open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shane Black

**Shane Black**, ganet d'ar 16 a viz Kerzu 1961, zo ur senarioour, filmaozer hag aktour stadunanat. Brudet eo evit e zoare filmoù birvidik ha komedienn birvidik. Gantañ e voe krouet ar frañchiz *[[Lethal Weapon (frañchiz)|Lethal Weapon]]* ; skrivet en deus senario filmoù evel *[[The Monster Squad]]* (1987), *[[The Last Boy Scout]]* (1991), *[[Last Action Hero]]* (1993), ha *[[The Long Kiss Goodnight]]* (1996). Evel aktour, Black a zo bet brudet evit roll Hawkins e-barzh *[[Predator (film)|Predator]]* (1987).

Kroget e oa gant ar filmaozañ gant ar film *[[Kiss Kiss Bang Bang]]* e 2005. Goude-se eo bet o skrivañ hag o filmaozañ ar filmoù *[[Iron Man 3]]* (2013), *[[The Nice Guys]]* (2016), ha *[[The Predator (film)|The Predator]]* (2018).
## Filmlennadur
### Filmoù hir

## Notennoù ha daveennoù
Van Halen

**Van Halen** a oa ur strollad hard rock stadunanat savet e 1972-1973 e Pasadena (Kalifornia) tro-dro d'ar vreudeur Eddie (gitar) hag Alex Van Halen (taboulinoù).

## Istor
E 1977 e enrolljont o fladenn gentañ, anvet *[[Van Halen (pladenn 1977)|Van Halen]]* ivez, asambles gant David Lee Roth (kan) ha Michael Anthony (gitar-boud). Berzh a reas a-drugarez da ganaouennoù adtapet evel *[[You Really Got Me]]* hag *[[Ice Cream Man]]*, koulz ha da sonioù skrivet gante evel *[[Runnin' With the Devil]]*. Gant ar bladenn e voe brudet doare-seniñ prim Eddie Van Halen gant e c'hitar. Ar sonenn *[[Eruption (sonenn)|Eruption]]*, enni un heuliad *tapping* ha linennoù teknikel, a voe ur bam evit kalz selaouerien d'ar poent-se.

Goude un nebeud pladennoù all (*[[Van Halen II]]*, *[[Women and Children First]]* ha reoù all) e voe embannet e 1984 an albom *[[1984 (pladenn)|1984]]*, a voe gwerzhet 10 milion a skouerennoù anezhañ a-drugarez da *hits* evel *[[Jump]]*, ''Panama'' ha *[[Hot for Teacher]]*. Merket eo gant implij ar sintetizer. Pladenn ziwezhañ David Lee Roth gant ar strollad e voe, pa grogas da ganañ e-unan adalek 1985. Sammy Hagar a gemeras e blas. 6 albom all a voe embannet betek 2012, pa zispartias ar strollad.

## Er sevenadur
* Ar ganaouenn *Jump* a vez skignet er Stad Vélodrome a-raok pep match e kêr an Olympique de Marseille.
* Er stirad *[[The Simpsons]]* eo plijet bras an tad Homer gant ar strollad, a c'haller gwelet e rann 22 an 11 koulzad (*[[Behind the Laughter (rann The Simpsons)|Behind the Laughter]]*).

## Levrlennadur
*  CHRISTE Ian, *Van Halen, everybody wants some*, Camion Blanc, 2013, ISBN 2357794054

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Berrstirad

Ur **berrstirad** pe **ministirad** (saozneg: *miniseries*) a vez graet eus ur stirad skinwel pe abadenn hag a zo rakwelet da gaout un nebeudig lodennoù hepken. Alies eo bevennet an niver a lodennoù etre 2 ha 13, evit ur badelezh etre 3 ha 150 eurvezh. Ul lodenn eus ar berrstiradoù a c'hell bezañ graet film skinwel ivez eus outo. Brud ar berrstiradoù a zo war-gresk war ar chadennoù streaming ha skignañ skinwel.
## Dielfennañ
Ur ministirad a zo disheñvel diouzh ur stirad skinwel rak ar stiradoù skinwel n'int ket savet gant un niver resis a lodennoù pe koulzadoù en a-raok. Gellet a reont padout bloavezhioù keit ha ma vez arvesterien a-walc'h. A-raok ma vije implijet an droienn ministirad/berrstirad e penn kentañ ar bloavezhioù 1970 er Stadoù-Unanet, an doare d'ober gant un nebeud lodennoù a veze anvet "serial", evel ma oa gant ar romantoù embannet a lodennoù e kazetennoù pe kelaouennoù hag a oa anvet *serial*.
Iliz-veur Gwened

**Iliz-veur Sant-Pêr** eo iliz-veur katolik Gwened e Breizh. Pennlec'h Eskopti Gwened eo, dougen a ra ivez an titl a benniliz vunut. Unan eus seizh iliz-veur an Tro Breizh eo.

Savet e voe e doare gotek war lec'h an iliz-veur kozh romanek. En em astenn a ra he savidigezh a-hed pemp kantved, eus ar XV betek an XIX kantved, ha ma lakaomp e kont an tour-iliz romanek miret diouzh ar savadur kozh e teuomp d'ur prantad sevel a seizh kantved. Dre vras ​​e chom ar savadur, daoust da bep tra, feal d'ar stil romanek kozh hag enni e kaver un nev gant dek chapel a-gostez, ur groazenn gant divrec'h disheñvel, ar c'heur kelc'hiet gant an dro-geur hag ar chapel ar Werc'hez a-steud.

## Istor
Diazezet eo Eskopti Gwened ent-ofisiel gant Kuzul proviñs Gwened a voe e 465 ha meneget eo iliz-veur an eskob Padern, met n'ouzer ket hag-eñ e oa er memes lec'h hag hiziv. Distrujet e voe an iliz kentañ-mañ gant ar Vikinged e 919.

## Tud beziet en Iliz-veur
* Sant Visant Ferrer (1350-1419), misioner katalan,
* Janed Bro-C'hall (1391-1433), Dugez Breizh,
* Izabel Bro-Skos (1426–1494), Dugez Breizh.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Fotoioù kozh eus Iliz-veur Gwened, Dielloù luc'hskeudennel - Dapa
* Glad Gwened : Iliz-veur Sant-Pêr, infoBretagne.org
* Iliz-veur Sant-Pêr Gwened hag he ograouioù, musiqueorguequebec.ca
* Iliz-veur Sant-Pêr (Gwened), Renabl hollek ar glad sevenadurel - rannvro Breizh
Cerruti 1881

**Cerruti 1881**, brudet ivez evel **Cerruti**, zo un embregerezh giz cheuc'h savet e 1967, gant e bennlec'h e Pariz. Krouet e oa bet gant ar stilour italian ha saver giz Nino Cerruti. Anvet eo bet "1881" dre m'en doa tad-kozh Nino krouet ur vilin-c'hloan, milin-c'hloan ar vreudeur Cerruti, en Italia e 1881.

E 1967, Nino Cerruti en doa krouet anilhad  ti dcheuc'h, gant ar pennlec'h hag al lec'h sevel en 3 plasenn ar Madeleine, war ribl dehoù kêr. Digoret e oa bet ar c'hentañ stal er 27 rue Royale e Pariz. Pennlec'h an embregerezh a zo er straed Royale hiziv-an-deiz c'hoazh.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Pel Drukpay Tcheutsok

**Pel Drukpay Tcheutsok** (e tibeteg : དཔལ་འབྲུག་པའི་ཆོས་ཚོགས་, wylie : dpal 'brug pa'i chos tshogs, « kreizenn Dharma an Drukpa-ed c'hlorius ») a zo ur c'hongregadur boudaat lec'hiet e Plourae e Bro-Gwened (Roue Morvan Kumuniezh), e Breizh.

Digoret e voe ar gumuniezh-se e 1985, lec'h ma oa un atant gwechall.

