open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roll ar spesadoù ar muiañ en arvar

**Roll ar spesadoù ar muiañ en arvar** zo ur roll savet gant an IUCN e miz Gwengolo 2012.

Ennañ ez eus bet renket 100 spesad plant pe loened en arvar bras da vont da get.

## Plant

## Loened
### [[Divellkeineged]]
* *[[Amanipodagrion gilliesi]]*
* *[[Actinote zikani]]*
* *[[Antisolabis seychellensis]]*
* *[[Bombus franklini]]*
* *[[Gocea ohridana]]*
* *[[Hemicycla paeteliana]]*
* *[[Johora singaporensis]]*
* *[[Margaritifera marocana]]*
* *[[Moominia willii]]*
* *[[Oreocnemis phoenix]]*
* *[[Parides burchellanus]]*
* *[[Poecilotheria metallica]]*
* *[[Psorodonotus ebneri]]*
* *[[Risiocnemis seidenschwarzi]]*
### [[Stlejviled]]
* *[[Aipysurus foliosquama]]*
* baot Madagaskar (*Astrochelys yniphora*)
* *[[Batagur baska]]*
* kameleon Tarzan (*Calumma tarzan*)
* igwan Jamaika (*Cyclura collei*)
* *[[Psammobates geometricus]]*
* *[[Rafetus swinhoei]]*

### [[Divelfenneged]]
* *[[Atelopus balios]]*
* *[[Discoglossus nigriventer]]*
* *[[Eleutherodactylus glandulifer]]*
* *[[Eleutherodactylus thorcetes]]*
* *[[Heleophryne rosei]]*
* *[[Leiopelma archeyi]]*
* *[[Lithobates sevosus]]*
* *[[Neurergus kaiseri]]*
* *[[Telmatobufo bullocki]]*
### [[Pesked]]
* *[[Aphanius transgrediens]]*
* *[[Azurina eupalama]]*
* *[[Bahaba taipingensis]]*
* *[[Hucho perryi]]*
* *[[Pangasius sanitwongsei]]*
* pesk-heskenn boutin (*Pristis pristis*)
* *[[Scaturiginichthys vermeilipinnis]]*
* ael-mor (*Squatina squatina*)
* *[[Sygnathus watermeyeri]]*
* *[[Trigonostigma somphongsi]]*
* *[[Valencia letourneuxi]]*
### [[Evned]]
* *[[Antilophia bokermanni]]*
* kerc'heiz Himalaya (*Ardea insignis*)
* otiz India (*Ardeotis nigriceps*)
* morilhon Madagaskar (*Aythya innotata*)
* albatroz Amsterdam (*Diomedea amsterdamensis*)
* *[[Eurynorhyncus pygmeus]]*
* ibiz moal an hanternoz (*Geronticus eremita*)
* alc'hweder Sidamo (*Heteromirafra sidamoensis*)
* fazan Edwards (*Lophura edwardsi*)
* monark Fatu Hiva (*Pomarea whitneyi*)
* skrav Bernstein (*Sterna bernsteini*)

### [[Bronneged]]
* *[[Aproteles bulmerae]]*
* hirola (*Beatragus hunteri*)
* *[[Brachyteles hypoxanthus]]*
* lezireg korr (*Bradypus pygmaeus*)
* *[[Cavia intermedia]]*
* *[[Cercopithecus roloway]]*
* *[[Coleura seychellensis]]*
* *[[Cryptotis nelsoni]]*
* frikorneg Sumatra (*Dicerorhinus sumatrensis*)
* *[[Natalus primus]]*
* *[[Nomascus hainanus]]*
* *[[Phocoena sinus]]*
* *[[Prolemur simus]]*
* *[[Propithecus candidus]]*
* saola (*Pseudoryx nghetinhensis*)
* frikorneg Java (*Rhinoceros sondaicus*)
* *[[Rhinopithecus avunculus]]*
* *[[Rhynchocyon sp.]]*
* *[[Salanoia durrelli]]*
* *[[Santamartamys rufodorsalis]]*
* *[[Tokudaia muenninki]]*
* ekidne Attenborough (*Zaglossus attenboroughi*)

## Liamm diavaez
Teul an IUCN (e saozneg)
Plutoniom

Ar **plutoniom** zo un elfenn gimiek, **94** eo e niver atomek ha **Pu** e arouez. Skinoberiek, pistrius ha doues-kenañ eo ar plutoniom.
Kavet eo bet e 1940 er Stadoù-Unanet.
Baot Madagaskar

**Baot Madagaskar** (*Astrochelys yniphora*) zo ur vaot brosezat e Madagaskar.

Hervez an IUCN e chomfe etre 440 ha 770 hinienn hepken, an holl anezhe en un tiriad bihan (etre 25 ha 60 km²) e gwalarn an enezenn. En arvar bras emañ ar spesad da vont da get dre ma vez gwerzhet c'hoazh evel loen-ti, dreist-holl en Azia ar Gevred hag e Sina, daoust d'an niver bihan a hiniennoù.
Astrochelys

***Astrochelys*** zo ur genad e rummatadur ar stlejviled, ennañ daou spesad baoted eus Madagaskar. An daou spesad zo en arvar bras da vont da get.

## Spesadoù
* baot Madagaskar (*Astrochelys yniphora*)
* *[[Astrochelys radiata]]*
Calumma

***Calumma*** zo ur genad e rummatadur ar stlejviled. An holl spesadoù ennañ zo brosezat e Madagaskar.

## Spesadoù
* *[[Calumma amber]]*
* *[[Calumma ambreense]]*
* *[[Calumma andringitraense]]*
* *[[Calumma boettgeri]]*
* *[[Calumma brevicorne]]*
* *[[Calumma capuroni]]*
* *[[Calumma crypticum]]*
* *[[Calumma cucullatum]]*
* *[[Calumma fallax]]*
* *[[Calumma furcifer]]*
* *[[Calumma gallus]]*
* *[[Calumma gastrotaenia]]*
* *[[Calumma glawi]]*
* *[[Calumma globifer]]*
* *[[Calumma guibei]]*
* *[[Calumma guillaumeti]]*
* *[[Calumma hafahafa]]*
* *[[Calumma hilleniusi]]*
* *[[Calumma jejy]]*
* *[[Calumma malthe]]*
* *[[Calumma marojezense]]*
* *[[Calumma nasutum]]*
* *[[Calumma oshaughnessyi]]*
* kameleon Parson (*Calumma parsonii*)
* *[[Calumma peltierorum]]*
* *[[Calumma peyrierasi]]*
* kameleon Tarzan (*Calumma tarzan*)
* *[[Calumma tigris]]*
* *[[Calumma tsaratananense]]*
* *[[Calumma tsycorne]]*
* *[[Calumma vatosoa]]*
* *[[Calumma vencesi]]*
Maner Kerioled

**Maner Kerioled** zo ur maner eus an  e kumun Konk-Kerne, e Kerne-Izel.
Meneg a gaver eus maner Kerioled er skridoù evit ar wech kentañ e 1481. Goude an Dispac'h Gall e tremenas etre daouarn bourc’hizien. 

E 1863 e voe savet ur c’hastell nevez gant an tisavour Joseph Bigot, war c’houlenn tud a renk uhel o doa prenet ar maner hag e zouaroù, ar briñsez Zinaida Narichkin Yousoupov, ur voereb d’an tsar Nikolaz II, hag he eil gwaz, ar c’hont de Chauveau. Hennezh a oa o paouez bezañ dilennet da gannad evit korn-bro Konk-Kerne. Jacques Chauveau e oa e anv gwir, a-raok ma vefe bet prenet titloù noblañs dezhañ gant e wreg. Fellout a reas d’ar briñsez ha d’he gwaz lakaat sevel ur c’hastell en doare nevez-c’hotek. Tennañ a ra da vanerioù breizhat eus ar , evel maner Rustefan, met kemeret en deus skouer an tisavour ivez diwar savadurioù evel kastell Josilin pe kastell Bleaz. Mennozh Charles de Chauveau a oa sevel eno ur mirdi evit lakaat ennañ e zastumadoù traoù kaer. Met kement-se ne oa nemet un digarez evitañ d’en em ziskouez evit diazezañ e c’halloud er vro. Mervel a reas ar c’hont e 1889, gant un taol-kalon. Ne chomas ket ar briñsez da vevañ er maner ha mont a reas da Bariz. Eno e varvas e 1893, ouzhpenn 90 vloaz dezhi.

