open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agogna

An **Agogna** (*Agògna* pe *Gogna* e lombardeg ar c'hornôg hag e piemonteg) zo ur froud a 140 km hed, adstêr d'ar Po etre ar Sesia hag an Terdoppio, goude tremen dre Borgomanero, Novara ha Mortara.

Tremen a ra dre Piemonte a-raok erruout e Lombardia.
Jobig Koad

**Jobig Koad** (*Joseph Coat* ; (Montroulez,  – ) a oa ur micherour e labouradeg ar butun e Montroulez. Skrivañ pezhioù-c'hoari a reas, ha lakaat pezhioù gallek e brezhoneg ivez. C'hoari pezh a rae e-unan, ha ren a reas ur strollad krouet gantañ e Montroulez.

Hervez Anatol ar Braz en doa savet ouzhpenn tri c'hant pezh-c'hoari e brezhoneg, a zo chomet e stumm dornskridoù.

Tad da Visant Koad (1845-1908), skrivagner brezhonek ivez, e oa Jobig Koad.

## Oberennoù
* *Cahier Trajedi deus a Vue Yan a Baris*, dizeiziad
* *Creation ar Bed laquet en Trajedie*, dizeiziad
* *Genovefa a Vrabant*, dizeiziad
* *Mitridat*, 5 arvest, dizeiziad
* *Tragedien sant Guillarm, condt deus a Poetou* (moullet e 1815 ha 1872)
* *Tragédie a bue Huon a Vourdel* (1824)
* *Cahier deus a Conquejou Charlemagne* (1825)
* *Plac'h ar pemp Amourouz* (etre 1826 ha 1831)
* *Cahier a Vue Geraldi* (1827)
* *Bue Esther, pe Triomph Mardoche* (1834)

## Levrlennadur
* Raoul, Lukian. *Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien*. Brest : Al Liamm, 1992, p. 69-b 
## Notennoù
Eoin MacNeill

**Eoin MacNeill**, pe **Eoin Mac Néill** (ganet **John McNeill** d'ar 15 Mae 1867 ha marvet d'ar 15 Here 1945) a oa ur gouizieg iwerzhonat, emsaver evit an iwerzhoneg hag ar yezhoù gouezelek, broadelour ha politikour. Mont a reas da Vinistr an Deskadurezh etre 1922 ha 1925, *Ceann Comhairle* ("prezeger an dael") eus Dáil Éireann e 1921 ha 1922, Ministr ar greanterezh adalek 1919 betek 1921 ha ministr ar c'hellid e 1919. *Teachta Dála* (ezel eus an dael) e voe etre 1918 ha 1927.

Un arouez evit adsav ar gouezeleg e voe, hag unan eus saverien ar C'hevre gouezelek, evit mirout ar yezh hag ar sevenadur iwerzhonek. Taolennet eo bet evel "tad ar studial arnevez war istor ar grennamzer abred iwerzhonat ".

Savet en devoa an Irish Volunteers e 1913 a-raok ma tispartias al lusk e tarzh ar brezel bed kentañ. Emsavadeg Pask e 1916 a voe kaset da benn gant lod eus tud dindan e levezon evel Patrick Pearse, ezel eus an Irish Republican Brotherhood.

E 1918 e voe dilennet en *Dáil Kentañ* evel un ezel eus ar Sinn Féin.

## Oberennoù
* *Ireland Before Saint Patrick* (1903)
* *Duanaire Finn: the book of the lays of Fionn* (1908)
* *Early Irish population groups: their nomenclature, classification and chronology* (1911)
* *The Authorship and Structure of the Annals of Tigernach* (1913)
* *Phases of Irish history* (1919)
* *The Irish law of dynastic succession* (1919)
* *The Case for an Irish Republic* (1920)
* *Celtic Ireland* (1921)
* *History of Ireland: Pre-Christian times to 1921* (1932)
* *Saint Patrick, Apostle of Ireland* (1934)
* *Early Irish laws and institutions* (1935)
* *The Irish Nation and Irish culture* (1938)
* *Military service in Medieval Ireland* (1941)

## Andonoù
Bourneau

**Bourneau** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton L’Hermenault hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun  Bourneau en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800 .
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 49 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,91% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas  seizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: lazhet e voe ur milour eus ar gumun d’an 19 a viz Eost 1947 pa voe taget e bost e To Ho, en Tonkin, er Viêt Nam, penngorporal e oa en 43 Rujumant Troadegiezh Drevadennel.
* Brezel Aljeria: mervel a reas daou vilour eus ar gumun .
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Jean-Baptiste de Bourneau (vue 3, Éduarel, 8 février 2017).jpg

* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
* Ar c'hastell, bet savet en .

Monument aux morts de Bourneau (vue 1, Éduarel, 8 février 2017).jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.

## Daveoù ha notennoù
Panaro (disheñvelout)

**Panaro** zo anv meur a dra en Italia:
*ar Monte Panaro – e  proviñs Terni ha Proviñs Viterbo,
*ar Panaro – stêr eus Emilia-Romagna, adstêr d'ar Po,

## Tud
*Alessandra Panaro (1939-2019) – aktourez italian

*Hugh Panaro (1964) – aktour stadunanat

## Istor
* Emgann ar  Panaro e 1815, gounezet gant Joachim Murat war un arme aostrian.
Departamant an Alpes-Apuanes

An **Alpes-Apuanes** (*Dipartimento delle Alpi Apuane* en italianeg) a oa un departamant gall er Republik sizalpin eus 1797 betek 1798, savet diwar dugelezh Massa.
Departamant ar Panaro

**Departamant ar Panaro** a oa un departamant gall en Italia, er Republik sispadan da gentañ, er Republik sizalpin, e Republik Italia  hag e Rouantelezh Italia ivez, adal 1797 betek 1815. Anvet e oa diwar-lerc'h ar stêr Panaro, ha Modena e oa ar pennlec'h.
Er reter dezhañ e oa departamant ar Reno.
Crostolo

Ar stêr, pe froud, **Crostolo** (Cròstel e rannyezh Reggio, Cróstul en hini Guastalla) zo ur froud e proviñs Reggio Emilia, hag un adstêr d'ar Po.

## Istor
Departamant Crostolo a oa un departamant gall en Italia a-raok 1815.
Sauver les lettres

**Sauver les lettres** (**Sauvons les lettres** da gentañ) zo ur gevredigezh kelennerien c'hall hag a voe savet e miz Meurzh 2000 pa oa aozet un nevezadur a-zivout kelenn ar galleg en eilvet klas an deskadurezh c'hall, hag a voe lakaet da dalvezout e miz Eost 1999.

Rebech a ra d'an Deskadurezh-Stad boulc'hañ un driv pedagogel, dreist-holl abaoe obererezhioù Lionel Jospin, roll an IUFM, ha hini Philippe Meirieu hag e veizad a "skoliad-deskard". 

