Jakez Konan

Ur skrivagner brezhonek eo **Jakez Konan**, ganet e Perroz-Gireg (Bro-Dreger - Aodoù-an-Arvor) d'ar 6 a viz Kerzu 1910 ha marvet d'an 11 a viz Eost 2003 e Perroz ivez. Mab e oa da Ewan Gonan, a zeuas da vezañ maer e Perroz e 1935 ha kar-e-yezh, ha da Varguerite Goubault, eus Pariz. Skrivet en deus kalz war meur a dachenn, er c'helaouennoù peurvuiañ, met un nebeud romantoù pe danevelloù diwar e bluenn a zo bet embannet e stumm levrioù.

## Buhez
Ganet eo e Perroz-Gireg (Bro-Dreger - Aodoù-an-Arvor) e 1910 ha marvet d'an 11 a viz Eost 2003. Mab e oa da Ewan Gonan , bet maer e Perroz (1935-1944) ha da Varguerite Goubault. Savet e voe e penn-kentañ e vuhez e Perroz, met da bevar bloaz ez eas gant e dud da Sannois e-kichen Pariz, hag e vevas eno betek 1918. E dud a oa marc'hadourien had a bep seurt, hag e dad a oa mestr-skol dre ma vanke kement a skolaerien en abeg d'ar brezel oc'h ober e reuz.

D'an oad a eizh vloaz e c'houlennas digant e dud kas anezhañ da Berroz da di e vamm-gozh, Eno eo e peurzeskas ar yezh. Kaset e voe neuze e pañsion da Skolaj Sant-Jozef e Lannuon. Un eñvor fall e viras eus ar c'houlzad-mañ. Evelkent e reas anaoudegezh gant kalzik a dud kar-o-bro er skolaj-mañ, tud evel Maodez Glanndour, Pêr Bourdellez ha kalz a reoù all a oa krog da vezañ dedennet-mat gant ar yezh hag ar vro.

Tapet live ar vachelouriezh gantañ, ez eas da dremen un hanter bloavezh da Vro-Alamagn e 1928 da zeskiñ alamaneg dre un eskemm etre familhoù. An darvoud-mañ a sikouras anezhañ diwezhatoc'h da dreiñ testennoù diwar ar yezh-se.

Goude-se, deuet en-dro d’ar vro, ez eas da labourat en un ti-bank, ar Bank Peron. Eno eo e reas anaoudegezh gant e wreg, ha dimeziñ a reas gant Anna-Vari Glou eus Perroz-Gireg ivez e 1932. Bet o deus pemp a vugale : Ivona, Erwan, Herve, Annaig (1946-1949) ha Gireg.

Diwezhatoc'h e voe gwerzher tiez hag asurañsoù, kelaouenner, sekretour ti-kêr pe c'hoazh sekretour-kontour en un embregerezh eus ar vro.

Deskiñ a reas seniñ gant ar binioù hag e voe unan eus krouerien kelc’h keltiek Perroz en 1935 asambles gant James Bouillé an tisavour, d'ar c'houlz ma oa gwir gelc'hioù a sevenadur vrezhon anezho. Reiñ a rae kentelioù brezhoneg, aozañ pezhioù-c'hoari brezhonek ha kas en-dro ar strollad dañserien. Kemer a rejont perzh e Diskouezadeg Hollvedel Pariz 1937.

Evel an holl, e treuzvevas ar familh e-pad ar brezel. Labourat a reas en Dépêche hag er gelaouenn Bretagne, kelaouenn renet gant Yann Fouéré e Montroulez evel kelaouenner, ar pezh a voe drastus evitañ goude ar brezel da gavout labour. Goude ar brezel e klaskas labour, met siwazh ne veze kinniget dezhañ ken nemet postoù war verr-dermen. Neuze, e-skeud-se, un toullad bloavezhioù goude ar brezel, dre ma oa un enkadenn ekonomikel ha kalz a zilabour, ouzhpenn ma veze lemet e labour digantañ abalamour d'e vennozhioù breizhat, e kuitaas Breizh gant e familh e 1952.

Bevañ a reas gant e familh e Bro-Gebek, Kanada, eus 1952 betek 1976. Eno e laboure evel implijad kontouriezh. Kenderc'hel a rae da studiañ ar yezh,da lenn kalz ha da skrivañ. Krouiñ a reas Kelc'h Keltiek Montréal, a badas un dek vloaz bennak.

Lazhet e voe e wreg Anna-Vari hag e verc'h Ivona gant ur c'harr-tan, hag int o-div o vale war ar riblenn hent, d'an 3 a viz C'hwevrer 1973. Goude tapout e leve-kozhni da 65 bloaz e tistroas da Vreizh e miz Eost 1976..

Da glozañ, e c'heller lavarout ez eo bet feal d'e soñjoù a-hed d'e vuhez. N'eo ket hepken skrivañ brezhoneg en deus bet graet met bevañ e brezhoneg en deus graet ivez.

## Oberenn lennegel
Skrivet en deus kalz war meur a dachenn, er c'helaouennoù peurvuiañ, met un nebeud romantoù pe danevelloù a zo bet embannet gant Al Liamm e stumm ul levr (Lannevern e kañv ha danevelloù all) e 1980.
Brudet eo Jakez Konan e bed ar brezhoneg dre m’en deus skrivet kalzik a draoù, romantoù, danevelloù, pezhioù-c’hoari... e Gwalarn, Feiz ha Breiz hag Arvor da gentañ ha goude ar brezel en Al Liamm, en Ar Bed Keltiek hag e Barr-Heol. Klasket en deus bepred liammañ yezh ar bobl, – e vrezhoneg zo liv an tregerieg warnañ -, gant ar brezhoneg skrivet ha peurunvan, o prouiñ dre-se nend eus moger ebet etre ar yezh skrivet hag ar peurrest eus ar brezhoneg pa c’hell an eil pinvidikaat egile. Stummet eo e zoare skrivañ gant rikted ha pervezhted ar yezh lennek unvanet ha gant nerzh ha buhez ar yezh pobl, hini Treger, ur rannyezh a anaveze mat-kenañ.

Modern eo ivez spered e skridoù, pa 'z int graet evit an amzer o ren, lod anezhe zo savet evit ar radio, evel e bezhioù-c'hoari da skouer.

## Levrlennadur
;Romantoù
* *[[Ur marc'hadour a Vontroulez]]*, Al Liamm. Romant evit ar yaouankizoù hag a dremen en . 
* *Kenavo Amerika*, Al Liamm (Priz Langleiz). Romant post-atomel na oa ket bet barnet eus ar c'hentañ bepred pa oa deuet er-maez, e gaou evelkent rak plijus eo an dibun anezhañ ha divoas an danvez-se e brezhoneg. 
* *Muntr ar gourmarc'had*, romant-polis, Al Liamm, 1994 ; An Alarc'h embannadurioù, 2015. 
;Kontadennoù, danevelloù
* *[[Lannevern e kañv ha danevelloù all]]*, Al Liamm
;Troidigezhioù
* *[[Ali Baba hag an daou-ugent laer|Ali Baba]]*, Al Liamm. Ar gontadenn vrudet tennet eus levr kontadennoù "ar 1001 nozvezh". 
* *Ar Vilin Du*, Mouladurioù Hor Yezh: romant skrivet gant Jurij Brězan. Setu ur romant lec'hiet en un aergelc'h krennamzerel met e gwirionez o kaout da dem pennañ an hollveli, an unveli pe diktatorelezh, pe e vefe komunour pe nazi.
* *[[Pikoù mab e dad]]*, levr Édouard Ollivro, a zo tapet c'hwek ennañ buhez ur skolajiad eus bro Lannuon etre an daou vrezel...
* *5 mojenn eus bro ar Sorabed*, troidigezh, embannadur diabarzh Skolioù Diwan. Adembannet eo bet dre ar rouedad internet gant *Difetis* e 2014.
* *Ar marc'h glas*, gant Jurij Brězan, troidigezh, diembann.
;Danevelloù
* *Lannevern e kañv*, Gwalarn niverenn 133, C'hwevrer 1941.
* *Ar bazhvalan*, Arvor, 17 a viz Gouere 1941
* *Sant Erwan e-touez e beorien*Arvor 20 a viz Gouere 1941.
* *Tro-noz va Niz*, Arvor, 21 a viz Gwengolo 1941.
* *Bez' em boa ur c'hamarad*, Arvor 19 a viz Here 1941.
* *Bouchig, gavr Elived ar C'hwitorell*, Arvor, 19 a viz Gouere 1942.
* *Ar maen e lenn Rottne*, Selma Lagerlöf & *Jakez Konan, 23/6, Al Liamm
* *Ali Baba hag an Daou-ugent Laer*, *Jakez Konan, 36/11, Al Liamm
* *An den-meur*, 43/14, Al Liamm
* *An diwezh-sizhun*, 64/6, Al Liamm
* *Noz ar Pellgent*, 65/9, Al Liamm
* *An hini kozh*, 70/329, Al Liamm
* *Ar Bioloñsour*, Selma Ottilia Loeiza Lagerlof & *Jakez Konan. 71/442, Al Liamm
* *Ar c'hi*, 74/175, Al Liamm
* *Barr-Heol war Hentoù ar Bed-Nevez*, 105/254, Al Liamm
* *Noblañs*, 107/410, Al Liamm
* *Ur beurevezh kaer a viz Ebrel*, 143/439, Al Liamm
* *Kevrin Lord Pennejen*, Stephen B. Leacock & *Jakez Konan, 157/124, Al Liamm
* *Penaos gounit ur million a zollarded*, Stephen Leacock & *Jakez Konan, 157/131, Al Liamm
* *O foetañ hent dre Iwerzhon*, Gweltaz ar Bozeg & *Jakez Konan, 203/450, Al Liamm
* *Skrij ha nij en noz*, 211/123, Al Liamm 
* *Mendès-Breizh*, 218/170, Al Liamm
* *Diwallit ouzh al latar*, Edwarz Ollivro & *Jakez Konan, 222/20, Al Liamm 
* *A,B ha C, an elfenn denel er jedoniezh*, Stephen Leacock&*Jakez Konan, 230/206, Al Liamm
* *N'emañ ket ar C'hudenneg aze ?*, 235/88, Al Liamm
* *Ar c'hwiled-derv*, 242/173, Al Liamm
* *Al lorberez*, Pelham Granville Wodehouse &*Jakez Konan, 273/288, Al Liamm
* *Souvenir from Paris*, 275/441, Al Liamm
* *Muntr ar gourmarc'had* (1/2), 282/11, Al Liamm 
* *Muntr ar gourmarc'had* (2/2), 283/108, Al Liamm
* *Ur mennad a bouez*, 296/205, Al Liamm
;C'hoariva
* *Nebeud a dra*, pezh-c'hoari diwar marvailh Ivon Krog, *[[Feiz ha Breiz]]*, Gwengolo 1934.
* *Marianna*, diembann. C'hoariet eo bet ar pezh-c'hoari-mañ e Perroz.
* *Marc'had kuzh*, Gwalarn niverenn 161
* *Un Taol-Strap*, 74/202, Al Liamm
;Barzhonegoù
* *Barzh nen on...*, 78/3, Al Liamm
* *Buhez*, 78/4, Al Liamm
* *Nevez-amzer*, 78/4, Al Liamm
* *Evnig, allas !...*, 126/5, Al Liamm
* *Al Lorelei*, Heinrich Heine & *Jakez Konan, 250/245, Al Liamm
* *Diskar-amzer*, 281/388, Al Liamm
* *Breudeur*, Heinrich Lersch & *Jakez Konan. 284/200, Al Liamm
* *O terriñ kleuz*, 335/5, Al Liamm
* *Ar vagig*, 336/3, Al Liamm
* *Marv an eostig*, 337/7, Al Liamm
* *An hent*,337/8, Al Liamm
* *[[Kanenn d'al Levenez]]*, Barzhoneg Freidrich Von Schiller & *Jakez Konan, 338/3, Al Liamm
;Studiadennoù
* *Notennoù diwar-benn an tregerieg*, Gwalarn 136-137, miz Mezheven 1941.
* *Rimadelloù bugale gornbro Berroz, Gwalarn 136-137, miz Mezheven 1941.
* *Pedennoù iskis klevet er Sklaerder*, Gwalarn 136-137, miz Mezheven 1941.
* *Kontouriezh*, 66/41, Al Liamm
* *Hag anaout a rit-hu ar Gorriganed ?*, T5/9, Al Liamm
* *Selma Lagerlof*, 71/437, Al Liamm
* *Loeiz Eunius*, 71/458, Al Liamm
* *Al lavar reizh*, 114/29, Al Liamm
* *En em gelenn diwar lenn*, 117/270, Al Liamm
* *A-dreuz lenn : O foeta bro er C’hanada*, 209/422, Al Liamm
* *Notennoù Yezh*, 246/53, Al Liamm
* *Roparz Hemon, rener ar gelaouenn Arvor, Studi Yann Glevareg & *Jakez Konan 251, 365 Al Liamm
* *Eus [[Nikolai Grundtvig|Grundtvig]] da [[Roparz Hemon]], Studi Yann Glevareg & ¤Jakez Konan 252, 42, Al Liamm 
* *Geriadur an henvrezhoneg, Studi 	 Jakez Konan 253 	140Al Liamm
* *A-dreuz lenn : Notennoù Brezel Studi (Ar Yeoded), Jakez Konan 258 	60Al Liamm 
* *Notennoù yezh*, 259/143, Al Liamm
* *Kistreberzh, Kistrebiarh, Questembert*, 265/156, Al Liamm
* *Notennoù Yezh*, 283/166, Al Liamm
* *Sant C'hireg*, [[Hor Yezh]] niv. 222 (Mezheven 2000)
* *Diwar-benn an anvioù-tiegezh*, [[Hor Yezh]] niv. 223 (Gwengolo 2000)
* *Ar bromese fervant*, [[Hor Yezh]] niv. 225 (Meurzh 2001)
;Pennadoù kelaouennerezh
* *Ar Jentilez, gwarezlec'h an evned*, Gwalarn, niverenn 138, Eost 1941.
* *Traoù dibaot ar bed : Al Lenn-sall Veur*, Ar Bed Keltiek, kaset d'an 8 a viz Genver 1965.
* Bremañ
;Kanaouennoù
* *Janig Kerlaou*, troidigezh diwar ur ganaouenn iwerzhonat-amerikan
* *O gwezenn sapr*, troidigezh diwar ur ganaouenn alaman
* *Lammit ma loutig*, ur ganaouenn "western" amerikan evit ar vugale
* *Un devezh a viz Mae*, troidigezh ur ganaouenn a vro-Devon, [[Barr-Heol]]
* *Ma zad a oa glas, gwenn ha ruz*
* *O Marilou*, ur ganaouenn nevez giz "country"
* *Al Laer*, ur ganaouenn nevez evit ar grennarded war un ton an-dro.
* *Kanenn d'al Levenez*, diwar Freidrich Von Schiller, kan [[Unvaniezh Europa]]...
;Kanaouennoù Pobl
* *Tro ma C'hanton*, dastumad kanaouennoù ha danvez pobl eus bro Berroz e Treger, Jakez Konan hag e vibien Erwan, Herve ha Gireg, Dastum Bro-Dreger, 2004. "Bez’ez eo al levr-mañ istor ur familh entanet ha hini mirourien eñvor ur vroig vihan. Brudet eo tud Konan en kanton Perroz abaoe meur a rummad. A-viskoazh int bet troet gant sevenadur ar bobl, yezh ar vro ha dre se gant ar baotred hag ar merc’hed a oa desket war se, setu m’o deus dastumet e skeud-se, treuzkrivet, adskrivet eñvor ar vro e-pad pemzek vloaz ha tri-ugent... . Ur c’hant kanaouenn bennak a zo bet dastumet el levr-mañ, gwerzioù, sonioù, disputoù, kantikoù, dañsoù hag en tu-hont da se kontadennoù, awidelloù, rimadelloù… gwir vemor [[Aod ar Vein-Ruz]]." Strollet ha kinniget gant [[Gireg Konan]] (Al Levrig)
;Labourioù all
* *Ul lizher'', 210/84, Al Liamm
*En un DVD savet gant Blaz Produktion hag embannet gant TES e 2008 gant brezhonegerien eus Treger-Goueloù e klever Jakez Konan e-touez ur bern tud all.

## Notennoù