open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ron Arad

**Ron Arad** a zo un designer israelian bet ganet e 1951 e Tel Aviv. Brudet eo abaoe ar bloavezhioù 1980. E Akademiezh Arzoù ha Design Bezalel (Jeruzalem) en deus studiet etre 1971 ha 1973, hag adalek 1973 (ha betek 1979) en deus studiet ar savouriezh e Architectural Association School of Architecture (Londrez). Bernard Tschumi a gelennas dezhañ eno, hag eno ivez e kenlabouras gant Zaha Hadid. An design a zizoloas e Italia.
Ron Arad en deus kelennet an design e Vienna etre 1994 bis 1997. Abaoe 1997 eo kelenner e Royal College of Art Londrez. 

## Design Arad
E 1981 e krouas e studio *One Off Ltd* gant Caroline Thormann. Buan e rejont berzh, hag e-touez oberennoù brudetañ ha kentañ Ron Arad emañ ar c'hadorioù-brec'h *Rover* (1981) ha *Well-Tempered Chair* (1986). Goude-se e voe brudet ivez a-drugarez de estajerenn *Bookworm* (1993). Un estajerenn dir a oa er penn-kentañ, goude-se eo bet savet e plastik gant Kartell. E 1987 e tiskouezas div gador, *Carped Chair* ha *Curtin Call* da geñver *Documenta 8* e Kassel (Alamagn).
Hiziv an deiz e labour Ron Arad gant div stal zisheñvel savet gantañ : *One Off Ltd.* evit a sell ouzh an design, ha *Ron Arad Associates Ltd.* evit a sell ouzh ar savouriezh.

Ron Arad a implij teknologiezhioù ha danvezioù gant doareoù ha stummoù nevez. Dornata, treuzfeurmiñ hag arnodiñ, sed aze ar pezh a venn ober. Eeunded ar stummoù hag implij ar c'hrommennoù eo perzhioù dibar design Ron Arad, ar pezh a laka Ron Arad da vezañ gwelet evel un designer-kizeller. Etre 1994 ha 2002 en deus gounezet meur a briz evel designer gwellañ ar bed.

Kenlabouret en deus Ron Arad gant Vitra, Cassina, Driade, Fiam, Kartell, Artemide, Alessi, Flos.

## Oberennoù
* Kador Tom Vac (1997), Vitra
* Kador FPE (Fantastic Plastic Elastic) (1997), Kartell
* Rocking chair Rolling Volume (1989)
* Kador-vrec'h Rover (1981), dir hag azezenn Rover 2000
* Estajerenn Bookworm, Kartel
* Lestr Babyboop, Alessi

## Prizioù
* 1994 Designer ar bloaz, Saloñs an arrebeuri, Pariz
* 1999 Priz Design Plus, Frankfurt/Main
* 1999 Priz etrebroadel an design Baden-Württemberg, Krreizenn an Design, Stuttgart
* 2001 Priz Oribe Art & Design, Japan
* 2001 Priz Gio Ponti International Design, Denver
* 2001 Priz Perrier Jouët Selfridges Design, Londrez
* 2001 Priz an design e Primavera International, Barcelona 
* 2002 Gourfenn Priz an Design Teknologel Etrebroadel 

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel Ron Arad
Spandau

**Spandau** a zo 5vet arondisamant (Bezirk) Berlin, hag an hini ar muiañ er c’hornôg eo ivez. Da vare rann Berlin e oa eus tu ar c’hornôg.
E 2001 e oa Spandau e-touez an teir fastell-vor gozh a zeuas da vezañ arondisamantoù hep ma vefe kemmet o bevennoù.
War gember ar stêr Havel hag ar stêr Spree emañ.
Brudet eo ivez evit an toull-bac’h heñvelstumm (bet savet e 1876 ha distrujet en deiz a hiziv). Ennañ e voe bac’het seizh uheliad nazi ha ne oant ket bet kondaonet d’ar marv goude prosez Nürnberg (Rudolf Hess hag Albert Speer en o zouez).

* Gorread : 91,9 km²
* Annezidi : 224 047 annezad (d’an 31/07/2007) , da lavaret eo 2438 annezad/km².

## Istor
 
Istor Spandau a grog tro-dro ar 7vet pe an 8vet kantved p’en em stalias eno an Hevellered (pobl slav) ha pa savjont ur c’hastell-kreñv. Trec’het e voent gant ar roue german Herri Iañ e 928. Dont a reas ar Slaved en-dro goude emsavadeg 983.
E 1156 e voe etre daouarn Albrecht von Ballenstedt. Roud a vez kavet eus ar ger Spandowe evit ar wech kentañ e 1197. Dont a reas Spandau da vezañ ur gêr e 1232.
Da vare an Askanianed e krogas saverezh kreñvlec’h Spandau, echuet e voe etre 1559 ha 1594 gant Joachim II a Vrandenburg. E 1558 e teuas ar gêriadenn Gatow da vezañ ul lodenn eus Spandau. E-pad Brezel an Tregont vloaz e voe gronnet Spandau gant ar Svediz e 1634.
Goude emgann Saalfeld (10 a viz Here 1806) ha hini Iena (14 a viz Here) e tegemeras Claude Victor-Perrin kodianidigezh kreñvlec’h Spandau. Eno e chomas ar C’hallaoued betek 1807. Distreiñ a reas Napoleon e 1812, ha taget e voe Spandau gant soudarded Rusia ha Prusia e 1813.
Lakaet eo bet Spandau e Berlin Veur e 1920. 

Abaoe adreizhadenn 2001 eo rannet Spandau e 9 c’harter (Ortsteil) :
* 0501 Spandau
* 0502 Haselhorst
* 0503 Siemensstadt
* 0504 Staaken
* 0505 Gatow
* 0506 Kladow
* 0507 Hakenfelde
* 0508 Falkenhagener Feld
* 0509 Wilhelmstadt

## Liamm diavaez
*Pajenn ofisiel Spandau
Germania Superior

**Germania Superior** ("Germania Uhel"), pe **Germania Prima** ("Germania gentañ") a oa ur broviñs eus Impalaeriezh Roma, er c'hornôg d'ar stêr Roen.

En em astenn a rae war douaroù a zo bremañ e Suis, reter Frañs ha mervent Alamagn. En hanternoz d’ar broviñs-mañ e oa Germania Inferior, er c’hornôg Gallia Belgica ha Gallia Lugdunensis, er mervent Gallia Narbonensis hag er gevred Raetia. Er reter d’ar broviñs e oa *[[Germania]]*, an douaroù poblet gant Germaned chomet dieub diouzh ar yev roman.

Savet e oa bet er bloaz 84 gant Domitianus. 

Pennlec’h ar broviñs a oa e Mogontiacum, deuet da vezañ Mainz, en Alamagn.
Kronik angl-ha-saoz

Ar **C'hronik angl-ha-saoz** (saozneg : *Anglo-Saxon Chronicle*) zo un dastumad skridoù hensaoznek a-zivout Istor an Angled hag ar Saozon. Skrivet int bet adalek an , e Wessex moarvat, e-kerzh ren Alfred Veur, da lavaret eo etre 871 hag 899.

Eilskridoù a-leizh a voe skignet e manatioù Bro-Saoz, ha pep hini a veze kendalc'het gant menec'h an abatioù.

### Liammoù diavaez
*
Pourc'hoad

**Pourc'hoad**, pe ar **Porc'hoed** pe c'hoazh ar **Poutrekoed** (*Porhoët* hervez ar stumm ofisiel gallek), zo ur vroig e kreiz Breizh, a bep tu d'ar stêr Oud, adstêr d'ar Gwilun war e lez dehoù.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus ar ger *Poutrecoet* (pou-tre-koed, « *ar vro dre/a-dreuz ar c'hoad* »), ur goadeg vras a zo bet eno ha diaes e oa da dreuziñ. *Pagus trans sylvam* e oa e latin. Troet eo an anv da Porhoët/Pourc'hoad.

Graet e veze an anv-se eus :
* deanelezh Porhoët, en eskopti Gwened ;
* arc'hidiagonelezh Porhoët, en eskopti Sant-Maloù ;
* un darn eus arc'hdiagonelezh Pentevr.

## Beskontelezh Pourc'hoad
*Beskontelezh Pourc'hoad* zo diazezet war ur berc'henniezh e kornôg kontelezh Roazhon gant ar beskont Eudon (pe Eudes e galleg) meneget e 987 en amzer Konan Iañ. Ur veskontelezh e oa a-benn an XIvet kantved, enni ouzhpenn 140 parrez ha tost da 4 000&nbsp;km². Kentañ beskont a anavezer e oa Gwethenoc (Gwezhenneg), an hini a savas ur voudenn e Château-Trô (Kastell-Tro?) e kumun Gwiler-Porc'hoed (*Guilliers* e galleg), a zo anv anezhañ en 1008 en amzer an dug Jafrez Iañ.

E vab Josselin ("Gauzlin") eo an hini a savas kastell Josilin, anv ar gêr en-dro dezhañ. Pa weler ur Brezhon, anvet Gwezhenneg, o lakaat e vab *Gauzlin* (Josselin), un anv frankek, hag ar mab-bihan Eudon, un anv frankek arall, ha pa ouzer int anvioù eus tiegezh frank ar Rorgonizien, e c'haller soñjal e oant deuet da vout kerent dezho, dre zimeziñ da verc'hed an tiegezh.

## Banniel

N'eus banniel ofisiel ebet evit ar Porc'hoed, koulskoude eo bet kinniget unan gant Mikael Bodlore-Penlaez, ne reer ket kalz gantañ avat.

## Daveennoù
Rorgonizien

Ar **Rorgonizien** (*Rorgonides* e galleg) a zo ul lignez a ouenn frank a gaver meur a Rorgon (pe *Roricon*). enni. 

E-touez an anvioù-bihan all a gaver en tiegezh ez eus un toullad hag a grog gant ar wrizienn *Gauz-* : *Gauzlin* (aet da *[[Josselin]]*), *Gauzbert, Gauzfrid, Gauzfred*. Kavout a reer ivez un nebeudig anvet *Hervé*, ha meur a *Ragenold*.

## Levrlennadur
*Régine Le Jan, *Famille et pouvoir dans le monde franc (VIIe-Xe siècle)*, Publications de la Sorbonne, Paris, 1995.
*Pierre Riché, *Les Carolingiens. Une famille qui fit l'Europe*, éd. Pluriel
Miss Kittin

**Miss Kittin** (ganet Caroline Hervé e Grenoble e 1973) zo anezhi un DJ war ar sonerezh elektronek, ur ganerez hag un oberourez. Levezonet eo he sonerezh gant an electronica, an elektro hag an tekno. Troet eo ivez war an arzoù gwelet (studiañ a reas an arzoù grafek hag a vremañ en *École Supérieure d'Art et de Design* en Amiens). Deuet eo da vezañ dedennet gant levezonoù liesseurt evel ar sonerezh klasel, ar jazz, ar funk, an disco ha ar sonerezh pop saoz. Unan eus DJed vrudetañ al sonerezh tekno eo deuet da vezañ.

Kregiñ a reas gant he micher DJ e-pad troiadoù e Frañs, Moskov ha Chicago asambles gant Mike Dearborn. Kejañ a reas gant DJ Hell e Marsilha un nebeud amzer goude. Fellout a reas dezhañ enrollañ ganti evit e label alaman International DJ Gigolo.

Miss Kittin hag an Hacker a embannas *First Album* e 2001. Meur a don a zeuas da vezañ tonioù diazez en electroclash, en o zouez "1982" ha "Frank Sinatra". Adalek 1991 e zeas da sonveskañ e Europa a-bezh. Kuitaat a reas Bro-C'hall e 1996 ha mont a reas da chom e Jeneva e Suis. E Berlin emañ o chom hiziv an deiz.

Deuet eo da vezañ unan eus sonerien bouezusañ an electroclash. Labourat a ra gant The Hacker met ivez gant Felix da Housecat, Chicks on Speed ha Golden Boy. Embann a reas ur c'hendastumad tekno dindan he anv dezhi (*Miss Kittin on the Road*) e 2002. He fladenn solo *I Com* he deus elfennoù eus doareoù elektronek disheñvel. Arnodeloc'h eo eget he flanedennoù diaraok.

Kenlabouret he deus ivez gant Sven Vath, Steve Bug hag Ellen Allien (evit adsonveskoù).

Embannet e voe *Miss Kittin Live at Sonar* e 2006, enrollet e-pad ar festival sonerezh elektronek brudet *Sónar* e Barcelona. Seniñ a reas he zonioù dezhi ha re Aphex Twin, Modeselektor ha Boom Bip. 2006 a voe ivez bloaz embannadur ar bladenn doubl *Miss Kittin: Bugged Out*. Hec'h eil albom *BatBox* a erruas e miz C'hwevrer 2008.
Meur a wech eo bet o seniñ e Breizh, da geñver festival Astropolis e Brest pe festival Scopitone e Naoned e 2005.

## He fladennrolladur
* *First Album* gant The Hacker (2001)
* *On the Road* (2002)
* *Rippin Kittin* (2002)
* *Miss Kittin: Radio Caroline, Vol.1* (2003)
* *I Com* (2004)
* *Live at Sonar* (2006)
* *A Bugged out Mix* (2006)
* *BatBox* (2008)
* *Two* gant The Hacker (2009)
## Daveoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Miss Kittin
* Berlin Underground Radio - Podcastoù gant Miss Kittin
* Atersadenn e 2005
Simone Bussers

**Simone Bussers**, bet ganet e 1920, a oa ur c'hoarierez echedoù belgiat.

Dimeziñ a reas gant ur breur d'ar c'hoarier Alberic O'Kelly de Galway.

## [[Kampionad belgiat an echedoù (maouezi)]]
* Trec'h e voe e 1948  e Brugge, e 1949 e Brugge (6 poent/6), e 1950 e Gent, e 1951 e Verviers (5,5/6), e 1952 e Gent (2/2) hag e 1953 en Eupen.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He c'hoari e 365 Chesscom
* Simone Bussers e Belgian Chess History
Blender

**Blender** a zo ur meziant digoust ma c'haller ober 3D gantañ.
## Istor

Blender a zo ur meziant bet embannet d'an 2 a viz Genver 1998 gant Ron R. a laboure en embregerezh NaN.
Dre ma oa berr an arc’hant da arc'hantañ ar meziant e voe klasket 100 000 euro evit ma vije digoust ar meziant. Un nebeud amzer goude e kavas Ton Roosendaal an arc’hant hag e teu neuze ar meziant da vezañ digoust.

## Ar pezh a c'haller ober
* Bliverezh dre ar framm(eskern) met ivez shape key, vertex weighting, korf soupl, korf dibleg, destrizh, vertex weighting, merañ ar c'henstok, darvanerezh ar berus, sistem ar rannenn.
* Tu zo ivez ober war-dro ar modelekadur evel ar sistem lieskornek, isrannadur ar c'horreenn.
Krommenn Bezier, gorre NURBS, meteballs ha skultadur niverel.

* Ar goulaouerezh uhelet gant an ambiant occlusion hag ar radiozite
* Gallout a reer lakaat meur a gefluskerevit ar rentañ evel Yafray ,Indigo, Povray, Kerkythea pe c’hoazh Mental Ray

* Tu zo ober kenaozadur video gant ar son.
* Gant ar nod ez eus tu degas meur a efedoù disheñvel envel lakaat an dipisted.
* Bez' ez eus ivez ar sistem UV kreñv a-walc’h
* Tu zo ivez d'ober c’hoarioù e 3D gant ar scripts python

## Blender hiziv
 Ar meziant en deus meur disheñvelderioù e kenver ar emeziantoù 3D all,ober a ra war dro 11 Mo ( muioc’h eget 1 Go evit 3dsmax pe Maya),e ketal a zo ispisial a drugarez d’ar sistem 
OpenGL ar pezh a ro d’ar re o krogiñ gant ar meziant, diasterioù rak ez eus kalzig a heptreug.

O trement dre an Open Source,eo bet degaset kalzig an danvez d’ar meziant, rak eo gwelleet alies gant an dud hag gant chikour an implijerien da skouer pa vez graet ur filmig officiel gant an embregerezh ar pez o deu bet da gwellat pe da krouiñ evit ober ar film-se a zo degaset er handelv nevez e lec’h an holl tud a c’hello implij.

## Blender hag ar sinema
Ar meziant a zo bet implijet e barzh meur an danvez evel e-barzh Spiderman-2.
Vendredi ou un autre jour a zo bet ar c’hentañ o implij ar meziant evit an effet speciau eiluet un nebeudig an amzer gant ar film Le Masque de la Mort Rouge.
: https://web.archive.org/web/20070216065001/http://www.blender3d.org/cms/Testimonials.261.0.html - Anthony Zierhut, Los Angeles.

