open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Il Decameron

**Il Decameron**, pe *Prencipe Galeotto* (priñs Galahad), lesanvet ivez *l'Umana Commedia*, zo ur romant italianek en komz-plaen, skrivet entre 1349 ha 1353 gant Boccaccio. 
E gwirionez eo un dastumad 100 danevell, kontet tro ha tro e-pad 10 deiz (ha setu a belec'h e teu anv al levr) gant 7 maouez ha 3 gwaz yaouank a zo o tec'hel rak ar vosenn zo oc'h ober he reuz e kêr Firenze en 1348. hiriv eo gwelet evel unan eus pouezusañ oberennoù an *Trecento*, ar XIVvet kantved, e lennegezh Europa. 
Gant an oberenn-se e voe awenet kalz a skrivagnerien, evel ar Saoz Geoffrey Chaucer, a vodas pirc'hirined da lavarout pep a gontadenn, hag ar Gall La Fontaine er XVIIvet kantved.

## An oberenn

## Film

Ur film brudet zo bet savet diwar ar romant gant Pasolini.
Arondisamant Ambert

**Arondisamant Ambert** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Puy-de-Dôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Ambert e 8 kanton (betek 2014) hag e 55 kumun :
* kanton Ambert ;
* kanton Arlanc ;
* kanton Cunlhat ;
* kanton Olliergues ;
* kanton Saint-Amant-Roche-Savine ;
* kanton Saint-Anthème ;
* kanton Saint-Germain-l'Herm ;
* kanton Viverols.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Puy-de-Dôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 58 kumun zo en arondisamant Ambert bremañ.

## Daveoù
Bozo

**Bozo** zo ur furlukin stadunanat e skinwel USA er bloavezhioù 1960.

E luc'haj saozneg SUA e vez laret No Bozo pa venner laret : "kuit a farsal, hep farsal".
Arondisamant Clermont-Ferrand

**Arondisamant Clermont-Ferrand** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Puy-de-Dôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Clermont-Ferrand e 25 kanton (betek 2014) hag e 119 kumun :
* kanton Aubière ;
* kanton Beaumont ;
* kanton Billom ;
* kanton Bourg-Lastic ;
* kanton Chamalières ;
* kanton Clermont-Ferrand-Kreiz ;
* kanton Clermont-Ferrand-Reter ;
* kanton Clermont-Ferrand-Norzh ;
* kanton Clermont-Ferrand-Gwalarn ;
* kanton Clermont-Ferrand-Kornôg ;
* kanton Clermont-Ferrand-Su ;
* kanton Clermont-Ferrand-Gevred ;
* kanton Clermont-Ferrand-Mervent ;
* kanton Cournon-d'Auvergne ;
* kanton Gerzat ;
* kanton Herment ;
* kanton Montferrand ;
* kanton Pont-du-Château ;
* kanton Rochefort-Montagne ;
* kanton Royat ;
* kanton Saint-Amant-Tallende ;
* kanton Saint-Dier-d'Auvergne ;
* kanton Vertaizon ;
* kanton Veyre-Monton ;
* kanton Vic-le-Comte.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Puy-de-Dôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 73 c'humun zo en arondisamant Clermont-Ferrand bremañ.

## Daveoù
Vincent Cosmao

Ur beleg ha teologour dominikan e oa **Vincent Cosmao**, ganet e 1923 e Plogoneg, hag aet da Anaon d'an 10 a viz Meurzh 2006.

Labourerien-douar e oa e dud. Dont a reas da vezañ ezel eus Urzh ar vreudeur prezegerien. Beleget e voe e 1949. 
Bet eo bet aluzener studierien Lyon (19550-1955) ha Dakar (1955-1965).

Galvet e voe e 1965 gant Louis-Joseph Lebret da zont d'e skoazellañ en IRFED (*Institut international de recherche et de formation éducation et développement*). Pa varvas Louis-Joseph Lebret e 1966 e teuas Vincent Cosmao da vezañ rener. Kendelc'her a reas war hent krouer *Économie et humanisme*, o heuliañ kelennadurezh al lizher-meur dans l’esprit *[[Populorum Progressio]]*.

E 1971 e krouas ar greizenn Lebret, staliet e Jeneva, evit studiañ al liammoù etre feiz ha diorroadur. Rener anezhi eo bet betek 1983, prezidant e-pad daou vloaz goude. Reiñ a reas lañs d'ar gelaouenn *Foi et développement* e 1972. Kenlabourat na reas gant an denoniour Roland Colin hag ar skolveuriad brazilian Héron de Alencar peurgetket. Dont a reas anv ar gelaouenn da vezañ *Développement et civilisations* e 2006. Kemeret e voe plas Vincent Cosmao gant Sergio Regazzoni.

Bet eo bet priol kouent Sant-Jakez e Pariz adalek 1988 betek e varv. Kemeret en deus perzh er bodad labour bet savet gant an UNESCO e 1988 evit dielfennañ al lizher-meur *[[Sollicitudo Rei Socialis]]* bet embannet gant ar Pab Yann-Baol II.

Goude ma voe bet embannet *[[Populorum Progressio]]* e krouas Paol VI ar Gomision pabel Justis ha Peoc'h e 1967. Bet eo bet ar c'hardinal Roger Etchegaray he frezidant ha Vincent Cosmao un ezel oberiant. 
 
Bet eo bet ivez kuzulier teologel ar CCFD ( *Comité catholique contre la faim et pour le développement*) e-pad ugent vloaz.

### Levrioù
*Vincent Cosmao : Changer le monde - Une tâche pour l'Église, Pariz, Cerf, 1979 - adembannet e 1985.
*Vincent Cosmao : Développement et foi - Dieu a-t-il un sens pour les créateurs de nouveaux mondes ?, Pariz, Cerf, 1972.
*Vincent Cosmao, Un monde en développement? : guide de reflexion, Pariz, Éditions Ouvrières, dastumad « Social Eco »,‎ 1984 (ISBN 9782708223936 ha 2708223933).
*Vincent Cosmao hag alii : Études et enquêtes sur la traduction de la Parole de Dieu dans les langues Négro-africaines, Présence Africaine, Pariz.
Arondisamant Issoire

**Arondisamant Issoire** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Puy-de-Dôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Issoire e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 116 kumun :
* kanton Ardes ;
* kanton Besse-et-Saint-Anastaise ;
* kanton Champeix ;
* kanton Issoire ;
* kanton Jumeaux ;
* kanton Saint-Germain-Lembron ;
* kanton Sauxillanges ;
* kanton Tauves ;
* kanton La Tour-d'Auvergne.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Puy-de-Dôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 134 c'humun zo en arondisamant Issoire bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Riom

**Arondisamant Riom** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Puy-de-Dôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Riom e 13 kanton (betek 2014) hag e 137 kumun :
* kanton Aigueperse ;
* kanton Combronde ;
* kanton Ennezat ;
* kanton Manzat ;
* kanton Menat ;
* kanton Montaigut ;
* kanton Pionsat ;
* kanton Pontaumur ;
* kanton Pontgibaud ;
* kanton Randan ;
* kanton Riom-Reter ;
* kanton Riom-Kornôg ;
* kanton Saint-Gervais-d'Auvergne.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Puy-de-Dôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 155 kumun zo en arondisamant Riom bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Thiers

**Arondisamant Thiers** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Puy-de-Dôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Thiers e 6 kanton (betek 2014) hag e 43 c'humun :
* kanton Châteldon ;
* kanton Courpière ;
* kanton Lezoux ;
* kanton Maringues ;
* kanton Saint-Rémy-sur-Durolle ;
* kanton Thiers.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Puy-de-Dôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 44 c'humun zo en arondisamant Thiers bremañ.

## Daveoù
Polka

Ar polka a zo un dañs-pobl eus Bohemia. Degouezhet eo e Breizh war-dro deroù an XXvet kantved, ha meur a stumm dezhañ; dañset e vez er festoù-noz.

