open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vincenzo Castaldi

**Vincenzo Castaldi** a zo bet ganet d'an 15 a viz Mae 1916 e Marradi (Italia) ha marvet d'an 6 a viz Genver 1970 e Firenze (Italia) .

Mestrc'hoarier echedoù italian.

E 1936 e voe anvet Mestr gant an FSI (Kevre Italian an Echedoù) hag e 1950 Mestr Etrebroadel gant ar FIDE (Kevre Etrebroadel An Echedoù).

Trec’h e voe e seizh kampionad Italia: 
* 1936, 
* 1937, 
* 1947 a-gevred gant Cherubino Staldi, 
* 1948, 
* 1952 a-gevred gant Alberto Giustolisi ha Federico Norcia, 
* 1953,
* 1959.

Vincenzo Castaldi a voe Kampion Italia er c’hoari pellechedoù e 1956.

## '''Div bartienn'''

Chomet eo brudet an div bartienn-mañ, bet gounezet gant Vincenzo Castaldi:

* **Vincenzo Castaldi – [[Savielly Tartakower]] (Stockholm, 1937)**

1.e4 e5

2.Mf3 d6

3.d4 Mf6

4.Mc3 Mbd7

5.Me2 Me7

6.0-0 h6

7.b3 c6

8.Mb2 Dc7

9.Dd2 g5

10.Tfd1 Mf8

11.dxe5 dxe5

12.Mxe5 Fe6

13.Mb5 Db8

14.Da5 Fd8?

15.Txd8+ Qxd8

16.Mc7+ **1-0**

* **[[Max Euwe]]—Vincenzo Castaldi (Venezia, 1948)**

1.e4 e6

2.d4 d5

3.Mc3 Mf6

4.Fg5 Fb4

5.e5 h6

6.Fd2 Fxc3

7.bxc3 Me4

8.Dg4 g6

9.h4 c5

10.Fd3 Mxd2

11.Rxd2 Mc6

12.Th3 cxd4

13.cxd4 Db6

14.Mf3 Fd7

15.Thh1 O-O-O

16.Thb1 Da5+

17.Re2 f5

18.Df4 Dc3

19.Th1 g5

20.hxg5 hxg5

21.Dxg5 Thg8

22.De3 f4

23.Dd2 Mxd4+

24.Mxd4 Dxd4

25.Tab1 Txg2

26.Rf3 Tdg8

27.Tb4 Txf2+

28.Dxf2 Dxb4

29.Dxa7 Tg3+

30.Re2 Te3+

31.Rd1 Rc7

32.Fe2 Db1+

33.Rd2 Txe2+

34.Rxe2 Dxh1

35.Da5+ b6

36.Da7+ Rd8

37.Dxb6+ Re8

38.Db8+ Rf7

39.Dc7 De4+

40.Rd1 Da4

41.Dd8 Rg6

42.Df6+ Rh5

43.Df7+ Rg4

44.Dg6+ Rh4

45.Dh6+ Rg3

46.Dg5+ Rf2

47.Dh4+ Re3

48.De1+ Rd4 **0-1**

## Liamm diavaez
* E c'hoari e Chess Games
Republik Poblel Soviedel C'horezm

Ur Republik Soviedel berrbad e oa **Republik Poblel Soviedel C'horezm** 
(ruseg: Хорезмская Народная Советская Республика) bet savet diwar ez-C'hanelezh C'hiva e miz C'hwevrer 1920 ha disklêriet ez-ofisiel d'ar 26 a viz Ebrel.
 
Treuzfeurmet e oa bet d'an 20 a viz Here 1923 e **Republik Sokialour Soviedel (RSS) C'horezm** (ruseg: Хорезмская Социалистическая Советская Республика). 

Ne badas RSS C'horezm muioc'h evit bloaz, rak d'an 10 a viz Here 1924 e oa bet isrannet etre RSS Ouzbekistan, RSS Turkmenistan hag OE Karakalpak pa oa bet adaozet Kreiz Azia gant an Unaniezh Soviedel hervez ar broadoù.

## Gwelit ivez
* Republik Poblel Soviedel Bouc'haran
Kuzul Dispac'hel da C'hortoz Polonia

Krouet e oa bet **Kuzul Dispac'hel da C'hortoz Polonia** 
(poloneg: *Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski*, diverret: *Polrevkom*; ruseg: diverret Польревком) e miz Mezheven 1920 gant Rusia Soviedel a-benn kouiñ **Republik Sokial Soviedel (RSS) Polonia** da heul. 
 
Divizet e oa bet krouiñ ar *Polrevkom* d'an 23 a viz Mezheven 1920 e Moskov gant "Burev Polonia" ar Volcheviked. Kemeret e oa bet an diviz-se e-kreiz ar berc'hioù graet d'ar mare-se gant an Arme Ruz er brezel etre an Unaniezh Soviedel ha Polonia o soñjal krouiñ ur veleztradurezh evit takadoù Polinia deuet dindan beli URSS. Disklêriet e oa bet neuze e oa "da c'hortoz" ar C'huzul Dispac'hel-se rak ur wezh ma vije bet trec'h da vat Soviediz e vije bet lakaet dindan beli Strollad Komunour Labourerion Polonia.

En em vodañ a reas ar *Polrevkom* evit ar wzh kentañ d'ar 24 a viz Mezheven e Smolensk, ha staliet e oa bet sêz ar C'huzul eno en un tren gwarezet-mat hag a loc'has buan-ha-buan betek Minsk (d'ar 25 a viz Mezheven), war-lerc'h da Wilno (d'ar 27 a viz Mezheven) hag a-benn ar fin da v-Bialystok d'an 30 a viz Mezheven 1920. Eno e oa bet staliet sêz ar C'huzul da vat hag embannet e oa bet un disklêriadur diwar-benn e balioù.

Setu roll izili ar C'huzul:
* Julian Baltazar Marchlewski (kadoriad) 
* Feliks Dzierzynski (penn "de facto") 
* Feliks Kon
* Edward Próchniak (sekretour) 
* Józef Unszlicht

D'an 22 a viz Eost 1920 e kuitaas ar *Polrevkom* Bialystok adarre ha skeiñ war-Minsk ha pa oa bet trec'h Poloniz war an Arme Ruz e oa bet nullet kazi kerkent war-lerc'h.
Luskad Rannvro Savoia

Al **Luskad Rannvro Savoia** (Galleg Mouvement Région Savoie) a zo ur strollad politikel a stourm evit krouidigezh ur rannvro velestradurel distag e Savoia. Krouet e voe e 1972 gant an diveliour Max Molliet, dre unaniezh Kelc'h an Annonciade hag Klub Savoiz Savoia.

Adalek ma oa bet dilennet Benoît Bro d'ar burev politikel e miz Mae 1999 eo kevreet gant ar C'hevread Savoiat. Alen Favro a zo e penn bremañ ha difenn a ra an arpitaneg a zo ur darn bouezus eus ar sevenadur savoiat hervezañ.

E 2007 he-deus kinniget 7 danvez-kannad d'an dilennadegoù lezenel met gounezet he-eus nebeutoc'h eget 0,1% ar mouezhioù.

Unan eus izili diazezer eus Rannvroioù ha pobloù a-gengred hag eus Emglev Libr Europa eo.

## Gwelet ivez

Le Portable
Savoie

**Savoie** zo un anv gallek, deuet diwar anv Savoia. 

*hini ur gontelezh (da gentañ) hag un dugelezh dizalc'h, gwelout Dugelezh Savoia
*hini daou zepartamant gall:
**Savoie (departamant)
**Haute-Savoie
*La Savoie , ur sizhunieg
Elamiteg

An **elamiteg** a zo ur yezh varv komzet e reter eus ar pezh a zo hiziv Iran, en Henamzer. Yezh ofisiel an impalaeriezh elamit ha, war-he-lerc'h, an Impalaeriezh ac'hemenid e oa. War-dro amzer aloudabeg Aleksandr Veur a voe skrivet an destenn diwezhañ en elamiteg, met diwezhatoc'h e voe komzet moarvat, marteze betek deroù ar Grennamzer.

