open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Barnes Linnett

**John Barnes Linnett**, ur mouller e Birmingham (Bro-Saoz), zo anavezet evit bezañ breouet ar folioskop d'an 18 a viz Meurzh 1868 dindan an anv *kineograph*.

Ne ouzer netra muioc'h diwar e benn, nemet e varvas diwar skeventfo. Goude marv John Barnes Linnet, e intañvez a werzhas ar breou d'un Amerikan. D'ar 16 a viz Mae 1882 e voe breouet ar *flipbook* er Stadoù-Unanet, gant Henry van Hovenbergh.
 
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Dastumad c'hoarielloù optek Richard Blazer 

## Pennadoù kar
* Tomatrop (1824)
* Zoetrop(1834)
* Fenakistoskop (1841)
* Folioskop (1868)
* Praksinoskop (1877)
* Zoopraksiskop (1879)
* Elektrotakiskop (1887)
* Mutoskop (1894)
Ludwig II von Baden

**Ludwig II von Baden** (1824-1858) a oa dug-meur Baden adalek 1852. Mab e oa d'an dug-meur Ludwig Iañ von Baden ha d'e bried Sophie Wilhelmine von Schleswig-Holstein-Gottorf.
Kegin durkez

Ar **gegin durkez** (liester : **kegined turkez**) a zo un evn, *Cyanolyca turcosa* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e koadeier an Andoù (Ecuador, mervent Kolombia ha gwalarn Perou).

## Rummatadur

## Dave

## Liammoù diavaez
Llanwrtyd

**Llanwrtyd** zo ur gêr vihan eus Kembre, e kornôg Powys, war lez ar stêr Irfon.

Annezet eo gant 850 a dud (e 2011). 18% eus an dud-se zo kembraegerien.

Kreskiñ a reas Llanwrtyd en , pa grogas tud diavaez da zont gant an hent-houarn nevez-savet, davit dour-eien Ffynnon Ddrewllyd. Letioù e-leizh a voe savet e kêr. Hiziv c'hoazh e talc'h tud da zont di evit an dour-se.

## Tud vrudet
*William Williams Pantycelyn (1717-1791), saver kantikoù.
*Thomas Powel (1845-1922), kelenner war ar c'heltieg e skol-veur Kêrdiz.
Frederig VI

**Frederig VI** a c'hall bezañ :

* Frederig VI von Schwaben (1167-1191), dug Swabia
* Frederig VI von Zollern (?-1298), lesanvet "an Henañ" pe "ar Marc'heg", kont Zollern
* Frederig VI von Nürnberg, pe Frederig Iañ von Brandenburg
* Frederig VI von Baden-Durlach (1617-1677), margrav Baden-Durlach
* Frederig VI Danmark (1768-1839), roue Danmark ha Norge
* Frederig VI von Hessen-Homburg (1769-1829), landgrav Hessen-Homburg

## Pennadoù kar
*Frederig V
*Frederig VII
Talgarreg

**Talgarreg** zo ur gêriadenn eus Kembre, e su Ceredigion. Emañ hanter-hent etre Ceinewydd ha Llandysul.

E parrez Llanarth emañ Talgarreg. Redek a ra an Afon Clettwr hebioù ar gêriaden a-raok kemberiñ gant an Afon Teifi pelloc'h er c'hreisteiz. 

Kembraeg a vez kaozeet gant an darn vrasañ eus annezidi Talgarreg. Deñved a vez savet er c'hornad.

Gevellet eo bet skol kentañ derez Talgarreg gant skol Diwan Gwengamp, e Breizh.

## Tud vrudet
* Dewi Emrys (1881-1952), barzh kembraek. 
* Cynog Dafis, politikour eus Plaid Cymru.
* Gillian Clarke, barzh saoznek.
* Donald Evans (g. 1940), barzh kembraek.
Friedrich VIII von Zollern

**Friedrich VIII von Zollern**, a oa mab yaouankañ Friedrich VI von Zollern. 

En 1309, e renas war-lerc'h e vreur henañ Friedrich VII von Zollern.
Frederig IX Brandenburg

**Ur pennad [[Frederig IX]] zo ivez*.

**Friedrich IX** (1588-1611) a oa margrav Brandenburg.

Ganet e oa e Cölln d'an 22 a viz Meurzh 1588. 
Mab e oa d'an dilenner Johann Georg von Brandenburg (1525–1598), eus an Tiegezh Hohenzollern, ha d'e drede pried Elisabeth von Anhalt-Zerbst (1563–1607), a oa merc'h d'ar priñs Joachim Ernest von Anhalt.
E Frankfurt ha Tübingen e voe skoliataet kent ober tro Europa.
En 1594 e voe anvet da * Coadjutor* Urzh Sant Yann hag en 1610 e voe dilennet da  *Herrenmeister* ("Mestr ar varc'heien"), evit beliezh Brandenburg,

Mervel a reas da 23 bloaz, d'an 19 a viz Mae 1611, en Sonnenburg e Prusia, (a zo Słońsk e Polonia hiziv).
Beziet e voe en iliz Küstrin.
Llangadfan

**Llangadfan** zo ur gêriadenn eus Kembre, e kornad Maldwyn, e hanternoz Powys. Emañ e traoñienn ar stêr Banwy, hanter-hent etre Y Trallwng er reter ha Dolgellau er c'hornôg. 

Anvet eo ar gêriadenn hag ar barrez diwar sant Cadfan, ur sant a savas iliz Tywyn e Meirionnydd hag a voe abad kentañ manati Ynys Enlli.

## Tud vrudet
* John Cadvan Davies (1846 - 1923), barzh, kantikour ha barner en eisteddfodoù.
Marie von Hessen-Kassel (1796-1880)

**Meur a vaouez zo bet anvet [[Marie von Hessen-Kassel]]*. 

**Marie Wilhelmine Friederike von Hessen-Kassel** (1796-1880) a oa ur briñsez alaman hag a zeuas da vout dugez-veur Mecklenburg-Strelitz goude dimeziñ da George, Dug-meur Mecklenburg .

## He bugale
Pevar bugel he doe
**Luise* (1818-1842)
*Friedrich Wilhelm (1819-1904), dug-meur Mecklenburg-Strelitz
*Karoline Charlotte Marianne (1821-1876)
*Georg (1824-1876)
Antíbol

**Antíbol** (*Antibes* e galleg) a zo ur gumun en Okitania, e Provañs, e departamant an Alpes-Maritimes. 75 176 a dud a oa o chom enni e 2011. Joan (dei Pins) (Juan-les-Pins e galleg) a zo ur c'harter eus ar gumun.

## Douaroniezh
## Anv

### Stummoù skrivet

* **Antipolis** (Strabon, IV, &, 10)
* **Antipolis** (Plinus, *Hist. Nat.* III, 4, 6, 35)
* **Civitas Antipolitana** (*Not. Gall.* XVI)
* bloavez 442 ː **Armentarius** (eskob) **ex civitate Antypolitana** (*Conc. Gall.* I, p. 102);
* skrid eus 1125 ː **sancte Marie Antipolitane sedis ecclesie destructioni**

### Gerdarzh

* *Anti* = dirak; *polis* = kêr
* Tabut ez eus diwar ar gerdarzh ː pe dirak Nice (*Nikaia*); pe dirak Corsica.

## Ardamezioù
Skoed Antibol a zo da lenn evel-henn ː 

en glazur e groaz en argant, ur vlourdilizenn en aour ouzh pep konk, e zrailhenn a deir pezh en gul; e gab en glazur hadet gant flourdiliz en aour (hag a zo Frañs)

## Istor
*Antipolis* a zo anvet *oppidum latinum* gant Plinus. 

*Narbonensis* e oa ar rannvro. Er fin ar IVt kantved e oa staget ouzh *Narbonensis Secunda*.

