open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Federico Pérez Ponsa

**Federico Pérez Ponsa** a zo bet ganet d'an 22 a viz Here 1993 e
Zárate e proviñs Buenos Aires (Arc'hantina).

Ur c'hoarier echedoù arc'hantinat eo.

Genver 2026: 2 542 eo e renk Elo *Standard*, 2 592 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 621 e renk Elo *Luc'hedenn*, 2 594 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ
Mestr Meur (GM) eo abaoe 2012, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 2009 abaoe 2015 ha Mestr FIDE abaoe2008.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù]]
Trec'h eo bet e 2021.

### Kampionad amerikan ar Re Yaouank
E miz Gouhere 2007 e voe trec'h er rummad e-dan pevarzek vloaz e Medellín (Kolombia).
### Kampionad suamerikan ar Re Yaouank
E miz Mae 2011 e voe trec'h er rummad e-dan ugent vloaz e Tarija (Bolivia).
### Tournamant [[San Luis (Arc'hantina)|San Luis]]
Trec'h e voe e miz Kerzu 2014.

### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoariet en deus peder gwezh e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Base
* E c'hoari e Chess Games
2027 e Breizh

## Darvoudoù

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 2027|Ganedigezhioù 2027]]
## [[:Rummad:Marvioù 2027|Marvioù 2027]]
## Notennoù ha daveennoù
Most

**Most** (en alamaneg ***Brüx***) zo ur gêr e rannvro Ústí nad Labem, e gwalarn Tchekia, e bro istorel Bohemia. 63.856 annezad e oa e 2023. Treuzet eo gant ar stêr Bílina. "Most" a dalvez "pont" e tchekeg.

## Sevenadur
Meur a film brezel a voe filmet e Most, en o zouez *[[The Bridge at Remagen]]* (1969), *[[Slaughterhouse-Five]]* (1972), *[[All Quiet on the Western Front (film, 1979)|All Quiet on the Western Front]]* (1979) ha *[[Battle of Moscow (film)|Battle of Moscow]]* (1985).

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Most gant:
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Sangerville

**Sangerville** zo ur gêr e kontelezh Piscataquis, e-kreiz ar Maine (Stadoù-Unanet). 1.306 annezad e oa e 2020.

## Tud
* Hiram Maxim (1840-1916), armeurer, ijiner ar Maxim, unan eus ar mindrailherezioù kentañ.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Saga (disheñvelout)

Ur saga zo un istor diwar-benn istor Skandinavia, skrivet e norseg peurliesañ. Gellet a ra ivez ober dave da :

## Lec'hioù
* Saga, ur gêriadenn e Rusia.
* Saga, ur gêr e Tibet, kêr-benn kontelezh Saga.
* Saga, kêr-benn prefedelezh Saga, e Japan.
** Domani Saga, un domani er marevezh Edo, ennañ takad prefedelezh Saga hag un tamm eus hini Nagasaki.
* Saga, un distrig e Kyōto, e Japan.

## Arzoù
* Saga, ur strollad sonerezh kanadian.

## Skiantoù
* (1163) Saga, un asteroidenn.

## Karbedoù
* Ar Saga, ul lestr-kanolier japanat.
Kediv

**Kediv** (diwar ar perseg خدیو *xidīw*, distaget *c'hidiw,* e turkeg romanekaet *hidiv*) zo un titl bet implijet gant sultaned ha vizired veur en Impalaeriezh otoman adalek 1805, ha roet en ur mod ofisiel da vesrouaned Egipt etre 1867 ha 1914, Ismail Bacha an hini kentañ anezhe.

## Daveennoù
Wollongong

**Wollongong** zo ur gêr e Sukembre-Nevez (Aostralia). Trede kêr boblekañ ar stad-mañ eo, enni 312.167 annezad (e 2021).

## Tud
* Evelyn Owen (1915-1949), soudard hag ijinour.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Prescott (Arizona)

**Prescott** zo ur gêr e kontelezh Avapai, e kreiz Arizona (Stadoù-Unanet Amerika). 45.827 annezad a oa enni e 2020.

## Istor
E eil hanterenn an XIX kantved e tesachas an aouregi kalz klaskerien er vro tro-dro ar gêr. E 1863 e voe staliet Fort Whipple eno, ur c'hreñvlec'h hag a servijas da ziaz evit ar soudarded stadunanat e dibenn ar brezelioù amerindian.

Kêr-benn tiriad Arizona e voe Prescott etre 1864 ha 1867, hag etre 1877 ha 1889. 

## Ekonomiezh
Un uzin eus an embregerezh armoù-tan Ruger zo e Prescott. Ur 400 implijad bennak a oa enni e 2021.

## Sevenadur
Ar *Frontier Days*, bet krouet e 1888, zo gwelet evel ar rodeo a-vicher koshañ er Stadoù-Unanet.

## Tud
* William B. Ruger (1916-2002), den a aferioù ha krouer armoù-tan, marvet eno.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
USS Pueblo (AGER-2)

An **USS ''Pueblo'' (AGER-2)** a oa ur vag  enklask teknikel eus ar rummad ''Banner'', lakaet er servij e-kerzh an Eil Brezel-bed, ha troet en ur vag spiañ e 1967 gant an United States Navy. Bet e oa o  pakañ titouroù hag o seveniñ enklaskoù moroniezh, o spiañ an eskemmoù elektronek ha radio eus Norzhkorea. D'an 23 a viz Genver 1968, ar vag a voe taget hag harzet gant bigi norzhkorean, ar pezh a zo deuet da vezañ "**Gwallzarvoud ''Pueblo***".

Harzidigezh ar vag hag an 83 bourzhiad - unan a voe lazhet e-kerzh an dagadenn - a oa bet nebeutoc'h evit ur sizhun goude ar gemennadenn war stad an Unaniezh gant ar prezidant [[Lyndon B. Johnson]] dirak [[Kendalc'h ar Stadoù-Unanet]] hag ur sizhun a-raok [[Argadenn an Tết]] e [[Su Viêt Nam]] e-kerzh [[Brezel Viêt Nam]] ha tri devezh goude ma vije bet 31 ezel eus an [[Unvez 124]] eus [[Arme Pobl Korea|servijoù ispisial]] [[Norzhkorea]] o treuziñ [[Takad disoudardet Korea]] (DMZ) hag o lazhañ 26 [[Sukorea|Sukorean]] ha ' [[Stadunanad]] e-kerzh [[tagadenn an Ti Glas]] (palez ar galloud erounit) er gêr-benn [[Seoul]]. Harzadenn ar *Pueblo'' ha jahinerezh ar  vourzhidi e-kerzh an unnek miz da-heul a oa bet un darvoud kalet eus ar Brezel yen , o wasahat an darempredoù etre ar C'hornôg ha galloudoù bloc'had ar Reter.
## Notennoù ha daveennoù
Lec'h orin gwarezet

Al **lec'h orin gwarezet** zo ul label a berzh mat eus Unaniezh Europa krouet e 1992 evit produioù liammet o brud pe o c'halite ouzh o lec'h produiñ, met n'eo ket ret d'an aozennoù dont eus an takad douaroniel-se.

Gwarantiñ a ra ar stignad lezennel-se e vez graet unan eus an tri zennad (produiñ, oberiañ, aozañ) da nebeutañ el lec'h diskwelet gant ar produ. Ar pezh n'eo ket gwarantet gant al label-se eo implij ur chemet produerien lec'hel pe orin an aozennoù, evel m'eo gant an Anvadur orin gwarezet.

An holl lec'hioù orin a zle klotañ gant ur c'haier ar c'hargoù resis. Termenet eo al lec'h orin gant ar reoliadur europat nv 1151/2012 eus an 21 a viz Du 2012.

Gwarezet eo al lec'hioù orin enrollet en Unaniezh Europa a-bezh.

Da gentañ e oa bet krouet al LOG evit ar boued. Adalek 2009 e oa bet astennet d'ar gwin, hag e 2025 d'ar produioù artizanel hag industriel.

