open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Traezh

* *Gwelout ivez [[traezh (lec'hanvadurezh)]]*

Ur c'harregad poultrennek ennañ silik eo an **traezh** (reizh gourel ha furm a-stroll ivez). Graet eo gant grouan bihan-tre dezhañ al liv gwenn pe velen. Kavet e vez a-hed an aod, dindan ar mor, er dourredennoù ha e lec'hioù 'zo war an douar. Implijet e vez stank traezh evit ober simant, unan eus danvezioù pennañ ar saverezh.

## Stummoù douarel krouet diwar an traezh
* Traezh pe draezhennoù an aod

* Erin pe tevenn a-wechoù
Tuchennoù traezh a gaver paot a-hed aodoù 'zo. Krouet e vezont diwar an avel-vor o kas an traezh pelloc'h ken eo goloet lodennoù eus an douar. A-wechoù e vez graet eus ar ger tevenn evit hec'h envel (da skouer an Ardeven, diwar *àr* ha *tevenn*, pa gaver erinoù e-leizh a zo eno.

* Erv-traezh

* Reuzeul
Er mor, en aberioù hag e stêrioù 'zo e vez kavet reuzeulioù, da lavaret eo bernioù traezh. Dre ma vez lies donder an dourioù (koulz er mor hag er stêrioù) e vez alies ar reuzeulioù ur skoilh evit ar verdeadurezh pe ar bageerezh. Ur reizhiad merkoù a gaver evit menegiñ an dañjer.

* Tombolo

## Seurtoù traezh

* traezheg
* traezhenn
Eliades Ochoa

**Eliades Ochoa**, ganet d'an 22 a viz Mezheven 1946 e Loma de la Avispa, e kumun Songo La Maya, nepell diouzh kêr Santiago de Cuba, e reter Kuba, zo ur gitarour hag ur c'haner kuban, unan eus ar vistri da seniñ gant an tres, gitar teir c'hordenn Kuba; gant ur gitar 8 kordenn dezhañ e-lec'h 6 e son ivez. Brudet eo ivez e wiskamant du hag e dog *guajiro*, anv kouerien ar vro. 

Pa oa c'hwec'h vloaz e krogas da seniñ ar gitar, hag e 1978 e voe pedet da gemer penn al laz Cuarteto Patria, a oa bet savet e 1939. Asantiñ a reas gant ma c'hallfe degas traoù nevez er roll-kanaouennoù. 

Brud etrebroadel en deus tapet e 1999 dre ar film *[[Buena Vista Social Club (film)|Buena Vista Social Club]]*, aozet gant Wim Wenders, goude ma ne oa ket dianav abaoe pell d'an dud troet gant sonerezh Cuba. 

Kanet en deus ivez gant e c'hoar *Maria Ochoa* ha Compay Segundo.
Sonadegoù en deus graet dre ar bed a-bezh.

## Sonenrolladurioù
Enrollet en deus ur bern pladennoù, gant Cuarteto Patria pe en e unan, pe gant tud all e-leizh.

### Kenlabour
*1996 : Manu Dibango, CD *CubÁfrica* – Bévinda, CD *Hasta siempre comandante*
*1998 : Cyrius Martínez, CD *De Santiago a Baracoa*
*1999 : Charlie Musselwhite, CD 'Continental Drifter* — [[Hermanas Ferrín]], CD *Mi linda guajira* — Moncho (Ramón Calabuch Batista), CD *Quédate conmigo*
*2000 : Luis Eduardo Aute, CD *Mira que eres canalla Aute!*
*2001 : Jarabe de palo, CD *De vuelta y vuelta*
*2004 : Blof Umoja, CD *Umoja*
*2010 : Buena Fe, CD *Pi 3,14* — William Vivianco, CD *El mundo está cambiao*
*2011 : Enrique Bunbury, CD *Cantinas* — Lia (Ofelia), CD *Lia, océano de amor*
*2013 : David Blanco, CD *Amigos*
*2013 : [[Bob Dylan]], CD *From another world*
*2014 : Pupy y los que son (César Pedroso), CD *Sin límites*
*2016 : [[María Ochoa]], CD *Guajira más Guajira''

## Pennadoù kar
*Compay Segundo
*Ibrahim Ferrer
*Rubén González (pianoour)
*Faustino Oramas
*Omara Portuondo

## Liammoù diavaez
*Lec’hienn ofisiel

## Notennoù
Kaledonia

**Kaledonia**, pe **Caledonia** e latin, eo an anv kozh a veze roet d'al lodenn eus Enez Vreizh a zo en hanternoz da voger Hadrian, hag a oa neuze bro ar Bikted, chomet dizalc'h diouzh krabanoù Impalaeriezh Roma, daoust da droiad-vrezel Gnaeus Julius Agricola er bloaz 84.

Pa voe aloubet gant ar Skoted e teuas da vout Scotia, anv latin Bro-Skos.

## Orin an anv

* Tacitus, *[[Agricola (levr)|Agricola]]*, 10 4, hag all : CALEDONIA
* Xiphilinus, 322 ( = Cassius Dio LXXVI, 13) : CALEDONIAM
* Solinus, 22, 1 : CALIDONIA
* Jordanes, 2, 13 : CALYDONIA

Talvoudegezh :

Savet eo an anv diwar ar wrizienn bredenek *caletos* « kalet », a gaver en anv ur meuriad pikt anvet *[[Caledonii]]*, a oa marteze unan eus ar re c'halloudusañ. O anv a gaver ivez e *Dùnchailden / Dùn Chailleann*, anv gouezelek kêr Dunkeld, a dalvez kement ha « kreñvlec'h pobl ar g-Caledonii », hag en anv ar menez *Sìdh Chailleann* pe Schiehallion, « Boudig ar g-Caledonii ». Ivez Schiehallion ha Rohallion, e Perthshire.

Hervez Moffat (2005) e teu an anv eus *caled*. Marteze abalamour d*'ar vro kalet ha roc'hellek*, pe marteze *bro an dud kalet*. Keay ha Keay (1994) avat a soñj gante eo un anv ragindezeuropek.

Gwelout ivez : Ancalites = ar re kreñv

Gwelout ivez : Nennius 56, diwar-ben un emgann ar Roue Arzhur : *bellum in silva Calidonis (Celidonis), id est Cat Coit Celidon* ( = emgann *Koad Kalidon*, e kembraeg *Coed Celyddon*)

## Dihelloù
Implijet eo bet an anv Caledonia gant Tacitus, Ptoleme, Marcus Annaeus Lucanus ha Plinius kozh. Lavaret e veze ivez *Pictavia*, da lavarout eo Bro ar Bikted.
 
### Pelec'h e oant o chom
N'ouzer ket gwall vat pelec'h e oa Caledonia ar Romaned, ha ne oa ket harzoù anavezet E-pad an troiadoù brezel berrbad graet gant ar Romaned e kreiz Kaledonia hag en hanternoz anezhi,. e oa bet marteze ebarzhet douaroù zo e proviñs Britannia, ha Britannia a veze graet gant ar Romaned, abaoe a-raok o alaoubadeg, eus Enez Vreizh penn-da-benn.

## Bro all
Abaoe meur a gantved e vez implijet Caledonia e saozneg evel un anv romantel roet da Vro-Skos.

Adkemeret eo bet an anv d'ober Kaledonia-Nevez, an anv roet gant ar c'habiten saoz James Cook, a oa skosat e dad, d'an enezenn er Meurvor Habask.