En  e voe perc’hennet ar maner gant meur a zen hag en o zouez e voe Feliks Feliksovitch Yousoupov, un diskennad d’ar briñsez hag un den brudet peogwir ez eo unan eus ar re o doa lazhet Grigori Raspoutin. Tamm-ha-tamm e kouezhas ar maner en e boull. Gant barrad avel tourmant 1987 e voe diskaret an doenn. Abaoe 1988 avat eo bet kempennet. Lakaet e oa bet da vonumant istorel e 1984.

## Levrlennadur
**Un château de rêve au service d'une ambition politique : Keriolet, l'oeuvre du comte de Chauveau*, Nolwenn Rannou, Bulletin de la Société archéologique du Finistère, Vol. 133, 2004 
* *Joseph Bigot (1807-1894) architecte et restaurateur*, Nolwenn Rannou, P.U.R., 2006
*Eus maner Kerioled ez eus anv er romant iwerzhonek *Ar ais go Keriolet*, gant Séamas Mac Annaidh, Coiscéim, 2011

## Liammoù diavaez
*Lec’hienn diwar-benn maner Kerioled bremañ (gweladenniñ, aozañ predoù, gouelioù)
* Lec’hienn diwar-benn istor maner Kerioled (e galleg)
Bonlòc

**Bonlòc** zo un anv-lec'h okitanek, hag a dalv kement ha *lec'h mat* e brezhoneg. 

## Yezhoù all
* **Bonloc** pe **Bouloc** e galleg.

## Lec'hioù
###### 
**Bonloc*, pe Lekuine, en Iparralde

###### 
* *Bonlòc*, pe Bouloc e galleg, e Tarn-et-Garonne;
* Bonlòc, pe Bouloc e galleg, e Haute-Garonne .
Hag ivez:
* Villeneuve-lès-Bouloc, e Haute-Garonne
Galv (kelaouenn)

**Galv** a oa ur gelaouenn lennegel e brezhoneg a voe embannet 11 niverenn anezhi etre miz Meurzh 1941 ha diskar-amzer 1942. Renet e oa gant Herve Helloco a skrive enni dindan an anv-pluenn Ronan Kadig.

Enni e skrive tud evel Roparz Hemon, Abeozen, Meavenn, Kerverziou, Arzel Even, Alan Heusaff, Frañsez Kervella, Youenn Drezen...
Schwyz

:*Evit ar c'hanton, gwelet [[Kanton Schwyz]]*

Kêr **Schwyz** (*Schwyz* en alamaneg (ofisiel); *Schwytz* e galleg; *Svitto* en italianeg; *Sviz* e romañcheg), eo pennlec'h Kanton Schwyz e Suis. Diwar anv ar gêr e teu an anv *Suis* a dalvez da envel ar vro a-bezh.
Gouere 1799

* **6** : en ul lizher skrivet e ra ar Gall Louis Guillaume Otto meneg eus *[[Dispac'h greantel|la Révolution industrielle]]* evit ar wezh kentañ hervez dielloù an istorourien.
Corinne ar Mero

**Corinne ar Mero**, ganet e Bro-Bariz, a labour war dachenn an embann hag ar c'hleweled brezhonek.

## Aozerez levrioù evit ar vugale
E Ti-Embann ar Skolioù brezhonek (TES) :
**Frifurch,* levr ar mestr gant Gérard Porée, levr ar bugel gant Corinne ar Mero, 1996
**C'hwiled : Ar Bleizi*, 2002, priz F3 ar gwellañ levr evit ar vugale
**C'hwiled : Ar Gwenan*, 2006
**C'hwiled : Abati Boporzh*, 2003
**C'hwiled : Ar Brini*, 2004
**C'hwiled : Marion ar Faoued*, 2010

Reizherez eo e TES ivez.

E ti Mignoned Anjela :
* *Anjela Duval : Oberenn glok,* prientet an embann gant Corinne ar Mero
* mui ur pennad-skrid *“Meinigoù kizellet”*, 2000

E ti Petits Chemins, troerez *Beaj Vras Hortense* gant Jean-Yves Le Guen, 2006

## Skinwel
*Troerez
***Marc'h al Lorc'h,* sevener Claude Chabrol, DVD gant Dizale e 2010
***Blake ha Mortimer,* tresadennoù-bev, 2011
***An Afer Sezneg 1,* sevener Yves Boisset, DVD gant Dizale
***An Afer Sezneg 2,* sevener Yves Boisset, DVD gant Dizale
**Rummad *Columbo,* un DVD 3 rann embannet gant Dizale, 2008
***64, Straed ar zoo* 1 ha 2, DVD gant Bannoù-Heol, 2006
***Ur wech e oa mab-den,* skignet war Brezhoweb.com
***Bugel an heol,* tresadennoù-bev
***Ar Re Shlak,* tresadennoù-bev skignet war F3
***Bugel e gloc'hig & Patoenn,* DVD gant Dizale, 2008
***Enez Blackmor,* DVD gant Dizale, 2008
***Beajoù Brendanig,* DVD gant Dizale, 2007
***Kornil ha Bernez,* DVD gant Dizale, 2010
***Brendan ha sekred Kells,* tresadenn-vev, 2010

Kinnigerez abadennoù Frañs 3 e brezhoneg : *[[Red an amzer]], Digor din*

Saverez ar rummad divinadelloù *Petra on ?,* skignet e *[[Mouchig-Dall]]* war F3

Aozourez teulfilmoù *“Deklik”* evit F3

Aozourez reportajoù ha kronikoù evit Brezhoweb
Priz Bras kirri Singapour 2012

**[[Priz Bras kirri Singapour]] [[2012]]** (*2012 Formula 1 Singtel Singapore Grand Prix*), redet d'ar  war troiad kêr Singapour zo 872 redadeg kevezadeg bed Formulenn 1. Ar pempvet Priz Bras Singapour o kontañ evit kevezadeg bed ar Formulenn 1 hag an pempzekvet redadeg kevezadeg 2012 eo.

## A-raok ar Priz Bras
## Esaeoù dieub
### Abadenn gentañ Gwener

### Eil abadenn Gwener

### Trede abadenn Sadorn

## Abadenn ditriñ
### Disoc'hoù an titriñ
### Kael zisparti

## Redadeg
### Darvoudoù
### Renkadur ar redadeg

### Plas pol ha tro wellañ
* Plas pol : 
* Tro gwellañ : 

### Troioù er penn
* 

## Renkadur goude ar redadeg

## Stadegoù
Priz Bras Singapour 2012 a zo :
*

## Notennoù ha daveoù

## Da welout
Banniel Suis

**Banniel Suis** eo banniel broadel hag ofisiel Kengevread Suis. Ur c'harrez ruz eo gant ur groaz c'hresian wenn en e greiz.

## Istor
Daoust ma n'eo bet degemeret nemet nevezik 'zo (1848) ha reolennet abaoe 1889 e kaver meneg eus ur groaz wenn war ur foñs ruz implijet gant armeoù Suis abaoe ar . Diazezet eo war ardamezioù kanton Schwyz, unan eus an tri c'hanton diazez eus ar c'hengevread. Banniel Savoia, ur vro nes, a zo kar dezhañ.

Flag of Savoie.svg|Banniel Savoia


## Kenfeurioù
Karrez eo banniel Suis, koulz ha reoù ar c'hantonioù. En tu-hont da Suis n'eus nemet ur Stad er bed a-gement he deus ur banniel karrez : ar Vatikan.

Ar bannieloù en implij war al listri o devez dre vras ar c'henfeurioù boasoc'h 2:3.

Civil Ensign of Switzerland.svg|Banniel Suis evit al listri


## Livioù

Pemp arliv ruz (da nebeutañ) zo bet da vanniel Suis ; er bloaz 2017 ez eo bet termenet ar ruz a-vremañ : MMMM ruz plaen (HTML : #ff0000 / #f00).
 
## Banniel ar Groaz Ruz
Banniel Suis eo orin hini ar ar Groaz Ruz : eilpennet e oa bet al livioù.

## Notennoù
Tomsk

**Tomsk** (Томск e rusianeg) zo ur gêr eus eus Rusia, e mervent Siberia. Poblet eo gant 564 910 a dud (2015). Kêr-benn Oblast Tomsk eo. Emañ war lez ar stêr Tom, nepell diouzh kêr Seversk, a zo brudet abalamour ma vez eztennet plutoniom en he zrowardroioù. 

Unan eus kêrioù koshañ Siberia eo Tomsk: e 2004 e oa bet lidet he 400 vloaz. Dre ma'z eo ur gêr gozh e kaver enni skolioù-meur ha kreizennoù enklask. Un aerborzh a zo ivez.

## Liammoù diavaez

* Ti-kêr Tomsk
* Подробная карта Томской области
* Сайт города Томска
Kanol an Il hag ar Renk

**Kanol an Il hag ar Renk** zo ur ganol etre ar stêrioù Il ha Renk, e biz Breizh. 

Unan eus adstêrioù ar Gwilen eo an Il, ha kemberiñ a ra gant ar stêr-se e Roazhon. Redek a ra he dour war-zu ar c’hreisteiz. Ar stêr Renk, hi, a red he dour trema an hanternoz, d’en em deurel e Mor Breizh, etre Sant-Maloù ha Dinarzh. Gant ar ganol eo liammet kêrioù Roazhon ha Sant-Maloù, dre un hent dour 84,8 km e hed.

Teir lodenn zo : al lodenn gentañ, etre Roazhon ha Mousterel-an-Il, n’eo nemet ar stêr Il, kanoliet. Un eil lodenn, adalek Mousterel betek Evrann, zo ur gwir ganol, gant skluzioù e-leizh e Hazhoù-Bazeleg. En trede lodenn, goude Evrann, e heuilh ar Renk hag en em daol er stêr-se. 

Tremen a ra ar ganol a-dreuz 28 kumun, 16 anezho en Il-ha-Gwilen ha 12 en Aodoù-an-Arvor. 

## Istor
Pell zo e oa ar soñj da gaout kanolioù e Breizh. Goude ren ar roue Loeiz XIV, pa oa bet gronnet ar vro meur a wech gant listri Bro-Saoz, e voe studiet gant Stadoù Breizh penaos e c’hallfed kleuziañ ur rouedad kanolioù dre ar vro. E 1784 e voe graet kinnigoù d’ar roue Loeiz XVI. Ha dibabet e voe gant hemañ, e-touez ar raktresoù, an hini da liammañ Mor Breizh ouzh ar Mor Atlantel, dre ur ganol etre Sant-Maloù ha Roazhon hag ar stêr Gwilen goude-se.

Ne voe ket kroget diouzhtu gant al labourioù hag abalamour d’an Dispac'h Gall, n’eo nemet e deroù an  e voe roet lañs d’ar raktres da vat gant ar c’hoñsul Napoleon Bonaparte, dre un dekred eus an 11 a viz C’hwevrer 1804. Padout a reas al labourioù betek diskar-amzer 1832 ha kaset e voent da benn gant labourerien eus ar vro, dreist-holl. Soudarded ha prizonidi brezel eus Spagn a gemeras perzh enno ivez.

En  e voe graet nebeutoc’h-nebeutañ gant ar ganol evit kas marc’hadourezh etre Roazhon hag aod Mor Breizh ha muioc’h-mui gant an tren. Bremañ ne vez implijet ar ganol nemet evit ar blijadur, gant bigi pe gant tud o kerzhet a-hed ar ribloù.

## Liammoù diavaez

* Institution du Canal d’Ille-et-Rance Manche Océan Nord (lec’hienn ofisiel an aozadur a ra war-dro ar ganol) (e galleg hepken)
* La Maison du Canal (kevredigezh a bled gant glad istorel ha naturel ar ganol, diazezet e Hazhoù-Bazeleg)

## Gwelet ivez
*Kanol eus Naoned da Vrest
Armstrong

**Armstrong** zo un anv-tiegezh saoznek, hag a gaver ivez el lec'hanvadurezh.

## Tud
*Louis Armstrong, soner stadunanat
*Neil Armstrong (1930 -2012), astraer stadunanat
*Lance Armstrong(1971-), marc'hhouarner stadunanat 

## Lec'hioù

###### 
* Armstrong (Victoria)

###### 
* Armstrong (Santa Fe)

###### 
* Armstrong (British Columbia)
* Armstrong (Ontario)
* Armstrong, Thunder Bay District, Ontario

###### 
* *Armstrong*, anv kozh Termo (California)
* Armstrong (Florida)
* Armstrong (Illinois)
* Armstrong (Iowa)
* Armstrong (Missouri)
* Armstrong (Oklahoma)
* Armstrong (Texas)
* Armstrong (Wisconsin)

* Armstrong Creek, anv meur a lec'h
Talliom

An **talliom** zo un elfenn gimiek.
**81** eo e niver atomek ha **Tl** e arouez. 

Pistrius-kenañ ez eo. Da welet eo tost d'ar plom. Ur metal tener-tener eo, aes da droc'hañ gant ur gontell. E 1861 e voe lakaet war wel evit ar wech kentañ.
Phu Quoc

**Phu Quoc** zo unan eus inizi Vietnam. Unan eus proviñsoù ar vro eo ivez.
Kambodja a zo 12 km en norzh da Phu Quoc.
Un enezenn vihan eo Phu Quoc, pa vez keñveriet gant lod eus an inizi all zo en Vietnam: 754 km² eo he gorread ha 100 000 a annezidi e 2009. Duong Dong eo ar gêr-benn.
Mor Oc'hotsk

**Mor Oc'hotsk** (rusianeg; *Охо́тское мо́ре*, *Oc'hotskoye More* distaget ) a zo ur mor eus gwalarn ar Meurvor Habask, etre Ledenez Kamtchatka er reter, Inizi Kouril er gevred, Enez-Hokkaido er su, hag Enez-Sac'halin er c'hornaoueg, hag ul lodenn vat eus aod Sibiria er c'hornaoueg hag en norzh. Dont a ra e anv eus Oc'hotsk, an diazezadur rusian kentañ e sav-heol pennañ Rusia.
Keginerez

Ur **geginerez** zo
*ur vaouez hag a gegin. Sellit ouzh Keginer.
*ur mekanik dre c'haz pe dredan da geginañ, anvet ivez fornigell.
Fornigell

Ur **fornigell**, pe **keginerez,** pe **poazherez**, a zo un ardivink-kegin a servij da boazhañ ar boued hiziv. Darn eus ar fornigelloù ne vez forn ebet enne ken.

Gwechall e veze poazhet ar boued war an oaled, gant ur gaoter lakaet war un trebez, pe ispilhet ouzh un drezenn-bod. Goude e teuas mare ar fornigelloù, e potin pe houarn, ardivinkoù a veze graet tan enne, gant keuneud pe glaou; neuze e veze lakaet listri war-benn ar fornigell gant ar boued da boazhat, pe er forn a veze dindan ; alies e veze kavet a-stok ouzh ar forn ur feunteun a bourveze dour tomm a-brest.

File:Dommartin-le-Franc (4).jpg|Keginerez Maillard (Dommartin-le-Franc)
Image:Bolinders vedspis.jpg| Keginerez dre geuneud e potin 
Image:Kohleherd.jpg|Keginerez dre geuneud kinklet gant priachoù gwenn
File:Chenonceau Kitchen Stove.jpg|Keginerez kastell Chenonceau , Bro-C'hall.
Priz Bras kirri Japan 2012

**[[Priz Bras kirri Japan]] [[2012]]** (*2012 Formula 1 Japanese Grand Prix*), redet d'ar  war troiad Suzuka zo 873 redadeg kevezadeg bed Formulenn 1. An eizh kevezadenn ha daou-ugent Priz Bras Japan o kontañ evit kevezadeg bed ar Formulenn 1 hag an c'hwezekvet redadeg kevezadeg 2012 eo.

## A-raok ar Priz Bras
## Esaeoù dieub
### Abadenn gentañ Gwener

### Eil abadenn Gwener

### Trede abadenn Sadorn

## Abadenn ditriñ
### Disoc'hoù an titriñ
### Kael zisparti

## Redadeg
### Darvoudoù
### Renkadur ar redadeg
}
| 
| 
|- bgcolor="#EFEFEF"
| align=center | 2
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| align=center | 3
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}

### Plas pol ha tro wellañ
* Plas pol : 
* Tro gwellañ :

### Troioù er penn
*

## Renkadur goude ar redadeg

## Stadegoù
Priz Bras Japan 2012 a zo :
*

## Notennoù ha daveoù

## Da welout
Banniel Italia

**Banniel Italia** (*bandiera d'Italia*, met graet e vez anezhañ alies *il Tricolore*) eo banniel broadel Italia. Ur banniel triliv eo gant teir bandenn a-serzh, ingal o hed: gwer, gwenn ha ruz. E 1797 e oa bet graet evit ar wech kentañ gant an triliv italian, gant Republik Sispadania, ur Republik c'hoar da Vro-C'hall. War skouer banniel homañ eo bet savet, gant livioù Milano (ruz ha gwenn), ha gwer lifre Gwarded Sivil ar gêr-se, eo bet savet. Diwezhatoc'h eo gant ar banniel-se e voe unvanet Italia, da vare ar “Risorgimento”.

## Bannieloù all

Civil Ensign of Italy.svg|Banniel-mor sivil. 
State ensign of Italy.svg|Banniel-mor stad. 
Naval Ensign of Italy.svg|Banniel ar morlu. 


## Bannieloù istorel

Flag of Italy (1861-1946).svg|Banniel sivil mor ha douar (1861-1946). 


## Liammoù diavaez

*  "La Bandiera degli italiani" war lec'hienn Prezidant Italia
*  Centro Italiano Studi Vessillologici Kreizenn Italia Studi ar Vexillologiezh
Kastell Chenonceau

**Kastell Chenonceau**, zo ur c'hastell e Touren, e Bro-C'hall, savet er  war lez ar stêr Cher.

Savet e voe gant Katherine Briçonnet (skrivet ivez Catherine), marvet e miz Du 1526, pried da Thomas Bohier a oa jeneral an arc'hant gant ar rouaned Charlez VIII, Loeiz XII, ha Frañsez Iañ, ha dre-se pinvidik evel ar mor.

Ar rouanez Caterina de' Medici avat, pried ar roue Herri II, ha rejantez, eo an hini a lakaas sevel ar pont goloet war ar stêr.
Kumuniezh Taizé

**Kumuniezh Taizé** a zo ur gumuniezh eukumenik diazezet e Taizé e Bro-C'hall. Krouet e oa bet gant ar breur Roger, ur protestant, hag enni ez eus bremañ war-dro kant breur katolik ha protestant tro-dro ar bed, o vevañ asambles gant ur vuhez simpl. Unvaniezh kredennoù kristen ha degemer ar re yaouank a zo engouestloù ar Gumuniezh abaoe he c'hrouidigezh.

## Krouididigezh

Krouet e voe kumuniezh Taizé e 1940 gant breur Roger Schultz gant pal "sevel ur vuhez gumun e-lec'h ma vije an akordañs hervez an Aviel ur gwirvoud bevet".

E-pad ar brezel e voe sikouret gantañ an dud lakaet diaes gant an Alamaned ha degemer a reas ar repuidi alaman ivez. Kinnig a reas ar Gestapo harzañ anezhañ hag abalamour da se e rankas mont kuit da Suis betel fin ar brezel. Goude-se e teuas en-dro da dTaizé e-lec'h ma tegemeras breudeur a bep Iliz.

Bevañ a ra ar gumuniezh vanati hag ekumenek dre he labour hag he c'helaouenn skrivet. Degemer a ra bep bloaz miliadoù a dud yaouank a zeu evit pediñ ha prederiañ.

## Ar vuhez e Taizé
Pep chomadenn a zlefe bezañ diazezet war ur sizhun, adalek ar Sul betek ar Sul war-lerc'h. Evit degemer an dud yaouank a deu eo graet an deiz-se, dreist-holl e-pad an hañv pa deu etre 1 000 ha 4 000 den yaouank.
;Roll eurioù ar vuhez asambles
* 08e15 : pedenn ar mintin, ha dijuniñ war-lerc'h.
* 10e00 : eztaoladennoù war ar Bibl heuliet gant partajiñ e-barzh ur strollad.
* 12e20 : pedenn greisteiz, ha lein war-lerc'h.
* 15e15 : labour a-strolladoù.
* 17e15 : Adverenn
* 17e30 : kroashentoù
* 19e00 : koan
* 20e30 : pedenn an noz.

Stumm ar pedennoù a oa bet soñjet en ur mod a blijfe d'ar re yaouank. Ar vreudeur hag an holl dud a ya en o c'hoazez war tapis Iliz an Arkodañs, a zo savet evit bezañ bras pe vrasoc'h hervez an niver a dud a zeu da dTaizé. E-pad 40 pe 50 munutenn e vez kanaouennoù Taizé, ul lodenn eus an Aviel, ur mareig peoc'h, prederiadennoù ha pedennoù.

Labour a vez roet d'an tud evit lakaat ar Gumuniezh da vont en-dro. Al labourioù-se a servij ivez da lakaat tud eus n'eus forzh peseurt bro d'en em gavout ha da gaozeal kenetrezo.

## Darempredoù etrebroadel
Bep bloaz abaoe 1978 e vez graet gant Taizé un Emvod europat e-pad 5 devezh war-dro ar Bloavezh Nevez.
Catherine of Lancaster

**Catherine of Lancaster** (1373–1418), **Catalina de Lancáster** e kastilhaneg, a oa ur briñsez saoz deuet da vout rouanez Kastilha adalek 1393 betek 1406.
Merc'h e oa d'ar priñs saoz Yann Gent, ha dimezet e voe da Enrique III, Roue Kastilha.
Ròcabruna

**Ròcabruna** zo un anv-lec'h okitanek.
 
## Yezhoù all
* Roccabruna, en italianeg
* Roquebrune, e galleg

## Lec'hioù
* *Ròcabruna*, anv kozh Ròcabruna Caup Martin, ur gumun eus Alpes-Maritimes 
* Ròcabruna (Gironde), ur gumun eus Gironde
* Ròcabruna (Gers), ur gumun eus Gers
* Ròcabruna d'Argenç, ur gumun eus Var
Roquebrune

**Roquebrune** zo un anv-lec'h gallek, diwar an anv okitanek Ròcabruna‎. 

## Yezhoù all
* Roccabruna, en italianeg,
* Ròcabruna‎, en okitaneg. 

## Kumunioù gall
* Roquebrune, e Gers,
* Roquebrune, e Gironde,
* *Roquebrune* : anv kozh Roquebrune-Cap-Martin, en Alpoù-an-Arvor,
* Roquebrune-sur-Argens, e Var.

## Anv tiegezh
*Robert de Roquebrune, romantour kanadian. 

## Pennad kar
*Rochebrune
*Rochenoire
Rochebrune

**Rochebrune** zo un anv-lec'h gallek hag un anv-familh. 

## Lec'hioù
* Rochebrune, kumun e Hautes-Alpes.
* Rochebrune, kumun e Drôme.
* kenkiz ar Roches Brunes, ur c'henkiz brudet e Dinarzh, rummet monumant istorel.

## Tud
* Amable de Brugier de Rochebrune, kannad e 1789.
* Alphonse Trémeau de Rochebrune (1836-1912), louzawour gall 
* François de Rochebrune (1830-1871), soudard gall 

## Pennad kar
* Roquebrune
* Roche
Roche

**Roche** pe **Roches** zo un anv-lec'h gallek. Gwelet ivez ar pennad La Roche.

## Yezhoù all
**Rocca* en italianeg
*Roc'h e brezhoneg

## Lec'hioù
Meur a stumm zo: **Roche** pe **Roches**, pe **La Roche**.

### 
* *La Roche-Bernard* pe Ar Roc'h-Bernez, e Bro-Naoned, e Mor-Bihan,
* *La Roche-Blanche* pe Ar Roc'h-Wenn, e-kichen Ankiniz e Bro-Naoned, e Liger-Atlantel,
* *La Roche-Derrien* pe Ar Roc'h-Derrien, e Treger, en Aodoù-an-Arvor,
* *La Roche-Maurice* pe Ar Roc'h-Morvan, e Bro-Leon, e Penn-ar-Bed.

### 
#### Roche
* **[[Roche (Isère)|Roche]]**, en Isère
* **[[Roche (Loire)|Roche]]**, e Loire
* **[[Roche (Haute-Saône)|Roche]]**, en Haute-Saône, hiziv e Roche-et-Raucourt
* **[[Chuffilly-Roche|Roche]]**, en Ardennes, hiziv e Chuffilly-Roche.

#### Roches

* **[[Roches (Creuse)|Roches]]**, e Creuse, e Bro-Lemojez. 
* **[[Roches (Loir-et-Cher)|Roches]]**, e Loir-et-Cher

#### Roche-
* **[[Roche-Charles-la-Mayrand]]**, e Puy-de-Dôme
* **[[Roche-d'Agoux]]**, e Puy-de-Dôme
* **[[Roche-en-Régnier]]**, en Haute-Loire
* **[[Roche-et-Raucourt]]**, en Haute-Saône
* **[[Roche-la-Molière]]**, e Loire
* **[[Roche-le-Peyroux]]**, e Corrèze
* **[[Roche-lès-Clerval]]**, e Doubs
* **[[Roche-lez-Beaupré]]**, e Doubs
* **[[Roche-Saint-Secret-Béconne]]**, e Drôme
* **[[Roche-sur-Linotte-et-Sorans-les-Cordiers]]**, en Haute-Saône

#### Roches-
* **[[Roches-Bettaincourt]]**, en Haute-Marne
* **[[Roches-lès-Blamont]]**, e Doubs
* **[[Roches-Prémarie-Andillé]]**, e Vienne
* **[[Roches-sur-Marne]]**, en Haute-Marne

#### La Roche-

#### Les Roches-
* **[[Les Roches-de-Condrieu]]**, en Isère
* **[[Les Roches-l'Évêque]]**, e Loir-et-Cher

### 
* Rochestown, e Korkig
* *Roche's Point*, e Kontelezh Korkig
* Castletownroche, e Kontelezh Korkig

### 
* *Roche*, anv saoznek Tregarrek

### 
* **[[Roche (Vaud)|Roche]]**, e kanton Vaud
* **[[Roches (Berne)|Roches]]**, e kanton Bern
* **[[Roche-d'Or]]**, e kanton Jura
### Al loar
* Roche (krater)

## Tud
* Mazo de la Roche, romantourez kanadian
* Stephen Roche, marc'hhouarner iwerzhonat
* Roche Braziliano, morlaer izelvroat er 

## Pennadoù-kar
* Rochebrune
* Rochefort
* La Roche
* Roc'h
* Roch
* Rocca
* Rocco
* Rock
* Rok
* Roque
Rocca

**Rocca** zo un anv-lec'h italianek (*[[roc'h]]* e brezhoneg) hag a gaver en anv meur a gumun en Italia hag en anvioù-tud.

## Lec'hio
;Skrivet e daou c'her:

;Skrivet en ur ger

### Ranngumunioù
Kalzik ranngumunioù (*frazioni*) zo ivez.
*Rocca Cilento,  e Lustra, e proviñs Salerno
*Roccapietra, e Varallo e proviñs Vercelli

## Tud
*Petru Rocca, emsaver korsikat (1887-1966)

## Pennadoù kar
*Della Rocca
*Roca
*Rocchetta
*Rocco
*Roccia
La Ròca

**La Ròca** zo un anv-lec'h okitanek.

## Yezhoù all
* e brezhoneg: Ar Roc'h
* e galleg: La Roche, ha Laroque

## Kumunioù gall
* En Carcin:
** div gumun eus al Lot : 
*** La Ròca dels Arcs 
*** La Ròca de Toirac

* En Gwaskogn : 
** E Gers : 
*** La Ròca, kumun gozh, hiziv en Ordan e La Ròca,
*** La Ròca Sent Sarnin, 
*** La Ròca Engalin 
*** La Ròca d'Òssa,
** En Hautes-Pyrénées : 
*** La Ròca,

* En Lengadok
** En Hérault : 
*** La Ròca,
** En Haute-Garonne : 
*** La Ròca,
** E Tarn : 
*** La Ròca.

* En Perigòrd, en Dordogne : 
** La Ròca de Gajac,

* En Roergue, en Aveyron : 
** La Ròca.
Larroque

**Pennadoù [[Laroque]] ha [[Larocque]] zo ivez.*

**Larroque** zo anv gallek meur a gumun eus Okitania.

## Kumunioù
* Larroque, e Haute-Garonne
* Larroque, en Hautes-Pyrénées
* Larroque, e Tarn

*Larroque-Engalin, e Gers
*Larroque-Saint-Sernin, e Gers
*Larroque-sur-l'Osse, e Gers
*Larroque-Toirac, e Lot
Takson Lazar

Un **takson Lazar** a zo un termen implijet e paleontologiezh evit ober anv eus ur spesad aet da get e renabl ar c'harrekaennoù ha deuet en-dro war-wel diwezhatoc'h.

Gallout a ra c'hoarvezout abalamour pe d'un diouer a garrekaennoù adkavet pe d'ur steuziadur lec'hel eus ar spesad adtrevadennet al lec'h gantañ diwezhatoc'h.

Graet e vez ivez eus **takson Lazar** en amzer a-vremañ pa veneger spesadoù a soñjed e oant aet da get e-pad bloavezhioù pe degadoù hag addizoloet hiniennoù anezhe diwezhatoc'h.

## Spesadoù addeuet war-wel
### Stlejviled
* jeko kribennek (*Rhacodactylus ciliatus*)

### Bronneged
* gwiñver-nij gloanek (*Eupetaurus cinereus*)
* posom Leadbeater (*Gymnobelideus leadbeateri*)
* plaver Queensland (*Petaurus gracilis*)

### Evned
* morilhon Madagaskar (*Aythya innotata*),
* barged Kuba (*Chondrohierax wilsonii*),
* barged kolier gwenn (*Leptodon forbesi*),
* fazan Edwards (*Lophura edwardsi*),
* *[[Pterodroma cahow]]*,
* satanig Zeland-Nevez (*Oceanites maorianus*),
* takahe (*Porphyrio hochstetteri*),
* timadell Jerdon (*Rhinoptilus bitorquatus*).
Rocafort

**Rocafort** zo un anv-lec'h katalanek.

## Yezhoù all
* Ròcafòrt, en okitaneg
* Rocafuerte, en spagnoleg
* Rochefort, ha Roquefort, e galleg.

## Lec'hioù
* **[[Rocafort (Valencia)|Rocafort]]**, e proviñs Valencia.
* **[[El Pont de Vilomara i Rocafort|Rocafort]]**, e proviñs Barcelona. 
* **[[Rocafort de Queralt]]**, e proviñs Tarragona.

## Pennadoù kar
*Rocaforte
Roccabruna

**Roccabruna** zo un anv-lec'h italianek. 

## Gerdarzh
*Eus *rocca*, roc'h, ha *bruna* , gell pe rous. 

## Yezhoù all
* Roquebrune, en galleg
* Ròcabruna‎, en okitaneg 

## Lec'hioù en Italia

* Roccabruna - kumun e proviñs Cuneo;
* Ar Palazzo Roccabruna, e Trento, palez an Tiegezh Roccabruna
* Torre di Roccabruna, tour e  Siena
* Città libere di Mentone e Roccabruna

## E Bro-C'hall
* *Roccabruna*, anv italianek Ròcabruna Caup Martin.

## Anv tiegezh
**Emilio di Roccabruna*, aotrou Ventimiglia, er romant italianek Il Corsaro Nero Emilio Salgari.

## Pennadoù kar
*Roccanera
*Rocca
Dnipro (kêr)

**Dnipro** (ukrainaneg: *Дніпро*), *Dnepr* e rusianeg (*Днепр*), eo trede brasañ kêr Ukraina. 1,4 milion a dud a oa o chom enni hag en he zolpad-kêr e 2011. Betek 1926 e oa anvet *Yekaterinoslav*. Emañ kêr war lez ar stêr Dnipro.

## Gevelliñ
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn keleier ha kartenn kêr Dnipro e rusianeg
*Porched kêr Dnipro e rusianeg hag ur bajenn kinnig e saozneg : 
*Porched keleier dudi Dnipro e rusianeg
*Muntr Juzevien Dnipro e-pad an Eil Brezel Bed war lec'hienn Yad Vashem
Dnipro

An **Dnipro** (ukraineg : *Дніпро, Dnipro*  ; belaruseg : Дняпро* Dniapro*  ; rusianeg : Днепр *Dnepr* ) eo pevare brasañ stêr Europa, 2 175 km hirder dezhi en un diazad 504 000 km².

