open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aison

**Aison** (henc'hresianeg : Αἴσων), latinekaet en *Aeson*, a oa mab da Gretheüs ha Tyro a oa roue Iolkos e Thessalia. Tad an haroz Iason hag e vreur Promac'hos e oa. 

Ur breur en doa, Feres, ha daou hantervreur, Pelias ha Neleüs.

## Aison ha Pelias
Pelias a oa sot gant ar galloud ha c'hoant en doa da ren e Thessalia. Evit kas e vennad da benn e harluas Neleüs ha Feres, hag e kraouias Aison e tourioù kastell Iolkos. 

E-kerzh e chomadenn eno e timezas Aison da Alkimede, hag en doe meur a vugel diganti, hag unan anezho a oa anvet Iason.

## E vab Iason
Kas a reas e vab Iason davet C'heiron da vezañ desket gantañ, tra ma oa moan e revr gant Pelias, o soñjal e c'halle bout diskaret, spontet dre ma oa bet lavaret dezhañ gant un orakl e ranke diwall diouzh un den ha ne vije nemet ur sandalenn gantañ. 

Meur a vloaz diwezhatoc'h, p'edo Pelias oc'h aozañ c'hoariadegoù en enor da Boseidon, e tegouezhas Iason en Iolkos, goude kollet gantañ ur sandalenn en ur stêr a-greiz ma oa o sikour unan bennak da dreuziñ. 

Embannet e voe donedigezh un den hanter diarc'hen. Spontet evel ma oa Pelias e c'houlennas ouzh e niz petra a raje ma vije dirak an hini a vennje e ziskar. *Kas anezhañ da gerc'hat ar [[maoutken aour]] din*, eme Iason. Ne voe ket lezet ar gomz-se da gouezhañ war an douar gant Pelias, ha kas a reas e niz Iason da grec'hina da bellvro. 

Tra ma oa Iason o veajiñ, hir e dro gantañ, e soñjas Pelias e oa aet al lestr, an Argo, d'ar strad. Kement-se ez eas da gontañ da Aison ha Promac'hos. En em lazhañ a rejont o lonkañ pistri, pe o muntrañ a reas e-unan, hervez an doareoù. 

Hervez un doare all e oa bev c'hoazh Aison pa zistroas e vab Iason gant e wreg nevez Medeia da Iolkos. 
Dic'houzouget e voe Aison gant Medeia, ha lakaet e gorf en ur bailh. Alese e tennas Aison, bev-pesk ha yaouank-flamm. Ha hi kontañ da verc'hed Pelias e c'halle ober kemend-all evit o zad. Ha merc'hed ar roue da zic'houzougañ o zad. Ha Medeia da nac'h reiñ buhez dezhañ en-dro. 

## Skeudennaoueg

File:Medea draining the blood of Aeson in order to rejuvenate him Wellcome V0025848.jpg|*Medea o kemmañ e was da Aeson d'e yaouankaat*
File:Pellegrino Tibaldi - Medea ringiovanisce Esone.jpg|*Medea o yaouankaat Aeson* , gant Giuseppe Asioli (1811)
File:Bartolomeo Guidobono - Medea rejuvenates Aeson.jpg|*Medea o yaouankaat Aeson*, gant Bartolomeo Guidobono (c. 1700)
File:Wijnen, Dominicus van - Medea Rejuvenating Eson.jpg|*Medea o yaouankaat Eson*, gant Wijnen, Dominicus van (17th century)
File:Medea Rejuvenating Aeson, Corrado Giaquinto, MET DP268767.jpg|*Medea o yaouankaat Aeson*, gant Corrado Giaquinto (1760)
Thessalia

**Thessalia**, Θεσσαλία, *Thessalía* hag e rannyezh Thessalia : Πετθαλία, *Petthalia*, zo anv un unvez velestradurel eus Bro-Hellaz hag ur vro hengounel zo anezhi abaoe an Henamzer. A-raok Oadvezh teñval Henc'hres e veze graet "Aiolia" eus Thessalia, ha meneget eo dindan ananv-se en *[[Odysseia]]* Homeros.

Thessalia a zeuas da vezañ ul lodenn eus Bro-C'hres a-vremañ e 1881, goude pevar c'hantved hanter dindan an Impalaeriezh Otoman. Abaoe 1987 ez a d'ober unan eus 13 *[[perifalia]]* ar vro ha rannet eo (abaoe adreizhadenn Kallikratis 2010) e 5 unanenn beriferael ha 25 kumun. Emañ kêr-benn ar vro e Larissa. Emañ Thessalia e-kreiz Bro-C'hres ha stok ouzh Makedonia en norzh, Epeiros er c'hornôg, kreiz Hellaz er su hag an Enezvor er reter. Emañ an inizi Sporades e Thessalia ivez.

Bro an hudourion e oa Thessalia hervez an *[[Ilias]]*.

## Melestradurezh hiziv
Pevar nomos zo hiziv e Thessalia :
*Karditsa
*Larissa
*Magnesia, pe *Magnisia* en gresianeg a hiziv 
*Trikala

## Notennoù
Chioggia

**Chioggia** a zo ur gumun hag ur porzh ag Italia, e meurgêr Venezia e Veneto, en un enezennig e Mor Adria hag  a dud enni. 25 km zo ac'hano da gêr Venezia a-denn-askell, 50 dre an hent. Ur frazione anezhi zo anvet Sottomarina .

## Skeudennoù

File:Orologio Sant'Andrea - Chioggia.jpg| Orolaj tour Sant Andrea, an hini goshañ er bed.
File:Canal_Vena_in_Chioggia.jpg| Kanol Vena, en Chioggia
File:Chioggia-P7130002.jpg|Palez war lez ar ganol Vena
File:Acqua alt.-chioggia 03 01DIC.2008.JPG|Uhelvor en Chioggia. En a-dreñv al Loggia dei Bandi hag ar Monte di Pietà.
file:Chioggia-Piazzetta_Vigo-IMG_0316.JPG|Tamm leurgêr


## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gumun.

## Notennoù ha daveoù
Prezegad

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **prezegad**, pe **predikad** (gall.: *prédicat*; saoz.: *predicate*), hervez ar yezhadur hengounel evit komz eus unan eus div lodenn bennañ ur frazenn ha talvezout a ra da zezverkañ al lodenn bennañ all, da lâret eo ar rener.
Disheñvel un tamm eo ster ar ger *prezegad* war dachenn ar steroniezh.

## Yezhadur
Hervez ar yezhadur hengounel e rank ar prezegad bezañ ur verb ennañ ouzhpenn elfennoù all mar bez ezhomm ur verb, hag a dalvez da renadennoù dezhañ, da skouer :

: "Hi a zañs."
: prezegad verbel eeun

: "Yann a lennas **al levr**".
: prezegad verbel kevrennek gant ur renadenn eeun

: "Pêr a sellas **ouzh ar skinwel**".
: prezegad verbel kevrennek gant ur renadenn araogennek

Kavout a reer ivez avat anvioù (anv-gwan, anv-kadarn pe raganv) evel *doareenn* ar frazenn, ma reer « anvioù doareenn » anezhe. Ret eo e vefent staget ouzh ar rener dre ur verb-stagañ, da skouer :

: "Nevenoe a oa **Roue Breizh**".
: prezegad anvel gant un anv-kadarn doareenn

## Steroniezh
Gant ar steroniezh e vez implijet an hevelep termen *prezegad* gant ur ster un tammig disheñvel evit ober dave d'ar pezh a zo kadarnaet a-zivout ar rener ; da skouer : ar prezegadoù "zo ur veleganez" pe "a gav mat ar c'haol" a c'heller kadarnaat a-zivout ar rener "Anna".
Tost-tre eo an implij-mañ da ster an termen *prezegad* evel m'emañ implijet gant ar boelloniezh furmel, petra bennak m'eo ledanoc'h an implijoù-se dre ma c'hellont tennañ da anvioù hag anvioù-gwan a zo ivez.

