open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lokmaria-Kemper

**Lokmaria** a oa kavell galian-ha-roman Kemper. Ur barrez e Bro-Gerne e oa gwechall; ur c'harter eus Kemper eo bremañ.

* 
## Istor
E-tro an  e voe staliet e Lokmaria un abati Beneadiz ha diwar se teu an anv Lokmaria (ent resis "lec'h gouestlet da Varia").

En , tro-dro d'an iliz romanek ha da savadurioùar prioldi, emañ ar stalioù-feilhañserezh en o bleuñv. Ganto e vez fardet traoù da ober ganto bemdez ha listri cheuc'h, levezonet o neuz gant doareoù Moustiers, Nevers ha Rouen. Kejadenn al levezonioù-se a yelo d'ober stil Kemper a zo brudet dre ar bed hiziv an deiz.

### [[Henamzer]]

* Un hent roman a gase eus Darioritum (Gwened bremañ) da Lokmaria.

### [[Dispac'h Gall]]
*Rannet e voe parrez Lokmaria e miz Meurzh 1790 etre kumun Kemper ha kumun an Erge-Vihan. 
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Lalau, person, ha Le Gall, kure.

## Monumantoù ha traoù heverk
## Brezhoneg
## Armerzh
Labouradegoù krampouezh dantelez a zo bet er c'harter-mañ. Graet e vezont c'hoazh hiziv an deiz gant Gwispiderezh Breizh.

## Douaroniezh
## Poblañs
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Republik Karelia

**Republik Karelia** (rusianeg: *Респу́блика Каре́лия*, *Respoublika Kareliya*; karelianeg: *Karjalan Tazavalda*; finneg: *Karjalan tasavalta*; vepseg: *Karjalan Tazovaldkund*) a zo ur sujed kevreadel eus Rusia (ur republik), en Europa an Norzh hag e gwalarn Rusia. Petroskoi eo he c'hêr-benn. Poblañs: 643 548 a dud (2010). Un darn eo eus Karelia istorel.

## Istor
Gwelet:
* RSS Finnek-Kareliek
* RSSE Karelia

## Gwelet ivez
*Karelia

## Levrlennadur

* KOSTIOU Jeremi, *Ar Vepsläižed, ur vroad dianavezet* [lodenn 1/2], e-barzh Le Peuple Breton/Pobl Vreizh, miz Gouere-Eost 2020, niv. 678-679, pp. 28-2 (lodenn 1/2), miz Gwengolo 2020, niv. 680, pp. 22-23 (lodenn 2/2).
Kastell Degannwy

**Kastell Degannwy** zo ur c'hastell krennamzerel a oa bet savet tostil da aber ar stêr Conwy e Creuddyn, en hanternoz Kembre. **Caer Ddegannwy** eo anv al lec'h er skridoù kozh. 


File:Castell Deganwy Castle - geograph.org.uk - 221851.jpg|Dismantroù ar c'hastell
Creuddyn

**Creuddyn** zo anv meur a lec'h e Kembre:

* Y Creuddyn, gourenez e Kontelezh Conwy, m'emañ Llandudno
*Creuddyn, kombod kozh, hiziv e Kontelezh Conwy 
*Creuddyn, kombod kozh e kantrev Penweddig, e Ceredigion
*Llanfihangel y Creuddyn, kêriadenn e Ceredigion

Ur skol 
*Ysgol y Creuddyn, e Bae Penrhyn, e-kichen Llandudno
Anna Maria von Sachsen

**Anna von Sachsen**, pe **Anna Maria** *Maximiliane Stephania Karoline Johanna Luisa Xaveria Nepomucena Aloysia Benedicta* **von Sachsen** (1836–1859), a oa ur briñsez eus Saks, deuet da vout Dugez-veur Toskana. 

## He buhez
Merc'h e oa da Johann von Sachsen, a zeuas da vout roue Sachsen, ha d'e bried Amalie Auguste (1801–1877), merc'h da Masimilian Iañ Jozeb, roue Bavaria.

En he bugaleaj e welas dispac'h 1848-1849 en Alamagn. Diskaret e voe he zad-kozh, Ludwig Iañ Bavaria. Dilezel ar galloud a reas an impalaer Ferdinand Iañ Aostria, ha leuskel a reas e gurunenn gant e niz yaouank Franz Joseph Iañ. En Sachsen e voe embannet ar Republik, hogen dont a reas arme Prusia da adsevel an urzh kozh.

## Dimezioù en tiegezh
Goude korventenn an dispac'hoù, adalek ar bloavezhioù 1850, e klaskas rouaned Europa en em unaniñ muioc'h c'hoazh gant dimezioù. 

He c'hoar henañ Elisabeth von Sachsen (1830-1912) a zimezas en 1850 d'ar priñs Ferdinand Savoia (1822-1855), dug Genova, breur d'ar roue Vittorio Emmanuele II, roue Sardigna. Mervel a reas he fried e 1854.

He c'hoar yaouankoc'h Margarete von Sachsen (1840-1858) a oa dimezet, teir sizhun a-raok dezhi, e 1856 da Karl Ludwig von Österreich, arc'hdug Aostria, breur d'an impalaer Franz Joseph Iañ.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas e 1856 e Dresden (kêr-benn Sachsen) da Ferdinando, pennhêr dugelezh-veur Toskana, mab d'an dug-meur Leopoldo II.

Mervel a reas e 1859, da 23 bloaz: dougerez e oa, ha graet ganti ur golladenn.

## Bugale
Div verc'h o doe:
* Maria Antonia (1858-1883), fall he yec'hed, badezet e Praha. Marvet da 25 bloaz.
* Ur verc'h (1859-1859) marv-ganet.
Mervel a reas Anna Maria goude ar golladenn.
Porzh-Gwenn (Perwenan)

**Porzh-Gwenn** zo ur porzhig e kumun Perwenan, e Treger.

Etre daouarn estrenien eo erru ar pep brasañ eus an tier.

Marc'had a vez eno bep sizhun e-pad an hañv.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Chapel Itron-Varia Porzh-Gwenn (XVIvet kantved).
Bryngaer

Ur **bryngaer** eo an anv-kembraek a vez lavaret eus ur c'hreñvlec'h kozh savet war ur menez, en Oadvezh an Houarn, gant ur foz hag ur c'hleuz douar ha mein, graet d'en em zifenn a bep tu. Se zo kaoz moarvat eo plaen al lein. 

Dont a ra ar ger eus bryn, *bre*, *menez*, ha caer, kêr, kreñvlec'h.

Brudet eo ar re a oa gant ar gelted da vare aloubadegoù ar Romaned, e Galia ha Breizh-Veur. E Galiza e komzer eus *castro*, met ar memes tra eo. 

## Pennadoù kar
*Moel y Gaer
* Listennad bryngaerioù Kembre‎
*Castro
Knoxville (Tennessee)

**Knoxville** zo ur gêr lec'hiet e kreiz- reter stad Tennessee e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 178 874 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Knoxville en ur mod ofisiel e 1791.


Fountain-city-park-tn1.jpg
Knoxville-L.jpg
Patrick Sullivan's Saloon (Knoxville, Tennessee).jpg
Holstontreaty.JPG


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Clarksville (Tennessee)

**Clarksville** zo ur gêr lec'hiet e gwalarn stad Tennessee e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 132 929 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Clarksville en ur mod ofisiel e 1785.


Clarksville TN.jpg
ClarksvilleTN VisitorCenter.jpg


ClarksvilleCourt2.jpg
Austin Peay Browning Building.jpg
St. Peter's AME Church 01.JPG


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
J.J. Abrams

**Jeffrey Jacob "J. J." Abrams** (bet ganet d'ar ) a zo ur sevener-produer-skrivagner filmoù ha heuliadoù skinwel amerikan anavezet evit e oberennoù skiant-faltazi pe jeu.