Ar gevredigezh a sav a-enep kas war-raok an obererezhioù hag ar "gouzout bezañ" diwar goust danvez ar c'hentelioù o-unan.
## Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn ofisiel
Stura

**Stura** zo anv italianek meur a stêr, pe froud, e  Piemonte dreist-holl.

* Roggia Stura (pe *torrente Stura*), adstêr d'ar Sesia
* Stura di Lanzo, froud e Piemonte a dremen dre  meurgêr Torino (Valli di Lanzo), adstêr d'ar Po (Torino)
** Stura di Ala, skourr eus ar Stura di Lanzo
** Stura di Valgrande, skourr all d'ar Stura di Lanzo
** Stura di Viù, adstêr d'ar Stura di Lanzo
* Stura di Demonte, stêr eus Piemonte a red dre proviñs Cuneo (Valle Stura di Demonte)
* Stura del Monferrato, froud eus Piemonte a red dre proviñs Alessandria, adstêr d'ar Po (Monferrato)
* Stura di Masone, froud eus Liguria ha Piemonte a gember gant an Orba e-kichen Ovada (Valle Stura)
* Stura del Mugello, froud berr e Toskana, adstêr d'ar stêr Sieve

## Istor
* Departamant ar Stura (1802-1815)

## Traoù all
* Stura Vallis, war blandenn Meurzh
Enez Southampton

**Enez Southampton** (*Shugliaq* en inuktitut) zo un enezenn vras e Kanada. Emañ e digor bae Hudson, e tiriad Nunavut.

He gorread a dap 41 214 km², ar pezh a ra anezhi 9 enezenn vrasañ Kanada, hag ar 34 enezenn vrasañ er bed. Al lec'h nemetañ gant annezidi eo Coral Harbour (*Salliq* en inuktitut), gant 1035 a dud e 2021, e kreisteiz an enezenn. 

Ar wech kentañ da dud eus Europa dont da enez Southampton a voe e 1613 pa erruas an ergerzher [kembre]at [Thomas Button.
Stura di Demonte

Ar **Stura di Demonte** zo ur stêr e Piemonte en Italia, 115 km hed dezhi, hag a red dre proviñs Cuneo. Adstêr eo d'an Tanaro, a zo adstêr d'ar Po.
Enez Devon

**Enez Devon** (Inuktitut: ᑕᓪᓗᕈᑎᑦ, Tallurutit) zo un enezenn eus Kanada, e tiriad Nunavut. Un enezenn didud eo, an hini vrasañ er bed.

Emañ etre enez Ellesmere en hanternoz hag enez Baffin er c'hreisteiz ; er reter dezhi emañ bae Baffin.  C'hwec'hvet enezenn vrasañ Kanada eo, hag ar 27vet enezenn vrasañ er bed, gant ur gorread 55 247 km².

Ar Saoz Robert Bylot e voe an ergerzher europat kentañ o teurel e droad war an enezenn e 1616.
Rubicon (disheñvelout)

**Rubicon** zo un anv roet da veur a stêr e galleg hag e saozneg.

## Orin
Dont a ra an anv eus anv latin *Rubico*, a zo Rubicone en italianeg hiriv.

## Stêrioù
* Rubicon (kanol), ur ganol e Cape Coral, Florida
* Rubicon, adstêr d'an Amblève, e Belgia
* Rubicon, ur stêr e Zeland-Nevez

## Departamant
* Rubicon, un departamant gall en Italia etre 1797 ha 1815

## Menezioù
*Rubicon Peak, er Sierra Nevada, SUA

## Kêrioù
*Rubicon (community), Wisconsin
* Rubicon (Kalifornia)
* Rubicon (Wisconsin)
*Rubicon Springs, Kalifornia
*Rubicon Township, Illinois
*Rubicon Township, Michigan
*Rubicon Trail, un hent-karr, er Sierra Nevada, e Kalifornia.

## Inizi
*Rubicon Keys, div enezennig e Florida
*Rubicon Point Light, tour-tan e Lake Tahoe e Kalifornia

## Pennadoù kar
*Rubicón, e spagnoleg
*Rubicone, en italianeg.
Acanthagenys

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1838 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Acanthagenys rufogularis]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Glycichaera

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1878 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Glycichaera fallax]]*, tri isspesad (*Glycichaera fallax claudi*, *G. f. *'fallax**' ha *pallida*) dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Tecciztecatl

E  Mitologiezh an Azteked e oa **Tecciztecatl** doue al lorc'h, deuet da vezañ un doue eus al Loar, an "den el loar". *Tēcciztēcatl*, distaget , a dalvez e yezh an Azteked kement ha "den eus Tēcciztlān", un anv lec'h hag a dalvez "Plasenn ar grogenn vras", eus *tēcciztli* pe "krogenn-vras" ; anvet ivez **Tecuciztecatl**, pe **Teucciztecatl,** eus ar stumm *tēucciztli*. Mab e oa da Dlaloc, doue ar glav, ha da Chalchiuhtlicue, doueez ar stêrioù hag al lennoù. En *Tonalpohualli*,  deiziadur an Azteked, e tiwall ar c'hwec'hvet rummad triwec'h devezh anvet *Miquiztli* « marv ». 

Krediñ a rae an Azteked e oant o vevañ en ur bed a oa en e benn rummadoù doueed eus an Heol. Ar pempvet e oa an hini diwezhañ, anvet Tonatiuh. Marvet e oa an tri c'hentañ abalamour da varradoù-amzer, jagoared pe glav-pil. Beuzet e oa ar pevare gant un dic'hlann pa droas an dud e pesked hag a lammas er mor. Goude marv ar pevare heol, an Azteked a grede e oa en em dolpet an doueed da zivizout peseurt doue a vefe an heol kentañ. Savet e oa un tantad gante da aberzhiñ an hini en em ginnigfe. Daou zoue – Nanahuatzin ha  Tecciztecatl – o doa c'hoant da gaout an enor-se. Nanahuatzin, un doue paour, a oa choazet rak forzh penaos e c'halled tremen heptañ. Tecciztecatl lorc'hus an tamm anezhañ a c'houlennas groñs kaout an enor-se, met d'ar ar mare diwezhañ e chomas da dortal. Nanahuatzin a ziskouezas muioc'h a galon hag a lampas en tan. Tecciztecatl, kavet kalonegezh d'e dro, a heulias Nanahuatzin, ha daou heol disheñvel a lugernas er memes mare en oabl. Droug a savas en doueed rak Tecciztecatl, pinvidik ha leun a lorc'h, en doa heuliet Nanahuatzin, un doue uvel, ha teurel a rejont ur c'honifl ouzh penn Tecciztecatl da gastizañ anezhañ en abeg d'e laoskentez. Chom a reas roud ar c'honifl war e zremm, ar pezh a lakaas sked Tecciztecatl da zigreskiñ kement ha ken bihan ne c'halled e weled nemet da noz, deuet e oa da vezan al Loar.

E skeudennoù zo e touge Tecciztecatl ur pikol krogenn wenn gantañ war e gein, *tēucciztli* e Nahouatleg, a aroueze al Loar hec'h-unan. E skeudennoù all en doa eskell ur valafenn.  

## Notennoù

## Levrlennadur
* Mary Miller (istorourez an arzoù), Karl Taube, *The Gods and Symbols of Ancient Mexico and the Maya*, Thames and Hudson, London, 1993, ISBN:0-500-05068-6  diellaouet eno
Fuzuilhadeg Uvalde

D'ar 24 a viz Mae 2022, un den 18 vloaz anvet Salvador Rolando Ramos en devoa lazhet 19 skoliad ha daou gelenner, ha gloazet 17 den all, e skol-vamm Robb en Uvalde, e Texas, er Stadoù-Unanet. Diouzh ar mintin en devoa laosket un tenn gant e vamm-gozh a oa er gêr ha hi gloazet-fall. 

Ur wech nepell diouzh ar skol en devoa tennet e-pad 5 munutenn, a-raok mont-tre ken aes ha tra gant un AR-15. Ur wech aet e-barzh en devoa prennet dor ur c'hlas ha lazhet 19 skoliad ha daou gelenner. Chomet e oa er skol e-pad un eurvezh, a-raok bezañ lazhet gant tenn un ofiser eus an United States Border Patrol Tactical Unit (BORTAC).

An trede fuzuilhadeg-skol eo a-fet an niver a dud lazhet er Stadoù-Unanet, goude hini Virginia Tech e 2007 hag hini Skol-vamm Sandy Hook e 2012. Ar gwashañ hini eo en istor Texas.

## Gwelet ivez

* Feulster gant armoù-tan
Radio BIP

**Radio BIP** (galleg : *[[Besançon|Bisontine]], Indépendante et Populaire* ; brezhoneg : *Bisontine, Dizalc'h ha Gwerinel*) zo ur skingomz gallek e Besançon ha Bourgogne-Franche-Comté, krouet a-zindan-guzh e 1977 hag adlañset ent-kefridiel e 1981.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn radio BIP
## Daveoù ha notennoù
Nanahuatzin

**Nanahuatzin**, anvet ivez **Nanahuatl**, a oa doue an uvelded, hag a zeuas da vezañ ar pempvet heol e Mitologiezh an Azteked. Goude e dreuzfurmadur e reer *Ollintonatiuh* anezhañ ("Heol a lusk"). Hervez ar c'hodex Borgia e veze diskouezet evel un den o tont er-maez eus flammoù.

## Etimologiezh
Dont a ra anv an doue *Nanahuatzin* eus an nahouatleg ha savet eo gant an elfennoù *nanahuatl* « gwerbl, yoc'henn, burbuenn », ha *-tzin* ul lost-ger enorus hag a ziskouez an doujañs.

## Gwengel
Choazet e oa war un dro gant Tecciztecatl evit dont da vezañ ar pempvet heol, en em daol e tan an aberzh da gentañ hag en em dro en heol.

Hervez ar vojenn en em brientas an daou zanvez-heol e-pad pevar deiz ouzh en em c'hlanaat hag oc'h ober profoù. Kement a brofe Tecciztecatl a oa prizius. Kinnig a rae pluñv  Ketzal, polotennoù neud aour ha drein koural e-skoaz Nanahuatzin a brofe polotennoù foenn, raoskl ha drein maguey goloet gant e wad. An nozvezh kent an aberzh, Tecciztecatl, a oa bet choazet da lammat en tan a gemeras aon. Abalamour da se eo Nanahuatzin a lammas en tan da gentañ. Estlammet gant kalonegezh an doue all, Tecciztecatl a lammas d'e dro, met kastizet e voe evit e laoskentez gant an doueed all a daolas ur c'honifl ouzh e zremm. Leuskel a reas un tarch war e zremm a viras outañ a skediñ kement hag an heol, hag abalamour da se e teuas da vezañ al Loar na c'haller gwelet nemet e-pad an noz

## Notennoù
Tlaloc

**Tlaloc** (e nahouatleg klasel *Tlāloc* /ˈtɬaːlok/) a oa un doue e Mitologiezh an Azteked. Evel doue ar glav, Tlaloc a oa ivez un doue eus strujusted an douar hag eus an dour. Azeulet e oa gant forzh tud evel pourvezer madoberiant ar vuhez hag ar boued. Kouskoude e oa doujet ivez evit e varregezh da deuler kazarc'h, kurun, ha luc'hed, hag abalamour ma oa aotrou war elfenn c'halloudus an dour. Liammet eo Tlaloc ivez ouzh ar grozhioù, ar stivelloù, hag ar menezioù, ar Menez sakr peurgetket el lec'h ma oa sañset bezañ o chom. Al loened a c'halle kemer o stumm a oa ar c'herc'heized hag al loened dour evel an divelfenneged, ar melc'hwed-krogennek, ha marteze al loened mor, ar c'hregin peurgetket. Un arouez a-bouez eus an doue e oa ar stragon mec'hikan, *[[Tagetes lucida]]*, anvet *yauhtli* gant an Azteked. Devet e veze evel ezañs lidek el lidoù relijiel.

Unan eus an azeulerezhioù koshañ ha ledetañ e oa azeulerezh Tlaloc. Daoust ma'z eo aztekek anv Tlaloc, azeulerezh un doue eus ar barradoù-amzer evel Tlaloc, liammet ouzh  santualioù savet e krec'h ar menezioù ha gant ar glav pourvezer a vuhez, zo ken kozh d'an nebeutañ ha Teotihuacan hag a oa amprestet moarvat digant an doue Maya Chaac, peotramant eo ar c'hontrol, pe marteze e oa savet da-heul un diaraoger olmek. Dizoloet ez eus bet ur santual da Dlaloc dindan an douar e Teotihuacan.

## Notennoù
Obersturmbannführer

***Obersturmbannführer*** ("Rener Uhel an Unvez-Argad"; distaget ; stumm berr: ***Ostubaf***) a oa ur renk damsoudardel er strollad (NSDAP) hag a veze arveret gant an SA (*[[Sturmabteilung]]*) hag an SS (*[[Schutzstaffel]]*). Ar renk *Obersturmbannführer* a oa dindan ar renk *[[Standartenführer]].* En Arme alaman e veze graet *[[Oberstleutnant]]* (letanant koronal) eus ar renk kendalvoudek.

Tra ma veze an SA o kreskiñ e oa bet krouet ar renk *Ostubaf* e Mae 1933 da reiñ ur renk a-us an *[[Sturmbannführer]]* ha chomet eo e-touez renkoù an SS. Arouezennoù an *Obersturmbannführer* a veze douget gant pevar  splus argant hag ur vandenn du war ur drekleur argant, ha staget int ouzh an tu kleiz eus gouzougen toneg an unwisk eus un SS pe un SA. Douget e veze an aroueziennoù war stolikennoù an *Oberstleutnant* ivez*,* hag arouezienn an SS a veze douget en tu dehoù d'ar c'houzougenn.

Restr:Shoulder-wss-ill-obersturmbannf.jpg|Ardamez skoaz.
Restr:SS-Obersturmbannführer.svg|Ardamez unwisk.
Restr: OTL Ostubaf OF4 cam slv 1942-1945.png|Touellguzh milourel.
Roll renerien Tenochtitlan

Amañ da-heul e vo kavet roll renerien pe tlatoanied an Azteked a oa o zachenn orin e traoñienn Mec'hiko.

## Notennoù
Aotrounez an deiz

E mitologiezh an Azteked, **Aotrounez an deiz** (*Tonalteuctin*) a oa ur strollad trizek doue hag a rene war pep a zeiz resis a glote gant unan eus an trizek baradoz. Dont a rae ar rummadoù trizek devezh en-dro er c'halander, hag ar memes doue a zeue en-dro eta bep trizek devezh. E Kalander an Azteked, aotrounez an deiz zo :

# Xiuhtecuhtli, doue an tan hag an amzer.
# Tlaltecuhtli, doue an douar.
# Chalchiuhtlicue, doueez an dour, al lennoù, ar stêrioù, ar morioù, ar gouerioù, hag ar barradoù-amzer.
# Tonatiuh, doue an Heol.
# Tlazolteotl, doueez ar c'hoant, ar friantaj, hag ar gwalloberoù a denn d'ar rev.
# Mictlantecuhtli, doue ar bed dindandouar. 
# Centeotl, doueez ar maiz. Anavet ivez evel Chicomecoatl, doueez al labour-douar.
# Tlaloc, doue ar gurun, ar glav hag ar c'hrenoù-douar.
# Quetzalcoatl, doue ar furnez, ar vuhez, an anaoudegezh, ar werelaouenn, ar strujusted, patrom an avelioù hag ar gouloù, Aotrou ar c'hornôg.
# Tezcatlipoca, doue ar brovidañs, ar materi hag eus ar pezh zo diwelus, rener an noz, Arzh Bras,  Aotrou an norzh.
# Mictecacihuatl, doueez ar bed dindandouar.
# Tlahuizcalpantecuhtli, doue ar sav-heol.
# Citlalicue, doueez ar "stered maouezed" (Hent Sant-Jakez).

