open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Treveur (kumun)

**Treveur** a zo ur gumun eus kanton Bronn e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Trumel e anv, ha Le Bigot, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 62 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,23 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe daou soudard eus ar gumun d'an 22 a viz Eost 1914 e Falisolle e Belgia, unan a oa er 47vet Rujumant Troadegiezh, an hini all en 2vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwec'h den abalamour d'ar brezel.

## Brezhoneg
* 11,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant foran ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv (1914-1918 - laeret ha gwerzhet e voe ar plakennoù gant ur person) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Orin ar Bed

**Orin ar Bed** (*L'Origine du monde* e galleg) zo ul livadur brudet gant al livour gall Gustave Courbet e 1866. War ziskouez emañ e Mirdi Orsay e Pariz. Diskouez a ra kof ha kourzh ur vaouez, en he gourvez noazh war ur gwele, skaret he divesker.
Spont e Naoned

Gant un dekred eus ar 14 a viz Eost 1793 e voe kaset Jean-Baptiste Carrier da ober ur gefridi da Vreizh. Hervez un embann eus Kuzul ar Surentez Publik graet d'ar 14 a viz Eost e rank chom e Naoned. Degouezhout a ra e kêr d'an 8 a viz Here. Rannet eo tud kêr: diouzh un tu ar bobl, diouzh un tu all an uhelidi. Miz a-raok eo bet divodet kuzul-kêr Naoned, dilennet e miz Kerzu 1792, gant Philippeaux (kaset da Naoned a-raok Carrier) ha savet Kuzul an Dispac'h ha Lezvarn an Dispac'h. Gant al lezvarn ez eus savet ur gompagnunezh armet, anvet compagnie Marat, un arme vihan a 60 den, savet war ar porzh, ha paeet 10 lur bemdez. 

Ganti en doa peadra da lakaat ar spont da ren. Neuze e implijas an ed skrapet e Vande da vagañ an arme ha pobl Naoned, ec'h aozas ur polis kuzh, da genstrivañ gant ar gompagnunezh Marat. Eeunaat a reas mont en-dro al Lezvarn Dispac'hel ha kas d'ar c'hilhotin 144 a dud a oa diskred warne e c'hallent bezañ a-unan gant tud ar Vande e mizioù du 1793.

Goude emgann Saveneg e voe kaset miliadoù a dud da brizonioù Naoned, ha pa ne oa plas a-walc'h evito da sanailhoù ar porzh, ma varvas meur a vil den gant ar c'hleñvedoù-red. Abalamour d'an dañjer evit ar yec'hed, ha peogwir int enebourien d'an dispac'h, e saver ur gomision-soudarded, hag adal dibenn miz Kerdu e krog ar fuzuilhadeg. 

Diskuliet e voe gwalloberoù Jean-Baptiste Carrier gant Jullien de Paris, kaset gant ar c'h-comité de salut public d'an arvor Atlantel, met ret e voe e c'hervel en-dro d'an 9 pluviôse bloaz II (8 a viz C'hwevrer 1794).

=Pennadoù kar=
*Beuzadegoù Naoned
* Compagnie Marat

## Levrlennadur
* Ange Guépin, *Histoire de Nantes, 1839
*Gaston Martin, *Carrier et sa mission à Nantes*, Puf, 1924
*[[Jean-Clément Martin]], *Blancs et Bleus dans la Vendée déchirée*, Découvertes/Gallimard, 1986, cité par Michel Ragon, 1992, p. 186
*Alfred Lallie, *Carrier*, Pays et terroirs, 1994, et *Les Noyades de Nantes'', éditions du Choletais, 1994
Abousir

**Abousir** (Henegipteg *br wsir*; Kopteg: *busiri*, **Ti pe templ [[Osiris]]**; Gresianeg: Βούσιρις ; Arabeg: ابوصير) eo an anv roet d'ul lec'hienn arkeologel en Egipt – Ur vered-veur eus mare an henimpalaeriezh peurgetket, gant savadurioù bihan nevesoc'h – e trowardroioù kerbênn vodern Kaero. Mont a ra da envel ivez ar geriadenn zo eno, e traoñienn an Nil, en deus roet e anv d'al lec'hienn. Emañ Abousir un nebeud kilometradoù en norzh da Sakkara hag, evelti, e oa implijet evel unan eus ar beredoù pennañ evit renkadoù uhelañ kerbênn gozh Henegipt anvet Memfis. Un nebeud kêriadennù all e norzh ha su Egipt zo anvet Abousir pe Busiri.

Kavout a reer seizh piramidenn en dachenn-se, a dalvezas da vered-veur bennañ ar faraoned e-pad ar pempvet tierniezh. Disteroc'h eo perzh mat piramidennoù Abousir evit hini piramidennoù ar pevare tierniezh. Diskouez a ra marteze un digresk e galloud ar faraoned pe un ekonomiezh gwanoc'h. Bihanoc'h int evit ar re a oa bet savet diagent, ha savet int bet gant maen-raz lec'hel, izel o c'halite.

An teir firamidenn vrasañ eo re Niouserre (zo ivez an hini zo er stad wellañ), Neferirkare Kakai ha Sahoure. Kavout a reer ivez eno Piramidenn ziglok Neferefre. Holl ar piramidennoù brasañ en Abousir a oa savet e stumm piramidenoù bazennek. Soñjal a reer e oa savet an hini vrasañ anezhe, Piramidenn Neferirkare Kakai, e stumm ur biramidenn bazennek, dezhi 70 metrad uhelder, hag oa kempennet diwezhatoc'h e piramidenn "wirion" o leuniañ ar pazennoù gant pezhioù mañsonerezh.

## Liammoù diavaez
* Satellite images of Abusir - at WikiMapia = Google maps + wiki
* Ergrezhadenn Waseda e su Abousir
* the Bez Qar en Abusir - Skol-uhel egiptologiezh Tchekat
Vosselaar

**Vosselaar** zo ur gumun e Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.


Vosselaar Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Vosselaar vlag.svg|Banniel
Blason ville be Vosselaar.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 11,83 km²
* Poblañs (2022) : 11 556 a dud
* Stankter : 977 den/km²
Kenurzhierezh (yezhoniezh)

War dachenn ar yezhoniezh hag ar yezhadur dreist-holl e implijer an termen **kenurzhierezh** pe **kenlavarenniñ** (e saozneg: *coordination*) evit komz eus savadennoù kevrennek ma vez liammet daou gedrann pe muioc'h (frazennoù, rannfrazennoù...) an eil re ouzh ar re all.

Graet e vez "kenlavarennoù" (saoz. *conjunct* pe *conjoin*) eus pep kedrann ha peurliesañ ez eus perzhioù yezhoniezh boutin kenetreze, da skouer an hevelep rummenn yezhadurel, an hevelep karg semantikel, h.a. pa vezont staget an eil ouzh egile dre o c'henurzhiañ e kaver er savadenn kenurzhiet an hevelep perzhioù-se daoust ha ma c'hell bezañ ouzhpennet perzhioù nevez ivez, da skouer al liesterded. 

Alies e vez staget pep kedrann ouzh egile gant stagelloù, met n'eo ket ret atav. Hervez an niver a stagelloù implijet evit kenurzhiañ ar c'hedrannoù e vez graet "amsindetek" (stagell ebet) pe "liessintedek" anezhe.

Disheñvel eo ar c'hensurzhiañ diouzh an islavarenniñ, dre m'az eo hipotaksel ar re diwezhañ-se, da lâret eo eo disheñvel ha/pe dizingal kefridi pep kedrann.

## Gwelit ivez:
* Frazenn liesrann
* Parataksis
* Stagell
* Sindeton
* Amsindeton
* Liessindeton
Kalgakos

**Kalgakos** (latinaet e *Calgacus*, *Galgacus*) a oa penngadour pobl ar *[[Caledonii|Galedonii]]* (Pikted anezho, a greder) da vare Emgann Mons Graupius, e 83 pe 84, emgann diwezhañ Brezhoned Enez Vreizh ouzh ar Romaned er menezioù Grampians, e Bro-Skos a-vremañ.

