open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yezhadur ar brezhoneg

**Yezhadur ar brezhoneg** eo studi an holl reolennoù a ro tro da sevel frazennoù a vo reizh d'ar vrezhonegerien. 

Meur a gevrenn zo e studi yezhadur ar brezhoneg :
*soniadurezh ar brezhoneg
*ereadurezh ar brezhoneg

## Dibarderioù en [[ereadurezh]] ar brezhoneg
Setu int dre vras 
*kentañ tra a weler eo kemmadurioù ar c'hensonennoù
*lec'h ar verb er frazenn: ne vern petra a vez lakaet da gentañ e teu ar verb displeget da eil.
*Er stumm-nac'h,
**pa vez lakaet ar rener lies goude ar verb displeget e chom ar verb en unander: *Ne oar ket an dud*.
**pa vez lakaet ar rener lies a-raok ar verb displeget e vez lakaet ar verb el liester: *An dud n'ouzont ket *.
*an anv-gwan a vez lakaet goude an anv-kadarn (ha n'eo ket dirak evel e saozneg): *ar [[Mor Bihan]]* 
*Goude un niver e lakaer an anvioù en unander: *tri martolod* 
*displeget e vez an araogennoù: *din, warnon, ...*
Renkadur ar maenadoù/Molibdatoù Tungstenatoù

### G. Molybdat ha Wolframat
# Paraniit-(Y), Powellit, Scheelit, Stolzit, Wulfenit
# Biehlit, Kouevrtungstit, Houarnmolybdit, Lindgrenit, Phyllotungstit, Szeniksit, Vergasovait
# Sedovit
# Moluranit, Mourit, Umohoit
# Kalkurmolit, Kousinit, Deloryit, Iriginit, Tengchongit
# Uranotungstit

Distro da Renkadur ar maenadoù
Hedd Wyn

**Hedd Wyn** (13 a viz Genver 1887&ndash;31 a viz Gouhere 1917 e Boezinge, Flandrez Belgia, a oa un tieg eus Trawsfynydd, e Sir Feirionnydd hag ur barzh kembraek lazhet e-pad ar Brezel-bed kentañ. Douaret eo bet e bered ar C'hommonwealth *Artillery Wood Cemetery* e kumun Boezinge. 
**Ellis Humphrey Evans** a oa e wir anv, met dibabet en doa Hedd Wyn ("peoc'h gwenn") evel anv-barzh. 

Tost e vuhez-pad e chomas en e atant en Ysgwrn. Da 28 vloaz en doa gonezet peder c'hador en Eisteddfodoù gant e varzhonegoù. E 1917 e oa bet gounezet ar gador gantañ en Eisteddfod, Birkenhead, gant e varzhoneg "*Yr Arwr*" ("An Haroz"), skrivet evel un *[[awdl]]*. 

## Ysgwrn
Ni Evans a vev en Ysgwrn hiziv hag a vourr o kontañ istor Ellis hag e gadorioù.

## Film
Ur film *[[Hedd Wyn (film)|Hedd Wyn]]* zo bet graet e 1992 gant Paul Turner hag a oa bet meneget e-touez an danvez loreidi evit kaout un Oscar.

## Oberennoù Hedd Wyn
**Cerddi'r Bugail*, dastumet gant J. J. Williams (1918) - Barzhonegoù Hedd Wyn

## Levrlennadur
*William Morris, *Hedd Wyn* (1969)
**Ysgrifau Beirniadol VI*, gol. J. E. Caerwyn Williams (1971) - ysgrif gan Derwyn Jones
*Alan Llwyd, *Cofiant Hedd Wyn* (Cyhoeddiadau Barddas, 1991). Cofiant manwl a safonol.

## Liammoù diavaez
* ''Find a grave''
* Skridoù gant Hedd Wyn e-barzh ar Wikiarroud kembraek (hag *Yr Arwr*, an haroz, en o zouez)
* https://web.archive.org/web/20010614062634/http://www.powell76.freeserve.co.uk/heddwyn.htm
* Commonwealth War Graves Commission
* ''Cerddi'r Bugail''
* BBC
Lun (deiz)

Al **Lun** eo an deiz etre ar Sul hag ar Meurzh. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta an devezh kentañ eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo an eilvet devezh.

Dont a ra an anv eus anv latin al loar (*Lunae dies*). 

Roet en eus ivez e brezhoneg ar rakverb-amzer : dilun.

An anv-se a zo tennet diwar hini an astr, an hini tostañ eus an Douar.
Merc'her (deiz)

Ar **Merc'her** eo an deiz etre ar Meurzh hag ar Yaou. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta an trede deiz eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro e kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar pevare devezh.

Dont a ra an anv eus hini latin an doue Merc'her (*Mercurius*). Er yezhoù germanek eo deiz an doue Woden (pe Odin), ha se zo kaoz e kaver "Wednesday" en saozneg, "Woensdag" en nederlandeg, "Onsdag" en daneg, norvegeg ha svedeg.

## Merc'her al Ludu
Er relijion gatolik e lider Merc'her al Ludu.
Ken Bruen

**Ken Bruen** zo ur skrivagner saoznek eus Iwerzhon. E Gaillimh eo bet ganet  e 1951. E St. Joseph's College Gaillimh en deus studiet a-raok mont da Zulenn (Trinity College). Eno e tapas un doktorelezh war an usvedoniezh.

Goude bezañ bet skolaer war ar saozneg en Afrika, Azia ar Reter hag en Amerika ar Su e tiviz paouez gant e labour kelenn ha gouestlañ e nerzh hag e ijin da skrivañ romantoù-polis. Dindan e zorn e vez roet buhez d'an enklaskerien Roberts ha Brant, ha d'al lonker daonet Jack Taylor (in *The killing of the tinkers* ha *The Guards* da skouer). Un stil nerzhus, buhezek ha prim eo hini Ken Bruen.

Bruen a zo unan eus izili ul c'helc'hiad skrivagnerien a vod Jason Starr, Reed Farrell Coleman hag Allan Guthrie.

E Gaillimh emañ o vevañ. Dimezet eo ha tad d'ur verc'h.

## Oberennoù

Romantoù gant Jack Taylor :
* Cross (2007)
* Priest (2006)
* The Dramatist (2004)
* The Magdalen Martyrs (2003) (Troet e galleg : "Le Martyre des Magdalènes" e ti Gallimard - Série Noire)
* The killing of the tinkers (2002) (Troet e galleg : "Toxic Blues" e ti Gallimard - Folio Policier)
* The Guards (2001) (Troet e galleg : "Delirium Tremens" e ti Gallimard - Folio Policier)

Romantoù gant Roberts ha Brant (R&B):
* Calibre (2006)
* Vixen (2003)
* Blitz (2002) (Troet e galleg e ti Gallimard - Série Noire)
* The McDead (2002) (Troet e galleg : "Les Mac Cabées" e ti Gallimard - Série Noire)
Hounnezh eo trede levrenn an heuliad "The White Trilogy"
* Taming the Alien (2000) (Troet e galleg : "Le mutant apprivoisé" e ti Gallimard - Série Noire)
* A White Arrest (1998) (Troet e galleg : "Le gros coup" e ti Gallimard - Série Noire)

Oberennoù all :
* American skin (2006)
* Dispatching Baudelaire (2004) (Troet e galleg : "En effeuillant Baudelaire" e ti Fayard Noir)
* London Boulevard (2001)
* The Hackman Blues (1997) (Troet e galleg : "Hackman Blues" e ti Fayard Noir)
* Her Last Call to Louis Macneice (1997)
* Rilke on Black (1997)
 
## Liamm diavaez
*E lec'hienn ofisiel
Herodotos

**Herodotos** (e henc'hresianeg Ἡρόδοτος, *Hêródotos*), bet ganet war-dro 484 pe 482 kent J.-K. en Halikarnassos (trevadenn c'hresian a oa war damani Kariaiz), zo anvet Bodrum hiziv an deiz (Turkia), marvet war-dro 425 kent J.-K. e Thourioi, a oa un istorour gresian. Lesanvet eo bet « Tad an Istor » gant Cicero (*Al Lezennoù*, I, 1), ha tad ar c'hazetennañ ; ouzhpenn se e seller outañ evel unan eus ar c'hentañ ergerzherien. Ar plaengomzour kentañ eo ivez a zo deuet e oberenn betek ennomp.

