open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benno

**Benno** (* war-dro 1010, en Hildesheim; † 1106 en Meißen) a oa ur manac'h alaman, deuet da vout eskob Meißen e 1066 hag anvet da sant goude e varv e 1106. Lakaet eo bet da sant-paeron eskopti Dreden-Meißen, ha dre abegoù istorel, da sant kêr München. Lidet e vez d'ar 16 a viz Mezheven.
Gargoul

Ur **gargoul** zo un doare kan war valir, kizellet e stumm boudoù faltaziek pe tud peurliesañ, a ver drezañ, pell diouzh ar voger, an dour-glav dastumet e kanioù un doenn.

## Levrlennadur
*  Francisco Vicente Calle Calle, *Plasencia: "Misterios" en las Catedrales*, www.bubok.com, 2008.
*  Francisco Vicente Calle Calle, *Las gárgolas de la Catedral de San Antolín de Palencia*, www.bubok.com, 2008.
*  Francisco Vicente Calle Calle, *Las gárgolas de la Catedral de La Asunción de Coria*, www.bubok.com, 2009.
*  Francisco Vicente Calle Calle, *Las gárgolas de la Catedral de Oviedo*, www.bubok.com, 2009.

## Skeudennoù gant gargoùloù

Restr:Milano3.jpg|Aerouant, en iliz-veur Milano.
File:Gargola gaitero W.jpg|Biniaouer, e San Juan de los Reyes, Toledo (Spagn).
Image:Cathédrale de Meaux Transept Sud 140708 6.jpg|Leon en iliz-veur Meaux, Bro-C'hall 
Gargouille ploumilliau.jpg|Ur gargoul ouzh iliz Sant Vilio, e Plouilio, Treger.
Aznar Iañ Galíndez

**Aznar Iañ Galíndez** (?? – 839), anvet *Aznard* pe *Achinard* a-wechoù, a voe kont Aragon adal 809 betek 820, war-lerc'h marv Aureolo Aragon.

Dilezet en doa an emglev gant ar Franked evit tostaat ouzh ar Banu Qasi, roue  Pamplona, met  abalamour da se e voe diskaret gant e vab-kaer García Galíndez en 820.

Goude koll Aragon e 820 e voe kont Cerdaña hag Urgell betek e varv e 839. Mammskridoù zo a ra meneg anezhañ evel kont Jaca.
 
En 844 eo e vab Galindo a adkemeras Aragon en 844 goude marv Galindo Garcés, mab  García Galíndez a oa marvet hep diskennad.
Alexandrine Prusia (1803–1892)

**Alexandrine Prusia**, pe ** Alexandrine von Preußen ** (1803–1892), a oa Dugez Veur Mecklenburg-[Schwerin]. 

Merc'h e oa da Friedrich Wilhelm III, roue Prusia, ha d'e bried Luise Mecklenburg-Strelitz. C'hoar e oa eta da Friedrich Wilhelm IV ha da Wilhelm Iañ, impalaer Alamagn .

En 1822 e timezas da Paul Friedrich von Mecklembourg-Schwerin (1800-1842) ha tri bugel o doe:
* Friedrich Franz (1823-1883)
* Louise (1824-1859) 
** a zimezas d'ar priñs Hugo von Windisch-Grätz (1823-1904)
* Wilhelm (1827-1879) a zimezas en 1865 d'e geniterv Alexandrine von Preußen (1842-1892), merc'h da Albrecht von Preußen (1809-1872) ha da Marianne van Oranje-Nassau.

## Levrlennadur
* *Généalogie des rois et des princes*, gant Jena-Charles Volkmann, Jean-Paul Gisserot (1998)
Lockheed P-38 Lightning

:   *Evit sterioù all *'P-38**, gwelet ar bajenn disheñvelout [[P38|amañ]].''

Al **Lockheed P-38 Lighting*' (*luc'hed'') a oa ur c'harr-nij emgann amerikan eus an Eil Brezel-bed. Savet e oa bet gant an ti Lockheed, hag aes eo da anavezout gant e zaou vomm hag e gavell kreiz ennañ ar c'hockpit hag an armerezh. Graet e veze “diaoul e lost forc'hek” anezhañ gant al Luftwaffe, ha “div nijerez, ul levier” gant ar Japaniz. A bep seurt traoù a vez graet gantañ: bombeziñ a-spluj, bombeziñ a-uhel, tagañ an douar, ha kefridioù anavezadenniñ, hag ambroug nijerezioù all a-wechoù ivez.
Luftwaffe

**Luftwaffe** (“arme aer, aerlu”) eo an anv a roer da arme aer Alamagn. Bremañ eo an darn aer eus ar Bundeswehr, hag ent-ofisiel eo *Deutsche Luftwaffe* e anv evit dishañvalout anezhañ diouzh armeoù-aer ar broioù alamanek all evel Suis pe Aostria.

## An Trede Reich
Gwelet Luftwaffe (1935-1945)
Brithdir (Gwynedd)

**Brithdir** zo ur gêriadennig e Gwynedd, e Kembre, nepell diouzh Dolgellau. 

## Tud
*Bethan Gwanas, skrivagnerez kembraek.
P38 (disheñvelout)

**P38** a c'hall bezañ:
* Ar Walther P38 a zo ur bistolenn;
* Ur c'harr-nij brezel eus an Eil Brezel-bed, al Lockheed P-38 Lightning.
Kastell Dinbych

**Kastell Dinbych** zo ur c’hastell eus Kembre a voe savet goude aloubadeg ar vro-hont gant ar roue saoz Edouarzh Iañ. Emañ war un dorgenn, dreist kêr vihan Dinbych, en hanternoz ar vro.

Moarvat e voe implijet al lec’h ken abred hag ar Grennamzer uhelañ hag e oa ur c’hreñvlec’h kembreat eno (« kastell » eo ster ar ger "din" a gaver en anv-lec'h *Dinbych*). Ar c’hastell mein a weler bremañ avat a voe savet gant Henry de Lacy, trede yarl Lincoln, a resevas an douar digant Edouarzh Iañ, goude trec’h hemañ war ar priñs Llywelyn ap Gruffudd, e 1282. Kêr Dinbych a voe savet d’ar mare-se ivez.

Rannet e oa ar c’hastell diouzh ar peurrest eus ar vro gant mogerioù-kreñv bras, evel kestell all savet e Kembre gant ar Saozon en amzer-se, Kastell Caernarfon da skouer.Un nor nemeti a oa da vont e-barzh ha difennet e oa an nor-se gant tri zour. 

E 1400 e voe taget Dinibych gant soudarded Owain Glyndŵr. Gouzañv kalz a reas kêr met herzel ouzh ar seziz a reas annezidi ar c’hastell.
 
E-pad Brezel an Div Rozenn e voe taget ar c’hastell dre ziv wech gant nerzhioù Tiegezh Lancaster er bloavezhioù 1460, met ne zeujont ket a-benn da gemer anezhañ. 

E-pad Brezel Diabarzh Bro-Saoz e voe lakaet seziz war ar c’hastell gant soudarded Cromwell er bloavezh 1646. Goude se e talvezas da doull-bac’h da lakaat ar roueelourien bet harzet e-pad ar brezel. 

Goude distro Charlez II war an tron, e 1660, e voe dilezet ar c’hastell ha tamm-ha-tamm e kouezhas en e boull.

E dalc’h an aozadur Cadw emañ ar c’hastell bremañ.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn Cadw (kembraeg ha saozneg)
Brithdir

**Brithdir** zo anv div gêriadenn e Kembre:

* Brithdir (Caerffili), e gevred ar vro
* Brithdir (Gwynedd), e gwalarn ar vro
**Caer Rufeinig Brithdir, krugell roman
**Ysgol Brithdir, skol kentañ derez
*Brithdir a Llanfachreth, kumuniezh e Gwynedd, unanaet enni kêriadennoù Brithdir (Gwynedd) ha Llanfachreth.
* Brithdir (Powys), e reter-gevred ar vro
* Brithdir Mawr, e Trefdraeth (Sir Benfro).
* Brithdir (Pen-y-bont), e-kichen Pen-y-bont ar Ogwr
Bazhvalaniñ

Ar **jubenniñ** pe **bazhvalaniñ**, pe *ober ar *'jubenn**'' pe **bazhvalan*' (eus ar gerioù [[bazh]] ha [[balan]]), eo lakaat daou zen d'en em anavezout evit ma c'hallfent [[dimeziñ]].

