open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1805

*Diwar-benn bloavezh *'1805*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 21 a viz Here : emgann Trafalgar.
* 2 a viz Kerzu : trec'h lu Napoleon Iañ war reoù Aostria ha Rusia da geñver emgann Austerlitz (Slavkov u Brna, er Republik Tchek a-vremañ).
* 26 a viz Kerzu : Feur-emglev Pressburg etre Bro-C'hall hag Aostria goude Emgann Ulm hag Emgann Austerlitz.

#### Breizh
* Krouidigezh an Akademiezh Keltiek
* Deroù labourioù Kanol Naoned-Brest
* savet eo un templ protestant e kêr Duged Breizh, straed ar C'harmezezed.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika

* Martinik : 31 a viz Mae 1805 : taget eo *Roc'h an Diamant*, dalc'het gant ar Saozon abaoe miz Genver 1804, gant Cosmao (du Manoir) (hag a vo war lerc'h eilamiral) 

##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1805|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez : *[[:Rummad:Ganedigezhioù 1805]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1805|Marvioù]]

Gwelet ivez : *[[:Rummad:Marvioù 1805]]*
__NOTOC__
## Daveennoù
11 C'hwevrer

## Darvoudoù
* 1873 : embannet eo Kentañ Republik Spagn e Madrid.
* 1945 : dibenn Kendalc'h Yalta.
* 1965 : kentañ eured Ringo Starr, gant Maureen Cox Starkey e Londrez.
* 1979 : e Teheran e embanner Reublik Islamek Iran, goude diskar renad Mohammad Reza Pahlavi.
* 1990 : lezet eo Nelson Mandela da vont en e frankiz, goude 27 vloaz e toull-bac'h Robben Island, e Suafrika.

## Ganedigezhioù
* 1699 : Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais, merdeer breizhat.
* 1790 : Yann-Loeiz Keramanac'h, troour brezhonek.
* 1800 : William Henry Fox Talbot, jedoniour saoz.
* 1847 : Thomas Edison, ijinour ha greantour stadunanat.
* 1909 : Joseph Leo Mankiewicz, filmaozer stadunanat.
* 1915 : Hans Edmund Wolters, evnoniour alaman.
* 1934 : Manuel Noriega, bet prezidant Panamá.
* 1941 : Sérgio Mendes, kaner brazilian.
* 1964 : Sarah Palin, politikourez stadunanat.
* 1972 : Geert Van der Stricht, mestrc'hoarier echedoù belgiat.

## Marvioù

* 731 : Gregor II, pab.
* 824 : Paskal Iañ, pab.
* 1503 : Elesbed York, rouanez Bro-Saoz, gwreg Herri VII.
* 1650 : René Descartes, prederour ha jedoniour breizhat.
* 1868 : Léon Foucault, fizikour gall.
* 1948 : Sergei Eisenstein, filmaozour soviedat.
* 1978 : Harry Martinson, skrivagner svedat, tapet Priz Nobel al lennegezh gantañ e 1974.
* 1986 : Frank Herbert, skrivagner stadunanat.
* 2000 : Jacqueline Auriol, nijerez c'hall.
* 2012 : Whitney Houston, kanerez hag aktorez stadunanat.
* 2015 : Roger Hanin, aktour, filmaozer ha skrivagner gall.

## Lidoù
* Sent an deiz e Breizh :
** sant Gwenvael, anvet ivez Envel ().
** sant Ehouarn († war-dro 1020).
Lombarded

Unan eus ar pobloù german e oa al **Lombarded** pe *Langobarded* (*Langobardi* en latin, ha Lombardi war-lerc'h an , nemet e kreisteiz Italia ma voe miret an anv Langobardi betek an ). 

## Istor
Er c’hentañ kantved e oant o vevañ e traoñienn ar stêr Elbe, e hanternoz Alamagn hiziv. A orin e oant eus kreisteiz Lec'hlenn hervez o mojennoù meneget gant Paol Diagon en .
Er  e oa pobloù all o tont eus ar reter ha mont a reas al Lombarded war-zu ar c’hreisteiz. Goude ur pennad en em ziazezjont e *[[Pannonia]]* hag e *Noricum* (Aostria hag Hungaria hiziv). Reiñ a reas an impalaer roman Justinian I an aotre dezho da chom eno e 548, evel *foederati* (pobl kevreet gant ar Romaned).
E 568, dindan ren o roue Alboin, e voe treuzet an Alpoù ganto hag aloubiñ a rejont hanternoz Italia. Eno e voe savet ur rouantelezh ganto, hag e Pavia edo o c'hêr-benn.
Goude se ez ejont pelloc’h war-zu kreiz ha su Italia, hep tagañ evelkent Stadoù ar Pab nag arvor ar c’hreisteiz a oa e dalc’h an Impalaeriezh vizantat.
Goude marv ar roue Alboin (war-dro 570) e voe rannet o rouantelezh e 36 dugelezh. Ne oa ket unvan bro al Lombarded ken ha gwanoc’h en em gavent evit talañ ouzh tagadennoù Kergustentin en un tu pe re ar Franked en tu all.

Pa zeujont da Italia e oa pagan darn eus al Lombarded, tra ma heulie lod all kredenn gristenArius. Abalamour da se ne oa ket mat an darempred etre int hag ar bibien. Tammig-ha-tammig hepken e voe degemeret ganto ar boazioù roman hag ar gatoligiezh.
Gant ar pab e voe galvet ar Franked d'e sikour enep dezho, ha trec’h e voe ar Franked, renet gant Pepin Grenn, war al Lombarded. Dont a reas ar Franked adarre, galvet gant ar pab Adrian I, ha trec’h e voent adarre. Goude trec'het ar roue Dider Lombardia, gant Karl Veur, roue ar Franked, e voe roet d'an trec'hour kurunenn roue al Lombarded e Pavia e 774. 

## Lombardia
Lonket e voe bro al Lombarded neuze en Impalaeriezh ar Garolingidi.
Lezet o deus al Lombarded o anv d’ur rannvro vras e hanternoz Italia a vez graet Lombardia anezhi.
Kan broadel Aostria

**Land der Berge, Land am Strome** (*Douar menezioù, Douar a-hed ar stêr*) eo kan broadel Aostria. Skrivet eo bet gant Paula von Preradović en ur azasaat ton KV 623 "*[[KV 623|Eine kleine Freimaurer-Kantata]]*" (kantatenn vihan frañmasonek) sonaozet gant ar maestro Wolfgang Amadeus Mozart d'ar 17 a viz Du 1791. Lakaet eo bet da gan broadel ent ofisiel e 1947.

## Pozioù ha troidigezh

Gant slovenegerien Karintia e vez kanet an droidigezh da heul, hag a zo kenofisiel:

Hrabro v novi čas stopimo,
prosto, verno, glej, hodimo;
upa polni, delavni.
Bratski zbor prisega hkrati,
domovini zvestobo dati.
Ljubljena nam Avstrija,
ljubljena nam Avstrija.

## Gwelet ivez

* Roll ar c'hanoù broadel

## Liammoù diavaez
*video war YouTube: gant ar sonerezh hepken
Yezhoù zapotekek

Ur skourr eus ar yezhoù otek-mangeek eo ar **yezhoù zapotekek**, ennañ div yezh:

* an tchatineg
* ar zapotekeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
Yezhoù otopameek

Ur skourr eus ar yezhoù otek-mangeek eo ar **yezhoù otopameek**, ennañ pemp yezh:

* Tchitchimekeg
* Matlatzinkeg
* Yezhoù otomek
** Mazahoueg
** Otomeg
* Pameeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
Yezhoù mikstekek

Ur skourr eus ar yezhoù otek-mangeek eo ar **yezhoù mikstekek**, ennañ teir yezh :
* Yezhoù mikstekek-kwikatekek
** Kwikatekeg
** Mikstekeg
* Trikeg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
Yezhoù tchinantekek

Ur skourr eus ar yezhoù otek-mangeek eo ar **yezhoù tchinantekek**, ennañ ur yezh:
*an tchinantekeg

## Gwelet ivez
*Yezhoù otek-mangeek
Tchiapaneg

Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù tchiapanek-mangeek eo an **tchiapaneg** (*chiapanec*) komzet gant tro-dro da 17 den (1990) e Mec'hiko.

Ur yezh damvarv an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù tchiapanek-mangeek
Tchorotegeg

Ur yezh otek-mangeek eus isskourr ar yezhoù tchiapanek-mangeek eo an **tchorotegeg** (*chorotega* pe *mangue*) komzet gwechall en Amerika ar C'hreiz. Ur yezh varv an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù tchiapanek-mangeek
Tchinantekeg

Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù tchinantekek eo an **tchinantekeg** (*chinantec*) komzet gant tro-dro da 80.000 den en holl e Mec'hiko.

Isrannet e vez e 14 yezh pe rannyezh disheñvel, anvet hervez al lec'h ma vezont komzet :

* Tchinantekeg Comaltepec
* Tchinantekeg Ojitlán
* Tchinantekeg Quiotepec
* Tchinantekeg Ozumacín
* Tchinantekeg Lealao
* Tchinantekeg Lalana
* Tchinantekeg Tepetotutla
* Tchinantekeg Palantla
* Tchinantekeg Chiltepec
* Tchinantekeg Sochiapan
* Tchinantekeg Tepinapa
* Tchinantekeg Tlacoatzintepec
* Tchinantekeg Usila
* Tchinantekeg Valle Nacional

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù tchinantekek
Tchinantekeg Comaltepec

Ur rannyezh tchinantekek eo **tchinantekeg Comaltepec** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 2.000 den (1990) e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù tchinantekek
Yezhoù mikstekek-kwikatekek

Un isskourr eus ar yezhoù otek-mangeek eo ar **yezhoù mikstekek-kwikatekek**, ennañ div yezh:
* Kwikatekeg
* Mikstekeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù mikstekek
Tchatineg

Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù zapotekek eo an **tchatineg** (*chatino*) komzet gant tro-dro da 38.000 den en holl e Mec'hiko.

C'hwec'h rannyezh disheñvel ez eu, anvet hervez al lec'h ma vezont komzet:

* Tchatineg Douaroù Uhel ar Reter
* Tchatineg Tataltepec
* Tchatineg Douaroù Uhel ar C'hornôg
* Tchatineg Zacatepec
* Tchatineg Nopala
* Tchatineg Zenzontepec

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù zapotekek
8 Mae

## Darvoudoù

* 1514 : eured Klaoda Bro-C'hall ha François, dug Angoulême.
* 1769 : trec'het eo ar Gorsikiz gant ar C'hallaoued en emgann Ponte Nuovu.
* 1794 : ar c’himiour gall Antoine Lavoisier zo kondaonet ha lakaet d’ar marv da vare ar Spont bras.
* 1886 : gant John Stith Pemberton eo ijinet an evaj a vo anvet "Coca-Cola" diwezhatoc’h.
* 1898 : krouidigezh Kevre Gwirioù Mab-den.
* 1902 : e Martinik eo distrujet kêr Saint-Pierre gant tarzhadenn ar menez-tan Montagne Pelée, ha tremen 30 000 den zo lazhet. 
* 1927 : niverenn gentañ ar gazetenn vrezhonek Breiz.
* 1945 :
** asantiñ a ra armeoù Alamagn da godianañ gant ar Gevreidi.
** sinet eo kodianañ Godell Sant-Nazer e Kordevez.
** krog eo ar soudarded c’hall da lazhañ miliadoù a dud en Aljeria, e-pad lazhadeg Setif.
* 1970 : embannadur *Let it be* e Breizh-Veur, daouzekvet albom (an hini diwezhañ) gant ar strollad The Beatles.

## Ganedigezhioù

* 1668 : Alain-René Lesage, skrivagner gallek a Vreizh.
* 1803 : Amable-Emmanuel Troude, geriadurour brezhonek.
* 1828 : Henry Dunant, saver ar Groaz Ruz, tapet gantañ Priz Nobel ar Peoc'h.
* 1884 : Harry S. Truman, Prezidant Stadoù-Unanet Amerika.
* 1903 : Fernandel, aktour, kaner ha sevener gall.
* 1914 : Romain Gary, skrivagner gall.
* 1938 : Jean Giraud, treser ha saver bannoù-treset gall.
* 1950 : Juan Bellón, mestrc'hoarier echedoù spagnol.
* 1954 : Yann-Kel Kernalegenn, brogarour breizhat.
* 1968 : Peng Zhaoqin, mestrc'hoarierez echedoù sinaat.
* 1975 : Enrique Iglesias, kaner-sonaozer spagnol.

## Marvioù

* 535 : Yann II, pab.
* 615 : Bonifas IV, pab.
* 1319 : Haakon V, roue Norvegia.
* 1551 : Barbara Radziwiłł, rouanez Polonia.
* 1788 : Giovanni Antonio Scopoli, mezeg ha naturour aostrian-italian.
* 1794 : Antoine Lavoisier, kimiour gall.
* 1880 : Gustave Flaubert, skrivagner gallek.
* 1903 : Paul Gauguin, livour gall.
* 1916 : Éamonn Ceannt (Edward Thomas Kent), broadelour ha dispac'hour iwerzhonat.
* 1946 : Adolphe Duparc, eskob Kemper ha Leon.
* 1952 : William Fox, produer sinema hungarat-amerikan bet krouet ar Fox Film Corporation gantañ .
* 1985 : Theodore Sturgeon, skrivagner amerikan.
* 1991 : Jean Langlais, ograouer ha sonaozour.
* 2006 : Iain MacMillan, luc'hskeudenner breizhveuriat tapet gantañ foto golo *[[Abbey Road]]* ar strollad sonerezh The Beatles.
* 2010 : Andor Lilienthal, mestrc'hoarier echedoù hungarat-soviedat.
* 2014 : Jair Rodrigues, kaner eus Brazil.

## Lidoù
* Devezh diwezh an Eil brezel bed e meur a vro en Europa.
* Devezh etrebroadel ar Groaz Ruz.
* er Relijion gatolik :
** Santez Tunvez (pe Tunvel).
Zapotekeg

Ur yezh otek-mangeek eus skourr ar yezhoù zapotekek eo ar **zapotekeg** (*zapotec*) a vez komzet gant ar Zapoteked. Hiziv an deiz e soñjer e vefe war-dro un hanter milion a zapotegerien a-vihan. Emañ ar pep brasañ anezhe o chom e Stad Oaxaca e Mec'hiko. Kavout a reer strolladoù zapotegerien ivez er stadoù amezek Puebla, ha Guerrero. Da-heul an divroerezh e kaver un niver bras a zapotegerien o chom er Stadoù-Unanet, e Stad Kalifornia dreist-holl.
Hogozik 60 rannyezh disheñvel ez euz, anvet hervez al lec'h ma vezont komzet.

## Liammoù diavaez
*''Geriadur spagnoleg-Zapotekeg "Xhon"'', e lec'hienn AULEX (Mec'hiko)
*Geriadur enlinenn kastilhaneg-Zapotegeg, ''Geriaoueg Zapotekeg "didxazá"-spagnoleg'' ha testennoù divyezhek, e lec'hienn Biyubi (Mec'hiko)

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù zapotekek

,
Tchatineg Douaroù Uhel ar C'hornôg

Ur rannyezh tchatinek eo **tchatineg Douaroù Uhel ar C'hornôg** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 12.000 den (2000) e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Tchatineg
Tchatineg Zacatepec

Ur rannyezh tchatinek eo **tchatineg Zacatepec** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet e Mec'hiko gant tro-dro da 1000 den e 1990 ha 300 hepken e 2015. 

An Tchatineg Zacatepec war nes mont da get rak komzet eo gant un 300 den bennak nemetken, hag an holl anezho oadet a 50 vloaz pe ouzhpenn.

## Notennoù

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Tchatineg
Zapotekeg Sierra de Juárez

Ur rannyezh zapotekek eo **zapotekeg Sierra de Juárez** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 4.000 (1990) e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù zapotekek
2 Mae

## Darvoudoù
* 1790 : torret eo monopol Kompagnunezh an Indez.
* 1808 : emsavadeg e Madrid a-enep arme Napoleon.
* 1885 : Stad dieub Kongo a zo savet gant ar roue Leopold II a Velgia.
* 1933 : berzet eo ar sindikadoù en Alamagn gant Adolf Hitler.
* 1945 : fin Emgann Berlin, kemeret eo Berlin gant soudarded an Unaniezh Soviedel a laka o banniel ruz war beg savadur ar Reichstag.
* 1997 : dont a ra Tony Blair da vezañ kentañ ministr ar Rouantelezh Unanet, da 44 bloaz.
* 1998 : Bank kreiz Europa zo savet e Brusel evit lakaat e pleustr politikerezh moneizel Unaniezh Europa.
*2018 : embann a ra ar strollad Euskadi ta Askatasuna (E.T.A.) ez eo divodet.

## Ganedigezhioù

* 1360 : Yung-Io, Impalaer Sina.
* 1729 : an Impalaerez Katarina II a Rusia.
* 1823 : José Vicente Barbosa du Bocage, politikour hag evnoniour portugalat.
* 1859 : Jerome K. Jerome, skrivagner saoznek.
* 1860 : Theodor Herzl, penn bras eus an emsav sionour.
* 1922 : Serge Reggiani, aktour, kaner, livour ha skrivagner italian-gall.
*1929 : Édouard Balladur, politiker gall, kentañ ministr Bro-C'hall eus 1993 da 1995.
*1975 : David Beckham, melldroader saoz.
* 1982 : Lázaro Bruzón, mestrc'hoarier echedoù kuban.

## Marvioù

* 1519 : Leonardo da Vinci, ijiner ha livour italian.
* 1807 : Hermann Burmeister, naturour arc'hantinat a orin prusian.
* 1857 : Alfred de Musset, skrivagner gallek.
* 1864 : Giacomo Meyerbeer, sonaozour alaman.
* 1880 : Yann-Vari Nedeleg, skrivagner brezhonek.
* 1930 : Isidor Gunsberg, mestrc'hoarier echedoù hungarat.
* 1957 : Joseph McCarthy, politiker stadunanat.
* 1969 : Franz von Papen, politiker alaman, kañseller Alamagn.
* 2011 : Ousama ben Laden, stourmer islamour.
* 2020 : Idir, soner ha kaner kabil eus Aljeria.

## Lidoù

### Deiziadur roman
* *VI ante nonas Maias / Florae Ludi V* = 6vet devezh kent *nonae* Mae / 5vet devezh c'hoarioù gouestlet da Flora

### Deiziadur kristen
* Aleksandria : Athanasius, eskob, kofesour, doktor an Iliz.
* Firenze : Antonin, prezegour, eskob, kofesour.
* Roma : Saturninus, Neopolus, Germanus, Selestin, merzherien.
* (lec'h ?) : Vindemialus, eskob, merzher
* Hispalis, e bro Spagn : Felicius, diagon ha merzher
* Attalia, e Pamphylia : Exsuperus, Zoës, Cyriacus, Theodulus; merzheriet dindan an impalaer Hadrian

### Deiziadurioù broadel hag etrevroadel
* Polonia : Devezh ar banniel, devezh gouel en enor da vanniel ar vro.
Douarouriezh

An **douarouriezh**, pe ar **c'heologiezh**, a zo ur skiant a denn da berzhioù maenek an Douar (anvet litosferenn), da lavaret eo e galon, e vantell hag e bluskenn.
## Iskelennoù pennañ
* geofizik
* geogimiezh
* paleontologiezh (pe henouennoniezh)
* maenoniezh
* petrologiezh
* gweleadoniezh 
* gouelezennouriezh
War perzhioù dourennek an Douar hag an hidrosfer
* hidrologiezh
* morouriezh
* liñvouriezh (hidrosfer)
Ar c'helennoù pennañ eo an hidrogeologiezh hag ar vorouriezh fizikel, ar vorouriezh kimiezhel ha ar vorouriezh vevoniel

Skiantoù an aergelc'h a denn da berzhioù aezhennek an Douar (an aergelc'h pe atmosfer)
* Meteorologiezh
War perzhioù skornet an Douar (ar c'hruosfer)
* Skornouriezh

## Liammoù diavaez
Pepin Grenn

**Pepin III**, anavet ivez evel **Pepin ar Berr** pe **Pepin Grenn** (dre ma oa bihan, a greder) (714-24 Gwengolo 768), a zo bet roue ar Franked (751-768). Ganet e oa e 714 (pe 715) e Jupille (e-kichen Liège), rak er c'hornad-se eus Belgia hiziv e veze ar Verovingidi o chom, e rouantelezh Aostrazia. Marvet eo e Sant-Denez, e-kichenik Pariz, e 768.

Mab yaouankañ Karl Martel ha Chrotrud (690-724) e oa. E dad a oa maer ar palez en Aostrazia.
Bez' e voe: 
* *maer ar palez* evel e dad, 
** e Neustria eus 741 da 751, a oa stag rouantelezhioù Bourgogn ha Provañs outi, 
** en Aostrazia eus 747 da 751, 
* roue ar Franked (751-768).
* tad an impalaer Karl Veur (war-dro 742-814). 

