Gwenrann

**Gwenrann**, pe **Gwerrann**, zo ur gumun eus Breizh el Liger-Atlantel. 
## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Anv

### Stummoù skrivet
* Erwan Vallerie ː **Uuenran**, 857; **in plebe Keriac**, 861; **Uuerrann**, 865; **Uueran**, 876; **Uuenrann, Uuenran**, XIt; **Guarranda, Guerrandiae**, 1070; **Guarranda**, 1095; **Guerran, Guerrandia**, 1112; **Garranda**, 1129; **Guerrann**, 1160; **Guerrandia**, 1194; **Garrandia, Guenrandia**, 1252; **Guerrande**, 1263; **Guerrandia, Guenrandia**, 1330; **Guenrant**, 1330; **Guerrande**, 1343; **Guerrand**, 1355; **Gueriande**, 1414; **Garande**, 1450; **Garande**, 1451; **Guerandia, Guerrandia**, 1453; **Anguerrande**,1479

### Gerdarzh
*Gwenrann* a zo ur stumm a orin lennek, diwar an henvrezhoneg *Uuenrann*, ennañ *uuen*, hag a dalvez « gwenn », « glan », « sakr », ha *rann*, hag a dalvez « tachenn ». Daoust d’ar pezh a c'hallfed krediñ ne ra ket dave d’ar paludoù holen.

E-kichen ar stumm *Gwenrann* e kaver ivez *Gwerrann*, stumm hengounel arveret ken er yezh komzet, ken er yezh skrivet. En hevelep doare hag en anvioù-lec'h all, evel *Perroz* (e *Perroz-Hamon*, *Perroz-Gireg* pe *Sant-Ke-Perroz*) ez eo aet ar strollad / -nr- / da / -rr- /. En henvrezhoneg e kaved dija ar stumm emdroet *Uueran* (Kartuler Redon, IXvet kantved). Ha tostoc'h deomp ez eo testeniekaet, da skouer, *Guéran* e-barzh geriadur Cillart de Kerampoul, *Gwerann* dindan pluenn Yeun ar Gow, ha *Uereñn* e brezhoneg ar vro.

## Ardamezioù

## Istor
### [[Kentañ Feur-emglev Gwenrann|Feur-emglev 1365]]
Kentañ Feur-emglev Gwenrann, sinet d'an 12 a viz Ebrel 1365, a lakas fin da Brezel Hêrezh Breizh hag a zisplegas lezenn hêrezh dugelezh Breizh.

### [[Eil Feur-emglev Gwenrann|Feur-emglev 1381]]
Dre Eil Feur-emglev Gwenrann, d'ar 4 a viz Ebrel 1381, a voe daskoret e zugelezh da Yann IV (dug Breizh) gant ober le da Roue Bro-C'hall, ha kas kuit e guzulierien saoz.

;Roll ar sinerien
Perrot Abraham, Jean d'Andigné, Berthelot d'Angoulvent, Guillaume Anseau, Pierre de l'Argentaye, Jean de Barac'h, Jean Le Barbu, Jean Baratier, Robin de la Barre, Guillemet Baudré, Alain du Bois, Geffroy Le Borgne, Pierre Botherel d'Appigné, Yves de Coëtquis, Jean Coué, Guillaume Couppu; Perrot des Ebles, Sylvestre de la Feillée; Alain Ferron, Guillaume II Grignon, abad Boken , Rolland de Guémadeuc, Guillaume Hirel , Jean Merien de Kerizac,  (?) Mérien de Kernevenoy,  Acharis d'Iffer, Even de Keranrais, Guyon de Longaulnay**,** Jean de la Marche, Guillaume Paris, Alain de Quéhéon, Rolland Taillard , Olivier de Trélan; Guillaume du Taillis, Rolland de la Villéon (de Saint-Alban); Jean et Olivier de la Villéon (des Marais); Olivier d'Yvignac.

### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Gwenrann e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Gwenrann. Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Gwenrann da benn distrig Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.