Armead ar Vrezhoned a oa tregont mil den enni ; en armead ar Romaned e oa al *[[Legio IX Hispania]]* hag al *[[Legio XX Valeria Victrix]]*, kaset gant ar jeneral Agricola, heuliet ha skoazellet gant Germaned, Galianed ha Brezhoned a greisteiz an enezenn.

Kement ha "perc'henn ul lavnenn" e talvezfe an anv **calg-ac-os*, ha kar e vefe d'ar ger gouezelek *calgach*, a c'hall bezañ pe anv an den pe an titl roet dezhañ..

## E vuhez
Eñ eo ar c'hentañ Kaledonian meneget en Istor ha n'eus anv anezhañ nemet gant Tacitus en e *[[Agricola (levr)|Agricola]]*, ma kinnig anezhañ evel «&nbsp;ar gwellañ skouer a uhelwad hag a galonegezh e-touez ar pennoù-brezel&nbsp;». Skrivañ a eure Tacitus ur brezegenn a laka war gont Calgacus, hag en defe he distaget a-raok Emgann Mons Graupius, hag anv enni eus sujidigezh Enez Breizh gant Roma.

## Levrioù
*Venceslas Kruta, Les Celtes, Histoire et Dictionnaire, page 511, Éditions Robert Laffont, coll. « Bouquins », Paris, 2000, (ISBN 2-7028-6261-6)
*Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise (approche linguistique du vieux celtique continental), page 98 article « calgo », éditions Errance, Paris, 2003, (ISBN 2-87772-237-6)
*John Haywood (intr. Barry Cunliffe, trad. Colette Stévanovitch), Atlas historique des Celtes, éditions Autrement, Paris, 2002, (ISBN 2-7467-0187-1)

## Notennoù
Sindeton

War dachenn ar yezhoniezh hag ar yezhadur dreist-holl e implijer an termen **sindeton** pe **kenurzhierezh sindetek** (e saozneg: *syndeton* pe *syndetic coordination*, diwar ar henc'hresianeg σύν; 'a-grevret; ken-' mui δεῖν (< δέω); 'liammañ; stagañ') evit komz eus savadennoù kevrennek ma vez liammet daou gedrann pe muioc'h (frazennoù, rannfrazennoù...) an eil re ouzh ar re all gant ur stagell kenurzhiañ, da skouer:

: "{Debriñ a reas [(kig) hag (avalaoù-douar)]}"
: "([Debriñ a reas kig] hag [evañ a reas dour])"
 
Peuliesañ p'en em gav meur a kenlavarennoù (elfenn kenurzhiet) renk-ouzh-renk e vezont disrannet an eil diouzh eben gant virgulennoù estreget an hini iwezhañ, stag ouzh ar re all gant ur stagell, da skouer:

: "Debrin a rin kig, bara ha frouezh"

## Gwelit ivez:
* Kenurzhierezh
* Parataksis
* Stagell
* Amsindeton
* Liessindeton
Cunobelinos

**Cunobelinos** (*Κυνοβελλίνος* e henc'hresianeg gant Cassius Dio) pe **Cunobelinus** e latin, pe **Cunobelin**, a oa roue meur Brezhoned bro lezioù an Tavoez, en Enez Vreizh, e fin ar c'hantved diwezhañ a-raok JK, a-raok an aloubadeg roman. Roue e oa war ar bobl Catuvellauni, a oa o c'hêr-benn e *[[Verulamium]]*, tra ma oa hini ar bobl Trinovantes e *[[Camulodunum]]*. Anavezet eo dre ma'z eo meneget gant an istorourien roman Suetonius, a lavar *Britannorum rex* (Roue ar vrezhoned) anezhañ, ha Cassius Dio. Kalzik a bezhioù moneiz gant e anv zo bet kavet. 

## Gerdarzh
Deuet eo e anv da vezañ Konvelen e brezhoneg ha Cynfelyn e kembraeg. Eus an anv-se (met douget gant un den all evel-just) e teufe anvioù parrezioù Plougonvelen ha Plougouvelen. Dont a rafe e anv eus *cuno-* (ki) ha Belenos, anv un doue kelt. 

## Istor
Mab e oa da dTasciovanos, a oa roue war ar pobloù Catuvellauni ha Trinovantes (Suffolk hag Essex a-vremañ) war un dro. Pa varvas e dad e savas Cunobelinos war gador-roue ar Gatuvellauni hag ec'h embannas e-unan e oa roue-uhel Preden. E « Camulodunum » (hiriv Colchester) e oa e gêr-benn. Eus ar bloaz 10 betek 41 e strivas da astenn e c'halloud war ar bobl Catuvellauni. Brezeliñ a reas ouzh Andoco moarvat, met goude ar bloaz 20 e rene ivez war lez hanternoz ar stêr Tavoez hag e krogas da astenn e c'halloud war hanternoz, goude distroadet Verica war-dro 40. 

Mat e oa e zarempredoù gant an impalaeriezh roman. Ren a reas betek aloubadeg an impalaer Glaoda I, e 43 kent J.-K.. Hervez Cassius Dio e oa tad da Garatacos a gasas ar brezel a-enep lejionoù Aulus Plautius, ha da Dogodumnos, lazhet e-kerzh emgann-veur Medway, e 43.

## Lennegezh
E anv a zo bet kemeret gant Shakespeare evit e drama : *The Tragedy of Cymbeline, King of Britain*, gant Shakespeare war-dro 1611.

## Liammoù diavaez
* Catuvellauni at roman-britain.co.uk
* Catuvellauni at Romans in Britain
* William Smith (ed, 1870), *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology* Vol 1 p. 911

## Notennoù ha daveennoù
Hulshout

**Hulshout** a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.

Hulshout Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Hulshout.svg|Banniel
Hulshout wapen2.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 17,38 km²
* Poblañs (2022) : 10 560 a dud
* Stankter : 608 den/km²
Rumes

**Rumes** zo ur gumun e Belgia e Proviñs Hainaut.


Rumes Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Unofficial Flag of Rumes.png|Banniel (nann-ofisiel)
Blason ville be Rumes.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 24,01 km²
* Poblañs (2022) : 5 286 a dud
* Stankter : 220 den/km²
Pecq

**Pecq** zo ur gumun e Belgia e Proviñs Hainaut, war lez ar stêr Escaut.


Pecq Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Pecq.svg|Banniel
Blason ville be Pecq.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 33,15 km²
* Poblañs (2022) : 5 847 a dud
* Stankter : 176 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

Pecq JPG00.jpg|An iliz katolik *Sant-Varzhin*, – kantved, luc'hskeudennet gant Jean-Pol Grandmont
Mont-de-l'Enclus

**Mont-de-l'Enclus** (izelvroeg : *Kluisberg*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Hainaut.


Mont-de-l'Enclus Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
CommunesBelgique-MontDeLEnclus.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 27,16 km²
* Poblañs (2022) : 3 806 a dud
* Stankter : 140 den/km²
Brunehaut (Belgia)

**Brunehaut** (pikardeg : *Brunéo*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Hainaut.


Brunehaut Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Brunehaut.png|Banniel
Blason ville BE Brunehaut.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 46,55 km²
* Poblañs (2022) : 8 167 a dud
* Stankter : 175 den/km²
Celles (Hainaut)

**Celles** (pikardeg: *Chièl*, *Chèl*; galleg : *Celles-en-Hainaut*, *Celles-lez-Tournai*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Hainaut.


