open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Accipiter albogularis

***Accipiter albogularis*** a zo ur spesad evned-preizh eus ar c'herentiad Accipitridae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* *Accipiter albogularis albogularis*, Gray, 1870, en inizi Makira, Owaraha hag Ugi (Proviñs Makira-Ulawa, Inizi Salomon),
* *A. a. eichhorni*, en inizi Feni (Enezeg Bismarck, Papoua Ginea-Nevez),
* *A. a. gilvus*, en inizi Georgia-Nevez, Kolombangara, Rendova ha Vella Lavella (Proviñs ar C'hornôg, Inizi Salomon),
* *A. a. sharpei*, en Inizi Santa Cruz (Inizi Salomon),
* *A. a. woodfordi*, en inizi Bougainville, Choiseul, Guadalcanal ha Malaita (Inizi Salomon).

## Liammoù diavaez
*  ''Accipiter albogularis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Accipiter albogularis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Calendulauda

***Calendulauda*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad :
* *[[Calendulauda africanoides]]*
** *C. a. *'africanoides***, ''alopex'', ''harei'', ''intercedens'', ''makarikari'', ''sarwensis'', ''trapnelli'' ha ''vincenti'',
* ''[[Calendulauda albescens]]''
** ''C. a. '''albescens***, *codea*, *guttata* ha *karruensis*,
* *[[Calendulauda burra]]*,
* *[[Calendulauda erythrochlamys]]*
** *C. b. barlowi*, *cavei*,  ***erythrochlamys*** ha *patae*,
* *[[Calendulauda gilletti]]*
** *C. g. arorihensis*, *degodiensis* ha ***gilletti***,
* *[[Calendulauda poecilosterna]]*,
* *[[Calendulauda rufa]]*
** *C. r. lynesi*, *nigriticola* ha ***rufa***,
* *[[Calendulauda sabota]]*
** *C. s. ansorgei*, *bradfieldi*, *herero*, *naevia*, *plebeja*, ***sabota***, *sabotoides*, *suffusca* ha *waibeli*.

Un isspesad ha tregont (31) en holl ; o c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù :
* *albescens*, *barlowi*, *burra* hag *erythrochlamys* er genad *[[Certhilauda]]* kent,
* *africanoides*, *alopex*, *poecilosterna* ha *sabota* er genad *[[Mirafra]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Mohamed Abdullahi Mohamed

**Mohamed Abdullahi "Farmajo" Mohamed** (somalieg : *Maxamed Cabdulaahi Maxamed Farmaajo*, arabeg : محمد عبد الله محمد‎‎), bet ganet d'ar 5 a viz Mae 1962, zo un diplomat, ur c'helenner hag ur politikour somaliat.

D'an 8 a viz C'hwevrer 2017 e voe kadoriet evel 9vet prezidant Somalia gant 184 mouezh diwar un hollad a 328. Bet e oa pennmaodiern Somalia etre miz Du 2010 ha miz Even 2011.
Bez' ez eo ivez krouer ha prezidant ar strollad *[[Xisbiga Siyaasadda ee Tayo]]*, berraet e *Tayo*.
Isigny

**Isigny** zo un anv-lec'h gallek eus Normandi.

## Lec'hioù
### Kumunioù
**Isigny**, anv div gumun c'hall e Normandi. 
* Isigny-le-Buat, e Manche
* Isigny-sur-Mer, e Calvados

### Kantonioù
* kanton Isigny-le-Buat, unan eus 52 ganton Manche
* kanton Isigny-sur-Mer, unan eus 52 ganton Calvados
Erbistog

**Erbistog** (saoznekaet e *Erbistock*) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre. Emañ e-kichen ar vevenn etre Kembre ha Bro-Saoz, war lez kleiz an Dyfrdwy, er c'hreisteiz da gêr Wrecsam hag er reter da Rhiwabon.

E 2011 e oa poblet gant 383 a dud, ha 26 anezho (6,9%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Gresffordd

**Gresffordd** (*Gresford* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre.

E mengleuz Gresffordd, d'an 22 a viz Gwengolo 1934, e oa bet ur gwallzarvoud bras, unan eus ar re washañ e mengleuzioù glaou Breizh-Veur, pa oa bet lazhet 266 den gant un darzhadenn dindan an douar.

Kleier iliz an Hollsent, e Gresffordd, a seller outo evel unan eus Seizh Marzh Kembre (*Saith Rhyfeddod Cymru*, *Seven Wonders of Wales*), ur roll savadurioù ha traoù kaer da welet, lec'hiet e hanternoz Kembre an holl anezho.

E 2011 e oa annezet Gresffordd gant  a dud, ha 506 anezho (10,3%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Judah P. Benjamin

**Judah Philip Benjamin**, QC ganet d'an 11 a viz Eost 1811 hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Mae 1884 a oa ur gwirour hag ur politikour. Senedour e voe e Louisiana ha ministr e gouarnamant Stadoù Kengevreet Amerika. Pa voe berzhet ar stadoù kengevreet e fin Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika e tec'has d'ar Rouantelezh Unanet, evit dont da vezañ un alvokad saoz (barrister). Judah P. Benjamin a oa bet ar c'hentañ yuzev dilennet e Sened ar Stadoù-Unanet met an hini kentañ e oa bet, en ur chom feal d'e relijion, o tizhout ur plas en ur gambr-kuzul e Norzhamerika.
Brezel israelat-arab

**Brezel israelat-arab** (arabeg: الصراع العربي الإسرائيلي‎‎ Al-Sira'a Al'Arabi Al'Israili; hebraeg: הסכסוך הישראלי-ערבי‎‎ Ha'Sikhsukh Ha'Yisraeli-Aravi) a reer eus hollad ar brezelioù pe stourmoù milourel etre meur a vro arab hag Israel. Gwriziennoù ar brezel israel-arab a-vremañ zo deuet diwar kresk ar sionouriezh en un tu hag ar vroadelouriezh arab en tu all e fin an 19vet kantved. 

Ar vro gwelet evel douaroù istorel, evel mammvro, gant lod eus ar yuzevien a vez gwelet gant al luskadoù hollarab evel o douaroù istorel dezho, da vezañ perc'hennet gant Palestinianiz. Gant ur sell hollislamek ez eo an douaroù-se reoù a rank bezañ muzulman. 

An dizemglevioù relijiel etre annezidi Palestina, Yuzevien hag Arabed, deuet war-wel e penn kentañ an 20vet kantved, a roas ur brezel diabarzh e 1947. Adal ar brezel diabarzh-se e teuas ar C'hentañ brezel israelat-arab e Mae 1948 goude ma voe embannet disklêriadur savidigezh Stad Israel.
Seizh Marzh Kembre

**Seizh Marzh Kembre**, *Saith Rhyfeddod Cymru* e kembraeg pe *Seven Wonders of Wales* e saozneg, a vez lavaret eus seizh tra souezhus en Hanternoz Kembre, hervez ur rimadell saoznek :

*Pistyll Rhaeadr and Wrexham steeple,*
*Snowdon's mountain without its people,*
*Overton yew trees, St Winefride's well,*
*Llangollen bridge and Gresford bells.*

Skrivet e vefe bet e dibenn an  pe deroù an <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">XIX</span><sup>vet</sup> gant ur beajer saoz.
Kemmañ a reas an niver gant ar bloavezhioù : hervez Daines Barrington, en ul lizher skrivet e 1770, e oa Pont Llangollen unan eus *five wonders of Wales*, "pemp marzh Kembre".

## Ur sell war seizh marzh Kembre

## Notennoù
Tregeiriog

**Tregeiriog** zo ur gêriadenn e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre. Emañ e Dyffryn Ceiriog, e-kichen an Afon Ceiriog, war an hent etre Glynceiriog ha Llanarmon Dyffryn Ceiriog. E kumuniezh Ceiriog Ucha emañ.

Emgann Crogen a c'hoarvezas e-kichen Tregeiriog e 1165, pa voe trec'h Kembreiz Owain Gwynedd war arme ar roue Herri II (Bro-Saoz).

Eus Tregeiriog e oa Richard Jones Berwyn, unan eus trevadennerien gentañ ar Wladfa e Patagonia.
Llanarmon Dyffryn Ceiriog

**Llanarmon Dyffryn Ceiriog** zo ur gêriadenn e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre. Emañ e Dyffryn Ceiriog, e-kichen an Afon Ceiriog, er mervent da Glynceiriog hag er gwalarn da Oswestry.

Da Sant *[[Garmon]]* (sant Jermen) eo gouestlet an iliz ; alese an anv *Llanarmon*. Er  e voe savet an iliz kentañ, met meur a wech e voe distrujet hag adsavet abaoe. Eus 1846 eo an iliz a weler bremañ.

Eus Llanarmon Dyffryn Ceiriog e oa ar barzh kembraek John Ceiriog Hughes hag a gemeras *Ceiriog* da anv-barzh.
Cribinau

Enez **Cribinau** zo un enezenn vihan dirak aod kornaoueg Enez Mon, e hanternoz Kembre. E kumuniezh Aberffraw emañ, 2 km diouzh bourc'h Aberffraw.

D'an daere e c'haller mont d'an enezenn war droad. Warni ez eus un iliz vihan, gouestlet da Sant Cwyfan, hag a reer anezhi *"Yr eglwys yn y môr"* e kembraeg ("an iliz er mor"). Implijet e vez ur wech an amzer c'hoazh, evit badeziantoù pe euredoù.

War kartennoù kozh e weler e oa stag enez Cribinau ouzh an douar-bras gwechall. Soñjal a reer e voe krignet an aod gant ar mor tamm-ha-tamm hag evel-se e teuas da vezañ un enezenn distag. En  e voe savet ur voger tro-dro d'an iliz ha d'ar vered da wareziñ anezho diouzh ar mor.
Llannerch Banna

:*Ur bajenn disheñvelout [[Llannerch]] zo.*

**Llannerch Banna** (*Penley* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre. Emañ hanter-hent etre Llangollen ha Whitchurch (Shropshire), koulz lavaret war ar vevenn etre Kembre ha Bro-Saoz. Dont a ra anv ar gêriadenn eus Penda (aet da "Pen-ley" e saozneg ha "Banna" e kembraeg), a oa roue Mercia er .

Emañ Llannerch Banna e-barzh kombod kozh Maelor Saesneg, hag e Sir y Fflint e oa gwechall, a-raok ma voe adtreset kartenn kontelezhioù Kembre, e 1974. Ur skol kentañ derez hag ur skol eil derez zo eno.

E Llannerch Banna e voe savet un ospital polonat goude an Eil Brezel-bed, evit ar soudarded polonat hag o familhoù. E deroù ar bloavezhioù 1950 e oa tremen  den en ospital-se. Serret e voe an ospital e miz Meurzh 2002.

## Notennoù
Louis-Isaac Lemaistre de Sacy

**Louis-Isaac Lemaistre de Sacy** pe **Le Maistre de Sacy** (1613-1684), a oa ur beleg ha troour gall. Gantañ e voe savet ar *Bible de Sacy* pe *de Port-Royal*.

## E vuhez
Ganet e oa Louis-Isaac Lemaistre de Sacy e Paris. E dad, ar protestant Isaac Le Maistre, en devoa bet pemp mab gant Catherine Arnauld, ur c'hoar da Marie Angélique Arnauld. En 1638 ez eas e vreudeur koshoc'h Antoine ha Simon, goude dilezel o micherioù, d'en em dennañ da Port-Royal, ha Louis-Isaac d'o heul.

## Oberennoù

## Levrlennadur
* Bible de Sacy, éditions Robert Laffont Bouquin, 1990, isbn=2-221-05867-4
* Abbé Dardenne, *L’enseignement Théologique en France*, vol. III, Paris, 1870 
* Odette Barenne, *Une grande bibliothèque de Port-Royal: inventaire inédit de la bibliothèque de Isaac-Louis Le Maistre de Sacy (7 avril 1684)*, Paris : Etudes augustiniennes, 1985
* Geneviève Delassault (éd.), *Choix de Lettres inédites de Louis-Isaac Le Maistre de Sacy (1650-1683)*, Paris, Nizet, 1959.
* Geneviève Delassault, *Le Maistre de Sacy et son temps*, Paris, Nizet, 1957.

## Notennoù
Alfred Jefferson Vaughan, Jr.

**Alfred Jefferson Vaughan, Jr.** ganet d'an 10 a viz Mae 1830 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Here 1899 a oa un ijinour trevour, ul labourer-douar, ofiser ha skrivagner stadunanat. Bez e oa bet jeneral e Lu Stadoù Kengevreet Amerika e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Gloazet e voe div wech, stourmet en devoa war tachennoù kornôg ar brezel.
Seule... mais pas trop !

***Seule... mais pas trop !*** a zo ur gomedienn c'hallek skrivet ha sevenet gant Alexandra Robert diwar he fezh-c'hoari, hag a vo skignet ent ofisiel d'an 22 a viz C'hwevrer 2017 ha produet gant Vent d'Ouest Distribution.

Filmet eo bet ar gomedienn e Pañvrid-ar-Beskont, Gouanac'h, Lannolon, Plian ha Treveneg.

Kontañ a ra istor Suzy, ur plac'h yaouank tregont vloaz, hag he mamm aloubus.

## Komedianed pennañ
* Denise Dodé: Madeleine, mamm Suzy
* Alexandra Robert: Suzy
* Jean-Michel Dubourg: Boris
* Nicolas Guillou: Denis
* Jean-Marc Feys: Gérald
* Adeline Zarudiansky: Adeline
* Gisèle Kergoët: an itron Grimbert
* Laurent Chandemerle: ar gitarour
Aliyah Bet

***Aliyah Bet*** (hebraeg: **עלייה ב**), "Aliyah 'B'" &ndash; bet o vezañ eil lizherenn al lizherenneg hebraek) a oa bet an anv kod roet d'an divroañ amreizh gant ar Yuzevien e Palestina dindan dalc'h ar Rouantelezh-Unanet. Kement-mañ a oa bet sevenet en desped d'an harzoù savet gant ar White Paper of 1939, er bloavezhioù 1934 betek 1948. 

Hiziv-an-deiz en Israel e vez anvet an oberenn-se gant ar ger hebraek ***Ha'apala*** (hebraek: ההעפלה); *pignidigezh*). An *Aliyah Bet* a vez lakaet da disheñvel diouzh an *Aliyah Aleph* ("Aliyah 'A'", kentañ lizherenn al lizherenneg hebraek): an divroañ, gant nebeutoc'h a dud, aotreet d'ar Yuzevien gant an aotrouniezh saoz e Palestina e-pad ar memes koulzad amzer.
## Steuñv
E-pad an Aliyah Bet pe an Ha'apala, meur a aozadur yuzev a labouras asambles evit aesaat an enbroañ en ur dremen dreist an niver aotreet gant ar Saozon. Gant ma oa ar jahinerezh enep-yuzev o kreskiñ en Europa gant galloud an nazied o'n em ledañ, an ezhomm pouezus da zivroañ buan a oa kresket spontus. Ar re o devoa kemeret perzh er sikour d'an divroañ a nac'has implij ar ger "eneplezennel", hag implij a rejont ar ger "kuzh".

