open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sant-Jord

**Sant-[[Jord]]** zo anv brezhonek meur a lec'h.

Kumunioù :
*Sant-Jord-Erann, pe Sant-Jord-Grehan
*Sant-Jord-Kadeneg, pe Sant-Jord-Kaenez 
*Sant-Jord-Restembaod

Savadurioù:
* straed Sant-Jord, poul-neuial Sant-Jord ha Palez Sant-Jord e Roazhon
* an ostel Sant-Jord, un ostel prevez e Gwened, savet e 1700.

Hag ivez :
* Kanol Sant Jord etre Iwerzhon ha Kembre
* Kanol Sant-Jord etre Iwerzhon-Nevez ha Breizh-Nevez, e Papoua Ginea-Nevez
* Pleg-mor Sant-Jord e Liban
* Bae Sant-Jord e Douar-Nevez, e Kanada

## Pennadoù kar
Gwelet ivez ar pennadoù disheñvelout :
* Iliz-veur Sant-Jord
* Saint-Georges
* São Jorge
Sant-Owen

**Sant-Owen** zo anv div gumun e departamant Il-ha-Gwilun:

*Sant-Owen-an-Alleuzioù, pe Sant-Owen-an-Alloz 
*Sant-Owen-an-Harzoù, pe Sant-Owen-Reoger
Adolfo Suárez

**Adolfo Suárez González** (25 a viz Gwengolo 1932 – 23 a viz Meurzh 2014) a oa ur politikour spagnol. Kentañ Ministr Spagn e voe etre 1976 ha 1981.

Studioù a reas e skol-veur Salamanca. Mont a reas e-barzh ar *Movimiento Nacional*, ul luskad politikel krouet gant aduidi Francisco Franco, ha tapout a reas er strollad-se a garg a sekretour meur. Ren a reas skinwel ar stad ivez, dindan ren Franco.

Pa'z eas Juan Carlos Iañ da roue Spagn, goude marv Franco, e anvas Adolfo Suárez da gentañ ministr d'ar 4 a viz Gouere 1976. Gant Adolfo Suárez e voe degaset kemmoù en aozadur ar stad, tamm-ha-tamm, da lakaat anezhi da vezañ demokrateloc'h. Klask a reas chom hep displijout d'an arme a oa feal d'an urzh kozh ha klevet war un dro galv ar c'hostezennoù a c'houlenne un adreizh a-vras da aozadur ar stad.

Sevel a reas ur strollad politikel eus ar c'hreiz, an *[[Unión de Centro Democrático]]* da harpañ e bolitikerezh. Trec'h e voe ar strollad-se er votadeg kentañ a voe aozet d'ar 15 a viz Mezheven 1977 hag adanvet e voe Adolfo Suárez da gentañ ministr, en un doare demokratel ar wech-mañ. Goude votadeg 1979 e chomas Suárez e penn ar gouarnamant.

E zilez a roas avat e miz Genver 1981. Kuitaat a reas ar strollad UCD e 1982, evit mont da sevel ur strollad all, ar *Centro Democrático y Social*, met ar strollad-se ne reas ket berzh e dilennadeg 1982. Paouez a reas Suárez da vat gant ar politikerezh e 1991.
Kumuniezh kumunioù Bro Kaon

**Kumuniezh-kumunioù Bro Kaon** a oa un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Un darn eus Bro Dinan eo.

D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Dinan Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant Dinan Kumuniezh, kumuniezh-kumunioù Plangoed-Plelann-Vihan, 7 kumun a oa e kumuniezh kumunioù Bro Matignon, 3 c'humun a oa e kumuniezh kumunioù Bro Gwesklin ha 3 c'humun a oa e kumuniezh kumunioù ar Renk hag ar Froudveur.

## Ar c'humunioù
Eizh c'humun a yae d'ober anezhi:
#ar Chapel-Wenn
#Gwenroc'h
#Gwitei
#Kaon (sez)
#Pluvaelgad
#Pluvaodan
#Sant-Maden
#Sant-Yowan-an-Enez

## Pennad kar
*Etrekumuniezhioù Aodoù-an-Arvor

## Liamm diavaez
* Lec'hienn an etrekumuniezh

## Notennoù
Elisabeth von Württemberg (1767–1790)

[thumb|left|An arc'hdug [Franz Iañ Aostria|Franz Aostria.]]

**Elisabeth von Württemberg** (1767–1790), a oa ur briñsez alaman Württemberg, hag a voe Arc'hdugez Aostria hag Impalaerez Santel dre he dimeziñ d'an Arc'hdug Franz Aostria.

## He buhez
Ganet e oa e Treptow an der Rega. Merc'h e oa da Friedrich II, dug Württemberg ha d'e bried Dorothea von Brandenburg-Schwedt. 

He c'hoar Sophie Dorothee von Württemberg a oa dimezet d'an tsarevitch Paol Iañ Rusia ha mamm e oa d'ur ribitailh bugale. An impalaer Joseph II, a felle dezhañ skoulmañ un emglev gant Rusia enep Prusia. Evit se eo e klaskas aozañ darempredoù klouaroc'h etre an div gurunenn dre zimeziñ ur c'hoar d'an tsarevna d'e niz, an arc'hdug Franz, a oa e bennhêr, hag a oa a da vout impalaer war e lerc'h.

Dimeziñ a reas en 1788. Heuliañ a reas kentelioù kan Salieri.

## He marv ha goude
Mervel a reas e 1790, pa ne oa ket 23 bloaz c'hoazh, o c'henel he bugel kentañ. Daou zevezh goude e varvas an impalaer. Evit he merc'hig Louise Élisabeth, a varvas un toullad mizioù goude.

Neuze e voe dilennet he zad-kaer, hag a oa dug-meur Toskana bete neuze, da impalaer, evel Leopold II. Tostik kenkent, d'ar 15 aviz Eost, dre abegoù politikel, e voe addimezet an arc'hdug intañv d'ur geniterv, Marie-Thérèse de Bourbon-Naples (1772 – 1807), hag a oa merc'h da Ferdinando IV, roue Naplez, ha merc'h-vihan da Marie-Thérèse d'Autriche ha Marie-Caroline d'Autriche. Hag un toull mat a vugale o doe.
Sant-Ervlon

**Sant-Ervlon** zo un anv-lec'h brezhonek, deuet diwar anv ar sant frank Hermelandus. 

Deuet eo an anv war wel war-dro 1997. A-raok e kaved Sant-Hermelen
 

## Lec'hioù
*Sant-Ervlon-an-Dezerzh, pe Sant-Hermelen-Roazhon (*[[Saint-Erblon]]* e galleg).
*Sant-Ervlon-ar-Roz, pe Sant-Hermelen-ar-C'hrec'h (*Saint-Herblon* e galleg).

## Pennadoù kar
* Saint-Erblon
* Sant Herbod
* Sant-Hermelen
* Sant-Ervlan

## Notennoù
Saint-Erblon

**Saint-Erblon** zo un anv-lec'h gallek, savet diwar un anv-den. Sant-Ervlon eo e stumm brezhonek.

## Gerdarzh
Gallout a rafe dont diwar anv ar sant Hermelandus. 

## Lec'hioù
Div gumun zo en anv-se:
* *Saint-Erblon*, pe Sant-Ervlon-an-Dezerzh, pe Sant-Hermelen-Roazhon, e Bro-Roazhon
* *Saint-Erblon*, e Mayenne, tostik tost ouzh harzoù Breizh

Ur gumun *Saint-Herblon* zo ivez e galleg, e Bro-Naoned, e brezhoneg Sant-Ervlon-ar-Roz pe Sant-Hermelen-ar-C'hrec'h.

## Pennadoù kar
* Sant Herbod
* Sant-Hermelen
* Sant-Ervlan
Cognac

**Cognac** zo ur gumun c'hall hag un isprefeti en departamant Charente, er rannvro Akitania-Nevez. Emañ war lez ar stêr Charente. Er bloavezh  e oa  a annezidi hag a reer *Cognaçais* anezho e galleg.

Anavezet eo Cognac abalamour d'an died anvet diwarnañ hag a reer en tolead, ar c'hognak.

## Tud vrudet
* Frañsez I, roue Bro-C'hall etre 1515 ha 1547, a voe ganet e kastell Cognac e 1494.
* Paul-Emile Lecoq de Boisbaudran, kimiour, ganet e Cognac e 1838 (kavet gantañ an elfennoù kimiek galliom e 1875 ha samariom e 1878).
* Jean Monnet, unan eus diazezerien ar pezh a zo deuet da vezañ Unaniezh Europa, a voe ganet e Cognac e 1888.
Peter May

**Peter May** a zo ur romantour skosat hag ur senarioour evit ar skinwel, ganet e Glasc'ho d'an 20 a viz Kerzu 1951.

E Bro-C'hall emañ o chom. Skrivañ a ra e saozneg ha gwiskañ a ra e gilt a-wechoù.

Deuet eo da vezañ brudet e Bro-C'hall gant an *trilogie écossaise* dreist-holl, tri romant diwar-benn enklaskoù polis Fin McLeod, hag a c'hoarvez en Enez Leòdhas, e gwalarn Bro-Skos.

## Oberennoù
### En o-unan
**The Reporter* (1978)
**Fallen Hero* (1979)
**Hidden Faces* (1981)
**The Man With No Face* (1982)
**The Noble Path* (1992, 1993)
**Virtually Dead* (2010)
**Entry Island* (2014)
### Stirad ''The Lewis Trilogy''
**The Blackhouse* (2011)
**The Lewis Man* (2012)
**The Chessmen* (2013)
### Stirad ''The Enzo Files''
**Extraordinary People* (2006, 2013)
**The Critic* (2007, 2013)
**Blacklight Blue* (2008, 2013)
**Freeze Frame* (2010, 2013)
**Blowback* (2011, 2013)
### Stirad ''The China Thrillers''
**The Firemaker* (1999, 2005, 2008, 2012)
**The Fourth Sacrifice* (2000, 2007, 2008, 2012)
**The Killing Room* (2001, 2008, 2009, 2012)
**Snakehead* (2002, 2009, 2012)
**The Runner* (2003), 2010, 2012)
**Chinese Whispers* (2004, 2009, 2012)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Peter May
## Notennoù
Éditions du Rouergue

An **Éditions du Rouergue**, anavezet evel ** Le Rouergue** ivez, zo un embanner gallek en Okitania. Savet e oa bet an ti-embann e Rodez, e Rouergue kozh, hiziv emañ en Arle, e Provañs. Kendeuzet eo, abaoe 2004, gant un ti-embann all, Actes Sud.

## 2014
Brudet eo bet an ti-embann e miz C'hwevrer 2014 gant ar politikour gall, Jean-François Copé, en devoa lavaret e oa ur vezh reiñ d'ar vugale al levr skeudennaouet *Tous à poil !*. 

## Oberourien embannet
*Claudie Gallay
*Peter May‎

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Maria Teresa di Borbone-Napoli

**Maria Teresa di Borbone-Napoli**, pe * Maria Teresa Carolina Giuseppina di Napoli e Sicilia* (1772 – 1807), a oa ur briñsez italian eus Rouantelezh an Div Sikilia, hag a voe diwezhañ Impalaerez Santel ha kentañ Impalaerez Aostria.

Merc'h henañ Ferdinando Iañ, Roue an Div Sikilia, hag an Arc'hdugez Maria Carolina Aostria, e oa.

Dimeziñ a reas da Franz II an Impalaeriezh Santel, hec'h eil pried e oa. 

## Bugale
Daouzek bugel he doe.
# Marie-Louise Aostria (1791–1847), Impalaerez ar C'hallaoued, Dugez Parma,
#* dimezet e 1810 d'an Impalaer gall Napoleon Iañ, mab da Carlo Buonaparte ha d'e bried Maria Letizia Ramolino,
#* dimezet e 1821 d'ar c'hont Adam Adalbert von Neipperg, mab d'ar c'hont Leopold Johann von Neipperg ha d'e bried ar gontez Wilhelmine von Hetzfeld-Wilfenburg;
#* dimezet e 1834 d'ar c'hont Karl von Bombelles, mab da Marc Marie Marquis de Bombelles ha d'e bried ar briñsezAngélique de Mackau
# **[[Ferdinand Iañ Aostria]] (1793–1875)** 
#* dimezet e 1831 d'ar briñsez Maria Anna, merc'h da Vittorio Emanuele Iañ, roue Sardigna ha Piemonte, ha d'e bried an arc'hdugez Maria Theresia von Österreich-Modena d’Este
# Karoline Leopoldine (1794 –1795), arc'hdugez marvet da ur bloaz;
# Karolina Ludovika (1795 – 1799), arc'hdugez marvet da 4 bloaz;
# Maria Leopoldine (1797–1826), impalaerez Brazil,
#* dimezet e 1817 da Pedro Iañ, impalaer Brazil, mab da João VI, roue Portugal, ha d'e bried Carlota Spagn;
# Maria Clementine (1798–1881) 
#* dimezet e 1818 da Leopoldo Napoli-Sicilia, dug Salerno, mab da Ferdinando Iañ an Div Sikilia ha d'e bried an arc'hdugez Maria Karolina Aostria
# Joseph Franz (1799 – 1807), arc'hdug, marvet da eizh vloaz; 
# Maria Caroline Ferdinanda (1801–1832) 
#* dimezet e 1819 da Friedrich August II, roue Sachsen, mab d'an dug Maximilian von Sachsen ha d'e bried uar briñsez Karoline von Parma;
# Franz Karl (1802–1878), arc'hdug
#* dimezet e 1824 da Sophie Friederike von Bayern (1805–1872), merc'h da Masimilian Iañ Jozeb, roue Bavaria; 
# Maria Anna ( – 1858), arc'hdugez
# Johann Nepomuk (1805 – 1809), arc'hdug
# Amalia Theresia (1807 – 1807), arc'hdugez, marvet a-benn tri deiz.
El dos de mayo de 1808 en Madrid

**El dos de mayo de 1808 en Madrid**, anvet ivez ** La carga de los mamelucos en la Puerta del Sol o La lucha con los mamelucos** zo, a-gevret gant **[[El tres de mayo]]**, unan eus brudetañ taolennoù al livour spagnol Francisco de Goya, graet en 1814, ha war ziskouez en Mirdi ar Prado, en Madrid.
Camille Bryen

**Camille Bryen** (Camille Briand e anv ofisiel) oa un arzour, barzh ha livour, bet ganet e Naoned, Liger-Atlantel, e 1907 ha marvet e Pariz, Bro-C'hall e 1977.

## Liammoù diavaez
* https://web.archive.org/web/20140517035440/http://camillebryen.net/
Que la bête meure

***Que la bête meure*** (*Ret eo d'al loen mervel* e brezhoneg) zo ur film-drama ha polis gall-italian, sevenet gant ar filmaozour gall Claude Chabrol, hag a oa deuet er-maez d'ar 5 a viz Gwengolo 1969.

Azasaet e oa bet ar senario hag an divizoù gant Claude Chabrol ha Paul Gégauff diwar ar romant *[[The Beast Must Die]]* (1938) gant Nicholas Blake (anv-pluenn ar barzh ha skrivagner breizhveuriat Cecil Day-Lewis). Dont a ra titl orin al levr eus ar pennad 3:19 a gaver e doare saoznek an Eklesiastes : *For that which befalleth the sons of men befalleth beasts ; even one thing befalleth them : as the one dieth, so dieth the other ; yea, they have all one breath ; so that a man hath no preeminence above a beast : for all is vanity.*.

Bet kroget d'an 11 a viz Meurzh ha peurechuet d'an 30 a viz Ebrel 1969, ar film kant trizek munutenn e badelezh a oa bet troet e Gourenez Kraozon (Argol, Beg Penn ar Roz), e Plonevez-Porzhe hag e Kemper peurgetket.

## An danvez
Leurgêr ur gêriadenn e Breizh : tra m'emañ o tistreiñ eus an aod ez eo lazhet mab Charles Thénier, saver levrioù evit ar vugale diouzh e vicher hag intañv, gant ur gwall vleiner hag a zo aet kuit hep goulenn na diskenn. O vezañ ma chom sac'het enklask ar polis e tiviz Thénier adkavout an hini kablus e-unan, veñjiñ e vab e bal nemetañ dezhañ kousto pe gousto.

Dre forzh klask diehan en un doare urzhiek dre ar c'horn-bro en e bezh ez a en darempred gant an aktourez Hélène Lanson dre zegouezh. Goude bezañ graet anaoudegezh ganti e Pariz, houmañ a gaso anezhañ, hep gouzout dezhi, d'he breur-kaer, ar c'harrdiour Paul Decourt. E Breizh emañ Decourt o chom en un ti bras ma ya Charles ha Hélène da dremen un nebeud devezhioù vakañsoù ennañ. Eno e kompren Thénier ez eo Decourt un den kasaus ma'z eus unan, gros ha strizh e emzalc'h ouzh e wreg Jeanne koulz hag ouzh e vab Philippe. Tamm-ha-tamm e sav mignoniezh etre Charles ha Philippe en deus santet e vagont o-daou an hevelep kasoni ouzh ar memes den, e dad Paul Decourt.

Bet berniet gantañ trawalc'h a ditouroù hervezañ ez eo peurgendrec'het Charles Thénier ez eo Paul Decourt muntrer e vab. Dre ziv wech e klasko e lazhañ ivez ; en aner, peogwir en deus diskoachet ar c'harrdiour ar c'harnedig ma skriv Thénier holl vunudoù e enklask ennañ.

Veñjet e vo Thénier a-barzh fin ar gont rak ampoezonet e vo Decourt, muntrer e vab, gant e vab Philippe e-unan : n'halle ket hunvreal en un diluz ken peurvat. Kas a ra Charles d'an enklaskerien ul lizher ma tidamall Philippe a-raok mont d'en em goll gant ar vag en devoa nevez-brenet a-drugarez da...zDecourt.

## Roll ar gomedianed pennañ
* Michel Duchaussoy : Charles Thénier,
* Jean Yanne : Paul Decourt,
* Caroline Cellier : Hélène Lanson, c'hoar-gaer Paul Decourt
* Marc Di Napoli : Philippe Decourt, mab Paul ha Jeanne Decourt,
* Anouk Ferjac : Jeanne Decourt, gwreg Paul Decourt,
* Dominique Zardi : an enseller polis,
* Maurice Pialat : ar c'homiser.

Roet e oa bet eilroll Paul Decourt da Jean Yanne gant Claude Chabrol : bloaz diwezhatoc'h en devoa tapet Yanne pennroll *Popaul* e film Chabrol da-heul, *[[Le Boucher]]* an titl anezhañ.

## Notennoù
Marie-Anne Le Minor

**Marie-Anne Le Minor** (ganet d’ar 29 a viz Genver 1901 e Plonevez-Porzhe ha marvet e 1984), a oa ur penn-embregerezh breizhat. 

## Levrlennadur
* Armel Morgant, *Le Minor*, Coop Breizh, 2012

## Liammoù
• http://www.leminor.com/
Pierre Toulhoat

**Pierre Toulhoat**, ganet d’ar 1añ a viz Gwengolo 1923 e Kemper ha marvet d'an 13 a viz Here 2014 d'an oad a 91 vloaz, a zo un arzour (orfebour, priour, kizellour, gwerour,…) breizhat.

En tu-hont da vezañ saver ha krouer bizeier, bizhier eskob, delwennigoù, hag a bep seurt traoù en aour hag arc'hant, en deus treset rakdelwennoù evit faillañserezh Keralug e Kemper. Kenlabouret en deus ivez gwerourien ar Bihan, stal ar Minor evit krouiñ tresañ war danvez, gwiadoù evit goloiñ arrebeuri pe vannieloù prosesion.

Ganet eo e Kemper e 1923, hag en deus labouret ha bevet en e gêr. Kemeret en deus perzh er stourmerezh e-pad ar brezel diwezhañ rak ezel e oa eus an FFI e 1944. Mont a reas e 1946 da studiañ da skol-uhel an arzoù-kaer ha bez' ez eo e 1953 en deus savet e stal dezhañ e-unan.
 
Awenet e oa gant tresoù hengounel Breizh hag ar broioù kelt. Desket en doa brezhoneg. Brudet e oa e Breizh hag en diavaez ivez.

E oberennoù brudetañ a zo bet savet evit IFREMER, pe evit Ospital Mor Brest, Lise Brizeug e Kemper. Savet en deus medalinier ivez arc'hant Pariz, hag ur bern gwer-a-liv en ur bern ilizoù e Breizh.

Roet e voe dezhañ e 2001 Kolier an Erminig gant Skol-Uhel ar Vro. Graet e oa gantañ ar c'holier e-unan.

## Un nebeud oberennoù
* An izelvos bras "Armor", Lise Brizeux, Kemper
* Ar piched "Me eo ar Roue Gradlon" evit ar feilhañserezh Keraluc
* Tro-gouzoug ha medalenn Urzh an Erminig
* Ar mouchouer "Penmarc'h" evit Ti Le Minor

## Levrlennadur
* Armel Morgant, *Toulhoat*, Coop Breizh, 2007, 

## Liammoù
* http://www.toulhoat.com
Elisabeth Amalie Aostria

**Elisabeth Amalie Aostria**, pe *Elisabeth Amalie Eugenia Maria Theresia Karoline Luise Josepha* (1878 in Reichenau an der Rax - 1960 in Liechtenstein) a oa arc'hdugez Aostria. 

Merc'h e oa da Karl Ludwig von Österreich ha Maria Theresa Portugal, ha nizez d'an impalaer Franz Joseph ha d'an impalaerez Elisabeth, e vaeronez Sissi. 

En 1903, e timezas da Alois Liechtenstein (1869-1955).
Isabel Maria de Bragança, rejantez Portugal

**Isabel Maria de Bragança**, pe *Isabel Maria da Conceição Joana Gualberta Ana Francisca de Assis Xavier de Paula de Alcântara Antónia Rafaela Micaela Gabriela Joaquina Gon­zaga de Bragança e Bourbon* (1801 — 1876), a oa un infantez portugalat hag a voe rejantez Portugal e-pad daou vloaz.

## He buhez

Ganet e oa e palez Queluz e 1801. Pevare bugel ar roue João VI hag e bried Carlota Joaquina de Borbón e oa. E 1808, da seizh vloaz, e rankas Isabel Maria mont en harlu da-heul he zud, da Vrazil, pa oant o tec'hel rak arme c'hall Napoleone Buonaparte a oa oc'h aloubiñ Portugal.

E 1822 e voe embannet dizalc'hiezh Brazil gant ar priñs Pedro.

## Rejantez
E 1826, pa oa klañv-fall João VI, ec'h anvas ur c'huzul rejañs renet gant an infantez Isabel Maria, pemp bloaz warn-ugent dezhi. Er bloavezh-se edo Pedro, ar priñs pennhêr, e Brazil, dizalc'h abaoe pevar bloaz, e vreur Miguel e Vienna, ar rouanez Carlota Joaquina a oa harluet e Queluz, hag ar merc'hed henañ, c'hoarezed Isabel (Maria Teresa ha Maria Francisca de Assis de Bragança) a oa dimezet da infanted spagnol. João VI a varvas pevar deiz goude embann an dekred.

Derc'hel ar c'huzul a reas Isabel Maria, goude marv ar roue zoken, da c'hortoz distro he breur ar pennhêr, betek miz C'hwevrer 1828. Ouzhpenn Isabel Maria e oa er c'huzul: ar c'hardinal Patrício da Silva; 6vet Dug Cadaval; 1añ Markiz Valada; Kont Arcos. Da eilerien dezho e oa ar c'hwec'h ministr-stad .

Pedro IV avat a laoskas e gurunenn gant e verc'h Maria da Glória a oa e Londrez 

E 1828 en em dennas Isabel Maria evit reiñ lec'h da Maria da Glória, merc'h henañ Pedro IV (ha Pedro Iañ Brazil), a oa da eurediñ d'hec'h eontr Miguel Iañ. Hennezh, en e du, a oa da ober le da zoujañ Karta Bonreizhel 1826 embannet gant Pedro IV. N'eo ket evel-se avat e troas an traoù.

E miz Mezheven ec'h embannas Isabel Maria e:
:*Touiñ a ran seveniñ ha lakaat seveniñ ar Garta Vonreizhel roet gant ar Roue [[Pedro IV Portugal|Dom Pedro IV]] d'an [[29 a viz Ebrel]] [[1826]], evit rouantelezhioù  [[Rouantelezh Unanet Portugal, Brazil hag an Algarve|Portugal hag an Algarve]] hag e zomanioù, tão inteira e fielmente como nela se contém*.

