open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atlas (mitologiezh)

**Atlas** (Ἄτλας e henc'hresianeg, « an douger ») a oa un Titan, da lavarout eo un doue bihan, mab da Iapetos ha da d-Themis pe d'an Okeanidenn Klymene. 

Breur e oa da Prometheüs, Epimetheüs ha Menoitios, Titaned eveltañ eta.

## Gerdarzh
Gwelout a ra lod en anv ar wrizienn τλάω / *tláô*, « dougen, derc'hel», met ur vartezeadenn n'eo ken.

## Mojenn
Tad e oa 
* d'ar Pleiadezed, diwar Pleione
* d'an Hyadezed, diwar an Okeanidenn Aithra
* d'an Hesperidezed, diwar Hesperis
* da Galypso (hervez Homeros da vihanañ)

Savet e oa a-du gant ar Ramzed, a-enep an *Doueed*, kondaonet e voe gant Zeus da zougen bolz an neñv war e chouk da viken, da virout na gouezhje war an douar.

Pa oa deuet Herakles da gerc'hat avaloù-aour liorzh an Hesperidezed e oa bet o welout Atlas da c'houlenn digantañ dont d'o c'hutuilh gantañ. Mat e oa da Atlas reiñ e skoazell, nemet goulenn a reas digant Herakles dougen an oabl en e lec'h ur pennadig. 

## Implij an anv
* Diwar-lerc'h e anv eo bet anvet menezieg an Atlas, e-lec'h m'emañ o chom. 
* Atlasoù a vez graet eus strobadoù kartennoù douaroniezh 
* Un askorn eo an atlas ivez, ar c'hentañ eus al livenn-gein dindan ar c'hlopenn.

## Skeudennoù


NAMA Héraclès & Atlas.jpg
Titanen Atlas, Nordisk familjebok.png
Atlas Santiago Toural GFDL.jpg
Atlas sculpture on collins street melbourne.jpg|Delwenn arem war ur savadur e Melbourne, en Aostralia


## Liamm diavaez
Augeias

**Augeias** (henc'hresianeg : Αὐγείας, latinekaet en *Augias*) a oa roue Elis, e gwalarn Peloponnesos, hervez mojennoù Hellaz kozh.
Mab e oa da Helios (pe da Boseidon) ha da Hyrmine. Unan eus an Argonaoted e voe.

## E anv
E henc'hresianeg e oa Αυγείας / *Augeías*, a dalv kement ha *skedus*.

## Ur roue

Kemmañ a ra e lignez hervez ar skridoù. Hervez darn e oa mab da Helios ha da Naosidame, pe da Eleios, roue Elis, ha da Naosidame. Hervez darn all e oa mab da b-Poseidon, pe da Forbas hag Hyrmine. Ha tad e oa da Epikaste, Fyleüs, Agamede (a oa mamm da z-Diktys), Agasthenes, hag Eurytos.

## Mojennoù
Stag eo e anv ouzh div vojenn.
### An Argonaoted

### Herakles
Marchosioù bras meurbet en devoa. Lous ha flaerius e oant dre ma oant leun a loened, hag a rae bernioù teil. O naetaat a reas Herakles dre lakaat div stêr da dremen enno, ha hennezh a voe ar pempvet eus e drevelloù.

Krevier bras en devoa, ha den n'en devoa kement a bennoù-chatal hag eñ. Dre ma ne oa ket bet skarzhet dindane gwech ebet abaoe un 30 vloaz e save flaer euzhus diwarne. Urzh a voe roet da Herakles gant e genderv Eurystheüs mont d'o naetaat.

Pa ginnigas Herakles labourat evit Augeias e prometas ar roue reiñ dezhañ ul loen diwar zek eus e bennoù chatal ma teuje a-benn da beurechuiñ al labour en un ober un devezh. Ha dont a-benn a reas Herakles o lakaat ar stêrioù Alfeios ha Peneios da dremen er marchosioù. Echu gantañ e labour, setu Herakles da c'houlenn e c'hopr. Fuloret e oa Augeias, nac'h paeañ a reas ar roue, petra bennak ma save e vab Fyleüs a-enep dezhañ. O c'has kuit a reas o-daou diwar e dro gant ar fulor. 

Diwezhatoc'h e nac'has ar c'henderv kontañ hennezh e-touesk an daouzek trevell dre ma ne oa ket bet graet al labour gant Herakles e-unan, met gant ar stêrioù, ha dre ma oa bet paeet. Kontañ a reas e chome c'hoazh seizh trevell da ober, ma kasas an haroz da drec'hiñ Evned lenn Stymfalos. 

Tri bloaz goude e teuas Herakles pa oa tud Eulis oc'h ober ul lid d'an doue Poseidon, ha lazhañ a reas Eurytos, mab da Augeias. 

Diwezhatoc'h e tistroas gant un arme da aloubiñ kêr Elis, ober freuz ha reuz enni, ha lazhañ ar roue. Gervel a reas neuze Fyleüs da zont en-dro da gemer ar garg a roue e-lec'h e dad. Evit lidañ e drec'h ec'h aozas ar c'hoarioù olimpek kentañ, gouez d'ar barzh Pindaros. 

## Tro-lavar
Implijet e vez aliezik an droienn *marchosioù, pe krevier, Augeias*, evit ober anv eus ul lec'h lous meurbet, ha betek er politikerezh pa geñverier stadoù pe gouarnamantoù gant ar c'hrevier flaerius-se. Lavaret e vez *naetaat marchosioù, pe krevier, Augeias* eus ul labour diaes da gas da benn ha n'hall ket ne vern piv ober, nemet un den par da Herakles e ve, hogen un dra a vefe ret ober evit gwellaat ar vuhez er vro. 

## Pennad kar
*Daouzek trevell Herakles
Taolennadur Cram

**Taolennadur Cram** ar molekulennoù organek a ro an tu d'o daolennañ en egor (3M).

Diazezet eo an doare taolennañ-se war un nebeud reolennoù eeun :
* Taolennet e vez an ereadoù etre daou atom a zo e-barzh plaen ar follenn gant un tres leun :
C-C
* Taolennet e vez an ereadoù etre un atom a zo e-barzh plaen ar follenn hag un atom dirak ar plaen-se gant un tres tev, pe gant un tric'horn leun, e veg eus tu an atom a zo er plaen, hag e ziaz eus tu an atom all :

* Taolennet e vez an ereadoù etre un atom a zo e-barzh plaen ar follenn hag un atom a-dreñv ar plaen-se gant un tres pikaouek, pe gant un tric'horn roudennek, e veg eus tu an atom a zo er plaen, hag e ziaz eus tu an atom all :

### Da skouer
 CH4 Metan
ISO 639

Sistem kodoù unvan ISO evit renabliñ hag anavezout yezhoù ar bed eo **ISO 639** isrannet e meur a rann.

Betek-hen eo bet lakaet da ofiel an div lodenn gentañ (ISO 639-1 hag ISO 639-2) keit ha m'emeur o c'hortoz ma vezefe lakaet e pleustr an trede lodenn (ISO 639-3) ha war ar stern emañ c'hoazh al lodennoù all.

*ISO 639-1: 2002 *Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- Rann kentañ: kodoù divlizherennek ("Alpha-2")* Listenn glok kodoù ISO 639-1
*ISO 639-2: 1998 *Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- Eil rann: kodoù teirlizherennek ("Alpha-3")* Listenn glok kodoù ISO 639-2
*ISO/FDIS 639-3: 2006? *Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- Trede rann: kodoù teirlizherennek ("Alpha-3") evit an holl yezhoù* Listenn glok kodoù ISO 639-3
*ISO/CD 639-4: 2007? *Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- Pevare rann: Pennaennoù hollek hag alioù heñchañ evit lakaet e pleustr kodoù yezh*
*ISO/DIS 639-5: 2007? *Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- Pempvet rann: kodoù teirlizherennek ("Alpha-3") evit [[familh-yezhoù]] ha strolloù-yezhoù*
*ISO/CD 639-6: 2007? *Kodoù evit renabliñ yezhoù dre o anv -- C'hwec'hvet rann: kodoù pederlizherennek ("Alpha-4") evit holl doareoù yezh*

## Implijoù ar c'hodoù ISO-639
Implijet e vez kodoù yezh ISO-639 evit diellaouiñ ha levraouegiñ dreist-holl. Implijet e vezont ivez evit URL ar Wikipediaoù hervez o yezh.

