open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean-Pierre Elkabbach

**Jean-Pierre Elkabbach**, (ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1937 e Oran - 2023), a zo ur c'hazetenner ha saver pennadoù-stur gall. Meur a bost uhel en deus e-barzh ar strollad Lagardère Media ha bet eo prezidant Europe 1 etre 2005 ha 2008.

## Yaouankiz
Jean-Pierre Elkabbach a voe ganet en ur familh yuzev e Oran. Bez en deus ur breur hag ur c'hoar yaouankoc'h. An tad a oa kenwerzher etrebroadel, ha sot gant ar vell-droad. An tad a vo besprezidat klub an Olympique de Marseille. Ar vamm ne laboure ket ; ober a rae war-dro ar vugale. Dimezet eo Jean-Pierre Elkabbach gant Nicole Avril.
Jimmy Hoffa

**James Riddle Hoffa**, lesanvet **Jimmy Hoffa**, ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1913 ha steuziet d'an 30 a viz Gouhere 1975, a voe penn uhelañ an unaniezh labourerien International Brotherhood of Teamsters (IBT) etre 1958 ha 1971. Steuziañ a reas e fin miz Gouhere 1975, d'an oad a 62 vloaz.
Dehiwala-Mount Lavinia

**Dehiwala-Mount Lavinia** (sinhaleg: දෙහිවල-ගල්කිස්ස Dehiwala-Galkissa, tamileg: தெஹிவளை-கல்கிசை), a zo unan eus kêrioù bras Sri Lanka, e Proviñs ar C'hornôg, e distrig Colombo.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh

## Poblañs
War-dro 245 974 a dud a zo o chom eno e 2012.

## Tud

## Liammoù diavaez
Gael Roblin

**Gaël Roblin,** ganet d'ar 27 a viz Kerzu 1972 e L'Haÿ-les-Roses (Val-de-Marne) zo ur stourmer breizhat eus an tu kleiz pellañ.
## Yaouankiz
Ganet e voe Gael Roblin e 1972 e L'Haÿ-les-Roses, hag e 1980 e tizimezas e dud. E 1987 ez eas gant e vamm da vevañ da Strasbourg. E 1990 ez eas da vevañ gant e dad e Breizh. Plijet bras e oa o selaou ar strollad Bérurier Noir.

## Stourmer
E 1997 ez eo deuet da vezañ mouezh-aotreet ar strollad broadelour breton Emgann.

## Gwalldaol Kever
* *Pennad spisoc'h : [[Gwalldaol Kever]]*
D'an 19 a viz Ebrel 2000 e voe Gwalldaol Kever en ur Mc Donald un implijiadez 28 vloaz Laurence Turbec a oa marvet.

E Mae 2000 e voe harzet Gael Roblin ha lakaet harzet da c'hortoz. E-pad ma oa toullbac'het e oa marvet e dad e miz Du 2003. E miz Meurzh 2004 e voe dieubet dre ma oa goullo betek-re an doser justis.

## Stourm a-enep ar CPE
Enskrivañ a reas en ur master war ar Brezhoneg-keltiek e skol-veur Roazhon 2. Nebeutoc'h evit ur bloavezh goude bezañ bet dieubet diouzh toull-bac'h la Santé en em gavas e-touez pennoù meur ar stourm a-enep lezenn Dominique de Villepin eno.

## Daveennoù
Negombo

**Negombo** (sinhaleg : මීගමුව *Mīgamuva*, tamileg : நீர்கொழும்பு *Nīrkoḻumpu*) a zo unan eus kêrioù bras Sri Lanka, e Proviñs ar C'hornôg, e distrig Gampaha.
Carl Muth

**Carl Borromäus Johann Baptist Muth** ganet d'an 31 a viz Genver 1867 e Worms hag aet da Anaon d'ar 15 a viz Du 1944 e Bad Reichenhall a oa un embanner alaman, brudet e oa evit bezañ krouer hag embanner ar gazetenn relijiel ha sevenadurel Hochland.

Adalek miz Mezheven 1942 en em vode Sophie Scholl, he breur Hans ha Carl Muth evit embann ha skignañ traktoù a-enep ar renad nazi hag ar brezel.
Jet Li

**Li Lianjie**, anavezetoc'h evel **Jet Li**, ganet d'ar 26 a viz Ebrel 1963 e Beijing, zo un aktour, produour filmoù sinaat.
Sondergericht

**Sondergericht** (brezhoneg: lez-varn ispisial) a oa lezioù-barn politikel da vare an naziegezh en Alamagn. Goude ma voe kemeret ar galloud gant an nazied e 1933, e oa bet kroget da vougañ an enebiezhioù en Alamagn. E-kichen ar sistem justis reizh e oa bet kroget da grouiñ ur justis politikel. Pal al lezioù-barn ispisial a oa saouzaniñ pobl Alamagn, met dre ma oa o galloud o kreskiñ e voe kemeret goustadik plas al lezioù-barn ordinal gant al lezioù-barn ispisial-se.
Naonegezh

**Naonegezh** zo un diouer bras a voued. A-wechoù e varv an dud diwar an naonegezh, pe e vezont gwan-gwan ken e tapont kleñvedoù all hag e c'hallont mervel ganto. Gallout a an naonegezh ra bezañ degaset gant abegoù lies evel eostoù fall, ur boblañs re stank, pe obererezh ur gouarnamant. An holl douaroù annezet dre ar bed a zo bet tapet deiz pe zeiz gant an naonegezh e-pad an Istor. 

Lec'hioù zo, dreist-holl en Afrika sub-Saharan, a vez tapet alies gant barradoù naonegezh. Ar rannved-se eo an hini a vez tapet an aliesañ gant an naonegezh abalamour d'ar c'hemmoù hin alies, ur gwall gudenn eo evit al labour-douar eno. Programoù sikour zo da gas boued etrezek Afrika.

## Un arm
E-pad an Istor ez eus bet renadoù o doa bet implijet an naonegezh evel un arm evit lazhadegañ ul lod eus o foblañs pe lazhañ o enebourien. An Impalaeriezh Otoman, pe ar Volcheviked o doa bet implijet an naonegezh evel-se.
* Lu ar Rouantelezh-Unanet en doa mirlec'hioù boued brasañ Europa e-pad Naonegezh Vras Iwerzhon met ne voe roet netra da dud Iwerzhon.
* An Impalaeriezh Otoman a implijas an naonegezh evit lazhadegañ kristenien an implaeriezh e 1915.
* Ar Volcheviked a implijas an naonegezh evit lazhadegañ ul lod eus poblañs Ukraina e-pad an Holodomor (ur ger ukrainek hag a dalvez kement ha "lazhadeg dre an naon").
Ducy

**Ducy** zo un anv-lec'h gallek, deuet eus un anv latin, Doccius pe Dussius. 

## Lec'hioù
*Ducy-Sainte-Marguerite‎
*Sainte-Honorine-de-Ducy
Pèire Godolin

,

**Pèire Godolin** (*Pierre Goudouli* pe *Goudelin* e galleg) (1580 - 10 a viz Gwengolo 1649) a oa ur skrivagner okitanek.

Ganet e voe e kêr Toloza, mab d'un alvokad. Studioù war ar gwir a reas ivez. Adalek 1617 e embannas skridoù a bep seurt, dindan gwarez pennoù bras Toloza, gant komzoù daou du, o c'hoari gant ar gerioù. Sellet a reer outañ evel brasañ barzh okitanek ar , awenet gant an Azginivelezh hag an epikurouriezh. Ur barzh arouez eo ivez, un arouez eus amzer dremenet Toloza, hag ul liamm etre barzhoniezh troubadoured ar Grennamzer hag adsav ar Felibrige en . Diskouez a rae en e skridoù e kare yezh e vro hag e felle dezhañ difenn anezhi. E oberenn anavezetañ eo *Lo Ramelet Mondin*, un dastumad barzhonegoù. 