## E vuhez
Pa varvas Karl Martel, e 741, e voe rannet e garg a vaer ar palez, hervez ar c'hiz frank, etre e zaou vab: 
* Karloman a voe maer ar palez en Aostrazia, 
* Pepin a voe maer ar palez en Neustria, 
*[[Grifon]], trede mab Karl Martel n'en doe nemet un nebeud kontelezhioù.*

## Bugale
E 740, e timezas Pepin gant Bertrada Laon. Tri eus o bugale a oa chomet bev:
* Karl, a voe lesanvet Karl Veur (2 Ebrel 742-28 Genver 814)
* Karloman (751-4 Kerzu 771)
* Redburga
* Bertha, mamm ar c'hont Rolant

Pa varvas Karl Martel e 741, e voe rannet ar rouantelezh etre e vibien, **Pepin** ha Karloman. Bac'het en un abati e oa tri mab bastard Karl Martel, Grifo hag e vreudeur. Karloman a yeas da vanac'h e 747. Chom a reas Frankia etre daouarn Pepin pa oa Maer ar Palez dindan ar roue merovingat Hilderik III. Hilderik a oa roue, met Pepin a oa mestr an traoù ken e rene evel ar roue. Pepin a c'houlennas digant ar Pab piv a c'hellfe bezañ ar rieg : an hini en deus un titl roueel pe an hini a ziviz evel ma ra ur roue. Dre ma respontas ar Pab e oa pouezusoc'h an divizout eget an titl e teuas Pepin a-benn da vougañ an eneberezh ha dilennet e voe evel roue ar Franked gant pennoù uhelañ e bobl e kêr Soissons e 751. Marteze e voe olevet en iliz-veur e 752 gant Bonifas, arc'heskob Mainz. 

Dre aloubiñ meur a vro e kreskas rouantelezh Pepin ken e teuas ar pab Steven III da Bariz d'e oleviñ ivez ha reiñ dezhañ an titl a *Patrisian ar Romaned*. Olevet e voe ivez mibien Pipin, Karl (Karl Veur pelloc'h) ha Karloman.

Evit trugarekaat ar pab ez eas Pepin da vrezeliñ ouzh al Lombarded dindan ar roue Aistolf. Rediet e voe al Lombarded, hag int kristenion disivouderion, da resteurel madoù an Iliz katolik roman. E 759 e skarzhas an Arabed kuit eus Bro-C'hall hag e kemeras Narbonne hag Akwitania diganto.

Marvet e oa Pepin e Saint-Denis e 768 hag interet eo bet e-barzh Penniliz Saint Denis asambles gant e wreg Bertrada.

## Notennoù
Trikeg Copala

Ur rannyezh trikek eo **trikeg Copala** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 15 000 den (1990) e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù mikstekek
Mikstekeg

Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù mikstekek eo ar **mikstekeg** (*mixtec*) komzet e kreiz hag e gevred Mec'hiko e stadoù Puebla, Guerrero hag Oaxaca. 
Ouzhpenn ar mikstekeg a gaver er skourr yezhoù-se: ar c'hwikatekeg zo ivez, an trikeg, hag an amuzgoeg. 

Ouzhpenn 50 rannyezh zo, anvet hervez al lec'h ma vezont komzet:

* Kwikatekeg Tepeuxila
* Mikstekeg Alacatlatzala
* Mikstekeg Alcozauca
* Mikstekeg Amoltepec
* Mikstekeg Apasco-Apoala
* Mikstekeg Atatláhuca
* Mikstekeg Ayutla
* Mikstekeg Cacaloxtepec
* Mikstekeg Chayuco
* Mikstekeg Chazumba
* Mikstekeg Chigmecatitlán
* Mikstekeg Coatzospan
* Mikstekeg Cuyamecalco
* Mikstekeg Diuxi-Tilantongo
* Mikstekeg Huitepec
* Mikstekeg Itundujia
* Mikstekeg Ixtayutla
* Mikstekeg Jamiltepec
* Mikstekeg Juxtlahuaca
* Mikstekeg Kornôg Juxtlahuaca
* Mikstekeg Magdalena Peñasco
* Mikstekeg Mervent Tlaxiaco
* Mikstekeg Metlatónoc
* Mikstekeg Mitlatongo
* Mikstekeg Mixtepec
* Mikstekeg Northwest Oaxaca
* Mikstekeg Norzh Tlaxiaco
* Mikstekeg Ocotepec
* Mikstekeg Peñoles
* Mikstekeg Pinotepa Nacional
* Mikstekeg San Juan Colorado
* Mikstekeg San Juan Teita
* Mikstekeg San Miguel el Grande
* Mikstekeg San Miguel Piedras
* Mikstekeg Santa Lucía Monteverde
* Mikstekeg Santa María Zacatepec
* Mikstekeg Silacayoapan
* Mikstekeg Sindihui
* Mikstekeg Sinicahua
* Mikstekeg Southeastern Nochixtlán
* Mikstekeg Soyaltepec
* Mikstekeg Su Puebla
* Mikstekeg Tacahua
* Mikstekeg Tamazola
* Mikstekeg Tezoatlán
* Mikstekeg Tidaá
* Mikstekeg Tijaltepec
* Mikstekeg Tlazoyaltepec
* Mikstekeg Tututepec
* Mikstekeg Yoloxochitl
* Mikstekeg Yosondúa
* Mikstekeg Yucuañe
* Mikstekeg Yutanduchi

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù mikstekek-kwikatekek
Mikstekeg Kornôg Juxtlahuaca

Ur rannyezh mikstekek eo **Mikstekeg Kornôg Juxtlahuaca** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant  den pe war-dro (1992) e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù mikstekek-kwikatekek
Kwikatekeg

Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù mikstekek eo ar **c'hwikatekeg** (*cuicatec*) komzet gant tro-dro da 10.000 den (1990) e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù mikstekek-kwikatekek
Mikstekeg Silacayoapan

Ur rannyezh mikstekek eo **mikstekeg Silacayoapan** eus kerentiead ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro 18 717 den (2000) e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù mikstekek-kwikatekek
Mikstekeg Santa María Zacatepec

Ur rannyezh mikstekek eo **mikstekeg Santa María Zacatepec** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 6.000 den (1992) e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù mikstekek-kwikatekek
Mikstekeg Sindihui

Ur rannyezh vikstekek eo **mikstekeg Sindihui** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 138 den (1990) e Mec'hiko.

Ur yezh damvarv an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù mikstekek-kwikatekek
Yezhoù otomek

Un is-skourr eus ar yezhoù otek-mangeek eo ar **yezhoù otomek**, ennañ div yezh:

* Mazahoueg
* Otomeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù otopameek
Tchitchimekeg

Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù otopameek eo an **tchitchimekeg** (*chichimeca* pe *chichimeca-Jonaz*) komzet gant tro-dro da 200 den (1993) e Mec'hiko.

Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù otopameek
Otomeg

Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù otopameek eo an **otomeg** (*otomi*) komzet e Mec'hiko.

Nav rannyezh ez eus, anvet hervez al lec'h ma vezont komzet:

* Otomeg Mezquital
* Otomeg Tilapa
* Otomeg Douaroù Uhel ar Reter
* Otomeg Tenango
* Otomeg Querétaro
* Otomeg Estado de México
* Otomeg Temoaya
* Otomeg Texcatepec
* Otomeg Ixtenco

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù otomek
Mazahoueg

Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù otopameek eo ar **mazahoueg** (*mazahua*) komzet gant tro-dro da 370.000 den e Mec'hiko.

Div rannyezh ez eus, anvet hervez al lec'h ma vezont komzet:

* Mazahoueg ar C'hreiz
* Mazahoueg Michoacán

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù otomek
Pameeg

Ur yezh otek-mangeek eus isskourr ar yezhoù otopameek eo ar **pameeeg** komzet gant tro-dro da 10 000 den e Mec'hiko.

Teir rannyezh a zo:
* Pameeg ar C'hreiz
* Pameeg an Norzh
* Pameeg ar Su

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù otopameek
Pameeg ar C'hreiz

Ur rannyezh pameek eo **pameeg ar c'hreiz** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 4.350 den (1990) e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù otopameek
Pameeg ar Su

Ur rannyezh pameek eo **pameeg ar su** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gwechall e Mec'hiko.

Ur yezh varv an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù otopameek
Matlatzinkeg San Francisco

Ur rannyezh vatlatzinkek eo **matlatzinkeg San Francisco** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 1.500 den e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù otopameek
Mazahoueg Michoacán

Ur rannyezh mazahouek eo **mazahoueg Michoacán** eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 15.000-20.000 den (1993) e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù otek-mangeek
* Yezhoù otomek
Yezhoù Leonard Schultze

Ur skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù Leonard Schultze**.

Isrannet e vez ar ar yezhoù er skourr-mañ e daou isskourr:

* Yezhoù waliek
* Yezhoù papiek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
Yezhoù sepikek

Ur skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù sepikek**.

Setu penaos e vez isrannet ar yezh er skourr-mañ:
* Yezhoù biksiek
* Yezhoù sepikek uhel
* Yezhoù ramek
* Yezhoù tamaek
* Yezhoù Yellow River
* Yezhoù sepikek ar c'hreiz
* Yezhoù sepikek ar menezioù

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
Yezhoù norek-pondoek

Ur skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù norek-pondoek**.

Isrannet e vez yezhoù ar skourr e daou isskourr:

* Yezhoù norek
* Yezhoù pondoek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
Yezhoù waliek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù waliek**, ennañ peder yezh:

* Walieg
* Peieg
* Yawiyoeg
* Touwarieg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
Yezhoù papiek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù papiek**, ennañ div yezh:

* Papieg
* Swarmineg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
Yezhoù pondoek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù pondoek**, ennañ peder yezh:

* Tchambrieg
* Yimaseg
* Tabriakeg
* Angorameg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù norek-pondoek
Yezhoù ramouek

Ur skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù ramouek**.

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
* Yezhoù ramouek rik;
* Yezhoù youatek-langamek.

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
Yezhoù gapounek

Ur skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù gapounek**, ennañ ur yezh nemetken:
* an taiapeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
Yezhoù annabergek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù annabergek**, ennañ ur yezh nemetken:

* ar raoeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
Yezhoù rouboniek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù rouboniek**, isrannet d'e dro e daou vloc'had:
* Yezhoù otielek
* Yezhoù misegiek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
Yezhoù misegiek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù misegiek**, ennañ teir yezh:
* Girieg
* Sepeneg
* Mikareweg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù oteliek
Iliz Vittskövle

**Iliz Vittskövle** (e svedeg: *Vittskövle kyrka*) zo un iliz bet savet war Kumun Kristianstad, Skåne, en Eskopti Lund, e Sveden.

{{Kroget ez eus bet d'he sevel da gentañ en  ha . Er  ez eus bet ouzhpennet ur chapelig dediet da Santez Anna outi, eus tu an norzh.

E-kerzh ar  eo bet savet ar gwaregoù. Kinklet eo bet an diabarzh anezhi gant livadurioù war voger er bloavezhioù 1480. Kempennet int bet en-dro en . Istorioù tennet eus ar C'heneliezh eo zo skeudennaouet war al livadurioù. Fichet eo ar chantele gant mojenn Sant Nikolaz. Arsellet a c'haller ouzh arouezioù eus an Ebestel hag eus peder santez : Santez Barbara, Santez Ursula, Santez Gertud ha Santez Katell. 

Eus ar Grennamzer eo ar chapel-vadeziñ ha graet eo bet war-dro an tour er .
Yezhoù youatek-marambek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù youatek-marambek**.

Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ evel-henn:
* Maramabeg
* Yezhoù youatek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
Yezhoù mongolek-langamek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù mongolek-langamek**, ennañ teir yezh:

* Langameg
* Mongoleg
* Yaoleg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
Yezhoù ataitek

Un is-skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù ataitek**, ennañ peder yezh:

* Andaroumeg
* Igomeg
* Tangoueg
* Tangwareg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù goamek
Yezhoù tamolek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù tamolek**, ennañ seizh yezh:

* Romkouneg
* Brerieg
* Kominimoungeg
* Iganaeg
* Akroukrayeg
* Itoutangeg
* Midsivindieg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù goamek
Yezhoù ramouek rik

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù ramouek rik**.

Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ e pemp bloc'had evel-henn:

* Yezhoù grasek
* Yezhoù arafoundiek
* Yezhoù annabergek
* Yezhoù rouboniek
* Yezhoù goamek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
Sapporo

**Sapporo** (札幌市; *Sapporo-shi* e japaneg) zo unan eus kêrioù bras Japan. E miz Ebrel 2005 e oa 1 864 352 den o chom eno. Niver an annezidi a sav bremañ da . Emañ Sapporo en enez Hokkaido e hanternoz Bro-Japan. 

Anv Sapporo n'eo ket ur ger japaneg met ur ger deuet eus an ainoueg, evel kalz anvioù-lec’h all eus Enez-Hokkaido. E-pad ar goañv e vez yen an amzer hag erc’h a ra bep bloaz. Setu perak e voe aozet C'hoarioù Olimpek 1972 e Sapporo. A-drugarez d’ar yenijenn e vez lidet eno ivez fest an erc'h a zo brudet-tre e Bro-Japan. Kizelladurioù erc’h pe skorn a vez savet a-ratozh evit ar fest-mañ. Brudetoc’h c’hoazh eo bier melen Sapporo a vez ezporzhiet er bed a-bezh.

## Istor

A-raok diazezadur Sapporo e oa poblet ar vro gant Ainoued o chom e meur a gamp. N'eo nemet e diwezh ar Marevezh Edo e 1866 e erruas ar c'hentañ trevadennerien. E 1866 e krogas ar Stad da sevel ur ganol a-dreuz ar vro, ar pezh a vroudas kalz tud d'en em ziazezañ en enezenn ha da sevel ur gêriadenn anvet Sapporo. Anv ar ger a zeu eus an ainoueg hag a dalvez « stêr vras a red a-dreuz ar gompezenn ». 

E 1868, gouarnamant nevez an Oadvezh Meiji a zivizas ober eus Sapporo kêr-benn nevez rannvro Hokkaidō. Emsavoc'h e oa al lec'h ma oa da zifenn ha da ziorren evit hini ar gêr-benn gozh, Hakodate.

Er bloavezhioù 1870-1871, Kiyotaka Kuroda, besprezidant ar bodad evit diorren Hokkaidō (*kaitakushi*), a yeas e darempred gant ar gouarnamant amerikan. Gant skoazell Horace Capron, sekretour e karg eus al labour-douar dindan prezidant amerikan Ulysses S. Grant, hag a zeuas da vezañ *[[Oyatoi gaikokujin]]*, emañ o vont da ziorren Sapporo en-dro d'al Liorzh Ōdōri war patrom ar steuñv hippodamek, un dra divoaz-kenañ e Japan, memes hiziv.

