open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klujar

Ar **c'hlujiri** zo evned krenndev eus ar c'herentiad *Phasianidae*.

## Spesadoù
E-touez ar c'hlujiri emañ :
* ar glujar gakelik (*Alectoris barbara*)
* ar glujar choukar (*Alectoris chukar*)
* ar glujar-roc'h (*Alectoris graeca*)
* ar glujar ruz (*Alectoris rufa*)
* ar glujar c'hris (*Perdix perdix*)
...

N'emañ ket ar glujar-Spagn asambles gant ar c'hlujiri all. Renket eo er c'herentiad *[[Numididae]]*.
Klujar gakelik

Ar **glujar <abbr title="Petra eo « kakelik » ?">gakelik</abbr>** a zo un evn krenndev, *Alectoris barbara* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Klujar choukar

Ar **glujar choukar** (liester : **klujiri choukar**) a zo ur spesad evned krenndev, *Alectoris chukar* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Perdix Chukar* (kentanv) da gentañ-penn (e 1830) gant al loenoniour breizhveuriat John Edward Gray (1800-1875). Dont a ra e anv eus ar ger hindek "chukor" a vez graet anezhañ da envel al laboused-se.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevarzek isspesad anezhañ :
* *Alectoris chukar chukar*, eus Afghanistan da Nepal,
* *A. c. cypriotes*, e Kreta, en Enez Rodos, e Republik Kiprenez, mervent ha kreisteiz-kreiz Turkia,
* *A. c. dzungarica*, eus menezioù Tian Shan (reter Kazakstan, kornôg Sina) da walarn Mongolia,
* *A. c. falki*, eus kornôg Ouzbekistan da hanternoz-kreiz Afghanistan ha kornôg Sina,
* *A. c. kleini*, eus hanternoz Gres, dre vBulgaria ha hanternoz Turkia, d'ar C'haokaz,
* *A. c. koroviakovi*, eus biz ha reter Iran da gornôg Pakistan,
* *A. c. kurdestanica*, eus gevred Turkia, hanternoz Siria, hanternoz Irak da hanternoz Iran,
* *A. c. pallescens*, (Hume, 1873), eus biz Afghanistan da gornôg Tibet,
* *A. c. pallida*, (Hume, 1873), e kornôg Xinjiang (kornôg Sina),
* *A. c. potanini*, e kornôg Mongolia, gwalarn Sina,
* *A. c. pubescens*, eus biz Xinjiang (kornôg Sina) da vervent Mongolia ha hanternoz Ningxia (kreiz Sina),	
* *A. c. sinaica*, eus Siria da Lenedez Sinai (Egipt),
* *A. c. subpallida*, eus kreiz Turkmenistan da greiz Ouzbekistan ha hanternoz Afghanistan,
* *A. c. werae*, e reter Irak, mervent Iran.

## Liammoù diavaez
*  ''Alectoris chukar'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alectoris chukar'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Klujar-roc'h

Ar **glujar roc'h** a zo un evn krenndev er c'herentiad *Phasianidae*. *Alectoris graeca* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Europa ar su.

## Notennoù ha daveennoù
Klujar-Spagn

Ar **c'hlujiri-Spagn** eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Numididae, termenet e 1842 gant ar politikour ha skiantour belgiat Edmond de Sélys Longchamps (1813-1900).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a pevar genad klujiri-Spagn d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Agelastes]]* - Bonaparte, 1850 (2 spesad),
* *[[Numida]]* - Linnaeus, 1764 (1 spesad),
* *[[Guttera]]* - Wagler, 1832 (2 spesad),
* *[[Acryllium]]* - G.R.Gray, 1840 (1 spesad).

## Annezva
O c'havout a reer holl en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Aran Fawddwy

**Aran Fawddwy** zo ur menez e Mawddwy, un vroig kozh e Gwynedd, e hanternoz Kembre, e kreisteiz Park Eryri. 905 metrad uhelder zo dezhañ ha gant se eo an eil menez uhelañ e Kembre, war-lerc'h Yr Wyddfa.

Ar menez uhelañ bepred eo eus al livennad a ya eus biojoù Llanuwchllyn war-du ar mervent betek Dolgellau, enni Aran Benllyn ivez, izeloc'hik, hag alese war-du ar c'hornôg, gant Cadair Idris, ha Bwlch Oerddrws an ode etre an div rann eus ar chadennad. 

## Kêrioù
An tostañ kêriadennoù dezhañ eo Dinas Mawddwy er c'hreisteiz, Llanymawddwy er gevred, Rhydymain er c'hornôg ha Llanuwchllyn en hanternoz.
Aran

**Aran** zo un anv-lec'h a gaver e meur a vro.

## Er broioù keltiek
### En Iwerzhon
*Inizi Aran, e kornôg Iwerzhon

### E Kembre
Anv tri menez eo en Eryri e Gwynedd:

* Aran Benllyn a-us da Llanuwchllyn.
* Aran Fawddwy un tamm er mervent da Aran Benllyn, a-us da g-Cwm Cywarch ha Dinas Mawddwy.
* Yr Aran, darn eus aradennad Yr Wyddfa.

## En Azerbaidjan
Meur a lec'h zo anvet Aran en Azerbaidjan

## En Okitania
* Traoñienn Aran, e Katalonia, bro eienenn ar Garona;
* *[[Val d'Aran (Var)|Val d'Aran]]*, ur saonenn entre Sanary-sur-Mer ha Bandol e Provañs, e departamant ar Var.

## En Euskal Herria
* *Aran* eo anv gallek ar stêr Harana, adstêr d'an Adour en Iparralde. 

## En Iran
* Aran va Bidgol, kêr e proviñs Isfahan en Iran.
* Aran, ur c'harter e Teheran.

## Pennad kar
*Arran e Bro-Skos
Harana (stêr)

Ar stêr **Harana** a zo ur stêr eus Euskal Herria, en Iparralde, 48km dezhi hag adstêr d'an Adour, hag a vez graet *Aran* pe *Joyeuse* anezhi e galleg . 

## Gerdarzh
*Harana* zo kement ha traonienn en euskareg. 

## Douaroniezh
Eieniñ a ra e-harz ar menez Baigura en *[[Heleta]]* (*Hélette* e galleg), hebiou da *Aintxartea* ha tremen e-kichenik *Atezain*.

## Kumunioù
Ne red ar stêr nemet en un departamant gall, hini ar Pyrénées-Atlantiques : 
*e kumunioù Heleta, Lekorne, Lekuine, Aiherra, Bastida (*La Bastide-Clairence*), Urt, Bardoze, Hazparne ha Saint-Laurent-de-Gosse.
* da lavarout eo e kantonioù kanton Iholdi, kanton Hazparne, kanton Bidaxune, kanton Saint-Martin-de-Seignanx, kanton Bastida.

## Adstêr

* Hazketa
Ahurti

**Ahurti** (*Urt* en okitaneg, e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus reter Lapurdi, en Euskal Herria, war lez kreisteiz ar stêr Aturri, 15 km eus kêr Baiona. E kanton Nive-Adour emañ. 

