open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serf

**Serf** (*c.* 500 – *c.* 583), *Servanus* e latin ha diwar-se *Servan* e galleg, a oa ur sant brezhon eus an Hanternoz kozh. 
Martezeañ a c'haller, diwar e anv, e oa sklav a orin, marteze gant ar Romaned, pe e oa roman a ouenn, met n'eus netra sur ha n'ouzer ket nemeur a dra diwar e benn. Pegoulz e veve n'eo ket re sur ivez, dislavaroù zo hervez ar mojennoù.
Avielañ a reas kornôg Fife ha sevel un abati e Cuileann Ros. Abostol Inizi Orc'h a vez lavaret anezhañ, met n'eo ket gwirheñvel hervez an istorourien.
Lidet e vez d'ar 1añ a viz Gouhere.
## Mojennoù

Hervez David Hugh Farmer n'eus nemet diwirheñvelderioù en e vojenn. Mab e oa da Eliud, roue Kenaan, ha d'e wreg Alphia, merc'h roue Arabia. Divugel e voent pellamzer, met a-benn ar fin o devoe daou vab, ha Serf an eil anezhe. Mont a reas ar paotr da Roma, ha ken santel e oa e vrud ma voe anvet da bab. Seizh vloaz e chomas eno.

Dilezel a reas e garg, ha beajiñ dre C'halia hag Enez Vreizh kent degouezhout e Bro-Skos (ha ne oa ket anezhi c'hoazh). Neuze en em gavas gant Adomnán Iona, abad Iona, a ziskouezas dezhañ un enezenn e Loch Leven (anvet *St Serf's Inch* diwezhatoc'h ). D'an ampoent e vije bet an enezenn e-barzh rouantelezh pikt *Fib* (Fife). Serf a savas ur prioldi, anvet *St Serf's Inch Priory* en enezenn, ma chomas seizh vloaz.

Lec'h kreiz e labour a oa Cuileann Ros, a vije bet savet gant ar sant e-unan. E Dunning, e Strathearn, en dije lazhet un aerouant. 
## Serf ha Mungo
Serf a vije bet kempred gant Mungo, anavezetoc'h e Breizh evel Kentigern, met n'hall ket bezañ bevet neuze en amzer Adomnán.

Hervez ar vojenn e oa ur briñsez vrezhon Theneva (pe *Thenaw*) a oa bet brazezet a-raok dimeziñ, hag a oa bet taolet eus lein un tornaod. Ne voe ket lazhet avat. Kavout a reas ur vag o tont d'hec'h arbenn. Ha hi sevel e-barzh. Hag evel-se e treizhas ar Firth of Forth da aochañ e Cuileann Ros ma voe graet war he zro gant Sant Serf, a voe tad-mager he mab Kentigern.

Hervez ur vojenn all e oa bet lazhet boc'hruzig Serf gant bugale fall, evit ma vije tamallet da Gentigern. Hag ar paotrig da reiñ buhez en-dro d'al loen kaezh. 
## Lec'hanvadurezh
Stag eo e anv ivez ouzh iliz *Saint Mungo's Church* e-kichen Simonburn, e Northumberland.

Marteze eo liammet ivez ouzh Lanserf e Goueloù ; hervez *[[La Chanson d'Aiquin]]* ez eo stag ivez ouzh Sant-Servan e Bro-Sant-Maloù.
## Liammoù diavaez
* ''Kingdom of Fife Tourist Board''
## Notennoù
Libercourt

**Libercourt** a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.

## Istor
* Ul lodenn eus kumun Carvin e oa betek 1947, pa voe savet kumun **Libercourt**.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Intron-Varia*,  Kantved.
* Iliz katolik *Sant Herri*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1954-2007
						
						
Colors=						
  id:lightgrey value:gray(0.9)						
  id:darkgrey value:gray(0.7)						
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)						
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)						
ImageSize  = width:800 height:350						
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:50						
DateFormat = x.y						
Period =from:0 till:11000						
TimeAxis   = orientation:vertical						
AlignBars  = justify						
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0						
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0						
						 
BackgroundColors = canvas:sfondo						
BarData=						
  		
  bar:1952						
  bar:1953						
  bar:1954						
  bar:1955						
  bar:1956						
  bar:1957						
  bar:1958						
  bar:1959						
  bar:1960 text:1960						
  bar:1961						
  bar:1962						
  bar:1963						
  bar:1964						
  bar:1965						
  bar:1966						
  bar:1967						
  bar:1968						
  bar:1969						
  bar:1970						
  bar:1971						
  bar:1972						
  bar:1973						
  bar:1974						
  bar:1975						
  bar:1976						
  bar:1977						
  bar:1978						
  bar:1979						
  bar:1980 text:1980						
  bar:1981						
  bar:1982						
  bar:1983						
  bar:1984						
  bar:1985						
  bar:1986						
  bar:1987						
  bar:1988						
  bar:1989						
  bar:1990						
  bar:1991						
  bar:1992						
  bar:1993						
  bar:1994						
  bar:1995						
  bar:1996						
  bar:1997						
  bar:1998						
  bar:1999						
  bar:2000 text:2000						
  bar:2001						
  bar:2002						
  bar:2003						
  bar:2004						
  bar:2005						
  bar:2006						
  bar:2007						
PlotData=						
 color:barra width:10 align:left						
 bar:1954 from:0 till: 9704						
 bar:1962 from:0 till: 10523						
 bar:1968 from:0 till: 10726						
 bar:1975 from:0 till: 9837						
 bar:1982 from:0 till: 10093						
 bar:1990 from:0 till: 9760						
 bar:1999 from:0 till: 8852						
 bar:2006 from:0 till: 8722						
 bar:2007 from:0 till: 8861						
						
TextData=						
  fontsize:S pos:(50,10)						
  text:						
						


## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Mojenn Arzhur

**Mojenn Arzhur**, pe kelc'hiad Arzhur, zo mojennoù, dastumet ha skrivet er Grennamzer diwar-benn ar roue Arzhur, e genseurted, hag ar c'hlask war-lerc'h ar Graal Santel. Un tem kreiz eus Danvez Breizh eo.

N'eus ket ur vojenn arzhur, met meur a hini. Kement-mañ a zo abalamour d'an oberourien niverus o deus dastumet an hengounioù-se a-hed ar c'hantvedoù, eus ar venec'h kentañ o deus dastumet anezho betek ar skrivagnerien o deus pinvidikaet anezho, evel Chrétien de Troyes pe, nevez zo, Xavier de Langlais.

Savet eo ar vojenn arzhur gant skridoù kembreat (*[[Levr Taliesin|Preiddeu Annwn]]*, *[[Kulhwch hag Olwen|Culhwch ac Olwen]]*, h.a.), hag oberennoù istorourien (*[[Annales Cambriae]]*, *[[Historia Britonum]]*). Tost an holl destennoù koshañ a zo awenet gant *[[Historia Regum Britanniae]]*, ur gontadenn fals-istorel skrivet e-kreiz ar bloavezhioù 1130 gant Jafrez Menoe.


Battle Between King Arthur and Sir Mordred by William Hatherell.jpg|Roue Arzhur hag an aotrou Mordred e-pad emgann Camlann, gant William Hatherell, 1928 (King Arthur's Great Hall, Tintagel, Cornwall)
Sutton Hoo helmet 2016.png|Un tokarn angl-ha-saoz kinklet eo an tokarn Sutton Hoo. Gwelet e vez alies skouerennoù anezhañ er filmoù hag er skinwel, evel e Merlin, heuliad skinwel saoz 2008, ma vez diskouezet unan e kambr Arzhur. Miret eo e Mirdi Breizh-Veur


## Daveoù
Morfudd

**Morfudd** pe **Morfudd ferch Urien**, pe *Morfydd* (e saozneg), a oa merc'h Urien Rheged ha Modron, ha c'hoar ar priñs-haroz Owain ab Urien e rouantelezh Rheged en Hanternoz kozh ar Vrezhoned. 

