open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dana Agisheva

**Dania (Dana) Odelshevna Agisheva** (rusianeg: Дания́ (Да́на) Одельше́вна Аги́шева), ganet d'an 30 a viz Kerzu 1980 e Tochkent (RSS Ouzbekistan, URSS), zo un aktourez rusian. Enoret eo bet gant ur priz etrebroadel e festival filmoù Kinoshok. Kinniget e oa bet he anv evit ur Golden Eagle Award e 2012.

Ganet eo en ur familh dramaourien, ar vamm Odelsha Agishev zo kelennerez er VGIK. Diplomet eo bet gant departmant romaneg-germaneg skourr filologiezh Skol-veur Stad Moskov.
## Liammoù diavaez
* Dana Agisheva war IMDb
Isabel Sarli

**Hilda Isabel Gorrindo Sarli**, ganet d'an 9 a viz Gouhere 1929 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Even 2019, lesanvet ***Coca***, a oa un aktourez ha *[[glamour model]]* arc'hantinat. Dreistbrudet e oa bet er bloavezhioù 1960 ha 1970 evit he rolloù er filmoù *[[film sexploitation|sexploitation]]* gant Armando Bó dreist-holl.

## Buhez
E 1955 e voe dilennet da *[[Miss Argentina]]*, hag aet e oa betek an eil tro diwezhañ evit bout *[[Miss Universe]]*.

## Filmlennadur

## Liammoù diavaez
* IMDb
* ''Cinenacional''
Arthus-Bertrand

**Arthus-Bertrand** zo anv :
* Arthus-Bertrand, un ti-embann gall e Pariz en XIXvet kantved;
* Arthus-Bertrand, bravigerezh e Pariz ;
* Yann Arthus-Bertrand, luc'hskeudenner gall
Alan an Habask

**Alan an Habask** (*Alain Labasque*), ganet d'an 12 Genver 1848 e Plougerne ha marvet d'an 21 Gouere 1909, a oa beleg ha troour brezhonek.

## Troidigezh
* 1900 : *[[Histor zantel]]*, Kerangall, Kemper, kendroet gant Yann-Vari Nikolaz diwar *Histoér Santél* gant Yerom Buleon.

## Liamm diavaez
*  Ur restr pdf diwar e benn gant ur poltred anezhañ

## Notenn
Histor zantel

***Histor zantel*** zo ul levr relijiel embannet e 1900 gant Kerangall, e Kemper, anezhañ un droidigezh gant an daou veleg Alan an Habask ha Yann-Vari Nikolaz, diwar an Histoér Santél a oa bet savet gant Yerom Buleon.
Catekis Historiq

***Catekis Historiq : Pehini A Gompren An Abrege Eus An Histor Zantel Great Gant An Autrou Abat Fleury*** zo ur c'hatekiz brezhonek embannet e 1823 e ti Ledan e Montroulez, hag adembannet eno ivez e 1871.
Troet eo diwar *Catéchisme historique, contenant en abrégé l'histoire sainte et la doctrine chrétienne*, gant Claude Fleury (1640-1723), a oa bet embannet e galleg e 1679, ha lakaet berz warnañ goude.
FAB-9000

Ar **FAB-9000** (ФАБ-9000) a oa ur vombezenn 9000 kg a implije danvez tarzh diazez. Savet e oa bet e penn kentañ ar Brezel Yen. Ar vombezenn a oa bet implijet gant Aerlu Irak e-kerzh ar Brezel etre Iran hag Irak, o vezañ bannet diouzh kirri-nij bombezerien Tu-22 "Blinder" war palioù milourel, greantel ha trevour.

## Pennadoù kar
* Bombezenn FAB 5000NG
* Bombezenn FAB-500
Jennifer Lawrence

**Jennifer Shrader Lawrence**, ganet d'ar 15 a viz Eost 1990, zo un aktourez stadunanat. En holl ez eus bet rastellet $6 miliard dre ar bed-holl gant he filmoù, ha bez eo bet an aktourez paeet an uhelañ dre ar bed e 2015 ha 2016. Lawrence zo bet ouzhpennet e listenn ar c'hant den o deus ar muiañ a levezon er bed hervez Time Magazine e 2013 hag e listenn Forbes Celebrity 100 e 2014 ha 2016. Roll brudetañ Jennifer Lawrence a chom hini Katniss Everdeen en heuliad filmoù Hunger Games (2012–2015).

## Buhez personel
E 2010 he doa gouzañvet diwar an iCloud leaks of celebrity photos, pa oa bet embannet war internet degadoù a boltriji noazh eus outi. Lawrence a oa bet kounnaret hag embannet he doa ne oa ket ar poltriji-se da vezañ reoù foran. Graet he deus eus al leak un "torfed reizhel" hag "ur gwallerezh reizhel". Ouzhpennet he devoa e oa arvesterien ar skeudennoù-se da gaout mezh rak kemer a raent perzh en torfed.
Lawrence zo bet "desavet Republikan", met meur a wech he deus kavet abeg er strollad republikan a-fet gwirioù ar merc'hed. Enebet a-grenn eo bet ouzh prezidantelezh Donald Trump. Embannet he devoa e 2015 e vefe "fin ar bed" ma vefe dilennet.

## Liammoù diavaez
* Jennifer Lawrence war IMDb
* Jennifer Lawrence war Rotten Tomatoes
Radiorama

**Radiorama** zo un daouad italo disco savet e 1984 gant ar produer Mauro Farina, a-gevret gant ar ganerez Simona Zanini.

## Pladennoù pennañ
* 1985 : *Chance to Desire*
* 1985 : *Desire*
* 1986 : *Vampires*
* 1986 : *Hey Hey*
* 1986 : *Aliens*
* 1987 : *Fire*
* 1987 : *Yeti*
Ediperiodici

**Ediperiodici** oa un ti-embann italian brudet evit bezañ embannet levrioù godell bannoù treset erotek ha pornografek a-vil-vern.

Diazezet e voe e 1972 e Milano gant Giorgio Cavedon, da-heul un disrann gant an ti-embann ErreGi.
Giuseppe Mezzofanti

**Giuseppe Mezzofanti** (19 Gwengolo 1774 – 15 Meurzh 1849) a oa ur c'hardinal italian ha liesyezher brudet en e amzer.
Mouez ar Vro

***Mouez ar Vro*** a oa ur gelaouenn divyezhek, brezhonek ha gallek, krouet gant Francis Gourvil hag embannet e Montroulez, eus 1919 da 1921.

## Liammoù diavaez
*  BnF / ''Presse locale ancienne''
* ''Mouez ar vro (1919-1921) - Collection numérisée'' - Dielloù Penn-ar-Bed
Forbes Celebrity 100

Ar **Celebrity 100**, anvet ivez **Forbes Celebrity 100**, a vez graet eus ul listenn vloaziek savet hag embannet gant ar gelaouenn Forbes abaoe 1999. Pal al listenn-se eo renabliñ ar 100 den brudet ha paeet ar muian dre ar bed.
## Bloavezhioù
### 1999

### 2000

### 2001

## 2002

## 2003

## 2004

## 2005

## 2006

## 2007

## 2008

## 2009

### Top 10 eus an dud brudet paeet an uhelañ

## 2015

## 2016

## 2017

## 2018

## 2019

## 2020

## Liammoù diavaez
* Forbes, the World's Highest-Paid Celebrities
## Notennoù ha daveennoù
Paula Deen

**Paula Ann Hiers Deen**, ganet d'an 19 a viz Genver 1947, zo ur vaouez a skinwel ha keginerez stadunanat. Deen zo o chom e Savannah, e Georgia, m'eo perc'henn war ar pretioù *The Lady & Sons restaurant* ha *Paula Deen's Creek House*, ha labourat a ra gant he mibien, Jamie ha Bobby Deen. Skrivet he deus 50 levr keginerezh. Daoust m'eo dimezet gant Michael Groover abaoe 2004, e talc'h da implij an anv Deen, anv he gwaz kentañ.
Revolução Pernambucana

Ar **Revolução Pernambucana**, pe **Revolução dos Padres**, pe **Dispac'h Pernambuco**, a zo un emsavadeg a c'hoarvezas e stad Pernambuco e Brazil d'ar 6 a viz Meurzh 1817. Levezonet e voe gant mennozhioù ar Sklêrijenn skignet gant ar frañmasoned ha broudet gant dispignoù bras an tiegezh roueel nevez erruet e Brazil eus Portugal, ken na veze ret da gapiteniezh Pernambuco, ar binvidikañ eus an trevadennoù, kas da Rio de Janeiro bernioù arc'hant da baeañ goproù ar servijerien, ar predoù bras, an dilhad, ha festoù al Lez.
Mortal Engines

***Mortal Engines*** eo ar romant kentañ en heuliad lennegel skiant-faltazi *[[Mortal Engines Quartet]]* krouet gant Philip Reeve.