Meur a zelwenn pe a vonumant zo bet savet en enor dezhañ, evel an hini a zo e kreiz-kêr Toloza, war ar blasenn Wilson.
Thésée (Loir-et-Cher)

**Thésée** a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e rannvro Centre-Val de Loire.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
17,61 km2 eo gorread ar gumun.

## Poblañs
War-dro 1 167 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Melestradurezh
E 2014 e voe addilennet Daniel Charluteau da vaer.

## Tud

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

## Notennoù
Selles

**Selles** eo anv meur a gumun c'hall.

* Selles (Eure)
* Selles (Marne)
* Selles (Pas-de-Calais)
* Selles (Saona-Uhel)

### Anvioù kevrennek
* Selles-Saint-Denis (Loir-et-Cher)
* Selles-sur-Cher (Loir-et-Cher)
* Selles-sur-Nahon (Indre)
Volksgerichtshof

Ar **Volksgerichtshof** (**VGH**, brezhoneg : « Lez-varn ar bobl») a oa ul lez-varn ispisial (Sondergericht), ul lez-varn politikel e-pad mare an Trede Reich. 

Pal pennañ al lez-varn-se a oa politikel, rak plediñ a rae gant an aferioù trubarderezh d'ar Stad, tagadennoù a-enep surentez ar Stad pe a-enep ar renad nazi. Krouet e oa bet gant Adolf Hitler goude tangwall ar Reichstag e 1933.
## Ur justis garv
Etre 1934 ha 1945, Lez-varn ar bobl a gondaonas ouzhpenn 10 980 den d'an toull-bac'h ha 5 179 den a voe kondaonet d'ar marv evit trubarderezh uhel. Roland Freisler a zo chomet stag ouzh ar Volksgerichtshof rak eñ eo a gondaonas ar muiañ a dud d'ar varv pe toull-bac'h difin alies en ur gunujenniñ anezho.
Yann-Vari Gwilhoù (Ar Mignon)

**Yann-Vari Gwilhoù** (26 Kerzu 1861-24 Kerzu 1931) a oa ur beleg ha skrivagner brezhonek. 

Eus Duaod e oa genidik. Kelenner e voe e kloerdi bihan Plougernevel, kure e Plougernevel hag e Plounevez-Kintin, person e Lanvaeleg hag er C'houerc'had ha chaloni a enor e fin e vuhez.

Kenlabourat a reas gant Erwan ar Moal en ur sevel pennadoù evit *[[Breiz (sizhunieg)|Breiz]]* hag *[[Arvorig]]*. Sinañ a rae anezho *Ar Mignon*. Gantañ e voe lakaet e brezhoneg *Danevell varzus Sant Brendan*, skrivet da gentañ e galleg gant Joseph Duchauchix, hag a voe embannet gant *[[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]]* e 1929 ha 1930.

## Notennoù
Joan Maragall

**Joan Maragall i Gorina**, ganet e Barcelona d’an 10 a viz Here 1860 ha marvet er memes kêr d’an 20 a viz Kerzu 1911, a oa ur skrivagner eus Katalonia.

## Buhez
Eus ur familh bourc’hizien e oa Joan Maragall ; e penn ul labouradeg gwiadoù edo e dad. Studioù war ar gwir a reas ar paotr met ne adkemeras ket stal ar familh. Labourat a reas un tammig en ur c’habined alvokaded a-raok labourat evit kazetennoù, ''Diario de Barcelona'' ha *[[La Veu de Catalunya]]*' da gentañ ha *[[La Ilustració Catalana]]* diwezhatoc'h. Dre e bennadoù e klaskas lakaat soñjoù modern da dremen e-touez bourc’hizien ha mirourien Katalonia. E-kichen e labour kazetennerezh e savas e-leizh a varzhonegoù ha kenlabourat a reas gant kelaouennoù lennegel evel *L'Avenç*, *Catalònia* pe *Joventut*. Unan eus tud anavezetañ kelc’hioù lennegel Katalonia e oa en e amzer ha klask a reas digeriñ ar vro war-zu Europa. Treiñ a reas oberennoù lennegel alamanek ivez, gant Goethe, Nietzsche, Novalis ha re all c’hoazh, hag evel-se e lakaas Katalaniz da ober anaoudegezh gant lennegezh Alamagn.

Gantañ e voe savet ar varzhoneg *[[Cant de la senyera]]* ("Kan ar banniel"), a voe lakaet sonerezh warni ha kanet gant laz-kanañ an Orféo Català. Kanet e voe evit ar wech kentañ e Montserrat e 1896 e-pad ul lid ma voe benniget banniel Katalonia. Implijet e voe *Cant de la senyera*, e-kichen *[[Els Segadors]]* evel unan eus kanaouennoù broadel Katalonia betek 1993. Er bloavezh-se e voe lakaet *Els Segadors* da ganaouenn vroadel en un doare ofisiel.

Ma oa stag-mat Maragall ouzh ar c’hatalaneg en deus bet skrivet pennadoù e spagnoleg ivez. A-fet mennozhioù politikel, hag eñ brogarour, e teuas da vezañ a-du gant ar soñj da gaout ur stad kevreadel evit al ledenez iberek : er c’hevread-se e vefe unanet evel pobloù dizalc’h holl vroadelezhioù al ledenez.

Mervel a reas e Barcelona ha beziet e voe e bered karter Sant Gervasi, e Barcelona.

Daou eus e vugale-vihan zo anavezet e buhez politikel Katalonia : Pasqual Maragall (bet maer Barcelona ha prezidant Generalitat Katalonia) hag Ernest Maragall.

## Notennoù

### Liammoù diavaez

* Joan Maragall i Gorina - Gran Enciclopèdia Catalana
* Arxiu Joan Maragall - e Levraoueg Katalonia
Loïsa Paulin

**Loïsa Paulin** (1888-1944) a oa ur skolaerez ha barzhez okitanek.
Ganet e oa e Réalmont, e Tarn, hag eno e varvas da 49 bloaz.

## Oberennoù
* *Sorgas* (1940)
* *La Ronda dels Mòrts* (1941)
* *Fresca* (1942)

## Liammoù diavaez
* Mille ans de littérature d'Oc
Divaeziañ

**Divaeziañ** a vez graet eus lusk an dud a ya kuit eus ar maezioù evit mont da vevañ e kêr. Liammet eo ouzh ar c'hêriekadur, ledanadur ar c'hêrioù.

## Notennoù ha daveennoù
The Course of Empire (taolennoù)

***The Course of Empire*** zo un heuliad taolennoù livet gant an arzour stadunanat Thomas Cole (1801-1848) etre 1833 ha 1836.
Romantel eo ar sell, liammet ouzh ar sevenadur pobl stadunanat ha fromoù ar mare-se. Aon a oa da welet ar vro o kouezhañ en e foull. Aliezik hag a-gelc'hiadoù e tistro an dodenn en oberennoù Cole, evel en e heuliad *[[The Voyage of Life]]*.
## Mammenn an oberennoù
Un awen lennegel zo d'an heuliad taolennoù *Course of Empire*, pa'z eo diazezet war *[[Childe Harold's Pilgrimage]]* (1812–18) ar barzh saoz Byron (1788-1824. Cole e-unan en devoa embannet bezañ awenet gant ar gerioù-se :

## An taolennoù
Cole en doa savet an heuliad taolennoù-se gant ur soñj resis da geñver o staliadur. Ar re-se a oa da vezañ staliet e trede leur ti e batron, Luman Reed, e 13 Greenwich Street, New York City Tamm-pe-damm e vefent bet da vezañ diskouezet evel-mañ :.

## Notennoù ha daveennoù
Moult-Chicheboville

**Moult-Chicheboville** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Moult ha Chicheboville.

## Monumantoù ha traoù heverk

Moult église Sainte-Anne.JPG|Iliz Moult.
Béneauville château.jpg|Kastell Béneauville.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Tintagel

**Tintagel** zo ur gêriadenn war aod gwalarn kontelezh Kerne-Veur, 1 782 annezad enni hervez niveridigezh 2011.
*Trevena*, eus ar c’herneveureg *Tre war Venydh*, e oa he anv betek 1850.