Abrams en deus bet skrivet pe produet filmoù araok mont da eil sevener an heulienn skinwel *Felicity* (1998–2002). Bet eo bet ivez krouer an heulienn skinwel *Alias* (2001–2006) ha eil sevener ''Lost'' (2004–2010), *Fringe* (2008–2013), *Undercovers* (2010) ha produer evit an heuliennoù skinwel *Person of Interest* (2011–deiz-ha-hiziv) ha *Revolution* (2012–2014), gant lod heuliennoù all.

Bet eo bet sevener war filmoù evel ''Star Trek'' (2009) ha ''Star Trek Into Darkness'' (2013), pe *Mission: Impossible III* (2006) ha *Super 8* (2011). Bet eo sevener ar film da zont *Star Wars: The Force Awakens* (2015), ar c'hentañ film o welet krouidigezh un heuliad filmoù nevez *[[Star_Wars|Star Wars]]*. Abrams en deus bet produet ar filmoù *Cloverfield* (2008), *Morning Glory* (2010), ha *Mission: Impossible – Ghost Protocol* (2011). C'hoariet en deus ur rol er film *Six Degrees of Separation*.

Kalzig filmoù sevenet pe produet gantañ a zo bet embannet gant Paramount Pictures, padal a-fed heuliennoù skinwel e vezo dre Warner Bros Television ha Touchstone Television. 

Evit ar skinwel en deus krouet :

* *[[Felicity (heuliad skinwel)|Felicity]]* (1998-2002) ;
* *[[Alias (heuliad skinwel)|Alias]]* (2001-2006) ;
* *[[Lost (heuliad skinwel)|Lost]]* (2004-2010) ;
* *[[Fringe (heuliad skinwel)|Fringe]]* (2008-2013) ;
* *[[Undercovers (heuliad skinwel)|Undercovers]]* (2010).

Evit ar sinema en deus sevenet :

* **' (2006) ;
* ''[[Star Trek (film)|Star Trek]]'' (2009) ;
* ''[[Super 8 (film)|Super 8]]'' (2011) ;
* ''[[Star Trek Into Darkness]]'' (2013).

Sevenet e vo gantañ ''Star Wars; Episode VII'' a-benn 2015.

Produet en deus ivez :

* ''[[Cloverfield]]'' (2008) ;
* ''[[Morning Glory (film)|Morning Glory]]'' (2010) ;
* **' (2011).
Lost (stirad skinwel)

***Lost*** a zo ur stirad skinwel krouet e 2004 gant J.J. Abrams, Jeffrey Lieber ha Damon Lindelof hag a bade c'hwec'h marevezh etre 2004 ha 2010.

Un istor a denn d'ar skiant-faltazi a gont *Lost*. Da gentañ ne gont nemet istor tud chomet bev goude ur gwallzarvoud karr-nij etre Sydney ha Los Angeles a gouezhas war un enezenn didud. Gant red an amzer e vez diskouezet muioc'h-mui a draoù iskis war an enezenn-se a laka war-wel bezañs tud all anvet "ar Re all" ha roudoù ur stasion skiant liammet bras ouzh istor an enezenn-se.

Anavezet eo ar stirad skinwel-mañ evit e vojennerezh ledan hag a lakae an stirad da vezañ diaes a-walc'h da heuliañ dre zegouezh. Kendalc'het eo bet ar stirad gant filmoù-berr anvet *Missing Pieces* ha gant ur film-berr a bade 11 munutenn anvet *The New Man In Charge*.

Ur berzh bras en deus bet *Lost* a-hed an amzer ha gounezet en deus kalz a brizioù. Koulskoude en deus kollet un niver-mat a arvesterien e marevezhioù diwezhañ hag en un doare forc'hellek eo bet degemeret fin ar stirad, a oa mat-tre evit tud zo ha fall-tre evit tud-all.
## Liammoù diavaez
* Lost war IMDb
Édouard Ollivro

**Édouard Ollivro**, ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1921 e Louaneg, ha marvet d'ar 27 a viz Genver 1982 e Gwengamp, a oa kelenner istor, skrivagner gallek ha politikour.

Maer Gwengamp ha kannad e voe, betek bezañ e penn bodad kannaded ar c'hreiz (CDS, en amzer-se) e Pariz.

Brezhoneger mat e oa, met ne savas ket e vugale e brezhoneg, evel kalz a dud. 

## Oberennoù
* *Picou, fils de son père*, romant, Lakaet e brezhoneg gant Jakez Konan.
Édouard

**Édouard** zo un anv-bihan gallek.

## Yezhoù all
* Duarte, e portugaleg
* *Dubardu*, en asturianeg
* Edouarzh, e brezhoneg
* *Eduard*, en alamaneg
* *Eduardo*, e spagnoleg
* Edvard, e daneg ha norvegeg
* Edward, e saozneg

## Tud

###### 
*Édouard Nignon, keginer
*Édouard Ollivro, politikour, skrivagner gallek
* Édouard Landrain, politikour
* Édouard Leclerc, embreger

###### 
* Édouard Balladur‎, politikour
* Édouard Baer, aktour
* Édouard Boubat‎, luc'hskeudenner
* Édouard Branly, fizikour ha medisin
* Édouard Daladier‎, politikour
* Édouard Drumont (1844-1917), kazetenner enepyuzev
* Édouard Manet, livour
* Édouard Philippe, bet kentañ ministr

## Lennegezh
**Édouard*, romant gallek gant Claire de Duras, embannet en 1825 gant Ladvocat
* Édouard, eontr an daneveller e *Mort à crédit* gant Louis-Ferdinand Céline
Mynydd Twr

**Mynydd Twr** (*Holyhead Mountain* e saozneg) eo lec'h uhelañ Ynys Gybi, ha Kontelezh Môn, e hanternoz Kembre, tri c'hardlev diouzh Caergybi. Ur c'hreñvlec'h roman kozh zo warnañ, anvet *[[Caer y Twr]]*, e tu reter ar menez.

Gwelet e vez mat gant an dud a deu gant al lestr-treizh eus Dulenn da Gaergybi pa dostaont d'ar porzh.
Croes Eliseg

**Croes Eliseg** pe **Colofn Eliseg** zo ur golonenn e Kembre, savet e koun roue Powys Elisedd ap Gwylog, marvet e 755, gant e vab.

Nepell diouzh **Croes Eliseg** emañ Abati Glyn y Groes, e-kichen Llangollen, e Sir Ddinbych. Krediñ a reer e voe graet ur fazi gant ar c'hizeller a skrivas "Eliseg" e-lec'h "Elisedd". 

## Ar skrid

E c'hourvab, Cyngen ap Cadell a savas ur peul evel maen-koun dezhañ nepell diouzh al lec'h m'emañ abati Glyn y Groes (Valle Crucis) krouet diwezhatoc'h. Ober a reer *Peul Eliseg* anezhañ, hogen ar meneg Eliseg a lenner war ar peul a rank bezañ ur fazi a-berzh bener an enskrivadur.

An enskrivadur latin war ar peul a zo bremañ diaes-kenañ da lenn, met evit doare e oa sklaeroc'h da vare Edward Lhuyd en adskrivas. Evel-henn emañ troidigezh al lodenn a denn da Elisedd :

Sed ar skrid:
: + *Concenn fab Catell, Catell fab Brochmail, Brochmail fab Eliseg, Eliseg fab Guoillauc.*
: + *A'r Concenn hwnnw, gor-ŵyr Eliseg, a gododd y maen yma ar gyfer ei hen daid Eliseg.*
: + *Yr Eliseg hwnnw a gasglodd ynghyd etifeddiaeth Powys . . . allan o afael yr Eingl â'i gleddyf ac â thân.*
: + *Pwy bynnag sy'n ailadrodd yr arysgrif yma, rhoed fendith ar enaid Eliseg.*

Sed an droidigezh:

: + Concenn mab Catell, Catell mab Brochmail, Brochmail mab Eliseg, Eliseg mab Guoillauc.
: + Hag ar Concenn-mañ, gourvab Eliseg, a savas ar maen-mañ evit e gourdad-kozh Eliseg.
: + An hevelep Eliseg, a juntas kevret hêrezh Powys . . . er-maez galloud an Angled war-bouez e gleze ha dre an tan.
: + Nep piv bennak a adlavar ar pozioù, ra vennigo ene Eliseg.