Eieniñ a ra en Uheldirioù Valdai e Rusia kent redek a-hed 485 km betek Belarus ; 595 km pelloc'h ec'h erru en Ukraina ma red a-hed 1 095 km a-raok aberiñ er Mor Du..  eo he hed en holl ha  he diazad. Aberiñ a ra er Mor Du.

Tremen a ra dre gêrioù Smolensk e Rusia, Orcha ha Mogilev e Bielorusia, Kyiv, Tcherkassy, Krementchouk, Dnipropetrovsk, Zaporojie, Nikopol ha Kherson en Ukraina.


Valdai National Park asv2018-08 img14 Lake Sitno.jpg|Uheldirioù Valdai
Исток Днепра (колодец).jpg|Eienenn an Dnipro
Dniepr river in Kyiv.jpg|An Dnipro e Kyiv
Vix (Côte-d'Or)

**Vix** a zo ur gumun c'hall eus departamant Côte-d'Or, e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.

Deuet eo Vix da vezañ brudet dre gant ar c'havadennoù henoniezh zo bet graet eno. Roudoù e-leizh eus mare Sevenadur Hallstatt ( ganet en Hallstatt, en Aostria) ha deroù Sevenadur La Tène ( ganet e La Tène, e Suis) a oa bet kavet e 1953, traoù hag a ziskouez e oa annezet-stank al lec'h en amzerioù-hont. Bezioù eus mare ar Gelted zo bet kavet hag an hini brudetañ anezho, anvet Bez Vix, a oa enni korf ur vaouez, hag a veve war-dro 500 vloaz a-raok hon amzer hag a zo bet lesanvet "priñsez Vix". En amzer-hont e oa annezet ar c'horn-bro gant pobl al Lingones. E bez "priñsez Vix" e oa un toullad traezoù, bravigoù aour hag arem, listri, hag en o zouez ur pezh lestr arem, a reer anezhañ "Krater Vix" pe "Lestr Vix".
Carcin

**Carcin**  pe  (en okitaneg), *Quercy*  (e galleg), zo ur vro istorel eus Okitania, e-barzh Gwienna, hag ur broviñs c'hall kozh hag a glot gant keoded kozh ar bobl Cadurci, da gentañ, gant eskopti Caors betek 1317 goude, pa voe savet eskopti Montalban. E Quercy emañ an departamant Lot, hanterenn hanternoz Tarn-et-Garonne, m'emañ Montalban, hag enni ez eus ivez ur gumun benna all, eus Dordogne, Corrèze hag Aveyron.

## Liammoù diavaez
Vix

**Vix** zo anv meur a lec'h.

* Vix, e Côte-d'Or, hag enni 
** bez Vix 
** lestr Vix
** palez Vix
* Vix, e Vendée
* *Vix*, kêriadennig e Haute-Corse, e kumun Ventiseri
Buffy Sainte-Marie

**Buffy Sainte-Marie**, pe **Beverly Sainte-Marie** met **Beverley Jean Santamaria** he gwir anv, zo un saverez-sonioù ha kanerez stadunanat ganet d'an 20 a viz C'hwevrer 1941. Brudet eo he c'hanaouenn *Bury my heart at Wounded Knee* (* Douarit ma c'halon e Wounded Knee*) diwar-benn lazhadeg Wounded Knee hag *Up where we belong* kanet gant meur a ganer all.

Abaoe penn kentañ ar bloavezhioù 1960 eo Sainte-Marie oc'h embann da gaout orinoù kanadian amerindian, eus ar bobl Cree, er Piapot Reserve, ur mirva Indianed, e Qu'Appelle Valley en Saskatchewan, Kanada. Embannet he doa ivez bezañ Emzivadez hag adverc'het gant Albert ha Winifred Sainte-Marie, kerent a bell.  Un enklask eus 2023 gant CBC News a embann gant prouennoù eo ganet hi anat e Stadoù-Unanet Amerika gant tud a orin eus Italia ha Bro-Saoz. Lod aktourien sevenadurel  hag aozadurioù amerindian a c'houlenn aboe ma vije tennet dezhi an enorioù ha prizioù rastellet ganti en ur vezañ fallerezh gouennel, betek ar fed ma oa bet degemeret er Canadian Music Hall of Fame.Abaoe eo bet tennet dezhi he Urzh eus Kanada, enor uhelañ Kanada roet d'un trevour. tennet eo bet e 2025 evel disoc'h.
## Fallaerezh

Sainte-Marie a embann e oa hi ganet er Piapot 75, ur mirva en Qu'Appelle Valley, Saskatchewan, Kanada, eus kerent Cree. Bez eo bet ivez oc'h embann, pa oa hi oadet a 2 pe 3 bloaz he oa kemeret eus he familh evel lod all dre politikerezh ar Sixties Scoop—politikerezh ar gaournamant, kroget e 1951, a skrape bugale amerindian diouzh o familhoù, kumuniezhoù ha takadoù sevenadurel, da lakaat anezho da vezañ desavet e familhoù hep liamm nag orin Amerindian.

Kenderc'hel a ra hi da embann ne oar ket netra a-zivout he ganedigezh, marteze e vije bet distrujet pe erlec'hiet restroù liammet ouzh an aktaoù ganedigezh. En ur filmig he embann « gant karantez », « gouzout a ran piv on me, piv a garan ha piv a gar ac'hanon ». 
## Notennoù ha daveennoù
Loiret (stêr)

Al **Loiret** ( a vije *Ligerig* e brezhoneg) zo ur stêr e Bro-C'hall, adstêr d'al Liger war e lez kleiz, nepell diouzh Orleañs. *Al Loaregen* eo an anv brezhonek hervez Meven Mordiern

Eieniñ a ra al Loiret en Orléans-la-Source, ur c'harter eus kêr Orleañs, er *[[parc floral de La Source]]* en ul lec'h anvet « le Bouillon ».

Treuziñ a ra kumunioù Orléans, Olivet, Saint-Hilaire-Saint-Mesmin ha Saint-Pryvé-Saint-Mesmin Kember an div stêr zo anvet la *pointe de Courpain*. 

## Ligerig e Breizh

Loiret zo bet kizellet gant Mathurin Crucy e Leurgêr ar Roue e Naoned.
Laroque

**Laroque** pe **[[La Roque]]** zo un anv-lec'h gallek.

## Gerdarzh
Dont a ra eus gallekadur an anv okitanek La Ròca‎.

## Kumunioù gall
* Laroque, e Gironde
* Laroque, en Hérault

*Laroquebrou, e Cantal
*Laroque-de-Fa, en Aude
*Laroque-des-Albères, e Pyrénées-Orientales
*Laroque-des-Arcs, e Lot
*Laroque-d'Olmes, en Ariège
*Laroque-Timbaut, e Lot-et-Garonne
*Laroquevieille, e Cantal

*La Roque-Alric, e Vaucluse
*La Roque-Baignard, e Calvados
*La Roquebrussanne, e Var
*La Roque-d'Anthéron, e Bouches-du-Rhône
*La Roque-Esclapon, e Var
*La Roque-Gageac, e Dordogne

*La Roque-Saint-Christophe kumun gwechall en Dordogne, hiriv e-barzh Peyzac-le-Moustier

*La Roque-Sainte-Marguerite, en Aveyron
*La Roque-sur-Cèze, e Gard
*La Roque-sur-Pernes, e Vaucluse

## Tud
* Michèle Laroque, aktourez c'hall.
* Pierre Laroque, anv meur a zen

## Pennadoù kar
* Larocque
* Larroque 
* Roque
* Roques
Ángela Labordeta

**Ángela Labordeta de Grandes** (Teruel, Spagn, 1967) zo ur skrivagnerez aragonat.

## He buhez
Ganet eo e Teruel, Aragón, en 1967. Bevañ a ra e Zaragoza, ma reas he studioù. Merc'h eo d'ar c'haner ha saver-sonioù José Antonio Labordeta, keniterv d'ar skrivagner Miguel Labordeta ha c'hoar d'an aktourez Ana Labordeta.

## Oberennoù
Romantoù
* *Así terminan los cuentos de hadas* (1994). ISBN 84-88688-66-0.
* *Rapitán* (1997). ISBN 84-8306-047-7.
* *Bombones de licor* (2000). ISBN 84-239-7979-2.
* *El novio de mi madre* (2002). ISBN 84-88920-58-X.
* *Sin hablar con nadie* (2008). ISBN 84-96457-30-X.