## Tudennoù
* Tom Natsworthy
* Hester Shaw
* Anna Fang

## Notennoù
* 

## Liammoù
* Predator Cities
* Philip Reeve
Scrivener's Moon

***Scrivener's Moon*** zo ur romant saoznek e 2011, anezhañ eil romant an heuliad lennegel dezhi ar benndudenn Mortal Engines Quartet krouet gant Philip Reeve.

## Tudennoù
* Fever Crumb

## Notennoù

## Liammoù
* Predator Cities
* Philip Reeve
Night Flights

***Night Flights*** eo eil romant an heuliad lennegel *[[Mortal Engines Quartet]]* krouet gant Philip Reeve.

## An tudennoù
* Anna Fang

## Notennoù

## Liammoù
* Predator Cities
* Philip Reeve
Infection (manga)

**Infection** (japaneg:インフェクション) zo ur manga doare dreistbevañ, spont hag ecchi. Er rummad Seinen e vez renket. Skrivet ha treset gant Oikawa Tôru hag embannet e Japan abaoe 2015. Embannet eo gant Kodansha e Japan (rakembannet en Shuukan Shounen Magazine ha goude-se en Magazine Pocket)
## Istor
Komañs a ra an heuliad en ul lise e Sendai, Haruki Amamiya, krennard en eilvet klas, zo o komz eus e istorioù kalon gant e gamaladed. Yuzuru Takagi, Chika Kisaragi (lesanvet Ragi pe "c'hoar henañ"), Kasumi Masuda kannadez klas, ha Tsuyoshi Kojima. Abaoe pell zo eo troet Haruki gant Satsuki Samidare, met gwelet a ra anezhi evel ur c'hoar vihan hervezañ. E gamaladed o deus ur mennozh, bac'hañ an daou grennard en ur mirlec'h eus ar pleustrva. Ar gudenn a sav eo prennet Haruki er sal gant ur plac'h all, Kirara Isonami. N'en em glev ket an daou grennard tamm ebet. Tremen a ra an amzer hag e-serr dek munut e chomont stanket daou zevezh. Ur wech deuet a-benn da dec'hout diouzh ar sal e welont eo bet lazhadeget darn eus al liseidi ha troet reoù all da zombied. Ar re binimet zo goloet gant preñved hag a glask debriñ an dud manet bev pe binimañ anezho. Ret eo dezho chom bev bremañ en ur gêr leuniet gant dañjerioù liesseurt.
## Liammoù diavaez
* Infection war lec'hienn Tonkam-Delcourt
* Lec'hienn ofisiel Infection
* Twitter ofisiel ar mangaka

## Pennadoù kar
* Highschool of the Dead
Highschool of the Dead

**Highschool of the Dead**, brudet e Japan evel **Apocalyptic Academy: Highschool of the Dead** (japaneg: 学園黙示録 HIGHSCHOOL OF THE DEAD, Hepburn: Gakuen Mokushiroku Haisukūru obu za Deddo) ha berraet gant ar stumm **HSOTD**, zo un heuliad mangaoù ha tresadennoù-bev japanat skrivet gant Daisuke Satō ha treset gant Shōji Satō. Embannet e oa bet en Monthly Dragon Age etre miz Gwengolo 2006 ha Mae 2013. Chomet eo diechu abalamour da varv an aozour Daisuke Satō e miz Meurzh 2017. Fujimi Shobo ha Kadokawa Shoten o deus bet embannet an heuliad e stumm manga tankōbon, 7 levr en holl, etre Meurzh 2007 hag Ebrel 2011 e Japan. Yen Press en deus embannet an heuliad mangaoù e Norzhamerika. An istor eo hini ur strollad studierien skol-veur o klask chom bev e-kerzh ur "Zombie apocalypse".

Un adsevel doare tresadenn-vev japanat 12 lodenn zo bet savet. Produet eo gant Madhouse hag heuliañ a ra ar pevar manga kentañ. Skignet eo bet e Japan etre ar 5 a viz Gouhere hag an 20 a viz Gwengolo 2010. Madhouse en deus produet ivez ul lodenn original video animation (OVA) e 2011. Sentai Filmworks en deus embannet ur stumm istitlet e saozneg eus an heuliad hag eus an OVA hag embannet dre DVD ha Blu-ray evit Norzhamerika.
## Tudennoù
* Takashi Komuro (小室孝, Komuro Takashi)
* Rei Miyamoto (宮本麗, Miyamoto Rei)
* Saeko Busujima (毒島冴子, Busujima Saeko)
* Saya Takagi (高城沙耶, Takagi Saya)
* Kôta Hirano (平野コータ, Hirano Kōta)
* Shizuka Marikawa (鞠川静香, Marikawa Shizuka)
* Alice Maresato (希里 ありす, Maresato Arisu)
* Zeke (ジーク, Jiku)
* Rika Minami (南 リカ, Minami Rika)
### Enebourien
* Koichi Shido (紫藤 浩一, Shidō Kōichi)
* Zombied

## Pennadoù kar
* Infection
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Highschool of the Head war lec'hienn Pika Seinen
Shōji Satō (arzour)

Shōji Satō (佐藤 ショウジ, Satō Shōji) zo un arzour ha treser japanat. Labouret en deus ivez war mangaioù doare dōjinshi gant al lesanv **Inazuma** ha penn ar strollad arzourien erotek *Digital Accel Works*. Penn treser an heuliad manga Highschool of the Dead eo bet betek marv an aozour Daisuke Satō. Hiziv-an-deiz eo harper ar mangaka Kōshi Rikudō, krouer an heuliad manga Excel Saga.
## Labourioù
* *Futari Bocchi Densetsu (ふたりぼっち伝説)*, Shōnen Gahōsha, 2004
* *[[Highschool of the Dead]]*(学園黙示録, HIGHSCHOOL OF THE DEAD Gakuen Mokushiroku, Fujimi Shobo, 2007 (treser)
* *[[Triage X]]*|トリアージX}}, Fujimi Shobo, 2009
* *[[FIRE FIRE FIRE]]*|FIRE FIRE FIRE トリプルファイヤ, Shueisha, 2009
** *FIRE FIRE FIRE BLACK SWORD*, Home-sha, 2013
* *God Shining Moonlight Howling Moon* (神装魔法少女ハウリングムーン, Shinsō Mahō Shōjo Howling Moon), Fujimi Shobo, 2018 (treser)
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Shōji Satō
## Notennoù ha daveennoù
Ikki Tousen

**Ikki Tousen** (japaneg: 一騎当千, Hepburn: Ikkitōsen, "A Mighty Knight who Matches a Thousand Knights"), adanvet **Battle Vixens** en Norzhamerika, zo ur manga seinen hag ecchi japanat skrivet ha treset gant Yuji Shiozaki. Diazezet eo a-ziwar an danevell sinaat klasel romantel Sānguó Yǎnyì (an teir rouantelezh). En heuliad e vez kadourien e rannvro ar c'hantō. Lesanvet int *Tōshi* (闘士, "soudarded o stourm") hag ezel eus seizh skol disheñvel. Mennet int da vezañ ar c'hadour penn dre ar vro. Penndudenn an istor eo ar stourmerez Hakufu Sonsaku, o tont eus akademiezh Nanyo, unan eus ar seizh skol o kemer perzh er stourm.
## Liammoù diavaez
* Lec'hien an tresadenn-vev Ikki Tousen
Leonardo DiCaprio

**Leonardo Wilhelm DiCaprio**, ganet d'an 11 a viz Du 1974 e Los Angeles, zo un aktour, produer ha stourmer evit an en-dro stadunanat. C'hoariet en deus bet rolloù a bep seurt, dreist-holl reoù doare film buhez hag istorel. E 2019, e filmoù o deus rastellet US$7,2 miliard dre ar bed-holl. Eizh gwech eo bet lakaet war listenn vloaziek an aktourien paeet ar muiañ pe er Forbes Celebrity 100. Enoret eo bet alies, gant un Academy Award ha tri Golden Globe Awards.

Ganet e Los Angeles, DiCaprio a zo kroget da vezañ aktour en ur c'hoari e bruderezhioù er skinwel e fin ar bloavezhioù 1980. E penn kentañ ar bloavezhioù 1990 eo bet gwelet e meur a stirad skinwel, evel ar sitcom Parenthood. E gentañ roll pouezus a voe er film ''This Boy's Life'' (1993), ha burutellet mat e voe e roll a-eil evel den ampechet er film ''What's Eating Gilbert Grape'' (1993) ; dre-se e voe lakaet e anv evit un Academy Award. 

Dreistbrudet e voe dre ar bed holl gant ar film istorel, dram ha karantez ''Titanic'' (1997), hag a zo deuet da vezañ ar film en deus rastellet ar muiañ a arc'hant en istor betek-henn. Goude un nebeud filmoù hag a voe degemeret fall, DiCaprio a c'hoarias e daou film a reas berzh e 2002 : ar film buhez ''Catch Me If You Can'' hag ar film istorel-drama ''Gangs of New York''. Ar wech kentañ e oa bet dezhañ labourat gant ar filmaozour Martin Scorsese.

DiCaprio a zo krouer an embregerezh produiñ Appian Way Productions hag a brodu filmoù ha diellfilmoù evel an heuliad ''Greensburg'' (2008–2010). Krouet en deus bet ivez al Leonardo DiCaprio Foundation, un aozadur ar mat kefridiet gant deskiñ an dud a-fed diwall ouzh an endro. Alies e vez o harpañ obererezhioù aluzenus, produet en deus meur a ziellfilm war an endro. E 2005 e voe anvet da Commandeur de l'Ordre des Arts et des Lettres e Bro-C'hall evel den a arz. E 2016 e oa bet lakaet e anv evel unan eus ar 100 galloudusañ er bed gant an Time Magazine.

### Filmoù pennañ

* *[[What's Eating Gilbert Grape]]* (1993)
* *[[Romeo + Juliet]]* (1996)
* *[[Titanic (film, 1997)|Titanic]]* (1997)
* *[[Catch Me If You Can]]* (2002)
* *[[Gangs of New York]]* (2002)
* *[[The Aviator]]* (2004)
* *[[Django Unchained]]* (2012)
* *[[The Wolf of Wall Street]]* (2013)
* *[[The Revenant]]* (2015)
* *[[Once Upon a Time... in Hollywood]]* (2019)
* *[[One Battle After Another]]* (2025)

## Ar stourmer
DiCaprio a vez graet eus outañ an den brudet o stourm ar muiañ evit an en-dro hag a-enep tommadur an hin. Hervezañ eo dedennet gant kudennoù an natur abaoe e yaouankiz. Sellet en doa ouzh diellfilmoù war ar c'hoadeier o vont da get pe koll lec'hioù bevañ al loened. Embannet en deus bezañ agnostek hag e oa pouezusoc'h dezhañ ar stourm evit an natur eget ar speredelezh. Savet en deus al Leonardo DiCaprio Foundation e 1998, un diazezadur hag a stourm evit deskiñ an dud a-fed doujañ ouzh an en-dro ha stourm a-enep ar saotradur ha distruj ar blanedenn Zouar.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn savadur DiCaprio
* Leonardo DiCaprio war IMDb
* Leonardo DiCaprio war Rotten Tomatoes
Spice Girls

Ar **Spice Girls** zo ur strollad sonerezh pop savet 1994. Izili ar strollad eo Melanie Brown, lesanvet Mel B ("Scary Spice"), Melanie Chisholm, lesanvet Mel C ("Sporty Spice"), Emma Bunton ("Baby Spice"), Geri Halliwell ("Ginger Spice"), ha Victoria Beckham ("Posh Spice"). Sinet o deus gant al label Virgin Records hag embannet o deus bet ar c'hentañ single "Wannabe" e 1996; deuet eo da vezañ ar ganaouenn niverenn 1 e 37 bro disheñvel.
Tafurs

Graet e veze **Tafurs** eus bandennoù kadourien gristen e-kerzh ar C'hentañ Kroaziadeg. Pa vez kaoz anezho int taolennet evel kadourien dibar kement hag evel torfedourien spouronus.
## Istor
An anv *Tarfus* a zeufe eus ar ger *trutani* (« klaskerien-vara », « foeterien-vro »), deuet da vezañ lesanv penn ar strollad, « roue Tafur », a orin norman ; dianav pe dost eo munudoù e vuhez.
Gant Pierre l'Ermite e voe e penn an holl vandennadoù tud trevourien baour ha kantreerien (*[[Ribauds]]*) hag a veze o heuliañ ar C'hentañ kroaziadeg. Ar re-se o devoa sevenet torfedoù liesseurt ha garv. Keñveriet e oant gant torfedourien, gwallerien ha laeron. Gallout a reer o c'heñveriañ ouzh ar *[[Grandes compagnies]]*.

## Levrlannadur
*Amin Maalouf, *Les croisades vues par les Arabes*, Paris 1983.
Geri Halliwell

**Geraldine Estelle Horner** (ganet **Halliwell**), ganet d'ar 6 a viz Eost 1972, zo ur ganerez, skrivagnerez pozioù, skrivagnerez hag aktourez saoz. Halliwell zo bet dreistbrudet er bloavezhioù 1990 gant al lesanv **Ginger Spice**, evel ezel eus ar strollad merc'hed Spice Girls. Bet e oa bet ivez ar strollad o werzhañ ar muiañ a bladennoù betek bremañ. Ouzhpenn 85 milion a bladennoù zo bet gwerzhet. E 1998, Halliwell he devoa paouezet gant ar Spice Girls evit mont etrezek un hent he-unan, met distroet he oa e 2007. Halliwell he deus rastellet $40 milion e-kerzh daou vloavezh diwezhañ ar strollad.
S4C

**Sianel Pedwar Cymru**, pe **S4C** (distaget [ˌɛs ˌpɛdwar ˈɛk] e kembraeg), zo ur chadenn skinwel e kembraeg abaoe 1982. Ar chadenn gentañ eo a vije bet savet evit ar gembraegerien. Ar bevare chadenn skinwel savet e Kembre eo, goude BBC Kembre (BBC One), BBC Two hag HTV Kembre (ITV). E 2018 e oa 131 den implijet gant S4C. Emañ sez kreiz ar chadenn e Caerfyrddin ha burevioù zo ivez e Kerdiz hag e Caernarfon.

SuperTed a oa unan eus an abadennoù kentañ skignet evit ar vugale.
Arondisamant Villefranche-sur-Saône

**Arondisamant Villefranche-sur-Saône** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Ron hag e rannvro Arvern-Ron-Alpoù.

## Istor
Betek 2014 e oa rannet arondisamant Villefranche-sur-Saône e 10 kanton hag e 131 gumun.

Etre 2015 ha 2017 e klote arondisamant Lyon gant Metropol Lyon, krouet d'ar  a viz Genver 2015. En arondisamant Villefranche-sur-Saône e oa lec'hiet an holl gumunioù eus departamant Ron estreget ar re eus ar Metropol.

Adrannet e voe an arondisamant d'ar  a viz C'hwevrer 2017.

## Kumunioù
### Betek 2014
Rannet e oa arondisamant Villefranche-sur-Saône e 10 kanton ha 131 gumun :
# kanton Amplepuis,
# kanton Anse,
# kanton Beaujeu,
# kanton Belleville,
# kanton Gleizé,
# kanton Lamure-sur-Azergues,
# kanton Le Bois-d'Oingt,
# kanton Monsols,
# kanton Tarare,
# kanton Thizy,
# kanton Villefranche-sur-Saône.

