open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heterotrofiezh

An **heterotrofiezh** zo ar redi evit boudoù bev zo ha n'hallont ket produiñ o magadur o-unan d'en em vagañ gant danvez organek. 
E-touez ar bevedegoù heterotrofek emañ holl al loened (Animalia) hag ar foue, lod eus ar bakteri hag eus ar protisted, ha kalz plant arvevat, e-skoaz ar pep brasañ eus ar plantoù hag ar sianobakteri zo aototrofek. An aototrofed zo gouest da dreuzfurmiñ danvez maenek e danvez organek gant ur vammenn energiezh d'en em vagañ. Ne c'hell ket an heterotrofed produiñ o danvez organek o-unan evel-se ha dleet eo dezhe he zennañ eus mammennoù karbon organek all, anezhe danvez plant pe loened dreist-holl. 
Gallout a reont tennañ anezhañ eus organegoù bev (evel an arvevaded) pa marv (preizherien, debrerien korfoù marv), pe c'hoazh eus dilerc'hioù boudoù bev all (evel ar saprofited : delioù marv, failhañs, ha kement zo...). 
Depantout a ra bezañs an heterotrofed eus hini an aototrofed, rak diazezet eo chadenn ar boued warne.

Peurliesañ e ra an heterotrofed gant an elfennoù organek, n'eo ket hepken evel mammenn karbon, met evel mammenn energiezh ivez, gant oksigen an aer evel oksider : analat a reont. Koulskoude, lod anezhe a c'hell ivez bevañ en un endro hep oksigen hag implijout ar goadur.

Ar c'habelloù-touseg hag ar foue, ha n'o deus na plastoù na klorofil, zo heterotrofek e-keñver ar c'harbon. 

Implijet e oa bet ar ger heterotrofiezh da gentañ e mikrobevoniezh e 1946 evel ul lodenn eus rummatadur ar mikroorganegoù diazezet war o doare d'en em vagañ. Implijet e vez bremañ war meur a dachenn, evel an ekologiezh da zeskrivañ chadenn ar boued. 

## Notennoù
Judit (Cranach)

**Judit** zo anv teir zaolenn gant al livour alaman Lucas Cranach kozh (1472-1553) .

## Pennad kar
*Judit ha Holofern (arz)‎
Brezoneg 'n eur gana

**Brezoneg ‘n eur gana** zo ul levrad kanaouennoù dastumet gant Loeiz Roparz hag embannet gant Emgleo Breiz – Ar Skol Vrezoneg e 1991, war un dro gant ur c'hasedig ma klever Loeiz Roparz o kanañ.

## Ar c'hanaouennoù
Daouzek kanaouenn zo el levr :
*Sonioù da zañsal an tamm-kreiz
***En ti bihan, ‘lein ar menez*, a vez kanet gant ar Vreudeur Morvan
***Kan ar c’hejer*
***Son ar c’hwenn*
***Pa oan o sevel lein ar roz*
***Biskoazh ‘m oa c’hoarzhet kemend-all* 
**'Tont d’ar gêr eus a Rostren*
**Al laouenanig*
**Ev chistr ‘ta, Laou*, anavezet ivez evel *[[Son ar chistr]]*
**Kabiten Sant Malo*
**Bannieloù Lambaol*, piler-lann
*Da zañsal gavotenn:
***Ar c’hozh paotr yaouank kozh*
***[[Gwerz Metig]]*, savet gant Yann-Vari ar Skourr (1811-1870), kanet gant tud e-leizh.
Kouronkadenn Diana (Rembrandt)

**Kouronkadenn Diana** (anv leun: **Kouronkadenn Diana gant Aktaion ha Kallisto**) zo un daolenn livet gant Rembrandt e 1634 hag a zo er Mirdi Wasserburg en Anholt.

## Pennadoù kar
* Kallisto
* Artemis
Morerer Steller

**Morerer Steller** (*Haliaeetus pelagicus*) a zo un evn-preizh.

Erer brasañ ar bed eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra tro-war-dro aodoù reter Siberia.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morerered en urzhiad *[[Falconiformes]]* pe *[[Accipitriformes]]*.

## Liammoù diavaez

*  ''Haliaeetus pelagicus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Haliaeetus pelagicus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Morerer Sanford

Ar **morerer Sanford** a zo un evn-preizh, *Haliaeetus sanfordi* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *[[Haliaeetus]]*.

Dougen a ra anv ar surjian hag an evnoniour amatour stadunanat Leonard Cutler Sanford (1868-1950).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Papoua-Ginea Nevez (Bougainville ha Buka) hag en Inizi Salomon.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morerered en urzhiad *[[Accipitriformes]]* pe *[[Falconiformes]]*.

## Liamm diavaez
* ''Haliaeetus sanfordi'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Dave
Haliaeetus vocifer

***Haliaeetus vocifer*** a zo ur spesad evned-preizh e-touez kerentiad an *[[Accipitridae]]*.

Ar spesad nemetañ eo er genad *[[Haliaeetus]]*.

Evn broadel Soudan ar Su, Zimbabwe ha Zambia an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morerered en urzhiad *[[Falconiformes]]* pe *[[Accipitriformes]]*.

## Liammoù diavaez
* ''Haliaeetus vocifer'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Daveennoù
Haliaeetus vociferoides

***Haliaeetus vociferoides*** a zo ur spesad evned-preizh deiz rouez e-touez kerentiad an *[[Accipitridae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo al labous en aodoù gwalarn ha kornôg Madagaskar.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morerered en urzhiad *[[Accipitriformes]]* pe *[[Falconiformes]]*.

## Liammoù diavaez
* ''Haliaeetus vociferoides'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Hvar

**Hvar** (distaget [ˈxʋǎːr] e kroateg, *Hvor* pe *For* e rannyezh an enezenn, *Pharos* e henc'hresianeg, *Pharia* e latin, *Lesina* en italianeg) zo un enezenn hag ur gumun eus Kroatia, war aod Dalmatia, etre inizi Korčula, Vis ha Brač. An hini hirañ eo e-touez inizi Dalmatia (68 km a hed). Annezet eo gant 11 103 a dud (2001). 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel enez Hvar
María

:  *Marteze emaoc'h o klask ar pennad [[Maria]]?*
**María** zo un anv-bihan spagnolek, diwar an anv Maria, anv ar Werc'hez Vari e latin hag e yezhoù all. Klotañ a ra gant Mari e brezhoneg.

## Anvioù deveret
Kalz anvioù deveret zo:

*María Ana , 
*María Amalia, 
*María Cristina, 
*María Elena, 
*María Eugenia, 
*María Francisca, 
*María Isabel, 
*María Luisa, 
*María Magdalena, 
*María Teresa, 
*María Victoria 
hag ivez
*Ana María
*José María

Diwar an anvioù a bep seurt a vez roet d'ar Werc'hez Vari e spagnoleg ez eus deuet anvioù-bihan, da skouer
*María de los Ángeles
*María del Mar

Diwar an anvioù-se ez eus deuet anvioù-bihan all, da skouer
* eus *[[María de los Ángeles]]* eo deuet an anv Ángeles,
* eus *[[María del Consuelo]]* eo deuet an anv Consuelo,
* eus ar *[[Virgen de los Desamparados]]* eo deuet an anv Amparo,
* eus *[[María de los Dolores]]* eo deuet an anv Dolores,
* eus *[[María de Guadalupe]]* eo deuet an anv Guadalupe,
* eus *[[María de las Mercedes]]* eo deuet an anv Mercedes,
* eus *[[María de los Milagros]]* eo deuet an anv Milagros,
* eus *[[María de los Nieves]]* eo deuet an anv Nieves,
* eus *[[María del Pilar]]* eo deuet an anv Pilar,
* eus *[[María del Rocío]]* eo deuet an anv Rocío 
ha re all c'hoazh.