### Troidigezhioù
E saozneg:
**My Mother's Boyfriend*.
**Barcelona* (Gargoyle Magazine).

## Notennoù
Ángel

**Ángel** zo un anv-bihan spagnolek.

## Anvioù-bihan kevrennek
*José Ángel
*Miguel Ángel, a glot gant Michelangelo, en italianeg

## Yezhoù all
*Angelo, en italianeg

## Tud
*Ángel Parra, kaner chilian
*Ángel Zárraga‎, livour mec'hikan 
hag ivez:
*Miguel Ángel Asturias
*Ánxel Fole, skrivagner galizeg

## Lec'hioù
*Salto Ángel

## Pennadoù kar
*Ángeles 
*Los Ángeles
La Boissière (Calvados)

**La Boissière** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Gerdarzh
La Boissière, *Buxeriam* e 1132, diwar ar ger latin *Buxaria*, « beuzenn ».
## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**
* un diazlec'h bannañ fuc'helloù V1 a oa bet savet er gumun d'an Alamaned;
* Emgann Normandi, 1944: gant ar brezel e voe lazhet daou zen nann-soudard e La Boissière e miz Eost, unan gant ur vindrailhadeg, an hini all gant ur vombezadeg.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron-Varia*,  kantved.
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''La Boissière Churchyard''

Serjant e oa er *Gordon Highlanders 5/7th Bn*. Mervel a reas d'an 23 a viz Eost 1944 e-doug Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed. 
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Sant-Servez

**Sant-Servez** a c'hall ober dave da:
*Sant-Servez, e-kichen Kallag, e Kernev-Uhel (e departamant Aodoù-an-Arvor)
*Sant-Servez, e-kichen Landivizio, e Bro-Leon (e departamant Penn-ar-Bed)
Rinaldo III d'Este

**Rinaldo III d'Este** (1655–1737), a voe kardinal etre 1686 ha 1694, ha dug Modena goude.

## Dimeziñ ha bugale

E 1696 e timezas da Charlotte Felicitas von Braunschweig-Lüneburg (1671 - 1710), merc'h d'an dug Johann Friedrich. Seizh bugel o doe :

* Benedetta d'Este ( 1697 – 1777);
* Francesco (1698 – 1780), dug Modena adal 1737, dimezet e 1720 da Charlotte-Aglaé d'Orléans (1700 – 1761), merc'h d'an dug Philippe II d'Orléans, Rejant Bro-C'hall ;
* Amalia d'Este ( 1699 – 1778);
* Gianfederico d'Este (1700 – 1727);
* Enrichetta d'Este ( 1702 – 1777); dimezet div wech:
** e 1728 da Antonio Farnese (1679 – 1731), dug Parma; 
** addimezet e 1740 da Leopold von Hessen-Darmstadt (1708&nbsp;– 1763);
* Clemente d'Este (1708);
* ur verc'h ganet e Gwengolo 1710, ha marvet tostik kenkent ha ganet.
La Houblonnière

**La Houblonnière** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell, - kantved. 
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*, gant ul lodenn eus an  kantved, adkempennet.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

. 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Enez Purbeck

**Enez Purbeck** (*Isle of Purbeck* e saozneg) n'eo ket un enezenn e gwirionez hogen ul ledenez, war aod su Bro-Saoz, e kontelezh Dorset. E distrig Purbeck emañ.

Er c'hreisteiz hag er reter d'al ledenez emañ Mor Breizh. Er gwalarn emañ ar stêr Frome hag er biz emañ Poole Harbour, ur pleg-mor.

Meur a geriadenn zo el ledenez hag en o zouez emañ Corfe Castle, anvet diwar ur c'hastell kozh. Eus an  eo ar c'hastell-se, unan eus ar re gentañ e Bro-Saoz hag a voe savet gant mein. El lec'h m'emañ Corfe Castle e oa bet lazhet ar roue saoz Edouarzh ar Merzher e 978.
Corned beef

**Corned beef** a vez lavaret eus kig bevin e boestoù. Debriñ a reer ar meuz-se e Kanada, e Stadoù Unanet Amerika, er Rouantelezh Unanet, e Zeland Nevez, Aostralia hag Alamagn, dreist-holl.
Irene Papas

**Iríni Pappá** (gresianeg: Ειρήνη Παππά), anavezet en estrenvro gant an anv **Irene Papas**, zo un aktourez eus Bro-C'hres, ganet **Iríni Lelékou** (Ειρήνη Λελέκου) d’an 3 a viz Gwengolo 1929 ha marvet d'ar 14 a viz Gwengolo 2022 e C'hiliomódi. C'hoariet he deus e-pad ouzhpenn 50 vloaz. E-touez he filmoù brudetañ e c'haller menegiñ *Ilektra* (1962), *Zorba the Greek* (1964), *Z* (1969). Kanourez eo bet ivez (kanañ a rae traoù Míkis Theodorákis da skouer).

## Liammoù diavaez
* Internet Movie Database
Ciudad

**Ciudad** zo un anv spagnolek, kar d'ar ger **keoded** e brezhoneg.

## Lec'hioù
### 
* Ciudad de la Paz, kêr-benn ar vro

###### 
*Ciudad de Guatemala
*Ciudad Vieja 

###### 
E Chihuahua 
*Ciudad Juárez

En Hidalgo
* Ciudad Cooperativa Cruz Azu

E Jalisco
* Ciudad Guzmán 

E Sonora 
*Ciudad Obregón

E Tamaulipas 
*Ciudad Ciudad Madero
 
###### 
*Ciudad Darío
*Ciudad Sandino

###### 
*Ciudad del Este

###### 
*Ciudad Real
*Ciudad Rodrigo 

###### 
* Ciudad Bolívar 
* Ciudad Guayana
Monark Fatu Hiva

Ar **monark Fatu Hiva** a zo ur spesad golvaneged bras, *Pomarea whitneyi* an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv an den a aferioù stadunanat Harry Payne Whitney (1872-1930).

Abaoe ar bloavezh 2000 ez eo aet an niver a hiniennoù war-zigresk abalamour da zonedigezh razhed du war Fatu Hiva. E 2009 e soñjed e chome nebeutoc'h evit dek monark Fatu Hiva ha tregont.

## Annez
Emañ brosezat ar spesad en enezenn vihan Fatu Hiva (inizi Markiz, Polinezia C'hall).

## Liammoù diavaez
*  ''Pomarea whitneyi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pomarea whitneyi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Pomarea

***Pomarea*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ monarked, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Pomarea dimidiata]]*,
* † *[[Pomarea fluxa]]* (aet da get),
* *[[Pomarea iphis]]*,
* *[[Pomarea mendozae]]*
** *P. m. mendozae* (†) ha *P. m. motanensis*,
* *[[Pomarea mira]]*,
* *[[Pomarea nigra]]*,
* † *[[Pomarea nukuhivae]]* (aet da get),
* † *[[Pomarea pomarea]]* (aet da get),
* ar monark Fatu Hiva (*Pomarea whitneyi*).

O c'havout a reer holl e Polinezia.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Maria d'Este

**Maria d'Este** (Modena, 1644 – Parma, 1684) a oa ur briñsez italian, dugez Parma evel trede pried an dug Ranuccio II Farnese.

## He buhez
Merc'h oa da Francesco Iañ d'Este dug Modena ha Reggio ha da Maria Farnese, merc'h da Ranuccio Iañ Farnese, dug Parma ha Piacenza

Dimezet e oa he c'hoar henañ Isabella d'Este 
(1635-1666) e 1666, d'he c'henderv Ranuccio II Farnese, dug Parma. Mervel a reas Isabella e 1666. Klask a reas an dug intañv Ranuccio addimeziñ d'he c'hoar Maria, e geniterv ivez eta. 
E miz Here 1667 e voe graet an eured. 

Mervel a eure Maria d'Este e 1684.

