Kemmadurioù ar brezhoneg

**Kemmadurioù** deroù-ger a zo e brezhoneg evel e pep hini eus ar yezhoù keltiek.

*[[Kemmadur (yezhoniezh)|Kemmadurioù]]* a lavarer eus ar c'hemmoù a c'hoarvez e distagadur lod kensonennoù a zo e deroù ar gerioù brezhonek, da skouer *[[tad]], un tad, ma *'z**ad, da **d**ad'', pe ''[[mamm]], ur **v**amm''.

Disheñvel eo ar c'hemmadennoù-se diouzh ar re a c'hoarvez e deroù pe e diabarzh gerioù dre abegoù distagadur ha n'eo ket dre abegoù yezhadurel : ''hent bras'' a zistager /hẽnn 'prɑ:s/, ''dek gwenneg'' a lavarer /de 'kwɛn:ek/. Lod eus ar c'hemmadennoù-se er bomm-mouezh a vez diskouezet er ger skrivet, evel ''glas'' /'glɑ:s/ ha ''glazañ'' /'glɑ:zã/.

Ar c'hemmadurioù yezhadurel ivez a c'hall bezañ skrivet pe get ; e [[Krennvrezhoneg|krennvrezhoneg]] ne vezent ket skrivet, alese anvioù-lec'h evel ''Toull ar C'hoad'' a weler skrivet ''Toulancoat''.

== Abegoù ar c'hemmadurioù ==
Daou abeg pennañ zo d'ar c'hemmadurioù brezhonek :
* abegoù [[Yezhoniezh|yezhoniel]]
:Bez' e c'hall ur gensonenn kemmañ en abeg da zistagadur an amzer a hiziv hag ivez en abeg da istor [[Fonologiezh|fonologiel]] ar yezh.
* abegoù yezhadurel
:Hervez ar ster a venner reiñ d'al lavarenn hag ivez hervez ar ger a zo dirazi e kemm pennlizherenn ar ger pe get.

== Rummadoù kemmadurioù ==


Pevar rummad zo anezho : 
*[[kemmadur dre vlotaat]], 
*[[kemmadur dre galetaat]], 
*[[kemmadur dre c'hwezhadenniñ]] 
*[[kemmadur kemmesket]].

=== Ar c'hemmadurioù dre vlotaat===
Goude ur vogalenn doniet hir : 
*ar c'hensonennoù-tarzh kalet (K, T ha P) zo blotaet (G, D ha B) ; 
*ar c'hensonennoù-tarzh mouezhiet (G, Gw, B ha D) a dro da gensonennoù-c'hwezh blot (C'H, W, V ha Z) – kemmadurioù dre c'hwezhañ int e gwirionez ; ar gensonenn-fri M a dro da V.<br />

An holl gensonennoù a vlota en degouezh-se e gwirionez (an hanter-gensonenn Y zoken), met lod kemmadurioù ne vezont ket aroueziet er skritur.
* <u>Aroueziet er skritur</u>, diwar erbedoù an [[Tad Maner]]

* <u>Mouezhiet hepken</u>


=== Ar c'hemmadurioù dre galetaat ===
Goude ur gensonenn zivouezh (K, T, P, C'H, S ha F) : ar c'hensonennoù-tarzh blot G, D ha B a dro da gensonennoù-tarzh kalet (K, T ha P).
* <u>Aroueziet er skritur</u>

* <u>Mouezhiet hepken</u><br />
Hini ebet.

=== Ar c'hemmadurioù dre c'hwezhadenniñ ===
Estreget blotadur G, D ha B a zo bet meneget uheloc'h ez eus kensonennoù-tarzh kalet all (K, T ha P) a dro da gensonennoù-c'hwezh (C'H, Z, F).
* <u>Aroueziet er skritur</u>

* <u>Mouezhiet hepken</u><br />
Hini ebet.

=== Ar c'hemmadurioù kemmesket ===
Ar c'hemmadurioù ''mesket'', pe ''kemmesk'', pe ''kemmesket'', zo anezho 
*pevar c'hemmadur dre vlotaat
*ur c'hemmadur dre galetaat.
C'hoarvezout a reont war-lerc'h ''e'' (rannig-verb), ''ma'' (stagell-isurzhiañ), ''ma'' (stagell-vartezeañ) hag ''o'' (araogenn) pa gemm G, Gw, D, B hag M e C'H, W, T, V ha V.
* <u>Aroueziet er skritur</u>

* <u>Mouezhiet hepken</u><br />
Er yezh komzet, e-lec'h ''o vont, o vale'', e c'haller klevout ''o c'hont'', pe ''(o) font'', hag ''(o) fale''.

== Kemmadurioù diglok ==
Lod kemmadurioù ne c'hoarvezont ket en holl gensonnennoù a c'hallje kemmañ. Yezhadurel-rik eo ar c'hemmadurioù a c'hoarvez.<br />
Pevar degouezh zo dezho :
* goude **am/em**, raganv ar c'hentañ gour unan, e c'hoarvez K/C'H ha T/Z ha diret eo kemmadur P
::(''kavout'', ''ti'', ''paeañ'') ''An dud am **c'h**avo em **z**i am **f**aeo''.
* goude **ur**, ger-mell amstrizh, **ar**, ger-mell strizh hag **hor**, raganv ar c'hentañ gour lies e tro K da C'H hepmuiken
::(''kazh'', ''karr'', ''kas'') ''Ur **c'h**azh zo er **c'h**arr hor **c'h**as da Vrest''.
<small><u>Notenn</u> : goude ar gerioù-mell ''ur'' hag ''ar'' ne gemm K nemet e deroù un anv gourel unan pe un anv lies na verk ket gwazed.</small>
* goude ar gerioù-mell amstrizh **un/ur** hag ar gerioù-mell strizh **an/ar** e vlota an anvioù benel — D ne gemm ket avat<br />

* goude ar gerioù-mell strizh **an/ar** e vlota an anvioù lies a verk gwazed.


== Direizhderioù ==
* **Bloaz**, anv gourel, a vlota goude an niveroù pegementiñ, war-bouez 1, 3, 4, 5, 9 ha 1 000 : ''6 vloaz'' met ''9 bloaz''.
* **Greg** ha **gar** (porzh-houarn) ne gemmont ket goude ar ger-mell — reizh eo **gar** (ezel eus ar c'horf) koulskoude.
* **Mein** a c'hall treiñ da ''vein'' goude ar ger-mell a-wechoù ha gallout a ra ivez degas kemmadurioù: ''ar vein-c'hlas'', ''mein gozh''.
* **Plac'h**, anv benel, ne gemm ket goude ar ger-mell, met blotaat a ra an anvioù-gwan war-lerc'h : ''ur plac'h vrav''.
* An anvioù-tud en **-où** – evel **kamaradoù**, **maerioù**, **mestroù**, **priedoù**, **tadoù**, ha **testoù** – ne gemmont ket dre vlotaat goude ar ger-mell ha ne zegasont kemmadur ebet; **tudoù**, a zo un adliester, a c'hall degas: ''tudoù gaezh''.
* Pa vezont renet gant ar verb ''ober'' e vlota **mad** ha **man** : ''se a ra vad din'', ''na rit ket van''.
* Gourel eo **tra** padal e vlota goude ar ger-mell : ''un dra'', hag e suj an anv-gwan evel ma vije un anv benel : ''un dra vat'' — met ''tri zra gozh''.
* Anvioù gourel all 'zo a zegas blotadurioù. En o zouez emañ: **aer**, **amzer**, **avel**, **c'hwezh** (flaer), **re*' (rumm)... : *tri re votoù*.
* Alies e c'hoarvez ur blotadur goude anv divoutin ur gwaz : *Yann gaezh*, *Karl Veur*.

== Skoilhoù ouzh ar c'hemmadurioù ==
Ne c'hall ur c'hemmadur c'hoarvezout nemet etre gerioù a zo liammet dre ar ster ha distaget en ur bomm-mouezh ; kement abeg a zisrann ar gerioù a viro ouzh ar c'hemmadur a c'hoarvezout.<br />
::* *Ur vaouez vat*, hogen *ur vaouez mat he c'halon* peogwir eo stag *mat* ouzh *kalon* ha n'eo mui ouzh *maouez*.
::* *Tud Vreizh*, hogen *tud Breizh ha n'eo ket tud Bro-C'hall* peogwir e venner pouezañ war *Breizh* en eil lavarenn.
::* *Ur vaouez vrav*, hogen *ur vaouez brav, kran ha speredek* peogwir emañ torr ar bomm-mouezh en eil lavarenn.

== Taolenn ar c'hemmadurioù brezhonek ==


==Pennadoù kar==
*[[Kemmadur (yezhoniezh)]]
*

== Notennoù ==


== Daveennoù ==
*[[Yann Desbordes]], *Petite grammaire du Breton Moderne*, Hor Yezh, Lesneven, BZH, 1983, pp. 9-17.
*[[Frañsez Favereau]], *Grammaire du breton contemporain*, Skol Vreizh, Montroulez, BZH, 1997, pp. 146-164 ISBN 978-2-911447-12-9.
*HARDIE D. W. F., *A Handbook of Modern Breton (Armorican)*, University of Wales Press, Cardiff, CYM, 1948.
*[[Roparz Hemon|HEMON Roparz]], 
** *A Historical Morphology and Syntax of Breton*, The Dublin Institute for Advanced Studies, Dublin, IRL, 1975, pp. 4-25.
** *Yezhadur istorel ar brezhoneg*, Hor Yezh, Plañvour, BZH, 2000, pp. 5-24 ISBN 978-2-910699-37-6.
**  *Yezhadur berr ar brezhoneg*, Al Liamm, Brest, BZH, 1979, pp. 27-38.
*JACKSON Kenneth Hurlstone, *A Historical Phonology of Breton*, The Dublin Institute for Advanced Studies, Dublin, IRL, 1986.
*[[Frañsez Kervella]], *Yezhadur bras ar brezhoneg*, Al Liamm, Brest, BZH, 1995, pp. 75-102 ISBN 978-2-7368-0044-4.
*[[Pêr Trepos]], *Grammaire bretonne'', Ouest France, Roazhon, BZH, 1980, pp.27-55 ISBN 978-2-85882-362-8.