Meneg anezhi zo e Trioedd Ynys Prydain (Triadoù Enez Vreizh) hag en danevell *[[Culhwch ac Olwen]]*. Ur garantez divarvel zo savet etre Morfudd ha Cynon fab Clydno, unan eus brezelourien Arthur hervez ar vojenn a zamweler en Trioedd, pezh a ziskouez e oa ur gontadenn-bobl diwar-benn an daou zen yaouank a oa anavezet er Grennamzer. 

## Mojenn
Kaoz eus Morfudd hag he breur Owain zo en ur vojenn liammet ouzh Llanferres, e Sir Ddinbych. Tost da Lanferres e oa ur roudour anvet Rhyd-y-gyfarthfa (Roudour an Harzhva) ma teue chas ar vro da harzhal met ne grede den mont di da welout petra a c'hoarveze ken na eas Urien Rheged un deiz da welet, ma kavas ur plac'h o kannañ. Goude dezho c'hoari daou er roudour e lavaras ar plac'h da Urien e oa merc'h da roue Annwn, hag e oa bet kondaonet da gannañ eno ken na he dije ur mab diwar ur c'hristen. Lavarout a reas da Urien dont en-dro a-benn bloaz, ha pa zeuas e kavas anezhi gant daou vugel, Owain ha Morfudd. N'eus roet anv ebet da blac'h ar roudour er vojenn met e-barzh unan eus Trioedd Ynys Prydain (70) eo meneget Owain ab Urien hag e c'hoar Morfudd evel bugale da Modron ferch Afallach. 

## Levrlennadur
* Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Gwasg Prifysgol Cymru), 1961; argraffiad newydd 1996)
* Rachel Bromwich a D. Simon Evans (gol.) *Culhwch and Olwen: an edition and study of the oldest Arthurian tale* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1992) ISBN 0-7083-1127-X

## Gwelout ivez
* Owain ab Urien
* Rheged
* Urien Rheged
Courrières

**Courrières** a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
**[[Brezel-bed kentañ]]**: 
* 1920: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun 
.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2007

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Palladius (Iwerzhon)

**Palladius**, ganet etre 408-431 ha marvet war-dro 457/461, a voe kentañ eskob Iwerzhon a-raok Padrig. 

## Levrlennadur
* O'Croinin, "Who Was Palladius 'First Bishop of the Irish'?", *Peritia*, volume 14 (2000), 205-37.
* Vita tripartita Sancti Patricii (MS)
Aeron (Hanternoz Kozh)

**Aeron** a oa anv ur vro en Hanternoz Kozh ar Vrezhoned, meneget gant ar varzhed Aneirin ha Taliesin. Hervez an istorourien e oa ar vro anvet *[[Ayrshire]]* hiziv e saozneg, e mervent Bro-Skos. Hervez un nebeud tud all a c'hallfe bezañ ur c'hornad arall, tost da briñselezh Elfed, abalamour d'ur stêr Aire a zo e Yorkshire. 

## Er varzhoniezh
E-barzh *[[Y Gododdin]]* eo meneget Cynon fab Clydno gant an anv Aeron. *Dileid Aeron* ('difennour Aeron') a vez graet anezhañ, ha mont a eure gant gwazed Manaw Gododdin d'en em gannañ da Gatraeth. Anv zo er varzhoneg eus 'dau gadgi Aeron' (daou gi-argad Aeron) hag eus 'Cynddilig Aeron', dispis e ster.

Met Urien Rheged ivez zo meneget evel 'diffreidawc Aeron' ('difennour Aeron') en ur varzhoneg gant Taliesin, m'en gweler o vont da Aeron d'en em gannañ gant e enebour. Neuze e c'hallje Aeron bezañ bet ur rann eus Rheged en amzer Urien, pe ur vroig dizalc'h etre Rheged ha Strat Clut.

## Levrlennadur
*Rachel Bromwich, 'Cynon fab Clydno', e-barzh *Astudiaethau ar yr Hengerdd* (Kerdiz, 1978)
*Ifor Williams, *Canu Taliesin*, Kerdiz, 1960
*John Davies ha tud all, *Gwyddoniadur Cymru*, Kerdiz 2008.
Elfed

**Elfed** zo meur a dra :
;Un anv-lec'h kembraek
*En istor an Hanternoz Kozh e lavarer Elfed e kembraeg a vremañ eus rouantelezh vrezhon Elmet
*Elfed, ur c'hombod e Rouantelezh Dyfed er Grennamzer
**Cynwyl Elfed, ur gêriadenn enni
***Howell Elvet Lewis (Elfed) (1860-1953), ur barzh ganet er gêriadenn
;Ur c'houlz er bloaz
**Alban Elfed* a lavarer e kembraeg eus Kedez Gwengolo.
**[[Boudig]]ed** eus ar wengelouriezh lec'hlennat : an elfed.
;Un anv-bihan
*Skrivet e vez *Elvet* a-wechoù e saozneg.
Brân Galed

**Brân Galed** (*[[Bran]] galet* e brezhoneg) zo un haroz eus an Hanternoz kozh hervez lennegezh vrezhonek kozh Enez Vreizh. *Kalet* amañ zo da gompren evel *pizh, tost* avat.

Bez' en doa ur c'horn da evañ hag a oa unan eus Trizek Tra Gaer Enez Vreizh. 

Un anv boutin a-walc'h eo Brân e-touez harozed Brezhoned an enezenn ha diaes eo gouzout pehini eus ar re zo anavezet gant an istor a c'hallje bezañ awenet ar vojenn. Marteze Bran Hen, mab Dyfnwal Moelmud, meneget e anv en *[[Historia Regum Britanniae]]*, levr Jafrez Menoe,hag a vije deuet da vezañ Roue Roma, hervez an oberour. Ur mab en dije bet, Cynan ap Brân e anv.

E mojennoù kozh Iwerzhon ez eus meneg eus ur c'horn tarv hud a c'halle magañ an holl. 

## Notennoù


## Levrlennadur
*Rachel Bromwich, *[[Trioedd Ynys Prydein]]* (Kerdiz, 1961; embannadur nevez e 1991)
Trizek Tra Gaer Enez Vreizh

**Trizek Tra Gaer [[Enez Vreizh]]** (kembraeg : *Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain*) zo teñzorioù harozed ha rouaned vrezhon Hanternoz kozh Enez Vreizh ar Grennamzer, a zo meneget e skridoù krenngembraek. Meur a zoare anezho zo, hag an hini koshañ eo an dornskrid *Kerdiz 17*.
Meur a listennad a voe savet er <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">XV</span><small><sup>vet</sup></small> hag er  ; atav e vez 13 tra enno, met lod traoù a gaver en eil listenn a c'hall bezañ diank e meur a hini all, setu perak ez eus 14 tra el listenn amañ a-is.