### Paotred
* Juan María, José María ha Jesús María a veze roet stank d'ar baotred er broioù spagnek betek n'eus ket pell.

## Tud
### Priñsezed
*María de Aragón, anv meur a briñsez aragonat
*María de Castilla, anv meur a briñsez kastilhan
*María de Molina (1265-1321), rouanez Kastilha
*María de Navarra (1326-1347), rouanez Aragon
*María la Grande, kasikez tehuelche

### Tud all
*María Albán, skrivagnerez ekouadorat
*María Luisa Cáceres Díaz de Arismendi, harozez venezuelat
*María Conchita, kanerez hag aktorez venezuelat ha kuban
*María Félix (1914-2002), aktourez vec'hikan
*María Corina Machado (1967), politikourez venezuelat
*María Dolores Pradera‎, kanerez spagnol
*María José Quintanilla, kanerez chileat
*María Pita, harozez c'halizat
*María Antonieta Pons, dañserez vec'hikan

## Lec'hanvadurezh
### 
*María, kumun en Andalouzia e Proviñs Almería.
*Descargamaría, kumun en Extremadura e Proviñs Cáceres.

### 
*Distrig María, e Proviñs Luya e departamant Amazonas Perou.

## Oberoù
**Poema de Elena y María*, barzhoneg kastilhanek-portugalek eus an .
* *[[Maria la O]]*, zarzuela gant ar sonaozour kuban Ernesto Lecuona.
* *María*, romant gant ar skrivagner kolombian Jorge Isaacs.
* *María*, c'hoarigan gant Alcides Prado.

### Kanaouennoù
*María de la O, kanaouenn spagnolek gant Salvador Valverde ha Rafael de León, ha daou film savet diwarni.
*"María", ur ganaouenn enrollet e 1988 gant Franco.
*"María", ur ganaouenn enrollet e 1992 gant Café Tacuba, en o albom Café Tacuba.
*"María", ur ganaouenn enrollet e 1995 gant Ricky Martin.

## Pennadoù kar

*Marías
*Mari
*Marie
*Maria
*Ana María
*María Ana
*María Amalia
*María Cristina
*María Elena
*María Luisa
*María Magdalena
*María Teresa
*María Victoria
*María de las Mercedes
*Santa María
*Mary
Marie

**Marie** zo un anv-bihan gallek, tchekek hag alamanek. Dont a ra eus an anv latin Maria.

## Anvioù deveret
Kalz anvioù deveret zo :
*Marie-Anne,
*Marie-Claude, 
*Marie-Élisabeth, 
*Marie-Françoise, 
**Marie-Henriette*, 
*Marie-Isabelle, 
*Marie-Jeanne, 
*Marie-Louise, 
*Marie-Paule, 
*Marie-Pierre, 
**Marie-Renée*, 
*Marie-Thérèse, 
**Manon, [[Marianne]], Marielle, Mariette, Marilise, [[Marion]], Maryse*, ha re all.

## Yezhoù all
*Mari, e brezhoneg,
*Mary, e saozneg,
*Maria, en italianeg ha portugaleg,
*María, e spagnoleg,

## Paotred
*Jean-Marie eo an anv anavezetañ, met *François-Marie, Joseph-Marie, Louis-Marie, Pierre-Marie, Yves-Marie*, ha re all zo ivez.

## Tud
Un anv-bihan stank eo bet, rouesaet un tamm.

### Rouanezed ha priñsezed

*Marie de Clèves, anv meur a briñsez alaman
*Marie de France, anv meur a briñsez c'hall
*Marie d'Orléans, anv meur a briñsez c'hall
*Marie von Hessen-Kassel, anv meur a briñsez alaman
*Marie Prusia, anv meur a briñsez prusian
*Marie von Sachsen, anv meur a briñsez alaman

#### XIIvet kantved-XVIIIvet kantved
*Marie de France (barzhez), barzhez c'hallek en 
**Marie de Bretagne*, pe Mari Breizh (1446-1511)
*Marie von Brandenburg-Kulmbach (1519-1567)
*Marie Eleonore von Jülich-Kleve-Berg (1550-1608)
**Marie de Médicis*, anv gallekaet Maria de' Medici (1575-1642), priñsez italian ha rouanez c'hall er 
**Marie Leczinska*, anv gallekaet Maria Leszczyńska, priñsez polonat ha rouanez c'hall en XVIIIvet kantved, pried d'ar roue gall Loeiz XV
** he merc'h Marie-Adélaïde de France (1732-1800), 
*Marie-Antoinette Bro-C'hall, priñsez aostrian ha rouanez c'hall, dibennet en 

#### XIXvet-XXvet kantved
*Marie von Württemberg (1784–1844)
*Marie von Hessen-Darmstadt, pe *Marija Alexandrowna* e ruseg, (1824-1880), priñsez alaman hag impalaerez Rusia

### Tud all
*Marie de Rabutin-Chantal, anavezet evel markizez Sévigné, skrivagnerez c'hallek
*Louis-Marie Grignion de Montfort, sant breizhat
*Joseph Marie Jacquard, ijinour gall
*Marie Marvingt (1875-1963), sportourez ha nijerez c'hall
*Marie Curie, fizikourez c'hall
*Marie Laurencin, livourez c'hall
*Marie Déa (1912-1992), aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall
*Marie Trintignant, aktourez c'hall muntret
*Marie Seznec Martinez, stilourez
*Marie Spartali Stillman, arzourez
*Marie-Georges Buffet, politikourez c'hall
*Selena Marie Gomez, aktourez ha kanerez stadunanat

### Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh stank a-walc'h eo e kornôg Normandi.
*Michelle Alliot-Marie, politikourez c'hall
*Thierry Marie, marc'hhouarner gall
*Rose Marie (1923-2017), aktourez stadunanat

## Lec'hanvadurezh
*Gwelout Sainte-Marie
*Marie, kumun c'hall en Alpes-Maritimes 
*Marie-Galante, enezenn c'hall en Antilhez

## Pennadoù kar
*Mari
*Marie-Antoinette
*Mary
*Maria
*María
L'aubade

**L'aubade** zo un daolenn livet gant Pablo Picasso e 1942, anezhi un eoullivadur war lien, cm 195 x 265, ha miret er Centre Pompidou e Pariz. 
Chom a ra al lagad da heuliañ al linennoù da glask gouzout petra eo ar stummoù. 
A-benn ar fin e weler div vaouez, an eil en he gourvez war ur bank eben en he c'hoazez o terc'hel ur vandolinenn. 

## Liammoù diavaez
*  Amañ e c'haller gwelet an daolenn
María Magdalena

**María Magdalena** (pe *Maria Magdalena* dre gammskrivañ) zo un anv-bihan spagnolek, a deu eus anv Mari Madalen, ur vaouez eus an Aviel, lakaet da santez. 

## Yezhoù all
*Mari Madalen e brezhoneg
*Maria Madalena e portugaleg
*Maria Maddalena en italianeg
*Maria Magdalena pe Maria Magdalene en alamaneg
**Mary Magdalene* e saozneg

## Tud
* Maria Magdalena Aostria, anv meur a vaouez
* María Magdalena Campos Pons, arzourez kuban
* *Maria Magdalena Dietrich von Losch*, anavezetoc'h evel Marlene Dietrich, aktourez alaman,
**Maria Magdalena Filipsson*, gwir anv ar ganerez svedek Lena Philipsson

## Lennegezh
**Enligt Maria Magdalena*, romant svedek gant Marianne Fredriksson.

## Kanaouennoù
*ar ganaouenn "(I'll Never Be) Maria Magdalena" gant ar ganerez alaman Sandra e 1985.

## Filmoù
*María Magdalena (film), ur film en Arc'hantina e 1954 kaset da benn gant Carlos Hugo Christensen.
**[[María Magdalena, pecadora de Magdala]]*, film mec'hikan db buhez Mari Madalen.