Er gevredigezh kozh war ar maez e veze graet ar jubenn gant ar [[person]] pe gant ar [[kemener|c'hemener]], evel en danevell *Ar Goulenn eured'', gant Jakez Riou. 

## Dimeziñ dre jubenn

An dimezioù a veze graet dre jubenn alies e-touez an tiegezhioù uhel hervez an ezhommoù politikel. An tad a varc'hatae, hag a zivize, hag ar mab pe ar verc'h a sente. 

A-wechoù e vez kaoz da zimeziñ unan kozh, ur gwaz pinvidik peurliesañ, intañv alies, gant unan yaouank paouroc'h. 

A-wechoù e komzer eus jubenniñ ivez diwar-benn micher an houlier, met hennezh ne ra ket war-dro dimeziñ an dud.

## Lennegezh
*Er Barbier de Séville, gant Beaumarchais, en em ginnig Figaro d'ober ar jubenn etre ar c'hont Almaviva hag ar goantenn a fell dezhañ tostaat dezhi.
Adriana Lisboa

**Adriana Lisboa**, ganet e Rio de Janeiro e 1970, zo ur skrivagnerez vrazilian. Bet eo o chom e Bro-C'hall, e Pariz hag Avignon. Abaoe 2006 emañ o chom e SUA. 

Skrivet he deus romantoù ha kontadennoù, evit ar vugale ivez. 

E 2003 he deus bet ar Priz José Saramago, e Portugal, gant he romant*Sinfonia em branco*. E Brazil he deus bet ar Priz Moinho Santista, gant he romantoù, hag ar priz roet d'an amparted nevez gant Fundação Nacional do Livro Infantil e Juvenil (FNLIJ) gant he levr *Língua de trapos*. 

Troet he deus en portugaleg oberennoù gant Cormac McCarthy, Marilynne Robinson, Robert Louis Stevenson, Jonathan Safran Foer, Mary Shelley, Amy Bloom hag Émile Faguet.

He romant "O coração às vezes para de bater" zo bet savet ur film diwarnañ e Brazil e 2009, gant Maria Camargo.

### Romantoù
* *Os fios da memória* - Rio: Rocco, 1999;
* *Sinfonia em branco* - Rio: Rocco, 2001; anvet "Des roses rouge vif" e galleg. 
* *Um beijo de colombina* - Rio: Rocco, 2003;
* *Rakushisha* - Rio: Rocco, 2007;
* *Azul-corvo* - Rio: Rocco, 2010;

### Levrioù evit ar vugale
**O Coração às vezes pàra de bater*. 2007. Troet e galleg: *Quand le coeur s'arrête*, La Joie de lire, Genève, 2009. Ur film zo bet graet diwar al levr.
Caroline Bardua

**Caroline Bardua** (ganet d'an 11 a viz Du 1781 e Ballenstedt; marvet d'an 2 a viz Mezheven 1864 e Ballenstedt ivez) a oa ul livourez alaman.
Waldemar Prusia

**Waldemar von Preußen**, pe **Friedrich Wilhelm Waldemar von Preußen** (* 1817 en Berlin; † 1849 en Münster (Westfalen)) a oa ur priñs hag ur jeneral prusian.
Margarethe Prusia

**Margarethe Prusia**, *Margarethe von Preußen* en alamaneg, (1872-1954) zo ur briñsez prusian, deuet da vout langravez Hessen-Kassel dre he dimeziñ da Friedrich Karl von Hessen-Kassel, a oa e-unan da vont da roue Finland e dibenn 1918, panevet e voe savet ur republik. 

## O bugale
C'hwec'h bugel he doe:
* Friedrich Wilhelm Sigismund von Hessen (1893–1916), marvet er brezel, e Roumania,
* Maximilian Friedrich Wilhelm Georg von Hessen (1894–1914), marvet war an talbenn e Belle (Flandrez), e Flandrez Frañs;
* daou c'hevell
**Philipp von Hessen (1896–1980), Obergruppenfürher en S.A, dimezet e 1925 da Mafalda di Savoia (1902-1944) ;
** Wolfgang von Hessen (1896–1989), dimezet da Marie Alexandra von Baden;
* Christoph Ernst August von Hessen (1901–1943), gefallen in Italien, dimezet da Sophie von Griechenland;
* Richard Wilhelm Leopold von Hessen (1901–1969).

## Pennadoù kar
*Margarethe 
*Preußen
Amalie Auguste Bavaria

**Amalie Auguste Bavaria**, pe **Amalie Auguste von Bayern** (* 13 a viz Du 1801 en München; † 8 a viz Du 1877 en Dresden) a oa ur briñsez eus Bavaria deuet da vout, dre zimeziñ, Rouanez Saks.

## He buhez
Merc'h e oa da Masimilian Iañ Jozeb, roue Bavaria, ha d'e eil pried Karoline Friederike Wilhelmine von Baden. O fevare bugel e oa.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe e 1822 da Johann Iañ von Sachsen (1801-1873)

* Marie Auguste Friederike von Sachsen (1827-1857) 
* Albert Iañ von Sachsen (1828-1902) , roue Sachsen
** dimezet e 1853 da Carola von Wasa 
* Elisabeth von Sachsen (1830-1912) 
** dimezet e 1850 da Ferdinand Maria Savoia-Carignan, Dug Genoa 
* Friedrich August Ernst von Sachsen (1831-1847) 
* Georg Iañ von Sachsen (1832-1904)
**dimezet e 1859 d'an Infantez Maria Anna Portugal (1843–1884)
* Maria Sidonia von Sachsen (1834-1862)
* Anna von Sachsen (1836-1859)
**dimezet e 1856 d'an Dug-meur Ferdinando IV Toskana
* Margarete von Sachsen (1840-1858), marvet da 18 vloaz,
**dimezet e 1856 da Karl Ludwig von Österreich, arc'hdug Aostria
* Sophie Marie von Sachsen (1845-1867)
** dimezet e 1865 d'an Dug Karl Theodor in Bayern

## Levrlennadur
* Petermann, Karl: *Der König Johann und die Königin Amalie von Sachsen, sowie die Feier ihres goldenen Ehejubiläums*; in: Erzählungen. O.Autor, o.J.

## Liamm diavaez
Elisabeth Christine Ulrike von Braunschweig-Wolfenbüttel

**Elisabeth Christine Ulrike von Braunschweig-Wolfenbüttel** (1746-1840) a oa ur briñsez alaman ha kentañ pried Frederig Gwilherm II, un ugent vloaz a-raok ma voe anvet da roue Prusia. 

## He buhez
Elisabeth Christine a oa merc'h d'an dug Karl Iañ von Braunschweig-Wolfenbüttel ha da Philippine Charlotte Prusia, c'hoar yaouankañ Frederig Veur, roue Prusia, eontr dezhi eta. 

Dibabet e voe gant ar roue divugel, evel pried dereat da bennhêr Prusia, e niz. E Gouhere 1765 e timezas Elisabeth d'ar priñs Friedrich Wilhelm, e Schloss Salzdahlum. 

Buan e voe splann ne oa ket tomm an daou bried an eil ouzh egile. Ar roue en devoa c'hoant da gaout ur mab-bihan, met gwelout a rae ne rae ket Friedrich Wilhelm war-dro e wreg hag ez ae da glask afer da lec'h all ken alies ha bemdez. 

Pa c'hanas he bugel kentañ, hag adalek ma voe gouvezet e oa ur verc'h, ez eas an dimeziñ war washaat c'hoazh. Droug a oa enni abalamour da emzalc'h he gwaz merc'hetaer. Ha setu Elisabeth Christine da vont da welout a bep tu ivez, gant sonerien hag ofiserien e Potsdam. Se zo kaoz e voe kaoz vras pa voe brazez e 1769. Mennet e oa da dec'hel gant he serc'heg, met flatret e voe, ha torret e voe he dimeziñ en ur ober un toullad deizioù. 

Rediet e voe Elisabeth Christine da guitaat al lez da vont da Küstrin. Ar roue a redias e niz da addimeziñ dindan un nebeud mizioù. 
E-keit-se e voe bac'het Elisabeth Christine evel bac'hadez-stad e kastell Stettin, dindan evezh unan eus he c'herent.

Goude marv Frederig Veur e 1786 e voe aezetaet he buhez. Pa zegouezhas an arme c'hall e 1810 e c'hallas Elisabeth mont da chom d'ur maner bihan war ar maez a voe badezet ganti *Friedrichsgnade* (truez Frederig).

Elisabeth Christine a varvas da 93 bloaz, war-lerc'h he breudeur ha c'hoarezed. Ur bez-meur a lakaas sevel e park he c'hastell rak ne felle ket dezhi bout beziet gant kerent. Marteze e voe adveziet en iliz-veur Kraków.
Philippine Charlotte von Preußen

**Philippine Charlotte von Preußen **, pe **Philippine Charlotte Prusia**, (ganet e 1716 en Berlin; aet da anaon e 1801 en Braunschweig), a oa ur briñsez eus Rouantelezh Prusia a zeuas da vout, dre zimeziñ, dugez Braunschweig-Wolfenbüttel. 

## He buhez
Merc'h e oa da Friedrich Wilhelm Iañ (Prusia) ha d'e bried Sophie Dorothea von Hannover.
Steredouriezh

:*Da ziwall, arabat kemmeskañ gant [[steredoniezh]]*

Ar **steredouriezh**, pe **astrologiezh**, eo studi lec'hiadur ar c'horfoù-egor (ar planedennoù, eleze an droienn “lenn ar planedennoù da unan bennak”) en oabl da c'houzout al levezon o dije war buhez an dud ha war darvoudoù ar bed. “Steredour” pe “astrolog” a reer eus un den a ra war-dro ar studi-se. Diwar lec'hiadur ar c'horfoù-egor en oabl d’an eur-mañ-eur e lavar gallout gouzout peseurt temz-spered e c'hall kaout henn-ha-henn hag ivez gouzout diouzh an darvoudoù da zont.

Gwechall-gozh ne veze ket lakaet kemm etre “steredouriezh” ha steredoniezh (pe “astronomiezh”), bremañ ez int daou zanvez disheñvel a-grenn. Ar steredoniezh a zo lakaet da vezañ un danvez skiantel-rik, hag ar “steredouriezh” a zo lakaet da vezañ ul ledskiant pe un danvez diskiantel.

## Ar sinoù steredouriezh
E steredouriezh sevenadur broioù ar gornaoueg e ranner ar bloaz e 12 rann gevatal, ha roet da bep hini anv ar steredeg ma tremen an Heol enno hervez plan an ekliptik. Graet e vez “arouez” pe “sin” eus pep hini anezho. Setu-i:

## Steredouriezh ar Reter
E steredouriezh broioù Azia ar Reter e vez kevredet bep bloaz gant ul loen a-douez daouzek ; gant eil loar nevez goude goursav-heol ar goañv,krog ar bloaz nevez.

Pep devezh (24 eurvezh) a vez rannet e 12 rann, pep rann o vezañ kevredet gant unan eus al loened ; hervez levezon al loen-se e vez termenet planedenn pep den.
Evit anaout ho loen euriek e c'hallit sellet ouzh an daolenn amañ dindan 

## Notennoù
Brittany American Cemetery and Memorial

Ar ***Brittany American Cemetery and Memorial*** ("Bered ha Kounlec'h Amerikan Breizh" ;  *Cimetière militaire américain de Saint-James*) zo ur vered eus armeoù ar Stadoù-Unanet lec'hiet e kumun Montjoie-Saint-Martin, e departamant ar Manche e Bro-C'hall, sko ouzh harzoù Breizh (2 gilometrad hent a zo evit mont eus Breizh d'ar vered, pa zeuer eus Sant-Jord-Restembaod).

Eno ez eus interet 4 410 soudard stadunanat bet lazhet e Breizh, hag e Normandi e kostezioù Avranches, Saint-Lô ha Mortain, e-kerzh an Eil Brezel-bed. Anvioù 498 soudard all a zo enskrivet ouzh ur voger ; ar re-mañ n’eo ket bet adkavet o c'horfoù. Ar vered-se zo 14 hektar enni.

## Liammoù diavaez

* Pajenn an American Battle Monuments Commission diwar-benn ar vered-mañ
* Lec'hienn Ministrerezh gall an Difenn hag ar Soudarded Kozh
Herri IV Kastilha

**Herri IV Kastilha**, pe *Enrique IV* e spagnoleg, ganet e Valladolid e 1425 ha marvet e Madrid e 1474, a oa roue Kastilha e-pad ugent vloaz, adalek 1454 betek e varv e 1474.

Mab e oa da Juan II Kastilha ha de bried kentañ María de Aragón, ha hantervreur e oa da Izabel ar Gatolikez, merc'h da Izabel Portugal (rouanez Kastilha). 

### Div eured
#### Kentañ eured
D'e bemzek vloaz e timezas d'ar briñsez Blanca II Navarra, a oa merc'h d'ar rouanez Blanca Iañ Navarra ha Juan II Aragon.
Ar Blouzenn hag an Treust

**Ar Blouzenn hag an Treust** zo ur barabolenn eus an Aviel, a gaver en Aviel Mazhev (7.3-5) hag en Aviel Lukaz ( 6. 41-42), ur rann eus ar Prezeg war ar Menez, kaoz enni eus barn ar re all hag en em varn an-unan.

## Testenn

 

## Liammoù diavaez
* Aviel Sant Lukaz : Pennad 6, 41-42
* Aviel Sant Mazhev : Pennad 7, 3-5
György Ligeti

**György Sándor Ligeti** (hungareg: *Ligeti György Sándor*, IPA [ˈligɛti ˈɟørɟ ˈʃaːndor], ganet d'an 28 a viz Mae 1923 – marvet d'an 12 a viz Mezheven 2006) a oa ur sonaozour sonerezh klasel a-vremañ. Ganet e oa en ur familh hungarat-yuzev eus Transilvania (Roumania), a-raok dont da vevañ e-pad ur pennad berr en Hungaria kent dont da vezañ ur c'heodedad eus Aostria.

## Sonerezh Ligeti er sinema
Tennet en deus e vad ar sevenour Stanley Kubrick eus sonerezh Ligeti en e filmoù. Pezhioù sonerezh evel *Atmospheres*, *Requiem*, ha *Lux Æterna* a vez kavet e-barzh *[[2001, A Space Odyssey]]* (“an unvaen du”), *Lontano* e-barzh *[[The Shining (film)|The Shining]]* ha *Musica Ricercata* e-barzh *[[Eyes Wide Shut]]*.
Oberoù an Ebestel

**Oberoù an Ebestel** eo pempvet levr an Testamant Nevez, goude ar Pevar Aviel. Eil lodenn an oberenn dediet da Deofiloz eo ivez, Aviel Lukaz o vezañ al lodenn gentañ ha krediñ a reer e voent skrivet gant ar memes den. Kregiñ a ra al levr gant Yaou Bask, ar Pantekost goude, ha deroù istor an Iliz kentañ gant an ebestel.

## E brezhoneg
**Obériou ann Ebestel*, e Bibl Yann-Frañsez ar Gonideg e 1866.

## Liamm diavaez
* Oberoù an Ebestel, e peurunvan, *war lec'hienn [[Bibl.bzh]]*
João Portugal (1537-1554)

**João Manuel de Portugal** (1537-1554) a oa priñs pennhêr Portugal, ha priñs Brazil. 

## E vuhez
Mab e oa d'ar roue João III Portugal ha d'ar rouanez Katelin Kastilha. Goude marv e vreudeur goshoc'h e voe anvet da bennhêr en 1539. 

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas e kêr Toro, e Spagn, e Kerzu 1552, d'e geniterv Janed Aostria, c'hoar da Fulup II.

Janed a c'hanas ur bugel dalif, triwec'h deiz goude marv he fried d'an 20 a viz Genver 1554, ur mab e oa hag a voe anvet Sebastião hag a voe roue Portugal .
João Portugal

**João de Portugal** zo anv meur a roue hag a briñs eus Portugal.

* João Iañ Portugal
* João II Portugal
* João III Portugal
* João IV Portugal
* João V Portugal
* João VI Portugal

## Priñsed hag infanted
* João de Portugal (1160), mab da Afonso Iañ
* João de Portugal (1326), mab da Afonso IV ha da Beatriz de Castela
* João de Portugal (1349), mab da Pedro Iañ, ''o Cruel'' ha da Inês de Castro
* João I de Bragança, Dug Bragança
* João de Portugal (1400), mab d'ar roue João Iañ Portugal
* João de Coimbra, Infante Portugal (1431), mab da Pedro, Dug Coimbra
* João de Viseu, Dug Viseu
* João Portugal (1451), mab d'ar roue Afonso V Portugal
* João Portugal (1629), Eskob Viseu
* João Portugal (1763), mab d'ar rouanez Maria Iañ Portugal
* João Manuel de Portugal (1537), mab da João III Portugal
* João de Bragança, Príncipe do Brasil, mab d'ar roue Pedro II Portugal
* João de Bragança, Dug Beja, mab d'ar ropuanez Maria II Portugal
* João de Bragança, mab d'ar roue Pedro IV Portugal

## Pennad kar
*João
Lovisa an Izelvroioù

**Lovisa an Izelvroioù**, pe *Wilhelmina Frederika Alexandrina Anna Louise van Oranje-Nassau* en izelvroeg, pe *Vilhelmina Fredrika Alexandra Anne Lovisa av Nederländerna * e svedeg, ganet e 1828 en Den Haag, marvet e 1871 e Stockholm, a oa ur briñsez izelvroat deuet da vout, dre zimeziñ, rouanez Sveden ha Norvegia.

Merc'h e oa da Friedrich von Oranje-Nassau (1797-1881) ha da Luise von Preußen (1808-1870).

Dimeziñ a reas da Karl XV, roue Sveden ha roue Norvegia ha daou vugel he devoe :
*Lovisa Sveden (1851-1926), rouanez Danmark ;
*Carl-Oscar (1852-1854).
Rozeg

**Rozeg** a c'hall bezañ meur a dra:
*un dachenn dindan roz. Sellit ouzh rozeg (liorzh).
*un anv-tiegezh brezhonek. E-touez an dud anvet *Rozeg* e c'haller menegiñ:
**Yann-Loeiz Rozeg ( 1898-1946) beleg ha skrivagner brezhonek
**Fant Rozeg pe Meavenn (1911-2001), skrivagnerez vrezhonek
Ruhr (takad)

Ar **Ruhr** (distaget: /ru:r/), pe resisoc'h **takad ar Ruhr**, pe c'hoazh **rannvro ar Ruhr** (alamaneg: *Ruhrgebiet* — pe, er prezeg pemdez: *Ruhrpott*, *Kohlenpott*, *Pott* pe *Revier*) a zo un takad poblet stank e Nordrhein-Westfalen e kornaoueg Alamagn. Diwar anv ur stêr, ar Ruhr, un adstêr d’ar Roen, eo bet anvet. Gant 4 435&nbsp;km² ha 5.2 milion a dud (2009) ez eo an takad kêr brasañ en Alamagn. Kêrioù bras, kreñv an industriezh (greanterezh) enno gwechall, bevennet gant ar stêr-Ruhr er su, ar Roen er c'hornaoueg, hag al Lippe en norzh, a ya d'ober an takad-se.

Daoust ma'z eo aet ar greanterezh a c'hiz kozh war an diskar e chom ar Ruhr “kreizig-kreiz” armerzh Alamagn, p’en deus gallet emdreiñ ha mirout e nerzh mont war-raok.

Eus ar c'hornaoueg d'ar reter e c'haller menegiñ kêrioù Duisburg, Oberhausen, Bottrop, Mülheim an der Ruhr, Essen, Gelsenkirchen, Bochum, Herne, Hagen, Dortmund, ha Hamm, hag ivez darnoù eus rannbarzhioù “diwar ar maez” Wesel, Recklinghausen, Unna ha Ennepe-Ruhr-Kreis. Evit a sell an Istor e oa ar c'hêrioù eus ar c'hornaoueg (Duisburg, Essen...) lodek er Rheinland tra ma oa ar reter, gant kêrioù Gelsenkirchen, Bochum, Dortmund ha Hamm e Westfalen. Abaoe an  kantved eo kresket an holl gêrioù-se kement ma'z int aet d'ober, stag-ha-stag bremañ, ur pezh mell takad kêr industriel, ha mar lakaer Düsseldorf ha Wuppertal ouzhpenn, e tap 7,3 milion a dud, ar pezh a ra ar pevare takad kêr brasañ eus Europa, war-lerc'h Moskov, Londrez ha Pariz.
Ruhr (disheñvelout)

*Ar Ruhr, un takad bras en Alamagn, stank ar greanterezh ennañ;
*Ar Ruhr, adstêr d'ar Roen, diwar hec'h anv e teu anv an takad greanterezh.

## Gwelet ivez
*Roer
Mariano Rajoy

**Mariano Rajoy Brey** (ganet d'ar 27 a viz Meurzh 1955) zo ur politikour spagnol, eus ar strollad Partido Popular. Genidik eo eus Santiago de Compostela e Galiza.

Kelenner skol-veur e oa e dad-kozh, hag unan eus ar re a skrivas Statud Emrenerezh Galiza e 1936. Prezidant lez-varn proviñs Pontevedra e voe e dad. Studioù war ar gwir a reas Mariano Rajoy e skol-veur Sant-Jakez (Santiago de Compostela). Kregiñ a reas d'ober politikerezh e 1981, pa'z eas e-barzh ar strollad Alianza Popular (deuet da vezañ Partido Popular, abaoe). Dilennet e voe da gannad e Parlamant Galiza. E 1989 e voe dilennet da gannad e Parlamant Spagn, evit proviñs Pontevedra.

Pa zeuas José María Aznar da vezañ kentañ ministr Spagn e 1996 e voe anvet Mariano Rajoy da vinistr an deskadurezh. E 2001 e teuas da vezañ ministr an aferioù diabarzh.

E votadeg miz Meurzh 2004 evit Parlamant Spagn e oa e penn ar Partido Popular. Koll a reas Rajoy hag ar PP a-enep José Luis Rodríguez Zapatero hag ar Strollad Sokialour. E miz Du 2011 avat e voe trec'h ar Partido Popular er votadeg evit kannaded Parlamant Spagn, ha mont a reas Mariano Rajoy da gentañ ministr Spagn. Goude ur prosez a-enep pennoù bras eus ar Partido Popular, avat, e voe diskaret gouarnamant Mariano Rajoy gant ur votadeg disfiziañs d'ar 1añ a viz Even 2018. Gant ar sokialour Pedro Sánchez eo bet kemeret e blas.
Wilhelm Prusia (1783–1851)

**Wilhelm Prusia**, pe *Wilhelm von Preußen*, pe *Friedrich Wilhelm Karl von Preußen* (1783–1851) en alamaneg, a oa ur jeneral prusian.

Mab e oa da Friedrich Wilhelm II, roue Prusia.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas e Berlin e Genver 1804 da Maria Anna Amalie von Hessen-Homburg (1785–1846), merc'h d'al landgrav Friedrich&nbsp;V von Hessen-Homburg

## Bugale

* Friederike (1805–1806)
* Irene (*/† 1806)
* Tassilo (1811–1813)
* Adalbert von Preußen (1811–1873) 
**dimezet e 1850 da Therese Elßler (1808–1884)
* Tassilo (1813−1814)
* Elisabeth von Preußen (1815–1885) 
**dimezet e 1836 da Karl von Hessen-Darmstadt (1809–1877)
* Waldemar von Preußen (1817–1849)
* Marie Friederike Franziska Hedwig von Preußen (1825–1889)
**dimezet e 1842 da Maximilian II von Bayern (1811–1864), roue Bavaria, mamm d'ar rouaned Ludwig II von Bayern hag Otto von Bayern.
Carlos Iañ Portugal

**Carlos Iañ Portugal** (Terreiro do Paço 1863–1908 Lisboa), pe ** Carlos Fernando Luís Maria Vítor Miguel Rafael Gabriel Gonzaga Xavier Francisco de Assis José Simão de Bragança Sabóia Bourbon Saxe-Coburgo-Gotha** hervez e anv ofisiel, a oa eil diwezhañ roue Portugal.

Ganet e oa d'an 28 a viz Gwengolo 1863 e Terreiro do Paço, nepell diouzh Lisboa. Mab e oa d'ar roue Luís Iañ Portugal ha d'ar briñsez Maria Pia Savoia. Anvet e voe da roue goude marv e dad e 1889. 

Muntret e voe d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1908, war un dro gant e vab henañ a dlee ren war e lerc'h. 

## Dimeziñ
Dimezet e oa d'ar briñsez c'hall Amélie d'Orléans (1865-1951): (*Amélia de Orleães* e portugaleg). 
*Luís Filipe von Bragança, Priñs Real (1887-1908)
*Maria Ana von Bragança, Infantez Portugal (1888)
*Manuel II (1889-1932), diwezhañ Roue Portugal. 

