open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alain de Benoist

**Alain de Benoist** (moranvioù : *Fabrice Laroche*, *James Barney* pe *Robert de Herte*) zo un embanner gall ganet d'an 11 Kerzu 1943 e Teurgn. Azaouezet eo evel penn-prederour luskad an tu Dehou Nevez.

## Orin hag oberenn
Eus ar werin vreizhat e teu e vamm, Germaine Langouët, tra ma teu e dad eus an noblañs velgiat. E vamm-gozh a labouras evel sekretourez gant Gustave Le Bon e-pad pell. Un niz bihan eo da Gustave Moreau, ul livour pouezus eus luskad an Arouezelezh. Dimezet eo d'un Alamanez, Doris Christians.

Alain de Benoist zo penn-skridaozer ar c'hazetennoù *Nouvelle École* ha *Krisis* hag e vez gwelet evel damkanour kentañ an *Nouvelle Droite* (Dehou Nevez). Anavezet eo muioc'h en Italia, Alamagn, Rusia, hag all... eget e Bro-C'hall hiziv an deiz.
Pagan a reer anezhañ tra ma tifenn ur sell ouzh al liesdoueegezh dezhañ. E brederouriezh politikel a vez anvet alies *Dehoù an Diforc'hioù*. Diorroet e vez mennozhioù gantañ tro-dro ar rannvroelezh, an europaelezh hag al lec'helezh gant kealoù enep-arnevez ha hengounel. A-wezhioù e vez graet labourioù istorel gantañ hag eñ en em wel evel *Istorour ar Mennozhioù*.

Mignon eo Alain de Benoist d'ar skrivagner maboriat Gabriel Matzneff.

## Arroudoù
Alpoù Japan

**Alpoù Japan** (日本アルプス, *Nihon Arupusu*) zo un aradennad venezioù e Japan, e-kreiz enezenn Honshu. Teir lodenn zo : menezioù Hida (飞騨山脉),  menezioù Kiso (木曽山脉) ha menezioù Akaishi (赤石山脉). Lod eus ar c'hernioù a dap ouzhpenn 3 000 m uhelder.

Graet e voe gant an anv *Alpoù Japan*, evit ar wech kentañ, gant ar Saoz William Gowland (1842-1922), ha brudet e voe an anv-se gant ur Saoz all, ar misioner Walter Weston (1861–1940), hag a astennas an anvadur ha ne oa bet roet nemet d'ar menezioù Hida gant Gowland.

Emañ ar menezioù uhelañ eus Japan, goude ar menez Fuji, en Alpoù Japan ; ar c'hernioù uhelañ eo Hotaka-dake (3 190 m) ha Kita-dake (3 193 m). Ar menez Ontake (3 067 m), e rannvro Nagano, zo ur menez-tan hag ul lec'h ma'z eer da birc'hirinañ.
Denise

**Denise** zo un anv-bihan a orin gresianek hag a gaver e meur a yezh evel ar galleg, ar saozneg, ar spagnoleg hag ar portugaleg. Roet e vez d'ar merc'hed, daoust ma veze roet d'ar baotred ivez e koulz ar Grennamzer. Dont a rafe eus Dionisos, anv doue gresian ar gwin.

## Stummoù all
* Denisa
* Dionisia
* Denyse
* Denize e turkeg

## Tud
*Denise Guieysse (1907-1997), broadelourez vreizhat
*Denise Mégevand (1917-2004), telennourez suis
*Denise Delouche (1935-2024), kelennerez skol-veur, istorourez al liverezh e Breizh
*Denise Bombardier (1941-2023), kelenerez, kinnigerez skinwel ha skrivagnerez kebekat
*Denise Richards (g. e 1971), aktourez stadunanat
*Denise Caffari pe Dee Caffari (g. e 1973), bageerez-dre-lien saoz

## Lennegezh
* *[[Frère Denise]]*, ur fabliau gallek eus ar Grennamzer

## Gwelet ivez
* Denez
* Denis
* Dennis
Glyderau

Ar **Glyderau** zo un torosad menezioù en Eryri e hanternoz Kembre. An daou venez uhelañ er strollad menezioù-se eo ar **Glyder Fawr** (999 m) hag ar **Glyder Fach** (994 m). 

En em astenn a ra ar Glyderau adalek Mynydd Llandygái er gwalarn betek Capel Curig er gevred. Setu amañ ar menezioù pennañ (adalek ar gornaoueg betek ar reter) :

*Elidir Fawr (924 m)
*Carnedd y Filiast (821 m)
*Mynydd Perfedd (812 m)
*Foel Goch (831 m)
*Y Garn (947 m)
*Glyder Fawr (999 m)
*Glyder Fach (994 m)
*Tryfan (915 m)
*Foel Goch (805 m)
Santez-Sofia (Istanbul)

**Iliz Santez-Sofia** (e turkeg Ayasofya) pe ent-ofisiel **Moskeenn Veur Santel Hagia Sofia** a oa un iliz savet e Bizantion dindan ren an impalaer Justinian etre 532 ha 537. Izidor Miletos hag Anthemios Tralleis a voe he daou saver gresian. Iliz-veur patriarkel an impalaeriezh e oa. Iliz vrasañ Impalaeriezh roman ar Reter hag an Iliz ortodoks e oa, nemet etre 1204 ha 1261 pa oa un iliz katolik e-pad Impalaeriezh latin Kergustentin.

Pa voe aloubet Istanbul e 1453 gant Mehmet II e voe treuzfurmet Santez-Sofia en ur voskeenn.

D'ar 24 a viz Du 1934, diwar ziviz Mustafa Kemal Atatürk, e voe graet ur mirdi eus Santez-Sofia. Divizet e voe gant ar prezidant turk Recep Tayyip Erdogan ober ur voskeenn anezhi en-dro e 2020.
Izidor

**Izidor** zo un anv-bihan brezhonek, hungarek, kroatek ha slovenek a orin henc'hresianek : dont a ra eus an anv Isídōros (Ἰσίδωρος) hag a c'hall bezañ troet evel "prof gant Isis." 

## Stummoù all

* Izador
* Isidor hag Isador en alamaneg
* Isidoro hag Isidro e spagnoleg
* stummoù benel : Isidora, Isadora
* Isidore hag Isadore e saozneg
* Isidore e galleg

## Sent
* Izidor C'hios (m. e 251), merzher kristen
* Isidoro Sevilla (w-d 556 - 636), eskob spagnol ha sant katolik
* Izidor an Arer (w-d 1070 - 1130), sant spagnol

## Krennamzer

* Izidor Miletos, unan eus daou saver iliz Santez-Sofia (Kergustentin) etre 532 ha 537
* Izidor Boukharis, patriark Kergustentin

## Tud
### 
* Isidore Odorico (1893-1945), mozaiker
### 
* Isidore Geoffroy Saint-Hilaire (1805-1861), loenoniour
* Isidore Ducasse (1846-1870), barzh a oa e anv-pluenn *Comte de Lautréamont*
### 
* Isidor Gunsberg (1854-1930), c'hoarier echedoù
* Izidor Kürschner (1885-1941), brudet e Brazil dindan an anv **Dori Kruschner**, melldroader ha gourdroner
### 
* Isadora Duncan (1877-1927), dañserez
* Izador Turover (1892-1978), c'hoarier echedoù stadunanat ha belgiat
* Isidor Isaac Rabi (1898-1988), fizikour
* Isadore Singer (1924-2021), matematikour
Lazhadegoù an arme hag ar polis sinaat

Kaoz zo amañ eus lazhadegoù trevourien, emsavet a-enep Sina pe get, armoù ganto pe get, pe eus soudarded prizoniat dizarmet, ha n'eus ket kaoz eus emgannoù an arme sinaat a-enep soudarded all.

