open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pont (lec'hanvadurezh)

An anv **[[pont]]** a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro, ar re e galleg, er yezhoù predenek (brezhoneg, kembraeg ha kerneveureg) hag e katalaneg dreist-holl.

## Lec'hanvadurezh
###### 
*Pont-à-Celles, e proviñs Hainaut
*Pont-de-Loup, kumun gozh e proviñs Hainaut
*Ar Pont d'Oye, e Habay-la-Neuve
###### 
E Breizh evel en ur bern broioù all ez eus un toullad mat a lec'hanvioù savet diwar ar ger pont. 

#### Kumunioù
*Ar Pontoù
*Pont-ar-Veuzenn
*Pont-Aven
*Pont-'n-Abad
*Pondivi
*Pont-ar-C'hastell
*Pont-Melvez
*Pontrev
*Pont-Skorf
*Pontekroaz, a zo *ar Pont* e brezhoneg ar vro.
* hag ivez Henbont

#### Lec'hioù all
**Pont ar Gwin*, e Karnoed
**Pont-Koblant*
**Pont-Trefin*
**Pont-Krist*, e Gwineventer
**Pont-Eon*, war ar stêr Eon
**Pont ar Yar*, war ar Yar, e Treduder, etre Plistin ha Lokmikael ;
hag ivez
**Penn ar Pont*, war lez ar stêr Aon e Kastell-Nevez-ar-Faou
**Pont Losket*, etre Langoad ha Koatreven, e Treger

###### 
*Pont-à-Mousson, war ribl ar Mozel
*Pont-l'Evêque
*Pontoise
*Pontorson

### 

* Pont-Saint-Martin, kumun Traoñienn Aosta.

###### 
**Pont-à-Buot* pe *Pointe-de-Bute*, anv gallek Point de Bute, e Brunswick Nevez
*Pont-Lafrance, e Brunswick Nevez
*Pont-Landry, distrig e Brunswick Nevez
*Pont-Rouge, kêr e Kebek

###### 
*El Pont d'Armentera, e proviñs Tarragona
*El Pont de Bar, e proviñs Lleida
*Pont de Molins
*El Pont de Suert, e proviñs Lleida
*El Pont de Vilomara i Rocafort, e proviñs Barcelona

###### 
*Pontardawe, 
*Pontarddulais, 
*Pontarfynach, 
*Pont Ceri‎
*Pont Paith
*Pont-y-Gilfach‎
*Pontypridd, 
*Pont-y-pŵl 

Meur a lec'h zo anvet Pen-y-Bont
*Pentre Bont
*Pen-y-bont ar Ogwr.
Hag ivez
*Llanbedr Pont Steffan

###### 
* Pont, ur gêriadenn lec'h ma z'eus ur pont a-us d'ar stêr Pont Pill.

## En Italia, Korsika, Portugal, Galiza
*Gwelout ar pennad [[ponte]].*

## Er broioù saoznek
An anv bridge eo a gaver el lec'hanvadurezh:
*Bridgend
*Bridgeport
*Avonbridge
*Cambridge

## Er broioù spagnolek
An anv puente eo a gaver el lec'hanvadurezh:
*Puente la Reina

## Er broioù alamanek
*Bruck* e bavarieg, *Brücken* en almaneg:
*Innsbruck
*Saarbrücken
C'hios

**C'hios** (Χίος e henc'hresianeg; distaget:  e gresianeg a-vremañ) zo un enezenn eus Hellaz, er Mor Enezek, 7 km e-maez da aod Turki.

## Istor
### Ragistor
Furchadegoù e C'hios o deus diskouezet e oa tud o chom eno adalek Nevezoadvezh ar Maen da vihanañ. Mougevioù a oa annezet e Hagios Galas, en hanternoz, hag ur vered en Emporeio er c'hreisteiz. Pegen pouezus avat e oant a zo diaes da lavarout. Etre 1952 ha 1955 e voe furchet Emporeio.

### Marevezh klasel
Unan eus an 12 keoded ar C'hevre Ionian e oa C'hios. A-benn fin ar  e oa ar geoded kentañ oc'h ober pezhioù moneiz, gant ar sfiñs da arouez, e-pad 900 vloaz. Etre ar  hag ar  e oa kresket ar boblañs betek 120,000 den, da lavarout eo tost da deir gwech kement hag e 2005. 

### Marevezh Hellenadek
Un tamm a-raok marevezh mestroni Makedonia war keodedoù Hellaz e oa ur skol retorik e C'hios, digoret gant Isokrates.

## Notennoù
Lebedos

**Lebedos** (Λέϐεδος; *Lebedus* e latin) a oa ur gêr hellenek en Ionia, unan eus an 12 keoded hellenek. Emañ e ledenez Kisik a hiziv, etre traezhegi *Guemuelder* hag *Uerkmez*. Edo Smirn en hanternoz dezhi, Kolofon er reter, hag Efesos er c'hreisteiz. 

Brudet e voe kêr er  kantved kent JK abalamour d'ar feunteunioù dour tomm, da temploù Apollon ha Dionysos.

## Liammoù diavaez

* Skeudennoù eus Lebedos
Tu-kenemober

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tu-kenemober** (saoz.: "*[[:en:Circumstantial voice|reciprocal voice]]*") evit komz eus un tu yezhadurel implijet gant yezhoù 'zo, en o zouez ar yezhoù bantouek hag ar yezhoù turkek, evit merkañ ar c'henemobererezh, da skouer en ouzbekeg (anvet *birgalik nisbati* pe "***tu boutin***") gant an enger "*-(i)sh*":

* "*sevmoq*" ("karout") → "*sevishmoq*" ("en em garout (an eil egile/eben)")
* "*ishlamoq*" ("labourat") → "*ishlashmoq*" ("kenlabourat")

## Daveennoù:
Doniyorova, Saodat. 2001. *Parlons ouzbek*, Pariz: L'Harmattan (ISBN 2-7475-1589-3)

## Gwelit ivez:
* Tu yezhadurel
* Kenemobererezh
* Tu-kenober
Kenemobererezh (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kenemobererezh** (saoz.: "*[[:en:Reciprocal (grammar)|reciprocity]]*") evit komz eus ur frammadur yezhadurel a dalvez evit merkañ ul liamm resis etre div rannfrazenn anv.

Gant ar stumm kenemober ec'h eo bep perzhiad yezhadurel koulz graer ha gouzañver an ober kaset da benn gant egile, da skouer:

: "Profañ a ra Pêr ha Yann levrioù an eil d'egile"
: da lâret eo: 
: Yann (***graer***) a brof ul levr (***ober***) da Bêr (***gouzañver***) ha Pêr (***graer***) a brof ul levr (***ober***) da Yann (***gouzañver***)

## Menemobererezh kv. Emobererezh

E yezhoù 'zo, eo o zouez ar brezhoneg hag ar saozneg e vez graet un diforc'h kevreadurezhel etre ar c'henemobererezh diouzh un tu hag an emobererezh diouzh an tu all. E yezhoù all, avat, en o zouez ar galleg e vez implijet an hevelep frammadur kevreadurezhel evite o-daou, da skouer:

* e saozneg:
: **Emober**:
: *They wash themselves* ("en em walc'hiñ a reont")
: **Kenemober**:
: *They wash each other* ("en em walc'hiñ a reont an eil hag egile")

* e galleg:
: **Emober/Kenemober**:
: *Ils se lavent*

## Stummoù arbennik
Daoust ha ma vez implijet ral a wezh stummoù arbennik evit sevel an tu-kenemober er yezhoù komzet en Europa dre vras, e vez implijet merkoù morfologel pe leksemek a-ratozh-kaer ebit merkañ ar c'henobererezh, en o zouez ar yezhoù turkek hag ar yezhoù bantouek, da skouer

* e zouloueg:
: *-thanda* ("karout") → *-thandana* ("en em garout an eil egile") 

* turkeg:
Merket e vez an tu-kenemober gant al lostger "*-(i)ş*" staget ouzh ar verb, disheñvel diouzh an tu-emober merket gant al lostger	*"-(i)n*". Implijet e vez ivez ur rummad raganvioù kenemober deveret diwar doubladur ar ger *bir* ("unan"). Liester eo ar raganavioù-mañ atav abalamour da berzhioù semantikel ar frammadur, ennañ meur a berzhiad atav. Da skouer en nominativel:

* Kentañ gour: *birbir-imiz*
* Eil gour: *birbir-iniz*
* Trede gour: *birbir-leri*

## Gwelit ivez:
* Raganv kenemober
* Emobererezh
* Tu-kenemober
Porto-Novo

**Porto-Novo** (223 552 a annezidi e 2002) eo kêr-benn bolitikel Benin. Emañ Porto-Novo war aod Pleg-mor Ginea. An eil kêr vrasañ e Benin eo war-lerc'h Cotonou. Emañ kêr e-kreiz ur vro ma c'hounezer eoul palmez, koton ha kapok dreist-holl. Er bloavezhioù 1990 e oa bet kavet tireoul er mor, dirak Porto-Novo, hag abaoe eo deuet ivez da vezañ ur porzh da ezporzhiañ tireoul.
Troadell (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troadell** evit komz eus ur frammadur yezhadurel implijet gantañ ur morfem distag (peurliesañ ur ger goullo pe ouzhpenn unan) kentoc'h evit ur benveg morfologel (d.l.e deveradurezh pe displegadurezh) evit displegañ ur rummad yezhadur pe ul liamm yezhadurel. 

Da skouer e brezhoneg:

* **Frammadur sintezel**: 
: "Eñ a zebras" (displegadur war-eeun)

* **Frammadur troadellek**:
: "Debriñ a reas" (verb skoazell "ober")
: "Debret en deus" (verb skoazell "ober")

* **Frammadur sintezel**: 
: "Karetañ" (displegadur war-eeun)

* **Frammadur troadellek**:
: "Muiañ karet" (ger goullo: "mui-", displeget d'e dro)

Unan eus perzhioù morfologel pennañ ar yezhoù dezrannel eo ar framamdurioù kevreadurezh diazezet war traodelloù. Implijet e vez a-wezhoù ivez avat gant yezhoù sintezel.

## Gwelit ivez:
* Adstagenn
* Rannig yezhadurel
* Rannfrazenn
* Yezh dezrannel
* Verb kevrennek
* Amzisplegadurezh
Jóhanna Sigurðardóttir

**Jóhanna Sigurðardóttir**, ganet d'ar 4 a viz Here 1942 e Reykjavík, a zo r bolitikourez islandat, anvet da gentañ ministrez Enez ar Skorn d'ar 1añ a viz C'hwevrer 2009 (ar 24vet e oa). Ezel eo eus ar Samfylkingin, ur strollad politikel islandat sokiodemokrat.
Sachet he deus evezh ar gelaouerien etrevroadel abalamour m'emañ o vevañ gant ur vaouez, ar skrivagnerez Jónína Leósdóttir, goude bezañ bet daou vugel gant he fried a-raok.

Plediñ a reas gant an enkadenn arc'hant a rae he reuz er vro d'an ampoent. Padout a reas he resped betek an 23 a viz Mae 2003.

## Strolladoù politikel
Bet eo er strolladoù-mañ:
* Alþýðuflokkurinn, ar Strollad Sokiodemokrat (1978 – 1994) 
* Kuitaat a reas ar stollad da sevel Þjóðvaki, pe Dihun ar vro, un emglev strolladoù bihan eus an tu kleiz (1994 – 2000)
* Samfylkingin, an Emglev Sokiodemokrat, dorn-ouzh-dorn gant ar Strollad sokiodemokrat, adalek 2000
Kizell

Ur **gizell** zo ur benveg metal, moan ar beg anezhañ, da gizellat mein pe koad, implijet gant kilvizion pe kizellerien. Lemm-lemm e vez ar beg war ar c'hizelloù-koad.


Image:Chisel.jpeg|Kizell dir, da labourat war-dro ar c'hoad
Image:Chisel wood 24mm.jpg|Kizell koad, 24mm
Image:Couteau a degarnir.png|Kizell da zivrazañ
Vigdís Finnbogadóttir

**Vigdís Finnbogadóttir** a oa pevare prezidant Enez ar Skorn eus 1980 betek 1996, ha kentañ maouez er bed o vezañ dilennet d'ar garg-se dre vouezhiadeg hollek war-eeun.
Jónína Leósdóttir

**Jónína Leósdóttir**, ganet d'ar 16 a viz Mae 1954, zo ur gazetennerez ha skrivagnerez islandek. Daouzek pezh ganti zo bet c'hoariet en he bro. Daou romant ivez he deus skrivet, ha troet levrioù diwar ar saozneg. 

Dimezet eo gant Jóhanna Sigurðardóttir, ar vaouez a zo bet anvet da gentañ ministr Enez ar Skorn e 2009. Gant he fried kentañ he doa bet ur mab. 

## Liamm diavaez
*Diwar he fenn: http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041102112146/www.leikskald.is/afrek/joninal.html
Ligue pour la protection des oiseaux

Al ***Ligue pour la''' '''Protection des''' '''Oiseaux*** (LPO), pe **Kevre evit gwarez al laboused** (KGL) e brezhoneg, zo ur gevredigezh c'hall hag a ra war-dro diwall an evned.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn an aozadur o tiskouez kartenn Breizh pemp departamant.

## Daveoù ha notennoù
Kac'hat

**Kac'hat**, pe **difankañ**, a zo kement ha skarzhañ eus ar c'horf an danvez a chom goude treizhañ ar boued, hag a vez graet gant an dud ha kalz loened dre o fraezh. 

Un ober pemdeziek eo, hag un tabou ivez e kalz a sevenadurioù. 

Meur a zoare d'ober, meur a lec'h disheñvel zo hervez ar broioù. Tud zo a ya en o c'hoazez e salioù anvet privezioù, er gêr pe e tier all, ha tud all a ra er-maez. Gwechall e Breizh e veze graet alies a-drek ar c'hleuzioù, en amzer ma oa kleuzioù e pep lec'h.

## Krennlavaroù
* *An hini a gac'h a zo yac'h.*
* *Gant ar [[c'hoant-dimeziñ]] e reer tro ar [[bed]] Gant ar [[c'hoant-kac'hat]] ne reer ket*.

## Pennadoù kar
* kaoc'h
* caganer
* troazhañ
Caganer

*Caganer* ("kac'her", *caganers* el liester) zo anv un delwennig henvoazel katalan ma weler ur paotrig diskennet e vragoù hag o tiskouez e beñsoù, o kac'hat en ur c'horn eus kraou Nedeleg, a-drek ur wezenn. Tennañ a ra da *[[Kakker|Gakker]]* Flandrez. Dont a rafe ar c'hiz eus krevier Nedeleg an amzer wechall. E gwirionez e vez kavet kac'herien er c'hrevier Nedeleg e Spagn hag e Portugal ivez.

A bep seurt *caganer* a gaver hiziv, eus a bep seurt micherioù, politiker ha beleg en o zouez. Merc'hed zo ivez.

E 2008 e veze gwerzhet Barack Obama, Hugo Chávez, Cristina Fernández de Kirchner ha Lula da Silva er stumm *caganer*, hag e 2013 e voe tro Lionel Messi, Angela Merkel, Vladimir Poutin, Nelson Mandela hag ar pab Frañsez. Bep bloaz e vez krouet re nevez : e 2020 ez eus bet krouet *caganers* masklet abalamour d'ar c'hleñved-red COVID-19.


Caganers originals.jpg|*Caganers*


Caganer al pessebre.jpg|*Caganer* en ur c'hraou Nedeleg
Caganer-2012-Barcelona - 01.JPG|*Caganer* er *Fira de Santa Llúcia* e Barcelona e 2012

## Liammoù diavaez
* ''Els Caganers''
* ''Our view of Spain''
* Barcelona’s Christmas Crapper Canned
* Katalog ''caganers''
*Politikerien 2017, hag all
## Pennadoù kar
*Un dudenn all, an *[[Tió de Nadal]]* ("Etev an Nedeleg" e katalaneg), a vez lakaet ivez e kraou Nedeleg hag a vez bazhataet evit ober dezhañ kac'hat madigoù. 
## Notennoù
Deveradurezh (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **deveradurezh** pe **deveradur** evit komz eus ur un argerzhadur morfologiezh diazezet war implij kengerioù, gantañ da bal kemmañ rummenn yezhadurel pe ster ur ger bennak, da skouer:

* "*ober*" → "***ad'''ober''" (kemm ster)
* "''ober''" → "''ober'''our***" (kemm rummenn, verb > anv-kadarn)

## Kargoù an deveradurezh
Daoust ha me c'hell an devereadur talvezout da gemmañ rummenn yezhadurel ur ger, n'eo ket ret. Kemmañ a ra ster ar ger diazez atav avat. Bez' e c'hell an deveradur talvezout ivez da gemmañ ster ha rummenn ur ger diazez war un dro, da skouer:

: "*brezhoneg*" (anv, "ur yezh") → "*brezhonekaat*" (verb: "lakaet da vezañ brezhoneg")

## Mont-en-dro an deveradurezh
Morfemoù stag (kengerioù) a vez implijet atav evit an deveradurezh, graet anezhe *morfemoù krouiñ* (saoz. *derivational morpheme*) pa vezont implijet evel-hen. a vez graet eus ar morfem-mañ.

Implijet e c'hell bezañ meur a doare kenger (peurliesañ rakgerioù ha lostgerioù avat), da skouer:

* **[[Rakger]]** ("*ad-*"):
: brezhoneg: "*ober*" → "***ad'''ober''"

* '''[[Lostger]]''' ("''-our''"):
: [[brezhoneg]]"''ober''" → "''ober'''our***"

* **[[Enger]]** ("*-em-*"): 
: javaeg: "*sega*" ("riz") → "*s*'em**ega''" ("klukerezh")

* **Troger** (''"[[kensonenn dre fri]]-...-ni''"):
: [[javaeg]]: "''banyu''" ("dour") → ''"**m**banyo**ni**'" ("dourañ")

## Kevrennadur
Disheñvel eo an deveradoù diouzh ar gerioù kevrennek dre ma vez savet ar diveradurezh a-drugarez da morfemoù stag ouzhpennet d'ur wrizienn pe d'ur c'helf keit ha ma saver gerioù kevrennek diwar morfemoù distag.

## Tregemmerezh
Bez' e c'hell degouezhout an deveradurezh hep kemmañ ar stumm diazez, da skouer e saozneg:

"*telephone*" (anv-kadarn) → "(to) telephone" (verb)

Pa gemm rummenn yezhadurel ur ger diazez evel-hen e komzer eus tregemmerezh (saoz. *conversion*). 

Yezhonourion 'zo a lâr eo bet kemmet rummenn yezhadurel ar stumm diazez end egouezh-mañ dre ouzhpennañ ur morfem mann.

## Gwelit ivez
* Morfologiezh
* Displegadurezh
* Ger kevrennek
* Morfem stag
* Morfem distag
* Kenger
Ed-du

**Ed-du** a zo
*ar plant anvet ivez gwinizh-du;
*skrivet *[[Eddu]]* ez eo ur wiski graet e Ploveilh, e-kichen Kemper.
Deveradur

**Deveradur** a vez lavaret eus meur a dra:

*ar *beradur*, ar pezh a ver eus un duellenn, eus an delioù
**An deveradur eus ar gwez 'Ray dour benniget war o bez. *An Alarc'h*. Barzaz Breiz.

* er yezhoniezh: **[[Deveradurezh (yezhoniezh)|Deveradur]]** pe **[[Deveradurezh (yezhoniezh)|Deveradurezh]]**

*er jedoniezh e komzer
**eus *deveradur an niveroù*, pe eus an niveroù deveret; 
**eus an * [[deveradur logaritmek]] *.
Brezel gall-alaman (1870-1871)

**Brezel gall-prusian 1870** a oa un ergerzhadeg vilourel etre ar C'hengevread Hanternoz, dindan renadur ar Brusianed, hag an eil Impalaeriezh c'hall. Abeg ar brezel-mañ e oa diskar rouaned Spagn ha kinnig Leopold von Hohenzollern da roue. Frañs a zisklêrias brezel ouzh Prusia d'an 19 Gouere 1870. Met ne oa ket gortozet gantañ kevredad broioù su alaman evel Rouantelezh Bavaria, Rouantelezh Württemberg, Dugelezh-veur Baden ha Hessen. Tra ma chomas neptu an nerzhioù europat all.

Gourfennañ a rejod gant faezhidigezh Bro-C'hall ha stagidigezh Elzas ha Loren ouzh Alamagn. Galloud an impalaer gall Napoleon III a voe taolet d'an diaz goude emgann Sedan.

## Pennadoù kar
* Kamp Koñli
* Emgann Bapaume (1871)
Fank

**Fank** a vez lavaret :
*eus an douar lous, a lavarer ivez kailhar, bouilhenn, mailh, pri ivez a-wechoù ;
*ur ger seven evit chom hep lavarout kaoc'h, dreist-holl pa gomzer eus kac'hadennoù krouadurien ;
**difankañ ur bugel zo naetaat e beñsoù pa vezont leun a fank.
Cotonou

**Cotonou** pe **Kotonou** eo kêr vrasañ republik Benin en Afrika. Ar gêr-benn armerzhel eo ivez koulz ha sez ar gouarnamant. Hogen Porto Novo eo kêr-benn ar Stad, p'emañ ar parlamant enni. E 2005 e oa 690 584 a annezidi.

Dont a ra anv kêr eus ar gerioù *Ku-Tonu*, a dalvez "genoù stêr ar marv" pe "aber ar marv" e foneg, ur yezh komzet er vro. Ur gêriadenn pesketaerien e oa Cotonou da gentañ, war vord ar Meurvor Atlantel hag e-kichen ur vorlenn ; tamm-ha-tamm eo deuet da vezañ ur porzh a-bouez. 

Betek an  e oa Cotonou e Rouantelezh Dahomey. E 1851 e voe sinet un emglev etre gouarnamant Bro-C'hall ha roue Dahomey evit ma c'hallfe Gallaoued en em staliañ d'ober kenwerzh e Cotonou. Er bloavezh 1883 e oa bet aloubet Cotonou gant an arme c'hall, evit mirout ouzh ar Saozon da aloubiñ an dachenn.

E Cotonou e vez fardet eoul palmez, bier, simant, hag ivez kirri-tan ha marc'hoù-houarn. Ezporzhiañ a reer koad, baoksit, houarn ha tireoul, eztennet eus strad ar mor dirak Cotonou.
Bouilhenn

Ar **vouilhenn** pe **kailhar** (pe *fank, [[pri]], mailh*), zo ur meskaj douar ha dour. 
Tud ar c'hêrioù ne blij ket dezho pourmen er vouilhenn, dreist-holl pa vez botoù kêr ganto. 

## Ministred
Plijadur o deus bet meur a wech an dud diwar ar maez o welout bourc'hizien o kailhariñ o dilhad er vouilhenn. Brasoc'h e oa ar blijadur pa veze ministred, ha pa vezent rediet da gargañ o botoù. Kement-se zo bet c'hoarvezet da veur a vinistr al labour-douar, Olivier Guichard, Edith Cresson. 

## Pri
Komzet e vez eus pri pa reer anv eus douarouriezh, pe eus sevel-tier (tier-pri), pe eus yec'hed. 

## Fablenn
* *Dastum bouilhenn forzh pegement*, Al louarn besk, Potr Treoure

## Kanaouenn
* *Kar ar wreg ne brizo ket lakaat he zreid er fank, Setu aze 'vit petra Chom a ran paotr yaouank*. Son ar paotr yaouank kozh.
Coffeeshop

***Coffeeshop*** a reer eus stalioù a gaver en Izelvroioù ma c'haller prenañ ha butuniñ kanab enno. Kement-se a vez graet dindan reolennoù strizh. Aotreet eo ar seurt stalioù en Izelvroioù abaoe 1976. An aotre a voe roet goude ma voe embannet an *danevell Baan* (1972). Abaoe m'eo bet embannet lezenn « Damokles » (miz Ebrel 1999) e c'hall ar vaered lakaat serriñ ar c'hoffeeshopoù en abeg d'an noazadur pe ma'z a a-enep d'al lezenn diwar-benn an opiom. 
An Izelvroioù a zo unan eus ar broioù nemeto er bed ma vez asantet (hep ma vefe diouzh lezenn) ar gwerzhañ hag an implij kanab. Lod brasañ ar pratikoù a zeu eus ar broioù tro-war-dro : Frañs, Belgia, Alamagn. Touristelezh ar c'hanab a reer eus an dra-se. Setu perak e klemm alies gouarnamantoù ar broioù-se, hag e c'houlennont ma vo strishoc'h ar reolennoù evit a sell ar gwerzhañ kanab da douristed. Abaoe 2005 e seblant politikerezh an Izelvroioù bezañ bet kemmet un tammig : nebeutoc'h a aotreoù digeriñ coffeeshopoù a vez roet, evit ma ne greskfe ket an niver a stalioù a'r seurt-se.

En ur c'hoffeeshop e c'haller kavout betek 20 seurt kanab disheñvel : geot sec'h pe rousin. War-dro an tri c'hard eus ar pezh a vez gwerzhet a vefe produet en Izelvroioù.

## Reolennoù
* 18 vloaz pe ouzhpenn e ranker bezañ a-benn mont e-barzh ur c'hoffeeshop. Ral-tre eo kavout evajoù alkoolek en ur c'hoffeeshop. 
* Difennet eo gwerzhañ an drammoù a reer kalet anezho er c'hoffeeshop.
* Difennet eo diskouez bruderezh a lakafe an dud da gaout c'hoant d'implijout kanab.
* Perc'henn ar c'hoffeeshop a rank bezañ sur n'eo ket direnket (trouz, lastez, mont ha dont diehan) e amezeien.
* Ne c'haller ket gwerzhañ ouzhpenn 5 grammad kanab dre bratik ha dre zevezh. 
* 500 grammad eo ment ar stock brasañ a c'hall perc'henn ar c'hoffeeshop kaout.

Ar vaered a c'hall embann skridoù-embann a-benn strishaat ar reolennoù-se : krennañ an eurvezhioù-digeriñ,goulenn ma vo bihanoc'h evit 500 g ar stock, goulenn ma ne vo coffeeshop ebet e kreiz-kêr hag all. 
N'eo ket diouzh lezenn ar pourveziñ ha degemeret e vez memes tra, rak ul lodenn eus politikerezh an Izelvroioù evit a sell an drammoù eo.

## Notenn
Tregemmerezh (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tregemmerezh ** (saoz: ''conversion'') pe **deveradurezh mann** evit komz eus un doare deveradurezh ma vez kemmet rummenn yezhadurel ur ger diazez dre ouzhpennañ ur morfem mann.

Daoust ha ma ne vez ket implijet e brezhoneg (d.s. implij ar verb "*ober*" evel un anv-kadarn; "*un ober*" = "un dra a vez graet"), e vez stank pe stankoc'h yezhoù 'zo, en o zouez, da skouer e saozneg:

* anv-gwan → anv-kadarn
: "*green*" ("glas/gwer") → "*green* ("letonenn veur evit c'hoari golf")

* anv-gwan → verb
: "*green*" ("glas/gwer")"* → (to) green" ("glasaat")

* [[anv-kadarn]] → [[verb]]
: "*ship*" ("bag")"* → (to) ship" ("kas un dra bennak gant ur vag")

Amsklaer eo an diforc'h etre ar dregemmerezh diouzh un tu hag ar *[[kemm arc'hwel (yezhoniezh)|c'hemm arc'hwel]]* diouzh an tu all.

## Gwelit ivez:
* Antimeria
* Deveradurezh
* Morfologiezh
* Verbadurezh
Kemm arc'hwel (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kemm arc'hwel** (saoz: ''functional shift'') pe **kemm rummenn** evit komz eus ar fed ma c'hell kemmañ arc'hwel pe karg ur ger bennak, da lâret eo e kemm e rummenn yezhadurel. 

Da skouer e saozneg:

* Anv-kadarn → anv-gwan
: "*fun*" ("dudi") → "*a fun person*" ("un den dudius/plijus")

* Araogenn → stagell-islavarenn
: "*he runs like a horse*" ("redek a ra evel ur marc'h", d.l.e "ken buan hag ur marc'h": araogenn genveriañ)
: "*It looks like it's going to break*" ("War a seblant emañ o vont da derriñ: stagell eviyt liammañ un islavarenn stag)

Amsklaer eo an diforc'h etre ar c'hemm arc'hwel diouzh un tu hag an *[[tregemmerezh (yezhoniezh)|dregemmerezh]]* diouzh an tu all.

Ne degouezh ket alies moarvat er yezhoù evel ar brezhoneg implijet gante morfemoù deveradurel resis (lostgerioù, rakgerioù...) evit diskwel pe hini eo arc'hwel ur ger, da skouer: 

* "*bras*" → "*brasder*" → "*brasaat*".

## Gwelit ivez:
* Antimeria
* Deveradurezh
* Morfologiezh
* Tregemmerezh
* Verbadurezh
Teos (kêr)

**Teos** (Τέως e henc'hresianeg) a oa ur gêr en Henamzer en arvor Ionia, en hanternoz da Efesos. Hiziv eo anvet Sığacık e turkeg.
Teos

**Teos** a oa 
***[[Teos (kêr)|Teos]]** ur gêr en Henamzer en arvor Ionia, en hanternoz da Efesos (*Τέως* e gresianeg ha *Sığacık* e turkeg)
***[[Teos (faraon)|Teos]]** ur faraon a renas etre 362 ha 360 kent JK
Roberto Bolaño

**Roberto Bolaño** pe **Roberto Bolaño Ávalos** (Santiago de Chile, 28 a viz Ebrel 1953 - Barcelona, 14 a viz Gouere 2003) zo ur skrivagner ha barzh chileat, unan eus re vrudetañ e vro ha Kreisteizamerika. 

## E vuhez
Pa oa deuet da vevañ da Vec'hiko adalek 1968 e tistroas da Chile da vare taol Pinochet en 1973. bac'het e voe ur pennad. Distreiñ a reas da Vec'hiko en 1974 avat. 
War-dro dibenn ar bloavezhioù 1970 ez eas da chom da Gatalonia, ma reas meur a vicher, marc'hadour bravigoù, diwaller-noz en un dachenn-gampiñ 

## Prizioù
Priz Herralde en 1998 ha priz Romulo Gallegos en 1999.

## Oberennoù

* 1993. *La pista de hielo*, – romant
* 1996 *Estrella distante*, – romantig
* 1996 *Literatura nazi en América*, – danevelloù 
* 1997. *Llamadas telefónicas*, – danevelloù
* 1998. *Los detectives salvajes*, – romant
* 1999 *Amuleto* – romantig
* 1999. *Monsieur Pain* – romant
* 2000 *Nocturno de Chile*, – romantig
* 2001 *Putas asesinas*, – romantig
* 2002. *Amberes*, 2002, skrivet en 1983) – romantig
* 2003. *El gaucho insufrible*, 2003 – danevelloù (gant 2 arnodskrid)
* 2004. *2666* – romant
* ..... *Una novelita lumpen* – romantig
* ..... *Tres* – romantig
* ..... * Los Perros romanticos * – barzhonegoù

Troet eo bet e oberennoù e meur a yezh, met n'eus netra c'hoazh e brezhoneg.
Verbadurezh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verbadurezh ** (saoz: ''verbification'' pe *verbing*) evit komz eus un argerezh deveradurezhel a dalvez da lakaat un anv-kadarn, un anv-gwan pe ur ger nann-verbel all da vezañ implijet evel ur verb. 

Ur c'hemm arc'hwel eo ar verbadurezh neuze ha gallout a ra bezañ merket gant ur morfem resis pe amverk

## Verbadurezh merket

Pa deu ur ger, eus ur rummenn yezhadurel all, da vezañ implijet evel verb e vez merket ar c'hemm arc'hwel-se a-drugarez da argerzhadurioù deveradurezhel vorfologel, da lâret eo a-drugarez da implij kengerioù, da skouer:

* e brezhoneg (lostger "*-aat*"):
: "*teñval*" → "*teñvalaat*"

* e japaneg (lostger "*-aat*"):
: 赤い (*akai*; "ruz") → 赤らむ (*akaramu*; "rusaat")

* en arabeg (rakger):
: "أحمر" ("ruz") → "يُحمِّر" ("rusaat")

* en esperanteg (lostgerioù "*-i*" hag "*-iĝi*"):
: "*bel-*" (gwriz. "brav") → "*beli*" ("bezañ brav") → "*beliĝi*" ("bravaat")

* e saozneg (lostgerioù "*-(i)fy*" hag "*-en*"):
: "*specific*" ("resis; spis") → "*to specify*" ("resisaat; spisaat")
: "*white*" ("gwenn") → "*to whitenn*" ("gwennaat")

## Verbadurezh amverk
Bez' e c'hell ar c'hemm rummenn yezhadurel bezañ amverk avat, da lâret eo e yezhoù 'zo e c'hell bezañ implijet ur ger eus ur rummenn yezhadurel all evel verb war-eeun hep degas kemm morfologel ebet. Un doare tregemmerezh boutin-tre e saozneg an hini eo, da skouer:

* e saozneg:
: "*file*" ("livn"/"diell") → "*(to) file*" ("livnañ"/"diellaouiñ")

* e galleg:
: "*froid*" ("yen") → "*(le) froid*" ("(ar) yenijenn")

## Gwelit ivez:
* Antimeria
* Deveradurezh
* Kemm arc'hwel
* Tregemmerezh
Unaniezh Afrika

**Unaniezh Afrika** a oa bet savet d'an 9 a viz Gouere 2002, e-lec'h an Aozadur evit Unvaniezh Afrika, un aozadur koshoc'h a vode dija stadoù Afrika.

Ar palioù embannet gant Unaniezh Afrika eo kas war-raok an demokratelezh ha gwirioù mab-den ha gwellaat an armerzh dre Afrika a-bezh. Muioc'h a c'halloud en deus Unaniezh Afrika eget n'en doa an AUA, evit emellout e traoù diabarzh ar stadoù zo izili. Ganti ez eus ul lez-varn etrebroadel, nerzhioù da virout ar peoc'h hag ur bank kreiz.

Bingu wa Mutharika eus Malawi eo bet prezidant kentañ an Unaniezh.

## Ar stadoù
Un unaniezh stadoù eo Unaniezh Afrika : 54 stad zo enni, da lavaret eo kement stad zo war kevandir Afrika. Abalamour ma oa bet anavezet republik Sahara ar C'hornôg gant an AUA, en amzer an aozadur-se, e oa aet kuit Maroko anezhañ e 1984. Deuet eo e-barzh Unaniezh Afrika en-dro e miz Genver 2017.

## Prezidanted
Bep bloaz e vez anvet ur prezidant nevez, dilennet a-douez renerien o bro.
* Thabo Mbeki ( Suafrika) : 9 a viz Gouere 2002 - 10 a viz Gouere 2003 
* Joaquim Chissano ( Mozambik) : 10 a viz Gouere 2003 - 6 a viz Gouere 2004 
* Olusegun Obasanjo ( Nijeria) : 6 a viz Gouere 2004 - 24 a viz Genver 2006 
* Denis Sassou Nguesso ( Republik Kongo) : 24 a viz Genver 2006 - 24 a viz Genver 2007 
* John Kufuor ( Ghana) : 30 a viz Genver 2007 - 31 a viz Genver 2008 
* Jakaya Kikwete ( Tanzania) : 31 a viz Genver 2008 - 2 a viz C'hwevrer 2009 
* Mu'ammar al-Qaddafi ( Libia) : 2 a viz C'hwevrer 2009 - 31 a viz Genver 2010 
* Bingu wa Mutharika ( Malawi) : 31 a viz Genver 2010 - 31 a viz Genver 2011 
* Teodoro Obiang Nguema Mbasogo ( Ginea ar C'heheder) : 31 a viz Genver 2011 - 29 a viz Genver 2012
* Yayi Boni ( Benin) : 29 a viz Genver 2012 - 27 a viz Genver 2013
* Hailemariam Desalegn (): 27 a viz Genver 2013 - 30 a viz Genver 2014
* Mohamed Ould Abdel Aziz (): 30 a viz Genver 2014 -30 a viz Genver 2015
* Robert Mugabe (): 30 a viz Genver 2015 - 30 a viz Genver 2016
* Nkosazana Dlamini-Zuma () : 30 a viz Genver 2016 - 30 a viz Genver 2017
* Moussa Faki () : 30 a viz Genver 2017 - 28 a viz Genver 2018
* Paul Kagame () : 28 a viz Genver 2018 - 10 a viz C'hwevrer 2019
* Abdel Fattah al-Sisi () : 10 a viz C'hwevrer 2019 - 10 a viz C'hwevrer 2020
* Cyril Ramaphosa () : 10 a viz C'hwevrer 2020 - 6 a viz C'hwevrer 2021
* Félix Tshisekedi () : 6 a viz C'hwevrer 2021 - 5 a viz C'hwevrer 2022
* Macky Sall () : 5 a viz C'hwevrer 2022 - 18 a viz C'hwevrer 2023
* Azali Assoumani () : 18 a viz C'hwevrer 2023 - 17 a viz C'hwevrer 2024
* Mohamed Ould Ghazouani () : 17 a viz C'hwevrer 2024 -

## Liammoù diavaez
*      ''Union africaine''
Mary McAleese

**Mary Patricia McAleese**, **Máire Pádraigín Mhic Ghiolla Íosa** en iwerzhoneg, **Mary Leneghan** (**Máire Ní Lionnacháin**) hervez hec'h anv plac'h yaouank, ganet d'ar 27 a viz Mezheven 1951 e Belfast, a zo bet prezidantez Republik Iwerzhon eus an 11 a viz Du 1997 d'an 10 a viz Du 2011.
Gwezvoud

Ar **gwezvoud** pe **gavrvoued** (genad *Lonicera*) a zo ur seurt plant frondus a gresk ouzh ar mogerioù hag ar gwez. Boud 'zo un 200 spesad bennak er genad-se. Kreskiñ a reont e lec'hioù fresk ha druz evel ar c'hoadoù, lez ar c'hoadoù ar girzhier hag lanneier.

## Anvioù all
Graet e vez *gwildro*, *sun-gad*, *boued-gavr* pe *iliavrez* eus ar genad plant-se ivez.

*Bronnoù-koukoug* pe *laezh-gavr* a vez graet eus ar bleunioù a blij d'ar vugale chutal.

## Notennoù ha daveoù
Kazeg-koad

Ar **gazeg-koad**, pe **ebeul-koad**, pe **speg gwer**, a zo un evn eus kerentiad ar speged.

*Picus viridis* an anv skiantel anezhañ ez eo brudet e zoare da daboulinat ouzh ar gwez gant e bigos.

## Doareoù pennañ

## Boued
Sot eo ar gazeg-koad gant ar vioù merien.

## Annez
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ:
* *Picus viridis viridis*, Britain kreisteiz da vBro-C'hall, an Alpoù, Balkanioù hanternoz ha Romania,
* *P. v. karelini*, eus Europa ar Gevred da Azia Vihanañ, norzh Iran ha mervent Turkmenistan,
* *P. v. innominatus*, er Menezioù Zagros (mervent Iran).

## Brizhkredennoù
E Breizh-Izel, kan ar gazeg-koad a zo ur seblant glav d'an dud.

## Notennoù ha daveennoù
Partido (Arc'hantina)

Rannet eo Proviñs Buenos Aires, en Arc'hantina, e 134 c'humun anvet **partidos** hervez ar Vonreizh. 

## Anvioù ''partidos'' Proviñs Buenos Aires

## Liamm diavaez
* Istor berr ar ''partidos''
Antimeria

Er yezhoniezh hag er retorik e vez implijet an termen **antimeria** (diwar ar gresianeg: ἀντί *enep* ha μέρος "rann") evit komz eus kemm arc'hwel ur ger bennak implijet evel pa vefe ur ger eus ur rummenn yezhadurel all.

Kement-se ne zegouezh ket en holl yezhoù, ret dezhe merkañ an deveradurezh gant morfemoù hewel (kengerioù).

## E brezhoneg
E brezhoneg e c'hoarvez ral a wech, evel amañ : 

* Anv-gwan → anv-kadarn
: "*mat*" → "*ar mad*"
: "*drouk*" → "*an droug*"
: "*pinvidik*" → "*ar pinvidig*" (hag un dornadig gerioù all evel-se) 
: "*paour*" → "*ar paour*"
: "*brezhonek*" → "*ar brezhoneg*"
: "*genaouek*" → "*genaoueg*" (ur bern gerioù zo evel-se) 
: "*iwerzhonat*" → "*Iwerzhonad*" (ur bern gerioù zo evel-se) 
: "*digor*" → "*goulenn digor*"
: "*bras* "  →  "ar *braz* eus an dud"
: "*torr* "  →  "un *torr* "

* adverb → anv-kadarn
: marteze → martezeoù

* stagell → anv-kadarn
: "*rak*"; "*perak*" → "*ar rag hag ar perag*"

## E yezhoù all
E yezhoù evel ar saozneg, da skouer, e c'heller implijout ur ger eus ur rummenn yezhadurel evel ur ger eus ur rummenn all, dreist-holl anvioù-kadarn impljet evel verboù war-eeun hep o merkañ (morfem mann), un doare tregemmerezh anvet "verbadurezh" en degouezh-mañ, da skouer:

* e saozneg:
: Anv-kadarn → verb (*[[verbadurezh]]*)
: "*mouth*" ("genoù") → "*(to) mouth*" ("implijout ar genoù/lakaat ar genoù da fiñval")
: "*He mouthed the words*" ("Ober a reas van da distagañ ar gerioù")

* e spagnoleg:
: stagell → anv-kadarn
: "*pero*" ("met") → "*peros*" ("digarez/brizhabeg")
: "*No hay peros que valgan*" ("n'eus abeg ebet da chom hep hen ober")

## Gwelit ivez:
* Kemm arc'hwel
* Tregemmerezh
* Verbadurezh
* Stumm merket
* Merk mann
* Morfem mann
Matezh

Ur **vatezh** zo ur plac'h a servij ur mestr pe ur vestrez en e di. 
Ul labour a renk izel eo bet a-viskoazh, a vez roet dreist-holl d'ar plac'hed yaouank dizesk, pe d'ar merc'hed paour, ha sed a zo kontet er goñchenn Luduennig. Disheñvel e c'halle bezañ ar vicher e kêr pe war ar maez, e ti mistri baour pe re binvidik.

Gwechall e teue ar mitizhien eus tiegezhioù paour ha niverus, ha prest o zud da reiñ anezho da ne vern piv dre ma koustent re ger dezho da vevañ er ger. Evit o boued e labourent. Hiziv ez int gwarezet un tamm gant al lezenn memes tra.
Graet e veze ar vicher-se gant plac'hed yaouank a groge d'ober war-dro ar vugale, kerc'hat dour d'ar puñs, naetaat ar gegin hag an oaled. Naetoc'h labour e oa ober war-dro an dilhad.

## War ar maez

Stag e oant ouzh tiegezh o mestr, en e di e oant o chom. Pa c'hallent dimeziñ eo e c'hallent kuitaat o mistri. Pa intañve o mestr e c'halle c'hoarvezout da unan bennak dimeziñ gantañ, met kement-se n'halle ket c'hoarvezout e ti an dud uhel.

### Matezh ar person
Karabasenn a veze lavaret eus matezh ar person. Brudet e oa da vezañ hek: kintus evel ur garabasenn, a veze lavaret.
 
## E kêr

En tiegezhioù pinvidik ma oa kalz mitizhien e veze ur hierarkiezh, ha rannet al labour etre ar plac'h a gambr, plac'h ar gegin, hag ar mitizhien yaouank dindane.

Ar merc'hed yaouank a vze preizhoù aes alies d'ar vourc'hizien, yaouank pe gozh, evel ma tiskouez Guy de Maupassant e meur a gontadenn, e Rosalie Prudent da skouer.

## Er XXIvet kantved
En Europa a hiziv e teu ar mitizhien eus ar broioù paourañ. E Pariz eo echu mare ar mitizhien o tont eus maezioù don Breizh pe Spagn: kavet e vezont er Filipinez. En Italia e teuont alies eus Roumania.

## El lennegezh
*Agar, matezh Sara, gwreg Abraham, er Bibl
*Matezh Judit, er Bibl, a zalc'he penn Holofern p'edo he mestrez ouzh e droc'hañ.
*Branwen, matezh Izold.
*Luduennig, matezh ar c'hontadennoù.
*Mitizhien a vez poltredet alies e kontadennoù norman Maupassant.

## Liverezh
Meur a vatezh zo bet poltredet gant al livour gall Jean-Siméon Chardin.

## Gerioù deveret
*Ar *matezhoù-karr* a oa barrennoù-koad lakaet dindan brec'hioù ar c'harr. 
*Ur **vatezh-vrec'h** zo ur seurt skerb da zerc'hel ur vrec'h gloazet.

## Livadurioù [[Jean-Siméon Chardin]]

Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 017.jpg|*Matezh o peliat [[irvin]]*
image:The_Scullery_Maid_(L'Ecureuse).jpg|*L'écureuse* (Ar vatezh skaoterez). Ar renk izelañ er gegin.
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 019.jpg|* Ar gannerez *


## Liammoù diavaez
Miraumont

**Miraumont** a zo ur gumun eus departamant ar Somme (Bro-C'hall).
## Istor
### kantved
* **Miraumont** a zo bet unan eus tachennoù Emgann Bapaume e 1871 e-pad ar Brezel etre Bro-C'hall ha Prusia (1870-1871), d'an 2 ha d'an 3 a viz Genver 1871.
### kantved
* Brezel-bed kentañ: distrujet razh eo bet ar gêriadenn.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint-Léger*.
## Douaroniezh
* E **Miraumont** ec'h eienenn an Ancre, unan eus adstêrioù ar Somme.
## Emdroadur ar boblañs

 
ImageSize = width:250 height:200 
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 
TimeAxis = orientation:horizontal 
AlignBars = justify 
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy 
Period = from:1960 till:2010 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData = 
  bar:900 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:600 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:300 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData = 
  layer:front    
  points:(48,149)(84,148) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 684 1968: 680
  points:(84,148)(100,147)    color:blue    width:2 #1975: 671
  points:(100,147)(128,151)   color:blue    width:2 #1982: 695
  points:(128,151)(160,139)   color:blue    width:2 #1990: 632
  points:(160,139)(196,144)   color:blue    width:2 #1999: 655
  
 

## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Jafrez III (kont Anjev)

**Jafrez III**, pe **Jafrez Barvek**, ganet en 1040, marvet en 1096 pe 1097, a voe kont Gâtinais eus 1056 da 1068, kont Anjev ha Teurgn eus 1060 da 1068, goude marv e eontr Jafrez II.

Mab e oa da Jafrez II Ferréol, kont Gâtinais, ha da Ermengarde Anjev.

E vreur Foulk IV (1043 - 1109), a voe kont Anjev war e lerc'h.
Los Ángeles

**Los Ángeles** zo un anv spagnolek a gaver e meur a vro. Talvezout a ra kement hag « an Aeled ».

## Lec'hioù
### 
* Los Ángeles, kêriadenn e partido Chacabuco, proviñs Buenos Aires
* Los Ángeles, kumun departamant Capayán, proviñs Catamarca
* Balneario Los Ángeles, kumun partido Necochea, proviñs Buenos Aires.

### 
* Los Ángeles, kêr rannvro El Biobío.
* Los Ángeles, kumun enezenn Quehui.

### 
* Los Ángeles, karter e distrig Villaverde e Madrid.
* Los Ángeles, karter en Alicante.
* Los Ángeles de San Rafael, karter e kumun El Espinar, proviñs Segovia.
* Cerro de los Ángeles, e Getafe, proviñs Madrid.

### 
* Los Angeles, kêr vrasañ stad Kalifornia.
* Kontelezh Los Angeles.

### 
* Los Ángeles, karter e kêr Malabo.

## A bep seurt
* Meur a lestr-spluj stadunanat zo anvet Los Angeles.
Bayenghem-lès-Seninghem

**Bayenghem-lès-Seninghem** a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant-Varzhin*,  kantved.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Implijet eo bet bered ar gumun evit douarañ ur soudard e miz Kerzu 1914, e-pad ar
Brezel-bed kentañ, hag e miz Mae 1940 evit douarañ tri milour eus ar *Royal Air Force* (Aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e-pad an Eil brezel-bed.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud dibar
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Chardin

**Chardin** zo un anv-tiegezh gallek a zo bet brudet gant meur a zen:

* Jean Chardin (1643-1713), beajour gall ;
* Jean Siméon Chardin (1699-1779), livour gall ;
* Louis-Armand Chardin (1758-1793), sonaozour gall ;
* Pierre Teilhard de Chardin (1881-1955), doueoniour gall 
* Gabriel Chardin (1955-), fizikour gall.
Agostino Tassi

**Agostino Tassi**, pe **Agostino Tassi Buonamici** (war-dro 1566 - Roma, 1644) a oa ul livour eus Peruggia. Poltredour ha livour maezioù e oa. Adalek 1610 e oa deuet da chom da Roma, hag al livour gall Claude Lorrain zo bet desket gantañ. 
 
Levezonet e oa gant Mathijs Bril hag Adam Elsheimer, livourien eus hanternoz Europa. Da gentañ e labouras e Toskana (1594 - 1608) hag e Genova. 

En 1613 en devoa gwallet al livourez Artemisia Gentileschi, ha hi krennardez, pa oa bet fiziet ennañ deskiñ ar plac'h gant he zad, al livour Orazio Gentileschi. Eizh miz toull-bac'h en doa d'ober evit se.
Maouezed all en doa gwallet ivez, e wreg hag e c'hoar-gaer, evel ma voe dizoloet er prosez graet outañ gant al livourez.
 
## Oberennoù

* ''Stormy Seascape with Jonah and the Whale''
* ''The Embarkation of a Queen''
* ''Landscape with Tobias and the Angel''

## Liammoù diavaez all
*  Diwar-benn ar walladenn hag ar prosez
Jean Siméon Chardin

**Jean Siméon Chardin** (Pariz, 2 a viz Du 1699 – Pariz 6 a viz Kerzu 1779) a oa ul livour gall hag unan eus re wellañ en . Brudet eo e zivuhezennoù hag e daolennoù a-zivout ar vuhez pemdez.

## E vuhez
Ganet e oa e Pariz, e dad oa dornvicherour. Desket en deus livañ gant al livour Pierre-Jacques Cazes. 

## Skeudennaoueg

Jean-Baptiste_Siméon_Chardin_007.jpg|*[[Ar Rae]]*1728 (114 × 146 cm)Mirdi al Louvre (Pariz)
Jean-Baptiste_Siméon_Chardin_013.jpg|*Maouez o siellañ ul lizher**c.*&nbsp;1732 (81 × 64 cm)Schloß Sanssouci, Bildergalerie (Potsdam)
Jean-Baptiste_Siméon_Chardin_002.jpg|*Plac'hig he [[skobitell]]*1741 (81 × 64 cm)Galleria degli Uffizi (Firenze)
Jean-Baptiste_Siméon_Chardin_019.jpg|*Ar gannerez**c.* 1735 (37 × 42 cm)Mirdi ar Peniti (Sant-Petersbourg)


## Pennadoù kar
*Roll livadurioù Jean Siméon Chardin
Marc'h-levr

Ur **marc'h-levr** zo ur pezh arrebeuri a servij d'un den da zougen ul levr bras pa vez ouzh e lenn en ur chom en e sav.

## Pennad-kar
*marc'h
*letrin
Roll livadurioù Jean Siméon Chardin

E **Roll livadurioù Jean-Siméon Chardin** ez eus kinniget un 30 taolenn digant Jean-Siméon Chardin, ul livour gall eus an  kantved.


Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 001.jpg|Ar c'hastell-kartoù
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 002.jpg|Plac'h he skobitell
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 003.jpg|Benedicite
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin - Le garçon de cave (Hunterian Art Gallery).jpg| *Paotr ar c'hav*
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 005.jpg| *Panerad sivi*
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 006.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 007.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 008.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 009.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 010.jpg|
Skeudenn:Chardin, Jean-Baptiste Siméon - Still Life with Attributes of the Arts - 1766.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 012.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 014.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 015.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 016.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 017.jpg|*[[Matezh]] o peliat irvin*
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 018.jpg|*Everez te*
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 019.jpg|*[[Kannerez]] *
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 020.jpg|*Skaoterez *
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 021.jpg|*An itron Chardin *
Skeudenn:Soap Bubbles MET DP356133.jpg|* ? *
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 024.jpg|* *
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 025.jpg|* *
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 026.jpg|*Bleunioù en ur pod *

Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 027.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 028.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 029.jpg|
Skeudenn:Jean-Baptiste Siméon Chardin 030.jpg|
Verb amergativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb amergativel** evit komz eus ur verb amdranzitivel gantañ da c'hraer yezhadurel ar rener.