## Lec'hanvadurezh
*Ur gêriadenn en Arc'hantina, María Magdalena (Misiones) e departamant Eldorado e proviñs Misiones.
*Un enezenn e Mec'hiko, en Inizi Marias.

## Pennadoù kar
*Magdalena
*Maria Madalena
*Mari Madalen
*Magdala
Leonid Brejnev

**Leonid Ilitch Brejnev**, ganet d'an 19 a viz Kerzu 1906 e Kamianske (oblast Dnipropetrovsk, Ukraina) ha marvet d'an 10 a viz Du 1982 e Moskov (RSKDS Rusia) a oa ur politikour soviedel, bet Sekretour hollek Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel, ha neuze e penn an URSS eus 1964 betek 1982. Prezidant Præsidium ar Soviet meur (fonksion enorus er stad) e voe ivez etre 1960 ha1964 hag etre 1977 ha 1982.

E veli, lodennet e penn kentañ, a voe kreñvaet tamm ha tamm e penn ar Strollad Komunour hag ar Stad. En e vleuñv e voe e-pad ar bloavezhioù 1970, a-raok ma harzhje kleñvedoù hag ar c'hozhni outañ diouzh ar galloud politikel (ar galloud-se a tremeno da izili an nomenklatura).
Meijer de Haan

**Meijer de Haan** (14 a viz Ebrel 1852 en Amsterdam – 24 a viz Here 1895 en Amsterdam) a oa ul livour izelvroat. 
Ganet  en ur familh yuzev pinvidik, perc'henn e oant war ur gwispiderezh. E 1888 ez eas da Bariz ma kejas gant Theo van Gogh, Paul Gauguin ha Camille Pissarro. Stagañ a reas De Haan ha Paul Gauguin da vezañ mignoned. An daou anezho a livas mogerioù ostaleri Marie Henry, er Poull Du. De Haan a baee neuze pañsion Gauguin, en eskemm e teske livañ gantañ. Kemer a reas perzh da skol Pont-Aven hag en emsav ar sintetegezh.

Ur verc'h en doe gant Marie Henry. Daoust da vMarie Henry bezañ dizimez, he doa ur verc'h all dija, lesanvet Mimi. Pa zivizas de Haan mont gant Gauguin da Dahiti e paouezas krenn e familh da sikour anezhañ gant arc'hant. Kuitad a reas Breizh, goude bezañ roet e daolennoù da Varie Henry, hag e tistroas da Amsterdam. O merc'h a voe ganet e miz Even 1891. 

## Liammoù diavaez

* Ul livadur gant de Haan war lec'hienn mirdi Van Gogh
* Pennad e nederlandeg diwar-benn Meijer de Haan, Amsterdam Joodshistorischmuseum
Skol Pont-Aven

**Skol Pont-Aven** eo an anv bet roet d'ur strollad arzourien disheñvel-tre an eil diouzh egile hag a zeuas alies da Bont-Aven da livañ e dibenn an  kantved. E-touez ar re vrudetañ emañ Paul Gauguin (degouezhet e 1886), Émile Bernard, Paul Sérusier, Charles Filiger, Maxime Maufra, Henry Moret hag Ernest de Chamaillard. Livañ a rejont oberennoù a denne d'ar sintetegezh pe d'an drivliadelouriezh.

Teir ostizez eus Pont-Aven a oa brudet gant al livourien : « ar vamm Gloaneg », « an dimezell Julia » Guillou, hag « Añjela goant » livet gant Paul Gauguin e 1889.

## Arzourien a gemeras perzh e skol Pont-Aven
* Robert Wylie : 1864
* Paul Gauguin : 1886, 1888, 1889-1890 ha 1894
* Émile Bernard : 1888 ha 1891-1893
* Charles Laval : 1888
* Émile Schuffenecker
* Jacob Meijer de Haan
* Władysław Ślewiński
* Paul Sérusier : 1888, 1889, 1890
* Armand Séguin
* Charles Filiger
* Maxime Maufra
* Jan Verkade
* Mogens Ballin
* Henry Moret
* Ernest Ponthier de Chamaillard
* Gustave Loiseau
* Émile Jourdan : 1888
* Jens Ferdinand Willumsen
* Roderic O'Conor
* Maurice Denis
* Robert Polhill Bevan : 1890, 1891, 1892, 1893 ha 1894
* Franck C. Penfold : e-tro 1880
* Cuno Amiet : 1892

## Levrlennadur
**Gauguin et l'École de Pont-Aven*, André Cariou, embannadurioù Ouest-France, 2001
**Peintres des côtes de Bretagne. De Quimper à Concarneau. De Pont-Aven à l'anse du Pouldu*, Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, embannadurioù Chasse-Marée, 2006

### Liamm diavaez
* Skol Pont-Aven war lec'hienn Mirdi Arzoù-Kaer
Sourd Norzhafrika

**Sourd Norzhafrika** (*Salamandra algira*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e Maroko, Aljeria, Spagn ha, marteze, Tunizia.
Salamandra

***Salamandra*** a zo ur genad e rummatadur an divelfenneged, ennañ sourded.

## Spesadoù
* sourd Norzhafrika, *Salamandra algira*
* sourd an Alpoù, *Salamandra atra*
* sourd Korsika, *Salamandra corsica*
* *[[Salamandra infraimmaculata]]*
* sourd Lanza, *Salamandra lanzai*
* sourd boutin, *Salamandra salamandra*
Sourd Kaokaz

**Sourd Kaokaz** (*Mertensiella caucasica*) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e biz Turkia ha Jorjia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Mertensiella*.
Person

Ar **person** eo ar beleg katolik a zo lakaet e penn ur barrez gant an eskob a zo a-us dezhañ. Dindanañ emañ ar c'hure, a zo beleg ivez, hag a-wechoù e vez diagoned ha n'int ket beleien anezho. E brezhoneg ne reer ket an diforc'h a veze graet e galleg etre *recteur* (ur beleg e-unan-penn e karg eus ur barrez vihan) ha *curé* a dalveze kement ha person-kanton. Er parrezioù bras-mañ e oa meur a gure.

Kavet e vez *person* (pe *parson*) e kerneveureg hag e kembraeg ivez. Ar saozneg a ra *curate* eus ar c'hure met (ret diwall) *vicar* eus ar beleg e karg eus ar barrez.

A-hend-all ar relijion gristen a implij **person** gant ar ster ledan a orin (al latin *persona*) : tri ferson an Dreinded. 

## Anv-tiegezh
**Person** a vez kavet ivez e-giz anv-familh. Lod a gav fentus eta lavarout *an itron Person* eus gwreg an aotrou Person. **Personig** a gaver ivez evel anv-familh.