## 
### (abaoe 1912)
* 1927 : lazhadeg Shanghai
* etre 1942 ha 1945 : lazhadegoù e-pad "koulzad reizhañ Yan'an"
* 1947 : an "Darvoud 228" e Taiwan

### (abaoe 1949)
* 1949-1953 : lazhadegoù an ezhec'h e-pad Adreizh an douaroù Sina
* 1950-1953 : "koulzad da vougañ an enepdispac'herien"
* 1951-1952 : "koulzadoù an tri enep hag ar pemp enep"
* 1955-1957 : al Luskad Sufan
* 1957-1959 : "koulzad enep dehouelourien"
* miz Ebrel 1958 : "Darvoud Xunhua" e kontelezh emren salar Xunhua, e proviñs Qinghai
* 1959 : Emsavadeg Tibet
* 1959-1961 : Naonegezh vras Sina
* 1963-1965 : al "Luskad deskadurezh sokialour"
* 1966-1977 : an "Dispac'h Sevenadurel" (2 vilion a re varv)
* 1989 : lazhadeg ar blasenn Tiananmen e Beijing
* 2008 : darvoudoù 2008 e Tibet
* 2009 : kabaduilhoù e Xinjiang e miz Gouere 2009

## Pennadoù kar
* Lazhadegoù an arme c'hall
* Lazhadegoù ar polis gall
* Lazhadegoù an arme alaman
* Lazhadegoù an arme vreizhveuriat
* Lazhadegoù an arme stadunanat
* Lazhadegoù an arme spagnol

## Notennoù ha daveoù
Đỗ Hữu Vị

**Đỗ Hữu Vị** (Chợ Lớn, 17 C'hwevrer 1883 – Dompierre, 9 Gouhere 1916) a oa un ofiser gall bet ganet e Trevadenn Kochinsina (e Viêt Nam hiziv).

Brudet eo abalamour ma voe an nijer annamat kentañ ha ma tiskouezas ez eo an nijerezioù un doare dispar da anavezadenniñ un dachenn.

## Buhez
Pempvet mab ur mandarin pinvidik, eilmaer Chợ Lớn (e kêr Ho-Chi-Minh hiziv) e oa Đỗ Hữu Vị. Goude bezañ bet skoliataet e doare Bro-C'hall evel e vreudeur e voe kaset da Bariz da genderc'hel gant e studioù el lise Janson-de-Sailly kent prientiñ ar skol-veur el lise Louis-le-Grand.
Goude-se ez eas Đỗ Hữu Vị da Skol vilourel Saint-Cyr-l'École d'ar 1añ a viz Here 1904.

Isletanant e oa e renk pa'z eas e 1 Rejimant al Legion estren, a voe kaset da vrezeliñ en Afrika an Norzh. Er prantad 1907-1908 e voe anvet e Maroko (Oujda, Casablanca) kent stourm war an harzoù etre Maroko hag Aljeria.
Pa voe anvet da letanant hag e penn e unvez e klevas a-zivout kurioù Louis Blériot hag e teskas leviañ un nijerez. E 1911 e tapas e vreved, an niverenn 649, digant an *Aéro-club de France*.

E deroù 1912 e tistroas da Varoko, ma voe levier milourel e-pad bloaz. Eno e prouas talvoudegezh an nijerezioù evit dastum ditouroù hag o skignañ buan ; Đỗ Hữu Vị a voe an den kentañ o leviañ a Gasablanca da Varrakech.
E penn-kentañ 1914 e tistroas da Gochinsina, ma reas arnodennoù gant un dournijerez war ar Mekong evit diazezañ u nijerezh milourel en trevadennoù gall.

D'an 28 a viz Gouhere 1914 e tarzhas ar Brezel-bed kentañ, ha d'an 3 a viz Here e c'houlennas Đỗ Hữu Vị an aotre da vont da Vro-C'hall evit stourm. Kalz nijadennoù anavezadiñ a reas eno.
E miz Ebrel 1915, p'edo o tistreiñ d'e von, e voe freuzet e nijerez gant ur fourrad avel. Kaset e voe da ospital an armeoù e Pariz, ma chomas er c'homa e-pad nav devezh. Dre ma oa torret e vrec'h, e javed hag e glopenn e voe berzet outañ leviañ a-nevez, met aotreet e voe da nijal e bombezerioù evel arseller.

Dizale e c'houlennas an ez-levier distreiñ d'an droadegiezh, ma voe anvet da gabiten 7 kompagnunezh al Legion estren.

D'an 9 a viz Gouhere 1916, p'edo o ren e unvez en Emgann ar Somme, e voe lazhet gant an enebour.

Beziet e voe ar c'habiten Đỗ Hữu Vị nepell diouzh Dompierre. E 1921, e vreur ar c'horonal Đỗ Hữu Chấn a zegasas e gorf da Chợ Lớn evit ma tiskuizhje e-kichen e hendadoù.

## Enorioù
* &nbsp;Marc'heg Urzh al Lejion a enor
* &nbsp;Medalenn-goun Maroko
* &nbsp;Medalenn an Trevadennoù
* Un timbr a oa bet embannet e 1930 en Indez-Sina c'hall
* Ur straed zo bet anvet en e enor e karter Lái Thiêu e Thuận An e Viêt Nam.

## Mammennoù
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
## Notennoù
Niver pementadel eilrenk

El loc'honiezh pementadel e reer **niver pementadel eilrenk** pe *niver pementadel azimutel*, aroueziet dre \ell ("ell"), eus unan eus ar pevar niver pementadel a zeskriv stad pementadel un elektronenn en un atomenn.
Un niver naturel null pe vuiel (0, 1, 2, 3...) eo \ell, a dermen lankad fiñvad un elektronenn hag a zeskriv stumm e amestez en atomenn.

## Orin

Ne dro ket un elektronenn tro-dro da graoñell un atomenn evel ma ra an Douar tro-dro d'an Heol, Ur gevreizhenn wagenn eo an amestez kentoc'h, a zo termenet gant pevar niver pementadel a zo liammet gant stadoù un elektronenn : an niver pennañ ***n*** (gremm ar wagenn), an niver eilrenk \ell (lankad fiñvad ar wagenn), an niver gwarellel ***m<sub><math>\ell</math></sub>*** (tuadur ar wagenn) hag an niver spin ***s*** (c'hwel an elektronenn).

Ar fizikour Erwin Schrödinger a ziluzias ar gevreizhenn wagenn dre deir c'hevatalenn a gasas d'an tri niver kentañ, a zo kenliammet neuze. An niver pementadel eilrenk \ell a zeuas war wel e rann vleinel ar gevreizhenn, diazezet war ar c'henurzhiennoù pellennek. Setu amañ penaos e vez liammet lankad fiñvad L un elektronenn gant he niver pementadel eilrenk \ell :
\mathbf{L}^2\Psi = \hbar^2{\ell(\ell+1)}\Psi
m'eo \mathbf{L}^2 niñvader al lankad fiñvad, \hbar arstalenn Planck krennet, ha \Psi kevreizhenn wagenn an elektronenn.

Aesoc'h eo deskrivañ amestez un elektronenn dre \ell hepken.

## Notennoù
Lee

**Lee** zo un anv saoznek a gaver evel anv-tiegezh, anv-bihan hag anv-lec'h. An 22 anv-tiegezh stankañ er Stadoù-Unanet eo.

Saoznekadur anvioù-tiegezh all e c'hall bezañ ivez :
* an anv aziat **[[Li]]**, dreist-holl e Sukorea, Taiwan ha Hong-Kong
* an anv gouezelek Ó Laoidigh
* an anv norvegiat Lie

## Anv-tiegezh saoznek
### 
* Christopher Lee (1922-2015), aktor
* Tim Berners-Lee (g. e 1955), ijinour ha stlennegour

### 

* James Paris Lee (1831-1904), ijinour armoù-tan skosat ha kanadian

### 
* Robert E. Lee (1807-1870), unan eus jeneraled ar Su e Brezel diabarzh SUA
** hag e vab Custis Lee (1832-1913), jeneral ar Su ivez
* Peggy Lee (1920-2002), kanerez 
* Jason Lee (g. e 1970), aktour ha fentigellour
* Spike Lee (g. e 1957), senariour, filmaozer ha produer
* Harper Lee (1926-2016), skrivagnerez

## Anv-arzour hag anv-pluenn
* Stan Lee (1922-2018), anv-arzour Stanley Martin Lieber, senarioour comics stadunanat
* Brenda Lee (g. e 1944), anv-leurenn Brenda Mae Tarpley, kanerez stadunanat
* John-Silver Lee, anv-pluenn tri skrivagner romantoù-polis : Serge Arcouët, Pierre Ayraud ha Léo Malet
* Buzzy Lee, anv leurenn Sasha Spielberg, kanerez stadunanat

## Anv-tiegezh aziat
*Notenn : ar gustum eo en Azia da lakaat an anv-tiegezh a-raok anv-bihan un den.*
* Bruce Lee (1940-1973), aktour stadunanat genidik eus Hong Kong
* Ang Lee (g. e 1954), sevener, produer ha skriver senariooù taiwanat
* Lee Jae-myung (g. e 1963), politikour hag alvokad sukorean, prezidant ar Republik 
* Jim Lee (g. e 1964), tresour comics stadunanat genidik eus Sukorea
* Lee Beom-soo (g. e 1970), aktour sukorean
* John H. Lee (g. e 1971), sevener ha produer filmoù sukorean
* Lee Chong Wei (g. e 1982), c'hoarier badminton malaysiat, bet n°1 ar bed

## Anv-bihan saoznek
Roet e voe kalz e Su ar Stadoù-Unanet goude ar Brezel diabarzh abalamour d'ar jeneral Robert E. Lee. Gallout a ra bezañ roet d'ar baotred kenkoulz ha d'ar merc'hed.