## Polka klasel
Johann Strauss II a oa « mestr » ar polka e fin an XIXvet kantved, 160 polka diwar 479 niverenn opus. Met ar sonaouzourien dchek Bedrich Smetana, Zdeněk Fibich pe Antonín Dvořák a glaske ur wirionded un tamm mat « broadeloc'h». Jacques Offenbach a lakaas meur a hini en e fentc'hoariganoù. Georges Bizet, Gioachino Rossini (Petite polka chinoise), Bohuslav Martinů, Joseph Lanner, Dmitri Chostakovitch pe Igor Stravinski (Polka circus), a savas kalz polkaoù ivez.

## Polka piquée
Un dañs eus Breizh-Uhel eo.

## Polka-[[plin|plinn]]
***An deiz all 'penn ar bern plouz*** – *Polka [[Manu Kerjean|Manuel]]* kanet gant Annie Ebrel ha Nolùen Le Buhé a wechoù.

Nag an deiz all  ’penn ar bern plouz
Me soñje kousket didrouz.
Nag e tremen reas ur yar
Na krene ganti an douar
War he lerc’h ur pikol louarn
Pichet gantañ e zivskouarn
Al laboused  ’begoù ar gwez
Hag a lâre ’n eil d’egile.
Gwashoc’h eo ur sparfell rous
Evit n’ eo ul louarn nag ul louz.
Ar sparfell rous gant e veg kamm
Lazh an tad, ’displuñv ar vamm
Kemen hini yay d’an ifern
A vo debret kig hag eskern.
Neuze erru ur pilhaouer
da werzhañ pilhoù en tier.
Nag azañ (azezañ) rae deus ma c’hostez
’vit ober e gouzk kreisteiz.
Ne oa ket kozh aze’et
Me welas al laou ’redek.
Skarzh(it) alese pilhaouer lous
Na skarzit diwar ma flouz
’Vont d’ar pardon da Wareg
N’imp hon daou meump goune’et
Unan deusomp oa sacher yod
Hag an all lonker lagout.
Unan deusomp oa un dañser
Hag un all oa ur c’haner
Unan deusomp oa butuner
Hag un all oa merc’hetaer.
Oloron-Sainte-Marie

**Oloron-Sainte-Marie** (okitaneg : *Auloron*) zo ur gumun en departamant Pireneoù-Atlantel hag er rannvro Akitania, e mervent Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Oloron-Sainte-Marie eo.

Er bloavezh 2020 e oa 10 653 a annezidi hag a reer *Oloronais* anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

Oloron Ste-Marie 02.JPG|An iliz-veur.
Oloron Sainte-Marie - Château de Légugnon - 4.jpg|Kastell Légugnon.
Gave Aspe Oloron-Sainte-Marie.jpg|Ar Gave d'Aspe e Oloron-Sainte-Marie.


## Tud
*Iñaki Echaniz

## Kêrioù gevellet
* 

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Ibrahim Maalouf

**Ibrahim Maalouf** (arabeg: ابراهيم معلوف ; bet ganet d'ar 5 a viz Du 1980 e Beirout) a zo ur soner trompilh, ur pianoour, ur sonaoazer, evit ar sinema ivez, ur produour hag ur c'helenner primaozadenn gall-libanat brudet er bed a-bezh.

Seniñ a ra gant Laz-seniñ sinfonek Breizh a-wechoù ha gant sonerien vreizhat all.

## Un nebeud oberennoù
* *Est/Ouest – Nord/Sud* gant Laz-seniñ sinfonek Breiz

## Un nebeud pladennoù
* 2007 : *Diasporas*
* 2009 : *Diachronism*
* 2011 : *Diagnostic*
* 2012 : *Wind*
* 2013 : *DIA (Diasporas + Diachronism + Diagnostic)*
* 2013 : *Illusions*

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel
* Ibrahim Maalouf o seniñ gant Youenn Le Cam
Yar ar vioù aour

**Yar ar vioù aour**, pe *Yar ar viou aour* hervez skritur ar mare, zo ur fablenn gant Paotr Treoure. Awenet eo bet gant fablenn c'hallek Jean de La Fontaine, embannet e 1668 el levr Fables de La Fontaine, anezhi eizhvet fablenn al levrenn V.

## Ar fablenn
Ur c'houer en deus ur yar hag zozv vioù aour, hag a lazh anezhi da zigeriñ he c'hof.

## Doareoù all
Meur a zoare brezhonek all zo.
*Unan anvet *Ar yarig he viou aour*, gant Yann Gorrigan, e-barzh Le breton par les ondes, tome 2, gant Visant Seité (sic), Emgleo Breiz, 1975
*Unan anvet *Ar yar he uioù aour*, gant Daniel Doujet, e *[[Fablennoù Jean de la Fontaine]], troet e brezhoneg get [[Yves Louis Marie Combeau]] ha [[Daniel Doujet]]*, Embannadurioù Al Lanv, 2005.

## Pennadoù kar
*Al louarn hag ar rezin
*Al louarn besk
Fablennoù Jean de la Fontaine

**Fablennoù Jean de la Fontaine Troet e brezhoneg get Yves Louis Marie Combeau ha Daniel Doujet**, zo ul levr brezhonek embannet gant Embannadurioù Al Lanv, e 2005. Troidigezh ar Fables de La Fontaine eo, un oberenn c'hallek, savet gant ar skrivagner gallek Jean de La Fontaine, a zo bet tri dastumad anezho entre 1668 ha 1694, enno 243 fablenn e gwerzennoù, ma weler loened oc'h en em zerc'hel hag o komz evel tud, gant ur gentel verr en dibenn.

## Pennadoù kar
*Al louarn besk
*Al louarn hag ar rezin
*Yar ar vioù aour
*Ar vran hag al louarn
Manu Kerjean

**Manu Kerjean** pe Manuel pe Emmanuel, bet ganet e miz Genver 1913 e Bonen e Rostrenenn hag aet d’an Anaon d’ar 16 a viz Even 1997 e Plourae, a oa ur c’haner a boz ha kan ha diskan eus Bro Fisel.

## Un nebeud pladennoù
* 2007 : *Manu Kerjean, chanteur du Centre-Bretagne*, Grands interprètes de Bretagne - pladenn 2 (Dastum, Plijadur Manu)
## Dastumadoù
* *Bretagne, enregistrements réalisés entre 1900 et 2006*, kanaouenn: Donniou - Ar verjelenn (fisel), gant Lomig Donniou
* *Fest Deiz - Fest Noz - Printemps de Châteauneuf*, kanaouenn: heuliad fisel, gant Erik Marchand
* *Les sources du Barzaz Breiz* pladenn I, kanaouenn: Berjeien - an daou vreur, gant Erik Marchand 
* *Chants à répondre en Centre Bretagne*, gant Bastien Guern, Alain Le Clere ha Jean-Claude Talec
* *L'indispensable Fest-Noz*, kanaouenn: Ar martolod gant Alain Le Clere

## Filmoù
* *Degemer mat da Manu Kerjean*, sevenet gant Isabelle Lévy-Beff, produet gant Annie Ebrel, 1994 (Chadenn ar Vro, FR3, INA)
* *Kan ha diskan*, sevenet gant Violaine Dejoie-Robin, produet gant La Lanterne, 1995, 52 min. (VHS Dastum)

### Levrlennadur
* *Manu Kerjean, chanteur du terroir fisel*, Ar Soner n° 344 et 345, miz Gwengolo ha miz Du 1997, p.&nbsp;22-23 ha 10-11
* *L'étonnante scène musicale bretonne*, Ronan Gorgiard, Éditions Palantines, Culture et patrimoine, 2008, 255 p., ISBN 2911434983, *Les passeurs de mémoire. Manu Kerjean : Le champion du Pays Fisel*
* *Manu Kerjean. L'évidence d'un hommage*, Musique bretonne, n° 205, miz Du 2007, p.&nbsp;36-43

## Gwelet ivez
* Nolùen Le Buhé
* Lomig Doniou
* Annie Ebrel
* Marsel Gwilhou
* Erik Marchand
* Marthe Vassalo

### Liammoù diavaez
* Un tañva eus an albom war lec'hienn Nozbreizh Dastum
* {fr} Skridvarn diwar-benn an albom
Thiers

**Thiers** zo ur gumun e departamant Puy-de-Dôme hag er rannvro Auvergne, e kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Thiers eo.