Ur vastardez en doe ivez: Maria Pia von Sachsen-Coburg-Gotha Bragança (1907-1995).
Republic P-47 Thunderbolt

Ar **Republic P-47 Thunderbolt** (“tarzh-kurun”) a oa un nijerez emgann amerikan en Eil brezel-bed. Bras eo bet e berzh, hag ar c'harr-nij graet ar muiañ ez eo gant en tu-hont da 15 000 skouerenn anezhañ. Bras ha solut e oa ken na oa ma veze graet *[[Juggernaut]]* (ar walenn) anezhañ — berraet e “Jug”. Ma oa ur c'harr-nij emgannata en aer da gentañ e voe lakaet buan da vezañ un nijerez tagañ gorre an douar, ul labour hag a gase da benn eus ar c'hentañ, pa oa deuet er-maez un nijerez amerikan gouestoc'h evit an emgannoù-nij, ar P-51 Mustang.
Saint-Marcouf (Calvados)

**Saint-Marcouf**, pe **Saint-Marcouf-du-Rochy**, a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Marcouf*,  kantved. 
* Kastell an Neufbourg, 1760.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Wilhelm von Baden

**Wilhelm von Baden** zo anv meur a briñs eus Baden, en Alamagn. 

* Ar Markgrav Wilhelm von Baden(-Baden) (1593-1677)
* Wilhelm Christoph von Baden (1628-1652)
* Wilhelm Ludwig von Baden-Durlach (1732-1788)
* Wilhelm von Baden (1792-1859) 
* Wilhelm von Baden (1829-1897)
Sainte-Marguerite-d'Elle

**Sainte-Marguerite-d'Elle** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### [[Henamzer]]
### kantved
* 1831: staget e voe kumunioù Notre-Dame-de-Blagny, La Haye-Piquenot ha Rieu ouzh kumun Baynes.
### kantved
* Eil brezel-bed, Emgann Normandi, miz Even 1944: lazhet e voe daou zen nann soudard e Sainte-Marguerite, unan d'ar 7 a viz Even gant ur vombezadeg, an hini all gant an Alamaned d'an 11.
* 1965: staget e voe kumun Baynes ouzh kumun Sainte-Marguerite-d'Elle.

## Monumantoù ha traoù heverk

 
* Iliz katolik *Sainte Marguerite* er vourc'h.
* Iliz katolik *Sant Varzhin* e Baynes,  kantved. 
* Chapel *Notre-Dame de la Route*, 1953.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Karl Ludwig Friedrich von Baden

**Karl Ludwig Friedrich von Baden** (Karlsruhe 1786–1818 Rastatt), a oa ur priñs alaman en  kantved, ha dug-meur Baden etre 1811 ha 1818.

## E vuhez
Mab e oa da Karl Ludwig von Baden ha da Amalie von Hessen-Darmstadt. Mab-bihan e oa da Karl Ludwig von Baden, Dug-meur Baden. 
Pa varvas e dad e 1801 e teuas da vout priñs pennhêr. 

Prometet e oa da Augusta Bavaria hogen torret e voe ar promesa gant Napoleone bionaparte a felle dezhañ dimeziñ Augusta d'e advab Eugène de Beauharnais.

Dimezet e voe Karl e miz Ebrel 1806 da Stéphanie de Beauharnais (1789–1860), merc'h da Claude de Beauharnais, adverc'het gant Napoleone Buonaparte. Da gentañ ne voe ket evurus ar priedoù. Ouzhpenn e oa Karl dindan levezon e eontr Ludwig Iañ von Baden (1763-1830), rouler ha gastaouer. 

Breur-kaer da roue Sveden ha d'an Tsar, hogen daoust da se e roas harp da Napoleone Buonaparte ha n'en dilezas nemet war an diwezhadoù. 

Goude marv e dad-kozh e 1811 e renas en dugelezh evel *Karl II*. Mervel a reas seizh vloaz goude, e 1818, d'an oad a 30 vloaz. 

Krouiñ a reas Urzh Leon Zaeringen e 1812.

## E vugale
Pemp bugel o doe:
*Luise Amelie Stephanie von Baden (1811-1854), dimezet en 1830 d'ar priñs Gustav Sveden (1799-1877);
*ur mab, ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1812, marvet d'ar 16 a viz Here (hervez a ouzer), hag a c'hallfe bezañ bet Kasper Hauser. 
*Josephine von Baden (1813-1900), a zimezas en 1834 da Charles-Antoine von Hohenzollern-Sigmaringen (1811-1885) 
*Alexandre von Bade (1816-1817)
*Marie von Baden (1817-1888), a zimezas en 1843 d'an dug William Douglas de Hamilton (1811-1863)

## Goude e varv
E eontr Ludwig Iañ von Baden (1763-1830) an hini a renas war e lerc'h
Gustav Sveden

**Gustav Sveden** zo bet anv meur a briñs eus Sveden.
* Karl X Gustav (1622–1660), roue Sveden
* Gustav Sveden (Wasa) (1799–1877), priñs svedat hag ofiser aostrian; 
* Franz Gustav Sveden (1827–1852), priñs svedat, dug Uppland, sonaozour
* Gustav Adolf von Schweden (1906–1947), priñs svedat, dug Västerbotten
* Carl Gustav Sveden (1946-), roue Sveden
Consolidated B-24 Liberator

Ar **Consolidated B-24 Liberator** (“dieubour”) a zo un nijerez-vombeziñ ponner stadunanat eus an Eil Brezel-bed. Savet e oa bet gant an embregrezh Consolidated Aircraft eus Kalifornia. Ur bern a zo bet graet (18 400 en holl) ha bet en implij gant un darn vat eus aerluioù ar Gevredidi. Implijet e veze e-skoaz ar B-17 Flying Fortress. Modernoc'h eget hemañ diwezhañ e oa, muioc'h a vombezennoù a c'halle kas gantañ, uheloc'h, pelloc'h ha buanoc'h e c'halle nijal met diaesoc'h e oa da leviañ, ha techet e oa an tan da gregiñ ennañ. Daoust da se eo bet talvoudus e berzh evit ar Gevredidi.

## Liammoù diavaez

*  pajenn gouestlet d'ar C'honsolidated B-24A
*  pajenn gouestlet d'ar C'honsolidated B-24D, USAF National Museum
*  WWII photos of the 7th AAF Heavy Bombardment Group Liberators
*  Warbirds Resource Group USAAF Resource Center – B-24 Liberator
*  Liberator II ''Flight'' 1942
Hergé

**Hergé** eo anv-arzour **Georges Prosper Remi** (distaget: ), a zo ur saver bannoù-treset gallek eus Belgia, anavezet dre ar bed-holl evit bezañ oberour Troioù-kaer Tintin ha Milou (*Les aventures de Tintin et Milou* e galleg). Ganet eo d’an 22 a viz Mae 1907 en Etterbeek ha marvet d'an 3 a viz Meurzh 1983 e Woluwe-Saint-Lambert (Belgia). Dont a ra e anv-pluenn eus pennlizherennoù e anv – Georges Remi – eilpennet: GR > RG > Hergé. E zoare-tresañ a vez graet al *[[linenn sklaer]]* anezhañ, bet roet lañs gantañ. Abaoe e varv e vez lakaet da vezañ unan eus pennañ arzourien an  kantved.

## Liammoù diavaez
*     Lec'hienn ofisiel
*  Buhezskrid Hergé war À la découverte de *Tintin*
*   Hergé
* Hergé - poltred ha hed-buhez berr war Tintinologist.org
Iod

An **iod** zo un elfenn gimiek, **53** eo e niver atomek hag **I** eo e arouez.
Gris metalek e vez an iod pa vez kalet, mouk teñval pa vez dourek, ha mouk pa vez aezhel.
Gustav Sveden (Wasa)

**Gustav Sveden**, pe **Gustav von Holstein-Gottorp**, Priñs Wasa (1799–1877), a oa ur priñs svedat hag ofiser aostrian, mab da Gustav IV Adolf, roue diroueet Sveden, ha da Friederike Dorothea von Baden.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas d'e geniterv Luise von Baden (1811–1854).
Roll kumunioù Bro-Wened

Sed amañ **roll kumunioù Bro-Gwened**:


*Alaer
*Ambon
*an Alre
*an Ardeven
*an Arvor
*an Arvor-Baden
*an Arzh
*an Arzhanaou
*an Drinded-Karnag
*an Drinded-Surzhur
*an Elven
*an Ignel
*an Ignol
*an Intel
*an Oriant
*ar Bonoù
*ar Chapel-Nevez
*ar Chapel-Wagelin
*ar C'hour
*ar C'hroesti
*ar Gemene
*ar Gwernoù
*ar Sorn
*Aradon
*Arzhal
*Arzhon-Rewiz
*Baden
*Baen-Ballon
*Bangor
*Baod
*Bartelame
*Begaon
*Begnen
*Beler
*Belz
*Berne
*Berrig
*Bilioù
*Bizhui-an-Dour
*Bohal
*Brandevi
*Brec'h
*Brelevenez
*Bubri
*Buelion
*Chapel-Braen
*Damgan
*Edig
*Enizenac'h
*Felgerieg-al-Lann
*Gavr
*Gazilieg
*Glenneg
*Gregam
*Enez-Groe
*Gwegon
*Gwelegouarc'h
*Gweltaz
*Gwened
*Gwennin
*Gwern
*Gwezhennoù
*Gwidel
*Henbont
*Henvoustoer
*Hezoù
*Houad
*Kaden
*Kalann
*Kamorzh
*Kaodan
*Karantoer
*Karnag
*Kelenneg
*[*[forn
*Kergrist
*Kernaskledenn
*Kervignag
*Kerzhin
*Kewenn
*Kiberen
*Killi
*Kistinid
*Kistreberzh
*Kleger
*Klegereg
*Kolpoù
*Kornon
*Krac'h
*Krugell
*Landaol
*Landegon
*Landevant
*Langedig
*Langroez
*Lannarstêr
*Lantilieg
*Lanvodan
*Lanwelan
*Laozag
*Lare
*Leskoed-Gwareg
*Lizioù
*Lizmerzher
*Logunec'h
*Lokeltaz
*Lokentaz
*Lokmac'hloù
*Lokmaria-ar-Gerveur
*Lokmaria-Gregam
*Lokmaria-Kaer
*Lokmaria-Redon
*Lokmikaelig
*Lokoal-Mendon
*Lostenk
*Malañseg
*Malestred
*Malgeneg
*Marzhan
*Megerieg
*Mêlann
*Melioneg
*Mêlrant
*Meukon
*Moulleg
*Mourieg
*Moustoer-Logunec'h
*Moustoer-Remengol
*Muzilheg
*Neizin
*Neulieg
*Noal-Muzilheg
*Noaloù
*Noal-Pondi
*Paolieg
*Pellann
*Perred
*Persken
*Plañvour
*Plaodren
*Pleaol
*Plegadeg
*Pleheneg
*Pleñver
*Pleskob
*Pleurdud
*Pleuwigner
*Ploue
*Ploueg-Grifed
*Plougouvelen
*Plouharnel
*Plourae
*Ploveren
*Pluhernin
*Plunered
*Pluniav
*Pluveleg
*Pluvergad
*Pluverin
*Pondi
*Pont-Skorf
*Porzh-Lae
*Porzh-Loeiz
*Prederion
*Prizieg
*Radeneg
*Ranneg
*Redene
*Redon
*Regini
*Remengol
*Reoz
*Rianteg
*Roc'han
*Roc'h-an-Argoed
*Roz-Sant-Andrev
*Rufieg
*Sant-Aleustr
*Sant-Armael
*Santez-Anna-Wened
*Santez-Berc'hed
*Santez-Elen
*Sant-Filiberzh
*Sant-Goneri
*Sant-Gorgon
*Sant-Gravez
*Sant-Gwioñvarc'h
*Sant-Inan
*Sant-Jelan
*Sant-Karadeg-Tregonvael
*Sant-Kongar
*Sant-Laorañs-Graeneg
*Sant-Marc'hell
*Sant-Nikolaz-ar-Roz
*Sant-Nolf
*Sant-Pereg
*Sant-Pêr-Kiberen
*Sant-Servant-an-Oud
*Sant-Teve
*Sant-Tudal
*Sant-Turiav
*Sant-Varzhin-an-Oud
*Sant-Visant-an-Oud
*Sant-Yagu-ar-Bineg
*Sant-Yann-ar-Wern
*Sant-Yann-Brevele
*Sant-Yust
*Saozon
*Sarzhav
*Seglian
*Seizh
*Serent
*Silieg
*Sine
*Sterwenn
*Sulnieg
*Surzhur
*Teiz
*Treal
*Tredion
*Trevlean
*Tro-Park
*Yestael
*Zinzag-Lokrist
Jón Sigurðsson

**Jón Sigurðsson** (ganet d'ar 17 a viz Mezheven 1811 ha marvet d'ar 7 a viz Kerzu 1879) a oa un istorour hag ur politikour islandat eus an , a voe e penn ar stourm evit dizalc'hiezh Island diouzh Rouantelezh Danmark.

Mont a reas da Gopenhagen e 1833, da studiañ ar yezhoniezh hag an istor e skol-veur ar gêr-se. Neuze e krogas da labourat e Dalc'had ar skridoù islandek eno. Dont a reas da vezañ unan eus gwellañ arbennigourien an amzer-se war ar sagaoù islandek ha war istor Island. Ne dapas morse diplom ebet er skol-veur avat, dre ma ouestlas e holl nerzhioù hag e holl amzer d'ar politikerezh.

E 1844 e voe dilennet da gannad e-barzh an Althing, a oa ur c'huzul da aliañ roue Danmark war aferioù Island. Dont a reas da vezañ prezidant an Althing e 1849. Eno e renas, e-pad bloavezhioù, ar stourm evit dizalc'hiezh Island. E-keit-se e kendalc'he da gas war-raok e labour war al lennegezh islandek : e 1851 e voe lakaet da brezidant an *Hið íslenska bókmenntafélag* (Kevredigezh al lennegezh islandek) e Kopenhagen. E 1874 e voe roet da Enez ar Skorn ur vonreizh a aotree dezhi un tamm mat a emrenerezh evit ren hec'h aferioù diabarzh.

Dibabet e oa bet deiz-ha-bloaz Jón Sigurðsson, ar 17 a viz Mezheven, da embann dizalc'hiezh Republik Island, er bloavezh 1944. Abaoe an amzer-se ez eo ar 17 a viz Mezheven deiz gouel broadel Island.
Wilhelm

**Wilhelm** zo un anv-bihan alamanek.
 
## Yezhoù all
*Guillén, en aragoneg
*Gwilherm, e brezhoneg
*Guglielmo, en italianeg
*Guilhèm, en okitaneg
*William, en saozneg
*Guillermo, e spagnoleg
*Willem, en izelvroeg

## Tud

### Priñsed
* Wilhelm von Preußen, anv meur a zen.
* August Wilhelm von Preußen, anv meur a zen.
*Wilhelm Iañ
*Wilhelm II
**Wilhelm II Alamagn (1859-1941), Impalaer Alamagn (1888–1918).
*Wilhelm III
*Wilhelm IV
*Wilhelm V
*Wilhelm VI
*Wilhelm VII
*Wilhelm VIII
*Wilhelm IX
*Wilhelm X

### Tud all

*Wilhelm Tell, arbalastrer suis, haroz hag a vije bevet er XIVvet kantved

#### XIIIvet - XVIIIvet kantved
* Wilhelm von Rubruk (ca. 1217–1270),
* Wilhelm Olbers (1758–1840), steredoniour
* Wilhelm von Humboldt (1767–1835), skiantour

#### XIXvet - kantved
* Wilhelm Grimm (1786–1859), skrivagner ha yezhadurour
* Wilhelm Liebknecht (1826–1900), emsaver
* Wilhelm Busch (1832–1908)
* Wilhelm Steinitz (1836–1900)
* Wilhelm Conrad Röntgen (1845–1923),
* Wilhelm Gemoll (1850–1934), geriadurour

#### XXvet - kantved
* Wilhelm Keitel (1882–1946), jeneral alaman
* Wilhelm Blaschke (1885–1962), matematikour aostrian
* Wilhelm Furtwängler (1886–1954), rener laz-seniñ
* Wilhelm Reich (1897–1957), bredelfenner aostrian
* Wilhelm Zander

## Anv-tiegezh
*Kate Wilhelm (* 1928), skrivagnerez skiant-faltazi stadunanat

## Listri
* Wilhelm Gustloff (lestr).

## Pennadoù kar
*August Wilhelm
*Fiedrich Wilhelm
Azvent

An **Azvent** (diwar ar ger latin **) eo an anv a roer d’ar peder sizhun a-raok Nedeleg.