## Tud
**Person Ars*, anv roet d'ur beleg gall, Yann-Vari Vianney (1786-1859), lakaet war roll ar sent e 1925.

## Lennegezh
**The Persouns Tale*, kontadenn saoznek gant Geoffrey Chaucer
*Kenteliou Aotrou Persoun Ars, anv ul levr brezhonek, anezhañ un droidigezh gant Théodore Pilven le Sévellec‎, e 1906, diwar-benn ar person gall Jean-Marie Vianney .
*Ar Person touer, pezh-c'hoari brezhonek gant Yeun ar Gow,
**Ur person evit enez Sun*, troet gant Mich Beyer diwar *Un recteur de l'île de Sein* gant Henri Queffélec, An Alarc'h Embannadurioù, 2016

## Pennad kar
*Curé
Lyciasalamandra

***Lyciasalamandra*** a zo ur genad e rummatadur an divelfenneged, ennañ sourded.

## Spesadoù
* *[[Lyciasalamandra antalyana]]*
* *[[Lyciasalamandra atifi]]*
* *[[Lyciasalamandra billae]]*
* *[[Lyciasalamandra fazilae]]*
* *[[Lyciasalamandra flavimembris]]*
* *[[Lyciasalamandra helverseni]]*
* *[[Lyciasalamandra luschani]]*
Plethodontidae

***Plethodontidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged, ennañ sourded diskevent. War-dro 370 spesad a zo ennañ.

## Genadoù
Kanton Bourguébus

**Kanton Bourguébus** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant Calvados hag er rannvro Normandi-Izel.
## Kumunioù
**Kanton Bourguébus** a yae 24 c'humun d'ober anezhañ:

## Emdroadur ar boblañs

## Daveoù
Mari Madalen

**Mari Madalen** zo un anv-bihan brezhonek, diwar ur vaouez eus an Aviel, Mari, eus kêr Magdala, e Galilea, lakaet da santez.
Diwar hec'h anv, *Mari Magdala*, pe *Mari [[Magdalena]]* (eus Magdala), eo bet savet an anv Mari Madalen, da gentañ, hag an anv-bihan Madalen goude-se.

## Yezhoù all

**[[Maria Magdalena]]* en alamaneg
**[[María Magdalena]]* e spagnoleg
**Mary Magdalene* e saozneg
**[[Marie-Madeleine]]* e galleg

## Tud
*Mari Madalen (santez)
María Elena

**María Elena** zo un anv-bihan spagnolek a zo bet boutin a-walc'h er c'hantvedoù tremen. Savet eo diwar an daou anv-bihan María hag Elena.

## Yezhoù all
*Marie-Hélène e galleg

## Tud

*María Elena Fernández Gago, livourez spagnol
*María Elena Marqués, aktourez vec'hikan
*María Elena Swett, aktourez chileat
*María Elena Velasco, aktourez vec'hikan
*María Elena Walsh, skrivagnerez, kanerez ha sonaozourez arc'hantinat.

## Oberennoù
* María Elena (kanaouenn), ur ganaouenn savet gant ar sonaozer mec'hikan Lorenzo Barcelata, e 1932, da bried Prezidant Republik Mec'hiko, 
**hag a vo brudet dre ar bed gant un enrolladur, sonet hepken, gant Los Indios Tabajaras e 1963,
**María Elena*, ur film mec'hikan e 1935, ma klever ar ganaouenn,

## Lec'hanvadurezh
*ur gumun e Chile, María Elena (Chile) . 

## Lennegezh
**Poema de Elena y María*, barzhoneg kastilhanek-portugalek eus an XIIIvet kantved.

## Pennad kar
*María
María Elena Walsh

**María Elena Walsh** (Ramos Mejía, Buenos Aires, 1añ a viz C'hwevrer 1930 - 10 a viz Genver 2011) a oa ur skrivagnerez ha kanerez arc'hantinat.

## Kanaouennoù
Unan eus brudetañ kanaouennoù eo Manuelita, ur ganaouenn evit bugale eus 1962. 
E-maez ar broioù spagnolek e anavezer dreist-holl ar ganaouenn he doa skrivet evit ar film La historia oficial e 1985.

## Oberoù
### Romantoù
**Otoño imperdonable* (1947) 
**Apenas viaje* (1948) 
**Baladas con Ángel* (1951) 
**Casi milagro* (1958) 
**Hecho a mano* (1965) 
**Juguemos en el mundo* (1970) 
**Novios de antaño* (1990) 
**Desventuras en el País-Jardín-de-Infantes* (1993)
* *Fantasmas en el parque* (2008)

### Kanaouennoù
**Cancionero contra el mal de ojo* (1976)

### Levrioù evit bugale
**Tutú Marambá' ([[1960]]) 
**El reino del revés* ([[1964]]) 
**Zoo loco* ([[1964]]) 
**Dailan Kifki* ([[1966]]) 
**Cuentopos de Gulubú* ([[1966]]) 
**Aire libre* ([[1967]]) 
**El diablo inglés* ([[1974]]) 
**Angelito* ([[1974]]) 
**El país de la Geometría* ([[1974]]) 
**La Sirena y el Capitán* ([[1974]]) 
**Chaucha y palitos'' (1978)

## Pladennoù

*Canciones para mirar. (CBS 1098) 
*Canciones para mí (CBS 1097) 
*El país de nomeacuerdo (CBS 1113) 
*El país de la Navidad (CBS 1762) 
*Cuentopos (CBS 1115) 
*Cuentopos para el recreo (CBS 1125) 
*Juguemos en el mundo (CBS 8830) 
*Juguemos en el mundo II (CBS 18.969) 
*El Sol no tiene bolsillos (CBS 19.107) 
*Como la cigarra (CBS 19.311) 
*El Buen Modo (Microfón SE 573) 
*De puño y letra (Microfón SE761) 

## Liammoù diavaez
*http://www.ensayistas.org/filosofos/argentina/walsh/introd.htm
Kanton Troarn

**Kanton Troarn** a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar C'halvados hag er rannvro Normandi. Brasaet e oa bet da 29 c'humun gant dekred ar 17 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015
Kanton Troarn a yae 17 kumun d'ober anezhañ:

### Betek 2015
Kanton Troarn a ya 29 c'humun d'ober anezhañ:
* Airan
* Argences
* Banneville-la-Campagne
* Bellengreville
* Billy
* Cagny
* Canteloup
* Cesny-aux-Vignes
* Chicheboville
* Cléville
* Conteville
* Cuverville
* Démouville
* Émiéville
* Escoville
* Fierville-Bray
* Frénouville
* Janville
* Moult
* Ouézy
* Poussy-la-Campagne
* Saint-Ouen-du-Mesnil-Oger
* Saint-Pair
* Saint-Pierre-du-Jonquet
* Saint-Samson
* Sannerville
* Touffréville
* Troarn
* Vimont

## Emdroadur ar boblañs

## Daveoù
Daniel Giraudon

**Daniel Giraudon**, ganet d'an 13 Ebrel 1944 e Binig, zo bet kelenner e Skol-veur Breizh-Izel e Brest. Kelenn a rae brezhoneg. Gwerinoniour eo.

E dad-kozh a-berzh tad oa ur mañsoner gall eus an departamant Creuse.

## Oberennoù skrivet
### Levrioù
**Querelles de clocher* (tresadennoù gant Nono), Embannadurioù Skol-Vreizh, Mae 2006;
**Terre et mer : Sagesse et proverbes de Bretagne* (a-gevret gant Michel Thersiquel)
**Traditions populaires de Bretagne - Du Coq à l'Âne - Yezhoù al loened - Quand les animaux parlaient...*, Le Chasse-Marée, 2000
**Traditions populaires de Bretagne, Du soleil aux étoiles, folklore du ciel*, Coop Breizh, 2007
**Du chêne au roseau : traditions populaires de Bretagne*, Yoran Embanner, 2010
**Sur les chemins de l'Ankou*, Yoran Embanner, 2012

### Pennadoù gallek
**Jules Gros, yezhoniour tregeriat kantvloaziad, skridvuhez aozer <q> le Trésor du breton parlé </q> ; en [[Ar Men]], n°39, 1991, pp. 26-37
**Kenavo Jules Gros* en Ar Men N°49, p. 64. 1993
* [[2008]] : *Chansons sur feuilles volantes en langue bretonne et Presse en Basse-Bretagne (XIXe-XXe siècles)*, e-barzh *Kaieroù ar CRBC-R2, kan ha barzhoniezh aktoù kollok Karaez 17-18 Gwengolo 2005*, [[Travaux d'Investigation et de Recherche]], p. 113

=== Pennad brezhonek===
**Michela an Alan (1833-1921)'', pennad-kaoz gant Jules Gros diwar-benn e vamm-gozh hag ar c'hanaouennoù bet desket ganti ; e Planedenn, niverenn 15, nevez-amzer, 1983, 48p.

