open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stade de Reims

Ar **Stade de [[Reims]]** a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1931. Kemer a ra plas ar Société Sportive du Parc Pommery, krouet e 1911.
## Roll loreidi
* **[[Kevre ar gampioned UEFA]]** :
** **Gourfennad** : 1956 ha 1959.
* **[[Kib Latin mell-droad|Kib Latin]]** (**1**) :
** **Trec'hour** : 1953.
** **Gourfennad** : 1955.
* **[[Kampionad mell-droad Frañs]]** (**6**) :
** **Kampion** : 1949, 1953, 1955, 1958, 1960 ha 1962.
** **Iskampion** : 1947, 1954 et 1963.
* **[[Kib mell-droad Bro-C'hall|Kib Bro-C'hall]]** (**2**) :
** **Trec'hour** : 1950 ha 1958.
** **Gourfennad** : 1977.
* **[[Trofe ar Gampioned]]** (**3**) :
** **Trec'hour** : 1949, 1955, 1958 ha 1960
** **Gourfennad** : 1962.
* **[[Kib Charles Drago]]** (**1**) :
** **Trec'hour** : 1954.
* **[[Kib an Alpoù]]** (**1**) :
** **Trec'hour** : 1977.
* **[[Kib Gambardella]]** (**1**) :
** **Trec'hour** : 1964.
** **Gourfennad** : 1956, 1968 et 1977
* **[[Kampionad Frañs mell-droad ligue 2|Kampionad Frañs L2]]** (**1**) :
** **Kampion** : 1966.
* **[[Kampionad Frañs mell-droad National|Kampionad Frañs National (D3)]] (**1**) :
** **Kampion** : [[Kampionad Frañs mell-droad National 2003-2004|2004]].
* **Kampionad Frañs amatour mell-droad** (**1**) :
** **Kampion** : [[1935]].
* ** Kampionad Frañs Division d'honneur "Nord-Est"** (**1**) :
** **Kampion** : [[1935]].
* **Kampionad Frañs Division d'honneur "Champagne"** (**1**) :
** **Kampion''' : 1994.

## Prezidanted

## Gourdonerien

## Liammoù diavaez
*  Lerc'hienn ofisiel ar c'hlub
Kengevredad Kanariat

**Kengevredad Kanariat** (spagnoleg: *Coalición Canaria*) a zo ur c'hevredad strolladoù dizalc'hour en Inizi Kanariez. Krouet e voe e 1993 dre unvaniezh meur a strollad broadelour. Ren a ra an inizi adalek m'en deus erlec'hiet ar PSOE. Derc'hel a ra ivez Tenerife, La Palma ha Fuerteventura hag an darn vrasañ eus ar c'huzulioù-kêr er vro.

E Cortes General Spagn en deus ar c'hengevredad 2 gannad ha 5 senedour. Marc'hata a ra gant ar strollad o ren, da zegemer peadra evit an inizi en eskemm eus e skoazell.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Espérance Sportive Troyes Aube Champagne

An **Espérance Sportive Troyes Aube Champagne** (ESTAC) a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1900.

## Roll loreidi

* Gourfenad Kib Bro-Chall : 1956
* Iskampion Frañs D2 : 1973
* Kampion DH Nord-Est : 1954, 1987
* Iskampion Frañs National 1 : 1996
* Trec'hour Kib Intertoto : 2001

## Prezidanted
* Paul Heurtefeu
* Marc Eullafroy
* 1986-1990: Maurice Cacciaguerra
* 1990-1993: Michel Santier
* 1993-1995: Angel Masoni
* 1995-2004: Daniel Vacelet
* 2004 - : Thierry Gomez
## Gourdonerien

## Anvioù brudet

## Liammoù diavaez
*  Lerc'hienn ofisiel ar c'hlub
Mare

**Mare** (liester : mareoù) tennet diouzh ar ger galleg ''marée'') a c'hell bezañ :

# lusk pemdeziek ar mor a vez uhel hag izel a-bep-eil e-doug an devezh, sellet ouzh tre ha lanv
# ur prantad amzer hir pe verr. Implijet e vez e meur a dro-lavar : *bep ar mare*, *ur mare zo bet*, etc... Sellet ouzh mare er wikeriadur
# amzer ar goro (tennañ laezh)
# Mare (anv-lec'h)
Club Sportif Sedan Ardennes

Ar c'h-**Club Sportif [[Sedan]] Ardennes** a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1919.

## Roll loreidi
* **[[Kib UEFA]]**
** **Kemeret perzh er c'hentañ tro** : 2001
* **[[Trofe ar c'hampioned]]** (**1**) :
** **Kampion** : 1956.
** **Gourfennad** : 1961.
* **[[Kib mell-droad Bro-C'hall|Kib Bro-C'hall]]** (**2**) : 
** **Trec'hour** : 1956 ha 1961.
** **Gourfennad** : 1965, 1999 ha 2005.
** **Hanter-Gourfennad** : 1954, 1969, 2002.
** **1/4 gourfennad** : 1957, 1963, 2007 
* **[[Kib Drago]]** :
** **Gourfennad** : 1955, 1963.
* **[[Kampionad Frañs mell-droad ligue 1|Kampionad Frañs ligue 1]]** :
** **Trede** : 1963.
* **[[Kampionad Frañs mell-droad ligue 2|Kampionad Frañs ligue 2]]** (**1**) :
** **Kampion** : 1955.
** **Vice-champion** : 1972, 1999 et 2006.
* **[[Kampionad Frañs mell-droad National (D3)|Kampionad Frañs National (D3)]]** (**1**) :
** **Kampion** : 1991.
** **Vice-Champion** : 1998.
* **[[Kampionad Frañs mell-droad amatour (1948-1970)]]** (**1**) :
** **Kampion** : 1951.
* **[[Kevre mell-droad Champagne-Ardenne|Kampion Division d'Honneur Nord-Est]]** (**1**) : 
** **Kampion** : 1950.

### Anvioù brudet

## Prezidanted
* Lucien Laurant
* Roger Pierrot
* Jacky Nix
* depuis 1994: Pascal Urano

## Gourdonerien

### Liammoù diavaez
*  Lerc'hienn ofisiel ar c'hlub

----
Roll ar Pennoù Stad e 761

## Afrika

* **[[Makuria]]** - ?
* **[[Rouantelezh Nekor|Nekor]]** - Sa'id I ibn Idris, Roue Nekor (760-803)

## Amerika

* **[[Copán]]** - K'ac Yipyaj Chna K'awiil, (749-763)
* **[[Tikal]]** - Yik'in Chan Kawil, (734-766)

## Azia

* **[[Sina]]** (Tiernelezh Tang Dynasty) - Suzong, Impalaer Sina(756-762)
* **[[Japan]]** (Marevezh Nar) - Junnin, Impalaerezh Japan (758-764)
* **[[Korea** - Balhae ha Silla
** **[[Silla]]** - Gyeongdeok, Roue Silla (742-765)
** **[[Balhae]]** - Da Qinmao/Dae Heung-mu, (737-793)
* **[[Pallava]]** - Parameswaran II, Roue Pallava, (710-775)
* **[[Tibet]]** -Khri-srong lDe-btsan, Impalaer Tibet (742-765)
* **[[Impalaeriezh Pala]]** - Gopala (750-770)

