Shimokawa Ōten

**Shimokawa Sanadori** (japaneg : 下川 貞矩), brudet dindan an anv-pluenn **Shimokawa Hekoten** (下川 凹天, a lenner **Shimokawa Ōten** bremañ), a oa ur *[[mangaka]]* japanat bet ganet d'an  e Miyako-jima (Prefedelezh Okinawa) ha marvet d'ar  e Noda (Prefedelezh Chiba).

P'edo o labourat evel *mangaka* adalek an oadvezh Taishō (1912-1926) betek an oadvezh Shōwa (1926-1989) e savas ar c'hentañ film tresadennoù-bev japanek ; lakaet e vez neuze da unan eus diazezerien an *[[anime]]*.

## Buhez
### Yaouankiz
Ganet e voe Shimokawa Sanadori d'an 2 a viz Mae 1892 en Enezenn Miyako (宮古島 *Miyako-jima*) e Prefedelezeh Okinawa, tremen  kilometr er mervent da Dōkyō ha 380 km diouzh Enez Taiwan. Rener ur skol kentañ-derez e oa e dad, a varvas e 1898, pa oa e vab tri bloaz hepken ; dilojañ da Brefeledelezh Kagoshima a reas an tiegezh neuze, peogwir e oa lec'h genidik ar vamm.

Daou vloaz diwezhatoc'h, e 1900, en em gavas Shimokawa Sanadori hag e familh e Tōkyō diwar c'houlenn breur e vamm, a oa soudard eno.

Pa voe Samadori 14 vloaz, e 1906, e oa echu gantañ e studi kentañ derez hervez ar reizhiad kozh ; da neuze e welas er magazin «&nbsp;*Tōkyō Puck*&nbsp;» (東京 パック *Tōkyō pakku*) e c'helled bezañ stummet war an aozañ bannoù-treset ; un diskibl da Gitazawa Rakuten e voe neuze, evel kaerskriver. Gant e vestr e voe enskrivet er skolaj Aoyama Gakuin (学校法人青山学院, *Gakkō Hōjin Aoyama Gakuin*) hogen menel a reas hag e kuitaas ar skol goude ur bloavezh. Kaset er-maez gant Kitazawa e voe neuze.

Labour a gavas evel menteour e rann al Lec'hiadurezh e Maodiernezh ar Brezel, hep dilezel e hunvre : a-stur gant e labour e studias an tresañ *manga*.

E 1912, Kitazawa Rakuten a guitaas *Tōkyō Puck* hag a grouas *Rakuten Puck* ; Shimokawa Sanadori, a oa 20 vloaz da neuze, a gasas ul lizher dezhañ ma lavare «&nbsp;n'eo ket Hekoten hiziv Hekoten dec'h&nbsp;». Laouen e voe Kitazawa gant ar gerioù-se, ha degemer ar paotr yaouank en e skipalh a reas a-nevez. Deroù red-micher Shimokawa evel treser a vicher e voe kement-se.

E 1916 e voe embannet al levr kentañ sinet gantañ, *Poltred Punch* (ポンチ肖像 *ponchi shōzō*), ennañ tresadennoù diwar zorn 25 treser, Kitazawa Rakuten en o zouez.
Er bloaz-se end-eeun e timezas ar *mangaka* nevez.

### An ''anime'' kentañ
E 1916 ivez, *Rakuten Puck* a yeas e darempred gant ar studio *Natural Color Filmoù* (天然色活動写真株式会社 *Ten'nenshokukatsudōshashin kabushikigaisha*, lesanvet *Tenkatsu*) evit pourchas un treser dezhañ, ha Shimokawa a voe dibabet, entanet ma oa gant ar raktres sevel ur film tresadennoù-bev – ha gant ar gopr 50 yen ar miz.

Gant an treut ma oa an ditouroù e reas Shimokawa enklaskoù diwar-benn an doare da sevel hevelep oberenn ha sikouret e voe gant Junichi Kouchi ha Seitaro Kitayama , a oa krog da sevel o film dezho evit ar studio Nikkatsu (日活株式会社, *Nikkatsu kabushiki-gaisha*), a oa e Tōkyō ivez.
Bloaz goude, e 1917, e teuas an *anime* kentañ er-maez, "Istor Muzuko ar porzhier" (椋三玄関番の巻 *Muku san genkanban no maki* ), sevenet gant Shimokawa Ōten ; pemp munutenn eo padelezh ar film. Un nebeud mizioù diwezhatoc'h e teuas an daou film all savet gant ar studio Nikkatsu.
Abaoe ar mare-se e lakaer Shimokawa Ōten, Junichi Kouchi ha Seitaro Kitayama da ziazezerien an *anime*. Ret eo merkañ avat e oa bet filmoù a-raok, met "Istor Muzuko ar porzhier" eo an hini kentañ a zo bet bannet en ur sal dirak arvesterien.
;Teknikoù
En deroù e trese Shimokawa Ōten gant kleiz war un daolenn zu a-raok luc'hskeudenniñ an tresadennoù unan-hag-unan, 24 skeudenn dre eilenn ar film. Hep mar ebet e reas en doare-se betek e drede film, *Karnedad nevez tresadennoù Chame Bō : Dial ar c'houblad c'hwenennoù* (茶目坊新画帳 蚤夫婦仕返しの巻 *Chame Bō shin gachō nomi fūfu shikaeshi no maki*).
Un hentenn nevez a zibabas goude-se : lakaat moullañ un niver bras a dri drekleur, lakaat liv gwenn war lod rannoù anezho evit o diverkañ, ha tresañ an tudennoù war al lodennoù-se a-raok o luc'hskeudenniñ.
Gouzañv a reas avat diwar al labour-se, pa glañvaas e zaoulagad abalamour d'al lamp a implije evit luc'hskeudenniñ ; ur bloavezh hag hanter a dremenas en un ospital , ha pa voe pare e kuitaas ar studio Tenkatsu hag e paouezas da sevel *anime* – neuze, farder an *anime* kentañ a voe ivez ar c'hentañ sevener anezho o c'houzañv diwar ur c'hleñved micherel.