Celles Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Celles-lez-Tournai.svg|Banniel
Blason ville be Celles.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 67,49 km²
* Poblañs (2022) : 5 675 a dud
* Stankter : 84 den/km²
Mol (Belgia)

**Mol** zo ur gumun e Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.


Mol Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Mol, Belgium.svg|Banniel
Mol wapen1.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 114,55 km²
* Poblañs (2022) : 37 600 a dud
* Stankter : 328 den/km²
Estaimpuis

**Estaimpuis** (izelvroeg : *Steenput* ; walloneg : *Timpu*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Hainaut.


Estaimpuis Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Estaimpuis.svg|Banniel
Blason ville be Estaimpuis.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 32,08 km²
* Poblañs (2022) : 10 654 a dud
* Stankter : 332 zen/km²
Alken (kumun)

**Alken** ( e limbourgeg: *Alleke*) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
## Istor
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
## Armerzh

Brouwerijcristalalken.jpg|Ar breserdi *Cristal*.
Ciney Blond.JPG|Ur voutailhad bier *Ciney*.

* Bervet e vez ar bier Ciney ha bieroù all en Alken.

## Douaroniezh
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Pepi

**Pepi** zo 
*un anv istorel en Egipt
*ur berranv alamanek ha slovenek, evit Jozef

## En Egipt kozh
Tri faraon anvet Pepi a anavezer :
* Pepi Iañ Merire, trede faraon ar c'hwec'hvet tierniezh en Henegipt (2232-2282 kent J.-K.)
* Pepi II Neferkare, pemvet faraon ar c'hwec'hvet tierniezh en Henegipt (2284-2184 kent J.-K.)
* Pepi III, seizhvet faraon ar c'hwezekvet tierniezh Hiksos en Henegipt

## Abaoe
### Anv-bihan
* José "Pepi" Diaz, ur breutaer kuban-hag-amerikan eus Miami, e Florida
* Pepi Lederer, un aktourez hag ur skrivagnerez stadunanat

### Anv-tiegezh
* Alessandro Filipepi, anavezetoc'h evel Sandro Botticelli , livour italian
* Ryan ha Kyle Pepi, gevelled hag aktourien
* Vincent Pepi (1926 e Boston - 2020) , livour stadunanat

## Pennad kar
*Pepin, anv meur a briñs frank
Pepi Iañ Merire

**Pepi Iañ Merire**, trede faraon ar c'hwec'hvet tierniezh en Henegipt (2232-2282 kent J.-K.)

E anv faraon kentañ a oa *Neferdjahor* a oa kemmet gant ar faraon diwezhatoc'h e *Merire* a dalvez "Karet gant Re."

Pepi a oa mab Teti hag Iput. Rekiz e oa dezhañ harpañ war tud galloudus en Egipt uhel evit diskar un den anvet Userkare en doa drouklazhet e dad hag a oa pignet war kador ar faroned. Kemer a reas en-dro e hêrezh a-benn ar fin. An dud o doa sikouret anezhañ a chomas kreñv o levezon en e lez da-c'houde, ha div eus e rouanezed a oa merc'hed d'ar vizir-se eus Egipt uhel. Merket e oa ren Pepi I gant emled an impalaeriezh etrezek kreiz Nubia, emled ar c'henwerzh betek broioù pell evel Liban hag aodoù Somalia, met ivez gant kresk galloud an noblañs. Brezelekaat a reas Weni, unan eus uhelidi Pepi, en e anv en Azia. Dont a reas ar savadurioù stag ouzh e vez, *Mennefer Pepy*, da vezañ anv holl gêr Memfis a-benn ar fin goude an  tierniezh.

## Liammoù diavaez
* The South Saqqara Stone: Sixth Dynasty Annals

## Notennoù
Pepi II Neferkare

Pepi II Neferkare a oa pempvet faraon ar c'hwec'hvet tierniezh en Henegipt (2284-2184 kent J.-K.).

## Priedoù
Hir e voe buhez Pepi II ha meur a bried en doe, en o zouez :
* Neith, kenitervez dezhañ ha moereb war un dro (merc'h e oa da Ankhesenpepi Iañ), hervez boaz an dimezioù kenwadel en tiegezhioù uhel,
* Iput II, c'hoar dezhañ (merc'h d'e dad Merenre),
* Ankhesenpepi III, Ankhesenpepi IV, hag Udjebten.

Teir anezho, Neith, Iput hag Udjebten, o devoa pep a biramidenn vihan en-dro da hini ar roue e Saqqara.
Plu

**Plu**, pe **pluñv**, eo ar pezh a c'holo korf an evned. 

## Pluenn da skrivañ
Abalamour ma veze skrivet gwechall war baper gant ur bluenn evn, ur bluenn gwaz (pe pluenn gway) peurvuiañ, e veze graet *pluenn* ivez eus ar benveg dir a veze implijet er skolioù da skrivañ en XXvet kantved. Kemeret e veze liv, du pe glas, eus ur pod-liv.

Goude-se e teuas giz ar pluennoù-feunteun, ha ne voe ket ezhomm a bodoù-liv ken.

## Pennadoù kar a dost pe a bell
* anv-pluenn
* plueg
* **Pluennzir**, anv-pluenn Glaoda ar Prad

## Liammoù
Askell

**Eskell**, pe **divaskell**, eo izili al loened-nij, evned pe amprevaned, hag a dalv dezho da nijal peurvuiañ.

Dre helebiezh e reer ivez **askell** eus traoù hañval ouzh eskell an evned. Komz a reer 
*eus eskell ar c'hirri-nij da skouer
*eus eskell pesked zo 
*eus askell un den, e-lec'h brec'h un den.

## Evned
Nijal a ra an darn vrasañ eus an evned. Darn avat n'hallont ket ober.

Pluñv a zo war an divaskell evel war gorf an evned. Dispakañ ha hejañ o divaskell a ra an evned pa reont al lez d'ar parezed. 

## Miled all
N'eus nemet al logod-dall (pe eskell-groc'hen) a gement hag o deus divaskell ha n'int ket evned: bronneged int. Ar gwiñvered-nij n'o deus ket divaskell: ur *patagium* an hini eo, a c'hallont plavañ gantañ, met sevel en aer n'hallont ket. 

Stlejviled ivez o deus bet eskell, ar pterosaored, met pell zo n'eus ket anezho ken. 

## Pennadoù kar
*adeskell
Wellen (Belgia)

**Wellen** (limbourgeg : *Wuèlle*, *Wille*) zo ur gumun e Belgia e proviñs Limbourg.


Wellen Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Wellen.svg|Banniel
Wellen wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 26,80 km²
* Poblañs (2022) : 7 459 a dud
* Stankter : 278 den/km²
Diam's

thumb|350px|Diam's e 2007
**Diam's** eo anv-micher ar ganerez rap c'hall **Mélanie Georgiades**, ganet d'ar 25 a viz Gouere 1980 e Levkosía, kêr-benn Kiprenez. D'an 30 a viz Gwengolo 2012 he devoa embannet he devoa dilezet ar vicher. 

## He buhez
Gallez e oa he mamm hag eus Kiprenez he zad. Goude dizimezet he zud, pa oa 3 bloaz, e oa deuet da chom da Vro-C'hall. Bevet he deus e-pad he bugaleaj e Brunoy ha Massy, e departamant an Essonne. Tremenet he doe al lodenn vrasañ eus e grennardiezh en Ulis. Eno e kejas gant an arzour Sinik. Dizoloiñ a reas ar rap gant an albom *The Chronic* gant ar strollad Dr.Dre.

Pa oa 14 bloaz he doe dibabet al lesanv « Diam's », hag a dalv Diamant.

E 1994 he doe krouet he strollad kentañ pa oa e pañsion gant he mignon Fada, e trede klas. E 1995 ez eas da chom da vannlev Orsay, ma chomas betek 2003. Diam's a ganas hec'h-unan er skingomz «Générations» ha kanañ a reas en ur mod « freestyle », war-eeun, d'an abadenn skinwell kinniget gant Keman. E 1996 e lakas ar strollad « Echo Du Sud » e maksi 4 titl, ha berzh bras e reas. E 1997 e oa Diam's deuet da vezañ brudet awalac'h. E 1998 e kemeras perzh en ur c'hendastumad eus « Sachons dire non ».

