open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chilatherina axelrodi

Ur pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae o vevañ e ster Yungkiri e Papoua Ginea-Nevez. Dastumet e oa bet evit ar wech gentañ gant Gerald Allen, Brian Parkinson, ha Peter Neusinger met an holl bennoù a oa bet marvet. Gant Gerry ha Heiko Bleher e voe dastumet pennoù adarre e 1982 met daoust ma oant bet gouennet ne'z int ket aet da voutinen akwariofiliezh.

## Liammoù diavaez

*  Chilatherina axelrodi
*  Chilatherina axelrodi war Fishbase
Hermione Granger

**Hermione Granger** zo unan eus harozed romantoù *[[Harry Potter]]*, skrivet gant J. K. Rowling.

**Hermione Jane Granger** eo hec'h anv klok. Skolajiadez eo e Hogwarts, e koskoriad Gryffindor. 
Ganet eo d'an 19 a viz Gwengolo 1979. Setu ez eo dek miz koshoc'h evit Harry.

Gwellañ mignonez Harry ha Ron eo Hermione.

### Liammoù diavaez

*  Lec'hienn J.K. Rowling
*  Lec'hienn ofisiel gall (Warner Bros.)
* Hermione Granger e *L'Encyclopédie Harry Potter*
Galictis

Ar genad **galictis** zo daou spesad huroned ennañ. Un darn eus kerentiad ar Mustelidae eo.

Anevaled heñvel ouzh ar c'haerelled int. Bevañ a reont e Suamerika. 

## Spesadoù

* Huron bihan : *Galictis cuja*
* Huron bras : *Galictis vittata*
Neville Longbottom

Neville Longbottom zo unan eus skolajidi Hogwarts e romantoù *[[Harry Potter]]*, skrivet J. K. Rowling.
Ar skrivagner a ra anv anezhañ evit ar wezh kentañ e Harry Potter ha maen ar furien, er rannbennad VI.

**Neville Longbottom** (*Neville Longdubas* e galleg) zo bet ganet d'an 30 a viz Gouere 1980. Deiz koshoc'h evit Harry eo eta. Mab daou sorser bras eo : Frank hag Alice Longbottom, Aurored anavezet ha deut-mat gant an holl hag a oa izili eus kentañ Urzh ar Feniks. Met bourreviet int bet gant an debrerien marv kement ha ken bihan m'o deus kollet o fenn. 

### Liamm diavaez
Neville Londubat e *L'Encyclopédie Harry Potter*
Mervyn LeRoy

**Mervyn LeRoy** a zo bet ganet d'ar 15 a viz Here 1900 e San Francisco (SUA) ha marvet d'an 13 a viz Gwenholon 1987 e Beverly Hills, Los Angeles (SUA).

Aozour, kenderc'hour hag a-wechoù aktour filmoù eus SUA.

## Ul lodenn ag e filmoù
**[[Little Caesar]]* (1930) 
**[[I Am a Fugitive from a Chain Gang]]* (1932) 
**[[Waterloo Bridge]]* (1940) 
**[[Random Harvest]]* (1942) 
**[[Madame Curie (film)|Madame Curie]]* (1943) 
**[[Thirty Seconds Over Tokyo]]* (1945)
**[[Without Reservations]]* (1946)
**[[Little Women (1949 film)|Little Women]]* (1949) 
**[[Quo Vadis (1951 film)|Quo Vadis]]* (1951) 
**[[Million Dollar Mermaid]]* (1952) 
**[[Mister Roberts]]* (1955)
**[[A Majority of One]]* (1961)
Horace

**Horace** zo un anv-bihan gallek ha saoznek a zeu eus an anv latin Horatius. 

Roet eo bet da galz tud war-lerc'h ar barzh latin **[[Quintus Horatius Flaccus]]** ( 65 kent JK - 8 kent JK) anavezet ivez evel Horas e brezhoneg.

## Tud
* Horace Vernet (1789-1863) ul livour gall
* Horace Walpole, romantour saoz ha politikour
* Horace Silver (1928) ur soner piano jazz
* Horace-Bénédict de Saussure ur skiantour suis hag un alpaer
* Emgann an *Horatii* (Horatied) hag ar g-*Curiatii* (Kuriatied) deskrivet gant:
** Horace, un drajedienn gant Pierre Corneille
** Le an Horatii, un daolenn gant Jacques-Louis David

## El lennegezh
* ar c'helenner Horace Slughorn, tudenn a faltazi e romantoù Harry Potter
* *Horace*, ur romant gant George Sand.

## Loened
* Horace Horsecollar, ur marc'h e bed Mickey Mouse

## Pennadoù kar
*Horatio
*Orazio
Familh Weasley

Ar re **Weasley** zo un tiegezh sorserien eus romantoù *[[Harry Potter]]* skrivet gant J. K. Rowling en deus ur roll bras ennañ. Da gentañ abalamour ma'z eo Ron Weasley gwellañ mignon an haroz, Harry Potter. 

## Gwezenn lignez ar re Weasley

## Daveoù


1Rowling, Joanne (2003). The Noble and Most Ancient House of Black. In *Harry Potter and the Order of the Phoenix*, pp. 98–120. New York: Scholastic Press. ISBN 0-439-35806-X.

## Liammoù diavaez
* An essay diwar oad Bugale ar re Weasley bet kaset d'an ''Harry Potter Lexicon''
* Titouroù diwar-bennn Mafalda war lec'hienn J. K. Rowling
* Post HBP Cub Reporter Press Conference
Giambattista Basile

**Giambattista Basile** (1566 pe 1575&ndash;23 a viz C'hwevrer 1632, ganet ha marvet e Naplez ) a oa ur barzh italian (e yezh Naplez), met kontadennoù eo e skridoù brudetañ. Graet ez eus bet *il [[Boccaccio]] napoletano* anezhañ.

## E vuhez
Ganet e oa e Naplez, hag eus a renk etre e oa e dud. Goprsoudard e voe gant Republik Venezia . Hervez Benedetto Croce e vije bet ganet en 1575, hervez tud all en 1566 . Kregiñ a reas da skrivañ barzhonegoù e Venezia ha goude e tistroas d'ober paotr a lez gant Don Marino II Caracciolo, priñsAvellino, a voe dediet dezhañ *L’Aretusa* e 1618. Pa varvas e oa kont Torrone.

## E oberenn
E oberenn vrudet eo e zastumad kontadennoù, anvet *[[Lo cunto de li cunti]] ovvero Lo trattenimiento de' peccerille* (*Kontadenn ar c'hontadennoù pe Diverrañs ar vugaligoù* ). Embannet e voent e div levrenn, war lerc'h e varv, en 1634 ha 1636, gant e c'hoar Adriana, dindan an anv *Gian Alesio Abbatutis*.

Dastumet en deus kontadennoù diwar glevout, e Venezia hag e Kreta pa oa soudard eno, ha kempennet anezho. Darn zo bet adaozet gant Charles Perrault hag ar vreudeur Grimm, o deus kavet en e levr *[[Luduennig]]*, *[[Rapunzel]]*, *[[Kazh e heuzoù]]*, *[[Ar Goantenn e Koad ar C'housk]]* ha *[[Hänsel ha Gretel]]*.

## Pentamerone
*[[Pentamerone]]* a vez graet ivez eus al levr *Lo cunto*, un anv lakaet evit ar wech kentañ en embannadur 1674, abalamour da *[[Il Decameron]]*, levr Boccacio, pa'z eo savet war e batrom.
C'hoareg

Ar **c'hoareg**, pe ar **c'hoar-gaer**, a zo 
*gwreg breur unan bennak
*c'hoar pried unan bennak.

## El lennegezh hag er vuhez
Kavout a reer el lennegezh, diwar skouer ar gwir vuhez, karantez o sevel etre ur pried hag e c'hoar-gaer.

Gouzout a reer e oa bet gwallet an arzourez Artemisia Gentileschi gant al livour Agostino Tassi e 1612, ha pa voe prosez e voe dizoloet edo Tassi en sell da lazhañ e wreg evit bevañ gant e c'hoar-gaer.

