open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agent Orange

***Agent Orange***, "Kontammer Orañjez", zo lesanv ul louzoù-lazhgeot bet implijet gant lu Stadoù-Unanet Amerika e-kerzh Brezel Viêt Nam dreist-holl etre 1961 ha 1971.
Diliv eo an *Agent Orange* e gwirionez, nemet ur vandenn orañjez a veze lakaet war an endalc'herioù.

Dre nijerezioù, dre viñsaskelloù mod Huey pe c'hoazh dre bigi ha kirri-samm e veze stlapet war janglenn Viêt Nam evit drastañ goudor naturel ar Viet Cong.

Ouzhpenn da vezañ un arm brezel ez eo ivez un arm spont euzhus hag a zegas kudennoù yec'hed a bep seurt, krignoù-bev en o zouez, d'an dud taget gantañ ; gwashoc'h c'hoazh, degas a ra kudennoù yec'hed war meur a remziadoù. Hiziv an deiz c'hoazh e c'houzañv poblañs Viêt Nam diwar ar c'hontammer Orañjez.

## Ar c'hontammer Orañjez ha brezel Vietnam

Adal 1959, pa oa Dwight David Eisenhower prezidant ar Stadoù-Unanet, e voe krog taolioù aesa ar c'hontammer Orañjez e Viêt Nam.

D'an 10 a viz Eost 1961 e krogas da vat implij ar c'hontammer Orañjez evel arm gant ur stlapadenn a-us proviñs Kontum e-kreiz Viêt Nam. Dindan an anv "Oberiadur brezel Ranch Hand" e voe kaset ar stlapadegoù da benn ; *"[[Operation Trail Dust]]"* e voe anv meur ar stlapadegoù kimiek. Er bloavezh 1961 e krogas an oberiadur ; dindan urzh ar prezidant John F. Kennedy e 1965 e voe ar mare ma voe ar muiañ a gontammer dishalet a-us ar janglenn, ar c'hoadeier ha parkeier Viêt Nam.

## Disorc'hoù implij ar c'hontammer Orañjez

Gouarnamant Viêt Nam a vrasjed ez eus bet 400&nbsp;000 gouzañvad marvet ha 500&nbsp;000 bugel ganet gant kudennoù bras dre ampoezonadur an arm kimiek. Hiziv an deiz c'hoazh e vez bugale hag a zo ampechet pa vezont ganet e Viêt Nam, p'o deus distummadurioù korfel pe kudennoù spered ; lod all a varv a-raok bout ganet pe a zo ken distummet pa vezont ganet ma ne zeuont ket a-benn da vevañ.

## Notennoù ha daveennoù
Oberiadur-brezel Ranch Hand

An **Oberiadur Ranch Hand** a zo un oberiadur brezel gant al lu stadunanat e-pad brezel Vietnam. Kroget ez eo er bloavezh 1962 betek 1971.

An aozadur brezel meur o implij an ampoezonoù kimiek pe louzoù geot "Agent Orange pe kontammer Orañjez" a vezo anvet "Operation Trail Dust". 20 million gallonsoù Us (76,000 m3) a zo bet stlapet en holl war su Vietnam. 

Ar palioù a oa meur a hini anezho: lemel ar janglenn goudor d'ar Viet Cong, lemel ar parkeier a roe boued d'ar Viet Cong ha da lu Norzh Vietnam, lemel ar struj tro-dro d'ar bazennoù Amerikan ha re Lu Republik Vietnam (ARVN). Broioù Laos ha Kambodia a zo bet tizhet ivez met en un doare disteroc'h.

Tro 20 000 nij brezel a zo bet etre 1961 ha 1971 o welet stlapadennoù produioù kimiek a-us da su Vietnam. 

## Disoc'hoù implij ar c'hontammer Orañjez

Gouarnamant Vietnam a istim ez eus bet 400 000 gouzañverien marvet ha 500 000 bugel ganet gant kudennoù bras dre ampoezonadur an arm kimiek.
White

**White** zo ur ger saoznek hag a dalv kement ha gwenn, hag a zo aet da ober un anv-lec'h, hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù

### 
*White Island

### 
*White, Georgia, 
*White, South Dakota, 
*White Plains , anv meur a gêr
* White River, stêr e Colorado 
* kontelezh White, anv meur a gontelezh

*Enez White, en Enezeg Ross

### Anvioù kevrennek
*Whitchurch
*Whitefield
*White Chapel
*Whitehall

## Tud
*Edward White
*Ethel Lina White
*Gilbert White
*Jason White, rugbier skosat
*Jules White
*Leo White
*Patrick White, skrivagner aostralian

## Oberennoù
* *The Woman in White*, romant saoznek gant Wilkie Collins e 1859. 
**White* romant gallek gant Marie Darrieussecq e 2003

## Priz
*White Ravens

## Pennadoù kar
*Whyte 
*Wight
* Gwenn
* Black
Talbenn Broadel Dieubidigezh Su Viêt Nam

**Viet Cong**, pe **Việt Cộng** evel ma skriver e vietnameg, eo an anv a raed eus armeoù an emsav komunour e Su Vietnam, hag en em ganne a-enep arme gouarnamant Su Vietnam hag arme ar Stadoù Unanet, e-pad Brezel Vietnam (1955-1975). 

## Anvioù ha lesanvioù ar Viet Cong

An anv Việt cộng a zo deuet war-wel e kazetenn kêr Saigon er bloavezh 1956. Ur berradur ez eo eus "Việt Nam Cộng-sản" (Komunour vietnamian) pe eus "Việt gian cộng sản" (Treitour komunour d'ar Vietnam). Ret eo gortoz ar bloavezh 1957 evit ma krogfe an anv Viet Cong da vezañ implijet e bed ar c'hornôg.

Anavezet e oa ivez ar Viet Cong gant al lesanvioù **VC**, **Victor Charlie** pe *Charlie* a-berzh soudarded al lu amerikan pe lu Republik Su Vietnam (ARVN). El lizherenneg fonetek an OTAN e talveze "Charlie" evit ar gomunourien dre vras. E Vietnam e veze graet kemend-all koulz evit ar Việt Cộng hag evit Lu Norzh Vietnam.

Eus tu Istor ofisiel bro Vietnam e vez graet "Arme dieubidigezh ar Su Vietnam" pe an "Talbenn broadel dieubidigezh evit Su Vietnam (National Liberation Front for South Vietnam; NLFSV) e vietnameg "Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam", berraet e "Talbenn broadel an Dieubidigezh" (National Liberation Front; NLF).

Er bloavezh 1969 e voe krouet gant ar Viet Cong ur gouarnamant da c'hortoz pe "Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam" (Chính Phủ Cách Mạng Lâm Thời Cộng Hòa Miền Nam Việt Nam). Goude krouidigezh ar gouarnamant-se ez eo echu evit ar Viet Cong implijout an anv Viet Cong. Ar berzhidi a implijo an anv "An talbenn" (Mặt trận) en e blas. 

Hiziv an deiz e ra mediaoù Vietnam dreist-holl gant an anv “Arme an Dieubidigezh” (Quân Giải phóng).

## Istor ar Viet Cong

Goude Skrid-emglev Geneva er bloavezh 1954 ez eo echu gant kentañ brezel Indez-Sina (1946-1954). Bro-C'hall ha Republik Demokratel Viêt Nam a baouez gant ar stourm.
Vietnam a zo rannet a daou du: Norzh Vietnam gomunour ha Su Vietnam vroadelour. Dilennadegoù war un adunvaniñ a oa bet prientet da vezañ lakaet da ober a-benn miz Gouere 1956.
Ur vro rannet e daou a lakaas ar vroadelourien da gounnariñ met peogwir e oa gwanoc'h ar Vietnam er stad-se e voe laouen Bro-Sina. Zhou Enlai, kentañ ministr Sina, a varc'hataas un arsav-brezel gant ar Frañs da gentañ hag a lakaas da dalvezout dre-ret da Republik Demokratel Viêt Nam. 

E-tro  Viet Minh a voe lakaet neuze da vont etrezek Norzh ar vro met chom a ra e Su Vietnam etre  ha  a frammerien. Ar re-se a voe karget gant gouarnamant Republik Demokratel Viêt Nam da vont etrezek ar politikerezh hag an hejañ tud.