Savadur livusañ ar gêriadenn eo an ti-post kozh, un ti eus ar  bet lakaet da di-post en  hag a zo bremañ d’an *National Trust*, un aozadur prevez evit gwareziñ ar glad.
E-kichen ar gêriadenn, war bord an aod, ez eus dismantroù anvet « kastell ar roue Arzhur ». E-pad ar c'hwerc'hved kandved e oa tintagel ur gêr anavezet evit e kenwerzh. E bigi kenwerzh a zae betek kêr "Constantinople".

## Mojenn arzhuriek

E mojenn Arzhur, hervez *[[Historia Regum Britanniae]]* Jafrez Menoe, ec'h eo Tintagel al lec’h ma voe engehentet ar roue Arzhur. Evit gwir e kaver, war arvor ar gêriadenn, dismantroù hag a sav marteze d’ar , anvet *King Arthur's Castle*.
Furchadegoù graet er bloavezhioù 1930 gant Ralegh Radford a ziskouezas e oa ur manati keltiek hag ur c’hontouer marc’hadourezh eus ar  hag ar  tro-dro d’ur c’hastell eus an . Soñjal a reer e oa al lec’h ur greizenn eskemm pouezus gant ar bed kreizdouarel rik goude diskar an Impalaeriezh roman.
Gant furchadegoù nevesoc’h e voe dizoloet “Maen Artognou” e 1998.

## Trowardroioù
Mein-glas eus an Devonian a ya d'ober arvor tolead Tintagel. Un daou gilometr bennak er su da Dintagel, war-du Treknow, mein-glas an aod a oa bet implijet stank evit aozañ toennoù tiez peogwir e talc'h mat an dafar-se ouzh an uz. Mein-glas rannoùigoù kouevr zo e traezh an aod ivez, ar pezh a ro ul liv glas-turkez d'ar mor pa vez tomm an amzer.

## Arzoù
*Meneget eo Tintagel gant Alfred Lord Tennyson en e varzhoneg *Idylls of the King* ("Karantezigoù ar Roue").
**Tintagel* eo titl ur varzhoneg orkestrel aozet gant Sir Arnold Bax.

## Notennoù
Louvières

**Louvières** zo un anv-lec'h gallek hag anv meur a lec'h :

*Louvières, e Haute-Marne
*Louvières, e Calvados
*Louvières-en-Auge, en Orne
Iakov Djougachvili

**Iakov Djougachvili** (jorjieg: **იაკობ ჯუღაშვილი** Iakob Iosebis dze Jugashvili, ruseg : **Яков Иосифович Джугашвили**), bet ganet d'an 18 a viz Meurzh 1907 ha marvet d'ar 14 a viz Ebrel 1943, a oa mab henañ an tri bugel bet gant Jozef Stalin. Svetlana Allilouyeva ha Vassili Djougachvili e oa an daou vugel all.
Bez' e oa Iakov Djougachvili ar mab en doa bet Stalin gant e wreg kentañ, Ekaterina Svanidze.

Servijet en doa en Arme Ruz e-pad an Eil Brezel-bed ha prizoniet e voe pe en em rentañ a reas d'an Alamaned e-kerzh kentañ lodenn tagadenn an URSS gant nerzhioù lu an Trede Reich. Dizemglev zo da c'houzout penaos e oa marvet.
Hiziv-an-deiz e tisklêr an istorourien e varvas e kamp-bac'h Sachsenhausen.
Rhosyr (kumuniezh)

**Rhosyr** zo ur gumuniezh en Enez Mon, e Kembre. Emañ e mervent an enezenn. Anvet eo diwar kantrev Rhosyr, unan eus kantrevoù Kembre er Grennamzer.

E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant  a dud, ha  anezho (59,3%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Kern (menez)

**Kern** ur menez eo al lodenn uhelañ anezhi. 

Peurliesañ e vez anvet ar c'hern evel ar menez ma sav. Sed a c'hoarvez gant ar Menez Gwenn, da skouer. 
Pa vez meur a gern war ur menez e reer gant anvioù disheñvel, evel ma c'hoarvez gant Pumlumon, e Kembre, ma kaver :
*Pen Pumlumon Fawr (752 m), an hini uhelañ
*Pen Pumlumon Arwystli (741 m)
*Y Garn (Pumlumon) (684 m)
*Pumlumon Fach (668 m)
*Pumlumon Cwmbiga (620 m)
Piranshahr

**Piranshahr** (پیرانشهر e perseg ; پیرانشار e kurdeg ; Piranşəhr en azeri) zo ur gêr vras eus Iran, e proviñs Azerbaijan-e-gharbi (Azerbaidjan ar gornaoueg).

Unan eus brasañ kêrioù Kurdistan Iran eo. Kurded, ha kurdegerien, eo ar darn vrasañ eus an dud enni (90%). Kreskiñ a ra kalz an niver a annezidi : war-dro  e oant e 2016, pa ne oant nemet  e 1996.

Unan eus koshañ kêrioù Iran eo.
Mac'hagnerezh reizhel benel

Ar **mac'hagnerezh reizhel benel** a vez graet eus an holl obererezhioù graet evit tennañ ul lodenn eus kourzh ar merc'hed. Ar boazioù-se a gaver en Afrika, Azia ha Reter-nesañ. Heuliañ a ra ivez ar fiñvoù denel, ha kavet e vez hiziv-an-deiz e lec'hioù ha na oant ket boaz gant an doareoù-se (Europa, Stadoù-Unanet Amerika da skouer). An UNICEF a lak war-wel e vije bet evit ar bloavezh 2016 war-dro 200 milion a vaouezed gouzañverezed e 30 bro (27 en Afrika, Indonezia, Kurdistan Irak ha Yemen). Ar merc'hed oadet a 14 vloaz pe nebeutoc'h a zo 44 milion eus an hollad mac'hagnet.

Disheñvel eo an oberiadurioù mac'hagnerezh reizhel benel hervez ar strolladoù pe kornioù-bro. Gellout a ra bezañ kleizennañ pe troc'hañ an ellig en he fezh. Bezañ ez eus ivez eus an ezskej (troc'hañ ar muzelloù) betek gwelet ar muzelloù gwriet. Ar mac'hagnerezh reizhel benel na zegas ket mat e-mod ebet evit ar yec'hed. Degas a reont kudennoù lies d'ar gouzañverezed evel kolloù gwad e-pad ha goude ar mac'hagnañ, bilimadurioù troazhañ, kudennoù reizhañ, poanioù dibad, diskenn ar c'hoant reizh ha kudennoù e-pad ar gwilioudiñ. Dre an doareoù da gas an obererezhioù da benn mac'hagnañ-se e varv ul lodenn eus ar vaouezed e-pad pe nebeut amzer goude.

En desped d'ar poanioù ha marvioù, degaset gant ar mac'hagnerezh reizhel benel ez eus tud er broioù diorreet o tifenn an doareoù-se d'ober dre ma vefe un doare da zoujañ da hengounioù tud a orin all, memes er broioù e-lec'h ma ne oa ket graet seurt mac'hagnañ. E 2016 ne oa nemet 30 bro hag o doa sifroù ofisiel war ar mac'hagnerezh reizhel benel.
## Tabutoù a-enep an difenn
An denoniour stadunanat Eric Silverman en doa skrivet e 2004 e oa deuet ar mac'hagnerezh reizhel benel da vezañ « un dalc'h reizhek deuet war-wel e-kreiz an antropologiezh a-vremañ ». Lod denoniourien o deus bet tamallet d'ar stourmerien enebet d'ar mac'hagnerezh reizhel benel da vezañ "trevadennerien sevenadurel". Enebet e oa bet dezho da vezañ tud gant ur skiant a-vat ispriziet o nac'hañ diaz gwirioù hollvedel Mab-Den. Evit ar re a-sav a-du gant ar mac'hagnerezh ez eo chomet ar re enebet hep kemer e kont an endroadur sevenadurel lec'hel, o klask tamalañ drouk ar gerent a vefe stanket gant an hengounioù.
## Liammoù diavaez
*  Unicef, sifroù an dezrevell 2016

## Notennoù ha daveennoù
São Conrado

**São Conrado** zo un anv-lec'h portugalek e Brazil.

## Orin
Diwar anv Sant Conrado Piacenza (1290 – 1351), penedour ha sant italian .

## Lec'hioù
*Karter e kreisteiz kêr Rio de Janeiro
*Karter e Cariacica en Espírito Santo. 

## Pennadoù kar
*Conrado
*Konrad
Xbox

An **Xbox** zo ul letrin c'hoari ti ha kentañ hini an heuliad Xbox savet gant Microsoft. Embannet e oa bet d'ar 15 a viz Du 2001, e Norzhamerika, goude-se en Aostralia, Europa ha Japan e 2002. Ar c'hentañ gwech e oa da welet an embregerezh Microsoft o vont e-touez marc'had al letrinoù c'hoari video. Dre ma oa unan eus ar c'hwec'hvet remziad letrinoù ti e gevezas gant ar PlayStation 2 eus Sony hag an Nintendo GameCube. Bez e oa ivez ar c'hentañ letrin c'hoari video ti produet gant un embregerezh stadunanat abaoe an Atari Jaguar bet paouezet he froduerezh e 1996.
La cumparsita

***La cumparsita*** zo un tango savet e 1916 gant ar soner urugwaiat Gerardo Matos Rodríguez ha kanet gant ar c'haner arc'hantinat Carlos Gardel.

Gant Matos Rodríguez e voe savet an ton ; kempennet e voe gant Roberto Firpo ha sonet gant e laz. Ar c'homzoù avat a voe savet gant an Arc'hantinad Pascual Contursi. Lavaret e vez alies eo an hini sonet ar muiañ er bed.

*La cumparsita* zo ivez ur seurt kan broadel en Uruguay, hervez ul lezenn eus 1998.

Da gentañ e voe savet evel kan-bale gant ar studier tisavouriezh yaouank Gerardo Matos Rodríguez — entre diwezh 1915 ha deroù 1916 — a-benn karnaval ar Federación de Estudiantes del Uruguay. Kentañ ma voe sonet a voe gant laz Roberto Firpo en ostaleri La Giralda en Montevideo en 1916.

## Ar ganaouenn

## Filmoù
Daou film zo anvet *La cumparsita* :
* renet gant Antonio Momplet, e 1947;
* renet gant Enrique Carreras, e 1961.

## Liammoù diavaez
* Letra de la versión de Gerardo Matos Rodríguez

## Notennoù
The King's Own Calgary Regiment (RCAC)

**King's Own Calgary Regiment** eus ar Royal Canadian Armoured Corps, berraet e **KOCR** zo un unvez hobregonet eus al lu kanadian, ur skourr eus ar Primary Reserve diazezet e Mewata Armoury e Calgary, Alberta.

14th Canadian Army Tank Regiment unit patch.png|Skoed ar 14th Canadian Army Tank Regimente-pad an Eil Brezel-bed
KOCR AVGP.jpg|Karbed lijer ar KOCR

## Istor
### 1910-1913
Er bloavezh 1910 e voe krouet *King's Own*, pa oa bet savet ar 103rd Regiment (Calgary Rifles).
### 1914-1920
Ar 50th Battalion (Calgary), CEF a oa ur batailhon troadegiezh en nerzhioù-kas kanadian e-pad ar C'hentañ Brezel-bed.
Ar 50th Battalion a oa bet lakaet d'ar servij d'ar 7 a viz Du 1914 ha dezouget adal ar 27 a viz Here 1915. Erruet e oa e Bro-C'hall d'an 11 a viz Eost 1916. Stourmet en devoa evel lodenn eus an 10vet brigadenn troadegiezh kanadian, 4th Canadian Division e Bro-Chall ha Flandrez betek fin ar brezel.
Divodet e voe ar batailhon d'an 30 a viz Eost 1920.
### 1920-1938
E 1936, ar Calgary Regiment a oa unan eus ar c'hwec'h rejimant troadegiezh aotreet da dreiñ en un unvez hobregonet. Kemmet e voe e anv neuze evit dont da vezañ ar Calgary Regiment (Tank).
Lisandro Meza

**Lisandro Meza Márquez**, ganet e Los Palmitos (departamant Sucre, Kolombia) d’ar  ha marvet e Sincelejo (Sucre) d’an ), a oa un akordeoñser kolombian brudet evel kaner *[[cumbia]]*. Sonet en deus gant *[[Los Corraleros de Majagual]]*, a-gevret gant Alfredo Gutiérrez, Chico Cervantes, Cesar Castro, ha Calixto Ochoa.

## Albomoù
**Cocacolo Cabello* (1957)
**El Tigre del Acordeón* (1960)
**Mosaico Del Acordeón* (1960)
**Algería Sabanera* (1964)
**El Ritmo del Acordeón* (1965)
**Fiesta Sabanera* (1967)
**Upa Je* (1969)
**Rey Sin Corona* (1969)
**Siguen las Fiestas* (1970)
**Salsita Mami* (1970)
**En Nueva York* (1970)
**El Grande* (1971)
**El Chacho Del Acordeón* (1971)
**La Hija de Amaranto* (1972)
**El Brujo del Acordeón* (1972)
**El Accordion Pitador De Lisandro Meza* (1973)
**El Negrito* (1973)
**El Dios Cantor* (1974)
**El Campeón Mundial del Acordeón* (1975)
**La Hija de Amaranto* (1975)
**El Burro Leñero* (1976)
**La Botella Picomocho* (1977)
**Lisandro 78* (1978)
**El Innocente* (1978)
**El Sabanero* (1978)
**Sigo Pa' Lante* (1979)
**El León Del Acordeón* (1980)
**El Muchacho Alegre* (1980)
**Canción para una Muerte Anunciada* (1981)
**De Tal Palo Tal Astilla* (1982)
**Lejanía* (1982)
**¡Riiico...!* (Rico)* (1983)
**Solo Cumbias* (1983)
**Estás Pillao* (1983)
**¿Y la Plata Que?* (1984)
**Mi Carrito* (1985)
**El Sabroso* (1986)
**Alejo Y Yo* (1986)
**La Lay Del Ta* (1986)
**Lisandro Mezacladito* (1986)
**Grandes Éxitos con... Lisandro Meza y Su Conjunto* (1986)
**Mezacladito Vol. 2* (1987)
**El Sabanero Mayor* (1987)
**¡Aquí!* (1988)
**Mamando Gallo* (1988)
**Mezacladito Vol. 3* (1989)
**El Mandamás* (1989)
**Soy Colombiano* (1990)
**Alas De Olvido* (1990)
**Internacionales* (1990)
**De Fiesta por el Mundo* (1991)
**Mucho Lisandro Para Colombia Vol. 1* (1991)
**Amor Lindo* (1991)
**Éxitos Colombianos* (1991)
**Lisandro's Cumbia* (1991)
**Y su Conjunto* (1992)
**Infinito* (1992)
**El Goool* (1992)
**Mucho Para Colombia, Vol. 1* (1993)
**Lisandro's Cumbia* (Kinex, 1993)
**20 Grandes Éxitos* (1993)
**El Macho* (1993)
**Cumbias Colombianas* (1994)
**El Sabanero Mayor* (1994)
**Mi Razón de Ser* (1995)
**El Mago del Accordion* (1995)
**A Punta de Maíz* (1995)
**La Suegra* (1995)
**Por Que Usted Lo Ha Pedido* (1996)
**El Rey Sabanero del Acordeón* (1996)
**Pa'l Mundo* (1996)
**De Parranda en Mi Casa Vol. 2* (1997)
**Solo Por Ti* (1997)
**Benditas Mujeres* (1998)
**El Sabanero* (El Sananero Mayor)* (1999)
**Lisandro Meza: Éxitos Originales* (1999)
**El Sabanero Mayor* (Hay Amores que Matan)* (1999)
**De Parranda en Mi casa. Vol. 1* (2000)
**Los Super Éxitos De Lisandro Meza* (2000)
**El Embajador* (2001)
**Con Mucho Sabor...! * (Made in Colombia* (Hecho en Colombia))* (2002)
**Pa’ Todo el Mundo* (2003)
**Un Mundial de Éxitos* (2003)
**El Rey Sabanero* (2004)
**Su Majestad* (2005)
**Navidades con Lisandro Meza* (2006)
**Parapolitico No* (2007)
**¿Por qué no te callas?* (2008)
**La Univerisidad de la Cumbia* (2010)
**El Artista* (2014)
**Sueño Americano* (2016)
**De Parranda en Mi Casa Vol. 3* (2018)
**63 Años de Vida Artística'' (2020)

## Liammoù diavaez
* Cumbia Martha La Reina
Festung Europa

**Festung Europa** pe **Fortress Europe** (Kreñvlec'h Europa) a oa un droienn propaganda implijet gant ar Gevredidi hag an Trede Reich evit ober anv eus douar-bras Europa pa oa e dalc'h Alamagn an nazied, enebet ouzh douaroù ar Rouantelezh-Unanet en tu all da Vor Breizh e-pad an Eil Brezel-bed.