## Europa
* **[[Rouantelezh Asturia]]** - Fruela I, Roue Asturia (757-768)
* **[[Bulgars]]** - Vinekh, Roue Bulgaria (756-762)
* **[[Impalaeriezh Bizantion]]** - Constantinos V Copronymus, Impalaer Roman (743-775)
* **[[Kordoba]]** - Abd-ar-rahman I Kalif Kordobia(756-788)
* **[[Dál Riata]]** - Áed Find, Roue Dál Riata (kent 768&ndash;778)
* **[[East Anglia]]** - Roue East-Anglia - Aethelred, (c.758-779),
* **[[Rouantelezh Essex|Essex]]** - Roue Essex - Sigeric, (758-798)
* **[[Franked]]**
** Pepin III, (751-768), Roue ar Franked 
*** **[[Akitania]]** - Waifer, Dug Akitania (748-767)
* **[[Gwynedd]]** - Caradog ap Meirion Roue Gwynedd (c.754-c.798)
* **[[Iwerzhon]]** - Niall Frosach, Pennroue Iwerzhon (759-765)
** **[[Connacht]]** - Ailill Medraige mac Indrechtach mac Dunchad Muirisci, Roue Connacht (756-764)
** **[[Hy-Many]]** - Aedh Ailghin, Rooue Hy-Many (750-767)
** **[[Laighin]]** - Cellach mac Dunchad, Roue Laighin (760-776)
** **[[Ulaid]]** - Fiachna, roue Ulaid (749-785)
* **[[Lombarded]]** - Desiderius, Roue al Lombarded (756-774)
* **[[Kent]]** - Roue Kent
** Æthelbert II, (725-762)
** Eardwulf, (c.747-c.765)
** Sigered, (759-c.764)
* **[[Klarjeti]]** - Adarnase, Duk eus Klarjeti (742-779)
* **[[Mercia]]** - Offa, Roue Mercia (757-796)
* **[[Northumbria]]** - Aethelwald Moll - Roue Nothumbria (759-765)
* Stad ar Pap - Paul I Pap (757-767)
* **[[Pikted]]** - Roue ar Bikted
** Onuist mac Urguist, (729-761)
***# Brude mac Urquist, (761-763)
* **[[Saksoned]]** - Widukind Roue ar Saksoned (743-807)
* **[[Rouantelezh Strathclyde|Strathclyde]]** - Eugein II Alt Clut, roue Strathclyde (760-c.780)
* **[[Venezia]]** - Domenico Monegario, DDj Venezia (756-764)
* **[[Wessex]]** - Cynewulf, Roue Wessex (757-786)
** **[[Rouantelezh Sussex]]** - Roue Sussex
*** Osmund (c.758-c.772)

## Reter-kreiz

* **[[Armenia]]** - Sahak Bagratuni Priñs Armenia (754-771)
* **[[Caliphat]]** - al-Mansur, Kalif Damascus (754-775)
Eardwulf Kent

**Eardwulf** a voe roue Kent eus 747 da 765, asambles gant e eontr, Æthelbert II Kent, da gentañ, ha neuze gant Sigered Kent. N'anavezomp anezhañ nemet dre zaou garta. Amzeriad ebet ez eus war an hini gentañ met hervezañ e vefe Eardwulf mab Eadberht I Kent (a patre meo Eadberhtuo). An egile a vefe bet graet e 762 met difizius eo rak unanan eus an testoù, Arc'heskob Cuðbert a zo marvet e 760
Sigered Kent

**Sigered Kent** a voe roue Kent asambles gant Eadberht II Kent war-dro 760. Dre gartaoù hepken eo anavezet.

## Liammoù diavaez

### Kartaoù Sigered

https://web.archive.org/web/20070313073259/http://www.anglo-saxons.net/hwaet/?do=seek&query=S+32
http://www.anglo-saxons.net/hwaet/?do=seek&query=S+33
Tikal

An **Tikal** zo unan eus ar rivinoù brasañ ar bobl vaya , e Guatemala, e departamant El Peten .

Ul lec'h Glad bedel eus an UNESCO eo. Ar c'hêrioù bras tostañ eo Flores ha Santa Elena.

Kreizenn ur rouantelezh pouezus d'ar bobl maya e oa an Tikal. Daoust ma oa bet savet ar monumantoù brasañ er  e anavezas ar gêr he marevezh-aour etre 250 ha 850. E-pad ar prantad-se e aotrounie ar gêr ar rannvro dre e armerzh hag e nerzh soudardel ha darempredoù he-doa gant un darn vras eus Kreizamerika. War a seblant e voe aloubet ha sujet da Deotihuakan e-pad ar . Goude fin ar prantad klasel e paouezjod da sevel monumantoù nevez ha devet e voe palezioù an uhelidi war a seblant. Dilezet e voe ar gêr e-pad an .

## Liammoù diavaez

* Park Broadel Tikal
Æthelbert II Kent

**Æthelbert II Kent** (725 - 762) a voe roue Kent er  asambles gant e vreudeur Eadberht I Kent ha Ælfric Kent. Hiroc'h egeto en-doa bevet Æthelbert II war a seblant ha asambles gant e niz Eardwulf Kent diwezhatoc'h. E 762 e vefe marvet hervez ar C'hronik Angl-ha-Saoz. E vab e vefe Eadberht II.

Ur c'harta a reas e 724, kent ma voe-env aet da roue. E fin e ren e voe sujet da Vercia met e ditl roueel a viras koulskoude.
Kampionad mell-droad Frañs Ligue 2

Ar **C'hampionad Frañs mell-droad Ligue 2**, anvet peurvuiañ **Ligue 2** (pe **L2**), a zo eil rummad mell-droad a-vicher Bro-C'hall. Dav eo tremen dre ar rummad-se evit ar c'hluboù ar c'hoant ganto mont e Ligue 1.

## Kluboù Kampionad mell-droad Frañs Ligue 2 2023/2024
* AJ Auxerre
* Angers SCO
* AS Saint-Étienne
* Rodez AF
* Paris FC
* SM Caen
* Stade lavallois
* Amiens SC
* War-raok Gwengamp
* Pau FC
* Grenoble Foot 38
* Girondins de Bordeaux
* SC Bastia
* FC Annecy
* AC Ajaccio
* USL Dunkerque
* ESTAC Troyes
* US Quevilly Rouen
* US Konk-Kerne
* Valenciennes FC

## Roll loreidi abaoe 1933

## Gwellañ paler
* E 1971 e voe 3 strollad (Nord, Centre ha Sud). Etre 1972 ha 1993, ez eus bet ar strollad A hag ar strollad B gant ar strollad C e 1972.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
----
A (kirillek)

Kentañ lizherenn al lizherenneg kirillek eo **А**, **а**, distaget [a] pe [ɑ].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek alpha (A).
John Maynard Keynes

**John Maynard Keynes, 1añ Baron Keynes**, CB, FBA, a oa un armerzhour hag ur matemikour breizhveurat bet ganet d'ar 5 a viz Even 1883 e Cambridge ha marvet d'ar 21 a viz Ebrel 1946 e Firle (Sussex). Lesanvet eo *"tad ar makroekonomiezh"*.
Pierre-Alexis Ronarc'h

**Pierre-Alexis Ronarc'h** (Kemper,  – Pariz, ) a oa un ofiser a vor ag ar Morlu gall. Brudet eo evit bezañ bet penn ur vrigadenn fuzuilherien-vor a zalc'has kreñv he lec'hiadur dindan ar bombezadegoù hag an tagadennoù diehan e-doug ar Brezel-bed kentañ.

D'he 15 vloaz hanter e voe degemeret e Skol ar Morlu gall e Brest hag anvet e voe da letanant a vor en e 24 bloaz.

Perzh a gemeras e brezeliadenn Sina e 1900 evel eilkomandant eus un unvezh a 160 martolod a zalc'has penn ouzh Emsavadeg ar Vokserien.

Kabiten a vor e voe d'e 42 vloaz, an hini yaouankañ ag ar morlu gall. 

E miz Mezheven 1914 e voe anvet da isamiral ha lakaet e penn ar Vrigadenn Ronarc'h, 6 400 fuzuilher enni, edod o sevel. Chom a reas en he fenn betek ma voe divodet d'an 9 a viz Du 1915.

E 1915, ar fuzuilherien-vor a c'houzañvas kalz dindan ar bombezadegoù hag an tagadennoù e Diksmuide, Nieuwpoort ha Ieper e Flandrez Belgia, met ne fiñvjont ket eus o lec'hiadur pa voe lazhet an hanter eus ar soudarded.

Lakaet e voe Pierre-Alexis Ronarc'h da benn nerzhioù mor Norzh Bro-C'hall. Da vestr pennlu ar Morlu gall ec'h eas e 1919.

Skrivañ a reas e eñvorennoù-brezel a voe embannet e 1921. Ijinet en deus ur ravanell-lestr nevez a dalvoudegezh vras evit kavout ar minoù-mor ha mont da anaout lec'hiadurioù ar c'herreg. E niz Pierre-Jean Ronarc'h (1892-1960 a yeas war e roudoù ken ec'h eas da amiral.