An oberenn nemeti a anavezomp diwar e zorn zo anvet *[[An Istorioù]]*, diwar an henc'hresianeg Ἱστορίαι, *Historíai* — da lavaret eo « enklaskoù, ergerzhadennoù », eus ἵστωρ, « an hini a oar, a anavez, pe an hini en-deus gwelet, an test (eus PIE *wid- *gwelout* (*widtor > histor) // οἶδα: da gentañ "gwelet em-eus", da c'houde "me a oar") ». Unan eus oberennoù hirañ an Henamzer ez eo. Disklêriañ a ra ar c'hentañ pennad :

Ἡροδότου Ἁλικαρνησσέος ἱστορίης ἀπόδεξις ἥδε, ὡς μήτε τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται, μήτε ἔργα μεγάλα τε καὶ θωμαστά, τὰ μὲν Ἕλλησι τὰ δὲ βαρϐάροισι ἀποδεχθέντα, ἀκλεᾶ γένηται, τά τε ἄλλα καὶ δι' ἣν αἰτίην ἐπολέμησαν ἀλλήλοισι.

« Herodotos Halikarnassos a ziskouez amañ disoc'hoù e Enklask e doare ma ne vo ket kaset gant an amzer eñvor oberoù an dud veur hag evit ma ne vo ket disoñjet ar c'hurioù bras kaset da benn pe gant ar C'hresianed pe gant ar Varbared ; reiñ a ra ivez abegoù ar brezel a enebas an div bobl-se. »

## Notennoù
Korev

Ar **c'horev** (*coreff* e krennvrezhoneg) zo anv ur bier aozet gant heiz, hag a veze evet en henamzer hag er grennamzer gant ar Gelted kozh (Galianed pe Vrezhoned). *Cwrw(f)* eo e kembraeg, ha *koref* e kerneveureg.

## ''Coreff'', ur merk
*Coreff* zo anv ur vreserezh, ganet e Montroulez e 1985, ha diazezet e Karaez abaoe 2005. Anv ar bier graet eno eo ivez. Bier goularz, du, melen, rous ha bio a vez graet ganto.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Rozan

Ar **Rozan** zo ur stêr vihan e kanton Uzel, er reter da Lodaog, hag adstêr d'an Oud. 

E dibenn miz Mae 2007 eo bet saotret gant al labouradeg kaoc'h-yer tostik dezhi.
Klotennad ar silabenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **klotennad ar silabenn** (saoz.: ''syllable rime'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus kraoñell ar silabenn mui lost ar silabenn mar bez anezhañ.

E sinaeg eo ar c'hlotennad (韵母, pinyin: yùnmǔ) unan eus elfennoù diazez ar silabenn, a-gevret gant ar penn kentoc'h evit dielfennañ ar silabenn evel ma reer gant yezhoù all evel ar brezhoneg e teir elfenn diazez posupl, da lâre eo ar penn, ar graoñell hag al lost. 

## Gwelit ivez
* Silabenn
* Penn ar silabenn
* Kraoñell ar silabenn
* Lost ar silabenn
Mirdi al Louvre

E-touez brasañ mirdioù ar bed emañ **Mirdi al Louvre**, ha brasañ mirdi Pariz eo gant ur gorread a 210 000 m², 60 600 anezho o vout gouestlet d'an diskouezadegoù.
An eil savadur brasañ en Europa eo, goude Breujoù Roumania.

Hir eo Istor al Louvre evel mirour glad arzel hag istorel Bro-C'hall, eus mare an dierniezh kapetian betek hon amzer.

## Notennoù
Festival Cannes e 2006

Eus ar 17 Mae betek an 28 Mae e oa bet dalc'het ar festival e 2006. 20 film eus 11 bro a oa bet dalc'het evit tapout al Lore Aour. Wong Kar-wai e oa prezidant ar bodad-barn, anezhañ ar Sinaad kentañ bet dibabet evit ar post-mañ. 

### Bodad-barn
* Wong Kar-wai, Prezidant (Hong Kong)
* Monica Bellucci (Italia)
* Helena Bonham Carter (Rouantelezh-Unanet)
* Samuel L. Jackson (Stadoù-Unanet)
* Patrice Leconte (Frañs)
* Lucrecia Martel (Arc'hantina)
* Tim Roth (Rouantelezh-Unanet)
* Elia Suleiman (Palestina)
* Zhang Ziyi (Sina)

### Filmoù
* *[[L'Amico di famiglia]]* - Paolo Sorrentino
* *[[Crónica De Una Fuga]]* - Israel Adrián Caetano
* *[[Iklimler]]* - Nuri Bilge Ceylan
* *[[Fast Food Nation (film)|Fast Food Nation]]* - Richard Linklater
* *[[Flandres]]* - Bruno Dumont
* *[[Indigènes]]* - Rachid Bouchareb
* *[[Juventude Em Marcha]]* (*Colossal Youth*) - Pedro Costa
* *[[El Laberinto del Fauno]]* - Guillermo del Toro
* *[[Laitakaupungin valot]]* - Aki Kaurismäki
* *[[Marie-Antoinette (film 2006)|Marie-Antoinette]]* - Sofia Coppola
* *[[Quand j'étais chanteur]]* - Xavier Giannoli
* *[[La raison du plus faible]]* - Lucas Belvaux
* *[[Red Road (film)|Red Road]]* - Andrea Arnold
* *[[Selon Charlie]]* - Nicole Garcia
* *[[Southland Tales]]* - Richard Kelly
* *[[Summer Palace (film)|Summer Palace]]* - Lou Ye
* *[[Volver]]* - Pedro Almodóvar
* *[[The Wind That Shakes the Barley (film)|The Wind That Shakes the Barley]]* - Ken Loach

## Loreidi
* Lore Aour gant Ken Loach evit *[[The Wind That Shakes the Barley]]*)
* Priz Meur gant Bruno Dumont evit *[[Flandres]]*)
* Priz al leurenniñ gant Alejandro González Iñárritu evit *[[Babel (film)|Babel]]*) 
* Priz ar bodad-barn gant Andrea Arnold evit *[[Red Road (film)|Red Road]]*)
* Priz ar senario gant Pedro Almodóvar evit *[[Volver]]*)
* Priz an aktorez wellañ gant merc'hed *[[Volver]]*, en o zouez Penelope Cruz) 
* Priz an aktor gwellañ gant paotred *[[Indigènes]]*)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar festival
Jan Theuninck

**Jan Theuninck** zo ul livour hag ur barzh belgiat bet ganet d'an 7 a viz Mezheven 1954 e Zonnebeke.

Izelvroeger eo, hogen e galleg e skriv, hag e saozneg a-wechoù.

## Barzhoneg

:::::***Mauthausen 186***
:::::*A vaen da vaen*
:::::*e rejomp ur bazenn*
:::::*Pazenn-ha-pazenn*
:::::*ez ejomp d'an neñv.*


## Liammoù diavaez
*   Ar varzhoneg ''Shoa'' 
*   An daolen ''Holocaust'' hag ar varzhoneg ''Stalag Zehn B'' 
* Barzhonegoù a-zivout ar brezelioù-bed 
* Taolennoù J. Theuninck  e Saatchi Art
Kensonenn weuz

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kensonenn weuz** pe **gweuzenn** (saoz.: ''labial consonant'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti an diweuz pe ar gweuz traoñ hag an dent krec'h da lec'h distagañ pennañ, da skouer: 

* [m]: kensonenn diweuz dre fri mouezhiet
* [b]: kensonenn diweuz dre serriñ mouezhiet
* [p]: kensonenn diweuz dre serriñ divouezh
* [v]: kensonenn diweuz dre daravat mouezhiet
* [f]: kensonenn diweuz dre daravat divouezh

Isrannet e vez al lec'h distagañ-mañ e daou islec'h distagañ resisoc'h:

* Kensonennoù diweuz
* Kensonennoù gweuz-dent 

## Gwelit ivez:
*Gweuzadur
*Lec'h distagañ
*Kensonenn
Kensonenn beg an teod

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kensonenn beg an teod** (saoz.: ''apical consonant'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti beg an teod da lec'h distagañ pennañ.

