open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johann Jakob von Tschudi

**Johann Jakob von Tschudi**, bet ganet d'ar 25 a viz Gouere 1818 e Glaris (Suis) ha marvet d'an 8 a viz Here 1889 e Lichtenegg (Aostria-Hungaria d'an ampoent), a oa un diplomat, ergerzhour, naturour hag ur yezhoniour suis.
Da-heul e enklaskoù e Suamerika ec'h embannas daou levr yezhadur hag ur geriadur kechuaek.

## Listenn al [[loen]]ed en devoa studiet
### [[Divelfenneg]]ed
#### [[Genad]]où
* **B** : *[[Boophis]]*.
### [[Labous]]ed
#### Genadoù
* **A** : *[[Ampelion]]*,
* **O** : *[[Lophotriccus|Orchilus]]*,
* **P** : *[[Pteroptochos|Pteroptochus]]*, *[[Muscisaxicola|Ptyonura]]*.
#### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Amazilia chionogaster]]*, *[[Amazona mercenarius]]*, *[[Ampelion rufaxilla]]*, *[[Automolus ochrolaemus]]*,
* **B**
: *[[Basileuterus tristriatus]]*, *Buteogallus solitarius* (baou zigenvez),
* **C**
: *[[Campephilus haematogaster]]*, *[[Ceratopipra chloromeros]]*, *[[Chlorochrysa calliparaea]]*, *Chroicocephalus serranus* (gouelanig an Andoù), *[[Cinclodes palliatus]]*, *Cinclus leucocephalus* (dourlaouig penn gwenn), *[[Conopias cinchoneti]]*, *[[Corythopis torquatus]]*, *[[Crypturellus atrocapillus]]*, *[[Cyphorhinus thoracicus]]*,
* **E** : *[[Entomodestes leucotis]]*,
* **H**
: *[[Haplospiza rustica]]*, *[[Hemispingus frontalis]]*, *[[Henicorhina leucophrys]]*, *[[Herpsilochmus axillaris]]*, *Hesperoburhinus superciliaris* (bourlagad Perou), *[[Hydropsalis climacocerca]]*, *[[Hylophilus olivaceus]]*,
* **I** : *[[Iridosornis analis]]*,
* **L**
: *[[Lepidothrix coeruleocapilla]]*, *[[Leptopogon superciliaris]]*, *[[Leucophaeus modestus]]*, *[[Lophotriccus pileatus]]*,
* **M**
: *[[Mimus longicaudatus]]*, *[[Muscisaxicola albifrons]]*, *[[Myioborus melanocephalus]]*, *[[Myiodynastes chrysocephalus]]*, *[[Myiothlypis chrysogaster]]*, *[[Myiothlypis coronata|coronata]]*, *[[Myrmoborus leucophrys]]*,
* **N**
: *[[Nonnula ruficapilla]]*, *[[Nyctiphrynus ocellatus]]*,
* **P**
: *[[Phrygilus plebejus]]*, *[[Pionus tumultuosus]]*, *[[Psittacara mitratus]]*, *[[Pulsatrix melanota]]*, *[[Pyrrhura rupicola]]*,
* **S**
: *[[Scytalopus acutirostris]]*, *[[Scytalopus femoralis|femoralis]]*, *[[Serpophaga cinerea]]*, *Sula variegata* (morskoul Perou), *Spatula puna* (kragell Puna), *[[Systellura decussata]]*,
* **T**
: *[[Tangara xanthocephala]]*, *[[Thripadectes melanorhynchus]]*, *[[Turdus serranus]]*,
* **V** : *Vanellus resplendens* (kornigell an Andoù),
* **X** : *[[Xiphorhynchus chunchotambo]]*,
* **Z**
: *[[Zenaida meloda]]*, *[[Zentrygon frenata]]*, *[[Zimmerius viridiflavus]]*.
Wroxeter (Bro-Saoz)

**Wroxeter** (distaget [] e saozneg) zo ur gêriadenn e Shropshire, e Bro-Saoz. Emañ war lez ar stêr Severn, er gevred da Shrewsbury. 

## Istor
Kêr-benn ar Gornovied e oa, gant an anv *Viroconium Cornoviorum*, a-raok aloubadeg Enez Vreizh gant ar Romaned. Eno e oa lec'hiet al Legio XIV Gemina

## Liammoù diavez
*Wroxeter Roman City 
*Skeudennoù eus Wroxeter 
* Discover Shropshire History
Sturnella neglecta

***Sturnella neglecta*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.

Dibabet eo bet da labous-stad gant Kansas, Montana, Nebraska, North Dakota, Oregon ha Wyoming (Stadoù-Unanet Amerika).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha diwar c'hreun ha hugennoù ivez.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Norzhamerika, betek hanternoz Kreizamerika.

## Liammoù diavaez
*  ''Sturnella neglecta'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Sturnella neglecta'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Liorzhañ a wiskadoù

Al **liorzhañ e lasagna** (*lasagna gardening* e saozneg) pe **liorzhañ a wiskadoù**, pe **a-weleadoù**, zo un doare da liorzhañ. Evel ar c'heginer a laka gwiskadoù toaz war-benn ar c'hig hag an tomatez pa ra lasagne al forno, e laka al liorzher gwiskadoù plusk legumaj da vreinañ hag a c'holo anezho gant ur gwiskad douar tanav, ha pailhorennoù c'hoazh war-benn, ma c'hall plantañ war-eeun. Kement-se zo unan eus an doareoù da liorzhañ hep palat.

## Liamm diavaez
*Pennad kaoz db "ar jardin lazagn" : https://web.archive.org/web/20200920010040/http://www.radiobreizh.bzh/fr/episode.php?epid=5667.
Georges Bellec

**Georges Bellec**, bet ganet d’an 18 a viz Meurzh 1918 e Sant-Nazer hag aet d’an Anaon d’an 13 a viz Kerzu 2012 e Senlis, a oa kaner er strollad gallek "Les Frères Jacques", soner jazz ha livour. Goude bezañ tremenet e yaouankiz er Geunioù Brezhon e studias an arzoù-kaer e Bourdel ha Pariz.

Breur yaouank e oa da André Bellec, kaner ivez e-barzh "Les Frères Jacques" krouet ganto goude an Eil Brezel-bed. An hini gwisket gant ar chupenn velen e oa, hag an hini bihanañ eus ar pevarad.

## Livour
Adalek 1979, e fin ar strollad, e kendalc'has Georges Bellec da livañ, ha diskouez a rae alies e labour. Roet e voe kalz prizioù dezhañ, en o zouez medalenn livrin ar *Bilan art Contemporain* e New York e 1986. Emañ e oberennoù e dastumadoù prevez e Japan, Suis, Alamagn, Breizh-Veur, Kanada ha Bro-C'hall.

## Filmadurezh
* 1951 : *La Rose rouge* gant Marcel Pagliero - Les frères Jacques #2
* 1954 : *Ces voyous d'hommes* gant Jean Boyer - Fiordaliso
* 1965 : *Qui donc a rêvé ?* gant Liliane de Kermadec - film berr -
* 1966 : *Sale temps pour les mouches* gant Guy Lefranc
* 1968 : *Le Bal des voyous* de Jean-Claude Dague - Paolo
* 1969 : *Les Empaillés*, telefilm gant Alberto Cavalcanti - Les Empaillés (evel Frères Jacques)

## C'hoariva
* 1949 : *Les Gaités de l'escadron* gant Georges Courteline, leurennañ Jean-Pierre Grenier, C'hoariva ar Renaissance.

## Notennoù ha daveoù
André Bellec

**André Bellec**, bet ganet d’an 12 a viz C’hwevrer 1914 e Sant-Nazer hag aet d’an Anaon d’an 3 a viz Here 2008 e Pontpoint, a oa kaner er strollad gallek "Les Frères Jacques". 

Pa oa yaouank e oa sot gant al lazoù-kanañ a bep seurt. Goude bezañ studiet ar gwir e tremenas un nebeud bloavezhioù el lu. Goude an arsav-brezel e 1940 e kelennas arz ar c’hoariva e *[[Chantiers de la jeunesse française]]* (Chanteroù ar yaouankiz c'hall).