PlakennRonarc'hDiksmuide.JPG|Plakenn ar straed Amiral Ronarc'h e Diksmuide


## Levrlennadur
* Charles Le Goffic, *[[Emgann Diksmuide|Dixmude]], un chapitre de l'histoire des fusiliers marins*, Librairie Plon, 1915
* Isamiral Ronarc'h, *Souvenirs de la guerre*, Embannadurioù Payot, 1921
* Roger Laouenan, *Des demoiselles au feu : l'épopée des fusiliers marins*, Embannadurioù Coop Breizh, 2004.
Aarschot

**Aarschot** a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez. 
## Istor
;Brezel bed kentañ
D'an 19 a viz Eost 1914, ur vrigadenn ag al Lu belgiat a zalc'has penn ouzh al Lu alaman. Rediet e voe da gilañ ha chom a reas soudarded, gloazet an darn vuiañ anezhe, etre daouarn an Alamaned. Kaset e voent betek ar stêr, el lec'h ma voent fuzuilhet.
En Aarschot, ar c'horonal Stenger eus an 8 Brigadenn Troadegiezh a voe lazhet pa oa war balkoñs an ti-kêr. Kastizet garv e voe kêriz : un toullad tiez a voe devet ha 156 den trevour fuzuilhet, ar maer Tielemans hag e vab 15 vloaz en o zouez.
En deiz war-lerc'h e voe rediet ar boblañs da derc'hout diouzh kêr.

## Notennoù
T (kirillek)

Ugentvet lizherenn al lizherenneg latin eo **T**, **t**, distaget [t], hag ivez ugentvet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, skrivet **Т**, **т**.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek tau (T).
John Michael Greer

**John Michael Greer** (1962 - ) a zo ur c'hevrinour hag ur penn relijiel amerikan. o chom en Ashland, Oregon. Gounezet e oa bet d'ar feiz drouizek hag Arc'hdrouiz an AODA eo hiziv-an-deiz. Brudet eo ivez evit e interest evit ar bikenn-eoul-maen, en deus skrivet kalz testennoù diwar he fenn.

## Levrioù

**Paths of Wisdom*
**Circles of Power*
**Inside a Magical Lodge*
**Earth Divination, Earth Magic: A Practical Guide to Geomancy*
**Encyclopedia of Natural Magic*
**A World Full of Gods:  An Inquiry into Polytheism*
**Learning Ritual Magic: Fundamental Theory and Practice for the Solitary Apprentice* (with Clare Vaughn and Earl King Jr.)
**The New Encyclopedia of the Occult*
**Academy of the Sword*
**The Druidry Handbook:  Spiritual Practice Rooted in the Living Earth*
**The Element Encyclopedia of Secret Societies and Hidden History*
**Pagan Prayer Beads* (gant Clare Vaughn)

## Liammoù diavaez
*Buhez-skrid Greer
*Blog John Michael Greer
*lec'hien an the Ancient Order of Druids in America
*un diviz gant The Wiccan-Pagan Times
*  Troidigezhioù testennoù Greer e galleg ha Brezhoneg
Maurice Challe

**Maurice Challe** oa un nijer hag ur jeneral gall ganet e Pontet (er Vaucluse) d'ar 5 a viz Gwengolo 1905 ha marvet an 18 a viz Genver 1979. Unan eus pevar aozer putsch ar jeneraled en Alger e voe e 1961.

E 1923 ez eas Challe da skol milourel Saint-Cyr ha dont a reas da vezañ isletenant e 1925. Diouzhtu goude kuitaat ar skol ez eas en aer-lu e lec'h ma voe stummet da vezañ nijer. E 1932 e voe uhelaet d'ar renk a gapiten. E 1937 ez eas da uhelskol an aer-lu hag e miz Gouere 1939 e beurechuas e stummadur a ofiser eus strollad pennoù-bras an arme.

E 1940, Challe a gemeras perzh e emgannoù en aer e Norzh Bro-Chall ha uhelaet eo d'ar renk a ofiser al "Légion d'honneur". Goude kolloù Bro C'hall, e zeas e penn ar strollad anavezadenn 2/14 e Avignon. E miz Mae 1944, pa laboure dindan al lezanv Guy, e kasas dielloù sekred an aer-lu alaman e Londrez. Goude dilestradeg Normandi e teuas da vezañ enseller en ur skouadrennig bombardiererien.

E 1947, Challe a zo bet uhelaet e strollad meur pennoù bras an aer-lu, hag e 1949, e voe roet dezhañ karg, gant renk jeneral brigadenn, an aer-lu gall e tiriadoù bro-diwall Maroko. E 1953, eo bet kaset da vezañ e penn uhel-skol brezel an aer-lu gall. Uhelet d'ar renk a jeneral rann-arme, e voe uhelaet c'hoazh d'ar c'harg a benn strollad pennoù bras an arme. Goude an anzavadur-se, d'ar 1añ a viz Here 1958, e deuas da vezañ war tachenn an aer-lu eiler ar jeneral Raoul Salan en Aljeria Gall.

E voe ezel eus an dileuriañ gall e pad emvodoù kuzh Sèvres (reizhoù Sèvres). Gantañ bez e oa Maurice Bourgès-Maunoury ha Christian Pineau. An emvod-se a brientas an oberiadur Mousquetaire a-benn enebiñ ouzh broadeladur kanol Suez gant ar prezidant Gamal Abdel Nasser.

Goude ma vefe bet distaliet ar jeneral Salan e kemeras e blas e Alger an 12 a viz Kerzu 1958. An eneberezh ouzh an FLN a voe kenaozet gant ar pezh an anver ar "plan Challe". E 1960 ez eo bet adkaset d'ar metropolenn e lec'h ma chomas da labourat e barzh karter jeneral an AFCENT en OTAN betek ma rofe e zilez e miz Genver 1961. 

An 21 a viz Ebrel 1961, e klaskas kas da benn un taol-stad e Alger gant Raoul Salan, Edmond Jouhaud ha André Zeller (putsch ar jeneraled). Ar putsch-se a oa sturiet gant ar mennozh da enebiñ ouzh politikerezh De Gaulle e Aljeria. Met ne deujont ket a-benn da gemer ar galloud. Challe a voe toull-bac'het e Pariz er Santé.

An 31 a viz Mae 1961 e voe kondaonet, er memes koulz eget Zeller, gant ul lez-varn milourel. Koll a reas e wirioù keodedel ha toull-bac'het evit 15 bloaz. Met goude bezañ bet bac'het e Clairvaux hag e Tulle e voe dieubet en a-raok e miz Kerzu 1966 hag amnistiet gant De Gaulle e 1968. Embann a reas e eñvorennoù en ul levr anvet *Notre Révolte*. Mervel a reas an 18 a viz Genver 1979.
Skoed Herakles

**Skoed Herakles** (Ἀσπὶς Ἡρακλέους *Aspis Hērakleous* en henc'hresianeg) zo un darn eus ur varzhoneg c'hresianek lakaet dre fazi war gont Hesiodos. Krediñ a reer e oa bet savet e penn kentañ ar . Savet e oa gant ur barzh a zreveze deskrivadur skoed Ac'hilleüs e  kan an *[[Ilias]]*. A-wechoù e reer meneg eus ar ger henc'hresianek, *Aspis*, a-wechoù all eus ar ger latin, *Scutum*.

## Levrlennadur
*  Richard Janko, « The Shield of Heracles and the Legend of Cycnus », e *The Classical Quarterly New Series*, Levrenn &nbsp;36, niverenn 1 (1986), p.&nbsp;38-59.
*  Henri Shapiro, « Herakles and Kyknos », en *American Journal of Archæology*, levrenn &nbsp;88, Nnn 4 (miz Here 1984), p.&nbsp;523-529.
* Francis Vian, notennig ar *Skoed* en *Hésiode, Théogonie. Les Travaux et les Jours. Le Bouclier*, Belles Lettres, collection des Universités de France, 2002 (1 édition 1928), p.&nbsp;119-12.
Timbroù Tanganyika

Ur vro e gevred Afrika e oa Tanganyika, bevennet gant Afrika ar Reter breizhveuriat (*British Eastern Africa*), deuet da vezañ Kenya, Nyassaland (Malawi bremañ), Kongo belgiat (Republik Demokratel ar C'hongo bremañ) ha Mozambik, (suj da ||Portugal|Bortugal]] betek 1974). 