## Doare skrivañ

Hervez ar marevezh e voe skrivet an elamiteg gant tri skritur disheñvel :

* Ar rak-elamitek a zo an doare skrivañ koshañ implijet en Iran. Gantañ e rejod e-pad ur marevezh berr (w-d 3100 - 2900 K J-K). Tablezennoù-pri a oa bet kavet e meur a lec'h e Iran. Krediñ a reer en-doa en em furmet diwar un eilstumm eus ar skritur gennheñvel abred. War-dro 1.000 sin zo ennañ, ha krediñ a reer e oa dam-logografek. Evel ne oa ket bet digejet n'ouzer ket hag e oa implijet evit notenniñ an elamiteg pe ur yezh arall.
* An elamiteg linennek a zo ur skritur implijet en un nebeud enskrivadurioù hervekel. An arkeologour gall François Desset en deus embannet er bloavezhioù 2010 ha 2020 studioù hag a brou e oa an elamiteg linennek ur reizhiad skrivañ fonetek hepken, evel lizherenneg latin da skouer, hag an hini koshañ er bed a seurt-se a anavezomp. 
* An elamiteg gennheñvel a voe implijet etre 2500 kt J-K ha 331 kt J-K. Un eilstumm eus an Akadianeg gennheñvel e oa. 130 a sinoù a endalc'he, kalz nebeutoc'h eget darn vrasañ ar skriturioù gennheñvel arall.

## Liammoù gant yezhoù arall

N'en deus an elamiteg darempred ebet gant ar familhoù-yezh eus ar rannvro. Amprestet en deus e zoare-skrivañ digant ar sumerieg, met n'eo ket kar d'ar yezh-se tamm ebet.

## Daveennoù
1202

*Diwar-benn bloavezh *'1202*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1202|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1202]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1202|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1202]]*

__NOTOC__
Naoz

Ar san naturel ma red ennañ un dourredenn eo an **naoz**. En ur ster strishoc'h eo an naoz ur ganol da gas dour betek ul lec'h bennak, ur vilin da skouer.

Er stêrioù bras e weler an naoz vihan e-lec'h ma red an dour etre riblennoù aes da welet ha gant nebeut cheñchamantoù live mizioù-pad. D'an aliesañ e vez kognet an dour gant ar riblennoù naturel, dezho ul live uheloc'h eget live krenn an dour. Un naoz vras d'ar stêrioù a vez a weler leuniet gant an doureier kresket bras o live ha beuzet an douaroù a bep tu. Bez e c'heller gwelout an naoz vihan, hini ar stêr e prantadoù hep glaveier puilh, hag an naoz vras e-lec'h ma tiruilh an doureier, war ul ledennad bras a-wechoù.

Evit mirout an traoñiennoù eus an dourioù-beuz-se ez eus bet savet chaoserioù (pe savioù-douar) a-hed meur a stêr evit he c'hanoliañ.

Chaoserioù a zo bet savet a-hed al Liger a zo ken uhel ha ken ledan ma c'hellont dougen ur hent bras warno.

Koulskoude e lavarer ma yafe dourioù al Liger drezo pe a-us dezho e vije beuzet kant miliadoù a diez savet e naoz vras ar stêr.
Repino

**Repino** (ruseg: Ре́пино, betek 1948 Куо́ккала "Kouokkala" diwar ar finneg: *Kuokkala*) kêr a Rusia, nepell diouzh Sankt Peterbourg; e Finland edo betek 1940.

## Tud dibar
* Mic'hail Botvinnik, mestrc'hoarier echedoù rusian, bet ganet e Repino.
Republik Sokialour Soviedel Lituania-ha-Bielorusia

Ur Republik Soviedel berrbad e oa **Republik Sokialour Soviedel Lithuania-ha-Bielorusia** (lituaneg: Lietuvos-Baltarusijos Tarybinė Socialistinė Respublika; byelaruseg: Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка; ruseg: Литовско-Белорусская ССР) bet krouet e 1919 war un takad ennañ bremañ Byelarus ha reter Lituania. Padout a reas ar Republik ur seizh miz bennaket a-raok ma oa bet staget lodenn korñôg an takad ouzh Polonia.

Tec'hel a reas an Alamaned ac'halesont e miz Kerzu 1918 ha d'ar 21 a viz Genver 1919 e oa disklêriet RSS Bielorusia, staget war-lerc'h ouzh was declared, which in combination with the RSS Lituanian ha diwar unvaniezh an div republik-se e oa bet savet Republik Sokialour Soviedel Lituania-ha-Bielorusia (diverraet **Litbel**) d'ar 27 a viz C'hweverer 1919. 

E penn ar Republik e oa Kazimir Tsic'hhovskiy ha Vintsas Mitskyavitchous-Kapsoukas.

Er penn-kentañ e oa bet lec'hiet kêrbenn ar Republik e Vilna (pe Vilnius). E miz Ebrel e oa bet dilec'hiet betek Minsk pa oa bet trec'h Arme Polonia war ar gêr-se e penn-kentañ ar brezel etre an Unaniezh Soviedel ha Polonia, ka kaste e oa bet a-benn ar fin da Smolensk e miz Ebrel 1919. 

Nullet e oa bet RSS Lituania-ha-Bielorusia d'ar 25 a viz Eost 1919 ur wezh ma oa bet trec'h war an holl takad-se armeoù Polonia, an Entente, Lituania hag Alamagn. 

E 1920 e oa bet staget ur rann eus Byelarus ouzh Polonia keit ha m'ac'h eas ul lodenn all da sevel Republik Sokialour Soviedel Bielorusia.
Arzhig du

***Arzhig Du*** zo ur rummad levrioù a gont buhez un arzhig du gant e vamm hag e dad, evit bugale eus 2 da 4 bloaz.

Krouet e oa bet an istorioù e galleg da gentañ gant Danièle Bour, an oberourez. *' Petit Ours Brun* e oa an anv gallek.

E brezhoneg int bet lakaet gant Arno Elegoet ha Loeiz Elegoet. Gant Bannoù-Heol int embannet.

Embannet e oa bet an istorioù en ur gelaouenn c'hallek evit ar vugale anvet *[[Pomme d'Api (magazine)|Pomme d'Api]]* adalek 1979. 
Abaoe 1993 e vezont embannet gant Bayard e stumm albomoù.

*Petit Ours Brun* a c'haller gwelout ivez e filmoù berr skeudennoù-bev er chadenn skinwel France 5. Kavet e vezont e brezhoneg ivez war www.brezhoweb.com.

## Burutellerezh
Lod tadoù ha mammoù a gav eo familh a c'hiz kozh a weler en istorioù, en doare ma'z eo gwisket an tudennoù ha rannet al labour etre mamm ha tad en ti. Koulskoude e reont berzh, en div yezh, ha n'eo ket nec'het ar vugale gant prederioù ar seurt-se .

## 2014
Mae 2014: 12 levrig nevez embannet.

## Notennoù
Bannoù-Heol

**Bannoù-Heol** zo un ti-embann brezhonek krouet e 1999 e Kemper gant Arno Elegoed. 

## Embannadurioù
*Boulig ha Billig
*Thorgal
*Titeuf
*Arzhig du

## Produadurioù all

* Puzzles

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Bannoù-Heol
Republik Poblel Soviedel Bouc'haran

Anv Ouzbekistan gwechall e oa **Republik Poblel Soviedel Bouc'haran** 
(ruseg: Бухарская Народная Советская Республика), ur Republik Soviedel berrbad bet krouet war takad ez-Emiratelezh Bouc'hara e 1920 hag aet da get e 1924 pa oa bet enbarzhiet e RSS Ouzbekistan.