Er bloavezh 2014 e oa 11 588 a annezidi hag a reer *Thiernois* anezho e galleg.

Brudet eo kêr gant ar c'hontilli, produet eno abaoe ar .

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Genes Thiers 2007 04 29.jpg|Iliz Saint-Genès.
Château de la Chassaigne à Thiers, 02.JPG|Kastell ar Chassaigne.
Usine du May 4, Thiers.JPG|Labouradeg Le May.


## Kêrioù gevellet
* 
* 

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Ambert

**Ambert** (*Embèrt* en okitaneg) zo ur gumun en departamant Puy-de-Dôme hag er rannvro Auvergne, e kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Ambert eo.

Er bloavezh e oa  a annezidi hag a reer *Ambertois* anezho e galleg.

Brudet eo ar gêr gant ar fourmaj produet eno : ar « fourme d'Ambert ».

## Monumantoù ha traoù heverk

Ambert JPG01.jpg|An ti-kêr.
Église Saint-Jean d'Ambert 1.JPG|Iliz Sant-Yann.
Gare ambert.jpeg|An ti-gar.
Fourme d'Ambert 03.jpg|Fourme d'Ambert.


## Kêrioù gevellet
* 
* 

## Notennoù ha daveennoù


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Al louarn besk

**Al louarn besk** zo anv meur a fablenn vrezhonek, savet gant meur a zen. Troet int, a bell pe a dost, war a seblant, eus ur fablenn c'hallek gant Jean de La Fontaine en 1668, hag en devoa tapet an danvez digant ur skrivagner all, Aisopos, eus Hellaz kozh.

## Orin
Dont a rafe ar fablenn eus *Fablennoù* Aisopos, un den hag a veve war-dro ar  ha .

## E brezhoneg
Pevar doare da vihanañ zo anavezet d'ar fablenn e brezhoneg.

### Doare Prosper Proux
Doare Prosper Proux a voe embannet e Bombard Kerné : Jabadao ha Kaniri e 1866.

### Doare Yann Gere
Embannet e voe ar skrid-mañ el levr Kanaouennou Kerne‎ gant Yann Gere, e 1900.

### Doare Potr Treoure
Brudet eo skrid Paotr Treoure e 1935, dastumet el levrig "Barzaz ha Soniou evit ar vugale" (Presse Libérale, Brest, 1935, nemet bloavezh ebet merket war al levrig).

Savet eo diwar ar fablenn c'hallek *Le Renard ayant la queue coupée*, gant Jean de La Fontaine, embannet e 1668 el levr Fables de La Fontaine, anezhi eizhvet fablenn al levrenn V.

### Doare Daniel Doujet
Un doare brezhonek all zo bet savet gant Daniel Doujet.

## Alan al louarn
Tem al louarn besk a gaver ivez e Troiou-kamm Alanig al Louarn, un hir a gontadenn renket e brezhoneg gant Jakez Riou (e Gwalarn, 1936) diwar ar varzhoneg Reineke Fuchs gant Goethe : tem al louarn besk ne zeu war wel nemet en oberenn Jakez Riou, ne oa ket bet implijet gant ar barzh alaman.

## Abeozen
Meneget eo fablenn Paotr Treoure gant Abeozen en ur pennad anvet *Al lern besk*, ma tispleg e fell da lod gallegerien e Breizh, lern besk anezho, ma vefe dilostet al lern all ivez evelto, da lavarout eo miret outo a gomz brezhoneg.

## Yezhoù all

*E saozneg : 
** e 1867 : *The Fox Who had lost its Tail*, e-barzh *Three Hundred Aesop's Fables*, gant George Fyler Townsend (1814–1900).
** e 1894, *The Fox Who had Lost His Tail*, gant Joseph Jacobs.
*En italianeg : 
** e 1886 : *La Volpe dalla coda mozza*, troet gant Emilio De Marchi (1851-1901) e-barzh *Jean de La Fontaine, Favole, illustrazioni di Gustave Dorè*, Biblioteca Classica Illustrata, Milano, Sonzogno.

*E spagnoleg : **La zorra con el rabo cortado**.

Diouzh gwelout, ne oa ket ken troet ar pobloù all gant ar fablennoù evel e Breizh.

## Oberennoù
**[[Fablennoù Jean de la Fontaine]], troet e brezhoneg get [[Yves Louis Marie Combeau]] ha [[Daniel Doujet]]*, Embannadurioù Al Lanv, 2005.

## Notennoù ha daveennoù

## Pennadoù kar
*Al louarn hag ar rezin
Yvan Ropars

**Yvan Ropars** pe **Robert Ropars** e anv gwir, bet ganet d’an 8 a viz Kerzu 1932 e Brest, desavet gant e vamm e karter Rekourañs, hag aet d’an Anaon d’an 10 a viz Meurzh 2014, a oa ul livour, ur flemmtresour, ur skritellour, ur c'hizeller breizhat hag un emsaver evit ar peoc’h, ar justis ha kaozioù all. E Santez-Lusenn e oa o chom abaoe 1973 goude bezañ en em staliet e Pariz e 1956 hag goude-se e Naoned e 1970.

Livour an anken hag an deñvalijenn eo dreist-holl. Taolennet en deus Hiroshima hag an Holokost. Tost eo e zoare livañ ouzh ar serigrafiez hag ar skritellerezh.

## Un nebeud oberennoù
### [[Livouriezh]]

### [[Kizellerezh]]
* *An [[dorn]], C'hoarioù Olimpek [[Mec'hiko]] 1968*, 1969
* *[[Delwenn]] Hiroshima*, war-dro 1980

## Gwelet ivez
* Shamaï Haber
* Alberto Giacometti

## Liammoù diavaez
Lechienn ofisiel
Béal an Átha

**Béal an Átha** (*Ballina* e saozneg) zo ur gêr eus Iwerzhon, e kontelezh Maigh Eo. Emañ e goueled ur bae anvet Cuan Chill Ala, e biz ar gontelezh, tost da harzoù kontelezh Sligeach. An eil kêr vrasañ eo er gontelezh, gant  a annezidi e 2011. 

## Monumantoù ha traoù heverk

File:BallinaCentre.jpg|kreizker *Béal an Átha*
File:Ballina St Murdack Cathedral.jpg|St Murdack Cathedral
File:Gatehouse belleek forest park.jpg| Kastell pont Belleek
Aphra Behn

**Aphra Behn** (/ˈæfrə bɛn/) ganet e 1640 ha marvet e 1689, a oa ur varzhez saoznek hag unan eus ar c'hentañ skrivagnerezed saoznek a vicher. Gant he mignonezed Delarivier Manley hag Eliza Haywood, evel unan eus "The fair triumvirate of wit."

N'ouzer ket kalz a dra diwar-benn he buhez, nemet e oa skrivagnerez ha spierez evit Kurunenn Bro-Saoz. N'eus netra sur diwar-benn he 27 bloaz kentañ. Krediñ a raer e vevas e Surinam. Er bloavezhioù 1660 e labouras en Izelvroioù. Dle a reas ha bevañ a reas er baourentez. Stagañ a reas da skrivañ ha sevel ouzhpenn 19 pezh-c'hoari, barzhoniezh, romantoù ha troidigezhioù. Berzh a reas gant he skridoù met mervel a reas er baourentez.

Hiziv eo tost peurankouaet.

## Oberennoù

### Pezhioù-c'hoarioù
* *The Forced Marriage* (1670)
* *The Amorous Prince* (1671)
* *The Dutch Lover* (1673)
* *[[Abdelazer]]* (1676)
* *The Town Fop* (1676)
* *[[The Rover (play)|The Rover]]*, Part 1 (1677) and Part 2 (1681)
* ''Sir Patient Fancy'' (1678)
* *[[The Feign'd Curtizans|The Feigned Courtesans]]* (1679)
* *The Young King* (1679)
* *The False Count* (1681)
* ''The Roundheads'' (1681)
* *[[The City Heiress]]* (1682)
* *Like Father, Like Son* (1682)
* *Prologue and Epilogue to Romulus and Hersilia, or The Sabine War* (November 1682)
* *The Lucky Chance* (1686) with composer John Blow
* *[[The Emperor of the Moon]]* (1687)
**Posthumously performed**
* *The Widow Ranter* (1689)
* *The Younger Brother* (1696)

### Romantoù
* *The Fair Jilt*
* *Agnes de Castro*
* *[[Love-Letters Between a Nobleman and His Sister]]* (1684)
* *[[Oroonoko]]* (1688)

### Danevelloù
* *[[The Fair Jilt]]* (1688)
* *[[The History of the Nun|The History of the Nun: or, the Fair Vow-Breaker]]* (1688)
* *[[The History of The Servant]]*
* *[[The Lover-Boy of Germany]]*
* *[[The Girl Who Loved the German Lover-Boy]]*

### Barzhoniezh
* *Poems upon Several Occasions, with A Voyage to the Island of Love* (1684) 
* *Lycidus; or, The Lover in Fashion* (1688)

## Notennoù
Katell Quillévéré

**Katell Quillévéré**, bet ganet d'an 30 a viz Genver 1980 en Abidjan (Aod an Olifant), a zo un dilhataerez, ur filmaozerez ha saverez senario c'hall.

Ganti ha Sébastien Bailly e oa bet krouet Rencontres européennes du moyen métrage e Briva (Corrèze, Bro-C'hall) e 2004.

## He filmoù er sinema
### evel saverez senario
* 2003 : *[[Dehors (film, 2003)|Dehors]]*, film berr sevenet gant Hélier Cisterne.
* 2005 : *[[À bras le corps]]* (film berr).
* 2007 : *[[L'Imprudence (film)|L'Imprudence]]* (film berr).
* 2009 : *[[L'Échappée (film, 2009)|L'Échappée]]* (film berr).
* 2010 : *[[Un poison violent]]*.
* 2013 : *[[Suzanne (film, 2013)|Suzanne]]* ha *[[Vandal (film)|Vandal]]*, sevenet gant Hélier Cisterne (eil film a-gevret).
### evel aktourez
* 2005 : he mouezh en *[[À genoux]]*, film berr sevenet gant Frank Beauvais.
### evel filmaozerez
* 2005 : *À bras le corps*.
* 2007 : *L'Imprudence*.
* 2009 : *L'Échappée*.
* 2010 : *Un poison violent*.
* 2013 : *Suzanne*.
### evel penndilhataerez
* 2006 : *[[Les Deux Vies du serpent]]*, sevenet gant Hélier Cisterne.

## Liamm diavaez
* Katell Quillévéré war Internet Movie Database

## Notennoù ha daveennoù
Marie-Dominique Chenu

**Marie-Dominique Chenu** oa un teologour dominikan gall, tost ouzh luskad ar veleien micherourien. Unan eus renevezerien prederouriezh Tomaz Akwino eo bet. Unan eus alierien (*periti*) teologel Sened-meur Vatikan II eo bet ivez.

Ganet eo bet d'ar 7 a viz Genver 1895. Aet eo da Anaon d'an 11 a viz C'hwevrer 1990.

Ganet eo bet e Soisy-sur Seine. E dad oa e penn un embregerezh bihan. Levezonet eo bet gant e dud-kozh a oa skolaerien lik e Bièvres. War ali e vamm-gozh ez eas da skolaj katolik Grandchamp. Eno e studias betek e vachelouriezh.

Mont a reas da gloerdi bras Versailhez e 1912-1913. Dont a reas da vezañ ezel eus urzh an dominikaned e 1913 da 18 vloaz. Goude ur bloavezh evel neveziad e voe kaset da studiañ ar brederouriezh, an deologiezh, an istor hag an devarnerezh en Angelicum e Roma. Dedennet eo bet ivez gant ar pezh a veze kelennet e Skol-veur gregorian ar Jezuisted ha gant kentelioù ar c'hardinal Billot.

Dipitet eo bet gant diouiziegezh e gelennerien war dachenn an istor. Mont a reas war du an de varnerezh istorel hervez hentennoù Marie-Dominique Lagrange. Heuliañ a reas kentelioù Réginald Marie Garrigou-Lagrange ivez. Beleget e voe e 1919. Kinnig a reas e dezenn *Analyse psychologique et théologique de la contemplation* ar bloaz goude. Ne chomas ket e Roma.

Krouiñ a reas kol-uhel ar studioù war ar Grennamzer e Montréal e 1930.

Gant Yves Cogar e veo e-touez an deologourien a skoazellas luskad ar veleien micherourien. Bet eo bet kastizet gant ar Vatikan evit-se e kreiz ar bloavezhioù 1950. Laket e voe e levrioù div wech war roll al levrioù berzet (*index*). E deroù ar bloavezhioù 1980 e anavezas pouez teologiezh an dieubidigezh hag oberenn Gustavo Gutiérrez peugetket.

### Oberennoù
*La théologie au douzième siècle, Vrin, 1957
*La théologie comme science au XIIIe siècle, 1927
*Une école de théologie : Le Saulchoir, 1937
*Pour une théologie du travail, Seuil, war-dro 1950
*Saint Thomas d'Aquin et la théologie, Seuil, 1957
*Introduction à l'étude de saint Thomas d'Aquin, Vrin, Paris, ademannet e 1993

Levrioù all a zo bet embannet e ti Le Cerf
Johann Tetzel

**Johannes Diez**, anvet **Tetzel** a oa un dominikan alaman bet brudet evit bezañ gwerzhet induljañsoù evit sevel penniliz Sant-Pêr e Roma. 

Ganet eo bet e Pirna war-dro 1465. Aet eo da Anaon e Leipzig e 1519. 

El luskad gwerzhañ induljañsoù bet kaset gant ar Pab Leon X e 1515 e oa. Klasket en deus gwerzhañ ar muiañ posupl a-drugarez d'e brezegennoù entanet. 

Respontet en deus e 1518 da 95 tezenn Luther bet embannet e 1517.

Skandalaet eo bet gant pennoù bras an Iliz a oa direnket gant e zoareoù. 

Anavezet ez eo evit ar gwerzennoù-se:

## Tro-spered Tetzel

"Wenn das Geld im Kasten klingt,

Die Seele aus dem Fegefeuer springt!"

"Pa vez heklev an arc'hant er c'hefioù,

An ene a lamm adal ar Purgator!"

Atahinus, gredus betek re, n'heller ket gwelout ennañ skouer Dominikaned e vare.

## Tro-dro da Tetzel
Gwelet e vez an dudenn Tetzel er film *Luther* (2000), sevenet gant Eric Till, gwelet e vez anezhañ o prezegenniñ feuls, o reiñ kalon d'un tolpad tud. En tamm film-se e vez o stardañ gant un dorn ur flambev, pezh a lak an aon da sevel e kalon an arvesterien.
Marie-Vincent Bernadot

**Marie-Vincent Bernadot**, **Pierre Bernadot** war marilh ar boblañs, a oa un dominikan gall eus proviñs Tolosa.

Ganet eo bet e 1883. Aet eo da anaon e 1941.

Krouet en deus ar c'helaouennoù *La Vie spirituelle* e 1919, *La Vie intellectuelle* gant Jacques Maritain e 1928 ha *Sept* e 1934.

Brudet eo dreist-holl evit bezañ bet diazezer an ti-embann *[[Les Éditions du Cerf]]* e 1929 war c'houlenn ar pab Pi XI.