## Difennoù Europa 1940-1944
* *Pennad spisoc'h : [[Moger an Atlantel]]*
Evit Breizhveuriz, *Fortress Europe* a oa bet da gentañ un enor milourel roet da skouadrennoù eus ar Royal Air Force ha d'ar Gevredidi e-pad ar brezel. Implijet e oa ivez evit termeniñ douar-bras Europa a oa da vezañ bombezet.

E tu an Alamaned, *Festung Europa* a veze implijet evel termen propaganda. Un doare e oa da envel steuñv an difennoù savet gant Adolf Hitler hag ar Wehrmacht en Europa dalc'het evit talañ ouzh dilestradeg ar Gevredidi. E-touez an difennoù-se e oa savadur Moger an Atlantel, adaozadur al Luftwaffe hag ar C'hriegsmarine. Dre ma voe implijet muioc'h-mui gant an Alamaned e teuas an droienn da vezañ implijet gant ar gazetennerien hag an istorourien saoznek evit deskrivañ an holl strivoù difennerezh a oa graet gant an Ahel evit difenn douar-bras Europa.
The History of the Decline and Fall of the Roman Empire

***The History of the Decline and Fall of the Roman Empire***, "Istor diskar ha diwezh an Impalaeriezh roman", zo ul levr istor skrivet gant an istorour saoz Edward Gibbon (1737–1794) hag a gont istor ar sevenadurezh kornôgel – ennañ an aloubadegoù islamek ha Mongol – adalek an Impalaeriezh roman uhel betek diwezh Impalaeriezh Bizantion.

C'hwec'h levrenn a oa : al levrenn I e 1776, al levrennoù II ha III e 1781 hag al levrennoù diwezhañ e 1788–89.

## An danvez
Ar marevezh istorel etre 98 ha 1590 eo danvez an oberenn a gont an Impalaeriezh roman, istor deroù ar gristeniezh gant savidigezh an Iliz Stad roman. Kavet e vez ivez istor Europa]], ha klask a ra an istorour displegañ ar perag eus diskar an Impalaeriezh roman er c'hornôg hag er reter.

Dre ma klaskas sevel un oberenn istorel onest ha skiantel en ur implijout skridoù distank ar mare e voe adkemeret hentenn Edward Gibbon d'ober gant an istorourien a labouras war e lerc'h. Setu penaos e voe lesanvet Gibbon "ar c'hentañ istorour modern eus Henroma".
Ricimer

**Ricimer** pe **Flavius Ricimer** (c. 405 – 18 Eost 472) a oa ur jeneral roman, suev ha vizigot a orin, a oa bet anvet da *[[magister militum]]*. Eñ an hini a oa ar galloud gantañ en Impalaeriezh ar C'hornôg dre hanterouriezh krakimpalaerien adal 456 betek e varv en 472.

Krediñ a reer e oa mab d'ar priñs suev Requila ha d'ur verc'h da Walia, roue ar Vizigoted. Kristen arian e oa, ha oudard a vicher. Brezeliñ a reas da gentañ dindan ar *magister militum * Flavius Aetius ha mignon e oa da Majorian. Goude-se, dindan an impalaer Avitus, e voe trec'h war ar Vandaled ma voe savet da *magister militum praesentalis*.

Goude diskaret Avitus, dre ma n'halle ket, evel barbar a orin, ha dre ma oa arian a relijion, bout anvet da impalaer, e renas dre hanterourien krakimpalaerien a veze lakaet gantañ war ar gador-impalaer, ha tennet ha lazhet pa gare, evel Majorian pe Antemius, pa glaskent en em zieubiñ diouzh o gwarezer. Gant-se en deveze bec'h a-wechoù gant impalaerien ar Reter pa nac'hent kadarnaat e zibaboù.

Adal 455 e c'halle Ricimer goulenn bezañ lakaet da impalaer, met ne reas morse, rak gwell e kave chom a-dreñv ar re a zibabe, pa ouie re vat penaos e veze kont gant an impalaerien ha pa wele pet a oa bet drouklazhet, ha n'en doa ket c'hoant da gaout gwall fin evelto.
Señorita

**Señorita** zo ur ger spagnolek hag anv meur a ganaouenn

## Yezhoù all
* Fräulein, en alamaneg
* Mademoiselle, en galleg
* Senhorita, e portugaleg

## Kanaouennoù

**Señorita*, kanaouenn c'hallek gant ar Gall Christophe (kaner) e 1974,
**Señorita*, kanaouenn svedek gant Benny Borg e 1976, 
*"Señorita" gant Don Williams e 1987,
**[[Señorita EP]]*, gant Superdrag e 1999,
*"Señorita" gant Justin Timberlake e 2002,
**Señorita*, gant Vasco Rossi e 2005,
*"Señorita" gant Shankar Ehsaan Loy, kanet gant Farhan Akhtar, Hrithik Roshan, Abhay Deol ha María del Mar Fernández er film indian Zindagi Na Milegi Dobara e 2011,
*"Señorita", kanaouenn ar ganerez rouman *[[Inna]]* en albom *[[I Am the Club Rocker]]* e 2011,
*"Señorita" gant Vince Staples, e Summertime '06, e 2015.

*"Senorita", kanaouenn Jin eus *[[The Rest Is History]]*
*"Señorita", kanaouenn Soulja Boy eus *[[The Teen of the South]]*

## Pennadoù kar
* Señora
* Fräulein
Caumont-sur-Aure

**Caumont-sur-Aure**  zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aure emañ Caumont.
## Istor
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Caumont-l'Éventé, Livry ha La Vacquerie d'ober kumun nevez Caumont-sur-Aure.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Clair-et-Saint-Martin de Caumont-l'Éventé (b).jpg|Iliz katolik Caumont-l'Éventé.
FranceNormandieLivryParfouruLEclinChateau2.jpg|Kastell Parfouru e Livry.
FranceNormandieLaVacquerieLavoir.jpg|Poull-kannañ La Vacquerie.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Magister militum

***Magister militum*** (latin evit "Mestr ar Soudarded", liester *magistri militum*) a oa ur renk uhel e lu an Impalaeriezh roman uhel.
War e seblant e voe kroget da implij an titl e-kerzh ren Constantinus. Gant ar *magister militum* e oa galloudoù ar *[[magister equitum]]* (mestr ar varc'hegiezh) ha re ar *[[magister peditum]]* (mestr an droadegiezh).

Ar *magister utriusque militiae* a rae war-dro an holl nerzhioù lu hag an impalaer a chome e-karg eus ar bagadoù lu nepell diouzh Roma ; *magister militum praesentales* a raed anezhañ neuze.

Implijet e-unan, ar ger a dalveze d'ober anv eus an ofiserien a renk uhel koulz hag eus penn un oberiadur-brezel en ur c'horn-bro, an impalaer o vezañ ar penn uhelañ. Er skridoù gresianek e kaver an troiennoù *strategos* ha *stratelates*.

