open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
United Defense M42

An **United Defense M42** zo ur bistolenn-vindrailher stadunanat ijinet gant Carl Gus Swebelius e 1940. Implijet e voe gant kevredidi ar Stadoù-Unanet da vare an Eil Brezel-bed dreist-holl.

## Istor
Pa grogas ar Stadoù-Unanet gant ar brezel e 1941 e oa daou seurt pistolennoù-mindrailher e servij e arme ar vro : an Thompson savet un ugent vloaz bennak a-raok, hag ar Reising, a oa bet roet d'ar Marines dreist-holl. Servij pourveziañ an US Army a c'houlennas e vije savet unan nevez, ken fiziapl hag an Thompson met marc'hadmatoc'h da broduiñ. Dedennet e voent gant ur c'hentpatrom savet gant Carl G. Swebilius ha breouet gantañ e dibenn 1940, pa oa o labourat evit an High Standard Manufacturing Company.

Un arm kambret e 9 mm Parabellum e oa, gouest da dennañ e mod damaotomatek, koulz hag e mod aotomatek a-drugarez d'ur wikefre dre argil. Pourveziet e oa gant ur c'harger 25 kartouchenn, pe gant daou garger stag-ouzh-stag. Un nebeud kentpatromoù kambret e .45 ACP a voe amprouet, met daoust d'o disoc'hoù mat e voe korbellet an arm, dreist-holl pa oa bet boulc'het produiñ a-yoc'h an Thompson dija.

E 1942 e voe aotreet an United Defense Supply Corporation, un embregerezh all, da sevel armoù evit kevredidi ar Stadoù-Unanet, tra ma ne ziheñche ket danvez ha dafar a oa ret evit arme ar vro. Abalamour e oa re vihan e uzinoù e kavas an embregerezh un emglev gant Marlin Firearms evit produiñ pistolenn-vindrailher Swebilius dindan an anv United Defense M42, pe UD M42.

15.000 skouerenn a voe urzhiet gant an Izelvroioù e miz Meurzh 1942 evit bezañ kaset d'o zrevadennoù en Azia, met pa voent ac'hubet gant Japan e kavjont un emglev gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet, a brenas anezho evit pourveziañ an OSS nevez-krouet. 2.405 skouerenn eus an UD M42 a voe harzlammet da rezistanted Bro-C'hall etre miz Genver ha miz Here 1944, met ar braz anezhe a voe seziset gant an Alamaned. Emsavoù rezistañs broioù all evel Gres pe Yougoslavia a resevas an arm ivez.

Goude an Eil Brezel-bed ne gavas an arm pratik ebet, daoust da strivoù Marlin, a baouezas da esaeañ gwerzhañ anezhañ e 1952.

## Daveennoù
Survie (Orne)

**Survie** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Vie emañ Survie.
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Vimoutiers, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton  Exmes e 1801 .
### 
* Staget e voe kumunioù Belhotel ha Sainte-Croix-du-Mesnil-Gonfroy ouzh kumun Survie e 1822.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas c'hwezek gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,86 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar 16 a viz Here 1959 abalamour d’e gloaziadennoù nepell eus Sidi Abed.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Martin de Survie (2).jpg|Iliz Survie.
Chapelle Saint-Malo de Survie (Belhôtel).jpg|Chapel Belhotel.

* Iliz katolik *Sant Varzhin* e bourc'h Survie, 1761, luc'hskeudennoù.
* Chapel *Sant Maloù* e Belhotel, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudennoù.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Granatina

***Granatina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1890 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Granatina granatina]]*,
* *[[Granatina ianthinogaster]]*.

## Annezva
Brosezat eo ar genad en Afrika issahara.

## Rummatadur
Renket e veze an daou spesad er genad *[[Uraeginthus]]* a-raok.

## Notennoù ha daveennoù
Urou-et-Crennes

**Urou-et-Crennes** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kumunioù Urou ha Crennes e 1790 diwar ar parrezioù katolik. Lakaet e voent e Kanton Argentan, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Kenstaget e voe an div gumun. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas  unnek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumantoù ar re varv, da lavaret eo 3,99% eus he foblañs e 1911, pemp anezhe a oa eus Crennes.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den nann-soudard eus ar gumun abalamour d'ar brezel. 
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Notre-Dame-de-la-Nativité d'Urou-et-Crennes (Urou) (2).jpg|Iliz Urou.
Église Notre-Dame-des-Douleurs d'Urou-et-Crennes (Crennes) (1).jpg|Iliz Crennes.

* Iliz katolik *Notre-Dame de la Nativité* en Urou, luc’hskeudennoù.
* Iliz katolik *Notre-Dame des Douleurs* e Crennes, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv e bered Crennes, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv en Urou, luc'hskeudennoù.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Ligue française

Al **Ligue française d'épuration, d'entraide sociale et de collaboration européenne**, berraet en **Ligue française**, a oa ur strollad politikel kenlabourer gall krouet gant Pierre Costantini e miz Gwengolo 1940, harpet gant Alamagn. Al *Ligue* a oa cheñchet e anv goude ma vije bet taget URSS gant an Ahel evit dont da vezañ *Ligue française antibritannique et antibolchévique*. Ur servij urzh a oa gant al *ligue*-se, ar *Milice révolutionnaire française* (arabat kemmeskañ gant ar Milice française renet gant Joseph Darnand). Ur gazetenn a oa ivez, anvet *[[L'Appel]]*.
## Notennoù ha daveennoù
Cariamiformes

**Cariamiformes** a zo un urzhiad e rummatadur an evned, termenet e 1888 gant ar skiantour alaman Max Fürbringer (1846-1920).

## Kerentiadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* n'eus nemet ur c'herentiad oc'h ober an urzhiad hiziv an deiz :
* Cariamidae (daou c'henad ennañ : *[[Cariama]]* ha *[[Chunga]]*).

Un nebeud kerentiadoù all, aet da get an holl anezhe abaoe pell amzer (karrekaennoù), a veze renket en urzhiad : Ameghinornithidae, Bathornithidae, Idiornithidae, Phorusrhacidae ha Salmilidae.

## Notennoù ha daveennoù
Jean Quiquampoix

**Jean Quiquampoix**, ganet d'an 3 a viz Du 1995 e Pariz (Bro-C'hall), zo un tenner sport gall. Arbennik eo war an amprouenn pistolenn tizh 25 metr.

## Loreadeg

* C'hoarioù olimpek hañv 2016 (Rio de Janeiro, ) : medalenn arc'hant
* Kampionad ar bed 2018 (Changwon, ) : medalenn arem
* C'hoarioù olimpek hañv 2021 (Tokyo, ) : medalenn aour
* Kib ar bed 2022 (Kaero, ) : 10
* Kib ar bed 2025 (Ningbo, ) : medalenn arc'hant

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn internet bersonel

## Daveennoù
Beiyang

An anv **Beiyang** (北洋; pinyin: Běiyáng; Wade-Giles: Peiyang) a c'haller treiñ gant **Meurvor an Norzh**. Da gentañ e veze implijet an anv gant ur sell douaroniel nemetken, hag aet e oa diwar wel e fin an dierniezh Qing. Implijet e veze evit ober anv eus proviñsoù arvorel Zhili (sinaeg hengounel:直隸, sinaeg simplaet: 直隶, pinyin: Zhílì, deuet da vezañ Hebei hiziv), Shandong ha Liaoning, an holl anezho war vord ar Mor Melen (ur mor bihan er Meurvor Habask) hag en-dro d'ar gêr-benn impalaerel Beijing (anvet Peking d'an ampoent).

Goude-se e oa bet adimplijet an droienn war an dachenn politikel, oc'h ober dave da galon ar vro impalaerel. Post ministr Beiyang (北洋通商大臣) e fin an dierniezh Qing a oa dalc'het gant Besroue Zhili, hag e gefridioù pennañ e oa al liammoù ekonomikel hag an aferioù diavaez a-wechoù.
## Pennadoù kar
*Arme Beiyang
*Flodad Beiyang
*Gouarnamant Beiyang
*Skol-veur Beiyang
## Notennoù ha daveennoù
Flodad Beiyang

**Flodad Beiyang** (**Flodad Pei-yang**; 北洋艦隊, anvet ivez **Flodad(où) Meurvor an Norzh**) a oa unan eus flodadoù Morlu Impalaeriezh Sina e fin an an Dierniezh Qing. E-touez ar pevar flodad a yae d'ober ar morlu-se, Flodad Beiyang a oa arc'hantaouet gant Li Hongzhang, unan eus gwazed lealañ d'an impalaerez Cixi hag unan eus pennoù al "luskad emgreñvaat" e norzh Sina dre ma oa ivez besroue Zhili ha ministr kenwerzh Beiyang (北洋通商大臣). Dre ma oa levezon gant Li war al lez impalaerel, flodad Beiyang a oa bet arc'hantaouet ha dafaret gwelloc'h evit an holl flodadoù all ha dre-se e oa deuet da vezañ ar flodad pennañ en Azia a-raok ar bloavezh 1894–1895 hag ar C'hentañ Brezel etre Sina ha Japan. Bez e oa ar flodad brasañ en Azia hag an eizhvet hini er bed a-fed fard er bloavezhioù 1880.
Lestr-brezel

Ul **lestr-brezel** pe **bag-emgann** a vez graet eus ul lestr implijet evit ar brezel war vor. Alies ez int ul lodenn eus ur morlu hag a zo ur skourr eus nerzhioù lu ur stad, ha pa c'hellfent bezañ paramantet gant hiniennoù, gant ur stroll pe gant ur c'horfuniad. Ouzhpenn bezañ armet, al listri-brezel a zo savet ivez evit gellout talañ ouzh tagadennoù lies ha kreñv. Savet int ivez evit gellout mont buanoc'h ha kaout fiñvusted ouzhpenn war al listri-kenwerzh. Un diforc'h all etre al listri-brezel hag al listri-kenwerzh eo e vez leuniet al listri-kenwerzh gant marc'hadourezh, tra ma vez armoù ha peadra evit dafariñ ar bourzhidi nemetken el listri-brezel.

D'ar mareoù brezel, an diforc'h etre listri-brezel hag ar bigi kenwerzh a zo dispis. Betek ar  e oa boas ar bigi kenwerzh da vezañ lakaet er servij er morlu, ha ne oa ket ral evit an hanter eus ur flodad bezañ savet gant bigi kenwerzh.

## Listri-brezel a-vremañ
Hervez o ferzhioù, o ment hag o c'hefridioù e vez termenet doareoù listri-brezel disheñvel :

* douger-nijerezioù pe douger-aerlistri ;
* morreder, lestr-distrujer ;
* fourgadenn, enepnijerezioù pe a-enep al listri-spluj da skouer ;
* korvetenn, lestr-avizer pe lestr-ged ;
* lestr-dilestrañ ;
* lestr-minoù, ravaneller, minoù ;
* lestr-spluj ;
* lestr-lec'haveiñ.

Al listri hobregonet zo aet da get tamm-ha-tamm goude an Eil Brezel-bed.

## Notennoù ha daveennoù
Mk 2 (greunadenn)

An **Mk 2**, skrivet a-wechoù **Mk II**, zo bet greunadenn difenn diazez arme Stadoù-Unanet Amerika adalek dibenn ar Brezel-bed Kentañ. Implijet eo bet betek brezelioù Korea ha Viêt Nam.

## Istor ha deskrivadur

P'en em gavas ar Stadoù-Unanet e emgannoù ar Brezel-bed Kentañ e 1917 e implijjont da gentañ greunadennoù F1 gall pe Mills saoz. Er bloavezh-se e e voe degaset tamm-ha-tamm d'ar soudarded stadunanat ar greunadennoù kentañ ijinet en o bro, anvet Mk 1. Met abalamour d'ur sistem-entaniñ luzietoc'h evit greunadennoù all e voent dilezet war an dachenn, ha rankout a reas an arme diorren ur rummad greunadennoù difenn nevez, a voe produet adalek miz Eost 1918 hag anvet Mk 2, pe en ur mod ofisiel *Defensive grenade, Mk. II*. 44 milion a skouerennoù anezhi a voe urzhiet er gevrat kentañ gant an arme.

Rannet e oa o c'horf dir e 40 karrezenn dasparzhet war pemp kolonenn hag eizh linenn. Karget e oa o stummoù kentañ gant 52 gram TNT. Marvus e oa o zarzhadenn betek 10 metr, hag an darnoù bannet betek 50 metr. Tarzhañ a rae etre 4 ha 4,8 segondenn goude e vije dieubet he loa. Adstummoù dezhe kemmoù bihan evel entanerioù disheñvel a voe degaset betek ar bloavezhioù 1950. Ar c'hemm pouezusañ a voe e 1942, pa voe lemet an toull a oa ouzh revr ar c'hreunadenn evit kargañ anezhi, ha divizet livañ an arm e gwer olivez gant ur vandenn velen evit standardizaat ar produiñ. Nitrat ampez a voe implijet evel danvez-tarzh ivez.

## Daveennoù
Michelle Trachtenberg

**Michelle Trachtenberg**, ganet d'an 11 a viz Here 1985 e New York City (Stadoù-Unanet Amerika) ha marvet d'ar 26 a viz C'hwevrer 2025 er memes kêr, a oa un aktourez stadunanat. Brud a dapas dreist-holl er stiradoù *[[Buffy the Vampire Slayer]]* (2000-2003), ma c'hoarie Dawn Summers, c'hoar an dudenn nes Buffy Summers, ha *[[Gossip Girls]]* (2007-2012).
## Filmlennadur
### Film

## Daveennoù
Mayrimunia

***Mayrimunia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1949 gant an evnoniour alaman Hans Edmund Wolters (1915-1991).Dibabet e oa bet an anv *Mayrimunia* da enoriñ ur skiantour alaman all : Ernst Mayr (1904-2005).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Mayrimunia leucosticta]]*,
* *[[Mayrimunia tristissima]]*
** *M. t. bigilalei*, *calaminoros*, *hypomelaena* ha ***tristissima***.

O c'havout a reer Ginea Nevez, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an daou spesad er genad *[[Lonchura]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Brezel war vor

**Brezel war vor** a vez graet eus ur stourm war vor, pe forzh peseurt tachenn-emgann hag a zo ul ledennad dour evel ul lenn pe ur stêr.

