Hoc'higed-mor

***Cypraeidae*** zo ur c'herentiad blotviled hag a vez graet **hoc'higed-mor**, "hoc'higoù-mor", "hoc'higed", "moc'h-mor" pe "moudennigoù" anezho. Kerentiadoù tost, an *[[Triviidae]]* hag an *[[Ovulidae]]* a vez graet ar memes anvioù anezho e brezhoneg abalamour ma oa renket gwechall en hevelep kerentiad.
E-touesk ar c'hregin brudetañ hag ar muiañ klasket gant dastumadegerien eo ar Cypraeidae.
*Porcellana* a vez graet anezho en italianeg, *Porcelaines* e galleg, *Faoiteag* e gouezeleg, *Kaurischnecken* en alamaneg, *kauri's* nederlandeg ha *cowries* e saozneg.

## Taksonomiezh
Savet eo bet anv ar c'herentiad diwar anv ar genad tip *[[Cypraea]]* mui dibenn ar c'herentiadoù -idae. Diskrivet eo bet e 1815 gant Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).

## Bevoniezh
Blotviled gant ur grogenn lufrus e stumm ur vi tamm pe damm hag a bep seurt livioù ha tresadennoù eo an hoc'higed-mor. Ment o c'hrogin a zo etre 6&nbsp;mm ha 190&nbsp;mm diouzh ar spesadoù. Al loened bev a c'holo ul lodenn pe ar grogenn a-bezh gant ur vantell hag a zo eus ul liv disheñvel eus ar grogenn. Brec'hioù o deus gant daoulagad, ur proboscis hag ur sifon. Daoust d'an hoc'higed-mor bezañ gasteropoded, n'eo ket anat tamm ebet o sellout ouzh o c'hregin peogwir eo kuzhet o ahel enrollañ hag o spir gant stummadur ispisial o c'hein hag o diaz. N'eo nemet o tidroc'han ur grogenn pe oc'h implijout ar radiografiezh e c'heller gwelout stumm troellennek ur bigorn boutin.
N'o deus ket an hoc'higed-mor ur c'holloennig evel bigorned all.


Monetaria annulus 0015.JPG| Radiografiezh un hoc'hig-mor a ziskouezh an ahel enrollañ
Monetaria annulus 0023.jpg |*Monetaria annulus* didroc'het o tiskouezh an ahel enrollañ
Conus marmoreus feeding on cowrie.jpg|Monetaria caputserpentis o vezañ debret goude bezañ chaseet gant *[[Conus marmoreus]]* ur c'honidae

Bevañ a reont en holl vorioù tomm pe klouar etre live an izel-vor ha donderioù bras (300–400 m). Kigdebrerien eo al lodenn vrasañ eus ar spesadoù anavezet. Debriñ a reont o peuriñ loened bihan staget ouzh ar reier pe ar c'houral, evel askidi, spoue, koural-blod hag all met ivez bezhin diouzh ar spesadoù..

En tu-all eo debret an hoc'higed-mor gant kalzig loened mor evel kresteneged a teuont a benn da zistrujañ o c'hrogin, pe da dennañ o c'hig diouto evel morgirzhier, pe gasteropoded evel ar c'honed pe zoken pesked. Nebeut spesadoù hoc'higed-mor n'int bet kavet nemet en diabarzh stomog pesked (*ex-pisce* ((**lat**))) pe eo ar mod ma kaver anezho an aliesañ. 

## Dastumadegoù
Kregin ar Cypraeidae a zo e-touesk ar re a vez kavet ar muiañ e dastumadegoù an dud abalamour d'o braventez. Ar c'hregin a c'hell bezañ gwerzhet ha prenet er broioù ma vezont dastumet, er stalioù produioù evit an douristed met ivez e stalioù arbennikaet hag a werzh evit lod war ar rouedad internet.

Prizioù ar c'hregin a vez savet hervez ment (a-wechoù) met dreist-holl hervez ar spesadoù: hervez ma'z eo ral pe get ar c'hregin (pezh a c'hell cheñch hervez ar mareoù), hag hervez ma'z eo brav, disi ar c'hregin pe gant ur si pe muioc'h. Ar prizioù a c'hell mont neuze eus un nebeud santimoù euro betek miliadoù a euroioù evit kregin ral (n'eo ket anavezet o lec'h bevañ pe neuze e vevont en un takad bihan (un enezenn, un aod nemetken) ha don. Lod eus ar spesadoù n'int ket anavezet bev ha ne vezont dastumet nemet er morioù don gant rouedoù pe ravanelloù. Lod eus an dastumaderien a glask zoken kregin gant sioù ispisial *freak*, distummet ha duaet gant an nikel: *Niger*, bras *Giant*, korr *Dwarf* pe stummoù ispisial ral-tre.