## Anv
* Caledonian Club, anv ur c'hleub skosat evit paotred e Londrez: Skosiz hepken, Skosadez ebet.

## Levrlennadur
* "Caledonia" (1911) Encyclopædia Britannica.
* Hanson, William S. "The Roman Presence: Brief Interludes", in Edwards, Kevin J. & Ralston, Ian B.M. (Eds) (2003) *Scotland After the Ice Age: Environment, Archaeology and History, 8000 BC - AD 1000*. Edinburgh. Edinburgh University Press.
* Keay, J. & Keay, J. (1994) *[[Collins Encyclopaedia of Scotland]]*. London. HarperCollins. ISBN 0002550822
* Moffat, Alistair (2005) *Before Scotland: The Story of Scotland Before History*. London. Thames & Hudson. ISBN 050005133X
* Smout, T.C. MacDonald, R. and Watson, Fiona (2007) *A History of the Native Woodlands of Scotland 1500-1920*. Edinburgh University Press. ISBN 9780748632947

## Liammoù diavaez
* ''Anglia Scotia et Hibernia'' - kartenn gant Mercator ha Hondius e 1628

## Notennoù
Aleksandria

Eil kêr ha porzh pennañ Egipt eo **Aleksandria** (gresianeg *Αλεξάνδρεια*, kopteg *Rakotə*, arabeg *الإسكندرية*, treuskrivet : *Al-Iskandariya*), gant 5 milion a annezidi. En em ledañ a ra kêr war 30 kilometrad a-hed aod ar Mor Kreizdouarel ha kement all war-du mervent ar geinvro.
Ur greizenn c'hreantel a-bouez eo gant hec'h eoulsanioù hag he gazsanioù a zegas gremm adalek kêr Suez.

En Aleksandria emañ ar Biblioteca Alexandrina, al levraoueg vodern-tre nevez savet gant an harp etrebroadel. Kroget e oa bet ar sevel e 1995 ha digoret eo bet d'ar 16 a viz Here 2002.


## Istor
Anvet eo bet kêr Aleksandria diwar Aleksandr Veur, he diazezer. Goude e varv (- 323), sez unpennoù ptolemaek Egipt a zeuas buan da vezañ kêr vrasañ ar sevenadur hellenadek, an eil tolpadur goude kêr Roma. Echu e oa gant he statud evel kêr-benn goude bezañ bet devet gant an alouberien muzulman er . Digreskiñ a reas he ment ken na zeuas da vezañ nemet ur gêriadenn annezet gant pesketaerien e dibenn an Impalaeriezh otoman, pa oa deuet Kaero da vezañ kêr-benn nevez ar vro. 

En Henamzer e oa brudet kêr pa oa enni unan eus Seizh Marzh ar Bed, da lavaret eo Tour-tan Aleksandria hag ivez al levraoueg vrasañ a oa en amzer-se.

E 1994 e krogas furchadennoù dindanvor e karter an tour-tan hag adkavet e voe lod eus e vein-ben hag un nebeud delwennoù koulz ha dismantroù savadurioù savet e-pad tierniezh ar Btolemaied, an holl diskaret gant krenoù-douar.

## Gwelet ivez
* Levraoueg Aleksandria

## Tud vrudet
*Euklides
*Dalida
*Kleopatra VII

## Daveoù
Gwir Iliz Jezuz

**Gwir Iliz Jezuz** pe **Iliz ar Gwir Jezuz** (sinaeg: 真耶穌教會 pinyin: *Zhēnyēsū Jiàohuì*) zo anv un Iliz kristen dizalc'h bet diazezet e Beijing e 1917. Sellet a ra outi hec'h-unan evel ur skourr eus ar gristeniezh prostestant deuet war wel e Sina er bloavezhioù 1900. Embann a ra bodañ en-dro dezhi 1.5 milion a feizidi. En  e veze gwelet an holl vroioù kristen europat evel ar Gristeniezh enebet ouzh ar broioù e Reter hag e Su Azia, Norzhamerika, Oseania, Afrika. 

E penn an Iliz (prezidant) emañ bremañ Yung-Ji Lin a embann bezañ prezegenner. Dilennet eo bet gant bodadeg etrebroadel Gwir Iliz Jezuz. Krediñ a ra an Iliz en doueoniezh pantekostour, un reolenn diazezet war gras ar Spered Santel. 

Diazezet eo an iliz kristen war dudenn Jezuz-Krist. Ar pezh a zo boutin d'an holl gristenien eo e kredont:

# er Spered Santel (:fr:Glossolalie). 
# e sakramant ar Vadeziant da vezan diwallet diouzh ar pec'hed-orin ha dont-tre e familh Doue, an Iliz. 
# e Sakramant an aoter, ar sakramant a dalvez da zerc'hel koun eus marv Jezus-Krist.
# ez eo Jezuz-Krist gwir Zoue ha gwir zen, deuet da vevañ ur vuhez den da ziskouez piv eo Doue d'an dud, da lavaret eo ar garantez.
# er Bibl (An Testamant Kozh, An Testamant Nevez).

## Notennoù
Hollreizhelezh

Un termen o tennañ d'an revelezh denel eo an **hollreizhelezh** hag a ra dave da garout pe/ha klask kaout darempredoù reizhel gant tud all, pe paotred pe mer'ched e vefent hep ma vefe a-boiuez evite nag o rev nag o reizh. Ur tuadur reizhel eo kentoc'h evit ur stad-den revel (pe "identelezh" revel), daoust ha ma c'hell bezañ liammet kentetreze an daou dra.. 

Disheñvel eo an hollreizhelezh diouzh an divrevelezh ha a ra dave d'unan bennak hag a gar ha/pe a glask kaout darempredoù gant paotred ha merc'hed. 

En un daore ledanoc'h e talvez ivez da deskrivañ tud hag a gar tud, kizrevel pe treuzrevel hep ober an diforc'h kenetreze. 

Gant tud zo e vez graet an diforc'h etre "holl**rev**elezh" ha "holl**reizh**elezh":

* **hollrevelezh** (saozneg: *pangender*): ober a ra dave da dud na fell ket dezhe deskrivañ o stad-den revel hervez patromoù daouduel ar gevredigezh, da lâret eo pe evel paotred pe evel merc'hed. Evit lod e talvez bezañ liesrevel, da lâret eo gant meur a stad-den revel (pe *identelezh revel*) war un dro, hag evit lod all e talvez bezañ neprevel, da lâret eo hep rev resis ebet. Disheñvel eo diouzh an dreuzrevelezh rak ne fell ket d'an dud kemmañ o identelezh revel.

* **hollreizhelezh** (saozneg: *pansexual*): obera ra dave an termen-mañ da duadur revel pe reizhel an dud, da Làret eo tud a gar pe ha/pe a glask kaout darempredoù reizhel gant tud all hep ober van d'o identelezh revel.

## Gwelet ivez
* Arallrevelezh
* Heñvelrevelezh
* Divrevelezh
* Revelezh
* LGBT
* Gae
* Hollrevelezh
Tric'horn (kampoù bac'h)

Peurliesañ e vez implijet **[[Tric'horn|tric'hornioù]]** tu-gin a bep seurt liv graet gant danvez ha gwriet war o dilhad evit merkañ an dud bac'het e kampoù-bac'h an nazied.

## Ster ar merkoù
Peurliesañ e veze implijet un tric'horn diwar levezon patrom ar skritelloù-hent a dalvez da verkañ an arvar.

Ouzhpenn al livioù e veze implijet lizherennoù ivez evit ober dave da vro c'henidik pep hini:

* "B": Belgia
* "F": Frañs
* "I": Italia
* "P": Polonia
* "S": Spagn
* "T": Tchekia
* "U": Hungaria

Setu ar merkoù muiañ-implijet:

* Tric'horn du tu-gin
** Foeterion-vro
** Romed
** Merc'hed sañset "enepsokial", d.l.e. lesbianed, gisti pe merc'hed o doa graet gant hilastalerioù;
* Tric'horn gwer tu-gin: torfedourion/torfedourezed;
* Tric'horn roz tu-gin: heñvelrevidi;
* Tric'horn mouk tu-gin: Testoù Jehovah ha Studierion ar Bibl;
* Tric'horn ruz tu-gin: prizonidi bolitikel. Sur-mat e oa bet dibabet al liv ruz evit ober dave d'ar gomunouriezh met bac'het e oa bet meur a hini all abalamour d'o ideologiezh ha d'o mennozhioù politikel.

Daou dric'horn an eil war c'horre egile:

* Daou dric'horn melen hervez stumm steredenn David: yuzevion/ezed (relijiel pe get, hervez o orinoù-genel);
* Un tric'horn roz gant un tric'horn melen dindanañ: yuzev heñvelreviat;
* Un tric'horn roz gant un tric'horn du dindanañ: tud tamallet da vezañ "saotret ar ouenn", da lâret eo tud aryek hag o dije bet darempredoù gant tud nann-aryek.