## Gwelit ivez
*Kod yezh
*ISO 3166 (kodoù broioù)
*ISO 15924 (kodoù evit doareoù skrivañ)
Listenn glok kodoù ISO 639-1

Isrannet e vez ISO 639 e teir listenn kodoù yezh disheñvel. En daolenn-mañ e kaver listenn kodoù ISO 639-1 mui kodoù ISO 639-2 hag ISO 639-3 pa vez oute renket hervez urzh kodoù 639-1.

## Gwelit ivez
*ISO 639-1
*List of ISO 639-2 codes
*List of ISO 639-3 codes
Metanlestr

Ar **metanlistri** a zo listri a dalvez da dreuzdougen gaz naturel dourennekaet en o beolioù. Graet e vez **LNG** (*Liquefied natural gas*) pe **LPG carriers** (*liquified petroleum gas*) anezho ivez.

## Ar gaz naturel

Bezant eo ar gaz naturel e-barzh gweleadoù isdouar evel an tireoul a zo memes orin gantañ. C'hoarvezout a ra eus metan (90% anezhañ), propan, butan ha nitrogen.

## An treuzdougerezh gaz

Evit ar wezh en deus bet ezhomm mab-den da dreuzdougen materioù krai evit e labourioù. Evit gwir ne vez ket atav an danvezioù e-kichen al lec'h m'o deus an dud ezhomm anezho.

Heñvel dra gant ar gaz naturel : e-pad pell eo bet treuzdouget dre sanioù-gaz. Met hiziv-an-deiz e vez pelloc'h-pellañ an takadoù eztennañ diouzh an takadoù uzañs. Ret eo treuziñ pellderioù bras ha meurvorioù.
Niverenn CAS

**Niverennoù CAS** (*CAS number* pe *CAS registry number* e saozneg) ar produioù kimiek, ar polimeroù, an heuliadoù biologel, hag ar c'hendeuzadoù eo o niverenn varilh nemeto war roll bank titouroù ar Chemical Abstracts Service (CAS), a zo ur skour eus an American Chemical Society (CAmS). Gant ar c'hCAS e vez roet an niveroù-se da bep produ kimiek a zo bet deskrivet en ur skrid bennak. Ouzhpenn se e vez dalc'het ha lakaet er c'henwerzh un diaz titouroù eus an danvezioù-se gant CAmS, ar c'h*CAS Registry*.

War-dro 23 milion a gompozennoù o deus bet un niverenn CAS betek-henn. War-dro 4&nbsp;000 niverenn nevez a vez ouzhpennet bemdez. Ar pal a zo anezhañ aesaat an enklaskoù en diazoù titouroù dre m'o devez alies a-walc'h ar produioù kimiek anvioù diseurt. War-bouez nebeud, an holl diazoù titouroù diwar-benn ar molekulennoù a-vremañ a ro an tu da glask dre niverennoù CAS. 

## An niverennoù
### Stumm an niverennoù
Ur benn-niverenn (evel ma'z eus penngerioù er geriadurioù) a c'hoarvezh eus teir lodenn disrannet gant ur varennig-stagañ. An hini gentañ a c'hell kaout betek c'hwec'h sifr, an eil he deus daou sifr, hag an trede he deus ur sifr evit ar somm kontrollañ. N'o deus an niveroù dalvoudegezh ebet : roet e vezont hervez an urzh war-gresk.

### Ar somm kontrollañ
Jediñ a reer ar somm kontrollañ dre liesaad ar sifr 1 a-dalek an tu dehoù dre 1, an 2 dre 2, hag evel se c'hoazh. Ha goude se e jeder somm al liesadoù-se modulo 10. Da skouer ez eo 7732-18-5 niverenn CAS an dour, hag ar somm kontrollañ a zo bet jedet evel henn :
: (8×1 + 1×2 + 2×3 + 3×4 + 7×5 + 7×6) mod 10 = 105 mod 10 = 5.

### Niverennoù disheñvel
Izomeroù diseurt ur volekulenn bennak o deus niverennoù CAS disheñvel : 50-99-7 evit an D-glukoz, 921-60-8 evit an L-glukoz, 26655-34-5 evit an α-D-glukoz, hag all. A-wezhioù n'o devez klasoù klok a volekulennoù nemet un niverenn : 9031-72-5 evit strollad an alkooloù dishidrogenaz.

## Klask
Pa vezer o klask en diazoù titouroù dre un niverenn CAS e c'hell bezañ talvoudus ouzhpennañ niverennoù ar c'hompozennoù tost. Da skouer, evit klask titouroù diwar-benn ar c'hokain (CAS 50-36-2) eo ret klask titouroù evit an hidrokloridenn gokain (CAS 53-21-4) peogwir eo dindan ar stumm-se e vez implijet ar c'hokain e-giz dramm.

Evit klask niverenn CAS ur gompozenn gimiek diwar hec'h anv, he formulenn gimiek pe he struktur e c'heller ober gant ar mammennoù digor-mañ :
*  ChemIDplus (NIH)
*  http://webbook.nist.gov/chemistry/ Chemistry WebBook] (NIST)
*  NCI Database Browser
*  Dutch Dictionary on Organic Chemistry

## Gwelet ivez
### Pennadoù kar
* niverenn EINECS
* niverenn ELINCS
* niverenn NSC
* niverenn UN

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ar c'hCAS
*  Deskrivadur marilh ar c'hCAS
*  https://web.archive.org/web/20130411023847/http://chemfinder.cambridgesoft.com/
*   CAS Number Database & catalog
Niverenn EINECS

An **niverenn EINECS** a dalvez da anavezout an danvezioù kimiek renablet e-barzh roll an EINECS.
EINECS a zo evit **''E**uropean **IN**ventory of **E**xisting **C**ommercial **S**ubstances* (Renabl europat an danvezioù kimiek kenwerzhel a zo anezho) 

Er renabl-mañ ez eus bremañ 100&nbsp;204 danvez kimiek. Bez' e c'heller lenn fichenn un danvez kimiek diwar [[niverenn CAS]], diwar *'niverenn EINECS''' pe diwar anv an danvez, en alamaneg, e galleg, e saozneg pe e spagnoleg. War honnezh e c'heller lenn (roll diglok) :

* roadennoù fizikel ha kimiek ;
* titouroù diwar-benn ar surentez hag ar reolennadur ;
* roll ar broduerien hag an enporzhierien.

## Liammoù diavaez
* ESIS: Sistem titouriñ europat an danvezioù kimiek, diorroet gant Rémi Allanou.
Atreüs

**Atreüs** a oa roue Mykenai pe Argos. Mab e oa da b-Pelops ha da Hippodameia. Brudet e oa abalamour d’ar gasoni a vage ouzh e vreur Thyestes. Tad e oa da Agamemnon ha da v-Menelaos, ar re gentañ eus lignez an Atrided.

## E anv
E henc'hresianeg e oa Ατρεύς / *Atreús* e anv, da lavarout eo « dizaon ».

## Mojenn
### Rouaned Mykenai
Atreüs en devoa ur breur gevell Thyestes, hag o-daou e voent harluet gant o zad peogwir o devoa lazhet o lezvreur C'hrysippos evit bezañ rouaned e kêr Olympia.

Repu a gavjont e kêr Mykenai, ha kemer a rejont lec'h ar roue Eurystheüs pa oa aet da vrezeliañ a-enep an Herakleided. Sklaer e oa ne badje ket pell o ren, nemet mervel a eure ar roue er brezel.

### Oan alaouret
Atreüs a ouestlas aberzhiñ e oan gwellañ da Artemis. P'edo o klask e dropellad e kavas un oan alaouret a roas d'e wreg Aerope, d'e guzhat ouzh an doueez. Ha hi d'e brofañ d'he dousig, Thyestes. Hennezh neuze en em glevas gant e vreur evit ma vije roue an hini a oa perc'henn d'an oan burzhudus. Ha Thyeste da ziskouez an oan, ha da c'houlenn ar gador a roue.

Atreüs avat a zeuas a-benn da vezañ roue oc'h ober diouzh kuzulioù an doue Hermes : Thyestes a ouestlas reiñ ar rouantelezh d'e vreur pa'z afe an heol war e giz en oabl. Graet e voe an taol gant Zeus e-unan. Hag Atreüs war gador ar rouaned, ha Thyestes en harlu.

### Dial
Neuze eo e klevas Atreüs anv eus avoultriezh Thyestes hag Aerope, ha mennout a eure kas an dorzh d'ar gêr. Lazhañ a eure mibien Thyestes, hag o foazhañ, nemet mirout a reas o daoudroadoù hag o daouarnioù. Servij a eure ar c'hig anezho d'e vreur, ha diskouez dezhañ o izili.

### Diougan
Un diouganer a ziskulias da d-Thyestes e vije lazhet Atreüs m'en dije ur mab digant e verc'h Pelopeia. Kement-se a voe graet, ha lazhet e voe Atreüs Thyestes gant e vab Aigisthos.

Koulskoude, pa voe ganet Aigisthos, e voe dilezet gant e vamm, mezhekaet abalamour d'he zorfed. Kavet e voe ar c'hrouadur gant ur mesaer, roet gantañ da Atreüs, en desavas evel e vab. Erru Aigisthos en oad-gour e voe lavaret dezhañ gant Thyestes e oa tad ha tad-kozh dezhañ war un dro. Hag ar paotr da vont da lazhañ Atreüs.

Hervez skridoù zo e oa Atreüs tad da b-Pleisthenes. Peurvuiañ e vezont kontet da vezañ breudeur.

## An Atreided
Graet e vez gant ar ger Atreided (pe Atrided) da envel mibien Atreüs, Agamemnon ha Menelaos &mdash;, hag a-wechoù ivez bugale ar re-se, pe o bugale-vihan.

## Oberennoù
*Prosper Jolyot de Crébillon en deus skrivet *Atrée et Thyeste*, un drajedienn e pemp arvest c'hoariet e Pariz e 1707 evit ar wech kentañ.
*E romant Frank Herbert *[[Dune]]* eo kontet istor Leto, Paul, ha Leto II eus Tiegezh an Atreided, enebourien ar c'hlan Harkonnen. Lavarout a reont diskenn eus Atreided brezel Troia.
Formulenn diorroet plaen

## Termenadur
Er gimiezh volekulel ez eo ar **formulennoù diorroet plaen** formulennoù hag a ro titouroù diwar-benn aozadur an atomennoù a ya da sevel ar molekulennoù.
Dre ma vezont taolennet a-blaen ne roont ket titouroù diwar-benn aozadur gwir an atomennoù en egor. Peurvuiañ e vez taolennet a-skouer (90º) an ereadoù etre an atomennoù, met evit bezañ sklaeroc'h e vezont taolennet a 120º a-wezhioù.
Natur an atomennoù a vez meneget gant azouezioù deuet eus taolenn beriodek an elfennoù hag an ereadoù etre an atomennoù gant un tres pe meur a hini diouzh ma vez eeun pe liesek ar re-se.

## Un nebeud formulennoù diorroet plaen
;*An dour (H2O)

 **H - O - H**

;*Ar propan (C3H8)

  **H H** 
  **| |** 
 **H - C - C - O - H**
  **| |**
  **H H**

;*An etanol (C2H6O)

  **H H**
  **| |**
 **H - C - C - O - H**
  **| |**
  **H H**

;*An etilen (C2H4)

  **H H**
  **| |**
  **C = C**
  **| |**
  **H H**

## Gwelet ivez
* Ar reizhiadoù diseurt da daolennañ ar molekulennoù
* Ar c'hevatalennoù kimiek
* Ar gimiezh organek
* Ar gimiezh vineralek
Tolz molekulel

**tolz molekulel** ur volekulenn bennak a zo kevatal d'ar c'heñver etre he zolz hag unanenn tolz an atomoù : u (a glot gant 1/12 eus tolz un atom karbon 12). 

Bez' e c'heller jediñ anezhi dre sammañ tolz atomek an holl atomoù eus ar volekulenn, pe ivez, muzuliañ anezhi ent arnodel dre spektrometriezh tolz.

Faktor treiñ eus an tolz molekulel d'an tolz molel :
tolz molel = tolz molekulel × (6,022 × 1023)

## Kudenn an izotopoù
Tolzoù diheñvel a zo en izotopoù. Er spektrometriezh tolz e kemerer peurvuiañ an tolz monoizotopek evit ar molekulennoù bihan, eleze tolz an izotop stankañ eus pep elfenn. Kavet e vez an tolzoù implijet da jediñ an tolz molekulel monoizotopek, e-barzh un daolenn eus tolzoù an izotopoù ha n'int ket ar memes re hag ar re a gaver a-barzh un daolenn beriodek voas. Evit ar molekulennoù brasoc'h e kemerer alies an tolz molekulel **keidennek** pa n'eo ket nemetken gant izotopoù stankañ pep elfenn ez int kompozet moarvat. Bez' e c'heller jediñ an tolz **keidennek**-se dre ober gant niver tolz an elfenn a gaver en taolennoù periodek boas.

### Da skouer : tolz molekulel an dour

1,00794 u eo tolz atomek an hidrogen hag 1,00794 u hini an oksigen. Dre se e c'heller jediñ tolz molekulel ur volekulenn dour dezhi ar formulenn H2O evel henn :
:(2 &times; 1,00784 u) + 15,9994 u = 18,01508 u.
Padal ez eo 1,00783 u tolz an hidrogen 1 (an izotop stankañ), ha 15,9949 u tolz an oksigen 16 (an izotop stankañ), setu ez eo 18,0105 u tolz ar volekulenn dour stankañ peogwir ez eus moarvat un dasparzhadur stadegel eus an atomoù a ro ur skeudenn vat eus an izotopoù hed-ha-hed ar volekulenn.

Tolz molel un danvez bennak a zo anezhañ tolz 1 mol (unanenn SI evit ar c'hementad SI diazez **[[kementad danvez]]** a zo ***n*** e simbol). Kevatal eo gant liesad an tolz molekulel dre digemmenn Avogadro 6,022 × 1023 gant an unanaenn SI kg/mol, met bez' e reer ivez gant *g/mol*.

## Gwelet ivez
* Niver Avogadro
* Unanenn tolz atomek
Amerindianed

An **Amerindianed** pe **Indianed amerikan**, eo an anv hollek a vez graet, dre aesoni, eus annezerion gentañ Amerika, da lavarout eo Norzhamerika , kenkoulz evel Kreizamerika pe Suamerika.

Implijet e vez ar ger **amerindianed** evit komz eus ar c'hentañ tud deuet er c'hevandir amerikan.

E 1492 e oa degouezhet an ergerzher Kristol Goulm en Amerika ; soñjal a reas avat e oa erruet en Indez. Abalamour d'ar fazi-se e vez bepred implijet ar ger *Indian* evit komz eus pobloù ar Bed Nevez.

Gant labourioù ar c'hartennour Martin Waldseemüller, e penn-kentañ ar , e kroger da gomz eus ar c'hevandir amerikan, en enor d'an ergerzher Amerigo Vespucci ; e annezidi a zeuas da vezañ anvet *Amerindianed* evit lakaat kemm etrezo ha poblañs India.
Kourou

**Kourou**, pennlec'h kanton eus Gwiana, 60 km eus Cayenne, en aber ar stêr Kourou. Kreizenn-egor savet abaoe 1968 (fuzeenn Ariane).

Gronnet eo gant pevar menez : ar C'harapa, ar Pariakabo, ar menez Kafe hag ar menez Lombard. 

Adalek Kourou ez eer da Inizi ar Silvidigezh ma veze kaset di prizonidi gwechall, evel Dreyfus pe Gwilhoù Sezneg.

## Notennoù ha daveoù
Ozhac'h

Un **ozhac'h** zo un den dimezet, hag un tad ivez war un dro, dezhañ karg a diegezh. Anezhañ e teu anv an tiegezh, a oa ivez hini e wreg war-lerc'h o dimeziñ, betek dibenn an XXvet kantved. 

Enebet e vez ar ger 
*ouzh an droienn *[[paotr]] yaouank*
*ouzh ar ger gwreg.

Gant disteraat pouez an dimezioù er gevredigezh ha lec'h an tiegezh henvoazel dre vras, ne vez ket komzet kement eus an **ezhec'h** ken, a oa diazez ar gevredigezh kozh, a-raok d'ar merc'hed (pe gwragez, pe maouezed) gounit un nebeud gwirioù.

Muioc'h e vez komzet eus an "tadoù" (met ar memes tra eo e gwirionez), pe eus ar wazed (met er ger-se n'eus ket anv eus karg a vugale). 

E-lec'h *Gwirioù an tadoù* e c'hallfed ken aes all komz eus *gwirioù an ezhec'h* pa vez kaoz eus lec'h ar gwaz en tiegezh, ha n'eo ket eus e varregezh d'ober bugale hepken.

## Galloud an ezhec'h
Komzet e vez eus *galloud an ezhec'h*, pe eus *[[ozhac'hveliouriezh]]*, en ur gevredigezh ma emañ pep galloud gant an ezhec'h, pe gant ar wazed dre vras, ha gwir ebet gant ar gwragez pe ar merc'hed.

## Gwirioù an ezhec'h
*Gwirioù an ezhec'h* eo *gwirioù an tadoù*, a vez embannet gant ezhec'h a lavar eo bet roet an holl wirioù war ar vugale d'ar gwragez, pe d'ar mammoù, pa vez torret un dimeziñ. 

## Krennalavaroù
**Yenañ tra zo en ti: Pennoù daoulin an ozhac’h ha fri ar c’hi*.
Porth Bud

Ur gêr e Kernev-Veur eo **Porth Bud** (LFE: [ˌpɔrθ 'by:t], *Bude* e saozneg) war an aod e pastell-vro Kernow Gledh, anezhi ul lodenn eus parrez keodedel Bud-Strasnedh.

E 2011 e oa 9 222 a dud o chom eno. 

## Gevelliñ
* An Erge-Vras 

## Liammoù diavaez
*Diwar-benn Bud
Buhezskridoù sent Breizh

**Buhezskridoù sent Breizh** a zo un hollad skridoù savet diwar-benn buhez sent Breizh, pe sent vrezhon ar , ha skrivet e manatioù Breizh en . Skrivet int e latin, hag abalamaour da se eo e vez meneg a-wechoù, gant an istorourien, eus *Vita* (buhez) pe *Vitæ* (buhezioù) sant pe sant.

## Roll ar buhezioù sent
**Vita* sant Samzun eus Dol, a hañval bout ar goshañ, skrivet er , a-hervez, ha dizanv
**Vita* sant Gwennole, a savas manati Landevenneg, skrivet gant Gourdisten, abat ar manati etre 857 ha 884
**Vita* sant Tudwal, eus Landreger
**Vita* sant Maloù, savet gant ar manac'h Bili, eus Aled
**Vita* sant Paol Aorelian, gant Wrmonoc, eus Landevenneg, diskibl d'ar manac'h Gourdisten: echuet e vije bet e 884
**Vita* sant Meven, a savas abatioù Gwazel ha Sant-Meven
**Vita* sant Ildud, hini sant Meriadeg, ha re all.

## Levrioù
*Buhezioù sent:
*Levrioù a bep seurt:
**Nora Kershaw Chadwick, *The colonization of Brittany from Celtic Britain*, 1965. La colonisation de la Bretagne armorique depuis la Bretagne celtique insulaire. Armeline, 1999. 
**Nora Kershaw Chadwick.Les Royaumes Celtiques, 1967, gant Nora Kershaw Chadwick ha Myles Dillon. Arthème Fayard 1974. Marabout 1979. Adembannet e 1999.
**Nora Kershaw Chadwick, Early Brittany. 1969
Ombrone (departamant)

**Ombrone** a oa un departamant gall en Italia en amzer impalaeriezh c'hall Napoleone Buonaparte. Siena e oa ar pennlec'h. 

## Anv
Dont a ra an anv eus hini ar stêr Ombrone.

## Istor
Savet e voe an departamant e 1808 pa voe staget Toskana ouzh an Impalaeriezh c'hall kentañ. E 1812 e oa tri arondisamant ennañ :
* Grosseto
* Montepulciano
* Siena.

War-lerc'h faezhidigezh Napoleone Buonaparte e 1814 e voe rannet an douaroù etre Proviñs Siena ha hini Grosseto.
Ombrone

Ar stêr **Ombrone** zo ur stêr en Italia, e Toskana. Emañ hec'h eienenn tost da San Gusmè e Castelnuovo Berardenga e tu reter torgennoù Chianti ; 161 km hed zo dezhi hag an eil hirañ eo e Toskana war-lerc'h an Arno.Er Mor Tirrenia emañ ar genoù ha meur a adstêr zo d'an Ombrone, Arbia, Merse, Orcia ha Trasubbie en o zouez.

Roet e oa bet anv ar stêr d'un departamant gall en amzer Napoleon Iañ.

## Red
Setu  kêrioù treuzet gant an Ombrone eus an argrec'h d'an ardraoñ.

## Pennad kar
* Bocca d'Ombrone
Trev

**Trev** a c'hell bezañ :

*un anv divoutin, hini ur stêr eus Breizh, an Trev, pe **Treñv**, a dremen dre Gwengamp, Pontrev, Lezardrev;

*an anv boutin a reer eus un tolead annezet, anezhañ ur rann eus ur barrez, pe ur ploe, gwelout Trev (anv-lec'h)
**trevoù pe trevioù el liester
**a gaver en anvioù lec'hioù niverus evel Tregaranteg, Tregastell, ha kalz re all.

**Gwelit ivez ar bajenn [[kantrev]], en istor [[Kembre]]*.
Ratmir C'holmov

**Ratmir Dmitriyevitch C'holmov**, (e rusianeg: **Ратмир Дмитриевич Холмов**, e lituaneg: **Ratmiras Cholmovas**, e saozneg: **Ratmir Kholmov**) a zo bet ganet d’an 13 a viz Mae 1925 e Chenkoursk (Rusia) ha marvet d’an 18 a viz C'hwevrer 2006 e Moskov (Rusia).

Mestrc’hoarier echedoù lituanian ha soviedat.

## Liammoù diavaez
*Ur bartienn etre Khomov ha Stripunsky, Karaganda, 1994
*E c'hoari e Chess Games
*Statistikoù e ChessWorld.net
*Ur pennad embannet goude e varv
C'hafra

**Khafra** (bet henc'hresianegaet en anv e *Χεφρήν, C'hephren/Khephren*) a oa ur faraon egiptat eus ar Pevare tierniezh. E Memphis e oa e gêr-benn.
Kellig

Ar **gellig** (e latin *cellula*, a dalv kement ha *kambrig* ) eo an unvezenn framm, mont-en-dro ha gouennañ hag a ya d'ober an hollad, pe ul lodenn, eus pep tra vev, pep bevegan. 
Pep kellig zo ur beveganig, ha pa vez en un organeg lieskelligek ez a en-dro en un doare emren, nemet e kenaoz gant ar re all. Bodet eo ar c'helligoù heñveldoare er gwiadoù, hag ar gwiadoù bodet a ya d'ober organoù.

Dont a ra an anv eus he neuz, hañval a-hervez ouzh kellig ur manac'h : Pa vez sellet ouzh gwiadoù boudoù-bev gant ur mikroskop e teu anat e vezont brikennoù ar vuhez (o framm).

Unvaniezh ar boudoù-bev a denn he arguzenn gentañ eus bezañs ar c'helligoù o sevel pep bevegan : Pep kellig a zo savet diwar ur framm hag ur metou diabarzh boutin ; kempouezet a vez dibaouez hemañ (homeostasiezh ar metou diabarzh) evit ma vefe spletus evit buhez, mont-en-dro ha gouennadur ar gellig.

## Istorig ar mennozh

* 1665 : Evezhiañ a ra Robert Hooke kelligoù marv Lej, tennañ a ra o neuz eus kelligoù ur ruskenn gwennan. Sellet a ra da c'houde kelligoù plantennoù bev zo a-drugarez d'ar c'hentañ mikroskopoù.
* 1839 : Dizoloiñ ar a Theodor Schwann emañ an holl blantoù ha loened graet diwar kelligoù. Seveniñ a ra neuze ar mennozh emañ ar gellig unvezenn framm ha diorroadur ar vuhez, genel a ra diwar-se teorienn ar gellig diazez ar vuhez. E anv a roas da *[[kelligoù Schwann]]*.
* Nac'het a vez ar ganedigezh diwar netra gant Louis Pasteur (1822-1895).
* 1858 : Rudolf Virchow a embann e teu pep kellig deus rannadur kelligoù all (« omnis cellula ex cellula »), ar pezh a zo un doare all da venegiñ kudennadur ar vi hag ar yar.

## Framm ar c'helligoù ([[korfadurezh]])
Daou seurt a gelligoù a vez termenet diouzh ma vez pe get un nukleus enno :
* Ar prokarioted n'o deus ket a nukleus gwirion ha dieub er sitoplasm eo o Z/TDN (ar bakteriennoù da, skouer). Enno ez eus an Eubakteriennoù hag an Arkaebakteriennoù;
* An eukarioted a zo gant un nukleus gwirion bevennet gant ur c'holoenn ; meur a organit a vez gwelet enno ivez.