## Pennadoù kar
* Viet-minh
Arme Pobl Vietnam

**Lu Norzh Vietnam** pe **Lu pobl Vietnam** pe "Arme Pobl Vietnam" anavezet ivez dindan an anv **People's Army of Vietnam** (PAVN) e vietnameg "**Quân Đội Nhân Dân Việt Nam**". Lu republik sokialour an Norzh Vietnam e oa adal an 20 a viz Kerzu 1944 betek fin brezel Vietnam ha distruj Republik Su Vietnam er bloavezh 1975.

Lu Pobl Vietnam a oa savet gant: Troadegiezh, Morlu, Aerlu, Strollad Difenn an harzoù, ha Strollad Difenn an arvor. A-wir n'eus ket bet biken, memes mod hiziv an deiz, a zisparti e lu pobl Vietnam. An holl strolladoù brezeliñ, a zo dindan urzhioù Ministr ar brezel ha kreizenn soudardel lu pobl Vietnam.

Banniel Lu Norzh Vietnam a oa hini Republik Sokialour Vietnam gant ar gerioù "Quyết thắng" (Mennet da drec'hiñ) ouzhpennet en liv melen.

## Krouidigezh Lu Norzh Vietnam

E miz Kerzu 1944 e oa bet krouet Lu Pobl Vietnam. Padet ez eo betek fin kentañ brezel Indez-Sina (1946-1954). Goude Skrid-emglev Geneva er bloavezh 1954, Bro C'hall hag ar Viet Minh a baouez gant ar stourm. Ar Vietnam a zo rannet a daou du: an Norzh Vietnam Komunour hag ar Su Vietnam broadelour.

Adal amañ e vez kaoz d'al Lu Norzh Vietnam hag a chom dindan an anv Lu Pobl Vietnam. Just war-lerc'h Feur-emglevioù Geneva e vez savet an 330 ha 338th Divizionoù gant Viet Minh o devoa repuet d'eus su ar vro etrezek Republik an Norzh Vietnam. Er bloavezh 1955 ez eus bet savet 6 a divizionoù ouzhpenn en norzh ar re 328, 332, ha 350. Ar re 305 ha 324 a zo savet tal-kichen harzoù Republik Su Vietnam hag an hini 335 e-kostez bro Laos.
Chanson des Saisnes

Ar ***Chanson des Saisnes*** zo ur gurwerz c'hallek aozet gant Jean Bodel a-raok 1200, diwar-benn ar brezel etre Karl Veur ha Saksoned ar roue Widukind, pe *Guiteclin*, hervez Bodel.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*   ''e-codices''
Spektr gwelus

Ar **spektr gwelus** pe **skalfad gweladus** eo al lodenn eus ar skalfad tredanwarellek a c'hall bezañ gwelet gant lagad an den.

## Livioù ar skalfad

Dreist al liv mouk/limestra e emañ an uslimestra ha dindan ar ruz e kaver an danruz ; al livioù-se ne c'hall ket an dud gwelet, met lod loened a c'hall.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Zugspitze

Ar **Zugspitze** zo ur menez en Alpoù Alamagn. Ar menez uhelañ eo en Alamagn, gant  vetr uhelder. En aradennad Wetterstein emañ, er su da gêr Garmisch-Partenkirchen, ha tremen a ra an harzoù etre Alamagn hag Aostria drezañ ivez. Ouzh torioù ar Zugspitze ez eus teir skorneg a zo e-touez ar re vrasañ en Alamagn : Schneeferner an hanternoz, 30,7 hektar he gorread, an Höllentalferner, 24,7 hektar he gorread, ha Schneeferner ar c'hreisteiz, 8,4 hektar he gorread.

An den kentañ a dizhas ar Zugspitze e voe Josef Naus, skoazellet gant daou zen all, Maier ha Johann Georg Tauschl, hag a bignas betek kern ar menez d'ar 27 a viz Eost 1820. 

Er goañv e vez kalz a dud o taremprediñ ar Zugspitze da skiañ war e dorioù, dreist-holl e tu ar c'hreisteiz, er Zugspitzplatt.
Franz Liszt

**Franz Liszt** (*Liszt Ferenc* en hungareg), bet ganet e Doborján (Hungaria, en Impalaeriezh Aostria d'ar mare-se) d'an 22 a viz Here 1811 hag aet da Anaon e Bayreuth (Frankonia, en Impalaeriezh alaman d'ar mare-se) d'an 31 a viz Gouere 1886, a oa ur sonaozer, rener laz-seniñ ha pianoour aostrian-hungarian.

Tad-kaer Hans von Bülow ha Richard Wagner e voe, bet euredet an eil war-lerc'h egile gant Cosima Liszt (1837-1930).

## Notennoù ha daveennoù
Rozenn

Ur **rozenn** zo un vleunienn eus ar plant anvet roz. Un anv-bihan brezhonek eo ivez, roet d'ar merc'hed. 

Tud vrudet :
* Rozenn Milin, micheregez er c'hleweled,
* Rozenn Taleg, kanerez.

## Istor
* Brezel an Div Rozenn e Bro-Saoz,
* ar Rozenn-Groaz, ur gevredigezh kuzh alaman e-pad ar Grennamzer,
* ar Rozenn Wenn, anv ul luskad enep-nazi alaman e-pad an Eil Brezel-bed.

## Sevenadur
* *Rosenn*, ur romant gant Jean de Kerlecq, hag ar film *Rosenn* tennet dioutañ ha savet gant Yvan Le Moine.

## E yezhoù all
Stummoù all a zo er yezhoù all : Rose, Marie-Rose, Rosa, Rosabelle, Rosalba, Rosanette, Rosana, Rosanna, Rosanne, Rose-Anne, Rosella, Roselie, Roselis, Roselise, Roselita, Roselia, Roselle, Rose-Marie, Rose-Aimée, Rose-Aimé, Rose-May, Roseta, Rosetta, Rosette, Rosie, Rosine, Rosita, Rosy, Sharon ha Rosyne.
Siobhan

**Siobhan**, pe welloc'h **Siobhán**, zo un anv-bihan iwerzhonek.

## Gerdarzh
Eus an anv gallek krennamzerel Jehane, pe Jehanne.

## Yezhoù all
*Chan, pe *Jan*, Janed, e brezhoneg
*Jeanne, e galleg
*Jane, Janet, Joan, e saozneg
*Siwan, e kembraeg.

## Tud
*Siobhán McKenna (1923–1986) 
* Siobhan Fallon Hogan (1961-), aktourez stadunanat.
Biñsaskell

Ur **viñsaskell** zo un aerlestr hag a ya war-raok dre un askell e stumm ur viñs lec'hiet a-us dezhañ. Alies e vez ivez un askell-dro vihanoc'h, war he c'hostez, e penn al lost. Pradañ ha dibradañ a-serzh a ra ar biñsaskelloù, ha gallout a reont chom diloc'h en oabl diouzh ezhomm.

Istor ar biñsaskelloù a grog e penn kentañ an  mes siouloc'h ez eo an araokadurioù evit re ar c'hirri-nij. Ul lamm war-raok bras a vezo e-pad brezel Vietnam. Ar c'hentañ gwech eo ma weler un implij ken bras anezho (biñsakelloù doare "Huey" dreist-holl) gant turbokefluskerioù lakaet ouzhpenn. Arakaodennoù bras a zegasas kement-se ha diwar neuze e voe ledanaet a-galz implij ar biñsaskelloù koulz war an tachennoù sivil ha war ar re soudardel.

## Gwelet ivez
*Askell-dro

## Liammoù diavaez

## Daveoù
Sonny Shroyer

**Sonny Shroyer**, ganet **Otis Burt Shroyer, Jr.** e Valdosta (Georgia) d'an , a zo un aktour stadunanat.

## E filmoù er sinema
## Liammoù diavaez
* Sonny Shroyer e-barzh an *[[Internet Movie Database]]*
1st Australian Task Force

**1st Australian Task Force** pe berraet en **ATF kentañ** a oa ur strollad stourm bet lakaet da vrezeliañ er su Vietnam e-kerzh brezel Vietnam. Soudarded Aostralia met ivez Zeland-nevez a zae d'ober ar strollad hag a stourmo etre ar bloavezhioù 1966 etrezek 1972. Kevredidi Amerika e oant en un talbenn enep-komunour. Ar c'hefridi bet roet d'ar strollad stourm-se a oa difenn proviñs Phuoc Tuy e-tal ar Viet Cong. 

