Caravaggio

**Michelangelo Merisi da Caravaggio** (Milano, 29 a viz Gwengolo 1571 – Porto Ercole, 18 a viz Gouere 1610), anavezet gwelloc'h evel **Caravaggio**, a oa ul livour italian.

Unan eus livourien ar skol naturelouriezh italian eo, enebet ouzh ar skol ardaouegezh a rene war ar . 

Adnevezet en deus an arz en e amzer ha kontet eo da vezañ unan eus ar c'hentañ arzourien al luskad barok.

Brudet eo al livour koulz abalamour d'e arz ha d'e vuhez. Adalek 1600 e oa brudet e Roma evel un arzour dornet-kaer. Diwar neuze ne vankas ket al labour dezhañ, nemet ar berzh a rae a save d'e benn.

Bet eo un den feuls, brusk, hoalus ha dañjerus, enebour d'an urzh, a veze armet, a ouie en em gannañ, hag a lazhas ouzhpenn un den. Kraouiet e voe meur a wech peogwir e nac'he pourmen dizarm e straedoù Roma, goude ma oa difennet.

Ur pennad diwar e benn e 1604 a ziskleir e zoare-bevañ tri bloaz a-raok, a gont «&nbsp;en devoa labouret e-pad pemzektez hag e oa aet da gantren, miz pe zaou, e gleze gantañ ouzh e gostez, ur mevel ouzh e heul, eus an eil sal-dañs d'eben, prest da glask kann pe tabut, ken ne veze ket aes kaout afer outañ.&nbsp;»

E 1606 e rankas tec'hel eus Roma, pa oa klask warnañ abalamour m'en devoa lazhet un den en doa bet kann outañ.

E 1608 edo e Malta, ma'z eas en Urzh Malta, desket ma oa madik war ar relijion, met ne chomas nemet tri miz enni, taolet e voe er-maez anezhi dre m'en devoa lazhet ur c'hamarad eus an Urzh.

Neuze ez eas da Napoli e 1609, ma voe klasket e lazhañ, trawalc'h a enebourien en devoa evit se, hag ac'haleno da Sikilia, ma ne reas nemet gounit enebourien nevez ken na varvas e 1610.
 
Ilizoù nevez ha palezioù ec'hon a veze savet e Roma war-dro dibenn ar  ha deroù ar , hag ezhomm a oa livadurioù. Edo an Iliz gant an Enepdisivouderezh, ha klask a oa war-lerc'h ur gwir arz relijiel ac'h aje a-enep ar brotestantiezh, hag evit se ne seblante ket dereat ken an doareoù-micher kozh (re an ardaouegezh), a bade abaoe kant vloaz, hag a gaved artifisiel.

Caravaggio a zegase nevezenti gant e naturalouriezh, un doare-ober savet diwar pizhsellout hag implij *[[chiaroscuro]]*, eleze sklêrijenn ha teñvalijenn.

Brud ha levezon en doe Caravaggio en e vuhez, hogen ankounac'haet e voe er c'hantvedoù war-lerch e dremenvan. Ret e voe gortoz an  evit dizoleiñ pegen kreñv en doa levezonet arz ar C'hornôg. Koulskoude eo bras e levezon war an doare-livañ nevez a zeuas war-lerc'h an ardaouegezh, ar *barocco*. Andre Berne-Joffroy, sekretour Paul Valéry, a lavare diwar e benn : «&nbsp;Pezh a grog gant labour Caravaggio n'eo nemet al livouriezh vodern.&nbsp;»

## Buhez
### An oad tener (1571-1592)
Ganet e oa Caravaggio e Milano. E dad, Fermo Merisi, a oa merour-ti ha kinkler-ti da Francesco Sforza, markiz Caravaggio. E vamm, Lucia Aratori, a oa he zud perc'henned er memes kornad.

E 1576 ez eas an tiegezh da chom da Garavaggio, ur gêr vihan e proviñs Bergamo, evit tec'hel rak ar vosenn a rae he reuz e Milano. Eno e varvas e dad, Fermo, bloaz goude, e 1577.

Krediñ a reer eo e Caravaggio e kreskas ar bugel, met daremprediñ ar reSforza a rae e dud atav hag an tiegezh Colonna ivez. Tost e oa an div familh vras-se an eil ouzh eben, dimezioù a oa bet etre o bugale, ha skoazell a gavas Caravaggio diganto. Ar re Golonna a oa tud c'halloudus e Roma, hag e-kreiz ur rouedad tud a roas skoazell d'an arzour pa voe en diaezamant.