## Liamm diavaez
*https://danielgiraudon.weebly.com/uploads/3/1/6/3/3163761/pluie_armen.pdf
Botez-koad

Ar **botoù-koad** (ur **votez-koad** en unander) zo botoù graet e koad, faou peurliesañ, hogen haleg ivez. 

E kalz broioù europat e veze gwisket botoù-koad. Brudet eo botoù-koad an Izelvroioù ha re Sveden, en Europa, ha re Japan en Azia. 

## E Breizh
E Breizh, war ar maez, e veze botoù-koad gant an holl betek er bloavezhioù 1950. Botaouerien-goad a vicher a oa, evel tad-kozh Pêr-Jakez Heliaz. N'eus ket kalz anezho ken.
Gwelet e veze :
* "botoù Kerne" : e koad en o fezh, tachet an dindan, douget gant ur c'houchad plouz e-barzh
* "botoù Leonad" : ur vourellenn lêr war-c'horre chouk an troad (dindan, bandennoù kaoutchoug kentoc'h), douget gant chaosonoù an aliesañ
* evit ar merc'hed, boteier skañvoc'h gant ul lêrenn dantelezet (evit ar Sul hag ar pourmen)

## Skeudennoù

File:Muensterlaender-holzklumpen.jpg|Holzschuh eus Alamagn
File:Danishclogs.JPG|Træsko eus Danmark
File:Clogs Itay 01.JPG|Zoccolo eus Italia
File:Lithunianclogs.JPG|Klumpė eus Lituania
File:Klompen (Dutch Clogs), Wooden Shoes Museum in Drenthe.jpg|Klomp eus an Izelvroioù
Image:Clog-Berkemann-white.jpg|Träskor eus Sveden 
File:Swissclogs.JPG|Zoggeli eus Suis
Image:Gymnastics sandal-Berkemann-wood-pink.jpg| E doare sandalennoù
Image:Geta2.JPG|E Japan
Image:Walraversijde49.jpg| E Belgia, war-dro 1465
Image:Wooden Shoes-willow-plain wood.jpg|En Izelvroioù
File:Portugueseclogs.JPG|Tamanco eus Portugal
File:Galician clogs - Zocas galegas.jpg|E Galiza, e Meirás, Valdoviño.
Restr:Las Albarcas.jpg|Botoù-koad e Lamedo, e kumun Cabezón de Liébana, e Kantabria, e Spagn. Ar re-mañ zo graet da vont war an erc'h.
File:Red Lancashire clogs (side view).jpg|E Lancashire, e Bro-Saoz. 
Image:Musee-du-sabot-8.jpg|Botoù-koad an Ardenne. War ziskouez e Mirdi Porcheresse. 


## Notennoù
Mary Hopkin

**Mary Hopkin** zo ur ganerez eus Kembre, ganet d'an 3 a viz Mae 1950, e Pontardawe. Kanet he deus e kembraeg da gentañ, pa oa krennardez, graet pladennoù zoken, hag e saozneg goude. Berzh bras a reas e 1968 gant ar bladennig "Those Were The Days", ur ganaouenn he devoa dibabet hervez kuzul Paul McCartney. Goude e timezas hag ez eas da chom da Vro-Saoz.

## Un dibab eus he fladennoù
*1969 : *[[Postcard (album)|Postcard]]*
*1971 : *Earth Song, Ocean Song*
*1972 : *Those Were The Days*
*1976 : *The Welsh World of Mary Hopkin* (dastumad)
*1989 : *Spirit*
*1996 : *Y Caneuon Cynnar (The Early Recordings)* (dastumad)
*2005 : *Live at the Royal Festival Hall* (waral leurenn)
*2007 : *Valentine*
*2008 : *Recollections*
*2008 : *Now and Then*
*2009 : *Blodeugerdd: Song of the Flowers – An Anthology of Welsh Music and Song* (dastumad)
*2010 : *You Look Familiar* (gant Morgan Visconti)
*2013 : *Painting by Numbers*
María de las Mercedes

**María de las Mercedes** zo un anv-bihan spagnolek, diwar unan eus anvioù ar Werc'hez Vari .

## Berrstumm
*Mercedes zo un anv berroc'h, deveret anezhañ. 

## Priñsezed

*María de las Mercedes de Orleans, rouanez Spagn, pried d'ar roue Alfonso XII (1860-1878).
*María de las Mercedes Bourbon (1880-1904), infantez Spagn, priñsez Asturias, merc'h d'ar roue Alfonso XII. 
*María de las Mercedes Bourbon-Div Sikilia hag Orleañs, kontez Barcelona (1910-2000), mamm da Juan Carlos Iañ .

## Tud all
*María de las Mercedes Bernardina Bolla Aponte de Murano (1930-), anavezetoc'h evel Yiya Murano, lesanvet *la envenenadora de Monserrat* (kontammerez Montserrat), muntrerez arc'hantinat.

## Pennadoù kar
*María
Maria Maddalena

**Maria Maddalena** zo un anv-bihan italianek hag a glot gant Mari Madalen e brezhoneg. 

## Gerdarzh
Dont a ra eus anv ar santez Mari Madalen (santez), ha savet eo diwar an anvioù italianek Maria ha Maddalena.

## Yezhoù all
**Mary Magdalene* e saozneg
**[[María Magdalena]]* e spagnoleg

## Tud
*Maria Maddalena de' Medici (1600-1633)
*Maria Maddalena Morelli, barzhez eus an XVIIIvet kantved
*Maria Maddalena Rossi (1906 – 1995), stourmerez enepfaskour ha politikourez italian, er PCI.
*Maria Maddalena de' Pazzi, leanez italian

## Lec'hanvadurezh
*Cappella di Santa Maria Maddalena 
*Chiesa di Santa Maria Maddalena (Camuzzago) 
*Chiesa di Santa Maria Maddalena (Lodi) 
*Chiesa di Santa Maria Maddalena 
*Chiesa di Santa Maria Maddalena (Arezzo) 
*Chiesa di Santa Maria Maddalena dei Pazzi 
*Monastero di Santa Maria Maddalena dei Pazzi 
*Oratorio di Santa Maria Maddalena dei Malsani 

## Arz
Niverus eo an oberennoù diwar-benn ar santez, setu un nebeudig anezho: 
*Maria Maddalena (Piero della Francesca) 
*Maddalena penitente (Donatello) 
*Marta e Maria Maddalena, gant Caravaggio.

