Euskareg

Ur yezh digenvez eo an **euskareg**, pe *euskara* pe *euskera*, pe **baskeg**, yezh c'henidik **[[Euskal Herria]]** (pe *Bro-Vask*) etre mervent ar Stad c'hall e departamant gall ar Pireneoù-Atlantel ha biz Spagn, e kumuniezhoù emren Euskadi ha Nafarroa. 
## Renkadur ar yezh

## An euskareg unvan

Ne oa bet skouriekaet stumm skrivet ebet a-raok 1968 diwar atiz an Euskaltzaindia, un atebegezh ofisiel dezhi (un akademiezh real eo). Prientet e voe kinnigoù gant ur bodad skrivagnerien ha yezhoniourien a zalc'has abadennoù studi e Baiona (Lapurdi) e 1964-1965. Da vare 50vet bloavezh an akademiezh lidet e santual Arantzazu e voe degemeret furmoù unvan a-dreuz liesseurted an euskareg. Ar yezhoniour, politikour ha skrivagner, Txillardegi, en doa kinniget darn vuiañ ar grafoù. Pa veze troet an euskareg skrivet war-zu stummoù Lapurdi ha Nafarroa, e yeas muioc'h war-zu re Gipuzkoa. Eus an euskareg skouer a vez graet *euskal batua* hag implijet e vez ez-ofisiel er Gumuniezh emren, en deskadurezh ha muioc'h-mui er mediaoù betek kemer plas parlantoù ar gaozerien a-vihanik.

## Takad
Komzet e vez, e meur a zoare disheñvel, e Kumuniezh Emren Euskadi (Spagn) dreist-holl el lec'h m'he deus ar yezh-se ur statud ispisial hag emañ ar Gouarnamant Damemren (Eusko Jaurlaritza / Gobierno Vasco), ar strollad broadelour EAJ-PNV (Euzko Alderdi Jeltzalea / Partido Nacionalista Vasco) en e benn, o klask lakaat ar yezh da vont war-raok dre lakaat e pleustr ur politikerezh yezh efedus.

Komzet e vez ar yezh ivez e lodenn Norzh Kumuniezh Forel Nafarroa (spagnoleg : *Navarra*).

A-hend-all e vez komzet ivez el lec'hioù er Pireneoù-Atlantel a denn ez istorel da dachenn yezh an euskareg (ha n'eo ket hini ar gwaskoneg avat). Gant an takad anvet Iparralde ("tu an norzh") e klot tamm-pe-damm. 

### Statud ofisiel
Ur statud kenofisiel leun he deus ar yezh euskarek e Kumuniezh Emren Euskadi hag ur statud damofisiel e lec'hioù resis zo eus Kumuniezh Forel Nafarroa.

N'he deus ar yezh-se statud ofisiel ebet el lec'hioù ma reer ganti er Republik c'hall.

### Rannyezhoù

Bez' ez eus c'hwec'h rannyezh pennañ hervez ar proviñsoù istorel:

:* biskaeg (e Bizkaia, spagn. *Vizcaya*);
:* gipuzkoeg (e Gipuzkoa, spagn. *Guipúzcoa*);
:* uhel-nafarroeg (e Nafarroa, spagn. *Navarra*);
:* izel-nafarroeg (e Nafarroa Beherea, gall. *Basse Navarre*);
:* lapurdieg (e Lapurdi, gall. *Labourd*);
:* zuberoeg (Souletin) (e Zuberoa, gall. *Soule*).

## Yezhadur
Perzhioù boutin en deus an euskareg gant ar yezhoù kaokazek kentoc'h evit gant an darn vrasañ eus ar yezhoù-all a vez komzet en Europa.

Disheñvel-tre eo yezhadur an euskareg diouzh yezhoù indezeuropek Europa ar C'hornôg o vezañ ma'z eo ur yezh ergativel-absolutivel ha n'eo ket unan nominativel-akuzativel.

Unan eus an diforc'hioù pennañ all a denn da *liesdisplegadur* ar verboù : displeget e vez ar verboù-skoazell evit lakaat war-wel niver ha gour ar rener met ivez niver ar renadenn eeun ha hini ar renadenn ameeun. *Nor-nori-nork* a vez graet eus an doare-mañ da zisplegañ ar verboù en euskareg.

Da skouer :

:*Martinek egunkariak erosten dizkit*

Da lâret eo: *Martin a bren kelaouennoù din*.
Rener ur frazenn gant ur verb trazitivel eo *Martin* ha neuze e vez merket ez-morfologel dre ouzhpennañ al lost-ger *-(e)k* > *Martinek*. Ergativel eo an anv kadarn-mañ neuze. 

Renadenn eeun ar frazenn eo "egunkaria". Liester eo ar ger-mañ ivez hervez al lost-ger *-ak* > *eugunkariak*. Absolutivel eo an anv-kadarn-mañ neuze.

Ar verb a zo *erosten dizkit*, ennañ *erosten*, seurt tro-c'hraus, hag *erosi* eo anv verb ar verb pennañ, implijet amañ dindan ur stumm ispisial *erosten' (un tammig evel *o prenañ*). Da heul e teu ar [[verb sikour]] displeget *dizkit* hag a c'heller dielfennañ evel-mañ: *

* *di-* merk ur verb daoudranzitivel en amzer vremañ; 
* *-zki-* merk liester ar renadenn eeun; ha 
* *-t* merk ar renadenn dieeun.

## Geriadur
Dre darempredoù gant ur bern yezhoù all a-hed an amzer eo deuet an euskareg da vezañ levezonet gante, dreist-holl war dachenn ar gerioù. Amprestet zo bet ganti evel-se gerioù diwar al latin, ar spagnoleg, ar galleg hag ar gwaskoneg. 

Hervez studierion zo, e teufe an hanter eus an holl c'herioù implijet gant an euskareg eus al latin met diaes-tre eo anavezout ar gwriziennoù latin rak cheñchet kalz eo bet an doare d'o distagañ, da skouer: 

:* *lore* ("bleunienn") diwar *florem*;
:* *gela* ("kambr") diwar *cellam.* 

## Gerioù ha frazennoù skouer
* **Bai** = Ya
* **Ez** = Nann
* **Kaixo !**, **Agur !** = Salud !
* **Agur !**, **Adio !** = Kenavo !
* **Ikusi arte** = Ken 'vi gwelet !
* **Eskerrik asko !** = Trugarez !
* **Egun on** = Demat
* **Mesedez** = Mar plij
* **Barkatu** = Digarezit ac'hanon
* **Komunak **= Privezioù 
* **Non dago komuna ?** = Pelec'h emañ ar privezioù ?
* **Non dago tren-geltokia ? **= Pelec'h emañ ar porzh-houarn ?
* **Ba al da hotelik hemen inguruan ? **= Pelec'h emañ al leti tostañ ?
* **Zorionak **= Gouelioù mat ! (Evit Nedeleg hag ar Sant-Jilvestr). Implijet e degouezhioù all, evit un deiz-ha-bloaz da skouer.
* **Ez dut ulertzen **= Ne gomprenan ket
* **Ez dakit euskaraz** = Ne gomzan ket euskareg
* **Ba al dakizu ingelesez ?** = Ha komz a rez saozneg ?
* **Zein da zure izena ? **= Pe anv out ?
* **Ongi etorri ! **= Degemer mat!
* **Egun on denoi **= Demat d'an holl !
* **Berdin / Baita zuri ere **= Dit-te ivez ! (d. s. goude *Kaixo* pe *Egun on*)
* **Jakina ! Noski ! **= Evel-just !
* **Nongoa zara ? **= Eus pelec'h out ?
* **Non dago... ? **= E pelec'h emañ...? 
* **Badakizu euskaraz ? **= Ha gouzout a rez euskareg ?
* **Bai ote ? **= Dam ya 'ta ?
* **Bizi gara ! **= Bev omp !
* **Bagarela ! **= Ni ivez (respont)
* **Topa ! Osasuna ! **= Yec'hed mat !
* **Hementxe ! **= Du-hont/ Du-mañ !
* **Geldi !** = Paouez !
* **Lasai** = Na rez ket bil
* **Ez dut nahi** = N'em eus ket c'hoant

## Levrlennadur

* KOSTIOU Jeremi, *EhKz, ur media evit ar yaouankiz*, e-barzh Ya !, niv. 441, miz Du 2013, p. 3.

* KOSTIOU Jeremi, *Stourm evit ar vachelouriezh en euskareg penn-da-benn*, e-barzh Bremañ, miz Mae 2014, n°391.

## Liammoù diavaez

* Ethnologue
* Kreizenn Studioù an Euskareg, Skol-Veur Nevada (SUA)

Troidigezhioù e brezhoneg. Da lenn evit netra war https://web.archive.org/web/20131105135305/http://www.kembre-breizh.org.uk/

* Breuddwydion yn y Gogledd / Huñvreioù en hanternoz skornet (Ametzak iparralde izoztuan) gant Bernardo Atxaga troidigezh divyezhek gant Rhisiart Hincks e *[[Breizh-Llydaw]]* tud. 31 rhif 49, Eost 2008
* Dirgelion y Swyddfa / Kevrinoù ar Burev (???) stori fer gan Patxi Zubizarreta troidigezh divyezhek gant Rhisiart Hincks e *[[Breizh-Llydaw]]* tud. 31 rhif 36, Eost 2007
* Dau Asyn / Daou Azen (Bi Asto) stori fer gan Pernando Amezketarra, 2001 troidigezh divyezhek gant Rhisiart Hincks e *[[Breizh-Llydaw]]* tud. 25 rhif 42, Genver 2006
* Esgidiau Rhad / Botou Marc'had Mad (Oenataku Merkeak) stori fer gan Pernando Amezketarra, 2001 troidigezh divyezhek gant Rhisiart Hincks e *[[Breizh-Llydaw]]* tud. 24 rhif 43, Mae 2006
* Y Fendith / Ar Benediste (Aitaren eta ...) stori fer gan Pernando Amezketarra, 2001 troidigezh divyezhek gant Rhisiart Hincks e *[[Breizh-Llydaw]]* tud. 24 rhif 41, Eost 2005
* Skrid divyezhek diwar-benn Patxi Zubizarreta - Llydaweg/Cymraeg. gant Rhisiart Hincks e *[[Breizh-Llydaw]]* tud. 16 rhif 44, Eost 2006
* Pennad diwar-benn ar Wikipedia euskarek : https://web.archive.org/web/20180824234644/http://basquetribune.com/the-basque-wikipedia-local-knowledge-gone-global-and-back/

### Yezhadurioù war-linenn
* Skol-Veur Euskadi: Yezhadur berr an euskareg
* Taolennoù gant verboù an euskareg
* Yezhadur berr an euskareg gant Larry Trask
* Un nebeud gerioù en euskareg gant Larry Trask

### Geriadurioù war-linenn
* Geriadur euskareg-saozneg-euskareg
* Nola Erran, geriadur galleg-euskareg