Atizet gant ar *c'haitakushi*, e teuas kalz trevadennerien eus Honshū da ziorroen al labour-douar (gwinizh, avaloù-douar, maiz, asperjez) ar sevel chatal (deñved ha moc'h) met ivez produadur danvezioù krai (koad, glaou) ha breserezhioù.

E-pad an  e kendalc'has kêr d'en em ziorren kalz dindan levezon tud a afer ha tud o klask goproù uheloc'h, kement ha ken bihan ma tremenas  Sapporo en tu all d'ur milion a annezidi e  1970.

E-pad an Eil Brezel-bed e voe meneget alies Sapporo e-giz un trede pal evit ur vombezadenn atomek, betek-gouzout n'en dije ket kodianet Bro-Japan. 


File:Sapporo-City-1918-Taisho-Era.png|Sapporo e 1918 e-doug an Oadvezh Taishō.
File:Odori Park in Sapporo 1936.jpg|Al Liorzh Ōdōri e 1936.
File:Hokkaido Prefectural Office02s5s4272.jpg|Burevioù kozh gouarnamant Hokkaidō.
File:Sapporo TV Tower 20070812.jpg|Tour skinwel Sapporo, savet e 1957.


## Douaroniezh
### Arondisamantoù
Rannet eo Sapporo e dek arondisamant :

## Notennoù
5 Mezheven

## Darvoudoù
* 1305 : dont a ra Klemañs V da vezañ pab.
* 1487: kodianidigezh Gwened
* 1494 : douarañ a ra Kristol Goulm e Jamaika en anv Spagn
* 1662: dibab a ra Loeiz XIV an Heol evel ardamez.
* 1758: dilestradeg saoz e Kankaven (Brezel Seizh Vloaz).
* 1915: e Danmark e roer ar gwir da votiñ d’ar maouezed
* 1936 : gouzerc'hel a ra ar bagadoù italian Addis Abeba en Etiopia
* 1947: boulc'het ar steuñv Marshall.
* 1967: deroù Brezel ar c’hwec’h devezh. Gant aerlu Israel eo taget war un dro Ejipt, Jordania ha Siria.
* 1975: addigoret eo Kanol Suez, evit ar wech kentañ abaoe Brezel ar c’hwec’h devezh.
* 1996: Klonadur an dañvadez Dolly e Skos gant Ian Wilmut ha Keith Campbell.
* 2006 : dispartiet eo Serbia ha Montenegro.

## Ganedigezhioù

* 1723 : Adam Smith, armerzhour ha prederour skosat.
* 1757 : Sven Ingemar Liungh, naturour svedat.
* 1868 : James Connolly (*Séamas Ó Conghaile*), dispac'her iwerzhonat.
* 1878 : Pancho Villa, dispac'her eus Mec'hiko.
* 1883 : John Maynard Keynes, armerzhour saoz.
* 1884 : Luitz-Morat, aktour, filmaozer ha saver senario gall.
* 1885 : Georges Mandel, politikour gall.
* 1898 : Federico García Lorca, barzh ha dramaour spagnolek.
* 1900 : Dennis Gabor, fizikour hungarat, tapet gantañ Priz Nobel ar fizik.
* 1920 : Cornelius Ryan, kazetenner ha skrivagner iwerzhonat-stadunanat.
* 1931 : Jacques Demy, filmaozer breizhat
* 1941 : Erasmo Carlos, kaner eus Brazil.
* 1942 : Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, prezidant Ginea ar C'heheder.
* 1949 : Ken Follett, skrivagner saoznek eus Kembre.

## Marvioù

* 1316 : Loeiz X (Bro-C'hall), lesanvet *Loeiz ar Sikaner*
* 1821 : Napoleone Buonaparte en harlu e Santez Helena
* 1865 : John Richardson, ergerzhour, naturour ha mezeg-mor skosat.
* 1913 : Pierre Marie François Ogé, kizellour breizhat.
* 1921 : Georges Feydeau, skrivagner gallek.
* 1975 : Paul Keres, mestrc'hoarier echedoù estoniat
* 1981 : Bobby Sands e ospital e zoull-bac'h goude un harz-debriñ
* 2004 : Ronald Reagan, 40 prezidant Stadoù Unanet Amerika (SUA).
* 2012 : Ray Douglas Bradbury, skrivagner skiant-faltazi stadunanat.
* 2013 :Ruairí Ó Brádaigh, brogarour iwerzhonat.

## Lidoù
* Gouel broadel e Danmark (Devezh ar Vonreizh)
24 Mezheven

## Darvoudoù
* 1314 : dibenn Emgann Bannockburn e Bro-Skos, m’eo trec’h lu Bro-Skos, renet gant Robert the Bruce, war ar Saozon.
* 1497 : erruout a ra John Cabot en Douar-Nevez ; ar wech kentañ e vije d’un Europad bezañ eno abaoe amzer ar Vikinged.
* 1497 : Michael an Gof ha Thomas Flamank, renerien un emsavadeg vroadel e Kernev-Veur, a zo dibennet e Londrez.
* 1793 : kentañ bonreizh republikan degemeret e Frañs.
* 1910 : Korea aloubet gant Japan.
* 1940 :
** sinet an harz-brezel etre Frañs hag Italia e-kichen Roma.
** dibunet eo e brezhoneg Galv an 18 a viz Mezheven gant ar Perwenanad Jarl-Vari Guillois.
** paotred enez Sun a ya kuit eus o enezenn war bourzh an div vag *Rouanez ar Mor* ha *Velleda*.
* 1948 : penn-kentañ blokus Berlin.
* 1976 : adunanidigezh Viêt Nam.

## Sportoù
* 1894 :
** dibabet eo Aten gant Poellgor etrebroadel olimpek, bodet e Pariz, evit degemer kentañ C'hoarioù Olimpek hañv e 1896, evit enoriñ C'hoarioù olimpek an Henamzer.
** dibabet eo Pariz gant Poellgor etrebroadel olimpek, bodet e Pariz, evit degemer an eil C'hoarioù Olimpek hañv e 1900, evit enoriñ Pierre de Coubertin.
* 1927 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Dinan ha Brest (a-benn d'an eur) ; trec'h eo gant André Leducq.
* 1995 : aet Kampionad mell-droad Frañs gant Football Kleub Naoned Atlantel evit ar 7 gwech, Jean-Claude Suaudeau e c'hourdoner d'an ampoent.

## Ganedigezhioù

* 1343 : Janed Valois, rouanez Navarra.
* 1535 : Janed Aostria, priñsez Portugal.
* 1796 : Friedrich Wilhelm Hemprich, loenoniour, evnoniour ha mezeg alaman.
* 1838: Jan Matejko, livour polonat.
* 1911 : Juan Manuel Fangio]], reder kirri arc'hantinat.
* 1930 : Claude Chabrol, aktour ha sevener gall.
* 1939 : Brigitte Fontaine, kanerez c'hallek.
* 1944 : Ticky Holgado, aktour gall.
* 1949 : John Illsley, soner gitar-boud saoz, unan eus pevar c'hrouer ar strollad Dire Straits.
* 1962 : Claudia Sheinbaum, politikerez, prezidantez Mec'hiko.
* 1987 : Lionel Messi, melldroader etrebroadel arc'hantinat.