*(Da vezañ kendalc'het)*

## Pladennoù
### Albomoù
* 1999 : *[[Premier Mandat|Premier mandat]]*
* 2003 : *[[Brut de femme]]*
* 2004 : *[[Ma vie / Mon Live]]*
* 2006 : *[[Dans ma bulle]]*
* 2007 : *[[Au Tour de Ma Bulle]]*
* 2009 : *[[S.O.S.]]*

### Singleioù
* 2003 : Incassables
* 2003 : DJ
* 2003 : Evasion
* 2004 : Suzy
* 2006 : La Boulette
* 2006 : Jeune Demoiselle
* 2006 : Big Up
* 2007 : Confessions Nocturnes
* 2007 : Par Amour
* 2007 : Ma France à Moi
* 2009 : I Am Somebody
* 2009 : Enfants du Désert
* 2010 : Coeur de Bombe

### DVDoù
*2004: Ma vie Mon live
*2007 : *Au tour de ma bulle*
Liessindeton

War dachenn ar yezhoniezh hag ar yezhadur dreist-holl e implijer an termen **liessindeton** pe **kenurzhierezh liessindetek** (e saozneg: *polysyndeton* pe *polysyndetic coordination*, diwar ar henc'hresianeg πολύ (< πολύς); 'kalz; lies-' mui δεῖν (< δέω); 'liammañ; stagañ') evit komz eus savadennoù kevrennek ma vez liammet meur a gedrann (frazennoù, rannfrazennoù...) an eil re ouzh ar re all gant meur a stagell kenurzhiañ ("ha", "pe", "met"...) renk-ouzh-renk, alies a-walc'h en un doare diezhomm.

Implijet e vez evel un elfenn stiloniezh war dachenn al lennegezh dreist-holl evit pouezañ war ur fed bennak pe c'hoazh evit krouiñ ul lusk resis, da skouer:

: Galleg:
: "*Un soir, j'ai assis la Beauté sur mes genoux. − *'Et** je l'ai trouvée amère. − **Et** je l'ai injuriée.''"
: ([[Rimbaud]])

: [[Latin]]:
: "''Nemo sibi tam nobilis visus est, qui ex illo sacrario quicquam poscere **aut** tollere **aut*' attingere auderet*
: (Cicero in Verrem 6,11f)

## Gwelit ivez:
* Sindeton
* Amsindeton
* Kenurzhierezh
* Parataksis
* Stagell
Amsindeton

War dachenn ar yezhoniezh hag ar yezhadur dreist-holl e implijer an termen **amsindeton** pe **kenurzhierezh amsindetek** (e saozneg: *asyndeton* pe *asyndetic coordination*, diwar ar henc'hresianeg α-; 'am-' mui δεῖν (< δέω); 'liammañ; stagañ') evit komz eus savadennoù kevrennek ma vez liammet daou gedrann pe muioc'h (frazennoù, rannfrazennoù...) an eil re ouzh ar re all hep stagell kenurzhiañ ebet, da skouer:

: "**[[Listennad lavaredoù latin|Veni; vidi; vici]]**"

War live an dielfennadur kevreadurezhel eo tost-kenañ ar c'henlavarennoù asindetek ouzh ar parataksis, ken tost ma c'hell bezañ diaes lakaat an diforc'h kentereze zoken. 

Implijet e c'hell bezañ evel un elfenn stiloniezh evit reiñ ul lusk prim pe primoc'h d'un destenn hag evit pouezañ war un elfenn resis bennak.

## Gwelit ivez:
* Sindeton
* Liessindeton
* Kenurzhierezh
* Parataksis
* Stagell
Heers

**Heers** (limbourgeg : *Hiër*) zo ur gumun e Belgia e Proviñs Limbourg.


Heers Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Heers vlag.svg|Banniel
Heers wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 53,06 km²
* Poblañs (2022) : 7 457 a dud
* Stankter : 141 den/km²

,
Lambaol

Meur a **Lambaol** zo e Breizh, an holl e Bro-Leon, pa voe krouet eskopti kozh Leon gant sant Paol Aorelian.

*Lambaol-Blouarzhel
*Lambaol-Gwimilio
*Lambaol-Gwitalmeze
*Bourc'h Lambaol, en Eusa.
Voeren

**Voeren** e nederlandeg, **Voere** e limbourgeg hag e platdiets, **Fourons** e galleg, **Fourons** e walloneg zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.

## Rannoù
C'hwec'h kumun a-wechall zo bet strollet er gumun nevez :
* Moelingen (*Mouland*)
* Remersdaal (*Rémersdael*)
* Sint-Martens-Voeren (*Fouron-Saint-Martin*)
* Sint-Pieters-Voeren (*Fouron-Saint-Pierre*)
* Teuven
* 's-Gravenvoeren (*Fouron-le-Comte*)
Herstappe

**Herstappe** (walloneg : *Hestape* ; limbourgeg : *Herstap*) zo ur gumun izelvroek, gant aezamantoù yezhel e galleg, eus Belgia e proviñs Limbourg. Gant ur gorread a 1,35 km² annezet gant 79 a dud hepken ez eo Herstappe bihanañ kumun Belgia.


Herstappe Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Herstappe vlag.svg|Banniel
Herstappe wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 1,35 km²
* Poblañs (2022) : 79 a dud
* Stankter : 59 den/km²
Neñv

An **neñv** (gourel; liester : neñvoù) a zo ar pezh a weler a-us pa vezer er-maez. Pa vez gwelet e pep roud-avel ma troer outañ e seblant ez eus ur seurt bolzenn ha diouzh-se e vez anv eus bolz an neñv. En neñv e weler meur a veteorenn da lavaret eo an traezennoù izel hag uhel a c'heller merzout a-hed mareoù an deiz hag an noz. 

## An neñv hag an [[oabl]]
E brezhoneg e vez lakaet kemm etre an neñv hag an oabl, hemañ eo ar pezh a zo gwelus (meteorennoù ha fenomennoù meteorologel : avelioù, glav, erc'h...) hag an neñv a vez miret evit al lec'hioù termenet gant ar relijionoù evel annez an doueoù hag an nerzhioù uhelvedoniel. A-wechoù koulskoude e kaver ar ger "neñv" implijet gant ster fetis a zo d'an oabl koulz er yezh komzet hag el lennegezh. Amañ dindan e vo graet gant ar ster relijiel-se.

## [[Gerdarzh]]
Hervez keltiegourien zo e c'hellfe dont ar ger neñv eus ur wrizienn hengeltiek hag a dalvezfe "kromm" (gwelet ar skeudenn "bolz an neñv"). E henvrezhoneg e kaver ar furm *nem* (iwerzhoneg ha gouezeleg: *neamh*, kerneveureg *nêf*, kembraeg *nef*). Tost eo ar ger neñv ouzh ar galianeg "nemeton" a zo roud anezhañ en anv *[[Koad-Neved]]* e Lokorn hag er Yeuc'h (Kerne - Penn-ar-Bed). Er ger kanevedenn e weler *kamm*+ *neñv*, da lavaret eo ar gammell santel a vez anvet *gwareg-an-neñv* a-wechoù. Unan eus lodennoù an anv-familh Kaneved eo ivez.

## An neñvoù
En testennoù relijiel e vez kaoz eus an neñvoù pa veze kredet e vije meur a live neñv, pep hini gant un neuz dezhañ. En Henamzer e veze kaoz eus ar seiz neñv, ar re gentañ evit ar veteorennoù (heol, loar, koumoul, stered...) hag ar re all evit ar boudoù doueel.

## [[Jeruzalem an Neñvoù]]
P'eo Jeruzalem ar gêr pouezusañ evit ar Gristenien e vez kaoz eus *Jeruzalem an Neñvoù* el lennegezh kristen. Skeudenn ar baradoz da vezañ klasket mont enni eo, ul lec'h ma vefe bevet ur vuhez eus ar plijusañ goude ar marv. 
Sevel un heñvelskeudenn eus Jeruzalemm an Neñvoù eo bet pal saverien an ilizoù-meur er Krennamzer|Grennamzer (Sellet ouz Arkitektouriezh gotek). *Porzh an neñv* a zo un anv all evit ar baradoz.