## Monumantoù

Restr:ANTIBOL 2.jpg
Restr:Guide pittoresque 106 Antibes.pdf
Restr:Antibes - Promenade Amiral de Grasse - View NNE.jpg
Restr:Cap d'Antibes - Boulevard de Bacon - View NE on Nice.jpg
Restr:Capd'antibes.jpg


## Tud

*Sidney Bechet ː en eus savet an ton ː *Dans les rues d'Antibes* https://www.youtube.com/watch?v=cNSlRkDt_rA
*Pablo Picasso

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn an ti-kêr
* Lec'hienn ti an douristed

## Levrlennadur

* Paul-Albert Février ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. II. Provinces ecclésiastiques d'Aix et d'Embrum (Narbonensis Secunda et Alpes Maritimae)*. De Boccard. 1986

## Daveoù ha notennoù
Inizi Banda

**Inizi Banda** (indonezeg: *Kepulauan Banda*) a zo un enezeg en Indonezia, e proviñs Maluku. Dek enezenn vihan volkanek a ya d'ober an enezeg-se. E Mor Banda emaint, er gevred da Enez Ambon.

## Liammoù diavaez
Llan-non (Ceredigion)

**Meur a lec'h zo anvet [[Llan-non]] e Kembre.*

**Llan-non** (skrivet "Llan Non" a-wechoù ; *Llanon* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e Ceredigion. Emañ war ribl Bae Ceredigion, e-kichen Llansantffraid, nepell ivez diouzh Aberaeron. 

Dont a ra anv ar gêriadenn hag ar barrez eus anv santez Nonn, mamm sant Dewi. Desavet e oa bet ar paotrig e Llan-non, hervez a gonter.

E-kichen Llan-non emañ peulvan uhelañ Ceredigion (4,6 metr a uhelder).

Poblet eo Llan-non gant 5 270 a dud (e 2011). Tost da div drederenn anezho zo kembraegerien (64,2% e 2011).

## Tud vrudet
* Catrin Finch, telennourez
Llanybydder

**Llanybydder** zo ur gêr eus Kembre, e hanternoz Sir Gaerfyrddin, war harzoù Ceredigion. War lez an Afon Teifi emañ, un dek kilometr bennak diouzh Llanbedr Pont Steffan. Emañ Mynydd Pencarreg (415 m) er gevred d'ar gêr.

Brudet eo Llanybydder abalamour d'ar foarioù kezeg a vez enni d'ar Yaou diwezhañ eus ar miz. Ne vez ket kement a dud er foarioù-se bremañ ha ma veze gwechall, met derc'hel a reont da sachañ gwerzherien ha prenerien eus Breizh-Veur a-bezh hag eus Iwerzhon.

## Tud vrudet
*Dafydd Jones (Dewi Dywyll) (1803-1868), kaner bale-bro.
*Lewys Glyn Cothi, barzh

## Pennadoù kar
*Lec'hanvadurezh Kembre
*llan
Frederig IX

**Frederig IX** zo anv meur a zen.
* Friedrich IX (Hohenzollern) († 1377/1379), „der Alte“ pe „der Schwarzgraf“, kont Hohenzollern.
* *Frederig IX Brandenburg*, pe Friedrich IX (1588-1611), margrav Brandenburg.
* *Frederig IX Danmark*, pe Frederik IX (1899-1972), roue Danmark.
## Pennadoù kar
*Frederig VIII
*Frederig X
Trelech

Ouzhpenn ul lec'h zo anvet **Trelech** e Kembre.
*Ur skrivadur evit Tre-lech e Sir Gaerfyrddin
*Ur skrivadur evit Tryleg e Sir Fynwy

## Gerdarzh
Savet eo an anv diwar ar gerioù *[[Trev (anv-lec'h)|tre]]*, a gaver el lec'hanvadurezh vrezhonek ivez, ha *[[llech]]*, sklent.
Llech

**Llech** zo ur ger kembraek hag a dalv kement ha sklent, hag a gaver e lec'hanvadurezh kembraek.

## Lec'hioù
**Llech Gronw* war lez ar stêr Cynfal
*Llechog
*Llechfaen
*Llechwedd, anv meur a venez
*Trelech, anv meur a lec'h
Llangamarch

**Llangamarch** zo ur gêriadenn eus Powys, e Kembre. Emañ e kember ar stêr Irfon hag an Afon Cammarch, etre Llanfair-ym-Muallt ha Llanwrtyd. Poblet eo gant 541 a dud (2011).

Er c'hreisteiz d'ar gêriadenn emañ torgennoù Mynydd Epynt a dap betek 474 m a uhelder.

Hervez ar richenn e voe savet ur peneti eno gant ur sant anvet Camarch pe Cammarch, unan eus mibien Gwynlliw. Met marteze ivez e teu anv ar gêriadenn eus anv ar stêr vihan anvet heñvel hag a dremen enni. Gouestlet eo an iliz-parrez da sant Tysilio. 

E saozneg e reer *Llangammarch Wells* eus ar gêriadenn ha brud a dapas abalamour d'he dour-eien er , evel kêrioù all eus Powys, Llanfair-ym-Muallt, Llandrindod ha Llanwrtyd. Ken anavezet e oa en amzer-se ma teuas an impalaer Wilhelm II da dremen amzer eno e 1912.

## Tud vrudet
* John Penry (1559-1593), merzher protestant brudet.
Llangurig

**Llangurig** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kornôg Powys. Emañ war lez ar stêr Gwy, er c'hreisteiz da Llanidloes.

Kontañ a reer ez eo Llangurig ar gêriadenn uhelañ a zo e Kembre (300 m a uhelder). Annezet e oa gant 723 a dud e 2011.

Gouestlet eo an iliz-parrez da sant Curig, a veve er  marteze. Hervez ar richenn e voe savet ur peniti gantañ el lec'h-se. Roet e oa bet un tamm douar dezhañ evit se gant tri mab Maelgwn Gwynedd, Ceredig, Mael ac Arwystl, hag a oa o domanioù (Ceredigion, Maelienydd hag Arwystli) o kejañ an eil gant egile e-kichen Llangurig (daoust m'emañ Llangurig e-unan en Arwystli).
Llangennech

**Llangennech** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Sir Gaerfyrddin. Emañ war ribl kornôk aber an Afon Llwchwr, er biz da gêr Llanelli, war hent Pontarddulais. 

Poblet eo Llangennech gant 4 964 a dud (e 2011). Gwechall e oa mengleuzioù glaou eno hag ur vro a vicherourien e oa neuze.

## Tud vrudet
* Rhys Gabe (1880-1967), c'hoarier rugbi
* Huw Edwards, kelaouenner, mab d'an istorour Hywel Teifi Edwards.
* Eileen Beasley (1921 – 2012) hag he gwaz Trefor, stourmerien evit ar c'hembraeg
Llechwedd

**Llechwedd** zo anv meur a gern menez e Kembre.

*Chwarel Llechwedd, sklenteg e-kichen Blaenau Ffestiniog 
*Llechwedd Du, er menez Aran , e Bwlch y Groes , en Y Bala , e Gwynedd ; 
*Moel Llechwedd, kern er menez Arenig tostik da Llyn Celyn , e-kichen y Bala; 
*Llechwedd Llwyd, 
*Carnedd Llechwedd-llyfn, pe Llechwedd-llyfn, kern er menez Arenig, etre y Bermo, Betws-y-Coed hag y Bala; 
*Llechwedd y Glyn , kern e Pumlumon, etre Aberystwyth hag Y Trallwng ; 
*Banc Llechwedd-mawr, kern e Pumlumon, etre Aberystwyth hag Y Trallwng ; 
*Llechwedd Ddu 
*Llechwedd Hirgoed anv div gern
*Moel Llechwedd-gwyn, anvet ivez Cerrig y Ieirch
Llechwedd Du

**Llechwedd Du** zo anv ur gern menez e hanternoz Kembre, en Aran Fawddwy, e Bwlch y Groes, y Bala, e Gwynedd. 582 metr zo dezhi us d'ar menez tostañ.
Erw y Ddafad-ddu

**Erw y Ddafad-ddu** (*Erv an Dañvad du* e brezhoneg) zo ur gern e menezieg Aran Fawddwy e hanternoz Kembre.
Praksinoskop

Ar **praksinoskop** zo ur c'hoariell bet ijinet gant ar Gall Charles-Émile Reynaud (1844-1918) e 1877 dre wellaat ar zoetrop, bet ijinet e 1834 gant ar Saoz William George Horner.
Ur "meneg enorus" en devoe ar c'hoariell en Diskouezadeg Hollvedel a voe dalc'het e Pariz e 1878, ha berzh a reas er c'henwerzh.

