open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enezenn

Un **enez** pe un **enezenn** zo un douar gronnet gant dour, gant ar mor peurvuiañ, enezennoù zo ivez er stêrioù hag el lennoù. Bihanoc'h eget ur c'hevandir ha brasoc'h eget ur garreg eo.

Kavet e vez meur a seurt inizi hervez o stumm, o ment, o saviad hag o orin : inizi bras hag iniziigoù, atolloù, inizi kevandirel hag inizi tanveneziek. Inizi kalvezel zo ivez. Alies e vez an enezenn a-dal d'an douar-bras, met inizi zo zo e-kreiz ar mor pe ar meurvor. 300 000 enez a vije war an Douar.

## Gerioù ha liesterioù
Ent-strizh, *inizi* eo al liester hollek, *enezennoù* an hini resis. *Enezeier* a zo un adliester da  inizi . Da skouer, inizi zo er Meurvor Atlantel, m'emañ an enezennoù Ascension ha Santez Helena. 

Meur a enezenn zo en un *[[enezeg]]* ; *enezegi*, *enezegoù* eo al liester. Da skouer, Japan zo un enezeg vras : 6 852 enezenn zo eno. 

## Inizi kevandirel ha driv ar c'hevandirioù
Pa vez bras-divent an enezenn e vez graet *enez kevandirel* anezhi. Div enez kevandirel a zo war ar blanedenn Douar: Aostralia ha Greunland. Sellet e vez Aostralia evel ur c'hevandir en hec'h-unan zoken, ar pezh n'eo ket gwir evit enezennoù bras all a zo ul lodenn eus ur blakenn litosferek roget gant driv ar c'hevandirioù : Madagaskar hag Afrika, Ginea Nevez hag Okeania, Borneo hag Azia, Korsika ha Sardigna hag Europa, etc.

## Inizi er stêrioù hag al lennoù
Enez Manitoulin eo brasañ enezenn dour dous ar bed, war lenn Huron, e proviñs Ontario e Kanada. Skouerioù all :
*Enez Sant-Kadoù e stêr an Intel,
*Enez Kergelenn hag Enez Naoned el Liger,
*Manhattan e New York.

## Inizi tanveneziek
An inizi tanveneziek pe volkanek a zo graet gant lava ur menez-tan pe meur a hini. Ar mor tro-dro dezho a c'hall bezañ don-tre, miliadoù a vetroù. An inizi tanveneziek e-kreiz ar meurvor n'int ket stag ouzh kevandir ebet. Enez ar Skorn, an Inizi Kanariez hag Hawaii zo skouerioù inizi tanveneziek.

## Inizi n'int ket atav inizi
Inizi zo a c'hall bezañ stag ouzh an douar-bras pe un enezenn all pa eo izelvor, ha/pe gant ur pont, ur chaoser pe ur riboul, evel Menez-Mikael-ar-Mor ha Nervouster. Met ma eo gant ur strizh-douar, un tombolo pe dre izostaziezh ne c'haller ket komz eus un enezenn ken, ur c'hourenez ne lavarer ket.

## Inizi kalvezel
E Japan, en Izelvroioù hag en Emirelezhioù Arab Unanet. Da skouer emañ aerborzh etrebroadel Kansai war un enezenn galvezel, e Bae Osaka, a-vaez da enez Honshū (enezenn vrasañ Japan). 

## An inizi er sevenadur
E mojennoù kozh ar Gelted eo Enez Avalon paradoz an dud. War un enezenn emañ paradoz Doueed ar C'hresianed kozh ivez.

Kaoz zo eus un enezenn e romantoù brudet evel "Enez an Teñzor" gant Robert Louis Stevenson, "An Enezenn gevrinus" gant Jules Verne ha "Robinson Crusoe" gant Daniel Defoe, istor un den en e-unan war un enezenn. Enez ar Rod zo ur romant brezhonek skiant-faltazi gant Zavier Langleiz. 

Er sinema e c'haller mennegiñ "Cast Away" gant Robert Zemeckis (aktour : Tom Hanks) hag er stiradoù skinwel "Lost", tud kouezhet o c'harr-nij war un enezenn iskis ha galen.

## Pennadoù kar
* ledenez, gourenez ha ragenez
* enezennig
* inizi Breizh
Leòdhas

**Leòdhas** () pe **Eilean Leòdhais** (distaget , "Enez Leòdhas") a zo rann hanternoz un enezenn a Skos (anvet *Lewis* e saozneg). *[[Na Hearadh]]* eo anv kreisteiz an enezenn (*Harris* e saozneg), goude ma n'eus nemet un enezenn en holl e gwirionez, staget an div lodenn anezhi gant un erv, ha hi an hini vrasañ eus an Inizi Gall pellañ (*Na h-Eileanan Siar* e yezh ar vro). Izeloc'h eo douaroù Leòdhas eget re Na Hearadh, a zo meneziek.

## Douaroniezh

Kêr nemeti Leòdhas eo Steòrnabhagh (*Stornoway* e saozneg).

## Istor
Ur c'hoari gwezboell kozh a voe kavet e Leòdhas er bloaz 1831.

## Poblañs
*Steòrnabhagh* (Stornoway) eo ar gêr vrasañ, hag ar porzh: alese ez eer da Ulapul a zo e douar-bras Bro-Skos.

E niveradeg 2001 e oa 16&nbsp;872 a dud e Leòdhas. Saozneg eo ar yezh ofisiel met skritelloù e gouezeleg zo ha 60 % eus an dud a gomz ar yezh.

## Echedoù
Brudet eo e bed ar c'hoarierion echedoù abalamour da bezhioù echedoù Leòdhas bet kavet en enezenn.

## Skeudennoù

Standing_stones_on_Lewis.jpg|Peulvanoù
Callanish standing stones 1.jpg|Peulvanoù Calanais
Scotland Lewis Stornoway castle.jpg|Kastell Steòrnabhagh
Boats at Stornoway.jpg|Bigi e Steòrnabhagh
Stornoway.jpg|Steòrnabhagh gwelet eus ar vag-treizh


## Liammoù diavaez
*  Evit an douristed
*  [Lec'hienn [Comhairle nan Eilean Siar|Kuzul an Inizi Gall
* (en) Skeudennoù (Quicktime)
* (en) tredan gant an avel
* (en) Evit ar re nammet
* (en) Pennad tennet eus Encyclopedia Britannica 1911

## Notennoù
Elis

**Elis** (Ήλιδα *Ilida* e gresianeg a-vremañ; Ἦλις, *Ēlis* e henc'hresianeg hag Ἆλις e gresianeg dorek) a oa ur vro en Hellaz kozh, war aod kornaouek ar Peloponnesos. Er gêr vrasañ anezhi, Olimpia, e veze lidet c'hoarioù olimpek en enor da Zeus. 

Hiziv ez eo un nomos ha Pyrgos eo ar pennlec'h.

## Tud
*Pyrrhon, prederour amgredik.

## Pennad kar a bell
*Ellis
Nomos

Un **nomos** (*Νομός* e gresianeg) a oa un dachennad douar, e melestradurezh Bro-C'hres, damheñvel ouzh un departamant gall, betek adreizhadur 2010. 54 nomos a oa er vro, e-barzh an 13 periferia (pe rannvro).

## Listenn ha kartenn

Setu ar 4 nomos a ya d'ober periferia Attika :
# Atena,
# Attika ar reter,
# Attika ar c'hornôg,
# Ar Pire.

