open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Montbéliard

**Montbéliard** (distagadur gallek: [mɔ̃.be.ljaʁ]; gwechall *Mömpelgard* en alamaneg) a zo ur gêr e departamant an Doubs e rannvro Bourgogne-Franche-Comté e Republik Frañs, nepell diouzh harzoù Suis. Un isprefeti a zo eno. Un darn eus labouradegoù Peugeot a zo diazezet eno.

## Istor
*Priñselezh Montbéliard

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel kêr
Águas Belas

**Águas Belas** (*Doureier brav*) zo un anv-lec'h portugalek :

## 
*Águas Belas (Pernambuco) - kumun e Pernambuco
*Águas Belas (Ceará) - traezhenn e Cascavel, e Ceará
* Baron Águas Belas - titl brazilian.

## 
* Águas Belas (Ferreira do Zêzere) - parrez e Ferreira do Zêzere.
* Águas Belas (Sabugal) - parrez e Sabugal.
* Morgadio de Águas Belas

## Pennad kar
* Águas
Llandre

**Llandre** zo anv meur a lec'h, e mervent Kembre. 

## Gerdarzh
Savet eo an anv diwar llan (iliz), ha tref.

## Lec'hioù
* Llandre (Llanfihangel Genau'r Glyn), Ceredigion
* Daou zo Llandre, e Sir Gaerfyrddin
** Llandre (Caio)
** Llandre (Hendy-gwyn ar Daf)
Menez-Mikael-an-Are

**Menez-Mikael** pe **Menez-Mikael-an-Are** (anvet eo bet evit ar wech **Menez Sant-Mikael** gant tud ar vro; *Mont Saint-Michel de Brasparts* e galleg daoust ma n'emañ ket e Brasparzh) a zo unan eus uhelennoù Menez Are. 380 m eo e uhelder hag en e lein ez eus ur chapel eus ar  kantved gouestlet d'an Arc'hael Mikael. War dachenn kumun Sant-Riwal ha Park an Arvorig emañ.
## Anv
Meur a anv zo bet roet d'ar menez-se e brezhoneg, setu int: *Menez-Mikael*, *Menez-Mikael-an-Are*, *Menez-Sant-Mikael*, *Menez-(Sant-)Mikael-Brasparzh*, *Tuchenn (Sant-)Mikael*, *Torgenn (Sant-)Mikael*, *Tosenn Sant-Mikael*, *Krec'h Sant-Mikael*. Gwezhall e oa anvet **Moudenn Kronon**.

Anvet eo "*Mont Saint-Michel de Brasparts*" e gallek pe "*Menez-(Sant-)Mikael-Brasparzh*" e brezhoneg a-wezhioù peogwir e oa Sant-Riwal un trev eus Brasparzh gwezhall, a-raok ma oa krouet kumun Sant-Riwal e 1925.

## Istor
Divizet eo sevel ur chapel en e lein e 1672. Un orator eo kentoc'h avat.
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Tarascon

**Tarascon** (en okitaneg hag e galleg) zo ur gêr eus Provañs hag ur gumun eus departamant Bouches-du-Rhône.

Emañ hanter-hent etre Avinhon hag Arle, war lez kleiz ar stêr Ron. En tu all d’ar stêr emañ Bèucaire, ur gêr all, e departamant ar Gard.

Al levr *[[Tartarin de Tarascon]]*, skrivet gant Alphonse Daudet, a gont troioù-kaer un den aleno.

## Savadurioù
*Iliz Santez Marta. Enni, hervez a gonter, e vije bez ar santez. Savet e voe an iliz, en doare romanek da gentañ ha gotek da c’houde, etre an  hag ar . Eus an III kantved eo ar c’hev-iliz.
*Kastell ar roue René. Staget e voe da sevel ar c’hastell zo bremañ e 1404, gant Loeiz II, dug Anjev, kont Provañs ha roue Naplez. Kendalc’het e voe gant e vibien, Loeiz III ha Reun Iañ. Gant hennezh e voe echuet e 1449. Setu perak e vez anvet « kastell ar roue Reun ». Aloubet e voe Provañs gant Loeiz XI, roue Bro-C’hall, ha staget e voe ouzh Bro-C’hall. 
E 1932 e voe prenet ar c’hastell gant ar stad ha kempennet eo bet abaoe.

## Kêrioù gevellet
* 
* abaoe 1987
* 
*
*

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel Tarascon
*  Fichenn diwar-benn Tarascon, Ministrerezh ar Sevenadur
Tarascon (disheñvelout)

**Tarascon** zo anv div gumun c'hall eus Okitania:
*Tarascon, ur gumun eus Provañs, en departamant Bouches-du-Rhône, brudet abalamour d'ar romant Tartarin de Tarascon, gant Alphonse Daudet,
*Tarascon-sur-Ariège pe Tarascon d'Arièja en okitaneg, ur gumun en departamant Ariège.
Mihangel

**Mihangel** zo un anv-bihan kembraek hag a glot gant Mikael, e brezhoneg. N'eo ket brudet kaer e Kembre avat. 

## Tud
* Mihangel Morgan

## Lec'hioù
*Llanfihangel, anv-lec'h stank e Kembre. 

## Pladenn
**Mihangel* (e 1998, Crai CD059), gant ar c'haner kembraek Meic Stevens.
San Andrés

**San Andrés** zo un anv-lec'h spagnolek.

## Orin
Diwar an anv Andrés, hini an abostol Andrev.

## Lec'hioù

### 
* **[[San Andrés de Giles]]**, e proviñs Buenos Aires ;
* **[[San Andrés (Buenos Aires)|San Andrés]]**, e partido General San Martín, e proviñs Buenos Aires ;
* **[[partido San Andrés de Giles]]**, rann velestradurel e proviñs Buenos Aires ;
* **[[San Andrés (Tucumán)|San Andrés]]**, e proviñs Tucumán;

### 
* **[[San Andrés (Bolivia)|San Andrés]]**, kumun e departamant ar Beni ;

### 
* **[[San Andrés (Santander)|San Andrés]]**, kumun e departamant Santander;
* **[[San Andrés de Sotavento]]**, kumun e departamant Córdoba ;
* **[[San Andrés de Cuerquia]]**, kumun e departamant Antioquia ;
* **[[San Andrés y Providencia|San Andrés, Providencia y Santa Catalina]]**, enezeg er Mor Carib, ha departamant;
** **[[Enez San Andrés (Colombia)|Enez San Andrés]]**, un enezenn er Mor Carib ;

### 
* **[[San Andrés, Pinar del Rio|San Andrés]]** e Proviñs Pinar del Río;

### 
* San Andrés

### 
;kumunioù
* San Andrés del Congosto, e proviñs Guadalajara;
* San Andrés del Rey, e proviñs Guadalajara;

* San Andrés del Rabanedo, e proviñs León;
* San Andrés de la Barca, e proviñs Barcelona,  anv spagnolek ha diofisiel Sant Andreu de la Barca, karter e Barcelona;

* San Andrés de Llavaneras, e proviñs Barcelona.

* **[[San Andrés (Trubia)|San Andrés]]**
* **[[San Andrés (Cabezón de Liébana)|San Andrés]]**
* **[[San Andrés de Luena]]**
* **[[San Andrés (Valdeprado del Río)|San Andrés]]**
* **[[San Andrés de Valdelomar]]**
* **[[San Andrés (La Rioja)|San Andrés]]**
* **[[San Andrés del Valle]]**,
* **[[San Andrés de Montejos]]**
* **[[San Andrés (La Palma)|San Andrés]]**

;karterioù pe ranngumunioù
* *San Andrés de Teixido*, anv spagnolek ha diofisiel Santo André de Teixido, karter A Coruña;
* **[[San Andrés (Murcia)|San Andrés]]**, karter e Murcia;
* **[[San Andrés (Tenerife)|San Andrés]]**, karter e Santa Cruz de Tenerife;
* **[[San Andrés (Málaga)|San Andrés]]**, karter e Málaga;
* **[[San Andrés (Madrid)|San Andrés]]**, karter e distrig Villaverde, Madrid;

**San Andrés*, localidad del municipio de Lumbreras, La Rioja.
**San Andrés del Valle*, localidad del municipio de Estollo, La Rioja;
**San Andrés*, e kumun  Murcia.

### 
* **[[San Andrés (Catanduanes)|kumun San Andrés]]** proviñs Catanduanes ;

### 
* **[[san Andrés (Petén)|Kumun San Andrés]]**, e departamant El Petén ;

### 
* **[[San Andrés (Lempira)|San Andrés]]**, kumun e Lempira;
* **[[Aldea de San Andrés]]**, e kumun La Unión;

### 
* **[[San Andrés (Estado de México)|San Andrés]]**
* **[[San Andrés (Santiago Ixcuintla)|San Andrés]]**
* **[[San Andrés (Jalisco)|San Andrés]]**
* **[[San Andrés Cholula]]**
* **[[San Andrés Larráinzar]]
* [[San Andrés Míxquic]]
* **San Andrés Sakamch'en de Los Pobres**
* **San Andrés Tuxtla**
* [[Parque San Andrés]]

=== ===
***distrig San Andrés**,e [[Proviñs Pisco]], e [[Departamant Ica]];

==Lec'hioù all==
***Saint-André
* St Andrews
Kab Leeuwin

Ar **c'hab Leeuwin** (distaget [ˈluːwɪn] e saozneg) zo ur beg-douar e mervent Aostralia, ar beg-douar pellañ er mervent er vro-se.

Emañ e-touez ar "c'haboù bras" ma tremen ar voraerien a ra tro ar bed, a-gevret gant Kab ar Spi Mat hag ar C'hab Horn.

Anvet e voe "Kab Leeuwin", e 1801, gant Matthew Flinders, en anv ur galion eus an Izelvroioù, al *Leeuwin* (al "Leonez"), a oa bet o verdeiñ a-hed aodoù mervent Aostralia e miz Meurzh 1622, evit sevel kartennoù eus ar vro.

Un tour-tan zo eno. Evit tud Aostralia e verk ar beg-douar-se ar vevenn etre Meurvor Indez ha Meurvor ar Su.

En donvor d'ar c'hab Leeuwin emañ an inizi Sant-Alouarn, anvet evel-se en anv ar moraer breizhat Louis Aleno de Saint-Aloüarn a oa bet oc'h ergerzhet an tolead e 1772.

## Liammoù diavaez
*  Tour-tan Kab Leeuwin
Mirdi Unterlinden

**Mirdi Unterlinden** zo ur mirdi e Kolmar, en Elzas. 

Staliet eo en ur gouent leanezed dominikan eus an  ma weler stern-aoter Isenheim, un oberenn diwar zorn Matthias Grünewald) (*c*.1470-1528).
Josef Hader

**Josef Hader** (ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1962 e Waldhausen im Strudengau, Aostria-Uhel, Aostria) zo un aktour sinema aostrian. 

## Filmoù

* 1989: *Sternberg - Shooting Star*
* 1992: *Duett*
* 1993: *Indien*
* 1999: *Geboren in Absurdistan*
* 2000: *Der Überfall*
* 2000: *[[Komm, süßer Tod (film) |Komm, süßer Tod (Deus, marv dous)]]*
* 2000: *Gelbe Kirschen*
* 2002: *Blue Moon*
* 2004: *Silentium*
* 2005: *Heaven*
* 2007: *Jagdhunde*
* 2008: *Ein halbes Leben*
* 2009: *Der Knochenmann*
* 2010: *Aufschneider*
* 2011: *Die verrückte Welt der Ute Bock*
* 2011: *Wie man leben soll*

## Anviñ ha prizioù

* 1985: Salzburger Stier
* 1986: Österreichischer Kleinkunstpreis
* 1990: Deutscher Kleinkunstpreis
* 1992: Österreichischer Kleinkunstpreis
* 1993: Deutscher Kabarettpreis
* 1993: Nagroda Kainz-Medaille
* 1999: Nestroy Ring
* 2009: Diagonale Acting Award
* 2009: Deutscher Fernsehpreis (German Television Award)
* 2010: Nominacja do Goldene Kamera
* 2010: Adolf Grimme Award
* 2010: Das große Kleinkunstfestival (Berlinpreis)
* 2011: Bayrischer Kabarettpreis (Hauptpreis)
* 2011: Göttinger Elch

## Liammoù diavaez
* Josef Hader war an Internet Movie Database
*www.Hader.com
Sápmi

**Sápmi** eo anv samiek ar vro annezet gant ar Samied. Kavout a reer gwell, alies, bremañ, ober gant an anv-se kentoc'h eget gant an anv hengounel Laponia, pa vez lakaet ar ger «Laponed» da vezañ disprizus bremañ, ha pa ne veze ket graet “Laponia” eus al lodennoù e Rusia nag e Norvegia. Emañ Sápmi e hanternoz Skandinavia ha Ledenez Kola.

## Gwelet ivez
*Samied
*Samieg
Laponia (disheñvelout)

**Laponia** a c'hall ober dave da veur a dra:
*anv hengounel Sápmi, bro ar Samied
*anv brezhonek ur proviñs istorel eus Sveden ha Finland, gwelet Laponia (rannvro istorel)
*anv brezhonek Lappland, ur proviñs e Sveden
*anv brezhonek Lappi, ur rannvro eus Finland abaoe 2010
*anv brezhonek Lappi (proviñs), ur proviñs eus Finland (1938-2009)
Sainte-Marguerite-des-Loges

**Sainte-Marguerite-des-Loges** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 

Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.

## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: gant ar brezel e voe lazhet daou den nann-soudard e Sainte-Marguerite-des-Loges e mizioù Even hag Eost; nav anezhe a voe lazhet pa gouezhas un nijerez d'ar 25 a viz Even, daou zen dizanv a voe lakaet da varv gant an Alamaned d'an 10 a viz Eost hag ur paotrig a voe lazhet gant ur vombezadeg d'ar 17 a viz Eost.
## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir du Rouil.jpg|Ar maner

* Maner ar Rouil, 1727.
* Iliz katolik *Santez Varc'harid*. 
### Bezioù ar C'hommonwealth: ''Sainte-Marguerite-des-Loges Churchyard''

Leviourion e oant o-daou. Mervel a rejont e 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed, hini ar Royal New Zealand Air Force (Eilvet Skwadrenn RAF) d'ar 16 a viz Even, hini ar Royal Air Force (266 Skwadrenn) d'ar 17 a viz Eost. 
## Douaroniezh
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
 
## Melestradurezh

## Tud
* Frédéric de Marguerye (1802 e Sainte-Marguerite - 1876), kelennour el Lise Stanislas e Pariz, eskob Saint-Flour, eskob Autun goude, arkeologour.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Lappland (Sveden)

**Lappland** (*Laponia* e brezhoneg; *Lapponia* e latin) zo ur broviñs (*landskap* e svedeg), e norzh Sveden. 

## Proviñsoù amezek
Stok outi emañ Jämtland hag Ångermanland er su, Västerbotten ha Norrbotten er reter, Bro-Norvegia er c'hornaoueg, ha Finland en norzh. E Norrland emañ. Un darn eo eus Sápmi, bro ar Samied.

## Istor
E 1809 e voe kemeret reter Rouantelezh Sveden gant Impalaeriezh Rusia. Rannet e voe Laponia, pe Sápmi, etre Lappland Sveden ha Lappland Finland .
 

## Pennad kar
*Proviñsoù Sveden
Fervaques

**Fervaques** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 

Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.

## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: c'hwec'h den nann-soudard a varvas e Fervaques abalamour d'ar brezel, daou e miz Even, ar re all e miz Eost; unan anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg hag unan all gant ur vindrailhadeg; unan anezhe a oa bet ganet e Bodsorc'hel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chateau de fervaques.jpg|Ar c'hastell.
Fervaques Eglise.jpg|An iliz.

* Ar c'hastell,  kantved ha 1597. 
* Maner ar Verger, . 
* Iliz katolik *Sant Jermen*,  kantved ha 1891-1896. 
### Bez ar C'hommonwealth e-tal Kastell Fervaques

Letanant e oa er *Rifle Brigade, 1st Bn*. Mervel a reas d'an 21 a viz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed. 
## Douaroniezh
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
An tri boulomig kalon aour

**An tri boulomig kalon aour** a zo un oberenn savet e brezhoneg gant Roparz Hemon (1900-1978). Embannet e oa bet evit ar wech kentañ e 1961, gant embannadurioù Al Liamm, renet gant Ronan Huon. Adembannet e oa bet e 1984 gant skoazell Skol-Uhel ar Vro.

## Al levr
Er romant-mañ ez eus kaoz eus teir merc'hodenn hag a ziviz, un deiz, kuitaat o mestr, ur paotrig a vez drouk outo alies.

## Liammoù diavaez
*Gallout a reer kavout al levr e Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek.

*Ali ul lennerez war al lec'hienn "A ! Lenn...".

## Notennoù
Ninive

**Ninive** (*Ninu(w)a* en akkadeg; ܢܸܢܘܵܐ *Nīnwē* e sirieg klasel ; נינוה *Nīnewē* en hebraeg ; Νινευή *Nineuē* e henc'hresianeg ; *Nineve* e latin; نينوى *Naynuwa* en arabeg) a oa ur gêr en Asiria en Henamzer. Kêr-benn rouantelezh hag impalaeriezh Asiria e voe. Edo war lez reter ar stêr Tigris, e-kichen al lec’h m’emañ bremañ Mosoul, en Irak. 

Unan eus koshañ kêrioù Mezopotamia eo Ninive. Ur c’hroashent a bouez e oa, war ribl an Tigris hag e-kreiz an hentoù a gase eus ar Mor Kreizdouar da Bersia ha, pelloc’h, da Veurvor Indez. Roudoù eus annez tud a gaver eno abaoe ar VIvet milved kent JK. Tamm-ha-tamm e teuas Ninive da vezañ unan eus brasañ kêrioù an tolead. Kreskiñ a reas kalz e deroù ar VIIvet kantved kent JK, pa oa kêr-benn Impalaeriezh Asiria. Ledet eo rivinoù ar gêr-benn-se war ur gorread 730 hektar ha kelc’hiet int gant aspadennoù mogerioù-kreñv savet gant brikennoù pri, 12 km o hed. Furchardegoù a-leizh zo bet graet eno abaoe kreiz an  ha drezo o deus dastumet an henoniourien gouiziegezh war impalaeriezh Asiria ha war sevenadur Mezopotamia dre vras : e palezioù Ninive ez eus bet kavet e-leizh a dablezennoù pri gant skridoù er skritur gennheñvel da skouer.
Valença

**Valença** (okitaneg; *Valence* e galleg hag ent-ofisiel) eo pennlec'h departamant an Drôme er rannvro Auvergne-Rhône-Alpes, e Frañs. Kêr-benn Daofinez eo ivez.

## Notennoù
Valence

**Valence** zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù
###### 
* *Valence*, pe *Valence-sur-Rhône*, pennlec'h an departamant gall Drôme, Valença en okitaneg
* Valence, e Charente
* Valence, pe *Valence-d'Agen*, e Tarn-et-Garonne
* Valence-d'Albigeois, e Tarn
* Valence-en-Brie, kumun c'hall e Seine-et-Marne
* Valence-sur-Baïse, e Gers

### Broioù all
* gallekadur an anv katalanek València

## Tud
**kont Valence*
Sainte-Foy-de-Montgommery

**Sainte-Foy-de-Montgommery** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant teir c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Val-de-Vie.

## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: gloazet e voe ar *feldmarchal* alaman Erwin Rommel e Sainte-Foy d'ar 17 a viz Gouere pa voe taget e garr-tan gant div nijerez Spitfire.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sainte Foy*,  kantved. 
## Douaroniezh
## Armerzh
* Ur sistrerezh.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
 
## Melestradurezh

## Tud
* Tiegezh Montgommery.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Lihuri

Ar stêr **Lihuri** zo ur stêr eus Euskal Herria, adstêr d'ar Biduze.

Eieniñ a ra en Iholdi, ha kemberiñ gant ar Biduze e Bidaxune .
Arnegiko Errobi

An **Arnegiko Errobi** (* Nive d'Arnéguy * e galleg), zo ur stêr 20,8 km hed e Benafarroa, en Euskal Herria. 
Eieniñ a ra en Ibañeta. Adstêr eo d'an Errobi en Azkarate .
Urepeleko Errobi

An Urepeleko Errobi zo ur stêr eus Benafarroa, en Euskal Herria. Adstêr eo d'an Errobi e Baigorri.


Image:Urepel Nive des Alduldes1.jpg|An Urepeleko Errobi 
Image:Urepel Nive des Alduldes2.jpg|An Urepeleko Errobi en Urepele
Katelin Navarra

**Katelin Navarra**, anavezet ivez evel **Katelin Fois**, ganet en 1468 ha marvet en 1517 e Mont-de-Marsan, a oa rouanez Navarra (1483-1517). Dimezet e oa da Yann Albret. O mab Herri II Navarra (1503-) a renas war he lerc'h. 

Merc'h e oa da Gaston Fois, Priñs Viana, ha da Madalen Valois, merc'h d'ar roue gall Charlez VII, ha c'hoar da Loeiz XI.

## He ren
Dimezet e oa da Yann Albret e miz Genver 1484, hag er miz-se ivez e voe kurunennet, war un dro gant he fried, en iliz-veur Iruña, kêr-benn Rouantelezh Navarra.

Eontr Katelin Navarra, Yann Fois, beskont Narbonna, a enebas ouzh roidigezh an hêrezh d'he nizez abalamour d'al lezenn salek, ha ne oa ket bet anezhi en Navarra gwech ebet.

Goulenn a reas ar gurunenn, habec'h a savas gantañ ken na voe sinet ar peoc'h e Tarbes en 1497.

Yann Foix avat ne zilezas ket ar soñj da gemer ar gurunenn : en 1505 e timezas e verc'h Germaine de Foix da Fernando II Aragon, intañvet da varv e bried Izabel ar Gatolikez. Ha roue Aragon da gas dug Alba da gemer kêr Iruña en 1512, ha goude-se Navarra a-bezh, en hanternoz hag er c'hreisteiz. Kement-se a lakaas ar pab Jul II da embann ur builh a-enep d'an aloubidigezh. 

Mervel a reas Katelin Navarra en 1517 ha beziet e voe en Iliz-veur Lescar, ma veze beziet rouaned Navarra.

Adal 1512 e oa kollet Navarra Uhel gant rouaned Navarra.
Madalen Bro-C'hall

**Madalen Bro-C'hall** zo anv div briñsez c'hall:

* Madalen Bro-C'hall, (1443-1495), merc'h da Charlez VII, roue Bro-C'hall ha da Vari Anjev.

* Madalen Bro-C'hall, (1520-1537), merc'h da Frañsez Iañ ha da Glaoda Bro-C'hall (1499-1524).

## Pennadoù kar
*Madalen
*Bro-C'hall
Valença (disheñvelout)

**Valença** a c'hall bezañ:
*un anv-lec'h okitanek, gallekaet e *Valence*:
** Valença, pennlec'h an departamant Drôme,
** Valença (Charente), ur gumun el lodenn okitanek eus an departamant Charente,
** Valença pe Valença d'Agen, ur gumun en departamant Tarn-et-Garonne,
** Valença d'Albigés, ur gumun en departamant Tarn,
** Valença de Baïsa, ur gumun en departamant Gers.

*un anv-lec'h portugalek:
** Valença, ur gumun e stad Bahia,
** Valença, ur gumun e stad Rio de Janeiro,
** Valença pe *Valença do Minho*, ur gumun eus hanternoz Portugal.
Le Temps éditeur

**Le Temps éditeur** e galleg, pe **An Amzer embanner** e brezhoneg, a zo un ti-embann eus Pornizh, savet e 2010 ha renet gant Thierry Jamet.

## Levrioù embannet

*Dictionnaire biographique de Nantes et de Loire-Atlantique, Bernard Le Nail, 2010

*Le Guide du Bretonnant

*Runes

*La Fontaine aux Bretons, Dominique Pierrelée, Valérie Chiron, 2010.

*Les marées vertes tuent aussi! Un scandale sanitaire, André Ollivro et Yves-Marie Le Lay, 2011.

*Histoire de l'immigration en Bretagne

*Maisons de familles en bord de mer

*Le galo, qhi q’c’ét don ?, Anne-Marie Pelhate, 2011

* Harry Potter ha Maen ar Furien, J.K. Rowling, troet diwar ar saozneg digant Mark Kerrain, 2012

*Dihun, Thierry Jamet, 2012

*La Convention des anges, Yann Rivallain, 2012

*Ce que vous avez toujours voulu savoir sur le breton, Lionel Buanic, 2013

## Liammoù diavaez
*  lec'hienn an ti-embann.
Stêr Vaupés

Ar **stêr Vaupés** (*Vaupés* e spagnoleg, *Uaupés* e portugaleg) zo ur stêr eus Suamerika, adstêr d'ar Rio Negro. Eieniñ a ra e departamant Guaviare e Kolombia ha redek war-zu ar reter dre zepartamantoù Guaviare ha Vaupés. Goude-se e tremen dre stad Amazonas e Brazil. Er vro-se eo anvet ar stêr Uaupés. Redek a ra ar stêr pelloc'h war-zu ar reter betek São Joaquim (Amazonas), ma kember gant ar Rio Negro.
Round Maple

**Round Maple**, Edwardstone, Babergh, Suffolk, Bro-Saoz zo ur gêriadennig. 20 den a veve enno e 2001.

## Liammoù diavaez
TL9543
Marc'harid Bourbon

**Marc'harid Bourbon** zo anv meur a briñsez c'hall pe spagnol.

*Marc'harid Bourbon (1211-1256), merc'h da Archambaud VIII de Bourbon ha da Alix de Forez, trede pried Tepot Iañ Navarra, roue Navarra; anavezet ivez evel Marc'harid Navarra; 
*Marc'harid Bourbon (1289-1309), merc'h da Robert de Clermont, dimezet en 1308 da Yann Iañ Namur
*Marc'harid Bourbon (1344-1416), merc'h da Pêr Iañ Bourbon, dug Bourbon, ha da Isabelle de Valois.
*Marc'harid Bourbon (1438-1483), merc'h da Charlez Iañ  Bourbon, dug Bourbon, ha da Agnès de Bourgogne.
*Marc'harid Bourbon (1531-?), merc'h da Philippe de Bourbon (1499-1557), baron Busset, ha da Louise Borgia eus Candia Albret.

* **[[Margarita de Borbón-Parma]]** (1847 - 1893): Reina carlista Spagn, Bro-C'hall ha Navarra dre zimeziñ da Carlos María de Borbón y Austria-Este, dug Madrid.

* **[[Margarita de Borbón y Borbón-Dos Sicilias]]** (1939 - ), priñsez spagnol, merc'h da Juan de Borbón (1913-1993), c'hoar da Juan Carlos Iañ, roue Spagn.
Marc'harid Bourbon (1211-1256)

**Marc'harid Bourbon** (1211-1256), anavezet ivez evel Marc'harid Navarra, a oa merc'h da Archambaud VIII de Bourbon ha da Alix de Forez.

Trede pried Tepot Iañ Navarra, roue Navarra, eoa.
Kastell Powys

**Kastell Powys** (lesanvet *Castell Coch*, « Kastell ruz ») zo ur c'hastell eus ar Grennamzer, e-kichen Y Trallwng, e reter Kembre.

Kastell Powys e oa kavell priñsed Powys er Grennamzer ; n’eo ket ur c’hastell a voe savet gant ar Saozon, p’o doa aloubet Kembre, evel re Caernarfon, Conwy pe Harlech. Koshoc'h eo. En XIIIvet kantved e savas a-du priñsed Powys gant Bro-Saoz hag a-enep priñsed Gwynedd. E 1284, goude aloubidigezh Kembre gant arme Edouarzh Iañ ha marv Llywelyn ap Gruffudd, eus Gwynedd, e tilezas priñs diwezhañ Powys, Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn, e ditl a « roue » ha touiñ a reas le da roue Bro-Saoz. Anvet e voe da varon, en eskemm. Eus 1200, pe war-dro, eo al lodennoù koshañ eus ar c’hastell met adkempennet eo bet meur a wech abaoe hag ar c’hastell zo bremañ n’en deus ket un tres kozh.

Brudet eo kastell Powys abalamour d’e liorzhoù giz "barok", krouet e dibenn ar  (gant al liorzhour gall Adrien Duval marteze) ha kempennet meur a wech en  hag e deroù an . E dalc’h tiegezh konted Powys eo chomet ar c’hastell betek dibenn an XXvet kantved. Met perc’hennet eo gant an National Trust abaoe 1952 ha digor e vez ar c’hastell koulz hag al liorzhoù d’ar weladennerien.

Ur mirdi zo er c’hastell, anvet « Mirdi Clive », diwar anv Robert Clive (1725-1774), unan eus konted Powys, en doa dastumet a-hed e vuhez a bep seurt traoù en Italia, Bro-Saoz, Bro-C’hall hag Indez : arrebeuri, taolennoù, gwiadoù, traezoù arc’hant hag ivor.

## Gwelet ivez
*Listenn kastilli Kembre

## Notennoù
Notre-Dame-de-Courson

**Notre-Dame-de-Courson** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 

Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.

## Istor
### kantved
* Ul lodenn eus an tiegezh "Courson" a gemeras perzh en Aloubadeg Bro-Saoz. Chomet eo bev o anv-familh dindan ar stumm Curzon
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Maner Belleau . 
* Maner La Cauvinière {{ kantved.
* Maner Courson  kantved. 
* Iliz katolik *Ginivelezh an Intron-Varia*, gotek-nevez, ur stern-aoter eus ar XVII  kantved enni. 
## Douaroniezh
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
 
## Melestradurezh

## Tud
* Tiegezh Courson.
* Joseph Laniel (1889-1975), politikour gall, maer ar gumun e 1922, kuzulier-departamant ha kannad Calvados. Kemer a reas perzh er Rezistañs, bet maodiern meur a wezh ha Kadoriad Kuzul ar Vaodierned.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Les Moutiers-Hubert

**Les Moutiers-Hubert** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 

Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.

## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: gant ur vombezadeg e voe lazhet pemp den nann-soudard e Les Moutiers-Hubert d'ar 14 a viz Eost.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*. 
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun : ''Les Moutiers-Hubert Churchyard''

Ar C'hanadian (*Private* e oa er * Canadian Forestry Corps, 15th Company*) hag an daou Vreizhveuriad (an daou-mañ a rae war-dro ar brizonidi alaman er *65th Prisoners of War Company*) a varvas e 1918 e-pad ar Brezel bed kentañ. Ar Zelandneveziad a oa levier er Royal Australian Air Force (198 Skwadrenn RAF). Mervel a reas d'ar 7 a viz Even 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.

