open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pimeg ar menezioù

Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù tepimek eo **pimeg ar menezioù** (*nebome*) komzet gant tro-dro da 1.000 den (1989) war ar vevenn etre Sonora ha Chihuahua e Mec'hiko.

Disheñvel eo diouzh ar pimeg izel.

## Gwelet ivez
* Yezhoù outoek-aztekek
* Yezhoù tepimek
Gwaric'hioeg

Ur yezh outoek-aztekek eus isskourr ar yezhoù tarahoumarek eo ar **gwaric'hioeg** (*guarijío*) komzet e Mec'hiko.

## Gwelet ivez
* Yezhoù outoek-aztekek
* Yezhoù tarakahitek
Star Trek

***Star Trek*** zo anv ur bed skiant-faltazi ijinet ha krouet gant Gene Roddenberry e-kreiz ar bloavezhioù 1960.

C'hwec'h stirad skinwel (726 abadenn), 12 film ha kantadoù a romantoù, c’hoarioù video hag all, a zeskriv ar bed-mañ.

Un dazont gwellwelus zo taolennet gantañ : echu ar c’hleñvedoù, ar c’houennelouriezh, ar baourentez, an dishegar hag ar brezel war an Douar, a zo unanet gant ezdouaridi speredek all en Hent Sant-Jakez. Dizoleiñ planedennoù, bedoù ha sevenadurioù nevez, kas war-raok ar peoc’h hag an doujañs, eo pal an tudennoù pennañ.

Unan eus anvioù brudetañ e bed ar skiant-faltazi eo *Star Trek*, hag unan eus frañchizoù anavezetañ e bed ar skinwel.

### Stiradoù skinwel

E 1966 e oa kroget *Star Trek* gant ar stirad "orin". C'hwec'h stirad *Star Trek* hag ur stirad tresadennoù-bev zo bet savet en holl a-hed 39 bloaz, etre ar stirad "orin" a voe skignet e 1966 hag an hini diwezhañ, a echuas e 2005.
*1966-1969 : *[[Star Trek (heuliadenn orin)|Star Trek (stirad orin)]]*
*1973-1974 : *[[Star Trek (tresadennoù-bev)|Star Trek (tresadennoù-bev)]]*
*1987-1994 : *[[Star Trek: The Next Generation]]*
*1993-1999 : *[[Star Trek: Deep Space Nine]]*
*1995-2001 :  *[[Star Trek: Voyager]]*
*2001-2005 *[[Star Trek: Enterprise]]*

### Filmoù
Unnek film zo bet embannet gant Paramount Pictures etre 1979 ha 2013.
*1979 : *[[Star Trek: The Motion Picture]]* (sevenet gant Robert Wise)
*1982 : *[[Star Trek II: The Wrath of Khan]]* (Nicholas Meyer)
*1984 : *[[Star Trek III: The Search for Spock]]* (Leonard Nimoy)
*1986 : *[[Star Trek IV: The Voyage Home]]*(Leonard Nimoy)
*1989 : *[[Star Trek V: The Final Frontier]]* (William Shatner)
*1991 : *[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]* (Nicholas Meyer)
*1994 : *[[Star Trek Generations]]* (David Carson)
*1996 : *[[Star Trek: First Contact]]*(Jonathan Frakes)
*1998 : *[[Star Trek: Insurrection]]* (Jonathan Frakes)
*2002 : *[[Star Trek: Nemesis]]* (Stuart Baird)
*2009 : *[[Star Trek (film)|Star Trek]]* (J.J. Abrams)
*2013 : *[[Star Trek Into Darkness]]* (J.J. Abrams)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* ''Star Trek — Picard'', keleier a bep seurt
Beg ar Raz

**Beg ar Raz** zo ur c'hab roc'hellek er c'hornôg da gumun Plougoñ er C'hab (Bro-Gerne - Penn-ar-Bed).
Sevel a ra ar reier greunvaenek betek 72 metrad uhelder a-us ar mor.
Brudet eo ar beg-douar-se dre ar bed en abeg d'e stumm, heñvel ouzh penn a-raok ul lestr, an dolzenn anezhañ o strishaat en ur stumm tric'hornek. Dont a ra gweladennerien e-leizh betek eno, ken ez eo bet ret aozañ ar monedone evit gwareziñ ar gwiskad brug a gresk war al lanneg etre ar reier.

Aze e c'heller arvestiñ delwenn varbr Carrara Itron-Varia Beg ar Raz, krouet gant ar c'hizellour gall Cyprien Godebski (1835-1909), a oa bet dioueliet d'an 3 a viz Gouere 1904.

## An anv
Dont a ra an anv *raz* (sellout ivez ouzh ar saozneg *race*) eus ur ger normanek tremenet e brezhoneg hag a ra dave d'ar froudoù kreñv a red etre ar c'hab hag Enez-Sun, 8 kilometr pelloc'h er C'hornôg.


Pointe du Raz, vue de la pointe du Van.jpg|Beg ar Raz, gwelet eus Beg ar Van
Pointe du Raz, vue de la baie des Trépassés.jpg| Beg ar Raz, gwelet eus Bae an Anaon
Pointe du Raz, Bretagne.jpg|Beg ar Raz, hag Enez Sun
Le Raz de Sein dans la tempête, 6 janvier 2014.ogg|Barr-amzer e Beg ar Raz


## Krennlavaroù
**Den ne dremenas ar Raz / Hep santout aon pe c'hloaz.*
**Sikourit-me, ma Doue, da dremen ar Raz / Rak va bag a zo bihan hag ar mor a zo bras.*

## Pennadoù kar
*Bae an Anaon
*Beg ar Vann

## Liammoù diavaez
*Giz ar sevel karnioù
7 Gouere

## Darvoudoù
*1534 : en em gavout a ra Jakez Karter gant Amerindianed evit ar wech kentañ.
*1815 : dont a ra Valais da vezañ 20vet kanton Suis. 
*1892 : krouet eo Katipunan, ur gevredigezh kuzh evit stourm a-enep an drevadennerien spagnol e Filipinez.
*1944 : argadet eo strouezh Broualan (35) gant an Alamaned hag o skoazellerien c'hall.
*1978 : dont a ra an Inizi Salomon da vezañ dizalc'h. 
## Sportoù
* 1932 : 2 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Caen (Calvados) ha Naoned ; trec'h eo Kurt Stöpel (Alamagn).
* 1938 : 3de tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Brieg ha Naoned ; trec'h eo Gerrit Schulte (Izelvroioù).
* 1983 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Kastellbriant ha Naoned (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Bert Oosterbosch (Izelvroioù).
* 1984 : loc'hañ a ra 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Naoned war-du Bourdel (Gironde).
* 1989 : loc'hañ a ra 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Roazhon war-du park tematek Futuroscope (Vienne).
* 1993 : loc'hañ a ra 4re tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Dinarzh war-du Avranches (Manche) (a-benn d'an eur dre skipailh).
* 2006 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Lisieux ha Gwitreg ; trec'h eo Robbie McEwen (Aostralia).
* 2008 : 3de tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù ha Naoned ; trec'h eo Samuel Dumoulin.
* 2011 : loc'hañ a ra 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus Dinan war-du Lisieux (Calvados).

## Ganedigezhioù

* 1752 : Joseph-Marie Jacquard, ijiner gall.
* 1815 : Teodor Kervarker (Théodore Hersart de La Villemarqué), dastumer gwerzioù ha lenneg.
* 1833 : Félicien Rops, engravour, livour ha tresour belgiat.
* 1860 : Gustav Mahler, sonaozer aostrian.
* 1880 : Elsie Naumburg, evnoniourez stadunanat.
* 1887 : Marc Chagall, livour gall genidik eus Rusia.
* 1901 : Vittorio de Sica, filmaozer hag aktour italian.
* 1940 : Ringo Starr, soner, ezel eus ar strollad The Beatles.

## Marvioù

* 1307 : Edouarzh Iañ, roue Bro-Saoz.
* 1883 : Auguste Boissonneau, amailher-gwerer, evnoniour ha naturour gall.
* 1922 : Cathal Brugha, dispac'hour iwerzhonat.
* 1930 : Sir Arthur Conan Doyle, skrivagner skosat hag ijiner Sherlock Holmes.
* 1988 : Paul Mesnier, aktour ha filmaozer gall.
* 1995 : Léon Le Calvez, reder war varc'h-houarn breizhat.
* 2006 : Syd Barrett, arzour saoz, unan eus pevar c'hrouer ar strollad Pink Floyd.
* 2014 : Alfredo Di Stéfano, melldroader etrebroadel ha gourdoner spagnol a orin arc'hantinat.