## Pennadoù kar
*Santa Maria
Madalen

**Madalen** zo un anv-bihan brezhonek, diwar an anv-bihan Mari Madalen, deuet eus an anv Mari ha kêr Magdalena. 

## Yezhoù all
*Maddalena, en italianeg
*Madalena, e portugaleg
*Magdalena en alamaneg, poloneg ha spagnoleg
*Magdalene, en alamaneg, daneg, ha saozneg
*Madeleine e galleg
*Magdolna, e hungareg

## Tud
*Madalen an Amour, skrivagnerez vrezhonek
*Madalen Bro-C'hall, anv div briñsez c'hall
*Madalen Saint-Gal de Pons, skrivagnerez vrezhonek

## Traoù all
* kenkiz Kermadalen e Benoded.

## Pennadoù kar
*Magda
Maddalena

**Maddalena** zo un anv-bihan italianek hag a glot gant Madalen e brezhoneg. 

## Gerdarzh

Dont a ra eus anv ar santez Mari Madalen (santez).

## Yezhoù all
**[[Magdalene]]* e saozneg
**[[Magdalena]]* e spagnoleg

## Tud
*Maddalena de' Medici, anv meur a briñsez

*Maddalena Visconti (Milano, 1366 – Burghausen, 1404) merc'h da Bernabò Visconti, aotrou Milano, ha da Beatrice della Scala.
*Maddalena Casulana, kanerez eus ar XVIvet kantved
*Maddalena Crippa (1957-), aktourez italian

## Lec'hanvadurezh

## Arz

*Maddalena penitente (Donatello)
*Maddalena penitente (Caravaggio)

## Pennad kar
* Maria Maddalena
Maria Madalena

**Maria Madalena** zo un anv-bihan portugalek, diwar an anvioù Maria ha Madalena, kar d'an anv-bihan brezhonek Mari Madalen, diwar anv Santez Mari Madalen.

## Yezhoù
*María Magdalena e spagnoleg
*Maria Maddalena en italianeg

## Tud
*Maria Magdalena Pinheiro Nogueira, mamm ar barzh portugalek Fernando Pessoa. 
**Maria Madalena Correia do Nascimento,* anavezet evel Lia de Itamaracá. 

## Lec'hanvadurezh
*Santa Maria Madalena, anv meur a lec'h
*Córrego Santa Maria Madalena, stêr e Brazil
Airan

**Airan** a oa ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant peder c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Valambray.

## Istor
* Eil brezel-bed: pevar den nann-soudard a voe lazhet en Airan e mizioù Gouere hag Eost 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Jermen*
.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Amphiumidae

***Amphiumidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged. *Amphiuma* eo ar genad nemetañ a ya d'ober anezhañ.

## Spesadoù
* *[[Amphiuma means]]*
* *[[Amphiuma pholeter]]*
* *[[Amphiuma tridactylum]]*
Santa Maria Madalena

**Santa Maria Madalena** zo un anv-lec'h portugalek, diwar anv ar Santez Mari Madalen.

## Lec'hanvadurezh
###### 
*Santa Maria Madalena, Rio de Janeiro

###### 
*Santa Maria Madalena, Madeira

## Arz
*Santa Maria Madalena (Josefa de Óbidos), un daolenn diwar zorn al livourez portugalat Josefa de Óbidos.

### Pennadoù kar
*Santa Maria Maddalena dei Pazzi, e Firenze, en Italia. 
*Maria Madalena
*Maria
*Madalena
Santa Maria

**Santa Maria** zo un anv-lec'h er broioù portugalek, ha **Santa María** eo ar stumm spagnolek. Savet eo diwar un anv a vez graet eus ar Werc'hez Vari, mamm Jezuz, er relijion gatolik, e yezhoù evel an italianeg, ar portugaleg, ar c'hatalaneg hag ar spagnoleg.

## Lec'hanvadurezh
### 
* Santa María, Guetamla/ volcano-plate Catamarca
* Santa María de Punilla
* Santa María, Misiones
* Santa María Centro, Santa Fe
* Santa María Norte, Santa Fe
* *Santa María del Buen Ayre*, anv kozh Buenos Aires
### 

### 
* Santa María (Chile)
### 
* Santa Maria (Bulacan)
* Santa Maria (Davao del Sur)
* Santa Maria (Ilocos Sur)
* Santa Maria (Isabela)
* Santa Maria (Laguna)
* Santa Maria (Pangasinan)
* Santa Maria (Romblon)
### 
* Santa María Cahabón
* Santa María Chiquimula
* Santa María Ixhuatán
* Santa María Visitación
* Santa María de Jesús
* Santa María (menez-tan)
### 
* Santa Maria (Ponza)
* Santa Maria (Schio), e Schio

;Kumunioù
* Santa Maria a Monte,  e proviñs Pisa,
* Santa Maria Capua Vetere, kumun e proviñs Caserta, e Campania, anv a vremañ Capua gozh
* Santa Maria della Versa‎
* Santa Maria di Licodia, kumun e Sikilia
* Santa Maria Hoè‎, kumun e proviñs Lecco
* Santa Maria la Carità‎
* Santa Maria la Longa, kumun e proviñs Udine
* Santa Maria Nuova (Marche)
Hag ivez:
* Monte Santa Maria Tiberina
* Rocca Santa Maria

;Ilizoù
* Santa Maria del Fiore
* Santa Maria Maddalena
* Santa Maria Maggiore
* Santa Maria Novella, e Firenze
* Santa Maria sopra Minerva
* Santa Maria Zobenigo,  pe *Santa Maria del Giglio*, iliz e Venezia

### 
* Santa Maria (Kab-Glas)
### 
;Proviñs Barcelona
* Santa Maria de Besoraen Osona
* Santa Maria de Corcóen Osona, anavezet ivez evel *L'Esquirol*
* Santa Maria de Martorelles, er Vallès Orientalanavezet ivez evel *Martorelles de Dalt*
* Santa Maria de Merlèser Berguedà
* Santa Maria de Mirallesen Anoia
* Santa Maria de Palautordera, kumun er Vallès Oriental, anavezet ivez evel *Palautordera*
* Santa Maria d'Olóer Bages
;Rousilhon
* Santa Maria la Mar, kumun
### 
* Santa María (Huila)
###### 
*Santa Maria di Lota, kumun
*Santa Maria di u Poghju, kumun
*Santa Maria è Sichè, kumun
### 

### 
* Auloron Santa Maria, e Bearn
### 
* Distrig Santa María, Panama
### 
* Santa María, Paraugay, kêr ha distrig
### 
* Distrig Santa María, Huaura
### 
* Enez Santa Maria, en Azorez
* Cabo de Santa Maria (Faro), beg-douar e-kichen Faro, beg kreisteisañ Portugal
;Parrezioù
*Santa Maria* zo anv meur a barrez (*freguesia*).

### 
* Santa María de Alarcos, kastell kozh nepell diouzh Ciudad Real

#### Kumunioù

### 
* Santa Maria in Calanca
* Santa Maria Val Müstair

### 
* Santa Maria (Kalifornia)
* Santa Maria (Texas)
* Santa Maria (savadur)

### 
* Gaua, anavezet evel *Santa Maria Island*, unan eus ar Banks Islands

## Oberennoù
* *Santa Maria*, un operetenn gant Oscar Hammerstein I e 1896.

## Lestr
*Santa María (lestr) e oa anv an hini brasañ ag an tri lestr a oa gant Kristoc'h Koulm e 1492 en e gentañ treizhadenn ar Meurvor Atlantel.
Magdala

**Magdala** zo un anv-lec'h e meur a vro, deuet eus brud an anv en Aviel.

## Lec'hioù
### Douar Santel
*Magdala, ur gêriadenn e Galilea hervez Aviel Mazhev, hag ac'haleno e oa Mari Madalen. Lavaret ez eus bet e teue eus ar ger hebreek "migdal", « tour ». 

###### 
*Magdala (Alamagn), ur gêr e Thüringen, en Alamagn, nepell diouzh Weimar.

###### 
*Magdala, e proviñs Buenos Aires. 

###### 
An **Tour Magdala** e Rennes-le-Château, en Aude, e Bro-C'hall. Lakaet eo bet da glotañ anv an tour gant ster an anv-lec'h **Magdala**. 