## An Trizek Tra
#*Dyrnwyn* ("Dornell wenn"), kleze Rhydderch Hael, ur c'hleze burzhudus a grog an tan enni penn-da-benn.
#*Mwys* Gwyddno Garanhir, ur seurt paner pe kavell : pa vez roet boued anezhañ d'un den e vez trawalc'h evit kant.
#Korn Brân Galed, a gaver da evañ e-barzh seurt a gared.
#Karr-brezel Morgant Mwynfawr : pa sav unan ennañ e vez kaset kerkent da lec'h a gar.
#Kabestr Clydno Eiddin : lakaat anezhañ a rae Clydno ouzh e wele ha pa zihune antronoz e kave ar marc'h a gare.
#Kontell Llawfrodedd Farchog a c'halle bodañ 24 brezelour ouzh taol war un dro.
#Kaoter ar Ramz Dyrnwch ne c'hall ket lakaat kig da virviñ evit un den digalon, hogen buan-tre e ra evit unan kalonek.
#Maen higolenn Tudwal Tudclyd, da lemmañ lavnenn ur c'hadour ; ma'z eo kadarn ar c'hadour e vo lakaet an enebour da ziwadañ, met dall e chom al lavnenn ma'z eo ar c'hadour unan digalon.
#Mantell Padarn Beisrudd : brav e klot gant forzh pe zen kadarn, ur bilhenn eo war unan digalon.
#Picher ha plad Rhygenydd Ysgolhaig, a vez leuniet gant kement boued a garfe o ferc'henn kaout.
#Tablez gwezboell Gwenddolau ap Ceidio : bras, en aour, ar pezhioù en arc'hant ha strink ; o-unan e c'hoari ar pezhioù pa vezont staliet mat.
#Mantell Arzhur e Kernev-Veur : ur vantell hud a laka diwelus an hini he gwisk.
#Mantell Tegau Eurfron ("Tegau Aourvronn") a nac'h gwiskañ ur vaouez ha n'eo mui gwerc'hez a-raok bezañ dimezet, nag unan avoultr ; betek an douar e tiskenn ar vantell war ur vaouez feal, betek he fennoù-glin hepken ma n'eo ket.
Ur pevarzekvet tra zo : maen prizius ha gwalenn Eluned Ddedwydd, a zo bravigoù hud a gaver er vojenn Iarlles y Ffynnon.

Hervez un doare eus ar skrid en dije gounezet Taliesin an Trizek Teñzor-se en Hanternoz Kozh.

## Levrlennadur
*Rachel Bromwich (embannerez), *[[Trioedd Ynys Prydein]]*, Kerdiz, embannadur nevez e 1991, Atodiad III.

## Gwelout
*Trioedd Ynys Prydain
Lindisfarne

**Lindisfarne**, anvet ivez **Holy Island**, zo un enezenn e biz Bro-Saoz, e Northumberland, er reter d'an hent etre Dinedin ha Newcastle upon Tyne. 
162 a dud zo o chom enni, ur c'hastell hag un abati warni.

## Medcaut
 
E hengembraeg e oa *Medcaut* hec'h anv, hervez skrid Historia Brittonum, eus an . Hervez Andrew Breeze e teufe an anv-se eus ar gerioù latin *Medicata (Insula)*, "Enez al louzoù", ha marteze e oa brudet he zachenn evel louzaoueg. 

Hervez Historia Brittonum, e oa bet emgannoù er , hag e oa deuet Urien Rheged ha rouaned all eus an Hanternoz kozh, Rhydderch Hael, roue Ystrad Clud, da vrezeliñ ouzh an Angled, renet gant Theodoric, ha padet tri deiz ha teir noz. 

## Abati

A-bouez eo bet abati Lindisfarne er Grennamzer, e rouantelezh Northumbria. Krouet e oa bet gant Aidan, ur manac'h iwerzhonat, deuet eus Iona, en Inizi Gall, war c'houlenn ar roue Oswald Northumbria war-dro 635.

Brudet eo Cuthbert Lindisfarne a voe abad eno, hag an ebed Eadfrith hag Eadberht. 

Alese e vije aet Ivi, ar sant brezhon, pe moarvat iwerzhonat, en deus roet e anv da Sant-Divi e Bro-Leon, da Sant-Ivi e Kernev ha da veur a lec'h all e Breizh (Pondivi, Logivi...).

Er bloavezhioù 700 e voe savet Avieloù Lindisfarne en abati. E 793 e tegouezhas armeadoù Lec'hlenniz, marteze ar re gentañ o lammat gant Bro-Saoz. Dre ma vezent niverusoc'h ez eas kuit ar venec'h. Goude alobadeg an Normaned e 1066 e voe savet ur prioldi en enez.

E 1550 e voe savet ur c'hastell bihan.
Lios Mòr

**Lios Mòr** (distaget [ʎis̪ moːɾ]), *Lismore* e saozneg, zo unan eus an Inizi Gall, e gwalarn Bro-Skos. Emañ er biz da enez Muile, e-touez an Inizi tostañ, e kontelezh Argyll ha Bute. Gallout a reer mont war an enezenn gant bigi a loc’h eus an douar-bras.

Lios Mòr, evel kalz eus an Inizi Gall, zo digresket kalz he foblañs abaoe an . E 2001 e oa 146 den o chom warni, ha 45% anezho a oa ouzhpenn 60 vloaz.

Dre ma oa un enezenn strujus (*Lios Mòr* a dalvez kement ha *liorzh veur*), e voe ul lec’h a bouez gwechall, gant ur manati diazezet gant sant Moluag (marvet e 592), un diskibl da sant Koulmkell. Eno e voe sez eskopti Argyll ivez, betek ar . En amzer gozh, pa oa aesoc’h mont war vor eget mont gant hentoù an douar-bras, ne oa ket ul lec’h digenvez tamm ebet.

## Liammoù diavaez
* Isle of Lismore Community Website
* Comann Eachraich Lios Mòr – Lismore Historical Society
* Lismore Landscape Project
't Nopeind

**'t Nopeind**, **Het Nopeind**, zo ur gêriadenn e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. Ul lodenn eus kumun Amsterdam hag eus is-kumun (*deelgemeente*) Amsterdam-Noord eo .

E reter Amsterdam emañ, 7 km ac'haleno, tost da Zunderdorp. 35 annezad a oa enni e 2004.
Durgerdam

**Durgerdam** a zo ur gêriadenn e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. Ul lodenn eus kumun Amsterdam eo, hag emañ e reter ar gêr, 7km ac'haleno, war bord an IJsselmeer.

Durgerdam a zo ivez ul lodenn eus is-kumun (*deelgemeente*) Amsterdam-Noord. War-dro 430 annezad a zo.

Ur gêr distag e voe Durgerdam etre ar 1añ a viz Mae 1817 hag ar 1añ a viz Genver 1818, ha d'ar mare-se e voe kendeuzet gant Ransdorp.



## Notenn
Parlamant

**Diwall! Arabat meskañ gant ar [[Breujoù]], a veze da vare ar [[Renad kozh]] e [[Rouantelezh Bro-C'hall]]. * 

**Parlamant** a reer peurvuiañ eus an aozadur a gaver e pep stad, a-benn dileuriañ ar geodedourien, lezenniñ, votiñ ar budjed ha burutellañ labour ar gouarnamant. Heñvelster eo gant ar ger *Dael* a implijer a-wechoù.

Ar parlamantoù a c’hall bezañ enno ur gambr pe div gambr. Er stadoù kevreadel e vez div gambr peurvuiañ : an eil a-berzh ar geodedourien hag eben a-berzh ar stadoù pe ar rannvroioù kevreet.

Hervez doare ar renad e vez disheñvel roll ar parlamant e pep stad.

## Gwelout ivez
* Parlamant Europa
* Parlamant Bro-C'hall
* Parlamant ar Rouantelezh Unanet
* Parlamant Bro-Skos
* Parlamant Kembre
* Oireachtas
Stadsregio Amsterdam

**Stadsregio Amsterdam** (pe ROA : **Regionaal Orgaan Amsterdam**) a zo ur gumuniezh kumunioù en Izelvroioù. Enni ez eo bet bodet ar c'humunioù tro-dro da Amsterdam. 

En holl ez eus 1 380 700 den enni, dasparzhet evel-henn :

* Amsterdam - 750 800
* Zaanstad - 143 100
* Haarlemmermeer - 141 500
* Amstelveen - 78 900
* Purmerend - 78 800
* Edam-Volendam - 28 500
* Uithoorn - 27 600
* Diemen - 24 200
* Aalsmeer - 27 200
* Waterland - 17 000
* Wormerland - 15 900
* Ouder-Amstel - 13 100
* Landsmeer - 10 100
* Oostzaan - 9200
* Beemster - 8500
* Zeevang - 6300

(Sifroù : 30 a viz Even 2008)

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel Stadsregio Amsterdam
Holysloot

**Holysloot** a zo ur gêriadenn e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. Ul lodenn eus kumun Amsterdam eo, ha lec'hiet eo e biz ar gêr, 9&nbsp;km ac'haleno.