Ar skourr eus an nerzhioù lu hag a stourm war vor a vez graet morlu anezhañ. An oberiadurioù war vor a c'hell bezañ rannet etre meur a dachenn :  stêrioù/arvorioù (morlu stêr), pe meurvor digor (morlu donvor), hag etre stêrioù/arvorioù ha meurvor digor (morlu arvorel), daoust ma tenn an anvadurioù-se  d'ar sell strategel (bellerezh) kentoc'h eget d'ur rannadur a-fed an taktik (kaderezh) pe d'an oberiadurioù o-unan. 
## Pennadoù kar
* Brezel war zouar
Colt Official Police

Ar **Colt Official Police**, gwerzhet dindan an anv **Colt Army Special** eus 1908 betek 1927, a zo ur revolver un-ober/daou-ober, dezhañ ur vent etre, produet etre 1908 ha 1969 gant an embregerezh stadunanat Colt.

## Istor
E 1908 e kinnigas Colt ur revolver nevez, dezhañ ur blatinenn daou-ober, hag un daboulin c'hwec'h tenn kambret evit kartouchennoù .38 Special ijinet un nebeud bloavezhioù a-raok. **Army Special** e voe anvet da gentañ evit klask gounid marc'hadoù en armeoù, met dont a reas an arm da vezañ poblekoc'h e meteier ar polis kentoc'h. E 1927, pa oa splann e oa ar pistolennoù o kemer plas ar revolverioù e armeoù ar bed, Colt a zivizas adenvel an arm **Official Police**. Stummoù all eus ar revolver a voe kinniget, evel an hini e .32-20 gouestlet d'an dud a veve war ar maez e Norzhamerika, pe ur stumm e .22 Long Rifle, dezhañ ur c'hanol 6 meutad hepken.

E-pad an Eil Brezel-bed e prenas ar Stadoù-Unanet 49.000 skouerenn eus ar Colt Official Police, en ur stumm marc'hadmatoc'h, 4 meutad e ganol ha simplaet elfennoù 'zo evel e blakennoù-dornikell hag e aremennañ. Produet e voe etre 1942 ha 1943 dindan anv anv **Colt Commando**. Pourveziet e voent dreist-holl da ekipajoù kirri-nij an USAAF, ha lod anezhe a voe harzlammet da emsavioù rezistañs Frañs pe broioù all.

Ouzhpenn 750.000 skouerenn eus ar Colt Official Police ha deus e adstummoù zo bet produet en holl.

## Daveennoù
Mandingoa

***Mandingoa*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1919  gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Mandingoa nitidula]]*, pevar isspesad — *M. n. chubbi*, ***nitidula***, *schlegeli* ha *virginiae* — dezhañ, brosezat en Afrika issahara.

## Notennoù ha daveennoù
Morlu stêr

Ur **morlu stêr**, en un doare ledan, a vez graet eus ur skourr eus ur morlu a c'hall kas da benn oberiadurioù brezel war takadoù dour ha n'int ket don. An droienn a servij evit ober anv eus listri-kanoliañ pe listri-gedred implijet dreist-holl er stêrioù, gant listri brasoc'h ha galloudusoc'h oc'h harpañ anezho. Al listri-mamm-se a zo listri eus mare an Eil Brezel-bed, listri mekanikaet dilestrañ ha listri dezougen dilestrañ, e-touez bigi niverus all.

Ar morlu stêr a zo disheñvel diouzh ar morlu donvor, a gas da benn oberiadurioù er c'heinvor. Disheñvel eo ivez diouzh ar morlu arvorel, hag a c'hell bezañ oberiant en dourioù damsall en aberioù ha tost d'an aodoù. Setu perak e vez lavaret eo ar morlu arvorel al liamm etre ar morlu donvor hag ar morlu stêr.
## Notennoù ha daveennoù
Maltouterezh

**Maltouterezh** a vez graet eus un aozadur pe un ajañs en ur vro hag a zo e gefridi dastum ar gwirioù maltouterezh hag evezhiañ an eskemmoù marc'hadourezh, loened, an dezougen, objedoù personel, hag objedoù dañjerus, o vont hag o tont e diabarzh pe e diavaez ar vro. Peurliesañ, ar maltouterezh zo ul lodenn eus servijoù an tailhoù. Abaoe degadoù a vloavezhioù eo ledanaet kalz e dachennoù oberiantiz : tailhoù, surentez, hag aezamant an eskemmoù ekonomikel.

## Notennoù ha daveennoù
.32-20 Winchester

An **.32-20 Winchester**, anvet ivez **.32 WCF** (evit ***Winchester Center Fire***), **.32-20 Marlin** pe **.32-20 Colt**, zo ur gartouchenn produet da gentañ e 1882 gant Winchester evit e fuzuilh Winchester Model 1873. "20" en e anv a dalvez e oa karget gant 20 greunenn poultr du da gentañ. Azasaet e voe evit ar poultr divoged gant donedigezh ar garabinenn Winchester Model 1892.

## Implij
Hervez  an embregerezh stadunanat e c’halle servijout evit chaseal loened bihan koulz ha reoù vrasoc’h evel ar c’hirvi. Abalamour d’he galloud izel a-walc’h e oa implijet kentoc’h e Norzhamerika evit en em zifenn a-enep da loened dañjerus pe evit ar jiboez bihan. Produet eo bet betek 1995 e Brazil, met dilezet eo bet gant an dennerien hag ar chaseourien dre vras dibaoe. Gellet a raer kargañ anezhi gant poultr divoged hiziv an deiz, gant ur gargad skañvoc’h. Revolverioù zo bet kambret eviti ivez, gant Colt dreist-holl, evel ar Colt Official Police evit ar siviled a o chom e lec’hioù distro.

## Kartouchennoù deveret
* .25-20 Winchester, stumm berraet e golier
* .218 Bee, deveret e-unan eus ar .25-20 Winchester
* .310 Cadet, kartouchenn wildcat produet gant tennerien o-unan diwar an .32-20 Winchester

## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Morlu arvorel

Ur **morlu arvorel** a zo un skourr eus ar morlu a c'hall bezañ oberiant e takadoù tost da aodoù ur stad. Un droienn nevez a-walc'h eo, hag a zo bet krouet evit aesaat an diforc'h, etre an troiennoù koshoc'h: morlu donvor (er mor don, pell diouzh an aodoù) ha morlu stêr (stêrioù ha lennoù).

N'eo ket un droienn gant ur ster lezennel pe politikel, ha gellet a ra bezañ implijet gant sterioù ledan. Implijet e oa bet da gentañ gant an United States Navy, hag a implij ar ger evit ober anv eus ul lodenn eus ar molu stadunanat savet evit an argadennoù pe oberiadurioù brezel en dourioù tost d'an aodoù. Hiziv-an-deiz, listri ar morluioù arvorel a ya dre guzh ha gant tizh evit chom hep bezañ distrujet gant  kanolioù arvorel pe gant karbedoù-nij o tont eus an douar.
## Notennoù ha daveennoù
Sovied (kuzulioù)

Ur **soviet** (rusianeg: *совет*, sovet, brezhoneg: kuzul) a oa un doare kuzul labourerien hag a heulie ideologiezh ar sokialouriezh, dreist-holl da vare an Dispac'h rusian. Ar soviedoù e oa ar stumm gouarnamant diazez e Republik Sokialour Kevreadel Soviedel Rusia hag er Makhnovchtchina.