## Lidoù
*Deiz bedel ar swahileg (Broadoù Unanet).
26 Du

## Darvoudoù
* 1778 : an ergerzher James Cook a erru en inizi Hawaii ha dilestrañ a ra war enez Maui.
* 1924 : disklêriet eo Republik Poblel Mongolia en Ulaanbaatar.
* 1949 : gant Parlamant India eo degemeret bonreizh nevez ar vro a ra ur republik anezhi.
* 1972 : tolpadeg vras evit ar brezhoneg e Pondi, ouzhpenn 2000 den, galvet gant Emgleo Breiz, Kuzul ar Brezhoneg ha Skol an Emsav. 

## Ganedigezhioù
* 1731 : William Cowper, barzh saoz.
* 1857 : Ferdinand de Saussure, yezhoniour suis.
* 1869 : Maud Kembre, rouanez Norvegia.
* 1898 : Héctor Scarone : melldroader etrebroadel ha gourdoner uruguayat.
* 1898 :Karl Ziegler, priz Nobel ar gimiezh e 1963.
* 1910 : Jeannette Thorez-Vermeersch, politikourez c'hall.
* 1911 : Samuel Reshevsky, mestrc'hoarier echedoù eus SUA, poloniat ag orin.
* 1912 : Eugen Ionescu, (Eugène Ionesco e galleg) skrivagner genidik eus Romania, ezel eus an Académie Française.
* 1926 : Armand Penverne, melldroader ha gourdoner gall.
* 1972 : Sarūnas Sulskis, mestrc’hoarier echedoù lituanian.
* 1983 : Baadur Jobava, mestrc'hoarier echedoù jorjian.
* 1986 : Ivan Tcheparinov, mestrc'hoarier echedoù bulgar.

## Marvioù

* 1504 : Izabel ar Gatolikez, rouanez Kastilha.
* 1717 : Daniel Purcell, sonaozer saoz.
* 1855 : Adam Mickiewicz, skrivagner polonek.
* 1895 : Henry Seebohm, beajer, evnoniour amatour ha greantour (metalouriezh) saoz.
* 1905 : Marie-Anne Praud de La Nicollière, skrivagnerez c'hallek.
* 1981 : Max Euwe, kelennour jedoniezh ha mestr meur echedoù izelvroat.

## Lidoù
Sant an deiz : Sant Ilan
27 Du

## Darvoudoù
* 1095 : ar pab Urban II, e Sened-iliz Clarmont, a c'halv an holl gristenien da gemer perzh er Groaziadeg Kentañ.
* 1895 : Alfred Nobel a sin e destamant ma ro e beadra evit sevel ar Priz Nobel goude e varv.
* 1967 : embannadur *Magical Mystery Tour* er Stadoù-Unanet, un albom gant ar strollad The Beatles.
* 1978 : strollad Labourerien Kurdistan (*[[Partiya Karkerên Kurdistan|PKK]]*) a zo savet e Turkia.
* 2017 : rankout a ra 100 000 den mont kuit eus o zi e Bali abalamour da zislonkadenn ar menez-tan Agung.

## Ganedigezhioù

* 1380 : Fernando Iañ Aragon, roue Aragon.
* 1701 : Anders Celsius, fizikour ha steredoniour.
* 1804 : Jakez Perrot, beleg ha skrivagner relijiel.
* 1870 : Juho Kusti Paasikivi, politiker, prezidant Finland (1946-1956).
* 1874 : Chaim Weizmann, kimiour ha politiker, prezidant kentañ Israel (1948-1952).
* 1886 : David Armitage Bannerman, evnoniour breizhveuriat.
* 1896 : Sigismund von Preußen, priñs alaman.
* 1921 : Alexander Dubček, politiker tchekoslovak.
* 1939 : Laurent-Désiré Kabila, prezidant Republik Demokratel Kongo (1997-2001). 
* 1940 : Bruce Lee, aktour sinema.
* 1941 : Aimé Jacquet, melldroader ha gourdoner gall.
* 1942 : Jimi Hendrix, gitarour amerikan.
* 1947 : Ismaïl Omar Guelleh, prezidant Djibouti.

## Marvioù

* 1728 : Isaac Robelin (mab), ijinour milour gall.
* 1852 : Ada Lovelace, jedoniourez saoz, merc'h ar barzh saoz Lord Byron.
* 1895 : Alexandre Dumas (mab), skrivagner gall.
* 1899 : Guido Gezelle, skrivagner flandrezat.
* 1916 : Émile Verhaeren, barzh gallek eus Belgia.
* 1953 : Eugene O'Neill, skrivagner stadunanat, Priz Nobel al Lennegezh e 1936.
* 2013 : Nílton Santos, melldroader etrebroadel brazilian.

## Lidoù
Sant an deiz : Sant Goustan
6 Gouere

## Darvoudoù
* 1415 : barnet eo Jan Hus ha kondaonet d'ar marv.
* 1483 : kurunet eo Richarzh III, roue Bro-Saoz.
* 1809 : eil devezh Emgann Wagram ; trec'h eo Bro-C'hall war arme Aostria.
* 1885 : Louis Pasteur a laka ar vrec'h da Joseph Meister, ur paotrig hag a oa bet dantet gant ur c'hi kounnaret.
* 1912 : digoradur ar  C'hoarioù Olimpek hañv e Stockholm (Sveden) gant Gustav V, Roue Sveden.
* 1957 : kentañ kejadennn etre John Lennon ha Paul McCartney e Woolton (ur bannlev eus Liverpool).
* 1964 : skignet eo er Rouantelezh Unanet ar film *[[A Hard Day's Night (film)|A Hard Day's Night]]* (izili ar strollad The Beatles evel aktourien).
* 1964 : dizalc'hiezh Malawi.
* 1967 : deroù brezel Biafra.
* 1975 : dizalc'hiezh Komorez.
* 1995 : deroù seziz Srebenica, ur gêr eus Bosnia, gant un arme serb renet gant Ratko Mladić.
* 2005 : dilennet eo Londrez gant Poellgor etrebroadel olimpek bodet e Singapour evit degemer an  C'hoarioù Olimpek hañv e 2012.
* 2011 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Karaez hag ar C'hab Frehel ; trec'h eo Mark Cavendish (Enez-Vanav).

## Ganedigezhioù

* 1387 : Blanca Iañ de Navarra, rouanez Navarra eus 1425 betek he marv.
* 1686 : Antoine de Jussieu, bevoniour gall.
* 1818 : Adolf Anderssen, mestrc'hoariour echedoù alaman.
* 1914 : Paul Limbos, mestrc'hoarier echedoù belgiat.
* 1923 : Wojciech Jaruzelski, politikour ha jeneral poloniat.
* 1942 : Raymond Depardon, kazetenner, luc'hskeudenner ha senarier gall, bet krouet an Ajañs Gamma gantañ.
* 1946 : George Walker Bush, prezidant Stadoù Unanet Amerika (SUA).
* 1949 : Jean-Yves Lagadeg, geriadurour ha yezhoniour brezhonek.
* 1980 : Eva Green, aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.

## Marvioù

* 1189 : Herri II, roue Bro-Saoz.
* 1249 : Alesant II, roue Bro-Skos.
* 1250 : Pêr Iañ Dug Breizh (*Pierre de Dreux*, pe *Pierre Mauclerc* e galleg).
* 1415 : Jan Hus, doueoniour tchek.
* 1533 : Ludovico Ariosto, skrivagner italianek.
* 1553 : Edouarzh VI, roue Bro-Saoz hag Iwerzhon.
* 1854 : Georg Ohm, fizikour alaman.
* 1893 : Guy de Maupassant, skrivagner gall.
* 1962 : William Faulkner, romantour amerikan, Priz Nobel al Lennegezh e 1949.
* 1971 : Louis Armstrong, kaner ha soner jazz amerikan.
* 2000 : Władysław Szpilman, pianoour polonat.
* 2005 : Claude Simon, skrivagner gallek, tapet gantañ Priz Nobel al lennegezh e 1985.
* 2019 : Alan E. ar Berr, dremmour, troour ha geriadurour.
* 2019 : João Gilberto, kaner ha gitatour brazilian.
* 2020 : Ennio Morricone, sonaozour italian.

