open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dreistgwirioù

An **Dreistgwirioù** pe **leges privatae** a oa un doare d'ober anv eus gwirioù ouzhpenn an noblañs, ar gloer, ar c'horfadoù-micher hag ar proviñsoù er Grennamzer hag en Amzerioù modern. Sañset e oe an dreistgwirioù da vezañ gwarantoù a-enep ar galloud roueel kement ha re an noblañsoù uhel. Pa oa un aotroou o kemer ur garg e oa rediet da douiñ e vefe doujet ha difennet gantañ an dreistgwirioù. Le ar Joyeuse Entrée gant Duged Brabant pe hini roueed Bro-C'hall a oa savet gant ul lodenn o touiñ e vefe difennet an dreistgwirioù. 

Difenn an dreistgwirioù a-enep dirollentezh ar galloud roueel a oa bet e-kreiz meur a emsav pobl pe noblañs pe dispac'hioù. Gallout a reer menegiñ al Ligue du Bien public er , Emsav ar Comunidades e Kastilha ha Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz er  pe ar Fronde er .
Plonivel

**Plonivel** zo ur barrez kozh eus eskopti Kemper er Vro-Vigoudenn. Diskaret e voe gant an Dispac'h gall, ha rannet etre kumunioù Pornaleg ha Loktudi.

## Ar barrez kozh
Parrez Plonivel a oa ar vihanañ eus parrezioù baroniezh ar Pont. 

## Monumantoù
### Chapel Sant-Brieg

File:010 Plonivel.JPG|Chapel Sant-Brieg, bet iliz parrez kozh Plonivel
File:Chapelle de Plonivel (Plobannalec).JPG|Chapel Sant-Brieg
File:012 Plonivel.JPG|Chapel Sant-Brieg e Plonivel, sell diabarzh
File:014 Plonivel.JPG|Chapel Sant-Brieg, e Plonivel. Ar stern aoter, en doare barok eus dibenn an  kantved. 
File:016 Plonivel Piétà.JPG|Chapel Sant-Brieg Plonivel, piétà eus ar  kantved 
File:013 Plonivel.JPG|Chapel Sant-Brieg Plonivel, Gwerc'hez gant he mabig, eus ar  kantved
File:015 Plonivel Saint Brieuc.JPG|Chapel Sant-Brieg Plonivel, delwenn da Sant Brieg
File:017 Plonivel Saint Mélar.JPG|Chapel Sant-Brieg Plonivel: delwenn da Sant Melar
File:025 Plonivel Calvaire.JPG|Chapel Sant-Brieg Plonivel, ar c'halvar


### [[Maner Kerhoas]]

File:008 Kerhoas.JPG|Maner Kerhoas, maner un aotrou eus ar Vro Vigoudenn, eus ar 
File:009 Kerhoas.JPG|Maner Kerhoas : anv ar maner engravet war unan eus mein ar voger

## Pennadoù kar
* Loktudi.
* Pornaleg.
Chapel Sant-Fieg

Meur a **Chapel Sant-Fieg** zo e Breizh.
;Bro-Gwened
*Chapel Sant-Fieg Mêlrant e Sant-Fieg, e Mêlrant 
*Chapel Sant-Fieg Pleuwigner e Pleuwigner 
*Chapel Sant-Fieg Radeneg e Radeneg 
;Kerne
*Chapel Sant-Fieg Kraozon e Kraozon 
*Chapel Sant-Fieg ar Faoued er Faoued
;Bro-Dreger
*Chapel Sant-Fieg Gurunuhel e Gurunuhel

## Pennad kar
* Sant-Fieg
Don Michael Paul

**Don Michael Paul**, ganet d'ar 17 a viz Ebrel 1963, zo un aktour, filmaozer, skrivagner ha produer stadunanat. C'hoariet en deus er filmoù Heart of Dixie ha Rich Girl gant Jill Schoelen ha gwelet en Aloha Summer. Skrivet en deus senario Harley Davidson and the Marlboro Man. C'hoariet en deus ivez er stirad skinwel detektiv berrbad The Hat Squad e 1992 war ar chadenn CBS. C'hoariet en deus ivez ur roll penn en Models Inc. ha Robot Wars.

Sevenet en deus filmoù lies, dreist holl reoù DTV evel Half Past Dead e 2002, Lake Placid: The Final Chapter (2012), ha Tremors 5: Bloodlines e 2015 ha Death Race: Beyond Anarchy e 2018.
## Liammoù diavaez
* Don Michael Paul war IMDb
Bloody Disgusting

**Bloody Disgusting** zo ul lec'hienn internet stadunanat arbennikaet war ar filmoù spont, c'hoarioù video, bandennoù-treset, sonerezh. Brudet mat eo evit produiñ V/H/S, un antologiezh filmoù spont.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Bradley Fuller

**Bradley Fuller** zo ur produer skinwel ha filmoù stadunanat. Perc'henn eo war Platinum Dunes, gant Michael Bay hag Andrew Form.
## Filmlennadur
### Filmoù

### Skinwel

## Liammoù diavaez
* Bradley Fuller war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Simona Borioni

**Simona Borioni**, ganet e Roma d'ar 7 a viz Genver 1971, zo un aktourez skinwel ha sinema italian.

## Filmlennadur
### Filmoù
* *[[Graffiante desiderio]]* (1993)
* *[[Finalmente soli (film 1997)|Finalmente soli]]* (1997)
* *[[Senso '45]]* (2002)
* *[[Le ultime 56 ore]]* (2010)
* *[[La bella società]]* (2010)
* *[[Una notte da paura]]* (2011)
* *[[Una cella in due]]* (2011)
* *[[Il ragioniere della mafia]]* (2013)
* *[[Il camionista]]* (2016)
* *[[Mare di grano]]* (2018)
* *[[Aspettando la Bardot]]* (2018)
### Skinwel
* *[[Distretto di Polizia]]* (2002)
* *[[Vivere (soap opera)|Vivere]]* (2002-2003)
* *[[Don Matteo]]* (2004)
* *[[A voce alta (stirad skinwel)|A voce alta]]* (2006)
* *[[Questa è la mia terra]]* (2006)
* *[[Due imbroglioni e... mezzo! (film)|Due imbroglioni e... mezzo!]]* (2007-2009)
* *[[Dottor Clown]]* (2008)
* *[[Mogli a pezzi]]* (2008)
* *[[Il mistero del lago (film 2009)|Il mistero del lago]]* (2009)
* *[[Rex (serie televisiva)|Rex]]* (2009)
* *[[SMS - Squadra molto speciale]]* (2010)
* *[[Un amore e una vendetta]]* - Stirad skinwel (2011)
* *[[Le tre rose di Eva|Le tre rose di Eva 2]]* - Stirad skinwel (2013)
* *[[Un caso di coscienza (serie televisiva)|Un caso di coscienza 5]]* - Stirad skinwel (2013)
* *[[I segreti di Borgo Larici]]*, regia di Alessandro Capone - Stirad skinwel (2014)
* *[[Solo per amore (serie televisiva)|Solo per amore]]*, renet gant Raffaele Mertes ha Daniele Falleri (2015)

## Liammoù diavaez
* Simona Borioni war IMDb
Alessia Piovan

**Alessia Piovan**, ganet e Noventa Vicentina d'an 30 a viz Mae 1985, zo un top model hag aktourez italian. Ar vamm zo belgiat hag an tad italian.
## Filmlennadur
**[[La ragazza del lago]]*, sevenet gant Andrea Molaioli (2007)
**[[Nine (film)|Nine]]*, sevenet gant Rob Marshall (2009)
**[[Cam Girl]]*, sevenet gant Mirca Viola (2014)
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Alessia Piovan
* Alessia Piovan war IMDb
Tiziana De Giacomo

**Tiziana De Giacomo**, ganet e Napoli d'ar 17 a viz Gwengolo 1983, zo un aktourez italian.
## Filmlennadur
### Sinema
* *[[Il seme della discordia]]*, renet gant Pappi Corsicato (2008)
* *[[Quelle strane incomprensioni]]*, renet gant Giuseppe Cirillo (2008)
* *[[La sera della prima]]*, renet gant Loretta Cavallaro (2008)
* *[[Linea di konfine]]*, renet gant Fabio Massa (2009)
* *[[Il ragazzo che abitava in fondo al mare]]*, renet gant Mario Santocchio (2010) 	
* *[[Una donna per la vita]]*, renet gant Maurizio Casagrande (2011)
* *[[E io non pago]]*, renet gant Alessandro Capone (2012)
* *[[All'improvviso un uomo]]*, renet gant Pino Insegno (2014)
* *[[Babbo Natale non viene da Nord]]*, renet gant Maurizio Casagrande (2015)
## Liammoù diavaez
* Tiziana De Giacomo war IMDb
Anna Maria Alberghetti

**Anna Maria Alberghetti**, ganet e Pesaro d'ar 15 a viz Mae 1936, zo un aktourez ha kanerez opera stadunanat-italian. Roet e oa bet dezhi ar vroadelezh stadunanat e 1961.

