open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morreder hobregonet

Ar **morreder hobregonet** a oa un doare bag vrezel implijet e fin an  ha betek penn-kentañ an . Savet e oa bet ar bigi-se evel ar morrederioù all evit bezañ oberiant e-pad pell evel lestr-brezel e-unan, gouest da drec'hiñ forzh peseurt lestr nemet ar re hobregonet, met kap e oa da dec'hout prim m'en em gavje gant unan. 

E-pad degadoù a vloavezhioù, an teknologiezh-mor ne oant ket aet prim war-raok evit reiñ an tu d'ar saverien bigi da gavout un doare bag brezel a vije gant un hobregon kreñv met ivez gant posublded seveniñ kefridioù hir-hent ha gant tizh. Dre-se, e penn kentañ ar bloavezhioù 1880 ha 1890, meur a vorlu o doa kavet gwelloc'h sevel morrederioù gwarezet, a oa diazezet war mennad un hobregon skañv evit ar bourzh da wareziñ lodennoù diazez ar vag. Siwazh, e fin ar bloavezhioù 1880, diorroadur an armamant bliv a-fed kanolierezh gant obuzennoù tarzh-uhel o devoa rediet da ouzhpennañ hobregonoù kostez. Ijinadenn an hobregon dirak e beg ar vag e kreiz ar bloavezhioù 1890 en doa krouet un hobregon ampart gant nebeutoc'h a bouez. 

Disheñvel e oa ar mentoù hervez ar bigi hag ar broioù. Ar morreder hobregonet a oa disheñvel diouzh ar morreder gant e hobregon skañv tro-dro. Ar c'hentañ morreder hobregonet, bag Morlu Impalaeriezh Rusia ar Jeneral-Amiral, a oa bet lañset e 1873, a oa ur c'hemmesk etre bag dre lien ha keflusker dre aezhenn. Er bloavezhioù 1890, ar morrederioù o doa paouezet gant implij ar gouel ha kroget e oant da gaout neuzioù modern.
Skrid-emglev mor Washington

**Skrid-emglev mor Washington** (saozneg: **The Washington Naval Treaty**), lesanvet Skrid-emglev ar pemp Galloud, a oa ur skrid-emglev sinet e 1922 gant broioù galloudusañ Kevredidi ar C'hentañ Brezel-bed. An emglev a oa unan graet evit dizarbenn ar redadeg d'an armañ a-fed nerzh ar morluioù. Ar pal a oa gwanaat en un doare hollek ar sevel bigi-brezel. Marc'hataet e oa bet e-kerzh Prezegenn vor Washington, D.C. eus miz Du 1921 betek miz C'hwevrer 1922. Sinet e oa bet gant gouarnamantoù Impalaeriezh Breizh-Veur (ar Rouantelezh-Unanet, Kanada, Aostralia, Zeland-Nevez, Suafrika hag India), Stadoù-Unanet Amerika, Frañs, Italia hag Impaleriezh Japan. Bevennet e oa dre an emglev-se ar gwir da sevel listri-hobregonet, morrederien brezel ha dougerien kirri-nij gant ar sinerien. Evit an holl doareoù bigi brezel all, gant kroazerien, listri-distruj, ha listri-spluj, ne oa lakaet harz ebet dezho gant an emglev, nemet war ur poent hag a oa chom hep tremen a-us da 10 000 tonenn dilec'hiadur.
Tresent

**Tresent** a oa ur barrez eus eskopti Dol gwechall, enklozet en eskopti Sant-Maloù. Da vare an Dispac'h gall e teuas da vezañ ur gumun, e distrig Dinan, en Aodoù-an-Hanternoz.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 23 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,61% eus ar boblañs e 1911; lazhet e voe  unan anezhe e Rossignol e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914 , e penn-kentañ  ar brezel, korporal e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel.

#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur gwaz nann-soudard eus ar gumun en ur c’hamp-bac’h.
#### Stagidigezh
* Staget e voe ouzh kumun  Lehon en 1803, ouzh kumun Lanvalae 1807, ha distaget diouzh Lanvalae e 1828 ; e 1972 e oa bet staget Tresent ouzh kumun Lanvalae. 
## Brezhoneg
* 2,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Lanvallay (22) Église de Tressaint 02.JPG|An iliz katolik.
Croix du cimetière de Tressaint, Lanvallay, France.jpg
Tressaint - Croix dans le cimetière.jpg

* Iliz katolik *Sant Jakez ha Sant Fulup*.
* Kroazioù ar vered. 
* Monumant ar re varv er straed Sant-James, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Armerzh
## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* Lanvalae,
* Lehon,
* Sant-Solen.
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
The Mangler (film)

**The Mangler** zo ur film spont stadunanat-suafrikan embannet e 1995, sevenet gant Tobe Hooper ha skrivet gant Hooper ha Harry Alan Towers (gant al lesanv Peter Welbeck). Ar film a zo diazezet war un istor verr gant Stephen King embannet e 1972 hag anvet heñvel, hag a oa bet embannet evit ar wech kentañ e 1978 evel istor kentañ an dastumadenn istorioù berr Night Shift. E-touez an aktourien emañ Robert Englund ha Ted Levine. Bez ez eus bet ouzhpennadurioù doare direct-to-video, The Mangler 2 ha The Mangler Reborn.

## Aktourien
* Robert Englund evel William "Bill" Gartley
* Daniel Matmor evel Mark Jackson
* Ted Levine evel Ofiser John Hunton
* Vanessa Pike evel Sherry Ouelette
* Jeremy Crutchley evel ar Poltrejer JJJ Pictureman / Paotr an interamant
* Lisa Morris evel Lin Sue
* Demetre Phillips evel George Stanner
* Vera Blacker evel Itron Frawley

## Liammoù diavaez
* The Mangler war IMDb
Champion (Namur)

**Champion** (walloneg:*Tchampion*) a oa ur gumun eus Proviñs Namur e Belgia. Gant Lezenn 1977 e voe lakaet e kumun Namur. 
## Istor
### 
## Monumantoù ha traoù heverk

Cimetiere-militaire-champion.jpg|Ar vered.
Cimetiere-militaire-champion_2.jpg|Monumant ar vered.

* Bered-veur milourel belgiat.
* Iliz katolik *Santez Katell*.
* Chapel *Sant Rok*.
## Notennoù
Kevrollenn

Gant ur **gevrollenn** hag a c'hell bezañ war baper pe parch pe un teul niverel e vez dispaket treuzskrivadur un oberenn sonerezh. An treuzskrivadur a c'hell bezañ graet gant meur a notennadur sonerezh (notennadur neumatek, notennadur mentadel pe notennadurioù nevesañ savet evit seurtoù sonerezh nevez hag all) ha drezañ e vez troet ar peder elfenn a gaver er sten : an uhelded, ar pad, ar stankted hag ar sonliv. 

## Istor

## Notennoù ha daveennoù
M*A*S*H (film)

***M*A*S*H*** zo ur film stadunanat flemmus embannet e 1970, sevenet gant Robert Altman ha skrivet ar senario anezhañ gant Ring Lardner Jr.. Diazezet eo war ur romant gant Richard Hooker embannet e 1968, **. Ar film nemetañ eo er frañchiz M*A*S*H.

Er film e vez taolennet istor soudarded un unvez medisinel en un ospital brezel (*Mobile Army Surgical Hospital* e saozneg, berraet e MASH) e-kerzh Brezel Korea. An aktourien eo Donald Sutherland, Tom Skerritt, Elliott Gould, gant Sally Kellerman, Robert Duvall, René Auberjonois, Gary Burghoff, Roger Bowen, Michael Murphy, hag ar c'hoarier mell-droad Fred Williamson evit e film kentañ. Ha pa vefe an istor o tremen e-kerzh Brezel Korea, en gwirionez e komzer eus Brezel Vietnam – an darvoud hag a oa o c'hoarvezout pa oa bet savet ar film. Garry Trudeau, krouer ar bannoù-treset Doonesbury, en doa gwelet ar film pa oa el lise, en doa lavaret e oa dispar ar film M*A*S*H en amzer-se, "pa daolenne ouzh ar skramm en un doare ampart storlok ar sevenadur stadunanat".

## Gwelet ivez
* *[[M*A*S*H (stirad)|M*A*S*H]]*, ur stirad evit ar skinwel (1972-1983).

## Liamm diavaez
* Fichenn IMDB
Astra y Unceta, Cía

**Astra y Unceta, Cía**, anvet da gentañ **Unceta y Ezperanza** ha war-lerc’h **Unceta y Cía**, a oa un embregerezh armoù-tan euskarat savet e 1908 ha diazezet e Gernika (Euskal Herria). Produet en deus armoù-dorn a-hed an XX kantved.

## Istor
Krouet e oa bet Unceta y Ezperanza e Eibar (proviñs Gipuzkoa) d’ar 17 a viz Gouere 1908 gant Juan Ezperanza Salvador ha Juan Pedro Unceta Barre Nechea Cendoya. Da gentañ e produe an embregerezh pezhioù pistolennoù aotomatek. Fonnus e oa an atalieroù armoù-tan hiniennel e Gipuzkoa abaoe un 300 vloaz bennak.

E 1911 e krogas Ezperanza hag Unceta da gaozeal gant Pedro Careaga Garagarza, un ijinour en doa breouet ur bistolenn damaotomatek nevez diazezet war ar Browning 1903 ha 1906. Kregin a rejont da broduiñ an arm dindan an anv Victoria. Abalamour d’an diouer a blas en Eibar ha d’un tabut gant sindikadoù ar gêr e choazjont sevel un uzin nevez e Gernika (proviñs Bizkaia). E 1914 e savas un harz-labour bras en uzin nevez. Goude un nebeud mizioù ez eas kuit al lod brasañ eus ar vicherourien.  Unceta y Ezperanza a grogas neuze da broduiñ ur bistolenn nevez, ar Campo-Giro, a oa bet urzhiet gant an arme spagnolat.

E deroù ar bloavezhioù 1920 e krogas an embregerezh da broduiñ ar pistolennoù Astra 400, bet dibabet evel arm-dorn standart gant an arme spagnolat e 1921, hag o stumm bihan, an Astra 300 (1923). E 1925 ez eas kuit ar familh Ezperanza eus an embregerezh. Adanvet e voe Unceta y Cía. Daoust da Spagn bezañ neptu en Eil Brezel-bed e sikouras Unceta y Ezperanza an Trede Reich o produiñ evitañ an Astra 600, kambret e 9 mm Parabellum, adalek 1943.

E 1953 e voe choazet Astra y Unceta Cia, S.A. evel anv nevez an embregerezh. Etre ar bloavezhioù 1950 ha 1980 e produas pistolennoù all a bep seurt evit ar polis (Astra 357, Astra Police) pe ar sportoù tennañ (Astra Match). Er bloavezhioù 1980 e krogas ivez da broduiñ revolverioù kopiet war reoù ar merkoù Colt, Ruger pe Smith & Wesson, en o zouez an Astra 357 pe an Astra 44.

Er bloavezhioù 1990 e oa lakaet diaes an embregerezhioù armoù-tan euskarat abalamour da gevezerezh Stadoù-Unanet Amerika. Dindan wask ar gouarnamant euskarat e voe savet ASTAR, ennañ mesket Astra y Unceta Cia, S.A. asambles gant o c’hevezerien bet STAR, Bonifacio Echeverría. Ne badas ket pell ASTAR, ha mont a reas da get e 1998.

## Produioù
* Victoria / Modelo 100
* Ruby
* Campo-Giro
* Astra 400 / Astra 600 / Astra 300
* Astra 900
* Astra 500
* Astra 3000
* Astra 4000
* Astra Falcon
* Astra 357
* Astra Match
* Astra Police
* Astra 44 / Astra 41 / Astra 45

## Er sevenadur
Un Astra 300 goloet gant aour a voe profet gant an embregerezh e 1928 d’an diktatour Primo de Rivera.

## Levrlennadur
*  GUILLOU Luc ha GOURIO Philippe, *Les pistolets Astra*, Pardès, 1991, ISBN 978-2867141089
*  BASTIÉ Jean-Pierre, GUILLOU Luc, *Pistolets et revolvers basques* 1900-2000, Memorabilia, 2021, 206 p., ISBN 9782377830534

## Daveennoù
Dominig Jolivet ar C'hlec'h

**Dominig Jolivet ar C'hlec'h**, pe **Dominig Jolived**, lesanvet « Dom Jo », ganet e 1963 hag aet da Anaon d'an 13 a viz Genver 2024 , zo bet skolaer ha kelenner skolaj ha lise er rouedad skolioù kevredigezhel Diwan.

## Buhez
Ganet oa bet er Gelveneg. Desket en doa brezhoneg gant e familh hag o komz gant e dad-kozh ha na ouie ket ar galleg.
### Buhez vicherel
Danvez-skolaer e oa Dominig adalek ar bloavezhioù 1980 e Kommanna, Roazhon, Tregon, Sant Brieg, Plijidi, Karaez, Kemper.
### Engouestloù politikel
Kemeret en deus perzh er strollad politikel Emgann. Kengrouet en deus Sindikad Labourerien Breizh e 2001. E-pad pell eo bet pennsekretour ar sindikad-mañ.

### Mennozhioù
Dominig Jolived a oa un den a-gleiz. Tost e oa ouzh ar mennozhioù ekologour dre ma save a-enep da Aerborzh Kernitron-al-Lann. Engouestlet-tre e oa er stourm enepfaskour.
## Marv
Marvet eo Dominig Jolived 13 a viz Genver 2024 d'an oad a 60 vloaz. Bet en doa bet ur gwallzarvoud gwazhioù empenn e miz Kerzu 2023. Kroget e oa lid e obidoù dirak muioc’h evit 1500 den e CLC ar Gelveneg d'an 20 a viz Genver 2024, gant un ton pib-ilin sonet gant Konogan an Habask. D'an 13 a viz Ebrel 2024 e oa bet dalc'het ur fest-noz er Skolaj Diwan Jakez Riou e Kemper evit enoriñ deiz-ha-bloaz e c'hanedigezh.
## Oberennoù
### Kenlabour
**[[Bec'h dei !]]* ! Yezhadur brezhonek. Gant Mich Beyer, Jorj Abherve-Gwegen, Fañch Desbordes, Dominig Jolivet ar C'hlec'h, Alan Dipode, Paskal ar Marc'heg, Malo Louarn (treser), Jean-Michel Roynard (maketenn), Gildas Le Buhez (maketenn), Kristina Jegou (reizhadurioù), Divi Kervella (reizhadurioù), ha Ronan ar C'hoadig (reizhadurioù). Embannet gant TES e 1994.

## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Somalia

Krouet e voe Republik Somalia e 1960 dre ma voe kendeuzet trevadenn saoz Somaliland gant Somalia italian.

Embannet e voe an timbr kentañ e 1960 eta, alese un timbr kozh eus Somalia italian dreistmoullet gant ar gerioù SOMALILAND INDEPENDENCE 26 JUNE 1960. E hanternoz ar vro hepken e voe implijet avat.

Betek 1970 e voe kavet timbroù gant an alc'hwez SOMALIA gant lizherennoù latin hag arabek. Pa droas ar gouarnamant davet Moskov e 1969 (taol-dispac'h Mohamed Siad Barre) e teuas an alc'hwez da vezañ SOMALI DEMOCRATIC REPUBLIC e saozneg hag en arabeg. Enoret e voe dizale deiz-ha-bloaz ganedigezh Lenin e 1970, hag an taol-dispac'h a vloaz da vloaz. Kalzig timbroù zo bet gouestlet an danvez anezho da aozadurioù etrebroadel : UNICEF, Unvaniezh Postoù ar Bed, Aozadur evit Unvaniezh Afrika, Kevre ar Stadoù Arab... ha da gaozioù bras (gouennelouriezh, bosenn ar chatal, ar skritur).