Alies e veze merket pep prizioniad/ez gant daou verk d'an nebeutañ ha betek en tu-hont da c'hwec'h.

## Taolenn ar merkoù implijet er c'hampoù-bac'h

:(Plant 1988 and http://www.historyplace.com/worldwar2/holocaust/h-dach-early.htm)

## Gwelet ivez
* Kampoù-diouennañ
* Konzentrationslager
* Arouezioù LGBT
* Kampoù-bac'h
* Porajmos
* Loskaberzh
* Shoah
Porajmos

***Porajmos*** eo ar ger a vez graet gantañ gant ar Romed evit ober anv eus gouennlazh o fobl kaset da benn gant an nazied da vare an Eil Brezel-bed.

Talvezout a ra ar ger-mañ kement ha "lonkañ" e romeg.

Hervez an istorourien ez eus bet drouklazhet etre 150&nbsp;000 hag 800&nbsp;.000 Rom e kampoù-diouennañ pe gant an Einsatzgruppen. Pignat a ra an istimadurioù betek 1 milion a dud lazhet. Ar gudenn evit gouzout an niver a c'houzañverien eo ne oa ket enskrivet ar re rom war listennoù keodedourien darn ar vroioù.
Brezel Breizh-Veur ha Zanzibar

C'hoarvezet eo **brezel Breizh-Veur ha Zanzibar** etre nerzhioù Breizh-Veur ha Zanzibar d'ar 27 Eost 1896. Padet eo 45 munud ha soñjet e vez eo bet ar brezel berrañ en istor.

Tarzhañ a reas ar brezel goude marv ar Sultan Hamad bin Thuwaini, d'ar 25 a viz Eost. Plaen en doa kenlabouret ar sultan gant ar Saozon e-pad e vuhez. Kemeret e voe neuze ar galloud gant e niz Khalid bin Bargash dre un taol-Stad, en desped da youl ar Saozon o doa lakaet o soñjoù en un den all, Hamud bin Muhammad, a soñje dezho e vije aesoc'h labourat gantañ. Urzh a rojont da Vargash da reiñ e zilez neuze. Hemañ a nac'has hag a lakaas sevel un armead a 2800 a dud skoret gant yacht armet ar sultan kozh eoriet er porzh (an H.H.S. Glasgow). Tra ma oa bagadoù Bargash o kreñvaat ar palez e voe bodet pemp lestr brezel gant ar Royal Navy a-dal d'ar palez ha lakaet darn eus ar Royal Marines da zouarañ.

Daoust da strivoù ar sultan evit marc'hata ar peoc'h dre hanterouriezh dileuridi SUA war an enez e krogas listri ar Royal Navy da dennañ, d'ar mintin 27 a viz Eost goude ma voe aet an ultimatom d'e dermen (9 eur). Gant ar palez o kouezhañ 
en e boull hag an niver a dud marvet ha gloazet o sevel en-dro dezhañ e rankas ar sultan en em dennañ gant mall betek ar c'honsuldi alaman ma voe roet bod dezhañ. Rankout a reas Bargash bevañ en harlu e Dar es Salaam ma voe prizoniet gant ar Saozon e 1916 hag harluet. Diwezhatoc'h e voe aotreet da vevañ e Mombasa ma varvas e 1925. Paouezet e voe gant ar vombezadeg goude 45 munud, amzer da gas ar Glasgow d'ar strad. Brudet e teuas ar brezel-mañ da vezañ neuze evit bezañ bet ar brezel berrañ en istor.

## Gwelet ivez

* Brezel an tri-c'hant pemp bloaz ha tregont: marteze ar brezel hirañ en istor.

## Liammoù diavaez
Thierry Goudet

**Thierry Goudet** zo ur c'hoarier mell-droad gall bet ganet d'an 11 a viz Du 1962 e Château-Gontier (Mayenne).

## Red-vuhez evel c'hoarier
* Stad Brest 29 : 1986-1988.

## Red-vuhez evel gourdoner
* Le Mans UC
* Grenoble Foot 38
* Stad Brest 29 abaoe an 18 a viz Meurzh 2006
Roll ar Pennoù Stad e 1

Pennoù Stad 1 kt JK - Darvoudoù ar bloaz 1 - Pennoù Stad ar bloaz 2 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika
***[[Kush]]** - Natakamani, Roue Kush (-1 20)
***[[Mauretania]]** - Juba II, Roue Mauretania (-25 23)

## Azia

***[[Sina]]** (Tierniezh Han ar C'hornôg) - 
*# Impalaer Ai, Impalaer Sina (-7 - -1)
*# Impalaer Ping, Impalaer Sina (-1 - 6)
***[[Impalaeriezh Kushan]]** - Heraios (e-tro 1 - 30)
***[[Korea]]** (Teir rouantelezh Korea) -
*# King Onjo eus Baekje (-18–29)
*# Roue Yurimyeong eus Goguryeo (-19-18)
*# Bak Hyeokgeose Geoseogan eus Silla (-57-4)
*# Roue Daeso ues Buyeo ar reter (-7–22)

## Europa
***[[Aten]]**
*# Anaksagoras, Arc'hont Aten (-1 - 1)
*# Areius Paianieus, Arc'hont Aten (1 - 2)
***[[Ragistor Enez Vreizh|Enez Vreizh]]** - Tasciovanus, roue ar Gatuvellauned (e-tro -20 - 9); Tincomarus, roue an Atrebated (e-tro -20 - 7)
***[[Iwerzhon]]** - Crimthann Nia Náir, Pennroue Iwerzhonb (-7 - 9)
***[[Impalaeriezh roman]]** (Tierniezh Julio-Klaodia)
**Caesar Augustus, Impalaer roman ha Koñsul, (-43 - 14)
**Lucius Aemilius Paullus, koñsul Roma (1-2)

## Reter-kreiz
***[[Armenia]]** - Tigranes IV hagErato, Rouaned Armenia (-2- 2)
***[[Kappadokia]]** - Archelaus, Roue Kappadokia (-36- 17)
***[[Iberia ar C'haokaz|Iberia]]** - 
*# Artazias, Roue Iberia (-20 - 1)
*# Pharasmanes, Roue Iberia (1 - 58)
**Aderk, Roue Iberia (e-tro -2 - 30)
***[[Jude]]** - Archelaus, Etnark Judea (-4 - 6)
***[[Kommagene]]** - Antiochus III, Roue Kommagene (-12 - 17)
***[[Nabatea]]** - Aretas Philopatris, Roue Nabatea (-9- 40)
***[[Osroene]]** - Abgar V Ukkama bar Ma'nu, Roue Edesa (-4- 7)
***[[Partia]]** - Phraataces, Pennroue Partia (-2 - 4)
***[[Pontus]]** - Pythodorida, Roue Pontus (-8 - 23)
Even

**Even** a c'hall bezañ meur a dra :
* miz Mezheven
* stumm gallekaet an anv brezhonek Ewen
* un anv-bihan norvegiat, gwelout Even (anv-bihan norvegiat)
* an Evened, ur bobl e Sibiria, hag an eveneg, o yezh

## Pennadoù kar
* Ewen
* Evan
Sultaned Zanzibar

Kavet e vo war ar bajenn-mañ roll Sultaned Zanzibar, a gendeuzas gant Tanganyika e 1964 evit mont da sevel Stad Tanzania. 

## Sultaned Zanzibar, 1806&ndash;1964
*Sa'id ibn Sultan - 14 Gwengolo 1806&ndash;19 Here 1856
*Majid ibn Sa'id - 19 Here 1856&ndash;7 Here 1870
*Barghash ibn Sa'id - 7 Here 1870&ndash;26 Meurzh 1888
*Khalifa ibn Sa'id - 26 Meurzh 1888&ndash;13 C'hwevrer 1890
*Ali ibn Sa'id - 13 C'hwevrer 1890&ndash;5 Meurzh 1893
*Hamid ibn Thuwayni - 5 Meurzh 1893&ndash;25 Eost 1896
*Khalid ibn Barghash - 25 Eost&ndash;27 Eost 1896
*Hamud ibn Muhammad - 27 Eost 1896&ndash;18 Gouere 1902
*Ali ibn Hamud - 18 Gouere 1902&ndash;8 Kerzu 1911
*Khalifa ibn Kharub - 9 Kerzu 1911&ndash;9 Here 1960
*Abd Allah ibn Khalifah - 9 Here 1960&ndash;1 Gouere 1963
*Jamshid ibn Abd Allah - 1 Gouere 1963&ndash;12 Genver 1964

## Gwelet ivez
* Roll Prezidanted Tanzania
* Roll Prezidanted Zanzibar
* Pennoù gouarnamant Zanzibar
* Roll Sultaned Oman

## Liammoù diavaez
*  Renad arab Oman e Zanzibar
1

754 *Ab Urbe Condita* = 1 goude J.-K.

## Darvoudoù
* Douar : Sevel a ra ar boblañs da 252 milion a dud dre vras.

### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Aogust (Caius Julius Caesar Octavianus), adalek 16 Genver 27 kent J.-K.  
* Koñsuled : Caius Caesar Augusti ha Lucius Aemilius Paullus.  
* Diwar urzhioù Aogust eo gwasket an emsavadegoù e Germania gant Tiberius.

### [[Enez Vreizh]]
* Cunobelinos (Konvelen), roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned.

### Afrika

#### [[Etiopia]]
* Krouet rouantelezh Aksoum (deiziad diasur)

### Reter nesañ
* Armenia : Kurunennet an impalaer roman Aogust da roue dindan an anv a Ariobazano II.

### Azia

#### [[Sina]]
* Deroù ren an impalaer Pingdi eus an dierniezh Han ha deroù ar marevezh Yuanshi.
* Deroet goude e varv an titl roueel a aotroù Baochengxun Ni da Koñfusius.

### [[Suamerika]]
* Paouez a ra Moxos da vezañ ur greizenn relijiel pouezus e Suamerika (deiziad diasur).

## Relijionoù ha mitologiezhioù
* Kristeniezh : graet e vez anno Domini eus ar bloaz unan (bloaz 1); merkañ a ra deroù an oadvezh kristen. Dibabet eo bet ar bloaz dave e 525 (pe war-dro) gant ar manac'h Dionysius Exiguus a jedas bloaz ganedigezh Jezuz-Krist. Tabutoù e-leizh zo a-zivout an deiziad kavet gantañ. Pa lenner pizh an Avieloù e c'haller soñjal e vije bet ganet Jezuz 3 pe 5 bloaz a-raok.
* Kristeniezh : Aviel Mazhev : lazhadeg an Inosanted.
* En em gavout a ra ar voudaegezh e Sina.

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
* Kregiñ a ra ar barzh latin Ovidius da skrivañ e varzhoneg *ar [[Metamorfozoù]]*. 
* Roma : Donedigezh ar seiz.
* Roma : Implijet e vez gwerennoù gant gwer dilufret.
* Impalaeriezh roman : Savet dourbont *Aqua Alsienta*.
* Savidigezh ur porzh kalvezel e Portus, nepell eus Ostia.
* Israel/Haifa : Savet ar porzh kalvezel bras kentañ er mor digor, diwar c'houlenn Herodez Veur.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1|Ganedigezhioù 1]]
* Jezuz-Krist, hervez jedadenn Dionysius Exiguus e 525, Georges Declercq. 
* Lucius Annaeus Gallio, prokoñsul roman.

## [[:Rummad:Marvioù 1|Marvioù 1]]
* Zhao Feiyan, rediet eo Impalaerez an Impalaer Cheng Han, d'en em lazhañ.

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1

## Daveoù
Bannieloù pobloù ar bed

Amañ e kavor bannieloù pobloù, broadoù pe danvez broadoù anriek ha n'int ket dizalc'h, met a zo o klask kaout muioc'h a frankiz, a wirioù, pe bezañ anzavet.

Ar bannieloù diskouezet amañ eo ar re a vez implijet gant ar re a zifenn gwirioù ar pobloù pe broadoù-se.

## [[Afrika]]

## [[Azia]]

## [[Europa (kevandir)|Europa]]

## [[Kaokaz]]

## [[Kreizamerika]] ha [[Suamerika]]

## [[Norzhamerika]]

## Okeania
Lez (palez)

* *[[Ster]]ioù all zo d'ar ger *'lez**.''

Al **lez** eo an dud a zo en-dro d'ur [[roue]] hag a ra war e dro, tud e [[tiegezh|diegezh]] hag e [[koskor|goskor]] da gentañ penn, hag a-wechoù al lec'h m'emañ an holl dud-se.

Ul **lez*' a vez da gement [[Unpenniezh|unpenn]] zo, [[roue]], [[impalaer]], pe [[Priñselezh|briñs]]. Tud a lez zo kerent ha servijerien, kuzulierien ha mignoned, ha kannaded ivez a-wechoù. Tostaet e vez Prezidanted [[Bro-C'hall]] ouzh ar rouaned kozh alies ha dre-se e vez kaoz er c'hazetennoù eus lez ar brezidanted c'hall.

A-wechoù ne chom ket al lez en ul lec'h. 

==Istor==
Ha pa veze dibabet ur [[kêr-benn|gêr-benn]] gant ur roue e veaje memestra a-wechoù, hag alies neuze e teue e lez gantañ, hervez an ezhommoù (ober [[brezel]], gweladenniñ hag evezhiañ ar [[gwaz|wizien]], mont d'an iliz, da vezañ kurunennet a-wechoù). 

==Lec'hanvadurezh==
Koulskoude e vez implijet lez evit daveiñ d'al lec'h m'emañ an unpenn hag e goskor. Un toullad bras [[lec'hanvadurezh|anvioù-lec'h]] o deus *lez* (pe *lis*) en o fenn : *Lezerge* ([[An Erge-Vras]]), *Leskongar'' (Ploeneg). Seblantout a ra da ouizien'zo e veze liamme ar gêr lez gant ul lec'h-kreñv bihan e mare aloubadeg ar Vreizhiz tramor e penn-kentañ ar Grennamzer.

Ur ster nes da hini tiegezh an unpennoù a vez kavet evit ar bodadegoù justiz (lezioù justiz). Al lez(-varn) a zo ez-resis ar varnerien (ar varnerien a-vicher hag an douidi.

## E kembraeg
Lec'hanvioù kembraek zo savet ivez diwar ur ger kar, llys (Llyswen, ha re all).
2

755 AUC  (*Ab Urbe Condita* = goude diazez Kêr-Roma) = 2 goude ganedigezh J.-K.
## Darvoudoù
* Armenia : fin zo da dierniezh Artaxias gant marv Artavasde IV. Gouarnet eo Armenia gant priñsed estren lakaet dre heg gant Roma betek 53. Dizurzh bras zo, brein eo an noblañs..
** Ariobarzanes II Roue Media Atropatene a zeu da vezañ roue Armenia.

### Skiantoù naturel ha jedoniezh

### Skiantoù an den
* Sina : Kavet ez eus ur boblañs a 57 milion a dud gant ar c'hentañ niveridigezh biskoazh

### Politikerezh, gwir ha kevredigezh

#### [[Impalaeriezh roman]]
* Roma : Impalaer : Aogust (Caius Julius Caesar Octavianus), adalek an 16t a viz 27 kent J.-K. (>19.98.14)
* Koñsuled : P(ublius) Vinicius M. *f.* & P(ublius) Alfenus P. *f.* Varus 
* Galvet Tiber gant an Impalaer Aogust a-benn anavezout anezhañ da hêr ha lakaat anezhañ da zanvez Impalaer.
* Eufratez : Kejadenn ar c'hoñsul Gaius Caesar gant roue ar Barthed.

#### [[Breizh-Veur|Breizh Veur]]
* Cunobelinos, roue an Drinovantes hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur
* Lennegezh : Ovid a skriv ur varzhoneg kentelius *Louzeier ar garantez*.

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 2|Ganedigezhioù 2]]
* 13 Meurzh - Apollonius Tyana, prederour ha burzudour (marv 98)
* Deng Yu, Tierniezh Ha jeneral ha den a Stad (marv 58)

## [[:Rummad:Marvioù 2|Marvioù 2]]
* 21 C'hwevrer : Lucius Caesar, mab da Marcus Vipsanius Agrippa ha Julia an Henañ, mab-bihan ha advab Aogust, e Messina (bet ganet e 17 kt JK).

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 2

## Levroniezh
*  André Blanc. *L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Les Belles Lettres.1986.
Roll ar Pennoù Stad e 2

Pennoù Stad ar bloaz 1 - Darvoudoù ar bloaz 2 - Pennoù Stad ar bloaz 3 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika
* **[[Kush]]** - Natakamani, Roue Kush (-1 20)
* **[[Mauretania]]** - Juba II, Roue Mauretania (-25 23)

## Azia

* **[[Sina]]** (Tierniezh Han ar C'hornôg) - 
*# Impalaer Ping, Impalaer Sina (-1 - 6)
* **[[Impalaeriezh Kushan]]** - Heraios (e-tro 1 - 30)
* **[[Korea]]** (Teir rouantelezh Korea) -
*# King Onjo eus Baekje (-18–29)
*# Roue Yurimyeong eus Goguryeo (-19-18)
*# Bak Hyeokgeose Geoseogan eus Silla (-57-4)
*# Roue Daeso ues Buyeo ar reter (-7–22)

## Europa
* **[[Aten]]**
** Areius Paianieus, Arc'hont Aten (1 - 2)
* **[[Ragistor Enez Vreizh|Enez Vreizh]]** - Tasciovanus, roue ar Gatuvellauned (e-tro -20 - 9); Tincomarus, roue an Atrebated (e-tro -20 - 7)
* **[[Iwerzhon]]** - Crimthann Nia Náir, Pennroue Iwerzhonb (-7 - 9)
* **[[Impalaeriezh roman]]** (Tierniezh Julio-Klaodia)
** Caesar Augustus, Impalaer roman ha Koñsul, (-43 - 14)
** Lucius Aemilius Paullus, koñsul Roma (1-2)
** P. Vinicius, P. Alfenus Varus, Koñsuled (2-3)

## Reter-kreiz
* **[[Armenia]]** - Tigranes IV hag Erato, Rouaned Armenia (-2- 2)
** **[[Armenia]]** - Artavazde V, Roue Armenia (2 - 11)
* **[[Kappadokia]]** - Archelaus, Roue Kappadokia (-36- 17)
* **[[Iberia ar C'haokaz|Iberia]]** - 
** Pharasmanes, Roue Iberia (1 - 58
** Aderk, Roue Iberia (e-tro -2 - 30)
* **[[Jude]]** - Archelaus, Etnark Judea (4 - 6)
* **[[Kommagene]]** - Antiochus III, Roue Kommagene (-12 - 17)
* **[[Nabatea]]** - Aretas Philopatris, Roue Nabatea (-9- 40)
* **[[Osroene]]** - Abgar V Ukkama bar Ma'nu, Roue Edesa (-4- 7)
* **[[Partia]]** - Phraates V, Pennroue Partia (-2 - 4)
* **[[Pontus]]** - Pythodorida, Roue Pontus (-8 - 23)
3

756 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) = 3 goude ganedigezh J.-K.
----
## Darvoudoù

### Skiantoù naturel ha jedoniezh

### Skiantoù an den

### Politikerezh, gwir ha kevredigezh

#### [[Impalaeriezh roman|Impalaeriezh Roman]]
* Impalaer : Aogust (Caius Julius Caesar Octavianus), (16.01.-27 / 19.08.+14) 
* Adkaset Imperiom Aogust evit 10 vloaz. Deroet eo an titl a Imperiom prokoñsulel d'e vab-bihan Caius Caesar, bet advabet gantañ, a ya kuit d'ar Sav-heol evit ur gefridi dreistordinal.
* Koñsuled : Lucius Aelius L. ''f.'' Lamia; *[[Marcus Servilius]] M. f.*. Suffex : Publius Silius P. f. ; Lucius Volusius L. f. Saturnius
* Marcus Valerius Messalla Messallinus zo koñsul e Roma (meneg ?)

#### [[Germania ar reter]]
* Unanet meuriadoù ar Sueved, an hermunded ar Gwaded, al Langobarded hag ar Sevnoned gant ar roue Marbod eus meuriad Sueved ar Varkomaned; mont a reont da sevel ur gourdrouz eeun a-enep da Roma.

#### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovantes hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
* Sina : Ijinet ar garrigell.
* Galia : Anaoudegezh teknikoù nevez dre ar Romaned, evel ar savouriezh maen benerezh, ar volz wareg, ar volz kavellek hag ar volz valirek.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 3|Ganedigezhioù 3]]
* 24 Kerzu : Servius Sulpicius Galba, Impalaer roman.
* Ban Biao, istorour sinaat (marv 54)
* Paol Tars (gw. http://www.catholic-forum.com/saints/year0003.htm)
* Mari Madalen (santez)

## [[:Rummad:Marvioù 3|Marvioù 3]]

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 3

## Levroniezh
* André Blanc : *L'Homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Les Belles Lettres. 1986
4

757 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) = 4 goude ganedigezh J.-K.
----

## Darvoudoù

### Skiantoù naturel ha jedoniezh

### Skiantoù an den

### Politikerezh, gwir ha kevredigezh

### [[Henroma|Roma]]
* Impalaer : Aogust (Caius Julius Caesar Octavianus), adalek an 16t a viz 27 raok J.-K. (>19.98.14)
* Koñsuled : Sex(tius) Aelius Q(uintus) ''f.'' Catus & C(aius) Sentius C. ''f.'' Saturninus Suffex : C(aius) Clodius C. ''f.'' Licinus.
* Irienn Cinna a-enep da Aogust, a ziskouez truez ouzh an iriennerien.
* Advabet Tiber gant an Impalaer roman Octavius Augustus ; anvet eo da zanvez Impalaer. Goude marv e vibien-vihan, mibien Agrippa ha Julia, Caius ha Lucius Caesar, e oa chomet Aogust hep warlerc'hiad. Adavabañ a ra Tiber an treuzvevad diwezhañ eus e zaou vreur-kaer a zeu en-dro eus an harlu. Deroet e vo da dTiber galloud an dribunelezh evit 10 vloaz ha, goude, an Imperiom prokoñsulel.
* Germanicus, advabet gant Tiber, zo lakaet da zanvez Impalaer.
* Embannet ul lezenn a aotre kastizañ ar sklaved dre o boureviañ ha dre o merkañ gant un houarn ruz.
* Embannet al lezenn *[[Lex Aelia Sentia]]* a vez reolennet ganti akta prevez an dieubiñ sklaved.
* Embannet ul lezenn a-enep d'an avoultriezh ha d'an dilezel bugale.

### [[Germania]]
* Deroù an Trede Brezel (fin e 16).
* Sinadur ur feur-emglev antagusted ha mignoniezh etre ar Romaned, dileuriet gant Tiber, hag ar Cherusked dileuriet gant o roue Segimer. Enluet eo Arminius ha Flavus, mibien Segimer, el lu roman evel Pennoù german er bagadoù skoazell.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40) 

### [[Partia]]
* Mont a ra Phraateces eus tierniezh an Arsasided e penn ar vro. Digadoriet ha lazhet eo Phraataces a-gevret gant ar rouanez Musa. Mont a ra ar gurunenn gant Orodes III Partia.

### [[Korea]]
* War-lerc'h Bak Hyeokgeose eo Namhae Chachaung a ya da roue Silla (deiziad hengounel).

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur
* Lennegezh : Nikolaz Damask a skriv *Istor ar Bed* e 14 levrenn.

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 4|Ganedigezhioù 4]]
* Columella, skrivagner roman (marv e 70)

## [[:Rummad:Marvioù 4|Marvioù 4]]
* Gaius Caesar, mab da Marcus Vipsanius Agrippa ha da Julia an Henañ, merc'h Aogust.
* Bak Hyeokgeose Silla, kentañ levier Korea.
* Herodez Veur, roue Galilea.

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 4

## Levrlennadur
* André Blanc. *L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Les Belles Lettres.1986.
Aktion Reinhard

**Aktion Reinhard** (skrivet ivez **Aktion Reinhardt**) eo an anv bet roet da ziouennañ Yuzevien ha Romed Polonia gant an dud a gase anezhañ da benn, d.l.e. an nazied. N'eo ket sklaer hag eñ ez eo bet anvet diwar anv Reinhard Heydrich pe Fritz Reinhardt, ur penn bras nazi all.

E 1941 e oa lakaet Odilo Globocnik, un ofiser uhel en SS, da rener ar gouennlazh-mañ gant Heinrich Himmler. Testeniet en deus Adolf Eichmann bezañ klevet diwar-benn "Aktion Reinhard" gant Heydrich e miz Here 1941 evit ar c'hentañ gwech. Eus 1942 betek 1943 ez eo bet drouklazhet war-dro daou vilion a Yuzevien ha 50 000 Rom eus Polonia e kambroù-gaz kampoù-diouennañ Treblinka, Sobibór ha Bełżec. N'eus nemet 200 den zo chomet bev goude bezañ tremenet en tri c'hamp-mañ.

## Liammoù diavaez
*  ''deathcamps.org''
Tarroz Bandiagara

**Tarroz Bandiagara** zo un tarroz e kornad-bro an Dogoned, e Mali. 

Tapout a ra an tarroz krag betek war-dro 500 m a-us kompezennoù traezhek izelañ ar su. War-dro 150 kilometr hed eo. A-raok an Dogoned e oa Tellemiz ha Toloiiz o chom en tarroz. Chom a ra savadurioù niverus eus mare Tellemiz. 

Tornaod Bandiagara a oa bet enskrivet war roll glad bedel an UNESCO e 1989.

**Tornaodoù Bandiagara** zo un aradennad krag 200 km a ya a su da viz hag en em astenn betek torosad Grandamia. E penn an tarroz emañ ar pikern Hombori Tondo, ar gribenn uhelañ e Mali ha dezhañ 1,115 metr uhelder. Unan eus lec’hioù meurdezusañ Kornôg Afrika eo, gant e berzhioù henoniel, tudoniel ha douaroniel. 

Bevañ a rae Tellemiz war uhelderioù an tarroz er ragistor a-raok bezañ bet skarzhet gant an Dogoned. Degadoù a gêriadennoù a oa bet savet ganto a-hed an tornaod, evel hini Kani Bonzon. E-kichen ar gêriadenn-se e c’hoarvezas an Dogoned er  hag ac’halehont en em astennas ar genel-se war pladenn, tarroz hag e kompezennoù Seno-Gondo. 

Heñcherien eus ar vro a c’hall ambroug strolladoù touristed ha beajiñ ganto a-hed an tarroz evit mont da welet kêriadennoù an Dogoned. Un heuliad roudoù a hed an tornaodoù hag e pep kêriadenn ez eus tiez-degemer ma c’haller kaout boued ha kavout bod. Gant ar c’hêriadennoù degemer e vez dastumet arc’hant digant an tiez-degemer ha paeet e vez tailhoù war an touristerezh dezho.
5

758 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) = 5 goude ganedigezh J.-K.
----

## Darvoudoù

### Skiantoù naturel ha jedoniezh
* Skiantoù an Douar : Nac'het eo lusk an Douar gant ar gresian Strabon.

### Skiantoù an den

### Politikerezh, gwir ha kevredigezh

#### [[Impalaeriezh roman|Impalaeriezh Roman]]
* Impalaer : Aogust (Caius Julius Caesar Octavianus), impalaer adalek an 16t a viz 27 kent J.-K. (>19.98.14)
* Koñsuled : Lucius Valerius Potiti ''f.'' Messala Volesus & Cneus Cornelius L. ''f.'' Cinna Magnus.  Suffex : Caius Vibius C. ''f.'' Postumus & Caius Ateius L. ''f.'' Capito
* Dimeziñ Germanicus gant Agrippina an Henañ.
* Dilennet Polyainus Marathonius da arc'hont e Aten.

#### [[Germania]]
* Aloubet Germania Izel gant Tiber.
* Kaset kannaded eus meuriadoù ar Gombried hag ar Garuded da Roma gant kengevread ar meuriadoù german

#### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40). Anavezet eo da roue an Enez gant Roma.

#### [[Sina]]
* Sina : Ruzi Ying eus an dierniezh Han, a zeu da vezañ impalaer kornôg Sina an Haned.

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur
 Embannet e vez *Fabulae* gant Hygin

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 5|Ganedigezhioù 5]]
* Impalaer Guangwu (Han) Sina
* Claudia Julia, merc'h Julius Caesar Drusus ha Livilla.

## [[:Rummad:Marvioù 5|Marvioù 5]]
* Gaius Asinius Pollio, barzh, prezegenner hag istorour roman.

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 5

## Levroniezh
*  André Blanc. *L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Les Belles Lettres.1986.
Shakespeare (disheñvelout)

**Shakespeare** a zo
*anv ar skrivagner saoznek meur **[[William Shakespeare]]** (1564–1616).
.
*anv e dud
** John Shakespeare, e dad
** Susanna Shakespeare, e verc'h henañ
** Judith Shakespeare, e verc'h yaouañ
** Hamnet Shakespeare, e vab.

## Tud all
* **[[Robert Shakespeare]]**, soner jamaikan (1953-).
* William Shakespear (ergerzhour) (1878-1915), ergerzhour en Arabia.

## Kompagnunezhioù c'hoariva
* Ar **[[Royal Shakespeare Company]]** savet en 1879.
* Ar **[[Reduced Shakespeare Company]]** savet en 1981.

## Lennegezh
* ***[[Racine et Shakespeare]]*** , un arnodskrid gallek gant Stendhal (1823-1825).
* ***[[William Shakespeare (Hugo)|William Shakespeare]]***, un arnodskrid gallek Victor Hugo (1864).
* ***[[Shakespeare's Planet]]***, ur romant skiant-faltazi saoznek gant Clifford D. Simak (1976).

## Filmoù

* ***[[Shakespeare Wallah]]*** en 1965.
* *Opération Shakespeare*, anv gallek ar film stadunanat Renaissance Man e 1994.
* ***[[Shakespeare in love]]*** en 1998.
* ***[[Poppy Shakespeare]]*** en 2008.

## Lec'hanvadurezh
* Shakespeare, New Mexico, SUA, 
* Shakespeare, Ontario, Kanada

## Steredoniezh
* An asteroidenn **[[(2985) Shakespeare]]**.
MSM (revelezh)

Implijet e vez an termen **MSM** (diwar ar saozneg **''m**en who have **s**ex with **m**en*) pe *'paotred a ya da barañ gant paotred all*' evit komz eus paotred hag a glask darempredoù reizhel gant paotred all, hep der'chel kont eus o revelezh, da lâret eo ken paotred [[Heñvelrevelezh|heñvelrevel]] ha paotred [[Arallrevelezh|arallrevel]] o [[stad-den revel]]. 

Talvez a ra da deskrivañ ur pratik pe un [[tuadur reizhel]] ez-resis kentoc'h evit ur [[Stad-den revel|stad-den ("identelezh") revel]].

Ledanoc'h eo neuze an termen MSM (pe PpP e brezhoneg) evit an termen [[heñvelrevelezh]]

Kavet e vez alies seurt pratikoù e-touez ar [[raperion]] du er [[Stadoù-Unanet]] ma vez lâret *down-low'' (pe DL) hag a dalvez "ober traoù dre guzh". 

## Gwelet ivez
* Heñvelrevelezh
* Divrevelezh
* Revelezh denel
* Heñvelreizhouriezh (termenadurezh)
* Gae
* LGBT
Stad-den revel

Ar **stad-den revel** pe **identelezh revel** a denn d'an doareoù (où) ma vez dibabet gant hini pe hini en em anaout pe en em deskrivañ hervez e/he revelezh. Peurliesañ e vez great an diforc'h etre teir revelezh pennañ diazezet gant rev an dud m'en en sant an neb sachet war e du:

* an arallrevelezh: pa vezer sachet war-du tud eus ar rev all;
* an divrevelezh: pa vezer sachet ken war-du tud eus ar rev all ha war-du tud eus an hevelep rev;
* an heñvelrevelezh: pa vezer sachet war-du tud eus an hevelep all;

Daoust ha ma hañval bezañ liammet stadoù-den revel-se ouzh an tuadur reizher, n'eo ket eeun al liamm-se dre ret atav, rak unan a c'hell bezañ arallrevour ha kaout darempredoù gant paotred all gwecha ha gwechall (s.o. SMS) pe c'hoazh heñvelrevour ha chom hep kaout darempredoù reizhel ebet.

Stadoù-den revel all ez eus, neoazh, ha n'o deus netra da welet gant an tuadur reizhel pe c'hoazh a savont a-enep d'an doare ma vez rannet ar revelezh gant ar gedredigezh hervez ar reizh hag ar darempredoù reizhel:

* an dreuzrevelezh
* an hollrevelezh
* an gizrevelezh

## Gwelet ivez
* Revelezh denel
* Tuadur reizhel
* Arallrevelezh
* Heñvelrevelezh
* Divrevelezh
* Hollrevelezh
* Kizrevelezh
* Treuzrevelezh
* Gae
* LGBT
Brittany

Brittany (a-wechoùigoù *Britanny*) — ur ger savet diwar ar ger latin Britannia — a c'hell bezañ meur a dra.

## 
An anv saoznek roet da Vreizh eo, a gaver :
* en anv Brittany Ferries, kompagnunezh listri.
* en anv-lec'h *[[Brittany American Cemetery and Memorial]]*, ha n'emañ ket e Breizh koulskoude.
* en anv saoznek evit ki-Spagn Breizh (ki-chase Kallag), *French Brittany* o vezañ ar c'hi-Spagn gall.

## Er broioù saoznek

Un anv plac'h eo abaoe an , met ret eo bet gortoz betek dibenn an  a-raok e gavout stank. Skrivet e vez en un 20 doare disheñvel (83 hervez al lec'hienn-mañ).
* teir silabenn: *Brit(t)ani(e), Brittan(e)y*
* div silabenn: *Brit(t)nee, Bri(t)tn(e)y, Brit(t)ni(e), Brit(t)n(a)y* 

An anv roet ar muiañ d'ar merc'hed er Stadoù Unanet e oa er bloavezhioù 1989 (53 059 bugel en holl) ha 1990. Abaoe eo aet war zigresk abalamour da vrud etrebroadel ar ganerez Britney Spears a seblant bezañ skuizhet tud ar vugale. 

Anavout a reer : 
* Britney Spears, kanerez stadunanat
* Brittany Murphy, aktourez stadunanat
* Brittany Le Borgne, kanerez mohawk kebekat
* Brittany Snow, aktourez stadunanat
* Brittany Howard (g. e 1988), kanerez ha gitarourez stadunanat

Evel anv-arzourez e anavezer : 
* Morgan Brittany (g. e 1951), anv micher Suzanne Cupito, aktourez.

Alies ivez eo bet un anv-bihan kemeret gant aktourezed porno, pe evit merc'hed luc'hskeudennet gwisket skañv.

Evit ober anaoudegezh gant ar merc'hed brudet (er SUA) a zo bet lakaet Brittany n'eus ken 'met mont da welout ar pennad saoznek.

## Liamm diavaez
* Diwar-benn orin ha poblusted an anv er broioù saoznek
* En ur gwiad gallek 

## Pennadoù kar
*Bretaña
*Bretanha
*Bretagne
Mars Reconnaissance Orbiter

**Mars Reconnaissance Orbiter** (teskanv : **MRO**) a zo ur sontenn amerikan savet gant an NASA evit kelc’htreiñ en-dro da Veurzh.
He c’hefridi a zo luc’hskeudenniñ pizh gorre ar blanedenn hag, e-touez traoù all, kavout lec’hioù mat da egorlistri da zouarañ. Klask a ray dour ivez, studiañ perzhioù hec’h atmosfer hag he geologiezh.
Bannet eo bet ar sontenn d’an 12 a viz Gwengolo 2005 ha krog eo da gelc’htreiñ en-dro d’ar Blanedenn Ruz d’an 10 a viz Meurzh 2006.
D’an 23 a viz Meurzh eo bet treuzkaset ar fotoioù kentañ bet tapet ganti eus gorre ar blanedenn.
Padout a ray he c’hefridi daou vloavezh mard a mat pep tra.

## Liammoù diavaez
* lec'hienn NASA gouestlet da v-Mars Reconnaissance Orbiter (e saozneg)
* lec'hienn JPL gouestlet da v-Mars Reconnaissance Orbiter (e saozneg)
Junichiro Koizumi

**Junichiro Koizumi** (純一郎 小泉) a oa bet ganet d’an 8 a viz Genver 1942, e Yokosuka (横須賀), ur gêr lec’hiet e prefeti Kanagawa. Ur politikour japanat eo. Ministr kentañ Japan eo bet etre 2001 ha 2006.

## Buhezskrid
* 8 a viz Genver 1942 : Ganedigezh.
* Meurzh 1960 : Echuiñ a reas e studioù da benn e lise Yokosuka.
* Ebrel 1962 : Kregiñ a reas da studiañ an armerzh e Skol-veur Keiō (慶應義塾大学).
* Mae 1967 : Diplomet gant ar skol-veur-se.
* Mae 1967 : Mont a reas da Skol-veur Londrez d’ober studioù.
* 1969 : Distreiñ a reas da Japan pa oa marvet e dad.
* Miz Kerzu 1972 : Dilennet e oa bet da barlamantad e Kambr ar guzulierien.
* 1979 : Anvet e oa bet da vesministr an Arc’hant (gouarnamant Ōhira [大平]).
* 1988 : ministr ar Yec’hed Foran (gouarnamant Takeshita [竹下]).
* 1992 : ministr ar Post hag ar C’hehentiñ (gouarnamant Miyazawa [宮澤]).
* 1996 : ministr ar Yec’hed Foran (eil gouarnamant Hashimoto [橋本]).
* 24 a viz Ebrel 2001 : Anvet da brezidant ar SFD (Strollad Frankizour Demokrat).
* 26 a viz Ebrel 2001 : Anvet da Vinistr Kentañ Japan, war-lerc’h Yoshirō Mori (森 喜朗).

Dimeziñ a reas gant e wreg e 1978 ha tri bugel o deus bet asambles. Pa oa bet torret e zimeziñ e 1982 e prometas chom hep dimeziñ ken. N’eus mui kalzik a zarempredoù etrezañ hag e wreg kozh, koulz hag e vugale.

Abaoe an 13 a viz Eost 2001 ez a ingal da santual Yasukuni, ur seurt Bolz-enor, da enoriñ ar soudarded japanat a oa bet lazhet er brezelioù. E-touez ar soudarded-se ez eus c’hwezek muntrer a vrezel rummad A, evel ma oa bet disklêriet e-pad prosez Tôkyô. Setu perak eo tenn a-walc’h an darempredoù etre Norzh Korea ha Su Korea hag ivez Sina.

E 2004 e kasas an Nerzhioù Emzifenn (*jieitai*, 自衛隊, arme Japan), evit ar wech kentañ, da gas obererezhioù milourel da benn (N’o deus ket gwir an NE da vrezelekaat, hervez ar Vonreizh), goude m’en doa roet dezho muioc’h a varregezhioù evit mont d’an estrenvro e 2001.

E-kerzh ar bloavezh 2004 e klaskas Koizumi diskoulmoù d’ar c’hudennoù a oa etre e vro ha Norzh Korea dreist-holl, evit a sell tachenn an diplomatiezh etrebroadel. Klask a ra gouzout hiroc’h er mare-mañ diwar-benn an trizek Japanad a oa bet skrapet gant servijoù-kuzh Norzh Korea e dibenn ar bloavezhioù 1970 hag e deroù ar bloavezhioù 1980.
 
Hañv 2005 : Goude ma oa bet distaolet e ginnig evit prevesaat ar post gant ar Gambr Uhel e tivodas ar Gambr Izel (N’en deus galloud ebet war ar Gambr Uhel hervez ar Vonreizh). Ar pal a oa lakaat aozañ an dilennadeg deverezhel en a-raok ha trec’h e oa bet d’an 11 a viz Gwengolo 2005. Evel-se e oa bet tu dezhañ da reiñ lañs en-dro d’an adreizhadur er Parlamant. 

## Gwelet ivez

* Ministred kentañ Japan
* Politikerezh e Japan
* Strollad frankizour demokrat (Japan)
* Cool Biz

## Liammoù diavaez
*  Lec’hienn Genrouedad Ministr kentañ Japan
Artorius Castus

**Artorius Castus** a oa ur jeneral roman a deuas eus Enez Vreizh da Arvorig gant un armead Brezhoned da vougañ un emsavadeg er bloavezh 184.

## Mammennoù

* Léon Fleuriot, *Les Origines de la Bretagne*, Payot.
* H.-G. Pflaum, *Carrière procuratoriennes équestres*, Paris, 1960, n° 196, p. 535.
* X. Loriot, "Un mythe historiographique : l'expédition d'Artorius Castus contre les Armoricains", *Bulletin de la société Nationale des Antiquaires de France*, 1997.
Roman

**Roman** a vez graet peurvuiañ eus un den a zo o chom e kêr Roma hiziv. Un anv-familh, un anv-bihan hag un anv-gwan eo ivez.

*Romaned* a reer eus tud Roma en Henamzer ; eus Henromaned e komzer neuze, o deus aloubet un darn vras eus Europa en Henamzer.

*Romaned* a reer ivez eus tud o deus bevet e Roma goude diskar Henroma betek bremañ.

## Anv-bihan
*Roman* zo anv ur pemzek bennak a sent katolik hag ur pemp bennak a sent e Kristeniezh ar Reter ; diouto e vez roet an anv-bihan *Roman* e broioù saoznek ha slavek. Un anv-bihan polonekeo *Roman* ivez.

## Anv-gwan
*Roman* a c'hell bezañ implijet evit aroueziañ kement den ha kement tra a denn :
* da Henroma : hent roman, niveradur roman, Republik roman (-509 → -44)
* da Roma e pep amzer : Republik roman (1798-1799) ;
* d'an Impalaeriezh santel roman german a zo bet disklêriet evel hêr d'an Impalaeriezh roman ;
* da draou a denn d'an Iliz katolik roman, p'he deus staliet e lec'h kreiz, ar Sez Santel, e Roma ;
Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg

**Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg**, pe **UGB**, zo ur gevredigezh a vod skolaerien kentañ derez an deskadurezh ha kelennerien an eil derez, eus an holl hentennoù kelenn, evit kas ar brezhoneg war-raok en deskadurezh.

## Piv zo e-barzh ?
Savet eo bet **Unvaniezh ar Gelennerion Brezhoneg**, en 1982 gant kelennerien bodet en-dro da dTudual Kalvez. War-dro 200 ezel zo bet er gevredigezh, eus pep gennad kelenn ha deus pep korn eus Breizh. Lakaet 'deus da bal pennañ kelaouiñ ha stourm 'vit ma vo kinniget da gement den deskiñ brezhoneg pe dre ar brezhoneg ken er skolioù prevez evel er skolioù publik, en Diwan hag er c'hentelioù 'vit an oadourion. N'eo stag an UGB ouzh strollad politikel ebet.

## Piv a c'hall bezañ ezel ?
An holl re a gelenn brezhoneg er skolioù-mamm hag er skolioù kentañ-derez, er skolajoù hag el liseoù, er skolioù mistri hag er skolioù-meur - pe vefe en Deskadurezh Stad, en deskadurezh katolik pe e Diwan - er c'helenn dre lizher hag er c'hentelioù-noz. Digor eo UGB d'an holl gelennerion (d'ar re na gelennont ket brezhoneg evit c'hoazh zoken).

## Petra zo bet gounezet gant UGB ?
Sikouret he deus da c'hounit ar C'hAPES brezhoneg en 1985, da zigeriñ klasoù divyezhek, da gaout an DEUG brezhoneg en 1989, arnodennoù istor-douaroniezh en brezhoneg e breved ar skolajoù hag er vachelouriezh.

N'eus ket ken pell zo zo bet tapet kaout testennoù a-berzh-Stad 'vit kenstrivadegoù ispisial kelennerion ar skolioù. Labourat 'ra an UGB war dachenn ar c'helenn ivez, gant stummerion pe klaskerion war ar brezhoneg, an divyezhegezh pe ar c'helenn.

## Penaos mont war-raok ?

Dre zaremprediñ kargidi ar velestradurezh hag ar sindikadoù, dre bouezañ war hon dilennidi, dre gelaouiñ ar gelennerion koulz diwar-benn o gwirioù ha diwar-benn ar c'helenn, oc'h embann pennadoù ha mennadoù, o vanifestiñ...

## UGB hag ar c'hevredigezhioù all
Kenlabourat a ra an UGB gant an holl gevredigezhioù a zifenn ar brezhoneg hag ezel eo deus Kuzul Sevenadurel Breizh. Kenlabourat a ra gant Div Yezh , Dihun ha Diwan e-barzh komite deskadurezh Kuzul Sevenadurel Breizh. Ezel eo an UGB eus Breizh Unvan.

## Skoazelloù UGB d'an danvez mistri-skol
Kinnig a ra an UGB ha KSDS (Kreizenn Stummañ an Danvez Skolaerion) :
*Yalc'hadoù stummadur dibaouez d'an oll gelennerion pe danvez-kelennerion bet o kemer perzh en ur staj brezhoneg (30 eurvezh d'an nebeutañ) diwar o c'houst ha war o amzer vak.
*Yalc'hadoù stummañ 'vit an danvez-kelennerion brezhoneg enskrivet en IUFM, en UCO (Skol-veur Gatolik ar Gornaoueg), er CFP Katolik, er greizenn-stummañ Kelenn.

## XXIañ kantved
War a seblant eo aet ar gevredigezh d'an traoñ dre ziouer a izili, goude ma n'eus ket bet biskoazh kement a dud o kelenn brezhoneg.
Britannia Major

Hennezh eo an anv latin a veze graet eus Breizh-Veur, e-lec'h Britannia hepmui, evit chom hep bezañ komprenet a-dreuz, rak gant Britannia e c'haller kompren pe Breizh Veur pe Breizh. Da neuze e reer Britannia Minor eus Breizh.
Enez Vreizh

**Enez Vreizh**, Britannia e latin, zo unan eus an anvioù a vez roet da Vreizh-Veur evit ober anv eus ar vro ma oa diazezet ar Vrezhoned betek aloubidigezh ar Saozon. 

## Yezhoù all
*En saozneg e vez graet anv eus *Celtic Britain, Roman Britain,* pe *Medieval Britain*, hervez ar mareadoù.
*En galleg e vez lavaret *Bretagne insulaire* eus Enez Vreizh.
*E kembraeg e vez lavaret *Prydain*, a zo bet amprestet d'ober Preden e brezhoneg, d'ober anv eus Breizh-Veur, ha diwar-se 
** *Ynys Brydain* eus Enez Vreizh, er ster istorel a roer e brezhoneg,
** *Ynysoedd Prydain* eus an inizi anvet *Brish Isles* e saozneg, da lavarout eo Iwerzhon hag an inizi tro-dro koulz hag all.

## Amzer ar Romaned
En amzer ar Romaned e oa div rann en enezenn:
*ar vro aloubet gant ar Romaned, anvet proviñs Britannia gant an alouberien, goude 122-128, pa'z eo bet savet Moger Hadrian. 
*Kaledonia, pe bro ar Bikted, ar vro na voe ket aloubet gant ar Romaned (al lodenn se a zo bet dindan Roma eus 84 da 122). 

## Rouantelezhioù Enez Vreizh
Pan eas kuit ar Romaned e 410 (fazius. gwelout bloaz 418, *[[Kronik angl-ha-saoz|Anglo-Saxon-Chronicle]]*) e voe savet rouantelezhioù brezhon nevez e proviñs roman Britannia:
*e Kembre: Gwynedd, Powys, ha re all
*en Hanternoz Kozh: [ Strat Clut, Rheged, Gododdin, ha re all.

Diwezhatoc'h e teuas tud all da sevel rouantelezhioù nevez:
*e bro ar Bikted: Iwerzhoniz pe Skoted, evel rouantelezh Dal Riada;
*e reter an enezenn, Angled ha Saozon e Northumbria, Mercia, ha Wessex er c'hreisteiz.

Diwezhatoc'h c'hoazh e teuas Daned, pe Vikinged eus Danmark.
Goude ar bloavezh 1000, Normaned gant Gwilherm an Alouber.

## Pennadoù kar
*Britannia 
*Preden
*Breizh-Veur.
*brezhoned