D'e 13 vloaz, e 1584, ec'h eas da Vilano da zeskiñ ar vicher livour gant Simone Peterzano, a lavare bout diskibl da Dizian. Hep mar ebet e reas anaoudegezh gant teñzorioù arzel Milano, gant *[[Ar Goan Ziwezhañ (arz)|Ar Goan Ziwezhañ]]* livet gant Leonardo da Vinci a-dra-sur, ha gant arz Lombardia dre vras, dezhañ un doare a roe talvoudegezh d'ar "sell didro hag an evezh ouzh ar munudoù naturel", un arz a oa tostoc'h da naturelouriezh Alamagn eget d'an ardaouegezh a oa diouzh ar c'hiz e Roma.

Krediñ a reer e chomas ur pennad e Milano war-lerc'h echuet gantañ e bennad-diskibl, met marteze ez eas da Venezia hag e welas eno labour Giorgione, a voe lavaret goude ne rae nemet e varmouzañ, ha hini Tizian.

E 1589 e tistroas da Garavaggio betek marv e vamm, ken na voe rannet peadra an tiegezh e 1592. Neuze ez eas da Roma.

### Roma (1592-1600)
;Gant Cesari
War-dro kreiz 1592 e tegouezhas e Roma, “en e noazh hag en ezhomm bras... hep annez na boued... diarc'hant.” Bod en doa kavet gant ur mignon d'e diegezh, an eskob Pucci. Evitañ e live hag e kopie taolennoù relijiel. Livañ a rae ivez e ti Cavalier d'Arpino, ul livour anavezet ivez evel *il Giuseppino*, ma reas eno oberennoù kentañ e yaouankiz : *Fanciullo con canestro di frutta* ("Ar paotrig e banerad frouezh", 1593-1594) ha *Bacchino malato* ("Bacchus yaouank klañv", *idem*). Kaoz zo bet c'hoazh gant lod istorourien eus ur veaj da Venezia evit displegañ levezonoù veneziat war e arz, dreist-holl en daolenn *Riposo durante la fuga in Egitto* ("Diskuizh e-kerzh an dec'hadeg da Egipt", 1595-1596), met netra sur n'eus bet prouet.

N'ouzer ket gwall vat petra a reas e-pad e vloavezhioù kentañ e Roma. Brud en doa da vezañ un den feuls, brusk, troet da glask kann, ret dezhañ tec'hel a-zirak al lezenn alies.

Un nebeud mizioù diwezhatoc'h e labouras evit al livour Giuseppe Cesari, a oa e barr e vrud da neuze, ha livour muiañ-karet ar pab Klemañs VIII, “o livañ bleunioù ha frouezh” en e labouradeg. Eus ar mare-se ec'h anavezomp *Ragazzo che monda un frutto* ("Paotr o peliat ur frouezhenn", 1592, e gentañ livadur anavezet), *Fanciullo con canestro di frutta* ha *Bacchino malato*, a lavarer e oa un emboltred graet war-lerc'h ur c'hleñved fall a echuas gant e zilez roet da Cesari. An teir zaolenn-se a ziskouez ar perzhioù a reas brud Caravaggio : studiet eo bet frouezh ar banerad gant ur c'helenner liorzhouriezh ha gallet en deus anavezout un torr war un delienn, a oa "un delienn vras gant un devadenn anat diwar foue damheñvel ouzh an antrakoz (*Glomerella cingulata*)", emezañ.

Boy with a Basket of Fruit-Caravaggio (1593).jpg|*Fanciullo con canestro di frutta*
Caravaggio - Autoritratto in veste di Bacco (Bacchino malato), 1595 circa, 534.jpg|*Bacchino malato*
Michelangelo Caravaggio 025.jpg|*Riposo durante la fuga in Egitto*

;Klask fred
Caravaggio a guitaas Cesari e miz Genver 1594, mennet ma oa da ober e dreuz e-unan. Bihan e oa aet e yalc'h, met da neuze eo e reas anaoudegezh gant mignoned nevez evel al livour Prospero Orsi (1560-1630), an tisavour Onorio Longhi (1568-1619), hag al livour yaouank (17 vloaz dezhañ) Mario Minniti (1577-1640). Gant Orsi e kavas dastumerien taolennoù ; gant Longhi e pleustras straedoù kêr da noz, hag an emgannoù ; Minniti a voe patrom meur a livadur, ha diwezhatoc'h e sikouras Caravaggio da glask fred e Sikilia.

En daolenn *Buona ventura* ("Chañs vat", 1596-1597), an hini gentañ a livas ouzhpenn un den enni, e weler Mario louzet gant ur jipsianez a zo o lerezh e walenn. Nevez-flamm e oa an tem-se e Roma, ha berzh a reas er c'hantvedoù war-lerc'h. Da c'hortoz ne voe ket gwerzhet ker. En daolenn *I bari* ("An drucherien", 1594) ez eus ur paotr tapet gant c'hoarierien c'hartoù, marteze kentañ pennoberenn Caravaggio. Evel *Buona ventura* e reas berzh bras, ha 50 eiladenn anezhi a chom. A zo abouesoc'h : sachañ a reas evezh ar c'hardinal Francesco Maria Del Monte, unan eus gwellañ anaoudeien el livouriezh e Roma. Evit Del Monte hag e vignoned arzgarourien binvidik e reas Caravaggio un toullad livadurioù evel ar *Concerto* (1595), *Suonatore di liuto* ("Soner lud", 1595-1596), *[[Bacchus (Caravaggio)|Bacco]]* (1595-1597), *Ragazzo morso da un ramarro* ("Paotr dantet gant ur glazard", 1595-1596), ur skouer vat eus e zoare gwirheñvel, gant Minniti ha paotred yaouank all Kalz a dabut zo bet diwar-benn an alan a heñvelgarouriezh a glever el livadurioù-se.