Ar c'hentañ soviedoù a oa bet krouet e-kerzh Dispac'h rusian 1905 e fin an Impalaeriezh rusian. E 1917, goude Reveulzi C'hwevrer, ur Stad daouc'halloudek a oa deuet war wel gant ar Gouarnamant da c'hortoz rusian hag ar soviedoù. Echuet e oa er memes bloavezh goude Dispac'h Here, pa oa bet Eil bodad ar soviedoù a oa en em zisklêriet evel aozadur nemetañ evit gouarn ar vro.

## Notennoù ha daveennoù
Daouelezh ar galloud

**Daouelezh ar galloud** (rusianeg:  Двоевластие *Dvoyevlastiye*), anvet **enepgalloud** ivez met raloc'h a wech, a vez graet eus ur saviad ma vez daou skourr d'ar pennadurezhioù, ha pep hini o klask bezañ e penn ar vro. Kement-se a c'hoarveze pa oa daou c'houarnamant rusian goude Dispac'h C'hwevrer : ar soviedoù (kuzulioù labourerien ha soudarded), dreist-holl Sovied Petrograd, hag ar Gouarnamant rusian da c'hortoz.

An droienn a oa bet implijet da gentañ gant ar penn komunour bolchevik Vladimir Lenin (1870–1924) e 1917 er gazetenn *[[Pravda]]*, en ur pennad anvet "ar galloud etre daou".

## Notennoù ha daveennoù
Lestr-ged

Ul **lestr-gedred** a vez graet eus ul lestr bihan a-walc'h peurvuiañ, savet evit difenn an arvor, evezhiañ an harzoù, pe ober ar polis. Meur a stumm a zo d'al listri-gedred, gant mentoù disheñvel. Gellout a reont bezañ implijet gant morlu ur stad, gant ar warded aod, ar polis, pe ar valtouterien. Gellout a reont bezañ implijet ivez evit kartennaouiñ pe evezhiañ an dourioù tost d'an aod pe ar stêrioù.
Gymnorhina

***Gymnorhina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1840  gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged (brosezat en Aostralia ha su-kreiz Ginea Nevez) er genad-mañ : *[[Gymnorhina tibicen]]*, eizh isspesad — *G. t. dorsalis*, *eylandtensis*, *hypoleuca*, *longirostris*, *papuana*, *telonocua*, ***tibicen*** ha *tyrannica* — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Kentañ Ministr Italia

**Kentañ Ministr Italia**, pe end-ofisiel **Prezidant kuzul ar vinistred** (italianeg: *Presidente del Consiglio dei ministri*), a  vez graet eus penn ar gouarnamant er republik italian. Post prezidant kuzul ar vinistred a zo diazezet war melladoù lezenn 92&ndash;96 eus bonreizh Italia; prezidant kuzul ar vinistred a zo anvet gant prezidant ar republik hag a rank bezañ aotreet gant ar Parlamant evit chom en e bost.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar gouarnamant
Macif

Ar **Macif** pe **MACIF** teskanv evit **Mutuelle d'assurance des commerçants et industriels de France et des cadres et des salariés de l'industrie et du commerce**, zo un embregerezh asurañsoù kenwarez gall hag al lec'h pennañ a zo e Niort, en Deux-Sèvres.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Chelidoptera

***Chelidoptera*** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1837 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## An anv
Dont a ra eus an daou c'her henc'hresianek χελιδών (khelidṓn = gwennili e brezhoneg) ha πτερᾰ́  (ptera = eskell e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
N'eus nemet ur spesad, brosezat e Suamerika, er genad-mañ : *[[Chelidoptera tenebrosa]]*, tri isspesad — *C. t. brasiliensis*, *pallida* ha ***tenebrosa*** — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Hapaloptila

***Hapaloptila*** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1881 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## An anv
Dont a ra eus an daou c'her henc'hresianek ἁπᾰλός (hapălós = c'hwek e brezhoneg) ha πτῐ́λον (ptĭ́lon = pluñv e brezhoneg).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Hapaloptila castanea]]*, brosezat e takadoù 'zo eus Suamerika (e kornôg Kolombia, kreiz Ecuador ha biz Perou).

## Notennoù ha daveennoù
Skolaj Diwan Beuzid-ar-C'hoadoù

**Skolaj Diwan Beuzid-ar-C'hoadoù** zo ur skolaj Diwan da vezañ digoret e 2025. 
## Istor
Abaoe bloavezhioù e oa kaoz da zigeriñ ur skolaj Diwan en Il-ha-Gwilen met diaes e oa kavout ul lec'h gant un hunva evit degemer ar skolajidi. Sañset e oa da vezañ digoret unan e 2020 e Gwipri-Mezeg met a-benn ar fin ne oa ket bet graet . E miz Meurzh 2025 ez eus bet dorioù-digor e Beuzid-ar-C'hoadoù evit dont a-benn da gaout un 20 skolajiad bennak er c'hwec'hvet klas a-benn an distro-skol e miz Gwengolo 2025. Ma teu brav an traoù e vo digoret a vloaz da vloaz klasoù el liveoù uheloc'h . 
## Al lec'h
Al lec'h a vo er skolaj kozh Rey-Leroux, a zo bet serret hag adprenet gant an ti-kêr . 
## Daveennoù
Melloria

***Melloria*** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1912 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).

## An anv
Dont a ra eus hini ar skiantour aostralian John White Mellor (1868-1931), bet prezidant ar Royal Australasian Ornithologists Union ha South Australian Ornithological Association.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged (brosezat e norzh Aostralia ha Ginea Nevez) er genad-mañ : *[[Melloria quoyi]]*, pemp isspesad — *M. q. alecto*, *jardini*, ***quoyi***, *rufescens* ha *spaldingi* — dezhañ.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesad *Melloria quoyi* er genad *[[Cracticus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Jacques Boucher de Perthes

**Jacques Boucher de Perthes**, pe hervez e anv klok **Jacques Boucher de Crèvecœur** **de Perthes**, ganet d'an 10 a viz Gwengolo 1788 e Perthes (bremañ en Ardennes) ha marvet d'ar 5 a viz Eost 1868 e Abbeville (Somme) a voe rener ar maltouterezh ha skrivagner gall. Brudet eo dreist-holl evit e oberoù e bed an arkeologiezh hag an araokadennoù en deus degaset war anaoudegezh ar Ragistor.

## Maltouterezh
E 1804 e krogas Jacques Boucher de Perthes da labourat evit ar maltouterezh gall e Abbeville, evel e dad. Anvet e voe da enseller e burev Boulogne e 1811, ha da is-penn e renerezh ar maltourerezh e Pariz e 1812. Aesaet e voe e red-micher gant Napoleon, ha Boucher de Perthes en doe un darempred gant Pauline Bonaparte, c'hoar an impalaer gall. Pa voe-eñ diskaret e voe kaset Boucher de Perthes da labourat er Ciotat e-pad c'hwec'h miz, hag e Montroulez, eus 1816 betek 1824. E 1825 e c'hallas distreiñ da labourat e maltouterezh Abbeville.