Trevadenn Alamagn eo bet etre 1888 ha 1916, a-raok bezañ ac’hubet gant Breizhveuriz.
Pa voe kaoz eus dismantr an Impalaeriezh alaman e voe fiziet Tanganyika er Rouantelezh-Unanet dre Feur-Emglev Versailhez.

Da vare an impalaeriezh alaman ec’h embannas Berlin 40 timbr adalek 1893. Timbroù ar vammvro eo ar re gentañ, dreistmoullet gant *Deutsch-Ostafrika* ("Afrika ar Reter alaman") dezho prizioù e « Pesa ».

E 1900 e teuas er-maez ur rummad timbroù boutin anavezet en holl drevadennoù alaman hag a ziskouez ar yacht « Hohenzollern », warno an alc'hwez *Deutsch-Ostafrika* ha prizioù e Pesa c’hoazh. Un eil rummad gant prizioù e « Heller » a voe moullet e 1905.

Aloubet eo bet Tanganyika gant an armeoù breizhveuriat e 1916. Ingalet e veze e 1921 timbroù trevadenn vreizhveuriat « Ouganda hag Afrika ar Reter » (*East Africa and Uganda Protectorates*) gant "**G.E.A.**", pezh a dalv *German East Africa". 

E [[1921]] e lakaas e gwerzh ar gouarnamant ur rummad timbroù gant skeudenn penn ur [[jirafenn]] gant ar meneg "<small>*TANGANYIKA*</small>", dezho un dalvoudegezh e kantimoù (*cents*), [[shilling]] ha [[lur sterling|lurioù sterling]](100 kantim evit ur shilling, 20 shilling par d'ul lur). E [[1925]] e voe emnbannet un eil rummad heñvel, nemet gant livioù all.

Aet penn ar jirafenn kuit ez eo poltred ar Roue [[George V]] hag ar gerioù <small>MANDATED TERRITORY OF TANGANYIKA</small> a zeuas war wel war an timbroù e [[1927]].

Etre [[1935]] and [[1961]] e voe unvanet melestradurezhioù-post trevadennoù Breizh-Veur ar rannvro dindan an anv *East African Posts and Telecommunications Administration* hag implijet an hevelep timbroù evit an holl vroioù gant ar meneg *Kenya Uganda Tanganyika*. Ar framm-se a badas betek [[1976]].

Dizalc’het e voe Tanganyika e [[1961]]. War-bouez ur rummad pevar zimbr embannet e [[1962]] gant ar meneg "<small>*JAMHURI YA TANGANYIKA''" e koun deroù ar Republik, e vez impljet anv nevez ar Stad, da lavaret eo Tanzania– Tanganyika ha Zanzibar), rak sultanelezh kozh Zanzibar a yeas da get pa voe staget an enezenn ouzh Tanzania.

## Pennadoù kar
* Timbroù Kenya Ouganda Tanganyika
* Timbroù Zanzibar
* Timbroù Tanzania
Spered ar re varv o veilhañ

***Spered ar re varv o veilhañ (Manao Tupapau)*** zo un eoullivadur war lien, graet gant al livour gall Paul Gauguin e 1892. 

Emañ war ziskouez en 'Albright-Knox Art Gallery e Buffalo, Stadoù-Unanet.

Ar vaouez a weler eo **Teha'amana**, serc'h al livour, en he gourvez en he noazh war he gwele, war liñselioù arwenn hag ur pareo glas gant bleunioù melen. War he c'hof emañ, un dra ral en taolennoù a vez techet da ziskouez noazhded ar merc'hed muioc'hik. 

En diadreñv e weler un iskis a zen gwisket e du : an tupapau an hini eo. War gostez emañ, hag oc'h antreal e-barzh ar gambr, war ar seblant. E foñs an daolenn ez eus tarchoù ruzc'hlas : traoù kevrinus a zo e steuñv, marse...

## Liammoù diavaez
*Albright-Knox Art Gallery – Lec'hienn ofisiel
Zoutleeuw

**Zoutleeuw** (*Léau* e galleg) zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.


Zoutleeuw Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Zoutleeuw.svg|Banniel
Armoiries Léau.png|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 46,85 km²
* Poblañs (2022) : 8 591 a dud
* Stankter : 183 den/km²
Andenne

**Andenne** (*Andene* e walloneg) a zo ur gêr eus Belgia e Proviñs Namur.

## Istor
* Brezel bed kentañ: fuzuilhet e voe 218 den nannsoudard e miz Eost 1914 gant al Lu alaman. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1846


Colors=
  id:f value:rgb(0.7,0.8,0.9)
  id:m value:gray(0.7)
  id:s value:gray(0.9)
  id:b value:white

ImageSize = width:700 height:250
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
Period = from:0 till:27000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:m increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:s increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:b

BarData=
  bar:1846 text:1846
  bar:1900 text:1900
  bar:1947 text:1947
  bar:1990 text:1990
  bar:1995 text:1995
  bar:2000 text:2000
  bar:2004 text:2004
  bar:2005 text:2005
  bar:2006 text:2006
  bar:2007 text:2007
  bar:2008 text:2008
  bar:2009 text:2009
  bar:2010 text:2010
  bar:2011 text:2011
  bar:2012 text:2012
  bar:2013 text:2013
  bar:2014 text:2014
  bar:2015 text:2015

PlotData=
  color:f width:20
  bar:1846 from:0 till:12335
  bar:1900 from:0 till:20750
  bar:1947 from:0 till:21824
  bar:1990 from:0 till:22897
  bar:1995 from:0 till:23371
  bar:2000 from:0 till:23529
  bar:2004 from:0 till:24079
  bar:2005 from:0 till:24194
  bar:2006 from:0 till:24407
  bar:2007 from:0 till:24557
  bar:2008 from:0 till:24815
  bar:2009 from:0 till:24920
  bar:2010 from:0 till:25131
  bar:2011 from:0 till:25511
  bar:2012 from:0 till:25702
  bar:2013 from:0 till:25795
  bar:2014 from:0 till:25892
  bar:2015 from:0 till:26081

PlotData=
 color:f width:20
 bar:1846 at: 12335 fontsize:S text: 12.335 shift:(-10,5) 
 bar:1900 at: 20750 fontsize:S text: 20.750 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 21824 fontsize:S text: 21.824 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 22897 fontsize:S text: 22.897 shift:(-10,5)
 bar:1995 at: 23371 fontsize:S text: 23.371 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 23529 fontsize:S text: 23.529 shift:(-10,5)
 bar:2004 at: 24079 fontsize:S text: 24.079 shift:(-10,5)
 bar:2005 at: 24194 fontsize:S text: 24.194 shift:(-10,5)
 bar:2006 at: 24407 fontsize:S text: 24.407 shift:(-10,5)
 bar:2007 at: 24557 fontsize:S text: 24.557 shift:(-10,5)
 bar:2008 at: 24815 fontsize:S text: 24.815 shift:(-10,5)
 bar:2009 at: 24920 fontsize:S text: 24.920 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 25131 fontsize:S text: 25.131 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 25511 fontsize:S text: 25.511 shift:(-10,5)
 bar:2012 at: 25702 fontsize:S text: 25.702 shift:(-10,5)
 bar:2013 at: 25795 fontsize:S text: 25.795 shift:(-10,5)
 bar:2014 at: 25892 fontsize:S text: 25.892 shift:(-10,5)
 bar:2015 at: 26081 fontsize:S text: 26.081 shift:(-10,5)
Fosses-la-Ville

**Fosses-la-Ville** (*Fosse* e walloneg) zo ur gêr e Belgia e Proviñs Namur.
Fosses-la-Ville JPG06W.jpg|Plakenn-straed gallek-wallonek e Fosses-le-Ville