## Anv al label e yezhoù ofisiel zo eus Unaniezh Eropa

* alamaneg : geschützte geografische Angabe (g. g. A.)
* galleg : Indication géographique protégée (IGP). 
* gresianeg : προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη (ΠΓΕ) Prostatevomeni Geografiki Endixi (PGE)
* hungareg : oltalom alatt állo földrajzi jelzés (OFJ)
* italianeg : Indicazione Geografica Protetta (IGP). 75 gwin gall a zo bet labelaet evel se. 
* nederlandeg : Beschermde geografische aanduiding (BGA)
* poloneg : chronione oznaczenie geograficzne (COG)
* portugaleg : indicação geográfica protegida (IGP)
* saozneg : protected geographical indication (PGI)
* slovakeg : chránené zemepisné označenie (CZO)
* sloveneg : zaščitena geografska označba (ZGO)
* spagnoleg : Indicación Geográfica Protegida (IGP)
* tchekeg : chráněné zeměpisné označení (CHZO)

E 1999 e voe krouet labelioù heñvel e Suis. "Ken-anavezet" eo bet al labelioù suis ha europat gant un emglev er memes bloaz. Dont a reas da vezañ e talvoud d'an 1 a viz 2011.

## Pennad kar
* Anvadur orin gwarezet

## Daveoù
Klyouchnikovo

**Klyouchnikovo** (e rusianeg : Клюшниково) zo ur gêriadenn e distrig Kovrovskiy, e oblast Vladimir (Rusia). E 2010 e oa 18 annezad enni.

## Tud

* Georgiy Chpagin (1897-1952), ijinour hag armeurer
Cheshire (Massachusetts)

**Cheshire** zo ur gêr e kontelezh Berkshire, e kornôg Massachusetts (Stadoù-Unanet Amerika). 3.258 annezad a oa e 2020.

Savet e voe Cheshire gant badezourien e 1766.

## Tud

* Horace Smith (1808-1893), unan eus krouerien an embregerezh armoù-tan Smith & Wesson.
* Bernice Madigan (1899-2015), unan eus an dud o doa bevet ar pellañ war an Douar, en ur mod kadarnaet.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Cheshire (disheñvelout)

## Lec'hioù
* Cheshire, ur gontelezh e Bro-Saoz
* Cheshire (Connecticut), ur gêr er Stadoù-Unanet, e Connecticut
* Cheshire (Massachusetts), ur gêr er Stadoù-Unanet, e Massachusetts
* Cheshire (Ohio), ur gêr er Stadoù-Unanet, en Ohio
* Kontelezh Cheshire (New Hampshire), ur gontelezh e New Hampshire, er Stadoù-Unanet

## Tud
* Harry Cheshire (1891-1968), skrivagner stadunanat
*Leonard Cheshire (1917-1992), soudard saoz

## Traoù all
* Cheshire (keuz), ur seurt keuz graet kontelezh Cheshire, e Bro-Saoz
Norwich (Connecticut)

**Norwich** zo ur gêr e kontelezh New London, e gevred Connecticut (Stadoù-Unanet Amerika). 40.125 den a oa o chom enni e 2020.

Savet e voe trevadenn Norwich e 1659 gant tud deuet eus trevadenn Saybrook.

E Norwich e voe krouet an embregerezh Smith & Wesson er bloavezhioù 1850.

## Tud
* Benedict Arnold (1741-1808), jeneral.
* Horace Smith (1808-1893), ijiner.
* Edith Roosevelt (1861-1948), eil gwreg Theodore Roosevelt.
* Edwin H. Land (1909-1991), skiantour, ijiner ar Polaroid.

## Daveennoù
Damián Reca

** Damián Miguel Reca** (Ranchos, 10 a viz Meurzh 1894 - Buenos Aires, 4 a viz Mae 1937) a oa ur c'hoarier echedoù arc'hantinat.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]]
#### Titloù kampion
Trec'h e voe peder gwezh:
* e 1921, e Buenos Aires, trec'h e voe en dirampoiñ a-enep da v-Benito Villegas e 1922,
* e 1923, e Buenos Aires (c'hoariet e 1924) a-enep da v-Benito Villegas,
* e 1924, an daeer Roberto Grau a nac'has ar match,
* e 1925, ne voe daeer ebet.
#### Perzhadegoù all
* Koll a reas e Buenos Aires a-enep da Roberto Grau e 1926.
* Ne zaeas ket Roberto Grau e 1927 .
### Kampionad suamerikan
Beskampion e voe e Montevideo (Uruguay), 9/12.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Arc'hantina:
 :

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Partiennoù e Chess Games
Benito Villegas

**Benito Higinio Villegas** (Morón, 11 a viz Genver 1877 - 27 a viz Ebrel 1952) a oa ur c'hoarier echedoù arc'hantinat.

2 520 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gwengolo 1942.
## Kevezadegoù
### Kampionad  Club Argentino de Ajedrez
Kentañ kampion e voe e 1906-1907.
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]]
* Kampion 1922 e voe e Buenos Aires, trec'h e voe war Lizardo Molina Carranza, c'hoariet e voe ar match e 1923, Damián Reca a nac'has an daeadenn.
* E 1921 hag e 1923 e voe beskampion war-lerc'h Damián Miguel Reca.
### Tournamant Mar del Plata (Arc'hantina)
* Eizhvet e voe e 1942, Miguel Najdorf a voe trec'h.
* Pevarzekvet e voe e 1943, Gédéon Ståhlberg a voe trec'h.
* Seitekvet e voe e 1934 e Buenos Aires, Miguel Najdorf a voe trec'h.
### Kampionad suamerikan
* Tapout a reas an eil plas e 1921-1922 e Montevideo (Uruguay), war-lerc'h  Roberto Grau.
* C'hwec'hvet e voe e 1925 e Montevideo, 6/12, Luis Palau a voe trec'h.
* Seizhvet e voe e 1928 e Mar del Plata (Arc'hantina), Roberto Grau a voe trec'h.
* Unnekvet e voe e 1931 e Buenos Aires, Carlos Maderna a voe trec'h.
* Dekvet e voe e 1934 e Mar del Plata, Aaron Schwartzman a voe trec'h.
* Unnekvet e voe e 1931 e Buenos Aires. 
* Unnekvet rampo e voe e 1934-1935 e Buenos Aires, Luis Piazzini a voe trec'h.
* Trizekvet rampo e voe e 1936 e Buenos Aires, Isaias Pleci a voe trec'h.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Partiennoù e Chess Games
Sureda

**Sureda** (ent-ofisiel e galleg : *Sorède*) zo ur gumun e Katalonia an Norzh, e departamant Pireneoù-ar-Reter. 3.512 annezad a oa enni e 2023.

## Ekonomiezh
E Sureda emañ al labouradeg diwezhañ hag a brodu pezhioù diwar goad mikokoulez, en o zouez skourjezioù ha kravachennoù evit konduiñ ar c'hezeg.

## Levrlennadur
*  Léon Conill, *« Esquisse d'une monographie scientifique de Sorède et de Lavall »*, Bulletin de la Société agricole, scientifique et littéraire des Pyrénées-Orientales, Perpignan, n° 52,‎ 1911

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Egorliskaya

**Egorliskaya** (rusianeg : Егорлыкская) zo ur gêr e distrig Yegorlykskiy, e oblast Rostov (Rusia). 17.660 a yae d'ober he foblañs e 2010.

## Tud
* Fyodor Tokarev (1871-1968), soudard hag ijinour.
Domani Saga

**Domani Saga** (japaneg : 佐賀藩, *Saga-han*) a oa un domani (''han'') er marevezh Edo, hag a glot e dakad gant prefedelezhioù Saga ha Nagasaki hiziv an deiz, mui pe vui. E su ar vro, war enezenn Kyūshū, e oa. Renet e oa eus kastell Saga gant ar c'hlann Nabechima.