## Notennoù
Bra

**Bra** zo ur gumun eus Italia e Piemonte, e proviñs Cuneo. An niver a annezidi nevesañ anavezet a zo  hervez Wikidata.

## Boued
*Ar fourmaj bra.

## Tud
### Ganet e Bra
* Giuseppe Benedetto Cottolengo (1786-1842), lean, saver ar  *Piccola Casa della Divina Providenza*, sant katolik.
* Gina Lagorio (1922-2005), skrivagnerez .
* Emma Bonino (1948-),  politikourez.
* Carlo Petrini (1949- ), kazetenner ha kensaver *[[Slow Food]]*.

## Slow Food
*Savet e voe ar gevredigezh Slow Food e Bra e 1986, ha bepred eo diazezet e Bra.
*Bra zo ezel ivez eus ar gevredigezh Cittaslow.

## Notennoù
Melilestes

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1876 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Melilestes megarhynchus]]*, daou isspesad (*M. m. *'megarhynchus**' ha *vagans*) dezhañ, brosezat e Ginea Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Aotrounez an noz

E mitologiezh Mezoamerika e reer **Aotrounez an noz** (e nahouatleg klasel *Yoalteuctin*) eus ur strollad nav doue hag a rene war pep a noz resis, pep nav noz, e stumm ur c'helc'hiad eus ar c'halander. Kevredet e oa pep aotrou gant ur blanedenn, mat pe fall, a oa ur seblant evit an noz a oa renet gante.

Anavet eo aotrounez an noz e Kalander an Azteked koulz hag e hini ar Vayaed, daoust ma n'anavezer ket anvioù resis Aotrounez an noz e mayaeg.

Ar glifoù a glot gant Aotrounez an noz zo anavezet hag ar vayaourien o deus badezet anezhe gant lizherennoù a grog gant G, eus G1 da G9. Peurliesañ e vez implijet ar glifoù-se gant ur glif all anvet F. An aotrou eus an noz maya nemetañ zo bet anavezet eo an doue G9, Pauahtun.

Dizoloet e oa ar c'helc'hiad nav noz-se e kalanderioù Mezoamerika e 1904 gant Eduard Seler. Anavout a reomp anvioù doueed an noz an Azteked abalamour ma'zint displeget er C'hodex Telleriano-Remensis hag er C'hodex Tudela. Hervez Seler e klote pep hini eus an nav aotrou gant unan eus an nav live eus ar bed dindandouar hag e renent an eurioù a glote e-pad an noz. Peurvuiañ n'eo ket bet degemeret ar soñj-se, rak ar prouennoù a laka unan da soñjal e oa renet an noz a-bezh gant aotrou un noz resis. Hervez Zelia Nuttall, nav aotrou an noz a arouezie an nav loar eus ar bloaz loarel. Liammet e oa kelc'hiad an nav aotrou ouzh ar c'halander lidek mezoamerikan, ennañ 260 deiz ha noz, a yae d'e ober 29 rummad eus nav noz pep hini, hag ivez, well-wazh, 9 loariad eus 29 deiz.

An nav aotrou eus an noz e sevenadur an Azteked zo :

: Xiuhtecuhtli ("aotrou maen-turkez/bloaz/tan")
: Tezcatlipoca ("Melezour a zivoged")
: Piltzintecuhtli ("Aotrou priñs")
: Centeotl ("Doue ar maiz")
: Mictlantecuhtli ("Aotrou ar bed dindandouar")
: Chalchiuhtlicue ("Jad eo he brozh")
: Tlazolteotl ("doue(ez) al loustoni")
: Tepeyollotl ("Kalon menez")
: Tlaloc (doue ar glav)

## Notennoù
Macgregoria

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1897 gant ar skiantour saoz Charles Walter De Vis (1829-1915).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Macgregoria pulchra]]*, daou isspesad (*Macgregoria pulchra carolinae* ha *M. p. *'pulchra**') dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Armella

An **Armella** (Armela e rannyezh Ormea) zo ur froud eus Piemonte. Eieniñ a ra er Pizzo d'Ormea , ur menez 2476 m uhelder, en Alpoù Ligur (*Alpi Liguri* en italianeg)  e kumun Ormea.

Kemberiñ a ra en  Tanaro e kumun Ormea.
Tanarello

An **Tanarello** zo ur stêr hag a red e Piemonte en Italia, anezhi unan eus an div stêr a ya da vagañ an Tanaro. 
Tremen a ra dre Proviñsoù  Cuneo hag Imperia a-raok kemberiñ gant an Negrone etre  Cosio d'Arroscia hag Ormea d'ober an Tanaro.
Arzola di Murazzano

An ** Arzola di Murazzano**  zo ur froud eus  Piemonte, adstêr d'an Tanaro.
Treuziñ a ra kumunioù Murazzano, Marsaglia, Rocca Cigliè, Castellino Tanaro.
L'Hermenault

**L'Hermenault**  a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe da benn Kanton L’Hermenault hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun L'Hermenault  en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800 .
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 49 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,91% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

Château de L'Hermenault.JPG

* Ar c’hastell.

La nef..JPG

* Iliz katolik *Ginivelezh an Intron-Varia*.

Monument aux morts de Bourneau (vue 1, Éduarel, 8 février 2017).jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. 
## Daveoù ha notennoù
Huitzilopochtli

E Mitologiezh an Azteked, **Huitzilopochtli** (*Huītzilōpōchtli* /wiːt͡siloːˈpoːt͡ʃt͡ɬi/ e nahouatleg klasel, ) a oa doue ar brezel, Doue an Heol, an aberzhioù tud, ha patrom keoded Tenochtitlan. Doue meuriad ar Vec'hikaed, anvet ivez Azteked, eus Tenochtitlan e oa ivez. Kalz doueed e panteon an Azteked a oa douget da garout ur stumm bennak eus ar brezel. Anavet e oa Huitzilopochtli avat evel doue pennañ ar brezel. Dre ma oa doue patrom ar Vec'hikaed e veze lakaet war e gont an trec'hioù koulz hag ar c'holloù war an dachenn emgann. Ret e oa d'ar bobl ober aberzhioù dezhañ da wareziñ an Azteked diouzh an noz peurbadus. Implijout a rae Xiuhcoatl, an naer dan, evel arm, ar pezh a ziskouez e oa liammet ouzh an tan ivez.

Evel m'o doa merzet ar gonkistadored e-pad aloubadeg Mec'hiko (envel a raent an doue *Huichilobos*) e veze stank an aberzhioù tud e-barzh lidoù relijion an Azteked. Dalc'het e veze al lidoù-se alies hag e temploù niverus er vro a-bezh, ha pa vezent sevenet e veze aberzhet meur a hini bemdeiz en ur memes templ. 

## Notennoù
Sainte-Radégonde-la-Vineuse

**Sainte-Radégonde-la-Vineuse** a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton L’Hermenault hag e Bann Fontenay-le-Comte. Lakaet e voe kumun Sainte-Radégonde-la-Vineuse en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
* E 1828 e voe kendeuzet kumunioù Marsais ha Sainte-Radégonde-la-Vineuse d’ober kumun Marsais-Sainte-Radégonde.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sainte Radégonde*.
## Pennadoù kar
* Marsais,
* Marsais-Sainte-Radégonde.
## Daveoù ha notennoù
Belbo

Ar ** Belbo** (*Berb* pe *Belb* e piemonteg) zo ur froud a 95 km hed (469 km² an dourva anezhañ) e mervent Piemonte, anezhañ adstêr bennañ an Tanaro war e lez dehoù, goude degemer ar Bormida.
Eieniñ a ra e-kichen Montezemolo, ha treuziñ teir froviñs : proviñs Cuneo, hini Asti hag hini Alessandria. Kemberiñ a ra en Tanaro e-tal kêr Alessandria. 


file:Belbo_a_canelli_01.jpg
Restr:Belbo a canelli 02.jpg|Ar Belbo e Canelli
File:Belbo2016.jpg| E Nizza Monferrato
Bormida

**Bormida**  zo anv meur a stêr ha meur a gumun e Piemonte en italia. 

## Stêrioù
*Ar Bormida (stêr), stêr e Piemonte ha Liguria
* Bormida di Millesimo
* Bormida di Spigno

## Lec'hioù
*Bormida (Liguria)
*Castellazzo Bormida, kumun 
*Monastero Bormida, kumun 
*Torre Bormida, kumun 
*Val Bormida, saonenn ar stêr Bormida
*Castelnuovo Bormida
*Montaldo Bormida
*Orsara Bormida
*Rivalta Bormida
Marsais-Sainte-Radégonde

**Marsais-Sainte-Radégonde** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### 
* E 1828 e voe kendeuzet kumunioù Marsais ha Sainte-Radégonde-la-Vineuse d’ober kumun Marsais-Sainte-Radégonde.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus Marsais abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* Mervel a reas triwec’h den eus Sainte-Radégonde-la-Vineuse abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas un den eus Marsais abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Pierre de Marsais (vue 1, Éduarel, 8 février 2017).jpg

* Iliz katolik *Sant Pêr* e Marsais.

Église Sainte-Radégonde de Sainte-Radégonde-la-Vineuse (vue 2, Éduarel, 8 février 2017).jpg

* Iliz katolik *Sainte Radégonde* e Sainte-Radégonde-la-Vineuse.

Monument aux morts de Marsais (vue 1, Éduarel, 8 février 2017).jpg|Monumant Marsais.

* Monumant ar re varv e Marsais, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv e Sainte-Radégonde-la-Vineuse, luc’hskeudennoù.
## Pennadoù kar
* Marsais,
* Sainte-Radégonde-la-Vineuse.
## Daveoù ha notennoù
Bormida (stêr)

Ar ** Bormida** ( ; *Bormia*  e ligureg hag e piemonteg, *Burnia* er rannyezh lec'hel) zo ur stêr e Piemonte ha Liguria, 180 km hed dezhi, adstêr d'an Tanaro. Un dourva 2 663 km² zo dezhi.

meur a adstêr zo dezhi, ar Visone (stêr) en o zouez.
Seizhvet pastell-vro Penn-ar-Bed

**Seizhvet pastell-vro Penn-ar-Bed** zo enni pemp kanton abaoe 1986. 

## Eus 1958 da 1986
Pevar c'hanton a oa en amzer-se:  
*Kanton Brieg
*Kanton Douarnenez
*Kanton Plogastell
*Kanton Pont-e-Kroaz 

## Abaoe 1986
Pemp kanton zo bremañ: unan zo bet tennet, ha daou all staget: 
*Kanton Douarnenez
*Kanton ar Gelveneg
*Kanton Plogastell-Sant-Jermen
*Kanton Pontekroaz 
*Kanton Pont-'n-Abad

## Disoc'hoù dilennadegoù ar gannaded
### 2017

### 2022

## Notennoù
Guadalcanaria

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1929 gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933).
Dont a ra e anv eus hini enez Guadalcanal (en Inizi Salomon) m'eo brosezat ar genad.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Guadalcanaria inexpectata]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Saint-Cyr-des-Gâts

**Saint-Cyr-des-Gâts** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton La Caillère  hag e Bann La Châtaigneraie. Lakaet e voe kumun Saint-Cyr-des-Gâts en Arondisamant Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800 hag e Kanton L’Hermenault pa voe diskaret Kanton La Caillère e 1801.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 33 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,74% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: ur milour a varvas er C’hamp 114 en Tonkin er Viêtnam d’ar 25 a viz Even 1953, soudard  e oa en 1 Batalhion Thai .
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour.
* Maroko: mervel a reas ur milour.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Cyr de Saint-Cyr-des-Gâts (Éduarel, 10 avril 2016).JPG

* Iliz katolik *Sant Syriacus*.
* Ar velin-avel.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. 
## Daveoù ha notennoù
Rio Stellone

Ar  **Stellone**, pe **Rio Stellone**  (*Stlon* e piemonteg)  zo un adstêr d'ar Rio Banna war e lez kleiz. 

Tremen a ra dre  proviñs Cuneo ha dre Meurgêr Torino.  E anv zo roet da gêriadenn Villastellone,  15 km  er mervent da Torino.
Proviñs Savona

**Proviñs Savona**  zo unan eus proviñsoù Italia, e rannvro Liguria, ha kêr Savona eo ar pennlec'h anezhi.
Castelnuovo Bormida

**Castelnuovo Bormida** (*Castelneuv an Bomia* e piemonteg) zo ur gumun eus Italia e  proviñs Alessandria e Piemonte, ha 626 a dud o chom enni d'an 31 a viz Kerzu 2020.

## Notennoù
Tezcatlipoca

**Tezcatlipoca** (*Tezcatlipōca* e nahouatleg klasel /teskatɬiˈpoːka/) a oa unan eus doueed pennañ an Azteked. Unan eus pevar mab Ometecuhtli ha Omecihuatl e oa. 
Doue ar brovidañs eo. Liammet eo ouzh a bep seurt meiziadoù, en o mesk an oabl diouzh an noz, avelioù an noz, ar barroù-korc'hwezh, an norzh, an douar, an obsidian, an eneberezh, an dizunvaniezh, ar riegezh, an divinerezh, an temptadur, ar jagoared, ar sorserezh, ar gaerded, ar brezel, hag ar stourm etre an dud. Troet e vez e anv alies e  nahouatleg gant "Melezour a zivoged" abalamour d'e liamm ouzh an obsidian, an danvez a dalveze da sevel melezourioù e Mezoamerika hag a veze implijet evit lidoù chamanek hag an diouganerezh. Un tilsam all liammet ouzh Tezcatlipoca a oa ur c'hant douget war ar bruched. Kizellet e oa an tilsam-se e krogenn un ourmelenn ha gwelet e vez war brusk Huitzilopochtli ha Tezcatlipoca e skeudennoù ar *[[Codices an Azteked |c'hodices]]*. 
An *[[Toxcatl]]*, lidet e miz Mae, e oa e ouel pennañ. 