An Ha'apala a c'hoarvezas e daou brantad. Da gentañ, etre 1934 ha 1942, ur striv evit kendrec'hiñ yuzevien Europa da dec'hout kuit rak ar jahinerezh hag al lazahadegoù gant an nazied hag o harperien. An eil etre 1945 ha 1948, gant an anv Bricha roet d'ar bazenn-se, a oa bet ar striv evit kavout ul lec'h repu d'ar Yuzevien chomet bev goude an torfedoù nazi (Sh'erit ha-Pletah). Ar re-se a oa kemmesket gant an dud dilec'hiet a oa stanket e kampoù da c'hortoz an Alamagn dreist-holl. E-pad ar c'hentañ pazenn, un toullad aozadurioù a bep seurt (en o zouez sionourien adweladennerien) a oa mammenn d'al lusk. Goude an Eil Brezel-bed, ar Mossad LeAliyah Bet ("An ensavadur evit an Aliyah B"), ur skourr eus an Haganah, a gemere warni an holl gargoù.
Leonidas Polk

**Leonidas Polk**, ganet d'an 10 a viz Ebrel 1806 hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Even 1864, a oa brudet evit bezañ ur jeneral e lu Stadoù Kengevreet Amerika war dachenn kornôg Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Bez e oa bet plantour e Maury County, Tennessee. Eil kenderv ar prezidant James K. Polk e oa ivez. Brudet e voe ivez evel eskob Louisiana, ar pezh a voe abeg d'e lesanv **Sewanee's Fighting Bishop**.

Alies e vez graet anezhañ "Leonidas K. Polk." N'en doa ket a eil anv, ha biken ne voe sinet gantañ paperenn ebet gant an anv-se. Ar "K" ouzhpennet a oa deuet diwar ur pennad en ur gazetenn eus New Orleans pa voe marvet: "Polk, Leon. (k)" evit killed in action (marvet ouzh ar stourm).

Polk a oa unan eus ar re brudetañ ha burutelletañ jeneraled ar Su e-pad ar brezel. Prezidant Stadoù Kengevreet Amerika Jefferson Davis en devoa fiziet ennañ ur roll uhel el lu, daoust ma oa hep skiant-prenet ebet eus domani ar brezel, met dre ma anaveze mat traoñienn ar Mississippi. Ar wirionez a oa e oant kamaladed o-daou ha dre e roll en iliz e oa doujet gant Jefferson Davis.

E-penn bagadoù soudard e oa e-pad emgann Shiloh, emgann Perryville, emgann Stones River, Kampagn Tullahoma, emgann Chickamauga, Kampagn Chattanooga, ha Kampagn Atlanta. 
Marvet eo e 1864 e-pad Kampagn Atlanta pa voe tizhet garv gant un obuzenn pa oa o sellet ouzh an dachenn emgann.
## Un eskob ouzh ar stourm
Unan eus mojennoù brudetañ ar brezel diabarzh a zo: Polk a oa o sellet e ofiser ar Major jeneral Benjamin F. Cheatham, o vont war-raok gant e divizion. Cheatham a huchas (gant testoù), "Give 'em hell, boys!" ("Roit dezho an ifern paotred!") ha Polk o klevet kement-se, chomet e oa un eskob en desped da vezañ soudard, da eilgeria ar youc'h "Give it to 'em boys; give 'em what General Cheatham says!" ("Roit dezho paotred; roit dezho ar pezh en deus laret ar Jeneral Cheatham!")
Myrmecocichla tholloni

***Myrmecocichla tholloni*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.

Anvet e voe *Saxicola Tholloni* (kentanv) da gentañ-penn (e 1886) gant ar skiantour gall Émile Oustalet (1844-1905) da zougen bri d'an dastumer gall François-Romain Thollon (1855-1896).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (Caelifera ha c'hwiled peurgetket) dreist-holl.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Republik Kreizafrikan, eus Gabon da vervent Republik Demokratel Kongo ha kreiz Angola.

## Liammoù diavaez
*  ''Myrmecocichla tholloni'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Myrmecocichla tholloni'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Al Jarreau

**Al Jarreau**, pe **Alwyn Lopez Jarreau** e anv en ti-kêr, bet ganet d'an 12 a viz Meurzh 1940 e Milwaukee (Wisconsin, SUA) hag aet d'an Anaon d'an 12 a viz C'hwevrer 2017 e Los Angeles (Kalifornia), a oa ur c'haner jazz, soul, funk ha pop stadunanat.
George G. Meade

**George Gordon Meade** lesanvet « *Old Snapping Turtle* », ganet d'an 31 a viz Kerzu 1815 e Cádiz, Bro-Spagn ha marvet d'ar 6 a viz Du 1872 e Philadelphia, Pennsylvania, a oa un ijinour hag un ofiser uhel en arme an SUA. Stourmet en devoa gant enor en Eil Brezel Seminole hag er Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet. E-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika e oa jeneral en Arme an Unvaniezh, tremenet eus ar renk a gomandant ur vrigadenn da benn uhelañ Lu ar Potomac. Brudet-bras e voe pa drec'has lu ar jeneral Robert E. Lee e-pad Emgann Gettysburg e 1863.

Oberezhioù stourm Meade e-pad ar Brezel diabarzh a grogas pa oa penn ur vrigadenn e-pad Brezeliadenn al Ledenez hag Emgannoù ar Seizh Deiz, e-touezh anezho Emgann Glendale, eno e voe gloazet don. Evel penn divizion, e voe mailh evel ofiser e-pad Emgann South Mountain nebeut amzer e voe penn uhel ur c'horfad e-pad Emgann Antietam. E divizion a voe an hini en em dennas ar gwellañ e-pad an argadennoù en Emgann Fredericksburg.

E-pad Brezeliadenn Gettysburg, e voe lakaet e-penn Lu ar Potomac dres tri devezh a-raok ma grogfe Emgann Gettysburg (1añ-3 a viz Gouhere 1863). En desped d'an amzer berr e oa deuet a-benn da adurzhiañ e nerzhioù-stourm evit derc'hel e-tal tagadennoù lu Robert E. Lee. An trec'h-se a voe louzet gant burutellerien dre ma ne voe ket taget an nerzhioù kengevreet o terc'hout. Ouzhpenn da-se ne voe ket eus un trec'h anat e-pad emgannoù fin ar bloavezh 1863. Meade a oa taget gant ofiserien an Unaniezh a felle dezho kaout kargoù politikel evel Daniel Sickles.
Barrister

Ur **barrister** (anvet ivez **barrister-at-law** pe **bar-at-law**) zo un doare alvokad a gaver er broioù renet gant C'hommon law hag a labour el lezioù-barn uhel. Ar v-Barrister-ien zo mailhed war an difenn el lezioù-barn, skrivañ a reont pledeoù ivez (pleadings). E-touez o labourioù e kaver ivez bezañ karget gant ar c'hazoù el lezioù-barn uhel, aozañ an difennoù reizh, enklaskoù da geñver preder, sevel martezeadennoù ha gwiriañ ar prosez da geñver istor ar Gwir. Ouzhpenn da-se e c'hellont bezañ kuzulierien gwir. Alies ar varristerien a vez gwelet evel skiantourien ouiziek ar Gwir.
Izelvroioù bras