E 1973 e teuas an alc'hwez moullet war an timbroù da vezañ Jum. Dim. Somaliya, hervez yezh ar vro, pe c'hoazh JAM. DIM. SOOMAALIYA e 1974 ha J.D. SOOMAALIYEED diwezhatoc'h.

E 1991 e kouezhas ar renad politikel en e boull, distroet gant un dispac'h kaset da benn gant sikour goprsoudarded suafrikan (SAIMR). Distabil eo Somalia abaoe : tra ma tarzh ar brezel diabarzh etre "tierned ar brezel" e klask annezidi ar vro un hent all, war-zu an dizalc'hidigezh diouzh Mogadiscio. Stadoù Puntland ha Somaliland a voe embannet, hep bezañ anavezet gant an A.B.U.

Peadra zo d'en em c'houlenn e peseurt stad emañ ar servij postoù e Somalia abaoe penn-kentañ ar brezel. Timbroù zo bet embannet (betek 2003) gant ar meneg J. SOOMAALIYA, met diaes gouzout hag implijet int bet da vat. Timbroù all, gant ar meneg SOMALI REPUBLIC a gaver da werzhañ amañ hag ahont, douetañs bras int faos.

## Pennadoù kar
* Timbroù Afrika ar Reter italian
* Timbroù Somaliland saoz
* Timbroù Somalia italian
Timbroù Surinam

Un drevadenn nederlandat eo bet ar vro amerikan anvet Surinam, bet anavezet gwechall dindan anv Gwiana an Izelvroioù. Deuet e oa da vout un tiriad emren e miz Kerzu 1954 hag ur republik dizalc’h e miz Du 1975.
E 1873 e voe embannet an timbroù kentañ. Kinnig a raent poltred Willem III an Izelvroioù, gant prizioù-talvoud ha livioù disheñvel. Nebeut-tre a dimbroù a voe embannet goude : penn ar rouanez  Wilhelmina yaouank (rummad 1893) pe en en oad gour (rummadoù 1904-08 ha 1913-15) a ya d’ober an darn vrasañ eus oute.

Dav eo gortoz ar bloavezh 1927 ha da heul evit gwelet timbroù liesseurt, timbroù madelezhus alies : evit mad ar Groaz Wer (a sikoure reuzidi an drastadennoù naturel en Izelvroioù), evit ar re yaouank, evit lidañ deiz-ha-bloaz misionoù Breudeur Moravia…

E 1945 e teuas er-maez ur rummad timbroù levezonet gant ar rummadoù a gaver en trevadennoù saoz ha gall en amzer-se : gweledvaoù sioul ha hoalus, tud ar vro dizanv, pinvidigezh ar vro (mengleuzioù, korzioù sukr…) ha poltred ar rouanez er c’horn.

E 1953 e voe dreistmoullet an timbroù savet e 1948 war patrom re an Izelvroioù (dremm ar rouanez Juliana) gant ar gerioù STORMRAMP NEDERLAND 1953 (*Barrad-avel dismantrus*) hag ur priz uhelaet.

E 1954 e tapas Surinam ur statud “Dominion” e-ser Rouantelezh an Izelvroioù. Tro 320 timbr a voe embannet etre ar bloaz-se ha 1975, pa zeuas Surinam da vezañ ur stad dizalc’h.

Merket e voe an taol-dispac’h a c’hoarvezas e 1980 hag a voe heuliet gant diktatouriezh ar soudarded gant un timbr a enoras deiz-ha-bloaz an *Nevezerezh Broadel*. E 1984 e voe lakaet e gwerzh un timbr evit brudañ *Kampionad soudardel etrebroadel ar basket-ball*…

Liesseurt e oa danvez an timbroù avat : gizioù ar vro, an natur, tudennoù brudet ar bed (Nicéphore Niépce, Martin Luther, timbroù madelezus evit ar re yaouank… 15 timbr warno panelloù-hent a voe lakaet e gwerzh evit brudañ an tremenerezh-hent !

Adal ar bloazioù 2000 e krog ar velestradurezh da embann un niver bras-spontus a dimbroù evit o lakaat war marc’had etrebroadel an dastumerien. 80 timbr a voe embannet e 2007 da skwer, gouestlet d’ar marmouzed, balafenned, pesked, evned, raneged…

## Liamm diavaez
*  Melestradurezh ar Postoù e Surinam

## Pennadoù kar
* Timbroù Gwiana c'hall
* Timbroù Gwiana Breizh-Veur
Federal Ammunition

**Federal Ammunition** zo un embregerezh munisionoù stadunanat savet e 1916 e Anoka (Minnesota). Perzh eo bremañ eus ar strollad Vista Outdoor.

## Istor
Krouet e oa bet ar **Federal Cartridge and Machine Company** e 1916 e Anoka da vare ar Brezel-bed Kentañ evit tennañ splet eus kresk ar goulenn war ar munisionoù er bed. Goude ar brezel e voe serret an uzin, met adprenet e voe 1922 gant Charles L. Horn a adlañsas ar produiñ hag a lakaas an embregerezh da greskiñ dindan an anv **Federal Cartridge Corporation**. E-pad an Eil Brezel-bed e produas 1,4 milion a gartouchennoù kalibr 12 evit entanañ obuzioù-mortez saoz ha stadunanat. Dibaoe fin ar brezel-bed e produ munisionoù armoù-tan hiniennel a bep kalibr evit ar polis pe an dennerien sport dreist-holl.

### Merkoù all
En e istor en deus produet Federal munisionoù dindan anvioù all evel *Red Head, Hawthorne, American Eagle* pe *Gamble*.

## Munisionoù
Un nebeud kartouchennoù a zo bet ijinet gant Federal :

* .224 Valkyrie
* 7 mm Backcountry
* .30 Super Carry
* .32 H&R Magnum
* .327 Federal Magnum
* .338 Federal
* .50-120 Federal FireStick

## Daveennoù
Life, Liberty and the pursuit of Happiness

***Life, Liberty and the pursuit of Happiness*** ("Ar Vuhez, ar Frankiz ha klask an Eurvad") zo un droienn saoznek vrudet eus Stadoù-Unanet Amerika a gaver e disklêriadur dieubidigezh ar vro. Ar frazenn a ro teir skouer eus gwirioù da viken hag a lavarer int bet roet d'an denelezh gant doue ar Bibl ha fiziet er gouarnamantoù evit difenn anezho . Evel an holl bennaennoù all embannet en Dislêriadur dieubidigezh, an droienn n'eus ket un dalvoudegezh wirel eeun, met servijout a ra evel daveenn hag a chom diazez evit reiñ awen d'ar gournamant. 
## Orin ha dibab ar gerioù

Disklêriadur dieubidigezh Stadoù-Unanet Amerika a oa bet skrivet gant Thomas Jefferson, ha goude-se e oa bet kemmet gant ur poellgor pemp den (*[Committee of Five*), a oa savet gant Jefferson, John Adams, Benjamin Franklin, Roger Sherman, ha Robert Livingston. Diwezhatoc'h c'hoazh e oa bet kemmet ha degemeret gant Poellgor an holl (*Committee of the whole*) an Eil Kendalc'h Kevandirel (*Second Continental Congress*) d'ar 4 a viz Gouhere 1776. En eil rannbennad kentañ pennad an Disklêriadur Dieubidigezh eo e c'haller lenn an droienn *Life, Liberty and the pursuit of Happiness*.

## Pennadoù kar
* *[[American way of life]]*

## Liammoù diavaez
*  Disklêriadur dieubidigezh Stadoù-Unanet Amerika

## Notennoù ha daveennoù
Der Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten

**Der Stahlhelm, Bund der Frontsoldaten** (brezhoneg: "an tok dir, Kevre soudarded an talbenn"), brudetoc'h evel **Der Stahlhelm** ("an tok dir"), a oa anv un aozadur soudarded kozh alaman eus ar C'hentañ Brezel-bed hag a oa bet oberiant eus 1918 betek 1935. E-pad devezhioù diwezhañ Republik Weimar, an aozadur a oa liammet don ouzh ar roueelourien eus an Deutschnationale Volkspartei (DNVP), hag implijet e oant gant ar strollad evel servij surentez armet (Saalschutz) da zifenn an darvoudoù aozet ganto.
## Istor
### Republik Weimar (1918–1933)
*Der Stahlhelm* a oa bet savet d'ar 25 a viz Kerzu 1918 e Magdeburg, en Alamagn, gant perc'henn un uzin ha den ampechet eus ar C'hentañ Brezel-bed bet ofiser, Franz Seldte.
Jean-Marie Le Pen

**Jean Louis Marie Le Pen**,  - , zo ur politikour breton bet prezidant ar strollad eus an tu dehoù pellañ gall Front National etre 1972 ha 2011. Bet eo bet ivez prezidant a enor an Talbenn Broadel etre 2011 ha 2015.

