open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pala di Castelfranco

Ar **Pala di Castelfranco** zo un tremplivadur war goad, graet etre 1503 ha 1504 gant Giorgione en iliz Castelfranco Veneto, e Veneto en Italia.

Urzhiet e oa bet gant Tuzio Costanzo evit chapel e diegezh en iliz *Santa Maria Assunta e Liberale* e Castelfranco Veneto, da-geñver marv e vab Matteo en ur c'hrogad brezel.
Arondisamant Béthune

**Arondisamant Béthune** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Pas-de-Calais hag e rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Béthune e 14 kanton (betek 2014) hag e 99 kumun :
*Kanton Auchel, gant 10 kumun :
**Ames, Amettes, Auchel, Burbure, Cauchy-à-la-Tour, Ecquedecques, Ferfay, Lespesses, Lières ha Lozinghem
*Kanton Barlin, gant 8 kumun :
**Barlin, Drouvin-le-Marais, Gosnay, Haillicourt, Hesdigneul-lès-Béthune, Houchin, Ruitz ha Vaudricourt
*Kanton Béthune-Kreisteiz, gant 7 kumun :
**Allouagne, Béthune, Fouquereuil, Fouquières-lès-Béthune, Labeuvrière, Lapugnoy ha Verquin

*Kanton Béthune-Norzh, gant 5 kumun :
**Annezin, Béthune, Chocques, Oblinghem ha Vendin-lès-Béthune

*Kanton Béthune-Reter, gant 5 kumun :
**Essars, Hinges, La Couture, Locon ha Vieille-Chapelle
*Kanton Bruay-la-Buissière, gant ul lodenn eus kumun Bruay-la-Buissière ennañ hepken
*Kanton Cambrin, gant 8 kumun :
**Annequin, Auchy-les-Mines, Cambrin, Cuinchy, Festubert, Noyelles-lès-Vermelles, Richebourg, ha Vermelles

*Kanton Divion, gant 3 c’humun :
**Calonne-Ricouart, Divion ha Marles-les-Mines
*Kanton Douvrin, gant 5 kumun :
**Billy-Berclau, Douvrin, Givenchy-lès-la-Bassée, Haisnes ha Violaines
*Kanton Houdain, gant 12 kumun :
**Beugin, Bruay-la-Buissière (lodenn), Camblain-Châtelain, Caucourt, Estrée-Cauchy, Fresnicourt-le-Dolmen, Gauchin-Légal, Hermin, Houdain, Maisnil-lès-Ruitz, Ourton ha Rebreuve-Ranchicourt

*Kanton Laventie, gant 5 kumun :
**Fleurbaix, Laventie, Lestrem, Lorgies, Neuve-Chapelle ha Sailly-sur-la-Lys
*Kanton Lillers, gant 9 c'humun :
**Busnes, Calonne-sur-la-Lys, Gonnehem, Guarbecque, Lillers, Mont-Bernanchon, Robecq, Saint-Floris ha Saint-Venant
*Kanton Nœux-les-Mines, gant 4 c'humun:
**Beuvry, Labourse, Nœux-les-Mines ha Sailly-Labourse

*Kanton Norrent-Fontes, gant 18 kumun:
**Auchy-au-Bois, Blessy, Bourecq, Estrée-Blanche, Ham-en-Artois, Isbergues, Lambres, Liettres, Ligny-lès-Aire, Linghem, Mazinghem, Norrent-Fontes, Quernes, Rely, Rombly, Saint-Hilaire-Cottes, Westrehem ha Witternesse

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù ar Pas-de-Calais d'ar 1 a viz Genver 2017. 104 c'humun zo en arondisamant Béthune bremañ.

## Istor
Arondisamant Béthune a zo ul lodenn ag an Artois istorel.

## Daveoù
Arondisamant Boulogne-sur-Mer

**Arondisamant Boulogne-sur-Mer** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Pas-de-Calais hag e rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Boulogne-sur-Mer e 8 kanton (betek 2014) hag e 75 kumun :
*Kanton Boulogne-sur-Mer-Biz, gant 5 kumun :
**Boulogne-sur-Mer (lodenn), Conteville-lès-Boulogne, Pernes-lès-Boulogne, Pittefaux ha Wimille
*Kanton Boulogne-sur-Mer-Gwalarn, gant 2 gumun :
**Boulogne-sur-Mer (lodenn) ha Wimereux
*Kanton Boulogne-sur-Mer-Kreisteiz, gant 5 kumun :
**Baincthun, Boulogne-sur-Mer (lodenn), Echinghen, La Capelle-lès-Boulogne ha Saint-Martin-Boulogne
*Kanton Desvres, gant 23 c’humun :
**Alincthun, Bainghen, Belle-et-Houllefort, Bellebrune, Bournonville, Brunembert, Colembert, Courset, Crémarest, Desvres, Henneveux, Le Wast, Longfossé, Longueville, Lottinghen, Menneville, Nabringhen, Quesques, Saint-Martin-Choquel, Selles, Senlecques, Vieil-Moutier ha Wirwignes

*Kanton Le Portel, gant 2 gumun :
**Boulogne-sur-Mer (lodenn) ha Le Portel
*Kanton Marquise, gant 21 gumun :
**Ambleteuse, Audembert, Audinghen, Audresselles, Bazinghen, Beuvrequen, Ferques, Hervelinghen, Landrethun-le-Nord, Leubringhen, Leulinghen-Bernes, Maninghen-Henne, Marquise, Offrethun, Rety, Rinxent, Saint-Inglevert, Tardinghen, Wacquinghen, Wierre-Effroy ha Wissant

*Kanton Outreau, gant 2 gumun :
**Équihen-Plage hag Outreau

*Kanton Samer, gant 18 kumun :
**Carly, Condette, Dannes, Doudeauville, Halinghen, Hesdigneul-lès-Boulogne, Hesdin-l'Abbé, Isques, Lacres, Nesles, Neufchâtel-Hardelot, Questrecques, Saint-Étienne-au-Mont, Saint-Léonard, Samer, Tingry, Verlincthun ha Wierre-au-Bois

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù ar Pas-de-Calais d'ar 1 a viz Genver 2017. 74 kumun zo en arondisamant Boulogne-sur-Mer bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Cambrai

----

**Arondisamant Cambrai** (graet e vez *Cambrésis* outañ ivez) a zo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Norzh hag e rannvro Nord-Pas-de-Calais.

## Kantonioù ha kumunioù

Rannet eo Arondisamant Cambrai e 7 kanton hag e 117 kumun.

## Kantonioù ha kumunioù Arondisamant Cambrai

*Kanton Cambrai-Kornôg, gant 17 kumun :
**Abancourt, Aubencheul-au-Bac, Bantigny, Blécourt, Cambrai (lodenn), Cuvillers, Fontaine-Notre-Dame, Fressies, Haynecourt, Hem-Lenglet, Neuville-Saint-Rémy, Paillencourt, Proville, Raillencourt-Sainte-Olle, Sailly-lez-Cambrai, Sancourt ha Tilloy-lez-Cambrai

*Kanton Cambrai-Reter, gant 14 kumun :
**Awoingt, Cagnoncles, Cambrai (lodenn), Cauroir, Escaudœuvres, Estrun, Eswars, Iwuy, Naves, Niergnies, Ramillies, Séranvillers-Forenville, Thun-l'Évêque ha Thun-Saint-Martin 

*Kanton Carnières, gant 15 kumun :
**Avesnes-les-Aubert, Beauvois-en-Cambrésis, Béthencourt, Bévillers, Boussières-en-Cambrésis, Carnières, Cattenières, Estourmel, Fontaine-au-Pire, Quiévy, Rieux-en-Cambrésis, Saint-Aubert, Saint-Hilaire-lez-Cambrai, Villers-en-Cauchies ha Wambaix 

*Kanton Clary, gant 15 kumun :
**Bertry, Busigny, Caudry, Caullery, Clary, Dehéries, Élincourt, Esnes, Haucourt-en-Cambrésis, Ligny-en-Cambrésis, Malincourt, Maretz, Montigny-en-Cambrésis, Villers-Outréaux ha Walincourt-Selvigny

*Kanton Le Cateau-Cambrésis, gant 18 kumun :
**Bazuel, Beaumont-en-Cambrésis, Catillon-sur-Sambre, Honnechy, Inchy, La Groise, Le Cateau-Cambrésis, Maurois, Mazinghien, Montay, Neuvilly, Ors, Pommereuil, Rejet-de-Beaulieu, Reumont, Saint-Benin, Saint-Souplet ha Troisvilles

*Kanton Marcoing, gant 21 gumun :
**Anneux, Banteux, Bantouzelle, Boursies, Cantaing-sur-Escaut, Crèvecœur-sur-l'Escaut, Doignies, Flesquières, Gonnelieu, Gouzeaucourt, Honnecourt-sur-Escaut, Les Rues-des-Vignes, Lesdain, Marcoing, Masnières, Mœuvres, Noyelles-sur-Escaut, Ribécourt-la-Tour, Rumilly-en-Cambrésis, Villers-Guislain ha Villers-Plouich

*Kanton Solesmes, gant 17 kumun :
**Beaurain, Bermerain, Briastre, Capelle, Escarmain, Haussy, Montrécourt, Romeries, Saint-Martin-sur-Écaillon, Saint-Python, Saint-Vaast-en-Cambrésis, Saulzoir, Solesmes, Sommaing, Vendegies-sur-Écaillon, Vertain et Viesly

## Istor

Krouet eo bet bann ar C'hambrésis e 1790 en Norzh . E 1800 e teu da vout **Arondisamant Cambrai**. N'eus ket bet kemmoù a-bouezh abaoe 1800.
## Daveoù
Arondisamant Calais

**Arondisamant Calais** (graet e vez *Calaisis* outañ ivez) a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Pas-de-Calais hag e rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù===== Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Calais e 5 kanton (betek 2014) hag e 28 kumun :
*Kanton Calais-Gevred, gant ul lodenn eus kumun Calais

*Kanton Calais-Gwalarn, gant 9 c'humun :
**Bonningues-lès-Calais, Calais, Coquelles, Escalles, Fréthun, Nielles-lès-Calais, Peuplingues, Saint-Tricat ha Sangatte

*Kanton Calais-Kreiz, gant 3 c’humun :
**Calais (lodenn), Coulogne ha Les Attaques

*Kanton Calais-Reter, gant 2 gumun :
**Calais (lodenn) ha Marck

*Kanton Guînes, gant 16 kumun :
**Alembon, Andres, Bouquehault, Boursin, Caffiers, Campagne-lès-Guines, Fiennes, Guînes, Hames-Boucres, Hardinghen, Herbinghen, Hermelinghen, Hocquinghen, Licques, Pihen-lès-Guînes ha Sanghen

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù ar Pas-de-Calais d'ar 1 a viz Genver 2017. 52 gumun zo en arondisamant Calais bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Avesnes-sur-Helpe

**Arondisamant Avesnes-sur-Helpe** (graet e vez *Avesnois* anezhañ ivez) a zo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Norzh hag e rannvro Nord-Pas-de-Calais.

Klotañ a ra an arondisamant hag an **Avesnois**.

N'eo ket Avesnes-sur-Helpe avat, gant he 4 894 annezad, eo ar gêr vrasañ, rak brasoc'h eo kêrioù Maubeuge, Hautmont ha Fourmies.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo Arondisamant Avesnes-sur-Helpe e 12 kanton hag e 151 gumun.

## Kantonioù ha kumunioù Arondisamant Avesnes-sur-Helpe
*Kanton Avesnes-sur-Helpe-Kreisteiz, gant 14 kumun :
**Avesnelles, Avesnes-sur-Helpe, Beaurepaire-sur-Sambre, Boulogne-sur-Helpe, Cartignies, Étrœungt, Floyon, Grand-Fayt, Haut-Lieu, Larouillies, Marbaix, Petit-Fayt, Rainsars ha Sains-du-Nord

*Kanton Avesnes-sur-Helpe-Norzh, gant 14 kumun :
**Avesnes-sur-Helpe, Bas-Lieu, Beugnies, Dompierre-sur-Helpe, Dourlers, Felleries, Flaumont-Waudrechies, Floursies, Ramousies, Saint-Aubin, Saint-Hilaire-sur-Helpe, Sémeries, Semousies ha Taisnières-en-Thiérache 

*Kanton Bavay, gant 16 kumun :
**Amfroipret, Audignies, Bavay, Bellignies, Bermeries, Bettrechies, Feignies, Gussignies, Hon-Hergies, Houdain-lez-Bavay, La Flamengrie, La Longueville, Mecquignies, Obies, Saint-Waast ha Taisnières-sur-Hon 

*Kanton Berlaimont, gant 12 kumun :
**Aulnoye-Aymeries, Bachant, Berlaimont, Écuélin, Hargnies, Leval, Monceau-Saint-Waast, Noyelles-sur-Sambre, Pont-sur-Sambre, Saint-Remy-Chaussée, Sassegnies ha Vieux-Mesnil

*Kanton Hautmont, gant 7 kumun :
**Beaufort, Boussières-sur-Sambre, Éclaibes, Hautmont, Limont-Fontaine, Neuf-Mesnil ha Saint-Rémy-du-Nord

*Kanton Landrecies, gant 10 kumun :
**Bousies, Croix-Caluyau, Fontaine-au-Bois, Forest-en-Cambrésis, Landrecies, Le Favril, Maroilles, Preux-au-Bois, Prisches ha Robersart

*Kanton Le Quesnoy-Kornôg, gant 14 kumun :
**Bry, Eth, Frasnoy, Gommegnies, Jenlain, Le Quesnoy, Maresches, Orsinval, Preux-au-Sart, Sepmeries, Villereau, Villers-Pol, Wargnies-le-Grand ha Wargnies-le-Petit

*Kanton Le Quesnoy-Reter, gant 15 kumun :
**Beaudignies, Englefontaine, Ghissignies, Hecq, Jolimetz, Le Quesnoy, Locquignol, Louvignies-Quesnoy, Neuville-en-Avesnois, Poix-du-Nord, Potelle, Raucourt-au-Bois, Ruesnes, Ruesnes, Salesches ha Vendegies-au-Bois

*Kanton Maubeuge-Kreisteiz, gant 13 kumun :
**Boussois, Cerfontaine, Colleret, Damousies, Ferrière-la-Grande, Ferrière-la-Petite, Louvroil, Maubeuge, Obrechies, Quiévelon, Recquignies, Rousies ha Wattignies-la-Victoire

*Kanton Maubeuge-Norzh, gant 11 kumun :
**Assevent, Bersillies, Bettignies, Élesmes, Gognies-Chaussée, Jeumont, Mairieux, Marpent, Maubeuge, Vieux-Reng ha Villers-Sire-Nicole

*Kanton Solre-le-Château, gant 16 kumun :
**Aibes, Beaurieux, Bérelles, Bousignies-sur-Roc, Choisies, Clairfayts, Cousolre, Dimechaux, Dimont, Eccles, Hestrud, Lez-Fontaine, Liessies, Sars-Poteries, Solre-le-Château ha Solrinnes

*Kanton Trélon, gant 12 kumun :
**Anor, Baives, Eppe-Sauvage, Féron, Fourmies, Glageon, Moustier-en-Fagne, Ohain, Trélon, Wallers-en-Fagne, Wignehies ha Willies

## Daveoù
Arondisamant Douai

**Arondisamant Douai** (graet e vez *Douaisis* outañ ivez) a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Norzh hag e rannvro Nord-Pas-de-Calais.

## Kantonioù ha kumunioù

Rannet eo Arondisamant Douai e 7 kanton hag e 67 kumun.

## Kantonioù ha kumunioù Arondisamant Douai

*Kanton Arleux, gant 15 kumun :
**Arleux, Aubigny-au-Bac, Brunémont, Bugnicourt, Cantin, Erchin, Estrées, Féchain, Fressain, Gœulzin, Hamel, Lécluse, Marcq-en-Ostrevent, Monchecourt ha Villers-au-Tertre
*Kanton Douai-Biz, gant 6 kumun :
**Auby, Douai, Flers-en-Escrebieux, Râches, Raimbeaucourt et Roost-Warendin
*Kanton Douai-Kreisteiz, gant 12 kumun :
**Aniche, Auberchicourt, Dechy, Douai (lodenn) , Écaillon, Férin, Guesnain, Lewarde, Loffre, Masny, Montigny-en-Ostrevent ha Roucourt
*Kanton Douai-Mervent, gant 6 kumun :
**Courchelettes, Cuincy, Douai (lodenn), Esquerchin, Lambres-lez-Douai ha Lauwin-Planque
*Kanton Douai-Norzh, gant 6 kumun :
**Anhiers, Douai (lodenn) , Flines-lez-Râches, Lallaing, Sin-le-Noble ha Waziers
*Kanton Marchiennes, gant 13 kumun :
***Bouvignies, Bruille-lez-Marchiennes, Erre, Fenain, Hornaing, Marchiennes, Pecquencourt, Rieulay, Somain, Tilloy-lez-Marchiennes, Vred, Wandignies-Hamage ha Warlaing
*Kanton Orchies, gant 9 c'humun :
**Aix, Auchy-lez-Orchies, Beuvry-la-Forêt, Coutiches, Faumont, Landas, Nomain, Orchies ha Saméon

## Daveoù
Arondisamant Valenciennes

----

**Arondisamant Valenciennes** (graet e vez *Valenciennois* outañ ivez) a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Norzh hag e rannvro Nord-Pas-de-Calais.

## Istor
Krouet eo bet **Arondisamant Valenciennes** e 1924.

## Kantonioù ha kumunioù Arondisamant Valenciennes

Rannet eo Arondisamant Valenciennes e 9 c'hanton hag e 85 kumun.

* Kanton Anzin, gant 4 gumun :
** Anzin, Beuvrages, Bruay-sur-l'Escaut ha Saint-Saulve

* Kanton Bouchain, gant 14 kumun :
** Avesnes-le-Sec, Bouchain, Émerchicourt, Haspres, Hordain, Lieu-Saint-Amand, Lourches, Marquette-en-Ostrevant, Mastaing, Neuville-sur-Escaut, Noyelles-sur-Selle, Rœulx, Wasnes-au-Bac ha Wavrechain-sous-Faulx

* Kanton Condé-sur-l'Escaut, gant 10 kumun :
** Condé-sur-l'Escaut, Crespin, Escautpont, Fresnes-sur-Escaut, Hergnies, Odomez, Saint-Aybert, Thivencelle, Vicq ha Vieux-Condé

* Kanton Denain, gant 7 kumun :
** Abscon, Denain, Douchy-les-Mines, Escaudain, Haveluy, Hélesmes ha Wavrechain-sous-Denain

* Kanton Saint-Amand-les-Eaux-Ribl dehoù, gant 7 kumun :
** Bruille-Saint-Amand, Château-l'Abbaye, Flines-lès-Mortagne, Hasnon, Mortagne-du-Nord, Raismes ha Saint-Amand-les-Eaux (lodenn)

* Kanton Saint-Amand-les-Eaux-Ribl kleiz, gant 11 kumun :
** Bousignies, Brillon, Lecelles, Maulde, Millonfosse, Nivelle, Rosult, Rumegies, Saint-Amand-les-Eaux (lodenn), Sars-et-Rosières ha Thun-Saint-Amand

* Kanton Valenciennes-Kreisteiz, gant 16 kumun :
** Artres, Aulnoy-lez-Valenciennes, Famars, Haulchin, Hérin, La Sentinelle, Maing, Monchaux-sur-Écaillon, Oisy, Prouvy, Quérénaing, Rouvignies, Thiant, Trith-Saint-Léger, Valenciennes (lodenn) ha Verchain-Maugré

* Kanton Valenciennes-Norzh, gant 5 kumun :
** Aubry-du-Hainaut, Bellaing, Petite-Forêt, Valenciennes ha Wallers

* Kanton Valenciennes-Reter, gant 11 kumun :
** Curgies, Estreux, Marly, Onnaing, Préseau, Quarouble, Quiévrechain, Rombies-et-Marchipont, Saultain, Sebourg ha Valenciennes (lodenn)

## Daveoù
Raphaëla le Gouvello

*Raphaëla le Gouvello du Timat*, anavezet gwelloc’h gant hec'h anv berraet **Raphaëla Le Gouvello**, zo bet ganet d’ar 4 a viz Mae 1960 e Pariz. Genidik eo eus Pennestin er Mor-Bihan. Renerez ur c’hevredad ha plankennerez war an dro eo. Peder gwech eo deuet a-benn war he flankenn-dre-lien da dreizhañ digenvez hag hep skoazell :

* ar Meurvor Atlantel e 2000,
* ar Mor Kreizdouar e 2002,
* ar Meurvor Habask e 2003
* Meurvor Indez e 2006.

## Buhezskrid
Krog e oa Raphaëla Le Gouvello da bleustriñ ar planken-dre-lien pa oa liseadez ha kemeret he doa perzh en he c’hevezadegoù kentañ e-pad an hañv (1977) er Baol hag e Dinarzh. Etre 1980 ha 1982 en doa kemeret perzh e kampionadoù digor Frañs hag er renk kentañ e-touez ar merc’hed e oa bet e kevezadeg ar C’hevre Liger-Meurvor hag er 7vet renk el live broadel. E 1982 ne oa plac'h all ebet estregeti enskrivet e redadeg 24 eurvezh ar Baol. Da c’houde, adalek 1984, e oa kroget da bleustriñ ar funboard hag evel-se eo deuet a-benn d'ober berzh pa rae treizhadennoù.

Raphaëla Le Gouvello, kroget ganti d'ober sport da vat, a laboure mat el lise ivez hag e-se he doa bet ar vachelouriezh D gant ar meneg “mat-kaer” e 1978. Seizh vloaz war-lerc’h he doa bet un doktorelezh mezegiezh-loened hag e 1986 he doa tapet ur master “Sciences in Natural Resources” e Humboldt State University e Kalifornia.

Atebeg teknikel ha skiantel gant ar c’hevredad Bimar-Aqualim (1987-90) e oa bet a-raok bezañ atebek eus ar programm dourc'hounezerezh gant labourva etrebroadel apotikerezh milvezegiezh gant ar strollad Sanofi yec’hed ha mezhur loened (1990-93). Hiziv an deiz eo renerez ar c'hevredad Stermor, kevredad aliañ ha servij mezhur, yec’hed ha yec’hederezh mor, bet krouet ganti e 1994 e Pennestin (56).

## An treizhadennoù

### Treizh ar Meurvor Atlantel : miz C’hwever ha miz Ebrel [[2000]]
Evit ar wech kentañ e teue ur vaouez a-benn da dreizhañ ar Meurvor Atlantel, bezet 2750 milmor (war-dro 5 000 km), e 58 devezh 10 eurvezh hag 11 munud. Etre Saly (Senegal)) ha Martinik he doa graet an dreizhadenn digenvez-se. 

### Treizh ar Mor Kreizdouar e [[2002]]
Ergerzhet a ra ar 550 milmor etre Marsilha ha Sidi Bou Said (Tunizia) e 10 devezh 1 eurvezh hag 38 munut.

### Treizh ar Meurvor Habask e [[2003]]
Etre miz Eost ha miz Du 2003 he doa graet treizhadenn zigenvez kentañ ar Meurvor Habask war he flankenn-dre-lien. Mont a ra eus Lima (Perou) da bPapeete (Tahiti) – 4 455 milmor - e 89 devezh ha 7 eurvezh.

### Treizh Meurvor Indez e [[2006]]

Ee 2006 he doa treizhet Meurvor Indez e 60 devezh, 2 eurvezh hag 1 vunutenn.

Aet e oa kuit eus Exmouth, en Aostralia d’an 9 a viz Ebrel hag en em gavet e oa e Saint-Denis (Ar Reunion) d’an 8 a viz Mezheven, bezet un hentad 3300 milmor (en tu all da 6000 km). Ur plankenn-dre-lien 7,80 m a hirder gant ur ouel 7,4 m2 he doa implijet.

## Enorioù
*Marc’hegez eus Urzh broadel an Dellezegezh
* Urzh Tahiti Nui
* Priz André Saint-Sauveur sportourez wellañ ar bloavezh 2003, roet gant Akademiezh ar Sportoù

## Gwelet ivez
*  lec’hienn ofisiel
Proviñsoù Unanet Kreizamerika

**Proviñsoù Unanet Kreizamerika** a oa ur stad dizalc’h etre miz Gouere 1823 ha dibenn ar bloavezh 1841. Ober a reer ivez *Stadoù Unanet Kreizamerika* ha *Kevread Kreizamerika* eus ar stad-se. Savet e voe diwar an douaroù a oa e Rouantelezh Guatemala betek 1820, douaroù e dalc’h kurunenn Spagn. Hiziv an deiz int rannet etre meur a stad : Guatemala, Honduras, El Salvador, Nicaragua ha Costa Rica.

## Istor
Proviñsoù Kreizamerika a yae d’ober Rouantelezh Guatemala, a oa un darn eus besrouantelezh Spagn Nevez e dalc’h Bro-Spagn. Embannet e voe dizalc’hiezh Mec'hiko e 1821, e stumm un impalaeriezh. Ar proviñsoù pelloc’h er c’hreisteiz a embannas e oant dizalc’h diouzh Spagn ivez d’ar 15 a viz Gwengolo 1821 hag unanet e voent ouzh Mec'hiko. Hogen pa voe savet ur republik e-lec’h an Impalaeriezh, e 1823, en em zistagas proviñsoù Kreizamerika diouti da sevel etrezo ur c’hevread distag. 

Ar frankizourien o doa spi e rafe berzh ar c’hevread stadoù, hag e teufe da vezañ ur stad vodern demokratel, o vevañ dreist-holl diwar ar c’henwerzh e kroashent ar Meurvor Atlantel hag ar Meurvor Habask. Hogen rankout a reas ar Proviñsoù Unanet talañ ouzh diaesterioù bras : diaes e oa an darempredoù etre ar proviñsoù hag enebet e oa ar virourien, an Iliz Katolik ha perc’henned vras al latifundia ouzh ar renad nevez, re zemokratel ha re frankizour evito. 

Goude ur brezel diabarzh e voe divodet ar c’hevread etre 1838 ha 1840. Abaoe ez eus bet meur a daol-esae a-benn adunaniñ ar broioù bihan-se, en aner betek-henn.

## Liammoù diavaez
* Bonreizh Kvread Kreizamerika ha taolioù-esae all da unaniñ broioù Kreizamerika
* Bannieloù Proviñsoù Unanet Kreizamerika
* Kartenn eus Proviñsoù Unanet Kreizamerika
Saba

**Saba** zo un enezennig en hanternoz d'an Antilhez Bihanañ, er reter da bPuerto Rico. Ar vihanañ eus an Antihlez perc'hennet gant an Izelvroioù eo, 1 824 a dud a oa o chom enni e 2001.
The Bottom eo ar gêr-benn anezhi, ha 495 a dud enni.

Ur gumun izelvroat eo bremañ, gant ur statud arbennik avat, abaoe ar 1añ a viz Gouhere 2007, goude da stad emren kozh an Antilhez Nederlandat mont da get.

## Skeudennoù

Image:3814_aquaimages.jpg|Saba, gwelet eus ar sav-heol
Image:3977_aquaimages.jpg|Porzh nemetañ Saba 
Image:3837_aquaimages.jpg|
Image:3846_aquaimages.jpg|
Image:3923_aquaimages.jpg|Diamond Rock
Image:3959_aquaimages.jpg|Baot Hawksbill
Image:Great Barracuda off the Netherland Antilles.jpg|
Image:4001_aquaimages.jpg|
Image:4006_aquaimages.jpg|
Image:Saba Flughafen.jpg|Aerborzh Saba
Image:Sabaisland.jpg|
Image:View_of_St_Johns_village.jpg
Image:Sabaislandred.jpg|Ti e stalafioù ruz, e The Bottom.
Sint Maarten (stad)

**Sint Maarten** pe **Land Sint Maarten** (e nederlandeg) pe * Country of Sint Maarten * (e saozneg) eo anv lodenn greisteiz Enez Sant-Martin, a zo kement ha 40% eus gorread an enezenn, unan eus an Antilhez Brasañ, er Mor Karib. Bez ez eo ivez unan eus ar peder stad, gant Aruba, Curaçao, hag an Izelvroioù, a ya d'ober Rouantelezh an Izelvroioù.

Philipsburg eo ar gêr-benn.

## Yezhoù
Div yezh ofisiel zo: an nederlandeg hag ar saozneg.

## Bro amezek
En hanternoz an enezenn emañ Saint-Martin (60% eus an enez), a zo bet stag ouzh departamant gall Gwadloup, hag a zo bremañ ur strollegezh tramor stag war-eeun ouzh Bro-C'hall.

## Istor
Ur rann eus stad emren an Antilhez Nederlandat e oa kent bout ur stad e Rouantelezh an Izelvroioù e 2010.

## Liammoù
*Skeudenn
*Kartennoù
*Aeroporto SXM/TNCM su airliners.net
*Heñchañ ar veajourien
Arondisamant Lens

**Arondisamant Lens** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Pas-de-Calais hag e rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Lens e 17 kanton (betek 2014) hag e 43 c'humun :
*Kanton Avion, gant 2 gumun :
**Avion ha Méricourt (lodenn).
D'ar 1añ a viz Genver 2007 , Kanton Avion a zo bet lakaet en Arondisamant Lens ha tennet digant Arondisamant Arras.

*Kanton Bully-les-Mines, gant 2 gumun :
**Bully-les-Mines ha Mazingarbe

*Kanton Carvin, gant 2 gumun :
**Carvin ha Libercourt

*Kanton Courrières, gant 2 gumun :
**Courrières hag Oignies

*Kanton Harnes, gant 3 c'humun :
**Estevelles, Harnes ha Pont-à-Vendin

*Kanton Hénin-Beaumont, gant 2 gumun :
**Hénin-Beaumont ha Noyelles-Godault

*Kanton Leforest, gant 4 c'humun :
**Courcelles-lès-Lens, Dourges, Évin-Malmaison ha Leforest

*Kanton Lens-Biz, gant 3 c'humun :
**Annay, Lens (lodenn) ha Loison-sous-Lens

*Kanton Lens-Gwalarn, gant 2 gumun :
**Lens (lodenn) ha Loos-en-Gohelle

*Kanton Lens-Reter, gant 2 gumun :
**Lens (lodenn) ha Sallaumines

*Kanton Liévin-Kreisteiz, gant 3 c'humun :
**Angres, Éleu-dit-Leauwette ha Liévin (lodenn) 

*Kanton Liévin-Norzh, gant 2 gumun :
**Grenay ha Liévin (lodenn)

*Kanton Montigny-en-Gohelle, gant 2 gumun :
**Hénin-Beaumont ha Montigny-en-Gohelle

*Kanton Noyelles-sous-Lens, gant 3 c'humun :
**Billy-Montigny, Fouquières-lès-Lens ha Noyelles-sous-Lens

*Kanton Rouvroy, gant 3 c'humun :
**Drocourt, Méricourt (lodenn) ha Rouvroy
D'ar 1añ a viz Genver 2007 , Kanton Rouvroy a zo bet lakaet en Arondisamant Lens ha tennet digant Arondisamant Arras.

*Kanton Sains-en-Gohelle, gant 6 kumun :
**Aix-Noulette, Bouvigny-Boyeffles, Gouy-Servins, Hersin-Coupigny, Sains-en-Gohelle ha Servins

*Kanton Wingles, gant 5 kumun :
**Bénifontaine, Hulluch, Meurchin, Vendin-le-Vieil ha Wingles

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù ar Pas-de-Calais d'ar 1 a viz Genver 2017. 50 kumun zo en arondisamant Lens bremañ.

## Istor
Arondisamant Lens a zo ul lodenn ag an Artez istorel. Krouet eo bet e 1962.

## Daveoù
Arondisamant Montreuil

**Arondisamant Montreuil** a zo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Pas-de-Calais hag e rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Montreuil e 8 kanton (betek 2014) hag e 164 c'humun :
*Kanton Berck, gant 10 kumun :
**Airon-Notre-Dame, Airon-Saint-Vaast, Berck, Colline-Beaumont, Conchil-le-Temple, Groffliers, Rang-du-Fliers, Tigny-Noyelle, Verton ha Waben

*Kanton Campagne-lès-Hesdin, gant 23 c'humun :
**Aix-en-Issart, Beaurainville, Boisjean, Boubers-lès-Hesmond, Brimeux, Buire-le-Sec, Campagne-lès-Hesdin, Douriez, Gouy-Saint-André, Hesmond, Lespinoy, Loison-sur-Créquoise, Maintenay, Marant, Marenla, Maresquel-Ecquemicourt, Marles-sur-Canche, Offin, Roussent, Saint-Denœux, Saint-Rémy-au-Bois, Saulchoy ha Sempy

*Kanton Étaples, gant 19 kumun :
**Attin, Bernieulles, Beutin, Bréxent-Énocq, Camiers, Cormont, Estrée, Estréelles, Étaples, Frencq, Hubersent, Inxent, Lefaux, Longvilliers, Maresville, Montcavrel, Recques-sur-Course, Tubersent ha Widehem

*Kanton Fruges, gant 25 kumun :
**Ambricourt, Avondance, Canlers, Coupelle-Neuve, Coupelle-Vieille, Crépy, Créquy, Embry, Fressin, Fruges, Hézecques, Lebiez, Lugy, Matringhem, Mencas, Planques, Radinghem, Rimboval, Royon, Ruisseauville, Sains-lès-Fressin, Senlis, Torcy, Verchin ha Vincly

*Kanton Hesdin, gant 22 gumun :
**Aubin-Saint-Vaast, Bouin-Plumoison, Brévillers, Capelle-lès-Hesdin, Caumont, Cavron-Saint-Martin, Chériennes, Contes, Guigny, Guisy, Hesdin, Huby-Saint-Leu, La Loge, Labroye, Marconne, Marconnelle, Mouriez, Raye-sur-Authie, Regnauville, Sainte-Austreberthe, Tortefontaine ha Wambercourt

*Kanton Hucqueliers, gant 24 c'humun :
**Aix-en-Ergny, Alette, Avesnes, Bécourt, Beussent, Bezinghem, Bimont, Bourthes, Campagne-lès-Boulonnais, Clenleu, Enquin-sur-Baillons, Ergny, Herly, Hucqueliers, Humbert, Maninghem, Parenty, Preures, Quilen, Rumilly, Saint-Michel-sous-Bois, Verchocq, Wicquinghem ha Zoteux

*Kanton Le Parcq, gant 24 c'humun :
**Auchy-lès-Hesdin, Azincourt, Béalencourt, Blangy-sur-Ternoise, Blingel, Éclimeux, Fillièvres, Fresnoy, Galametz, Grigny, Incourt, Le Parcq, Le Quesnoy-en-Artois, Maisoncelle, Neulette, Noyelles-lès-Humières, Rollancourt, Saint-Georges, Tramecourt, Vacqueriette-Erquières, Vieil-Hesdin, Wail, Wamin ha Willeman; lakaet eo bet en Arondisamant Montreuil-sur-Mer d'ar 1añ a viz Genver 2007.

*Kanton Montreuil-sur-Mer, gant 17 kumun :
**Beaumerie-Saint-Martin, Campigneulles-les-Grandes, Campigneulles-les-Petites, Cucq, Écuires, La Calotterie, La Madelaine-sous-Montreuil, Le Touquet-Paris-Plage, Lépine, Merlimont, Montreuil, Nempont-Saint-Firmin, Neuville-sous-Montreuil, Saint-Aubin, Saint-Josse-sur-Mer, Sorrus ha Wailly-Beaucamp

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù ar Pas-de-Calais d'ar 1 a viz Genver 2017. 164 c'humun zo en arondisamant Montreuil bremañ.

## Daveoù
Klein-Sinten

**Klein-Sinten** en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel, anv ofisiel e galleg:* Petite-Synthe *, a zo ur gumun a-wezharall eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, er Westhoek, en Hanternoz Bro-C'hall. Kevredet eo bet ouzh kumun Dukark e 1972.
## Istor
### kantved
* 1877: savet e voe kumun nevez **Sint-Pols-aan-Zee** diwar ul lodenn eus tiriad kumun Klein-Sinten.
### kantved
* Bloavezhioù 1980: dre en hollguzuliadeg eo bet staget karter an Albeck ouzh kumun Groot-Sinten.

## Monumantoù ha traoù heverk

## Emdroadur ar boblañs

## Douaroniezh
## Melestradurezh
## Tud
* Ian Bart, kourser 
### Liamm diavaez
* Klask en istor lec'hel (e galleg)

## Dave ha notennoù
The Smiths

**The Smiths** a oa ur strollad pop /indie pop bet savet e Manchester e 1982 gant Morrissey (22 a viz Mae 1959) (kan), Johnny Marr (31 a viz Here 1963) (gitar), Andy Rourke (gitar boud) ha Mike Joyce (taboulinoù). Marr ha Morrissey a gejas an eil gant egile d' an 20 a viz Mae 1982 e ti Morrissey (384 Kings Road, Stretford). Marr a oa o klask ur c'haner a ganfe war an tonioù savet gantañ. Divodet eo bet ar strollad e 1987. Holl o fladennoù a zo bet embannet gant Rough Trade.
Peurliesañ e vez gwelet evel strollad indie breizhveuriat pouezusañ ar bloavezhioù 1980, ha votet eo bet strollad gwellañ Breizh-Veur e 1984. Lakaet o deus embann peder fladenn : The Smiths (1984), Meat Is Murder (1985), The Queen Is Dead (1986) ha Strangeways, Here We Come (1987). Teir dastumadeg a zo deuet er-maez ivez : Hatful of Hollow (1984), The World Won't Listen (1987) ha Louder Than Bombs (1987). Re all a zo deuet er-maez ur wech divodet ar strollad, met ne oa ton nevez ebet warno. Ur bladenn enrollet war al leurenn, Rank he zitl, a zo deuet er-maez e 1988.
Sint-Joris

Sint-Joris a c'hell bout:
*Sint-Joris (Beernem), ur gumun a-wechall bet lakaet e kumun Beernem e Flandrez Belgia en Arondisamant Brugge
* Sint-Joris (Grevelingen), ur gumun a Flandrez Frañs e departamant an Norzh
* Sint-Joris (Nieuwpoort), ur gumun a-wechall a Flandrez Belgia en Arondisamant Veurne
Ambrogio Figino

**Ambrogio Figino** pe **Giovanni Ambrogio Figino** (Milano, 1553 – 1608) a oa ul livour italian eus ar  kantved.
Holland

Ul lodenn eus an Izelvroioù eo **Holland**. Gwechall e oa ur gontelezh e-barzh an Impalaeriezh Santel Roman.

E dibenn ar  ez eas Holland d'ober Republik ar Seizh Izelvro Unanet (pe ar Proviñsoù-Unanet) (1581-1795) a-gevret gant proviñsoù all tro-war-dro. Da vare an Dispac'h gall e voe ur rann eus ar Republik batav da gentañ, a-raok bezañ, etre 1806 ha 1810, ul lodenn eus Rouantelezh Holland en em astenne war an holl Izelvroioù a zo bremañ, war-bouez un tamm eus Zeeland.

Dont a ra an anv eus *Holtland*, da lavaret eo *hout-land* (« bro ar c'hoad », evel *Houtland* er Westhoek). Roet e voe an anv-se d'ur rannvro goadek e-kichen Leiden. 

Aliezik, e meur a yezh, e reer gant *Holland* evit ober anv eus hollad an Izelvroioù, dre fazi, rak n'eo nemet ul lodenn anezho (en hevelep doare e c'heller kavout ar ger hollandeg implijet e-lec'h nederlandeg).

E div broviñs eo rannet Holland bremañ : Noord-Holland (*Holland an hanternoz*) ha Zuid-Holland (*Holland ar c'hreisteiz*). Eno emañ kêrioù pobletañ an Izelvroioù : Amsterdam, Den Haag ha Rotterdam, ar porzh bras.
Appenzeller

An **Appenzeller**, pe *Appenzell*, a zo ur formaj suis a vez fardet e kanton Appenzell. Eno ez eo yac’h an endro (rakalpek eo) ha brudet eo ivez geot ar c’hanton-se.

## Penaos e vez fardet
Produet e vez gant un 80 formajerezh bennak a zo e kêriadennoù kanton Appenzell hag ivez e kanton Sant-Gall ha kanton Thurgau. Puret e vez ar formaj e-pad tri miz da nebeutañ. Blaz a dap goude bezañ bet frotet gant un hilienn diwar blant anvet *sulz*, ha kuzh e chom an doare da fardañ an hilienn-se. Pouez ur wrac’hellad Appenzeller (enni war-dro 80 litrad laezh) a zo etre 6,2 hag 8 kilo, gant un treuzkiz etre 30 ha 33 cm. War-dro 10 000 tonenn a vez produet bep bloaz. An hanter anezho a vez ezporzhet war-du Alamagn.

Tri seurt a gaver :
* *Classic* : puret e vez e-pad 3 pe 4 miz.
* *Surchoix* : puret etre 4 ha 6 miz.
* *Extra* : puret etre 6 ha 8 miz.

## Liamm diavaez
* Lec’hienn ofisiel Appenzeller
Arondisamant Saint-Omer

**Arondisamant Saint-Omer** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Pas-de-Calais hag e rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Saint-Omer e 8 kanton (betek 2014) hag e 116 kumun :

*Kanton Aire-sur-la-Lys, gant 14 kumun :
**Ariën, Clarques, Ecques, Herbelles, Heuringhem, Inghem, Mametz, Quiestède, Racquinghem, Rebecques, Roquetoire, Thérouanne, Wardrecques ha Wittes

*Kanton Ardres, gant 22 c'humun :
**Aarden, Audrehem, Autingues, Balinghem, Bayenghem-lès-Éperlecques, Bonningues-lès-Ardres, Brêmes, Clerques, Éperlecques, Journy, Landrethun-lès-Ardres, Louches, Mentque-Nortbécourt, Muncq-Nieurlet, Nielles-lès-Ardres, Nordausques, Nort-Leulinghem, Rebergues, Recques-sur-Hem, Rodelinghem, Tournehem-sur-la-Hem ha Zouafques

*Kanton Arques, gant 5 kumun :
**Arques, Blendecques, Campagne-lès-Wardrecques, Helfaut ha Saint-Omer

*Kanton Fauquembergues, gant 18 kumun :
**Audincthun, Avroult, Beaumetz-lès-Aire, Bomy, Coyecques, Dennebrœucq, Enguinegatte, Enquin-les-Mines, Erny-Saint-Julien, Fauquembergues, Febvin-Palfart, Fléchin, Laires, Merck-Saint-Liévin, Reclinghem, Renty, Saint-Martin-d'Hardinghem ha Thiembronne

*Kanton Lumbres, gant 33 c'humun :
**Acquin-Westbécourt, Affringues, Alquines, Bayenghem-lès-Seninghem, Bléquin, Boisdinghem, Bouvelinghem, Cléty, Coulomby, Delettes, Dohem, Elnes, Escœuilles, Esquerdes, Hallines, Haut-Loquin, Ledinghem, Leulinghem, Lumbres, Nielles-lès-Bléquin, Ouve-Wirquin, Pihem, Quelmes, Quercamps, Remilly-Wirquin, Seninghem, Setques, Surques, Vaudringhem, Wavrans-sur-l'Aa, Wismes, Wisques ha Zudausques

*Kanton Ouderwijk, gant 13 kumun :
** Guemps, Nortkerque, Nouvelle-Église, Offekerque, Ouderwijk, Oye-Plage, Polincove, Ruminghem, Saint-Folquin, Saint-Omer-Capelle, Sainte-Marie-Kerque, Vieille-Église ha Zutkerque

*Kanton Saint-Omer-Kreisteiz, gant 4 c'humun :
**Longuenesse, Saint-Omer, Tatinghem ha Wizernes

*Kanton Saint-Omer-Norzh, gant 9 c'humun :
**Clairmarais, Houlle, Moringhem, Moulle, Saint-Martin-au-Laërt, Saint-Omer, Salperwick, Serques ha Tilques

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù ar Pas-de-Calais d'ar 1 a viz Genver 2017. 89 c'humun zo en arondisamant Saint-Omer bremañ.

## Daveoù
Mardijk

**Mardijk** en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel, anv ofisiel e galleg:* Mardyck *, a zo ur gumun a-wezharall eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall. Kevredet eo bet ouzh kumun Dukark e 1980.

## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *[[Nikolaz Mira|Sant-Nikolaz]]*
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-1999


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2300
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800 
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1999 text:1999
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 2224
  bar:1800 from:0 till: 634
  bar:1806 from:0 till: 628
  bar:1821 from:0 till: 649
  bar:1831 from:0 till: 348
  bar:1836 from:0 till: 389
  bar:1841 from:0 till: 410
  bar:1846 from:0 till: 411
  bar:1851 from:0 till: 413
  bar:1856 from:0 till: 415
  bar:1861 from:0 till: 448
  bar:1866 from:0 till: 436
  bar:1872 from:0 till: 425
  bar:1876 from:0 till: 449
  bar:1881 from:0 till: 440
  bar:1886 from:0 till: 419
  bar:1891 from:0 till: 420
  bar:1896 from:0 till: 425
  bar:1901 from:0 till: 465
  bar:1906 from:0 till: 462
  bar:1911 from:0 till: 425
  bar:1921 from:0 till: 418
  bar:1926 from:0 till: 426
  bar:1931 from:0 till: 392
  bar:1936 from:0 till: 406
  bar:1946 from:0 till: 262
  bar:1954 from:0 till: 345
  bar:1962 from:0 till: 330
  bar:1968 from:0 till: 331
  bar:1975 from:0 till: 323
  bar:1999 from:0 till: 372
  


## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Mor Arabia

**Mor Arabia** (evel ma lavarer e saozneg pe en arabeg: بحر العرب, *Bahr al-'Arab*), pe **Mor Oman** (evel ma lavarer e galleg) a zo ul lodenn eus Meurvor Indez a zo etre ledenez Arabia hag Indez. 

En em astenn a ra Mor Arabia a-hed 2.400 km d’ar muiañ ha 4.652 metr eo e zonder brasañ, e-kichen ledenez Arabia. An Indus eo ar stêr vrasañ en em daol er mor-se.

Er gwalarn emañ pleg-mor Oman, un tamm astenn dezhañ, e ro digor war ar Pleg-mor Pers dre strizh-mor Ormuz. 

En-dro da Vor Arabia e kaver ar stadoù-mañ : India, Iran, Oman, Pakistan, Yemen, an Emirelezhioù Arab Unanet (EAU), Somalia hag an inizi Maldivez. 

E-touez ar porzhioù bras zo war an aodoù emañ Mumbai (Bombay), Surat, Kochi en India, Karachi e Pakistan, Aden e Yemen.
Age quod agis

**Age quod agis** zo ur c'hrennlavar latin, hag unan kentelius, ha bet lakaet e brezhoneg evel-henn: *[[Gra tra pa ri tra]]!* Kavet e veze e yezhadurioù latin ar skolidi. Lakaet eo da sturlavar meur a skol gatolik, evel hini ar *Jesuit High School* e Portland (Oregon). 

Mennet eo da zegas da soñj d'ar yaouankizoù (ha d'ar re all) eo ret derc'hel da labourat ken na vo peurechu al labour, a-raok mont d'ober un dra bennak all.
Kitsch

**Kitsch** a zo ur ger alamanek deuet da vezañ etrebroadel, hag implijet evit taolenniñ neuz divalav (keñveriet gant reolennoù pennañ an arzoù) an traoù kinklañ.

## Orin ar ger
Tro ar bloavezh 1860 e oa bet implijet ar ger kitsch evit ar wech kentañ, met amsklaer eo an dalvoudegezh anezhañ. Teir displegadenn zisheñvel a zo. Marteze e teuje eus ar verb alamanek *verkitschen*, hag a dalvez “foarañ”, pe “gwerzhañ d’ur priz izel-tre”.
Hervez lod e teuje eus ur verb alamanek all, *kitschen*, hag a dalvez “dastum traoù lous er straedoù”. Re zo a lavar e teuje eus ar ger saoznek sketch distaget “kistch” gant an Alamaned. Hervez William Styron e teuje eus ar yidicheg.
Stag ouzh ar gevredigezh beveziñ eo an traoù kitsch, hag an traoù-se a vez divalav, karget gant kinkladurioù diezhomm ha peurliesañ n'int ken nemet kopiennoù oberennoù brudet. 

## An traoù kitsch en istor
E-kreiz an XIXvet kantved e kaver roudoù kentañ traoù kitsch, pa'z eas ar gevredigezh war c'hreantelaat ha pa'z eas war-raok ar c'hêriekadur. D'ar mare-se e c'hellas ar renkad etre, pe e vefe er Stadoù-Unanet pe en Europa, prenañ madoù sevenadurel nevez, disheñvel diouzh an arz hengounel. Dre an dudi (beajiñ, gweladenniñ mirdioù) e krogas ar renkad etre da gaout c'hoant da gaout traoù marc'hadmat heñvel ouzh oberennoù arzel. Gant diorren al labouradegoù hag ar c'henwerzhe voe aes d'ar renkad-se prenañ seurt traoù.

Un eil luskad kitsch a voe e-kreiz an XXvet kantved, pa voe implijet gant kefredourien an tu kleiz gant ar pal goapaat ar gevredigezh beveziñ hag evit diskouez ivez e oa touellet an dud : "*Reducing adults to children, the new kitsch made masses easier to manipulate by reducing their cultural needs to the easy gratification offered by Disney cartoons, [[pulp]] literature, and romance novels*". (Binkley) ("En ur lakaat an dud deuet da vezañ bugale, dre ar c'hitsch nevez e voe aesoc'h touellañ ar bobl en ur lakaat hec'h ezhommoù sevenadurel ken izel ha plijadurioù bihan evel filmoù Walt Disney, al lennegezh pulp, hag ar romantoù karantez ti-gar".)

## Traoù kitsch, hiziv an deiz
Gant bedeladur an armerzh ez eo deuet ar c'hitsch da vezañ etrebroadel da vat. N'eo ket ken disprizus ar ger hag eo bet, ha peurliesañ e vez implijet gant Kornôgiz desket. An oberennoù savet gant Jeff Koons a c'hall bezañ gwelet evel oberennomù kitsch ivez. An arzour japanat Takashi Murakami en deus implijet ivez arouezioù kitsch kavet gantañ er mangaioù, dreist-holl re ar rummad "kawai" (koantik).

## Liammoù diavaez
* Avant-Garde and Kitsch gant Clement Greenberg
* Kitsch and the Modern Predicamentgant Roger Scruton
* Mirdi an Arz Fall
* world wide kitsch Livourien ha skrivagnerien gitsch
Kanton Appenzell

**Kanton Appenzell** zo ur c'hanton suis, unan eus kantonioù ar C'hengevredad suis adalek 1513, ha rannet e daou ganton en 1597 abalamour da abegoù relijiel: 
* kanton Appenzell Innerrhoden, katolik,
* kanton Appenzell Ausserrhoden, protestant.

Dont a ra an anv eus an anv latin *abbatis cella*, kell an abad, en abeg da abati Sant-Gall. 

## Pennadoù kar
* kantonioù Suis
* Appenzeller
Sint-Joris (Nieuwpoort)

**Sint-Joris** a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Staget eo bet ouzh kumun Nieuwpoort gant lezenn 1977. Savet eo war ur polder.


Skeudenn:SintJoris01.JPG|Ar stêr Ijzer.
Skeudenn:SintJoris02.JPG|Ar stêr Ijzer.
Skeudenn:Sint-Joris - Spaarbekken 1.jpg

## War lez ar stêr [[Ijzer]] emañ '''Sint-Joris'''
## Monumantoù ha traoù heverk
### Iliz katolik ''Sint-Joris''

Skeudenn:IlizkatolikSintJoris.JPG
Skeudenn:Sint-Joris (Nieuwpoort) - Sint-Georgiuskerk 1.jpg 

### Bezioù ar C'hommonwealth

Skeudenn:SintJoris04.JPG|Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Skeudenn:BezarC'hommonwealthSintJoris01.JPG
Skeudenn:BezarC'hommonwealthSintJoris02.JPG
Skeudenn:RamscappelleRoadMilitaryCemetery.JPG|Bered ar C'hommonwealth 

#### Bered ar gumun
* Brezel bed kentañ 

* Eil Brezel Bed

#### Bered ar C'hommonwealth: ''Ramscappelle Road Military Cemetery''

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe gant ar *XV Corps* e miz Even 1917; implijet e voe adal he c'hrouidigezh betek miz Du 1917, p'edo ar *XV Corps* o terc'hel an talbenn etre an aod ha Sint-Joris. Brasaet e voe goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1978 pa voe degaset enni bezioù eus beredoù arall hag eus an tachennoù-emgann. 26 bez a voe degaset ivez eus bered Nieuwpoort-aan-Zee, bet kanoliataet garv.

## Notennoù ha dave
Sint-Joris (Beernem)

**Sint-Joris** a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Staget eo bet ouzh kumun Beernem gant lezenn 1977.

## Savadur
* An iliz katolik Sint-Joris ag an , enni ograoù a 1787 bet aozet gant Van Peteghem.
Kanton Arras-Norzh

**Kanton Arras-Norzh** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.

## Kumunioù
**Kanton Arras-Norzh** a yae 4 c'humun d'ober anezhañ.

## Daveoù ha notennoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Pas-de-Calais
Kell

**Kell** a c'hall bezañ meur a dra.

## E brezhoneg
Ur ger brezhonek deuet eus ar ger latin *cella* eo, ha talvout a ra:
*kell, kambr ur manac'h en ur manati
*kell, kambr ur prizoniad en un ti-bac'h,
**[[kell (divgell)|kell]]*, unan eus an divgell a zo d'ar baotred da ober o sper,
** kement-se zo kaoz da c'hoarioù-gerioù fin war gelloù ar venec'h, 
***evel war o niver: menec'h zo o devez teir c'hell, lod nemet div, lod nemet unan
***ar vugale fardet en ur gell
** A-wechoù, pa fazi tud zo war distagadadur ar ger keloù (/ke:lu/) e klever: *Pell zo n'em eus ket bet eus ho kelloù!*
*kellig, al lodenn vihanañ eus ar c'horf bev.

## Lec'hioù
* Kell (Illinois), ur gêriadenn e SUA
* Kell am See, ur gêriadenn e distrig Trier-Saarburg e Rheinland-Pfalz, en Alamagn.

## Tud
*Ayla Kell, ur gorollerez eus ar Stadoù Unanet 

## Pennadoù kar
* Kel
* Kehl
* Kells
* Kelly
Annus mirabilis

**Annus mirabilis** zo un droienn latin, hag a dalv kement ha *bloavezh ar marvailhoù*, hag a zo anavet e Bro-Saoz, hag anv div varzhoneg:
* an hini gentañ gant John Dryden e 1666, diwar-benn ar bloavezh-se end-eeun,
* eben gant Philip Larkin e 1967 diwar-benn an darempredoù reizhel aesaet adalek ar bloavezhioù 1960.

## Barzhonegoù
### Barzhoneg John Dryden
Barzhoneg John Dryden, 307 gwerzenn enni, a c'haller gwelout amañ: http://en.wikisource.org/wiki/Annus_Mirabilis:_The_Year_of_Wonders

### Barzhoneg Philip Larkin
- Annus Mirabilis -
Sexual intercourse began
In nineteen sixty-three
(which was rather late for me) -
Between the end of the Chatterley ban
And the Beatles' first LP.

Up to then there'd only been
A sort of bargaining,
A wrangle for the ring,
A shame that started at sixteen
And spread to everything.

Then all at once the quarrel sank:
Everyone felt the same,
And every life became
A brilliant breaking of the bank,
A quite unlosable game.

So life was never better than
In nineteen sixty-three
(Though just too late for me) -
Between the end of the Chatterley ban
And the Beatles' first LP.

## 1666, bloavezh ar marvailhoù

## Notennoù

## Pennadoù kar

* 1666
* 1905
* Annus horribilis
* Listennad lavaredoù latin
Pastelloù Dilennel Europat er Rouantelezh-Unanet

Rannet eo ar Rouantelezh-Unanet e 12 **Pastell Dilennel Europat** a zilenn Kannidi europat hervez an Derouezhadur kenfeuriek

Pep hini eus ar broioù pe rannbarzhioù keltiek zo war un dro ur Pastell Dilennel :
* Kembre : 4 kannad europat
* Skos : 7 kannad europat
* Norzhiwerzhon : 3 kannad europat

E Bro-Saoz ez eo ar Rannbarzhioù a ya d'ober ar Pastelloù Dilennel, gant an hevelep bevennoù estreget hini Pastell Dilennel Mervent Bro-Saoz :
* Mervent : 7 kannad europat
* Gevred : 10 kannad europat
* Londrez-Veur : 9 kannad europat
* Reter : 7 kannad europat
* Kornôg Bro-Saoz : 7 kannad europat
* Reter Midlands : 6 kannad europat
* Gwalarn : 9 kannad europat
* Yorkshire hag an Humber : 6 kannad europat
* Biz Bro-Saoz : 3 kannad europat
Pastell Dilennel Europat Mervent Bro-Saoz

Amparet eo Pastell Dilennel Europat **Mervent Bro-Saoz** gant Rannbarzh Mervent Bro-Saoz ha Gibraltar

Dilennet e vez gantañ 7 Kannad europat
Reter Bro-Saoz

Unan eus 9 Rannvro Bro-Saoz eo **Reter Bro-Saoz** (*East of England* e saozneg). Ur Pastell Dilennel Europat eo ivez war un dro, hag a zilenn 7 Kannad Europat da Barlamant Europa.
Rannvro Kornôg Midlands

*Arabat kemmeskañ ar Rannvro-mañ gant [[Kontelezh Kornôg Midlands]]*

Unan eus 9 Rannvro Bro-Saoz eo **Kornôg Midlands** (*West Midlands* e saozneg). Ur Pastell Dilennel Europat eo ivez war un dro, hag a zilenn da Barlamant Europa.
Jacques Collebaut

**Jacques Collebaut** pe **Jacquet de Mantoue**, pe c'hoazh **Jiachetto di Mantoua** en italianeg, ganet e Gwitreg, marvet e 1559, a oa anezhañ un sonaozer breizhat brudet eus ar Rinascimento.

Nemet gwall nebeud a dra ne anavezer diwar-benn e yaouankiz. Kemmesket e veze a-wechoù gant ar Flandrezad Jakez a Verchem a oa ivez en Italia d'ar mare-se. Moarvat e oa kar Jacques Collebaut da Antoine Colebault, lesanvet *Bidon*, hag a oa e gopr gant Dug Ferrara eus 1511 da 1517, ha goude e gopr gant ar pab Leon X e Roma.

Dont a ra e anv war wel en dielloù italian e 1519. Gouzout a ouzomp e aozas meur a votet war-dro 1520. E gopr gant Tiegezh Este e Ferrara e oa e 1525. Annezañ a ra e Mantova e 1526 hag e-pad 30 bloaz e tlee bezañ e penn ar vuhez sonerezhel. Anvet e voe da geodedour e 1534. Derc'hel a reas ar post a vestr a chapel eus 1534 da 1559 en Iliz-Veur Sant-Pêr ha Sant-Paol. Ar c'hardinal Ercole Gonzaga (1505-1563), a zlee bleiniañ Sened-Iliz Trente, a oa tost d'ar sonaozer breizhat.

Hemañ a gollas e wreg e 1527 ha dimeziñ a reas en-dro. Gouzout a ouzomp ivez ne reas ket krazadenn peogwir e varvas d'an 2 a viz Here 1559 o lezel kalz dleoù war e lerc'h. Paour-raz e teuas e wreg hag e verc'h da vezañ. Ar c'hardinal a roas ur pañsion dezho eta. 

Unan eus mistri vrasañ liessonegezh sakr ar Rinascimento eo Jacques Collebaut e-kichen Josquin Desprez ha Giovanni Pierluigi da Palestrina. Ur sonaozer strujus, brudet hag admiret e voe e-pad mare an Eneb-Reform. Aozañ a reas kalz oferennoù ha motetoù etre 1520 ha 1540. Al lod brasañ anezho a zo bet embannet.

## Gwelet ivez
* Listennad sonaozerien vreizhat
Mary Jane Watson

**Mary Jane Watson** a zo un dudenn hag a gaver en istorioù Spider-Man. E wreg eo ivez. Krouet eo bet gant Stan Lee ha John Romita. Gwelout a reer anezhi evit ar wech kentañ e-barzh *The Amazing Spider-Man*(Vol. 1) #42 (miz Du 1966).

Er penn-kentañ e oa bet ijinet a-benn talañ ouzh Gwen Stacy. Pa varv Gwen e chom Mary Jane tost ouzh Peter Parker, hag e krogont da vont e darempred an eil gant egile. E-barzh *Amazing Spider-Man* (Vol. 1) #257 e lavar da Beter Parker e oar ez eo ivez Spider-Man. Dimeziñ a reont e-barzh *Amazing Spider-Man* (Vol. 1) Annual #21 (1987).

Kirsten Dunst eo an aktourez a c'hoari perzh Mary Jane er filmoù aozet gant Sam Raimi.
Gwen Stacy

**Gwendolyne « Gwen » Stacy** a zo un dudenn krouet gant Stan Lee ha Steve Ditko e-barzh *[[Amazing Spider-man]]* #31 (miz Kerzu 1965).
Studierez er memes klas ha Peter Parker ha Harry Osborn eo Gwen Stacy. Amourous eo Peter Parker, met ne c'hall diskouez netra dezhi, rak Spider-Man eo ivez.
Mervel a ra Gwen war bont New York, goude tagadennoù ar Green Goblin. Ne ouezer ket re penaos eo marvet : posupl eo e vefe bet torret he gouzoug gant Spider-Man pa glaske mirout outi a gouezhañ. An istor a zo kontet en-dro e-barzh What If?, hag er wech-mañ e teu a-benn Spider-Man d'he sikour.

Er bannoù-treset nevesoc'h e ouezer he deus bet Gwen Stacy daou vugel gant Norman Osborn : Gabriel Stacy ha Sarah Stacy o anvioù. Soñjal a rae da Norman Osborn ne vefe ket gouest e vab Harry Osborn da gemer e lec'h e penn Oscorp Industries, ha setu perak e felle dezhañ lakaat an daou vugel da gemer e blas. kemend-se a zisplij da Wen Stacy, ha hi a fell dezhi desevel he bugale, asambles gant Peter Parker.
Norman a lazh anezhi hag e lak he bugael da grediñ eo bet lazhet gant Spider-Man. Neuze e tiviz he bugale, hag a zo kresket ha deuet da vezañ speredek buan-tre (a-drugarez d'un evaj bet roet dezho gant Osborn), lazhañ Spider-Man. Dont a ra a-benn Spider-Man da gendrec'hiñ Sarah nemetken. Honnezh a vez gloazet gant he breur ha a ya da guzhat en ul lec'h kinniget dezhañ gant Osborn. Eno e kav ur c'hasedig prientet gant Osborn, hag a gemenn dezhañ stourm a-enep da Spider-Man. A-benn ar fin e vo trec'het Gabriel gant e c'hoar.
Ar rummad istorioù a gaver an darvoudoù-se ennañ en deus lakaet reuz da sevel e-touez ar re a blij Spider-Man dezho, hag un digresk a-fet gwerzhañ a zo bet ivez.
Gwen Stacy a gaver ivez e-barzh Ultimate Spider-Man. Er rummad-se ez eo kalz diluoc'h evit er rummad pennañ, ha sikour a ra Peter Parker el lise. Lazhet eo gant Carnage.
Er filmoù aozet gant Sam Raimi e weler anezhi en trede hini nemetken. Labourat a ra gant Peter Parker en ul labourva, saveteet eo gant Spider-Man ha pokat a ra dezhañ, ar pezh a laka gwarizi e Mary Jane.

## Skeudennoù
* Marv Gwen Stacy
* Hec'h obidoù

## Notennoù