open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artziniega

**Artziniega** (*Arceniega* e spagnoleg ha diofisiel) zo ur gumun e gwalarn proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Poblañs
Asparrena

**Asparrena** (*Aspárrena* e spagnoleg, diofisiel) zo ur gumun e biz-reter proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Gerdarzh
Diwar "ahetz" pe "aitz", "roc'h, uhelenn", ha "barren" a zo "ar muiañ en diabarzh" pe "an izelañ". Kar eo an anv da hini Hazparne, en Iparralde.

## Poblañs
Bilar

**Bilar** (*Elvillar* e spagnoleg, kenofisiel) zo ur gumun e kreisteiz proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Poblañs
Abbeville

**Abbeville** zo un anv-lec'h gallek.

## 
*Abbeville (Somme) 
* Abbeville-Saint-Lucien

## 
Div genkiz:
* Abbeville (Dulenn) 
* Abbeville (Tipperary)

## 
* Abbeville (Manitoba)

## 
* Abbeville (Alabama) 
* Abbeville (Georgia) 
* Abbeville (Louiziana) 
* Abbeville (Mississippi) 
* Abbeville (Sukarolina) 
* kontelezh Abbeville, e Sukarolina

## Pennadoù kar
* Abbéville
* Abbeyville
* Abbyville
Bastida (Araba)

**Ur pennad [[Bastida]] zo ivez.*


 
**Bastida** (*Labastida* e spagnoleg, kenofisiel) zo ur gumun e kreisteiz proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Poblañs

## Liammoù diavaez
San Millán

**San Millán** zo un anv-lec'h spagnolek.

## Orin
Savet eo diwar anv ar sant Millán, manac'h ha sant paeron Kastilha.

## Lec'hioù
### 
**San Millán*, a zo Donemiliaga en euskareg, e proviñs Araba.

### 
;kumunioù:
*E proviñs Burgos
**San Millán de Juarros, 
**San Millán de Lara, 
**San Millán de San Zadornil,

*E proviñs La Rioja
**San Millán de la Cogolla, 
**San Millán de Yécora, 

*E proviñs León:
**San Millán de los Caballeros

## Pennadoù kar
*Casa de San Millán, en Torrelapaja (Zaragoza).
*Pico San Millán, en proviñs Burgos.
*Millán
Salvatierra

**Salvatierra** zo un anv-lec'h spagnolek.

## Yezhoù all
*Salvaterra, en galizeg ha portugaleg.
*Salvetat, en okitaneg.
*Sauveterre, e galleg.

## Lec'hioù

###### 
* **Salvatierra**, pe Agurain en euskareg, e proviñs Araba.
* Salvatierra de Esca, e proviñs Zaragoza.
* **Salvatierra de Miño**, pe Salvaterra de Miño e galizeg, e proviñs Pontevedra.
* **[[Salvatierra de Santiago]]**, e proviñs Cáceres.
* **[[Salvatierra de Tormes]]** e proviñs Salamanca.
* **[[Salvatierra de los Barros]]** e proviñs Badajoz.

### Kastilli
* Castillo de Salvatierra: en Calzada de Calatrava (Ciudad Real).
* Castillo de Salvatierra: en Villena (Alicante).

###### 
* Salvatierra (Guanajuato): e stad Guanajuato.
La Salvetat

**La Salvetat** zo un anv-lec'h okitanek, hag anv meur a gumun c'hall.

## Istor
Dont a ra eus an anv okitanek salvetat (savete, e brezhoneg), roet da veur a lec'h entre an XIvet ha XIIvet kantved.

## Lec'hanvioù
* La Salvetat, kumun c'hall gwechall en Aveyron, hiziv e Najac
* La Salvetat, gwechall en Cantal, hiziv e Saint-Mamet-la-Salvetat
* La Salvetat, gwechall en Dordogne, hiziv e Le Buisson-de-Cadouin
* La Salvetat, gwechall en Tarn, hiziv e Livers-Cazelles

Hag ar c'humunioù all-mañ:
*La Salvetat-Belmontet, kumun c'hall e Tarn-et-Garonne.
*La Salvetat-Lauragais, en Haute-Garonne.
*La Salvetat-Peyralès, en Aveyron.
*La Salvetat-Saint-Gilles, en Haute-Garonne.
*La Salvetat-sur-Agout, en Hérault.
*Saint-Mamet-la-Salvetat, en Cantal.

## Dour
*La Salvetat zo anv un dour-boutailh perc'hennet gant Danone.

## Pennadoù kar
*Sauveterre
*Salvatierra
Salvetat

Ar **salvetat ** (pe **sauvetat**) a oa un dachenn er Grennamzer, en Okitania, krouet gant an Iliz katolik en-dro d'un iliz, bevennet gant mein-bonn pe pilerioù, ma c'halle an dud kavout repu, ha ma vezent e savete. 

## Un toullad anvioù
Er bourc'hioù-mañ e oa ur salvetat:
* Alan ha Léguevin en Haute-Garonne
* Aurillac e Cantal
* Lüe, Mimizan ha Sent Gironç deu Camp (Saint-Girons) e Landes
* Nogaro e Gers
* Saint-Nicolas-de-la-Grave e Tarn-et-Garonne
* Vilanòva en Aveyron
Hag ivez amañ:
* Milafranga, gwechall *Saint-Martin-de-Basters*, e Lapurdi, e Pyrénées-Atlantiques

## Kumunioù
Meur a gumun hiziv zo anvet La Salvetat. 

## Pennadoù kar
*La Salvetat
*Sauveterre
Mercedes Sosa

**Mercedes Sosa**, pe **Haydée Mercedes Sosa**, (San Miguel de Tucumán, Arc'hantina, 9 a viz Gouhere 1935 – Buenos Aires, Arc'hantina, 4 a viz Here 2009 ) zo ur ganerez arc'hantinat anavezet ivez evel *La Negra Sosa* pe * La Voz de América*, brudet dre Suamerika. 

## Liamm diavaez
*http://www.youtube.com/watch?v=mOm8rPvGJH0&NR=1 Mercedes Sosa, o kanañ ur ganaouenn savet gant Atahualpa Yupanqui.
Sauveterre

**Sauveterre** zo un anv-lec'h gallek hag a gaver e mervent Bro-C'hall.

## Yezhoù all
*Salvatierra, e spagnoleg

## Istor

Dont a ra an anv **Sauveterre** eus an anv okitanek *Sauvatèrra*, da lavarout eo *lec'h-savete*, roet da veur a lec'h entre an  ha  kantved. Al lec'hioù-savete-se (*sauvetat* pe salvetat en okitaneg) a oa lec'hioù repuiñ e-kichen ilizoù, bevennet gant mein-bonn, ma n'halled ket tapout ar repuidi. 

## Lec'hanvioù
* Causse de Sauveterre : kompezenn
* Sauveterre, kumun c'hall e Gard
* Sauveterre, e Gers
* Sauveterre, en Hautes-Pyrénées
* Sauveterre, e Tarn
* Sauveterre, e Tarn-et-Garonne

### Hag ivez

* Sauveterre-de-Béarn, anv gallek *[[Sauvatèrra (Bearn)|Sauvatèrra]]*, e Pyrénées-Atlantiques
* Sauveterre-de-Comminges, en Haute-Garonne
* Sauveterre-de-Guyenne, e Gironde
* Sauveterre-de-Rouergue, en Aveyron
* Sauveterre-la-Lémance, e Lot-et-Garonne
* Sauveterre-Saint-Denis, e Lot-et-Garonne

## Anv-tiegezh
* François Sauveterre (war-dro 1700-1775), kelenner dañs.

## Gwelet ivez
*Salvetat, pe La Salvetat, en okitaneg
Arraia

**Arraia** zo ur saonenn ha kumun gozh en Araba, en Euskal Herria, hag a zo bremañ e-barzh kumun Arraia-Maeztu .

## Douaroniezh
Entre ar menezioù Izki hag Iturrieta emañ saonenn Arraia, war lez ar río Berrón, adstêr d'ar río Ega. 

E 1958 an hini eo bet staget ouzh Arraia-Maeztu. Un 800 den a oa eno o chom neuze.
Selena Gomez

**Selena Gomez**, pe **Selena Marie Gomez**, zo un aktourez, kanerez ha diskouezerez-c'hiz eus Stadoù-Unanet Amerika.

## Buhezskrid
Ganet eo Solena Gomez d'an 22 a viz Gouere 1992 e Grand Prairie e Texas. Anavezet eo evit tudennoù Alexandra pe ‘‘Alex’’ RUSSO e-barzh « Sorserien Wawerly Place », Mary Santiago e-barzh « Another Cinderella Story », Carter Mason e-barzh « Princess Protection Programm ».

Katerine FOVIAU a eilmouezh anezhi e galleg. Lesanvet eo Sel’ pe Selly pe ael Disney. He zad Ricardo Joël zo meksikan hag he mamm Amanda zo italian. Dipartiet eo he zud. E-barzh kalz filmoù he deus kemeret perzh.

War tachenn ar c'hanañ eo pop he stil sonerezh pe c'hoazh dance pop, electronic rock, electropop ha pop rock. He familh sonerezh eo hini Justin Bieber, Drew Seeley, Demi Lovato, Taylor Swift hag ar Jonas Brothers.

## Sinema
2003 : Spy Kids 3 ; Mission 3D ; Waterpark girl 
2007 : Horton ; Helga 
2008 : Another Cinderella Story ; Mary 
2009 : Arthur ha veñjañs Maltazard ; Selenia 
2010 : Ramona and Beezus ; Beezus
2011 : Monte Carlo ; Grace ; What Boys Want 

## Sonerezh
Kanaouennoù brudet
* 2006 : Brain Zapped 
* 2007 : Everything Is Not What It Seems 
* 2008 :Cruella de Vil, Tell Me Something I Don’t Know, New Classic, Bang a Drum, Fly to Your Heart, Make It Happen 2009 Whoa Oh, One And The Same, Headfrist, Magic, Disappear, Falliwg Down, Naturally, Winter Wonderland 
* 2010 : Trust in me, Round & Round, Live Like There’s no Tomorrow.
Berantevilla

**Berantevilla** (ofisiel) pe **Beranturi** (en euskareg; *Berantevilla* e spagnoleg) zo ur gumun e su proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Poblañs
Binasperi

**Binasperi** (*Viñaspre* en spagnoleg) zo ur gêriadenn e kumun Lantziego e proviñs Araba e Kumuniezh Emren Euskadi. 63 a dud a oa o vevañ enni e 2007.
Rodelinda

**Rodelinda** zo anv div rouanez lombard:

* Rodelinda (VIvet kantved), dimezet d'ar roue Audoin, mamm ar roue Alboin
* Rodelinda (VIIvet kantved), dimezet d'ar roue Perctarit, mamm d'ar roue Cunipert

## C'hoarigan
* Rodelinda (c'hoarigan), c'hoarigan gant Georg Friedrich Händel diwar-benn rouanez ar VIvet kantved. 

## Pennad kar
*Rosalinda
Sendai

**Sendai** (japaneg : ), zo ur veurgêr japanat, pennlec'h ar brefedelezh Miyagi e rannvro Tōhoku. Poblet e oa gant 1 098 335 den e miz Eost 2023, ha kêr vrasañ ar rannvro eo.

War-hed 300 km er Biz da Dōkyō emañ, war enezenn Honshū. E-touez daouzek kêr vrasañ Japan emañ. Bevennet eo gant menezioù er C'hornôg hag ar Meurvor Habask er Reter.

War an dachenn ekonomikel e labour ur 500 000 den bennak e 50 000 embregerezh, e genadoù liesseurt : saverezh tredanel, dilhad, kaoutchoug, artizanerezh (seiz, lak, prierezh), hag all. Un deknopolenn enklask (mezegiezh, ijinouriezh, teknologiezhioù uhel) zo ivez, ur pemzek skol-veur bennak, en o zouez hini Tōhoku, hag ul laz-seniñ filarmonek.

Skoet e voe Sendai gant ur c'hren-douar heuliet gant un tsunami d'an 11 a viz Meurzh 2011, e c'horregreizenn e 130 km er Reter, a-vaez d'an aodoù. Hep mar e voe kren-douar feulsañ istor ar vro, hag unan eus ar re lazhusañ biskoazh bet enrollet war ar blanedenn abaoe 1900.

## Gevellerezh
Sendai he deus un hir a hengoun gevelliñ etrebroadel. Ar gevellerezh gant Riverside (Kalifornia), e-pleustr abaoe an 
9 a viz Meurzh 1957, eo an eil koshañ e-touez ar c'hêrioù japanat.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Rosalinda

**Rosalinda** zo un anv-bihan italianek ha spagnolek, a vije a orin germanek, hag a vez roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv germanek *Roslindis*, diwar *hroth*, klod, ha *linta*, skoed koad-tilh, komprenet evel *skoed klodus*. 
Alies e kreder e teu eus an daou anv-bihan 
Rosa ha Linda.

## Eilstummoù
* *Rosolinda, [[Linda]],* evit ar merc'hed.
* *Rosalindo, Rosolindo, * evit ar baotred

## Yezhoù all
**Rozalinda*, en hungareg ha poloneg
**Rosalinde* e galleg hag en alamaneg
**[[Rosalind]]* e saozneg

## Santez
*Santez Rosalinda, a vije bet ul leanez alaman, met n'eus roud asur ebet anezhi, daoust da se e vez lidet d'an 12 a viz Kerzu.

## Tud

*Rosalinde Bonnet (1978-), tresourez c'hall
*Rosalinda Celentano, aktourez italian, merc'h d'ar c'haner Adriano Celentano.
*Rosalinda von Ossietzky-Palm, peoc'helourez alaman.

## Skinwel
*Rosalinda (telenovela), un telenovela mec'hikan, gant Thalía
**Rosalinda (filmoù skinwel filipinezat), un heuliad filmoù skinwel filipinezat savet diwar an telenovela mec'hikan
**Rosalinda (kan), ur ganaouenn gant Thalía en hec'h albom *Arrasando*. 

## Pennadoù kar
*Rosa
*Linda
*Rosalind
*Rosalinde
Rosalind

**Rosalind** zo un anv-bihan saoznek.

## Yezhoù all
*Rosalinda, en italianeg ha spagnoleg.

## Tud
*Rosalind Chao (1959-), aktourez sinaat-stadunanat
*Rosalind Franklin (1920-1958), skiantourez saoz
*Rosalind Hurthouse, prederourez nevezzelandat.
*Rosalind Russell (1907 – 1976), aktourez stadunanat
* *Rosalind Hamilton*, Dugez Abercorn, dugez saoz ha mamm-guñv da Diana Spencer.

## Lennegezh
**Rosalind* er pezh As You Like It gant William Shakespeare.

## Lec'hanvadurezh
*Rosalind (Alberta), ur gêriadenn en Alberta, e Kanada.

## Pennadoù kar
*Rosalinda
*Rosa
Rosa

**Rosa** zo un anv-bihan spagnolek hag e meur a yezh latin, en italianeg, ha portugaleg dreist-holl.

## Orin
Dont a ra eus ar ger latin *rosa*, anv latin ar roz (plant).

## Stummoù all
**Rosita*, e spagnoleg hag italianeg
**Rosalba, Rosetta, Rossina,* en italianeg

## Yezhoù all
*Rozenn, e brezhoneg
*Rose, e saozneg, galleg hag alamaneg

## Tud

Rosa Luxemburg.jpg|Rosa Luxemburg
Rosie Perez 2012.jpg|Rosie Pérez
Rosa Pianeta.jpg|Rosa Pianeta
Silveriorosa.jpg|Rosa Silverio
Bela Rosin.jpg|Rosa Vercellana

### Sentezed
**Santez [[Rosa Lima]]*, leanez ha santez eus Perou, brudet er bed spagnolek evel *Santa Rosa de Lima*
*Santez Rosa Viterbo (*Rosa da Viterbo* en italianeg), santez italian
*Rosa Venerini (1656 -1728), leanez ha santez italian
*Anna Rosa Gattorno, leanez ha gwenvidigez italian
### Tud all
;
*Rosa Barach (1840-1913), *Maria Lavera* hec'h anv-pluenn, skrivagnerez aostrian.
*Rosa Vercellana, anavezet ivez evel *Rosina* ha *La Bela Rosin*, serc'h ha pried da Vittorio Emanuele II, roue Italia .
;
*Rosa Balistreri (1927 -1990 ) , kanerez sikilian
*María Rosa Gallo, aktourez arc'hantinat
*Rosa López, anavezet evel "Rosa", kanerez spagnol
*Rosa Luxemburg, komunourez alaman
*Rosa Matteucci (ganet e 1960), romantourez italian
*Rosa Mullodzhanova, c'hoariganerez tadjik
*Rosa Parks, emsaverez stadunanat evit gwirioù ar re zu
*Rosa María Pérez, aktourez stadunanat hag emsaverez evit gwirioù Puerto Rico
*Rosa Pianeta, aktourez italian
*Rosa Ponselle, anv arzourez *Rosa Melba Ponzillo* (1897–1981), kanerez soprano stadunanat
*Rosa Raisa, anv kanerez Raitza Burchstein (1893–1963), kanerez polonat-stadunanat
*Rosa Russo Iervolino, politikourez italian
*Rosa Salazar (ganet e 1985) aktourez stadunanat
*Rosa Scarlatti, c'hoariganerez italian
*Rosa Silverio, skrivagnerez dominikan
*Rosa Thälmann (1890 -1962) , komunourez, pried Ernst Thälmanns
*Rosa von Praunheim, filmaozerez alaman
;
* Rosa Cedrón, kanerez c'halizat
* Rosa Mendes, gourenerez kanadian
### Sonerezh
* Trío La Rosa, laz kuban er bloavezhioù 1950
* Rosa, ur ganaouenn gant Jacques Brel

## Pennadoù kar
*Rosalia
*Rosalie
*Rosalinda
*Rosamunde
*Rosario
*Rosemary
*Rosina
*Rossana
Rosina

**Rosina** zo un anv-bihan italianek hag alamanek, hag un anv-lec'h.

## Gerdarzh
Savet eo diwar an anv latin Rosa. 

## Yezhoù
**[[Rosine]]*, en alamaneg hag e galleg

## Tud

### Santez
* Santez Rosina von Wenglingen. Dezhi eo savet ar Rosinakapelle e Wenglingen.

### Tud all

* Rosina von Graben von Rain (?–1534), burgravez 
* *Anna Rosina Marquard* (* war-dro 1610), pried Johann Marquard, bourkmestr Lübeck,
* Rosa Bavarese (1705–1753), anv-micher *Rosina Maria Schwarzmann*, kanerez vavarian 
* Anna Rosina de Gasc (1713–1783), poltredourez alaman
* Rosina Bulwer-Lytton (1802 -1882 ) romantourez saoz
* Henriëtte Rosina Dorothea van der Meij (1850–1945), kazetennerez nederlandat
* Rosina Ferrara (1861–1934), patrom italian
* Rosina Wachtmeister (* 1939), arzourez aostria
* Rosina Lippi-Green, skrivagnerez stadunanat
* Rosina Hoabes (* 1962), politikourez nambibian (SWAPO)
* Rosina Storchio, kanerez soprano italian
* *Rosina*, lesanv Rosa Vercellana, serc'h da roue Italia.

### En arzoù
*ar varonez Rosina e-barzh La finta semplice gant Wolfgang Amadeus Mozart 
* Rosina e-barzh Il barbiere di Siviglia, gant Gioachino Rossini.

## Lec'hanvioù
*Rosina, Slovakia, e Slovakia
*Rosina, Bulgaria, ur gumun en Obshtina e Targovishte e Bulgaria 

## Pennadoù kar
*Rosine
*Rosa
Amalaberga

**Amalaberga** a oa merc'h da Amalafrida, a oa merc'h da Theodemir, roue an Ostrogoted. N'ouzer ket piv e oa he zad, met nizez e oa da Teodorig veur.

Dimeziñ a reas da Hermanfrid, roue an Thuringii. Ur mab o doe, anvet Amalafrid, hag ur verc'h Rodelinda, a zimezas da Audoin, roue al Lombarded.

Hervez Procopius (Istor ar Brezelioù V, 13), e tec'has gant he bugale, goude marv he fried Hermanfrid, davet he breur Theodahad a oa roue an Ostrogoted en amzer-hont (534-36).

## Levrlennadur
* 
* Hans Patze, Walter Schlesinger (Hrsg.): *Geschichte Thüringens.* Bd. 1. Köln u.a. 1978, S. 322 f.
* Fritz Werneck-Brüggemann: *Aus sturmbewegter Zeit. Sechs Volksepen. Irminfried und Amalaberga. Rumetrud. Matabruna und ihr Geschlecht. Wieland der Schmied. Vineta. Langemarck.* Edda-Verlag, Rudolstadt [1935].

## Liammoù diavaez
* Amalaberga, Königin der Thüringer bei mittelalter-genealogie.de
Couille de loup

**Couille de loup** zo ur bier graet e Kemperle e 2011.

## Liamm
*http://www.letelegramme.com/local/finistere-sud/quimperle-concarneau/quimperle/couille-de-loup-la-biere-du-pays-quimperlois-est-nee-19-08-2010-1023769.php
Sainte Colombe

**Sainte Colombe** zo anv ur vreserezh bier e Santez-Koulm, e Bro-Roazhon. 

## Bier
Tri seurt bier zo: hini melen, hini du, ha hini gwenn. 

## Liamm
*http://www.brasserie-sainte-colombe.com/
Rosa Vercellana

**Rosa Vercellana** (1833 – 1885), anavezet evel ‘Rosina’, hag *La Bela Rosin* e piemonteg, a oa serc'h ha goude pried d'ar roue Vittorio Emanuele II, roue Italia. Anvet e voe da gontez Mirafiori ha Fontanafredda, met ne voe ket rouanez Italia.

## He buhez
Ganet e oa e Nice, a oa e Rouantelezh Sardinia neuze, ha merc'h yaouankañ Giovanni Battista Vercellana hag e bried Teresa Griglio e oa. Pa voe badezet, pevar deiz goude he ganedigezh, e voe anvet **Maria Rosa Teresa Aloisia**.&nbsp;

He zad, eus Moncalvo e Proviñs Asti, a oa bet douger-banniel e Gward an impalaer Napoleone Buonaparte. Goude dibenn amzervez Buonaparte e voe anvet da ofiser e Gwarded ar Roue ha gourc'hemenn a eure ar bagad soudarded e kastell Racconigi e 1847; eno e teue ar roue da chaseal. Eno ivez eo e teuas Rosa, ur plac'hig 14 vloaz anezhi, a veve er c'hastell gant he zud, d'ober anaoudegezh gant ar priñs Vittorio Emanuele II..
Serc'h e voe dezhañ ha daou vugel he doe:
* ur verc'h, Vittoria Guerrieri (1848-1905), a zimezas e 1868 d'ar markiz Giacomo Spinola (1828–1872), ha bugale o doe; addimeziñ a reas e 1873 d'ar markiz Luigi Spinola (1825–1899), ha bugale o doe; addimeziñ a reas da Paolo de Simone, a en em lazhas, bugel ebet n'o doa bet.,&nbsp;
* Emanuele Alberto Guerrieri (1851- 1894), kont Mirafiori ha Fontanafredda, a zimezas e 1873 da Bianca de Larderel (1856–1942), ha bugale o doe.
Cholori bras a voe e 1849 pa voe kurunennet Vittorio Emanuele II evel roue Sardinia. Pa varvas pried ar roue e 1855 e kredas ar oue envel Rosa da GontezMirafiori ha Fontanafredda dre un dekred roueel eus 1858. Gantaén ivez e voe anavezet o daou vugel, a voe roet dezho an anv-tiegezh Guerrieri.,&nbsp;

Victor Emanuel a varvas daou viz goude al lid. Rosa Vercellana a vevas eizh vloaz c'hoazh, hag a varvas d'ar 26 a viz Kerzu 1885.

## Ar mausoleon

## Notennoù
Rosine

**Rosine** zo un anv-bihan alamanek ha gallek.

## Gerdarzh
Diwar an anv latin Rosa.

## Yezhoù all
*Rosina en italianeg

## Tud

* Rosine von Baden (1487–1554), margravez
* Rosine Elisabeth Menthe (1663–1701), pried d'an dug Rudolf August von Braunschweig-Wolfenbüttel
* *Johanna Rosine Wagner* (* 1774), mamm Richard Wagner
* Rosine Stoltz (1815–1903), c'hoariganerez c'hall
* *Henriette Rosine Bernard*, anv gwirion Sarah Bernhardt (1844–1923), aktourez c'hall
* Rosine De Dijn (* 1941), skrivagnerez velgiat
* Rosine Speicher (1884–1967), emsaverez evit gwirioù ar merc'hed
**Jacqueline-Rosine-Adrienne Dulac*, kanerez c'hall (1934-) anavezet evel Jacqueline Dulac.

## Pennadoù kar
*Rose
*Rosa
Wounded Knee

**Wounded Knee** zo un anv saoznek stag ouzh SUA. 

* Wounded Knee Creek
* Wounded Knee, South Dakota
* Lazhadeg Wounded Knee e 1890
**pe Aerva Wounded Knee, ul lec'h istorel e SUA, abaoe al lazhadeg 
* Darvoud Wounded Knee e 1973

## Lennegezh
**[[Bury My Heart at Wounded Knee]]*, ul levr gant Dee Brown, e 1970, ma tezrevell darvoudoù Lazhadeg Wounded Knee e 1890.
## Ur film
**[[Bury My Heart at Wounded Knee (film)]]*, ur film diwar al levr, graet e 2007 .
Me a zesk brezoneg

**Me a zesk brezoneg** zo ul levr da zeskiñ lenn brezhoneg a voe embannet evit ar wech kentañ e 1941 e Roazhon, e ti Oberthur, hag adembannet e 1942 gant O Lo Lê e Landerne. Teir gwech e voe embannet en holl ha gwerzhet 22 500 skouerenn anezhañ. Savet e oa gant C. Uguen ha Visant Seite (*M. Séité* war ar golo), ha skrivet eo e KLT. Dindan an titl brezhonek war ar golo e lenner "mon premier livre de breton". Trugarekaet eo Roparz Hemon er rakskrid. *«Daoulina a ra Paol»* eo frazenn gentañ an hentenn.

El levr e kaver ivez
*Bro goz va zadou
*Alc'houez ar brezoneg eeun, gant Roparz Hemon, a ro ar gerioù diazez ar yezh (pajennoù 105-142). 

Implijet e veze e skolioù kristen Bro-Leon dreist-holl, ha kavet e veze da brenañ e Skol Santez Barba Rosko, ma oa bet lakaet Visant Seite da rener.

## Notennoù ha daveennoù
Morvran India

**Morvran India** (*Phalacrocorax fuscicollis*) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phalacrocoracidae. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e douaroù izel Azia ar Gevred.

## Liammoù diavaez
*  ''Phalacrocorax fuscicollis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Phalacrocorax fuscicollis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Karv brizh Filipinez

**Karv brizh Filipinez** (*Rusa alfredi* pe *Cervus alfredi*) a zo ur bronneg daskirier brosezat e Filipinez.
Vigogn

Ar **vigogn** (*Vicugna vicugna*) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika (Arc'hantina, Chile, Bolivia, Perou, Ecuador).
Bongorz-heol

Ar **bongorz-heol** a zo ur spesad hirc'hareged, *Eurypyga helias* an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ er genad *Eurypyga* an hini eo.

Anvet e voe *Ardea Helias* (kentanv) da gentañ-penn (e 1781) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged ha mellkeineged hag a gav en dour.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Eurypyga helias *'helias**',
* *E. h. major*, eus Guatemala da gornôg Ecuador,
* *E. h. meridionalis*, e kreisteiz-kreiz Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Eurypyga helias'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eurypyga helias'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Karv Thorold

**Karv Thorold** (*Przewalskium albirostris* pe *Cervus albirostris*) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e Tibet. Anvet eo ivez **karv muzell wenn** eno.
Baou gabellek

Ar **vaou gabellek** (liester : **baoued-kabellek**) a zo ur spesad evned-preizh, *Buteogallus coronatus* (*Harpyhaliaetus coronatus* kent) an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Harpyia coronata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus reter Bolivia, Paraguay ha kreisteiz Brazil da greiz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Buteogallus coronatus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Buteogallus coronatus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Baou zigenvez

Ar **vaou zigenvez** (liester : **baoued digenvez**), a zo ur spesad evned-preizh, *Buteogallus solitarius* (*Harpyhaliaetus solitarius* kent) an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Circaëtus solitarius* (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant an naturour suis Johann Jakob von Tschudi (1818-1889).

## Doareoù pennañ

## Boued
N'ouzer ket kalz tra war an danvez nemet e vev diwar naered peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en un takad hag a ya eus Mec'hiko da gornôg, hanternoz Suamerika :
* *Buteogallus solitarius sheffleri*, eus kreisteiz Mec'hiko da bPanamá,
* *B. s. *'solitarius**', eus Kolombia da walarn Arc'hantina ha Gwianaoù.

## Liammoù diavaez
*  ''Buteogallus solitarius'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Buteogallus solitarius'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Bargello

Ar **bargello**, pe *barigello* (stumm koshoc'h), pe "Capitano di Giustizia" pe "Capitano del Popolo", a oa un ofiser, e penn ur bagad soudarded, hag a oa karget da lakaat an urzh da ren e kêrioù zo en Italia ar Grennamzer, ha dreist-holl pa veze emsavadeg. Neuze e c'halle bezañ un tamm diktatour ha ren e kêr. E Stadoù ar Pab e oant stankoc'h eget e kornioù all eus Italia. 

Dont a ra ar ger italianek eus ar ger latin diwezhat *bargillus*, marteze deuet eus al lombardeg (*bargi* e goteg, *burg* en alamaneg) hag a dalv kement ha "tour kreñv" pe "kastell kreñv".

Kaoz zo eus ur bargello e pezh William Shakespeare *[[measure for measure]]*.
("Dov'è il bargello?")

## Palez
An anv Bargello zo bet roet ivez da balez ar c'habiten. 

## Pennad kar
*Museo Nazionale del Bargello e Firenze.
Boulette d'Avesnes

Ar Boulette d'Avesnes zo ur fourmaj graet e korn-bro Avesnes-sur-Helpe e Pikardi. Graet eo diwar fourmaj Maroilles fresk, temzet gant parsilh, stragon, ha tachoù jiroflez. Graet e vez e stumm ur pikern, ha goloet gant paprika. 

Aes e vez da anavezout gant e stumm hag e liv ruz. Kreñv eo, c'hwezh ha blaz dezhañ. Ne blij ket d'an dud ha ne gavont ket mat boued temzet na fourmaj kreñv e c'hwezh. Hervez an teodoù fall eo kreñvoc'h ar c'hwezh eget hini ar munster.

Boulette d'Avesnes gwenn a vez graet ivez. A-hervez n'eo ket ken kreñv, ar c'hwezh da vihanañ.
Baou pavioù hir

Ar **vaou pavioù hir** zo un evn-preizh, *Geranospiza caerulescens* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Geranospiza*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Bevañ a ra al labous e kreiz ha su Amerika.

Al labous a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :

* *G. c. livens*, e gwalarn Mec'hiko ;
* *G. c. nigra*, eus Mec'hiko da bPanama ;
* *G. c. balzarensis*, eus reter Panama da walarn Perou ;
* *G. c. caerulescens*, en Amazonia ;
* *G. c. gracilis*, e biz Brazil ;
* *G. c. flexipes*, e kreisteiz Brazil, reter Bolivia, Paraguay, hanternoz Uruguay hag eus Arc'hantina.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad *[[Falconiformes]]* pe *[[Accipitriformes]]*.

## Dave
Yume

**Yume** (夢, Hunvreoù) zo ur film gant Akira Kurosawa e 1989, diwar-benn e hunvreoù ha ma weler holl greizennoù nukleel Japan o tarzhañ.

## Kinnig
Savet e voe ar film e 1989, 8 lodenn zo anezhañ, 8 « gwallhunvre » graet gant Akira Kurosawa e-unan. Sed an eizh kevrenn :

1- Heol dindan ar glav: Toshihiko Nakano ("Me" da 5 bloaz), Kiku No Kai Dancers (al lern)
2- Ar bechezeg: Mitsunori Isaki ("Me" paotrig") ; Misato Tate (Boudig ar pechez)
3- Korventenn erc'h: Akira Terao ("Moe") ; Mieko Harada (Boudig an erc'h)
4- An tunnel: Akira Terao ("Me") ; Yoshima Zushi (soudard Noguchi)
5- Les corbeaux: Akira Terao ("Me") ; Martin Scorsese (Van Gogh)
6- Le mont Fuji en rouge: Akira Terao ("Me") ; Hisashi Igawa (an ijinour)
7- Les démons rugissants: Akira Terao ("Me") ; Chosuke Ikariya (an diaoul )
8- Le village des moulins à eau: Akira Terao ("Me") ; Chishu Ryu (ar c'hozhiad) 

Displegañ a ra an oberour rak petra en dez aon: brezel, armoù atomek, kreizennoù nukleel, saotradur ar bed; hag ivez petra a blij dezhañ: liverezh Van Gogh (c'hoariet gant Martin Scorsese ), an natur (ar gwez dreist-holl), ar boudiged ha tud dreistnaturel ...
Kalenberg

**Kalenberg** zo un anv-lec'h germanek, alamanek hag izelvroek.

## 
**Kalenberg*, karter e Mechernich, e Nordrhein-Westfalen.
**Gwelout ar pennad [[Calenberg]].*

## 
* Kalenberg, kêriadenn e kumun Steenwijkerland, en Overijssel,
* Kalenberg, kêriadenn e kumun Hoogeveen, e Drenthe.
*Kale Berg, pe *Kalenberg*, un uhelenn e Gelderland.

## Anv-tiegezh
Evel a c'hoarvez alies eo troet an anv-lec'h da anv-tiegezh:
* Harry Kalenberg (1921 -1993) aktour alaman.
* Paula Kalenberg, aktourez alaman.

## Pennadoù kar
*Calenberg
*Kahlenberg
Calenberg

**Calenberg** zo un anv-lec'h alamanek.

* e Niedersachsen
** Calenberg (tuchenn), un uhelenn e Schulenburg, nepell diouzh Pattensen 
** Priñselezh Calenberg, priñselezh en Impalaeriezh Santel Roman German, a deuas da vout Priñselezh Hannover.

*e Westfalen:
** Calenberg (Warburg) - karter e kêr Warburg

## Pennadoù kar
* Kastell Calenberg
* Kahlenberg
* Kalenberg
Kastell Calenberg

**Kastell Calenberg**, pe ** Burg Calenberg ** en alamaneg, zo anv daou gastell krennamzerel en Alamagn
**[[Kastell Calenberg (Pattensen)]]*, e Pattensen, e Niedersachsen, er c'hreisteiz da gêr Hannover
**[[Kastell Calenberg (Warburg)]]*, e Warburg e Nordrhein-Westfalen.

## Pennadoù kar
*Calenberg
Avesnes

**Avesnes** zo anv meur a gumun en hanternoz Bro-C'hall.

## Gerdarzh
Dont a rafe eus ur ger germanek, pe frankek, *afisna* / *avisna* hag a dalv kement ha paeurvan 

## Kumunioù hag all
* Avesnes (Pas-de-Calais), kumun c'hall e Pas-de-Calais 
* Avesnes, kumun gozh e Somme, hiziv e Vron.
* An Tiegezh d'Avesnes zo un tiegezh priñsel.

### Anvioù kevrennek
* Avesnes-Chaussoy, e Somme, 
* Avesnes-en-Bray, e Seine-Maritime.
* Avesnes-en-Saosnois, e Sarthe.
* Avesnes-en-Val, e Seine-Maritime
* Avesnes-le-Comte, e Pas-de-Calais 
* Avesnes-les-Aubert, en Norzh (arondisamant Cambrai).
* Avesnes-lès-Bapaume, e Pas-de-Calais 
* Avesnes-le-Sec, en Norzh 
* Avesnes-sur-Helpe, en Norzh (arondisamant Avesnes-sur-Helpe).

### Anvioù kevrennek all
*Haute-Avesnes, e Pas-de-Calais
*Les Hautes Avesnes, e kumun la Feuillie e Seine-Maritime.
Owain Owain

**Owain Owain** (11 a viz Kerzu 1929 - 19 a viz Kerzu 1993) zo un emsaver, barzh, romantour ha dramaour hag istorour kembraek.

Labourat a reas e kreizenn nukleel Windscale e Bro-Saoz a-raok distreiñ da Gembre e 1956 gant e wreg, da chom da Vangor. Pevar bugel o doe, hag en o zouez Robin Llwyd ab Owain. 

## Emsaver
Unan eus saverien Cymdeithas yr Iaith e oa er bloavezhioù 1960, hag embanner kentañ Tafod y Ddraig, mizieg ar strollad.

## Skrivagner
Brudet eo e romant skiant-faltazi *Y Dydd Olaf* (« An Deiz Diwezhañ »).

## Liamm diavaez
*Safle Owain Owain (1929-1993)
Lezenn salek

Al lezenn salek (pe *Lex Salica* e latin) a zo un toullad lezennoù a denn d'ar gouarnerezh savet gant ar Franked Salian e deroù ar Grennamzer, pa rene ar roue Clovis Iañ er  kantved. 
*El lezennaoueg-se, skrivet en latin, hag a ampreste meur a dra digant ar gwir roman, e oa savet ar reolennoù diwar-benn an hêrezh e-touez ar bobl-se. 
*Diwezhatoc'h, er Grennamzer ...

## Spagn
* Gant Pragmatica Sanctio Fulup V Spagn e 1713 e voe diazezet al Lezenn salek e Spagn da virout ouzh ar merc'hed da gaout ar gurunenn, ken na voe embannet dekred 1830 ;
* Gant Pragmatica Sanctio 1830, gant Fernando VII Spagn, e voe diskaret al Lezenn salek.
C'hlodio

. 

**C'hlodio** (war-dro 392 -448 ) pe **Chlodio, Clodio, Clodius, Clodion, Cloio, Chlogio**) a oa roue ar Franked Salian en Dierniezh Verovingian.

## E vuhez
Hervez Gregor Teurgn e voe anvet da roue war-lerc'h Teodomir, hep na oufemp pe e teuas tre war e lerc'h pe meur a vloaz goude. 

E 428 e klevas C'hlodio e oa dizifenn kêrioù Gallia Belgica. En amzerioù-se e oa bet kemeret kalz soudarded er broioù-se gant ar jeneral roman Aetius da stourm ouzh ar Vizigoted. Aes e voe dezho trec'hiñ war ar Romaned ne oant ket war evezh. Kemeret e voe Tournai gant C'hlodio, ha Cambrai, hag ar vro betek ar stêr Somme. N'eo ket preizhañ aes eta a felle dezhañ ober met astenn e c'halloud war ur vro etre ar Roen, ar Somme, ar Meuse ha Mor an Hanternoz.

En 431 edo C'hlodion o lidañ eured unan eus pennbrezelourien e arme nepell diouzh bourk Helena — e-kichen Arras moarvat— hag argadet e voe gant ar jeneral Aetius hag letanant Majorien. Ar jeneral a felle dezhañ adkemer an douaroù aloubet gant ar Franked. C'hlodio ne oa e-tailh da stourm, ma rankas tec'hel. Koll a reas evel-se ar vro gounezet diwar-goust an Impalaeriezh roman en tu-mañ d'ar Roen. 

Ren a reas e-pad 20 vloaz, ha mervel war-dro 450. N'anavezer ket anv e wreg, n'ouzer ket pet bugel en doe. Tad e vije da Mérovée.

## Notennoù
Bannoù-treset troet e brezhoneg

Un toullad levrioù bannoù-treset zo bet troet hag embannet e brezhoneg.

## Un nebeud sifroù
;Ar bannoù-treset embannet, dre vloavezh:
{
	"version": 2,
	"width": 1273,
	"height": 430,
	"data": [
		{
			"name": "table",
			"values": [
				{
					"x": 1976,
					"y": 2
				},
				{
					"x": 1977,
					"y": 2
				},
				{
					"x": 1978,
					"y": 1
				},
				{
					"x": 1979,
					"y": 1
				},
				{
					"x": 1980,
					"y": 0
				},
				{
					"x": 1981,
					"y": 0
				},
				{
					"x": 1982,
					"y": 5
				},
				{
					"x": 1983,
					"y": 13
				},
				{
					"x": 1984,
					"y": 8
				},
				{
					"x": 1985,
					"y": 0
				},
				{
					"x": 1986,
					"y": 0
				},
				{
					"x": 1987,
					"y": 5
				},
				{
					"x": 1988,
					"y": 1
				},
				{
					"x": 1989,
					"y": 6
				},
				{
					"x": 1990,
					"y": 0
				},
				{
					"x": 1991,
					"y": 1
				},
				{
					"x": 1992,
					"y": 1
				},
				{
					"x": 1993,
					"y": 3
				},
				{
					"x": 1994,
					"y": 3
				},
				{
					"x": 1995,
					"y": 1
				},
				{
					"x": 1996,
					"y": 2
				},
				{
					"x": 1997,
					"y": 1
				},
				{
					"x": 1998,
					"y": 2
				},
				{
					"x": 1999,
					"y": 0
				},
				{
					"x": 2000,
					"y": 0
				},
				{
					"x": 2001,
					"y": 3
				},
				{
					"x": 2002,
					"y": 4
				},
				{
					"x": 2003,
					"y": 4
				},
				{
					"x": 2004,
					"y": 4
				},
				{
					"x": 2005,
					"y": 3
				},
				{
					"x": 2006,
					"y": 6
				},
				{
					"x": 2007,
					"y": 7
				},
				{
					"x": 2008,
					"y": 6
				},
				{
					"x": 2009,
					"y": 2
				},
				{
					"x": 2010,
					"y": 1
				},
				{
					"x": 2011,
					"y": 0
				},
				{
					"x": 2012,
					"y": 0
				},
				{
					"x": 2013,
					"y": 1
				},
				{
					"x": 2014,
					"y": 5
				},
				{
					"x": 2015,
					"y": 6
				},
				{
					"x": 2016,
					"y": 3
				}
			]
		}
	],
	"scales": [
		{
			"name": "x",
			"type": "ordinal",
			"range": "width",
			"zero": false,
			"domain": {
				"data": "table",
				"field": "x"
			}
		},
		{
			"name": "y",
			"type": "linear",
			"range": "height",
			"nice": true,
			"domain": {
				"data": "table",
				"field": "y"
			}
		}
	],
	"axes": [
		{
			"type": "x",
			"scale": "x"
		},
		{
			"type": "y",
			"scale": "y"
		}
	],
	"marks": [
		{
			"type": "rect",
			"from": {
				"data": "table"
			},
			"properties": {
				"enter": {
					"x": {
						"scale": "x",
						"field": "x"
					},
					"y": {
						"scale": "y",
						"field": "y"
					},
					"y2": {
						"scale": "y",
						"value": 0
					},
					"fill": {
						"value": "steelblue"
					},
					"width": {
						"scale": "x",
						"band": "true",
						"offset": -1
					}
				}
			}
		}
	]
}
Agatha Christie

**Agatha Mary Clarissa Christie** (15 Gwengolo 1890 e Torquay (Devon) - 12 Genver 1976 e Wallingford (Oxfordshire)) a zo ur skrivagnerez romantoù polis, danevelloù ha pezhioù-c'hoari saoznek. Hercule Poirot ha Miss Marple eo he zudennoù brudetañ. Ar skrivagner ar muiañ troet er bed eo.

## Romantoù
* 1920 : *[[The Mysterious Affair at Styles]]*
* 1922 : *[[The Secret Adversary]]*
* 1923 : *[[The Murder on the Links]]*
* 1924 : *[[The Man in the Brown Suit]]*
* 1925 : *[[The Secret of Chimneys]]*
* 1926 : *[[The Murder of Roger Ackroyd]]*
* 1927 : *[[The Big Four]]*
* 1928 : *[[The Mystery of the Blue Train]]*
* 1929 : *[[The Seven Dials Mystery]]*
* 1930 : *[[Giant's Bread]]*, *[[The Murder at the Vicarage]]*
* 1931 : *[[Peril at End House]]*, *[[The Sittaford Mystery]]*, *[[The Floating Admiral]]*
* 1933 : *[[Lord Edgware Dies]]*, *[[Why Didn't They Ask Evans?]]*, *[[Ask a Policeman]]*
* 1934 : *[[Murder on the Orient Express]]*, *[[Three Act Tragedy]]*, *[[Unfinished Portrait]]*
* 1935 : *[[Death in the Clouds]]*, *[[Murder in Mesopotamia]]*
* 1936 : *[[The ABC Murders]]*, *[[Cards on the Table]]*, *[[Six Against the Yard]]*
* 1937 : *[[Dumb Witness]]*, *[[Death on the Nile]]*, *[[Appointment with Death]]*, *[[The Incredible Theft]]*
* 1938 : *[[Hercule Poirot's Christmas]]*, *[[Murder is Easy]]*
* 1939 : *[[Ten Little Niggers]]* (), *[[Sad Cypress]]*,
* 1940 : *[[And Then There Were None]]* (), *[[Evil Under the Sun]]*, *[[One, Two, Buckle My Shoe]]*
* 1941 : *[[Five Little Pigs]]*, *[[N or M?]]*
* 1942 : *[[The Body in the Library]]*, *[[The Moving Finger]]*
* 1944 : *[[Towards Zero]]*, *[[Absent in the Spring]]*, *[[Death Comes as the End]]*, *[[Sparkling Cyanide]]*
* 1946 : *[[The Hollow]]* 
* 1948 : *[[The Rose and the Yew Tree]]*, *[[Crooked House]]*, *[[Taken at the Flood]]*
* 1950 : *[[A Murder is Announced]]*
* 1951 : *[[They Came to Baghdad]]*
* 1952 : *[[They Do it with Mirrors]]*, *[[A Daughter's a Daughter]]*, *[[Mrs McGinty's Dead]]*
* 1953 : *[[After the Funeral]]*, *[[A Pocket Full of Rye]]*
* 1954 : *[[Destination Unknown]]*, *[[Hercule Poirot and the Greenshore Folly]]*
* 1955 : *[[Hickory Dickory Dock]]*
* 1956 : *[[The Burden]]*, *[[Dead Man's Folly]]*
* 1957 : *[[4.50 from Paddington]]*
* 1958 : *[[Ordeal by Innocence]]*
* 1959 : *[[Cat Among the Pigeons]]*
* 1961 : *[[The Pale Horse]]*
* 1962 : *[[The Mirror Crack'd from Side to Side]]*
* 1963 : *[[The Clocks]]*
* 1964 : *[[A Caribbean Mystery]]*
* 1965 : *[[At Bertram's Hotel]]*
* 1966 : *[[Third Girl]]*
* 1967 : *[[Endless Night]]*
* 1968 : *[[By the Pricking of My Thumbs]]*
* 1969 : *[[Hallowe'en Party]]*
* 1970 : *[[Passenger to Frankfurt]]*
* 1971 : *Nemesis*
* 1972 : *[[Elephants Can Remember]]*
* 1973 : *[[Postern of Fate]]*
* 1975 : **
* 1976 : *[[Sleeping Murder]]*.

## Romantoù troet e brezhoneg
* Dek morian bihan, troet gant Olier Biguet
* Muntr en Orient Express, troet gant Olier Biguet

## Notennoù ha daveennoù
Kegin c'hlas

Ar **gegin c'hlas** (liester : **kegined glas**) a zo ur golvaneg, *Cyanocitta cristata* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Al labous a vev ar pevar isspesad anezhañ e Norzhamerika :
* *Cyanocitta cristata bromia* a gaver eus kreisteiz Kanada da greiz SUA,
* *Cyanocitta cristata cristata*,
* *Cyanocitta cristata cyanotephra* a gaver eus gevred Wyoming ha Nebraska da gornôg Kansas, Oklahoma ha hanternoz Texas (SUA),
* *Cyanocitta cristata semplei* a gaver e kreisteiz Florida (SUA).

## Rummatadur

## Lennegezh
Meneg anezhi zo en ur gontadenn gant Mark Twain, Jim Baker's Blue Jay Yarn.

## Liamm diavaez
* ''Cyanocitta cristata'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Kegin Lidth

Ar **gegin Lidth** a zo ur spesad golvaneged, *Garrulus lidthi* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv an evnoniour izelvroat Theodoor Gerard van Lidth de Jeude (1788-1863).

## Doareoù pennañ

Brasoc'hik e tiskouez bezañ ***Garrulus lidthi*** evit *[[Garrulus glandarius]]* (ar gegin-derv), en abeg d'e bigos kreñvoc'h ha d'e lost hiroc'h.

## Boued
Bevañ a ra diwar mez an derv a gaver en e dachenn-vevañ (*[[Castanopsis cuspidata]]*) dreist-holl, met ivez diwar stlejviled bihan ha divellkeineged a bep seurt.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Inizi Ryūkyū (Amami-Ōshima ha Tokunoshima). 

## Liammoù diavaez
*  ''Garrulus lidthi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Garrulus lidthi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kegin Steller

Ar **gegin Steller** a zo ur spesad golvaneged, *Cyanocitta stelleri* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Corvus Stelleri* (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804) da zougen bri d'ar skiantour alaman Georg Wilhelm Steller (1709-1746). 

## Doareoù pennañ

## Boued
Hollzebrer eo ar spesad.

## Annez hag isspesadoù

Al labous a gaver an trizek isspesad anezhañ :
* *Cyanocitta stelleri annectens*, eus kreiz British Columbia da c'hevred Alberta (mervent Kanada) da viz Oregon ha gwalarn Wyoming (gwalarn Stadoù-Unanet Amerika (SUA)),
* *C. s. azteca*, e kreisteiz-kreiz Mec'hiko,
* *C. s. carbonacea*, war aodoù kornôg-kreiz Kalifornia (kornôg SUA),
* *C. s. carlottae*, e Haida Gwaii (er-maez da gornôg Kanada),
* *C. s. coronata*, e mervent, reter-kreiz ha kreisteiz Mec'hiko ha kornôg Guatemala,
* *C. s. diademata*, e gwalarn Mec'hiko,
* *C. s. frontalis*, eus kreiz Oregon, reter Kalifornia da gorôg-kreiz Nevada (kornôg SUA),
* *C. s. macrolopha*, eus reter Nevada da vervent South Dakota (kornôg-kreiz SUA) da hanternoz Mec'hiko,
* *C. s. phillipsi*, e stad San Luis Potosí dreist-holl (kreiz Mec'hiko),
* *C. s. purpurea*, e stad Michoacán (mervent Mec'hiko),
* *C. s. restricta*, e stad Oaxaca (kreisteiz Mec'hiko),
* *C. s. stelleri*, eus kreisteiz Alaska hag aodoù kornôg Kanada da walarn Oregon (gwalarn SUA),
* *C. s. suavis*, e Nicaragua ha Honduras.

## Liammoù diavaez
*  ''Cyanocitta stelleri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cyanocitta stelleri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Earle

**Earle** zo un anv-tiegezh saoznek, eus ar ger earl, troet gant kont e brezhoneg peurvuiañ, *yarl* a-wechoù e-skridoù istorel gant Yeun ar Gov, diwar ar stumm skandinavek jarl. 

## Tud
### Anv-tiegezh
* **[[Augustus Earle]]** (war-dro 1793 – war-dro 1838), livour saoz
* **[[Franklin Sumner Earle]]** (1856 - 1929), skiantour stadunanat.
* **[[Steve Earle]]** (1955), kaner country stadunanat
* **[[Jack Earle]]** (1906 - 1952), aktour stadunanat, brudet evel an den brasañ er bed gant 2,32 m.
* **[[Jackie Earle Haley]]** (1961), aktour stadunanat

### Anv-bihan
* **[[Earle Brown]]** (1926 - 2002), sonaozour stadunanat,
* **[[Earle Page]]** (1880 - 1927), politikour aostralian, Kentañ Ministr, 
* **[[Earle Williams]]** (1880 - 1927), aktour stadunanat, en amzer ar filmoù digomz
* *Lee Earle Ellroy*, anv gwirion James Ellroy, skrivagner stadunanat.

## Lec'hioù

### 
* **[[Earle (Northumberland)|Earle]]**, e Northumberland.

### 
* **[[Earle (Arkansas)|Earle]]**, en Arkansas,
* **[[Earle (Indiana)|Earle]]**, en Indiana.

## Pennadoù kar
*Earl
*jarl
Jarl

**Jarl** zo ur ger a gaver e meur a yezh.

## E brezhoneg
**Jarl*, distagadur tregeriek an anv gallek Charles, a zo Charlez ivez e brezhoneg,
*ur jarl (lestr), ul lestr bras, ma vez lakaet ludu ar c'horfoù. 

## Er yezhoù skandinavek
*Ur **jarl** zo ur c'hont er yezhoù skandinavek, ger amprestet gant Yeun ar Gov ha skrivet *[[yarl]]* gantañ, diwar an distagadur skandinavek, earl e saozneg ,
**anavezet eo yarled an Inizi Orc'h, e Bro-Skos, ha yarled Lade e Norvegia.
*Jarl zo un anv-bihan norvegek
**Jarl, mab da Ríg (Heimdalr), e mojennoù kozh Skandinavia.

## Pennad kar
*yarl
Earl

**Earl** zo un anv-tiegezh saoznek.

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger *earl*, troet gant kont e brezhoneg peurvuiañ, *yarl* a-wechoù e-skridoù istorel gant Yeun ar Gov, diwar ar stumm skandinavek jarl.