Kevatel eo rener yezhadurel ar verb amdranzitivel ha graer yezhadurel ar verb tranzitivel en degouezh-mañ, d.l.e. steudet eo arc'hwel ar rener ("**S**") gant arc'hwel ar graer ("**A**"), da skouer.

* **[[Verb amergativel|Verboù amergativel]]**, d.s.: "*debriñ*" 
: "*debriñ a ran*" ("me" = **S**)
: "*debriñ ar bara a ran*" ("me" = **A**)

Lakaet e vez an diforc'h etre verboù amergativel diouzh un tu ha verboù amakuzativel diouzh an tu all, da skouer:

* **Verboù amergativel**:
: "redek", "komz"

* **Verboù amakuzativel**:
: "kouezhañ", "mervel"

Disheñvel e c'hell bezañ mont-en-dro morfologel ha kevreadurezhel ar verboù amergativel diouzh hini verboù amdranzitivel all. Da skouer e meur a yezh romanek e vez implijet bep ur verb skoazell disheñvel.

Estreget an diforc'h semantikel eo disheñvel mont-en-dro ar verboù amergativel diouzh ar verboù amakuzativel rak lakaet e c'hellont bezañ en tu-gouzañv e yezhoù 'zo, da skouer en izelvroeg:

:*Er wordt door Jan getelefoneerd.*
:"*Bez' eus ez bellgomzet gant Yann" ("Emañ Yannoc'h ober ur bellgomzadenn")

## References
*Lexicon of Linguistics (Utrecht institute of Linguistics)

## Gwelit ivez:
*Verb ergativel
*Verb akuzativel
*Verb amakuzativel
*Verb tranzitivel-amdranzitivel
Letrin

Ul **letrin** zo ur seurt marc'h-levr, a oa graet evit skrivañ kenkoulz hag evit lenn. Warnañ e lakaer pezhioù levrioù ponner ha prizius. 

Er Grennamzer eo ouzh ul letrin e skrive ar venec'h, en o c'hoazez war ur bank.
Peul-gwagennoù

Ur **peul-gwagennoù** zo un ardivink a resev sinoù tredanek hag a dreuzfurm anezho e gwagennoù elektromagnetek (hag ar c'hontrol ivez).
Gant an ardivinkoù-se e c'hall ur skingaser kas e sinoù hag ur resever resev anezho. 

Meur a seurt peulioù zo : re ar skingomz, ar skinwel, ar pellgomz. 


Telstra Mobile Phone Tower.jpg|Peul-gwagennoù pellgomz
VillepreuxAntenne relais de téléphonie mobile.JPG|Peul kuzhet e stumm ur wezenn
Heskenn

Un **heskenn** zo ur benveg dir dezhañ ul lavnenn dantek da droc'hañ koad, metaloù pe mein.

Meur a seurt heskennoù zo. Gwechall e oant graet evit dorn an den. Hiziv ez eus heskennoù a ya en-dro dre dredan pe zour. 

Hervez ur vojenn henc'hresian e oa bet ijinet an heskenn gant Talos, un niz da Zaidalos. Gwarizi a oa en eontr, ma lazhas e niz.

## Levrlennadur
* Disston, Henry & Sons. *The Saw in History*. Philadelphia : Disston, Henry & Sons, 1915 •
Seimas

Ar **Seimas** eo anv parlamant Lituania. 141 ezel zo ennañ ha dilennet e vez evit pevar bloavezh. An hanter eus e izili a zo dilennet e pastelloù-bro (71) tra ma vez dilennet ar re arall dre ur votadeg kenfeurel. Ur strollad a zle gounit 5% eus ar mouezhioù da gaout kannaded tra ma tle ar c'hevreadoù gounit 7% d'an nebeutañ.
Arondisamant Péronne

**Arondisamant Péronne** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Somme hag er rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Péronne e 8 kanton (betek 2014) hag e 169 c'humun.

*Kanton Albert, gant 26 kumun : 

*Kanton Bray-sur-Somme, gant 19 kumun : 

*Kanton Chaulnes, gant 22 gumun : 

*Kanton Combles, gant 19 kumun : 

*Kanton Ham, gant 21 gumun : 

*Kanton Nesle, gant 21 gumun : 

*Kanton Péronne, gant 21 kumun : 

*Kanton Roisel, gant 22 gumun : 

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù ar Somme d'ar 1 a viz Genver 2017. 211 kumun zo en arondisamant Péronne bremañ.

## Daveoù
Amaury Duval

Daou zen en anv **Amaury Duval** a zo brudet :
* Amaury Duval (1760-1838), diplomat ha skrivagner gall ;
* Amaury Duval (1808-1885), livour gall, e vab.
Amaury Duval (1808-1885)

**Eugène Emmanuel Amaury Pineux Duval** (Montrouge d'ar 16 a viz Ebrel 1808 ; Pariz, d'ar 25 a viz Kerzu 1885) zo anavezet evel al liver gall **Amaury Duval**.

Niz e oa d'ar skrivagner gall Alexandre Pineux Duval. 
Unan eus diskibien Jean Auguste Dominique Ingres e oa.
Berwick-upon-Tweed

**Berwick-upon-Tweed**, pe **Berwick** hepmui, eo an hanternosañ kêr eus Bro-Saoz, e Northumberland, e reter ar vro, war lez aber ar stêr Tweed a ra an disparti etre an div vro. 

## Istor
Kemeret e voe gant ar Saozon digant Skosiz e 1482. Kontelezh Berwick avat zo chomet e Skos. 

## Liammoù diavaez
*  Diwar-benn kêr Berwick
*  Evit an douristed
*  Ti-kêr
Arondisamant Abbeville

**Arondisamant Abbeville** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Somme hag er rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Abbeville e 12 kanton (betek 2014) hag e 169 c'humun.

*Kanton Abbeville-Norzh, gant 7 kumun
*Kanton Abbeville-Su, gant 7 kumun
*Kanton Ailly-le-Haut-Clocher, gant 20 kumun
*Kanton Ault, gant 10 kumun
*Kanton Crécy-en-Ponthieu, gant 21 gumun
*Kanton Friville-Escarbotin, gant 9 c'humun
*Kanton Gamaches, gant 20 kumun
*Kanton Hallencourt, gant 16 kumun
*Kanton Moyenneville, gant 14 kumun
*Kanton Nouvion, gant 17 kumun
*Kanton Rue, gant 17 kumun
*Kanton Saint-Valery-sur-Somme, gant 12 kumun
*Kanton Oisemont, gant 31 gumun (abaoe ar 1añ a viz Genver 2009; en Arondisamant Amiens edo a-raok)

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù ar Somme d'ar 1 a viz Genver 2017. 164 c'humun zo en arondisamant Abbeville bremañ.

## Daveoù
Verb akuzativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb akuzativel** evit komz eus ur verb tranzitivel-amdranzitivel pa teu da vezañ rener yezhadurel ar verb tranzitivel arguzenn ar verb amdranzitivel, da skouer:

* "Gwelet a ran" (amdranzitivel) → "Gwelet a ran ac'hanout" (tranzitivel)

* "Karout a ran" (amdranzitivel) → "Da garout a ran" (tranzitivel)

## Gwelit ivez:
*Verb ergativel
*Verb amergativel
*Verb amakuzativel
*Verb tranzitivel-amdranzitivel