Kalz anvioù all en deus zo deuet eus tuioù disheñvel e zoueelezh : *Titlacauan* ("E sklaved omp"), *Ipalnemoani* ("Hemañ a laka ac'hanom da vevañ"), *Necoc Yaotl* ("Enebour an daou du"), *[[Tloque Nahuaque]]* ("Aotrou ar pezh zo tost ha nes") ha *Yohualli Èhecatl* ("Noz, Avel"), *Ome Acatl* ("Div raosklenn"),  *Ilhuicahua Tlalticpaque* ("Perc'henn an oabl hag an Douar"). 

Da gustum e vez treset gant ur merk du ha melen livet a-dreuz e zremm. Diskouezet e vez alies gant ur melezour obsidian, un askorn pe un naer, e-lec'h e droad dehou, rak er mojennoù diwar-benn krouidigezh ar bed e koll e droad oc'h en em gannañ ouzh euzhvil an Douar. A-wezhioù e veze diskouezet ar melezour war e vrusk, hag a-wezhioù e save moged diwarnañ. nagual Tezcatlipoca e oa ar jagoar ha dindan stumm ar jagoar e oa an doue Tepeyollotl ("Kalon menez"). E kalander an Azteked, an *[[Tonalpohualli]]* e oa patrom an *[[trecena]]* *1 Ocelotl* ("1 Jagoar"). Patrom an deizioù a zouge an anv *Acatl* ("raosklenn") e oa ivez. 

## Notennoù
Rioverde

**Rioverde** zo anv meur a lec'h. 

* Rioverde (Ecuador)
* Rioverde (San Luis Potosí), e Mec'hiko.

## Stêr
*Rioverde (Piemonte), froud e Piemonte, en  Italia.

## Pennadoù kar
* Rio Verde, anv-lec'h portugalek
* Río Verde, anv-lec'h spagnolek.
Michelle Nic Pháidín

Michelle Nic Pháidín a zo ur gelaouennerez hag ur skrivagnerez iwerzhonat. Skrivañ a ra e saozneg hag e gouezeleg Iwerzhon. Ganet eo e Glasgow met desavet eo bet e Gaoth Dobhair. Bet eo war ar studi kazetennerezh en Institiúid Teicneolaíochta Dulenn. Labouret he deus evel kelaouennerez e Dulenn, Belfast hag e Dún na nGall. Emañ o chom e kontelezh Dún na nGall, e Leitir Ceanainn.

Pa oa kroget war ar vicher kazetennerez e labouras evit ar c'helaouennoù iwerzhonek *[[Foinse]]* ha *[[Lá]]*. Labouret he deus ur pennad evit an *[[Irish Daily Mirror]]* hag ar *[[Star on Sunday]]* hag evel kazetennerez dieub evit *[[The Irish Times]]*, an *Irish Independent* hag an *Irish Examiner*. Labouret he deus kalz ivez evit radioioù pe chadennoù skinwel. Kas a rae en-dro an abadenn skinwel *Éagóir* war TG4 etre 2011 ha 2014. Edo o labourat evel penngazetennerez en *Donegal Democrat* e 2017. 

Dedennet-kenañ eo Michelle gant ar pezh a denn d'an iwerzhoneg ha prezidantez bodad "Comhairleach na nÓg" eo hag ezel eus Coimisiún na Gaeltachta. 

Gounezet he deus an eil priz e kenstrivadeg lennegezh Oireachtas na Gaeilge e 2004 gant an danevell verr "Baile na mBlaincéad". Gounezet he deus ar "c'hCorn Mháire Nic Dhonnachadha" gant ur ganaouenn sean-nós ar memes bloavezh. He romant kentañ, *An tIriseoir* a oa bet embannet e 2016 en iwerzhoneg gant Cois Life. Enrollet he deus he skrid evit al lennerien. 

E ti An Alarc’h e 2020 eo bet embannet an droidigezh e brezhoneg graet gant Rhisiart Hincks. *Ar Gelaouennerez* a zo awenet gant he skiant-prenet micherel, gwirion eo he deskrivadur eus ar c'helaouennerezh. Temoù all al levr eo ar venelouriezh, ar feulster a-enep ar maouezed, an adiktadurioù ha braventez bro Dún na nGall.

Un eil romant gant ar memes tudenn bennañ, ur gelaouennerez, a zo bet embannet ganti, *Fuascailt an iriseora* e 2018.

## Notennoù
Vuk Karadžić

**Vuk Stefanović Karadžić** (distaget  e serbeg, skrivet Вук Стефановић Караџић el lizherenneg kirillek) a oa ur yezhoniour serb, gwerinoniour, troour ha diazezer doare-skrivañ ar serbeg, ganet d'ar 7 a viz Du 1787 e Tršić, e-kichen Loznica, en Impalaeriezh Otoman d’an ampoent, ha marvet d'ar 7 a viz C'hwevrer 1864 e Vienna, en Impalaeriezh Aostria-Hungaria. 

Unvaniñ ha kempenn a reas ar serbeg skrivet hag al lizherenneg implijet evit ar yezh-se. Dastum a reas kanaouennoù, barzhonegoù ha kontadennoù. Gantañ e voe savet ar geriadur kentañ e serbeg modern. Gantañ ivez e voe troet an Testamant Nevez e serbeg.

## E vuhez
Ganet e voe e-kichen kêr vihan Loznica, en Impalaeriezh Otoman d’an ampoent met e Serbia bremañ. Anvet e voe *Vuk* gant e dud, da lavaret eo « bleiz », evit gwareziñ anezhañ, rak e vreudeur hag e c’hoarezed a oa marvet holl diwar an dorzhellegezh.

Kemer a reas perzh en Emsavadeg Kentañ ar Serbed a-enep an Impalaeriezh Otoman etre 1804 ha 1813. Neuze e rankas tec'hout da Vienna ; eno e reas anaoudegezh gant yezhoniourien slavek all, evel Jernej Kopitar. Neuze e stagas da zastum kanaouennoù serbek ha da labourat war yezhadur ar yezh-se. E 1814 e embannas e Vienna un dastumad kanaouennoù pobl anvet *Mala prostonarodna slaveno-serbska pjesnarica* hag er bloavezh-se ivez e embannas ur yezhadur gant an titl *Pismenica srbskoga jezika*. Gant skoazell Jernej Kopitar en em lakaas da labourat evit modernaat doare-skrivañ ar serbeg. Tennañ a reas un toullad lizherennoù, aet diezhomm, eus al lizherenneg kirillek ha degas a reas unanig nevez bennak (evel Ђ). Gant e labourioù e voe eeunaet skritur ar serbeg ha tostaet e voe ar yezh skrivet ouzh ar yezh komzet. E c’her-stur e oa, hervez a gonter : 

: *Skriv evel ma komzez, lenn evel ma skrivez.*

Distaget e oa bet ar frazenn-se en a-raok, gant ar yezhoniour hag ar geriadurour alaman Johann Christoph Adelung. Met gant Karadžić  e voe lakaet da dalvezout evit ar serbeg. 

Labourat a rae gant ar soñj e vefe dihunet brogarouriezh ar Serbed gant e skridoù hag e c’hallfent, da-heul, en em sevel a-enep an Otomaned. Bez’ e voe ivez unan eus ar re a reas eus Kosovo kavell ar vroad serb .

Evit e holl labourioù ne resevas ket nemeur a skoazell : paour e voe e-pad ul lodenn eus e vuhez, ha n’eo nemet en e vloavezhioù diwezhañ en devoe ul leve digant ar priñs Miloš Obrenović.

