open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Silchester

**Silchester** zo ur gêriadenn eus Bro-Saoz, e Hampshire, en hanternoz da Basingstoke. e-kichenik kêr roman *[[Calleva Atrebatum]]*, kêr-benn pobl vrezhon an Atrebated.

## Istor
*[[Calleva Atrebatum]]* e oa kêr-benn an Atrebated.

## Mojenn
E Silchester e voe kurunennet Arzhur yaouank gant an arc'heskob Dubrice hervez Wace ha Guillaume de Malmesbury.

## Anv
;*Calleva*
* Moneiz Epillius (c. 10) : REX CALLE
* Enskrivadur *RIB* 70 : A CON(Legio PERE)NORUM (CONSISTENTI)UM CALLEVAE
* Ptol. II, 3, 12 : CALEVA, ur *polis* an Atrebated
* AI 4783 (Iter VII) : CALLEVA ATREBATUM; 48410 & 4857 (Iter XIII) : CALLEVA; 4858 & 4867 (Iter XIV) : CALLEVA; 4868 (Iter XV) : CALLEVA
* Ravenna 10632 : CALEBA ARBATIUM
Talvoudegezh : *Ar gêr e-barzh ar c'hoajoù*, diwar ur wrizienn **calli-*
;*Silchester*
* **Silcestre** 1086 DB; **-cestra** 1167 P; **Sele-**, **Silechaestre** 1205 Layamon; **Cilcestr**' 1233 Cl; **Cylchestre** 1278 Pat. 
Soñjal a reer e teufe *Sil-*, *Sile-* eus *Calle*-, dre heñvelekadur gant ur ger hensaozneg *sealh*.

## Notennoù
France Gall

**France Gall**, *Isabelle Gall* he anv gwirion, ganet d'an 9 a viz Here 1947 e Pariz, 12 arondisamant, ha marvet d'ar 7 a viz Genver 2018 e Neuilly-sur-Seine, a oa ur ganerez c'hall.

Brudet he voe adalek ar bloavezhioù 1960, aet ganti ar maout e 1965 e Kenstrivadeg Eurovision ar C'han gant ar ganaouenn *Poupée de cire, poupée de son* skrivet ha sonaozet gant Serge Gainsbourg. Goude-se e voe ur maread divrud betek ma kejas ouzh Michel Berger, ha ma timezas gantañ e 1976.

Drastet ma oa gant marv he gwaz hag he merc'h e voe tapet gant kudennoù yec'hed. E 1997 e tilezas al leurennoù.

Taget e oa bet gant krign-bev ar vronn e 1993, addeuet e oa e 2015. Chomet e oa mut ar familh war ar c'hleñved distroet.

D'an 9 a viz Kerzu 2017, ne oa ket yac'h a-walc'h evit arvestiñ obidoù Johnny Hallyday. D'an 19 a viz Kerzu 2017 e oa bet kaset da ospital stadunanat Neuilly evit ur « bilimadur grevus er skevent ».

Marvet eo en ospital-se d'ar 7 a viz Genver 2018, d'an oad a 70 vloaz, diwar ar c'hrign-bev-se.

## Daveoù
Krign-bev ar vronn

**Krign-bev ar vronn** zo ur c'hleñved hirbad hag a zeu diwar paotadur direizh ar c'helloùigoù er bronnoù. Ur vaouez diwar eizh a vo tapet gant ar c'hrign-bev-se e-pad he buhez. 8 krign-bev ar bronnoù diwar 10 a grog goude 50 vloaz. Ar c'hentañ krign-bev eo evit ar merc'hed e-keñver an niver kouezhet klañv bep bloaz. Hini ar skevent a ya war-raok kalz hag a c'hellfe bezañ an hini kentañ er bloavezhioù da zont.

Etre 5 ha 10 % eus krignoù-bev ar vronn a zo reoù a-orin genetek dre hêrezh; etre 85 ha 90 % eus ar stummoù all (stumm degouezhel) o deus orinoù en endro pe dianav betek-henn.
## Surjianerezh

File:Breast reconstruction rectus abdominus illustration.jpg
File:Breast reconstruction rectus abdominus illustration (1).jpg
File:Breast reconstruction rectus abdominus illustration (2).jpg
File:Breast reconstruction rectus abdominus illustration (3).jpg


## Notennoù ha daveennoù
George Weah

**George Tawlon Manneh Oppong Ousman Weah**, ganet d'ar 1añ a viz Here 1966 e Monrovia, zo ur c'hoarier melldroad war e leve hag ur politikour eus Liberia. Un argader brudet eo bet, hag ar Vell Aour en deus bet e 1995. Adalek 1995 e krog ur remzad politikel en e vro orin. Goude bezañ kollet e dilennadegoù ar prezidant e 2005 a-enep ar brezidantez Ellen Johnson Sirleaf, e teu a-benn da vezañ dilennet prezidant ar vro d'an 22 a viz Genver 2018.
The Chronicles of Riddick

**The Chronicles of Riddick** zo ur film skiant-faltazi niñvek stadunanat embannet e 2004. Reiñ a ra tro da heuliañ istor Richard B. Riddick goude darvoudoù ar film Pitch Black. Skrivet ha renet eo bet ar film gant rener Pitch Black David Twohy, Vin Diesel a adkemer evit an eil gwech roll Riddick met ouzhpenn-se ez eo ivez produer. Ar film nemetañ eo er frañchiz o kaout un difenn dindan 13 vloaz. 
## Istor
Goude ma vefe tec'het kuit Riddick eus ar blanedenn "Dark planet" e oa aet da guzhat e-pad pemp bloaz. War e lerc'h ez eus goprsoudarded hag archerien. Riddick a adkav an Imam, an den a oa bet savetaet gantañ. Imam a gred dezhañ ez eo Riddick ur Furyan, ur ouenn kadourien aet da get abaoe pell 'zo. Adharzet eo Riddick gant Toombs ha kaset war ar blanedenn Crematoria. Ul loar toull-bac'h eo, eno emañ Jack, ar plac'hig a oa bet savetaet gant Riddick, met toullbac'het.
## Casting
* Vin Diesel evit Richard B. Riddick
* Colm Feore evel Lord Marshal
* Thandie Newton as Dame Vaako
* Judi Dench evel Aereon
* Karl Urban evel Lord Vaako
* Alexa Davalos evel Jack/Kyra
* Linus Roache evel ar Purifier
* Yorick van Wageningen evel An Den (The Guv)
* Nick Chinlund evel Alexander Toombs
* Keith David evel Imam
* Kim Hawthorne evel Lajjun
* Christina Cox evel Eve Logan
* Alexis Llewellyn evel Ziza
* Peter Williams evel den pedet
Chichester (disheñvelout)

**Chichester** a c'hall bezañ :
* Chichester, ur gêr eus kreisteiz Bro-Saoz, e kontelezh West Sussex
* Chichester (Kebek), ur gumun e Kebek
* Francis Chichester (1901-1972), ur moraer saoz
* HMS Chichester (1753), ul lestr-brezel, savet evit ar Royal Navy e chanterioù lestrsaverezh Portsmouth, moret e 1753
Calleva Atrebatum

**Calleva Atrebatum** a oa kêr-benn pobl vrezhon an Atrebated e kreisteiz Enez Vreizh, hiriv Silchester, e Hampshire, e Bro-Saoz.

## Anv

Calleva
* Moneiz Epillius (c. 10) : **REX CALLE**
* Enskrivadur *RIB* 70 : A CON(Legio PERE)NORUM (CONSISTENTI)UM **CALLEVAE**
* Ptol. II, 3, 12 : **CALEVA**, ur *polis* an Atrebated
* I.A : 4783 (Iter VII) : **CALLEVA ATREBATUM**; 48410 & 4857 (Iter XIII) : **CALLEVA**; 4858 & 4867 (Iter XIV) : **CALLEVA**; 4868 (Iter XV) : **CALLEVA**
* Ravenna 10632 : **CALEBA ARBATIUM**
Talvoudegezh : *Ar gêr e-barzh ar c'hoajoù*, diwar ur wrizienn **calli-*.
 