Sez europat skourr Drukpa skol Kagyupa ar voudaegezh tibetan eo. Drubpön Ngawang Tenzin eo kannad en Europa ar Gyalwang Drukpa, penn ar skourr Drukpa, hag emañ o chom e Plourae.

Kevreet eo ar gumuniezh Pel Drukpay Tcheutsok ouzh Drukpa Pariz. Ezel eo eus Kevredad ar voudaegezh tibetan hag eus Unaniezh voudaat Frañs.

## Darvoudoù
E-pad e weladenn e Bro-C'hall ha Breizh e miz Eost 2008, an Dalai Lama a zeuas da weladenniñ kreizenn Pel Drukpay Tcheutsok ha degemeret e voe gant tost da 5 000 a dud.

Degemeret eo bet ar Gyalwang Drukpa er greizenn etre ar 27 a viz Kerzu 2008 hag 3 a viz Genver 2009.

## Tud all
*Marie-José Lamothe, luc'hskeudennerez, skrivagnerez ha troourez c'hall arbennikaet war Tibet.

## Gwelet ivez
* Boudaegezh e Breizh.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel.

## Daveoù
Western (doare)

Ur **Western** zo un doare eus ar faltazi gant un istor hag a dremen evit an darn anezho en harzoù stadunanat (alies graet eus oute "Old West" pe "Wild West") etre mare ar redadeg d'an aour e Kalifornia e 1849 ha pa oa bet klozet an harzoù e 1890. Alies eo liammet ar western gant istorioù folk eus kornôg ar Stadoù-Unanet, dreist-holl mervent ar Stadoù-Unanet, met ivez gant norzh Mec'hiko ha kornôg Kanada.

En oberennoù Western an harzoù a zo diskrivet evel lec'hioù didud, didruez ha diaes da vevañ. Bez ez eus patrouilerien cowboyed, forbaned, sheriffed, ha kalz doare pimpatromoù tudennoù all dreist-holl tennerien. Framm an istorioù Western ne ra forzh an doare oberenn a ziskouez stourm an dud mat hag honest a-enep torfedourien, gant temoù ar justis, frankiz, an hinielourien, an tonkad, hag identelezh hag istor ar Stadoù Unanet. E-pad pall amzer eo bet taolennet indianed Amerika evel tud chivous, gant ur skeudenn sovajed.

## Pennadoù kar
* Western

## Notennoù ha daveennoù
Pantekostiezh

Ar **bantekostiezh** zo ul luskad kristen avielour loc'het gant ar bastored stadunanat Charles Fox Parham ha William Joseph Seymour er Stadoù-Unanet e 1901 ha 1906. **Ilizoù pantekostour** a reer eus an Ilizoù a zo e-barzh al luskad-mañ. Hervez ar *think tank* stadunanat Pew Research Center e oa  279 milion a bantekostourien er bed e 2011. Ul lodenn esu ar c'hredennoù kristen pantekostour a zo bodet e Kumuniezh pantekostour ar bed.

Pouezañ a ra ar bantekostourien war arnod personel eeeun Doue dre Badeziant ar Spered Santel.
Ada María Salgado

**Ada María Salgado**  (San Antonio de los Baños, Kuba) a oa ur c'hoarierez echedoù kuban.

Krouet e voe Academia Ada María Salgado hag an tournamant Ada María Salgado d'hec'h enoriñ 
 e San Antonio de los Baños hag un tournamant er Web ivez .
## Kevezadegoù
* Kampionez Kuba ar Maouezi e voe e 1970.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
.30 R Blaser

An **.30 R Blaser** zo ur munision armoù-skoaz ijinet e deroù ar bloavezhioù 1990 en Alamagn. Ganet e oa diwar ar c'henlabour etre Gerhard Blenk, neuze perc'henn Blaser, hag an embregerezh RWS.

Ur gartouchenn magnum eo, enni ur boled kalibr .308 boutin. Ur bourled he deus. Savet eo bet evit chaseal bronneged bras Europa. Eno e vez implijet un tamm gant chaseourien, met dianav eo pe dost e Norzhamerika. Un dornad embregerezhioù hepken evel RWS ha Brenneke a brodu kartouchennoù .30 R Blaser hiziv-an-deiz.

## Liammoù diavaez
*  Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Youlia Svyrydenko

**Youlia Svyrydenko**, bet ganet d'ar 25 a viz Kerzu 1985 e Tchernihiv (RSS Ukraina), zo un den-a-Stad ukrainat, Ministrez Kentañ ar vro abaoe ar 17 a viz Gouere 2025. A-raok e oa bet Ministrez an Ekonomiezh adalek 2021.

## Stummadur
Studioù he deus graet e Skol-Veur Ekonomiezh Kyiv.

## Daveennoù
Redadeg d'an aour e Kalifornia

Ar **redadeg d'an aour e Kalifornia** (1848–1855) a oa bet ur redadeg d'an aour e Kalifornia, hag a oa kroget d'ar 24 a viz Genver 1848, pa oa kavet aour gant James W. Marshall e Sutter's Mill e Coloma.. Ar c'heloù eus dizoloadenn aour en doa desachet tost da 300 000 den eus peurrest Stadoù-Unanet Amerika e Kalifornia, un tiriad bet skrapet nepell 'zo diouzh Mec'hiko. An aour bet kavet hag implijet a roas un nerzh prim d'an ekonomiezh stadunanat ; ar boblañs hag a oa uhelaet trumm e Kalifornia a lakao da sevel ur Stad nevez goude kenemglev 1850. Ar redadeg d'an aour en doa degaset dilerc'hioù lies d'an indianed eus Kalifornia ha dre ar c'hleñvedoù e oa digresket o foblañs buan, gwashaet gant an naonegezh ha gouennlazh Kalifornia.
## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Kurdistan

En em astenn a ra Kurdistan war tachennoù bras pe vrasoc’h eus Turkia, Irak, Iran ha Siria, er Reter Nesañ. N’eo ket dizalc’h ar vro eta hag ul lodenn anezhi hepken (Kurdistan Irak ) he deus gounezet ur statud emrenerezh.

## Rouantelezh Kurdistan

Goude diskar an Impalaeriezh Otoman e voe embannet Rouantelezh Kudistan e Souleimaniye (norzh Irak) e miz Gwengolo 1921 gant sheik  Mahmud Barzanji. En amzer-se edo ar Reter-Nesañ dindan aotrouniezh ar Rouantelezh-Unanet ha Bro-C’hall, an div Stad o klask rannañ an tiriad ledan-se etrezo ha tresañ bevennoù nevez Stadoù sentus. Divizet e voe sevel Stad Irak ha lakaat un termen da rouantelezh ar Gurded, pezh a voe graet e 1925.

Timbroù a voe embannet gant melestradurezh ar rouantelezh avat, met diaes eo gouzout hag eñ oant bet implijet pe get.

## Republik Ararat

E Stad dTurkia e voe embannet gant ar Gurded *Republik Ararat* d’an 8 a viz Here 1927. Dismantret e voe gant armeoù Turkia e miz Gwengolo 1931. N’eus ket bet embannet timbroù-post gant ar Stad berrbad avat.

## Républik Mahabad

Kurded Stad Iran a glaskas sevel ur Stad dizalc’h e 1946, war un lodenn vihan eus Kurdistan stok-ha-stok ouzh Republik Demokratel Azerbaidjan. Embannet e voe *Republik Mahabad* d’an 22 a viz Genver, gant sikour an Unvaniezh Soviedel. Dismantret e voe gant nerzhioù armet Teheran d’ar 15 a viz Kerzu. N’eus ket bet embannet timbroù-post gant ar Stad berrbad kennebeut.

## Rannvro Kurdistan Irak

D’ar 15 a viz Here 2005 e voe embannet ez ofisiel statud emrenerezh al lodenn eus Kurdistan er Stad Irak. Meret eo ar vro gant "Gouarnamant Rannvroel Kurdistan" hag embannet e vez timbroù gant ar velestradurezh rannvro dindan an alc’hwez **IRAQI KURDISTAN REGION** pe **KURDISTAN POSTAGE**.