Felix Lorenz a zispleg pegen ral pe boutin a c'hell bezañ ar spesadoù disheñvel. Renket en deus an holl spesadoù neuze war ur skeul ralded. Seul raloc'h ur spesad, seul diaesoc'h eo kavout e gregin ha seul kaeroc'h an aliesañ ivez :
* Boutin-tre : evel *[[Lyncina lynx]]* pe *[[Monetaria annulus]]*.
* Boutin : evel *[[Muracypraea mus]]* pe *[[Mauritia mauritiana]]*.
* Boutin a-walc'h : evel *[[Mauritia histrio]]* pe *[[Lyncina nivosa]]*.
* Divoutin : evel *[[Chelycypraea testudinaria]]* pe *[[Mauritia scurra]]*.
* Ral a-walc'h : evel *[[Perisserosa guttata]] guttata* pe *[[Zoila venusta]]*.
* Ral : evel *[[Austrasiatica sakuraii]] * pe *[[Barycypraea fultoni]]*.
* Ral-tre : evel *[[Cypraeovula cruickshanki]]* pe *[[Zoila perlae]]*.
* Ral-spontus : evel *[[Zoila mariellae]]* pe *[[Austrasiatica alexhuberti]]*.


Different cowries.jpg|A bep seurt ment (etre 18 ha 100&nbsp;mm) ha spesadoù hoc'higed-mor boutin pe raloc'h
Cypraea (6477973677).jpg|Dastumadeg spesadoù bihan pe etre hoc'higed-mor
Porcelanki-kon.jpg|Hoc'higed-mor bras pe etre
Barycypraea fultoni amorimi f. massieri.jpg|*[[Barycypraea fultoni]]*, hoc'higed-mor eus reter Suafrika eus ar re ralañ ha kregin eus ar c'herañ.
Monetaria annulus 0009.JPG|*[[Monetaria annulus]]*, hoc'higed-mor eus Meurvorioù Indez ha Habask eus ar re voutinañ ha kregin eus ar varc'hatmatañ.


## Implijoù
Dibaoe pell e veze dastumet kregin an hoc'higed-mor gant pobloù an aod ha lod a zo bet implijet gant meur a bobl evel arc'hant.
E china ez eus skouerioù eus-se etre ar 16vet hag an 8vet kantvet a-raok Jesus-Krist.


Chinese_shell_money_16th_8th_century_BCE.jpg|kregin hoc'higed-mor implijet evel pezhioù moneiz e China kozh.
Cypraea-moneta-001.jpg|Stummoù kregin hoc'higed-mor implijet evel arc'hant e China kozh
Kauri chinesische Schriftzeichen.svg|simboloù an hoc'higed-mor hag an arc'hant e skritur ar chineg kozh.
Kaurigeld Kaurischnur Kaurischmuck 02.JPG|Troioù-gouzoug savet gant kregin hoc'higed-mor implijet evel arc'hant.
Münze Ghana Muschel 1991 Steel 20 cedis coin showing a cowrie shell.jpg|Pezh moneiz a-vremañ a vro Ghana a ziskouezh un hoc'hig-mor
Maldives-banknotes 0003.jpg|Bilhedoù a Valdivez a ziskouez hoc'higed-mor


## [[Fosil]]où
Kerentiad an Hoc'higed-mor a vev war ar Voull-douar dibaoe pell. Ar fosiloù koshañ kavet nebell Leningrad e Rusia a oa o vevañ er C'hambrian (etre 499 ha 510 milion a vloavezhioù) . Kavet eo bet fosiloù anezho ivez er Juraseg (trodro 150 milion a vloavezhioù) da vare ledanaat an dinozored hag e kalz mareoù all ar Voull-Douar. Ar fosiloù kavet a zo bet renket evit lod e genadoù fosil hag evit lod all e genadoù bev c'hoazh (*[[Pustularia]]*, *[[Barycypraea]]*, *[[Zoila]]* ha *[[Trona (genad)]]* en o zouesk). Ar genad *[[Pustularia]]* a zo an deiz a hiziv ar genad Hoc'higed-mor bev c'hoazh ha koshañ kavet (247 - 242 milion a vloavezhioù).
.

## Genadoù
Hervez ar skiantourien e vez renket holl spesadoù ar c'herentiad dindan ur genad *[[Cypraea]]* pe kalz anezho, ar genad *Cypraea* o vezañ unan e-touesk an holl.

Hervez **Word Register of Marine species WoRMS** (sellet outi e miz C'hwevrer 2025) ez eus an 53 genad bev dindan er c'herentiad, lod o strollañ meur a spesad bev mui fosil a-wechoù ha lod all nemet unan, an hollad a ra tro dro 279 spesad disheñvel enrollet war lec'hienn WoRMS. Renket eo ar genadoù e-touesk 9 iskerentiad
Ma oa bet diskrivet ar genad kentañ *[[Cypraea]]* e 1758 gant Linnaeus, ez eus 9 genad nevez diskrivet dibaoe ar bloavezhioù 2000 evit an hoc'higed-mor bev ha 12 genad nevez evit ar spesadoù fosil. Oberiant-tre eo ar bevoniourien ha taksonomieren gant ar c'herentiad-se, gant tro 30 spesad nevez diskrivet dibaoe 25 bloaz.

Genadoù all n'o deus ket ken a spesad bev an deiz a hiziv evel :

## Notennoù ha daveennoù