## Istor
* Brezel bed kentañ: emgann etre al Lu gall hag al Lu alaman d'ar 21 ha d'an 22 a viz Eost 1914. 2 200 bez a soudarded c'hall a gaver en ur vered eno.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1846

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
 id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:600 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:12000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:c
BarData=
 bar:1846 text:1846
 bar:1866 text:1866
 bar:1880 text:1880
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1947 text:1947
 bar:1961 text:1961
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2010 text:2010
 bar:2020 text:2020
PlotData=
 color:d width:20 align:left
 bar:1846 from:0 till: 4661
 bar:1866 from:0 till: 5451
 bar:1880 from:0 till: 5922
 bar:1890 from:0 till: 6296
 bar:1900 from:0 till: 6574
 bar:1910 from:0 till: 6792
 bar:1920 from:0 till: 6551
 bar:1930 from:0 till: 6540
 bar:1947 from:0 till: 6442
 bar:1961 from:0 till: 6759
 bar:1970 from:0 till: 7240
 bar:1981 from:0 till: 7678
 bar:1990 from:0 till: 7990
 bar:2000 from:0 till: 8750
 bar:2010 from:0 till: 9775
 bar:2020 from:0 till: 10469
PlotData=
 bar:1846 at: 4661 fontsize:S text: 4.661 shift:(-10,5)
 bar:1866 at: 5451 fontsize:S text: 5.451 shift:(-10,5)
 bar:1880 at: 5922 fontsize:S text: 5.922 shift:(-10,5)
 bar:1890 at: 6296 fontsize:S text: 6.296 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 6574 fontsize:S text: 6.574 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 6792 fontsize:S text: 6.792 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 6551 fontsize:S text: 6.551 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 6540 fontsize:S text: 6.540 shift:(-10,5)
 bar:1947 at: 6442 fontsize:S text: 6.442 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 6759 fontsize:S text: 6.759 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 7240 fontsize:S text: 7.240 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 7678 fontsize:S text: 7.678 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 7990 fontsize:S text: 7.990 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 8750 fontsize:S text: 8.750 shift:(-10,5)
 bar:2010 at: 9775 fontsize:S text: 9.775 shift:(-10,5)
 bar:2020 at: 10469 fontsize:S text: 10.469 shift:(-10,5)
A belec'h e teuomp ? Petra omp ? Da belec'h emaomp o vont ?

***D'où Venons Nous Que Sommes Nous Où Allons nous*** zo un daolenn gant Paul Gauguin, bet livet en Tahiti e 1897–98. En SUA, e Mirdi Arzoù-kaer Boston, emañ war ziskouez hiziv. Ur mell taolenn eo, tost da 4 metrad hirder dezhi.

## Istor
Kuitaat Bro-C'hall a reas Gauguin en 1891 da vont da Dahiti, da glask ur gevredigezh eeunoc'h.
En 1897 e voulc'has an daolenn, a echuas e 1898. Dezhañ e oa e bennoberenn ha neinboent e vennozhiadeg. Kelc'h e vuhez a wele-eñ e-barzh.
En 1898 e voe kaset an daolenn gantañ da George-Daniel de Monfreid a oa o chom e Pariz. Goude e tremenas etre daouarn marc'hadourien ha dastumerien parizian all ken na erruas er Gallery Marie Harriman en New York e 1936. Er bloaz-se e voe prenet gant Mirdi Arzoù-kaer Boston, d'ar 16 a viz Ebrel.

## Dielfennadur
Goude touet gant Gauguin en em lazhfe pa vije echuiñ an daolenn (un arnod en devoa graet c'hoazh) e tiskulias e ranked lenn an daolenn a zehoù da gleiz, hag e oa skeudennet an tri goulenn a oa en anv an daolenn gant an tri bodad-tud.

## Liammoù diavaez
* An daolenn en MFA Boston

## Pennad kar
*Roll livadurioù Paul Gauguin

## Notennoù
Koueriadez dirak ur parkad gwinizh

***Koueriadez dirak ur parkad gwinizh*** zo bet livet e 1890 gant Vincent van Gogh.

D'ar 7 a viz Here 2005 e voe embannet e oa bet gwerzhet al livadur gant Stephen Wynn, war un dro gant ul livadur all, Kouronkerezed Gauguin, evit ouzhpenn 100 milion a zollaroù.
Landen

**Landen** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez. 

## Tud vrudet
* Pepin Landen, maer ar palez en amzer Rouaned ar Franked, anvet da sant.
Vairumati

**Vairumati** zo un eoullivadur graet gant al livour gall Paul Gauguin. Savet e voe an oberenn en 1892, e-pad eil chomadenn Gauguin e Tahiti, distro di en miz Meurzh 1895. 73 cm a uhelder ha 94 cm a ledander zo dezhi. 

War ziskouez emañ e mirdi Orsay, e Pariz, Bro-C'hall. 

## Al livadur
Un Eva evel er vojenn a glasker poltrediñ, un doueez-vamm, feunteun a vuhez. An evn en he c'hichen a vije skeudenn ar marv. 

## Menegoù
***P. F. R. Carrassat**, *Maestros de la pintura*, Spes Editorial, S.L., 2005. ISBN 84-8332-597-7
Leuze-en-Hainaut

**Leuze-en-Hainaut** a zo ur gêr eus Belgia e Proviñs Hainaut.

## Istor
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz-chabistr *Sant-Pêr*, 1745
## Armerzh
## Douaroniezh
## Niver annezidi er rannoù
# Blicquy: 741;
# Chapelle-à-Oie: 340;
# Chapelle-à-Wattines :804;
# Grandmetz: 682;
# Gallaix: 225;
# Pipaix: 1520;
# Tourpes: 868;
# Thieulain:666;
# Willaupuis: 459;
# Leuze: 7026.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
* Loudun (Bro-C'hall), abaoe 1961
* Carencro (SUA), abaoe 1993
* Ouagadougou (Burkina Faso), abaoe 1968
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Niveroniezh

An **niveroniezh**, pe « skiant an niveroù », zo ur skourr a 'r jedoniezh. Ental a ra lodenn damkaniezh an niveroù, hag a arver hentennoù ar ventoniezh aljebrek ha damkaniezh ar strolloù.

Setu ar pevar jedadur boas (anvet *niñvadurioù niveroniel* en ur ster resisoc'h) a zo en niveroniezh: 
*ar sammañ, 
*al lemel, 
*al lieskementiñ 
*hag ar rannañ.

Gwechall ne blede an niveroniezh nemet gant studi perzhioù ar c'hevanion naturel, ar c'hevanion daveel hag an niveroù feurek (dindan stumm rannoù), hag perzhioù an niñvadurioù war an niveroù-mañ.

An danvez-mañ a voe ledet da-heul dre c'hannadur studi niveroù all evel an niveroù gwerc'hel (dindan stumm un dispakadur dekredel anvevenn) pe c'hoazh meizadoù diorroetoc'h, evel an argemmvac'hañ pe an daouvonad.

## Niveroniezhoù diforc'hek
### Niveroniezh elfennel
An droienn **niveroniezh elfennel** a ziskouez gwezhave furm eeunañ ar jedoniezh, desket d'ar skol elfennel. Bez' emañ anezhi, evit ar pep retañ, eus studi an niveroù hag eus ar jedadurioù elfennel (sammadur, lamadur, liesadur, rannadur).

An termen-mañ a ziskouez ivez diazezoù kalvezerezh an niveroniezh. An ostilhoù arveret zo ar rannadur euklidel, skorlakadenn Euklid, delakadenn Bachet-Bézout pe c'hoazh delakadenn ziazez an niveroniezh. Kevaraezañ a ra da zienaat delakadennoù e-giz hini Wilson pe c'hoazh delakadenn vihan Fermat.

