open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kler Çaku

right|180px|Kler Çaku e 2022.

**Kler Çaku** a zo bet ganet d'ar 4 a viz Meurzh 2010 e Shkodër en Albania.

Ur c'hoarierez echedoù albanat eo.

Mestrez-veur (Maouezi) (Woman FIDE Master) eo abaoe 2024.

Mestrez Veur an Arena eo.
E miz C'hwevrer 2021 e oa bet trec'h e Gouel Echedoù Yaouankizoù ar Bed, aozet gant Lichess.

E miz Kerzu 2021 e oa bet gounezet gant Kler Çaku an tournamant enlinenn "Rudaga-Kaissa 2021" e rummad ar merc'hed e-dan daouzek vloaz.

E miz Kerzu 2022 e voe trede e Kampionad Europa Blitz ar Yaouankiz e Thessaloniki gant daouzek poent.

E miz Gwengolo 2022, Kler Çaku a c'hoarias e kampionad echedoù yaouankiz ar Balkanoù 2022, tapout a reas ar vedalenn aour evit ar merc'hed e-dan daouzek vloaz e Standard, ar vedalenn aour e Tournamant Blitz kemmesk hag e Tournamant Blitz ar merc'hed en Open e-dan daouzek vloaz hag ar vedalenn arc'hant e Tournamant buan ar merc'hed e-dan daouzek vloaz.

E miz Du 2022  en Antalya, e Turkia, Kler Çaku a echuas an tournamant er pempvet plas, o tapout 6,5/9, ne gollas partienn ebet.

E miz C'hwevrer 2023 e c'hounezas Kler Çaku an tournamant World Chess Junior e rann ar merc'hed G14, 4,5/5 .

E miz Kerzu 2023 e voe trec'h e tournamant *Fonnapl* gant seizh trec'h ha div bartienn rampo e Kampionad Europa ar Yaouankiz Fonnapl ha Blitz e Terme Čatež e Slovenia. En tournamant Blitz e voe en eilvet plas goude an dirampoiñ.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
* E mizioù Gouhere hag Eost 2022 he deus c'hoariet evit ar wech kentañ e skipailh albanat ar Maouezi er 44 Olimpiad echedoù 2022 e Chennai ouzh an deirvet tablezenn, o tapout 5/10, pezh a roas dezhi an titl a WCM.
* E miz Kerzu 2024 e c'hoarias ouzh an deirvet tablezenn e skipailh Albania e 45 Olimpiad  ar Maouezi e Budapest, o tapout 6,5/10 c'hoari, pezh a dalvas dezhi dont da vout Woman Fide Master (WFM) .

## [[Kampionad albanat an echedoù|Kampionad albanat ar Maouezi]]
* Trec'h e voe e 2021, d'an oad a 11 vloaz, gant un hanter-boent dirak Eglantina Shabanaj, bet pevarzek gwech kampionez albanat ar Maouezi.
* E miz Du 2023, e tapas an eilvet plas er c'hampionad, gant 6,5/8 (+ 6, =1, - 1) .

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fichenn e 365 Chess
Karbed dezougen troadegiezh

**Karbed dezougen troadegiezh** a vez graet eus ur c'harbed dezougen soudarded hobregonet gant peder rod-gefluskañ implijet evel karbed dezougen soudarded armet, karbed milourel sklêrijennañ, karbed polis sklêrijennañ pe karbed surentez. Disheñvel eo ar c'harbedoù-se diouzh ar c'harbedoù dezougen soudarded hobregonet 8-, 6-, ha 4-rodek (evel ar VAB), rak tostoc'h eo o neuz ouzh re an drevourien. Alies eo tost tres ar c'harbedoù-se da re un SUV, ur Pickup truck gant un doenn pe ur Box truck. Skouerioù brudet a zo evel an ATF Dingo, Otokar Cobra II, Iveco LMV, AMZ Dzik, AMZ Tur, Mungo ESK, pe ar Bushmaster. Darn eus ar c'harbedoù modernañ-se a zo bet savet gant mennad ar gwarez a-enep trapoù minenn.

Ar c'harbedoù dezougen troadegiezh a zo bet savet evel diskoulm d'ar riskloù nevez erruet gant ar brezel, dreist-holl ar redi da wareziñ bourzhidi ar c'harbedoù dezougen troadegiezh a-enep trapoù gant minennoù pe tennoù an enebourien. Bez e oa dija eus karbedoù damheñvel a-raok ar re-se, evel ar VAB hag ar Buffel suafrikan. An anv a zo deuet war-wel muioc'h-mui evit diforc'hañ ar c'harbedoù  dezougen soudarded hobregonet skañv 4x4 rodek diouzh ar re hengounel 6x6 pe 8x8 rodek. Ar stumm hobregonet ponneroc'h M1114 Humvee a c'hell bezañ gwelet evel un azasadur eus ar mennad war un Humvee dihobregon ha gant ar memes pal.
## Skeudennoù

Restr:MSPO08 Tur 1.jpg|Un AMZ Tur polonat
Restr:U.S. Army Staff Sgt. Joshua White, a member of the Farah Provincial Reconstruction Team (PRT), leads a security team during a key leader engagement in Farah, Afghanistan, Aug. 29, 2012 120829-N-II659-0701 (cropped).jpg|Cougar H
Restr:Puckapunyal-Taipan-IMV-2.jpg|Taipan gant ouzhpennadurioù aostralian, diazezet war an Mamba APC
Restr:RMMV Survivor R.jpg|RMMV Survivor R
Restr:Unicob Mine-Resistant Ambush-Protected Vehicle (MRAPV)- Sri Lanka Army.jpg|Unicob
Humvee

An **High Mobility Multipurpose Wheeled Vehicle** (**HMMWV**; anvet alies: **Humvee**) zo ur familh kamionoù milourel skañv, peder rodek ha karbedoù implijus produet gant AM General. Adkemeret en deus ar roll a oa hini an jeep orin, hag ar c'harbedoù implijet e marevezh Brezel Vietnam evel an Jeep M151, an M561 "Gama Goat", hag an adstummoù klañvgarr M718A1 hag M792, ar C'harbed implijus kenwerzhel, ha kamionoù skañv all. Implijet da gentañ gant Nerzhioù armet ar Stadoù-Unanet, implijet e vez ivez gant broioù hag aozadurioù niverus ha betek gant trevourien. 
## Davennoù
Guns & Ammo

***Guns & Ammo*** (« *Armoù-tan ha Munisionoù* ») zo ur gelaouenn viziek saoznek diwar-benn an armoù-tan, ar chaseal, ar sportoù tennañ, an adkargañ ha bed an tennañ dre vras. Embannet e vez er Stadoù-Unanet abaoe 1958. Perzh eo bremañ eus ar strollad Outdoor Sportsman Group. Eric R. Poole eo he fennskridaozer abaoe 2013.

E 2025 e werzhe well-wazh 415.000 skouerenn war baper bep miz er vro a-bezh. Keidenn oad he lennerien e oa 57 vloaz, ha 97% anezhe a oa paotred. *Guns & Ammo* a embann ivez videoioù amprouennoù armoù war ur chadenn YouTube boulc'het e 2010. Ouzhpenn 62.000 koumananter he doa e miz Eost 2025.

### Afer Venola
Richard Venola (1958-2021), bet pennskridaozer ar gelaouenn etre 2007 ha 2009, a voe harzet gant polis kontelezh Mohave (Arizona) evit bezañ lazhet e 2012 James Patrick O’Neill, ur c'hamalad dezhañ, gant ur fuzuilh-chase. Goude daou brosez e voe anavezet e oa Venola e reizhdifenn, ha didamallet e voe.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn internet ar gelaouenn
*  Chadenn liesvedia ''Guns & Ammo''

## Daveennoù
Crépin-Leblond

**Crépin-Leblond** zo un ti-embann gallek bet krouet e 1954 ha diazezet e Chaumont (Haute-Marne, Bro-C'hall). Arbennikaet eo war an hoplologiezh (armoù-tan hiniennel hag armoù gwenn), ar sportoù tennañ hag istor ar brezelioù, met levrioù war sujedoù all evel ar voneizoniezh, an diguzhat metaloù, ar chaseal, an natur hag al loened a gaver e katalog ar stal. Ouzhpenn al levrioù e embann Crépin-Leblond ar c'helaouennoù *[[Cibles]]*, *[[Tir à l'Arc Magazine]]*, *Charc*, *[[Détection Passion]]* hag *[[Excalibur (kelaouenn)|Excalibur]]*.

Lakaet eo bet e dibennfreuzadur barnerezhel d'ar 24/09/2025 abalamour da ziaesterioù stag ouzh enkadenn ar COVID-19 ha da gresk priz an danvezioù kentañ.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn internet an ti-embann

## Daveennoù
Moneizoniezh

Ar **voneizoniezh** zo he fal studiañ ar pezhioù moneiz hag ar medalennoù kozh. Talvoudus-mat eo evit studiañ an Istor ha dreist-holl Istor an Henamzer. En arkeologiezh e vez implijet evit amzeriañ ar gwiskadoù arkeologel.
Gwenn ha Du (strollad kuzh)

**Gwenn ha Du**   a oa ur strollad damsoudardel broadelour breton savet e fin ar bloavezh 1930 e Pariz gant Célestin Lainé hag Hervé Le Helloco. Ar strollad a oa unan "ober eeun" hag embannet en doa ul levrig stummañ kuzh evit deskiñ an izili war an obererezhioù feuls. An anv "Gwenn ha du" a ra dave da vanniel Breizh, ar Gwenn-ha-du, krouet e 1923, hag a implij livioù hengounel Breizh. Awen an aozadur a zo da glask en Iwerzhon gant an IRA. Tarzhadenn ar 7 a viz Eost 1932 e Roazhon a voe er bloavezh-se, koulz ha lañs ur c'hampagn brezel gant an IRA.
## Istor
### Gwalldaol monumant ar vezh
* *Pennad spisoc'h: [[Tarzhadenn ar 7 a viz Eost 1932 e Roazhon]]*
E miz Gouhere 1932, ar strollad Gwenn ha Du a zo kounnaret ruz a-enep un delwenn gant Jean Boucher da lidañ unvaniñ Breizh gant Bro-C'hall e 1532, goude ur brezel garv. Pa oa bet diskouezet an delwenn evit ar wech kentañ e 1911, e oa bet gwelet ar c'hentañ manifestadegoù gant ar vroadelourien vreton. Célestin Lainé en doa savet ur vombezenn en e gambr, savet gant ur c'hartoñs laezh leuniet gant nitrogliserin. Abred diouzh ar mintin, d'ar 7 a viz Eost, André Geffroy en doa lakaet ar vombezenn a-dreñv penn roue ar Frañs Charlez VIII dirak ti-kêr Roazhon. Da 4:40, e oa tarzhet ar vombezenn, distrujet e oa bet an delwenn arem hag an holl brenestroù a-hed 100 metr tro-dro. D'ar 7 a viz Eost, ar strollad en doa embannet e oa bet graet ar gwalldaol ganto. Graet e oa bet da verkañ devezh deiz-ha-bloaz 400 vloaz an unvaniezh hag a oa da vezañ e Gwened gant ar c'hentañ ministr Édouard Herriot. *[[L'Humanité]]*, kazetenn ar Strollad Komunour Gall, en doa komzet eus an darvoud en deiz war-lec'h, oc'h emsevel rak ne oa ket bet rannet ur ger gant Herriot war ar fed e oa ar sevenadurezhioù keltiek o vont da get, e nac'he e oa eus ar brezhoneg hag ar sevenadur breton. Fuloret e oa bet pennadurezhioù Bro-C'hall ha gant forzh nerzh e voe kavet hag harzet 6 stourmer d'an 11 a viz Eost; ar c'hwec'h a oa bet lakaet en toull-bac'h e-kerzh hanter-kant devezh.

## Izili anavezet
### Krouerien
* Hervé LE HELLOCO 
* Célestin LAINÉ
### Izili all
* Fant Rozeg (MEAVENN)
* Armand GIRARD
* Denise Guieysse
* Gwilherm Berthou
* Hervé Delaporte 
* Jacques DE QUELEN
* André GEFFROY
* Alphonse LE BOULCH
* Yann Goulet
* Yves LE NEGARET
* Jeanne DU GUERNY
* Théophile Jeusset 
* Francis Bayer du Kern 
* Augustin CATTELLIOT
* Joseph CATTELLIOT 
* Guy Vissault
* Ange Péresse 
* Albert LAINÉ
* Herri Kaouisin
* Ronan Kaouisin 
* Paul LAURENT
* Robert MERLE
* Joseph NEDELEC
* Jean-Baptiste RENAUD
* Georges LE ROUX

## Daveennoù
Marc'Andria Maurizzi

**Marc'Andria Maurizzi**, bet ganet d'ar 16 a viz Mae 2007 e Bastia, zo ur c'hoarier echedoù korsat. Mestr meur etrebroadel eo abaoe 2021. Kampion ar bed junior eo bet e miz Here 2023, ha kampion Bro-C'hall e miz Eost 2025.

2.604 e oa e renk ELO e miz Eost 2025.

## Daveennoù
Gertrud Nüsken

**Gertrud Fröhlich**, anavezet kentoc'h gant hec'h anv all, **Gertrud Nüsken**, a zo bet ganet d'ar 21 a viz Kerzu 1917 en Alamagn ha marvet d'ar 14 a viz Eost 1972.

Ur c'hoarierez echedoù alaman e oa.
## Buhez
* Matematikourez e oa. Ijinourez danframm e oa en ul labouradeg bagonioù.
* Dimezet e oa gant Friedrich “Fritz” Nüsken (1914–1970), pennijinour el labouradeg. He gwaz a varvas e 1970.
* Mervel a reas en ur gwallzarvoud nijerez e 1972.
### Echedoù
He gwaz, Friedrich “Fritz” Nüsken, a gelennas ar c'hoari echedoù dezhi e 1946. 

Daou vloaz war-lerc'h, e 1948, e voe-hi trec'h e Bad Doberan e kentañ Kampionad ar Maouezi en tachad soviedel. 

Teir gwezh e voe kampionez ar Maouezi e RDA:
* e 1950 e voe rampo gant Edith Keller e Sömmerda, dirak Mira Kremer,
* e 1953 dirak Mira Kremer e Weißenfels, 
* e 1955 dirak Ruth Landmesser ha Mira Kremer e Zwickau.

Disochoù all e kampionad RDA ar Maouezi: 
* e 1949, 3 e Bad Klosterlausnitz, Mira Kremer a voe trec'h,
* e 1951 2 war-lerc'h Mira Kremer e Schwerin,
* e 1952 3 war-lerc'h Edith Keller-Herrmann ha Mira Kremer e Schwerin,
* e 1954 3 e Bad Saarow, Ursula Höroldt a voe trec'h.

E 1954 Gertrud Nüsken a gemeras perzh e Tournamant Takadel European ar Maouezi.

E 1955 e paouezas da gevezañ.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Wolfgang Pähtz: *Damenschach in Ostdeutschland* (Women's chess in East Germany). Selbstverlag des Autors 2017 (Berichte, Tabellen, Partien und Bilder)
* Deutsche Meisterschaften der Frauen auf TeleSchach
Mira Kremer

**Mira Kremer**  a zo bet ganet e 1905  en Alamagn ha marvet d’an 19 a viz Here 1987 e Lütjensee en Alamagn  .

Ur c'hoarierez echedoù alaman e oa.
## Kevezadegoù kentañ
* e 1939 e tapas an 3 plas e Stuttgart, Friedl Rinder a voe trec'h
* e 1949, e voe trec'h en eilvet Kampionad ar Maouezi en tachad soviedel e Bad Klosterlausnitz.
## Disochoù e kampionad RDA ar Maouezi
* e 1951 e voe trec'h dirak Gertrud Nüsken e Schwerin,
* e 1950, 3 e Sömmerda, Edith Keller a voe trec'h
* e 1951, 3 e Bad Klosterlausnitz, Edith Keller a voe trec'h
* e 1952, 3 e Schwerin,  Edith Keller-Herrmann a voe trec'h
* e 1953 3 e Weißenfels, Gertrud Nüsken a voe trec'h
* e 1955 3 Zwickau, Gertrud Nüsken a voe trec'h.
## Levlennadurezh
* Wolfgang Pähtz: *Damenschach in Ostdeutschland* (Women's chess in East Germany). Selbstverlag des Autors 2017 (Reports, tables, games and pictures)
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Deutsche Meisterschaften der Frauen from TeleSchach
* 2. Deutsche Damenmeisterschaft der DDR, 1951 in Schwerin with picture of the winner Mira Kremer
Timbroù Antilhez Spagn

E kreiz an  edo c’hoazh teir enezenn dindan beli Bro-Spagn er Mor Karib : Kuba, lodenn reter Hispaniola (Snato Domingo, Republik Dominikan bremañ) ha Puerto Rico. Anvet e veze an drevadenn *Las Antillas Occidentales* pe *Las Antillas Españolas* (= Antilhez Spagn) betek fin ar brezel etre Spagn ha Stadoù-Unanet Amerika (1898) pe goude ar stourmadeg a-enep Haiti (1865).

An toullad timbroù moullet etre 1855 ha 1873 a voe implijet en un doare dizingal hervez ar broioù, dre ma tarzhe eno ar brezel. E Santo Domingo e voent implijet etre 1861 ha 1865 hepken. Un darn a voe implijet e Filipinez, bet trevadenn spagnol ivez.

Poltred ar rouanez Isabel II a weler war darn vrasañ eus an timbroù hep na vefe meneget e peseurt rann eus impalaeriezh Spagn e veze graet gante. E 1871 e teuas er-maez timbroù gant an alc’hwez ULTRAMAR avat, o kinnig alegorienn Spagn (*Hispania*).

War-lerc’h Isabell II eo poltred Amede Iañ a yeas war wel e 1873 war ur rummad pevar zimbr.

## Pennad kar
* Timbroù Kuba
*Timbroù Republik Dominikan
*Timbroù Puerto Rico
Edith Keller-Herrmann

**Edith Keller-Herrmann** (17 a viz Du 1921 – 12 a viz Mae 2010) a oa ur c'hoarierez echedoù alaman, bet ganet e Dresden.

Dont a reas da vout Mestrez Etrebroadel (WIM) e 1950 ha Mestrez-veur (WGM) e 1977.

Edith Keller-Hermann a oa c'hoar da Rudolf Keller.  Mervel a reas e miz Mae 2010 en Ingolstadt.
## 1939-1943
E miz Eost 1939, Keller (17 vloaz), a-gevred gant Klaus Junge (15), Wolfgang Unzicker (14), Rudolf Kunath (15) ha Karl Krbavac (17), a choarie er c'hleub *Jugendschachwoche Fürstenwalde* e-tal Berlin. E-pad an Eil Brezel-bed e voe trec'h en eilvet Kampionad alaman ar Maouezi e Bad Oeynhausen e 1942. En trede Kampionad e Vienna e 1943 e voe teirvet war-lerc’h Gertrud Jürgens ha Maja Schlemmer, ha seizhvet-eizhvet rampo e voe e Bad Krynica e 1943, e 4 Tournamant ar Gouarnamant Jeneral, bet gounezet gant Josef Lokvenc.

## Goude an [[Eil brezel-bed]]
### Kevezadegoù hiniennel
Kampionez ar Maouezi 1947, 1948, 1951, 1952 ha 1953 en Alamagn (a-bezh) ha Kampionez ar Maouezi e RDA e 1950, 1951, 1952, 1956, 1957 ha 1960 e voe.

E 1949/50 e kemeras perzh en tournamant evit Kampionad bedel ar Maouezi e Moskov, pempvet-seizhvet rampo e voe, Lyoudmila Roudenko a voe trec'h.

E 1951 e voe 11–12 e Dortmund.  Alberic O'Kelly de Galway  a voe trec’h. Rampo e voe-hi pa c’hoarias a-enep da Efim Bogolyoubov ha trec’h a-enep da Nikolaz Rossolimo ha Stojan Puc. 

E 1952 e voe  4–6 rampo e Moskov e Tournamant an Emstriverezed. Yelizaveta Bykova a voe trec'h.

E 1955 e voe 3 e Moskov e Tournamant an Emstriverezed. Olga Roubtsova a voe trec'h.

### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas e skipailh ar Maouezi eus RDA peder gwech:
* e 1957, ouzh an dablezenn gentañ er 1 Olimpiad en Emmen (Izelvroioù),
* e 1963, ouzh an dablezenn gentañ e Split (Yougoslavia),
* e 1966, ouzh an dablezenn gentañ en Oberhausen (Republik Kevreadel Alamagn), 
* e 1969, ouzh an eil tablezenn e Lublin (Polonia).

Tapout a reas teir gwech ar vedalenn arem a-gevred gant he skipailh ha div vedalenn hiniennel: argant e 1957 hag arem e 1963.

## Daveennoù
Springfield Armory Echelon

An **Echelon** zo ur rummad pistolennoù damaotomatek dezhe skoerioù bannet ha kambret e 9 mm Parabellum. Produet e vezont e Kroatia gant HS Produkt abaoe 2023, ha dasparzhet int gant an embregerezh stadunanat Springfield Armory Inc.. 

En o stumm orin e oa gwerzhet an Echelon gant ur c'hanol 4 pe 5,28 meutad. Soñjet int bet evit bezañ armoù azasadus, en ur ouzhpennañ binvioù optek pe taktik aes dezhe. E polimer int savet, ha skañv a-walc'h int. Dilennet e oa bet an Echelon "arm-dorn ar bloaz 2023" gant ar gelaouenn stadunanat *[[Guns & Ammo]]*, ha priziet-mat eo bet gant ar mediaoù arbennikaet dre vras. Dibabet eo bet evel arm servij gant meur a ajañs surentez er Stadoù-Unanet dija. 

## Liamm diavaez
*  Pajenn an Echelon war lec'hienn Springfield Armory Inc.

## Daveennoù
Springfield Armory, Inc.

Ar **Springfield Armory, Inc.** zo un embregerezh armoù-tan hiniennel prevez stadunanat bet savet e 1974 gant Bob Reese. Diazezet eo e Geneseo (Illinois), hag awenet eo e anv gant hini an arsanailh-Stad bet dismantret e 1968, daoust d'an daou ensavadur bezañ disheñvel penn-da-benn. Da vare e grouidigezh e produe kopiennoù eus armoù bet implijet gant arme ar vro evel an M1 Garand, an M14 pe ar bistolenn Colt M1911. Hiziv an deiz e sav reoù a bep seurt evel ar c'harabinennoù doare AR-15 (rummad Saint) pe reoù all dezhe ur vorailh (Model 2020).

E 2001 e savas un emglev gant ar produer kroat HS Produkt evit dasparzhañ o fistolennoù war ar marc'had stadunanat. Ar rummad XD e voe an hini kentañ, hag abaoe 2023 e werzhont ar rummad Echelon.

E 2024 e oa an embregerezh ar 6 gwerzher armoù-tan hiniennel er Stadoù-Unanet, a-dreñv Colt.

## Liamm diavaez
*  *[https://www.youtube.com/watch?v=JJnLYntJeeY Who is Springfield Armory? A Tale of Two Entities]*, gant Ian McCollum (*[[Forgotten Weapons]]*, 2018, 14'07)

## Daveennoù
Cibles

***Cibles*** zo ur gelaouenn viziek c'hallek diwar-benn an hoplologiezh, bet savet e 1967 gant Raymond Henry hag André Gagniard. Kinnig a ra pennadoù war an armoù-dorn hag an armoù-skoaz, istorel pe a-vremañ, dreist-holl, hag amprouennoù kontilli ur wech an amzer. E-touez ar rubrikennoù all e kaver skridoù war ar c'henwerzh (embregerezhioù ha saloñsoù), ar sportoù tennañ, an adkargañ munisionoù, pe pennadoù war mirdioù, filmoù pe darvoudoù istorel. Kemennadennoù berr ha deiziataer ar saloñsoù armoù a gaver e dibenn ar gelaouenn. Embannet eo gant Crépin-Leblond, un ti-embann diazezet e Chaumont (Haute-Marne, Bro-C'hall).

Ar 650 niverenn a zo bet embannet e miz Eost 2024. Bruce Malingue e oa pennskridaozer ar gelaouenn e 2025. E miz Gwengolo 2025 eo bet lakaet e dibennfreuzadur barnerezhel Crépin-Leblond, en astal emañ dazont an embannadenn. 

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn internet ''Cibles''

## Daveennoù
Joyeux Noël (film, 2005)

***Joyeux Noël*** zo ur film drama ha brezel sevenet gant ar Gall Christian Carion ha deuet er-maez er salioù sinema e 2005. Kontañ a ra darvoudoù eus ar Brezel-bed Kentañ, ha dreist-holl Treverz an Nedeleg, a c'hoarvezas e miz Kerzu 1914 e meur a lec'h war an talbenn.

## Fichenn deknik
* Sevener : Christian Carion
* Sonerezh : Philippe Rombi
* Bloavezh : 2005
* Broioù : , , , , , 
* Padelezh : 116 munutenn
* Budjed : 18.151.814 €

## Aktourien bennañ
* Benno Fürmann : Nikolaus Sprink, tenor e opera Berlin deuet da vezañ soudard en arme alaman ;
* Guillaume Canet : al letanant Audebert ;
* Diane Kruger : Anna Sørensen, ur soprano danat ;
* Gary Lewis : ar pastor anglikan skosat Palmer, soner binioù ; 
* Daniel Brühl : Horstmayer, ul letanant yuzev alaman ;
* Dany Boon : Ponchel, perukenner eus Lens hag ordenañs Audebert.

## Liamm diavaez
*
Gwir ar brezel

**Gwir ar brezel** zo ul lodenn eus al lezenn etrebroadel da reoliañ an doareoù da gregiñ gant ur brezel (*[[jus ad bellum]]*) hag an doareoù aotreet da seveniñ an obererezhioù milourel (*jus in bello*). Gwir ar brezel a glask reiñ ur framm d'ar souverenelezh, stadoù ha tiriadoù, an dalc'herezh, ha termenoù all hag a zo diazez a-fed Gwir. 

Gwir ar brezel a glask reoliata an disklêriadur brezel, penaos e vez degemeret ar c'hodianañ ha penaos e vez ret ober gant ar brizonidi vrezel, ar redioù milourel, gant an ''diforc'hidigezh'' ha pennaenn ar ''c'henfeurelezh ''; ha difenn implij lod armoù hag a zo gwelet evel reoù a zegas poanioù ha distrujoù dizereat pe diezhomm.
## Daveennnoù
Kourbach

Ar **c'hourbach**, pe **Kurbaj** (arabeg: كُرْبَاجْ, *kurbāj*, a-ziwar an turkeg *kırbaç*, "ur skourjez" ), a zo ur skourjez pe sanglenn 91cm hed. Savet eo gant kroc'hen dourvarc'h pe frikorneg. Un ostilh pinijennañ pe jahinañ eo hag a veze implijet en Impalaeriezh otoman, dreist-holl en Egipt. Implijet e veze alies gant pennadurezhioù ar Stad hag e degouezhioù lies evel klask kaout kofesionoù a-berzh torfedourien, rediañ paeañ an tailhoù, hag evezhiañ al labourerien rediet d'ober korveoù.
## Daveennoù
Fiat 3000

Ar **Fiat 3000** a oa bet ar c'hentañ tank produet e bras niver gant Italia. Deuet e oa da vezañ an tank diazez en nerzhioù hobregonet italian nevez krouet goude ar C'hentañ Brezel-bed. Ar Fiat 3000 a oa diazezet war ar Renault FT gall.
## Daveennoù
Flying Elephant

Ar **Flying Elephant** (brezhoneg: Olifant nij) a oa bet mennozh un tank dreist-ponner e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed. Ur steuñv a oa bet prientet met biskoazh ne voe savet gant ar Rouantelezh-Unanet.
## Diorroadur
Goude ar goulenn diwezhañ da gaout hanter-kant tank Mark I ouzhpenn e miz Ebrel 1916, ne oa ket sklaer evit pennadurezhioù ar Rouantelezh-Unanet hag-eñ e oa ezhomm da sevel tankoù ouzhpenn. Stag e oa kement-se ouzh berzh an armoù nevez-se war an talbenn. William Tritton, kengrouer ha kenbroduer ar Mark I, a soñje e ouie petra a vije gwanded grevusañ an tank-se. Un tenn eeun gant un obuzenn a c'hellje distrujañ ar c'harbed stourm, ar pezh a oa un dañjer bras dre an niver uhel a ganolioù war an tachennoù emgann pe dres a-dreñv. Tritton en doa graet e soñj neuze da empentiñ un tank nevez ha ne vije ket bet distrujet gant kanolioù etre, e miz Ebrel 1916.

Tritton ne ouie ket petra a dalveze kement-se. Ne ouie ket pegen tev e rane an hobregon bezañ evit ma vefe gwarezet da vat. Er miz-se e oa kroget al letanant Kenneth Symes d'ober arnodennoù war plakennoù hobregon 51mm tevder en ur dennañ warno gant kanolioù a bep seurt bet tapet digant an Impalaeriezh alaman. E miz Even, ar steuñv arnodiñ a oa bet ledanaet gant tevderioù all e Shoeburyness. Ar plakennoù hobregon a veze savet gant William Beardmore and Company. An Tank Supply Committee en doa aprouet krouidigezh ur c'hentpatrom d'an 19 a viz Even 1916, met ne oa bet peursavet nemet e fin miz Eost 1916.
## Disoc'h
Sur eur hiziv e oa bet kroget da sevel an tank dreist-ponner, met biken ne voe echuet ur c'hentpatrom anezhañ. Albert Gerald Stern, penn Departamant dafariñ an tankoù, en doa skrivet e oa bet ar War Office o reiñ an urzh da baouez gant ar steuñv e fin ar bloavezh 1916, dre ma vankje fiñvusted d'an tank hag e oa implijusoc'h evit na oa da gaout un hobregon tev.

An istorour David Fletcher a soñj dezhañ e oa aet ar steuñv da get dre ma ne oa ket tu da sevel kefluskerioù kreñv a-walc'h, istimañ a rae ne vije bet tu da fiñval an tank nemet da 3 c'hilometr an eur. Ouzhpenn-se, ar pouez a oa re uhel evit tachennoù gant skoilhoù ha bouilhenn. Ouzhpenn-se dre ma oa bet efedus an tank Mark I ne oa ket mui kement a c'hoant gant Tritton da sevel un tank ponneroc'h. En desped da-se, John Glanfield a skriv e oa bet Tritton o klask un doare da skañvaat an tank evit ma vije fiñvusted ouzhpenn gantañ, rannet e oa bet dre an hanter tevder an hobregon, met chom a rae ar pouez war-dro 50–60 tonenn. An neuz anezhañ a vije chomet heñvel. Ouzhpenn-se e oa bet kemmet roll ar Flying Elephant eus unan ledan "tagañ" da unan eneptank pa soñje ar Gevredidi e oa an Alamanted o sevel o c'harbedoù stourm hobregonet dezho. War e seblant, Stern en doa soñjet sevel ugent tank Olifant, a-raok ma vije nullet da vat hollad ar steuñv.
K-Wagen

Ar ***Großkampfwagen*** pe "**K-Wagen**" (berradur *Kolossal-Wagen*) a oa un tank dreist-ponner alaman ; daou c'hentpatrom a oa bet peuzechuet e dibenn ar C'hentañ Brezel-bed.
## Istor
E miz Even 1917, a-raok ma vije echuet sevel an tankoù A7V, Ministrerezh ar Brezel evit Alamagn en doa roet urzh da gregiñ gant steuñv un tank dreist-ponner da vezañ implijet evit toullañ an talbenn. An dizain a oa bet ijinet gant Joseph Vollmer, ur c'habiten adarmead hag ijinour hag a laboure evit ar *Verkehrstechnische Prüfungskommission* ("Burev Amprouiñ an Deknologiezh-Dezougen" eus al lu), harpet gant ur c'habiten Weger.

D'an 28 a viz Even 1917, Ministrerezh ar Brezel a oa savet a-du gant an dizain hag en doa goulennet dek skouerenn. Pemp da vezañ savet gant an uzin Riebe e Berlin ha pemp all gant Wegmann & Co. e Kassel.

Ar c'harbed orin a oa da gaout 165 tonenn a bouez met izelaet e oa bet buan a-benn tizhout 120 tonenn evit ma chomje fiñvus an tank. Evit en ober e oa bet bihanaet an hirder. Ment bras ha pouez hollek ar K-Wagen a vire ouzh fiñval anezhañ en un taol. Soñjet e oa bet neuze rannañ anezhañ e peder lodenn evit an dezougen gant an tren. Hag adsevel anezhañ dres a-dreñv al linennoù stourm lec'h ma vije da vezañ implijet.

Daou gentpatrom a oa bet savet hervez urzhioù Hindenburg, met diechu e oant c'hoazh pa oa bet paouezet gant ar brezel-bed, kollet e oa bet amzer gant an diouer a zanvez krai hag ar c'hevezerezh etre ar steuñvioù armoù lies.

## Pennadoù kar
* Flying Elephant, steuñv un tank dreist ponnner breizhveuriat
* Mark VIII
Renault FT

Ar **Renault FT** (anvet alies goude ar C'hentañ Brezel-bed an **FT-17**, **FT17**) a oa un tank skañv gall bet modern-tre ha gant levezon bras war istor dizain an tankoù. An FT a oa ar c'hentañ tank produet o kaout e armamant en un douribell fiñvus a bep tu. Doare renkañ ar Renault FT (kombod ar vourzhidi e tal, kombod ar c'heflusker a-dreñv, hag an armamant diazez en un douribell hedro) a oa deuet da vezañ hini darn eus an tankoù a vo savet da c'houde. setu perak eo bet lod istorourien arbennikaet war ar brezel hobregonet oc'h ober eus ar Renault FT ar c'hentañ tank modern.

Ouzhpenn 3000 tank skañv Renault FT a zo bet produet gant Bro-C'hall, an darn vrasañ anezho er bloavezh 1918. Goude ar C'hentañ Brezel-bed, an tankoù FT a oa bet ezporzhiet a niveroù bras. Kopiennoù pe azasadurioù a oa bet savet er Stadoù-Unanet (M1917 (tank skañv)), en Italia (Fiat 3000), hag en Unvaniezh Soviedel (Tank T-18). Ar Renault FT a zo bet implijet er mare etre an daou vrezel dre ar bed a-bezh met pa oa kroget an Eil Brezel-bed e oa diamzeriet. 

## Notennoù ha daveennoù
Maritza Arribas Robaina

**Maritza Arribas Robaina** a zo bet ganet d'an 2 a viz Gouhere 1971 e
Santiago de Cuba e Kuba.

Ur c'hoarierez echedoù kuban eo.

Renk Elo: 2 178 (Standard), 2 226 (Fonnapl), 2 239 (Luc'hedenn).

Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 1999. Tredeog Etrebroadel FIDE eo abaoe 2022, Tredeog FIDE abaoe 2017, Gourdoner FIDE abaoe 2010.
## Kevezadegoù
#### Kampionadoù hiniennel Kuba
##### Kampionad ar Merc'hed yaouank
Trec'h e voe teir gwezh, e 1988, 1990 ha 1991.
##### [[Kampionad kuban an echedoù|Kampionad Maouezi Kuba]]
Trec'h e voe peder gwezh: e 1992, 1997, 2008 ha 2009.
#### Kampionadoù hiniennel etrebroadel
##### Kampionadoù hiniennel Panamerikan ar Maouezi
* Trec'h e voe e Mérida e 2000
##### Kampionad Panamerikan kemmesk
* E miz Eost 2025 e Brazil e voe pempvet er c'hampionad hiniennel a-us da 50 vloaz (gant 7/9: + 6, =2, - 2) hag eizhvet er c'hevezadeg *Sénior 65*.
#### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh kuban ar maouezi en unnek Olimpiad: 
* e 1988, en 28 Olimpiad e Thessaloniki (Gres), 
* e 1990, er 29 Olimpiad e Novi Sad (Yougoslavia), 
* e 1994, er 31 Olimpiad e Moskov (Rusia), 
* e 1996, en 32 Olimpiad e Yerevan (Armenia),
* e 1998, en 33 Olimpiad en Elista (Rusia),
* e 2000, er 34 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2002, er 35 Olimpiad e Bled (Slovenia), 
* e 2004, er 36 Olimpiad e Calvià (Spagn),
* e 2006, er 37 Olimpiad e Torino (Italia),
* e 2008, en 38 Olimpiad e Dresden (Alamagn),
* e 2010, en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* 138 partienn e  Chess Games
* Maritza Arribas He fartiennoù (1988-2003) e 365Chess.com
* Maritza Arribas Robaina He fartiennoù abaoe 2003 e 365Chess.com
RoboCop

***RoboCop*** zo ur film birvidik ha skiant-faltazi stadunanat embannet e 1987. Filmaozet eo bet gant Paul Verhoeven ha gant ur senario gant Edward Neumeier ha Michael Miner. Aktourien ar film eo Peter Weller, Nancy Allen, Daniel O'Herlihy, Ronny Cox, Kurtwood Smith, ha Miguel Ferrer. An istor a dremen e Detroit en un dazont nepell, ar gêr a zo beuzet gant an torfederezh feulsañ. *RoboCop* eo ur robot cyborg savet a-ziwar an ofiser Alex Murphy (Weller) hag a zo bet muntret chivous gant ur gang. An embregerezh treuzvroadel Omni Consumer Products a implij e gorf evit en ober ha krouiñ ar poliser nevez RoboCop. Gant ur memor aet tost da get, RoboCop a grog da stourm a-enep an dorfedourien met goustadik e teu en-dro lodennoù eus e bersonelezh denel.
Inga Ruginienė

**Inga Ruginienė**, ganet d'ar 14 a viz Mae 1981, zo ur sindikalourez ha politikourez lituanian. Ezel eo eus Strollad sokial demokratel Lituania. Bet eo bet prezidantez Kengevread sindikadoù Lituania eus 2018 betek 2024, ha besprezidantez Kengevread ar sindikadoù european eus 2023 betek 2024. E-kerzh an dilennadegoù evit dilenn ur parlamant e 2024 e Lituania e oa bet dilennet evel ezel eus ar Seimas. Bet eo bet o servij evel Ministrez ar surentez sokial hag al labour eus Lituania abaoe an 12 a viz Genver 2024. E miz Eost 2025, Ruginienė a zo bet lakaet he anv evel kandidatez evit ar Strollad Sokial Demokratel evit bezañ kentañ ministrez ar vro, goude dilez Gintautas Paluckas. D'ar 26 a viz Eost, ar Seimas a oa savet a-du evit ma teuje da vezañ ar c'hentañ ministr da zont e Lituania.
## Notennoù ha daveennoù
Acela de Armas Pérez

**Acela de Armas Pérez** (Santa Clara, Kuba, 6 a viz Kerzu 1954-Santa Clara, 7 a viz Gouhere 2021) a oa ur c'hoarierez echedoù kuban.

Mestrez-veur (Maouezi) (Woman FIDE Master) e teuas da vout e 1978. Oberiant-tre  e voe, evel c'hoarierez ha gourdonerez evit brudañ ha skignañ an echedoù e-mesk ar merc'hed hag ar maouezi.

He renk Elo uhelañ a voe 2 255, bet tizhet e miz Genver 1989.
## Kampionad kuban ar Maouezi
Kampionez Maouezi Kuba e voe dek gwezh: e 1971, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979, 1986, 1988, ha seizh gwezh e voe eilvet. 
## Olimpiadoù ar Maouezi
C'hoariet he deus e skipailh kuban ar maouezi e pevar Olimpiad :
* e  1984, ouzh an eil tablezenn er 26 Olimpiad e Thessaloniki (+2, =5, -4),
* e 1986, ouzh an eil tablezenn  er 27 Olimpiad e Dubai (+3, =5, -4),
* e 1988, ouzh an dablezenn gentañ en 28 Olimpiad e Thessaloniki (+3, =1, -6),
* e 1990, ouzh an eil tablezenn en 29 Olimpiad e Novi Sad (+3, =2, -3).
## Kampionad bedel ar Maouezi
Teir gwezh e kemeras perzh e Tournamantoù Etretakadel Kampionad bedel ar Maouezi:
* e 1979, en Alicante, 11-12, rampo,
* e 1985 (kampionad 1986) e La Habana, 11-12, rampo,
* e 1987 e Smederevska Palanka, 14.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* 5 partienn '''Asela de Armas Pérez''' e  Chess Games
Fiat 2000

Ar **Fiat 2000** a oa un tank ponner italian ijinet ha savet gant Fiat e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed. N'eus nemet div skouerenn hag a voe savet ha biken ne voe kroget gant ur produerezh a-vras. Armet hag hobregonet ponner e oa, met ne oa ket fiñvus tamm ebet. Implijet eo bet un tammig e Libia e 1919, met erlec'hiet buan gant un doare lec'hel Renault FT ha diwezhatoc'h gant an tank skañv Fiat 3000.
## Istor
Italia  a oa diwezhat a-fed diorroadur an tankoù dre ma oa tachennoù emgann meneziek hag a oa an harzoù gant Aostria-Hungaria hag ouzhpenn ne oa ket entanet nag ar pennoù brezel nag an industrielezh gant sevel seurt karbedoù stourm. E 1916, an Italianed o devoa prenet tankoù Schneider CA1 gall evit arnodiñ, hag erruet e oant e 1917. Er memes bloavezh, an Italianed o devoa savet ur "Burev evit an argadennoù tank" evit studiañ divizionoù tankoù kentañ ar Gevredidi. Entanet bras gant an disoc'hoù, gouarnamant Italia en doa goulennet gant an embregrerzh Fiat kregiñ gant al labour war tankoù 40 tonenn, armet gant  ur c'hanol diazez 65mm ha seizh mindrailherez. N'eus nemet daou gentpatrom hag a voe echuet a-raok ma vije kavet gwelloc'h gant pennoù milourel Italia kaout reoù evel ar Renault FT gall.
Milena Campos Vila

**Milena Campos Vila** (Colón, Kuba, 26 a viz Eost 1974) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban.

Mestrez Etrebroadel (WIM) e teuas da vout e 2011 ha Gourdoner FIDE e 2012. Tapout a reas ar reoladoù ret evit bout anvet Mestrez-veur FIDE met ne c'hellas ket kaout an titl abalamour d'he renk Elo re izel.

He renk Elo "Standard" diwezhañ a oa 2 106 , bet tizhet e miz Genver 1989, ha 2 221 he renk "luc'hedenn".

## Disoc'hoù
* C’hoari a reas e meur a dournamant skol, tapout a reas ur vedalenn aour hiniennel hag ur vedalenn argant er c’hoari dre skipailh.
* Kampionez Kuba ar re yaouank p’edo pevarzek vloaz. 
* Kampionez Maouezi Proviñs Cienfuegos adalek 1989 betek 1997.
* Kampionez Maouezi Kuba e voe e miz C'hwevrer 2006 e Caibarién.
* Trec'h e voe en  *Tournamant Skolveurel* e Mérida, Venezuela e 1995.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* 16 partienn '''Milena Campos Vila''' e Chess Games
Kumun (Spagn)

Ar **gumun** (spagnoleg : *municipio*, katalaneg : *municipi*, galizeg : *concello*, euskareg : *udalerria*, astureg : *conceyu*) zo, e Spagn, ar strollegezh diazez evit aozañ an tiriad. 

Eus ar gumun e vez graet, hervez lezenn Spagn, "unvez diazez aozadur tiriadel ar Stad". Ar statud-se  zo bet krouet dre lezenn an 2 a viz Ebrel 1985, o reiñ framm d'ar galloud lec'hel « *Ley reguladora de las Bases del Régimen Local* » , ha reiñ a ra ur roll eus ar rannoù lec'hel : kumun (*municipio*), proviñs (*provincia*), inizi enezeg Balearez ha Canaries. E proviñsoù zo eo strollet ar c'humunioù e komarkoù (*comarca*), e *mancomunidad*, pe e toleadoù kêr (*área metropolitana*).

Gorread ur gumun zo, well-wazh, etre 2 ha 40 km², met lod a c'hall bezañ kalz brasoc'h, evel Cáceres, kumun vrasañ Spagn,  hag a dap 1 750,33 km².

## Notennoù ha daveennoù
Kentpatrom

**Kentpatrom** a vez graet eus ar skouerenn gentañ-holl eus un dra a-raok ma vefe produet a-vras. Graet e vez evit arnodiñ an dra a glasker sevel. An droienn a vez implijet e tachennoù lies evel ar semantik, an dizain, an elektronek, hag ar programmiñ meziantoù. Ur c'henpatrom a vez implijet alies evit gwelet ha gallout a reer gwellaat un dizain nevez a-fed resisted gant an implijerien pe arnoderien. Arnodiñ gant ur c'hentpatrom a servij da dremen eus ur raktres d'ur produerezh implijus. 
## Notennoù ha daveennoù
Alc'hwez Allen

Un **alc'hwez allen**, anvet **alc'hwez BTR** ivez, zo un ostilh dezhañ ur penn c'hwec'h pañs graet evit stardañ pe distardañ ur serjant kleuz ha c'hwec'hkornek e benn. Dont a ra an anv Allen eus hini William G. Allen, un ijinour stadunanat hag en doa breouet an ostilh e 1909. An anv BTR a vez implijet e Bro-C'hall ivez pa oa anv un embregerezh hag a brodue ostilhoù a seurt-se.

## Muzulioù
### Sistem metrek

## Daveennoù
Niala Collazo Hidalgo-Gato

**Niala Collazo Hidalgo-Gato** (Playa, Kuba,  12 aviz Eost 1983) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban. C'hoari a ra e Spagn abaoe un ugent vloaz bennak.
 
Mestrez Etrebroadel (Maouezi – WIM) eo.

He renk Elo "Standard"  a oa 2 134 e miz Eost 2025.

## Kevezadegoù
Kampionez Kuba ar Vugale e 1996. Kampionez Kuba ar Re Yaouank e 2000.

E 2001, Kampionez Amerika ar Re Yaouank e Guaymallén, Arc'hantina. 

Beskampionez Maouezi Kuba e 2003.

E 2002, kampionez Tournamant Etrebroadel Guanabacoa, Kuba ha Tournamant Etebroadel  ISLA, Kuba. 

E 2003 kampionez Tournamant Etrebroadel Ciudad de las Burgas, Ourense, Galiza kampionez Tournamant Etebroadel Collado Villalba, Madrid, Spagn. E 2004 kampionez Tournamant Etrebroadel Torneo Internacional Concello de Ortigueira, A Coruña, Galiza.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  He fichenn FIDE
*  13 partienn '''Niala Collazo Hidalgo-Gato''' e Chess Games
Robert Leckie (skrivagner)

**Robert Hugh Leckie**, ganet d'an 18 a viz Kerzu 1920 e Philadelphia (Pennsylvania) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Kerzu 2001 e Byram Township (New Jersey), a oa ur fuzuilher-mor ha skrivagner stadunanat arbennikaet war istor milourel ar Stadoù-Unanet, hag istor ha sevenadur ar gatolikiezh. Skrivet en deus ivez levrioù war ar sportoù, levrioù faltazi, buhezskridoù ha levrioù evit ar vugale. Pa oa yaouank e oa bet o servij er 1añ rannarme fuzuilherien-vor e-kerzh an Eil Brezel-bed ; e servij evel mindrailher ha sklêrijenner e-kerzh ar brezel a oa bet un diazez evit e vuhez skrivagner.

Eñvorskrid Leckie, *[[Helmet for My Pillow]]*, gant hini Eugene B. Sledge anvet *[[With the Old Breed]]*, a oa bet diazez ar stirad skinwel *[[The Pacific (ministirad)|The Pacific]]* (2010) war ar chadenn HBO, ar stirad da heul *[[Band of Brothers (ministriad)|Band of Brothers]]*. Er stirad, Leckie zo c'hoariet gant James Badge Dale.
Mairelys Delgado Crespo

**Mairelys Delgado Crespo** (Villa Clara, Kuba, 3 a viz Gouhere  1974) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban. C'hoari a ra e Spagn abaoe 2003.

Mestrez-veur Etrebroadel (Maouezi – WIM) eo abaoe 2004.

He renk Elo "Standard" a oa 2 207 e 2022.

## Kevezadegoù
### Kampionadoù Kuba
* Kampionez Kuba ar Merc’hed Yaouank e  1992 hag e 1994.
* Kampionez Maouezi Kuba e 1994 hag e 1999.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh kuban ar maouezi teir gwezh :
* e 1996, en 32 Olimpiad e  Yerevan (Armenia),
* e 1998, en 33 Olimpiad en Elista (Rusia),
* e 2000, er 34 Olimpiad en Istanbul (Turkia).

C'hoariet he deus e skipailh spagnol ar maouezi div wezh :
* e 2006, er 37 Olimpiad e Torino (Italia),
* e 2008, en 38 Olimpiad e Dresden (Alamagn).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  He fichenn FIDE
*  35 partienn '''Mairelys Delgado Crespo''' e Chess Games
Roquelina Fandiño Reyes

**Roquelina Fandiño Reyes** (Proviñs Cienfuegos, Kuba, 15 a viz 1968)  a zo ur c'hoarierez echedoù kuban. 

Mestr Etrebroadel (Maouezi – WIM) eo,

He renk Elo "Standard"  a oa 1 948 e  2024.

## Kevezadegoù
* Kampionez Kuba ar Merc'hed Yaouank e 1989.
* Kampionez Maouezi Kuba e 1993 .
## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  He fichenn FIDE
*  3 fartienn Roquelina Fandiño Reyes e Chess Games
Lewis Burwell Puller Jr.

**Lewis Burwell Puller Jr.**, ganet d'an 18 a viz Eost 1945 hag aet da Anaon d'an 11 a viz Mae 1994, a oa un alvokad hag un ofiser er fuzuilherien-vor stadunanat. Gloazet don e oa bet e-kerzh Brezel Vietnam. Enoret e oa bet e 1992 gant ar Priz Pulitzer evit buhezskrid pe emvuhezskrid evit e eñvorskrid *Fortunate Son*.
## Buhez
Lewis Burwell Puller Jr. a oa mab d'al letanant jeneral Lewis "Chesty" Puller, ar *marine* enoretañ en istor Korfad fuzuilherien-vor Stadoù-Unanet Amerika. Heuliet en doa e dad hag emezelet er c'horfad betek dont da vezañ un ofiser.
## Marv

Puller a zo marvet goude un tenn gant un arm d'an 11 a viz Mae 1994. Dispartiet e oa diouzh e wreg, Linda T. "Toddy" Puller, abaoe 1991. Bet en doa daou vugel ganti, Lewis III ha Maggie; ha div c'hoar c'hevell en doa, Martha Downs ha Virginia Dabney.

## Notennoù ha daveennoù
Zirka Frómeta Castillo

**Zirka Frómeta Castillo** (Santiago de Cuba, Kuba, 7 a viz Even 1963) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban.

Mestrez-veur Etrebroadel (Maouezi – WGM) eo abaoe 2008 ha Mestrez Etrebroadel (WIM) abaoe 1979.

He renk Elo uhelañ a voe 2 285, bet tizhet e  miz Even 2004, 1 972 e oa he  renk Elo e 2024.

## Kevezadegoù
### Amerika
* Trec’h e voe e Kampionad Panamerika, e San Salvador e 2008.
### Kampionadoù Kuba
* Kampionez Maouezi Kuba e voe teir gwezh, e 1981, e 1983 hag e 1987 .

### Tournamantoù Etretakadel
Div wezh e kemeras perzh e Tournamantoù Etretakadel Kampionad bedel ar Maouezi:
* e 1985 (kampionad 1986) e La Habana, 11-12 e voe diwar 14 c'hoarierez, rampo gant Acela de Armas Pérez,
* e 1987 e Tuzla, 17 e voe diwar 18 c'hoarierez.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh kuban ar maouezi c'hwech gwezh wezh :
* e 1984, ouzh an deirvet tablezenn er 26 Olimpiad e Thessaloniki (Gres) (+6, =1, -4),
* e 1986, ouzh an deirvet tablezenn er 27 Olimpiad e Dubai (+8, =2, -2), tapout a reas ur vedalenn arem hiniennel
* e 1988, ouzh an eil tablezenn en 28 Olimpiad e Thessaloniki (Gres) (+7, =2, -4),
* e 1990, ouzh an dablezenn gentañ er 29 Olimpiad e Novi Sad (Yougoslavia) (+7, =0, -4),
* e 1994, ouzh an deirvet tablezenn er 31 Olimpiad Moskov (Rusia) (+4, =1, -5),
* e 2002,  ouzh an deirvet tablezenn er 35Olimpiad e Bled (Slovenia) (+3, =2, -5).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* 17 partienn '''Zirka Frómeta Castillo''' e  Chess Games
Purple Heart

Ar **Purple Heart** (**PH**, brezhoneg: "Kalon Vouk") zo un enor milourel stadunanat roet en anv ar prezidant d'ar re gloazet pe lazhet e servij nerzhioù lu ar vro, goude ar 5 a viz Ebrel 1917. Gant ar Badge of Military Merit, ar Purple Heart hag a zo e stumm ur galon vouk, ez eo an enor milourel koshañ a vez roet c'hoazh da soudarded ar vro. An National Purple Heart Hall of Honor a zo lec'hiet e New Windsor, e stad New York.
FN 509

An **FN 509** zo ur bistolenn damaotomatek produet gant an embregerezh stadunanat FN America, skourr an FN Herstal eno, abaoe 2017. Kambret eo e 9 mm Parabellum.

## Istor ha deskrivadur
An FN 509 zo deveret eus an FN FNS. Savet e oa bet he c'hentpatromoù gant FN America er bloavezhioù 2010 evit kemer perzh er genstrivadeg XM17 Modular Handgun System, a oa he fal dibab ur bistolenn nevez evit an arme stadunanat e plas an M9. Ar SIG Sauer P320 eo a voe choazet a-benn ar fin e 2017, met an FN a lakaas e gwerzh er memes bloaz ar 509, a oa ganet diwar al labour-mañ ha kemmet un tamm.

Un arm daou-ober eo an FN 509, dezhañ ur framm e polimer hag ur skoer bannet. Pourveziet eo gant ur c'harger 17 tenn, ha reoù 10 tenn a gaver war ar marc'had ivez. Surded an draen zo disheñvel diouzh hini ur Glock abalamour eo rannet e div lodenn.

### Adstummoù
* **FN 509 Tactical** : kanol hiroc'h (114 mm) ha sazilet ; kouch uheloc'h evit gellet bukañ gant ur buker poent ruz pe ur reduer-son savet war an arm ;
* **FN 509 MS** (Mid Size) ;
* **FN 509 LS** (Long Slide) : kanol hiroc'h (127 mm), draen plaen hag izeloc'h e bouez-loc'hañ (2-3 kg e-lec'h 2,5-3,5 kg) ; biz e gwienn optikel ; gwiskad an dornell disheñvel ; puñs ar c'harger kemmet evit gellet adkargañ an arm buanoc'h. Soñjet eo bet evit an tenn pleustrek.

## Gwelet ivez
* An FN 545 (e .45 ACP) hag an FN 502 (e .22 Long Rifle) zo deveret eus an FN 509.

## Levrlennadur
*  DEDIEU Florent, *FN 509 FDE et FNX-45, l'esprit de famille !*, e Tir Mag n° 23, mizioù Even-Gouere-Eost 2023, pp. 16-19

## Daveennoù
Breizh a live

**Breizh a live** a zo un emgav tro-dro d'ar brezhoneg hag a zo bet d'ar 6 a viz Gwengolo 2025 e Karaez. Hervez an aozerien e oa o fal « *sachañ evezh ar [[bretoned|Vretoned]] (brezhonegerien pe get) war ar pouezus m’eo delc’her bev hor brezhoneg ha krouiñ un aergelc'h evit e lakaat da vleuniañ*». Ur sonadeg hag emvodoù zo bet.
## Program
* Murlivadur er sal Glenmor
* Kaozeadenn e galleg war dazont ar brezhoneg : *"Setu... komzet e vo e galleg, evit an daol grenn-mañ, pouezus e oa bezañ komprenet gant ar c'hallegerien, peogwir ni, arzourien, hon eus c'hoant da gomz da dout ar Vretoned, ledanaat hor c'helc'h emsavel, hag ivez lakaat tout asambles hor c'halonoù, evit Breizh hag evit ar brezhoneg"* (Gwennyn, 06/09/2025).
* Abadenn sonerezh
## An arzourien
* Gwennyn
* Christophe Miossec
* Denez Prigent
* Dan ar Braz
* Tri Yann
* Clarisse Lavanant
* Jean-Charles Guichen
* Nolwenn Korbell
* Lors Jouin
* Trio Per Vari Kervarec
* Aziliz Manrow
* B.R.E.T.O.N.S
* Stan eus Matmatah 
* Plouz&Foen 
### Ne vint ket
Gilles Servat hag Alan Stivell ne c'hellont ket dont d'an abadenn.
## Pal
Ouzhpenn ar pal brudañ ar yezh e vo implijet an arc'hant rastellet evit : "deus un tu, ar skolioù e brezhoneg, Diwan, Divyezh ha Divaskell Breizh. Deus un tu all, an hanter eus an arc’hant a yelo da grouidigezh Levraoueg vroadel Breizh, war skouer hini Bro Gembre, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, da vodañ an holl levrioù bet skrivet diwar-benn Breizh hag ar brezhoneg".

## Galvoù da gemer perzh
Brudet eo bet an darvoud gant ar mediaioù rannvroel. Gervel a ra kevredigezhioù sevenadurel zo da gemer perzh, evel Koun Breizh ha Ti ar Vro Kemperle, ha daou strollad politikel, Strollad Breizh hag an UDB (kemenn war Facebook). 
## Liammoù diavaez
*  Pajenn Helloasso
*  Facebook ofisiel
* Atersadenn Gwennyn war Ouest-France
* Chadenn Twitch Ti Lec'hel Kerne atersadennoù arzourien

## Notennoù ha daveennoù
Prezidant Stadoù-Unanet Amerika

**Prezidant Stadoù-Unanet Amerika** (berraet en **POTUS**) eo penn Stad ha penn gouarnamant ar Stadoù-Unanet. Ar prezidant eo penn skourr ec'hounid ar gouarnamant kevredadel ha bez eo penn nerzhioù armet ar vro.

Ledanaet a galz eo bet galloudoù ar prezidant abaoe ar c'hentañ hini, George Washington, hag a oa bet kadoriet e 1789. Hervez ar mare eo aet war brasaat pe gwanaat galloudoù ar prezidant, met e kreiz ar vuhez politikel emañ ar prezidant stadunanat, dreist-holl abaoe penn-kentañ an . Kendalc'het eo al lusk-se etrezek an . Gant Franklin D. Roosevelt ha George W. Bush e oa bet merzet div wech al lusk-se dreist-holl. Hiziv-an-deiz, prezidant SUA zo unan eus an dud politikel pouezusañ dre ar bed ha penn un dreistgalloud eo. Evel penn ar vro gant ur galloud ekonomikel ramzel, ar prezidant en deus kalz galloudoù eeun ha kalz levezon er vro hag en estrenvro. E-kerzh darn eus an , dreist-holl e-kerzh ar Brezel yen, e oa lesanvet ar prezidanted stadunanat "penn ar bed dieub".
## Pennadoù kar
* Besprezidant ar Stadoù-Unanet
* Listenn prezidanted Stadoù-Unanet Amerika
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel an Ti Gwenn
Yudania Hernández Estévez

**Yudania Hernández Estévez** (La Habana, Kuba, 13 a viz Gwengolo 1963) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban ha spagnol.

Mestrez etrebroadel (WIM) eo abaoe 1995.

He renk Elo uhelañ a voe 2 332, bet tizhet e miz Here 2000, 2 172 e oa he  renk Elo e 2024.

## Kevezadegoù
### Kampionadoù Kuba
* Kampionez Kuba ar Merc'hed Yaouank e 1992 hag e 1993.
* Kampionez Kuba ar Maouezi e 1994.
### Kampionadoù Spagn
* Kampionez Spagn ar Maouezi e voe e  2001 hag e 2011 ha beskampionez e 1998 hag e 2002
* Kampionez Spagn ar Maouezi e Partiennoù Fonnabl e voe.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh kuban ar maouezi ur wezh hag e skipailh spagnol ar maouezi eizh gwezh : 
* e 1994, er 31 Olimpiad e Moskov (Rusia), 
* e 1998, en 33 Olimpiad en Elista (Rusia),
* e 2000, er 34 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2002, er 35 Olimpiad e Bled (Slovenia), 
* e 2004, er 36 Olimpiad e Calvià (Spagn),
* e 2006, er 37 Olimpiad e Torino (Italia),
* e 2012, en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2014, er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia).
### Kampionadoù Europa
C'hoariet he deus e skipailh spagnol ar maouezi pemp gwezh: e 1999, e 2001, e 2005, e 2007 hag e 2011.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  He fichenn FIDE
*  105 partienn '''Yudania Hernández Estévez''' e Chess Games
Kabaduilh

**Kabaduilh**  a vez graet eus ur stumm trubuilh trevour ennañ ur strollad tud ganto un emzalc'h feuls a-enep un aotrouniezh, perc'henniezh, pe tud.

Pa vez kabaduilhoù e vez distrujoù perc'henniezhoù, foran pe prevez. Ar perc'henniezhoù taget zo hervez an awen a zo d'ar c'habaduilh. Ar palioù a c'hell bezañ stalioù, otoioù ha karbedoù, tiez-debriñ, savadurioù gouarnamantel (polis...), pe savadurioù relijiel.
## Notennoù ha daveennoù
Qikiqtaalujjuaq

**Qikiqtaalujjuaq** (silabenneg inuktitut: *ᕿᑭᖅᑖᓗᔾᔪᐊᖅ*), anvet **Enez Glencoe** gwechall  (*Glencoe Island* e saozneg), zo un enezenn e Kanada, e Strizh-mor Hudson, e Nunavut, e rannvro Qikiqtaaluk. Nepell diouti emañ an 
Enez Strathcona hag an Inizi Spicer.

Kimmirut, ur gêriadenn inuit, a zo er reter.

## Daveoù
Oleiny Linares Nápoles

right|160px| Oleiny Linares Nápoles en Olimpiad Dresden e miz Du 2008.

**Oleiny Linares Nápoles** (Santiago de Cuba, Kuba, 13 a viz Mae 1983) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban.

Mestrez-veur etrebroadel (WGM) abaoe 2010, Mestrez etrebroadel (WIM) abaoe 2008.

2 168 e oa he renk Elo  e 2024.
## Kevezadegoù
### Kampionad Amerika
* Kampionadez Skolveurel e 2009.
* E 2011 e voe eilvet e Kampionad ar Maouezi e Durán (Ecuador), rampo gant ar gampionez Deysi Cori.
### Kampionadoù Kuba
* Kampionez Kuba ar Merc'hed Yaouank e 2003 ha beskampionez e 2011.
* Kampionez Kuba ar Maouezi e 2010, e 2016 hag e 2023.

### Olimpiadoù ar Maouezi
C'hoariet he deus e skipailh Kuba, e 2008 (c'hoari a rae ouzh ar bedervet tablezenn, tapout a reas ar vedalenn arc'hant hiniennel), e 2010 (pedervet e voe ar skipailh), e 2012 hag e 2016.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  He fichenn FIDE
*  30 partiennn '''Oleiny Linares Nápoles''' e Chess Games
Lisandra Llaudy Pupo

**Lisandra Llaudy Pupo** (Holguín, Kuba, 9 a viz Mae 1988) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban.

Mestrez etrebroadel (WIM) abaoe miz Even 2008.

2 281 e oa he renk Elo  e 2021.
## Kevezadegoù
### Kampionadoù Kuba
* Kampionez Kuba ar Maouezi e 2012 pa voe trec'h war Jennifer Pérez Rodríguez.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*   He fichenn FIDE
*  10 partienn '''Lisandra Llaudy Pupo'''