Sportoù tennañ

Er **sportoù tennañ** e renker an holl sportoù ma implijer un arm-tan pe un arbalastr da dizhout ur sibl (war baper pe e metal) pe pladennoù douar-pri (er ball-trap da skouer). Ar sportoù tennañ a vez meret gant bodadoù disheñvel er bed : an ISSF evit ar sportoù tennañ olimpek, an IPSC evit an tenn pleustrek hag an IAU evit an arbalastr. An tennañ zo ur sport olimpek abaoe 1896.

## Istor

### Orin
Da vare ar Brezel Kant Vloaz e voe goulennet gant pennoù-meur 'zo e kornôg Europa (Charlez V e 1369 e Rouantelezh Frañs, Yann V e 1407 e Breizh) e vije pleustret war an tennañ gant ar vourc'hizien evit ma c'halljent difenn o c'hêr o-unan. Diwar-se e teuas ar c'henstrivadegoù papigod, a voe poblek-tre e Breizh hag en Europa betek an XVIII kantved. Enne e veze tennet gant arbalastroù ha gwaregoù da gentañ, ha gant akebutoù hag armoù-tan adalek ar XV kantved.

### Diorren ha frammañ e dibenn an XIX kantved
Betek kreiz an XIX kantved e veze graet sportoù tennañ gant paotred pinvidik dreist-holl. Tamm-ha-tamm e voe enbarzhet an tennañ e luskad frammañ ha reolenniñ ar sportoù a oa d'ar mare-se. E 1866 e voe krouet ar c'hevredigezhioù tennañ kentañ e Frañs. Adalek ar bloavezhioù 1870 e voe digoret an tennañ da izili ar meteier sokial izeloc'h. Kevredigezhioù publik a voe savet, ha int arc'hantaouet gant ar c'humunioù o-unan a-wechoù. Ministrerezh ar Brezel a grouas e Bro-C'hall an USFT (*Union des Sociétés de Tir de France*). Kement-se a vleuniaoue en aergelc'h veñjañs ha digoll goude ar brezel kollet a-enep Prusia. E 1882 e voe krouet er skolioù ar *[[Bataillon scolaire|Bataillons scolaires]]*, o fal brudañ mennozhioù ar Republik ha deskiñ an tennañ d'ar baotred yaouank a-drugarez da armoù bihan o c'halibr ha kopiet diwar armoù reoliek an arme c'hall. E 1886 e konted 43.326 skoliad e 146 batailhon a seurt-se. E 1896 e voe degemeret ar sportoù tennañ er C'hoarioù Olimpek nevez gant souten Pierre de Coubertin.

### Brezel-bed Kentañ
Tro 400.000 ezel a oa bodet e 3.162 gevredigezh an USFT da vare deroù ar Brezel-bed Kentañ e 1914. D'an 3 a viz Meurzh e c'halvas Henri Desgrange, rener ar gazetenn sportoù *[[L'Auto]]*, da gemer perzh e « *match bras* » ar brezel. Heuliet e voe un nebeud devezhioù war-lerc'h gant renerien an USFT a c'halvas hec'h izili da rollañ en arme evit difenn o bro. O fal e oa ivez prouiñ e oa talvoudus kelenn an tennañ d'ar siviled evit prientiñ brezelioù. E-pad ar brezel e voe diskouezet koulskoude ne gorde ket hentennoù ha doareoù ar sportoù tennañ gant doktrin an arme. Betek fin ar brezel e stourmas an USFT evit ledanaat kelenn an armoù d'ar muiañ-niver a siviled, hep kemer e kont koulskoude pouez brasoc'h-brasoc'h ar c'hanolierezh en emgannoù. Lakaat a reas war-wel taolioù-dreist hec'h izili war an talbenn en he c'helaouenn *Tir National*. Er standoù tennañ e tiwanas sibloù nevez, warne pennoù soudarded alaman. E 1919 e nac'has an USTF da gaout darempredoù gant tennerien alaman, aostrian, hungariat pe turk. Aotreet e voe an dennerien alaman da gemer perzh er C'hoarioù Olimpek en-dro e 1928 nemetken.

### Kreiz an XX kantved ha ganedigezh an FFT
Goude ar Brezel-bed Kentañ e kollas tachenn ar sportoù tennañ e Frañs. Dismantret e voe an USTF e 1953, hag adanvet e voe **FFST** (***Fédération Française des Sociétés de Tir***). Betek ar bloavezhioù 1960 e voe graet sportoù tennañ gant poliserien, archerien pe maltouterien evit pleustriñ dreist-holl. Kreskiñ a rae plas an dudiamantoù hag ar sportoù er gevredigezh d'ar mare-se. D'ar 15 a viz Meurzh 1967 e voe krouet an **FFT (''Fédération Française de Tir'')** diwar an unaniezh etre an FFST hag an FFTAC (*Fédération Française de Tir aux Armes de Chasse* ). Ledanaat a reas tamm-ha-tamm publik an FFT. Kreskiñ a ra niver hec'h izili abaoe un nebeud bloavezhioù (226.500 ezel e 2019, war-dro 246.000 e 2023/2024 hag ouzhpenn 267.000 e dibenn 2024). Ar 14 kevredad sportoù eo e Frañs e-keñver an niver a izili. N'eo ket uhel an niver a verc'hed ennañ (28.169 e 2023, da lavaret 11%) met kreskiñ a ra ivez e-keñver ar bloavezhioù kent. Bodañ a ra sportoù tennañ disheñvel :
* arbalastr
* armoù kozh
* benchrest
* karabinenn
* sibloù lusk
* skolioù-tennañ
* para-tennañ
* pistolenn
* sibloù metal
* TAR (Tennañ gant Armoù Reolius)
* tennañ war pladennoù
* tenn pleustrek (dindan an anv *Tir Sport de Vitesse*)
An **FFBT** ***(Fédération Française de Ball-Trap)***, un disrann eus an FFT abaoe 1985, a ra war-dro aozañ variezonoù ar Ball-Trap, evel ar fos hollvedel pe an hentad chaseal.

#### E Breizh
E 2024 e oa 13 kleub tennañ stag ouzh an FFTir e Liger-Atlantel ha 83 kleub e peurrest Breizh. 8 600 tenner(ez) a gaved e pevar departamant ar rannvro melestradurel.

## Amprouennoù olimpek
Da vare ar C'hoarioù Olimpek Hañv e 2024 e voe kaset an amprouennoù da heul e CNTS Châteauroux : 

* Karabinenn dre aer da 10 metr (kemmesk, paotred ha merc'hed)
* Pistolenn dre aer da 10 metr (kemmesk, paotred ha merc'hed)
* Fos olimpek (paotred, merc'hed)
* Karabinenn da 50 metr tri savlec'h (paotred, merc'hed)
* Pistolenn da 25 metr (paotred, merc'hed)
* Skeet (paotred, merc'hed)
* Pistolenn tizh da 25 metr (paotred)

## Sportourien vrudet
E-mesk an dennerien ha tennerezed bet tapet gante medalennoù olimpek pe bet kampion ar bed e kaver :

* Ralf Schumann ()
* Károly Takács ()
* László Hammerl ()
* Malcolm Cooper ()
* Luciano Giovannetti ()
* Matthew Emmons ()
* Guo Wenjun ()
* Chen Ying ()
* Michael Diamond ()
* Kim Rhode ()
* Vincent Hancock ()
* Russell Mark ()
* Niccolò Campriani ()
* Jin Jong-oh ()
* Jean Quiquampoix ()
* Yang Qian ()
* Camille Jedrzejewski ()
* Tanguy De La Forest ()
* Éric Grauffel ()

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn an FFT
*  Kevredad ar Sportoù Tennañ e rannvro melestradurel Breizh, stag ouzh an FFT
*  Komite departamant Liger-Atlantel ar Sportoù Tennañ, stag ouzh an FFT
*  Lec'hienn an FFBT
*  Ur video bruderezh diwar-benn an 12 sport tennañ enbarzhet en FFTir

## Daveennoù