Le Pen zo bet diplomet war ar Gwir e 1949 e Kevrenn ar Gwir eus Pariz. Servij a ra en tirlu gall e-kerzh brezelioù Indez-Sina hag Aljeria. Goude-se e krog gant un hent politikel el luskadoù poujadour. Dilennet eo Kannad evit departamant ar Seine eus 1956 betek 1962. Goude-se eo bet e penn kabalerezh Jean-Louis Tixier-Vignancour evit an dilennadegoù prezidantel gall e 1965. Galvet gant izili al luskad broadelour Ordre Nouveau, kemer a ra perzh e 1972 e krouidigezh an Talbenn Broadel (FN), ha dont a ra da vezañ prezidant ar strollad.

Renket en tu dehoù pellañ, diazezet eo e gampagn war an enbroañ ha dont a ra a-benn er bloavezhioù 1980 da lakaat ar strollad politikel broadelour da vont war wel er vuhez politikel. Dilennet eo da gannad e Pariz e-kerzh dilennadegoù kannaded 1986, e penn ar strollad FN-RN edo er Vodadenn Vroadel e-kerzh VIIIvet kannaderezh ar Vvet republik. Kannad europat eo adalek 1984 ha meur a wech eo dilennet evel kannad politikel lec'hel (kuzulier-kêr an 20vet arondisamant eus Pariz, kuzulier rannvroel Enez-Frañs ha Provence-Alpes-Côte d'Azur).

Pemp gwech e voe klasket gantañ keveziñ evit dilennadegoù prezidantel Bro-C'hall. Hag eñ o kaout un niver izel a vouezhioù e 1974, dont a ra a benn da vezañ teir gwech er pevare plas evit ar c'hentañ tro (e 1988, 1995 ha 2007). Gant ur souezhadenn vras, tizhout a ra eil tro dilennadegoù prezidantel 2002, ha tapout a ra 17,8 % eus hollad ar mouezhioù e-tal ar prezidant Jacques Chirac, a oa bet harpet gant un « talbenn republikan ».
E verc'h Marine Le Pen a gemer e blas e 2011 evel prezidantez an Talbenn Broadel, hag eñ a zeu da vezañ prezidant a enor. A-benn ar fin eo skarzhet eus ar strollad e 2015.

Hent politikel Jean-Marie Le Pen zo bet unan gant kalz disklêriadurioù kudennus, ar pezh a zo bet abeg da damalloù gouennelouriezh, enepyezuvegezh, betek ma vije skarzhet eus an FN. Bet eo bet barnet meur a wech evit apologiezh torfedoù- brezel, nac'hañ torfedoù a-enep Mab-Den, broudañ d'ar c'hasoni, dispartioù ha feulster gouennel, kunujenniñ foran ha feulster ; gwech-ha-gwech ez eo kondaonet pe didamallet.

Krouet en deus ar strollad Comités Jeanne e 2016 ha chomet eo prezidant a enor an FN betek 2018. Echuiñ a ra da vezañ kannad europat ha kuitaat a ra ar vuhez politikel e 2019, goude bezañ bet pevar bloaz ha tregont er Parlamant europat, 63 bloaz goude e zilenn kentañ evel kannad.

## Daveoù
Kastell Egeskov

**Kastell Egeskov** zo ur c'hastell e Danmark, e-kichen kêr Kværndrup, war enez Fyn.

Kentañ meneg eus ar c'hastell a voe e 1405. Hogen ar c'hastell a anavezomp bremañ a voe savet e 1554 gant Frands Brockenhuus.

Abalamour d'ar brezelioù diabarzh a voe e Danmark, kalz noblañsed a rae o annez e kestell-kreñv. Savet e voe ar c'hastell-mañ war bilotoù koad siket en ul lenn vihan ha ne dap ket ouzhpenn 5 metr donder. Gwechall ne c'halled diraez ar c'hastell nemet dre ur pont. Hervez ar vojenn e voe diskaret ur goadeg derv a-bezh evit sevel diazezoù ar c'hastell, alese an anv "Egeskov" (koad derv).

Daou savadur bras a ya d'ober ar c'hastell, liammet gant ur voger doubl ha tev hag a zo enni skalieroù kuzh. 

Perc'hennet e voe ar c'hastell gant an tiegezh Brockenhuus betek 1784, pa dremenas etre daouarn an tiegezh Bille-Brahe. E 1882 e tremenas d'ur skourr eus an tiegezh-se, konted Ahlefeldt-Laurvig-Bille, a zo perc'henned bremañ.

E kastell Egeskov ez eus meur a virdi gouestlet d'ar c'harbedoù : un dastumadeg kirri, un dastumadeg marc'hoù-tan, un dastumadeg karbedoù-nij, unan karbedoù sikour (klañvgirri ha re all) hag ur mirdi diwar-benn istor al labour-douar.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel   

## Notennoù
Virgulenn-grec'h

Ar **virgulenn-grec'h** (liester : virgulennoù-krec'h) per ar **skrab** (liester : skraboù) a zo un arouezenn boentaouiñ — ' — hag a dalv da verkañ ur c'hoazhadur pe implijet evel sin diakritek pe evel lizherenn.

## Istor
Pietro Bembo eo an den kentañ en deus implijet anezhañ e *[[De Aetna]]* (1496). Kinniget e oa bet e galleg gant Geoffroy Tory (1529). Implijet e veze neuze evit koazhadurioù. Kinniget e oa e saozneg evit koazhadurioù ivez e XVI<small><sup>vet</sup></small> kantved, diwar skouer ar galleg.

## Arouezennoù poentaouiñ all

* daouaskoù,
* daoubik,
* gourskej (pik-skej, pik-virgulenn),
* klochedigoù,
* krommelloù,
* pik,
* pik-estlammiñ (pik-estlamm),
* pik-goulenn,
* pikoù-arsav.
Jordan Bardella

**Jordan Bardella**, bet ganet d’an  e Drancy (Seine-Saint-Denis), zo ur politiker gall, prezidant ar Rassemblement national (RN) abaoe 2021.

## Red-micher
Emezelañ en RN a reas e 2012, pa oa 17 vloaz.

E miz Gouere 2021 e voe anvet da gentañ eilprezidant an RN, hag abalamour da se e voe prezidant etretant e 2021 e-lec’h Marine Le Pen.

E miz Kerzu 2022 e voe dilennet da brezidant an RN.

E-kerzh dilennadegoù ar gannaded da Barlamant Europa e 2019 ha 2024 e voe penn listenn an RN.

## Daveoù
American way of life

An **American way of life** ("doare amerikan da vevañ") pe **American way** zo un droienn saoznek hag a glask ezteurel buhezegezh Stadoù Unanet Amerika, displeget evel Life, Liberty and the pursuit of Happiness (ar vuhez, ar frankiz ha klask bezañ evurus). E-kreiz doare bevañ Stadoù-Unanet Amerika emañ ar bennaenn-se, ha graet e vez eus an American way of life ur pal da dizhout dre labourat fonnus. Ar meizad-se a vez kemmesket alies gant hini an "dreistelezh stadunanat"", ar gredenn ez eo dibar sevenadur ar vroad-se.
Julian Assange

**Julian Paul Assange**, ganet Hawkins d'an , zo un embanner ha difreter aostralian, diazezer WikiLeaks e 2006. Dont a reas da vezañ brudet dre ar bed e 2010 goude ma voe embannet gant WikiLeaks ul lodenn eus dielloù fuet degaset gant Chelsea Manning, enno titouroù spierezh arme ar Stadoù-Unanet, luc’hskeudennoù eus un dagadenn aer gant ar Stadoù-Unanet e Baghdad, deizlevrioù arme ar Stadoù-Unanet eus brezelioù Afghanistan hag Iraq, ha kablennadoù diplomatel ar Stadoù-Unanet. Gounezet en deus meur a briz evit e embannadennoù hag e labour kazetenniñ.