Disklêriet e oa bet ar Republik Poblel d'an 8 a viz Here 8 1920 gant Fayzoulla C'hodjaev ouzh he fenn.

Adalek an 19 a viz Gwengolo betek ar 27 a viz Du 1924 e veze graet **Republik Soviedel Sokialour Bouc'haran** (ruseg: Бухарская Социалистическая Советская Республика) outañ (Bukharan SSR; Russian: ) ha pa oa bet adwelet ar bevennoù e 1924 e oa bet votet gant ar Republik nullañ ar Republik Sokialour-se ha dont da vezañ ul lodenn eus RSS Ouzbekistan nevez-kroeut.

An darn vrasañ eus an takad a oa bet gwechall Republik Poblel Soviedel Bouc'haran a zo bremañ en Ouzbekistan gant tammoù bihanoc'h all e Tadjikistan ha Turkmenistan.

## Gwelit ivez
* Republik Poblel Soviedel C'horezm
RSSE Alamaned ar Volga

Unan eus republikoù an Unaniezh Soviedel e oa **RSSE Alamaned ar Volga** (ruseg: Автономная Советская Социалистическая Республика Немцев Поволжья; alamaneg: *Autonome Sozialistische Sowjet-Republik der Wolga-Deutschen*), bet disklêriet ez-ofisiel d'ar 6 a viz Genver 1924.

E kêr Engels (anvet betek 1931 evel *Pokrovsk*) e oa ar gêr-benn ma veve enni ul lodenn vras eus Alamaned Rusia - betek kazi 1,8 milion a dud e 1897.

Da geñver Brezel Diabarzh Rusia e stourmas meur a Alaman eus ar Volga gant an Arme Wenn, ha kastizet e voe Alamaned ar Volga da heul gant an Arme Ruz. Betek un drederenn eus ar boblañs a varvas gant an naon goude ar brezel.

Laosket e oa bet an holl brizonidi da vont pa oa bet disklêriet ar Republik Emren ha lakaet e oa bet e pleustr politikerezh URSS anvet *[[korenizatsiya]]* dre reiñ lusk d'an alamaneg ha dre glask lakaat alamanegerion e postoù ofisiel uhel. E 1939 e veve 605.500 Alaman a-orin er Republik.

Deroù an eil Brezel Bed a lakaas fin d'ar Republik Emren avat ha gant gouarnamant an Unaniezh Soviedel e voe disklêriet e oa an holl Alamaned a-orin enebourion ar Stad. 

Muioc'h-mui e veze heskinet an Alamaned a-orin gant Rusianed hag o deveze aon raze. D'an 28 a viz Eost 1941 e oa bet embannet gant Jozef Stalin un dekred o nullañ ar Republik Emren hag o kas holl Alamaned ar Volga d'an harlu e RSS Kazac'hia ha Siberia.

Goude ar Brezel e oant bet rediet da sinañ kevratoù o touiñ na zistrofent biken da dakad ar Volga.

War wellaat ec'h eas an traoù goude ma oa aet Stalin da anaon avat, hag embannet e oa bet un eil dekred e 1964 oc'h anzav he doa pobl Alamaned ar Volga gouzañvet krizderioù hep abeg ebet gant ar Stad Soviedel.

Goude ma 'c'h eas an Unaniezh Soviedel da get e tec'has kuit meur a Alaman a-orin ha mont a rejont da Alamagn, daoust ma ne veze ket komzet nemeur a alamaneg gante dre vras. 

Er bloavezhioù 1990 avat e oa bet lakaet diaezetoc'h gant gouarnamant Alamagn evit ma 'c'h aje Rusianed a-orin alaman mont d'en em staliañ en Alamagn pa ne oant ket gouest da gaozeal alamaneg.
Modoù kevregañ

**Modoù kevregañ** a reer eus  modoù gwereañ ar stlennoù war ar skramm e-keñver an despizadur hag an niver a livioù.

Derc'hennañ a reont e-mod-se galloudegezh ur gartenn gevregañ d'ardeiñ munudoù ur skeudenn pe c'halloudegezh ur skramm d'o wereañ.

## Ar modoù kevregañ
* **MDA** (*Monochrome Display Adapter*) : mod gwereañ an unvezioù gwereañ unliv eo, danzeet e 1981. Pourchaset e veze gant MDA ur gwereañ mod testenn 80 bann dre 25 rez. Nodoù ASCII e veze gwereet nemetken gant ar mod-se. Diamzeret bremañ.
* **CGA** (*Color Graphic Adapter*) : deut e oa er-maez e 1981 evel MDA war en dro gant ar PC (Personnal Computer). Gant ar mod-se e veze tu gwereañ an nodoù e mod testenn arwellet gant pevar liv. Ur gwereañ e mod-kevregañ o reiñ an tu da wereañ ar pikseloù gant pevar liv gant un despizadur a 320 x 200 piksel a gevaraeze ar mod-se ouzhpenn.
* **EGA** (*Enhanced Graphic Adapter*) : danzeet e derou ar bloavezh 1985 e roe an tu da wereañ 16 liv gant un despizadur a 640 x 350 piksel.
* **VGA** (*Video Graphics Array*) : danzeet e 1987. Kevaraezañ a ra ur gwereañ 720 x 400 piksel e mod testenn pe unan 640 x 480 piksel e mod kevregañ 16 liv e zespizadur. Moaien 'zo ivez gwereañ 256 liv gant un despizadur a 320 x 200 piksel (anvet ivet MCGA - Multi-Color Graphics Array). Ar mod gwereañ izek eo deut da vezañ evit ar PCoù. 
* **XGA** (*eXtended Graphics Array*) : danzeet e 1990 gant IBM, e veze pourchaset gant ar mod-se ur gwereañ 800 x 600 piksel gant 16 milion liv pe 1024 x 768 piksel gant 65536 liv.
* **SVGA** (*Super Video Graphics Array*) : ur mod kevregañ eo hag a ro an tu da wereañ 256 liv gant despizadurioù a 640 x 200 piksel, 640 x 350 piksel pe 640 x 480 piksel. Moaien 'zo ivez gwereañ gant despizadurioù a 800 x 600 piksel pe 1024 x 768 piksel hogen o wereañ nebeutoc'h a livioù war an dro.
* **VESA** (*Video Electronic Standard Association*) : da skoueriekaat ar modoù kevregañ, pezh a rae diouer, e voe ar genderc'herien pennañ oc'h en em vodañ da grouiñ ur c'henseurterezh : ar VESA.
* **SXGA** (*Super eXtended Graphics Array*) : despizet gant ar c'henseurterezh VESA e ro an tu ar mod SXGA da wereañ gant un despizadur a 1280 x 1024 piksel ha 16 milion liv. E ratio a zo 5:4.
* **UXGA** (*Ultra eXtended Graphics Array*) : despizadur a 1600 x 1200 gant 16 milion liv.
* **WXGA** (*Wide eXtended Graphics Array*) : despizadur a 1280 x 800 gant 16 milion liv.
* **WSXGA** (*Wide Super eXtended Graphics Array*) : despizadur a 1600 x 1024 gant 16 milion liv.
* **WSXGA+** (*Wide super eXtended Graphics Array*) : despizadur a 1680 x 1050 gant 16 milion liv.
* **WUXGA** (*Wide Ultra eXtended Graphics Array*) : despizadur a 1920 x 1200 gant 16 milion liv.
* **QXGA** (*Quad eXtended Graphics Array*) : despizadur a 2048 x 1536 gant 16 milion liv.
* **QSXGA** (**Quad Super eXtended Graphics Array'') : despizadur a 2560 x 2048 gant 16 milion liv.
* **QUXGA*' (*Quad Ultra eXtended Graphics Array'') : despizadur a 3200 x 2400 gant 16 milion liv.
Merano

**Merano** en italianeg, **Meran** (LFE: /me'ra:n/) en alamaneg, a zo ur gumun hag ur gêr eus Italia gant 35&nbsp;119 annezad (2004) e proviñs emren Bozen-Bolzano (Su Tirol).

