open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
C (lavar programmiñ)

Ul lavar programmiñ kompilet eo al lavar **C**. Gallout a ra ur program skivet e C bezañ kompilet evit meur a reizhiad korvoiñ evel Microsoft Windows, Unix, Linux, ha kalz re all. Dre m’eo C ul lavar tost da hini ar mikroprosesor e c’heller sevel programmoù efedus-kenañ ennañ, met evit ar memes abeg eo diaesoc’h programmiñ e C evit el lodenn vrasañ eus al lavarioù all.

Implijet eo al lavar C evit skrivañ reizhiadoù korvoiñ, ha dreist-holl o gwiskadoù izel evel ar c’hraoñell, met ivez meziantoù a bep seurt: meziantoù burev, ostilhoù, c’hoarioù, hag all.

## Istor

Krouet eo bet al lavar C er bloavezhioù 70 gant Brian Kernighan ha Dennis Ritchie, da gentañ evit sevel ar reizhiad korvoiñ Unix. Er mare-se e oa ar reizhiadoù korvoiñ skrivet en asambler, lavar pep mikroprosesor; neuze e oa ret adskrivañ anezho evit pep mikroprosesor, ha diaes e oa bewech. Dre ma oa skrivet ul lodenn vras eus mammenn Unix e C e oa ur c’hod hepken a c’helled kompilañ evit pep mikroprosesor, ha ne oa ret skrivañ en asambler nemet lodennoù bihan ar vammenn.

### Doareoù

Lakaet o deus Kernighan ha Ritchie da c’houzout al lavar C en o levr, *The C programming language* (1978). War-lerc’h eo deuet an doare-se d’al lavar da vezañ anavezet evel *K&R C* (Kernighan ha Ritchie).

E 1989 eo deut er-maaz un doare d’al lavar C standardizet gant an ANSI, anvet ANSI C.

Deut eo er-maez doareoù nevez ha modernoc’h al lavar e 1999 (C99), 2011 (C11) ha 2018 (C18).

## Mammenn ur program C

Mammenn ur program C, da lavarout eo an destenn skrivet gant ar programmer, zo ur restr destenn pe meur a hini, ".c" o astenn dre gendiviz.

Evit lañsañ ar program e ranker lakaat ur c’hompiler da lenn ar vammenn ha produiñ ur restr da beurgas. Kompilerioù C zo evit al lodenn vrasañ eus ar reizhiadoù korvoiñ ha meur a hini zo meziantoù frank, en o zouesk gcc, kompiler C GNU Compiler Collection), ha clang, kompiler C LLVM.

## Framm ur program C
En ur program skrivet e C e kaver ur fonksion anvet "main", peurgaset e penn kentañ pa vez lañset ar program. Da skouer, sed amañ ur program dematañ :


```c
int main(int argc, char **argv) {
  printf("Demat d’an holl !");
}
```


Echuiñ a ra pep linenn gant ur pik-virgulenn (;).

Gallout a reer lakaat notennoù etre /* ha */. Ar c’hompiler ne ra mann ebet ganto, met gallout a reont bezañ talvoudus evit lennerien ar program.


```c
int main(int argc, char **argv) {
  printf("Demat d’an holl !"); /* Gwelloc’h bezañ seven gant an implijer */
}
```


## Gwelout ivez

* C++, ul lavar programmiñ savet diwar C.

## Daveoù
West Virginia

**West Virginia** (distagadur IPA: [ˈwɛst vɜːˈdʒɪniə]), pe **Virginia ar C'hornaoueg**, a zo unan eus an 50 Stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika, e reter ar vro, savet diwar disrann Virginia e div stad da vare Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (Brezel an Disrannidigezh).
Charleston eo he c'hêr-benn.

## Kêrioù West Virginia
Washington

**Washington** a zo dreist-holl :
* anv George Washington, kentañ prezidant Stadoù-Unanet Amerika;
* anv unan eus an 50 stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika; gwelet amañ;
* kêr-benn Stadoù-Unanet Amerika; gwelet amañ.

Met traoù all zo c'hoazh dindan an anv-se.

## Orin
E Washington (Tyne and Wear) e Bro-Saoz, emañ orin an anv-den brudet Washington: ac'haleno e teue hendadoù George Washington.

Diwar e anv ez eus bet anvet meur a lec'h, ouzhpenn hini ar gêr hag ar stad meneget uheloc'h. 

## Lec'hioù
### E Stadoù-Unanet Amerika
* Washington, D.C., kêr-benn Stadoù-Unanet Amerika
** Gouarnamant Kevredadel Stadoù-Unanet Amerika, a vez graet "Washington" anezhañ hepmui, pa gomzer eus darempredoù etrebroadel
* Washington County, 31 gontelezh zo anvet evel-se
* Washington Township, e-leizh anezho zo anvet evel-se
* Mount Washington, meur a lec'h zo ivez, darn zo menezioù ha darn n'int ket

#### Kêrioù

#### Lennoù
* Lake Washington e stad Washington

#### Inizi
Meur a Washington Island zo.

### E-maez SUA
* Washington (Arc'hantina)
* Washington (Aruba)
* Washington (Bolivia)
* Washington (Ontario), e Kanada
* Washington (Kolombia)
* Washington (Kuba)
* Washington (Republik Dominikan)
* Washington (Guyana)
* Washington (Nicaragua)
* New Washington (Aklan) er Filipinez 
* Washington (Suafrika)
* Washington (West Sussex) e Bro-Saoz
* Washington (Tyne and Wear) e Bro-Saoz
* Washington Gardens e Jamaika
* Washington Luiz (Paraná) e Brazil
* Washington Island, anv all Teraina, un atoll e Kiribati
* Anv Ua Huka en , ha diwar-se e voe anvet "Washington Islands" an inizi e-kichen (norzh an Inizi Markiz)

## Skolioù ha Skolioù-Meur hag all
Ur bern skolioù ha skolioù-meur zo en anv an den meur. Ha pontoù, skipailhoù mell-droad pe sportoù all.

## Tud
* George Washington, kentañ prezidant Stadoù-Unanet Amerika eo an hini brudetañ.
* Anv-tiegezh meur a zen brudet all eo bet ivez.
** Denzel Washington, un aktour
** Booker T. Washington, politikour ha skrivagner
** Dinah Washington, ur ganerez

* Diwar vrud an anv-tiegezh eo deuet da vout un anv-bihan e broioù zo (SUA, Brazil, ha re all).
** Washington Irving, skrivagner stadunanat
** Washington Luís Pereira de Sousa, prezidant Brazil

## Kazetennoù
Div gazetenn:
* Ar *[[Washington Post]]*
* Ar *[[Washington Times]]*

## Arzoù
* *[[Wasington]]* *(sic)*, ur film gant Lars von Trier
* Washington (sonerezh), ur strollad rock eus Norge
* ''Washington, D.C.'', ur romant gant Gore Vidal
* ''Washington Heights'', ur film e 2003
Loeiz IV, roue ar Franked

**Loeiz IV**, roue ar Franked, a zo bet ganet e 921 e Laon (Bro-C'hall) ha marvet d'an 10 a viz Gwenholon 954 e Reims (Bro-C'hall). Dre ma oa bet o vevañ e Bro-Saoz e veze graet **Loeiz Tramor** anezhañ ivez. 

Mab e oa da Charlez III hag Edwige Wessex.

Dimezet e oa da Gerberga von Sachsen, pe Gerberga Germania (913 - † 5 Mae 969 gouez da lod, pe 984 gouez da lod all), merc'h d'an impalaer Herri Iañ an Evnetaer

E vab Lotar a voe roue ar Franked war e lerc'h.
Kloastr

Ar **c'hloastr** (liester : *kloastroù*) eo al lodenn eus un iliz-veur, un iliz-chabistr, ur abati, ur gouent pe ur manati hag a vez berzet da dud an diavaez, da lavaret eo ar c'hlozadur bevennet gant ur voger m'emañ al leaned o vevañ.
Bez' e oa al lec'h a weled diouzhtu en ur guitaat iliz pe chapel al leandi (digor he nev d'an holl) met strishaet eo bet ster ar ger da envel al liorzh karrez ma 'z eus un trepas toet war e bevar c'hostez. Eno e vez kustum al leaned da bediñ en o-unan.

