Landreger

Ur gumun e departamant Aodoù-an-Arvor eo **Landreger**. Kêr-benn istorel Bro-Dreger ha pennlec'h Kanton Landreger eo.
## Douaroniezh

E kember ar Yeodi hag ar Gindi emañ Landreger. *Stêr Landreger* a reer eus al lodenn etre ar c'hember ha Mor Breizh.
### Kumunioù amezek

## Anv
;Stummoù skrivet
Bernard Tanguy (1992) : *Monasterium S. Tutuali Pabut*, ~1050 ;  *S. Pabu-Tual', 1086 ;  'Saint Pabu', dibenn an  ; *Seintpabu*, 1230 ; *Lantreguer*, 1267 ; *Lantriguier*, 1296 ; *Landreguer*, 1330 ; *Landriguier*, 1376 ; *Lantreguier*, *Treguier*, 1394 ; *Lantreguer*, 1441, 1468 ; *Ploelantreguer*, 1437, 1486 ; *Ploelantreguier*, 1543 ; *Ploulan-Treguier*, 1663.
;Breutadenn diwar orin an anv
* Benjamin Jollivet (1859) : *Traoun-Trecor*, trefoedadur diwar 'Traoan tri cornu*, *traon an tri c'horn*. Gwelet e vez, a-dal da Landreger, tri spes beg-douar o klotañ gant teir digoridigezh e stumm kornioù, war-zu kêr. Kement e talv anvioù-a-vremañ *Lantreguer* (lan tre guer) ha Tréguier.
*Bernard Tanguy (1992) ː *Vallis Trecor* e vefe troidigezh an anv latin *Nant Trecor*.
* Embanndurioù Flohic (1998) ː *tri guer*, rak an teir stêr a gember eno : ar Yeodi, ar Gindi hag aber stêr Landreger.
*Hervé Abalain (2000) ː *Tricorio*, tri pe trivet strollad (ar bobl, an arme).
* Diwar *traezh gwir*, un touell tennet eus *Saint-Yves de Vérité*.
* Tostaet e vez ivez an anv "Treger" ouzh *Pagus Tricurius*, ur vro en-dro da Dintagel e Kernev-Veur.
## Ardamezioù

## Istor
### 
* E Landreger e voe embannet e voe ar geriadur *[[Catholicon]]* e 1499. Geriadur latin, gallek ha brezhonek kentañ er bed eo. Peurskrivet e oa bet e 1464 gant Jehan Lagadeuc.
### 
*1649 : ur c’hloerdi a voe krouet e Landreger gant Balthazar Grangier, eskob Treger ha chaloni an iliz-veur, Michel Thépault. Etre 1654 ha 1678 e voe savet ar savadurioù.
### 
*1790 : Eskopti Treger ac'h eas da get peogwir e tivizas al Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien ne vije nemet un eskopti e pep departamant. Bloaz goude e teuas savadurioù ar c'hloerdi da vezañ kazarn ar boliserien hag un toull-bac’h evit ar seurezed o doa nac’het ober an douadenn ha sentiñ ouzh ar Vonreizh, -araok bezañ gwerzhet e 1799 evel madoù broadel. 
*1794 : drastet e voe savadurioù relijiel Landreger ha bez Erwan Helouri gant batailhon Étampes, ur strollad soudarded an Dispac'h Gall.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 96 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,23 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas daou anezhe e Belgiae penn- kentañ  ar brezel :  d’an 21 a viz Eost 1914, e Tamines e voe lazhet ul letanant eus an 71vet Rujumant Troadegiezh hag e Maissinez eas diwar wel ur soudard eus an 19vet Rujumant Troadegiezh; d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet ur serjant eus an  71vet Rujumant Troadegiezh e Boezinge e Flandrez Belgia.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Ul laeradenn a voe en ti-post, gant daou ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 20 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas 44 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe un is-letanant eus ar gumun d’an 8 a viz Here 1949 en Haiphong en Tonkin er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour.
## Monumantoù ha traoù heverk
### An iliz-veur

;Diavaez
* Tour an Diaoul
Tour iliz-veur Sant Tugdual zo palaret meur a wezh. Ne voe ket aes e adsavadur. Adsavadur an tour diwezhañ ne oa echuet nemet e 1785. Adsavet e oa bet gant maen dantelezhet ha pevar sin c'hoari kartoù : pikez, keur, karo ha treflez en enor da Loeiz XVI en doa arc'hantouet anezhañ gant taosoù merzhet dre lotirioù.
Gwalleurioù an tour-mañ o doa krouet ur vojenn dastumet gant Anatol ar Braz  ; ar veleien, bezivet dre fontadeg retolz, o deus sinet ur pakt gant an diaoul. En eskemm eneoù ar re aet da anaon bep Sul etre oferenn ha gousperoù, e-pad ur bloavezh, e troe kein an diaoul d'e strobinell. Met ar person oc'h oferenniñ en doa gallet touellañ an diaoul o chadennañ gousperoù goude un oferenn.