Yezhoù komzet gant poblañs Meran e 2001:
* 51,50 % alamaneg
* 48,01 % italianeg
* 0,49 % ladineg
S/2003 J 2

**S/2003 J 2** eo anv da c'hortoz ul loarenn gilgradek direizh eus Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol-veur Hawaii e voe dizoloet e 2003. An hini pellañ eus loarennoù Yaou eo.
Kentañ marevezh etre Henegipt

Kentañ marevezh etre Henegipt (o vont mui pe vui eus -2180/-2140 da -2022) a zo al lodenn eus istor Egipt etre ar Rouantelezh kozh hag ar Rouantelezh krenn. 5 tierniezh a voe e pad ar prantad-se: eus ar  d'an . Elfenn heverkañ ar prantad-se a zo gwanadur galloud ar roue ha kreñvadur tiernoù an nomoù. Ar re-mañ a veze anvet gant ar faraoned e pad ar Rouantelezh kozh, met a grouas tierniezhioù emren hag herezhel tamm-ha-tamm. Ar prantad a voe ivez un amzer a brezel etre Goueled Egipt (an tierniezhioù IX ha X gant o c'herbenn e Herakleopolis) ha Gorre Egipt (an tierniezh XI, gant he c'herbenn e Teba), betek ma voe trec'h Montouhotep II, eus an  tierniezh, war faraon diwezhañ an  tierniezh, Merykare.

## Liammoù diavaez

 Kentañ marevezh etre Henegipt
Dranse

**Dranse** zo un douranv a zo bet roet da veur a stêr, hag a c'hallfe bezañ keltiek pe rakkeltiek. 

## Arguzenn
Ur stêr e sirk Émosson, e Suis, a zo anvet *Nant de Dranse*, pezh a dalvez :
# ez eo koshoc'h ar ger « dranse » eget ar ger « nant », un anv keltiek ("nant" e kembraeg, "ant" e brezhoneg) ;
# ne veze ket komprenet ar ger « dranse », a dalvez "froud, red-dour", en amzer ma veze graet gant « nant » .

An anvioù « Doire », « Doron », « Durance »… zo kar d'an anv « Dranse ».

## Ar stêrioù anvet ''Dranse''
### E Bro-C'hall
An **[[Dranse (Haute-Savoie)|Dranse]]** zo ur stêr eus Bro-C'hall a zegouezh e lenn Geneva, hag a ra un delta, hag en dro-dezhañ mirva delta an *Drance*. Adstêrioù zo dezhi:
*an **[[Dranse d'Abondance]]**, 
*an **[[Dranse de Morzine]]** 
*ar Brevon.

### E Suis
An **[[Dranse (Valais)|Dranse]]** zo ur stêr eus Suis, adstêr d'ar Ron. Degouezhout a ra eus kember an **[[Dranse de Bagnes]]**, an **[[Dranse d'Entremont]]** hag an **[[Dranse de Ferret]]**. Treuziñ a ra kêr Martigny e kanton Valais.
Geneva

**Genève** (e galleg, yezh ofisiel er vro ; **Geneva** en arpitaneg) zo ur gêr e Kanton Geneva e Suis, war glannoù ar stêr Ron el lec'h ma kuita lenn Geneva (*Léman* e galleg, *Lèman* e frankoprovañseg).

## Stummoù an anv
*Genava* eo ar stumm latin a gaver e *[[De Bello Gallico]]* gant Caius Julius Caesar e 58 a-raok JK, ha *Genáva* e latin ar bobl, alese ar stumm gallek *Genève*. E yezhoù ofisiel ar vro e skriver *Genève* e galleg neuze, *Genf* en alamaneg, *Ginevra* en italianeg ha *Genevra* e romañcheg.
*Génva* eo ar stumm arpitanek, *Genves* e oa e galleg kozh kent ar stumm *Gennes*.
E brezhoneg e kaver *Jeneva, Genava (hervez ar stummm latin)* e geriadur Vallée ; n'eus meneg ebet e Geriadur Hemon-Huon (na 1993, na 2005).

## Orin an anv
Diasur eo orin *Geneva*.
Kinniget ez eus bet un orin keltiek en abeg d'ar galianeg *genava*, a zo kar d'ar c'hembraeg *gen*, *genau* ha d'ar brezhoneg *genoù* : e "genoù" al lenn emañ kêr.
Un displegadur all zo deuet dre ar genyezhoniezh, pa dalvez ar wrizienn indezeuropek **gen-* kement ha "javed", "jod", "chin" – un astenn d'ar ster-se eo "genoù" pa gomzer eus an dremm ha n'eo ket eus an digor ma lakaer boued ; kement ha "plegadenn", "kogn" e oa ster **gen-* ivez (gwelit al latin *genū*, *glin*), alese *Geneva* oc'h ober dave d'ar c'hogn a zo e penn al lenn.
Keltiek avat e chom an dibenn *-ava*..

## Ur gêr a bouez
Eil kêr Suis eo **Geneva** ha kêr-benn ar c'hanton. 185 028 a dud a oa enni e 2005, met an dachenn kêriet en dro dezhi en em astenn war kanton Vaud ha departamantoù gall an Ain hag an Haute-Savoie, a vev 760 000 a dud enni.

## Istor
E bro an Allobroged e oa pa oa aloubet gant ar Romaned.

## Degemer
Douar repuidi eo Geneva abaoe pell, dreist-holl abaoe ma voe degemeret enni ar brotestanted heskinet, evel Guillaume Farel, Jean Calvin ha Théodore de Bèze, ma veze graet ar *Roma brotestant* anezhi, hag ivez *kêr Calvin*.
E-touez an holl bolitikerien repuet enni emañ Lenin a-raok dispac'h 1917.

Kalz aozadurioù etrebroadel zo diazezet e Geneva, en o zouez :

* sez europat Aozadur ar Broadoù Unanet ;
* ar Groaz Ruz etrebroadel
* Aozadur Bedel ar Yec'hed ;
* Aozadur Bedel ar C'henwerzh.

## Kêrioù gevellet
* : Buenos Aires (1991)
* : Pariz (2002)

## Liorzhoù ha parkoù

310 hektar zo dindan koad pe geot, da lavarout eo 20% eus douar kêr. 

## Mell-droad
Brudet eo ar c'hleub Servette FC savet e 1890. E 2005 e reas freuz-stal.

## Beredoù
Etre 1700 ha 1853, ne oa nemet ur vered e kêr, hini *Plainpalais*. E penn-kentañ ar bloavezhioù 1850 e voe krouet hini *Châtelaine*, ha hini *Saint-Georges* er bloavezhioù 1880. Hini kumun *Petit-Saconnex* zo e kêr abaoe 1931 pa voe kendeuzet an div gumun.

E-touez an dud veur beziet e Geneva emañ Jean Calvin ha Jorge Luis Borges.