Eus an henc'hresianeg πραξι- *praksi-* "obererezh" ha σκοπεῖν *skopein* "arselliñ" e teu ar ger *praksinoskop*, a dalvezfe kement hag "arselliñ un obererezh" eta.

## Arc'hwelerezh

Evel ar zoetrop ez eo diazezet ar praksinoskop war anadenn dreistpad al luc'hsae.
Savet eo diwar ur granenn gwisket he zu diabarzh gant un heuliad skeudennoù ; e-lec'h faoutoù toullet a-zerc'h war kostez ar granenn ez ijinas Charles-Émile Reynaud staliañ melezourioù e diabarzh ar granenn ivez, e-tal ar skeudennoù.
Pa dro ar granenn d'an tizh mat e weler ur melezour hepken hag ar skeudennoù o tibunañ warnañ. Dre-se e weler ur skeudenn-vev, spisoc'h ha skedusoc'h eget an hini a vez roet gant ur zoetrop.

E 1889 e krouas Charles-Émile Reynaud an *Théâtre Optique* ("ar C'hoariva optek"), a zo ur prakisnoskop a c'hall bannañ heuliadoù hir a skeudennoù-bev war ur skramm. En e sal e c'hallas an ijinadenner diskouez tresadennoù-bev bet graet gant an dorn.

Buan avat ez eas an *Théâtre Optique* e-maez ar c'hiz, en abeg da luc'hvanner filmoù Auguste ha Louis Lumière.

## Hêrezh
E kreiz an , e 1956, e voe embannet evit ar vugale ur bladenn sonerezh kevret gant ur praksinoskop.
:* Ur melezour 16 tal dezhañ a veze staget ouzh ahel an troer-pladennoù, hag a droe kentizh ganti (78 tro bep munutenn) ; e-kreiz ar bladenn e oa ur mell liketenn warni un heuliad a 16 skeudenn, ha pa selled ouzh ar melezour e weled un dresadenn-vev a glote gant ar ganaouenn.

Er bloavezhioù 1960 e voe degaset an ardivink-se, anvet *The Red Raven Magic Mirror* ("Melezour-hud ar Vran Ruz"), e Japan hag en Europa (*Teddy* e Bro-C'hall hag en Izelvroioù, *Mamil Moviton* en Italia, hag all).

## Skouerioù

Emile_Reynaud_Bande_praxinoscope_1.ogg|*Le fumeur*
Emile_Reynaud_Bande_praxinoscope_2.ogg|*Le trapèze*
Emile_Reynaud_Bande_praxinoscope_3.ogg|*La rosace magique*
Emile_Reynaud_Bande_praxinoscope_4.ogg|*Le singe musicien*


## Liammoù diavaez
* Praksinoskop : ''North Carolina School of Science and Mathematics'' 
* Praksinoskop : ''Kenyon College Department of Physics'' 
* Dastumad c'hoarielloù optek Richard Blazer 

## Pennadoù kar
* Tomatrop (1824)
* Zoetrop(1834)
* Fenakistoskop (1841)
* Folioskop (1868)
* Zoopraksiskop (1879)
* Elektrotakiskop (1887)
* Mutoskop (1894)

## Daveennoù
Araceli

**Araceli** zo un anv-bihan spagnolek, eus Andalouzia, deuet diwar anv ar Werc'hez Vari e kêr Lucena (Córdoba), e proviñs Córdoba (Spagn).

## Orin
Talvezout a ra kement hag *aoter an neñv*. Dont a ra eus anv ar Werc'hez a zo gwarezourez kêr Lucena (Córdoba), e hag un anv-bihan stank eo en tolead-se.
Stank eo an anvioù deuet eus anvioù lec'hel ar Werc'hez Vari e Spagn pe Bortugal: 
*Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Carmen, Concepción, Consuelo, Dolores, Guadalupe, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, Rosario, ... ha re all. 

## Adstummoù
**Aracelio, Aracely* zo adstummoù ral a-walc'h.

## Tud
**Ara Celi*, anv-micher Araceli Valdez, (El Paso, 31 Mae 1974), aktourez stadunanat,
*Aracely Arámbula, aktourez vec'hikan,
*Araceli Ardón (ganet e 1958), skrivagnerez vec'hikan.
*Araceli Gilbert (1913 - 1993), livourez ekwadorat,
*Araceli Edith González (ganet e 1967), aktourez arc'hantinat,
*Araceli González Vázquez (ganet e 1976), istorourez spagnol.
Ángeles

**Ángeles** zo un anv-bihan spagnolek, berradur diwar an anv-bihan María de los Ángeles. 

## Orin
Talvezout a ra kement hag *aelez*. Dont a ra eus anv ar Werc'hez Virgen de los Ángeles, gwarezourez kêr Getafe, e Kumuniezh Madrid, e Spagn. Enoret eo ivez e Costa Rica ma'z eo ar santez vroadel

Stank eo an anvioù deuet eus anvioù lec'hel ar Werc'hez Vari e Spagn pe Bortugal: 
*Amparo, Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Carmen, Concepción, Consuelo, Dolores, Guadalupe, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, Rosario, ... ha re all.

## Yezhoù all
*Angela, en alamaneg hag italianeg
*Angelina, en italianeg ha saozneg
*Angèle, Angeline, Angélique, e galleg

## Tud
*Ángeles Balbiani , aktourez arc'hantinat
*Ángeles Mastretta, skrivagnerez vec'hikan
**Victòria López García*, anavezet evel Victòria dels Àngels (e katalaneg) pe Victoria de los Ángeles (e spagnoleg) (1923 - 2005), kanerez soprano katalan
*Ángeles González-Sinde, renerez filmoù spagnol, bet Ministrez ar Sevenadur e Spagn.

## Lec'hioù
*Los Angeles, e California 
*Los Ángeles (Chile), e Chile 
*Angeles, Philippines, e Pampanga, Filipinez

## Kanaouennoù
Meur a ganaouenn saoznek zo anvet "Angeles"
*unan e 1991, gant Enya , en hec'h albom *[[Shepherd Moons]]*
*unan e 1993, gant Engelbert Humperdinck en e albom *Yours: Quiereme Mucho*
*unan e 1997 gant Elliott Smith en e albom *[[Either/Or (album)|Either/Or]]*
Candelaria

**Candelaria** zo un anv-bihan spagnolek roet d'ar merc'hed, hag a dalv kement ha Chandelour. Un anv-lec'h eo ivez.

## Orin

Eus anv Itron Varia ar Gouloù (Virgen de la Candelaria e spagnoleg) enoret e Tenerife, en Inizi Kanariez, e teu an anv. Eus ar ger latin *candela* (kantol) e teu ar ger *candelaria*.

Stank eo an anvioù deuet eus anvioù lec'hel ar Werc'hez Vari e Spagn pe Bortugal: 
*Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Carmen, Concepción, Consuelo, Dolores, Guadalupe, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, Rosario, ... ha re all.

## Gouel
D'an 2 a viz C'hwevrer e vez lidet Gouel Maria ar Gouloù er broioù katolik, anvet ar Virgen de la Candelaria er broioù spagnolek, da lavarout eo Itron Varia ar Gouloù.

## Berrstummoù
*"Calala", "Cañi".

## Tud
*Candelaria Molfese, aktourez ha korollerez arc'hantinat

## Lec'hioù
###### 
*Candelaria (Misiones)

###### 
* **[[Candelária]]**, e Rio Grande do Sul;

###### 
*Candelaria (Cuba)

### 

* Candelaria, kumun e proviñs Santa Cruz de Tenerife, e Kanariez

###### 
**Isla Candelaria*, anv spagnolek an eneze anvet Candlemas Island e saozneg.

## Pennad kar
*Candela (Italia)
Núria

**Núria** zo un anv-bihan katalanek, **Nuria** e spagnoleg, roet d'ar merc'hed.

## Orin
Dont a ra an anv eus saonenn Nuria, er Pireneoù, e Queralbs, e Proviñs   Girona hag eus anv lec'hel ar Werc'hez Vari, ar *Virgen de Nuria*. 