## Oberennoù
**De l'Eucharistie à la Trinité*, 1919.
**L'Ordre des Frères Prêcheurs*, 1922.
**Sainte Catherine de Sienne : sa vie, son œuvre et sa doctrine*, 1923.
**La Spiritualité dominicaine*, 1926.
**L'Action surnaturelle dans la restauration dominicaine au XXe siècle : la mère M. Dominique Claire de la Sainte-Croix : 1832-1895*, 1926.
**Le Joug du Christ*, 1928.
**La Piété envers l'Église*, 1928.
**Notre-Dame dans ma vie*, 1937.
**Sainte Catherine de Sienne au service de l'Église*, 1941.
**Lettres de direction*, 1946 (embannet goude e varv).
 
Troet en deus un toullad testennoù, ar Salmoù, skridoù gant Santez Katarina a Siena, Sant Visant Ferrer pe Humbert de Romans. Pennadoù ha rakskridoù en deus savet ivez.
Martin Lichtenstein

**Martin** Hinrich Carl **Lichtenstein**, bet ganet e Hamburg (Impalaeriezh santel roman german d'ar mare-se) d'an 10 a viz Genver 1780 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Gwengolo 1857, a oa un ergerzher, ul loenoniour hag ur mezeg alaman.

Mab e oa d'al levraoueger ha loenoniour Anton August Heinrich Lichtenstein (1753-1816).

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **H** : *[[Hemignathus]]*, *[[Hylomanes]]*.
### [[Spesad]]où
* **A**
: *Ammomanes deserti* (alc'hweder arvelen), *[[Anthus chloris]]*, *Apus caffer* (glaouer kafir),
* **B** : *Bucanetes githagineus* (beran trompilh),
* **C**
: *[[Campephilus robustus]]*, *[[Campethera notata]]*, *[[Capsiempis flaveola]]*, *[[Compsothraupis loricata]]*, *[[Cypsiurus parvus]]*,
* **H** : *[[Hemignathus lucidus]]* (†), *Hylomanes momotula* (motmot korr),
* **I** : *Iduna caligata* (goapaer-Rusia),
* **J** : *Jabiru mycteria* (jabiru),
* **L** : *[[Lagonosticta rubricata]]*,
* **M**
: *[[Mionectes oleagineus]]*, *[[Muscipipra vetula]]*,
* **N** : *[[Neothraupis fasciata]]*,
* **O**
: *Oenanthe moesta* (bistrak lost roualek), *[[Oriolus larvatus]]*,
* **P**
: *[[Passer luteus]]* ha *[[Passer simplex|simplex]]*, *[[Philohydor lictor]]*, *[[Phimosus infuscatus]]*, *[[Picumnus exilis]]* ha *[[Picumnus pygmaeus|pygmaeus]]*, *Pterocles coronatus* (ganga kabellek), *[[Ptyonoprogne fuligula]]*,
* **R**
: *[[Ramphastos vitellinus]]*, *[[Rhodospiza obsoleta]]*, *[[Rhytipterna simplex]]*,
* **T** : *[[Turdus fumigatus]]*,
* **V** : *Vanellus leucurus* (kornigell lost gwenn),
* **X** : *[[Xolmis velatus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Tuar Mhic Éadaigh

**Tuar Mhic Éadaigh** (*Toormakeady* e saozneg) zo ur gêr vihan eus Iwerzhon, e kreisteiz kontelezh Maigh Eo. Emañ war ribl kornôg Loch Measca, nepell diouzh kontelezh Gaillimh. Annezet e oa gant  a dud e 2002. Emañ Tuar Mhic Éadaigh en ur Gaeltacht, da lavaret eo en un tolead iwerzhonek.

## Skeudennoù

File:East side of the Partry Mountains - geograph.org.uk - 1405146.jpg|Al Loch Measca, gwelet eus menezioù Sléibhte Phartraí
File:Waterfall at Toormakeady.jpg|Lamm-dour e-kichen Tuar Mhic Éadaigh


## Liamm diavaez
*Lec'hienn Tuar Mhic Éadaigh
Torquemada

**Torquemada** zo un anv-lec'h spagnolek, deuet da vout anv-tiegezh

## Lec'h
* Torquemada, kumun en proviñs Palencia, en Kastilha ha León.

## Tud
* Juan de Torquemada, eskob Mondoñedo, Ourense hag Albano, kardinal eus an Iliz katolik, eontr da Tomás de Torquemada.
* Tomás de Torquemada, Inkizitour meur Kastilha hag Aragón er XVvet kantved.
* Fray Juan de Torquemada, misioner e Nueva España hag istorour en Nuevo Mundo.
* Antonio de Torquemada, skrivagner en Azginivelezh.

## Sonerezh
* Torquemada, c'hoarigan gant Nino Rota
* Jota de Torquemada, dañs eus kumun Torquemada.

## Lennegezh
* *Torquemada*, barzhoneg gant Manuel Padorno.
 
−
Tomás de Torquemada

**Tomás de Torquemada** (1420 - Ávila, 1498) a oa ul lean dominikan spagnol. Kofesour ar Rouanez Izabel Iañ Kastilha (1451-1504) hag ar roue Ferdinant II Aragon (1452-1516). Kentañ Inkizitour Meur Inkizision Spagn e voe, eus 1483 betek e varv. Gantañ e voe kroget gant heskinerezh ar yuzevien kristenaet (*judeoconversos*) entre 1480 ha 1530.

Ganet e oa e Valladolid e 1420. Aet eo da Anaon en Avila d'ar 16 a viz Gwengolo 1498.
Jean Cardonnel

**Jean Cardonnel** oa un dominikan, stourmer gwelet eus an tu kleiz pellañ, unan eus ar re a vrude teologiezh an dieubidigezhe Frañs.

Ganet eo bet e 1921 e Figeac e departamant al Lot. Aet eo da Anaon d'ar 4 a viz Gouere 2009 e Castelnau-le-Lez e departamant an Hérault.

Kelenner oa e dad, muzisianez e vamm. Mont a reas e urzh ar Brezegerien e 1940. Beleget e voe e 1947. Dilennet e voe priol kouent Marselha e 1951. Reiñ a reas e zilez e 1954 evit enebiñ ouzh emzalc'h an Iliz e-keñver ar veleien micherourien. E 1958 e oa kelenner teologiezh e Rio de Janeiro. Emskiantek e teuas da vezañ eus kudennoù an Trede-Bed eno. Goulenn a reas eskibien Brazil e kuitafe ar vro.

E 1968 e prezegas a-zivout "Aviel ha Dispac'h" e sal ar Mutualité e Pariz. Komzet a raed eus "an afer Cardonnel". Berzet e voe outañ prezeg ha skrivañ en diavaez eus kelaouennoù teologiezh arbennik. Ne selaouas ket ouzh ar berz. Kemer a reas perzh er vodadeg aozet gant an FLB II (kevredigezh bet diskleriet hervez lezenn d'ar 14 a viz Genver 1969) e sal ar Mutualité d'ar 5 a viz Du 1969. Seizh den all a brezegas an deiz-se, Peter Tremayne en o zouez (*[[Al Liamm]]* niverenn 390 p60).

Kenlabourat a reas gant ar gelaouenn fransiskan *[[Frères du Monde]]*.

E 2002, o tistreiñ eus ur veaj e Enez ar Reunion e kavas e oa bet skarzhet e draoù diouzh e gell e kouent Montpellier. Sevel a reas klemm enep ar priol. Gounit a reas e 2007. Ar wech kentañ oa e vefe gwelet gant ul lez-varn kell un den a relijion evel ul lojeiz prevez.

Aet oa da lojañ e ti mignoned ha goude en un ti diskuizh.

### Oberennoù
*Judas l'innocent, Indigène éditions, 2001
*Le nègre de Dieu, Éditions Domens, 2000
*Le Négrier de l'humanité, Éditions Domens, 1998
*La passion de l'humanité : Noces d'or avec la parole, Éditions Domens, 1997, 276 pajenn
*J'accuse l'Église, Calmann-Lévy, 1996, 148 pajenn.
*Esclavage ou humanité, Éditions Les deux mondes, Enez ar Reunion, 1994
*Fidèle rebelle, Albin Michel, 1994, 253 pajenn.
*César et Jésus-Christ, Albin Michel, 1976, 256 pajenn.
*J'ai épousé la parole, Gallimard, 1972
*Non à l'intolérable, Éditions de l'Épi, 1969
*Dieu est mort en Jésus Christ, Éditions Ducros, 1968.
*Dieu prend parti, Éditions de l'Épi, 1967
*J'irai vers mon père, Éditions de l'Épi, 1966
*Ce Dieu dont nous vivons, Éditions de l'Épi, 1963
*Dieu est pauvre, Éditions de l'Épi, 1962
*Du Bon Dieu au Dieu vivant, Éditions de l'Épi, 1960
Fables de La Fontaine

**Fables de La Fontaine** eo anv oberenn brudetañ ar barzh gallek Jean de La Fontaine, anezhi tri dastumad fablennoù entre 1668 ha 1694, enno 243 fablenn e gwerzennoù, ma weler loened oc'h en em zerc'hel hag o komz evel tud, gant ur gentel verr en dibenn.

## Brud e Breizh
Brudet eo bet al levr e-touez ar vrezhonegerien, ha *Yann ar Feunteun* a veze graet anezhañ alies zoken. Meur a zen zo bet o treiñ darn eus e oberennoù : Gwilherm Rikou (1778-1848), Pierre Désiré de Goësbriand (1784-1853), Eozen Kombod (1789-1870), Stefan ar Strad (1865-1954), Paotr Treoure (1874-1952), Daniel Doujet (ganet e 1956) ...

## Fablennoù e brezhoneg
An holl fablennoù zo bet lakaet e brezhoneg. E *[[Fablennoù Jean de la Fontaine]] Troet e brezhoneg get Yves Louis Marie Combeau ha [[Daniel Doujet]]*, e kaver ar re bet lakaet gant ar skrivagnerien-se, hogen doareoù all zo dezho a-wechoù :
*Al louarn hag ar rezin
*Al louarn besk
*Yar ar vioù aour
Baile an Róba

**Baile an Róba** (*Ballinrobe* e saozneg) zo ur gêr eus Iwerzhon, e kreisteiz kontelezh Maigh Eo. Emañ war ribl ar stêr Róba, er reter da Loch Measca. E 2011 e oa poblet gant  a dud.

## Monumantoù ha traoù heverk


File:Ballinrobe Priory East Window 2010 09 17.jpg|Prioldi Baile an Róba
File:2013-01-05 15.24.30 Bowers Walk.jpg|Cranmore House
Quico Pi de la Serra

**Francesc Pi de la Serra i Valero** (Barcelona, 6 a viz Eost 1942), anavezet evel Quico Pi de la Serra, zo ur gitarour, kaner ha sonaozer katalan, unan eus kanerien istorel an Nova Cançó.

## E bladennoù
*1962 *Canta les seves cançons*
*1964 *Jo sóc Francesc Pi de la Serra*
*1966 *La moral*
*1967 *Francesc Pi de la Serra* (adembannet gant Picap e 2008)
*1971 *Disc-Conforme*
*1971 *Triat i garbellat* 
*1974 *No és possible el que visc*
*1974 *Pi de la Serra canta les seves cançons* 
*1974 *Fills de Buda* 
*1975 *Pi de la Serra a l'[[Olympia (Pariz) |Olympia]]* 
*1976 *Lluita i compromís* 
*1977 *Pi de la Serra al Palau d'Esports* 
*1977 *Pi de la Serra a Madrid* 
*1979 *Quico i [[Maria del Mar Bonet|Maria del Mar]]* 
*1979 *Junts* 
*1980 *Katalonien* 
*1983 *Pijama de saliva* (adembannet gant Picap e 2008) 
*1988 *Quico, rendeix-te!* 
*1989 *Qui té un amic* 
*1995 *Amunt i avall* 
*1997 *¡No pasarán! Canciones de guerra contra el fascismo (1936-1939)* gant Carme Canela
*2007 *Tot*
*2011 *Quicolabora*, gant Amadeu Casas (gitar) ha Joan Pau Cumellas (harmonika).
Barzaz ha Soniou evit ar vugale

**Barzaz ha Soniou evit ar vugale** zo ul levrig brezhonek gant Paotr Treoure e 1935.

## Deiziad
Embannet e oa gant ar Presse Libérale, e Brest (4, *rue du Château*) e 1935, met n'eus bloavezh ebet merket warnañ.

## Danvez al levr
Ennañ e kaver :
*un tamm rakskrid gallek sinet "E. R.",
*fablennoù diwar La Fontaine, niverennet eus 1 da 22,
*soniou, 7 anezho : *Gwir Vretouned*, *O Breiz-Izel*, *Hirvoudou*, *Va zi bihan*, *An daou varz* sinet "Le Page", *Kousk Breiz-Izel* sinet "J. Maréchal", *[[Bro gozh ma zadoù|Bro goz ma zadou]] gant [[Taldir]], * ("paroles de Taldir") ; 
*Fablennoù "nevez", 6 anezho.

## Adembannadurioù
*Anaout a reer ivez *"[[Mojennou ha Soniou]]"* (Imprimerie Centrale de Bretagne, Rennes, hep bloavezh), adembannadur kresket eus al levr kentañ, graet war-lerc'h an Eil Brezel-bed, ennañ ur rakskrid gant ar chaloni Frañsez Falc'hun. Darn eus ar skridoù a voe implijet gant Radio-Kimerc'h. 

*Un adembannadur all, anvet *Mojennou* a zo bet e 1981 gant Brud Nevez.

## Liammoù Diavaez
*Lec'hienn CRBC Brest
Adolphe Beaufrère

**Adolphe Marie Timothée Beaufrère**, bet ganet d’ar 24 a viz Meurzh 1876 e Kemperle hag aet d'an Anaon d’ar 16 a viz C’hwevrer 1960 en Arvor, a oa ul livour-engravour breizhat. Deskard da c’h Gustave Moreau e voe e Skol an Arzoù-Kaer e Pariz ha mignon d’an engravour gwenedat Jean Frélaut. Taolennet en deus maezioù, kouerien ha hentoù Breizh, ar mor, an tourioù-tan hag ar martoloded ivez.

## Gwelet ivez
* Othon Friesz
* Albert Marquet
* Henri Matisse
* Roll al livourien e Breizh en XXvet kantved
Fernando II León

**Fernando II **, ganet en 1137, marvet e Benavente e 1188, a oa roue León ha Galiza ha Kastilha adalek 1157. Mab e oa da Alfonso VII, roue Kastilha, León, Galiza, ha da Berenguela Barcelona .

Ren a reas goude marv e dad en 1157. E vreur Sancho III a renas e Kastilha. E-pad 30 e renas hag ur roue hegarat ha fur e voe. Rejant Kastilha e voe goude marv e vreur Sancho III, e-pad minorelezh e niz Alfonso VIII Kastilha.

## Dimezioù ha bugale
Teir gwech e timezas:
*da Urraca Portugal (1151–Valladolid 1188), merc'h da Afonso Iañ, roue Portugal.
**ur mab o doe, Alfonso IX (1171-1230).
*da Teresa Fernández de Traba 
** Fernando (1178-1187).
** un infantez dizanv marvet gant he mamm er gwentloù, beziet enPanteón de Reyes de San Isidoro de León.
*da Urraca López de Haro, Iaén itron Monteagudo y Aguilar:
** García Fernández León (1182-1184), ganet a-raok eured e dud.
** Alfonso Fernández León (1184-c. 1188),
** Sancho Fernández León (1186-1220), IIvet aotrou Monteagudo hag Aguilar. en aner e klaskas e vamm e lakaat envel da roue.

## Pennad kar
*Rouaned León
Denise Guieysse

**Denise Denisette Guiysse**, ganet e 1907 e Vire (Calvados) hag aet da Anaon e Sant-Nazer e 1997, a oa ur vroadelourez vreizhat. Merc'h e oa da Marsel Guieysse (Kaodan, 1881 – Vitry-sur-Seine, 1967) ha Marie Anglas (1878-1976).