A-benn ar fin e vezo gwelet anezho o vont ledanoc'h evit o gefrifi diaz betek mont gant reiñ harp evit difenn proviñsioù all tro-dro da hini Phuoc Tuy.
Arme Republik Su Vietnam

**Lu Republik Su Vietnam** "**Army of the Republic of Viet Nam**" (ARVN; e Vietnameg: *Lục quân Việt Nam Cộng hòa*), berraet a-wechoù dindan ar stumm "**the South Vietnamese Army**" (SVA).
Enebourien daonet lu Su Vietnam a vezo ar Viet Cong ha Lu Norzh Vietnam.

Dindan an anvioù-se e veze kavet holl strolladoù brezeliñ Republik Su Vietnam adal ar bloavezh 1955 betek kouezhadenn Saigon e 1975. A-vras e vije bet kollet 1,394,000 a soudarded (Lazhet ha gwallaozet) e-pad brezel Vietnam.

Goude kouezhadenn Saigon aloubet gant Lu Norzh Vietnam ez eo lammet an ARVN. Ul lod bras d'eus an ofiserien huel-renk a derc'has e broioù estren (Stadoù-Unanet dreist-holl), padal milieroù a frammerien izeloc'h a voe kaset da gampoù-bac'h adstummañ dindan urzh ar gouarnamant komunour e-penn Republik Sokialour Adunvanet Vietnam.

## Lu Republik Su Vietnam hiziv an deiz
En un doare ofisiel ne z'eus ket mui d'eus an ARVN abaoe 1975 ha kouezhadenn Saigon met dre hanterenn an ez-soudarded hag o familhioù bet en estrenvro e kendalc'h he spered da vevañ. 

Hiziv an deiz c'hoazh e vez lidoù gant ez-soudarded Lu Republik Su Vietnam o enoriñ an ARVN, ar soudarded aet da anaon e-pad brezel Vietnam ha Republik ar Su Vietnam.

Bep bloaz e vez ul lid kañv gant repuidi Republik Su Vietnam hag enebourien ar renad komunour Vietnamian evito ez eo an 30 a viz ebrel an *[[Ebrel du]]*
Poull

**Poull** zo ur ger stank el lec'hanvadurezh vrehonek

## Lec'hioù
* Ar Poulldu
* *Poull-Manac'h*, deuet da vout Ploumanac'h
* Poull-Fetan, kêriadenn e Kistinid
* Pempoull

### Plou aet da boull
A-wechoù e teu an anvioù e **poull** eus plou (parrez):
* Pouldahud
* Pouldregad
* Pouldreuzig
* Poullann
* Poullaouen

## Korfadurezh
*poulkil
*poull-kalon
*poull-lagad

## Traoù all
*poull-fank
*poull-neuial
*poull-pri

## Gwelet ivez
Rakgerioù all en anvioù-lec'h :
* Plou
* Gwi
* Lan
* Lok
Bernardo Rezende

**Bernardo Rezende** (pell anavezetoc'h evel **Bernardinho**), bet ganet d'an 25 a viz Genver 1959 e Rio de Janeiro (Brazil), a zo bet ur voleer etrebroadel brazilian.
Poullain

**Poullain** zo un anv-tiegezh gallek.

## Tud
* Edmond-Marie Poullain (1878-1951) barner ha livour gall

### Anv kevrennek
* François Poullain de La Barre (1647-1725) skrivagner gall.
* Germain-François Poullain de Saint-Foix (1698-1776), skrivagner gall. 
* Augustin-Marie Poullain-Duparc (1701-1782), skrivagner breizhat.
Ynys Lawd

**Enez Lawd**, pe **Ynys Lawd** zo un enezenn vihan, e penn kornôkañ Enez Cybi, e gwalarn Kembre. Stag eo ouzh Enez Cybi war-bouez ur pont bihan.

E saozneg eo anvet *South Stack*, diwar an anv a orin norsek *stak*, hag a dalvez kement hag "enez". Amsklaer eo orin an anv kembraek avat.

Un tour-tan zo war an enezennig ha desachet e vez touristed gantañ. Savet e voe an tour-tan kentañ war Ynys Lawd e 1809 hag en amzer-hont ne oa pont ebet da vont di. Nevesaet e voe ar gouleier meur a wech en  hag en . Abaoe 1984 n'eus mui gward ebet ken en tour-tan ha kontrollet e vez eus ur greizenn a zo diazezet e Caergybi.
Louis-Joseph, markiz Montcalm

**Louis Joseph, markiz a vMontcalm de Saint-Véran ** a oa ur jeneral gall. Ganet oa bet e Candiac e-kichen Nîmes e 1712 ha marvet e Kebeg e 1759. 

E penn armeoù Frañs Nevez e oa. Lazhet eo bet e-kerzh emgann Plaenennoù Abraham e-kichen kêr gKebeg etre armeoù Breizh-Veur gant James Wolfe en o fenn ha re Frañs Nevez.
Montcalm

**Montcalm** zo un anv-lec'h gallek

## Lec'hioù

### 
*Kontelezh Montcalm (Montcalm County), e Michigan.

## Tud
*Louis-Joseph, markiz Montcalm
James Wolfe

**James Wolfe**, bet ganet e Westerham (Kontelezh Kent, Bro-Saoz) d'an 2 a viz Genver 1727 ha marvet d'an 13 a viz Gwengolo 1759 e Kebek, a oa ur jeneral saoz.

E penn armeoù Breizh-Veur oc'h aloubiñ Frañs Nevez e oa. Trec'h oa bet war ar markiz a vMontcalm war bPlaenennoù Abraham met gloazet oa bet d'ar marv e-kerzh an emgann.
Eugène Louis Napoléon Bonaparte

**Napoléon Eugène Louis Jean Joseph Bonaparte**, anavezet ivez evel **Louis-Napoléon**, ganet e Pariz d'ar 16 a viz Meurzh 1856, ha marvet d'ar 1añ a viz Mezheven 1879 en Ulundi (Natal/ Kwazulu) e Suafrika e 1879, a oa priñs impalaerel gall hag ofisour en arme Breizh-Veur. 

Mab e oa da Napoleon III, impalaer ar Frañsizien, ha d'e bried spagnol Eugenia de Montijo.

## Liammoù diavaez
*La mort du Prince impérial, el lec'hienn napoleon.org
Kouezhadenn Saigon

**Kouezhadenn Saigon** pe "**Dieubidigezh Saigon**" (evit komunourien Viêt Nam) a reer eus kemeridigezh kêr Saigon, kêr-benn Republik Su Viêt Nam, gant lu Norzh Viêt Nam harpet gant Arme dieubidigezh Su Viêt Nam (Viet Cong) d'an 30 a viz Ebrel 1975.
An oberiadenn vilourel-se a zegasas fin brezel Viêt Nam ha fin Republik Su Viêt Nam, hag a voulc'has an hent etrezek adunvanidigezh Viêt Nam dindan stumm ur Republik sokialour gant ar Strollad Komunour en he fenn.

A-raok kouezhadenn Saigon e oa tec'het kuit an holl Amerikaned pe dost, soudarded ha trevourien, a oa staliet e kêr-benn Su Viêt Nam.
Ouzhpenn-se e voe un dec'hadeg ramzel, degadoù a viliadoù a Viêtnamiz ar Su, dreist-holl ar re a oa engouestlet gant gournamant Republik Su Vietnam pe a oa harperien d'an Amerikaned e brezel Vietnam. Barr an dec'hadeg-se e voe an oberiadenn-vrezel *[[Frequent Wind]]*, ma voe graet ar brasañ implij eus biñsaskelloù en Istor mab-den.

## Istor Kouezhadenn Saigon
Diouzh an eil tu, lu Norzh Viêt Nam dindan urzhioù ar jeneral Văn Tiến Dũng ha, diouzh an tu all, lu Republik Su Viêt Nam (ARVN) dindan urzhioù ar jeneral Nguyễn Văn Toàn.

## Goude Kouezhadenn Saigon
Goude ma voe kemeret Saigon e voe echu gant Republik Su Viêt Nam hag an holl strolladoù liammet outi, lu Republik Su Vietnam en o zouez. Ouzhpenn da-se e kendalc'has annezidi kêr Saigon da vont etrezek ar maezioù a-benn pellaat diouzh nerzh ar Strollad Komunour a oa e penn an traoù. Kement-mañ ha tec'hadeg vras an 30 a viz Ebrel 1975 a ziazezas ar gêr nevez anvet Hồ Chí Minh Ville ("Kêr Hồ Chí Minh").
D'ar 7 a viz Mae 1975 e voe aozet gant ar gouarnamant nevez ur vanifestadeg vras a-benn lidañ an trec'h.

Er bloavezh 1977, hervez an *National Review*, e voe brasjedet ez eus bet kement ha 30&nbsp;000 a Vietnamiz ar Su a zo bet lazhadeget gant al lu Norzh Vietnamat ; diwar implij listennoù bet savet evit ar CIA ha lezet e Saigon gant labourerien kannadti ar Stadoù-Unanet ez eur deuet d'an niver-se.

Un devezh dilabour anvet *Devezh an Adunvaniezh* pe c'hoazh *Devezh an Dieubidigezh* (*Ngày Giải Phóng* e vietnameg) eo an 30 a viz Ebrel e Viêt Nam hiziv, abaoe an 2 a viz Gouere 1976 hepken avat.

## Kouezhadenn Saigon hiziv an deiz

Un arouez bev buhezek e chom devezh kouezhadenn Saigon hiziv an deiz c'hoazh : lidadeg ofisiel *Devezh an Dieubidigezh* eo hervez renad komunour Republik Viêt Nam ; lidadeg un deiziad kañv eo avat hervez repuidi Republik Su Viêt Nam hag enebourien ar renad komunour, pa lakaont an 30 a viz Ebrel da *Tháng Tư Đen* ("Ebrel Du").

## Levrlennadur
* Jean Lartéguy, *L'Adieu à Saïgon*, Presses de la Cité, Pariz, Bro-C'hall, 1975 – ASIN: B004QYYJT4
Emgann Ia Drang

**Emgann Ia Drang** a zo bet unan eus kentañ emgannoù gwirion ha start etre lu ar Stadoù-Unanet ha Lu Norzh Vietnam, harpet gant ar Viet Cong e-pad brezel Vietnam.

Padet e oa etre ar 14 hag an 18 a viz Du 1965 etre div dachenn douarañ meneziek e-kreiz Republik Su Vietnam nepell diouzh Plei Mei. Emgann Ia Drang a oa ul lod eus oberiadur brezel Silver Bayonet kaset da benn gant soudarded an U.S. Airmobile.

Anv an emgann a zo deuet diwar anv ar stêr Drang hag a dreuz an draonienn e-kostez Plei Mei, lec'h ma voe an dachenn stourm. "Ia" a talvez "stêr" e yezh meuriad ar menezioù-se.

## A-raok an emgann
Etre 1963 ha 1964 meur a c'hwitadenn soudardel ha bolitikel o deus bet lakaet bec'h bras war diazoù ha frammoù Lu Republik Su Vietnam (ARVN). Pennoù an ARVN o doa bet resevet urzhioù sklaer gant ar prezidant Ngo Dinh Diem da chom hep emgannañ a-grenn. 

Arme dieubidigezh ar Su Vietnam (Viet Cong) a brofitas evit engouestlañ ha gourdoniñ soudarded e-leizh hag al lu Norzh Vietnamian evit mont kuzh etrezek ar Su Vietnam. Evit talañ da gement-mañ ne oa nemet strolladoù-stourm ar CIA ha o oberiadurioù brezel klask ha distruj ("Search and Destroy") o implij biñsaskelloù tagañ gant roketennoù a lamme lod pennoù-bras ar Viet Cong.

## Tro-dro da Emgann Ia Drang
* Ul levr We Were Soldiers Once... And Young gant Harold G. Moore ha Joseph L. Galloway a zo bet embannet e 1992 o taolenniñ an emgann gwelet e kostez lu Amerika.
* Ur film a zo bet sevenet o taolenniñ an emgann eur goude eur We were soldiers, awenet ez eo gant al levr We Were Soldiers Once... And Young .
Llanfair Is Coed

**Llanfair Is Coed** pe **Llanfair Isgoed** (*Llanvair Discoed* pe *Llanvair-Discoed* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur barrez e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ etre Casnewydd ha Cas-gwent, en hanternoz da gêriadenn Caerwent. 

Dave a ra an anv d'ar c'hantrev kozh Gwent Is Coed a oa eno er Grennamzer, ur c'horn-bro hag en em astenne er c'hreisteiz da Goad Gwent (*Coed Gwent* e kembraeg). Lez rouaned Gwent a oa e Llanfair Is Coed. 

Ur c'hreñvlec'h eus Oadvezh an Houarn zo war torgenn Llanmelin, er reter d'ar gêriadenn, ha krediñ a reer e oa eno unan eus kreñvlec'hioù pobl geltiek ar Silured.
Klask ha distruj

An droienn saoznek "**Search and destroy**" pe "**Seek and Destroy**" ("Klask ha distruj") berraet **S&D** a zo un oberiadur brezel lakaet da dalvezout evit ar wech kentañ e-pad brezel Vietnam gant lu Amerika.

Pal un oberiadur brezel doare Search and Destroy a zo douarañ soudarded troadegiezh pe strolladoù begenn war un dachenn enebour, da glask ha da zistrujañ an enebour ar buanañ ar gwellañ ha da skampañ kuit. An diaz a zo bet savet adal ar brezel-kuzh pe guerilla hag a vez sevenet gant an hent enebiñ dezho.

Seurt oberiadurioù brezel a zo kaset da benn dreist-holl gant strolladoù bihan begenn ul lu gant armoù lijer ha danvez-tarzh doare TNT pe C-4. Ar strolladoù a vez fiñvet dre bisaskellioù pe dre stumm harz-lammerien.

Muioc'h-mui e vez gwelet oberiadurioù Search and Destroy oc'h implij mekanikoù-nij nemetken (bisaskellioù, kirri-nij ha dronoù).

## Skouerioù oberiadurioù Search and Destroy

* Emgann la Drang 1966 brezel Vietnam a grogas da gentañ gant mennozh un oberiadur Search-and-destroy.

* Oberiadur Junction City 1967 brezel Vietnam.

* Oberiadur brezel Cedar Falls 1967 brezel Vietnam

* Oberiadur brezel Attleboro 1966 brezel Vietnam

* Oberiadur brezel Unified Protector 2011 Libia

* Oberiadur brezel Enduring Freedom 2002 Afghanistan
Llanelli (Sir Fynwy)

**Llanelli** (*Llanelly* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ etre Bryn-mawr hag Y Fenni. E 2001 e oa annezet gant  a dud.

Betek 1974 e oa Llanelli e-barzh Sir Frycheiniog. Thomas Price (Carnhuanawc) a voe person eno adalek 1816 betek 1825, ha sevel a reas ur skol kentañ derez kembraek, an hini nemeti e Kembre en amzer-se.
Tremen a ra ar Ganol etre Sir Fynwy ha Brycheiniog dre Llanelli.
Michael Jace

**Michael Jace**, ganet e Paterson (New Jersey) d'an , a oa un aktour stadunanat, brudet evit e rol poliser er stirad skinwel *[[The Shield (stirad skinwel)|The Shield]]*. E 2016 e voe kondaonet da 40 vloaz toull-bac'h evit bezañ lazhet e wreg, April Laune, d'an 20 a viz Mae 2014.
## Liammoù diavaez
* Michael Jace e-barzh an *[[Internet Movie Database]]*

## Daveennoù
Elisabeth Boehm

**Elisabeth Merkourievna Boehm** (ruseg : Елизавета Меркурьевна Бём *Elizabeta Merkourievna Bëm*), ganet *Endaourova* d'ar 24 a viz C'hwevrer 1843 e Sant-Petersbourg ha marvet eno d'ar 25 a viz Gouhere 1914 a oa ur skeudennaouerez rus.