## Un nebeud oberennoù
* *Pismenica srpskoga jezika* (yezhadur ar serbeg), 1814.
* *Narodne srpske pjesme I-V* (barzhaz serbek), Vienna ha Leipzig, 1823-1864. 
* *Srpski rječnik* (Geriadur serbeg-latin-alamaneg), embannadur kentañ e 1818, eil embannadur e 1852.
* *Novi zavjet*  (an Testamant Nevez troet e serbeg),  lodenn gentañ e 1824, troidigezh klok e 1847, eil embannadur e 1857.
* Kontadennoù pobl serbek (1821, 1853, 1870…).
Ha skridoù all c’hoazh, e serbeg pe en alamaneg, diwar-benn ar serbeg.

## Notennoù
AR-15

An **AR-15** zo da gentañ ur fuzuilh-arsailh kambret e 5,56 × 45 mm ijinet evit marc'had an armeoù gant an embregerezh stadunanat ArmaLite er bloavezhioù 1950, ha gwerzhet gant an embregerezh Colt adalek 1959. Awenet eo gant an AR-10 ijinet gant Eugene M. Stoner. Deuet eo hec'h anv da vezañ jenerek evit an armoù aotomatek pe damaotomatek awenet ganti.

"AR" en e anv a dalvez *ArmaLite Rifle*, ha n'eo ket *Assault Rifle* (fuzuilh-arsailh).

## Istor
Savet e voe an AR-15 gant ArmaLite e kreiz ar bloavezhioù 1950 diwar an AR-10, met en ur implijout ur c'halibr skañvoc'h evit ar 7,62 × 51 mm. Dre ma oa izel an niver a werzhioù e voe gwerzhet tresoù an AR-15 d'an embregerezh Colt. 

Colt a grogas da werzhañ an arm e miz Kerzu 1959 ha tamm-ha-tamm e voe dibabet gant an US Navy, an USMC, an US Air Force hag all, dindan an anvioù M16 hag M4 Carbine, hervez an adstumm. Implijet e vez c'hoazh an arm hiziv an deiz gant arme SUA, met tonket eo da vezañ erlec'hiet tamm-ha-tamm gant ar fuzuilh-arsailh M27 Infantry Automatic Rifle deveret eus HK 416 Heckler & Koch ha gant armoù hiniennel savet gant SIG Sauer en amzer-dazont.

Ur stumm sivil damaotomatek nemetken, anvet CAR-15, a voe produet gant Colt.

An difenn lakaet el live kevreadel er Stadoù-Unanet war ar fuzuilhoù-arsailh a lakaas gwerzh ar CAR-15 ha lod eus e adstummoù da vezañ diaesoc'h eno etre 1994 ha 2004, daoust ma n'en doa levezon ebet war ar fuzuilhoù dezho nebeutoc'h a berzhioù kemeret e kont en difenn.

## Daveennoù
Ashbyia

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1911 gant an evnoniour aostralian Alfred John North (1855-1917).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Ashbyia lovensis]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Banna

**Banna** zo anv meur a lec'h.

#### 
*Banna, Bangladesh, kêr e Barisal

#### 
* Banna (Birdoswald), e Birdoswald, e Cumbria

#### 
*Banna, Ilocos Norte, kumun 

#### 
*ar Banna, ur froud  
*ar Rio Banna, unan eus anvioù ar Bendola 

#### 
**Banna Strand* pe *Trá na Beannaí*, aod-traezh e Country Kerry

#### 
*Banna (Battagram), kêr e Khyber Pakhtunkhwa. 

## Pennadoù kar
* Al Banna, anv arabek
* Banno
Banna (froud)

Ar  **Banna** zo ur froud e proviñs Asti ha proviñs Torino, adstêr d'ar Po war e lez dehoù, un tamm a-raok kember an Tepice er Po.

## Adstêrioù
*Rio Stellone
*Rio Borgallo
*Rio Verde
Rubicón

**Rubicón** zo un anv a gaver e meur a lec'h :

* Costa del Rubicón, e Lanzarote, unan eus an Inizi Kanariez
* San Marcial del Rubicón, un eskopti kozh e Lanzarote
Paola Jara

**Paula Andrea Zapata Jaramillo** (Apartadó, Antioquia, ), brudet evel **Paola Jara**, zo ur ganerez hag un aktourez   kolombian.

Stagañ a reas gant ar vicher da 14 vloaz pa enrollas he fladenn gentañ.

## Liammoù diavaez
* Buhezskrid
* O kanañ gant *[[Francy]]* :  ''YouTube''
* O kanañ gant Ana del Castillo :  ''YouTube''
Ana del Castillo

**Ana del Castillo**, ganet e 1999 e Valledupar, e Kolombia,  zo ur ganerez vallenato kolombian. 

## Pladennoù
*Ana Del Castillo (Live), 
*La Parranda de W

## Liamm diavaez
* Ana del Castillo y Churo Diaz Dile - YouTube
Ana Castillo

**Ana Hernandez del Castillo** (anavezetoc'h evel **Ana Castillo**, hec'h anv skrivagnerez), bet ganet d'ar 15 a viz Mezheven 1953 e Chicago (Illinois, SUA), zo ur romantourez ha barzhez saoznek  stadunanat. Skrivañ a ra diwar-benn he hendadoù mec'hikan abaoe he nav bloaz pa savas ur varzhoneg diwar-benn marv he mamm-gozh. 

Meur a briz he deus bet : an American Book Award gant he c'hentañ romant, *[[The Mixquiahuala Letters]]*, ar Priz Carl Sandburg hag ar Priz Mountains and Plains Booksellers.

Skrivañ a ra ivez oberennoù skiant-faltazi, diwar-benn gouenn ha reizh. 

## Oberennoù
### Romantoù
**The Mixquiahuala Letters*. Binghamton, N.Y. : Bilingual Press/Editorial Bilingüe, 1986.
**Sapogonia: An anti-romance in 3/8 meter*. Tempe, Arizona: Bilingual Press/Editorial Bilingüe, 1990.
**So Far From God*. New York: W.W. Norton, 1993.
**Peel My Love Like an Onion*. New York : Doubleday, 1999.
**My Daughter, My Son, the Eagle the Dove: An Aztec Chant*. New York: Dutton Books, 2000.
**Watercolor Women, Opaque Men : A Novel in Verse*. Willimantic, Connecticut: Curbstone Press, 2005.
**The Guardians*. New York: Random House, 2007.
**Give It to Me.* New York: The Feminist Press, 2014.

### Barzhonegoù
**Otro Canto*. Chicago: Alternativa Publications, 1977.
**The Invitation*. 1979
**Women Are Not Roses*. Houston: Arte Público Press, 1984.
**My Father Was a Toltec and selected poems*, 1973–1988. New York: Norton, 1995.
**I Ask the Impossible*. New York: Anchor Books, 2000.
**Women Don't Riot*
**While I was Gone a War Began*, 2001

## Notennoù ha daveennoù
Dolan

**Dolan** zo ur porzh e Kloar-Karnoed.

E dibenn an  e oa ur porzh-sardineta oberiant, gant ur c'hant bennak a vagoù-sardineta ha pevar fritur. An hini anavezetañ a voe savet e 1865 war ar ribl kleiz gant an Oriantad Pierre Bois ; adprenet e voe e 1895 gant René Béziers, ha gant Paul Larzul goude an Eil Brezel-bed. Ar stal a oa anvet neuze *La Doëlanaise*, ha *Capitaine Cook* da c'houde. Betek 1950 e veze graet boestadoù legumaj ivez. En amzer-se e veze labouret hervez ar c'houlzioù-amzer : sardin ha toun eus miz Mezheven da viz Du, brizhilli eus miz C'hwevrer da viz Mae. Serret e voe al labouradeg e 1998. 


Clohars-Carnoët,- Le Phare de Doelan Amont.jpg|
Doelan 2.JPG|
Doelan 5.JPG|
Doelan 7.JPG|



Entre Doélan et Le Pouldu 618.JPG|Dolan gwelet eus ar c'hal Éric Tabarly
Entre Doélan et Le Pouldu 616.JPG|Dolan gwelet eus Kernabad
Entre Doélan et Le Pouldu 596.JPG|Kalvar Dolan
Doelan 1.JPG|Ouf Dolan d'an izelvor
Irene Escolar

**Irene Escolar Navarro**, ganet d'an 19 a viz Here 1988, zo un aktourez spagnol sinema, skinwel ha c'hoariva.
## Filmlennadur
### Filmoù

### Skinwel

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavez
Irene Escolar war IMDb
Saint-Martin-des-Fontaines

**Saint-Martin-des-Fontaines** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Loge-Fougereuse da gentañ hag e Kanton La Châtaigneraie e 1801 pa voe diskaret Kanton Loge-Fougereuse. E Bann La Châtaigneraie e oa. Lakaet e voe kumun Saint-Martin-des-Fontaines en Fontenay-le-Comte bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas  unnek gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 2,89% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: lazhet e voe ur milour eus ar gumun en un ambuskad d’an 22 a viz Kerzu 1961 e Barbacha, marichal-lojeiz e oa.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Martin de Saint-Martin-des-Fontaines (vue 2, Éduarel, 8 février 2017).jpg
Église Saint-Martin de Saint-Martin-des-Fontaines (vue 4, Éduarel, 8 février 2017).jpg

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Chloropseidae

**** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1960 gant ar skiantour stadunanat Alexander Wetmore (1886-1978).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :

## Genadoù
* *[[Chloropsis]]* - Jardine & Selby, 1827 (13 spesad).

## Annezva
Brosezat eo al laboused eus ar c'herentiad en Azia ar Gevred, India ha Sri Lanka.

## Notennoù ha daveennoù
Chloropsis

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant ar skiantourien vreizhveuriat William Jardine (1784-1843) ha Prideaux John Selby (1788-1867).
Ar genad nemetañ eo er c'herentiad Chloropseidae.

Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek *χλωρός* (gwer e brezhoneg) hag *ὅρασις* (neuz e brezhoneg), kement-mañ en abeg da liv pluñv laboused ar genad.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Trizek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Chloropsis aurifrons]]*
** *C. a. *'aurifrons***, ''frontalis'', ''incompta'', ''inornata'', ''insularis'' ha ''pridii'',
* ''[[Chloropsis cochinchinensis]]'',
* ''[[Chloropsis cyanopogon]]''
** ''C. c. '''cyanopogon*** ha *septentrionalis*,
* *[[Chloropsis flavipennis]]*,
* *[[Chloropsis hardwickii]]*
** *C. h. *'hardwickii*** ha ''malayana'',
* ''[[Chloropsis jerdoni]]'',
* ''[[Chloropsis kinabaluensis]]'',
* ''[[Chloropsis lazulina]]''
** ''C. l. '''lazulina*** ha *melliana*,
* *[[Chloropsis media]]*,
* *[[Chloropsis moluccensis]]*
** *C. m. auropectus*, *chlorocephala*, *kinneari*, ***moluccensis***, *serithai* ha *viridinucha*,
* *[[Chloropsis palawanensis]]*,
* *[[Chloropsis sonnerati]]*
** *C. s. *'sonnerati**' ha *zosterops*,
* *[[Chloropsis venusta]]*.

O c'havout a reer en Azia ar Gevred, India ha Sri Lanka, ugent (20) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Xipe-Totec

E mitologiezh an Azteked, **Xipe Totec** (*Xīpe Totēc* /ˈʃiːpe ˈtoteːk(ʷ)/ e nahouatleg klasel) pe **Xipetotec** ("Hon Aotrou, an hini digroc'henet") a oa un doue eus al labour-douar, eus ar struj, ar reter, an nevezamzer, an orfebourien, an dieubadur, hag ar c'houlzoù-amzer. Anavezet e oa Xipe Totec dindan anvioù all, en o mesk **Tlatlauhca** (e nahouatleg  /t͡ɬaˈt͡ɬawka/), **Tlatlauhqui Tezcatlipoca** (/t͡ɬaˈt͡ɬawki teskat͡ɬiˈpoːka/) ("Melezour ruz a zivoged"), **Yohuallahuan** ("an ever diouzh an noz"), ha **Yaotzin**  ("Enebour enoret"). Azeulet e oa ur furm eus an doue-se gant an Dlaxcalteked hag an Huexotzincaed anvet Camaxtli, hag heñvel eo ouzh Yopi, un doue Zapotek a weler skeudennaouet war jarloù eus ar prantad klasel. An doueez kevatal da Xipe Totec e oa Xilonen-Chicomecoatl.

Xipe Totec zo un doue eus nevezadur ar struj hag eus ar brezel. En em gignañ a rae e-unan da reiñ boued d'an dud, un arouez eus an doare ma koll an had maiz o gwiskadoù diavaez a-raok diwan hag eus an naeron a cheñch kroc'hen. Taolennet e vez alies e ruz dindan ar c'hroc'hen kignet gwisket gantañ, ar pezh a ra dave d'ar fed m'eo kignet e-unan. Krediñ a rae an Azteked e oa bet ijinet ar brezel gant Xipe Totec. Dougen a ra an tog begek hag ar vazh-strakell, evel an impalaerien vec'hikat er brezel. Un templ anvet Yopico en doa e diabarzh Templ bras Tenochtitlan. Liammet eo Xipe Totec ouzh ar burbuennoù, an danijenn, ha kleñvedoù an daoulagad, ha marteze gant ar vosenn. Xipe Totec en deus ul liamm kreñv gant kleñvedoù evel ar vrec'h, ar c'hlogorennoù ha drougoù an daoulagad ha pa c'houzañve unan bennak unan eus ar c'hleñvedoù-se e veze graet profoù dezhañ.

Diasur eo orin an doue-se. Azeulet e veze Xipe Totec un tamm e pep lec'h e kreiz Mec'hiko da vare Aloubadeg ar Spagnoled, hag anavet e oa er pep brasañ eus Mezoamerika. Kavet ez eus bet skeudennoù eus an doue-mañ ken pell ha Tazumal er Salvador. Azeulet e veze Xipe Totec hed-ha-hed arvor Pleg-mor Mec'hiko da vare deroù ar prantad goude-klasel. Dont a reas an doue-mañ da vezañ un doue pouezus evit an Azteked goude o aloubadeg eus arvor Pleg-mor Mec'hiko e-kreiz ar .

E miz Genver 2019, arkeologourien eus Mec'hiko a laboure evit Skol-uhel vroadel an antropologiezh hag an Istor  a gadarnaas o doa dizoloet ar c'hentañ templ anavet a oa gouestlet da Xipe Totec e stad Puebla e Mec'hiko. Kavet e oa an templ dre ma oad o studiañ aspadennoù eus ar pobloù popolucat. Savet e oa bet an templ ganto en un tolead anvet Ndachjian-Tehuacan etre 1000 ha 1260 goude J.-K. a-raok aloubadeg an Azteked.

## Levrlennadur

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Notennoù