Kamilh ar Merser a Erm

**Kamilh ar Merser a Erm**, *Camille Paul Marie Aristide Lemercier*, er marilhoù-kêr, ganet d’an 12 a viz Kerzu 1888, e Niort ha marvet d’an 18 a viz Eost 1978 e Dinarzh, a oa ur barzh hag ur skrivagner gallek, un embanner hag un emsaver breizhat. Unan eus diazezerien Strollad Broadelour Breiz e voe e 1911, goude bezañ bet ezel eus Kevredigezh Vroadel Breizh. *Camille Le Mercier d’Erm* a zibabas da anv-pluenn, brezhonekaet a-wezhioù. Degemeret e voe e Goursez Breizh dindan an anv-barzh *Kammermor*. Gouest e oa da brientiñ testennoù brezhonek evit an embann ha pa ne vestronias ket ar brezhoneg skrivet biken.

## Buhez
Ganet e oa diwar Aristide Honoré Pierre Marie Dominique Lemercier ha Marie Angèle Camille Ernestine d’Erm, e Niort, e-lec’h ma oa e dad, Ploermaelad anezhañ, o ren ur moullerezh. Mont a reas da studiañ da Bariz, e-lec’h ma kavas an tu da lakaat embann barzhonegoù savet gantañ ha gant Louis Tiercelin hag antologiezhoù barzhonegoù ivez. Mont a reas da gelenner e Lannuon ur pennadig amzer ha da labourat e ti-moullañ ar familh ur pennad amzer all. Gwerzhañ e reas ar stal-se e 1919 evit en em staliañ e Dinarzh.
Eno e krouas al levrdi ha ti-embann « À l’Enseigne de l’Hermine » ma voe lakaet embann gantañ e levrioù diwar-benn lennegezh hag Istor Breizh.
Kas a reas pennadoù da vezañ embannet war *[[Ar Bobl]]*, ur gazetenn gelaouiñ renet gant Taldir adalek 1909.
Dimeziñ a reas, e 1913, gant Guillemette Marie Madeleine d’Erm, hag ur verc’h, Annick, a voe ganet dezho. Goude bezañ dibriedet e timezas en-dro gant Berthe Renault, e 1931, ha gant Denise Trégoat, e 1973.
Kemer a reas ur perzh bras er vuhez politikel ha lennegel, da gentañ e-touez ar bagadig tud yaouank a embannas e vefe posubl sevel Breizh evel ur vro dizalc’h ha ma ne kendalc’has ket gant an ober politikel foran e chomas, e vuhez-pad, feal d’e engouestl orin. Hennezh eo an hini a blantas reuz, e 1911, dre forzh c’hwitellat, pa voe dispaket delwennoù Anna Breizh ha Charlez VIII dirak ti-kêr Roazhon.
Kas a reas lizhiri diniver d’ar c’helaouennoù hag e savas teskadoù lizhiri resevet gantañ, meuleudioù d’e skridoù enno..
Goude an Eil Brezel-bed e voe barnet evit bezañ bet re dost d'an enebour alaman), met e kendalc’has gant e erv, koulz war dachenn an embann, ha war hini embann e vennozhioù dre ar skridoù.

## Barzh ha skrivagner fonnus
Abred e santas e oa galvet da skrivañ barzhonegoù ha kavout a reas an tu da lakaat embann e deskad barzhonegoù kentañ, savet pa ne oa nemet 14 vloaz ha skoazellet mat gant moullerezh ar familh. Barrek dre ar skouer hag an ober e savas un ti-embann e Dinarzh, « À l’Enseigne de l’Hermine », evit embann an oberennoù liesseurt a werzhe ingal. Estreget ar barzhonegoù, hir a wezhioù, e pleustras kalz war an antologiezhoù hag ar studiadennoù war Istor Breizh kreizennet war darvoudoù mantrus a skoas ar soudarded vrezhon pa voe aloubet Bro-C’hall gant Prus e 1870-1871.