## Oberennoù

BemE PodnosilaKnyag.jpg|Подносила княгинюшка чару меда, зелена вина ( Mez a voe degaset gant ar briñsez)
Postcards by Elizaveta Bem by Richard - 040.jpg|Napoleon (Spontus e oa an Enebour hogen truezek eo Doue)
Elizaveta Bem's Azbuka - А.jpg|Lizherenneg Bohm, Lizherenn А
Elizaveta Bem - PostCard-1.jpg|Kartenn-bost : «Кто в Москве не бывал, красоты не видал!» (Neb n'eo ket bet e Moskou n'en deus ket gwelet kened) 
Postcards by Elizaveta Bem by Richard - 050.jpg| Kartenn-bost : «Кто за кого, а я за друга своего!» ( Tud zo a sav evit traoù a bep seurt, me a sav evit ma mignon )
Arondisamant Belley

**Arondisamant Belley** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Ain hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Belley e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 107 kumun :
* kanton Ambérieu-en-Bugey ;
* kanton Belley ;
* kanton Champagne-en-Valromey ;
* kanton Hauteville-Lompnes ;
* kanton Lagnieu ;
* kanton Lhuis ;
* kanton Saint-Rambert-en-Bugey ;
* kanton Seyssel ;
* kanton Virieu-le-Grand.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Ain d'ar 1 a viz Genver 2017. 115 kumun zo en arondisamant Belley bremañ.

## Daveoù
Belley

**Belley** zo ur gumun eus an departamant Ain e reter Bro-C'hall. Unan eus isprefetioù an departamant eo. Gwechall e oa e proviñs Bugey.

## Douaroniezh
## Anv

### Hen impalaeriezh roman

* **Vic(anis) Bel(licensibus)** (*CIL* XIII, 2500)

### Krenn-amzer uhel

* **Eclesia Belisensis** (sened-iliz Lyon, 567)
* **Civitas Belisium** (sened-iliz Pariz, 614)

## Ardamezioù
*En argant e vleiz skrapant geotet.*

## Istor
Diasur e vezer evit gouzout ma Belley e oa eus ar bobl *Allobroges*, pe *Sequani*, pe *Ambarri*

Degouezhet eo Belley didan beli ar Vurgonded, pe war dro 443, pe goude marv Valentinian III, war dro 456

Aloubet eo Belley gant ar Vranked er bloaz 534

## Melestradurezh
## Tud

* Eskob **Vincentius**, an hini kentañ e sinas *episcopus Belisensis ecclesiae*, da vare sened-ilz Lyon, 567/570.
* Eskob **Felix**, meneget er sened-iliz Mâcon, er bloaz 585, ha Poitiers, er bloaz 590.
* Eskob **Aquilenus**, meneget er sened-iliz Pariz et bloae 614.
* Eskob **Adalbasus** a Velley a ra le d'an arc'heskob Besançon e-kerzh sened-iliz Chalon-sur-Saône , er bloaz 887.

## Liammoù diavez
## Levrlennadur

* Jean-François Reynaud & Brigitte Beaujard ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. XV. Province ecclésiastique de Besançon (Maxima Sequanorum)*. De Boccard. 2007.

## Notennoù
Erich

**Erich** zo un anv-bihan alamanek, par da Erik. Dont a ra eus an anv norsek Eiríkr.

## Adstummoù
* Eric hag Erik evit ar baotred.
* Erika, evit ar merc'hed.

## Tud
* Erich Kempka (1910-1975), ezel eus an SS ha bleiner Adolf Hitler
* Hans-Erich Voss (1897-1969), eilamiral alaman 
* Erich Maria Remarque (1898-1970), romantour alaman
* Erich Heckel (1883-1970), livour alaman
* Erich Eliskases (1913-1997), mestrc'hoarier echedoù
* Erich Ludendorff (1865-1937), jeneral ha politiker alaman
* Erich von Falkenhayn (1861-1922), jeneral prusian
* Erich von Stroheim (1885-1957), filmaozer hag aktour aostrian-stadunanat
* Erich von dem Bach-Zelewski‎ (1899-1972) , unan eus pennoù bras an SS, torfedour nazi
* Erich Honecker (1912-1994), politikour komunour alaman
Erika (eoullestr)

An **Erika** zo un eoullestr feurmet gant ar gompagnunezh Total hag a reas peñse e 1999 dirak aodoù Breizh, ma c'hoarvezas Lanv du an Erika.
Lovisa Sveden (1851-1926)

**Lovisa Sveden** (* Lovisa av Sverige och Norge* en svedeg) (Stockholm 1851-1926 Amalienborg (Danmark)), a oa ur briñsez svedat hag a zeuas da vezañ rouanez Danmark dre he dimeziñ d'ar roue Fredrik VIII. 

Merc'h e oa da Karl XV (1826-1872), roue Sveden ha roue Norge, ha da Lovisa an Izelvroioù.
Lovisa Sveden

**Lovisa Sveden** (pe *Louisa* pe *Ludvika*) zo bet anv meur a briñsez svedat.

## Rouanezed ha priñsezed
### XVIIIvet kantved
*Lovisa Ulrika, pe Luise Ulrike von Preußen (1720-1782), priñsez prusian, c'hoar da Frederig II, Rouanez Sveden (1751–1771) goude dimezet d'ar roue Adolf Fredrik; 
**Louise Hedwig*, marvet en-bugel e 1797, merc'h d'ar roue Karl XIII .

### XIXvet kantved
**Lovisa Sveden*, pe Luise von Baden (1811–1854), priñsez alaman, dimezet d'ar priñs Gustav von Wasa (1799-1877), ur mab da Gustav IV Adolf, roue Sveden;
*Lovisa an Izelvroioù (1828-1871), priñsez izelvroat, Rouanez Sveden.
*Lovisa Sveden (1851-1926), Priñsez Sveden ha Norge, Rouanez Danmark,

### XXvet kantved
*Louise of Battenberg (1889-1965), Rouanez Sveden (1950-1965), pried Gustav VI Adolf.


Luise Ulrika of Prussia by Antoine Pesne- 1744 ca.jpg|Ar rouanez Lovisa Ulrika (war-dro 1744), poltredet gant Antoine Pesne
Lujza Amália of Baden.jpg|Luise von Baden (1811-1854)
Dowager_Queen_of_Denmark.jpg | Lovisa Sveden (1851-1926)
Arondisamant Bourg-en-Bresse

**Arondisamant Bourg-en-Bresse** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Ain hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Bourg-en-Bresse e 24 c'hanton (betek 2014) hag e 219 kumun :
* kanton Bâgé-le-Châtel ;
* kanton Bourg-en-Bresse-Norzh-Kreiz ;
* kanton Bourg-en-Bresse-Reter ;
* kanton Bourg-en-Bresse-Su ;
* kanton Ceyzériat ;
* kanton Chalamont ;
* kanton Châtillon-sur-Chalaronne ;
* kanton Coligny ;
* kanton Meximieux ;
* kanton Miribel ;
* kanton Montluel ;
* kanton Montrevel-en-Bresse ;
* kanton Péronnas ;
* kanton Pont-d'Ain ;
* kanton Pont-de-Vaux ;
* kanton Pont-de-Veyle ;
* kanton Reyrieux ;
* kanton Saint-Trivier-de-Courtes ;
* kanton Saint-Trivier-sur-Moignans ;
* kanton Thoissey ;
* kanton Treffort-Cuisiat ;
* kanton Trévoux ;
* kanton Villars-les-Dombes ;
* kanton Viriat.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Ain d'ar 1 a viz Genver 2017. 200 kumun zo en arondisamant Bourg-en-Bresse bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Nantua

**Arondisamant Nantua** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Ain hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Nantua e 7 kanton (betek 2014) hag e 64 c'humun :
* kanton Bellegarde-sur-Valserine ;
* kanton Brénod ;
* kanton Izernore ;
* kanton Nantua ;
* kanton Oyonnax-Norzh ;
* kanton Oyonnax-Su ;
* kanton Poncin.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Ain d'ar 1 a viz Genver 2017. 65 kumun zo en arondisamant Nantua bremañ.