Kemer lec'h ar wreg e-kichen an intañv a rae ar c'hoar-gaer alies gwechall, pa veze dizimez, d'ober war-dro ar vugale, evel a c'hoarvezas en tiegezh Brontë.

## Gerioù kar
*breur-kaer
*lezc'hoar
Vogalenn damserr a-dreñv ront

Unan eus ar vogalennoù a gentañ renk eo ar **[[vogalenn]] [[Vogalenn etre|damserr]] [[Vogalenn a-dreñv|a-dreñv]] [[Rontder (yezhoniezh)|ront]]**, treuzskrivet [o] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 307. 
 
A-wezhoù e vez kavet ar vogalenn [o] evel ur fonem disheñvel diouzh [ɔ] evel e galizeg "*el c*'o**lle''" ([ɔ]; "kemer a ra eñ") kv. "''c**o**lle ti''" ([o]; "kemer te") hag a-wezhoù e vez kavet koulz /ɔ/ hag /o/ evel [[alofonenn|alofonennoù]] an [[arc'hfonem]] |O| evel e [[brezhoneg]] "''l**o**ked''" (['lokɛt]: [[Hirder vogalennek|berr]]) kv. "''l**o**god''" (['lɔ:gɔt]: [[Hirder vogalennek|hir]]).


===Skouerioù===


==Vogalenn etre a-dreñv ront==

E meur a yezh, en o zouez ar [[japaneg]], ar [[saozneg|soazneg unvan (R.U.)]], ar [[spagnoleg]], ar [[koreaneg|c'horeaneg]] hag an [[turkeg]], e kaver ur **vogalenn etre a-raok''' disheñvel-mik koulz diouzh ar vogalenn damserr a-raok plaen [o] hag diouzh ar vogalenn damzigor a-raok plaen [ɔ]. Neaozh, dre ma n'anavezer yezh ebet ma vez enebiet ganti an teir vogalenn-se war un dro n'eus arouezenn ispisial ebet evit treuzskrivañ ar vogalenn etre-se ha peurliesañ e reer gant an arouezenn [o] hepmuiken pe c'hoazh mar bez ezhomm gant ar sin diakritek ispisial a dalvez da verkañ ar fed m'emañ produet ur vogalenn izeloc'h evit boaz, da skouer [o̞̞]. 

### Skouerioù
Amañ eo bet graet war-eeun gant an arouezenn [o] kentoc'h evit [o̞̞̞] evit eeunaat an treuzskrivadurioù:

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalennoù a gentañ renk
* Vogalenn etre
* Vogalenn a-dreñv
* Vogalenn ront
Auror

Un **auror**, e romantoù *[[Harry Potter]]*, skrivet gant J. K. Rowling, zo ur sorser e karg e Rann Gwarez Lezennoù ar Sorserezh e Maodierndi saoz an hudouriezh. 
Karget e vezont da gavout ha da dapout an dorfedourien, hag en o zouez ar re zo un dañjer evit kumuniezh ar sorserien dreist-holl.

Bet eo an aurored o stourm ouzh an debrerien marv (Death Eater) hag ouzh Voldemort pa oa hemañ o klask ren ar bed dre ar spont, er bloavezhioù 1970.
Urzh ar Feniks

**Urzh ar Feniks** zo un urzh sorserien e romantoù *[[Harry Potter]]*, skrivet gant J. K. Rowling.

Krouet e oa bet Urzh ar Feniks gant Dumbledore d'ar mare ma oa Voldemort e barr e c'halloud, er bloavezhioù 1970, evit derc'hel penn outañ hag ouzh an debrerien marv.

Dihunet eo bet an urzh a oa chomet diezhomm abaoe dianadigezh Voldemort goude e dagadenn ouzh Harry Potter. 

Bod a gav e izili en 12, plasenn Grimmauld e Londrez. 

## Roll an izili

* Black Sirius
* Diggle Dedalus
* Dogue Elphias
* Dumbledore Albus
* Dumbledore Aberforth
* Figg Arabella
* Fletcher Mundungus
* Hagrid, Rubeus
* Jones Hestia
* Lupin Remus
* McGonagall Minerva
* Moody Alastor "Mad-eye"
* Podmore Sturgis
* Shacklebolt Kingsley
* Snape Severus
* Tonks Nymphadora
* Vance Emmeline
* Weasley Arthur
* Weasley Bill
* Weasley Charlie
* Weasley Molly
Kenderv

**Kenderv** un den eo mab e eontr (pe *yontr*) hag e voereb, eus e savboent. Eus savboent e dad pe e vamm e vo graet **[[niz]]** pe **[[nizez]]** eus ar memes den. 

## Stummoù all ar ger

**Kendirvi** eo ar furm lies; **[[keniterv]]** (*kenitervez* e doare Treger) ar furm wregel.

## Kendirvi
Meur a seurt **kendirvi** zo, hervez an derez a gerentiezh, pe a **genderviezh**:

*Komzet e vez eus **kendirvi-gompez**, pe "kendirvi gentañ" pa gomzer eus kerentiezh etre bugale daou zen, breudeur pe c'hoarezed, hag o deus ar memes tad-kozh ha mamm-gozh.
**Eil kendirvi* eo bugale-vihan ar eontred pe moerebed 
***Kendirvi bell** eo ar gerent a zo bugale da gendirvi.

## Dimezioù
Ar c'hiz e oa dimeziñ etre kendirvi e broioù ha tiegezhioù uhel zo, evel Bourboned Spagn. Kenwadelezh a voe da-heul. 

## Pobloù
Pa gomzer eus pobloù e lavarer a-wechoù int breudeur, pe gendirvi. A-wechoù e lavarer diwar-benn Iwerzhoniz int **kendirvi** d'ar Vretoned, evel ma lavarer diwar-benn Kembreiz ez int breudeur.

## Pep den zo kenderv
Ur c'hiz zo e brezhoneg Gwened, d'ober *kenderv* eus pep paotr. Kement-se a weler el levr Yann ar Baluc'henn, gant Job Jaffre.

## Kendirvi brudet
*Euristeüs, kenderv da Herakles, a roas dezhañ daouzek trevell da ober. 
*Elesbed, mamm Yann ar Badezour, a oa keniterv da Mari, mamm Jezuz. Lavaret e vez ivez e oa kenderv Yann da Jezuz. 
*Salaun, roue Breizh, a lazhas e genderv Erispoe.
***Pons**, penntudenn ar romant *Le Cousin Pons*, gant Honoré de Balzac.

## Krennlavar
**Kenderv-kompez pa bresti, Mab ar c’hast pa c’houlenni*.
Vogalenn digor a-dreñv ront

Unan eus ar vogalenn a eil renk eo ar vogalenn digor a-dreñv ront treuzskrivet [ɒ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 313. Klotaat a ra gant ar vogalennoù a gentañ renk [ɑ]. 
 
Ral eo ur vogalenn  peurront, met kavet e vez a-wezhoù e doareoù-yezh saoznek 'zo.

 

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn a eil renk
* Vogalenn digor
* Vogalenn a-dreñv
* Vogalenn ront
Kroc'hen Azen

**Kroc'hen Azen**, **Kroc'henig** er yezh komzet, zo ur gontadenn-bobl europat hag a zeu eus ar Grennamzer. Testeniekaet eo evit ar wech kentañ er  e-barzh an oberenn *Propos rustiques* skrivet e 1547 gant ar Breizhad Noël du Fail.
Dastumet ha kempennet eo bet gant kalz skrivagnerien goude, en o zouez gant ar Gall Charles Perrault, embannet gantañ e 1694, ha lakaet goude en dastumad *[[Les Contes de ma Mère l'Oye]]* e 1697. Tennañ a ra ivez d'ar gontadenn *[[Allerleirauh]]* ("Feurioù-a-bep-seurt") e dastumad ar vreudeur Grimm e 1812. 