Prest e oa da zispakañ e vennozhioù politikel broadelour ha dizalc’hour, pe dre al lizhiri, pe dre al levrioù. Troet e oa gant ar brezhoneg hag embann a reas barzhonegoù ha kanaouennoù brezhonek gant o zroidigezhioù gallek, met ne c’hellas ket mont da skrivañ e brezhoneg.
A-drugarez d’e verc’h ha d’e vab-bihan, Loïc Camus, eo bet adembannet e holl oberenn varzhoniel ha darn eus e destennoù politikel yaouankiz.

## Engouestl politikel
E 1908 e lakaas e anv e Kevredigezh Vroadel Breizh, met, e miz Here 1911, e kaver e anv gant c’hwec’h anv all dindan manifesto ar « Parti nationaliste breton » - ha n’eo ket « national » evel ma voe lakaet e-barzh anv Strollad Broadelour Breiz a zeuas war wel da c’houde. Sach-blev a savas diouzhtu gant pennadurezhioù Kevredigezh Vroadel Breizh ha gant tud ar Goursez, Erwan Berthou, an Drouiz-meur, ha Frañsez Jaffrennou-Taldir, an eil Drouiz-meur, pa embanne e Meurzh 1911 Kamilh ar Merser d’Erm « A bas la France » (Bro-C’hall d’an traoñ) en ul lizher kaset d’ar gelaouenn *Le Nouvel Avenir* . Taldir a respontas e kave mat huchal « Bevet Breizh » met ouzhpennañ a reas diouzhtu e kave mat huchal « Bevet Bro-C’hall » ken aes ha tra. Koulskoude e voe degemeret er Goursez, hag an Drouiz-meur e-unan o komz a-enep.