Ar gevredigezh Cadw a ra war-dro ar monumant bremañ.

## Distruj
Taolet e voe ar peulvan d'an traoñ gant ar Roundheads e-pad brezel diabarzh Bro-Saoz, ha digoret ar bez dindanañ. 

## Levrlennadur
*John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.)
Anne Villiers

**Anne Douglas**, pe **Anne Villiers** (war-dro 1610 – 1654) a oa ur gontez saoz, Kontez Morton, ha brudet he c'hened. 

Merc'h e oa da Sir Edward Villiers (c. 1574 – 1626) ha d'e bried Barbara St. John, merc'h da Sir John St. John. Moereb e oa da Elizabeth Villiers, serc'h d'ar roue William III, ha da Barbara Villiers, serc'h d'ar roue Charlez II.

## Harozez ar roueelourien

Lady Dalkeith, evel ma veze graet anezhi, a oa maeronez da Henrietta Anne Bro-Saoz. E-pad Brezel diabarzh Bro-Saoz, ne oa ar briñsezig nemet ur miz, pa voe laosket dindan evezh Lady Dalkeith. 

Goude seziz Exeter gant arme ar Parlamant e miz Ebrel 1646, e rankas ober war-dro ar bugel diwar he c'houst. Ne fellas ket dezhi kas anezhi da Palez Sant James, met klask a reas kas anezhi d'he mamm, Henrietta Maria Bro-C'hall a oa e Bro-C'hall
Barbara Villiers

**Barbara Villiers** zo anv div vaouez vrudet:

*Barbara Palmer ( 1640 – 1709), Dugez Cleveland, kontez Castlemaine, anavezet ivez evel Lady Castlemaine, a oa kourtizanez ha serc'h d'ar roue Charlez II , mamm da bemp bugel dezhañ, lesanvet "The Uncrowned Queen", tre en amzer Madame de Montespan, serc'h ar roue gall Loeiz XIV.
*Barbara Villiers (1654–1708) , dimezell a enor ar rouanez Anne Breizh-Veur.
O Filii et Filiae

***O Filii et Filiae*** zo ur c'hantik katolik e latin, meurdezus ha laouen, a vez kanet en amzer Fask, hag a zo bet azasaet meur a dro e brezhoneg. E gavout a reer :

* e *Canticou spirituel* savet gant Juluan Maner, *Bugale Doué, çelaoüet*, un droidigezh eus ar c'hantik latin, 
* en eskopti Gwened, *Alleluia kanamb viktoér*, un droidigezh all eus ar c'hantik latin, 
* e *Kantigoù Sant Brieg* 1934 (Ti Prud'homme), "Klevit holl vugale Doue" (p.&nbsp;169), kempennet well wazh hervez an destenn latin ; hag ivez an "Anjeluz amzer Bask" (p.&nbsp;34) ;
* e *Kantikou Kemper ha Leon* 1942 (Brest, Moulerez ru ar C'hastel), *Klevit tudou (Pask)* (n. 122, p.&nbsp;150) ;
* e *Studi & Ober* Maodez Glanndour n. 20-21, 1974, kempennet hervez an destenn latin hogen pell a-walc'h c'hoazh ;
* ur c'hantik-komuniañ gant Visant Seite ha Job an Irien (*[[Muzikou Kantikou Brezoneg]]*, Minihi levenez, A4, 2011, p.&nbsp;79) n'en deus netra da welout gant ar c'homzoù latin.

## Liammoù diavaez
Evit selaou an ton latin : http://www.youtube.com/watch?v=wsjFezL5KdY

## Notennoù
Nathalia Kaur

**Nathalia Kaur**, ganet **Nathalia Pinheiro Felipe Martins** d'ar 15 a viz Eost 1990 e Niterói (Rio de Janeiro (stad)), zo ur wiskerez-dilhad hag un aktourez vrazilian o labourat en India.
Anna von Sachsen

**Anna von Sachsen** zo anv meur a briñsez.

#### 
* Anna von Sachsen-Wittenberg († 1327), Kontez Mecklenburg, pried da Heinrich II (Mecklenburg)
* Anna von Meißen († 1395), Dugez Sachsen-Wittenberg, dimezet da Rudolf III (Sachsen-Wittenberg)

#### 
* Anna von Sachsen-Wittenberg († 1426), Dugez Braunschweig ha Lüneburg
* Anna von Sachsen (1420–1462), Landgravez Hessen
* Anna von Sachsen (1437–1512), Priñsez-dilennerez Brandenburg

#### 
* Anna Danmark (1532-1585), Priñsez-dilennerez Sachsen,
* Anna von Sachsen (1544–1577), eil pried ar priñs izelvroat Gwilherm an Tavedeg, 
* Anna von Sachsen (1567–1613), Dugez Sachsen-Coburg.

#### 
* Anna Sophie von Dänemark und Norwegen (1647–1717), Priñsez -dilennerez Sachsen
* Anna Sophie von Sachsen-Gotha-Altenburg (1670–1728), Priñsez Schwarzburg-Rudolstadt

#### 
* Anna Christine von Sachsen-Weißenfels (1690–1763)

#### 
* Anna Maria von Sachsen (1836–1859), merc'h d'ar roue Johan von Sachsen, Dugez-veur Toskana

#### 
* Anna von Sachsen (1903–1976), merc'h da Frederick Augustus III of Saxony, dimezet da Joseph Francis of Austria
* Anna von Sachsen(1929–2012), merc'h da Friedrich Christian, Margrav Meissen, dimezet da Roberto Afif.

## Pennadoù kar
* Maria Anna von Sachsen (1728–1797), Priñsez-dilennerez Bavaria
* Maria Anna von Sachsen (1799–1832), Dugez-veur Toskana
* Maria Christina von Sachsen (1735–1782), Priñsez polonat
* Augusta von Sachsen
Studi hag Ober

**Studi hag Ober** zo ur gelaouenn gristen e brezhoneg, bet krouet gant ar gloareged Maodez Glanndour ha Pêr-Yann Nedeleg o doa graet anaoudegezh an eil gant egile e kloerdi Sant Loeiz e Roma. Meur a varevezh zo bet en istor ar gelaouenn a oa he fal mont er-maez eus ar "brezhoneg-beleg" a rene en Iliz :

- an niverennoù 1 da 21, etre 1936 ha 1944, e voe liesskrivet er penn-kentañ, ha moullet goude ; P.Y. Nedeleg a voe rener ha merour betek 1941 hag e rankas dilezel dre urzh en abeg ma oa "re vroadelour" ar gelaouenn ;

- e 1945 e voe adkroget gant Maodez Glanndour ur wech anvet da gure e Gwengamp, dindan anvad ar c'h.«Kaieroù Kristen» embannet gant «Studi hag Ober», betek ar c'haier 7-8 e 1949 gouestlet d'ar Werc'hez Vari ;

- etre 1950 ha 1961 ne zeuas er-maez niverenn ebet. D'ar mareoù-se ez embannas avat MG dindan anvad «Ar Bibl Santel» levrennoù liesskrivet eus ar Bibl troet diwar ar gresianeg (Aviel Sant Mazhe 1952, Koheleth 1953, Diskuliadur Sant Yann 1953, Aviel Sant Yann 1954, Levr Ar Furnez 1955, Habakouk Abdia Yoel Yona 1955, Aviel Sant Mark 1958) ;

- E 1962 ez adkemer anvad «Studi hag Ober» oc'h embann «Al Lizheroù katolik» hag e talc'ho d'an hevelep stumm embann liestennet gant ur golo melen sklaer betek 1978, gant an niverenn 24-25. 

Gant an eil rummad-se eus "Studi hag Ober" en deus kendalc'het M. Glanndour da zifraostañ tachenn an doueoniezh e brezhoneg, ar viblvarnerezh, skridoù an Tadoù eus an Iliz, troidigezhioù eus ar Bibl, eus ar meulganoù Latin e brezhoneg, eus al liderezh e brezhoneg gant kemmoù bras deuet da heul Vatikan II.

A-drugarez d'al labourioù a zo bet embannet er gelaouenn-se, ha dreist-holl en eil rummad, ez eus bet gellet kregiñ da c'hoveliañ ur yezh yac'h evit al labourioù war-dro ar relijion gatolik, diazezañ ar skritur unvan er metoù katolik brezhonek, hag embann labourioù a-bouez, pergen war al liderezh, evel "Pedenn an Iliz" e 1977 gant Jozef Lec'hvien pe c'hoazh "Liderezh an Eurioù - Azvent ha Nedeleg" e 2009.

## Liamm diavaez
*Studi hag Ober niv. 1-21 - Levraoueg Niverel Breizhek hag Europeat

## Notennoù
Star Trek Into Darkness

***Star Trek Into Darkness*** ("*Star Trek en Deñvalijenn*") a zo ur film skiant-faltazi stadunanat deuet e-maez e 2013. Sevenet eo bet gant J.J. Abrams, skrivet gant Roberto Occi, Alex Kurtzman ha Damon Lindelof, ha skignet gant Paramount Pictures. Hennezh eo an 12 film diazezet war ar frañchiz *[[Star Trek]]* krouet gant Gene Roddenberry, hag en eil hini eus an heuliad kroget gant *[[Star Trek (film)|Star Trek]]* e 2009.

Al lodenn vrasañ eus skipailh ar film a-raok a oa distro evit ar film-mañ, hag ar memes aktourien ivez (nemet Leonard Nimoy) mui Benedict Cumberbatch hag Alice Eve.

## Istor
Dec'halvet eo an USS Enterprise renet gant James T. Kirk ha Spock d'an Douar evit kavout ur reustl en abeg d'un arsailh war Starfleet. Rankout a reont pourchas an hini a zo a-dreñv an arsailh.

## Fichenn teknikel
* Titl orin : *Star Trek Into Darkness*
* Sevener : J.J. Abrams
* Senario : Alex Kurtzman, Roberto Orci ha Damon Lindelof, diwar tudennoù krouet gant Gene Roddenberry
* Sonerezh : Michael Giacchino ; Alexander Courage (tem)
* Produiñ : J.J. Abrams, Damon Lindelof, Bryan Burk, Alex Kurtzman ha Roberto Orci
* Rener al luc'hskeudennerezh : Dan Mindel
* Penn orner : Scott Chambliss
* Gwiskamantoù : Michael Kaplan
* Frammañ : Mary Jo Markey et Maryann Brandon
* Stumm : Livioù - 35 mm - 1,44:1
* Bro orin : 
* Yezh : saozneg
* Deiziadoù er-maez :
: : 
:- : 
:-/ : 

## Aktourien hag aktourezed

## Peanndoù kar

#### Saga ''[[Star Trek]]''
* Filmoù diazezet war an heuliad skinwel orin :
***[[Star Trek: The Motion Picture]]* (1979)
** *[[Star Trek II: The Wrath of Khan]]* (1982)
** *[[Star Trek III: The Search for Spock]]* (1984)
** *[[Star Trek IV: The Voyage Home]]* (1986)
** *[[Star Trek V: The Final Frontier]]* (1988)
** *[[Star Trek VI: The Undiscovered Country]]* (1991)

* Film diazezet war an heuliad skinwel orin ha war *[[Star Trek: The Next Generation]]* :
** *[[Star Trek: Generations]]* (1994)

* Filmoù diazezet war *Star Trek: The Next Generation* :
** *[[Star Trek: First Contact]]* (1996)
** *[[Star Trek: Insurrection]]* (1998)
** *[[Star Trek : Nemesis]]* (2002)

* Filmoù diazezet war hollved *Star Trek*, oc'h adkemer tudennoù an heuliad skinwel orin hep adkemer an amzerañ orin :
** *[[Star Trek (film)|Star Trek]]* (2009)
** *[[Star Trek Into Darkness]]* (2013)

## Liammoù diavaez
*  Lec'hien ofisiel Star Trek
*  Lec'hien ofisiel
*  NCC-1701
Kernevel

**Kernevel** a zo ur gumun gozh eus Penn-ar-Bed e Breizh. Kenstaget eo ouzh kumun Rosporden abaoe 1974.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Kernevell**, 1278; **Kerneuguel**, 1368; **Kerneuguell**, 1368; **Kerneguell**, 1408; **Kernevel**, 1516, 1536; **Kneuel**, 1630;

## Ardamezioù
## Istor
### [[Henamzer]]
* An hent roman eus Darioritum (Gwened bremañ) da Lokmaria-Kemper a dreuze Kernevel; savet e voe ur c'hamp gant ar Romaned er Voustoar war lez an hent.

### [[Dispac'h Gall]]
* Da vare an Dispac'h gall e teuas da vezañ ur gumun.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Beuz, kure, hag Helegouarc'h, beleg kovezour.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 154 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv e Banaleg, 156 hervez hini ar gumun. 
#### Stagidigezh
* E 1974 e voe kevreet kumunioù Kernevel ha Rosporden.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.

## Brezhoneg
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Lervlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère*. Chasse-Marée. ArMen. 1990
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Koumoulenn rous Azia

**Koumoulenn rous Azia** zo ur goumoulenn en Azia, bras-ec'hon, kement ha SUA, 3 000 metrad tevder dezhi. Dre ma ne ra ket glav er rannved-hont e-pad 4 miz ar goañv ne vez ket gwalc'het an oabl diouzh al loustoni hag ar poultr a guzh an heol alies. Kontet eo da vezañ brasañ saotradur ar bed.
Benniged (Briad)

**Benniged** zo un enezenn en Enezeg Briad. Er bloavezhioù 2010 ez eus bet savet eno tiez touristañ eus ar c'hentañ troc'h, evit ober «&nbsp;Sechelez Breizh&nbsp;» eus al lec'h, ha prosez zo bet evit bezañ gwastet an natur hag ar glad pa oa ul lec'h gwarezet.

## Liammoù diavaez
*''Le Télégramme'', 06/05/2009
*''Ouest-France'', 22/03/2013
Durban

**Durban** (*eThekwini* e zouloueg) zo ur gêr vras eus Suafrika, an eil kêr vrasañ er vro, gant ouzhpenn 3 milion a annezidi e 2004. Kêr-benn proviñs kozh Natal e oa, ha kêr vrasañ proviñs KwaZulu-Natal eo. 

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Durban gant ar c'hêrioù-mañ :
*  
*
*
*
*
*
*

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Durban
Tudful

Ur santez vrezhon e oa **Tudful** (marvet war-dro 480) ha hi a roas hec'h anv da gêr Merthyr Tudful. Lidet e vez d'an 23 a viz Eost.

## Mojenn
Hervez ar vojenn e oa merc'h d'ar roue Brychan Brycheiniog. Lazhet e vije bet gant *paganed * nepell diouzh Merthyr Tudful, se zo kaoz e vez laret "merthyr", merzher(ez) anezhi. 

### Merthyr
Anvioù all zo gant merthyr e kreisteiz Kembre : 
* Merthyr Cynog, 
*Merthyr Dyfan 
*Merthyr Mawr

Ouzhpenn e kaver * merther* e kerneveureg ha merzher e brezhoneg
Frédéric Bazille

**Frédéric Bazille**, bet ganet d'ar 6 a viz Kerzu 1841 e Montpellier hag aet da Anaon en ur vrezeliñ d'an 28 a viz Du 1870 e Beaune-la-Rolande, a oa ul livour gall eus an XIXvet kantved.
Staget e oa Bazille ouzh ar re "Impresionourien".

## Liammoù diavez
*Frédéric Bazille en Artcyclopedia
An Templ

**An Templ** a oa ur gumun eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. E kumun Karantoer emañ bremañ.
## Gerdarzh
* Diwar ur gomandiri eus Urzh an Templ, bet krouet, sañset e 1182.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790. D'an 28 a viz Ebrel 1792 e voe staget kumun An Templ ouzh kumun Karantoer.
## Monumantoù ha traoù heverk

Carentoir - Chapelle Saint-Jean-Baptiste, Le Temple 02.JPG|Ar chapel.
Carentoir - Chapelle Saint-Jean-Baptiste, Le Temple croix.JPG|Ar groaz.

* Chapel gatolik *Sant Yann* an Templ.
* Kroaz ar chapel.

## Pennad kar
* Karantoer.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Evan Jenkins (barzh)

**Evan Jenkins (barzh)** (1895 - 1959) zo ur barzh kembraek. 
 
## Embannadurioù
* *Cerddi Ffair Rhos* (1959), dastumad gant T. Llew Jones
Elizabeth Villiers

**Elizabeth Villiers**, pe **Elizabeth Hamilton**, Kontez Orkney (1657–1733), a oa dimezell a enor gant ar rouanez Mary II, ha serc'h d'he fried, anezhañ William III, Roue Bro-Saoz, hag a oa war un dro Roue Bro-Skos evel William II, adalek 1680 betek 1695.

C'hoar e oa da Barbara Villiers (1654–1708), dimezell a enor gant ar rouanez Anne Breizh-Veur.

## Levrlennadur
* Rachel Weil : *Villiers [Hamilton], Elizabeth, countess of Orkney (c.1657-1733), Oxford Dictionary of National Biography* ; Oxford University Press, 2004) - (a c'haller lenn enlinenn pa vezer koumanantet).
Lolita Flores

**Lolita** pe **Lolita Flores** eo anv-micher **Dolores González Flores** (Madrid, 6 a viz Mae 1958—), ur ganerez spagnol, merc'h da Lola Flores ha da Antonio González Batista *"El Pescaílla"*.

## Pladennoù

## Liammoù diavaez
*  O kanañ ''Si, pero no''
*  O kanañ gant Los Panchos.
César Chávez

**César Estrada Chávez** (31 a viz Meurzh 1927 – 23 a viz Ebrel 1993) a voe devezhour, sindikalour ha stourmer evit ar gwirioù keodedel e Stadoù Unanet Amerika.

Ganet e voe e 1927 e Yuma (Arizona), mab da labourerien-douar deuet eus Mec’hiko. Tremen a reas ar braz eus e vuhez e Kalifornia, o labourat evel devezhour da gentañ. Buan e teuas da vezañ e penn ar stourmoù evit gwir an devezhourien a laboure war ar maez eno. Gantañ e voe savet ur sindikad anvet *National Farm Workers Association* (NFWA) ha *United Farm Workers* diwezhatoc’h. Gant ar sindikad-se e veze difennet devezhourien Kalifornia hag a oa peurliesañ tud deuet eus Mec'hiko. Evit kas war-raok gwirioù an dud-se e rae César Chávez gant doareoù difeuls. Unan eus ar stourmerien bennañ evit gwirioù ar *Chicanos* (tud eus Mec’hiko o vevañ er Stadoù Unanet) eo bet Chávez en . 

E 1965 e voe roet lañs gant Chávez d’un harz-labour e-touez dastumerien rezin Kalifornia. Ha war un dro e c’houlenne ouzh an holl Stadunaniz da voikotiñ, da lavaret eo da chom hep prenañ, rezin Kalifornia. E 1970 e voe echuet o harz-labour gant an devezhourien enbroet ha trec’h e voent en o stourm evit kaout goproù gwelloc’h.

A-hed e vuhez e stourmas Chávez evit gwirioù al labourerien hag a-enep ar reolennoù direizh. Yunañ a reas teir gwech da enebiñ ouzh goproù izel hag aozioù labour fall ar Chicanos. Pa varvas Chávez e 1993, e oa e penn ur stourmadeg all, evit ma vefe paouezet d’ober gant diastuzerioù er gwiniegoù.

Bremañ ez eo brudet César Chávez e Kalifornia hag e stadoù all e SUA. E Kalifornia eo bet lakaet an 31 a viz Meurzh, deiz e c'hanedigezh, da vezañ un devezh gouel ha ne vez ket labouret an devezh-se abaoe ar bloavezh 2000. E kalz kêrioù eo bet roet e anv da straedoù : e San Francisco, Los Angeles, Albuquerque, Austin, Milwaukee pe Salt Lake City.
Elizabeth Stuart (1596-1662)

**Elizabeth Stuart** ( 1596 – 1662) a oa ur briñsez skosat, ha saoz, hag a deuas da vezañ rouanez Bohemia.

Merc'h e oa da James VI, Roue Bro-Skos (deuet da vezañ Jakez I), Roue Bro-Saoz ha d'e bried Anna Danmark.

Desket mat e voe, ha kenteliet war ar skiantoù natur, an istor, an douaroniezh, an doueoniezh, yezhoù, sevel-skridoù, seniñ ha dañsal. Latin avat ne voe ket desket dezhi: kavout a rae d'e dad e teue ar merc'hed da vout gwidreûs dre zeskiñ latin.

Da 12 vloaz e teue meur a yezh ganti, ha galleg flour zoken, ar yezh a gomzas diwezhatoc'h ouzh he fried Marc'hegerez vat e oa, gouzout a ouie diouzh ar relijion brotestant, ha gouest e oa da skrivañ lizheroù *gant un dorn leal hep bout reut* Lennek e oa ivez ha *prouennoù zo eus he c'harantez ouzh al levrioù*..

Dimeziñ a reas da Friedrich V, Dilenner Pfalz, hag a voe Roue Bohemia ur goañvezh-pad.

## Poltredoù

Ur bern poltredoù anezhi zo bet.


Image:Eliz bohemia 2.jpg| Elizabeth da 7 vloaz gant Robert Peake the Elder
Image:Eliz bohemia 3.jpg|Elizabeth da 10 vloaz gant Robert Peake the Elder

Image:Elisabeth Stuart Winterkoenigin 1613 von Anonymus.jpg|Poltred, gant ul livour dianav

Restr:Elizabeth, Queen of Bohemia by Gerrit van Honthorst.jpg | Poltred gant Gerard van Honthorst



## Bugale
Trizek bugel o doe Elizabeth ha Frederick

## Notennoù
Eugène Manet

**Eugène Manet** bet ganet e 1833 e Pariz, aet da Anaon e Pariz e 1892, a oa breur al livour Édouard Manet ha gwaz al livourez Berthe Morisot.

Ul livour e oa ivez Eugène Manet. E vrud dezhañ ne oa ket ken bras hag hini e vreur hag e wreg avat.

E verc'h e oa Julie Manet, bet ganet e 1878 eus e zimeziñ gant Morisot.
Anna Danmark (1574-1619)

**Meur a briñsez zo bet anvet [[Anna Danmark]]*.

**Anna Danmark** (1574–1619) a oa Rouanez Bro-Skos, Bro-Saoz, hag Iwerzhon, evel pried James VI, Roue Bro-Skos ha Roue Bro-Saoz (evel James Iañ) .

Eil merc'h Frederick II, Roue Danmark, e oa. Dimezet e oa da 14 vloaz, e 1589. Tri bugel he doe, en o zouez ur mab a voe roue evel Charlez Iañ.

Goude ur pennad ez eas fall an darempredoù etre an daou bried. 

## Notennoù
Christine von Hessen-Kassel

**Christine von Hessen-Kassel** (1578 -1658) a oa ur briñsez eus Hessen-Kassel, deuet da vout, dre zimeziñ, Dugez Sachsen-Eisenach.

Merc'h e oa da Wilhelm IV von Hessen-Kassel (1532–1592) ha d'e bried Sabine von Württemberg (1549–1581), ur verc'h d'an dug Christoph von Württemberg.

E 1598 e timezas e Rotenburg d'an dug Johann Ernst von Sachsen-Eisenach.
Erik Satie

**Erik Satie** bet ganet e Honfleur d'ar 17 a viz Mae 1866 hag aet da Anaon e Pariz d'ar 1añ a viz Gouere 1925, a zo ur sonaozour ha pianoour gall.

## Liamm diavez
* Lec'hienn diwarbenn Satie e galleg.
Donald Pleasence

**Donald Henry Pleasence** a oa un aktor saoz bet ganet d'ar 5 a viz Here 1919 e Worksop, en Nottinghamshire, e Bro-Saoz, ha marvet e 1995.
David Letterman

**David Michael Letterman** a zo un aktor amerikan bet ganet d'ar 12 a viz Ebrel en Indianapolis, en Indiana.
Katarina Sveden (1584-1638)

**Katarina Sveden**, pe *Katarina av Sverige* e svedeg, (1584-1638), a oa ur briñsez eus Sveden, merc'h da Karl IX, Roue Sveden, ha mamm da Karl X Gustav.

Lezvamm ar rouanez Kristina Sveden e voe e-pad ur pennad.

Dimeziñ a reas e 1615 d'he c'henderv Johann Kasimir von Pfalz-Zweibrücken-Kleeburg. Chom a rejont e Sveden betek 1617, ha mont goude da Alamagn ma vevjont e-pad pemp bloaz. 

## He bugale
Eizh bugel he doe: 
# Christina Magdalena (1616-1662); dimezet da Friedrich VI von Baden-Durlach 
# Johan Wolfgang Karl av Pfalz (1618-1621)
# Emilia Elisabeth av Pfalz (1619-1628)
# Karl X Gustav (1622-1660), Roue Sveden
# Maria Eufrosyne av Pfalz (1625-1687); dimezet da Magnus Gabriel De la Gardie
# Eleonora Katarina av Pfalz (1626-1692) ; dimezet da lantgreve Fredrik von Hessen-Eschwege.
# Kristina av Pfalz (1628-1629)
# Adolf Johan av Pfalz (1629-1689), riksmarskalk

## Mab roue
Pa voe dilezet ar gurunenn gant he nizez Kristina Sveden eo he mab a voe laket da roue, hag anvet Karl X Gustav en 1654. Ha betek 1720 e renas e diegezh.
Roger Ebert

**Roger Joseph Ebert** a oa un skrivagner amerikan bet ganet d'an 18 a viz Mezheven, 1942 en Urbana, en Illinois ha marvet d'ar 4 a viz Ebrel 2013 e Chicago, Illinois.
Clive Dunn

**Clive Robert Benjamin Dunn** a oa un aktour saoz bet ganet d'ar 9 a Du 1920 e Londrez, e Bro-Saoz ha marvet d'ar 6 a viz Du 2012.
Christopher Plummer

**Arthur Christopher Orme Plummer** a zo un aktour kanadian bet ganet d'an 13 a viz Kerzu 1929 e Toronto, Ontario, ha marvet d'ar 5 a viz C'hwevrer 2021 e Weston, Connecticut, e Stadoù-Unanet Amerika.

## Rolloù
* 1975 : *The Return of the Pink Panther*
* 1978 : *The Silent Partner*
* 1979 :*Murder by Decree*
* 1980 : *Somewhere in Time*
* 1987 : *The Man Who Planted Trees*
* 1991 : *Star Trek VI: The Undiscovered Country*
* 1992 : Malcolm X
* 1999 : *The Insider*
* 2001 : *A Beautiful Mind*
* 2005 : *The New World* ha *Syriana*
* 2006 : *Inside Man*
* 2009 : *The Last Station* (evel Lev Tolstoi)
* 2011 : *Beginners* ha *The Girl with the Dragon Tattoo*
* 2015 : *Remember*
* 2017 : *All the Money in the World* (thriller )
* 2019 : *Knives Out*

## Liammoù diavaez
*  ''Internet Movie Database''
Richard Griffiths

**Richard Griffiths** a oa un aktour saoz, bet ganet d'an 31 a viz Gouere 1947 e Thornaby-on-Tees, (North Ridding of Yorkshire, Bro-Saoz) ha marvet d'an 28 a viz Meurzh 2013 e Coventry (Kontelezh Kornôg Midlands, Bro-Saoz).
Hal Holbrook

**Harold Rowe "Hal" Holbrook** (17 a viz C'hewrer 1925 - 23 a viz Genver 2021) a zo un aktor stadunanat bet ganet e Cleveland (Ohio).
Dixie Carter

**Dixie Virginia Carter** a oa un aktorez amerikan bet ganet d'ar 25 a viz Mae 1939 e McLemoresville, Tennessee ha marvet d'an 10 a viz Ebrel 2010.

Aet eo da Anaon gant ur c'hrign-bev eus an endometr
Charles Bronson

**Charles Dennis Buchinsky**, anavezetoc'h gant e anv aktor **Charles Bronson**, a zo un aktor amerikan, a orin lituanian bet ganet d'an 3 a viz Du 1921 en Ehrenfield, e Pennsylvania, ha marvet d'an 30 a viz Eost 2003, e Los Angeles (Kalifornia).
## Buhez personel
Dimezet eo bet gant Jill Ireland.
## Liammoù diavaez
* Charles Bronson war IMDb
Gene Siskel

**Eugene Kal "Gene" Siskel** a oa un skrivagner amerikan bet ganet d'ar 26 a viz Genever 1946 en Chicago, Illinois ha marvet d'an 20 a viz C'hwevrer 1999 en Evanston, Illinois.
Donald Richie

**Donald Richie** a zo un aktor amerikan bet ganet d'ar 17 a viz Ebrel 124 en Lima, Ohio ha marvet d'an 19 a viz C'hwevrer 2013.
Michael Gough

**Michael Gough** a oa un aktor saoz bet ganet d'ar 23 a Du 1916 e Kuala Lumpur, Malezia ha marvet e 2011 e Salisbury, e Wiltshire. C'hoariet en deus e ouzhpenn 150 film sinema ha skinwel, en o zouez *[[Dracula (film 1958)|Dracula]]* (1958), *[[Out of Africa (film)|Out of Africa]]* (1958, o c'hoari Lord Delamere), e-barzh ar filmoù Batman sevenet gant Tim Burton ha Joel Schumacher, e *[[Sleepy Hollow]]*. C'hoariet en deus ivez e abadennoù skinwel breizhveurat evel *[[Doctor Who]]* ha *[[The Avengers (stirad skinwel)|The Avengers]]*. Ur c'homedian dreist eo bet er c'hoariva, da skouer e resevas un *[[Tony Awards|Tony Award]]* evit e roll e *Bedroom Farce*, ur pezh skrivet gant an dramaour breizhveurat hollvrudet Alan Ayckbourn.

Mervel a reas Michael Gough er gêr d'an oad a 94 bloaz, e Salisbury e Wiltshire. Devet e voe e gorf ha strewet e voe e ludu e Mor Breizh.

## Daveoù
Pat Hingle

**Martin Patterson** a oa un aktor amerikan bet ganet d'ar 19 a viz Gouere 1924 en Miami, e Florida, ha marvet d'an 3 a viz Genver 2009.
Don Keefer

**Donald H. Keefer** pe **Don Keefer** a zo un aktor amerikan bet ganet d'ar 18 a viz Eost 1916 en Highspire, Pennsylvania.
Gary Collins

**Gary Ennis Collins** a zo un aktor amerikan bet ganet d'ar 30 a viz Ebrel 1938 en Venice, Kalifornia, ha marvet d'an 13 a viz Here 2012.
Morgan Freeman

**Morgan Porterfield Freeman, Jr.** zo un aktour, produer ha mouezhier stadunanat ganet d'ar 1añ a viz Even 1937 ganet e Memphis, Tennessee. Gant ur red micherel 50 vloaz, eo bet enoret alies, gant un Academy Award hag ur Golden Globe Award, ha lakaet e anv evit un Tony Award. Enoret eo bet gant un enore a-berzh ar C'hennedy Center e 2008, un enor AFI Life Achievement e 2011, un enor Cecil B. DeMille e 2012, hag ur Screen Actors Guild Life Achievement Award e 2018. Graet e vez eus outañ unan eus gwellañ aktourien hag az eus bet. 

Freeman a zo bet desavet er Mississippi, eno e oa bet kroget da c'hoari e pezhioù-c'hoari skol. Studeit en doa goude-se an arzoù c'hoariva e Los Angeles ha gwelet e oa bet e pezhioù-c'hoari nemetken pa oa kroget da vezañ aktour a-vicher. Kroget eo goustadik gant hent ar brud er bloavezhioù 1970 for evit e roll er stirad skinwel evit ar vugale The Electric Company.
Martin Landau

**Martin Landau** a zo un aktor amerikan bet ganet d'ar 20 a viz Mezheven 1928 en Brooklyn, New York, ha marvet d’ar .
Christian II Danmark

**Christian II** (1481-1559), a oa roue Danmark ha Norvegia (1513–1523) da vare Unvaniezh Kalmar, ha roue Sveden (1520–1521), ur vro ma oa bet anvet *Kristian Tyrann* ("Christian an Tirant"). Ouzhpenn-se e oa Dug Schleswig ha Holstein.

Mab e oa da Hans Iañ (*Kong Hans*) ha da Christina von Sachsen (1461–1521). 

Ren a reas goude marv e dad evel roue Danmark ha Norge en 1513. 

## Bugale
Dimezet e oa da Elesbed Aostria (rouanez Danmark) (1501-26) ha c'hwec'h bugel o doe:
* Johann (1518 - 1532).
* daou c'hevell
** Maximiliano (4 a viz Gouhere 1519).
** Felipe (4 a viz Gouhere 1519 - 1520).
* Dorotea (10 a viz Du 1520 - 20 a viz Gwengolo 1580), dimezet da Friedrich II, dilenner Pfalz.
* Cristina (miz Du 1521 - 10 a viz Kerzu 1590), a zimezas div wech:
** da Francisco Sforza, dug Milano,
** da Frañsez Iañ (dug Loren).
* Ur mab (1523).

En 1519 e voe kurunennet Christian II e Stockholm, ha setu Elesbed rouanez Sveden ivez.

Met e 1523 en em savas Svediz ouzh an Daned ha Gustav Vasa en o fenn oc'h embann e oa eñ ar gwir roue. E Danmark eo an dug Frederik, eontr d'ar roue, a emsavas a-enep Christian II. Goulenn a reas Christian hag e bried digant o c'herent rouaned gwaskañ war Frederik evit ma chomje sioul, met aner e voe. Ha setu ma voe kurunennet Frederik e Viborg e miz Meurzh.

Christian a gavas e oa kollet ar stourm ha divizout a reas ehanañ. D'an 13 a viz Ebrel e lestras ar roue hag e dud da vont da repuiñ d'an Izelvroioù. 

Eno e voent degemeret gant Marc'harid Aostria. Elesbed ne zistroas biken da vro he fried ken. A-raok kuitaat Danmark e kinnigas Frederik dezhi chom er vro gant he bugale, met hi a respontas, hervez a gonter, d'ar roue nevez: "*Ubi Rex meus, ibi regnum meum*" ("El lec'h m'emañ ma roue emañ ma rouantelezh"). 

## Pennadoù kar
* Christian Iañ (Danmark)
* Christian III (Danmark)
Menez Kalvar

**Menez Kalvar**, pe **ar Menez Kalvar**, pe **Golgota**, pe *menez ar c'hlopenn*, eo ar menez ma voe savet kroaz Jezuz e-kichenik Jeruzalem. Hervez an hengoun eo eno e oa bet beziet klopenn Adam. Bremañ emañ al lec'h-se e-barzh Iliz ar Bez Santel e Jeruzalem.

## Notennoù
Alea jacta est

***Alea jacta est*** ("Taolet eo an diñs") zo ur bomm latin a vije bet lavaret gant Caius Julius Caesar pa dreuzas ar stêr Rubicone, un harz hag a oa difennet outañ, da vont da Roma da gemer ar galloud. Hervez an istorourien Ploutarc'hos, Suetonius hag Appianus e voent distaget e henc'hresianeg d'an 12 a viz Genver 49 kent JK : « Ἀνεῤῥίφθω κύϐος. » (Anerrhíphtô kýbos).

Caesar-ueberschreitet-den-rubikon.jpg|*Caesar o treuziñ ar Rubikon*, skeudennet en Alamagn e 1904

## Evezhiadennoù war ar yezh
War-dro 1950 e voe graet an evezhiadennoù-mañ : 
*e henc'hresianeg e vije bet komzoù Caesar, ha n'eo ket e latin ;
*gant Suetonius e voe troet fall gant *alea jecta est*, rak n'eo ket « taolet eo an diñs » ster ar frazenn e henc'hresianeg met « an diñs ra vo taolet ». 
Da neuze n'eus nemet un droidigezh vat latin : *jacta alea esto*, "ra vo taolet an diñsoù".

## Notennoù
Vi veri universum vivus vici

***Vi veri universum vivus vici*** (pe *vi veri veniversum vivus vici*) zo ur bomm latin hag a dalv da lavarout «&nbsp;dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved&nbsp;».

Lakaet e vez ar frazenn war gont ar barzh alaman Goethe (1749-1832), e-barzh *[[Faust]]*, pe war hini ar skrivagner saoz Christopher Marlowe (1564-1593) e-barzh *[[Doctor Faustus]]* . N'eus roud ebet eus ar bomm latin-se en div oberenn koulskoulde.

El levr *The Vision of the Voice* gant an igromañser Aleister Crowley (1875–1947) emañ ar frazenn e gwirionez.

## Levlennadur
* Aleister Crowley, *The Vision and the Voice*, Red Wheel, 1997, ISBN 978-0-87728-887-9

## Notennoù
Michael Caine

**Sir Michael Caine**, CBE (ganet **Maurice Joseph Micklewhite**) a zo un aktour ha skrivagner saoz bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1933 e Londrez, e Bro-Saoz. Brudet eo evit e taol-mouezh cockney accent eus bed an ouvrierien. Caine en deus bet c'hoariet e 115 film gwelet eo evel un ikon Saoz.
Gary Oldman

**Gary Leonard Oldman** a zo un aktour hag ur sevener saoz bet ganet d'an 21 a viz Meurzh 1958 e Londrez, e Bro-Saoz.
Reddite ergo quæ Cæsaris sunt Cæsari et quæ Dei sunt Deo

***Reddite ergo quæ Cæsaris sunt Cæsari et quæ Dei sunt Deo*** zo ur bomm latin hag a dalv kement ha *Daskorit eta da [[Kaezar|Gaezar]] ar pezh a zo da Gaezar, ha da [[Doue|Zoue]] ar pezh a zo da Zoue*.
Ar frazenn-se a gaver en Avieloù, en Aviel Mazhev (XXII, 21), en Aviel Mark (XII,17), an Aviel Lukaz (XX,25) hag er Vulgat, troet diwar an henc'hresianeg gant sant Hieronimos. 

Distaget e vije bet gant Jezuz d'ar Farizianed e-kerzh un tabut diwar-benn an tailhoù.
Goulennet e oa bet outañ gant e enebourien ha reizh e oa, hervez al lezenn yuzev, paeañ tailhoù da Gaezar, da lavarout eo da c'houarnamant an impalaer roman ; mar lavare *ya* ne c'halle ket bezañ ar mesiaz, ha mar responte *ket* e vije bet flatret d'ar gouarner roman.

## Notennoù
Dacs (disheñvelout)

**Dacs** pe ar gwreskanv **DACS** a c'hall bezañ:
*Dacs, ur gêr eus Okitania, skrivet *Dax* e galleg.

## Gwreskanv
*DACS Direction des affaires civiles et du Sceau er Frañs
*DACS Digital Access Carrier System, aveadur pellgehentiñ er Rouantelezh-Unanet
*DACS Digital Cross Connect System, un teknik trec'haoliñ kenaskennoù niverel
* DACS Design and Artists Copyright Society un aozadur eus ar Rouantelezh-Unanet evit dastum ar gwirioù aozer
Condé-sur-Noireau

**Condé-sur-Noireau** a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant pemp kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Condé-en-Normandie.

## Istor
### kantved
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: 237 den nann-soudard a varvas e Condé abalamour d'ar brezel, an darn vrasañ anezhe a voe lazhet gant bombezadegoù ar Re Gevredet d'ar 6 ha d'ar 7 a viz Even, distrujet e voe 95% ag ar savadurioù; dieubet e voe ar gumun d'ar 16 a viz Eost gant tirlu ar Rouantelezh-Unanet.

## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Condé-sur-Noireau - St. Martin.jpg|Iliz *Sant Varzhin*
Skeudenn:Condé-sur-Noireau - St. Martin (2).jpg|Iliz *Sant Varzhin*
Skeudenn:FranceNormandieCondeSurNoireauEgliseSaintSauveur.jpg|Iliz ar *Salver*
Skeudenn:Condé sur Noireau St Jacques02dng.png|Chapel *Sant Jakez*

* Iliz katolik *Sant Varzhin*,.
* Iliz katolik ar *Salver*,.
* Chapel *Sant Jakez*.
* An templ protestant.
## Douaroniezh

Skeudenn:FranceNormandieCondeSurNoireauDruance.jpg|An Druance e kreiz-kêr

* Kemberiñ a ra ar stêrioù Noireau ha Druance e Condé-sur-Noireau.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
### Levrlennadur
## Notennoù ha dave
Paol Iañ

**Paol Iañ** zo anv meur a zen:

*Paol Iañ (eskob) (†350), eskob Kergustantin
*Paol Iañ (pab) (war-dro 700 - 767), pab etre 757 ha 767, war-lerc'h e vreur Steven II (pab ; sant 
* Paol Iañ Šubić (1245-1312), ban Dalmatia ha Kroatia adal 1273 ha ban Bosnia etre 1299 ha 1302.
* Paol Iañ Esterházy (1635- 1713), kentañ priñs Esterházy
* Paol Iañ Rusia Petrovitch (1754 - 1801), en ruseg : (Павел Петрович) impalaer Rusia adal 1796 betek e varv e 1801.
* Paol Iañ Gres (1901- 1964), en gresianeg :(Παύλος, Βασιλεύς των Ελλήνων) Roue an Hellened adalek 1947 betek e varv e 1964.

## Pennadoù kar
*Paol II
*Paol
Mendon

**Mendon** zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Anv
## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790; pennlec'h kanton Mendon e oa; diskaret e voe kanton Mendon gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; e distrig Henbont e oa. Lakaet e voe ar gumun en arondisamant an Oriant pa voe krouet e 1800 hag e Kanton Belz, bet krouet e 1801.
### 
* E 1806 e voe kendeuzet kumunioù kozh Lokoal ha Mendon d'ober kumun Lokoal-Mendon.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Pierre (Locoal-Mendon) 4316.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
## Emdroadur ar boblañs 1793-1806

## Melestradurezh
## Pajennoù kar
* Lokoal,
* Lokoal-Mendon,
* Kanton Mendon.
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù
Lokoal

**Lokoal** zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

021 Locoal-Mendon Beg Lannec.jpg|Beg Lanneg.

* War lez Stêr an Intel emañ Lokoal.
## Istor
* Hervez ar richenn e oa bet savet Lokoal gant sant Goal, er .
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: ul lodenn eus parrez Lokoal a yeas d'ober kumun Santez-Elen e 1790, pa voe savet kumun Lokoal; e kanton Mendon e oa Lokoal; diskaret e voe kanton Mendon gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; e distrig Henbont e oa. Lakaet e voe ar gumun en arondisamant an Oriant pa voe krouet e 1800 hag e Kanton Belz, bet krouet e 1801.
### 
* E 1806 e voe kendeuzet kumunioù Lokoal ha Mendon d'ober kumun Lokoal-Mendon.
## Monumantoù ha traoù heverk

W1064-LocoalMendon_Locoal_StGoal_74372.JPG|An iliz katolik.
Statue_dans_le_mur_de_l'eglise_de_locoal_-_panoramio.jpg|Un delwenn e moger an iliz.

* Iliz katolik *Sant Goal*.

Cimetiere de locoal - panoramio (1).jpg|Kroaz ha delwenn er vered.

* Ar vered.
## Emdroadur ar boblañs 1793-1806

## Melestradurezh
## Tud

Chemin de cadoudal - locoal mendon 8715.JPG|Hent Kadoudal.
018 La cache de Cadoudal.jpg|Toull-kuzh Kadoudal.

* Jorj Kadoudal, jeneral chouan, en em guzhas e Lokoal.
## Pajennoù kar
* Lokoal-Mendon,
* Mendon,
* Kanton Mendon,
* Santez-Elen.
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Perinde ac cadaver

***Perinde ac cadaver*** zo ur bomm latin, hag a dalv kement hag *evel ur c'horf marv*.

Skeudenn ar sentiñ eo mennad ar bomm-mañ, hini menec'h an dezerzh er  kantved a venne sentiñ ouzh youl Doue a-hed o buhez. 

## Istor
Kemeret e voe al lavar-mañ da sturienn gant Ignacio de Loyola pa savas Kompagnunezh Jezuz, evit servij an Iliz ha sentiñ ouzh Doue.
Life

Ar stêr **Life** (*An Life* en iwerzhoneg, *Liffey* e saozneg) zo ur stêr eus Iwerzhon, a red a-dreuz Dulenn hag en em daol e Mor Iwerzhon. Ganti e vez degaset ul lodenn vat eus an dour implijet e Dulenn.

## Red
Eieniñ a ra e Menezioù Cill Mhantáin (Wicklow Mountains, Sléibhte Chill Mhantáin), etre menez Cipiúr (Kippure) ha menez Tóin Dubh (Tonduff).

Redek a ra a-dreuz 3 c'hontelezh :
*Kontelezh Cill Mhantáin (Wicklow) 
*Kontelezh Cill Dara (Kildare) 
*Kontelezh Dulenn 

## Liammoù diavaez
Lanneven

**Lanneven** zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Hanternoz. Ul lodenn eus kumun Bear eo bremañ, er mervent.
## Douaroniezh
## Istor
* Lanneven a oa un drev eus parrez Bodlezan en eskopti Treger.
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790. E 1792 e voe bodet gant parrezioù bihan all a oa tro-dro da abati Itron-Varia Vear, Bodlezan, Trezelan, Sant-Norvez ha Gwenezan, e parrez Bear. D'ar 26 a viz Mae 1793 e voe bodet an holl gumunioù bihan-se da vont d'ober ur gumun vras ha nevez, Bear.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Meven*,  kantved.
## Emdroadur ar boblañs
* 540 annezad er gumun e 1793.
## Melestradurezh
* François Savidan a voe maer adalek 1790 betek 1793.
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Kilometr karrez

Ar **c'hilometr karrez** (**km²**) zo un unanenn gorread hag a zo kement ha 100 hektar pe ur milion a vetroù karrez.
A Jove principium

***A Jove principium*** zo ul lavar latin hag a dalv kement ha *Krogomp gant [[Jupiter (doue)|Jupiter]]*, da lavarout eo *Enor d'ar mestr, da vestr an ti*, dezhañ pep enor eta. Un tamm Jupiter, pe Yaou, eo mestr an ti.

## Liamm diavaez
* Pennad e-barzh ''Le Nouvel Observateur''
Michael York

**Michael York** a zo un aktor ha sevener saoz bet ganet d'ar 27 a Meurzh 1942 e Buckinghamshire, e Bro-Saoz.
Kontelezhioù Iwerzhon

Setu amañ roll **kontelezhioù [[Iwerzhon]]** ; 32 a zo anezho ent-hengounel, darn n'o deus talvoudegezh velestradurel ebet ken.

## Notennoù ha daveennoù