## Filmlennadur

## Pezhioù-c'hoari

**[[Rose-Marie]]* (1960) 
**[[Carnival!]]* (1961) 
**[[Fanny (pezh-c'hoari)|Fanny]]* (1963; 1968)
**[[The Fantasticks]]* (1968) 
**[[West Side Story]]* (1964) 
**[[The Most Happy Fella]]* (1969) 
**[[Cabaret (pezh-c'hoari)|Cabaret]]* (1970) 
**[[Kismet (pezh-c'hoari)|Kismet]]* (1971)
**[[The Student Prince]]* (1976) 
**[[The Sound of Music]]* (1978; 1985)
**[[Side by Side by Sondheim]]* (1980)
**[[Camelot (musical)|Camelot]]* (1981)
**The Fabulous Palm Springs Follies* (2000)
**Senior Class* (2007)

## Liammoù diavaez
* Anna Maria Alberghetti war IMDb
Carolina Crescentini

**Carolina Crescentini**, ganet d'an 18 a viz Ebrel 1980 e Roma, zo un aktourez italian.
## Liammoù diavaez
* Carolina Crescentini war IMDb
Kandyse McClure

**Kandyse McClure**, ganet d'an 22 a viz Meurzh 1980, zo un aktourez suafrikan ha kanadian. Brudet mat eo bet dre he roll a Anastasia Dualla er stirad skinwel adsavet Battlestar Galactica e 2004 war ar chadenn Syfy, hag evel an Dr. Clementine Chasseur er stirad skinwel Hemlock Grove war ar chadenn Netflix.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Kandyse McClure war IMDb
Jorj Tangi

**Jorj Tangi** oa ur skrivagner brezhonek.

## Skridoù
* 1942 : *[[Grit ho testamant]]*, Gwalarn 154-155
* 1942 : *[[An Ao. Korfdir, skouer an Noterion]]*, Arvor
* 1943 : *[[Mon hag he zi]]*, Arvor
* 1943 : *[[Bihan]]*, Arvor
* 1943 : *[[Un droiad war vor]]*, Arvor
Kidnapped

**Kidnapped** zo anv meur a oberenn lennegel ha meur a film.

## Lennegezh
*"Kidnapped" (1886), romant gant Robert Louis Stevenson.
*"Kidnapped" (1887), danevell gant Rudyard Kipling.

## Filmoù
Diwar romant Stevenson
* ''Kidnapped'', film digomz (1917).
* ''Kidnapped'' (1948)
* ''Kidnapped'' (1960)
* ''Kidnapped'' (1971)
* ''Kidnapped'' (1986)
* ''Kidnapped'' (1995)

### Filmoù all
* ''Kidnapped'', ur film danat e 1935. 
* *[[Secuestrados]]*, ur film spagnol e 2010, anvet *Kidnapped* e saozneg.
* *Kidnapped: Hannah Anderson* (Mae 2015), film skinwel savet diwar istor skrapidigezh Hannah Anderson e 2013.
Justine Waddell

**Justine Waddell**, ganet d'ar 4 a viz Du 1976, zo un aktourez sinema ha skinwel suafrikan a orin saoz. C'hoariet he deus er filmoù ''The Fall'' e 2006 ha ''Chaos'' e 2005 ha roll Tess en *Tess of the d'Urbervilles* e 1998 war ar chadenn LWT hag Estella e 1999 en ''Great Expectations'' war ar BBC.
## Filmlennadur
### Sinema

### Skinwel

## Liammoù diavaez
* Justine Waddell war IMDb
Lesley-Ann Brandt

**Lesley-Ann Brandt**, ganet d'an 2 a viz Kerzu 1981, zo un aktourez suafrikan. Brandt he deus c'hoariet e meur a stirad eus Zeland-Nevez. Brudet eo bet dre ar bed evit he roll a sklavez anvet Naevia er stirad skinwel . Abaoe 2016 e c'hoari roll Mazikeen er stirad skinwel Lucifer.
## Filmoù

### Sinema

### Skinwel

### Filmigoù sonerezh

### Podcasts

## Notennoù ha daveennoù
Gotham (stirad skinwel)

**Gotham** zo ur stirad skinwel drama hag igounier stadunanat sevenet gant Bruno Heller, produet gant Warner Bros. Television ha diazezet war tudennoù embannet gant DC Comics hag a zeu eus ar frañchiz Batman. Enno e vez adkavet dreist-holl an igounier James Gordon ha Bruce Wayne. Ar stirad skinwel a oa bet skignet evit ar wech kentañ d'an 22 a viz Gwengolo 2014, hag echuet e voe d'ar 25 a viz Ebrel 2019. Aktourien ar stirad skinwel eo Ben McKenzie evel Jim Gordon ha David Mazouz evel Bruce Wayne. Ar stirad skinwel a oa bet soñjet evel un displegadenn eus yaouankiz Gordon er *Gotham City Police Department*. A-benn ar fin e oa bet ouzhpennet tudenn Bruce Wayne hag orinoù istor darn eus tud vil bed Batman, evel ar Penguin, Riddler, Catwoman, Poison Ivy, Scarecrow, Mr. Freeze, Hugo Strange, Solomon Grundy, Ra's al Ghul, Nyssa al Ghul, Bane hag ar Joker.
L'Éclair

**L'Éclair** zo anv gallek meur a dra.

## Kazetennoù gallek
* *[[L’Éclair (kazetenn)|L’Éclair]]*, kazetenn c'hall (1888-1926)
* *[[Éclair Pyrénées|L’Éclair]]*, pemdezieg eus ar strollad Sud Ouest
* *L'Éclair*, pemdezieg belgiat aet da get

## Karr-tan
* *[[L'Éclair (karr-tan)|L'Éclair]]*, karr-tan savet gant ar vreudeur Michelin en 1895, ar c'hentañ karr en ur redadeg kirri-tan a oa war pneuioù.

## Sonerezh
* *[[L'Éclair (c'hoarigan)|L'Éclair]]* (1835), c'hoarigan gant Fromental Halévy.

## Tudenn
* *Guy l'Éclair*, anv gallek Flash Gordon.

## Film
* *[[L'Éclair (film)|L’Éclair]]* film gant Mikio Naruse e 1952.

## Pennad kar
* Éclair
Louzaouenn-ar-plac'h-koant

**Louzaouenn-ar-plac'h-koant** (*Chelidonium majus*) zo ul louazaouenn implijet ouzh ar gwenaennoù.

## Anvioù
Meur a anv zo d'ar blantenn-se, evel ma c'hoarvez alies e brezhoneg.
*Gwad-melen
*Louzaouenn-an-daoulagad
*Louzaouenn-ar-gwenaennoù
*Louzaouenn-ar-gwennilied
*Louzaouenn-ar-plac'h-koant
*Sklaer
*Sklaer vras
*Yeot-ar-gwenelied
*Yeot-ar-gwenn

## Levrlennadur
*Fañch DUROS : *Herbarum Vernaculi – Lexique du nom des plantes en breton*, Éditions La Digitale, 1991
Louzaouenn-ar-pabor

**Louzaouenn-ar-pabor**, pe **Cynara cardunculus** e latin, zo ul louzaouenn hag a veze implijet he delioù da gaoulediñ al laezh. Dont a ra hec'h anv eus hini ar pabor.