## 2015-2017
Etre ar  a viz Genver 2015 hag ar  a viz C'hwevrer 2017, 228 kumun eus departamant Ron, estreget Metropol Lyon, a oa en arondisamant.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Ron d'ar 1 a viz C'hwevrer 2017 : distaget e voe 78 kumun diouzh arondisamant Villefranche-sur-Saône evit stagañ anezho ouzh arondisamant Lyon. 132 gumun zo en arondisamant Villefranche-sur-Saône bremañ.

## Daveoùarondisamant Bro-C'hall
Emgann Türkheim

**Emgann Türkheim** zo un emgann hag a c'hoarvezas d'ar 5 a viz Genver 1675 en Elzas, e-pad Brezel Holland (1672-1678), etre arme Friedrich Wilhelm von Brandenburg, dilenner Brandenburg, ha Turenne, e penn an arme c'hall.

## Goude an emgann
Turenne a lezas e soudarded d'ober pezh a garent e kêr Türkheim e-pad 5 sizhun, ha lazhet e voe ouzhpenn 150 den ganto.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn alsaciae.org
Gerrit Theodoor Rotman

**Gerrit Theodoor Rotman** (Groningen, 31 Genver 1893 – Den Haag, 23 Here 1944) a oa ur saver bannoù-treset, pe kentoc'h istorioù skeudennaouet, eus an Izelvroioù. 

Unan eus kentañ saverien bannoù-treset an Izelvroioù eo Gerrit Rotman. E-touez e oberennoù brudetañ emañ *Mijnheer Pimpelmans*. 

Goude studioù arzoù-kaer e Rotterdam ha Den Haag en em lakaas da labourat evel kelenner. Adalek 1921 en em ouestlas penn-da-benn d'an tresañ, diwar ali an treser Johan Braakensiek.

E oberenn gentañ e voe *Snuffelgraag en Knagelijntje*, hag a gonte troioù-kaer div logodenn, breur ha c'hoar, skrivet gant Arie Pleysier ha skeudennet gantañ. Embannet e voe e 1924 er gazetenn sokialour ''Voorwaarts''. Paouez a reas Rotman da genlabourat gant *Voorwaarts* e 1927 avat, ha kendalc'het e voe gant istorioù *Snuffelgraag en Knagelijntje* gant Albert Funke Küpper.

Goude-se e labouras Rotman evit kazetennoù embannadurioù kristen *Het Kwartet*. Meur a oberenn a savas neuze, en o zouez *Mijnheer Pimpelmans*, an hini brudetañ, ha kenderc'hel a reas gant awen *Snuffelgraag en Knagelijntje*, met gant un titl all, *Piepneus en Bibbersnoet*. E-touez e oberennoù all e c'haller menegiñ *Prinsesje Sterremuur*, hag a voe troet e brezhoneg.

Paouez a reas Rotman da labourat e deroù an Eil Brezel-bed, heuget gant ar renad nazi. Ha mervel a reas e 1944. 

Goude ar brezel e voe adembannet e oberennoù e meur a gazetenn. 

Meur a hini eus e levrioù zo bet troet e yezhoù all, galleg, alamaneg, frizeg, islandeg, iwerzhoneg... ha brezhoneg.

## E brezhoneg
**Nijadenn an aotrou Skañvig*, troet gant Youenn Drezen, Gwalarn, 1929
**[[Priñsezig an dour]]*, troet diwar *Prinsesje Sterremuur* gant Youenn Drezen ha Roparz Hemon, Gwalarn, 1927
**[[Priñsezig an dour|Priñsezig en deur]]*, embannadur gwenedek gant Loeiz Herrieu, Gwalarn, 1928

## Liammoù diavaez
*issuu.com
*lambiek.net
Villers-Cotterêts

**Villers-Cotterêts** zo ur gumun e Bro-C'hall, en departamant Aisne hag er rannvro Hauts-de-France.

## Monumantoù
* Delwenn da Alexandre Dumas e kreiz-kêr. Aze e 1802 e oa bet ganet ar skrivagner, mab kentañ hiron bet jeneral el lu ha merc'h an ostalerour.

## Istor
Eno e voe sinet gant ar roue Frañsez I, d'an 10 a viz Eost 1539, un embannadenn a rae d'ar galleg bezañ ar yezh implijet gant al lezioù-barn e-lec'h al latin.

## Liammoù diavaez
*  Prezegenn diwar-benn an darvoud

## Pennad kar
* Skrid-embann Villers-Cotterets
Dael Breizh

**Dael Breizh** zo anv ur vodadenn a barlamantourien vreizhat bet dilennet gant voterien dieub, bet krouet e 2012, dezhi da bal sevel ur vonreizh vreton evit ur Vreizh emren pe emrenoc'h, hep tremen dre an dilennadegoù gall ofisiel. Difenn menoz an demokratelezh ha gwirioù ar pobloù distad eo e bennsturioù.

## Istor
Roet ez eus bet lañs da Zael Breizh dre grouidigezh ar gevredigezh Kelc'h An Dael, ur gevredigezh disklêriet hervez lezenn c'hall 1901, e-pad ha da-heul emsav poblek ar Bonedoù Ruz e Breizh. Kelc'h An Dael, embreget gant un nebeud emsaverien anavezet evel Yann-Vleiz ar C'huñv, a felle dezhañ bodañ nerzhioù lies hag enebet an emsav evit lakaat anezho d'en em glevout war un nebeud krefen bennañ diwar-benn kudennoù Breizh, en ur dennañ splet eus manifestadegoù ar Bonedoù Ruz ha kounnar ar Vretoned a-enep d'an telloù lakaet war an treuzdoug. Chomet boud eo bet an embregadenn-se dre ma nac'has hiniennoù zo kenlabourat gant re all eus an tuoù politikel enebet. Nebeut war-lerc'h avat e voe savet Dael Breizh hag ar menoz dihuniñ ar parlamant breizhat evit adkrouiñ gwirioù lezennel da Vreizh.

## Dilennadegoù ha mont en-dro

### Kelc'hiad kentañ : 2016-2019
An dilennadegoù broadel breizhat kentañ a zo bet aozet er bloaz 2016 goude ur bloavezh kabaliñ ha bruderezh dre Vreizh a-bezh bet renet gant ar gevredigezh Kelc'h An Dael, e-karg eus sternidigezh ha melestradur an Dael. Evit bezañ voter eo dav bezañ Breizhat, hervez divizoù bet dibabet gant Kelc'h An Dael, ha leuniañ un teuliad a ranker kas da Gelc'h An Dael. Resevout a reer ur gartenn-votiñ a c'hallo bezañ implijet da viken. Divizoù a zo ivez evit en em ginnig evel danvez-parlamantour.

33 parlamantour a zo bet dilennet e miz Kerzu 2016 gant ur pemp kant voter bennak. Kendalc'hoù a zo bet ingal, reoliek, bep miz e-kerzh ar c'helc'hiad kentañ en deus padet tri bloaz evel bet divizet gant Kelc'h An Dael. Al lec'h evit bodañ an Dael a c'hall cheñch dre ma n'en deus ket a benn-karter nag a savadur privez. Ar c'helc'hiad kentañ-se en deus kejet gant un nebeud diaesterioù abalamour ma ne oa ket tud-a-vicher eus ar barlamantourien bet dilennet, nag evit-se en deus gouezet chom war-sav ha padout.

### Eil Kelc'hiad : 2019-2022
E miz Kerzu 2019 e voe aozet an eil dilennadegoù broadel breizhat. Nebeutoc'h a zanvez-parlamantourien zo bet war ar renk, ha daouzek parlamantour hepken e-lec'h an 33 gortozet zo bet dilennet. Kendalc'h kentañ an eil kelc'hiad zo c'hoarvezet evelato d'an 18 a viz Genver 2020 e Surzhur, e bro Wened. Roll-labour ar barlamantourien a zo kenderc'hel da sevel bonreizh Vreizh dazont en ur glask dont a-benn d'en em vrudañ muioc'h e-touez ar Vretoned, en ur dizhout voterien nevez, evit gallout diazezañ kreñvoc'h he reizhwiriegezh evel bodadenn demokratel poblek.

## Liammoù
* Lec'hienn internet Dael Breizh
* Lec'hienn internet Kelc'h An Dael
*Evit gouzout hiroc'h, lenn Ar Gouloù Gwenn niverenn 11, *Kelc'h An Dael, un araokadenn nevez evit ar vro*, Here 2020.
Kelc'h An Dael

**Kelc'h An Dael** zo ur gevredigezh vreizhat disklêriet hervez lezenn c'hall 1901, bet krouet e 2012, hag a ra war-dro melestradur Dael Breizh. Ezel eo eus an U.N.P.O.

## Liammoù diavaez
* Kelc'h an Dael
Cardi B

**Belcalis Marlenis Almánzar**, ganet d'an 11 a viz Here 1992, brudet dre he lesanv micherel **Cardi B**, zo ur raperez, skrivagnerez pozioù, skrivagnerez, maouez a skinwel hag aktourez stadunanat. Ganet eo e Manhattan ha desavet er Bronx, e New York, krog eo da vezañ brudet dre an internet. Meur a wech he devoa embannet filmigoù war Vine hag Instagram pa oa strip-teasourez c'hoazh d'ar mare-se . Etre 2015 ha 2017, e oa tbet gwelet alies en abadenn Love & Hip Hop: New York war VH1. Un abadenn eus ar skinwel gwirion eo hag a heuilh tud eus bed an Hip hop. Gant sikour an abadenn he oa bet embannet kanaouennoù ganti war daou v-mixtape anvet Gangsta Bitch Music, Vol. 1 ha Vol. 2. Goude-se he devoa sinet gant al label Atlantic Records e penn kentañ ar bloavezh 2017.

Anavezet eo bet gant Forbes evel ar raperez o kaout ar muiañ a levezon dre ar bed betek-henn. Cardi B zo brudet evit bezañ feuls hag hudur gant gwiskamantoù dreistordinal, troet gant ar reizh ha gant pozioù tagus, ar pezh a laka anezhi da vezañ heuliet mat gant ar mediaioù.

## Tro-spered
Feuls, hudur, enebet a-grenn eo ouzh Donald Trump.
### Hudur
Plijout a ra da g-Cardi B kontañ he buhez dreist-holl gant munudoù reizhel. Embannet he deus d'ar 16 a viz Genver 2020 war Twitter "*Congrats babe on your bomb-ass fashion clothing collab with @chazajordan.I am so proud of you! From filming on two shows, recording and working on so many other things. The dick feels better when is coming from a hard-working man 💪🏽. I love you* 😍,". C'hoant a oa ganti da reiñ kalon ha gourc'hemenniñ he gwaz Offset hag en doa roet lañs d'un heuliad dilhad.

## Notennoù ha daveennoù
Dallas Black Pride

**Dallas Black Pride** (berraet en **DBP** ha lesanvet **Dallas Southern Pride**) zo ur fest bloaziek a bad pemp devezh evit enoriñ ar gumuniezh LGBT zu. Ar fest a vez dalc'het er Dallas-Fort Worth Metroplex. Graet e vez ar fest-se abaoe 1996. Dalc'het e vez asambles gant ar State Fair of Texas hag ar State Fair Classic en Dallas e fin miz Gwengolo pe penn kentañ miz Here. Dallas Her Pride eo aozer ofisiel ar fest, an Dallas Black Pride. Bep bloaz e vez e-tro 15000 den o kemer perzh er fest.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Dallas Her Pride
* Istor ar fest war YouTube
Pierre Waldeck-Rousseau

**Pierre Waldeck-Rousseau** a oa ganet e Naoned d'an 2 a viz Kerzu 1846 ha marvet e Corbeil-Essonnes d'an 10 a viz Eost 1904.

Mont a reas da alvokad a aferioù e Roazhon ha goude-se e Pariz e-lec'h ma oa brudet evit e vreutadennoù.

Da heul e dad René ez eas tre er vodadenn vroadel e 1879 ha sezañ a reas e-touez izili an Unaniezh republikan. Waldeck-Rousseau oa unan eus an dileuridi a-bouez ar republikaned habask, ministr gant Gambetta ha goude-se gant Jules Ferry er bloavezhioù 1880.

Brudet eo an den, bet Prezident Kuzul an IIIde Republik etre 1899 ha 1902, evit bezañ sikouret lakaat ar sindikadoù el lezenn, gant al lezenn Waldeck-Rousseau eus an 21 a viz Meurzh 1884, hag ivez evit al lezenn eus 1901 war ar c'hevredigezhioù.

Douaret e voe e bered Montmartre, e Pariz.
Kolonenn an Tregont

**Kolonenn an Tregont** pe *Colonne des Trente* eus e anv gwirion, zo anv un obeliskenn lec'hiet e Gilieg er Morbihan, el lec'h anvet Ar Biramidenn.
Savet e oa bet e 1819. Ur monumant istorel eo abaoe 1933. Pal an oberenn eo kounaat Emgann an Tregont.
Jean-François Millet

**Jean-François Millet** (1814-1875) zo ul livour gall.

## Livadurioù

(Toulouse) Portrait de la veuve Roumy - MILLET Jean-François - Musee d'Art Thomas Henry, Cherbourg, France Joconde06770000137.jpg|*Portrait de la veuve Roumy* (1842)
Jean-François Millet (II) 009.jpg|*L'Homme à la pipe* pe *Portrait d'Armand Ono* (e-tro 1843)
Jean-François Millet, Pauline Ono.jpg|*Portrait de Pauline Ono en déshabillé* (1843-44)
Femme nue couchée, Jean-François Millet.jpg|*Femme nue couchée* (1844-45)
Retreat from the Storm MET DT1986.jpg|*A l'abri de l'orage* (e-tro 1846)
Jean-François Millet - La Baigneuse (1846-1848).jpg|*La Baigneuse* (e-tro 1846-1848)
Castel-Vendon, Millet.jpg|*Le Rocher du Castel Vendon* (1848)
Jean-François Millet (II) 005.jpg|*La Fournée* (1854)
Shepherdess Seated on a Rock MET DP140429.jpg|*Bergère assise sur un rocher* (1856)
Woman with a Rake MET DT1978.jpg|*Femme avec un râteau*(e-tro 1856-57)
Jean-Francois-Millet-the-angelus.jpg|*L'Angélus* (e-tro 1857-1859)
Charité, Millet.jpg|*La Charité* (1859)


Lille PdBA millet la becquée.jpg|*La Becquée* (e-tro 1860)
Millet, Jean-François - Man with a Hoe - Google Art Project.jpg|*L'Homme à la houe* (e-tro 1860-1862)
Millet-les-planteurs-de-pommes-de-terre.jpg|*Les Planteurs de pommes de terre* (e-tro 1861)
Jean-François Millet Pastora.jpg|*Bergère avec son troupeau* (1863 pe 1864)
Jean-François Millet - Le Semeur.jpg|*Le Semeur* (1865)
Jean-François Millet (II) - Spring - WGA15693.jpg|*Le Printemps* (1868-1873
Calling the Cows Home MET DP345570.jpg|*L'appel des vaches*(e-tro 1872)
Haystacks- Autumn MET DP124093.jpg|*Meules - Automne* (e-tro 1872)
Sei donne per l'assassino

***Sei donne per l'assassino*** ("C'hwec'h maouez evit ar muntrer") zo ur film *[[slasher]]* *[[giallo]]* italian eus 1964 sevenet gant Mario Bava.

Bava en deus kenskrivet ar senario gant Giuseppe Barilla ha Marcello Fondato. Aktourien er film eo Cameron Mitchell hag Eva Bartok.

Maouezed a vez lazhet garv gant ur muntrer masklet a zo o klask ul levr.
Ar film zo bet gwelet evel unan eus kentañ filmoù en doare *giallo* (melen) hag un diazez evit ar filmoù doare *slasher* eus ar bloavezhioù 1980. Tim Lucas en deus embannet e oa ar film-se un awen evit  lejionoù a filmaozerien, eus Dario Argento betek Martin Scorsese ha Quentin Tarantino. 

## Liammoù diavaez
* ''6 donne per l'assassino'' war IMDb
Tony Jaa

**Tatchakorn Yeerum** (taieg: ทัชชกร ยีรัมย์; RTGS: Thatchakon Yiram; distaget [tʰát.t͡ɕʰā.kɔ̄ːn jīː.rām]; eus e anv gwirion **Phanom Yeerum** (taieg: พนม ยีรัมย์; [pʰā.nōm jīː.rām]), ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1976, ha brudet gant al lesanv **Tony Jaa** hag e Thailand, evel **Jaa Phanom**. Un aktour hag arzour emgannañ eo, ur filmaozer hag ur manac'h boudaat. E-touez e filmoù brudet emañ *[[Ong-Bak: Muay Thai Warrior]]* (2003), *[[Tom-Yum-Goong]]* (2005), *[[Ong Bak 2: The Beginning]]* (2008), *[[Furious 7]]* (2015), *[[SPL II: A Time for Consequences]]* (2015), ha *[[Paradox (2017 film)|Paradox]]* (2017).
Sue Lyon

**Suellyn Lyon**, ganet d'an 10 a viz Gouhere 1946 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Kerzu 2019, a oa un aktourez stadunanat. Deraouet he doa evel top model pa oa-hi 13 vloaz. Goude-se e oa aet da aktourez. Dreistbrudet hag enoret he oa bet gant ur Golden Globe evit ar roll pennañ er film Lolita (1962). Gwelet he voe ivez er filmoù The Night of the Iguana (1964), 7 Women (1966), Tony Rome (1967), hag Evel Knievel (1971).

## Filmoù
### Sinema

### Skinwel

## Liammoù diavaez
* Sue Lyon war IMDb
A Bay of Blood

***A Bay of Blood*** (italianeg: *Ecologia del delitto*, *Ecologia del delitto*. "Ekologiezh an torfed", adanvet diwezhatoc'h *Reazione a catena*, ha brudet ivez evel ***Carnage***, ***Twitch of the Death Nerve*** ha ***Blood Bath***, zo ur film doare giallo italian embannet e 1971 ha sevenet gant Mario Bava. Bava en deus kenskrivet ar senario gant Giuseppe Zaccariello, Filippo Ottoni, ha Sergio Canevari, diwar un istor gant Dardano Sacchetti ha Franco Barberi. Aktourien er film eo Claudine Auger, Luigi Pistilli ha Laura Betti. Carlo Rambaldi a oa bet krouer an efedoù ispisial. An istor a heuilh un toullad tud a zo prest d'ober pep tra evit bezañ perc'henn war ur bae ur wech aet da Anaon ar berc'hennez. Bez' eo unan eus ar filmoù diazez a zo bet awen ar filmoù slasher ha gore.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* A Bay of Blood war IMDb
* A Bay of Blood war Rotten Tomatoes
Mic'hail Michoustin

**Mic'hail Vladimirovitch Michoustin** ( e rusianeg) zo un ekonomour hag ur politikour rusian, ganet d'an 3 a viz Meurzh 1966 e Lobnia. Anvet e oa bet da Gentañ ministr Rusia gant Vladimir Poutin d'ar 16 a viz Genver 2020, e-lec'h Dmitriy Medvyedyev. 

## E red-micher
Diplomet e oa bet en ijinouriezh ar sistemoù er STANKIN (Skol-Veur Stad Moskov evit an Teknologiezhoù) e 1989, ha goude e 1992 en doa tapet e drede kelc'hiad er memes skol-veur. Labourat a reas en International Computer Club (ICC) evit enframmañ ar reizhiadoù stlenn modern rusian ha kôrnogel. Dont a reas da vezañ rener an "Aozadur foran hep pal arc'hantus"-se. Adalek 1998 e labouras dreist-holl evit servij rusian an tailhoù pe ministrerezh an diorren armerzhel. Rener Servij Kedreadel an Tailhoù eo bet eus 2010 betek 2020. 

## E vuhez prevez
A orin yuzev e oa e dad, hag armenian e vamm. Tri mab en deus. Sot eo gant an hoke war skorn hag ar sonerezh rock. Seniñ a ra ar piano.

## Daveoù
Mountain ash

**Mountain ash** zo anv saoznek meur a dra.

* an Eucalyptus regnans, gwez uhel bleuniek eus Aostralia;
* ar gwez Sorbus, eus an Himalaya, 
* kêr *Mountain Ash*, a zo Aberpennar e kembraeg, e Rhondda Cynon Taf, e Kembre.

## Pennad kar
* Ash
Ash

**Ash** zo anv meur a dra e saozneg, anv-lec'h hag anv-tud.

## Lec'hioù
### 
* Ash (e-tal Salway), Dorset
* Ash (e-tal Stourpaine), Dorset
* Ash (e-tal Taunton), Somerset
* Ash, Braunton, domani meneget en Domesday Book
* Ash, Derbyshire
* Ash, Devon
* Ash, Dover, Kent
* Ash, Musbury, domani
* Ash, Oxfordshire
* Ash, Sevenoaks, Kent
** Parish Ash-cum-Ridley
* Ash (Somerset)
* Ash (Surrey)

### 
* Ash, California, Madera County
* Ash, Missouri 
* Ash, North Carolina, Brunswick County
* Ash, Oregon, Douglas County
* Ash, Texas
* Ash, West Virginia

## Tud
*Daniel Ash, soner saoz
*Ronnie Ash, atletour stadunanat
*Timothy Garton Ash, istorour ha kazetenner saoz
Carne (film, 1968)

**Carne** (e brezhoneg : "kig") zo ur film sexploitation arc'hantinat embannet e 1968. Skrivet ha sevenet eo bet gant Armando Bó. Er roll penn emañ Isabel Sarli evel Delicia, ul labourerez en un uzin kig a zo gouzañverez ur strollad gwallerien. A-dreñv ar film sexploitation ez eus ur vurutelladenn sokial kreñv eus al liammoù etre paotred ha merc'hed en ur vro macho. Bez ez eus ivez ul lodenn o tagañ ar gwask a vez war al labourerien.

## Liammoù diavaez
* Carne war IMDb
Jean Martin (livour)

**Jean Martin** a oa ul livour gall ganet e Lyon d'an 21 a viz Mae 1911 hag aet da Anaon er memes gêr (Pierre-Bénite) d'an 12 a viz Ebrel 1996. Kemeret en doa perzh e 1938 e manifestadegoù ar strollad arz Forces Nouvelles (1935-1939), krouet e 1935 gant ar buruteller arz Henri Héraut. Treset en doa golo ar gelaouenn lennegel L'Arbalète e 1940.

## Buhez
Jean Martin a oa mab d'ur micherour komunour dizoue, biken ne anzavo bezañ bet troet d'ar gatoligiezh. 

Ar gejadenn gant Marcel Michaud (1898-1958) e 1933 a oa bet penn-kentañ ur gamaladiezh hir etrezeo, memes ma oa chomet al livour hep dont da vezañ ezel eus ar strollad *Témoignage* e 1936. Tost ouzh ar barzh, ar c'hazetenner ha rezistant René Leynaud, a anavez abaoe ar vugaleaj, livañ a ra ur poltred eus outañ (Le Poète, 1944, dastumadenn brevezh) rak harzet e oa bet kamalad Albert Camus gant ar Milis e Mae 1944.

Goude an Eil Brezel-bed e ya da livañ kinkladurioù c'hoariva ha studiañ livadurioù ar Grennamzer.

## Oberennoù
* Ar beleg kroazstaget e-kerzh Brezel-Spagn, 1937, eoulivadur: un oberenn evit flatrañ ar feulster enep katolik.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Jean Martin war Francetv
* Pennad studiañ oberennoù al livour
Arturo Reque Meruvia

**Arturo Reque Meruvia**, ganet e Cochabamba (Bolivia) d'an 11 a viz C'hwevrer 1906 hag aet da Anaon e Madrid (Spagn) d'ar 17 a viz C'hwevrer 1969, a oa ul livour bolivian. Klasket en doa implijout a bep seurt teknikoù eus an engravañ d'an eoullivadur, eus an dourlivadur betek ar murlivadur. Eñ eo patrom al livadurioù gwirvroat bolivian *(pintura indigenista boliviana)* e-kreiz an .