Ret eo ober an diforc'h etre kensonennoù distaget gant beg an teod ha kensonennoù distaget gant lavnenn an teod, dreist-holl ar c'hensonennoù dre daravat hag ar c'hensonennoù dre fic'hal.

Peurliesañ ne dalv ket an diforc'h resis-se evit diforc'hañ fonemennoù, da skouer e brezhoneg c'hell bezañ distaget gant beg an teod pe gant lavnenn an teod ar c'hensonennoù dre serriñ [t, d] hep ma talvez an diforc'h-se da lakaat kemm etre gerioù disheñvel o ster, hag e rannyezhoù arabek zo e vez distaget [t] gant lavnenn an teod keit ha ma vez distaget [d] gant beg an teod.

E yezhoù all zo avat, an euskareg hag ar serbeg-kroateg en o zouez, e talvez an diforc'h etre al lec'h stagañ resis etre ur gensonenn distaget gant beg an teod hag ur gensonenn distaget gant al lavnenn da ziforc'hañ fonemennoù, da skouer en euskareg:

* beg-kevig: ***s'''u'' [s̺u] ("tan") [s̺u]
* lavnenn-[[kensonenn dent|dent]]: ***z*'u* [s̻u] ("eil gour unander)

## Gwelit ivez:
*Lec'h distagañ
*Kensonenn
Trenkenn nitrek

An **drenkenn nitrek** pe trenkenn azotek zo ur genelfenn gimiek dourennek daskrignus-kenañ. Un drenkenn greñv eo, implijet peurliesañ e stumm un disolvadenn dourek, anvet peurliesañ ***[[dour-kreñv]]*** gant an hudstrilhourien ha goude gant an engraverien kouevr. Un elfenn eus ar glaveier trenk eo an drenkenn nitrek ivez. E formulenn zo HNO.

## Istor

Kenaozet eo bet an drenkenn nitrek evit ar wezh kentañ e diwezh an  gant an hudstrilhour Jabir Ibn Hayyan o tommañ holen-moger KNO3 gant sulfat kouevr (CuSO4.5H2O) hag alum (KAl(SO4)2.12H2O). En , Alberzh Veur a implijas anezhañ evit dispartiañ an aour diouzh an arc'hant.
Trenkenn garbonek

An **drenkenn garbonek** zo un drenkenn wan zo e formulenn gimiek H2CO3. An drenkenn-se zo disoc'h ar reaktadur etre an dour hag an dioksidenn garbon ha kavout a reer anezhañ e kempouez gant homañ ziwezhañ, teuzet en dour gazusaet da skouer pe er gwad. Peurliesañ ne c'haller ket kaout trenkenn garbonek digemmesk rak bezañs ur volekulenn dour hepken a laka anezhi da zistreiñ d'he stad kent ha da zispartiañ an div elfenn. Stabil a-walc'h eo koulskoude.
Trenkenn vorek

An **drenkenn vorek** zo un drenkenn wan implijet alies evit he ferzhioù enepbreinañ, evel lazh-amprevaned, hag evel diaraoger kenelfennoù kimiek all. Talvezout a ra da c'horrekaer neutron er c'hreizennoù nukleel, evit reoliañ feur rannadur an uraniom. Kavet e vez dindan stumm strinkennoù disliv pe dindan stumm ur boultrenn wenn hag a deuz en dour. He formulenn diaoz zo H3BO3 pe B(OH)3.
Hidrokarbon

Un **hidrokarbon** zo ur genelfenn organek a c'hoarvez hogos hepken eus atom karbon (**C**) hag hidrogen (**H**). Bez' en deus eta ur formulenn diaoz eus ar seurt : CH, e lec'h ma'z eo *n* hag *m* div niverenn anterin naturel.
Kensonenn gwrizienn an teod

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kensonenn gwrizienn an teod** (saoz.: ''radical consonant'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti gwrizienn an teod er gorzailhenn da lec'h distagañ pennañ.

Isrannet e vez al lec'h distagañ-mañ e daou islec'h distagañ resisoc'h:

* Kensonennoù gourlañchenn
* Kensonennoù ankoue 

A-wezhoù e vez renket ar c'hensonennoù troc'h-avel e-touez ar c'hensonennoù distaget gant gwrizienn an teod ivez, met e gwrionez n'o deus lec'h distagadur all ebet estreget o fonadur.

Krouet e oa bet an nevezc'her "kensonenn gwrizienn an teod" evit resisaat an termen re ledan e ster "kensonenn gourlañchenn" implijet dre vras evit n'eus forzh peseurt kensonenn distaget er gorzhailhenn, hag evit gallout lakaat ar c'hemm neuze etre "kensonenn gourlañchenn uhelañ", da lâret eo kensonennoù gourlañchenn rik diouzh un tu ha "kensonenn gourlañchenn izelañ, da lâret eo "kensonennoù ankoue" diouzh an tu all.

## Gwelit ivez:
*Lec'h distagañ
*Kensonenn
Jean Floc'h

Pennrener ar *g[[Cooperl]]* a oa **Jean Floc'h**, ganet d'an 8 a viz Gouhere 1938, Plourin hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Mae 2007), ur gevelouri gwerzhañ moc'h krouet gantañ. Adprenañ a reas ar Gevredigezh Bernard e 1987, un embregerezh bosañ e Logunec'h. Krouiñ a reas ar strollad gounezvouedel Bernard-Jean Floc'h arbennikaet war ar gilhevardonerez hag ar salladurezh. Pa tilezas ar strollad d'e sternerien e deroù 2007 e oa 1800 implijad o labourat evitañ hag ar c'hrengreadur a oa 450 milion a euroioù.

Sot e oa Jean Floc'h gant bed ar velo, neuze e krouas ar skipailh marc'hhouarnerien Bretagne-Jean Floc'h e 1994 gant skoazell ar c'huzul-rannvro. Klañv e oa, hag en em lazhañ a reas e miz mae 2007.
Michael Ende

Ur skrivagner alaman eo **Michael Ende** (12 a viz Du 1929 - 29 a viz Eost 1995), saver romantoù skiant-faltazi anezhañ. Mab al livour dreistwelour eus Hambourg Edgar Ende eo. Skrivet en deus kalz evit ar re yaouank, ha troet ec’h oberennoù e 40 yezh. Bet eo ganet e Garmisch-Partenkirchen e Bavaria ha marvet e Stuttgart diwar krign-bev e stomok. 
Anavezet eo dreist-holl evit ar romant Die Unendliche Geschichte ("An istor difin »), deuet da vezañ ur film brudet. Ul levr a zo laeret gant an haroz yaouank, ha pa grog d’e lenn ez eo kaset dre vurzhud d’ur bed all marzhus ha faltazius.

## Oberennoù :
 
*Jim Knopf und Lukas der Lokomotivführer (1960)
*Jim Knopf und die Wilde 13 (1962) 
*Momo (1972) hag en deus awenet ar film savet e 1986 gant Johannes Schaaf (sonerezh gant Angelo Branduardi).
*Die unendliche Geschichte (1979) 
*Der satanarchäolügenialkohöllische Wunschpunsch (1989) 
*Die Geschichte von der Schüssel und vom Löffel (1990)
Kensonenn kein an teod

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kensonenn kein an teod** (saoz.: ''dorsal consonant'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti kein (*dorsum*) an teod da lec'h distagañ pennañ.

Enebiet e vez ar c'hensonennoù distaget gant kein an teod diouzh ar c'hensonennoù distaget gant kurunenn ha gant gwrizienn an teod. 

Gant kein an teod e c'heller stekiñ pe tostaat ouzh meur a lec'h e toenn ar genoù, hag rannet e vez ar c'hensonennoù kein an teod e tri islec'h distagañ pennañ resisoc'h:

* **Kensonennoù staon**, d.s.:
[ɲ] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn staon dre fri mouezhiet;

* **Kensonennoù drekstaon**, d.s.:
[k] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn drekstaon dre fri divouezh;
[k] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn drekstaon dre fri mouezhiet;

* **Kensonennoù drekstaon**, d.s.:
[k] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezoneg): kensonenn drekstaon dre fri divouezh;
[g] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn drekstaon dre serriñ mouezhiet;

* **Kensonennoù huged**, d.s.:
[ʁ] (hervez distagadur aliesañ al lizherenn skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn huged dre daravat mouezhiet;

A-wezhoù e vez graet "kensonennoù kein-staon" ivez eus ar kensonennoù tro-gil dre ma touch kein an teod ouzh an staon pa vezont distaget.

Kensonennoù kein an teod a c'hell bezañ ivez an hantervogalennoù [j] (skriver  e brezhoneg) ha [w] (skrivet  e brezhoneg) dre ma vezont distaget evel kensonennoù dre dostaat e-kenver fonetik an distagañ.

## Gwelit ivez:
*Lec'h distagañ
*Kensonenn
Treuzviezadenn

An dreuzviezadenn, pe **derlinkad**, a zo ur frazenn hag a c'hell bezañ intentet en ur doare all adalek ma vez graet un pe daou eskemm sonioù (lizherennoù pe silabennoù) evit reiñ da intent traoù fentus ha gros a-wechoù hep terriñ reolennoù ar sevended. Er gelaouenn c'hallek sizhuniek *[[Le Canard enchaîné]]* e vez embannet un nebeud treuzviezadennoù er rubrikenn "Sur l'Album de la Comtesse" (War albom ar gontez).

E meur a yezh e vez kavet treuzviezadennoù hag ur fenomen boutin a-walc'h er c'homz eo an eskemmoù sonioù, ar vetatezenn da skouer. Meur a c'her a vez cheñchet e emdroad dre se.
C'hoarvezout a ra an eilpennadenn en desped d'ar c'homzer e-unan. Reiñ a ra plijadur d'ar selaourien pe dre m'eo bet graet ur fazienn pe dre m'eo bet graet ur fazienn ha lakaet da intent un dra dic'hortoz ouzhpenn.
E Bro-C'hall ez eus un hengoun evit krouiñ treuzviezadennoù a laka da intent traou gros ha revel. Rubrikenn ar *Canard enchaîné* a ya war an tu-se bewech. 

An **treuzviezadennoù** brezhonek kentañ zo bet savet gant Per-Mari Mevel hag embannet en ur levrig gant Emgleo Breiz e 1982.

Setu ar brudetañ treuzviezadenn e brezhoneg, digant tad an treuzviezadennoù:
*An itron Rous a brest he levr d'an holl. (= an itron lous a brest he revr d'an holl)

## Treuzviezadennoù all
*Difretañ a rae an eskob e Treglonoù, Brenda. (Plijusoc'h eo ma'c'h anavezit an anv Glenda).
*Arabat mouzhañ war ar foto. (Evit ar re a blij dezho ar motoioù...).
**Plac'hedigoù o ler rous*, levr gant Yann Gerven

## Rolladurezh
* Kermaria (An aotrou...), lesanv Per-Mari Mevel, *Treuzviezadennou...*, Brest : Emgleo Breiz, 1982
* Per-Mari Mevel, *Ar brezhoneg dre an treuzviezadennou*, Brest : Emgleo Breiz, 200.

## Notennoù ha daveennoù
Diwaller-pal (mell-droad)

* *Evit ar sportoù all sellout ouzh [[diwaller (sport)]]*.


An **diwaller-pal** (anvioù all : *diwaller-palioù*, *gward-pal*, *mirer-pal*, *porzhier*) pe, ent-berr, un **diwaller**, eo an den karget da ziwall kaoued e skipailh er c'hoari mell-droad.

## Ar gaoued
Toull ar gaoued zo un hirgarrez a 7,32 m a led ha 2,44 m a uhleder. A-drek an toull ez eus stegnet ur roued da virout ouzh ar vell da vont re bell, da chom e-barzh ar gaoued, da desteniañ eo aet e-barzh. E deroù pep c'hoariadenn e rank an tredeog gwiriañ ar roued evit bezañ sur ne c'hallo ar vell tremen nemet etre daou bost an toull bras.

An takad-dic'haouiñ, anezhañ ar gorread ma c'hall an diwaller tapout ar volotenn gant e zaouarn, a ya betek 16,50 m dirak ar gaoued.

## Ar c'hoari
E pep skipailh mell-droad e vez unnek melldroader, dek o redek war-lerc'h ar volotenn dre an dachenn-c'hoari hag un diwaller dirak e gaoued. Hennezh hepken en deus renk da gemer ar volotenn gant e zaouarn gant ma vo en dachenn tost ouzh e gaoued.

Manegoù a vez gwisket gant an diwallerien peurvuiañ. 
Pa vez lakaet ar volotenn er gaoued e vez lavaret eo *aet e-barzh*, pe *aet en toull*, hag ur poent a vez roet d'ar skipailhoù seul wech ma lakaont anezhi e-barzh.

Pa dap an diwaller ar vell ha p'he laosk da gouezhañ e c'hall ar c'hoarierien all hec'h adtapout da genderc'hel da c'hoari.

## Pennadoù kar
Diwaller-pal (sport)

## Porzhierien veur

Skeudenn:Oliver Kahn 06-2004.jpg|Oliver Kahn
Skeudenn:Iker Casillas Eurocopa (cropped).jpg|Iker Casillas
Skeudenn:2006 FIFA World Cup - Italy - Buffon, Materazzi and Perrotta.jpg|Gianluigi Buffon
Skeudenn:Petr Čech.jpg|Petr Čech


## Notennoù ha daveennoù
Kensonenn kurunenn an teod

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kensonenn kurunenn an teod** (saoz.: ''coronal consonant'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti kurunenn an teod da lec'h distagañ pennañ, da lâret eo adalek beg betek laonenn an teod.

Enebiet e vez ar c'hensonennoù distaget gant kein an teod diouzh ar c'hensonennoù distaget gant kein ha gant gwrizienn an teod. 

Isrannet e vez ar c'hensonennoù distaget gant kurunenn an teod e lec'hioù distagañ resisoc'h:

* Kensonennoù beg an teod
* Kensonennoù laonenn an teod

Hag ivez hervez stumm resis an teod:

* Dre volzenniñ, ma vez bolzennet an teod
* Isbeg an teod, distaget gant leurenn beg an teod dre gilblegañ an teod

Pa vez lakaet an teod d'ber un erv en e hed e vez produet ar c'hwibanennoù gant kendistagadurioù all.

Isrannet e vez ar c'hensonennoù distaget gant kurunenn an teod hervez bep o lec'h distagañ resis:

* **[[Kensonenn dent|Kensonennoù dent]]**, da skouer:
: [d] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn dent/logigoù dre serriñ mouezhiet
: [t] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn dent/logigoù dre serriñ divouezh
: [n] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn dent/logigoù dre fri mouezhiet
: [ð] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar c'hembraeg): ruzenn etredent mouezhiet
: [θ] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar c'hembraeg): ruzenn etredent divouezh

* **[[Kensonenn logigoù|Kensonennoù logigoù]]**, da skouer:
: [z] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): ruzenn logigoù mouezhiet
: [s] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): ruzenn logigoù divouezh
: [l] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): ruzenn gostez logigoù (mouezhiet)

* **[[Kensonenn drek-logigoù|Kensonennoù drek-logigoù]]**, da skouer:
: [ʒ] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): ruzenn drek-logigoù mouezhiet
: [ʃ] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): ruzenn drek-logigoù divouezh
: [r] (skrivet  hervez reolennoù reizhskrivañ ar spagnoleg hag ivez  e brezhoneg hervez doare distagañ rannyezhoù zo): kensonenn logigoù/drek-logigoù dre froumal (mouezhiet)

## Gwelit ivez
*Lec'h distagañ
*Kensonenn
Trenkenn sulfurek

An **drenkenn sulfurek** zo ul lieselfenn gimiek pistrius. 

An drenkenn sulfurek digemmesk zo un dourenn c'hludek, disliv ha dic'hwezh. Kemer a ra alies ul liv melen abalamour da draoù lous a bep seurt. Muzuliet e vez he faoter e derezioù Baumé peurliesañ.
Amalrig Chartrez

**Amalrig Chartrez**, (*Amaury de Bène* e galleg, *Amalricus de Bene* e latin), ganet e Bennes, kêriadennig entre Ollé ha Chauffours (Eure-et-Loir a-vremañ) er c'hornôg da Chartrez, zo ur prederour gall hag a gelenne an doueoniezh e Skol-veur Pariz en . Kondaonet e voe e gelennadurezh e 1204 gant ar pab Inosant III, ha mervel a reas en 1209.

## E gelennadurezh
Kelenn a rae prederouriezh ha doueoniezh e Skol-veur Pariz. Embann a rae ur seurt hollzoueegezh, ar Spered-Dizalc'h, tapet eus skridoù an Iwerzhonad Johannes Scottus Eriugena, ha niverus e oa e ziskibien, anvet *Amaorisianed*. 

Er pezh a gelenne 
#an holl zo Doue (*omnia sunt deus*) ha dre-se pep tra zo unan rak pep tra zo doue a (*omnia unum, quia quidquid est, est Deus*),
#pep kristen a rank krediñ eo un ezel eus korf Jezuz ha kement-se a rank krediñ evit bout salvet,
#neb a chom e karantez Doue n'hall ober pec'hed ebet. 

Abalamour d'ar c'hentañ kinnig eo diwelus Doue d'an dud met e anaout a c'haller en e grouadennoù.

## Kondaonet
Kondaonet e voe e gelennadurezh en 1204 gant ar pab Inosant III. Goude e varv e 1209 e voe heskinet e ziskibien, ha barnet e voent e Pariz e 1210, ha devet e voe un toullad mat anezho e-maez kêr Bariz, goude un tremen etre daouarn justis ar roue.
Abaoe bloaz e oa marvet Amalrig, met dizouaret e voe, eskumunuget, ha taolet e gorf-marv war ur bern teil.

E-touez e ziskibien e oa ur Breizhad, David Dinan, a c'hallfe bezañ bet ivez e-touez ar re taolet en tan.

## Notennoù
Zoulaic'ha

**Zoulaic'ha** (anvet ivez **Zelikah** ha **Zouleikha** pe **Zouleic'ha** diwar an arabeg: زليخة *Zoulayc'ha*) eo, hervez an hengoun yuzevek ha muzulman, anv gwreg al-Aziz (ar Potifar a zo anv anezhañ er Bibl), a orgedas ouzh Jozeb, mab Jakob, ar sklav bet prenet gant he gwaz.
Potifar

**Potifar** pe **Putiphar** (eus an henegipteg *pȝ-ḥtp rˁ* "prof digant Rê") a zo, e levr ar C'heneliezh, un ofiser d'ar faraon, karget d'ober war-dro gwarded ar palez.

Prenañ a reas ar sklav Jozeb a oa bet gwerzhet gant e vreudeur, ha kaset da Egipt. Deuet e oa Jozeb da vezañ penn ar vevelien. Gwreg Potifar (n'eo ket lavaret hec'h anv) a orgedas ouzh Jozeb, met eñ a nac'has kousket ganti. Tamallet e voe Jozeb neuze gant ar wreg da vezañ klasket he gwallañ, ha taolet e voe Jozeb er vac'h gant Potifar. Diwezhatoc'h e voe tennet alese gant ar faraon.

## Er C'horan
Er C'horan eo *al-[[Aziz]]* a vez graet eus Potifar, un anv hag a c'hall diskouez un den uhel e garg ha netra ken rak kement ha "galloudus" e talv *Aziz* en arabeg). Zouleic'ha eo anv ar wreg en hengoun an islam hag ar yuzevegezh. N'eo ket meneget anv gwreg Potifar er Bibl.

## Kavadennoù
Hervez studiadennoù nevez e vefe anavezet Potifar evel Ptahwer, un ofiser da Amenhotep III, faraon eus an XVIII tierniezh.

## Taolennoù

Lucas_van_Leyden_015.jpg|Lucas van Leyden, 1512
Sebald Beham Joseph und Potiphars Weib 1544.jpg|Sebald Beham, 1544
Jacopo Tintoretto 018.jpg|Tintoretto, 1544
Giuseppe e la moglie di Putifarre, Ludovico Cigoli, Roma, Galleria Borghese (1610), olio su tela.jpg|Ludovico Cigoli, 1610
Joseph and Potiphar's Wife.jpg|Guido Reni, 1631
Guercino_Gius_moglie_Putif..jpg|Guercino, 1649
Jean-Baptiste Nattier - Joseph and Potiphar's Wife - WGA16449.jpg|Jean-Baptiste Nattier
Philipp_Veit_002.jpg|Philipp Veit, 1816–1817
José y la mujer de putifar de Antonio María Esquivel.JPG|Antonio María Esquivel, 1854
Sergey Solomko 023.JPG|Sergueï Solomko (1855 — 1928)


## Lennegezh
*Joseph und seine Brüder, romant alamanek gant Thomas Mann (1875-1955, peder levrenn bet embannet etre 1933 ha 1943.

## Notennoù
Jozeb, mab Jakob

**Jozeb**, pe **Jozef**, pe **Yosef** e troidigezh ar Bibl an Tour-Tan, mab da Jakob (Yaakov e troidigezh An Tour-Tan) ha Rahel, a zo kontet e vuhez er C'heneliezh.

## Istor Jozeb
Gwerzhet e voe gant e vreudeur, ha kaset da Egipt. Eno e voe prenet gant Potifar, ofiser ar roue, ha kabiten gwarded ar palez.
Un deiz e rankas diarbenn kinnigoù gwreg an ofiser, ma savas konnar enni ha ma lavaras he devoa Jozeb klasket kousket ganti. Kaset e voe Jozeb d'ar vac'h.

Dont a reas da vout ministr ar Faraon.

## E brezhoneg
**Buez Joseph, Mab da Jacob, laqet e güerz gant ur Bêleg a Gastel-Pol*, barzhoneg moulet gant Ledan, Montroulez, en 

## Notennoù
Flavius Claudius Jovianus

**Jovian**, pe **Flavius Claudius Jovianus** (war-dro 332 - 17 a viz C'hwevrer 364), a voe impalaer roman e-pad eizh miz, eus ar 27 Mezheven 363 da 16 pe 17 C'hwevrer 364 , war-lerc'h Juluan II.

Mab e oa da Varonianus. Ezel e oa eus korf gwarded an impalaer.

Aet e oa gant Juluan da vrezeliñ ouzh ar Sasanided. Pa varvas Juluan e voe anvet Jovianus da impalaer kerkent gant e soudarded.

Skuizh-divi e oa an arme, berr ar boued, ha dibosubl treizhañ ar stêr Tigris. Neuze e reas ar peoc'h gant ar Sasanided, en un doare mezhus.

Erruout a reas e kêr Edessa. Eno e teuas an eskibien da c'houlenn e ali diwar-benn kelennadurezh an iliz kristen. E Gwengolo 363 ec'h adsavas ar gristeniezh evel relijion-stad.

O tistreiñ da Gergustentin e oa pa varvas e Dadastana.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa Jovian da Charito, merc'h d'ur jeneral anvet Lucillianus. Daou vab o doe, unan anvet Varronianus evel e dad-kozh a-berzh tad, hag unan all ha n'ouzer ket e anv.

## Notennoù ha daveennoù
Vertebrata

Ar **vertebrata**, pe loened mellkeinek, pe **mellkeineged**, a zo un isskourrad eus riezad al loened. Perzh pennañ al loened mellkeinek eo kaout ur skeledenn askornek pe migornek diabarzh, enni ul livenn-gein evit gwareziñ al lodenn eus ar sistem nervennel kreiz a zo er c'horf bras.
Rahel

**Rachel**, dre fazi ha dre levezon ar galleg ( רחל en hebreeg, ‘dañvadez’), pe gentoc'h **Rac'hel** pe **Rahel**, zo ur vaouez e Levr ar C'heneliezh, er Bibl. Merc'h e oa da Laban, ha c'hoar vihan da Lea, gwreg Jakob, hag eñ a oa kenderv dezho o-div ouzhpenn. 
Eil gwreg Jakob e oa Rachel, ha mamm da Jozeb ha Benjamin.

## Er Bibl
Rac'hel eo an den kentañ eus he ziegezh a gav Jakob e-tal ur puñs pan erru e Harran. Pa wel Jakob ar plac'h gant he loened, loened he zad Laban, e tenn eviti ar maen a c'holo ar puñs ma c'hallo he zropell evañ. Hag eñ kontañ eo kar d'he zad, penegwir eo mab da Rebekka, a zo c'hoar da Laban. Ha Rac'hel d'ar red da gontañ d'he zad. Pa glev Laban emañ e niz Jakob er vro e teu d'an daoulamm d'e vriata hag e tegemer anezhañ en e di. 

Goude bet seizh vloaz o labourat e ti Laban ha dimeziñ d'ar verc'h henañ Lea, e timezas Jakob da Rachel, met gaonac'h e oa anezhi. Rac'hel neuze, gwarizi enni abalamour da frouezhusted he c'hoar, a raio da da Jakob dimeziñ d'he matezh Bilha.

A-benn ar fin e c'hano Rac'hel daou vab : Jozef ha Benoni (pe Benjamin), ha mervel a reas-hi ouzh e c'henel, e Betleem, ma teu pirc'hirined da bediñ war bez Rac'hel.

## Kartoù
Hi eo an damez karo a lenner hec'h anv war ar c'hartoù-c'hoari gall. 

## Pennad kar
*Rachel
## Livadurioù ha skeudennoù

File:Palma il Vecchio 001.jpg|Rahel ha Jakob, hervez Palma il Vecchio 
Image:Raquel com cântaro.JPG|*Rachel*, hervez Gustave Doré
Skeudenn:Dante's_Vision_of_Rachel_and_Leah.jpg|Rahel ha Lia, gant Dante Gabriel Rossetti
File:Queen of diamonds fr.svg|Damez karo gall, Rachel skrivet er c'horn.
Rama

**Rama** (राम e Devanagari), Sri Ramachandra, priñs ha roue Ayodhya, zo unan eus enkorfadurioù Vichnou e mojennoù an Hindoued. Anadiñ a ra er Treta Yuga.
Ramayana

Ar **ramayana** (sañskriteg:रामायण *Rāmāyaṇa*) eo an anv a reer eus ar meurzanevelloù sakr savet etre ar V-vet hag ar XV-vet kantved goude JK diwar-benn ar roue Rama, enkorfadur an doue Vichnou.
Jean Racine

**Jean Racine** a zo bet ganet d'an 22 a viz Kerzu 1639 e La Ferté-Milon (bremañ e departamant an Aisne e Bro-C'hall), ha marvet d'ar 21añ a viz Ebrel 1699 e Pariz (Bro-C'hall).

Ur skrivagner c'hoariva gall ha gallek eo. Gant Corneille ha Molière eo skeudenn al lennegezh klasel gallek ar .

Un den deol ha devot e oa, dindan levezon kouent Port-Royal.

## Arbennigourien
Unan eus ar gwellañ arbennigourien war oberenn Racine eo Jean Rohou, bet kelenner e Skol-Veur Roazhon 2.

## E oberennoù
* *[[La Thébaïde (Racine)|La Thébaïde]]*, 1664
* *[[Alexandre le Grand (Racine)|Alexandre le Grand]]*, 1665
* *[[Andromaque (Racine)|Andromaque]]*, 1667
* *[[Les Plaideurs]]*, 1668; e fentarvest nemetañ
* *[[Britannicus (Racine)|Britannicus]]*, 1669
* *[[Bérénice (Racine)|Bérénice]]*, 1670
* *[[Bajazet]]*, 1672
* *[[Mithridate (Racine)|Mithridate]]*, 1673
* *[[Iphigénie (Racine)|Iphigénie]]*, 1674
* *[[Phèdre (Racine)|Phèdre]]*, 1677
* *[[Esther (Racine)|Esther]]*, 1689
* *[[Athalie]]*, 1691
* *Abrégé de l'histoire de Port Royal* (emb. dalif 1767)
Quintus Fabius Pictor

**Quintus Fabius Pictor** (war-dro 254 – war-dro 201 kent JK) a zo unan eus an istorourien roman goshañ. E henc'hresianeg eo skrivet e oberenn.

## E vuhez
Ganet e oa en tiegezh roman brudet ar * Fabii*. Evit e lesanv *Pictor* a zo *cognomen* abaoe amzer e hendad Caius Fabius Pictor a oa bet konsul dilennet en 302 (kent JK), hag a reas livañ santual an doueez Salus e Roma.

## Levrlennadur
* Françoise Wycke-Lecocq, « La *gens Fabia* à l'époque républicaine : de la légende à l'histoire. Recherches sur la représentation littéraire d'une grande famille patricienne romaine » (thèse de Doctorat de 3° cycle, La Sorbonne - Paris IV, 1986, dir. Jean Beaujeu).
* Arnaldo Momigliano, « Fabius Pictor and the Origins of National History », dans *The Classical Foundations of Moderne Historiography*, Berkeley, University of California Press, 1990.
* Marie-Pierre Arnaud-Lindet, *Histoire et politique à Rome*, les historiens romains  siècle av. J.-C./ siècle ap. J.-C., Ed. POCKET Agora, 2001.
Jakob

**Jakob** pe **Yakov** pe **Yaakov** e troidigezh an Tour-Tan, (**יעקב** - *ya`aqov* en hebreeg; **يعقوب** - *ya`qūb* en arabeg) e oa eil mab Is'hak| ha Rivka, ha mab-bihan da Abraham e levr ar C'heneliezh. Breur e oa da Esau.

Pried e oa da Rahel ha tad da Jozeb. Anvet e voe Israel war-lerc'h un emgann gant un ael.

## A-zivout an anv
* Diwar an anv Jakob eo e teu an anv Jakez. 
* Jakob zo un anv-bihan e meur a yezh kenkoulz hag un anv-tiegezh brezhonek : gwelout Jakob (anv-tud). E-pad an Eil Brezel-bed e voe ret da dud anvet Jakob klask prouiñ d'ar pennadurezhioù, gall pe nazi, ne oant ket yuzevien.


Palma il Vecchio 001.jpg|*Jakob ha Rachel*, hervez Palma il Vecchio
Paul Gauguin 137.jpg|*[[Ar weledigezh e-pad ar sarmon]]*, Paul Gauguin, 1888
Herostratos

**Herostratos** (Ηρόστρατος) e henc'hresianeg) a lakeas an tan en Artemision Efesa, unan eus Seizh Marzh ar Bed d'an 21 a viz Gouhere eus ar bloaz 356 a-raok JK, an deiz en-eeun ma oa ganet Aleksandr Veur.
Eridanos

**Eridanos** (Eridanus e latin) 
*a zo un doue-stêr e mojennoù Hellaz kozh. 
*eo anv kozh ar stêr Po en Italia.
*ur stêr gwechall e-kichen Aten

Eridanus zo 
*anv ur stêr gwechall, e-lec'h m'emañ ar mor Baltek
*anv ur steredeg.

Eridano zo un anv a vez roet d'ar baotred en Italia.

*Éridan*, anv kentañ an departamant gall Pô en Italia.
Eva

**Eva** zo un anv-bihan brezhonek, alamanek, spagnolek ha tchekek. Stumm latinikaet an anv hebraek חַוָּה (Chava/Hava) eo, hag a dalv kement ha "buhez", "an hini bev", anv ar vaouez kentañ hervez ar Bibl hebrach.

## Orin
Anv Eva eo, ar vaouez kentañ hervez Levr ar C'heneliezh, er Bibl, hag ar C'horan, ganet eus kostezenn Adam, ha pried dezhañ.

## Yezhoù all
**Eeva*, e finneg
**Eva*, hag Evita e spagnoleg
*Eve, e saozneg
*Ève, hag Éva e galleg
*Ewa, e poloneg

## Tud

* Eva Braun (1912–1945), serc'h Adolf Hitler
* Eva Ekeblad (1724-1786), skiantourez svedat 
* Eva Gabor, aktourez stadunanat a orin hungarat
* Eva Gore-Booth, barzhez iwerzhonat
* Eva Green (1980-), aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall ha danat
* Eva Grimaldi (g. e 1961), aktourez ha top model italian
* Eva Haule, emsaverez alaman
* Eva Herzigova, gizourez tchek
* Eva Longoria, aktourez stadunanat
* Eva Marie Saint, aktourez stadunanat
* Eva Mendes, aktourez stadunanat
* Eva Nedinkovska, kanerez vakedoniat
* Eva Perón, politikourez arc'hantinat
* Eva Ström (ganet e 1947), skivagnerez svedat.

## Lec'hioù
### 
* Eva (Alabama)
* Eva (Florida)
* Eva (Louisiana)
* Eva (Oklahoma)
* Eva (Tennessee)
* Eva (West Virginia)

## Ouzhpenn da se
Bez ez eo ivez :
*titl ur romant "du" gant James Hadley Chase
*Eva, ur film savet diwarnañ, gant Jeanne Moreau evel Eva
Fortaleza

**Fortaleza** eo kêrbenn stad Ceará , unan eus stadoù arvor hanternoz Brazil, er rannvro anvet Nordeste. 

Dont a ra hec'h anv (Fortaleza a dalv kement ha kreñvlec'h) eus ar Forte Schoonenborch savet gant Izelvroiz pa oant o terc'hel ar vro e 1649.
George Fox

**George Fox** (1624-1691) a ziazezas emsav ar Grenourien (*Quakers*) e Bro-Saoz.

Kregiñ a reas al luskad-se e-kreiz ar  kantved e Bro-Saoz, pa fellas d'ur strollad ennañ muioc'h evit 50 prezeger baleer anavezet evel an "tri-ugent kadarn" (en o zouez James Naylor, George Fox, Margaret Fell ha Francis Howgill) adsevel un azeulerezh diazezet war ar pezh a gredent e oa doareoù ober an Iliz kristen en he deroù, o lakaat ar pouez war anaoudegezh hiniennel ar C'hrist gant an hiniennoù ordinal. 
A-du eo an istorourien da welet e George Fox ar saver pe ar rener pennañ e deroù al luskad.

## Notennoù
Fra Diavolo

**Fra Diavolo** a oa lesanv *Michele Pezza*, ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1771 en Itri, ha marvet d'an 11 a viz Du 1806, a oa ur brigant italian a stourmas a-enep armeoù gall Napoleone Buonaparte o devoa aloubet ar vro, hag a voe krouget gant ar C'hallaoued e 1806 e Naplez.

Un haroz poblek italian eo deuet da vezañ.

## Istor
E penn ur vandennad laeron e oa e kreisteiz Lazio ha hanternoz Campania. Kement a reuz ha freuz a veze gantañ ma veze kinniget bernioù arc'hant da neb a rofe tu d'e dapout. 

Koulskoude, en 1799, e kavas mat d'ar c'hardinal *Fabrizio Ruffo* e envel da goronal evit kaout e skoazell da vrezeliñ a-enep an alouberien c'hall. Kemer a reas penn un arme ha mont ganti da zieubiñ kêr Naplez. 

Pa voe lakaet Giuseppe Buonaparte da roue Naplez gant e vreur, impalaer gall, e aozas meur a emsavadeg. Tapet e voe gant e enebourien e Baronissi, war-lerc'h un emgann taer, kondaonet e voe d'ar marv ha kaset d'ar groug en 1806.

## Arzoù
* Ur c'hoarigan gallek zo bet savet diwar e benn gant Eugène Scribe ha Casimir Delavigne evit ar skrid, ha Daniel François Esprit Auber evit ar sonerezh, e 1830. Un tamm fae a zo bet graet ennañ war ar wirionez istorel, evel e seurt oberennoù.
* Lakaet e voe en italianeg gant Manfredo Maggioni.

* Meur a film zo bet ivez, adalek 1906. 
* Ar brudetañ film avat a zo amerikan, aozet gant Hal Roach e 1933, c'hoariet gant Stan Laurel hag Oliver Hardy, ha Dennis King evel Fra Diavolo. Implijet eo sonerezh ar gall Auber, hag evit an doare italianek, skrid Manfredo Maggioni.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Beira

**Beira** zo un anv lec'h a gaver dre ar bed portugalek. Bez e c'hall bezañ:

#### 
* porzh Beira (Mozambik) 

#### 
Ur broviñs kozh, a vez graet Beira anezhi a-wechoù, rannet etre meur a broviñs all:
* Beira Alta 
* Beira Baixa 
* Beira Litoral 
* Beira Transmontana
* Beira Interior

Un toullad parrezioù eus ar c'hornad emañ *Beira* en o anv:
*Aguiar da Beira
*Moimenta da Beira
*Alverca da Beira
*Alvito da Beira
*Beira Grande
*Lagos da Beira
*Lobão da Beira
*Mondim da Beira
*Monforte da Beira
*Paredes da Beira
*Penela da Beira
*Pombeiro da Beira
*São Jorge da Beira
*São Vicente da Beira
*Sazes da Beira
*Seixo da Beira
*Souto de Aguiar da Beira
*Vila Chã da Beira
*Vila Franca da Beira
*Vila Pouca da Beira
Kanton Landreger

**Kanton Landreger** zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 22 gumun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Landreger a yae 10 kumun d'ober anezhañ :
* Kamlez
* Koatreven
* **[[Landreger]]**
* Langoad
* Lanvilin
* ar Vinic'hi
* Perwenan
* Plougouskant
* Priel
* Trezeni

### Abaoe 2015
Kanton Landreger a ya 22 gumun d'ober anezhañ :
* **[[Landreger]]** ;
* Hengoad ;
* Kamlez ;
* Kerborzh ;
* Koatreven ;
* Langoad ;
* Lanvaodez ;
* Lanvilin ;
* Lezardrev ;
* Ar Vinic'hi ;
* Perwenan ;
* Peurid-ar-Roc'h ;
* Planiel ;
* Pleuveur-Gaoter ;
* Pleuvihan ;
* Plougouskant ;
* Pouldouran ;
* Priel ;
* Ar Roc'h-Derrien ;
* Tredarzeg ;
* Trezeni ;
* Trogeri.

## Istor

## Daveoù


## Gwelet ivez
Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Zonnebeke

**Zonnebeke** (*Zunnebeke* e flandrezeg kornôgel) zo ur gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez.

## Douaroniezh

## Rannoù ar gumun

## Kumunioù ha kêriadennoù stok ouzh kumun '''Zonnebeke'''
*a. Moorslede (kumun Moorslede) hag ar gêriadenn Slypskapelle
*b. Dadizele (kumun Moorslede) 
*c. Geluwe (kêr Wervik)
*d. Wervik (kêr Wervik) hag ar gêriadenn Kruiseke
*e. Komen (kêr Komen-Waasten) hag ar gêriadenn Ten Brielen
*f. Houthem (kêr Komen-Waasten)
*g. Hollebeke (kêr Ieper)
*h. Zillebeke (kêr Ieper) 
*i. Ieper (kêr Ieper) 
*j. Langemark (kumun Langemark-Poelkapelle)
*k. Poelkapelle (kumun Langemark-Poelkapelle)
*l. Westrozebeke (kumun Staden)
*m. Oostnieuwkerke (kumun Staden)
*n. Roeselare (kêr Roeselare)

Tyne Cot (7).JPG|Bered soudarded ar C'hommonwealth, Tyne Cot e Passendale, ur rann eus Zonnebeke


## Tud dibar
*Jan Theuninck, barzh ha livour.
Beira (Mozambik)

**Beira** eo eil kêr Mozambik ha kêr-benn rannvro Sofala.

Gevellet eo 
*gant Bristol, e Bro-Saoz
*gant Amsterdam en Izelvroioù.

## Liammoù diavaez
* Cidade da Beira 
* Municipio da Beira lec'hienn ofisiel.
Yar

Ar **yar** eo anv an evn a vez savet evit he vioù, parez ar c'hilhog, gwelout **[[yar (evn)]]**.

Roet eo anv ar yar da loened all : 
*evned all : ar yar-zour, ar yar-Indez (pe yar-Spagn), ar goadyar, ar c'heotyar, ar yar-ouez
*an anv roet d'ur pesk, ar yar-vor, anvet evel-se dre ma vez klevet o sklokal

## Douaroniezh
*anv ur stêr e Treger, gwelout Yar (stêr)
*anv ur stêr en Enez Wight, e Bro-Saoz, gwelout Yar (Enez Wight)
*anv meur a gêriadenn e Rusia (ruseg : Яр), ha diwar unan anezho ur c'hrater eus Meurzh, gwelout Yar (krater)

## Yarig
Diwar ar ger **yar** eo savet **yarig** a gaver e meur a anv:
*e Yarig-hec'h-evned pe Yarad-Poñsined, pe "ar Yarig Wenn he c'hwec'h evn", stered a vez graet ar Pleiadezed anezho ivez
*e yarig-Doue, pe yarig an aotrou Doue, un amprevan, anv roet d'ur c'hwil anvet ivez buoc'hig-Doue
*e yarig-an-hañv, anv all ar valafenn

## Traoù  all
**Yar** a vez graet eus traoù all ivez ha n'int ket nag evned na loened:
**ur yar gozh* : ur yalc'h kuzh
*yarenn: ar c'hementad lin lakaet war ur gegel
*yarañ zo kluchañ evel ur yar
*ul lagad-yar, pe lagadenn-yar (anvet ivez lagad-bran), anv ar galedenn etre daou viz-troad.

## Gwelout ivez
* Yer
* Yare, ur stêr er Reter da Vro-Saoz
Athena

**Athena** pe **Athene** (en atteg Ἀθηνᾶ / *Athênã* pe en ionieg Ἀθήνη / *Athếnê*) a oa un doueez e relijion Henc'hres. Tennañ a ra d'an doueez Minerva gant ar Romaned. 

## Anvioù all
**Pallas**, pe **Athena Pallas**, pe **Pallas Athene**, a vez graet anezhi ivez, evel en *[[Odysseia]]*.

Hippeia pe *Athena Hippeia* a veze graet anezhi a-wechoù ivez.

## Ganedigezh
Merc'h e oa da Zeus ha d’an Okeanidenn Metis, a oa gwreg kentañ mestr an doueed ha doueez an ijin hag an ampartiz (*mễtis*, « kuzul »). Ouranos, an oabl steredek, en devoa kemennet da Zeus e vije tennet e gurunenn digantañ gant ur mab da v-Metis. Neuze, kerkent ha klevet gantañ e oa Metis o tougen, e reas Zeus e soñj da lonkañ ar bugel (a-benn ar fin ne rae nemet evel Kronos e dad, hag en devoa lonket e vugale ivez. Un nebeud mizioù war-lerc’h e oa tapet an doue meur gant ar boan-benn war lez al lenn Triton (tud zo a lavar e oa un andon, pe ur stêr). Hag eñ goulenn digant Hefaistos, doue ar govelioù, faoutañ e benn outañ gant ur vouc’hal, evit lakaat ar boan da vont er-maez. Hag Athena da ziflukañ, skoed ha goaf ganti, eus penn Zeus en ur leusker ur youc’hadenn-vrezel. 

Diwezhatoc’h e veze gwelet evel merc’h he zad, ha netra ken. En Eumenided Aisc'hylos e lavar-hi : « Mamm ebet n’em eus bet da reiñ buhez din ». 
Evel Hestia hag Artemis eo ur werc'hez ha n'he deus darempred ebet gant gwazed. 
Buan ez a d'an Olympos hag ul lec'h a bouez eo hec'h hini. Merc'h muiañ karet Zeus eo, ha reiñ he goulenn a ra an doue meur atav dezhi, kenkoulz hervez an *[[Ilias]]* evel hervez an *[[Odysseia]]*. Evel he zad Zeus e c'hall teurel kurun ha tan-taran. Pa vez touet e vez graet dre hec'h anv ken alies ha ma vez graet dre Apollon pe dre Zeus. 

Doueez kêr Aten eo, met evel doueez ar furnezh, aroueziet gant ar gaouenn hag ar barr olivez, ez eo brudet ar muiañ. 

### Maeronez al labour-dorn
Un doueez a zegas gwellaenn eo Athena e kêr Aten, ma'z eo azeulet abalamour m'he deus sikouret gwellaat an doareoù da labourat douar. 

Hi an hini a ziskouez da Eric'hthonios penaos ober ur c'harr, ha da z-Danaos, e Rodos, penaos ijinañ ul lestr a 50 roeñv — e mojenn an Argonaoted ivez eo hi a ziskouez penaos sevel al lestr Argo. Gwarezerez an artizaned hag al labourerien eo, ha graet e vez *Ἐργάνη* / *Erganê*, « al labourerez », anezhi. 

Kement tra nezet ha gwriet zo dindan he gwarez, evel ma tiskouez mojenn Arac'hne, troet e kevnidenn abalamour m'he devoa fougeet e neze gwelloc'h eget an doueez. Alies e vez kaoz anezhi gant gwerzhid pe karr-nezañ.

Bez' ez eo ivez *Ὑγεία* / *Hygeia*, diwallerez yec'hed an tiegezh.

## Barn Paris

## Perzhioù
* *glaukôpis* (γλαυκῶπις), liv pers he lagad, 
* *polyboulos* (πολύϐουλος), mat hec'h alioù 
* *tygater Dios aigiokhoio* (θύγατερ Διὸς αἰγιόχοιο), merc'h Zeus dougerez-aigis

## Nevedoù
* e Sparta, neved Athena *Khalkiokos* (« he zi arem»)
* Erec'hteion Aten, gant ar Palladiom
* e Lindos, en Enez Rodos savet gant an Dorianed.

## Arouezioù
* loen arouez: ar gaouenn
* armoù: ar goaf, ar skoed, ar gorgoneion
* plantenn: ar wezenn-olivez

## Notennoù ha daveennoù
Pallas

Meur a Ballas zo bet e mojennoù Hellaz kozh:
* *Pallas*, anv all an doueez Athena, anvet ivez Pallas Athene
* an Titan **[[Pallas (Titan)|Pallas]]**, mab da g-Krios hag Eurybia ;
* ar Ramz **[[Pallas (Ramz)|Pallas]]**, mab da Ouranos ha Gaia ;
* **[[Pallas merc'h Triton]]**, skeudennet gant ar Palladium ;
* **[[Pallas mab Pandion]]**, roue Aten, breur da Egea ha tad ar Ballantided a enebas ouzh Theseüs ;
* **[[Pallas mab Evandros]]**, roue Latium, lazhet gant Turnus ha dialet gant e geneil Eneas ;
* **Pallas**, tad C'hrise.

## Steredoniezh
* **[[(2) Pallas]]**, un asteroidenn. 

## Tud
*Peter Simon Pallas (1741-1811) a oa un naturalour alaman.

## Lennegezh
*E-barzh *[[The Raven]]*, barzhoneg saoznek gant Edgar Allan Poe, emañ ar vran pintet da viken war delwenn Pallas Athene.

## A bep seurt

* Pallas, ur merk armoù-tan hiniennel produet e Turkia ha gwerzhet gant an embregerezh alaman Hans Wrage & Co. GmbH.