## Tud veur bet ganet e Geneva
* Henri Dunant, medisin
* Isabelle Eberhardt, skrivagnerez
* Jacques Necker, politikour gall 
* Jean-Jacques Rousseau, prederour
* Ferdinand de Saussure, yezhoniour
* Michel Simon, aktour
* Alain Tanner, filmaozour
* Paul-Émile Victor, ergerzhour, gwerinoniour, skrivagner gall

## Gwelout ivez
* Michel Servet

## Liammoù diavaez

## Notennoù
1212

*Diwar-benn bloavezh *'1212*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
*Emgann Las Navas de Tolosa etre rouaned kristen Spagn hag an Almohaded.

#### Breizh
#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1212|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1212]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1212|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1212]]*

__NOTOC__
Henri Grob

**Henri Grob** a zo bet ganet d’ar 4 a viz Even 1904 e Braunau (Suis) ha marvet d’ar 5 a viz Gouere 1974 e Zürich (Suis) .

Mestrc’hoarier echedoù suis.

E 1950 e voe anvet da Vestr Etrebrodel gant Kevre Bedel An Echedoù (FIDE).

## '''Garadenn Grob'''
Brudet eo Henri Grob abalamour d’ar C'haradenn Grob (anavezet ivez dindan an anv "Tagadenn Grob").

1.g4 d5

2.Fg2

## Oberennoù skrivet (en [[alamaneg]])
* Henri Grob, *Angriff g2-g4*, Zürich, 1942, 
* Henri Grob, *Lerne schach spielen*, Zürich, 1945, 
* Henri Grob, *Die Eröffnungen in der Schachpartie unter Anwendung des Kampfplanes*, Zürich, 1946, 
* Henri Grob, *Endspiele*, Zürich, 1946, 
* Henri Grob, *Hundert ausgewählte Fernpartien*, Zürich, 1968.

## Ul levr diwar e benn
* Michael Basman, *The Killer Grob*.

## Levrioù a-zivout an Dagadenn Grob
* Tim Sawyer, *Grob's Attack*, ChessCentral (E-Book) ;
* Bill Wall, *Grob's Attack*, Embannadurioù Chess Enterprises, ISBN 0-93146286-X .

## Liammoù diavaez
* E c'hoari e Chess Games
* An Dagadenn Grob: un dibab partiennoù bet c'hoariet gant Henri Grob 
* An Dagadenn Grob: ur bartienn bet c'hoariet ha kollet gant Michael John Basman
RSS Persia

Ur Republik Soviedel berrbad e oa **Republik Soviedel Sokialour (RSS) Persia**, anvet ivez alies **Republik Soviedel Gilan**, bet krouet e Gilan e Persia (bremañ Iran) e miz Gouere 1920 hag aet da get e miz Gwengolo 1921.

Krouet e oa bet ar republik gant Mirza Koutchak C'han, penn Luskad Bonnreizhour Gilan hag ar Bartizaned *Janglari* ("Luskad ar Goaderion") gant sikour an Arme Ruz .

Disklêriet e oa bet ez-ofisiel **Republik Soviedel Sokialour Persia** e miz Mae 1920. Sevel a reas kudennoù buanik a-walc'h da c'houde avat, dreist-holl peogwir e vanas ar gouarnamant nevez hep ingalañ an douaroù etre al labourerion-douar baourañ ha taget e oa da vezañ ur gouarnamant mirourel gant tuadoù zo eus al Luskad Jangal. Tabut a savas neuze etre Mirza hag e skipailh kuzulierion diouzh un tu ha Soviediz ha Strollad Komunour Persia diouzh an tu all.

D'an 9 a viz Gouere 1920 e kuitaas Mirza Koutchak ar gêrbenn Rasht ha kas a reas da benn ar Strollad Komunour un taol-stad. Lakaet e voe e pleustr gant ar gouarnamant nevez ur politikerezh kreñv a-enep d'ar re binvidikañ.

Koll a reas ar Republik ar brud vat hag he doa gounezet betek-hen dreist-holl abalamour d'an niver bras a repuidi tec'het diouzh ar brezel a oa bet beuzet ar c'hêrioù gante ha savet diwar se ur wall gudenn ekonomikel.

Klask a reas Mirza dont a-benn da sioulaat an traoù dre skrivañ war-eeun da Lenin met en aner e oa e strivoù. 

E 1921 e oa bet tizhet un emglev nevez etre Breizh-Veur hag URSS ha divizout a reas neuze an Unaniezh Soviedel da harpañ Republik soviedel Gilan.

Sinet e oa bet ur feuremglev a vignoniezh etre an Unaniezh Soviedel ha Republik Soviedel Persia e 1921 evit kadarnaat an darempredoù mat etre an div vro-se ha neuze e oa bet lakaet an arme soviedel da gilañ diouzh Persia.

Nullet e oa bet ar Republik ez-ofisiel da diwezh miz Gwengolo 1921.

## Liammoù diavaez
*Istor ar Republik
Triple Frontera

An anv **Triple Frontera** (saozneg: *Three Borders Landmark*; portugaleg: *Tríplice Fronteira*) a zo un anv a vez graet eus ur rannved, pe ur rannvro, ma teu harzoù teir bro da vezañ stok-ha-stok.

Anavezet eo e Kreisteizamerika ar c'horn-bro ma en em gav kêrioù Foz do Iguaçu (Brazil, Paraná), Ciudad del Este (Paraguay, e departamant an Alto Paraná) ha Puerto Iguazú (Arc'hantina, Misiones).

Ar stêrioù Iguazú ha Paraná eo a ya d'ober an harzoù etre an teir bro. 

Ar pont Tancredo Neves a sav dreist d'ar stêr Iguazú etre kêr arc'hantinat Puerto Iguazú ha kêr vraziliat Foz do Iguazú 

Ar *Puente de la Amistad* (pont ar vignoniezh) a sav dreist d'ar stêr Paraná etre Foz do Iguazú ha Ciudad del Este.

## Liammoù diavaez
*''Triple Frontera: Un objetivo estratégico de EEUU'' Clave periodística analizando artículo aparecido en la Folha de São Paulo, traducción por Erika Alonso para el Equipo de Investigaciones 'Rodolfo Walsh', 2006
*''EEUU estampa su bota en el Mercosur'' Clave periodística analizando artículo aparecido en Carta Maior, traducción por Jorge Alonso para el Equipo de Investigaciones 'Rodolfo Walsh', 2005
*''Una task force para la Triple Frontera, pero sin terrorismo''. Informe sobre el monitoreo internacional de la Triple Frontera, publicado en el diario argentino Página/12.
Braunau (Suis)

**Braunau** a zo ur gumun a Suis e bann Münchwilen e kanton Thurgau.

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud dibar
* Henri Grob, mestrc’hoarier echedoù suis, a zo bet ganet e Braunau.

## Liammoù diavaez
* Braunau e *Geriadur Istorel Suis* en alamaneg , e galleg hag en italianeg.
## Notennoù ha daveoù
Tal

An **tal** eo al lodenn eus ar penn a-us an daoulagad, etre gwareg an abrant hag ar blev hag etre an daouividig.
 
## Korfadurezh
Dindan kroc'hen ha kigennoù an tal emañ an askorn tal.

Kennasket gant skourr lagadourel an nervenn trigevell ha gant plezhad an empenn eo nervennoù skiantennel an tal, tra m'eo kennasket e nervennoù loc'hadel gant nervenn an tal.
Skourroù an nervenn-se en daouividig a gas urzhioù an empenn da gigennoù an tal.

E pep ividig ez erru an dalmerenn ividig, a gas ar gwad en tal dre dri skourr.