The Cardsharps by Caravaggio.jpg|*I bari*
The musicians by Caravaggio.jpg|*Concerto*
Michelangelo Caravaggio 020.jpg|*Suonatore di liuto*
Baco, por Caravaggio.jpg|*Bacco*
Michelangelo Caravaggio 061.jpg|*Ragazzo morso da un ramarro*


Gwirheñvelouriezh avat a gaver en-dro en taolennoù dezho un danvez relijiel, ha speredelezh ivez. Da gentañ e *[[Maddalena penitente (Caravaggio)|Maddalena penitente]]* ("Mari Maden e pinijenn", 1594-1595), ma weler Mari Madalen pa dro kein ouzh he buhez pec'herez, en he c'hoazez, o ouelañ dourek, he bravigoù a-skign en-dro dezhi. "Ne ziskoueze ket bezañ ul livadur relijiel tamm ebet... Ur plac'h en he c'hoazez war ur skabell goad izel o sec'hañ he blev... Pelec'h e oa ar morc'hed... ar glac'har... promesa ar silvidigezh ? ”

E doare sioul Lombardia e oa, ha ne oa ket flamminus evel doare Roma d'an ampoent. Oberennoù all a voe en doare-se : *San Francesco d'Assisi in estasi* ("Sant Frañsez a Asiz en e c'hoursav", 1594-95), *[[Marta e Maria Maddalena]]* (1598), *[[Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)|Sacrificio di Isacco]]* ("Aberzhidigezh Izaag", 1598), *[[Santez Katell (Caravaggio)|Santa Caterina d'Alessandria]]* (1598-99), *Giuditta e Oloferne* ("Judit ha Holofern", 1599).

Gant an oberennoù-se, goude ma ne voent gwelet nemet gant nebeut a dud, e kreskas brud Caravaggio e metoù an anaoudeien hag e genarzourien. Met evit kaout brud da vat e oa ret kaout labour evit ar foran, ha kement-se ne zeue nemet digant an Iliz.

Saint Francis of Assisi in Ecstasy-Caravaggio (c.1595).jpg|*San Francesco d'Assisi in estasi*
Caravaggio Martha&Mary.jpg|*Marta e Maria Maddalena*
Michelangelo Merisi da Caravaggio - The Sacrifice of Isaac - WGA04202.jpg|*Sacrificio di Isacco*
Michelangelo Caravaggio 060.jpg|*Santa Caterina d'Alessandria*'
Caravaggio - Giuditta e Oloferne (ca. 1599).jpg|*Giuditta e Oloferne*

;Brudetañ livour kêr Roma (1600-1606)

E 1599, moarvat dre levezon Del Monte, e voe gopraet Caravaggio da ginklañ chapel Contarelli en iliz San Luigi dei Francesi ("Sant Loeiz ar C'hallaoued"). Kaoz a voe diwar-benn an div oberenn e voe gopraet evito, *Vocazione di San Matteo* ("Galvedigezh sant Vazhev", 1599-1600) ha *Martirio di San Matteo* ("Merzherinti sant Vazhev", 1600-01). Teñvalijenn Caravaggio *(chiaroscuro)* a zegase skrij en e daolennoù, hag e daol-sell lemm e lakae nerzh ha from a-leizh. Diwar-benn labour Caravaggio, e-touez an arzourien all, e oa daou du splann. Darn a ziskulie fazioù, deuet diwar e c'hoant da livañ hervez an natur, hep ober tresadennoù ; met an darn vuiañ a gane meuleudi dezhañ evel da salver an arz : livourien Roma neuze a oa troet gant an nevezinti, ar re yaouankañ a zeue war e dro, a gane meuleudi dezhañ dre ma oa an hini nemetañ a live hervez an natur, hag a lakae e oberoù da vurzhudoù.