Hervez ar studioù bet kaset da-benn gant ar semiologour Greg N. Carlson e c'heller rummata ar prezegadoù hervez o liamm gant ar rener ma reont dave outañ evel-henn :

* Prezegadoù berrbad (saoz. *Stage-level predicates*)
Implijet evit deskrivañ perzhioù hag a zo gwir evit a sell ouzh ar rener en un doare berrbad, da skouer :
: "**Er skol emañ** Yann"
 
* Prezegadoù peurbad hiniennel (saoz. *Individual-level predicates*)
Implijet evit deskrivañ perzhioù hag a zo gwir evit a sell ouzh ar rener en un doare peurbad, da skouer:
: "**Brezhonegerez eo** Maria"

* Prezegadoù renkadel (saoz. *Kind-level predicates*)
Implijet evit deskrivañ perzhioù hag a zo gwir evit a sell ouzh un hollad en e bezh met n'eo ket gwir evit pep ezel eus ar strollad-se a-unanoù, da skouer :
: "Lern a **gaver stankoc'h-stankañ er c'hêrioù**"

* Prezegadoù a-stroll enebet ouzh reoù a-unanoù (saoz. *Collective vs. distributive predicates*)
Isrannet e vez ivez ar prezegadoù hervez ma c'hallont bezañ implijet gant ur rener en unander pe c'hoazh ma rankont bezañ implijet gant ur rener el liester pe ur strollger, da skouer :
: • ar prezegad *en em vodas er skol* a rank bezañ implijet gant ur rener el liester, evel er frazenn "Ar studierion **en em vodas er skol**" ;
: • ne c'heller ket e implijout gant ur rener en unander : direizh eo ar frazenn "Ar studier  **<big>*</big> en em vodas er skol**".

## Notennoù
Jaques Lebaudy

**Jacques Lebaudy**, anvet Jakez Iañ pe Impalaer ar Sahara (1868 - 1919), a oa ur c'horvroour a savas, e 1903,* Impalaeriezh ar Sahara*, rouantelezh anavezet gantañ e-unan.

Mab e oa da Jules Lebaudy, ur rener embregerezh gall. A-drugarez d'e binvidigezh vras e teuas a-benn, en un doare, da gaout e c'hoant pe e sorc'henn : dont da vezañ impalaer.
E 1903, goude un tabut gant e borzhier, a daolas dezhañ ur c'helorniad dour Javel, e tiviz sevel ur stad en ur c'horn digenvez eus ar Sahara kuit da vezañ rediet d'ober gant an dud vunut. Antronoz e loc'has diouzh Fécamp gant e oueletenn, la *Frasquita*.
Chom a reas a-sav en Inizi Kanari evit staliañ kanolioù war e lestr ha tuta un arme eizh den kent mont betek aodoù Maoritania. Dilestrañ a reas d'ar 25 a viz Mae 1903 en ur pleg-mor digenvez (28°40' Nord), anvet Bay of Justice.
Sevel a reas eno *Impalaeriezh ar Sahara* gant lid. Daou zevezh diwezhatoc'h ec'h embannas bezañ impalaer ar riezh nevez ha goulenn a reas digant e dud ober aotrou anezhañ.
Distreiñ a reas neuze d'an inizi Kanaria evit tuta implijidi all hag e tistroas d'e "impalaeriezh" d'an 10 a viz Even evit fontañ e gêr-benn, "Troja", enni pemp den hag un deltenn. Mont a reas da c'houde etrezek ar c'hreisteiz betek *Bay of Liberty* (27°20' N) e lec'h ma savas "Polis", porzh kenwerzh pennañ e impalaeriezh nevez. Koulskoude, daoust d'e strivoù, ne asante hini eus e implijidi chom eno da drevadenniñ ar vro. War-dro ar 14 a viz Even en em gavas gant ur meuriad a ginnigas gwerzhañ sklaved dezhañ. Nac'hañ a reas.

Hag eñ ha mont d'an inizi Kanaria adarre evit kavout tud kontant da drevadenniñ e vro.
Cremona

**Cremona** zo ur gêr en Italia ha kêr-benn proviñs Cremona e Lombardia, e traoñienn ar Po.

Brudet eo evel kêr ar violin hag al ludaouer Antonio Stradivari (e-tro 1644 – 1737).

## Tud vrudet ganet e Cremona
* Liutprand Cremona, eskob hag istorour eus an 
* Kalz a livourien, en o zouez Galeazzo Campi hag e vibien : Giulio Campi, Antonio Campi ha Vincenzo Campi, hag al livourezed Sofonisba Anguissola ha Lucia Anguissola.
* Claudio Monteverdi, ganet en 1567, sonaozour
* Gaspare Aselli,ganet en v. 1581, surjian
* Pietro Giovanni Guarneri, ganet en 1655, ludaouer
* Giuseppe Giovanni Guarneri, ganet en 1666, ludaouer
* Pietro Guarneri, ganet en 1695, ludaouer
* Guarnerius del Gesù, ganet en 1698, ludaouer 
* Giuseppe Sigismondo Ala Ponzone, ganet en 1761, amprevanoniour
* Amilcare Ponchielli, ganet en 1834, sonaozour
* Ugo Tognazzi, ganet en 1922, aktour

### Kumunioù stok
Bonemerse, Castelverde, Castelvetro Piacentino (PC), Gadesco-Pieve Delmona, Gerre de' Caprioli, Malagnino, Monticelli d'Ongina (PC), Persico Dosimo, Sesto ed Uniti, Spinadesco, Stagno Lombardo

## Levrlennadur
* Herbert le Porrier. *Le luthier de Crémone*. Pariz : dtitions du Seuil, 2004 

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun .
Uru-Pa-Ineg

Ur yezh direnk komzet e Rondonia eo an uru-pa-ineg. Komzet eo gant ur meuriad kuzh n'hon eus ket darempredoù dibaouez. Hogozik netra a anavezer diwar-benn e frammadur pe e liammoù gant yezhoù arall ar rannvro

## Gwelet ivez

Yezhoù Brazil

Yezhoù direnk
Wakonaeg

Ur yezh direnk komzet e Alagoas e oa ar wakonaeg. Erlec'hiet e oa bet gant ar portugaleg.

## Gwelet ivez

Yezhoù Brazil

Yezhoù direnk
Waxianghuaeg

Ur yezh direnk komzet e menezioù Wuling e kornôg proviñs Hunan eo ar waxianghuaeg. En he zachennad emañ kontelezhioù Yuanling, Chunxi, Jishou, Guzhang, ha Dayong.

Disheñvel eo ar waxianghuaeg diouzh ar rannyezhoù sinaek komzet tro-dro dezhañ met n'eo ket sklaer hag-eñ eo ur rannyezh sinaek pe ur yezh distag. Ne vez ket komprenet gant komzerien ar yezhoù arall implijet er vro. N'o deus ket ar waxianghuaegerien un identelezh distag hag en em lakaat a reont da Haned.

## Gwelet ivez
Yezhoù Sina

Yezhoù direnk
Satir

Ur **satir** (σάτυρος *sátyros* e henc'hresianeg, *satyrus* e latin) zo ur boud dreistnatur eus mojennoù Henc'hres, arouez nerzh an Natur. 

## Mojennoù
Gwazed yaouank int, dremmoù ha korfoù tud dezho, met diskouezet e vezont gant kerniel ha treid givri, ul lost hir dezho ha divskouarn kezeg. A-wechoù e vez faziet gant lod hag a vesk satired ha faoned, hag a liv satired gant korfoù hanter-tud hanter-bouc'hed, gant divskouarn a-bik, kerniel ouzh o fenn, blev hir ken-ha-ken, ur fri togn, ul lost gavr, hag un ibil sonn dalc'hmat.

Gant ar menadezed e vezont e lidambroug an doue Dionysos, hag a-wechoù gant an doue Pan.
Krec'hin loened a vez dindane alies, ha dreist-holl hini ar banterenn, loen arouez Dionysos. 

Alies e vezont gwelet o tañsal gant nimfezed, ur gibad gante en un dorn dezho.

Ar satired kozh a vez graet  silened  anezho, hervez Seilenos, kelenner Dionysos, ha brudet int da vezañ vil da spontañ.

## Notennoù
Arco (Trentino)

**Arco** a zo ur gumun ag Italia e proviñs Trento, e rannvro Trentino-Alto Adige.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ar gumun .
W (lizherenn)

An 23 lizherenn el lizherenneg latin eo **W**, **w**.

## Istor
Er Grennamzer ( moarvat) e voe ganet al lizherenn W, pa grogas skriverien da genliammañ gwech div lizherenn V, gwech div lizherenn U.

## Arouezioù all

## Gwelit ivez
*Upsilon
Yezhoù Etiopia

Komzet e vez 84 yezh disheñvel gant an henvroidi en Etiopia. Setu amañ da-heul roll ar yezhoù pennañ a gaver er vro :

* Afareg
* Amhareg
* Anfiloeg
* Bertaeg
* Bouseg
* Kambateg
* Hadieg
* Hararieg
* Komsoeg
* Ongotaeg
* Oromoeg
* Sahoeg
* Sodoeg
* yezh Silt'e
* Somalieg
* Tigrigneg
* Sidamoeg
* Wolaitaeg
* Gourageg
* Gamoeg
* Gofaeg

Ar yezh estren ar muiañ implijet en Etiopia eo ar saozneg hag e vez implijet evel yezh deskadurezh e skolioù an eil derez. An amhareg a oa yezh ar skolioù kentañ derez, met kemeret eo bet he lec’h e meur a vro gant yezhoù lec’hel evel an oromoeg hag an tigrigneg. Ul lizherenneg hag ur c’halander ispisial a gaver en Etiopia.

## Pajennoù kar

* Yezhoù etiopek
Weytoeg

Ar weytoeg a zo ur yezh a vefe bet komzet e rannvro Lenn Tana, en Etiopia gant ur bagad bihan ag hemolc'herien eus dourvarc'hoù a ra gant an amhareg hiziv.

Gant ar beajour skosat James Bruce. Hemañ, amhareg anavezet gantañ, a yeas a-dreuz ar rannvro e 1770 ha lârout a reas : "komz a ra ar Wayto ur yezh disheñvel tout diouzh ar re arall eus Abisinia. Ne oa ket barrek da zeskiñ "fedoù sur", ha pa gendrec'has ar roue da gas dezhañ daou waytoat. Ar re-mañ a c'houlennatas met divarrek e oant d'e gomprenn pe da eilgeriañ dezhañ, ha pa voent kinniget da vezañ krouget.

An europeat da heul o weladenniñ ar rannvro, Eugen Mittwoch a zezrevellas e kmoze an holl veuriad amhareg. Gwirekaat a reas an danevell-mañ Marcel Griaule e 1928. Ouzhpennañ a reas, avat, e kannas un den ur c'hann er "yezh var eus ar weytoiz". N'ouie ket ar c'hanner end-eun petra a zalveze, estreget un nebeudig gerioù o livañ darnioù-korf an dourvarc'h. Implijet c'hoazh e vefe ar re-mañ, emezañ.

Hervez Marcel Cohen e endlac'hfe ar rannyezh amharek lec'hiel un nebeud gerioù a vefe bet kemmet o ster hag o displegadur d'o lakaat da ziasoc'h da gomprenn evit an estrañjourien. Ouzhpenn-se e kaver enni gerioù amprestet digant ar c'houchitek a ziouer en amhareg rik ha gerioù arabek liammet ouzh ar relijion.

Er geriadur dastumet gant Griaule n'eus, hervez Cohen, nemet c'hwec'h ger a vefe o etimologiezh disklaer : *šəlkərít* "skantenn", *qəntat* "askell", *čəgəmbit* "pikerez", *annessa* "skoaz", *ənkies* "morzhed a zourvarc'h", *wazəməs* "livenn-gein a zourvarc'h."

E 1925, na gavas an denoniour Frederick Gamst roudenn ebet eus ar yezh kozh, zoken e tachadenn an hemolc'h hag ar pesketaerezh.

Daoust d'an diouer a fedoù ez eus meur a vartezadenn a-zivout natur ar weytoeg. Cohen a zamvenegas ez eo ur yezh kouchitek ar c'hreiz pe ur yezh semitek distag. Darn vrasañ ar glaskourien a gred n'eus ket fedoù a-walc'h d'e renk en ur familh, avat 

## Gwelet ivez

Yezhoù Etiopia

Yezhoù direnk
Xinkaeg

Ar xinkaeg a zo ur yezh direnk komzet e su Guatemala war an harzioù gant El Salvador hag er rannvro venezek war-du an norzh. 

## Istor

E-pad ar  kantved en em astenne tachennad ar xinkaed eus aod ar Meurvor Habask betek ar menezioù Jalapa. E 1524 e voe aloubet gant ar spagnoled. Da sklaved e voe lakaet kalz tud hag oblijet e voent da gemer perzh en aloudabeg eus ar pezh a zo El Salvador hiziv.

Goude e 1575 e krogas da vont da get buanoc'h ar sevenadur xinkaek goude ma voe kaset un darn vras eus ar boblañs da rannvroioù arall. War zigresk ez eas niver ar xinkaegerien ivez.

## Hiziv

Ar xinkaeg a zo unan eus an nebeut yezhoù orin Guatemala n'eo ket mayek o orin. Hogozik aet da get eo hag hervez Ethnologue e vefe marv. Er bloavezhioù diwezhañ e vezañs e vefe kmozet e seizh kêr hag ur geriadenn e Santa Rosa ha Jutiapa. 25 komzer a chomfe e 1991 daoust m'he deus kavet un enklask arall 297 anezho e 1997.

## Gwelet ivez

Yezhoù Guatemala

Yezhoù direnk
Yenieg

Ur yezh direnk komzet gwechall e rannvro Nyalang e Kameroun. Ne chom anezhañ nemet ur c'hann anavezet gant sandaniegerien. Hervez Bruce Connell e vefe yenieg tost ouzh kambapeg, njerepeg, ha kasabeg.

## Gwelet ivez

Yezhoù Kameroun

Yezhoù direnk
Yuwanaeg

Ur yezh direnk komzet gant daou vagad e-kreiz Venezuela eo ar yuwanaeg. Emañ an darn vrasañ eus ar gomzerien o chom e Division Bolivar war ribloù ar stêr Kaima met bez' ez eus bagadoù digenvez a gomzerien en Amazonas war ribloù an Iguana hag ar Manapiare.
Kulpeo

Ar **c'hulpeo** (*Pseudalopex culpaeus*) anvet ivez **louarn Patagonia** a zo ur spesad ki gouez hag a vev e Suamerika. Ar c'hi brasañ eus ar c'hevandir eo goude ar bleiz moueek. Heñvel a-walc'h eo dre e feson ouzh al louarn. Ur vlevenn ruzart pe gris en deus, ur c'hroñj wenn, pavioù damruz hag ur roudenn war e gein.

E gavout a reer eus Perou hag Ekwador betek Patagonia ha Douar an Tan. Bez' eus ivez ur boblañs vihan en Inizi Maloù ma oant bet kaset gant an drevadennerien. Tost a-walc'h eo ouzh louarn an Inizi Maloù (aet da get e 1878) moarvat.

Krignerien, konikled, evned ha glazarded a zebr hag e c'hell en em vagañ ivez diwar plant ha gagnoù. Hervez reoù 'zo e c'hell chaseal deñved hag evit an abeg-se e vez alies hemolc'het pe ampoezonet. Da ral eo aet e rannvroioù 'zo met n'emañ ket ar spesad en arvar.

## Liammoù diavaez

 Ar c'hulpeo war Lioncrusher
Meurig ap Idnerth

**Meurig ap Idnerth** a oa mab da Idnerth ap Briagad ha roue Buellt. N'eo anavezet nemet gant ur meneg e lignezoù priñsed Kembre. Netra ne anavezer diwar-benn e vuhez nag e ren.
Paiwaniz

**Paiwaniz** () a zo ur bobl orin eus Taiwan. Paiwaneg eo a gomzont. Er bloaz 2000 e oa 70 331 anezho, ar pezh a ra war-dro 17.7% eus poblañs ar pobloù orin en enez, da lavaret eo an eil bagad meuriadel e-keñver niver.
Frazenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **frazenn** (eus ar henc'hresianeg *phrásis* [φράσις] « komzidigezh, distilh » ; e saozneg : ''sentence'') evit komz eus un unanenn yezh, pe lavar, ennañ peurliesañ ur verb termen (saoz. ''finite verb'').

En ur frazenn glok eeun e kaver ur rener, peurliesañ un anv-kadarn pe ur ger anvheñvel, mui ur prezegad, peurliesañ ur verb pe ur ger verbheñvel. Gant ar yezhoù amrenererel e c'heller sevel frazennoù hep rener ebet avat.

Tammoù frazennoù diglok enne un elfenn bennañ nemetañ a reer rannfrazennoù (pe sintagmoù ; saoz. *[[:en:Phrase|phrase]]*) anezhe, da skouer ur rannfrazenn verb enni ur verb da elfenn bennañ hag a c'hell talvezout da brezegad ur frazenn glok pe ur rannfrazenn anv, enni un anv-kadarn da elfenn bennañ hag a c'hellfe talvezout da rener ur frazenn glok.

Bez' e c'heller rummata ar frazennoù hervez o framm pe hervez o fal :

* Rummadur hervez ar framm

Setu unan eus an doareoù hengounel da rummata an doareoù frazenn disheñvel hervez an niver a bennlavarennoù hag islavarennoù enne hag al liammoù etre pep lodenn eus ar frazenn :

* **[[Frazenn eeun]]** (saoz. ''simple sentence'') :
enni ur bennlavarenn hep islavarenn ebet ;

* **[[Frazenn liesrann]]** (saoz. ''compound sentence'') :
enni meur a bennlavarenn liammet an eil ouzh eben gant stagelloù ha/pe poentadur ;

* **[[Frazenn gevrennek]]** (saoz. ''complex sentence'') :
enni ur bennlavarenn mui un islavarenn d'an nebeutañ

* **[[Frazenn gevrennek liesrann]]** (saoz. ''complex-compound sentence'') : enni meur a bennlavarenn liammet unan anezhe d'an nebeutañ ouzh un islavarenn.

* Rummadur hervez ar pal

An holl doareoù frazennoù pennañ-mañ a c'hell bezañ er stumm nac'hañ pe er stumm kadarnaat :

* **[[Frazenn disklêriañ]]** :
an doare frazenn implijet an aliesañ, da skouer :
: *Mont a ran d'ar gêr*
: *N'in ket d'ar skol*

* **[[Frazenn goulennata]]**:
implijet evit sevel goulennoù peurliesañ pe c'hoazh goulennoù emrespont (saoz. ''rhetorical question''), da skouer :
: *Pet den 'zo ez klas ?*
: *Ha goût a rez piv a oa deuet ?*
: *N'out ket sot, geo ?*

* **[[Frazenn estlammañ]]** :
implijet evit sevel estlamadennoù, da skouer :
: *Nag a dud sot ez eus dre amañ !*
: *N'eo ket penn-sot an tamm anezhañ 'ta !*

* **[[Frazenn gourc'hemenn]]** :
implijet evit reiñ un urzh pe evit kinnig da unan bennak ober un dra, da skouer :
: *Kae d'ar gêr*
: *Arabat mont re vuan*
: *Na lennit ket an dra-se*

* Frazennoù reizh hag amreizh

A-hendall e reer un diforc'h ivez etre **[[Frazenn reizh|frazennoù reizh]]** (saoz. *major sentence* pe *major sentence*) diouzh un tu, enne ur rener hag ur prezegad diouzh un tu ha **[[Frazenn amreizh|frazennoù amreizh]]** (saoz. *irregular sentence* pe *minor sentence*) diouzh an tu all hervez ma vez enne ur rener hag ur prezegad sklaer pe get.

## Gwelit ivez:
* Frazenn reizh
* Frazenn amreizh
* Rannfrazenn
* Rannfrazenn verb
* Rannfrazenn anv
* Islavarenn
Q

Ar 17 lizherenn el lizherenneg latin eo **Q**, **q**. N'emañ er brezhoneg a-vremañ nemet evit treuzskrivañ anvioù estren divoutin.

## Istor

## Soniadoù

* Al lizherenn latin  Q  a vez arveret evit treuzkskrivañ al lizherenn arabek **ﻕ** *qāf*, a vez distaget  evel en anv Iraq : **لعراق**, *al-ʿIrāq*, da ziforc'hañ diouzh al lizherenn **ﻙ** *kāf*, a vez distaget  evel en anv Kebek : **كيبك** *kibek*.

## Arouezioù all

* Arouez al lieskementer 1030 = *[[quetta]]*.
* En he stumm bihan, **q**, arouez al lieskementer 10-30 = *[[quecto]]*.
Taoiseach

An **Taoiseach** (distaget: ; liester: *taoisigh*, distaget ) eo an anv a vez graet eus Kentañ ministr Iwerzhon. Dilennet e vez gant Dáil Éireann hag anvet gant Prezidant ar Republik.

## Roll

## Liammoù diavaez
* Kefrifi an Taoiseach displeget war e lec'hienn ofisiel.
Llanfair-ym-Muallt

**Llanfair-ym-Muallt** (*Builth Wells* e saozneg) zo anv ur gêr eus Powys, e Kembre, war lez ar stêr Gŵy.

Nepell alese emañ Cilmeri ma voe lazhet Llywelyn ap Gruffudd Ein Llew Olaf e 1282.

## Gerdarzh
Krediñ a reer e oa *Buellt* ar stumm koshañ, diwar "bu" (bioù) ha "gwellt" (geot), da lavarout eo "peurvan saout". Ar wrizienn "bu" eo a gaver er gerioù brezhoneg "buoc'h", "buorzh", ha "bugel".
W

**W** a c'hall bezañ :
* ul lizherenn, gwelit W (lizherenn) ;
* arouez ar watt ;
* arouez ar wolfram e taolenn beriodek an elfennoù ;
* arouez etrebroadel ar C'hornôg (*West*)
* W, ur stirad skinwel sukorean,
2007 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2006 e Breizh - **2007 e Breizh** - 2008 e Breizh

2007 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
 
## [[:Rummad:Marvioù 199|Marvioù]]
*Michel Chauty, maer Sant-Ervlan ha maer Naoned da c'houde.
*Yann Derrien, kaner gant Strollad Beilhadegoù Treger.
*Philippe Durand, filmaozer breizhat.
*Alexis Gourvenneg, labourer-douar ha sindikalour, krouer ar Brittany Ferries.
*Bernard Le Brun, ardamezour ha bannielour breizhat.
*Kristen Noguès, telennourez ha kanerez.
*Patrick Pellen, politiker.
*Éliane Pronost, kanerez.
*Loeiz Roparz, adsaver ar c'han-ha-diskan.

__NOTOC__
Ondina

**Ondina** a c'hall bout:

*Ondina, ur voudig 

*Ondina, ur c'harter eus kêr Salvador da Bahia e Brazil.
Emgann Dubglas

**Emgann Dubglas** eo an eil, an trede, ar pevare hag ar pempvet emgannoù diwar an daouzek emgann bet kaset gant Arzhur hervez Nennius en e *[[Historia Brittonum]]*.

N'ouzer na pegoulz na pelec'h e c'hoarvezjont. *Dubglas* a c'heller treiñ gant *Dour Du*, ha hervez Nennius e oa c'hoarvezet an emgannoù e-kichen ul lenn daoust ma c'hell ar ger en deus implijet (*linnu*) daveiñ ouzh Lindsey.

## Notennoù
Ondina (boudig)

**Ondina** zo anv ur voudig a vev er feunteunioù, ar stêrioù hag al lennoù ; a wechoù e vez taolennet evel ur vorganez er mor pe ur c'hrouadur ijinet gant ur barzh. Niksenn a vez graet anezhi ivez er mojennoù pobl alamanek hag e re Lec'hlenn.

Lorelei ar stêr Roen eo an hini vrudetañ.

Un doare nimfenn pe naiadenn zo anezhi. N'eo ket en dourioù sall e vev, en dourioù dous eo. N'eo ket ul lost-pesk he deus, met blev melen ha kriboù aour pe olifant. En hañv e plij dezhi bezañ en he c'hoazez war bardell ar feunteunioù ha kribañ he blev hir. Kouronkañ el lammoù-dour, er stankoù, er stêrioù a blij dezhi pa vez tomm. Hag ar re a vez o blev a-liv gant an aour o devez teñzorioù bras a viront en o c'hastelloù dindan an dour.

Dont a ra dour ar feunteunioù eus daeroù an ondinaed, ha mont a reont da hesk pa vez broc'het unan anezhe. Se zo kaoz e vez lezet profoù a bep seurt e-tal ar feunteunioù, evel garlantezioù a vleunioù, spilhoù pe tammoù gwer torret a zo gwir deñzorioù a lintr hag a sked en dour.

## Yezhoù arall
**Undine* eo en alamaneg hag e saozneg.
**Ondine* eo e galleg ; ur stumm gourel *ondin* zo ivez.

## Lennegezh
E meur a oberenn lennegel ez eus ondined.
**Ondinenn*, danevell gant ar skrivagner alaman Friedrich de la Motte Fouqué e 1811, troet gant Maopreden ha Roparz Hemon diwar *Undine*, Arvor, 1943.
**Den lille Havfrue*, kontadenn gant Andersen e 180037.
**Ondine*, barzhoneg c'hallek diwar zorn ar barzh gall Aloysius Bertrand en e zastumad *Gaspar de la nuit* e 1842.
**A Ondina do Lago*, barzhoneg portugalek gant Teófilo Braga e 1866.
**Ondine*, pezh-c'hoari ar skivagner gall Jean Giraudoux e 1939.
**Undine*, barzhoneg gant ar barzh iwerzhonat Seamus Heaney e 1969.
* Barzhonegoù a bep seurt gant Luis de Camões (~1524 – ~1579-80) ha Pierre de Ronsard (1524-1585) da skouer.

## Sonerezh
**Undine*, c'hoarigan gant E.T.A. Hoffmann, levrig gant F. de la Motte Fouqué, e 1814.
**Undine*, sonatenn evit ur fleüt hag ur piano gant Carl Reinecke e 1885.
**Vodnik*, barzhoneg sinfoniek gant Antonín Dvořák (B. 195 *opus* 107) e 1896.
**Rusalka*, c'hoarigan gant Antonín Dvořák (B. 203 *opus* 114) e 1901.
**Ondine*, rann gentañ ur pezh sonerezh evit ar piano skrivet gant Maurice Ravel, anvet *Gaspard de la Nuit* diwar barzhoneg Aloysius Bertrand, e 1908.

## Pennadoù kar
*Rusalka

## Levrlennadur
*Brasey, Édouard. *Sirènes et Ondines*. Paris : Éditions Pygmalion, 1999 

## Notennoù
Menadezed

Ar **Menadezed** pe **Mainadezed** (*Μαινάδες / Mainádes*, e henc'hresianeg, eus *μαίνομαι / maínomai*, « ambren »), anvet *Bacchae * ("Bakantezed") diwar anv an doue Bacchus gant ar Romaned, eo anv ar merc'hed a vez da-heul Dionysos e mojennoù Henc'hres.

Magerezed an doue int, nimfezed menez Nysa, a oa bet fiziet ar bugel doue enno gant Hermes. Mont a reont d'e heul, gwisket gant krec'hin loened gouez, o seniñ taboulinoù hag o hejañ ouroulerioù, deuet dezho an ambren.

An anv-se a veze roet ivez d'ar maouezed a gemere perzh en *Dionysia*, lidoù Dionysos en Aten.


Fragment Maenad Louvre G160.jpg|Menadenn o tougen un thyrsos, tamm eus ur gib atikat dremmoù ruz warnañ, war-dro 480 kent JK, Mirdi al Louvre. 
Ménade_relieve_romano_(Museo_del_Prado)_02.jpg|Menadez e Mirdi ar Prado.
Arcidosso

**Arcidosso** a zo ur gumun ag Italia e proviñs Grosseto, e rannvro Toskana, 100 km er c'hreisteiz da Firenze. 

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gumun .
Forza Italia

**Forza Italia** a zo un aozadur politikel italian. Krouet eo bet d'an 18 a viz Genver 1994.
Silvio Berlusconi eo e gadoriad abaoe e grouidigezh.
Arvier

**Arvier** a zo ur gumun ag Italia e rannvro emren Valle d'Aosta.

## Tud
Maurice Garin , ganet en **Arvier** d'an 3 a viz Meurzh 1871 a gemeras ar vroadelezh c'hall e 1901 a-raok gounit Tro Bro-C'hall e 1903.
Filettino

**Filettino** zo ur gumun en Italia e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ar gumun .
* www.filettino.org
Forte dei Marmi

**Forte dei Marmi** a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gumun.
Frazenn reizh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **frazenn reizh** (saoz: *regular sentence* pe *major sentence*) evit komz eus un frazenn enni ur rener hag ur prezegad hag a douj he mont-en-dro da reolennoù boas ar yezhadur, da skouer:

: **Frazenn reizh**
:: "Lenn a ran al levr"
::: > "Lenn a rin al levr"
::: > "Lenn al levrioù am eus graet"
::: > "Ne lennfont ket hon levrioù"
::: > hag all

## Gwelit ivez:
* Frazenn amreizh
* Frazenn
Pesaro

**Pesaro** zo ur gêr hag ur gumun en Italia. Kêr-benn proviñs Pesaro e Urbino eo, a-gevret gant Urbino, e rannvro Marche.

## Monumantoù

Palazzo_Ducale_di_sera.jpg|*Palazzo ducale* (Palez an Duged)
Barcellona Pozzo di Gotto

**Barcellona Pozzo di Gotto** a zo ur gumun ag Italia e meurgêr Messina.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gumun .
Lavarenn dizalc'h

Er yezhoniezh e vez graet an anv **lavarenn dizalc'h** (e saozneg : ''independent clause''), pe **[[pennlavarenn]]** (e saozneg : pe *main clause*) eus ur frazenn eeun hag a dalvez da frazenn glok drezi hec'h-unan hervez reolennoù kevreadurezh ar yezh studiet. 

Dre ma'z eo frazennoù peurglok ez eo al lavarennoù dizalc'h e vez kavet atav, e pep frazenn emren, an div elfenn-mañ: 
*ur rener 
*hag ur prezegad.

Bez' e c'heller liammañ meur a lavarenn dizalc'h an eil ouzh eben, renk-ouzh-renk, gant stagelloù (*ha, met, rak*, peurvuiañ), pe dre implijout ar poentadur evit sevel frazennoù liesrann, da skouer :

: Frazennoù eeun
:: "Kelenner on".
:: "Kelenn a ran".

: Frazennoù liesrann
:: "Me 'zo kelenner ha ma gwreg a zo mezegez".
:: "Fellout a ra din mont met ret eo din paeañ da gentañ."
:: "Poent eo din mont rak labour am eus d'ober c'hoazh."

## Gwelit ivez :
* islavarenn stag
* islavarenn
* frazenn
* frazenn liesrann
* frazenn gevrennek
* rannfrazenn
L'Italia Scacchistica

**L'Italia Scacchistica** a zo ur gazetenn echedoù italian hag italianek.
Krouet eo bet e 1911. Embannet eo bet e niverenn 1190 e penn-kentañ 2007. Embannet e vez 8 niverenn bep bloaz gant 64 pajenn enne.
## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gazetenn.
Utrecht

**Utrecht** zo:

* ur broviñs en Izelvroioù ; sell ouzh **[[Utrecht (proviñs)]]**.
* kêr-benn ar broviñs-se ; sell ouzh **[[Utrecht (kêr)]]**.
* ur gêr e Suafrika ; sell ouzh **[[Utrecht (Suafrika)]]**.

An anv **Utrecht** a gaver en anvioù all:
* Feur-emglev Utrecht
* Unaniezh Utrecht
* FC Utrecht, ur c'hlub mell-droad
Utrecht (kêr)

}
|- align="center"
|colspan="2"|

|-
|colspan="2"|
|-align="center"
|colspan="2"|
|- align="center"
|colspan="2"|Lec’hiadur e proviñs Utrechthag en Izelvroioù
|-
|Proviñs 
|
|-
|Kod post
|3500-3585
|-
| Maer 
|Jan van Zaanen (VVD)
|-
| Gorread
|99,32 km²
|-
|douar 
|95,67 km²
|-
|dour 
|3,64 km2
|-
| Hed
| 5° 7' 10" Reter
|-
| Led
| 52° 05' 36" Norzh
|-
| Poblañs 
|300 030 (12.01.2009)
|- align="center"
| colspan="2"|Piramidenn hervez an oad (01.2009)
|-
| Stankter
|3068 ann./km²
|-
|colspan="2"|
|-
| Lec'hienn ar gumun
|www.utrecht.nl/
|-
|}

**Utrecht** (distagadur nederlandek /ˈytrɛxt/) zo ur gêr e-kreiz an Izelvroioù, kêr-benn proviñs Utrecht. Unan eus kêrioù pobletañ an Izelvroioù eo (270 243 a annezidi e 2004).

E 1579 e voe sinet eno un emglev anvet Unaniezh Utrecht (*Unie van Utrecht* e nederlandeg) etre dileuridi eus seizh proviñs d’o unaniñ a-enep galloud Spagn. Sellout a reer an emglev-se evel diazez Republik ar Seizh Izelvro Unanet.

E 1713 e voe sinet eno Feur-emglev Utrecht, a lakaas fin da Vrezel Hêrezh Spagn.

E 1843 e voe digoret ul linenn hent-houarn etre Utrecht hag Amsterdam, hag abaoe emañ Utrecht e-kreiz rouedad al linennoù hent-houarn en Izelvroioù. Eno emañ burevioù kreiz ar gompagnunezh hent-houarn Nederlandse Spoorwegen.

## Liammoù diavaez

* Touristerezh
Recep Tayyip Erdoğan

**Recep Tayyip Erdoğan** zo ur politiker turk bet ganet d’ar 26 a viz C'hwevrer 1954 en Istanbul. Deuet e oa da vezañ kentañ ministr Turkia d’ar 14 a viz Meurzh 2003. Emañ e penn an Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP, *Strollad ar Reizhded hag an Diorren*). Dilennet e voe da brezidant ar Republik d'an 10 a viz Eost 2014 en dro gentañ hag addilennet e 2018.
## Dilennadeg 2018
D'ar 24 a viz Even 2018 e oa bet embannet gant Erdogan e oa aet ar maout gantañ e dilennadeg prezidant Turkia. Embannet e oa bet kement-se gantañ a-raok ma vefe disklêriet an disoc'hoù gant bodad an dilennadegoù. Ha pa vefe bet kadarnaet e drec'h gant ar bodad, ar strolladoù enebet outañ a ziskleir e oa bet truchadennoù, dreist-holl e reter Turkia ma vev Kurded.

Gant al lezennoù en doa lakaet votiñ dre referendom e vo lamet ar post a gentañ-ministr ha kreñvaet kalz e c'halloudoù evel prezidant Turkia.

## Otomanerezh
Sot eo Erdoğan gant an Impalaeriezh otoman. Klask a ra lakaat hengounioù ar mare-se da vevañ en-dro. Pa voe degemeret Mahmoud Abbas, prezidant Palestina, e palez prezidanted Turkia, e oa bet lidet an emgav gant Turked gwisket evel re an Impalaeriezh otoman eus ar . Muioc'h-mui en em wel Erdogan evel hêr sultaned an Impalaeriezh otoman 

## Notennoù ha daveennoù
Rusalka

Ur **rusalka** (sloveneg ha tchekeg ; poloneg : *Rusałka* ; ruseg ha bulgareg : *Русалка* ; ukraineg: *Русалки*) zo ur voudig hag a vev en dour, hervez mojennoù ar Slaved.

## El lennegezh
* *Rousalka* gant Aleksandr Pouchkin e 1829-32.

## Sonerezh
* *Rusalka*, un c'hoarigan gant Antonín Dvořák e 1901.

## Sinema
* *Rusalka*, tresadennoù-bev gant Aleksandr Petrov e 1997.

## Pennadoù kar
*Naiadezed
*Nimfezed
*Ondina

## Notennoù
Rannfrazenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **rannfrazenn** pe **sintagm** (saoz: ''phrase'') evit komz eus ur strollad gerioù gante un arc'hwel nemetañ e-keñver framm kevreadurezhel ur frazenn hervez perzhioù yezhadurel penn ar rannfrazenn, da skouer:

: **Rannfrazenn anv**:
: *an ti e fin ar straed*

Ur rannfrazenn anv eo hounnezh dre m'he deus un anv-kadarn da benn hag en em derc'hel a ra neuze ar rannfrazenn-mañ evel un anv e-keñver kevreadurezh ur frazenn, da skouer gallout a ra talvezout da rener ur frazenn ha gallout a ra bezañ lakaet ur raganv en he flas.

E yezhoù zo, ar galleg hag ar spagnoleg, e c'heller sevel frazennoù dibenn, keñveriit da skouer :

: Rannfrazennoù anv dibenn
:: Spagnoleg
::: *Me gusta la *'Ø** verde''
:: Galleg
::: ''J'aime la **Ø** verte''

Er frazennoù-mañ e talvez ar [[ger-mell]] + [[anv-gwan]] ("la verde" / "la verte") da [[rannfrazenn anv]] ha [[prezegad]] ar frazenn, da lâret eo amañ [[renadenn eeun]] ar verb.

E [[brezhoneg]] hag e [[saozneg]] n'haller ket sevel rannfrazennoù dibenn a-seurt-se hag ur rannfrazenn anv a rank kaout da benn anezhañ un anv pe ur raganv atav, da skouer 

: <u>Rannfrazenn anv gant ur penn ret</u>
:: Saozneg
::: ''I like the green **one**''
:: Brezhoneg
::: ''Me 'gav mat an **hini*' c'hlas*

Rummataet e vez ar rannfrazennoù hervez bep o fenn:

* Rannfrazenn araogennek : ganti un araogenn da benn anezhi, da skouer:
: *en tu all d'ar straed*

Rannfrazennoù lerc'hennek a vez graet eus ar rannfrazennoù kevatal savet gant lerc'hennoù.

* Rannfrazenn anv : ganti un anv-kadarn da benn anezhi, da skouer:
: *Ar c'hazh du*
: *Ar c'hazh war an doenn*

* Rannfrazenn verb : ganti un anv-kadarn da benn anezhi, da skouer:
: *O lenn emañ*
: *Lammit!*

* Rannfrazenn anv-gwan : ganti un anv-gwan da benn anezhi, da skouer:
: *Leun a dud*

* Rannfrazenn adverb : ganti un adverb da benn anezhi, da skouer:
: *aketus-tre* « Hen ober a ra aketus-tre »

## Gwelit ivez:
* Frazenn
* Rannfrazenn verb
* Rannfrazenn anv
* Islavarenn
Pietro Seni

**Pietro Seni** a zo bet ganet e 1841 e Roma (Italia) ha marvet e miz Kerzu 1909.

Ijinour a vicher e oa.

Mestrc'hoarier echedoù italian.

E 1865 e voe trec'h e Tournamant Sokial Roman a-raok Ferrante ha Sprega. Kampion Italia e voe e Roma e 1875 en Tournamant Broadel Kentañ, dirak Maluta ha Tonetti. Eil-diwezhañ e Roma e 1886 ha pempvet e Roma e 1900.

Kreñv e oa er c'hoari echedoù dre lizher: trec'h e voe er c'hentañ kenstrivadeg italian e 1902 hag eilvet goude Ossip Bernstein e kenstrivadeg etrebroadel ar gazetenn *[[L'Italia Scacchistica]]*, bet aozet e 1905.
Roll kazetennoù echedoù

Setu amañ ur roll kazetennoù gouestlet d'an echedoù. Kavet e vo amañ kazetennoù:
* a vez embannet c'hoazh e 2007;
* a zegemer pennadoù digant meur ag aozer.
* a embann pennadoù a-zivout an echedoù dreist-holl. 

## Daveoù
Savet eo bet an daolenn-mañ diwar an daolenn ag ar Wiki saoznek dreist-holl. Implijet eo bet rummad ar Wikipedia portugalek :Categoria:Revistas de xadrez ivez.
EG (kazetenn)

**EG** a zo ur gazetenn etrebroadel e saozneg. Gouestlet d'ar studiadennoù echedoù. Krouet eo bet gant A. J. Roycroft.
## Liamm diavaez
* Dielloù
Europe-Echecs

**Europe-Echecs** a zo ur gazetenn viziek embannet e galleg e Bro-C'hall. Gouestlet eo d'an echedoù: studiadennoù, kudennoù, tournamantoù, echedoù hag urzhiataerezh, h.a.

Krouet eo bet e 1959 gant Raoul Bertolo, marvet e 1991.

Posupl eo lenn ar gazetenn-se en-linenn war al lec'hienn www.europe-echecs.com.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gazetenn
Sark

**Sark** (saozneg: *Sark*; galleg: *Sercq*; sarkeg: *Sèr*) a zo un enezenn e Mor Breizh. Emañ e-touez an Inizi Angl-ha-Normand.
550 den a oa o chom en enez vihan-mañ e 2002, 5.5&nbsp;km² dezhi.
Difennet eo ouzh ar c’hirri.
Traktourien ha marc’hoù-houarn a vez implijet gant an dud.
Parlamant an enezenn zo ennañ 52 ezel.

## Tremen d'an demokratelezh
Kregiñ a reas Sark da zisavelañ e reizhiad gladdalc'hel d'ar 4 a viz Gouere 2007 evit mont diouzh Kendivizad Europa war Gwirioù Mab-den. Ret eo lâret eo deuet ar vreudeur Sir David ha Sir Frederick Barclay, pec'henned pinvidik-mor an Daily Telegraph, da vezañ perc'henned nevez an enezennig Brecqhou (prenet 2,3 million a lurioù e 1993) hag ar reizhiad gladdalc'hel ne glotfe ket a-feson gant o aferioù.

Al lod brasañ eus ar vodadenn a c'hall bezañ dilennet e 2009 Izili breujoù an enez a savas a-du evit ur gambr gant 30 ezel, en o zouez 28 dilennet. Asantet e voe d'ar c'hempenadur lezenniñ d'an 9 a viz Ebrel 2008 gant ar C'huzul Prevez An dilennadegoù kentañ zo bet e miz Kerzu 2008 hag ar gambr nevez en em vodas e miz Genver 2009.

## Lennegezh
D'ar 6 a viz Mezheven 1919 e voe embannet al lodenn gentañ eus ar romant polis *[[L'Île aux trente cercueils]]* gant Maurice Leblanc er gazetenn c'hallek *Le Journal*. Ennañ e c'haller gwelout un dresadenn eus an enezenn faltaziek « Sarek » hag a denn kalz da hini **Sark**, ur wech eilpennet.

## Notennoù ha daveennoù
Aldernez

**Aldernez** (e saozneg *Alderney*, e galleg *Aurigny*, en aldernezeg *Aoeur'gny*) a zo un enezenn e Mor Breizh, er biz da Wernenez, hag er c'hornôg da Beg La Hague. Trede enezenn an Inizi Angl-ha-Normand eo dre he ment.

## Kêriadennoù
Saint Anne (Alderney) eo kêrbenn an enez.

## Statud politikel hag armerzh
Ar Parlamant a zo ennañ 11 den.
Goude an Eil Brezel Bed ne c'helle ket mui Aldernez chom distag hag emren pa oa bet distrujet ar chaoser bras a ro goudor d'he forzh ken e tivizas kevrediñ gant Beliezh Gwernenez, met spi o deus an annezidi da adc'hounit o emrenerezh dre forzh dastum gounidoù bras al lotirioù war Internet. Evit gwir e vez degemeret lec’hiennoù kenrouedad c’hoarioù enlinenn (kazino hag all).

## Douaroniezh

2 400 den a zo o chom en enezenn. 5&nbsp;km hed ha 3&nbsp;km led eo. Pell eus an inizi all emañ hag anavezet eo evel ul lec'h sioul. Ur barrez zo hepken : St Anne. Tornaodoù ha traezhennoù zo. En-dro dezhi ez eus kerreg hag a zo bet kaoz da gantadoù a beñseoù.

Div gas-vor zo a beb tu da Aldernez:
* ar Swinge *(passage au Singe)* entre Aldernez ha Burhou 
*ar raz Blanchard, etre an enez ha Cotentin.

Ur pozh zo: porzh Braye.

Breakwater - Alderney 1.jpg|Kae porzh Braye.
Breakwater - Alderney 2.jpg|Gwallamzer e porzh Braye.
Phare_d_Aurigny.jpg|Tour-tan Aldernez.
Alderney - Fort Clonque.jpg|Kreñvlec'h Clonque – Burhou en a-dreñv.
Alderney - Inner Harbour.jpg|Ar porzh diabarzh. 

## 2019

E-kichenik Aldernez e vefe aet karr-nij Emiliano Sala e Genver 2019.
Alan al Louarn

**Alan al Louarn**, pe **Alanig al Louarn**, zo un anv brezhonek a c'hall bezañ:
* al lesanv roet d'al louarn er c'hontadennoù-pobl
* un anv-tud
*anv meur a oberenn

## Tud
* lesanv Alan II, dug Breizh
* Alan Louarn, un emsaver breizhat (1918-1993)

## Lennegezh
* *[[Alan al Louarn (ar Garreg)|Alan al Louarn]]*, ur pezh-c'hoari gant Hollsent ar Garreg,
* *[[Alanik al Louarn]]*, ur pezh-c'hoari gant Yann-Vari Perrot,
**[[Troiou-kamm Alanig al Louarn]]*, gant Jakez Riou, embannet e-barzh Gwalarn, troidigezh diwar ar skrid alamanek Reineke Fuchs, gant Goethe.
* *Alanig al Louarn*, ul levrig en dastumad Levrioù ar vugale, embannet gant Al Liamm e dibenn ar bloavezhioù 1960.

## Pennadoù kar
* Alan
* louarn
* Levrioù ar vugale
Lavarenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **lavarenn** (saoz.: ''clause'') evit komz eus ur ger pe un heuliad gerioù ennañ peurliesañ ur rener hag ur prezegad. 

E yezhoù zo, anvet "yezhoù Amrenererel",e c'heller sevel lavarennoù hep rener ebet atav pe e degouezhioù kevreadurezhel resis.

Disheñvel eo lavarennoù diouzh rannfrazennoù hervez ar yezhadur hengounel dre ma saver ul lavarenn gant ur verb termen mui ar rener a glot gantañ keit ha ma kaver en ur rannfrazenn pe ur verb pe ur rener met n'o c'haver ket o-daou a-gevret, da skouer :

: Frazenn gevrennek
:: "Ne ouien ket en doa redet ar c'hi a-dreuz an ti"

: Lavarennoù
:: "Ne ouien ket"
:: "en doa redet ar c'hi a-dreuz an ti"

: rannfrazennoù
:: "Ne ouien ket" (frazenn verb
:: "en doa redet" (frazenn verb)
:: "a-dreuz an ti" (frazenn araogennek)

N'eo ket ken stank all avat an diforc'h etre lavarennoù ha rannfrazennoù hervez ar yezhoniezh a-vremañ dre ma anzav e c'heller sevel lavarennoù didermen, da lâret eo diazezet war ur verb didermen.

Rummataet e vez al lavarennoù evel lavarennoù emren (pe "pennlavarennoù") diouzh un tu ha lavarennoù stag pe islavarennoù diouzh an tu all hervez ma c'hellont bezañ implijet o-unan penn hepmuiken evel frazennoù peurglok ha reizh hervez reolennoù kevreadurezhel yezhadur ar yezh-mañ'r-yezh pe get.

## Gwelit ivez:
* Islavarenn
* Islavarenn stag
* Islavarenn emren
* Frazenn
* Rannfrazenn
Kontelezh Ceatharlach

**Kontelezh Ceatharlach** (*Contae Cheatharlach* en iwerzhoneg ha *County Carlow* e saozneg) zo ur gontelezh e gevred Iwerzhon. Ceatharlach (*Carlow*) eo kêr-benn ar gontelezh. 
Tremen 50&nbsp;000 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù
Kanton Lanvezhon

**Kanton Lanvezhon** zo ur rann velestradurel c'hall, e departamant Il-ha-Gwilen e rannvro Breizh. E-barzh Arondisamant Roazhon emañ.

Brasaet e oa bet da 6 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.

## Listennad kumunioù
### Betek 2015

* Lanvezhon
* Chapel-Felgeriz
* Menezgervant 
* Sant-Gregor

### Abaoe 2015
* Lanvezhon ;
* Chapel-Felgeriz ;
* Kavaneg ;
* Menezgervant ;
* Sant-Gregor ;
* Saozon-Sevigneg.

## Daveoù
Verb didermen

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb didermen** (saoz.: ''non-finite verb'' pe *verbal*) evit komz eus ur verb ha ne gemm ket e stumm evit klotaat gant ar rener, da lâret eo ne vez ket displeget evit merkañ ar gour nag an amzer hervez reolennoù yezhadur ar yezh-mañ'r-yezh. 

Implijet e vez verboù didermen neuze en islavarennoù stag dre ma n'hallont ket bezañ implijet evit sevel pennlavarennoù hag a dalvez dreze o-unan evel frazennoù klok hepmuiken. 

En em derc'hel a reont verboù didermn evelverboù, dre ma vez savet frazennoù ver diwarne, hag ivez evel rummadoù yezhadur all war un dro, da skouer arc'hwel un anv, un anv-gwan pe un adverb e-keñver ur rannfrazenn pe ur frazenn brasoc'h. Diwar an arc'hweloù-se e teu o anvioù e brezhoneg.

Setu ar stummoù didermen pennañ:

* an anv-verb;

* an anv-gwan-verb (saoz. ''past participle'') hag ar stumm-ober (saoz. ''present participle'');

* stumm-ambroug (saoz. ''gerund'') hag an adverb-verb (saoz. ''gerundive'')

* stumm supinek (saoz. ''supine'')

## Gwelit ivez:
* Verb termen
* Verb
Verb termen

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb termen** (saoz.: ''finite verb'') evit komz eus ur verb displeget evit merkañ ar gour hag an amzer hervez reolennoù yezhadur ar yezh-mañ'r-yezh. 

Implijet a c'hell bezañ verboù termen evit sevel lavarennoù dizalc'h (pe pennlavarennoù) hag a dalvez dreze o-unan evel frazennoù klok hepmuiken.

En darn vrasañ eus ar yezhoù indezeuropek e rank pep frazenn pe lavarenn reizh e-keñver ar yezhadur bezañ enne ur verb termen, tra ma vez graet rannfrazennoù eus tammoù frazennoù hep ur verb termen enne. E latin hag un nebeud yezhoù romanek hag ivez e brezhoneg ha kembraeg avat, ez eus un nebeud gerioù arbennik a c'hall bezañ implijet evit sevel frazennoù diverb, keñveriit da skouer:

: brezhoneg: *setu*
: kembraeg: *dyma*, *dyna*
: latin: *ecce*
: italianeg *ecco*
: portugaleg *eis*
: galizeg: *velaquí*, *velaí*
: galleg *voici*, *voilà*

ha:

: saozneg: *here is*, *there is*

E meur a yezh, ar brezhoneg hag an darn vrasañ eus yezhoù all Europa en o zouez, ez eo termen ur verb bennak nemet e doareoù (pe "modoù") resis, da skouer: 

* an doare dikuliañ;
* an doare gourc'hemenn;
* an doare sujañ.

Diouzh an tu all avat eo didermen stummoù all ar verboù, da skouer:

* an anv-verb;

* an anv-gwan-verb (saoz. ''past participle'') hag ar stumm-ober (saoz. ''present participle'');

* stumm-ambroug (saoz. ''gerund'') hag an adverb-verb (saoz. ''gerundive'')

## Gwelit ivez:
* Verb didermen
* Verb
Die Schwalbe

**Die Schwalbe** a zo ur gazetenn echedoù alaman hag alamanek. Embannet e vez gant ar gevredigezh Die Schwalbe. Gouestlet eo d'ar c'hudennoù echedoù. Bep daou viz e vez embannet. 
## Levrlennadur
* {de} Wolfgang Dittmann: *Der Flug der Schwalbe*, Wegberg, 1988; Istor *Die Schwalbe*.

## Liamm diavaez
* www.dieschwalbe.de
Ninian (stêr)

An **Ninian** zo ur stêr eus Bro-Sant-Brieg ha Bro-Sant-Maloù, 62&nbsp;km hed dezhi. Eienañ a ra en ul lec'h anvet "la Hutte à l'Anguille", e-kichen Monkontour, hag adstêr eo d'an Oud e Ploermael.

## Kumunioù douret
*Aodoù-an-Arvor : Lanreunan, Koedlogon, Pluvaeg.
*Mor-Bihan : An Drinded-Porc'hoed, Mozhon, Talbont, Ploermael.

## Saotradur
D'al Lun 16 a viz Ebrel 2007 da noz e oa beret 100 m3 a zour-hañvouez eus poull ul labourer-douar e La Ville-Guyomard e Lanreunan er wazh anvet "La Bergerie", en em daol en Ninian tostik. Ur saotradur a-hed un 10&nbsp;km bennak e oa.

## An anv
Hervez Jean Markale e teufe eus *Ninian*, unan eus anvioù ar voudig Viviana e mojennoù ar roue Arzhur.

## Notennoù
Butlletí d'Escacs

**Butlletí D'Escacs** a zo ur gazetenn echedoù katalan ha katalanek. Embannet e vez gant ar Federação Catalã de Xadrez - Kevre Katalan an Echedoù.

## Levrlennadur
*  Rubens Filguth, *Xadrez de A a Z*, Porto Alegre, Artmed, 2005. 240 pp.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn Kevre Katalan an Echedoù
Frazenn liesrann

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **frazenn liesrann** (saoz: ''compound sentence'') evit komz eus ur frazenn enni div bennlavarenn (pe « kenlavarenn ») d'an nebeutañ met hep islavarenn ebet.

Liammet e vez pep frazenn emren an eil ouzh eben gant stagelloù ha/pe poentadur), da skouer:

: "Mont a rafen met n'hallan ket"
:: ( = "Mont a rafen met n'hallan ket mont")
: "Kanañ ha dañsal a reas"
::( = "Kanañ a reas ha dañsal a reas")
: "Dañsal a raio pe get"
::( = Dañsal a raio pe ne zañso ket")

## Gwelit ivez
* Frazenn
* Frazenn eeun
* Frazenn gevrennek
* Frazenn gevrennek liesrann
* Rannfrazenn
* Islavarenn
Frazenn gevrennek

Koulz er yezhoniezh evel er yezhadur e vez lavaret **frazenn gevrennek** ( e saozneg: ''complex sentence'') eus ur frazenn a zo enni div elfenn, da lavarout eo daou verb displeget :
*unan en ul lavarenn dizalc'h (pe "pennlavarenn"),
*un islavarenn (pe meur a hini) staget outi, .

Enebet e vez *lavarenn gevrennek* ouzh lavarenn eeun, ma n'eus nemet UR verb. 

Liammet e vez pep frazenn dizalc'h an eil ouzh eben gant stagelloù.

## Skouerioù
**Al louarn *'a varv*' en e groc'hen* n'eo ket ur frazenn gevrennek, n'eus nemet ur verb enni, neuze eo ul lavarenn dizalc'h. 
**An hini a c'hoarzh re a ouel goude-se* zo ur frazenn gevrennek dre ma'z eus daou verb. 

## Lavarennoù
En ur frazenn gevrennek ez eus meur a lavarenn, dre ma'z eus meur a verb, da lavarout eo meur a stroll en-dro da bep verb. Bez' ez eus :
*lavarennoù dizalc'h, a zo rannet dre un arouez poentadur bennak, virgulenn, daoubik, trifik... 
*islavarennoù, sujet d'ul lavarenn dizalc'h, anvet neuze pennlavarenn; ma vez troc'het an islavarenn diouzh he fennlavarenn ne vo ket reizh hervez ar yezh nag ar yezhadur. 

## Yezhoù
### Brezhoneg
E brezhoneg e vez liammet, pe ereet, ar bennlavarenn hag an islavarenn gant gerioù-stagañ, pe stagelloù isurzhiañ. Sed amañ un darn anezho: 
*"a", "e", "ma", "na", "pa", "peogwir", 
**gant "a" : hag a
**gant "e" : peogwir "e" 
**gant "ma" e saver stagelloù e-leizh : abalamour ma, abaoe ma, ... war-zigarez ma.
**gant "mar" .

## Skouerioù
 

### Saozneg
E saozneg e vez liammet, pe ereet, ar bennlavarenn hag an islavarenn gant gerioù-stagañ, pe stagelloù isurzhiañ. Sed amañ un darn anezho: 
*"who", "whom", "whose", "what", "that", 
*"because", "if", "since" ... 

## Gwelit ivez
* Frazenn
* Frazenn eeun
* Frazenn liesrann
* Frazenn gevrennek liesrann
* Rannfrazenn
* Islavarenn