## Lidoù
* Deiz an Dizalc'hiezh (Komorez)
* Deiz an Dizalc'hiezh (Malawi)
* Deiz Jan Hus (Republik Tchek)
Tremargad

**Tremargad** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Rostrenenn e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Gerdarzh
* Dont a ra an anv diwar trev hag un anv den “Maelgad” (mael, priñs; kad, emgann).
## Istor
### 
* E 1841 e voe dispartiet trev Tremargad diouzh parrez Plounevez-Kintin.
* E 1851 e voe savet kumun Tremargad diwar ul lodenn eus kumun Plounevez-Kintin.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Ur soudard bet ganet er gumun a voe fuzuilhet gant al lu gall d'an 3 a viz Gwengolo 1916 e Méharicourt (Bro-C'hall).
* Mervel a reas 31 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,89 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den abalamour d'ar brezel.
## Douaroniezh

Trémargat - Toull'Goulic pertes du Blavet - AD22 - 16FI6621.jpg|Reier Toulgoullig.

* Ar Blavezh a ya da guzhat e Toulgoullig e Tremargad.
* Maen-greun glas a zo dindan an douar, ha tennet ez eus bet splet dioutañ.
## Lec'hioù ha monumantoù
* Toulgoullig, kanienn gant melloù reier.
* Meur a vaen-hir.
* Iliz katolik an *Itron-Varia*, .
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
## Sevenadur
* Er Vro Fañch emañ Tremargad.
## Poblañs

## Melestradurezh
## Darempredoù etrebroadel
### Gevelliñ

## Tud
### Tud bet ganet eno
* Familh Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne a oa genidik eus Tremargad.
* Louis Turmel, politikour.
* Pierre Marie Guégan, d'an 22 a viz Ebrel 1886, soudard en 2vet rujumant, bet fuzuilhet d'an 3 a viz Gwengolo 1916 e Méharicourt (Bro-C'hall).
## Liammoù diavaez

* Tremargad war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Likoud

Ur strollad politikel eus an tu-dehoù bet krouet e 1973 en Stad "Israel" eo Likoud. Kement hag "Emglev" e talvez *likoud* (ליכוד) en hebraeg.

Gant Menahem Begin hag Ariel Sharon e oa bet savet. O paouez kuitaat al lu e oa Sharon. Eus e du, Begin a oa e penn ar Strollad Frankizour abaoe 1965 goude bezañ bet savet ar strollad Herout (tu-dehou broadelour).

## Izili pennañ
* Moshe Katsav ; (prezidant Israel)
* David Levy
* Benyamin Netanyahou ; (bet kentañ ministr)
* Menachem Begin (1913 - 1992) ; (bet kentañ ministr)
* Geula Cohen
* Zeev Jabotinsky (1880 - 1940)
* Yitzhak Shamir ; (bet kentañ ministr)
* Ezer Weizman ; (bet prezidant Israel)
* Ariel Sharon ; (kentañ ministr)

## Liammoù diavaez
* Likud - Lec'hienn ofisiel
* Likud of Holland
23 C'hwevrer

## Darvoudoù

* 1455 : embannadur kentañ Bibl Gutenberg.
* 1797 : soudarded c'hall a glask dilestrañ e-kichen Abergwaun, e Kembre, da aloubiñ Breizh-Veur.
* 1898 : toullbac’het eo ar skrivagner Émile Zola goude m’en deus embannet e lizher "J'accuse", da damall oberoù ar gouarnamant gall zo o paouez lakaat ar c’habiten Alfred Dreyfus er vac’h.
* 1917 : deroù Dispac'h Rusia.
* 1919 : krouidigezh ar Fasci italiani di combattimento en Italia gant Benito Mussolini.
* 1944 : miliadoù ha miliadoù a Tchechened zo kaset kuit da stepennoù Kazakstan dre nerzh, dindan un devezh.
* 1965 : penn-kentañ filmañ *[[Help! (film)|Help!]]* gant ar filmaozer amerikan Richard Lester hag ar strollad The Beatles evel aktourien.
* 1981: klask a ra gwarded sivil ober un taol-stad e Madrid ha bac'hañ kannaded e Parlamant Spagn.

## Ganedigezhioù

* 1417 : Paol II (*Pietro Barbo*), 211 Pab eus 1464 betek 1471.
* 1800 : Sir William Jardine, naturour skosat.
* 1807 : Julien-Marie Le Huërou, kelenner hag eontr Fañch an Uhel.
* 1865 : Georg Friedrich Händel, sonaozer alaman.
* 1884 : Maurice Duhamel (**Maurice Bourgeaux** e anv gwir), sonaozer ha politikour brezhonek.
* 1899 : Erich Kästner, skrivagner alaman.

## Marvioù

* 1821 : John Keats, barzh saoznek.
* 1822 : Johann Matthäus Bechstein, loenoniour ha naturour alaman.
* 1824 : Blasius Merrem, bevoniour alaman.
* 1848 : John Quincy Adams, c'hwec'hvet prezidant ar Stadoù-Unanet.
* 1855 : Carl Friedrich Gauss, jedoniour, steredoniour ha fizikour alaman.
* 1940 : Charlez Rolland, kanaouenner.
* 1954 : Jacques Mieses, mestrc'hoarier echedoù alaman e Londrez.
* 1955 : Paul Claudel, barzh ha skrivagner gall.
* 1965 : Stan Laurel, aktour saoz.
* 2000 : Sir Stanley Matthews, melldroader etrebroadel saoz.

## Lidoù
* Rusia : *Devezh Difennerien ar Vammvro* en enor da soudarded an Arme Ruz.
* Deiziadur henroman : *VII ante calendas Martias / Terminalia* = VIIvet deiz kent In Meurzh; gouestlet d'an doue *Terminus*
* Relijion katolik :
e Breizh:
* sant Finnian
12 C'hwevrer

## Darvoudoù
* 1541 : Santiago de Chile zo diazezet gant Pedro de Valdivia.
* 1771 : dont a ra Gustav III da vezañ roue Sveden.
* 1772 : dizoloet gant Yves Joseph de Kerguelen de Trémarec an inizi a zougo e anv diwezhatoc'h.
* 1832 : staget eo an inizi Galápagos ouzh Ecuador.
* 1912 : Puyi, impalaer diwezhañ Sina, a zilez e garg.
* 1974 : ar skrivagner Aleksandr Soljenitsyn zo harluet eus an Unaniezh Soviedel.
* 1994 : laeret eo bet taolenn brudet Edvard Munch, Ar Garm, e Mirdi Broadel Norvegia.

## Ganedigezhioù

* 1744 : Jean-Baptiste de Lamarck, naturour gall.
* 1768 : Franz II an Impalaeriezh Santel. 
* 1794 : Aleksandr Petrov, mestrc'hoarier echedoù ha saver kudennoù echedoù rus.
* 1809 : Abraham Lincoln, 16 Prezidant Stadoù-Unanet Amerika.
* 1809 : Charles Darwin, bevoniour saoz.
* 1861 : Lou Andreas-Salome, lennegez eus Rusia troet gant al lennegezh, ar bredelfennerezh hag ar brederouriezh.
* 1878 : Louis Henri Nicot, delwennour ha kizellour gall.
* 1885 : Julius Streicher, embanner ar gelaouenn enep-yuzev *Der Stürmer*.
* 1933 : Costa-Gavras, filmaozer gall a orin gresian.
* 1939 : Ray Manzarek, kaner ha soner klavier stadunanat, unan eus pevar c'hrouer ar strollad The Doors.
* 1941 : Dominguinhos, kaner ha soner akordeoñs eus Brazil.
* 1950 : Angelo Branduardi, kaner ha soner italian.
* 1950 : João W. Nery, skrivagner brazilian.
* 1961 : Michel Martelly, kaner ha politiker eus Haiti.

## Marvioù

* 1517 : Katelin Navarra, rouanez Navarra.
* 1763 : Pierre de Marivaux, aozer pezhioù c'hoari gall.
* 1771 : Adolf Fredrik, roue Sveden.
* 1804 : Immanuel Kant, prederour alaman.
* 1880 : Yann-Wilhoù Herri, skrivagner ha yezhour breizhat.
* 1886 : Randolph Caldecott, arzour saoz.
* 1932 : Charlez ar Govig, barzh ha romantour.
* 1949 : Hasan Al-Banna, saver ar Vreudeur Vuzulman.
* 1958 : Marsel Kachin, politikour breizhat, rener ar gazetenn komunour *L'Humanité* e-pad un hanter-kantved, dilennet er Vodadeg Vroadel c'hall.
* 1979 : Jean Renoir, filmaozer ha saver senario gall.
* 2003 : Herri Kaouisin, embanner, skrivagner, skeudennaouer ha filmaozer breizhat.
* 2008 : Jean Prouff, c'hoarier/gourdoner brudet e Stad Roazhon.

## Lidoù
* Devezh etrebroadel ar vugale soudard.
* Sent an deiz e Breizh :
** sant Filiz, adsaver abati Rewiz (m. 1038).
** sant Gwened, penitiour.
** breur Riog, avieler Enez-Edig ().
** sant Rieg, penitiour ().
18 Meurzh

## Darvoudoù

* 37: freuzañ a ra Sened roman testamant Tiberius hag embann a ra Caligula impalaer.
* 1325: diazezet eo Tenochtitlan gant an Azteked.
* 1871: deroù Kumun Pariz.
* 1940: emgav etre Adolf Hitler ha Benito Mussolini en Alpoù da sevel un emglev etrezo a-enep Frañs hag ar Rouantelezh Unanet. 
* 1962: Frañs hag Aljeria a sin Emglevioù Evian da lakaat fin da Vrezel Aljeria. 
* 1967: peñse an eoullestr Torrey Canyon e Kernev-Veur, gant al lanv du bras kentañ a saotr aodoù Breizh.

## Ganedigezhioù
* 1842 : Stéphane Mallarmé, barzh gall.
* 1844 : Nikolai Rimsky-Korsakov, sonaozer rusian.
* 1858 : Rudolf Diesel, ijinour alaman.
* 1881 : Paol ar Flemm, saonaozer breton.
* 1869 : Neville Chamberlain, Kentañ Ministr ar Rouantelezh Unanet.
* 1894 : Maurice de Canonge, aktour, filmaozour ha saver senario gall.
* 1903 : Galeazzo Ciano di Cortelazzo, politikour ha den-Stad italian.
* 1905 : Zoilo Saldombide, melldroader etrebroadel uruguayat.
* 1936 : Frederik Willem de Klerk, prezidant diwezhañ Suafrika dindan ren an apartheid.
* 1969 : Vasily Ivantchouk, mestrc'hoarier echedoù ukrainan.

## Marvioù
* 978 : Edward ar Merzher, roue Bro-Saoz.
* 1584 : an tsar Ivan IV Rusia.
* 1939 : Hollsent ar Gareg, skrivagner breizhat, e Montroulez.
* 1941 : Henri Cornet, reder war varc'h-houarn gall, gounideg eil Tro Bro-C'hall e 1904.
* 1973 : Roland Dorgelès, skrivagner gallek.
* 2013 : Pierre-Yves Moign, sonazour ha kelenner sonerezh.
* 2017 : Chuck Berry, kaner ha gitarour rock stadunanat.
* 2019 : Patrick Le Lay, rener ar chadenn skinwel gall TF1.

## Lidoù
* Santez Derwell
28 Mezheven

## Darvoudoù
* 1389 : trec’het eo Serbia gant an Impalaeriezh otoman en emgann Kosovo Polje.
* 1519 : dilennet eo Karl V e penn an Impalaeriezh Santel Roman.
* 1635 : dont a ra Gwadloup da vezañ un drevadenn c’hall.
* 1795 : kemeret eo an Alre gant chouanted Jorj Kadoudal, diwar-goust arme Lazare Hoche. 
* 1894 : dont a ra Gouel al Labour da vezañ un devezh gouel ofisiel er Stadoù Unanet.
* 1895 : en em vodañ a ra El Salvador, Honduras ha Nicaragua da sevel Unaniezh Kreiz Amerika.
* 1914 : lazhet eo Arc'hdug Aostria Franz Ferdinand gant Gavrilo Princip e Sarajevo.
* 1919 : sinadur Feur-emglev Versailhez, a lak un termen d’ar Brezel bed kentañ.
* 1940: Jean-Marie Keranvel eus Plougerne a zo fuzuilhet gant an Alamaned e Brest.
* 1922 : deroù Brezel diabarzh Iwerzhon.
* 1956 : Emsavadegoù e Poznań.

## Sportoù
* 1985 : dalc'het eo rakredadeg Tro Bro-C'hall e Pluveleg (a-benn d'an eur) ; trec'h eo ar Breizhad Bernard Hinault.

## Ganedigezhioù

* 1476 : Paol IV, 223 pab.
* 1491 : Herri VIII, roue Bro-Saoz.
* 1577 : Pieter Pauwel Rubens, livour flandrezat.
* 1712 : Jean-Jacques Rousseau, prederour eus Suis.
* 1825 
** Tad Tanguy, marc'hadour livioù ha taolennoù e Pariz, mesen.
** Emil Erlenmeyer, kimiour alaman.
* 1867 : Luigi Pirandello, skrivagner italian, tapet Priz Nobel al Lennegezh gantañ e 1934.
* 1934 : Georges Wolinski, treser gall.
* 1945 
** David Knights, soner gitar-boud saoz, unan eus pemp krouer ar strollad Procol Harum.
* 1964 : Sabrina Ferilli, aktourez italian.
* 1971 : Fabien Barthez, melldroader etrebroadel gall.
* 1983 : Dmitriy Yakovenko, mestrc'hoarier echedoù rusian.

## Marvioù
* 767 : ar Pab Paol I.
* 1784 : Reun Madeg, merdeer a Vreizh, nawab en Impalaeriezh vogol.
* 1836 : James Madison, Prezidant Stadoù-Unanet Amerika.
* 1914 : Franz Ferdinand, Arc'hdug Aostria.
* 1992 : Mikhail Tal, mestrc'hoarier echedoù latviat ha soviedat.
* 1996 : Julio Bolbochán, mestrc'hoarier echedoù arc'hantinat.
* 2012 : Robert Sabatier, barzh ha skrivagner aovergnat ha gall.

## Lidoù

* Vidovdan, gouel relijiel gant Ortodoksed Serbia.
* er Relijion gatolik :
** Sant Gwazeg
Tri Bleiz Die

**Tri Bleiz Die** zo ur strollad punk hag a gan e brezhoneg hepken. Savet eo bet e 1998 e Naoned ha divodet eo bet e 2006. Implijout a raent binviji hengounel (bombard, fleütenn, violoñs) mesket gant binviji punk-rock (gitar tredan, gitar boud tredan, taboulinoù). Ar brasañ niver eus an testennoù a zo skrivet ganto.

Dibabet o deus e izili paouez da seniñ gant ar strollad goude ur sonadeg diwezhañ d'an 21 a viz Here 2006. Ur sonadeg dreist-ordinal e oa bet. Pedet e oa bet Les Baragouineurs ha Gweltaz Adeux (eus ar strollad EV), evit ar re bennañ, en MJC karter an Doulon (Naoned).

Goude ar sonadeg diwezhañ-se ez eo en em gavet ar strollad a-gevret adarre evit sonadegoù ispisial. Da gentañ unan e Run ar Puñs e Kastellin d'ar 27 a viz Here 2007. Div sonadeg all o deus graet e 2009, d'ar 17 a viz Mae evit an *[[Alien Fest]]* ha d'an 20 a viz Mae evit al *[[Live Factory]]* e Naoned.

## Izili
Setu amañ roll e izili da vare an disparti :
* Gitar, kan : Stefan (Stéphane Guérois)
* Gitar : Loran (Laurent Moulin)
* Gitar boud : Squale (Pascal Bossis)
* Tamboulinoù : Gaino (Gwenolé Michenaud)
* Violin : Florian Herry

Izili kozh all e oa : 
* Vivien Janneau - gitar boud, kan (1998-1999)
*Antoine Blaudeau - gitar boud (1999-2001)
* Gwénolé Michenaud (Gaino) - taboulinoù (2001-2006)

## Pladennoù
Peder fladenn zo bet savet gant ar strollad. Graet o deus paotred Tri Bleiz Die muioc'h eget 200 sonadeg e Breizh met ivez e Bro-C'hall hag e Belgia.
;1999 : *Disuj*
:# *Ar Sorserez*
:# *Gwerz Miloù*
:# *Son ar Ster*
:# *Ar Gêr a Is*
:# *Tri Bleiz Die*
;2001 : *Dalc'homp mat !*
Label : Kerig / Coop Breizh
:# *Ar Gêr a Is*
:# *Marvailh Bekasin*
:# *Ai'ta*
:# *Son ar Stêr*
:# *C'hwec'h Merc'h Gwerc'h*
:# *Tri Bleiz Die*
:# *Pok Ma Revr !*
:# *Gwad, C'hwez ha Daeroù*
:# *Skuizh on aet gant ar Mor*
:# *Son ar Butun*
:# *Gwerz (...) Miloù*
:# *War Bont an Naoned*
;2002 : *Arabat Dekoniñ Memestra*
Label : Kerig / Coop Breizh
:# *Poultrenn*
:# *Ar Bleiz, al Louarn hag ar Garell*
:# *Ar Re C'hlas*
:# *Arabat Dekoniñ Memestra*
:# *Dalc'homp Mat !*
:# *Didredan*
:# *Gwalldaol*
:# *Daoulagad Kloz*
:# *Taol Pled !*
:# *Ar Gorriganed*
:# *Tec'h, Tec'h, Tec'h*
:# *Gwerz Paotr Loeizig*
;2005 : *Milendall*
Label : Avel Ouest / Coop Breizh
:# *Bro Gozh ma Zadoù*
:# *Dazont Ebet*
:# *Ar C'hortoz*
:# *Er-maez*
:# *14/07*
:# *Bec'h dezhi*
:# *Ar Sorserez*
:# *Bouzar, dall ha mut*
:# *Deiz pe Zeiz*
:# *Sac'h Koac'h*
:# *Ar Gorrandonez*
:# *Mil-hent-dall*
2022 : *Pevar *
Label : Kerig / Coop Breizh
# *Frankiz*
# *Ar Bale War-Raok*
# *An Amzer a Dro*
# *Lagad an Heol*
# *War an Hent*
# *A-Dastorn*

## Videoioù
Kavout a reer videoioù eus ar strollad war Youtube:
*Bro gozh ma zadoù
*War Bon An Naoned
*Abadenn er Republik Tchek
*Les rockeurs ont du coeur
*Ha re all c'hoazh

## Liammoù diavaez
Lec'hienn internet kozh ar strollad 

## Notennoù ha daveoù
31 Mae

## Darvoudoù

* 1910 : dizalc’hiezh Suafrika e diabarzh an impalaeriezh saoz.
* 1911 : moridigezh ar mordreizher Titanic e Belfast.
* 1924 : emglev etre an Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel ha gouarnamant Sina diwar-goust Mongolia, o tisklêriañ emañ Mongolia an Diavaez e-barzh Republik Sina.
* 1946 : daoust dezhañ bezañ didamallet kondaonet eo Roparz Hemon d'an di-zellid broadel.
* 1961 : embannet ar Republik e Suafrika.
* 1975 : krouet eo Ajañs Europat an Egor.
* 1995 : daoust da War-raok Gwengamp bezañ kollet e grogad diwezhañ (0-3) e Nimes e c'hoario e Kentañ Rummad ar vell-droad a-benn ar c'houlzad da zont.

## Ganedigezhioù

* 1641 : Pierre de Châlons, beleg ha geriadurour brezhonek.
* 1819 : Walt Whitman, barzh saoznek eus Stadoù-Unanet Amerika.
* 1857 : Pi XI, pab.
* 1882 : Yann-Vari Frañsez Jakob, barzh brezhonek.
* 1887 : Saint-John Perse, skrivagner gallek, tapet Priz Nobel al Lennegezh gantañ e 1960.
* 1930 : Clint Eastwood, aktour ha filmaozer stadunanat.
* 1938 : Peter Yarrow, kaner ha soner gitar, unan eus izili an triad kanerien stadunanat Peter, Paul and Mary.
* 1945 : Laurent Gbagbo, prezidant Aod-an-Olifant.
* 1945 : Rainer Werner Fassbinder, saver filmoù alaman.
* 1948 : John "Bonzo" Bonham, saver kanaouennoù ha soner taboulin saoz, unan eus pevar c'hrouer ar strollad Led Zeppelin.
* 1963 : Viktor Orbán, politiker hungarat.
* 1967 : Sandrine Bonnaire, aktorez c'hall.
* 1983 : Ni Hua, mestrc'hoarier echedoù sinaat.

## Marvioù
* 1809 : Joseph Haydn, sonaozour aostrian
* 1832 : Évariste Galois, matematikour gall.
* 1954 : Andrée Clément, aktourez (c'hoariva ha sinema) c'hall.
* 1976 : Jacques Monod, bevoniour gall, tapet gantañ Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh e 1965.
* 1987 : Marc'harid Gourlaouen, sekretourez Skol Ober e-pad 40 vloaz.

## Lidoù
* Devezh etrebroadel hep butun.
* er Relijion gatolik :
** Nerin.
23 Mae

## Darvoudoù
* 1430 : prizoniet eo Janed Ark gant soudarded Dugelezh Bourgogn, pa oa e penn un arme o vont da zieubiñ Compiègne.
* 1541 : lestrañ a ra Jakez Karter e Sant-Maloù, evit e drede beaj. 
* 1568 : deroù ar Brezel pevar-ugent vloaz (1568-1648) etre an Izelvroioù ha Spagn, evit dizalc’hiezh an Izelvroioù.
* 1605 : embannadur *[[Don Quijote]]* gant Miguel de Cervantes.
* 1805 : Napoleon Bonaparte a zo kurunet Roue Italia, gant kurunenn houarn al Lombarded kozh, en iliz-veur Milano.
* 1813 : mont a ra Simón Bolívar, e penn un arme, da aloubiñ Venezuela, ha lesanvet eo *El Libertador* (*An Dieuber*, *An Dizalc’her*).
* 1915 : gant Italia eo disklêriet ar brezel da Aostria-Hungaria.
* 1926 : he Bonreizh degemeret gant Liban. 
* 1929 : an dresadenn-vev kentañ gant komzoù eus Mickey Mouse, *The Karnival Kid*.
* 1934 : lazhet eo Bonnie Parker ha Clyde Barrow e Louisiana.
* 1949 : savet eo Republik kevreadel Alamagn, e kornôg Alamagn.
* 1977 : digoradur ar skol Diwan gentañ e Lambaol-Gwitalmeze.
* 1998 : en Norzhiwerzhon eo degemeret Emglev Gwener-ar-Groaz gant an dud, dre ur referendom.

## Ganedigezhioù

* 1052 : Fulup I, roue Bro-C'hall.
* 1707 : Carl von Linné pe *Carolus Linnaeus*, skiantour svedat.
* 1848 : Otto Lilienthal, ijiner alaman.
* 1891 : Pär Lagerkvist, skrivagner svedek, tapet gantañ Priz Nobel al Lennegezh.
* 1949 : [Alan García, politiker perouat.
* [1950 : Martin McGui Péreznness]], politiker iwerzhonat.
* 1951 : Anatolij Karpov, mestrc'hoarier echedoù rusian.

## Marvioù
* 1498 : Girolamo Savonarola, manac'h dominikan ha prezegenner italian a renas war Firenze etre 1494 ha 1498.
* 1786 : Móric Beňovský, ergerzher slovak.
* 1857 : Augustin Louis Cauchy, jedoniour gall.
* 1906 : Henrik Ibsen, skrivagner norvegek.
* 1945 : Heinrich Himmler, torfedour nazi.
* 1992 : Atahualpa Yupanqui, barzh, kaner-sonaozer ha soner gitar arc'hantinat.
* 2003 : Jean Yanne, arzour gall.
* 2025 : Sebastião Salgado, luc'hskeudennour eus Brazil.

## Lidoù
12 Meurzh

## Darvoudoù
* 538 : dibenn seziz Roma gant ar C'hoted, a gil betek Ravenna. 
* 1506 : bet lakaet kentañ maen iliz Itron Varia Gras-Gwengamp.
* 1917 : Dispac'h kentañ Rusia : roet lamm d'an tsar Nikolaz II.
* 1930 : Mahatma Gandhi a gemer penn ur gerzhadeg hir betek ar mor da sevel a-enep an unwerzh eus an holen gant ar Saozon.
* 1967 : Suharto a zeu da vezañ prezidant Indonezia.
* 1968 : dizalc'hiezh Moris.
* 1969 : kentañ eured Paul McCartney, gant Linda Eastman e ti-kêr Marylebone (Londrez).

## Ganedigezhioù
* 1613 : André Le Nôtre, treser ha saver liorzhoù kastell Versailhez.
* 1753 : Jean-Denis Lanjuinais, gwiraour ha politiker.
* 1863 : Gabriele D'Annunzio, skrivagner ha politikour italian.
* 1893 : Jean Brochard, aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) gall.
* 1914 : Julia Lennon, mamm John Lennon.
* 1922 : Jack Kerouac, skrivagner amerikan.
* 1941 : Josip Skoblar, melldroader etrebrodael ha gourdoner yougoslaviat.
* 1967 : Stephen Brady, mestrc'hoarier echedoù iwerzhonat.
* 1985 : Stromae, sonaozer eus Belgia.

## Marvioù
* 1925 : Sun Yat-sen, dispac'hour ha politikour sinaat.
* 1945 : Anne Frank, yuzevez marv en ur c'hamp-diouennañ.
* 1986 : Job Jaffre, kelaouenner ha kazetennour breizhat.
* 1986 : Ronan Caouissin : emsaver ha skrivagner breizhat.
* 1990 : Adolphe Touffait, melldroader ha reizhaouer gall.
* 1991 : Étienne Decroux, aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) ha jestraouer gall.
* 2006 : Jurij Brězan, skrivagner sorabek.
* 2009 : Yann Brekilien, skrivagner breizhat.
* 2019 : Claude Champaud, politiker breizhat.

## Lidoù
* Deiziadur hen-roman : *IV ante idus Martias* = IVvet deiz kent *idus* miz Meurzh. Gouel ebet

* Moris : Devezh ar vro.
* Venezuela : Devezh ar banniel.
2 Ebrel

## Darvoudoù
* 1513 : erruout a ra ar moraer spagnol Juan Ponce de León dirak aodoù Florida.
* 1700 : berzet eo ar c'hatalaneg e Katalonia an Norzh dre un dekred gant Loeiz XIV.
* 1917 : diskleriet ar brezel gant ar Stadoù-Unanet da Vro-Alamagn, tri bloaz goude deroù ar brezel bed kentañ.
* 1972 : kregiñ a ra Raidió na Gaeltachta da skignañ abadennoù skingomz iwerzhonek.
* 1982 : deroù Brezel an Inizi Maloù ; aloubet eo eo an enezeg gant arme Arc'hantina.

## Ganedigezhioù
 
* 1725 : Giacomo Casanova, skrivagner italian.
* 1805 : Hans Christian Andersen, skrivagner danek.
* 1840 : Émile Zola, kazetenner ha romantour gall.
* 1843 : Jean-Mathurin Cadic, beleg ha barzh brezhonek.
* 1859 : Anatol ar Braz, skrivagner ha gwerinoniour.
* 1905 : Edmond Jouhaud, jeneral en aerlu gall hag unan eus pennoù putsch ar jeneraled en Aljer.
* 1927 : Ferenc Puskás, melldroader ha gourdoner hungarat.
* 1928 : Serge Gainsbourg, pianoour, kaner-sonaozer, skrivagner saver filmoù gall.
* 1939 : Marvin Gaye, kaner amerikan.

## Marvioù

* 1829 : Sébastien Amelot, eskob Gwened, didou.
* 1910 : Boyd Alexander, ofiser saoz er British Army, ergerzher hag evnoniour.
* 1928 : Theodore William Richards, kimiour stadunanat, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1914.
* 1974 : Georges Pompidou, politikour ha den-Stad gall, Prezidant ar Republik C'hall (1969-1974).
* 2005 : Yann-Baol II, 264 pab an Iliz katolik roman.

## Lidoù
15 Kerzu

## Darvoudoù
* 1650 : Emgann Rethel.
* 1717 : nac'h a ra Stadoù Breizh, bodet en Iliz ar Gordennerien e Dinan, ar *roadenn digoust* 2 vilion a lurioù goulennet groñs gant Pierre de Montesquiou d'Artagnan.
* 1809 : sinet eo an torr-dimeziñ etre Napoleon Iañ ha Joséphine de Beauharnais.
* 1917 : sinet eo harz-brezel Brest-Litovsk etre Alamagn ha Rusia.
* 1943 : obidoù Yann-Vari Perrot e Skrigneg.
* 1943 : divizet gant he 33 ezel kentañ cheñch anv ar Bezen Cadoudal da vBezen Perrot.
* 1987 : deroù labourioù ar Riboul dindan Vor Breizh.
* 2019 : eil dilennadegoù broadel breizhat aozet evit Dael Breizh e Surzhur.

## Ganedigezhioù

* 37 : Neron, impalaer roman.
* 1613 : François de La Rochefoucauld, skrivagner gallek.
* 1832 : Gustave Eiffel, ijiner gall.
* 1852 : Henri Becquerel, fizikour gall.
* 1859 : L. L. Zamenhof, mezeg ha saver an esperanteg.
* 1881 : Julius du Mont, pianoour, kelennour piano, mestrc'hoarier echedoù, kazetennour, penngazetennour ha skrivagner echedoù gall ha saoz.
* 1907 : Oscar Niemeyer, tisavour brazilat.

## Marvioù

* 1675 : Johannes Vermeer, livour izelvroat.
* 1890 : Sitting Bull, tiern indian-amerikan.
* 1944 : Glenn Miller, trombonour ha penn laz-seniñ jazz amerikan.
* 1950 : Vallabhbhai Patel, politikour ha ministr en India.
* 1963 : Oscar Traynor, politikour ha dispac'hour iwerzhonat ezel eus ar Fianna Fáil.
* 1966 : Walt Disney, filmaozer tresadennoù-bev amerikan.
* 1995 : Miroslav Katětov, mestrc'hoarier echedoù tchek.
* 2005 : Enrico Paoli, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 2010 : Rachel Bromwich, keltiegourez saoz.

## Lidoù
* Devezh Zamenhof, lidet gant an esperantegerien dre ar bed, e koun Ludwik Lejzer Zamenhof, krouer an esperanteg.

* Katoligiezh:
** Sent an deiz :
***santez Kristen pe Nino, sklavourez;
***sant Valerian, eskob;
****Yann Diarc'hen, lesanvet Santig Du n'emañ ket war roll kefridiel ar sent, a zo hiziv deiz-ha-bloaz e dremenvan ivez.
3 Meurzh

## Darvoudoù
* 1222 : Emgann Kastell-Briant, trec'h Pêr Mauclerc war Amaury Craon.
* 1845 : dont a ra Florida da vezañ ar 27 stad eus Stadoù Unanet Amerika.
* 1878 : gant feur-emglev San Stefano ez eus lakaet fin d'ar brezel etre Rusia ha Turkia hag e teu Bulgaria da vezañ dizalc'h diouzh an Impalaeriezh otoman.
* 1905 : gant an tsar Nikolaz II Rusia eo asantet krouiñ ur vodadenn dilennet (an Douma). 
* 1918 : sinet emglev Brest-Litovsk etre Alamagn ha Rusia.
* 1931 : "The Star-Spangled Banner" zo degemeret ent ofisiel gant Stadoù Unanet Amerika evel kan broadel.
* 1961 : dont a ra Hasan II da vezañ roue Maroko.
* 1971 : dont a ra India war sikour emsavidi Bangladesh en o brezel dieubidigezh, a-enep Pakistan.
* 2005 : dilennet eo an dizalc'hour Oscar Temaru da brezidant Polinezia c'hall.

## Ganedigezhioù
* 1816 : Jan Arnošt Smoler, skrivagner sorabek.
* 1845 : Georg Cantor, matematikour alaman.
* 1848 : Gustav Adolf Fischer, ergerzher ha naturour alaman.
* 1847 : Alexander Graham Bell, ijiner skosat ar pellgomz.
* 1871 : Maurice Garin, reder war varc'h-houarn gall, gounideg kentañ Tro Bro-C'hall e 1903.
* 1930 : Ion Iliescu, prezidant Roumania.
* 1953 : Zico, melldroader etrebroadel ha gourdoner brazilian.
* 1957 : Roberto Messa, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 1988 : Timour Gareev, mestrc'hoarier echedoù ouzbek.

## Marvioù
* 1706 : Johann Pachelbel, ograour ha sonaozer alaman.
* 1797 : Yves Joseph de Kerguelen de Trémarec, merdeer breizhat.
* 1870 : Friedrich Boie, amprevanoniour, evnoniour ha gwiraour alaman.
* 1888 : Yann-Vari ar Joubiouz, skrivagner brezhonek.
* 1979 : Mustafa Barzani, politikour eus Kurdistan Irak.
* 1982 : Georges Perec, skrivagner gall.
* 1983 :
** Hergé, aozer bannoù-treset belgiat ha krouer Tintin.
** Arthur Koestler, skrivagner aostrian.
* 1996 : Marguerite Duras, skrivagnerez c’hall.

## Lidoù
* Devezh an dizalc'hiezh e Bulgaria.
* Hinamatsuri, gouel ar merc'hed e Japan.
27 Meurzh

## Darvoudoù
* 1516: hiviziken e rank ar Yuzevien eus Republik Venezia bezañ o chom war enez Ghetto hepken.
* 1625: Charlez I a zeu da vezañ roue Bro-Saoz, Bro-Skos hag Iwerzhon.
* 1918: Moldova ha Besarabia zo staget ouzh Roumania.
* 1922: Jozef Stalin a ya da benn Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel (SKUS).
* 1932: evit ar wech kentañ en em vod broadelourien Euskadi evit lidañ Devezh ar vro (*[[Aberri Eguna]]*) e Bilbao.
* 1964: skignañ a ra Radio Caroline e dourioù etrebroadel Mor an Hanternoz, evit ar wech kentañ.
* 1978: 15 000 den o vanifestiñ e Brest da-heul peñse an Amoco Cadiz e Porsal; "N'eo ket Breizh ur boubelenn"" o lugan pennañ.
* 2020 : emezelañ a ra Makedonia an Norzh da Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel (AFNA).

## Ganedigezhioù

* 972 : Roperzh II, roue ar Franked (996-1031).
* 1797 : Alfred de Vigny, barzh gall.
* 1817 : Paul de Geslin, beleg ha skrivagner gallek.
* 1845 : Wilhelm Röntgen, fizikour alaman, tapet Priz Nobel ar Fizik gantañ e 1902.
* 1847 : Otto Wallach, kimiour alaman, tapet Priz Nobel ar Gimiezh gantañ e 1910.
* 1876 : Pâquerette, aktourez sinema c'hall.
* 1912 : James Callaghan, Kentañ ministr ar Rouantelezh-Unanet (1976-1979).
* 1927 : Mstislav Rostropovich, soner violoñsell rusian.
* 1950 : Tony Banks, sonaozer ha soner klavier saoz, unan eus pemp krouer ar strollad Genesis.
* 1955 : Mariano Rajoy, politikour spagnol.
* 1963 : Quentin Tarantino/Xuxa (Maria da Graça Meneghel)
* 1969 : Mariah Carey, kanerez eus ar Stadoù-Unanet.
* 1985 : David Navara, mestrc'hoarier echedoù tchek.
* 1986 : Manuel Neuer, melldroader etrebroadel alaman.

## Marvioù
* 1378 : ar pab Gregor XI.
* 1625 : James Iañ a Vro-Saoz hag Iwerzhon, James VI a Skos.
* 1861 : Louis Bizeul, istorour ha arkeologour breizhat.
* 1867 : Prideaux John Selby, evnoniour ha louzawour saoz.
* 1875 : Edgar Quinet, barzh, istorour, politikour ha prederour gall.
* 1945 : Ángel Melogno, melldroader etrebroadel uruguayat.
* 1949 : Gregory Mathews, evnoniour aostralian.
* 1968 : Youri Gagarin, sterdead soviedat, an den kentañ da vont d’an egor.
* 1988 : Pêr Peron, skeudennour ha livour.
* 2001 : Pêrig Herbert, sonaozour ha yezhoniour breizhat.
* 2004 : Robert Merle, skrivagner gall.
* 2006 : Stanislas Lem, skrivagner polonat.
* 2010 : Vasily Smyslov, c'hoarier echedoù rusian.
* 2017 : Jean-Michel Guilcher, tudoniour breizhat, arbennigour war dañsoù Breizh.
* 2018 : Stéphane Audran, aktourez c'hall.

## Lidoù ha darvoudoù
* Devezh ar c'hoariva er bed.
30 Genver

## Darvoudoù
* 1649 : dibennet eo ar roue Charlez Iañ (Bro-Saoz).
* 1933 : Adolf Hitler aet da gañseller en Alamagn.
* 1943 : Krouet ar Milis gall dre ul lezenn, embannet gant gouarnamant Vichy 
* 1969 : sonadegig (42 vunutenn) gant ar strollad The Beatles war doenn savadur Apple Records e Londrez.
* 1972 : Bloody Sunday : soudarded eus lu ar Rouantelezh Unanet a denn war ur vanifestadeg evit ar gwirioù keodedel hag a lazh tud e Derry e Norzhiwerzhon.
* 2011 : mont a ra skipailh mell-dorn (paotred) Bro-C'hall da gampion ar bed evit ar peder gwech, e Malmö (Sveden).

## Ganedigezhioù

* 1781 : Adelbert von Chamisso, barzh, louzawour ha skrivagner alamanek.
* 1841 : Félix Faure, Prezidant ar Republik e Frañs.
* 1882 : Franklin D. Roosevelt, Prezidant Stadoù Unanet Amerika.
* 1886 : Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, skrivagner galizek.
* 1903 : Frañsez Debauvais, politikour breizhat.
* 1916 : Antonio Apaeicio, skrivagner spagnol.
* 1937 : Boris Spassky, mestrc'hoarier echedoù soviedat-gall.
* 1969 : Alexei Dreiev, meurc'hoarier echedoù rusian.
* 1974 : Christian Bale, aktour saoz.
* 1980 : Katell Quillévéré, dilhataerez, filmaozerez saverez senario c'hall.
* 1980 : Kaaris, rapper gall.

## Marvioù

* 1793 : Armand Tuffin ar Roueri, brogarour breton.
* 1858 : Coenraad Jacob Temminck, loenoniour izelvroat.
* 1889 : en em lazhet Rudolf Aostria-Hungaria, mab pennhêr Impalaer Aostria, gant e serc'h e Mayerling, Aostria.
* 1909 : Anna Mezmeur, leanez, istorourez, troourez ha skrivagnerez vrezhonek.
* 1948 : Mohandas Karamchand Gandhi, prederour ha politikour indian.

## Lidoù
* Deiziadur henroman : *III ante calendas Februarias* = IIIvet deiz kent In C'hwevrer. Deiz ha bloaz dedi *Aoter Peoc'h Augustae*.

* Katoliked:
** Sent an deiz :
*** santez Batilda ().
** E Breizh:
** santez Vinvella.
13 Genver

## Darvoudoù
* 1935 : poblvouezhiadeg e Saarland.
* 1950 : krouidigezh an Ofis kreiz (Office central des associations agricoles du Finistère et des Côtes-du-Nord).
* 1951 : embannet eo e Kazetenn Ofisiel Republik Frañs al Lezenn Deixonne (N° 51-46) a aotre da gelenn brezhoneg, okitaneg, euskareg ha katalaneg er skolioù, evel danvez diret.
* 1969 : embannadur *Yellow Submarine* er Stadoù-Unanet, dekvet albom gant ar strollad The Beatles.

## Ganedigezhioù

* 1764 : François Lemême, kourser.
* 1908 : Enrico Paoli, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 1938 : Richard Anthony, kaner gall.
* 1960 : Paol ar Meur, skrivagner brezhonek.
* 1988 : Tatev Abrahamyan, mestrc'hoarierez echedoù armenian.

## Marvioù
* 1590 : Bertrand d'Argentré, gwiraour hag istorour breizhat.
* 1790 : Luc-Urbain du Bouëxic de Guichen.
* 1827 : Jean-Denis Lanjuinais, gwiraour ha politikour.
* 1874 : Victor Baltard, savour tiez.
* 1877 : Jakez Perrot : skrivagner relijiel breizhat.
* 1895 : Jacques Pucheran, loenoniour hag evnoniour gall.
* 1941 : James Joyce, skrivagner iwerzhonat.
* 1943 : Adrien de Carné, skrivagner brezhonek.
* 1982 : Marcel Camus, skrivagner gall.
* 1992 : Henri Queffélec, skrivagner romantoù gallek.
* 1991 : Frañsez Falc'hun, yezhoniour brezhonek.
* 1993 : René Pleven, politikour breizhat.

## Lidoù
* Deiziadur henroman : *Idibus Januariis / Feriae Jovis* = *Idus* miz Genver / Gouestlet da Yaou (*Jupiter* = *Jovis Pater* = Doue an Tad)

* Iliz katolik roman.
** Sant Hiler (Sant Hilarius), eskob Poitiers ha doktor an Iliz (368).
** Sant Enogad pe Tenogad, manac'h iwerzhonat deuet da abati Sant-Meven ha deuet da vezañ eskob Aled, enoret e Pluvaelgad hag e Sant-Enogad (7vet kantved).
** sant Eliant, en deus roet e anv da Eliant e Kernev.
** sant Kendiern, diskibl da sant Servan (VIvet kantved).
** Sant Gumesind ha sant Servijer-Doue (Abd-Allah), merzheriet e Cordoba (Spagn) e 852.
16 Meurzh

## Darvoudoù
* 1244 : dibenn seziz kastell Montsegur ha lazhadeg ar Gatared eno gant armeoù roue Bro-C'hall.
* 1322 : Emgann Boroughbridge e Bro-Saoz e-pad ar brezel etre ar roue Edward II hag e varoned disuj.
* 1521 : Fernan Magalhaes a erru er Filipinez.
* 1793 : kemeret Roc'h-an-Argoed gant an emsavidi a-enep ar c'halvadeg veur.
* 1815 : ar priñs Willem a gemer an titl a roue Willem I e Rouantelezh Unanet an Izelvroioù.
* 1935 : adsavet ar c'hoñje en Alamagn.
* 1978 : peñse an eoullestr Amoco Cadiz ouzh reier Porsal, gant ul lanv du biskoazh brasoc'h war aodoù hanternoz Breizh.

## Ganedigezhioù
* 1478 : Francisco Pizarro, alouber Perou.
* 1789 : Georg Simon Ohm, fizikour alaman.
* 1839 : Sully Prudhomme, barzh gall, tapet Priz Nobel al Lennegezh gantañ e 1901.
* 1850 : Marianna Abgrall, barzhez, e Lambaol-Gwimilio.
* 1902 : Mario Monticelli, mestrc'hoarier echedoù italian.
* 1903 : Emil-Edwin Reinert, filmaozer ha saver senario gall a orin alaman.
* 1906 : Francisco Ayala, skrivagner spagnolek.
* 1923 : Robert Lafont, okitanegour.
* 1976 : Zhu Chen, mestrc'hoarierez echedoù sinaat.

## Marvioù
* 1902 : Narsis Kelien, skrivagner ha dastumer danvez brezhonek.
* 1935 : Aaron Nimzowitsch, mestrc'hoarier echedoù latviat.
* 1940 : Selma Lagerlöf, skrivagnerezh eus Sveden, tapet ganti Priz Nobel al lennegezh.
* 1979 : Jean Monnet, politikour gall.
* 2019 : Yann-Fañch Kemener, kaner breizhat.

## Lidoù
* Deiziadur henroman : *XVII ante calendas Apriles; Argei* = XVIIvet deiz kent kala Ebrel; Lidkerzh kentañ an *Argei* (hendadoù ar Romaned)

* Iliz kristen :
* Roma : Cyriacus, dean, merzher
* Aquileia (Itali) : Hilarius, eskob; Tatianus, dean; merzherien dindan Numerian.
* Lycaonia : Papus, merzher
* Anazarbi (Cilicia) : Julianus, merzher
* Ravenna : Agapet, eskob, kofesour
* Colonia Agrippinae (Köln, Germania) : Heribertus, eskob
* bro Arvern (Galia) : Patricius, eskob
* Siria : Abrahae, penitiour
* Sant Remond a Saint-Gaudens. Sistersian; ezel eus abati *l'Escale-Dieu*, en eskopti Tarba. Abad Fiter, e rouantelezh Navarra; Aozer Urzh soudarded Calatrava (1090-1163)

## Notennoù
28 Meurzh

## Darvoudoù
* 845: Pariz lakaet en arigrap gant ar Vikinged.
* 1854: Brezel Krimea, ar Rouantelezh Unanet ha Frañs a ziskleir ar brezel a-enep Rusia.
* 1882: ar skoliañ dre ret e Frañs.
* 1930: kemmet eo, ent ofisiel, anvioù Kergustentin hag Angora da Istanbul hag Ankara.
* 1939: Brezel diabarzh Spagn: kouezhañ a ra Madrid etre daouarn ar Jeneral Francisco Franco.
* 1942: Oberiadenn Chariot e Sant-Nazer gant Breizhveuriz a-enep ar porzh-mor brezel dalc'het gant an Alamaned.
* 1959 : gant gouarnamant Republik Pobl Sina eo divodet gouarnamant Tibet.
* 1979: gwallzarvoud grevus e kreizenn nukleel Three Mile Island, e Pennsylvania.
* 1989: gant gouarnamant Serbia eo tennet statud emrenerezh Kosovo ha Voivodina.

## Ganedigezhioù
* 1800 : Johann Georg Wagler, loenoniour alaman.
* 1862 : Aristide Briand, politikour gall, tapet gantañ Priz Nobel ar Peoc'h.
* 1868 : Maksim Gorki, skrivagner rusek.
* 1877 : Cecil Boden Kloss, evnoniour ha loenoniour saoz.
* 1918 : Norbert Carbonnaux, aktour, filmaozer ha saver senario gall.
* 1936 : Mario Vargas Llosa, skrivagner eus Perou.
* 1942 : Neil Kinnock, politikour eus Breizh-Veur.
* 1960 : Eric-Emmanuel Schmitt, prederour ha skrivagner gallek.

## Marvioù
* 1894 : Ferdinand Heine, dastumer hag evnoniour alaman.
* 1932 : Arthur Regnault tisavour breizhat.
* 1941 : Virginia Woolf, skrivagnerez saoz.
* 1943 : Sergueï Vassilievitch Rachmaninov, pianoour, sonaozer ha penn laz-seniñ rusian.
* 1969 : Dwight D. Eisenhower (*Ike* e lesanv), 34 Prezidant Stadoù-Unanet Amerika.
* 1969 : Léo Joannon, aktour, filmaozour, produour ha saver senario gall.
* 1985 : Marc Chagall, livour gall genidik eus Rusia.
* 1994 : Eugène Ionesco, skrivagner gallek genidik eus Roumania.
* 2004 : Peter Ustinov, aktour eus Breizh-Veur.
* 2021 : Didier Ratsiraka, prezidant Madagaskar.
 
## Lidoù
* Republik Tchek: Devezh ar gelennerien
* Sina: *Devezh dieubidigezh an damsklaved e Tibet*
30 Du

## Darvoudoù
* 1939 : aloubet Finland gant al Lu Ruz, deroù Brezel ar Goañv.
* 1967 : Su Yemen dizalc'h diouzh ar Rouantelezh Unanet.
* 1979 : embann a ra Aozadur ar broadoù unanet evit an deskadurezh, ar skiantoù hag ar sevenadur ez eo lakaet Menez Mikael ar Mor hag e vae war roll ar Glad bedel.
* 2009 : digoret eo ar chadenn skinwel *Tébéo* e savadurioù Le Télégramme.

## Ganedigezhioù

* 1642 : Andrea Pozzo, frer jezuist ha livour italian.
* 1667 : Jonathan Swift, skrivagner saoznek eus Iwerzhon.
* 1817 : Theodor Mommsen, skrivagner alaman, Priz Nobel al Lennegezh e 1902.
* 1825 : William Bouguereau, livour gall.
* 1835 : Mark Twain, skrivagner stadunanat.
* 1874 : Winston Churchill, politikour saoz.
* 1901 : Léon Goraguer, maer Kemper etre 1967 ha 1975.
* 1916 : Robert Laffont, embanner gall.
* 1945 : Roger Glover, produour pladennoù, sonaozer ha soner breizhveuriat.
* 1958 : Stacey Q.
* 1960 : Gary Lineker, melldroader etrebroadel saoz.
* 1990 : Magnus Carlsen, c'hoarier echeoù norvegat.

## Marvioù

* 564 : |Tudwal, sant katolik brezhon, unan eus Seizh sant diazezer Breizh.
* 1718 : Karl XII, roue Sveden.
* 1803 : François Marie Daudin, loenoniour gall.
* 1806 : Moritz Balthasar Borkhausen, naturour alaman.
* 1900 : Oscar Wilde, skrivagner saoznek eus Iwerzhon.
* 1935 : Fernando Pessoa, skrivagner portugalek.
* 1962 : Ossip Bernstein, Doktor war ar Gwir ha mestr-c'hoarier echedoù rusian-ukrainat.
* 1979 : Zeppo Marx, aktour stadunanat.
*2018 : George Bush, 41 prezidant Stadoù Unanet Amerika.

## Lidoù
Sant an deiz : Sant Andrev
* Gouel broadel Bro-Skos
Tongvaeg

Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù takek eo an **tongvaeg** (diwar ar bobl *[[tongva]]*, anavezet a-raok evel *gabrieleño*) komzet gwechall e tro-dro da Los Angeles e Kalifornia (Stadoù-Unanet).

Ur yezh varv an hini eo.

## Gwelet ivez
* Yezhoù outoek-aztekek
* Yezhoù takek