#### Le projet Orange (Elephants Dream)
E 2005 eo bet kroget ur filmregad berr anvet Elephants Dream graet penn da benn gant ar meziant 3D ar 24 meurzh 2006 eo bet echuet ar ar film hag graet eobet un dvd gant ar film e HD hag gant an holl tarzhio a zo bet implijet. Ar film a zo bet lakaet digoust evel just war internet

#### Plumíferos
*[[Plumíferos]]* a zo ur film a nan digoust, ar meziant a zo bet implijet ivez penn da-benn.

#### raktres Pêche (Big Buck Bunny)
Big Buck Bunny; Kroget eo bet ur filmig nevez abaoe ar 1 a viz  here 2007, tu zo hiziv da bellgargañ anezhañ war ar lec’hien officiel BigBuckBunny
Diwar benn ar film se eo bet kroget d’ober ur c’hoari abaoe ar 1 a viz c’hwevrer 2008 digoust eo evel just.

#### ar raktres Apricot
a zo ur c'hoari graet gant Big Buck Bunny gant ar memes istor hag ar memes loen.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
*Estimations des lignes de code de Blender.
*Le Masque de la Mort Rouge Digital Graphics

## Daveoù
Lomé

**Lomé** eo kêr-benn Togo. Emañ war aod Pleg-mor Ginea, e kreisteiz ar vro, tost da harzoù Ghana.

War-dro 700.000 a dud a oa o vevañ eno e 1998.

Kêr vrasañ ha porzh brasañ Togo eo ivez. Drezañ e vez ezporzhiet kafe, kakao, eoul palmez...

Diazezet e voe kêr gant Eweed en . Dont a reas da vezañ kêr-benn trevadenn alaman Togoland e 1897. Pa zeuas Togo da vezañ ur stad dizalc'h e 1960 e voe lakaet Lomé da gêr-benn.

D'an 28 a viz C'hwevrer 1975 e oa bet sinet un emglev armerzhel a bouez e Lomé etre Kumuniezh Kenwerzhel Europa ha 46 bro eus Afrika, ar Mor Karib hag ar Meurvor Habask. D'an emglev-se e roer an anv Kendivizad Lomé.
Caroline Vanderbeken

**Caroline Vanderbeken** a zo ur c'hoarierez echedoù belgiat.
## [[Kampionad belgiat an echedoù (maouezi)]]
* Trec'h e voe e 1970 e Gent goude an dirampoiñ a-enep da Louise Loeffler.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Belgian Chess History
Merzhin (strollad)

**Merzhin** a zo ur strollad rock a orin eus Landerne, e Breizh, krouet e 1996 gant c'hwec'h mignon, liseidi anezhe.

## An Izili

Merzhin a zo bet savet gant c'hwec'h den:
**Pierre Le Bourdonnec: kaner, laz-kanañ.
** Ludovic Berrou: bombard, fleütoù, bombard-hir, klarinetenn, saxophone, laz-kanañ.
** Damien Le Bras: gitar-boud.
** Stéphane Omnes: gitar-tredan,ebow.
** Vincent L'Hour: Gitar elektrek, gitar klevidik ha laz-kanañ.
** Mathieu Person: Bateri ha binviji sko (paouezet e 2005).
** Christophe Rossini anvet « Tof »: Bateri ha binviji sko.

## Oberennoù

Enrollet ez eus bet dija c'hwec'h pladenn gante ha tri albom, an hini gentañ: « Loar gentañ » hag a zo bet embannet e 1999, an eil: « Loar-gann », deuet er-maez e 2000, hag an trede « Adrenaline » deuet er-maez e 2002. O div fladenn diwezhañ a zo deuet er-maez e 2006 hag e 2007, an hini gentañ: « treid noazh war ar vroudenn-dan » hag an eil: « treid noazh war al leurenn » enrollet en India war al leurenn, e-lec'h ma 'z eo bet adkemeret 5 kanaouenn pladenn 2006 hag adkanet anezhe mui un nebeud reoù all. O stumm sonerezh a zo disheñvel diouzh ar rock en doare ma implijont binviji a orin eus Breizh, da lâret eo, ar vombard pe stummoù disheñvel fleüt ouzhpenn ar gitaroù, ar bateri (toumperez) hag ar gitar-boud...

### Pennad-kaoz gant skipailh rock Merzhin savet gant Tonio ha Malou evit an Artmaniaque

*—Tonio ha Malou : Merzhin a zo « Merlin » e galleg, perak ho peus choazet an anv-se?
*—Merzhin : An anv-mañ en deus ur son Breizhat ha plijout a rae deomp an dudenn, ar pal a oa diskouez hon idantelezh en ur ziskouez ur stumm all eus Breizh.
*—Tonio ha Malou: Peseurt skipailhoù Rock ha Breizhad a atiz o c'hanaouennoù?
*—Merzin : E-keñver ar rock ez eo ledan-tre met e-keñver ar skipailhoù breizhat ez eo kentoc'h: Red Cardell, Ar Re Yaouank , EV ha Celtas Cortos.
*—Tonio ha Malou: Petra eo hoc'h eñvorennoù gwelloc'h er sonadegoù?
*—Merzhin : Bez ez eus kement, c'hoari e gouel-meur etrekeltiek An Oriant (pe Festival Interceltique de Lorient, FIL) a zo ur santimat kreñ-kenañ hom soñjoù gwellañ eus an « Adrenaline tour » (« adrenaline » a zo o eil bladenn) a zo ar bemzektez tremenet gant ar Celtas Cortos ha dreist-holl ar sonadeg e Lyon.
*—Tonio ha Malou : Pa oac'h c'hoazh gant ho studioù e tlee bezañ diaes ober gant ar studioù hag ar sonerezh, peseurt ali a c'hellfec'h reiñ d'ar re yaouankoc'h o deus c'hoant heuliañ ho hent?
*—Merzhin : Ar prantad diaesañ a zo an hini hon eus ranket paouez hon studioù evit en em lañsañ e bed ar sonerezh, ha tremenet eo mat dre ma hon eus sinet gant Stormy Music (ur genderc'h eus ar vro) ha gant BMG evit gwerzhañ hon fladennoù, e-pad ar prantad-mañ hon eus kendalc'het d'ober hon studioù e-pad ur bloavezh (en ur enrollañ « Loar-gann » memestra) ha goude hon eus dibabet ar sonerezh.
*—Tonio ha Malou : Trugarez bras deoc'h, hag evit an dudi a rooc'h da tout an dud.
*—Merzhin : Trugarez deoc'h ivez!
Noricum

**Noricum** a oa ur broviñs eus an Impalaeriezh roman en em astenne tamm pe damm el lec'h m'emañ Aostria ha Slovenia hiziv an deiz. En hanternoz dezhi e oa ar stêr Danav, er c'hornôg da Raetia (gant Vindelicia), er reter da Bannonia, hag er c'hreisteiz da Italia ha Dalmatia. Bevenn an Impalaeriezh e oa an Danav.

## Pennadoù kar
*Noriked
Riwallon Dol

**Riwallon I Dol**, lesanvet *Capra Canuta* (Gavr Gwenn he blev), ganet e 1015 ha marvet e 1065, a oa aotrou Komborn hag advoue Dol, pe **signifer sancti Samsonis** (*doug-banniel [[Sant Samzun]]*). Mab e oa da Hamon I Aled, ha d'e wreg Roianteline, merc'h da Riwall.

Riwallon, a oa gwaz dindan an dug Konan II, a oa emsavet ouzh e aotrou, hag a c'houlennas skoazell digant dug Normandi Gwilherm II, a-enep dug Breizh. Faezhet e voe dug Breizh e 1064, met ne glaskas ket Gwilherm mont pelloc'h rak o prientiñ aloubidigezh Bro-Saoz edo. 

Dimeziñ a reas Riwallon da *Aremburge du Puiset* merc'h da *Gelduin*, beskont Chartres, ha bugale o doe :
* *Gwilherm*, abad Saint Florent eus 1070 da 1118;
* Yann I Dol, aotrou Komborn, ha goude arc'heskob Dol eus 1081 da 1095;
* Gelduin arc'heskob Dol, marvet war-dro 1077;
* Hawiz, gwreg Alvus, beskont Poc'hêr;
* Jafrez.

## Levrlennadur
* Michel Brand'Honneur, *Manoirs et châteaux dans le comté de Rennes (XIe-XII siècles)*, Presse Universitaire de Rennes, 2001
Gwilherm Iañ

**Gwilherm I** a zo anv meur a zen:

## Rouaned

*Gwilherm Iañ Bro-Saoz, pe Gwilherm II Normandi, pe Gwilherm an Alouber (1027-1087), roue Bro-Saoz, ouzhpenn bezañ dug Normandi
*Gwilherm Iañ Sikilia, lesanvet *Gwilherm ar Fallakr* (~1120 - 1166), roue Sikilia (1154-1166).
*Guillaume Iañ Skos (1145~1150-1214), lesanvet *Gwilherm al Leon*, roue Bro-Skos (1165-1214).
*Gwilherm Iañ an Izelvroioù (1772-1843), roue an Izelvroioù ha dug-meur Luksembourg (1815-1840)
*Gwilherm Iañ Württemberg (1781-1864), roue Württemberg (1816-1864).
*Gwilherm Iañ Alamagn (1797-1888), roue Prusia (1861-1888) hag impalaer Alamagn (1871-1888).

## Priñsed
*Gwilherm Iañ d'Achaïe, sire de Champlitte, prince d'Achaïe (1205-1208)
*Gwilherm Iañ Orange-Nassau, lesanvet an Tavedeg, (1533-1584), stathouder Holland (1573-1584), priñs Orange.

## Duged
*Gwilherm Iañ Gwaskogn, marvet e 848. 
*Gwilherm Iañ Akitania, pe Gwilherm Deol, marvet e 918, dug Akitania;
*Gwilherm Iañ Normandi, pe Gwilherm Hir-e-gleze, marvet e 942, jarl Normandi,
*Gwilherm Iañ Luksembourg, dug Luksembourg eus 1096 da 1129
*Gwilherm Iañ Braunschweig-Luneburg, dug Braunschweig-Luneburg eus 1559 da 1592

## Markizien
*Gwilherm I Spagn, markiz Spagn (789-806)

## Konted
*Gwilherm Iañ Provañs (950 -† 993), kont Provañs (968 - 993).
*Gwilherm Iañ Perigord (886-916), kont Perigord.
*Gwilherm Iañ Nevers, kont Nevers en  kantved, 
*Gwilherm Iañ Juliers, kont Juliers (1136-1176)
*Gwilherm Iañ Sancerre, kont Sancerre (†1217)
*Gwilherm Iañ Vicenza, kont Vicenza (1990)

## Tud a iliz
* Gwilherm Iañ Clairvaux, abad Clairvaux (†1221)
* Gwilherm Iañ Strasbourg eskob Strasbourg, eus 1030 da 1047
* Gwilherm Iañ Sure, arc'heskob Lyon (1340-1342)
* Gwilherm Iañ Vénéjan, eskob Uzès (1190-1204)

## Pennadoù kar
*Gwilherm
*Gwilherm II
Alcubilla de Avellaneda

**Alcubilla de Avellaneda** zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León..
Steglitz-Zehlendorf

**Steglitz-Zehlendorf** a zo 6vet arondisamant (Bezirk) Berlin. Savet eo bet 2001 pa'z eus bet kendeuzet div bastell-vro : Steglitz ha Zehlendorf.
* Poblañs : 293 955 (30/11/2009)
* Gorread : 103 km² 
* Stankter ar boblañs : 2 868 annezad/km².

## Ar c'harterioù

Abaoe adreizhadenn 2001, eo rannet Steglitz-Zehlendorf e 7 karter (Ortsteil):
* 0601 Steglitz
* 0602 Lichterfelde
* 0603 Lankwitz
* 0604 Zehlendorf
* 0605 Dahlem
* 0606 Nikolassee
* 0607 Wannsee

## Gevellerezh
*  : Bad Godesberg, Bonn, 1962
*  : Hann. Münden, Germany 1962
*  : Bremerhaven, Germany, 1965
*  : Kiryat Bialik, 1966
*  : Nentershausen, 1966
*  : Hagen, 1967
*  : Brøndby, 1968
*  : Cassino, 1969
*  : XIIvet arondisamant Pariz, 1970
*  : Sderot, 1975
*  : Ronneby, 1976
*  : Königs Wusterhausen, 1988
*  : Szilvásvárad, Heves, 1989
*  : Kharkiv-Ordzhonikidzevsky, 1990
*  : Kazimierz Dolny, 1993
*  : Sochos, 1993

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel an arondisamant
* Lec'hienn ofisiel Berlin
Sivi

Plant-red, kar d'ar roz, eo ar **sivi** (*Fragaria grandiflora*, anvet ivez *Fragaria ×ananassa*). Un hibrid eo, krouet e Breizh er bloavezhioù 1750.

Gounezet e vezont evit o frouezh bouedek ha debradus.. "Falsfrouezh" eo ar sivi rak ar "greunennoù" pe ar "splus" a seblant bezañ war ar vouedenn ruz eo ar frouezh e gwirionez, ar vouedenn ruz hec'h-unan eo “bouedenn ar bleuñv”. 

## E Breizh
Etre 1534 ha 1541 e voe degaset bodoù-sivi Virginia (*Fragaria virginiana*) eus Kanada gant an ergerzher Jakez Karter.

Un hibrid eo *Fragaria ×ananassa*, krouet e Breizh er bloavezhioù 1750 o kroaziañ *[[Fragaria virginiana]]* eus reter Norzhamerika ha *[[Fragaria chiloensis]]* degaset eus Chile gant Amédée-François Frézier e 1714. Merket e voe an hibridadur nevez-se gant an agronomour gall Antoine Nicolas Duchesne, gounezet e Plougastell, Dirinonn ha Loperc'hed, e Bro Vrest.

E 1740 e veze gounezet sivi-garzh dija e Plougastell. Krog e voe da c'hounit ar sivi nevez-se anvet neuze « sivi Plougastell ». E Bro-Saoz eo e voe krouet meur a seurtad diwar an hibridadur-se, hag a voe gounezet en un doare industriel. Mestr e voe Bro-Saoz war ar marc'had europat e-pad pell, ha kevezerezh a voe etre Plougastell ha hi. Ur c'hard eus ar produadur sivi e Frañs a oa e Plougastell e deroù an XX kantved.

Brudet eo gounezerezh ar sivi e Bro-Naoned ha Plougastell hiziv an deiz.

## Liverezh

Plougastel fraises.jpg|Sivia e Plougastell
Bosch, Hieronymus - The Garden of Earthly Delights, central panel - Detail Strawberry.jpg|Sivienn Liorzh ar plijadurezhioùHieronymus Bosch, 1503
Jean-Baptiste Siméon Chardin 005.jpg|*Panerad sivi*Jean-Baptiste Siméon Chardin, 1760
The Strawberry Girl - Albert Anker.png| *Plac'h ar sivi*Albert Anker, 1880


## Liammoù diavaez
* Perzhioù ar sivi

## Pennad nes
* *[[fragaria]]*
## Daveoù
Aval-orañjez

* &nbsp;*Ur pennad [[Orañjez]] zo ivez.
<hr>

[[Frouezh]] ar [[gwez-orañjez]] (pe [[aouravalenn]]ed, *Citrus sinensis* o anv skiantel) eo an *'avaloù-orañjez**, pe **orañjez**, pe **aouravaloù*', boulheñvel o stumm, [[melen-ruz]] o liv, [[splus]] en o [[bouedenn]] chugonus-tre.

An añv aval-orañjez a zeu eus ar galleg kozh "pomme d'orange" (trizekvet kantved).

Dont a reont diwar *Citrus sinensis* ha *Citrus aurantium* ha seurtoù all , eus ar c'herentiad [[Rutaceae]].

Brudet eo ar frouezh abalamour d'ar [[vitamin C]] zo enno.

Hervez ar [[FAO]] ([[2014]]), e oa bet dastumet 71 milion a donelladoù orañjez, ur c'hard anezho e [[Brazil]], ar peurrest e [[Sina]], [[India]], [[Mec'hiko]], [[SUA]], [[Spagn]], [[Egipt]], [[Indonezia]], [[Turkia]] ha broioù all.

[[Orañjez (liv)|Orañjez]] pe *melen-ruz'' a lavarer pa gomzer eus liv an aouraval.


OrangeBloss wb.jpg|Bleuñv ha frouezh
Ambersweet oranges.jpg|Orañjez
Oranges - whole-halved-segment.jpg|En o fezh, troc'het dre an hanter, tamm diblusket


Nigerian street Orange seller (6).jpg|Diblusket
Oranges and orange juice.jpg|Orañjez ha chug orañjez



## Gwelet ivez
* Chug orañjez

## Notennoù
Naheulband

Strollad Naheulbeuk : an Naheulband !
Evit ger-stur "C'est bien beau les trucs sur Internet mais... est-ce qu'on peut en avoir en live ?"

E oberenn : an Tourell Naheulbeuk. Ur saga MP3 e galleg, an hini brudetañ koulz lavaret, ha tu vefe lavar eo an hini kentañ eus ar seurt... E ijiner : Pen Of Chaos (anvet eo peurviañ gant e lizherennoù kentañ, pe neuze "POC"). Hemañ eo diazezer "Tourell Naheulbeuk" pe "le Donjon de Naheulbeuk" en e yezh orin.

## Penn Kentañ an "Naheulband"
POC a grou neuze e strollad, dirak perzh e kanaouennoù doare « rolistichaotique », da lavaret eo e liamm bras gant ar saga Naheulbeuk, ur seurt "deverad" (dérivé) eus emañ, war sonerezh adimplijet, pe ijinet penn-da-benn (sonerezh elektrek 'zo ivez).
Vechoù 'zo e oa memes ijinet war ar prim ar c'homzoù gant POC e-pad e sonadegoù. 

Strollañ a raio tro-dro dezhañ sonerien a bep seurt, o krouiñ evit a wech kentañ an Naheulband evit ar "Monde du Jeu" e Paris e 2002. 
Krouet e vo ur CD, ur frapadig amzer goude, anvet "Machin de Taverne". D'ar mare mañ e oa ar strollad savet diwar Pen of Chaos, Knarf, Lady fae of Chaos, Tony Beaufils, Ghislain Morel ha Dimitri Halby1.

## Hiziv an deiz
Chomet eo ar strollad evel-se, daoust da Z/Dimitri a vo cheñchet gant Jade de Nazca, ha Lili, e 2004.
Ar strollad plijus-mañ a ra sonadegoù e un tamm pep lec'h ma vezont pedet (Breizh, Bro Belgia, Bros Suis, hag ar C'h/Kebek). O vrud 'zo atv o kreskiñ.
Un eil album a zo bet savet e 2005 anvet « À poil dans la forêt ». E-barzh, bruderezh faos evit ar an "horzhoù paf" (ar masses paf).
Hiziv an deiz eo tost echu gant ar saga MP3-mañ (echuiñ a ra an istor bet rakwellet gant POC), met kenderc'hel a raio troioù-kaer Naheulbeuk dre e vandennoù-treset.
Buhez

## I - Termenadurioù ar vuhez
	"Termeniñ ar vuhez", pelec’h e krog, ha pelec’h e echu ? Ar goulenn-se zo hiziv ivez ur sujed dedennus d'ober daeladennoù difin, rak n’eo ket bet kavet (c’hoazh) an Termenadenn a rofe justis da pep voud... Da heul e vo studiet spisoc’h daou derc’h, daou sell, eus termenadenn ar vuhez bet kavet a seblant ar poellekañ ha dedennusañ d’ar poent-se ; an termenadur biologel, hag hini an entropiezh (entropie).

## a) Dielfennadur biologel
	 E biologiezh, neuze, e vez anzavet bezañ bev neb hini a ra, d’an nebeutañ ur wezh e-pad e vuhez :
- Kreskiñ betek oad ar frouezhusted
- Gouennañ pe greskiñ e gorf
- Lakaet e pleustr e metabologezh, en ur eskemm gant e endro. 
- Kaout ur finvidigezh diabarzh pe ur finvidigezh diavaez.
- Bezañ ur kellig
- Bezañ savet diwar molekulennoù karbonek, (bevmolekul) anezho, da lavaret eo glusidoù, lipidoù, proteinoù, trenkennoù nukleikel...

	Ar poent diwezhañ-se a verk dre-vras an diforc’h pennañ gant termenadenn an entropiezh, ur pezh mell hini erfin. Perak ? Rak e vez aze lavaret eo ar vuhez diazezet war ar c’harbon, hag ar c’harbon nemetken ar pezh a zo gwir, war an Douar d’an nebeutañ, met direnkus eo a fed ma’z eo posupl kaout boudoù-bev ezteorikel diazezet war ar silisiom (ne vefent neuze ket lavaret bev evel-se). 

## b) Dielfennadur an entropiezh
	An eil termenadenn eo hini an entropiezh. Petra eo dija ? Ur stad dizurzh, simpl, eeun. Deomp da kaout ur skeudenn : a-raok ar Big Bang e oa an entropiezh d'e muiañ ; ne oa ket memes a atomoù, direnket e oa pep tra, ‘n eus nemet kouarkoù (tammoù atom) berniet en ur seurt soubenn, yod tomm kenañ. A c’hontrol mik a vefe ar vuhez, pe un diamant, renket, ha luziet (e kompozadur)
	"E" termenadur eus ar vuhez n’eo ket ken kemplus hag all (pe a seblant bezañ) ; ar vuhez a zo met ur stad eus an entropiezh, ur stad urzh, ur stad kemplusded.
Evel chema, e vefe ar vuhez eus ur stad live 3 d’an nebeutañ, a-raok dizurzh al live 2, graet gant al lezennoù fizikel eus renk 1.
	Evit an entropiezh on eus ur "krouidigezh urzh dre an urzh", hag evit ar biologiezh "un danvez diazezet war ar c’harbon" (berr-ha-berr).
Selloù disheñvel, ar vuhez a chom heñvel memestra ; ha ne vefe ket dibosupl e kenglotfe an termenadurioù mañ en dazont.
Friedrichshain-Kreuzberg

**Friedrichshain-Kreuzberg** a zo eil arondisamant melestradur (Bezirk) Berlin. Aozet eo bet e 2001, hag ennañ ez eus div bastell-vro : Friedrichshain ha Kreuzberg.
Unan eus an daou arondisamant (Mitte eo an eil) enno pastelloù-bro bet e Berlin ar Reter ha Berlin ar C'hornôg eo.
An daou garter a zo liammet an eil ouzh egile gant ur pont anvet Oberbaumbrücke, a-us ar stêr Spree.

A-drugarez d'an hengoun *underground* a vez e Kreuzberg e teu eus ar c'harter ar c'hannad glas nemetañ, Hans-Christian Ströbele e anv, bet dilennet en dro gentañ er Reichstag e 2005.

* Gorread : 20,2 km² 
* Poblañs : 269 398 (30/11/2009)
* Stankter ar boblañs : 13 363 annezad/km²

## Karterioù
* 0201 Friedrichshain
* 0202 Kreuzberg

## Gevellerezh
*  : San Rafael del Sur, 1986
*  : Kiryat Yam
*  : Szczecin


Coat of arms of borough Friedrichshain-Kreuzberg.svg|Skoed an arondisamant
Berlin Oberbaumbruecke.jpg|Oberbaumbrücke
Neukölln

**Neukölln** a zo 8vet arondisamant (Bezirk) Berlin. E su ar gêr emañ, hag an arondisamant pobletañ eo. Da vare rann Berlin e oa eus tu ar c'hornôg. Da vare adreizhadenn 2001 eo bet unan eus an teir fastell-vro a zo deuet da vezañ arondisamantoù hep ma vefe kemmet o bevennoù.
Ennañ e kaver ar c'hêriadennoù da heul : Neukölln, Rudow, Britz, Gropiusstadt ha Buckow.

* Gorread : 44,9 km² 
* Poblañs : 305 738 annezad (31/07/2007)
* Stankter ar boblañs : 6805 annezad /km²

## Istor

Anv a voe graet eus Neukölln evit ar wech kentañ e 1360. D'ar mare-se e oa ur gêriadenn anvet *Richardsdorf*.
Frederick William I Prusia en em stalias eno e 1737, d'ar mare-se e oa anvet *Rixdorf*.
E 1874 e oa 8000 annezad, 15000 dek vloaz goude.
D'ar 1añ a viz Mae 1899 e teuas da vezañ ur gêr dizalc'h, hag an anv Neukölln a voe roet dezhi e 1912 diwar anv lodenn goshañ Berlin. E 1920 e teuas da vezañ ul lodenn eus Berlin Veur. 
Gropiusstadt a zo bet savet etre 1966 ha 1975, diwar steuñv Walter Gropius. Damheñvel ouzh La Defense e Pariz eo, hag ennañ ez eus ouzhpenn 60000 annezad.