An eil asantadur-mañ a 'n termen zo studiet er pennad munudet.
### Niveroniezh mollel

### Damkaniezh aljebrek a 'n niveroù

### Niveroniezh ar polinomoù

## Pennadoù liammet
*Sammadur ar c'hevanion naturel
*Strollatadezh
*Kantamsavadezh
*Dasparzhadezh
*Traezhadtadezh
*Urzh ar jedadurioù
*Niver kentañ

## Levrlennadur
*Yann-Baol An Noalleg, Jedoniezh I (Preder, 1998)
*Yann-Baol An Noalleg, Jedoniezh II (Preder, 2001)
*Yann-Baol An Noalleg, Geriadur ar Jedoniezh (Preder, 2003)
Pêr Iañ (Rusia)

**Pyotr Alekseyevitch Romanov** (e ruseg : ), anvet ivez **Pêr Gentañ** pe **Pêr ar C’hentañ**, ha muioc'h c'hoazh **Pêr ar Meur** (Пётр Великий *Pyotr Velikiy*) a voe tsar e Rusia e dibenn ar  kantved ha deroù an . Ren a reas adalek 1682 betek e varv, ha betek 1696 war un dro gant e vreur klañvidik, Ivan V. 

Treiñ a reas ar vro war-du ar C'huzh-Heol, aloubiñ a reas broioù war-du ar c'hreisteiz, hag eus ur rouantelezh e reas un impalaeriezh, hag ur galloud a-bouez en Europa. 

## E vuhez
Mab e oa d'an tsar Aleksey Mic'hailovich (Aleksey Iañ) hag e eil gwreg, Nataliya Kyrillovna Narychkina, ha ganet e oa bet e Moskov. E wreg kentañ Maria Miloslavskaya he devoa roet pemp mab hag eizh merc'h, met ne oa nemet daou vab (Feodor hag Ivan) a oa bev c'hoazh pa voe ganet Pêr. Mervel a eure Aleksey  e 1676 hag e vab henañ Feodor a gemeras ar galloud war e lerc'h. 

C'hwec'h vloaz e renas Feodor III, ha mervel a reas divugel. Bec'h a savas neuze etre an tiegezhioù Narychkin ha Miloslavskiy. Ivan a oa da vezañ tsar, met klañv e veze dalc'hmat, ha diwezhat e spered. Se zo kaoz eo Pêr, ur bugel a 10 vloaz, a voe dibabet da impalaer gant an Douma (Boyar Douma), kuzul an noblañsed, hag e vamm da rejantez. Met Sofia Alekseyevna, ur verc'h da Alexey eus e bried kentañ, a gemeras penn un emsavadeg Streltsy (begenn rejimantoù Rusia).
Kouronkerezed

**Kouronkerezed** zo bet livet alies gant an arzourien. Un digarez da livañ maouezed noazh, estreget war o gwele, ne oa ken.

Taolennoù zo a zo bet anvet "Kouronkerez" pe "Kouronkerezed", hep mui, hervez an niver, adalek dibenn an  dreist-holl. Meur a abeg zo : plijadur daoulagad ar baotred dirak korfoù maouezed, ha plijadur al livour o tiskouez e varregezh da livañ kened ar c'horfoù-se.

Er c'hantvedoù kent e veze poltredet doueezed Hellaz pe Roma, Artemis-Diana da skouer, ha Nimfezed ha Nereidezed, o kouronkañ. Talvezout a rae ar mojennoù kozh rakkristen da zigarez da ziwiskañ ar c'horfoù.

Met adalek an  ne voe ket ezhomm ken eus digarez an Henamzer evit livañ korfoù maouezed en o noazh : re all, diouzh ezhomm, a voe kavet.

Gant an doug d'ar reter e veze diskouezet, d'ur poent, merc'hed o kouronkañ en harem, gant Dominique Ingres hag e ziskibien da skouer.

N'eo ket kouronkerezed avat en deus livet Paul Gauguin e Pont-Aven, met *kouronkerien*. Moarvat n'halle lavarout livañ merc'hed ar vro en noazh dirazañ. E Tahiti e voe aesoc'h dezhañ.

A-hend-all e ranker diwall da faziañ gant an taolennoù anvet "*Baigneuses*" e galleg : darn zo *kouronkerezed*, darn all *kibellerezed*.

## Taolennoù
* Diana o kouronkañ, zo bet livet gant François Clouet, Rembrandt, ha gant Boucher. Livet ez eus bet ivez itronezed gwisket evel Diana gant an arzourien.
* Ganedigezh Gwener, ganet eus ar mor, zo bet livet meur a wech.
* *Ar c'houronkerezed*, zo anv meur a daolenn, en o zouez reoù gant Gauguin, Cézanne, Courbet, Picasso.


Pierre-Auguste Renoir 021.jpg|*[[Les Grandes Baigneuses]]* (1887)
Pierre-Auguste Renoir 050.jpg|*La Baigneuse* (1892)
Pierre-Auguste Renoir 127.jpg|*La baigneuse endormie* (1897)


Gustave Courbet - La Femme dans les vagues (1868).jpg|*La Femme dans les vagues*Gustave Courbet, 1868
RAIMUNDO_DE_MADRAZO_Y_GARRETA_-_Después_del_baño_(Museo_del_Prado,_Madrid,_c._1895).jpg |*Despues del baño* ("Goude kouronkañ")Raimundo Madrazo (*c.* 1895)
Eugene de Blaas - In the water (1914, derivative work).jpg| *En dour*Eugene de Blaas (1914)


## Filmoù
Kouronkerezed brudet zo bet e filmoù ivez. Ar re vrudetañ anezho eo Ursula Andress ha Julie Adams.
Antoing

**Antoing** a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.

## Istor
En Antoing e c'hoarvezas emgann Fontenoy e 1745.
Timbroù Hong Kong

Ur geoded e kreisteiz Sina eo Hong Kong, war vord Mor Sina. Bet eo bet dindan aotrouniezh ar Rouantelezh Unanet etre 1842 ha 1997.

E 1841 e voe roet lañs da velestradurezh ar postoù e Hong Kong gant ar Royal Mail, war goulenn groñs marc'hadourien vreizjveuriat diazezet e Porzh Viktoria a-raok ma vefe al ledenez un drevadenn dindan beli ar Rouantelezh Unanet e 1842. Klemm a raent atav oc'h abegiñ e oa diefedus hervezo servij ar postoù e Sina d'ar c'houlz-se.

D'an 8 a viz Kerzu 1862 e teuas er-maez an timbroù kentañ. Alies-tre e voe poltredet pennoù kurunnenet ar Rouantelezh Unanet, ha pa vefe Viktoria, George V pe Elizabeth II, ha diskouezet er mod-se arouez splann edo Hong Kong hag he annezidi un darn eus impalaeriezh Breizh-Veur.

E 1997 ez eo bet roet tiriad Hong Kong da Republik Pobl Sina, nemet e vir an tiriad ur statud emren (*Hong Kong Special Administrative Region*) a aotren anezhañ, e-touez traoù all, da embann timbroù gant ar meneg *Hong Kong China* diwar vremañ. Ha n’heller ket ober gant timbroù ar velestradurezh vreizhveuriat ken evit kas lizehroù.

## Pennad kar
*Timbroù Sina
Chimay

**Chimay** (*Chimai* e walloneg) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Hainaut.

Chimay CH1bJPG.jpg|Kastell priñsed Chimay, XIII – XIX kantved
Djibouti

**Republik Djibouti** zo ur vro vihan e reter Afrika. Harzoù he deus gant Eritrea en norzh, Etiopia er c’hornôg hag er su, ha Somaliland er gevred. Er reter emañ ar Mor Ruz ha Pleg-mor Aden, gant Yemen en tu all d’ar mor. Kêr Djibouti eo ar gêr-benn.

Un drevadenn c’hall e teuas ar vro da vezañ en  pa voe graet emglev etre pennoù an Afared hag an arme c’hall ha pa voe prenet douaroù gant Bro-C'hall en-dro da borzh Obock. Graet e voe *Côte française des Somalis* (Aod c'hall ar Somalianed) eus ar vro e dalc’h ar C’hallaoued betek 1967 ha, goude-se, *Territoire Français des Afars et des Issas*, betek 1977, pa zeuas da vezañ dizalc’h, dindan an anv *Republik Djibouti*.

## Poblañs
E 2009 e voe aozet un niveradeg eus poblañs Djibouti. An niveradeg diwezhañ (ha nemeti betek-henn) a oa bet kaset da benn e 1983 met an disoc'hoù na oant ket bet embannet. Hervez niveradeg 2009 e oa 818 159 annezad er vro, 475 322 anezhe o chom er gêr-benn.

