Edward Hopper

**Edward Hopper** (22 a viz Gouere 1882 e Nyack - 15 a viz Mae 1967 e New York) a oa ul livour hag un engraver stadunanat a labouras dreist-holl e New York, ma oa e stal-labour. Gwelet eo evel un an eus arzourien an naturalouriezh amerikan peogwir e livas dreist-holl buhez pemdez ar renkadoù etre. Er penn-kentañ e livas gweledvaoù parizian ha goude-se e livas gweledvadoù amerikan. En e livadurioù e weler kemmoù ar vuhez sokial er Stadoù-Unanet. Livañ a reas dreist-holl eoullivadurioù, ha sevel a reas ivez skritelloù, engravadurioù, dourioù-kreñv ha dourlivadurioù. En ul lodenn vras eus e oberennoù e weler hiraezh a-zivout Amerika an amzer-dremenet, hag ivez an diforc'h etre an natur hag ar bed modern. Peurliesañ e kinnig tudennoù o-unan ha melkonius.

## E vuhez
### Stummañ ha beajoù da Europa
Edward Hopper a voe ganet e Nyack d'an 22 a viz Gouere 1882. E dud a oa gwerzherien merserezh Mont a reas d'ur skol brevez ha da lise ar gêr ma voe ganet enni. Goude-se ez eas da New York ma teskas ar vicher skeudenner e *New York School of Illustrating*. E 1900 ez eas da New York School of Art. Eno e kejas ouzh George Bellows, Guy Pène du Bois, Patrick Henry Bruce, Walter Pach, Rockwell Kent ha Norman Raeben. E-touez e gelennerien e voe Robert Henri (1865-1929), ha gantañ e teskas Hopper skeudenniñ senennoù gwirheñvel ar vuhez e kêr.

A-benn peurglokaat e stummadur ez eas teir gwech da Bariz etre 1906 ha 1910. Gweladenniñ a reas meur a vro all en Europa : an Izelvroioù (Amsterdam ha Haarlem), ar Rouantelezh Unanet (Londrez), Spagn (Madrid, Toledo), Alamagn (Berlin) ha Belgia (Brusel). E-keit ha ma oa en Europa e livas un tregont oberenn bennak. En Europa e kejas ivez ouzh arzouerien amerikan all hag e voe dedennet gant al luc'hskeudenniñ a-drugarez da Eugène Atget. 
Plijet-bras e voe gant Bro-c'hall ha he sevenadur : pa zistroas d'ar Stadoù-Unanet e kendalc'has da lenn levrioù gallek ha da skrivañ e galleg ivez. Gouest e oa da zibunañ barzhonegoù Verlaine.

### Diskouezadegoù kentañ

E 1908 en em stalias da vat e New York ma reas tresadennoù bruderezh ha ma oe skeudenner, met ne voe ket plijet-bras gant ar vicher. D'ar mare-se ne live ket kalz, nemet e-pad an hañv. Kemer a reas perzh e meur a ziskouezadeg a-stroll e New York : e 1908 en Harmonie Club hag e 1912 e Mac Dowell Club. E 1909 e werzhas un daolenn evit ar wech kentañ hag en em stalias en ur studio e Washington Square e karter Greenwich Village. E 1915 e savas dourioù-kreñv evit ar wech kentañ ha brudet e teuas da vezañ a-drugraez d'un diskouezadeg e Mac Dowell Club. Brudet e voe da vat etre an daou Vrezel-bed pa voe gouestlet un diskouezadeg dezhañ e-unan e Whitney Studio Club (1920) E 1924 e timezas gant Josephine Verstille Nivison. E 1933 e prenjont un dachenn Cap Cod ma lakjont sevel un ti hag ur stal-labour.

### Berzh
E 1925 ec'h echuas Edward Hopper e daolenn*The House by the Railroad*, a zo gwelet evel unan eus e bennoberennoù. Ken abred hag e 1930 e vo prenet gant Museum of Modern Art. Er memes bloavezh e voe prenet *Early Sunday Morning* gant Whitney Museum of American Art.

E 1933 e voe kinniget evit ar wech kentañ un diskouezadeg eus holl oberenn Hopper e Museum of Modern Art New York. E 1939 e kemeras perzh e juri *[[Carnegie Institution|Carnegie Institute]]* hag e 1945 e voe dilennet en avant *[[National Institute of Arts and Letters]]*. E 1952 e voe diskouezet e oebrennoù e Diskouezadeg daouvloaziek Venezia. E 1953 e voe anvet *Doctor of Fine Arts* gant Art Institute of Chicago.
Mervel a reas Hopper d'ar 15 a viz Mae 1967 en e stal-labour e Washington Square e New York. E wreg, anvet Josephine Nivison hag a oa livourez ivez, a varvas dek miz goude, ha reiñ a reas he oberennoù da Whitney Museum of American Art. Oberennoù pouezus all a zo e MoMA New York hag en Art Institute Chicago.

## Oberennoù
### Perzhioù hag emdroadur

E taolennoù kentañ Edward Hopper e weler Pariz, dreist-holl ar Saena ha mirdi al Louvre (*Le Pont des Arts*, 1907 ; *Après-midi de juin*, 1907 ; *The Louvre in a Thuderstorm*, 1909 ; *Le Pavillon de Flore*, 1909). Goude e chomadenn e Pariz (1906-1910) e kendalc'has d alivañ taolennoù a denne da Vro-C'hall ur wech distro d'ar Stadoù-Unanet : *Soir bleu* (1914) ha flemmskeudennoù parizian (bloavezhioù 1920). Bras e voe levezon gweledvaoù Europa war Hopper.

P'edo e Pariz e weladennas mirdioù ha diskouezadegoù ha dedennet e voe gant an drivliadelourien (a-drugarez da bPatrick Henry Bruce), ar faouvouriezh hag ivez oberennoù ar vistri izelvroat (Johannes Vermeer, Rembrandt) : pa'z eas d'an Izelvroioù e voe entanet gant *An dro-c'hed en noz* gant Rembrandt. P'edo e Bro-C'hall e voe entanet gant oberennoù Edgar Degas. Ne voe ket dedennet Hopper gant taolioù-arnod ar gubourien met kentoc'h gant an arzourien wirvoudel (Gustave Courbet, Honoré Daumier, Jean-François Millet). O levezon a weler en e oberennoù kentañ. En daolenn *Le Pavillon de Flore* (1909, Whitney Museum of American Art, New York) e kaver elfennoù a adkaver en e oberenn a-bezh : diazezet eo an daolenn war un nebeud stummoù mentoniezh eeun, abladennoù livioù bras, hag elfennoù arkitektouriezh (linennoù serzh, re a-blaen ha re skij) a ya d'ober framm diabarzh an taolennoù.

Pa zistroas d'ar Stadoù-Unanet e savas Edward Hopper dourioù-kreñv (1915-1923), skritelloù, engravadurioù (betek 1928) hag ivez dourlivadurioù, diwar atiz e wreg. Tamm-ha-tamm e tilezas gweledvaoù Pariz hag e stagas gant gweledvaoù ha tiez Bro-Saoz Nevez. Er bloavezhioù 1920 e livas taolennoù ma'z implijas livioù teñval, gell ha splann (*The City*, 1927, *Windows, at Night*, 1928, *Early Sunday Morning*, 1930). Pellaat a reas diouzh an drivliadelouriezh hag ec'h implijas abladennoù livioù ha kontrastoù. Ne reas ket kalz poltredoù, war-bouez un emboltred (1925-1930) ha damdresadennoù e wreg Josephine.

Adstagañ a reas gant tudennoù e dibenn ar bloavezhioù 1920 : *Chop Suey*, 1929, *Tables for Ladies* (1930) ha *Hotel Room* (1931) a zo taolennoù ma weler merc'hed. Diwar 1938 e lakaas muioc'h a dudennoù oberiant en e daolennoù : *Compartiment C, Car 293* (1938), *Cape Cod Evening* (1939), *Nighthawks* (1942).

Muioc'h a zonder psikologel a gaver en dudennoù a livas er bloavezhioù 1950-1965 ha diskouez a reas tud o taremprediñ tud all autres (*Summer Evening*, 1947 ; *Four Lane Road*, 1956). Tamm-ha-tamm e lakaas splannoc'h ivez an diforc'h etre diabarzh ha diavaez. En taolennoù ma tiskouezas pezhioù e voe nebeutoc'h-nebeutañ a draoù enno : e *Rooms by the Sea* (1951) ez eo kuzhet an arrebeuri a-dreñv ur voger hag e *Morning Sun* (1952) n'eus nemet ur gwele er gambr. 
Tennañ a ra e daolennoù da eñvorennoù adsavet pe da senennoù leurenneiet kentoc'h evit da skeudennoù gwirheñvel. C'hoari a reas ivez gant ar perspektiverezh (*Rooms by the Sea*, 1951) evel ma reas René Magritte.

### Dodennoù pennañ
#### Gweledvaoù war ar maez
Edward Hopper a livas dreist-holl gweledvaoù war ar maez e biz ar Stadoù-Unanet : Cap Cod ha Bro-Saoz Nevez hag e dourioù-tan (*Squam Light*, 1912, *Lighthouse Hill*, 1927 ha *The Lighthouse at Two Lights *, 1929). E-pad e vuhez ez eas da Ganada (1923), beajiñ a reas e diabarzh ar Stadoù-Unanet (1925-1927, 1941) ha da Vec'hiko (1943, 1946, 1951, 1952), met daoust d'ar beajoù-se ez eo dreist-holl aodoù reter ar Stadoù-Unanet a livas.
En e weledvaoù n'eus koulz lavarout den ebet : didud eo ar pezh a ginnig, er c'hontrol e tiskouez alies un hent (*Road in Maine*, 1914) pe un hent-houarn (*Railroad Crossing*, 1922-1923 ; *Railroad Sunset*, 1929). An hentoù a servij da skeudenniñ ar beajiñ, an amzer o tremen pe an troc'h etre sevenadurezh ha natur.

#### Gweledvaoù kêr

Hopper a blije dezhañ gweledvaoù kêr New York ma oa bet o studiañ ha ma oa o labourat (*The New York Restaurant*, 1922; *Manhattan Bridge Loop*, 1928). Livañ a reas ivez kêrioù bihanoc'h (*American Village*, 1912; *Office in a Small City*, 1953). En e daolennoù e tiskouez perzhioù ar c'hêrioù modern : lec'hioù tremen (letioù, hentoù-houarn, straedoù), dudi (*The New York Restaurant*, 1922 ; *The Circle Theater*, 1936 ; *New York Movie*, 1939), labour (*Conference at Night*, 1949), kenwerzh (*Drug Store*, 1927) pe kejadennoù (*Chop Suey*, 1929; *Nighthawks*, 1942). En e oberennoù e weler Amerika vodern ar bloavezhioù 1930, ma tiorroas ar gennad tredeel : ne livas labouradeg ebet.

Ma c'hall labour Hopper hañvalout bezañ tost ouzh hini Norman Rockwell ez eus un diforc'h bras etrezo : skeudennerezh ar c'hêrioù bihan amerikan eo a vez kinniget gant Rockwell padal e tiskouez Hopper ez eus enno kement a zigenvez hag er c'hêrioù bras.

#### Arkitektouriezh

Dedennet-tre e oa Hopper gant an arkitektouriezh ha kalz damdresadennoù savadurioù a savas p'edo e Pariz. Er bloavezhioù 1920 e teuas da vezañ brudet gant e zourlivadurioù ma tiskouez tiez an  kantved}. Arouezius eus an amzer-dremenet eo ar savadurioù livet gantañ, peurliesañ emaint gronnet gant gant an natur a seblant bezañ spontus. E taolennoù' zo ez eo ar savadur e-unan a seblant spontus evel en daolenn *House by the Railroad* (1925). Da-heul e livas meur a daolenn (senennoù e kêr pe war ar maez) ma vesk linennoù fin ha re ledan, gant kalz sklêrijenn ha gant tudennoù digenvez a seblant tapet en un trap.

E livadurioù Edward Hopper e weler savaduriom ha tiez da veur a vare war an deiz, evel ma rae an drivliadelourien : diouzh ar mintin (*Early Sunday Morning*, 1930; *Morning Sun*, 1952) pe diouzh an noz (*Cape Cod Evening*, 1939; *Railroad Sunset*, 1929), pa'z a ar skeudoù war hiraat ha pa vez splannoc'h ar c'hontrastoù. E meur a daolenn e livas an noz ivez (*Nighthawks*, 1942; *Rooms for Tourists*, 1945; *Conference at Night*, 1949).

#### Livañ kevredigezh ar Stadoù-Unanet
En oberennoù Edward Hopper e weler buhez pemdez an Amerikaned (*[[american way of life]]*), kreñvaet eo efed an taolennoù gant munudoù gwirheñvel : bruderezh (*Chop Suey*, 1929), arrebeuri kêr (*Early Sunday Morning*, 1930). An hentoù-houarn, ar moteloù, an straedoù didud pe ar stalioù dour-tan a zo arouezius ivez eus ar vuhez er Stadoù-Unanet.
E *[[Nighthawks]]* (1942, Art Institute of Chicago) e tiskouez deomp pratikoù digenvez en un *diner*. Bras eo ar c'hontrast etre diabarzh ar stal ma'z eus gouloù neon ha teñvalijenn an diavaez.

E taolennoù Hopper e weler ivez ur gevredigezh o cheñch dre ma tiskouez bed ha buhez ar renkad etre, hag az eas war-raok e penn-kentañ an  kantved. E *Gas* (1940) hag e *Western Motel* (1957) e weler ganedigezh kevredigezh ar c'hirri-tan. 
An hentoù, an hentoù-houarn hag ar pontoù a zo arouezioù eus ar vodernelezh, eus ar beajiñ hag eus mestroni tiriad ar Stadoù-Unanet. Gant *Cobb's Barns, South Truro* (1930-1933) e tiskouez deomp heuliad enkadenn 1929. Diskouez a ra an digenvez er c'hêrioù bras deomp hag ivez tudennoù o deus keuz eus Amerika gozh o vont diwar-wel.

E taolennoù' zo e tiskouez ivez dieubidigezh ar merc'hed a oa kroget goude ar Brezel-bed kentañ : merc'hed livet o dremm betek re e *Chop Suey* (1929). Dilhad berr ha skañv (*South Carolina Morning*, 1955; *Summer*, 1943). Daoust ma'z a ar merc'hed war frankaat e vezont diskouezet bresk hag o-unan gant Hopper (*A Woman in the Sun*, 1961).

Hopper a livas ivez merc'hed en o noazh (*Eleven AM*, 1926; *A Woman in the Sun*, 1961), taolennoù a denn d'an erotegezh (*High Noon*, 1945) pe d'ar sellerezh (*Night Windows*, 1928; *Morning in a City*, 1944; *Morning Sun*, 1952).

Labourat a reas ivez war an darempredoù paotr/plac'h : e *Hotel Lobby* (1943) e weler uc 'houblad kozh oc'h en em adkavout hag ur plac'h yaouank o lenn en tu-dehou. E *Hotel by a Railroad* (1952) e weler ur paotr o vutuniñ hag o sellout dre ar prenestr hag e wreg o lenn hep teurel pled outañ. E *Cape Cod Evening* (1939) e weler ur c'houblad yaouank o kaozeal en ul loggia. E *Sunlight in a Cafeteria* (1958) e weler ur paotr o sellout ouzh ur plac'h,sur a-walc'h e klasko koazeal ganti. Hag e-barzh *Four Lane Road voies* (1956) e seblant ar vaouez bezañ o c'hourdrouz e waz a seblant difrom.

#### Livañ an digenvez, ar velkoni hag an arallekadur

Tudennoù Hopper a zo dianv, evel patromoù. Pa seller ouzh o dremmoù ne weler tamm trivliad ebet, evel ma teufe an trivliadoù eus an endro m'emaint ennañ kentoc'h. Pa seller ouzh e daolennoù e verzer memestra an didrouz, ar velkoni, tennder hag argaserezh. Ar straedoù didud hag ar pezhioù bras a laka e dudennoù da vezañ pouezus ha tapet gant an arallekadur war un dro. Alies e kinnig Hopper al lenn da stourm ouzh an digenvez : *Hotel Room* (1931) pe *Compartiment C, Car 293* (1938) e-touez livadurioù all. An tudennoù livet gantañ a seblant bezañ o c'hotoz un dra bennak ivez : e *Summer* (1943) e weler ur plac'h war-sav ouzh treuzoù un nor, evel ma vefe o c'hortoz e teufe unan bennak da gerc'hat anezhi. Difiñv eo an daolenn, war-bouez ar rideozioù.
Da ziskouez an diforc'h etre diabarzh ha diavaez e'ch implijas Hopper prinistri, dorioù pe kontrastoù gouloù. En daolenn *Rooms for Tourists* (1945) ez eus gouloù en diabarzh padal ez eo teñval an diavaez. An aer pe ar gouloù e diabarzh ur pezh a ziskouez an emsell.

### Awen ha levezon
Awenet eo bet Edward Hopper gant oberennoù ar  kantved ( Velázquez, Rembrandt, Vermeer) ha re an  kantved : Goya, Daumier, Manet. Plijout a rae kalz dezhañ oberennoù Edgar Degas, hag an doare ma kinnige an egor hag a linennoù beskellek a gaver en e daolennoù. Hopper a blije dezhañ ivez barzhonegoù Ralph Waldo Emerson ha kelennadur Carl Gustav Jung ha Sigmund Freud. Alies eo bet keñveriet e daolennoù gant pezhioù-c'hoari Henrik Ibsen (1828-1906).

Edward Hopper a blije ar sinema dezhañ, ha gwelet e vez levezon ar 7 arz en e oberennoù. Tennañ a ra labour Hopper d'al luc'hskeudenniñ, evel ma weler e (*Office in a Small City * (1953), *American Village * (1912), *The City* (1927), *House by the Railroad * (1925), ha *Two Comedians * (1965).

Evit a sell ouzh *[[Nighthawks]]* (1942) e lavaras Hopper e oa bet levezonet gant an danevell *The Killers* gant Ernest Hemingway*.

Meur a filmaozer en deus implijet oberennoù Edward Hopper : [[Alfred Hitchcock]] a implijas*House by the Railroad * (1925) da batrom evit ti *Psycho* (1960). E daolenn *Night Windows * (1928) a laka da soñjal er film *Rear Window * (1954).

Menegomp ivez [[George Stevens]] (*Giant*, 1956), [[Terrence Malick]], [[Sam Mendes]], [[Wim Wenders]] (*Paris, Texas*, 1984; *The End of Violence*, 1997), [[Tim Burton]] (*Sleepy Hollow*, 1999), [[Alan Rudolph]] (*Choose me*, 1984), [[Peter Greenaway]] (*The Cook, the Thief, his Wife and her Lover *, 1989), [[Warren Beatty]] (*Dick Tracy*, 1990), ar [[Breudeur Coen|Vreudeur Coen]] (*Barton Fink*, 1991) pe c'hoazh [[Woody Allen]] (*Sweet and Lowdown*, 1999). [[Jackson Pollock]], [[Francis Bacon]] hag Edward Hopper eo an tri livour a blij ar muiañ d'ar filmaozer stadunanat [[David Lynch]].

=== Oberennoù Edward Hopper ===

Livadurioù pennañ Edward Hopper : 



== Prizioù ==
* 1919 : priz kentañ kenstrivadeg vroadel *United States Shipping Board Emergency Fleet* gant ur skritell.
* 1923 : *Logen Prize* gant *Chicago Society of Etchers*
* 1955 : medalenn aour al livañ gant *National Institute of Arts and Letters*
* 1960 : priz *Art in America*

== Diskouezadegoù ==
Holl ziskouezadegoù New York, nemet ma'z eus meneget lec'hioù all
* 1908 : diskouezadeg a-stroll, *Harmonie Club*
* 1912 : diskouezadeg a-stroll, *Mac Dowell Club*
* 1915 : diskouezadeg a-stroll, *Mac Dowell Club*
* 1920 : kentañ diskouezadeg hiniennel (eoullivadurioù), *Whitney Studio Club*.
* 1922 : diskouezadeg flemmskeudennoù, *Studio Club*.
* 1924 : diskouezadeg dourlivadurioù, *Frank K. Rehn Gallery*.
* 1926 : diskouezadeg dourlivadurioù, *Boston Art Club* (Boston).
* 1927 : diskouezadeg dourlivadurioù, eoullivadurioù hag oberennoù moullet, Rehn Gallery.
* 1928 : diskouezadeg dourlivadurioù, *Morgan Memorial, Hatford, Connecticut.
* 1929 : diskouezadeg e Frank K. M. Rehn Gallery.
* 1933 : diskouezadeg hollek kentañ (kilsell) e Museum of Modern Art.
* 1934 : diskouezadeg en *Arts Club* Chicago.
* 1950 : diskouezadeg hollek (kilsell) e Whitney Museum of American Art ; kinniget goude-se e Mirdi arzoù-kaer Boston]] hag e Detroit Institute of Arts.
* 1959 : diskouezadeg e *Currier Gallery of Art*, Manchester (New Hampshire), kinniget goude-se e *Rhode Island School of Design* (Providence)
* 1964 : diskouezadeg hollek (kilsell) e Whitney Museum of American Art, kinniget goude-se en Art Institute de Chicago
* 1989 : diskouezadeg e Marsilha (Mirdi Cantini).
* E 2004 : un dibab livadurioù gant Hopper a voe kinniget en Europa : e Köln hag en Tate Modern e Londrez, ma teuas 420 000 gweladenner dindan tri miz. 
* 6 a viz Mae - 19 a viz Eost 2007 : oberennoù 1925-1950 e Mirdi arzoù-kaer Boston : 50 eoullivadur, 30 dourlivadur ha 12 engravadur.
* 2010: diskouezadeg hollek (kilsell) e Diazezadur ar Peniti, Lausanne: 160 taolenn brudet-kenañ

### Mammennoù
* Daniel Royot, Jean-Loup Bourget, Jean-Pierre Martin, *Histoire de la culture américaine*, Paris, P.U.F., 1993, 
* Rolf Günter Renner, *Edward Hopper*, Taschen, 2001, 
* A-stroll, *Edward Hopper*, savet da-geñver « Edward Hopper », 23 a viz Even / 24 a viz Gwengolo 1989, Mirdi Cantini, Marseille, Adam Biro 

### Levrlennadur
E galleg :
* Éric Darragon, Richard R. Brettell, *Edward Hopper. Les années parisiennes 1906-1910*, Le Passage, 
* Jean-Paul Hameury, *Edward Hopper*, Folle Avoine, 1992. 
* Heinz Liexbrock, *Edward Hopper. Quarante Chefs-d’œuvre*, Munich, Schirmer / Mosel, 1988.
* Jean Foubert, « Edward Hopper, David Lynch : mises en perspectives » in *Colloque " Vous avez dit Hopper ? "*).

E saozneg :
* Avis Berman, *Edward Hopper's New York*, Pomegranate Communications, 2005,  
* Edward Hopper, Deborah Lyons, Brian O’Doherty, *Edward Hopper : A Journal of His Work*, W. W. Norton & Company, 1997, 
* Gail Levin, *Edward Hopper: The Art and the Artist*, W. W. Norton & Company, 1996, 
* Gail Levin, *Edward Hopper: An Intimate Biography*, Rizzoli, Upd Exp edition, 2007, 
* Edward Lucie-Smith, *Lives of the Great 20th-Century Artists*, Thames & Hudson, 1999, 
* Virginia M. Mecklenburg, *Edward Hopper: The Watercolors*, W. W. Norton & Company, 1999, 
* Gerry Souter, *Edward Hopper*, Parkstone, 2007, 
* Carol Troyen, Judith Barter, Elliot Davis, *Edward Hopper*, Boston, Museum of Fine Arts Publications, 2007,  
* Walter Wells, *Silent Theater: The Art of Edward Hopper*, Phaidon Press, 2007, 

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* Edward Hopper e lec'hienn National Gallery of Art
* Edward Hopper en Artcyclopedia
* Smithsonian American Art Museum
* ''An Edward Hopper Scrapbook''