###### 
**Magdala* pe Meqdela (መቅደላ meḳdelā), kêrbenn-gozh Etiopia (gwechall *Abisinia*), ma c'hoarvezas Emgann Magdala en XIXvet kantved, hag a zo anvet Amba Mariam hiziv;
*Magdala (woreda), an distrig end-eeun m'emañ Amba Mariam.

###### 
*Al-Majdal (Tiberias), ur gêriadenn eus Palestina, e Galilea, a vije bet Magdala Mari Madalen, didudet e 1948.

## Pennadoù kar
*Magdalena
Eurycea

***Eurycea*** a zo ur genad e rummatadur an divelfenneged, ennañ sourded.

## Spesadoù
* *[[Eurycea bislineata]]*
* *[[Eurycea chamberlaini]]*
* *[[Eurycea chisholmensis]]*
* *[[Eurycea cirrigera]]*
* *[[Eurycea guttolineata]]*
* *[[Eurycea junaluska]]*
* *[[Eurycea latitans]]*
* sourd hirlostek, *Eurycea longicauda*
* *[[Eurycea lucifuga]]*
* *[[Eurycea multiplicata]]*
* *[[Eurycea nana]]*
* *[[Eurycea naufragia]]*
* *[[Eurycea neotenes]]*
* *[[Eurycea pterophila]]*
* *[[Eurycea quadridigitata]]*
* *[[Eurycea rathbuni]]*
* *[[Eurycea robusta]]*
* *[[Eurycea sosorum]]*
* *[[Eurycea spelaea]]*
* *[[Eurycea tonkawae]]*
* *[[Eurycea tridentifera]]*
* *[[Eurycea troglodytes]]*
* *[[Eurycea tynerensis]]*
* *[[Eurycea wallacei]]*
* *[[Eurycea waterlooensis]]*
* *[[Eurycea wilderae]]*
Emgann Caer

**Emgann Caer** pe **emgann Chester** zo un emgann zo bet er bloaz 616, etre arme Æthelfrith, roue Northumbria, ha rouaned vrezhon, en o zouez re Powys ha Rhos. Tud Northumbria a voe trec'h ha Selyf Sarffgadau, roue Powys, ha Cadwal Crysban, roue Rhos a voe lazhet o-daou, evel, moarvat, Iago ap Beli, roue Gwynedd.
Şalgam

Ar **şalgam** (distaget *chalgam*) pe **şalgam suyu** (e turkeg *irvin-saoz* pe *chug irvin-saoz*) zo un evaj turk boutin e kreisteiz ar vro, liv ruz dezhañ ha trenk e vlaz.

Graet e vez diwar irvin-saoz, karotez du, bleud, holen, goell ha dour. An daou seurt şalgam gwerzhet, gant pe hep paprika, a vez evet yen.
Cesny-aux-Vignes

**Cesny-aux-Vignes** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
Adalek ar 1 a viz Genver 1975 betek ar 31 a viz Kerzu
2005 e oa bodet kumunioù **Cesny-aux-Vignes** hag Ouézy er gumun anvet
**Cesny-aux-Vignes-Ouézy**. 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Chicheboville

**Chicheboville** a oa ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant Moult d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Moult-Chicheboville.

## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: mervel a reas c'hwec'h den nann-soudard e Chicheboville e mizioù Gouere hag Eost 1944 abalamour d'ar brezel e-pad Aloubadeg Normandi.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Maner Pontkalleg

**Maner Pontkalleg** zo ur maner e kumun Berne. 

Savet e voe ar maner kentañ e dibenn an . Da zuged Breizh e voe an dalc'h betek 1332. Goude se e tremenas etre daouarn meur a diegezh nobl eus Breizh, an tiegezh Derval, an tiegezh Malastreg hag an tiegezh Gwern diwezhatoc'h c'hoazh. Ur varkizelezh e voe graet eus an douar-se e 1657, gant Loeiz XIV. Clément-Chrysogone de Guer, trede markiz Pontkalleg, dibennet e Naoned e 1720, a voe perc'henn d'an douar-se war-lerc'h e dad-kozh hag e dad. 

E-pad brezelioù ar C'hevre e voe kemeret ar maner meur a wech gant an eil tu pe egile. Ur pennad amzer goude eo bet koad Pontkalleg un toull-kuzh d'ar Chouaned. Ken ne grede ket ar re c'hlas monet a-barzh nemeur.

Goude an tiegezh Gwern e tremenas ar maner, pe ar pezh a chome anezhañ, rak an tan a oa bet ennañ e 1795, d'an tiegezh Cossé-Brissac, eus Anjou. Adsavet e voe ganto e 1882.

Abaoe 1955 ez eus ur gumuniezh leanezed, Dominikanezed, o chom eno.

## Liammoù diavaez
*''Château de Pont-Callec'' - patrimoine.bzh
*''Petite histoire du château de Pontcallec''
*''L'histoire de Pont-Callec'' - infobretagne.com

## Notennoù
Bag

Ur **vag** (*bigi* pe *bagoù* el liester) a zo ur savadur krouet evit bageal war an dour, war ar stêrioù, lennoù pe war vor. Ijinet eo bet ar bagoù gant dud an Neoletek, 10 000 bloaz 'zo.

## Pennadoù kar
* skaf
* lestr
Clinchamps-sur-Orne

**Clinchamps-sur-Orne** a oa ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall, war lez ar stêr Orne.

Bodet e oa gant Laize-la-Ville d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Laize-Clinchamps.

## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: lazhet e voe tri den nann-soudard e Clinchamps e 1944, daou gant tennoù kanol d'an 11 a viz Gouere 1944 gant tennoù kanol, hag unan all e miz Du gant ur vinenn.
## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Fontenay-le-Marmion

**Fontenay-le-Marmion** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.

## Istor
### kantved
* Eil Brezel-bed: mervel a reas pevar den nann-soudard abalamour d'ar brezel e Fontenay d'an 30 a viz Even 1944 e-pad Aloubadeg Normandi. Emgannoù start a voe er gumun e miz Eost 1944. Dieubet eo bet **Fontenay-le-Marmion** gant ar *South Saskatchewan Regiment* eus Lu Kanada d'an 8 a viz Eost 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Saint Hermès*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Santa Maria Madalena (Josefa de Óbidos)

**Santa Maria Madalena** zo un eoullivadur war gouevr diwar zorn al livourez portugalat Josefa de Óbidos e 1650 hag a c'haller gwelout er Museu Nacional Machado de Castro e Coimbra e Portugal.