## Tud
* George Earl, anv meur a zen.
* Ralph Earl (1751 – 1801), livour stadunanat.
### Anv-bihan
Un anv-bihan eo deuet Earl da vout e SUA.
* Earl Warren, politiker stadunanat.

## Traoù
* Earl Grey, un te.
Kegin jave gris

Ar **gegin jave gris** a zo un evn, *Cyanolyca argentigula* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Kreizamerika (Costa Rica ha Panamá).

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
Kegin kolier du

Ar **gegin kolier du** (*Cyanolyca armillata*) a zo un evn eus kerentiad ar c'hCorvidae.

## Annez
Bevañ a ra al labous en Andoù (eus Ecuador da Venezuela).

## Liammoù diavaez

## Daveennoù
Écrits

***Écrits*** ("Skridoù") zo anv ul levr gant ar bredoniour gall Jacques Lacan, anezhañ un dastumad pennadoù embannet e meur a gelaouenn hag embannet gant an Éditions du Seuil e 1966.

## Pennadoù kar
**[[Autres écrits]]*
Ar Priñs Bihan

**Ar Priñs Bihan** zo ul levr brezhonek, troet diwar ar gontadenn c'hallek *Le Petit Prince* a oa bet savet gant Antoine de Saint-Exupéry hag embannet e 1943 e New York war un dro gant an droidigezh e saozneg. Antoine de Saint-Exupéry a oa o chom eno abaoe miz Kerzu 1940, goude arsav-brezel miz Mezheven 1940, du-hont e oa bet skrivet al levr gantañ.

Un oberenn varzhoniel eo dindan stumm un istor evit ar vugale skeudennaouet gant dourlivadurioù ar skrivagner. 

## An doulivadurioù
Skeudennaouet e oa bet al levr gant ar skrivagner. E penn kentañ e oa bet raktreset fiziañ al labour-mañ d'an tresour Bernard Lamotte, met choazet en doa Saint-Exupéry skeudennaouiñ e-unan al levr peogwir e oa re wirion stil e vignon Lamotte, hag e oa o klask ur stil simploc'h evit ar vugale.

Implijet en doa kreionoù dourlivañ evit an dourlivadurioù, un teknik hag a oa diouzh ar c'hiz er mare-mañ, diwar ali e vignon an ergerzhour Paul-Émile Victor.

## An droidigezh
Troet e oa bet gant Pierrette Kermoal hag embannet gant Preder e 1974 evit ar wech kentañ. Adembannet meur a wech gant Preder etre 1999 ha 2019, hag adembannet gant an ti-embann Aber e miz Gouere 2024.

## Al levr aodio
Embannet eo bet stumm aodio al levr war Audible, al lec'hienn gouestlet d'al levrioù-aodio krouet gant Amazon, e miz Mezheven 2022. Enrollet eo bet gant mouezh Azenor Kallag diwar troidigezh Pierrette Kermoal embannet gant Preder e 2019.

## Notennoù ha daveennoù
Drehueg

An **drehueg** zo ur yezh kanak komzet en Enez Lifou e-kichen an Douar bras. Ar yezh-se zo implijet muioc'h eget ar yezhioù kanak all. Hiziv ez eus kalz a re yaouank hag a gomz ar yezh-se gant o familh, gant o mignoned hag ivez er skol. Koulskoude n'eo ket ofisiel ha goude ma vije bet anavezet gant Bro-C'hall.

## Notennoù
Cyanolyca cucullata

***Cyanolyca cucullata*** a zo ur spesad golvaneged e-touez kerentiad ar c'h*[[Corvidae]]*.

## Doareoù pennañ
Ur seurt kegin eo, heverk he c'habell pers.

## Boued
Hollzebrer eo ha bevañ a ra diwar c'hreun, hugennoù ha loened bihan marv peurgetket.

## Annez
Bevan a ra al labous e koadeier trovanel Kreizamerika :
* *Cyanolyca cucullata cucullata* e Costa Rica ha kornôg Panamá,
* *Cyanolyca cucullata guatemalae* eus kreisteiz Mec'hiko da greiz Guatemala,
* *Cyanolyca cucullata hondurensis* e kornôg Honduras,
* *Cyanolyca cucullata mitrata* e reter Mec'hiko.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

* Fichenn eus Birdlife

## Notennoù ha daveennoù
Kegin jave gwenn

Ar **gegin jave gwenn** a zo ur spesad golvaneged, *Cyanolyca mirabilis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Annez
Kavout a reer ar spesad e dervennegi ha pinegi mervent Mec'hiko (e kreisteiz stad Guerrero ha kreisteiz-kreiz hini Oaxaca).

## Liammoù diavaez
*  ''Cyanolyca mirabilis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cyanolyca mirabilis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kegin gorr

Ar **gegin gorr** (*Cyanolyca nana*), liester: **kegined korr**, a zo un evn hag a vev e gevred Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
Marcinelle

**Marcinelle** (e walloneg *Mårcinele*) a oa ur gumun eus Belgia, e-kichen Charleroi, e Wallonia, e proviñs Hainaut, hag a zo stag ouzh Charleroi abaoe 1977.
Gwellañ kant levr ar c'hantved hervez Le Monde

**Gwellañ kant levr ar c'hantved** zo ur roll levrioù embannet en nevezamzer 1999, savet gant ar Fnac hag ar gazetenn c'hallek Le Monde, hag a vije gwellañ kant levr an XXvet kantved. 

Dagentañ e oa bet savet ur roll 200 levr gant levrdiourien ha kelaouennerien, ha goulennet e oa bet goude ouzh 17 000 Gall mouezhiañ da respont « pet levr aoa chomet en o eñvor? »[1].

E-touez ar 100 levr-se e kaver koulz romantoù ha barzhoniezh, pezhioù-c'hoari ha levrioù bannoù-treset. ‎ 

## Kant levr ar c'hantved

## Rolloù all
Un arnodskrid zo bet savet gant ar skrivagner-mondian Frédéric Beigbeder, *Dernier inventaire avant liquidation*, ma skriv e kav dezhañ eo un tamm *gall e vegel*. Un tamm bras zoken ma keñverier gant Ar c'hant gwellañ levr a-viskoazh.
Kegin gaer

Ar **gegin gaer** (liester : **kegined kaer**) a zo un evn, *Cyanolyca pulchra* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Suamerika (Ecuador ha Kolombia).

## Rummatadur

## Lennegezh
*Ar skrid *Meuleudigez kegin-gaer kure Sant-Yann-ar-Biz*, e 1803

## Liammoù diavaez
Kegin jave du

Ar **gegin jave du** a zo ur spesad golvaneged, *Cyanolyca pumilo* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Cyanocorax pumilo* (kentanv) da gentañ-penn (e 1849) gant ar skiantour saoz Hugh Edwin Strickland (1811-1853).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad eus koadegi menezioù kreisteiz-pellañ Mec'hiko da walarn Honduras.

## Liammoù diavaez
*  ''Cyanolyca pumilo'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cyanolyca pumilo'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kegin kolier gwenn

Ar **gegin kolier gwenn** (*Cyanolyca viridicyanus*) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hCorvidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Ar spesad a gaver an tri isspesad en Andoù:
* *Cyanolyca viridicyanus cyanolaema*, menezioù gevred Perou (Cuzco ha Puno),
* *Cyanolyca viridicyanus jolyaea*, menezioù hanternoz Perou (eus Amazonas da Junín),
* *Cyanolyca viridicyanus viridicyanus*, menezioù kornôg Bolivia (La Paz ha Cochabamba).

## Liammoù diavaez

## Daveennoù
Pig beg melen

Ar **big beg melen** (*Pica nuttalli*) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hCorvidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e traoñiennoù ha traoñoù aodel eus kreiz Kalifornia.

## Notennoù ha daveennoù