## Gerioù ha pennadoù liammet
* bolz an neñv
* kanevedenn
* nemeton
Zizurkil

** Zizurkil ** (anv ofisiel euskarek, *Cizúrquil* e spagnoleg), zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Ridley Scott

Ur fimaozer saoz eo **Ridley Scott**. Savet en deus ar film *American Gangster* gant Denzel Washington ha Russell Crowe.

Ganet e oa bet d’an 30 a viz Du 1937 e South Shields e Breizh-Veur. Goude bezañ bet graet studioù war an arz ha savet e kentañ film (ur film-berr) er Stadoù-Unanet e labour Ridley Scott evit ar BBC. Kenlabourat a ra evit an heuliad-filmoù The Informer ha Z-Car. “Priz Juri Festival Cannes” en deus bet e 1977 evit e film hir kentañ The Duellists. Goude-se e teu da vezañ anavezet. Daou film graet un tammig war-lerc'h vo dreist-brudet betek bezañ filmoù “kult” : Alien e 1979 ha Blade Runner e 1982. E hent micher a zo bet kamm-digamm. Un nebeud filmoù-all graet gantañ : Thelma and Louise 1991, 1492 : Christophe Colomb e 1992, Gladiator 2000, Black Hawk Down 2001 (mouezh Denez Prigent a vez klevet e sonerezh ar film-se), Kingdom of Heaven 2005.

## Roll filmoù
Denzel Washington

**Denzel Hayes Washington, Jr.** (ganet d'an 28 a viz Kerzu 1954) a zo un aktour hag ur saver-filmoù amerikan. Gounezet en deus div wech an Academy Award (Oscar) evit e c'hoari. C'hoariet en deus tudennoù pouezus er Stadoù Unanet Amerika, evel Malcolm X, Frank Lukas, Rubin "Hurricane" Carter, Steve Biko, pe c'hoazh Melvin B. Tolson.

## E vugaleaj
Ganet eo Denzel Washington, e New York City d'an 28 a viz Kerzu 1954. D'e pevarzek vloaz, pa oa e zud o dibriediñ, aet eo d'ober e studioù e Pennigton Grimes Elementary School, e-kichen Mount Vernon. Adalek ar mare-se en doa bet c'hoant bezañ sportour broadel. Met, a-benn ar fin, graet en deus ul lodenn bras eus e studioù e Fordham University er gevrenn kazetenner ha c'hoarier pezhioù-c'hoari. Kroget en deus eno da vout dedennet gant ar sinema ha goude an arnodennoù ez eo aet war ar studi en "American Conservaotry Theatre" e-pad bloaz.

## Penn kentañ e vicher
Kroget en deus e vicher, aktour, dre ar skinwel e 1977 en ur film lesanvet *[[Wilma]]*. *[[Carbon Copy]]* a zo bet e film sinema kentañ e 1981.
met, aze, graet en deus un ehan bras gant ar sinema, evit bezañ da 100% en ur steudad war an ospital : *[[St Elsewhere]]* eus 1982 ha 1986. Unan eus ar re nemetañ, e oa Denzel Washington, hag en deus dalc'het betek penn eus ar 6 bloavezh bet skignet er skinwel. Adkroget en deus ar sinema, e 1987 gant *[[Cry freedom]]* eus Richard Attenborought ; c'hoari a ra un afrikan eus Afrika ar Su hag a zo a-enep an apartheid. Anvet e oa evit resev Oscar an aktour a eil renk gwellañ, met hep gounit anezhañ. Ret zo gortoz 1989 evit gwelet Denzel Washington kaout an Oscar gentañ gantañ evit ur roll a eil renk evit ur sklav dieubet e-barzh *[[Glory]]*. Hag ar memes bloavezh ober a ra ur gwir daol-kaer a vez graet gantañ en ur c'hoari ur soudard hag a zeu da vezañ diwaller rouanez Bro-Saoz e barzh *[[For Queen and Country]]*

## Bloavezhioù 1990
e-pad an Hañv 1990, kregiñ a ra ur film *[[Mississippi Masala]]* lec'h ma c'hoari Demetrius Williams. Zoken ma'z eo bet youc'het dezhañ gant ar gazetennoù, e chomo divrud ar film-mañ. Goude e krogo gant rolloù sinema eus ar re vrasañ, an hini kentañ o vezañ Malcolm X er film gant ar memes anv, sevenet gant Spike Lee, e vignon. Anvet eo bet evit Oscar ar gwellañ aktour, abalamour d'e c'hoari eus ar re wellañ evit unan hag a zo bet e penn ur strollad evit ar re zu, met ne dapo ket anezhañ. E keit-se ar film a zo deuet da vezañ unan eus bravañ filmoù ar bloavezhioù 90. Adal neuze he deus cheñchet buhez Denzel Washington. Kinniget e vez dezhañ c'hoari e-barzh filmoù evel unan diwar-benn Martin Luther King, met nac'hañ a ra, peogwir n'en deus ket c'hoant dont da vezañ un typecast.
Kortessem

**Kortessem** (limbourgeg : *Kotsoeve*) o ur gumun izelvroek e Belgia e proviñs Limbourg.


Kortessem Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Kortessem.svg|Banniel
Kortessem wapen2.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 33,99 km²
* Poblañs (2022) : 8 595 a dud
* Stankter : 253 den/km²
Lanaken

**Lanaken** (limbourgeg : *Lôneke*) zo ur gumun izelvroek e Belgia e proviñs Limbourg.


Lanaken Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Lanaken vlag.svg|Banniel
Lanaken wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 58,95 km²
* Poblañs (2022) : 26 172 a dud
* Stankter : 444 den/km²
Maasmechelen

**Maasmechelen** zo ur gumun izelvroek e Belgia e proviñs Limbourg.


Maasmechelen Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Maasmechelen vlag.svg|Banniel
Maasmechelen wapen1.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 76,85 km²
* Poblañs (2022) : 39 409 a dud
* Stankter : 513 den/km²
Belize

**Belize** (distaget ) zo ur vro e Kreizamerika, war aod ar Meurvor Atlantel. Un drevadenn saoz eo bet, hag anvet Honduras Breizh-Veur neuze. Belmopan eo ar gêr-benn, ha Belize City ar gêr vrasañ. 

Saozneg eo ar yezh ofisiel. Anavezet eo ivez kreoleg ar vro hag ar spagnoleg. Met yezhoù amerindian hag afrikan a gomzer ivez.

Poblet eo gant diskennidi eus ar pobloù yoruba, sklaved afrikan degaset gant Spagnoled ha Saozon, ha maya, mesket gant tud a orin spagnol, indian ha sinaat.
 
E-touez ar pobloù er vro-se eo bet brudet un tamm ar bobl garifuna (war-dro 10% eus ar boblañs) gant ar c'haner Andy Palacio. 

## Istor
*Gwelet ar pennad [[Istor Belize]].*

## Douaroniezh

## Melstradur
C'hwec'h rannvro zo e Belize, rannet dre 31 bastell-vouezhiañ.

## Pennadoù kar
* Istor Belize
* Inizi Belize
Leon Nemea

**Leon Nemea** (Λέων της Νεμέας (Léōn tēs Neméas) e henc'hresianeg; Leo Nemaeus e latin) a oa un euzhvil drouk, ul leon spouronus, er a oa o vevañ e Nemea hervez mojennoù Hellaz kozh. Lazhet e oa bet gant Herakles a-benn ar fin. Soñjal a rae ar C'hresianed e oa ur bugel da Tyfon hag Ec'hidna, met skrivet eo bet ivez e oa kouezhet eus al loar hag e oa ur bugel da Zeus ha Selene. Hervez ur vojenn all e vije bet ganet gant ar C'himaira.

## Kentañ labour Herakles

An hini kentañ eus daouzek trevell Herakles roet d'an haroz gant e genderv ar roue Eurystheüs a voe lazhañ Leon Nemea ha degas e groc'hen en-dro. 

Spouronet e oa bro Nemea gant al leon, ha ken kalet e oa e groc'hen ma ne c'halle ket bezañ treuzet gant an armoù. Pa oa taget gant Herakles, e armoù — e wareg, ur penn-bazh graet gant un olivezenn (en doa diframmet e-unan) hag ur c'hleze arem — a oa bet diefedus-naet. A-benn ar fin e taolas Herakles holl e armoù ha lammat a reas ouzh al leon gant e zaouarn hepken. Lazhañ a reas anezhañ dre stardañ e vrec'h en-dro da c'houzoug al loen betek e vougañ. E stummoù all eus ar vojenn e voug Herakes al loen pe e torr outañ e garvanoù.

Tremen a reas Herakles eurvezhioù o klask digroc'henañ al leon, hep dont a-benn. Tamm-ha-tamm e savas fulor ennañ o welet ne c'hallfe ket seveniñ e gefridi. En diwezh Athena, dic'hizet, a sikouras anezhañ da veizañ e oa skilfoù al loen o-unan a oa ar benvegoù gwellañ da zispenn ar c'hroc'hen. 

Hiviziken e wiskas gant ar c'hroc'hen-se da hobregon. Ken spouronet e oa ar roue Eurystheüs, gant doare spontus Herakles, ar c'hroc'hen dindanañ, ma'z eas da guzhat en ur jarl arem bras, ha ma tivizas difenn ouzh e genderv dont tre e kêr ha reiñ e urzhioù da Herakles dre hanterouriezh un harod.

Diwezhatoc'h e vo fent o welout Omfale o wiskañ ar c'hroc'hen tra ma vo Herakles o nezañ gloan.

## Liammoù divaez
*Leon Nemea
Garifuna

Ar bobl **garifuna**, pe **garinagu** zo ur bobl hiron, diwar sklaved afrikan hag Indianed karib hag arawak, e meur a rannvro eus Kreizamerika ha war aodoù ar Mor Karib. E gwirionez e vez laret "garífuna" eus an den hag ar yezh, ha **[[garinagu]]** eus ar bobl. Anavezet int ivez evel * Indianed du* (*indios negros*) pe *Karibed du*. Braskontet e vez ez eus 600 000 anezho en Honduras, Belize, Guatemala, Nicaragua, hag ivez SUA. Mont a reont d'ober 10% eus poblañs Belize e Kreizamerika. Ur yezh arawak eo a gomzont.

## An anv
Garifuna (pe Garífuna) eo an anv-gwan a vez graet gantañ pa reer meneg eus pobl ha yezh ar Garínagu. En o yezh eo an unander eo Garifuna (pe Garífuna), hag al liester eo Garinagu. 

Bevañ a reont a-hed aod ar Mor Karib, e Belize, Guatemala (e Livingston), Nicaragua hag Honduras (war-dro bae Trujillo) , war an douar-bras hag en enez Roatán. 

Un toullad zo aet da chom da SUA, da Los Angeles, New York pe Houston.

## Deiz broadel
Un deiz zo bet lakaet da Ouel Broadel ar bobl garifuna, d'an 19 a viz Du, anvet Settlement Day, da lidañ deiz o distro e 1823 goude ma oant bet dastumet ha kaset gant ar Saozon war inizi er-maez da Honduras. 

## Kan broadel
Ur c'han broadel o deus, anvet en o yezh *Bufanidira Yurumei Tagueira Wayunagu*.

## Pennadoù kar
*Kentañ brezel karib
*Eil brezel karib
Andy Palacio

**Andy Palacio** zo ur c'haner eus ar bobl garifuna e Belize, ur vro 300 000 a dud e Kreizamerika, war aod ar Mor Karib. Marvet e oa da 47 vloaz, d'ar Gwener 18 a viz Genver 2008.

## Pladennoù
*"Nabi", 1990 
* "Watina" deuet er-maez e 2007 eo e bennoberenn, embannet gant Stonetree Records.

## Liammoù
	
*Obituary in ''The Times'', 23 January 2008
*The Guardian: Andy Palacio, Singer, songwriter and champion of the culture of Belize's Garífuna people
*January 2007 Afropop Worldwide Interview with Andy Palacio
*-commentaires de '''CBS 2007''' sur bordeauxsalsa.com

Andy Palacio "Watina" Music Video
Silly (Belgia)

**Silly** e galleg, **Opzullik** en izelvroeg, **Ch'li** e walloneg zo ur gumun e Belgia e Proviñs Hainaut.


Silly Hainaut Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Silly.svg|Banniel
Blason famille be Trazegnies.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 68,57 km²
* Poblañs (2022) : 8 415 a dud
* Stankter : 123 den/km²
Marelladur

Ar **marelladur** a zo 
*un doare da aozañ pezhioù a bep seurt liv
**un oberenn savet en doare-se, gwelout marelladur (arz)
*el luc'hskeudennerezh, un doare da genlakaat meur a luc'hskeudenn tapet eus rannoù un dra vras (pe ec'hon, pe hir) evit sevel ha kinnig ur c'hliched hepken anezhañ a-benn ar fin
*ur c'hleñved a gouezh war ar plant, gwelout marelladur (kleñved)
Hidalgo

**Hidalgo**, pe *hijodalgo*, zo ur ger spagnolek deuet eus ar gerioù "Hijo de algo", pe "Hijo d´algo". **Fidalgo** a veze lavaret e portugaleg. 

Un anv eo a veze graet eus tud ha ne oant ket eus an noblañs war-eeun, met un nebeud dreistgwirioù o devoa, ha ne baeent ket tailhoù zo. 

Uheloc'h eget an dud "a netra" e oant, ha lorc'h enne, dre ma ne labourent ket. Kalz anezho a oa paour-razh, er XVIvet ha XVIIvet kantved, met labourat a oa un dizenor.

An hidalgo brudetañ zo bet eo Don Quijote de la Mancha, met un dudenn eus al lennegezh n'eo ken. 

* *Gwelout [[hidalgo (noblañs)]].*

## Tud
Deuet eo an anv da vout un anv-tiegezh
* Juan Hidalgo (1514 - ?) , konkistador spagnol.
* Juan Hidalgo de Polanco (1614-1685), sonaozour barok spagnol
* Bartolomé José Hidalgo (1788-1822), skrivagner urugwaiat 
* Alberto Hidalgo Lobato (1897-1967), barzh perouat
* Anne Hidalgo (ganet e  1959), politikourez c'hall

* Michel Hidalgo, melldroader gall.
* Miguel Hidalgo y Costilla, stourmer evit dizalc'hted Mec'hiko

* Juan Miguel Hidalgo, pianoour, sonaozour, ha rener laz-seniñ spagnol.

## Lec'hanvioù
### E Mec'hiko
* Stad Hidalgo (stad) en Mec'hiko
* Hidalgo (Durango) 
* Hidalgo (Michoacán) 
* Hidalgo (Nuevo León), ur gêr en hanternoz Mec'hiko 
* Hidalgo (Chiapas), e Chiapas 
* Hidalgo (Comaltitlán), en Chiapas ivez
* Ciudad Hidalgo, anv div gêr
* Miguel Hidalgo (Distrito Federal), ur bourk e Distrito Federal Mec'hiko, anvet war-lerc'h anv ar stourmer.

### E SUA
* Hidalgo, Illinois 
* Hidalgo, Texas 
* Kontelezh Hidalgo e stad Texas, e SUA
* Kontelezh Hidalgo e stad Mec'hiko Nevez, e SUA

## Filipinez
* Hidalgo Street, e Manila, a vez graet *paradoz al luc'hskeudennerien er Filipinez* ganti .

## Istor
* *Feuremglev Guadalupe Hidalgo*, etre Mec'hiko ha SUA

## A bep seurt
* An asteroidenn (944) Hidalgo 
* Hidalgo (film), ur film stadunanat gant Viggo Mortensen (2004), anv e varc'h eo anv ar film, a oa "Océanos de fuego" e spagnoleg.
Stêrioù Belize

Setu brasañ stêrioù Belize, ur vro a zo enni war-dro 35 stêr a ya da aberiñ er Mor Karib. 

