open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arto Paasilinna

**Arto Paasilinna** (20 a viz Ebrel, 1942 e Kittilä, Laponia - 15 a viz Here 2018 en Espoo) a zo ur skrivagner eus Suomi. Meur a vicher a zo bet graet gantañ (koadour, mevel en un ti-feurm, h.a.) a-raok kregiñ en-dro gant e studioù e Skol Uhel Deskadurezh Pobl Laponia, ha dont da vezañ kazetenner er pemdezieg *Lapin Kansa* (*Ar bobl Lapon*).

Arto Paasilinna a zo unan eus ar skrivagnerien a ra ar muiañ a verzh e Suomi, met brudet-mat eo deuet da vezañ er-maez eus e vro ivez. *Jäniksen vuosi* (1975) a zo e romant brudetañ, ha troet eo bet e galleg (*Le lièvre de Vatanen*), e saozneg (*The Year of the Hare*) hag en un 20 yezh all bennak. Gallout a reer menegiñ ivez *Ulvova mylläri* (1981), troet e galleg dindan an anv *Le Meunier hurlant*.

Oberenn Paasilinna a zo un oberenn a imor vat hag a levenez, gant an natur o kemer perzh en darvoudoù. Alies e vez graet eus e romantoù "romantoù fent ekologel".

Ar skrivagner Erno Paasilinna hag ar c'hannad europat Reino Paasilinna a zo breudeur da Arto Paasilinna.

## Oberennoù
* *Operaatio Finlandia* (1972)
* *Paratiisisaaren vangit* (1974)
* *Jäniksen vuosi* (1975)
* *Onnellinen mies* (1976)
* *Isoisää etsimässä* (1977)
* *Sotahevonen* (1979)
* *Herranen aika* (1980)
* *Ulvova mylläri* (1981)
* *Kultainen nousukas* (1982)
* *Hirtettyjen kettujen metsä* (1983)
* *Ukkosenjumalan poika* (1984)
* *Parasjalkainen laivanvarustaja* (1985)
* *Vapahtaja Surunen* (1986)
* *Koikkalainen kaukaa* (1987)
* *Suloinen myrkynkeittäjä* (1988)
* *Auta armias* (1989)
* *Hurmaava joukkoitsemurha* (1990)
* *Elämä lyhyt, Rytkönen pitkä* (1991)
* *Maailman paras kylä* (1992)
* *Aatami ja Eeva* (1993)
* *Volomari Volotisen ensimmäinen vaimo ynnä muuta vanhaa tavaraa* (1994)
* *Rovasti Huuskosen petomainen miespalvelija* (1995)
* *Lentävä kirvesmies* (1996)
* *Tuomiopäivän aurinko nousee* (1997)
* *Hirttämättömien lurjusten yrttitarha* (1998)
* *Hirnuva maailmanloppu* (1999)
* *Ihmiskunnan loppulaukka* (2000)
* *Kymmenen riivinrautaa* (2001)
* *Yhdeksän unelmaa* (2002)
* *Liikemies Liljeroosin ilmalaivat* (2003)
* *Tohelo suojelusenkeli* (2004)
* *Suomalainen kärsäkirja* (2005)

## Liammoù diavaez
* Arto Paasilinna
Listenn ar strolladoù politikel ekologour

:
* Ecolo
* Groen!

:
*Strollad Glas

*Strollad Breizh
*Unvaniezh Demokratel Breizh

:
* Ar Re C'hlas
*Cap 21
*Luskad ekologour dizalc'h
*Remziad ekologiezh

 :
*Plaid Werdd Cymru

*Mec Vannin
Morbig

Ar **morbiged** eo an evned-mor a ya d'ober ar c'herentiad Haematopodidae, ha war un dro *Haematopus*, ar genad nemetañ ennañ.
Termenet e voe ar c'herentiad e 1838 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

Diouzh Doare 6.4 an *IOC World Bird List* ez a daouzek spesad d'ober ar genad :

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
* ar vorbig zu (*Haematopus ater*),
* ar vorbig Bachman (*Haematopus bachmani*),
* ar vorbig Chatham (*Haematopus chathamensis*),
* ar vorbig Finsch (*Haematopus finschi*),
* ar vorbig kazugel (*Haematopus fuliginosus*)
** *H. f. fuliginosus* hag *opthalmicus*,
* ar vorbig Patagonia (*Haematopus leucopodus*),
* ar vorbig Aostralia (*Haematopus longirostris*),
* (†) ar vorbig Kanariez (*Haematopus meadewaldoi*, aet da get),
* ar vorbig zu Afrika (*Haematopus moquini*),
* ar vorbig-Eurazia (*Haematopus ostralegus*)
** *H. o. buturlini*, *longipes*, *osculans* hag *ostralegus*,
* ar vorbig Amerika (*Haematopus palliatus*)
** *H. p. galapagensis* ha *palliatus*,
* ar vorbig Zeland-Nevez (*Haematopus unicolor*).

Eizh (8) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Manhua

An anv roet d'ar bannoù-treset e Sina eo ar ***manhua*** (漫畫/漫画 *[[pinyin]]* : *mànhuà*). Implijet e vez evit doareañ ar pezh a ya d'ober ar bannoù-treset sinat enta. E Breizh e reer gant *[[Mangahk]]* evit ar *manhua*ioù produet e Hong-Kong.

*[[Manhuajia]]* (漫画家， *mànhuàjiā*) a vez graet eus an tresourien *manhua*.

Al Lianhuanhua a vez hengouneloc'h o danvez eget ar manhua. 

Xiao Pan hag Embannadurioù an Amzer a skign kalzik anezho e Frañs.

## Roll Manhuaoù
* Sanmao
* Adventure of Chi Xue
* Black Leopard
* Chronicles of the Vampire Hunter
* Crouching Tiger Hidden Dragon (comic) diwar ar film Crouching Tiger, Hidden Dragon
* The Four Constables
* Heaven Sword & Dragon Sabre
* Hero (comic) based on Hero (film) 
* King of Fighters (comic) diwar ar c'hoari King of Fighters
* Legendary Couple
* Para Para (comic) * Oriental Hero 
* Return of the Condor Heroes (comic)
* Saint Legend
* Shaolin Soccer (comic) diwar ar film Shaolin Soccer
* SNK vs Capcom diwar ar c'hoari SNK vs Capcom 
* Fung Wan
* Story of the Tao
* Top Speed
* Weapon of the Gods
* Young and Dangerous 
* Youth Gone Wild (搖滾狂潮)
* Romance of the Three Kingdoms (HK Comic)
* Feel 100%
* McDull
* McMug
* Old Dumpling Master
* Old Master Q
* The World of Lily Wong
* DrMaster

## Gwelet ivez
*Lianhuanhua

## Liamm diavaez
* https://web.archive.org/web/20120716182130/http://www.china-on-site.com/comicindex.php -
1622

*Diwar-benn bloavezh *'1622*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1622|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1622]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1622|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1622]]*

__NOTOC__
Iliz Sant Pêr ha Sant Paol (Argol)

**Porzh bered [[Argol]]** a zo anavezet dreist-holl abalamaour d'e volz-enor savet er .
Menegomp ivez :
*ar c’hloc’hdi : 1585 ;
*kalvar ar vered : 1593 ;
*ar garnel : 1665 ;
*an delwennoù kozh ha dreist-holl hini Sant Pêr e maen-greun ;
*stern aoter Santez Jenovefa ;
*ar murlivadurioù.

