Hasegawa Machiko

**Hasegawa Machiko** (japaneg : 長谷川町子| *Hasegawa Machiko*), ganet d'an   ha marvet d'ar ), a oa un dreserez bannoù-treset japanat, ar c'hentañ maouez o vezañ *[[mangaka]]* a vicher.

## Buhez
Hasegawa Machiko a voe ganet d'an 30 a viz Genver 1920 e kêriadenn Higashitaku (Taku hiziv) e Prefedelezh Saga en Enez Kyūshū, trede merc'h he mamm Sadako hag he zad Yukichi. Un ijinour e oa hennezh en embregerezh mengleuziañ glaou Mitsubishi (三菱炭坑 *Mitsubishi tankō*) a-raok sevel e embregerezh dezhañ ha dilojañ gant e diegezh da Fukuoka, e Kyūshū bepred. Eno e voe skoliataet Machiko vihan.

E penn uhelañ pep klas e voe a-hed ar wech, met dre ma oa boas da ludresañ ar gelennerien e veze alies kastizet ganto. Unan eus ar gelennerien-se a droas da haroz he *[[manga]]* kentañ.

E 1933, pa oa oadet a 13 vloaz, ec'h echuas he studi er skol kentañ-derez hervez ar reizhiad kozh hag ec'h eas da skolaj eil-derez Fukuoka. D'ar mare-se e klañvaas he zad diwar skeventfo hag e varvas e 1938. Bloaz goude e tivizas ar vamm kas he merc'hed da Dōkyō da genderc'hel gant o studi. Eno e voe enskrivet Hasegawa Machiko e skolaj Yamawaki, ur skolaj prevez evit ar merc'hed, ma voe graet goap outi en abeg d'he rannyezh ha d'he boazioù, a veze kavet iskis gant ar skolajidi all ; entreiñ a reas ar plac'h abalamour d'an harellerezh skol a c'houzañve, ar pezh a rannas kalon he mamm.

### ''Mangaka''

Ur "bugel marzhus" e voe Hasegawa Machiko, pa voe *mangaka* e 1935, d'an oad a 15 vloaz.

D'ar mare-se e oa brudet-tre ar *manga* anvet *Norakuro* (のらくろ) savet gant Tagawa Suihō (Takamizawa Nakatarō e anv gwir, 1899-1989). Mennet-start e voe Hasegawa Machiko da zeskiñ ar vicher digant Tagawa Suihō, ha dre strivoù he mamm hag he c'hoar e teuas a-benn eus he zaol : e-pad ma oa skoliataet en ul likez evit ar merc'hed e voe deskardez ar *mangaka* meur, he skoras evit ma vefe embannet he *manga* "Maskl ar rakoun" (狸の面 *Tanuki no men*) e niverenn miz Here 1935 ar gazetenn *Shōjo Kurabu* (少女倶楽部, "Kleub ar Plac'hed"). Ur pennad skeudennaouet anvet "Ur plac'h varzhus" (天才少女, *tensai shōjo*) a voe embannet ivez.
Dre ma oa chomet divugel, ar c'houblad Takamizawa a zegemeras Hasegawa Machiko en e di evel deskardez. Unnek miz goude avat e voe taget ar grennardez gant kleñved ar gêr hag e tistroas da vevañ gant he mamm hag he c'hoarezed.

E 1939, oadet a 19 vloaz, e fontas *mangaka* gant he stirad kentañ, *HiiFuu Miyo-san* (ヒィフゥみよチャン). Bloaz war-lerc'h e reas berzh gant ur stirad all, *Nakayoshi Techo* (仲よし手帖), istor teir skoliadez hag a voe embannet e *Shōjo Kurabu* betek 1942

E 1944 e voe ret kuitaat Tōkyō evit tec'hel a-zirak ar bombezadegoù hag an enrolladur en Arme Impalaeriezh Japan. Da gentañ ec'h eas Hasegawa Machiko da Saku e Nagano e rannvro Chūbu evit kelenn an tresañ da vugale. Diwezhatoc'h e tilojas an tiegezh Hasegawa da Fukuoka, ma voe Machiko reizherez ar pennadoù e rann an arzoù ar sizhunieg *Nishinippon Shimbun* (西日本新聞社, "Kazetenn Japan ar C'hornôg"). Dre ma ne laboure eno nemet adalek kreisteiz betek peder eur ec'h ae ivez da labourat er parkeier.

Ne dresas *manga* ebet betek diwezh ar brezel e 1945. E miz Gwengolo ar bloaz-se ec'h embannas ur vandenn-dreset c'hwec'h kombod enni anvet "Dav dezhi ! Greomp hor seizh gwellañ !" (さあ！がんばらう！, *Sā ! Ganbarau !*) en *Nishinippon Shimbun*. Goude-se e roas he dilez, pa oa echu ar bombezadegoù hag ar brezel.
;*Sazae-san*
D'an 22 a viz Ebrel 1946 (21 bloaz an oadvezh Shōwa) ec'h asantas d'ur goulenn digant ar gazetenn *Yukan Fukuchi* (夕刊フクニチ) evit embann ur *manga* er *Fukuchi Shimbun* (フクニチ新聞) ; *Sazae-san* (サザエさん), istor ar familh Isono treset en doare *[[yonkoma]]*, a reas berzh bras ken e voe roet lañs d'ur c'hiz dilhad awenet ganti.
Ur labour hanter-amzer e oa sevel ar bannoù-treset-se, da lavaras Hasegawa Machiko ; evit gwir e tilezas *Sazae-san* e miz Eost pa zimezas he c'hoar Mariko, hag e dibenn ar bloaz e tilojas ar familh a-bezh da Dōkyō.

Nebeut a-raok dilojañ e c'houlennas mamm an arzourez, Sadako, ma vefe embannet *Sazae-san* gant arc'hant gwerzh an ti e Fukuoka. E miz Kerzu, pevar ezel eus ar familh a ziazeas an ti-embann *Shimai-sa* (姉妹社 "Embregerezh ar C'hoar"), a embannas levrenn gentañ *Sazae-san* d'ar 1 a viz Genver 1947 ; 26 vloaz e oa Hasegawa Machiko. Ar *Fukuchi Shimbun* a adkrogas da embann ar *manga*-se adalek an 3 a viz Genver.
Pa ginnigas Mariko an  skouerenn eus levrenn 1 *Shimai-sa* d'an dasparzher e voent prenet diouzhtu, ha kement all a skouerennoù a voe lakaet er moull neuze. Ur gudenn a savas memestra : ment B5 al levrioù (17,6 x 25 cm) hag e stumm (a-led, gant ar c'hein el laez) ne blijjont ket d'al levrierien en abeg ma oant diaes da ginnig en o stalioù ; kalz-kalz skouerennoù a voe distroet d'an ti-embann neuze. Diwar ali he mamm e voe moullet an eil levrenn en ur stumm bihanoc'h (B6, da lavarout eo 12,5 x 17,6 cm), ha  skouerenn anezhi a voe gwerzhet er miz kentañ. Pa weljont ar berzh bras-se, al levrierien a c'houlennas ma vefe distroet dezho ar skouerennoù eus al levrenn gentañ daoust d'e stumm B5. Un trede tennadenn eus al levrenn 1 a voe moullet er stumm B6, hag er stumm-se e voe embannet 68 levrenn all gant *Shimai-sa*.

Adalek an 21 a viz Du 1948 e voe treuzkaset embann ar stirad d'ar gazetenn *Yamato Shimbun* (やまと新聞) e Tōkyō.

Adalek 1949 e voe embannet *Sazae-san* er gazetenn *Shōjo*, ur stumm all eus ar *Shōjo Kurabu*, ha kement-se betek 1951.
E 1949 ivez e voe embannet ar *manga* gant an *Asahi Shimbun* (朝日新聞社) en he embannadur-noz nevez-krouet. En embannadur ar beure e voe embannet *Sazae-san* e-lec'h ar bannoù-treset stadunanat *Blondie* bet krouet gant Chick Young (1901-1973) e 1930.
Betek 1974 e voe embannet *manga* Hasegawa Machiko, daoust da veur a droc'h : klañv e veze an arzourez alies, gant sifernioù ha poan-stomog.

E 1955 e voe azasaet *Sazae-san* evit ar c'hoariva er skingomz ; lod eus ar pezhioù-se a voe troet e saozneg (*The Wonderful World of Sazae-san*).

E 1960, oadet a 40 vloaz, e tisklêrias mont war he leve hag e paouezas da dresañ ; ouzhpenn da se e oa diaes dezhi kavout mennozhioù nevez. Hogen Hirooka Tomoo, a oa pennskridaozer an *Asahi Shimbun*, a gavas dezhañ ne oa nemet un astal eus an afer-se ; gant gwir abeg, rak goude ur c'hwec'h miz bennak e tistroas Hasegawa war he soñj hag e kendalc'has gant ar stirad.

Ur stirad *[[anime]]* a voe savet e 1969 diwar *Sazae-san* ha skignet gant *Fuji Television* bep Sul da noz, adalek ar 5 a viz Here 1969, hag e-pad 55 bloaz betek ar 6 a viz Here 2024. Ken anavezet e voe an abadennoù ma troas *sazae-san* d'ul lavar poblek a dalvez kement ha "melkoni ar Sul da noz", pa ranker antronoz distreiñ d'ar skol pe d'al labour.
;*Ar wrac'h drouk*
E 1966 e stagas Hasegawa Machiko gant ur stirad nevez, "Ar wrac'h drouk" (いじわるばあさん *Ijiwaru bāsan*). «&nbsp;Aet e oan kuizh gant ar vadelezh&nbsp;», emezi pa voe goulennet outi perak e oa troet war-zu ar fent du. A-hend-all e lavaras e oa aesoc'h tresañ *Ar wrac'h drouk* eget *Sazae-san* peogwir e oa tostoc'h temz-spered an dudenn nevez da hini he c'hrouerez.

E 1967, pa oa an arzourez 47 vloaz, e voe kavet ur c'hrign-bev en he stomog. Dre ma oa bet sammet pried he c'hoar Yoko gant an hevelep kleñved, Machiko he doa lavaret en em lazhfe mar bije kave unan enni, setu perak e voe lavaret dezhi he doa un angreizh "hepken" en he stomog, met 4/5 anezhañ a voe dilamet evelkent. Broudet e voe da baouez da dresañ, met kenderc'hel a reas.

E 1970 e c'hoarvezas an «&nbsp;afer *Sazae-san* a-enep Tatchikawa&nbsp;», pa lakaas Hasegawa Machiko he gwirioù da dalvezout dre sevel klemm a-enep ar gompagnunezh kirri-boutin Tatchikawa (していた立川), en doa implijet tudennoù ar *manga* hep aotre an arzourez, a c'hounezas ar prosez.

E 1974, an  *Asahi Shimbun* a embannas e vefe paouezet gant *Sazae-san* e-pad tri bloaz, met biken ne voe embannet en-dro.

Pevar bloaz goude, e 1978, e voulc'has Hasegawa Machiko ur *manga*-emvuhezskrid anvet "Anzavadoù Sazae-san" (サザエさんうちあけ話 *Sazae-san uchiake hanashi*), a veze embannet en *Asahi Shimbun* ar Sul. Gant *Shimai-sa* e voe embannet e stumm ul levr bloaz war-lerc'h, hag ur stirad skinwel a voe tennet anezhañ, anvet "Ma ar c'hoar vras" (マー姉ちゃん *Mā nēchan*).

E 1982, pa oa oadet a 62 vloaz, ec'h embannas Hasegawa Machiko ne dresfe mui *manga* ebet, nemet e reas a vare da vare, e levr diwezhañ o vezañ "Beajoù Sazae-san" (サザエさん旅あるき *Sazae-san tabiaruki*) bet embannet en *Asahi Shimbun* e 1987.

Bloaz goude e tigoras ar familh Hasegawa ar Mirdi Hasegawa en arondisamant Setagaya e Tōkyō, gant Machiko da renerez.

### Diwezh
D'ar 26 a viz Mae 1992 e kouezhas Hasegawa Machiko war al leur en ur glask serriñ ur prenestr lec'hiet uhel er voger. Gwanaet e voe gant ar goulioù, betek koll ar gomz hag an ilboued, hag antronoz e varvas, oadet a 72 vloaz (73 hervez an deiziadur hengounel).

A-du gant he lavaroù diwezhañ ne voe nemet he familh en obidoù, hep enor ofisiel ; en ur pallenn e voe lakaet ar c'horf a-raok bezañ devet. Ne voe embannet he zremenvan nemet e dibenn miz Mezheven, gant an *Asahi Shimbun* ha *Fuji Television*.

D'an 28 a viz Gouhere e voe deroet Priz  enor ar Bobl da Hasegawa Machiko evit he zrugarekaat p'he doa degaset frealz ha peoc'h d'ar gevredigezh japanat goude ar brezel.

E miz Mae 1993 e voe serret an ti-embann *Shimai-sa*, pa oa bet peurwerzhet holl oberennoù an arzourez.

## Enorioù
* 1982 : Medalenn a enor (紫綬褒章 *Shijuhōshō*) Impalaeriezh Japan.
* 1983 : pedet e voe da gejañ ouzh an impalaer Shōwa.
* 1990 : Urzh ar Gurunenn Brizius (宝冠章 *Hōkanshō*).
* 1991 : Priz Maodiern an Deskadurezh, deroet gant Kevredigezh japanat an dreserien-kazetennerezh.
* 1992 (dalif) : Priz a enor ar Bobl.
Goude tremenvan Hasegawa Machiko e voe roet hec'h anv da virdi ar familh er gêr-benn.

## Levrlennadur
*  Hasegawa Machiko : *The Wonderful World of Sazae-San* ; Tōkyō : Kodansha International, 1998 .
*  Brigitte Koyama-Richard : *Mille ans de manga* ; Paris : Flammarion, 2007 .
*  (Strollad) *DicoManga* ; Paris : Fleurus, 2008 .

## Liammoù diavaez
*  長谷川町子美術館 ''Hasegawa Machiko Bijutsukan'' Mirdi Hasegawa Machiko.
*  Ur skouer eus doare Hasegawa Machiko da dresañ : マンガペディア ''Mangapedia''.

## Notennoù