N’eo ket ezel Kurdistan eus Unvaniezh Postoù ar Bed avat. Hervez ar strollegezh etrebroadel e vez (nebeut) implijet timbroù Kurdistan war an tiriad emren  met pas evit postañ lizhiri da gas d’an estrenvro. A hervez e vefe re wan reizhiad postel Kurdistan, ha rediet e vefe an dud da ober gant timbroù ha servijoù Irak. 

Ur bern timbroù faos a vije bet embannet dindan anv Kurdistan ha lakaet e gwerzh war internet.

## Timbr ar Pab Frañsez

Gweladenn ar pab Frañsez e 2021 e Kurdistan a voe un abeg evit embann un timbr gant dremm ar pab hag ur gartenn eus Kurdistan, ennañ rannvroioù kurd e-barzh tiriad Turkia. Feuket e voe gouarnamant Turkia ha sevel ur gemenadenn evit klemm ha difenn integrlezh Republik Turkia.

## Pennadoù kar
*Timbroù Irak
*Timbroù Iran
*Timbroù Siria
*Timbroù Turkia
Slipknot

**Slipknot** ("*skoulm red*") zo ur strollad nu metal stadunanat savet e Des Moines (Iowa) oberiant abaoe 1995. Brudet eo evit e son tagus, e implij eus taboulinoù lies ha treuzwiskamantoù e izili, a zo un niver da bep hini anezhe e-lec'h anvioù.

Berzh a rejont adalek 1999 hag o albom kentañ *[[Slipknot (pladenn)|Slipknot]]*, met chom a reas kuzh o identelezhioù gwir betek deroù ar bloavezhioù 2000. O zabouliner Joey Jordison, marvet e 2021, a weler evel unan eus sonerien taboulinoù gwellañ e rummad.

## Pladennoù

### Demo
* 1996 : *[[Mate. Feed. Kill. Repeat.]]*

### Albomoù studio
* 1999 : *[[Slipknot (pladenn)|Slipknot]]*
* 2001 : *[[Iowa (album)|Iowa]]*
* 2004 : *[[Vol. 3: (The Subliminal Verses)]]*
* 2008 : *[[All Hope Is Gone]]*
* 2014 : *[[.5: The Gray Chapter]]*
* 2019 : *[[We Are Not Your Kind]]*
* 2022 : *[[The End, So Far]]*

### Albomoù live
* 2005 : 9.0: Live
* 2017 : Day Of The Gusano

### Best-of
* 2012 : Antennas to Hell
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
* Ar ganaouenn ''Wait & Bleed'' sonet en abadenn c'hall NPA war Canal+ (miz Kerzu 1999)
Plastr

**Plastr** zo dafar sevel tier graet diwar gips brevet, pulluc'het ha malet e poultr. Gellet a ra ober dave d'ar poultr (plastr sec'h), d'e veskaj gant dour evit gellet e labourat (plastr prest), pe d'an danvez sec'h ha kalet kinniget e stumm plakennoù da skouer.
Gouennlazh Kalifornia

**Gouennlazh Kalifornia** eo anv un heuliad lazhadegoù gouennlazh eus pobloù henvroat Kalifornia gant soudarded ha trevadennerien stadunanat e-kerzh an . Kroget e oa gant aloubadeg Kalifornia e-kerzh ar brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet, ha donedigezh an drevourien stadunanat deuet er rannvro desachet gant an aour. Etre 1846 ha 1873 e vez brasjedet e vije bet lazhet etre 9492 ha 16094 indian kalifornian gant an drevourien ; ouzhpenn-se e oa marvet milieroù a vugale dre al labour ret hag an naonegezh, skrapet, gwallet, bugale advabet dre ret, hag ar re skarzhet eus an douaroù. Hollad an torfedoù-se a oa bet harpet pe chomet didamall gant pennoù gouarnamant Stadoù-Unanet Amerika hag ofiserien al lu.
## Notennoù ha davennenoù
C'hoari taol

Ur **c'hoari taol**   zo un doare c'hoari a vez c'hoariet peurliesañ war un daol pe ul lec'h plaen hag implijet e vez objedoù bihan evit c'hoari hag a zo lakaet e lec'hioù anvet leurenn c'hoari, alies oc'h implij pezhioù ouzhpenn evel diñsoù...
## Istor
### Amzerioù kozh
Ar c'hoarioù taol a zo bet c'hoariet ganto abaoe pell hag en darn vrasañ eus ar sevenadurioù ha kevredigezhioù a-hed an istor. C'hoarioù taol a zo bet adkavet en un toullad lec'hioù arkeologel. Ar re goshañ a oa bet pezhioù c'hoari kavet e gevred Turkia, gant delwennigoù maen kizellet resis-tre evit ur c'hoari echedoù. Ar pezhioù a oa bet krouet e-kerzh Oadvezh an arem e-tro 5000 bloaz zo. Kavet ez eus bet kalz tammoù c'hoarioù dre ar bed aboae marevezh an Neolitik ; en o zouez e konter, e 2024, un hollad a 14 lec'h arkeologel gant 51 c'hoari.
## Notennoù ha daveennoù
Sébastien Lecornu

**Sébastien Lecornu**, ganet d'an 11 a viz Even 1986 en Eaubonne (Val-d'Oise), zo un den-a-Stad gall, bet Ministr an Armeoù etre miz Mae 2022 ha miz Gwengolo 2025, ha Ministr Kentañ e vro abaoe 2025.

## Kargoù
Anvet eo bet da Gentañ Ministr ar vro d'an 9 a viz Gwengolo 2025. Kinniget en deus roll e vinistred d’ar  ha roet en deus e zilez an deiz war-lerc’h abalamour d’un diemglev gant ar Republikaned. Adanvet eo bet Ministr Kentañ d'an 10 a viz Here war-lerc'h.

## Soñjoù
Emezelliñ a reas en UMP pa oa 16 vloaz, ha tost e oa da vBruno Le Maire. Kuitaat a reas ar strollad en nevez-amzer 2017 evit labourat gant Emmanuel Macron hag *[[Renaissance (strollad politikel)|En Marche !]]* . E miz Even er memes bloaz e voe anvet da Sekretour Stad e Ministrerezh an Treuzkemm ekologel. Embannet en deus bezañ a-enep an Eured evit an Holl, a aotre an heñvelrevidi da zimeziñ asambles, hag aozet en deus predoù kuzh gant Marine Le Pen ha Jordan Bardella e Ministrerezh an Armeoù e miz Ebrel 2025.

## Daveennoù
Yerisbel Miranda Llanes

**Yerisbel Miranda Llanes** (Kuba, 1987) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban.

Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2022, Mestrez Etrebroadel (WIM) abaoe 2011, Mestrez FIDE abaoe 2009 ha Gourdoner FIDE abaoe 2012.

E miz Gwengolo 2025, he renk Elo *Standard* a oa 2 240, 2 244 he renk *Fonnapl* ha 2 375 he renk *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### Kampionad Kuba ar Maouezi
* Kampionez Kuba ar Maouezi e voe e 2017 e Pinar del Río.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
* C'hoariet he deus en adskipailh kuban ar Maouezi er 43 Olimpiad e 2018 e Batoumi (Jorjia), (+7, =0, -1).
* C'hoariet he deus ouzh an eil tablezenn e skipailh kuban ar Maouezi er 44 Olimpiad e 2022 e Chennai (India).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* Yerisbel Miranda Llanes e Chess Games
* Yerisbel Miranda Llanes e Chess.com
KelTec PR57

Ar **KelTec PR57** zo ur bistolenn damaotomatek produet abaoe 2025 gant an embregerezh stadunanat KelTec. Kambret eo e 5,7 × 28 mm. Ur arm skañv-kenañ (393 gram) ha bihan eo, savet evit bezañ douget war ar pemdez er broioù a aotre seurt implij.

Ur blatinenn daou-ober nemetken hag un dizain simpl he deus. He ferzh souezhusañ evit un arm modern eo he c'harger diabarzh pourveziet gant laonennoù-kargañ, ur sistem implijet e armoù evel ar Steyr M1912 ha dilezet abaoe an eil kard eus an XX kantved. Dre se n'he deus ar PR57 boutoñs-karger ebet. N'he deus tamm loc'henn surded ebet ivez, ha simplaet eo bet an arm d'ar muiañ.

## Daveennoù
NBC News

**NBC News** zo ur skourr eus ar rouedad skignañ stadunanat NBC. Ar skourr-se a zo suj da NBCUniversal Media Group, hag a zo un isrann eus NBCUniversal, hag a zo ivez ul lodenn eus Comcast. Al lodenn keleier eus ar skourr a zo war-eeun dindan ar brezidantez Rebecca Blumenstein. Ar strollad keleier NBCUniversal a zo savet gant MSNBC, ur chadenn a skign keleier dibaouez ; bez ez eus ivez ur chadenn keleier embregerezhioù ha kuzumerien anvet CNBC ha CNBC World, ur chadenn keleier e spagnoleg *[[Noticias Telemundo]]* hag unan all er Rouantelezh-Unanet Sky News.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Timbroù Sant Kitts

Un drevadenn eus ar Rouantelezh-Unanet e oa Saint-Christopher (Saint Kitts) abaoe 1623. 

A-raok 1870 e veze implijet timbroù Breizh-Veur hep an disterañ aouez ispisial. Kachedet e veze al lizhiri gant ur siell **A 12**.

Etre 1870 ha 1890 e voe graet gant timbroù o kinnig poltred ar rouanez Victoria dindan an alc'hwez **SAINT CHRISTOPHER**. Adembannet e voe rummad 1870 e 1875 hag e 1882 gant ur c'hranelladur pe ur filigran disheñvel.

Unvanet e voe postoù Saint Kitts, Nevis hag Anguilla etre deroù an  hag ar bloaz 1980 pa voe divizet reiñ an emrenerezh da bep enezenn. Kavet e vez timbroù lieseurt ha liesliv gant an alc'hwez **ST KITTS** a nevez (aet eo ar meneg *Saint Christopher* diwar-wel). Dizalc'h eo an enezenn e 1983, asambles gant enez Nevis.

## Pennadoù kar
* Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz
* Timbroù Nevis
* Timbroù Saint Kitts ha Nevis
* Timbroù Anguilla
Thor Heyerdahl

**Thor Heyerdahl** KStJ, ganet d'ar 6 a viz Here 1914 hag aet da Anaon d'an 18 a viz Ebrel 2002, a oa un avanturour hag etnografour gant deskadurezh war ar biologiezh, gant un arbennikadur war ar loenoniezh, louzawouriezh ha geografiezh.

Heyerdahl a zo bet brudet dre beaj ar ''C'hon-Tiki'' e 1947, pa oa bet beajet gantañ 8000&nbsp;km a-dreuz ar Meurvor Habask en ur vag savet er c'hiz kozh ha gant an dorn o loc'hañ diouzh Suamerika da vont d'an Inizi Tuamotu. An ergerzhadenn a oa he fal diskouez e oa bet an dud blev rouz, gant kroc'hen gwenn "poblad Tiki" eus Suamerika oc'h erruout ha trevadenniñ Polinezia ar re gentañ, a-raok ar Bolinezianed. E selloù dreistleder war an hensevenadurioù a zo bet nac'het gant ar gumuniezh skiantel, memes a-raok ma krogje e veaj.

Heyerdahl en doa graet beajoù all evit prouiñ eo posubl e vije bet eskemmoù etre pobloù an amzerioù kent, evel an ergerzhadenn *Ra II* e 1970, pa oa bet o vageal eus Afrika ar C'hornaoueg betek Barbados gant ur vag e papiruz.
Hotchkiss H35

An **Hotchkiss H35** (anv leun e galleg: **Char léger modèle 1935 H**) a oa un tank skañv pe tank varc'hegiezh krouet a-raok an Eil Brezel-bed. En desped da vezañ bet empentet adalek 1933 evel un tank skañv gorrek met hobregonet mat evit ambrougañ an droadegiezh, an tank ne oa ket bet degemeret gant pennoù an droadegiezh rak diaes e oa implij anezhañ evel tank war ar maez, ha ret e voe gortoz 1936 evit ma vije degemeret gant skourr varc'hegezih al lu gall.

Adalek 1938 e voe savet ur stumm gwellaet hag a voe produet gant ur c'heflusker kreñvoc'h, ar *Char léger modèle 1935 H modifié 39*, a oa bet gwellaet c'hoazh e 1940 gant ur c'hanol ponneroc'h hag hiroc'h, ar c'hanol 37&nbsp;mm. Ar pal a oa kaout un doare tank skañv diazez gwellaet, hag ar pal nevez a oa kaout ur pevar c'hant tank evit dafariñ pep a beder divizion marc'hegiezh ha troadegiezh. Dre ma oa bet kollet Emgann Bro-C'hall gant an arme c'hall e miz Even 1940, an tankoù produet ne oa bet nemet 1200 anezho.

Evit ar peurrest eus ar brezel e oa bet an Alamanted hag o harperien oc'h implij an tankoù Hotchkiss paket ganto ha kemmet.
Alisa Krylova

**Alisa Sergeevna Krylova** (rusianeg: *Крылова, Алиса Сергеевна*, *Алиса Сергеевна Крылова*), ganet d'an 21 a viz Even 1982 e Mirny, e Yakoutia, zo un top model rusian, bet trec'h er c'henstrivadegoù kened Maouez Rusia 2010 ha Maouez Globe 2011.

## Buhez
Krylova eo kentañ bugel he familh, div c'hoar ha daou vreur he deus. Studiet he deus an "ekonomiezh hag al lezennoù" e Skol-veur ar vignoniezh etre ar pobloù Patrice Lumumba eus Rusia. Studiet he deus ivez e Skol-veur Stad servijoù Moskov, arbennikaet war "mererezh an ekonomiezh enep-gwallreuz".

D'an 28 a viz Eost 2011 e oa bet dalc'het deiz-ha-bloaz ar 15vet Mrs. Globe e Kalifornia, ha Krylova a oa bet trec'h ur wech c'hoazh. 

Dimezet eo ha teir merc'h he deus : Eva, Victoria hag Agnia.

## Kenstrivadegoù
Krylova a zo bet trec'h er c'henstrivadegoù kened-mañ :
* "Maouez Rusia 2010"
* "Maouez Globe 2011"
Skol-veur ar vignoniezh etre ar pobloù Patrice Lumumba eus Rusia

**Skol-veur ar vignoniezh etre ar pobloù Patrice Lumumba eus Rusia** (rusianeg : *Российский университет дружбы народов имени Патриса Лумумбы*), brudet ivez evel  **RUDN University** ha bet betek 1992 hag en-dro goude Meurzh 2023, **Skol-veur Patrice Lumumba** evit enoriñ ar politikour kongolat Patrice Lumumba, zo ur skol-veur enklask publik lec'hiet e Moskov, e Rusia. Savet e oa bet e 1960 goude un urzh gant Poellgor kreiz Strollad komunour an Unvaniezh soviedel ha Kuzul ministred an Unvaniezh soviedel, evit harpañ ar broioù a oa aet dizalc'h diouzh an nerzhioù trevadennel. Ar skol-veur a oa ivez un doare da vroudañ ar politikerezh estren eus an URSS davet ar broioù didu e-kerzh ar Brezel Yen.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Haru Urara

**Haru Urara** (japaneg: ハルウララ), ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1996 hag aet da Anaon d'an 9 a viz Gwengolo 2025, a oa ur gazeg gwad  japanat. Biskoazh n'eo bet trec'h en un hollad 113 redadeg kollet ganti e-kerzh he buhez labour, eus 1998 betek 2004. Ar fed ma vije chomet hep trec'hiñ gwech ebet a oa deuet war-wel pa oa bet mediaioù japanat o komz eus se e 2003, ha dre-se e oa troet ar gazeg d'un haroz pobl er vro, troet d'ur pimpatrom eus ar c'hendalc'hegezh hag ar bennegezh.
C'hTZ-16