## Ar gontadenn
Emañ ar rouanez o vervel. Goulenn a ra digant he fried roue prometiñ ne zimezo nemet gant ur vaouez koantoc'h egeti. Ha koantoc'h egeti n'eus ket. Met ur verc'h o deus. Ha dre ma kresk e teu da vout koantoc'h eget he mamm. Ha setu ar roue da c'houlenn e verc'h da zimeziñ. Evit chom hep dimeziñ hag ober ur gwadorged e c'houlenn ar verc'h kaout saeoù kaer pe gaeroc'h evel argouroù. Ne vern pegen diaes int da ober e kav an tad an doare da lakaat ober anezho bep tro. Tec'hel kuit a ra ar briñsez yaouank, gwisket en ur c'hroc'hen azen. Ur priñs a saveteo ar goantenn, hag an urzh a reno.

## Dielfennañ
Gwadorged ha « kemplezh Elektra » eo a zo e-kreiz ar gontadenn.

## Lennegezh vrezhonek
Ul levrig brezhonek anvet *Kroc'hen Azen* a oa an niverenn 14 eus ar rummad Levrioù ar vugale gant Al Liamm er bloavezhioù 1950-1960.

War an hevelep danvez e c'haller lenn *Merc’h ar Roue Spagn*, e Kontadennoù ar Bobl Fañch an Uhel : « *...an deiz war-lerc’h e komzas arre d’e verc’h a zimeziñ dezhañ, met da-vat, hag e-pad eizhtez ne roas peoc’h ebet dezhi gant ar gaoz-se* ».

## Filmoù
Un nebeud filmoù zo bet savet diwar troioù-kaer Kroc'henig :
* *Peau d'Âne*, film mut savet gant ar Gall Albert Capellani e 1904 ;
* *Peau d'Âne*, film gant Albert Capellani e 1908 ;
* *Peau d'âne*, film war gant ar Breizhad Jacques Demy, troet e1970.

## Pennadoù kar
* Levrioù ar vugale

## Liammoù diavaez

* Skrid Perrault, e gwerzennoù .

## Notennoù ha daveennoù
Omar C'hayyam

**Omar C'hayyam** (farsieg: عمر خیام anv leun: غیاث الدین ابو الفتح بن ابراهیم خیام نیشابوری **Ghiyās al-Dīn Abu al-Fath Omār ibn Ibrāhīm Khayyām Nishābūrī**) a oa ur barzh, ur jedoniour, ur prederour hag ur steredoniour persian. Ganet e oa bet d'an 8 a viz Mae 1048 e Nishapur e biz Iran a-vremañ, hag eno e varvas d'ar 4 a viz Kerzu 1131.

E-maez Persia eo brudet e varzhonegoù dreist-holl met kavet en doa un doare da ziskoulmañ ar c'hevaladennoù trede derez ivez. Gallout a rafe bezañ dizoloet e troe an Douar en-dro d'an Heol.

## E oberenn
Brudet eo e zastumad barzhonegoù *[[Rubaiyat Omar Khayyām|Rubaiyat]]* dre ar bed a-bezh. 
El levr *Barzhonegoù*, gant Roparz Hemon (Al Liamm) ez eus ur rann anvet *diwar Omar C'hayam*, awenet gant oberenn ar barzh persian.

## Daveoù


## Liammoù diavaez
* Oberennoù Omar C'hayyam
Sandaun (West Sepik)

**Sandaun (West Sepik)** a zo ur broviñs Papoua Ginea-Nevez lec'hiet e gwalarn ar vro. Goloiñ a ra 36,300 km² hag ur boblañs a 185,741 annezad he deus. Vanimo eo he c'herbenn.
530

*Diwar-benn bloavezh *'530*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

* Hilderic, roue ar Vandaled hag an Alanned a zo diskaret gant Gelimer

### Azia
#### Reter-nesañ

* Emgann Daras : faezhañ a ra Belisarius ha Hermogenes ar bersiz
* Tribonian a ya da *quaestor*

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

* Wei Chang Guang Wang a ya da roue Tiernelezh Wei an Norzh

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 530|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 530]]*

## [[:Rummad:Marvioù 530|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 530]]*
__NOTOC__
Li Bai

**Li Bai** (sinaeg: 李白; pinyin: Lǐ Bái) (701 e Jiangyou -762) a oa ur barzh sinaat a veve e fin an Diernelezh Tang.

Barnet e vez alies evel ar barzh sinaat meurañ, hag an hini brudetañ er c'hornôg eo moarvat. Ur mignon da Zu Fu e oa ha kanañ meuleudi d'ar gwin a ra en e varzhonegoù. Hervez an hengoun e vefe en em veuzet o klask tapout al Loar en ur stêr.

## Liammoù diavaez

Barzhonegoù Li-Bai
Intañv

Un **intañv** zo ur pried hag a zo marvet e wreg, un **intañvez** zo ur bried hag a zo marvet he gwaz. Komz a reer eus *intañvded, intañvegezh, intañvelezh* pa gomzer eus o stad.

**Intañviñ** a ra ur gwaz, **intañvezañ** a ra ur wreg, pa varv o fried.

## Intañvezañ
An tiegezhioù ma varve an tad a golle an tu da gaout o bara. Marv an tad a gase an intañvezed hag o bugale da glask o bara alies, evel a weler el levr Bilzig.

Dre ma varve aliezik ar gwragez er gwilioud e c'halle an ezhec'h intañviñ meur a wech.

Brud fall a c'halle bezañ ivez war an intañvezed, dreist-holl ar re yaouank, ha barnet kriz e veze, er gevredigezh kozh, an doare ma vevent a-wechoù.

En Indez e oa ar c'hiz d'an intañvezed mervel en tan da vare obidoù o gwaz, en desped dezho peurvuiañ evel-just. Gwelet a reer haroz levr Jules Verne *Le Tour du Monde en 80 jours* o saveteiñ un intañvez yaouank eus an tan.

## El lennegezh
* Er gontadenn Kroc'hen Azen e weler un tad intañv hag a fell dezhañ dimeziñ d'e verc'h.
* An Intañvez yaouank, fablenn.

## Intañvien brudet
* Shah Jahan, an impalaer a lakaas sevel an *Taj Mahal*.
* Herri VIII, roue Bro-Saoz, zo bet dimezet 6 gwech, intañv 3 gwech, goude dibennet div wreg dezhañ.

## Intañvezed brudet
*Boudika, rouanez vrezhon
*Anna Vreizh, dugez Breizh
*Victoria, rouanez saoz

## Intañvien hag intañvezed

Shahjahan.jpg|Shah Jahan, an impalaer intañv a lakaas sevel an *[[Taj Mahal]]*.
Undated_portrait_of_Antoinette_d%27Orl%C3%A9ans_by_an_unknown_artist.jpg|Antoinette d'Orléans
Kobiety z Modlitewnikiem by Marie Wiegmann.jpg|*Poltred ur vaouez gant ul levr*, Marie Wiegmann, 1864
Fleury-Fran%C3%A7ois_Richard_-_Valentine_of_Milan_Mourning_her_Husband,_the_Duke_of_Orl%C3%A9ans.JPG|*[[Valentina Visconti]]*, gant Fleury François Richard (1777 -1852)
Fernando VII - Vicente López.jpg|Fernando VII, roue Spagn, teir gwech intañv, a laoskas un intañvez war e lerc'h.


## Pennadoù kar
*Intañvez du
Mammeg

**Mammeg**, pe **mamm-gaer** a vez graet gant ur pried eus mamm ar pried all. Daou seurt mammeged (pe mammoù-kaer) zo enta: mamm ar gwaz ha mamm ar wreg.

An daou seurt mammoù-kaer a vez goapaet didruez er sevenadur gall: ur gwall samm e vije ar vamm-gaer peurvuiañ. Kalz nebeutoc'h e weler se betek-hen e sevenadur Breizh avat, troet da c'hoapaat aes koulskoude: ret e vez plijout d'an danvez mamm-gaer da gaout ar verc'h, evel ma weler er c'hrennlavar: *Dreist moue ar gazeg kozh e vez tapet an ebeulez*.

## Droukvesk
Abalamour d'ar ger gallek e vez droukvesket mamm-gaer ha lezvamm a-wechoù: lezvamm Luduennig, er gontadenn, n'eo ket mamm-gaer dezhi evel-just.