## Sevenadur
* Arouez ar spered eo an tal e meur a relijion.
* En India e vez kinklet tal ar merc'hed.
* Er relijion gatolik e vez boulc'het arouez ar groaz war an tal.
Tres Fronteras

**Tres Fronteras** zo ul lec'h e-kreiz koadeg an Amazon ma kej harzoù an teir bro-mañ: Brazil, Perou, ha Kolombia . 

Teir c'hêr Tabatinga, Leticia, ha Santa Rosa a zo nepell aleshont, ul lec'h kaer ma'z eus. 

**Tres Fronteras** n'eo ket evel Triple Frontera, a zo etre Brazil, Arc'hantina, ha Paraguay.

## Gwelout ivez
*Frontera
*Tri foent
*Pevar c'horn
Merc'h

Ur **verc'h** a vez graet eus ur bugel pa vez heñvel e reizh ouzh hini e vamm. 
Pa vez heñvel reizh ar bugel ouzh hini an tad e vez komzet eus ur mab. Komzet e vez eus *mab ha merc'h* neuze.
El liester avat e vez implijet **merc'hed** evit ober anv eus an holl dud gwregel o reizh. E brezhoneg Gwened e lavarer alies *ur verc'h * eus ur plac'h.

## Istor
### Sevel merc'hed
En istor, ha betek dibenn an XXvet kantved, e oa troet buhez ar merc'hed war al labour er gêr da sikour o mamm, da sevel o breudeur, ha c'hoarezed a-wechoù, ha da c'hortoz un dimeziñ dibabet gant o zud. Ral e veze skoliata ar merc'hed, nemet en tiegezhioù uhel. Savet e vezent alies e kouentoù, dalc'het gant leanezed. Darn zo brudet e Breizh, evel kouent Begar, *Itron Varia ar Voger* e Montroulez, *Sant Per* e Sant-Brieg.

Savet e veze ar merc'hed evit mont da wragez ha da vammoù, evel o mammoù en o raok.

### Dimeziñ merc'hed
Ar merc'hed a veze dimezet da baotred dibabet gant o zad, ha pa'z aent d'un tiegezh all, e veze roet dezho un tamm argouroù.

Ar re ne gavent ket da zimeziñ, pe ne felle ket d'an tad o dimeziñ, a chome da labourat er gêr, evel matezh d'o zad alies, dreist-holl ma oa intañvet.

### Ar minorezed
Ar minorezed pe emzivadezed

## Adverc'hañ

## Merc'h ha plac'h
Ur verc'h a vez graet ivez eus ur plac'h. Komzet e vez eus *ur verc'h vrav*, pe *ur vrav a verc'h*.

El liester e komzer eus *paotred ha merc'hed* evel eus *paotred ha plac'hed*, pa ne daoler ket evezh eus an oad. Da neuze e talv *merc'hed* kement ha *bugale ha gwragez*, kozh ha yaouank, mesk-ha-mesk.

## Dispriz
El liester e c'hell ivez kaout ur ster disprizus: pa gomz ur paotr eus *mont da welout ar merc'hed* eo eus ur vicher emañ o komz. Met un implij aet da goll eo.

## Gwelet ivez
*c'hoar
*mab, 
*paotr
*plac'h
Braunau (disheñvelout)

**Braunau** a c'hall bezañ :

* anv kêr Braunau am Inn en Aostria
* anv kumun Braunau (Suis) e kanton Thurgau
* anv alamanek kêr Broumov er Republik Tchek
* anv ur stêr e Bavaria: Braunau (stêr)
Roen

Trede brasañ stêr Europa eo ar stêr **Roen**, 1 232,7 km hed dezhi, goude ar stêr Volga (3 530 km) hag ar stêr Danav (2 850 km).

Div andon zo d'ar stêr Roen, e kanton Grizon e Suis : ar *Vorderrhein* « Roen gentañ » en norzh da *Lai da Tuma* (Lenn Tuma, *Tomasee* en alamaneg) a lakaer da andon bennañ daoust ma'z eo hiroc'h an adstêr *Rein da Medel* er c'hember gant ar Vorderrhein e-kichen Disentis.

## Anvadurezh
Eus al latin *Rhēnus*, amprestet digant ar galianeg *Rēnos*, kar d'ar gerioù keltiek *rían* « mor ; dourredenn » en heniwerzhoneg ha *rhewyn* « ruzel, gouver » e kembraeg, diwar ar wrizienn indezeuropek **h₃reiH-* « redek, ruilhal, fluañ ».
* Eus ar wrizienn-se e teu anv ar stêr en holl yezhoù (sellit ouzh he anvioù e bann ar yezhoù amañ a-gleiz).

## Adstêrioù

## Skeudennoù

Rhine_source.JPG|Andon ar Roen e *Lai da Tuma*, Graubünden, Suis
Rhine in Düsseldorf, Germany.jpg|Ar Roen e Düsseldorf

## Liammoù diavaez
*  ''e-RIS — Service d'information fluviale du Rhin Supérieur''
## Pennadoù kar
*Reno
## Notennoù
Republik Poblel Tannou Touva

Ur Republik Soviedel verrbad e oa **Republik Poblel Tannou Touva** (ruseg : Тувинская Народная Республика), bet krouet e 1921 war takad ez-Touva (anvet ivez Uryanc'hayskiy Krai) hag aet da get e 1944.

Trec'h e oa bet an Arme Ruz war Douva e miz Genver 1920 ha addisklêriet e oa bet emrenerezh Touva.

D'ar 14 a viz Eost 1921 e voe krouet gant ar Volcheviked ur Republik Poblel anvet **Tannou Touva** hag a badas betek 1926.

E Belotsarsk (ruseg: Белоцарск) e voe staliet ar gêr-benn, deuet da vezañ adanvet Kyzyl ("Ruz" er yezhoù turkek ; kirillek : 'Кызыл').

Sinet e voe ur feur-emglev etre an Unaniezh Soviedel ha Republik Poblel Mongolia e 1926 o kadarnaat statud emren Tannou Touva.

Donduk Kuular e voe Pennmaodiern kentañ Touva, ha gantañ e voe lakaet ar voudaegezh da relijion ofisiel ar Republik. Klask a reas ivez herzel ouzh ar Rusianed da vont d'en em staliañ er vro o kas gante eno propaganda soviedel en ur glask stardañ liammoù gant Mongolia. Muioc'h-mui e tisplije an emzalc'h -se da Rusia hag a-benn ar fin e voe harzet ha barmet Kuular d'ar marv e 1929.

E 1930 e voe dilennet gant Rusia pemp ezel eus Skol-Veur Gomunour Labourerion ar Reter (KTUV) da vezañ *komiserion dreistordinal*. Feal-tre e oant e-keñver Stalin ha naetaet e voe gante Strollad Komunour Touva dre skarzhañ un drederenn eus e izili. Kaset e voe war-raok ivez ar politikerezh kenstrollañ ha mac'het e voe war ar voudaegezh hag ar chamanegezh o klask stourm enep ar relijion.

E 1932 e voe anvet unan eus ar gomiserion, Solchak Toka e anv, da Sekretour-Meur Strollad Dispac'hel Pobl Tuva ha menel a reas-eñ e penn ar vro betek e varv e 1973.

D'an 11 a viz Here 1944 e voe asantet gant breujoù Touva (ar *[[C'houral bihan]]*) stagañ ouzh an Unaniezh Soviedel evel Oblast Emren Touva.

Anvet e voe Soltchak Toka da Bennsekretour Strollad Komunour Touva ha dont a reas er vro da vezañ ur republik emren anvet Republik Sokialour Soviedel Emren (RSSE) Touva e diabarzh RSKS Rusia) adalek an 10 a viz Here 1961 betek 1992.

Bremañ eo deuet ar Republik Poblel da vezañ ur rann eus Kevread Rusia gant an anv "Republik Touva".