Ar **C'hTZ-16** (rusianeg : ХТЗ-16) (diwar anv uzin traktourioù C'harkiv ; ukraineg : *Харківський Тракторний Завод*) a oa ur c'harbed stourm primsavet soviedel implijet e-kerzh an Eil Brezel-bed. Savet e oa bet en ur adimplij stern un traktour STZ-3. Ar c'harbedoù a veze savet e C'harkiv betek ma voe rediet Soviediz da zilec'hiañ an uzin pelloc'h er reter. A-benn ar fin e oa bet kaset da Stalingrad. N'eus nemet 70-90 C'hTZ-16 hag a oa bet echuet. Bez e oa daou bourzhad er c'harbed. Da gentañ e oa bet armet ar c'harbed gant ur c'hanol enep kirri-nij 37mm, met dre ma oa bet gwelet ne oa ket galloudus a-walc'h ar c'hanol evit bezañ efedus e voe kemmet evit ur c'hanol eneptank 45mm 20K, hag ouzhpennet ur vindrailherez skañv 7,62 mm Degtyarev dezhañ. Lod eus ar c'harbedoù a oa bet implijet er stourm e trowardroioù Poltava e miz Gwengolo 1941 ha C'harkiv e miz Here 1941. Buan e voent distrujet er stourm a-enep nerzhioù lu an Ahel. Ne voe ket mui produet goude ar bloavezh 1942.
## Notennoù ha daveennoù
NI (tank)

An tank **NI**, brudet ivez evel **tank Odessa** (rusianeg: *Танк НИ* *tank NI*, berradur : *Hа испуг*, a c'haller treiñ gant "d'ober aon"), a oa ur c'harbed stourm primsavet eus an Unvaniezh Soviedel. Un adimplij e oa eus an traktour trevour STZ-5, a oa savet en Odessa e-kerzh Seziz Odessa e-pad an Eil Brezel-bed.
## Implij er stourm
68 tank NI (an holl anezho nemet unan) a voe paket gant nerzhioù lu an Ahel e fin seziz ar gêr. 14 anezho a c'halled implij c'hoazh d'ar 1añ a viz Du 1942.
## Notennoù ha daveennoù

## Pennadoù kar
* KhTZ-16
Uzin traktourioù C'harkiv

**Uzin traktourioù C'harkiv** (ukraineg: *Харківський тракторний завод*, ХТЗ; *Kharkivskyi Traktornyi Zavod*) a zo un embregerezh sevel mekanikoù labour-douar en Ukraina e kêr C'harkiv. Krouet e voe e 1930–31, evel unan eus diazezoù ar c'hentañ steuñv pembloaziek gant Stalin evit galloudusaat greanterezh an URSS (1927–32). An embregerezh C'hTZ a oa uzin sevel traktourioù brasañ Ukraina, produet e veze reoù rodek pe gant biskoulennoù. E 2016, Servij surentez Ukraina (SBU) en doa embannet e oa pennoù an embregerezh oc'h heuliañ urzhioù ar C'hremlin a-benn kas an embregerezh da get. Distrujet eo bet an uzin gant obuzennoù o deus bet plantet tan d'ar pevare devezh goude Aloubadeg Ukraina gant Rusia e miz C'hwevrer 2022.
Kastell ar Bretech

**Kastell ar Bretech** a zo ur c'hastell eus mare Dugelezh Breizh, adsavet en XIXvet kantved. Lakaet ea o bet da vonumant istorel e 1926. War dachenn kumun Merzhelieg emañ.

## Anv
Dont a ra an anv bretech eus ar galleg kozh "bresteche", diwar al latin izel *brittisca* « [kreñvadur] breizhveuriat ». Talvezout a ra kement ha « moger-harp » en X kantved. Ober a ra dave ar ger *bretech* d'un tour difenn a zo o valirañ a-us dor bennañ ur c'hastell.

## Istor
E-pad Dugelezh Breizh e oa ar c'hastell ur rakdifenn eus Ar Roc'h-Bernez. Guillaume de Marbré a voe kabiten ar c'hastell e 1498.

Gant François de Coligny d'Andelot e voe bodet noblañs ar vro er c'hastell e 1558 (war douaroù e wreg Claudine de Rieux) evit selaou ur pastor. Dindan un nebeud sizhunioù e troas degadoù a familhoù nobl eus ar c'horn-bro a-du gant ar brotestantiezh. Sezizet e voe ar c'hastell er  gant dug Mercœur, gouarnour Breizh e-pad Brezelioù ar Relijion.

Preizhet hag entanet e voe e 1793 e-pad an Dispac'h gall. Kregiñ a reas an adsevel en  gant Jacques Perron.

E 1847 e voe prenet ar c'hastell gant ar familh de Montaigu. Loc'het e voe ar renevezadenn hollek kerkent ha 1847 gant markiz Montaigu. Adalek miz Du 1847 e veskas c'hwek ar stiloù nevez-gotek ha nevez-Azginivelezh asambles gant ar savourien naonedat Boismen ha Le Diberder, war steuñvioù asantet gant Viollet-le-Duc. E vab Pierre, pa zimezas gant unan eus merc'hed ar familh greanterien c'halloudus Wendel, a implijas korvoderioù bloaziek e wreg evit echuiñ al labourioù.

Lakaet e voe ar c'hastell da vonumant istorel e 1926, hag kemed-all a voe graet gant e drowardroioù e 1943.

E 1965 e voe gwerzhet ar c'hastell d'ur c'hevredad diloc'h. Rannet e voe e ranndioù prevez hag adwerzhet da breveziaded, ar pourpez a zeuas da vezañ ul leti-preti hag ar park un dachenn golf. E "Domani ar Bretech" ez eus ul leti cheuc'h e pourpez ar c'hastell eus an , ur golf 18 toull er park 200 hektar, ur preti sterennet Michelin hag ur spa. Perc'hennet eo al leti hag ar golf gant ar strollad Bessé Signature.

## Filmoù troet eno
Treiñ a reas ar Breizhad Georges Franju ar film *[[Pleins Feux sur l'assassin]]* eno e 1961. En ur mod eo ar c'hastell tudenn bennañ an istor.

Troet e voe ar film "Hardi ! Pardaillan" er c'hastell e 1963.

E 2021 e voe troet e Domani ar Bretech darvoudoù eus an heuliad skinwel gall "Jugée coupable" gant Franck Ollivier.


Chatelet-chateau-de-la-bretesche.jpg
Chateau-de-la-bretesche.jpg
Château de la Bretesche (44).JPG


## Daveoù
ArenaNet

**ArenaNet, LLC** zo ur studio c'hoarioù video stadunanat hag ur skourr eus NCSoft. Savet e oa bet e 2000 gant Mike O'Brien, Patrick Wyatt ha Jeff Strain. Lec'hiet eo e Bellevue, e kêr Washington. Brudet eo bet ar studio evit an heuliad c'hoarioù video doare c'hoari roll enlinenn *[[Guild wars (heuliad c'hoarioù video)|Guild Wars]]*.
## Istor
Pa oa bet krouet ar studio e oa anvet **Triforge**. ArenaNet a oa bet krouet e 2000 gant tri den a skiant eus Blizzard Entertainment : Mike O'Brien ("Mo"), Jeff Strain, ha Patrick Wyatt.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Broadelouriezh kristen

**Broadelouriezh kristen** a vez graet eus ur stumm broadelouriezh relijiel hag a vount evit talvoudekaat selloù kristen he harperien, da lakat da dalvezout sujidigezh ar gevredigezh, ar politikerezh, ar sevenadurezh d'an talvoudegezhioù kristen. Er broioù gant un Iliz Stad, ar vroadelourien gristen a glask gwareziñ statud ur Stad kristen.

Difennerien daerañ an ideologiezh-se a venn sevel un deokratelezh, lec'h m'emañ orin pe awen pep tachenn eus ar vuhez da gavout er Bibl.
## Notennoù ha daveennoù
Zizianed

Ar **Zizianed** (saozneg: *Zizians*) a vez graet eus ur strollad poellegourien hag a zo liammet ouzh c'hwec'h muntr pe marv er Stadoù-Unanet — tri e 2022 ha tri all e 2025. Hervez prokulor kevredadel ar vro, ar Zizianed a zo liammet ouzh muntroù pevar den: David Maland e Vermont (un gward harzoù), Curtis Lind e Kalifornia (feurmer ur ranndi), ha Richard ha Rita Zajko e Pennsylvania (kerent unan eus izili ar strollad). Ouzhpenn se ez eo liammet ar strollad ouzh marv Ophelia Bauckholt (un Alamanez) hag Emma Borhanian, an div a oa liammet ouzh al luskad zizian, hag a zo bet lazhet goude bec'hioù armet gant Maland ha Lind.

An droienn *Zizianed* a zo deuet diwar anv Ziz LaSota, hag a zo diskrivet evel penn ar strolladig. Ar Zizianed ne implijont ket an anv-se ha n'en em welont ket evel izili un aozadur ha nebeutoc'h c'hoazh un aozadur gant ur pennn anat. Ar Zizianed a zo awenet gant an anarkouriezh, ar veganerezh, ha gant ar soñj e c'hellje hemisferennoù an empenn kaout pep hini ur reizh disheñvel hag a c'hellje stourm etrezo hervez c'hoantoù an hinienn. Ar zizianed a zo bet diskrivet alies evel ur sektenn.
## Notennoù ha daveennoù
Sektenn

:&nbsp;*Arabat droukveskañ gant [[Ranngredenn]]

*'Sektenn''' a vez graet eus ur strollad sokial hag en deus doareoù d'ober iskis hag alies reoù eus ar pellañ. Kredennoù, lidoù relijiel, speredel, pe prederourel a vez gant ar strolladoù-se. Ul lid eus ar pellañ eus un den a vez, pe hini un objed, pe ur pal da dizhout. An droienn a zo disheñvel a-fed talvoudegezh, hag alies eo dismegus.

Ganet ez eus bet kalz luskadoù relijiel er bloavezhioù 1930, hag al luskadoù relijiel nevez-se a oa deuet da vezañ sujedoù studiañ evit ar sokiologouriezh e kenarroud studi an emzalc'hioù relijiel. Abaoe ar bloavezhioù 1940, al luskad kristen eneplid a zo bet o klask talañ ouzh ar ranngredennoù ha luskadoù relijiel nevez, oc'h ober eus an holl anezho sektennoù dre ma vez ganto kredennoù er-maez eus re an ilizoù ofisel.
Skoer

**Skoer**, pe **toser**, a vez graet eus an ostilh hag a ya en-dro en ur skeiñ.

* er bed modern e c'hall ober dave d'ur rummad ostilhoù, ennañ ar morzholioù, ar mailhoù pe an horzhoù ;
* en arkeologiezh eo anv un ostilh implijet er Ragistor evit skeiñ gant ur graoñell vaen, a-benn sevel ostilhoù, en ur dennañ ulmennoù maen kuit ;
* en hoplologiezh eo ur pezh eus gwikefre an armoù-tan hag a ya da skeiñ gant an emors pa bouezer war an draen.
Ranngredenn

:&nbsp;*Arabat droukveskañ gant [[Sektenn]]

Ur *'ranngredenn''' a vez graet eus un isrann pe ur skourr eus ur relijion, ul luskad politikel, pe prederouriezhel gant ur sistem prederiañ. Alies e vez ganet diwar un aozadur ledanoc'h. Da gentañ holl e oa implijet an droienn evit komz eus strolladoù relijiel bihan hag a o devoa graet un torr diouzh ar relijion bennañ. Hiziv-an-deiz e c'hell bezañ implijet evit n'eus forzh peseurt torr gant ur strollad diouzh un aozadur, ur gredenn ledanoc'h. Ar ranngredennoù a vez alies ur stumm disivoud (hereziezh).

En India, ur ranngredenn a zo un aozadur hengounel.
Mailh

Ur **mailh** zo un ostilh dezhañ un troad graet evit bezañ dalc'het gant un dorn, hag ur penn hag a servij da skeiñ. Disheñvel eo diouzh ur morzhol abalamour da zanvez e benn, ha n'eo ket e metal met e koad, pe danvezioù all hiziv an deiz (kaoutchoug pe plastik peurliesañ). Implijet e vez e oberioù liesseurt : er munuzerezh da skouer, evit labourat en ur mod fin, hep treuzkas gwagennoù stroñs d'an tamm koad labouret, pe er mañsonerezh hag er c'hizellerezh evit dic'hrozañ an danvez.
Genn

Ur **genn** pe **yenn** zo un ostilh dezhañ daou blaenenn a c'haller dougen. Implijet e vez evit stankañ ur pezh, pe evit rannañ ur pezh e daou damm pa skoer warnañ. E metal eo ar gennoù en ur mod hengounel, met reoù e danvezioù sintetek a gaver bremañ.
Gwalldaol

Ur **gwalldaol** a vez graet eus un obererezh a zo e bal noazout, mac'hagnañ dafar pe lazhañ tud. Ar gwalldaolioù a c'hell bezañ reoù politikel betek reoù sponterezh.

E 2002, ar skiantour politikel David Rapoport a ginnige un didroc'hañ eus istor ar sponterezh: ar sponterezh anarkour etre 1880 ha 1920, goude-se unan didrevadenniñ betek ar bloavezhioù 1960, goude-se ur sponterezh eus an tu kleiz pellañ betek ar bloavezhioù 1990, hag an hini hiziv hag a zo awenet gant ar relijion.
## Notennoù ha daveoù
Marthe Lallemand

**Marthe Lallemand** a zo a orin deus Sant-Turian, bet ganet e 1989 e Kemperle e Penn-ar-Bed. Livourez eo-hi. 

He arz a ginnig ur sell spis war ar pezh a vez diskouezet pe kuzhet en hon sevenadurioù, pa n'eo ket "diskuzhet". He labourioù kentañ a ginnige kuzhat livadurioù tud dindan boestoù koad lemm-dilemm Lakaat a ra war zamwel ar roudoù a vez lezet gant an istor, pe e vefe an Istor bras pe istor prevez pep hini, el lec'hioù a-vremañ: sielloù hanter-ziverket gant an dorn deus kroaz-kamm an nazied e dielloù an arzoù-kaer, broderezhioù paper livet an ugentvet kantved stlapataet ouzh mogerioù betoñs, merkoù fromel klozet-diglozet e boestigoù koad.

Liammet-kreñv eo he labour ouzh al lec'hioù diabarzh, o kinnig ur sell nevez warno. Livañ a ra un dasson dre gweled deus al lec'h war rolloù paper-te bras-divent, betek adframmañ stumm diabarzh al lec'h. Adlañsañ a ra pelloc'h an dasson-se ouzh ar voger adarre, o stlakal anezhañ meur a wech, mod moullañ war seiz, betek lezel damroudoù a seblant dont deus diabarzh ar voger. 

Abaoe 2025 eo perzh he oberenn Altar deus diskouezadeg padus kastell Agathenburg .

## Buhez
Skoliet eo bet e Diwan betek ar skolaj. Alies e liamm he labour ouzh al liesyezhegezh, ar brezhoneg en o zouez, evel en diskouezadeg *Abalamour je parle, my Love* (Diskouezadeg Penn-Da-Benn, Kemperle, 2019). Bevañ ha labourat a ra e Bro-Alamagn abaoe 2019, lec'h m'he deus tapet ur master war an arzoù-kaer e Akademiezh an Arzoù dre ar Gweled e Leipzig e 2024.