## Daveoù
Alberich

**Alberich** zo un anv-bihan alamanek.

## Yezhoù all
**Alberic* e saozneg
*Albéric, Aubry, e galleg
*Alberico, en italianeg

## Mojennoù
**Alberich*, ur c'horrigan eus ar mojennoù germanek.

## Tud
**Alberich*, pe Alberico Iañ, roue Italia
**Alberich Reims* (c. 1085–1141), arc'heskob
**Alberich Mazak* (1609-1661), sonaozour aostrian 
**Alberich Zwyssig* (1808-1854), ar manac'h a savas kan broadel Suis 
**Alberich Bormann* (ganet e 1982), aktour mec'hikan

## Pennadoù kar
*Aubry
*Oberon
Jane Zhang

**Jane Zhang**, anavezet ivez evel *Zhāng Liàngyǐng*, zo ur ganerez sinaat.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Jane Zhang
Oberiadur Junction City

**Oberiadur-brezel Junction City** pe **Operation Junction City** a zo bet un oberiadur-brezel doare "Klask ha Distuj" pe "Search and Destroy" a badas 82 devezh adal an 22 a viz c'hwevrer 1967 e-pad brezel Vietnam. 

An oberiadur-brezel gant harzlammerien amerikaned anezho brasañ e oa bet abaoe oberiadur-brezel Market Garden e-pad an Eil brezel-bed.Bet eo bet ivez an oberiadur brezel brasañ oc'h implij harlammerien e-pad brezel Vietnam hag unan d'eus oberiadurioù-brezel meur ar brezel. Anvet e oa bet Junction City dre al lec'h Junction City ur geriadenn er C'hansas, eno e oa pennoù an oberiadur-brezel o reiñ o urzhioù.

D'eus un tu e vezo al lu Amerikan harpet gant lu Republik Su Vietnam (ARVN) hag o talañ dezho al Lu Norzh Vietnamian hag Arme dieubidigezh ar Su Vietnam (Viet Cong).

## Araok oberiadur-brezel Junction City

E miz genver bloavezh 1967 ez eo kroget ar c'hentañ emgannioù en Tric'horn Houarn e gwalarn Kerbenn Republik Su Vietnam Saigon. Eno e veze kavet ul lod bras a soudarded d'an Arme dieubidigezh ar Su Vietnam (Viet Cong) kuzhet e hentoù riboul Củ Chi.

Ar bloavezh 1967 a welas al lu Amerikan o kenderc'hel gant bombezenniñ an Norzh Vietnam ha gwelet an niver a soudarded amerikaned o pignat betek tizhout 510 000 a dud. Ouzpenn d'ar re-se e oa kevet 40 000 soudarded an USAF en bro Thailand ha 30 000 all o vezañ e 7vet flodad morlu Amerika. Kement-mañ ne oa ket trawalc'h c'hoazh da welet enebourien Republik Su Vietnam da vont war wanaat. 

Tây Ninh a oa ur proviñs tal kichen Kambodja ha dres nepell diouzh gwenodenn Hô Chi Minh o welet Arme dieubidigezh ar Su Vietnam (Viet Cong) o diazezañ don e vezañs hag o tigeriñ an hent da siladenn al lu Norzh Vietnamian etrezek Republik Su Vietnam. Ur pal brezel anat a oa neuze da zilojañ da nebeutañ ar strolladoù stourm-se pe gwelloc'h c'hoazh da risañ anezho, setu penaos ez eo ganet mennozh an oberiadur-brezel Junction City.
Unaniezh Broadoù Amerika ar Su

**Unaniezh Broadoù Amerika ar Su** berraet en **UNASUR** (spagnoleg: *Unión de Naciones Suramericanas* – UNASUR; portugaleg: *União de Nações Sul-Americanas* - UNASUL; nederlandeg: *Unie van Zuid-Amerikaanse Naties* - UZAN; saozneg: *Union of South American Nations*), a oa a-raok "Kumuniezh Amerika ar Su ar Broadoù", a zo un aozadur etregouarnamantel ennañ div unaniezh valtoutel: Kenvarc'had ar Su (Mercosur) ha Kumuniezh an Andoù evit kevanaat Amerika ar Su. Pal an aozadur eo: «sevel un identelezh hag ur geodedezh suamerikan ha kas war-raok ur rannvedva enframmet». Emañ an 12 Stad eus Amerika ar Su ennañ, gant tost da 400 milion a dud en holl.
Oberiadur-brezel Cedar Falls

**Oberiadur-brezel Cedar Falls** a zo bet un oberiadur-brezel e-pad brezel Vietnam kaset da benn evit an darn gant lu Amerika harpet gant lu Republik Su Vietnam (ARVN).

Pal an oberiadur-brezel a oa un oberiadur Search and Destroy ramzel evit naetaat groñs an "Tric'horn Houarn" ul lec'h nepell diouzh Saigon kêr-benn Republik Su Vietnam ha distrujañ hentoù riboul Củ Chi. Al lec'h-se a oa deuet da vezañ lec'h diaz Talbenn broadel dieubidigezh evit Su Vietnam (Viet Cong). 

An oberiadur a badas d'an 8 etrezek an 28 a viz genver bloavezh 1967. Bet eo bet an oberiadur-brezel brashañ war zouar a-berzh al lu Amerikan e-pad brezel Vietnam. Oberiadur-brezel Cedar Falls a welas 30 000 soudarded amerikan ha su vietnamiz o kemer perzh: daou lu, daou brigadenn (unan troadegiezh, unan harzlammerien), ur rejimant kirri hobregonet. 

Ar Viet cong e-tal da gement a nerzh marvus a choazas klask terc'hout etrezek harzoù Kambodia pe dre kuzhañ en hentoù riboul Củ Chi reoù don ha ledan. An Amerikaned a teuio a-benn da zistrujañ ul lod d'eus an hentoù riboul gant dafar brezel ar Viet Cong enno. Evit don a-benn da vont gant un distruj aozet sklaer e voe implijet razhed an hentoù riboul pe "tunnel rats", soudarded a ment bihan gourdonet aratoz kaer da vont etrezek an hentoù dindan zouar.

Evit trec'hiñ dindan un doare padus ha naetaat an Tric'horn Houarn e vo harluet an holl siviled o vevañ war an dachenn da vont etrezek kêriadennigoù buhez nevez pe "New Life Villages", distrujet e vo an holl kêriadennigoù ur wech goulonderet anezho hag evit echuiñ e vezo stlapet produiñ kimiek war ar janglenn hag ar parkeier evel ar c'hontammer Orañjez. 

Darn ar pennoù bras ofiserien a uhel renk anezho karget gant aozadur an oberiadur-brezel Cedar Falls hag e lakaat da dalvezout a soñjo dezho e vezo un trec'h anat. Darn ar gazetennerien hag an istorourien brezel a soñj dindan un doare disheñvel. Evito an oberiadur-brezel Cedar Falls n'eo ket deuet a-benn da naetaat an Tric'horn Houarn rak distreiñ a reio buan ar Viet Cong. 
Ouzhpenn da se an harlu bras ha rediet d'ar siviled vietnamiz o vevañ war an dachenn ha distruj o kêriadennoù a save ur gudenn skiant ar mat hag a laka bresk strivoù an Amerikaned da c'hounit "Kalonoù ha speredoù" ar Vietnamiz. Un darn anezho a lammo war zu ar Viet Cong goude oberiadur-brezel Cedar Falls.
Strollad Marines Republik Korea

**Strollad Marines Republik Korea** anavezet dindan an anv **Republic of Korea Marine Corps** berraet e **ROKMC**; e Korean: 대한민국 해병대; dindan ar stumm Hanja: 大韓民國海兵隊 pe Daehanminguk Haebyeongdae) graet e vez ivez **ROK Marines Corps** pe **ROK Marines** anezho.

Strollad Marines Republik Su Korea ez int.

## Istor Strollad Marines Republik Korea
D'ar 15 a viz ebrel 1949 ez eo bet savet strollad Marines Republik Korea dindan an anv "Republic of Korea Marine Corps (ROKMC)". Savet ez eo bet ar strollad en aerborzh Deoksan lec'hiet e Jinhae.
Da zigentañ ne oa nemet 380 soudarded o vont d'ober ar strollad kopiet war soudarded Marines ar Stadoù-Unant pe "United States Marine Corps". 

