Brezhoneg beleg

Ar **brezhoneg beleg** eo an anv a vez roet dre zismegañs d'an doare brezhoneg a veze komzet gant ar veleien en o sarmonioù (eus *brezhoneg kador* e veze kaoz ivez) ha skrivet en o levrioù relijiel, en  dreist-holl, hag a zo brudet da vezañ alies leun a c'herioù gallek hag a droiennoù pounner. Ul lavar arbennik implijet gant an Iliz katolik e Breizh eo bet hag ez eo aet da get war-dro 1950.

## Tagadennoù kentañ a-enep meskaj an div yezh
Hervez Cédric Choplin, eus Kamilh ar Merser a Erm  e teu an dro-lavar «* brezoneg beleg*» hag hemañ diwezhañ bet o skrivañ er bloavezioù 1910.
E 1847 en *Essai sur l’avenir de la langue bretonne*, ar c'henstkrid da adembannadur geriadur ar Gonideg, emañ an dro-lavar *jagouilh kemmesk* a dalvez ar brezhoneg gallekaet hervez Teodor Kervarker : « *De plus, [les riches bourgeois] encourageaient les auteurs d’une foule d’ouvrages en *jargon mixte*, tels que des manuels de conversation, et d’autres livres destinés à corrompre le breton. S’imaginaient-ils qu’en introduisant un grand nombre de barbarismes français dans cette langue, ils apprendraient le français aux habitants de l’Armorique ? Ils ne parvinrent qu’à créer des patois divers et le peuple des villes délaissa peu à peu une langue qu’il parlait correctement pour une autre qu’il ne posséderait jamais bien.* ».
Adimplijet e voe an dro-lavar *jargon mixte* gant A. Troude ha G. Milin pan adembannjont an *Nouvelles conversations en breton et en français*, ur seurt dornlevr diviz, frazennoù brezhoneg hep re a c’halleg ennañ. Ne reas ket berzh an doare-se hervez Malo Morvan.

E 1869, Yann-Charlez Kerzale, unan eus fealañ skridoaozerien *[[Feiz ha Breiz]]*, a skrivas ur seurt prezegenn d'e genvreudeur, beleien anezho :

Koulskoude, ma oa niverus ar veleien a skrive brezhoneg en XIX kantved e oa brezhoneg mat gant an darn vuiañ anezho: Gabriel Morvan, Lan Inizan, pe Yann-Vari Perrot da skouer, ha n'eo ket ken niverus-se ar skridoù tamallet da vezañ *brezhoneg beleg*.

## Menegoù eus ar ''brezhoneg beleg''
E 2002 e oa bet aozet un diskouezadeg e Mirdi Breizh diwar-benn ar brezhoneg, ha meneg eus ar *brezhoneg beleg* er gazetenn gatolik c'hallek La Croix.
E 2014 e oa bet meneget ivez gant Martial Ménard e Ouest-France.

Yann Gerven : "Ha pesort brezhoneg skrivet a veze kavet er bloavezhioù 1910 ma n’eo ket brezhoneg beleg ?".

E 1996 eo bet implijet an droienn c'hallek *breton de curé* gant daou skolveuriad breizhat, Jean Le Dû hag Yves Le Berre : *Le standard dit « breton de curé » est-il une langue de contact ? » *.

Diskouez a ra Malo Morvan e oa bet rakmenegoù eus ar pezh a voe anvet *brezhoneg beleg* diwezhatoc’h, pa gave d'ar beleg Vincent Roudaut en e *Supplément aux dictionnaires bretons* (1872) e oa aet amplik Yann-Frañsez ar Gonideg pa ijine hennezh gerioù brezhoneg c’hwezhet da lakaat e-lech gerioù gallek aes da dreiñ en ur doare brezhonekoc’h.. 

## Skouerioù eus ar ''brezhoneg beleg''
;
*1450 : *[[Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guinclaff|An Dialog etre Arzur Roe d'an Bretouned ha Guynglaff]]*, gwerzennoù 240-244 :

::Pan vezo Guengamp disquaret,
::Ez forzhor groaguez ha merchet,
::Hac ez lazher ezech ha groaguez,
::Ha Doe dan fet a *permetto*,
::Hon *punissa* evit em *revengaff*.

;
*1557 : *Buhez sante Barba*, deroù  :

:::::An *Introduction*
::Entroch, pobl guyrion, *deboner*,
::Gruet *silancc* ha maz *commancer*
::*Antier* dre *myster* disclaeryet
::Clouar *ystoar* sante Barba

;
*1644 :Juluan Maner, *Canticou spirituel hac instrutionou profitabl evit disqui an hent da vont d'ar Barados. Composet gant an Tat Julian Maner Religius eus ar Compagnunez Iesus. Corriget, hag augmentet gant à nevez en Edition diveza-man*, BnF Gallica :
::Trawalc'h eo an titl ; brezhoneg beleg a-hed ar skrid.
*1658 :Juluan Maner, *Quentelioù Jesus d'an oll dud fidel*, p. 59 :
::Eus an *esperanç* hag eus an *oræson*
::Petra reom-ni dre ar *vertuz* a *esperanç* ? — Laquat hon *esperanç* e Doue.
::Petra rencom-ni esperout digant Doue ? — Ar *c'hloar* *cœlestiel*.
::Na c'hoaz ? — Ar *pardon* eus hor pec'hedoù.
::Na c'hoaz ? — Ar *c'hraç* da ober pinigen hag *œuvriou* mat.
::Pe dre *voyen* *esperit*-hu an traou-se ? — Dre *voyen* ar *c'hraç* Doue.
::Perac ? — Dre maz eo mat ha *puissant* d'hor sicour.
::Na c'hoaz ? — Abalamour maz eo maro hon Salver evit *meritout* deomb ar *c'hraç* da vont er Barados ha *pratiqua* an *œuvriou* mat.
;
*1722 : *[[Reflexionou profitabl var ar finvezou diveza|Reflexionou profitabl var ar finvezou diveza eus an den, gant ar preparationou d'ar maro]]* , lakaet e brezhoneg gant Charlez ar Brizh (1660?-1737), ma c'haller lenn :
::«  *toudememes* ar vadelez *divin* n'e deveus quet tennet an den eus an *neant* »
;
*1829 : Aleksandr Ledan, *Conferançou curius, util hac interessant, evit amusamant an dud divar ar meaz*, p. 8 :
::G. Perac eo sall ha c’hoëro an dour môr ?
::R. Dre *gombinêson* meur a *vatier*, eus a bere e zeo an haulen al loden *principal*, hac a deu a fonç ar môr memes, gant re-all digasset gant ar *rivierou* vras en em dol ebars, hac ives c’hoas ar re a *zorti* eus a *exalêson* an douar.
*E-tro 1830 : Aleksandr Ledan, ''Guizieguez ar pautr-cos Richard'', diwar Benjamin Franklin.
*1877 : Lan Inizan, *[[Emgann Kergidu]]*  :

::*Ofromp* da Zoue ar *sakrifis*,
::Ne zo netra a ger kaer priz
::Eget Jezuz *krusifiet*
::En oferenn *reprezentet*

*Brezhoneg beleg* a oa gant ar Republikaned ivez, evel m'en diskouez Lan Inisan e pennad 26 e levr, pa embamm skrid-barnedigezh Jan-Mari Branellec : *He rei a ran d’eoc’h ger evit ger, gant he brezounek fall, evit diskouez em beuz c’hoant da gounta ar virionez* ; hag embannet gantañ *Barnediguez rentet dre an Tribunal revolusioner*.
;
*2016 : *Evid eun Iliz e Mision... — Lizer a Bastor an Aotrou 'n Eskob Lorañs Dognin – Eskob Kemper ha Leon*.

## Daveoù
*  Jean Le Dû, "Témoignages : aux origines marxistes de la sociolinguistique". E-barzh ''Cahiers de sociolinguistique'', niv. 8(1), 2003, p. p.267-272.
*  Ar *brezhoneg beleg* meneget gant Martial Ménard e ''Ouest-France''
*  Cédric Choplin, « Feiz ha Breiz (1865-1884) ou la genèse d’une langue journalistique ». E-barzh *La Bretagne Linguistique*, niv. 16, 2011, brassellet d'an 26 a viz Kerzu 2024. 
* https://theses.hal.science/tel-01703404 *Définir la "langue bretonne". Discours concurrentiels d’origination et d’identification dans les paratextes des dictionnaires bretons*. Tezenn doktorelezh dirak Skol-veur Paris_Descartes, 2017.
* Malo Morvan, "L’Étude récréative et sérieuse de Vincent Roudaut, un hérétique du celtisme au XIXe siècle ». E-barzh ''La Bretagne linguistique, niv. 23, 2019.''. Brassellet d’an 8 a viz Kerzu 2024.
* « Yann-Vari ar Joubiouz pe tu garenep ar « brezhoneg beleg ». E-barzh ''Ar Gedour'', 10 Eost 2021. Brassellet d’an 8 a viz Kerzu 2024.

## Notennoù