Er bloavezhioù 1920 e voe kinniget krouidigezh ur vro hag a vije anvet **Groot-Nederland**, an **Izelvroioù Bras**.
Diazezet e vije war ar broioù ma komzer izelvroeg, da lavarout eo an Izelvroioù ha Flandrez istorel (Flandrez velgiat ha Flandrez c'hall). Bez' e oa eus an unanded-se betek 1585 pa voe torret, adsavet e voe etre 1815 ha 1830 pa voe torret adarre da vare krouidigezh Belgia.
Poellek eo ar mennozh e-keñver yezh, met diboell e-keñver relijion pa'z eo katolik Flandreziz ha protestant Izelvroiz.
Estland

**Estland** eo anv Estonia a vremañ e meur a yezh c'hermanek : alamaneg, daneg, izelvroeg, norgeeg, svedeg, war-bouez ar saozneg (goude ma oa anavezet en hensaozneg). Bez' ez eo anv meur a dra all ivez:
* *Estland* pe *Eistland* er meurganoù skandinavek kozh, hag *Estia*, *Hestia* hag *Estonia* e skridoù latin kozh, ma kaver Estonia bremañ.
** En Istor e kaver *Estland* evit Estonia danat, un dugelezh danat en Estonia er Grennamzer, *[[dominum directum]]* Roue Danmark adal 1219 betek 1346, e hanternoz Estonia a vremañ ken na voe gwerzhet ha deuet da vout :
** perc'henniezh Urzh Livonia en Terra Mariana etre 1346 ha 1561, ken na voe aloubet gant Impalaeriezh Sveden e-pad Brezel Livonia, ma teuas da vout :
** Dugelezh svedat Estonia (*Hertigdömet Estland*) adal 1561 betek 1721, pa voe aloubet gant Impalaeriezh Rusia e Brezel bras an Hanternoz ha pa deuas da vezañ :
**Gouarnerezh Estonia (Estland) (Эстляндская губерния, *Estlyandskaya guberniya*), en Impalaeriezh Rusia en 1721–1917.
Frank-Walter Steinmeier

**Frank-Walter Steinmeier**, ganet d'ar 5 a viz Genver 1956, zo ur politikour alaman, prezidant Republik Kevreadel Alamagn adalek an 19 a viz Meurzh 2017, goude Joachim Gauck. Bet e oa bet dija Maodiern an aferioù estren eus 2005 da 2009 hag adarre etre 2013 ha 2017, bez e voe ivez beskañseller etre 2007 ha 2009. Bet e oa bet ivez bureviad evit an Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE) e 2016.

Steinmeier a zo eus an tu dehoù eus an SPD, an tu adreizhour ha kerreizh. Evel penn ar gouarnamant e oa bet diazezour an Agenda 2010, adreizhadur ar gouarnamant Schröder eus ar Stad providañs. Ar fed ma vije hegarat gant broioù evel Rusia pe Sina a zo bet mammenn burutelladennoù  en Alamagn met ivez en estrenvro. Rebechet eo bet dezhañ kavout gwelloc'h difenn ekonomiezh hag embregerezhioù bras  ar vro evit gwirioù Mab-Den.
 

## Notennoù ha daveennoù
George B. McClellan

**George Brinton McClellan** ganet d'an 3 a viz Kerzu 1826 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Here 1885 a oa un ijinour trevour, ur patron hentoù-houarn, ur politkour hag ur soudard stadunanat. Skoliataet e West Point, McClellan a servijas gant enor e-pad Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet, goude-se e yeas da labourat evit an hentoù-houarn betek ma voe tarzhet Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. 

E-penn kentañ ar brezel, McClellan a oa bet lakaet d'ar renk a major jeneral. Un harp a-bouez e voe evit sevel ul lu gourdonet hag aozet mat evit an Unvaniezh. Al lu-se a zeuio da vezañ hini ar Potomac (Army of the Potomac). Servijet en devoe e-pad un amzer berr (Du 1861 betek Meurzh 1862) evel ofiser penn da lu an Unaniezh. Gant ma oa George B. McClellan den ar munudoù da geñver e rakaozadurioù ha gourdoniñ eus un tu, eus un tu all e oa neuze un den a zisplije dezhañ kaout pres warnañ. Pa oa lakaet e-tal dezhañ un enebour bliv e oa stanket da geñver spered, dreist-holl pa oa e-pad un emgann. Boaz e oa da uhelaat a galz an niver a enebourien en doa e-tal dezhañ, displijet bras e oa gant ar gadoniezh gant korfadoù lu bras. Alies e laoske ul lod bras eus e unvezhioù soudard hep kemer perzh en emgann, dreist-holl pa oa mareoù devoudus a c'houlenne kemer riskloù.
Saline (Calvados)

**Saline** a oa ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017. Pennlec'h kanton Troarn eo.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Sannerville ha Troarn d'ober kumun nevez Saline. Dilamet e voe ar gumun nevez d'an 31 a viz Kerzu 2019 hervez barnadenn lez-varn velestradurel Caen.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieTroarnAbbayeStMartin.jpg|Abati Sant-Marzhin.
Sannerville église Notre-Dame-de-la-Nativité.JPG|Iliz Sannerville.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Model 1832 foot artillery sword

Ar **Model 1832 foot artillery sword** ("Kleze kanolierezh war droad doare 1832") a oa ur c'hleze 64 cm a hirder e lavnenn daou du hag e feur e lêr.

Ar c'hleze, *U.S. Model 1832 foot artillery short-sword* e anv klok, a zo savet gant un dornell 15 cm solut-tre hag ur groaz 10 cm. Al lavnenn eo 48 cm e hirder dre vras. Ar stumm-se e voe an hini kentañ kevrataet gant an US Army d'an embregerezh sevel armoù Ames Manufacturing Company eus Springfield, Massachusetts. Adalek 1832 e voe kenderc'het. 

Bloavezhioù goude e voe savet ha dafaret gant an embregerezh W.H. Horstmann & Sons eus Philadelphia, Pennsylvania. Eil arm ar soudarded e oa pa voe lakaet da zafar rejimantoù reizh kanolieriezh war-droad an US Army ma voe omplijet betek 1872. Implijet e veze ivez gant serjanted ha sonerien rejimantoù an droadegiezh etre 1832 ha 1840. Dre ma veze gourdonet darn eus rejimantoù ar c'hanolierezh evel re an droadegiezh e oa anat e vije an hevelep armoù ganto. 

Ar *Model 1832* en doa kemeret plas ar c'hleze koshoc'h Starr Pattern a veze implijet er bloavezhioù 1820. Tresoù ar c'hleze hag e bouez hollek n'e lakaent ket da vezañ un arm efedus evit un emgann ; krediñ a reer e veze implijet muioc'h e lies doareoù gant soudarded ar c'hanolierezh, evit naetaat ar broustoù kanol pe c'hoazh troc'hañ koad. Implijet e oa bet gant efedusted evit digeriñ hentoù e gwernioù Florida e-pad an Eil brezel Seminole. Ar brezel-se e voe ar mare ma oa dafaret gant ar c'hleze serjanted an troadegiezh, ar sonerien taboulinoù hag ar sonerien pif. Ur brouenn eus ar fed-se a gaver dre al lesanv roet d'ar c'hleze aotreet da vezañ savet hag implijet gant ar C'hallaoued : *coupe choux* a reant anezhañ. Ar c'hlezeier diwezhañ da vezañ produet dre kevrat a voe echuet e 1862, met dre ma chome reoù er mirvaioù dafar milourel e voe kendalc'het da zafariñ soudarded ganto betek degadoù a vloavezhioù goude.

Tresoù ar c'hleze a oa bet diazezet war reoù ar c'hleze berr d'an troadegiezh c'hall doare 1816, ha gant nebeut a gemmoù e voe adsavet gant Stadoù-Unanet Amerika e 1831. Ar c'hleze gall a oa bet diazezet war ar *[[gladius]]* roman, kleze diazez lejionerien an Impalaeriezh Roman.
Arkansas toothpick

An **Arkansas toothpick** zo ur goustilh ponner gant ul laonenn begek etre 30 hag 51 cm hirder. Ar gontell a c'helle bezañ implijet evit pikañ pe troc'hañ. Peurvuiañ e lakaer ijinadenn an *Arkansas toothpick* war gont James Black, ijinour ar Bowie knife. Gant hirder al laonenn ez eo damheñvel ouzh ur c'hleze, kentoc'h evit ur gontell.

Diaes e oa kavout diforc'hioù anat etre ar c'hontilli Bowie hag an Arkansas toothpick e-kreiz an 19vet kantved. Evit lod e vefe an *Arkansas toothpick* ur gontell graet evit ar bannañ met n'eus prouenn anat ebet eus an dra-se.

An *Arkansas Toothpick* zo un anvadur deuet war-wel e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika evit komz eus kontilli hir, anvet ivez Bowie Knives, a veze douget gant soudarded lu Stadoù Kengevreet Amerika en Arkansas. Kalzik soudarded eus al Lu Kengevreet o devoa degaset o c'hontilli dezho betek an tachennoù emgann. Lod anezho a oa kontilli adstummet ganto a-raok hag e-pad ar brezel. 

Un doare ardamez eo deuet da vezañ evit tud Arkansas hiziv-an-deiz.
Model 1840 light artillery saber

Ar **Model 1840 light artillery saber** (brezhoneg: *Sabrenn lijer kanolierezh doare 1840*) a oa ur sabrenn gant 106 cm a hirder en holl, gant ul laonenn gromm hag a droc'he war un tu nemetken. Ar feur a oa e houarn.

An **U.S. Model 1840 light artillery saber** (e anv leun) a oa ur sabrenn evit soudarded ar c'hanolierezh en US Army. Laonenn ar sabrenn a oa tost da 82 cm. An diforc'h anatañ gant ar sabrenn Model 1840 Heavy Cavalry, hini ar c'hanolierezh, eo n'en doa ket un dornell gant un doennig a-us an dorn.

An doare sabrenn-se a oa unan e-touez un toullad armoù produet gant an embregerezh Ames Manufacturing Company. eus Springfield, er Massachusetts. An tresoù a zo bet kemeret a-ziwar re ar sabrenn c'hall doare 1829. An unvezioù war varc'h eus ar c'hanolierezh a veze alies gant an dragoned evit reiñ dezho un harp-tan kreñv. Armoù pennañ an unvezioù-se e oa ar c'hanolioù. Ar sabrenn a veze implijet rouesoc'h, bez e oa ul lodenn eus dafar hengounel ar soudarded muioc'h evit un arm stourm. Ur brouenn anat eus ar fed-se : an embregerezh Ames manufactured a brodue kalz nebeutoc'h a sabrennoù doare 1840 evit na oa a soudarded en unvezioù kanolierezh d'ar mare-se.
Listenn armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika

Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika a voe ur mare emdroadur a-bouez evit an armoù. Reoù nevez a zeuas etrezek an tachennoù emgann. Er brezel-mañ e voe amprouet da vat armoù aotomatek evel ar mindrailherezioù, pe an armoù hiniennel damatomatek kentañ evel ar fuzuilhoù Spencer. Dre o donedigezh, pevar bloaz brezel drastus e voe, gant etre 620 000 ha 750 000 soudard lazhet, un niver uheloc'h evit sammad kolloù soudarded Stadoù-Unanet Amerika e-pad ar C'hentañ Brezel-bed hag an Eil Brezel-bed. Distrujet e voe darn eus frammadurioù stadoù su ar vro.

## Armoù gwenn
* Arkansas toothpick
* Baionetez
* Kontell Bowie
* Model 1840 light artillery saber
* Model 1832 foot artillery sword
* Joe Brown’s pike

## Fuzuilhoù ha mouskedoù
* Springfield Model 1861
* Springfield Model 1863
* Fayetteville
* Sharps
* Spencer
* Henry
* Whitworth

## Revolverioù

* Colt 1851 Navy

## Mindrailherezioù
* Gatling (mindrailherez)
* Confederate revolving cannon
* Williams Gun
* Agar gun

## War-vor ha dindan-vor
* *Evit mont pelloc'h: [[Dictionary of American Naval Fighting Ships]]*
#### Bigi hobregoner
* USS Monitor
* CSS Virginia (Merrimack)
#### Bigi sonner
* CSS David
Komárom

**Komárom** (*Komárno * e slovakeg, *Komorn* en alamaneg) zo ur gêr gozh eus Hungaria, e hanternoz ar vro. Emañ war lez dehoù an Danav, hanter-hent etre Budapest ha Bratislava.

Abaoe dibenn ar Brezel-bed Kentañ eo aet an douaroù a oa e hanternoz Rouantelezh Hungaria d'ober Slovakia, ur vro stag da gentañ ouzh Tchekoslovakia hag ur stad dizalc'h bremañ. Gant se eo bet rannet kêr Komárom e div lodenn : an eil, er c'hreisteiz d'an Danav, a zo chomet en Hungaria, hag eben, en hanternoz d'ar stêr, a zo bremañ e Slovakia. En hanternoz e oa kreiz ar gêr, al lodenn goshañ anezhi. 

En Hungaria ez eus tost da  a dud o chom e Komárom. E Slovakia, er gêr a reer anezhi ent-ofisiel Komárno, ez eus  a dud, ha war-dro 60% anezho zo hungaregerien.

## Tud vrudet
*Franz Lehár (1870–1948), sonaozour
*Theodor Körner (1873-1957), prezidant Aostria
*Mór Jókai (1825-1904), skrivagner

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Komárom gant ar c'hêrioù-mañ :
*
*
*
*
*
*

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Johnstown (Wrecsam)

**Johnstown** zo ur gêriadenn e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre. N'eus anv kembraek ebet gant ar gêriadenn-se. Emañ er reter da Rhosllannerchrugog. 

Kresket eo ar gêriadenn abalamour da labour mengleuz glaou Hafod, a oa e-kichen. 

Ul lodenn eus Kleuz Offa zo e-kichen ar gêriadenn.
Marford

**Marford** zo ur gêriadenn e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre. N'eus anv kembraek ebet gant ar gêriadenn-se. Emañ etre Gresffordd hag Yr Orsedd, e-kichen ar stêr Alun. 

Anavezet eo Marford evit an tiez nevez-c'hotek a reer anezho *"cottage orné"* e saozneg hag a voe savet eno e deroù an . 

E-kichen ar gêriadenn ez eus ur vengleuz kozh, a oa bet digoret e 1927 evit tennañ dafar d'ober un tunnel dindan ar Mersey. Serret e voe e 1971. Bremañ eo annezet gant plant a bep seurt ha gant balafenned. Un takad naturel eo, dindan gwarez *Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru* ("North Wales Wildlife Trust").
Eremalauda dunni

***Eremalauda dunni*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Alaudidae.

Anvet e voe *Calendula dunni* (kentanv) da gentañ-penn (e 1904) gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910) da zougen bri d'ar surjian arme breizhveuriat Henry Nason Dunn (1864-1952).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had.