Kenderc'hel a reas Caravaggio da zastum goproù uhel evit labourioù relijiel ma weled emgannoù, dibennañ tud, jahinañ, lazhañ. Gant pep taolenn nevez e kreske e vrud peurvuiañ, met un toulladig a voe nac'het gant lod tud goude ma oant bet graet war o goulenn, hag a-wechoù e rankent bezañ adlivet, pe neuze e veze ret klask prenerien arall dezho. An dalc'h bras a oa hennezh : ha pa veze meulet nerzh dramatek e daolennoù gant lod e kave da lod all e oant awenet izel, gant danvez gros ar vuhez En e livadur kentañ eus *San Matteo e l'angelo*("Sant Vazhev hag an ael", 1602) e weler ar sant evel ur c'houer moal e benn ha lous e zivhar, gant un ael-krennard gwisket skañv un tamm dibalamour ; nac'het e voe an daolenn, ha ret hec'h adober (*San Matteo e l'angelo', 1602). Heñveldra a c'hoarvezas gant *Conversione di san Paolo* ("Distro sant Paol ouzh Doue", 1600-1601), tra ma voe degemeret un eil doare heñvelanvet eus ar memes danvez (1600-1601), ma weler marc'h ar sant kalz gwelloc'h eget ar sant e-unan, ar pezh a zegasas an diviz-se etre an arzour hag ur c'hargad en iliz *Santa Maria del Popolo* e Roma : "Petra zo kaoz hoc'h eus lakaet ur marc'h er c'hreiz, ha sant Paol war an douar ?" — "Abalamour !" — "Daoust ha Doue eo ar marc'h ?" — "N'eo ket, met e gouloù Doue emañ !".

Un oberenn direlijiel all, *Amor vincit omnia*, a voe graet e 1602 evit Vincenzo Giustiniani, un den eus kelc'hiad Del Monte. Hervez ur c'hounskrid eus ar  e oa graet hervez patrom ur paotr anvet Cecco, da lavarout eo [[Francesco]], marteze Francesco Boneri, un arzour anavezet er bloavezhioù 1610-1625, lesanvet [[Cecco Boneri|Cecco del Caravaggio]] o tougen ur wareg ha saezhoù.

Gwelout a reer an dalc'h en ul lec'h all, e gwirionez daouduek an oberenn : war un dro eo [[Kupidon]] ha Cecco, evel Gwerc'hezed Caravaggio a oa war un dro Mamm Jezuz ha kourtezanezed Roma a oa bet patromoù eviti.
<gallery perrow="4">
Michelangelo Caravaggio 040.jpg|*Vocazione di San Matteo*
The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|*Martirio di San Matteo*
Caravaggio (Michelangelo Merisi) (1571 - 1610) - The Evangelist Matthew - 365 - Gemäldegalerie.jpg|*San Matteo e l'angelo*
The Inspiration of Saint Matthew by Caravaggio.jpg|Eil doare
The Conversion of Saint Paul-Caravaggio (c. 1600-1).jpg|*Conversione di san Paolo*
Caravaggio-The Conversion on the Way to Damascus.jpg|Eil doare
Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|*Amor vincit omnia*
</gallery>
;Harlu ha marv (1606-1610)
E miz Mae [[1606]], Caravaggio a lazhas ur forbann anvet Ranuccio Tomassoni ; peogwir e oa klask warnañ dindan boan a varv e tec'has al livour da zomani Colonna er c'hreisteiz da Roma, hag ac'haleno da Napoli e-lec'h m'edo Costanza Colonna Sforza, intañvez Francesco Sforza, o chom en ur palez ma voe degemeret evel mab an hini en doa bet karg e ti he fried. Ur breur he doa Costanza, Ascanio e anv, ha hennezh a oa kardinal-gwarezour rouantelezh Napoli, hag ur breur all dezhi, Marzio, a oa kuzulier [[besroue]] [[Spagn]] ; ur c'hoar dezhi a oa dimezet d'un den eus an tiegezh Carafa, a renk uhel e Napoli, un anaoudegezh a c'hallfe displegañ perak e voe roet kement a fret da Garavaggio er gêr-se. Goude un nebeud mizioù e Napoli avat ec'h eas Caravaggio da Enez Malta m'edo sez {{Urzh Sant Yann Jeruzalem|Marc'heien Malta]].

Mab Costanza, Fabrizio Sforza Colonna, a oa marc'heg Malta ha jeneral galeoù an Urzh, a seblant endevout aozet e zonedigezh en enez e [[1607]]. Ker bamet e voe Alof de Wignacourt, anezhañ 54 Mestr Meur an Urzh, gant labour Caravaggio evel livour ofisiel an Urzh m'e varc'hegas. Daoust da gement-se e voe harzet an arzour e miz Eost 1608 abalamour m'en devoa gloazet ur marc'heg. Skarzhet eus an Urzh e voe ha bac'het e [[Valletta]], met diflipañ a eure ha tec'hel da Sikilia.

Eno e labouras al livour (*Seppellimento di santa Lucia* ("Beziadur santez Lusia", 1608), *Resurrezione di Lazzaro* ("Dasoc'h Lazar, 1609), *Adorazione dei pastori* ("Azeuladeg ar vesaerion", 1609), endra deue iskisoc'h-iskisañ e emzalc'h : kousket gwisket-holl hag armet-holl, distruj e labour kerkent goude an disterañ burutelladenn hag ober goap ouzh livourien Sikilia. Goude nav miz en enez e tistroas da Napoli.

E palez Costanza e Napoli e voe o chom pa zistroas di en hañv [[1609]]. Kaoz eus an darempredoù-se a gaver en holl vuhezskridoù. Eno e voe arsailhet e miz Here, marteze gant tud a oa gopraet gant ar marc'heg en devoa gloazet e Malta ; distreset e voe e zremm. D'ar mare-se e livas *Davide con la testa di Golia* ("David gant penn Goliath", 1609-1610), penn ar [[ramz]] o vezañ un emboltred. Goude bloaz e Napoli e tistroas Caravaggio da Roma en hañv 1610, ha d'an 28 a viz Gouere e voe embannet gant un *avviso*, ur gazetenn brevez, e oa marvet al livour.
<gallery>
Michelangelo Caravaggio 010.jpg|*Seppellimento di santa Lucia*
Michelangelo Caravaggio 006.jpg|*Resurrezione di Lazzaro*
Michelangelo Caravaggio 004.jpg|*Adorazione dei pastori*
Michelangelo Caravaggio 018.jpg|*Davide con la testa di Golia*
</gallery>

Klañv e oa Caravaggio da neuze, hogen meur a rendaet zo bet a-zivout pennabeg e dremenvan : un dial, [[kleñved Naplez]], [[Kleñved ar paludoù|malaria]], [[kleñved Malta]] hag all. Beziet e voe e bered San Sebastiano e Porto Ercole ; pa voe serret er bered e [[1956]] e voe treuzkaset e relegoù er bered Sant'Erasmo, e Porto Ercole bepred. Eno e voent dielfennet e [[2001]] gant skiantourien a un abeg all da dremenvan al livour : pistriet e vije bet gant ar [[plom]] a oa e livioù e vare ; anavezet mat eo ar c'hleñved-se evit degas feulster en dud. Enklaskoù all a lakaas da soñjal e vije bet marvet Caravaggio diwar [[sepsis]] en devije bet dre *Staphylococcus aureus* a-c'houde un emgann e Napoli. E [[2002]], ar [[Vatikan]] a embannas dihelloù hag a skore un abeg all : peuzlazhet e vije bet Caravaggio dre ur *vendetta* paeet gant familh Raniccio Tomassoni, a oa bet muntret gant al livour abalamour d'ar batromez [[Fillide Melandroni]], ar vaouez yaouan a weler en dolenn *Giuditta e Oloferne*.

==Levezon==
Caravaggio "a lakaas an deñvalijenn en damsklêrijenn." *Chiaroscuro* a veze implijet a-werso, met Caravaggio an hini a ziazezas da vat an doare-se da livañ.

Adal ma voe diskouezet livadurioù Sant Vazhev e chapel Contarelli en iliz San Luigi dei Francesi e Roma e krogas o levezon war an arzourien yaouank, ar voe lesanvet *i Caravaggisti*. Brud Caravaggio ne chomas ket war-lerc'h e dremenvan e 1610. An doareoù nevez degaset gantañ a voe implijet en doare *barocco*, nemet ha pa voe implijet ar *chiaroscuro* e voe dilezet ar gwirvoud [[Bredoniezh|bredoniel]] a oa e taolennoù ar mestr.

Levezoniñ a reas doare-livañ e geneil [[Orazio Gentileschi]], ha hini e verc'h [[Artemisia Gentileschi]], hag a-bell hini ar C'hallaoued [[Georges de La Tour]] ha [[Simon Vouet]], koulz ha hini ar Spagnol [[José de Ribera]].

Koulskoude, meur a zek vloaz war-lerc'h, e veze lakaet e oberoù war-gont livourien "dereatoc"h", pe e veze graet fae warno. An doare barok, kenijinet gantañ, a oa aet war-raok, kemmet e oa ar gizioù, met ne oa ket bet savet stal ebet gant Caravaggio, evel en devoa graet [[Annibale Carraci]] ([[1560]]-[[1609]]), ha ne oa bet skol ebet o legadiñ e zoare-livañ da ziskibien feal.