Dont a ra ar ger *Azvent* eus ar ger latin *adventus* a dalvez "donedigezh". En amzer an Azvent e lid ar gristenien donedigezh Jezuz-Krist. Gant an Azvent e krog ar bloavezh a liderezh en ilizoù kristen. Lidet e vez gant an ilizoù katolik hag anglikan hag un nebeud re all.

Ur mare eo evit ar gristenien da brientiñ Ginivelezh Jezuz ha gouel Nedeleg, kenkoulz hag evit prientiñ addonedigezh Jezuz war an Douar. Ur mare a breder hag a bedenn eo evito.

Dre vras ez eo an Azvent ur mare ma vez an dud o prientiñ gouel Nedeleg, o kinklañ o zi, o prenañ profoù hag o fardañ boued evit koan Nedeleg.
Naram-Sin (Akkad)

**Naram-Sin** (« Kaet gant Sîn »), mab Manishtusu, mab-bihan Sargon, a zeuas da vezañ roue Impalaeriezh Akkad e -2254 (pe -2202). Unan eus rouaned vras istor Mezopotamia eo ivez met lezet en deus un eñvor teñvaloc'h evit hini e dad-kozh. 

Ranket en deus talañ goude e gurunidigezh ouzh un emsavadeg vras e Mezopotamia-Izel renet gant Iphur-Kich e Kich, a vode ar c'hoededoù nesañ (Sippar, Erech, Kazallu), hag Amar-girid eus Uruk, heuliet gant keodedoù all eus ar Su (Ur, Lagach, Adab, Churuppak, etc.). Hervez an hengoun a denn d'an emsavadeg-se e voe mouget en un doare spontus. Un alouber bras e voe Naram-Sin ivez, daoust ma'z eo diaes adsevel kronologiezh e aloubadegoù. Kas a reas ergerzhadegoù e Mezopotamia uhel hag e Siria an Norzh e-pad e ren, evel e dad-kozh moarvat, daoust ma chom posupl e vije bet kentañ roue Akkad da sujañ ar vro-se. Evel evit Sargon e laka hengounioù diwezhatoc'h trec'hioù war rouaned eus Anatolia war e gont (re Kanesh hag Hatti peurgetket) met n'eo ket sur ez eo gwir. Naram-Sin en deus trec'het ivez Elam ha Marhachi, ha sujet en dije Magan d'e dro. Dindan e ren eo e voa sevenet adreizhadennoù ha savadurioù bras . 

Hervez an hengoun n'en dijje ket azeulet Enlil evel ma oa dleet, anezhañ brasañ doue Mezopotamia izel. Kondaonet eo bet an emzalc'h-se, gant ar remziadoù deuet e c'houde, en dije taolet ur mallozh war roue Akkad hag e warlerc'hidi, abalamour m'en doa lakaet droug da sevel en doueed. Koulskoude ez eo ar roue-mañ a lakaas sevel en-dro templ bras an doue. Da dra e teuas diwezh impalaeriezh Akkad nebeut goude bloavezhioù diwezhañ e ren.

## Notennoù
Lucia Migliaccio

**Lucia Migliaccio** (Siracusa, 1770 – Napoli, 1826), dugez Floridia, a oa eil pried morganatek Ferdinando Iañ, roue an Div Sikilia.

## He buhez
Merc'h e oa da Vincenzo Migliaccio ha Doretta Borgia, ur vaouez eus tiegezh brudet Spagn. 

Dimeziñ a reas da Benedetto III Grifeo, priñs Partanna, eus an Tiegezh Grifeo, perc'henn d'an douar m'emañ ar Parco Grifeo.

Goude marv he fried, ha kaout kalz a vugale, ec'h addimezas Lucia d'ar 27 a viz Du 1814 e Palermo da Ferdinando Iañ an Div Sikilia. Abaoe kalz a vloavezhioù e taremprede ar roue,  44 bloaz e oa Lucia neuze, ha 63 he fried nevez.
Urraca di Borbone-Div Sikilia

**Urraca Maria Isabella Carolina Aldegonda Carmela di Borbone-Div Sikilia**, pe ** Urraca Maria Isabella Carolina Aldegonda Carmela, Principessa di Borbone delle Due Sicilie** en italianeg, (1913, Palez Nymphenburg, e München, Bavaria – 1999, Sigmaringen, Baden-Württemberg, Alamagn) a oa ur briñsez italian.

Merc'h e oa d'ar Priñs Ferdinando Pio di Borbone-Due Sicilie, Dug Calabria, ha d'e bried Maria Bavaria.

E 1957 e voe tapet en ur gwallzarvoud: o vleinañ he c'harr edo Urraca, he c'hoar Maria Antonietta en he c'hichen. Lazhet e voe Maria Antonietta hag Urraca a dremenas meur a viz en ospital.
Palez Nymphenburg

**Palez Nymphenburg** zo ur palez e Bavaria, nepell diouzh München.

Palez hañv an tiegezh Wittelsbach e oa. Ur skouer eus oberennoù ar savouriezh varok eo, ha kroget e voe d’e sevel e 1664, gant ar priñs-dilenner Ferdinand Maria Bavaria. Kresket e voe ar palez gant e ziskennidi, evel e vab Masimilian II Emmanuel, Karl VII an Impalaeriezh Santel, pe Masimilian III Jozeb, dilenner Bavaria (1745–1777). 

E-pad meur a vloaz e voe lec’h annez boas renerien Bavaria e-pad an hañv. E Nymphenburg e voe ganet ar roue Loeiz II (Bavaria) hag eno ivez e varvas ar roue Masimilian Iañ Jozeb.

E savadurioù ar palez e kaver c’hoazh ar c’hinkladurioù bet degaset gant rouaned disheñvel Bavaria. En o zouez emañ Poltredaoueg ar gened, un hollad poltredoù merc’hed kaer eus ar vro, bet savet gant ar roue Loeiz Iañ. El liorzh, treset e 1701 gant Carbonet, unan eus diskibled Le Nôtre, krouer liorzh kastell Versailhez, ez eus meur a savadur barok, evel Pagodenburg (1716–1719), Badenburg (1718–1721) hag Amalienburg (1734–1739).

## Skeudennoù

Schloss Nymphenburg.jpg|Gwel
Schloss Nymphenburg2.jpg|Gwel a zirak
Schloss Nymphenburg3.jpg|Gwel a zirak
Chinesisches Kabinett, Nymphenburg.jpg|Ar C'habined Sinaat gant chinoiserie, unan eus salioù Palez Nymphenburg
Josef Wenglein Nymphenburg.jpg| Livet gant Josef Wenglein, 1883
Monopteros, Nymphenburg.jpg|Monopteros
Monopteros3, Nymphenburg.jpg|Gwel eus ar Monopteros
Badenburg, Nymphenburg.jpg|Badenburg, kibelldi ar roue
München Nymphenburg Badenburg-3.jpg|Badenburg, kibelldi ar roue
M-Badenburg-Bad01.JPG|Badenburg, kibelldi ar roue
Pagodenburg Nymphenburg-1.jpg|Pagodenburg, ti-te
Nymphenburg Magdalenenklause - nach Lebschee, 1830.jpg|Magdalenenklause, diwar ur maenengravadur gant Carl August Lebschée, e 1830.
Linköping

**Linköping** (distaget /ˈlɪnːˈɕøːpɪŋ/ e svedeg) zo ur gêr eus Sveden, e kontelezh Östergötland hag er broviñs kenanv Östergötland. Unan eus kêrioù bras Sveden eo, poblet ma oa e 2010 gant 104 232 a dud. Emañ hanter hent etre Stockholm ha Göteborg.

## Kêrioù gevellet
Stavanger

**Stavanger** (distaget |/stɑˈʋɑŋər/ e norvegeg) zo ur gêr hag ur gumun eus Norvegia, e kontelezh Rogaland.

Annezet eo kumun Stavanger gant 126 469 a dud (2009) hag en tolpad-kêrioù ez eus 197 852 a dud o chom (2009), an trede tolpad-kêrioù brasañ eo e Norvegia. Pennlec’h kontelezh Rogaland eo Stavanger.

Lesanvet eo bet “Kêr-benn an tireoul e Norvegia” hag e Stavanger emañ sez brasañ embregerezh tireoul Norvegia, Statoil.