Breur e oa da Georges Bellec, kaner ivez e-touez les Frères Jacques, krouet goude an Eil Brezel-bed. An hini gwisket gant ar chupenn wer e oa. E 1982 e echuas ar strollad.

## C'hoariva
1949 : "Les Gaités de l'escadron" gant Georges Courteline, leurennañ Jean-Pierre Grenier, C'hoariva ar Renaissance.
Kabiten Haddock

**Archibald Haddock** lesanvet **Kabiten Haddock** a zo unan eus penntudennoù ar bannoù-treset Troioù-kaer Tintin bet savet gant Hergé. Kabiten bag-kenwerzh eo ha gwellañ mignon Tintin.
Robert Ballanger

**Robert Ballanger**, bet ganet d’an 2 a viz Du 1912 e Naoned hag aet d’an Anaon d’ar 26 a viz Genver 1981 en Aulnay-sous-Bois (Seine-Saint-Denis), a oa ur rezistant ha politikour komunour gall.

Bez’ e voe kannad Seine-et-Oise ha Seine-Saint-Denis, prezidant ar strollad kumunour e Bodadenn Vroadel Bro-C’hall, kuzulier-kanton Le Raincy ha maer Aulnay-sous-Bois.

An ospital etrekumunel hag ur park bras a zo bet anvet war e lerc’h en Aulnay-sous-Bois.
Bellec

**Bellec** ha **Le Bellec** zo anvioù-tiegezh brezhonek evel m'en skriver en tiez-kêr, **[[Beleg]]** hervez doare-skrivañ ar brezhoneg.

Anaout a reer ivez an anv deveret Belléguic, *bellegig* e brezhoneg.

## Anvioù kar e yezhoù all
* Popa e roumaneg
* Leprêtre e galleg

## Tud
### 
*Alain Bellec, anavezet evel Alain Barrière, kaner gallek
*André Bellec ha Georges Bellec, kanerien eus ar strollad Les Frères Jacques,
*Hervé Bellec, skrivagner gallek
* Daniel Bellec (1952-2012) pe "Roger Dimanche", livour
* Eugène-Joseph-Marie Le Bellec (1890-1970), eskob
* François Bellec (g. e 1934), eil amiral, skrivagner ha livour
* Gaël Le Bellec (né en 1988), duathletour
* Jean Bellec (1920-2002), milour ha kompagnun an Dieubidigezh
* Joël Bellec (1908-1988), eskob
* José Bellec (1918-2004), rezistant ha kargiad uhel

### 
* Bernard Bellec (g. e 1934), politikour, maer Niort
* Nicolas Le Bellec (g. e 1967), melldroader

### 
* Alexis Bélec, aktour
* Charles Bélec (1872-1958), labourer-douar ha politikour

### 
* Vid Belec (g. e 1990), melldroader
Roll an anvioù toazennoù

Kalz a seurtoù **[[toazennoù]]**, pe *pasta* zo, hervez o ment pe o stumm pe o liv.

## Hervez o stumm

## Pasta kleuz

## Pasta bordilhet

## Stummoù a bep seurt
Macaroni

Ar **macaroni** zo un doare pasta, pe toazennoù, diwar gwinizh kalet, en stumm tuellennoù hir, a 5 pe 6&nbsp;cm.
Dont a ra ar ger eus un anv italianek rannyezhel, *macarone*.
Ninon de l'Enclos

**Anne « Ninon » de l'Enclos**, anavezet ivez evel **Ninon de Lenclos**, pe **Ninon de Lanclos**, ganet e 1620 e Pariz hag aet d'an Anaon e 1705 er memes kêr, a oa ur gourtizanez ha skrivagnerez c'hall.

Serc'h e voe d'ar c'hardinal Richelieu, Markiz Villarceaux, Loeiz II Bourbon, priñs Condé, François de La Rochefoucauld, da Henri de Sévigné ha d'e vab, ha da galz a dud all.

En he saloñs brudet, en ti niverenn 36 eus ar straed Tournelles e Pariz, e veze degemeret arzourien, skrivagnerien, noblañsed ha pennoù bras all evel Charles Perrault, Molière, Lully, Voltaire, ar skiantour izelvroat Christian Huygens.

## He buhez
Anne de Lenclos a voe lesanvet "Ninon" gant he zad, anezhañ un denjentil hag ul libertin anezhañ, eus lez Charles II d'Elbeuf, hag a rankas tec'hel eus bro-C'hall en 1632 goude kemeret perzh en un duvell, difennet groñs gant ar roue gall. Ur bugel donezonet kaer e oa gant al lud, hag a lenne Montaigne hag ar skrivagnerien glasel, kaset ha degaset gant he mamm, Marie-Barbe de la Marche, un devodez anezhi, d'ar saloñsoù ma skede evel ur steredenn. Klavisim a zeskas seniñ.

Mervel a reas he mamm e 1642, met ne gavas ket harp e-touez an itronezed uhel, ma'z eas da chom da di ur gourtizanez, Marion Delorme, a zeskas dezhi meur a dra.

## Lennegezh
*Dorothy Parker 
** a skrivas ur varzhoneg anvet *Ninon De L'Enclos On Her Last Birthday*, "Ninon de l'Enclos d'he diwezhañ deiz-ha-bloaz" ; 
** a venegas anezhi en he barzhoneg *Words Of Comfort To Be Scratched On A Mirror*, "Gerioù frealziñ da vezañ skrabet war ur melezour", ma lenner : *Ninon was ever the chatter of France,* "Klakenn Bro-C'hall e veze Ninon bepred".

## Levrlennadur
* Émile Colombey, Ninon de Lenclos et sa cour, Adolphe Delahays, Paris,‎ 1858.
* Roger Duchêne, Ninon de Lenclos ou la manière jolie de faire l'amour, Fayard,‎ 1984 et 1987 (ISBN 2213606633).
* Martial Debriffe, Ninon de Lenclos - La belle insoumise, France-Empire,‎ 2002 (ISBN 2704809399).
* Martine Amsili (*[https://web.archive.org/web/20161115003523/http://www.theatreateliers.com/]*), *Chez Ninon de Lenclos*, Éditions de la Librairie théâtrale (2004), pezh-c'hoari. 
* Paul Gordeaux, *Ninon de Lenclos*, éditions Minerva Genève,1970, Les Amours Célèbres
* Michel Vergé-Franceschi, *Ninon de Lenclos, Libertine du Grand Siècle*, Paris, Payot, 2014, 432 pajenn

## Notennoù
Hervé Bellec

Herve Bellec.jpg|Herve Bellec e Brest e miz Ebrel 2018.

**Hervé Bellec**, ganet e 1955, a zo ur skrivagner gallek breizhat. Adalek an eilvet klas betek ar c'hlas termen e reas e studi er skol Intron-Varia Gampostal e Rostrenenn. Kanal ha seniñ a rae er strollad *Matthieu Donnart Street*, bet adanvet *Fernand L'Eclair*. Bet eo o terc'hel un ostaleri e Brest ("Le Triskell") hag unan all e Plougerne (*Tremenac'h Bar*), er bloavezhioù 1980. Abaoe emañ o kelenn istor ha douaroniezh e Landerne.
## Un nebeud levrioù
* *La nuit blanche*, 2000 - Priz Édouard et Tristan Corbière
* *Garce d'étoile*, 1990, adembannet e 2003
* *Le beurre et l'argent du beurre*, 2002
* *Yann et le petit menhir qui voulait devenir phare*, 2003
* *Félicité Grall*, 2004. Romant fentus, diwar-benn beaj ul levraoueger gant ur skolaerez hag a glask mont eus Brest da Gemper hag a zegouezh e Kameled.
* *L'école de la place*, 2004
* *Mutations*, 2004
* *Un bon Dieu pour les ivrognes*, 2006
* *Demain, j'arrête d'écrire*, 2007
* *Sur le chemin de Stevenson*, ti-embann Ouest-France, 2007
* *Les sirènes du Transsibérien*, ti-embann Géorama, 2008
* *Une heure de sommeil en moins*, ti-embann Coop Breizh, 2009
* *Brèves de Bretagne*, ti-embann Edicité, 2009
* *Si c'est ma femme, je suis pas là*, ti-embann Dialogues, 2011
* *Monts d'Arrée* (avec les photographies de Jean-Yves Guillaume), Géorama, 2013
* *Rester en rade* - ti-embann Dialogues, 2013
* *Je hais les dimanches -* ti-embann Dialogues, 2015
* *Je hais les dimanches* - Saison 2, ti-embann Dialogues, 2016.
* *Nouvelles de Bretagne* (collectif, avec A. Le Gouëfflec, Daniel Cario, Fabienne Juhel, N. de Broc, Olivier Cousin), Magellan et Cie, 2017.
* *K.B., Voyage au cœur de la Bretagne*, illustrations d'Alain Goutal, ti-embann Dialogues, 2017.
* *La Bretagne, on l'aime pour...*, Suzac, 2019.
* *Lulu tout simplement*, Presses de la Cité, 2020, adembannet gant Presses-Pocket, 2021 , prix de la ville de Vannes.
* *Bouts de chemins en Bretagne, 30 rencontres, 30 randonnées*, Embannadurioù Ouest-France, 2020.
* *La balade de Bob Kerjan*, Géorama, 2020.
* *L'île Wrac'h*, avec des estampes de Jean-Pierre Blaise, Embannadurioù Ouest-France, 2021.
* *Chez Scarlette*, Presses de la Cité, 2021.

