Alexandra David-Néel

**Louise Eugénie Alexandrine Marie David**, anavezetoc’h dindan an anv **Alexandra David-Néel**, bet ganet d'ar 24 a viz Here 1868 e Saint-Mandé ha marvet d'an 8 a viz Gwengolo 1969 e Digne-les-Bains, a oa ur reteroniourez, un dibetologourez, ur ganerez c'hoarigan, ur gazetennerez, ur skrivagnerez, un ergerzherez, ur stourmerez venelour hag un anaveliourez voudaat eus Bro-C'hall.

E 1924 e voe ar vaouez kentañ eus ar C'hornôg o tizhout Lhasa, kêr-benn Tibet. Bloaz war-lerc'h e voe kontet he zaol-kaer er c'hazetennoù, ar pezh a sikouras kalz d'he brudañ ouzhpenn he ferzhioù personel hag he gouiziegezh.

## Buhez
### Stourmoù
E-pad he bugaleaj hag he c'hrennoad e voe lakaet gant an douaroniour anveliour Élisée Reclus da anavezout ar mennozhioù anveliour (Max Stirner, Mic'hail Bakounin, hag all) ha benelour, a awenas anezhi evit embannadur *Pour la vie* e 1898. Dont a reas da vezañ ivez ur genlabourerez da *La Fronde*, ur gazetenn venelour krouet gant ar bolitikerez Marguerite Durand (1864-1936) ha meret evel ur gevelouri gant maouezed hepken. Perzh a gemeras ivez en emvodoù a bep seurt e Kuzul broadel ar maouezed gall pe en hini italian. Koulskoude e nac'has lod eus ar savboentoù a oa bet embannet en emvodoù-se, gwir ar merc'hed da votiñ da skouer, rak kavout a rae gwelloc'h stourm evit dishualerezh ar maouezed en armerzh ; pellaat a eure diouzh al « laboused karantezus-se o fluñv prizius », ar benelourezed-se deuet evit an darn vrasañ eus penn uhelañ ar gevredigezh, hag a zisoñje hervezi buhez poanius ar merc'hed paour.

### Relijion ha prederouriezh
Hervez he buhezskriver Jean Chalon ez eo er mirdi Guimet, ur mirdi arzoù eus Azia e Pariz, e voe ganet c'hoant Alexandra David-Néel da vezañ ur reteroniourez ha boudaat. Dedennet e oa bet gant ar mirdi-se abaoe e zigoradur d'an 20 a viz Du 1889 ; er bloaz-se end-eeun, hini he 21 bloaz, e kemeras hent ar voudaegezh. Notenniñ a reas an darvoud-se en he deizlevr.

E 1889 c'hoazh ec'h eas da Londrez evit mestroniañ ar saozneg, ar pezh a oa hollret evit he studi war ar reteroniezh. Eno e tarempredas levraoueg ar British Museum, hag e kejas ouzh un niver bras a izili ouzh Theosophic Society Helena Blavatsky ; dizale ec'h emezelas ivez.

D'ar 7 a viz Mezheven 1892 e voe diplomet war an deosofiezh..

### Kanerez c'hoarigan
Diwar atiz he zad e voe Alexandra David-Néel e skol sonerezh roueel Brusel, ma studias ar piano hag ar c'han. Priz kentañ ar c’han a voe deroet dezhi. Evit sikour he zud o doa diaesterioù arc'hant e labouras Alexandra dindan al lesanv  Alexandra Myrial , awenet gant an anv Myriel (un dudenn eus *Les Misérables* gant Victor Hugo), evel pennganerez en opera Ha Noi (en Indez-Sina c'hall d'ar mare-se, kêr-benn Viêt Nam hiziv)) e-pad ar c'houlzoù-amzer 1895-1896 ha 1896-1897.

### Dimez
D'ar 4 a viz Eost 1904, nebeut kent he 36 deiz-ha-bloaz, e timezas e Tuniz gant Philippe Néel, he c'hamarad abaoe ar 15 a viz Gwengolo 1900. O buhez voutin — arnevek a-wechoù — a baouezas d'an 9 a viz Eost 1911 pan eas Alexandra kuit he-unan evit he zrede beaj da Indez (1911-1925) ; e-kerzh un droiad kanañ e oa bet an eil. Tri ministrerezh a sikouras da arc'hantaouiñ ar veaj studi-se.

Prometiñ a reas d'he fried distreiñ d'ar gêr goude triwec’h miz, hogen 14 vloaz diwezhatoc'h e tistroas, e miz Mae 1925, ha gant un Tibetan yaouank, *lama* Aphur Yongden (1899-1955), a oa bet he ambrouger en he ergerzhadennoù ; un nebeud devezhioù goude ez eas Alexandra kuit adarre.

## Beajoù
### Beaj kentañ da Dibet hag emgav gant ar panchen-lama (1916)
D'an 13 a viz Gouere 1916, hep goulenn aotre digant den ebet, Alexandra David-Néel a yeas kuit da Dibet asambles gant Yongden hag ur manac'h. E soñj e oa da weladenniñ div greizenn relijiel vras tost d'he feniti e Sikkim, ar manatioù Chorten Nyima ha Tashilhunpo e-kichen Xigazê, unan eus kêrioù brasañ Tibet ar Su. E manati Tashilhunpo ec'h erruas d'ar 16 a viz Gouere ; eno e voe lezet da lenn ar skridoù boudaat ha da weladenniñ temploù a bep seurt.

D'an 19 e kejas ouzh ar Panchen Lama, eleze an eil *lama* goude an Dalai Lama, he bennigas hag a reas un degemer hegarat dezhi; gantañ e voe kinniget Alexandra da uhelidi, d'e gelennerien ha d'e vamm (a skoulmas darempredoù a vignoniezh gant ar Gornôgadez, hag he alias da chom en ur gouent). Ar Panchen Lama a ginnigas dezhi chom e Xigazê ; nac'h a eure Alexandra avat, a-raok kuitaat kêr d'ar 26 a viz Gouere goude bezañ bet anvet da *lama* ha da zoktorez war ar voudaegezh tibetek.

Kenderc'hel a reas da redek bro e Tibet en ur weladenniñ moullerezh manati Narthang a-raok mont davet ur penitiour hag en doa he fedet e-kichen Lenn Mo-te-Tong. D'ar 15 a viz Eost e voe degemeret gant ul *lama* e Tranglung. Pa zistroas da Sikkim e voe skarzhet gant pennadurezhioù trevadennel Breizh-Veur, diwar atiz misionerien gristen a oa bet fuloret gant degemer ar Panchen Lama, petra bennak ma oa bet berzet ganto mont tre e Tibet.

### Beaj da Japan, Korea, Sina, Mongolia, Tibet
Dre na c'helle ket Alexandra David-Néel hag al lama Aphur Yongden distreiñ da Europa en abeg d'ar Brezel-bed kentañ e kuitajont Sikkim evit mont da Indez, ha da Japan goude-se. Eno e reas Alexandra anaoudegezh gant ar manac'h boudaat ha prederour Ekai Kawaguchi (1866-1945), a oa deuet a-benn, un nebeud bloavezhioù abretoc'h, da chom e-pad 18 mizvezh e Lhasa dindan gwiskamant ur manac'h sinaat.

Goude-se ec'h eas Alexandra ha Yongden da Gorea ha da Veijing e Sina. Alese e tibabjont treuziñ Sina a reter da gornôg, asambles gant ul lama tibetan ruspin ha gae. Meur a vloaz e padas o beaj dre c'houelec'h Gobi ha Mongolia a-raok chom e-pad tri bloaz (1918-1921) e manati Kumbum e Tibet ; eno e troas Alexandra ar *Prajñāpāramitā* gant skoazell Yongden.

### Beaj ent-dianav da Lhasa
Alexandra David-Néel, 56 vloaz, dic'hizet evel ur birc'hirinez-klaskerez bara ha Yongden, ur sac'h-kein bihan ganto, a gemeras goude-se penn an hent etrezek ar gêr verzet. Ur bistolenn, un nadoz-vor hag ur yalc'had arc'hant a oa gant an ergerzherez. E 1924 ec'h errujont e Lhasa, e-mesk un engroezad pirc'hirined deuet da lidañ Gouel ar Bedenn Veur

Alexandria David-NeelinLhasa.gif|Ar "birc'hirinez"
Alexandra David-Neel in Lhassa 1924.jpg|Lama Aphur Yongden (kleiz) hag A. David-Néel gant ur manac'h dirak ar Potala, 1924.


## Bugale
Ne felle ket da Alexandra kaout bugale, gouzout a rae ne c'heller ket lakaat kargoù ur vamm da glotañ gant an ezhomm dizalc'hiezh ha blaz ar studi. E 1929 avat ec'h advabas al lama Aphur Yongden.

## Oberennoù
* 1898 : *Pour la vie*, arnodskrid
* 1902 : *Le Grand Art*, roman diembann betek 2018
* 1909 : *Le Féminisme rationnel*, arnodskrid
* 1911 : *Le Modernisme bouddhiste et le Bouddhisme du Bouddha*, arnodskrid
* 1921 : *Le Bouddhisme du Bouddha*, arnodskrid
* 1927 : *Voyage d’une Parisienne à Lhassa, à pied et en mendiant de la Chine à l’Inde à travers le Tibet*, danevell
* 1929 : *Mystiques et Magiciens du Tibet*, danevell
* 1930 : *Initiations lamaïques. Des théories, des pratiques, des hommes*, arnodskrid
* 1931 : *La Vie surhumaine de Guésar de Ling : L'Iliade des Tibétains*, danevell, a-gevret gant Lama Yongden
* 1933 : *Au pays des brigands-gentilshommes*, danevell
* 1935 : *Le Lama aux cinq sagesses*, romant, a-gevret gant Lama Yongden
* 1938 : *Magie d'amour et Magie noire. Scènes du Tibet Inconnu*, romant
* 1939 : *Le Bouddhisme : ses doctrines et ses méthodes*, arnodskrid
* 1940 : *Sous des nuées d'orage*, danevell
* 1947 : *À l'ouest barbare de la vaste Chine*, danevell
* 1949 : *Au cœur des Himalayas : le Népal*, danevell
* 1951 : *Astavakra Gîtâ. Discours sur le Védânta advaita*, arnodskrid • *Les Enseignements secrets des bouddhistes tibétains, la vue pénétrante*, arnodskrid • *L'Inde. Hier, aujourd'hui, demain*, danevell
* 1952 : *Textes tibétains inédits*
* 1953 : *Le Vieux Tibet face à la Chine nouvelle*, arnodskrid
* 1954 : *La Puissance du néant*, romant gant lama Yongden, troet ha displeget gant Alexandra David-Néel
* 1958 : *Avadhuta Gîtâ de Dattatraya. Poème mystique Védânta advaita* • *La Connaissance transcendante*, arnodskrid
* 1961 : *Immortalité et Réincarnation. Doctrines et pratiques. Chine - Tibet - Inde*, arnodskrid • *Les Enseignements secrets des bouddhistes tibétains, la vue pénétrante', arnodskrid
* [[1964]] : *Quarante Siècles d'expansion chinoise*, arnodskrid
;Dalif
* *Grammaire de la langue tibétaine parlée*
* [[1970]] : *En Chine - l'Amour universel et l'Individualisme intégral*, arnodskrid
* [[1972]] : *Le Sortilège du mystère. Faits étranges et gens bizarres rencontrés au long de mes routes d’Orient et d’Occident*, danevell
* [[1975]] : *Vivre au Tibet : cuisine, traditions et images*, danevell
* [[1986]] : *La Lampe de sagesse*, buhezskrid
* [[1998]] : *Pour la vie, et autres textes libertaires inédits, 1895-1907*, arnodskridoù
* [[1999]] : *Grand Tibet et vaste Chine*, dastumad arnodskridoù ha danevelloù
* [[2000]] : *Correspondance avec son mari, édition intégrale 1904-1941* • *Le Féminisme rationnel*, pennadoù *La Fronde*
* [[2018]] : *Le Grand Art*, romant bet skrivet e 1902 • *Auprès du Dalaï-Lama*, danevell
* [[2021]] : *Milarepa le yogi-poète tibétain*, danevell

==Levrlennadur==
*  David-Néel, 2006;, Alexandra. *La Lampe de sagesse*. Paris : Éditions du Rocher, 2006 .
*  Chalon, Jean. * Le Lumineux Destin d'Alexandra David-Néel*. Paris : Librairie Académique Perrin, 1985 .
*  James, Geneviève. *Sur la voie de la mystique : Marie de l'Incarnation (1599-1672) et Alexandra David-Néel (1868-1969)*. In : Brodeur, Raymond (rener), *Femme, mystique et missionnaire. Marie Guyart de l'Incarnation''. Sainte-Foy : Presses de l'Université Laval, 2002, pp. 179-188 .

## Notennoù ha daveennoù