Er Grenamzer e oa bet savet kloastroù gant toennoù bolzet skoret war mogerioù ha kolonennoù hag ul liorzh en o c'hreiz. E mare an arkitektouriezh c'hotek e teuas ar c'holonennoù da vezañ moanoc'h pa'z ae ar rouedad mein a-us da waregoù an diardro da vezañ luzietoc'h.

## Istor ar c'hloastroù
En  kantved, senedoù eskibien o doa lakaet da reolenn klozañ al lec'h ma veve chabistroù an ilizoù-meur. Ret e oa bodañ lojeiz ar chalonied tro-dro d'ul liorzh nes d'an iliz-veur. Pa zlee al leaned bevañ dindan ur reolenn ha mont d'ober lidoù asambles e oa ret dezho kousket er memes lec'h, en un ti evit ar re bennañ hag er salioù boutin, kouskva ha predva evit ar re all. Berzet e oa ar c'hloastr d'ar verc'hed.

War ar memes patrom e voe savet al leandioù, nemet e oa daou gloastr en abatioù, unan bras, tost d'an iliz evit an holl venec'h hag unan bihan evit an abad ha pennoù an abati.

## Anvioù kumunioù Breizh gant ''kloastr'' enno
*Kloastr-Pleiben
*Ar C'hloastr-Plourin
Chabistr

Ar **chabistr** a c'hell bezañ :
* Un ensavadur kristen, sell ouzh chabistr (relijion)
* Lodenn ul levr pe ul lezenn.
Pierre de Ronsard

**Pierre de Ronsard**, ganet e miz Gwengolo 1524 e Maner La Possonière e Couture-sur-Loir, e Bro-C'hall (hiziv e departamant Loir-et-Cher), ha marvet e-pad an noz etre ar 27 hag an 28 a viz Kerzu 1585, a oa ur skrivagnour ha barzh gall.

## Oberennoù

* *Odes* (1550-1552)
* *[[Les Amours de Cassandre]]* (1552) gant ar varzhoneg « Mignonne, allons voir si la rose »
* *Le Bocage royal* (1554)
* *Les Amours de Marie* (1555)
* *[[Les Hymnes]]* (1555-1556)
* *Poèmes* (1560-1573)
* *[[Discours sur les misères de ce temps]]* (1562)
* *[[La Franciade]]* ha ne voe ket echuet (1572)
* *Sonnets pour Hélène* (1578), gant ar sonedenn «Quand vous serez bien vieille... »
Georges Bataille

**Georges Bataille**, bet ganet d'an 10 a viz Gwengolo 1897 e Billom ( Puy-de-Dôme, Bro-C'hall) ha marvet d'an 8 a viz Gouere 1962 e Pariz, a oa ur skrivagnour gall.

## Oberennoù

* *Les Monnaies des grands Mogols*, Paris, J. Florange éditeur, s. d. (1927). 
* *[[Histoire de l'œil]]*, 1928 (sinet Lord Auch).
* *L'Anus solaire*, 1931.
* *Sacrifices*, (année inconnue, entre 1922 et 1940)
* *Madame Edwarda*, 1937 (sinet Pierre Angélique).
* *L'Expérience intérieure*, 1943.
* *Le Petit* (sinet Louis Trente), 1943.
* *Le Coupable*, 1943.
* *[[La Part maudite]]*, 1949.
* *[[L'Abbé C.]]*, 1950.
* *La Peinture préhistorique. Lascaux, ou la Naissance de l'art*, 1955.
* *[[Le Bleu du ciel]]*, 1957 (écrit en 1935).
* *L'Érotisme*, 1957.
* *La Littérature et le Mal*, 1957.
* *Les Larmes d'Éros*, 1961 (où est notamment évoqué le supplice du lingchi ou *"cent morceaux"*; les informations sur l'origine des photographies, et le degré d'authenticité de leur interprétation sont sujets à caution.
* *[[L'Impossible]]*, 1962 (première parution en 1947 sous le titre *La haine de la poésie*)
* *[[Ma mère]]*, 1966 (posthume et inachevé).
* *Le Mort*, Jean-Jacques Pauvert Éditeur, 1967
* *Théorie de la religion*, Texte établi et présenté par Thadée Klossowski, Tel Gallimard, 1973.
* *Œuvres complètes*. Paris, Gallimard, XII volumes, 1970-1988.
* *Romans et récits*. Préface de Denis Hollier. Édition publiée sous la direction de Jean-François Louette. Gallimard, "Bibliothèque de la Pléiade", 2004.
* *L'Archangélique et autres poèmes*. Gallimard, NRF/Poésies, 2008.
* *Le Souverain*, Fata Morgana, 2010

## Notennoù
Yann Sohier

**Yann Sohier** (**Jean Lucien Léon Marie Sohier** e marilh ar boblañs) a zo bet ganet d'an 10 a viz Gwengolo 1901 e Loudieg (Breizh) ha marvet d'an 21 a viz Meurzh 1935 e Plourivoù (Bro-Oueloù, Breizh), a oa ur skolaer, stourmer yezhel, ha brogarour breizhat.

Mab e oa d'un archer aet da dailhanter, ha savet e voe e Breizh-Uhel. Degemeret e voe e skol vistri Sant-Brieg er bloaz 1919 hag eno e chomas betek 1921 d'ar poent ma reas e goñje e Gwengamp. Evitañ da vezañ a Vreizh-Uhel e reas e vennozh deskiñ brezhoneg evit bezañ gouest da gelenn ar yezh d'e skolidi.

Ezel e voe eus kentañ strollad « Breiz Atao » etre 1923 ha 1932 dreist-holl. E-barzh meur a bennad e savas neuze a-enep d'an arme ha d'ar faskouriezh.

Eureudiñ a reas e 1929 e Landreger gant Anne Françoise Corentine Le Den, ur vrezhonegerez eus Lanniliz a-du gant e vennozhioù. Goude un nebeud mizioù e skol Prad (Treger) e voent kaset da hini Plourivoù.

E miz Eost 1932, da-geñver pevarc'hantvet deiz-ha-bloaz unvaniezh Bro-C'hall ha Breizh e lammas war garr ar prezidant Herriot o c'harmiñ « Bevet Breizh dieub! ».
E bennoberenn a voe krouiñ ar gelaouenn Ar Falz e 1932 evit lakaat ar skolaerien vreton a-du gant ar brezhoneg. Bras e voe e levezon war izili an deskadurezh a oa bet chomet a-enep d'ar rannyezh.
Sevel ha reas al levr-skol "Me a lenno" met skrivet e voe e brezhoneg gant Fañch Elies.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa Yann Sohier, ha skolaerez e wreg, genidik eus Lanniliz. Ur verc'h o deus bet, Mona hec'h anv, anavezetoc'h evel Mona Ozouf.

## Skridoù
Ouzhpenn e bennadoù er gelaouenn Ar Falz en deus bet embannet un dornad barzhonegoù.

## Levrlennadur
*Mona Ozouf, *Composition française*. Skrivet gant merc'h Yann Sohier diwar-benn labour he zad hag he yaouankiz e Breizh.

## Oberennoù
**Me a lenno*, Rennes, imprimerie centrale de Rennes, 1941, 48 tresadenn gant R.-Y. Creston hag ur poltred eus Yann Sohier. Hervez tud zo e vije bet savet al levr gant Abeozen.
Octave Mirbeau

**Octave Mirbeau** (1848 e Trévières, Bro-C'hall-1917) a zo ur skrivagner gall.

## Buhez
Eur c'horn-bro evid klask ar goudor, hag ivez tachenn eun istor a garantez diroll, poaniusoc'h-poaniusañ, setu petra eo bet Breizh evit Mirbeau.

E 1859, e vo kaset d'ar skolaj Saint-François Xavier, e Gwened. Da unnek vloaz, e zarempredoù gant tud un tammik noblañs, a lak da ziwanañ en e galon imor hag soñjou c'hwerv.

E 1883 e klask an disoñj e korn-bro Beg ar Raz ha Plougoñ, lec'hioù brav-kenañ da welet, war-lerc'h un istor a galon hag a strafuilhas-holl ar paotr.

E 1886, emañ o chom e Nermouster, da c'houde er Gerveur, gant e gamalad bras Claude Monet.

E Kerispenn eo, e Kichenn an Alre, e skriv e 1887 *L'Abbé Jules*, en ur foetañ bro e-pad ur bloavezh hanter.

An eil goude egile, a-wechoù muioc'h, a-wechoù nebeutoc'h, e kaver en e skridoù e-giz *Le Calvaire* (1886), *[[Sébastien Roch]]* (1890), *[[Le Journal d'une femme de chambre]]* (1900), pe *La 628-E8* (1907) pajennou diwar Breizh. A-wechoù e tiskouez anezhi gand he liv kaer-meurbet hag evel ouzh un daolenn impresionnist, a-wechoù all e-giz eur vro vrokus gant he mojennoù hag he brizhkredennoù.

## Oberenn

* ''Le Calvaire'' (1886).
* ''L'Abbé Jules'' (1888).
* *[[Sébastien Roch]]* (1890).
* ''Dans le ciel'' (1893-1989).
* ''Le Jardin des supplices'' (1899).
* ''Les Mauvais bergers'' (1897).
* ''Le Journal d'une femme de chambre'' (1900).
* ''Les affaires sont les affaires'' (1903).
* ''Farces et moralités'' (1904).
* ''La 628-E8'' (1907).
* ''Dingo'' (1913).
* ''Contes cruels'' (1990).
* Combats esthétiques'' (1993).
* *Correspondance générale*, I-II-III (2003-2005-2009).
* ''Combats littéraires'' (2006).

## Levrlennadur
* Pierre Michel - Jean-François Nivet, *Octave Mirbeau, l'imprécateur au coeur fidèle*, Séguier, 1990.
* Samuel Lair, *Mirbeau et le mythe de la Nature*, Presses universitaires de Rennes, 2004.
* Samuel Lair, *Octave Mirbeau l'iconoclaste*, L'Harmattan, 2008. 
* *Cahiers Octave Mirbeau*, n° 1-21, 1994-2014.

## Liammoù diavaez
* Société Octave Mirbeau.
*  ''Dictionnaire Octave Mirbeau''.
*  Octave Mirbeau, Éditions du Boucher
S/2003 J 19

**S/2003 J 19** eo anv da c'hortoz ul loarenn gilgradek direizh eus Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol Veur Hawaii e voe dizoloet e 2003. Lodek eo-hi e strollad Pasiphae, ur strollad loarennoù a gelc'htro etre 22,8 ha 24.1 milion a gilometradoù gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°.
Steredenn Luyten

Steredenn Luyten a zo ur gorrez ruz lec'hiet 12.36 bloavezh-goulou diouzh an Heol. War-dro 1/4 eus mas an Heol e pouez met n'he-deus nemet 0.04% he sked. Anvet eo hervez Willem Jacob Luyten en-deu kavet he zizh.

Dielfennadurioù eus luc'hskeundennoù kemeret etre 1937 ha 1980 a zamveneg he-deus Steredenn Luyten ur c'heneil a zo e vas diresis (1.1 gwech hini Yaou d'ar vuiañ). Ne oa ket bet prouet, avat.

## Gwelet ivez

Roll ar stered tostañ

## Liammoù diavaez

Steredenn Luyten war Solstation.com
Hermippe

**Hermippe** (*’Ερμιππη* e henc'hresianeg) a oa unan eus serc'hed niverus Zeus, mestr an doueed e mojennoù Hellaz kozh. Ur mab he doe digantañ, Orc'homenos e anv.

## Loarenn
Roet eo bet an anv-se da unan eus loarioù ar blanedenn Yaou: Hermippe.
C++

**Un arwelladenn eus an [[areg C]] (pe lavar stlennegel C) eo an areg C++**. Ergrafet e oa bet an areg-mañ gant Bjarne Stroustrup, un ijinour anezhañ, e oa bet ouzhpennet gantañ d'an areg C aroueziadurioù ar gouleviñ erduet ergorennoù. Evel-se e oa bet ijinet un areg nevez e difin ar bloavezhioù 80 anvet "C *with classes*". Da dennañ ouzh an ditour e C "++" arveret d'azvuiadañ ur werzhad e oa bet anvet diwar neuze an areg nevez C++ da lakaat da c'houzout eo an areg C++ un arwelladenn eus an areg C (areg C + 1).

## aroueziadurioù an areg C++

Restr tarzh ur goulev e C++ e vez ouzhpennet un astenn .cpp dezhi hag ur restr destenn eo. Ur restr destenn nann mentrezhet e rank bezañ eleze ec'h endalc'h nemet nodoù ASCII diazez.

Pa vez prest ur goulev e ranker kempunañ anezhañ gant ur c'hempuner d'e arnodiñ. Ar c'hempuner a dro an areg C++ en areg ijinenn evit ma vo en araez da vezañ keweriet gant ar c'hewerier (pe mikroprosesor).

Revoud a ra Amvaoù (endroioù) Danzen Kevanek (ADK) (Environnements de Développement Intégré - IDE - e galleg) a gevaraez danzen ar goulevioù e C++. Ar re bennañ a zo da skouer :

> Borland C++

> Borland C++ Builder

> Microsoft Visual C++

Tennañ a ra ur goulev e C++ ouzh unan skrivet e C ma keñverier o neuz nemet ma vez kavet "rummoù" e-barzh hini e C++ (erduet ergorennoù).
Meziant

**Meziant** a reer eus un hollad goulevioù (pe programmoù) rekis da lakaat un urzhiataer da vont en-dro hag evit implijout anezhañ. Kement tra n'eo na dafar na roadoù en un urzhiataer zo ur meziant.

E-touez ar goulevioù a c'heller renkañ e-touez "ar meziantoù" e c'heller menegiñ :

* Ar BIOS kadavet e-barzh ar memor sonn,

* Ar reizhiad korvoiñ kadavet war ar bladenn galet stummet gant meur a c'houlev,

* An arloadoù rekis da gas da benn al labourioù e reer gant un urzhiataer da seveniñ anezhe,

* Ar sturieroù, a dalvez da lankañ an trobarzhelloù,

## Gwelet ivez
* meziant frank
* Roll ar meziantoù gant un etrefas e brezhoneg
Aikanaeg

Ur yezh arawakek eo an Aikanaeg. Komzet eo gant 90 a dud e Rondônia e-kichen ar gourhent Cuiabá-Porto Velho e Brazil.

## Gwelet ivez

Yezhoù Brazil
Louiziana

**Louiziana** a zo ur Stad e su ar Stadoù-Unanet, war lez kleiz ar stêr Mississipi ha war ribloù Pleg-mor Mec'hiko er su. 31vet stad brasañ SUA eo, hag ar 25vet brasañ e-keñver e annezidi (4 684 333 e 2017). Baton Rouge eo e gêr-benn hag Orleañs-Nevez e gêr vrasañ. Brudet eo da vezañ ur vro ma komzer galleg, met bihan eo niver ar c'hallegerien. 

E parrezioù eo rannet ar stad, pa eo rannet e kontelezhioù stadoù stadunanat all.

## Orin e anv
Dont a ra e anv eus ar galleg *Louisiane* (distagadur: ) roet da gornad-bro delta ar Mississippi gant an argerzhour gall René-Robert Cavelier de La Salle e 1682 pa embannas (hep aotre an annezidi amerindian) e oa perc'henniezh ar roue gall Loeiz XIV.

Alese an anvioù Lwizyàn e kreoleg Louiziana ha Louisiana e saozneg (distagadur IPA  pe ).

## Yezh
Ar saozneg a vez komzet gant an dud. Hervez niveradeg 2010 e oa 3,45 % eus an dud a gomze galleg, kreoleg pe cajun, pa oant 4,79 % en 2000, e-skoaz 3,30 % a gastilhanegerien.

E 2023 eo bet digoret ar skol dre soubidigezh kentañ e galleg cajun, e-kreiz takad ar meuriad indian Pointe-au-Chien.

## Istor Louiziana
Ergerzhet e oa diazad ha delta ar Mississipi gant René-Robert Cavelier de La Salle e 1682. Diazezet e oa Biloxi gant Pierre Le Moyne d'Iberville e 1699. Diwezatoc'h e teuas da vezañ kêr-benn kentañ Louiziana. 

Gwelet ar pennad Prenadenn Louiziana.

## Douaroniezh
Ur vro blaen eo Louiziana. Un hin istrovanel c'hleb he deus, gant hañvoù hir, tomm ha gleb ha goañvoù berr ha klouar.

### Amezeien
Er c'hornôg emañ Texas, en hanternoz Arkansas, er reter Mississippi ha pleg-mor Mec'hiko er c'hreisteiz.

## Kêrioù Louisiana

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel ar stad

## Daveennoù
Andokeg

Ur yezh digenvez eo an **Andokeg**. Komzet e vez gant 619 a dud e war ribloù an Aduche e Kolombia. Komzet e veze e Perou met aet da get eo er vro-se.

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
## Gwelet ivez
*Yezh digenvez
*Yezhoù Kolombia
Republik Sokialour Labourerion Finland

Ur Stad Komunour berrbad e oa **Republik Sokialour Labourerion Finland** bet krouet da heul un dispac'h sokialour d'ar 18 a viz Genver 1918 e Finland goude an Dispac'h bolchevik e Rusia. Kaset e oa bet da benn an dispac'h gant tuad stourm Strollad Sokialour Demokratel Finland dreist-holl gant Otto Ville Kuusinen en e benn. Savet e oa bet ur gouarnamant, anvet Kuzul Kannaded ar Bobl, hag a grogas da vreutaat diwar-benn ur feur-emglev mignoniezh gant Rusia Soviedel, bet sinet e Petrograd d'ar 1 a viz Meurzh. En em staliañ a reas Republik Sokialour Labourerion Finland e su ar vro nemetken ha mont a reas da get e miz Ebrel 1918 pa oa bet trec'h ouzh ar Warded Ruz ar Warded Wenn, gant skoazell Impaelouriezh Alamagn da geñver Brezel Diabarzh Finland. 

Levezonet-don e oa bet ar Vonreizh raktreset evit ar Republik Sokialour gant ar sokialdemokratelezh, diazezoù frankizour Disklêriadur Dishualded ar Stadoù-Unanet gant sistem ar c'hantonoù lakaet e pleustr e Suis. Pal pennañ ar republik e oa adwelet doare mont en-dro ar gevredigezh dre lakaat da dalvezout un demokratelezh parlamantel diazezet war an emrenerezh broadel ha divizoù ar bobl. Daoust ha ma vezent brudet a-walc'h d'ar mare-se ne oa ket komz eus diktatourelezh ar proletariad nag eus lakaat ar servijoù foran hag an armerzh da zont da vezañ dindan beli ar galloudoù foran ar gouarnamant.

Disheñvel a-walc'h e oa an emsavadeg bet kaset da-benn e Finland diouzh Dispac'h Miz Here pe c'hoazh diouzh meur a emsavadeg all a zegouezhas dre Europa a-bezh, evel da skouer Republik Soviedel Hungaria pe Republik Soviedel Munich. 

E dalc'h Rusia Soviedel e oa ar Republik yaouank ha sur-mat, ma vije bet tu dezhi da vont pelloc'h, e vije aet war un hent mui-ouzh-mui levezonet gant ar volchevegezh.

Mont a reas da get ar Republik e-kreiz ar Brezel Diabarzh ha lazhet e voe meur a ezel eus ar Strollad Sokial Demokratel hag en em disrannañ a reas ar strollad, bet savet Strollad Komunour Finland diwar unan eus an tuadoù gant Kuusinen ouzh e benn e repu e Moskov.

## Gwelit ivez
* Republik Soviedel
* Republik Demokratel Finland
* RSS Finnek-Kareliek

## Liammoù diavaez
*  Testenn-skrid ar Feuremglev Mignoniezh etre Republik Sokialour Labouerion Finland ha Rusia Soviedel Text of the Russian-Finnish treaty. 
*  Skridoù bet savet gant Lenin diwar-benn Republik Sokialour Labouerion Finland
Bloavezhioù 1320

### Darvoudoù
* 1320, 6 a viz Ebrel : Disklêriadur Obar Bhrothaig, ma adembannas Skosiz bout dizalc'h diouzh Bro-Saoz.
* 1324-1325 : John of Nottingham hag irienn Coventry
* 1327 : digadoriet Edouarzh II (Bro-Saoz) ha kadoriet Edouarzh III (Bro-Saoz)

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Areg ijinenn

An hedad ditouroù daouredel erounezadus gant ar c'hewerier eo an **areg ijinenn**. Ur goulev tarzh a vez troet en areg ijinenn evit ur c'hewerier roet ha gant ur c'hempuner roet**.

;Gwezhiadurioù sevenidigezh ur goulev erounezadus
* Sevenidigezh ur goulev tarzh gant un embanner : sevenet e vez en un areg ([[areg C|C]], [[areg pascal|pascal]], [[areg cobol|cobol]]). Ur restr destenn eo.
* Kempunet e vez ar restr darzh gant ur c'hempuner. Hervez an areg arveret evit ar restr darzh e vez gwiriet e vefe doujet ouzh reolennoù gouleviñ an areg gant ar boneg tarzh (disklêriad, kevreadur...). Goude-se e vez ganet un ergorenn gant ar c'hempunadur dindan stumm ur restr daouredel un astenn <code>.obj</code> dezhi. Troet eo bet ar goulev tarzh e mentrezh daouredel hogen an ereoù (galvoù d'ar c'heweriennoù, d'ar poelladoù, d'ar goulevioù diavaez ...) n'int ket c'hoazh diskoulmet.
* Ar restr ergorenn hag ar mezarc'hioù diavaez a vez kempunet gant un embanner ereoù. Gant ar wezhiadur-se e vez ganet ar restr erounezadus.
**Notenn :''' galvet e vez gant ur goulev pennañ poelladoù, keweriennoù diabarzh pe eus mezarc'hioù diavaez. Da ennegoù memor e vez karget an tammoù bonegoù-mañ. An diskoulmañ ereoù eo ar wezhiadur a roio al lank d'ur goulev pennañ da ennegañ al lec'hioù memor-se.
Wladimir Köppen

**Wladimir Peter Köppen** a oa meteorologour, hinour ha louzaouour a orin alaman. Ganet e voe e Sant-Petersbourg d'ar 25 a viz Gwengolo 1846, ha marvet eo e Graz, Aostria, d'an 22 a viz Mezheven 1940. Aozet en deus reizhad klasadur Köppen, hag a vez implijet en deiz a hiziv c'hoazh, met gant un nebeud kemmoù. Er c'hlasadur-mañ emañ renket mat a bep seurt hinoù hervez o heñvelederioù.

Kroget eo Köppen da studiañ spis an hin hag implijout a ra evit se pellennoù-aer a-benn kaout titouroù war an aer en uhelder. E 1884 eo, ec'h embannas e gantenn gentañ war an tachennoù hin e-lec'h ma vez gwelet an hedoù etre an temperadurioù hervez ar c'houlz-bloaz. Diwar se eo e savas reizhad klasadur Köppen war-dro ar bloavezh 1900, hag a-hed e vuhez e klasko en gwellaat. Ar stumm klok eus ar reizhad a voe embannet evit ar wech kentañ e 1918, ha goude meur a gemm, e 1936 en e stumm peurechu.

Ouzhpenn se e voe dedennet hemañ gant studi an henhinouriezh. E 1924, ec'h embannas gant e vab-kaer Alfred Wegener ur pennad anvet Die Klimate der Geologischen Vorzeit (Hinoù an amzer-dremenet geologel), ar pezh a skoazellas da-vat tezenn Milutin Milanković war ar prantadoù skorn bet.