## Liammoù diavaez
* Ar rannadurioù e Gres
Lombardsijde

**Lombardsijde** en izelvroeg ha *Lombardsyde* e flandrezeg-kornôgel a zo ur rann-gumun  e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Middelkerke.
## Douaroniezh
* War aod Mor an Hanternoz emañ Lombardsijde.
## Istor
* Brezel-bed kentañ: 
** Emgannoù a voe e Lombardsijde etre martoloded ar Vrigadenn Ronarc'h hag al Lu alaman. Douaret e voe lod ag ar vartoloded lazhet er fozelloù-brezel e Lombardsijde ;

* Un emgann arall a voe d'ar 15 a viz Kerzu 1914;
** 3e ha 4vet Batailhon ag an 163vet Rejimant Troadeion gall, erruet e Flandrez Belgia, a zalc'h fozelloù-brezel Talbenn an Ijzer adalek an 11 a viz Du 1914 betek ar 15 a viz Kerzu. D'ar 15 e tagont an Alamaned e Lombardsijde. Gant un dagadenn ouzh ar broudoù-fuzuilh e teuont a-benn da gemer ar gêriadenn ha da zerc'hel anezhi daoust d'un eneptagadenn alaman.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Marvet int e-pad an Eil Brezel-bed.
## Monumantoù ha traoù heverk

Lombardsijde - Onze-Lieve-Vrouw Visitatiekerk 1.jpg
IlizkatolikLombardsijdeFlandrezBelgia.JPG

* Iliz katolik *Onze-Lieve-Vrouw Visitatie*.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
* Freddy Maertens, marc'hhouarner ha kampion ar bed, a zo bet ganet e Lombardsijde e 1952.
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116

**Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116** zo un anv-bihan a vez distaget , evel an anv Albin, hag a oa bet roet e Sveden d'ur bugel e 1996.

Evit mont a-enep al lezenn svedat diwar-benn an anvioù e oa bet dibabet gant tud ar bugel reiñ anv ebet d'o bugel.

Met en Halmstad, e kreisteiz Sveden, e oant bet kondaonet da baeañ un dell-gastiz a 5&nbsp;000 kurunenn (525 € pe war-dro) dre ma n'o doa ket gallet reiñ un anv dereat d'o bugel a-benn e 5 bloaz.

Evel respont e voe roet an anv-se, 43 lizherenn ennañ, war zigarez en doa ur ster patafizikel. Ne blijas ket d'al lez-varn, a greskas an dell-gastiz. Embann a reas Skol ar 'Patafizik e oa ur gaou ruz.

Neuze e klaskas an dud-se envel o bugel « A ». Ne blijas ket d'al lez-varn kennebeut, rak berzet eo an anvioù ul lizherenn hepken enne.

## Daveoù
Eumolpos

**Eumolpos** a oa 

*ur rapsod, da lavarout eo ur barzh bale-bro, e Trakia, a vije bet karget gant Triptolemos da aozañ kevrinoù Eleusis. Eus tiegezh an *Eumolpided*, en Aten, e teue dalc'hmat beleien veur Eleusis;

*ur bugel, mab d'an doue Poseidon ha da C'hione. Honnezh, evit kuzhat ouzh he zad Boreas he doa c'hoariet koukoug gant Poseidon, a daolas he mab er mor. 

Saveteet e voe ar bugel gant e dad Poseidon ha fiziet gantañ e Benthesikyme, ur verc'h da Amfitrite.

## Ger deveret
An Eumolpus zo ur genad amprevaned a zebr ar gwini.

## Meneg

* Apollodoros, *Bibliotheke*, (III, 15, 4).
Leto

**Leto** (Λητώ / *Lêtố* e henc'hresianeg), anavezet eo evel **Latona** gant ar Romaned, a oa un doueez eus Hellaz kozh, a ouenn an Ditaned, a voe brazezet gant Zeus hag a c'hanas ar c'hevelled Artemis (Diana e Roma) hag Apollon. 

Gouez da Hesiodos e oa merc'h d'an Titan Koios ha d'e c'hoar Foibe.

## Mojennoù
Meur a vojenn zo diwar he fenn.
*Hervez unan eus ar Meulganoù Homerek e oa pried Zeus a-raok dezhañ dimeziñ da Hera.

### Heskinerezh ha gwilioud
Hervez mojennoù diwezhatoc'h e oa serc'h da Zeus. Brazezet e oa bet gant mestr an doueed ha heskinet e oa gant Hera, he devoa difennet ouzh an Douar degemer ar plac'h dougerez, ha ne gave lec'h ebet da c'henel he bugale, ha kaset he doa an naer Python war-lerc'h ar paourkaezh plac'h.

A-benn ar fin e kavas Ortigia (pe Asteria, diwar anv he c'hoar), un enezenn didud, a neuie war ar mor, kaset-digaset gantañ, ha ne oa ket dindan mallozh Hera eta peogwir ne oa stag ouzh douar ebet. Zeus a stagas an enezenn ouzh goueled ar mor, anvet e voe Delos (Δῆλος / *Dễlos* e henc'hresianeg, « splann, hewel »).

Nav devezh-pad e voe Leto er gwentloù, pa deuas Eileithyia, doueez ar gwilioud, da reiñ skoazell a-benn ar fin. Evel-se eo e c'hanas Artemis hag Apollon.

*Klask a reas Tityos gwallañ anezhi met difennet e voe gant he bugale ha kastizet garv e voe an torfedour.
*Evel he mab Apollon e oa a-du gant tud Troia e-pad brezel Troia.

### Kouerien Lykia

## E Roma
"Latona" a veze graet anezhi gant ar Romaned.

## Levrlennadur
*Ovidius, *[[Metamorfozoù]]* (VI, 185 ha pelloc'h).

## Liammoù diavaez

## Gwelout ivez
*Tityos
Pezhioù echedoù Leòdhas

**Pezhioù echedoù [[Leòdhas]]** a zo 93 pezh echedoù bet kavet a-raok 1831 en enez 
Leòdhas e Skos.

## Levrlennadur
* N. Stratford, *The Lewis chessmen and the enigma of the hoard* (The British Museum Press, 1997) ;
* Michael Taylor, *The Lewis Chessmen* (British Museum Publications Limited) ;
* HJR Murray, *A History of Chess* (Oxford University Press) .

## Liammoù diavaez
* Mirdi Breizh-Veur ;
* Chess ;
* Muioc'h da lenn .
Delos

**Delos** (Δήλος e gresianeg) zo unan eus an inizi Kikladez er Mor Enezek. Bihanik eo, 3,5&nbsp;km² dezhi hepken, ha didud abaoe pell zo. Dirak Reneia emañ (14&nbsp;km², didud ivez) ha tost da v-Mykonos.

Ur greizenn genwerzhel ha relijiel a-bouez eo bet en Henamzer, dreist-holl er  kantved kent J.-K. Un lec'h enoret gant tud bro Ionia met ivez gant sevenadurioù all ar C'hikladez. Un templ a oa da Apollon.
 Anavezet eo ivez evit bezañ al lec'h ma'z eo ganet Kevre Delos, ur strollad inizi ha kêrioù evit difenn a-enep ar bersianed : e miz mae -477 (kent J.-K.) e voe kentañ emvod ar c'hevre hag aze e voe miret teñzor ar strollad difenn-mañ betek -454 (kent J.-K.).

Emañ an enez war listenn Glad ar bed gant an UNESCO abaoe 1990.

## Leoned Delos

Leoned Delos a zo brudet a-walc'h hirie. Aozet int bet adalek marbr Paros a profet da Zelos gant enezenn emrenn Naksos. Staliet e voe neuze al Leoned war **Leurenn al Leoned**.
## Kolos an naksed
## Templ Apollon
## Porzhioù Delos
## Lenn dour-dous

=Liammoù=

* Temploù da Apollon: Argos • Klaros • Delfi • Didymes • Thasos
Diana (doueez)

**Diana** zo anv un doueez roman, merc'h da Yaou ha Latona, ha c'hoar gevell Apollon.

Daoust ma oa a orin eus al Latium ez eo bet tostaet ouzh an doueez henc'hresian Artemis, hervez an *interpretatio graeca*, ar c'hemmesk etre an doueoù ha doueezed henroman, henc'hresian hag estren d'an div bobl.
Ganet e oa bet war enez Delos. 

## An doueez
Doueez ar chase, al loened gouez hag ar c'hoaodù e oa, ha diwezhatoc'h doueez al loar ha skeudenn ar werc'hded ivez.