## Brezel
Pedro IV, hag a ouie koulskoude penaos e oa kont er rouantelezh, a embannas un dekred e 1827 da reiñ ar rejañs d'e vreur. Miguel a erruas e Portugal e 1828, da gas da benn rejañs an infantez Isabel Maria.
Karta Bonreizhel Portugal a voe kalzik a dud o sevel a-enep dezhi, ha Miguel en o zouez. 

Brezel-diabarzh Portugal a voe etre harperien Pedro hag e verc'h Maria, ha re Miguel. Trec'h e voe kostezenn Maria hogen ne baouezas ket an dizemglev entre ar c'hambroù hag ar vinistred, hag ivez abalamour da droioù ha gwidreoù ar rouanez intañvez Carlota Joaquina.

E fin he buhez ne blede Isabel Maria nemet gant aferioù ar relijion gatolik.
Mervel a reas dizimez e Benfica, en ardemez Lisboa, ha beziet e voe e São Vicente de Fora.
José, Priñs Brazil

**José**, pe **José Francisco** *Xavier de Paula Domingos António Agostinho Anastácio de Bragança* (1761-1788), a oa ur priñs portugalat. Priñs Brazil, Priñs Beira, ha Dug Bragança, e oa, hab mab henañ Maria Iañ Portugal (1734-1816), rouanez Portugal, hag he fried Pedro III. Evel mab pennhêr e ranke ren war-lerc'h e vamm, met mervel a reas araoki. 

## E vuhez
Ganet e oa d'an 20 a viz Eost 1761 e Palez an Ajuda, en Lisboa. E dud ne oant ket rouaned Portugal c'hoazh.
E vamm, María Francisca Isabel de Braganza, a oa merc'h pennhêrez José Iañ, Roue Portugal, ha dimezet e oa bet d'hec'h eontr, Pedro de Bragança, breur d'he zad, evit kenderc'hel gant Tiegezh Bragança, dre ma oa hi ar vaouez kentañ en istor ar vro o kaout ar gurunenn a roue. José Francisco e oa ar c'hentañ eus seizh bugel danvez rouaned Portugal. Anvet e voe José Francisco da Briñs Beira gant e dad-kozh, un titl ha ne oa ket bet roet da zen ebet a-raok. Kelennerien a voe gopret d'ober war e dro.

E C'hwevrer 1777, d'e 16 vloaz, e voe dimezet d'e voereb, an infantez Maria Francisca Benedita de Bragança, c'hoar yaouankañ e vamm, a oa 31 bloaz. Tri devezh goude an eured e varvas an tad-kozh roue, José Iañ, ha setu e vamm hag e dad da rouaned, e vamm evel Maria Iañ Portugal (1734-1816), hag he fried evel Pedro III. 

Evel mab pennhêr e ranke José ren war-lerc'h e vamm, ma ne varve ket araoki. 
Mervel a reas e dad Pedro III e 1786, met e vamm Maria Iañ a chome rouanez.

## E varv
Mervel a reas José Francisco daou vloaz goude, d'an 11 a viz Gwengolo 1788, en e 27 vloaz, gant ar vrec’h, hep bezañ gwisket kurunenn Rouaned Portugal. Bugel ebet n'o doa bet José hag e bried-tintin. 

## Goude e varv
Beziet eo e Manati São Vicente de Fora e Lisboa, panteon an Tiegezh Bragança. E vreur yaouank, João Maria de Bragança, a voe anvet da bennhêr neuze, da briñs Brazil (trevadenn e oa Brazil en amzer-se) ha dug Bragança war un dro. Koll he spered a reas ar rouanez Maria, ma renas João adal 1816 evel João VI. 

Intañvez José Francisco, Maria Francisca Benedita de Bragança, a varvas daou-ugent vloaz goude.
Bogatyr

Ur ** bogatyr** ( богатырь e ruseg) zo un haroz rus, marc'heg bale-bro er Grennamzer.

E-touez ar re vrudet: Aliocha Popovitch, Dobrynya Nikititch, Ilia Mouromets, holl diwallerien ar bobl.
Damien Perrotin

**Damien Erwan Perrotin** a oa un emsaver breizhat, ezel eus Unvaniezh Demokratel Breizh (U.D.B.), bet ganet e Sant-Nazer (Liger-Atlantel) e 1972 ha marvet d'ar 27 a viz Meurzh 2014 d'an oad a 41 vloaz goude un taol-kalon. Ezel e oa ivez eus Bonedoù-ruz Gwenrann.
Er wikipedia brezhonek . 
## Buhez
Ganet e oa bet Damien Perrotin e 1972 e Sant-Nazer. E 2005 e teue da vezañ ezel eus an UDB.
## Marv
Tizhet gant un taol-kalon e straed ar peoc'h e Sant-Nazer ar sadorn 22 a viz Meurzh 2014. En desped d'un oberatadenn ez eo marvet ar 27 a viz Meurzh. Jean-Marc Ayrault en devoa skrivet ul lizher d'e gerent.
D'ar 1añ a viz Ebrel 2014 e oa bet dalc'het ul lid koun dirak ti-kêr Sant-Nazer evit enoriñ anezhañ. Ur c'hant bennak a dud a oa bet deuet.

## Oberennoù
* *Paroles étrusques* liens entre l'étrusque et l'indo-européen ancien, 1999 (269 pajenn)
* *Vu des ruines*, Damien Perrotin, 11 a viz Genver 2015, Sant-Nazer, embanner Penn ar Park (226 pajenn)

## Liammoù diavaez
* ''7seizh'' 
* Filmig atersadenn Damien Perrotin
* Damien Perrotin war data BNF
* Blog Damien Perrotin 

## Notennoù ha daveennoù
Samuel Johnson

**Samuel Johnson** (Lichfield, 18 Gwengolo 1709 – Londrez, 13 Kerzu 1784), lesanvet doktor Johnson alies, a oa ur skrivagner saoz hag a binvidikaas al lennegezh saoznek dre e varzhonegoù, e bezhioù-c'hoari hag e arnodskridoù. Ur skridvarner e oa ivez, koulz hag ur buhezskriver, un embanner hag ur geriadurour.

Ur perzh bras a gemeras Samuel Johnson e buhez lennegel Bro-Saoz en e amzer ha daremprediñ a reas kalz a lenneien all eus ar mare-hont evel Oliver Goldsmith, Edmund Burke, David Garrick ha James Boswell, hag a gontas buhez Johnson en ul levr.

## E vuhez hag e oberenn
Ganet e voe Samuel Johnson e Lichfield, e Staffordshire, mab d'ur marc'hadour levrioù. Mont a reas d'ar Pembroke College en Oxford, met goude bloaz e rankas dilezel e studi, dre ziouer a arc'hant. Kregiñ a reas da labourat, hep diplom ebet, evel kelenner ken digeriñ e skol dezhañ, Edial Hall School, e 1735. Buan avat e reas freuz-stal en abeg d'e gleñved, azoniad Tourette, hag a zistrese e zremm ker gwazh ma sponte e skolidi. D'ar mare-se evoulc'has e oberenn veur gentañ, ar pezh-c'hoari *Irene, a Tragedy* (embannet e 1749).
E 1737 ez eas da Londrez. Eno en em lakaas da labourat evit ar gelaouenn *The Gentleman's Magazine*. E-touez e skridoù kentañ emañ ar varzhoneg *London*,embannet dizanv e 1738.

E 1746 e voe kevrataet Samuel Johnson evit sevel ur geriadur saozneg ; eizh bloavezhiad labour a voe ret evit sevel *[[A Dictionary of the English Language]]* e-unan, p'en doa embannet e rafe e tri bloaz hepken, kent an embann d'ar 4 a viz Ebrel 1755. Lavaret ez eus bet diwar e benn e oa *One of the greatest single achievements of scholarship*, ha geriadur pennañ ar saozneg e voe betek donedigezh *The Oxford English Dictionary* e 1928. Gant ar pezh labour-se e teuas brud da Johnson.
Diwezhatoc'h e skrivas oberennoù all evel *The History of Rasselas, Prince of Abissinia* hag adembann a reas, gant notennoù, pezhioù-c'hoari William Shakespeare, en eizh levrenn. E 1763 e reas anaoudegezh gant James Boswell ha diwezhatoc'h ez eas da Vro-Skos gant hennezh. Kontañ a reas o beaj en e levr brudet *A Journey to the Western Islands of Scotland*.
E dibenn e vuhez e embannas ur mell levr anvet *Lives of the Most Eminent English Poets*, un dastumad pennadoù war divoud barzhed saoznek eus ar  hag an {{XVIIIvet kantved]] hag a reas kalz a verzh.

Mervel a reas e Londrez d'an 13 a viz Kerzu 1784 ; beziet e voe en Abati Westminster.

Er bloavezhioù goude e varv e voe douget bri dezhañ evel buruteller lennegezh hag e-pad pell e voe sellet outañ evel meurañ buruteller al lennegezh saoznek.

## Notennoù
Caroline Cellier

**Caroline Cellier**, bet ganet **Monique Marie-Louise Cellier** e Montpelhièr (Hérault, Bro-C'hall) d'ar 7 a viz Eost 1945, a zo un aktourez c'hall.

Dimezet e oa bet gant Jean Poiret betek marv an aktour, d'ar 14 a viz Meurzh 1992.

## Un nebeud filmoù pouezus a-hed he micher
* *[[La Vie, l'Amour, la Mort]]* (1968),
* *[[Que la bête meure]]* (1969),
* *[[L'Emmerdeur (film, 1973)|L'Emmerdeur]]* (1973),
* *[[Mille milliards de dollars]]* (1982),
* *[[L'Année des méduses]]* (1984),
* *[[Didier (film)|Didier]]* (1997),
* *[[Jean-Philippe]]* (2006).

## Liamm diavaez
* '''Caroline Cellier''' war Internet Movie Database
Anouk Ferjac

**Anouk Ferjac**, bet ganet **Anne-Marie Fanny Levain** e Pariz (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'ar 25 a viz Mae 1932, a zo bet un aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.

Merc'h eo da Paul Levain, anavezetoc'h dindan e anv-pluenn Pol Ferjac, tresour kozh e-barzh ar sizhunieg flemmus *[[Le Canard enchaîné]]*.

## Un nebeud filmoù pouezus a-hed he micher
* *[[Justice est faite]]* (1950)
* *[[La Traversée de Paris]]* (1956)
* *[[Le Dialogue des Carmélites]]* (1960)
* *[[Que la bête meure]]* (1969)
* *[[Viva la muerte]]* (1971)
* *[[Docteur Françoise Gailland]]* (1975)
* *[[Diabolo menthe]]* (1977)

## Liammoù diavaez
*'''Anouk Ferjac''' war Internet Movie Database.
*Poltred '''Anouk Ferjac''' war Les GENS du CINEMA.
Guy Trévoux

**Guy Trévoux**, ganet d'ar 5 a viz Gouere 1920 en Oriant ha marvet d'an 31 a viz Meurzh 2011, a oa un arzour breizhat, priour, kizellour, skrivagnour ha sonaozour.

## Skrivagnour
* *Lettres, chiffres et dieux*, Éditions du Rocher, « Gnose », Monako, 1979, , 
* *Moi Salomé, épouse de Jésus : roman*, Éditions du Rocher, Monako, 1997, , 
* *L'origine des rites et symbles maçonniques*, Éditions du Rocher, « Pierre philosophale », Monako, 2002, , 

## Troour
* Robert Graves, *La Déesse blanche : un mythe poétique expliqué par l'histoire* (diwar ar soazneg), Éditions du Rocher, «Gnose», Monako, 1979, ,  – Adembannet e 1989 dindan an titl « Les Mythes celtes : la déesse blanche », mêmes embanner  – Adembannet e 1995 dindan an titl « Les Mythes celtes : la déesse blanche » : memes embanner 

## Priour
Brudet eo Guy Trévoux evit ar c'hregin en doa treset evit ar feilhañserezh Henriot.

## Levrlennadur
* *Guy Trévoux, Céramiste*, Pierre Batina ha Claude Jego, Livr'éditions, 2012, 160 p., 

## Liammoù
* Notice sur BnF.fr
Michel Duchaussoy

**Michel René Jacques Duchaussoy**, bet ganet e Valenciennes (Norzh, Bro-C'hall) d'an 29 a viz Du 1938 hag aet da Anaon e Pariz d'an 13 a viz Meurzh 2012, a oa un aktour sinema ha c'hoariva gall.
Octave-Louis Aubert

**Octave-Louis Aubert**, ganet d'an 8 a viz Genver 1870 e Pariz ha marvet d'ar 14 a viz Genver 1950 e Sant-Brieg, a oa ur c'hazetenner, un embanner hag ur skrivagner gall.

Savet en deus barzhonegoù ha pezhioù-c'hoari, skrivet hag embannet meur a levr diwar-benn Breizh.

## Oberennoù
* *Le Livre de Bretagne*, 1901
* *Réginéa*, mojenn, 1904
* *Les Chants d'Armor*, 1905, barzhonegoù
* *Jean Roellan*, romant, Sant-Brieg, Guyon Editions
* *Veuves de guerre*, romant, Sant-Brieg, L'Édition bretonne
* *Contes d'un Breton adoptif*, 1921
* *Les costumes bretons, leur histoire, leur évolution*, Éditions Octave-Louis Aubert, 1922, Aubert Ti Breiz St Brieuc, 1936, skeudennet gant Mathurin Méheut
* Jean-Charles Contel, Sant-Brieg, Éditions Octave-Louis Aubert, 1928
* *[[Jeanne Malivel]], son œuvre et [[Seiz Breur|les Sept frères]]*, rakskrid gant Maurice Denis, Éditions Octave-Louis Aubert, 1929
* *Légendes traditionnelles de la Bretagne*, Éditions Octave-Louis Aubert, 1931
* *[[Louis Barthou]], sa vie, son œuvre*, rakskrid gant Gaston Doumergue, Quillet, 1935
* *Le Treizain du Devoir et de la Douleur*, Mignoned Fred Aubert e Sant-Brieg, 1940 en enor da Frédéric Aubert, marvet evit Bro C'hall
* *Légendes traditionnelles du Bourbonnais*, 1946
* *L'Île de Bréhat*, Éditions Octave-Louis Aubert, 1948
* *La Bretagne*, Éditions Octave-Louis Aubert, 1950

## Levrioù embannet
* Rakskrid gant Prince Bianchi de Médicis, *Anthologie des Coiffes et types actuels du peuple breton appliquée à ses origines ethniques*, skeudennet gant Noëlie Couillaud, Sant-Brieg, Éditions de la Bretagne touristique, 1924
* Auguste Dupouy, *Peintres de Bretagne*, Sant-Brieg, Editions de la Bretagne Touristique, 1924
* Frédéric Le Guyader, *La Chanson du Cidre*, Sant-Brieg, Éditions de la Bretagne touristique, 1925
* Jean des Cognets, *La Reine Anne : poème*, Sant-Brieg, Éditions de la Bretagne touristique, 1927
* Charles Le Goffic, *Le crucifié de Keraliès*, Sant-Brieg, Éditions Octave-Louis Aubert, 1928, romant 
* Jean-Charles Contel, * Vieilles Maisons de Bretagne. Auray, St-Malo, Vitré, Dinan, Lamballe, Morlaix, Saint-Brieuc, Quimper, Rennes, Vannes, Chateaubriant, Quimperlé*, Sant-Brieg, Éditions de « La Bretagne Touristique », 1927, 12 maendresadenn kinniget gant Auguste Dupouy.
* Anatol ar Braz, *Tryphina Keranglaz : poème,* kinklet gant Louis Garin, Éditions Octave-Louis Aubert, 1928
* *La Collection Bretonne*, skeudennet gant Louis Garin, Levr I : *Les villes de Bretagne* (1923), Levr II : *Les conteurs de Bretagne* (1923), Levr III : *Les peintres de Bretagne* (1924), Levr IV : *Les îles de Bretagne*
* Étienne Dupont, *Du Couesnon à la Rance*, skeudennet gant Henri Voisin, Éditions Octave-Louis Aubert, 1928
* Yves de Boisboissel, *Souffles du Terroir et du Large*, rakskrid gant Marichal Lyautey, Éditions Octave-Louis Aubert, 1928
* Louis Guilloux, *Souvenirs sur Georges Palante*, Éditions Octave-Louis Aubert, 1931
* *Au pays des corsaires*, skeudennet gant Mathurin Méheut, 1935
Anouk

**Anouk** zo ur berrstumm d'an anv-bihan izelvroek Anoek. Roet eo bet evel anv-bihan gallek. 

## Tud

* Anouk Aimée‎, anv-micher an aktourez c'hall *Nicole Dreyfus*, ganet e 1932 e Paris
* Anouk Ferjac‎, ganet e 1932, aktourez c'hall
* Anouk Grinberg‎, ganet e 1963
* Anouk Teeuwe, ganet e 1975, kanerez izelvroat
Marc Di Napoli

**Marc Di Napoli**, bet ganet e Pariz d'an 28 a viz Mae 1953, a zo bet un aktour gall evel e vreur, Stéphane Di Napoli.

Degemeret er gComédie-Française d'e zaouzek vloaz, en devoe tro da gemer perzh er pezhioù-c'hoari evel *[[La Reine morte]]* (gant Henry de Montherlant) pe *[[Macbeth]]* (gant William Shakespeare).