Holysloot a zo ul lodenn eus *deelgemeente* (is-kumun) Amsterdam-Noord. War-dro 160 annezad a zo enni.

Ur gêr distag e voe Holysloot etre ar 1añ a viz Mae 1817 hag ar 1añ a viz Genver 1818,hag azalek ar mare-se e voe kendeuzet Ransdorp.

## Notennoù
Larragoa

**Larragoa** (*Larraona* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.

## Poblañs
Leatxe

**Leatxe** (en euskareg; *Leache* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.

## Poblañs
Leitza

**Leitza** (stumm euskarek hag ofisiel nemetañ; *Leiza* e spagnoleg) zo ur gumun e gwalarn Nafarroa en Euskal Herria, stok ouzh Gipuzkoa.

## Poblañs
Lintzoain

**Lintzoain** (*Linzoáin* hervez ar stumm spagnolek diofisiel), zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.

## Poblañs
Lukin

**Lukin** (pe *Luquin* hervez ar stumm spagnolek ofisiel, zo ur gumun vihan e Nafarroa en Euskal Herria.

## Poblañs
Luzaide

**Luzaide**, pe *Valcarlos* hervez ar stumm spagnolek, zo ur gumun e Nafarroa, en Euskal Herria, tost d'an harzoù gant Benafarroa.

## Kumunioù amezek
*Arnegi, en Iparralde.

## Poblañs
Martzilla

**Martzilla** (*Marcilla* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e kreisteiz Nafarroa en Euskal Herria, war lez ar stêr Aragon, adstêr d'an Ebro.

## Poblañs
Marañon

**Marañon**, pe *[[Marañón]]* hervez ar stumm spagnolek ofisiel nemetañ, zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.

## Poblañs
Marañón

**Marañón** zo un anv-lec'h spagnolek.

## Lec'hanvadurezh
* Marañón pe Marañon e Nafarroa, en Euskal Herria, 
* ar Stêr Marañón, e Perou
* stumm spagnolek an anv portugalek Maranhão, e Brazil.

## Tud
* Gregorio Marañón medisin spagnol

## Frouezh
*anv spagnolek an *[[Anacardium occidentale]]*, a ro kraoñ kachou,
*anv spagnolek ar *[[Prunus domestica]]*
Mendigorria

**Mendigorria**, pe *Mendigorría* hervez ar stumm spagnolek ofisiel (*Menez Ruz* e brezhoneg), zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.

Eno e c'hoarvezas Emgann Mendigorria e 1835, etre tud kostezenn don Carlos hag ar frankizourien.

## Poblañs
Urzainki

**Urzainki** (pe *Urzainqui* hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, e Traonienn Erronkari‎.

## Poblañs
Courcelles-lès-Lens

**Courcelles-lès-Lens** a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
**[[Brezel-bed kentañ]]**: 
* 1920: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2007

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Taol-noz

Un **daol-noz** zo ur pezhig arrebeuri a vez lakaet e-kichen penn ur gwele, tost da benn an den, dezhañ da dapout aes an traoù en devez ezhomm pa zihun : al lamp da enaouiñ, an dihuner, e lunedoù, ul levr, ur werennad dour, louzoù, pe traoù all. 

Peurvuiañ ne vez ket uheloc'h an daol-noz eget penn ar gwele. Tiretennoù a vez a-wechoù . A-raok amzer ar privezioù en tier e veze lakaet ar pod-kambr en daol-noz hag un norig a serre warnañ.
Kornôg Bengal

**Kornôg Bengal** (পশ্চিমবঙ্গ *Poshchim Bônggo* e banglaeg, distaget /poʃtʃim bɔŋɡo/) zo unan eus stadoù Unaniezh India. En-dro dezhi emañ Bangladesh er reter, Assam, Sikkim ha Bhoutan er biz, Orissa er mervent, Jharkhand ha Bihar er c’hornôg, ha Nepal er gwalarn. Er c’hreisteiz emañ Pleg-mor Bengal. Bangladesh ha Kornôg Bengal a ya, asambles, d’ober un unanenn istorel ha sevenadurel : Bengal.

Ouzhpenn 80 milion a dud zo o vevañ e Kornôg Bengal. E-keñver poblañs ez eo ar pevare stad vrasañ en India, met an hini gentañ eo pa seller ouzh stankter an dud. Kolkata eo ar gêr-benn.

Yezh ofisiel ar stad eo ar banglaeg (pe *bengali*), yezh an darn vrasañ eus an dud enni (85 %); bihanniveroù a gomz yezhoù all evel hindeg (7 %), ourdoueg (2 %) ha yezhoù all c'hoazh (santaleg, nepaleg...).

Etre an  hag an  e oa poblet ar rannved-mañ gant hindoued. Goude se e voe ar vro e dalc’h an islam. An dud kentañ eus Europa a erruas e-pad ar . Dont a reas India a-bezh, tamm-ha-tamm, da vezañ un drevadenn saoz. 

Krouet e oa bet stad Kornôg Bengal e 1947 pa oa deuet India da vezañ digabestr ha pa oa bet rannet India ha Pakistan da vont d’ober div stad distag. Neuze e oa bet rannet Bengal e div lodenn : Kornôg Bengal, annezet gant hindoued dreist-holl, en India, pa oa reter Bengal, annezet gant muzulmaned dreist-holl, o vont d’ober lodenn reter Pakistan (aet da vezañ Bangladesh diwezhatoc’h). E-pad meur a viz e voe milionoù a dud o vont da glask repu eus an eil bro d’eben.

Diazezet eo armerzh Kornôg Bengal war al labour-douar dreist-holl. Kreñv eo ar strolladoù politikel eus an tu kleiz er vro, hag abaoe bloavezhioù eo renet gant un emglev strolladoù eus an tu kleiz, kaset war-raok gant Strollad Komunour India (Marksour). 

## Tud vrudet eus Kornôg Bengal
* Satyajit Ray
* Ravi Shankar
* Rabindranath Tagore
* Amartya Sen

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn gouarnamant  Kornôg Bengal (e saozneg)
* West Bengal Tourism
Torchenn

Un **dorchenn** zo ur seurt sac'h, leuniet gant danvez evel plu pe gloan, hag a vez lakaet war ur gador pe war an douar da azezañ warnañ. 

Gallout a ra bezañ implijet ivez da lakaat dindan ar penn, da gousket. Ur goubenner zo ur seurt torchenn a vez da gousket en ur gwele. 

## Gerioù
*Ul *louf-torchenn* a vez lavaret dre fent, hag un tamm dre zismegañs, eus un den o labourat en e goazez war ur gador. 

## Pakañ
Tud zo a bak traoù prizius e boestoù ha torchennoù en-dro dezho. 
Torchennoù dre aer a vez lakaet ivez er sammgirri, ha c'hwezhet etre ar pakadoù evit stabilaat ar garg . 

### Pennad kar
* Goubenner

## Liammoù diavaez
Kazel

Ar **gazel** eo al lodenn eus ar c'horf dindan ar vrec'h, stok ouzh ar bruched. Pep den en deus divgazel.

## Blev
Blev a gresk aze da vare ar gaezouregezh, ha tud zo, merc'hed dreist-holl, a gav gwelloc'h touzañ ar blev-se. Brudet eo ivez da vezañ unan eus lodennoù ar c'horf a daol c'hwezh fall. Gant skoazell ar bruderezh e vez gwerzhet a bep seurt dourennoù c'hwezh-vat da flistrañ dindan ar c'hazelioù evit lazhañ ar c'hwezhioù displijus.

## Kazel ha kazeliad
Alies e vez douget traoù dindan ar gazel, a vez lavaret. A-wechoù e lavarer *ur gazeliad* eus ar c'hementad traoù douget. 
Tud zo a blij dezho pourmen daou-ha-daou, kazel-ha-kazel. 