## Karterioù

* Neukölln
* Britz
* Buckow 
* Rudow
* Gropiusstadt

## Politikerezh

Heinz Buschkowsky (SPD) eo ar maer.
E parlamant an arondisamant e kaver (niver a zileuridi) :
* SPD: 21 
* CDU : 17
* Bündnis 90 / Die Grünen : 6
* FDP: 3 
* Die Linke : 3
* GRAUE : 3
* NPD : 2 
(dilennadegoù 2006)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* WebSkinwel  Berlin, Neukoelln
Karterioù Berlin

Abaoe ar 1añ a viz Genver 2001 eo rannet Berlin e 12 arondisamant (*Bezirke* en alamaneg). Diazezet int war lezenn an 10 a viz Even 1998, diwar-benn adreizhadenn reolennadur an arondisamantoù. Kendeuzet eo bet ar pastelloù-bro kozh a-benn sevel an 12 arondisamant a-vremañ, hag adsavet ez eus bet 95 karter (*Ortsteil*) en ur gemer e kont o bevennoù kozh.

 
## Karterioù (''Ortsteil'') Berlin
* Mitte
* Moabit
* Hansaviertel
* Tiergarten
* Wedding
* Gesundbrunnen
* Friedrichshain
* Kreuzberg
* Prenzlauer Berg
* Weißensee
* Blankenburg
* Heinersdorf
* Karow
* Stadtrandsiedlung Malchow
* Pankow
* Blankenfelde
* Buch
* Französisch Buchholz
* Niederschönhausen 
* Rosenthal
* Wilhelmsruh
* Charlottenburg
* Wilmersdorf
* Schmargendorf
* Grunewald
* Westend
* Charlottenburg-Nord
* Halensee
* Spandau 
* Haselhorst
* Siemensstadt
* Staaken
* Gatow
* Kladow
* Hakenfelde
* Falkenhagener Feld
* Wilhelmstadt
* Steglitz
* Lichterfelde
* Lankwitz
* Zehlendorf
* Dahlem
* Nikolassee
* Wannsee
* Schöneberg 
* Friedenau
* Tempelhof
* Mariendorf
* Marienfelde
* Lichtenrade
* Neukölln 
* Britz
* Buckow
* Rudow
* Gropiusstadt
* Alt-Treptow
* Plänterwald
* Baumschulenweg
* Johannisthal
* Niederschöneweide
* Altglienicke
* Adlershof
* Bohnsdorf
* Oberschöneweide
* Köpenick
* Friedrichshagen
* Rahnsdorf
* Grünau
* Müggelheim
* Schmöckwitz
* Biesdorf 
* Hellersdorf 
* Kaulsdorf
* Mahlsdorf
* Marzahn
* Friedrichsfelde
* Karlshorst
* Lichtenberg
* Falkenberg
* Malchow
* Wartenberg
* Neu-Hohenschönhausen
* Alt-Hohenschönhausen
* Fennpfuhl
* Rummelsburg
* Reinickendorf 
* Tegel
* Konradshöhe
* Heiligensee
* Frohnau
* Hermsdorf
* Waidmannslust
* Lübars
* Wittenau
* Märkisches Viertel
Marzahn-Hellersdorf

**Marzahn-Hellersdorf** a zo 10vet arondisamant (*Bezirk*) Berlin, aozet e 2001, goude ma vefe bet kenteuzet div bastell-vro : Marzahn ha Hellersdorf.

* Gorread :61,8 km² 
* Poblañs : 249 636 annezad (31/07/2007)
* Stankder ar boblañs : 4 039 annezad/km²

## Politikerezh
Dagmar Pohle (Die Linke) eo ar maer. E parlamant an arondisamant e kaver (niver a zileuridi) :
* Die Linke : 22 
* SPD : 15
* CDU : 7
* NPD : 3
* Die Grünen : 3
* FDP : 3
* WASG : 2

## Ar c'harterioù

Abaoe adreizhadenn 2001 eo rannet Marzahn-Hellersdorf e 5 karter (*Ortsteil*):
* 1001 Biesdorf 
* 1002 Hellersdorf 
* 1003 Kaulsdorf
* 1004 Mahlsdorf
* 1005 Marzahn

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Berlin
* Lec'hienn Marzahn-Hellersdorf (alamaneg)
Treptow-Köpenick

**Treptow-Köpenick** a zo 9vet arondisamant (*Bezirk*) Berlin. Savet eo bet e 2001, hag ennañ ez eus bet kenteuzet div bastell-vro gozh : Treptow ha Köpenick. Arondisamant brasañ Berlin eo, hag an hini bihanañ a-fet stankder ar boblañs.
* Gorread : 168 km²
* Poblañs : 236 565 annezad (31/07/2007) 
* Stankder ar boblañs : 1 405 annezad /km²

## Karterioù

Abaoe adreizhadenn 2001 eo rannet an arondisamant e 15 karter :
* Alt-Treptow
* Plänterwald
* Baumschulenweg
* Johannisthal
* Niederschöneweide
* Altglienicke
* Adlershof
* Bohnsdorf
* Oberschöneweide
* Köpenick
* Friedrichshagen
* Rahnsdorf
* Grünau
* Müggelheim
* Schmöckwitz

## Politikerezh
Gabrielle Schöttler (SPD) eo ar maer. E parlamant an arondisamant e kaver (niver a zileuridi, dilennadegoù 2006) :
* SPD : 19
* Die Linke : 16
* CDU : 7
* Bündnis 90 / Die Grünen : 4
* NPD : 3
* FDP : 2
* Die Grauen : 2
* WASG : 2

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Treptow-Köpenick
Añje

**Añje** (stumm brezhonek, *Angers* stumm ofisiel gallek) eo kêr vrasañ kornôg Bro-C'hall, war ribl ar Maine, nepell eus he c'hember gant al Liger. Kêr-benn bro Anjev e oa en Istor, ha kavell an Tiegezh Plantagenet. Bremañ eo prefeti an departamant Maine-et-Loire, hag e-barzh ar rannvro velestradurel Broioù al Liger emañ. Ar gêr zo ur greizenn ekonomikel war dachennoù ar greanterezh, an touristerezh hag ar plant. E 2020 e oa 155 876 a annezidi enni.

## Istor
Eus ar Gelted *Andes* pe *Andecaves* e teu hec'h anv. Er - e oa anvet kêr *civitas Andecavorum*, pe *Andecavis*.

Kavell an tiegezh Plantagenet a voe Añje. Savet e voe he c'hastell gant Loeiz IX, roue Bro-C'hall, etre 1230 ha 1240. Brudet e voe René Anjev er , ganet e Añje, dug Anjev, kont Provañs, roue Sikilia, roue Naplez hag all.

Angers eo kêr-benn Anjev c'hoazh hiziv hon deiz e pennoù he annezidi, daoust da vezañ e-barzh ar rannvro Broioù al Liger war an dachenn velestradurel.

## Douaroniezh
Añje zo war ribl ar Maine, ur stêr hag en em daol el Liger un tamm pelloc'h er Su. Kemberiñ a ra teir stêr e norzh ar gêr hag a ya d'ober ar Maine : ar Mezven, ar Sarthe hag al Lez. 

War bevenn Traoñ al Liger emañ Añje, ul lec'h rummet Glad bedel gant an UNESCO.

## Touristerezh
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi. Er c'hreiz-kêr istorel emañ tiez kozh dibar hag an Iliz-veur. Er C'hastell e c'haller gwelout Pallenn-moger an Apokalips.

