Sahoure

**Sahoure** eo eil faraon ar Vvet tierniezh e-doug an Henimpalaeriezh. Ren a ra war-lerc'h Ouserkaf hag a-raok Neferirkarê Kakai, etre -2458 ha -2446. Ar c'hentañ e voe a choazas Abousir da lakaat sevel e biramidenn. 

## Istor ar ren
Evel evit e ziaraogerien n'eur ket sur eus an amzer a badas e ren. Koulskoude e klot gwelloc'h ar mammennoù hag ar martezeadennoù diwar e benn evit doare. Manethon a ra *Secheres* anezhañ hag e ro 13 bloavezh ren dezhañ. Hervez papiruzenn Turin, savet da vare an nevezimpalaeriezh en dije renet 12 vloaz. Maen Palermo, rolloù ha bloazdanevelloù eus an tierniezhioù savet da vare an Henimpalaeriezh, a veneg evel bloavezh ren diwezhañ enrollet er bloazdanevelloù, ar bloavezh 14, nav miz ha c'hwec'h devezh. Evit doare e seblant an enskrivadur-se menegiñ ar mare resis ma varvas ar faraon. 

Aozañ a reas Sahoure ergerzhadennoù a-enep al libianed. Taolennet int en e dempl-kañv, gant ar faraon o ouestlañ ar brizonidi en doa degaset d'an doueed. Astenn a reas aotrouniezh Henegipt war Biblos ha kinkladennoù all eus e dempl-kañv dizoloet gant Ludwig Borchardt a ziskouez listri karget a sedrez eus Liban. Euredet en defe ur briñsez fenikian. Aozañ a reas ivez un ergerzhadenn etrezek Bro ar Pount zo danevellet en e dempl-kañv en Abousir.

Ar c'hizelladurioù a daolenn distro listri uhelvor an ergerzhadeg karget a vadoù prizius degaset a bellvro, en o mesk loened a-ziavaez-bro ha gwez mir, ur spesad na vounte ket en Egipt. War a hañval e oa dedennet-kenañ Sahoure gant ar gwez-se rak lakaet en deus taolenniñ anezhañ e-unan ouzh o gounit dirak e goskor, ha fougasiñ a rae e oa ar c'hentañ faraon en doa taolet ar c'hur-se da benn. Meneget eo an ergerzhadeg-se a-hend-all e bloazdanevelloù an dierniezh miret war Maen Palermo, ma lenner e oa kaset un truaj gant Bro ar Pount e-doug trizekvet bloavezh ar ren, anezhañ 80 000 muzuliad mir, elektrom ha produioù prizius all. 

Un enskrivadur bras en Ouadi Maghara a zanevell e tremenas eno un ergerzhadeg aozet el ledenez. Reiñ a ra an enskrivadur titloù klok ar faraon ha lavaret e oa faezhet « holl Aziaiz eus holl ar broioù estren » gantañ, pezh zo lavaret amplik evel just met gellet a ra ober anv eus un ergerzhadeg da beoc'haat meuriadoù kantreat ar vro da suraat an hentoù koñvers etrezek ar sav-Heol ha mengleuzioù mein-turkez ar Sinai.

E-pad e ren e weler levezon kloer Heliopolis o vont war greñvaat. Hervez ar mammennoù e savas un templ eus an Heol anvet *Sec'het-Rê*, da lâret eo *park Rê*, n'eo ket bet adkavet betek-henn hag e rankfed klask anezhañ dindan traezh gouelec'h ar c'hornôg etre Abou Ghorab hag Abousir. Anv zo eus an templ-se er bloazdanevelloù roueel e-pad pempvet bloavezh ar ren, ha skrivet eo ivez e oa azeulet Rê ha Hathor eno, ar pezh a resisa roll ar santualoù tierniezhel all. Deskiñ a reer ivez a-drugarez d'ar vammenn-se e oa kehelet an doueez Hathor e templ piramidenn ar roue en Abousir. Enoret e veze doueed all gant profoù evel Nec'hbet, Ouadjit hag Navad Heliopolis.