* Sitoplasm an eukarioted n'eo ket ken greunek hag hini ar prokarioted rak lod vrasañ o ribozomoù a zo stag ouzh ar retikulom endoplasmek.
* Tennañ a ra ar goc'henn blasmek deus hini ar prokarioted war-bouez nebeut.
* Pare selulozek ar plant a vez savet diwar polisakarid, seluloz dreist-holl.
* Molekulennoù eeun an TDN a vez bodet tro-dro an histon pa dosta mare ar rannadur. Holl g/kromozomoù savet diwar-se a chom en nukleus, dispartiet eus ar sitoplasm gant ur c'holoenn. Un nebeud a organitoù (mitokondri ha kloroplast) a vez TDN enno.
Bellona

**Bellona** a oa doueez ar brezel (*bellum* a zo brezel, e latin) gant ar Romaned. Merc'h e oa da Forcis ha Ceto, euzhviled o devoa bet bugale ken euzhus all: ar Graied hag ar Gorgonezed.
Gwreg e oa da Veurzh, a-wechoù c'hoar dezhañ.
 
He far e mojennoù Hellaz eo Enio met brudetoc'h egeti eo Bellona. O-div int skeudenn ar brezel gwadek ha diroll. 

## Mojennoù
Dister eo ar mojennoù diwar he fenn, ma kreder ne oa ket roman a orin, met numenat pe etrusk. Re all a soñj e oa doueez ar brezel gant ar Romaned a-raok bezañ distroadet gant Meurzh, savet evel patrom an doue hellazat Ares. 

En oberennoù arzek he gweler gant un tokarn, ur c'hleze, ur goaf. Nemet n'eo ket labezet a wad evel Enio. Alies e vez pignet en ur c'harr-brezel, gant hec'h armoù, o tiskar kement tra a vez war-hent, an Euzh hag ar Marv o vale dirazi: he fennad naered o fuc'hal en-dro d'he dremm entanet, tra ma vez ar Vrud o nijal en-dro dezhi hag o c'hervel, gant he zrompilh, an Trec'h hag ar Faezhidigezh.

Hi eo a weler en delwenn ar "Marseillaise" gant ar c'hizeller gall François Rude.
Enyo

**Enyo** (henc'hresianeg : Ένυώ "euzh") a zo un doueez eus mojennoù Hellaz kozh. Bez' e oa ur g-*[[Keres (mitologiezh)|ker]]* pe un *[[Daimon (mitologiezh)|daimon]]*, da lavarout eo un droukspered, anvet ivez "distrujerez kêrioù". Gwelet e veze evel labezet a wad, o tougen armoù, kompagnunez an doue Ares, doue ar brezel, ha kontet da vezañ e vamm a-wechoù, e c'hoar a-wechoù all. Poltredet e veze gant Fobos ha Deimos, a-gevret gant Ares, doue ar brezel, alies.

He far gant ar Romaned a oa Bellona, he devoa muioc'h a vrud.

## Gwelout ivez
*ar Graied
Graied

Ar **Graied** (*Γραῖαι* / *Graĩai*, e henc'hresianeg) a oa teir c'hoar e mojennoù Hellaz kozh: Deino (pe *Deino* pe *Persis*), Enyo ha Pemfredo (pe *Pefredo*). Merc'hed e oant da Forkys ha da gKeto.

## O anv
*C'hoarezed louet* a veze graet anezho ivez. Tostaat a c'haller o anv *Graĩai* eus ar brezhoneg gwrac'h.

An anv-se a voe roet dezho dre ma oant ganet gant blev gwenn ha roufennoù. Ouzhpenn-se n'o doa nemet un dant hag ul lagad etrezo o-zeir. Pa veze unan war vale pe o tebriñ e veze an div all o kousket. Bevañ a raent en ur vougev war-du ar c'huzh-heol, e-lec'h ma veze noz dalc'hmat.

N'eus meneg anezho nemet e mojenn Perseüs : c'hoant dezhañ gouzout pelec'h edo o c'hoarezed, ar Gorgonezed, o chom ne gavas netra gwelloc'h d'ober eget laerezh o lagad diganto evit ober dezho respont d'e c'houlenn.

## Notennoù
Porth Ia

**Porth Ia** (LFE: [ˌpɔrθ 'i:a], e saozneg: *St. Ives*) a zo ur gêr a Gernev-Veur e rannbarzh Pennwydh. E 2001 e oa 11.165 a dud o chom eno. Lec'hiet eo ar gêr etre Pennsans er su ha Kammbronn er reter.

Hervez ar vojenn e vije bet savet Porth Ia gant ur santez eus Iwerzhon, Santez Ia, er . Anv saoznek ar gêr a seblant bezañ ur saoznekadur eus anv ar santez, zo enoret en iliz ar barrez.

Gwezhall e oa ar pesketaerezh diazez an ekonomiezh lec'hel met aet eo d'an traoñ ha bremañ eo deuet Porth Ia da vezañ ul lec'h evit vakañsiñ dreist-holl. Gevellet eo gant Kameled e Breizh.

## Notennoù
Ia

**Ia** (pe **Hia**, pe **Ives** e saozneg) a oa ur santez vrezhon eus dibenn ar  kantved en Enez Vreizh, er c'hornad a zo Kernev-Veur hiriv. D'an 3 a viz C'hwevrer e vez lidet. 

**Ia** a oa, hervez ar vojenn, ur briñsez a Iwerzhon, c'hoar da sant Erc. Ha hi diskiblez da sant Baricus e teuas da avieliñ Kernev-Veur da reiñ he skoazell d'ar sent Fingar ha Piala. 

Diouzh a lavar ar vojenn he dije bet 777 diskibl, ha treuzet he dije mor Iwerzhon war un delienn gaol. 

Merzheriet e voe war ar stêr Hayle ha beziet e Porth Ia. Un iliz a voe savet dezhi war he bez. Ur gêr a voe savet en-dro d'an iliz. 

## Lec'hioù
Hec'h anv a gaver :
*e Porth Ia, (St Ives e saozneg) e Kernev-Veur ;
*e Plouie, e Kerne-Uhel, ar pezh a dalv e vije deuet betek eno, pe e vije bet kaset he relegoù di; 
* marteze e Plouha.

## Liammoù diavaez
* Early British Kingdoms: St Ia
Erc

: *Ma klaskit [[ERC]], ar strollad politikel [[katalan]], kit da welet [[Esquerra Republicana de Catalunya]]*.

**Erc** ( pe **Ercus** e latin; **Erth** pe **Herygh** dre fazi e kerneveg) a zo un anv a orin iwerzhonek.

## Sant iwerzhonat
Anv ur manac'h eus Iwerzhon e oa, ur sant a labouras dreist-holl e Kernev-Veur.

*Erc eus [[Slane]]* ne voe nemetañ a anavezas nerzh sant Padrig pa rankas daeliñ gant an drouized war duchenn Slane e 433. Neuze e voe beleget gant Padrig hag anvet da eskob Slane.

Skol a reas da sant Brendan en e iliz e Trá Lí. Ur skol vrudet a savas ivez e Slane, ma voe skoliet ar roue frank Dagobert II en e oad tener.

## Sant kerneveurat
*Erc Kernev-Veur* a soñjer peurvuiañ e oa ar memes den. Breur e oa da sant Uny ha da santez Ia. Dont a reas eus Iwerzhon da Gernev-Veur, hag un iliz hag ur gêriadenn zo bet lakaet en e anv.

E Kernev-Veur e vez lidet d'an 31 a viz Here.

## Dal Riada
Moarvat eo ar memes anv a gaver en anv gouezelek *Erc* pe Eirc, roue Dál Riata.

## Liamm diavaez
*https://web.archive.org/web/20061030085141/http://www.earlybritishkingdoms.com/bios/erc.html
Chenkoursk

**Chenkoursk** (ruseg: Шенкурск) a zo ur gêr a Rusia, e gouarnamant Arc'hangelsk. Penn bann Chenkoursk eo.

## Istor
* E manati Chenkoursk e vez enoret Sant Barlaam a Chenkoursk.

* Emgannoù a voe e Chenkoursk e miz Genver 1919 etre al Lu Ruz ha soudarded eus SUA ha Kanada.