## Gwelet ivez
* Notitia Dignitatum
Joachim von Ribbentrop

**Ulrich Friedrich Wilhelm Joachim von Ribbentrop**, ganet d'an 30 a viz Ebrel 1893 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Here 1946, anavezetoc'h evel **Joachim von Ribbentrop**, a oa maodiern an aferioù estren evit an Trede Reich etre 1938 ha 1945.

Ribbentrop a oa bet pignet etrezek Adolf Hitler dre ma oa un den a aferioù en devoa beajet kalz gant un anaoudegezh kalz ledanoc'h eus ar bed estrenevit na oa hini forzh peseurt penn uhel Nazi. Ouzhpenn da-se e oa doujet e bed an aferioù. Prestet en devoa e di evit ar gejadenn guzh e miz Genver 1933 a lakaas Hitler war ar renk evit bezañ kañseller Alamagn. Deuet e oa da vezañ kuzulier Adolf Hitler, betek heugiñ an izili all eus ar strollad nazi. Evit tud all er strollad nazi, Ribbentrop ne oa nemet un den hep damant ha dic'houest. Fiziet e voe ennañ memestra ar post a gannadour e Court of St James (evit Rouantelezh-Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon) e 1936 ha goude-se maodiern aferioù estren Alamagn adalek miz C'hwevrer 1938.

A-raok an Eil Brezel-bed e voe unan eus ar re a savas ar Pakt dir (an emglev etre Alamagn hag Italia faskour) ha goude-se e oa deuet a-benn da sevel an emglev nann-argadiñ Nazi–Soviet, brudet evel Pakt Molotov–Ribbentrop (feur-emglev alaman-soviedel). Goude 1941, levezon Ribbentrop a oa aet war zigreskiñ kalz.

Harzet e miz Even 1945, Ribbentrop a voe barnet e-pad Prosez Nürnberg. Tamallet e voe dezhañ bezañ e-touez ar re kiriek d'an Eil brezel-bed, ha diazezerien an Holokost. D'ar 16 a viz Here 1946 e voe ar c'hentañ den barnet ha kondaonet d'ar marv o vezañ krouget.
Emgann Bro-Saoz

**Emgann Bro-Saoz**, pe **Breizh-Veur** (*Battle of Britain* e saozneg, *die Luftschlacht um England* en alamaneg), a oa bet un heuliad aeremgannoù e-pad an Eil brezel-bed, etre ar Royal Air Force (RAF) o tifenn ar Rouantelezh-Unanet hag an aerlu Luftwaffe. Bez e oa bet ar c'hentañ kampagn brezel etre aerluioù nemetken.

Evit ar Saozon e oa padet ent-ofisiel esu an 10 a viz Gouhere betek an 31 a viz Here 1940, da lavaret eo ne lakaer ket e-barzh mare an tagadennoù noz lesanvet Blitz. Eus tu an istorourien alaman n'eo ket degemeret an didroc'hañ-se, ganto e vez kaoz eus ur c'hampagn brezel a badas eus miz Gouhere 1940 betek miz Even 1941.

Palioù pennañ nerzhioù lu an Trede Reich a oa rediañ ar Rouantelezh-Unanet da c'houlenn un arsav-brezel, ha goude-se prientiñ un dilestradeg er Rouantelezh-Unanet anvet oberiadur-brezel Seelöwe. E miz Even 1940 e oa kroget gant ur blokus dre aer ha mor al Luftwaffe a oa kroget gant tagañ ar bigi dezougen ha brezel, porzhioù hag an arsanailhoù, evel hini Portsmouth. D'ar c'hentañ a viz Eost, al Luftwaffe a oa kefridiet gant freuzañ an RAF o tagañ ar RAF Fighter Command; 12 devezh war-lerc'h, e oa kemmet ar palioù evit aerborzhioù ar RAF kement hag al lec'hioù sevel kirri-nij.

Gant ma pade an emgann e voe ouzhpennet d'al Luftwaffe palioù all evel an uzinoù brezel pe frammadurioù strategiel. Ouzhpenn da-se e voe kroget gant ur c'hampagn bombeziñ spontañ war lec'hioù arouezius politikel ha war al lec'hioù anneziet gant trevourien.

An Nazied o devoa trec'het hag aloubet ar c'hevandir europat kornôgel, Bro-Saoz a oa e-unan rediet da dalañ ouzh ur riskl a zilestradeg. Pennoù-uhel al lu alaman a ouie e oa diaes da sevel un dilestradeg hag e vefe dibosubl hep rishañ da gentañ galloud meur ar Royal Navy war ar morioù. D'ar 16 a viz Gouhere Hitler en doa roet urzhioù a-benn kregiñ gant prientiñ an oberiadur-brezel Seelöwe a oa da vezañ un dagadenn dre ar mor met ivez gant implij an harzlammerien. Da gentañ e oa ret d'al Luftwaffe mestroniañ an oabl etre hini Bro-C'hall hini Mor Breizh hag hini ul lodenn eus Bro-Saoz. 

E miz Gwengolo e oa talet prientadurioù an Alamanted da geñver treiñ bigi trevour da bigi dilestrañ gant bombezadegoù noz ar c'hirri-nij bombeziñ RAF. Ouzhenn da-se al Luftwaffe ne oa ket deuet a-benn na da derriñ nerzhioù bombeziñ kement ha re difenn ar RAF. Hitler a roas urzh da baouez ar prientadurioù, ha goude-se da nullañ an oberiadur-brezel Seelöwe.
Kriegsmarine

**Kriegsmarine** (Morlu) a oa morlu alaman an Trede Reich eus 1935 betek 1945. Kemeret en doa plas ar c'h-Kaiserliche Marine (Morlu impalaeriel Alamagn), hini ar C'hentañ Brezel-bed, hag ar Reichsmarine, ar morlu alaman etre an daou vrezel. Ar C'hriegsmarine a oa unan eus an tri skourr ofisiel e nerzhioù lu an Trede Reich, gant an Heer (tirlu) hag al Luftwaffe (aerlu), an holl anezho suj d'ar Wehrmacht.

Ar C'hriegsmarine a oa bet diorroet prim e-pad an Aufrüstung, steuñv adarmañ ar morlu alaman e-pad ar bloavezhioù tregont (Feur-emglev Versailhez en devoa termenet un niver a vigi, ha difennet groñs da sevel listri-spluj alaman). 

Ar c'hentañ gwech ma voe implijet ar morlu alaman a voe e-pad Brezel Spagn, pa voe kaset lod eus ar bigi brezel tro-dro ar vro e-pad ar brezel diabarzh spagnol. An digarez a oa evit ma vefe talet ouzh broioù all da gemer perzh er brezel. E gwirionez e oa ar morlu alaman ad-u gant Franco en oberiadur-brezel Ursula.
## Bigi brezel
Pa oa kroget an Eil Brezel-bed, darn bigi ar Kriegsmarine a oa reoù modern: bliv, armet hag hobregonet mat. ur choaz e oa bet gant pennoù uhel al lu kement ha gant ar fed ober van da zoujañ ouzh difennoù Feur-emglev Versailhez a-fed flodadoù brezel. En desped da-se, pa oa kroget ar brezel, ar morlu alaman a oa dindan ar palioù bet fiziet dezhi met dreist-holl dindan reoù morlu Bro-C'hall ha Bro-Saoz.
## U-Boot
* *Pennad spisoc'h [[U-Boot]]*

Pa voe kroget an Eil Brezel-bed, ar C'hriegsmarine ne oa ennañ nemet 57 lestr-spluj U-Boot.
Belle-Vie-en-Auge

**Belle-Vie-en-Auge** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dives emañ Belle-Vie-en-Auge.
## Istor
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Biéville-Quétiéville ha Saint-Loup-de-Fribois d'ober kumun nevez Belle-Vie-en-Auge.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Germain de Biéville-Quétiéville (Biéville) (2).JPG|Iliz Biéville.
Saint-Loup-de-Fribois - Église Saint-Vigor - 1.jpg|Iliz Saint-Loup-de-Fribois.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Gloster Meteor

Ar **Gloster Meteor** a oa bet ar c'hentañ karr-nij saoz flistradell hag an hini nemetañ evit ar Gevridi implijet e-pad an Eil brezel-bed. Diorroadur ar Meteor a oa bet liammet ouzh savidigezh ar c'heflusker turbojet. Ar c'heflusker a oa bet savet gant Sir Frank Whittle hag e embregerezh, Power Jets Ltd. Ar c'hentañ labourioù war ar c'harr-nij a oa kroget e 1940, memes ma oa bet kroget al labourioù war ar c'heflusker abaoe 1936.