Burutellet eo bet adstaliañ emrenerezh Touva adarre met betek-henn n'eo ket bet lakaet e pleustr, dreist-holl abalamour da bouez ekonomiezh Rusia er vro hag ivez peogwir ez eus meur a hini a-orin rusian a vevañ eno, daoust ha m'emañ an darn vrasañ eus ar boblañs a-orin touvek (war-dro 75%)

Tuwakarte2.png

## Notennoù
Sovied Luimneach

Disklêriet e oa bet **Sovied Luimneach** (iwerzhoneg: *Sóivéid Luimnigh*; saozneg: *Limerick Soviet*) d'ar 15 a viz Ebrel 1919 gant Uniadoù ar Micherioù ha Kuzul al Labour Luimneach, evit dikouez e save a-enep an "Takad Milourel Ispisial" en em lede war an darn vrasañ eus kêr Luimneach hag ivez war ul lodenn eus ar gontelezh. Hervez al lezenn-se e ranke an neb a felle dezhi/añ mont e-barzh kêr kaout un aotre ispisial digant Polis Roueel Iwerzhon (*Royal Irish Constabulary*). 

Gant ar c'huzul harz-labour savet evit respont d'ar politikerezh-se e oa bet embannet bilhedoù-arc'hant, kelaouennoù ha mestroniet e veze priz ar boued.

D'ar 27 a viz Ebrel 1919 e oa bet disklêriet gant ar c'huzul harz-labour e oa echu ar harz-labour.

## Liammoù diavaez
* Soviedad Luimneach 1919, ul levr gant Liam Cahill
* Soviedad Luimneach, gant Aileen O'Carroll
Skramm

Parzh pennañ an unvez gwereañ evit an urzhiataerezh pe ar skinwel (pe c'hoazh evit aveadoù liesseurt arall) eo ar **skramm**.

Lies rizh a zo :
Pan (loarenn)

Pan (gresianeg Πάν) eo an hini dostañ eus loarennoù Sadorn. Dizoloet eo bet e 1990 gant M. R. Showalter dre zielfenniñ luc'hskeudennoù kozh graet gant Voyager 2. Lec'hiet emañ e Rannadur Encke, e-barzh gwalenn A Sadorn. Ul loarenn-vesaer eo : mirout a ra digor Rannadur Encke dre he gravitadur. Posupl eo e vefe eus loarennoù bihan arall e-barzh gwalennoù Sadorn.

Tennañ a ra hec'h anv eus an doue Pan. **Sadorn XVIII** eo anvet ivez.

## Daveoù



:* Cuzzi, J. N. & Scargle, J. D., "Wavy edges suggest moonlet in Encke's gap", ApJ '''292''' (1985) 276


## Liammoù diavaez

Pan war Nineplanets.org
Gl 1

**Gliese 1** (**Gl 1** pe **GJ 1**) a zo ur gorrez ruz lec'hiet e steredeg ar *sculptor*. Daoust m'emañ tost a-walc'h ouzh an Heol (14.2 bloavezh-goulou), eo re wan da vezañ gwelet gant an daoulagad noazh. He renk spektrek a gemm hervez an andonioù etre M1.5V ha M3.0V.

## Gwelet ivez

Roll ar stered tostañ
Münchwilen (Thurgau)

**Münchwilen** a zo ur gumun suis, penn bann Münchwilen e kanton Thurgau.

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

2015-Muenchwilen-TG-Pilgerhuesli.jpg|Pilgerhüsli St. Margarethen
MünchwilenGerichtshaus.JPG|Ti-barn Münchwilen
StMargaretenKapelle.JPG|Chapel Sankt-Margareten


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud dibar
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Rouantelezh krenn Henegipt

**Rouantelezh krenn Henegipt** pe ar **Grennimpalaeriezh** a zo prantad istor Egipt etre ar c'hentañ marevezh etre hag an eil marevezh etre. Ar Rouantelezh a grog tro-dro da -2033 (pa voe adunvanet Egipt gant Montouhotep II) hag a echu tro-dro da -1786.

Ur prantad berzh e voe. Ar gêr-benn a oa e Teba, kêr orin ar roueed a adunvanas Henegipt.
An doue impalaeriezhel a oa neuze Montou, ar falc'hun brezelgar azeulet en Erment hag e Teba, met ivez Amon.

Ur prantad digor war-du ar Reter Krenn e oa.

## Arz ar Rouantelezh krenn

## An tierniezhioù
* XIvet tierniezh (-2160 da -1994)
* XIIvet tierniezh (-1991 da -1786)

## Liammoù diabarzh
* Faraoned:
** Senousret III

* Uhelidi all:
Lanvealgon

**Lanvealgon** zo ur gumun e Breizh, e Bro-Oueloù hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* Ar stêr Goued a dreuz Lanvealgon.

La Méaugon - Vallée du Gouët (automne).jpg|Ar stêr Goued.
La Méaugon - Passerelle sur le Gouët - AD22 - 16FI2459.jpg|An dreuzell dreist ar stêr.


## Dezougen
* War al linenn hent-houarn Brest Roazhon emañ Lanvealgon.

Gare-La-Méaugon-Abri-Entrée-Halte.JPG|An ti-gar.
Viaduc Méaugon.JPG|Ar meurbont dreist ar Goued etre Lanvealgon ha Ploufragan.


## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 25 gwaz a varvas abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,34 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; 1 anezhe a yeas diwar wel d’an 22 a viz Eost 1914 e Rossignol e Belgia, soudard er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel e oa.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* 4 den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* 2 soudard a varvas.
## Brezhoneg
* 8,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Méaugon.JPG|An iliz katolik *Sant Mealgon*.
La Méaugon - Croix 01.jpg|Ar c'halvar.
La Méaugon - Monument aux morts 01.jpg|Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik.

* Ur blakenn e koun ar re varv (1914-1918) zo en iliz.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
*  Lanvealgon war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
RSSE Touva

Unan eus Republikoù Sokialour Soviedel an Unaniezh Soviedel e oa **Republik Sokialour Soviedel Emren (RSSE) Tuva** (ruseg: *Тувинская ACCP*; touvineg: *Тыва ACCP*). 

Dont a reas Tuva da vezañ ur republik emren anvet Republik Sokialour Soviedel Emren (RSSE) Touva e diabarzh RSKS Rusia adalek an 10 a viz Here 1961 betek 1992.

Bremañ eo deuet da vezañ ur rann eus Kevread Rusia gant an anv "Republik Touva". 

## Gwelit ivez
* Republik Poblel Tannou Touva
Skol-Veur Gomunour Labourerion ar Reter

**Skol-Veur Gomunour Labourerion ar Reter** (ruseg: Коммунистический университет трудящихся Востока pe КУТВ) diverraet diwar ar ruseg **KUTV** hag anvet ivez a-wezhoù **Skol-Veur ar Reter-Pellañ** a oa bet krouet d'ar 21 a viz Ebrel 1921 e Moskov gant ar C'homintern evit stummañ pennoù komunour ar broioù trevadennet.

Digoret e oa bet ar Skol ez-ofisiel d'an 21 a viz Here 1921. Kas a reas da-benn ur stummadur heñvel-tre ouzh an hini a veze graet gant Skol Etrebroadel Lenin, ma veze stummet enni tud eus Europa hag Amerika dreist-holl. 

Er penn-kentañ e oa Karl Radek e penn ar Skol betek ma oa bet skarzhet diouzh Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel. 

Eno e veze ken teorikel ha pleustrek an danvezioù ma veze kelennet, da skouer, teoriennoù ar varksouriezh, penaos aozañ ha brudañ ur Stollad Komunour, afreioù o tennañ d'ar gwir ha d'ar velestradurezh, penaos kas da-benn an dispac'h, penaos sevel ur stad sokialour, sindikadoù, hag all.