## Buhez
Eus 1939 betek 1946 e veajas evit diskouez e labour dre veur a gêr-benn e Suamerika ha sevel a reas er memes prantad livadurioù awenet gant an istor evel *[[Los Trece la Fama]]*, *Descubrimiento del río Choqueyapu*, *La tea de Murillo* ha *La heroínas de la Coronilla o Batalla de Aroma*.

E 1946 e voe goulennet digantañ gant ar gouarnamant spagnol ma vije savet murlivadurioù en La Valle de los Caídos. Ezhomm en devoe ur bloavezh o labourat war Díaz Zorita e Madrid, un bloavezh c'hoazh evit an damdresadenn. A-benn ar fin e voe nac'het e labour peogwir e oa eñ eus Bolivia. Ouzhpenn-se, Franco a gave dezhañ e oa re wirion an doare taolenniñ hag e plantje reuz en ur vro disrannet. D'ar mare-se eo en doa livet ar murlivadur brudet *[[Alegoría de Franco y la Cruzada]]*. Franco a gave gwelloc'h kaout livadurioù katolikoc'h o doare devosion.

Evit e labourioù arzel niverus katolik e voe graet *[[Caballero de la Orden de Isabel la Católica]]* hag enoret gant Cruz de la Orden de Cisneros ha gant Cruz de la Orden de Alfonso X el Sabio. E 1952 e voe enoret gant medalenn arc'hant ar *Bienal Hispanoamericana* e Madrid. Goude-se e voe krog da ziskouez e oberennoù dre Europa hag Amerika a-bezh.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Arturo Reque Meruvia
*  Displegadenn leun afer murlivadur ar ''Valle de los caidos'' (Cruzados del siglo XX)

## Notennoù ha daveennoù
János Arany

**János Arany** (distaget [] en hungareg), ganet d'an 2 a viz Meurzh 1817 ha marvet d'an 22 a viz Here 1882, a oa ur barzh, kazetenner, skrivagner ha troour eus Hungaria. Skrivañ a reas gwerzioù e-leizh en hungareg, hag a zo bet troet e meur a yezh. Brudet eo e veurgan e tri fezh diwar-benn an haroz hungarat Miklós Toldi.

## Buhez
Ganet e voe e Nagyszalonta, a oa d'ar c'houlz-se e Rouantelezh Hungaria, en Impalaeriezh Aostria, met a zo bremañ e gwalarn Roumania. Dek bugel o doa bet e dud, met ne oa nemet daou a oa chomet bev. Deskiñ a reas lenn ha skrivañ, ha lenn a rae kalz, en hungareg koulz hag e latin. Da bevarzek vloaz en em lakaas da labourat evel danvez-kelenner. Adalek 1833 e teskas alamaneg ha galleg e skol-veur Debrecen. Buan avat ez eas da c'hoari pezh, kent mont tro-ha-tro da gelenner, da gazetenner ha d'ober a bep seurt micherioù all.

E 1840 e timezas da Julianna Ercsey (1816–1885). Daou vugel o devoe, ur verc'h hag a varvas yaouank hag ur mab, László, a voe barzh ivez ha dastumer kontadennoù hungarek.

Goude embann e veurgan *Toldi* e teuas János da vezañ anavezet ha mignonañ a reas gant ar barzh hollvrudet Sándor Petőfi. Gwall skoet e voe avat gant marv Petőfi e-pad Dispac'h Hungaria e 1848.

Dilennet e voe en Akademiezh Hungaria ar Skiantoù e 1858. Sekretour meur an Adademiezh e voe adalek 1865. Dilennet e voe ivez e penn ar Gevredigezh Kisfaludy, ur gevredigezh lennegel hungarek.

Paouez a reas da skrivañ goude marv e verc'h, war-bouez *Őszikék*, awenet gant ar marv, e 1877.

Mervel a reas e Budapest d'an 22 a viz Here 1882.

## Oberenn
Treiñ a reas pezhioù gant Shakespeare diwar ar saozneg en hungareg : *[[A Midsummer Night's Dream]]*, *[[Hamlet]]* ha *[[The Life and Death of King John]]*. Treiñ a reas oberennoù all ivez, gant Aristofanes, Mic'hail Lermontov, Aleksandr Pouchkin ha Molière, ha skoazellañ a reas troerien all.

Awenet e oa meurganoù János Arany gant istor Hungaria hag he harozioù, evel e *Marv ar Roue Buda* (1864). Ha hiziv c'hoazh eo levezonet ar sell o deus tud Hungaria war o istor gant ar meurganoù-se, diwar-goust ar fedoù gwir alies.

Unan eus e skridoù anavezetañ eo *A Walesi Bárdok* ("Barzhed Kembre"). Skrivet e voe ar varzhoneg-se gant Arany pa zeuas an impalaer Franz Joseph Iañ da Hungaria goude c'hwitadenn Dispac'h 1848. Sevel a reas ur skrid diwar-benn brezelioù Edouarzh I Bro-Saoz da aloubiñ Kembre ha kavout abeg evel-se, dre guzh, e politikerezh Aostria en Hungaria. 

Hiziv e seller ouzh János Arany evel unan eus barzhed veur Hungaria, e-kichen Sándor Petőfi, Endre Ady, Miklós Radnóti pe Attila József.

## Liammoù diavaez

* A Walesi Bárdok - Librivox
Collocou

**Collocou** zo anv meur a skrid brezhonek.

* Collocou ar C'halvar, embannet e 1737 
* Collocou familier, embannet e 1779
Collocou ar C'halvar

***Collocou ar C'halvar, peautramant Antretienou ha Meditationou var Passion hon Aotrou Jesus-Christ*** zo ur skrid brezhonek gant Charlez ar Brizh e 1737.

Troet e oa diwar *Les Colloques du calvaire, ou méditations sur la Passion de Notre Seigneur Jésus-Christ pour chaque jour du mois* gant an aotrou Courbon.
Collocou familier

***Collocou familier*** a vez lavaret eus al levr anvet *Collocou familier etre un den curius hac un den expert, var an abusou commun da bep stadou a veler a rer etouez a bep seurt tud a Breis-Isel, hac e leac’h all. Dediet d’ar Vretonnet, gant ur mignon dezo, hep intantion da choqi den e particulier*, embannet e 1779 « E ty Intanves Marin Blot ».

Un den *curius* a ra goulennoù (penaos chom yac'h, penaos amprestañ arc'hant) hag an den *expert* a respont bep tro.

## Liamm diavaez
* ''Wikimammenn'' 
* *[https://books.google.fr/books?id=WwVeAAAAcAAJ&pg=PA3&lpg=PA3&dq=bonjour+den+coz+ha+venerabl&source=bl&ots=KLKLwIPz-q&sig=ACfU3U294gMy3JhdLOLONXvuQ_LpZAJv_w&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwji2N_iqJzzAhWFA2MBHRVKAuAQ6AF6BAgmEAM#v=onepage&q=bonjour%20den%20coz%20ha%20venerabl&f=false Google books]*
Paul Barras

**Paul François Jean Nicolas de Barras**, lesanvet Beskont Barras, ha **Paul Barras**, ganet d'an 30 a viz Even 1755 e Fox-Amphoux hag aet da Anaon d'an 29 a viz Genver 1829 e Pariz, a oa un nobl gall, politikour eus an Dispac'h Gall, hag ur jeneral eus an Dispac'h hag an Impalaeriezh. Beziet eo e Bered Père-Lachaise.
Glasgow smile

**Glasgow smile** (anavezet ivez evel **Chelsea smile**, pe **Glasgow/Chelsea/Birkenhead/Cheshire grin**) zo ur c'hloaz graet gant ur gontell, pe un tamm gwer lemm, da droc'hañ korn ar genoù betek ar skouarn. 

