Mor Egea

**Mor Egea**, **Enezvor**, **Mor Enezek**) zo ur mor enklozet etre daou gevandir, Europa hag Azia, hag ar Mor Kreizdouar.
En-dro dezhañ emañ :
* Europa ha Hellaz er C'hornôg ;
* Azia ha Turkia er Reter ;
* Enez Kreta er Su, a ra an disparti etre Mor Egea hag ar Mor Kreizdouar. 

Da C'hres eo an enezegoù strewet e Mor Egea, war-bouez div enezenn abaoe 1923.

Gres eo an douaroù hag a zo er Su, er C'hornôg hag en Norzh p'emañ aodoù kornôgel Turkia er Reter. Koulskoude, an harz politikel etre Gres ha Turkia zo etre an inizi hag aod Turkia war-bouez div anezho. 

Er Biz emañ strizh-mor Çanakkale (an Dardanelloù), a gas da vor Marmara ha pelloc'h d'ar Mor Du dre strizh-mor ar Bosfor. Eus Kornôg da Reter ez eus etre 300 ha 400 km hag eus Norzh d'ar Su war-dro 600 km. Ur mor don eo pa n'eus ket gwall galz a blateiz kevandirel : 2 500 m eo an donder e Norzh Enez Karpathos.

## An inizi
Niverus eo an inizi.
* En Norzh ez eus 6 enez vrazik, a zo da C'hres : Thasos, Samothraki, Lemnos, Lesbos, C'hios ha Samos.
* Div enezenn a zo turk (abaoe 1923) : Gökçeada (*Imbros* e gresianeg) ha Bozcada (*Tenedos* e gresianeg).
* Er c'hornôg emañ Enezeg ar Sporadez.
* Er Su emañ Enez Kreta, Enezeg ar C'hlukladez, Enezeg an Dodekanez, enni Rodos ha Karpathos.

## Orin an anv

Gwechall ne veze ket kaoz eus **mor Egea**, un anv diazezet war ur vojenn gozh.

Hervez ar vojenn en doa goulennet Egeos, roue Aten, digant e vab Theseüs, ma vije lakaet gouelioù gwenn ouzh e lestr ma teuje en-dro goude bezañ trec'h war an Minotaor. E barr al levenez edo an dud e bourzh al lestr goude trec'h an haroz yaouank ha n'o doa ket soñj eus an dra-se ken. Setu perak en em daolas ar roue kozh er mor, gant ar glac'har, diwar tornaod ar c'hab Sounion pa welas ar gouelioù du.
* Koulskoude e soñj lod skiantourien e c'hellfe e anv dont eus *aigailos* (= aod), anv sez Poseidon en *[[Ilias]]* hag an *[[Odysseia]]*.
* *Ege Denizi* a vez graet anezhañ e turkeg.

## Anvioù kozh
* Αρхιπέλαγος *Arc'hipelagos* eo a veze lavaret gant tud Hellaz kozh, da lavaret eo ar "Mor pennañ", hervez o doare da welet.
* Er Grennamzer e veze graet *Arcipelago* eus ar mor-se gant tud Venezia. E 1268 e voe implijet en un emglev sinet etre Venezia hag an impalaer Mikael VIII Paleolog, un anv a rae dave d'ar mor ha d'an inizi.
* Ar gerioù henc'hresianek hag italianek o deus roet ar ger gallek *archipel*, met deuet eo ar ger-se da dalvezout "enezeg" dre vras.
* Adalek an  hepken eo e kroged da gomz eus "Mor Egea".

## Anvioù brezhonek
* An **Enezvor** hag ar **Mor Enezek** a gaver e geriadurig Roparz Hemon. Dont a ra an anvioù-se eus an *Notennoù diwar-benn ar Gelted kozh* gant Meven Mordiern. 
* **Mor Egaios** a gaver en ul levr-skol embannet gant TES.

## Istor
Abaoe ouzhpenn 4 000 bloaz e oa ur mor gresian pa voe kemmet an traoù gant feur-emglev Lausanne e 1922. Roet e voe an aod reter da Durkia, ar pezh a redias an dud da zivroañ, dre ma oa gant ar C'hresianed e oa ar muiañ niver en darn vrasañ eus an inizi. 
### En Henamzer
Seul aesoc'h e oa d'an Henc'hresianed merdeiñ eno ma oa meneziek an aodoù, niverus an inizi, tostik an eil enezenn diouzh eben ha ma ne veze kollet gwel eus an douar hogos gwech ebet. Aesoc'h a se ivez gwareziñ al listri diouzh ar gwallamzer pe an enebourien. 

Bez' ez eo ar mor-se unan eus kavelloù ar vorveli kentañ anavezet en istor, hini Aten er  kantved kent JK, war-lerc'h da Hellaziz bout trec'h war an Impalaeriezh ar Bersed (gwelet : Brezelioù medek).

Pa voe aloubet Hellaz gant Roma (war-dro 167 kent JK) e voe aodoù ar mor er memes bro : an Impalaeriezh roman, hag en Impalaeriezh Bizantion goude, betek donedigezh an Durked. 

### Er grennamzer
Rannet e voe an aodoù etre Hellaziz, Turked hag ar Stadoù latin (Venezia dreist-holl) ken na voe kemeret Enez Rodez gant an Durked e 1522, hag aloubet Kreta er  (Kandia e 1669, Spinalonga e 1718).

### Enebiezh etre Gres ha Turkia
E 1830 e voe diframmet he dizalc'hted gant Gres digant an Impalaeriezh otoman. Klasket he deus Gres bodañ en-dro dezhi an holl zouaroù poblet gant Hellaziz.

## Notennoù ha daveoù