## Marvioù

* 1519 : Lucrezia Borgia, preid Alfonso Iañ d'Este, dug Ferrara.
* 1846 : Jan Frans Willems, skrivagner flandrezat.
* 1875 : Henri Labrouste, savour tiez gall.
* 1900 : Feliks Brignou, skrivagner ha troour brezhonek.
* 2009 : Robert Lafont, okitanegour.
* 2021 : Benigno Aquino III, 15vet prezidant Filipinez. 

## Lidoù
* Gouel Yann, gouel Sant Yann Vadezour er Relijion gatolik 
* E meur a vro e lider deroù an hañv da Ouel Yann. E Breizh e vez graet tantadoù e meur a lec'h.
* Devezh ar vro e Kebek a zo da Ouel Yann.

## Pennadoù kar
* Yann ar Badezour
Yezhoù goamek

Ur is-skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù goamek**.

Isrannet e evz ar yezhoù en is-skourr-mañ e doau vloc'had evel-hen:

* Yezhoù ataitek
* Yezhoù tamolek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
12 Mae

## Darvoudoù
* 1364 : savet eo skol-veur Krakow, e Polonia.
* 1551 : savet eo skol-veur San Marcos, ar skol-veur goshañ en Amerika, e Lima, e Perou.
* 1881 : dont a ra Tunizia dindan gwarez Frañs.
* 1937 : kurunennet eo ar roue George VI er Rouantelezh Unanet.
* 1949 : echu eo blokus Berlin gant Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel.
* 2012 : loc'het eo ar Redadeg evit ar Brezhoneg 2012 eus Brest.
## Sportoù

* 1970 : dilennet eo Montreal gant Poellgor etrebroadel olimpek bodet en Amsterdam evit degemer ar XXIañ C'hoarioù Olimpek hañv e 1976.

## Ganedigezhioù

* 1496 : Gustav Iañ Vasa, merour Rouantelezh Sveden etre 1521 ha 1523 ha roue Sveden adalek 1523 betek e varv.
* 1773 : Thomas Horsfield, mezeg ha naturour stadunanat.
* 1828 : Dante Gabriel Rossetti, barzh ha livour saoz.
* 1907 : Katharine Hepburn, aktourez amerikan.
* 1918 : Julius Rosenberg, Stadunanad tamallet dezhañ bezañ ur spier evit an Unaniezh Soviedel.
* 1929 : Sam Nujoma, prezidant kentañ Namibia.

## Marvioù

* 1684 : Edme Mariotte, fizikour gall.
* 1907 : René Kerviler, ijinour, henoniour ha levrrollour breizhat (ha gall).
* 1970 : Nelly Sachs, skrivagnerez alamanek, tapet ganti Priz Nobel al Lennegezh.
* 1985 : Jean Dubuffet, livour ha kizeller gall.
* 1916 :
** Seán Mac Diarmada, emsaver iwerzhonat e gemeras perzh en Emsavadeg Pask.
** James Connolly (*Séamas Ó Conghaile*), dispac'her iwerzhonat.
* 1941 : Guillaume Héliès, beleg ha skrivagner brezhonek.
* 2001 : Didi, melldroader etrebroadel ha gourdoner brazilian.

## Lidoù

### Deiziadur kristen
war ar stern

#### e Breizh

* sant Kongar

### Deiziadurioù broadel hag etrevroadel

* Devezh etrebroadel ar c'hlañvdiourezed.
6 Kerzu

## Darvoudoù
* 1491 : kevrat-dimeziñ sinet, e Langeais, etre Charlez VIII, roue Bro-C'hall, hag Anna, dugez Breizh.
* 1917 : dizalc’hted Finland.
* 1921 : sinet eo ar Feur-emglev etre Breizh-Veur hag Iwerzhon a laka fin da Vrezel Dieubidigezh Iwerzhon hag a grou ur stad dieub en ul lodenn vras eus Iwerzhon.
* 1965 : embannadur *[[Rubber Soul]]* er Stadoù-Unanet, ar c'hwec'hvet albom gant ar strollad The Beatles.

## Ganedigezhioù

* 1421 : Herri VI, roue Bro-Saoz.
* 1778 : Louis Joseph Gay-Lussac, fizikour ha kimiour gall.
* 1910 : Jakez Konan, skrivagner brezhonek ha brezhoneger.
* 1942 : Peter Handke, skrivagner aostrian.
* 1990 : Yulia Borisova, skrivagnerez vrezhonek.

## Marvioù

* 1185 : Afonso Henriques, kentañ roue Portugal (1139-1185).
* 1352 : Klemañs VI, 198 pab an Iliz katolik roman.
* 1779 : Jean Siméon Chardin, livour gall.
* 1815 : Michel Gérard, kouer ha kannad breizhat.
* 1868 : August Schleicher, yezhoniour alaman.
* 1961 : Frantz Fanon, skrivagner martinikat, stourmer evit an didrevadenniñ.
* 1988 : Roy Orbison, kaner-sonaozer stadunanat.
* 2012 : Youenn Kraff, emsaver breizhat.
* 2017 : Johnny Hallyday, aktour, kaner ha sonaozer gall.
* 2020 : Tabaré Vázquez, prezidant Uruguay.

## Lidoù
* Sant an deiz : Sant Iltud
* Ilizoù katolik ha reizhkredennour
** Sant Nikolaz a Vyra, eskob Myra (e Turkia hiziv), paeron ar verdeerien ha hini Bari (Italia) (345) 

* Gouel broadel Finland
Yezhoù youatek-langamek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù youatek-langamek**.

Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ e daou vloc'had evel-henn:
*Yezhoù mongolek-langamek
*Yezhoù youatek-marambek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
4 Ebrel

## Darvoudoù
* 1381 : da-heul Eil feur-emglev Gwenrann e teu Yann Moñforzh da vezañ dug Breizh en-dro.
* 1460 : krouidigezh Skol-veur Naoned dre vuilh pabel gant Pi II dre mennozh an Dug Frañsez II.
* 1581 : echu e dro ar bed gant ar moraer saoz Francis Drake.
* 1761 : ac'hubet eo ar Gerveur gant ar Saozon (betek an 10 a viz Mae 1763).
* 1814 : emzilez Napoleon I eus e garg a impalaer. 
* 1818 : degemeret eo banniel ar Stadoù Unanet gant ar C'hendalc'h evel ur banniel ennañ 13 bandenn ruz ha gwenn hag 20 steredenn evit aroueziañ an 20 stad kevreet.
* 1923 : krouet eo Warner Bros. Entertainment Inc., embregerezh produiñ ha dasparzhañ sinema ha skinwel stadunanat.
* 1949 : Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel savet gant trizek stad.
* 1968 : Martin Luther King lazhet e Memphis, e Stadoù Unanet Amerika. 
* 1975 : gant Bill Gates ha Paul Allen eo krouet an embregerezh Microsoft.