An SMRK a zo savet gant 28 000 a dud rannet e daou divizion hag ur brigadenn an holl re-se a zo dindan urzhioù kreizenn ar strollad Marines. Ar c'hentañ divizion morlu Marine a c'hell seveniñ brezel dre vor, aer, douar dre un arbenikadur eus 3 batalion kendeuzet en ur rejimant harzlammerien/ morlu ha tagañ doare Ranger. Ouhpenn da se en SMRK e vez kavet sklerijennerien hag a zo gourdonet war splujañ dindan vor hag harzlammerien. 

## Strollad Marines Republik Korea ha brezel Korea

Al letanant koronal Shin Hyun-joon a zo bet lakaet da penn ar strollad nevez hag en em gavas buan gant ar renk a goronal d'ar c'hentañ a viz gouere 1949. Armet e oa soudarded ar ROKMC gant dafar brezel dilezet gant lu Implaeriezh Japan. 
Pal Marines Republik Korea a oa da dalañ dre oberiadurioù brezel prim ouzh ar gomunisted e Jinju hag e Jeju-do. Ar ROKMC en deus bet kemeret perzh e oberiadurioù brezel all e-pad brezel Korea gant emgann Incheon da skouer. 

## Strollad Marines Republik Korea e brezel Vietnam

Strollad Marines Republik Korea (SMRK) en deus bet kemeret perzh e brezel Vietnam en ur vezañ diazezet e Da Nang, a-wechoù en deus bet stourmet o reiñ harp d'an USMC ar re Marines amerikaned. 

Dindan goulenn ar Stadoù-Unanet prezidant Republik Su Korea Park Chung Hee a gasas strolladoù soudarded e brezel Vietnam memes ma oa enebet an div gambr broadel ha pobl ar vro. Da eskemm e c'houlennas hag e voe asantet gant Amerika da reiñ arc'hant a-benn moderniza hag adsevel ar vro hal al lu Su Korean goude brezel Korea. Tro 2 billion a zollarioù a vezo profet evelse.

An tri strollad stourm su Korean Pennañ a vezo kaset e brezel Vietnam a vezo an SMRK (Strollad Marines Republik Korea) Aerouant c'hlas (Blue Dragon Brigade (Korean: 청룡; Hanja: 靑龍; Cheongryeong), ROKA Capital Division hag divizion ar marc'h wenn (the White Horse Division). Meur a strollad begenn all a vezo kaset ivez eno da sikour dre o arbenikadur. 

Gwarnizon an SMRK (Strollad Marines Republik Korea) er Vietnam a zegasas oberiadurioù drastus da geñver skiant a vat evel lazhadeg Phong Nhị ha Phong Nhất, Lazhadeg Hà My ha lazhadeg Bình Hòa hag ar gudenn vras gant ar re Lai Đại Hàn (Hanter Vietnamiz hanter Koreaned).
Joël Bruneau

**Joël Bruneau**, ganet en Indre d'ar , a zo ur politikour gall hag ezel eus an ULP. Da vaer Caen e oa bet dilennet e 2014. Kuzulier-rannvro eo ivez Joël Bruneau abaoe 2010.

## Liammoù diavaez
* Joël Bruneau lec'hienn ofisiel.

## Notennoù ha daveoù
Teodorig Iañ

**Teodorig Iañ** (*Teodorico* pe *Teodoredo* e spagnoleg hiriv), marvet e 451, a oa roue ar Vizigoted. E anv, *Þjudareiks* en gotek ("Roue ar Bobl"), a oa *Theodericus* en latin.

Bastard da Alarig e oa. E 418 e voe anvet da roue war-lerc'h Walia, ha ren a reas betek e varv e 451. Gantañ e krogas lignez Toloza (Toulouse), e tiazezas ar Vizigoted en Akitania, hag ec'h astennjont o galloud en tu all d'ar Pireneoù. 

E vab Teodorig II a varvas e 466.
Charles Edward Stuart

**Charles Edward Louis John Casimir Silvester Severino Maria Stuart** a oa ganet e Roma d'an 31 a viz Kerzu 1720.

Marvet eo d'an 31 a viz Genver 1788 e Roma. 

Pa varvas e vreur Henry Benedict Stuart e 1807 e voe kaset e relegoù da benn-iliz Sant-Per er Vatikan evit bezañ beziet eno gantañ ha gant o zad hag o mamm. 

Mab oa da James Francis Stuart ha da vMaria Klementyna Sobieska. Mab-bihan d'ar roue James II a Vro-Saoz ha VII a Vro-Skos oa. 

Anvet eo Bonnie Prince Charlie gant Skosiz evit bezañ klasket, evel e dad, adreiñ tron roue Bro-Saoz, Skos hag Iwerzhon, d'ar familh Stuart e-kerzh an eil emsavadeg Jakobad. 

Kregiñ a reas an emsavadeg e 1745 hag ec'h echuas de 1746 goude trec'h an Dug a gCumberland en emgann Culloden d'ar 16 a viz Ebrel 1746. 

Kuitaat a reas Bro-Skos war-lerc'h da vont da Frañs hag Italia. 

Ur skeudenn romantel a chom gantañ daoust ma n'eo ket bet gwall skedus e vuhez. 

Ur verc'h bet gant unan eus e vestrezed a zo bet anzavet gantañ : Charlotte Stuart, Dugez a Albany.
Lai Đại Hàn

**Lai Đại Hàn**, pe **Lai Daihan** pe **Lai Tai Han** (Lai Đại Hàn e vietnameg, distaget [laːi ɗâˀi hâːn] ; 라이따이한 e koreaneg) a zo un termen vietnamek a ra dave d'un den a orin sukorean dre dad ha vienamat dre vamm, da lavaret eo un den a zo bet ganet a-c'houde ur walladenn e-kerzh brezel Viêt Nam.

Unan eus heuliadoù an darempredoù armerzhel startoc'h-startañ etre Republik Korea ha Viêt Nam eo ganedigezh ar meizad *Lai Đại Hàn* ; dibaoe ma'z eo bet goveliet ez eus bet enklaskoù war an hêrezh.
Labouret ez eus bet don dindan ur stumm enklask war ar re *Lai Dai Han* gant kazetennerien ar gazetenn sukorean Hankyoreh.

## Notennoù
Halle (Saale)

**Halle** pe **Halle (Saale)** pe *Halle an der Saale* (evit lakaat kemm etre ar gêr-se ha re all anvet Halle ivez) zo ur gêr vras e ''Land'' Saks-Anhalt en Alamagn. Emañ e kreisteiz ar stad-se, war lez ar stêr Saale.

Annezet e oa Halle gant  a dud e dibenn 2013.

Dont a ra an anv Halle eus ur ger keltiek pe germanek *hal* pe *halla* hag a dalveze « holen ».

Meneg zo eus kêr Halle kerkent hag er bloavezh 806. En arc’heskopti Magdeburg e oa adalek an , betek ma voe staget koulz Magdeburg evel Halle ouzh priñselezh Brandenburg e 1680. Goude 1701 e voe e Rouantelezh Prusia.

Goude diskar Republik Demokratel Alamagn e voe graet labourioù bras e Halle, evit kempenn ar c’hastell, freuzet gant ar Brezel Tregont Vloaz hag an Eil Brezel-bed, evit adsevel ar savadurioù foran erru dirapar pe ar c’hendioù bras savet goude ar brezel. Adsavet penn-da-benn eo bet kreiz-kêr ha brav eo deuet da vezañ.

Skol-veur Halle zo unan eus ar re goshañ en Alamagn. E Halle ivez emañ sez Akademiezh Alaman ar Skiantoù.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Halle gant kêrioù all dre ar bed :



## Notennoù
Alberico Iañ

*Alberich*, pe **Alberico Iañ**, marvet war-dro 925, a oa ur priñs lombard en Xvet kantved.

