Hititeg

An **hititeg** pe **nesaneg** (*nešili* pe *nešumnili* er yezh-se hec'h-unan) zo ur yezh aet da get hag a veze komzet gant an Hitited, ur bobl a savas un impalaeriezh vras en-dro da Hattusa (Boğazkale hiziv) e kreiz Anatolia (Turkia hiziv). Komzet e veze ar yezh eus war-dro 1800 kent J.-K. (hag a-raok moarvat) betek 1100 kent J.-K.. Un nebeud testenioù a ziskouez e oa chomet bev an hititeg ha yezhoù kar en Anatolia hag e norzh Siria e-pad un nebeud kantvedoù betek 700 kent J.-K. da-heul diwezh an impalaeriezh hitit hag ar re ziwezhañ eus an testennoù hititek en hor c'herz.

## Anv
An termen *hititeg* zo un deverad eus *[[Hitited#Anv|Hitit]]*, ha dre se ez eo liammet ouzh *Ḫati* e nesaneg. Hogen, daoust ma veze graet *Ḫati* eus bro an Hitited e nesaneg ez eo an hatieg a veze anvet *ḫatili*. Ha *neš(umn)ili*, “e [doare] (tud) [kêr] Neša”, eo a veze graet eus an nesaneg. En abeg da se e vez graet ivez gant an termen reishoc'h *nesaneg*.

## Dazlennadur
Hititeg eo ar yezh indezeuropek testeniekaet an abretañ. Addizoloet e oa un tamm muioc'h evit ur c'hantved goude ma oa lakaet martezead ar Proto-Indezeuropek war-sav hepken. Abalamour ma oa disheñvelderioù bras en he framm hag he fonologiezh, lod eus ar yezhoniourien vodern, Edgar H. Sturtevant ha Warren Cowgill dreist-holl, o deus lavaret e tlefe bezañ renket evel yezh c'hoar d'ar yezhoù indezeuropek, kentoc'h evit evel ur yezh verc'h, ar pezh zo anvet an damkaniezh Indez-ha-hitit. Kalz gouzieien, koulskoude, a zalc'h da zegemer soñj hengounel an  kantved : e vefe bet ur yezh proto-indezeuropek a vije deuet an hititek diwarni ha displegañ a reont perzhioù divoas an Hititeg dreist-holl gant nevezadennoù diwezhat.

Testeniekaet eo an hititeg  abaoe war-dro an  kantved kent J.-K. (e testennoù Kultepe). Derc'hel a reas da vezañ implijet betek 1100 kent J.-K. An hititeg eo an ezel ar gwellañ anavezet eus skourr anatoliat eus tiegezh ar yezhoù indezeuropek. 

Yezh tablezennoù Hattusa a oa digejet a-benn ar fin gant ur yezhour tchek, Bedrich Hrozny (1879–1952), a embannas e zisoc'hoù d'ar 24 a viz Du 1915 en ur brezegenn dirak kevredigezh ar Reter-Nesañ, e Berlin. Embannet e oa e levr diwar-benn e zizoloadennoù e Leipzig e 1917, dindan an titl *Die Sprache der Hethiter : ihr Bau und ihre Zugehörigkeit zum indogermanischen Sprachstamm* :
: « An oberenn-mañ zo he fal disklêriañ natur ha framm yezh kevrinus, betek-henn, an Hitited, ha da zigejañ ar yezh-se [...]. Diskouezet e vo ez eo an hititeg evit an darn vrasañ ur yezh indezeuropeg. » (un treiñ)

Abalamour da se e teuas ar yezh da vezañ anavezet evel an hititeg, memes ma ne veze ket anvet e-giz-se gant he c'homzerien.

En abeg da zisheñvelderioù bras en he framm hag en he fonologiezh, lod eus ar filologourien, en o zouez Warren Cowgill dreist-holl a zalc'has zoken e tlefe bezañ renket evel ur yezh c'hoar d'ar yezhoù indezeuropek, kentoc'h evit ur yezh merc'h d'an indezeuropeg. Da vare diwezh an impalaeriezh hitit e oa deuet an hititeg da vezañ ur yezh skrivet implijet er melestradur hag en darempredoù diplomatek dre lizher. D'ar c'houlz-se e komze ar pep brasañ eus poblañs an impalaeriezh hitit rannyezhoù luwian, ur yezh indezeuropek arall eus ar skourr anatolian a oa diwanet e kornôg ar vro hitit.

## Renkadur
En abeg da zisheñvelderioù bras en he framm hag en he fonologiezh, lod eus ar filologourien, en o zouez Warren Cowgill dreist-holl a zalc'has zoken e tlefe bezañ renket evel ur yezh c'hoar d'ar yezhoù indezeuropek, kentoc'h evit ur yezh merc'h d'an indezeuropeg.

## Istor
Da vare diwezh an impalaeriezh hitit e oa deuet an hititeg da vezañ ur yezh skrivet implijet er melestradur hag en darempredoù diplomatek dre lizher. D'ar c'houlz-se e komze ar pep brasañ eus poblañs an impalaeriezh hitit rannyezhoù luwian, ur yezh indezeuropek arall eus ar skourr anatolian a oa diwanet e kornôg ar vro hitit.

Ar brezel sivil, hag ar stourmoù evit an tron, mesket gant tagadennoù Pobloù ar mor a wanaas an Hitited ha war-dro 1160 e oa kouezhet an impalaeriezh en he foull. Stadoù hitit nevez, rouantelezhioù bihan dindan galloud Asiria, a c'hall bezañ chomet betek 700 kent J.-K., hag hititeg oavezh an arem hag ar rannyezhoù luwian a emdroas er lidieg, nebeut testeiekaet, el lisieg hag er c'harieg. Dilerc'hioù ar yezhoù-se a deuzas da vare an impalaeriezh persat hag aet e oant da get pa en em ledas ar sevenadur hellenek.