## Stêrioù

Div stêr a dremen : 
* an Aturri (Adour)
* an Harana hag hec'h adstêrioù 
** ar *Marmareko erreka*, 
** al *Lartasoko erreko*,
** an *Eiherazarko erreka*.

## Kumunioù amezek
* En hanternoz emañ Sent Laurenç de Gòssa, en tu all d'an Aturri, en departamant al Landes
* Er c'huzh-heol emañ Sent Bertomiu (Landes), Urketa ha Beskoitze
* Er c'hreisteiz emañ Hazparne
* Er sav-heol emañ Bardoze ha Gixune

## Dañs
Un dañs zo anvet *Ahurtiko makil*, *bazh Ahurti*, a vez dañset gant bizhier, a zo bet krouet en Ahurti moarvat.

## Skol
Ur skol gentañ derez zo.

## Skeudennoù


Image:Urt Mairie.JPG|Ti-kêr
Restr:Urt Joyeuse.JPG|Pont war ar stêr Harana
Restr:Urt Eglise.JPG|Iliz Ahurti


## Tud
* Roland Barthes (1915-1980), yezhour gall, zo beziet er gumun. 

## Liammoù diaavez

*  Lec'hienn ofisiel ar gumun
*  Manatioù Urt
*  [http://www.larousse.fr/encyclopedie/#recherche/11014467 Pennad diwar-benn Urt e Larousse.fr)

## Notennoù
Fazan

Ar **fazaned** zo evned bras eus ar c'herentiad *Phasianidae*. 

## Spesadoù
E-touez ar fazaned emañ :
* ar fazan-Amherst (*Chrysolophus amherstiae*)
* ar fazan livet (*Chrysolophus pictus*)
* ar fazan Bulwer (*Lophura bulweri*)
* ar fazan Edwards (*Lophura edwardsi*)
* ar fazan Salvadori (*Lophura inornata*)
* ar fazan Swinhoe (*Lophura swinhoii*)
* ar fazan Kolc'his (*Phasianus colchicus*)
* ar fazan Elliot (*Syrmaticus ellioti*)
* ar fazan mikado (*Syrmaticus mikado*)
* ar fazan lid (*Syrmaticus reevesii*)
...
Fazan livet

Ar **fazan livet** a zo un evn eus kerentiad ar Phasianidae. *Chrysolophus pictus* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e dinaoued ar menezioù kreiz ha kreisteiz Sina.

## Daveennoù
Llanymawddwy

**Llanymawddwy** zo ur gêriadenn e kontelezh Gwynedd, en hanternoz da Dinas Mawddwy, etre Dinas Mawddwy ha Llanuwchllyn, nepell diouzh Bwlch y Groes. Savet eo an anv diwar anv ar c'hombod kozh Mawddwy.

Tost alese e tarzh ar stêr Dyfi, en Aran Fawddwy.

## Iliz
Un iliz zo da sant Tydecho, ha stag outi giz kozh ar matinezoù.

## Tud
E Llanymawddwy e oa ganet Alfred George Edwards, a voe kentañ Arc'heskob Kembre.

Eno e voe person ar geriadurour Daniel Silvan Evans.

## Liammoù diavaez
*www.geograph.co.uk : skeudennnoù eus Llanymawddwy ha tro-war-dro
Fazan-Amherst

Ar **fazan-Amherst** a zo un evn, *Chrysolophus amherstiae* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv ar gontez Sarah Amherst, gwreg da William Pitt Amherst (1773-1857) : gantañ eo e voe kaset ar c'hentañ fazan-se da Londrez e 1828 tra ma oa gouarnour-meur Indez Breizh-Veur. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous er menezioù eus gevred Tibet ha mervent Sina da hanternoz Myanmar.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
*  ''Chrysolophus amherstiae'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Chrysolophus amherstiae'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Koadyar

Ar **c'hoadyer** eo an evned a ya d'ober ur genad a-bezh hag a vez graet pe *Bonasa* pe *Tetrastes* anezhañ. 

## Spesadoù
3 spesad koadyer zo :
* Koadyar-Eurazia (*Bonasa bonasia* pe *Tetrastes bonasia*)
* Koadyar-Sina (*Bonasa sewerzowi* pe *Tetrastes sewerzowi*)
* ar goadyar frezennek (*Bonasa umbellus* pe *Tetrastes umbellus*)
Koadyar-Sina

Ar **goadyar-Sina** (liester : **koadyer-Sina**) a zo ur spesad evned, *Tetrastes sewerzowi* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ
Heñvel-tre eo e feson ouzh hini ar goadyar-Eurazia, war-bouez ur vandenn wenn war he chouk hag e he fenn.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Sina :
* *Tetrastes sewerzowi	secundus*, e su-kreiz ar vro,
* *T. s. *'sewerzowi**', e norzh-kreiz ar vro.

## Liammoù diavaez
*  ''Bonasa sewerzowi'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bonasa sewerzowi'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Koadyar frezennek

Ar **goadyar frezennek** (liester : **koadyer frezennek**) a zo ur spesad evned, *Bonasa umbellus* an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ er genad *Bonasa* an hini eo.

Anvet e voe Tetrao umbellus (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an trizek isspesad anezhañ e Norzhamerika :
* *Bonasa umbellus brunnescens*, en Enez Vancouver (Kanada), 
* *B. u. castanea*, e Ledenez Olimpek (Stadoù-Unanet Amerika (SUA)),
* *B. u. incana*, eus gevred Idaho da greiz Utah (SUA),
* *B. u. labradorensis*, e Ledenez Labrador (Kanada),
* *B. u. mediana*, e norzh-kreiz SUA,
* *B. u. monticola*, e kreiz, reter-kreiz SUA,
* *B. u. obscura*, e norzh Ontario (Kanada),
* *B. u. phaios*, eus gevred British Columbia (Kanada) da su-kreiz Idaho ha reter Oregon (SUA),
* *B. u. sabini*, e kornôg aodoù Kanada ha SUA,
* *B. u. togata*, e norzh-kreiz, biz SUA ha gevred Kanada,
* *B. u. umbelloides*, eus gevred Alaska (SUA), dre greiz Kanada, da greiz Oregon ha gwalarn Wyoming (SUA),
* *B. u. *'umbellus**', e reter-kreiz SUA,
* *B. u. yukonensis*, en Alaska (SUA) ha gwalarn Kanada.

## Liammoù diavaez
*  ''Bonasa umbellus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bonasa umbellus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Geotyar lost moan

Ar **c'heotyar lost moan** (liester : **geotyer lost moan**) a zo un evn, *Tympanuchus phasianellus* (*Tetrao phasianellus* gwechall) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev ar c'hwec'h isspesad anezhañ — *Tympanuchus phasianellus campestris*, *Tympanuchus phasianellus caurus*, *Tympanuchus phasianellus columbianus*, *Tympanuchus phasianellus jamesi*, *Tympanuchus phasianellus kennicotti* ha *Tympanuchus phasianellus phasianellus* — e pradennoù Norzhamerika.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Tympanuchus phasianellus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Geotyar

Ar **geotyer** a zo evned hag a vev e pradennoù Norzhamerika hag a ya d'ober ar genad *Tympanuchus*. 