## He buhez
### Yaouankiz
E 1907 e voe ganet. Dimezet ez eo bet gant Ange Alain Luec (1922-1987). Anavezet ez eo dreist-holl evit bezañ bet un harp leal d'he zad, a oa ur brodelour breizhat evelti.

### Stourm evit frankiz Breizh
Adal ar bloavezhioù 1920 e oa o vont etrezek an Emsav hag ar stourm evit frankiz Breizh. Reiñ a rae he holl nerzh da harpañ he zad er stourm. Ezel e voe e Strollad Emrenerien Vreiz (*Parti autonomiste breton*)

E-pad an Eil Brezel-bed e voe sekretourez Strollad Broadel Breizh evit Bro-Gwened.

## He zro-spered

Hervez Yann Fouéré el levr *La Patrie interdite* : 


«&nbsp;Ur gwir soudard e oa Denise. An tres pounnerik anezhañ a oa ganti. Kredet e veze e oa o tougen un doare houarnwisk. Hec'h evezhiegezh hepkan a oa par d'he birvidigezh vreizhat. Ne gomze ket kalz ha he dremm ne ranne ket muioc'h. He ampartiz da zerc'hel sekredoù, hec'h emroüsted, d'ar mare ma kroge heskinerezh an archerien da bouezañ kreñvoc'h war ar stourmerien emrenerien, o doe he lakaet da vezañ den a fiziañs pennoù Breiz Atao e Pariz : mil vad a reas, e meur a zoare, da Célestin Lainé, a oa d'ar mare-se unan eus luskerien Gwenn-ha-du, ha da François Debauvais hag a oa da neuze gant Mordrel unan eus penntudennoù ar vroadelouriezh vreizhat...&nbsp;».


## Tro-dro dezhi
* En he zi, e Vitry-sur-Seine (Val-de-Marne a-vremañ, Bro-C'hall), e varvas he zad Marsel Guieysse er bloavezh 1967 d'an oad a 86 vloaz.
* War lec'hienn Skol-Uhel ar Vro ez eo bet lakaet e listenn maouezed a Vreizh

## Notennoù ha daveennoù
Ernest de Chamaillard

**Ernest de Chamaillard** pe **Ernest Marie Félix Ponthier de Chamaillard**, bet ganet d’an 9 a viz Kerzu 1862 e Gourlizon hag aet d’an Anaon d’an 30 a viz Gwengolo 1931 en Eaubonne, a oa ul livour breizhat.

Mab d'ur breutaer eus An Uhelgoad e oa, ha breutaer e voe ivez, e Kastellin, evit gounit e vara. Difenn a reas Paul Gauguin a-enep an davarnourez Marie Henry e prosez an taolennoù.

## Un nebeud oberennoù

Chamaillard Falaises de Douarnenez 1900.jpg|*[[Tornaod]] [[Douarnenez]]*, war-dro 1900
Ernest de Chamaillard Les remparts de Dinan en automne.jpg|*[[Moger-greñv|Mogerioù-kreñv]] [[Dinan]] e [[diskar-amzer]]*
Ernest de Chamaillard La vallée de Tréboul.jpg|*[[Traoñienn]] [[Treboull]]*


## Teknikoù/Skolioù
* Skol Pont-Aven

## Gwelet ivez
* Paul Gauguin
* Roll al livourien e Breizh en XXvet kantved

## Levrlennadur
* *Peintres des Côtes de Bretagne, 4. De Quimper à Concarneau, de Pont-Aven à l'anse du Pouldu *, Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, Chasse-Marée, 2006, 224 p., ISBN 9782914208833
Arondisamant Argelèrs

**Arondisamant Argelèrs** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Pireneoù-Uhel hag e rannvro Okitania.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Argelèrs e 6 kanton (betek 2014) hag e 87 kumun :
* kanton Argelèrs ;
* kanton Aucun ;
* kanton Lourd-Reter ;
* kanton Lourd-Kornôg ;
* kanton Luz-Saint-Sauveur ;
* kanton Saint-Pé-de-Bigorre.
Arondisamant Banhèras de Bigòrra

**Arondisamant Banhèras de Bigòrra** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Pireneoù-Uhel hag e rannvro Okitania.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Banhèras de Bigòrra e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 160 kumun :
* kanton Arreau ;
* kanton Banhèras de Bigòrra ;
* kanton La Barthe-de-Neste ;
* kanton Bordères-Louron ;
* kanton Campan ;
* kanton Lannemezan ;
* kanton Mauléon-Barousse ;
* kanton Saint-Laurent-de-Neste ;
* kanton Vielle-Aure.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Pireneoù-Uhel d'ar 1 a viz Genver 2017. 171 kumun zo en arondisamant Banhèras de Bigòrra bremañ.

## Daveoù
Béal Átha na Muice

**Béal Átha na Muice** (*Swinford* e saozneg) zo ur gêr vihan eus Iwerzhon, e reter kontelezh Maigh Eo. Emañ war an hent a gas eus An Longfort da g-Cathair na Mart, war ribl ar stêr Muaidh. E 2011 e oa poblet gant  a dud.

## Kêrioù gevellet
Arondisamant Tarba

**Arondisamant Tarba** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Pireneoù-Uhel hag e rannvro Okitania.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Tarba e 19 kanton (betek 2014) hag e 225 kumun :
* kanton Aureilhan ;
* kanton Bordères-sur-l'Échez ;
* kanton Castelnau-Magnoac ;
* kanton Castelnau-Rivière-Basse ;
* kanton Galan ;
* kanton Laloubère ;
* kanton Maubourguet ;
* kanton Ossun ;
* kanton Pouyastruc ;
* kanton Rabastens-de-Bigorre ;
* kanton Séméac ;
* kanton Tarba-1 ;
* kanton Tarba-2 ;
* kanton Tarba-3 ;
* kanton Tarba-4 ;
* kanton Tarba-5 ;
* kanton Tournay ;
* kanton Trie-sur-Baïse ;
* kanton Vic-en-Bigorre.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Pireneoù-Uhel d'ar 1 a viz Genver 2017. 212 kumun zo en arondisamant Tarba bremañ.

## Daveoù
Rendez-vous à Atlit

***Rendez-vous à Atlit***, a zo ur film gall-israelat savet gant Shirel Amitaï ha deuet er-maez e 2015.
## An danvez
E Bro-Israel, e 1995, istor tri c'hoar o tremen ur prantad amzer asambles evit divizout petra a vo graet gant ti o zud. Etre spi peoc'h er bro ha dizesper, darvoudoù an ti heklev gant darvoudoù meur Israel en amzer-se, dreist-holl lazherezh Yitzhak Rabin.
## Fichenn deknikel
* Titl orin : *Rendez-vous à Atlit*
* Sevener : Shirel Amitaï
* Skrid-aozañ : Shirel Amitaï
* Sonerezh : Reno Isaac
* Produiñ : Sandrine Brauer
* Rener al luc'hskeudennerezh : Boaz Yehonatan Yacov
* Frammañ : Frédéric Baillehaiche
* Stumm : Livioù
* Bro orin :  ha 
* Yezh : *[[Galleg]]* hag *[[Hebraeg]]*
* Deiziadoù dont er-maez :
:- : 21 a viz Genver 2015
## Komedianeta
* Géraldine Nakache : Cali
* Judith Chemla : Asia
* Yaël Abecassis : Darel
* Arsinee Khanjian : Mona
* Pippo Delbono : Zack
* Makram J.Khoury : Mafous
* Pini Tavgar : Dann
* Yossi Marshak : Amos
## Liammoù diavaez
* Emgav en Atlit, pajenn *[[Allociné]]*
Marie-Joseph Lagrange

**Marie-Joseph Lagrange**, Albert Lagrange war marilh ar boblañs oa un dominikan gall, devarnour. Ganet eo bet e Bourg-en-Bresse e 1855. Aet eo da Anaon e Saint-Maximin-la-Sainte-Baume e 1938. 

Krouet en deus Skol Biblek Jeruzalem e 1890, anavezet ez-ofisiel evel Skol C'hall Hendraouriezh Jeruzalem e 1921. Krouet en deus ar gelaouenn *[[La Revue biblique]]*. 

Bet eo bet unan eus ar re o deus roet lañs da studi skiantel ar Skriturioù en Iliz katolik.
Skol Viblek Jeruzalem

Krouet eo bet **Skol Viblek Jeruzalem** e 1890 gant Marie-Joseph Lagrange o.p. dindan an anv a *École pratique d’études bibliques*.

Dont a reas da vezañ *École biblique et archéologique française* (EBAF) e 1920 pa voe anavezet ez-ofisiel evel skol a hendraouriezh gant ar Stad c'hall.

Staliet eo e Jeruzalem e-kichen un iliz eus ar  dediet da Sant Stefan. Un ensavadur a zeskadurezh uhel hag imbourc'h eo, arbennik war an hendraouriezh hag an devarnerezh.

### Daveoù
Ul levr bannoù-treset embannet e 2015 gant Glénat a zo awenet gant Skol Viblek Jeruzalem : *Les explorateurs de la Bible / Le manuscrit de Sokoka*, istor gant Arnaud Delalande hag Yvon Bertorello, tresañ gant Alessio Lapo ha livioù gant Simona Mogavino. ISBN 978-2-7234-9849-4/001.

### Liammoù
*Lec'hienn ar skol
Cluain Cearbán

**Cluain Cearbán** (*Louisburgh* e saozneg) zo ur gêr vihan eus Iwerzhon, e kornôg kontelezh Maigh Eo. 

Emañ en arvor, war aod kreisteiz ur bae anvet Cuan Mó. Eno e voe ganet ar vorlaerez Gráinne Ní Mháille. Alese e loc’h ar bagoù da vont da inizi Cliara hag Inis Toirc. 

Savet e oa bet ar gêr e dibenn an , en ul lec’h anvet Cluain Cearbán, ha roet e oa bet d’ar gêr nevez-se an anv "Louisburgh", e saozneg, en enor da Emgann Louisbourg, ur c'hrogad a oa bet etre Frañsizien ha Saozon e Nova Scotia, e Kanada, e 1758. En iwerzhoneg e voe kendalc’het d’ober gant an anv kozh avat.
Émile Jourdan

**Émile Jourdan**, bet ganet d’an 30 a viz Gouere 1860 e Gwened hag aet d’an Anaon e 1931 e Kemperle, a oa ul livour breizhat.

Ganet e oa bet en un tiegezh a reizhourien. Studiañ a reas e Skol an arzoù-kaer e Pariz hag en Académie Julian. Goude bezañ beajet betek Finland war bourzh an *Dieudonné* en em stalias da vat war ribl an Aven. Mervel a reas, klañv gant ar boeson hag an dienez, e ti ar re gozh e Kemperle.

## Un nebeud oberennoù
War-dro 1900

Jourdan peupliers.jpg|*[[Elv]]*
Jourdan clair lune pontaven.jpg|Loargann e Pont-Aven
Emile Jourdan54.jpg|*Porzh Brigneau*



## Gwelet ivez
* Sintetegezh
* Skol Pont-Aven
* Ernest de Chamaillard
* Émile Bernard
* Paul Gauguin
* Charles Laval
* Henry Moret
Frauenkirche

Meur a iliz zo anvet **Frauenkirche** (*Iliz an Itron Varia*) en Alamagn

*e Bayern: 
**Frauenkirche (München)
**Frauenkirche (Nürnberg)
*e Sachsen
**Dresden: Frauenkirche (Dresden)
** Görlitz : Frauenkirche (Görlitz)
**Grimma : Frauenkirche (Grimma)
** Meißen : Frauenkirche (Meißen)
George Montagu (naturour)

**George Montagu**, bet ganet e Lackham House (Wiltshire, Bro-Saoz) e 1753 hag aet da Anaon e Kingsbridge (Devon, Bro-Saoz) d'an 20 a viz Mezheven 1815, a oa un naturour saoz.

Anavezet-mat eo Montagu e metoù an evnoniezh en abeg d'e oberenn — *[[Ornithological Dictionary; or Alphabetical Synopsis of British Birds]]* — a oa bet embannet e Londrez e 1802.

## Roll ar spesadoù en devoa studiet

* **D**
: delfin c'hwezher (*Tursiops truncatus*),
* **M**
: morc'hwen (*Talitrus saltator*),
* **S**
: skravig Dougall (*Sterna dougallii*), sidan-aod (*Anthus petrosus*).

## Notennoù ha daveennoù
Aven (stêr)

An **Aven** a zo ur stêr e Breizh, e Kerne-Izel, e departamant Penn-ar-Bed, hag a dreuz kêr Pont-Aven. 37 km hed zo dezhi. 

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Bro an Aven

**Bro an Aven** a zo ur vro hengounel Breizh, e Kerne, etre an Oded hag al Laeta.
## Banniel

N'eus banniel ofisiel ebet evit Bro an Aven, met kinniget ez eus bet unan gant Mikael Bodlore-Penlaez. Ne reer ket kalz gantañ avat.
Jean-Bertrand Pégot-Ogier

**Jean-Bertrand Pégot-Ogier** pe **Jean-Bertrand Alexis Pégot-Ogier** pe **Jean Pégot-Ogier**, bet ganet d’ar 7 a viz Mae 1877 e Salamanca hag aet d’an Anaon war talbenn an Oise, e Moulin-sous-Touvent, d’an 2 a viz Here 1915, a oa ul livour, ur skeudennaouer, ur c'hinklour, ul luc'hskeudenner, un arzvarnour, ur c'helenner war an arzoù hag ur marc'houarnour breizhat. 

Ganet e oa bet en un tiegezh a bolitikourien ha noblañsoù c’hall hag a oa en harlu e Spagn. Mont a reas tud Jean-Bertrand da chom da Henbont pa oa eñ bugel.

Awenet eo bet gant Breizh (Molan, Ar Pouldu, Pont-Skorf, ar Blavezh,...) dreist-holl.

## Un nebeud oberennoù
* *Ar [[sistr]] skuilhet*, 1901
* *Ar [[chapeled]]*, 1905
* *[[Gavotenn|Kavotenn]] e [[Breizh]], [[Morbihan]]*, 1914

## Teknikoù/Skolioù
* Livourien Konk-Kerne
* Skol Pont-Aven

## Levrlennadur
* *Peintres des Côtes de Bretagne, 4. De Quimper à Concarneau, de Pont-Aven à l'anse du Pouldu *, Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, Chasse-Marée, 2006, 224 p., ISBN 9782914208833

## Liammoù diavaez
Jean Bertrand Pégot-Ogier
Kamp-labour

Ur **c'hamp-labour** zo ur c'hamp-bac'h ma vez bodet prizonidi kondaonet da labourat.

## Kampoù ar [[Goulag]] (URSS)
Kampoù-labour a zo bet savet hag implijet a galz en URSS.

## Bro-C'hall
Kampoù-labour a voe savet e-pad ar Brezel-bed kentañ, e Blangy-sur-Bresle, en ul lec'h anvet « Les Tranchées », e Saigneville, hag e koadeg Crécy, evit lakaat labourerien sinaat, da labourat, dindan evezh soudarded saoz ha gall. 20 000 a varvas en Europa, un 800 zo beziet e bered sinaat Nolette.

## Alamagn nazi
Kenkent ha 1933 e voe digoret kampoù-labour evit ar gomunourien ha sokialourien gant an nazied. Goude e voe dastumet ivez yuzevien. Graet e oant da implij labour an dud, ha n'hallent ket bezañ prizonidi vrezel, da labourat evit an industriezh-vrezel. Kaletaat a reas an doareoù-bevañ, evit lakaat an dud da vervel, da re all da gemer o lec'h. 

## Japan - [[mare Shōwa]]
Impalaeriezh Japan a oa boas da implij siviled ha prizonidi vrezel evit kas da benn labourioù liesseurt. Lu Impalaeriezh Japan a rae war-dro ar c'hampoù-bac'h.