## Gevelliñ
*Haarlem ()
*Osnabrück ()
*Bamako ()
*Pisa ()
*Wigan ()
*Yantai ()
*Austin ()

Liammoù keneilded :
*Sôdertälje ()
*Sevilla ()

## Tud
Tud bet ganet e Añje :
*Janed Bro-Saoz (1165-1199), rouanez Sikilia ha kontez Toloza
*René Anjev (1409-1480), dug Anjev, kont Provañs, roue Naplez ha roue Sikilia
*René Bazin (1853-1932), skrivagner
*Hervé Bazin(1911-1996), skrivagner 
*Henri Dutilleux (1916-2013), sonaozour

## Skeudennoù

Angers-116-Maine-Bruecke-2008-gje.jpg|
Château de Angers-144-2008-gje.jpg|
Angers-Hotel Pince-112-2008-gje.jpg|
Angers-Hotel Pince-114-2008-gje.jpg|
Angers-Kathedrale-110-Westfassade-2008-gje.jpg|
Angers-Kathedrale-118-Portal-2008-gje.jpg|
Angers-Hopital Saint-Jean-118-Kreuzgang-2008-gje.jpg|
Angers-Hopital Saint-Jean-112-Apotheke-2008-gje.jpg|


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel an ti-kêr

## Notennoù ha daveoù
Kulturforum

**Kulturforum** a zo un hollad savadurioù gouestlet d’ar sevenadur e Berlin, nepell eus Potsdamer Platz. Savet eo bet er bloavezhioù 1950 ha 1960 war harzoù Berlin ar C’hornôg. Unan eus perzhioù Kulturforum eo an doare m’eo bet savet an savadurioù a gaver ennañ : diazezet int war steuñvioù ha mennozhioù modern savourien evel Hans Scharoun pe Mies van der Rohe.
Goude m’en defe bet Scharoun mennozh Kulturforum, e voe lakaet Rolf Gutbrod e karg eus ar raktres e 1968. Ar pal a oa sevel savadurioù a vefe mirdioù enno.
Lakaat a reas sevel mirdi an arzoù-kinklañ (*Kunstgewerbemuseum*) ha kerkent e savas tabut abalamour d’e stumm postek an d’an aozañ diabarzh hag a oa luziet.
Kenderc’hel a reas al labourioù e 1988, kaset gant ar savourien Hilmer ha Sattler. Klask a rejont aozañ un hollad savadurioù kenglotus hag e lakjont sevel ur mirdi nevez, hini al livouriezh (*Gemäldegalerie*). Peursavet e voe e 1998. 
Ouzhpenn an daou virdi-se e kaver hiziv an deiz al levraoueg arzoù (*Kunstbibliothek*) ha kambrig an engravadurioù (*Kupferstich kabinett*).
E-touez an ensavaduriù sevenadur staliet e Kulturforum pe tro-dro emañ ar re da heul :
* Neue Nationalgalerie (1965–1968, Ludwig Mies van der Rohe)
* Gemäldegalerie (1998, Heinz Hilmer ha Christoph Sattler)
* Kupferstichkabinett (Sammlung der Zeichnungen und Druckgraphik)
* Kunstgewerbemuseum (1978, Rolf Gutbrod)
* Musikinstrumenten-Museum (1984, Edgar Wisniewski)
* Berliner Philharmonie (1960–1963, Hans Scharoun)
* Kammermusiksaal (Hans Scharoun, Edgar Wisniewski)
* Staatsbibliothek zu Berlin (1967–1976, Hans Scharoun)

## Liamm diavez
* Lec'hienn Kulturforum
Tempelhof-Schöneberg

**Tempelhof-Schöneberg** a zo 7vet arondisamant Berlin. Savet eo bet goude adreizhadenn 2001, hag ennañ e kaver pastell-vro Tempelhof ha hini Schöneberg. E su Berlin eo lec'hiet, ha tro-dro e kaver Mitte ha Friedrichshain-Kreuzberg en norzh, Charlottenburg-Wilmersdorf ha Steglitz-Zehlendorf er c'hornôg ha Neukölln er reter.

* Gorread : 53.09 km²
* Poblañs : 331,905 (e 2007)
* Stankter ar boblañs: 6,252 annezad/ km²

## Karterioù

E-barzh arondisamant Tempelhof-Schöneberg ez eus c'hwec'h karter (eus an norzh d'ar su) :
* Schöneberg
* Friedenau
* Tempelhof
* Mariendorf
* Marienfelde
* Lichtenrade

## Politikerezh
Ekkehard Band (SPD) eo ar maer. E parlamant an arondisamant e kaver :
* SPD, strollad sokialour ha demokrat Alamagn : 19
* CDU, unvaniezh kristen ha demokrat: 17
* Bündnis 90/Die Grünen, emglev '90 / Ar Re C'hlas : 10 
* FDP, strollad frankizour ha demokrat : 4
* Die Grauen – Graue Panther, strollad Ar Re C'hris : 3 
* Die Linke, strollad an tu kleiz : 1 
* WASG 1 
(disoc'hoù dilennadegoù 2006)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn ofisiel Berlin
Sevelouriezh

Ar **sevelouriezh** a zo ul luskad arzoù bet diwanet e Rusia e penn-kentañ an XXvet kantved, asambles gant luskad an dreistelouriezh. Ur manifesto a voe embannet e 1922, *Sevelourien* e ditl.
Krouer ar sevelouriezh eo Vladimir Tatlin. El luskad-se e kaver ivez Naum Gabo, Anton Pevsner, Kasimir Malevitch, Vladimir Choukhov, Alexandre Rodtchenko, ha Lazar Markovich Lissitzky.

## Pennaennoù al luskad

Hervez reolennoù ar sevelouriezh ez eo an egor diazezet war ar ventoniezh (goude damkan ar C’hubo dazontour), hag ar reolennoù-se a dalvez evit a sell ouzh ar c’hizellañ, an design hag ar savouriezh. Neuze e teu da vezañ ar marc’h-koad da livañ da vezañ didalvez, hag eo koulz lavaret marv an arz. Rak ar fed krouiñ a ranker kavout er produiñ. Unan eus pennaennoù ar sevelouriezh a oa braventez ar Mekanik, traoù bed ar greanterezh, hag an tremen eus an aozañ d’ar sevel.
Al luskad sevelouriezh en deus levezonet kelennadurezh ha damkanoù savouriezh ar Bauhaus (1919-1933) ha luskad an arz sinetek. Oberenn vrudetañ hag arouezusañ ar sevelouriezh eo ar Raktres evit ur Monumant da enoriñ an Trede Etrevroadel, gant Vladimir Tatlin.

## Arzourien sevelour

*Ella Bergmann-Michel - (1896-1971)
*Norman Carlberg, kizeller (1928 - ) 
*Carlos Catasse - (1944-)
*Theo Constanté - (1934-)
*Avgust Černigoj - (1898-1985)
*Burgoyne A. Diller - (1906 - 1965)
*Sergei Eisenstein- filmaozour (1898-1948)
*John Ernest - (1922-1994)
*Naum Gabo - (1890-1977)
*Moisei Ginzburg, savour (1892-1946)
*Don Gummer - kizeller (1946-)
*Erwin Hauer - (1926- )
*Gustav Klutsis - (1895-1938)
*El Lissitzky - (1890-1941)
*Ivan Leonidov - savour (1902-1959)
*Peter Lowe - (1938-)
*Louis Lozowick - (1892-1973)
*Berthold Lubetkin - savour (1901-1990)
*Estuardo Maldonado - (1930-)
*Kenneth Martin - (1905-1984)
*Vsevolod Meyerhold - rener c'hoariva(1874-1940)
*Vladimir Mayakovsky - barzh, livour, designer ha skrivagner pezhioù-c'hoari (1893-1930)
*Konstantin Melnikov - (1890-1974)
*Vadim Meller - savour(1884-1962)
*John McHale - (1922-1978)
*László Moholy-Nagy - (1895-1946)
*Josef Müller-Brockmann - designer (1914-1996)
*Tomoyoshi Murayama - (1901-1977)
*Victor Pasmore - (1908-1998)
*Antoine Pevsner - (1886-1962)
*Lyubov Popova - (1889-1924)
*Aleksandr Rodchenko - (1891-1956)
*Oskar Schlemmer - (1888-1943)
*Manuel Rendón Seminario - (1894-1982)
*Vladimir Shukhov - savour (1853-1939)
*Georgii and Vladimir Stenberg - designerien skritelloù ha kizellerien (1900-1933, 1899-1982)
*Varvara Stepanova - (1894-1958)
*Enrique Tábara - (1930)
*Vladimir Tatlin - (1885-1953)
*Joaquin Torres Garcia - (1874-1949)
*Vasiliy Yermilov - (1894-1967)
*Dziga Vertov - filmaozour(1896-1954)
*Alexander Vesnin - savour, livour ha designer (1883-1957)
*Aníbal Villacís - (1927)
*Oswaldo Viteri - (1931)
*Alojz Klimo - (1922-2000)

## Brezhonekaet
* Gant Ofis ar Brezhoneg eo bet troet gant savadurelouriezh, ha savadurelour evit a sell ouzh an arzourien. Konstruktivegezh a zo bet kinniget ivez, diwar kinnigoù Roparz Hemon a-zivout ar gerioù etrevroadel.
Arondisamantoù Berlin

Abaoe ar 1 a viz Genver 2001 eo rannet Berlin e 12 arondisamant (*Bezirke* en alamaneg). Diazezet int war lezenn an 10 a viz Even 1998, diwar-benn adreizhadenn reolennadur an arondisamantoù.