## Labourioù war orin Mab-den
An hini kentañ eo a embannas, a-drugarez da ostilhoù produet gant Mab-den ha da eskern loened kavet e sabreg Menchecourt-lès-Abbeville er bloavezhioù 1840, e oa tud a-raok mare al Liñvadenn Veur evel deskrivet er Bibl. Deuet e oa a-benn da dermeniñ e oa bet hinoù disheñvel war an Douar ; hervezañ e oa bet teir anezhe da heul, unan drovanel da gentañ, unan skornek war-lerc'h, hag unan gerreizh, hiziv an deiz. Ijinet en deus Jacques Boucher de Perthes meizad ar stratigrafiezh, a zo c'hoazh unan eus diazezoù an arkeologiezh evit termeniñ oad ur gavadenn.

### Afer javed Moulin-Quignon
E 1863 e savas reuz e meteier an arkeologourien tro-dro d'ur javed den bet kavet e Moulin-Quignon (bremañ en ur c'harter eus Abbeville), hag a voe implijet gant Boucher de Perthes evel prouenn ouzhpenn d'e deorienn war orin Mab-den. A-benn ar fin e prouas ur bodad arkeologourien gall ha saoz e oa unan fals, bet kavet gant micherourien c'hoant gante tapout ar sammad daou c'hant lur prometet gant an arkeologour da neb a gavje tammoù eskern Mab-den eno.

## Levrlennadur
*  Marie-Françoise Aufrère, *L’Homme antédiluvien selon Boucher de Perthes (1788-1868) : divagations théoriques et vraies découvertes scientifiques*, labourioù ar *Comité Français d’Histoire de la Géologie*, Troisième série, T. XXI, 2007
*  Claudine Cohen ha Jean-Jacques Hublin, *Boucher de Perthes, les origines romantiques de la préhistoire*, Paris, Belin, 1989, nevesaet hag adembannet gant « Le Livre de Poche », 2018
*  Claudine Cohen, *Boucher de Perthes, écrivain raté, scientifique réussi ?*, 2000
*  Adrien Joron, *Boucher de Perthes est-il le fondateur de la préhistoire ?*, e *Bulletin de la [[:fr:Société_d'émulation_d'Abbeville|Société d'émulation d'Abbeville]]*, 1946
Breizh hon dazont

**Bretagne Notre Avenir / Breizh hon dazont / Bertegn admezé** zo anv ul listenn unvaniñ politikel eus an Emsav. Ar pal a zo kaout listennoù evit dilennadgoù kêr Meurzh 2026.
## Istor
Kengrouet eo bet gant Caroline Glon, dilennadez eus ar Baol-Skoubleg (Liger Atlantel), hag Yvon Ollivier . Strollad Breizh ha « Pour la Bretagne »  eus Christian Troadec a zo ul lodenn eus al listenn. D'ar 1añ a viz Meurzh 2025 e Karaez, eo bet lañset da vat al luskad . 

### Danvez dileuridi
Raksoñjet e vez lakaat Caroline Glon e Baol-Skoubleg harpet gant Michel Hunault.
## Notennoù ha daveennoù
Abdullah Öcalan

**Abdullah Öcalan**, ganet d'ar 4 a viz Ebrel 1948 pe 1949, lesanvet **Apo** (berradur evit Abdullah e turkeg; kurdeg evit "eontr"), a zo unan eus krouerien Strollad Labourerion Kurdistan (PKK), un aozadur stourm hag ur strollad politikel kurd.
## Notennoù ha daveennoù
Friedrich Merz

**Joachim-Friedrich Martin Josef Merz**, ganet d'an 11 a viz Du 1955 e Brilon (Nordrhein-Westfalen), zo ur politikour alaman a oa bet penn ar C'hristlich Demokratische Union Deutschlands (CDU) abaoe miz Genver 2022, hag e penn an unvaniezh CDU/CSU evel strollad parlamantel ouzhpenn bezañ ivez penn an enebadur er Bundestag abaoe miz C'hwevrer 2022. E miz Gwengolo 2024 e oa aet war ar renk evit dont da vezañ kañseller Alamagn dres a-raok dilennadegoù kevredadel 2025. Dre ma 'z eas ar muiañ a sezoù gant ar CDU, Merz a zo da vezañ ar c'hañseller nevez.

Dilennet eo bet da gañseller ar vro d'ar 6 a viz Mae 2025, goude un eil tro votadeg, goude bezañ chomet hep bezañ dilennet er c'hentañ-tro gant ar muianiver eus ar barlamantourien – ar wech kentañ e istor ar vro evit ur c'handidat kañseller.
## Notennoù ha daveennoù
Steuñv Marshall

Ar **Steuñv Marshall** (saozneg: **Marshall Plan** pe, end-ofisiel **European Recovery Program**, **ERP**) a oa bet ur steunv stadunanat kroget e 1948 evit sikour adsevel Europa ar C'hornôg goude an Eil Brezel-bed.
Luskad an 23 a viz Meurzh

**Luskad an 23 a viz Meurzh** (galleg: *Mouvement du 23 mars*), berraet alies en **M23** ha brudet ivez evel **Lu dispac'hel Kongo** (galleg: *Armée révolutionnaire du Congo*), zo ur strollad damsoudardel kongolat, Tutsied ennañ dreist-holl. Diazezet eo e reter Republik Demokratel Kongo hag oberiant eo dreist-holl en Norzh Kivu, hag a zo war harzoù Ouganda ha Rwanda. Harpet eo gant Rwanda. Un ezel eo ivez eus Emglev ar stêr Kongo, ur c'hengevread rebelled e reter Kongo. 

An M23 a oa bet krouet e 2012 ha buan eo bet o stourm er c'hentañ emsavadeg a-enep gouarnamant Kongo, ar pezh en doa lakaet bernioù tud da guitaat o zi. D'an 20 a viz Du 2012, an M23 a oa deuet da vezañ mestr war Goma, kêr-benn Norzh Kivu gant ouzhpenn 1 milion a annezidi, met kendrec'het e oa bet da guitaat kêr goude Kendiviz etrebroadel rannvro al lennoù meur (ICGLR) dre ma oa bet gouarnamant Kongo oc'h asantiñ kaout divizoù gant an aozadur rebelled. E fin ar bloavezh 2012, soudarded eus Kongo, harpet gant nerzhioù peoc'h an ABU, o devoa adkemeret Goma, hag an M23 en devoa embannet un harz-tennañ hag e oa ar c'hoant gantañ da gregiñ gant ur c'hendiviz evit ar peoc'h.

Un dezrevell gant an ABU he doa lakaet war-wel e oa Rwanda a oa bet o krouiñ hag o ren ar strollad rebelled M23. Rwanda a oa bet rediet da baouez gant e harp goude gwaskoù etrebroadel hag an trec'h a oa bet gant lu Kongo hag an nerzh eus an ABU e 2013.

E 2017, lodennoù eus an M23 a oa adkroget gant un emsavadeg e Kongo, met un emsavadeg dister e oa rak ne oa ket kalz a nerzhioù gant ar rebelled. Koulskoude, an M23 a oa bet adaozet e 2022 ha roet en doa lañs d'un argadenn veur. Ar wech-mañ e oa bet aloubet kêr Bunagana, war an harzoù, gant ar rebelled. 
  
E miz Du 2022, rebelled an M23 a oa distroet tost da gêr Goma ha rediet o devoa 180 000 den da guitaat o zi, goude ma oa kilet nerzhioù lu Kongo diouzh ar c'horn-bro e-kichen kêriadenn Kibumba. E miz Even 2023, Human Rights Watch en doa embannet e oa torfedoù a-enep gwirioù Mab-den a oa sevenet gant rebelled an M23 e Kongo, en o zouez lazhadennoù e-maez lezenn, gwalladennoù lies ha torfedoù brezel all. Kuzul surentez an ABU en doa harpet kastizoù a-enep pennoù al luskad M23 kement hag o harperien e-touez pennoù Rwanda. E miz Genver 2025, ar strollad a zo mestr war kêrioù bras niverus e reter Kongo evel Bunagana, Kiwanja,  Kitchanga, Rubaya, Rutshuru, hag ivez tro-dro kêr Goma..
## Notennoù ha daveennoù
Herbert Léonard

**Hubert Lœnhardt**, anavezet dindan an anv **Herbert Léonard**, ganet e Strasbourg (Elzas) d'ar 25 a viz C'hwevrer 1945 ha marvet d'an 2 a viz Meurzh 2025 e Fontainebleau (Seine-et-Marne), a oa ur c'haner ha gitarour gall. Krog e oa e bed ar sonerezh er bloavezhioù 1960, e strolladoù rock da gentañ evel *[[Les Jets]]* pe *[[Les Lionceaux]]*, a-raok kinnig kanaouennoù dindan e anv dezhañ e-unan adalek 1967. Goude un troc'h er bloavezhioù 1970 e adkrogas da ganañ en ur vont war-zu ur stil disheñvel, ennañ oberennoù romanteloc'h, evel *[[Pour le plaisir]]* (1981) skrivet gant Julien Lepers.

### Istorour milourel
Arbennik e oa Herbert Léonard war kirri-nij brezel soviedel hag alaman an XX kantved, hag un nebeud levrioù en deus skrivet war an danvez :

* *Stukas, les avions d'attaque au sol 1933-1945* (1997)
* *Le Toupolev, le TU-2* (1998)
* *Les Chtourmovik* (1999)
* *Le Junkers JU-87 de 1936 à 1945* (2003)
* *Les chasseurs Polikarpov* (2003)
* *Encyclopédie des chasseurs soviétiques 1939-1951 : Les chasseurs monomoteurs à pistons et à propulsion mixte (Etudes, projets, prototypes, séries et dérivés)* (2005)
* *Chasseurs russes et soviétiques: 1915-1950* (2009)
* *Bombardiers en piqué soviétiques dans les années 1930 et 1940* (2011)

## Daveennoù
Berenicornis

***Berenicornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad kalaoed er genad-mañ : *[[Berenicornis comatus]]*, brosezat e Borneo, Malezia ha Sumatera.

## Notennoù ha daveennoù
Jean-Louis Debré

**Jean-Louis Debré**, bet ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1944 e Toloza (Haute-Garonne) ha marvet d'ar 4 a viz Meurzh 2025 e Pariz, a oa ur politikour ha den a Stad gall. Bet e voe Ministr an Diabarzh etre 1995 ha 1997, prezidant ar Vodadenn Vroadel etre 2002 ha 2007, ha prezidant Kuzul ar Vonreizh eus 2007 betek 2016. Dilennet e voe war anv ar strolladoù eus an tu dehou gall RPR hag UMP war-lerc'h.

## Daveennoù
Anhima

***Anhima*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Anhima cornuta]]*, brosezat e takadoù 'zo eus Suamerika (eus Kolombia ha Venezuela da vBolivia dre Amazonia).

## Notennoù ha daveennoù
Strollad parlamantel

Ur **strollad parlamantel**, pe **gronnad parlamantel**, zo ur strollad savet gant izili eus strolladoù politikel disheñvel pe gant politikerien dishual hag a zo dezho soñjoù boutin etrezo. E lod eus ar sistemoù parlamantel e vez aotreet strolladoù politikel bihanniver, ha n'o deus ket a-walc'h a zileuridi evit kaout ur strollad en o anv, d'en em unaniñ gant strolladoù all pe da vezañ gant politikerien dishual evit tennañ gounid pe gwirioù ha na vezont roet nemet d'ar strolladoù parlamantel. Un emglev a-benn an dilennadeg, lec'h ma vez kemmesket lod strolladoù politikel evit un dilennadeg resis, a zo damheñvel ouzh ur strollad parlamantel. Ur strollad teknikel pe kemmesk a zo damheñvel ivez met ar wech-mañ an izili ne rannont ket dre ret ar memes mennozhioù pe ideologiezhoù. 

Ar strolladoù parlamantel a c'hell dilenn ur penn ar strollad parlamantel; ar pennoù-se a zo alies tud vrudet ha galloudus war an dachenn bolitikel. Izili ar strolladoù parlamantel a rank peurvuiañ sentiñ ouzh urzhioù ar strollad da votiñ ar memes traoù. Ma ne vez ket heuliet urzhioù ar strollad e c'heller bezañ skarzhet.
## Notennoù ha daveennoù
Androdon

***Androdon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1863 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## An anv
Dont a ra eus an daou c'her henc'hresianek ἀνδρός (andrós = paotr e brezhoneg) hag ὀδών (odṓn = dant e brezhoneg).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad evned-kelien er genad-mañ : *[[Androdon aequatorialis]]*, brosezat e Kreiz ha Suamerika (eus reter Panamá da walarn Ecuador).

## Notennoù ha daveennoù
Gouel filmoù Douarnenez

**Gouel ar Filmoù** a zo ur festival hag a ziskouez filmoù e-pad ur sizun e fin miz Eost, hag a vez aozet e Douarnenez (Penn-ar-Bed) abaoe 1978.

Krouet e oa bet ar Festival e 1978, e Ti an Dud Yaouank (MJC) e Douarnenez, gant tud yaouank izili eus an MJC, hag o doa c’hoant da stourm evit ar pobloù minorelaet hag o yezhoù, hag evit ar brezhoneg, en ur zizkouez filmoù. Anvet e oa da gregin « *Gouel filmoù ar minorelezhiou broadel /* Festival du cinéma des Minorités nationales ».

Aozet eo ar Festival bremañ gant ar gevredigezh « Festival de cinéma de Douarnenez », gant sikour ar gevredigezh Daoulagad Breizh evit filmoù eus Breizh.

E 2025, d’ar 16 betek ar 23 a viz Eost, ar festival a vo diwar-benn Pobloù-Amazonia.

## Daveoù
Zelda a link between worlds

**The Legend of Zelda: A Link Between Worlds** a zo ur c'hoari-video gwezh-avantur krouet e 2013 gant Nintendo evit an ''Nintendo 3DS''. Ar 17vet eus an heuliad *[[The Legend of Zelda]]* eo ar c’hoari-mañ ha dont a ra just war-lerc’h an titl *The Legend of Zelda: A Link to the Past* eus 1991. E miz Ebrel 2013 eo bet embannet *A Link Between Worlds* en Aostralia, e miz Du en Europa hag Amerika an Norzh, hag ur miz war-lerc'h e Japan.

Tremen a ra an istor bloavezhioù goude darvoudoù *A Link to the Past*. Ar c'hoarierien a c'hoari roll Link, hag en em laka da zegas ar peoc'h en-dro e rouantelezh Hyrule goude ma voe tapet ar briñsez Zelda gant ar sorser drouk Yuga, just a-raok tec'hout kuit dre ur frailh e bed kenstur Lorule. Yuga a fell dezhañ skrapañ ar Seizh Fur hag implijout o galloud evit adsevel a varv da vev ar Roue diaoul Ganon. Nebeut amzer goude bezañ staget gant e avantur, Link a gav un dro-vrec’h hud a ro dezhañ ar galloud da vezañ mesket gant ar mogerioù evel ul livadur 2Vent. Dre-se, gellout a ra Link mont betek lec'hioù nevez ha beajiñ etre bedoù Hyrule ha Lorule.