Er [[bloavezhioù 1920]] ez eo an arzvarnour Roberto Longhi a roas brud en-dro da anv Caravaggio, hag a roas e lec'h dezhañ en istor liverezh Europa : "Ribera, [[Johannes Vermeer|Vermeer]], La Tour ha [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]] ne vije ket bet anezho panevetañ. Hag arz [[Eugène Delacroix|Delacroix]], [[Gustave Courbet|Courbet]] ha [[Édouard Manet|Manet]] a vije bet disheñvel-rik." A-du gantañ e oa an istorour war an arzoù [[Bernard Berenson]] ([[1965]]-[[1959]]) pa skrive : *War-bouez Michelangelo n'eus bet livour italian ebet dezhañ ken bras levezon.*
 
E kalz a virdioù, e [[Stadoù-Unanet Amerika]] zoken ([[Detroit]] ha [[New York]]), e kaver livadurioù a-leizh graet e doare Caravaggio : un darvoud da noz, gouloù teñval, tud ordinal, livañ ar wirionez naturel. Livourien vodern evel an [[Norvegia|Norvegad]] [[Odd Nerdrum]] (bet ganet e [[1944]]) pe an [[Hungaria|Hungarad]] [[Tibor Csernus]] ([[1927]]-[[2007]]) n'o deus biskoazh kuzhet o deus klasket kevezañ gantañ, hag al livour stadunanat [[Dougl Ohlson]] ([[1936]]-[[2010]]) a oa anaoudek-meurbet ouzh Caravaggio.

Al livour (ha falser) [[Izelvroioù|izelvroat]] [[Han van Meegeren]] ([[1889]]-[[1947]]) en deus implijet taolennoù Caravaggio en e labour war ar Vistri Gozh. Ar filmaozer [[Bro-Saoz|Saoz]] [[Derek Jarman]] ([[1942]]-[[1994]]) en deus sevenet e [[1986]] ar film *Caravaggio* diwar-benn buhez an arzour.

En deiz a hiziv ne chom nemet 77 taolenn a zo diwar zorn Caravaggio hep mar ebet. Unan, *Vocazione dei santi Pietro e Andrea* ("Galvidigezh ar sent Pêr hag Andrev", 1603-1606), zo bet lakaet war anv Caravaggio e [[1943]] gant Roberto Longhi, hogen tennet eo bet eus roll oberennù an arzour e [[2009]]. Prenet e oa bet gant ar roue [[Charlez Iañ (Bro-Saoz)|Charles I Bro-Saoz]] e [[1637]], gwerzhet da c'houde hag adprenet gant [[Charlez II (Bro-Saoz)|Charles II]] ha lakaet a-gostez e palez Hampton Court er mervent da [[Londrez]], ma kave d'an dud e oa un eillivadur. Un toullad livadurioù gant Caravaggio zo bet kollet moarvat abaoe e varv. [[Richard Francis Burton]] an hini en deus skrivet diwar-benn "un daolenn eus ar Rozera Santel (e mirdi personel dug meur [[Toskana]]) ma weled ur c'helc'hiad tregont den *turpiter ligati*" ha ne chom roud ebet anezhi. Un daolenn all eus un ael a zo bet distrujet e-kerzh bombezadeg [[Dresden]], ha ne chom nemet luc'hskeudennoù gwenn-ha-du anezhi.