## Istor
### Roma
Hervez Ploutarc'hos, ne c'halle ket ur vamm-gaer, e Roma, degemer prof ebet digant he mab-kaer. 
Juvenal a skriv: *Peoc'h ebet n'hall bezañ e ti daou bried keit m'emañ ar vamm-gaer en he yec'hed.*

### Mammeged gall
Savet eo bet brud fall ar mammoù-kaer gant ar c'homediennoù, ma weler enne mammoù-kaer droch ha ne gavont ket mat a-walc'h o deuñv evit o merc'h. 

En un doare all, goude Brezel Aljeria ha donedigezh Yuzevien Maghreb da Bariz a-leizh, ez eus bet brudet, dre skinwel ha filmoù gall, ur patrom nevez: hini ar vamm yuzev, a dro aes da vamm-gaer, ha na gav plac'h ebet da zereout ouzh he mab. 

## Gouel ar vamm-gaer
### E Brazil
E Brazil ivez e vez graet goap eus ar mammoù-kaer. Gant ar skrivagner Andrey do Amaral eo bet embannet al levr *Como Enlouquecer Sua Sogra* (Penaos lakaat ar vamm-gaer da bennsodiñ) ha berzh en deus graet. 

D'an 28 a viz Ebrel emañ an *Dia da Sogra*, deiz ar mammoù-kaer.

### E Bro-Saoz
Ar rouanez Victoria a veze graet mamm-gaer europa anezhi, dre ma oa dimezet he bugale e lezioù Europa.

### E Chile
Klasket ez eus bet brudañ un *Dia de la suegra* eno ivez, e miz Here. 

### E Bro-C'hall
Poan a zo oc'h aozañ ur *Gouel ar vamm-gaer* er vro-se, hag o kavout an deiz a zere: uhttp://www.lavoixdunord.fr/Locales/Avesnes_sur_Helpe/Bonjour/2011/03/30/article_la-fete-des-belles-meres.shtml

## Lennegezh c'hallek
*Ar varzhoneg *Gendre et Belle-mère* gant Maurice Rollinat http://fr.wikisource.org/wiki/Gendre_et_belle-m%C3%A8re
*Ar gontadenn *Scientia liberatrix, ou la Belle-mère explosible*, gant Alphonse Allais

## Lennegezh vrezhonek
*Ar ganaouenn *Me mam-gaer* (ha n'eo ket mammeg), gant Guillam er Borgn.

## Liammoù diavaez
* Anna Marie : ''La Belle-mère'' (1842).

*Salomon Reinach, Le gendre et la belle-mère, *L'Anthropologie* (1911).

* Nathalie Couture : www.confessionsdunebellemere.com Blog gallek.

* Andrey do Amaral : , a-zivout e levr *Como Enlouquecer Sua Sogra* .

*Deiz ar vamm-gaer e Brazil: 3c62TsWqDaX44QSrobDWAw.
*Mousfent gall:[ https://web.archive.org/web/20111107023546/http://humour-blague.com/blague/belle-mere.php].
*E saozneg: https://web.archive.org/web/20111106002316/http://www.motherinlawstories.com/ 

## Notennoù
Faidra

**Faidra** (Φαίδρα / *Phaídra* e henc'hresianeg) a oa merc'h d'ar roue Minos, roue Kreta, ha d'e bried Pasifae. C'hoar e oa da Ariadne, Deukalion ha Glaokos. Dimeziñ a reas da Dheseüs, roue Aten, en devoa dilezet he c'hoar Ariadne. 

Neuze ec'h orgedas ouzh he lezvab, Hippolytos, a oa mab da Dheseüs ha da Antiope, rouanez an Amazonezed. Ur gabestrenn he doe digantañ avat, ma klaskas ober un dro lous dezhañ. Tamall a reas anezhañ da vezañ klasket he gwallañ. 

Ha Theseüs, savet kounnar ennañ, a c'houlennas digant Poseidon, a dlee tri gouestl dezhañ, teurel e vallozh war e vab. Neuze, p'edo ar paotr yaouank gant e garr hag e gezeg, e tirollas an anevaled, hag e voe flastret ar paotr gant e garr. En em lazhañ a reas Faidra gant ar glac'har hag ar morc'hed.

## Lennegezh
Kontet eo bet an istor gant Euripides, en un doare un tamm disheñvel en e bezh *[[Hippolytos a zoug ar gurunenn]]*.
Awenet eo bet ivez Seneca hag ar Gall Jean Racine gant ar vojenn, ha betek an  e veze desket dre an eñvor gwerzennoù gallek *[[Phèdre]]* e skolajoù Breizh. 

## Levrlennadur
* Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* (III, 1, 2), Epitome (I, 17-18).
* Diodoros Sikilia (IV, 28 ha goude ; IV, 62, 3).
* Euripides, *[[Hippolytos a zoug ar gurunenn]]*.
* Homeros, *[[Odysseia]]* (XI, 321).
* Hyginus, *Fablennoù* (XLIII ; CCXLIII).
* Nonnos Panopolis, *Dionysiaca* (XLVIII, 536).
* Paosanias ar Beajour, *Deskrivadur Hellaz* (I, 22, 1).
* Vergilius, Aeneis (VI, 445).

## Pennadoù kar
*Fedra
*Phaedra
Antiope (Amazonenn)

**Antiope** a oa un Amazonenn, merc'h d'an doue Ares, e mojennoù Hellaz kozh. C'hoar e oa da Melanippe ha da Hippolyte, rouanez an Amazonezed. Antiope e oa an Amazonenn nemeti a vije bet dimezet. Gwreg Theseüs e oa, met meur a vojenn zo diwar-benn penaos e tapas anezhi. 

## Ur vojenn
En un doare eus ar vojenn edo Theseüs gant Herakles pan eas da gerc'hat gouriz aour ar rouanez Hippolyte. Neuze eo e skrapas Antiope d'e gas gantañ da Aten (Diodoros iv. 16). Dimeziñ a rejont hag Antiope a c'hanas ur mab, Hippolytos, a zouge anv he c'hoar lazhet. Ur pennad goude e teuas an Amazonezed da lakaat seziz war Aten, da zieubiñ Antiope, ha da gemer gouriz o rouanez. Ne deujont ket a-benn. Ar *brezel atikat* a vez lavaret eus ar brezel-se. A-hervez he devije brezelet Antiope gant he c'hoarezed, ha gloazet e vije bet. n'halle ket en em zifenn ken diouzh Theseüs...
Neuze e voe lazhet gant ur saezh (pe ur goaf, hervez ar mojennoù) eus an Amazonenn Molpadia, rag-aon a vout gwallet. 

Un doare all eus ar vojenn zo gant Caius Julius Hyginus. Theseüs a felle dezhañ dimeziñ da Faidra, hag Antiope, a oa leun a warizi hag a gounnar. Lakaet he doa en he soñj dont d'ober freuz ha reuz da zeiz an eured, ha gourdrouzet lazhañ an holl. Hi an hini a bakas taol ar marv, hag a sevenas diougan an orakl, met un arme a voe ezhomm da zont a-benn anezhi, gant Theseüs ha Herakles ouzhpenn (Hyginus, Fab. 241).
Vogalenn damzigor a-dreñv plaen

Unan eus ar vogalenn a eil renk eo ar **[[vogalenn]] [[Vogalenn etre|damzigor]] [[Vogalenn a-dreñv|a-dreñv]] [[Rontder (yezhoniezh)|plaen]]**, treuzskrivet [ʌ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 314. Klotaat a ra gant ar vogalennoù a gentañ renk [ɔ]. 

Implijet e vez ez-hengounel evit treuzksrivañ ar vogalenn beuzdigor greiz [ɐ] e rannyezhoù saoznek 'zo, ha dreist-holl saozneg unvan ar Rouantelezh Unanet, daoust ha ma vez distaget [ɐ] abaoe diwezh an Eil Brezel Bed d'an nebeutañ. 

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn a eil renk
* Vogalenn etre
* Vogalenn a-dreñv
* Vogalenn blaen
Vogalenn damserr a-dreñv plaen

Unan eus ar vogalenn a eil renk eo ar **[[vogalenn]] [[Vogalenn etre|damserr]] [[Vogalenn a-dreñv|a-dreñv]] [[Rontder (yezhoniezh)|plaen]]**, treuzskrivet [ɤ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 315. Klotaat a ra gant ar vogalennoù a gentañ renk [o]. 