Stadunaniz vrudet :
* James Lee Peters (1889-1952), evnoniour,
* John Lee Hooker (1917-2001), kaner-sonaozer ha soner gitar,
* Jerry Lee Lewis (1935-2022), pianoour, kaner ha sonaozer rock 'n' roll,
* R. Lee Ermey (1944-2018), aktour ha fentigellour.

## Anv-lec'h
* Lee, anv meur a lec'h e Breizh-Veur
* Lee, anv meur a lec'h er Stadoù-Unanet
* Lee, ur gêr e Bearn

## A bep seurt
* Lee, un doare all da skrivañ ar stêr Lea, un adstêr d'an Tavoez e Bro-Saoz
* al Lee, anv saoznek An Laoi, ur stêr e kontelezh Corcaigh en Iwerzhon
* Lee, ur merk jeans
* ar fuzuilhoù Remington-Lee, Lee-Metford ha Lee-Enfield

## Gwelet ivez
* Lea
* Leigh
* Li

## Daveoù
Dervenn Thor

**Dervenn Thor** (alamaneg : ***Donareiche***)  zo un dervenn gozh nevet a veze azeulet gant ar Gated, ur boblad e-touesk ar c'hermaned diazezet e norzh Hessen.
Diskaret e voe war gourc'hemenn ar manac'h Bonifas Mainz tro-dro d'ar bloaz 725 pa oa o strivañ da gristenaat ar vro.
Guidobaldo II Della Rovere

**Guidobaldo II della Rovere** (Urbino 1514-1574 Pesaro) a oa dug Urbino. 
Mab e oa da Francesco Maria Iañ della Rovere ha d'e bried  Eleonora Gonzaga della Rovere, ha ren a reas war-lerc'h e dad .

## E vuhez
En 1532 e kemeras perzh e kêr Venezia e dibunadeg ofiserien ar Republik, pa oa e dad e penn an arme. Da ugent vloaz, e vagas Guidobaldo karantez ouzh ur verc'h da Giordano Orsini met e dad a reas dezhañ dimeziñ da Giulia Varano, merc'h da aotrou Camerino.

En 1546, e koun ar servijoù rentet gant e dad d'ar Republik, e voe roet dezhañ ar garg a rener armeoù Venezia hag an titl a c'houarnour.

Mervel a reas e bried Giulia Varano d'an 18 a viz C'hwevrer 1547 da dri bloaz warn-ugent ; bloaz goude e timezas da Vittoria Farnese (1521-1602) d'ar 26 a viz Genver 1548.

## Dimezioù ha bugale
* Giulia da Varano, a c'hanas ur verc'h anvet Virginia.
* Addimezet e miz Genver 1548 da Vittoria Farnese (1521-1602), merc'h da Pier Luigi Farnese ha Gerolama Orsini, ha merc'h-vihan d'ar pab Paol III. Tri bugel he doe : 
**Isabella della Rovere (1554-1619), a zimezas da Niccolò Bernardino Sanseverino, priñs Bisignano ; 
**Francesco Maria II della Rovere (1549-1631), dug Urbino war-lerc'h e dad, a zimezas div wech : 
***da Lucrezia d'Este, priñsez a gêr Modena, 
***ha da Livia della Rovere ; 
**Lavinia della Rovere (1558-1632), dimezet da Alfonso Felice d'Avalos, priñs Francavilla.

Vittoria a zesavas ivez he nizez Clelia Farnese, merc'h d'he breur kardinal, Alessandro Farnese, ouzhpenn he merc'hed Isabella ha Lavinia.

## Arz
Eñ an hini a c'houlennas digant al livour Tizian livañ Gwener Urbino en 1538.

## Notennoù
Ar Mogn

**Mogn** hag **ar Mogn** zo un anv-tiegezh brezhonek hag a ra dave d'un den mogn. Troet eo bet e *Moigne*, *Le Moigne*, *Le Moign*, *Le Moing*, *Le Mogne* gant marilh ar boblañs gall.

## Tud
### 
* Roland Mogn, louzawour ha yezhoniour, krouer Plantkelt
* Lénaïg Le Moigne (g. e 1990), c'hoarierez volley-ball
* Simone Le Moigne (1911-2001), livourez
* Micheline Le Moigne (g. e 1948), marc'houarnerez
* Olier ar Mogn, rener skiantel Ofis Publik ar Brezhoneg, troer
* Jean-Luc Le Moign, soner binioù bras
* Pierre-Yves Moign (1927-2013), sonaozer
* Jean Moign (1922-2014), saver an Théâtre populaire de Bretagne

### 
* Jean-Louis Le Moigne (g. e 1931), prederour hag epistemologour
* Jérôme Le Moigne (g. e 1983), melldroader

### 
* Thomas Moigne (wd 1510 - 1537), politikour 

### 
* Sarah Le Moigne, c'hoarierez badminton
* Kevin Le Moigne, c'hoarier badminton

### 
* Taťána le Moigne, e penn Google Tchekia ha Slovakia

## Anv-lec'h
* Shipton Moigne, un doare all da skrivañ Shipton Moyne, ur gêriadenn e Gloucestershire e Bro-Saoz. E maner ar vro e oa an tiegezh Le Moigne o chom er XI kantved.

## Gwelet ivez
* Lemoigne
* Le Moignan
* Le Moine
Flouradenn

Ur **flouradenn** pe **allazig** zo touchadur karantezus pe friant un den pe ul loen. Graet e vez gant an dorn peurviañ, a-wechoù ar muzelloù. Diskouez a ra ar garantegezh pe ar garantez. Gallout a ra ar flouradenn bezañ erotek ivez.

## Skeudennoù

Maternal Caress PMA(6) (15535882880).jpg|*Maternal Caress*, eoullivadur war lien gant Mary Cassatt e 1896, er Philadelphia Museum of Art
Sweet Baby Kisses Family Love.jpg|Flourañ en ur bokat
President Ford and his golden retriever Liberty - NARA - 6829597.jpg|Gerald Ford o flourañ e gi Liberty er burev hirgelc'hiek e 1974
Moose Zoo Östersund.jpg|O flourañ un elan doñvaet er zoo
Two orange tabby cats greeting by rubbing-Hisashi-01.jpg|Daou gazh orañjez tabby o flourañ an eil egile


## Pennadoù kar
* briatadenn 
* pok
Sport Club Rio Grande

Ar **Sport Club Rio Grande**, pe *Rio Grande* hepmuiken, zo ur c'hleub mell-droad braziliat eus kêr Rio Grande, en Rio Grande do Sul. Kemer a ra perzh er Campeonato Gaúcho.

## Liamm diavaez
*
Louise Ackermann

**Louise-Victorine Choquet** (Pariz, 30 a viz Du 1813 – Nisa, 2 a viz Eost 1890), *Louise-Victorine Ackermann* hec'h anv-pluenn, a oa ur varzhez c'hall.

## He buhez
Ganet e oa Louise-Victorine Choquet e Pariz ; Pikarded e oa he zud, deuet da chom da gêr-benn Bro-C'hall. Troet e oa he zad gant al lennegezh, hini Voltaire dreist-holl, ha reiñ a reas dezhi un deskadurezh pell diouzh ar relijion. Goude ur pennad e kuitaas Pariz gant e diegezh, e wreg hag o zeir merc'h, da vont da chom war ar maez. Ur bugaleaj digenvez he doe Louise.

Kaset e voe da Alamagn da studiañ, d'an Humboldt-Universität zu Berlin, savet gant Wilhelm von Humboldt (1767-1835).

### Eured
E 1844 e timezas d'ar pastor protestant elzasat Paul Ackermann, a oa mignon da P.-J. Proudhon. Pa varvas he fried, e 1846, ez eas da chom war ar maez, en ur genlabourat gant ar *[[Revue des Deux Mondes]]*, o kas barzhonegoù, a zastumas e levrioù goude: *Contes en vers* (1855), *Premières poésies* (1873), *Poésies philosophiques* (1874) ha *Pensées d'une solitaire* (1883).

Mervel a reas e Nisa.

## Hec'h oberennoù
**Contes et Poésies*, 1862.
**Le Déluge*, 1876.
**Pensées d'une Solitaire, Précédées d'une Autobiographie*, 1882.
**Oeuvres*, 1885.
**Ma Vie*, 1885.
**Première Poésies*, 1885.
**Poésies Philosophiques*, 1885.
**Contes*, 1955.
**Poésies Philosophiques*, 1971.

## Levrlennadur
* Louise Ackermann : *Ma vie – Premières poésies – Poésies philosophiques*, Éditions L'Harmattan, 2005
## Liammoù diavaez
*  ''Paroles d'un amant''
*  Wikimammenn : Louise-Victorine_Ackermann
Rhosili

**Rhosili** zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e ledenez Gŵyr, e Kembre, e kontelezh Abertawe. Emañ er gornaoueg d'al ledenez, 30 km diouzh kêr Abertawe. 

Brudet eo aod Rhosili abalamour d'an traezh brav a zo eno. Nepell diouzh ar gêriadenn emañ Mougev Pen-y-Fai (Paviland), ur vougev ragistorel ma voe kavet relegoù ur vaouez eus Henoadvezh diwezhañ ar maen. 

Annezet e oa Rhosili gant 278 a dud e 2011. War-dro 8,6% anezho a oa kembraegerien.
Tro Breizh 2019

**Tro Breizh 2019** (pe **Tour de Bretagne** ez-ofisiel) war varc'h-houarn, an 53vet hini, zo bet eus ar 25 a viz Ebrel betek ar 1añ a viz Mae 2019.

## Tennadoù

## Renkadur hollek

## Skipailhoù pedet
## Liamm

*  Site du cyclisme
*  Lec'hienn ofisiel
Gerard (kont Aovergn)

**Gerard I**, pe **Geraud I** († 25 Mezheven 841) a oa kont Aovergn war-dro kreiz an .

En e raok e oa Guérin II a oa kont c'hoazh e 834.
Krediñ a c'haller e oa bet anvet gant Pepin Iañ, roue Akitania (814-838), mab d'an impalaer Loeiz an Deol, tad-kaer Gerard.

## Euredoù
Div wech e timezas Gerard:
*da Hildegard (merc'h Loeiz an Deol) (802-841) a vije bet merc'h d'an impalaer Loeiz an Deol ha hervez Ademar de Chabannes o dije bet ur mab, Ranulf (820 – 866), kont Poitiers ha dug Akitania.
*da Matilde, merc'h da Pepin roue Akitania, hag ur mab o doe, Gerardo (? – 892), kont Aovergn da-heul e dad. 
## References
https://www.geni.com/people/Mathilde-of-Aquitaine/6000000001578856844?through=6000000003827181172
Daked

An **Daked** (latin: *Daci* ; gresianeg: *Dákoi* pe *Dákai*) a oa ur bobl indezeuropek a oa o vevañ e Dakia (Roumania hiziv). Ar meneg kentañ eus an Daked a voe graet gant ar Romaned. Hervez lod eus an istorourien e oant ur skourr eus pobl an Draked, pe d'an nebeutañ e oant kar dezho.

O vevañ e oant e Dakia, e reter Europa, gant ar Mor Du er reter hag an Danav er c'hreisteiz. En em astenn a rae o bro war ar pezh a zo bremañ Roumania ha lodennoù eus ar broioù amezek. Kaozeal a raent dakeg, ur yezh kar da hini an Draked, gant levezonoù pobloù all, evel ar Gelted pe ar Skited.

War-dro daou vilion a Zaked a oa moarvat. Da lavaret eo e oa unan eus pobloù bras Europa en amzer-hont, an eil vrasañ marteze goude ar Romaned. D’ar mare-se e veze un dekvedenn eus ar boblañs o servijañ an arme : neuze e vije bet 200 000 soudard en armeoù an Daked.

E 106 e voe aloubet Dakia gant ar Romaned. Gant an impalaer Trajan e voe diblaset pe skarzhet 150 000 eus an Daked. Ar re a chomas en em veskas gant ar Romaned hag a zegemeras o yezh, al latin. E-pad kantvedoù e voe graet ‘’Valaked’’ eus o diskennidi, ur ger hag a zo kar moarvat d’ar gerioù “Gall” pe “Wales”, hag a veze implijet gant o amezeien da envel romanegerien ar Balkanioù. N’eo nemet adalek an  e voe graet gant ar gerioù Roumaned ha Roumania evito.

Daoust ha diskennidi d’an Daked eo ar Roumaned hiziv ? N’emañ ket an holl istorourien a-unan war ar poent-se, met an dra-se eo ar soñj a zo gant pennoù Roumania ha peurvuiañ e sav ar braz eus an istorourien estren ganto. En hengounioù Roumania, en doareoù-bevañ, er boued, en dilhad, er yezh… e kaver aspadennoù eus amzer an Daked.

## Notennoù
Virginia della Rovere

**Virginia Della Rovere** (Urbino, 1544 – Napoli, 1571) a oa ur briñsez italian, merc'h da Guidobaldo II Della Rovere, dug Urbino, ha d'e bried kentañ, Giulia Varano, merc'h pennhêrez Giovanni Maria, dug Camerino.

## He buhez
E 1560 e voe dimezet da Federico Borromeo, dug Camerino, priñs Oria ha kont Arona, met bugel ebet n'o doe.

E 1559, a-raok hec'h eured, e tedias Costanzo Porta dezhi ul levrad madrigaloù evit pemp mouezh, moulet gant Antonio Gardano, e Venezia. Sur a-walc'h edo Virginia della Rovere e-touez ar c'hanerezed ha marteze sonerez ivez, evel ma oa ar c'hiz en amzer-se.

Mervel a reas he fried Federico d'an 19 a viz Du 1562. Addimeziñ a reas an intañvez e 1564, d'ar priñs Ferdinando Orsini, dug Gravina.

Pa varvas Virginia ec'h addimezas Ferdinando gant Costanza, merc'h da Fabrizio II, priñs Venosa, kont Conza, hag aotrou Gesualdo.
Consuelo Araújo Noguera

**Consuelo Araújo Noguera**  (Valledupar 1 Eost 1940 - 30 Gwengolo 2001,  La Mina, Cesar), anavezet evel "La Cacica", a oa ur bolitikourez ha skrivagnerez kolombian, brudet he skoazell d'ar sonerezh vallenata, hag a voe skrapet ha lazhet gant ar FARC en amzer ar prezidant Andrés Pastrana.

## Liamm
*nuestracolombia.org pennad
Andrés

**Andrés** zo un anv-bihan spagnolek.

## Gerdarzh

## Yezhoù all
*Andrea
*Andrew

## Tud
*Andrés Jiménez, anv meur a zen
*Andrés Pastrana, prezidant Kolombia.
*Andrés Bello, skrivagner ha yezhadurour spagnolek
*Andrés Nin, dispac'hour spagnol
*Andrés Manuel López Obrador, politikour mec'hikan
*Andrés Quintana Roo, skrivagner ha politikour mec'hikan

## Lec'hioù
*San Andrés
Arsav-brezel Mudanya

**Arsav-brezel Mudanya** (turkeg : *Mudanya Mütarekesi* ) a zo un emglev etre Turkia (Bodadeg-Veur Vroadel Turkia) en un tu, hag Italia, Bro-C'hall hag ar Rouantelezh-Unanet en tu all. Lakaat a reas un termen da Vrezel Dieubidigezh Turkia. Sinet e voe e kêr Mudanya (Turkia) d'an 11 a viz Here 1922. Ar breutadegoù a grogas d'an 6 a viz Here e maerdi Mudanya, e-dan prezidantelezh ar jeneral turk Ismet Pacha. Kompren a reas an Durked hag ar Vreizhveuriz ne c'hallent ket kregiñ gant ur brezel-bed arall abalamour da d-Tras ar reter hag ar strizhoù-mor, an div gudenn diriadel hag a chome da zirouestlañ. An holl varc'hatourion a voe fur a-walc’h evit bihannaat o goulennoù.