C'hwec'h *anime* en holl a voe graet gant Shimokawa Ōten. Hini ebet n'eo deuet betek ennomp.

### ''Mangaka''
Adalek 1918 e krogas Shimokawa Ōten d'ober ludresadennoù evit kazetennoù e Tōkyō hag en Osaka. Evit ar *Yomiuri shimbun* (読売新聞) hepken, e Tōkyō, e labouras e 1919 ha 1920. Goude-se e kendalc'has da dresañ evit meur a gazetenn all.

E 1930, oadet a 38 vloaz, e tistroas d'ar *Yomiuri shimbun*, ma voe an treser pennañ a-nevez. Adalek c'hwec'hvet bloaz an oadvezh Shōwa (1932) e tresas ar *[[yonkoma]]* a-bennadoù "Gan-san an intañv" (男やもめの巖さん *O toko yamome no Gan-san*), istor un den kozh war e leve hag a zo gwazhweler, koulz evit ar *Yomiuri shimbun* bemdeziek ha pajenn *manga* ar Sul. Ur *yonkoma* all a embannas diwezhatoc'h, "An tad hag ar verc'h turmudus o-daou" (無軌道父娘 *Mukidō chichi musume*).

Berzh bras a reas Shimokawa Ōten evel treser, met gouzañv a reas en e vuhez tiegezh : e vab heñañ, bet ganet e 1919, a varvas d'an oad a c'hwec'h miz ;  e bried Tamako a varvas e 1940, hag addimeziñ a reas an treser en hevelep bloaz.

### Diwezh
E 1950 en em stalias Shimokawa Ōten e Noda, e prefedelezh Chiba, er gevred da Dōkyō, ha bloaz goude ec'h embannas mont war e leve, d'an oad a 59 bloaz, evit studiañ al livouriezh voudaek.

Goude marv e eil pried, Nami, e 1963 ec'h eas an treser da vevañ en un ti prestet gant Fusagaro Mogi, anezhañ kadoriad an embregerezh *Noda Shoyu* ("Soja Noda", a zo *Kikkoman* hiziv). Eno e vevas betek e dremenvan, d'ar 26 a viz Mae 1973, oadet a 81 bloaz.
Beziet e voe en azeuldi Chōōji, e karter Oyama en arondisamant Shinagawa e Tōkyō.

## Anv-pluenn
Daou zoare zo da zistagañ anv-pluenn an arzour (凹天 *Ōten* / *Hekoten*).

Ar stumm "Ōten" (おうてん) a gaver e Levraoueg vroadel Parlamant Japan, evel ma oa bet embannet an distagadur anezhañ e 1921, met an istorour Isao Shimizu a ro da wir e veze graet "Hekoten" eus an treser gant Kitazawa Rakuten hag e skipailh, evel ma lenner el lizher kaset gant *Hekoten* d'e vestr.

Hogen kement hag "oabl kleuziek" e talvez 凹天 c'hoazh... Ur pennad diwar-benn e *anime* e 1917 a zegasas goaperezh dre ar ster-se, ha Shimokawa en dije divizet kemmañ distagadur 凹天 eus "Ōten" da "Hekoten" dre gemmañ an doare d'e skrivañ : tremen eus an doare *kanji* (deuet eus ar sinaeg) d'an doare hiragana.

"Ōten" (おうてん) eo ar stumm a zo bet miret gant istorourien an *anime*, met "Hekoten" (へこてん) eo an hini a voe dibabet gant un diskouezadeg e mirdi-kêr Kawasaki e 2017 da-geñver 100 bloaz an *anime*.

## Levrlennadur
*  Jonathan Clements & Helen McCarthy : *The Anime Encyclopedia: A Century of Japanese Animation* ; Berkeley : Stone Bridge Press, 2015 .
*  Brigitte Koyama-Richard : *Mille ans de manga* ; Paris : Flammarion, 2007 .
*  (Strollad) *DicoManga* ; Paris : Fleurus, 2008 .
 
## Notennoù