Diorroadur ar meizad a oa komañset gant ur skipailh bihan e 2009, un tammig goude ma oa bet echuet *Spirit Tracks*. E-pad ar prantad-se e oa bet patromet mekanikoù c'hoari evit meskañ an dudenn ouzh ar mogerioù. Koulskoude e voe meur a skoilh gant an diorren hag ar raktres a baouezas penn-da-benn e dibenn 2010, pa voe adkaset ar skipailh diazez da blediñ gant raktresoù disheñvel. Adkregiñ a reas an diorren e 2011 ha produet e voe ar c’hoari da vat e 2012. Goulennet e oa bet gant krouer an heuliad, Shigeru Miyamoto, diazezañ bed ha lec'h ar c'hoari war *A Link to the Past*, daoust ma oa bet adlabouret kalz a dakadoù. Klasket e oa bet gant tresourien ar c'hoari adsoñjal diazezoù an heuliad, ar pezh a gasas daou gemm bras e framm ar c'hoari : reiñ an tu d'ar c'hoarierien da echuiñ an darn vrasañ eus an tourioù-meur en urzh a fell dezho, ha lakaat e pleustr ur reizhiad feurmiñ traezoù.

*A Link Between Worlds* a voe meulet gant ar vurutellerien, roet e voe pour d'e sonerezh, e c'hoari dedennus, e elfennoù nevez hag ur santimant hiraezh, daoust ma oa bet burutelladennoù kemmesk war ar stil arzel. Gounezet ez eus bet leun a brizioù gant ar c'hoari. Gwerzhet ez eus ouzhpenn 2,5 milion a skouerennoù er bed a-bezh e-kerzh ar pemp miz kentañ, hag ouzhpenn 4,26 milion e 2022. Un heuliad eeun en deus bet, *Tri Force Heroes*, e miz Here 2015.

## Daveennoù
1.https://www.jeuxvideo.com/news/2013/00068469-zelda-3ds-decouvrez-lorule-et-hilda.htm

2.https://www.siliconera.com/legend-zelda-link-worlds-place-zelda-timeline-detailed/

3.https://www.p-nintendo.com/news/zelda-a-link-between-worlds-des-artworks-entre-deux-mondes-236039
Fontanella

Ganet e oa **Guy Éder de Beaumanoir de La Haye**, anavezetoc’h evel **Fontanella** e 1572 pe 1573, e parrez kozh Botoha.

E dud, Éder de Beaumanoir ha Perronnelle de Rosmar de Kerdaniel, a oa eus ur familh uhel eus Bro-Gerne. 

E 1587, e studias e Skolaj Boncourt e Pariz. 

E-pad Brezel ar C'hevre e profitas Fontanella eus an dizurzh evit sevel ur strollad soudarded hag en em gavas gant an dug Maine e Orleañs. 

Gant e soudarded e kasas argadennoù ha laeroñsi war ar vro, o kemer kastelloù ha bourc’hioù evel Kersaliou e Peurid-ar-Roc'h.

E 1590 e lezas e roudoù en istor dre e grizderioù. 

Gant ur bagad a 400 marc’heg ha 3 000 den e renas laeroñsioù, muntroù ha distrujoù e kêrioù evel Landreger, Pondivi, Lannuon, Kallag, Montroulez ha Kastell-Nevez-ar-Faou. 

E 1592 e kavas repu e koadeg Laz hag e kendalc’has gant e oberoù fall er Menezioù Du.

E 1595 e stalias e garnizon war enez Tristan dirak Douarnenez, o tizhout 700 soudard. Eno e c’houlennas digant annezidi ar vro sevel mogerioù difenn hag e kasas argadennoù war ar c’hêrioù tro-dro. 

E 1598 e voe paket ha bac’het e Roazhon, met dieubet e voe gant ar roue Herri IV e 1601. 

Goude bezañ tamallet da vezañ kemeret perzh en irienn an dug de Biron, e voe kondaonet d’ar marv ha boureviet war ar rod e Pariz d’ar 27 a viz Gwengolo 1602.

Kalz a ganaouennou zo bet skrivet diwar e benn.

## Liamm diavaez
*''Paotred Fontanella''
Zamdane

**Zamdane**, a zo **Ayoub Zaidane** e anv gwir, zo ur raper ha kaner genidik eus Maroko. Ganet eo d’ar 25 a viz Gwengolo 1997 e Marrakech.

## Buhez
Ganet ha maget eo bet Zamdane e Marrakech, ha resisoc’h e karter Bab Doukkala, hag a vez meneget alies en e ganaouennoù. Komz a rae galleg gant e dad e-pad e yaouankiz, ha selaou a rae bamet  Charles Aznavour pe c’hoazh Dalida, hag a zo evitañ arzourien veur ar sonerezh gall.

Ne oa nemet 17 vloaz pa erruas e Bro-C'hall e miz Gouere 2015 evit kenderc’hel gant e studioù ekonomiezh e-kichen Marseille. A-drugarez d'e vignoned nevez e voe dizoloet ar sonerezh rap gantañ, ha buan en doe c’hoant d’en ober ivez : e miz Here 2015 e lakaas e anv evit kemer perzh e « open mics », e-lec’h e reas anaoudegezh gant kalz a dud pouezus e metoù ar rap.

E 2017 e voe embannet un nebeud kanaouennoù gantañ, da c’houde e kemeras perzh en un nebeud freestyloù aozet gant mediaoù rap, evel ar « *Règlement Freestyle* » pe « *Grünt* ». Etre 2018 ha 2020 e voa embannet meur a raktres gantañ, dreist-holl *Affamé – Saison 1* e 2018*.* E 2021 e voe embannet gant Zamdane ar peurrest eus ar raktres-se, *Affamé – Saison 2.* Gant ar raktres-mañ e voe ledanaet e selaouerien hag e vrud, dreist-holl a-drugarez d’ur feat gant Soso Maness, ur raper eus Marseille, hag a bedas anezhañ en abadenn *Planète Rap* un nebeud mizioù goude.

E 2022 e voe embannet gantañ e album kentañ, anvet *Couleurs de ma peine.* Ar featurings a zo war an album (gant Dinos, Soso Maness ha Jazzy Bazz) a sikouras anezhañ da vezañ anavezetoc'h-anavezetañ gant ar selaouerien, ha renket e voe ar bladenn e 5 plas top album Bro-C’hall. Ur bloaz goude, e 2023 e voe embannet gant Zamdane *Affamé – Saison 3.*

Met e album diwezhañ, Solsad, embannet e 2024, eo an hini a lakaas anezhañ da vezañ anavezet-tre, a-drugarez da galz a featurings, da skouer gant Tif, Zaho, Pomme, Josman, So La Lune, Kekra, Niska ha Sofiane Pamart. Renket eo bet an album e 3 plas an top album, ha mont a ra Zamdane d’ober un droiad vras eus ar festivalioù hag ar salioù sonadegoù.