## Tud

### Núria
* Núria Albó, barzhez
* Núria Añó, ganet e 1973, skrivagnerez katalanek
* Núria Cadenas, skrivagnerez spagnol
* Núria Espert, aktourez katalan 
* Nuria Fergó, kanerez hag aktourez spagnol
* Núria Feliu, kanerez spagnol
* Nuria González aktourez spagnol
* Nuria Bages, aktourez mec'hikan 
* Núria Gago aktourez spagnol
* Nuria Gallardo aktourez spagnol
* Nuria Carresi aktourez spagnol
* Nuria Torray aktourez katalan
* Núria Marín politikourez spagnol
### Nuria
* Nuria Varela, skrivagnerez spagnol 
* Nuria Schlenker, livourez ha kizellerez kolombian.

## Pennadoù kar
* Virgen de Nuria
* Vall de Núria
Zoopraksiskop

Ar **zoopraksiskop** a voe unan eus an ardivinkoù kentañ bet ijinet a-benn diskouez tresadennoù-bev. Gant al luc'hskeudenner saoz Eadweard Muybridge (1830-1904) e voe krouet e 1879.

Eus ar gerioù henc'hresianek ζῷον *zoion* "loen", πραξι- *praksi-* "obererezh" ha σκοπεῖν *skopein* "arselliñ" e teu an anv "zoopraksiskop", a dalvezfe kement hag "arselliñ obererezh ul loen" neuze.

## Arc'hwelerezh

Treset e veze un heuliad skeudennoù war ur gantenn wer a lakaed da dreiñ dirak ul luc'hvanner. Pa oa mat an tizh ne weled nemet ur skeudenn a hañvale fiñval war ar skramm, abalamour da anadenn dreistpad al luc'hsae. Peogwir e veze distummet ar skeudennoù dre goazhadur abalamour d'an tizh en ardivinkoù kentañ e voe kemeret ar boaz da astenn pep skeudenn evit ma vije mentet reizh a-hed an abadenn.
Eus 1892 betek 1894 e voe moullet luc'hskeudennoù war ar c'hantennoù, ha livet da c'houde. Lod heuliadoù a oa kemplezh-kenañ, pa gemmeskent fiñvoù loened ha fiñvoù tud.

## Hêrezh
* Er bloavezh 2004 e chome 71 zoopraksiskop, a zo bet luc'hskeudennet evit ul levr diwar-benn Eadweard Muybridge.

## Notennoù

## Levrlennadur
* Georges Sadoul (9vet emb., 1999), *Histoire du cinéma mondial des origines à nos jours*, Flammarion, ISBN 978-2080602169 

## Liammoù diavaez
*  ''The History of the Discovery of Cinematography'' 
* Dastumad Eadweard Muybridge e  Skol-veur Pennsylvania 

## Pennadoù kar
* Tomatrop (1824)
* Zoetrop(1834)
* Fenakistoskop (1841)
* Folioskop (1868)
* Praksinoskop (1877)
* Elektrotakiskop (1887)
* Mutoskop (1894)
Lucena

**Lucena** zo un anv-lec'h spagnolek, hag un anv-tiegezh.

#### 
*Lucena (Brazil), kumun e stad Paraíba.

#### 

###### 
*Lucena (Córdoba), e proviñs Córdoba (Spagn)
*Lucena del Puerto, e proviñs Huelva

###### 
*Lucena de Jalón, e proviñs Zaragoza.

###### 
*Lucena del Cid, e proviñs Castellón. 

#### 
*Lucena (Filipinez), e proviñs Quezon.
*New Lucena, e proviñs Iloilo.

## Tud
* Luis Ramírez de Lucena, echedour spagnol er XVvet kantved
Nolwenn

**Nolwenn** zo un anv-bihan brezhonek.

## Tud
*Santez Nolwenn
*Nolwenn Korbell, kanerez vrezhonek
*Nolùen er Buhe, kanerez vrezhonek
* Nolwenn Daniel (1973), korollerez 
*Nolwenn Leroy, kanerez c'hallek, hag he albom "Nolwenn"
* Nolvenn Le Caër (g. e 1978), kampionez marc'h-houarn treuz bro (MTB)
* Nolwenn Lemesle (g. e 1978), filmaozerez ha senarioourez
* Nolwenn Arzel (1984), telennourez

## Gwelout ivez
* Santez Nolwenn
Republik Arab Yemen

**Republik Arab Yemen** (en arabeg : الجمهوريّة العربية اليمنية, *al-Jamhūrīyah al-`Arabīyah al-Yamanīyah*), a veze graet **Norzhyemen** pe **Yemen an Norzh** anezhi alies, a oa ur stad savet e 1962 hag aet da get e 1990 pa unanas gant Republik Demokratel ha Poblel Yemen evit ober Republik Yemen. Mont a rae d'ober al lodenn walarn eus ar vro-mañ. Kemer a rae lec'h Rouantelezh Yemen a badas eus 1918 da 1962, pa voe diskaret ar rouantelezh gant naserourien. Sana'a e oa ar gêr-benn.
Orléanais

An **Orléanais** (distaget: ) a zo ur proviñs eus kreiz Bro-C'hall en-dro da gêrioù Orleañs, Chartrez ha Bleaz. Talvezout a ra an anv kement ha "Bro-Orleañs", ha klotañ a rae gant eskopti kozh Orleañs.

## Eus ar proviñs d'an departamantoù

Er bloaz 1790 eo bet freuzet ar proviñs gant Reveulzi Frañs, dispennet ha rannet etre departamantoù al Loiret hag al Loir-et-Cher da gentañ penn, hag ivez un tamm brazik en Eure-et-Loir, ha darnoù er Yonne, an Yvelines, an Essonne, ar Seine-et-Marne, ar Cher, an Indre-et-Loire hag ar Sarthe. Ul lodenn vat a zo er rannvro Kreiz a-vremañ, met lodennoù a zo e Broioù-al-Liger, e rannvro Bourgogn, rannvro Enez-Frañs.

## Dugelezh Orleañs
Krouet e voe an dugelezh e 1344 gant ar roue gall Fulup VI evit e eil mab Philippe. Diwar neuze e veze roet da eil mab ar roue, a veze anvet Philippe alies.
Brynaman

**Brynaman** zo ur gêriadenn e gevred Sir Gaerfyrddin, e-kichen ar Mynydd Du. Kreskiñ a reas Brynaman abalamour da labour ar glaou hag an houarn, en . Rannet eo ar gêriadenn e div lodenn gant ar stêr Aman : en hanternoz d'ar stêr emañ Brynaman Uchaf, e Sir Gaerfyrddin, hag er c'hreisteiz emañ Brynaman Isaf, e tolead Castell-nedd Port Talbot (e kontelezh Morgannwg gwechall).

## Tud vrudet
* Bryan Martin Davies, barzh.
* Dafydd Iwan, kaner ha politikour, ganet e Brynaman e 1943.
* Watcyn Wyn, barzh.
Eure (stêr)

**Ur pennad [[Eure]] zo ivez.*
An **Eure** zo ur stêr eus Bro-C'hall hag a red dre an departamantoù gall Orne, Eure-et-Loir hag Eure (departamant), deuet e anv eus hini ar stêr. Adstêr eo d'ar Saena war e lez kleiz. 

## Anv
*Autura* e oa anv kozh ar stêr. Diwar an anv-se eo deuet anv kêr *Autricon*, anv kozh kêr Chartres.

## Kêrioù treuzet
Setu anvioù ar c'hêrioù treuzet:
* Orne : Marchainville, La Lande-sur-Eure, Neuilly-sur-Eure.

* Eure-et-Loir : Manou, Fontaine-Simon, Belhomert-Guehouville, Saint-Maurice-Saint-Germain, Pontgouin, Courville-sur-Eure, Saint-Georges-sur-Eure, Fontenay-sur-Eure, Chartres, Saint-Prest, Jouy, Saint-Piat, Maintenon, Nogent-le-Roi, Chaudon, Villemeux-sur-Eure, Le Mesnil-Ponceau ( Villemeux-sur-Eure), Charpont, Écluzelles, Mézières-en-Drouais, Sainte-Gemme-Moronval, Cherisy, Montreuil, Sorel-Moussel, Anet, La Chaussée-d'Ivry.