He zad-kozh a voe tapet ha toullbac'het gant an Alamaned d'an oad a 22 vloaz, pa oa ofiser yaouank e-pad emgann Sedan e 1940. E kamp OFLAG IV D e-kichen Elsterheide/Hoyerswerda e chomas neuze pemp bloaz. E eñvorennoù eus e amzer prizoniad en doa kontet war ur follenn baper, o titouriñ e veajoù hag ehanoù e Saks. Tem loc'hañ e voe deus he labour master, ha deus diskouezadeg Oschatzer Berggut,. 

### Diskouezadegoù
* Abalamour, je parle, my love. 2019. Penn-Da-Benn e Kemperle, aozet gant Marijo Mellouët.
* Lallemand-e | Die Deutsche (akt1: dedecus decor). 2023. Horse with no name. 2023. Oschatzer Berggut, Saks, Bro-Alamagn, 23.06.–23.07.2023.
* Ein Ort: Geschichte Ornament. 2025. Allgemeiner Konsumverein, Braunschweig, Bro-Alamagn, 07.08.2025-07.09.2025.
* AUS DER SPUR aozet gant Claudia Rasztar, Schloss Agathenburg, Bro-Alamagn, 07.07.2025-07.09.2025.

### Liammoù diavaez
* lec'hienn vicherel ofisiel Marthe Lallemand.

## Daveennoù
Tu dehoù (politikerezh)

An **tu dehoù** eo hollad an ideologiezhioù politikel hag a wel an urzh sokial hag an urzhaz evel diarbennus, naturel, normal, pe c'hoantapl. Dre vras e vez difennet mennozhioù al lezenn naturel, un ekonomiezh dieub, an aotrouniezh, ar perc'hennañ, ar relijion, pe an hengoun hag an treuzkas. An urzhaz er gevredigezh hag an dizingalded a c'hell bezañ gwelet evel disoc'h naturel an diforc'hioù sokial hengounel pe ar c'heveziñ er marc'had ekonomikel.

An tu dehoù politikel a zo a-enep an tu kleiz, hag an didroc'hañ kleiz dehoù eo an hini implijetañ war an dachenn bolitikel. En tu dehoù emañ ar virourien sokial hag ar virourien gemedel, kement hag ar frankizourien. "Dehoù" ha "tu dehoù" a zo bet implijet kement evit meuliñ pe evit dismegañ d'ober anv eus soñjoù ekonomikel ha sokial an nevezfrankizourien, ar virourien, hag ar faskourien.

## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Cyrenaica

A-gozh ez eo savet Libia diwar teir rannvro : Tripolitania, Fezzan ha Cyrenaica e reter ar vro.

Aloubet e voe Cyrenaica gant an Italianed e-pad ar brezel a darzhas etre o bro ha Turkia e 1911. D’an 18 a viz Here 1912 e asantas an Impalaeriezh Otoman fiziañ Cyrenaica e Rouantelezh Italia ha d'ar 17 a viz Mae 1919 e voe lakaet Cyrenaica da vezañ un drevadenn italian.

## Benghazi
E 1901 e oa bet digoret ur burev-post italian e Benghazi. Timbroù italian dreistmoullet gant BENGASI a veze implijet e kêr vrasañ Cyrenaica, an eil kêr vrasañ e Libia goude Tripoli.

## Trevadenn Italia
Eus 1923 da 1934 e voe embannet timbroù evit Cyrenaica, a voe implijet war un dro gant re Libia italian. An timbroù kentañ a oa re Italia dreistmoullet gant ‘’’CIRENAICA’’’. Kavet e vez stummoù liesseurt eus an anv-se, gant lizherennoù bihan pe vrasoc’h, tev pe voan.

Adalek 1930 e paouezas Postoù Italia da zreistmoullañ timbroù italian, ha dibab a reas kentoc'h moullañ timbroù ispisial da werzhañ e-barzh an drevadenn. Un heuliad a zo gouestlet da 25vet deiz-ha-bloaz Ensavadur al Labour-douar en Trevadennoù hag unan all a vrudas Eil Diskouezadeg Arzoù an Trevadennoù (1934).

Un toullad timbroù evit ar postoù dre-nij a voe embannet ivez, en o zouez ar re a vrude beaj an aerlestr Graf Zeppelin da Rio de Janeiro (Brazil) e 1933 goude brezañ tremenet en Italia.
Unvanet e voe Tripolitania, Cyrenaica ha Fezzan e-barzh ur framm melestradurel e 1934 ha timbroù trevadenn **Libia italian** a voe graet ganto.

## Aloubadeg ar Rouantelezh-Unanet

Timbroù Breizh-Veur dreistmoullet gant **M.E.F.** (Middle East Forces = *Nerzhioù ar Reter-Nesañ*) a voe implijet eus 1943 da 1948 goude aloubadeg ar rannvro gant ar Saozon, e-pad an Eil Brezel-bed. Adalek ar 1añ a viz Kerzu 1948 e voe implijet an timbroù dreistmoullet **B.M.A. TRIPOLITANIA**.

## Emirelezh Cyrenaica

Anavezout a reas Cyrenaica ur prantad-amzer berr a emrenerezh diabarzh eus 1949 da 1951, pa voe anavezet an emir Mohammed Idris Al-Senussi gant ar pennadurezhioù saoz. Lakaet e voe un termen d’an emirelezh d’ar 24 a viz Kerzu 1951 pa droas Idris Al-Snussi da roue Libia.

E 1949 voe lakaet e gwerzh gant ar Saozon ur rummad timbroù boutin gant skeudenn ur mehari gant an alc’hwez ‘’’POSTS OF CYRENAICA’’’ ha 7 timbr-taos.

## Pennadoù kar
* Timbroù Tripolitania
* Timbroù Fezzan Ghadames
* Timbroù Libia
Timbroù Galitsia

Galitsia zo ur rannvro eus Kreiz Europa , bet e-barzh Impalaeriezh Aostria-Hungaria, ha rannet goude ar Brezel-bed kentañ etre Polonia hag Ukraina. Betek 1918 e voe implijet timbroù Aostria-Hungaria eno.

Rannvro Bukovina (a oa tost a-fed istor ha sevenadur ouzh Moldavia) a voe staget ouzh Galitsia. Goude diskar Impalaeriezh an Habsburged e voe aloubet ar rannvro gant arme Roumania ha staget diwezhatoc'h ouzh Roumania.

Ur rummad timbroù a voe embannet gant an alouberien e 1919. Timbroù aostrian e oant, dreistmoullet gant **C.M.T.** (="Commendamentul Militar Territorial"), da lavaret eo *Gourc'hemennerezh ar rannvro vilourel*,e liv ruz, glas pe du. Tro 20 timbr-taos a voe savet ivez ha dreistmoullet heñvel.

## Pennadoù kar
* Timbroù Aostria-Hungaria
* Timbroù Moldova
Laura Loomer

**Laura Elizabeth Loomer**, ganet d'an 21 a viz Mae 1993, zo ur stourmerez politikel eus an tu dehoù pellañ, iriennourez, ha maouez an internet.

Loomer a zo bet o labourat evel stourmerez en aozadurioù lies, evel ''Project Veritas'', ar *[[Geller Report]]*, *[[Rebel News]],* hag *[[InfoWars]]*. En em zeskrivañ a ra evel "a-du krenn gant ar vroadelouriezh wenn" ha "fier da gasaat an islam". Meur a wech he deus embannet komzoù gouennelour hag enep muzulmaned e-kerzh darvoudoù foran. E penn un abadenn emañ, *Loomer Unleashed*, skignet dre streaming bep sizhun gant Rumble.
## Lazhadenn Charlie Kirk
Stourmerien eus an tu dehoù pellañ evel Laura Loomer o deus bet galvet d'ur feulster digoll goude lazhadenn Charlie Kirk, ha postet o deus titouroù diwar-benn tud a zo sañset bezañ bet o lidañ pe reizhabegiñ al lazhadenn.
## Notennoù ha daveennoù
Zineb Dina Abdi

**Zineb Dina Abdi** zo ur c'hoarierez echedoù bet ganet e 1981 en Aljeria.
Mestr Etrebroadel ar Maouezi (WIM) eo abaoe 2013.