## Poblañsouriezh

## Tud dibar
* Ratmir C'holmov, mestrc’hoarier echedoù lituanian ha soviedat, a zo bet ganet e Chenkoursk.
Heyl

**Heyl** (, saozneg: *Hayle*) a zo ur gêr a Gernev-Veur e rannbarzh Pennwydh. E 2001 e oa 8.317 a dud o chom eno.

Krouet e oa bet ar barrez e 1888 war ul lodenn eus parrez Phillack hag e 1935 e oa bet enteuzet gantañ da vat dindan anv Heyl. E 1937 e oa bet euneuzet adarre evel ul lodenn eus St Erth. 

En-dro d'ar barrez a-vremañ emañ Porth Ia er c'hornôg, Lannudhno er su, Gwinear-Gwithian er reter ha gant Mor Havren en norzh. 

Dont a ra anv ar gêr eus ar c'herneveureg *heyl* "aber" rak lec'hiet emañ e su Aber Porth Ia war ar Stêr Heyl.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
*Ti-kêr Heyl
Andromac'he

**Andromac'he** (Ἀνδρομάχη *Andromákhê* e henc'hresianeg), merc'h da Eetion, roue Kilikia Troas, ha c'hoar da b-Podes, a oa gwreg Hektor. Lazhet he gwaz gant Ac'hilleüs, e wel an tan o pulluc'hañ kêr Troia. Roet e voe da Neoptolemos (pe Pyrrhos), mab Ac'hilleüs, a lazhas he mab, hag a gasas anezhi gantañ da Epeiros, e vro, da zimeziñ ganti, ha war un dro Helenos, breur Hektor, evel sklav. 

Helenos, breur d'he gwaz kentañ, a voe he zrede gwaz. Roue Epeiros e voe ha hi, rouanez gantañ, a reas sevel ur monumant bras e koun Hektor. 

Digant he gwaz kentañ he doe Astyanaks. Digant an eil he doe Molossos, Pielos ha Pergamos, ha digant an trede Kestrinos.

## El lennegezh
* Douget e vez bri da Andromac'he evel skouer uhelañ ar gwragez hag ar mammoù. Ganti eo bet awenet barzhed ha skrivagnerien ar c'hoariva : Euripides, Vergilius, Jean Racine, war-lerc'h Homeros evel-just.

* Meneg zo anezhi e pezh-c'hoari William Shakespeare *[[Troilus and Cressida]]*.
Markas Luckis

**Markas (Marcos) Luckis** a zo bet ganet d'ar 17 a viz Genver 1905 ha marvet d'an 9 a viz C'hwevrer 1973.

Ur c'hoarier echedoù lituanian hag arc'hantinat e oa.
## [[Olimpiadoù echedoù]]
Markas Luckis a c'hoarias e skipailh broadel Lituania e-doug pemp Olimpiad Echedoù ofisiel hag unan diofisiel:
* e miz Gouere 1931, ouzh an dablenn-mir er 4 Olimpiad e Praha (Tchekoslovakia) (+5 –4 =6),
* e miz Gouere 1933, ouzh ar bedervet tablenn er 5 Olimpiad e Folkestone (Bro-Saoz) (+3 –4 =1),
* e miz Eost 1935, ouzh an dablenn-mir er 6 Olimpiad e Varsovia (Polonia) (+ 8 -2 = 8),
* e miz Eost 1936, ouzh ar bedervet tablenn en Olimpiad diofisiel e München (Alamagn),  (+9 –2 =9), 
* e mizioù Gouere hag Eost 1937, ouzh ar bedervet tablenn er 7 Olimpiad e Stockholm (Sveden) (+7 –1 =9), 
* e mizioù Gouere hag Eost 1939, ouzh an deivet tablenn en 8 Olimpiad e Buenos Aires (Arc'hantina) (+7 –8 =5).

Tapout a reas ur vedalenn argant e 1936 ha div arall en arem e 1935 ha 1936.
Abalamour d'an Eil brezel bed, kroget p'edo c'hoazh e Buenos Aires, e kavas furoc'h chom en Arc'hantina.

## Partiennoù dedennus
*Markas Luckis vs Karel Skalička (CSR), Prague 1931, 4th Olympiad, Queen’s Gambit Declined, Classical, D61, 1-0
*Markas Luckis vs Arthur MacKenzie (SCO), Folkestone 1933, 5th Olympiad, King's Indian, Fianchetto, E67, 1-0
*Markas Luckis vs Moshe Czerniak (Palestine), Warsaw 1935, 6th Olympiad, Slav Defence, D11, 1-0
*Markas Luckis vs Victor Kahn (FRA), Buenos Aires 1939, 8th Olympiad, Queen’s Gambit Declined, Semi-Tarrasch, D41, 1-0
*Mieczysław (Miguel) Najdorf vs Markas (Marcos) Luckis, Buenos Aires(Circulo) 1939, Sicilian, Dragon, B72, 0-1
*Marcos Luckis vs Hector Rossetto, Montevideo 1941, Grünfeld, Russian Variation, D96, 1-0
*Marcos Luckis vs Gideon Stahlberg, Mar del Plata 1944, Sicilian, Scheveningen, B84, 1-0 
*Marcos Luckis vs Donald Byrne, La Plata–New York radio match 1947, King’s Indian, Classical, E94, 1-0
*Francisco Benko vs Marcos Luckis, Buenos Aires 1961, ARG-ch, Caro-Kann, Panov Attack, B14, 0-1
*Alberto Foguelman vs Marcos Luckis, Buenos Aires 1965, ARG-ch, Catalan, Closed, E09, 0-1
Lyskerrys

**Lyskerrys** (LFE: [lɪs'kɛr:ɪz]; hengerneveureg: *Lys Kerwyd*; saozneg: *Liskeard*) a zo ur gêr a gKernev-Veur e rannbarzh Karadon. E 2001 e oa 8.478 a dud o chom eno. 

Lec'hiet eo e penn ar Stêr Logh e gevred ar vro.

## Gevelliñ

## Tud ganet e Lyskerrys
* Emily Hobhouse (1860-1926), dengarourez ha peoc'hgarourez.
## Liammoù diavaez
* Ti-kêr Lyskerrys
Lannstefan

**Lannstefan** (LFE: ; saozneg: *Launceston*) a zo ur gêr eus Kernev-Veur e rannbarzh Kernow Gledh. E 2011 e oa 11 700 a dud o chom eno. Lec'hiet emañ nepell diouzh ar vevenn gant Devon/Devnent war ar Stêr Tamar. Anvet e veze *Dunheved* gant ar Saozon. 

## Istor
Ur c'hastell zo, a-us da gêr, savet e 1087 gant an Norman Robert de Mortain, hantervreur da Gwilherm an Alouber, da eveshaat an ardremez.

## Gevelliñ

## Lennegezh
Meneg zo eus *Launceston* el levr *Jamaica Inn* gant ar skrivagnerez Daphne du Maurier. 

## Liammoù diavaez

* Ti-kêr Lannstefan
Karrek

**Karrek** (LFE: ['kar:ɛk], *Karrek* e kerneveureg, *Carrick* e saozneg) a oa ur rannbarzh a Gernev-Veur, ur gorread 461.000 km² dezhi. E 2005 e oa 90.600 a dud o vevañ eno. E Truru edo ar greizenn velestradurel.

Truru Aberfal/Pennrynn ha Kammbronn/Rysrudh eo ar c'hêrioù penanñ eus pezh a oa Karrek. 

Krouet e oa bet ar rannbarzh d'ar 1añ a viz Ebrel 1974 pa oa bet enteuzet kumunioù Truru, Aberfal ha Pennrynn gant Rannbarzh War-ar-maez Truru. Mont a reas da get d'ar 1añ a viz Ebrel 2009, kendeuzet ma voe, evel Distrigoù all Kernev-Veur, gant ar *C'huzul-Kontelezh* da sevel a-gevret hiviziken Kuzul Kernev-Veur.
Ponsrys

**Ponsrys** (LFE: [pɔns'rɪ.z], saozneg: *Wadebridge*) a zo ur gêr e Kernev-Veur, en aber ar Stêr Kammel, e rannbarzh Kernow Gledh. Gwechall (eus 925 betek 1894) e oa e kevrang Tryger. 

E 2001 e oa 6.351 a dud o chom eno. 

Gevellet eo Ponsrys gant Langaeg.
Kilikia

**Kilikia** (*Κιλικία* e henc'hresianeg; *Cilicia* e latin), a oa an anv a roed en Henamzer da aod kreisteiz Anatolia, ur vro hag a deuas da vezañ anv ur broviñs roman war-lerc'h, Tarsos he c'hêr-benn.

Meneget eo evel ur rouantelezh kozh eus Azia-Vihanañ gant an Ilias. Anezhi e oa genidik an abostol kristen Paol Tarsos er .
Pyrrhos

**Pyrrhos** pe **Pyrrhus**, a c'hall bezañ:
* anv all Neoptolemos, mab da Ac'hilleüs
* Pyrrhus I, roue Epirus etre 306 ha 272 kent JK, 
* Pyrrhus II, roue Epirus etre 242 ha 234 kent JK, a vrezelas a-enep ar Romaned.
Neoptolemos (haroz)

**Neoptolemos** (henc'hresianeg : Νεοπτόλεμος) pe **Pyrros** (henc'hresianeg : Πύρρος), a oa mab d'ar brezelour Ac'hilleüs ha d'ar briñsez Deidameia. 

Thetis, mamm Ac'hilleüs, a ziouganas, pell a-raok ganedigezh he mab, e vije ur brezel bras. Gwelout a eure e varvje he mab nemetañ, mard aje ar paotr d'an emgann. Klask a eure ul lec'h dezhañ evit ma ned aje ket d'en em gannañ. E wiskañ a eure evel ur wreg e lez Lykomedes, roue Skyros. Er c'heid amzer-se e tarempredas ar briñsez Deidameia, a c'hanas Neoptolemos. Neoptolemos a veze graet Pyrros anezhañ da gentañ, abalamour d'an anv plac'h Pyrra, a oa bet kemeret gant e dad pa oa gwisket evel ur vaouez. 

Nav bloaz diwezhatoc'h, e-kreiz ar brezel, marvet Ac'hilleüs hag Aias, ha doare ebet da drec'hiñ gant Hellaziz, e voe tapet gante an diouganer troian, Helenos, ma voe rediet da ziskuliañ dezho penaos e c'hallfent kemer kêr Troia. Hag Helenos da ziskuliañ e c'halljent bout trec'h ma c'hallfent pourchas saezhioù Herakles (a oa gant Philoktetes da neuze).
Eetion

**Eetion** (henc'hresianeg : Ἠετίων) a oa roue Thebai, e Kilikia, tad da Andromac'he ha da seizh mab, hag unan anezho a oa Podes a voe lazhet gant Menelaos e Brezel Troia, hervez an *[[Ilias]]*.

## Eetion arall
Un **Eetion** all a zo meneg anezhañ en *Ilias*, a oa roue enez Imbros.
Quintanilla de Onsoña

**Quintanilla de Onsoña** zo ur gumun vihan eus proviñs Palencia e Spagn, e kumuniezh emren Kastilha ha León. 211 annezad zo o chom enni. 

## Liamm diavaez

* Quintanilla de Onsoña
*Más Información de Quintanilla
Karadon

**Karadon** (LFE: [kara:dɔn], *Caradon* e saozneg) a oa ur rannbarzh a Gernev-Veur ennañ en tu-hont da 80 gêriadenn isrannet e 41 parrez war gorread 664,39 km². E 2005 e oa 82.100 a dud o vevañ eno. E Lyskerrys edo ar greizenn velestradurel.

Kelliwik, Lyskerrys, Logh, Essa ha Penntorr e oa ar c'hêrioù pennañ. 

Krouet e oa bet ar rannbarzh d'ar 1añ a viz Ebrel 1974 pa oa bet enteuzet kumunioù Lyskerrys hag Essa gant Rannbarzhoù War-ar-maez Logh ha Penntorr ha gant Rannbarzh War-ar-maez Lyskerrys ha Rannbarzh War-ar-maez Lannales. Mont a reas da get d'ar 1añ a viz Ebrel 2009, kendeuzet ma voe, evel Distrigoù all Kernev-Veur, gant ar *C'huzul-Kontelezh* da sevel a-gevret hiviziken Kuzul Kernev-Veur.
Marghasyow

**Marghasyow** (LFE: [,marxaz'jow], saozneg: *Marazion*) zo ur gêr e Kernev-Veur, lec'hiet nepell diouzh Pennsans e rannbarzh Pennwydh.
E 2011 e oa 1&nbsp;440 a dud o chom eno.

Talvezout a ra an anv kement ha "marc'had Yaou", met er Grennamzer e oa bet treuzkomprenet gant ar saoznegerien evel *Marketjew*, hag a vije bet, hervezo, kement ha "marc'had ar yuzevien".
Lannyust

**Lannyust** (LFE: ; saozneg: *St Just*, KU: *Lanust*) zo ur gêr a gKernev-Veur e kornôg pellañ rannbarzh Pennwydh. E 2011 e oa 4&nbsp;637 a dud o chom eno.

Ur Plen an Gwary (c'hoariva kerneveurek hengounel) eus ar grennamzer a zo bet miret e Lannyust. A-wechoù e vez aozet an *[[Ordinalia]]* eno.

## Oriel

Restr:The Brisons in storm St Just Cornwall.jpg|The Brisons in storm St Just Cernyw
Restr:Bollowal Barrow St Just Cornwall.jpg|Bollowal Barrow St Just Cernyw
Restr:Bollowal Barrow St Just Cornwall 2.jpg|Creigiau Bollowal Barrow St Just Cernyw
Restr:Bollowal Barrow St Just Cornwall 3.jpg|Ffurfio Hardd Bollowal Barrow St Just Cernyw

## Liammoù diavaez
* Ti-kêr Lannyust
Penntorr

**Penntorr** (saozneg: *Torpoint*) a zo ur gêr a Gernev-Veur e rannbarzh Karadon nepell diouzh Plymouth en tu all d'ar Stêr Tamer. E 2001 e oa 8.633 a dud o chom eno. 

Gevellet eo Penntorr gant Benoded.
Lannales

**Lannales** (saozneg: *St Germans*, diwar anv iliz *Sancti Germani*) a zo ur gêr e reter Kernev-Veur e rannbarzh Karadon war lez aber ar stêr Tamer. Bevañ a rae tud ar gêr-mañ diwar ar pesketaerezh betek an  ha kenderc'hel a rae ar porzh da zegemer marc'hadourezh evel keuneud ha glaou betek ar c'hantved diwezhañ.

E Lannales e oa lec'hiet sez Eskob Kernev-Veur betek ma oa bet enteuzet an eskopti gant hini Exeter e 1050.

Gevellet eo Lannales gant Plougerne.
Pennrynn

**Pennrynn** (saozneg: *Penryn*) a zo ur gêr e gevred Kernev-Veur, a oa e distrig Karrek, e Norzh da Aberfal. E 2001 e oa 7.166 a dud o chom eno.

E Pennrynn emañ staliet Rann Gernev-Veur Skol-Veur Exeter ha Skol-Veur Aberfal.
## Istor

## Gevelliñ
*Gwaien, 
## Notennoù
Lostwydhyel

**Lostwydhyel** (saozneg: *Lostwithiel*) a zo ur gêr e gevred Kernev-Veur e rannbarzh Rostorrmoel e penn ar Stêr Fowydh. E 2001 e oa 2 739 a dud o chom eno. 

## Gevelliñ
St Neot

**St Neot** a zo ur gêriadenn e Kernev-Veur e rannbarzh Karadon etre Bosvenegh ha Lyskerrys.

Dont a ra anv al lec'h diwar hini ar manac'h saksoneg Sant Neot. 

Gevellet eo gant Malgeneg.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ar gêriadenn
Logh

**Logh** (saozneg: *Looe*) a zo ur gêr e gevred Kernev-Veur e rannbarzh Karadon. E 2001 e oa 5.280 a dud o chom eno. 

Div gêr eo e gwirionez unanet gant ur pont war ar Stêr Logh: **Logh** (saozneg: *East Looe*) ha **Porthbyghan** (saozneg *West Looe*).

## Gevelliñ
* Kiberen 

## Liammoù diavaez

* Ti-kêr Logh
Kelliwik

**Kelliwik** (saozneg : *Callington*) a zo ur gêr e gevred Kernev-Veur e rannbarzh Karadon. E 2001 e oa 4 783 a dud o chom eno met war a seblant eo aet kalz war gresk er bloavezhioù diwezhañ betek tizhout ur 6 000 a dud.

Gevellet eo Kelliwik gant Gwipavaz.

## Liammoù diavaez

* Ti-kêr Kelliwik
Kalstok

**Kalstok** (LFE: ['kalstɔk], saozneg: *Calstock*) a zo anv ur gêriadenn hag ur barrez e Kernev-Veur war ar Stêr Tamer stok ouzh ar vevenn gant Devon. E 2001 e oa 6.095 a dud o chom er barrez a-bezh.

Aspadennoù eus amzer ar Romaned zo bet kavet : ur c'hreñvlec'h, dizoloet e 2007, hag ur vengleuz hag un hent, kavet nevesoc'h zo.

Gevellet eo Kalstok gant Sant-Turiav, a zo nepell diouzh Pondi.
Porthbugh

**Porthbugh** (LFE: [,pɔrθ 'by:x], saozneg: *Cawsand*) a zo ur gêriadenn vihan e Kernev-Veur.

A-raok ma oa bet adlec'hiet ar vevenn e oa stok ouzh ar vevenn gant Devon.
 
Brudet e veze gwezhall evel ur greizenn floderezh, bremañ avat e vez feurmet kalz a diez eno evit vakasiñ en hañv.

Talvezout a ra anv ar gumun kement ha "porzh buoc'h".

## Gevelliñ
Lanngostentin

**Lanngostentin** (distaget ; saozneg: *Constantine*) a zo ur gêriadenn e Kernev-Veur, e rannbarzh Kerrier. 

Dont a ra anv al lec'h diwar Sant Konstantin.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gêriadenn
Lannvab

**Lannvab** (LFE: ; saozneg: *Mabe*) a zo ur gêriadenn e Kernev-Veur e rannbarzh Kerrier.

## Gevelliñ

## Skeudennoù

Image:DSCN0723NewInnMabe.JPG|An *New Inn*
Image:DSCN0727Mabe Church from Treverva.JPG|Iliz Lannvab, eus Treverva
Image:DSCN0519View-across-Argal.JPG|Gwel war Argal Reservoir
Image:DSCN0521View-of-Lamanva.JPG|Lamanva, eus bered Lannvab


## Liammoù diavaez
Govermelin

**Govermelin** (LFE: [,gɔvɛr'mɛ.lɪn], saozneg: *Millbrook*) eo anv ur gêriadenn e gevred Kernev-Veur, enni war-dro 2.000 a dud o chom.

Gevellet eo gant Plouider, e Bro-Leon.
Eglosveryan

**Eglosveryan** (saozneg: *St Buryan*) zo anv ur gêriadenn e Kernev-Veur e rannbarzh Pennwydh ; **Pluwveryan** eo anv ar barrez keodedel, a zo bet kendeuzet gant ur barrez keodedel all, Pluw Bowl, d'ar 1añ a viz Genver 2021.

Dont ra anv al lec'h diwar Sant Buriana ag Iwerzhon.

Gevellet eo gant Kalann, e Bro-Gwened.

## Notennoù
Vladas Mikėnas

**Vladas Mikėnas** a zo bet ganet d’ar 17 a viz Ebrel 1910 e Tallinn (Estonia) ha marvet d’an 3 a viz Du 1992 e Vilnius (Lituania) .

Mestrc’hoarier ha kazetennour echedoù estonian, lituanian ha soviedat.

## Ul levr diwar e benn
* Vladimir J. Dvorkovitch, * Vladas Mikenas*, Moskva, 1987 (rusianeg) .

## Liamm diavaez

*E c'hoari e Chess Games
*Stadegoù e Chess World.net
*Luc'hskeudennoù eus Vladas Mikenas
Lannfyek

**Lannfyek** e kerneveureg (LFE : ), *Feock* e saozneg, zo ur gêriadenn e Kernow e rannbarzh Karrek.

Gevellet eo gant kumun An Ospital e Breizh, abaoe 1993.

## Notnnoù
Porthleven

**Porthleven** eo anv ur porzh pesketa e su Kernev-Veur e rannbarzh kozh Kerrier, ur barrez sivil eo ivez. Eno e oa war-dro 3 190 a dud o chom e 2001 met kalz war gresk ez a an niver a dud en hañv.

Gevellet eo gant Gwiseni.
Sen Stedhyans

**Sen Stedhyans** (LFE: [sɛn 'stɛðjans], saozneg: *Stithians* pe *St Stythians*) a zo ur gêriadenn e Kernev-Veur e rannbarzh kozh Kerrier. Eno e oa 2.004 a dud o chom e 2001.

Gevellet eo gant Pleurdud e Breizh.
Lannudhno

**Lannudhno** (LFE: , saozneg: *St Erth*) a zo anv ur barrez sivil hag ur gêriadenn e Kernev-Veur e rannbarzh Pennwydh.

Dont a ra anv saoznek al lec'h diwar hini Sant Erc (*Erth* e kerneveureg).

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
Vizon Europa

**Vizon Europa** (*Mustela lutreola*) zo ur bronneg e kerentiad ar mustelideged a vev e rannvroioù 'zo eus Spagn, Frañs, Roumania, Sveden, Polonia hag en darn vrasañ eus Rusia.

N'a ket e diriad en tu all eus ar menezioù Oural. Gwechall e veve er c'hevandir a-bezh met aet eo da get en darn vrasañ eus Europa. Heñvel a-walc'h eo ouzh vizon Amerika.

Pouezañ a ra ar parezed war-dro 600 g hag ar pared war-dro 900 g.

Lakaet eo en arvar dre ma vez aloubet e diriad gant vizon Amerika, ul loen brasoc'h hag a neuñv gwelloc'h. Degaset ez eus bet hiniennoù war inizi pell diouzh ar c'hevandir gant ar pal gwareziñ anezhañ.

## Liammoù diavaez

Vizon Europa war animal diversity web
Kaunas

**Kaunas** (*Kowno* e poloneg, *Каунас* e rusianeg) zo ur gêr a Lituania, an eil kêr vrasañ er vro goude ar gêr-benn Vilnius, gant 286 763 a annezidi (2018). Emañ e-kreiz ar vro.

## Sport
* FK Kauno Žalgiris
* Stad *Tauro sporto mokyklos stadionas*, (500 plas)
Victor Palciauskas

**Victor (Vytautas) Palciauskas** a zo bet ganet d’an 3 a viz Here 1941 e Kaunas (Lituania).
 
Mestrc’hoarier echedoù ha fizikour lituanian, keodedour eus SUA.

Mestr meur pell-echedoù ha Kampion Bedel Pell-Echedoù adalek 1978 betek 1984.

## Ur bartienn
* '''Victor Palciauskas''' a-enep da Jozef Boey (1978)

## Oberenn skrivet
* Y. Guéguen ha Victor Palciauskas, *Introduction à la physique des roches*, Embannadurioù Hermann, Here 1997

## Liammoù diavaez
* E c'hoari e Chess Games
* Palciauskas e correspondencechess.com
* Palciauskas e chessmail.com
* Buhezskrid
Povilas Tautvaišas

**Povilas Tautvaišas** a zo bet ganet d’an 6 a viz Mae 1916 e Vilnius (Lituania) ha marvet e miz Du 1980.

Mestrc’hoarier echedoù lituanian eo ha keodedad eus SUA.

## Liammoù diavaez

* E c'hoari e Chess Games
Menaggio

**Menaggio** zo ur gumun ag Italia e proviñs Como, e  Lombardia, war lez Lenn Como. 3 083 a dud zo o chom enni. 

Tri a frazioni zo enni: Croce, Loveno ha Nobiallo.

## Tud dibar
* Gabriel Malagrida, misioner ha Jezuist italian, a zo bet ganet e Menaggio.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun.
Paul Vaitonis

**Paul (Povilas) Vaitonis** a zo bet ganet d’ar 15 a viz Eost 1911 e Užpaliai (Lituania) ha marvet d’an 23 a viz Ebrel 1983 e Hamilton (Kanada).

Mestrc’hoarier echedoù lituanian ha kanadian eo.

Mestr Etrebroadel (FIDE) e 1952.

## Partiennoù dedennus

*Povilas Vaitonis vs Erich Eliskases, Folkestone 1933, 5th Olympiad, English Opening, Anglo-Indian Defense, Queen's Knight Variation, A16, 1-0
*Povilas Vaitonis vs Movsas Feigins, Munich (ol) 1936, Queen's Gambit Declined, D53, 1-0 . 
*Octavio Trompowsky vs Povilas Vaitonis, Buenos Aires 1939, 8th Olympiad (f-A), Trompowsky Attack, A45, 0-1
*Paul Vaitonis vs Fedor Parfenovich Bohatirchuk, Vancouver 1951, CAN-ch, Queen's Pawn Game, A41, 1-0

## Liamm diavaez
* E c'hoari e Chess Games