## Pennad kar
* Josefa de Óbidos
Frénouville

**Frénouville** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* 1927: bodet e voe kumunioù Le Poirier ha Frénouville.
* Eil brezel-bed: mervel a reas pemp den nann-soudard abalamour d'ar brezel e Frénouville e-pad Aloubadeg Normandi e 1944, unan anezhe e miz Even, ar re all a voe mitrailhet d'an 12 a viz Gouere. Dieubet e voe Frénouville e-pad an Oberadenn Goodwood gant lu ar Rouantelezh-Unanet. Bourc'h "Le Poirier" a voe tapet gant troadeion ar *Guards Armoured Division* d'an 19 a viz Gouere 1944. Dirak Frénouville e tale ur strollad-emgann eus an 12 *[[SS]] Panzer-Division Hitlerjugend*, skoazellet gant meur a strollad-kanolioù, ouzh ar Vreizhveuriz. E-pad an noz e voe dilezet ar vourc'h gant an Alamaned ha dieubet e voe d'an 20 gant an *32nd Guards Brigade* (*Coldstream Guards, Welsh Guards* hag *Irish Guards*)
.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant-Varzhin*, bet damzistrujet gant ar bombezadegoù e-pad Aloubadeg Normandi.
* Chapel *Intron-Varia* e Le Poirier.
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Karrnijour e oa. Marvet eo d'ar 6 a viz Even 1944 e-doug Dilestradeg Normandi, e-pad an Eil brezel-bed.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Morskoul masklet

Ar **morskoul masklet** (*Sula dactylatra*) a zo un evn-mor.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous tost d'ar c'heheder.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Dave
Morskoul Nazca

Ar **morskoul Nazca** a zo ur spesad evned-mor, *Sula granti* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e reter ar Meurvor Habask ha neizhiañ en Inizi Galápagos hag e Clipperton dreist-holl.
E welet a c'haller en Isla de la Plata hag en inizi Revillagigedo ivez.

## Liammoù diavaez
*  ''Sula granti'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Morskoul gell

Ar **morskoul gell** a zo un evn-mor, *Sula leucogaster* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Sula leucogaster leucogaster* (Boddaert, 1783), en inizi Pleg-mor Mec'hiko, Mor Karib ha Meurvor Atlantel trovanel ;
* *Sula leucogaster plotus* (Forster, 1844), en inizi Mor Ruz, Meurvor Indez trovanel, ha kreiz-kornôg Meurvor Habask trovanel ;
* *Sula leucogaster brewsteri* (Stickney Goss, 1888), en inizi Pleg-mor Kalifornia hag er-maez kornôg Mec'hiko ;
* *Sula leucogaster etesiaca* (Yhayer & Bangs, 1905), en inizi Meurvor Habask er-maez Kreizamerika ha Kolombia.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
*  ''Sula leucogaster'' war al lec'hienn BirdLife International.
*   ''Sula leucogaster'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Morskoul treid glas

Ar **morskoul treid glas** (*Sula nebouxii*) a zo un evn-mor eus kerentiad ar Sulidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e reter Meurvor Habask hag aodoù kornôg Amerika eus ledenez Baja California da Berou.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Ambrosius Aurelianus

**Ambrosius Aurelianus**, **Emrys Wledig** e anv kembraek, a oa ur brezelour brezhon, pe brezhon romanekaet, er Grennamzer uhel.
Roudoù skrivet anezhañ zo eus ar bloaz 435 betek ar bloaz 460. Kalonekaet ha frammet en deus difenn ar Vrezhoned ouzh ar Saksoned e 455.

Ur soudard eus ar vrientinelezh vreizhek-ha-roman e oa. Stummet e oa bet diouzh an teknikoù roman ha kregiñ a reas da vrezeliñ ouzh ar Saksoned e 460, ur brezel a roas brud vras d'an hini a yelas d'e heul, Uther Pendragon. N'eo ket ken brudet Ambrosius Aurelianus avat, daoust ma'z eo bet bras e berzh e difenn Enez Vreizh hag en hini an Arvorig ivez.

Kar da Paol Aorelian, avieler Bro-Leon, e vefe bet.

## E skrid Gweltaz
Hervez skrid Gweltaz, *[[De Excidio Britanniæ]]*, e stourme ouzh Vortigern war-dro ar bloaz 430. Re gozh e vefe evit bezañ an hini meneget gant Nennius : diwar-se e kreder e c'hallfe bezañ bet daou Ambrosius, tad ha mab, hag o dije brezeliet ouzh ar Saksoned. 

## Levrlennadur
*  Meic Stephens, *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*, Gwasg Prifysgol Cymru, 1993 
*  Meic Stephens, *New Companion to the Literature of Wales*, University of Wales Press, 1998 

## Liammoù diavaez
*  ''Internet Medieval Sourcebook''
Morskoul Perou

**Morskoul Perou** (*Sula variegata*) a zo un evn-mor.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en aodoù kornôg Suamerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveenno
Compulsion (strollad)

**Compulsion** a oa ur strollad sonerien eus Iwerzhon. Sonerezh punk a veze graet ganto. Savet e voe ar strollad e 1990 gant Josephmary (kan) ha Sid Rainey (gitar boud) gant an anv **Thee Amazing Colossal Men**. Ur gevrat a sinjont gant an ti-embann Virgin Records, diaesterioù a savas hag e c'hounezas ar strollad el lez-varn ha dibab a rejont neuze an anv "Compulsion" e 1992. Dont a reas neuze ar gitarour Garret Lee hag an tabouliner Jan-Willem Alkema, hag ez ejont da chom da norzh Londrez, hag ur gevrat a sinjont gant an ti-embann One Little Indian. Meur a bladenn EP ha div bladenn vras a lakajont embann. An hini gentañ anezho, anvet *Comforter*, a voe lakaet er rummad "New Wave of New Wave" gant kazetennerien NME.

Divodet e voe ar strollad e 1996, ha Lee a savas Jacknife Lee. Goude-se e produas pladennoù gant Snow Patrol ha gant U2. Alkema a sonas gant China Drum ha gant Driven to Collision. Sid a labouras war ur rummad abadennoù skinwel evit ar vugale anvet *[[Underground Ernie]]* evit BBC.

## Pladennoù
**Compulsion* (EP, 1992)
**Casserole* (EP, 1993)
**Safety* (EP, 1993)
**Comforter* (1994)
**Boogie Woogie* (EP, 1994)
**[[Hi-Fi Compilation]]* (dastumad, 1995)
**Question Time for the Proles* (single, 1996)
**[[The Future is Medium]]* (LP, 1996)
**I Like Compulsion and Compulsion Likes Me* (dastumad, 2002)

## Daveoù
*The Forgotten Band Planet: Compulsion
*Allmusic: Compulsion
*trouser press: Compulsion
*Everything2: Compulsion
*Whispern & Hollerin: Compulsion
Weka

Ar **weka** (*Gallirallus australis*) a zo un evn dic'houest da nijal hag a vev e Zeland-Nevez.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Notennoù ha daveennoù
Husky Rescue

**Husky Rescue** a zo ur strollad sonerien eus Helsinki, Finland. Sonerezh ambient-pop a vez graet ganto.

## Istor
Savet e voe ar strollad gant Marko Nyberg hag eñ kroget da sonaozañ gant an anv Husky Rescue ken abred hag e 2002. Lakaet en doa da bal sevel tonioù levezonet gant filmoù, livadurioù ha luc'hskeudennoù. **Husky Rescue** a zo ivez ur strollad sonerezh ennañ pemp den pa sonont war al leurenn : Marko Nyberg (gitar boud), Reeta-Leena Korhola (kan), Ville Riippa (kenaozerien), Anssi Sopanen (taboulinoù) ha Miika Colliander (gitar). O fladenn *Country Falls* a voe embannet gant an ti-embann pladennoù Catskills Records e miz Here 2004.

## Pladennoù
### Pladennoù bras
**Country Falls* (Catskills, 2004)
**Ghost Is Not Real* (Catskills, 2007)
**Other World: Remixes and Rarities* (Catskills, 2007)
**Ship Of Light* (Catskills, 2010)

### Pladennoù ''single''
**Summertime Cowboy* (2004)
**New Light Of Tomorrow* (2004)
**Sleep Tight Tiger* (2004)
**City Lights* (2004)
**My Home Ghost* (2006)
**Diamonds In The Sky* (2006)
**Nightless Night* (2007)
**Caravan* (2007)

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Husky Rescue 
*"New Light of Tomorrow" artist commentary
*Atersadenn, miz Even  2008 Webcuts