open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Khieu Samphan

E 1931 e voe ganet **Khieu Samphan**, lesanvet *Brother Hem*.

Mab ur barner anezhañ, e tapas un dokterelezh war an ekonomiezh e Pariz e 1959.

E Phom Penh e voe distro pa voe graet lu outañ gant poliserien Norodom Sihanouk a lakaas anezhañ da vale e noazh er straedoù (1960). 

Mont kuit a reas met distro e voe er gêrbenn e 1975 pa 'z eas lu Pol Pot tre. 

Pa yeas Pol Pot kuit e voe lakaet e penn Kampuchea demokratel.
Bloavezhioù 70 kt JK

## Darvoudoù
* Spartakus a renas ur ravolt sklaved a-enep Roma. Trec'het e voe e vagadoù en diwezh, ha Spartacus lazhet en emgann, gant lejionoù Roman dindan gourc'hemenn Marcus Licinius Crassus.

## Tud dibar

__NOTOC__
823

*Diwar-benn bloavezh *'823*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 823|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 823]]*

## [[:Rummad:Marvioù 823|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 823]]*
__NOTOC__
Herbert C. Hoover

**Herbert Clark Hoover**, ganet d'an 10 a viz Eost 1874 hag aet da Anaon d'an 30 a viz Here 1964, a oa bet un 31vet prezidant Stadoù-Unanet Amerika, eus 1929 betek 1933. Ijinour meingleuzier pinvidik a-raok bezañ prezidant, Hoover e-kerzh ar brezel a oa bet penn ar Bodad Sikour e Belgia ha rener an *"U.S. Food Administration"* evit ar sikourioù goude ar brezel a oa kaset en Europa. Evel ezel eus ar strollad republikan, e oa bet o servij evel trede sekretour ar c'henwerzh stadunanat eus 1921 betek 1928 a-raok bezañ dilennet da brezidant e 1928. E resped a oa bet o welet an Enkadenn Veur o tarzhañ, hag e obererezhioù ha doareoù d'ober a-benn talañ ouzh ar gwallreuz a oa bet gwelet evel diefedus. Kollet en doa bet harp ar boblañs, ha trec'het e oa bet en dilennadegoù prezidant e-tal Franklin D. Roosevelt e 1932.
Calvin Coolidge

**John Calvin Coolidge Jr** (1872 - 1933) eo bet an tregontvet Prezidant eus Stadoù-Unanet Amerika. Dont a reas war-lerc'h Warren G. Harding a oa marvet e-kerzh e gefridi er bloaz 1923 ha dilennet eo bet evit un eil prantad kefridi betek 1929.

A-du-krenn e oa Calvin Coolidge evit ma n’emellfe ket ar gouarnamant kevreadel en aferioù armerzh hag a-du-krenn gant politikerezh al "lezober" hag ar c'hevezerezh frank.
Warren G. Harding

**Warren Gamaliel Harding** eo an 29vet Prezidant eus Stadoù-Unanet Amerika. Marvet eo a-raok dibenn e gefridi ha berrbad eo bet e ren diazezet war ur politikerezh mirelour.
Norodom Sihamoni

D'ar 14 Mae 1953 e oa bet ganet **Norodom Sihamoni**.

Roue Kambodjia eo abaoe ar 14 Here 2004. A-unvouezh eo bet dilenent gant izili Kuzul ar Gurunenn evit mont da heul e dad (Norodom Sihanouk) en doa roet e zilez d'ar 7 Here 2004.

Mab ar rouanez Norodom Monineath Sihanouk eo (bet ganet Paule **Monique** Izzi), anezhi gwreg ar roue diwezhañ abaoe miz Ebrel 1952.

E Frañs eo bet desavet.
Roll kêrioù Kembre gevellet gant ur gêr a Vreizh

Setu listenn kêrioù Kembre gevellet gant ur gêr a Vreizh:

* Abergwaun gant Loktudi
* Aberhonddu gant Gouenoù
* Aberystwyth gant Sant-Brieg
* Brynmawr gant Kamorzh
* Caerffili gant Lannuon
* Caerfyrddin gant Lesneven
* Caerllion gant Goueled-Goulen
* Caernarfon gant Landerne
* Carrog gant Plouie
* Castell Newydd Emlyn gant Plonevez-Porzhe
* Crucywel gant Skaer
* Crymych gant Ploveilh
* Cwmaman gant Pouldregad
* Cydweli gant Sant-Yagu-an-Enez
* Dolgellau gant Gwenrann
* Gofilon gant Merzhelieg
* Gorseinon gant Ploermael
* Harlech gant Rieg
* Hendy-gwyn ar Daf gant Presperieg
* Kêrdiz gant Naoned
* Llanandras gant Legneg
* Llanbradach gant Ploubêr
* Llandeilo gant Konk-Leon
* Llandudoch gant Tredarzeg
* Llandybïe gant Ploneour-Lanwern
* Llandysul gant Plogoneg
* Llanelwy gant Bear
* Llanfairfechan gant Pleveleg
* Llanidloes gant Derval
* Llanilltud Fawr gant Ar Poulgwenn
* Llanymddyfri gant Pluguen
* Machen gant Saotron
* Penarth gant Kastell-Paol
* Pencoed gant Plouzane
* Pontardawe gant Logunec'h
* Porthcawl gant Sant-Sebastian-an-Enk
* Radur a Threforgan gant Sant-Filberzh-Deaz
* Rhuthun gant Kumuniezh kumunioù "Pays Glazik"" (a vod kumunioù Kanton Brieg)
* Sanclêr gant Paolieg
* Tredegar gant Orvez
* Trefdraeth/Nanhyfer gant Plougin/Treouergad
* Trefyclawdd gant Gwared
* Treffynnon gant Sant-Gregor
* Tregaron gant Plouvien
* Y Bont-faen gant Klison
* Y Mwmbwls gant Henbont

## Liamm diavaez
* Blog Les semaines galloises
Aisne

An **Aisne** zo :

*ur stêr eus Belgia, adstêr d'an Ourthe. Gwelit Aisne (stêr eus Belgia),
*ur stêr vihan e departamant ar Mayenne, adstêr d'ar stêr Mezven, gwelout Aisne (Mayenne),
*ur stêr eus hanternoz Bro-C'hall, adstêr d'an Oise. Gwelit Aisne (Oise).
*abaoe 1790, un departamant gall, en hanternoz Bro-C'hall. Gwelit Aisne (departamant).
Allier

**Allier** zo un anv gallek:

* Allier, *Alèir* en okitaneg, un adstêr d'ar Liger
* Allier, *Alèir* en okitaneg, un departamant e-kreiz Bro-C'hall, er rannvro Arvern
*anv gallek Alièr, ur gumun e departamant an Hautes-Pyrénées

## Tud
*Raoul Allier (1862-1939), pastor ha doueoniour protestant
Alpoù-Provañs-Uhel

An **Alpoù-Provañs-Uhel** (okitaneg *Aups d'Auta Provença* pe *Alps d'Auta Provença*; e galleg hag ent-ofisiel: *Alpes-de-Haute-Provence*) zo un departamant e kreisteiz Bro-C'hall gantañ an niverenn 04, er rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur. *Basses-Alpes* (Alpoù-Izel) e oa an anv kentañ anezhañ. Unan eus departamantoù Okitania eo, e Provañs. Digne-les-Bains (*Dinha* en okitaneg) eo ar pennlec'h anezhañ.

## Arondisamantoù Alpoù-Provañs-Uhel
* Barcelonnette
* Castellane
* Digne-les-Bains
* Forcalquier

## Daveoù ha notennoù
Alpoù-Uhel

An **Alpoù-Uhel** (okitaneg: *Auts Aups* pe *Auts Alps*; e galleg hag ent-ofisiel: *Hautes-Alpes*), zo un departamant e kreisteiz Bro-C'hall, dezhañ an niverenn 05. 
Gap eo ar penn-kêr anezhañ. En Okitania emañ an departamant-se.

## Arondisamantoù an Alpoù-Uhel
* Briançon
* Gap

## Daveoù ha notennoù
Pireneoù-Atlantel

Ar **Pireneoù-Atlantel** (okitaneg: *Pirenèus Atlantics*; euskareg: *Pirinio Atlantikoak*; galleg ha stumm ofisiel: *Pyrénées-Atlantiques*; betek 1969 e oa *Basses-Pyrénées*) a zo un departamant e mervent Bro-C'hall (gant an niverenn 64), war lez ar Meurvor Atlantel ha sko ouzh Spagn war un dro. Pau eo ar penn-kêr anezhañ.
## An departamant
Savet eo bet an departamant:
* gant teir bro gozh Iparralde (hanternoz Euskal Herria):
** Zuberoa, 
** Benafarroa, 
** Lapurdi, 
* gant tammoù eus Okitania:
**Bearn
**un tamm bihan eus Gwaskogn.

## Arondisamantoù ar Pireneoù-Atlantel
Tri arondisamant zo :
* Oloron-Sainte-Marie, ennañ Zuberoa
* Baiona, ennañ Lapurdi ha Benafarroa 
* Pau

## Istor
* "Basses-Pyrénées" (Pireneoù-Izel) e oa anv kentañ an departamant. E 1969 e cheñchas anv.

## Douaroniezh

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar C'huzul departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant

## Notennoù ha daveennoù
Casale Monferrato

**Casale Monferrato** zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria, hag a oa gwechall kêr-benn dugelezh Monferrato.

## Tud dibar
*Facino Cane (1360 -1412), condottiero 
*Carlo Cozio (1717-1780), mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù italian
Harry S. Truman

**Harry S. Truman** (1884-1972) e voe 33 Prezidant Stadoù-Unanet Amerika. Besprezidant Franklin Delano Roosevelt e oa, ha dont a reas da vezañ prezidant pa varvas hemañ e 1945. Dilennet e oa bet evit ur prantad kefridi all betek 1953.

Darvoudoù a-bouez a zo c’hoarvezet e-kerzh e vare kefridi : dibenn an Eil Brezel-bed, deroù ar Brezel yen, ganedigezh Aozadur ar Broadoù Unanet, brezel Korea).
Paolo Boi

**Paolo Boi** a zo bet ganet e 1528 e Sirakuza (Italia) ha marvet e 1598 e Napoli (Italia).

Mestrc'hoarier echedoù italian, unan eus ar re wellañ ag an XVIvet kantved.

## Liamm diavaez

* Paolo Boi e Chess Games
BIOS

**BIOS** (*Basic Input/Output System*) a reer e yezh ar stlenneg eus ar goulev (*program*) hag a dalv da getal (*interface*) etre ar reizhiad korvoiñ hag ar bennwal (*motherboard*). Kadavet eo ar BIOS e-barzh ur vemor sonn (ROM *Read Only Memory*) war ar bennwal hag e c'hell implijout ar roadennoù kadavet e-barzh ar CMOS (*Complementary Metal Oxide Semi-conductor*) d'anavezout aveadur alvezel ar reizhiad.

Un darn eus ar BIOS a vez kadavet e-barzh ur vemor sonn ROM (an hini na c'hell ket bezañ daskemmet). Un darn arall a vez kadavet e-barzh ur vemor sonn EEPROM (*Electrically Erasable Programmable Read-Only Memory*) eleze unan hag e c'heller daskemmañ dre skogoù tredan (*flasher*).

Kefluniañ ar BIOS a c'heller ober dre un etrefas anvet *BIOS Setup* a c'heller haeziñ ennañ pa vez an urzhiataer o loc'hañ dre bouezañ war ur stokell eus ar c'hlavier ("F2" da skouer, pe "Del/Suppr"). An arventennoù kefluniet gant ar *Setup* a vez kadavet er CMOS.

## Ar ''POST''
Pa vez lakaet an urzhiataer war enaou pe pa vezer oc'h ober un deraouekaat dezhañ e vez ar BIOS o wiriañ ar periant hag a zo e-barzh an ijinenn hag oc'h ober ur prouadiñ warne anvet *POST* ( *Power-On Self Test*) da c'houzout hag e vent e stad d'arc'hwelañ (da vont en dro).

Setu amañ ar prouadurioù graet gant ur BIOS, ar POST.
* Efediñ ur brouadenn war ar c'hewerier.
* Gwiriañ ar BIOS e-unan.
* Gwiriañ ar c'hefluniadur e-barzh ar CMOS.
* Deraouekaat an eurier diabarzh.
* Deraouekaat ar reoler DMA ( *Direct Memory Access*).
* Gwiriañ ar vemor vresk hag ar vemor darbar.
* Sternañ holl arc'hwelioù ar BIOS.
* Gwiriañ ar c'hefluniadurioù (kantennoù kalet ha kantennoù helam, ar klavier, al logodenn hag all)
Mar kav ar POST ur fazi bennak ec'h arnod da genderc'hel da loc'hañ an urzhiataer evelkent. Hogen, mard eo re c'hrevus ar fazi e paouez ar BIOS al loc'hañ hag ec'h arnod da wereañ, mard eo gallus, ur c'hemmenad ouzh ar skramm. Ec'hodiñ (skignañ) a ra ar BIOS ivez ur steudad sonioù ( *beep*) evit kemenn ar fazi ; an niver a sonioù a savel rizh ar fazi hervez merk ar BIOS. Ar POST a gas ouzhpenn war porzh a-steud an urzhiataer ur boneg POST (kod POST) a c'hall bezañ lennet gant un ardivink azas.

Setu un nebeud skouerioù evit ur BIOS AMI hag unan IBM a-zivout deznaouad ar fazioù hervez niver a sonioù ec'hodet gant ar BIOS.

Ent-reol e vez kavet ster ar bonegoù-se e-barzh teulioù ar pennwalioù.

## Deraouekaat ar BIOS
Gallout a reer kemmañ arventennoù ar BIOS, kadavet e-barzh ar vemor CMOS gwaredet gant un daspugner, gant ur goulev kefluniañ anvet *SETUP*. Gallout a reer ivez deraouekaat ar BIOS mar bez ezhomm. D'he ober ha hervez merk ar BIOS e ranker pouezañ war unan eus stokell ar c'hlavier. Da skouer, evit ur BIOS Phoenix e c'heller adsavelañ arventennoù anspizet (*default parameters*) kenderc'her ar bennwal dre bouezañ war ar stokell F9. Evit ur BIOS Award e c'heller adsavelañ arventennoù anspizet ar BIOS dre bouezañ war ar stokell F6.

## Hizivaat ar BIOS
Tu zo ivez da hizivaat ar BIOS, hogen ur wezhiadenn bismigus e vez bepred d'ober. Kavet e vez war lec'hiennoù ar genderc'herien peadra da hizivaat pep BIOS (upgrades).
John F. Kennedy

**John Fitzgerald Kennedy, Sr.** (bet ganet d'an 29 a viz Mae 1917 ha bet muntret d'an 22 a viz Du 1963 e Dallas) zo bet 35 Prezidant Stadoù-Unanet Amerika. Ezel eus ar Strollad Demokratel e oa, ha dilennet e voe evel prezidant yaouankañ ar vro e 1960. Kemer a reas e garg d'an 20 a viz Genver 1961, betek e varv. E-pad tost an tri bloaz-se e talas ouzh enkadenn misiloù Kuba ha savidigezh moger Berlin e framm ar Brezel yen gant an URSS, reiñ a reas lusk d'ar programm Apollo ha harpañ a reas luskad ar gwirioù keodedour an Afroamerikaned.

## Familh
« *Jack* » a veze graet anezhañ gant e vignoned ha tud e familh, hag anavezet eo dre ar bed a-bezh dre e bennlizherennoù **JFK**. Unan eus brudetañ prezidanted e vro eo.