## Aferioù justis
E 2012 en deus klasket Assange repu e kannati Ecuador, e Londrez, rak tamallet e oa bezañ gwallet ur vaouez. Chom a reas eno betek 2019, ma voe bac’het er Rouantelezh-Unanet. E 2024 e voe skoulmet un emglev gant justis an SUA ha dieubet Assange.

## Daveoù
Saozon (Sant-Brieg)

**Saozon**, anvet ***Cesson*** e galleg, e oa ur barrez kozh eus eskopti Sant-Brieg, bet staget ouzh Sant-Brieg da vare an Dispac'h gall.

## Douaroniezh

## Anv
* Jean-Yves Le Moing : **Sesson**, 1263
* Erwan Vallerie : **Sesson**, 1144; **Sessonio**, 1371; **Cesson**, 1516; **Soissons**, 1630.

## Istor
* Un tour hag ur c'hreñvlec'h  a oa bet savet eno er bloavezh 1395 war urzh an dug Yann IV.
* Dre skrid-embann ar roue Charlez IX, roet e 1565 eo bet staget aotrouniezhoù kontelezh Bro-Oueloù ha Saozon.  
* Er bloaz 1592, sezizet eo bet kreñvlec'h Saozon gant dug Mercoeur; ne blegas ar c'hreñvlec'h nemet goude 450 tenn kanol. 
* Er bloaz 1598, lamet eo bet ar plas-se digant dug Mercoeur gant ar marichal de Brissac.
* D'ar 17 a viz Ebrel 1598, urzh zo bet roet da Prechant-Ruffelet, senesal Sant-Brieg, gant ar roue Herri IV, da ziskar ar c'hreñvlec'h.
* Saozon zo bet staget ouzh Sant-Brieg er bloaz 1792.

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Notennoù
Robbie Robertson

**Jaime Royal Robertson**, bet ganet d'an 5 a viz Gouere 1943 e Toronto, Ontario (Kanada) ha marvet d'an 9 a viz Eost 2023 e Los Angeles, e Kalifornia (SUA), anavet evel **Robbie Robertson**, a oa ur soner, sonaozour hag produer pladennoù kanadian. Kaner ha soner gitar ar strollad *[[The Band]]* e oa.

## Liammoù diavaez

* * Robbie Robertson war IMDb
Kerzhadeg al lorc'h

**Kerzhadeg al lorc’h**, a zo ***Gay Pride*** hec'h anv orin saoznek ("Lorc'h Heñvelrevel"), eo abadenn bennañ al luskad LGBT. Reiñ a ra da welout an dud heñvelrevel, divrevel, *queer*, treuzrevel, ha tud all hag a c’houlenn frankiz ha kevatalded etre an tuadurioù hag an identelezhioù revel.

Krouet eo bet da-heul emsavadegoù Stonewall er Stadoù-Unanet e 1969, ha bremañ e vez aozet bep bloaz e meur a vro dre ar bed, peurliesañ e miz Even, miz ar Lorc’h.

D'ar  e voe aozet Pride kentañ er bed e Chicago, ha goude-se unan all e San Francisco. En deiz war-lerc'h e voe aozet emvodoù brasoc'h e New York (anvet *Christopher Street Liberation Day*) hag e Los Angeles.

En Europa e voe aozet ar gerzhadeg kentañ d'an  ; bodañ a reas 200 den e Münster (Alamagn).

D’an deiz a hiviz e vez aozet kerzhadegoù e broioù eus an holl gevandirioù. Koulskoude e chom lec’hioù ma vez diaes, pe difennet, ober anezho, evel Rusia pe Turkia lec'h ma 'z eo difennet ar gerzhadeg abaoe 2014.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ar C’herzhadegoù er Stad C’hall

## Daveoù
8 × 27 mm

An **8 × 27 mm**, anvet ivez **8 × 27 mm R**, **8 mm Revolver 1892**, pe **8 mm Lebel** gant ar CIP (arabat droukveskañ gant ar c'hartouchennoù 8 × 51 mm R implijet er fuzuilhoù Lebel), zo ur munision ijinet evit ar Revolver modèle 1892 implijet gant an arme c'hall ha nerzhioù stad a bep seurt e Frañs eus fin an  kantved betek deroù ar bloavezhioù 1960. Ar stummoù kentañ eus ar munision a oa enne boledoù plom gwisket gant kouevr ha douilhezoù leuniet gant poultr du. Tamm-ha-tamm e voe kemeret e blas gant poultr hep moged. Boledoù enne plom nemetken a voe implijet war-lerc'h ivez.

## Daveennoù
Tank etre

An **Tank etre** zo anv ur rummad tankoù, hag a veze implijet-kenañ e-kerzh an Eil Brezel-bed. Ur c'hempouez e oant etre an tankoù skañv a c'helle fiñval bliv hag an tankoù ponner hobregonet hag armet-mat. Rummatadur an tankoù etre n'eo ket diazezet war ar pouez, met kentoc'h war an implij a vez graet anezho; da skouer an tankoù alaman eus an Eil Brezel-bed Panzerkampfwagen V Panther hag a zo tankoù etre a oa ken ponner ha darn eus an tankoù ponner a oa implijet gant ar Gevredidi d'ar mare-se. An tankoù produet ar muiañ, marc'hamatoc'h hag efedusoc'h eus an Eil Brezel-bed (ar Panzer IV alaman, an T-34 soviedat, hag an hini stadunanat an M4 Sherman) a oa tankoù etre, an  holl anezho. Meur a linenn tankoù etre a oa deuet da vezañ tankoù stourm diazez evit darn eus ar broioù.

## Pennadoù kar
* Tank skañv
* Tank ponner
* Tank dreist-ponner
* Tank stourm diazez
Cyril Ramaphosa

**Matamela Cyril Ramaphosa**, ganet d'ar 17 a viz Du 1952 e Soweto, zo ur politikour suafrikan, prezidant Republik Suafrika abaoe ar 14 a viz C'hwevrer 2018.

Bet eo bet sindikalour ha paotr a aferioù. Bez-prezidant Suafrika eo bet etre 2014 ha 2018. Dilennet eo bet da brezidant an ANC e 2017, ha deuet eo da vezañ prezidant ar vro e 2018 da heul dilez Jacob Zuma. Prezidant Unaniezh Afrika eo bet ivez e 2020.
5,7 × 28 mm

Ar **5,7 × 28 mm** zo ur munision ijinet er bloavezhioù 1990 gant an embregerezh belgiat FN Herstal evit an armoù-dorn. Implijet e veze da gentañ er pistolennoù Five-SeveN hag er pistolennoù-mindrailher FN P90. Deuet eo da vezañ unan eus kalibroù standart AFNA.

Hervez o froduer eo uheloc'h o galloud-herzel evit kartouchennoù 9 mm Parabellum, ha gouest int da dreuziñ tokarnioù pe jiletennoù enepboledoù an arme betek 200 metr. Koulskoude e kollont ar braz eus o galloud goude 200 metr ha n'int ket gouest da dreuziñ ouzhpenn 40 cm jelatin, ar pezh a zo mat evit an nerzhioù polis pe surentez o deus ezhomm da gaout munisionoù gante nebeutoc'h a riskloù da vont pelloc'h evit o sibl.

## Implij
Pa oa kambret un dornad armoù hepken (evel an AR-57) evit ar 5,7 × 28 mm betek ar bloavezhioù 2010, ledanaat a ra o listenn abaoe un nebeud bloavezhioù. Embregerezhioù bras a ginnig bremañ pistolennoù evit ar gartouchenn : Ruger 5.7, Smith & Wesson M&P, TİSAŞ PX-5.7 ha KelTec PR57 da skouer.