## Rannoù melestradurel
Rannet eo Djibouti e 5 rannvro hag ur gêr :

* Ali Sabieh
* Arta
* Dikhil
* Djibouti
* Obock
* Tadjourah
Santimetr

Ar **santimetr**, aroueziet gant **cm** er reizhiad unanennoù etrebroadel, zo un unanenn hed, a dalv kement hag 0,01 metr (pe 10-2 m).
* 1 cm = 10-2 m = 0,01 m.
* 1 m = 102 cm = 100 cm.

## Gwelet ivez
*Rakgerioù unanennoù an SI
* Ar pennad  er Wiktionnaire

## Notennoù ha daveennoù
Ciney

**Ciney** (** e walloneg) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur. 


Cineyvlag.png|Banniel
Blason Ciney (Namur).svg|Skoed


## Monumantoù ha traoù heverk

Ciney JPG01a.jpg|Ciney
Ciney Blond.JPG|Ur voutailhad bier *Ciney*.

* E Ciney e voe krouet ar bier Ciney. Breset e vez en Alken bremañ.

## Douaroniezh
* Gorread : 147,87 km²
* Poblañs (2022) : 17 007 a dud
* Stankter : 115 den/km²
Morgazh

Ar **morgazh** (pe morgazhenn, ha **morgazhed** pe **morgizhier** pe morgazhenned el liester), anvet ivez **souae**, a zo ul loen a vev er mor, eizh brec'h dezhañ, spegoù pe sunerioù outo, hag a daol liv du pa wel dañjer. 

Ur blotvil eo, dezhañ ur seurt pigos. 

## Lennegezh
* Ur morgazh ramzel zo anv anezhañ e levr Jules Verne *20 mil lev dindan vor*.

## Morgazhed brudet
* Paul ar souae

 
## Anvioù all
* **Poch-an-toer** e Kerne-Izel
* **Souae** (liester *souaeed*) e Leon ha Treger.
Soav

**Soav** a zo un danvez a c'haller ober pa lakaer druzoni pe lard da deuziñ, druzoni diwar deñved pe ejened peurvuiañ, diwar moc'h pe kezeg a-wechoù. Pa vez graet tammoù anezhañ e vez komzet eus **soavennoù**. 

Implijet e vez an danvez krai-se 
*d'ober soavon
*da lakaat war al lêr, ma vo dihedorr ha didreuzus d'an dour. 
*da lakaat e boued al loened, 
** boued al leueoù dreist-holl, da gemer lec'h al lodenn lipidek el laezh dinaturel a vez roet dezho, goude ma ne seblant ket yac'h (kleñved ar saout foll). Koulskoude n'eus bet kavet prouenn ebet da lavarout e oa dañjerus an doare-ober-se.
**boued an evned e-pad ar goañv.
*da geginañ, e Bro-Saoz dreist-holl, 
**d'ober *pudding* Nedeleg (*Christmas pudding*) e vez kemeret soav ejened, 
**d'ober fritez: fritez McDonald a oa graet en ur meskaj soav ejened ( 93% ) hag eoul diwar greun kotoñs (7%)
*da lardañ koad, evel an treustoù ma vo lakaet kein ur vag da riklañ pa vo diskennet d'an dour evit ar wech kentañ. 

Er Grennamzer e veze graet goulaouennoù soav, e-lec'h reoù koar, a oa re ger d'ar beorien. 

### Ger kar
Gwelout soavon.

## Ouzhpenn-se
**Soav** zo anv all ul loen-mor: *soaved* a vez graet ivez eus ar morgizhier.
Ar weledigezh war-lerc'h ar sarmon

**Ar weledigezh war-lerc'h ar sarmon** *(La Vision après le Sermon)*, pe **Jakob o’n em gannañ gant an ael** *(La Lutte de Jacob avec l’Ange)*, zo ul livadur gant Paul Gauguin e-kerzh ur chomadenn e Pont-Aven. 

Levezonet eo an oberenn gant ar mestr japanat Hokusai. Miret eo an daolenn en ''National Gallery of Scotland'' e Dinedin.

## Skeudennoù

Serusier - La lutte bretonne.jpg|Ar Gouren, gant Paul Sérusier
Jacob Angel Delacroix.jpg|* Emgann Jakob hag an Ael*, 1854-61, Eugène Delacroix
 Hiroshige Pruneraie à Kameido.jpg|*Prunenneg Kameido*, 1857, Utagawa Hiroshige
Paul Gauguin 098.jpg|* Poltred Madeleine Bernard*, 1888, Paul Gauguin


## Daveennoù
*  P. F. R. Carrassat, *Maestros de la pintura*, Spes Editorial, S.L., 2005
Naer

An **naered** (pe naeron) zo stlejviled, dezho ur c'horf kranennek ha hir hep pavioù gwelus. 

Bodañ a reer dindan an anv a naered pe naeron an holl stlejviled hep pav ; o c'horf, goloet gant skant tanav ha pladennoù karnek, zo kranennek ha hir e stumm. Malvennoù o daoulagad zo stag ha boull ar pezh a laka anezhe da gaout ur sell difiñv. Naeron a bep seurt livioù hag a bep seurt mentoù zo. Brogoù binimus o deus, da lazhañ o freizhoù, hag an holl a zebr loened.

Vic'hanerien eo ar pep brasañ anezhe.

Er broioù kerreizh o hin e tozv ar parezed o vioù e diwezh an hañv, hag a-wezhioù ne zeuont ket a-benn da voueta a-walc'h kent goañvaat. Gallout a ra an naeron disjuntañ o c'harvanoù kreñv e doare ma c'hall al loened-se lonkañ preizhoù kalz brasoc'h evito. 
Lod eus ar spesadoù o deus gwagrennoù binim en o genoù. Lod zo gouest da lazhañ al loened flemmet. 

Arabat eo o c'hemmeskañ gant an anuzed-dall, spesadoù glazarded dibav.

## Rummatadur
Hervez ar rummatadur filogenetek, an **naered** zo izili an urzhiad *[[Squamata]]*. 

Rannet eo an naeron e daou infraurzhiad :
* Alethinophidia Nopcsa, 1923 
* Scolecophidia Cope, 1864 

### Roll ar c'herentiadoù

* *[[Acrochordidae]]*
* *[[Aniliidae]]*
* *[[Anomalepididae]]*
* *[[Anomochilidae]]*
* *[[Atractaspididae]]*
* *[[Boidae]]*
** boaed
* *[[Bolyeriidae]]*
* *[[Colubridae]]*
* *[[Cylindrophiidae]]*
* *[[Elapidae]]*
** naja
** kobra
** naer goural
** mamba
** naered-mor
** bungare
* *[[Hydrophiidae]]*
* *[[Leptotyphlopidae]]*
* *[[Loxocemidae]]*
* *[[Pythonidae]]*
** naered-piton
* *[[Tropidophiidae]]*
* *[[Typhlopidae]]*
* *[[Uropeltidae]]*
* *[[Viperidae]]*
** naered-gwiber
** naered-ourouler
* *[[Xenopeltidae]]*

## Spesadoù naeron zo

**Naer** zo un anv a vez graet eus meur a loen-stlej. Bout zo:
* naered-ejen
* naered-gwiber
* naered-bro
* naered-lunedek
* naered-piton

Darn anezho hepken zo binimus.

## Liammoù diavaez

* Isurzhiad an naeron war reptile-database.org
* Brastres eus morfologiezh un naer binimus
* 100% reptile
Gwrac'h (pesk)

Ar **wrac'h** zo ur pesk mor a gaver tost d'an aod, ha betek dindan 20 metrad dour, kenkoulz er Mor Kreizdouar evel er Meurvor Atlantel, a-hed aodoù Breizh, hag e kornôg ar Mor Baltel. *Labrus bergylta* eo an anv skiantel.

Ar gwrac'hed a vez parezed dalc'hmat en deiz ma vezont ganet, met adalek o 8 vloaz (etre 5 ha 14 vloaz hervez tud zo) e teu lod anezho da vout pared. "Tarkined" a vez graet eus ar re vihan, e Treger da vihanañ. *Galc'hig* ha *koukoug* ivez.