D'e dri bloaz warn-ugent e tivizas dilezel e vicher a gomedian da vont da Skol uhel an arzoù-kaer Pariz e-lec'h ma voe tapet un diplom Stad gantañ. Aet d'ober e annez da Gonk-Kerne ha da Bont-Aven da-heul, hiziv an deiz emañ o chom e Gwened an hini a zo deuet da vezañ ul livour brudet.

## E bezhioù-c'hoari
 War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.

## E filmoù
#### Er sinema
* 1969 : *[[Que la bête meure]]*, sevenet gant Claude Chabrol.
* 1972 : *[[Hugues Spengler ou L'adolescent prophète]]*, film short gant Gaston Abougit.
#### Er skinwel
* *[[Les Aventures de Tom Sawyer]]* (1969) gant Wolfgang Liebeneiner, heuliad alaman-gall 4 fennad,
* *[[Mauregard]]* (1969) gant Claude de Givray, heuliad 6 pennad,
* *[[Les Galapiats]]* (1970) gant Pierre Gaspard-Huit, heuliad 8 pennad,
* *[[Les Gens de Mogador]]* (1972) gant Robert Mazoyer, heuliad 13 pennad,
* *[[Deux ans de vacances]]* (1974) gant Gilles Grangier, heuliad 6 pennad,
* *[[La Famille Cigale]]* (1977) gant Jean Pignol ha Gérard Sire heuliadenn c'hall 6 pennad,.

## Notennoù


## Liamm diavaez
* '''Marc Di Napoli''' war Internet Movie Database
Jean Yanne

**Jean Yanne**, bet ganet *Jean Roger Gouyé* e Les Lilas (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'an 18 a viz Gouere 1933 hag aet da Anaon d'an 23 a viz Mae 2003 e Morsains (Marne, Bro-C'hall), a oa un arzour gall heb e bar : aktour, aozour, fentigellour, filmaozour, kanour, produour ha sonaozour.

## E vuhez

## E bezhioù-c'hoari
 War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.

## Un nebeud filmoù pouezus a-hed e vicher
* *[[Que la bête meure]]* (1969),
* *[[Le Boucher]]* (1970),
* *[[Tout le monde il est beau, tout le monde il est gentil]]* (1972),
* *[[Nous ne vieillirons pas ensemble]]* (1972),
* *[[Attention bandits !]]* (1987),
* *[[Regarde les hommes tomber]]* (1994),
* *[[Deux heures moins le quart avant Jésus-Christ]]* (1982).

## Liamm diavaez
* '''Jean Yanne''' war Internet Movie Database
2016

*Diwar-benn bloavezh *'2016''' an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

Ur bloavezh bizeost eo.

## Deiziadurioù all
Klotañ a raio bloavezh 2016 an deiziadur gregorian gant ar bloavezhioù-mañ :
* Deiziadur hebraek : 5776 / 5777
* Deiziadur muzulman : 1437 / 1438
* Deiziadur pers : 1394 / 1395
* Deiziadur sayana : 1937 / 1938
* Devezhioù juluan : 
* Bloaz nevez Sinaat : 

## Darvoudoù diawelet

## Darvoudoù
### Mae
* Enebadurioù d'al lezenn El Khomri
* Berregezh dour-tan er Frañs dre stourm ar CGT a-enep al lezenn El Khomri

## Marvioù pennañ
* 10 a viz Genver : David Bowie, kaner, sonaozour, livour hag aktour saoz.
* 5 a viz Meurzh : Ray Tomlinson (* 1941), a ijinas ar postelerezh dre an [Internet.
* 8 a viz Gwengolo : Martial Ménard.
2018

*Diwar-benn bloavezh *'2018*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.

== Deiziadurioù all ==
Klotañ a ra bloavezh 2018 an [[deiziadur gregorian]] gant ar bloavezhioù-mañ :
* [[Deiziadur hebraek]] : 5778 / 5779
* [[Deiziadur muzulman]] : 1439 / 1440
* [[Deiziadur pers]] : 1396 / 1397
* [[Deiziadur sayana]] : 1939 / 1940
* [[Deiz juluan|Devezhioù juluan]] : 
* [[Bloaz nevez sinaat]] : 

== Darvoudoù diawelet ==

== Darvoudoù ==
*[[1añ a viz Genver]] : dont a ra ar Portugalad [[António Guterres]] da vezañ Sekretour meur ar [[Aozadur ar Broadoù Unanet|Broadoù Unanet]].
*[[19 a viz Ebrel]] : anvet eo [[Miguel Díaz-Canel]] da brezidant [[Kuba]], e-lec'h [[Raúl Castro]].
*[[14 a viz Ebrel]] : laeret eo [[relegouer kalon Anna Breizh]] er [[mirdi Dobrée]] e [[Naoned]].
*[[14 a viz Ebrel]] : gant ar [[Stadoù Unanet]], [[Bro-C'hall]] hag ar [[Rouantelezh-Unanet]] ez eus taolet bombezennoù war [[Siria]], pa damallont d'an arme sirian bezañ graet gant armoù kimiek a-enep an emsavidi e diabarzh ar vro.
*[[19 a viz Ebrel]] : roue [[Eswatini]] [[Mswati III]] a embann e vo Rouantelezh eSwatini anv ar vro hiviziken.
*[[2 a viz Mae]] : embann a ra ar strollad euskarat [[ETA]], en ul lizher, eo en em zivodet hag eo echu gant e stourm armet.
*[[1añ a viz Mezheven]] : diskaret eo gouarnamant Mariano Rajoy gant ur votadeg disfiziañs e [[Spagn]]. Ar sokialour [[Pedro Sánchez]] a gemer e blas.
*[[3 a viz Mezheven|3]]-[[5 a viz Mezheven]] : didarzh ar [[Volcán de Fuego]] e [[Guatemala]].
*[[14 a viz Mezheven]]-[[15 a viz Gouere]] : [[Kib vell-droad ar bed 2018|Kib vell-droad ar bed e Rusia]]
*[[19 a viz Gouere]] : dont a ra niverenn ziwezhañ ar gazetenn [[okitanek]] [[La Setmana]] er-maez.
*[[27 a viz Gouere]] : [[Fallaenn (astronomiezh)|fallaenn]] war al [[Loar]]. 
*[[29 a viz Gouere]] : gant ar C'hembread [[Geraint Thomas]] eo gounezet [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn|Tro Bro-C'hall]] e 2018.
*[[14 a viz Eost]] : d'an traoñ ez a ur c'harrbont e [[Genova]], en [[Italia]], ha 40 den zo lazhet er gwallzarvoud.
*[[24 a viz Eost]] : anvet eo [[Scott Morrison]] da Gentañ Ministr [[Aostralia]] goude m'en deus roet [[Malcolm Turnbull]] e zilez.
*[[2 a viz Gwengolo]] : distrujet eo [[Mirdi Broadel Brazil]] gant an tan e [[Rio de Janeiro]].
*[[1añ a viz Here]] : [[Referendom war dizalc'hiezh Katalonia (2017)|referendom war dizalc'hiezh]] [[Katalonia]].
*[[10 a viz Kerzu]] : ar maout a ya gant emglev ar vroadelourien, *Pè a Corsica'', e dilennadeg kuzulierien bodadenn Korsika, pa dapont 45,36% eus ar mouezhioù.
*7 a viz Kerzu : manifestadeg gant 45 000 a Gatalaned e Brusel, evit sevel a-enep moustrerezh an emsav dizalc'hour katalan gant gouarnamant Spagn.

## Marvioù pennañ
Les Fantômes du chapelier

***Les Fantômes du chapelier*** (*Tasmantoù an toger* e brezhoneg) a zo ur romant-polis gallek, skrivet gant Georges Simenon e miz Kerzu 1948, hag a zeuas e-maez e 1949.