## Daveennoù
A7V

Ar **Sturmpanzerwagen A7V** a oa un tank ponner krouet hag implijet gant Impalaeriezh Alamagn e 1918 e fin ar C'hentañ Brezel-bed. Kant diaz eus an tank-se a oa bet urzhiet e penn kentañ ar bloavezh 1917, dek da vezañ peurechuet evel karbed stourm gant an hobregon, hag ar re all da vezañ implijet evel karbedoù dezougen Überlandwagen. An niver da vezañ karbedoù stourm a oa bet uhelaet da ugent nebeut amzer war-lec'h. Kroget e oa da implij anezho er stourm e miz Meurzh hag Here 1918. An tankoù nemeto e oant bet o vezañ savet gant Alamagn e-kerzh ar Brezel-bed kentañ hag implijet en emgann, bez e oant bet ivez ar c'hentañ tankoù alaman implijus. Savet e oant bet evel respont d'an tankoù saoz. An A7V zo gwelet evel un tank savet gwelloc'h eget ar re saoz, met re nebeut anezho a oa bet savet a-benn ar fin rak ker ha diaes e oant da broduiñ.
## Adstummoù
* **A7V-U**: (*umlaufende Ketten* = "biskoulennoù o redek tro-dro"). Ur steuñv a vije bet da gaout un tank a c'hellje ruilhañ war an holl dachennoù evel ar re saoz. An A7V-U a chome gant an diaz Holt met gant ur stumm dodekaedr rombek evit ar c'houc'h ha gant biskoulennoù a rae an dro. Ar peurrest a oa damheñvel, met brasoc'h

* **A7V Flakpanzer**:  Da vezañ savet gant ur c'heflusker dres dindan ar sturier. Ar wech kentañ eo en istor ma oa bet soñjet en un tank enep kirri-nij.

## Adkemer er sevenadur
* Gallout a reer bleniañ an A7V er c'hoari video Battlefield 1
Treuzkas (mekanikerezh)

Un **treuzkas** zo ur stignad mekanikel a ro an tu da dreuzkas, pe da amdreiñ, ul luskad eus ur pezh d'egile. Talvezout a ra an elfenn-mañ eus ur chadenn energiezh evit azasaat ar c'houblad hag an tizh etre an organ keflusker hag an organ deuet diwarnañ.

Treuzkas ar fiñv zo unan eus implijoù pemdeziekañ elfennoù ar mekanikerezh hollek, da lavaret eo mekanikerezhoù evit erlec'hiañ dorn Mab-den.

Diouzh ar mekanikerezhoù, an treuzkas zo mentaet evit a sell ouzh :

* lec'hiadur ul lodenn eus ar mekanikerezh 
* al lusk a glasker kaout;
* an nerzh, pe ar c'houblad nerzhioù a glasker 
* ar galloud

Restr:Chain.gif|Treuzkas dre chadenn ha rod dentek.
Restr:Dülmen, Heilig-Kreuz-Kirche, Uhrwerk -- 2019 -- 3060.jpg|Treuzkas dre engrenadurioù.
Restr:Universal joint.gif|Treuzkas dre stagadenn kardan.
Restr:Worm Gear.gif|Treuzkas dre viñs difin
5vet Panzerdivision SS Wiking

Ar **5vet Panzerdivision SS Wiking** (alamaneg: 5. SS-Panzerdivision Wiking) pe **SS Division Wiking** a oa un unvez troadegiezh adaozet en un divizion hobregonet evel unan eus an 38 divizion eus ar Waffen-SS en Alamagn Nazi. E-kerzh an Eil Brezel-bed, an divizion a voe implijet war Talbenn ar Reter. Kodianañ a reas d'an 9 a viz Mae 1945 gant an nerzhioù lu stadunanat en Aostria.

An divizion a oa bet savet gant un nebeud bagadoù emouestlidi estren eus Danmark, Norvegia, Sveden, Finland, Estonia, Island, an Izelvroioù ha Belgia. Ar bagadoù-se a oa sanket en o fennoù gant ar propaganda brezel e oant un unvez stourm paneuropat hag implijet e oant ivez evit brudañ ar soñj-se. En gwirionez, an divizion zo bet a-holl-viskoazh unan savet gant Alamaned dreist-holl.
Rheinmetall AG

**Rheinmetall AG** zo un embregerezh sevel otoioù hag armoù alaman, lec'hiet en Düsseldorf, en Alamagn. Ar strollad ekonomikel a oa bet degemeret en DAX, roll an ti-eskemm alaman e miz Meurzh 2023. Ar pempvet saver armoù brasañ eo en Europa, ha produiñ a ra karbedoù stourm hobregonet liesseurt kement ha karbedoù dezougen soudarded.
Scout Rifle

Ar **scout rifle** (*karabinenn sklêrijenner*) zo ur meizad arm-tan ijinet e penn-kentañ ar bloavezhioù 1980 gant ar Stadunanad Jeff Cooper (1920-2006). E bal e oa kaout un arm-skoaz liezimplij evit ar chase hag an dreistbevañ en un endro gant redioù kreñv.

## Deskrivadur
E 1983 ha 1984 e voe aozet emgavioù anvet *Scout Rifle Conference* er stand tennañ ha kreizenn-bleustriñ *Gunsite Training Center* (Arizona), perc'hennet gant Jeff Cooper, bet letanant-koronal er Marines ha kelenner tennañ. Pal an emgavioù e oa termeniñ tresoù armoù-skoaz an dazont, o tennañ splet eus araokadennoù ar mare war dachenn an danvezioù hag ar binvioù optik, hag en ur glask sevel ur garabinenn liezimplij evit un den e-unan o chaseal pe o treistbevañ en un endro diaes.

### Perzhioù nesañ
Diwar an emgavioù e teuas perzhioù nesañ a ranke bezañ reoù ur *scout rifle* :

* ur **gulasenn-vorailh**, a zo peurliesañ fiziaploc'h evit ur gulasenn damaotomatek. Hervez Cooper ne zegase netra ur sistem damaotomatek d'ar chaseourien pa oa ret dezhe tizhout o sibl en tenn kentañ.
* ur **pouez izeloc'h evit 7 lur** (war-dro 3,1 kg) en holl, evit gellet dougen an arm e-pad pell ha war tachennoù diaes ;
* ur **c'halibr boutin**, aes da gavout ha galloudus a-walc'h evit lazhañ ul loen betek 1000 lur a bouez (war-dro 450 kg) en un tenn. An .308 Winchester a voe dibabet gant Cooper, o vezañ ma oa kalibr standart kalz armoù eus an AFNA d'ar poent-se.
* ur **resisted** mat a-walc'h evit gellet tennañ tri boled e 10 cm da 200 metr.
* ul **lunedenn** aes da zivontañ ha tost da veg ar c'hanol evit chom hep jeniñ an adkargañ gant ar vorailh. Ur c'houch a ranker kaout war an arm betegoût e vefe torret al lunedenn.
* un arm (39 meutad d'ar muiañ, war-dro 990 mm) hag ur c'hanol (19 meutad d'ar muiañ, war-dro 48 mm) **berr a-walc'h** evit gellet dornata anezhañ aes.
* ur sistem stabilaat evel ur senklenn Ching pe un daoubez.