Eizh breur ha c'hoar en doa, en o zouez ar politikour Robert Francis Kennedy (1925-1968), drouklazhet eveltañ. Dimezet e oa  gant Jacqueline Kennedy (1929-1994), ha pevar bugel o doe, John F. Kennedy Jr. (1960-1999) peurgetket.
Ain (stêr)

Ur stêr eus Bro-C'hall eo an **Ain** (distaget ), unan eus adstêrioù ar Ron war e lez dehoù, ha dezhi 195 km hed.
Treuziñ a ra un departamant anvet heñvel, an Ain.
Roll kêrioù Skos gevellet gant ur gêr a Vreizh

Setu listenn kêrioù Skos gevellet gant ur gêr a Vreizh:
*Breichinn gant Josilin
*Deadard gant Malastred
*Inbhir Nis gant Ar Baol
*Moffat gant Mousterel-an-Il
Ardecha

**Ardèche** (hervez ar galleg), **Ardecha** (hervez an okitaneg), zo:
*Ardecha (stêr), ur stêr eus Bro-C'hall
*Ardecha (departamant), un departamant, e kreisteiz Bro-C'hall, anvet diwar-lerc'h ar stêr
Aube

**Aube** zo :

* anv div gumun eus Bro-C'hall
** *Aube* e departamant ar Moselle
** *Aube* e departamant an Orne

An **Aube** zo
* ur stêr eus reter Bro-C'hall (gwelout Aube (stêr)),
* abaoe 1790, un departamant gall, e reter Bro-C'hall (gwelout Aube (departamant)). Troyes eo ar pennlec'h anezhañ.
Aude

An **Aude** (okitaneg: *Aude*; galleg/stumm ofisiel nemetañ: *Aude*) zo :

*ur stêr eus kreisteiz Bro-C'hall, an Aude ;
*abaoe 1790, un departamant gall, e kreisteiz Bro-C'hall, an Aude. Carcassonne eo ar penn-kêr anezhañ.
*Aude (anv-bihan), un anv-bihan gallek.
Aveyron

*Aveyron* zo un anv-lec'h gallek :

*hini ur stêrig en hanternoz Bro-C'hall, e Bourgogn, adstêr d'al Loing,

*hini ur stêr all eus kreisteiz Bro-C'hall, e bro Rouergue, adstêr d'an Tarn, a zo bet kemeret hec'h anv da envel un departamant gall, hervez ar c'hiz c'hall. Gwelout Aveyron (stêr) 

*abaoe 1790, un departamant gall, e kreisteiz Bro-C'hall, savet diwar proviñs kozh Rouergue. Rodez eo ar penn-kêr anezhañ. Gwelout Aveyron (departamant)
Lyndon B. Johnson

**Lyndon Baines Johnson**, (1908 - 1973), a zo anezhañ 36vet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika. 

Senedour Teksas e oa. Er bloaz 1963 e kemer lec'h John F. Kennedy hag a zo bet drouklazhet e-kerzh e gefridi e Dallas, Texas. Dilennet e vo evit un eil marevezh kefridi, ha ren a ray ar vro betek 1969.

Anavezet eo gant e bennlizhennoù **LBJ**. Bras eo bet pouez Brezel Viêt Nam war e labour prezidant.
Roll kêrioù Kerne-Veur gevellet gant ur gêr a Vreizh

Setu listenn kêrioù Kerne-Veur gevellet gant ur gêr a Vreizh:
*Aberfal gant Douarnenez
*Bosvenegh gant Ar Releg-Kerhuon
*Eglosbrek-Poll an Wragh gant Brignogan
*Eglosveryan gant Kalann
*Essa gant Plougastell-Daoulaz
*Govermelin gant Plouider
*Heyl gant Porzhig
*Hellys gant Pleuveur-Bodoù
*Kalstok gant Sant-Turiav
*Kammbronn gant Santez-Anna-Wened
*Kelliwik gant Gwipavaz
*Lannales gant Plougerne
*Lannfiek gant An Ospital
*Lanngorrow gant Karanteg
*Lanngostentin gant Pontekroaz
*Lannstefan gant Plistin
*Lannudhno gant Ploulec'h
*Lannvab gant Prevel
*Logh gant Kiberen
*Lostwydhyel gant Pleiber-Krist
*Lys Airt (The Lizard) gant Landevenneg
*Lyskerrys gant Kemperle
*Pennrynn gant Gwaien
*Pennsans gant Konk-Kerne
*Penntorr gant Benoded
*Ponsrys gant Langaeg
*Porth Ia gant Kameled
*Porth Bud gant An Erge-Vras
*Porthbugh gant Porspoder
*Porthleven gant Gwiseni
*Rysrudh gant Pluvergad ha Meriadeg
*St Neot gant Malgeneg
*Sen Stedhyans gant Pleurdud
*Tewyn Plustry gant Dinarzh
*Truru gant Montroulez

** Benoded : Penntorr
** Brignogan gant Eglosbrek-Poll an Wragh
** Dinarzh : Tewyn Plustry
** Douarnenez : Aberfal
** An Erge-Vras : Bud
** Gwipavaz : Kelliwik
** Gwiseni : Porthleven
** Kameled : Porth Ia
** Kemperle : Lyskerrys
** Konk-Kerne : Pennsans
** Landevenneg : An Lysardh
** Langaeg : Ponsrys
** Malgeneg : St Neot
** Meriadeg : Rysrudh
** Montroulez : Truru
** An Ospital : Feock
** Pleiber-Krist : Lostwydhyel
** Pleurdud : Stithians
** Pleuveur-Bodoù : Hellys
** Plistin : Lannstefan
** Plougerne : Lannales
** Plouider : Govermelin
** Ploulec'h : Lannudhno
** Pluvergad : Rysrudh
** Pontekroaz : Lanngostentin
** Porspoder : Porthbugh
** Porzhig : Heyl
** Ar Releg-Kerhuon : Bosvenegh
** Santez-Anna-Wened : Kammbronn
** Sant-Turiav : Kalstok

## Gwelet ivez
Twinning Committee for Cornwall
Dordogna

An **Dordogna** (*Dordonha* en okitaneg ; *Dordogne* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur stêr e kreiz Bro-C'hall, 483 km hed dezhi, adstêr d'ar stêr Garona ; goude ar c'hember er * Bèc d'Ambés* e tro an Dordogna hag ar Garona da aber Gironde. Diwar-lerc'h ar stêr-mañ eo bet anvet departamant an Dordogne.

C'hoarvezout  a ra an  Dordogna war lez ar Puy de Sancy, uhelañ menez an Torosad Kreiz,  eus kember daou frou d:  an *Dore*, a oa d'hec'h eien 1 694 m a uhelder e 1864, a ver enni an Dogne, en ur c'hember 1 366 m a  uhelder, e kumun ar Mont-Dore e-harz  ar Puy de Sancy.

Bageal warni a vez graet adalek kêr Liborna. Dour ar mor a zeu enni avat betek Castillon-la-Bataille.

Roet eo bet al label "Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor" da Vro Flondrenn an Dordogna.
Doubs

An **Doubs** zo :
* ur stêr eus reter Bro-C'hall, gwelout Doubs (stêr).
* abaoe 1790, un departamant gall, e reter Bro-C'hall : gwelout Doubs (departamant). Besançon eo ar penn-kêr anezhañ.
Essonne

An **Essonne** zo :
*Essonne (stêr), ur stêr eus Bro-C'hall, e korn-bro Pariz
*Essonne (departamant), abaoe 1964, un departamant gall, e Bro-C'hall, diwar anv ar stêr.

Anv ar stêr a gaver en hini meur a gumun :
*en departamant Essonne :
** Ballancourt-sur-Essonne.
** Boutigny-sur-Essonne.
** Corbeil-Essonnes.
** Courdimanche-sur-Essonne.
** Gironville-sur-Essonne.
** Guigneville-sur-Essonne.
** Prunay-sur-Essonne.
** Vayres-sur-Essonne.
*en departamant Seine-et-Marne :
** Nanteau-sur-Essonne.
*en departamant Loiret :
** Briarres-sur-Essonne.
** La Neuville-sur-Essonne.
** Ondreville-sur-Essonne.
Yonne

Ar **Yonne** zo :
*Yonne (stêr), ur stêr e kreiz Bro-C'hall ;
*Yonne (departamant), un departamant e kreiz Bro-C'hall.
Orne

An **Orne** zo :
* ur stêr eus Normandi, e Bro-C'hall: gwelout Orne (stêr),
* abaoe 1790, un departamant gall. Alençon eo ar penn-kêr anezhañ: gwelout Orne (departamant).