## Bugale
Nav bugel o doe, met gant ar varventez a rene d'ar c'houlz-se ne voe nemet tri ac'h eas da vras: 

* Isabella Francesca Maria Farnese (1668-1718), leanez 
* Victòria Maria Francesca Farnese (1669-1671)
* ur mab (1671)
* div c'hevellez:
** Victòria Farnese (1672)
** Caterina Farnese (1672), 
* ur mab (1674)
* Elionor Farnese (1675)
* **[[Francesco Farnese]]** (1678-1727), **[[dug Parma]]** ha Piacenza adal 1694;
* **[[Antonio Farnese]]** (1679-1731), diwezhañ **[[dug Parma]]** ha Piacenza eus an Tiegezh Farnese, adal 1727.
Bellinzona

**Bellinzona** eo kêr-benn kanton Ticino e Suis. Emañ e-harz an Alpoù, war lez ar stêr Ticino. Niver an annezidi a sav da 

## Istor
Unan eus kêrioù al Leponted e oa. 

Kendeuzet e oa bet gant kumunioù Camorino, Claro, Giubiasco, Gnosca, Gorduno, Gudo, Moleno, Monte Carasso, Pianezzo, Preonzo, Sant'Antonio ha Sementina d'an 2 a viz Ebrel 2017.

## Monumantoù ha traoù heverk
Brudet eo ar gêr abalamour d'he zri c'hastell : *Castelgrande*, *Montebello* ha *Sasso Corbaro*. Er bloavezh 2000 e oant bet lakaet war roll lec'hiennoù ar Glad bedel gant an UNESCO.


Castelli.JPG|Kestell *Montebello* ha *Sasso Corbaro* e Bellinzona.
Bellinzona Castello Grande 14.JPG|Castello Grande.
Palazzo Civico Bellinzona.jpg|Palazzo civico.
Tribunale Penale Federale (Bellinzona).jpg|Lez-varn kastizel kevreadel.


## Douaroniezh
E reter ar c'hanton emañ Bellinzona, e kroashent meur a hent pouezus a gas da Italia, er c'hreisteiz, pe d'ar peurrest eus Suis, en hanternoz.

## Emdroadur ar boblañs
E miz Kerzu 2010 e oa 17 373 a annezidi e Bellinzona. Un drederenn anezho a oa estrañjourien, hag e-touez ar re-se e oa kalz Italianed.

## Melestradurezh
## Tud dibar

## Notennoù ha daveoù
Beàrnaraigh Cheann Bharraigh

:**Ur bajenn disheñvelout [[Beàrnaraigh]] zo ivez.*

**Beàrnaraigh Cheann Bharraigh** pe *Beàrnaraigh* hepmuiken (anvet *Barra Head* e saozneg) zo un enezenn didud eus an Inizi Gall, e kreisteiz an inizi pellañ.

Emañ Beàrnaraigh er su da enez Miughalaigh ha gant se ez eo an enezenn suañ eus an enezeg. Didud eo bremañ ; n'eus, evel savadurioù, nemet un tour-tan, daou greñvlec'h (*dùn*) eus Oadvezh an Houarn, ur vered hag ur c'hae evit dilestrañ.

Gwarezet eo tolead Beàrnaraigh, Miughalaigh hag ar c'herreg tro-dro abalamour d'an evned-mor a vez o neizhiañ eno : goded, poc'haniged, ereved, morvrini ha gouelini.

## Notennoù

## Liamm diavaez
Roc'h

**Roc'h** zo un anv a gaver e lec'hanvadurezh Breizh.

## Menezioù
*Roc'h Koad Pehen
*Roc'h Ruz
*Roc'h Tredudon
*Roc'h Trevezel

## Kumunioù
*Roc'h-an-Argoed‎ e Bro-Wened
* Mesnil-Roc'h, ur gumun nevez e Bro-Sant-Maloù
* Maen-Roc'h, ur gumun nevez e Bro-C'hougleiz
*Ar Roc'h, anv meur a gumun

## Pennadoù kar
* ar Roc'h, anv-tiegezh
* Roche
* Roch
* Rok
Pargny

**Pargny** zo un anv-lec'h gallek eus reter Bro-C'hall.

## Lec'hioù
*Pargny (Somme), e Somme
*Pargny, kumun gozh en ­Ardennes, hiziv Rethel

## Lec'hioù all
*Bois-lès-Pargny, en Aisne
*Pargny-Filain, en Aisne
*Pargny-la-Dhuys, en Aisne
*Pargny-les-Bois, en Aisne
*Pargny-lès-Reims, en Marne
*Pargny-Resson, en Ardennes
*Pargny-sous-Mureau, e Vosges
*Pargny-sur-Saulx, e Marne
Lourd

**Lourd** (*Lorda* en okitaneg; *Lourdes* e galleg) a zo ur gumun e Bigòrra, Okitania (departamant an Hautes-Pyrénées, Frañs). Brudet eo evit he firc'hirinaj en enor d'ar Werc'hez Vari a zesach war-dro 5 milion a dud bep bloaz.

## Pennadoù kar
*Bernadette Soubirous

## Notennoù


## Liammoù diavaez

* Porched lec'hiennoù ofisiel Lourd
* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* Ti an Douristed
* Lec'hienn ofisiel santualoù Itron-Varia Lourd
Lurdes

**Lourdes** pe **Lurdes** zo un anv-bihan portugalek ha spagnolek deuet diwar anv kêr Lourd, en Okitania.

## Gerdarzh
Berradur an anv *María de Lourdes* eo, savet evel un toullad anvioù-bihan all (Amparo, Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Carmen, Concepción, Consuelo, Dolores, Guadalupe, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, Rosario, ...) diwar un anv roet d'ar Werc'hez Vari e Spagn pe Bortugal.

## Tud
* Lourdes Iriondo Mujika (Donostia, 1937- Donostia, 2005), kanerez euskarek.
* Lourdes Robles, kanerez puertorikan
* *Lourdes Hernández*, kanerez spagnolek, anavezet evel Russian Red
* *Maria de Lourdes Villiers Farrow*, aktourez stadunanat, anavezetoc'h evel Mia Farrow .
* Maria de Lourdes Pereira dos Santos Van-Dúnem, kanerez eus Angola. 
* María de Lourdes Rojo e Incháustegui, aktourez ha politikourez vec'hikan.
* Maria de Lurdes Assunção Pina (1975 e Lisboa, Portugal) zo kanerez ha sonerez portugalat, anavezetoc'h evel Lura.
* Maria de Lourdes Pintasilgo, politikourez portugalat, bet Kentañ Ministrez
Kroazwareg

Ur **groazwareg**, pe **arbalastr**, pe **fustwareg**, zo un arm e doare ur wareg hag a veze implijet er Grennamzer da dennañ biroù pe ibilien. Hogen kalz koshoc'h eo an arm-se. Anavezet e oa e Sina gozh, hag en Hellaz kozh.

Hiziv e vez implijet evel sport, evit chaseal dindan vor, ha pa vez ret chaseal didrouz. 

## Skeudennoù

File:The Martyrdom of St Sebastian.jpg| Kroazwaregour o tennañ war Sant Sebastian. Livadur alaman, oberour dizanv (Mirdi Köln).
File:Altarpiece of St Sebastian.jpg| Kroazwaregour o stegnañ e arm da dennañ war Sant Sebastian. Livadur alaman, oberour dizanv (Mirdi Köln).
File:Altarpiece of St Sebastian (detail).jpg|Kroazwaregour gant e grogell.
File:Armborst 1, Nordisk familjebok.png|Sachañ.
File:Armborst 2, Nordisk familjebok.png|Sachañ.
File:Armborst 3, Nordisk familjebok.png|Kroazwareg gant ur grogell da stegnañ ar gordenn.
File:Armborst 4, Nordisk familjebok.png| O stegnañ ar gordenn gant ar grogell.
File:HJRK A 2269 - Crossbow windlass, late 15th century.jpg| Krogell houarn, kreisteiz Alamagn, dibenn ar . 
File:Småland vapen.svg|Leon gant ur groazwareg war skoed Småland, Sveden. E 1560 ne oa nemet ur groazwareg, goude e voe lakaet al leon.
File:Emmaboda vapen.svg|Skoed Emmaboda, e Sveden. 


## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Stêr Saskatchewan

Ar stêr **Saskatchewan** (anvet er yezh kri: *kisiskāciwani-sīpiy*, "stêr a red buan", "froud herrek") zo unan eus stêrioù bras Kanada. Diwarni eo anvet proviñs Saskatchewan. War-dro 550 km eo hec'h hed hag en em astenn a ra he diazad dourioù war 335 900 km². Redek a ra war-zu ar reter, a-dreuz proviñsoù Saskatchewan ha Manitoba hag en em deurel el Lenn Winnipeg. 

## Liammoù diavaez