## Embannadennoù
* *A quatorze ans: premières poésies’’, Niort : Moullerezh A. Lemercier, 1904, 125 p. Barzhonegoù.
* *La Muse aux violettes, Pariz, Edward Sansot, 1910, 36 p. Barzhoneg.
* *Ballade pour chanter Noël à Dame Rosbillard et à son espoux fidelle, maistres-traicteurs en leur rostisserie de la Montaigne Saincte-Geneviève*, Pariz, Emembann, 1910, 3 p.
* *Les exils . Visions natales . L'Âme isolée . D'autres exils*, barzhonegoù savet gantañ ha gant Louis Tiercelin, rakger gant Louis Tiercelin,  kentskrid gant Charles Le Goffic, Pariz, Edward Sansot et Cie, 1909, 165 p. Barzhonegoù.
* *Essai sur la mentalité d'un jeune poète comme on n'en fait plus:, kentskrid gant Charles Le Goffic pour "Les Exils », 
* *Les hymnes nationaux des peuples celtiques: Irlande, Ecosse, Galles, Bretagne: textes gaëliques, gallois, breton, anglo-écossais, anglais*, pep hini anezho troet e galleg , kinnigadurioù, [[kevrollenn]]où, 3e embannadur, Dinarzh : A L'Enseigne de l'Hermine, 1920, 89 p., 1911, 52 p. Arnodskrid.
* *Les Poètes de Paris : Anthologie du XVe siècle à nos jours’’, Pariz, Louis-Michaud, 1912. Antologiezh barzhonegoù.
* *La Question bretonne, le nationalisme breton et l'Action française*, Roazhon, Édition du Parti nationaliste breton, 1913, 31 p. Arnodskrid.
* *Défense et illustration de la langue bretonne: les éléments d'une littérature nationale : le barde Mathaliz (Georges Le Rumeur)…*, skeudennaouet gant ar barzh Mathaliz, Roazhon, Éditions du Parti nationaliste breton, 1913, 30 p. Skridvarnerezh.
* *Les ballades d’amour du XIIe siècle à nos jours*, Pariz : Louis Michaud, 1913, 160 p. Antologiezh barzhonegoù.
* *Les origines du nationalisme breton : étude critique’’, Roazhon, Éditions du Parti nationaliste breton, 1914, 36 p. Arnodskrid.
* *Les Bardes et poètes nationaux de la Bretagne armoricaine, anthologie contemporaine des XIXe-XXe siècles*, kentskrid gant Anatole Le Braz, 2 levrenn, Roazhon, Plihon et Hommay, 1918.   Adembannet e 1977 gant Kelenn. Antologiezh barzhonegoù.
* *Le Poète et la femme’’, Nice, Les Fleurs d’or, 1918, 16 p.
* *Nos poètes : Jean-Michel Renaitour, aviateur lyrique*, Pariz, Les Argonautes, 1918, 24 p. Skridvarnerezh.
* *La "guerre" ?... : poème de la révolte intérieure*, Pariz : les Argonautes, 1919, 31 p. Barzhoneg.
* *Le poème de Paris nocturne*, Pariz : Les Gémeaux, 1919, 31 p. Barzhoneg.
* *Léda : Roman de l'impossible amour*, Pariz, Les Gémeaux, 1919, 88 p. Barzhoneg.
* *Irlande à jamais ! : ode aux martyrs de 1916*, Roazhon, Éditions du Parti nationaliste breton, 1919, 24 p. Barzhoneg. 
* ‘'Léda : poème du souvenir, 3e embannadur, Dinarzh, À l'Enseigne de l'Hermine, 1919, 86 p, Barzhoneg.
* *Les hymnes nationaux des peuples celtiques: Irlande, Ecosse, Galles, Bretagne: textes gaëliques, gallois, breton, anglo-écossais, anglais*, pep hini anezho troet e galleg , kinnigadurioù, kevrollenn, Roazhon : Plihon & Hommay; Pariz, Edward Sansot, 1920, 89 p.
* *Les hymnes nationaux des peuples celtiques: Irlande, Ecosse, Galles, Bretagne: textes gaëliques, gallois, breton, anglo-écossais, anglais*, pep hini anezho troet e galleg , kinnigadurioù, kevrollennoù, 3e embannadur, Dinarzh : A L'Enseigne de l'Hermine, 1920, 89 p.
* *La Bretagne libertaire*, koadengravadurioù gant Jeanne Malivel, testennoù gallek ha brezhonek gant Félicité de Lamennais, Ernest Renan Olivier Souvestre, Aristide Briand…, Pariz, Les Humbles, 1921, 64 p. Antologiezh testennoù politikel. 
* *Les Saints bretons de la [[Côte d’Émeraude]] : leur vie historique et légendaire*, Dinarzh : A l'Enseigne de l'Hermine, 1922, 192 p. Adembannet e 1995. Sentvuhezouriezh.
* *Marcelle au Luxembourg*, Sant-Brieg, Les Presses bretonnes, 31 p.
* *Buez ar pevar mab Emon, duc d'Ordon, laket e form eun dragedi = La vie des quatre fils d'Aymon, duc de Dordonne, présentée sous forme d'une tragédie*, skeudennet gant Ernest Guérin, seizvet moulladur/7e édition, Dinardzh, A l'Enseigne de l'Hermine, 1928, XLI-527 p.
* *Bretagne vue par les écrivains et les artistes : textes ‘', accompagné d'un guide pratique des curiosités artistiques et naturelles, Pariz : Vald. Rasmussen, 1929, 446 p.
* *La Chanson des siècles bretons, poèmes et chansons populaires inspirés par la tradition historique du peuple breton et présentés avec notices bibliographiques et critiques, musique et traduction française*, Dinarzh, À l'Enseigne de l'Hermine, 1931, XIV-128 p. Antologiezh barzhonegoù.
* *Bretagne et Germanie : leurs relations historiques: politiques, économiques et militaires*, Dinarzh, A l'Enseigne de l'Hermine, 1935, 28 p. Istor Breizh.
* *L'Œuvre littéraire et bretonne de Camille Le Mercier d'Erm. Les Bardes et poètes nationaux de la Bretagne armoricaine. Les Hymnes nationaux des peuples celtiques. La chanson des siècles bretons. La tragédie bretonne des Quatre fils Aymon*, Dinarzh : , 1935. Adembannet gant an Éditions de l’Hermine e 1943.
* *L'étrange aventure de l'Armée de Bretagne: le drame de Conlie et du Mans, 1870-1871*, Dinarzh, A l'Enseigne de l'Hermine, 1937, XV-303 p.  Adembannet gantañ e 1970. Adembanet gant Perrin hag Armor diffusion e 1975 ha gant Celtic Chadenn e 2002. Istor Breizh.
* « [[José-Maria de Hérédia]] en Bretagne ». E-barzh *Nouvelle Revue de Bretagne*, levrenn. 5, 1951. p. p. 401-413. Istor lennegezzh Bro-C’hall.
* *Sang d'Occident, 1795-1945*, Dinarzh, Éditions de l'Hermine, 1964, 63 p.
* Kammermor, *Patrie perdue (Breïz enn noz): thrène des nuits sans aurore*, Dinarzh, Éditions de l'Hermine, 1972, 39 p. Barzhoneg.
* *Une "Armée de chouans": Le drame politique de l'Armée de Bretagne (1870-1871)*, Pariz, Perrin, 1975, 428-16 p. Adembannet e 2002 gant Celtic Chadenn. Istor Breizh.
* *Marcelle au Luxembourg: Idylle d'un jour au temps de la douceur de vivre*, skeudennaouet gant Christian E. Riou, Dinarzh, Éditions de l'Hermine, 1976, XXXI p.
* ‘'Éternités : l'oeuvre lyrique intégrale et complète du poète Kammermor* , kentskrid gant Ronald Delaney, Dinarzh, Éditions de l’Hermine, 1979, XXXII-365 p. + XXIV planken. Barzhonegoù.
* *Breiz dishual = Bretagne libre : Camille Le Mercier d'Erm, Kammermor*, testennoù dastumet gant Loïk Camus, 2013, 306 p. 