Ar film *[[Les Fantômes du chapelier (film)|Les Fantômes du chapelier]]* (1982) a oa bet azasaet ar senario anezhañ gant Claude Chabrol diwar an oberenn gant Simenon.

## Notennoù ha daveennoù
Dominique Voynet

**Dominique Voynet**, bet ganet d'ar 4 a viz Du 1958 e Montbéliard (Doubs), a zo ur vedisinourez-ahuniñ hag ur bolitikourez c'hall.

Ezel eo Voynet eus ar strollad EELV-Ar Re C'hlas. Bet eo bet maerez Montreuil (Seine-Saint-Denis) er prantad 2008-2014.

Div wech he deus kinniget Dominique Voynet hec'h anv da vezañ dilennet da brezidantez Republik Bro-C'hall.

## Breizh
Un ti he deus prenet e Groe.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Dominique Voynet

## Dave ha notennoù
Daniel Lanois

**Daniel Lanois**, ganet d'an 19 a viz Gwengolo 1951 e Hull (Gatineau, Kebek) a zo un oberour-sonaozour-kaner, soner ha produer ivez.
Yuzhael

**Yuzhael** zo un anv brezhonek eus an XXIvet kantved, adsavet diwar stummoù kozh. Ar stumm **Juzel** avat zo testeniekaet betek ar . 

## Gerdarzh
Dont a ra eus *iud*, a dalv kement hag "aotrou", ha *hael*, a dalv kement ha "brokus".

## Yezhoù all
*Juhel, e galleg. Diwarnañ ez eus savet un toullad anvioù-lec'hioù.

## Tud
*Yuzhael Berengar, anv krouet er XXIañ kantved ivez.

## Lec'hioù
*Ar Genkiz-Yuzhael

## Pennad kar
*Yezekael

## Notennoù
2020

*Diwar-benn bloavezh *'2020''' an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.

## Deiziadurioù all
Klotañ a raio bloavezh 2020 an deiziadur gregorian gant ar bloavezhioù-mañ :
* Deiziadur hebraek : 5780 / 5781
* Deiziadur muzulman : 1441 / 1442
* Deiziadur pers : 1398 / 1399
* Deiziadur sayana : 1941 / 1942
* Devezhioù juluan : 
* Bloaz nevez sinaat : 

## Darvoudoù diawelet

## Darvoudoù
* Kleñved-red Wuhan: ar c'horonzvirud COVID-19 o redek dre ar bed
* 31 a viz Genver : mont a ra ar Rouantelezh Unanet kuit diouzh Unaniezh Europa.
* 29 a viz C'hwevrer : un emglev peoc'h zo sinet etre Stadoù Unanet Amerika ha Talibaned Afghanistan, evit lakaat fin d'ar brezel er vro-hont.
* 1añ a viz Meurzh : ouzhpenn daou-ugent den zo lazhet ha 200 gloazet e kannoù etre muzulmaned hag hindouiz e New Delhi, en India.
* 27 a viz Meurzh : emezelañ a ra Makedonia an Norzh da Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel (AFNA).
*21 a viz Mezheven : embann a ra henoniourien eus Bro-Saoz ez eus bet kavet nepell diouzh meurvein Stonehenge un ugent bennak a doulloù gelc’hiek hag a stumm ur c’helc’h daou gilometr a dreuzkiz.
*25 Mezheven-1añ Gouere : votadeg e Rusia da zegemer kemmoù e bonreizh ar vro, ar pezh a roio gwir da Vladimir Poutin da vont war ar renk adarre evit bezañ prezidant, hag a lakaio ar rusianeg da dremen a-raok ar yezhoù all e republikoù Rusia.
*3 a viz Gouere : anvet eo Jean Castex da gentañ ministr Bro-C’hall e-lec’h Édouard Philippe.
*24 a viz Gouere : en Istanbul e teu savadur Santez-Sofia da vezañ ur voskeenn en-dro ha n'eo ket ur mirdi ken.
*4 a viz Eost : roue kozh Spagn, Juan Carlos Iañ a ya d'an harlu abalamour ma tamaller dezhañ bezañ touchet arc'hant bras e-skeud marc'hadoù etre Spagn hag Arabia Saoudat.
*16 a viz Eost : e Traoñienn ar Marv, e Kalifornia, eo savet ar wrez betek 54,4°, ar sifr uhelañ bet tizhet biskoazh war an Douar.
*18 a viz Eost : taol-stad gant an arme a-enep prezidant [Mali, [Ibrahim Boubacar Keita.
*25 a viz Eost : embann a ra Aozadur Bedel ar Yec'hed n'eus ket a boliomielit ken en Afrika.
*14 a viz Kerzu : dilennet eo Donald Trump da 59 prezidant Stadoù-Unanet Amerika.

## Marvioù pennañ
Paul Fouillen

**Paul Fouillen**, 1899 - 1958, a oa ur priour breizhat.

## Levrlennadur
* *Paul Fouillen, 1899-1958*, Maurice Fouillen, Christian Sévère, Philippe Théallet, Association des Amis de Paul Fouillen, 1999, 136 p.,
La Varenne

**Arabat droukveskañ gant [[Varenne]], [[Varennes]], pe [[Varennes-sur-Loire]].*

**La Varenne** a zo ur gumun c'hall gozh e departamant Maine-et-Loire e rannvro Broioù-al-Liger. Abaoe miz Kerzu 2015 eo un darn eus kumun nevez Orée-d'Anjou.

## Douaroniezh
Ur gumun eus Norzh ar Mauges e oa La Varenne, etre ribl su al Liger hag an Diwazh, war an harzoù etre departamantoù Maine-et-Loire ha Liger-Atlantel, war-hed 25 km diouzh Naoned er c'hornôg, 15 km diouzh Ankiniz er reter ha 70 km diouzh Añje er reter.

Champtoceaux e Maine-et-Loire, Bargazh, Chapel-Baz-Meur, Keller hag Oudon e Liger-Atlantel eo ar c'humunioù amezek.

## Kêraoz
Hervez ar rummadur savet gant EBSSA e 1999 e oa La Varenne ur gumun diwar ar maez unpol hag a zo lod e tolead kêr Naoned hag e takad kêrel Naoned-Sant-Nazer (gwelet ar bajenn Kumunioù Liger-Atlantel) daoust dezhi bezañ en departamant Maine-et-Loire.

## Istor
Ent-istorel emañ La Varenne e-barzh Marzoù Breizh-Anjev (a ya eus takad Champtoceaux betek Montfaucon), er Mauges. 

En  e voe aloubet tiriadoù nevez gant Foulk Nerra hag astenn a reas Anjev er C'hornôg betek ar stêr Diwazh hag er Su dre aloubiñ ar Mauges.

Er par tiriadel, gwirel ha politikel e kleve La Varenne ouzh dugelezh ha kontelezh Anjev.

Er par relijiel e chomas parrez La Varenne e dalc'h eskopti Naoned betek an Dispac'h Gall, evel Champtoceaux, Beuzid-an-Doured, Landemont, Liré, Montfaucon hag un nebeud kêriadennoù anjevat all.
En 1790 e voe staget an holl gumunioù-se war-bouez Beuzid-an-Doured ouzh eskopti Añje hag ouzh an departamant nevez Maine-et-Loire.

## Melestradurezh
### Melestradurezh kêr

### Etrekumuniezh
Ezel eo ar gumun eus communauté de communes du canton de Champtoceaux, ezel eus sindikad kemmesk Pays des Mauges eo zoken.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell La Varenne savet adal 1840 gant an tiegezh De La Bourdonnaye. Enskrivet e voe evel monumant istorel e 1992.

## Tud vrudet
* Georges Brassens en deus kanet ur ganaouenn diwar-benn La Varenne.

## Gwelet ivez
### Pennadoù kar
* Mauges
* Roll kumunioù Maine-et-Loire

### Liammoù diavaez

* Lec'hienn an ti-kêr

## Daveennoù ha notennoù
François Cluzet

**François Cluzet**, bet ganet e Pariz d'an 21 a viz Gwengolo 1955, a zo un aktour gall.

## Un nebeud filmoù pouezus a-hed e vicher
* *[[Les Fantômes du chapelier (film)|Les Fantômes du chapelier]]* (1982),
* *[[L'Été meurtrier]]* (1983),
* *[[Association de malfaiteurs]]* (1987),
* *[[Trop belle pour toi]]* (1989),
* *[[Les Apprentis]]* (1995),
* *[[L'Adversaire]]* (2002),
* *[[Quatre étoiles]]* (2006),
* *[[Ne le dis à personne]]* (2006),
* *[[Le Dernier pour la route]]* (2009),
* *[[Les Petits Mouchoirs]]* (2010),
* *[[Intouchables]]* (2011).
Michel Serrault

**Michel Lucien Serrault**, bet ganet e Brunoy (Seine-et-Oise d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'ar 24 a viz Genver 1928 hag aet da Anaon en Équemauville (Calvados, Bro-C'hall) d'an 29 a viz Gouere 2007, a oa un aktour gall.
## Liammoù diavaez
* Michel Serrault war IMDb
Maria Francisca Benedita de Bragança

**Maria Francisca Benedita de Bragança**, pe *Maria Francisca Benedita Ana Isabel Josefa Antónia Lourença Inácia Gertrudes Rita Joana Rosa de Bragança* (Lisboa, 1746 — Lisboa, 1829) a oa un infantez portugalat. Hec'h anv Benedita zo dleet da anv ar pab Benead IV.

Merc'h e oa da José Iañ (1714-1777), Roue Portugal ha d'e bried Mariana Victoria Spagn. He c'hoar henañ Maria (1734-1816), a voe anvet da rouanez e 1777, pa varvas o zad. 

Desket e voe war ar sonerezh gant Davide Perez ha war al liverezh gant Domingos Sequeira: un daolenn graet ganti ha gant he c'hoar a c'haller gwelout er Basílica da Estrela, e Lisboa. 

## Dimeziñ
D'an 21 a viz C'hwevrer 1777 e voe dimezet d'he niz José, Priñs Brazil, mab henañ he c'hoar. Pemzek vloaz e oa an ozhac'h yaouank, ha tregont vloaz e wreg. E miz Meurzh e varvas ar roue kozh hag anvet e voe Maria da rouanez, ha José da briñs pennhêr kurunenn Portugal, ha Benedicta da briñsez Brazil.

Bugel ebet ne voe en tiegezh. Div golladenn a reas María Benedicta en 1781 hag en 1786. 

## Intañvez
Mervel a reas ar priñs e 1788, da 27 vloaz, hep gwiskañ kurunenn ar vro. Koll he spered a reas ar rouanez, hag hec'h eil mab João a voe anvet da rejant. An intañvez Maria Francisca Benedita de Bragança ne glaskas ket addimeziñ. 

E 1808 ez eas da-heul an tiegezh d'an harlu da Vrazil. 
E 1816 e varvas ar rouanez Maria, hag anvet e voe he mab João da roue. 

Mervel a reas Maria Francisca Benedita daou-ugent vloaz war-lerc'h he fried.
Je suis le seigneur du château

***Je suis le seigneur du château*** (*Aotrou ar c'hastell on* e brezhoneg) zo ur film-drama gall, sevenet gant ar filmaozour gall Régis Wargnier, hag a oa deuet er-maez d'an 22 a viz C'hwevrer 1989.

Azasaet e oa bet ar senario gant Régis Wargnier hag Alain Le Henry diwar ar romant *[[I'm the King of the Castle]]* (1970) gant ar skrivagnerez saoz Susan Hill.

Bet kroget e penn kentañ miz Eost 1988, ar film triwec'h munutenn ha tri-ugent e badelezh a oa bet troet e kastell Beaumanoir-Eder (Al Leslae, (Aodoù-an-Arvor)), en Uhelgoad hag e Montroulez.

## An danvez
E Breizh, e 1954 : goude marv e wreg e tiviz Jean Bréaud goprañ ur ouarnerez, e-pad ar vakañsoù, d'ober war-dro e vab Thomas, dek vloaz anezhañ. Setu m'en em gav an itron Vernet e kastell ar re Vréaud d'enderv un devezh kaer hañv. Bet kollet he gwaz en Indez-Sina c'hall e-pad ar brezel he deus an intañvez ur mab, Charles, a oad gant Thomas. Daoust d'ar gejadenn gentañ etre an dud vras bezañ kourtes, darempredoù nec'hus a eneb an daou baotrig an eil ouzh egile diouzhtu. Kask a ra Thomas, ur paotr yen ha tavedek e neuz, spontañ Charles a zo kizidik ken ez eo dre natur.

## Roll ar gomedianed
* Jean Rochefort : Jean Bréaud,
* Dominique Blanc : an itron Vernet,
* Régis Arpin : Thomas Bréaud, mab Jean Bréaud,
* David Behar : Charles Vernet, mab an itron Vernet,
* Pascale Le Goff : ar vaouez wilioudet,
* Frederic Renno : ar mezeg.

## Notennoù
Manati São Vicente de Fora

Manati pe iliz **São Vicente de Fora**, e portugaleg *Igreja de São Vicente de Fora*, pe *Mosteiro de São Vicente de Fora*, zo un iliz hag ur manati en Alfama, e Lisboa, kêr-benn Portugal.

Savet e voe gant an tisavour italian Filippo Terzi etre 1582 ha 1627.

*Fora*, da lavarout *er-maez*, a vez lavaret eus ar manati rak neuze edo e-maez mogerioù kêr; hiriv n'eus nemet savadurioù tro-dro. Ur monumant a-bouez eo hag eno emañ bez an darn vrasañ eus rouaned tiegezh Bragança.
Monique Papon

**Monique Papon**, bet ganet d'ar 5 a viz Here 1934 e Gentilly (Bro-C'hall), a zo ur bolitikourez naonedat dindan banniel an UMP (Unvaniezh evit ul Luskad Poblel). Kelennerez war an istor e oa.
Bet eo bet :
* kuzulierez e kuzul jeneral Liger-Atlantel (1979-2004) 
* kuzulierez ti-kêr Naoned (1983-1989) pa oa aet Michel Chauty da vaer.
* kannadez eus Liger-Atlantel (1986-1997)
* senedourez eus Liger-Atlantel (2001-2011).
Kastell Sant Jorj

**Kastell Sant Jorj**, pe **Kastell Sant Jord** zo anv meur a savadur en Europa.

## Kestell

### 
*Kastell Sant Jorj (Morbihan), e Lostenk.

## 
* Kastell Sant Jorj, e Saint-Georges-de-Rouelley (Manche), 
* Kastell Saint-Georges-d'Espéranche (Isère), 
* Kastell Saint-Georges-d'Hurtières (Savoie), 
* Kastell Saint-Georges-Motel (Eure). 

## 
* Kastell Sant Jorj (Kefalonia), e-kichen Argostoli ;
* Kastell Sant Jorj (Arkadia).

### 
*Kastell Sant Jorj, pe *[[Castelo de São Jorge]]*, e Lisboa.

### 
* *Castillo de San Jorge*, e Sevilla.
São Vicente de Fora

**São Vicente de Fora** zo ur barrez kozh e kumun Lisboa e Portugal. 3 539 a oa enni e 2011, ha 0,32 km² dindani. Enni emañ iliz Santa Engrácia, Panteon Broadel.

E 2012 eo deuet da vout parrez São Vicente (Lisboa)

*Manati São Vicente de Fora
Algarve

An **Algarve** zo ur rannvro hag ur broviñs kozh e kreisteiz Portugal. Klotañ a ra gant Distrig Faro, dezhi ur gorread a 5 412 km² ha 451 005 a annezidi hervez niveradeg 2011, da lavarout eo 4,27% eus poblañs Portugal. Faro eo ar gêr vrasañ. Gwechall e oa a bouez ar beskerezh hag al labour-douar, hiriv eo an touristerezh. 

## Gerdarzh
Dont a ra an anv Algarve eus an anv arabek الغرب (*al-gharb*, ar gornaoueg), da lavarout eo *Gharb al-Ândalus* (Kornaoueg Andalouzia), an anv a oa bet roet da Algarve hag Alentejo izelañ en amzer ar Vuzulmaned. 

En  ne oa Gharb al-Ândalus nemet un tamm douar er c'hreisteiz da rouantelezh Portugal, ha Silves e gêr-benn. An anv al-Gharb, deuet da vout Algarve e portugaleg, ne voe roet ken nemet d'an diwezhañ tachenn dindan an Arabed.