Ur chaseourez eo Diana, bepred o tougen ur wareg ha saezhoù, o kas ur bagad kon, ha ganti nimfezed gwerc'h an holl anezho evelti. Un doueez kriz eo ha didruez ouzh ar re o deus he zrubarded, pe he lakaet da gonnariñ, tud pe nimfenned. Neuze e tistruj an eostoù, e lazh an tropelloù, e laosk kleñvedoù da redek dre ar vro hag e lazh bugale.

## Mojenn Niobe
Pedet e oa bet gant he mamm Latona da gastizañ Niobe, ha mont a reas, a-gevret gant Apollon, da lazhañ gant he saezhoù bugale ar rouanez a fougee en abeg da niver brasoc'h he bugale.

## Mojenn Kallisto
Didruez ha gwarizius eo Diana ouzh he servijerien. Treiñ a eure an nimfenn Kallisto en arzhez abalamour m'he devoa kousket gant Yaou, en devoa kemeret tres Diana evit lorbañ ar goantenn.

## Mojenn Orion
Un deiz, dre warizi, gant he saezhoù e lazhas ar paourkaezh Orion, a gare koulskoude, dre ma oa bet skrapet gant Eos, ar Gouloù-Deiz. Gant Opis, unan eus mitizhien Diana, e c'hoarvezas heñvel.

## Mojenn Endymion
Un deiz avat e tommas ar werc'hez yen he c'halon ouzh kened Endymion, ur mab-bihan da Yaou. Digant e dad-kozh ha mestr an doueed en doa bet ur prof kaer : kousket da viken ha chom yaouank da viken. En ur vougev eus Menez Latmos, e Karia, e veze kousket, ha bemnoz e teue Diana d'e weladenniñ.

## Mojenn Akteon ha Diana
Ar vojenn vrudetañ diwar he fenn moarvat eo hini ar chaseour Akteon.

Hennezh a oa o hemolc'hiñ gant e gon pa zegouezhas dirak ar poull ma oa Diana o kouronkañ. Savet droug en doueez, ha hi da skeiñ dour ouzh penn ar paotr. Ha setu-eñ troet e karv kenkent. Hag ar chas ha lammat gantañ hag e zrailhañ.

## Arz
Meur a wech ez eo bet taolennet Diana evel chaseourez, gant he gwareg hag he saezhoù.

Maouezed a renk uhel ivez zo bet livet e-giz Diana, hag a-wechoù diwisk a-walc'h. E-touez ar re vrudetañ emañ Diane de Poitiers, serc'h ar roue gall Herri II, hag an Itron Pompadour, div chaseourez rouaned.


Lucas Cranach d.Ä. - Ruhende Quellnymphe (Besançon).jpg|*Nymfenn ouzh ar feunteun*, Lucas Cranach kozh, ~1537
Meister der Schule von Fontainebleau 001.jpg|*Diane de Poitiers evel Diana*, aozer dianav, ~1555
Titian - Diana and Actaeon - 1556-1559.jpg|*[[Diana hag Akteon]]*, Tizian, 1556-59
Vouet, Simon - Diana - 1637.jpg|Hervez Simon Vouet, 1637
Cesare Dandini 001.jpg|*Itron evel Diana*, Cesare Dandini, 1639
Dal_Sole_Diana_e_amorini.png|*Diana hag amouriged*, Dal Sole,~1700
Niobe&Enfants 1770painting Anicet Charles Gabriel Lemonnier.jpg|*Niobe hag he bugale*, Lemonnier, 1772
Houdon-diana.jpg|*Diana chaseourez*, Houdon, 1790
Diana by Augustus Saint-Gaudens 01.jpg|*Diana*, Augustus Saint-Gaudens, 1892-93
Titaned

An **Ditaned** (Henc'hresianeg: Τιτάν) a oa mibien da Ouranos, an Oabl, ha Gaia, an Douar, hervez Gwengelouriezh Hellaz. 

Koshoc'h int eget Doueed an Olympos. Sevel a rejont a-enep an Doueed, ha klask pignat gant an oabl. Distrujet e voent gant Zeus hag e dan-taran.

## An anv
E henc'hresianeg e oa Τιτάν / *Titán* en unander, ha Τιτᾶνες / *Titãnes* el liester.

## O c'herentiezh
Peurvuiañ e vez kontet c'hwec'h Titan, ha c'hwec'h Titanez, anvet a-wechoù an "Titanided", (e henc'hresianeg, Tιτaνίς en unander, ha Tιτανίδες el liester), hervez *[[Theogonia]]* Hesiodos. 

Met hervez ar relijion orfek e oant seizh ha seizh. 

* An Ditaned a oa anezho :
** Koios
** Krios
** Kronos
** Hyperion
** Iapetos
** Okeanos, a oa, hervez Hesiodos, an henañ eus ar c'hwec'h breur, hag an Titan nemetañ ha ne savas ket a-enep da Zeus ha Doueed an Olympos.

* An Titanezed a oa anezho :
** Mnemosyne
** Foibe
** Rea
** Theia, pe Aithra
** Themis
** Tethys.

Ma ne oa nemet daouzek Titan eta e vez roet an anv-se ivez alies d'o diskennidi, pe da zarn anezho bepred ha dreist-holl
* Prometheüs
* Epimetheüs
* Atlas 
* Hesperos
* Menoitios
* Hekate
* Asteria ha Leto
* Eos
* Helios ha Selene
* Perses
* Pallas hag Astraios
* Astraia
* Eosforos ha Hesperos
* ha re all c'hoazh.

Ouzhpenn-se e vez lakaet da Ditaned doueed eus ar remziad kozh evel
* Eurynome
* Ofion
* Lelantos
* Aura
* Anytos
* Aristaios
* Tifaon 
* Dione, a vez lakaet da seizhvet Titanez pa vez lakaet Forkys da seizhvet Titan.

## Mojenn

Kentañ bugale Ouranos ha Gaia a oa 
* an tri Hekatonc'hir, hanter-kant penn ha kant dorn da bep hini, 
* an tri C'hiklop, ul lagad hepken da bep hini. 

Goude e teuas ivez an daouzek **Titan**.

Ouranos avat, hag-eñ kentañ mestr ar bed, a wele pegen euzhus e oa e vugale, ha pegement a boan a vije da virout e gurunenn, a gasas ar c'hwec'h kentañ d'an Tartaros, izelañ korn an Ifernioù. Ma savas fulor en o mamm Gaia, ha hi d'isañ an Ditaned da zistroadañ Ouranos, met ne voe nemet unan, Kronos, o klask ober un dra bennak. Gortoz a reas e dad gant ur falz, spazhañ anezhañ, ha teurel e galc'h en Okeanos. 

Brazezet gant had Ouranos e teuas an doureier da ober eon hag er-maez da Enez Kythera e voe ganet an doueez Afrodite, evel ma c'haller gwelout e gerdarzh hec'h anv (e henc'hresianeg Ἀφρός / *Aphrós* a zo *eon*). Hervez Klaudios Ailianos e voe ganet Afrodite e-barzh ur grogenn ha gant ar grogenn-se eo e tegouezhas e Kythera.

Aet an trec'h gant Zeus eta. Neuze e rannas ar bed gant e vreudeur Poseidon hag Haides. Da Zeus an Oabl, da Boseidon ar Mor, ha da Haides bed an deñvalijenn, an Ifernioù. Ar bed stabil-mañ eo an hini a c'hallo an dud bevañ ennañ. Met ur brezel all zo war wel, hini ar Ramzed, ma voe doueed an Olympos hag ar Ramzed oc'h en em zrailhañ.

## Kimiezh
* Diwar anv an Ditaned e teu anv an elfenn gimiek "*[[Titaniom]]*".
Nimfenn sourprenet

***An Nimfenn sourprenet*** zo ul livadur graet gant Édouard Manet e penn kentañ ar bloavezhioù 1860. Gwelout a reer kompagnunez al livour, Suzanne Leenhoff, dezhi neuz un nimfenn hervezañ. C'hoant en devoa bet al livour d'ober un oberenn kalz brasoc'h gant Moizez tennet eus an dour, met ne oa ket bet kaset da benn.
Olympia (Manet)

***Olympia*** zo unan eus brudetañ taolennoù Édouard Manet, bet livet e 1863. Da gentañ e oa da vezañ lakaet e Saloñs ar Gorbellidi er bloavezh-se end-eeun, met ne voe diskouezet nemet daou vloaz war-lerc'h, e 1865, er Saloñs Ofisiel e Pariz.

Muioc'h a dabut a voe c'hoazh diwar-benn an oberenn-mañ eget diwar-benn *[[Merenn war al leton]]*. Gwelout a reer ur c'hast en noazh, a hañval bezañ o tont eus un harem, prest da zegemer an arval a zo kemennet gant ar boked bleunioù degaset gant ur vatezh du. En daolenn ez eus ur c'hempouez-digempouez etre ar vaouez wenn hag an hini zu, a zo diwar skouer an taolennoù akademek niverus ma weler ur vaouez a vuhez fall gant he sklavez du, evel odaliskezed Dominique Ingres, pe re Bénouville ha Charles Jalabert er bloavezhioù 1840.

O klask lakaat trouz da sevel e oa Manet a-dra-sur, met ne oa ket engortoz a gemend-all a rebechoù, gant-se en doe kalz a boan-spered, hag ezhomm en doe eus harp e geneil Charles Baudelaire en abadenn diaes-se eus e vuhez.

## Dielfennerezh
*Olympia* a ra dave, en ur mod, da livadurioù brudet Tizian *[[Gwener Urbino]]* (a voe eillivet gant É. Manet e 1856) ha Danae. Tres lorc'hus zo d'ar vaouez wenn, gourvezet war he liñsel wenn, tra m'emañ he matezh du, evel ur skeud ouzh ar voger deñval, o tegas dezhi bleunioù nevez-degouezhet ha ne ra he mestrez van ebet anezhe, prederiet ma'z eo gant hoalañ an arvesterien o sellout oute diardoù. Kuzhet eo kourzh ar c'hast gant he dorn, hogen plijet eo bet al livour o lakaat ur c'hazh e lost savet ouzh he zreid, e-lec'h ar c'hi boutin a zo e taolenn Tizian.

## Notennoù
Kaerell Malaysia

**Kaerell Malaysia** (*Mustela nudipes*) a zo ur c'higdebrer bihan eus kerentiad ar mustelideged hag a vev e gevred Azia.
Westmorland

Ur gontelezh saoz e oa **Westmorland** betek 1974. Er bloavezh-se e voe kendeuzet gant Cumberland ha lodennoù eus Lancashire ha Riding Kornôg Yorkshire d'ober kontelezh nevez Cumbria.

## Pennad kar
* Westmoreland
* Moreland
Pieve di Cadore

**Pieve di Cadore** zo ur gumun en Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.  
## Monumantoù
* Ti savet en amzer ar Romaned (dismantroù)
* Iliz Itron Varia nevez-ganet ()
* Palez ar gumun ()
* Ti Tiziano Vecellio (*idem*)
* Ti Tiziano ar prezeger (*idem*)
* Delwenn Tiziano Vecellio
* Mirdi ar "Cadore" : arkeologiezh, istor, arzoù-kaer
* Mirdi al lunedoù

## Tud dibar
*Al  livour Tizian Vecellio a oa bet ganet e Pieve di Cadore war-dro ar bloaz 1490). Bez' e c'heller gwelout an ti kozh ma vije bet deuet er vuhez.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar gumun
Leopold Iañ (Belgia)

**Leopold Georg Christian Friedrich** (Coburg, Sachsen-Coburg-Saalfeld, 16 a viz Kerzu 1790 – Laeken, Belgia, 10 a viz Kerzu 1865) a oa dug Saksonia, priñs Sachsen-Coburg-Gotha ha kentañ roue Belgia evel **Leopold I**.
*Léopold Georges Chrétien Frédéric de Saxe-Cobourg et Gotha* eo e anv gallek, ha *Leopold George Christiaan Frederik* e hini nederlandek.

Mab yaouankañ an dug Franz von Sachsen-Coburg-Saalfeld (1750-1806) hag e eil pried ar gontez Auguste Reuß zu Ebersdorf ( 1757-1831) e oa.

D'ar 4 a viz Even 1831 e voe dilennet da *roue ar Velgiz*,  ha ren a reas adalek ma touas war ar Vonreizh d'an 21 a viz Gouere 1831 betek e varv d'an 10 a viz Kerzu 1865.

## Euredoù
Teir gwech e timezas :
#e 1816 da Charlotte Augusta Kembre (1796–1817)
#e 1829 da Karoline Bauer (1807–1877), 
#e 1832 da  Louise d’Orléans (1812–1850)
Ludo Martens

**Ludo Martens ** a zo bet ganet d'an 12 a viz Meurzh 1949.

Un emsaver komunour belgiat eo. Kadoriad Strollad Labour Belgia eo.

## Oberennoù skrivet
* Ludo Martens, *Pierre Mulele ou la seconde vie de Patrice Lumumba*, EPO, 1985 :
* Ludo Martens, *Sankara, Compaore et la révolution burkinabè*, EPO, 1989 ;
* Ludo Martens, * L'URSS et la contre-révolution de velours*, EPO, 1991 ;
* Ludo Martens, * Abo, une femme du Congo*, EPO, 1992 ;
* Ludo Martens, * Un autre regard sur Staline*, EPO, 1994.
Leopold II Belgia

Louis Philippe Marie Victor **Leopold II a Velgia** (9 a viz Ebrel 1835 – 17 a viz Kerzu 1909), a voe Roue Belgiz adalek an 10 a viz Kerzu 1865 betek e varv.

Bez' e oa ivez priñs Belgia, dug Saks, priñs Saks-Kobourg-Gotha, dug Brabant (1835-1865), impalaer personel Kongo (1884-1908), a zegouezhas da vout roue war-lerc'h e dad Leopold Kentañ e 1865. Louise a Orleañs e oa anv e vamm. Penegwir e varvas e vab en e raok eo e niz Alberzh Kentañ a voe roue war e lerc'h.

Brudet e voe ar roue-se abalamour m'en doa un drevadenn dezhañ e-unan, a oa anvet "Stad dizalc'h Kongo", ma renas warni eus 1884 da 1908. Rankout a reas tud Kongo mont da zastum kaoutchoug er goadeg, un danvez a oa ezhomm bras anezhañ evit bandennoù-rod ar c'hirri-tan a groged d'ober e labouradegoù Europa. Gant an domani prevez-se ne voe ket pell ar roue o pinvidikaat 

Kalz a savadurioù hag a vonumantoù a voe savet e Brusel gant ar roue "saver-tiez" war-bouez an arc'hant tennet eus pinvidegezhioù naturel Kongo. 
Goude ur vrudadeg etrebroadel kaset gant Breizhveuriz, Edmund Dene Morel en o fenn, hag a ziskulie an torfedoù heugus a veze graet er vro gant an drevadennerien, goude danevellskrid Casement, e voe ret d'ar roue cheñch penn d'ar vazh. Reiñ e Gongo d'ar vroad velgiat a reas, hag ar gouarnamant belgiat d'hec'h envel "Kongo belgiat" neuze.

Ur serc'h en doa Leoplod II, Caroline Lacroix (1883–1948), ha bugale o doe.

## Liammoù diavaez

* ''Bruxelles, ville d’Afrique : Une visite guidée sur les traces de la colonisation belge''
* ''Les atrocités congolaises dans la littérature européenne populaire''
* ''Un holocauste oublié au Congo''
* ''Le roi Léopold II : criminel contre l'humanité''
* Arte - ''Le roi blanc, le caoutchouc rouge, la mort noire''
* Le Monde Diplomatique - ''Les Fantômes du Roi Léopold II. Un holocauste oublié''
* Dailymotion - ''Le roi blanc, la mort noire''
Koulman

**Sant Koulman** zo ur manac'h iwerzhonat, ganet war-dro 540 ha marvet d'an 23 a viz Du 615 e Bobbio e Lombardia, goude baleet gantañ dre Europa, Kernev-Veur, Breizh, Galia, Helvetia.
Arabat e gemmeskañ gant sant Koulmkell a vevas en Iwerzhon hag e Breizh.

## E vuhez
Koulman a zeufe e anv eus ar gerioù iwerzhonek *Colm Bán*, « koulm wenn ». Ganet e oa bet, a-hervez, en An Obair, e kontelezh An Mhí, e reter Iwerzhon. Mont a reas war e studi d'ur manati a oa war un enezenn eus Loch Éirne, ha goude-se da vanati Bangor, war aod biz Iwerzhon. Eno e teuas da vezañ manac'h. D'an oad a 40 vloaz e tivizas mont gant menec'h iwerzhonat all da brezeg an aviel d'an estrenvro. Mont a rejont da Vro-Skos, da gentañ, tremen dre Gernev-veur goude, hag alese da Vreizh a-benn ar fin, ma tilestrjont e Karnag. Ur wech en em gavet war douar-bras Europa, war-dro 585 moarvat, ez eas Koulman war-zu ar reter, betek lez roue Bourgogn. Eno e voe roet douaroù dezhañ gant ar roue Guntram, da sevel un abati e Luxeuil (*Luxovium* en amzer-se), e dibenn ar . Bloavezhioù diwezhatoc'h e voe skarzhet eus Bourgogn gant ar rouanez Brunehilde, e 610. Rankout a reas kuitaat Neustria dre ma tisplije reolennoù ar venec'h keltiek da gloer ar vro. Mont a reas da Aostrazia ma voe degemeret gwelloc'h, ha gallout a reas goude-se sevel manatioù all e Suis hag e Lombardia diwezhatoc'h. 

Sevel a reas *[[Reolenn sant Koulman]]* evit e holl vanatioù. Ar reolenn-se a voe kemeret he lerc'h en  gant *Reolenn sant [[Benead Norcia|Benead]]*. Mervel a reas e 615 e Bobbio (en Emilia-Romagna hiziv), er manati a oa bet savet gantañ eno.

## E Breizh
E Breizh e vez enoret e meur a lec'h (Karnag, Sant-Koulman, Sant-Kouloum ha nouspet lec'h all), dindan meur a anv : Koulman, Kloman (e Bro-Wened), Koulmer, Kouloum ivez a-wechoù. Lidet e vez d'an 23 a viz Du.

## Liammoù diavaez

* St. Columban, Abbot and Confessor&nbsp;– St. Columban Parish, Loveland, Ohio
* les Amis de Saint-Colomban, Luxeuil
* les Amis Bretons de Colomban
Sant-Kouloum

** Sant-Kouloum** (*Saent-Cólon* e gallaoueg, *Saint-Coulomb* ez-ofisiel e galleg) zo ur gumun e Breizh, e kanton Sant-Maloù-1 e departamant Il-ha-Gwilen. Anvet eo diwar Koulman.
## Douaroniezh
* War aod Mor Breizh emañ Sant-Kouloum.
Saint-Coulomb - Anse de la Touesse.jpg|Parkoù ha mor war aod Sant-Kouloum

## Anv
* Erwan Vallerie (1995) : *Sancti Columbani*, 1181 ; *Sanctus Columbanus*,  ; *Saint Coulon*, 1513 ; *Sancto Columbano*, 1516 ; *S. Caubon*, 1630.

## [[Ardamezouriezh]]

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 101 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 7,12% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; pevar anezhe a varvas e Belgia e miz Eost 1914 : unan eus an 71 Rujumant Troadegiezh en Arsimont d'an 21, ar re all d'an 22, unan anezhe, eus ar 25 Rujumant Troadegiezh, en Emgann Charleroi, unan arall en Emgann Rossignol hag unan e Falisolle.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 4,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Colomban'.
* Kastell *La Motte-Jean*.
* Chapel *an Drinded''.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Taolennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

Eglise-Saint-Colomban-de-Saint-Coulomb-35-byRundvald.jpg|An iliz katolik
Monument aux morts de Saint-Coulomb (35).jpg|Monumant ar re vav


## Emdroadur ar boblañs

## Tud
*Tania Balachova (1902-1973), komedianez, douaret e bered ar gumun.
*Erwan ar Menga, beleg ha skrivagner, bet ganet er gumun.
*Colette, skrivagnerez c'hallek, perc'hennez war un ti anvet "Roz Ven".

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn web ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Amfion

**Amfion** (henc'hresianeg: Ἀμφίων) a oa mab da Zeus ha da Antiope, ha breur gevell Zethos, ha roue Thebai. Soner ha barzh e oa ivez. 

## Ganedigezh
Gwallet e oa bet o mamm Antiope gant Zeus, ha hi da dec'hel gant ar vezh da Sikyon. Eno e timezas d'ar roue Epopeos. Arsailhet e voe Sikyon gant un arme eus Thebai, renet gant Lykos pe gant e vreur Nykteüs, ha kaset e voe ar vaouez d'ar gêr da vout kastizet. Gwilioudiñ a reas war hent ar gêr, ha genel daou vab en ur c'hofad. Ret e voe dezhi diskouez anezho d'ar bobl war ar menez Kithairon, ma voe laosket ar vugale, ha kaset o mamm da Dhebai da vout sklavez gant ar rouanez Dirke.

## Bugaleaj
Hag ar vugale gaezh dilaosket war ar menez Kithairon gant o eontr kriz, Lykos, roue Thebai.
Kavet e voent gant mesaerien avat, ha desavet gante.

Meur a vloaz goude e tec'has Antiope hag e kavas he bugale war ar menez ma oant bet ganet. Pa oa bet graet vil d'o mamm gant Dirke ez ejont d'he lazhañ: staget e voe gante etre kerniel un tarv. Sevel a rejont un arme hag aloubiñ Thebai. Goude e voe savet mogerioù kêr Thebai gante, pep hini en e zoare.

## Soner
Donet a reas Amfion da vout ur barzh hag ur soner ken barrek hag Orfeüs. Hennezh all a ouie sachañ al loened war e lerc'h, Amfion a c'halle lakaat ar vein da fiñval. Desket e oa bet gant an doue Hermes da seniñ fleüt ha lourenn.

## Gwreg ha bugale

Digant Niobe, merc'h da d-Tantalos, roue Lydia, en doa meur a vugel, an Niobeezed a vez graet anezhe. Met brasoni a savas enni, ha kunujenniñ an doueez Leto a gredas ober.

## Sevel Thebai

Zetos a zeuas da vout hemolc'her ha mesaer, troet gant ar sevel chatal. Sevel a rejont mogerioù en-dro da Gadmea, gwikadell Thebai. Zethos a zouge ar vein, hag Amfion a sone an delenn ken flour ma teue ar vein d'e heul ha ma'z aent o-unan d'al lec'h ma tleent. Abalamour da se eo e teskas seniñ an delenn e doare Lydia, hag e lakaas teir c'hordenn outi ouzhpenn. Dimeziñ a eure Zhetos gant Thebe, a roas hec'h anv da gêr Thebai.

## Gwalleurioù
Niobe, gwreg Amfion, he devoa ur ribitailh bugale, met c'hwezet e oa dezhi ha fae a reas war an doueez Leto ha n'he devoa nemet daou, Artemis hag Apollon. Da gastizañ Niobe ez eas bugale Leto da lazhañ hec'h holl vugale.

Neuze, hervez Ovidius, en em lazhas Amfion gant ar glac'har. Hervez Telesilla avat e voe lazhet a-gevret gant e vugale gant saezhadoù Artemis hag Apollon. Hyginus en deus skrivet ez eas da argadiñ templ Apollon a skoas e saezhoù outañ.

Zethos n'en doa nemet ur mab, a varvas war-lerc'h ur fazi graet gant e vamm Thebe, ma'z eas an tad d'en em lazhañ. En ''Odysseia44 avat (el levr IX) e vez graet merc'h Pandareos eus gwreg Zethos, ha pa lazhas he mab Itylos a-greiz trelatiñ e voe troet en un eostig.

Goude marv Amfion ha Zethos e tistroas Laios da Dhebai ma voe lakaet da roue.

## Evezhiadenn
Gallout a reer tostaat ar vojenn-mañ ouzh hini Kastor ha Polydeukes, en Hellaz, ha hini Romulus ha Remus e Roma gozh.

## Dave ha notennoù
Hellespontos

**Hellespont**, pe **Hellespontos** (Ἑλλήσποντοs e henc'hresianeg, a dalvez kement ha "Mor Helle"), eo anv kozh ar strizh-mor a zo anvet Dardanelloù en Europa. Drezañ e tremener eus ar Mor Kreizdouarel da Mor Marmara, hag alese, dre ur strizh-mor all, hini ar Bosfor, d'ar Mor Du, gwechall Pont-Euksin.
Gwelout ar gartenn:.

## An anv
Dont a ra an anv eus Helle, merc'h da Atamas, beuzet eno hervez mojenn ar Maoutken aour.

Meur a anv a oa dezhañ el lennegezh klasel *Hellesponium Pelagus*, *Rectum Hellesponticum* ha *Fretum Hellesponticum*)

## An Hellespontos er mojennoù kozh
*Diwar-benn orin an anv, gwelout mojenn Helle.
*Ur paotr yaouank, Leandros, evit adkavout e vuiañ-karet Hero, a oa bet gouest da dreuziñ an Hellespont war-neuñv. Diwezhatoc'h e reas ar barzh saoz George Byron ar memes tro-gaer.

## An Hellespontos e Gres klasel
Hervez Herodotos (An Istorioù, VII, 33-37) e c'hourc'hemennas Kserses, impalaer ar Bersed, mab da Zarius Veur e vije savet daou bont a-dreuz d'ar strizh-mor e-tal kêr Abidos, e 482 kent JK, evit ma'z aje e lu bras-meurbet da aloubiñ Henc'hres.
Herodotos a skrivas e oa 5 milion a soudarded bodet en dro d'an impalaer, met an istorourien a-vremañ a soñj dezho e oa 250 000 den d'ar muiañ en e arme. 
Pa voe distrujet ar pontoù gant ur gorventenn e urzhias an impalaer ma vije fouetet ar mor gant 300 skourjez ha ma vije taolet 300 pezh kefioù-prizoniad ennañ. Rediet e oa an ijinourien da zresañ ar pontoù, met pennoù ar re a oa bet kavet kiriek d'ar freuz a voe troc'het ha taolet en dour ouzhpenn.

## Douaroniezh
Sellout ouzh an Dardanelloù.

Anvet e voe ar strizh-mor Dardanelloù goude ma voe sinet skrid-emglev peoc'h Dardania (Troia, 85 kent J.-C.) etre ar Romaned ha Mithridates VI, roue ar Pont.
Antiope (mamm Amfion)

**Antiope** a oa oa merc'h d'an doue-stêr Asopos hervez Homeros. 
Hervez ur vojenn all e oa merc'h da Nikte, roue Thebai, ur wreg eus ar re gaerañ, ma oa sot Zeus ganti. Un noz e santas e oa Zeus o c'hoari ganti a-greiz ma oa o kousket, kemeret gantañ neuz ur satir. Evel-se eo e teuas da vout mamm Amfion ha Zethos. 

Awenet eo bet al livourien Correggio, Tizian, Watteau, Ingres, gant ar vojenn.

Gant aon rak kounnar he zad e tec'has Antiope da Sikyon. En em lazhañ a reas an tad gant ar glac'har hag ar vezh, met goulenn a reas a-raok digant e vreur Lykos kastizañ Antiope. Seveniñ e gefridi a reas Lykos, penegwir e kemeras kêr Sikyon, hag e tegasas e nizez en-dro da d-Thebai hag he dalc'has er vac'h. 

Rankout a reas Antiope dileuskel he bugale a voe kavet ha savet gant mesaerien, hag ivez gouzañv bezañ gwallgaset gant Dirke, gwreg Lykos, a vage gwarizi outi. Antiope a deuas a-benn da dec'hel koulskoude ha da gavout he bugale pa oant erru bras. 

Hag an daou vreur, Amfion ha Zethos da gas an dorzh d'ar gêr ha da lazhañ Lykos ha Dirke. Met an doue Dionysos n'houlas ket lezel an daou vuntr-se digastiz. Lakaat a reas ar follentez da gregiñ e spered Antiope. E-pad ur pennad e voe o kantren dre bevar c'horn Hellaz a-raok en em gavout gant Fokos, ur mab-bihan da Sisyfos, a bareas ar paourkaezh maouez hag a zimezas ganti.

## Gwelout ivez
Alberzh Iañ (Belgia)

**Alberzh Iañ** a zo bet ganet d'an 8 a viz Ebrel 1875 e Brusel (Belgia) ha marvet p'edo o krimpañ ouzh ar reier e Marche-les-Dames (Proviñs Liège-Belgia) d'ar 17 a viz C'hwevrer 1934.

Roue Belgiz adalek an 23 a viz Kerzu 1909 (goude marv e eontr Leopold II) betek e varv.
## Ul levr diwar e benn
* Marie-Rose Thielemans hag Emile Vandewoude, *Le roi Albert au travers de ses lettres inédites (1882-1916)*, Embannadurioù *Office international de librairie*, Brusel, 1982.
Ruch Autonomii Śląska

Ar **Ruch Autonomii Śląska** ("Emsav Emrenour Sileziat"), bet krouet e 1990 e Polonia, zo ur strollad politikel a c'houlenn emrenerezh Silezia. Un ezel eus Emglev Libr Europa eo.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Alberzh II (Belgia)

**Alberzh II Belgia** (*Albert II van België* en izelvroeg, *Albert II de Belgique* e galleg, *Albert II. von Belgien* en alamaneg) zo bet ganet d'an 6 a viz Even 1934. Mab ar roue Leopold III ha breur Baldoen Iañ eo. C'hwec'hvet roue Belgiz eo bet adalek an 9 a viz Eost 1993 betek an 21 a viz Gouhere 2013, an deiz ma tilezas e garg.

Fulup Belgia, bet ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1960, zo roue abaoe an deiz-se.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar Palez
Kaerell ar menezioù

**Kaerell ar menezioù** (*Mustela altaica*) a zo ur bronneg hag a vev e rannvroioù menezek Azia : eus Kazac'hstan, Tibet hag Himalaya betek biz Sina, su Siberia ha Korea.

## Annez

## Liammoù diavaez
*Kaerell ar menezioù war Animal Wiversity Web
Chunta Aragonesista

Ar **Chunta Aragonista** (Kuzul Aragonat) a zo ur strollad emverour eus an tu-kleiz a zifenn gwirioù rannvro Aragon e bro-Spagn. Goulenn a ra krouidigezh ur stad kevreadel, muioc'h a beadra evit Aragon hag ur gwarez gwelloc'h eus an endro. Difenn a ra ivez ar yezh aragonek.

Un ezel eus Emglev Libr Europa eo.

Nav c'hannad he deus e parlamant Aragon, ur c'hannad e parlamant Madrid, José Antonio Labordeta, hag ur c'hannad he do bremaik e Parlamant Europa da-heul un emglev gant strolladoù rannvroel arall.

Bizén Fuster eo penn ar strollad.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Jacques Grippa

**Jacques Grippa** a zo bet ganet e 1913 ha marvet e 1990.

Politikour belgiat, emsaver komunour, ezel eus renouriezh Strollad Komunour Belgia e rannvro Brusel e-pad ar bloavezhioù 1930.

Bac'het ha jahinet e voe e Breendonk gant an nazied. 

E 1963 e voe skarzhet eus Strollad Komunour Belgia evit bout bet savet a-du gant Strollad Labour Albania ha Strollad Komunour Sina.

Sevel a reas ur Strollad Komunour Belgia arall. Hemañ a reas berzh e-pad un nebeud bloavezhioù a-raok tarzhañ e 1967. 

## Oberennoù skrivet

* Jacques Grippa, *Marxisme-Léninisme ou révisionnisme - Du XIIIème au XIVème Congrès du Parti Communiste de Belgique*, Embannadurioù *Le livre international*, Brusel, 1963;
* Jacques Grippa, *Chronique vécue d'une époque 1930-1947*, Embannadurioù Epo, Brusel, 1988 .

## Levrlennadur
* Alain Colignon, *Nouvelle Biographie Nationale*, levrenn 7, p.170-176, pennad "Grippa", Brusel, 2003.
Timbroù a-zivout an echedoù

Tremen 1 000 timbr a-zivout an echedoù zo bet embannet er bed a-bezh.

## [[Kuba]] ([[1976]])

TimbrKubaPhilidor.jpg|François Philidor
TimbrCapablancaKuba.JPG|José Raúl Capablanca
TimbrLaskerKuba.JPG|Emanuel Lasker
TimbrRuyLopezKuba.JPG|Ruy López de Segura
TimbrSteinitzKuba.JPG|Wilhelm Steinitz


## [[Faero|Inizi Faero]] ([[1983]])

Faroe stamp 077 chessmen (queen).jpg|Un damez
Faroe stamp 076 chessmen (king).jpg|Ur roue


## [[Armenia|Armenia]] ([[2009]])

Stamp of Armenia - 2009 - Colnect 195629 - Chess OlympiadeChess figures.jpeg|Olympiad echedoù e Dresden


## [[India|India]] ([[2022]])

44th Chess Olympiad 2022 stamp of India.jpg|44vet Olympiad echedoù


## [[Kazac'hstan|Kazac'hstan]] ([[2023]])

Bibissara Assaubayeva 2023 stamp of Kazakhstan.jpg|Bibisara Assaubayeva


## Liammoù diavaez

*  ''Chess on stamps''
*  ''Chess on philatelic items''
*  ''Amicale Philatélique Thèmeéchecs''
*  ''Échecs Philatélie''
Youtchieg

Ur yezh digenvez eo ar youtchieg. Komzet eo gant ar Youtchied, ur meriad indian a veve e gevred ar Stadoù-Unanet Amerika kent donedigezh an europeiz. E deroù ar  e voe ret dezho mont kuit en Oklahoma asambles gant meur a bobl indian eus ar gevred.

N'eo mui komzet nemet gant un degad a dud gozh.

## Gwelet ivez

Youtchi
Yourakareg

Ur yezh digenvez eo ar yourakareg. Komzet eo gant 2,675 a dud e departamantoù Beni ha Cochabamba, war ribl ar stêr Chapare dreist-holl. Tremenet eo d'ar vugale c'hoazh met disur eo e zazont abalamour da niver bihan e gomzerien ha da levezon ar spagnoleg.

## Gwelet ivez
*Yezhoù Bolivia
Goued

Ar **Goued** eo ar stêr eus Breizh a dremen dre gêr Sant-Brieg.
## Pontoù

Le Viaduc du Gouët.JPG
Souzain 2.jpg

## Kumunioù douret
* Ar Gozh-Korle andon (?) ,
* Sant-Bic'hi,
* Kintin,
* Plenaod,
* Sant-Juluan-Pentevr,
* Lanvealgon,
* Plerin,
* Sant-Brieg.

## Adstêrioù
* Ar Gouedig

## Levrlennadur
*  François-Marie-Guillaume Habasque, ''Notions historiques, géographiques, statistiques et agronomiques sur le littoral du département des Côtes-du-Nord'', pajennoù 418-426

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Asopos

**Diwallit! Arabat droukveskañ gant [[Aisopos]].*
**Asopos** (Ασωπός e gresianeg) zo anv pemp stêr disheñvel e mojennoù Hellaz kozh, ha kemend-all a zoueed-stêrioù.

## Ar stêrioù
#ar stêr Asopos e Beotia, a ziskenne eus ar Menez Kithairon. Treuziñ a rae distig Plataea, hag aberiñ en Euripos, e mor Euboia, raktal da Eretria. War he lez e c'hoarvezas emgann Plataea. Ober a rae an harz etre Thebai ha Plataea. Hervez Pausanias ar Beajour (5.14.3) eo war lez an Asopos e kresk ar brasañ raoskl.
#an Asopos, a dremen e-kichen Phleioüs da gentañ, e-kichen Sikyon goude, hag a ya goude da aberiñ da b-pleg-mor Korinthos. Hervez Pausanias [2.5.3] e lavare tud Phleios ha Sikyon ne oa eienenn ar stêr nemet un adc'hanidigezh eus ar stêr Maiandros a red e Frygia ha Karia, hag a dremene dindan an douar, a zegouezhe er mor e Miletos hag a save en-dro e Peloponnez evel ar stêr Asopos.
Nana (Manet)

***Nana*** zo un daolenn livet gant al livour gall Édouard Manet e 1877 ha nac'het e Saloñs Paris er memes bloavezh. Bez' ez eo unan eus an taolennoù (evel Olympia) ma klask an arzour poltrediñ serc'hed gopret. Graet e oa bet tri bloaz a-raok embannadur romant Zola. Krediñ a reer e voe dibabet an anv-se gant al livour pa ouias anv romant ar skrivagner.
Adonis

**Adonis** (Άδωνης pe Άδωνις e henc'hresianeg) a oa unan eus doueed Hellaz kozh, patrom ar par en engehentañ. 

## Orin
A orin fenikian e oa. Kemmoù a c'hoarvezas dezhañ avat en Egipt hag e Kiprenez kent dezhañ degouezhout en Hellaz. 

## Mojenn
Mab e oa da g-Kinyras, roue Kiprenez, ha da v-Myrra a voe troet e gwezenn.

Karet e oa gant Afrodite, doueez ar garantez, a fizias anezhañ e Persefone, doueez ar re varv, a garas anezhañ ivez, hag a fellas dezhi e virout eviti hec'h-unan. Ma'z eas Afrodite da glemm ouzh Zeus. 

Setu pezh a zivizas mestr an doueed: e-pad pevar miz e vije gant an eil, e-pad pevar miz all gant eben, hag e-pad pevar miz all ez aje gant an hini a garje. 

Mat e vije bet an traoù panevet da Ares (pe Apollon, pe Artemis, hervez ar mojennoù), a oa displijet o welout Afrodite ken sot gant Adonis. 

Unan eus ar re warizius eta a gasas ur pemoc'h-gouez da lazhañ Adonis kaezh, a dapas un taol dant en e c'haol. Hag Afrodite er glac'har, ha da skuilhañ daeloù ken e rae.

## Arouez ar vuhez
Arouez an natur hag ar vuhez e oa, arouez ar glazur o tiskenn e rouantelezh ar re varv er goañv hag o tistreiñ war an douar en hañv, arouez ar marv hag an dasorc'h, nevez bep bloaz.
Klas

Unan eus sterioù stankañ ar ger **klas** a denn d'an deskadurezh. Talvezout a ra amañ evit ar strolladoù diskibled a vez renket dre o oad pe o liveoù anaoudegezhioù. Renket e vez amañ tud yaouank e klasoù evel ma vez an holl dud e klasoù sokial hag meur dra e klasoù ispisial (sell ouzh pajenn an heñvelstummoù).

## Orin ar ger er ster hollek
E Roma e veze renket e *classis*-où ar geodederien hervez an tailhoù a veze paeet ganto. Alese ar sterioù sokial e galleg hag e brezhoneg.

## Orin ar ger en deskadurezh
Er skolajoù gall ar kantved eo bet implijet klas evit ar rannoù a veze graet e-touezh ar skolajidi. Er mare-se e veze graet hervez al liveoù anaoudegezhioù pa ne c'helle ket an holl diskibled kregiñ abred gant studi al latin, hemañ diazez an deskadurezh.

**Klas** en deus meur a ster dindan levezon ar galleg *classe* (eus ar ger latin : *classis*) :
* Rummatadur a bep seurt
** Klas (deskadurezh) evit rannoù ma vez bodet an diskibled e ensavadurioù an deskadurezh (skolioù, skolajoù, liseoù, skolioù-meur) 
** Klas (dezougen) evit kombodoù, bagonioù pe rannoù evit rummoù ar veajourien disrannet diwar briz an dezougen hag ar gletadurezh staget outañ dre drenioù ha dre nijerezioù. Daou pe dri glas a zo d’an aliesañ
** Klas (kargad) evit rummoù ar gargidi (skouer : soudard kentañ klas)
** Klas (rummata) evit pep a draezenn pe pep a veizad e vez kustum o renkañ dre glasoù
** Klas sokial evit ar rummoù-tud ma vezont krouet dre renkañ anezho hervez o statud sokial hag o finvidigezhioù
* Gwazerezh milourel
** Klas (diwar ar galleg) : hollad ar soudarded  genoad oc’h ober o servij soudard
** Ober e glasoù (milourel) : klasoù a dalvez evit ar prantad deskiñ ma ya d’ober ar soudarded enrollet a-nevez.
* Levraouegouriezh ha teulierezh : klasoù ar renkadurioù
* Skiantoù
** Skiantoù ar vuhez
***Live etre e-barzh rummatadur ar bevien. Klasoù ar bevien a ya e-barzh ar skourrad hag e endalc’h meur a urzhad.                                                                                                                    
** Skiantoù rik

*Klasoù (furm liester) evit an holl gelennoù a vez studiet e-keñver bed tro-dro d'ar Mor Kreizdouarel en Henamzer, Henroma hag Henc'hres da gentañ holl
Thebai

**Thebai** (Θῆϐαι / Thễbai, e gresianeg) pe **Tebez** a oa kêr bennañ Boiotia en Hellaz kozh. En istor Hellaz kozh ne oa nemet Aten ha Sparta o devoa muioc'h a bouez. Brudet e oa er mojennoù, ma lavare Sofoklez e oa « ar geoded nemeti ma veze ganet doueed gant ar maouezed ».


362BCThebanHegemony.png|Thebai p'edo e barr he brud.


## Ar gêr a hiriv
23 820 den a oa e 2001 o chom e Thebai (Θήβα *Thíva*, evel m'hec'h anver hiriv). 

## Mojennoù
### Kadmos
Orgediñ a reas an doue Zeus ouzh Europa, merc'h Agenor, roue Fenikia, hag ar rouanez Telefassa. Da ziwall ouzh e wreg warizius Hera, e kemeras Zeus neuz un tarv gwenn da dostaat ouzh ar plac'h, e skrapas anezhi, ha kuit ganti da Enez Kreta. He zad Agenor a gasas e vibien war he lerc'h, gourc'hemenn dezho chom diskouez o fri er gêr a-raok kavout o c'hoar. Hag he mamm Telefassa gant he daou vab. 

Kadmos, mab Agenor, roue Sidon, en dije diazezet kêr d-Thebai gant e gompagnuned. Kaset e oa bet ar paotr yaouank gant e dad da gerc'hat e c'hoar Europa, bet skrapet gant an doue Zeus, a oa deuet daveti dindan neuz un tarv. Goude treuziñ meur a vro setu eñ erru e Delfi. 
Eno e roas urzh ar Pitia da baouez gant e glask ha da heuliañ un onner, ur c'hresk loar ganti ouzh he c'hostez, a zegouezhfe gantañ hag a gasfe anezhañ betek al lec'h ma ranke sevel ur geoded nevez.
Roet e oa bet ar vuoc'h da Gadmos gant Pelagon, roue Fokis, hag e kasas anezhañ betek Boiotia. 

Kadmos en doa kavet al lec'h ma felle dezhañ diazezañ ar geoded nevez. Kas a reas e gavandidi davit dour da lidañ un aberzh da Atena met lazhet e voent gant un aerouant dour a ziwalle mammenn Kastalia. Ha Kadmos droug ennañ da vont da lazhañ an euzhvil. War ali Atena e lakaas dent an aerouant en douar evel pa vijent had ha diwanañ a reas tud diouzh an douar, gwisket ganto pep a harnez, armoù hag all, ur ouenn a vrezelourien, ar Sparted "aotokton". Pemp anezhe a oa bet hendadoù noblañs kentañ ar geoded. 
Ares a oa tad an aerouant dour diskaret gant Kadmos, hag abalamour da se e oa sañset bezañ hendad ar Sparted ha tiegezhioù bras noblañs Thebai. 
Lakaet e voe Kadmos e pinijenn e-pad eizh vloaz gant Ares, ouzh e servijañ. E fin ar prantad-se e oa roet dezhañ da wreg Harmonia, merc'h Ares hag Afrodite, gant Zeus, evit skoulmañ ar peoc'h. Dont a reas Kadmos da vezañ kentañ roue ar geoded.

## Notennoù ha daveennoù
Kithairon

**Kithairon** (henc'hresianeg : Κιθαιρών, *Kithairōn*, gresianeg a-vremañ : Κιθαιρώνας, *Kitheronas*) a zo ur menez e-kreiz Gres, etre Attika er c'hreisteiz, Boiotia en norzh, ha kêr Megara.

Brudet-tre eo e mojennoù Hellaz kozh en abeg d'ar Muzezed a lavared a oa o vevañ aze, hag en abeg da azeul Dionysos a yae di alies. E anv a voe roet d'ar menez diwar ur roue mojennel anvet Kithairon e Plataia.

C'hwezek kilometrad hirder zo d'an aradennad, ha pignat a ra betek 1 409 km en he barr. Meur a zarvoud a c'hoarvezhas eno hervez gwengelouriezh Hellaz. Skarzhet e voe Oidipoüs diwar ar menez ha troc'het Aktaion ha Pentheüs eno. 

## Istor
Er marevezh istorel e c'hoarvezas emgann Plataia e-harz ar menez er bloavezh 479 kent JK. Diwezhatoc'h e voe savet mogerioù-kreñv e Plataia hag Erythrai pa savas ar menez ur vevenn naturel en tabut a oa savet etre Aten ha Thebai.

Personelaat a rae pobl Plataia ar menez evel ur roue.

Emañ Kithairon en *[[Elatias]]* a-vremañ.
Zethos

**Zethos** (Ζήθος / *Zếthos* e henc'hresianeg), a oa mab da Zeus ha da Antiope, ha breur gevell da Amfion e mojennoù Hellaz kozh. O-daou e voent dilaosket, war urzh o eontr Lykos, roue Thebai, war ar menez Kithairon ha roet repu dezho gant mesaerien ar c'hornad. Amfion a zeuas da vout soner, ha Zhetos a rae war-dro ar chatal.

Zethos a yeas war-lerc'h Lykos, en lazhas, hag a zeuas da vezañ roue Thebai en e lec'h. Dimeziñ a reas gant Thebe, a roas hec'h anv d'ar geoded.

Hervez Homeros en devoe ur mab Itylos digant Aedon. Met lazhet e voe gant e vamm un drovezh ma'z eas en egar.
Dirke

**Dirke** (Δίρκη e henc'hresianeg, da lavarout eo "rannet") a oa eil gwreg Likos, roue Tebai, ha breur da Nikteüs. 
Lakaat a reas-hi teurel e nizez Antiope, ar wreg kentañ, er vac'h, pa oa bet kaset kuit gant Likos. 

Dont a reas Zeus da zivac'hañ Antiope, a dec'has kuit, hag a engehentas daou vab, Amfion ha Zetos. Pa voe deuet bras mibien Antiope e lazhjont Likos, hag e stagjont Dirke ouzh lost un tarv feuls ha dizoñv. Kaset e voe ar rouanez war ar reier ha drailhet he c'horf. 

Hag an doueed, truez enne outi, he c'hemmas en ur feunteun a voe roet hec'h anv dezhi, hag a oa nepell diouzh kêr Tebai. 

## Mojenn ha kristeniezh

War a seblant e vije bet awenet gant mojenn **Dirke** ar re a ijinas stagañ kristenezed ouzh tirvi da vare heskinadur ar gristenien e Roma.

## Arz

*Delwenn gant Lorenzo Bartolini, e 1834, miret e Mirdi al Louvre.