## Levrlennadurezh
* Ronan de Kerméné, *Camille Le Mercier d’Erm : étude biographique et critique, suivie d'une bibliographie et d'un choix d'appréciations...*, skeudennet gant Jacques Pohier, La Bretagne artistique et littéraire, 1914, 34 p.
* Gaston Arthuis, *Conférence… sur Camille Le Mercier d'Erm donnée chez Madame Aurel le 15 avril 1920*, Pariz, Les Gémeaux, 1920, 16 p.
* André Rébillon, « A propos du livre de M. Le Mercier d’Erm : L'étrange aventure de l'armée de Bretagne ». E-barzh Annales de Bretagne,levrenn 44, 1937, p. p.. 450-462.
* Ronald Delaney,*Camille Le Mercier d'Erm, poète écrivain breton*, Paris, Jouve, 1938, 26 p.
* Disanv, « Un précurseur : Camille Le Mercier d'Erm, homme et poète breton ». E-barzh *Les Cahiers de l’Iroise’’, Genvers-Meurzh 1970, p. p. 38-50.
* [[Emmanuel Salmon-Legagneur]] (renerezh), *Les noms qui ont fait l’Histoire de Bretagne : 1000 noms de rue pour la Bretagne*, Coop Breizh : Institut culturel de Bretagne, 1997. 
* Lionel Henry, *Dictionnaire biographique du Mouvement breton*, Fouenant, Yoran embanner, 2013. Pennad : Le Mercier d’Erm, Camille.
* Georges Cadiou,*Emsav : dictionnaire critique, historique et biographique'', Coop Breizh, 2013. Pennad : Le Mercier d’Erm, Camille.

* Dielldi-departamant Deux-Sèvres. Marilhoù-kêr Niort en-linenn.

## Notennoù ha daveennoù