War unan eus ar c’hleier e lenner :

Santez Genovefa
Benniget gant an Aotrou Job Graveran, Person Sant Loeiz e Brest
Paeron ha maeronez :
J. Sebastien Goury, ijinour-meur, rener ar « Legion d’honneur », ezel kambr ar Gannaded, ha Genovefa Noury
An Aotrou Guevel, person
Goasguen maer
Per Gourmelen, teñzorier
Teuzet e 1839


Photo0748.église Argol.jpg|Karnel iliz Argol
Image2.église Argol.jpg|Ar porched, iliz Argol
Photo0747.eglise Argol.jpg|Sant Pêr
Manhuajia

***Manhuajia*** (/; *[[pinyin]]* : *mànhuàjiā*) a reer eus un tresour *[[manhua]]*, ar bannoù-treset sinat.

E japaneg e vez graet *[[mangaka]]* anezhañ.

## Manhuajia brudet
Fang Cheng (方成), a zo dezhañ un doare tresañ a denn da hini Hergé.
Lianhuanhua

**Lianhuanhua** (连环画 *[[pinyin]]* : liánhuánhuà, ger-ha-ger : *skeudennoù strollet*) eo anv ar bannoù-treset e Sina.

Ne vezont ket anavezet kalz e-maez Sina met kement a skouerennoù a zo bet tennet eus oberoù He Youzhi hag eus re Uderzo, Charles Monroe Schulz pe Osamu Tezuka.

Ur furmad bihan ha tresoù "realist" a zo dezho. 

## Gwelet ivez
* Manhua
Nagennouriezh

Graet e voe gant ar ger **nagennouriezh** da gentañ-penn diwar-benn nagenniñ pe nac'h gwirionez gouennlazh ar Yuzevien graet gant nazied Alamagn e-pad an eil brezel bed .
Hervez an nagennerien n'eus ket bet eus ar c'hambreier-gaz nag eus ar youl da ziouennañ Yuzevien Europa, ha ne vije nemet mojennoù eus an torfedoù-se. Embann ar mennozhioù-se a zo eneplezenn e meur a vro hag a c'hall bout kastizet.

Da-heul kement-se e vez graet gant ar ger evit komz eus nac'hañ pe disteraat torfedoù istorel. 

## Implij ar ger war emastenn

Astennet eo bet implij ar ger nagennouriezh pa dalvez ivez da ober anv eus nac'h gwirionez gouennlazhoù all a c'hall bezañ tostaet da lazhadegoù graet gant an nazied, hag ivez da ober anv eus torfedoù a-enep Mab-Den: gouennlazh an Armenianed gant gouarnamant an Turked Yaouank en Impalaeriezh Otoman e-kerzh ar brezel bed kentañ, gouennlazh Rwanda, lazhadegoù bras graet gant ar C'hmered Ruz, lazhadegoù an drevadennerien.

Nac'h gwirionez ur gouennlazh (Shoah, Rwanda, ha re all) a dalv kement ha klask diverkañ un torfed anat d'an holl, tennañ digant ar re lazhet hag o diskennidi ar gwir da gaout digoll ha dic'haou (pa n'eus torfed ebet n'eus ket a dorfedour na n'eus den torfedet). 
Gallout a ra an nagennouriezh talvezout da wareziñ ar ouennlazherien, o skoazellerien, hag o mignoned pe hêred dre an ideologiezh. Armoù all ouzhpenn ar gomz o deus an nagennerien evit nac'h gwirionez ar gouennlazhoù: tevel kousto pe gousto war an darvoudoù, herzel ouzh an dud da gomz (dre o c'hoapaat pe o lazhañ ) a vez gwelet bep tro, hervez ar reolenn « Ne dle test ebet gallout kontañ ». 

Nac'h an torfed n'eo nemet ar c'hammed war-lerc'h nac'h ar gwir da vezañ hag ar c'hoant da c'hlanaat, a gaver e pep gouennlazh. Da veno ar gouennlazher ne oa gwir ebet d'an den lazhet da vezañ, ne oa ket anezhañ, diwar-se ne oa ket a dorfed. 

N'eo ket klask kuzhat an torfed eo a gont ar muiañ (goude ma vez kavet ivez) met kas al labour glanaat betek penn ha peurzistruj an den lazhet. Gant-se e tenn an nagennouriezh da un elfenn eus ar gouennlazh, ar c'hendalc'h anezhañ, ha diwar-se eo euzhusoc'h c'hoazh a se. 