== Oberennoù ==
===Gwiriekaet (77 taolenn)===
Lod taolennoù zo bet graet meur a wech (da skouer : 8 taolenn zo anvet *San Giovanni Battista*).
*1592 : *Ragazzo che monda un frutto*
*1593-1594 : *Fanciullo con canestro di frutta* • *Bacchino malato*
*1594 : *I bari*
*1594-1595 : *San Francesco in estasi* • *Maddalena penitente* • *Buona ventura*
*1595 : *Concerto*
*1595-1596 : *Suonatore di liuto* • *Ragazzo morso da un ramarro* • *Riposo durante la fuga in Egitto**
*1596-1597 : *[[Al lennerez planedennoù|Buona ventura]]* • *[[Bacchus (Caravaggio)|Bacco]]* • *Buona ventura*
*1597 : *[[Riposo durante la fuga in Egitto]]* • *[[Ritratto di Cortigiana (Caravaggio)|Ritratto di Fillide Melandroni]]*
*1597-1598 : *Canestra di frutta* • *Davide e Golia* • *[[Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout)|San Giovanni Battista]]*
*1597-1599 : *[[Narciso (Caravaggio)|Narciso]]*
*1598 : *[[Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)|Sacrificio di Isacco]]* • *[[Medusa (Caravaggio)|Testa di Medusa]]* • *La vocazione dei santi Pietro e Andrea* • *Cristo alla colonna* • *Conversione della Maddalena ([[Marta e Maria Maddalena]])* • *[[Yann ar Badezour, Toledo, Spagn|San Giovanni Battista]]*
*1598-1599 : *[[Santez Katell (Caravaggio)|Santa Caterina d'Alessandria]]*
*1599 : *Giuditta e Oloferne*
*1599-1600 : *Vocazione di San Matteo*
*1600 : *Conversione di san Paolo* • *[[Natività con i santi Lorenzo e Francesco d'Assisi]]*
*1600-1601 : *Martirio di San Matteo* • *Conversione di San Paolo* • *Crocifissione di San Pietro* • *Incredulità di San Tommaso*
*1601-1602 : *[[Koan en Emmaus|Cena in Emmaus]]*
*1602 : *San Matteo e l'angelo* • *Cattura di Cristo* • *[[Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout)|San Giovanni Battista]]*
*1602-1603 : *Coronazione di spine* • *[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|Amor vincit omnia]]*
*1602-1604 : *Deposizione*
*1603 : *[[Kurunidigezh gant spern|Incoronazione di spine]]* • *[[Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)|Sacrificio di Isacco]]*
*1604 : *Morte della Vergine* • *[[Yann ar Badezour, Kansas City, Missouri|San Giovanni Battista]]* • *[[Yann ar Badezour, Galleria Nazionale d'Arte Antica, Roma|San Giovanni Battista]]*
*1604-1606 : *Madonna dei pellegrini (Madonna di Loreto)*
*1605 : *San Francesco in meditazione*
*1605-1606: *Madonna dei palafrenieri (Madonna col Bambino e Sant'Anna)* • *Sacra Famiglia con San Giovanni Battista* • *San Gerolamo scrivente* (Roma) • *San Francesco in meditazione*
*1606 : *[[Cena in Emmaus]]* • *[[Ecce Homo]]*
*1607 : *Madonna del Rosario* • *[[Davide con la testa di Golia (Caravaggio Vienna)|Davide con la testa di Golia]]* • *Salomè con la testa del Battista* • *Sette opere di Misericordia* • *Crocefissione di Sant'Andrea* • *Flagellazione*
*1607-1608 : *Flagellazione di Cristo* • *Giovanni Battista alla sorgente*
*1608 : *Ritratto di Alof de Wignacourt* • *Decollazione di San Giovanni Battista* • *San Girolamo scrivente* (Malta) • *[[Kupidon en e gousk|Amorino dormiente]]* • *Seppellimento di Santa Lucia*
*1608-1609 : *Ritratto di fra Antonio Martelli, Cavaliere di Malta*
*1609 : *Resurrezione di Lazzaro* • *Adorazione dei pastori*
*1609-1610 : *Annunciazione* • *Negazione di San Pietro* • *Martirio di Sant'Orsola* • *[[Davide con la testa di Golia (Caravaggio Roma)|Davide con la testa di Golia]]*
*1610 : *[[Sant Yann-Vadezour (Caravaggio)|San Giovanni Battista]]*

### Lakaet war e gont (10 taolenn)
* *Giove, Nettuno e Plutone*, Casino della Villa Ludovisi, Roma
* *Ritratto di papa Paolo V* (Paol V), Palazzo Borghese, Roma
* *Ritratto di Maffeo Barberini (Il [[Urban VIII|papa Urbano VIII]])*, Firenze, dastumad prevez
* *Salomè con la testa del Battista*, National Gallery, Londrez
* *Salomè con la testa di san Giovanni nel bacile*, dastumad prevez
* *San Giovanni Battista*, Nelson Gallery, Kansas City
* *San Giovanni Battista*, Palazzo Corsini, Roma
* *San Giovannino alla sorgente con agnello*, dastumad prevez
* *San Girolamo*, Manati Montserrat, Katalonia
* *Vocazione dei santi Pietro e Andrea*, palez Hampton Court, Londrez, tiegezh real Breizh-Veur

## Skeudennaoueg
Amañ e kavor taolennoù ha n'int ket bet diskouezet uheloc'h. Diglok eo ar skeudennaoueg, evel-just.
### Taolennoù relijiel
;An Testamant Kozh

David and Goliath by Caravaggio.jpg|*Davide e Golia* (1597-1598)
The Sacrifice of Isaac by Caravaggio.jpg|*Sacrificio di Isacco* (1598)