## Kazel-gê
Bezañ *dindan gazelge*, pe *dindan gazel-gê*, a zo bezañ sordet ha dic'houest da fiñval.
Taizé

**Taizé** a zo un anv a vez kavet e meur a lec'h e Bro-C'hall:
* Taizé, ur gumun e Saône-et-Loire
* Taizé, kumun en Deux-Sèvres
* Taizé-Aizie, kumun er Charente

* Anv ur gumuniezh kristen eo ivez, Kumuniezh Taizé.
Felc'h

Ar **felc'h** zo un organ limfoidel a gaver e korf an holl vellkeineged. Ur wagrenn enborc'hañ bresk ha don eo, a zo lec'hiet a-geñver d'an dekvet kostezenn en den.

Un oglenn evit an eritrokit eo ar felc'h. Enni ez erru ar c'helligoù ruz marv, hag enni e vez boniet ar c'helligoù ruz nevez.

N'eo ket un organ gwall bouezus evit arc'hwelerezh ar c'horf, pa c'hall un den difelc'h chom yac'h. Gallout a reer difelc'hiañ loened a rumm da rumm hep na vije kemm pe gemm en o diorroadur pe e stad o yec'hed.
Cynon fab Clydno

**Cynon fab Clydno** zo unan eus harozed vrezhon an Hanternoz Kozh. Meneget eo gant Aneirin en e varzhoneg Y Gododdin. 

Soñjal a reer eo diwarnañ eo bet krouet ar marc'heg Calogrenant gant Chrestien de Troyes.
Aozadur Bedel ar C'henwerzh

Krouet eo bet **Aozadur Bedel ar C'henwerzh** (ABK; saozneg: *World Trade Organization*, WTO; galleg: *Organisation mondiale du commerce* OMC; spagnoleg: *Organización Mundial del Comercio*, OMC) d'ar  a viz Genver 1995.
Ar sez a zo e Geneva e bro Suis.
Ar yezhoù ofisiel eo ar saozneg, ar galleg hag ar c'hastilhaneg.
Ur budged a 180 milion a lurioù suis a oa e 2008 (163 milion USD).
153 stad a zo ezel eus an aozadur. 
Ar rener meur a oa ar Gall Pascal Lamy etre 2005 ha 2013, ar Brazilian Roberto Azevêdo etre 2013 ha 2020 hag an Nigerianez Ngozi Okonjo-Iweala abaoe 2021.

Aozadur bedel ar c'henwerzh a zo un aozadur etrevroadel a zo e karg lakaat ar reolennoù evit ar c'henwerzh etrevroadel etre ar stadoù. E-kreiz an aozadur ez eus Emglevioù ABK, kevretaet ha sinet gant al lodenn vrasañ eus ar galloudoù kenwerzhel er bed. Ar pal a zo sikour ar broduerien marc'hadourezh ha servijoù, an ezporzhierien hag an emporzherien da gas o labour da benn, dre skarzhañ ar skoilhoù d'an eskemm-dieub.

Ar c'helc'hiad a vez kevraouet gant ABK abaoe 2001 eo Kelc'hiad Doha.

Zoken ma n'eo ket ABK ul lodenn eus ABU ez eus darempredoù strizh etrezo.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel.
ABK

* Ar Bed Keltiek
* Aozadur Bedel ar C'henwerzh
* ABK, ur strollad sonerezh
* Un doare da renkañ Lizherenneg ar brezhoneg
* Abkhazeg hervez ISO 639
Gujarat

**Gujarat** (ગુજરાત e goudjarateg, *Gujǎrāt*, distaget [ɡudʒ(ə)ɾat̪]) zo unan eus stadoù India, e kornôg ar vro-se. Harzoù en deus gant Pakistan er c'hornôg, Rajasthan en hanternoz hag er biz, Madhya Pradesh er reter, ha Maharashtra, Daman ha Diu ha Dadra ha Nagar Haveli er c'hreisteiz. 

Kalz a labouradegoù a zo e Gujarat, ar pezh a ra d'ar stad-se produiñ 19,8% eus marc'hadourezhioù greantel India. Uheloc'h eo ar goproù well-wazh eget e stadoù all India. E 2001 e oa annezet gant ouzhpenn 50 milion a dud.

Gandhinagar eo ar gêr-benn, ur gêr savet a-ratozh, diwar netra, evit bezañ pennlec'h ar stad hag anvet diwar Mahatma Gandhi a oa genidik eus Gujarat. Ahmedabad eo kêr vrasañ ar stad. 

Ar goudjarateg (*Gujarati*) eo yezh ofisiel ar stad. Hag Hindoued eo an darn vrasañ eus an annezidi. 

E 1960 e oa bet krouet stad Gujarat evel m'emañ bremañ pa oa bet rannet Stad Mumbai diwar abegoù yezhel. Stad Mumbai hec'h-unan a oa bet savet e 1956 gant douaroù a oa e prezidantelezh Mumbai da vare an drevadennerien saoz.
691

*Diwar-benn ar bloavezh *'691*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 691|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 691]]*

## [[:Rummad:Marvioù 691|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 691]]*
__NOTOC__
Loos-en-Gohelle

** Loos-en-Gohelle** a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall. 

## Istor
### kantved
**[[Brezel-bed kentañ]]**: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 
.
## Monumantoù ha traoù heverk
### Bered ar C'hommonwealth: ''St. Patrick's Cemetery''

Krouet e voe ar vered e 1915 gant luioù Bro-C'hall hag ar Rouantelezh-Unanet. E 1916 e voe impliket kalz gant ar 16vet Rann-Arme (Iwerzhonat). Serret e voe e miz Even 1918, met un nebeud a vezioù ag an tachennoù-emgann etre Loos hag Hulluch a voe degaset enni goude an arsav-brezel.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:12000 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:8000 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:4000 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,133)(84,130) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 7944 1968: 7733
  points:(84,130)(100,119)    color:blue    width:2 #1975: 6958
  points:(100,119)(128,115)   color:blue    width:2 #1982: 6706
  points:(128,115)(160,113)   color:blue    width:2 #1990: 6561
  points:(160,113)(196,119)   color:blue    width:2 #1999: 6992
  
  

## Melestradurezh

## Tud dibar

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Alaw

Ar stêr **Alaw** (*Afon Alaw* e kembraeg) zo ur stêr en hanternoz Enez Von, an enezenn vras a zo en hanternoz Kembre.

Eieniñ a ra an Alaw e Llanerchymedd, e-kreiz an enezenn, hag alese e red betek Llyn Alaw, al lenn a zo bet graet dre sevel kleuzioù dreist ar stêr, hag a zo maget gant gwazhioù arall ouzhpenn. Pa zeu er-maez eus al lenn e tremen dre Llanbabo ha Llanfachreth, hag eno e kej gant ar stêr Alaw Fach. Aberiñ a ra e Penrhos, er reter da Gaergybi. Ur 15 km hed zo dezhi, en ur gontañ he zreuz dre Llyn Alaw.

## Er Mabinogi
Kaoz zo eus an *Afon Alaw* en eil skourr ar Mabinogi, *[[Branwen ferch Llŷr]]*, ma teu Branwen di, ha hi o vervel gant ar ranngalon o welout pegement a vrezelourien eus Ynys y Cedeyrn ("Enez ar Gedern", da lavarout eo Enez Vreizh) hag eus Iwerzhon, a zo bet lazhet abalamour dezhi. Beziet eo neuze war lez ar stêr Alaw.

E Llanddeusant, war lez ar stêr, emañ ar c'harn anavet evel *Bedd Branwen*, "Bez Branwen". 

*Ur vag dre lien zo anvet *Afon Alaw*, c'hoar eo d'ar vag all *Afon Cefni*, anvet o-div diwar stêrioù Mon.
Aber Alaw

**Aber Alaw** (kembraeg : *Afon Alaw*) eo anv aber an Alaw, ur stêr en Enez Von e Kembre.

## Mojenn
Hervez ar *[[Mabinogion]]* ez eo eno e varvas ar rouanez Branwen gant ar glac'har war-lerc'h distruj Iwerzhon. Hi ha seizh den all a aochas e Talebolyon, ha pa welas div aod Iwerzhon ha Preden e voe rannet he c'halon dre ma kave dezhi e oa-hi penn-kaoz d'an drouziwezh.

E Llanddeusant war lez an Alaw emañ ar c'harn anvet *Bedd Branwen*, "Bez Branwen". Ur peulvan zo c'hoazh en e sav. Furchet e voe war e dro e 1800, hag er bloavezhioù 1960 gant Frances Lynch, a gavas meur a jarlad ludu, eus deviñ korfoù tud.

## Lennegezh saoznek
*Aberalaw* eo anv ar gêr a faltazi e kreisteiz Kembre ma c'hoarvez istor ar romant *The Citadel* gant A. J. Cronin (1937).
Llanfachreth

Div gêriadenn zo e kontelezh Gwynedd, en hanternoz Kembre hag a zo anvet **Llanfachreth**:

* Llanfachreth (Mon), e gwalarn Enez Mon 
* Llanfachreth (Meirionnydd), e Sir Feirionnydd kozh
Kombod

*Ur c'hombod zo ivez ur [[rann]] eus un ti, pe ul [[loch]]*.

Ur **c'hombod** (*cwmwd* e kembraeg, ha **cymwd** er skridoù kozh), a oa ur rannvro vihan gant Brezhoned ar Grennamzer gozh, e Kembre hag e Breizh (hag e Bro-Leon eo deuet da vout un anv-tiegezh).

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger kembraek eus *cym-* ("ken-" e brezhoneg) ha *bod*. Ar ger saoznek *"commote"* a zeu eus ar ger kembraek *cymwt*.
Diwar ar ger kembraek *cwmwd* eo bet savet ar ger *cymydog*, a dalveze "den o chom en hevelep kombod", hag a dalv hiriv kement hag amezeg.

## E Kembre
Diazez ar vuhez e oa ar barrez, pe *[[tref]]* (ur ger a gaver ivez e lec'hanvadurezh Breizh ). Dre vras e oa ezhomm 100 *tref* d'ober ur *c'hantrev* (cantref) hag an hanter pe an drederenn eus ar c'hantrev a oa ur c'hombod. Pa seller a-dost ne oa ket ken resis-se bep tro.

*Cantrefi* a veze lavaret eus meur a gantref. Gant ar c'hombodoù e oant rannadurioù ma oa diazezet warne an difenn hag ar justis. E penn pep kombod e oa ur penn pe un tiern a oa dindan ar penntiern a oa o ren. Hennezh a oa e lez en un *dref*, anvet *maerdref*.

E Kembre e oa ul lez-varn e pep kombod.

E Levr Ruz Hergest (1375-1425) e kaver ur roll resis eus kombodoù e dibenn ar  ha deroù ar  kantved.

*Sellit ouzh roll [[kombodoù Kembre]]*.

## E Breizh
Kavet e vez an anv-se e meur a lec'h e Breizh : e Gwiglann, e Kerien, e Kemperle, e Sant-Wazeg... Diwar an anv-se e teu ivez moarvat anv ar gumun Ar C'hembod.

*Sellit ouzh ar pennad [[Kombod (anv-tiegezh)]]*.

## Gwelet ivez
*Kemened

## Notennoù
Anarawd ap Rhodri

**Anarawd ap Rhodri** (marvet e 916) a oa roue Gwynedd, hag ober a raed Roue ar Vrezhoned anezhañ en *[[Annales Cambriae]]*.

E penn Kembre a-bezh e oa e dad, Rhodri Mawr, met goude marv hemañ e 878 en un emgann a-enep Saozon Mercia, e voe rannet ar vro etre e dri mab, Anarawd, Cadell ha Merfyn. Gant Anarawd ez eas kurunenn Gwynedd. 

Dizemglev ebet ne oa etre an tri breur, koulskoude, ha kenlabourat a rejont a-enep rouantelezhioù bihan arall eus Bro-Gembre.

E 881 e voe aloubet ar vro gant Æthelred Mercia met gouest e voe Anarawd da faezhañ anezhañ en un emgann gwadek e-kichen aber ar stêr Conwy meneget en *Annales Cambriæ* evel *dial Doue evit Rhodri*, an tad lazhet gant ar Saozon. 

Evit mirout ouzh arsailhadennoù all gant Saozon Mercia e reas Anarawd un emglev gant roue danat York. Dre ma ne gavas ket e gont gant an emglev-se e reas unan all gant Alfred Veur, roue Wessex, ha mont a reas d'e welout d'e lez. Evit kaout gwarez digant Alfred e rankas Anarawd anavezout dreistgalloud Alfred. Kentañ tro e oa da rouaned Gwynedd anavezout galloud ur roue saoz warne. Diwar neuze e fellas d'ar rouaned saoz e vije anavezet o galloud dreist gant Kembreiz. 

E 894 e tiarbennas Anarawd un arsailh kaset gant un arme danat en hanternoz Kembre; hag er bloaz war-lerc'h e reas un dro-vrezel dre gCeredigion hag Ystrad Tywi er c'hreisteiz. Evit doare e oa un toullad Saozon gantañ en e arme. E 902 e tiarbennas un argasadeg war Enez Môn gant Daniz Dulenn bleniet gant Ingimund.

Mervel a reas Anarawd e 916 hag e vab *[[Idwal Foel]] ab Anarawd* an hini a voe roue war e lerc'h. 

Gantañ e oa bet tierniezh Aberffraw, diwar anv e lez en Enez Môn. E c'hourvibien a renas e Gwynedd betek aloubadeg ar Saozon en  gant o roue Edouarzh Iañ.
Mae 2009 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2008 e Breizh - **2009 e Breizh** - 2010 e Breizh

2009 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

__NOTOC__
Saebert Essex

**Saebert Essex** a oa roue Essex eus 604 da 606.

Mab e oa da Sledda, ha niz da Æthelberht Kent. Gounezet e voe d'ar feiz kristen e 604 met pagan e chomas e vibien. 

## Daveoù

* "Sæberht 1 (Male)." *[http://www.pase.ac.uk/pase/apps/DisplayPerson.jsp?personKey=7184 Prosopography of Anglo-Saxon England]*. 
* Hirst, S. and S. Lamb. *The Prittlewell Prince: The Discovery of a Rich Anglo-Saxon Burial in Essex*. London, 2004.
Anna-Vari Arzur

**Anna-Vari Arzur**, bet ganet d'an 10 a viz Ebrel 1921 e Plouvien (Bro-Leon) ha marvet e Boc'harzh d'ar 7 a viz Mae 2009, a oa ul leanez ha kelennerez hag ur stourmerez evit deskadurezh ar brezhoneg ivez.

Ganet e oa bet en ur familh labourerien-douar eus Bro-Leon, 11 bugel dezho, hag e brezhoneg e voe desavet evel he breudeur hag he c'hoarezed. Mont a reas da danvez leanez e novisti Seurezed an Dinamm grouet, e Sant-Meven. Goude he studioù e teuas da vezañ kelennerez matematik ha fizik e Lesneven, adalek 1945. Diwezhatoc'h e teuas da vezañ stummerez e kreizenn stummañ pedagogel ar skolioù kristen e Brest. Adalek 1970 e krogas da gelenn brezhoneg d'he skolidi, ouzhpenn ar fizik. Ganti e voe bountet da zigeriñ klasoù diyezhek brezhoneg-galleg er skolioù katolik e dibenn ar bloavezhioù 1980. 

Ur wech aet war he leve e krouas Skolig-al-Louarn e 1982. Ur gevredigezh e oa Skolig al Louarn, kevredet e-barzh Emgleo Breiz hag a oa war un dro ur greizenn sevenadurel vreizhek e Plouvien hag un ti-embann a embannas levrioù e galleg pe divyezhek diwar-benn Breizh, savet gant ur bern skolidi asambles, evel *[[Dis, raconte-moi la Bretagne - Kont din 'ta istor va Bro]]* e 1987, *[[Dis, montre-moi la Bretagne - Va Bro, etre eur zell hag eur gwél]]* e 1989, *[[Dis, explique-moi la naissance de mon pays - Va bro, gwechall ha bremañ]]* e 1992 ha *[[Dis-moi comment ils parlent - Komzou tud va bro]]* e 1994.

Garedonet e voe he labour evit ar brezhoneg gant Kolier an Erminig e 1993 ha gant ar Priz Herve ar Menn e 1994.

## levrlennadurezh
* Lionel Henry, *Dictionnaire biographique du Mouvement breton*, Coop Breizh, 2013. Pennad : Arzur, Anna-Vari.

## Gwelet ivez
*Skolig al Louarn
* Emgleo Breiz

## Liammoù diavaez
*Centre culturel Skolig al louarn
*Pennad diwar he fenn en Télégramme
696

*Diwar-benn ar bloavezh *'696*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 696|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 696]]*

## [[:Rummad:Marvioù 696|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 696]]*
__NOTOC__
Owain Cyfeiliog

**Owain ap Gruffudd ap Maredudd** (war-dro 1130 – 1197), a oa ur priñs e rann greisteiz rouantelezh Powys, hag ur barzh kembraek. Anavezet eo muioc'h evel **Owain Cyfeiliog** abalamour d'e zisheñvelout diouzh priñsed all anvet Owain, ha dreist-holl diouzh *Owain ap Gruffydd Gwynedd* anavezet evel Owain Gwynedd, a veve en hevelep amzer.

Gruffudd ap Maredudd e oa e dad, ha Gwerful ferch Gwrgenau, eus lignez Elystan Glodrydd, e oa e vamm. Niz da Vadog ap Maredudd, ar roue diwezhañ a renas e Powys en he fezh, e oa Owain Cyfeiliog ivez. 

Kombod Cyfeiliog a voe roet dezhañ gant Madog e 1147.

## Levrlennadur
* Lloyd, John Edward. *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest*. Londrez : Longmans, Green & Co., 1911 • 
* Meic Stephens. *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*. Caerdydd : Gwasg Prifysgol Cymru, 1997
Pevar

**Pevar** eo anv brezhonek an niver etre tri ha pemp, ha peder eo furm wregel (pe benel) ar ger. Skrivet eo 4. Dont a rafe eus ar ger indezeuropek martezeet *kuetuor*. E kembraeg eo *pedwar*, gant ur gensonenn ouzhpenn, kollet e brezhoneg.

## Arveroù lieseurt
Ur ger eo hag a gaver :
* er bloavezh 4,
* el lennegezh, 
** ar Pevar Aviel
** Pevar Skourr ar Mabinogi
** ar Pevar Mab Emon
* hag er sonerezh :
** ur pevarad a vez graet eus ur strollad pevar soner er sonerezh klasel
** Pevar Den, ur strollad fest-noz
** Pevarlamm, ur strollad kanaouennoù brezhonek 
* ar pevar lagad en droienn: *Biskoazh kemend-all ! Pevar lagad d'ar marc'h dall !*

## Pennadoù kar
* cuatro
* four
* quatre
Tri

**Tri** eo anv brezhonek an niver etre daou ha pevar, a zo skrivet 3, ha teir eo furm wregel (pe benel) ar ger.

## Kemmadur
Kemmadur dre c'hwezhadenniñ a vez goude **tri**: * tri c'hant, tri fenn, tri zi*.

## Petvediñ
**Trede** ha **trivet** eo an anvioù-gwan-petvediñ a glot gantañ, ha **trede** pe **teirvet** eo a glot gant teir.

## Arveroù lieseurt
* Anv ar bloavezh 3
* *Tri ferson an [[Trinded|Drinded]],* er relijion gristen
* An Tri Romant, anv brezhonek teir danevell gembraek eus ar grennamzer anvet **Y Tair Rhamant**
* Un triad a zo ur bodad **tri**, tri den pe tri zra.

### Rakger
Ur rakger eo e gerioù evel ar re-mañ:
* un tric'horn
* un triliv

### Iskis
Pevar den e oa an Tri Mouskeder brudet.

### [[Krennlavar]]où
**Pa vez tri e vez toull an ti*

## Pennad kar
* teir
* trede
Div

**Div** eo eo furm wregel (pe benel) ar ger brezhonek daou, an niver etre unan ha tri, a zo skrivet 2 a-wechoù. 

## Kemmadur
Kemmadur dre vlotaat a vez goude **div**: *div blac'h, div vilin, div gador, div baner*, hag ar re all.

## Arveroù lieseurt
*Div Yezh 

## Rakger
Ur rakger eo e gerioù evel ar re-mañ:
*an divyezhegezh
*er gorfadurezh 
**an divhar
**an divskoaz
**an divskouarn
**an divvrec'h
**an divlez

## Pennad kar
*daou
*eil
Daou

**Daou** eo anv brezhonek an niver etre unan ha tri, a zo skrivet 2, ha div eo furm wregel (pe benel) ar ger. 

## Kemmadur
Kemmadur dre vlotaat a vez goude daou: *daou benn, daou di, daou vloaz*, hag ar re all. 

## Petvediñ
**Eil** ha **daouvet** eo an anvioù-gwan-petvediñ a glot gantañ, hag **eil** pe **divvet** eo a glot gant div. Eilvet a vez lavaret a-wechoù e-lec'h eil. 

## Arveroù lieseurt
* Anv ar bloavezh 2
*

### Eil
** An Eil Emsav
** An Eil Republik c'hall
** An Eil Reich

## Rakger
Ur rakger eo e gerioù evel ar re-mañ:
* daoubennañ
* daoublegañ

## Pennadoù kar
* div
* tri
Teir

**Teir** eo furm wregel ar ger tri, anv an niver 3, hag anv-gwan-pegementiñ e brezhoneg . Klotañ a ra gant *tair* e kembraeg.

## Kemmadur
Kemmadur dre c'hwezhadenniñ a vez goude **teir**: * teir c'hador, teir flac'h, teir zro *.

## Petvediñ
*Trede* ha *teirvet* eo an anvioù-gwan-petvediñ a glot gant **teir**.

## Arveroù
;en anvioù-kadarn
*an Teir Fulenn a zo doueezed,
*un teirroeñveg a zo ul lestr en Henamzer
*un teirgwern a zo ul lestr en XIXvet kanved
*un teirmenteg, a zo un doare skeudenn
*an deiryezhegezh a zo ur varregezh
*un deirzaolenn, a zo un daolenn e teir rann
*un deirmouezh a zo ul laz-kanañ gant tri c'haner
*un deirvogalenn, a vez lavaret triftongenn gant tud zo
*un teirrodeg, zo ur c'harbed teirrodek
;en anvioù-gwan
*un emglev teirc'hevrennek
*ur plant teirdeliennek
*un arouez teiresker
*kregin teirflipennek
*skeudennoù teirmentek
*kêrioù teirmogeriek
*boestoù teirrann
*gerioù teirsilabennek
*kirri teirrodek

## Iskis
*An Tri Romant, anv brezhonek teir danevell gembraek eus ar Grennamzer anvet Y Tair Rhamant: gourel eo romant e brezhoneg, ha gwregel *rhamant* e kembraeg.
Roll ar Pennoù Stad e 710

Pennoù Stad ar bloaz 709 - Darvoudoù ar bloaz 710 - Pennoù Stad ar bloaz 711 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika
***[[Makuria]]** - Merkurios, Roue Makuria (697-722)
***[[Rouantelezh Nekor|Nekor]]** - Salih I ibn Mansur, Roue Nekor (710-749)

## Amerika
***[[Calakmul]]** - Yuknoom Yich'aak K'ak, (702-731)
***[[Copán]]** - Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil, (675-738)
***[[Tikal]]** - Hasaw Chan K'awil, (682-732)

## Azia
***[[Sina]]** (Tiernelezh Tang) 
*# Zhongzong, Impalaer Sina (705-710)
*# Shaodi, Impalaer Sina (710)
*# Ruizong, Impalaer Sina (710-712)
***[[Japan]]** (Marevezh Nara) - Gemmei, Impalaerez Japan (707-715)
***[[Korea]]** - Balhae ha Silla
****[[Silla]]** - Seongdeok Meur, Roue Silla (702-737)
****[[Balhae]]** - Go, Roue Balhae (698-719)
***[[Pallava]]** 
*#Parameswaran II, (705-710)
*#Nandi Varman II, (710-775)
***[[Tibet]]** - Khri-lde gtsug-brtan, Impalaer Tibet (680-743)

## Europa
***[[Bulgars]]** - Tervel, Roue Bulgaria (721)
***[[Impalaeriezh Bizañs]]** - Justinian II Rhinotmetus, Impalaer Roman (705-711)
***[[Dál Riata]]** - Selbach mac Ferchair, Roue Dál Riata (700-723)
***[[East Anglia]]** - Ealdwulf, Roue East-Anglia (663/4-713)
***[[Rouantelezh Essex|Essex]]** - Roue Essex Saelred, (709-746)
***[[Franked]]**
**Childebert II, Roue ar Franked (695-711)
**Pepin Herstal, Maer ar palez (687-714)
**Karl Martel, Maer ar palez (714-741)
***[[Gwynedd]]** - Idwal Iwrch ap Cadwaladr Roue Gwynedd (682-720)
***[[Iwerzhon]]** - Fearghal, Pennroue Iwerzhon (709-718)
****[[Connacht]]** - Domnall mac Cathal mac Rogallach, Roue Connacht (707-714)
****[[Uí Mháine]]** - Seachnasach, Uí Mháine (691-711)
****[[Laighin]]** - Cellach Cualann mac Gerthide, Roue Laighin (693-715)
***[[Lombarded]]** - Aripert, Roue al Lombarded (701-712)
***[[Kent]]** - Wihtred, Roue Kent (690-725)
***[[Klarjeti]]** - Nerse, Duk eus Klarjeti (705-742)
***[[Mercia]]** - Ethelbald, Roue Mercia (709-716)
***[[Northumbria]]** - Roue Nothumbria Osred I (705-716)
***[[Pikted]]** - Nechtan mac Derile, Roue ar Bikted (706-724)
***[[Serbia]]** - Ratimir, Roue Serbia (700-730)
***[[Strat Clut]]** - Bili, roue Strat Clut (694-722)
***[[Venezia]]** - Paolo Lucio Anafesto, Doj Venezia (697-717)
***[[Wessex]]** - Ine, Roue Wessex (688-726)
****[[Rouantelezh Sussex]]** - Roue Sussex
***Nothelm (fl.692-725)
***Watt (fl.692-725)

## Reter-kreiz
***[[Kalifad]]** - al-Walid I, Kalif Damascus (705-715)
Owain Strat Clut

Meur a roue eus Strat Clut, Cumbria, pe Alt Clut, zo bet anvet **Owain Strat Clut**, pe **Owain of Strathclyde** e saozneg, hag a-wechoù **Owen**, pe **Eógan**.

*Eugein I Alt Clut, mab Beli, er  kantved, roue Alt Clut ha trec'het gantañ Domnall Brecc e Strathcarron e 642;
*Eugein II Alt Clut, mab Dumnuagal, en  kantved, roue Alt Clut;
*Owain Iañ Strat Clut (a oa marteze Eógan mab Domnall) (en  kantved), roue Strat Clut, marvet moarvat en emgann Brunanburh e 937;
*Owain Foel, roue Strat Clut en  kantved, marvet marteze en emgann Carham e 1018. 

## Pennad kar
*Owain, anv-bihan kembraek.
Cyfeiliog

**Cyfeiliog** a oa ur c'hombod krennamzerel e mervent Rouantelezh Powys, tost d'an harzoù gant Rouantelezh Gwynedd ha hini Deheubarth. Stok e oa ouzh kombodoù Mawddwy, Caereinion hag Arwystli e Powys. Er c'hornôg e oa amezek da Ystumanner e Meirionnydd, ur rouantelezh hag a zeuas da vout ur rann eus Powys ha goude eus Gwynedd, da Genau'r Glyn ha kombod Perfedd e Ceredigion (a oa e Rouantelezh Deheubarth). 

Kreizenn ar c'hombod a oa e Tafolwern, ma oa lez ha kastell. Meneziek e oa ar vro, ha ne oa ket mat an douar evit gounit edeier.

E 1536 e teuas Cyfeiliog da vout ur rann eus Sir Drefaldwyn. Hiziv emañ e kontelezh Powys.

## Levrlennadur
*Gruffydd Aled Williams, “Bywyd Owain Cyfeiliog”, e-barzh *Canu Llywelyn Fardd I ac eraill* (Kerdiz, 1994)

## Pennadoù kar
*Kombodoù Kembre
*Owain Cyfeiliog
*Rouantelezh Powys
*Powys Wenwynwyn
Peder

**Peder** zo un niver gwregel brezhonek, furm wregel pevar. *Pedair* eo ar ger e kembraeg.

*Peder Stêr ar Baradoz, a red dre Liorzh Eden, hervez Levr ar C'heneliezh
*Peder C'hêr-benn Gozh Sina
*Peder merc'h an Doktor March, er romant Little Women, gant ar skrivagnerez stadunanat Louisa May Alcott hag er filmoù heñvelanvet. 

## A bep seurt
* *Peder* zo ur stumm eus an anv Pêr a gaver e daneg, norvegeg, svedeg, kerneveureg ha lombardeg.
* Peder, ur gêriadenn e Slovakia.

## Traoù all
E kembraeg e komzer eus *Pedair cainc y Mabinogi*, hag e brezhoneg eus Pevar skourr ar Mabinogi: gwregel eo *cainc*, gourel eo "skourr".
Sul al Lard

**Sul al Lard** eo an anv roet d'ar Sul a zegouezhe, hervez al liderezh katolik kozh, 70 deiz a-raok Pask. E gwirionez e tegouezhe nav sizhun a-raok, da lavarout eo 63 deiz. 

## Anvioù all
Anvioù all a veze roet d'ar Sul-se: **Sul ar Seizh-Sizhun**, **Sul ar Puch**, **Kentañ Sul al Lard**, **Sul Tad-kozh al Lard**, hag ivez **Sul ar Peuzdibeuz**.

## Arouez
Arouez an 70 deiz-se eo 70 vloaz ar vac'hidigezh e Babilon, skeudenn ar geoded a zo lec'h a bec'hed, amzer an amprouennoù hag an diaezamant da stourm ouzh an temptadur hag ar pec'hed. 

Abaoe Sened-Meur Vatikan II n'eus ket eus ar gouel-se ken, ha n'emañ ket ken el liderezh katolik. 

## Levrlennadur
*Geriadur Gregor Rostren ha hini Frañsez Vallée.
Midlands

Ar **Midlands** a zo ur rannvro eus Bro-Saoz o klotañ mui pe vui ouzh tachenn rouantelezh kozh Mercia. Emañ etre bro-saoz ar su, bro-saoz an norzh, East-Anglia ha Kembre ha Birmingham eo ar gêr vrasañ.

N'eo ket ar **Midlands** un disrannadur melestradurel eus Bro-Saoz ha n'eo ket sklaer o harzoù. An darn vrasañ eus an dud a laka enno kontelezhioù Derbyshire, Gloucestershire, Herefordshire, Leicestershire, Lincolnshire, Northamptonshire, Nottinghamshire, Rutland, Shropshire, Staffordshire, Warwickshire, West Midlands ha Worcestershire.