Teñvaloc'h eo liv ar pared (etre gell ha glas), sklaeroc'h hini ar parezed (etre ruz hag orañjez). Betek 66 cm hed e c'hallont ober.

Plijout a ra dezhi kuzhat dindan ar bezhin hag en toulloù. Debriñ a ra kregin bihan, meskl dreist-holl, a vez malet ganti etre he dent munut.

**Gwrac'heta** a vez lavaret ivez eus pesketa gwrac'hed, ha *tarkineta* ivez. Mat e vezont kavet en asied, goude ma klemm lod e vez re a zrein. N'eo ket ali pesketaerien Treger na re Iwerzhon pe Bro-Skos.

## Krennlavar
* *En deiz kentañ a viz [[Ebrel]] E vez tapet ar wrac'h er [[kavell|c'hevell]]*

## Tro-lavar
* *Mont da besketa ar wrac’h-kozh*: koll e amzer.

## Da lenn
-E brezhoneg: ur menegoù bennak e levrioù Jules Gros.

-E norvegeg: 
* Torsvik, Mortensen, Nedreaas (red.) Fiskeribiologi ISBN 82-529-1720-8
-E saozneg:
* Alan Davidson, *North Atlantic Seafood*, 1979, ISBN 0-670-51524-8.
* David Erwin, Bernard Picton, "Guide to Inshore Marine Life" The Marine Conservation Society 1987 ISBN - 907151 345
Rochefort (Belgia)

**Rochefort** (*Rotchfoirt* e walloneg) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Namur.
Rochefort JPG002.jpg

## Monumantoù ha traoù heverk

00 Rochefort - Grotte de Lorette.JPG|Groc'h Lorett
Rochefort JPG000.jpg|An iliz katolik 
Rochefort, abbaye Saint-Remy.JPG|Abati *Intron-Varia Sant Rémy*


## Armerzh
* Bier Rochefort a vez breset en Abati Intron-Varia Sant Rémy.
Beringen (Belgia)

**Beringen** zo ur gumun e Belgia e proviñs Limbourg.


Beringen Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Beringen vlag.svg|Banniel
Beringen wapen2.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 78,56 km²
* Poblañs (2022) : 47 217 a dud
* Stankter : 601 den/km²
Klub

**Klub** pe **Kleub** a vez lavaret eus tud kevredet, pe eus ur c'hevredad, pa vez bodet un toullad tud abalamour ma o deus soñjoù pe c'hoantoù heñvel pe war dachennoù arzel pe sportel pe bolitikel pe ne vern pe dachenn all. 
* **Klub** e Geriadur Roparz Hemon. **Kleub** hervez an distagadur boutin.
Listenn ar gerioù muzuliañ

Amañ e kavor ul listennad anvioù a denn d'ar muzuliañ e-maez ar sistem metrek, ha koshoc'h egetañ. Evit ar sistem-se gwelout ar pennad metr.

## E brezhoneg
*Buñs, 300 litr (ed, gwin). 
*Devezh-arat : war-dro un hanter hektar, da lavarout eo 5 000 m².
*Kordenn-douar : war-dro 8 m².
*Linennad
*Lur (pe lur bouez): 1/2 kilogram
*Pengenn
*Poezell
*Renn, rennad : kement ha div boezell;
*Tonell
*Tonenn

### Hed
*Fardad
*Gourhed
*Gwalenn: muzul gozh evit an danvez
*Lev: pevar c'hilometr; 
** ur *c'hardlev* a veze graet eus ur c'hilometr, 
** un *hanterlev* eus daou gilometr, a vez kavet en anv-lec'h Kroaz an Hanterlev
*Meutad:
*Miltir :
*Rahouenn: war-dro 20 cm. 
*Tez
*Troatad :

## E yezhoù all
*Furlong
*Sajen
*Verst
*Yard
Timbroù Fernando Poo

thumb|left|upright 0.7|Alfonso XIII (1903)

Dizoloet gant ur martolod portugalat er , Fernando Poo zo un enezenn e pleg-mor Ginea, e-tal ar C’hameroun. Trevadenn Spagn eo bet etre 1867 hag ar bloaz 1960, pa teu da vezañ « proviñs spagnol ». E 1968 eo roet e frankiz d’an enezenn a sav **[[Ginea ar C'heheder]]**, asambles gant proviñs ar **[[Rio Muni]]** (bet Ginea spagnol).

Timbroù a-ratozh evit an enezenn zo bet embannet etre 1868 ha 1909 gant ar velestradurezh spagnol. An nebeut rummadoù timbroù boutin a ziskouez poltred ar Rouanez Isabel II hag ar roueed Alfonso XII hag Alfonso XIII (pa oa babig c'hoazh). Ur rummad 11 timbr spagnol dreistmoullet gant FERNANDO POO a vo embannet e 1929 ivez.

Timbroù Ginea spagnol a veze lakaet e gwerzh e Fernando Poo betek 1960, dindan anv **Territorios españoles del golfo de Guinea** (1909-1950) ha **Guinea española**  (1951-1959).

Pa cheñch statud politikel ar vro e 1960 e voe embannet a nevez timbroù dindan anv Fernando Poo. Gouestlet e oant d’an natur (loened gouez, plantennoù), d'ar relijion ha d’ar visionerien gatolik ha d’ar Jeneral diktatour Franco.

Timbroù Ginea ar C'heheder (*Republica de Guinea ecuatorial* e spagnoleg ) a vez implijet e Fernando Poo adalek 1968. Bioko a vez graet eus an enezenn abaoe 1979.

## Pennadoù kar
* Timbroù Ginea spagnol
* Timbroù Ginea ar C'heheder
Halen

**Halen** zo ur gumun e Belgia, e proviñs Limbourg.


Halen Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Halen.svg|Banniel
Blason ville be Halen.svg|Skoed


## Istor
* Brezel bed kentañ : Emgann Halen, d'an 12 a viz Eost 1914.

## Douaroniezh
* Gorread : 36,60 km²
* Poblañs (2022) : 9 475 a dud
* Stankter : 259 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk
* *Sint-Pietersbandenkerk* (Iliz katolik "Sant-Pêr-en-Ereoù").
Kigali

**Kigali** eo kêr-benn Rwanda ha kreizenn armerzhel ha melestradurel ar vro. Unan eus pemp proviñs ar vro eo. Sez ar prezidantelezh hag al lodenn vrasañ eus ar ministrerezhioù eo. 1 500 m uhelder he deus, savet war torgennoù.

Savet e voe kêr Gigali e 1907, gant Richard Kandt, en amzer ma oa Rwanda un drevadenn alaman, met ne vo lakaet da gêr-benn nemet pa zeuas ar vro da vezañ dizalc’h e 1962. Goude gouennlazh 1994 e voe adsavet ar gêr ha kresket he deus kalz abaoe. War-dro 1 milion a dud zo o chom enni bremañ (851 000 e 2005). Sachañ a ra muioc'h-muiañ a welladennerien etrebroadel dre an touristelezh, ar c'hendalc'hioù hag an diskouezadegoù.

## Gevelliñ
Gevellet eo Kigali gant :
*
*
*
*
*
*
## Liammoù diavaez
*  lec'hienn ofisiel kêr Gigali
*  Skol-veur Dizalc'h Kigali
*  Kounlec'h Gouennlazh Kigali
Herk-de-Stad

**Herk-de-Stad** (anver ''Herck-la-Ville e galleg) zo ur gumun e Belgia e proviñs Limbourg.


Herk-de-Stad Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Vlag-herkdestad.svg|Banniel
Herk-de-Stad wapen2.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 43,03 km²
* Poblañs (2022) : 296 a dud
* Stankter :  den/km²
Brizhili

**Brizhili** a zo:
*merkoù brizh, pe brizhelloù, war ar c'hroc'hen
*pesked, ar **brizhili**, pe **brizhilli**, a zo brizhilli (merkoù brizh), war o c'hroc'hen, gwelout brezhel (ha n'eo ket brezel)
****brizhil(l)ia** a vez lavaret eus pesketa brizhil(l)i.