## Spesadoù
3 spesad geotyer zo :
* ar c'heotyar lost moan (*Tympanuchus phasianellus*)
* ar c'heotyar vihan (*Tympanuchus pallidicinctus*)
* (*Tympanuchus cupido*)
** ar c'heotyar vras (*Tympanuchus cupido pinnatus*)
** ar c'heotyar-Attwater (*Tympanuchus cupido attwateri*)

## Notenn a bouez
Ne zisheñveler ket spesadoù hag isspesadoù ar genad *Tympanuchus* en hevelep doare hiziv an deiz.

## Daveennoù
Geotyar vihan

Ar **c'heotyar vihan** (liester : **geotyer bihan**) a zo ur spesad evned, *Tympanuchus pallidicinctus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Stadoù-Unanet Amerika.

## Notennoù ha daveennoù
Geotyar vras

Ar **c'heotyar vras** (liester: **geotyer bras**) a zo un evn eus kerentiad ar Phasianidae, *Tympanuchus cupido pinnatus* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e pradennoù Norzhamerika.

## Daveennoù
Geotyar-Attwater

Ar **c'heotyar Attwater** (liester: **geotyer Attwater**) a zo un evn eus kerentiad ar Phasianidae. *Tympanuchus cupido attwateri* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e pradeier aodoù kornôgel Pleg-mor Mec'hiko : Louisiana ha Texas en SUA, ha norzh Mec'hiko.

## Daveennoù
Garan (evn)

Ar **garaned** eo ar spesadoù evned hirc'harek a ya d'ober ar c'herentiad **Gruidae**, hemañ ziwezañ bet termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a pevar genad d'ober ar c'herentiad :
* *[[Balearica]]* - Brisson, 1760 (2 spesad) ;
* *[[Garan Sibiria|Leucogeranus]]* - Bonaparte, 1855 (1 spesad) ;
* *[[Antigone (genad)|Antigone]]* - Reichenbach, 1853 (4 spesad) ;
* *[[Grus]]* - Brisson, 1760 (8 spesad).

## Daveoù ha notennoù
Rakig-melchon

Ar **rakig-melchon**, (liester : **rakiged-melchon**) a zo ur spesad evned, *Crex crex* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe Rallus Crex (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Europa da greiz Sibiria ha gwalarn Sina.

Deuet eo ar **rakig-melchon** da vezañ ral-bras un tamm dre-holl, ha muioc'h c'hoazh e Breizh ma veze anavezet mat e vouezh gwechall. Bremañ ne vez kavet ken nemet a-hed al Liger.Plijout a ra kalz dezhañ bevañ nepell diouzh al lec'hioù gleb peurvuiañ.

## Rummatadur
Ur spesad all — *[[Crex egregia]]* — a yae d'ober ar genad kent ; diblaset e oa bet evit krouiñ ar genad *[[Crecopsis]]*.

## Liammoù diavaez
*  ''Crex crex'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Crex crex'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Douryar voutin

An **douryar voutin** (liester : **douryer boutin**), pe **yar-zour** (liester : **yer-dour**), a zo un evn hag a vev el lec'hioù gleb. *Gallinula chloropus* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ:
* *Gallinula chloropus chloropus*, en ekorannved palearktikel; o c'hoañviñ en Arabia ha kreisteiz Sina,
* *Gallinula chloropus pyrrhorrhoa*, e Madagaskar, ar Reünion, Moris ha Komorez,
* *Gallinula chloropus orientalis*, er Sechelez, Inizi Andaman, Malezia, Indonezia hag ar Filipinez,
* *Gallinula chloropus guami*, Inizi Mariana an Norzh (Guam, Saipan, Tinian ha Pagan).

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Daveennoù
Douryar-Vartinik

An **douryar-Vartinik** a zo un evn dour, *Porphyrio martinica* (pe * Porphyrio martinicus*) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Plijout a ra d'al labous gouennañ er geunioù ha gwernioù tomm a gaver en Amerika, eus kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika da hanternoz Arc'hantina ha Karib.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Porphyrio martinicus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Douryar roueel

An **douryar roueel** a zo un evn hag a vev el lec'hioù gleb. *Porphyrio porphyrio* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Afrika, Azia ar Gevred, Azia ar Su hag Okeania.

## Notennoù ha daveennoù
Jualenn

Ar **jualenned** eo ar spesad evned hirc'harek a ya d'ober ar genad *Fulica*.
Krouet e oa bet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Dek spesad jualenned, bev c'hoazh, a ya d'ober ar genad :
* ar jualenn Hawaii  (*Fulica alai*),
* ar jualenn-Amerika (*Fulica americana*)
** *F. a. *'americana*** ha ''columbiana'',
* ar [[jualenn glas-sklent]] (''Fulica ardesiaca'')
** ''F. a. '''ardesiaca*** hag *atrura*,
* *[[Fulica armillata]]*,
* ar jualenn vailh (*Fulica atra*)
** *F. a. *'atra**', *australis*, *lugubris* ha *novaeguineae*,
* *[[Fulica cornuta]]*,
* ar jualenn gribennek (*Fulica cristata*),
* *[[Fulica gigantea]]*,
* *[[Fulica leucoptera]]*,
* (††) *[[Fulica newtonii]]*,
* *[[Fulica rufifrons]]*.

Eizh (8) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Jualenn-Amerika

Ar **jualenn-Amerika** a zo un evn, *Fulica americana* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ
Bevañ a ra al labous el lec'hioù gleb.

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Jualenn gribennek

Ar **jualenn gribennek** a zo un evn hag a vev el lec'hioù gleb, *Fulica cristata* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

Fulica cristata MHNT.ZOO.2010.11.68.5.jpg|Vioù *Fulica cristata*

## Boued

## Annez
Bevañ a ra dreist-holl en Afrika ar Su hag en Afrika ar Reter, hag en un darnig eus Afrika ar C'hreiz (Burundi, Rwanda, Su RDC), met ivez e traoñ Spagn hag e Maroko.

## Rummatadur

## Notennoù ha daveennoù
Jenofl

**Jenofl** zo un anv a roer da veur a blantenn.
*tachoù-jenofl, temz-boued
*gwez-jenofl, gwez anvet Eugenia aromatica
*ar genad plant bleuñvek anvet Dianthus
**ar spesad Dianthus gallicus
Otiz

An **otized** eo an evned hirc'harek a ya d'ober ar c'herentiad **Otididae**, termenet e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).

Diouzh Doare 15.1 an *IOC World Bird List* ez a daouzek genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Otis]]* - Linnaeus, 1758 (1 spesad),
* *[[Ardeotis]]* - Le Maout, 1853 (4 spesad),
* *[[Chlamydotis]]* - Lesson, 1839 (2 spesad),
* *[[Neotis]]* - Sharpe, 1893 (4 spesad),
* *[[Eupodotis]]* - Lesson, 1839 (2 spesad),
* *[[Heterotetrax]]* - Sharpe, 1894 (3 spesad),
* *[[Lophotis]]* - Reichenbach, 1848 (3 spesad),
* *[[Afrotis]]* - G.R.Gray, 1855 (2 spesad),
* *[[Lissotis]]* - Reichenbach, 1848 (2 spesad),
* *[[Houbaropsis]]* - Sharpe, 1893 (1 spesad),
* *[[Sypheotides]]* - Lesson, 18939 (1 spesad),
* *[[Tetrax]]* - T. Forster, 1817 (1 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Huang Xianfan

*Huang* eo an anv-tiegezh.

**Huang Xianfan** (sinaeg: 黄現璠/黄现璠, pinyin:Huáng Xiànfán), ganet d'an 13 a viz Du 1899 e Fusui (Sina) ha marvet d'an 18 a viz Genver 1982 e Guilin (Sina), a oa un istorour sinaat.

## E Vuhez
Huang Xianfan ganet d'an 13 a viz Du 1899 e Fusui en ur familh a Zhuang. Kregiñ a reas gant e studioù istor e 1926. Etre 1938 ha 1940 e kelennas e skol-veur e Guilin. E 1941 goude-se e voe anvet da gelenner e skol-veur Guangdong. Etre 1943 ha 1953 e kelennas e skol-veur Guangxi. Etre 1953 ha 1982 e kelennas e skol-veur e Guilin. Mervel a reas trumm e Guilin d'an 18 a viz Genver 1982, diechu gantañ leizh a enklaskoù.

## Oberennoù
* «Outline of Chinese History ».Beiping Culture Society, 1932-1934 
* «Brief Introduction on Tang Dynasty». The Commercial Press,1936 
* «Save Nation Movement of Tai-Xue students in Song Dynasty».The Commercial Press,1936
* « Brief History of Zhuang nationality». Guangxi Peoples’s Press,1957 
* «No Slave Society in Chinese History». Guangxi Normal University Press,1981 
* «Nong Zhi Gao». Guangxi Peoples’s Press,1983 
* «General History of Zhuang Nationality».Guangxi National Press ,1988 
* «the Introduction on Chinese Ancient Books». Guangxi Normal University Press,2004

## Notennoù


## Liammoù diavaez

* sinaeg:http://www.youdaxue.com/info/masterList.php?nationid=3&subjectid=40&page=2
* saozneg:http://knol.google.com/k/burz-arlatt/the-bagui-school/1hj800ogjxlka/2#
* sinaeg:https://web.archive.org/web/20110828191933/http://gov.people.com.cn/GB/46728/84059/84063/7228493.html
* sinaeg:http://www.china.com.cn/aboutchina/zhuanti/zzfq08/2008-12/08/content_16914964.htm
Otiz houbara

An **otiz houbara** a zo un evn hirc'harek. *Chlamydotis undulata* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## A bep seurt
Otiz houbara eo evn-arouez proviñs Baloutchistan e Pakistan.

## Liammoù diavaez
Rhun Hir ap Maelgwn

**Rhun Hir ap Maelgwn**, pe **Rhun ap Maelgwn Gwynedd**, (492? - 582?), a oa mab da Vaelgwn Gwynedd ha roue Gwynedd adalek 547 betek e varv.

E anv eo a gaver e Caerhun.
Otiz bihan

An **otiz bihan** a zo un evn hirc'harek. *Tetrax tetrax* eo e anv skiantel hag ar spesad nemetañ eo er genad *Tetrax*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Iberia had Azia ar C'hreiz.

## Notennoù ha daveennoù
Rhun

**Rhun** zo un anv-bihan kembraek 

* *Rhun*, ur mab d'ar roue Brychan, 
* Rhun fab Urien, mab da Urien Rheged, eus an Hen Ogledd
* Rhun ap Neithon, roue Manav
* Rhun Hir, pe Rhun Hir ap Maelgwn, pe Rhun ap Maelgwn Gwynedd, mab da Maelgwn Gwynedd
* Rhun ab Owain Gwynedd, mab da Owain Gwynedd.

## Lec'hanvadurezh
* Caerhun, e Dyffryn Conwy
Morbig-Eurazia

Un evn a vev en arvor eo ar **vorbig-Eurazia**, pe **morbig voutin** (*Hæmatopus ostralegus*). Stank e vez kavet morbiged en arvor Breizh. Spesadoù morbiged all zo er bed met morbiged Eurazia, ar spesad a gaver e Breizh, eo ar re anavezetañ ha stankañ ha kavet e vezont dre Europa a-bezh, e Rusia, betek ar Mor Habask, e Sina hag e Korea.

## Doareoù pennañ

Ul labous brav eo ar vorbig, gwenn ha du e bluñv ha ruz-orañjez e bigos hir. Ruz-roz eo ar pavioù.

Aes eo ar vorbig da anavezout diwar nij gant e zivaskell hag e lost gwenn ha du. E vouezh skiltrus a zo aes da anavezout ivez.

## Annez

Ur spesad evned tremeniat eo ar morbiged, dre vras. Neizhiañ a ra ar morbiged war aodoù Breizh, dreist-holl war aodoù Mor Breizh, hag e meur a vro all eus hanternoz Europa. Kuitaat a reont Breizh goude an hañv evit skeiñ war-zu broioù tommoc’h en hanternoz Afrika ha kreisteiz Europa. Darn anezho a chom e Breizh, e Breizh-Veur pe en Iwerzhon ; met kalz anezho a zilec’h koulskoude ha pa chomfent er vro : eus arvor norzh Breizh ez eont da arvor su Breizh, pe eus Bro-Skos da su Bro-Saoz. Hag heñvel e ra ar re a zo en Azia. A-stroll e vevont, e diavaez mare an embarañ.
O neizh a savont war ar reier pe e-touez ar bili alies. Etre 2 ha 4 vi gris brizhellek a vez dozvet ganto. Ul liv heguzh dispar a zo gant ar vioù ha gant re vihan ar vorbig. 

## Boued

En em vagañ a reont diwar kregin, evel ar meskl, kranked pe pesked bihan, pe c’hoazh diwar leoged a gavont en traezh pe el lec’hid. 
E Breizh-Veur e vez kavet morbiged en douaroù, war al lennoù pe ar stêrioù. Stumm pigos ar re-se a zo disheñvelik diouzh stumm pigos ar morbiged a vev en arvor : re an arvor en em vag diwar kregin o deus ur pigos kalet, ledan e veg, graet evit terriñ ar c’hregin ; ar re a vev en douaroù hag en em vag diwar ar preñved a gavont el lec’hid o deus ur pigos lemm ha begek. 

## Traoù all
Evned stank a-walc’h int en hor bro peogwir e vefe 20 000 morbig bennak, well-wazh, en arvor Breizh e-pad ar goañv, hag en tu all da 80% eus ar re a vez o neizhiañ e Frañs a vefe annezet e Breizh.
Peogwir en em vagont diwar loened bihan a vev en dour mor (kregin, kranked bihan, pesked bihan) e vez sellet ouzh ar morbiged evel ur sin eus naeted an dour. Meur a studiadenn a zo bet kaset da benn evel-se, en hanternoz Alamagn, en Izelvroioù hag e Bro-Saoz.

## Anvioù all
Anvioù all a roer d’al labous-se e brezhoneg : *pig-vor*, *pig-mor*, *pig-aod*.

## Spesadoù all
12 spesad morbiged a gaver er bed. 

## Sell ivez
* Rummad al laboused renket hervez o anv boutin
* Rummad al laboused renket hervez o anv skiantel

## Levrlennadur
* Tudual Huon, *Laboused ar Vro*, Embannadurioù Al Lanv, 1983
* Claude Péridy, *[[EVNED Breizh]]*, Hor Yezh, 1995

## Liammoù diavaez
Kornigell gupennek

Ar **gornigell gupennek** pe **kernigell gupennek** a zo un evn hirc'harek, *Vanellus vanellus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
En em vagañ a ra dreist-holl diwar amprevaned ha divellkeineged bihan all.

## Annez
Bevañ a ra al labous en Eurazia ha nijal kuit da Norzhafrika, India, Myanmar ha kreisteiz Sina da c'hoañviñ.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **gornigell gupennek** en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Liammoù diavaez
* ''Vanellus vanellus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
De Nuremberg à Nuremberg

***De Nuremberg à Nuremberg*** a zo un teulfilm gall sevenet gant Frédéric Rossif diwar-benn an nazied hag an Eil Brezel-bed, hag ar skrid anezhañ savet ha lennet gant Philippe Meyer. Savet eo ar film-mañ diwar dielloù orin eus ar brezel. 

En titl ez eus kaoz eus bodadegoù ramzel an nazied, adalek 1933 e Nürnberg, e penn kentañ ren Hitler, hag eus prosez Nürnberg (1945-1946) goude diskar an IIIde Reich.

E div lodenn eo rannet an teulfilm. An hini gentañ (gant an titl, *Le Triomphe de la Volonté (1933-1942)*) a zo war penn kentañ ren Hitler ha war trec'hoù an Ahel er brezel. An eil lodenn (gant an titl, *La Défaite et le Jugement (1942-1945)*) a zo war trec'h ar gevredidi ha war prosez Nürnberg goude-se.

## Liamm diavaez
* Filmvarnouriezh gant an Tad Claude Touraille (e galleg)
Kornigell (c'hoariell)

:   *Evit sterioù all ar ger "kornigell", gwelet [[Kornigell (disheñvelout)|amañ]].*

Ur **gornigell** zo ur c'hoariell hag a vez lakaet da dreiñ war he beg moan, pe gant an dorn pe war-bouez ur gordennig pe ur winterell, hag a vez graet un **tonton** anezhi ivez, pe un **tonton-besk**.
Kornigell gentrek

Ar **gornigell gentrek** (liester : **kornigelled kentrek**), pe **kernigell gentrek** c'hoazh, a zo un evn hirc'harek, *Vanellus spinosus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **gornigell gentrek** en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.
Nouelig

An **noueliged** a zo evned eus ar c'herentiad *Charadriidae*, asambles gant ar c'hornigelled pe ar morlivided.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù noueliged emañ :
* an nouelig pikous (*Charadrius alexandrinus*)
* an nouelig bihan (*Charadrius dubius*)
* an nouelig bras (*Charadrius hiaticula*)
* nouelig an dezerzh (*Charadrius leschenaultii*)
* an nouelig-Azia (*Charadrius mongolus*)
* an nouelig dambalvezek (*Charadrius semipalmatus*)
* an nouelig kildir (*Charadrius vociferus*)
...

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an noueliged en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.
Nouelig an dezerzh

**Nouelig an dezerzh** a zo un evn bihan, *Charadrius leschenaultii* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Gouennañ ha neizhiañ a ra e lec'hioù krin pe dezerzhioù e Turkia ha kreiz Azia. Un evn tremeniat eo **nouelig an dezerzh** ha mont da c'hoañviñ da reter Afrika, kreisteiz Azia pe Aostralazia.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket **nouelig an dezerzh** en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.
Nouelig mongol

An **Nouelig mongol**, a zo un evn bihan, *Charadrius mongolus* eus e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha Notennoù
Nouelig dambalvezek

An **nouelig dambalvezek** a zo un evn bihan, *Charadrius semipalmatus* e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an nouelig dambalvezek en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.
Garan

**Garan** zo un anv boutin hag un anv divoutin e brezhoneg.

## Anv boutin
*garan : un evn
*un ask
*ur san pe ur c'han, 
*ur riboul

## Anv divoutin
*Garan, anv-bihan
***Garan ar Brizh*, gwerz eus * [[Gwerziou Breiz-Izel]] *
Morlivid

Ar **morlivided** a zo evned eus ar c'herentiad *Charadriidae*, asambles gant ar c'hornigelled pe an noueliged.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù morlivided emañ:
* ar morlivid-lann (*Pluvialis apricaria*)
* ar morlivid rous (*Pluvialis fulva*)
* ar morlivid-aod (*Pluvialis squatarola*)
* ar morlivid-menez (*Charadrius morinellus*)

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morlivided en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.
Morlivid rous

Ar **morlivid rous** a zo un evn hirc'harek, *Pluvialis fulva* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra e Siberia ha kornôg Alaska.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **morlivid rous** en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Daveennoù
Morlivid-aod

Ar **morlivid-aod** (liesterioù : **morlivided-aod**, **morlividi-aod**), pe **moulleg**, a zo ur spesad evned hirc'harek, *Pluvialis squatarola* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Tringa Squatarola* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, blotviled, kresteneged ha preñved-mor hag a bak o furchal en traezh.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :		
* *Pluvialis squatarola cynosurae*, e hanternoz Kanada,		
* *P. s. squatarola*, e hanternoz Eurazia hag Alaska,		
* *P. s. tomkovichi*, en Enez Wrangel (biz Siberia).

## Liammoù diavaez
*  ''Pluvialis squatarola'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pluvialis squatarola'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Morlivid-menez

Ar **morlivid-menez** (liesterioù : **morlivided-menez**, **morlividi-menez**) a zo un evn hirc'harek, *Charadrius morinellus* (pe *Eudromias morinellus*) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra al labous diwar vlotviled bihan, c'hwiled, frouezh bihan, greun, kelien ha preñved.

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **morlivid-menez** en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Liammoù diavaez
* ''Charadrius morinellus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Gioc'h lost gwenn

Ar **gioc'h lost gwenn** a zo un evn hirc'harek, *Gallinago media* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Skandinavia, gwalarn Rusia ha kornôg Siberia.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **gioc'h lost gwenn** en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Liamm diavaez

## Daveennoù
Kefeleg-Mae

Ar **c'hefeleg-Mae** (*Numenius phæopus*) a zo un evn hirc'harek eus ar c'herentiad Scolopacidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Numenius phaeopus [phaeopus pe rogachevae]*, e gwalarn ekorannved palearktikel; o c'hoañviñ da Afrika hag India,
* *Numenius phaeopus alboaxillaris*, e stepennoù a-us Mor Kaspia; o c'hoañviñ war aodoù kornôg Meurvor Indez,
* *Numenius phaeopus variegatus*, e Siberia; o c'hoañviñ da India, Filipinez, Indonezia hag Aostralia.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **c'hefeleg-Mae** en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Davveennoù
Kefeleg-sterenn

Ar **c'hefeleg-sterenn** a zo un evn hirc'harek. *Numenius borealis* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e norzh Kanada.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'hefeleg-sterenn en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.
Kefeleg-koad

Ar **c'hefeleged-koad** eo an evned hirc'harek a ya d'ober ar genad *Scolopax*.

## Spesadoù
* kefeleg-koad Bukidnon, *Scolopax bukidnonensis*
* kefeleg-koad Sulawesi, *Scolopax celebensis*
* kefeleg-koad Amerika, *Scolopax minor*
* kefeleg-koad Amami, *Scolopax mira*
* kefeleg-koad Molukez, *Scolopax rochussenii*
* kefeleg-koad Ginea Nevez, *Scolopax rosenbergii*
* kefeleg-koad Eurazia, *Scolopax rusticola*
* kefeleg-koad Java, *Scolopax saturata*
Marc'heg ruz

Ar **marc'heg ruz** a zo un evn hirc'harek, *Limosa lapponica* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Limosa lapponica [lapponica pe taymyrensis]*, eus Laponia da Ledenez Taymyr ; o c'hoañviñ war ribloù eus Afrika da India,
* *Limosa lapponica [baueri pe anadyrensis]*, eus gevred Siberia da walarn Alaska ; o c'hoañviñ eus Sina da Zeland-Nevez,
* *Limosa lapponica menzbieri*, e hanternoz Siberia ; o c'hoañviñ eus Azia ar Gevred da ribloù Aostralia ha Tasmania.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **marc'heg ruz** en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Liammoù diavaez
*  ''Limosa lapponica'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Limosa lapponica'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Marc'heg (evn)

Ar **marc'heged** eo evned hirc'harek ar genad *Limosa*.

## Spesadoù
4 spesad marc'heged a zo:
* ar marc'heg ruz (*Limosa lapponica*)
* ar marc'heg lost du (*Limosa limosa*)
* ar marc'heg Hudson (*Limosa haemastica*)
* ar marc'heg marellek (*Limosa fedoa*)

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar marc'heged en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.
Strelleg

Ar **strelleged** a zo evned hirc'harek eus ar c'herentiad *Scolopacidae*, asambles gant ar c'hefeleged pe ar marc'heged. An darn vrasañ eus ar strelleged a vez renket er genad *Tringa*.

## Spesadoù
14 spesad strelleged a zo:

E *Tringa*
* ar strelleg du (*Tringa erythropus*)
* ar strelleg bihan pavioù melen (*Tringa flavipes*)
* ar strelleg-geun (*Tringa glareola*)
* ar strelleg brizh (*Tringa guttifer*)
* ar strelleg pavioù melen (*Tringa melanoleuca*)
* ar strelleg pavioù gwer (*Tringa nebularia*)
* ar strelleg pastellek (*Tringa ochropus*)
* ar strelleg digenvez (*Tringa solitaria*)
* ar strelleg-stank (*Tringa stagnatilis*)
* ar strelleg pavioù ruz (*Tringa totanus*)

E *Tringa* (gwechall en *Heteroscelus*)
* strelleg Sibiria (*Tringa brevipes*)
* ar strelleg kantreat (*Tringa incana*)

E *Tringa* (gwechall e *Catoptrophorus*)
* ar strelleg dambalvezek (*Tringa semipalmata*)

E *Bartramia*
* ar strelleg Bartram (*Bartramia longicauda*)

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar strelleged en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.
John Collier

**John Maler Collier** (27 a viz Genver 1850 e Londrez – 11 a viz Ebrel 1934) a oa ur skrivagner hag ul livour breizhveuriat rakrafaelour.

John Collier a voe ur poltredour brudet. Mab Lord Monkswell hag a oa barner hag arzour amatour e oa. E skolaj Eton hag e skol-arzoù Slade e studias gant Edward Poynter. E Pariz ivez e studias, gant Jean-Paul Laurens hag e München. Daoust ma ne zeskas ket ganto e voe broudet ha levezonet gant Lawrence Alma-Tadema ha John Everett Millais.

Collier a voe e-touez ar 24 den a grouas *Royal Society of Portrait Painters*, ha bezprezidant e voe. Ezel e voe ivez eus *Royal Institute of Oil Painters*. 130 livadur diwar e zorn a voe diskouezet er Royal Academy ha 165 er *Royal Society of Portrait Painters*, hag ivez e diskouezvaoù Breizh-Veur hag e broioù all.

## Oberennoù Collier e mirdioù Europa
16 livadur gant John Collier a c'haller gwelout en National Portrait Gallery e Londrez, 2 en Tate Gallery hag un emboltred (1907) a zo e mirdi an Ofisoù e Firenze.

Gallout a reer gwelout ivez e boltred eus Earl of Onslow (1903) e Clandon Park (Surrey) hag e boltred eus Sir Charles Tertius Mander en Owlpen Manor, Gloucestershire. Ul livadur bras eus Klytaimnestra a zo er Guildhall Gallery e Londrez. Eilennoù livadurioù alla c'haller gwelout en *John Collier box* en *National Portrait Gallery Heinz Archive and Library*, hag un dibab oberennoù a gaver e-barzh *The Art of the Honourable John Collier* gant W H Pollock (1914). Oberennoù John Collier a voe diskouezet ivez da-geñver an diskouezadeg anvet *Great Victorian Pictures* aozet e 1978.


Image:Lady_Godiva_by_John_Collier.jpg|*Lady Godiva,* gant John Collier, 1898
Image:John Collier - The Land Baby.jpg|*The Land bady*, gant John Collier, 1899


## Liammoù diavaez

* Poltred John Burns war lec'hienn National Portrait Gallery 
*Poltred Sir William Huggins war lec'hienn National Portrait Gallery 
*Poltred Thomas Huxley war lec'hienn National Portrait Gallery 
*Poltred Charles Darwin war lec'hienn National Portrait Gallery
* John Collier war lec'hienn Art Renewal Center
* Oberennoù John Collier war lec'hienn ArtMagick.com
Strelleg du

Ar **strelleg du** a zo un evn hirc'harek, *Tringa erythropus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en hanternoz Eurazia.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
Charles Allston Collins

**Charles Allston Collins** (25 a viz Genver 1828 – 9 a viz Ebrel 1873) a oa ul livour hag ur skrivagner breizhveuriat rakrafaelour.

## Buhez
Ganet e oa e Hampstead (Londrez). E dad William Collins a oa ul livour brudet. E vreur henañ Wilkie Collins a oa skrivagner. 
Skoliet e voe e *Stonyhurst College* e Lancashire.
Collins a gejas gant John Everett Millais ha levezonet e voe neuze gant pennaennoù al luskad rakrafaelour, evel ma weler en e livadur anvet *Berengaria's Alarm* (1850) a ziskouez gwreg Richarzh Kalon Leon o verzout ur marc'hadour-red o werzhañ gouriz he gwaz. Perzhioù al livadur a denn da re an oberennoù rakrafaelour. Millais a ginnigas ma vefe degemeret Collins er Vreuriezh, met Thomas Woolner ha William Michael Rossetti a nac'has, neuze ne voe ket degemeret Collins.

Collins a voe e karantez gant Maria Rossetti, met ne blije ket dezhi, neuze e teuas da vezañ un den emsell ha penedour, hag an emzalc'h-se a levezonas e labour, evel ma weler en e oberenn vrudetañ, *Convent Thoughts* he zitl, a ziskouez ur seurez e liorzh ur gouent.

E dibenn ar [bloavezhioù 1850}} e tilezas al livañ hag e stagas gant ar skrivañ. An dastumad anvet ''The Eye Witness'' ([1860) eo e skrid brudetañ.

Dimeziñ a reas gant Kate Perugini, c'hoar yaouankañ Charles Dickens, e 1860. Diwezhatoc'h e savas golo *The Mystery of Edwin Drood* ur romant gant Dickens chomet diechu.

Mervel a reas e 1873 ha douaret e voe e bered Brompton e Londrez.

## Liamm diavaez
* Bez Charles Collins
Strelleg pavioù gwer

Ar **strelleg pavioù gwer**, pe **strelleg chilper**, a zo un evn hirc'harek, *Tringa nebularia* an anv skiantel anezhañ.

Tennañ a ra ar griadenn a vez taolet gantañ da hini ul labous-ki o chilpat.

## Doareoù pennañ

## Boued
Kavout a ra e voued el lec'hid war-bouez e bigos hir ha moan.

## Annez
Hañviñ a ra al labous en hanternoz Eurazia.

Goañviñ a ra war aodoù Europa ar C'hornaoueg hag ar Su, Afrika a-bezh war-bouez ar Sahara, aodoù Ledenez Arabia, Azia ar Su hag Azia ar Gevred, Aostralia hag inizi all eus Okeania.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
*''Tringa nebularia'' war al lec'hienn ''Avibase''

## Notennoù ha daveennoù
Edward Robert Hughes

**Edward Robert Hughes** (1851 e Londrez -1914 e St Albans) a oa ul livour rakrafaelour breizhveuriat. E-touez e livadurioù brudetañ emañ *Midsummer Eve* ha *Night With Her Train of Stars*.

Niz e oa da Arthur Hughes, ha deskiñ a reas ar vicher gant William Holman Hunt. Sikour a reas Hunt da livañ an daolenn anvet *The Light of the World* a c'haller gwelout en iliz-veur Sant Paol Londrez hag ivez *The Lady of Shalott*.

## Oberennoù

* *Midsummer Eve*http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edward_Robert_Hughes_-_Midsummer_Eve_(1908c).jpg|Gwelout 
* *Night With Her Train of Stars*
* *The Light of the World* http://en.wikipedia.org/wiki/File:Hunt_Light_of_the_World.jpg|Gwelout
* *The Valkyrie's Vigil*
* *The Lady of Shalott*

## Liamm diavaez

* Edward Robert Hughes war lec'hienn Artcyclopedia
Strelleg-Bartram

Ar **Strelleg Bartram** (liester: **Strelleged Bartram**) a zo un evn hirc'harek, *Bartramia longicauda* an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad *Bartramia*.

## An anv
Dougen a ra anv an naturour stadunanat William Bartram (1739-1823).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Gouennañ a ra al labous en un tiriad hag a ya eus Alaska da su Stadoù-Unanet Amerika ha nijal da Suamerika da c'hoañviñ.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
* ''Bartramia longicauda'' war al lec'hienn ''Avibase''

## Notennoù ha daveennoù
John William Waterhouse

**John William Waterhouse** (6 a viz Ebrel 1849 e Roma - 10 a viz C'hwevrer 1917 e Londrez) a oa ul livour breizhveuriat nevezklasel ha rakrafaelour, brudet dre ma savas livadurioù o tiskouez maouezed ha diazezet war ar mojennerezh hag al lennegezh. 

## E vuhez
E Roma e voe ganet, hag eñ mab d'al livourien William hag Isabela Waterhouse. Pemp bloaz e oa pa zilojas e familh da South Kensington, e Londrez, e-kichen ar Victoria and Albert Museum. Gant e dad e teskas livañ ha degemeret e voe er Royal Academy of Arts e 1870. E oberennoù kentañ a voe klasel-tre, diwar skouer re Alma-Tadema ha re Frederic Leighton.

E 1874 e kinnigas e oberenn *Sleep and His Half-Brother Death* da-geñver diskouezadeg-hañv ar Royal Academy, ha degemeret mat-tre e voe an daolenn. Betek e varv e kinnigas oberennoù bep bloaz pe dost d'ar Royal Academy. E 1883 e timezas gant Esther Kenworthy. 

E 1895 e voe dilennet d'ar Royal Academy.

*[[The Lady of Shalott]]* eo e daolenn vrudetañ. Teir zaolenn a savas war an tem-se, e 1888, 1896 hag e 1916.

## Pennad kar
*Kit da welout livadurioù John William Waterhouse e-barzh Roll livadurioù John William Waterhouse.

## Diskouezva

Image:John William Waterhouse - Undine.JPG|*[[Ondina (boudig)|Ondina]]* (1872)
Image:Waterhouse-Diogenes.jpg|*[[Diogenes Sinop|Diogenes]]* (1882)
Image:Cleopatra - John William Waterhouse.jpg|*[[Kleopatra]]* (1888)
Image:JWW Ophelia 1889.jpg|*[[Ophelia]]* (1889)
Image:Circe Offering the Cup to Odysseus.jpg|*[[Kirke]] o profañ ur banne da [[Odysseia|Ulises]]* (1891)
Image:John William Waterhouse - La Belle Dame sans Merci (1893).jpg|*Ar vaouez koant ha didruez* (1893)

file:Waterhouse Hylas and the Nymphs Manchester Art Gallery 1896.15 n2.jpg|*[[Hilas hag an nimfenned]]* (1896)

Image:John William Waterhouse - Juliet.jpg|*[[Romeo and Juliet (pezh-c'hoari)|Romeo ha Julietta]]* (1898)

Image:John William Waterhouse A Mermaid.jpg|*[[Morganez]]* (1900)
Image:Waterhouse-gather ye rosebuds-1909.jpg|Gather Ye Rosebuds While Ye May (1909)‎ 
Image:John William Waterhouse - Ophelia (1910).jpg|**'[[Ophelia]]**' (1910)
Image:JohnWilliamWaterhouse-PenelopeandtheSuitors(1912).jpg|*[[Penelope]] hag he danvez priedoù * (1912)
Image:John William Waterhouse - The Annunciation.JPG|*Gouel Maria Veurzh* (1914)



## Liammoù diavaez

* John William Waterhouse
* Waterhouse war lec'hienn Artyst
* Ul lec'hienn gouestel dezhañ
* John William Waterhouse war lec'hienn ''The Art Renewal Center''
* John William Waterhouse war lec'hienn Artcyclopedia
Bistroll beg gwar

Ar **bistroll beg gwar** (*Xenus cinereus*) a zo un evn hirc'harek. Ar spesad nemetañ eo er genad *Xenus*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en hanternoz Eurazia ; goañviñ a ra war aodoù Afrika, kreisteiz Azia, Filipinez ha hanternoz Aostralia.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar bistroll beg gwar en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.

## Liammoù diavaez
*  ''Xenus cinereus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Xenus cinereus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Bistroll brizhellek

Ar **bistroll brizhellek** a zo un evn hirc'harek. *Actitis macularia* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar bistroll brizhellek en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Notennoù ha daveennoù
Krakkioc'h

Ar **c'hrakkioc'h** (pe **gioc'h bihan**) a zo un evn hirc'harek, *Lymnocryptes minimus* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Lymnocryptes*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bistroll

Ar **bistrolled** zo evned hirc'harek eus ar c'herentiad *Scolopacidae*, asambles gant ar c'hefeleged pe ar strelleged.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù bistrolled emañ:
* ar bistroll kof gwenn (*Actitis hypoleucos*)
* ar bistroll brizhellek (*Actitis macularia*)
* ar bistroll beg gwar (*Xenus cinereus*)
...

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar bistrolled en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.
Sourouc'han

Ar **sourouc'haned** a zo evned hirc'harek eus ar c'herentiad *Scolopacidae*, asambles gant ar c'hefeleged pe ar gioc'hed.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù sourouc'haned emañ:
* ar sourouc'han bras (*Calidris tenuirostris*)
* ar sourouc'han morlerek (*Calidris canutus*)
* ar sourouc'han gwenn (*Calidris alba*)
* ar sourouc'han dambalvezek (*Calidris pusilla*)
* sourouc'han Alaska (*Calidris mauri*)
* ar sourouc'han gouzoug ruz (*Calidris ruficollis*)
* ar sourouc'han bihan (*Calidris minuta*)
* ar sourouc'han-Temminck (*Calidris temminckii*)
* ar sourouc'han bizied hir (*Calidris subminuta*)
* ar sourouc'han bitik (*Calidris minutilla*)
* ar sourouc'han belost gwenn (*Calidris fuscicollis*)
* ar sourouc'han-Baird (*Calidris bairdii*)
* ar sourouc'han petralek (*Calidris melanotos*)
* ar sourouc'han lost begek (*Calidris acuminata*)
* ar sourouc'han du (*Calidris maritima*)
* ar sourouc'han-karreg (*Calidris ptilocnemis*)
* ar sourouc'han boutin (*Calidris alpina*)
* ar sourouc'han beg kromm (*Calidris ferruginea*)
* ar sourouc'han skasek (*Calidris himantopus*)
* ar sourouc'han beg ledan (*Limicola falcinellus*)
* ar sourouc'han rouzik (*Tryngites subruficollis*)
...

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sourouc'haned en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.
Miranda

**Miranda** zo un anv-lec'h spagnolek ha portugalek, un anv-tiegezh, hag un anv-bihan roet d'ar merc'hed.

## Lec'hanvadurezh
### 
* Miranda (New South Wales), e bannlev Sydney, en Aostralia

### 
* **[[Miranda (La Rioja)|Miranda]]**, e proviñs La Rioja
* **[[Los Miranda]]**, e proviñs Santiago del Estero

### 
* **[[Miranda (stêr)|Miranda]]**, stêr e stad Mato Grosso do Sul
* Miranda, Mato Grosso do Sul, kumun e Mato Grosso do Sul
* Miranda do Norte, kumun e 

###### 
* **[[Lo Miranda]]**, bourk e kumun Doñihue;

###### 
* Miranda de Arga, kêr ha kumun e Nafarroa

### 
* Miranda (Italia), e proviñs Isernia

### 
* **[[Miranda (Cauca)|Miranda]]**, kumun en Departamant Cauca;

### 
* **Miranda Caju**, embregerezh savet gant Antonio Miranda da werzhañ kraoñ kajou.

### 
* Miranda do Corvo, kêr ha kumun e Distrig Coímbra;
* Miranda do Douro, kumun ha parrez e Distrig Braganza, en hanternoz ar vro; komzet e vez eus mirandeg, ur yezh a vije komzet eno, 
* Terra de Miranda, anv ur mesa,
* Miranda, parrez e kumun Arcos de Valdevez, e distrig Viana do Castelo, en hanternoz ar vro.

### 
* **[[Miranda (Cartagena)|Miranda]]**, e Cartagena, e Rannvro Murcia;
========
* Belmonte de Miranda (e spagnoleg), pe **[[Miranda (Asturiez)|Miranda]]**, kumun;
** **[[Miranda (Avilés)|Miranda]]**, parrez e kumun Avilés, 
* **[[Miranda (Castrillón)|Miranda]]**, bourk e kumun Castrillón;

========
* **[[Miranda de Duero]]**, e proviñs Soria
* **[[Miranda de Azán]]**, kumun e proviñs Salamanca, 
* **[[Miranda del Castañar]]**,  kumun e proviñs Salamanca.
* **[[Miranda de Ebro]]**, kêr  ha kumun e proviñs Burgos.  Er gêr-se edo e deroù an XXvet kantved kloerdi misionerien Picpus, e-lec'h m'en em gavas Youenn Drezen, Jakez Riou ha Jakez Kerrien : ar gêr eo, dre se, e-lec'h ma tibun Sizhun ar Breur Arturo. Ur c'hamp-bac'h zo bet eno (1937-1947).

### 
* Miranda, California

### 
* Stad Miranda,
***[[Miranda (Carabobo)|Miranda]]**, kumun e stad Carabobo, 
***[[Miranda (Trujillo)|Miranda]]**, kumun e stad Trujillo
***[[Francisco de Miranda]]**.

### 
* Miranda (Zeland-Nevez), kreñvlec'h istorel ha kêriadenn

## Tud
* Francisco de Sá de Miranda, (1481-1558), barzh portugalat.
* Francisco de Miranda(1750-1816), jeneral ha dispac'hour venezuelat en XIXvet kantved.
* Carmen Miranda (1909-1955), kanerez hag aktourez braziliat ha portugalat
* Miranda Kerr, dougerez dilhad aostralian

## Lennegezh

* *Miranda*, e-barzh * [[The Tempest]] * gant Shakespeare.

## Liverezh
*Anv div daolenn gant John Waterhouse, e 1875 ha 1916, awenet gant Shakespeare.

## Gwir
* Gwirioù Miranda, ha kemenn Miranda, e prosezadur ar justis e SUA;

## Skiantoù
* Miranda (loar), ul loar d'ar blanedenn Uranus.

## Pennad kar
*Mirande
Miranda (stêr)

Ar stêr **Miranda** (pe **Rio Miranda** e portugaleg, pe **Mbotetey**) zo ur stêr eus Brazil e stad Mato Grosso do Sul hag a dreuz geunioù ar Pantanal.

C'hoavezout a ra ar Miranda eus kember ar Rio Roncador hag ar c'h-Córrego Fundo, e-harz div gumun, Jardim ha Ponta Porã, 320 metr us da live ar mor.

Redek a ra a-hed ur 490 km, hag aberiñ er Rio Paraguai, e kumun Corumbá, 83 metr a-us da live ar mor. An adstêr bennañ dezhi eo ar Rio 
Aquidauana.