## Ganedigezhioù

* 186 : Caracalla, impalaer roman (211-217).
* 1588 : Alessandro Varotari, livour italian.
* 1646 : Antoine Galland, henoniour gall ha troer kentañ ar *[[Levr ar mil nozvezh hag unan|Mil nozvezh hag unan]]* en Europa.
* 1785 : Bettina von Arnim, skrivagnerez alamanek. 
* 1819 : Maria II Portugal, rouanez Portugal.
* 1843 : Alan-Vari Drezen, skrivagner brezhonek.
* 1861 : Erwan Berthou, skrivagner brezhonek.
* 1876 : Maurice de Vlaminck, livour gall.
* 1885 : Yann ar Gall, barzh ha skrivagner brezhonek.
* 1897 : Pierre Fresnay, aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) gall.
* 1914 :
** Marguerite Duras, skrivagnerez c'hall.
** Reun Menez Keldreg, skrivagner.
* 1920 : Éric Rohmer, filmaozer gall.
* 1945 : Daniel Cohn-Bendit, politikour alaman ha gall, kannad e Parlamant Europa.
* 1948 : Abdullah Öcalan, penn an emsav kurd e Turkia.

## Marvioù
* 636 : Isidoro Sevilla, arc'heskob ha sant spagnol.
* 1284 : Alfonso X Kastilha, roue Kastilha ha León.
* 1292 : Nikolaz IV, pab an Iliz Katolik.
* 1588 : Frederik II, roue Danmark ha Norvegia.
* 1617 : John Napier, matematikour skosat.
* 1841 : William Henry Harrison, 9vet prezidant Stadoù Unanet Amerika. 
* 1932 : Wilhelm Ostwald, kimiour alaman, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1909.
* 1967 : Héctor Scarone, melldroader etrebroadel ha gourdoner uruguayat.
* 1968 : Martin Luther King, pastor ha stourmer evit gwirioù ar re zu, tapet Priz Nobel ar Peoc'h gantañ e 1964.
* 1979 : Zulfikar Ali Bhutto, prezidant ha kentañ ministr Pakistan.
* 1984 : Reun Menez Keldreg, skrivagner.
* 1985 : Kate Roberts, skrivagnerez kembraek.
* 1991 : Max Frisch, skrivagner alamanrk eus Suis.
* 1992 : Samuel Reshevsky, mestrc'hoarier echedoù stadunanat, polonat ag orin.
* 2014 : Kumba Ialá, prezidant Ginea-Bissau.

## Lidoù
* Devezh ar vro e Senegal.
* Deiziadur henroman : *Pridie nonas Aprilis. Magna Mater / Megalensia Ludi* = deiz kentañ kent *nonae* Ebrel. Gouel ar Vamm Meur. C'hoarioù gouestlet d'ar Vamm Meur.
Yezhoù grasek rik

Un is-skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù grasek rik**, ennañ peder yezh:

* Kamboteg
* Aioneg
* Adjoraeg
* Gorovoueg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
Yezhoù youatek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù youatek**, ennañ c'hwec'h yezh:
* Biwateg
* Tchangriwaeg
* Kyeneleg
* Mekmekeg
* Miyakeg
* Bouneg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
Yezhoù biksiek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù biksiek**, ennañ div yezh:
* Kimkieg
* Yetfaeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Yezhoù sepikek uhel

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù sepikek uhel**.

Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-henn:
* Abaoeg
* Yezhoù iwamek
* Yezhoù wogamousek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Yezhoù grasek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù grasek**, ennañ ur yezh nemetken:
* ar banaroeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù ramouek
Yezhoù ramek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù ramek**, ennañ teir yezh:
* Karawaeg
* Bouyeg
* Aotoueg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Yezhoù tamaek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù tamaek**, ennañ pemp yezh:
* Ayieg
* Pasieg
* Pahieg
* Mehekeg
* Yesaneg-mayoeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Yezhoù ndouek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù ndouek**, ennañ eizh yezh:
* Iatmouleg
* Ngaleg
* Manamboueg
* Kaongaeg
* Abelameg
* Boikeneg
* Sengoeg
* Koiwateg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Yezhoù noukoumek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù noukoumek**, ennañ div yezh komzet e Papoua Ginea-Nevez :
* Kwomaeg
* Kwangaeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Yezhoù sepikek ar menezioù

Un is-skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo **yezhoù sepikek ar menezioù**.

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù en is-skourr-mañ:

* Yezhoù sanioek
* Yezhoù bahinemoek
* Yezhoù alamblakek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Yezhoù bahinemoek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù bahinemoek**, ennañ seizh yezh:
* Bitaraeg
* Bahinemoeg
* Marieg
* Bisiseg
* Watakatawieg
* Kaprimaneg
* Soumarioupeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Yezhoù alamblakek

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù alamblakek**, ennañ div yezh:

* Kaningareg
* Alamblakeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Yezhoù sepikek ar c'hreiz

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo **yezhoù sepikek ar c'hreiz**.

Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù en isskour-mañ:

* Yerakaieg
* Yezhoù noukoumek
* Yezhoù ndouek

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Yawiyoeg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù waliek eo ar **yawiyoeg** (*yawiyo*) komzet gant tro-dro da 100 den (1977) den e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù Leonard Schultze
Yezhoù sanioek

Un is-skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù sanioek**, ennañ c'hwec'h yezh:

* Sanioeg
* Pakaeg
* Gabianoeg
* Piameg
* Bikaroueg
* Hewaeg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Yezhoù Yellow River

Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar **yezhoù Yellow River**, ennañ teir yezh:

* Namieg
* Akeg
* Awouneg

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù sepikek
Mourikeg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù norek eo ar **mourikeg** (*murik*) komzet gant tro-dro da 1.000 den (2000) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù norek-pondoek
Angorameg

Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù pondoek eo an **angorameg** (*angoram*) komzet gant tro-dro da 8&nbsp;215 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.

## Gwelet ivez
* Yezhoù sepikek-ramouek
* Yezhoù norek-pondoek
7 Kerzu

## Darvoudoù

* 1941 : Arsailh war Pearl Harbor gant nijerezh an arme-vor japanat hep embann brezel ebet kent.
* 1941 : sinet eo dekred *Nacht und Nebel* gant ar marichal nazi Wilhelm Keitel.
* 1949 : mont a ra gouarnamant Republik Sina d'en em staliañ e Taipei, e Taiwan.
* 1975 : aloubet eo Reter Timor gant arme Indonezia.

## Ganedigezhioù

* 521 : Koulmkell, manac'h ha sant iwerzhonat.
* 1823 : Karl Hoffmann, mezeg ha naturour alaman.
* 1905 : Gerard Kuiper, steredoniour stadunanat genidik eus an Izelvroioù.
* 1924 : Mário Soares, politikour ha den-stad eus Portugal.
* 1928 : Noam Chomsky, yezhoniour ha prederour stadunanat.
* 1971 : Vladimir Hakobyan, mestrc'hoarier echedoù Armenian.

## Marvioù

* 1879 : Jón Sigurðsson, lennegour ha politikour islandat (° 17 a viz Mezheven 1811 e Hrafnseyri (Island)).
* 1894 : Ferdinand de Lesseps, savour gall Kanol Suez (° 19 a viz Du 1805 e Versailles).
* 1936 : Jean Mermoz, nijer gall (° 9 a viz Kerzu 1901 en Aubenton).
* 1947 : Tristan Bernard, skrivagner gall (° 7 a viz Gwengolo 1866 e Besançon (Doubs)).

## Lidoù
* Katoligiezh:
** Sant an deiz : Santez Azenor;
** sant Ambroaz.