Munision

Ar **munision** eo ar pezh a garger en un arm-tan. Ennañ e kaver da nebeutañ ur gargad poultr da gas ur vannadell war-raok, hag ur vannadell pe meur a hini (drajez plom, boled, obuz). Disheñvelaat a raer peurliesañ ar munisionoù armoù-tan hiniennel (dindan 20 mm o c'halibr) diouzh ar munisionoù kanolierezh (a-us da 20 mm).

Abaoe eil hanterenn an XX kantved e c'hall munisionoù zo bezañ kaset dre o nerzh dezhe (roketennoù, misiloù), hag a-wechoù e c'hallont bezañ heñchet eus al leur pe kavout o hent o-unan. Ar vannadell a c'hall bezañ leuniet a-wechoù gant danvez-tarzh, shrapnel pe produioù kimiek.
## Munisionoù an armoù hiniennel
### Kartouchennoù an armoù hiniennel rizennet o c'hanol
Ar c'hartouchennoù a vez anvet peurliesañ diwar kalibr o boled pe ar c'hanol gouest da zegemer anezhe, lavaret e milimetroù pe e meutadoù, gant titouroù all war-lerc'h. Savet eo an holl vunisionoù modern er memes mod : skoer an arm a laka an emors a zo e strad ar gartouchenn da darzhañ en ur skeiñ warnañ. An emors a lak goude ar poultr da darzhañ en douilhez. Ar gaz produet a vount ar boled e-maez eus an arm dre ar c'hanol. An douilhez a vez tennet goude deus an arm, pe gant an tenner e-unan a-drugarez d'ur vorailh da skouer, pe gant an arm e-unan pa vez damaotomatek pe aotomatek.


Restr:Cartouche Boxer.jpg|alt=Kartouchenn evit un arm-dorn, kanol rizennet : 1. boled, 2. douilhez, 3. kargad poultr, 4. strad, 5. emors|Elfennoù diabarzh ur gartouchenn : 1. boled, 2. douilhez, 3. kargad poultr, 4. kreuzenn, 5. emors
Restr:Brastres kartouchenn kreuzenn.jpg|Elfennoù diavaez ur gartouchenn kalibr .338 Federal


#### Douilhez
An douilhez a vez graet e laton peurliesañ. Gellet a ra bezañ eeun (evel war kalz kartouchennoù evit an armoù-dorn), pe e stumm ur voutailh (*bottleneck*) evel war ar braz eus ar munisionoù armoù-skoaz modern. Ur wech tennet ar boled e krog krabanoù an arm en douilhez dre he strad evit kas anezhi er-maez, a-drugarez d'ur **bourled** (*rimmed*, evit ar munisonoù koshañ) pe d'ur **greuzenn** (*rimless*, munisonoù modernoc'h). Un nebeud munisionoù dezhe ur greuzenn o deus ur **gouriz** (*belted*) ivez a-us d'ar strad evit aesaat an adkambriñ.

Restr:Kleinkaliber 22lr.jpg|Kartouchennoù eeun, dezhe ur bourled : an .22 Long Rifle|alt=Kartouchennoù eeun, dezhe ur bourled : an .22 Long Rifle
Restr:45 ACP - FMJ - SB - 1.jpg|Ur gartouchenn eeun, dezhi ur greuzenn : ar .45 ACP evit an armoù-dorn|alt=Ur gartouchenn eeun, dezhi ur greuzenn : ar .45 ACP evit an armoù-dorn
Restr:7,62x54mmR Mosin Nagant.jpg|Ur gartouchenn stumm ur voutailh, gant ur bourled : ar 7,62 × 54 mm R|alt=Ur gartouchenn stumm ur voutailh, gant ur bourled : ar 7,62 x 54 mm R
Restr:45.7.92x33.jpg|Ur gartouchenn stumm ur voutailh, dezhi ur greuzenn : ar 7,92 × 33 mm Kurz|alt=Ur gartouchenn stumm ur voutailh, dezhi ur greuzenn : ar 7,92 × 33 mm Kurz


#### Doare skeiñ ha tarzhadenn
An emors a c'hell en em gavout e kreiz ar strad (evit ar **munisionoù skoet e kreiz**) pe dasparzhet war vord ar strad (evit ar **munisionoù skoet war o zro**). Stanket eo e foñs ar strad war ul lodenn anvet **[[Geriaoueg an armoù-tan#Annev|annev]]**. Tarzhañ a ra an emors pa vez skoet, ha degas a ra an darzhadenn da boultr ar gartouchenn war-eunn (evit ar munisionoù skoet war o zro), pe dre doulloù bihan evit ar munisionoù skoet en o c'hreiz.

Ar poultroù modern divoged a zo savet dreist-holl gant nitroseluloz. Kemeret o deus plas ar poultr du e dibenn an XIX kantved.

#### Boled
Ar boledoù, pe bannadelloù, a gaver alies plom pe kouevr enne. Pouez ar boled a vez eztaolet e grammoù pe e greun (1 c'hreunenn = 0,0648 gramm hag 1 gramm = 15,4324 greunenn). Doareoù boledoù disheñvel a gaver hervez o stumm hag o im:pli :
* LRN : *Lead Round Nose* ; boled plom simpl ha marc'hadmat, nann-wisket, ront e benn
* FMJ : *Full Metal Jacket* ; boled gwisket, da lavaret eo goloet gant metal kalet. Ne zistumm ket pa sko ouzh un dra.
* FMC flat : *Full Metal Case* ; boled gwisket, plat e benn, implijet er sportoù tennañ dreist-holl.
* JSP : *Jacketed Soft Point* ; boled gwisket, nemet e benn a zo gwak.
* JHP : *Jacketed Hollow Point* ; boled gwisket ha kleuz e benn, ar pezh a laka penn ar boled da zistummañ aesoc'h pa stok ouzh un dra en ur ober muioc'h a zistruj.
* SJ ESC : *Semi Jacketed Exposed Steel Core* ; kalonenn e dir damwisket, da doullañ ar jiletennoù enepboledoù.
* *Spitzer* : anv jenerek roet d'ar boledoù begek
* *Wadcutter* pe *Semi-wadcutter* : boledoù plaen o beg

### Kartouchennoù chase evit ar fuzuilhoù flour o c'hanol
Er c'hartouchennoù chase e kaver ur vourellenn etre ar poultr hag ar bannadelloù, ablamour da zasparzhañ mat nerzh tarzhadenn ar poultr. Ar bannadelloù a zo alies drajez plom, brasoc'h pe bihanoc'h hervez al loened chaseet, pe ur boled sanket penn-da-benn en douilhez evit chaseal loened brasoc'h (moc'h-gouez da skouer). Muioc'h-mui a vannadelloù dir a vez implijet e-plas ar plom, a zo difennet abaoe 2023 evit chaseal war dakadoù gleb. Douilhez ar c'hartouchennoù chase modern a zo graet o strad alies gant laton hag ar peurrest e plastik.

### Taolennoù ar munisionoù modern nesañ evit an armoù hiniennel
#### Munisionoù armoù-dorn

#### Munisionoù armoù-skoaz

### Normoù ar munisionoù evit an armoù hiniennel
Daou vodad a genlabour asambles evit lakaat normoù war ment ha galloud ar munisionoù :

* Ar **[[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]]** *(Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute)*, bodet ennañ ar braz eus produerien armoù-dorn Norzhamerika. Savet eo bet e 1926 diwar c'houlenn gouarnamant ar Stadoù-Unanet.
* Ar **[[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]** *(Commission Internationale Permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives)*, enni 12 bro eus Europa, Chile hag an Emirelezhioù Arab Unanet.

O fal eo gwiriañ eo sur ar munisionoù graet pep produer hag hollvedel evit ar c'halibr-mañ-kalibr, kuit da gaout munisionoù dañjerus peogwir int re garget gant poultr pe dibosubl da lakaat en un arm peogwir int kambret fall da skouer. Ar munsionoù gwerzhet er broioù-se a rank tremen dre un eskemmez amprouiñ a-raok bezañ lakaet en gwerzh. E Frañs emañ eskemmez amprouiñ Saint-Étienne oc'h ober al labour-se.

### Munisonoù gwerzhet ar muiañ
Evit meur a abeg eo diaes gouzout peseurt munisionoù a vez gwerzhet ar muiañ er bed. A-du emañ ar bras eus an dud arbennik evit lakaat an .22 Long Rifle e penn ar renkadur. Hervez titouroù dastumet gant Jim Harmer e 2022, renkadur ar munisionoù armoù-skoaz gwerzhet ar muiañ er bed a oa :

* .22 Long Rifle
* .223 Remington
* 6,5 Creedmoor
* .300 AAC Blackout
* .450 Bushmaster
* .308 Winchester
* .30-06 Springfield
* .300 Win Mag
* 6,5 PRC
* 7 mm Remington Mag
* .22-250 Remington
* 7 mm-08 Remington

## Livajoù ha stampilhoù

War ur munision e c'haller kavout titouroù war e broduer, e galibr, e vloavezh pe e zoare da skouer. Peurliesañ int engravet er metal pe livet war ar munision.

### Munisionoù bihan o c'halibr (dindan 20 mm)

#### Stampilhoù war gartouchennoù skoet war o zro
Abalamour da vent bihan ar c'hartouchennoù skoet war o zro implijetañ (.22 Long Rifle, .17 HMR pe .22 WMR) ne gaver ket kalz titouroù warne war-bouez ur stampilh engravet e strad an douilhez evit diskouez anv ar produer. Etre unan ha teir lizherenn a zo engravet peurliesañ.

#### Kartouchennoù skoet en o c’hreiz
O c'halibr a vez alies engravet war ar c'hartouchennoù modern, kuit da gaout gwallzarvoudoù diwar implij ur munision fall. Anv ar produer a gaver ivez. Stradoù kartouchennoù 'zo a zo gwerc'h, evel ar re broduet evit magañ an trafikerezh armoù-tan pe pa ne fell ket d'ur Stad reiñ da c'houzout pelec'h int bet produet. Livioù war veg ar boled a verk perzhioù ispisial ar munisionoù implijet gant armeoù AFNA :

* ruz : boled roudenner
* arc'hant : boled trebarzhus hag entaner
* glas : boled entaner
* du : boled trebarzhus
* arc'hant ha ruz : boled trebarzhus, entaner ha roudenner
* glas ha ruz : boled entaner ha roudenner
* ruz ha du : boled trebarzhus ha roudenner
* gwer : kartouchenn hep boled, penn e paper
* mouk : kartouchenn hep boled, penn e koad
* melen : munisionoù dezhe ur galloud-tarzhañ uhel
* gell : munisionoù dezhe ur galloud-tarzhañ izel

## Gwelet ivez
* Geriaoueg an armoù-tan
* Kartouchenn
* Kalibr

## Liammoù diavaez
*  Taolennoù normativel munisionoù an armoù hiniennel war lec'hienn ar CIP
*  Lec'hienn ar SAAMI
*  BE Saint-Étienne

## Daveennoù