Skourroù lec'hel a oa ivez e Bakou (bremañ en Azerbaidjan), Irkoutsk ha Tochkent (bremañ en Ouzbekistan). 

Embannet e evze gant ar Skol-Veur *Революционный Восток* ("Ar Reter Dispac'hel").

Setu un nebeud komunourion vrudet bet stummet e KUTV: 

* Deng Xiaoping;
* Hồ Chí Minh;
* C'halid Bakdach, sekretour Strollad Komunour Siria etre 1936-1995;
* Fahd (anv-brezel Yousouf Salman Yousouf), sekretour Strollad Komunour Irak etre 1941-1949;
* Nikos Zac'hariadis, sekretour-meur Strollad Komunour Gres etre 1931-1956;
* Harry Haywood, Amerikan a-orin afrikanek anezhañ, unan eus pennoù Strollad Komunour ar Stadoù-Unanet

Serret e oa bet ar Skol-Veur da diwezh ar bloavezhioù 1930. Dikreizennet e oa bet labour stummañ ar Skol-Veur, isrannet e meur askol vihan dre republikoù an Unaniezh Soviedel.

## Liammoù diavaez
*  Hollouiziadur Soviedel Meur
*  Prezegenn gant Jozef Stalin
Daphnis (loarenn)

Daphnis (gresianeg Δαφνίς) a zo ul loarenn diabarzh Sadorn. **Sadorn XXXV** eo anvet ivez ag hec' anv da c'hortoz a oa **S/2005 S 1**. Un treuzkiz a 6–8&nbsp;km e-deus ha lec'hiet emañ e-barzh Mankadur Keeler. Gant Carolyn Porco hag ar Cassini Imaging Science Team.

Nebeut tre a fedoù ez eus ganeor diwar-benn he ferzhioù met hec'h ezkreizennegezh ha he stouadur a zo dister, war a seblant.

## Daveoù



*... | [[Pan (loarenn)|Pan]] | *'Daphnis*' | [[Atlas (loarenn)|Atlas]] | ...*
Mart

Ar **marted** eo ar bronneged kigdebrer a ya d'ober ar genad *Martes* e kerentiad ar mustelideged.

Kar int d'ar c'harkajou, d'ar gaerell pe d'an dourgi. Un darn vras anezho a vev er gwez ma chaseont gwiñvered.

Dielfennadurioù genetikel nevez o deus diskouezet eo ar genad *Martes* ur genad polifiletik ha lakaet eo bet *Martes pennanti* ha *Martes americana* en ur c'hladad ispisial asambles gant ar c'harkajou hag an tolomuko.

## Spesadoù

* Mart Amerika
* Mart gouzoug melen
* Kaerell-vras
* Mart Nilgiri
* Mart boutin
* Mart Japan
* Mart pesketaer
* Sebelinez
Escaut (disheñvelout)

**Escaut** zo :

* anv gallek ar stêr Schelde,
* anv un departamant gall e Belgia, Escaut (departamant).

Hag ivez :
*Escautpont, kumun c'hall treuzet gant ar stêr Schelde.

## Pennadoù kar
*Esco
*Lescaut
Lanvelor

Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo **Lanvelor**.
## Douaroniezh
## Anv
#### Stummoù skrivet
* Régis de Saint-Jouan (1990) : **La Malour***, 1427;* **la Mallour***, 1607;* **la Malhoure***, 1738"*.
* J-Y Le Moing (1990) : **Lamallor***, 1237.*
* Bernard Tanguy (1992) : **Lamallor**, 1237; **Lamalor**, 1242; **La  Mallour**, (?);  L**a Malour**, 1427; **La Mallour**, 1607; **La Malhoure**, 1738.
* Erwan Vallerie (1995) : **Lamallor**, 1237; **Lamalor**, 1242; **La Mallour**, 1516; **La Malour**, 1630.
#### Gerdarzh
Lann,  heuliet gant un anv sant ː Melor pe Meloir
## Ardamezioù
*En gul e levran tremenant, gwakoliet, skoret gant ur vrizhenn ginerminig hebiaet gant div dañvouezhenn segal pleget ha liammet ouzh beg*
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 10 gwaz abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 2,91 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 11,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

La Malhoure - Château de La Roche - AD22 - 16FI2435.jpg|Ar c'hastell.
Eglise Saint-Event (façade sud).JPG|An iliz katolik.
Croix (détail).JPG|Ar groaz.

* Kastell ar Roc'h.
* An iliz katolik ha kroaz ar vered.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945)  en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Skol Etrebroadel Lenin

**Skol-Veur Gomunour Labourerion ar Reter** a oa bet krouet e 1926 e Moskov gant ar C'homintern evit stummañ pennoù komunour Europa hag Amerika dreist-holl.

Etre 1926 ha 1938 e oa bet stummet enni war-dro 3.000 den. Pep studier a deuas ivez da vezañ ezel eus Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel.

Kas a reas da-benn ur stummadur heñvel-tre ouzh an hini ma veze graet gant Skol-Veur Gomunour Labourerion ar Reter, ma veze stummet enni tud eus ar broioù trevadennet.

Eno e veze ken teorikel ha pleustrek an danvezioù ma veze kelennet, da skouer, teoriennoù ar varksouriezh, penaos aozañ ha brudañ ur Stollad Komunour, aferioù o tennañ d'ar gwir ha d'ar velestradurezh, penaos kas da-benn an dispac'h, penaos sevel ur stad sokialour, sindikadoù, hag all.

Setu un nebeud komunourion vrudet bet stummet e KUTV:

* Josip Broz Tito, penn Yougoslavia etre 1945-1953;
* Władysław Gomułka, unan eus pennoù Strollad Komunour Polonia etre 1956-1970
* Erich Honecker, penn Republik Demokratel Alamagn] etre 1971-1989;
* Waldeck Rochet, sekretour-meur Strollad Komunour Frañs etre 1964-1973;
* Moses Kotane, sekretour-meur Strollad Komunour Suafrika adalek 1939;
* Harry Haywood, Amerikan a-orin afrikanek anezhañ, unan eus pennoù Strollad Komunour SUA.
Sean Kinney

**Sean Kinney**, **Sean Howard Kinney** e anv ofisiel, ganet d'ar 27 a viz Mae 1966, a zo ur soner anavezet dreist-holl evit bezañ bet soner taboulinoù er strollad grunge Alice in Chains. 
Abred e voe troet gant ar sonerezh buhan blam' d'e dad-kozh a oa o seniñ 'barzh ur strollad anvet *The Cross Cats*. Kinney zo bet o seniñ er strollad-mañ pa oa naontek vloaz gantañ.

Sean a c'hoarias taboulinoù `gant Alice in Chains evit ar bladennoù *[[Facelift (pladenn)|Facelift]]*, *[[Dirt (pladenn)|Dirt]]*, and *[[Alice in Chains (pladenn)|Alice in Chains]]*, ken hag en EP-où *[[Sap (pladenn)|Sap]]* ha *[[Jar of Flies]]*.

Kan a reas ivez en ur vegafon war kanaouenn kuzhet an EP *[[Sap (pladenn)|Sap]]* anvet "Love Song".

Seniñ a reas taboulinoù evit pladenn solo gitarour Alice in Chains Jerry Cantrell, *[[Boggy Depot]]*.

E 2005 e kemeras perzh Kinney e adstummadur Alice in Chains gant izili ar strollad (nemet ar c'haner Layne Staley, marvet dre ur speedball e 2003) evit un abadenn skoazell evit gouzañverien an Tsunami.