## Tud

* Kijirō Nambu (1869-1949), ofiser hag ijinour.
Gary Moore

**Robert William Gary Moore**, anvet peurliesañ **Gary Moore**, bet ganet d'ar 4 a viz 1952 e Belfast (Norzhiwerzhon) ha marvet d'ar 6 a viz C'hwevrer 2011 e Estepona (Andalouzia, Spagn) a oa ur gitarour ha kaner.

Ezel e voe eus ar strolladoù Skid Row ha Thin Lizzy e dibenn ar bloavezhioù 1960, a-raok seniñ e-unan adalek ar bloavezhioù 1970. Peurvec'h e oa son e c'hitar peurliesañ, doare hard rock, met ar blues eo e oa diazez e sonerezh. Brudet eo evit ar c'hanaouennoù *[[Parisienne Walkways]]* (1978) ha *[[Still Got the Blues]]* (1990).

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
*  
* Pladennrolladur war Discogs
Neuhausen am Rheinfall

**Neuhausen am Rheinfall** zo ur gumun e kanton Schaffhausen (Suis), e lodenn alamanek ar vro. 11.834 annezad a oa enni e 2024. Brudet eo al lec'h evit e lammoù-dour war ar Roen.

## Ekonomiezh
E Neuhausen emañ sez an embregerezh SIG, a brodu dafar hent-houarn ha pakadurioù boued peurgetket.

## Tud

* Johann Friedrich Vetterli (1822-1882), ijinour, marvet eno.

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Northborough (Massachusetts)

**Northborough** zo ur gêr e kontelezh Worcester, e-kreiz Massachusetts (Stadoù-Unanet Amerika). E 2024 e 15.867 den o chom enni. Anavezet e voe hervez lezenn e 1766.

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Zella-Mehlis

**Zella-Mehlis** zo ur gêr e distrig Schmalkalden-Meiningen, e mervent Land Thüringen (Alamagn). E 2022 e oa 12.323 annezad.

## Istor
Daou embregerezh armoù-tan a oa e Zella-Mehlis : Anschütz (digoret e 1856) ha Walther (krouet e 1886). Serret e voent gant Soviediz e 1945. Addigoret e voent o-daou un nebeud bloavezhioù goude ar brezel, war dakad ar Republik Kevreadel.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Zella-Mehlis gant ar c'hêrioù-mañ :
* Andernach, 
* Gemünden am Main, 
* Saint-Martin-d'Hères, 

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Kremmen

**Kremmen** zo ur gêr e distrig Oberhavel, e Brandenburg (Alamagn). 7.518 annezad e oa e 2025. Emañ war-hed 15 km er c'hornôg da Oranienburg ha war-hed 38 km er gwalarn da Verlin.

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Wagenhausen (Suis)

**Wagenhausen** zo ur gumun eus kanton Thurgau, e Suis. E 2024 e oa 1.858 annezad enni. E takad alamanek ar vro emañ.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Drug Enforcement Administration

An **Drug Enforcement Administration** berraet en **DEA** (brezhoneg: Melestradurezh kontrollañ an drammoù) a zo un ajañs surentez kevredadel stadunanat suj da Vinistrerezh ar justis stadunanat ha karget da dalañ ouzh kenwerzh ha trafikerezh an drammoù e-maez lezenn er Stadoù-Unanet. Bez eo an ajañs diazez er vro o lakaatd da dalvezout ar Controlled Substances Act, o kenlabourat alies gant ar Federal Bureau of Investigation ha U.S. Customs and Border Protection, servij an harzoù. An DEA a zo ur servij o kenurzhiañ hag o kas da benn enklaskoù er vro met ivez en estrenvro.

Krouet e 1973 evel lodenn eus ar steuñv gouarnamantel stadunanat anvet war on drugs (brezel d'an drammoù), an DEA en deus un unvez titouriñ hag a zo ul lodenn eus Kumuniezh Titouriñ ar Stadoù-Unanet. Hervez aozadur an DEA ez eo suj d'ar pennoù, met rediet eo ivez da rannañ e ditouroù gant rener an titouriñ broadel. An DEA a zo bet kavet abeg enni dre ma laka re a bouez war ar stourm a-enep an drammoù implijet evel louzoù, hag evit kas da benn oberiadurioù a c'hell bezañ reoù lec'h ma vo kavet arc'hant, e-lec'h kas da benn oberiadurioù a-enep an drammoù marvusañ.
Hilienn amerikan

An **hilienn amerikan** a zo un hilienn eus ar geginerezh gall. Dont a ra hec'h anv eus ur c'heginer, ijiner anezhi, eus Seta e Langedok, bet labouret gantañ er Stadoù-Unanet. Servijet e vez alies gant legestr, stivell, boultouz...

Setu an aozennoù : kranked-silioù (pe kresteneged all, pe nemet o c'hrogen), eoul, amann, ur gwarnisadur aromatek (karotez, ognon, chalotez, tomatez, kignen, boked louzoù, serfilh, stragon), kognag, gwin gwenn, saourenn besked, bleud, holen ha pebr-Spagn. Bouilhoñs legestr a c'hall bezañ implijet e-lec'h legestr eus ar besklenn, ha paprika e-lec'h pebr-Spagn.

A-wechoù e reer "hilienn arvorigat" anezhi (*sauce armoricaine* e galleg), e-lec'h "hilienn amerikan" (*sauce américaine*), dre fazi eta.

Pep mestr-keginer a zo boaz da aozañ an hilienn amerikan en e zoare dezhañ.

## Daveoù
Isaías Pleci

**Isaías Pleci** (Buenos Aires Arc'hantina, 27 a viz Here 1907 - er memes lec'h, 27 a viz Kerzu 1979) a oa ur c'hoarier echedoù arc'hantinat.

Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1965.

Kregiñ a reas gant ar c'hoari er *Círculo de Ajedrez de Vélez Sársfield*, a-raok mont buan da *Club Jaque Mate*. E bloavezhioù  diwezhañ e c'hoarie er *Círculo de Ajedrez de Villa del Parque*.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]]
Kampion e voe e Buenos Aires div wezh diouzh renk:
* e 1929 , trec'h e voe 4-2 war Roberto Grau, c'hoariet e voe ar match e miz Mae 1930.
* e 1930, trec'h 6-4 e voe war Virgilio Fenoglio, c'hoariet e voe ar match e miz Genver 1931.

Beskampion e voe e 1931-1932, 3-6 e 1931 a-enep da Jacobo Bolbochán, hag e 1932.

### Tournamant [[Mar del Plata]] (Arc'hantina)
Trec'h e voe dirak Aron Schvartzman e 1936.
### Kampionad suamerikan
Trec'h e voe  e 1934-1935 e  Buenos Aires  dirak  Luis Piazzini.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Arc'hantina:
 :

#### Ur bartienn
C'hoariet e voe en Olimpiad Buenos Aires (Arc'hantina) a-enep da  Lūcijs Endzelīns, 11, Rd8 !! dreist hervez Aleksandr Alec'hin : 
1. e4 e6 2. d4 d5 3. Nd2 c5 4. Ngf3 dxe4 5. Nxe4 Nd7?! 6. dxc5 Nxc5 ( 6... Bxc5 7. Nxc5 Qa5+! 8. c3 Qxc5 9. Be3 Qc7 ) 7. Qxd8+ Kxd8 8. Bg5+! f6 9. O-O-O+ Ke8 (9... Kc7 10. Nxc5 Bxc5 11. Bf4+) 10. Bb5+ Kf7 (10... Bd7 11. Nxc5 Bxb5 12. Nxe6) 11. Rd8!! Be7! (11... fxg5 12. Ne5+ Ke7 13. Re8#; 11... Nxe4 12. Ne5+! Ke7 (12... fxe5 13. Be8#) 13. Re8+ Kd6 14. Nf7+ Kc5 15. Rxf8 Nxg5 16. Nxh8)[1] 12. Ne5+!! fxe5 13. Nd6+!! Kg6 ( 13... Bxd6 14. Be8+ Kf8 15. Bg6# ) 14. Bxe7 Nxe7 15. Rxh8 a6 16. Be2 e4 17. f4 b5 18. Re8! Kf6 19. Rf8+ Kg6 20. h4! Bb7 21. h5+ .
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* 145 partienn e Chess Games
The Sunday Times (RU)

***The Sunday Times*** zo ur gazetenn breizhveuriat, bet krouet e 1821 evel ***The New Observer***. Embannet eo gant *Times Newspapers Ltd*, ur skourr eus News UK (eus e anv ofisiel News International), hag a zo perc'hennet gant News Corp. Times Newspapers a embann ivez *[[The Times]]*. An div gazetenn, savet pep hini eus e du, a zo perc'hennet asambles bremañ hag abaoe  1966. Prenet int bet News International e 1981.