## Liamm diavaez
* Les caillebottes et la chardonnette
Exmes

**Exmes** a oa ur gumun e Bro-C'hall, er rannvro Normandi, e departamant Orne, en arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
## Anv
### Stummoù skrivet
* **Uxuma, Uxuno, Civitas Uxoma** (sened-iliz 511)
* **Uxominsis** (Fortunatus, *Vita St. Germani*, 150, *MGH*, AA IV, 2)
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Exmes, e Distrig Argentan hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Trun e 1801.
### 
* Staget e voe kumunioù Chaufour ha Saint-Arnoult ouzh kumun Exmes e 1811.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas ugent gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,31 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun e 1940.
### kantved
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Aubry-en-Exmes, Avernes-sous-Exmes, Le Bourg-Saint-Léonard, Chambois, La Cochère, Courménil, Exmes, Fel, Omméel, Saint-Pierre-la-Rivière, Silly-en-Gouffern, Survie, Urou-et-Crennes ha Villebadin d'ober kumun nevez Gouffern en Auge.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieExmesSaintArnoult.jpg|Ar c'hastell.
FranceNormandieExmesEglise.jpg|An iliz katolik.
Chapelle Saint-Godegrand-et-Sainte-Opportune Exmes.jpg|Ar chapel.

* Ar c'hastell.
* Iliz katolik *Saint André*.
* Chapel *Saint Godegrand et Sainte Opportune*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.
## Melestradurezh
## Tud
An eskob kentañ a zo anvet **Litardus** (sened iliz Orlañs 511).
## Liammoù diavez
## Levrlennadur
* Nancy Gauthier ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. IX. Province ecclésiastique de Rouen (Lugdunensis Secunda)*. De Boccard. 1996
## Daveoù ha notennoù
Louzaouenn-an-daroued

**Louzaouenn-an-daroued**, pe **louzaouenn an daoulagad** (*Ficaria verna*, pe *Ficaria ranunculoides*, pe *Ranunculus ficaria*), zo ul louazaouenn implijet ouzh ar gwenaennoù.

## Anvioù all
* Sklaerig

## Notennoù
Kidnapped (Stevenson)

***Kidnapped*** ("Skrapet") zo ur romant saoznek faltazi istorel gant ar romantour skosat Robert Louis Stevenson. Kentañ ma voe embannet e oa er gelaouenn *Young Folks* etre Mae ha Gouehere 1886. Meulet eo bet gant skrivagnerien evel Henry James, Jorge Luis Borges ha Hilary Mantel. Un heuliad zo dezhañ, anvet *[[Catriona]]*, embannet e 1893.

E-kreiz ar saozneg e kaver tammoù divizoù e skoteg Izeldirioù Bro-Skos.

E-kichen an anv berr roet d'al levr ez eus un titl hiroc'h : *Kidnapped: Being Memoirs of the Adventures of David Balfour in the Year 1751: How he was Kidnapped and Cast away; his Sufferings in a Desert Isle; his Journey in the Wild Highlands; his acquaintance with Alan Breck Stewart and other notorious Highland Jacobites; with all that he Suffered at the hands of his Uncle, Ebenezer Balfour of Shaws, falsely so-called: Written by Himself and now set forth by Robert Louis Stevenson.*

## Ar romant

*Kidnapped* a c'hoarvez e-kreiz darvoudoù meur eus an  e Bro-Skos, ha meneg zo ennañ eus *[[Muntr Appin]]*, e 1752, ur muntr c'hoarvezet goude emsavadeg ar Jakobited e 1745. Kalzik a dudennoù istorel zo, evel hini Alan Breck Stewart.

Istor ur c'hrennard 17 vloaz, David Balfour, e Bro-Skos, an hini eo (Balfour e oa anv-tiegezh mamm Stevenson). Marvet eo e dud, emzivad eo, ha prest eo da vont da redek ar bed. Ul lizher zo bet roet dezhañ gant pastor Essendean (anv ar barrez), an Aotrou Campbell, da gas d'an *House of Shaws* e Cramond, m'emañ eontr David, Ebenezer Balfour, breur d'e dad, o chom.
Louzaouenn-an-teil

**Louzaouenn-an-teil** pe *Fumaria* e latin zo ul louzaouenn meur a seurt anezhi hag a vez e bleuñv adal Ebrel betek kreiz an hañv er parkeier pe war lez an hentoù. Hervez Olivier de Serres e ra chug ar plant gouelañ d'an dud, evel ma ra ar moged.
Os Lusíadas

***Os Lusíadas*** (distaget []) zo ur meurgan portugalek skrivet gant Luís de Camões hag embannet evit ar wech kentañ e 1572. Sellet a reer ouzh an oberenn-se evel an hini bouezusañ en istor al lennegezh portugalek. Er meurgan-se e veuler an ergerzher Vasco da Gama (1469–1524) en doa nevez-kavet un hent da vageal betek Indez. Dek kan zo e-barzh *Os Lusíadas* ha 1 102 boz zo en holl.

En oberenn eo meulet beajoù moraerien Portugal er  hag er . Keñveriet eo bet *Os Lusíadas* ouzh meurganoù bras evel an *[[Aeneis]]* gant ar barzh latin Vergilius (Iañ kantved kent JK) pe c'hoazh an *[[Ilias]]* henc'hresianek gant Homeros. Skrivet e voe gant Camões pa oa hennezh en harlu e Macau. Moullet e voe e 1572, tri bloaz goude distro ar barzh da Bortugal.

## Liammoù diavaez

* Wikimammenn, testenn glok e portugaleg
Aleksandrin

Un **aleksandrin** zo un anv roet d'ur werzenn liessilabennek : daouzeksilabennek e galleg, trizeksilabennek e poloneg, pevarzeksilabennek e spagnoleg.

## An aleksandrin gallek
Er werzenn daouzeksilabennek c'hallek e vez rannet ar werzenn e div lodenn geit a 6 silabenn peurvuiañ, hervez ar patrom 
o o o o o o | o o o o o o&emsp;(o = silabenn ; | = dambaouez)

*Qui vers de riche istoire* | *veut entendre et oïr,*
*Pour prendre bon example* | *de prouece acueillir,*

(Div werzenn gentañ *Le roman d'Alexandre*)
 

## Orin
Kentañ ma voe implijet ar werzenn daouzeksilabennek e galleg a voe e kentel *[[Roman d'Alexandre]]* gant Lamberz li Torz e Châteaudun  e-tro 1170, a gonter peurvuiañ. Koulskoude e oa bet implijet ivez un 30 vloaz bennak a-raok e *[[Le Pèlerinage de Charlemagne à Jérusalem]]*, e-tro 1140.


*Franceis sont en la chambre,* | *si on veüt les liz ;*
*Chascuns des doze pers* | *i at ja le soen pris*

(Div werzenn gentañ *Le roman d'Alexandre*)
 

## An aleksandrin spagnolek
An *alejandrino* spagnolek zo ur werzenn a bevarzek silabenn, rannet dre an hanter, 7 ha 7 silabenn, deuet diwar an hini c'hallek.


*Señores, si quisiéredes* | *mio serviçio prender,*
*querríavos de grado* | *servir de mio mester:*
*deve, de lo que sabe,* | *omne largo seer;*
*si non, podrié en culpa* | *e en riepto caer.*

(Kentañ poz al *Libro de Alexandre*)
 

## Notennoù
Alexandre de Bernay

**Alexandre de Bernay**, anvet ivez a-wechoù « Alexandre de Paris », ganet war-dro 1150 e Bernay, ha marvet war-dro 1190, zo ur skrivagner norman eus an .

Skrivañ a reas *[[Li romans d'Alixandre]]*, ur varzhoneg a 16 000 gwerzenn daouzeksilabennek diwar-benn Alesant Veur, ma lavare eo gantañ e voe ijinet an aleksandrin gallek daouzeksilabennek.