**Orne** zo un anv oet da stêrioù all ivez : 
* un adstêr d'ar Moselle, eiladstêr d'an Roen eta, e Loren,
* un adstêr d'an Thyle, eiladstêr d'ar Schelde eta, e Belgia,
* "Orne champenoise" hag "Orne saosnoise", adstêrioù d'ar Sarthe, e Bro-C'hall.
Giovanni Leonardo di Bona

**Giovanni Leonardo di Bona**, pe **Giovanni Leonardo da Cutri** (kavet e vez an daou anv; eilpennet e c’hell bout an anvioù bihan **Giovanni** ha **Leonardo** ivez), anavezet ivez evel **Il Puttino** (*ar Bugelig* en italianeg) a oa ganet e 1542 e Cutro, Kalabria (Italia) ha marvet e 1587, a oa ur mestrc’hoarier echedoù italian.

## Buhez
Gober a reas e studi war ar gwir e Roma. E 1560 e kollas ur match a-enep da Ruy López e Roma. Adalek 1566 ha 1572 e veajas dre Europa ha c’hoari a reas echedoù e Roma, Genova, Marselha ha Barcelona. Meur a wezh e c’hoarias a-enep da Baolo Boi en Italia: sellet e veze oute evel ouzh daou c’hoarier kevatal.

Giovanni Leonardo di Bona a voe trec’h er c’hentañ tournamant mistri etrebroadel anavezet en istor an echedoù e Madrid e 1575, pezh a lakaas anezhañ da vout ar c’hreñvañ mestrc’hoarier ag e amzer. Goude bezañ gounezet e Lez Roue Spagn ez eas Leonardo ha Paolo Boi da Lisbon. Eno e c’helljont diskouez o mailhoni war an echedoù a-enep da *Il Moro*, kampion ar Roue Sebastian a Bortugal. Trec’h e voent o daou a-enep dezhañ, Leonardo da gentañ, ha Paolo Boi buan war e lerc’h.

Brokus e voe ar Roue Sebastian a Bortugal o c'haredoniñ Leonardo hag a voe lesanvet **ar Marc’heger Baleant** (*Il Cavaliere errante*) gantañ.

Goude e souradenn e tistroas Leonardo da Italia d’ober e annez da Napoli, lec’h ma teuas da vout mestrc’hoarier echedoù ar Priñs a Visignano.

## Levrlennadur
### Ul levr diwar e benn
* Alessandro Salvio, *Il Puttino*, 1634.
### Diwar-benn an echedoù en Italia
* Adriano Chicco; Giorgio Porreca. *Dizionario enciclopedico degli scacchi*. Milano, Mursia, 1971.
* Adriano Chicco; Antonio Rosino. *Storia degli scacchi in Italia*. Venezia, Marsilio, 1990, ISBN 88-317-5383-5.
* Mario Leoncini. *All'ombra della Torre: scacco al Re. Settecento anni di scacchi a Siena*. Siena, Tip. Senese, 1994.

## Liammoù diavaez
E c'hoari e Chess Games:
* http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=77044
* https://web.archive.org/web/20070311005221/http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=93074
E vuhez:
*  https://web.archive.org/web/20070301065158/http://e4e6.com/cutro/leonardouk.php
Var

**Var** a c'hall bezañ zo :
*ur stêr eus gevred Bro-C'hall, a en em daol er Mor Kreizdouarel etre Nisa ha *Saint-Laurent-du-Var*, gwelout Var;
*abaoe 1790, un departamant gall, e kreisteiz Bro-C'hall. Gwelout Var.

*Var (Obreja), ur geriadenn e Roumania.
*Var (Jibou), ur geriadenn e Roumania.

*Vár, un doueez e mojennoù Skandinavia.
Calvados

Ar c'h-**Calvados** zo :
* an anv a gaver en droienn c'hallek *le Rocher du Calvados*, pe *les Rochers du Calvados*, an anv graet eus ur roc'h, pe reier, er-maez da Arromanches-les-Bains. 
* **[[Calvados (departamant)|Calvados]]**, un departamant gall, e Normandi abaoe 1790, anvet diwar ar roc'h pe reier-se. Caen eo ar penn-kêr anezhañ..
* **[[Calvados (died)|Calvados]]**, un evaj kreñv, hañval ouzh lambig Breizh, graet en departamant-se en-eeun.
Sarthe

Ar **Sarthe** a ra dave da:
*Ar Sarthe: ur stêr e kornog Bro-C'hall.
*Ar Sarthe: abaoe 1790, un departamant gall e kornôg Bro-C'hall. Ar Mañs eo ar penn-kêr anezhañ.
Cher

Ar **Cher** zo :

*ur stêr eus kreiz Bro-C'hall, gwelout Cher (stêr)
*abaoe 1790, un departamant gall, e kreiz Bro-C'hall, gwelout Cher (departamant). Bourges eo ar penn-kêr anezhañ.

## Tud
*Cher zo ur ganerez stadunanat.
Charente

Ar **Charente** zo :

*ur stêr eus kornog Bro-C'hall, he deus roet hec'h anv da zaou departamant, hini ar Charente, ha hini ar Charente-Maritime. Gwelit Charente (stêr)

*abaoe 1790, un departamant gall, e kornog Bro-C'hall. Angoulême eo ar penn-kêr anezhañ. Gwelit Charente (departamant)
Drôme

An **Drôme** zo anv gallek meur a stêr e Bro-C'hall:

* e kreisteiz Bro-C'hall 
** an Drôme (*Droma* en okitaneg) ur stêr eus kreisteiz Bro-C'hall,
*** abaoe 1790, an Drôme, un departamant, Valença eo ar penn-kêr anezhañ.

*e Normandi
**an Drôme (Aure), ur stêr e departamant ar C'halvados, adstêr d'an Aure,
** an Drôme (Beslon), ur stêr e departamant ar C'halvados hag ar Manche, adstêr d'ar Vire (stêr).
Indre

**Indre** zo un anv stêrioù e Bro-C'hall.

## Stêrioù
Div stêr zo:
*ur stêr eus kreiz Bro-C'hall, adstêr d'al Liger, gwelout Indre (stêr),
*ur stêr vihan, adstêr d'an Aisne 

## Departamantoù
Adkavet e vez an anv-stêr en anvioù departamantoù gall, hervez ar c'hiz gall diazezet e 1790. Daou zepartamant zo evel-se e-kreiz Bro-C'hall:
* an Indre (departamant)
* an Indre-et-Loire.

## Kumun

* *Indre* eo anv ofisiel gallek ur gumun e Bro-Naoned (Liger-Atlantel) , hag a vez graet Antr (hervez Ofis ar Brezhoneg) pe *[[Endr]]*, pe *[[Endrez]]* anezhi e brezhoneg .
Nièvre

**Nièvre** zo anv gallek meur a drfa.

## Stêrioù
*Ur stêr vihan eus hanternoz Bro-C'hall, adstêr d'ar Somme : gwelit Nièvre (adstêr d'ar Somme)
*Ur stêr eus kreiz Bro-C'hall, adstêr d'al Liger : gwelit Nièvre (adstêr d'al Liger)

## Departamant
*Abaoe 1790, un departamant gall, e kreiz Bro-C'hall. Nevers eo ar penn-kêr anezhañ: gwelit Nièvre (departamant).

## Tud
* *Nièvre Fouché* (1793-1794), merc'h d'ar politikour jakobin naonedat Joseph Fouché (1759-1820), bet anvet diwar anv an departamant ma oa ganet.
Gard

Ar **Gard** zo :
*ur stêr eus kreisteiz Bro-C'hall : gw. Gard (stêr)
*abaoe 1790, un departamant gall, e kreisteiz Bro-C'hall. Nîmes eo ar penngêr anezhañ : gw. Gard (departamant).

### Gwelout :
*departamant gall
Hérault

**Hérault** zo un anv-bihan gallek, anv-tiegezh hag anv-lec'h.

## Yezhoù all
*Harold e saozneg
*Harald er yezhoù germanek.

## Anv-tud
### Anv-bihan
Stumm gallek an anv-bihan germanek Harald eo. Chom a ra bev evel anv-tiegezh.

### Anv-tiegezh
* **[[Louis Hérault]]** (1645-1724), den a lezenn gall .
* **[[René Hérault]]** (1691-1740), den a lezenn gall ha letanant-jeneral ar polis e Pariz etre 1725 ha 1739, mab da Louis Hérault.
* **[[Marie-Jean Hérault de Séchelles]]** (1759-1794), politikour gall, kannad Seine-et-Oise er gConvention nationale, mab-bihan da René Hérault.
* **[[Paul-Jean Hérault]]**, romantour gall.

## Lec'hanvadurezh
* **[[Hérault (stêr)|Hérault]]**, ur stêr en arvor kreisteiz Bro-C'hall, en Okitania, Erau en okitaneg; 
* **[[Hérault (departamant)|Hérault]]**, un departamant gall, ma tremen ar stêr-se drezañ.

### Aozadurioù departamant
* **[[Communauté d'agglomération Hérault Méditerranée]]**
* **[[Hérault Transport]]**, kensindikad an dezougen boutin en departamant Hérault.

## Pennadoù kar
*Héraud
*Ayrault
Lot

**Lot** a zo anv meur a zen ha meur a lec'h.
*Lot eo anv niz Abraham, er Bibl, stag e anv ouzh kêr Sodom. 
*Lot, roue Lothian, breur-kaer ar roue Arzhur

## Adstumm
**Lot*, adstumm izelvroek d'ar berranv Lotte.

## Lec'hanvadurezh
**Lot**, Òlt‎ en okitaneg, zo anv gallek :
*ur stêr eus kreisteiz Bro-C'hall: gw. Lot (stêr)
*abaoe 1790, hini an departamant gall Lot, e kreisteiz Bro-C'hall, anvet diwar-lerc'h ar stêr, ha Cahors ar penn-kêr anezhañ.

An anv-se a gaver en hini meur a gumun:
* Castelmoron-sur-Lot
* Granges-sur-Lot
* Lafitte-sur-Lot
* Les Quatre-Routes-du-Lot
* Sainte-Livrade-sur-Lot
* Saint-Sylvestre-sur-Lot
* Le Temple-sur-Lot
* Villeneuve-sur-Lot
* Vire-sur-Lot

An anv okitanek Òlt a gaver en anvioù all-mañ:
*Saint-Geniez-d'Olt, 
*Sainte-Eulalie-d'Olt,

## Pennad kar
*Loth
*Lotte
Mezven

Ar **Mezven** (anvet *Mayenne* e galleg), a zo ur stêr a red dre gornôg Bro-C'hall, e tri departamant gall. Roet he deus hec'h anv d'an departamant Mayenne ha da gêr Mayenne.

## He red
Eieniñ a ra e-harz ar Mont des Avaloirs, el lec'h anvet * La Roche au Loup*, e kumun Lalacelle, en departamant Orne, etre Pré-en-Pail hag Alençon. 

Redek a ra dre an departamant Mayenne.

Kemberiñ a ra gant ar Sarthe en hanternoz da Angers, er Maine-et-Loire, d'ober ar stêr Maine, adstêr d'al Liger. 

## Kêrioù treuzet
*Orne: 
*Mayenne: Mayenne, Laval, Château-Gontier.
*Maine-et-Loire : Grez-Neuville, Montreuil-sur-Maine, Le Lion-d'Angers, Montreuil-Juigné, Angers.
*Abati Port-du-Salut
*Ouette

## Adstêrioù
*Aisne (Mayenne)

## Notennoù ha daveennoù
Roll kêrioù Galiza gevellet gant ur gêr a Vreizh

Setu listenn kêrioù Galiza gevellet gant ur gêr a Vreizh:
*As Nogais gant Noal-Bazeleg
*As Pontes gant Lesneven
*Baiona gant Pornizh
*Cedeira gant Pempont
*Cambados gant Bae Menez Mikael ar Mor
*Carral gant Menezgervant
*Castro de Rei gant Plounevez-Kintin
*Corcubión gant ar C'havr
*Foz gant Tregastell
*Mondoñedo gant Landreger
*Ourense gant Kemper
*Palas de Rei gant Plouha
*Ribadeo gant Loktudi
*Sarria gant Mur
*Vigo gant An Oriant
*Viveiro gant Lannuon

## Gwelet ivez
*Kevredigezh Breizh-Galiza
Loire

Al **Loire** zo :
*anv gallek ur stêr a dreuz Bro-C'hall da gentañ ha kreisteiz Breizh goude, hag a zo Liger hec'h anv brezhonek
*abaoe 1790, un departamant gall e kreiz Bro-C'hall, treuzet gant al Liger. Saint-Etienne eo ar penn-kêr anezhañ: gwelout Loire (departamant)
*anv ur stêr vihan, adstêr d'ar stêr Corrèze, al Loire. 

## Anv c'hwec'h departamant
Ouzhpenn da departamant Loire e kaver an anv *Loire* en anv pemp departamant gall all:
#Haute-Loire 
#Indre-et-Loire
#Loire-Atlantique, gwechall Loire-Inférieure
#Maine-et-Loire
#Saône-et-Loire 

Un departamant Rhône-et-Loire a oa bet met rannet eo bet, dre abegoù politikel, etre departamantoù al Loire hag ar Rhône.

## Anv div rannvro
Kavout a reer an anv Loire ivez e meur a vomm gallek:
*en anv ar rannvro * [[Pays de Loire]] *, a zo Broioù al Liger e brezhoneg
*en anv Val de Loire, a zo roet d'ul lodenn eus traonienn al Liger etre Sully-sur-Loire (e departamant al Loiret) ha Chalonnes-sur-Loire (er Maine-et-Loire), hag ivez d'ar broioù a-hed hec'h adstêrioù el lodenn-se, evel ar stêrioù *Indre,  Maine, Cher*, brudet abalamour d'an istor, d'ar c'hastelloù, ha d'ar gwiniegi. 

## A bep seurt
Kavout a reer Loire ivez :
*en anv an "*armée de la Loire*", pe arme al Liger, savet gant Léon Gambetta e 1870 
*en anv div gumun:
**Loire-sur-Rhône e departamant ar Rhône, 
**Loire-les-Marais e departamant ar Charente-Maritime. 

## Loire ha Loir
Arabat kemmeskañ anv ar stêr Loire, a zo Liger e brezhoneg, hag hini ar stêr Loir, a zo Lez e brezhoneg.
Marne

Ar **Marne** a zo :
*Marne, ur stêr eus reter Bro-C'hall
*Marne, un departamant, e reter Bro-C'hall, Châlons-en-Champagne ar pennlec'h anezhañ
**La Marne* eo anv gallek Maeron, ur gumun el Liger-Atlantel, e Breizh
Meuse

**Meuse** zo :

*ur stêr eus reter Bro-C'hall, a red dre Velgia ivez, gwelout Meuse (stêr)
*abaoe 1790, un departamant gall, e reter Bro-C'hall, treuzet gant ar stêr Meuse, gwelout Meuse (departamant)
*Meuse, kumun c'hall gozh, eus departamant an Haute-Marne, ebarzhet hiriv e kumun Val-de-Meuse. 

## Gwelout ivez
An anv **Meuse** a gaver ivez en anv
* departamantoù kozh ar Meuse-Inférieure hag ar Bouches-de-la-Meuse.
* Côtes de Meuse, rozioù a-hed ar stêr Meuse
*La Meuse, ur pemdezieg eus Belgia
*Val-de-Meuse, kumun eus departamant gall an Haute-Marne,
Indre-et-Loire

An **Indre-et-Loire** (distaget: ) a zo un departamant e-kreiz Bro-C'hall, er rannvro Kreiz, e Touren gozh. Teurgn (*Tours* e galleg) eo ar pennlec'h. An niverenn 37 a zo bet roet dezhañ. Savet eo an anv diwar anv div stêr, an Indre, hag al Liger (*Loire* e galleg).

## Arondisamantoù an Indre-et-Loire
* Chinon
* Loches
* Teurgn

## Istor
Savet eo an departamant, diazezet d'ar 4 a viz Meurzh 1790, diwar ul lodenn vras eus an Touren, reter Anjev, ha tammoù eus ar Saumurois, ar Maine, an Orléanais.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar C'huzul-departamant
*Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
*Touristañ e Traoñienn al Liger e Touren

## Notennoù ha daveennoù
Somme

Ar **Somme** zo :
*Somme (stêr), ur stêr eus hanternoz Bro-C'hall
*Somme (departamant), abaoe 1790, un departamant, e hanternoz Bro-C'hall. Amiens eo ar penn-kêr anezhañ

Hag ivez:
*emgann ar Somme, e-kerzh ar Brezel-bed kentañ
*Somme-Bionne, ur gumun e departamant ar Marne.
*Somme-Suippe, ur gumun e departamant ar Marne.
*Somme-Tourbe, ur gumun e departamant ar Marne.
*Somme-Vesle, ur gumun e departamant ar Marne.
*Somme-Yèvre, ur gumun e departamant ar Marne.
*Somme-Leuze, ur gumun e Belgia.
Moselle

Ar **Moselle** zo :
* ur stêr eus reter Bro-C'hall : gwelout Mosel.
* abaoe 1790, un departamant gall, e reter Bro-C'hall. Metz eo ar penn-kêr anezhañ: gwelout Moselle (departamant).
* anv ur winieg: komzet e vez eus gwin Mosel, a c'hall bout pe ruz pe wenn pe roz.

## Pennadoù kar
Kavout a reer an anv **Moselle** ivez e-barzh:
* Meurthe-et-Moselle
* Rhin-et-Moselle
Charente-Maritime

Ar **Charente-Maritime**, pe **Charentez-an-Arvor**, zo un departamant krouet e 1790, e kornôg Bro-C'hall, war lez ar Meurvor Atlantel. Evel an departamant Charente eo savet e anv diwar hini ar stêr Charente, hervez giz an darn vrasañ eus an departamantoù gall. Ar Roc'hell (*La Rochelle* e galleg) eo ar pennlec'h anezhañ.

An niverenn 17 zo bet lakaet dezhañ e roll ofisiel an departamantoù. 
Pa oa bet krouet ar rannvroioù gall e oa er er rannvro Poitou-Charentes; abaoe 2016 emañ en Akitania-Nevez.
## Arondisamantoù Charente-Maritime
* ar Roc'hell
* Jonzac
* Rochefort
* Saint-Jean-d'Angély
* Saintes

## Istor
Saintes a voe lakaet da bennlec'h pa voe krouet an departamant diwar proviñs kozh Aunis, ar Saintonge hag un tamm eus ar Poatev hag un nebeud parrezioù eus an Angoumois.

E 1810 e voe lakaet ar Roc'hell da bennlec'h gant un dekred ag an Impalaer gall Napoleon Iañ.

*Charente-Inférieure* a oa e anv-orin, cheñchet e oa gant al lezenn d'ar 4 a viz Gwengolo 1941. Adalek an 1añ a viz Genver 2016 emañ e-barzh ar rannvro nevez Akitania-Nevez, a-raok e oa e-barzh rannvro Poitou-Charentes.

## Douaroniezh
Un talbenn mor en deus ar Charente-Maritime gant ar Meurvor Atlantel hag ar Gironda. 

Peder enez en deus :
- Enez Ré,
- Enez Aix,
- Enez Madame, an hini vihanañ,
- Enez Oléron, an hini vrasañ gant ur gorread a 174 m². 
Ret eo menegiñ ivez Enez Nôle, un enezig.

## Armerzh
Ar greanterezh n'eo ket diorroet, al labourerezh-douar, ar c'hreginerezh hag an touristerezh ne lavaran ket. 

## Notennoù ha daveoù
Genova

**Genova** (e ligureg: **Zena**) a zo ur gumun, ur gêr, hag ur porzh bras eus hanternoz Italia, en arvor Liguria, war aod ar Mor Kreizdouarel. 

## Istor
Ur republik a voe e Genova er Grennamzer, hag Andrea Doria a voe an den illurañ anezhi.

* Eil brezel bed:
** 12 a viz Even 1940: bombezet eo Genova gant ar morlu gall.

## Tud dibar
* Adriano Chicco, mestrc’hoarier echedoù, saver kudennoù, istorour an echedoù ha skrivagner echedoù italian, a zo bet ganet e Genova.

## Gevelliñ
Gevellet eo Genova gant ar c'hêrioù-mañ :

Feur-emglevioù "kenlabour ha mignoniezh" ha "kenlabour touristel" zo bet sinet gant Genova ha kêrioù italian all, koulz ha gant ar c'hêrioù estren-mañ :
Lisbon

**Lisbon** pe **Lisboa** (portugaleg, stumm implijet ivez e brezhoneg) eo kêr-benn Portugal. Emañ war an aod, e kreiz Portugal. Kreizenn genwerzhel, greantel ha politikel ar vro eo Lisbon. Eno emañ sez ar gouarnamant. Eno ivez ez eus meur a skol-veur. Porzh-mor brasañ Portugal eo Lisbon ivez. E 2001 e oa 564&nbsp;477 a dud o chom e kêr, ha war-dro 2,8 milion a dud a oa o vevañ en tolpad-kêrioù.

War aber ar stêr Tejo (*Tajo*) eo bet savet Lisbon. Ar Pont Vasco da Gama a liamm kêr ouzh ribl su ar stêr. Unan eus pontoù hirañ ar bed eo, ha pont hirañ Europa : 17,2 km eo e hed.

## Gevellerezh
Gevellet eo Lisbon gant:
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  


Lissabon-vom Meer-06-2011-gje.jpg
Lissabon-Largo das Portas do Sol-28-2011-gje.jpg
Lissabon-202-Bahnhof-2011-gje.jpg
Lissabon-Strassenbahn-06-Fahrer-2011-gje.jpg
Lissabon-Praca Camoes-06-CDU-2011-gje.jpg
Lissabon-Rua do Carmo-02-Joalharia do Carmo-2011-gje.jpg
Lissabon-Alfama-12-Festschmuck fuer San Antonio-Waesche-2011-gje.jpg
Lissabon-Santa Engracia-10-Panteao Nacional-2011-gje.jpg
Kavell (gwele)

Ur **c'havell** (liester : *kevell*) a zo ur gwele bihan ma vez lakaet da gousket ar babigoù hag ar vugale vihan, dindan 2 pe 3. Fardet e vez e meur a stumm ha meur a danvez (koad, kerdin, metal), met ur perzh a zo dezhañ : emañ tro-war-dro d'al lec'h ma vez lakaet ar bugel en e c'hourvez warnañ un diardro a-blom ken ne c'hell ket ar c'hrouadur na kouezhañ dre zegouezh na diloc'hañ hervez e youl.
Alies e vez fardet an arrebeuri-mañ ken e c'heller luskellaat anezhañ ha lakaat buanoc'h ar bugel da c'housket. Luskellennoù (-babigoù) a vez graet eus ar gevell a-istribilh da vezañ roet ul lusk dezho.

Pa veze gweleoù-kloz e Breizh gwechall e veze lakaet ar babigoù e c'hevell-stign a-istribilh. Tud all o doa kevell e koad a lakae anezho war ar c'houfr a veze a-wechoù a-raok ar gwele-kloz ha lodenn anezhañ peurvuiañ. Ar bank-tossell a veze graet eus ar bank ha koufr-se.

## [[Gerdarzh]]
*Kav+ell*. Kav a vez graet eus un dra a zo dezhañ un donder. Al lostger -*ell* a zo ouzhpennet d'ar perzh pennañ a zo d'un draezenn. Sell ouzh brañsigell, gwarell, kammell, stlakell...

## [[Ster]]ioù all

### Dre [[skeudennadur]]
Pa'z eo er c'havell e krog spered an Den da zihuniñ e vez graet *kavell* eus ul lec'h m'eo diwanet ur meiz pe un teknik. Kavell an demokratelezh eo bet Bro-C'hres, da skouer.

## Pennad kar
*kavell
Bresse

**Bresse** zo ur vro gozh eus Bro-C'hall, stag outi abaoe 1601. A-raok e oa lod eus Bro-Savoia.

Anavezet eo dreist-holl:
*Bourg-en-Bresse, pennlec'h an Ain
*ar fourmaj anvet *[[Bleu de Bresse]]*
*ar yer anvet *[[poulets de Bresse]]*.

Yezh ar vro eo ar frankoprovañseg (pe arpitaneg).

## El lec'hanvadurezh
Kavout a reer an anv en anvioù kumunioù:

-en Ain (departamant): :
*Bourg-en-Bresse‎ 
*Montrevel-en-Bresse‎

-e Jura (departamant): 
*La Chaux-en-Bresse

-e Saône-et-Loire:
*Beaurepaire-en-Bresse
*Dampierre-en-Bresse
*Flacey-en-Bresse
*Frangy-en-Bresse
*Lessard-en-Bresse
*Montpont-en-Bresse
*Mouthier-en-Bresse
*Pierre-de-Bresse
*Saint-André-en-Bresse
*Saint-Bonnet-en-Bresse
*Saint-Christophe-en-Bresse
*Saint-Didier-en-Bresse
*Saint-Martin-en-Bresse
*Saint-Vincent-en-Bresse
*Saint-Étienne-en-Bresse
*Serrigny-en-Bresse
1322

*Diwar-benn bloavezh *'1322*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### [[Bavaria]]
* 27-28 a viz Gwengolo: Emgann Mühldorf, anvet alies, emgann diwezhañ ar varc'herourien ma vez faezhet Frederik I a Aostria gant Loeiz IV, impalaer santel ha roman.

#### Breizh
#### Bro-Saoz
* 16 a viz Meurzh: Emgann Boroughbridge e Bro-Saoz e-pad ar brezel etre ar roue Edward II hag e varoned disuj; faezhet eo Thomas Lancaster.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1322|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1322]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1322|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1322]]*

__NOTOC__
1328

*Diwar-benn bloavezh *'1328*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* Mervel a ra Izabel Kastilha, pried an Dug Yann III. Beziet eo en abati Itron Varia ar Pedennoù e Beler (Bro-Wened).
#### Bro-C'hall
* 15 a viz C'hwevrer : mervel a ra Charlez IV, roue Bro-C'hall. Fulup Valois zo anvet rejant.
* 1 a viz Ebrel : divizout a ra Stadoù meur Pariz e vo Fulup Valois ar roue gall kentañ (e lec'h mab da zont Janed, merc'h d'ar roue gall Loeiz X). Fulup III Navarra hag Edouarzh III Bro-Saoz zo miret e-biou.
* 29 a viz Mae : kurunet eo Fulup Valois roue Bro-C'hall e Reims evel Fulup VI. Edouarzh III, daoust da vezañ par a Frañs, ne gemer ket perzh el lid. Kontelezhioù Valois, Anjev ha Maine zo staget ouzh Bro-C'hall. Navarra zo lezet da Janed, merc'h da Loeiz X, pried Fulup Evreux. 
#### Bro-Saoz
* 24 a viz Genver : dimeziñ a ra ar roue Edouarzh III gant Philippa a Hainaut. 10 bugel o do.
#### Bro-Skos
* 17 a viz Meurzh : sinet eo Feur-emglev Dinedin-Northampton, anavezout a ra ar roue saoz Edouarzh III, Roperzh I Brus evel roue, ha Bro-Skos evel ur vroad dizalc'h endro.
#### Flandrez
* Emgann Cassel : Fulup VI, roue nevez Bro-C'hall, a zeu d'ar Flandrez evit flastrañ un emsavadeg a-enep ar c'hont Loeiz Nevers, e-kichen Rysel (Lille).
#### Impalaeriezh Santel Roman
* 17 a viz Genver : Loeiz III Baviera a zo kurunet impalaer an Impalaeriezh Santel Roman, e Roma, dindan an anv Loeiz IV.
* 31 a viz Meurzh : terriñ a ra ar pab (a zo en Avignon) kurunidigezh Loeiz IV hag adneveziñ a ra e eskumunugenn warnañ.
* 12 a viz Mae : envel a ra an impalaer Loeiz IV an eneppab Nikolaz V e Roma, e lec'h ar pab e Avignon (fin e 1330).
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1328|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1328]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1328|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1328]]*

__NOTOC__
Llanilltud Fawr

**Llanilltud** a zo ur gêr vihan e kreisteiz Kembre, e Morgannwg, war aod Mor Hafren. Saoznekaet eo bet an anv e *Lantwit Major*.

## Orin hag istor
Dont a ra an anv eus ar manac'h *Illtud*, aet da Ildud e brezhoneg, a voe savet ur manati gantañ eno, war-dro ar . Ennañ e voe desket tud veur an Iliz katolik, tud deuet da vezañ, darn anezhe, sent veur Breizh, ha dreist-holl renerien an divroadeg etrezek Arvorig.

Desket e voe eno ar Vrezhoned-mañ:
* Sant Padrig a zeuy da vout sant meur Iwerzhon,
* menec'h a yeas da Gerne-Veur evel
** Sant Pedrog (a voe savet gantañ Padstow e Kernev-Veur),
** Sant Nektan,
** Santez Morwenna (a voe savet ganti Morwenstow e Kernev-Veur),
**Sant Piran a zo sant paeron Kernev-Veur;
* ar re a zivroas da Arvorig Paol Aorelian, Samzun, Gweltaz, Tudwal (pe "Tugdual");
* Dewi, pe *Dewidd*, sant paeron Kembre;
* ar roue Maelgwn Gwynedd.
Darn a zo aet betek ober eus ar manati-se "koshañ skol-veur ar bed".

Pa zegouezhas menec'h alese da Arvorig e voe roet gante anv o manati d'al lec'h ma oant degouezhet (gwelout Lannildud). Koulskoude ne greder ket e oa *Illtud* en o zouez.

## Da welout eno
Diskouezet e vez d'ar weladennerien:
* an iliz eus an  gouestlet da *Sant Illtud*, savet el lec'h m'edo ar manati kozh;
* an ti-kêr eus ar ,
* kastell Sant Donat (kembraeg: *castell Sain Dunwyd*) a chom tammoù anezhañ eus an , a zo hiriv ur skol etrevroadel anvet, Atlantic College.

Gevellet eo kêr gant ar Poulgwenn.

## Gevelliñ

## Skeudennoù


Llantwit Major Beach Bristol Channel.jpg|Mor Havren gwelet eus Llanilltud Fawr
Llantwit Major School south Wales.jpg|Skolaj Llanilltud Fawr
Llantwit Major railway station in 2008.jpg|Porzh-houarn Llanilltud Fawr


## Liammoù diavaez
Bourg-en-Bresse

**Bourg-en-Bresse** e galleg (distaget: ), **Bôrg** en arpitaneg (distaget: ), eo pennlec'h departamant an Ain e Bro-C'hall, kêr-benn Bresse eo ivez.

## Liammoù diavaez
Giulio Polerio

**Giulio Cesare Polerio** a zo bet ganet e 1548 e Lanciano (Italia) ha marvet e 1612 e Roma (Italia).

Mestrc’hoarier ha skrivagner echedoù italian.

E 1575, Giovanni Leonardo di Bona a voe ambrouget betek Madrid gant e vignon Giulio Cesare Polerio (*l'[[Abruzzo|Abruzzese]]*). En hevelep skipailh o doa c’hoariet a-enep da Ruy Lopez ha d’ar mestrc’hoarier spagnol arall, Alfonso Ceron. Diwezhatoc’h e teuas ivez un Italian arall, Paolo Boi, anavezet dindan an anv *Il [[Sirakuza|Siracusano]]* ivez.

Goude match 1575, Polerio a zivizas chom e Madrid . Sevel a reas dornskridoù adalek 1580 betek 1600: abalamour da oberennoù Polerio e c’heller anavezout echedoù Spagn hag Italia ag ar prantad-se.

Distreiñ a reas Polerio da Roma. Dont a reas da vout mestrc’hoarier echedoù ar Priñs a Vuoncompagno. E 1606 e voe trec’het gant Geronimo Cascio e Roma.