Disheñvel eo an arouezenn-mañ diouzh homañ [ɣ] hiroc'h he lost, implijet evit treuzskrivañ ar gensonenn drekstaon dre daravat mouezhiet.

## Skouerioù

## Vogalenn etre a-dreñv plaen

E meur a yezh e kaver ur **[[Vogalenn etre|vogalenn etre a-dreñv]]** disheñvel-mik koulz diouzh ar vogalenn damserr a-raok plaen [ɤ] hag diouzh ar vogalenn damzigor a-dreñv plaen [ʌ]. Neoazh, dre ma n'anavezer yezh ebet ma vez enebiet ganti an teir vogalenn-se war un dro n'eus arouezenn ispisial ebet evit treuzskrivañ ar vogalenn etre-se ha peurliesañ e reer gant an arouezenn [ɤ] hepmuiken pe c'hoazh mar bez ezhomm gant ar sin diakritek ispisial a dalvez da verkañ ar fed m'emañ produet ur vogalenn izeloc'h evit boaz, da skouer [ɤ̞]. 

### Skouerioù
Amañ eo bet graet war-eeun gant an arouezenn [ɤ] kentoc'h evit [ɤ̞] evit eeunaat an treuzskrivadurioù:

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn a eil renk
* Vogalenn etre
* Vogalenn a-dreñv
* Vogalenn blaen
Vogalenn serr a-dreñv plaen

Unan eus ar vogalenn a eil renk eo ar vogalenn serr a-dreñv plaen treuzskrivet [ɯ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 316. Klotaat a ra gant ar vogalennoù a gentañ renk [u]. 

Implijet e vez a-wezhoù ivez an arouezenn /ɯ/ evit treuzskrivañ ar vogalenn serr a-dreñv gwasket kavet e japaneg ha skrivet う e hiragana ha or ウ e katakana.

 

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn a eil renk
* Vogalenn serr
* Vogalenn a-dreñv
* Vogalenn blaen
Severus Snape

**Severus Tobias Snape** zo unan eus kelennerien Skol sorserezh ha strobinellerezh Hogwarts e romantoù *[[Harry Potter]]* skrivet gant J. K. Rowling. E deroù an istor ez eo kelenner e karg eus koskoriad Slytherin, ouzhpenn bezañ kelenner war an drammoù hud.
Anaoudegezh a reer gantañ adalek al levr anvet *Harry Potter ha maen ar furien* (*Harry Potter and the Philosopher's Stone*), embannet e 1997, ha derc'hel a ra da gemer ur perzh a-bouez en avanturioù an haroz en holl levrioù.
Anvet eo **Severus Rogue** e galleg.

Sellet e vez ouzh Snape evel unan eus tudennoù kempleshañ ha kevrinusañ Rowling, karet ha kasaet war un dro gant faned istorioù Harry Potter. Snape has evolved from a snide, unfair teacher who issues detentions or insults to pupils he least likes, into a pivotal character. En un atersadenn e teskriv Rowling ar c'helenner evel "un dudenn evel ma n'eus ket div".

E filmoù *[[Harry Potter]]* ez eo c'hoariet Snape gant an aktour saoz Alan Rickman.

## Dave


## Liammoù diavaez
* Snape e Harry Potter Lexicon
* Atersadennoù ma ro Rowling titouroù diwar Snape gant accio-quote.org
* Perzh Dumbledore en e varv, Lec'hienn *Dumbledore Is Not Dead* 
* Snape hag an darvoudoù stag ouzh diougan Trelawney pennad war MuggleNet
* Lealded Snape ha marv Dumbledore gant red hen
* Levr-stur al lizidant evit difenn Snape e *I trust Snape*
* Snape hag an arzoù du gant *Slytherin Serpent* 
* Collected Titouroù diwar Snape, Half-Blood Prince.org 
* Severus Snape Fan Page Kalz teoriennoù diwar Snape
* "Dumbledore's Man Through and Through" war Mugglenet
Vogalenn damzigor a-raok ront

Unan eus ar vogalenn a eil renk eo ar **[[vogalenn]] [[Vogalenn etre|damzigor]] [[Vogalenn a-raok|a-raok]] [[Rontder (yezhoniezh)|ront]]**, treuzskrivet [œ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 311. Klotaat a ra gant ar vogalennoù a gentañ renk [ɛ]. 

Disheñvel eo an arouezenn-mañ diouzh homañ [ɶ], implijet evit treuzskrivañ ar Vogalenn digor a-raok ront.

E brezhoneg e talvez ar vogalenn talvez ar [œ] da alofonenn an arc'hfonem |Œ| e vogalennou berr, d.s. "*m*'eu**rded''" ['mœrdet] keit ha ma kavet an alofonenn [ø] e pa ver [[hirder vogalennek|hir ar vogalenn]], d.s. "''br**eu'''r'" ['brø:r].

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn a eil renk
* Vogalenn etre
* Vogalenn a-raok
* Vogalenn ront
Terpsic'hore

**Terpsic'hore** (Τερψιχόρη/*Terpsichóre* e henc'hresianeg, eus τέρπεω / *térpeô*, « kavout mat pe brav », ha χoρός / *khorós*, « dañs ») eo anv muzenn an dañs. Ur plac'h virvidik eo, kurunennet a c'harlantezioù, ul lourenn ganti en he dorn.

Gant oberourien zo ez eus bet graet mamm ar morwragez anezhi.

## Levrlennadur
*Terpsic'hore zo meneget e *[[Theogonia]]* ar barzh Hesiodos. 
* *[[An Istorioù]]*, savet gant Herodotos, a zo bet rannet gant an embannerien e nav levrenn, ha pep hini anvet diwar-lerc'h ur vuzenn. Anv Terpsic'hore zo bet roet d'ar pempet levrenn. 

## Pennadoù kar a bell pe a dost
**[[Vanessa terpsichore]]*, ur spesad balafenned
* *[[Terpsiphone]]*, ur genad evned eus ar c'herentiad Monarchidae.
Aoide

**Aoide** (henc'hresianeg: Αοιδή) eo anv unan eus an teir muzenn a orin eus Boiotia, merc'hed da Mnemosyne, a voe nav diwezhatoc'h. Mneme ha Melete e oa he c'hoarezed. Hi a oa muzenn ar c'han. Ober a ra war-dro lenn, dibunañ, seniñ pe kanañ pezh zo bet skrivet gant he c'hoar Mneme. Arouez an implij graet eus un oberenn eo. 

## Gerdarzh
Dont a ra hec'h anv eus *Αοιδη, Aoide,* "kanañ". Eus ar ger-se eo e teu *ἀοιδός / aoidós*, "kaner": par e oa an *aiodos* d'ar barzh gant ar Gelted.
Polyhymnia

**Polyhymnia** (henc'hresianeg : Πολυύμνια) pe **Polymnia** (Πολυμνία / *Polumnía* pe Πολύμνια / *Polúmnia*, « meur a gan, puilhded, fonnusted, tinell vat ») eus Πολυύμνια / *Polymnia*, ger savet gant daou c'her, unan a dalvez *kalz* pe *lies*, egile a dalvez *kan*, a oa muzenn ar varzhoniezh sakr, ar c'han sakr, an helavarded, ar retorik, hag ivez hini al labour-douar.

Ur vaouez dic'hoarzh ha sirius eo-hi. gwisket e vez e gwenn, ha dougen a ra ur gurunennad vleunioù, pe perlez ha mein prizius a-wechoù, garlantezioù en-dro dezhi. En he dorn kleiz e vez ur vazh-rouanez pe ur roll ma lenner ar ger latin *suadere*, "kendrec'hiñ".

## Lec'h
Bez' ez eus ur *Polymnia Street* en Orleañs Nevez, etre *Euterpe Street* hag *Urania Street*.
Vogalenn digor a-raok ront

Unan eus ar vogalenn a eil renk eo ar vogalenn digor a-raok ront treuzskrivet [ɶ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 312. Klotaat a ra gant ar vogalennoù a gentañ renk [a]. 

Disheñvel eo an arouezenn-mañ diouzh homañ [œ], implijet evit treuzskrivañ ar Vogalenn damzigor a-raok ront.

 

## Skouerioù
N'anavezer yezh ebet ma talvez ar vogalenn [ɶ] da fonemenn daoust ha ma vez kavet stank a-walc'h evel alofonenn an arc'hfonem |Œ| gant [œ].

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn a eil renk
* Vogalenn digor
* Vogalenn a-raok
* Vogalenn ront
Minerva McGonagall

**Minerva McGonagall** zo unan eus kelennerien Skol sorserezh ha strobinellerezh Kerambreoù e romantoù *[[Harry Potter]]* skrivet gant J. K. Rowling. E deroù an istor ez eo isrenerez ha kelennerez e karg eus koskoriad Gripi-Aour, ouzhpenn bezañ kelennerez war an treuzneuzierezh. Ezel eo eus Urzh ar Feniks ivez. Kroget eo da gelenn e miz Kerzu 1956. Soñjal a ra McGonagall ez eo an treuzneuzierezh unan eus an arzoù hud diaesañ ha dañjerusañ a gelenner e Kerambreoù.

Minerva McGonagall a zeu da vezañ renerez Skol sorserezh ha strobinellerezh Kerambreoù, war-lerc'h Albus Dumbledore pa'z a hemañ da anaon. Ne seblant ket e tigoro ar skol en-dro goude marv Dumbledore avat.

Dont a ra hec'h anv-bihan eus Minerva, doueez ar furnez er vitologiezh roman. Dont a ra he anv tiegezh eus hini un istrogell eus an  kantved eus Dundee, William Topaz McGonagall, a vez sellet outañ evel unan eus ar varzhed washañ e saozneg.

C'hoariet eo roll McGonagall gant an aktourez Maggie Smith e filmoù Harry Potter.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
*Minerva McGonagall e Harry Potter Lexicon.
Vogalenn beuzserr tost a-raok plaen

Ur vogalenn a drede renk eo ar vogalenn beuzserr tost a-raok plaen treuzskrivet [ɪ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 319. Klotaat a ra gant ar vogalenn beuzserr tost a-raok ront [ʏ]. 

Talvezout a ra alies ar vogalenn [ɪ] da alofonenn an arc'hfonem |I| a-grevret gant ar vogalenn serr a-raok plaen, da skouer e saozneg "*b*'i**t''" ([ɪ]: [[hirder vogalennek|vogalenn verr]]) kv. "''b**ea*'t*" ([i:]: vogalenn hir.

 

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn a drede renk
* Vogalenn beuzserr
* Vogalenn tost a-raok
* Vogalenn blaen
Vogalenn beuzserr tost a-raok ront

Ur vogalenn a drede renk eo ar vogalenn beuzserr tost a-raok ront treuzskrivet [ʏ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 320. Klotaat a ra gant ar vogalenn beuzserr tost a-raok plaen [ʏ]. 

Talvezout a ra a-wezhoù ar vogalenn [ʏ] da alofonenn an arc'hfonem |Y| a-grevret gant ar vogalenn serr a-raok ront [y] evel da skouer en alamaneg unvan

Implijet e vez an arouezenn [ʏ] evit treuzskrivañ ivez ar vogalenn beuzserr tost a-raok gwasket [ʏ̫̫ː] implijet gant ar svedeg.

 

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn a drede renk
* Vogalenn beuzserr
* Vogalenn tost a-raok
* Vogalenn ront
Leztad

**[[Gwaz]]** nevez ar vamm eo al **leztad**, war-lerc'h marv an tad , 
Pa addimez un intañvez e teu he fried nevez da vezañ **leztad** he bugale. Er gevredigezh kozh en doa galloud un tad war bugale e wreg. 

Hiriv an deiz, en ur gevredigezh ma'z eo boutin an torr-dimeziñ, e c'hall ur wreg addimeziñ, ha bev he gwaz kentañ, tad he bugale. Hogen gwir ebet n'en deus al leztad war bugale e wreg.

## Brud vad, brud fall
Brud vat en doa leztad gwechall, brokus ha sikourus ouzh e * [[lezvab|lezvibien]] * ha * [[lezverc'h|lezverc'hed]] *. 

E gwirionez e oa kentoc'h divrud a-walc'h, dre ma ne oa ket ken niverus al leztadoù hag al lezvammoù: dre ma varve stank ar gwragez yaouank er gwentloù, e oa stankoc'h an intañvien eget an intañvezed, hag ar wazed eo o deveze tro da addimeziñ. Marventez ar merc'hed an hini a oa kaoz da se eta.

Kement-se avat a veze kemmet da vareoù ar brezelioù bras, re Napoleon da gentañ, ar brezelioù bed war-lerc'h, pa veze falc'het buan remziadoù gwazed. 

N'eo ket heñvel er gevredigezh a hiriv, addimeziñ kement ha kement a ra gwazed ha gwragez, hag echu eo ar bezelioù bras evel re an XXvet kantved. Ma'z eo deuet skeudenn al leztad drouk da gemer lec'h skeudenn al lezvamm drouk er gevredigezh a vremañ, ha brudet e vez torfedoù al leztadoù o devez gwallet bugale o gwreg dre ar c'hazetennoù hag ar skinwel evel ma veze brudet torfedoù al lezvammoù er c'hontadennoù kozh.

## Kennlavar
*Krennlavar portugalek: "Deus é pai, não é padrasto" (Doue zo tad, leztad n'eo ket).
Vogalenn serr greiz plaen

Ur vogalenn a drede renk eo ar **[[vogalenn]] [[Vogalenn serr|serr]] [[Vogalenn greiz|greiz]] [[Rontder (yezhoniezh)|plaen]]**, treuzskrivet [ɨ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 317. Klotaat a ra gant ar vogalenn serr greiz ront [ʉ].

## Skouerioù

Ral a wezh e kaver ar vogalenn /ɨ/ evel fonem er yezhoù indezeuropek dre vras, met stank-tre e vez kavet e-touez yezhoù an Amerikaoù, enebiet alies ouzh ar vogalennoù fonemek /i/ hag /u/.

## Gwelit ivez :
* Vogalenn
* Vogalenn a drede renk
* Vogalenn greiz
* Vogalenn serr
* Vogalenn blaen
Naguib Mahfouz

**Naguib Mahfouz** (Arabeg: نجيب محفوظ) a oa ur skrivagner egiptat a c'hounezas Priz Nobel al Lennegezh e 1988. Ganet eo bet d'an 11 a viz Kerzu 1911 ha marvet d'an 30 a viz Eost 2006. Ar skrivagner-mañ a zo unan eus ar re o doa bremanekaet al lennegezh arabek.

## Liammoù diavaez
*Pennad a-zivout Naguib Mahfouz
John Milton

**John Milton**, ganet d'an 9 a viz Kerzu 1608 hag aet da Anaon d'an 8 a viz Du 1674) a oa ur barzh saoz. Brudet eo evit e varzhoneg "Ar Baradoz Kollet" met oberiant e oa ivez er vuhez politikel eus marevezh Cromwell. Eus tu ar buritaned e oa ha goude distro ar vonarkiezh e voe rediet da dec'hout. Koulskoude e voe harzet hag e tremenas ur prantad berr-bad en toull-bac'h.

E-pad dek bloavezh diwezhañ e vuhez e tremenas o skrivañ e ziv oberenn bennañ : Ar Baradoz Kollet hag Ar Baradoz Adkollet. Diwar kement-se en em sante kolletoc'h kolletañ. 

## Liammoù diavaez

[Oberennoù John Milton](http://www.gutenberg.org/author/Milton+John+(1608-1674))
Proviñs Lạng Sơn

**Proviñs Lạng Sơn** (Hán Tự: 諒山) a zo ur broviñs e norzh Viet-Nam. Harzoù he deus gant proviñsoù sinaat Guangxi ha Yunnan. Lạng Sơn eo he c'hêr-benn.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Lezvab

Al **lezvab** eo mab un intañv pe un intañvez addimezet, eus savboent e bried pe he fried nevez.
## Lezvibien brudet

* Hippolytos, mab Theseüs, karet gant e lezvamm Faidra, hervez ar vojenn gozh ha pezh-c'hoari Jean Racine.
* * [[Ugo d'Este]] *, a garas he lezvamm Parisina Malatesta, hag an daou a voe dibennet e 1425.
* Hamlet, lezvab Claudius, e pezh Shakespeare.
Lontra

***Lontra*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ pevar spesad dourgon eus Amerika:
*Ki-dour hirlostek (*Lontra longicaudis*)
*Ki-dour Kanada (*Lontra canadensis*)
*Ki-dour Chili (*Lontra provocax*)
*kazh-mor (*Lontra felina*)

Renket e oa ar spesadoù-se er genad *[[Lutra]]* asambles gant ar c'hi-dour met diblaset e voent d'ur genad arall peogwir e oant tostoc'h ouzh ar genadoù *[[Lutrogale]]* ha *[[Pteronura]]*.
Claude Evin

**Claude Evin** a zo ur politikour hag un alvokad breizhat ganet d'an 29 a viz even 1949 e Keller, e Liger-Atlantel. Kannad eus an Eizhvet pastell-vro Liger-Atlantel e oa bet betek 2007. N'en doa ket en em ginniget adarre en dilennadegoù lezennel 2007. Prezidant eus Kevread Tiez-klañv Frañs eo hiziv.

## Postoù

* 13/03/1977 - 13/03/1983 : Eil-maer Sant-Nazer 
* 03/04/1978 - 22/05/1981 : Kannad
* 02/07/1981 - 01/04/1986 : Kannad
* 14/03/1983 - 19/03/1989 : Eil-maer Sant-Nazer
* 02/04/1986 - 14/05/1988 : kannad
* 04/04/1986 - 01/04/1987 : Besprezidant kambr ar kannaded
* 13/05/1988 - 23/06/1988 : Eil-ministr e-kichen ministr an aferoù sokial hag an implij e karg ar yalc'h
* 13/06/1988 - 28/07/1988 : Kannad
* 29/06/1988 - 14/02/1989 : Ministr ar c'hengred, ar yalc'h hag ar gwarez sokial, mouezh ar gouarnamant
* 14/02/1989 - 03/10/1990 : Ministr ar c'hengred, ar yalc'h hag ar gwarez sokial
* 20/03/1989 - 18/06/1995 : Ezel kuzul-kêr Mouster-al-Loc'h 
* 03/10/1990 - 16/05/1991 : Ministr an aferioù sokial hag ar c'hengred
* 26/09/1991 - 01/04/1993 : Kannad
* 23/03/1992 - 15/03/1998 : Ezel kuzul rannvroel Broioù al Liger
* 19/06/1995 - 18/03/2001 : Ezel kuzul-ker Sant-Nazer
* 01/06/1997 - 18/06/2002 : Kannad
* 2002 - 2007 : kannad
Tiegezh dibried

Un **tiegezh dibried** zo un tiegezh gant un den bras (tad a-wechoùigoù, mamm peurliesañ) hag ur bugel pe vuioc'h. 

Ganet eo ar bugel diwar un darempred berrbad, e-maez ar briedelezh, hep na vefe anavezet an tad a-wechoù, nemet e vije marvet abred.

Pa vez bet torret an dimeziñ etre an tad hag ar vamm e vo komzet eus un tiegezh dibriedet pe *divodet*.

E Bro-C'hall, ma vez studiet emdroadur ar gevredigezh gant an INSEE, ez eus bet jedet gant an aozadur-stad e oa bet kresket an tiegezhioù dibried etre 1990 ha 1999 eus 1 397 000 da 1 640 000, abalamour dreist-holl ma'z eo kresket an dibriediñ war ar memes tro. 

Gant ar c'hresk-se ez a an tiegezhioù-se war baouraat gant an holl efedoù drastus a vez da-heul (fallvagadurezh, fallyec'hed, fallskoliata, mezventi, emlazhoù, gwallgrennardiezh).

## Notennoù
Vogalenn beuzserr tost a-dreñv

Ur vogalenn a drede renk eo ar vogalenn beuzserr tost a-dreñv treuzskrivet [ʊ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 321. 

N'eus arouezenn ebet evit treuzskrivañ ar vogalenn plaen par d'ar vogalenn ront-mañ dre ma n'anavezer yezh ebet ma ra ganti evel fonem (gwelit pelloc'h). 

Betek 1989 e c'helljod implijout ivez an arouezenn all [ɷ] evit treuzskrivañ ar vogalenn-mañ, met er bloaz-se e oa bet skarzhet diouzh roll arouezennoù ofisiel al LFE.

 

## Skouerioù

## Vogalenn beuzserr tost a-dreñv plaen
Mar bez ezhomm e c'heller implijout an arouezenn [ɯ] hag a dalvez evit treuzskrivañ ar Vogalenn serr a-dreñv plaen mui ur sin diakritek ispisial warni evit merkañ ar fed ma vez distaget muioc'h etre ha muioc'h a-greiz evit boaz: [ɯ̽], da skouer e portugaleg Europa: *p*'e*'gar* , 'dougen; kemer', treuzskrivet peurliesañ gant [ə].

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn a drede renk
* Vogalenn tost a-dreñv
* Vogalenn beuzserr
* Vogalenn ront
Thelksinoe

**Thelksinoe** (Θελξινόη, *Thelxinoe*, e henc'hresianeg, "hoalerez ar meiz") a zo anv teir merc'h e mojennoù Hellaz kozh:
* **Thelksinoe**, ur vorwreg, anavezet ivez evel "Thelksiope" pe "Thelksiepia".
***Thelksinoe**, unan eus ar peder muzenn a-raok ma voe kresket o niver. C'hoar eta e oa da Aoide, Arc'he, ha Melete. 
**Diwar hec'h anv eo ez eus bet anvet ul loar da Yaou: Thelxinoe (loarenn).
***Thelksinoe**, unan eus mitizhien Semele.

## Menegoù
Kayah (stad)

**Kayah** (ကယား‌ပ္ရည္‌နယ္‌: *ka.ya: pranynai*) a zo ur stad e reter Myanmar. Karened ez eo e annezidi dreist holl. Disrannet eo e pevar bann :

* Bawlake
* Kantarawaddy
* Kyebogyi
* Mong Pai
Melete

**Melete** (Μελέτη) e oa an hini gentañ eus an teir Muzenn, pe Merc'hed an Awen, a orin eus Boiotia, hervez Paosanias. C'hoar e oa da Aoide ha Mneme, o-zeir merc'hed da Mnemosyne. Diwezhatoc'h e voe nav anezho. 

Hi a oa plac'h, pe muzenn, ar faltazi, ar mennozhioù, an emsoñjal hag an emc'hourdonañ. Karget e oa da reiñ stumm d'ar mennozhioù, hag he c'hoarezed goude o c'hase betek an ober, ma teuent da vezañ oberennoù arzel. 

En oberennoù arzel ec'h anavezer anezhi abalamour ma vez o sellout en diamen, ur biz ganti war he genoù.
Arc'he

**Arc'he** (Αρχη *Arkhê*, ‘deroù’) a oa ar pedervet Muzenn a voe lakaet war-lerc'h an teir all (hervez al lec'h hag an oberourien) e mojennoù nevesoc'h. 

## Mammenn
* Cicero, *De Natura Deorum* iii.21
Pevare pastell-vro Penn-ar-Bed

Ar **pevare pastell-vro Penn-ar-Bed** a zo ur bastell-vro votiñ e Penn-ar-Bed. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he-deus er Kambr ar gannaded. Enderc'hel a ra ar c'hantonoù :

* kanton Lanneur
* kanton Montroulez
* kanton Plouziri
* kanton Gwitevede
* kanton Plouigno
* kanton Kastell-Paol
* kanton Sant-Tegoneg
* kanton Sizun
* kanton Taole

## Kannidi

* 2002 - 2007 Marylise Lebranchu (PS)
* 2007 -  Marylise Lebranchu

## Disoc'hioù an dilennadegoù

### [[Dilennadegoù lezennel 2002]]

Gounezet eñ-deus Marylise Lebranchu en eil dro.

#### Tro gentañ

#### Eil dro

### [[Dilennadegoù lezennel 2007]]

Gounezet eñ-deus Marylise Lebranchu en eil dro.