## C'hoariva
* *Reuz' n' Roll*, 2006

## Liammoù diavaez
Alain Barrière

**Alain Bellec**, anavezet evel **Alain Barrière**, bet ganet d'an 18 a viz Du 1935 en Drinded-Karnag hag aet d'an Anaon d'an 18 a viz Kerzu 2019 e Breizh, a oa ur saver-kanaouennoù hag ur c'haner gallek.

## Un nebeud pladennoù
* *Cathy* (1961)
* *Je reviendrai d'Al Cantara* (1962)
* *Elle était si jolie* (1963)
* *Plus je t'entends* (1963)
* *Ma vie* (1964)
* *Ave Maria* (1965) sonerezh orin ar film Pas de panique
* *Les guinguettes* (1966)
* *Toi* (1966)
* *La foire aux cœurs* (1967)
* *Emporte-moi* (1968)
* *Tout peut recommencer* (1968)
* *C'était aux premiers jours d'avril* (1969)
* *Viva ouagadougou* (1969)
* *À regarder la mer* (1970)
* *Si tu ne me revenais pas* (1971)
* *La Mer* (1971)
* *Rien qu'un homme* (1971)
* *Le voyage* (1971)
* *Allez Rennes* (1971) bet skrivet evit Rennes e kib vell-droad Frañs
* *Elle* (1972)
* *Pour la dernière fois* (1973)
* *Le Bel amour* (1973)
* *Séduction 13* (1974)
* *Tu t'en vas* (gant Noëlle Cordier) (1974)
* *Celtina* (1975)
* *Mon improbable amour* (1975)
* *Si tu te souviens* (1976)
* *Qu'importe* (1977)
* *Et tu fermes les yeux* (1978)
* *Amoco* (1978)
* *Une autre vie* (1978)
* *Elle va chanter* (1979) bet skrivet en enor da Édith Piaf
* *Partir* (1980)
* *Une chanson* (1981)
* *Alors adieu* (1981)
* *La mer est là* (1983)
* *Aimer* (1988)
Rastell (stered)

Ar **Rastell**, a vez graet anezhañ **Gouriz ar Ri** pe an **Tri Roue** ivez, zo ur gronnad stered eus steredeg Orion, ennañ ar stered Alnitak, Alnilam ha Mintaka.
## Korfoù-egor heverk
Aes eo anavout teir steredenn ar Rastell en oabl hag a-drugarez dezhe e c'heller kavout korfoù-egor arall:
* Emañ nivlennad ar Penn Marc'h dindan Alnitak ha nivlennad Orion nepell ivez.
* Ma heulier ul linenn-faltazi a dremen dre an teir steredenn-se e kaver Sirius (davet ar Gevred) en un tu hag Aldebaran hag ar Yarig en tu arall.
## Damkaniezh

Hervez egiptourion hag hensteredoniourion zo e vehe teir firamidenn Gizeh lakaet a-steud èl stered ar Rastell ha kenfeur gete.

## Notennoù
Emgann Lechfeld (955)

**Emgann Lechfeld** (alamaneg: *Schlacht auf dem Lechfeld*, hungareg: *Augsburgi csata*) a zo un emgann a oa bet d'an 10 a viz Eost 955, tost da Augsburg. Echuiñ a reas gant trec'h Otto Iañ war an armeoù magyar.
Cyrille Bonneau

**Cyrille Bonneau** a zo ur soner gall, talabarder, saksofonour, fleüter, soner binioù skos, beuz, duduk ha ney.

Savet en deus ar strollad Wig A Wag gant ur mignon dezhañ, Loïc Chavigny, e 1996. Seniñ a ra ivez gant ar vuzisianed vreizhat Denez Prigent, Soldat Louis, Cécile Corbel, Manau, ha strolladoù all evel La compagnie interligne pe Les Monts Rieurs.

## Un nebeud pladennoù
### Gant Wig A Wag
* 1999 : *An naer o nijal* (Sony)
* 2001 : *Sarah ha Safar* (Sony)
* 2003 : *Douar iskis* (Sony)
* 2006 : *Wig A Wag* (Coop Breizh) 
* 2009 : *Ni Zo* (Studio du Fief)
* 2013 : *Wig a Wag #6* (Coop Breizh)
### gant Denez Prigent
* 2015 : *Ul liorzh vurzhudus : An enchanting garden* (Coop Breizh)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Wig A Wag
Duduk

An **duduk**, **doudouk**, **duduki**, **doudoug** pe **dadouk** a zo ur benveg-seniñ eus Armenia, eus familh ar binvioù dre c'hwezhañ, a orin eus familh ar « c'hoadhuelennoù » (oboell). E 2005 eo bet lakaet an duduk hag e sonerezh war roll glad sevenadurel dizanvezel an denelezh gant an UNESCO.
Colonel Moutarde (treserez)

**Colonel Moutarde**, ganet e 1968 e Gwenrann, a zo skeudennerez ha livourez.

## Un nebeud oberennoù

### ''Le Meilleur de moi''
Dupuis — Senario : Philippe Dumez
*2000 : *Entrechats* 
*2001 : *La Force est avec moi* 
*2002 : *Enfantillages* 

### ''Grenadine et Mentalo''
Milan Presse
*2006 : *Haut les mains peau de pingouin !* 
*2007 : *Fille ou Glaçon ?* 

### ''La BD des filles''
Dargaud — Senario : Anne Baraou
*2007 : *La BD des filles* 
*2008 : *Battements de cœur* 
*2009 : *Sable et Galets* 
*2010 : *Moi, ça m'intéresse* 

### ''Maïa''
Dargaud — Senario : Brigitte Luciani
* 2010 : *La Boite de Pandore* 
* 2011 : *Un secret bien gardé* 
* 2011 : *Le cadeau des dieux* 

### Oberennoù all
*2001 : *Johnny rien-à-foutre* (PLG — Senario : Andy)  
*2007 : *[[L'Espace d'un soir]]* (Delcourt — Senario : Brigitte Luciani) 
*2008 : *Comédie d'amour* (Delcourt — Senario : Brigitte Luciani) 
*2009 : *Histoires cachées* (Delcourt — Senario : Brigitte Luciani) 
*2012 : *La soupe au poivre*, gant Nathalie Dargent, PLG 2012 

## Liammoù diavaez
* www.colonelmoutarde.com Lec'hienn ofisiel
* Tabula Rasa (blog)
Jean-François Paul de Gondi

**Jean-François Paul de Gondi**, **Kardinal Raez**, bet ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1613 e Montmirail hag aet d'an Anaon d'ar 24 a viz Eost 1679 e Pariz, a oa ur politikour hag ur skrivagner gall.

## Gwelout ivez
* Ar Fronde
* Ar Gerveur
Armand Jean du Plessis de Richelieu

**Armand Jean du Plessis de Richelieu** (Pariz, 9 a viz Gwengolo 1585 – Pariz, 4 a viz Kerzu 1642), kardinal-dug Richelieu ha Fronçac, a oa ur prelad hag un den-a-stad gall, par-a-Frañs ha ministr pennañ Loeiz XIII.
Douglas MacArthur

**Douglas MacArthur** (26 a viz Genver 1880 – 5 a viz Ebrel 1964) a oa ur jeneral pemp steredenn stadunanat hag ur Field Marshal a orin skosat dre e dad. E penn Kuzul-meur al lu amerikan e voe e-pad ar bloavezhioù 1930, hag hollbouezus e voe e berzh e tachenn ar Meurvor Habask e-pad an Eil Brezel-bed

Enoret e voe gant ar Vedalenn a Enor *([[Medal of Honor]])* evit e servij e-pad kampagn Filipinez, evel e dad Arthur MacArthur, Jr. ; an tad ha mab kentañ o vezañ enoret gant ar vedalenn-se e voent.
Douglas MacArthur e voe unan eus ar pemp den nemeto o vezañ bet tizhet ar renk a *General of the Army* el lu stadunanat, hag an hini nemetañ bet Field Marshal e lu Filipinez.
## Yaouankiz ha studioù
Ezel eus ur familh milourien, Douglas MacArthur a zo bet ganet d'ar 26 a viz Genver 1880, e Little Rock Barracks, Little Rock, Arkansas, an tad a zo Arthur MacArthur Jr., ur c'habiten en US Army. Ar vamm Mary Pinkney Hardy MacArthur (lesanvet "Pinky"). Arthur Jr. a zo mab ar gwirour ha politikour skosat anvet Arthur MacArthur Sr..
## Hêrezh sevenadurel
;Filmoù
* Joseph Sargent, MacArthur, MacArthur c'hoariet gant Gregory Peck, embanner Universal Pictures, 15 a viz Gouhere 1977, 130 munutenn
* Peter Webber, The Emperor (an impalaer), MacArthur c'hoariet gant Tommy Lee Jones, embannerien Roadside Attractions ha Lionsgate ha Shochiku Company (Japan), embannet d'ar 14 a viz Gwengolo 2012, 105 munutenn
* Lee Jae-han, Memories of War, Douglas MacArthur c'hoariet gant Liam Neeson, embanner CJ Entertainment, 27 a viz Gouhere 2016, 115 munutenn

## Levrlennadur
;Eil Brezel-bed
* John Gordon, *Fighting for MacArthur: The Navy and Marine Corps' Desperate Defense of the Philippines* , embannadur Naval Institute Press (416 pajenn), 15 a viz Here 2011 (ISBN 978-1612510576) 
* Douglas MacArthur, *Batailles du Pacifique 1941-1945*, embanner Laville Editions (152 pajenn), dastumadenn Batailles essentielles : mémoire des peuples, 22 a viz Du 2012 (ISBN 979-1090134256) 

## Liammaoù diavaez
* history.com Buhezskrid Douglas MacArthur

## Notennoù
Doug Fargher

**Douglas Crebbin Fargher**, anavezet evel *Doug Fargher* e saozneg hag evel *Doolish y Karagher* e manaveg (1926-1987) zo ur yezhour eus Enez Vanav en deus labouret evit kas war-raok gouezeleg Manav. E labour anavezetañ eo e c'heriadur bras saozneg-manaveg, embannet e 1979.

Pa'z eas d'an arme en doe tro Doug Fargher da zaremprediñ kembraegerien ha diwar neuze e krogas da vezañ dedennet gant yezh e vro. Mont a reas e-barzh ar gevredigezh *[[Yn Çheshaght Ghailckagh]]* ("ar gevredigezh vanavek"). Goude bezañ tremenet bloavezhioù e Rodezia an Norzh (Zambia bremañ) e tistroas da Vanav e 1962. Eno e vevas e Purt Çhiarn, o labourat er Savlec'h Bevoniezh ar Mor. War e amzer vak e laboure evit ar manaveg. Sevel a rae pennadoù-skrid evit kazetennoù eus ar vro, ha gantañ e voe dibunet ar c'heleier kentañ e manaveg er radio.

Bez' e voe ivez e-touez an dud a savas ar gostezenn Mec Vannin e 1962, met er bloavezhioù 1970 e kuitaas ar strollad politikel-se, a oa o sevel a-du gant ur republik, ha ne bledas mui nemet gant ar yezh hag ar sevenadur.

E oberenn anavezetañ eo e c'heriadur bras saozneg-manaveg, frouezh ul labour hir adalek ar bloavezhioù 1950. Ur geriadur eus ar yezh a vremañ e oa, savet diwar skouer geriadur saozneg-iwerzhoneg Tomás de Bhaldraithe, evit modernaat ar geriadurioù koshoc'h a oa bet savet evit ar manaveg, gant Archibald Cregeen ha John Kneen. Embannet e voe an oberenn-se e 1979 ha kalz a reas evit lakaat ar manaveg da vastañ da ezhommoù geriañ ar vuhez vodern. Kalz labourioù all a sevenas c'hoazh, evel ur geriadur komzet, anvet Udin

## Notennoù
Teletubbies

***Teletubbies*** a zo un abadenn skinwel saoznek evit ar vugale, krouet gant an daou broduour Andrew Davenport (1965-) hag Anne Wood (1937-), hag a voe skignet he fennad kentañ gant BBC Two d'an 31 a viz Meurzh 1997. An tudennoù pennañ eo Tinky Winky, Dipsy, Laa-Laa, ha Po.

## Tudennoù
* Tinky Winky : glas-ruz eo ha dalc'het e oa bet he ferzh gant ar gomedianed Mark Heenehan, Simon Shelton, ha Dave Thompson da gentañ-penn,
* Dipsy : gwer eo ha dalc'het he ferzh gant John Simmit da gentañ-penn,
* Laa-Laa : melen eo ha dalc'het he ferzh gant Nikky Smedley da gentañ-penn,
* Po : ruz eo ha dalc'het he ferzh gant Pui Fan Lee da gentañ-penn,
* Noo-Noo,
* Sun Baby.

## Notennoù ha daveennoù

## Liamm diavaez
*  '''''Teletubbies''''' war Internet Movie Database.
Lennon (disheñvelout)

**Lennon** zo un anv-tud saoznek, a orin gouezelek, hag un anv-lec'h e Breizh hag e broioù all.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv saoznek pe eus an anv iwerzhonek Ó Leannáin (eus *leannán*, serc'h, dous), pe eus an anv Ó Lionáin (eus *Lonán*, moualc'h).

## Tud
* John Lennon
* Julian Lennon, kentañ mab John Lennon, aktour ha kaner;
* Sean Lennon, eil mab John Lennon, kaner ;
* Aaron Lennon, mell-droader Saoz ;
* J. Robert Lennon (ganet e 1970), skrivagner amerikan; 
* Neil Lennon, mell-droader norzh-iwerzhonat; 
* Dermott Lennon, marc'heger iwerzhonat; 
* Kipp Lennon (ganet e 1960), kaner, gitarour ha skrivagner sonerezh amerikan, ez ezel eus ar strollad Venice ; 
* Thomas Lennon

## Lec'hioù
*Lennon, kumun e Breizh, e kanton Pleiben
Ursus americanus kermodei

***Ursus americanus kermodei*** a zo ur spesad arzhed eus kerentiad an Ursidae.

## Doareoù pennañ
War-dro 10% anezho a zo gwenn o feur.

## Annez
Brosezat eo al loen e British Columbia.

## Rummatadur
Un isspesad eo eus *[[Ursus americanus]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Mart Douar-Nevez

**Mart Douar-Nevez** (*martes americana atrata*) a zo ur bronneg.

## Annez
Bevañ a ra e Douar-Nevez.

## Rummatadur
Isspesad *[[Martes americana]]* eo.
Goañvenn

Ur **c'hoañvenn** zo ur boazhadenn graet gant ar yenijenn d'ar c'hroc'hen. A-wechoù e vez war ar gorre hepmui, a-wechoù e c'hall bezañ don, ha mont betek an eskern.
Enez Gloriette

**Enez Gloriette** a oa unan eus Inizi Naoned.

N'eo mui un enezenn abaoe m'eo bet stanket al Liger er bloavezhioù 1930. Met Enez Gloriette a vez graet c'hoazh eus al lec'h-se hiziv an deiz.
Merour Breizh

**Merour Breizh** a oa ur garg krouet gant Loeiz XIV e 1689. Klasket en doa div wech dija, e 1636 ha 1647. 

## Merourien Breizh
* Auguste-Robert de Pomereu, 1689-1692
* Louis de Béchameil, 1692-1705, 
* François-Antoine Ferrand de Villemilan, 1705-1716
* Paul Esprit Feydeau de Brou, 1716-1728
* Jean-Baptiste des Gallois de la Tour, 1728-1735
* Jean-Baptiste de Pontcarré de Viarmes, 1735-1753
* Cardin François Xavier Le Bret, 1753-1765
* Jacques de Flesselles, 1765-1767
* François Marie Bruno d'Agay, 1767-1771
* Guillaume-Joseph Dupleix de Bacquencourt, 1771-1774
* Gaspard Louis Caze de La Bove, 1774-1784
* Antoine François de Bertrand-Molleville, 1784-1788
* François-Germain Dufaure de Rochefort, 1788-1790

## Eilmerourien dileuriet
* Laurent Chebrou du Petit-Château, 1719-1733
Gaetano Donizetti

**Domenico Gaetano Maria Donizetti**, bet ganet d'an 29 a viz Du 1797 e Bergamo hag aet d'an Anaon d'an 8 a viz Ebrel 1848 er memes kêr, a oa ur sonaozour italian. Brudet eo e bezhioù-c'hoarigan dreist-holl.

## Un nebeud oberennoù
E-pad 30 vloaz en deus savet Gaetano Donizetti war dro 71 pezh-c'hoarigan, 13 sinfonienn, 18 pevarad, 3 pempad, 28 kanadeg, 115 pezh relijiel ha kalz tonioù all.
### C'hoarigan
* 1830 : *Anna Bolena* 
* 1832 : *L'Elisir d'Amore*
* 1835 : *Lucia di Lammermoor*
* 1840 : *La Fille du régiment*
* 1843 : *Don Pasquale*
The Longest Day (levr)

***The Longest Day*** (*An hirañ deiz* e brezhoneg) zo ul levr saoznek gant ar c'hazetenner ha skrivagner iwerzhonat Cornelius Ryan (1920-1974) hag a voe embannet e 1959 e Stadoù-Unanet Amerika.

Rannet eo an oberenn etre teir rann — *The Wait*, *The Night* ha *The Day* — ma vez danevellet dre ar munud darbaroù Dilestradeg Normandi hag an dilestradeg hec'h-unan (d'ar 6 a viz Mezheven 1944) dre zarvoudoù istorel c'hoarvezet gant ar Gevrididi, gant soudarded al lu ac'hubiñ alaman, gant an harzerien c'hall ha gant an dud eus ar vro.

Ret e voe d'an oberour kas hogos tri bloavezhiad labour oc'h atersiñ ouzhpenn tri mil den — en Alamagn, e Breizh-Veur, Bro-C'hall, Kanada ha SUA — hag o devoa bevet an darvoudoù-se pe kemeret perzh enne, bet miret o anvioù gwirion e-barzh al levr.

War al levr-se en em ziazezas Ken Annakin, Andrew Marton ha Bernhard Wicki, e 1962, evit seveniñ *[[The Longest Day (film, 1962)|The Longest Day]]*, ar film brudet-kenañ produet gant Darryl F. Zanuck.

Barrek war istor an Eil Brezel-bed ec'h embannas Cornelius Ryan ivez *[[The Last Battle (Ryan)|The Last Battle]]* e 1966 hag *[[A Bridge Too Far (levr)|A Bridge Too Far]]* e 1974.
Gabriel Iañ Montgomery

**Gabriel de Lorges**, kont Montgomery, aotrou Ducey, aotrou Lorges, bet ganet e 1530 e Ducey (Normandi) ha kaset d'ar marv e 1574 e Pariz, a oa ur brezelour gall, lazher ar roue Herri II (Bro-C'hall). Diwezhatoc'h e voe komandant kalonek Gaspard II de Coligny e-kerzh Brezelioù relijion (Bro-C'hall).
Ducey

**Ducey** a oa ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh

Vieux pont de Ducey DSC 0108.JPG|Ar pont kozh dreist d'ar Sélune.

* Ar stêrioù Sélune hag Oir a gember e Ducey.
## Dezougen

Gare de Ducey 2017.jpg|An ti-gar.

* War al linenn hent-houarn Domfront Pontaubault, serret, emañ Ducey.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Ducey hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 53 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 2,93% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet ur soudard eus an 79vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e Boezinge e Flandrez Belgia.
## 
* Bodet e voe gant Les Chéris d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ducey-les-Chéris.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Pair de Ducey (2).JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant [[Padern Avranches|Pair]]*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù hag ur werenn-livet (1918), luc’hskeudenn.
## Tud
* Gabriel Iañ Montgomery (1526 e Ducey-1574), brezelour.
## Pennadoù kar
* Ducey-les-Chéris,
* Les Chéris.
## Notennoù ha daveoù
Manau (strollad)

**Manau** a zo ur strollad sonerien slam keltiek savet e 1998 gant Martial Tricoche ha Cédric Soubiron. Berzh a rae o c'hanaouennoù *La Tribu de Dana* ha *Mais qui est la belette ?*. Roet eo bet prizioù ar *[[Victoire de la musique]]* ha "Gwellañ albom rap pe groove" d'o c'hentañ albom *Panique Celtique* e 1999.

## Ar strollad
* Martial Tricoche : kan ha pozioù (abaoe 2007), tonioù ha programmadur
* Cédric Soubiron : tonioù, programmadur ha kan (betek 2007)
* Laurent Méliz : tonioù, sonveskañ ha klipoù (abaoe *Le chant du coq*)

## Un nebeud pladennoù
* 1998 : *Panique Celtique*
* 2000 : *Fest Noz de Paname*
* 2005 : *On peut tous rêver*
* 2007 : *Best of Manau*
* 2007 : *Seul et en silence*
* 2011 : *Panique celtique II, le village*
* 2013 : *Fantasy*
* 2015 : *Celtique d'aujourd'hui*
* 2019 : *Nouvelle vague*

### Renkadurioù

## Liammoù diavaez
* ''J'ai Laissé là-bas'' video ofisiel war youtube.com

## Daveoù ha notennoù
Charles Le Roux

**Marie Guillaume Charles Le Roux** pe **Charles Le Roux**, bet ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1814 e Naoned hag aet d'an Anaon d'ar 27 a viz C'hwevrer 1895 er memes kêr, a oa ur gweledvaour hag ur politikour breizhat.

Awenet e voe al livour gant ribloù al Liger. Mignon e voe da Jean-Baptiste-Camille Corot ha Théodore Rousseau, kelenner da Charles Leduc ha Maxime Maufra.

Ar politikour a voe maer Korzed ha diwezhatoc'h Cerizay, kuzulier-departament Châtillon-sur-Sèvre ha kannad arondisamant Bressuire.

## Un nebeud oberennoù

Narbonne-Charles Le Roux.jpg|Gweledva e-kichen Narbonne


## Liammoù diavaez
{fr} Charles Le Roux
Marc Dantzer

**Marc Dantzer**, bet ganet d'an 30 a viz Gouere 1903 er Gerveur hag aet d'an Anaon d'an 12 a viz Gouere 1990 er memes lec'h, a oa un aktour breizhat.

## Un nebeud filmoù
*1929 : *Le Collier de la Reine* gant Gaston Ravel ha Tony Lekain
*1930 : *Adieu les copains* gant Léo Joannon
*1931 : *Les Cinq Gentlemen maudits* gant Julien Duvivier (ha *Die fünf verfluchten Gentlemen* doare alamanek)
*1931 : *Ronny* gant Reinhold Schünzel ha Roger Le Bon
*1931 : *77, rue Chalgrin* gant Albert de Courville
*1932 : *Adhémar Lampiot* gant Christian-Jaque
*1932 : *Le Bidon d'or* gant Christian-Jaque
*1932 : *Bal d'apaches* gant Jean Mamy - film berr -
*1932 : *La Cure sentimentale* gant Pierre Weill et Max Dianville
*1932 : *Une idée folle* gant Max De Vaucorbeil
*1932 : *La Vierge du rocher* gant Georges Pallu
*1933 : *Château de rêve* gant Geza Von Bolvary ha Henri-Georges Clouzot
*1933 : *Quand tombe le soir* dizanv - film berr -
*1933 : *L'Indésirable* gant Emile De Ruelle
*1936 : *La Course à la vertu* gant Maurice Gleize
*1937 : *Alerte en Méditerranée* gant Léo Joannon
*1938 : *L'Avion de minuit* gant Dimitri Kirsanoff
*1938 : *Café de Paris* gant Yves Mirande ha Georges Lacombe
*1938 : *Le Moulin dans le soleil* gant Marc Didier
*1939 : *Sérénade* gant Jean Boyer
*1942 : *Pontcarral, Colonel d'Empire* gant Jean Delannoy
*1946 : *Ploum ploum tra la la* gant Robert Hennion
*1957 : *Donnez-moi ma chance* gant Léonide Moguy
Charles Vanel

**Charles Marie Vanel**, bet ganet d'an 21 a viz Eost 1892 e Roazhon hag aet d'an Anaon d'ar 15 a viz Ebrel 1989 e Canas, a oa aktour ha sevener.

## Un nebeud filmoù
E-pad 77 vloaz en deus ch'oariet Charles Vanel en ouzhpenn 200 film. En o zouez:
* 1932 *Les Croix de bois* 
* 1936 *La Belle équipe* 
* 1946 *[[Le Bateau à soupe (film)|Le Bateau à soupe]]*
* 1953 *[[Le Salaire de la peur (film)|Le Salaire de la peur]]* 
* 1955 *La Main au collet* 
* 1955 *Les Diaboliques* 
* 1958 *Le Gorille vous salue bien* 
* 1959 *[[Les Naufrageurs (film, 1959)|Les Naufrageurs]]*
* 1960 *La Vérité*
* 1963 *L'Aîné des Ferchaux* 
* 1972 *La Plus belle soirée de ma vie*

## Liammoù diavaez
* {en} Charles Vanel war IMDB
* {fr} Buhez Charles Vanel
Glanaman

**Glanaman** (skrivet *Glanamman* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e gevred Sir Gaerfyrddin. Da vare niveradeg 2001 e oa 81% eus an annezidi a ouie kembraeg. Redek a ra ar stêr Aman dre ar gêriadenn.

## Tud vrudet
* Ryan Davies (1937-1977), kaner
* Shane Williams, c'hoarier rugbi
Dre-fach Felindre

**Dre-fach Felindre** zo ur gêriadenn eus Kembre, e gwalarn Sir Gaerfyrddin. Emañ un tammig er gevred da Gastell Newydd Emlyn. 

Gwechall e oa ur greizenn bouezus evit labour ar gloan, hag eno emañ Mirdi Gloan Kembre ("Amgueddfa Wlân Cymru"). 

## Tud vrudet
*Aneirin Talfan Davies, skrivagner ha barzh.
Dryslwyn

**Dryslwyn** zo ur gêriadenn eus Kembre, e-kreiz Sir Gaerfyrddin. Emañ war lez ar stêr Tywi, hanter-hent etre Caerfyrddin er c'hornôg ha Llandeilo er reter. 

War un dorgenn e-kichen ar gêriadenn emañ dismantroù Kastell Dryslwyn, ma oa gwechall lez priñsed Deheubarth. Savet e voe ar c'hastell kentañ gant Rhys Gryg, unan eus mibien Rhys ap Gruffudd, er bloavezhioù 1220.
We'll Understand It Better By and By

***We'll Understand It Better By and By*** zo ur gospel savet gant Charles Albert Tindley.

## Liamm diavaez
* You Tube - We'll Understand It Better By and By - Live.
Hélène de Fougerolles

**Hélène Christine Marie Rigoine de Fougerolles** pe **Hélène de Fougerolles**, bet ganet d'ar 25 a viz C'hwevrer 1973 e Gwened, a zo aktourez.

## Liammoù diavaez
*{en} Hélène de Fougerolles war IMDb
Dominique Lavanant

**Dominique Lavanant**, bet ganet d'ar 24 a viz Mae 1944 e Montroulez, a zo aktourez er sinema koulz hag er c'hoariva. Brud he deus tapet en ur gemer perzh er strollad aktourien Le Splendid

## Un nebeud filmoù
* 1975 : *[[Les Galettes de Pont-Aven]]* gant Joël Séria
* 1978 : *Les Bronzés* gant Patrice Leconte
* 1979 : *Les Bronzés font du ski* gant Patrice Leconte
* 1980 : *[[Le Cheval d'orgueil (film)|Le Cheval d'orgueil]]* gant Claude Chabrol
* 1980 : *Inspecteur la Bavure* gant Claude Zidi
* 1980 : *La Boum* gant Claude Pinoteau
* 1981 : *Les hommes préfèrent les grosses* gant Jean-Marie Poiré
* 1983 : *Papy fait de la résistance* gant Jean-Marie Poiré
* 1984 : *La Smala* gant Jean-Loup Hubert 
* 1984 : *Sac de noeuds* gant Josiane Balasko
* 1986 : *Les Frères Pétard* gant Hervé Palud
* 1985 : *Rendez-vous* gant André Téchiné
* 1985 : *Trois hommes et un couffin* gant Coline Serreau
* 1986 : *Mort un dimanche de pluie* gant Joël Santoni
* 1987 : *Agent trouble* gant Jean-Pierre Mocky
* 1989-1996 : *Imogène* (skinwel)
* 2001 : *Un crime au Paradis* gant Jean Becker
* 2002-2011 : *Soeur Thérèse.com* (skinwel)
* 2003 : *Madame Edouard* gant Nadine Monfils
* 2006 : *Les Bronzés 3 - Amis* pour la vie gant Patrice Leconte
* 2008 : *Agathe Cléry* gant Étienne Chatiliez
* 2010 : *Pièce montée* gant Denys Granier-Deferre
* 2012 : *[[La Clinique de l'amour]]* gantArtus de Penguern : Mlle Phillips
* 2012 : *[[À votre bon cœur, mesdames]]* gant Jean-Pierre Mocky : Yvette
* 2012 : *[[Paulette (film, 2012)|Paulette]]* gant Jérôme Enrico : Lucienne
* 2013 : *[[Le Renard jaune]]* gant Jean-Pierre Mocky : Valérie
* 2014 : *[[Les Vacances du petit Nicolas (film)|Les Vacances du petit Nicolas]]* gant Laurent Tirard : mamm-gozh Nicolas
* 2016 : *[[Rouges étaient les lilas (film, 2016)|Rouges étaient les lilas]]* gant Jean-Pierre Mocky : ar bsikologourez

## Liammoù diavaez
*  Dominique Lavanant war IMDB
Efed Fujiwara

An **efed Fujiwara** a zo ur fenomen a c'hoarvez pa vez daou gorc'hwezh ken tost an eil ouzh egile ma seblant e vefent o kelc'htreiñ an eil en-dro d'egile.
Charles Albert Tindley

**Charles Albert Tindley** (1851 – 1933) a oa ur pastor metodist stadunanat, hag un aozer sonioù gospel.
Patrick Dewaere

**Patrick Jean-Marie Henri Bourdeaux,** lesanvet **Patrick Maurin** betek 1967 ha diwezhatoc'h **Patrick Dewaere**, bet ganet d'ar 26 a viz Genver 1947 e Sant-Brieg hag aet d'an Anaon d'ar 16 a viz Gouere 1982 e Pariz, a oa aktour. 

## Un nebeud filmoù
E-pad 31 bloaz en deus c'hoariet e 37 film ha savet un nebeud tonioù ivez. E-touez ar filmoù brudetañ e kaver :
* 1974 *: [[Les Valseuses (film, 1974)|Les Valseuses]]* gant Bertrand Blier
* 1975 *: Adieu Poulet* gant Pierre Granier-Deferre
* 1976 *: La meilleure façon de marcher* gant Claude Miller
* 1976 : *F... comme Fairbanks* gant Maurice Dugowson
* 1979 *: Série noire* gant Alain Corneau
Douryar Tasmania

An **douryar Tasmania** (*Tribonyx mortierii*) zo un evn dic'houest da nijal, brosezat e Tasmania.

## Liammoù diavaez
Anas eatoni

***Anas eatoni*** a zo un houad.

## Boued

## Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* *Anas eatoni eatoni*, en Inizi Kergelenn,
* *Anas eatoni drygalskii*, en Inizi Crozet.

## Daveennoù
Béatrice Dalle

**Béatrice Françoise Odona Cabarrou** pe **Béatrice Dalle** ("Dalle" eo anv he c'hentañ gwaz), ganet d'an 19 a viz Kerzu 1964 e Brest, a zo aktourez.

## Un nebeud filmoù
* 1986 *37°2 le matin* gant Jean-Jacques Beineix 
* 1992 *La belle histoire* gant Claude Lelouch
* 1994 *À la folie* gant Diane Kurys
* 2001 *Trouble Every Day* gant Claire Denis
* 2002 *17 fois Cécile Cassard* gant Christophe Honoré

## Liammoù diavaez
{en} Béatrice Dalle war IMDb
Podarcis hispanica

***Podarcis hispanica*** zo ur stlejvil kreizdouarel ar c'hornôg. Kavet e vez eus su Bro-C'hall da Dunizia.
NGC 1300

**NGC 1300** a zo ur c'halaksienn droellennek barrennet, lec'hiet war-dro 61 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an Eridan.
Speedy Gonzales

**Speedy Gonzales** (pe **González**) zo ul logodenn e filmoù-bev stadunanat. Lesanvet e vez "al logodenn primañ eus Mec'hiko".
Armel Beaufils

**Émile Jean Armel-Beaufils** lesanvet **Armel Beaufils** pe **Armel-Beaufils**, bet ganet d'ar 26 a viz Du 1882 e Roazhon hag aet d'an Anaon d'ar 21 a viz C'hwevrer 1952 e Sant-Briag, a oa ur c'hizeller breizhat.

Ober a reas e studi e Skol rannvroel an arzoù-kaer Roazhon. Kizellet en deus meur a vonumant koun evit kumunioù Breizh.

Nav straed da nebeutañ a zo bet anvet war e lerc'h e Breizh.

## Levrlennadur
* Geriadur Bénézit
* Denise Delouche, *Les noms qui ont fait l'histoire de Bretagne*, Coop Breizh et Institut culturel de Bretagne, 1997
* Florence Rionnet, *Pierres de Breizh, le sculpteur Armel Beaufils (1882-1952)*, kat. disk. Dinarz, mirdi / Villa Eugénie, 24 a viz C'hwevrer – 30 a viz Gwengolo 2001, kêr Zinarz, 2001, 34 f. (skeudennet) (notice BnF n°FRBNF38887461)

## Liammoù diavaez
* Émile-Jean Armel-Beaufils war ziaz roadennoù Joconde
Jean-Baptiste Barré

**Jean-Baptiste Barré**, bet ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1804 e Naoned hag aet d'an Anaon d'ar 24 a viz Ebrel 1877 e Roazhon, a oa ur c'hizeller hag ul livour breizhat.

Douaret eo bet e Bered an Norzh Roazhon.


Métropole de Rennes - Ange adorateur droit du Maître-Autel.jpg|Un ael, aoter-vras Iliz-veur Sant-Pêr, Roazhon
Rennes (35) Le Thabor Colonne Vaneau-Papu 03.JPG|Kolonenn Vanneau- Papu, Roazhon 
Rennes (35) Hôtel-Dieu 05.JPG|Ar Garitez, talenn an ospital kozh e Roazhon


## Levrlennadur
* Geriadur Bénézit

## Liammoù diavaez
* Oberennoù Jean-Baptiste Barré war ziaz roadennoù Joconde
* Oberennoù Jean-Baptiste Barré war ziaz roadennoù base Palissy
* Buhez Jean-Baptiste Barré war al lec'hienn Génération Valentin
René Quillivic (kizeller)

**René Quillivic**, bet ganet d'an 13 a viz Mae 1879 e Ploeneg hag aet d'an Anaon d'an 8 a viz Ebrel 1969 e Pariz, a oa ur c'hizeller hag ur priour breizhat.

Awenet eo bet gant Breizh. Tad an engraver René Quillivic eo.

## Gwelout ivez
* Henriot Quimper

## Liammoù diavaez
*   Pennad diwar-benn monumant ar re varv e Fouenant
René Quillivic (engraver)

**René Quillivic** (30 a viz Ebrel 1925 e Carpentras - 20 a viz Gouere 2016 e Boulogne-Billancourt) a zo un engraver hag ur c'hizeller gall. Engravet en deus ouzhpenn 250 timbr abaoe 1970.

Mab eo d'ar c'hizeller breizhat René Quillivic ha d'ul livourez.

## Un nebeud oberennoù
### Un nebeud timbroù diwar-benn Breizh

* 1975 : Kastell-Paol, ar c'hreiz-kêr hag an iliz-veur 
* 1975 : Pont Sant-Nazer 
* 1977 : Porzh e Breizh 
* 1997 : Gwimilio, ar porzh-iliz 
* 2002 : Lokorn 

## Liammoù diavaez
* Fichenn war ''Académie des beaux-arts''
* Prezegenn-degemer d'an ''Académie des beaux-arts'' gant Jean-Marie Granier, d'an 18 a viz Here 1995
* Kartenn hetoù gant Claudine Béréchel ha René Quillivic
Macé (anv)

**Macé** zo un anv-tiegezh gallek. Un anv-bihan e oa gwechall, roet stank a-walc'h betek ar . Kavet e vez dreist-holl e Breizh-Uhel hag e kornaoueg Bro-C'hall (etre Pariz ha Breizh).
Evel an anv brezhonek Mazhe(v) eo deveret, war a seblant, eus Mattheus/Matthaeus, anv an abostol meneget er Bibl.
Ur furm venel, *Macée*, zo ivez.

## Tud
###### 
* Jean Macé (1600-1671), pe Léon de Saint-Jean, beleg karmezat ha skrivagner speredel

###### 
* Jean Macé (1815-1894), kelenner, skrivagner, kazetenner ha politikour 
* Sébastien Macé (g. e 1978), melldroader

## Anv-lec'h
Un anv-lec'h eo ivez, evit kumunioù e kreisteiz Normandi :
* Macé, ha 
* La Ferté-Macé, en Orne o-div.

## Notennoù
La Belle-Îloise

**La Belle-Îloise** a zo ur fritur vreizhat. E Kiberen emañ ar sez sokial hag e Sant-Teve ez eus ur pol lec'haveiñ. 64 stal a zo bet savet a-hed aodoù Bro-C'hall, e Naoned, Lyon ha Pariz ivez.
Phare d’Eckmühl

**Phare d’Eckmühl** a zo merk bio ar fritur Chancerelle.

* Sellout ivez ouzh Tour-tan Sant-Pêr (Phare d'Eckmühl e galleg)
Pontmaen

**Pontmaen** (*Pontmain* e galleg hag ent-ofisiel) a zo ur gumun e departamant Mezven e Bro-C'hall, sko ouzh Breizh.

## Istor
*Daoust ma oa er proviñs Men e oa stag ouzh Eskopti Roazhon, evel ar vroig anvet "Petit Maine".
*D'ar 17 a viz Genver 1871 e lavaras bugale o doa gwelet ar Werc'hez Vari en oabl. Degemeret eo an emziskouezadenn gant eskob Laval e 1872 hag aotreet kehelerezh "Itron-Varia Bontmaen".
*Betek 1872 e oa stag ouzh kumun Saint-Elllier-du-Maine.