* Eure : Saint-Georges-Motel, Marcilly-sur-Eure, Croth, Ézy-sur-Eure, Ivry-la-Bataille, Garennes-sur-Eure, Bueil, Neuilly, Breuilpont, Hécourt, Merey, Gadencourt, Pacy-sur-Eure, Saint-Aquilin-de-Pacy, Ménilles, Cocherel (Houlbec-Cocherel), Chambray, Autheuil-Authouillet, Crèvecœur (La Croix-Saint-Leufroy), Heudreville-sur-Eure, Acquigny, Louviers, Le Vaudreuil, Pont-de-l'Arche, Martot.
Neuilly

**Neuilly** zo un anv-lec'h gallek ha hini meur a gumun c'hall.

## Kumunioù
*Teir c'humun zo anvet **Neuilly** hepmui :
** Neuilly, en Eure
** Neuilly, e Nièvre ; 
** Neuilly, e Yonne

* Ur gumun warn-ugent (hag ur gumun a wechall ouzhpenn) a grog o anv gant *Neuilly* :
:Neuilly-en-Donjon, Allier ; 
:Neuilly-en-Dun, Cher ; 
:Neuilly-en-Sancerre, Cher ; 
:Neuilly-en-Thelle, Oise ; 
:Neuilly-en-Vexin, Val-d'Oise ; 
:Neuilly-la-Forêt, Calvados (a oa  *Neuilly-l’Évêque* a-raok an dispac'h gall) ; 
:Neuilly-le-Bisson, Orne
:Neuilly-le-Brignon, Indre-et-Loire
:Neuilly-le-Dien, Somme ; 
: *Neuilly-le-Malherbe*, hiziv e Vacognes-Neuilly, Calvados
:Neuilly-le-Réal, Allier ; 
:Neuilly-lès-Dijon, Côte-d'Or ; 
:Neuilly-le-Vendin, Mayenne ; 
:Neuilly-l'Évêque, Haute-Marne ; 
:Neuilly-l'Hôpital, Somme ; 
:Neuilly-Plaisance, Seine-Saint-Denis ; (karter kozh eus Neuilly-sur-Marne)
:Neuilly-Saint-Front, Aisne ; 
:Neuilly-sous-Clermont, Oise ; 
:Neuilly-sur-Eure, Orne ; 
:Neuilly-sur-Marne, Seine-Saint-Denis ; 
:Neuilly-sur-Seine, Hauts-de-Seine (a oa *[[Neuilly (Hauts-de-Seine)|Neuilly]]* hepmui betek 1897, chomet an anv pemdeziek en tolead ) ; 
:Neuilly-sur-Suize, Haute-Marne

* Hag ivez Neuilly :
** Vacognes-Neuilly, Calvados
Ibidem

***Ibidem***, skrivet *ibid.* alies, zo ur ger latin hag a dalvez kement hag "er memes lec'h". 

## Pennadoù kar
**[[Idem]]*
*Listennad lavaredoù latin
Luis Tristán

**Luis Tristán de Escamilla**, pe **Luis de Escamilla** pe **Luis Rodríguez Tristán** (Toledo, 1585- ibidem 1624), zo ul livour spagnol eus ar Siglo de Oro. 

Mab e oa da varc'hadourien eus Toledo. Labourat a reas gant El Greco, betek dreveziñ e vestr ken ez eus bet faziet meur a wech diwar-benn piv e oa oberour meur a daolenn.
Jouy

**Jouy** zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh gallek.

*Jouy-aux-Arches, e Moselle
*Jouy-en-Argonne, e Meuse
*Jouy-en-Josas, en Yvelines
*Jouy-en-Pithiverais, e Loiret
*Jouy-le-Châtel, e Seine-et-Marne
*Jouy-le-Moutier, e Val-d'Oise
*Jouy-le-Potier, e Loiret
*Jouy-lès-Reims, e Marne
*Jouy-Mauvoisin, en Yvelines
*Jouy-sous-Thelle, en Oise
*Jouy-sur-Eure, en Eure
*Jouy-sur-Morin, e Seine-et-Marne

*Aizy-Jouy, en Aisne
*Fontaine-sous-Jouy, en Eure

*Jouy-le-Comte, anv kozh Parmain e Val-d'Oise
Manu

**Manu** zo un anv gallek, deuet diwar berraat an anv-bihan Emmanuel.

*Manu Chao, soner ha kaner gall
*Manu Dibango, soner kamerounat
*Manu Lann Huel, kaner breizhat

## Pennad kar
*Manou
Cydweli

**Cydweli** (*Kidwelly* e saozneg) zo ur gêr gozh eus kreisteiz Kembre, e Sir Gaerfyrddin. Emañ en aber an div stêr Gwendraeth, ar Gwendraeth Fach hag ar Gwendraeth Fawr. Poblet eo Cydweli gant 3 523 a dud (e 2011).

Kastell Cydweli a voe savet war-dro ar bloavezh 1100, gant un aotrou norman, evel ar c'hestell all savet dre ar vro da ziazezañ galloud an alouberien-se. E 1136 e voe ar briñsez Gwenllian, c'hoar Owain Gwynedd, o ren un armead Kembreiz da stourm ouzh an Normaned e Cydweli. Trec'het e voe arme Gwenllian, prizoniet e voe ar briñsez ha dibennet da c'houde, war urzh Maurice de Londres, penn an Normaned.

Tremen a reas Gerallt Gymro dre Gydweli e-pad e Veaj dre Gembre e 1188.

Kreskiñ kalz a reas Cydweli e-pad an Dispac'h Greantel. Labouradegoù brikez ha staen a oa eno. Roudoù eus an amzer-se a weler hiziv e Mirdi Greantel Cydweli.

## Tud
Ar c'hoarier rugbi brudet Ray Gravell a oa genidik eus Mynydd-y-garreg, ur gêriadenn tost da Gydweli.

## Liammoù diavaez
* Kuzul-kêr Cydweli  
* Kidwelly Industrial Museum
Chaudon

**Chaudon** zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh gallek.

## Lec'hioù
* Chaudon, kumun gozh en Alpes-de-Haute-Provence, hiziv e Chaudon-Norante ;
* Chaudon, en Eure-et-Loir.

## Tud
Anet

**Anet** zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh gallek.

## Lec'hioù
###### 
*Anet (Eure-et-Loir), en Eure-et-Loir

###### 
*Anet (Bern) e kanton Bern 

## Tud
**[[Claude Anet]]*, anv-pluenn Jean Schopfer (1868 — 1931), tenniser ha romantour suis.
Joost van den Vondel

**Joost van den Vondel** (17 a viz Du1587 e Köln – 5 a viz C'hwevrer 1679 en Amsterdam) a oa ur skrivagner nederlandek a savas barzhonegoù ha pezhioù-c'hoari.

Ul levezon vras en deus bet Joost van den Vondel war yezh ha lennegezh an Izelvroioù er , par da levezon Molière evit ar galleg pe da hini Shakespeare evit ar saozneg. E varzhoneg *Joannes de Boetgezant* (1663), diwar-benn buhez Yann ar Badezour, a seller outi evel ar meurgan nederlandek brasañ. C'hoariet e vez e bezhioù c'hoazh. An hini anavezetañ, *Gijsbrecht van Aemstel*, zo bet c'hoariet bep bloaz, da Zeiz kentañ ar bloaz, etre 1637 ha 1968. 

Derc'hel a reas Vondel da skrivañ betek e gozhni. Lod eus e bezhioù anavezetañ, evel *Lucifer* pe *Adam in Ballingschap*, a voe skrivet gantañ goude 1650, pa oa 65 bloaz.

## E vuhez
Ganet e oa bet Joost van den Vondel e Köln, en ur familh tud a oa tec'het diouzh Antwerpen, en Izelvroioù ar Su, abalamour ma oant protestanted mennoidi. E 1597 ez ejont da vevañ da Amsterdam, er Proviñsoù Unanet. Bevañ a reas Vondel en Amsterdam e-lec'h m'en doa ur stal dilhad, e kreiz kêr, er Warmoesstraat. Daou eus e bevar bugel a varvas ent yaouank.

Deskiñ a reas latin da c'hallout lenn al lennegezh skrivet er yezh-se. E 1625 e stagas ivez da zeskiñ henc'hresianeg da c'hallout lenn pezhioù-c'hoari an Henamzer. 