Hep torfed n'eus ket a dud lazhet. Peurzistrujet int neuze, betek en eñvor an dud. Gallout a reer lavarout neuze e oa danvez nagennouriezh e natur an ideologiezhoù o deus kaset d'ar gouennlazh. Ma c'haller lavarout ivez ne vefe ket peurechu ar gouennlazh panevet an nagennouriezh, hag e chomfe da beurechuiñ. Se zo kaoz eo ken ret derc'hel bev an eñvor eus an torfedoù.

## Liammoù diavaez
*  http://www.telerama.fr/idees/camps-extermination-de-masse-ils-ont-photographie-l-inimaginable,124581.php
Violeta Parra

**Violeta del Carmen Parra Sandoval** (14 a viz Du, 1917 e San Carlos - 5 a viz C'hwevrer, 1967) a oa un arzourez brudet a vro Chile. He zad, ur skolaer, a oa boas da zastum kanaouennoù pobl.
Rankout a reas Violeta dilezel abred he studioù evit sikour he zud er parkeier.
Abred-tre ivez e savas he c'hanaouennoù kentañ gant ar gitar.
En em staliañ a reas e Santiago Chile a-raok he ugent vloaz. Kanañ a raio neuze kanaouennoù poblel ha romantel en ostalerioù, er radioioù... a-raok divizout sevel ha kanañ kanaouennoù folk.
Mont a reas e darempred e 1937 gant Luis Cereceda. Gantañ he do daou vugel : Isabel hag Ángel.
Kenderc'hel a reas da ganañ ha da zastum kanaouennoù evel ma rae he zad araozi.
E 1948 e tispartias eus Cereceda a-raok dimeziñ a-nevez. Div blac'h he do neuze : Carmen Luisa ha Rosita Clara.
E 1953 e voe gopret gant Radio Chili pezh a sikouro kalz evit brudañ anezhi.
He labour dastum a gendalc'has gant he sonenroller hag he gitar er vro a-bezh. Klask a rae saveteiñ ar muiañ a ganaouennoù a-raok ma vefent ankouaet gant an holl.
E 1954 e c'hounezas priz Caupolicàn, roet d'ar folklorour ar bloavezh. Pedet e voe neuze da fest ar yaouankiz Polonia, a-raok treuziñ an Unaniezh Soviedel.

Bevañ a reas e Pariz e-pad 2 vloaz, lec'h ma enrollas he fladennoù kentañ.
Distreiñ a reas da Chile e 1956, lec'h ma krouas ha ma renas Mirdi an Arzoù Pobl e kêr Concepción.
Distreiñ a reas da Santiago daou vloaz war-lerc'h. Stagañ a reas eno gant al livañ.

**Violeta Parra** a yeas da veajiñ da Vuenos Aires e 1961, ha da Europa da heul, gant Isabel hag Angel, ha chom a reas tri bloaz e Pariz, lec'h ma raio diskouezadegoù ha sonadegoù.
An arzourez kentañ eus Su Amerika degemeret el Louvre evit un diskouezadeg personel eo bet.
Distreiñ a reas a-nevez e Chile e 1965, lec'h ma stalias ur gaborell, a veze graet anezhi "kaborell ar rouanez" ganti, a-raok hervezi dont da vezañ ur greizenn sevenadurel gouestlet d'ar folklor.
Kanañ a reas asambles gant Gilbert Favre e Bolivia e 1965.
Distroet e Chile, e savas he daou don diwezhañ enrollet gant he bugale asambles gant ar soner a vro Uruguay Alberto Zapicán.
En em zistruj a reas e-barzh he gaborell d'ar 5 a viz C'hwevrer, 1967. Hanterkant vloaz e oa.

He c'hanaouenn anavezetañ *[[Gracias a la vida]]*, a zo bet brudet-tre er Stadoù-Unanet gant ar ganerez Joan Baez, a zo unan eus ar re anavezetañ er broioù spagnolek.

## Liammoù liesseurt
*Download Full Albums
*Violeta Parra
*Discography
*Bruderhof Peacemakers Guide profile on Violeta Parra
*Issac 2001 Triptych version
Ángel Parra

**Ángel Parra** a zo ur c'haner chilean bet ganet e 1943 e Valparaiso ha marvet d'an 11 a viz Meurzh 2017 e Pariz. Bevañ en deus graet asambles gant e familh en Europa e 1960, el lec'h ma peurzeskas seniñ gitar a-raok ober sonadegoù niverus. Gant e c'hoar Isabel e krouas e Pariz ar c'houblad "Isabel & Angel".

E 1964, distro e Chile, e kemeras perzh en dilennadegoù en ur sikour Salvador Allende. Isabel hag Angel a grouas neuze "La Peña de los Parra", ul lec'h evit krouiñ ha kejañ evit an Nueva trova. Eno e veze kavet tud evel Violeta Parra, Pablo Neruda, Atahualpa Yupanqui, Julio Cortazar, Victor Jara, Nicolás Guillén, Paco Ibáñez, Silvio Rodríguez, Pablo Milanés, Mercedes Sosa… Ur wezh aet ar galloud gant Pinochet e 1973, e voe kaset da doull-bac'h "Chabuco" staliet e dezerzh Atacama. Divroiñ a reas neuze da Vro-Vec'hiko e 1974 hag e Frañs da heul, el lec'h ma kavo repu gant e familh. 
 
E 1988 e voe anvet Ofisour a Urzh an Arzoù hag al Lizhiri gant Jack Lang, ministr ar sevenadur gall d'ar c'houlz-se. E 1989 e tistroas d'e vro c'henidik evit kanañ er vro a-bezh. Resevet en deus asambles gant e c'hoar an titl a *Figuras fundamentales de la mùsica chilena* e 2004.

Enrollet en deus ouzhpenn 70 pladenn.

## Liamm diavaez
24

777 AUC  (*Ab Urbe Condita* = goude diazez Kêr-Roma) = 24 goude ganedigezh J.-K.
----

### Skiantoù an den

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37)
* Koñsuled : Ser(gius) Cornelius Cethegus & L(ucius) Visellius Varro
* Fin zo d'an emsavadegoù afrikan Numidia ha Mauretania (deroù e 14).
** Numidia : marv ar roue Jaba II. E vab Ptoleme a zeu war e-lec'h
** Taget Tacfarinas dre un taol gwidre gant P. Cornelius Dolabella en e gamp e-kichen Auzia (Aljeria) nepell eus *Thusbascum*. Lazhet eo Tacfarinas en emgann. Goude eizh bloavezh stourm n'eo ket bet gwellaet stad ar gouerien hag ar gantreourien verber
** Dibenn lignez Masinissa, renerien Kartago.
* Dieubet diskennidi ar sklaved bet laosket en o frankiz eus ar statud mevelien, gant lezenn Visellia. Gallout a reont dont da vezañ aotrounez.
* Dont a ra Charmides da vezañ Archon Aten

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)

### [[Persia]]

### [[Azia]]
* Korea : Sevel a ra ar roue Yuri war tron Silla
* Sina : Mezheven, emgann Kunyang; goude 2 viz seziz gant 9 000 brezelour emsavet dindan urzhioù Liu Xiu eo trec'het lu Wang Mang daoust d'e 450 000 soudard. Diskaret eo Wang Mang hag adsavet eo an dierniezh Han.
### Relijionoù ha mitologiezhioù
* Termenet eo gant Philon an Testamant Kozh, lezenn Doue o ren evit ar beurbadelezh.

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 24|Ganedigezhioù 24]]
## [[:Rummad:Marvioù 24|Marvioù 24]]
* Strabon ( e-tro -63 - e-tro 24), beajour, douaroniour hag istorour gresian bet ganet e Amasya, er Pont (e Turkia hiziv). Pignat a reas gant an Nil e-kerzh un ergerzhadeg kaset war-raok gant Aelius Gallus prefed roman Egipt. Meur a vloavezh e vevas e Roma. En e zouaroniezh e taolenn un deskrivadur dre ar munud eus ar bed evel ma oa anavezet gant ar re Gozh. 17 levrenn zo el levr deuet peuzklok betek ennomp.
* Namhae, roue Silla
## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 24
Film skiant-faltazi

Ar **filmoù Skiant-faltazi** zo un doare filmoù diazezet e bed ar skiant-faltazi, o lakaat war-raok darvoudoù, tudennoù ha dreist-holl teknikoù ha n'int ket degemeret evel posubl gant ar skiant diazez. Kaoz a vez er sinema-se eus boudoù-bev nann douarel, bedoù treoabl, donezonoù dreistordinal, beajoù en amzer. An holl doareoù-se a zo kemmesket gant nijerezhioù egor, robotoù, beajoù etre-steredel ha teknologiezhoù dianav d'ar skiant denel a-vremañ. 
Ar filmoù skiant-faltazi a zo bet un doare implijet lies evit degas ar gaoz war kudennoù politikel ha sokial. Un digarez int ivez evit lakaat ar preder war tonkad Mab-Den en amzer dazont. Alies ez eo diazezet ar sinema skiant-faltazi war skridoù skiant-faltazi. Ar gudenn a-sav eo n'eo ket ken gwirion ar sinema skiant-faltazi dre ma n'eo ket ar filmaozerien skiant-faltazi tud arbenikaet war an doare lennegezh-se. Al lennegezh diazez a glask chom an tostañ posubl eus ar gwirvoud an diforc'hioù etre ar bed gwirion hag ar bed skiantel taolennet a rank bezañ munut ha chom posubl. 
## Skiant-faltazi gant boudoù treoabl
* *[[Predator (film)]]*
* *[[District 9]]*
* *[[Alien (film)|Alien]]*
## Skiant-faltazi gant robotoù
* *[[The Terminator]]*

## Skiant-faltazi freuz ha reuz
* *[[Independence Day (film)|Independance Day]]* (1996)
* *[[Independence Day: Resurgence]]* (2016)
* *[[Godzilla (film 1998)|Godzilla]]*

## Skiant-faltazi milourel
* *[[Starship Troopers (film)|Starship Troopers]]*
## Space Opera
**[[Star Wars]]*
## Skiant faltazi skiantel
* *[[2001: A Space Odyssey (film)|2001:A Space Odyssey]]
* *Interstellar*
* *Star Trek*
* *The Martian''
Iliz Itron-Varia Vrenniliz

**Iliz porzh bered [[Brenniliz]]**, dediet d'an Itron-Varia, a zo unan eus ar re goshañ en eskopti Kemper ha Leon (krog da vezañ savet e 1485) hag hervez ar chaloni Yann-Vari Abgrall eo unan eus ar re gaerañ e Breizh e-keñver ar savouriezh hag an delwennoù. Betek 1849 ne oa nemet ur chapel pa oa Brenniliz un darn eus Lokeored en-araok. Brudet e oa ar chapel evel chapel pirc'hirinded Itron-Varia "Brec'h-Elez" hag aotrounez ar Ruskeg o deus roet arc'hant d'he sevel.

Savet eo bet an iliz etre 1485 ha 1694, met prantad pennañ ar sevel a zo bet er .

## Traou heverk
### Delwennoù

*Sant Erwan e koad liesliv (*sant Yeun* skrivet war ar sichenn), etre delwennoù ar paour hag ar pinvidig (hanter kentañ ar );
*Itron-Varia Brec'h-Elez (Breac-Ellis) e koad liesliv en ur c'hustod gant stalafioù skeudennet gant Eva, ar Werc'hez o flastrañ un diaoulez, an arc'hael Gabriel ha santez Apollina.