## Elfennoù eus ar yezh
Niveroù : s.o. ar pennad niveradur nesan.

## Notennoù


## Daveennoù
* Bryce, Trevor, *The Kingdom of the Hittites*, Oxford, Oxford University Press, 1998, ISBN 0-19-924010-8
* Bryce, Trevor, *Life and Society in the Hittite World*, Oxford, Oxford University Press, 2002, ISBN 0-19-924170-8
* Fortson, Benjamin W., *Indo-European Language and Culture : an Introduction*, Malden, Blackwell, 2004, ISBN 1-4051-0316-7
* Goetze, Albrecht, « Review of: Johannes Friedrich, *Hethitisches Wörterbuch* (Heidelberg: Winter) », *Language*, 1954, levrenn 30, p. 401-405.http://links.jstor.org/sici?sici=0097-8507(195407%2F09)30%3A3%3C401%3AHWKKSD%3E2.0.CO%3B2-J 
* Goetze, Albrecht (1957). *Kleinasien*. Munich.
* Goetze, Albrecht, « Bibliography of Albrecht Goetze (1897-1971) », *Journal of cuneiform studies*, 1974, levrenn 26, p. 2-15.
* Goetze, Albrecht hag Edgar H. Sturtevant, *The Hittite Ritual of Tunnawi*, New Haven, American Oriental Society, 1938.
* Hrozný, Bedřich, « Die Lösung des hethitischen Problems », *Mitteilungen der Deutschen Orient-Gesellschaft*, 1915, levrenn 56, p. 17-50.
* Hrozný, Bedřich, *Die Sprache der Hethiter : ihr Bau und ihre Zugehörigkeit zum indogermanischen Sprachstamm*, Leipzig, Hinrichs, 1917.
* Jasanoff, Jay H., *Hittite and the Indo-European Verb*, Oxford, Oxford University Press, 2003, ISBN 0-19-924905-9
* Knudtzon, J. A., *Die Zwei Arzawa-Briefe : Die ältesten Urkunden in indogermanischer Sprache*, Leipzig, Hinrichs, 1902.
* Melchert, H. Craig, *Anatolian Historical Phonology*, Amsterdam, Rodopi, 1994, ISBN 90-5183-697-X
* Patri, Sylvain, *L’alignement syntaxique dans les langues indo-européennes d’Anatolie*, Wiesbaden, Harrassowitz, 2007, ISBN 978-3-447-05612-0
* Rose, S. R., *The Hittite -hi/-mi conjucations*, Innsbruck, 2006, ISBN 3-85124-704-3 
* Surtevant, Edgar H., « Hittite glossary: words of known or conjectured meaning, with Sumerian ideograms and Accadian words common in Hittite texts », *Language*, 1931, levrenn 7, niv. 2, pp. 3–82.; *Language Monograph* No. 9.
* Sturtevant, Edgar H., « The Development of the Stops in Hittite », *Journal of the American Oriental Society*, 1932, levrenn 52, p. 1–12, doi=10.2307/593573
* Sturtevant, Edgar H. A., *Comparative Grammar of the Hittite Language*, 2 emb. New Haven, Yale University Press, 1951; 1 emb., 1933.
* Sturtevant, Edgar H. A., *The Indo-Hittite laryngeals*, Baltimore, Linguistic Society of America, 1940.
* Sturtevant, Edgar H., « Evidence for voicing in Hittite g », *Language*, 1940, levrenn 16, p. 81-87, 1940, doi=10.2307/408942 http://links.jstor.org/sici?sici=0097-8507(194004%2F06)16%3A2%3C81%3AEFVIIG%3E2.0.CO%3B2-M
* Sturtevant, Edgar H. A., & George Bechtel (1935). *A Hittite Chrestomathy*. Baltimore: Linguistic Society of America.
* Wittmann, Henri, « A note on the linguistic form of Hittite sheep », *Revue hittite et asianique*, 1969, levrenn 22, p. 117-118. https://web.archive.org/web/20080227022043/http://homepage.mac.com/noula/ling/1964b-hittUDU.pdf
* Wittmann, Henri, « Some Hittite etymologies », *Die Sprache*, 1964, 1973, levrenn 10, 19, p. 144-148, 39-43, https://web.archive.org/web/20080227022041/http://homepage.mac.com/noula/ling/1964d-SHE1.pdfhttps://web.archive.org/web/20080227022042/http://homepage.mac.com/noula/ling/1973d-SHE2.pdf
* Wittmann, Henri, The development of K in Hittite, *Glossa*, levrenn 3, p. 22-26, 1969 https://web.archive.org/web/20080227022042/http://homepage.mac.com/noula/ling/1969c-hittiteK.pdf
* Wittmann, Henri, "A lexico-statistic inquiry into the diachrony of Hittite", *Indogermanische Forschungen*, levrenn 74, pp 1-10, 1969 https://web.archive.org/web/20080227022040/http://homepage.mac.com/noula/ling/1969a-lexstatHitt.pdf
* Wittmann, Henri, "The Indo-European drift and the position of Hittite", *International Journal of American Linguistics*, levrenn 35, p. 266-268, 1969 https://web.archive.org/web/20080227022044/http://homepage.mac.com/noula/ling/1969d-ied.pdf

## Liammoù diavaez

* Hittite online - Skol-veur Texas en Austin 
* The Hittite Grammar Homepage
* Hethitologie Portal Mainz (en alamaneg)
* ABZU - un heñcher d'an titouroù liammet ouzh studi ar Reter-Nesañ kozh war ar Web
* Geriadur hititeg