E 1641 e troas a-du gant ar gatoligiezh, dindan levezon e wreg marteze, pa oa hi katolik. Kement-se ne blijas ket nemeur d’e genvroidi a oa, an darn vrasañ anezho, kalvinourien. Skridoù flemmus a savas a-enep ar galvinourien hag a-enep Johan van Oldenbarnevelt, unan eus o fennoù bras e Stadoù Holland etre 1589 ha 1619. 

Mervel a reas e 1679. Bremañ emañ e vez en Nieuwe Kerk, en Amsterdam, en iliz ma vez kurunennet rouaned an Izelvroioù.
Nogent

**Nogent** zo un anv-lec'h gallek e Bro-C'hall.

## Gerdarzh
Bez e vefe Nogent ur ger galianek, diwar novio-, nevez, hag un dibenn-ger -ent, a verkfe al lec'hiañ.

## Kumunioù [[gall]]
* Nogent e Haute-Marne, gwechall *Nogent-en-Bassigny*, hag a-goshoc'h e oa *Nogent-le-Roi*
* Nogent-en-Othe en Aube (departamant)
* Nogent-l'Abbesse e Marne
* Nogent-l'Artaud en Aisne (departamant)
* Nogent-le-Bernard e Sarthe
* Nogent-le-Phaye en Eure-et-Loir
* Nogent-le-Roi en Eure-et-Loir
* Nogent-le-Rotrou en Eure-et-Loir
* Nogent-le-Sec en Eure (departamant)
* Nogent-lès-Montbard e Côte-d'Or
* Nogent-sur-Aube en Aube (departamant)
* Nogent-sur-Eure en Eure-et-Loir
* Nogent-sur-Loir e Sarthe
* Nogent-sur-Marne e Val-de-Marne ; 
* Nogent-sur-Oise en Oise (departamant) ; 
* Nogent-sur-Seine en Aube (departamant) ; 
* Nogent-sur-Vernisson e Loiret (departamant)

### Traoù all
* Kreizenn nukleel Nogent-sur-Seine, en Aube (departamant) .
Françoise-Louise de Warens

**Françoise-Louise de Warens**, anavezet ivez evel **Madame de Warens** pe **Louise Éléonore de la Tour du Pil** (ganet d'an 31 a viz Meurzh 1699 { e Vevey ha marvet d'an 29 a viz Gouhere 1762 e Chambéry), a oa tutorez ha pried-kleiz Jean-Jacques Rousseau (a rae *Maman* anezhi).

En 1713 e timezas d'un aotrou de Loys, hag e teuas da vout baronez *de Warens* (pe skrivet *Vuarrens*), diwar anv un domani d'he fried, e-kichen Vevey. Er memes bloaz e lakeas terriñ hec'h eured. Protestantez deuet eus Suis da Annecy, e Savoia, hag aet ac'hano da chom da Charmettes, nepell diouzh Chambéry (e Savoia ivez), n'eo ket ur vaouez ordinal e oa an itron. E 1726 e tilezas ar brotestantiezh hag e tec'has gant arc'hant ul labouradeg loereier seiz ha gloan he devoa savet hag a oa o vont da fall, e teuas da vout katoligez, a douas dilezel e feiz kent dirak eskob Annecy, hag a resevas ur bañsion digant an Iliz evit skignañ he relijion nevez en-dro da Jeneva, a oa kêr-benn ar brotestantiezh, hag ur bañsion all digant roue Sardigna.

## Notennoù

## Levrlennadur
*Les Confessions,
Brezelioù Bro-C'hall

Sed amañ ur roll da glokaat eus **brezelioù [[Bro-C'hall]]**.

* Brezel Kant Vloaz‎ 
## 
* Ar Brezel foll
* Ar Brezel etre Breizh ha Bro-C'hall

## 
* Brezel Seizh Vloaz‎

## 
* Brezel Seizh Vloaz‎
* Brezel Hêrezh Aostria (1740 – 1748)

## 
* Brezelioù Napoleon
** 1808-1814: aloubidigezh Spagn gant armeoù Napoleon, 
* 1823: Ergerzhadeg Spagn''' : ergerzhadeg c'hall da Spagn
* 1838-1839: Brezel ar c'houignoù, etre Bro-C'hall ha Mec'hiko
* 1870-1871: Brezel 1870-1871‎

## 
*1914-1918: Brezel-bed kentañ
*Brezel etre Bro-C'hall ha Tailand
*1939-1945: Eil brezel-bed
*Brezel Indez-Sina
*1954-1962: Brezel Aljeria

## 
*2012-2013: Brezel Mali
*2013 : Trede brezel-Diabarzh Kreizafrika
Rhuddlan

**Rhuddlan** (distaget [ˈr̥ɨðlan] e kembraeg) zo ur gêr hag ur gumuniezh eus hanternoz Kembre, e Sir Ddinbych. Emañ er su da gêr Y Rhyl, war lez ar stêr Clwyd. Poblet e oa gant 3 709 a dud e 2011.

Anavezet eo kêr Rhuddlan abalamour da gastell Rhuddlan a voe savet gant ar roue saoz Edouarzh I, adalek 1277 betek 1282. 

## Geun
Morfa Rhuddlan eo anv ar c'heun etre Rhuddlan hag Abergele, ma c'hoarvezas un emgann brudet.
Y Rhyl

**Y Rhyl** zo ur gêr eus hanternoz Kembre, e Sir Ddinbych. War bord ar mor emañ, er reter da Y Foryd, aber ar stêr Clwyd. Pelloc'h er reter emañ Prestatyn hag er c'hreisteiz emañ kêr Rhuddlan. Poblet eo gant 25 149 a dud (e 2011).

Dirak Y Rhyl en em astenn unan eus traezhennoù kaerañ hanternoz Kembre ha dont a ra touristed a-leizh e-pad an hañv. A-hed ar mor e kaver savadurioù gant c'hoarioù bingo ha stalioù marc'had-mat. E porzh Y Foryd, m'en em daol ar stêr Clwyd, ez eus bagoù pesketa ha bagoù plijadur.
Baltimore (disheñvelout)

**Baltimore** a c'hall bezañ:

## Lec'hioù

###### 
* *Baltimore* anv saoznek Dún na Séad

###### 
* Baltimore ur gêr vras e stad Maryland
* Kontelezh Baltimore (Maryland)
* Baltimore (Vermont)
* Baltimore (Indiana)

## Tud
* Cecilius Calvert (Lord Baltimore)
* David Baltimore bevoniour amerikan

## Traoù all
* Baltimore (koktel), ur c'hoktel
* Baltimore, ur valafenn eus Amerika an Norzh
* Martin Baltimore, un nijerez-vombezañ en Eil Brezel-bed
H. G. Wells

**Herbert George Wells** pe **H. G. Wells**, a zo ur skrivagner saoz, ganet e Bromley (Kent) d'an 21 a viz Gwengolo 1866 ha marvet e Londrez d'an 13 a viz Eost 1946. Lakaet eo da vezañ unan eus tadoù ar skiant-faltazi. E-touez e oberennoù emañ *The Invisible Man* (An den diwelus), *The Time Machine* (Ar mekanik da veajiñ en amzer), *The War of the Worlds* (Brezel ar bedoù), *The Island of Doctor Moreau* (Enez an doktor Moreau)...

## Politikerezh
Lavarout a rae bezañ sokialour, ha perzh a gemeras er Fabian Society. Met dizemglev a savas ha kuit ez eas. Mont a reas war ar renk e skol-veur Londrez evit al Labour Party e 1922 ha 1923goude marv e vignon W. H. R. Rivers.