## Annezva

Ar spesad a gaver anezhañ en un takad hag a ya eus Maouritania da greiz Soudan.

## Liammoù diavaez
*  ''Eremalauda dunni'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eremalauda dunni'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Williams Gun

Ar **Williams Gun** a oa un arm, un doare kanol eus lu Stadoù Kengevreet Amerika. Ijinet e oa bet gant ar c'habiten D.R. Williams, eus Covington, Kentucky. Servij a reas evel kabiten kanolierezh gant ur strollad-kanolioù Williams Gun. Pal ar c'hanol lijer-se a oa kaout un tan prim. Fust ar c'hanol a oa 121,92&nbsp;cm e hed ha ment an obuzennoù a oa 40mm/1.57-inch. Ar wech kentañ ma voe implijet ouzh ar stourm a voe e-pad emgann Fair Oaks (31 a viz Mae- 1añ a viz Even 1862), ar c'habiten D.R. Williams a oa bet ouzhpennet evel harp-tan d'ar Jeneral Pickett hag e vrigadenn. Hervez an ofiserien prizoniet e fin an emgann drastus evit an Norzh, ar re-se hag o soudarded a oa bet saouzanet gant efedoù ar c'hanolioù nevez.

Gant ar Williams Gun e c'halled tennañ betek 730 metr gant efedusted ha d'ar pellañ 1,8 kilometr. Un 40 bennak anezho a voe savet evit dafariñ 7 strollad-kanol Kengevreet. Savet e oant bet en embregerezhioù F. B. Deane Jr. & Son, Lynchburg, Virginia, gant Tredegar Iron Works, Richmond, Virginia, ha gant Skates & Co, Mobile, Alabama.

E fin ar brezel diabarzh e oa bet tapet 4 skouerenn eus ar c'hanol gant an Union Army. Ar skouerennoù a voe degaset e West Point. E mirdi West Point ez eus unan anezho c'hoazh hiziv. Ar skouerennoù all a zo bet dasparzhet etre ar C'hentucky Military History Museum, ar Virginia Museum of the Civil War (New Market Battlefield State Historical Park), hag er Watervliet Arsenal Museum.

Pa voe kroget da implij ar c'hanol, ar gazetenn *Richmond Daily Exchange* a embannas d'an 20 a viz Mae 1862 :

*“General Floyd attended a trial of the Williams’ mounted breech-loading rifle, which is claimed will throw twenty balls a minute a distance of fifteen hundred yards".*

Hervez lod e c'halled tennañ 65 obuzennig dre vunut met moarvat ne oa ket kement-se rak ret e oa adkargañ ar c'hanolioiù gant an dorn. Ken nebeut e oa bet anezho ma oa chomet tost dianav da soudarded an Union Army, nemet ar re a voe e-tal an arm iskis-se, a oa ur c'hemmesk etre ur c'hanol hag ur vindrailherez. Saouzanet e oant bet gant an efedoù drastus. Evit lod eus soudarded an Unaniezh e seblante dezho e oa tennet viñsoù hir gant ur fuzuilh bras warno, ar pezh a c'haller displegañ gant trouz tennoù ar c'hanol.

## Liammoù diavez
* Tan gant ar Williams Gun
*  artillerymanmagazine.com ar Williams Gun

## Daveennoù
Minden

**Minden** (distaget ['mɪndən] en alamaneg) zo ur gêr eus Alamagn, e biz Land Nordrhein-Westfalen. War lez ar stêr Weser emañ, e *kreis* Minden-Lübbecke. E dibenn 2015 e oa  a dud o chom enni. 

Bremañ emañ Minden e kroashent ar Mittellandkanal hag ar Weser, gant un dourbont dreist ar Weser. E kreiz-kêr e weler savadurioù eus an Azginivelezh, evel an iliz-veur.

## Istor
Krouet e voe Minden war-dro ar bloaz 800. Betek an Disivoud e oa sez un eskopti katolik, Eskopti Minden. 

Gant Feur-emglev Westfalen, e 1648, e teuas Minden e-barzh rouantelezh Brandenburg-Prusia. 
E 1759 e voe trec'het ar C'hallaoued en emgann Minden. 

Kêr-benn priñselezh Minden e voe betek brezelioù Napoleon. E 1814 ez eas e-barzh Prusia en-dro ha dont da vezañ ul lodenn eus Proviñs Westfalen.
Levraoueg Vroadel Alamagn

**Levraoueg Vroadel Alamagn**, *Deutsche Nationalbibliothek* (DNB) en alamaneg, zo diazezet e kêrioù Leipzig ha Frankfurt am Main. Enni e kaver war-dro 30,8 milion a bezhioù, levrioù, kelaouennoù hag all.

Kemeret he deus lec'h an *Deutsche Bücherei*, savet e 1912 e Leipzig, a oa neuze kêr bennañ ar moullañ en Alamagn, evit dastum kement oberenn a veze moullet en alamaneg. Abalamour ma voe rannet Alamagn e div Stad e 1945 en em gavas an *Deutsche Bücherei* en Alamagn ar Reter ha digoret e voe ul levraoueg heñvel en Alamagn ar C'hornôg, e Frankfurt, hag anvet e voe an *Deutsche Bibliothek*.
Unanet e voe an div pa voe adunanet Alamagn e 1990, gant an anv *Die Deutsche Bibliothek* ; e 2006 e voe roet dezhi an anv a zo ganti bremañ, *Deutsche Nationalbibliothek*.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel  

## Notennoù
Union Repeating Gun

An **Union Repeating Gun** (*"Arm-tennata an [[Union Army|Unaniezh]]*"), anvet **Agar** **gun** (pe **Ager** **gun**) ivez, ha lesanvet **Coffee Mill Gun** (*arm milin-gafe)* gant soudarded 'zo, a oa ur vindrailherez ijinet e 1861 hag implijet e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.

## Istor ha deskrivadur
E-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika e oa bet roet lañs bras d'an ijinerezh brezel evit dont a-benn da verraat padelezh ar brezel gant an daou du engouestlet. An **Agar machine gun** (*Mindrailherez Agar*), diwar anv Wilson Agar (skrivet *Ager* a-wechoù), an den en doa breouet anezhi e Bro-Saoz, a oa unan eus an hanter-kant bennak a vindrailherezioù dre zorn a voe savet e deroù ar brezel.

Ar vindrailherez a oa bet lesanvet *Coffee Mill Gun* dre ma oa damheñvel he sistem pourveziañ dre c'hravitadur ouzh ur mekanik kafe eus ar mare-se. Ennañ e veze enlakaet kartouchennoù paper, dezhe boledoù Minié .58 meutad (14,73 mm), ha dav e oa treiñ dornikell ar wikefre evit lakaat an arm da dennañ. Ne oa sistem yenaat ebet gant ar vindrailherez da gentañ, ar pezh a zegasas kudennoù mont en-dro. Evit o diskoulmañ e voe pourveziet bep a arm gant daou ganol ouzhpenn a c'halle bezañ cheñchet, hag ouzhpennet ur sistem yenaat dre aer simpl.

Implijet e voe an arm a-nebeudoù e-pad emgannoù ar Brezel diabarzh, ha tennet e voe diouzh ar servij e 1865. Ne voe ket produet kalz skouerennoù anezhañ, pa gave gwelloc'h pennoù meur an arme heñchañ amzer ha danvez an industriezh war-zu mouskedoù klasel evit o zroadegiezh.