Rouantelezh Gres a savas a-du gant an arsav-brezel d'ar 14 a viz Here 1922. Ar Vreizhveuriz o doa lakaet klaoustre war Gres, dav voe dezhe anzav e oa bet kollet gante. Engoustlañ a rejont rediañ gouarnamant Aten da blegañ  war toud al lodenn eus Tras er reter d'ar Maritza ha prometiñ a rejont tennañ buan o holl nerzhioù milourel eus Turkia, d.l.e. eus Kergustentin ivez. En eskemm e voe anzavet gant an Durked derc’hel kont eus interestoù Breizh-Veur e kudenn ar strizhoù-mor hag akord e voent evit ma vefe savet ur c’hendiviz etrebroadel a-zivout ar poent-se. Sinet e voe un arsav-brezel war ar poentoù-se gant Sir Charles Harrington hag Ismet Pacha, ha kensinet e voe raktal gant an daou jeneral hag a oa eno en anv Bro-C’hall hag Italia. Echuet e oa Brezel Dieubidigezh Turkia.

## Mammenn
* Jacques Benoist-Méchin, *Mustapha Kémal ou la mort d’un empire*, pajennoù 215 ha 216, Embannadurioù Albin Michel, kentañ trimiziad 1962, Pariz,  Bro-C'hall.
August Wilhelm Leu

**August Wilhelm Leu** (Münster, 24 Meurzh 1818 – Seelisberg, kanton Uri, 20 Gouhere 1897) a oa ul livour alaman eus skol ar romantelezh.
Gweledvaoù bras en Alpoù hag e Norvegia eo an darn vuiañ eus e daolennoù.

## Buhez
Johann Wilhelm Schirmer (1807-1863), ul livour gweledvaoù alaman eus Akademiezh an Arzoù-kaer e Düsseldorf, e voe e vestr.

E Norvegia e voe August Leu e 1843 ha 1847, hag en Alpoù diwezhatoc'h a-raok bevañ e Brusel e-pad ur prantad ha distreiñ da Züsseldorf e 1855.
Er bloaz-se e voe deroet ur Meneg a Enor dezhañ en Diskouezadeg Hollvedel e Pariz

E 1882 en em stalias e Berlin, ma voe kelenner roueel hag ezel eus Akademiezh an Arzoù e Berlin, Amsterdam, Brusel ha Vienna Medalennoù Aour en doe meur a wech e Berlin, hag enoret e voe e Belgia gant Urzh Leopold..


August Wilhelm Leu Gebirgssee 1848.jpg|*Gebirgssee* (1848)
August Wilhelm Leu - Norwegische Fjordlandschaft (1849).jpg|*[[Fjord]] novegat* (1849)


August Wilhelm Leu - Sonniger Tag an einem norwegischen Fjord (1862).jpg|*Devezh heoliek war ribl ur fjord norvegat* (1862)
August Wilhelm Leu - Blick von der Wengerenalp auf Eiger und Mönch (1865).jpg|*An Eiger hag ar Mönch gwelet eus ar Wengerenalp* (1865)
August Wilhelm Leu - Alpiner Berggipfel (1896).jpg|*Pikern en Alpoù* (1896)


August Wilhelm Leu - Fjordlandschaft mit Gletscher und Rentieren (1896).jpg|*Fjord gant [[skornredenn]] ha [[karv-erc'h]]* (1896)
August Wilhelm Leu Matterhorn.jpg|*Matterhorn* (1897)



## Notennoù
Aelia Pulcheria

**Aelia Pulcheria** (Kergustentin, 19 Genver 398 pe 399 - Gouhere 453) a oa merc'h d'an impalaer Flavius Arcadius, ha c'hoar henañ an impalaer roman Theodosius II.
Dimezet e oa d'an impalaer Marcianus (ren : 450-457), ha ren a reas gantañ eus 450 betek he marv e 453.

Anvet e voe da santez koulz gant an Iliz katolik roman hag an Iliz ortodoks ; d'an 10 a viz Gwengolo e vez lidet.

## He buhez
E 408 e varvas he zad Arcadius hag anvet e oa bet ar prefed Anthemius da rejant. E 414 e voe anvet Pulcheria da Augusta ha da gulatorez he breur Theodosius, daou vloaz yaouankoc'h egeti. Ur gristenez deol e oa, ha gouestlet he doa chom gwerc'hez. Dre ma oa gwan he breur edo ar galloud etre he daouarn hag anal ar manati a oa el lez. Embann a reas reolennoù a-enep ar baganed hag ar yuzevien, ha diwar-se e voe lazhadegoù en Egipt, renet gant Kirillos Aleksandria, eskob Aleksandria ; enne e varvas ar brederourez Hypatia e 415.

E 421 ec'h aozas eured he breur Theodosius II gant merc'h ur retour eus Aten anvet Aelia Eudocia. Neuze e tisteraas he levezon betek 433, pa voe harluet Eudocia war an digarez faos e oa avoultrerez.

## Lennegezh
**Pulchérie*, pezh-c'hoari gallek gant Pierre Corneille e1672.

## Levrioù
*  Angelidi, Christine. *Pulcheria. La castità al potere (399-455)*. Milano : Jaca Book, 1998 

## Notennoù
Aston Villa FC

An **Aston Villa Football Club**, pe *Aston Villa* hepmuiken, zo ur c'hleub mell-droad krouet d'ar  e Birmingham, Bro-Saoz.

Abaoe 1897 e c'hoari er sportva Villa Park. 40 502 plas a zo e-barzh evit suporterien ar *Lions*.

## Roll loreidi
## Liammoù
* Lec'hienn ofisiel
## Notennoù
Sagaoù ar rouaned

**Sagaoù ar rouaned**  (islandeg: *konungasögur*, norvegeg: *kongesagaer*) zo sagaoù a gont buhez rouaned kozh Lec'hlenn. Savet e voent etre an XII hag ar  en Island ha Norvegia.

Kavout a reer enno istorioù berr anvet *þættir*, evel an *Íslendingaþættir* (a-zivout Islanded), *Styrbjarnar þáttr Svíakappa*, *Hróa þáttr heimska*, ha *Eymundar þáttr hrings* (a-zivout tud eus lec'hioù all).

## Roll eus Sagaoù ar Rouaned
* Labour e latin gant Sæmundr fróði, 1120, kollet.
* Danevell goshañ an *Íslendingabók* gant Ari fróði, 1125, kollet.
* *Hryggjarstykki* gant Eiríkr Oddsson, 1150, kollet.
* *Historia Norvegiæ*, 1170.
* *Historia de Antiquitate Regum Norwagiensium * gant Theodoricus monachus, 1180.
* *Skjöldunga saga*, 1180, en ur stad fall.
* *Oldest Saga of St. Olaf*, 1190, kollet ar peurvrasañ anezhañ.
* *Ágrip af Nóregskonungasögum*, 1190.
* *Óláfs saga Tryggvasonar* gant Oddr Snorrason, 1190.
* *Óláfs saga Tryggvasonar gant* Gunnlaugr Leifsson, 1195, kollet.
* *Sverris saga*, gant Karl Jónsson, 1205.
* *Saga St. Olaf*, 1210.
* *Morkinskinna*, 1220, a-raok *Fagrskinna*.
* *Fagrskinna*, c. 1220.
* *Óláfs saga helga* gant Styrmir Kárason, 1220, kollet ar peurvrasañ anezhañ.
* *Böglunga sögur*, 1225.
* *Separate Saga of St. Olaf*, gant Snorri Sturluson, 1225.
* *Heimskringla* gant Snorri Sturluson, 1230.
* *Knýtlinga saga*, war a-seblant gant Ólafr Þórðarson, 1260.
* *Hákonar saga Hákonarsonar*, gant Sturla Þórðarson, 1265.
* *Magnúss saga lagabœtis*, gant Sturla Þórðarson, 1280, kollet ar peurvrasañ anezhañ.
* *Hulda-Hrokkinskinna*, 1280.
* *Óláfs saga Tryggvasonar en mesta*, 1300.

## Ereoù diavaez
*  Old Norse Sagas
Erich Ludendorff

**Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff** (Kruszewnia, anvet Schwersenz da neuze, e rannvro Poznań, 9 a viz Ebrel 1865 – München, 20 a viz Kerzu 1937) a oa ur jeneral alaman hag ur politiker. 

E-pad ar Brezel-bed kentañ en doe ul levezon vras war an doare ma voe meret an arme alaman, gant e gomper Paul von Hindenburg, penn an trede *Obersten Heeresleitung* pe *OHL* ("Gourc'hemenn kentañ al lu"). Atebek e oa trec'h Emgann Tannenberg ha botezaj Argadenn an Nevezhañv, hag e oa unan eus an dud a savas damkan an *[[Dolchstoßlegende]]* ("mojenn ar goustilhad ouzh ar c'hein"), da lavaret eo lakaat faezhidigezh ar Brezel-bed kentañ war kein an drevourien, an tu-kleiz hag ar Yuzevien alaman). Adal mare Republik Weimar e kemeras perzh gant al luskad *Völkisch* ; impleget e voe gant Putsch Kapp hag e 1923 gant Putsch Hitler. Ezel en *Deutschvölkischen Freiheitspartei* ("Strollad alaman frankiz ar bobl") e voe, ha diazezour an *Tannenbergbund* ("Kevread Tannenberg").

## Levrlennadur
*  Nebelin, Manfred : *Ludendorff — Diktator im Ersten Weltkrieg*, Siedler Verlag, 2011
Erich von Falkenhayn

**Erich Georg Sebastian Anton von Falkenhayn** (ganet d'an 11 Gwengolo 1861 e Burg Belchau; marvet d'an 8 Ebrel 1922 e Kastell Lindstedt e Potsdam) a oa ur jeneral troadegiezh prusian, ministr ar brezel e Prusia ha penn ar C'huzul Hollek Bras (*Großer Generalstab)* e-pad ar Brezel-bed kentañ. Marichal eus an Impalaeriezh otoman (*Mushir*) a voe graet anezhañ e fin ar brezel-se.
Wilhelm Keitel

**Wilhelm Bodewin Johann Gustav Keitel** (ganet d'an 22 Gwengolo 1882 e Helmscherode; marvet d'ar 16 Here 1946 e Nürnberg) a oa ur jeneral alaman (Generalfeldmarschall adal 1940) ha penn an Oberkommandos der Wehrmacht etre 1938 ha 1945. Barnet e voe d'ar 24 e Prosez Nürnberg evel torfedour-brezel dirak al Lez-varn Arme Etrevroadel d'ar 1añ a viz Here 1946. Kondaonet e voe d'ar marv ha krouget gant nav den kondaonet all d'ar 16 a viz Here 1946.
Arcadius

**Arcadius ** zo anv meur a zen. 

*Flavius Arcadius (377-408), impalaer bizantat
*Arcadius Antioch, gramadegour gresian
*Arkadios II, arc'heskob Kiprenez
*Arcadius Mauretania, merzher 
*Arcadius Bourges, eskob ha sant
*Arcadius (marvet e  437), merzher

## Pennadoù kar
*Arcadio
*Arkadiusz
*Arkady
Philippe Léveillé

**Philippe Léveillé** zo ur c'heginer breizhat broadet italian ganet e 1963 e Naoned. Brudet eo en Italia dreist-holl e lec'h ma labour abaoe 30 vloaz, e Lombardia. Div steredenn zo gant e breti *Miramonti l'altro*.

Ganet e voe Philippe Léveillé e Naoned d'an 27 a viz Gouere 1963. E dad a oa istrer e Kankaven. Ober a reas skol letierezh Saumur, ha goude e labouras e pretioù cheuc'h e Pariz, New York, Rogliano e Korsika, Martinik, Arc'hantina, Brazil, Venezuela ha Ròcabruna Caup Martin en Okitania. E miz Kerzu 1987 ez eas d'en em staliañ en Italia ha da zigeriñ e breti e Concesio (proviñs Brescia), *Miramonti l'altro* e anv. Div steredenn Michelin zo gantañ bremañ. E 2013 e tigoras ur preti italian e Hong-Kong, *L'altro*, ha gounit a reas ur steredenn ur pennadig amzer goude.

Keginañ a ra gant amann breizhat, hini Bordier, ar pezh a zo dic'hortoz e bro an eoul olivez. A hend-all ne labour nemet gant produioù italian.

Kemeret en deus perzh en abadennoù skinwel italian : MasterChef, Pechino Express, hag all hag all.

## Levrioù
* Philippe Léveillé, *La mia vita al burro* ("Ma buhez gant amann", buhezskrid), 2015, Giunti Editore, Firenze-Milano, ISBN=978-88-09-80973-4
* Philippe Léveillé, Riccardo Camanini, Iginio Massari, *Segni di stelle* ("Sinoù steredennoù"), 2016, La Compagnia della Stampa – Massetti Rodella Editori, Roccafranca, ISBN=978-88-8486-715-5

## Liammoù diavaez
*  Philippe Léveillé war *identitagolose.it*, gant Alessandra Meldolesi, 25 a viz C'hwevrer 2019
*  Philippe Léveillé war *italiangourmet.it*, 25 a viz C'hwevrer 2019
*   Centro Arte, Scienza e Tecnologia dell'Alimento – Docenti: Philippe Léveillé war *castalimenti.it*, 25 a viz C'hwevrer 2019
*  Inconnu en France le chef nantais est une star en Italie, pennad Ouest-France, 24 a viz Ebrel 2021
*  Philippe Léveillé, un Breton en Lombardie depuis 20 ans war *lhotellerie-restauration.fr*, 16 a viz C'hwevrer 2009
Gwilhmod

**Gwilhmod** zo un anv-tiegezh brezhonek, skrivet *Guillemot* e galleg. Stank eo e Breizh met kavet e vez e Bro-C'hall ivez.

## Tud
### 
* François Guillemot de Villebois (1681-1760) besmiral er morlu rusian
* Pierre Guillemot (1759-1805), chouan
** Julien Guillemot (1786-1866), e vab, chouan ha milour
* Frañsez Mari Gwilhmod (1857-1943), saver kantikoù
* Claude Guillemot (g. e 1937), arzour, livour
* Jean-Pierre Guillemot (g. e 1950), marc'hhouarner
* Marc Guillemot (g. e 1959), merdeer
* ar vreudeur Guillemot, embregerien e bed ar c'hoarioù video, en o zouez : 
** Michel Guillemot (g. e 1959), diazezer ha prezidant Gameloft
** Yves Guillemot (g. e 1960), kendiazezer ha prezidant Ubisoft
** Christian Guillemot, kendiazezer Ubisoft
* Tepot Gwilhmod (g. e 1961), skrivagner hag emsaver
### 
* Antoine Guillemot (1822–1902), balafennour hag istorour lec'hel
* Joseph Guillemot (1899-1975), atletour, kampion olimpek e 1920

## A bep seurt
* *guillemot* eo anv an ereved e meur a yezh
* Guillemots, ur strollad rock dizalc'h saoz
Hypatia

**Hypatia** (henc'hresianeg : 'Ὑπατία *Hypatia*) a oa ur vatematikourez egiptat, gresianegerez, steredoniourez ha prederourez eus kêr Aleksandria, ganet etre 355 ha 370 ha muntret gant kristenien e 415, dispennet he c'horf ha devet.

Diskiblez e oa da Blotinos, hag e penn Skol nevezplatonek Aleksandria e oa. Kenskrivañ a rae gant speredoù uhel he bro, studiañ ar boelloniezh hag ar skiantoù resis, ha bevañ evel ur benedourez.

## Buhez
Merc'h e oa d'ar matematikour Theon (*c*. 335 – *c*. 405), a oa rener Levraoueg Alexandria, ha kenlabourat a reas gant he zad. War-dro ar bloaz 400 e oa brudet he c'helennerezh war ar matematikoù hag ar brederouriezh.
Ouzhpenn bezañ speredek-kenañ e oa kenedek hag uvel. Kelenn a reas tud uhel, koulz kristenien evel paganed, en o zouez an eskob Synesios Cyrenaica (*c*. 373 – *c*. 414) — unan eus he c'henskriverien —, Hesyc'hios Aleksandría hag ar prefed Orestes.

Hervez danevell Sokrates Kergustentin(*c.* 380 – goude 439) en e *Historia Eclesiastica* e voe lazhet Hypatia er straed p'edo o tistreiñ d'ar gêr e miz Meurzh 415, gant ur bagad klañvidiourien gristenien fuloret, anvet *[[Parabalani]]*, goude tamallet dezhi gwashaat an tabut a oa etre ar prefed Orestes, hag an eskob Kyrillos Aleksandria. Sachet e voe betek iliz ar *Caesareum* ma voe lakaet en noazh, lazhet a-daolioù darbodoùh ha didammet ; tammoù he c'horf a voe stlejet a-dreuz kêr betek ul leur-gêr anvet Kinarion ma voent lakaet en tan.