## Oberennoù
### Romantoù
**[[The Time Machine]]* (1895)
**[[The Wonderful Visit]]* (1895)
**[[The Island of Doctor Moreau]]* (1896)
**[[The Wheels of Chance]]* (1896)
**[[The Invisible Man]]* (1897)
**[[The War of the Worlds]]* (1898)
**[[When the Sleeper Wakes]]* (1899)
**[[Love and Mr Lewisham]]* (1900)
**[[The First Men in the Moon]]* (1901)
**[[The Sea Lady]]* (1902)
**[[The Food of the Gods and How It Came to Earth]]* (1904)
**[[Kipps]]* (1905)
**[[A Modern Utopia]]* (1905)
**[[In the Days of the Comet]]* (1906)
**[[The War in the Air]]* (1908)
**[[Tono-Bungay]]* (1909)
**[[Ann Veronica]]* (1909)
**[[The History of Mr Polly]]* (1910)
**[[The Sleeper Awakes]]* (1910) – revised edition of *When the Sleeper Wakes* (1899)
**[[The New Machiavelli]]* (1911)
**[[Marriage (novel)|Marriage]]* (1912)
**[[The Passionate Friends]]* (1913)
**[[The Wife of Sir Isaac Harman]]* (1914)
**[[The World Set Free]]* (1914)
**[[Bealby|Bealby: A Holiday]]* (1915)
**[[Boon (novel)|Boon]]* (1915)
**[[The Research Magnificent]]* (1915)
**[[Mr Britling Sees It Through]]* (1916)
**[[The Soul of a Bishop]]* (1917)
**[[Joan and Peter|Joan and Peter: The Story of an Education]]* (1918)
**[[The Undying Fire (H. G. Wells novel)|The Undying Fire]]* (1919)
**The Secret Places of the Heart* (1922)
**[[Men Like Gods]]* (1923)
**[[The Dream (novel)|The Dream]]* (1924)
**[[Christina Alberta's Father]]* (1925)
**[[The World of William Clissold]]* (1926)
**[[Meanwhile (novel)|Meanwhile]]* (1927)
**[[Mr. Blettsworthy on Rampole Island]]* (1928)
**[[The Autocracy of Mr. Parham]]* (1930)
**[[The Bulpington of Blup]]* (1932)
**[[The Shape of Things to Come]]* (1933)
**[[The Croquet Player]]* (1936)
**[[Brynhild (novel)|Brynhild]]* (1937)
**[[Star Begotten]]* (1937)
**The Camford Visitation* (1937)
**Apropos of Dolores* (1938)
**The Brothers* (1938)
**[[The Holy Terror (Wells novel)|The Holy Terror]]* (1939)
**Babes in the Darkling Wood* (1940)
**[[All Aboard for Ararat]]* (1940)
**You Can't Be Too Careful* (1941)

## Liammoù diavaez
Gregor

**Gregor** zo un anv-bihan alamanek, brezhonek ha hungarek, roet d'ar baotred.

## Orin
Dont a ra eus an anv latin "Gregorius", deuet eus ar ger henc'hresianek "Γρηγόριος" (Grēgorios) hag a dalv kement hag "evezhius, aketus" (diwar ar verb "γρήγoρεῖν" "grēgorein" hag a dalv "eveshaat").

## Yezhoù all
**[[Grégoire]]*, e galleg
**[[Gregorio]]*, en italianeg ha spagnoleg;
**[[Gregory]]*, e saozneg, hag ar berradurioù *greg, gregg*
* *Grigóri* (Григорий) e ruseg, hag ar berradurioù *Grícha (Гриша), Gríchenka (Гришенька), Grínya (Гриня), Górya (Горя), Grichúnya (Гришуня), Grichúta (Гришута), Grichúnka (Гришунька)*; 
**Greger* e svedeg.
** Gergely, Gergő, Gerő* en hungareg.
**[[Joris]]* e daneg.

## Tud
### 
*Gregor Teurgn (538-594), eskob Teurgn hag istorour
*Gregor Erhart (1470–1540), kizeller alaman
*Gregor Rostren, geriadurour brezhonek.

### 
*Gregor MacGregor
* Gregor Mendel (1822-1884), manac'h ha louzawour tchek, tad ar genetik

### 
*Gregor Strasser, nazi alaman

### Anv-tiegezh
* Nora Gregor (1901-1959), kanerez aostrian

## Pennadoù kar
* Sant-Gregor, kumun e-kichen Roazhon
* McGregor
* MacGregor
Zoo

Ur **zoo**, pe **liorzh-loened**, a zo ul lec'h gant loened n'omp ket boas da welet er vro el lec'h m'emañ ar zoo. Paeet e vez evit mont tre ha sellet e vez ouzh al loened.

## Etimologiezh
Ur berradur eo ar ger *zoo*, deuet war-glev e Bro-Saoz e dibenn ar bloavezhioù 1840 diwar ar *Zoological gardens* digoret gant al London Zoological Society.

## Pennadoù kar

* Zoologischer Garten (Berlin)
* Zoo San Diego (Kalifornia)
* Zoo ar Bronx (New York)

## Daveennoù
Detroit (stêr)

Ar **stêr Detroit** (*Detroit River* e saozneg, *Rivière Détroit* e galleg) zo ur stêr 44 km e Norzhamerika hag a zo lod eus an harz etre Kanada hag ar Stadoù-Unanet etre al lenn Saint Clair ha lenn Erie.

Eus an anv gallek *Rivière du Détroit* e teu anv ar stêr.
Aberdaugleddau

**Aberdaugleddau** (*Milford Haven* e saozneg) zo ur gêr eus Kembre, e kreisteiz Sir Benfro. Porzh brasañ Kembre eo. Emañ war ribl hanternoz en ur pleg-mor ec’hon a zo ur porzh naturel ma c’hall dont listri bras-bras. Meur a burerezh tireoul zo eno. Poblet eo Aberdaugleddau gant tost da 14 000 den (13 907 e 2011). 

Dont a ra anv ar gêr eus hini ar stêr Cleddau, a zo stummet diwar kember div stêr vihanoc’h anvet Cleddau Ddu ha Cleddau Wen.

## Tud vrudet
* Hywel Davies, (war-dro1690-1719), morlaer
* Helen Watts (1927-2009), kanerez opera

## Liammoù diavaez
* Porzh Aberdaugleddau
Saint Clair

**Saint Clair** (skrivet **St. Clair**, **St Clair** pe **Sinclair**), er broioù saoznek, pe **Saint-Clair**, er broioù gallek, zo un anv-lec'h hag anv-den. 

## Lec'hioù

###### 
*St Clair (South Australia), karter en Adelaide
*St Clair (New South Wales), karter e Sydney

###### 

* kenkiz Le Logis Saint-Clair, ur c'henkiz kouronkañ rummet er Baol-Skoubleg,
* Ostel Saint-Clair, un ostel prevez e Gwenrann,
* Kastel Saint-Clair, ur c'hastell-kreñv e Derwal, en e boull hiziv.

###### 
* Hérouville-Saint-Clair, e Calvados 
* Saint-Clair (Ardèche)
* Saint-Clair (Lot)
* Saint-Clair (Tarn-et-Garonne)
* Saint-Clair (Vienne)
* Saint-Clair-d'Arcey, en Eure 
* Saint-Clair-de-Halouze, en Orne 
* Saint-Clair-de-la-Tour, en Isère 
* Saint-Clair-du-Rhône, en Isère 
* Saint-Clair-sur-Epte, e Val-d'Oise 
* Saint-Clair-sur-Galaure, en Isère 
* Saint-Clair-sur-l'Elle, e Manche 
* Saint-Clair-sur-les-Monts, e Seine-Maritime 
* Saint-Clair, e Le Lavandou, e Var

###### 
* St. Clair Cave e Parrez Saint Catherine

###### 
* St. Clair (Ontario)
* St. Clair Beach (Ontario)
* Stêr Saint Clair

###### 
* St. Clairs Falls

###### 
* Lenn Saint Clair
* St. Clair (Michigan)
* St. Clair Shores (Michigan)
* St. Clair (Minnesota)
* Saint Clair (Missouri)
* St. Clair, Pennsylvania
* St. Clair (Pittsburgh)
** St. Clair Village
* St. Clair Township (disheñvelout)
* Upper St. Clair Township (Allegheny County, Pennsylvania)

###### 
* *St Clair*, karter e Dunedin

## Tud
*James St Clair (1688 – 1762), jeneral skosat
*Lindi St Clair, gast ha politikourez saoz
*Margaret St. Clair, skrivagnerez
*Richard St. Clair, pianoour

## Pennadoù kar
*Saint Clare
*St. Clare's
*Santa Clara 
*Santa Clarita
*Sinclair
Doc Penfro

**Doc Penfro** (*Pembroke Doc* e saozneg) zo ur gêr eus Kembre, e kreisteiz Sir Benfro. Emañ e-kichen Penfro, e goueled aber ar stêr Cleddau, a-dal da gêr Neyland. An trede kêr vrasañ e Sir Benfro eo Doc Penfro, gant 9 753 a annezidi e 2011.