Ouzhpenn e entan evit ar sonerezh eo engouestlet Zamdane ivez er politikerezh : aozet en deus meur a sonadeg a garite anvet *Zamdane & ses amis* evit souten ar gevredigezh SOS Méditerranée, en ur bediñ kalz a ganerien rap da gemer perzh. Kemeret en deus perzh ivez en ur sonadeg evit souten Palestina aozet gant Tif, anvet *Solidarité Palestine : it’s not about us.*
Megan Northam

**Megan Northam** zo un aktourez saoz-breton ganet e 1995 ‘ba Naoned, el Liger-Atlantel. 

Gwelet e voe evit ar wech kentañ e-barzh ar film *Robuste*, e 2020. Brudet eo bet gant he ferzh o c'hoari Alice e-barzh ar film *Notre-Dame, la part du feu* ha Mia e-barzh *Salade Grecque* skrivet gant Cédric Klapisch. 
## Buhez
Megan Northam ganet e 1995 e Naoned, zo un aktourez a orin saoz. He zad, un dreser c’hoariva hag opera, a zo Saoz, hag he mamm, ur skeudennaouerez, zo eus Bro-C’hall. Abaoe he bugaleaj e oa dedennet gant kostezioù ar c’hoariva ha buan e oa krog da vout plijet gant ar sinema. *Barry Lyndon* hag ''ar Goantenn hag al Loen'', a zo daou film he deus kavet dispar. 

Da 6 vloaz e pa krog da zeskiñ ar violoñsell hag he deus kendalc’het e-pad tost 10 vloaz er skol-sonerezh e Naoned. E-pad he yaouankiz he deus klasket sportoù hag arzoù disheñvel evel bannañ ar morzhol, ar c’hoari hockey pe c’hoazh an dañs a-vremañ. E lise Gabriel-Guist'hau he doa dibabet ar sinema evit he bac hag he doa graet he c’hentañ kammedoù dirak ur c'hamera e filmoù bihan he lise ha goude-se enur filmig gant Yann Gonzalez.

E 2017 e voe gwelet er c'hlip *Sur ma vie* gant ar c'haner Hyacinthe, sevenet gant Anna Cazenave Cambet, a-raok en em ziskouez e *Ice Teens*, ur c'hlip gant Maud Geffray, er bloaz war-lerc'h.

E 2020 e reas Megan Northam he c’hentañ tro er sinema gant ar film hir *Robuste* gant Constance Meyer, ma c’hoari gant Gérard Depardieu.

E 2022 e weler anezhi evit ar wech kentañ er skinwel, o c'hoari perzh Alice er stirad skinwel *Notre-Dame, la part du feu* gant Hervé Admar, skignet war Netflix. Er memes bloaz e kemer perzh e pevar film, en o zouez *Les passagers de la nuit* gant Mikhaël Hers, ma c’hoari merc’h ar vaouez c'hoariet gant Charlotte Gainsbourg.

En 2023 e teu brud dezhi gant an heuliad skinwel *Salade Grecque*, savet gant Cédric Klapish ha kendalc’h e drilogiezh boulc’het gant *L'Auberge Espagnole* e 2002. C’hoari a ra perzh Mia, unan eus an daou roll pennañ, ur studierez 22 vloaz o kemer perzh er programm Erasmus e Aten, lec’h ma tibab dilezel he studioù er skol-veur evit en em reiñ d’he stourm politikel ha ekologel. Gant ar roll-se he deus gounezet priz an diskuliadur merc’hed e Festival Séries Mania.

E 2024 e c’hoari Elsa, ur plac’h yaouank dindan levezon ur vouezh estren-douarel, er film *Pendant ce temps sur Terre* gant Jérémy Clapin.

## Liammoù diavaez
* Megan Northam war IMDb
Martin Parr

**Martin Parr** CBE (ganet d’an 23 a viz Du 1952 e Epsom, Bro-Saoz, marvet d'ar 6 a viz Du 2025 e Bristol, e Bro-Saoz) zo ur poltredour ha skeudennaouer saoz. E oberenn a zo un testeni pouezus eus ar gevredigezh a-vremañ, o tiskouez gant ur sell fentus, hag a-wechoù tagus, buhez pemdez an dud. E labour a zo anavezet dre e livioù kreñv, e implij eus ar flash hag e ziskouezadeg eus ar gizidigezh sokial hag ar sevenadur saoz hag etrebroadel.

### E studioù hag e zeroù e bed ar skeudennaouiñ

C’hoant en devoa bet Martin Parr da vezañ skeudennaouer abaoe e yaouankiz. Dindan levezon e dad-kozh, a oa e-unan poltredour ampart, e tivizas mont war ar vicher-se. Etre 1970 ha 1973 e studias er Manchester Polytechnic, ul lec’h ma teskas an teknikoù diazez ha ma krogas da ziorren e stil personel.

E-pad e zeroù e labouras Parr gant skeudennoù gwenn ha du, oc’h en em ginnig evel un test a-feson eus ar vuhez pemdez e Breizh-Veur. E oberenn vrudet kentañ, *[[Bad Weather]]* (1982), a ziskouezas an dud o vevañ dindan amzer c’hwezhus Bro-Saoz, en ur implijout ur flash kreñv evit degas un tu fentus d’ar skeudennoù.

### Ur stil heverk ha labour e liv
E fin ar bloavezhioù 1980 e tivizas cheñch e zoare da labourat en ur vont war-zu skeudennaouiñ e liv. E levr *[[The Last Resort]]* (1986) a lakaas anezhañ war-wel evel unan eus skeudennaouerien bouezusañ e amzer. E oberennoù a ziskouezas ar sujidi gant un neuz naturel ha dister, alies gant un tu goapaus pe gablus.

E-pad e vuhez vicherel e kejas Martin Parr gant kevredigezhioù liesseurt, eus ar vourc’hizien saoz betek touristed an tiriadoù estren. Alies e tiskouez bezañ o c’hoari gant ar fed ma’z eus ur c’horrekaat sokial ha sevenadurel er bed a-vremañ.

### E levezon hag e zarempredoù gant Magnum Photos
E 1994 e voe degemeret e Magnum Photos, ur strollad poltredourien brudet er bed a-bezh. Ar pezh a savas breudoù abalamour d’e sell dibar war ar gevredigezh hag an doare m’en dije c’hoant da blegañ reolennoù ar skeudennaouiñ klasel. Koulskoude e voe degemeret evel ur poltredour a bouez ha levezonus.

### Levrioù ha diskouezadegoù
E-pad e vuhez vicherel e embannas Martin Parr meur a levr skeudennoù brudet, evel *Common Sense* (1999), *Life’s a Beach* (2013) pe *Only Human* (2019). E oberennoù a zo bet diskouezet e meur a virdi bras er bed, evel ar Tate Modern e Londrez, ar Centre Pompidou e Pariz, pe ar MoMA e New York.

### E levezon war ar skeudennaouiñ modern
Martin Parr zo bet un danvez pouezus evit skeudennaouerien ar rummadoù da zont. E zoare da verkañ gwirionez ar bed gant fent ha preder a vez gwelet evel un doare nevez da zegas un testeni sokial. Kemeret en deus perzh ivez e raktresoù liesseurt, o kenlabourat gant mediaoù all evel an arzoù treset pe ar sinema.

Hiziv an deiz e kendalc’h da labourat war raktresoù nevez hag e chom unan eus poltredourien bouezusañ e amzer.