### Skouerioù karabinennoù scout
Diazezet e oa pimpatromoù kentañ Jeff Cooper war ar Remington 600. Hiziv an deiz e kaver un nebeud karabinennoù savet diwar meizad ar *scout rifle*. Produet e vezont gant embregerezhioù amerikan evit ar braz anezho :

* Ruger Gunsite Scout Rifle
* Mossberg MVP Scout
* Savage Model 11 Scout
* Steyr Scout
* Springfield M1A Scout Squad

## Levrlennadur
*  COOPER Jeff, *The art of the rifle*, Paladin Press, 1997, 104 p.

## Daveennoù
Plaverez

Ur **blaverez** a vez graet eus un nijerez gant divaskell stag hag a implij nerzh ar reaktadur etre an aer ha gorre an nijerez evit fiñval en un nij dieub ha n'eo ket gant nerzh ur c'heflusker. Darn eus ar plaverezioù n'int ket savet gant ur c'heflusker, memes ma vez ul lod anezho, ar plaverezioù-kefluskek, hag a zo dafaret gant kefluskerioù bihan evit reiñ an tu dezho da gaout un hed-nij hiroc'h. E-leizh a zoareoù plaverezioù a vez kavet hervez an doare ma'z eo bet savet an divaskell, an efedusted aerodinamek, lec'hiadur ar sturier, an doare sturiañ ha kefridi ar blaverez. An darn vrasañ anezho a implij darvoudennoù meteorologel evit kenderc'hel da nijal. Ar plaverezioù a vez implijet dreist-holl evit sportoù aer pe evit plavañ evel dudi. Lod eus an nijerezioù egorel a zo bet savet evit diskenn evel ma ra ar plaverezioù, hag a-raok e oa bet implijet ar plaverezioù evel karbedoù-kas dreist-holl e-kerzh an Eil Brezel-bed. Kavout a reer ivez stummoù heñvel pe damheñvel ouzh c'hoarioù, hag ar re-se a c'hell bezañ savet evel ar c'hirri-nij paper.
Karr-nij paper

Ur **c'harr-nij paper** a vez graet eus ur c'harr-nij c'hoariell, an aliesañ ur plaver, savet dre plegañ (pe origami) ur follenn baper nemetken pe gant ur follenn paper kartoñs. Ar stumm implijetañ eo hini un tric'horn simpl gant ur fri tev, ha bannet e vez evel ur birig.
Oberiadur-brezel Market Garden

**Oberiadur-brezel Market Garden** (saozneg: *Operation Market Garden*) a oa bet un oberiadur-brezel gant ar Gevredidi  e-kerzh an Eil Brezel-bed. Stourmet e oa bet en Izelvroioù dalc'het gant Alamagn eus ar 17 betek ar 25 a viz Gwengolo 1944. Pal pennañ an oberiadur-brezel a oa sevel ur silhant 103 km en tiriad suj d'an alamanted gant ur beghent a-us d'an Nederrijn (tu izel ar stêr-veur Roen), evit krouiñ un hent d'ar Gevredidi da aloubiñ norzh Alamagn. Evit dont a-benn e oa ezhomm bezañ efedus ha tizhout palioù daou oberiadur all : krabanata 9 font gant nerzhioù kemmesk etre harzlammerien stadunanat pe saoz (lodenn "Market") hag a oa da vezañ heuliet gant treuzadenn ar pontoù gant un nerzh douar saoz (lodenn "Garden").
Bonapartouriezh

**Bonapartouriezh** (galleg : *bonapartisme*) zo anv un ideologiezh politikel awenet gant obererezhioù an daou impalaer Napoleon I ha Napoleon III. An droienn a vez implijet evit ober anv eus an dud hag o deus c'hoant e vefe adsavet an dierniezh Bonaparte hag o doare da ren. Gant ar ster-se, ur bonapartour zo un den hag a oa oberiant en ul luskad politikel mirour, roueelour, hag impalaerour en  e Frañs.

Ar vonapartouriezh zo bet ganet e 1814 gant kentañ diskar Napoleon. Er bloavezhioù 1840 e voe ganet hag unvanet an ideologiezh-se.

Goude Napoleon I, an droienn a oa bet implijet evit ober anv eus an holl bolitikerien o devoe kemeret perzh e Taol-stad an 18 a viz ar Vrumenn, ha dreist-holl ar re a oa bet e penn Ren ar Gonsuled (Jean-Jacques-Régis de Cambacérès, Napoleone Buonaparte, Charles-François Lebrun) ; goude-se e voe implijet ledanoc'h evit ober anv eus an dud a oa a-du gant ar C'hentañ hag an Eil Impalaeriezh c'hall. Ar vonapartourien o devoa c'hoant ma vefe un impalaeriezh renet gant an tiegezh Bonaparte, familh korsat Napoleon I hag e niz Napoleon III.

En amzer-vremañ e vez implijet an droienn en ur stumm kalz ledanoc'h, evit ober anv eus luskadoù pe tudennoù politikel a sav a-du gant ur galloud kreñv kreizennet, renet gant ur penn skedus, harp ouzh ul lu kreñv, ha mirour.

### Listenn ar vonapartourien o devoa goulennet ren war Frañs abaoe 1814
*Ar re a zo bet e penn Frañs a zo merket gant ur steredennig .
As (aerlu)

Un **As**, pe **nijer mailh**, a vez graet eus ur sturier kirri-nij brezel hag a zo deuet a-benn da bilat 5 karr-nij enebour pe ouzhpenn, e-kerzh un emgann en oabl. An niver resis a drec'hioù en aer a ranker tizhout evit bezañ degemeret evel As en un doare ofisiel a zo disheñvel hervez ar vro. ALies eo ar sifr pemp hag a zo an hini izelañ.

Mennozh an "as" a zo deuet war-wel e 1915 e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed, pa oa ar c'hentañ emgannoù etre kirri-nij. Da gentañ e oa un droienn propaganda evit lakaat tud an adreñv ha soudarded an talbenn da gaout harozed da azeuliñ pa oa ar brezel-bed o treiñ da unan uz gant kolloù spontus. Er brezel-se e oa diaes gwelet anat hiniennoù troadegiezh o tont war-wel hag obererezhioù an Asoù a oa kalz aesoc'h da implij. Krouet e voe skeudenn harozed evel marc'heien ar Grennamzer. E-kerzh ul lajad amzer verr, pa oa deroù ar stourmoù en aer, an nijerien varrekañ a c'helle eilpennañ da vat un emgann en aer. Evit darn eus ar brezel, siwazh, skeudenn an as a oa pell diouzh gwirionez ar brezel en aer, an nijerezioù brezel a nije e skouadrennoù o klask tagañ pa vezent niverusoc'h hag a-dreñv-kein. Ouzhpenn-se a-feur ma pade ar brezel, an aerluioù a oa muioc'h-mui mestr war an oabl dre an danvezioù diazez a oa tu da bostañ er brezel-se. Implij an droienn "as" evit ober anv eus an nijerien-se a oa kroget neuze e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed, pa oa bet ar c'hazetennoù eus Frañs oc'h ober anv eus Adolphe Pégoud, lesanvet **l'As** (an As) goude ma vije bet ar c'hentañ levier o vezañ bet pilet pemp karr-nij alaman. Ar Saozon a rae-int gant "star-turns" (ur ger implijet er show business).
Thulsa Doom

**Thulsa Doom** zo anv un dudenn ijinet gant ar skrivagner stadunanat Robert E. Howard ; enebour eo da Kull of Atlantis. Thulsa Doom a zo kroget e obererezhioù en istor berr "Delcardes' Cat". Goude-se e oa bet gwelet er c'homics hag er filmoù evel enebour Kull ha, diwezhatoc'h, en unan eus bedoù all Howard, Conan the Barbarian.

Thulsa Doom eo diaz darn eus an hudourien fallakr marv-bev en istorioù Howard, evel Tsotha-Lanti (er saga Conana) pe Kathulos (en istor berr Skull Face); un awen disteroc'h eo met adkavet e vez tresoù spered eus outañ en hudourien bev pe marv-bev ijinet gant Howard evel Thoth Amon, Thugra Khotan, Kathulos, ha Xaltotun memes ma'z int disheñvel-mik a-fed tres korf diouzh Thulsa Doom.
Enepfaskouriezh

An **enepfaskouriezh** zo un ideologiezh politikel enebet ouzh an ideologiezhoù, an aozadurioù hag an hiniennoù faskour. Ganet eo an ideologiezh-se er bloavezhioù 1920 e broioù Europa, en he barr e oa bet dres a-raok ma vije tarzhet an Eil Brezel-bed, pa oa enebet nerzhioù an Ahel ouzh broioù lies, a oa deuet da vezañ ar Gevredidi hag ouzh luskadoù hag aozadurioù rezistañs dre ar bed. An enepfaskouriezh a zo bet un dalvoudegezh o treuziñ an holl strolladoù politkel ha gant selloù ha doareoù d'ober liesseurt: anarkour, komunour, peoc'hgarour, republikan, demokrat sokial, sokialour ha sindikalour kement ha kreiz politikel, mirour, fankizour ha betek broadelour.