Restr:Ager Coffee Mill Gun 39136245.jpg|Traoñ sistem pourveziañ an Union Repeating Gun
Restr:Coffeemillgun.jpg|An arm gant soudarded an 96th Pennsylvania Volunteer Regiment, e Camp Northumberland (norzh Virginia) e miz C'hwevrer 1862


## Liammoù diavaez
*  Studiadenn verr eus an Agar gun

## Daveennoù
CSS David

**CSS David** a oa ur vag torpeder eus mare Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. D'ar 5 a viz Here 1863 e voe implijet evit un dagadennig war an USS New Ironsides, a oa o kemer perzh e blokus e Charleston (South Carolina).

## Istor
Savet e oa bet an David hervez patrom St. Julien Ravenel. Da gentañ ne oa nemet ur vag prevez, savet gant T. Stoney e Charleston, South Carolina, e 1863. Lakaet e oa bet e-barzh ar morlu kengevreet. 

En holl e vefe bet savet un ugent bag-torpilenn doare David type hag implijet gant at CSN. Ar vag e stumm ur sigar a c'helle dougenn ur vombezenn (81 × 25 sm) evit ur pouezh a 60 kilo. Ar vombezenn a oa staget ouzh ur vrec'h e beg ar vag. Ar CSS David a oa implijet evel darn spluj: douar a oa lakaet da zont er ballast, evel-se e oa evit an darn dindan-vor. Soñj krouer an David a oa e vefe tu implij anezhañ en dour izel ar pezh a rae eus ar vag ul lestr-spluj hervez ar stumm hollek. En gwirionez e chome ur vag rak ne spluje ket tout ar vag. Implijet diouzh noz, o kuzumiñ glaou anthracite (deviñ a ra hep moged), an David a oa diaes spontus da vezañ gwelet evel ur gwir lestr-spluj.
Santez Trifina (pezh-c'hoari)

**Santez Trifina** zo ur pezh-c'hoari istorel, gant Abad Joanno, e 1925.

## Ar pezh
Hervez a lenner er bajenn 3 e c'hoarvez an darvoudoù er bloavezhioù 546-548.
Trifina zo merc'h da Werog, kont Gwened, ha d'e bried Yoland.
Konomor zo kont Poher.
Dictionary of American Naval Fighting Ships

An **Dictionary of American Naval Fighting Ships** berraet e **DANFS**, (brezhoneg: Geriadur Amerikan ar bigi brezel war-vor) zo ur geriadur e doare holloueziadur evit gouzout munudoù hag istor ar bigi brezel implijet gant morlu Stadoù-Unanet Amerika.

Pa voe boulc'het al labour war ar geriadur e voe choazet kemer e kont nemetken ar bigi eus an US Navy hag a oa bet degemeret en un doare ofisiel ha roet un anv dezho. Ma ne oa ket bet roet un anv ofisiel d'ur vag neuze ne oa ket degemeret en holloueziadur. Ouzhpenn ar meneg evit pep bag, an DANFS hag al liammoù enlinenn a zo bet ledanaet gant an amzer evit mont etrezek ar c'harbedoù-mor bihan, istor bigi kengevread Stadoù-unanet Amerika, hag ul lod studiadennoù war ar bigi mor.

## Liammoù diavez
*  Lec'hienn ofisiel an DANFS
*  Lec'hienn DANFS lodenn bigi ar C'hengevread
*  Naval History and Heritage Command
Uruguay (disheñvelout)

**[[Uruguay]]** zo ur vro eus Suamerika.

Gallout a ra bezañ anv traoù all ivez :

* Enez Uruguay, en Enezeg Wilhelm, en Antarktika;
* Río Uruguay, ur stêr hag a red e Brazil, Uruguay hag Arc'hantina, hag he deus roet hec'h anv d'ar vro;
* Uruguay (Cerro Largo), ur gêr en Uruguay;
* Concepción del Uruguay, ur gêr e proviñs Entre Ríos, en Arc'hantina;
* ARA Uruguay, ul lestr hag a zo ur mirdi ivez, e porzh Buenos Aires, en Arc'hantina.
Louzoù

**Louzoù** zo danvez hag a vez roet evit diouganañ, pareañ, mezegañ, pe diarbennañ kleñvedoù. Ar mezegañ gant louzoù a zo ul lodenn ledan eus bed ar medisinerezh. Diazezet eo ar mezegañ gant louzoù war skiantoù hag industrielezh ar vezekniezh evit ar pezh a sell an nevezintioù, ha war an apotikerien evit un implij efedus eus al louzoù.
Louzoù (disheñvelout)

Meur a seurt **[[louzoù]]** zo :
* er vezegiezh :
**louzoù-c'hwediñ
**louzoù-skarzh, pe louzoù-sklis, pe louzoù-spurj
* louzoù-kegin er geginerezh, da skouer louzoù frondus pe louzoù-saourus, a zo temzoù-boued, pe c'hoazh louzoù-pod, louzoù al liorzh gounezet evit lakaat ar pod p'emeur o keginañ.

## Pennad kar
*Louzaouenn
Heteromirafra archeri

***Heteromirafra archeri*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Alaudidae.

Anvet e voe *Heteromirafra archeri* (kentanv) da gentañ-penn (e 1820) gant ar skiantour breizhveuriat Stephenson Robert Clarke (1862-1948) da zougen bri d'an evnoniour saoz Sir Geoffrey Francis Archer (1882-1964).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun, had ha divellkeineged bihan (preñved en o zouez).

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika : e kreisteiz, biz Etiopia, gwalarn Somalia.

## Rummatadur
Kenspesadel eo ar spesad kozh *Heteromirafra sidamoensis*.

## Liammoù diavaez
*  ''Heteromirafra archeri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Heteromirafra archeri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Dentouriezh

An **dentouriezh** a zo ur skourr eus ar medisinerezh gant lodennoù lies evel studiadennoù, diouganañ, an diarbennerezh, pareañ ar c'hleñvedoù, dizurzhioù kavenn ar genoù. Estroc'h evit ober war-dro an dent a ra an dentouriezh met ivez war-dro glaourgenn ar genoù, kement hag an holl lodennoù eus ar c'horf a vez liammet ouzh ar genoù, dreist-holl takad ar javed hag an dremm.

Evit darn an dud an dentouriezh a zo liammet ouzh an dent nemetken, en gwirionez tachenn oberiant ar skiant-se a zo kalz ledanoc'h evit an dent.

Istor an dentouriezh a zo tost ken kozh evit istor Mab-Den hag ar sevenadur ar prouennoù koshañ eus ar pareañ-se a vez oadet da 7000 AJK. Kavet ez eus bet prouennoù istorel e-pad Sevenadur traoñienn an Indus (e-tro 3 300 AJK) o tiskouez anat dent hag a oa bet toullet. Ar re-se a oa kozh tro 9 000 bloaz. Gwelet e vez an dentouriezh hag ar surjianerezh dentoù evel skourr koshañ eus ar medisinerezh.
Heteromirafra ruddi

***Heteromirafra ruddi*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Alaudidae.

Anvet e voe *Heteronyx ruddi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1908) gant an evnoniour breizhveuriat Claude Henry Baxter Grant (1878-1958) da zougen bri d'an embreger saoz Charles Dunnel Rudd (1844-1916).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo ar spesad e reter Suafrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Heteromirafra ruddi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Heteromirafra ruddi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Jean-Michel Caradec

**Jean-Michel Caradec**, bet ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1946 e Montroulez hag aet d'an Anaon d'an 29 a viz Gouere 1981 e Rambouillet (Yvelines, Bro-C'hall) en ur gwallzarvoud war an hent, a oa ur c'haner ha saver sonennoù breizhat gallek.