He renk Elo uhelañ a voe 1981, bet tizhet e miz Here 2017.
## Kevezadegoù
### Kampionad Aljeria
* Beskampionez aljerian ar Maouezi e voe e 2013 ha Kampionez ar Maouezi e 2021.
### Kampionadoù hiniennel etrebroadel
* E 2016 e voe trec'h e Kampionad Arab ar Merc'hed e-dan 20 vloaz.
* E 2023, e Bakou,e kollas er rondenn gentañ a-enep d'ar Vestrez-veur hungariat Hoang Thanh Trang.
## [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh aljerian ar maouezi : 
* e 2010 en adskipailh en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (+0, =3, -2),
* e 2012, ouzh ar berdervet tablezenn en 40 Olimpiad en Istanbul (+5, =1, -2),
* e 2016, ouzh ar berdervet tablezenn en 42 Olimpiad e Bakou (+4, =3, -2),
* e 2022, ouzh an deirvet tablezenn er 44 Olimpiad e Chennai (+5, =2, -3).

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* He c'hoari e 365 Chesscom
Paul Tellié

**Paul Tellié**, bet ganet e 1919, ha marvet e 2014 e Sureda (Katalonia an Norzh), a oa ur jeneral gall, ha krouer armoù-tan hiniennel implijet gant arme Bro-C'hall e eil hanterenn an XX kantved evel ar fuzuilh-arsailh FAMAS.

## Buhez

E 1940 e oa deskard Paul Tellié e Skol Arbennik Milourel Saint-Cyr pa darzhas emgann Bro-C'hall. Goude an harz-brezel e achapas kuit da Norzhafrika. Goude ar brezel, da 30 vloaz, adkregiñ a reas gant e studi evit tapout un diplom ijinour. Anvet e voe war-lerc'h e uzin armoù Saint-Étienne. Eno e voe karget da zegas kemmoù d'ar fuzuilh MAS 49 evit ma c'hallje tennañ greunadennoù-fuzuilh. Ar stumm MAS 49/56 a voe krouet diwar e labour.

Adalek 1964 e labouras Paul Tellier war sevel ur fuzuilh-resisted nevez evit an arme c'hall. Asantet e voe er servij e 1966 dindan an anv FR-F1. Adalek 1967 e voe lakaet e penn ar raktres fuzuilh-arsailh nevez evit an arme. Goude 11 vloaz labour, e 1978, e voe asantet an arm savet gantañ, ar FAMAS, en arme c'hall. 400.000 skouerenn anezhi a voe produet, hag implijet e vez c'hoazh gant unvezioù 'zo.

Nac'hañ a reas sevel ur strinker-tan evit an arme pa soñje dezhañ e oa « re griz » an arm. Anvet e voe Paul Tellié da jeneral pa 'z eas en e retret e 1978. Mervel a reas e 2014, el lec'h m'en doa tremenet bloavezhioù diwezhañ e vuhez. Eno eo douaret.

## Levrlennadur
*  HUON Jean, *Le FAMAS et son histoire*, Crépin-Leblond, 2010, 191 p., ISBN 978-2703003366

## Daveennoù
Arsanailh

Un **arsanailh** (diwar an arabeg دار الصناعة, *dār as-ṣināʿaha*, mui-pe-vui "lec'h-produiñ") a oa da gentañ ul lec'h ma veze savet, dreset pe armet bagoù-brezel. Adalek an XVIII e voe ledanaet ster ar ger, a voe implijet evit envel ul lec'h ma saver armoù pe munisionoù dre vras. Peurliesañ eo perc'hennet hag arc'hantaouet an arsanailhoù gant ar Stadoù.

Dre skeudenn-lavar e implijer ar ger evit deskrivañ an hollad traoù a ro an tu da dagañ unan bennak, pe d'en em zifenn ; graet e vez gantañ evit envel un hollad traoù niverus ivez.

## Roll arsanailhoù

### Breizh
* arsanailh An Oriant
* teuzerezh Antrig
* arsanailh Brest
* arsanailh Roazhon

### Bro-C'hall
* arsanailh Cherbourg
* arsanailh Gassin (Sant Tropetz)
* teuzerezh Ruelle
* arsanailh Toulon

### Italia
* arsanale di Venezia, savet adalek 1104, unan eus an arsanailhoù kentañ en Europa ;

### Rouantelezh-Unanet
* Royal Arsenal
* Royal Small Arms Factory, anvet arsanailh Enfield ivez

### Sina
* Arsanailh Hanyang (1894-1947)

### Stadoù-Unanet
* Harpers Ferry Armory
* Rock Island Arsenal
* Springfield Armory

## Er sevenadur
* Kleub mell-droad Arsenal (Bro-Saoz) zo bet krouet gant micherourien ar Royal Arsenal, un arsanailh e Woolwich (e reter Londrez).

## Notennoù ha daveennoù
Marijo Mellouët

**Marijo Mellouët** a zo bet ganet e Bro-Leon, merc'h da Auguste hag Yvette Mellouët. C'hoar eo da b/Pierrick Mellouët.

Stourmerez yezh ha sevenadur Breizh e oa-hi. Ar stal levrioù brezhonek Penn-Da-Benn, plasenn Sant Mikel e Kemperle, he doa dalc'het etre 1996 ha 2022, p'eo marvet d'an oad a 56 vloaz. Eno e veze pedet an emsav sevenadurel evit sonadegoù, lennadegoù, sinadurioù ha prezegennoù liesseurt, o reiñ ur plas brav d'ar brezhoneg.
## Buhez
Tri bugel he deus desavet gant Fañch Bideault, emsaver politikel.

Kuzulierez ti-kêr Kemperle eo bet etre 2008 ha 2014.  Perzh e oa deus kuzul merañ Ti Ar Vro Bro Kemperle abaoe e grouidigezh.  Perzh e oa evit Penn-Da-Benn deus bodadeg al levrdiez dieub e Breizh, Kenstroll. Kengrouet he doa Strollad ar Maouezed evit gwirioù ar vugale hag ar maouezed, enep an doareoù harz boufon ha direizh implijet gant ar polis, a lakae da bal souten ar familhoù, ha brudañ ur wregelouriezh elfennel da vare an arrestadoù lies e fin an XX kantved.

## Liammoù diavaez
* Kemenadenn marv, 22 a viz Gouere 2022.
*  *[https://www.letelegramme.fr/finistere/quimperle-29300/necrologie-marijo-mellouet-fondatrice-de-la-librairie-penn-da-benn-de-quimperle-297669.php Marijo Mellouet, fondatrice de la librairie Penn-Da-Benn à Quimperlé]*, Le Télégramme, 19 a viz Gouere 2022.
* Collectif des Femmes pour le droit des enfants et des femmes contre les méthodes d'interpellation brutales et disproportionnées des forces de l'ordre, [Strollad ar Maouezed evit gwirioù ar vugale hag ar maouezed, enep an doareoù harz boufon ha direizh implijet gant ar polis].
* Bed al levr e Breizh, Kejadenn gant Marie-Jo Mellouet, Radio Boa, 15 C'hwevrer 2014.

## Daveennoù
Kenstroll

**Kenstroll** a vod stalioù levrioù a venn souten ur "sevenadur dishual e Breizh".

An embregerezhioù a zo perzh deus ar genrouedad-se a zo en o zouez ar stal-levrioù Ar Vro e Gwaien, ar stal levrioù Lenn Ha Dilenn e Gwened, ha Ti Ar Sonerien e Konk-Kerne. 

Ar stal levrioù Penn-Da-Benn, unan deus ar re gentañ oa bet er genrouedad, a zo kloz abaoe marvedigezh Marijo Mellouët e 2022.  
Ar stal levrioù Gweladenn e Sant-Nazer, bet dalc'het gant Annie Leroux, a zo kloz abaoe 2019.

## Daveennoù

## Liammoù diavaez
* Kenstroll, lec'hienn ofisiel.