DA)
* enepsponterezh (CT)
* enepledanadur (CP)
* oberiadurioù psikologel (SUA) (PSYOP)
* oberiadurioù titouriñ (IO)

## Notennoù ha daveennoù
Friedrich Krupp

**Friedrich Krupp**, bet ganet d'ar 17 a viz Gouere 1787 e Essen (Impalaeriezh santel roman german) ha marvet d'an 8 a viz Here 1826 er memes kêr (neuze e Rouantelezh Prusia), a oa un teuzer hag ur produer dir alaman. War-dro 1811 e savas un deuzerezh vihan en e gêr c'henidik. Diwezhatoc'h, dindan atiz e vab Alfred Krupp (1812-1887), ar stalig a zeuias da vezañ ar Friedrich Krupp AG, un embregerezh bras hag a bourvezas Alamagn gant kanolierezh, karbedoù milourel hag armoù a bep seurt e-pad brezelioù bras an XIX hag an XX kantved, ouzhpenn kantadoù a broduioù all.
## Daveennoù
Kontelezhioù er Stadoù-Unanet

Ur **gontelezh e Stadoù-Unanet Amerika** a zo ur rann velestradurel eus ur Stad pe un tiriad eus ar vro-se, meret gant ur gouarnamant lec'hel.

Goloet eo tost holl ar Stadoù-Unanet gant kontelezhioù pe un ensavadur kevatal. Etre ar Stadoù kevreet hag ar c'hêrioù pe kumunioù emañ ar c'hontelezhioù. Sez ar gontelezh (*"county seat"*) a vez graet eus ar pennlec'h. Pep kontelezh a vez meret gant ur c'huzul dilennidi. 

Hervez ar *Census Bureau* (melestradurezh an niveridigezh) e oa 3 144 kontelezh ha kevatal en 50 Stad ha Distrig Columbia e 2022. Kontelezhioù a bep seurt galloudoù, mentoù ha poblañsoù a zo avat. E-keñver an niver a annezidi emañ ouzhpenn an hanter eus annezidi SUA o chom e 143 c'hontelezh diwar an ouzhpenn 3 000 a zo, da lavaret eo 4,6% eus an holl gontelezhioù, hervez ar *Census Bureau* e 2017. Kontelezh Los Angeles eo an hini pobletañ.

N'eus nemet div stad lec'h n'eus ket kontelezhioù : Alaska, rannet e *"borough"* evit an hanter eus e diriad (an hanter all n'en deus ket a c'houarnamant lec'hel ha renet eo war-eeun gant Stad Alaska), ha Louiziana rannet e parrezioù (*"parishes"*) hag a zeu eus ar prantad trevadennel gall.

Kontelezh koshañ ar vro a sav d'ar bloaz 1634, e deroù ar prantad trevadennel, e trevadenn vreizhveuriat Virginia.

## Levrlennadur
*  *A bibliography of American county histories* gant P. William Filby, Baltimore, Genealogical Publishing Com, 1985, 449 p. 

## Liammoù diavaez
* National Association of Counties (Kevredigezh Vroadel ar C'hontelezhioù)
* Roll klok eus kartennoù ar c'hontelezhioù er Stadoù-Unanet
## Daveoù