Azeri

An **azeri**, , pe **azerbaidjaneg**, pe **azerieg** (azeri : *Azərbaycan dili, Азәрбајҹан дили*; distagadur (LFE): /azærbajʤan dili/), a zo ur yezh turkek a vez komzet e Kreiz Azia gant tro-dro da 35 milion a dud. An darn vrasañ eus ar gomzerion, ne vevont ket en Azerbaidjan (9.2 milion a gomzerion) e-lec'h m'emañ ar yezh ofisiel, met kentoc'h en Iran. Komzet e vez ivez e Dagestan, Jorjia, norzh Irak ha reter Turkia.

## Rannyezhoù
Div rannyezh pennañ ez eus:

* azeri an norzh (yezh ofisiel Azerbaidjan), komzet en Azerbaidjan ha su Dagestan dreist-holl hag ivez gant ezvroidi en Armenia, Estonia, Jorjia, Kazakstan, Kirgizstan, Rusia, Turkmenistan hag Ouzbekistan;
* azeri ar su komzet en Iran ma vez graet *türki* eus ar yezh. Komzet e vez ivez e lec'hioù 'zo eus Azerbaidjan, Irak, Siria ha Turkia.

## Doare-skrivañ ha distagadur
Betek 1929 e veze implijet al lizherenneg arabek evit skrivañ an azeri, implijet c’hoazh en Iran evit skrivañ azeri ar su. Etre 1929 ha 1938 e veze implijet al lizherenneg latin evit azeri an norzh, disheñvel he stumm diouzh al lizhereenneg latin a-vremañ avat. Etre 1938 ha 1991 e oa bet lakaet da ofisiel al lizherenneg kirillek. E 1991 e oa bet lakaet da ofisiel adarre al lizherenneg latin adstummet.

## Yezhadur

### Perzhioù hollek
Evel en holl yezhoù turkek:

* Yezh daspegel, reizh-tre he yezhadur
* Jener yezhadurel ebet
* Ger-mell ebet, daoust ha ma c’heller implijour an niverenn *bir* (‘unan’) evit merkañ an unander amstrizh
* Digemm eo an anv gwan, lakaet dirak an anv, d.s.: *çətin dərs* ('ur/ar gentel diaes', d.l.e 'diaes kentel') kv. *çətin dərslər* ('kentelioù diaes')
* Implijet lerc’hennoù, d.s.: *Əli *'ilə*** ('gant Ali')

=== Hesonerezh ===

==== [[Hesonerezh vogalennek]] ====
Daou doare ez eus evel e [[turkeg]] hervez pep [[lostger]] resis:

* '''V2''': diforc’h [[vogalenn a-dreñv|a-dreñv]]/[[Vogalenn a-raok|a-raok]] nemetken:

: Achuet ar [[Gwrizienn (yezhoniezh)|wrizienn]] gant a, o, u, ı >  a
::  d.s.: ''at'' (‘marc’h) > ''at'''lar*** (‘kezeg’)

: Achuet ar wrizienn gant e, ö, ü, i > ǝ
:: d.s.: *çǝkic* (‘morzhol’) > *çǝkic*'lǝr*** (‘morzholioù’)

* '''V4''': diforc’h [[vogalenn a-dreñv|a-dreñv]]/[[Vogalenn a-raok|a-raok]] ha [[Rontder (yezhoniezh)|ront]]/[[Rontder (yezhoniezh)|plaen]]:

: Achuet ar [[Gwrizienn (yezhoniezh)|wrizienn]] gant ı, a > ı
:: d.s.: ''qan'''dır*** (‘gwad eo’)

: Achuet ar wrizienn gant i, e, ǝ > i
:: d.s.: *yeni*'dir*** (‘nevez eo’)

: Achuet ar [[Gwrizienn (yezhoniezh)|wrizienn]] gant u, o > u
:: d.s.: ''dost'''dur*** (‘ur/ar mignon eo’)

: Achuet ar wrizienn gant ü, ö  > ü
:: d.s.: *düyü*'dür*** (‘riz eo’)

==== [[Hesonerezh kensonennel]] ====
Kemmañ a c’hell [[kensonenn]]où ‘zo ivez, dreist-holl ‘k’ e dibenn ul [[lostger]], hervez ar vogalenn a zeu diouzhtu a-raok en ur [[silabenn serr]] (achuet gant ur [[vogalenn]]) pe dirak ur vogalenn ([[silabenn digor]]), da skouer:

(Notenn: Evit an diforc’h etre vogalennoù sklaer ha teñvel s.o. ar rann 'Hesonerezh vogalennek')

* Al lostger evit merkañ an amzer-da-zont (gw. pelloc’h) : 


: Silabenn serr achuet gant ur vogalenn sklaer: -''(y)V2cV2'''k***, d.s.:
:: *gǝlmǝk* (‘dont’) > *gǝlǝcǝ*'k**dir''  (‘mont a raio’)


: Silabenn ser achuet gant ur vogalenn deñvel: -''(y)V2cV2**q***, d.s.:  
:: ''oxumaq'' (‘lenn’) > ''oxuyaca'''q'''san''  (‘lenn a ri’)


: Silabenn digor achuet gant ur vogalenn deñvel: -''(y)V2cV2'''ǧ***, d.s.  
:: *yazmaq* (‘skrivañ’) > *yazaca*'ğ**ıq''  (‘skrivañ a raimp’)


: Silabenn digor achuet gant ur vogalenn sklaer:  -''(y)V2cV2**y***, d.s.:
:: ''gülmǝk'' (‘c’hoarzhin’) > ''gülǝcǝ'''y'''ǝm''  (‘c’hoarzhin a rin’)

=== An anv ===

==== An troadoù ====
C’hwezh [[Troad (yezhoniezh)|troad]] ec’h implijer en ouzbekeg:

* [[Nominativel-akuzativel|Nominativel]]: merk ebet, d.s.: 
: ''ana'' (‘mamm, ur vamm, ar vamm’)
: ''at'' (‘marc’h, ur marc’h, ar marc’h’)

* [[Troad genitivel|Genitivel]]: merket gant al lostger ***-nV4n***, d.s.:
: ''Ev'''in''' kapı'''si*** (‘dor an ti’)
: *On*'un** ata**sı*** (‘he zad/e dad’)

* [[Nominativel-akuzativel|Akuzativel]]: merket gant al lostger ***-(n)V4***, d.s.:
: ''pǝncǝrǝ'''ni*** ( *gelir?* pe *gǝlir*'mi***? (‘Ha mont a ra?’)

===== [[Amzer-vremañ (yezhoniezh)|Amzer-vremañ]] =====

* Al lostger '''–(y)V4r''' eo merk an amzer/-mañ (y goude ur vogalenn), da skouer:

: ''gülmǝk'' (‘c’hoarzhin’) > ''gül'''ür'''ǝm'' (‘c’hoarzhin a ran’)
: ''oxumaq'' (‘lenn’) > ''oxuy'''ur'''san'' (‘lenn a rez’)
: ''gǝlmǝk'' (‘dont’) > ''gǝl'''ir*** (‘mont a ra’)
: *yazmaq* (‘skrivañ’) > *yaz*'ır**ıq'' (‘skrivañ a reomp’)
: ''danışmaq'' (‘komz’) > ''danış**ır**sınız''/''danış**ır**sız'' (‘komz a reoc’h’)
: ''görmǝk'' (‘gwelout’) > ''gör**ür**ülǝr'' (‘gwelout a reont’)


* Stumm nac’h, merket gant an [[enger]] **–mV4-**, da skouer:
(Notenn: Ret eo gwrirekaat ar rann-mañ)

: ''gülürǝm'' (‘c’hoarzhin a ran’) > ''gül**mü**rǝm'' (‘ne c’hoarzhan ket’)
: ''oxuyursan'' (‘lenn a rez’) > ''oxu**mu**rsan''(‘ne lennez ket’)
: ''gǝlir'' (‘mont a ra’) > ''gǝl**mi**r'' (‘n’ a ket’)
: ''yazırıq'' (‘skrivañ a reomp’) > ''yaz**mı**rıq'' (‘ne skrivomp ket’)
: ''danışırsınız''/''danışırsız'' (‘komz a reoc’h’) > ''danış**mı**rsınız''/''danış**mı**rsınız''  (‘ne gomzit ket’)
: ''görürülǝr'' (‘gwelout a reont’) > görmürlǝr (ne welont ket’)

===== [[Amzer-dremenet (yezhoniezh)|Amzer-dremenet]] =====

* Al lostger **-dV4** eo merk an amzer-mañ, da skouer:
(Notenn: Disheñvel eo loden eus an dibennoù personel diouzh ar re voas)

:'' gülmǝk'' (‘c’hoarzhin’) > ''gül**dü**m'' (‘c’hoarzhin a ris’)
: ''oxumaq'' (‘lenn’) > ''oxu**du**n'' (‘lenn a rejout’)
: ''gǝlmǝk'' (‘dont’) > ''gǝl**di**'' (‘mont a reas’)
: ''yazmaq'' (‘skrivañ’) > ''yaz**dı**q''  (‘skrivañ a rejomp’)
: ''danışmaq'' (‘komz’) > ''danış**dı**(nı)z'' (‘komz a rejoc'h’)
: ''görmǝk'' (‘gwelout’) > ''gör**dü**lǝr'' (‘gwelout a rejont’)

===== [[Amzer-da-zont (yezhoniezh)|Amzer-da-zont]] =====

* Al lostger **–(y)V2cV2k/q/y/ǧ** + vogalenn) eo merk an amzer-mañ, da skouer:
(Notenn: s.o. ar rann ''Hesonerezh kensonennel'' evit an diforc'h etre an dibennoù -''k/q/y/ǧ'')

: ''gülmǝk'' (‘c’hoarzhin’) > ''gül**ǝcǝy**ǝm''  (‘c’hoarzhin a rin’)
: ''oxumaq'' (‘lenn’) > ''oxu**yacaq**san''  (‘lenn a ri’)
: ''gǝlmǝk'' (‘dont’) > ''gǝl**ǝcǝk**dir''  (‘mont a raio’)
: ''yazmaq'' (‘skrivañ’) > ''yaz**acağ**ıq''  (‘skrivañ a raimp’)
: ''danışmaq'' (‘komz’) > ''danış**acaq**s(ın)ız'' (‘komz a reot’)
: ''görmǝk'' (‘gwelout’) > ''gör**əcək**lər'' (‘gwelout a raint’)


* Stumm nac’h, merket gant an [[enger]] **–mV4(y)-**, da skouer:

: gülǝcǝyǝm  (‘c’hoarzhin a rin’) > ''gül**məy**ǝcǝyǝm'' 
: oxuyacaqsan  (‘lenn a ri’) > ''oxu**may**acaqsan''  
: gǝlǝcǝkdir  (‘mont a raio’) > ''gǝl**məy**ǝcǝkdir''  
: yazacağıq  (‘skrivañ a raimp’) > ''yaz**may**aacağıq''  
: danışacaqs(ın)ız (‘komz a reot’) > ''danış**may**acaqs(ın)ız''
: görəcəklər (‘gwelout a raint’) > ''gör**məy*'əcəklər*

## Un tañva eus ar yezh
### Frazennoù talvoudus

Demat Sabahınız xeyir

Mont a ra? Necǝsiniz?

Noz vat Gecǝniz xeyrǝ qalsın

Mar plij Zǝhmǝt olmasa / Lütfǝn

Kenavo Sağ ol

Ya Bǝli

Nann Yox / Xeyr

Mat eo Oldu

Trugarez Tǝşǝkkür edirǝm / Sağ ol

Petra eo hoc'h anv?Sizin adınız nǝdir?

… eo ma anv Adım…

### Goulennoù
Piv? Kim?

Petra? Nǝ?

Pelec'h? Hara?

Penaos? Necǝ?

Pegoulz? Nǝ vaxt?

Pegement? Neçǝ?
Pe(hini)? Hansı?

### Devezhioù ar sizhun
Dilun Bazar ertəsi

Dimeurzh Çǝrşǝnbǝ axşamı

Dimerc'her Çǝrşǝnbǝ

Diriaou Cümǝ axşamı

Digwener Cümǝ

Disadorn Șǝnbǝ

Disul Bazar

### Ar mizioù

Miz Genver Yanvar 

Miz C'wevrer Fevral

Miz Meurzh Mart

Miz Ebrel Aprel

Miz Mae May

Miz Mezheven İyun

Miz Gouere İyul

Mizt Eost Avqust

Miz Gwengolo Sentyabr

Miz Here Oktyabr

Miz Du Noyabr

Miz Kerzu Dekabr

### An niveroù
Unan Bir

Daou İki

Tri Üç

Pevar Dörd

Pemp Beş

C'hwec'h Altı

Seizh Yeddi

Eizh Sǝkkiz

Nav Doqquz

Dek On

Unnek On bir

Daouzek On iki

Trizek On üç

Pevarzek On dörd

Pempzek On beş

C'hwezhek On altı

Seitek On yeddi

Tric'hwec'h On sǝkkiz

Naontek On doqquz

Ugent İyirmi

Unan-warn'n-ugent İyirmi bir

Tregont Otuz

Daou-ha-tregont Otuz iki

Daou-ugent Qırx

Tri-ha-daou-ugent Qırx üç

Hanterkant Əlli

Tri-ugent Altmış

Dek-ha-tri-ugent Yetmiş

Pevar-ugent Sǝksǝn / Hǝştad

Dek-ha-pevar-ugent Doxsan

Kant Yüz

Mil Min

Kentañ Birinci

Eil İkinci

Trede Üçüncu

Pevare Dördüncü

Pempvet Beşinci

C'hwec'hvet Altıncı

Seizhvet Yeddinci

Eizhvet Sǝkkizinci

Naovet Doqquzuncu

Dekvet Onuncu

### Disklêriadur gwirioù mab-den

Mellad 1:

* Latin
: Bütün insanlar ləyaqət və hüquqlarına görə azad bərabər doğulurlar. Onarın şüuralrı və vicdanları var və bir-birlərinə mübasibətdə qardaşlıq runhunda davranmalıdırlar.

* Kirillek
: Бүтүн инсанлар ләјагәт вә һүгугларына ҝөрә азад бәрабәр доғулурлар. Онларын шүурлары вә виҹданлары вар вә бир-бирләринә мүнасибәтдә гардашлыг руһунда давранмалыдырлар.

* Arabek
بوتون اينسانلار حيثييت و حاقلار باخيميندان دنك (برابر) و اركين (آزاد) دوغولارلار. اوس (عقل) و اويات (ويجدان) ييهﺳﻴﺪيرلر و بير بيرلرينه قارشى قارداشليق روحو ايله داوراماليدرلار.

## Keñveriadenn gant ar yezhoù turkek all

## Gwelet ivez:
* Yezhoù turkek
## Notennoù

## Levrlennadur
*  Abdoulla, K. & M. Malherbe (2008) *Parlons azerbaïdjanais*, Paris: L'Harmattan
*  Ardakç, N. (2005) *Modern Türk Dilleri Seyahat ve Konuşma Kılavuzu*, Istanbul: Geçit
*  Awde, N. & Ismailov, F. (1999) *Azerbaijani-English / English-Azerbaijani Dictionary & Phrasbook*, New York: Hippocrene(kenskritur)
## Liammoù diavaez
*  ''Omniglot'' Ul lech'ienn diwar-benn an doareoù-skrivañ
* azeri.org