Skoedour e oa gant Guido III Spoleto en emgann Trebbia, en 889 

Markiz Camerino e oa, pe kont Fermo. Dug Spoleto e teuas da vezañ, adalek ur bloaz etre 896 ha 900, betek war-dro 920, goude drouklazhet an dug Guy IV. E 899 pe 900 e stourmas ouzh Hungariz, gant ar roue Berengar Iañ, ha gantañ e voe anavezet evel dug ervat. Emglev a reas Alberico gant e amezeg Adalberto II, markiz Toskana, a-enep ar pab Sergius III. Neuze e voe stanket ganto an hent da Roma, e 906 pe 907, evit herzel ouzh kurunidigezh Berengar evel impalaer. 

War-dro 906 e timezas da Marozia. Honnezh a oa merc'h d'ar c'honsul roman Teofilakt Iañ, kont Tusculum, ha da Teodora Iañ, a oa mestrez Roma e gwirionez.

Kemeret he devoa ar c'hastell Sant'Angelo ha gwir vestrez kêr Roma e oa. Gant e eured e teuas Alberico da vout mestr an darn vrasañ eus kreiz Italia. Anvet e voe da "batrisian ar Romaned", *patricius Romanorum*.

E Mezheven 915 e oa unan eus an tri friñs a rene an Emglev kristen a c'hounezas Emgann ar Garigliano war ar Sarazined.

E 917 e voe anvet da *Gonsul ar Romaned*.

Gervel a reas Hungariz evit e skoazellañ en e stourm ouzh ar pab Yann X. 

Drouklazhet e voe gant pobl Roma en 925, pan eas kuit e skoazellerien.

## E vugale
Tri pe bevar mab en doe gant Marozia:
*Alberic II, a renas evel priñs Roma
*Constantino (marvet war-dro 945)
*Sergio, eskob Nepi (marvet a-raok 963)
*marteze ar pab Yann XI (met marteze e oa ur bastard d'ar pab Sergius III).
Lazhadeg Bình Hòa

**Lazhadeg Bình Hòa** zo ul lazhadeg a voe kaset da benn gant izili lu Republik Su Vietnam e-kerzh brezel Vietnam.
Sevenet evoe bet etre an 3 hag ar 6 a viz Kerzu 1966 ; 430 den nann-soudard hep armoù a oa o vevañ e kêriadenn Bình Hòa, e proviñs Quảng Ngãi er Su Vietnam, a voe lazhet.

An dachenn a oa ul lodenn eus al lec'h-brezel bet lakaet dindan karg brigadenn *Blue Dragon* ("Aerouant Glas") an SMRK (Strollad Marines Republik Korea). Bugale, merc'hed ha tud kozh e voe darn eus ar c'houzañvidi, 21 maouez dougerez en o zouez.

Soudarded Republik Korea a blantas tan en holl diez hag a lazhas kantadoù a bennoù chatal goude bezañ bet lazhet an dud. Ar re a oa manet bev a zec'has etrezek ar strollad Viet Cong a oa o vont gant ar stourm a-enep al lu Amerikan, hag evel-just ar soudarded sukorean kevredidi dezho.

Er memes bloavezh e voe lazhadegoù all gant ar soudarded sukorean engouestlet e brezel Vietnam : lazhadeg Binh Tai, lazhadeg Bình An, lazhadeg Tây Vinh pe c'hoazh lazhadeg Diên Niên - Phước Bình.

Labouret ez eus bet don dindan ur stumm enklask war al lazhadegoù sevenet gant soudarded sukorean e-pad brezel Vietnam gant kazetennerien ar gazetenn sukorean Hankyoreh.

## Liammoù diavaez
* Kim, Hyun Sook Lee : ''Korea's "Vietnam Question": War Atrocities, National Identity, and Reconciliation''. *Positions: East Asia Cultures Critique, Volume 9, Number 3, Winter 2001*, p.&nbsp;622-635. E-ISSN: 1527-8271.

## Notennoù
Versailles 1685 : Complot à la Cour du Roi Soleil

***Versailles 1685 : Complot à la Cour du Roi Soleil*** ("Versailhez 1685 : irienn e lez ar Roue Heol") zo ur c'hoari video savet gant Cryo Interactive hag embannet e 1996.

## Senario
D'an 21 a viz Mezheven 1685, deiz goursav-heol an hañv, Lalande, den-a-gambr yaouank, a zo fiziet ennañ, gant Alexandre Bontemps, ober un enklask a-zivout ar gourdrouzioù distaget a-enep ar c'hastell. Kaset ez eus bet ul lizher gwerzaouet d'ar roue gant ur flemmskridour ; ennañ e « tickek ar sterenn roue hag e holl blanedennoù da gempenn evel m'eo dleet, an titloù hag ar pennoù ha gerioù Aisopos, a c'hwezh ma flemmskrid ». Echuiñ a ra al lizher gant titl ur fablenn gant Aisopos : *Yaou hag ar raned*. Skrivet eo gant ur c'havailher ma kinnig entanañ ar c'hastell, tra ma strewiñ a ra koulskoude flemmskridoù hag arouezioù ma saveteiñ e gallfent al lez ar roue ma vezont mat embreget gant ar c'hoarier, ma deus betek an noz evit enklask ar c'hastell hag endro...

## Tud vrudet bezant
* Jean Racine
* Loeiz II Bourbon, priñs Condé
* Charles Le Brun
* Markizez Montespan
* Jean-Baptiste Lully
* Fulup Bro-C'hall
* André Le Nôtre
* Loeiz XIV

## Liammoù diavaez
* ''Versailles 1685 : Complot à la Cour du Roi Soleil''
Lazhadeg Binh Tai

**Lazhadeg Binh Tai** Lazhadeg Bình Tai a zo bet ul lazhadeg kaset da benn gant lod lu Republik Su Vietnam bet kaset e brezel Vietnam. Sevenet ez eo bet al lazhadeg d'an 9 a viz here 1966 o welet 68 sivil hep armoù o vevañ e kêriadenn Bình Tai bezañ lazhadeget. Kêriadenn Binh Tai a oa e proviñs Quảng Ngãi er Su Vietnam. An tu a zo da liammañ al lazhadeg-se gant lazhadeg Diên Niên e proviñs Phước Bình.

An dachenn a oa ul lod d'eus al lec'h brezel bet lakaet dindan karg ar brigadenn Aerouant C'hlas d'eus an SMRK (Strollad Marines Republik Korea). Darn ar gouzañverien a oa bugale, merc'hed ha tud kozh. 

Ar gazetenn Su Korean Hankyoreh en deus bet enklasket tro-dro d'al lazhadegoù e-pad brezel Vietnam a-berzh ar soudarded su Korean hag en deus bet kavet lod all ouzhpenn da lazhadeg Binh Tai. 

Ar c'horonal Kim Ki-tae, Penn ar 7vet kompagnouniezh, 2vet brigadenn an SMRK (Strollad Marines Republik Korea), en deus kofeset d'ar gazetenn su Korean Hankyoreh.
oberioù an devezh 9 a viz here 1966 e Binh Tai. Ar soudarded Su Korean o devoa bet plantet tan e tiez ar gêriadenn ha gortozet e teufe maez an dud evit tennañ warno diabeg.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Kim, Hyun Sook Lee. Korea's "Vietnam Question": War Atrocities, National Identity, and Reconciliation. Positions: East Asia Cultures Critique, Volume 9, Number 3, Winter 2001, p. 622-635. E-ISSN: 1527-8271
Jean-Marie Louvel

**Jean-Marie Louvel**, ganet e La Ferté-Macé d'an  ha aet d'an anaon d'an  e Caen, a oa ur politikour gall.
An Alarc'h (breserezh)

**An Alarc'h** zo ur breserezh er Fouilhez, e Kerne-Uhel.

## Evajoù
*Hini Du, bier du, 4,7 % 
*Tantad, bier melen,5 % 
*Melig, bier diwar mel, 5 % 
*Mallozh Ruz, bier gell-rous,	5 % 
*Penn Gwenn, bier gwenn,	4 % 
*Kerzu, du, doare *stout*	7 % 
*Hadarzu, diwar ginoa, (bet anvet "Kinoa" en deroù)
*Damruz

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn Tri Martolod
*   ''Le Monde''
Jérôme Lalande

**Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande** (ganet d'an 11 a viz Gouere 1732 e Bourg-en-Bresse ha marvet d'ar 4 a viz Ebrel 1807 e Pariz) a oa ur steredoniour gall.

## Pennadoù kar
*Lalande 21185