## Skeudennoù

Restr:Calleva Atrebatum plan.png|
Restr:Silchester Calleva wall.JPG|
Restr:Silchester cattle - geograph.org.uk - 1341166.jpg|
Restr:Silchester Horse.jpg
Restr:Silchester mosaic.jpg
Restr:CallevaAtrebatum SouthGate.jpg


## Notennoù
Universal Studios

**Universal City Studios LLC**, brudetoc'h evel **Universal Pictures** (raloc'h **Universal Studios** pe simploc'h **Universal**) zo ur studio filmoù stadunanat perc'hennet gant Comcast dre ur skourr eus an NBCUniversal. An embregerezh a voe savet e 1912 gant Carl Laemmle, Mark Dintenfass, Charles O. Baumann, Adam Kessel, Pat Powers, William Swanson, David Horsley, Robert H. Cochrane ha Jules Brulatour. Bez eo ar studio sevel filmoù koshañ e Stadoù-Unanet Amerika, ar pevare koshañ er bed goude Gaumont, Pathé ha Nordisk Film.
School Rumble Z

**School Rumble Z** zo ur manga doare shonen fent-karantez skrivet ha treset gant Jin Kobayashi bet embannet e Japan e 2009. Betek-henn n'eus troidigezh ebet e Breizh. N'eus nemet ur manga a ya d'ober an ouzhpennadur d'an heuliad School Rumble.

Ar manga-se lakaet war-raok evel fin an heuliad School Rumble a vez en gwirionez hag hervez an aozour kement hag istitl ar manga *Alternate Story* un istor e-kichen an istor diazez. Degas a ra posublderioù evit fin ar manga ha d'al lenner da choaz an hini a blij dezhañ ar muiañ.
Glan Duar

**Glan Duar** (skrivet ivez **Glan-Duar** ha **Glanduar**) zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e hanternoz ar gontelezh, er c'hreisteiz da Llanybydder.
Dispac'h Mec'hiko

**Dispac'h Mec'hiko** (*Revolución mexicana* e spagnoleg) zo un heuliad emsavadegoù, taolioù-stad, ha krogadoù brezel entre kostezennoù politikel hag a c'hoarvezas e Mec'hiko entre 1910 ha 1920.

## Orin
Orin an dispac'h a gaver e saviad ar vro dindan Porfirio Diaz. Hennezh a oa ar vro dindan e dreid abaoe 1876. 

## An darvoudoù
Strakal a reas an traoù d'an 20 a viz Du 1910 gant galv Francisco I. Madero d'ar bobl d'en em sevel a-enep addilennidigezh ar jeneral Porfirio Díaz evel prezidant. Poan vras o doe an dispac'herien da gentañ, met trec'hadennoù a voe en hanternoz ha goude e korniadoù arall, e Morelos da gentañ-penn, m'edo Emiliano Zapata o stourm evit daskor an douaroù boutin preizhet gant ar berc'henned vras. A-benn ar fin e kuitaas Díaz ar galloud en Mae 1911.

## Disoc'h
Ar reveulzi vec'hikan he doa degaset kalz kemmoù er gevredigezh. Da gentañ, pennoù uhel Porfiriato o devoa kollet o galloud politikel met a oa chomet e penn an ekonomiezh. Ar renkadoù etre a oa kroget da vont e-barzh ar velestradurezh. 

Eus an tu all an diforc'hioù etre bed ar maezioù ha bed ar c'hêrioù, an niver a vicherourien pe izili ar c'hlasoù etre a oa chomet damheñvel. Dispac'h Mec'hiko en devoa degaset gwelladennoù er c'hêrioù. Perc'hennerien vrasañ an douaroù war ar maez a oa aet da anneziñ e kêr evit tec'hout diouzh an dizurzhioù.
María Esquivel

**María Esquivel**, pe **Mary Esquivel** hervez hec'h anv-micher (Quemado de Güines, Las Villas, Kuba 1934 - Ciudad de México, Mec'hiko 30 Mezheven 2007) a oa ur ganerez hag aktourez vec'hikan a orin kuban.

## Liammoù diavaez
* YouTube - María Esquivel
An Tri femoc'h bihan

**An Tri femoc'h bihan**, pe **An Tri borc'hell roz**, zo anv ur gontadenn vrezhonek troet div wech diwar skrid saoznek Joseph Jacobs eus ar gontadenn hengounel *The Three Little Pigs*, bet embannet e 1890.

Renket eo dindan an niverenn 124 hervez doare Aarne-Thompson. Brudet eo bet an istor dre ar bed gant film Walt Disney (*Three Little Pigs*, 1933).

## Istor
*The Three Little Pigs* a gaver el levr The Nursery Rhymes of England, embannet e Londrez ha New York war-dro 1886, gant James Halliwell-Phillipps. Ur stumm all a voe embannet en English Fairy Tales, gant Joseph Jacobs d'an 19 a viz Mezheven 1890, ma'z eo meneget skrid Halliwell evel skrid orin. 

## Ar gontadenn orin
Tri femoc'hig o deus savet pep a di : unan plouz, unan prenn hag unan brikennoù. Setu ur bleiz bras drouk o tont ; dre c'hwezhañ kreñv e tistruj an ti plouz, hag e tebr ar pemoc'h kentañ ; kreñvoc'h c'hoazh e c'hwezh hag e tiskar an ti prenn a-raok lonkañ an eil pemoc'h. Re solut eo an trede ti avat.
Kinnig a ra ar bleiz d'ar pemoc'hig mont gantañ da zastum irvin ; abred-tre e ya ar pemoc'hig, hag er gêr emañ a-raok donedigezh ar bleiz. Mont da zastum avaloù a ginnig ar bleiz neuze ; ken abred all e ya ar pemoc'hig, met abalamour m'en deus bet poan o pignat gant ar wezenn ez erru ar bleiz bras drouk. Stlepel un aval a ra ar pemoc'h, pell-pell diouzh ar bleiz, en ur c'houlenn digantañ kaout un tañva ; amzer d'ar bleiz mont davit an aval e tistro ar pemoc'hig d'ar gêr.
Antronoz e kinnig ar bleiz mont d'ar foar. Abred ez *erru* ar pemoc'h *di* hag e pren ur varazh ; pan erru ar bleiz e lamm ar pemoc'hig er varazh hag e tifaragoell enni betek ar gêr, o spontañ ar bleiz.
Pa gav ar bleiz ez eo gant ar pemoc'h e oa bet spontet e tiviz tremen dre siminal an ti evit mont ennañ ; kouezhañ a ra e-barzh ur chaodouronad soubenn verv, ha setu debret ar bleiz gant ar pemoc'h da goan.

Three_little_pigs_1904_straw_house.jpg|An ti plouz (1904)
Three little pigs and mother sow - Project Gutenberg eText 15661.jpg|An tri femoc'hig hag o mamm (1905)
Three little pigs - third pig builds a house - Project Gutenberg eText 15661.jpg|An ti brikennoù (1905)


## E brezhoneg
Daou skrid brezhonek zo bet embannet : 
**An tri borc'hell roz*, embannet gant Al Liamm e 1962, niverenn 21 en dastumad Levrioù ar vugale ; 
**Tri femoc'h bihan*, skrid gant Tudual Kalvez, embannet gant Flammarion en dastumad *[[Le Père Castor]]* e 1976. 
** Adembannet gant TES e 2009.

## Notennoù
Rauf Denktaş

**Rauf Denktaş** (Pafos, 27 a viz Genver 1924 - Nikozia, 13 a viz Genver 2012) a oa un alvokad hag ur politiker turk eus Kiprenez hag a voe prezidant kentañ Republik Turk Kiprenez an Norzh betek 2005. 

Kregiñ a reas d'ober politikerezh en e yaouankiz, pa oa Kiprenez e dalc'h Breizh-Veur c'hoazh. E 1973 e voe dilennet da vesprezidant Republik Kiprenez. E 1974 ha 1975, goude aloubadeg hanternoz Kiprenez gant arme Turkia, e voe prezidant ar velestradurezh emren turk. Etre 1975 ha 1983 e voe prezidant ar stad kevreet turk hag adalek 1983 e voe prezidant ar stad nevez-embannet, Republik Turk Kiprenez an Norzh (e turkeg : *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti*, KKTC).
Oprah Winfrey

**Oprah Gail Winfrey**, brudetoc'h evel **Oprah**, bet ganet d'an 29 a viz Genver 1954 e Kosciusko (Mississippi), zo ur vuhezourez ha produerez abadennoù skinwel ha sinema stadunanat. Bez' ez eo ivez aktourez, skridvarnourez hag embannerez kazetennoù.

Brudet eo dre ar gaozeadeg (*talk-show*) *[[The Oprah Winfrey Show]]* a zo bet enoret gant meur a briz. Ar gaozeadeg-se eo an abadenn arvestet ar muiañ en istor ar skinwel betek al lodenn ziwezhañ bet skignet d'ar 25 a viz Mae 2011.

Oprah evel aktourez a oa bet lakaet he anv war ar renk evit bezañ enoret gant un oskar. Lakaet e vez war-raok evel an den afroamerikan pinvidikañ en . Bez' ez eo bet ivez lakaet war-raok evel an den afroamerikan o sikour ar muiañ an obererezhioù a vad, hag ivez ar viliarderez du pinvidikañ dre ar bed. Hervez ar gazetenn *Forbes* ez eo O. Winfrey an eil den pinvidikañ e greanterezh an dudi.

## Yaouankiz
Winfrey a oa anvet Orpah er penn kentañ. Tennet e oa bet an anv-se diwar anv un dudenn eus ar Bibl, e Levr Ruth. Hervez un atersadenn gant Oprah Winfrey en *Academy of Achievement*, ec'h embannn e oa re ziaes evit he familh hag he c'hamaladed distagañ mat an anv « Orpah », setu perak e oa bet eskemmet ar « P » gant an « R ». E gwirionez e seblant gwirheñveloc'h ez eus bet ur fazi a-berzh ar glañvdiourez a oa bet o skrivañ an anv war an akta ganedigezh.

E Kosciusko e Mississippi e voe ganet Oprah Winfrey gant tud dizimez. Hervezi, he zud n'o devoa bet un darempred reizhel nemet pa oant krennarded, setu perak e oant dispartiet buan. Ar vamm, Vernita Lee, a oa matezh. Oprah en ur vont war goshaat a soñje dezhi e oa Vernon Winfrey he zad, a oa mengleuzier, goude-se perukenner, a-raok dont da vezañ ezel ur c'huzul-kêr. Pa oa-hi ganet e oa el lu.


Oprah and Barack.jpg|Oprah Winfrey gant Barack Obama e 2007
Oprah Winfrey at 2011 TCA.jpg|Oprah Winfrey e 2011
George Jones (kazetenner)

**George Jones** (1811–1891) a oa ur c'hazetenner stadunanat. Brudet eo dre m'en deus savet, gant Henry Jarvis Raymond, an *New-York Daily Times*, the New York Times hiziv-an-deiz.

## Buhez
Jones a voe ganet e 1811 e Poultney (Vermont). Mont a reas da vevañ da Granville (Ohio) e-pad ul lajadig amzer, met distreiñ a reas buan da Vermont ur wech marvet e dud. Jones a oa bet implijet er gazetenn *Northern Spectator*. E 1833, George a oa aet da Troy, da werzhañ dilhad a bep seurt. Goude-se e labouras en un ti-bank. Goude bezañ bet o vevañ un nebeud bloavezhioù en New York, mont a reas da vevañ da Albany (New York), da labourat evel bankour.
L'Imitation de Jésus-Christ

***L'Imitation de Jésus-Christ*** zo ul levr gallek troet diwar an oberenn latin *De Imitatione Christi*, ul levr dizanv a zeoliezh kristen savet war-dro da fin ar . Krediñ a reer e voe savet gant ur manac'h izelvroat anvet Thomas von Kempen.

Peder levrenn a ya da sevel *L'Imitation de Jésus-Christ* :
* Levrenn I *Avertissements utiles à la vie spirituelle* (*Admonitiones ad vitam spiritualem utiles*) : 25 pennad enni ; 
* Levrenn II *Avertissements entraînant à la vie intérieure* (*Admonitiones ad interna trahentes*) : 12 pennad enni ;
* Levrenn III *De la consolation intérieure* (*De interna consolatione*) : 59 fennad enni ;
* Levrenn IV *Exhortation à la sainte communion* (*De sacramento*) : 18 pennad enni.

## Yezhoù all
Meur a droidigezh zo bet e brezhoneg. 
*1689 : *An Imitation Jesus-Christ hon salver biniguet*, gant Euzen Roparz, adembannet meur a wech.
*1756 : *Imitation hor salver Jesus-Christ*, gant Glaoda Marigo, adembannet meur a wech.
*1788 : *Imitation hun salver Jesus-Christ lacait é berton Guenèt*, troet e brezhoneg Gwened, gant L. Pourchasse hervez Lukian Raoul. 
*1862 : *[[Jezuz Krist, skouer ar Gristenien]]*, gant Troude ha Gab Milin.
*1912 : *Levr Imitasion Jesus Krist*, troet e brezhouneg gant an Otrou Uguen, chaloni a enor, rener skol Sant Visant, e Kemper, J. Salaun Leorier ; un droidigezh klok ha, war-lerc'h, ar pedennoù katolik boas.

## Liammoù diavaez
* Troet e galleg gant Félicité Robert de Lamennais
* Diskouezadeg el levraoueg Mazarine : ''Un succès de librairie : L'Imitatio Christi, 1470-1850''(4 Ebrel- 6 Gouhere 2012)

## Notennoù
School Rumble

**School Rumble** (スクールランブル), krennet a-wechoù e **Sukuran** pe **Scramble**, zo ur manga japanat doare shōnen fent-karantez gant Jin Kobayashi. Savet ez eus bet daou heuliad tresadennoù-bev gant pevar OAV. An daou OAV diwezhañ a zo bet embannet e-pad an hañv 2008 a servij evel klozadur d'an heuliad. Ur manga anvet School Rumble Z a zo bet embannet gant Jin Kobayashi da reiñ an tu d'al lennerien da choaz peseurt fin a vez gwelloc'h ganto evit an heuliad.
Jin Kobayashi

**Jin Kobayashi** (小林 尽 Kobayashi Jin), ganet d'ar 25 a viz Mae 1977 e Chiba, e Japan, zo un arzour manga. Brudet eo bet dre ar manga shonen fent-karantez School Rumble.
## Buhez
Kobayashi a oa kroget gant an tresañ manga pa oa er skol-veur. Enoret e oa bet gant ur meneg a enor evit priz ar Rookie Award er Weekly Shōnen Magazine e 2000. Dre an enoriñ-se e voe tu dezhañ da gregiñ gant an heuliad School Rumble.
## Oberennoù
* School Rumble (スクールランブル, 2002–2008)
* School Rumble Z (スクールランブルZ, 2008–2009)
* Natsu no Arashi! (夏のあらし！, 2006–2010)
* Ichiro Heian! (一路平安！, 2011-2012)
* Hōkago Mashimashi Club (放課後ましまし倶楽部, artist, 2013-2014) skrivet gant Hibari Meguro
* Seiyū Mashimashi Club (声優ましまし倶楽部, artist, 2014-2016) skrivet gant Hibari Meguro
Ktesiphon

**Ktesifon** (/ˈtesifõn/ ; henc'hresianeg : Κτησιφῶν eus ar c'hrennberseg *tyspwn* pe *tysfwn*) a oa ur gêr e Mezopotamia savet gant ar Bersed da vare ar Barted war ar stêr Digris. Kêr-benn ar Bersed e voe eus -58 betek 651.

## Istor
Ur gêr eus bro Vabilonia e oa, savet gant rouanez ar Barted da gêr-benn c'hoañv. Kemeret e voe gant an impalaer roman Septimius Severus e dibenn ar bloaz 197.Dismantroù Ktesifon ha Seleukeia (Σελεύκεια) a zo aet da sevel Bagdad.

*Al-Madaïn*, "Ar C'hêrioù", a vez graet eus aspadennoù Ktesifon ha Seleukeia hiziv.


Tagkasra.jpg|E 1824, treset gant Captain Hart
ArchOfCtesiphon.jpg|Dismantroù bolz Taq Kasra e 2008
Stamp Iraq 1923 3a.jpg|Timbr irakian e 1923


## Levrlennadur
* M.-N. Bouillet : *Dictionnaire universel d'Histoire et de Géographie*. Embannadurioù L. Hachette et Cie. Paris 1863
Hermes Trismegistos

**Hermes Trismegistos** (henc'hresianeg : Ἑρμῆς ὁ Τρισμέγιστος / *Hermễs ho Trismégistos*; latin : *Mercurius ter Maximus* "Merc'her meur teir gwech"), a vije aozer an dastumad skridoù furnez henc'hresian-ha-henegiptat anavet dindan an titl *[[Hermetica]]*, ma pleger gant an doueoniezh, ar c'hosmoz, ar spered hag an natur ; lod skridoù zo diwar-benn an alkimiezh, ar steredouriezh ha meizadoù kar. Aozer an *[[Tabula Smaragdina]]* e vije ivez.
Hermes eo an doue henc'hresian hag a zo Tot en Henegipt, doue ar furnez.
Jules Ronjat

**Jules Antoine Ronjat** (*Juli Ronjat* en okitaneg ; skrivet ivez *Jùli Rounjat* e doare-skrivañ Mistral) (Vienne, 12 a viz Du 1864 - Lyon, 16 a viz Genver 1925) a oa ur yezhoniour okitan a studias ar yezhoù romanek, ha dreist-holl an okitaneg.

Kelenner e voe e skol-veur Genève hag ezel e oa eus ar Felibrige. Gantañ e voe kempennet an doare-skrivañ anvet (e gaou) "doare-skrivañ Mistral".

E oberenn vrasañ eo ar *Grammaire istorique des parlers provençaux modernes*. En oberenn-se, skrivet e galleg e reas gant un doare-skrivañ eeunaet eus ar galleg, ma oa lamet an "h"-où "diezhomm" ha ma skrive "f" e-lec'h "ph" da skouer.

Adlenn a reas, penn-da-benn, dornskrid *Cours de linguistique générale* Ferdinand de Saussure, war c'houlenn ar yezhoniour gall hollvrudet

Gant Ronjat e voe degaset meizad ar c'h-*Creissent*, un takad etre tachenn an okitaneg hag hini ar galleg, en e dezenn. 

Dimezet e oa d'un Alamanez ha desavet e voe o mab ganto e div yezh, galleg hag alamaneg. Kement-se a roas da Ronjat peadra da sevel un dezenn all war divyezhegezh ar vugale.

## Oberennoù
* *Sainte Estelle, patronne des Félibres*, in-8, 31 p., Impr. de la Dordogne, Périgueux, 1907.
* *L'Ourtougràfi Prouvençalo, pichot tratat à l'usage di Prouvençau*, in-8, 27 p., Vivo Prouvènço, Avignon, 1908.
* *Essai de syntaxe des parlers provençaux modernes*, Mâcon, Protat, 1913 
* *Le développement du langage observé chez un enfant bilingue*, Paris, Champion, 1913
* *L’ourtougràfi prouvençalo*, 1937 (plusieurs rééditions, 1957 et 1975) 
* *Grammaire istorique des parlers provençaux modernes*, Mâcon, 1930-1941 
* *Supplément établi d'après les notes de Jules Ronjat*, in: Frédéric Mistral, Lou Trésor dou Félibrige ou Dictionnaire provençal-français, Raphèle-lès-Arles 1979, Bd. 2, S. 1175–1178

## Levrlennadur
**Jules Ronjat entre linguistique et Félibrige (1864-1925)*, Jean Thomas, Vent Terral, 2017.

## Liammoù diavaez
* ''Essai de syntaxe des parlers provençaux modernes'' - Internet Archive
* ''Grammaire istorique des parlers provençaux modernes'', Lodenn gentañ hag Eil lodenn (Gallica)

## Notennoù
Talk show

Un **talk-show**, pe **talk show**, pe c'hoazh **chat show**, zo un abadennn skinwel pe radio ma vez bodet tud o komz. An dud a zo sañset komz an eil goude egile, e doare kronikennoù da skouer. A-wechoù ez eo ivez e stumm un diviz seven etre perzhidi an abadennn a embann o soñjoù pep hini d'e dro. Ganet eo an doare abadennoù-se er Stadoù-Unanet Amerika a-raok en em ledañ dre ar bed a-bezh.

An talk-show, hervez Orson Welles, a zo un abadenn « radio filmet », savet tro-dro d'un diviz war sujedoù lies. The Oprah Winfrey Show zo bet an abadenn doare talk show he deus graet ar muiañ a verzh en istor ar skinwel etre an 8 a viz Gwengolo 1986 hag ar 25 a viz Mae 2011.
## Pennadoù kar
* Infotainment
* Late-night show
Thomas a Kempis

**Thomas a Kempis** (anv latinaet implijet e galleg hag e meur a yezh), pe **Thomas von Kempen** pe **Thomas Hemerken** (1380 ?- 24 Gouere 1471 ?) a oa ur manac'h izelvroat. Er skridoù saoznek e skriver Thomas à Kempis alies. 
Sellet e vez ouzh Thomas a Kempis e-giz aozer gwirheñvel an *De imitatione Christi* (*[[L'Imitation de Jésus-Christ]]*) en defe embannet dizanv dre uvelder.

Ganet e oa e 1380 e Kempen, e-kichen Köln, en Alamagn en 1380. *Hemerken* e oa anv e dad, da lavarout eo morzholig.

En 1395 e voe skoliet e Deventer, en Izelvroioù. Dont a reas da vout eilskriver dihelloù.Goude ez eas da vanac'h da gouent menec'h Sant Aogustin e-kichen Zwolle, e-lec'h ma oa priol e vreur. Beleget e voe Thomas en 1413 hag anvet da eil-priol en 1429.

Mervel a eure e Zwolle en 1471. 

## Notennoù
Chapel Sant-Telo

E kumun Plogoneg emañ **chapel Sant-Telo**, pe **chapel Sant-Delo** e-giz ma vez graet outi e brezhoneg ar vro.
Ul lec'h azeulerezh katolik eo. Savet e oa e diwezh an  e giz Kerne.

Klaset eo bet e-mesk ar « Monumantoù istorel » e 1914.


Plogonnec (29) Chapelle Saint-Théleau 22.JPG|Ar chapel hag he c'halvar.
275 Plogonnec Saint-Théleau.jpg|Porched ha garid an nor er c'hornôg.
274 Plogonnec Saint-Théleau.jpg|An tour-iliz.
Plogonnec (29) Chapelle Saint-Théleau 03.JPG|Dor ar groazenn iliz su, er c'hornôg.
273 Plogonnec Saint-Théleau.jpg|Kalvar ar wiler.
Plogonnec (29) Chapelle Saint-Théleau 05.JPG|Kalvar ar chapel : skeudennoù eus ar Werc'hez, Sant Telo hag un eskob (Sant Kaourintin?).


E-barzh ar chapel ez eus delwennoù eus Sant Telo, Sant Meven, Intron-Varia a druez, Sant Sebastian, Sant Alor (diskouezet gant dilhad ur marichal, un davañjer lêr hag ur boned troñset dindanañ, oc'h houarnañ troad ur marc'h emañ o paouez troc'hañ da labourat aesoc'h, hervez ar vojenn boblek).


268 Plogonnec Saint-Théleau.jpg|Chantele.
269 Plogonnec Saint-Théleau.jpg|Delwenn eus sant Telo.
270 Plogonnec Saint-Théleau.jpg|Pieta.
271 Plogonnec Saint-Théleau.jpg|Sant Alor, heñvelaet ouzh sant Éloi.
272 Plogonnec Saint-Théleau.jpg|Sant Meven.


## Notennoù
Sky High Survival

**Sky High Survival** (天空侵犯, Tenkuu Shinpan) zo ur manga doare seinen skrivet gant Tsuina Miura ha treset gant Takahiro Oba. Rakembannet eo bet e miz Kerzu 2013 dre an aplikadur hezoug Manga Box perc'hennet gant DeNA. Embannet eo bet e-stumm ur manga paper gant Kōdansha adalek ar 4 a viz Kerzu 2013.
## Istor
Yuri Honjo zo ul liseadez a zihun war toenn ur skraber-oabl. Ar bed tro-dro dezhi a zo ur gêr ramzel savet gant skraberioù-oabl hep den ebet er straedoù en traon dezhi. Taget e vez gant un den gantañ ur maskl doare emoji hag ur vouc'hal. An dud er bed-se o deus daou choaz pe bezañ lazhet pe lammat eus an toennoù evit emlazhañ. Yuri a verz ez eus pontoù etre ar skraberioù-oabl e-pad m'emañ o komz gant he breur ouzh ar pellgomz. Adal neuze emañ o vont da glask dreistvevañ, adkavout he breur ha kompren penaos mont kuit eus ar bed-se. 
## Notennoù ha daveennoù
Skism Kornôg-Reter

Ar **Skism Kornôg-Reter** pe **Skism Meur ar C'hornôg** a reer eus an troc'h a zo bet etre an Iliz ortodoks hag an Iliz katolik roman er bloaz 1054.

"Skism ortodoks" ha "skism katolik" a vez graet anezhañ hervez ar savboent a gemerer. Daoust ma tonaas an troc'h etre an div Iliz kerkent hag adalek ar  e vez lakaet da 1054 ar bloaz m'eo bet kadarnaet.
Liberec

**Liberec** (distaget [] e tchekeg ; *Reichenberg* en alamaneg) zo ur gêr vras er Republik Tchek. Kêr-benn Rannvro Liberec ha Distrig Liberec eo. E 2017 e oa  a dud o chom e kêr.

Emañ Liberec war lez an Lužická Nisa (Neisse), tost d'ar Menezioù Jizera. Ar bempvet kêr vrasañ eo er Republik Tchek.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Ecchi

**Ecchi** (エッチ, etchi) zo ur ger japanek hag  a dalvez kement ha « dizereat», « hudur » pe « lous ». E bro Japan e vez roet ur ster d'ar ger ur ster reizhel hag a c'hellfe bezañ troet evel « reizhel », « erotek » pe « pornografek ». Ar ger "ecchi" a zo ivez un doare da envel un doare manga pe tresadenn-vev japanat dreist-holl er C'hornôg.
Stroppo

**Stroppo** (*Estròp* en okitaneg, *Strop* en galleg) zo ur gumun eus Italia, e Traoñiennoù Okitanek Piemonte, e saonenn Maira, e proviñs Cuneo. Brudet eo an iliz savet etre an  ha  kantved hag ar murlivadurioù enni.
Belgae (Enez Vreizh)

**Belgae** pe **Belged** e oa anv ur bobl a oa o chom e kreisteiz Enez Vreizh, etre aod Mor Breizh hag aber ar stêr Hafren. 

Moarvat e oant deuet eus hanternoz Galia, a-dreuz Mor Breizh, en amzer Julius Caesar.

O c'hêr-benn e oa *Venta Belgarum* (Winchester). Kêrioù bras all a oa, evel *Aquae Sulis* (Bath).

## Anv
* Klaudios Ptolemaios II, 3, 13 : BELGAE
* Itinerarium Antonini : VENTA BELGARUM
* Dizanv Ravenna : VENTA BELGARUM

## Gwelet ivez
*Belged

## Notennoù
Yann Kadiou

**Yann Kadiou** (*Jean Cadiou* er marilhoù ofisiel gallek), bet ganet e Gwerliskin d'ar 7 a viz C'hwevrer 1834 ha marvet e Geneva goude 1897, a oa ur beleg hag ur barzh brezhonek.

E Kastell-Paol  e reas e studi kent mont da gloerdi Kemper, ma voe beleget d'an 9 a viz Gwengolo 1859, oadet a 25 bloaz.

Goude bout bet rejant e Pontekroaz e voe anvet da gure e Plouvorn (1861) ha pelloc'h e Kraozon (1863), a-raok bout lakaet da aluzener er verdeadurezh e 1867 d'an oad a 43 bloaz. 

War-dro ar bloaz 1870 avat e troas war-du mennozhioù ar frankizouriezh, e kuitaas e garg a veleg hag e tivroas da Geneva e Suis, man eas da Anaon.

E enebiezh ouzh an Iliz katolik roman a lenner en e obrennoù, evel er varzhoneg *Aour da zastum a-vec'h rastel*, bet embannet e 1885.

## Oberennoù

*1885 : *En Breiz-Izel*
*1886 : *Ivona*

## Levrlennadur
*Raoul, Lukian. *Geriadurar skrivagnerien ha yezhourien*. Brest : Al Liamm, 1992, pp. 50-51 

## Notennoù
Arno Pötzsch

**Arno Pötzsch**, bet ganet d'an 23 a viz Du 1900 e Leipzig hag aet da Anaon d'an 19 a viz Ebrel 1956 e Cuxhaven, a oa ur pastor protestant hag ur barzh alaman.

Brudet e voe goude an Eil Brezel-bed pa oa pastor er morlu hag e embannas ul levr barzhonegoù gant an titl *Stalingradmadonna* ("Itron Varia Stalingrad") e 1946 evit enoriñ tresadenn Kurt Reuber, Itron Varia Stalingrad. Al levr kement hag ar skeudenn a droas d'un arouez a beoc'h, kreñv e-pad mare ar Brezel Yen. Implijet e voe ivez e mitologiezh Emgann Stalingrad ha darvoudoù an Eil Brezel-bed er gevredigezh alaman.

## Oberennoù
* *Du hast zu deinem Abendmahl als Gäste uns geladen* (EG 224)
* *Meinem Gott gehört die Welt* (EG 408)
* *Du kannst nicht tiefer fallen* (EG 533)
* *Singt, singt, singt, singt, singt Frieden auf Erden* (EG 541: Regionalteil Hessen und Nassau/Kurhessen-Waldeck)
* *Bleib bei uns, wenn der Tag entweicht* (EG 542: Regionalteil Württemberg)
* *Du gabst der Welt das Leben* (EG 668: Regionalteil Württemberg)
* *Es ist ein Wort ergangen* (EG 586: Regionalteil Baden, Elsass, Lothringen, Pfalz / 590 – Regionalteil West und RG 256)
* *Herr Gott, gib uns das täglich Brot* (EG 633: Regionalteil Niedersachsen, Bremen / 630 – Regionalteil Nordelbien)
* *Vor den Türen deiner Welt stehst du allerzeiten* (RG 374)
* *Ich will dem Herren singen, solang ich leb und bin* (RG 731)
Agata

**Agata** zo un anv-bihan italianek, polonek, ruseg (skrivet "Ага́та"), sloveneg, svedeg ha tchekeg, evit ar merc'hed.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an henc'hresianeg αγαθος pe agathos, hag a dalv kement ha « mat ».
## Yezhoù all
*Agathe, en alamaneg, galleg, norvegeg, daneg, gresianeg
*Agatha, e saozneg
* Ágota, Agáta, e hungareg

## Tud

* Santez Agata, pe Agata Catania, merzherez ha santez,
* Agata Alma Cappiello, politikourez italian,
* Agata Flori, aktourez italian,
* Agata Tuszyńska, barzhez polonek.

## Lec'hioù
* Sant'Agata, anv-lec'h italianek
## Priz lennegel
* *[[Agatha Award]]*
## Livadurioù
Meur a daolenn zo diwar-benn Santez Agata, pe he merzherinti.
Sanitätsregiment 2

Ar **Sanitätsregiment 2**, berraet e **SanRgt 2**, zo un unvez milourel alaman eus ar Zentralen Sanitätsdienstes eus al lu alaman Bundeswehr. Diazezet eo e kazarn Koblenz

An Oberstarzt Fritz Stoffregen eo ar pennofiser.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar Sanitätsregiment 2

## Notennoù ha daveennoù
Kairos

**Kairos** (καιρός e henc'hresianeg) zo ur ger henc'hresianeg hag ur meizad a verk ar c'houlz mat, ar mare a zere d'ober tra pe dra. Daou c'her henc'hresianeg zo d'ober anv eus an amzer: c'hronos (χρόνος) ha **kairos**.
Deborah Smith

**Deborah Smith**, ganet e 1987, zo un droourez saoz diwar ar c'horeeg. Studiet he deus e Skol-Veur Cambridge, e Bro-Saoz. Desket he deus koreeg el levrioù e 2009 peogwir he devoa merzet ne oa ket bet troet kalz traoù diwar ar yezh-se d'ar saozneg, .

Meulet eo bet he labour diwar ar romant koreek *The Vegetarian*, gant Han Kang, hag o-div o deus bet ar priz Man Booker International Prize e 2016. 

Savet he deus un ti-embann anvet Tilted Axis Press, evit embann lennegezh eus Azia. 

## Troidigezhioù
* Han Kang, *The Vegetarian* (2015)
* Ahn Do-Hyun, *The Salmon Who Dared To Leap Higher* (2015)
* Han Kang, *Human Acts* (2016)
* Bae Suah, *A Greater Music* (2016)
* Bandi, *The Accusation* (2017)
* Bae Suah, *Recitation* (2017)
* Bae Suah, *North Station* (2017)
* Han Kang, *The White Book* (2017)

## Liamm diavaez
* How a self-taught translator created a literary masterpiece one word at a time 

## Notennoù
Han Kang

**Un anv eus [[Korea]] eo Han Kang ; Han eo an anv-familh.
<hr>

*'Han Kang*' ([[Hangul]]: 한강), ganet d'ar [[27 a viz Du]] [[1970]] zo ur romantourez [[Sukorea|sukorean]].

==Oberennoù==

-Troet e saozneg gant [[Deborah Smith]] :
* [[Han Kang]], *The Vegetarian* (2015)
* [[Han Kang]], *Human Acts* (2016)
* [[Han Kang]], *The White Book'' (2017)

## Liamm diavaez
* https://www.theguardian.com/books/2017/dec/17/han-kang-white-book-meet-the-author
Vik Muniz

**Vik Muniz** (ganet *Vicente José de Oliviera Muniz*, d'an 20 a viz Kerzu 1961 e São Paulo, e Brazil) zo un arzour brazilian. Neuzour eo.
Gwalldaolioù Warrington

**Gwalldaolioù Warrington** (saozneg:**The Warrington bombings**) a oa bet div dagadenn gant bombezennoù sevenet gant an IRA e penn kentañ ar bloavezh 1993 e Warrington, e Bro-Saoz. 

Ar c'hentañ tagadenn a oa bet d'ar 26 a viz C'hwevrer 1993. Ur vombezenn a oa tarzhet en ur mirlec'h gaz. Drastus e oa bet an darzhadenn met ne oa bet den lazhet pe gloazet ebet. Pa oant tec'het diouzh al lec'h, enaouerien ar bombezennoù a oa bet heuliet gant archerien dre ma oant o ruilhañ re vuan. Tri ofiser polis a oa bet gloazet. 

An eil tagadenn a oa bet d'an 20 a viz Meurzh, div vombezenn vihan o devoa tarzhet dres dirak stalioù bihan hag ur greizenn genwerzhel e Bridge Street. Daou vugel a oa bet lazhet war an taol (Jonathan Ball 3 bloaz, ha Tim Parry 12 vloaz). Ouzhpenn-se e oa bet gloazet 56 den.

An tagadennoù a oa bet sevenet gant izili eus ar Provisional Irish Republican Army (IRA). Hervez mammennoù 'zo e oa bet ivez izili eus al luskad Red Action o kemer perzh. Abaoe penn-kentañ ar bloavezhioù 1970, an IRA a oa bet o seveniñ tagadennoù lies en Norzhiwerzhon kement hag e Bro-Saoz evit klask bountañ war gouarnamant Bro-Saoz evit adunvaniñ Iwerzhon. Gwalldaol an 20 a viz Meurzh a oa diskouezet kalz er mediaoù o tegas kounnar bras, bez e voe manifestadoù bras a-enep an IRA betek e Dulenn.
## Tro-dro d'ar gwalldaolioù
E 1993 e voe skrivet ar ganaouenn « Zombie », en enor d'ar vugale Jonathan Ball ha Tim Parry, gant Dolores O'Riordan. Bez eo ivez ur ganaouenn a-enep ar feulster en Iwerzhon an Norzh. Embannet e 1994, ar ganaouenn a erru dres pa oa bet sinet un emglev a beoc'h gant an IRA. Rebechet e oa bet neuze da O'Riordan klask plantañ cheu muioc'h c'hoazh.
National Army (Iwerzhon)

An **National Army** ("Lu Broadel" ; iwerzhoneg : *Óglaigh na hÉireann*, "Nerzhioù-difenn Iwerzhon"), lesanvet **Free State Army** ("Lu ar Stad Dizalc'h") ha **The Regulars** ("Ar Re Reizh"), a oa lu Stad Dieub Iwerzhon etre an 31 a viz Genver 1922 hag ar 1añ a viz Here 1924.

Diazezet e oa bet e roll e-kerzh Brezel diabarzh Iwerzhon, pa oa bet o tifenn an ensavadurioù nevez savet gant ar Skrid-emglev Iwerzhonat-Saoz. Michael Collins, a oa penn uhelañ al lu adalek savidigezh an arme betek ma vefe lazhet gant izili an Irish Republican Army (IRA) a oa a-enep ar skrid-emglev e miz Eost 1922. Erlec'hiet e oa bet gant Richard Mulcahy.

Kentañ gwech ma voe gwelet al lu-se e voe d'an 31 a viz Genver 1922, pa voe kemeret ar galloud gantañ war barakennoù Beggars Bush digant ar British Army. An izili kentañ a oa bet reoù eus an Irish Volunteers pe eus an IRA hag a oa a-du gant ar skrid-emglev ha "Gouarnamant da C'hortoz Iwerzhon". Jeu a oa savet etre an National Army ha nerzhioù enep skrid-emglev an IRA ; ar re-se a oa emsavet a-enep gouarnamant Stad Dieub Iwerzhon.

D'an 28 a viz Even 1922, an National Army a lakaas kanoliañ an nerzhioù enep skrid-emglev a oa er Four Courts e Dulenn, gant kement-se e oa bet boulc'het Brezel diabarzh Iwerzhon.
Pen-y-garn (Sir Gaerfyrddin)

**Pen-y-garn** zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e-kreiz ar gontelezh, er c'hreisteiz da Abergorlech.
Pinged

**Pinged** zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e kreisteiz ar gontelezh, en hanternoz da Ben-bre.
Peniel

**Peniel** a c'hall bezañ meur a lec'h :
*Peniel, e Sir Gaerfyrddin ;
*Peniel, e Sir Ddinbych ;
*Peniel, *Penuel* a-wechoù, anv ul lec'h eus ar Bibl ma c'hoarvezas an emgann etre Jakob hag an ael.
Ilchester

**Ilchester** zo ur gêr e Bro-Saoz, e kontelezh Somerset.

## Anv
A. Lindinis
* Dizanv Ravenna 10611 : **LINDINIS**
* Enskrivadur *Rib* 1672 : **C(IVITAS) DUR(O)TR(I)G(UM (L)ENDIN(I)ESIS**
* Enskrivadur *Rib* 1673 : **CI(VITAS) DUROTRAG(UM) LENDINIESI(S)**
B. Ilchester
* **Givelscestre**, 1086, DB
* **Giuelcestr**', 1156
***Iuelcestr**', 1157

Ar c'hreñvlec'h roman war ar stêr Yeo (gwechall *Gifl*)

Hervez A.D. Mills : "*meaning forked river*". Da welout neuze daoust ha "*Givel, Gifl*" ne vefe ket evit *gevell* ? ur stêr doubl.


Boundary of Ilchester - geograph.org.uk - 1412173.jpg| Ilchester, an hengêr roman Lendiniae, *c.* 60 AD 
Ilchester Bridge - geograph.org.uk - 431597.jpg|Pont Ilchester
Roman T-Shape Brooch (FindID 232453).jpg|Peronig roman e stumm un T


## Notennoù. Daveoù
Le Figaro

**Le Figaro** zo ur gazetenn c'hallek savet e Pariz e 1826, e-pad ren ar roue gall Charlez X. Bez eo neuze ar gazetenn goshañ o vezañ embannet e Bro-C'hall hiziv-an-deiz c'hoazh. Bet eo bet anvet diwar tudenn Beaumarchais, Figaro. Lakaet e vez war-raok unan eus frazennoù brudet an dudenn :

*« Sans la liberté de blâmer, il n'est point d'éloge flatteur. »*

Eus an tu dehoù ez eo: gaullour, frankizour ha mirour, darn eus al luskadoù a-zehoù a lenn ar gazetenn pe a zo tost ouzh ar gazetenn.

Ar Figaro a zo perc'hennet gant ar senedour ha patron Serge Dassault etre 2004 ha 2018 dre an embregerezh Société du Figaro ha Dassault media ; e 2023 eo perc'hennet gant ar familh Dassault dre ar Strollad Dassault. Evel darn ar c'hazetennoù e Bro-C'hall ez eo dre yalc'hadoù a-berzh ar Stad.
## Ger-stur
« Sans la liberté de blâmer, il n'est point d'éloge flatteur. »

— Beaumarchais, Le Mariage de Figaro

Figaro a zo un dudennn krouet gant Beaumarchais, haroz al levrioù *[[Le Barbier de Séville]]*, *[[Le Mariage de Figaro]]* ha *[[La Mère coupable]]*.

### Logoioù disheñvel ar gazetenn

Le_Figaro_logo_1826_-_Gallica.jpg|Kentañ logo ar *Figaro*.
Logo du Figaro 1920.png|Logo implijet evit ar bajenn gentañ er bloavezhioù 1920 (lizherenn F treuzet gant ur blumenn).
Le Figaro.svg|Logo abaoe Gwengolo 2009.
Menez Kalvar Kanada

**Menez Kalvar Kanada** (**Canada's Golgotha** e saozneg, pe *The crucifixion of a Canadian soldier*) zo un delwenn arem (810 mm) gant ar c'hizeller saoz Francis Derwent Wood. Savet e oa bet e 1918. Taolenniñ a ra mojenn ar soudard kroazstaget e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Ar soudard a zo kanadian, kroazstaget eo ouzh un nor ha kelc'hiet gant soudarded alaman oc'h ober goap outañ. Hiziv-an-deiz e c'haller gwelet an delwenn e Mirdi Kanada ar Brezel.

## Istor
Istor ar soudard kroazstaget a oa krog da vezañ kontet er bloavezh 1915, klemmoù a oa bet a-zivout un ofiser kanadian (ur serjant hervez a gonted diwezhatoc'h) a vefe bet kroazstaget bev gant soudarded alaman. N'eus ket bet kavet prouenn anat ebet eus an darvoud-se betek-henn, en desped ma'z eus bet soudarded o tisklêriañ o doa gwelet korf ur soudard diskouezet gant Alamanted.

Daou desteni dindan touadenn a voe embannet. Unan anezho a oa bet enoret gant ar Victoria. Gantañ e voe roet un anv d'ar soudard kroazstaget dizanv: "Sergeant Brant". An testennioù gant an daou soudard saoz hag a embanne"the corpse of a Canadian soldier fastened with bayonets to a barn door", a voe riset buan dre ma oa bet merzhet ne oa ket war lodenn an talbenn testenniekaet gant an daou soudard e oa bet sañset bezañ bet an darvoud. E 2002 un teul-film saoz gant Iain Overton a embanne e oa bet eus ur soudard kroazstaget anvet "Sergeant Harry Band" (ha n'eo ket neuze "Brant").
## Tabutoù
An delwenn a oa bet lakaet e dastumadenn ar C'hanadian War Memorial e Londrez, hag a voe brudet a-ratozh a-raok ma vefe digoret an diskouezadeg. Tresadennoù eus an oberenn a oa bet embannet gant kazetennoù Bro-Saoz, dreist-holl en Daily Mail.

An diskouezadeg e Burlington House, e Londrez, a oa da vezañ digoret e miz Genver 1919, dres a-raok sinadur emglev peoc'h Pariz. Kentañ ministr Kanada, Sir Robert Borden, en devoa goulennet enklaskoù ouzhpenn ha donoc'h evit gouzout daoust hag un istor gwirion e oa. Nebeut amzer goude, ar gouarnamant alaman a c'houlenne gant gouarnamant Kanada e vefe embannet en un doare foran e oa un istor ijinet hini ar soudard kroazstaget. D'an nebeutañ e vefe diskouezet spann prouennoù eus an torfed. Respont ofisiel Kanada a oa bet e oa prouennoù lies hag anat a-walc'h evit krediñ e oa gwir an testenioù. Pa voe goulennet gant an Alamanted kemer perzh en enklaskoù, an delwenn a voe tennet diouzhtu eus an diskouezadeg. Chomet eo kuzhet betek ar bloavezhioù 1990.

Un difenn gouarnamantel de facto a oa bet savet evit na vefe ket diskouezet pe poltrejet an delwenn. E 1989 e oa bet goulennet gant Maria Tippett e vefe implijet ur poltred eus an delwenn evit un diskouezadeg. Nac'het e voe outi. A-benn ar fin e vo diskouezet an delwenn e 1992 evit un diskouezadeg en ur mirdi brezel e Kanada anvet, "Peace Is the Dream". 

An delwenn a zo bet diskouezet e 2000 evit an diskouezadeg anvet "Under the Sign of the Cross: Creative Expressions of Christianity in Canada" e Mirdi Kanada ar sevenadur. Ha savet e oa tabut en-dro.
Itron Varia Stalingrad

**Madonna Stalingrad** (alamaneg: *Stalingradmadonna*) zo ur skeudenn eus ar Werc'hez Vari treset gant al letanant alaman Kurt Reuber, medisin er Wehrmacht ha pastor protestant, e miz Kerzu 1942 e Stalingrad (hiziv Volgograd), Rusia, e-pad Emgann Stalingrad.

Ar skeudenn wirion a zo diskouezet en Iliz Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche e Berlin, padal kopiennoù a zo bet savet hag a vez diskouezet en ilizioù-meur Berlin, Coventry ha Volgograd evel simbol eus ar peoc'h etre an enebourien a-gozh e-pad an Eil Brezel-bed.

## An dresadenn
An oberenn Madonna Stalingrad a zo unan simpl. Ar ment a zo 900&nbsp;mm × 1200&nbsp;mm. An aozour Kurt Reuber en devoa implijet glaou evit tresañ. Ar Werc'hez Vari a zo treset gant ur chal bras. Ar mabig Jezuz a zo tost diouzh e dremm.

En tu dehoù eus an dresadenn e kaver ar gerioù *Licht, Leben, Liebe* ("Goulou, Buhez, Karantez"), tennet eo an arroud eus Aviel Yann. Eus an tu kleiz d'an dresadenn, Reuber en devoa skrivet *Weihnachten im Kessel 1942* ("Nedeleg er Sez 1942") hag en traoñ *Festung Stalingrad* ("Kreñvlec'h Stalingrad"). Kessel ("Chidhouarn"), a oa an doare termeniñ alamanek implijet evit ober eus ur zonenn milourel enkelc'hiet. *Festung Stalingrad* a oa anv ar 6vet lu Alaman enkelc'hiet e Stalingrad a oa implijet er propaganda Nazi.

## Goude an Eil Brezel-bed
Tresadenn Reuber hag e lizhiri a voe embannet nebeut amzer goude fin an Eil brezel-bed. Ar beleg er morlu Arno Pötzsch en devoa skrivet ul levr barzhoniezh koun titlet Madonna Stalingrad e 1946. an oberenn a zo deuet da vezañ ur simbol a peoc'h kreñv e-pad mare ar Brezel Yen. Implijet e voe ivez er vitologiezh eus Emgann Stalingrad ha darvoudoù an Eil Brezel-bed er gevredigezh alaman. Kopiennoù a voe savet ha diksouezet en ilizioù-veur Berlin, Coventry ha Volgograd.

## Kopiennoù
Kopiennoù lies a zo bet graet eus Madonna Stalingrad. An darn anezho a vez kavet en ilizoù.

Reuber Kurt Langeoog Friedhof.JPG|Bez Kurt Reuber
Meersburg-am-rosenhag-stalingradmadonna.JPG|
Stalingradmadonna am Grabstein Willnauer.jpg|
Marienkapelle Niedergailbach, Stalingradmadonna.JPG|
Sanitätsregiment 2.png|Skoed ardamez ar Sanitätsregiment 2 eus ar Bundeswehr
Partij van de Arbeid

Ar **Partij van de Arbeid** (PvdA, *Strollad al Labour* e nederlandeg) zo ur strollad politikel eus an Izelvroioù hag a zeskriver evel ur strollad sokial-demokrat.

Krouet e voe d'an 9 a viz C'hwevrer 1946, pa voe unanet teir c'hostezenn : ar *Sociaal Democratische Arbeiders Partij* (Strollad Sokial-demokrat al Labourerien), ar *Vrijzinning Democratische Bond* (Kevre Demokratel ar Frankveizouriezh), hag ar *Christelijk-Democratische Unie* (Unaniezh Kristen-demokrat).

Meur a bolitikour eus ar PvdA zo bet Kentañ Ministr en Izelvroioù : Willem Drees (1948–1958), Joop den Uyl (1973–1977) ha Wim Kok (1994–2002).

En Tweede Kamer (eil kambr ar Parlamant) ez eus bremañ nav sez gant ar PvdA, abaoe dilennadeg 2017 ; eizh zo en Eerste Kamer (Sened) ; ha tri hepken e Parlamant Europa abaoe 2014.

## Liamm diavaez
*PvdA
Alison Sudol

**Alison Loren Sudol**, ganet d'an 23 a viz Kerzu 1984, lesanvet **A Fine Frenzy**, zo ur ganerez, skrivagnerez kanaouennoù, aktourez ha skrivagnerez stadunanat.

Brudet mat eo bet evit he roll evel "Queenie Goldstein" en heuliad filmoù Fantastic Beasts.
## Buhez
Alison Sudol a voe ganet e Seattle, e stad Washington. He zud a oa kelennerien arz drama. Dilojet e voe gant he c'herent evit mont da Los Angeles goude un dizimeziñ, pemp bloaz e oa-hi. Ar vamm eo Sondra (Fraser) West-Moore, an tad eo John Sudol. Sudol a voe desavet en un endro sonerezh liesseurt, gant Aretha Franklin, Ella Fitzgerald, sonerezh swing.
## Filmoù
Viducasses

Ar **Viducasses** a oa ur bobl hag a oa o chom e gwalarn Galia pa voe aloubet ar vro gant Julius Caesar, entre -58 ha -51 . Dont a rafe o anv eus *vidu* (« koad ») ha *cassi* (« blev »). *Aregenua* e oa o c'hêr-benn, a zo Vieux e Normandi (Calvados) hiriv.

## O anv
Keñveriet eo bet anv ar bobl *Cassi* (Enez Vreizh) ouzh an anvioù tud *Cassius, Cassinus, Cassivellaunus*, anvioù pobloù all evel *Bodiocasses, Cassignates, Tricasses*, hag ouzh anv un douez eus bro ar Roen *dii Casses*.

Un orin keltiek a vefe d'an anv : **cad-ti* : dreist, dibar, brav (iwerzhoneg *cais*, "clean, smart etc.")

## Levrlennadur
* Loïc Langouet : *Les Coriosolites. Un peuple armoricain.* Centre Régional d'Archéologie d'Alet. Saint-Malo. 1988.

## Notennoù
Pentre Tŷ-gwyn

**Pentre Tŷ-gwyn**, pe **Pentre-tŷ-gwyn**, zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e biz ar gontelezh, er reter da gêr Llanymddyfri.

E kumuniezh Llanfair-ar-y-bryn emañ.

Brudet eo Pentre Tŷ-gwyn rak eno, en atant *Pantycelyn*, e voe ganet ha maget ar barzh ha saver kantikoù William Williams Pantycelyn (1717-1791).
Ribble

Ar **Ribble** zo ur stêr eus hanternoz Bro-Saoz hag a red e North Yorkshire hag e Lancashire.

## Anv
Anvet e oa *Belisama* gant ar Gelted.
* Ptol. II, 3, 2 : BELISAMA AESTUARIUM (gwelout ivez ETSODISINAM)
diwar anv un doueez *Belisama*, kemeret evit Minerva.

diwar : **bel-* = skedus, lugernus + *-sama* = derez-uhelañ

## Notennoù
Shingeki no Kyojin

**Shingeki no Kyojin** (japaneg: 進撃の巨人, Brezhoneg: Tagadenn an Titan) zo ur manga japanek skrivet ha treset gant Hajime Isayama. An heuliad a oa bet kroget da embann er gazetenn Shōnen Magazine d'an 9 a viz Gwengolo 2009, 24 levrenn tankōbon a zo bet betek miz Kerzu 2017.

Mab-Den a vev e kêrioù kelc'hiet gant mogerioù ramzel; an difenn efedusañ a-enep an ditaned, doare brizh tud ramzel o tebriñ an dud dizehan hag hep abeg anat. An istor a zo gwelet dre lagad Eren Jäger hag e gamaladed a-vihanik Mikasa Ackerman hag Armin Arlert. An tri a emezel en nerzhioù lu evit talañ ouzh tagadennoù an ditaned war o c'hêr. Mamm Eren a oa bet lonket e-pad un dagadenn ha touet en deus lazhañ an holl Ditaned. Goustadik gant an istor o vont war-raok e tizolo al lenner ar wirionez war an Ditaned.

Ur stirad skinwel doare tresadenn-bev japanat a zo bet savet gant Wit Studio hag a zo bet skignet etre miz Ebrel ha Gwengolo 2013 war ar chadenn MBS e Japan. 25 lodenn a oa bet. Un eil koulzad 12 lodenn a zo bet skignet etre miz Ebrel hag Even 2017. Un trede koulzad a vo e 2018. 

Ur film live troc'het e div lodenn a zo bet skignet e-pad an hañv 2015. Savet ez eus bet ivez c'hoarioù video, romantoù doare light novel hag heuliennoù manga a zo bet savet awenet gant an heuliad diazez.
Cilymaenllwyd

**Cilymaenllwyd** zo ur barrez hag ur gumuniezh e Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, war harzoù Sir Benfro. Enni emañ kêriadennoù Efail-wen ha Login.

E 2011 e oa poblet gant 742 a dud, ha 396 anezho (55%) a oa kembraegerien.

Gwechall e oa e kombod Derllys. Da sant Cledwyn eo gouestlet an iliz-parrez. Kontañ a reer e oa Cledwyn unan eus mibien Brychan, roue Brycheiniog a oa tad da 40 a vugale.

E korn-bro Cilymaenllwyd e tarzhas ar re gentañ eus Emsavadegoù Rebeca, e 1839.

## Notennoù
Patrice Lumumba

**Patrice Émery Lumumba** (2 Gouere 1925 – 17 Genver 1961) a oa ur stourmer evit an dizalc'hiezh hag ur politiker eus Kongo. Kentañ Ministr Republik Kongo e voe e 1960. Ur perzh bras a gemeras er stourm evit dizalc'hiezh Kongo hag a oa neuze un drevadenn velgiat, asambles gant Joseph Kasa-Vubu. Broadelour hag hollafrikanour e oa ha ren a reas ar *[[Mouvement National Congolais]]* (MNC) adalek 1958 betek e varv.

Pa zeuas Kongo da vezañ ur stad dizalc'h e 1960, e voe trubuilhoù er vro, gant Katanga o klask en em zistagañ. Skoazell a c'houlennas Lumumba digant Stadoù Unanet Amerika hag Aozadur ar Broadoù Unanet evit mougañ an emsavadeg. Pa voe nac'het degas sikour gant ar re re, en em droas neuze war-zu an Unvaniezh Soviedel. Diwar an dra-se e savas bec'h er vro, etre Lumumba hag ar prezidant Joseph Kasa-Vubu skoazellet gant Joseph-Désiré Mobutu, gant an eil kostezenn harpet gant an Unvaniezh Sovidel hag eben gant ar Stadoù Unanet ha Belgia.

Un taol-stad a reas Mobutu e Gwengolo 1960. Harzet ha toullbac'het e voe Lumumba ha lazhet e voe e Katanga d'ar 17 a viz Genver 1961. Goude e varv e voe sellet outañ evel ur merzher gant e-leizh a dud a-du gant ar sokialouriezh hag an hollafrikanouriezh.
## Hiziv-an-deiz
* Skol-veur ar gamaladiezh etre ar pobloù Patrice Lumumba eus Rusia