Esperanteg

An **esperanteg** a zo anezhañ ur yezh savet a-ratozh. Dont a ra war wel evit ar wech kentañ en ul levrig embannet gant Ludwik Lejzer Zamenhof (*Loeiz Lazar Zamenhof*) e 1887. **Internacia lingvo** (*yezh etrebroadel*) eo anv kentañ an esperanteg. Diwar anv-pluenn Zamenhof el levrig-se, **Doktoro Esperanto** (*Doktor a esper*) e teu an anv a vez implijet bremañ. Esperout a rae e teufe ar yezh-se da vezañ ur yezh etrebroadel evit sikour an dud d'en em gompren dre ar bed. N'en doa ket da bal e teufe an esperanteg da vezañ ar yezh nemeti er bed, met un eil yezh boutin d'an holl.

Hiziv an deiz e vez implijet an esperanteg war meur a dachenn : beajiñ, kenskrivañ, eskemmoù sevenadurel, lennegezh ha kelennadurezh ar yezhoù peurgetket.

## Istor

 

Dre ma 'z eus ur yezh savet eus an esperanteg ez eo berr hag anavezet mat e istor. Etre dibenn ar bloavezhioù 1870 ha penn kentañ ar bloavezhioù 1880 e voe savet an esperanteg gant Ludwik Lejzer (Loeiz Lazar) Zamenhof. Goude bezañ darevet e raktres e-pad un dek vloaz bennak, en ur dreiñ hag en ur sevel oberennoù pergen, e voe embannet yezhadur kentañ ar *yezh etrebroadel* e rusianeg gant an oberour yaouank e Gouere 1887, dindan stumm ul levrig moulet diwar e goust. Etre 1887 ha 1889 e voe embannet doareoù all e meur a yezh. E-pad an dekvedoù goude, ne reas ket 'met kreskiñ an niver a dud bet desket an esperanteg ganto, da gentañ en impalaeriezh rusian hag en Europa ar Reter dreist-holl, ha goude se en Europa ar C’hornôg hag en Amerika. Da geñver ar brezel etre Rusia ha Japan e 1904-05 e oa aet an esperanteg tre er Japan. E Sina e voe roet ar c’hentelioù kentañ e Shanghai e 1906 hag e Canton e 1908. E-pad an dekvedoù kentañ e chomas implijerien an esperanteg e darempred an eil re gant ar re all dre gelaouennoù ha dre lizher. E 1905 e voe dalc’het kentañ kendalc’h etrebroadel an esperanteg e Boulogne-sur-Mer (Frañs). Abaoe ez eus bet dalc’het kendalc’hioù etrebroadel bep bloaz nemet e-pad an daou vrezel-bed. Ouzhpenn ar c’hendalc’hioù bras-se e vez lusket bed an esperanteg gant dalc’hioù, stajoù, emvodoù, hag oberoù etrebroadel all a-stroll. Abaoe 1986, n’eus ket bet un devezh hep na vije bet an esperanteg yezh unan eus an emgavioù-se un tu bennak er bed (deiziadoù an emgavioù da zont).

N’eo an esperanteg yezh ofisiel bro ebet, met bez' ez eo yezh labour meur a gevredigezh diarc’hantus, kevredigezhioù esperantek dreist-holl. Aozadur Hollvedel an Esperanteg (UEA) eo kevredigezh vrasañ an esperanteg. Emañ e darempred ofisiel gant ar Broadoù Unanet hag UNESCO evit kuzuliañ.

## Doareennoù yezhoniel
### [[Rummatadur]]

Dre m’eo an esperanteg ur yezh savet a-ratozh, n’eo ket kar da yezh all ebet. Koulskoude e c’hell bezañ tostaet ouzh ar yezhoù indezeuropek dre ar pep brasañ eus orin e c’heriaoueg. Ar rummad yezhoù-se eo bet an diazez en deus savet Zamenhof ar yezh diwarnañ.

Disheñvel a-walc’h eo framm an esperanteg diouzh hini ar yezhoù indezeuropek avat. 

### [[Fonetik]]

5 vogalenn ha 23 c’hensonenn, 2 hantervogalenn e o zouez, en deus an esperanteg. War an eil silabenn ziwezhañ e kouez an taol-mouezh atav, nemet er gerioù unsilabennek evel-just.

Digemm eo distagadur lizherennoù an esperanteg, setu e vez distaget an holl c’herioù evel ma vezont skrivet ha skrivet e vezont evel ma vezont distaget.

Heñvel eo lizherennoù an esperanteg ouzh re al Lizherenneg fonetik etrebroadel, nemet al lizherennoù *c* (brezhoneg : tso), *ĉ* (tcho), *ĝ* (djo), *ĥ* (c’ho kalet), *ĵ* (jo), *ŝ* (cho) ha *ŭ* (wo).

### Lizherenneg

*Gwelet ar pennad [[Lizherenneg an esperanteg]]*
Al lizherenneg latin an hini eo a vez implijet gant an esperanteg, kresket gant c’hwec’h lizherenn dezho un tired : *ĉ*, *ĝ*, *ĥ*, *ĵ*, *ŝ*, *ŭ*. Ne vez ket graet gant al lizherennoù *q*, *w*, *x* ha *y* nemet en eztaoladoù matematikel hag en anvioù divoutin n’int ket bet esperantekaet.

Kudennoù a sav gant al lizherennoù dezho un tog pa vezont bizskrivet pe moulet. Setu e vez graet gant div reizhiad evit kodañ anezho :
* lizherennoù gant un tog *ĉ*, *ĝ*, *ĥ*, *ĵ*, *ŝ*, *ŭ* (70 % eus ar pajennoù web e 2004) ;
* ar reizhiad gant x : *cx*, *gx*, *hx*, *jx*, *sx*, *ux*. (15 % eus ar pajennoù web e 2004) ;
* ar reizhiad gant h : *ch*, *gh*, *hh*, *jh*, *sh*, *u*. (15 % eus ar pajennoù web e 2004).

Ar reizhiad diwezhañ-mañ a voe implijet gant Roparz Hemon e niverennoù kentañ e gelaouenn esperantek Nord-Okcidento, adstaget da Walarn. Goude se e kavas an tu da ober gant al lizherennoù gwir. 

### Yezhadur

*Gwelet ar pennad [[Yezhadur an esperanteg]]*
Ur yezh daspegel eo an esperanteg, evel an turkeg, ar japaneg pe ar c'horeaneg. Savet e vez ar gerioù dre ouzhpennañ ur morfem d’ur bennrann a chom digemm da vat :
* *-o* evit sevel anvioù-kadarn ;
* *-a* evit sevel anvioù-gwan ;
* *-e* evit sevel adverboù
* *-i* (anv-verb), *-as* (amzer-vremañ), *-is* (amzer dremenet), *-os* (amzer da zont), *-us* (doare divizout), *-u* (doare gourc’hemenn)* evit sevel verboù ;
* *-j* evit sevel al liester (anvioù kadarn hag anvioù-gwan) ;
* *-n* eo merk an [[Nominativel-akuzativel|akuzativ]] (evit ar renadenn eeun, evit merk ur cheñchamant lec’h, ...).

Lakaet e vez merk al [[liester]] (-j) hag hini an [[akuzativ]] (-n) war-lerc’h [[lostger]] an anv-kadarn pe an anv-gwan 

Frank-tre eo urzh ar gerioù, evel e rusianeg pe e latin : lakaet e vez an anvioù gwan a-raok pe goude an anvioù a zoareont, ha lakaet e vez ar rener, ar verb hag ar renadenn (gant merk an akuzativ mard eo ur renadenn eeun) e forzh peseurt urzh. Ar ger-mell strizh "la" a rank atav bezañ e penn kentañ ar strollad anv avat. Dont a ra an araogennoù e penn kentañ o strollad anv. Heñvel dra gant ar ger nac’h *ne* hag ar stagelloù kenurzhiañ *kaj* (ha) ha *ke* (a) e vez lakaet e penn kentañ a frazenn a zegasont.

Evel e [[saozneg]], n’o deus an anvioù-kadarn reizh ebet. Graet e vez gant ar lostger *-in* (diwar an [[alamaneg]] *Freund - Freundin*) evit sevel stumm benel an anvioù-kadarn : *amiko* ("mignon") - *amik-in-o* ("mignonez")

== Geriaoueg ==

*Gwelet ar pennad Geriaoueg an esperanteg*<br />
Eus meur a yezh e teu ar gwrizioù, zoken ma'z int an darn vrasañ anezho latin.

=== Skouerioù eus orin ar gerioù ===
* eus ar [[yezhoù romanek]] (70% eus ar gwrizioù) :
** eus al [[latin]]: *abio (gwezenn-sapr) sed (met), tamen (koulskoude), okulo (lagad), hepato (avu), akvo (dour) *
** eus ar [[galleg]]: * dimanĉo (disul), fermi (serriñ), ĉe (ouzh), frapi (skeiñ), ĉevalo (marc’h), butiko (stal) *
** eus an [[italianeg]]: *ĉielo (oabl, neñv), fari (ober), voĉo (mouezh)*
** eus [[yezhoù romanek|meur a hini]]: *facila (aes), fero (houarn), tra (dre), verda (glas-gwer)*
* eus ar [[yezhoù germanek]] (20% eus ar gwrizioù) :
** eus an [[alamaneg]]: *baldaŭ (a-benn nebeud), bedaŭri (keuziañ), haŭto (kroc’hen), jaro (bloaz), nur (hepken)*
** eus ar [[saozneg]]: *birdo (evn), mitingo (emvod foran), spite (daoust da), suno (heol), teamo (skipailh)*
** eus [[yezhoù germanek|meur a hini]]: *bildo (evn), fiŝo (pesk), fremda (estren), grundo (leur), halti (chom a-sav), hasti (hastañ), hundo (ki), ofta (alies), somero (hañv), ŝipo (bag), vintro (goañv)*
* eus ar [[yezhoù slavek]] :
** eus ar [[poloneg]]: *celo (pal), ĉu (daoust hag-eñ), krado (kael), luti (soudañ), mosto (*
** eus ar [[rusianeg]]: *barakti (en em zifretañ), serpo (falz), vosto (lost)*
** eus [[yezhoù slavek|meur a hini]]: *klopodi (strivañ), krom (ouzhpenn), prava (reizh, gwir)*
* eus [[yezhoù indezeuropek]] all
** eus an [[gresianeg]]: *kaj (ha), biologio (bevoniezh), politiko (politikerezh)*
** eus al [[lituaneg]]: *du (daou, div), ju (seul), tuj (diouzhtu)*

* eus yezhoù all
** eus ar [[samieg|sámi]]: *boaco, (karv-erc’h)*

=== Pennreolenn an dibab gerioù ===
== Komzerien ==
== Emsav an esperanteg ==
== Sevenadur ==
== Levrlennadur ==
==== Levrioù war an esperanteg ====
* Geriadurig esperantek-brezonek, [[Roparz Hemon]], [[1930]]
* Komprenit an Esperanteg, [[Erwan ar Menga]], [[Hor Yezh]], niv. 118, [[1978]]
** Yezhadur esperantek I
** Geriadur esperantek-brezhonek II
** Geriadur brezhonek-esperantek III
* Komprenit an esperanteg - Komprenu la esperanton, [[Merwen Runpaot]], [[Hor Yezh]], [[1993]]

==== Levrioù esperantek war ar brezhoneg ====
* *Brezhoneg ...buan hag aes - La bretona lingvo ...rapide kaj facile*, [[Per Denez]], troet gant [[Merwen Runpaot]], [[Hor Yezh]], [[1997]]

==== Levrioù divyezhek ====
* *Esploro pri la Situacio de la Bretona Lingvo en 1928* - Enklask diwar-benn stad ar brezoneg e 1928, [[Roparz Hemon]], [[1930]]
* *Kuzuligou en avel*, [[Youenn Brusk]], Emgleo Breiz

==== Levrioù brezhonek troet en esperanteg ====
* *La prezo de la elaĉetado (Priz an Daspren)*, [[Erwan ar Menga]], *troet gantañ e-unan*, Les Presses Bretonnes, [[1982]]
* *Dio estas amo*, [[Erwan ar Menga]], *troet gantañ e-unan*, Les Presses Bretonnes, [[1985]]
* *La herbo de la Virgulino* (*Geotenn ar Werc'hez*), [[Jakez Riou]], *troet gant Frédéric Le Magadure*, Liogan, [[1993]]

==== Troidigezhioù brezhonek diwar an esperanteg ====
* *Istor Gunnel*, in *Pa ne varver ket en aner*, Pelle Molin, *troet gant Pêr Denez*, [[Hor Yezh]]
* *Kereour Gwidel* (*La ŝuisto de Gwidel*), [[Erwan ar Menga]], *troet gantañ e-unan*

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20170708212439/https://lernu.net/fr Lernu, lec'hienn evit deskiñ esperanteg] 
* 
* [http://esperanto.bretonio.free.fr/brezhoneg.html Lec'hienn ar c'hengevredad Esperanto-Breizh]
* [http://www.cursodeesperanto.com.br/ Kentelioù esperanteg liesmedia da bellgargañ evit netra]
* [http://purl.org/NET/voko/revo/ REVO : geriadur esperanteg gant troidigezhioù e meur a yezh]
* [https://web.archive.org/web/20051027143216/http://www.antourtan.org/radio-2001-2004/culture/091202.html Abadenn radio war Arvorig FM gant Glaoda Milour aterset gant Roland Lavanant]
* [http://www.lemonde.fr/societe/video/2017/07/25/pourquoi-l-esperanto-n-a-pas-vraiment-conquis-le-monde_5164654_3224.html *Pourquoi l’espéranto n’a pas vraiment conquis le monde'', Le Monde 25/07/2017]
* Lec'hienn a gav abeg en esperanteg