Tréguier. Cathédrale. Robida.jpg|Tresadenn gant Robida
Tréguier. Cathédrale. Carte postale; armoric.jpg|Iliz-veur. Kartenn-bost, fin an 
France Cotes d Armor Treguier 05.jpg|An iliz-veur

;Diabarzh

France Cotes d Armor Treguier 06.jpg|Nev an iliz-veur
Tréguier. Satue de saint Tugdual dans la cathédrale.jpg|Delwenn sant Tual en iliz-veur
Tréguier. Statue de saint Yves dans la cathédrale.jpg|Delwenn sant Erwan en iliz-veur
Tréguier. Tombeau de saint Yves dans la cathedrale.jpg|Bez sant Erwan en iliz-veur
Tréguier. Tombeau de saint Yves. Fleurs. 19-05-2002.jpg|Bez sant Erwan. Bleuñv. 19.05.2002
Tréguier. Cénotaphe du duc Jean 5.jpg|Delwenn en e c'hourvez an dug Yann V
Tréguier. Evêques. Portraits.jpg|Poltredoù an eskibien

### Ar c'hloastr

StTudwal Landreger1.JPG|Kloastr iliz-veur Sant-Tudwal

### Delwenn Ernest Renan


Tréguier. Monument Ernest Renan. Carte postale Levy-Neurdein.jpg|Monumant Ernest Renan. Kartenn-bost Levy-Neurdein
Tréguier. Monument Ernest Renan 1.jpg|Renan kozh, gant e wreg
Tréguier. Monument Ernest Renan. Dos.jpg|Kein ar monumant da Ernest Renan
Tréguier. Monument Ernest Renan. face.jpg|Talbenn monumant Ernest Renan hag an doueez Athena, mestrez war ar skiant.
Tréguier. Monument Ernest Renan.jpg|Ernest Renan en e soñj

### Monumant an Enebadur

Tréguier. Calvaire de la Protestation.jpg|Kalvar an Enebadur e traoñ plas-kêr. Tresadenn pluenn
Tréguier. Calvaire de la Protestation. 1907.jpg|Kalvar an Enebadur, war lez ar Yeodi. 1907
Tréguier. Calvaire de la Protestation. CP Hamonic.jpg|Kalvar an Enebadur. Kartenn-bost. Hamonic
Tréguier. Calvaire de la Réparation.jpg|2020
Tréguier. Calvaire de la Protestation. Socle.jpg|Enskrivadur latin-brezhoneg (yezh Treger)-galleg.

Enskrivadur e brezhoneg yezh Treger ː "EN GWIRIONEZ AN DEN ZE E OA MAB DOUE"
### [[Chapel ar Paolinezed]]
### Peulvan Anatol Ar Braz (e Koad ar Barzh, war lez ar Gindi)

Anatole Le Braz. Stèle 1.jpg|Peulvan 1
Anatole Le Braz. Stèle 3.jpg|Peulvan 3 (gant skrabadennoù)

* Monumant ar re varv e-tal ar maerdi, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz-veur, luc’hskeudenn.
## Tud
### Tud liammet ouzh istor kêr
* Sant Tual.
* Sant Erwan.
* Jehan Lagadeuc.
### Tud bet ganet eno
* Steven-Jozef-Mari Cillart a Gernevez, bet ganet e Landreger an 12t Here [:Restr:///C:/Mes sites Web/1021 webmaster/almanach18/1755.htm 1755] ; divroet ; en eus kemeret perzh e dilestradeg c'hwitet ar roueelerien e Kiberen e 1795, evel eil-letanant e du Dresnay. Bet tapet, eo bet kondaonet e Gwened ar 16 thermidor AN III / lun 3t Eost 1795, da heul e vreur.
* Amand-Mazhe-Mari Cillart a Gernevez, skoliad ar vorlu ; bet ganet e Landreger ar 26t Gwengolo 1766 ; divroet ; en eus kemeret perzh e dilestradeg c'hwitet ar roueelerien e Kiberen e 1795, evel eil-letanant e du Dresnay. Bet tapet, eo bet kondaonet e Gwened ar 16 thermidor AN III / lun 3t Eost 1795, da heul e vreur.
* Ernest Renan, skrivagner ha prederour gall, 28 a viz C'hwevrer 1823.
* Henri Pollès, skrivagner gallek, romantour, barzh ha saver arnodskridoù, 13 a viz Gouere 1909.
* Erwan Kervella, treser ha skrivagner, 15 a viz Eost 1949.
* Herve Bihan, daneveller, kelenner brezhoneg e Skol-veur Breizh-Uhel ha rener ar gelaouenn Hor Yezh, 14 a viz Gouere 1956.
### Tud bet marvet eno
* 1794 : Ursule Thierrier, dibennet dre m'he devoa sikouret kuzhat beleien.
* 1804 : Jacques Le Brigant, brizhkeltiegour, d'an 3 a viz C'hwevrer.
* 1852 : Alain Durand, barzh brezhonek.
* 1888 ː Eugène-Ange-Marie Bouché, eskob Sant-Brieg ha Landreger.
* 1984 : Paol ar Flemm, sonaozer breton, 31 a viz Gouere.
### Tud beziet eno
* Anatol ar Braz, skrivagner.
### Ardamezeg ar familhoù

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Deskadurezh
* Ur skol zivyezhek (Itron-Varia) a zo eno abaoe 1997. 
* E distro-skol 2024 e oa 23 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (8,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Gevelliñ
* : Mala (1989)
* : Mondoñedo (1997)

## Levrlennadur
* Ogée : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne*, 1780
* Louis Mahé : *Monsieur Saint Yves*. Armand Prud'homm embanner. Sant Brieg. 1949
* A. Marteville & P. Varin : kendalc'herien ha reizherien Ogée. Molliex, Libraire-Editeur, rue royale, Rennes, 1843. Adembannet gant Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993
* Adolphe Guillou : *Essai historique sur Tréguier par un Trécorrois'. Moulerezh Francisque Guyon, Sant-Brieg 1913. Adembannet Laffitte Reprints. Marseille. 1979
* Ordnance Survey : *Map of Britain in the Dark Ages'. Southampton. 1966
* Pierre Barbier : *Le Trégor historique et monumental*. Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960
* Bernard TANGUY : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes-d'Armor*. ArMen-Chasse-Marée. 1992. 
* Jean Balcou : *Renan de Tréguier*. Christian Pirot Embanner. 1999

## Liammoù diavaez

* "ville-treguier.fr", lec'hienn ofisiel an ti-kêr.
* Landreger war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù