open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unter den Linden

***Unter den Linden*** (*Dindan ar gwez-tilh* e brezhoneg) a zo ur vali vrudet e Berlin, etre Pariser Platz (kostez reter Brandenburger Tor) war-du ar c'hornôg betek Schlossbrücke.

## Istor ha savadurioù
Er  ne oa nemet un hent douar, treset e 1573 diwar urzh ar priñs-dilenner Johann Georg. D'ar mare-se e oa ul liamm etre Berliner Stadtschloss ha Tiergarten.

Goude Brezel Tregont Vloaz, pa oa Alamagn o c'houzañv goude distruj ar brezel, e c'houlennas Friedrich Wilhelm I Brandenburg ma vije aozet balioù ha liorzhioù nevez. Ar vali a voe savet neuze diwar steñv ar priñs Johann Moritz, hag an hent a zeuas da vezañ ur vali, plantet warni mil gwezenn-graoñv ha mil gwezenn-dilh. D'ar mare-se e oa anvet "Straße des 17. Juni". Kolonenn an trec'h (Siegessäule) a voe lakaet en he fenn.

## Savadurioù brudet nepell diouzh Unter den Linden
* Brandenburger Tor
* Siegessäule 
* Reichstag
* Schloss Bellevue
Pariser Platz

**Pariser Platz** a zo ur blasenn e-kreiz Berlin, nepell eus Brandenburger Tor, hag e penn kornôg Unter den Linden. Dont a ra anv ar blasenn eus aloubadeg an armeoù unvan e Pariz e 1814.

## Istor

A-fet savouriezh ez eo ur blasenn a c'hiz nevezklasel. Betek 1814, e oa anavezet dindan an anv *Viereck* (karrez). E miz Meurzh 1814 e voe kemmet hec'h anv da Bariser Platz, pa voe aloubet Pariz gant armeoù Prusia ha re vroioù all.

Unan eus plasennoù brasañ e oa Pariser Platz a-raok an Eil Brezel Bed, warni kannatiez (SUA, Bro-C'hall), akademiezh an arzoù-aker, hag an ostaleri Atlon. Lod brasañ ar savadurioù tro-dro ar blasenn a voe distrujet e dibenn ar brezel, war-bouez Brandenburger Tor. Da vare rann Berlin e voe ar blasenn e-kreiz an *no man's land*.
Pa voe unvanet Berlin e 1990, e teuas Pariser Platz da vezañ ul lec'h a-bouez : eno e voe adkaset ar c'hannatiez hag akademiezh an arzoù.
Reolennoù a-fet sevel a zo avat : savadurioù 22 metrad uhelder dezho d'ar muiañ a c'haller lakaat sevel.

## Savadurioù war Pariser Platz

* Brandeburger Tor
* Haus Sommer, implijet gant Bank ar c'henwerzh 
* Kannati ar Stadoù-Unanet 
* Kannati Bro-C'hall
* Palez Wrangel, sez DZ Bank
* Akademiezh arzoù Berlin
* Adlon
* Eugen-Gutmann-Haus, sez Dresdner Bank
* Palez am Pariser Platz
* Haus Liebermann
* Mirdi Kennedy

## Annezidi vrudet

* Achim von Arnim, barzh ha skrivagner
* August von Kotzebue, skrivagner pezhioù-c'hoari
* Max Liebermann, livour
* Giacomo Meyerbeer, sonaozour
* Friedrich Carl von Savigny, barner
* Albert Speer, savour, ministr nazi
* Friedrich von Wrangel, marichal prusian

## Liamm diavaez

* Gwel meur 360°
Êcrého

**L's Êcrého** (e jerzenezeg, **Les Écréhou(s)** e galleg hag e saozneg) a zo anv ur regennad enezennoùigoù ha reier etre Jerzenez, er mervent dezho, hag aod Normandi, er reter. Ez-melestradurel emaint e parrez Saint Martîn, e Jerzenez.

E gwrionez emañ Les Êcrého en hevelep regennad inizi ha Les Dithouïl'yes er c'hornôg ha Les Pièrres dé Lé pelloc'h c'hoazh er c'hornôg.

Ne deu war wel an darn vrasañ eus ar reier nemet pa vez izelvor, ha n'eus den ebet o chom warno. 

## Roll anvioù ar reier

**La Maîtr'Île*, an hini vrasañ,
**Lé Châté d'La Maîtr'Île
**La Marmotchiéthe*, ma kaver un toullad tiez, ma teu tud eus Jerzenez da chom e-pad an hañv; 
*Lé Bliantch'Île
*L'Êtchièrviéthe
*La Chapelle
*Les Trais Greunes
*L'Ôsuet
*La Pointe dé L'Ôsuet
*La Grand' Naithe
*Lé Sond
*La P'tite Naithe
*Dottelu
*La Ronde Selliéthe
*Les Fôssés
*Lé Banc dé L'Êtchièrviéthe
*La Sablionniéthe
*La Bigorne
*Lé Tchian
*La Sardriéthe
*Lé Fou
*L'Èrbroussé
*Dgilemot
*La Porte, La Porte du Nord
*La Porte du Sud
*La Grand' Galaise
*La P'tite Galaise
*Lé Tronque Sond
*Lé Bouvet
*La Prêtrêsse
*Lé Mouaine
*L'Êtchièriéthe
*La Greune du Sond
*Frison
*Rocqueport, Rocque Port
*Blianchette
*Les Poulettes
*La Sèrt à rein du Nord
*Lé Tas d'Pais
*La Grève du Singe
*Lé Singe
*La Rocque dé L'Êtchet du Nord
*L'Êtché du Nord
*La Vielle
*Le Greune Noué
*La P'tite Mathe
*La Ronde Mathe
*La Tête dé La Mathe, La Tête dé La Grand' Mathe
*Les Mathes Gaudin
*Lé Blianc Gant
*La Vèrte
*La P'tite Brecque
*La Grand' Brecque
*La Tchiêrêsse
*La Pâssagiéthe
*Lé Pâssage
*La Mathe Pallot
*Lé Moulin, Lé Moulin Raulîn
*La Grand' Mathe
*La P'tite Tête
*La Grôsse Tête
*Les Gravelés
*Lé Mèr
*Lé Colombyi
*Badgie
*La P'tite Côte
*La Grand' Côte
*La Câsaque au Soudard
*Les Tombes
*La P'tite Tête des Vases
*La Grôsse Tête des Vases
*Les Brayes ès Boeufs
*Lé Pointu
*Les Vases
*La Ronde, La Ronde Rocque
*Lé Moussu
*La Froutchie
*La D'mié Froutchie
*Les Clièrs
*L'Aigl'ye
*Les Grands Trépièrs
*Les P'tits Trépièrs
*La Vraicque
*Lé Téton
*La Pliatte Aigl'ye
*Les D'mies
*La Greune du Seur-Vouêt
*La Brébis
*Les Secs Allain
*La Greune Allain
*Les Maillottes
*Lé Pliat Hommet
*Lé Gros Gris
*Lé Hutchet d'l'Êst
*Lé Hutchet du Ouêst
*La P'tite Rousse
*La Greune ès Feuvres
*L'Êtacqu'sé
*La Grand' Rousse
*Lé Trait
*Les Fièrcots
*La Greune du Nord-Vouêt
*L'Êto


## Liammoù diavaez
* Les Écréhous: a Toponymy
Kanton Calais-Gevred

**Kanton Calais-Gevred** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Calais-Gevred** a yae ul lodenn eus kumun Calais d'ober anezhañ.
Kanton Outreau

**Kanton Outreau** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.

## Istor
* Krouet e oa bet ar c'hanton gant dekred ar 15 a viz Genver 1982.
* Digresket e oa bet da 2 gumun gant dekred ar 27 a viz C'hwevrer 1991.
* Brasaet e oa bet da 11 kumun gant dekred ar 24 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Etre 1982 ha 1991
Kanton Outreau a ya 3 c'humun d'ober anezhañ er mare-se:
* **[[Outreau]]**
* Équihen-Plage,
* Le Portel.

### Etre 1991 ha 2015
Kanton Outreau a yae 2 gumun d'ober anezhañ:

### Abaoe 2015
Kanton Outreau a ya bremañ 11 kumun d'ober anezhañ:
* Condette,
* Dannes,
* Équihen-Plage,
* Hesdigneul-lès-Boulogne,
* Hesdin-l'Abbé,
* Isques,
* Nesles,
* Neufchâtel-Hardelot,
* **[[Outreau]]**,
* Saint-Étienne-au-Mont,
* Saint-Léonard.

## Emdroadur ar boblañs

 annezed a chom er c'hanton e .

## Daveoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Pas-de-Calais
Madeira

**Madeira** zo un enezeg, hag anv un enezenn (797 km²), er Meurvor Atlantel er c'hornôg da Varoko, hag a zo ur rannvro emren e 
Portugal. Funchal eo ar gêr-benn.

Enez Vadeira end-eeun a zo anezhi an douar brasañ eus an enezeg (90 %). A-orin volkanek ez eo, krignet he reier, ha trovanel he hin. Stag eo ouzh Unaniezh Europa dre ma'z eo ur « rannvro dreisttrobarzh ». Kaoz a zo e teufe da vout dizalc'h un deiz, evel ar C'hab-Glas, Angola, Mozambik, Ginea-Bissau a oa dalc'het gant Portugal gwechall.

## Douaroniezh
Kêr Funchal a zo 660 km eus aod Afrika, 980 eus Lisboa, 400 eus Las Palmas de Gran Canaria (unan eus div gêr-benn Kanariez), ha 880 eus Santa Maria, an Asorezenn dostañ. 

En enezeg vMadeira emañ: 
* enez Porto Santo hag an inizi stag outi (43 km²);
* ha daou strollad iniziigoù didud hag a zo mirvaoù naturel: 
** an teir « Desertas » (14 km²); 
*** Deserta Grande; 
*** Bugio; 
*** Chão; 
** an teir « Selvagens » (4 km²); 
*** Selvagem Grande; 
*** Selvagem Pequena; 
*** Fora.
Konrad III Bourgogn

**Konrad Bourgogn**, pe **Konrad III Bourgogn**, lesanvet *Konrad an Habask*, ganet war-dro 925 ha marvet war-dro an 19 a viz Here 993, a voe roue Bourgogn adalek 937 betek e varv. Mab e oa da Rudolf II, kentañ roue Bourgogn, ha da Bertha Swabia. Konrad Iañ a vez graet anezhañ ivez, evel roue Bourgogn, ha Konrad III ivez a-wechoù, evel roue Provañs, ar vro a zeuas dezhañ dre hêrezh e 948. 
Sioul e voe e ren, ha karet e oa evit-doare. Ur brezel hepken a gasas, pa voe aloubet e vro war un dro gant ar Sarazined hag ar Vagiared, a lakaeas d'en em gannañ an eil re ouzh ar re all, ha goude mont d'o faezhañ a bep eil. 

## Dimezioù ha bugale
### Dimeziñ kentañ
Dimeziñ a reas da Matilda Bro-C'hall, merc'h da Loeiz IV Tramor, roue Bro-C'hall, ha Gerberga Saks. Pemp bugel da vihanañ o doe:
**Berta*, pe Bertha Bourgogn (967 – 16 a viz Genver 1016), a zimezas da Odo Iañ (kont Bleaz), ha da Roperzh II, roue Bro-C'hall
**Matilda* (ganet e 969), a zimezas marteze da Robert, Kont Geneva 
**Rudolf* (971 – 6 a viz Gwengolo 1032) 
**Gerberga*, pe Gerberga Bourgogn (ganet e 965), a zimezas da Herman II Swabia, Dug Swabia

### Eil dimeziñ
Eildimeziñ a eure da Adelaide de Bellay. Ur verc'h o doe da vihanañ:
**Gisela*, pe Gisela Bourgogn (975 – 21 a viz Gouhere 1006), a zimezas da Herri II, Dug Bavaria
Pièrres dé Lé

**Les Pièrres dé Lé** a zo anv ur renkad enezennoùigoù ha reier nepell diouzh Normandi e Beliezh Jerzenez etre Jerzenez ha Sark, ez-melestradurel e parrez Sainte Mathie, anvet **Les Pierres de Lecq** e galleg ha saozneg, anvet ivez **Paternosters** e saozneg.

E gwrionez emañ *Les Pièrres dé Lé* en hevelep renkad inizi hag L's Êcrého er c'hornôg hag ar Les Pièrres dé Lé pelloc'h c'hoazh er c'hornôg.

Ne van war wel nemet teir enezenn er renkad pa sav al lanv: *L'Êtaîthe* ("hini ar reter"), *La Grôsse* ("an hini vras") ha *La Vouêtaîthe* ("hini ar c'hornôg").

## Roll anvioù ar reier

* L'Êtchièrviéthe
* La Rocque du Nord
* L'Êtaîse *pe* L'Êtaîthe
* Lé Bel
* Lé Longis
* La P'tite Mathe
* La Grôsse (Great Rock)
* La Grand' Mathe
* La Greune dé Lé, *pe* La Bonnette
* La Greune du Seur-Vouêt
* L'Orange
* La Vouêtaîse, La Vouêtaîthe, *pe* La Vouêt'rêsse
* La Cappe
* La Douoche
*Lé Byi
* La Rocque Mollet
*'L'Êtché au Nord-Vouêt
*La Galette
*La Briarde
* La Sprague
*La Niêthole Jean Jean *pe* Lé Gouoillot


## Liammoù diavaez
*Les Pièrres Dé Lé (Société Jersiaise)
War un ton laou

***War un ton laou*** zo ur romant a zo bet skrivet gant Yann Gerven hag embannet gant Skol Vreizh e 2003.
Casquets

**The Casquets** (/kæsˈkɛts/) e saozneg, pe **Les Casquets** e galleg, pe a zo ur regennad enezoùigoù ha reier e Mor Breizh, 13 km er c'hornôg da Aldernez, hag er biz da Wernenez, en inizi Angl-ha-Norman. C'hoarvezout a reont eus ur gribenn roc'hellek dindan vor, evel an enezoùigoù arall Burhou hag Ortac, a zo etre int hag Aldernez. 

Bihanik eo ar struzh warno. Meur a lestr en deus bet graet peñse eno.

## Fosse des Casquets
Brudet eo Hurd's Deep, anvet e galleg *La Fosse des casquets*, ma'z eus bet taolet lastez nukleel gant Bro-Saoz. 


File:Les Isles d'Auregny et de Burhou 1757 (Alderney).jpg|Kartenn e 1757, ma weler an anv *passage au singe*.
File:Alderney and Caskets 1890.jpg|Aldernez, Burhou ha Casquets, ma weler an anv *passe du singe*.

File:The Casquets Lighthouses off Alderney 1868.jpg|Les Casquets ha tourioù-tan en 1868
File:The Race of Alderney, from the Caskets (about 1868).jpg|Les Casquets, pa selled war-du ar reter hag Alderney e 1868.


## Liamm diavaez
*Kartennoù-post diwar-benn Les Casquets

## Notennoù
Herve (anv-bihan)

**Herve** zo un anv-bihan brezhonek, deuet diwar anv *Sant *'Herve**', unan eus sent vrezhon ar .

## Orin
*Dont a rafe eus *Haiarn Bev* ("houarn bev").
*Gallout a rafe bezañ kemmesk a-wechoù, en anv gallek, gant un anv a orin germanek, a oa *Charivius* e latin. Ar stumm latin all *Herveus* a c'hallfe bezañ an hini brezhonek gwir. 

## E yezhoù all
**Hervé*, e galleg
*Komprenet e vez *[[Harvey]]* gant ar saoznegerien. N'eo ket sur e vije an anv brezhonek a zo da gompren atav e-barzh *Harvey* pe *Hervey*.

## Tud
###### 
* Hervé Cordovil, soner

###### 
*Herve, beskont Leon, en ,
*Herve Abalan, skrivagner leonat,
*Hervé Budes de Guébriant, ijinour gounezoniour ha politikour
* Hervé Bazin, skrivagner gall eus Anjev
*Hervé Jaouen, romantour gallek,
*Herve Kere, skolaer
*Herve Kerrain, troour brezhonek, kensaver Roudour,
*Herve Latimier, skrivagner er gelaouenn Al Liamm
*Hervé Pellois (1951), politikour
*Herve Riel, moraer
* Herve Seubil gKernaudour, barzh ha yezhoniour

#### Evel anv-tiegezh
*Edmond Hervé, bet maer Roazhon, senedour.
*Gustave Hervé (Brest 1871 - Paris 1944) politikour gall, sokialour da gentañ, faskour goude
*Mark Hervé, politiker breizhat, mab da Edmond Hervé
* Laurent Hervé (1976), marc'hhouarner

###### 
* Herve, pe Charivius hervez ar stumm latin, kont Maine war-dro ar bloavezhioù 720
* Hervé IV de Donzy, kont Nevers en 
* Hervé de Nédéllec
* Hervé de Charette, politikour gall eus Anjev
* Hervé Le Bras (1943), poblañsour
* Hervé Morin, politikour gall, prezidant rannvro Normandi.

#### Anv-tiegezh
*Pascal Hervé (1964), marc'hhouarner gall.
*Jean Pierre Marie Hervé-Bazin (1911-1996), anavezetoc'h dindan e anv-pluenn Hervé Bazin, skrivagner gall eus Anjev

###### 
* Herve le Breton (marvet e 1131), eskob Bangor, a vije bet genidik a Vreizh .

## Pennadoù kar
*Sant-Herve
*Hervey
Arc'hant

Forzh petra zo degemeret evit paeañ madoù, servijoù pe zleoù eo an **arc'hant** (pe **argant**). Ur benveg da eskemm an hini eo, pe da virout an dalvoudegezh, pe c'hoazh da jediñ an dalvoudegezh.

E-kreiz lod brasañ obererezhioù an den emañ. Studiet-kenañ eo bet gant an armerzhourien hag ar sokiologourien eta. 

## Rolloù armerzhel an arc'hant
Gant Aristoteles dija e oa bet deskrivet tri roll an arc'hant.

### Ur benveg eskemm

### Ur benveg kontañ an dalvoudegezh

### Ur benveg mirout an dalvoudegezh

## Seurtoù arc'hant

Ar stumm arc'hant muiañ anavezet gant an dud eo ar pezhioù, e metal, hag ar bilhedoù, e paper. Kalz stummoù arc'hant all a zo bet anezho avat (gwelet Stummoù moneizoù en istor). An arc'hant a c'hall bezañ elektronek hiziv an deiz (ar c'hartennoù-bank, an douger ar'chant electronek...).

## Skiant an arc'hant

## Obererezhioù an arc'hant bras

## Gerioù all
* Gwenneien
* Grifoù
* Kregen pe kregin, evel en droienn *Hennezh en deus kregen*.
* Segal, dreist-holl en droienn *ober segal*, gounit arc'hant

## Gwelet ivez
* Moneiz
Herve (kont Maine)

**Herve**, pe *Charivius*, a oa un dug frank, *dux Cenomannicus*, da lavarout eo dug pe kont ar Mañs, en VIIIvet kantved. Mab d'ar c'hont Roger, kentañ kont ar Mañs. 
An eil eus konted ar Mañs eo eta. 
E 723 e taolas e grabanoù war madoù eskob ar Mañs, eskopti ha manatioù, pa varvas an eskob Herlemund, ha lakaat a eure e vab dizesk Gauciolenus da eskob. N'ouzer ket pedavare e varvas, met chom a reas e vab e penn an eskopti betek 771.

## Levrlennadur
*Smith, Julia M. H. *Province and Empire: Brittany and the Carolingians*. Cambridge University Press: 1992.
Herve II Leon

**Herve II** pe **Hoarvei** (*Harvey* pe *Hervey* e saozneg) a oa kont Leon (*comes Leoniæ*) adalek 1103 betek e varv e 1168.

Stourm a reas da virout Bro-Leon dizalc'h *[[de facto]]*, war un dro diouzh Dug Breizh ha diouzh Roue Bro-Saoz.

Mab e oa da Wioñvarc'h III.

E deroù e ren e nac'has monet da lez Herri I, roue Bro-Saoz. 
Diwezhatoc'h avat ez eas da Vro-Saoz da reiñ e skoazell d'ar roue Stefan e-kerzh ar Brezel Diabarzh, met splann e lavaras ez ae dre gaer ha n'eo ket dre ret. Evit e drugarekaat e voe roet dezhañ gant Stefan, pa oa stabil e gurunenn war e benn, Kontelezh Wiltshire, Enor Eye (en Herefordshire) ha dorn Sybilla, ur verc'h dezhañ, war-dro ar bloaz 1139. E dielloù saoz an amzer-hont e veze graet *Herve Brito* (= ar Breton) anezhañ.

Ur pennadig e reas war-dro e aferioù e Bro-Saoz, ha klask a reas sevel prioldi Eye da abati, distag diouzh abati norman Bernay, met kazeg a reas. 

E 1141 koulskoude ez eas an tu kreñv gant enebourien Stefan, an Impalaerez Matilda hag he skoazellerien, ha faezhet e voe Herve en un emgann, ha ret dezhañ dilezel e zomani saoz ha distreiñ da Vreizh, gant e wreg normanez moarvat. 

Droug a viras Herve, abalamour d'e wreg moarvat, ouzh an tiegezh Plantagenêt, a renas war-lerc'h Stefan e Bro-Saoz. 
E 1167, pa oa deuet kozh, en em savas gant Odon Porc'hoed ha beskont Thouars, gant skoazell guzh a-berzh ar roue gall Loeiz VII. 

Goude en em glevout gant Loeiz ez eas Herri II, ar roue saoz, da gas brezel da Leon e miz Eost 1167. Trec'het e voe Gwioñvarc'h IV, mab Herve, prizoniet, ha distrujet e gastilli. Mervel a eure Herve e 1168.

## Levrlennadur

*Everard, J. A. *Brittany and the Angevins: Province and Empire, 1158&ndash;1203*. Cambridge: Cambridge University Press, 2000. ISBN 0-52166-071-8. 


## Notennoù
C'hoariva brezhonek (levr)

**C'hoariva brezhonek** zo anv ul levr embannet gant Skridoù Breizh e Brest e 1944, ennañ pemp pezh-c'hoari berr :

**[[An div zremm]]* gant Langleiz;
**[[E-tal ar Poull]]*, gant Yann-Vari Perrot, a zo bet c'hoariet gant Strollad ar Vro Bagan;
**[[An dakenn dour|An Dakenn dour]]*, gant Jarl Priel, embannet daou vloaz a-raok, e 1942, er gelaouenn SAV ;
**Fostus an Doktor Daonet*, gant Roparz Hemon (hervez pezh-c'hoari Christopher Marlowe);
**[[Torfed ar frer Juniper]]*, gant Herri Ghéon, troet gant Jakez Riou.

Moulet e oa bet al levr e Sant-Brieg gant Les Presses Bretonnes.
Kanton Anzin

**Kanton Anzin** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Brasaet e oa bet da 6 kumun gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
## Kumunioù
### Betek 2015
**Kanton Anzin** a yae 4 c'humun d'ober anezhañ:
* Anzin 
* Beuvrages 
* Bruay-sur-l'Escaut 
* Saint-Saulve.

### Abaoe 2015
**Kanton Anzin** a ya 6 kumun d'ober anezhañ.
* Anzin 
* Beuvrages 
* Bruay-sur-l'Escaut 
* Escautpont
* Fresnes-sur-Escaut
* Onnaing

## Daveoù
Kanton Bouchain

**Kanton Bouchain** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Bouchain** a yae 14 kumun d'ober anezhañ.
* Avesnes-le-Sec 
* Bouchain 
* Émerchicourt 
* Haspres 
* Hordain 
* Lieu-Saint-Amand 
* Lourches 
* Marquette-en-Ostrevant 
* Mastaing
* Neuville-sur-Escaut 
* Noyelles-sur-Selle 
* Rœulx 
* Wasnes-au-Bac 
* Wavrechain-sous-Faulx
Kanton Condé-sur-l'Escaut

**Kanton Condé-sur-l'Escaut** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Condé-sur-l'Escaut** a yae 10 kumun d'ober anezhañ:
* Condé-sur-l'Escaut 
* Crespin 
* Escautpont 
* Fresnes-sur-Escaut 
* Hergnies 
* Odomez 
* Saint-Aybert 
* Thivencelle 
* Vicq (Norzh)
* Vieux-Condé
Kanton Saint-Amand-les-Eaux-Ribl kleiz

**Kanton Saint-Amand-les-Eaux-Ribl kleiz** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Saint-Amand-les-Eaux-Ribl kleiz** a yae 11 kumun d'ober anezhañ:
* Bousignies 
* Brillon 
* Lecelles 
* Maulde 
* Millonfosse 
* Nivelle (Nord) 
* Rosult 
* Rumegies 
* Saint-Amand-les-Eaux (lodenn)
* Sars-et-Rosières 
* Thun-Saint-Amand
Kanton Saint-Amand-les-Eaux-Ribl dehoù

**Kanton Saint-Amand-les-Eaux-Ribl dehoù** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Saint-Amand-les-Eaux-Ribl dehoù** a yae 7 kumun d'ober anezhañ:
* Bruille-Saint-Amand 
* Château-l'Abbaye 
* Flines-lès-Mortagne 
* Hasnon 
* Mortagne-du-Nord 
* Raismes 
* Saint-Amand-les-Eaux (lodenn)
Kanton Valenciennes-Reter

**Kanton Valenciennes-Reter** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Valenciennes-Reter** a yae 11 kumun d'ober anezhañ:

* Curgies 
* Estreux 
* Marly 
* Onnaing 
* Préseau 
* Quarouble
* Quiévrechain 
* Rombies-et-Marchipont 
* Saultain 
* Sebourg
* Valenciennes (lodenn)
Kanton Valenciennes-Norzh

**Kanton Valenciennes-Norzh** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Valenciennes-Norzh** a yae 5 kumun d'ober anezhañ:
* Aubry-du-Hainaut 
* Bellaing 
* Petite-Forêt 
* Valenciennes (lodenn)
* Wallers
Lihou

**Lihou** a zo un enezennig, e Mor Breizh er c'hornôg da Wernenez. Ne deu war wel nemet pa vez tre.

Prenet e oa bet an enez gant Stadoù Gwernenez e miz 1995. Ez-velestradurel emañ an enezenn dindan beli parrez Saint Pierre.

Liammet emañ Lihou ouzh Gwernenez pa vez izel ar mor gant un hent maen kozh etre an enez ha L'Eree.

Brudet eo Lihou gant an evned hag d'al loened mor a vez eno.
Jétho

**Jétho** (***Jethou*** e saozneg ha ***Jéthou*** e galleg) a zo un enezennig e Mor Breizh er c'hreisteiz da Haerme. Un enezenn brevez an hini eo ha ne c'heller ket he gweladenniñ hep aotre ar perc'henn. Abaoe 1991 eo feurmet an enez gant Sir Peter Ogden.

Bagadoù bras poc'haned zo war an enezennigoù a-vaez da Jétho.
An Tri Romant

**An [[Tri]] Romant** (***Y Tair Rhamant*** e kembraeg) eo an anv roet hiziv da deir danevell gembraek (pe grenngembraek) eus ar Grennamzer, a vez staget ouzh kelc'hiad ar *[[Mabinogion]]*. 

## O anvioù
Sede anvioù kembraek an tri romant:
* *[[Iarlles y Ffynnon]]* (*Itron ar Feunteun*) pe *Owain*
* *[[Peredur fab Efrawg]]* (Peredur mab York)
* *[[Geraint ac Enid]]* ( Geraint hag Enid) pe *Geraint fab Erbin*

Dont a reont, pe evit un darn, pe en o fezh, eus Llyfr Gwyn Rhydderch pe eus Llyfr Coch Hergest.

## Chrétien de Troyes
Seblantout a reont bout doareoù eus kelc'hiad an Daol Grenn, a gaver o far en oberenn c'hallek Chrétien de Troyes, skrivagner eus dibenn an . 
Setu anvioù an oberennoù gant an oberennoù gallek a glot ganto:
* *Iarlles y Ffynnon* hag *Yvain ou le Chevalier au lion* 
* *Peredur fab Efrawg* hag *Perceval ou le Conte du Graal* 
* *Gereint ac Enid* hag *[[Érec et Énide]]*.

## Orin
Kaoz a zo bet etre arbennigourien da c'houzout pe e oa bet savet ar c'hontadennoù kembraek diwar oberenn ar romantour gallek, pe e teuont eus an hevelep stivell. War a seblant e teuont eus romantoù Chrétien, goude ma ne vije ket war-eeun, hag awenet e vije bet ar Gall gant mojennoù keltiek koshoc'h, anavet gantañ. 

## Levrlennadur
* *Y tair rhamant*- skrid nevesaet gant Bobi Jones. Cymdeithas Lyfrau Ceredigion, 1960 
* Stephens, Meic (gol.) *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru*, Gwasg Prifysgol Cymru, 1986. ISBN 0-7083-0915-1
* *Les Quatre branches du Mabinogi et autres contes gallois du Moyen-Age* troet diwar ar c'hrenngembraeg ha kinniget Pierre-Yves Lambert, Gallimard, dastumad « L'aube des peuples », Pariz, 1993, .

## Pennadoù kar
* Mabinogion
Burhou

**Burhou** a zo un enezennig e Mor Breizh er gwalarn da Aldernez. N'eus den ebet o chom warni.
Difennet eo dilestrañ eno dre lezenn etre ar 15 a viz Meurzh hag ar 27 a viz Mezheven evit gwareziñ an evned a vev eno, hag en o zouez ar poc'haned. Etre Burhou hag Aldernez e red ar Swinge.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn diwar-benn Burhou
Brecqhou

**Brecqou** (*Brecqhou* e galleg, ha *Brecqhou* pe *Brechou* a zo un enezennig e Mor Breizh er c'hornôg da Sark.

Un enezenn brevez an hini eo, feurmet abaoe 1993 gant ar vreudeur David ha Frederick Barclay, perc'henned ar gelaouenn saoz *[[The Daily Telegraph]]*. Abalamour da veur a gudenn etreze ha Gouarnamant Sark o deus klasket distagañ an enez diouzh Sark ha dont da vezañ emren evit mont hebiou da lezennoù Sark, da skouer evit gallout bleniañ o c'hirri-tan war an enez, a zo difennet groñs hervez lezennoù Sark, pezh ne vir ket oute a en ober.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn timbroù Brecqou
Teatro alla Scala

An **Teatro alla Scala** e Milano, a vez graet **La Scala** anezhañ peurvuiañ, a zo ur c'hoarigandi eus ar re vrudetañ er bed, ha lec'h pennañ arz ar c'han . Dont a ra e anv eus al lec'h m'emañ, al leurgêr anvet *Piazza della Scala*. Evit anv al leurgêr a zeu eus an iliz *Chiesa di Santa Maria alla Scala*, savet e 1381 hag anvet en enor da Regina della Scala, gwreg Bernabò Visconti, mestr kêr Milano en amzer-hont.

Diskaret e voe an iliz e dibenn an XVIIIvet kantved evit sevel en he lec'h an “Nuovo Regio Ducal Teatro alla Scala”, digoret en ofisiel d'an 3 a viz Eost 1778, pa voe c'hoariet *L'Europa riconosciuta*, savet gant Antonio Salieri.
Thomas Price (Carnhuanawc)

**Thomas Price** (2 a viz Here 1787–7 a viz Du 1848), anavezet ivez evel **Carnhuanawc** hervez e anv-barzh, a oa un istorour hag un den a bouez e lennegezh Kembre en .
Ganet e voe e Llanfihangel Bryn Pabuan, e-kichen Llanfair-ym-Muallt, e kontelezh Brycheiniog, e reter ar vro.
Skrivañ a reas e kembraeg hag e saozneg.
Labourat a reas gant an Itron Charlotte Guest p'edo-hi o treiñ ar *[[Mabinogion]]* e saozneg. Daremprediñ a reas Kervarker pa zeuas da Gembre.
 
E 1805 ez eas da skol Aberhonddu. Fellout a rae dezhañ bout diagon gant Iliz Bro-Saoz ; kure e voe e Sir Faesyfed, bevañ a rae e Llanfair-ym-Muallt, gant e vamm.

## Oberennoù
**An Essay on the Physiognomy and Physiology of the Present Inhabitants of Britain* (1829) 
**Hanes Cymru a Chenedl y Cymryo'r Cynoesoedd hyd at Farwolaeth Llywelyn ap Gruffydd* (1836-1842) 
**The Geographical Progress of Empire and Civilization* (1847) 
**Literary Remains* (1854-55)

## Liammoù diavaez
*  Cymdeithas Carnhuanawc (Carnhuanawc Society)

*  Peithinen gan Carhuanawc
Levr Gwenn Rhydderch

**Levr Gwenn Rhydderch** ( *Llyfr Gwyn Rhydderch* e kembraeg) zo anv un dornskrid krenngembraek eus ar re bouezusañ, skrivet war-dro 1350, hag unan eus mammennoù ar Mabinogi. 
Diwar rannyezh ar skrid e soñjer eo bet skrivet moarvat en abati Strata Florida (*Ystrad Fflur*) e Kembre, gant ur manac'h eus rouantelezh Deheubarth. Gouzout a reer e oa graet evit Rhydderch ab Ieuan Llwyd, eus Glyn Aeron, e Ceredigion, en deus roet e anv d'an dornskrid. 

Kavout a reer ennañ meur a gontadenn, ar *[[Mabinogion]]* zoken (war-bouez * [[Hunvre Rhonabwy]] *), ha skridoù all. 

E dibenn ar Grennamzer e voe rannet an dornskrid e div levrenn, ar *Peniarth 4* ha *Peniarth 5*, a zo miret abaoe deroù an  kantved e Levraoueg Vroadel Kembre, en Aberystwyth.

Gant *[[Levr Ruz Hergest]]*, *[[Levr Taliesin]]*, ha *[[Levr Du Caerfyrddin]]*, eo unan eus teñzorioù al lennegezh kembraek er Grennamzer. 

## Levrlennadur
* J. Gwenogvryn Evans (), *The White Book Mabinogion* (Pwllheli, 1907).
* R.M. Jones (): J. Gwenogvryn Evans (), *Llyfr Gwyn Rhydderch: Y Chwedlau a'r Rhamantau* (Caerdydd, 1973).
* Parry, Thomas (1955), *A history of Welsh literature*. 
* 'White Book of Rhydderch'. En Meic Stephens (Ed.) (1998), *The new companion to the literature of Wales*. Cardiff : University of Wales Press. ISBN 0-7083-1383-3.

## Liamm diavaez
* http://www.llgc.org.uk/drych/drych_s082.htm
Levr Ruz Hergest

**Levr Ruz Hergest**, pe **Llyfr Coch Hergest** hervez ar c'hembraeg, zo un dornskrid krenngembraek, skrivet war-dro 1350 hervez lod, etre 1382-1410 gouez da lod all, hag unan eus div vammenn ar Mabinogi. Komz-plaen koulz ha barzhoniezh zo ennañ. 

## An anv
Dont a ra anv an dornskrid eus liv ar c'hein anezhañ, e lêr ruz, hag eus Plas Hergest, e Herefordshire a oa e *Marz Kembre* gwechall gozh.
Miret eo en Oxford, el Levraoueg vodleian, evit ar Jesus College (Oxford) (MS 111). Profet e oa bet gant Thomas Wilkins en 1701. 
Unan eus an dornskriverien e vije bet Hywel Fychan fab Hywel Goch eus Buellt. Gouzout a reer en doa labouret evit Hopcyn ap Tomas ab Einion (war-dro 1330 - goude 1403) eus Ynysforgan, Abertawe, ha marteze eo evit hennezh e oa an dornskrid. 

## Danvez an dornskrid
* *[[Ystorya Dared]]*
* *[[Historia Regum Brittaniae]]* (*Brut* Jafrez Menoe)
* *[[Brut y Tywysogion]]*
* *[[Ystorya de Carolo Magno]]* hag istorioù all diwar-benn Karl Veur
* *[[Delw y Byd]]* 
* *[[Chwedlau Saith Ddoethion Rhufain]]*
* *[[Breuddwyd Rhonabwy]]*
* Un dibab eus an Drioedd
* *[[Pedair Cainc y Mabinogi]]*
** *[[Pwyll Pendefig Dyfed]]*
** *[[Branwen ferch Llŷr]]*
** *[[Manawydan fab Llŷr]]*
** *[[Math fab Mathonwy]]*
* *[[Ystorya Bown o Hamtwn]]*
* Skridoù Meddygon Myddfai, a vije bet skrivet gant Rhiwallon Feddyg, gourdad ul lignez mezeion a zo padet 500 vloaz.

* *[[Amlyn ac Amig]]*

## Levrlennadur

* *Red book of Hergest*. In Meic Stephens (Ed.) (1998), *The new companion to the literature of Wales*. Cardiff : University of Wales Press, .
* Parry, Thomas (1955), *A history of Welsh literature*. Troet e saozneg gant H. Idris Bell. Oxford : Clarendon Press.

## Liammoù diavaez
* Red Book of Hergest
* Mary Jones, ''Celtic Encyclopedia''
* Mary Jones, ''Celtic Literature Collective'': Llyfr Coch Hergest
* ''British Medical Association - Wales & Medicine''
Kanton Cambrai-Kornôg

**Kanton Cambrai-Kornôg** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Cambrai-Kornôg** a yae 17 kumun d'ober anezhañ:
* Abancourt 
* Aubencheul-au-Bac 
* Bantigny 
* Blécourt 
* Cambrai (lodenn)
* Cuvillers 
* Fontaine-Notre-Dame (Norzh) 
* Fressies 
* Haynecourt
* Hem-Lenglet 
* Neuville-Saint-Rémy 
* Paillencourt
* Proville 
* Raillencourt-Sainte-Olle 
* Sailly-lez-Cambrai
* Sancourt
* Tilloy-lez-Cambrai
## Emdroadur ar boblañs 1968 - 2008
Kanton Cambrai-Reter

**Kanton Cambrai-Reter** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Cambrai-Reter** a yae 14 kumun d'ober anezhañ:
* Awoingt 
* Cagnoncles 
* Cambrai (lodenn)
* Cauroir 
* Escaudœuvres 
* Estrun 
* Eswars 
* Iwuy 
* Naves
* Niergnies 
* Ramillies 
* Séranvillers-Forenville 
* Thun-l'Évêque
* Thun-Saint-Martin
Kanton Carnières

**Kanton Carnières** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Carnières** a yae 15 kumun d'ober anezhañ:
* Avesnes-les-Aubert 
* Beauvois-en-Cambrésis 
* Béthencourt 
* Bévillers 
* Boussières-en-Cambrésis 
* Carnières
* Cattenières
* Estourmel 
* Fontaine-au-Pire 
* Quiévy
* Rieux-en-Cambrésis 
* Saint-Aubert 
* Saint-Hilaire-lez-Cambrai 
* Villers-en-Cauchies 
* Wambaix
Haerme

**Haerme** eo anv gwernenezek ur enezennig e Mor Breizh er sa-heol da Wernenez, anvet **Herm** e galleg ha saozneg.

Etre an holl Inizi angl-ha-norman a c'hell bezañ gweladennet gant an dud ec'h eo homañ an hini vihanañ. Difennet eo bleniañ war an enezenn dres evel war Sark, met e Haerme eo difennet ar marc'hoù-houarn ivez. 

Da diwezh an Eil Brezel Bed e oa bet penet Haerme digant ar Gurunenn Saoz gant Stadoù Gwernenez ha bremañ e vez feurmet an enezenn, feurmet hiziv gant Adrian ha Pennie Wood Heyworth abaoe 1998.

Aet eo da get hep lezel roud ebet war he lerc'h ar yezh normanek bet komzet en enezenn gwezhall.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel an enezenn
Pwyll, priñs Dyfed

**Pwyll, priñs Dyfed**, pe **Pwyll Pendefig Dyfed**, eo anv skourr kentañ ar Mabinogi.

## An danevell
Emañ Pwyll, roue Dyfed o chaseal un deiz e Glyn Cuch, nepell diouzh e lez en Arberth. Emañ e gon war-lerc'h ur c'harv hag a zo lazhet gant un den all. Arawn roue Annwn eo ar chaseour arall. Tamall a ra da Bwyll bezañ iset e gon war e garv, un dra dizereat. Evel digoll e kinnig dezhañ kemer e stumm hag e lec'h evel roue Annwn e-pad bloaz, tra ma vo-eñ e-lec'h Pwyll e lez Dyfed. En Annwn en em gann Pwyll gant Hafgan, enebour Arawn, ha trec'hiñ warnañ. Mignoned e teuont da vezañ penegwir, evitañ da gousket gant gwreg Arawn, n'en deus ket stoket outi.

Degouezhout a ra Pwyll gant Rhiannon, ur gaer a vaouez en he sae sidan alaouret war ur marc'h gwenn.

Dimeziñ a reont, ur mab o deus. En noz war-lerc'h ar gwilioud ne gaver ket ar bugel ken, ha tamallet eo Rhiannon da vezañ muntrerez.

Dont a ra ar bugel war wel e lez ar roue Teyrnon, en deus ur gazeg zo o paouez ebeuliñ. Met nijet kuit eo an ebeul hag en e lec'h ez eus ur babig. Hag eñ hag e wreg da advabañ ar bugel. Kreskiñ a ra ar bugel, ha Teyrnon a gav e tenn kenañ d'ar roue Pwyll. Neuze e kas anezhañ da Bwyll ha Rhiannon, a ro an anv Pryderi (*preder, nec'hamant*) dezhañ.

### Ar skrid
*Ifor Williams (embanner), *Pedeir Keinc y Mabinogi*, Kerdiz, 1930. Meur a adembannadur zo bet goude.

## Lenadurezh
*Philippe Jouët, *Aux sources de la mythologie celtique*, Yoran embanner, Fouenant, 2007, (ISBN 978-2-914855-37-0) 

## Liammoù diavaez
* Ar skrid krenngembraek
* ''Powel, Prince of Dyfed'' dastumet gant Joseph Jacobs e-barzh *More Celtic Fairy Tales*.
*  ''Les Mabinogion'' Skrid gallek
Kanton Arleux

**Kanton Arleux** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Arleux** a yae 14 kumun d'ober anezhañ:
* Arleux 
* Aubigny-au-Bac 
* Brunémont 
* Bugnicourt 
* Cantin 
* Erchin 
* Estrées 
* Féchain 
* Fressain
* Gœulzin 
* Hamel 
* Lécluse 
* Marcq-en-Ostrevent
* Monchecourt 
* Villers-au-Tertre
Kanton Douai-Biz

**Kanton Douai-Biz** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Douai-Biz** a yae 6 kumun d'ober anezhañ:
* Auby 
* Douai (lodenn)
* Flers-en-Escrebieux 
* Râches 
* Raimbeaucourt 
* Roost-Warendin
Kanton Marchiennes

**Kanton Marchiennes** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Marchiennes** a yae 13 kumun d'ober anezhañ
* Bouvignies 
* Bruille-lez-Marchiennes 
* Erre 
* Fenain 
* Hornaing 
* Marchiennes 
* Pecquencourt 
* Rieulay 
* Somain
* Tilloy-lez-Marchiennes 
* Vred 
* Wandignies-Hamage 
* Warlaing
Kanton Orchies

**Kanton Orchies** a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Brasaet e oa bet da 16 kumun gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015
**Kanton Orchies** a yae 9 c'humun d'ober anezhañ:
* Aix 
* Auchy-lez-Orchies 
* Beuvry-la-Forêt 
* Coutiches 
* Faumont 
* Landas 
* Nomain 
* Orchies 
* Saméon

### Abaoe 2015
**Kanton Orchies** a ya 16 kumun d'ober anezhañ.
* Aix
* Anhiers
* Auby
* Auchy-lez-Orchies
* Beuvry-la-Forêt
* Bouvignies
* Coutiches
* Faumont
* Flines-lez-Raches
* Landas
* Nomain
* Orchies
* Râches
* Raimbeaucourt
* Roost-Warendin
* Saméon

## Daveoù
Branwen

**Branwen** zo anavezet evel un anv kembraek:

*hini Branwen, merch Llŷr‎, en eil skourr ar Mabinogi
*hini matezh Izold e levr Langleiz, *[[Tristan hag Izold]]*, anvet *Brangaine* er skridoù gallek. 

## Pennad kar
*Bronwen
Kanton Armentières

**Kanton Armentières** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais. Brasaet e oa bet da 11 kumun gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015
**Kanton Armentières** a yae 8 c'humun d'ober anezhañ.

### Abaoe 2015
**Kanton Armentières** a ya 11 kumun d'ober anezhañ:
* Armentières 
* Bois-Grenier 
* Capinghem 
* La Chapelle-d'Armentières
* Deûlémont
* Erquinghem-Lys 
* Frelinghien 
* Houplines 
* Pérenchies
* Prémesques
* Warneton
Kanton Cysoing

**Kanton Cysoing** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Cysoing** a yae 14 kumun d'ober anezhañ:
* Bachy 
* Bourghelles 
* Bouvines 
* Camphin-en-Pévèle 
* Cappelle-en-Pévèle 
* Cobrieux 
* Cysoing 
* Genech 
* Louvil
* Mouchin 
* Péronne-en-Mélantois 
* Sainghin-en-Mélantois 
* Templeuve 
* Wannehain
Kanton La Bassée

**Kanton La Bassée** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton La Bassée** a yae 11 kumun d'ober anezhañ:
* Aubers 
* Fournes-en-Weppes 
* Fromelles 
* Hantay 
* Herlies 
* Illies 
* La Bassée 
* Marquillies 
* Sainghin-en-Weppes
* Salomé 
* Wicres
Elina Danielian

**Elina Danielian** (en armenieg: Էլինա Դանիելյան) a zo bet ganet d'an 16 a viz Eost 1978 en Azerbaidjan.

Ur c'hoarierez echedoù armeniat eo.

Mestr-Meur Etrebroadel eo abaoe 2010, Mestrez-veur etrebroadel (WGM) abaoe 2003, Mestrez-veur (WGM) abaoe 1994, Mestrez etrebroadel (WIM) abaoe 1993, Mestrez FIDE abaoe 1992.

2 405 edo he renk Elo *Standard* e miz Here 2025, 2 306 he renk *Fonnapl*, 2 373 he renk *Luc'hedenn*.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chessgames
Lludd Llaw Eraint

**Lludd** eo anv **Lludd fab Beli**, pe **Lludd Llaw Eraint**, roue Enez Vreizh er gontadenn * [[Lludd ha Llefelys]]*, er Mabinogi. Nudd a vez graet anezhañ ivez.
Hervez Rachel Bromwich ez eus kaoz eus daou zen disheñvel:
* en un tu Lludd fab Beli, er Mabinogi, 
* en tu all Lludd Llaw Eraint, a zo Nudd ivez.
Manawyddan, mab Llŷr

**Manawyddan, mab Llŷr**, pe **Manawyddan fab Llŷr** hervez an anv kembraek orin, eo anv an danevell a zo trede skourr ar Mabinogi. A-wechoù e skriver **Manawydan**, hervez doare ar c'hrenngembraek. 
Mab eo d'ar roue Llŷr ha breur da Vendigeidfran ha Branwen.
Klotañ a ra e anv gant hini Manannán mac Lir, unan eus doueed ar mor e mojennoù Iwerzhon, unan eus an Tuatha Dé Danann (*Tud an Doueez Dana*).

Kaoz zo anezhañ dreist-holl en Eil ha Trede Skourr ar Mabinogi, hag ivez en Triadoù Enez Vreizh.

## Ar Mabinogi
### Eil Skourr
Un den a bouez eo Manawydan en Eil Skourr ar Mabinogi, anvet *Brânwen, merc'h Llŷr*. 

Kuzulier ar roue Bendigeidfran, e vreur, eo Manawyddan. Pa zimez o c'hoar Branwen da Vatholwch, roue Iwerzhon, emañ ouzh taol er banvez-eured e-kichen Bran. Pa ya o hantervreur Efnisien da vuturniañ kezeg Matholwch eo eñ a zo kaset gant Bran da ginnig un dazpren. Pa glever en Enez Vreizh e vez gwallgaset Branwen gant he gwaz Matholwch e ro e skoazell da Vran da gas an dial da Iwerzhon. Brezel zo, ha Manawyddan zo unan eus ar seizh den chomet bev. Bran zo gloazet d'ar marv hag a c'houlenn digant Manawyddan hag e c'hwec'h kamarad all troc'hañ e benn dioutañ hag e gas da Enez Vreizh; e-pad ar veaj e talc'ho da gomz gant ar gamaraded.

## An istor
Manawyddan, mab ar roue Llŷr, a zo dimezet da Rhiannon, goude marv he fried kentañ, Pwyll. Un deiz e oant o pourmen gant Pryderi, mab Rhiannon, hag e wreg Kigva, pa voent tapet dindan an arnev. Goude an arnev e sav ul latarenn vurzhudus war ur vro distrujet ha didud.

## E skridoù all
Anv Manawyddan zo meneget er varzhoneg Pa Gwr yw y Porthawr, ha lakaet eo da vezañ unan eus brezelourien ar Roue Arzhur. Meuleudi dezhañ zo er varzhoneg.

## Levrlennadur
*Rachel Bromwich (2006). *Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain.* University Of Wales Press. ISBN 0-7083-1386-8.
*Green, Thomas (2007). *Concepts of Arthur*. Stroud, Gloucestershire: Tempus. ISBN 978-0-7524-4461-1.

## Daveoù
Bendigeidfran

**Bendigeidfran fab Llŷr** ("Bran Benniget mab Llŷr") eo anv roue Enez Vreizh, ha breur Branwen, en danevell *[[Branwen ferch Llŷr]]*, anezhi an eil eus Pedair Cainc y Mabinogi. Ur ramz eo Bendigeidfran, ha n'eus ti bras a-walc'h evitañ, na bag kreñv a-walc'h d'e zougen.
Mab eo da Llŷr ha Penarddun, ha breur da Vranwen, Manawydan, Nisien hag Efnysien.

Un haroz meur eo Bendigeidfran, e doare Cúchulainn. Hervez mojennoù all ez eo un doue er Bed Arall, soner, brezelour, diouganer. Krediñ a reer eo gant ar gristeniezh eo e voe lakaet ar ger *benniget* e deroù e anv.

## Er Mabinogi
E deroù an danevell emañ ar roue Bendigeidfran war ur roc'h e Harlech o sellout ouzh ar mor, ha gantañ e vreur Manawyddan, ha daou hantervreur dezho, Nisien hag Efnysien, mibion d'o mamm Penarddun, merc'h da Veli, bet dimezet a-raok.
Listri zo o tostaat. Deuet eo Matholwch, roue Iwerzhon, da c'houlenn Branwen da zimeziñ. Graet e vo an eured, emglev zo, ha banvez, ha traoù war an daol.
Ha setu Efnysien, hantervreur Branwen, o tegouezhout a-greiz ar fest. Konnar a sav ennañ pa glev ar c'heloù. Mont a ra da droc'hañ muzelloù, divskouarn ha lostoù kezeg Matholwch. Hag an Iwerzhonad da fuloriñ ivez. Evit sioulaat dezhañ e rank Bendigeidfran reiñ kezeg nevez dezhañ, hag ur gaoter vurzhudus.

Hag an dud nevez da Iwerzhon. Eno e tremen mat an traoù da gentañ. Tri bloaz goude e teu un dred eus Iwerzhon da gas keloù da Vendigeidfran : vil a vez graet eus e c'hoar Branwen gant he fried. Hag eñ mont gant un arme da Iwerzhon. E-keit m'emañ e listri o treizhañ ez a-eñ war droad a-dreuz ar mor.

Brezel zo, ha lazhet kalz tud. Trec'h eo ar Vrezhoned met ne chom nemet seizh anezho. Gloazet-fall eo Bran ha goulenn a ra bezañ dibennet ha kas e benn da Londrez.
E-pad seizh vloaz ha pevar-ugent e chom ar seizh den da riboulat ha penn Bran gante o kaozeal.

## Levrlennadur
*  Ifor Williams (1930) : *Pedeir Keinc y Mabinogi Allan o Lyfr Gwyn Rhydderch*, HardPress Publishing, 2013
*  Abeozen (troidigezh) : *Pevar skourr ar Mabinogi*, Preder, 1980
Trioedd Ynys Prydein

**Trioedd Ynys Prydein** (hervez ar stumm koshañ) pe **Trioedd Ynys Prydain** (hervez ar c'hembraeg a vremañ), pe **Triadoù Enez Preden** hervez ar brezhoneg, a zo ur skrid krenngembraek, anezhañ un heuliad triadoù, 96 en holl, e-barzh dornskridoù, e doare tammoù barzhonegoù, diwar-benn harozed, istor, kredennoù ha sevenadur Brezhoned ar Grennamzer goshañ en Enez Vreizh, evel ma weler mat en anv, ha n'eo ket e Kembre hepken evel ma vez lavaret a-wechoù. 

## Ar skrid
Kaoz zo eus er skrid eus tud anavezet er mojennoù evel ar Roue Arzhur ha Bendigeidfran, met ivez eus tud anavezet en Istor, evel Caswallawn (Cassivellaunus) ha Caradoc (Caratacus), hag ivez eus *Alan Fyrgan*, a zo Alan Fergant, da lavarout eo Alan IV, dug Breizh. 

Darn eus an triadoù ne reont nemet menegiñ strolladoù tri den gant un dra bennak boutin etrezo, evel *an tri barzh skoemp eus [[Enez Vreizh]]*, met e darn all e kaver un tamm displeg a-wechoù. Krediñ a reer e oa bet ijinet ar stumm-se gant ar varzhed vrezhon (Kembreiz a lavar int Kembreiz evel-just) evel un doare da zerc'hel soñj pa oant o sevel o barzhonegoù ha danevelloù, betek dont da vezañ un doare displegañ el lennegezh kembraek. En danevell *[[Culhwch ac Olwen]]* da skouer, ez eus triadoù e korf an istor.

## Dastumad
Kavet eo bet ar c'hoshañ dastumad triadoù en dornskrid kembraek *[[Peniarth]] 16* a zo bremañ e Levraoueg Vroadel Kembre, a vije bet skrivet war-dro kreiz an XIIIvet kantved, hag ennañ 46 eus ar 86 a driadoù embannet gant Rachel Bromwich.
Ar re all eo 
**Peniarth 45* (skrivet war-dro 1275), 
*Levr Gwenn Rhydderch (*Llyfr Gwyn Rhydderch* e kembraeg)
*Levr Ruz Hergest (*Llyfr Coch Hergest* e kembraeg)

## Pennadoù kar
*Trizek Tra Gaer Enez Vreizh
*Enez Vreizh

## Daveoù
## Levrlennadur
* Rachel Bromwich (troourez), * [[Trioedd Ynys Prydein]] * (eil embannadur adwelet), Caerdydd, 1978), ISBN 0-7083-0690-X. Skrid kembraek, troidigezh saoznek, notennoù e-leizh. 
*Bromwich, Rachel (2006). Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain. Trede embannadur. University of Wales Press. ISBN 0-7083-1386-8.
*W. Probert (trans) (1977), Iolo Morganwg, **

## Liammoù diavaez
An holl liammoù-mañ e saozneg:
*Triads from the Red Book of Hergest/ Triadoù eus Levr Ruz Hergest
*Triads from MS Peniarth 54
*Triads of Northern Britain
*Triads of the Knights of King Arthur's Court
*Bardic Triads from MS Peniarth 20
Enez Krenn

An **Enez Krenn** zo un enezennig, 400 metr a-vaez da Veg an Arvor, e Morlenn Brest, e kumun Plougastell. An **Enez Ront** a vez lavaret ivez. 24 metr uhelder zo en he lec'h uhelañ. Eus ar strizhig-mor etre Beg an Arvor hag an Enez Krenn e reer "Pont an Enez", hogen n'eus pont ebet eno. Gwechall e talveze an enezenn-se da vengleuz evit tud ar c'hornad. Graet e veze raz gant reier an enezenn ha dont a rae an dud da droc'hañ ar geot a greske war-lein. Evit doare e oa ivez ur savenn douar a glokae difennoù ar c'heñvlec'h a gaver e Beg an Arvor. 

600 metr er reter d'an enezenn ez eus daou vloc'had simant savet gant an Alamaned e-doug an Eil Brezel-bed. Prientet e oant bet da zegemer al lestr-hobrejonet Bismarck eus ar C'hriegsmarine en ul lec'h ma oa 16 metr donder. Goueledet e voe al lestr gant ar *Royal Navy* avat a-raok tizhout morlenn Brest.

War a seblant ne voe ket implijet stank ar bloc'hadoù-se da eoriañ. Dre ma'z eo tost ar ganol etre an Enez Krenn ha Beg an Arvor e vez redoù mare kreñv a-walc'h hag a ziaesa ar maneurioù eno.

Hiziv an deiz ne vez ket implijet ken an daou vloc'had ha deuet zo loened a bep seurt da vevañ eno evel skraviged boutin, abaoe ma oa tennet ar skeulioù a roe tu da bignat warno.

## Notennoù
Meabann

**Meabann** zo un enezennig a zo dirak genoù Mor Bihan Gwened, hogen er Mor Bras, e kumun Arzhon-Rewiz. Didud eo an enezenn hag ur gwarezva evned eo. 

## Levrlennadur
**La mise en réserve de l'îlot de Méaban en Morbihan*, O. Le Faucheux, Penn ar Bed niv. 15, 1958. 
**La réserve de l'île de Méaban*, R. Bozec, Penn ar Bed niv. 61, 1970.

## Notennoù
Kanton Solesmes

**Kanton Solesmes** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Solesmes** a yae 17 kumun d'ober anezhañ:
* Beaurain 
* Bermerain 
* Briastre 
* Capelle 
* Escarmain 
* Haussy 
* Montrécourt 
* Romeries 
* Saint-Martin-sur-Écaillon
* Saint-Python 
* Saint-Vaast-en-Cambrésis 
* Saulzoir 
* Solesmes 
* Sommaing
* Vendegies-sur-Écaillon 
* Vertain 
* Viesly

## Daveoù
Alona Kimhi

**Alona Kimhi** (en hebraeg: אלונה קמחי) a zo ur skrivagnerez israelian bet ganet e 1966 e Lemberg (Ukraina). E 1972 ez eas kuit eus Ukraina hag en em stalias e Kyriat Bialik (Israel) gant he mamm. Hiziv an deiz emañ o chom e Ramat-Gan, e bannlev Tel Aviv. Goude he servij soudardez ez eas da studiañ ar c'hoariva da akademiezh Bet Zvei. Aktourez (c'hoariva ha sinema) e teuas da vezañ. Adalek 1993 e krogas da skrivañ pezhioù-c'hoari ha pennadoù kazetennoù. Adalek 1996 en em ouestlas da vat d'al lennegezh, ha berzh a reas en he bro gant he levr kentañ, anvet *Me, Anastasia* (un dastumad danevelloù eo). E 1999 e lakaas embann *Susannah, ar ouelerez* (priz Bernstein en he bro). Hec'h eil romant, anvet *Lily an digrez* (titl orin : *לילי לה טיגרס*), a zeuas er-maez e 2004.
Llywarch ap Llywelyn

**Llywarch ap Llywelyn** (fl. 1173 – 1220) a oa ur barzh kembraek eus ar Grennamzer anavezet ivez evel "**Prydydd y Moch**", e lez Llywelyn ap Gruffudd.

Skrivañ a reas *[[awdl]]au* da veuliñ e briñs. War-lerc'h Llywarch e lez Gwynedd e teuas ar barzh Dafydd Benfras, a c'hallje bezañ mab dezhañ.

## Levrlennadur
*J Lloyd-Jones, 'The Court Poets of the Welsh Princes', Kendivizoù ar British Academy, 1948 
**Gwaith Llywarch Ap Llywelyn "Prydydd y Moch"*, embannet gant Elin M. Jones ha Nerys Ann Jones, Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd (1991).
* Elin M. Jones (emb.), *Gwaith Llywarch ap Llywelyn* (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1994).

## Liammoù diavaez
*Llywarch ap Llywelyn e-barzh Wikisource
Kanton Lannoy

**Kanton Lannoy** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Lannoy** a yae 13 kumun d'ober anezhañ:
* Anstaing 
* Baisieux 
* Chéreng 
* Forest-sur-Marque 
* Gruson 
* Hem 
* **[[Lannoy]]** 
* Leers 
* Lys-lez-Lannoy
* Sailly-lez-Lannoy 
* Toufflers 
* Tressin 
* Willems
Kanton Le Cateau-Cambrésis

**Kanton Le Cateau-Cambrésis** a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Brasaet e oa bet da 56 kumun gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015
**Kanton Le Cateau-Cambrésis** a yae 18 kumun d'ober anezhañ:

### Betek 2015
**Kanton Le Cateau-Cambrésis** a ya 56 kumun d'ober anezhañ.
* Awoingt
* Banteux
* Bantouzelle
* Bazuel
* **[[Beaumont-en-Cambrésis]]**
* Bertry
* Briastre
* Busigny
* Cantaing-sur-Escaut
* Le Cateau-Cambrésis
* Catillon-sur-Sambre
* Cattenières
* Caullery
* Clary
* Crèvecœur-sur-l'Escaut
* Dehéries
* Élincourt
* Esnes
* Flesquières
* Fontaine-au-Pire
* Gonnelieu
* Gouzeaucourt
* La Groise
* Haucourt-en-Cambrésis
* Honnechy
* Honnecourt-sur-Escaut
* Inchy
* Lesdain
* Ligny-en-Cambrésis
* Malincourt
* Marcoing
* Maretz
* Masnières
* Maurois
* Mazinghien
* Montay
* Mazinghien
* Montay
* Montigny-en-Cambrésis
* Neuvilly
* Niergnies
* Noyelles-sur-Escaut
* Ors
* Pommereuil
* Rejet-de-Beaulieu
* Reumont
* Ribécourt-la-Tour
* Les Rues-des-Vignes
* Rumilly-en-Cambrésis
* Saint-Benin
* Saint-Souplet
* Séranvillers-Forenville
* Troisvilles
* Villers-Guislain
* Villers-Outréaux
* Villers-Plouich
* Walincourt-Selvigny
* Wambaix

## Daveoù
Kanton Clary

**Kanton Clary** a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
## Kumunioù
**Kanton Clary** a yae 15 kumun d'ober anezhañ:
* Bertry 
* Busigny 
* Caudry 
* Caullery 
* Clary 
* Dehéries 
* Élincourt 
* Esnes 
* Haucourt-en-Cambrésis
* Ligny-en-Cambrésis 
* Malincourt 
* Maretz 
* Montigny-en-Cambrésis 
* Villers-Outréaux 
* Walincourt-Selvigny
Dafydd Benfras

**Dafydd Benfras** (fl. 1230-1260) a oa ur barzh kembraek a zo bet, gouez da Saunders Lewis ha re all, unan eus gwellañ *Beirdd y Tywysogion* (Barzhed ar briñsed).

Barzh e oa Dafydd Benfras e lez Gwynedd, ha sevel a reas marvganoù ha meulganoù d'ar briñsed dreist-holl.

Ur meulgan a savas da Llywelyn Fawr da ganañ e drec'h war ar roue saoz Yann Dizouar.

## Levrlennadur
* J. Lloyd-Jones, 'The Court Poets of the Welsh Princes', Proceedings of the British Academy, 1948 
* N. G. Costigan (ed.), 'Gwaith Dafydd Benfras', *Gwaith Dafydd Benfras ac eraill o feirdd hanner cyntaf y drydedd ganrif ar ddeg* (Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd, 1995).