## Hêrezh
### Lennegezh
*  Simó Monllor, Isabel-Clare. *Hipaties, la sàvia*. In : *El conjur*, Edicions 62, 2009 
*  Trent, Brian. *Remembering Hypatia – A Novel of Ancient Egypt*. iUniverse, 2005 
*  Ziedan, Youssef. *Azazeel*. Atlantic Books, 2013 
*  Abdala, Eliana E.. *Morir por Alejandría*. Buenos Aires : Grupo Editorial Norma, 2008 
*  Calvo Poyato, José. *El Sueño de Hipatia*. HarperCollins, 2020 
*  García, Carmen &al.. *Hipatia de Alejandría*.Hipatia Editorial, 2008 
*  García, Olalla'. 'El jardín de Hipatia*. Espasa, 2009 
*  Galí, Ramón. *Hypatia y la eternidad*. Es Ediciones, 2009 

===Sinema===
*Penntudenn ar film spagnolek *Agora*, renet gant [[Alejandro Amenábar]], 2009

===Lec'hanvadurezh===
* *Hypatia*, krater war al [[Loar]]
* *Rimae Hypatia'', ur reizhiad garanoù war al Loar, ur 70&nbsp;km bennak en norzh d'ar c'hrater.

## Notennoù
Pulcheria

**Pulcheria** zo un anv-bihan latin hag italianek .

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger latin *pulcheria*, ur bihanadur eus *pulchra* "koant", "hoalus".

## Adstummoù
Stummoù d'an anv roet d'ar baotred
**Pulcherius* e latin
**Pulcherio* en italianeg

## Yezhoù all
**Pulkeria*, en euskareg
**Pulqueria*, e spagnoleg.
**Pulquéria* e portugaleg
**Pulquèria e katalaneg
**Pulchérie*, e galleg.
**Pulcheria'', e poloneg

## Tud
* Pulcheria Teodosia (379–385), merc'h d'an impalaer Teodosius Iañ ha d'e bried kentañ Aelia Flaccilla. 
* Aelia Pulcheria (398-453), merc'h d'an impalaer Flavius Arcadius, ha c'hoar henañ an impalaer roman Teodosius II; lakaet da santez.

## Lec'h
* Pulcheriopolis

## Notennoù
Pulcheria Teodosia

**Pulcheria Teodosia** (379 – 385) a oa merc'h d'an impalaer Teodosius Iañ ha d'e bried kentañ Aelia Flaccilla.
Na Cealla Beaga

**Na Cealla Beaga** (*Killybegs* e saozneg) zo ur gêr vihan e kontelezh Dún na nGall en Iwerzhon. Porzh pesketa brasañ ar vro eo, war aod kreisteiz ar gontelezh, nepell diouzh kêr Dún na nGall.

Talvezout a ra an anv *Na Cealla Beaga* kement hag "Ar C'helloù Bihan" en iwerzhoneg, abalamour d’ar venec'h a oa diazezet eno gwechall-gozh. En hañv e vez ur gouel en enor d’ar besketaerien, ma vez benniget ar bagoù.

E 2016 e oa 1 236 a dud o vevañ e Na Cealla Beaga.

## Notennoù
1930 e Breizh

## Darvoudoù
*12 a viz Gwengolo : digoradur ofisiel stankell Gwerledan.
*17-20 a viz Gwengolo : tourmant bras er Mor Keltiek ; 27 lestr-touneta deuet eus porzhioù Breizh ha kornôg Bro-C'hall a ya d'ar strad ha 207 martolod zo beuzet.
*9 a viz Here : digoradur ofisiel ar pont Albert-Louppe dreist an Elorn, etre Plougastell hag ar Releg-Kerhuon.
* Savet eo ar *[[Fédération des Amis de la Lutte et des Sports Athlétiques Bretons]]* (FALSAB) gant Charlez Kotonneg.

## Levrioù
**[[Cours élémentaire de breton]]*, gant Roparz Hemon.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1930|Ganedigezhioù 1930]]
*Jacqueline Favreau, skrivagnerez
*Xavier Grall, skrivagner gallek
*Marsel Gwilhou, kaner kan-ha-diskan
*Édouard Landrain, politiker
*Joseph Le Bihan, armerzhour, saver Ensavadur Lokarn
*Félix Le Garrec, skeudenner ha sevener filmoù
*Pêr Loquet, emsaver breizhat
*Robert Omnes, kelenner ha politiker
*Yves Rocher, penn embregerezh

## [[:Rummad:Marvioù 1930|Marvioù 1930]]
*Fañch Abgrall, barzh brezhonek
*Marianna Abgrall, barzhez vrezhonek
*Paul Bellamy, maer Naoned
*Yann Vadezour Olieroù, beleg ha saver levrioù relijiel
*Ferdinand du Puigaudeau, livour
*Jozeb Seveno, misioner ha skrivagner brezhonek

## Notennoù

__NOTOC__
'Ndiaz

**'Ndiaz** a zo ur strollad sonerien festoù-noz bet savet e 2009.

## Sonerien
*Youn Kamm : trompilh, altohorn, kan
*Jérôme Kerihuel : taboulinoù-gourbiolin, taboulinoù 
*Timothée Le Bour : saksell
*Yann Le Corre : akordeoñs (*boest an diaoul*), Fx
  
## Pladennoù
*2013: *'ndiaz * (Prix du disque Produet e Breizh 2014)
*2017: *Son’Rod*, Paker Prod-Coop Breizh (Prix Musical Produet e Breizh 2018)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel L'Usinerie Production
1929 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1928 e Breizh - **1929 e Breizh** - 1930 e Breizh

## Darvoudoù

## Sevenadur
*1añ-4 Gwengolo : Gouel Bleun Brug e Douarnenez.
**[[Seiz vloaz e bro ar Vorianed]]* gant Ab Sulio.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1929|Ganedigezhioù 1929]]
*Pierre Brice, aktor
*Claude Champaud, politiker
*Yann Desbordes, kelenner ha yezhadurour
*François-Mathurin Gourvès, eskob Gwened
*Jacques Jullien, eskob Roazhon
*Jorj Kadoudal (soner)
*Pierre Le Treut, politiker
*Jean Malléjac, marc'hhouarner
*Yvon Marrec, marc'hhouarner
*Yann-Bêr ar Roc'h, penn embregerezh
*Gwenc'hlan ar Skouezeg, mezeg, drouiz ha skrivagner

## [[:Rummad:Marvioù 1929|Marvioù 1929]]
*Yann Mari Ewan Heneu, beleg ha skrivagner brezhonek
*Yves Hernot ar Yaouankañ, kizeller
*Frañsez-Mari Kadig, beleg ha dastumer kontadennoù

__NOTOC__
Ar Vaneg

**Ar Vaneg** (Рукавичка / *roukavychka*, ar vaneg, en ukraineg) zo ur gontadenn eus Ukraina, brudet er bed a-bezh, ha troet en ur bern yezhoù. Dastumet eo bet en  gant Pavlo Tchoubynsky hag Ivan Rudchenko.

## Yezhoù
*El mitón* eo an anv spagnolek, da lavarout eo miton e brezhoneg. 
E Bro-C'hall eo anavezet evel *la Moufle* ha kontet e vez da vezañ *rusek*.
Er broioù saoznek eo anavezet evel *The Mitten*, ha brudet eo embannadur an oberourez stadunanat Jan Brett e 1989.
E brezhoneg eo bet embannet gant Sav-Heol evel *Ar Vaneg * e 2021, diwar an embannadur gallek.

## Er sevenadur
* E 1996 gant Ukranimafilm, un dresadenn-vev sevenet gant Natalya Marchenkova hag anvet Рукавичка *Roukavychka* ("Mitonig").
* E 2001 ur rummad timbroù, en o zouez unan diwar-benn *Ar Miton*.