;An Testamant Nevez

Michelangelo Caravaggio 038.jpg|*Crocifissione di san Pietro* (1600)
Michelangelo Caravaggio 035.jpg|*Natività con i santi Lorenzo e Francesco d'Assisi* (1600)
The Incredulity of Saint Thomas by Caravaggio.jpg|*Incredulità di san Tommaso* (1600-1601)
Supper at Emmaus by Caravaggio.jpg|*Cena di Emmaus* (1601-1602)
Caravaggio - Taking of Christ - Odessa.jpg|*Cattura di Cristo* (1602)
Michelangelo Merisi da Caravaggio, Saint John the Baptist (Youth with a Ram) (c. 1602, Yorck Project).jpg|*[[Sant Yann-Vadezour (Paotr yaouank gant ur Maout)|San Giovanni Battista]]* (1602))
The Deposition by Caravaggio.jpg|*Ar beziadur* (1602-1603)
Michelangelo Caravaggio 055.jpg|*Sacra Famiglia con san Giovannino* (1605-1606)
Supper at Emmaus-Caravaggio (1606).jpg|*[[Koan en Emmaus|Cena di Emmaus]]* (1606)
1606 Caravaggio, Ecce Homo Palazzo Bianco, Genoa.jpg|*[[Ecce Homo]]* (1606)
CaravaggioSalomeLondon.jpg| *Salomè con la testa del Battista (1607))
Caravaggio Baptist Collezione Bonello, Malta.jpg|*Giovanni Battista alla sorgente* (1607-1608)
Michelangelo Caravaggio 021.jpg|*Decollazione di san Giovanni Battista* (1608)
The Denial of Saint Peter-Caravaggio (1610).jpg|*Negazione di san Pietro* (1609-1610)
</gallery>
;Ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez]]
<gallery>
Michelangelo_Caravaggio 069.jpg|*Morte della Vergine* (1604)
Madonna di Loreto-Caravaggio (c.1604-6).jpg|*Madonna dei pellegrini* (1604-1606)
Madonna and Child with St. Anne-Caravaggio (c. 1605-6).jpg|*Madonna dei palafrenieri* (1605-1606)
Michelangelo Caravaggio 066.jpg|*Madonna del Rosario* (1607)
</gallery>
;Sent
<gallery>
The Calling of Saint Matthew by Carvaggio.jpg|*Vocazione di san Matteo* (1599-1600)
The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|*Martirio di san Matteo* (1600-1601)
The Inspiration of Saint Matthew by Caravaggio.jpg|*San Matteo e l'angelo* (1602)
Saint Jerome Writing-Caravaggio (1605-6).jpg|*San Girolamo scrivente *(Roma, 1605)
Michelangelo Caravaggio 056.jpg|*San Girolamo scrivente* (Malta, 1608)
</gallery>

===Taolennoù direlijiel===
;Mojennoù [[Henc'hes]] ha [[Henroma]]
<gallery>
Michelangelo Caravaggio 065.jpg|*Narciso* (1597-1599)
Medusa by Carvaggio.jpg| *Testa di Medusa* (1598)
</gallery>
;Poltredoù
<gallery>
Portrait of a Courtesan by Caravaggio.jpg|*Ritratto di Cortigiana* (1597)
</gallery>
;Dodennoù all
<gallery>
Canestra di frutta (Caravaggio).jpg|*Canestra di frutta* (1597-1598)
Michelangelo Caravaggio 029.jpg|*Sette opere di Misericordia* (1606-1607)
</gallery>

== Menegoù ==
=== Mammskridoù ===
*  Mancini, Giulio (1619-28) : *Considerazioni sulla pittura*.
*  Baglione, Giovanni 1642) : *Le vite de' pittori, scultori, architetti, ed intagliatori, dal pontificato di Gregorio 13. del 1572. sino a 'tempi di papa Urbano 8. nel 1642.*.
*  Bellori, Giovanni Pietro (1672) : *Le Vite de' pittori, scultori et architetti moderni*.
=== Levrioù diwar e benn ===
;
* Calvesi, Maurizio : *Caravaggio*. Firenze : Giunti Editore, 1998 
* Friedlaender, Walter : *Caravaggio Studies*. New York : Schocken Books Inc., 1970 
* Gash, John : *Caravaggio*. London : Chaucer Press, 2004 
* Giorgi, Rosa : *Caravaggio: Master of light and dark - his life in paintings*. London : Dorling Kindersley, 1999 
* Hibbard, Howard : *Caravaggio*. Cheltenham : Icon Publishing, 1983 
* Lambert, Gilles : *Caravaggio*. Los Angeles : Taschen America, 2000 
* Langdon, Helen : *Caravaggio: A Life*. New York : Farrar, Straus and Giroux, 1999 
* Moir, Alfred : *The Italian Followers of Caravaggio*. Cambridge : Harvard University Press, 1967 (Div levrenn)
* Puglisi, Catherine : *Caravaggio*. London : Phaidon Press, 1998 
* Robb, Peter Robb : *M: The Man Who Became Caravaggio*. London : Henry Holt & Co., 2000 
* Spike, John Spike & Kahn Spike, Michèle  : *Caravaggio*. Nw York : Abbeville Press, 2001 
;
* Esteban, Claude : *L'ordre donné à la nuit*. Lagrasse : Éditions Verdier, 2005 
* Hilaire, Michel : *Caravage, le sacré et la vie*. Paris : Éditions Herscher, 1995 
* Longhi, Roberto (1927) : *Le Caravage*. Paris : Éditions du Regard, 2004 
;
* Macchi, Alberto : *L'uomo Caravaggio - Atto unico*. Roma : AETAS, Roma 1995 

== Liammoù diavaez ==

*  [http://webexhibits.org/hockneyoptics/post/grundy7.html *Caravaggio and the camera obscura*]
*  [https://www.caravaggio.org/ *Caravaggio and his paintings*]
*  [http://agora.qc.ca/mot.nsf/Dossiers/Caravage *Caravage*]
*  http://www.bergerfoundation.ch/Caravage/F/index.html *Caravage'']
## Notennoù