Ar faskouriezh, un ideologiezh politikel eus an tu-dehoù pellañ, dreist-broadelour, brudet evit bezañ bet implijet gant faskourin Italia ha gant an Nazied alaman, a oa kroget da zont war-wel e fin ar bloavezhioù 1910. Aozadurioù enepfaskour a oa kroget da ziwan er bloavezhioù 1920 evit enebiñ ouzh an ideologiezh nevez-se. Ar faskouriezh a oa deuet da vezañ ideologiezh ar Stad en Italia e 1922 hag en Alamagn e 1933, o reiñ nerzh da obererezhioù enepfaskour, evel ar rezistañs alaman d'an naziegezh hag ar strolladoù rezistañs italian. An enepfaskouriezh a oa bet un dra a bouez e Brezel Spagn, ar pezh a voe ur rakskeudenn eus an Eil Brezel-bed.
Papigod

Ar **papigod** a oa ur sport tennañ poblek e kêrioù Breizh adalek deroù ar  kantved. Ennañ e oa ret diskar ul lapous koad stag ouzh ur wern pe un tour, a-drugarez d'ur wareg, d'un arbalastr, pe d'un akebut diwezhatoc'h en Istor. *Papigod* a zo anv kozh ar peroked.

## Orin
Da vare ar brezel Kant Vloaz (1337-1453) e voe roet an droad da vourc'hizien zo pleustriñ war an tennañ digant duged Breizh. Re wan e oa arme an dugelezh evit difenn holl gêrioù ar vro, ha dre-se e c'halle bezañ efedusoc'h ar milisoù. Naoned a voe ar gêr gentañ roet ar privilaj dezhi gant an dug Yann V e 1407. Goude se e voe roet da Roazhon (1443) ha da gêrioù evel Gwened, Kemper pe Gwengamp e 1483. Kadarnaet e voe ar privilaj-mañ gant rouaned Frañs e 1547, 1598 ha 1645. E dibenn an  o doa c'hoazh 35 kumun privilaj ar papigod e Breizh.

Aotreet e oa ar genstriverien da bleustriñ da Sul kentañ ar miz peurliesañ, war un dachenn ispisial, warni ur wern pe ur c'hrog ouzh un tour da stagañ al lapous-koad, evel tourioù ar Papigod e Moñforzh hag e Felger, an Tour Duchesne e Roazhon pe Maez ar Roue e Gwengamp. Ur wezenn-derv a veze implijet e Kemper. En nevez-amzer e veze aozet ar c'henstrivadegoù. Ur mare pouezus e oa er Grennamzer ha lidoù a veze heuliet en o aozadur. Oferennoù ha dibunadegoù a veze kaset en degouezh-se. An tenner a zeue a-benn da ziskar al lapous a reseve profoù ha gwirioù evit ar bloaz, evel tonelladoù gwin pe un diskarg da baeañ ar mogaj. E Pondi e veze livet al lapous e gwer evel ur peroked, pe e gwenn evel ur pichon. E 1770 e voe difennet ar papigod e Rouantelezh Frañs a-bezh  : poblek e oa c'hoazh ar c'hoari e Breizh, evel e Kemper e-lec'h ma kemeras perzh 330 c'hoarier er genstrivadeg diwezhañ e 1770. 

Restr:Montfort-sur-Meu - Tour du Papegault 1884.jpg|Tour ar Papigod e Moñforzh.
Restr:Fougères (35) Tour du Papegault 05.JPG|Tour ar Papigod e Felger.
Restr:Rennes - Tour Duchesne - 2.jpg|Tour Duchesne e Roazhon.


## Daveennoù
Poelloniezh

Ar **boelloniezh** pe al **lojik**, eo studi ar poellata, da lavarout eo un arguzerezh, ma vez reizh pe get, hag a heuilh reolennoù furmel pe troet.

Al lojik (diwar an henc'hresianeg λογικὴ τέχνη, *logikè technē*, da lavaret eo "arz ar prederiañ" pe "arz an arguzenniñ") a denn dre vras ​​d'ar poellata. Al lojik a bled gant framm an arguzennoù hag o talvoudegezh. Dre hengoun eo al lojik ur skourr eus ar brederouriezh. Da gentañ e oa bet diorroet al lojik klasel e liamm strizh gant ar retorik.

Studi ar poellata hag ar wirionezioù eo al lojik. Evit se e ranker studiañ an disoc'hoù, ar raktresoù, an arguzennoù, sofour (*sophisme* e galleg ; *informal fallacy* e saozneg) hag ar preder kritikel. Kevreet eo al lojik gant teorienn an arguzennoù.

## Pennadoù kar
* Metafizik
* Etik
* Epistemologiezh
* an termen en holloueziadur
Makarov (pistolenn)

Ar **bistolenn Makarov**, anvet ivez **PM** (rusianeg : Пистолет Макарова, *Pistolet Makarova*) zo ur bistolenn damaotomatek un-ober ha daou-ober, krouet e 1948 en URSS gant Nikolai Makarov evit pourveziañ an Arme Ruz. Awenet eo gant ar pistolennoù Walther PP ha Walther PPK. Kambret eo evit ar munisionoù 9 × 18 mm Makarov ha mont a ra en-dro gant ur sistem argil berr. Un arm bihan eo, ha fiziaploc'h evit an Tokarev TT 33 implijet araozañ gant Soviediz.

## Implij

Kemeret he deus plas an Tokarev TT33 evel arm-dorn standart an arme soviedel e 1951. Produet eo bet dindan aotre e holl vroioù Pakt Varsovia. Implijet e vez hiziv an deiz c'hoazh gant an arme rusian ha gant armeoù all. E 2020 ez eus bet roet gant Estonia 7.000 skouerenn anezho da Ukraina.

Kaset e veze ivez gant an egoraerien soviedat, dezhe da c'hellet dreistbevañ betegoût e touarjent en ur vro c'houez en ur zistreiñ war an Douar. Kemeret e voe plas ar Makarov gant an TP-82 evit an implij-se adalek 1986.

Elfennoù an arm zo bet adimplijet er bistolenn PSS krouet e deroù ar bloavezhioù 1980.

## Er sevenadur
Abalamour d'e implij ledan er bloc'had soviedel e c'haller gwelet ar Makarov e meur a film pe stiradoù. E-touez a re vrudetañ anezhe emañ *[[Tommorow Never Dies]]* (1997), *[[The World Is Not Enough]]* (1999), *[[Lord of War]]* (2005), *[[Hitman (film, 2007)|Hitman]]* (2007), *[[Red Dawn (film, 2012)|Red Dawn]]* (2012) ha *[[OSS 117 : Alerte rouge en Afrique noire]]* (2021).

Ar PSS a c'haller implijout e c'hoarioù video eus ar rummadoù *[[Metal Gear Solid]]* ha *[[Call of Duty]]*, hag e *[[World of Guns: Gun Disassembly]]**.*

## Levrlennadur
*  BROWN Henry C., WHITE Cameron S., *The Makarov Pistol: Soviet Union and East Germany*, Edwin H. Lowe Publishing, 2016, 134 p., ISBN 978-0994168238
*  THOMPSON Leroy, *Soviet Pistols: Tokarev, Makarov, Stechkin and others*, Osprey Publishing, 2022, 80 p., ISBN 978-1472853486

## Daveennoù
Keir Starmer

**Keir Rodney Starmer**, bet ganet e Londrez d’an , zo un alvokad hag ur politikour saoz, penn Strollad al Labour abaoe 2020.

E miz Gouere 2024 e voe anvet gant Charlez III da gentañ ministr pa z’eas ar muianiver eus ar mouezhioù gant e strollad hag ar re aliañset gantañ e-kerzh dilennadeg kannaded ar Rouantelezh-Unanet.
## Daveoù