## Stêrioù
### En hanternoz

* Baracouta Pond
* Fresh Water Creek
* New River
* Northern River
* Hondo River

### E kreiz ar vro

* Belize River
:* Mopan River
:* Macal River
* Manatee River
* Sibun River

### Er gevred

* Big Creek North
* Big Creek South
* Cabbage Haul Creek
* Deep River
* Freshwater Creek
* Mango Creek
* Monkey River
* Mullins River
* North Stann Creek
* Plantation Creek
* Sennis River
* Sittee River
* South Stann Creek

### Er c'hreisteiz

* Golden Stream
* Middle River
* Moho River
* Rio Grande
* Sarstoon River
* Temash River

## Mammennoù
* BERDS map
* Boles, R. 1999. *The Sibun River Watershed Atlas*.
Istor Belize

Meur a vil bloaz zo e krogas an Istor e Belize. 

## A-raok donedigezh [[Europa|Europiz]]

Er rannved m'emañ Belize e veve ar bobl vaya. Ganet e voe ar sevenadur maya e ledenez Yucatan, hag alese en em ledas etrezek ar c'hreisteiz, Belize a vremañ, etre ar XVIvet hag ar IVvet kantved kent JK.
Gounideien-douar e oa ar Vayaed. Ed-Turki, fav, pebr, kakao a c'hounezent. Dre ma'z ae o sevenadur war ziorren e voe savet ganto tier mein. O matematik hag o steredoniezh a oa pell dirak re ar pobloù all.

## Monumantoù
E Belize e kaver kêrioù maya evel Altun Ha, Caracol, Cahal Pech, Lamanai, Lubaantun, Nim Li Punit, Santa Rita, ha Xunantunich.

## Europiz
Kentañ darempred gant Europiz a voe e 1502, pa verdeas Kristol Goulm a-hed aodoù Belize, hep aochañ avat. 

## Pennad kar
* Belize

## Liammoù
* Listenn stadrenerien Belize
Verb rannus

War dachenn ar yezhoniezh ec'h implijer an termen **verb rannus** (e saozneg: *separable verb*) evit komz eus verb kevrennek dezhañ div lodenn: ur c'helf verbel hag ur c'henger rannus. 

E degouezhioù kevreadurezhel resis e vez implijet ar c'helf a-gevret gant ar c'henger hag en degouehzioù all e vez disrannet ar c'henger diouzh ar c'helf.

Implijet e vez seurt verboù dreist-holl gant Yezhoù germanek ar c'hornôg evel an alamaneg hag an izelvroeg hag ivez gant ar an hungareg, ur yezh finnek-ougrek.

Da skouer:

* **En izelvroeg** (*aankomen*; 'degouezhout'):
** Hij is *aangekomen* ('Degouezhout a reas')
** Ik *kom* morgen *aan* ('Degouezhout a rin warc'hoarzh')

* **En alamaneg** (*ankommen*; 'degouezhout'):
** Er ist *angekommen* ('Degouezhout a reas')
** Ich *komme* morgen *an* ('Degouezhout a rin warc'hoarzh')

* **En hungareg** (Disrannet er stumm-nac'hañ hag en doare gourc'hemenn):
** *Leteszem* a telefont ('Adstagañ a ran ar pellgomz')
** Nem *teszem* *le* a telefont ('N'adastagan ket ar pellgomz')
** Ne *tedd* *le* a telefont! ('Na adstagit ket!')
** *Le* ne *tedd* a telefont! (kreñvoc'h 'Arabat adstagañ!')

E saozneg eo rannus ivez mont-en-dro meur a verb frazennek, da skouer:

* **E saozneg** (*to turn off*: 'lazhañ'): 
** He turned *off* the lights pe:
** He turned the lights *off*

## Gwelit ivez
* Verb
* Verb frazennek
* Rannig
* Kenger
* Rakverb
Kenger rannus

War dachenn ar yezhoniezh ec'h implijer an termen **kenger rannus** (e saozneg: *separable afix*) evit komz eus rannig, peuliesañ un araogenn pe un adverb staget ouzh ur c'helf verbel evit krouiñ ur verb kevrennek.

Talvezout a ra da evel genger en degouezhioù ma vez staget ouzh ar verb, met e degouezhioù kevreadurezhel resis e c'hell ebzañ pe e rank bezañ disrannet diouzh ar c'helf.

## Gwelit ivez
* Verb rannus
* Verb frazennek
* Rannig
* Kenger
* Rakverb
Mor Karib

Ar **Mor Karib**, pe **Mor an Antilhez**, a zo ur mor er Meurvor Atlantel, er reter da Greizamerika, er gevred da bleg-mor Mec'hiko. En em astenn a ra war-hed ur 2&nbsp;415 km a reter da gornôg, ha dre vras, an hanter nebeutoc'h a hanternoz da greisteiz, dezhañ ur gorread a 2&nbsp;640&nbsp;000 km².

## An anv
Dont a ra an anv eus hini ar bobl Karib a veve eno betek donedigezh ar Spagnoled er . Sede anvioù ar broioù pouezusañ en-dro d'ar Mor Karib:
* Mec'hiko, Honduras, Nicaragua ha Costa Rica er c'huzh-heol;
* Panama, Kolombia ha Venezuela er c'hreisteiz;
* An Antilhez Bihanañ (Grenada, Martinik, Gwadloup, ha re all), er sav-heol;
* An Antilhez Brasañ (Puerto Rico, Hispaniola, Jamaika ha Kuba) en hanternoz.

## Gwelout ivez
* Listennad ar morioù ha meurvorioù
* Antilhez

## Liammoù
*  Disklêriadur Margarita
Belmopan

**Belmopan** eo kêr-benn Belize, en Amerika ar C'hreiz. 20,000 den a oa o chom enni e 2009. Ur gêr nevez eo bet savet adalek 1961 evit kemer lec'h Belize City, a oa ar gêr-benn gozh, bet drastet gant ur gorventenn.

## Liamm diavaez
* Peseurt amzer a ra en Belmopán
Hidalgo (noblañs)

**Gwelout ivez [[Hidalgo]].*

Un **hidalgo** (e spagnoleg) pe *fidalgo* (e portugaleg) a oa un den eus an noblañs e Spagn ha Portugal. 

E Kastilha ha Portugal, e veze graet gant ar ger *hidalguia* adalek an XIIIvet kantved da ober anv eus an holl dud eus an noblañs izel a ouenn el ledenez. 

Dont a ra ar ger *hidalgo* eus *fijodalgo*, a dalv kement haж « mab da unan bennak». Abred e voe graet gant an anv-se eus an holl dud en noblañs a oa dezho dreistgwirioù hag enorioù a zeue dezhe a-berzh o lignez hag a legadent d'o mibien (tailhoù zo ha n'o deveze ket da baeañ, kastizoù a gorf n'halled ket reiñ dezho). En Aragon e veze graet gant ur ger all, *ciutadans honrats*, (keodedourion enoret), hag e Nafarroa e veze lavaret *infanzones* anezho.

## Noblañs a ouenn gozh hag a lorc'h
E Kastilha e lavar tud an noblañs-se, deuet dre ar gwad, bezañ bet a viskoazh, ha kemeret perzh er brezelioù enep ar Vuzulmaned. Diskouez a raent o galloud dre anv an douar a oa o anv dezho ivez, ha dre berc'hennañ un ti kreñv e vogerioù (*casa y solar* = ti ha douar) a arouezie o gwir war an douar. Ur skeul noblañs a oa, ha meur a bazenn dezhi.
Ar pep gwellañ e oa an *hidalgos solariegos*, gwir noblañs Kastilha. Ne veze ket douget kement a vri d'an *hidalgos* all ha n'o devoa bet an *hidalguia* nemet dre lizhiri dreistgwirioù a orin arvarus.
Louis Hémon

**Louis Hémon** (1880-1913) zo ur skrivagner gallek, ganet e Brest, brudet e romant *Maria Chapdelaine*, skrivet gantañ e Kebek. 