Kentañ nijadenn ar Meteor a oa bet d'ar 5 a viz Meurzh 1943, lakaet e voe e servij hag implijet adal ar 27 a viz Gouhere 1944 gant ar skouadrenn No. 616 Squadron RAF. Lesanvet ar "Meatbox", ar Meteor ne oa ket ur c'harr-nij luziet e-keñver doare nijal, met berzh a reas memestra evel karr-nij brezel. Gloster a embannas e 1946 ar Meteor F.4 trevour bez e voe ar c'hentañ karr-nij jet degemeret evit an trevourien dre ar bed.
Walter Nowotny

**Walter Nowotny**, ganet d'ar 7 a viz Kerzu 1920 hag aet da Anaon d'an 8 a viz Du 1944, a oa ur blenier kirri-nij brezel a orin eus Aostria. Bez e voe un As el Luftwaffe e-pad an Eil Brezel-bed. 

Kretaet e voe gant 258 trec'h-nij (258 emgann-nij gant distruj ar c'harr-nij enebour tessteniekaet), 442 nij-brezel. Nowotny en doa trec'het 255 eus e emgannoù-nij war Talbenn ar Reter ha tri all pa oa o nijal gant unan eus kentañ kirri-nij jet Messerschmitt Me 262, o tifenn ar Reich. Darn eus an trec'hioù bet gantañ a voe o nijal ar Focke-Wulf Fw 190, un 50 bennak all gant ar Messerschmitt Bf 109.

Nowotny a oa emzelet el Luftwaffe e 1939 hag echuet en devoa e gourdonadeg nijer-brezel e 1941. Goude-se e oa bet kaset d'ar Jagdgeschwader 54 "Grünherz" (JG 54) war Talbenn ar Reter. Nowotny a oa bet ar c'hentañ blenier kiiri-nij brezel o tizhout 250 trec'h, 194 e 1943 e-unan. Enoret e voe gant ar Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes mit Eichenlaub, Schwertern und Brilliantenon d'an 19 a viz Here 1943. Evit an oberioù propaganda e oa bet difennet dezhañ kenderc'hel gant nijoù-brezel

Adlakaet war an talbenn e Gwengolo 1944, Nowotny a oa kroget gant sevel kadoniezhoù brezel oc'h implij ar Messerschmitt Me 262. Tri karr-nij enebour a voe tizhet gantañ gant ar c'harr-nij se a-raok mervel en ur crash goude un emgann-nij gant an United States Army Air Forces (USAAF) d'an 8 a viz Du 1944. Goude ma voe lazhet ar c'hentañ skouadrenn kirri-nij jet brezel ar Jagdgeschwader 7 "Nowotny", a voe anvet gant e anv.
Digital Millennium Copyright Act

An **Digital Millennium Copyright Act** (**DMCA**) zo ul lezenn stadunanat o lakaat e pleustr emglevioù ar World Intellectual Property Organization (WIPO) eus ar bloavezh 1996. Lakaat a ra da dorfed produerezh hag eskemm teknologiezhoù, ardivinkoù, pe servijoù er-maez eus an aotreoù roet gant ar berc'hennerien (dre vras an digital rights management pe DRM). Ouzhpenn-se an DMCA a uhela ar c'hastizoù da geñver tremen e-bioù ar perc'henniñ dre Internet.

Tremenet d'an 12 a viz Here 1998, dre ur votadeg an holl a-du en United States Senate, sinet e voe gant ar prezidant Bill Clinton d'an 28 a viz Here 1998. An DMCA a zegase kemmoù hag ouzhpennadurioù d'an Title 17 eus Lezennoù Stadoù-Unanet Amerika o reiñ un difenn gwelloc'h ha ledanoc'h d'ar perc'henniñ. Ouzhpenn da-se e troc'he gwelloc'h al liamm etre an embregerezhioù internet hag an implijerien perc'henn d'ul linenn ha neuze d'an implij graet eus outi.
Pirates of the Caribbean (heuliad filmoù)

**Pirates of the Caribbean** (Morlaeron ar C'harib) zo un heuliad filmoù moliac'h war ar morlaerezh produet gant Jerry Bruckheimer ha Walt Disney Pictures. Ar pemp film anezhi a oa troet etre 2003 ha 2017. Direktourien an heuliad a zo Gore Verbinski (1–3), Rob Marshall (4), ha Joachim Rønning hag Espen Sandberg (5). Kontañ a ra troioù-kaer ar c'habiten Jack Sparrow c'hoariet gant Johnny Depp.

## An tudennoù pennañ
* Jack Sparrow : Johnny Depp (en holl bennadoù)
* William Turner : Orlando Bloom (er pennadoù 1, 2, 3 ha 5)
* Elizabeth Swann : Keira Knightley (er pennadoù 1, 2, 3 ha 5)
* Hector Barbossa : Geoffrey Rush (en holl bennadoù)
* Joshamee Gibbs : Kevin McNally (en holl bennadoù)
## An istor
## ''The Curse of the Black Pearl (Mallozh ar Black Pearl)''
Elizabeth, merc'h ar gouarnour Swann, zo prometet d'ar c'hommodore James Norrington. Met sodiñ a ra he fenn gant ur gov, William Turner e anv, hag a oa saveteet ganti pa oa bihan, ha kuzhet ganto o daou diwar neuze e oa eñ mab ur morlaer. Pa eo taget Port-Royal gant morlaeron Hector Barbossa eo skrapet Elizabeth ha kaset e-bourzh al lestr Black Pearl. Mont a ra William Turner d'he c'hlask gant sikour ur morlaer all, ar c'habiten Jack Sparrow...
## ''Dead Man's Chest''
Harzet eo Will hag Elizabeth gant Lord Cutler Beckett eus an East India Trading Company peogwir o deus sikouret ar c'habiten Jack Sparrow da skarzañ kuit er film diwezhañ. Chom a reont dieub avat, rak e asantit digant Beckett kerc'hat kompas Jack e sell da gavout an Dead Man's Chest. Rak ar c'hompas-mañ ne ziskouez ket an norzh, ar pezh a fell d'unan bennak ar muiañ er bed ne lavaran ket. En eskemm d'e gompas, Jack a ginnig da Will kavout koufr Davy Jones, kabiten ar Flying Dutchman, ul lestr tasmant.
## ''At World's End''

## ''On Stranger Tides''

## ''Dead Men Tell no Tales''

## Gwelet ivez
*Morlaeron ar Mor Karib
Kastell Sigmaringen

**Kastell Sigmaringen** (*Schloss Sigmaringen* en alamaneg) zo ur c'hastell e kêr Sigmaringen, e kreisteiz Alamagn, e stad Baden-Württemberg. War lez ar stêr Danav emañ, dreist kêr, e korn-bro Alpoù Swabia.

Savet e voe ar c'hastell kentañ en . Nevezet ha brasaet e voe er . Meur a wech e voe devet e-pad e istor, ar wech diwezhañ e 1893. Adsavet e voe goude, ha bremañ n'eus nemet an tourioù a chom eus ar c'hastell-kreñv kentañ. Ennañ e voe diazezet pennoù an tiegezh Hohenzollern-Sigmaringen, konted da gentañ ha priñsed goude-se. Ur skourr eus an tiegezh Hohenzollern eo, tiegezh rouaned Prusia hag impalaerien Alamagn.