## Oberennoù
* *Le Roman d'Alexandre* 
* *L'Ystoire de la belle Helayne de Constantinople, mère de Saint Martin de Tours en Tourraine, et de Saint Brice, son frère*
Li romans d'Alixandre

***Li romans d’Alixandre*** zo un dastumad mojennoù, 16 000 gwerzenn ennañ, skrivet en  diwar-benn taolioù-kaer Alesant Veur.
Back to Bataan

***Back to Bataan*** zo ur film brezel stadunanat embannet e 1945 e gwenn-ha-du. Mare istorel ar film eo an Eil Brezel-bed. Ar film zo bet savet gant RKO Radio Pictures, produet gant Robert Fellows, ha sevenet gant Edward Dmytryk. An aktourien eo John Wayne hag Anthony Quinn. Er film e vez taolennet darvoudoù (lod gwirion, lod ijinet) e-kerzh Emgann Bataan (1941–42) war enezenn Luzon er Filipinez. Titl orin ar film a oa *The Invisible Army*.
## Istor
E 1945 e voe saveteet prizonidi kamp japanat Cabanatuan gant soudarded US Army Ranger. Er film e taoler ur sell war miz Meurzh 1942 ha gourenez Bataan e Filipinez.
## Liammoù diavaez
* Back to Bataan war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
36 ore all'inferno

***36 ore all'inferno*** ("36 eurvezh en ifern"), *36 Hours to Hell* e ditl saoznek, zo ur film birvidik ha brezel italian embannet e 1969. An aktourien bennañ eo Richard Harrison ha Pamela Tudor.
## Liammoù diavaez
* ''36 ore all'inferno'' war IMDb
O Que É que a Baiana Tem?

***O Que É Que a Baiana Tem?*** ("O petra he deus ar vaouez eus Bahia ?") zo ur ganaouenn bortugalek savet gant Dorival Caymmi e 1939 ha kanet gant ar ganerez vrazilian Carmen Miranda er film *[[Banana da Terra]]* er bloaz-se end-eeun. Goude-se e voe kanet gant Carmen Miranda e Broadway en arvest anvet *The Streets of Paris* etre 1939 ha 1940, hag er film *[[Greenwich Village]]* e 1944.​

Enrollet e voe ivez gant Carmena Miranda e 1966 evit an albom *[[O Que é Que a Baiana Tem? (albom)   |O Que É que a Baiana Tem?]]*.
Film brezel

**Film brezel** a vez graet eus un doare filmoù, eus ur rann eus ar sinema. Filmoù istorel int lec'h ma vez taolennet oberezhioù brezel, dre aer, war vor, war zouar. Lodennoù emgann ar film eo ar re diazez. An temoù diskouezet a zo ar stourm, dreistbevañ ha tec'hout, kamaladiezh etre soudarded, an aberzh, dizenelezh ha dibouezh ar brezel, dilec'hioù ar brezel war ar gevredigezh ha kudennoù moral ha denel ganet adal ar brezel.  

An doare filmoù-se zo liammet don gant istor an . Broioù zo evel Sina, Indonezia, Japan, pe Rusia o deus un hengoun filmoù brezel, liammet ouzh o istor met gant stummoù disheñvel hervez ar vro. Eus filmoù birvidik betek dramaoù istorel pe istorioù karantez brezel, lies eo isrannoù an doare filmoù-se.
Leven Rambin

**Leven Alice Rambin**, ganet d'ar 17 a viz Mae 1990, zo un aktourez stadunanat. Anavezet eo evit bezañ c'hoariet hanter-c'hoar Lily Montgomery hag Ava Benton en *[[All My Children]]* hag evit he rolloù er stiradoù skinwel *[[Grey's Anatomy]]* ha *[[Gone (stirad skinwel)|Gone]]*, met ivez en **', ''[[One Tree Hill (stirad skinwel)|One Tree Hill]]'', ''[[Wizards of Waverly Place]]'', ha **'. C'hoariet he deus ivez er film skiant-faltazi *[[The Hunger Games (film)|The Hunger Games]]* (2012) evel Glimmer eus an District 1. Gwelet eo bet ivez er film moliac'h *[[Percy Jackson: Sea of Monsters]]* (2013).
## Filmlennadur
### Filmoù

## Liammoù diavaez
* Leven Rambin war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Andrew Form

**Andrew Form** zo ur produer filmoù stadunanat. Brudet eo evel produer ar filmoù Friday the 13th, Teenage Mutant Ninja Turtles, ha The Purge. Kenkrouer an embregerezh embann filmoù Platinum Dunes eo, gant Michael Bay ha Bradley Fuller.
## Liammoù diavaez
* Andrew Form war IMDb
O Que é Que a Baiana Tem? (albom)

**O Que é Que a Baiana Tem?** zo un albom portugalek gant ar ganerez vrazilian Carmen Miranda e 1966. 

## Kanaouennoù ar bladenn
#Querido Adão	
#O Que é Que a Baiana Tem?
#Balancê	
#Quem Canta, Seus Males Espanta	
#Gente Bamba	
#Pra Fazer Você Chorar	
#Roda Pião	
#Duvi-d-o-dó	
#O Dengo Que a Nega Tem	
#Ninguém Tem Um Amor Igual ao Meu	
#Pelo Amor Daquela Ingrata	
#Deixa Esse Povo Falar
Constantin Film

**Constantin Film AG** zo un embregerezh alaman produiñ hag embann filmoù diazezet e München. An embregerezh, ur skourr eus Highlight Communications AG, eo an embanner ha sevener filmoù dieub brasañ en Alamagn.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Herbert Langley

**Herbert Langley** (1888–1967) a oa ur c'haner opera (baritone) saoz brudet e penn kentañ an . Goude-se e oa bet aktour e meur a film mut saoz, hag en un nebeud filmoù gant son. Bez e oa tad ar rener skeudenniñ brudet Bryan Langley.
## Filmlennadur a-vras

## Liammoù diavaez
* Herbert Langley war IMDb
Joschka Fischer

**Joseph Martin Fischer**, anavezetoc'h evel **Joschka Fischer**, ganet d'an 12 a viz Ebrel 1948, zo ur politikour alaman eus strollad ar Re C'hlas. Bet eo ministr an aferioù estren ha beskañseller ar vro e gouarnamant Gerhard Schröder etre 1998 ha 2005.
James Ramsay MacDonald

**James Ramsay MacDonald** (12 Here 1866 – 9 Du 1937) a oa ur politikour eus Breizh-Veur hag a voe Kentañ Ministr ar Rouantelezh Unanet, e penn ur gouarnamant eus kostezenn al Labour e 1924 hag adarre e 1929-1931. Eus 1931 da 1935 e voe e penn ur gouarnamant a unvaniezh vroadel, ennañ Mirourien hag un nebeud tud eus al Labour. Abalamour d'an dra-se e voe skarzhet Ramsay MacDonald eus kostezenn al Labour, daoust ma oa bet unan eus ar saverien anezhi.

Ramsay MacDonald, asambles gant Keir Hardie hag Arthur Henderson, a voe unan eus saverien al *Labour Party*. E penn ar gostezenn-se e voe a-raok 1914, hag adarre adalek 1922, goude un troc'h abalamour ma oa enebet ouzh ar Brezel-bed Kentañ. Eus ur familh baour eus Bro-Skos e oa, mab d'un devezhour ha d'ur vatezh. Eñ e voe ar C'hentañ Ministr kentañ eus Strollad al Labour.

## Liammoù diavaez
*James Ramsay MacDonald el lec'hienn Number10.gov.uk
Lidl

**Lidl Stiftung & Co. KG**, zo ur chadenn gourmarc'hadoù alaman diazezet e Neckarsulm, en Alamagn. En holl emañ perc'henn war 10 000 stal dre Europa hag e Stadoù-Unanet Amerika. Penn bras ar chadenn eo Dieter Schwarz, hag a zo perc'henn ivez war ar chadenn Handelshof ha war ar gourmarc'hadoù Kaufland. Lidl zo e kevezerezh gant ar chadenn alaman Aldi dre ma 'z int damheñvel ha war ar memes lec'hioù, betek er Stadoù-Unanet.
Tulsi Gabbard

**Tulsi Gabbard**, ganet d'an 12 a viz Ebrel 1981, zo ur bolitikourez stadunanat. Bez eo ivez ur major en Army National Guard eus Hawaii. Dilennet eo bet e 2012, ar c'hentañ ezel Hindouat eo eus ar C'hongress. Gabbard he deus embannet he devoa c'hoant da vezañ lakaet war ar renk gant ar Strollad Demokratel evit dilennadeg prezidant ar Stadoù-Unanet Amerika e 2020. Gant se eo ar c'hentañ maouez bet soudardez hag a glask bezañ dilennet e penn ar vro.
Barclays

**Barclays plc** zo un ti-bank hag un embregerezh servijoù arc'hantaouiñ treuzvroadel a orin saoz, diazezet e Londrez. Ouzhpenn ar postañ arc'hant pe arc'hantaouin, Barclays zo savet gant pevar skourr : merañ arc'hant personel an dud, arc'hant en tiez-eskemm, postañ arc'hant ha merañ arc'hant kevredadoù bras.
Body Power

**Body Power** zo ur strollad italo disco savet e 1984 gant Paul Bizz (Gian Paolo Bissolino) ha Mark Taylor.

## Pladennoù pennañ
* 1985 : *Dancing in the Tears*
* 1986 : *Nothing*
* 1988 : *It's a Life*
* 1991 : *Everybody Physical* (gant mouezh Gianni Coraini)

## Liammoù diavaez
* Ur poltred anezho
*  etreweladenn gant Paul Bizz
Maria Theresia Elisabeth Aostria

**Maria Theresia Elisabeth Aostria** (1762-1770 e Vienna) a oa merc'h kentañ Joseph II an Impalaeriezh Santel hag e bried Maria Isabella Bourbon-Parma.
Pierpaolo Zoppo

**Pierpaolo Zoppo**, ganet d'ar 27 Ebrel 1963 ha marvet d'ar 16 Even 2012, oa ur soner power electronics italian.

E penn an ti-embann *[[Aquifer Sodality]]* e oa.

## Kasedoù
;*Pierpaolo Zoppo*
* 1984 : *Necrosi Statica* (Kased C46)
* 1984 : *2nd Movement* (Kased C60, *[[Recloose Organisation]]*)
;*Mauthausen Orchestra*
* 1982 : *Mauthausen Orchestra* (Kased C60, *Aquilifer Sodality*)
* 1983 : *Necrofellatio* (Kased C60, *Aquilifer Sodality*)
* 1983 : *2nd Movement* (Kased C60, *Aquilifer Sodality*)
* 1983 : *Conflict* (Kased C60, / *Aquilifer Sodality*)
* 1983 : *Dedicated To J. Goebbels* (Kased C60, *Aquilifer Sodality*)
* 1983 : *Murderfuck* (Kased C45, *Aquilifer Sodality*)
* 1984 : *Mafarka* (Kased C60, *Aquilifer Sodality*)
* 1984 : *Bloodyminded* (Kased C60, *Aquilifer Sodality*)
* 1984 : *Vernichtung Lebenunwerten Leben* (Kased C60, *Aquilifer Sodality*)
* 1985 : *Anal Perversions* (Kased C60, *Aquilifer Sodality*)
* 1985 : *They Never Learn!* (Kased C60, *Aquilifer Sodality*)
* 1986 : *Host Sodomy* (Kased C45, *Aquilifer Sodality*)
;Lyoto Music (gant Pietro Mazzocchin)
* 1984 : *Lyoto Music* (Kased C60, *Aquilifer Sodality*)

## Liamm diavaez
* Ur poltred anezhañ
Smells Like Teen Spirit

**Smells Like Teen Spirit** eo kentañ kanaouenn ar bladenn Nevermind, gant ar strollad grunge stadunanat Nirvana, embannet e 1991. Savet e voe nebeut amzer a-raok ma vefe enrollet ar bladenn Nevermind. Anv ar ganaouenn zo deuet eus ur murlivadur gant Kathleen Hanna, ur gamaladez da Kurt Cobain, kaner Nirvana, en e gambr e-kerzh ur fest. Ar murlivadur a embanne « Kurt smells like Teen Spirit » ha kredet en devoa-eñ e oa an droienn *Teen Spirit* evel un damveneg anarkour. En gwirionez, en gouezet en doa goude ma vefe embannet ar single, e gamaladez he devoa just adkemeret anv ar c'hwezh vat *Teen Spirit* a implije e amourous eus ar mare Tobi Vail. Al lusk zo bet kopiet war stil ar strollad Pixies.

## Kred
* Kurt Cobain – kan, gitar
* Dave Grohl – bateri
* Chris Novoselic – Gitar-boud
Naza (raper)

**Naza** pe **Jean-Désiré Dimitri Sosso Dzabatou** eus e anv gwirion, ganet d'ar 26 a viz Mae 1993 en Amiens, zo ur raper gall a orin eus Kongo.
## Yaouankiz
Naza zo ganet en Amiens. E dud a oa dilojet e Creil (Oise). Pa oa yaouank e kleve alies sonerezh Kongo Koffi Olomide, Fally Ipupa, e dud a zalc'he un "Nganda" pe ti-debriñ en lingala.

Kamalad Cédric Matéta Nkomi, lesanvet Keblack, an daou gall-kongolat o doa bevet e Creil a labour alies asambles abaoe.
Maurizio Bianchi

**Maurizio Bianchi**, ganet d'ar 4 Du 1955 e Pomponesco, zo ur soner power electronics italian.

## Kasedoù
;Sacher-Pelz
* 1979 : *Cainus* (*[[Marquis Tapes]]*)
* 1979 : *Venus* (*Marquis Tapes*)
* 1979 : *Cease to Exist* (*Marquis Tapes*)
* 1980 : *Velours* (*Marquis Tapes*)
;MB / Maurizio Bianchi
* 1980 : *Mectpyo Blut* (*[[Mectpyo Sounds]]*)
* 1980 : *Gene P*
* 1980 : *Atomique Tape*
* 1980 : *Cold Tape* (*[[YHR]]*)
* 1980 : *Voyeur Tape* (*YHR*)
* 1980 : *Industrial Tape*
* 1980 : *NH/HN*
* 1980 : *I.B.M.*
* 1980 : *Computers S.p.A.*
* 1980 : *Com. SA* (*Mectpyo Sounds*)
* 1980 : *Dicembre 1980*
* 1981 : *Technology* (*Mectpyo Sounds*)
* 1983 : *S.F.A.G, 81* (*[[Broken Flag]]*)
* 1983 : *Aktivitat* (*[[Tegal Records]]*)

## Pladennoù
;MB / Maurizio Bianchi
* 1981 : *Symphony For A Genocide* (LP, *[[Sterile]]*)
* 1982 : *Menses* (LP, *Mectpyo Sounds*)
* 1982 : *Neuro Habitat / Mörder Unter Uns* (LP, *Mectpyo Sounds*)
* 1982 : *Regel* (LP, *Mectpyo Sounds*)
* 1982 : *Mectpyo Bakterium* (LP, *[[DYS]]*)
* 1983 : *Das Testament* (LP, *Mectpyo Sounds*)
* 1983 : *The Plain Truth* (LP, *Broken Flag*)
* 1983 : *Endometrio* (LP, *Mectpyo Sounds*)
* 1983 : *Carcinosi* (LP, *Mectpyo Sounds*)
* 1984 : *Armaghedon* (LP, *Mectpyo Sounds*)
;Leibstandarte SS MB
* 1981 : *Triumph of the Will* (LP, *[[Come Org.]]*)
* 1982 : *Weltanschauung* (LP, *Come Org.*)
SARS-CoV-2

An **Novel coronavirus 2019** (anvet da gentañ **2019-nCoV**), lesanvet **Kurunviruz Wuhan**, zo ur viruz hag a zegas ur c'hleñved a gurunviruz : ar COVID-19. Degas a ra kudennoù bras er benvegad analañ. Abeg kleñved-red Wuhan eo e 2019–20, hag ar bedreuziad kurunviruz a heul anezhañ e 2020.

Darn eus an dud klañv zo bet liammet ouzh ur marc'had an anevaled, ar viruz a vefe deuet eus loened. Keñveriet eo bet spis ar c'hurunviruz-se gant kleñvedoù all ha tostik-tost eo ouzh ar SARS-CoV (79.5%) ha Kurunviruz al logod-dall (96%). Dre ar studiadennoù-se e c'heller soñjal e vefe liammet neuze ar c'hurunviruz eus Wuhan ouzh al logod-dall.

## Penaos e treant ar c'horf
Poreañ a ra ar viruz ar c'helligoù en ur mont tre dre un endokitoz.

## Pennadoù kar
* Kleñved-red Wuhan
Miguel de Unamuno

**Miguel de Unamuno**, ganet e 1864 e Bilbao ha marvet e 1936 e Salamanca, a oa ur barzh ha skrivagner spagnolek, ha kelenner gresianeg ha latin e skol-veur Salamanca.
Windisch

**Windisch** a zo ur gumum e Suis, e kanton Aargau, e distrig Brugg.

## Douaroniezh
War ur beg etre ar stêr Aar hag ur pleg ar Reuss emañ Windisch

## Anv
;Henimpalaeriezh roman
* *Vindonissa* (Tacitus, *Hist*. IV, 70)
* *Vicani Vindonissenses* (79 goude J.-K. CIL XIII, 5195)
* *Vindonissa* (*Taolenn Peutinger*, skejenn III/5)
* *Vindonissa* (*It. Ant*., 251, 6)
;Impalaeriezh roman izel ha Krennamzer uhel
* *(Campi) Vindonii* (*Pan. lat.* VII, 4)
* *Vindonissae (Campos)* (ibid. 6)
* *Castrum Vindonissense* (*Not. Gall.*)
* *Civitas Vindonisse, Vindoninse, Vindonissensis* ... (ibid.)
* *Episcopus Civitatis Vindonensis*, 517 (*Conc. Gall*. II)
* *Episcopus Civitatis Vindionensium*, 541 (ibid.)
* *Episcopus Ecclesiae Vindunensis*, 549 (ibid.)

## Ardamezioù

## Istor
**Windisch** zo bet da gentañ e proviñs *[[Belgica]]*, ha goude e *[[Germania Superior]]*. Un oppidum keltiek e oa eno.

Goude distruj an arme roman e koadeg Teutoburg, er bloaz 9 kent J.K., e voe savet ur c'hamp roman e Windisch evit al *Legio XIII Gemina*.

Da vare an impalaer Klaod (41-54), e keñver ergerzhadegoù Enez Vreizh, *Legio XIII Gemina* a zo kaset da *Poetovio* (Pettau), e bro Pannonia. En e lec'h e Winsdich a zeu *Legio XXI Rapax*, o tont eus *Vetera* (Xanten).

War-lerc'h al *Legio XXI Rapax*, goude brezel diabarzh 67-70, e teuas al *Legio XI Claudia Pia Fidelis*.

Al *Legio XI* a voe kaset da *Dacia* er bloaz 101. Echu e oa gant ur c'hamp lejion e Windisch. Ur *vicus* (= kêriadenn), a gemeras neuze lec'h ar c'hamp.

## Monumantoù ha traoù heverk

Restr:Vindonissa.jpg
Restr:Koenigsfelden.jpg


## Tud
* an eskob **Bubulcus** (sened-iliz Epaone, 517)
* an eskob **Gramatius** (senedoù-iliz Clermont, 535 hag Orleañs, 541 ha 549)
* an eskob **Ursinnas**

## Liammoù diavez

* Windisch en ''Dictionnaire Historique de la Suisse''

## Levrlennadur

## Notennoù
M26 Pershing

An **M26 Pershing** a oa un tank ponner/ tank etre eus an United States Army. Anv an tank zo deuet diwar hini ar jeneral John J. Pershing, a oa e penn an nerzh stadunanat en Europa e-kerzh ar Brezel-bed kentañ. Implijet e oa bet e fin an Eil Brezel-bed e-pad Aloubadeg Alamagn ha dreist-holl e-pad Brezel Korea.

## Skeudennoù

Tanks at the USS Alabama - Mobile, AL - 001.jpg|An tank ponner M26 Pershing
M26 Fireball.jpg|An T26E3 lesanvet *Fireball*, distrujet gant un Tiger I e-pad un trap. An obuz 88 mm en deus treuzet ar vantell.
M26 Pershing at Remagen.png|Un M26 Pershing o tennañ war difennoù alaman a-dreñv ar Roen.
M26 Pershing Seoul 1950.jpg|Tank M26 Pershing e Brezel Korea, amañ e-kerzh Eil Emgann Seoul. Kelc'hiet eo gant prizonidi Norzhkorea.
James Callis

**James Nicholas Callis**, ganet d'ar 4 a viz Even 1971, zo un aktour saoz. Brudet eo bet o c'hoari an Doktor Gaius Baltar er stirad skinwel adsavet *[[Battlestar Galactica (stirad skinwel 2004)|Battlestar Galactica]]* kement hag er ministirad ivez. C'hoariet en deus ivez Tom, gwellañ kamalad Bridget Jones, en *[[Bridget Jones's Diary (film)|Bridget Jones's Diary]]* ha *[[Bridget Jones: The Edge of Reason]]*. Adkemeret en doa ar memes roll e 2016, en *[[Bridget Jones's Baby]]*. Kemeret en deus perzh ivez er stirad skinwel *[[Eureka (stirad skinwel SUA)|Eureka]]*, war Syfy, e 2010. E 2017 e oa mouezh Alucard evit stirad skinwel Netflix *[[Castlevania (stirad skinwel)|Castlevania]]*, diazezet war ar c'hoari video gant ar memes anv.
Machete (film, 2010)

**Machete** zo ur film exploitation ha birvidik stadunanat embannet e 2010, sevenet ha skrivet gant Robert Rodriguez hag Ethan Maniquis. Diazezet eo war an dudenn Machette eus ar frañchiz Spy Kids. Ar film zo un ouzhpennadur d'ar filmig tañva faos anvet heñvel evit ar film Grindhouse gant Rodriguez ha Quentin Tarantino e 2007. Machete zo ur film B doare *Grindhouse*, hag er film e vez adkavet lodennoù eus ar filmig tañva.

Aktourien bennañ ar film eo Danny Trejo, Robert De Niro, Jessica Alba, Don Johnson, Michelle Rodriguez, Steven Seagal, Lindsay Lohan, Cheech Marin ha Jeff Fahey. Ar wech kentañ eo da Danny Trejo c'hoari an dudenn. Evit Steven Seagal eo ar wech kentañ ma vez skignet ur film gantañ er sinema abaoe 2002 gant ar film Half Past Dead. 

Machete zo bet embannet e Stadoù-Unanet Amerika gant 20th Century Fox hag embregerezh Rodriguez, Troublemaker Studios, d'an 3 a viz Gwengolo 2010. Ur film da heuilh zo bet embannet anvet Machete Kills, renet gant Rodriguez e-unan, hag a zo bet embannet d'an 11 a viz Here 2013.
## Aktourien
* Danny Trejo evit Machete Cortez, un ez poliser eus an FBI mojennel marvus hag arbennikaet
* Robert De Niro evel ar Senedour John McLaughlin, ur politikour e kampagn oc'h implij ar ouennelouriezh a-enep an enbroidi maez lezenn er vro
* Jessica Alba evel Sartana Rivera, "un ofiser polis eus an enbroañ en entremar war politikerezh ar vro, etre ar Gwir hag ober ar pezh a soñj d'he familh bezañ mat." Alba a c'hoari ivez c'hoar gevell Sartana en un nebeud lodennoù bet lamet eus ar film.

## Liammoù diavaez
* Machete war IMDb
* Machete war Rotten Tomatoes
Electra hag Elise Avellan

**Electra Amelia Avellan** hag **Elise Isabel Avellan** (gevellezed gwir), ganet d'an 12 a viz Eost 1986, zo aktourezed venezuelat. Brudet int bet evit o rolloù "Crazy Babysitter Twins" e 2007 er film Grindhouse hag evel ar c'hlañvdiourezed "Mona and Lisa" e Machete, ur film eus 2010. Electra hag Elise o deus bet adkemeret ar rolloù-se e 2013 er film Machete Kills, un heuliad d'an hini kentañ. Ganet int e Caracas, e Venezuela. An tad zo breur da Elizabeth Avellan, ur broduerez filmoù, hag a oa bet gwreg Robert Rodriguez. Ar vamm a oa bet top-model hag aktourez. Ar gevellezed o deus pozet asambles evit golo Maxim e spagnoleg.
## Liammoù diavaez
* Electra Avellan war IMDb
* Elise Avellan war IMDb
Eil Emgann Seoul

**Eil Emgann Seoul** a oa bet un emgann taer etre nerzhioù Aozadur ar Broadoù Unanet ha re Norzh Korea a-benn adpakañ Seoul e fin miz Gwengolo. 40 000 soudard a oa gant Su Korea hag an ABU evit talañ ouzh ur 7000 bennak a Norzhkoreaned. Kollet e oa bet gant SUA 313 den marvet ha 1433 den gloazet. Gant Sukorea e oa bet 50 den marvet ha 200 den gloazet. Norzhkorea he doa kollet milieroù a soudarded lazhet, gloazet ha prizoniet.

## Disoc'h
Goude an emgann, polis Sukorea a oa kroget da lazhañ trevourien hag o familhoù dre ma vijent komunourien pe harperien Norzhkorea. Graet e vez Lazhadeg kav Goyang Geumjeong ha Lazhadeg Namyangju eus an torfedoù brezel-se.

## Levrlennadur
* ''Battle of the barricades, Us Marines in the capture of Seoul'', koronal Joseph H.Alexander, embannadurioù MIL (USMC)
## Liammoù diavaez
* Recapturing Seoul war Korean War Legacy Foundation
Lazhadeg Namyangju

**Lazhadeg Namyangju** (koreaneg : 남양주 민간인학살 ("lazhadeg Namyangju"), Hanja : 南楊州民間人虐殺, ("lazhadeg tud Su Yangzhou") zo ul lazhadeg a oa bet graet gant Polis Republik Korea ha bezenoù lec'hel eus Seoul ha tro-war-dro etre miz Here 1950 ha penn-kentañ 1951 e Namyangju, e distrig Gyeonggi-do. En holl e oa bet lazhet ouzhpenn 460 a dud. En o zouez e oa 23 bugel dindan 10 vloaz.

Goude an trec'h e fin Eil Emgann Seoul, pennoù bras Republik Korea o devoa roet an urzh da harzañ ha lazhadegañ hiniennoù gant o familhoù dre ma oant sañset bezañ komunourien pe harperien Korea an Norzh. E-kerzh al lazhadeg, Polis Republik Korea en doa bet lazhadeget trevourien e Goyang Geumjeong ivez nepell diouzh hini Namyangju.

D'an 22 a viz Mae 2008, Kengor ar Wirionez hag an Adunvanadur *([[Truth and Reconciliation Commission (Republik Korea)|Truth and Reconciliation Commission]])* en doa goulennet groñs gant gouarnamant Republik Korea en em zigareziñ evit al lazhadeg ha sikour da gaout ul lid-enoriñ evit ar c'houzañvidi.
Avenches

**Avenches** zo ur gumun hag ur gêrig eus Suis, e Kanton Vaud, e distrig La Broye-Vully.

## [[Lec'hanvadurezh]]
* *Aventicum* (Tacitus, *Hist.* I, 68)
* *Colonia Pia Flavia Constans Emerita (Helv)etio(r)um Foederata* (*CIL* XIII, 5089)
* *Avantikon* (Klaudios Ptolemaios, II, 9, 10)
* *Aventicum Heletiorum* (*[[Tabula Peutingeriana|Taolenn Peuntinger]]*, segm. 111/2)
* *Aventiculum Helvetorium* (*It. Ant.* 352,4)
* *Aventicum* (Amm. Marcell. XV. 11, 12)
* *Civitas Helvetorium, id est Aventicus* (Not. Gall. IX)
* *Aventica* (Gregor Teurgn, *Liber vitae patrum*, 1)
* *Aventicum Civitatem* (Fredegarius, II, 36)
* *Aventeco Civitate* (ibid.)
* *Aventicum ... Wibili Cuinomento* (Fredegarius, II, 40)
* *Aventeco* (moneiz, {{VIIvet kantved)

## Ardamezioù

## Istor
Avenches a voe da gentañ e *[[Belgica]]*, ha goude e *[[Germania Superior]]*, ha goude c'hoazh e proviñs *Maxima Sequanorum*.

## Monumantoù ha traoù heverk

Avenches VD - Römische Amphitheater und Schloss.jpg|Kelc'hva roman
Amphitheater Avenches.JPG|Kelc'hva roman
Theater-avenches.jpg|C'hoariva roman
Schloss Avenches.JPG|Ar c'hastell
Hôtel de ville Avenches VD.jpg|Ti-kêr
Avenches, church st marie-madeleine - ch.jpg|Iliz Mari-Madalen


## Tud
* Marius Avenches, eskob ha kronikour e dibenn ar .
Euporie

**Euporie** a zo un anv deuet eus an henc'hresianeg hag a c'hall bezañ
* ur adstumm da Euporia, anv unan eus an Eurioù, ha doueez ar fonnusted, e mojennoù Hellaz kozh ;
* Euporie, anv ul loar en-dro d'ar blanedenn Yaou.
Ken Laszlo

**Ken Laszlo** (Gianni Coraini), ganet d'an 18 Gouere 1954 e Firenze, zo ur soner italo disco.

## Pladennoù pennañ
* 1984 : *Hey Hey Guy*
* 1985 : *Tonight*
* 1986 : *Don't Cry*
* 1987 : *1.2.3.4.5.6.7.8*
* 1987 : *Glasses Man*
Edwin Morgan

**Edwin George Morgan** (ganet d'ar 27 a viz Ebrel 1920 ha marvet d'an 19 a viz Eost 2010) a oa ur barzh ha troer skosat. E 1999 e oa bet anvet da varzh ofisieel kêr Glasc'ho, hag e 2004 e voe anvet da v-*Makar*, pe barzh broadel, Bro-Skos.

Ganet e voe Edwin Morgan e Glasc'ho ha tremenet en doa e yaouankiz e An Ruadh-Ghleann (Rutherglen), e-kichen Glasc'ho. Mont a reas da skol-veur Glasc'ho e 1937. E-pad an Eil Brezel-bed e voe arbennour a goustiañs ha tremen a reas amzer er Royal Army Medical Corps. Ne echuas e studioù nemet e 1947. Goude e kelennas er skol-veur, ma chomas betek 1980.

Bez' e oa Edwin Morgan unan eus ar *Big Seven* ("ar seizh bras"), ar seizh barzh skosat anavezetañ eus an , asambles gant Hugh MacDiarmid, Robert Garioch, Norman MacCaig, Iain Crichton Smith, George Mackay Brown ha Somhairle MacGill-Eain.

Mervel a reas d'an 19 a viz Eost 2010, d'an oad a 90 vloaz.
Bro Kalanel

**Bro Kalanel** a zo un terouer dañs war harzoù ha Kernev ha Treger.

## Tachenn
En em ledañ a ra war 5 kumun : Kalanel, Plourac'h ha Pluskelleg evit al lodenn a Gernev, Ar Chapel-Nevez ha Lohueg evit al lodenn a Dreger. Kalanel hag he c'humunioù amezek eo ar c'humunioù-se. En *Atlas Breizh*, koulskoude, n’eo nemet ar c'humunioù a Gernev, Kallag en o zouez ouzhpenn, a ya d’ober ar vroig.

## Dañs
Ur stumm eus an dañs-tro, anvet bremañ gavotenn Kalanel, eo an dañs a zeu eus bro Kalanel.

## Banniel

N'eus banniel ofisiel ebet evit Bro Kalanel, koulskoude eo bet kinniget unan gant Mikael Bodlore-Penlaez bet savet diwar ardamezioù kêr Kalanel. Ne reer ket kalz gantañ avat.

## Notennoù
Unvaniezh Latin

An **Unvaniezh Latin** (UL) zo ur gevredigezh etre-stadoù a oa bet savet e 1954 dre emglev Madrid evit reiñ bri d'ar yezhoù ha pobloù romanek. E 2012 ec'h eo aet da get.
## Stadoù ezel
;Galleg *(Français*)
* 
* 
* 
* 
* 
;Italianeg *(Italiano)*
* 
* 
;Katalaneg *(Català, Valencià)*

;Portugaleg *(Português)*

;Roumaneg *(Română)*
* 
* 
;Spagnoleg *(Castellano, Español)*

## Arvesterien
Broioù zo ha ne oant ket izili a oa arvesterien: 
*Argentina 
*México 
*Vatikan 
*Urzh Malta
Guess What!

**Guess What!** zo ur manga seinen birvidik treset gant Ubik ha gant un istor gant Abendsen. Kroget eo an embann e Japan e 2016, hag e Breizh e Genver 2020 gant Ki-oon. 7 levrenn a ya d'ober an heuliad manga en holl.
## Istor
Metropolenn Hasgar a zo rannet e karterioù hervez pinvidigezh an dud. Er c'harterioù kornôg, ar re baourañ, ez eus un haroz o tont war wel anvet Guess What! Ur maskl-gaz, sonerezh en divskouarn, difenn a ra gant feulster ar re baour ha munut.
## Liammoù diavaez
* Guess What ! war lec'hienn Ki-oon
## Notennoù ha daveennoù
Carol Iañ

**Carol I** (20 Ebrel 1839 – 10 Here 1914), priñs Hohenzollern-Sigmaringen, a voe e penn Roumania etre 1866 ha 1914. Dilennet e voe da briñs (*Domnitor*) Priñselezhioù Unanet Moldavia ha Valakia d'an 20 a viz Ebrel 1866, goude diskar ar priñs Alexandru Ioan Cuza. 

Pa darzhas ar brezel etre Rusia ha Turkia (1877-1878), e roas Carol skoaz da Impalaeriezh Rusia hag embannet e voe dizalc'hted Roumania, a gemeras lec'h Priñselezhioù Unanet Moldavia ha Valakia, d'an 9 a viz Mae 1877. Diwezhatoc'h en em anvas Carol da roue Roumania, d'ar 26 a viz Meurzh 1881. Gant skoazell an impalaer gall Napoleon III e pignas ar priñs Carol war an tron, daoust da enebiezh an Impalaeriezh Otoman ha da zisfiz Impalaeriezh Aostria-Hungaria hag Impalaeriezh Rusia. Roue kentañ ar vro e oa, hag an hini kentañ eus un tiegezh hag a oa da ren betek 1947, pa zeuas Roumania da vezañ ur republik.

Gantañ e voe renet arme Roumania e-pad ar Brezel etre Turkia ha Rusia ha gantañ e voe renet ar soudarded eus an arme rouman ha rusian e-pad seziz Plevna. Gant feur-emglev Berlin, goude trec'h Rusia war an Impalaeriezh Otoman, e 1878, e voe anavezet da vat dizalc'hted Roumania. 

Dindan ren Carol I e voe frankiz a-walc'h e Roumania ha tamm-ha-tamm e voe savet ur stad stabil. 

Dimeziñ a reas Carol d'ur briñsez alaman, Elisabeth Wied, d'ar 15 a viz Du 1869. Ur verc'h o devoe, Maria, hag a varvas da dri bloaz hanter. Carol n'en devoe bugel all ebet, ar pezh a dalveze e oa e vreur Leopold a oa da gaout ar gurunenn war e lerc'h. Met e 1880 e voe dilezet e wir gant Leopold. Mab henañ Leopold, ar priñs Wilhelm a zilezas e wir d'ar gurunenn ivez e 1886, ha neuze en em gavas an hêrezh gant an eil mab, Ferdinant, a zeuas da vezañ roue goude marv Carol I.
Augst

**Augst** a zo ur gumun eus Suis, e kanton Basel-Landschaft, e distrig Liestal.

## Douaroniezh
E-kichen kember ar Roen hag an Ergolz emañ Augst.

## Anv

### Hen-impalaeriezh roman
* **Colonia Raurica** (*CIL*, X, 6087)
* **Colonia P(aterna) P(ia Appolin)aris (Augusta E)merita (Raur)ica** (*AR* 2000, 1030)
* **Colonia Rauriaca** (*Hist. Nat*. IV. 106)
* **Rauricum Oppidum** (*Hist. Nat.* IV, 79)
* **Augousta Rhaurikon** (Ptolemaios, II, 9, 9)
* **Augusta Rauracum** (*It. Ant.* 253, 7)
* **Rauracis** (*ibid*. 251, 7)
* **A(ugusta) R(aurica)**, bonn *milia-pasuuum* war ribl ar Rhin, etre Mumpf ha Stein (CIL XIII 9077 = XVII, 596)

### Impalaeriezh roman izel
* **Rauracum** (Amm. Marcell. XIV, 10, 6)
* **Rauraci** (id. XV, 11, 11; XVI, 11, 2; XVIII, 2, 16)
* **Castrum Rauracense** (*Not. Gall*. IX, 9)
* **Augusta** (Gregor a Ravenna, 4, 26)

### Gerdarzh
* ***Rauraci*** ː anv ar bobl, staliet ivez e *Basilia* / Basel
* ***Augusta*** ː lesanv an impalaer

## Ardamezioù

## Istor
* **Augst** e oa pennlec'h ur geoded, e proviñs *[[Belgica]]* da gentañ, *[[Germania Superior]]* da c'houde.

Restr:CH-Augst BL — Römermuseum — Silverware — 2012-09-09.jpg|Mirdi roman
Restr:Augst - Villa Clavel auf Castelen 03.jpg
Restr:2014-Augst-Augusta-Raurica-Theater.jpg|Teatr roman


## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavez

## Levrlennadur

## Daveoù ha notennoù
Karin Dor

**Karin Dor**, ganet **Kätherose Derr**, d'an 22 a viz C'hwevrer 1938 hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Du 2017, a oa un aktourez alaman brudet. Brudet e oa e fin ar bloavezhioù 1960. Roll brudetañ Karin Dor e oa bet hini ar Bond girl Helga Brandt er film James Bond You Only Live Twice (1967).
## Liammoù diavaez
* Karin Dor war IMDb
Ursula Andress

**Ursula Andress**, ganet d'an 19 a viz Meurzh 1936, zo un aktourez skinwel ha sinema, top model ha sex symbol eus Suis. Gwelet eo bet e filmoù stadunanat, saoz hag italian. Brudet spontus e oa bet evit he roll evel James Bond girl, Honey Ryder, er c'hentañ film James Bond, Dr. No. Gwelet eo bet ivez evel Vesper Lynd el luadenn eus James Bond anvet Casino Royale.
Jean-Michel Blanquer

**Jean-Michel Blanquer**, ganet e Pariz e 1964, zo ur politikour gall, bet ministr an Deskadurezh.

E dad hag e vamm zo ganet en Alger . Divorset eo.

Goude e studioù e voe kelenner-enklasker e Skol-veur Panthéon-Assas e 1992, e Skol-veur François-Rabelais e 1994, hag en Institut d'Études Polítiques e Lille e 1996. E 1998 e voe anvet e penn an Institut des Hautes Études d’Amérique Latine. Etre 2004 ha 2006 e voe rektor Akademiezh Gwiana c'hall, hag etre 2007 ha 2009 en Akademiezh Créteil. E 2009 e voe anvet da rener meur an deskadurezh dindan ar ministr Luc Chatel. E 2013 e teuas da vezañ prezidant an ESSEC Business School. 

## Ministr
Hag e 2017 e voe anvet da Vinistr an Deskadurezh, e gouarnamant kentañ Emmanuel Macron.

Abaoe m'eo ministr en deus komzet meur a wech a-enep kelennadur ar brezhoneg : e miz Mae 2019 e oa savet a-enep ar c'helenn dre soubidigezh er skolioù Diwan ; hag e miz C'hwevrer 2020 en doa kemeret ar gaoz er Vodadenn Vroadel a-enep kinnig-lezenn Paul Molac. n'eo ket bet dislâret ar ministr gant e gentañ ministr na gant e brezidant.

## 2022
N'eo ket bet adkemeret evel ministr an deskadurezh

Klasket en deus ur bastell-vro ma c'hallje mont war ar renk da vont da gannad. Goulennet en deus digant ur gannadez eus e strollad leuskel he lec'h gantañ, en aner. neuze eo aet da lakaat e anv e pastell-vro Montargis ha korbellet eo bet.

## Notennoù