## Levrlennadur

**Maria Chapdelaine* 1914 (e-barzh Le Temps, e 1916 e stumm ul levr)
**La Belle que voilà* (1923) 
**Colin-Maillard* (1924) 
**Battling Malone, pugiliste* (1926)
**Monsieur Ripois et la Némésis* (1950)
**Lettres à sa famille* rakskrid gant Nicole Deschamps (1968)
**Récits sportifs* rakskrid gant Aurélien Boivin (1982)
**Itinéraire de Liverpool à Québec* rakskrid gant Lydia-Louis Hémon ha Gilbert Lévesque (1985)
**Nouvelles londoniennes* rakskrid gant Chantal Bouchard (1991) 
**Écrits sur le Québec* rakskrid gant Chantal Bouchard (1993)
**Oeuvres complètes*, levrenn I (1990), levrenn II (1993), levrenn III (1995), rakskrid gant Aurélien Boivin
**Au pied de la Lettre Louis Hémon, chroniqueur sportif* (2003) rakskrid gant Geneviève Chovrelat
Thomas Dossevi

**Thomas Dossevi**, ganet d'ar 6 a viz Meurzh 1979 e Chambray-lès-Tours (Bro-C'hall), zo ur c'hoarier mell-droad . Tager eo e skipailh mell-droad Naoned ha skipailh an Togo.

Mab eo da b-Pierre-Antoine Dossevi hag a oa c'hoarier mell-droad a-vicher ivez e kampionad mell-droad Frañs. E vreur, Othniel Dossevi, a zo c'hoarier mell-droad ivez. Kenderv Thomas Dossevi, Damiel Dossevi e anv, a zo unan eus gwellañ lammerien gant ar berchenn e Bro-C'hall. E vreur yaouank Mathieu, ganet e miz C'hwevrer 1988, en deus ur gevrat stajiad gant ar Mans Union Club 72 e-lec'h ma c'hoari gant ar CFA.

## Red micherel

### E klub
*ASOA Valence
*LB Châteauroux
*Stade de Reims
*Valenciennes FC
*FK Naoned

### E skipailh bro Togo
C'hoariet en deus evit ar Kib Afrika ar broadoù e 2002.

## Roll loreidi
Kampion Ligue 2 gant ar Valenciennes FC e 2006. 
Gwellañ c'hoarier mell-droad Ligue 2 miz Gwengolo 2007 gant an FK Naoned.

## Thomas Dossevi ha Naoned

Degouezhout a ra Dossevi en FK Naoned e miz Eost 2007 :

*Kentañ krogad gant Naoned : Le Havre AC-FK Naoned 1-0 
*Kentañ pal gant Naoned : FK Naoned-Stad Brest 3-0 (daou bal gant Dossevi) 
*Palioù Thomas Dossevi gant an FK Naoned : 5 (2 a-enep Stad Brest, 1 a-enep ar SC Bastia, 1 a-enep ar CS Sedan,1 a-enep an FC Libourne-Saint-Seurin) 
*Kemenn : 2 garton melen ha 0 karton ruz 
*Amzer c'hoari : 705 munutenn
Beveren (Reter Flandrez)

**Beveren** zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez.


Beveren East-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Beveren.svg|Banniel
Blason ville be Beveren.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 152,68 km²
* Poblañs (2022) : 49 531 a dud
* Stankter : 324 den/km²
Oabl

An **oabl** eo an egorenn a weler a-us d'ar penn pa vezer er-maez. Seblantout a ra bezañ ur seurt bolzenn harzet war-du pep roud-avel gant an dremmwel. Gwiskadoù treuzwelus lodenn izel aergelc'h ar Voul-Zouar eo. Eno e weler ar meteorennoù, da lavaret eo traezennoù a bep seurt pell pe dost. Meur anezho a zo fenomenoù deuet eus mont-en-dro an aergelc'h hag eo danvez studi an oablouriezh (pe "meteolorogiezh").

## Ger all hag adfurmoù
An neñv a zo ur ger implijet e meur a zegouezh gant ar memes ster eget an oabl, met tuet eo ar vrezhonegerien hag ar skrivagnerien da virout *neñv* ha *neñvoù* evit ar meizad relijiel. Sellet ouzh neñv.
Furmoù all a vez kavet :
* Furmoù koshañ : *koabr* ha *kounabr*/*kouñabr*
* *Oabr* kavet asambles gant oabl e Bro-Leon ha kavet ivez e Kerne
* *Abr* (Kerne-Uhel) hag *Ebr* (Bro-Gwened)

## Oabl an deiz hag oabl an noz
Diwar ar gouloù kreñv ha ar sked degaset gant an Heol eo disheñvel bras an oabl pa vez an deiz ha pa vez an noz. E korf an deiz e tegas an Heol ur gouloù kalz lufrusoc'h eget ar c'horfoù-oabl all ken ne c'heller gwelout anezho nemet en noz (a-wechoù e weler al Loar pe wGwener en deiz koulskoude). Gouloù an Heol a zo ul liv melen-gwenn dezhañ hag ez eus pep liv ar spektr ennañ. Da noz e tegas al Loar ur gouloù gwan awalc'h ha dizingal hervez he c'hresk-digresk hag ar c'houmoul ma 'z eus anezho.

## Oabl ar steredoniezh
Pa tro an Douar war hec'h ahel e seblant ma 'z eont d'en em sevel pep korf-oabl war-du ar Reter (ar *Sav-Heol* a reer anezhañ ivez) ha ez eont d'en em guzhañ dindan linenn an dremmwel war-du ar C'hornôg (ar* C'huzh-Heol* a reer anezhañ ivez). Ar c'horfoù-oabl a c'helle gwelout hep mekanik arbennik a zo an Heol, al Loar, un nebeud planedennoù, ar mein-kurun, hag darn eus ar stered, ar steredennoù lostek en o zouez.

## Doueoù
*Ouranos eo an Oabl e mojennoù Hellaz kozh.

## Gerioù gant oabl enno
* korf-oabl
* oablouriezh
* skraber-oabl
Filostratos

**Filostratos** (Φιλόστρατος / Philóstratos e henc'hresianeg, latinekaet e *Philostratus*), zo anv sofegourien en Hellaz kozh da vare an Impalaeriezh roman. 

***[[Lucius Flavius Philostratus|Filostratos Aten]]** (*Lucius Flavius Philostratus*) (war-dro 170-247) : prederour ha prezegour hellazat (war-dro 170-249). Div oberenn gantañ zo brudet :
:#* Buhez ar sofegourien*, 
:#* Buhez Apollonios Tyana*.
***[[Filostratos Lemnos]]** (ganet war-dro 190) : niz moarvat da Filostratos Aten. Anvet ivez "Philostratus kozh" evit e zisheñvelout diouzh ar re all, ha dreist-holl diouzh
* **[[Filostratos Yaouank]]** (ganet war-dro 220) : moarvat mab-bihan da Filostratos Lemnos.
Niwaki

Graet e vez **Niwaki** deus an doare japanad da grennañ ar plant en ur stumm Zen (gwezennoù e stumm koumoulennoù, ...) 

## Ul lewr

*  *Niwaki : Taille et conduite des arbres et arbustes à la japonaise* gant Jake Hobson, Editions du Rouergue, 2007, Rodez, 144p.

## Liammoù diavaez

* Japonismus.com
PCI

Meur a ster zo d'al lizherennoù **PCI**, implijet 
* evit ar * [[Parti communiste internationaliste]] *, ur strollad politikel gall en XXvet kantved, deuet da vout ar Parti des Travailleurs
* evit ar * [[Partito Communista Italiano]] *, en Italia en XXvet kantved