E dibenn an Eil Brezel-bed e voe Kastell Sigmaringen ul lec'h repu evit pennoù bras gouarnamant Vichy pa oa bet dieubet Bro-C'hall gant ar Gevredidi.

Perc'hennet eo ar c'hastell gant diskennidi an tiegezh Hohenzollern c'hoazh. Gweladenniñ anezhañ a c'haller a-hed ar bloaz.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn Kastell Sigmaringen
Val-de-Drôme

**Val-de-Drôme** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Dampierre, La Lande-sur-Drôme, Saint-Jean-des-Essartiers ha Sept-Vents.

## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieDampierrePorterieColombier.jpg|Kastell Dampierre.
FranceNormandieLaLandeSurDromeEglise.jpg|Iliz La Lande-sur-Drôme.
Saint-Jean-des-Essartiers - Eglise Saint-Jean (1).JPG|Iliz Saint-Jean-des-Essartiers.
Bundesarchiv Bild 101I-720-0343-09A, Frankreich, Landstraße mit deutschen Hinweisschildern.jpg|Sept-Vents e 1944.


## Douaroniezh

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Oberiadur-brezel Seelöwe

**Oberiadur-brezel Seelöwe**, **Unternehmen Seelöwe** en alamaneg a oa anv-kod un oberiadur-brezel gant nerzhioù lu an Trede Reich evit dilestrañ er Rouantelezh-Unanet e-pad Emgann Bro-Saoz e-kerzh an Eil Brezel-bed. Goude diskar Bro-C'hall, an nazied a soñje dezho e vefe goulennet un arsav-brezel gant ar Saozon. Un aloubadeg eus ar vro a oa rakwelet evel ur rediñ goude ma vefe bet klasket gant an holl duioù kaout ar peoc'h gant Bro-Saoz. 

Hervez ar steuñvioù savet, an aloubadeg a oa ret bezañ kaset da benn gant mestroni an aer hag ar mor. Dre ma ne voe ket tizhet pal ebet e voe harzet ar prientadurioù d'ar 17 a viz Gwengolo 1940 , ha nulet goude-se dre urzhioù Hitler. Bigi trevourien e-leizh a oa bet kroget da vezañ troet da vigi dezougen brezel evit an oberiadur da zont. Pennoù uhel al luioù alaman na gredent ket e oa posubl betek-re kas da benn ur steuñv evel hini an oberiadur raksoñjet, darn an istorourien a-sav a-du gant ar soñj-se.
Noues-de-Sienne

**Noues-de-Sienne** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017.

## Istor
Krouet eo bet ar gumun d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Saint-Sever-Calvados, Champ-du-Boult, Le Gast, Courson, Fontenermont, Mesnil-Clinchamps, Le Mesnil-Caussois, Le Mesnil-Benoist, Saint-Manvieu-Bocage ha Sept-Frères.

## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieSaintSeverCalvadosChateauBraiserie.jpg|Kastell Braiserie.
FranceNormandieChampDuBoultEglise2.jpg|Iliz Champ-du-Boult.
FranceNormandieCoursonEglise.jpg|Iliz Courson.
FranceNormandieFontenermontEglise.jpg|Iliz Fontenermont.
FranceNormandieLeGastStSeverCalvEtang.jpg|Lenn Le Gast.
Le Mesnil-Benoist - Eglise Notre-Dame (2).JPG|Iliz Le Mesnil-Benoist.
FranceNormandieLeMesnilCaussoisEglise2.jpg|Iliz Le Mesnil-Caussois.
FranceNormandieMesnilClinchampsEglise.jpg|Iliz Mesnil-Clinchamps.
Barrage de la dathée 2.JPG|Stankell la Dathée.
FranceNormandieSeptFreresEglise.jpg|Iliz Sept-Frères.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Prosezioù Nürnberg

**Prosezioù Nürnberg** (alamaneg : ***die Nürnberger Prozesse***) zo bet un heuliad prosezioù milourel dalc'het gant nerzhioù ar Gevredidi a-enep pennoù bras an Trede Reich a voe barnet evit bezañ bet prientet ha kroget an Eil Brezel-bed kement hag an Holokost ha torfedoù-brezel all.

E kêr Nürnberg, en Alamagn, e voe dalc'het ar prosezioù. An doareoù da gas ar prosez ha da varn a oa bet un troc'h e-keñver al lezennoù etrebroadel klasel hag al lezennoù etrebroadel a-vremañ.

An hini kentañ eus an heuliad prosezioù, an hini brudetañ ivez, "brasañ proseze n Istor", a voe renet gant Norman Birkett, unan eus barnerien ar Rouantelezh-Unanet. Bez' e oa bet prosez pennoù bras an Trede Reich a voe engouestlet en torfedoù-brezel gwashañ dirak al lez-varn milourel etrebroadel *International Military Tribunal (IMT).*

Dalc'het etre an 20 a viz Du 1945 hag ar 1añ a viz Here 1946, al lez-varn a oa bet kefridiet da varn 24 eus pennoù bras milourel hag armerzhel an Trede Reich. E gwirionez, Martin Bormann a voe barnet hep bezañ war al lec'h, ha Robert Ley a oa en em lazhet ur sizhun a-raok ma voe kroget gant ar prosez meur.

E-touez ar re varnet e vanke Adolf Hitler, Heinrich Himmler ha Joseph Goebbels, an holl re-se a oa en em lazhet er bloaz 1945, c'hwec'h miz a-raok deroù ar prosez. Reinhard Heydrich ne voe ket barnet dre ma oa bet lazhet e 1942.

Nuremberg Trials retouched.jpg|An damallidi ; Hermann Göring (kentañ renk a-gleiz) a oa pal pennañ al lez-varn dre ma oa ar penn uhelañ eus an Trede Reich hag a oa bev c'hoazh goude emlazh Adolf Hitler
Defendants in the dock at nuremberg trials.jpg|An difennerien ; unan eus an nebeud luc'hskeudennoù e liv eus ar prosez
Nuernberg jail.jpg|Toull-bac'h Nürnberg ; ur gward dizehan dirak pep log evit evezhiañ ar brizonidi noz ha deiz ; en tu dehoù pellañ emañ logoù Goering ha Rudolf Hess
Proviñs Asti

**Proviñs Asti** zo unan eus proviñsoù rannvro Piemont, en Italia, ha kêr Asti eo ar pennlec'h anezhi.
Angèle Durand

**Angèle Durand** (1925-2001) a oa ur ganerez hag aktourez velgiat, a gane en alamaneg hag a c'hoarie e filmoù alaman.
Dialan-sur-Chaîne

**Dialan-sur-Chaîne** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017.
## Douaroniezh
## Istor
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Jurques ha Le Mesnil-Auzouf d'ober kumun nevez Dialan-sur-Chaîne.
## Monumantoù ha traoù heverk

Pierre Dialan1.JPG|Peulvan e Jurques.
FranceNormandieLeMesnilAuzoufEglise.jpg|Iliz katolik Le Mesnil-Auzouf.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Nyíregyháza

**Nyíregyháza** a zo unan eus kêrioù bras Hungaria.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
274,46 km2 eo gorread ar gêr.

## Poblañs
War-dro 118 058 a dud a zo o chom eno e 2016.

## Tud

## Liammoù diavaez

*nyíregyháza.hu
Zalaegerszeg

**Zalaegerszeg** a zo unan eus kêrioù bras Hungaria.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
99,98&nbsp;km² eo gorread kêr.

## Poblañs
57 403 a dud a oa o chom eno d'ar 1 a viz Genver 2019.

## Tud

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Tatabánya

**Tatabánya** zo unan eus kêrioù bras Hungaria.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
* 91,42 km² eo gorread kêr. War-dro 65 845 a dud a oa chom eno e 2019 (720 annezad/km²).

## Tud

## Kêrioù gevellet
*Aalen,  *(1987)*
*Christchurch,  *(1992)*
*Izhevsk,  *(1992)*
*Fairfield, Connecticut,  *(1993)*
*Będzin,  *(2000)*
*Odorheiu Secuiesc,  *(2000)*
*Pyjterfolvo,  *(2015)*

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel