open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Etymologiae

***Etymologiae***, anavezet ivez gant an anv ***Origines***, krennet e ***Orig.***, zo un holloueziadur savet gant Izidor Sevilla (war-dro 560–636) e dibenn e vuhez. Broudet e voe Izidor da skrivañ al levr-se gant e vignon Braulio, eskob Zaragoza. En *Etymologiae* e oa dastumet ha renket ar ouiziegezh tennet eus ur bern skridoù klasel. 

Ugent levr a oa oc’h ober an holloueziadur-se : tri anezho zo awenet, dre vras, gant *[[Naturalis istoriae]]* (pe *Istor naturel*) Plinius an Henañ, ha disklêriañ a ra Izidor eo tennet e zanvez eus levr Plinius. Ne ra ket anv avat eus aozerien latin all hag en deus implijet evit sevel e labour, evel Cassiodorus, Servius ha Solinus. Un eskob e oa Izidor hag anvet e voe da sant diwezhatoc’h. En e holloueziadur en deus lakaet kement tra a gave talvoudus gouzout. Plediñ a ra an oberenn gant danvez a bep seurt eta : ar yezhadur hag ar retorik, an douar, ar stered hag an hollved, ar metaloù, ar savadurioù, ar brezel, ar bagoù, al loened, an dud, ar medisinerezh, al lezennoù, an Iliz katolik hag ar relijionoù all, ar sent, ar yezhoù, al labour-douar, ar boued…

Bez’ e oa an *Etymologiae* unan eus al levrioù a voe implijet ar muiañ er Grennamzer. Alies e veze lennet e-lec’h an testennoù klasel a oa berraet ennañ. Abalamour da se e voe paouezet da lenn ha da adskrivañ an testennoù-se, ha lod a voe kollet. Meneg zo anezhañ gant Dante Alighieri, gant Geoffrey Chaucer, gant ar varzhed Giovanni Boccaccio, Francesco Petrarca pe John Gower. E-touez ar mil bennak a skouerennoù dornskrivet eus an *Etymologiae* a zo deuet betek ennomp emañ ar c’h-*[[Codex Gigas]]* eus an  ; an dornskrid koshañ eo ar c’h-*Codex Sangallensis*, eus an , ennañ al levrennoù XI betek XX. Dek gwech e voe moullet an *Etymologiae*, d’an nebeutañ, etre 1472 ha 1530. Goude-se e voe roet nebeutoc’h a bouez dezhañ, da vare an Azginivelezh. 

*Etymologiae* n’eo ket ken anavezet en hon amzer-ni, met ar Vatikan en deus soñjet lakaat an hini en deus savet ar skrid-se, Izidor, da sant patrom an Internet. Gant al lenneien eo anavezet e dalvoudegezh, dre m’en deus gwarezet an testennoù klasel ha dre ma kinnig deomp un doare da gompren soñjoù tud ar Grennamzer.
Cyanoramphus

***Cyanoramphus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad (bev c'hoazh) perokeded a ya d'ober ar genad :
* *[[Cyanoramphus auriceps]]*,
* *[[Cyanoramphus cookii]]*,
* *[[Cyanoramphus forbesi]]*,
* *[[Cyanoramphus hochstetteri]]*,
* *[[Cyanoramphus malherbi]]*,
* *[[Cyanoramphus novaezelandiae]]*
** *C. n. chathamensis*, *cyanurus*, (†) *erythrotis* ha ***novaezelandiae***,
* *[[Cyanoramphus saisseti]]*,
* (†) *[[Cyanoramphus subflavescens]]* (aet da get),
* (†) *[[Cyanoramphus ulietanus]]* (aet da get),
* *[[Cyanoramphus unicolor]]*,
* (†) *[[Cyanoramphus zealandicus]]* (aet da get).

## Notennoù ha daveennoù
Cangapol

**Cangapol**, anavezet ivez evel ** Nicolás el Bravo**, pe **el Bravo** (*an hini gouez*) hep mui (1735? - 1753?) a oa ur c'hasik tehuelche, ganet war-dro Huilin, hag a c'houarne an douaroù er c'hreisteiz d'ar Río Salado, hiriv en Proviñs Buenos Aires, Arc'hantina. Ren a rae war ar bobl Leuvuche, kantreerien a veve etre ar Río Negro (Patagonia) hag ar Vulcan hills, hiriv Tandilia hills, etre kêrioù Tandil ha Mar del Plata. *Serranos* (tud ar menezioù ) a lavare ar Spagnoled anezho.
En 1751 ez eas Cangapol gant e vrezelourien da argas ar Jezuited eus Laguna de los Padres ha da zistruj o c'hêriadennig savet pemp bloaz a-raok. En 1753 en em glevas gant ar Spagnoled a-enep ar Vapouched a-raok mervel er bloaz-se. E vab Nicolás a renas war e lerc'h.

Ganet e oa Cangapol war-dro 1735 en kichen ul lec'h anvet Huechín, e kember ar stêrioù Neuquén ha Limay, e hanternoz Patagonia argentina. Mab e oa d'ar penntiern Cacapol, kasik an Amerindinaned tehuelche pe Patagoned, anavezet ivez evel «Juan el Bravo».

Sobre el origen étnico de la estirpe de Cangapol existen discrepancias: hervez ar beleg jezuist José Cardiel e oa disheñvel pobl Cangapol diouzh Mapouched Patagonia, anavezet ivez evel * aucas* pe *araucanos*, dre o yezh ha dre ma oant ar varc'hegerien bale-bro gentañ, pa oa labourerien-douar ha saverien chatal ar Vapouched, pe gwiaderien; koulskoude, a-nebeudoù, e teuas ar Vapouched ivez da vezañ kenkoulz marc'hegerien  hag an Dehuelcheed. 
Al pueblo de Cangapol los jesuitas de mediados del siglo XVIII lo denominaban a veces serranos, leuvuches o puelches y en la actualidad se los puede encuadrar bajo la denominación de tehuelches septentrionales. Pevar-ugent vloaz goude, en 1820, an naturoniour gall Alcide Dessalines d'Orbigny n'hallas ket ober ar c'hemm-se hag an holl henvroiz a oa o chom en hanternoz d'ar Río Negro a oa Mapouched anezho.

## Levrlennadur
*Mandrini, Raúl José (2011). Sobre el Sutee entre los indígenas de las llanuras argentinas. Universidad Nacional del Centro, p.&nbsp;269 (Spanish)
*Los padres de la laguna, Carlos Rodríguez. 
*Thomas Falkner, *Descripción de Patagonia y de las partes adyacentes de la América Meridional*, 
*Solís, Leonardo León (1991). Maloqueros y Conchavadores en Araucanía y Las Pampas, 1700 – 1800. Ediciones Universidad de La Frontera. Serie Quinto Centenario, Temuco, 1991, pp.&nbsp;35–37 
*Historia de Mar del Plata. (1519-1826)
Psittacella

***Psittacella*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1871 gant al loenoniour alaman Hermann Schlegel (1804-1884).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Psittacella brehmii]]*
** *P. b. brehmii*, *P. b. harterti*, *P. b. intermixta* ha *P. b. pallida*,
* *[[Psittacella madaraszi]]*
** *P. m. hallstromi*, *P. m. huonensis*, *P. m. madaraszi* ha *P. m. major*,
* *[[Psittacella modesta]]*
** *P. m. collaris*, *P. m. modesta* ha *P. m. subcollaris*,
* *[[Psittacella picta]]*
** *P. p. excelsa*, *P. p. lorentzi* ha *P. p. picta*.

O c'havout a reer holl e Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Lorius

***Lorius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Lorius albidinucha]]*,
* *[[Lorius chlorocercus]]*,
* *[[Lorius domicella]]*,
* *[[Lorius garrulus]]*
** *L. g. flavopalliatus*, ***garrulus*** ha *morotaianus*,
* *[[Lorius hypoinochrous]]*
** *L. h. devittatus*, ***hypoinochrous*** ha *rosselianus*,
* *[[Lorius lory]]*
** *L. l. cyanauchen*, *erythrothorax*, *jobiensis*, ***lory***, *salvadorii*, *somu* ha *viridicrissalis*.

O c'havout a reer en un takad hag a ya eus Inizi Maluku (Indonezia), dre c'hGinea Nevez, da Inizi Salomon.

## Notennoù ha daveennoù
María de Navarra

**Mari Navarra**, pe **María de Navarra** (?, 1326 - Valencia, 1347), a oa infantez Navarra ha rouanez kenseurtez Kurunenn Aragon.

Merc'h e oa da Janed II Navarra ha d'he fried Felipe III el Noble, rouaned Navarra. Merc'h-vihan e oa d'ar roue gall Louis X ha da Margarita de Borgoña a-berzh he mamm, ha d'ar c'hont Louis d'Évreux hag e bried Marc'harid Artez a-berzh he zad. C'hoar e oa d'ar roue Carlos II ''el Malo''.

En 1338 e timezas da Pedro IV Aragon en kêr Alagón, e Proviñs Zaragoza. Pevar bugel o doe

* Constanza (1343-1363), dimezet en 1361 da Federico III Sikilia
* Juana (1344-1385), dimezet en 1373 da Juan Iañ Ampurias
* María (1345-1348)
* Pedro (1347).

Mervel a reas en Valencia d'an 29 a viz Ebrell 1347. Beziet e voe e Manati Poblet.
Clémence de Hongrie

**Klemeza Hungaria** (1293-1328 Pariz), pe **Clémence de Hongrie** e galleg, a oa rouanez Bro-C'hall ha Navarra dre hec'h eured d'ar roue gall Loeiz X. Mamm e oa d'ur bugel dalif anvet Yann Iañ. Nizez e oa d'ar c'hont Charles de Valois, pried da Marguerite d'Anjou-Sicile, a oa c'hoar d'he zad.

Merc'h e oa da Charlez Martel Anjev, roue Hungaria, ha da Glemeza Habsbourg, a oa merc'h da Rodolf Iañ, Roue ar Romaned. C'hoar e oa da Charlez Iañ Hungaria.

Marvet e oa he zud gant ar vosenn pa oa daou vloaz, ma voe anvet Klemeza an Emzivadez. Savet e voe gant he mamm-gozh, Mari Hungaria, merc'h d'ar roue Stefan V Hungaria.
Platycercus

***Platycercus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Platycercus adscitus]]*
** *P. a. *'adscitus*** ha ''palliceps'',
* ''[[Platycercus caledonicus]]''
** ''P. c. brownii'' ha ***caledonicus***,
* ''[[Platycercus elegans]]''
** ''P. e. '''elegans***, *filewoodi*, *flaveolus*, *fleurieuensis*, *melanopterus*, *nigrescens* ha *subadelaidae*,
* *[[Platycercus eximius]]*
**  *P. e. diemenensis*, *elecica* hag ***eximius***,
* *[[Platycercus icterotis]]*
** *P. i. *'icterotis*** ha ''xanthogenys'',
* ''[[Platycercus venustus]]''
** ''P. v. hilli'' ha ***venustus**'.

O c'havout a reer en Aostralia hag en inizi tro-dro, triwec'h (18) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Río Segundo

**Río Segundo** (*Eil Stêr*, e brezhoneg) zo un anv-lec'h spagnolek eus Arc'hantina, e Proviñs Córdoba hag anv meur a lec'h.

* **[[Río Segundo (stêr)|Río Segundo]]**, ur stêr anvet gwechall **Xanaes** ;
* **[[Río Segundo (kêr)|Río Segundo]]**, ur gêr, skrivet **Río 2º** a-wechoù ;
* **[[Departamant Río Segundo]]**, un departamant.
Eunymphicus

***Eunymphicus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1937 gant an evnoniour stadunanat James Lee Peters (1889-1952).

## Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Eunymphicus cornutus]]*,
* *[[Eunymphicus uvaeensis]]*.

O c'havout a reer e Kaledonia-Nevez (*E. cornutus*) hag en Inizi Loyauté (*E. uvaeensis*).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Arthur Scherbius

**Arthur Scherbius**, bet ganet d'an 30 a viz Here 1878 e Frankfurt am Main (Impalaeriezh alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 13 a viz Mae 1929 e Berlin (Republik Weimar d'an ampoent), a oa un embreger hag ijinadenner alaman.

Studiañ a reas an elektroteknik e Technische Universität München hag e Gottfried Wilhelm Leibniz Universität Hannover ma voe tapet e ziplom a zoktor-ijinour gantañ e 1904.

Goude bezañ pleustret war un doare nevezus da rinegañ e varilhas ur breou, d'an 23 a viz C'hwevrer 1918, war ar wikefre a voe anvet Enigma diwezhatoc'h.
Eunymphicus cornutus

***Eunymphicus cornutus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Psittaculidae.

Anvet e voe *Psittacus cornutus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun, had ha kraoñ.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Kaledonia-Nevez.

## Liammoù diavaez
*  ''Eunymphicus cornutus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eunymphicus cornutus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Le Mal d'André (Maupassant)

***Le Mal d'André*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1883.

## Istor
*Le Mal d'André* zo bet embannet e *[[Gil Blas]]* ar 24 a viz Gouhere 1883, ha sinet « Maufrigneuse ».

Adembannet eo bet en dastumad *[[Les Sœurs Rondoli (dastumad)|Les Sœurs Rondoli]]*.

Dediet e oa da Edgar Courtois, kronikour e *[[La Vie parisienne (magazin)|La Vie parisienne]]*.

## Notennoù
Le Pain maudit (Maupassant)

***Le Pain maudit *** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1883.

## Istor
*Le Pain maudit * zo bet embannet e *[[Gil Blas]]* an 29 a viz Mae 1883, ha sinet Maufrigneuse.

Adembannet eo bet en dastumad *[[Les Sœurs Rondoli (dastumad)|Les Sœurs Rondoli]]*.

Dediet e oa da Henry Brainne, mignon d'an oberour ha roeñver gantañ e Chatou, war lez ar stêr Saena.

## Deverrañ
Intañv eo Taille, gant teir merc'h. Anna, ar verc'h henañ, he deus kuitaet ti he zad, enep dezhañ, da vevañ gant an Aotrou Dubois, ur barner war an oad. Tad ha merc'h n'en em zarempredont ket ken, met lorc'h zo en tad o welout e vev e verc'h er binvidigezh.

An eil merc'h, Rose, zo 'vont da euredién da vab ur barazher pinvidik, ha lorc'h en tad ivez. Anna a deu neuze, goude klevet ar c'heloù, da di he zad, hag a ginnig ober ar pred eured en he zi, war he c'houst. Laouen an daou diegezh gant an espern. Goude tremenet dre an ti-kêr hag an iliz, an holl da di Anna. 

## Notennoù
Pezoporus

***Pezoporus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Pezoporus flaviventris]]*,
* *[[Pezoporus occidentalis]]*,
* *[[Pezoporus wallicus]]*
** *P. w. leachi* ha ***wallicus***.

O c'havout a reer en Aostralia, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Arondisamant Digne-les-Bains

**Arondisamant Digne-les-Bains** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Alpoù-Provañs-Uhel hag e rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Digne-les-Bains e 65 kumun.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Alpoù-Provañs-Uhel d'ar 1 a viz Genver 2017. 41 kumun zo en arondisamant Digne-les-Bains bremañ.

## Daveoù
Yezh ar bleunioù

__NOTOC__

**Yezh ar bleunioù** a reer eus un doare da gas kemennadennoù kuzh dre aozañ bokedoù bleunioù.
A-viskoazh ez eus bet graet gant bleunioù evit ezteurel fromoù : bleunioù zo bet kavet e bezioù *[[Den Neandertal|Homo neanderthalensis]]* e Shalidar (Kurdistan. Helavar e oa ar bleunioù en Henc'hres ha Henroma ; peuzkollet eo bet ar yezh-se, met diwar ar pezh a chome anezhi ez eo bet roet ul lañs nevez da yezh ar bleunioù en Europa ar Grennamzer a-drugarez d'ar varc'hegiezh.
Er Bibl, e Kanenn ar C'hanennoù, e kaver bleunioù arouezius.
E broioù ar Reter-Nesañ e teuas ar yezh da vezañ kemplezhek-kenañ, dre ma veze roet d'ar bleunioù anvioù arabek pe durkek a genglote gant ar gerioù lec'hiel gwirion a zouge ster ar c'hemennadennoù. Kemm-digemm e oa yezh ar bleunioù hervez ar sevenadurioù, ne c'halle ket ur Bersianez kompren ur boked a oa bet aozet evit ur Sirianez.
Er broioù europat avat ez eus sterioù boutin d'ar vleunienn-mañ-bleunienn a-dreuz klouedoù ar yezhoù. William Shakespeare, en e bezh-c'hoari *The Tragical History of Hamlet, Prince of Denmark*, a zispleg sterioù arouezius lod bleunioù.

Berzh a reas yezh ar bleunioù en  e Bro-Saoz da vare ar rouanez Victoria (ren : 1837-1901) ha pelloc'h e Stadoù-Unanet Amerika, pa veze arabat ezteurel santadoù a garantez e kevredigezh strizh-kenañ ar mare-se.

## Orin ar c'hiz
Eus lez Kergustentin en impalaeriezh otoman (Istanbul e Turkia a-vremañ) e teuas ar c'hiz, pa oa an tulipez rouanezed al liorzhoù eno abaoe ma oant deuet eus an Himalaya er bloavezh 1000.
Dre ar varzhez Lady Mary Wortley Montagu (1689-1762) ez erruas e Bro-Saoz e 1717, tra ma voe degaset da Sveden gant ar skrivagner ha beajour gall Aubry de la Mottraye (1674-1743) dek vloaz diwezhatoc'h, e 1727.
Berzh a reas yezh ar bleunioù e Bro-C'hall adalek 1810 betek 1850, e Bro-Saoz er mare viktorian betek 1850 ivez ; en hevelep mare e veze diouzh ar c'hiz en Alamagn, e Belgia hag e peurrest Europa, er Stadoù-Unanet ha betek Suamerika.

## Geriadurig ar bleunioù
Setu amañ ar sterioù a roer d'ar bleunioù e broioù ar C'hornôg dre vras ; evel-just e c'hall ar vleunienn-mañ-bleunienn dougen ur ster disheñvelik a vro da vro.

Diouzh o anvioù latin eo renket ar bleunioù.
O anvioù brezhonek, pa vez, a gavor dre vukañ al logodenn war ar skeudenn.
Dindan pep skeudenn emañ arouez ar vleunienn dre vras hag ar gemennadenn ersis pe resisoc'h a zegas, diouzh he livioù a-wechoù.

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## L

## M

## N

## O

## P

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## Y

## Z

## Andonioù
;Yezh ar bleunioù
*  *Nouveau Larousse Universel*, Librairie Larousse, 1948 – Levrenn 1, skeudenn-stag p.&nbsp;745.
;Anvioù ar bleunioù
*   Geriadur Ménard
*   Fañch Duros, *Herbarum vernaculi*, La Digitale, 1991 

## Levrlennadur
*  Nathalie Chahine, *Le petit livre du langage des fleurs*, Éditions du Chêne, 2016  – Ma kavor orin arouezioù lod bleunioù.

## Notennoù
Au soleil

**Au soleil** zo anv gallek meur a oberenn.
*Au soleil (dastumad Maupassant) e 1884
**Au soleil*, barzhoneg gant Marceline Desbordes-Valmore
**Au soleil*, barzhoneg gant Apollinaire
**Au soleil*, ur ganaouenn kanet gant Jenifer.
Arondisamant Charleville-Mézières

**Arondisamant Charleville-Mézières** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Ardennes hag e rannvro Grand Est.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Charleville-Mézières e 160 kumun.
Promenade

**Promenade** (*pourmenadenn* e brezhoneg) zo ur ger gallek ha hini meur a oberenn.

**Une promenade en mer*, pezh-c'hoari gant Jules Verne
**Promenade*, barzhoneg gant Alfred de Musset.
**[[Promenade (Maupassant)|Promenade]]*, danevell gant Guy de Maupassant.
**Promenades*, dastumad pennadoù gant Jean de La Varende, embannet en 2011 gant Charles Hérissey, e Gentieg, e Breizh. Tennet eo ar pennadoù-se eus ar sizhunieg roueelour La Nation française ma oant bet embannet etre 1955 ha 1959.
**La promenade*, anv div daolenn: 
***[[La promenade (Monet)]]*, gant Claude Monet 
***[[La promenade (Renoir)]]*, gant Auguste Renoir.
*Promenade (2001), romant gant Régis Jauffret.
Arondisamant Fois

**Arondisamant Fois** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Arieja hag e rannvro Okitania.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Fois e 118 kumun abaoe 2018.

## Notennù
Laguna Mar Chiquita

**Laguna Mar Chiquita** zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a c'heun pe loc'h en Arc'hantina.
* **[[Laguna Mar Chiquita (Córdoba)|Laguna Mar Chiquita]]**, loc'h vras e biz Proviñs Córdoba;
* **[[Laguna Mar Chiquita (lagenn)|Laguna Mar Chiquita]]**, lagenn e Partido Mar Chiquita, e gevred Proviñs Buenos Aires;
* **[[Laguna Mar Chiquita (Junín)|Laguna Mar Chiquita]]**, e Partido Junín, en hanternoz Proviñs Buenos Aires.
Yvette (danevell)

***Yvette*** zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1884.

## Istor
Adskrivañ a reas an oberour an danevell *[[Yveline Samoris]]*, embannet daou vloaz a-raok, e 1882, hag a c'hoarveze ivez e metoù ar c'hourtizanezed. 
E 1884 e voe embannet en dastumad ''Yvette''.

## An danevell
Yehoyac'hin

Hervez an Testamant Kentañ e voe **Yehoyac'hin** (en hebraeg יהויכין - Yehôyakhîn) roue Yehouda un nebeud mizvezhioù e 598 KJK, war-lerc'h e dad, Yehoyakim.

Setu ar pezh a lenner diwar e benn en Eil Levr ar Rouaned (2R 24, 8-16) :

« Triwec'h vloaz en devoa Yehoyac'hin pa renas, tri miz e renas e Jeruzalem. Anv e vamm a oa Nehoushta, merc'h Elnatan, eus Jeruzalem. Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, a-grenn evel m'en devoa graet e dad. Er mare-se, e pignas servijerion Navoudc'hadnesar, roue Bavel, da Jeruzalem hag e kouezhas ar gêr dindan seziz.[...]

Hag e voe harluet Jeruzalem a-bezh, an holl ofisourion, an holl soudarded : dek mil harluad, hag an holl c'hoved hag alc'houezourion ; ne vanas nemet paourañ tud ar vro. Hag e voe harluet Yehoyac'hin betek Bavel ;[...].

Hag evel roue e lakas roue Bavel Matania, e eontr, en e lec'h, hag e troas e anv e Sidkia. »

## Notennoù ha daveennoù
Matania

Hervez an Tanac'h e oa **Matania** mab da Yoshia, roue Yehouda etre 640 KJK ha 609 KJK, ha breur da Yehoahaz, bet roue Yehouda e 609 KJK.

Lakaet e voe da roue gant Nevoudc'hadnesar, roue Babilon e-lec'h e niz Yehoyac'hin dindan an anv a Sidkia e 598 KJK.

## Notennoù ha daveennoù
Sidkia

Hervez an Testamant Kentañ, Matania a oa roue Yehouda er VIvet kantved kent JK.

Mab e oa da Yoshia ha da Hemoutal, merc'h da Yirmia, eus Livna, ha eontr da Yehoyac'hin. Lakaet e voe da roue Yehouda gant Nevoudc'hadnesar e plas e niz dindan an anv a **Sidkia** e 598 KJK.

Setu ar pezh a lenner diwar e benn en Eil Levr ar Rouaned :

« Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, a-grenn evel m'en doa graet Yehoyakim. Konnaret e oa bet an Aotroù enep Jeruzalem hag enep Yehouda ken en devoa distaolet anezho diwar e zremm. Hag e tispac'has Sidkia enep roue Bavel » (2R 24, 19-20)
« D'an navet bloaz eus e ren [...] e teuas Nevoudc'hadnesa, roue Bavel, gant e holl arme, enep Jeruzalem ; [...]. Hag e kouezhas ar gêr dindan seziz, betek an unnekvet bloaz eus ar roue Sidkia. [...] Hag e redas armead ar Galdeaned war-lerc'h ar roue, hag e tapjont anezhañ e kampoulloù Yeriho. Hag e holl arme a yeas a-stlabez a-zigantañ. Pa voe tapet ar roue, e voe kaset davet roue Bavel, betek Rivla, hag e voe lavaret dezhañ ar varn : mibion Sidkia a voe lazhet ouzh e zaoulagad, ha daoulagad Sidkia a voe dallet, hag eñ a voe ereet gant chadennoù ha kaset betek Bavel. [...]
Hag e voe devet ti an Aotroù ha ti ar roue, hag holl diez Jeruzalem : an holl diez bras a voe tangwallet. Ha mogerioù Jeruzalem, tro-war-dro, a voe diskaret, [...] ha restad ar bobl a voe harluet [...].
Hag e voe harluet Yehouda diouzh e zouar. » (2R 25, 2-21)

*587 KJK eo bloavezh diwezhañ rouantelezh Yehouda, hini distruj [[Jeruzalem )) ha penn-kentañ an Harlu.

Hervez Eil levr ar Rouaned e voe laket an dud a oa manet e bro Yehouda e karg un den anvet Gedalia, mab Ahikam, mab Shafan hag a voe lazhet gant un nebeud ofiserien eus arme Yehouda .« Hag e savas ar bobl a-bezh, adalek ar re vihan hag ar re vras, gant ofisourion ar soudarded, hag ez ejont d'an Ejipt, aon dezho rak ar Galdeaned. ».

## Notennoù ha daveennoù
Elia

**Elia** (en hebraeg eliyah pe eliyaou « Yah (YHVH) eo ma Doue » a zo unan eus tudennoù brudetañ ar Bibl. Ur profed e oa hervez an Tanac'h.

Ur rummad testennoù diwar e benn ha diwar e vurzhudoù a gaver silet e Kentañ Levr ar Rouaned ( 1R 17-19 ) hag e penn kentañ Eil Levr ar Rouaned (2R 1-2, 1-11).

Bevañ a reas e rouantelezh an Norzh da vare Ahav, roue Israel (874 KJK-853 KJK) hag e wreg Izevel, merc'h Et-Baal, roue ar Sidoniz.

Lakaat a reas ar glav da chom hep kouezhañ e-pad tri bloaz (1R 17, 1) diwar urzh Doue. Mont a reas da guzh e froud Kerit ma voe maget gant « brini a zegase dezhañ bara ha kig diouzh ar beure, bara ha kig d'abardaez ». (1R 17, 2-7).

Kaset e voe da Sarefta (a zo eus Sidon) e ti un intañvez prest da vervel gant an naon. Magañ a reas anezhañ gant ar pezh a chome ganti hag eñ da lavarout « Rak evel-hen e komz an Aotroù, Doue Israel : 'ar skudellad bleud n'echuo ket, ar jarlad eoul ne goazho ket, betek an deiz ma roio an Aotroù glav war c'horre an douar !' ». Ha n'ehanas ket ar skudellad bleud ha ne goazhas ket ar jarlad eoul « hervez promesa an Aotroù ». Goulenn a reas digant Doue adkas ar vuhez e mab an intañvez a oa o vervel hag e selaouas an Aotroù ouzh mouezh Elia ».

Sevel a reas enep Ahav, ar roue. Asantiñ a reas Ahav goude ur pennad bodañ war ar C'harmel profeded Baal evit keveziñ gant Elia. Trec'h e voe Elia hag « e tiskennas Elia anezho da froud Kishon hag o sakrifias eno ».

Kounnaret e voe Izevel, gwreg Ahav, gant ar pezh en doa graet Elia, gourdrouz a reas anezhañ hag voe rediet Elia da dec'hout kuit.

Hervez Kentañ Levr ar Rouaned (1R 19, 16) e voe karget gant Doue da oleviñ Yehou mab Nimshi da roue Israel ha Elisha, mab, Shafat, eus Avel-Mehola, da brofed war e lerc'h.

Distreiñ a reas evit mallozhiñ Izevel (1R 21, 23) hag Ahav hag e diegezh ivez (1R 21,24-28) goude m'o doe laeret gwinnieg Navot ha lakaet anezhañ da vezañ lazhet.

E penn kentañ Eil Levr ar Rouaned e weler anezhañ  da vare ar roue Ahazia (853 KJK-852 KJK), mab Ahav. Mervel a reas Ahazia « hervez komz an Aotroù lavaret gant Elia » (2R 1, 17).

A-raok bezañ skrapet d'an neñvoù en « ur c'harr tan » gant « mirc'hi tan » e fizias e garg a brofed en Elisha, e ziskibl (2R 2).

Distro Elia a voe meneget gant profeded zo pa gomzent eus an amzerioù mesiazek, setu perak e kaver tud en Testamant Nevez o kemer Jezuz evit Elia. ( Mk 6,15).

Kavout a reer Elia meneget ivez (Mk 9, 1-9 ; Lk 9, 28-36 ; Mzh 17, 1-9) pa vez kaoz eus treuzneuziadur Jezuz. Deskrivet e vez Elia ha Moshe o komz gant Jezuz en degouezh-se.

#### Notennoù ha daveennoù
Elisha

**Elisha**(hebraeg : אלישע ; arabeg : اليسع) a zo ur profed eus an Testamant Kentañ, diskibl Elia

Meneget eo da gentañ e Kentañ Levr ar Rouaned (1R 19, 15-21) : « Hag e lavaras an Aotroù dezhañ [Elia] : « Kae en-dro gant da hent er gouelec'h […]. Hag Yehou, mab Nimshi, a olevi da roue war Israel. Hag Elisha, mab Shafat, eus Avel-Mehola, a olevi da brofed war da lerc'h. »

« Kelc'hiad Elisha » a gaver en Eil Levr ar Rouaned, goude ma voe skrapet Elia d'an neñvoù hervez an destenn (2R 2-13) Taolennet eo ennañ e vurzhudoù (en o-zouez pare Naaman, penngadour arme roue Aram a dro ouzh Doue Israel...).

Seveniñ a reas e garg e-pad renYoram (852 KJK-841 KJK) hag e-pad hini Yehou (841 KJK-814 KJK) hag hini Yoahaz (814 KJK-898 KJK) . Mervel a reas pa rene Yoash, mab Yoahaz, war Israel (798 KJK-783 KJK) (2R 13, 14-20).

Hervez 2R 9,1-10 e kargas ur profed yaouank da oleviñ Yehou da roue Israel.

#### Notennoù ha daveennoù
Promenade (Maupassant)

***Promenade*** zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1884.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e *[[Gil Blas]]* ar 27 Mae 1884, sinet Maufrigneuse. 
Adembannet e voe en dastumad ''Yvette'' e 1884.

## An danevell
Neophema

***Neophema*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1891 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Neophema chrysogaster]]*,
* *[[Neophema chrysostoma]]*,
* *[[Neophema elegans]]*
** *N. e. carteri* ha *N. e. elegans*,
* *[[Neophema petrophila]]*
** *N. p. petrophila* ha *N. p. zietzi*,
* *[[Neophema pulchella]]*,
* *[[Neophema splendida]]*.

O c'havout a reer holl en Aostralia.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Izevel

Hervez an Testamant Kentañ (1R 16, 31) e oa **Izevel**, gwreg Ahav, roue Israel (874 KJK-853 KJK). : « Evel ma ne vije bet re nebeut dezhañ kerzhout e pec'hedoù Yarovam, mab Nevat, e kemeras da wreg Izevel, merc'h Et-Baal, roue ar Sidoniz, hag ez eas da servijout ar Baal ha da stouiñ dirazañ. »

Gwelet e vez Izevel evel ur bec'herez vras gant an Tanac'h eta : boutañ a ra he gwaz da azeuliñ Baal hag emzalc'hioù direizh he deus ivez (so Gwinienn Navot, 1R 21). Milliget e voe gant Elia « Ar chas a zebro Izevel e-harz rak-mogerioù Izreel » (1R 21, 23)

Pa voe bet olevet Yehou roue Israel e roas urzh da lazhañ Izevel en Izreel. Slepet e voe diouzh e frenestr ha ne voe kavet « diouti nemet ar c'hlopenn; an treid ha palvoù an daourn » rak « Lavar an Aotroù  eo, en doa komzet dre e servijer Elia...» (2R 9,30-37).

Mamm Atalia, gwreg Yehoram, roue Yehouda, oa.

#### Notennoù ha daveennoù
Yarovam Iañ

Hervez an Tanac'h e oa **Yarovam**((hebraeg: יָרָבְעָם Yārāḇə‘ām; gresianeg: Ἱεροβοάμ Hieroboam) mab Nevat, un Efratiad eus Sereda, ha Seroua. Ofisour oa e lez Salaun, roue Israel. 

Treuzkaset e voe dezhañ gant Ahiya, profed eus Shilo komz Doue : « Ez an da zifregañ ar rouantelezh eus dorn, ha da reiñ dit dek meuriad.  Ur meuriad en devo; abalamour d'am servijer David, hag abalamour da Jeruzalem, kêr bet dibabet ganin a-douez holl veuriadoù Israel.» 

Rak, kounnaret oa Doue ouzh Salaun, « rak diheñchet oa bet e galondiouzh an Aotroù, Doue Israel », hervez 1R **11**, 9. 

Klask a reas Salaun lakaat Yarovam d'ar marv met tec'hout a reas hemañ da Egipt. 

Pa varvas Salaun e vodas Rehovam, e vab ar bobl e Shec'hem . Dont a reas Yarovam davetañ evit kinnig un emglev. Nac'het e voe gant Rehovam. 

« Ha setu, pa glevas holl Israel e oa distroet Yarovam, e kasjont d'e gervel d'an emvod, hag e rejont anezhañ roue war holl Israel ; ne voe o heuilh tiegezh David nemet meuriad Yehouda, e-unan. »

Ren a reas e Tirsa etre 931 KJK ha 910 KJK hervez Kentañ Levr ar Rouaned. 

Bodañ a reas Rahovam « holl diegezh Yehouda ha meuriad Binyamin evit ober brezel da Yarovam met e voe dizaliet gant Shemaya, den Doue. (1R **11**, 21-24).

Gant aon e tistrofe ar bobl da diegezh David ma kendalc'hjent da ober aberzhioù da Zoue Israel e Jeruzalemm e savas Yerovam idolennoù e Bet-El hag e Dan hag e lavaras d'ar bobl oc'h azeuliñ.(1R 11, 26-33). 

« […] ne zistoas ket Yarovam diwar an hent fall, hag ez adkrogas dao ber, gant hiniennoù eus ar bobl, beleion an uhellec'hioù : an hini en deveze c'hoant, e veze karget e zorn, hag e veze beleg an uhellec'hioù. An dra-se a oa pec'hed tiegezh Yarovam, hag evit se e voe rasket, distrujet diwar c'horre an douar. »

Nadav, e vab,  a renas war e lerc'h.

Hervez Kentañ Levr ar Rouaned e voe diskaret Nadav gant Baasha, mab Ahiya,  en doa iriennet en e enep. Lazhet e voe Nadav gantañ ha diskaret holl diegezh Yarovam « hervez komz an Aotroù  lavaret gant e servijer Ahiya, ar Shiloniad, en abeg da bec'hedoù Yarovam, en devoa graet en ur lakaat Israel da bec'hiñ hag hegasiñ an Aotroù, Doue Israel.» 

## Notennoù ha daveennoù
Nadav

Hervez an Tanac'h e voe **Nadav** (hebraeg: נָדָב Nāḏāḇ), mab Yarovam, eil roue rouantelezh Israel (910 KJK-909-KJK). 

Setu ar pezh a lenner diwar e benn e Kentañ Levr ar Rouaned : « Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, hag e kerzhas war roudoù e dad er pec'hedoù en doa lkaet Israel da ober. Irienna a reas enep dezhañ Baasha, mab Ahiya, eus tiegezh Isac'har ; hag e pilas anezhañ Baasha e Gibeton ar Felishtiz : Nadav, gant Israel a-bezh, en devoa graet seziz war c'h/Gibeton. E lazhañ a reas Baasha [... ] ne lezas ene ebet da Yarovam hep hen distrujañ, [...]»

## Notennoù ha daveennoù
Baasha

Hervez an Tanac'h e renas **Baasha** (hebraeg: בַּעְשָׁא‎, Baʿasha, "Baal a glev") war Israel goude bezañ lazhet Nadav, mab Yarovam (909 KJK-896 KJK).

Setu ar pezh a lenner diwar e benn e Kentañ Levr ar Rouaned :

« Er bloaz tri eus Asa, roue Yehouda, e renas Baasha, mab Ahiya, war holl Israel, e Tirsa, evit pevar bloaz warn-ugent. Ober a reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, hag e kerzha-Yarovzs war roudoù Yarovam hag er pec'hedoù en devoa laket Israel da ober. ».

Brezel e voe dalc'hmat etre Asa ha Baasha.

Hervez Kentañ Levr ar Rouaned e komzas Doue ouzh Yehou, mab Hanani, ar profed, enep Baasha : « ac'hanta ! Ez an da skubañ war-lerc'h Baasha ha war-lerc'h e diegezh » (1R **16,** 3).

Pa varvas Baasha, e renas Ela, e vab, en e lec'h.

## Notennoù ha daveennoù
Ela

Hervez an Tanac'h e voe Ela ( (hebraeg: אֵלָה‎ ’Êlāh; gresianeg: Ἠλά; latin: Ela), roue Israel e-pad daou vloaz (886 KJK-885 KJK) war-lerc'h e dad Baasha. 

Setu ar pezh a lenner diwar e benn e Kentañ Levr ar Rouaned (1R 15, 8-10) : 

« Er bloaz c'hwec'h warn-ugent eus Asa, roue Yehouda, e renas Ela, mab Baasha, war Israel, e Tirsa, evit daou vloaz. Hag ec'h iriennas enep dezhañ e servijer Zimri, mestr war an hanter eus ar c'hirri. Edo e Tirsa oc'h evañ, mezv, e ti Arsa, a oa e penn tiegezh Tirsa, pan erruas Zimri, a roas dezhañ taol ar marv, er bloaz seizh warn-ugent eus Asa, roue Yehouda ; hag e renas war e lerc'h. »

## Notennoù ha daveennoù
Battlefield 1

**Ur bajenn disheñvelout [[Battlefield]] zo ivez*.

**Battlefield 1** lesanvet **COD killer** (brezhoneg: Muntrer Call of Duty) a zo ur c'hoari tenn kentañ sell sevenet gant EA DICE hag embannet gant Electronic Arts. Ar 14vet c'hoari pe astenn c'hoari e vezo d'an heuliad c'hoarioù video Battlefield.

Ar c'hoari a zo da vezañ embannet dre ar bed war ar savennoù Microsoft Windows, PlayStation 4 hag Xbox One d'an 21 a viz Here 2016. Ur c'hoari all a vo en e c'houde en heuliad c'hoarioù Battlefield anvet, Battlefield V. Embannet e vo d'an 19 a viz Here 2018.
## Doare c'hoari
Dres memes doare evit ar c'hoarioù video all en heuliad c'hoarioù Battlefield, Battlefield 1 a zo ur c'hoari tenn kentañ sell. Mare ar c'hoari a vezo ar C'hentañ Brezel-bed, awenet e vefe gant fedoù istorel gwir. ar c'hoarierien a c'hello implij armoù ar C'hentañ Brezel-bed evel ar fuzuilhoù un tenn, reoù aotomatek pe hanter aotomatek, kanolioù, skarzherioù-tan hag ar gazoù brezel a-benn lazhañ o enebourien.

Gant ar c'hoari nevez-se en heuliad e vezo degaset doareoù-stourm nevez a-dost evel sabrennoù, palioù. An armoù stourm a-dost se a vezo rannet e daou strollad: ar re ponner hag ar re lijer.

Karbedoù a vezo ivez, ar re-se a vezo tu da vezañ bleniet gant ar c'hoarierien: tankoù lijer ha ponner, kamionoù armet, nijerezioù daou askellet ha bigi brezel. Un nevezinti a vezo d'an heuliad dre reiñ an tu da implij gant ar c'hoarierien eus kezeg brezel.

Evel boaz en heuliad Battlefield an en-dro a vezo tu distruj, an armoù a c'hello bezañ kemmet hervez c'hoantoù ar c'hoarierien.
## Battlefield companion
Ar wech kentañ en heuliad c'hoarioù Battlefield ma ne vez ket implijet ar Battlelog. Ur meziant war urzhiataer ha pellgomzoù hezoug a vez implijet anvet Battlefield companion. Gant ar meziant e vez tu heuliañ gwelladennoù ar c'hoarier er c'hoari. Tu zo ivez reiñ lañs d'ar c'hoari hep tremen dre ur bajenn internet.
## Harozed
Harozed a vezo er c'hoari, ar re-se o vezañ awenet gant tud gwir o devoa kemeret perzh er C'hentañ Brezel-bed :
* Lawrence Arabia
* Ar Baron Ruz Manfred von Richthofen
* Soudarded du amerikan an Harlem Hellfighters/ Black Rattlers

RoteBaron.JPG|Karr-nij ar Baron Ruz, ar Fokker Dr.I
T E Lawrence and the Arab Revolt 1916 - 1918 Q58862.jpg|Lawrence Arabia e-pad emsav arab 1916-1918
The US Army on the Western Front, 1918 Q69943.jpg|Soudarded Amerika ouzh ar stourm, re an 369th Infantry Regiment (Harlem Hellfighters/Black Rattlers), 93rd Infantry Division, e Maffrecourt 1918.

## Burutelladennoù
Evit ar pezh a sell ouzh an ar c'hoari hag ar grafikoù eo bet degemeret mat. Evit ar pezh a sell ouzh an aergelc'h ez eus bet rebechoù. Al lu c'hall ne oa ket bet lakaet evel tu diazez da c'hoari met ouzhpennet en un DLC. Rebechet e vez ivez da vezañ kemmet gwirvoud ar brezel evit mont gant un doare c'hoari bliv padal ar brezel a oa unan gorrek en gwirionez.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Battlefied 1 

## Notennoù ha daveennoù
Yehou (profed)

**Yehou**, mab Hanani, a zo ur profed, meneget e Kentañ Levr ar Rouaned ( 1R **16**, 1-4) a dreuzkas komz Doue enep Baasha, roue Israel, hag e diegezh: « Ar re varv, eus Baasha, e kêr, a vo debret gant ar chas, hag ar re varv, e-maez, a vo debret gant evned an neñvoù ! ».

Dougen a ra memes anv ha Yehou, mab Nimshi, a voe roue Israel (841 KJK-814 KJK) goude Yoram (2R **9**)
Ahav

Hervez an Tanac'h e renas **Ahav,** mab Omri war Israel etre 874 KJK ha 853 KJK.

Setu ar pezh a lenner diwar e benn e Kentañ Levr ar Rouaned :« Hag e reas Ahav, mab Omri, gwashoc'h ouzh daoulagad an Aotroù eget an holl re a oa bet en e raok. Evel pa vije bet re nebeut dezhañ kerzhout e pec'hedoù Yarovam, mab Nevat, e kemeras da wreg Izevel, merc'h Et-Baal, roue Sidoniz, hag ez eas da servijout ar Baal ha da stouiñ dirazañ. » (1R **16**, 30-31).

Buhez hag oberoù Ahav zo displeget eus 1R **16**, 29 betek 1R **22**, 40

C'hoari a reas ar profed Elia ur roll pouezus en istor Ahav, hervez an Tanac'h.

Brezel a reas Ahav ouzh Ben-Hadad, roue Aram a lakaas seziz war Shomron d'ur mare (1R **20**).

Krevredet e voe Israel ha Yehouda, renet gant Yehoshafat, enep Aram. Gloazet e voe Ahav e-kerzh emgann Ramot-Gilead ha mervel a reas (1R **22**).

Ahazia, e vab, a renas war e lerc'h.

## Notennoù ha daveennoù
Ahiya

**Ahiya** a zo ur profed a orin eus Shilo, meneget e Kentañ Levr ar Rouaned (1R**11**, 29-39) a ziougan da Yarovam e vo roue Israel.

Meneget eo pelloc'h (1R **14**, 2-18) pa lavar da wreg Yarovam deuet da c'houlennata anezhañ, e varvo he mab hag e kaso Doue ar gwalleur war diegezh Yarovam : "...: lemel a rin eus Yarovam kement hini a staot ouzh ar voger, hualet pe dishual, en Israel, hag e skubin war lerc'h tiegezh Yarovam evel ma skuber al lastez, ken ne vo aet da get" abalamour d'e bec'hedoù.

#### Notennoù ha daveennoù
Ahazia (roue Israel)

**Ahazia**, pe **Akazia** (hebraeg: אֲחַזְיָה‎ ’Ăḥazyāhū, "Yahu en deus tapet krog"; Ochozias e latin) a oa mab da Ahav, a voe roue Israel e-pad daou vloaz (-853 KJK - -852 KJK), hervez an Testamant Kentañ.

Setu ar pezh a lenner diwar e benn e Kentañ Levr ar Rouaned (1R **22**, 53-54) : 

«&nbsp;Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, hag e kerzhas war roudoù e dad ha war roudoù e vamm, ha war roudoù Yarovam, mab Nevat, a rae da Israel pec'hiñ. Hag e servijas Baal, hag e stouas dirazañ, hag e hegasas Doue Israel, a-grenn evel m'en devoa graet e dad.&nbsp;»

Hervez Eil Levr ar Rouaned e kouezhas klañv goude bezañ kouezhet «&nbsp;dre gloued e gambr-uhel, e Shomron&nbsp;». 
Kas a reas kannaded da c'houlenn digant Baal-Zevouv hag-eñ e vevfe diwar ar c'hleñved. Ar re-mañ a gavas war o hent ar profed Elia a lavaras dezho «&nbsp;Evel-hen e komz an Aotroù : Ha n'eus ket a Zoue en Israel pa gasez da c'houlennata Baal-Zevouv, doue Ekron ? Setu perak, ar gwele ma'z out savet warnañ, ne ziskenni ket dioutañ, rak mervel a ri !&nbsp;

Lenn a reer en destenn e varvas Ahazia «&nbsp;hervez komz an Aotroù lavaret gant Elia&nbsp;».

E vab Yoram a renas war e lerc'h.

## Notennoù ha daveennoù
Le Retour (Maupassant)

**Le Retour ** zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1884.

## Istor
E 1884 e voe embannet en dastumad Yvette.

## An danevell

## Liamm diavaez
*Lenn an destenn e Wikimammenn
Zec'haria (roue Israel)

Hervez an Tanac'h e renas **Zec'haria**, mab Yarovam, roue Israel e Shomron e-pad c'hwec'h miz (e 743 KJK).

Setu ar pezh a lenner diwar e benn en Eil Levr ar Rouaned (2R **15**,9-10) :

« Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, evel m'o devoa graet e dadoù, hep distreiñ diouzh pec'hedoù Yarovam, mab Nevat, en devoa laket Israel da bec'hiñ. Hag ez iriennas enep dezhañ Shaloum, mab Yavesh, a roas dezhañ dirak ar bobl taol ar marv hag a renas en e lec'h. »

## Notennoù ha daveennoù
Shaloum

Hervez an Testamant Kentañ e renas **Shaloum**, (hebraeg: שלום בן יבש‎), un anv hag a dalvez kement ha "gopr"), mab Yavesh « ul loariad » e 743 KJK war Israel e Shomron.

Lazhet en doa Zec'haria evit kemer e blas.

N'eus tost netra diwar e benn en Eil Levr ar Rouaned (2R **15**, 14) :

« Hag e pignas Menahem, mab Gadi, eus Tirsa hag ez erruas e Shomron, hag e roas da Shaloun, mab Yavesh, e Shomron, taol ar marv hag e renas en el lec'h. »


## Notennoù ha daveennoù
Yoram

Hervez an Tanac'h e voe **Yoram**, mab Ahazia, roue Israel etre 852 KJK hag 841 KJK. 

Setu ar pezh a lenner diwar e benn en Eil Levr ar Rouaned (2R **3**, 2-3) :
« Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, naren avat kement hag e dad hag e vamm, rak lemel a reas peulvan ar Baal en devoa graet e dad. Hogen, ouzh pec'hedoù Yarovam, mab Nevat, hag en devoa laket Israel da bec'hiñ, e chomas stag, hag ne guitaas ket diouto. ». 

Kevredet gant Yehoshafat, roue Yehouda ha roue Edom, e reas brezel enep roue Moav.

Brezel a reas enep Ben-Hadad, roue Aram ivez. Lakaat a reas Ben-Hadad seziz war Shomron. Naonegezh a voe er gêr. Goude marv Ben-Hadad e kendalc'has ar brezel enep Hazael a voe roue war e lerc'h. Gloazet e voe Yoram e Rama. En em dennañ a reas en Izrael evit pareañ. Eno e voe lazhet gant Yehou a oa oc'h iriennañ enep dezhañ. (2R **9**, 24-26).

Ur perzh politikel a bouez en doe Elisha e-pad ren Yoram ha goude hini Yehou, hini Yoahaz, mab Yehou hag hini Yoash, mab Yoahaz hervez Eil Levr ar Rouaned. Dreist-holl da vare ar brezelioù. Olevet e voe Yehou (2R **9**, 1-13) diouzh e urzh, o vountañ anezhañ da iriennañ enep Yoram.

## Notennoù ha daveennoù
Neopsittacus

***Neopsittacus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1875 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Neopsittacus musschenbroekii]]*
** *N. m. major* ha *N. m. musschenbroekii*,
* *[[Neopsittacus pullicauda]]*
** *N. p. alpinus*, *N. p. pullicauda* ha *N. p. socialis*.

O c'havout a reer holl e Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Lagardère SCA

**Lagardère SCA** zo un embregerezh bedel a orin gall, renet gant Arnaud Lagardère hag a gaver en un 40 bro bennak. Pevar skourr zo en e obererezh:
#Lagardère Publishing (Hachette Livre) : levrioù hag e-publishing : Armand Colin, Dunod, Stock, Fayard, Grasset, Larousse, Calmann-Lévy, Le Livre de poche, etc. (trede embanner levrioù er bed).
#Lagardère Travel Retail : travel retail (stalioù Relay).
#Lagardère Active : kazetennerezh, selled-ha-kleved (skingomz ha skinwel), embann niverel, bruderezh.
#*kelaouennoù : Elle, Paris Match, Télé 7 jours, Le Journal du dimanche...
#*skingomz : Europe 1, Virgin Radio, RFM...
#*skinwel : Gulli, Canal J, MCM...
#*krouiñ dafar selled-ha-kleved : Lagardère Studios
#*brudereh : Lagardère Publicité

#Lagardère Sports and Entertainment : Marketing, média, consulting, atletourien, abadennoù, arzourien .

Pa veze renet Matra, hag e obererezh war-dro ar c'hirri-nij, gant Jean-Luc Lagardère, e talvezas da ziazez da savidigezh al lieszembregerezh. Betek 2013 e oa perzhiek Lagardère er gompagnunezh EADS. Abaoe 2011, eo Qatar Investment Authority, eus emirelezh Qatar, eo pennberc'henn Lagardère.
Cyclopsitta

***Cyclopsitta*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Cyclopsitta diophthalma]]*,
** *C. d. aruensis*, *C. d. coccineifrons*, *C. d. coxeni*, *C. d. diophthalma*, *C. d. inseparabilis*, *C. d. macleayana*, *C. d. marshalli* ha *C. d. virago*,
* *[[Cyclopsitta gulielmitertii]]*,
** *C. g. amabilis*, *C. g. fuscifrons*, *C. g. gulielmitertii*, *C. g. melanogenia*, *C. g. nigrifrons*, *C. g. ramuensis* ha *C. g. suavissima*.

O c'havout a reer e Ginea Nevez ha biz Aostralia (*Cyclopsitta diophthalma* hepken).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Yma Sumac

**Zoila Emperatriz Chávarri del Castillo** (Ichocán, San Marcos, Cajamarca 13 a viz Gwengolo 1922 - Los Angeles, 1 a viz Du 2008), brudet evel **Yma Sumac**, a voe ur ganerez soprano perouat a reas berzh er bloavezhioù 1950 gant he mouezh hep he far hag a c'halle mont-dont a-hed ouzhpenn pemp eizhad. Lavarout a rae bezañ priñsez inka, diskenn eus an inka Atahualpa. E Perou eo anavezet ivez evel ar Berouadez nemeti a zo skrivet hec'h anv en Hall of Fame e Hollywood.

## Liammoù diavaez
*Yma Sumac o kanañ ''Chuncho''
*Yma Sumac o kanañ ''Gopher''
Trichoglossus

***Trichoglossus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1826 gant ar skiantour saoz James Francis Stephens (1792-1852).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Trizek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Trichoglossus capistratus]]*
** *T. c. capistratus*, *T. c. flavotectus* ha *T. c. fortis*,
* *[[Trichoglossus chlorolepidotus]]*,
* *[[Trichoglossus euteles]]*,
* *[[Trichoglossus flavoviridis]]*
** *T. f. flavoviridis* ha *T. f. meyeri*,
* *[[Trichoglossus forsteni]]*
** *T. f. djampeanus*, *T. f. forsteni*, *T. f. mitchellii* ha *T. f. stresemanni*,
* *[[Trichoglossus haematodus]]*
** *T. h. caeruleiceps*, *T. h. deplanchii*, *T. h. flavicans*, *T. h. haematodus*, *T. h. massena*, *T. h. micropteryx*, *T. h. nesophilus* ha *T. h. nigrogularis*,
* *[[Trichoglossus johnstoniae]]*,
* *[[Trichoglossus moluccanus]]*
** *T. m. moluccanus* ha *T. m. septentrionalis*,
* *[[Trichoglossus ornatus]]*,
* *[[Trichoglossus rosenbergii]]*,
* *[[Trichoglossus rubiginosus]]*,
* *[[Trichoglossus rubritorquis]]*,
* *[[Trichoglossus weberi]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Llangynhafal

**Llangynhafal** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Sir Ddinbych, e Kembre. Emañ er biz da Rhuthun hag er gevred da gêr Dinbych.

An iliz, gouestlet da Sant Cynhafal, zo e diavaez ar gêriadenn, nepell diouzh un ti-feurm.

E 2011 e oa 634 a dud o chom e Llangynhafal, ha 231 anezho (37,2%) a oa kembraegerien.

## Tud vrudet
*Nathaniel Cynhafal Jones
*John Williams (Ab Ithel)

### Daveoù

## Liamm diavaez
* Iliz Sant Cynhafal
Ouzo

An **ouzo** (*ούζο* e gresianeg) zo un evaj eus Gres fardet gant alkool mesket gant louzeier frond, evel an aniz dreist-holl. Abaoe 1989 ez eus lezennoù europat a ziskleir n’eus nemet an died fardet e Gres a c’haller ober *Ouzo* anezhañ.

Ar feur alkool a zo ennañ a c’hall bezañ etre 38 ha 50°, ha muioc’h zoken a-wechoù. N’eus liv ebet gant an ouzo met pa vez kejet gant dour e vez ul liv gwenn gant ar meskaj, abalamour d’an dazgwered kimiek a c’hoarvez neuze.

## Gwelet ivez
*arak
*rakı
Psittaculirostris

***Psittaculirostris*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1859 gant an daou loenoniour saoz John Edward Gray (1800-1875) ha George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Psittaculirostris desmarestii]]*,
** *P. d. blythii*, *P. d. cervicalis*, *P. d. desmarestii*, *P. d. godmani*, *P. d. intermedius* ha *P. d. occidentalis*,
* *[[Psittaculirostris edwardsii]]*,
* *[[Psittaculirostris salvadorii]]*.

O c'havout a reer holl e Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Captain Blood

***Captain Blood*** ("Kabiten Gwad") a ra dave da veur a dra.
## Lennegezh
* ''Captain Blood'', ur romant gant Rafael Sabatini (1875-1950) bet embannet e 1922.
## Sinema
* ''Captain Blood'', ur film gant David Smith diwar romant Sabatini e 1924.
* ''Captain Blood'', ur film all diwar romant Sabatini gant Michael Curtiz e 1935.
* *[[Fortunes of Captain Blood]]*, ur film gant Gordon Douglas e 1950 diwar ar romant heñvelanvet.
* ''Captain Blood'', anv saoznek ar film gall *Le Capitan* gant André Hunebelle diwar romant Michel Zévaco (1860-1918) bet embannet e 1905.

## C'hoarioù video
*''Captain Blood'', anv saoznek ar c'hoari video gall *L'Arche du Captain Blood* bet embannet gant Exxos e 1988, hep liamm ebet gant romant R. Sabatini.

## Gwelout ivez
* Thomas Blood, anavezet evel * Colonel Blood*, a glaskas laerezh bravigoù kurunenn Bro-Saoz en amzer ar roue Charles II (1630-1685).
Captain Blood (romant)

**Captain Blood**, pe *Captain Blood: His Odyssey* zo ur romant istorel saoznek, gant ar romantour Rafael Sabatini, embannet e 1922. Meur a film zo bet graet diwar ar romant.
Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch

**Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch** zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh e kontelezh Sir Ddinbych, e Kembre. Alies e lavarer **Llanrhaeadr** hepken. Emañ etre Dinbych ha Rhuthun.

Gouestlet eo an iliz-parrez da Sant Dyfnog pe Defynog, hag unan eus ilizoù koshañ Kembre eo. War ur werenn-livet eus 1533, an hini vravañ e Kembre moarvat, e weler ur skeudenn eus "gwezenn Yese". E-kichen an iliz emañ feunteun sakr Sant Dyfnog, ma oa boas an dud da zont da gaout ar pare gwechall.

Ur skol kentañ derez zo, ur preti hag un davarn e-kreiz ar gêriadenn.

E 2011 e oa  a dud o chom e Llanhaeadr-yng-Nghinmeirch, ha 514 anezho (51,2%) a oa kembraegerien.

### Daveoù
Agapornis

***Agapornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant ar skiantour saoz Prideaux John Selby (1788-1867).
Dont a ra e anv eus an daou c'her henc'hresianek "αγάπη" (karantez) hag "ὄρνις" (evn).

Ober a ra TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg **laboused ar garantez** eus evned ar genad-mañ : ar brud o devez da chom asambles e-pad pell amzer pa vevont a-goubladoù.

## Sinema
Er film *[[The Birds (film, 1963)|The Birds]]* (1963) gant Alfred Hitchcock (1899-1980) e kej an eil haroz — "Melanie Daniels", Tippi Hedren (1930-) — gant egile — "Mitch Brenner", Rod Taylor (1930-2015) — en ur stal-evned a-drugarez d'ur c'houblad ***Agapornis***...

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Agapornis canus]]*
** *A. c. ablectaneus* hag *A. c. canus*,
* an daouig Fischer (*Agapornis fischeri*),
* *[[Agapornis lilianae]]*,
* *[[Agapornis nigrigenis]]*,
* an daouig penn du (*Agapornis personatus*),
* *[[Agapornis pullarius]]*
** *A. p. pullarius* hag *A. p. ugandae*,
* *[[Agapornis roseicollis]]*
** *A. r. catumbella* hag *A. r. roseicollis*,
* *[[Agapornis swindernianus]]*
** *A. s. emini*, *A. s. swindernianus* hag *A. s. zenkeri*,
* *[[Agapornis taranta]]*.

O c'havout a reer holl en Afrika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù