open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chastaeg

Ur yezh hokanek eus isskourr ar yezhoù chastaek eo ar **chastaeg** (*shasta*) en un takad a yae eus norzh Kalifornia da vervent Oregon. E 1980 ne veze komzet ken nemet gant daou zen kozh. Hiziv ez eus ur yezh varv anezhi.

## Gwelet ivez
* Yezhoù hokanek an norzh
* Yezhoù karokek-chastaek
* Yezhoù chastaek-palaihnihek

## Liammoù diavaez
*''Ethnologue''
1756

*Diwar-benn bloavezh *'1756*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
* Penn-kentañ ar Brezel Seizh Vloaz etre Bro-C'hall ha Breizh-Veur, en Europa, Amerika hag an Indez dreist-holl.
### Europa
#### Breizh

#### Danmark
* 12 a viz Gouere : kenemglev mor etre Danmark ha Sveden.

#### Frañs

#### Korsika
*  a viz Du : kas a ra Bro-C'hall ur bagad brezel da Gorsika, markiz Casries en e benn.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
* 17 a viz Meurzh: Gouel Sant Padrig zo lidet e kêr New York evit ar wech kentañ.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1756|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1756]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1756|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1756]]*

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1756

__NOTOC__
Homofiliezh

Implijet e vez an termen **homofiliezh** e lec'h "heñvelrevelezh" evit komz eus darempredoù diazezet war ar garantez pe ar mignoniezh etre daou den eus an hevelep rev hep ma vije graet dave da darempredoù reizhel kenetreze.

Talvoudus e c'hell bezañ ober an diforc'h etre an homofiliezh hag an heñvelrevelezh e meur a degouez, da skouer :

* evit deskrivañ an doare mignoniezh kreñv-kenañ hag a sav a-wechoù etre krennarded ha krennardezed yaouank;

* an darempredoù strizh etre tud a c'hoari sprortoù pe c'hoazh tud en arme ma vez disrannet tud eus an eil rev diouzh re egile ha ma ren war seurt kumuniezhioù tud ur spered arallrevreoladouriezh dre vras hag a laka diaes d'an dud kaout darempredoù heñvelrevel-rik;

* al liammoù personel ha speredel kreñv hag a sav alies etre menec'h pe etre leanezed pe tud all o vevañ e kumuniezhioù digemmesk evit abegoù relijiel. A-wechoù e c'hellont en em diskêriañ evel tud heñvelrevel ivez met en ur chom hep kaout darempredoù reizhel;

* ar garantez a vez maget gwall alies etre mignoned eus an hevelep rev;

* an darempredoù amreizhel a c'hell sevel etre mignoned ha mignonezed heñvelrevel.

## Gwelet ivez
* Heñvelrevelezh
* Lesbianelezh
* Revelezh denel
* Heñvelreizhouriezh (termenadurezh)
* LGBT
1763

*Diwar-benn bloavezh *'1763*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 10 a viz C'hwevrer : Feur emglev Pariz a echu ar Brezel Seizh Vloaz etre Bro-C'hall ha Breizh-Veur. Roet eo Kanada (Frañs Nevez) da Vreizh-Veur.
* 15 a viz C'hwevrer : Feur-emglev Huberstburg a echu ar Brezel 7 vloaz etre Prusia, Aostria ha Saksonia.

#### Breizh
#### Korsika
* 18 a viz Gouere : trec'h an emsavidi korsat war Republik Genova e Furiani.
#### Slovakia
* 17 a viz Gwengolo : diazezet eo Akademiezh ar mengleuzioù e Banská Štiavnica.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
* 27 a viz Ebrel : deroù emsavadeg Pontiac a-enep ar Vreizhveuriz.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1763|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1763]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1763|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1763]]*

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1763

__NOTOC__
1766

*Diwar-benn bloavezh *'1766*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* 29 a viz Du: en em vodañ a ra Stadoù Breizh e Roazhon.

#### Frañs
* 10 a viz Gwenholon: diazezet eo Skol vroadel uhel an arzoù-kinklañ gant al livour gall Jean-Jacques Bachelier.
* staget Dugelezh Loren ouzh Bro-C'hall

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
* Embannadur ar *Sarmon war varo truezus Mikeal Morin*, gant Glaoda Mari al Lae.

### Skiantoù ha politikerezh
* Kavadenn an hidrogen gant ar c'himiour Saoz Henry Cavendish.

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1766|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1766]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1766|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1766]]*

## Gwelet ivez

__NOTOC__
1769

*Diwar-benn bloavezh *'1769*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

#### Korsika
*Emgann Ponte Novu d'an 8 ha 9 viz Mae 1769, entre bagadoù Pascale Paoli hag armeoù ar roue gall Loeiz XV, harpet gant soudarded kors savet a-du gant ar C'hallaoued. Goude trec'h an arme c'hall e voe digor an hent da Gorte, kêr-benn ar Gorsed. Gant an emgann-se e voe echuet brezel Korsika.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1769|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1769]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1769|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1769]]*

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1769

__NOTOC__
1762

*Diwar-benn bloavezh *'1762*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* Aet Katelin II da benn Rusia.
* 3 a viz Du: sinadur Feur-emglev Fontainebleau etre Bro-C'hall ha Spagn.

#### Breizh
* Mezheven : tan-gwall bras e Kemper, 

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1762|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1762]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1762|Marvioù]]
* Jean Calas, kenwerzhour protestant o chom e Toloza, bet lakaet da varv d'an [10 a viz Meurzh.
Gwelet ivez:''[:Rummad:Marvioù 1762''

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1762

__NOTOC__
1774

*Diwar-benn bloavezh *'1774*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Bro-C'hall
*10 a viz Mae: marv Loeiz XV; Loeiz XVI roue. 

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
* 5 a viz Gwengolo: penn-kentañ Kentañ Kendalc'h kevandirel e Philadelphia.
#### Suamerika

### Oseania
* 4 a viz Gwengolo: erruet an ergerzher saoz James Cook e Kaledonia-Nevez

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn ar c'hlor gant ar c'himiour svedat Carl Wilhelm Scheele.
* Dizoloadenn ar manganez gant ur c'himiour svedat all, Johan Gottlieb Gahn.

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1774|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1774]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1774|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1774]]*

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1774

__NOTOC__
1775

*Diwar-benn bloavezh *'1775*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
* Deroù Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet. Echuiñ a raio e 1783.
* 10 a viz Du: krouidigezh Bagad *Marines* pe USMC Stadoù Unanet.
* 31 a viz Kerzu: Emgann Kebeg (kêr).

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1775|Ganedigezhioù]]
*24 Here : Bahadur Shah II, impalaer mogol diwezhañ India.
Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1775]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1775|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1775]]*

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1775

__NOTOC__
1771

*Diwar-benn bloavezh *'1771*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
*Degouezhout a ra markgrafelezh Baden-Baden gant an tiegezh Baden-Durlach. Neuze e ren ar markgraf Karl Friedrich war Baden.
*Bosenn e Moskov : 57 000 a dud a varv.

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ
*Go-Momozono a ya da impalaer Japan

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
*Dizoloadenn an oksijen

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1771|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1771]]*
* 1añ Genver 1771 : Jorj Cadoudal, e Maner Kerleanoù

## [[:Rummad:Marvioù 1771|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1771]]*

__NOTOC__
1772

*Diwar-benn bloavezh *'1772*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* Rannet eo Polonia.

#### Breizh

#### Sveden
* dizoloet eo an oksijen gant ar c'himiour Carl Wilhelm Scheele en Uppsala.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn ar c'harbon gant ar c'himiour gall Antoine-Laurent de Lavoisier.
* Dizoloadenn an nitrogen gant ar fizikour skosat Daniel Rutherford.
* Dizoloadenn an oksigen gant an apotiker svedat Carl Wilhelm Scheele.
* 12 a viz C'hwevrer: dizoloet gant Yves Joseph de Kerguelen de Trémarec an inizi a vo roet e anv dezhe diwezhatoc'h.

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1772|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1772]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1772|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1772]]*

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1772

__NOTOC__
1779

*Diwar-benn bloavezh *'1779*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
* embannadur an *Éléments succints de la langue des celtes-gomérites ou Bretons*, gant Jacques Le Brigant.

#### Skiantoù ha teknikoù
* Dispac'h greantel : Isaac Crompton a ijinas ar *spinning mule*, anezhi ur meskaj etre *water frame* ha *spinning jenny*.

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1779|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1779]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1779|Marvioù]]
*James Cook, moraer hag ergerzher saoz.
Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1779]]*

## Gwelet ivez

__NOTOC__
1781

*Diwar-benn bloavezh *'1781*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
* 4 a viz Gwengolo: krouet e oa bet kêr Los Angeles.
* Emgann Yorktown, Brezel Dizalc'hiezh ar SUA.
* 5 a viz Gwengolo: Emgann bae Chesapeake.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
* Kentañ embannadur *Kritik der reinen Vernunft* ("Dezvarn ar poell rik") Immanuel Kant.

### Skiantoù ha politikerezh
* 13 a viz Meurzh: gant ar steredoniour Wilhelm Herschel eo kavet ar blanedenn Uranus.
* Dizoloadenn ar molibden gant ar c'himiour svedat Peter Jacob Hjelm.

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1781|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1781]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1781|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1781]]*

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1781

__NOTOC__
1783

*Diwar-benn bloavezh *'1783*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* Feur-emglev Versailles.

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
* 3 a viz Gwengolo: dibenn Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet, gant sinadur Emglev Pariz etre ar Stadoù Unanet ha Rouantelezh Breizh-Veur. Kroget en doa e 1775.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn an telluriom gant ar maenoniour Aostrian Franz-Joseph Müller Freiherr von Reichenstein.
* Dizoloadenn ar wolfram gant ar vreudeur Juan José ha Fausto Elhúyar, kimiourien spagnat anezho.

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1783|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1783]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1783|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1783]]*

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1783

__NOTOC__
1788

*Diwar-benn bloavezh *'1788*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* 18 a viz Du: en em vodañ a ra Stadoù Breizh e Roazhon, evit ar wech diwezhañ.
#### [[Bro-Saoz]]
* 1añ a viz Genver: embannet eo niverenn gentañ ar gazetenn bemdeziek The Times.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania
#### Aostralia
* 26 a viz Genver: listri eus morlu Breizh-Veur a daol an eor e bae Port Jackson, da zilestrañ an drevadennerien gentañ en em stalio da vat er vro-hont evit sevel Sydney.

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1788|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1788]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1788|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1788]]*

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1788

__NOTOC__
1789

*Diwar-benn bloavezh *'1789*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* 5 a viz Genver: ampellet eo Stadoù Breizh gant Loeiz XVI.
* 26 a viz Genver: “Devezh ar brikoloù” e Roazhon, ar bobl vunut a sav a-du gant Breujoù Breizh hag a youc'h “Bevet Bonreizh Breizh !”.
* 27 a viz Genver: kentañ stourmadeg feuls an Dispac'h gall e Roazhon ; tri den lazhet.
* 3 a viz Du : un dekred a dorr Stadoù Breizh.
* 22 a viz Kerzu: un dekred a grou pemp departamant e Breizh (Aodoù-an-Norzh, Il-ha-Gwilen, Liger-Izel, Mor-Bihan ha Penn-ar-Bed).

#### Frañs
* Deroù an Dispac'h Gall.
* 14 a viz Kerzu: ar parrezioù a zeu da vezañ kumunioù.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
* 7 a viz Genver : kentañ dilennadegoù prezidant ar Stadoù-Unanet, trec'h eo George Washington.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha teknikoù
* Dispac'h greantel : ar c'hentañ stern-gwiadiñ graet en houarn ha lusket gant ur mekanik dre vurezh.
* Dizoloadenn ar zirkoniom gant ar c'himiour prusian Martin Heinrich Klaproth.
* 17 a viz Gwenholon: dizoloet Mimas, unan eus adplanedennoù Sadorn, gant William Herschel.

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1789|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1789]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1789|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1789]]*

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1789

__NOTOC__
1790

*Diwar-benn bloavezh *'1790*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* 15 a viz Genver : Breizh rannet e pemp departamant.
* 3 a viz C'hwevrer : Breujoù Breizh torret da vat.
* 2 a viz Du : ingalet eo gant Augustin-René-Louis Le Mintier de Saint-André, eskob diwezhañ Landreger, un *Instruction pastorale aux fidèles de son diocèse*.

#### Frañs
* 26 a viz C'hwevrer : roet o anv ha termenet o bevennoù ha gorread d'an 83 departamant gall nevez war-bouez un dekred embannet gant ar Vodadenn Vonreizhañ.
* 23 a viz Eost : lezenn o krouiñ ar bannoù hag ar c'hantonioù e Frañs.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
*embannet eo an *Nouvelles recherches sur les langues, l'origine, et l'antiquité des Bretons pour servir à l'histoire de ce peuple*, savet gant Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne.
*embannet eo *[[Magasin spirituel er beurerion]]* gant Jean Marion.

### Skiantoù ha politikerezh
* Kavadenn ar strontiom gant ar c'himiour iwerzhonat Adair Crawford hag ar fizikour skosat William Cruickshank.

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1790|Ganedigezhioù 1790]]

## [[:Rummad:Marvioù 1790|Marvioù 1790]]

__NOTOC__
1793

*Diwar-benn bloavezh *'1793*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 1 a viz C'hwevrer: Frañs a ziskleir ar brezel d’ar Rouantelezh Unanet ha d’an Izelvroioù.

#### Breizh
* 10 a viz Meurzh: kroget eo gant ar c'halvadeg veur, bet divizet gant ar Goñvañsion, en darn vrasañ eus parrezioù Breizh; emsavadeg e Sant-Filberzh-Deaz.
* 11 a viz Meurzh: emsavadeg wadek e Machikoul abalamour d'ar c'halvadeg veur, bet divizet gant ar Goñvañsion; 44 den lazhet.
* 15 a viz Meurzh: taget eo Loudieg gant an emsavidi a-enep ar c'halvadeg veur.
* 16 a viz Meurzh: kemeret Roc'h-an-Argoed gant an emsavidi a-enep ar c'halvadeg veur.
* 17 a viz Meurzh: taget eo ar Gward broadel e Pazieg gant an emsavidi a-enep ar c'halvadeg veur : tri den lazhet.
* 19 a viz Meurzh: emgannoù start e Kastell-Paol.
* 24 a viz Meurzh: Emgann Kergidu e-kichen Plougouloum; trec'h eo ar jeneral republikan Canclaux.
* 19 a viz Gwenholon: emgann e Beuzid-Klison etre ar Republikaned ha ar Vandeidi.
* 3 a viz Du: kemeret Felger gant ar Chouaned.
* 6 a viz Du: kemeret eo Gwitreg gant ar Chouaned.

#### Frañs
* 21 a viz Genver: ar roue Loeiz XVI a Vro-C'hall, kondaonet d'ar marv, zo dibennet.
* 24 a viz C'hwevrer: divizet eo gant ar Goñvañsion ur c'halvadeg veur a 300 000 den da glokaat hec'h armeoù.
* 6-8 a viz Gwengolo: Emgann Hondschote etre luioù ar Republik C'hall ha reoù ar C'hentañ Kengevreadur; trec'h an arme gall.

#### Polonia
* 23 a viz Genver: rannet eo Polonia etre Rusia ha Prus.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1793|Ganedigezhioù 1793]]

## [[:Rummad:Marvioù 1793|Marvioù 1793]]
* 30 a viz Genver : Armand Tuffin ar Roueri e-kichen Lambal (g. 1751)

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 1793

__NOTOC__
1794

*Diwar-benn bloavezh *'1794*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* 1añ a viz Even: Trede Emgann (war vor) Eusa.

#### Frañs
* 28 C'hwevrer: Lazhadeg Les Lucs-sur-Boulogne
* 18 Mae : Emgann Tourcoing etre Frañs ha Breizh-Veur
* 26 Even : Emgann Fleurus etre Frañs hag Aostria
* 27 Gouere : Kaset kuit eo Maximilien Robespierre eus ar galloud. Arestet eo pa c'houlenn ma vez lakaet d'ar marv "17.000 enebour an Dispac'h"
* 28 Gouere : D'ar marv eo lakaet Maximilien Robespierre

#### Spagn
* Emgann ar Roure

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
* 22 Here : Diazezidigezh Fort Wayne er pezh a zo Indiana hiziv.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn an itriom gant ar c'himiour finlandat Johann Gadolin.

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1794|Ganedigezhioù 1794]]

## [[:Rummad:Marvioù 1794|Marvioù 1794]]

__NOTOC__
1792

*Diwar-benn bloavezh *'1792*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
#### Frañs
* 10 a viz Eost : aloubidigezh palez an Tuileries, harzet eo Loeiz XVI a Vro-C'hall.
* 20 a viz Gwengolo : Emgann Valmy gounezet gant ar C'hallaoued.
* 21 a viz Gwengolo : embannet eo ar Republik.
* 10 a viz Kerzu : deroù prosez Loeiz XVI (Bro-C'hall) e Palez an Teolerezhioù (Pariz).

#### Breizh-Veur
* 21 a viz Mezheven : krouidigezh ''Gorsedd Beirdd Ynys Prydain'', e Londrez, gant Iolo Morganwg.

#### Belgia
* 6 a viz Du : Emgann Jemmapes etre Bro-C'hall hag Arc'hdugelezh Aostria.
 
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
* 13 a viz Here: deroù savidigezh an Ti Gwenn e Washington D.C..

#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
*embannadur an *Origines gauloises, celles des plus anciens peuples de l'Europe puisées dans leur vraie source*, savet gant Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne.
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1792|Ganedigezhioù 1792]]

## [[:Rummad:Marvioù 1792|Marvioù 1792]]

__NOTOC__
1797

*Diwar-benn bloavezh *'1797*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gergorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* Emglev kuzh etre Rusia hag Aostria a-benn rannañ Polonia evit an trede gwezh
#### Breizh

#### Frañs
* 4 a viz Gwengolo: Taol-stad Fructidor.

#### Italia
* 18 a viz Here : Feur-emglev Campo Formio

#### Kembre
* 23 a viz C'hwevrer: soudarded c'hall a glask dilestrañ e-kichen Abergwaun da aloubiñ Breizh-Veur.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika
18 a viz C'hwevrer : kemeret Enez Trinidad gant Breizh-Veur.

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn ar c'hrom gant ar c'himiour gall Louis-Nicolas Vauquelin.

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1797|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1797]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1797|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1797]]*
 

__NOTOC__
1799

*Diwar-benn bloavezh *'1799*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* Emglev kuzh etre Rusia hag Aostria a-benn rannañ Polonia evit an trede gwezh
*en ul lizher skrivet d'ar 6 a viz Gouere e ra ar Gall Louis Guillaume Otto meneg eus *[[Dispac'h Greantel]]* evit ar wezh kentañ hervez dielloù an istorourien.

#### Breizh

#### Frañs
* Diwezh an Dispac'h Gall.
* 9 a viz Du: Taol-stad 18 a viz al latar gant Napoléon Bonaparte.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
*embannadur ar *Voyage dans le Finistère*, skrivet gant Jacques Cambry.

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1799|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1799]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1799|Marvioù]]
* ar 14 a viz Kerzu : George Washington

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1799]]*
 

__NOTOC__
Denim Air

**Denim Air** a zo ur gompagnunezh nijerezed izelvroat lec'hiet e Eindhoven.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
1800

*Diwar-benn bloavezh *'1800*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gergorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* Emglev kuzh etre Rusia hag Aostria a-benn rannañ Polonia evit an trede gwezh.
#### Breizh

#### Frañs
* 24 a viz Kerzu : gwalldaol ar straed Saint-Nicaise a-enep da Napoleon Iañ e Pariz.
#### Malta
* 5 a viz Gwengolo : kouezhañ a ra Malta etre daouarn morlu Breizh-Veur, goude bezañ bet aloubet ur pennadig gant soudarded c’hall Napoleon Iañ.

### Azia
#### Reter-Nesañ

#### Reter-Kreiz

#### Reter-Pellañ

### Afrika
* 20 a viz Meurzh - 21 a viz Ebrel : eil emsavadeg tud Kaero a-enep an arc'huberezh gall.

### Amerika
#### [[Kreizamerika]]
*  : didarzh ar Volcán de Fuego, danevellet gant an ergerzher Eugenio Dussaussay – *circa* 1800 e c'hoarvezas.

#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1800|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1800]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1800|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1800]]*
 

__NOTOC__
Air Algérie

**Air Algérie** (kod AITA : **[[AH]]** ; kod OACI : **[[DAH]]**) a zo ur gompagnunezh nijerezed aljerian anezhi.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
AiRUnion

**AiRUnion** a zo un emglev etre kompagnunezioù nijerezed eus Rusia. En o zouez ar c'hompagnunezhioù KrasAir, Domodedovo Airlines, Samara Airlines, Omskavia, Sibaviatrans ha Sakhalin Airlines.

## Liammoù diavaez
 Lec'hienn KrasAir war AiRUnion
Yezhoù pomoek Stêr Rusia hag ar reter

Un is-skourr eus ar yezhoù pomoek eo ar **yezhoù pomoek Stêr Rusia hag ar reter** (*Russian River and Eastern*) ennañ 6 yezh komzet er Stadoù Unanet.

Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-hen:

* Yezhoù ar reter
* Yezhoù Stêr Rusia

## Gwelet ivez
* Yezhoù hokanek
* Yezhoù hokanek an norzh
Yezhoù pomoek ar reter

Un is-skourr eus yezhoù pomoek Stêr Rusia hag ar reter eo **yezhoù pomoek ar reter** (*Eastern Pomo*) ennañ 1 yezh komzet er Stadoù Unanet:

* Pomoeg ar reter

## Gwelet ivez
* Yezhoù hokanek
* Yezhoù hokanek an norzh
Yezhoù pomoek Stêr Rusia

Un isskourr eus yezhoù pomoek Stêr Rusia hag ar reter eo **yezhoù pomoek Stêr Rusia** (*Russian River Pomo*) ennañ 5 yezh komzet er Stadoù Unanet.

Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ evel-henn:
* Yezhoù ar biz
** Pomoeg ar biz
* Yezhoù an norzh
** Pomoeg an norzh
* Yezhoù ar su
** Kachayeg
** Pomoeg ar su
** Pomoeg ar c'hreiz

## Gwelet ivez
* Yezhoù hokanek
* Yezhoù hokanek an norzh
Antoinette de Maignelais

**Antoinette de Maignelais** (ganet war-dro 1420, marvet e 1474), a oa ur plac'h a benn eus an noblañs c'hall hag eus ar re goantañ. Keniterv e oa da Agnès Sorel, pried-kleiz ar roue Charlez VII a Vro-C'hall, ha magerez o zeir merc'h e oa.

Pa varvas Agnès e 1450 e teuas da vezañ serc'h ar roue war lerc'h he c'heniterv. 
Neuze e timezas gant *André de Villequier*. Lakaet e voe gant ar roue adsevel eviti kastell * [[La Guerche]] *, e Touren (Indre-et-Loire).

Aozañ a reas ur bagadig merc'hed evit diverrañ amzer ar roue kaezh, hag en o zouez e oa he c'hoarezed-kaer *Marguerite de Monteil* hag *Antoinette de Vauvert* anavezet evel "Toinine".

En 1460 e prenas kastell Cholet.

## A Vro-C'hall da Vreizh
Pa varvas ar roue e 1461 avat e voe kaset kuit eus lez Bro-C'hall gant e vab Loeiz XI. Neuze ez eas da Cholet, hag alesont da glask repu da Vreizh, a oa nepell.

Eno e vevas gant an dug Frañsez an Eil e kastell Naoned, o zri bugel (François d'Avaugour, Antoine hag Antoinette) o c'hoari diwezhatoc'h gant Anna hag *Isabeau*, bugale an dugez Marc'harid Foix.

A-hervez e veze paeet he servijoù gant ar roue gall evit spiañ dug Breizh.

## Levrioù

* Philippe Tourault, Anne de Bretagne, Perrin, Paris, 1990, (ISBN 2-262-01212-1)
* Georges Bordonove, Les Rois qui ont fait la France : les Valois 3 : Charles VII le Victorieux, (1985), Pygmalion.
* Georges Minois. Charles VII.
Air Astana

**Air Astana** (kod AITA : **[[4L]]** ; kod OACI : **[[KZR]]**) zo anezhi kompagnunezh nijerezed broadel Kazac'hstan.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Air Deccan

**Air Deccan** a zo ur gompagnunezh nijerezed izel he frizioù eus Indez.

Prenet he deus 30ATR-42-500 e deroù ar bloaz 2005 a-raok gourc'hemenn 30 Airbus A320 e dibenn 2005.

## Liammoù diavaez
Marc'harid Breizh

**Marteze emaoc'h o klask [[Marc'harid Breizh (1392-1428)]]*.

**Marc'harid Breizh** (1443-1469), a voe dugez Breizh. 

## He buhez
Merc'h henañ an dug Frañsez ar C'hentañ (marvet e 1450), hag Izabel Stuart e oa.

E miz Du 1455 e timezas e Gwened d'he c'henderv, ur priñs breizhat aet da chom da Vro-C'hall, Frañsez, kont Etampes.
E 1458 e teuas Frañsez da vout dug Breizh. 
Ur mab o doe, a vevas tri miz, eus an 29 a viz Mezheven d'ar 25 a viz Eost 1463. 

Mervel a eure Marc'harid e Naoned d'ar 25 a viz Gwengolo 1469, d'he 26 vloaz. Beziet eo bet en Iliz-veur Naoned e-kichen he fried hag e eil pried, Marc'harid Foix.
Frañsez Iañ (dug Breizh)

**Frañsez I**, ganet d'an 11 a viz Mae 1414 e Gwened, e Kastell an Erminig, ha marvet e Sant-Teve d'an 18  a viz Gouhere 1450, a voe dug Breizh e-pad eizh vloaz, eus 1442 da 1450. Ouzhpenn-se e oa kont Montfort-l'Amaury (domani roue Bro-C'hall, en Yvelines hiziv). Mab e oa da Yann V, dug Breizh, ha da Jeanne de Valois (pe *[[Janed Bro-C'hall]]*), priñsez a Vro-C'hall. "Aotrou ebet nemet Doue" a oa e c'her-stur.

## E vuhez

Savet e oa bet e Bro-C'hall. Perzh a gemeras e dibenn ar Brezel Kant Vloaz, hag e 1449 ez eas gant 6000 gwaz dindan urzhioù e eontr Arzhur Richmont, graet marc'heg gantañ, ha brezeliñ a reas da gas ar Saozon kuit eus Normandi. 

Ur breur dezhañ, ha hêr dezhañ ivez, Jili Breizh, ur marc'heg brudet, a oa e tu ar Saozon, mignon ma oa d'ar roue saoz Herri VI en doa lakaet deviñ Janed Ark, pa oa an darn vuiañ eus noblañsed Breizh e tu ar C'hallaoued. Harzet e voe gant soudarded an dug ha taolet er vac'h e 1446. Lazhet e voe Jili en e garc'har e 1450. N'ouzer ket pe e oa bet graet an taol diwar urzh an dug pe hini un ofiser. Hogen mervel a reas an dug gant ar morc'hed e 1450. 

Beziet e voe dirak aoter iliz abati Redon en eskopti Gwened. Lakaet e voe e vez en ur chapel a-gostez e 1780, met distrujet e voe da vare an Dispac'h gall. 
Mervel a reas e wreg intañvez Izabella e 1494 ha beziet e voe e Gwened. 

E vreur Pêr a a voe dug war e lerc'h.

## Gwreg ha bugale
*Eurediñ a reas d'an 28 a viz Eost 1431 e Naoned da *Yolanda Anjev* (1412 † 1440), ur verc'h da Louis II Anjev ha da *Yolanda Aragon*. Ur mab o doe, Renaud, ganet en 1434, marvet en 1439 
*D'an 30 a viz Here 1442 e timezas e kastell an Alre da *Izabella Stuart* (1426 † war-dro 1495), priñsez a Vro-Skos, merc'h da Jakez I Bro-Skos ha da Janed Beaufort, ha div verc'h o doe: 
** Marc'harid Breizh (1443–1469, Naoned), a zimezas da Frañsez II, dug Breizh, e 1455;
** Mari Breizh (1444–1506?), a zimezas e 1461 gant Yann II (beskont Roc'han) ha kont Porc'hoed, marvet e 1516. 

Daoust da glemmoù gouarnamant roue Bro-Skos ne voe ket anavezet ar priñsezed evel hêrezed d'an dugelezh. Dibabet e voe gant an dug leuskel ar gurunenn gant e vreur Pêr a Wengamp hag eñ divugel. En abeg da se eo e timezas e verc'h henañ da Frañsez II, an eil hêr war-lerc'h Pêr hag eben da Yann Roc'han, galloudekañ noblañs Breizh.
Air Blue

**AirBlue** a zo ur gompagnunezh nijerezed izel he frizioù eus ar pakistan. Savet eo bet e 2004.

## Lec'hioù ma'z a

* Islamabad
* Karachi
* Lahore
* Nawabshah
* Peshawar
* Quetta
* Dubai

## Liammoù diavaez
 AirBlue
Marc'harid Foix

**Marc'harid Foix**, priñsez Navarra, ganet war-dro 1449 ha marvet d'ar 15 a viz Mae 1486 e Naoned, a voe dugez Breizh eus 1474 da 1486 dre zimeziñ gant an dug Frañsez an Eil.

## He buhez

Merc'h e oa da c'h-Gaston IV (1425-1472), kont Foix, ha da Eleonora Iañ (war-dro 1426-1479), rouanez Navarra. Moereb a oa da Anna Foix, rouanez Hungaria.

D'an 27 a viz Mezheven 1474, e Klison, ec'h euredas gant dug Breizh Frañsez an Eil (1435-1488), a oa mab da Richarzh Breizh (1395-1438), kont Étampes (1421-1438), ha da vMarc'harid Orleañs (1406-1466), kontez Vertus (1423-?). Eil dimeziñ an dug Frañsez an Eil e oa, marvet e wreg kentañ, Marc'harid Breizh, er gwentloù e 1469.

## Bugale
Daou vugel o devoe: 
* Anna Breizh (1477-1514), dugez Breizh (1488-1514), a voe rouanez Bro-C'hall div wech (eus 1491 da 1498 goude dimeziñ gant ar roue gall Charlez VIII, hag adarre eus 1499 da 1514 goude addimeziñ d'ar roue gall Loeiz XII); 
* Isabeau (1478-1490), marvet d'he daouzek vloaz.

Bevañ a rae e kastell Naoned gant an dug, he gwaz, hag e vestrez, Antoinette de la Maignelais hag o bugale.

## He bez

Emañ bez Marc'harid Foix en iliz-veur Naoned, e-kichen he fried ha Marc'harid Breizh. Ur bennoberenn a zelwenn zo anezhi, a vez graet *bez Frañsez an Eil* anezhi.
Air Europe

*arabat kemmeskañ gant ar gompagnunezh [[Air Europa]]*

**Air Europe** (kod AITA : **[[VA]]**, a zo hini Volare Airlines ; kod OACI : **[[AEL]]**) a zo ur gompagnunezh nijerezed eusItalia. Ar gompagnunezh-mañ a zo e-barzh ar strollad Volare Web, evit an nijadennoù etrebroadel abaoe 1989.

Chomet eo a-sav ur prantad e miz Du 2004 a-raok stagañ en-dro ganti e 2005, war un dro gant VolareWeb, an embregerezh pennañ

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Air Gabon International

**Air Gabon International** (kod AITA : ... ; Kod OACI : ...) eo kompagnunezh vroadel Gabon.

51% eus font ar gompagnunezh a zo perc'hennet gant Royal Air Maroc ha 49% gant Stad Gabon.
Merañ Air Gabon International a zo bet levezonet-tre gant hini Air Sénégal International.

----
Air Inter

**Air Inter** a oa anezhi ur gompagnunezh c'hall a rae nijadennoù diabarzh. Savet e oa bet d'ar 17 a viz Meurzh 1957, a-raok bezañ lonket gant Air France e miz Ebrel 1997.

Eeun-tre a oa ar mont en-dro, hag ar serjijoù, evel ma ra bremañ ar c'hompagnunezhioù izel o friz. Ur wezh deuet er-maez an Airbus A320 e 1989, e oa bet divizet ganti implij ar rumm nijerez-se tra ken.

An nijerezed all, bet implijet ganti a oa an Nord 262, ar Viscount, pe c'hoazh ar c'haravell, ar Fokker 27 ha 100 pe nijerezed Mercure.

## Roll prezidanted ar gompagnunezh
*Edouard Catalogne : 1956-1957
*René Lemaire : 1957-1959
*Paul Hébrard : 1960-1970
*Robert Vergnaud : 1970-1982
*Marceau Long : 1982-1984
*Pierre Eelsen : 1984-1990
*Jean-Cyril Spinetta : 1990-1993
*Michel Bernard : 1993-1995
*Christian Blanc : 1995-1997
Air Labrador

**Air Labrador** (kod AITA : WJ ; kod OACI : LAL) a oa ur gompagnunezh nijerezed kanadian, oberiant etre 1948 ha miz Even 2017, ar bloaz ma voe prenet gant PAL Airlines.

*Newfoundland Airways* e oa anv kentañ Air Labrador.
Air Malta

**Air Malta** (kod AITA : **[[KM]]** ; kod OACI : **[[AMC]]**) eo kompagnunezh vroadel Malta.
Ganti eo perc'hennet 49% eus Azzurra Air S.p.A., ur gompagnunezh eus Italia.

## Liammoù diavaez
* lec'hienn ofisiel
Air Europa

**Air Europa Líneas Aéreas, S.A.** (kod AITA : **[[UX]]** ; kod OACI : **[[AEA]]**) a zo ur gompagnunezh nijerezed eus Spagn bet savet e 1984

E anv kentañ a oa **Air España SA**. Ar gompagnunezh brevez kentañ e Spagn o nijal ingal eo bet.
Darbet eo bet dezhi en em unaniñ gant SkyTeam e miz Du 2004, met kevredet nemetken e voe e 2006.
Ar gompagnunezh-mañ a zo perc'hennet gant Globalia Corporación Empresarial S.A.

## Termenoù

### Spagn

* Alicante
* Asturias
* Barselona
* Bilbo
* Fuerteventura
* Gran Canaria
* Granade
* Ibiza
* Lanzarote
* Madrid
* Malaga
* Menorca
* Palma (Mallorca)
* Sant Jakez a Gompostel
* Saragosa
* Sevilla
* Tenerife
* Valencià
* Valladolid

### Europa
* Budapest
* Lisbon
* Milano
* Pariz
* Praha
* Roma
* Varsovia
* Zürich

### Azia
* Beijing
* Shangai

### Afrika
* Marrakech
* Tuniz

### Norzhamerika
* New York

### Suamerika
* Caracas
* Ecuador
* Brazil

### Antilhez ha Kreizamerika
* Cancún
* La Habana
* Punta Cana
* Santo Domingo

## Kirri-nij
(Genver 2006):
* 1 Airbus A340-200
* 29 Boeing 737-800
* 5 Boeing 767-300

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Air Europa
Air Mauritius

**Air Mauritius** (kod AITA : **[[MK]]** ; kod OACI : **[[MAU]]**) eo kompagnunezh vroadel Enez Maoris.

He nijadenn etrebroadel gentañ a oa bet graet e Mezheven 1967, bloavezh krouidigezh an embregerezh, etre Maoris hag ar Reunion.

### kirri_nij
* 5 Airbus A340-300

* 2 Airbus A319-100
*2 Boeing 767-ER (an hini kentañ a zo bet prenet e miz Ebrel 1988). 

E-kerzh he nijadenn igoriñ, e voe tapet ganti rekord-bed un nijadenn hep ehan gant ur nijerez he daou geflusker. Nijet he doa eus Halifax betek Maoris en ur ober 16 eurvezh ha 27 vunutenn.

*1 ATR 72-500 

*2 ATR 42-500

### askellviñsoù

* 3 Bell Jet Rangers

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn e saozneg
*Lec'hienn e galleg
Theodore Sturgeon

**Theodore Sturgeon**, (e gwir anv Edward Waldo), a zo bet ganet ar 26 a viz C'hwevrer 1918 ha marvet eo d'an 8 a viz Mae 1985. Ur skrivagner amerikan a skiant-faltazi ha romantoù faltaziek e oa.

Gwelet eo bet evel ur skrivagner dibar e bed ar skiant-faltazi abalamour d'e stil ha d'e demmoù.
Ar skritur, a zo bet evitañ un doare pareañ. Kavout a raer roudoù a-vil vern eus e vuhez en e levrioù. Ar mab-den a zo bepred e kreiz e oberennoù.
 
## E vuhez
Dispartiañ a reas e dud en 1927, 9 vloaz e oa. Dimeziñ en-dro a reas e vamm e 1929 gant ur c'helenner divroet eus Bro-Skos, e anv William Dicky Sturgeon. Biskoazh n'en deus bet darempredoù mat gantañ. Hennezh a redias anezhañ da gemer e anv, met ivez da gemmañ e anv bihan. Setu penaos eo deuet Edward Hamilton Waldo da vezañ anvet Theodore Hamilton Sturgeon.
Implijout a reas e anv kentañ evit sinañ oberennoù zo. Anavezout a raer levrioù sinet gantañ dindan E. Hunter Waldo, E. Waldo Hunter (abalamour d'ur fazi graet gant ar penngazetenner) ha Frederick R. Ewing.

Dimeziñ a reas pemp gwezh :gant Dorothy Fillingame (dimezet e 1940/dispartiet e 1945), Mary Mair (1949/1951), Marion McGahan (1951/1965), Wina Bonnie Golden (1969/1976) ha Jayne Tannahill (1976/betek marv Sturgeon). Seizh bugel en deus bet en holl.

## Prizioù
Meur a brizioù en deus paket a drugarez d'e labour : 
*e 1954, an International Fantasy Award evit e levr les plus qu'humains;
*ar priz Nebula e 1970 evit e zanevell Sculpture lente 
*ar priz Hugo e 1971 evit ar memes danevell
*e 1985, bloavezh e varv e resevas al Life Achievement Award evit priziañ e oberenn a-bezh.

## Levrlennadur
### Romantoù
*Cristal qui songe- ISBN 2290340871), (The dreaming jewels).
*Les plus qu'humains, (More than human)
*Le professeur et l'ours en peluche.
*Vénus plus X. 

### Buhezskrid
*Argyll

### Dastummadoù Danevelloù
*Amour, impair et manque.
*Le cœur désintégré (ISBN 227723074X), (Sturgeon in orbit)
*L'homme qui a perdu la mer, eizh danevell.
*Méduse, pevar danevell. 
*Les songes superbes de Theodore Sturgeon, unnek danevell faltazi ha skiant Faltazi dibabet ha kinniget gant Alain Dorémieux.
*La sorcière du marais
*Symboles secrets
*Killdozer; Le viol cosmique (ISBN 2290332895), daou danevell
*Les enfants de Sturgeon.
*Les talents de Xanadu (ISBN 227711829X), (The worlds of Theodore Sturgeon)

### Un nebeud danevelloù
*Ca
* Microcosmic God. Dieu microcosmique 
*Hier c'était lundi 
*La Sorcière du marais 
*Le Bâton de Miouhou 
*Les Mains de Bianca 
*Et la foudre et les roses 
*La Merveilleuse aventure du bébé Hurkle 
*Si tous les hommes étaient frères, me permettrais-tu d'épouser ta sœur ?
*Sculpture lente 
*L'homme qui a perdu la mer 
*Faites-moi de la place 
*Un pied dans la tombe
*L'Ile des cauchemars
*Cargaison
*L'égoïste absolu
Proviñsoù Bro-C'hall

A-raok krouidigezh an departamantoù gall e 1790, e penn-kentañ an Dispac'h gall, e oa rannet rouantelezh Bro-C'hall e proviñsoù. 

## Ar proviñsoù gall

;Proviñsoù Bro-C'hall a-raok an Dispac'h gant kêrbennoù o gouarnamantoù, deiz o stagidigezh ouzh ar Rouantelezh (skrivet RF) pe stagidigezh o zitl ouzh domani ar roue 
# Enez-Frañs (*Île-de-France*) (Pariz). Edo ar broviñs-se e domani ar roue gall.
# Berry (Bourges) Savet e voe ar broviñs-se diwar beskontelezh Bourges, staget e 1101.
# Orléanais (Orleañs). Kontelezh Orleañs eo a zo mamm d'ar broviñs-se, stag ouzh domani ar roue. 
# Normandi, (*Normandie*), (Rouen) dugelezh karolingat krouet en 911 evit Rollon (DR:1204). Staget e voe ouzh Bro-Saoz goude 1066.
# Languedoc, (Toulouse) (RF:508). Gounezet goude emgann Vouillé. Kontelezh Toulouse a voe staget dre un dimeziñ en (DR:1271).
# Lyonnais (Lyon). Proviñs deuet diwar gontelezh Lyon (RF:1313).#
# Daofinez (Grenoble) Proviñs deuet diwar an *dauphiné de Viennois* (staget e 1343).
# Champagn (Troyes) kontelezh karolingat, staget dre zimeziñ e 1361.
# Aunis, e dalc'h Akitania (1371, La Rochelle).
# Saintonge (1371, Saintes).
# Dugelezh Akitania (*Aquitaine*), Bourdel Dugelezh merovingat, distaget diouzh Rouantelezh Bro-C'hall pa addimezas Eleonora en 1152 (RF:1453) Dugelezh Guyenne ha Gascogne en 1789).
# Bourgogn (1477, Dijon Dugelezh capétien).
# Pikardi (1482, Amiens).
# Poatev, e dalc'h Akitania (1416, Poitiers).
# Anjev (1482, Angers).
# Provañs (1482, Aix).
# Kontelezh Angoulême (1515, Angoulême).
# Bourbonnais (Moulins) Proviñs deuet eus dugelezh Bourbon (DR:1527).
# Marche (Guéret) Cette province trouve son origine dans le comté de la Marche (DR:1527).-->
# Breizh (Naoned) Proviñs deuet eus dugelezh Breizh, dizalc'h, staget dre zimeziñ (RF:1532).
# Maine (Le Mans) Ur gontelezh e oa ar broviñs, a-raok bezañ lakaet da zugelezh (DR:1584).
# Touren (1584, Tours).
# Bro-Lemojez (1589, Lemojez).
# Kontelezh Foix (1607, Foix).
# Kontelezh Artez (*Artois*) (1659, Arras). Gwechall e oa Artez en Izelvroioù spagnol, dindan an Habsbourged, evel Flandrez.
# Bearn (Pau) (staget ouzh Bro-C'hall e 1620).
*Un nebeud douaroù a zo gall hiriv ne oant ket er rouantelezh c'hall en 1789 
#Comtat Venaissin, e dalc'h Stadoù ar Pab (1791, Carpentras) ha kêr Avignon, e dalc'h ar pab ivez. Priñselezh Orange a oa bet staget en 1713.
#Republik Mulhouse, kevreet gant kantonioù suis (1798).
#Dugelezh Savoia, e dalc'h Rouantelezh Sardigna (1860, Chambéry)
#Kontelezh Nisa, e dalc'h Rouantelezh Sardigna (1860, Nice).
#Priñselezh Montbéliard (1793, Montbéliard).

## Kartennoù
Sant-Nouga

**Sant-Nouga** a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Anv

* Ogée (1780); Marteville & Varin (1843) ː **Saint-Vougay**
* Bernard Tanguy ː **Saint Vouga**, 1426; **Sanctus Vogay**, 1467; **Sanctus Vouga**, 1516; **ecclesia Sancti Vechoevi**, 1636
* ̈ Erwan Vallerie ː **Saint Vouga**, 1426; **Sanctus Vogay**, 1467; **Sancto Vouga**, 1516; **Saint Vougay**, 1636

**Gerdarzh** ː anv den ***Beheo / Veheo***; ***Vouga / Vougay***

## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Tud eus ar gumun a gemeras perzh en Emgann Kergidu d'ar 24 a viz Meurzh 1793 e-kichen Plougouloum; un dell-gastiz a 13 632 lur a voe paeet gant Gwitevede ha Sant-Nouga edan 24 euriad.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 45 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 4,00% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'ar 21 a viz Here 1942 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-10-BO (marilhet 41-24344) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*[[United States Army Air Forces]]*) e Sant-Nouga gant dek den en e vourzh; eizh anezhe a varvas, an daou all a voe tapet gant an Alamaned.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Kerjean 1 vue générale.JPG

* Maner Keryann.

Saint-Vougay_Monument_aux_morts.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
* 1279 : Yann Diarc'hen pe *Santig Du*.
* 1902 : Yann-Eozen Jarl, barzh ha skrivagner. Beziet eo e bered ar gumun.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Sant-Nouga war lec'hienn Geobreizh
* Lec'hienn ti-feurm Eden

## Levrlennadur

* Hervé Abalain : *Les noms de lieux bretons*. Les Universels Gisserot. 2000
* Embannadurioù Flohic : *Le Patrimoine des communes du Finistère*. 1998
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes du Finistère*. 2001
* A. Marteville & P. Varin, warlec'hien Ogée : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne.* Molliex. Rennes. 1843. Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993
* J.B. Ogée : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne*. 1780
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère*. Chasse-Marée. ArMen. 1990
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Sant-Ivi

## Douaroniezh

**Sant-Ivi** a zo ur gumun eus Bro Gerne e kanton Konk-Kerne abaoe 2015, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.

## Lec'hanvadurezh
Anvet e oa *Sainct Yvy* e 1536 ha *Saint Duy* e 1630.

Diwar anv ur manac'h keltiek anvet Ivy e teu anv ar barrez. Lidet vez hennezh d'an 6 a viz Here en deiziadur breizhat.

## Brezhoneg
* D'an 8 a viz Gouere 2009 e oa bet votet live 1 ar garta Ya d’ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 6 a viz Gouere 2018 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg a live 1.

## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Sant-Ivi, Yves Nedelec, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Guellec, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 74 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 4,29% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

Sant-IviKalvar01.jpg
Sant-IviKalvar02.jpg
Sant-IviKalvar03.jpg
Sant-IviKroaz01.jpg

* Kalvarioù. 

Sant-IviManer.jpg

* Maner.

Sant-IviIvinenn.jpg

* An ivinenn er vourc'h.

Sant-IviIlizkatolik01.jpg
Sant-IviIlizkatolik02.jpg
Sant-IviIlizkatolik03.jpg
Sant-IviIlizkatolik04.jpg
Sant-IviIlizkatolik05.jpg

* Iliz katolik *Intron-Varia*, karnel ha kroaz.

Vue d'ensemble chapelle Locmaria-an-Hent.jpg
Sant-IviLokmaria01.jpg
Sant-IviLokmaria02.jpg
Sant-IviLokmaria03.jpg
Sant-IviLokmaria04.jpg
Sant-IviLokmaria05.jpg

* Chapel *Lokmaria-an-Hent*, kalvar ha karnel.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Dezougen

GareSaintYvi2016_01.jpg|Lec'h an ti-gar.

* Ti-gar Sant-Ivi war al linenn hent-houarn Landerne Savenneg bet erruet er gumun e miz Gwenholon 1863. Distrujet e voe ar savadurioù e-pad ar bloavezhioù 1990.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 
 

## Post

Restr:Sant-IviTi-post.jpg

* An ti-post.
## Tud
### Tud bet ganet eno
*Alan Heusaff (1921-1999 Dulenn), yezhoniour hag emsaver breizhat.
*Guy Cotten (1936-2013), saver an embregerezh "Etablissements Guy Cotten" e 1969 e Konk-Kerne.

## Gevelliñ

## Levrlennadur
*Alan Heusaff, *Geriaoueg Sant-Ivi (Kernev-Izel)*, *[[Hor Yezh]]*, 1996.
*Aline Gleoneg, *Heol an ed-du, (Hor Yezh)*, 1997.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn diwar-benn an iliz

## Dave ha notennoù
Santeg

**Santeg** (distaget: ) zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Kastell-Paol, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh

SANTEC.jpg|Enez Sieg gwelet eus Beg an Dosenn.
Le_Dossen_couché_de_soleil_-_07.JPG|An Dosenn.

* Sieg, un enezenn.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar Brezhoneg
* D'an 2 a viz Gouere 2009 e oa bet votet live 2 ar garta Ya d’ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
## Istor
* Betek an Dispac'h gall e oa Santeg e parrez Minic'hi-Leon (Kastell-Paol). E 1790 e voe distaget trev Rosko (enni Santeg) diouz Kastell-Paol da vont d'ober ur gumun distag. E 1920 e voe distaget Santeg diouzh Rosko ha dont a reas da vezañ ur gumun diouti hec'h-unan. 
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Paul, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 90 gwaz eus Santeg abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwezek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezel diabarzh Rusia
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun en Arc'hangelsk d'an 18 a viz C'hwevrer 1919.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise_Saint-Adrien_in_Santec_-_25.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Drian*, .
* Monumant ar re varv , luc’hskeudennoù.
## Tud
### Tud bet ganet eno
* 1966 : Denez Prigent, kaner.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Santeg war lec'hienn Geobreizh
*  Diwar-benn enez Sieg
* Santec-Dossen-Sieck-Histoire

## Notennoù ha daveoù