E miz Meurzh 2020, *The Sunday Times* a oa gwerzhet 647 622, kazetenn bep sizhun, muioc'h evit an holl kazetennoù kevezer *[[The Sunday Telegraph]]* ha *[[The Observer]]*, asambles. Darn ar c'hazetennoù eus ar vro a zo tremenet d'ur stumm ment tabloid er bloavezhioù 2000, *The Sunday Times* a zo chomet gant ur ment brasoc'h doare broadsheet hag embannet eo bet sklaer ne vije ket kemmet ar ment. E 2019, gwerzhañ a ra 75% ouzhpenn evit ar c'hevezer e stumm baper, *The Times*, hag a zo embannet eus al lun d'ar sul.

Ar c'hazeten a embann ''The Sunday Times'' Rich List hag ar ''The Sunday Times'' Fast Track 100.
## Pennoù an embann
# 1821: Henry White
# 1822: Daniel Whittle Harvey
# 1828: Thomas Gaspey
# 1854: William Carpenter
# 1856: E. T. Smith
# 1858: Henry M. Barnett
# 1864: Joseph Knight and Ashby Sterry (embannerien)
# 1874: Joseph Hatton
# 1881: H. W. Oliphant
# 1887: Phil Robinson
# 1890: Arthur William à Beckett
# 1893: Rachel Beer
# 1901: Leonard Rees
# 1932: William W. Hadley
# 1950: Harry Hodson
# 1961: Denis Hamilton
# 1967: Harold Evans
# 1981: Frank Giles
# 1983: Andrew Neil
# 1995: John Witherow
# 2013: Martin Ivens
# 2020: Emma Tucker
# 2023: Ben Taylor
## Notennoù ha daveennoù
Luis Piazzini

**Luis Roberto Piazzini** (Buenos Aires Arc'hantina, 11 a viz Mae 1905 -  er memes lec'h, 4 a viz Meurzh 1980) a oa ur c'hoarier echedoù arc'hantinat.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]]
* Kampion e voe e 1933 e Buenos Aires, trec'h e voe, 5,5-2,5, war Jacobo Bolbochán.
* Koll a reas e ditl, 5,5/7,5,  e 1935 e Buenos Aires, a-enep da Roberto Grau.
### Kampionad suamerikan
Trec'h e voe, 11,5/17, e 1934-1935 e Buenos Aires  dirak  Isaías Pleci.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas div wezh e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* 33 fartienn e Chess Games
Carlos Maderna

**Carlos Hugo Maderna** (La Plata (Arc'hantina), 4 a viz Eost 1910 - La Plata, 23 pe 25 a viz Genver 1976) a oa ur c'hoarier echedoù arc'hantinat.
## Kevezadegoù
### Tournamantoù
* Tournamant etrebroadel Mar del Plata (Arc'hantina): pevarvet-pempvet rampo e voe e 1928, Roberto Graua voe trec'h. 
* *Bodas de Plata del Club Argentino de Ajedrez* : trec'h e voe e Buenos Aires (Arc'hantina) e 1930.
* *Geniol* : trec'h e voe dirak Savielly Tartakower e Buenos Aires e 1931.
* *Carrasco*: pempvet-c'hwec'hvet vet rampo e voe e 1938 e Montevideo (Uruguay),   Aleksandr Alec'hin a voe trec'h.
* *Ángel Cassanello* : trec'h e voe e Santa Fe (Arc'hantina) e 1948.
#### Tournamantoù takadel suamerikan
* E 1951 e Mar del Plata / Buenos Aires e tapas an deirvet plas, war lerc'h Erich Eliskases ha Julio Bolbochán. 
* E 1954 e Mar del Plata / Buenos Aires e voe unnekvet-daouzekvet rampo, Oscar Panno a voe trec'h.
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad hollek arc'hantinat]].
* Kampion e voe e 1939 e Buenos Aires, trec'h e voe, 8-6, war Luis Piazzini
* Koll a reas e ditl, 1-8, e La Plata e 1940, a-enep da Carlos Guimard.
* Kampion e voe e 1950 e Buenos Aires, trec'h e voe en dirampoiñ war Jacobo Bolbochán hag Enrique Reinhardt.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Arc'hantina:

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E bartiennoù e Chess Games
Iliyana Yotova

**Iliyana Yotova Malinova Iotova** (bulgareg: Илияна Малинова Йотова, **Iliyana Yotova**) ganet **Malinova**, d'ar 24 a viz Here 1964 e Sofia, zo ur bolitikourez ha kazetennerez bulgariat ha prezidantez Bulgaria abaoe Genver 2026. Bez eo ar c'hentañ maouez o vezañ er post-se. Ezel eus Strollad sokialour Bulgaria, Iotova a oa ar pempvet vesprezidantez e-kerzh respet Roumen Radev eus 2017 betek 2026.

Eurokannadez e oa etre 2007 ha 2017.
## Notennoù ha daveennoù
Vesna Vulović

**Vesna Vulović** (serbeg: Весна Вуловић), ganet d'an 3 a viz Genver 1950 hag aet da Anaon d'an 23 a viz Kerzu 2016, a oa un ostizez karr-nij eus Serbia hag a oa mannet bev goude ar gouezhadenn eus an uhelañ hep harzlamm: 10160 metrad. Bez e oa bet an dreistbeverez nemeti eus hollad an dud war vourzh an nij JAT 367. Un darzhadenn a oa bet e lodenn al log pakadoù d'ar 26 a viz Genver 1972, ha kouezhet e oa ar c'harr-nij nepell diouzh Srbská Kamenice, e Tchekoslovakia (bremañ e  Tchekia). Enklaskerien ar surentez nij o devoa embannet e oa bet plantet ur vombezenn en ur valizenn. Pennadurezhioù Yougoslavi o devoa soñjet met dibrouenn e oa bet ur gwalldaol gant un divroad broadelour Kroat, biken ne voe harzet den ebet.

Goude ar gwalldaol, Vulović a oa chomet meur a zevezh er c'homa hag en ospital e-kerzh meur a viz. Gloazet e oa bet gant un torr ar glopenn, tri melenn torret, torret an divc'harr, kostezennoù torret, ha freuzet ar pelvis. An holl gloazadennooù-se o devoa lakaet anezhi da vezañ difiñv eus hanter traoñ ar c'horf. Vulović a oa deuet a-benn da bareañ eus tost an holl c'hloazadennoù met rediet he oa da vale o kammañ. Ne oa ket chomet kalz eñvorennoù dezhi eus ar gwallzarvoud ha ne oa ket bet aod dezhi da nijal goude an darvoudoù.