## Douaroniezh
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
 
## Melestradurezh

## Tud
* Robert Halley, bet ganet e Caen e 1935, bet maer ar gumun ha kuzulier-departamant, kengrouer an embregerezh Promodès.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Härjedalen

**Härjedalen** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e-kreiz ar vro, e tu ar c'hornaoueg, sko ouzh Norvegia. Ur broviñs eus Norrland eo.

## Liammoù diavaez
Medelpad

**Medelpad** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e reter ar vro, e rannvro Norrland. 

En-dro da broviñs Medelpad emañ proviñsoù Hälsingland, Härjedalen, Jämtland hag Ångermanland, hag ar Mor Baltel er reter. Sundsvall eo ar gêr vrasañ, gant 50 000 a annezidi.
Norrbotten

**Norrbotten** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e hanternoz ar vro, e rannvro Norrland. 

Er c’hornôg da broviñs Norrbotten emañ proviñs Lappland, er reter emañ Finland hag er c’hreisteiz emañ proviñs Västerbotten. Luleå eo ar gêr vrasañ.
Le Mesnil-Germain

**Le Mesnil-Germain** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.

## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, 1944 : 
* savet e voe un diazlec'h fuc'helloù V1 e *La Chapelle-Noiremare* e Le Mesnil gant an Alamaned e penn-kentañ bloaz.
* Emgann Normandi : lazhet e voe ur paotr yaouank nann-soudard (c'hwezek vloaz hanter e oa) gant an Alamaned e Le Mesnil-Germain d'an 21 a viz Eost.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*, . 
## Douaroniezh
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2011

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Didier Ratsiraka

**Didier Ratsiraka** (ganet d'ar 4 a viz Du 1936) zo ur soudard hag ur politikour eus Madagaskar, bet prezidant ar vro.

Goude bezañ bet ministr an aferioù estren e gouarnamant Gabriel Ramanantsoa e voe lakaet e penn ar Stad d'ar 15 a viz Even 1975. Lesanvet e oa an *Amiral ruz* ha lakaat a reas ul luskad sokialour e plas. Diwar ur referendom aozet e miz Kerzu 1975 e voe diazezet an eil republik en enez hag anvet Ratsiraka da brezidant evit 7 vloaz. Addilennet e voe e 1982 hag e 1989 daoust d'an eneberezh ouzh e bolitikerezh kreskiñ. E miz Eost 1991 e voe lazhet manifesterien gant gwarded ar prezidant diwar e urzhioù hag e miz Here 1991 e voe rediet Ratsiraka da sinañ ur c'henemglev ma embanne krouidigezh ur gouarnamant da c'hortoz, hag eñ prezidant gant nemeur a c'halloud. Koll e voe en dilennadeg aozet ar bloaz war-lerc'h ha leuskel e blas da Albert Zafy d'ar 27 a viz Meurzh 1993.

Mont a reas en harlu da vro C'hall ha distreiñ da Vadagaskar e 1996 evit kemer perzh en dilennadeg prezidantel. Gounit a reas ha mont da brezidant en-dro e miz C'hwevrer 1997. Lakaat a reas e anv adarre e dilennadeg miz Kerzu 2001 m'en em gavas en eil plas goude Marc Ravalomanana er c'hentañ tro. Ne voe ket aozet eil tro an dilennadeg dre ma embannas Ravalomanana e oa bet ouzhpenn 50% eus ar mouezhioù gantañ hag e ranke dre-se bezañ lakaet da brezidant. Stourmoù a voe etre partizanted an daou du betek ma tec'has Ratsiraka kuit da vro-C'hall e miz Gouere 2002.

E miz Du 2011 e c'hellas distreiñ da Vadagaskar.
Lappi

:*Evit sterioù all ar ger *'Laponia**, gwelet [[Laponia (disheñvelout)]]''
<HR noShade>

**Lappi** ([[finneg]] ha [[samieg an norzh]]) pe **Lappland*' ([[svedeg]]), *“Laponia”'', eo ar rannvro vrasañ eus Finland hag an hini ar muiañ en norzh. Un darn eo eus Sápmi, bro ar Samied.

## Liammoù diavaez

*     Kuzul rannvro Lappi Lec'hienn ofisiel
Marged uch Ifan

**Marged uch Ifan** (1696 - 1788?) , pe *Marged vch Ifan*, zo ur vaouez brudet e mojennoù Eryri en hanternoz Kembre. Brudet e oa da vezañ kreñv ha da vezañ telennourez ampart. 

Genidik e oa eus Dyffryn Nantlle, ha tavarn a oa dezhi e Telyrniau. Goude ez eas da chom da Bwthyn Penllyn, e-kichen Llyn Padarn ma c'houneze he boued o kleuziañ e mengleuzioù kouevr Nant Peris ha mont a rae gant ur vag da benn izelañ al lenn e-kichen Brynrefail. Ditour diwar he fenn a gaver digant Thomas Pennant, ar beajour a reas tro Kembre e 1786 hag ac'h eas d'he zi nemet ne oa ket er gêr neuze. Chaseourez brudet e oa, ha kontet e veze e tape muioc'h a lern gant he chas en ur ober bloaz eget ma c'halle den ober dindan dek vloaz. 

Sed ur *[[pennill]]* kozh diwar he fenn (meur a zoare damheñvel zo d'ar skrid ):
:Mae gan Farged fwyn uch Ifan
:Delyn fawr a thelyn fechan
:Un i'w chanu yn nhref Caernarfon
:Ac un i gadw'r gŵr yn fodlon

E brezhoneg:
::Marged koant uch Ifan he deus
::Un delenn vras hag un delenn vihan
::Unan da ganañ e kêr Caernarfon
::Hag unan da reiñ c'hoant d'ar gwaz.
Tref

**Tref**, pe tre, zo ur ger kembraek hag a dalv kement ha *kêr*. Stank eo e lec'hanvadurezh Kembre. 

## Lec'hioù
###### 
*Tredegar
*Trefaldwyn
*Trefdraeth
*Trefenter
*Treffynnon
*Tre-gŵyr
*Treharris
*Tremadog
*Trefynwy
*Tre Taliesin
*Y Drenewydd
*Drenewydd Gelli-farch
Hag ivez:
*Hendre
*Llandre

###### 
*Treflach

## Pennadoù kar
*Pentre
Le Mesnil-Durand

**Le Mesnil-Durand** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 

Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.

## Istor
### kantved
* E 1826 e voe kendeuzet kumunioù Le Mesnil-Durand ha Pontaléry.
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas tri den nann-soudard e miz Eost abalamour d'ar brezel, unan a voe lazhet gant ur vindrailhadeg, unan gant ur vombezadeg hag an trede hini gant ur c'hreunadenn.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Andrev*. 
## Douaroniezh
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Banniel Sveden

**Banniel Sveden** a zo glas gant ur groaz norzhek velen, da lavaret eo gant al lodenn a-serzh tostoc'h ouzh ar gwint, war skouer bannieloù all broioù Skandinavia. Moarvat e teu al livioù eus skoed rouantelezh Sveden. Anavezet eo ar banniel-mañ abaoe kreiz ar .

## Liammoù diavaez
Djebel

**Djebel** (arabeg **جبل** "menez") a zo menezioù pe un tolzennad menezioù. Meur a stumm zo d'ar ger skrivet gant lizherennoù latin, hervez ar rannyezh arabek ha hervez an treuzskrivadur : *jebel*, *gebel*, *djabal*, *jabal* pe *jbel*.

Ar stumm liester *jibâl* a servij evit lavarout, en douaroniezh arabek, un dachenn veneziek a zo an harz etre Irak, Iran ha betek Azerbaidjan ar C'hornôg, Kermanshah, Kurdistan ha Lorestan.

En anvioù-lec'h divoutin e vez implijet peurvuiañ :
* Djebel Akhdar ha Djebel Nefoussa e Libia ;
* Djebel Zaghouan, Djebel Chambi ha Djebel Boukornin e Tunizia ;
* Gebel Barkal e Soudan ;
* Jabal al-Tair, un enezenn e Yemen ;
* Jabal, mab Lamech
* Jbel Toubkal, anvet ivez "tolzad Toubkal" e Maroko ;

Bez' emañ ivez :
* Jibraltar, a zeu diwar جبل الطارق *Jabal aṭ-ṭāriq*, " Menez Tarik".
* Djebel sinaat, a zo anv ur rummad korvetennoù eus Aljeria.
* Djebel, a zo ur gêr e Bulgaria (*Джебел* (Džebel) e bulgareg, *Cebel* e turkeg.
Annaba

**Annaba** (عنابة en arabeg) zo ur gêr eus Aljeria.

-Kod post : 23000
 
-niver a annezidi : 257 359 ( 5 252 a annezidi dre km² )

-Gorread : 49km²

## Lec'hiadur
Emañ Annaba etre menezioù Djebel Edough(1008m a huelder dezho) hag etre ar Mor Kreizdouar.
Lec'hiet eo da 420 km eus Alje, kêrbenn Aljeria. Annaba a zo unan eus kêriou koshañ Aljeria bet krouet e 1295 a-raok J-K.
En em ledan a ra ar ger war 49m².
Annaba ar zo ar 4vet kêr evit he niver a annezidi goude Alje, Oran ha Constantine. 
E 1892 e voe 22 000 hag hiriv an deiz ez eus war-dro 260 000 a dud o vevañ eno. 
E kerzh an amzer eo deuet Annaba da vezañ ur poent eskemm gant ar bed a-bezh hag Europa. 

## An anv
'''Hippo Regius e oa an anv latin. 

## Istor
Eosten Hippo e oa eskob Hippo Regius adalek 395 betek e varv e 430, pa zeuas ar Vandaled da lakaat seziz war gêr.

## E kêr
Ti-kêr Annaba a zo ar memes hini bet savet da vare an trevadennoù. 
Bez ez eus ivez un iliz anvet « Saint Augustin » savet war-dro 1900,
lakaet eo bet annezhi war un dorgenn e krec'h ar ger, un aerporzh... 
Ur stad foot a c'hell digemerout 50 000 a dud, e lec'h ma c'hoari USM Annaba!
Dieubidigezh Aljeria e 1962 he deus lakaet an annezidi europat da vont kuit ha 
neuze eo kresket ar boblañs en Annaba hag er vro a-bezh !
N'eo ket graet c'hoas ar ger evit an touristelezh.
## Tud liammet ouzh Annaba
Setu aze un nebeud tudennoù annavezet eus Annaba: 
* Mahieddine Amimour, politikour aljerian, ganet eno d'an 18 a viz Mae 1935
* Guy Bedos, komedian en doa bevet e bugaleaj eno
* Edwige Fenech, aktourez ganet e Annaba
* Roger Widenlocher, treser bannoù-treset
* Valentine Prax, livourez
Departamant San José

* *Ur pennad [[San José]] zo ivez. *

**Departamant San José** zo un departamant e kreisteiz Uruguay. San José de Mayo eo ar pennlec'h.

## Departamantoù amezek
* en hanternoz : Flores, 
* er reter Florida, Canelones ha Montevideo, 
* er c'huzh-heol: Colonia y Soriano ha Villa Ismael Cortinas, 
* er c'hreisteiz : Río de la Plata.
Felix Baumgartner

**Felix Baumgartner**, ganet d'an 20 a viz Ebrel 1969 e Salzburg ha marvet d'ar 17 a viz Gouere 2025 e Sant'Edilpio (Italia), a oa ul lammer hag un harzlammer eus Aostria. Anavezet e oa evit bezañ gouest d'ober lammoù arvarus. Bet e oa harzlammer en arme Aostria, bet pleustret gantañ lammat war dachennoù bihan-tre.

## Lamm 2012
D'ar 14 a viz Here 2012 e voe skrivet un tamm eus istor ar skiantoù gant embregerezh « Red Bull » ha Felix Baumgartner. Anv ar gefridi a oa « Red Bull Stratos ». E bourzh ur baner gwaskreizhet staget ouzh ur bolotenn stratosferek e oa pignet Felix Baumgartner tamm-ha-tamm betek an uhelder a  metr. Div eurvezh en doa bet ezhomm evit tizhout an uhelder-se. Gwisket en doa ur gwiskamant spas peurijinekaet akipet gant 35 kamera. Ar greizenn gontrolliñ a oa, e Roswell e Mec'hiko-Nevez, e mervent Stadoù-Unanet Amerika.

Pa oa erru tost da  metrad uhelder en doa Felix Baumgartner digoret dor e spaslestr hag e oa tostaet ouzh kantenn e baner. Kemeret en deus an amzer da saludiñ ur c’hamera a-raok lammat er goullonder.

Goude 40 segondenn en doa tremenet tizh ar son (1,24 wech), hag an tizh brasañ a voe . 5 munutenn diwezhatoc’h en doa digoret e harz-lamm e  metrad uhelder, goude ur gouezhadenn  m, ha tamm-ha-tamm en doa gwelet an douar o tostaat.

Setu-eñ an den kentañ da vezañ tremenet tizh ar son hep ur mekanik bennak a-drugarez d’ul lamm libr hepken. 5 bloaz e oa bet o prientiñ al lamm-se. Ar rekord kozh dre harz-lamm a oa bet tapet gant Joe Kittinger e 1960 p’en doa lammet eus  metr. D'ar 24 a viz Here 2014 e voe freuzet rekord al lamm uhelañ gant an Amerikan Alan Eustace gant  troatad (41.425 km) met hemañ ned eas ket ken buan.

## Notennoù ha daveennoù
Jacques Massu

Ganet eo **Jacques Massu** d’ar 5 a viz Mae 1908 e Châlons-sur-Marne. Marvet eo d’ar 26 a viz Here 2002 e Conflans-sur-Loing. Labouret en deus etre 1928 ha 1969. Kemeret en deus perzh en Eil Brezel Bed, e brezel Aljeria, hini Vietnam, hini Indez-Sina hag ivez en enkadenn Suez.

Tamallet ez eus bet da Jacques Massu gant stourmerien gozh eus an FLN en Aljeria, Louisette Ighil Ahriz en o zouez, bezañ roet ton d’ar jahinerezh e-pad brezel Aljeria. Bet eo kadarnaet ar pezh a zo e-barzh e levr «La vraie bataille d'Alger». E-barzh un abadenn skinwel e 1971, en doa diskleriet : « *J'ai dit officiellement que je reconnaissais l'existence de la méthode et que je la prenais sous ma responsabilité.* » Anzavet en deus neuze bezañ graet implij eus ar gégène.

Krouet en deus ur Bodad Saveteiñ ar Stad, hag eñ eo a voe ar prezidant.

E 1958, en deus degemeret e steredennoù a jeneral rannadur. Dont a reas neuze da vezañ e penn korf-arme Alje hag e kemeras kiriegezhioù ar prefed rannvro. E 1960, eo bet tennet digantañ e c’hrad a gomandant.

E 1961, ez eo bet anvet da c’houarnour arme eus Metz ha komandant ar 6vet rannvro arme.
E miz Meurzh 1966, ez eo bet anvet da benn-komandant «Arme C’hall Alamagn» e Baden-Baden. E miz Gouere 1969, ez eo aet Jacques Massu kuit eus e bost en arme oberiant evit mont e-barzh an 2vet kevrenn ofiserien-jeneraled.

Arroudennoù Massu: 

E zarempredoù gant ar jeneral De Gaulle a veze stenn a-wechoù. Da skouer, e 1958, e lavaras ar jeneral De Gaulle dezhañ « Alors Massu, toujours aussi con ? ». Hag eñ da respont : « Toujours gaulliste, mon général ! ». 

Levrioù

* Portrait du lieutenant Henri Leclerc de Hauteclocque, Ass. des anciens de la 2e DB, Paris 1969 
* La vraie Bataille d'Alger, Plon, Evreux 1971 
* Le Torrent et la Digue, Plon, Paris 1972 
* Sept ans avec Leclerc, Plon, Paris 1974 
* La Vérité sur Suez: 1956, Plon, Paris 1978 
* L'Aventure Viêt-minh, Plon, Paris 1980 
* Baden 68: Souvenirs d'une fidélité gaulliste, Plon, Paris 1983 
* Joseph Valynseele et Denis Grando, «Le général Massu», e À la découverte de leurs racines, t.I, L'Intermédiaire des Chercheurs et Curieux, 1988. 
* Massu, le soldat méconnu, Paris, 1993 
* Avec de Gaulle, Éditions du Rocher, Paris, 1998
Yezhoù kanak

:*Arabat droukveskañ gant ar [[yezhoù kananek]]*


Sed amañ roll ar yezhoù kanak komzet e Kaledonia-Nevez (Kanaky).

## Taolenn

Ouzh ar roll-se ec'h ouzhpenner un 29vet yezh, an tayo, ur yezh kreolek komzet gant 1050 den bennak eus meuriad Saint-Louis (kumun ar Mont-Dore).

## Daveennoù


## Liamm diabarzh
*Akademiezh ar yezhoù kanak
Setif

**Setif** (سطيف en arabeg) zo ur gêr en Aljeria, lec'hiet 365 km er reter-izel Aljer ha 130 km er c'hornôg-izel eus Konstantin.

## Sonerezh
An trede sonerezh karet gant an dud evit festoù aljerian, ar « stafi », « ar rai », hag ar sonerezh kabil diazezet eo war un ton orin eus Constantine, ar sonerezh a zo bremañ e pep fest giz ar Maghreb.

## D'ar Meurzh 8 a viz Mae 1945
Lazhadeg e Setif. Kroget eo bet al lazhadeg gant ur poliser en devoa lazhet ur skout yaouank musulman, gant banniel Aljeria e oa ha huchet en devoa « l'Algérie libre et independante ». Lazhet eo bet gant ur poliser. Neuze e oa kroget an emgann etre ar vanifesterien vusulman hag ar poliser, ha setu e gwirionez krog brezel dieubidigezh Aljeria. Bet ez eus ouzhpenn da 22 000 den gloazet ha 45 000 lazhet e-kerzh darvoudoù Setif.

Adalek 8 eur mintin, e oa un engroes a dud, war-dro 10 000 den, a oa staliet dirak moskeenn an ti-gar. Difeuls ha hep arm ebet, e kane ar vanifesterien luganoù peoc'h ha frankiz. 

En ur gwelet ur banniel Aljerian gwer ha gwenn a oa bet difarlet war an hent, e oa deuet ar boliserien da dagañ an engroez a dud evit laerezh ar banniel. Maer ar gêr a c'houlennas chom hep tennañ. Met aze eo kroget holl pa dennas un enseller o lazhañ paotr e vanniel. Gant-se e krogas an holl da tennañ. Goude bezañ bet lazhet an den gant e vanniel, an holl Aljerianed o doa respontet gant tennoù, evit en em zifenn, ha lazhet o doa meur a Europad. 
Met ne blij ket se d'ar C'hallaoued : kalz a dud a zo bet lazhet er straedoù hag er c'harterioù etre an div gêr bouezus. Lavaret eo bet gant ar gazetenn c'hall e oa un darvoudenn aozet graet gant sponterien Aljeria.
 
E-pad ur sizhunvezh, arme Bro-C'hall, sikouret gant kirri-nij ha kirri-arsailh, a oa dirollet war boblañs ar vro en ur lazhañ en dizenor. Gant fulor an Aljerianed, ar gouarnamant gall a respontas en ur gas holl nerzh ar boliserien, archerien, an arme, memes ar CRSed, an harzhlammerien, hag ar warded-bro, da fuzuillañ an Aljerianed eus forzh peseurt oad, zoken ar re dizifenn.

Bez' e vo war-dro kant Europad lazhet ha kemend-all gloazet. Pennoù bras Bro-C'hall o deus lavaret e oa bet lazhet 1165 Aljerian ; gwazadurioù-kuzh an Amerikaned en Alje e 1945 o deus kontet 17 000 marv ha 20 000 gloazet ; hag ar gouarnamant aljerian a lavar e voe 45 000 den lazhet. An istorourien c'hall a gont etre 6 000 ha 8 000. Ober a ra miliadoù a Aljerianed lazhet memes tra.
## Tud
* Ferhat Abbas, brogarour ha den-stad, a voe apotikaer e Setif.
## Gevellerezh ha kevelerezh
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Levrlennadur
* Mahfoud Kaddache, *Il y a trente ans le 8 mai 1945*, Edition du Centenaire, Pariz, 1975
Flores

**Flores** zo ur ger spagnolek, hag a dalv kement ha bleunioù, hag a zo anv meur a lec'h.

## Lec'hioù
### 
* Flores, karter e kêr Buenos Aires
* Las Flores, e proviñs Buenos Aires
* Las Flores, partido e proviñs Buenos Aires 
* San José de Flores, kumun gwechall e proviñs Buenos Aires

### 
* Vila Flores, kumun e Rio Grande do Sul

### 
* Enez Flores, enezenn e-kichen Enez Vancouver e British Columbia

### 
* Flores, kanton e proviñs Heredia

### 
* Flores, parrez e kanton Riobamba

### 
* Flores, e kumun Gallegos del Río e proviñs Zamora
* Las Flores, karter e Valladolid, e proviñs Valladolid 
* Flores de Ávila e proviñs Ávila

### 
* Flores**, pennlec'h [[departamant Petén]]

===  ===
* [[Flores (Indonezia)]], unan eus inizi Indonezia

===  ===
* [[Villaflores (Chiapas)|Villaflores]]**, kumun e stad Chiapas

### 
* Enez Flores, eneznn en Azorez
### 
* '''Enez Flores, enezenn 
* Flores, departamant

## Anv-tiegezh
* Flores (anv-tiegezh) 

### Tud

### Tud all

## Traoù all
* Flores, dibenn-pred spagnol
* Flores, rummad timbroù en Alamagn

## Pennadoù kar
* Flor
* Las Flores
* Miraflores 
* Valdeflores
* Villaflores
Fellaga

Ur ger arabek eo الفلاقة ***fellag(h)a***, a zo implijet evit komz eus ur brezelour libian (1942-1911), tunizian (1956-1952) pe aljerian (1954-1962), o stourm evit dizalc'hidigezh e vro, a oa dindan beli Bro-C'hall. 

### Deveradurezh
Liester ar ger arabek *fellag*, "sparler hentoù" > "forbann" eo « fellaga ». Ur ger gwashaat eo en arabeg, implijet en un doare resisoc'h e-barzh arroud Brezel Aljeria, stourmerien an FLN, ALN pe an MNA . 

E geriaoueg ar soudarded c'hall e veze berraet *fellaga* e « *fellouze* », pe e « *fell* » pe « *fel* ».

### ''Fellaga'' brudet
*Hassen Abdelaziz
*Amirouche Ait Hamouda
*Lazhar Chraiti
*Mohamed Daghbaji
*Mosbah Jarbou
*Sassi Lassoued
*Tahar Lassoued
*Ali La Pointe
*Hassen Abdelaziz, penn bras *fellaga* Sahel Tunizia.
Kabilia

Lec'hiet eo **Kabilia** (*Tamurt n Iqbayliyen* pe *Tamurt n Izwawen* e kabileg, ⵜⴰⵎⵓⵔⵜ ⵏ ⵉⵇⴱⴰⵢⵍⵉⵢⴻⵏ e tifinagh) e biz Aljeria en Afrika an Norzh, war vord ar Mor Kreizdouarel. E reter Aljer emañ. Ul lec'h meneziek-tre eo.

## Poblañs
Eus ar ger arabek **القبائل** *al-quabila*, "meuriad" e teufe anv ar vro.
6 490 776 a dud a vev en holl e Kabilia (2011).
10 000 km² eo gorread Kabilia

E 1871 e oa bet un emsavadeg gant ar Gabiled a-enep ar C'hallaoued ha neuze e oa bet rannet Kabilia e div lodenn gant ar C'hallaoued : norzh Kabilia a veze anvet ganto *Kabilia Veur*, ha su Kabilia, *Kabilia Vihan*. Ur bern Kabiled a vev en diavaez eus Kabilia, peurliesañ en Europa, hag alies e Bro-C'hall.

## Traoù all da c'houzout
E Kabilia e vez komzet kabileg pe tamazight (hag a zo berbereg), arabeg Aljeria ha galleg.

Bejaia, Tizi Ouzou, Bouira, Bourmedes f eo ar c'hêrioù pennañ.

*A nerrez wala a neknu* eo ger-stur Kabilia, hag a dalvez kement ha « Kentoc'h terriñ eget plegañ ». (Hini Breizh : Kentoc'h mervel eget bezañ saotret).

E-pad brezel Aljeria (1954-1962) e oa bet Kabilia e-kreiz an afer abalamour d'ar struj hag a c'holo anezhi. Tu a oa da soudarded an FLN (*Font de Libération National*) da guzhat diouzh o enebourien.

### Kabilia Veur
Norzh Kabilia a vez graet *Kabilia Veur*, lec'hiet e norzh Aljeria ; eus kêr *Thenia* betek *Tigzirt* en em astenn, en norzh d'ar stêr *Soumam* a echu er mor Kreizdouarel, e-kichen porzh Beija (orin ar ger gallek *bougie*, "goulaouenn-goar"). Tizi Ouzou eo kêr-benn Kabilia Veur.
5 084 374 a dud a zo o vevañ e Kabilia Veur ha 135 088 e Tizi Ouzou. Ar menez brasañ eo menez Lalla-Khadidja, a zo 2308 m e uhelder. Kabilia Veur zo un dachenn hag a oa anvet *Tamawya taqbaylit* "Kevredad Kabilia" gwezhall gant ar Gabiled kozh. Kabileg a vez komzet eno, ur rannyezh eus ar *berbereg* pe *tamazight*.

Rannet eo Kabilia Veur ha Kabilia Vihan gant menezioù an Djurdjura, e traoñienn ar Soumam

Diforc'het e vez Kabilia Veur diouzh Kabilia Vihan gant he menezioù uhel en em astenn, eus an Norzh betek ar Su, eus ar mor Kreizdouarel betek menezioù an Djurdjura. Tri menez pouezus a zo e Kabilia Veur : 
*Er biz, betek ar mor, emañ menez Tamgout, 1278 m uhelder dezhañ.
*Er Su, emañ menezioù an Atlas (2308 m uhelder).
*Etre an daou emañ menez Agawa, 800 m uhelder dezhañ. War ar menez-se emañ Tizi Ouzou.

### Kabilia Vihan
Kêr vrasañ Kabilia Vihan eo Bejaia, a zo lesanvet *Bgayet n Lejdud* ("Bejaia ar re gozh").
1 406 402 a dud a vev e Kabilia Vihan ha 177 988 a vev e Bejaia. Kabileg a vez komzet eno, en un doare un tamm disheñvel diouzh yezh Kabilia Veur. *Tamurt wadda* a reer e kabileg eus Kabilia Vihan, a pezh a dalvez kement ha "Bro ar Su", peogwir emañ e Su traoñienn ar stêr Soumam. Menez Eponim ao ar menez uhelañ eno, 2004 m uhelder dezhañ.
Brasoc'h eget Kabilia Veur eo Kabilia Vihan.

## Liammoù diavaez

* *[https://kabyles.net/ Kabyles.net]* e galleg, kabileg (*tamazight*), alamaneg, saozneg pe spagnoleg.
Mor Laptev

**Mor Laptev**, pe **Mor al Lapteved** (rusianeg: мо́ре Ла́птевых, *more Laptevic'h*) a zo ur mor eus Meurvor Arktika lec'hiet en norzh da Sibiria, etre Ledenez Taymyr hag inizi Severnaya Zemlya er c'hornaoueg, hag Inizi Sibiria-Nevez er reter. Er su emañ aodoù Sibiria ar C'hreiz. Mor Kara a gaver er c'hornaoueg ha Mor Sibiria ar Reter eus an tu all. En em deuler a ra al Lena er mor-se. War-dro 700 000 km² eo e c'horread. Dont a ra anv ar mor-se ez eus hini daou ergerzher, kendirvi anezho (ha setu perak e lakaer an anv el liester a-wechoù), Dmitriy Laptev ha C'hariton Laptev a studias an ardremez-se en .

## Liammoù diavaez
Lisores

**Lisores** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas un den nann-soudard e Lisores abalamour d'ar brezel d'an 9 a viz Even.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Ti-feurm-mirdi Fernand Léger, lec'h ma oa o chom.
* Chapel-kañv an tiegezh Laniel,  kantved. 
* Iliz katolik *Saint Vigor*, - kantved.

## Douaroniezh
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
 
## Melestradurezh

## Tud
* Patrick Ascione, sonaozour, a vevas er gumun. 
* Fernand Léger, arzour, a vevas e Lisores. 
* Douaret eo ar politikour gall Joseph Laniel e chapel-kañv e diegezh. 
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Le Mesnil-Bacley

**Le Mesnil-Bacley** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.

## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pevar den nann-soudard e miz Eost abalamour d'ar brezel, lazhet e voent gant bombezadegoù.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*. 
## Douaroniezh
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Erv an Talberzh

**Erv an Talberzh** a zo un erv bili ha traezh e kumun Pleuvihan, e norzh Breizh hag Aodoù-an-Arvor, a ya er mor war 3,2 km. Al lec'h norshañ e Breizh eo stag ouzh ar c'hevandir. Ur Mirva naturel rannvro eo, rummet e 2006, ha meret gant Rannvro Breizh ha kumun Pleuvihan.

## Geografiezh

## Daveoù ha notennoù
Oaziz

**Oaziz** (diwar ar gresianeg ὄασις / óasis) a reer en douaroniezh eus un dachenn strujus en dezerzh, stummet diwar douar gleb pe diwar ur boullennad dour tost a walc'h dindan an douar, pe a wechoù e-kichen un oued.

Pouezus-tre eo bet atav perzh an oazizoù e diazez an hentoù kenwerzhel, pa c'helle tud ar c'haravanennoù kavout enno peadra da evañ ha da zebriñ. Al lec'hioù-se a c'hell bezañ ivez lec'hioù da gejañ gant tud all rak lec'hiet int war groashentoù en dezerzh.

## Oazizoù pennañ
;
*Bou-Saâda • Djanet • Ghardaia • Ouargla • Timimoun • Touat • (traoienn Oued Righ)
; 
*Al-Hasa • Qatif
;
*San Pedro de Atacama
;
*Tourfan (Xinjiang)
;
*Al-Bahariya • Ad-Dakhla • El Bahreïn • Al-Farafra • Al-Fayoum • Al-Kharga • Selima • Sitra • Siwa
;
*Tabas
;
*Gaberoun • Kufra
;
*Figuig • Er-Rachidia • Zagora • Tafilalet • Tinghir • Tighmert • Asrir • Tata • Goulmima
;
*Tergit • Mhaïreth • Varesse • Lagueila • hag all...
;
*Huacachina •
;
*Chebika • Tamerza • Midès • Ksar Ghilane • Tozeur • Nefta • Kébili • Gabès • Douz
;
*Palmyre
;
*Seyoun • Shibam • Tarim