Daoust ma’z eo ur gêr gozh, savet en amzer ar Vikinged, ha ma voe savet un iliz-veur enni en , n’eo nemet en eil hanterenn eus an , pa oa bet kavet tireoul e Mor an Hanternoz, e oa kresket kalz Stavanger da zont da vezañ unan eus brasañ kêrioù Norvegia.

## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Houston, SUA
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Notennoù
Maria Bavaria

**Maria Theresia Bavaria**, pe **Maria Ludwiga Theresia von Bayern**, ganet e 1872 e Lindau, hag aet da anaon e 1954 eno ivez, a oa ur briñsez alaman, merc'h da Ludwig III Bavaria, diwezhañ roue Bavaria.

Dimezet e oa da Ferdinando Pio, Dug Calabria. Dont a reas he fried da vout penn Tiegezh Bourbon-Div Sikilia e miz mae 1934, ma oa hi rouanez kenseurtez an Div Sikilia, war ar paper hepken evel-just.
Anna Hillmayer

**Anna Hillmayer** (1812-1847) a oa ur vaouez eus München, brudet he c'hoantiz, en hanterenn gentañ an . 

Merc'h e oa d'ur marc'hadour kig gouez. Mervel a reas dizimez da 35 bloaz. He gwelout a reer gant he blev kribet e doare kêr München, gant ul levr pedennoù, dirak iliz ar Werc'hez (ar *Frauenkirche*), arouez he deolded.

Echuet e voe he foltred gant Joseph Stieler e 1829. An hini diwezhañ e oa eus an dek taolenn a veze diskouezet d'an holl e Poltredaoueg ar gened. Poltred Helene Sedelmayer a voe echuet war-lerc'h hemañ, hogen lakaet war ziskouez a-raok hini Anna Hillmayer.
Kira Prusia

**Kira Prusia**, en alamaneg *Kira von Preußen* (Kira Auguste Viktoria Friederike) (1943–2004) a oa ur briñsez eus Prusia. Pevare bugel hag eil merc'h Louis Ferdinand Prusia ha Kira Kirillovna Rusia e oa .

Ganet e oa e 1943, e Cadienen, e Prusia ar Reter neuze, a zo Kadyny hiziv, e Pologn.

Dimezet e oa e Gwengolo 1973 da Thomas Frank Liepsner. Ur verc'h o doe, Kira-Marina Liepsner (ganet e Genver 1977). Torret e voe o dimeziñ e 1984.

Mervel a reas e Berlin e 2004.
Trefor (Mon)

**Trefor** zo ur gêriadennig e kumuniezh Bodffordd, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 305 km eus Kerdiz. Hanter-hent emañ etre Gaerwen er c'hreisteiz ha Llanerchymedd er biz, war an hent B5109 a ya eus Llangefni betek Bodedern.

Eno e voe ganet al lenneg John Morris-Jones e 1864.
Trearddur

**Trearddur**, pe **Bae Trearddur**, zo ur gêriadenn en arvor kornôk Enez Cybi, an enezenn er c'hornôg da Enez Mon e Kembre. Etre Y Fali ha Caergybi emañ.

Div draezhenn zo: Bae Trearddur ha Porth Dafarch.

## Ar gêriadenn
Div stal zo, ur c'harrdi, daou gleub golf (unan 18 toull hag unan 9 zoull). Letioù zo, evel * Gwesty Bae Trearddur*, e-tal ar mor, tavarnioù, pretioù. 

Mont a c'haller a-hed gwenojenn an arvor, da Rhoscolyn war-zu ar c'hreisteiz, da Ynys Lawd etrezek an hanternoz.
Montse Cortés

**Montserrat Cortés Fernández** (Barcelona, 1963) zo ur ganerez ( cantaora) flamenco spagnol anavezet evel **Montse Cortés**.
Sophie Dorothea Ulrike Alice von Preußen

**Sophie Prusia**, pe *Sophie Dorothea Ulrike Alice von Preußen* en alamaneg, pe **Sophie Hellaz**, e gresianeg Σοφία της Ελλάδας *Sophía tis Elládas*, ganet e 1870 en Neuen Palais e Potsdam hag aet da anaon e 1932 en Frankfurt am Main, a oa ur briñsez prusian hag a zeuas da vout, dre zimeziñ, priñsez Hellaz, hag ivez, eus 1913 betek 1917 hag eus 1920 da 1922, Rouanez an Hellened.
Michael Cranford

Ur programer eo **Michael Cranford.** Hiziv emañ o labourat evel penn teknologiez ofiker an Ninth Degree, Inc. en Dana point, Kalifornia.

Kelenner war ar studioù biblel oa bet e-pad 8 bloavezh e Skol-veur Biola ha Skol Talbot war an Teologiezh e La Miranda, Kalifornia. 
Ur c'hoari dezignour oa ivez Michael. Brudet a-walc'h eo abalamour en doa savet ha programet *[[The Bard's Tale (1985)|The Bard's Tale]]* (1985) ha *The Bard's Tale II* (1986), darc'haouet gant "Interplay Productions".
Ffraw

Ar stêr **Ffraw** (*Ffrawf* e krenngembraeg) zo ur stêr verr e kornôg Enez Mon, e Kembre.

E-kichen Heneglwys, er parkeier, emañ eienenn ar stêr Ffraw, nepell eus an nijva nepell diouzh Llyn Cefni, ha *Gwna* eo hec'h anv neuze. Redek a ra dre Cerrigceinwen, hag en em deurel e Llyn Coron. Alese e teu er-maez hag etremen dre Aberffraw d'en em deurel un tammpelloc'h emañ hec'h aber en Bae Aberffraw.
 
Er Grennamzer e oa lez rouaned Gwynedd en Aberffraw .
Aberffraw

**Aberffraw** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh en Enez Mon, e Kembre. Dont a ra hec'h anv eus ar stêr Ffraw.

En Aberffraw e oa lez pennañ rouaned rouantelezh Gwynedd hag ober a rae rouaned Gwynedd gant an titl *priñs Aberffraw* pe *aotrou Aberffraw*.

Er  e voe savet an iliz kentañ, gouestlet da sant Beuno, met nevesoc'h eo ar savadur a weler bremañ : eus an  eo al lodennoù koshañ anezhañ.

Er Mabinogi eo en Aberffraw e timezas Branwen gant Matholwch, roue Iwerzhon.

E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant 620 a dud, ha 409 anezho (67,5%) a oa kembraegerien.

## Notennoù

## Pennad kar
*Kantrev Aberffraw
Ingrid Sveden

**Ingrid Sveden** (1910 – 2000), pe *Ingrid Victoria Sofia Louise Margareta*, a oa ur briñsez svedat, deuet da vout rouanez Danmark.

Merc'h e oa da Gustav VI Adolf, roue Sveden, ha da Margaret Connaught.

Dimezet e oa da Frederik IX, roue Danmark. Ren a rejont adal 1947 betek 1972.
Isild Le Besco

**Isild Le Besco** (ganet e 1982 e Pariz) zo un aktorez c'hall. Merc'h eo da Patrick Le Besco ha Catherine Belkhodja.
Ingrid

**Ingrid** zo un anv-bihan svedek.

## Tud

### XIIIvet kantved
*Ingrid Elofsdotter, leanez, santez katolik amofisiel
*Ingrid Ylva, kontez svedat 

### XXvet kantved
*Ingrid Bergman, aktourez svedat
*Íngrid Betancourt (* 1961), politikourez kolombian
*Ingrid Jensen, trompilherez kanadian
*Ingrid Jonker (1933-1965), barzhez afrikanek eus Suafrika
*Ingrid Michaelson, kanerez stadunanat
*Ingrid Sveden (1910-2001), priñsez svedat ha rouanez Danmark
*Ingrid Schubert‎, anv meur a vaouez
*Ingrid Steeger, aktourez alaman.
*Ingrid van Bergen, aktourez alaman.
Marie Prusia (1579-1649)

**Marie Prusia**, pe **Marie von Preußen** hervez hec'h anv alamanek (1579-1649), a oa ur briñsez eus Prusia, ganet ha savet e Königsberg. Merc'h e oa da Albrecht Friedrich Prusia, dug Prusia. 

Dont a reas da da vout markgravez Brandenburg-Bayreuth dre he dimeziñ, e 1604, d'ar Markgraf Christian von Brandenburg-Bayreuth (1581–1655).