C'hoant a oa ganti da zistreiñ d'he labour a-gozh met Jat Airways (JAT) en devoa lakaet anezhi da labourat en ur vurev o varc'hata kevradoù dezougen, soñjet e oa bet e vije luziet kaout anezhi en nijoù dre ma oa dreistbrudet d'ar mare-se. Vulović a oa deuet da vezañ mil brudet e Yougoslavia ha lakaet da vezañ un harozez broadel gant an dud.
Nerzhioù lu Kanada

**Nerzhioù lu Kanada** (saozneg: *Canadian Armed Forces* berraet en *CAF*; galleg: Forces armées canadiennes, berraet en *FAC*) a vez graet eus hollad nerzhioù milourel bro Kanada, gant re ar morlu, tirlu, hag aerlu: Royal Canadian Navy, Canadian Army hag ar Royal Canadian Air Force. Hervez an *[[National Defence Act]]*, nerzhioù lu Kanada a zo dizalc'h diouzh Departamant ar Surentez Vroadel (departamant ar gouarnamant kevredadel kefridiet gant melestradurezh ha ren ar politikerezh surentez), hag a zo al lodenn trevour oc'h harpañ an nerzhioù armet.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Ludwig Loewe & Co.

**Ludwig Loewe & Co.** a oa un embregerezh mekanikoù hag armoù-tan diazezet e Berlin (Alamagn). Oberiant e voe dindan anvioù a bep seurt betek an Eil Brezel-bed.

## Istor
Krouet e voe e 1861 gant Ludwig Loewe (1837-1886) evit sevel mekanikoù a bep seurt. Kregiñ a reas an embregerezh d'ober mekanikoù da wriat e 1869, ha fuzuilhoù evit an arme alaman adalek 1872. E 1886 e varvas Ludwig Loewe ; e vreur Isidor a gemeras penn an embregerezh. Rann an armoù-tan a voe kendeuzet e 1896 gant an embregerezhioù Mauser-Werke (armoù) ha Deutsch Metallpatronenfabrik AG (munisionoù) evit sevel an Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken.

Yuzevien e oa ar familh Loewe. E 1892, Hermann Ahlwardt, ezel eus ar Reichstag hag enepyuzev, a damallas d'an embregerezh bezañ pourveziet fuzuilhoù Gewehr 88 siek d'an arme abalamour d'un « irienn gall-yuzev ». Barnet e voe Ahlwardt evit ar c'homzoù faos-mañ. Kondaonet e voe da bemp miz toull-bac'h, met gwarezet e voe gant an divec'h parlamantel.

Adalek 1903 e voe skoulmet draempredoù etre an embregerezh hag ar strollad AEG. E 1938, Erich hag Egon Loewe, mibien-vihan Ludwig Loewe, a voe rediet gant an Nazied - evel yuzevien all en embregerezh - da guitaat o fostoù renerezh, ha da vont d'an harlu. Kendeuziñ a reas an embregerezh e AEG tamm-ha-tamm betek 1942/1943, pa'z eas e anv da get da vat.

## Armoù produet
Al Ludwig Loewe & Co. en deus produet armoù evit arme Alamagn koulz hag evit broioù all.

* revolverioù Smith & Wesson Model 3 ;
* fuzuilhoù Mauser M1871 ;
* fuzuilhoù Gewehr 88 ha Gewehr 98 ;
* fuzuilhoù Mauser M1893 hag he adstummoù ;
* pistolennoù Borchardt C93.

## Levrlennadur
*  Heidi Zogbaum, *Ludwig Loewe, the Forgotten Pioneer Industrialist of Imperial Berlin*, Peter Lang, 2023, 192 p., ISBN 9783631904886

## Daveennoù
Juan Iliesco

**Juan Traian Iliesco** (**Ion Traian Iliescu**) (Brăila Roumania, 18 a viz Ebrel 1898 - La Plata, Arc'hantina), 2 pe 19 a viz C'hwevrer 1968 a oa ur c'hoarier echedoù arc'hantinat a orin roumanian.
## Kevezadegoù
### Tournamantoù
* E 1928 e voe trec'h en *Nacional de segunda categoría* (*Broadel eil rummad*).
* E 1931 e voe trec'h e tournamant *Círculo de Ajedrez* (*Kelc'h Echedoù*). 
* E 1939 e voe trec'h en *Torneo Mayor* (*Tournamant Meur*), digevezadeg dre ma oa estren.
### Kevezadegoù all
* C'hoari diskouez, 0,5/1, a-enep da Savielly Tartakower e 1931.
* Radiomatch a enep skipailh Spagn, 0,5/1, rampo gant Francisco José Pérez Pérez e 1946.
#### Tournamant etrebroadel [[Mar del Plata]] (Arc'hantina)

#### Tournamant etrebroadel Buenos Aires (Arc'hantina)

### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]]
* Tapout a reas an eil plas e Buenos Aires e 1943 war-lerc'h Gideon Stahlberg, anvet e voe kampion rak  Stahlberg a oa o chom er vro abaoe nebeutoc'h eget pemp bloaz.
* Koll a reas e ditl e Buenos Aires e 1944 a-enep da Héctor Rossetto.
## Oberennoù skrivet
* Juan Iliesco ha Damián Reca, *Caro-Kann*, Embannadurioù Grabo, Buenos Aires, 1948.
* Juan Iliesco hag Efim Bogolyoubov, *La apertura moderna 1-P4D!: nuevas investigaciones y mejores proposiciones*, Embannadurioù Grabo, Buenos Aires, 1954.
## Notennoù

## Liamm diavaez
* 70 partienn e Chess Games
Christa McAuliffe

**Sharon Christa McAuliffe**, ganet **Corrigan** d'an 2 a viz Gwengolo 1948 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Genver 1986, a oa ur skolaerez hag astraerez stadunanat eus Concord, New Hampshire, hag a oa marvet e bourzh an egorlestr ''Challenger'' e-kerzh ar gefridi STS-51-L.

McAuliffe a oa bet diplomet war an Istor hag an deskadurezh e Framingham State College e 1970, hag ur master he devoa tapet war an deskadurezh hag ar velestradurezh e Skol-veur Stad Bowie e 1978. McAuliffe a oa kroget da reiñ kentelioù war ar studioù sokial e Skol-veur Concord e New Hampshire e 1983.

E 1985, McAuliffe a oa bet choazet e-touez 11 000 den o doa respontet d'ar goulenn da gaout un ezel a-youl-vat gant NASA evit ar program Teacher in Space Project, evit kas ur c'helenner en egor. Evel ezel eus ar gefridi STS-51-L e oa sañset kas arnodennoù da benn ha reiñ kentelioù adal *Challenger*. D'an 28 a viz Genver 1986, an egorlestr a oa tarzhet goude un nijadenn 73 segondenn. Lazhet e oa bet an holl dud e bourzh war an taol. Goude marv McAuliffe, ar c'hentañ ha trevour nemetañ marvet e-kerzh ur gefridi gant an NASA eo bet roet he anv da veur a skol. Enoret e oa bet McAuliffe dre dalif gant ur Congressional Space Medal of Honor e 2004. E 2024 e oa bet staliet un delwenn anezhi dirak an New Hampshire State Capitol.
## Notennoù ha daveennoù
Eckernförde

**Eckernförde** zo ur gêr e biz Schleswig-Holstein (Alamagn), war aodoù ar Mor Baltel. Ur gêr gouronkañ vrudet eo en he c'horn-bro. 21.563 annezad a oa e 2024.

## Kêrioù gevellet
*  (1953-2010)
*  
*  
*  
*  
*  

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Smyrna (Georgia)

**Smyrna** zo ur gêr e kontelezh Cobb, e Georgia (Stadoù-Unanet Amerika). War-hed ur 24 c'hilometr bennak er gwalarn da Atlanta emañ. E 2020 e oa 55.663 annezad.

## Anv
Anvet eo ar gêr diwar Smyrna (e-kichen İzmir, Turkia hiziv an deiz), a zo meneget er Bibl.

## Ekonomiezh
E 2022, an tri embregerezh a implije ar muiañ a dud e Smyrna e oa United Distributors (kenwerzh alkol, 800 labourer) ; Glock (armoù-tan, 638 implijad) ; hag UCB (produioù apotikerezh, 499 labourer).

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
São Leopoldo

**São Leopoldo** zo ur gêr e stad Rio Grande do Sul, e su Brazil. 217.410 annezad a oa e 2022. Savet e voe gant trevadennerien alaman e 1824.

## Embregerezhioù

* Rossi (armoù-tan)
* Stihl (dafar liorzhañ), lec'h-produiñ kentañ an embregerezh e diavaez Alamagn, savet e 1973 (3.031 implijad).
* Taurus Armas (armoù-tan)

## Daveennoù
Saint-Vincent-de-Tyrosse

**Saint-Vincent-de-Tyrosse** (okitaneg : ***Sent Vincenç de Tiròssa*** ; euskareg : ***San Bisentse***) zo ur gumun e departamant al Landes (Bro-C'hall). E 2023 e oa 8.014 annezad. Pennlec'h he c'hanton eo ar gêr.

## Istor
Meneg a gaver eus ar gêr evit ar wech kentañ e 843. Dibabet e voe al lec'h e 1511 evit staliañ eno unan eus postoù eskemm kezeg kentañ Rouantelezh Bro-C'hall, krouet dre atiz Loeiz XII. War Hent Sant Jakez emañ ar gêr. En XIX e tiorroas kalz Saint-Vincent-de-Tyrosse, a-drugarez d'al linenn hent-houarn etre Pariz ha Baiona (1854) ha d'un uzin botoù e 1862.

Ur c'hamp a voe savet er gumun e 1939 evit bac'hañ repuidi spagnol goude Brezel Spagn.

## Tud
* Léon Barthe, krouer ar Manufacture d'Armes de Bayonne, ganet er gumun .

## Levrlennadur
*  Sébastien Darbon, *Rugby mode de vie ; ethnographie d'un club Saint-Vincent-de-Tyrosse*, Nouvelles Éditions Place, 1997, ISBN 9782858932528, studiadenn etnografek kentañ kaset war ur c'hleub rugbi e Bro-C'hall.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Escape from Sobibor

***Escape from Sobibor*** zo ur film skinwel breizhveuriat eus 1987 hag a voe skignet evit ar wech kentañ war ITV ha CBS.

Kontañ a ra istor tec'hadeg veur prizonidi diouzh kamp-lazhañ nazi Sobibór. Bez' e oa bet an dec'hadenn vrasañ gant prizonidi yuzev eus ur c'hamp-lazhañ alaman (emsavadegoù a oa bet ivez en Auschwitz-Birkenau ha Treblinka). Ar film zo bet filmaozet gant Jack Gold ha filmet en Avala, Yougoslavia (Serbia hiziv-an-deiz).

Ar stumm leun, a bad 176 munutenn, zo bet skignet er Rouantelezh-Unanet d'an 10 a viz Mae 1987. Ur skignadur gant ur stumm 143 munutenn a oa bet skignet e Stadoù-Unanet Amerika d'an 12 a viz Ebrel 1987.
## Kenarroud
D'ar 14 a viz Here 1943, prizonidi eus kamp Sobibór, izili eus ar Rezistañs kuzh, o devoa lazhet 11 soudard eus an *[[SS-Totenkopfverbände]]* hag un nebeud *[[Sonderdienst]]* ukrainat ha *[[Volksdeutsche]]*, an holl anezho o vezañ gwarded er c'hamp-lazhañ. Diwar un hollad 600 prizoniad hag a oa er c'hamp, tro da 300 a oa tec'het kuit. Diwar an hollad-se, 50–70 a oa deuet a-benn da skampañ kuit, an holl re all a voe lazhet gant an nazied pe tud eus ar vro, pe adkaset d'ar c'hamp. Goude an dec'hadenn, penn meur an SS, Heinrich Himmler, en devoa roet an urzh da serriñ ar c'hamp. Distrujet e voe gant tourterioù, lakaet douar war an dismantroù ha plantet gwez kement ha sevel un ti-feurm trevour evit kuzhat prouennoù an torfedoù.
## Notennoù ha daveennoù
Ludwigsburg

**Ludwigsburg** zo ur gêr e Baden-Württemberg, en Alamagn. En un 12 kilometr e norzh Stuttgart emañ, war vord an Neckar. 94.859 annezad a oa e 2023. Diorren a reas ar gêr tro-dro Palez Ludwigsburg, savet adalek 1718 gant an Eberhard Ludwig, dug Württemberg.

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Mark Tully

**Sir William Mark Tully**, ganet d'ar 24 a viz Here 1935 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Genver 2026, a oa ur c'hazetenner breizhveuriat ha penn burev an embann evit BBC e New Delhi, e-kerzh 20 vloaz. Labouret en devoa evit ar  BBC a-hed 30 vloaz a-raok reiñ e zilez e miz Gouhere 1994. Skrivet hag embannet en deus bet meur a levr.
## Notennoù ha daveennoù
Óscar Panno

**Óscar Roberto Panno** a zo bet ganet d'ar 17 a viz Meurzh 1935 e  Buenos Aires (Arc'hantina).
Ur c'hoarier echedoù arc'hantinat eo.
Mestr Meur (GM) eo abaoe 1965, Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1964.
Genver 2026: 2 438 eo e renk Elo *Standard* ha 2 440 e renk Elo *Luc'hedenn*. 2 585 eo bet eo e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 1973.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat hollek]]
Trec'h e voe peder gwezh.

### Kevezadegoù hiniennel all

### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas unnek gwezh e skipailh Arc'hantina :

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* 746 partienn e Chess Games
* Homenaje en su 70° cumpleaños.
* A 50 años del primer título mundial argentino en ajedrez
* https://www.youtube.com/channel/UCwk34as9SIN50lpS40eONxg Canal de YouTube que inauguró con 85 años.
Riihimäki

**Riihimäki** zo ur gêr e rannvro Kanta-Häme (Finland), e su ar vro. Ur skoulm hentoù-houarn eo etre Helsinki, Tampere ha Lahti. 28.610 annezad a oa e 2025.

Mirdi finat ar gwer zo eno.

## Tud

* Ragnar Granit (1900-1991), skiantour, bet tapet gantañ Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh e 1967.
* Iiro Viinanen (ganet e 1944), politikour, bet ministr ar Budjed
* Päivi Räsänen (ganet e 1959), politikourez, bet ministrez an Diabarzh
* Aino-Kaisa Pekonen (ganet e 1979), politikourez, bet ministrez an Aferioù Sokial hag ar Yec'hed

## Embregerezhioù

* SAKO (sez) : armoù-tan
* Valio (lec'h-produiñ) : boued-laezh
* Würth Oy, iskevredad Würth e Finland

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Tikkakoski

**Tikkakoski** zo ur c'harter (*[[kaupunginosa]]*) eus distrig Jyväskylä, e rannvro kreiz Finland. 4.094 annezad a oa e 2023.

E Tikkakoski emañ aerborzh Jyväskylä. Ul lec'h a bouez evit aerlu ar vro eo, pa gaver eno ur bonn, an akademiezh vroadel hag e virdi broadel. Eno e oa staliet an embregerezh armoù-tan Tikkakoski, kendeuzet e SAKO e 1983. Serret eo al labouradeg bremañ.


Restr:Tikkakosken koulu.jpg|Skol Tikkakoski
Restr:Tikkakoski factory 1930s.jpg|Labouradeg an embregerezh armoù-tan er bloavezhioù 1930
Restr:Jyväskylä Airport 1.jpg|Aerborzh Jyväskylä
Restr:Ala-Myllylampi.JPG|Ar stang Ala-Myllylampi


## Daveennoù
Saint-Bonnet-le-Château

**Saint-Bonnet-le-Château** (okitaneg : *Sant Bonet dau Chastèl*) zo ur gumun e departamant Loire, e Bro-C'hall. 1.459 annezad a oa e 2023.

Miret he deus ar gêr kalz savadurioù eus ar Grennamzer hag eus an Azginivelezh, en o zouez Iliz-chabistr Saint-Bonnet (XIII-XV kantved).

## Kêrioù gevellet

* Bishop's Waltham ()

## Levrlennadur
*  Édouard Perroy, *La seigneurie de Saint-Bonnet-le-Château*, e Annales du Midi n° 77-78, 1966 *([https://www.persee.fr/doc/anami_0003-4398_1966_num_78_77_5044 lenn enlinenn])*

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Sonderdienst

***Sonderdienst*** (brezhoneg: "Servijoù Ispisial") a oa unvezioù damsoudardel savet gant an Alamagn nazi er broioù aloubet ganto. Krouet e oant bet e tiriadoù dalc'het ar Gouarnamant Hollek e-kerzh dalc'herezh alaman Polonia e-pad an Eil Brezel-bed. Savet e oant bet war skouer unvezioù an SS anvet *[[Volksdeutscher Selbstschutz]]* oberiant e distrig *[[Reichsgau Wartheland|Warthegau]]* e kornôg Polonia staget ouzh ar Reich e 1939.

Ar *Sonderdienst* a oa bet savet d'ar 6 a viz Mae 1940 war atiz ar *[[Gauleiter]]* Hans Frank hag a oa mestr war Kraków dalc'het. Da gentañ e oa bet savet an aozadur gant Alamanted etnek pe *[[Volksdeutsche]]* hag a oa o vevañ e Polonia a-raok an dagadenn hag harpet o devoa an nerzhioù aloubiñ ur wech krouet. 
## Notennoù ha daveennoù
Banská Bystrica

**Banská Bystrica** zo ur gêr er rannvro heñvelanvet, e kreiz Slovakia ;  annezad a oa e 2024, ha c'hwec'hvet kêr ar vro eo a-fet poblañs. Treuzet eo gant ar stêr Hron.

An emsavadeg vroadel slovak a-enep an Trede Reich a grogas e kêr d'an 29 a viz Eost 1944.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Kelc'hwidenn drovanel

**Kelc'hwidenn drovanel** a vez graet eus ur gorventenn hedro bliv gant un takad izelwask, gant ur monedone atmosferel izel ha serr, avelioù kreñv, ha barradoù arnev hag a zegas glaveier puilh. Hervez al lec'h ma erru ar gwallreuz e vez anvioù disheñvel evel, **tifon**, pe **korventenn drovanel**.
Lazhadeg Melouza

**Lazhadeg Melouza** a oa bet ul lazhadeg a-vras sevenet d'an 28 a viz Mae 1957, e-kerzh brezel Aljeria. An dorfedourien a oa izili eus ar Front de libération nationale (FLN) ha lazhet e oa bet 374 annezad eus kêriadenn Melouza, er gwalarn da gêr M'Sila. An digarez e oa e vije bet anezho harperien ar strollad dizalc'hour Mouvement national algérien (MNA), kevezer d'an FLN. Dre embann traktoù ha dre implij propaganda, an FLN en devoa tamallet al lazhadeg d'an arme c'hall. Eus an tu all, an arme c'hall a oa bet oc'h implij an darvoud er propaganda a-enep dizalc'hourien Aljeria.

Ar c'horonal Said Mohammedi, bet ezel eus ar Wehrmacht e-kerzh an Eil Brezel-bed, eo en doa urzhet lazhañ holl dud Melouza.
Rubén Shocron

**Rubén M. Shocron** (Rubin Shocron) a zo bet ganet d'an 20 a viz C'hwevrer 1921 e Tandil (Arc'hantina) ha marvet d'an 8 a viz Meurzh 2013 e Lima (SUA).

Ur c'hoarier echedoù arc'hantinat ha stadunanat e oa.

2 259 eo bet e renk Elo *Standard* diwezhañ.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel

### Kevezadegoù dre skipailh

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* [ https://ratings.fide.com/profile/2002582E fichenn FIDE]
* [ http://www.chessgames.com/player/ruben_shocron.html 42 bartienn e Chess Games]
Chevillotte

**Chevillotte** zo anv meur a zen :

* Jean Chevilllotte (1838-1914), paramantour ha politiker brestat
* Olier Chevillotte (1890-1965), broadelour breizhat
* Emmanuel Chevillotte (1898-1980), breur da Olier, broadelour breizhat
* Michel Chevillotte (1921-?), mab da Olier, ezel eus Bezen Perrot
* Odette Chevillotte, (1896-1871), c'hoar da Olier hag Emmanuel, skrivagnerez
* Louise Chevillotte (1995-), aktorez c'hall
Sobibór

**Sobibór** zo ur gêriadenn e rannvro Lublin, e reter Polonia. E 2021 e oa 349 annezad.

Brudet eo al lec'h abalamour d'ar c'hamp-distruj staliet eno gant an nazied etre 1942 ha 1943, ennañ lazhet etre 170.000 ha 250.000 den hervez ar mammennoù.
Le Chasseur Français

***Le Chasseur Français*** zo ur gelaouenn c'hallek diwar-benn ar chaseal, ar pesketa, an natur hag ar bitellat. Embann a ra kemenadennoù-dimeziñ ivez.

Krouet e voe e 1885 e Saint-Étienne gant an embregerezh Manufrance. N'eo ket bet embannet etre 1914 ha 1919, nag etre 1942 ha 1946. Perzh eo bremañ eus ar strollad Reworld Media.

## Skignañ

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
U.S. News & World Report

An ***U.S. News & World Report*** (berraet en ***USNWR***, pe ***U.S. NEWS***) zo un embregerezh media hag a embann keleier, alioù d'ar vevezerien, studiadennoù ha renkadurioù stadunanat. Krouet e oa bet an embregerezh e 1948 pa oa bet kendeuzet ar gazetenn sizhuniek arbenniget war keleier ar vro *U.S. News* hag ar gelaouenn sizhuniek a blede gant keleier etrebroadel *World Report*. 

E 1995, an embregerezh en doa roet lañs d'ul lec'hienn war internet, *usnews.com,* hag e 2010 e oa bet paouezet gant an embann baper eus ar sizhunieg gant ar stumm kelaouenn keleier. A-benn bremañ ne vez embannet war baper nemet an niverennoù ispisial liammet ouzh renkadurioù. *U.S. News* zo deuet da vezañ ul lisañs liammet ouzh barnadennoù, renkadurioù, evel-se e c'hell an embregerezhioù implij ar merk en embannadurioù bloaziek eus renkadurioù dreist-holl en o bruderezh.
## Notennoù ha daveennoù
Jorge Rubinetti

** Jorge Alberto Rubinetti** (Buenos Aires, 31 a viz Meurzh 1945 - 19 a viz Gwengolo 2016) a oa ur c'hoarier echedoù arc'hantinat.
Mestr etrebroadel (IM) e voe adalek 1969.
## Kevezadegoù
### Kampionadoù arc'hantinat an echedoù
#### Kampionad ar re Yaouank
* Beskampion e voe war-lerc'h Eduardo Scanavino en Olavarría e 1960.
* Trec'h e voe e 1961 e Termas de Río Hondo.
* Tapout a reas an deirvet plas war-lerc'h Claudio Amado ha Luis Barea e 1962 e Chapadmalal.
* Tapout a reas an deirvet plas war-lerc'h Víctor Brond ha Leandro Travaglio e 1963 e Buenos Aires.
#### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]]
* Trec'h e voe e Buenos Aires e 1971, e La Plata e 1982, e Buenos Aires e 1988 hag e  1991.
* Beskampion e voe e Quilmes e 1980 war-lerc'h Miguel Quinteros.
### Tournamantoù etretakadel
C'hoari a reas e Palma de Mallorca (Inizi Balearez) e 1970 hag e Toluca de Lerdo (Mec'hiko) e 1982.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Arc'hantina :

## Ur bartienn
Jorge Rubinetti - Aldo Seidler, Mar del Plata, 1976. Primer Premio a la Brillantez
1. e4 c5 2. Cc3 d6 3. Cge2 Cf6 4. g3 b5 5. Ag2 Ab7 6. d3 a6 7. 0–0 e6 8. a3 Dc7 9. h3 h6 10. f4 d5 11. e5 Cfd7 12. f5! Cxe5 13. fxe6 fxe6 14. Cf4 Rd7 15. Dh5 g5 16. Cxe6!! (Profunda combinación hecha tras más de una hora de reflexión) Rxe6 17. Txf8! Txf8 18. Dxh6+ Tf6 19. Axd5+! (La clave) Re7 [Si 19...Axd5 20. Dxf6+! Rxf6 21. Cxd5+ decide] 20. Axg5 Cf3+! 21. Rg2 [No 21. Axf3? Dxg3+] 21...Cxg5 22. Te1+ Ce6 23. Dg7+ (Esta movida tenía que ser calculada en la jugada 16) Rd6 24. Dxf6 Axd5+ 25. Cxd5 Dd7 26. Cf4 Db7+ 27. Rh2 Cd7 28. Dxe6+ Rc7 29. Cd5+ Rb8 30. Dd6+ Ra7 31. Te7 Td8 32. Cf6 y las negras abandonaron.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* 207 partienn e Chess Games
Poblvouezhiadeg

Ur **referendom**, **hollguzuliadeg ** pe **poblvouezhiadeg** , zo ur stumm votiñ eeun gant ar voterien aotreet (ha n'eo ket en ur dremen dre an dileuridi) war ul lezenn kinniget, pe un diskoulm politikel. Alies e vez ar referendom ur stumm da lakaat ul lezenn da dalvezout rak hervez an disoc'hoù e vo lakaet da dalvezout pe get. A-wechoù all ne vo nemet un *ali* roet gant ar voterien, implijet er stumm-se evel evel ur sontadeg ali.
## Notennoù ha daveennoù
Anne-César de La Luzerne

**Anne César, markiz de La Luzerne**, ganet d'ar 15 a viz Gouhere 1741 e Pariz hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Gwengolo 1791 e Southampton, a oa un diplomat gall. Bet e oa kannad Bro-C'hall er Stadoù-Unanet eus 1779 betek 1784 ha goude-se e oa kannadour e Londrez eus 1788 betek e varv.
## Buhez
Ganet e 1741 e Pariz, Anne César a oa breur yaouankañ César Henri de La Luzerne, ministr diwezhañ ar Mor dindan Loeiz XVI, ha breur ivez da César-Guillaume de La Luzerne, eskob-dug Langres, hag a oa bet oberiant-tre er politikerezh e fin an  hag e-kerzh ar Restaorasion.
## Notennoù ha daveennoù
Kamp Beaune-la-Rolande

**Kamp tremen Beaune-la-Rolande** (galleg: *camp de transit de Beaune-la-Rolande*) a oa ur c'hamp-tolpañ e-kerzh an Eil Brezel-bed lec'hiet e kumun Beaune-la-Rolande e departamant al Loiret (Bro-C'hall). Gant kamp Pithiviers hag hini Jargeau, e oa bet unan eus an tri c'hamp savet e departamant al Loiret.

Ur c'hamp tremen e oa anezhañ, bet implijet gant Bro-C'hall ha goude-se gant pennadurezhioù an dalc'herezh alaman. Savet e 1939 evel kamp prizonidi vrezel evit tolpañ prizonidi vrezel alaman, adimplijet e voe goude ma oa bet trec'het Bro-C'hall e 1940 evit prizonidi vrezel gall. Adalek  1941 e voe troet en ur c'hamp tolpañ evit yuzevien ganet en estrenvro hag a oa o vevañ e rannvro Pariz. E Mae 1942, goude ma vije lakaet da dalvezout ur sujidigezh alaman da vat, e oa bet kroget deportadurioù war-zu kampoù lazhañ, dreist-holl  Auschwitz. E-touez ar brizonidi e oa bet ouzhpenn 1500 bugel bet harzet e-kerzh Skrapadeg ar Vélodrome d'Hiver ha deportet dre Beaune-la-Rolande betek Auschwitz, lec'h ma voent lazhet evit ar pep brasañ.
## Skeudennoù

Bundesarchiv Bild 101I-250-0939-03A, Beaune-la-Rolande, Gefangene im Lager, frz. Polizist - Soldat.jpg|Ur jandarm gall o komz gant ur prizoniad e 1941 e kamp Beaune-la-Rolande.
Bundesarchiv Bild 101I-250-0939-10A, Beaune-la-Rolande, Gefangene im Lager, Lagerstraße.jpg|Alez vras ar c'hamp.
Bundesarchiv Bild 101I-250-0939-27A, Beaune-la-Rolande, Gefangene im Lager (cropped).jpg|Prizonidi yuzev er c'hamp


## Notennoù ha daveennoù
Martín Lorenzini

**Martín Lorenzini**, bet ganet e Buenos Aires d'ar 26 a viz Gwengolo 1975, a zo ur c'hoarier echedoù arc'hantinat.
Mestr Meur (GM) e voe adalek 1994.
Genver 2026: 2 391 eo e renk Elo *Standard*, 2 394 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 399 e renk Elo *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### Kampionad [[Córdoba (Arc'hantina)|Córdoba]] (Arc'hantina)
Trec'h e voe e 2010 hag e 2011.
### Kampionad [[Rosario (Arc'hantina)|Rosario]] (Arc'hantina)
* Trec'h e voe e 2012.
* Trec'h e voe e 2013.
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù]]
Kampion 2011 e voe eLa Plata, c'hoariet e voe e miz Ebrel 2012.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Arc'hantina :

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE 
* 42 bartienn e Chess Games
Daniel Cámpora

**Daniel Hugo Cámpora**, bet ganet  e San Nicolás (Arc'hantina) d'an 30 a viz Even 1957, a zo ur c'hoarier echedoù arc'hantinat.
Mestr Meur (GM) eo abaoe 1982, Mestr Etrebroadel (IM) e voe adalek 1982.
Genver 2026: 2 320 eo e renk Elo *Standard*, 2 325 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 283 e renk Elo *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù]]

## Kevezadegoù hiniennel all

### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Arc'hantina :

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE 
* E bartiennoù e Chess Games
Dagenham

**Dagenham** zo ur gêr e bannlev Londrez (Bro-Saoz), en East London. War-hed 19 km er reter da Charing Cross emañ, en norzh d'an Tavoez. 106.247 annezad a oa e 2011.

Un uzin eus ar strollad Ford zo staliet eno abaoe 1929. En he farr e implije betek 40.000 den e 1953. An embregerezh Sterling, a brodue armoù-tan evit ar British Army, a oa staliet e Dagenham ivez.

## Tud

* Alf Ramsey (1920-1999), c'hoarier mell-droad ;
* Sandie Shaw (ganet e 1947), kanerez ;
* ar strollad sonerezh The Tremeloes, savet eno e 1958.

## Daveennoù
Tony Felloni

**Anthony Felloni**, ganet **Anthony Carroll** d'ar 6 a viz Genver 1943 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Ebrel 2024, a oa ur gwerzher heroin, un houlier, ha torfedour a-vicher iwerzhonat. Lesanvet **"King Scum"** gant ar mediaioù, Felloni a oa deuet da vezañ un dudenn gwallvrudet er bloavezhioù 1980 ha 1990, rebechet e oa dezhañ da vezañ degaset sammadoù ramzel a heroin da Zulenn ha bezañ bet neuze mammenn ar c'hentañ remziad tud drammet gant an heroin e kêr. Un houlier ha drouktuner da gentañ, Felloni a oa troet goude-se d'ul laer, a-raok mont gant hent ar gwerzhañ ha trafikañ dramm e kêr Dulenn. Echuet e oa bet e vuhez torfedour pa voe kondaonet da ugent vloaz toull-bac'h e 1996.
## Yaouankiz
Felloni a oa bet ganet e Dulenn d'ar 6 a viz Genver 1943 ; e dad e oa Ronaldo Felloni, un enbroad sikilian, hag e vamm e oa Anne Carroll. E dud ne oant ket dimezet, roet e oa bet dezhañ anv ar vamm, ha graet e veze Anthony Carroll anezhañ. E 1969 eo en doa choazet implij anv e dad.

## Notennoù ha daveennoù