Betek fin e vuhez e kenlabouras hemañ gant an hinoniour alaman Rudolph Geiger a-benn sevel un dorn-levr hinouriezh e pemp levrenn (Handbuch der Klimatologie), na voe echuet biskoazh daoust ma voe embannet teir lodenn savet gant Köppen. Goude e varv e kendalc'has Geiger da beurwellaat e reizhad klasadur an hinoù.
Kansas

**Kansas** (distagadur IPA: []) a zo ur Stad eus “Midwest” ar Stadoù-Unanet. Topeka eo ar gêr-benn.

## Kêrioù Kansas

## Liammoù diavae
*   www.kansas.gov
Topeka

**Topeka** eo kêr-benn Stad Kansas er Stadoù-Unanet. Ur boblañs a 126&nbsp;587 a annezidi a oa enni hervez niveridigezh ar bloaz 2020, ar pezh a laka Topeka da vezañ pevarvet kêr pobletañ ar Stad. Meurgêr Topeka he doa-hi ur boblañs a 232 670 a dud e 2020. Treuzet eo gant ar stêr Kansas.

Diazezet eo Skol-veur Washburn e 1865.
Oberenn

Un **oberenn** a vez lavaret eus kement tra a zo graet (verb : *ober*) gant ur den diwar ur meiz, pegen dister bennak e ve. 

Ma ya d'ober un dra krouet pe adkrouet e kemer perzh d'un arz, da lavaret eo ur c'hemenn gant ar re all war dachenn an c'henedoniezh, houmañ ur preder war an arz (prederouriezh an arz eo). Un oberour a vez graet peurviañ eus un arzour.

## Pennadoù kar

* Oberenn arzel
* Oberenn a-stroll (tachenn ar Gwir)
* Oberenn sonerezh

* An Oberenn ao an anv a rae an alkimiourien eus o labour pa glaskent fardañ maen ar brederourien .

* Arz
* Kenedoniezh
Deyan Bojkov

**Deyan Bojkov** (bulgareg: Деян Божков) a zo bet ganet d'an 3 a viz Gouere 1977 e Sjoemen (Bulgaria).Ur c'hoarier echedoù bulgar eo.
Mestr Meur (GM) eo abaoe 2008, Mestr Etrebroadel FIDE abaoe 2002, Gourdoner FIDE *Senior* abaoe 2012.Meurzh 2026: 2 479 eo e renk Elo *Standard* ha 2475 e renk Elo *Fonnapl*, 2 556 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, tizhet e miz Meurzh 2012.C'hoari a ra e kleub Shumen.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
E 12 Tournamant *Open* Fouenant (2006) e tapas an eilvet plas (7,5/9) war-lerc'h Damien Le Goff.
### Kevezadegoù dre skipailh
#### Kampionad europat

## Oberenn skrivet
*  *A Course in Chess Tactics*, Embannadurioù Gambit, 2010, isbn=1906454140
*  *Modernized: The King's Indian Defense*,  2014
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E bartiennoù e Chessgames
Dimitar Marholev

**Dimitar Marholev** a zo bet ganet e 1971 .

Ur c'hoarier echedoù bulgar eo.

Mestr Etrebroadel (IM) abaoe 2003, Gourdoner FIDe abaoe 2019 .

Here 2025: 2 097 eo e renk Elo *Standard*, 2 133 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 247 e renk Elo *Luc'hedenn*.

Trede e voe e Daouzekvet Tournamant Open Fouenant (Du 2006) ha c'hwec'hvet e Trizekvet Tournamant Open Fouenant (Here-Du 2007):https://web.archive.org/web/20081115035254/http://echecs.fouesnant.free.fr/.
## Notennoù
 
## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Evgeniy Piankov

**Evgeniy Piankov** a zo bet ganet e 1941 .

Mestrc'hoarier echedoù ukrainan eo.

2 337 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Gouere 2008.

Mestr Etrebroadel FIDE eo.

C'hoari a ra en ur c'hleub gall, hini Issy-les-Moulineaux.

E 12 Tournamant *Open* Fouenant (2006) e tapas ar 24vet plas (5/9) .

## Partiennoù
* Evgenij Piankov a-enep da Lev Psakhis, 1977
* Evgenij Piankov a-enep da Hichem Hamdouchi, 1999
* Partiennoù gant an tu gwenn
* Partiennoù gant an tu du

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'Hoari e Chessgames
Roll istorourien Breizh

Sed amañ ur roll eus istorourien Breizh a c'hallor klokaat:
*Bertrand d'Argentré
*Vincent Audren de Kerdrel
*Alain Bouchart
*Jean-Yves Carluer
*Louis de Carné
*Sébastien Carney
*Jean-Christophe Cassard
*Joseph Chardronnet
*Yves Coativy
*Joël Cornette
*Aurélien de Courson
*Marie-Thérèse Cloître
*Alain Croix
*Wendy Davies 
*Michel Denis
*Edmond Durtelle de Saint-Sauveur
*Louis Élégoët
*Jean-Yves Éveillard
*Léon Fleuriot
*Bertrand Frélaut
*Henri Fréville
*Patrick Galliou
*Sharif Gemie
*Geoffroy de Monmouth 
*Gildas 
*Jean Guiffan
*Yannick Guin
*Kristian Hamon
*Michael Jones
*Jean-Audren de Kerdrel
*Jean Kerhervé
*Jeremi Kostiou
*Arthur de La Borderie
*Pierre Le Baud
*Yves Le Gallo
*Albert Le Grand
*André Lespagnol
*Dom Lobineau
*Gwennole ar Menn
*Anna Mezmeur
*Gaël Milin
*Jean-Jacques Monnier
*Dom Morice
*Frédéric Morvan
*Nennius
*Michel Nicolas
*Jean-Paul Ollivier
*Pitre-Chevalier
*Barthélémy Pocquet
*Barthélémy Pocquet du Haut-Jussé, mab da vBarthélémy Pocquet
*Henri Poisson
*Joëlle Quaghebeur
*Jean Tanguy
*Henri Touchard
*Philippe Tourault
*Yvon Tranvouez
*Rafael Urien
1303

*Diwar-benn bloavezh *'1303*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
#### Italia
* 7 a viz Gwengolo: lakaet harz war ar pab Bonifas VIII en Agnani (Italia).

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1399|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1303]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1303|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1303]]*

__NOTOC__
1309

*Diwar-benn bloavezh *'1309** an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] <u>nevez stumm</u> eo ar bajenn-mañ (bloavezh boutin 365 deiz, doare Me1 = kregiñ hag echuiñ war ur Merc'her; Sul-Fask d'an 30 Meurzh)''

== Darvoudoù ==

===Europa===

====Breizh====
* [[Arzhur II]], adalek 1305 (>1312)

====Frañs====
* [[Fulup IV (Bro-C'hall)|Fulub IV ''ar Brav'']] abaoe ar 5t Here 1285 (>1315)
**Bro Saoz**

**Bro Skos*'
* [[Roperzh In Bruce]] adalek ar 25 Meurzh 1306 (>1329)

===Azia===
====Reter-nesañ====
* [[Kergustentin]] : [[Andronig II Paleolog|Andronig II *Paleolog*]] abaoe an 11t Kerzu 1282 (>23.05.1328).

====Reter-kreiz====

====Reter-pellañ====

===Afrika===

===Amerikaoù===
====Norzhamerika====
====Suamerika====

===Oseania===

===Arzoù ha lizhiri===
====Livañ====
====Sonerezh====
====Lennegezh====
===Skiantoù ha politikerezh===

===Armerzh===
===A bep seurt / diasur===
* Pab : [[Klemañs V]], en [[Avignon]] adalek ar 5 Mezheven 1305 (>1314)

== [[:Rummad:Ganedigezhioù 1309|Ganedigezhioù]] ==

Gwelet ivez : *:Rummad : Ganedigezhioù 1309*

== [[:Rummad:Marvioù 1309|Marvioù]] ==

Gwelet ivez : *:Rummad : Marvioù 1309''

__NOTOC__
Ỹ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ỹ'', ''ỹ**' implijet evit skrivañ ar gwaranieg, distaget [ɨ̃] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
3 (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo **3** implijet evit skrivañ ar arapahoeg, distaget [θ] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Suat Atalık

**Suat Atalık** a zo bet ganet d'an 10 a viz Here 1964 en Istanbul (Turkia).

Ur mestrc'hoarier echedoù turk eo.

Mestr Meur etrebroadel eo ivez.

Dimezet eo gant ar Rusianez Ekaterina Polovnikova , "Mestr Meur Etrebroadel" ivez.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE ;
* E bartiennoù e Chess Games ;
* "Chessbase News Reports": an dimeziñ gant Ekaterina Polovnikova
Bloavezhioù 1230

### Darvoudoù

*

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
* kelc'h Post-Vulgate, komz-plaen diwar-benn mojenn ar Roue Arzhur

## Notennoù
Ḏ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ḏ**, **ḏ**' implijet evit skrivañ an odameg, distaget [d] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel, o vezañ ma vez implijet al lizherenn D hepmuiken evit ober diouzh ar son [dʕ].
Ʊ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ʊ**, **ʊ** implijet evit skrivañ an tchoktaweg hag ivez gant al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober diouzh an hevelep son [ʊ]. 

E tchoktaweg e c'hell bezañ skrivet U, met neuze e ranker implijout al lizherenn V evit ober diouzh ar son [ʌ], skrivet U peurliesañ.
Bloavezhioù 820

### Darvoudoù

* Egbert eus Wessex a ya da Vretwalda
* Aloubiñ a ra ar Sarasened Kreta ha Sikilia
* Aozet e Rouantelezh Navara
* 829 - Sevel a ra Ansgar an iliz gentañ e Sved

### Tud dibar

* Loeiz an Deol
* Egbert eus Wessex
* Michael II
* Omurtag eus Bulgaria
* Al-Ma'mun

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù

*

__NOTOC__
Iowa

**Iowa** (distagadur IPA ) a zo ur Stad eus *[[Midwest]]* ar Stadoù-Unanet. An 29 Stad eo da vezañ emezelet ouzh an Unaniezh, d'an 28 a viz Kerzu 1846. "State of Iowa" (*Stad Iowa*) eo an anv ofisiel. Dont a ra hec'h anv eus meuriad an Iowaed, ur meuriad Amerindianed.

## Kêrioù Iowa

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Bloavezhioù 1170

### Darvoudoù

*

### Tud dibar

*

### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
* ar barzhoneg *[[Lanselod, marc'heg e garr]]* hag ar romant *[[Yvain ou le Chevalier au lion]]*, an daou skrivet e galleg kozh gant Chrestien de Troyes.
Tunç Amarat

**Tunç Amarat** a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Kerzu 1946 en Istanbul (Turkia).

Mestrc'hoarier echedoù turk hag aostrian.

Mestr Meur etrebroadel (ICCF) pell-echedoù eo.

## Liammoù diavaez

* E c'hoari e Chess Games (e saozneg).
Mic'hail Gourevitch (c'hoarier echedoù)

**Mic'hail Gourevitch** (e rusianeg: Михаил Иосифович Гуревич) a zo bet ganet d'ar 22 a viz C'hwevrer 1959 e C'harkiv (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarier echedoù ukrainan, soviedat, belgiat ha turk .

Mestr Meur etrebroadel eo.

E 2005 e reas e annez e Turkia. Adalek 1991 betek 2005 e veve e Belgia.

Kampion Ukraina e 1984, kampion Unaniezh Soviedel e 1985, kampion Belgia e 2001.

Mestr Meur abaoe 1985,Mestr Meur Etrebroadel abaoe 1986.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
* Titour diwar e benn e Chessmetrics
* Partiennoù e Lec'hienn Kelc'h Roueel Echedoù Charleroi
Ṕ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ṕ'', ''ṕ** implijet evit skrivañ ar c'hlamateg distaget [p'] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Ṡ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ṡ**, **ṡ** implijet evit skrivañ ar sioueg distaget [ʃ] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Ṟ (lizherenn)

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ṟ**, **ṟ** implijet evit skrivañ ar pitjantjareg komzet en Aostralia distaget [ɻ] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Swansea

**Swansea** zo un anv-lec'h saoznek.

## Kembre
*Anv saoznek ur gêr e Kembre, kêr Abertawe.
*Anv ur gontelezh eo ivez, Sir Abertawe.
*Swansea RFC, kleub rugbi,
*Swansea City A.F.C., kleub mell-droad

## Broioù all
An anv **Swansea** a gaver e broioù all:
;Aostralia
*Swansea, Tasmania

;Kanada
*Swansea, Toronto
;SUA
*Swansea, Arizona
*Swansea, California
*Swansea, Illinois
*Swansea, Massachusetts
*Swansea, Nevada
*Swansea, South Carolina

## Pennadoù kar
*Swanzey
Llandysul

:*Ur gêr all zo anvet *Llandysul* e [[Powys]]; sellit ouzh [[Llandysul (Powys)]]*


**Llandysul** zo ur gêr vihan eus Kembre, war lez ar stêr Teifi, e kreisteiz kontelezh Ceredigion.

Eno emañ sez Gwasg Gomer, unan eus pouezusañ tier-embann Kembre.

E 2001 e oa 1 821 a dud, ha 70% anezho a gomze kembraeg. E 2011 e oa  a dud o chom er gumuniezh ha 1083 anezho a oa kembraegerien (70%).

## Gevelliñ

## Notennoù
Monmouth

**Monmouth** zo anv saoznek ur gêr e Kembre, ha diwarni, hini meur a lec'h all er broioù saoznek.

## Gerdarzh
Savet eo diwar ar gerioù "Mon", evit Menoe(?), ha "mouth", genoù, pe aber (pa gomzer eus ur stêr). 

## Kembre
* **Monmouth**, a zo Trefynwy e kembraeg, Trevenoe pe Menoe e brezhoneg.
* Monmouthshire, a zo 
**Sir Fynwy e kembraeg, a-wechoù Gwent, diwar anv ar rouantelezh vrezhon gozh
**kontelezh Venoe a-wechoù e brezhoneg.

## Bro-Saoz

###### 

* Monmouth, California
* Monmouth, Illinois
** Monmouth College, e Monmouth, Illinois
* Monmouth, Indiana
* Monmouth, Iowa
* Monmouth, Maine
* Monmouth (Natchez, Mississippi), 

* Monmouth, Oregon

###### 
* Monmouth Mountain, pe Mount Monmouth, 

## Tud
**Geoffrey of Monmouth*, anavet evel Jafrez Menoe e brezhoneg, skrivagner kembreat ha latin en XIIvet kantved, brudet e oberenn Historia Regum Britanniae, a vije unan eus penndiazezoù mojenn ar roue Arzhur

## Pennadoù kar
*Menoe
*mouth
Llandeilo

**Llandeilo** a zo ur gêr vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e-kreiz kontelezh Caerfyrddin. Gevellet eo gant Konk-Leon,e Breizh.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llandeilo ha  anezho a oa kembraegerien (48,7%).

## Notennoù
Pontardawe

**Pontardawe** zo ur gêr eus su Kembre, nepell diouzh Abertawe, e kornôg kontelezh istorel Sir Forgannwg.

## Tud
Eus Pontardawe eo genidik:
*ar skrivagner kembraek Gwenallt
*ar ganerez Mari Hopkin
*hag ar c'hoarier rugbi ha haroz broadel Gareth Edwards

## Gevelliñ
## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
Cú Chulainn

E gwengelouriezh Iwerzhon ez eo **Kouc'houlin** pe **Cú Chulainn** (distaget ['kuː'xulin]) haroz pennañ Táin Bó Cuailnge (*Skrapadeg saout Cuailnge*), ar veurgan bouezusañ eus Kelc'hiad Ulad. Mab e oa Kouc'houlin da Deic'htine, c'hoar ar roue Conchúr mac Neasa, ha d’an doue Lugh, pe da Deic'htine ha Sualtam, he fried.
*Setanta* e oa e anv pa oa bugel, ha dont a reas da vezañ anvet *Cú Chulainn* (ki Culann), d'an oad a bemp bloaz, pa voe lazhet gantañ ki ar gov Culann a oa o tiwall an ti. Kinnig a reas ar paotrig kemer plas ar c'hi lazhet da c'hortoz ma vije desavet ur c'hi-porzh all. 

D'an oad a seitek vloaz e tifenn Bro-Ouladh e-unan a-enep armeoù Medb, rouanez Konnac'ht, er veurzanevell *Táin Bó Cuailnge*. Diouganiñ a reas an drouiz Cathbad en doa ar choaz etre gounit dre e gurioù ur vrud hag a badfe da viken, met kaout ur vuhez verr, hag a-hend-all bevañ ur vuhez hir ha diglod. Abalamour da se e vez keñveriet ouzh an haroz akean Ac'hilleüs. Anavezet eo evit mont en arfleu en un doare spontus en emgann, ur stad anvet ar *ríastrad* en iwerzhoneg, a laka anezhañ da zont da vezañ un euzhvil dianavezadus na laka ket kemm ken etre mignoned hag enebourien. En em gannañ a ra diwar e garr, bleinet gant e doucher feal Laeg, ha stlejet gant e gezeg, Liath Macha ha Dub Sainglend.

## Notennoù
Indiana

**Indiana** (distagadur IPA: []) a zo ur Stad eus rannvro al Lennoù Meur e Stadoù-Unanet Amerika.

## Kêrioù Indiana

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Deiziadur muzulmat

An **deiziadur muzulmat**, pe *deiziadur islamek*, eo an doare da rannañ an amzer a vez implijet er broioù muzulmat. Ur gwir deiziadur loarel eo, rannet e 12 miz loar pe 12 loariad. En deiziadur-se n’eus ket 365,2425 devezh en ur bloavezh, met nebeutoc’h, dre ma ne bad al loariadoù nemet 28 devezh pe war-dro (1 bloavezh heolel = 1,0307 bloavezh loarel). Abretoc’h-abretañ e krog pep bloavezh eta, e-keñver an heol : war-dro 11 devezh abretoc’h bep bloaz. Ur miz, forzh pehini e vefe, en em gav en-dro d’an hevelep koulz-amzer bep 33 bloaz.

Deroù an deiziadur muzulmat eo an Hijra, pa’z eas Mohammed hag e heulierien eus Mekka da Vedina er bloavezh 622 goude J.K.

Er bloavezh 638 e tivizas ar c’halif Omar (592-644) unvaniñ an deiziadurioù a oa en implij en amzer-hont e-touez ar pobloù muzulmat. Divizout a reas e vefe niverennet ar bloavezhioù adalek an Hijra, a oa c’hoarvezet d’ar 16 a viz Gouere 622 goude J.K. Deiz kentañ miz kentañ ar bloavezh kentañ eo an deiz-se *(1 MuHarram 1 AH)*. An deiziadur muzulmat a reer anezhañ ivez *deiziadur an Hijra*, diwar anv tec’hadenn Muhammad eus Mekka.
An deiziadoù, en deiziadur-se, a skriver alies gant ar berradur AH, a dalvez *Anno Hegirae*, da lavarout eo, e latin, "e bloavezh an Hijra".

## Anvioù ar mizioù en deiziadur muzulmat
(en arabeg emañ an anvioù-se p'eo an arabeg yezh sakr an Islam)

# Muharram ul Haram (krennet e Muharram) محرّم
# Safar صفر
# Rabi-ul-Awwal رابي
# Rab-ul-Akhir (pe Raby` al-THaany) رابي الثااني
# Jamadi-ul-Awwal جومادا
# Jamadi-ul-Akhir (pe Jumaada al-THaany) جمادي الثاني
# Rajab رجب
# Sha'aban شا
# Ramadhan رمضان
# Shawwal شوّال
# Dhul Qadah (pe Thw al-Qi`dah) دل كاداه
# Dhul Hijja (pe Thw al-Hijjah) دل هيجا

## Anvioù deizioù ar sizhun
Diwallit, en arabeg e krog ar sizhun d'ar Sul.
* yaum al-ahad يوم الأحد *(deiz kentañ, Sul)*
* yaum al-ithnayna يوم الإثنين *(eil deiz, Lun)*
* yaum ath-thalatha' يوم الثُّلَاثاء *(trede deiz, Meurzh)*
* yaum al-arba`a' يوم الأَرْبعاء *(pevare deiz, Merc'her)*
* yaum al-khamis يوم الخَمِيس *(pempvet deiz, Yaou)*
* yaum al-jum`a يوم الجُمْعَة *(deiz ar bodad, Gwener)*
* yaum as-sabt يوم السَّبْت *(Sadorn)*

Diforc’hioù bihan pe vihanoc’h a zo etre ar broioù muzulmat. Disheñvel eo an deiziadur implijet er broioù arabek hag er broioù muzulmat all (Indonezia, Iran…). Abalamour d’an diforc’hioù-se e c’hell bezañ disheñvel deiziadoù ar gouelioù dre ar bed muzulmat.

## Lakaat an deiziadur gregorian (AD) hag an deiziadur muzulman (AH) keñver-ha-keñver
*AH = (AD – 622) x 1,0307
*AD = (AH + 641,0954) / 1,0307
Neuze :
*An 30 a viz Here 2006 eo ar 7 Shawwal 1427 AH.
*1 MuHarram (deiz kentañ ar bloaz) 1429 AH a oa d’an 10 a viz Genver 2008.

## Liammoù diavaez
*  An deiziadur muzulmat
*  Penaos tremen eus an deiziadur muzulmat d'an deiziadur gregorian
*  , Deiziadoù gouelioù
Georgi Tringov

**Georgi Petrov Tringov** (e bulgareg: **Георги Петров Трингов**) a zo bet ganet d'ar 7 a viz Meurzh 1937 e Plovdiv (Bulgaria) ha marvet d'an 2 a viz Gouere 2000.

Mestrc'hoarier echedoù bulgar.

Mestr Meur Etrebrodel e oa abaoe 1963. Er bloaz-se e teuas da vout kampion broadel eus Bulgaria.

## Ul levr diwar e benn (e [[bulgareg]])
* Живко Кайкамджозов, *Георги Трингов*, ISBN 954-8782-15-4 2001г http://www.chessbg.com/books.php?i=book&id=5.

## Liammoù diavaez
* E c'hoarioù e Chess Games
* E stadegoù e Chessmetrics 
* Ur pennad diwar e benn
Idaho

**Idaho** (Distagadur IPA: ) a zo ur Stad eus gwalarn ar Stadoù-Unanet. Boise eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ. Ur stad eus ar Menezioù Roc'hellek eo.

## Kêrioù Idaho

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Kalyke (loarenn)

**Kalyke** (eus ar gresianeg Καλύκη) a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2000. Hi a berc'henn da strollad Pasiphae, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 22,8 milion km ha 24.1 milion km gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°.

Tennañ a ra hec'h anv eus Kalyke, unan eus serc'hed Zeus.
Ratel

Ar **ratel** (*Mellivora capensis*) zo ur bronneg eus kerentiad ar mustelideged a vev en Afrika hag e mervent Azia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Mellivora* hag en iskerentiad *Mellivorinae*.

## Doareoù pennañ

Ar ratel zo ur c'higdebrer bihan 75 cm e gorf, gant ul lost 35 cm. Pouezañ a ra ar pared war-dro 11 kg ha skañvoc'h eo ar parezed. Du eo e vlevenn war e gof, e bavioù, e lost ha lodenn draoñ e benn. Gwenn-gris eo war e gein. E skilfoù a c'hell bezañ 4 cm. Ar ratel a c'hell bevañ 26 bloaz en ur gwarezva ha moarvat nebeutoc'h en natur.