Dont a rafe eus Glasgow, e Bro-Skos er bloavezhioù 1920 ha 1930. Implijet e veze gant hailhoned e Bro-Saoz ivez, evel ar *Chelsea Headhunters*.
Saint-Fiacre

**Saint-Fiacre** zo anv gallek meur a gumun.

## 
* *Saint-Fiacre*, anv- gallek Sant-Fieg, e Treger
* *Saint-Fiacre-sur-Maine*, anv gallek Sant-Fieg-ar-Mewan, e Bro-Naoned.

## 
* Saint-Fiacre, en Seine-et-Marne

## Lec'hioù all
* kêriadennig ha chapel e Kraozon 
* karter e Plourin-Montroulez
* chapel e Plouider

## Lennegezh
**[[L'affaire Saint-Fiacre]]*, romant gant Georges Simenon e 1932, film e 1959
**[[Maigret et l'Affaire Saint-Fiacre]]*, anv ar film e 1959 gant Jean Delannoy, tennet eus romant Simenon

## Pennadoù kar
*Chapel Sant-Fieg
*Fieg
*Fiacre
James Bond girl

Ur **Bond girl**, pe **James Bond girl**, a vez graet eus ur vaouez e karantez gant James Bond pe o harpañ anezhañ er romantoù, filmoù, pe c'hoarioù video. Anvioù ar Bond girls a c'hell bezañ c'hoarioù gerioù evel evit Pussy Galore, Plenty O'Toole, Xenia Onatopp, pe Holly Goodhead c'hoazh.

Ur **James bond girl** a c'heller ober ivez eus un aktourez he devoa c'hoariet ur roll evel-se, evel Ursula Andress, Honor Blackman pe Eva Green.

N'eus reolenn sklaer ebet evit gouzout peseurt maouez a c'hellfe bezañ ur Bond girl ha peseurt roll a vo ganti. Gellout a ra bezañ harperez pe eneberez da James Bond, pouezus evit kefridioù hennezh pe dister. Un nebeud maouezed evel Judi Dench M, pe Camille Montes, maouez ar spiañ bolivian a sikour Bond en Quantum of Solace, hag ar re-se n'int ket dedennet gant karantez ar paotr. Ne vez ket graet Bond girls anezho da vat a-benn neuze. En desped da-se e vez graet eus M hag he roll diazez ur *Bond girl* pe *Bond woman*.
## Er romantoù
Tost en holl romantoù pe danevelloù James Bond gant Ian Fleming e kaver ur vaouez pe meur a hini hag a c'hallfed ober Bond girl anezho ; darn anezho a adkaver er filmoù ivez. Ar James Bond girls krouet gant Fleming o deus tresoù damheñvel (d'an nebeutañ er stumm lennegel). Dre-vras int merc'hed o deus e-tro 20 vloaz ; e-keñver Bond ez int dek vloaz yaouankoc'h dre vras.
## Awen
Awen Fleming evit ar Bond girls a c'hallfe bezañ ur vaouez bet e garantez, Muriel Wright, rak hervez The Times:

*"(she) has a claim to be the fons et origo of the species: pliant and undemanding, beautiful but innocent, outdoorsy, physically tough, implicitly vulnerable and uncomplaining, and then tragically dead, before or soon after marriage."*

Wright a oa 26 vloaz ha "koant eston" p'he devoa kejet gant Fleming e 1935. Ur sportourez ampart e oa : rederez moto, skierez, c'hoarierez polo. Wright a oa dieub hag un top model pinvidik. Sot he oa gant Fleming, en desped d'ar fed e oa-eñ merc'hetaer daonet. Aet eo da Anaon e-kerzh ur vombezadenn dre aer e 1944. Fleming a oa bet drastet da vat, lavaret a rae diwar-benn Wright e oa "too good to be true".
## Er filmoù
Ursula Andress (evel Honey Ryder) en Dr. No (1962) zo dreistbrudet evel ar c'hentañ Bond girl, memes ma oa bet Eunice Gayson evel Sylvia Trench ha Zena Marshall evel Miss Taro er memes film, Goldfinger (1964). Adalek an trede film e kavet ur Bond girl pe meur a hini er filmoù.
Intellivision Amico

An **Intellivision Amico** a zo ul letrin c'hoari eus an eil remziad. Ne oa deuet al letrin-mañ er-maez nemet er Stadoù Unanet a-raok ma voe paouezet da oberiañ anezhi.
Eldarin

**Eldarin** eo an anv ijinet gant J. R. R. Tolkien da envel yezhoù Elfed ar C'hornôg. Bez' ez eo unan eus ar yezhoù lies krouet gant an aozour e bed Douar-ar-C'hreiz.
## Notennoù
Delwenn Arzhur III war varc'h

**Delwenn Arzhur III war varc'h** zo un delwenn arem d'an dug Arzhur III, graet gant ar c'hizeller Arthur Le Duc e 1903, ha staliet abaoe 1905 e kêr Gwened, dirak an ti-kêr.
Referendom war dizalc'hiezh Ouzbekistan

Ur referendom war dizalc'hiezh Ouzbekistan a oa bet dalc'het d'an 29 a viz Kerzu 1991, ouzhpenn an dilennadegoù prezidant. An disoc'hoù a oa bet 98,3% eus ar voterien a-du, diwar un hollad a 94,1% a dud o kemer perzh er referendom.
## Disoc'hoù
Sées

**Sées**, pe **Seez**, zo ur gumun e Normandi, e Bro-C'hall, ha penn-lech kanton Sées en arondisamant Alençon. Sez eskopti Séez e oa ivez, deuet da vout an departamant Orne.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Orne emañ Sées, 25&nbsp;km er biz da Alençon.
## Anv
### Stummoù skrivet
* **Civitas Saiorum** (*Not. Gall.*)
* **Saius, Saius Civitas** (pezhioù moneiz Merovee)
### Gerdarzh
* **Sai---** ː diwar anv ar bobl anvet Sagii
* Meneg gentañ ar bobl-se a gaver sur-awalc'h war ur skrid-bez kavet e Bourdel (CIL XIII, 630), war dro an IIIvet kantved ː ***D(is) M(anibus) et memoriae Iuliae Europe <u>Saiiae</u> d(e)f(unctae) annor(um) XXV; t(estamento) p(onendum) d(e) s(ua) p(ecunia) c(uravit)***
## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Sées, e Distrig Alençon hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800.
## Monumantoù ha traoù heverk

Sées_-_Palais_d'Argentré.JPG|Ar palez.
Sées-abbaye-st-martin.JPG|An abati.
Sées cathedral.jpg|An iliz-veur.
Sées_-_Basilique_de_l'Immaculée_Conception_-_Façade_Ouest.JPG|Ar vazilikenn.

* Delwenn Nicolas-Jacques Conté.
* Palez Argentré, eskopti kozh.
* Abati *Sant Varzhin*.
* Iliz-veur *Intron-Varia*, .
* Bazilikenn *ar Werc'hez krouet dinamm*, .
* Monumant ar re varv e-tal an iliz-veur, luc'hskeudennoù ha kartennoù-post.
* Monumant ar re varv e bered Saint-Laurent, luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv en iliz-veur, luc'hskeudenn.
## Tud
* Nicolas-Jacques Conté, (Séés, 1755 - Pariz, 1805), ijinour war an aerstadoù, ijinet en eus kreionoù hag a zoug e anv ː *de Conté*.
## Liammoù diavez
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù
Lina Ben Mhenni

**Lina Ben Mhenni** (arabeg: لينا بن مهني), ganet d'an 22 a viz Mae 1983 hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Even 2020, a oa ur stourmerez, bloggerez hag eilerez yezh e Skol-veur Tuniz.
## Buhez personel
Marvet eo d'ar 27 a viz Even 2020 klañv ma oa gant he lounezhi.

## Levrlennadur
* Tunisian Girl: Blogueuse pour un printemps arabe (galleg), Tunis: Indigene, 2011, (ISBN 2911939875)
* Vernetzt Euch! (alamaneg) [Tunisian Girl – Blogueuse pour un printemps arabe], Patricia Klobusiczky (troidigezh), Berlin: Ullstein Verlag, 2011, (ISBN 978-3-550-08893-3)
## Liammoù diavaez
* Blog A Tunisian Girl