#### Tro gentañ

#### Eil dro
Hyakinthos

**Hyakinthos** (*Ὑάκινθος / Huákinthos* e henc'hresianeg) a oa un haroz eus mojennoù Hellaz kozh, mab da b-Pieros, roue Makedonia, ha Kleio, muzenn an Istor. Ur paotr kenedus e oa, karet gant Apollon ha Zefyros. 

Mervel a reas en ur gwallzrvoud hag ur vleunienn a ziwanas eus e wad. Enoret e veze en Amyklai adalek an amzerveh mikeniat. 

## Liammoù
* Mojenn Apollon hag Hyakinthos
560

*Diwar-benn bloavezh *'560*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

* Ceawlin Wessex a ya da roue Wessex
* Æthelberht Kent a ya da roue Kent
* Adda Bernikia a ya da roue Bernikia
* Ælla Deira a ya da roue Deira

#### Breizh

* Chramne ha Konomor a zo faezhet ha lazhet gant Clotaire I

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

* Khosrau I a zistruj impalaeriezh an Heptalited

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

*

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 560|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 560]]*

## [[:Rummad:Marvioù 560|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 560]]*
__NOTOC__
Vogalenn beuzdigor greiz plaen

Ur vogalenn a drede renk eo ar **[[vogalenn]] [[Vogalenn beuzdigor|beuzdigor]] [[Vogalenn greiz|greiz]] [[Rontder (yezhoniezh)|plaen]]**, treuzskrivet [ɐ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 324.

N'eus arouezenn ebet evit treuzskrivañ ar vogalenn ront par d'ar vogalenn blaen-mañ dre ma n'anavezer yezh ebet ma ra ganti evel fonem. 

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn a drede renk
* Vogalenn greiz
* Vogalenn beuzdigor
* Vogalenn blaen
Kumuniezh-kumunioù an Erzh hag ar Gevr

**Kumuniezh-kumunioù an Erzh hag ar Gevr** a zo un etrekumuniezh lec'hiet e departamant al Liger-Atlantel. Krouet e oa bet e 2002 dre unvaniñ daou EPCI ha div gumun diabarzh. Merañ a ra un dachenn a 509,36 km² gant 55 541 a annezidi e 2011.

## Ar c'humunioù
12 kumun a ya d'ober anezhi:

#An Dosenneg
#Enorzh
#Faouell
#Gregamp-ar-Feunteunioù (sez)
#Gwinieg-Breizh
#Hierig
#Kazon
#Kernitron-al-Lann
#Kervarc'h
#Sant-Marzh-an-Dezerzh
#Sulieg
#Trelier
Himen

**Himen**, pe **Himene**, un anv a deu eus an henc'hresianeg, a reer

* eus ** [[Himen (doue)]]** (pe **Himene**) a zo doue an euredoù e relijion Hellaz kozh , 

* eus an dimeziñ, el lennegezh klasel gozh. En Hellaz kozh, e veze youc’het « hymen, hymenaie » pe « hymen hymenai » e-pad ar predoù-eured;

Himen a reer ivez eus ar groc’henenn a stank gouhin ar merc'hed a zo gwerc’h .
Lienenn-gourzh

Al **lienenn-gourzh**, pe *himen* (diwar ar ger henc'hresianek ὑμήν / *humến*, « kroc'henenn »), zo ur groc'henenn a zo etre gouhin ar merc'hed hag o c'hourzh hag a vez drailhet da vare an embarañ kentañ peurvuiañ. Anezhi eo e komzer pa gomzer eus gwerc'hded ar merc'hed. 

N'eo ket ouzh parezed gouenn an dud e kaver anezhi hepken. Ouzh parezed un nebeud gouennoù all ivez: olifanted, razhed, lamaed, chimpanzeed.

## Stummoù
Ne ya ket betek peurstankañ ar gouhin peurvuiañ, ha meur a stumm a c'hell bezañ dezhi: gallout a ra bezañ
* gwalennheñvel
* loarheñvel

## Drailh
Da goulz an embarañ kentañ e vez drailhet peurvuiañ, ha gwadañ a ra un tammig. 
kleizenniñ a ra an tammoù drailhet .
Gallout a ra bezañ kaledik ha mirout ouzh an embarañ. 

Drailhet e vez al lienenn-gourzh pa deu ar c'halc'h er gouhin peurvuiañ. En abeg da se e vez sellet outi evel merk ar werc'hded er sevenadurioù a ro un dalvoudegezh vras da c'hlanded ar merc'hed a-raok an dimeziñ. 
 
Koulskoude e vez drailhet ar groc'henenn-se alies hep embarañ, e-pad ar bugaleaj, mann nemet gant ar marc'hegañ, pe mont war varc'h-houarn. A-wechoù ivez pa vez lakaet lienoù-stouv da vare ar mizioù.

Merc'hed zo a c'hall embarañ hep drailhañ o himen; darn n'o devez ket; darn a rank mont da welout ur medisin ma vez peurstanket o gouhin gant al lienenn-gourzh, pe ma vez re galet ar groc'henenn hag e ra re a boan an embarañ peogwir ne zrailh ket. 

Abalamour da se n'haller ket diazezañ gwerc'hded ur plac'h war bezañ al lienenn-gourzh, evel ma veze graet gwechall en hon bro. Ouzhpenn-se e c'haller adsevel anezhi aes a-walc'h diouzh ezhomm: pa vez ret lakaat da grediñ er werc'hded, evel e broioù zo. N'eo ket graet an oberatadenn-se evit ar re baour avat. 
 
## Arouez ar werc'hded
Arouez ar werc'hded eo bet al lienenn-gourzh, hag ez eo c'hoazh e broioù zo. Da desteniañ gwerc'hded ur plac'h nevez e veze diskouezet d'an holl gwad liñsel ar gwele eured e broioù zo. 

Da brouiñ gwerc'hded, pe gwallidigezh, e veze ensellet kourzh ar merc'hed, evel a c'hoarvezas e prosez gwaller Artemisia Gentileschi.

## Liammoù diavaez
Tresadenn eus al lienenn-gourzh
Vogalenn damzigor greiz plaen

Ur vogalenn a drede renk eo ar **[[vogalenn]] [[Vogalenn etre|damzigor]] [[Vogalenn greiz|greiz]] [[Rontder (yezhoniezh)|plaen]]**, treuzskrivet [ɜ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 326. 

Klotaat a ra gant ar vogalenn damzigor greiz ront [ɞ]. 

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
* Vogalenn a drede renk
* Vogalenn greiz
* Vogalenn etre
* Vogalenn blaen
Frienn diweuz mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù gante un arouezenn ipsial hervez taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel eo ar **[[frienn]] [[Kensonenn diweuz|diweuz]] [[Mouezh (yezhoniezh)|mouezhiet]]**, treuzskrivet [m] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 114. 

## Skouerioù
* Brezhoneg: ***m'''e''
* [[Arabeg]]: مطابخ  , "keginoù" 
* [[Tchekeg]]: ***m**už'' , "gour"
* [[Saozneg]]: ''hi**m*** , "eñ"
* [[Finneg]]: ***m**inä'' , "me"
* [[Galleg]]: ***m*'anger* , "debriñ"
* [[Jorjieg]]: სა*'მ**ი , "tri"
* [[Alamaneg]]: ''rüh**m**en'' , "meuleudi"
* [[Gresianeg]]: **μ**άζα , "bern"
* [[Hindeg]]: मकान , "ti"
* [[Hungareg]]: ***m*'a* , "hiziv"
* [[Italianeg]]: ***m**a**mm**a* , "mamm"
* [[Japaneg]]: 乾杯 (*ka**m**pai*) , "yec'hed mat"
* [[Poloneg]]: ***m**ężczyzna* , "gour"
* [[Ruseg]]: *'м**уж , "pried"
* [[Spagnoleg]]: ''gru**m**ete'' , "mous"
* [[Svedeg]]: ***m*'ask* , "buzhugenn"
* [[Turkeg]]: *beni**m**'' , "ma hini" 

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn diweuz
* Kensonenn fri
* Kensonenn mouezhiet