## Notennoù
1928 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1927 e Breizh - **1928 e Breizh** - 1929 e Breizh

## Darvoudoù
*26 Eost : 7000 den bodet evit gourenadegoù e Kemperle.

## Levrioù
*Kentañ embannadur Geriadur brezhoneg-galleg Roparz Hemon, embannet gant Gwalarn, gant an titl *Geriadurig-dourn brezonek-gallek*.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1928|Ganedigezhioù 1928]]
*Bernard Buffet, livour.
*Yves-Pascal Castel, arbennigour war an arz relijiel
*Gwilherm Dubourg, beleg
*Guy Étienne, mezeg ha skrivagner
*Jean Markale, skrivagner gallek
*Goulven Pennaod, yezhoniour
*René Vautier, filmaozer

## [[:Rummad:Marvioù 1928|Marvioù 1928]]
*Clément Josso, tisavour
*René de Kerallain, istorour ha troour
*Théodore Le Hars, politiker
*Jorj Robin, kizeller hag engraver
*René Scordia, gourener

__NOTOC__
Kārlis Skalbe

**Kārlis Skalbe** (Vecpiebalga, Latvia, 7 a viz Du 1879 – Stockholm, 14 a viz Ebrel 1945) a oa ur skrivagner latvek.
Brudet eo e gontadennoù, skrivet evit oadourien. Ouzh ar Monumant d'ar Frankiz e Riga e c’haller lenn gerioù skrivet gantañ : *Tēvzemei un Brīvībai* (Evit ar vammvro hag ar frankiz). 

Labourat a reas evel kelenner ha kazetenner. Goude Dispac'h rusian 1905 ez eas kuit eus Latvia da vevañ d’an estrenvro, Suis, Finland ha Norvegia. Distreiñ a reas da Latvia e 1909 ha toullbac'het e voe e-pad 18 miz abalamour d'e vennozhioù dispac'hour. E-pad ar Brezel-bed Kentañ e labouras evit meur a gazetenn ha soudard e voe en ur bagad fuzuilherien latviat, en arme rusian. 

Etre an daou vrezel-bed e kendalc'has da skrivañ hag e kenlabouras gant meur a gazetenn. Dilennet e voe ivez da gannad er Saeima, parlamant ar vro. Chom a reas Kārlis Skalbe e Latvia betek 1944. Pa gomprenas e vije staget e vro ouzh an Unvaniezh Soviedel ez eas d'an harlu da Sveden. Eno e varvas un nebeud mizioù diwezhatoc'h. 

E 1987 e oa bet degaset e ludu en-dro eus Sveden ha digoret e oa bet ur mirdi en e di e Vecpiebalga.
Mittens

**Mittens** zo ur c'hazh brudet e Zeland-Nevez hag a zo o chom e kreiz-kêr Wellington. Kustum eo da vont betek 2 gilometr eus ar gêr. Kustum eo an dud da ober luc'hskeudennoù anezho gantañ. A-wechoù e vez dastumet ha kaset da di ar polis.

E kêr Auckland e oa ganet, met e 2017 e oa erruet gant e vreur Latte, marvet abaoe, hag o mestr Silvio Bruinsma.

E miz C'hwevrer 2021 e oa bet skrapet Mittens ha dastumet en ur c'harr, da ober poltredoù a-hervez. Met dre nerzh ar rouedadoù kevredigezhel e voe dieubet ha roet d'e berc'henn en-dro.

Anvet eo bet da geodedour a enor.

## Liamm diavaez
* ''Mittens the cat has paws all over New Zealand capital'', The Guardian, 4/03/2020
Fleuves

**Fleuves** a zo ur strollad sonerezh savet gant tri soner, Emilien Robic (klarinetenn), Romain Dubois (piano Rhodes) ha Samson Dayou (gitar-boud), e Penn-ar-Bed e 2012.

Mesket e vez gant ar strollad-mañ sonerezh Breizh, jazz ha sonerezh elektronek. Troet eo tonioù ar strollad-mañ war-zu ar sonerezh da zañsal. Evit-se e vez klevet Fleuves peurvuiañ er festoù-noz pe er gouelioù e Breizh.  

Daou albom studio hag un EP zo bet embannet ganto betek-henn. An daou albom-mañ zo bet degemeret mat gant ar publik hag anavezet evel div bladenn a-galite gant an dud a vicher.

## Istor ar strollad
An tri soner a ra ar strollad zo o tont eus redennoù sonerezh disheñvel. En em gavet int memestra dre hentoù ar sonerezh : da gentañ penn etre Émilien Robic hag e genderv Samson Dayou er strollad Kentañ. Ar Brestiz Romain Dubois ha Samson Dayou a labour asambles e-pad ouzhpenn 10 vloaz. Krouet e oa bet un daouad Robic-Dubois e 2012 evit ar genstrivadeg "Duo libre" da-geñver kampionad ar sonerien e Gourin. Ar maout az a ganto, ar perzh a gendrec'hiñ anezho da grouiñ ur gwir strollad.

Troioù:
Emvod ar Gelted en Oriant 2017, 2019, 2021 ha 2022

Prizioù :
* Priz Sonerezh Produet e Breizh 2017 (pladenn *Fleuves #1*)
* Priz ar juri Priz Meur pladenn an Telegram 2019 (*#2*)


Restr:Fleuves - Festival Yaouank 2016 - 04.jpg|Festival Yaouank 2016
Restr:Festival de Cornouaille 2017 - Fleuves - 04.jpg|Gouelioù-Meur Kerne 2017
Restr:Festival des Vieilles Charrues 2019 - Fleuves - 061.jpg|Gouel an Erer Kozh 2019
Restr:Fleuves - Yaouank 2019.jpg|Festival Yaouank 2019 (Fleuves & Lights)
Restr:Fleuves - La Carène Brest 2020.jpg|La Carène (e Brest e 2020)
Restr:Supreme Folklore Fleuves - Ndiaz - Festival Interceltique Lorient 2022 01.jpg|Emvod ar Gelted en Oriant 2022 gant 'Ndiaz
Restr:Fleuves & Sarah Floc'h - Auray 2022.jpg|"*Odyssea*" gant Sarah Floc'h
Restr:Rennes - Hôtel de Courcy concert Fleuves 20230621-01.jpg|*Fête de la Musique*, Ostel Courcy, Roazhon, 2023


## Sonerien

* Samson Dayou : gitar-boud ha *fretless*, sonaozour (abaoe 2012)
* Romain Dubois : piano *Fender Rhodes* ha mekanikoù elektronek, sonaozour (abaoe 2012)
* Emilien Robic : klarinetenn (treujenn-gaol), sonaozour (abaoe 2012)


Festival de Cornouaille 2017 - Fleuves - 01.jpg|Emilien Robic
Fleuves - Festival Yaouank 2016 - 14.jpg|Romain Dubois
Festival des Vieilles Charrues 2019 - Fleuves - 026.jpg|Samson Dayou


## Pladennoù

## Notennoù

## Diellstagadennoù
### Levrlennadur
*  
*  

### Liammoù diavaez

*   Lec'hienn ofisiel Fleuves
*Fleuves e discogs.com
* Rouedadoù sokial : Facebook, Instagram, Youtube
Berton

**Berton** zo ur ger gallaouek evit breton. Kavet e vez el lec'hanvadurezh okitanek ivez, evel e Capberton, e Gwaskogn.

Un anv-bihan hag anv-tiegezh a c'hall bezañ ivez, deuet eus an anv germanek Bert. Kavet e vez an anv-tiegezh e Bro-C'hall, Bro-Italia, Belgia ha Kanada, hag an anv-bihan e Norzhamerika.

## Tud
*Pierre-Montan Berton (1727–1780), sonaozer gall
*Henri-Montan Berton (1767-1844), sonaozer, mab da bPierre-Montan Berton
*Paul Émile Berton (1846-1909), livour gall 
*Armand Berton (1854–1917), livour gall
Bandana

Ur **bandana** (eus ar sanskriteg बन्धन *bandhana*, "ul liamm", dre an hindieg hag ar galleg) zo ur mouchouer karrez e kotoñs moullet hag a vez lakaet e kerc'henn un den pe war e benn.

Ur c'hiz zo ivez da wiskañ ur bandana d'ar chas ha d'ar c'hizhier a-wechoù.

## Pennadoù kar
* Hijab
* Y Bandana, strollad sonerien eus Kembre
Parrez Vecpiebalga

**Parrez Vecpiebalga** (latveg : *Vecpiebalgas pagasts*) zo ur rann velestradurel eus kumun Vecpiebalga e Latvia.
Unan eus pemp parrez ar gumun eo. A-raok adreizh melestradurel 2009 e oa unan eus 21 barrez ar Gontelezh Cēsu gozh.

Lec'h ganedigezh ar skrivagnerien Reinis Kaudzīte (1839-1920), Matīss Kaudzīte (1848-1926 ha Kārlis Skalbe (1879-1945) eo. 

## Notennoù