Sahoure a choazas Abousir da sevel strollad savadurioù e biramidenn, hag adalek e ren e oa implijet ar memes patrom gant ar strolladoù savadurioù en-dro d'ar piramidennoù all.

## Kargidi eus mare ar ren
Anavezout a rez meur a gargiad eus e ren hag a lakaas sevel o mastaba e Saqqarah pe Abousir :
* Tepemânc'h, beleg eus azeulerezh ar faraon hag e ziaraoger Ouserkaf, dezhañ ur mastaba en Abousir nepell diouzh piramidenn e vestr ; 
* Senouânc'h, beleg all eus azeulerezh ar faraon hag e ziaraoger Ouserkaf. Adkavet e oa e vastaba e Saqqarah ;
* Persen, beleg a sevene azeulerezh Neferhetepes, mamm ar roue, adkavet e vastaba e Saqqarah ;
* Niânc'hsec'hmet, kargiad eus ren ar faraon a oa dizoloete stelenn e stumm un nor faos e Saqqarah ;
* Ouash-Ptah, anvet Izi, a grogas e esped evel beleg o seveniñ azeulerezh ar roue dindan Sahourê, hag a zeuas da vezañ vizir Neferirkarê Kakai. Dizoloet e oa e vastaba en Abousir ;
* Pehenoukai, vizir, beleg a sevene azeulerezh Ouserkaf dindan ren Sahourê hag e warlerc'hiad Neferirkarê.

## Tiegezh Sahoure
Dimeziñ a reas Sahoure gant un intron eus al lez, Neferthanebti, ha daou vab en doe ganti d'an nebeutañ. Netjerirenrê,ar mab henañ, a varvas a-raok e dad hag ez eo an hini yaouankañ, *Neferrê*, a bignas war an tron gant an anv a Neferirkarê. Soñjal a ra an egiptologourien ivez e oa Chepseskarê, ur faraon a renas ur pennad goude Neferirkarê, ur mab yaouank da Sahourê bet ganet gant ur pried a eil renk.

## Levrlennadur

* Kurt Heinrich Sethe, *Urkunden des Alten Reich*, levrenn 1, J.C. Hinrichs'sche Burchhandlung, Leipzig, 1903
* James Henry Breasted, *Ancient records of Egypt historical documents from earliest times to the persian conquest, collected edited and translated with commentary*, levrenn I, The First to the Seventeenth Dynasties, The University of Chicago press, 1906 ;
* Ludwig Borchardt, *Das Grabdenkmal des König Sahure*, levrenn I. Der Bau, levrenn II. Die Wandbilder, Leipzig, 1910/1913
* Georges Daressy, *La Pierre de Palerme et la chronologie de l'Ancien Empire*, BIFAO, levrenn 12, Kaero, 1916 
* Nicolas Grimal, *Histoire de l'Égypte ancienne, La supprématie héliopolitaine*, Histoire de l'Égypte ancienne (Nicolas Grimal) 
* Jean-Philippe Lauer & Audran Labrousse, *Les complexes funéraires d'Ouserkaf et de Néferhétepès*, IFAO, 2000
* Miroslav Verner, *The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt's Great Monuments*, Grove Press, octobre 2001, ISBN 0802139353 
* Miroslav Verner, *Abusir - Realm of Osiris*, The American University in Cairo Press, 2002
* Zahi Hawass & Miroslav Verner, *The Treasure of the Pyramids*, pp 260-263 "The Surprising Abusir Blocks", Vercelli, 2003
* Tarek El-Awady, *The Old Kingdom and Archaeology*, pp 37-44, "Interpretation of a scene depicting king Sahure with precious trees from Punt", Bárta, M., Praha, 2006.
* Tarek El-Awady, *Abusir and Saqqara in the Year 2005*, pp 31-45, "The Royal Family of Sahure : New Evidence", Bárta, M., Copens, F., Krejčí, J., Praha, 2006.

## Notennoù