Anavezet-mat eo e ganaouennoù *Ma petite fille de rêve*, *La Colline aux coralines*, *Ile* ha *Ma Bretagne quand elle pleut*.

## Pladennoù
### Pladennoù vinil 45 zro
* 1969 : *Qui / Aquarelle*
* 1970 : *Les deux hémisphères* / *Le bateau*
* 1971 : *Complainte pour un enfant* / *Toucher ta main* • *La course au soleil* / *Mille sarabandes*
* 1972 : *Un petit soleil* / *Dodo dans tes draps*
* 1973 : *Mords la vie* / *Au château des alouettes*
* 1974 : *Ma petite fille de rêve* / *Colombine Mélusine et Cie* (e Belgia)
* 1975 : *Monde d'amour* / *Ma petite fille de rêve* • *Île* / *La ballade Mc Donald* • *Île* / *L'atout cœur*
* 1976 : *Quand l'école est finie* / *La mandarine* • *La parade des animaux* / *L'hippopotame*
* 1977 : *	J'aime les petites filles* / *Ma Bretagne quand elle pleure*
* 1978 : *Si ma vie est belle* (sonerezh ar film *Le pion*) • *Pas besaoin* / *Le petit ramoneur*
* 1979 : *Passer la nuit avec toi* / 'Je voudrais* • *Heureuse un peu* / *Parle-moi*
* [[1980]] : *Maryline* / *Western*
* [[1981]] : *Le fil du funambule* / *À mardi, on s'est pa vu*
=== Albomoù vinil 33 zro === 
* 1973 : *Mords la vie*
* 1974 : *Ma petite fille de rêve*
* 1975 : *Caradec*
* 1976 : *Chante pour les enfants*
* 1977 : *Jean-Michel Caradec*
* 1978 : *Sous la mer d’Iroise… Portsall*
* 1979 : *Parle-moi*
* 1981 : *Dernier avis*
;Dalif
* [[1992]] : *Sur scènes* (vinil ha <abbr title="Compact Disc">CD</abbr> ; enrollet war leurennoù  [[Sedan]] ha [[Paris]] e 1981)
===Dastumadoù===
* 1978 : *Jean-Michel Caradec*
* 1979 : *Jean-Michel Caradec*
;Dalif
* 1982 : *Jean-Michel Caradec – Album Or*
* 1988 : *Jean-Michel Caradec – Ses plus belles chansons*
* 1989 : *Jean-Michel Caradec – Master Serie*

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.jeanmichelcaradec.com Lec'hienn ofisiel]
*  [https://www.discogs.com/artist/375020-Jean-Michel-Caradec?superFilter=Releases *Discogs'']
Joseph J. Reynolds

**Joseph Jones Reynolds**, ganet d'ar 4 a viz Genver 1822 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz C'hwevrer 1899, a oa un ijinour trevour, ur c'helenner hag un ofiser stadunanat. Engouestlet e voe e Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika hag e-barzh ar brezelioù indian goude ar Reconstruction Era.

Brudet e voe pa dalas ouzh ar jeneral kengevreet Robert E. Lee e-pad emgann Cheat Mountain, e penn kentañ ar Brezel diabarzh.
Gilbert William Gaul

**Gilbert William Gaul** ganet d'an 31 a viz Meurzh 1855 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Kerzu 1919 a oa ur skeudenner ha livour milourel stadunanat. En ur bern skridoù e kaver "William" evel e raganv kentañ ha "Gilbert" evel e eil raganv kreiz ; e lod all e lenner e oa "Gilbert" e raganv kentañ ha "William" e eil raganv.

Brudet eo evit e daolennoù diwar-benn Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Marvet eo gant an dorzellegezh.
## Un nebeud taolennoù

Between the Lines - William Gilbert Gaul.jpg|Between the Lines 1904-1908
Leaving Home, by William Gilbert Gaul.jpg|Leaving Home 1907
Glorious Fighting by William Gilbert Gaul.jpg|Glorious Fighting 1885
Nearing the End by William Gilbert Gaul.jpg|Nearing the End 1905-1911
Return Home by William Gilbert Gaul.jpg|Return Home 1907-1911
The Land of the Free, by William Gilbert Gaul, c. 1900, oil on canvas - Blanton Museum of Art - Austin, Texas - DSC08191.jpg|The Land of the Free


## Listenn diglok eus e oberennoù
* *The Confederate Raft* (1875)
* *The Picket Line* (1880)
* *Charging the battery* (1882)
* *Holding the Line at All Hazards* (1882)
* *Cold comfort on the outpost* (1883)
* *On the Look-out* (1885)
* *Guerrillas returning from a Valley Raid* (1885)
* *Hunted Down (Guerrilla Warfare)* (1886)
* *On the Confederate Line of Battle. "With Fate Against Them"* (1887)
* *Charging an Earthwork* (1888)
* *Bringing up the guns* (1889)
* *On Dangerous Ground* (1889)
* *Encouraging the Line* (1890)
* *The Last Letter* (c. 1890)
* *Captured by Guerrillas* (1892)
* *U. S. Cavalryman* (1898)
* *News from the Front* (1898)
* *The Indian Prisoner* (1899)
* *"War"* (1900)
* *The wounded officer*
* *Following the Guidon*
* *Saving the Colors*
* *Silenced*
* *With Fate Against Them*
* *Taking the Ramparts*
* *Between the lines*
* *Union Scout*
* *Nearing the end*
* *The Grey Remnant*
* *The Last Letter*
* *The Dispatch Rider*
* *The Exchange of Prisoners*
* *Faithful unto death*
* *The picket*
* *Confederate Guerrillas*
* *The Heavy Road*
* *Capon's Battery in Action*
India Pale Ale

**India Pale Ale** (berraet e **IPA**) zo ur seurt bier saoz hag a oa bet krouet evit bezañ gwerzhet en India, da vare Impalaeriezh an Indez.
Charles Homualk

**Charles Homualk** pe **Charles Homualk de Lille**, bet ganet e 1909 e Naoned hag aet d'an Anaon e 1996, a oa un arzour breizhat.

Anavezet-mat e oa evel livour ha skeudennaouer kartennoù-post, dreist-holl evit an heuliadoù diwar-benn proviñsoù Bro-C'hall (Breizh, Elzas, Arvern, Berry, Normandi,...).

Ober a reas e studi e Skol Uhel an Arzoù-kaer e Naoned er memes mare ha Zavier Langleiz.

Labourat a reas da gentañ er bruderezh e dibenn ar bloavezhioù 1920 ha goude, etre 1933 ha 1970, evit an ti-embann Gabriel Artaud (& Fils), *Editions Gaby*, eus Naoned.

E 1995 e roas ouzhpenn 6 000 tresadenn orin da virdi ar gartenn-bost e Baod. Mervel a reas un nebeud sizhunvezhioù a-raok na voe digoret ar mirdi e 1996.

Sal-emvod ar mirdi a zo bet anvet war e lerc'h hag un diskouezadeg a zo bet savet en enor dezhañ e 2016, ugent vloaz goude e varv.

## Liammoù diavaez
* Le carton voyageur (mirdi ar gartenn-bost e Baod)
Yr Orsedd

**Yr Orsedd** (*Rossett* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre. Emañ e broig Maelor, hanter-hent etre Wrecsam ha Chester, war lez ar stêr Alun, tost da harzoù Bro-Saoz.

E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 266 anezho (8,5%) a oa kembraegerien.

## Notennoù