## Tud
### Tud ganet eno
### Tud marvet eno
*2001 : Joseph Chardronnet, beleg hag emsaver breton

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Ha-Yom

***Ha-Yom*** (היום, "An Deiz", "Hiziv", en hebraeg) a oa ur gazetenn hebraek embannet e Rusia, e Sant-Petersbourg, adalek 1886 ha betek 1888. Ar gazetenn bemdeziek kentañ en hebraeg e voe. Savet e oa bet gant Jehuda Löb Kantor, ur c’hazetenner yuzev eus Rusia. Dont a reas an niverenn gentañ er-maez d’an 31 a viz Genver 1886 (12 a viz C’hwevrer en hon deiziadur) hag an niverenn diwezhañ d’an 29 a viz C’hwevrer (12 a viz Meurzh) 1888. Pa oa bet savet e veze skignet war-dro  skouerenn bemdez. E 1887 e oa diskennet an niver a goumananterien da pe war-dro.

Fellout a rae da Ha-Yom bezañ ur gazetenn evit an holl, dreist an dispartioù a oa etre ar Yuzevien e Rusia, ha fellout a rae dezhi ivez rein keleier eus ar pezh a c’hoarveze er bed a-bezh ha n’eo ket er gumuniezh yuzev hepken. Ur gazetenn vodern e oa *Ha-Yom*, e stumm kazetennoù Europa, ha degas a rae ur sell a oa dianav betek neuze e bed ar c’helaouennoù hebraek. Ar gazetenn hebraek kentañ e oa hag en em ziazeze war keleier kaset dezhi gant ajañsoù kelaouiñ. Ouzhpenn-se e oa un toullad kenskriverien ganti e broioù all eus Europa hag e Stadoù Unanet Amerika.

Kement a verzh a reas *Ha-Yom* ken ma teuas div gazetenn hebraek all, *[[Ha-Meliz]]* ha *[[Ha-Tsefirah]]*, hag a zeue er-maez bep sizhun, da vezañ kazetennoù pemdeziek int ivez Diwar neuze e voe kevezerezh etre *Ha-Meliz* ha *Ha-Yom*. A-raok krouidigezh *Ha-Yom* e oa ar braz eus Yuzevien Rusia o lenn *Ha-Meliz*.. Er penn kentañ e voe lennet *Ha-Yom* gant kalz eus an dud a oa a-du gant al luskad Karourien Sion. Met gouest e voe *Ha-Meliz* da adc’hounit ul lodenn vat eus an dud-se. Evel-se e voe kollet lennerien gant *Ha-Yom*.

Evit derc’hel e stal e krouas Kantor, e 1877, ur stagadenn lennegel da *Ha-Yom*, *Ben-Ami* hec’h anv ("Mab ma fobl"), hag a zeue er-maez bep miz. Met ne voe embannet nemet peder niverenn anezhi etre miz Genver ha miz Mae 1877.

Diaesterioù arc’hant ar gazetenn a gasas anezhi d’an traoñ. Ur plas a bouez he doe *Ha-Yom* en istor ar c’hazetennoù hebraek, memes tra, dre ma voe ar pemdezieg kentañ er yezh-se, ha dre ma voe ar gazetenn gentañ a glaskas ober anv, en ur yezh resis ha modern, eus traoù ar bed a vremañ.

## Gwelet ivez
*Doar Ha-Yom, ur gazetenn hebraek embannet e Palestina (1919-1936)
*Israel HaYom, ur gazetenn digoust en Israel bremañ

## Notennoù
Joseph Chardronnet

**Joseph Chardronnet**, ganet e Brest er bloaz 1910 ha marvet e Pontmaen (departamant Mezven e Bro-C'hall) d'ar 1añ a viz Kerzu 2001, a oa ur beleg katolik, un istorour hag un emsaver breton. Brudet eo dreist-holl evit bezañ skrivet ul levr Istor Breizh e galleg, adembannet meur a wech.

## Oberennoù
* *Histoire de Bretagne*, Nouvelles Éditions latines, 1966.
* *Le livre d'or des saints de Bretagne*, Armor Éditeur, 1977.
* *Rennes et la Haute Bretagne*, Éditions France-Empire, 1980.

## Notennoù ha daveennoù
Oradea

**Oradea** (**Nagyvárad** en hungareg,**Großwardein** en alamaneg) zo ur gêr vras e gwalarn Roumania, tost da Hungaria. Kêr-benn distrig (*județ*) Bihor eo. Emañ war lez ar stêr Crișul Repede.

E 2002 e oa  a dud o chom en Oradea. Unan eus kêrioù brasañ ha pinvidikañ Roumania eo hag un nor eo da vont war-zu kornôg Europa.

En  eo bet cheñchet kalz ar boblañs : tra ma oa hungaregerien an darn vrasañ eus an annezidi e deroù ar c'hantved (91% anezho e 1910), eo annezet bremañ gant roumanegerien dreist-holl (70% anezho e 2002).

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel kumun Oradea
Inez Andrews

**Inez Andrews**, lesanvet **Sister Inez Andrews**, ganet **Inez McConico** ganet d'ar 14 a viz Ebrel 1929 hag aet da anaon d'an 19 a viz Kerzu 2012, a oa ur ganerez gospel stadunanat, unan eus ar re vrasañ gant Mahalia Jackson ha Sister Rosetta Tharpe.

Kanet he doa bet er strollad The Caravans.

## Liammoù diavaez
*O kanañ : https://www.youtube.com/watch?v=mk41mZPOX0U
Sea Shepherd Conservation Society

**Sea Shepherd Conservation Society** a zo un AMG e Friday Harbor, e stad Washington, en SUA. Savet eo bet e 1977 gant Paul Watson, un ekologour kanadian. Stourm a ra evit gwareziñ loened-mor.
## Tabutoù
### Mennozhioù Paul Watson

Hervez lod e vefe Paul Watson gouennelour abalamour dezhañ bezañ mignon gant tud evel David Foreman, ur Republikan stadunanat dezhañ mennozhioù maltuziadek, pe Brigitte Bardot, embannet ganti komzoù a denn d’an tu dehoù pellañ. Hervez e vignoned eo Watson dreist-holl difenner al loened, pezh a laka anezhañ da vont e darempred gant re all dezho ar memes savboent, met ne dalv ket e vefe a-du gant o mennozhioù all.

### Feulster
Evit an FBI Amerikan ez eo ar Sea Shepherd Conservation Society ur strollad sponterezh glas Izili ar strollad dre hanterenn an degemener Paul Watson a nac'h a-grenn bezañ sponterien glas..

## Levrioù skrivet gant izili an SSCS
* Laura Dakin, "Cookin' Up a Storm: Stories and Recipes from Sea Shepherd's Anti-Whaling Campaigns" (16 a viz Meurzh 2015; Book Publishing Company). ISBN 978-1570673122
* Raffaella Tolicetti, "Think! Eat! Act!: A Sea Shepherd Chef's Vegan Cookbook" (24 a viz Gouhere 2014; Microcosm Publishing). ISBN 9781621066668
* Laurens de Groot, "Hunting the Hunters: At war with the whalers" (2 a viz Genver 2014; Adlard Coles). ISBN 978-1472903648.
* Rik Scarce, *Eco-Warriors: Understanding the Radical Environmental Movement,* second revised ed. (1990; Left Coast Press, 2005), Ch. 6. ISBN 978-1-59874-028-8
* Paul Watson, *Seal Wars: Twenty-five Years in the Front Lines with the Harp Seals* (2002; Firefly Books, 2003). ISBN 978-1-55297-751-4
* Paul Watson, *Ocean Warrior: My Battle to End the Illegal Slaughter on the High Seas* (1994; Key Porter Books, 1996). ISBN 978-1-55013-599-2
* David B. Morris, *Earth Warrior: Overboard with Paul Watson and the Sea Shepherd Conservation Society* (1995; Golden, CO: Fulcrum Publishing). ISBN 1-55591-203-6
* Paul Watson, *Earthforce! An Earth Warrior's Guide to Strategy* (1993; Los Angeles: Chaco Press). ISBN 0-9616019-5-7
* Paul Watson, "Sea Shepherd : My Fight For Whales And Seals" (1980; W. W. Norton and Company). ISBN 978-0393335804
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Twitter ofisiel an SSCS
## Notennoù ha daveennoù
Arsellva Nisa

An **Arsellva [[Nisa]]** zo ur savadur danzeet gant Charles Garnier (hag ar goupolenn gant Gustave Eiffel). Ul lunedenn vras eo ar benveg pennañ e-barzh (18 m a-hed gant ur ferenn-lagad eus 76 cm).