### An diabarzh
*2 stern aoter, ( ha );
*8 panell ar werenn livet er chantele  a ziskouez buhez ar Werc'hez;
*kroaz arc’hant lidkerzh (1650) graet gant Jean Blanchard, orfebour e Kemper.
*c’halvar e kersantit (1625), delwenn ar Pietà warnañ, kizellet gant Rolant Dore ;

Er chantele ez eus ur maen gant un enskrivadur warnañ:
« Youenn Toux. Prokulor. Er bloavezh M CCCC IIII XX pemp (1485) eo bet kroget gant ar chapel-mañ. »
1633

*Diwar-benn bloavezh *'1633*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
* 13 a viz C'hwevrer: Galileo Galilei a erru e Roma evit e brosez.

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1633|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1633]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1633|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1633]]*

__NOTOC__
1640

*Diwar-benn bloavezh *'1640*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 1 a viz Kerzu: Portugal en em zistag diouzh Spagn ha dont a ra João IV da vezañ roue. 
* tizhet eo ar Meurvor Habask gant ar Rusianed.
#### Breizh

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1640|Ganedigezhioù 1640]]

## [[:Rummad:Marvioù 1640|Marvioù 1640]]
*30 Mae : Pieter Pauwel Rubens, livour flamank.

__NOTOC__
25

778 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) = 25 goude ganedigezh J.-K.
----

### Skiantoù an den

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37) 
* Koñsuled : Cossus Cornelius Lentulus & M(arcus) Asinius Agrippa. 
* Dont a ra Numidia ar Reter da vezañ *[[Africa Nova]].*
* Displeget gant an douaroniour Pomponius Mela reizhiad an takadoù hin disheñvel. 
* Lakaet un termen gant Tiber d'un tabut etre Mesenia ha Sparta diwar-benn tachenn Ager Dentheliales war Menez Taygetos; roet eo an dachenn da Vesenia.
* En aner e klask Aelius Sejanus dimeziñ gant intañvez Drusus Julius Caesar.
* Tiber a zo saveteet  e vue dezhañ gant Aelius Sejanus diwar un ti o kouezhañ en e boull.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
 Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)

### [[Azia]]
* Deroù ren Kadphises Iañ, war an Impalaeriezh Kushan (fin e 50).
### [[Persia]]
## [[Sina]]
* Dipitet gant politikerezh diefed ar skraper Genshi, Liu Xuan eus e anv personel, ez a an "Divabrantoù Ruz" penn da Xi'an zo preizhet ganto. Lakaet eo an arigrap war kêr. Lazhet eo Liu Xuan gant an tag. 
* Deroù ren an impalaer nevez Guangwudi (fin e 57), diskennad eus an tiegezh Liu; gant e ren e teu an dierniezh Han er galloud evit an eil gwech (fin e 222).
* Treuzkaset eo kêr-benn Haned ar Reter da Luoyang gant Liu Xiu, anezhañ un den fin ha nerzhus. Ober a ra Impalaer anezhañ e-unan dindan an anv a Guangwudi. Deroù ar marevezh *jiangwu* (->56).

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur
* Savidigezh bolz-enor Orange, dedi eus 26-27.

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 25|Ganedigezhioù 25]]
* Gaius Julius Civilis, Penn german.
* Marcus Cocceius Nerva, e Narnia (Ombria) (Nerva : impalaer roman eus 16 pe 18 Gwengolo 96 da 25 Genver 98)
## [[:Rummad:Marvioù 25|Marvioù 25]]
* Aulus Cremutius Cordus, istorour roman

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 25
26

779 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0026 PC (goude ganedigezh J.-K.)
----