## Gwelout ivez
* *[[Zugzwang]]*
Saint-Denis

**Saint-Denis** (*Sant-Denez* e brezhoneg) a zo:
*ur gêr stok ouzh Pariz, brudet hec'h abati krouet gant an eskob gall Denis, gwelet Saint-Denis (Seine-Saint-Denis);
*pennlec'h departamant gall ar Réunion, gwelet Saint-Denis (ar Reünion) ;
* ur gumun e Traoñienn Aosta : Saint-Denis (Aosta).
Cayenne

**Cayenne** (*Kayèn* e kreoleg) eo pennlec'h departamant tramor gall Gwiana (Amerika ar Su), en aber ar stêr Cayenne.
## Istor
Pa erruas an Europeiz evit ar wech kentañ war al lec'h e oa annezet abaoe pell gant ar bobl Kali'na. Ar veaj gentañ a voe hini Nicolas Guimestre e 1539, heuliet gant hini ar Saoz Robert Baker e 1562 ha Gaspard de Sotelle etre 1568 ha 1573. Hemañ a stalias 120 familh spagnol war enez Cayenne.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1974-2009

## Melestradurezh
## Tud
* Félix Éboué (1884-1944), melestrour trevdennel, rezistant, politkour.
* Christiane Taubira, politikourez, kannadez, ministrez ar Justis.
* Jean-Claude Darcheville, melldroader a-vicher (1995-2011).
## Gevelliñ
* 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn an ti-kêr
## Notennoù ha daveoù
Lanciano

**Lanciano** a zo ur gumun eus proviñs Chieti en Abruzzo, en  Italia,  ha 36 228 annezad enni. 

## Tud dibar
* Giulio Polerio , mestrc’hoarier echedoù italian, bet ganet e 1548 e Lanciano.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun.
Vincenc Hrubý

**Vincenc Hrubý** a zo bet ganet d’an 9 a viz Gwengolo 1856 ha marvet e 1917.

Mestrc’hoarier echedoù tchek.

Kelennour e voe e Trieste (en Italia emañ bremañ).

E-pad ar bloavezhioù 1880 ha 1890 e tapas e wellañ disoc’hoù. E tournamant etrebroadel Vienna (1882) e kemeras an 11vet plas, dirak Mikhail Tchigorin hag Henry Bird.

## Liamm diavaez

* E bartiennoù e Chess Games
Republik Menezioù Norzh Kaokaz

Ur Republik Soviedel berrbad e oa **Republik Menezioù Norzh Kaokaz** (ruseg: Се́веро-Кавка́зская Сове́тская Респу́блика), bet krouet evel ur rann eus RSKS Rusia d'an 7 a viz Mezheven hag aet da get e miz Kerzu 1918.

Savet e oa bet dre enteuzañ Republik Soviedel Kuban hag ar Mor Du gant Republik Soviedel Stavropol ha Republik Soviedel Terek.

E Yekaterinodar e oa e c'hêrbenn (bremañ anvet Krasnodar) da gentañ met adlec'hiet e oa bet da Byatigorsk goude ma oa bet aloubet Yekaterinodar gant Arme Denikin d'ar 17 a viz Eost 1918.

Laket e oa bet an darn vrasañ eus takad ar Republik dindan beli an Arme Wenn e diwezh 1918 ha lakaet e oa bet fin d'ar republik neuze gant ar Sovied Uhelañ.

## Gwelit ivez
* Unaniezh Soviedel
* Republik Soviedel
* Republik Soviedel ar Menezioù
Aisne (departamant)

An **Aisne** (distaget: ) a zo un departamant e rannvro velestradurel Hauts-de-France e hanternoz Frañs. Dont a ra an anv eus ar stêr Aisne. Laon eo ar pennlec'h anezhañ. An niverenn 2 a zo lakaet dezhañ.

## Istor
Savet eo bet an departamant d'ar 4 a viz Meurzh 1790, da heul ar Reveulzi. Savet eo bet diwar tammoù eus Enez-Frañs (Laon, Soissons, Noyon, ha Valois), eus Pikardi en norzh (Thiérache, Vermandois), hag eus ar Champagn (Brie, hag Omois).

## Arondisamantoù an Aisne
* Château-Thierry
* Laon
* Saint-Quentin
* Soissons
* Vervins

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar C'huzul-departamant
*Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
*Touristañ en Aisne  

## Daveoù ha notennoù
Galitsia

**Galitsia** pe **Galikia** (ukrainaneg *Галичина*, poloneg *Galicja*, alamaneg *Galizien*, hungareg *Gaczorszag*) a zo ur vro istorel eus reter Kreiz Europa. Evit ar poent emañ rannet etre Polonia hag Ukraina.

Emañ kreizon Galitsia istorel e rannvroioù Lviv, Ternopil hag Ivano-Frankivsk en Ukraina ar c'hornaoueg.

## Notennoù
Moran Dipode

**Moran Dipode**, MCCT, ganet e Kemper d'ar 29  a viz Mezheven 1988, zo ur soner breizhat ha skrivagner brehonek.

Mab eo da Alan Dipode. Goude bezañ bet skoliataet e skol Diwan Kemper, skolaj Diwan Kemper ha lise Diwan Karaez e voe studier e Skol-veur Breizh-Uhel hag e Skol-veur Gaillimh en Iwerzhon ma tapas ur *master* war ar brezhoneg hag unan all war ar saozneg.

Echu e studioù gantañ e labouras e burevioù Diwan a-raok kelenn saozneg e skolaj Diwan ar Releg-Kerhuon. Goude-se e voe kelenner e Skolaj Diwan Gwened.
E 2018 ez eas da Skol-veur Exeter, e Devon, Bro-Saoz war-benn bout kelenner eno.

Daou levr fantazi zo bet kenskrivet gantañ ha gant Marianna Donnart.

## Oberennoù
**Brezel an Erevent*, Priz ar gwellañ levr evit ar re yaouank e 2005
**Hudour an Tour Du*. Priz ar gwellañ levr evit ar re yaouank e 2006
*Kemeret en deus perzh en dastumad lizhiri *Karantez dispaket*, An Alarc'h, 2007

## Liammoù diavaez
*''Brezel an Erevent''
*''Hudour an Tour Du''
Catanzaro

**Catanzaro**  (*Catanzaru*  e kalabrezeg ) a zo ur gêr eus Italia, kêrbenn proviñs Catanzaro ha hini rannvro Calabria. War-dro 85 000 a dud zo enni o chom. 

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun.
Kama Soutra

Lodenn vrudetañ an dastumadeg anvet *Kama Chastra* (कामशास्त्र *Kāmaśāstra*) eo **Kama Soutra** (sañskriteg : कामसूत्र *Kāmasūtra*, "Pennlavaroù ar Garantez"), un dastumad indian skrivet etre ar  hag ar  gant Vâtsyâyana war a greder.

Savet eo an anv "Kama Soutra" diwar *[[Kâma]]*, doue ar garantez peuzpar da Eros ha Kupido, ha diwar *sûtra* pe *shâstra*, "pennlavaroù".

*Kâma* a zegas ar blijadur a c'hall an dud reiñ an eil d'egile gant o femp skiant, o spered hag o ene. Ouzhpenn darempredoù revel a gaver e *Kâma Sûtra* : anv zo eus doareoù-bevañ a rank un den sevenet anavezout, eus boued, frond ha sonerezh.

Ul levr klasel eus ar relijion hindou eo *Kâma Sûtra*. Kaoz zo ennañ eus eil live ar vuhez, *Kama*, live ar garantez.

Skeudennet-kaer e vez peurvuiañ, gant livadurioùigoù. Kuzulioù diwar-benn an doare da hoalañ ha da reiñ plijadur, d'ar wreg pe d'ar gwaz, a gaver e-barzh, dreist-holl dre lakaat ar c'horf a-zoare.

Ul levr evit an noblañsed indian e oa mennet da vezañ. Talvoudus-bras eo evit anaout ar vuhez en Indez a-wechall. Ul levr addisplegoù, ar Jayamangala, zo bet savet diwarnañ gant Yashodhara.

Da gentañ e oa graet al levr evit ar baotred hag o serc'hed : deskrivañ a ra an embarañ hag an darempred etre gwaz ha maouez hervez ar pezh a zleont ober hag a c'hallont gortoz digant egile.

Kuzulioù evit ar maouezed zo ennañ koulskoude. Diskouez a ra ivez n'eo ket a-walc'h d'ar gwaz kas an ober reizhel da benn : pokat, flourañ, dantañ, krafignat a rank gouzout ober ivez. Deskrivet ez eus un ugent emzalc'h-korf bennak, hag aliet eo an dud da lezel o faltazi d'o ren.

Bernioù addisplegoù zo bet savet diwar-benn al levr, oberennoù a-leizh zo bet skrivet diwar-benn arz ar garantez, pe an erotegezh, war lerc'h *Kâma Sûtra*. Darn zoken o deus adkemeret an anv. Pell int a gaout hevelep talvoudegezh.


Kamasutra1.jpg
Kamasutra5.jpg


## Levrlennadur
*  *Les Kâma-sûtra de Vatsyayana, suivis de l'Anangaranga de Kalyanamalla*, Zulma, 2009