## A-raok an adreizhadenn

 
A-raok 2001 e oa rannet kêr-benn Alamagn e 23 fastell-vro. An 20 pastell-vro gentañ a voe krouet e 1920, pa voe krouet Berlin Veur, en ur stagañ ar c’hêrioù hag ar c’hêriadennoù tro-war-dro:
* **1.** Mitte
* **2.** Tiergarten
* **3.** Wedding (Berlin)
* **4.** Prenzlauer Tor (deuet da vezañ *Prenzlauer Berg*)
* **5.** Friedrichshain
* **6.** Hallesches Tor (deut da vezañ *Kreuzberg*)
* **7.** Charlottenburg
* **8.** Spandau
* **9.** Wilmersdorf
* **10.** Zehlendorf
* **11.** Schöneberg
* **12.** Steglitz
* **13.** Tempelhof
* **14.** Neukölln
* **15.** Treptow
* **16.** Cöpenick (skrivet *Köpenick* abaoe ar 1añ a viz Genver 1931)
* **17.** Lichtenberg (Berlin)
* **18.** Weißensee
* **19.** Pankow
* **20.** Reinickendorf

E 1945, goude an eil brezel-bed, e voe diazezet an tachadoù aloubiñ war an 20 pastell-vro-se :
* 6 pastell-vro en tachad amerikan
* 8 pastell-vro en tachad soviedel 
* 4 fastell-vro en tachad breizhveuriek
* 2 bastell-vro en tachad gall
Goude-se e voent implijet ivez da ziazez evit daou di-kêr, hini Berlin ar C’hornôg ha hini Berlin ar Reter.

Goude-se e voe krouet 3 fastell-vro ouzhpenn, an holl anezho e Berlin ar Reter :
* Marzahn (1977)
* Hohenschönhausen (1985)
* Hellersdorf (1986)

## Abaoe an adreizhadenn

Kenteuzet eo bet ar pastelloù-bro kozh a-benn sevel an 12 arondisamant a-vremañ, hag adsavet ez eus bet 95 karter (*Ortsteil*) en ur gemer e kont o bevennoù kozh.
Simonne Peeters

**Simonne Peeters** a zo bet ganet e 1959.

Ur c'hoarierez echedoù belgiat eo.

C'hoari a reas e Kelc'h Echedoù Anderlecht (*Schaakkring Anderlecht*) hag e Kleub Echedoù Brusel.

1 704 edo he renk Elo *Standard* diwezhañ(1 831 e miz Here 2007), 1 698 he renk Elo *Fonnapl* ha 1 675 he renk Elo *Luc'hedenn* e miz Here 2025.

## Kevezadegoù hiniennel
* Kampionez echedoù Belgia (rummad *yaouank*) e voe e 1975 hag e 1978.
* Kampionez echedoù (maouezi) eus Belgia e voe e 1980 e Sint-Niklaas, e 1981 e Sint-Niklaas, e 1983 e Veurne hag e 1984 e Huy.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fichenn e Chessbase
Lichtenberg (Bezirk)

**Lichtenberg** a zo 11vet arondisamant (*Bezirk*) Berlin, savet e 2001 pa oa bet kendeuzet an div bastell-vro-mañ : Lichtenberg hag Hohenschönhausen.

* Gorread : 52,29 km²
* Poblañs : 257 539 (e 2007)
* Stankter ar boblañs : 4 925 annezad /km².

## Politikerezh
Christina Emmrich (Die Linke) eo ar maer. E parlamant an arondisamant e kaver (niver a zileuridi, dilennadegoù 2006) :
* Die Linke : 23
* SPD : 17
* CDU : 5
* Bündnis 90 / Die Grünen : 3
* NPD : 3
* FDP :
* WASG : 2

## Karterioù

Abaoe adreizhadenn 2001 eo rannet Lichtenberg e 10 karter (*Ortsteil*):
* 1101 Friedrichsfelde
* 1102 Karlshorst
* 1103 Lichtenberg
* 1104 Falkenberg
* 1106 Malchow
* 1107 Wartenberg
* 1109 Neu-Hohenschönhausen
* 1110 Alt-Hohenschönhausen
* 1111 Fennpfuhl
* 1112 Rummelsburg

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Mitte (Bezirk)

**Mitte** a zo kentañ arondisamant Berlin (*Bezirk*). E-kreiz ar gêr emañ, ha savet eo bet e 2001 p’eo bet teuzet ar pastelloù-bro da heul : Mitte, Tiergarten ha Wedding.
Unan eus an daou arondisamant (gant Friedrichshain-Kreuzberg) enno pastelloù-bro bet e Berlin ar Reter ha Berlin ar C’hornôg eo.

* Gorread : 39,47 km²
* Poblañs : 327 494 (e 2007)
* Stankter ar boblañs : 8 297 annezad / km²

## Politikerezh
Christian Hanke (SPD) eo ar maer. E parlamant an arondisamant e kaver (disoc’hoù dilennadegoù 2006, niver a zileuridi) :
* SPD : 19
* CDU : 11
* Bündnis 90/Die Grünen : 11
* Die Linke : 7
* FDP : 3
* Die Grauen : 2
* WASG : 2

## Karterioù
Rannet eo arondisamant Mitte e c’hwec’h karter (*Ortsteil*) :
* 0101 Mitte
* 0102 Moabit
* 0103 Hansaviertel
* 0104 Tiergarten
* 0105 Wedding
* 0106 Gesundbrunnen

## Gevellerezh
*  : Higashiōsaka, 1959
*  : Holon, 1970
*  : Bottrop, 1983
*  : Schwalm-Eder-Kreis, 1992
*  : Shinjuku, Tokyo, 1994
*  : Tsuwano, 1995
*  : Tourcoing, 1995
*  : VI. kerület (Terézváros), Budapest, 2005
*  : distrig Okrug, Moskva, 2006
Pankow (Bezirk)

**Pankow** a zo 3de Berlin (*Bezirk*), e norzh Berlin. Savet eo bet e 2001, pa'z eo bet teuzet ar pastelloù-bro da-heul : Prenzlauer Berg, Weißensee ha Pankow. Sez gouarnamant DDR e oa ar pastell-vro-se etre 1949 ha 1968.

* Gorread : 103 km²
* Poblañs : 365 228 (30/11/2009)
* Stankter ar boblañs : 3 546 annezad / km²

## Politikerezh
Matthias Köhne eo ar maer. E parlamanat an arondisamant e kaver (dilennadegoù 2006, niver a zileuridi) :
* SPD : 17
* Die Linke : 14
* Bündnis 90/Die Grünen : 10
* CDU : 7
* FDP : 2
* Die Grauen : 2
* WASG : 2
* Die Republikaner : 1

## Karterioù
Abaoe adreizhadenn 2001 eo rannet Pankow e 13 karter (*Ortsteil*):
* 0301 Prenzlauer Berg
* 0302 Weißensee
* 0303 Blankenburg
* 0304 Heinersdorf
* 0305 Karow
* 0306 Stadtrandsiedlung Malchow
* 0307 Pankow
* 0308 Blankenfelde
* 0309 Buch
* 0310 Französisch Buchholz
* 0311 Niederschönhausen 
* 0312 Rosenthal
* 0313 Wilhelmsruh

## Gevellerezh
*  : Ashkelon, 1994
*  : Kołobrzeg, 1994
*  : Yalta, 1992

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Sophie Brion

**Sophie Brion** a zo bet ganet e 1985.

Ur c'hoarierez echedoù belgiat eo.

2 067 edo he renk Elo *Standard* e miz Gouere 2008, 1 884 e miz Here 2025. 
1 899 edo he renk Elo *Fonnapl* ha 1 842 edo he renk Elo *Luc'hedenn* e miz Here 2025.

## [[Kampionad belgiat an echedoù (maouezi)]]
* Trec'h e voe  e 2002 e Borgerhout.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE 
* Camalia Ciobanu a-enep da Sophie Brion