### 
* Krouet e voe kumun An Turball e 1865 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Gwenrann.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 276 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,4 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. 
* D'an 3 a viz Genver 1943 e kouezhas ur c'harr-nij *[[B-17]]* eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e Gwenrann; pevar nijour a voe lazhet, ar c'hwec'h nijour all eus e baread a voe tapet gant an Alamaned.
## Brezhoneg
* 70,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar brezhoneg
* D'an 18 a viz Here 2010 e oa bet votet live 1 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
### Deskadurezh
* Ur skol Diwan a zo eno abaoe 1999. 
* E distro-skol 2024 e oa 31 skoliad enskrivet er skol Diwan (2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Melestradurezh

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
* Guillaume Calon, bezamiral Breizh e 1488
* Claude Bazin de Bezons, provost kuzul-chalonied Gwennrann e 1683
* François Guillemot de Villebois (1681 Gwenrann - 1760 Tartu, Estonia), besamiral rusian.
* Guillaume Charault, aotrou Merionneg, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1750; laket en enor e 1775.
* Mathieu-François Fouquer, aotrou Kersalio, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1759; laket  enor e 1785.
* Anne François Augustin de La Bourdonnaye (1747 Gwenrann - 1793 Dacs), beskont ha jeneral. 
* Louis de Sol de Grisolles (1761 Gwenrann – 1836 Bourdel), ofisour er verdeadurezh c’hall ha diwezhatoc’h penn chouan.
* Louis François Foucher de Careil (1762 Gwenrann – 1835 Garches), jeneral rannlu e-pad brezelioù Napoleon, letanant ar roue. E anv a c’heller gwelet dindan ar Volz-Enor e Pariz.
* Charles-François Fouquer de Kersallio, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1782
* Gustave Clétiez (Gwerrann 1830 - 1896), ograouer, livour ha priour.
* Henri Quilgars, (Gwerrann 1877 – Penc'herieg 1937), arkeologour hag istorour. Skrivet en doa meur a bennad ha meur a levr diwar-benn glad hag istor Bro Gwenrann.
* Gustave Tiffoche (Sant-Nazer 1930 - Gwenrann 2011), priour, kizellour ha livour
* Pascal Bertho, ganet e 1964 e Gwenrann, senarioour ha treser bannoù treset.
* Denys Quistrebert, ganet e 1971 e Gwenrann, aozer bannoù treset.
* Gérard Lanvin, aktour, emañ o chom e Gwenrann.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
* 
* 
* 
* 
## Monumantoù ha traoù heverk

44 Chateau-de-Careil Corp-principal.JPG|Maner Careil
GuérandeRemparts.jpg|Ar mogerioù-kreñv
GuérandeCollégiale.jpg|Iliz katolik *Sant-Albin*
Marais salants.jpg|Paludoù holen

*Chapel Itron-Varia Wenn
* Mirdi ar verc'hodenn.
* Ti ar baluderien.
* *Terre de sel*, mirdi, sal-diskouezadeg ha stal kevelouri ar baluderien.
* Monumant ar re varv e bered Gwenrann, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’ar  1 a viz Du 1920 .
* Monumant ar re varv e bered Ar Vadalen, luc’hskeudenn.
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
## Festoù
### Lennegezh
* Festival al Levr e Breizh: bep bloaz e miz Du adalek 2003 
### Sonerezh
* *Les Celtiques de Guérande* (Festoù keltiek Gwenrann): aozet bep bloaz gant ar c'helc'h keltiek « Bro-Gwenrann », e miz Eost, adalek 1990
* ''La Voix des Orgues'' (Mouezh an Ograoù): sonadegoù en iliz-chabistr Sant-Albin, d’ar Gwener da noz peurliesañ, e miz Gouere hag e miz Eost, adalek 1955
* *Festival Terres Blanches* (Festival Douaroù Gwenn): 2005-2012
### Festoù all
* *La Fête Médiévale de Guérande* (Fest krennamzerel Gwenrann): bep bloaz e miz Mae e-pad daou zevezh
* *Fête des Métais* (Fest ar Verourien): bep bloaz e miz Gouere, da vare Gouel Mari-Vadalen, adalek 1980, e-kichen ar gêriadennig "Ar Vadalen" 
## Pennad kar
* An Turball.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
* Holen Gwenrann
* Mirdi ar verc'hodenn
* Ti ar baluderien
* ''Terre de sel''
* Kelc'h keltiek « Bro-Gwenrann »

## Levrlennadur
* Alain Gallicé, *Guérande au Moyen âge : Guérande, Le Croisic, le pays guérandais du milieu du XIVe au milieu du XVIe siècle*, Roazhon, Presses universitaires de Rennes, coll. « Histoire », 2003, 411 p. 
* Alain Gallicé, François-Xavier Grelet et Gildas Buron, *Guérande : cité médiévale*, La Crèche, Geste éditions, 2008, 203 p. 
* Henri Quilgars, *Petite histoire du pays et de la ville de Guérande, suivie de Guérande, terre bretonne*, Cressé, Éd. des Régionalismes-PyréMonde-Princi Negue, coll. « Monographies des villes et villages de France », 2011 (embannadur kentañ 1922), 126 p. 

## Notennoù ha daveoù