## Annez

Er rannvroioù damsec'h e kaver ar ratel dreist-holl. Ne vev nag en dezerzhioù nag er c'hoadegoù trovanel. Ar pared o deus un dachennad 545 km². Hini ar parezed zo bihanoc'h (war-dro 100 km²) met gallout a ra tizhout 140 km² pa vezont o tesevel o c'helin.

## Emzalc'h

Un hollzebrer eo ar ratel. Debriñ a ra stlejviled (naered binimus en o zouez), laou-koad, buzhug ha kruged a dap dindan an douar gant e skilfoù hir. Gallout a ra chaseal preizhoù brasoc'h evel hoc'hed-dreinek, gedon pe zoken gnoued pe antiloped. Difenn a raio e breizh gant kalon, zoken ouzh ar c'higdebrerien bras evel al leoned pe ar panterenned.

## Gwarezva

Gwarezet eo en Israel hag en India met en arvar emañ e broioù 'zo evel e Nijer.

## Isspesadoù
* *M. c. abyssinica* -- Etiopia
* *M. c. brockmani* -- Somalia
* *M. c. buchanani* -- Nijer
* *M. c. capensis* -- Namibia ha Suafrika
* *M. c. concisa* -- Tchad
* *M. c. cottoni* -- Ituti, Kongo
* *M. c. inaurita* -- Su Nepal
* *M. c. indica* -- kornôg India ha mervent Turkestan
* *M. c. leuconota* -- Kornôg Afrika
* *M. c. maxwelli* -- Kenya
* *M. c. pumilio* -- Su Arabia
* *M. c. sagulata* -- Tanzania
* *M. c. signata* -- Sierra Leone
* *M. c. vernayi* -- Botswana
* *M. c. wilsoni* -- Mervent Iran hag Iraq

## Liammoù diavaez

Ar ratel war Animaldiversity Web
Periant

Ar **periant** (eus ar c'hembraeg *peiriant*, a dalv kement ha "mekanik" hag "ardivink") eo hollad an elfennoù kalvezel a dalvez da geweriañ ar stlennoù e mod pe vod. Pep avead elektronek ha treloc'hel o kenaozañ ur reizhiad stlennegel a ya d'ober ar periantoù. E ragenep ar periant emañ ar meziant.
;Periantoù pennañ
* Ar gartenn bennwal
* Ar c'hantennoù kalet
* Ar c'hartennoù askouezh
* Ar porzher
* An trobarzhelloù evel al logodenn, an unvez wereañ
* Ar funioù

## Notennoù
Steredenn Teegarden

**Steredenn Teegarden**, anvet ivez **SO025300.5+165258** a zo ur steredenn er steredeg ar Maout. E 2003 e voe dizoloet he-doa un tizh bras tre (5.06±0.03 arcsec/bloavezh). N'anavezer nemet seizh steredenn gant an doare tizh-se.

Ur gorrez ruz eo, ar pezh a zispleg perak ne voe ket dizoloet abredoc'h : ur sked dre wel a 15.4 hepken he-deushepken.

Da 0.43±0.13 arcsec hepken e voe muzuliet he faralaks da gentañ, ar pezh en-dije he lakaet da 7.50 bloavezh-goulou diouzh an Douar. Zoken d'an amzer-se e lakaas he sked bihan tre an dud da grediñ e oa ur fazi er vuzuliadenn.Selladegoù nevezoc'h o-deus gwirekaet an dra se adalek.

## Gwelet ivez
Roll ar stered tostañ

## Liammoù diavaez
Steredenn Teegarden war Solstation.com
Colorado

**Colorado** (distagadur IPA: []), a zo ur Stad eus kornaoueg ar Stadoù-Unanet, ha Denver he c'hêr-benn.

## An anv
Dont a ra an anv eus hini ar Stêr Colorado, a dreuz ar stad.

## Kêrioù Colorado


image:Garden_of_the_Gods.JPG|Garden of the Gods
image:Elkmts.JPG|menezioù tost da Aspen
image:Colorado_Rocky_Mtn_Church.jpg|Chapel on the Rock


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Naomi Watts

**Naomi Ellen Watts** zo un aktourez saoz gant gwrizioù kembreat hag aostralian, bet ganet d'an 28 Gwengolo 1968 e Shoreham (Bro-Saoz). Merc'h eo da b-Peter Watts, aozer troiadoù Pink Floyd er bloavezhioù 1970. Berzh he deus bet dreist-holl etre 2001 gant Mulholland Drive, ha 2012 gant The Impossible. 

## Roll-filmoù

* *[[For Love Alone]]* gant Stephen Wallace (1986)
* *[[Flirting]]* gant John Duigan (1991)
* *[[The Custodian]]* gant John Dingwall : 1993 
* *[[Tank Girl]]* gant Rachel Talalay (1995)
* *[[Persons unknown]]* gant George Hickenlooper (1996) 
* *[[Babe - Pig in the City]] gant [[George Miller]] ([[1998]])
* *Mulholland Drive* gant [[David Lynch]] (2001)
* *Down gant Dick Maas (2001)
* *[[Rain Falls]]* gant I. Marlene King
* *[[Plots with a View]]* gant Nick Hurran (2002)
* *[[The Ring]] gant [[Gore Verbinski]] (2002)
* *Le Divorce* gant [[James Ivory]] (2002)
* *21 grammes* (21 Grams) gant [[Alejandro González Iñárritu]] (2002)
* *Ned Kelly* gant [[Gregor Jordan]] ([[2003]] )
* *We Don't Live Here Anymore* gant [[John Curran]] (2004)
* *The Assassination of Richard Nixon* gant [[Niels Mueller]] (2004)
* *I love Huckabees* gant [[David O. Russell]] ([[2004]]) 
* *The Betty Ann Waters Story* gant [[Tony Goldwyn]] ([[2004]])
* *The Ring 2 gant Hideo Nakata (2005)
* *[[Stay]]* gant Marc Forster (2005)
* *[[King Kong]]* gant Peter Jackson (2005)
* *[[The Painted Veil]]* (2006)
* *[[Eastern Promises]]* gant David Cronenberg (2007)
* *[[Funny Games]]* gant Michael Haneke (2007)
* *[[The International]]* gant Tom Tykwer (2009)
* *[[Mother and Child]]* gant Rodrigo García (2009)
* *[[You Will Meet a Tall Dark Stranger]]* gant Woody Allen (2010)
* *[[Fair Game]]* gant Doug Liman (2010)
* *[[Dream House]]* gant Jim Sheridan (2011)
* *[[J. Edgar]]* gant Clint Eastwood (2011)
* *[[The Impossible]]* gant J. A. Bayona (2012)
* *[[Movie 43]]* (2013)
* *[[Adore]]* gant Anne Fontaine (2013)
* *[[Sunlight Jr.]]* gant Laurie Collyer (2013)
* *[[Diana (film)|Diana]]* gant Oliver Hirschbiegel (2013)
* *[[The Last Impresario]]* gant Gracie Otto (2013)
* *[[St. Vincent (film)|St. Vincent]] gant [[Theodore Melfi]] (2014)
* *Birdman gant Alejandro G. Iñárritu (2014)
Bloavezhioù 980

### Darvoudoù
*
### Tud dibar
*
### Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
**c*. 985 : ergerzhadenn Erik ar Ruz e Greunland.
*

__NOTOC__
Silvio Danailov

**Silvio Danailov** a zo bet ganet d'an 21 a viz Ebrel 1961.

Ur c'hoarier echedoù bulgar eo.

Mestr Etrebroadel eo abaoe 2010 hag Aozer Etrebroadel abaoe 2012.

Here 2025: 2 425 eo e renk Elo *Standard* ha 2 410 e renk Elo *Luc'hedenn*.
## Notennoù

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
Yezhoù katawbek

Un isskour eus ar Yezhoù siouek-katawbek eo ar Yezhoù katawbek. Enno e kaver div yezh hepken, ar C'hatawbeg hag ar Woconeg. Aet da get eo an div yezh-se, hag en ez eus un arnodenn o vezañ graet da zasorc'hiñ ar C'hatawbeg.

## Niverioù er yezhoù katawbek

## Gwelet ivez:

* Yezhoù siouek
* Yezhoù siouek-katawbek