Savet e voe ar gêr e 1814 pa voe kroget gant Morlu ar Rouantelezh da sevel liestri eno. Moret e voe an daou lestr kentañ, *Valorous* hag *Ariadne*, e miz C’hwevrer 1816. Dre ma oa ezhomm da zifenn ar chanter lestrsaverezh e teuas Doc Penfro da vezañ ur gêr leun a soudarded, gant kazarnioù savet e 1844. Moret e voe al lestr diwezhañ e 1922, ha serret e voe ar chanter da vat e 1926.

E 1931 e voe savet un aerborzh gant Aerlu ar Rouantelezh. E-pad an Eil Brezel-bed e voe un tan-gwall bras eno, d’an 19 a viz Eost 1940, pa voe bombezet beolioù tireoul gant nijerezed alaman.

Aet eo an arme kuit bremañ hag uhelik eo feur an dilabour er vro. Oberiant eo ar porzh atav avat : gant ar gompagnunezh Irish Ferries ez eus listri-treizh da vont bemdez da Ros Láir en Iwerzhon.

## Tud vrudet
*Phil Carradice (g. 1947), skrivagner saoznek
Arberth

**Arberth** pe **Narberth** (*Narberth* e saozneg) zo ur gêr vihan eus Kembre, e kreisteiz Sir Benfro. Poblet e oa gant 2 489 a dud e 2011 ; ur bempvedenn anezho zo kembraegerien. 

Un arsav eo Arberth war an hent-houarn a gas eus Dinbych-y-Pysgod da Benfro. 

En Arberth e oa gwechall sez lez ur priñs kembreat, ha dont a reas da vezañ pennlec'h kantrev Arberth. Goude e voe ur c'hreñvlec'h norman, war harzoù al lodenn saoznekaet eus mervent Kembre (*"Little England beyond Wales"*). 
 
## Lennegezh
* E mojennoù Kembre e reer anv eus Arberth : eno e oa lez Pwyll, priñs Dyfed hervez ar Mabinogi.
Lenn Saint Clair

Al **Lenn Saint Clair** (*St. Clair Lake* e saozneg; *Lac Sainte-Claire* e galleg) zo ul lenn dour dous etre Ontario, e Kanada, ha Michigan, e SUA, hag unan eus al Lennoù Meur, etre al Lenn Huron (en hanternoz) hag al Lenn Erie, er c'hreisteiz.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv saoznek eus an anv gallek *Lac Sainte-Claire*, anv gallek ar santez Chiara d'Assisi, a oa lidet en deiz ma voe kavet al lenn gant tud eus Europa. 

## Stêrioù
Enni e teu da aberiñ ar stêr Saint Clair a zo o tont eus al lenn Huron, en hanternoz, hag anezhi ez a ar stêr Detroit war-zu ar c'hreistez etramek al lenn Erie er c'hreisteiz dezhi.
Chiara d'Assisi

**Chiara d'Assisi**, pe *Chiara Offreduccio di Favarone* he gwir anv, ha **[[Klara]]** e brezhoneg, *Clara Assisiensis* e latin, ganet e 1193 pe 1194 en Assisi, ha marvet eno d'an 11 a viz Eost 1253, zo santez italian ha diskiblez da Sant Frañsez (1182-1226), eus Assisi evelti. 

## An anv brezhonek
*Klara, e Buhez ar Sent, e 1912. 

## Lid
Lidet e vez ar santez da zeiz he marv, d'an 11 a viz Eost, hervez ar boaz en Iliz katolik. Koulskoude n'eo ket merket hec'h anv d'an deiz-se e Buhez ar Sent 1912, met en deiz war-lerc'h, d'an 12 a viz Eost. 

## Douaroniezh
Diwar hec'h anv e teu anv 
*Lenn Saint Clair
*stêr Saint Clair

## Notennoù ha daveennoù


## Pennadoù kar
*Chiara
*Assisi
Ananke (disheñvelout)

**Ananke** a c'hall bezañ:
*Ananke, doueez ar Red digemm e gwengelouriezh Hellaz
*Ananke (loarenn), ul loarenn en-dro da Yaou (planedenn)
**[[Le Cycle d'Ananké]]*, un heuliad pemp istor Bob Morane
*Éditions Ananké, ti-embann Bob Morane
Anggun

**Anggun Cipta Sasmi** [aŋˈɡun ˈtʃipta ˈsasmi] (Jakarta, 29 Ebrel 1974) zo ur ganerez ur sonaozerez hag un dengarourez c'hall a orin indoneziat.E 2000 e voe broadet, hag e 2004 e voe deroet dezhi an titl a Varc'hegez en Urzh c'hall an Arzoù hag al Lizhiri *(Chevalier de l'Ordre des Arts et des Lettres)*. Titloù all he deus bet eus perzh aozadurioù liesseurt en Europa hag Azia. Kannadez evit an ABU eo bet div wech ivez.

## Pladennoù
Meur a albom he deus savet, en indonezeg, e saozneg hag e galleg.

## Notennoù
Llandudoch

**Llandudoch** (*St. Dogmaels* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e Sir Benfro. Emañ war an aod, war ribl kornôg aber an Afon Teifi, e-kichen kêr Aberteifi.

Poblet e oa Llandudoch gant 1 353 a dud e 2011. Gwechall e tremene ar vevenn etre Sir Benfro ha Ceredigion e-kreiz ar gêriadenn. Abaoe 2002 emañ Llandudoch penn-da-benn e Sir Benfro.

Dismantroù un abati eus an  zo er gêriadenn : savet e voe abati Llandudoch gant menec’h deuet eus Bro-C’hall, el lec’h ma oa bet ur peniti keltiek diagent.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn St Dogmaels-Llandudoch
Pikardi

:*Gouestet eo ar pennad-mañ d'ar vro istorel ha sevenadurel. Evit ar rannvro velestradurel a-vremañ, gwelet [[Pikardi (rannvro)|rannvro Pikardi.]]*
----

**Pikardi** a zo ur vro istorel hag ur proviñs kozh eus Bro-C'hall. Ne zegouezh ket kaer tachenn ar vro-mañ gant ar rannvro anvet Pikardi savet e 1972. Tachenn ar pikardeg a ya pelloc'h, en Artez, Hainaut hag e Belgia. Amiens eo ar gêr-benn.

## Ar vro
**Pikardi** istorel a zegouezh gant departamant ar Somme, arvor ar Pas-de-Calais (ar pezh a zo anvet Boulonnais) hag un nebeud kumunioù ouzhpenn er su, norzh an Oise hag an Aisne, hag un dornadig kumunioù eus an Nord.

## Lec'hiañ

## Gwelet ivez
*Rannvro Pikardi
*pikardeg

## Lennadurioù
* P. Lami - « *(Résumé de) l'histoire de la Picardie* », 326 pajenn (1825, adembannadur *Les Éditions du Bastion* 1998)

## Liammoù diavaez
Stêr Saint Clair

Ar stêr Saint Clair (*St. Clair River* e saozneg; *Rivière Sainte-Claire* e galleg) a zo ur stêr eus Norzhamerika etre al lenn Huron, en hanternoz, ha Lenn Saint Clair er c'hreisteiz.
Juluan Godest

**Juluan Godest**, ganet er Chapel-Nevez en 1849, a oa ul labourer-douar eus Kallag ha barzh brezhonek. Laezh a werzhe da gêr Kallag. Mervel a reas e 1932 ha beziet e voe e Kallag. Brezhoneg zo skrivet war e vez. 

Un dastumad gwerzioù gantañ a voe arc'hantet gant Théodore Botrel, a skrivas war ar bajenn gentañ : *« À nos derniers Bardes champêtres, Soyons charitables et doux, car c'est l'âme de nos ancêtres, Qui chante au cœur de leur binious !… »* hag ur rakskrid brezhonek a oa gant Taldir Jaffrennou. 

## Oberennoù
* savet gant Juluan Godes, Mérour en Kallak, dispaket ha kempennet gant Taldir Jaffrennou hag embannet gant madelezou Theodor Botrel, Sant-Briek, R. Prud’homme, 1904*.
**Kanaounen neve var zujet tud Kallak*, [[Karaez|Keraez]], Moullerez ar bobl, 1907
**Buez eur paour kez kouer'', An Oaled :1928.

## Notennoù