### Skiantoù an den

## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37)
* Koñsuled :  Cn(eus) Cornelius Lentulus Gaetulicus & C(aius) Calvisius Sabinus. 
* Kregiñ a ra Tiber da ren an impalaeriezh eus enez Capri m'eo en em dennet en e balez. Alese e reno e-pad 11 vloaz diwezhañ e ren. Ne zistroio ket da Roma ken. Leuskel a ra Seianus, prefed ar pretordi d'ober war-dro an aferioù red e Roma hag en impalaeriezh. Laosket gantañ ur galloud divuzul ne vo ket pell Sejañ evit drougimplij anezhañ, betek mont da irienniñ a-enep d'an impalaer a roio urzh d'e lazhañ a-gevret gant e holl diegezh d'an 18 Here 31.
* Dont a ra Pontius Pilatus da vezañ prefed proviñs roman Jude (*26*-36).
** Muzulioù dizampart pe feukus a gemer Pontius Pilatus alies (afer ar barroù roman, implij arc'hant an templ evit lakaat sevel dourbont Jeruzalem, skoedoù ardamez dediet d'an impalaer, lakaat skeiñ moneizoù gant kinkladurioù pagan).

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Breizh-Veur : Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)

### [[Azia]]
### [[Persia]]
### [[Sina]]

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 26|Ganedigezhioù 26]]
* Nerva, impalaer roman.
## [[:Rummad:Marvioù 26|Marvioù 26]]
* Claudia Pulchra, kenderv a-bell ha mignon bras Agrippina an Henañ.
## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 26
Sant-Derc'hen

**Sant-Derc'hen** a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 50 gwaz eus ar gumun, eleze 5,26% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Derrien à Saint-Derrien, Finistère 02.JPG|
Église_Saint-Derrien_à_Saint-Derrien,_Finistère_04.JPG|

* Iliz katolik *Sant Derc'hen* hag he c’halvar.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Sant-Derc'hen war lec'hienn Geobreizh
* Lec'hienn an Union Sportive Saint-Servais Saint-Derrien

## Notennoù ha daveoù
Sant-Divi

**Sant-Divi** (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landerne, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Douaroniezh
* Eieniñ a ra an Aber Benniged e Sant-Divi.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 36 skoliad (15,3 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 34 gwaz ag ar gumun, eleze 5,12% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 15 a viz C'hwevrer 1941 e kouezhas un nijerez Beaufort I marilhet L9794 ha kodet MW-R eus *217th Squadron* ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e Sant-Divi; lazhet e voe e voe he fevar nijour, ne voe ket kavet o c'horfoù.
#### Brezelioù didrevadennañ
* Mervel a reas ur c’haporal eus ar gumun d’an 31 a viz Genver 1957 e Philippeville (departamant Konstantin).

## Monumantoù ha traoù heverk

Le_calvaire_de_Saint-Divy_en_1910.jpg
Saint-Divy_Calvaire_1.jpg
Saint-Divy_calvaire_2.jpg
Saint-Divy_mur_de_l'enclos_paroissial.jpg
Saint-Divy_1_Fontaine_Saint-Divy.jpg

* Iliz katolik *Sant Divi*, , he c’harnel hag an daou galvar (1652), an dremenell hag ar feunteun.

Monument_aux_Morts_-_St_Divy-29.jpg

* Monumant ar re varv,  "Parrez Sant-Divy d’he bugale maro er vrezel 1914-1918", luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
### Tud marvet eno
*Édouard Leclerc (1926-2012), kenwerzhour.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun
* Sant-Divi war lec'hienn Geobreizh
* lec'hienn ar c'hlub tennis-taol

## Notennoù ha daveoù
Sant-Alar

**Sant-Alar** a zo ur gumun eus Bro-Gernev e kanton Pont-ar-Veuzenn, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
## Brezhoneg

Saint-Eloy_4.jpg

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Capitaine, kure, met n'en doa ket graet e-giz ma oa dleet; touet en-doa bout fidel d'ar Roue ha d'ar vro, *mez evit al lezennoù e lavaras: "Kalz artikloù a welan, eno, war pere va c'houstiañs ne bermet ket din sermantiñ"*.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 31 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 6,07% ag he foblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Eloy 1.jpg|
Église Notre-Dame-du-Fresq à Saint-Eloy, Finistère 02.JPG|
* Iliz katolik *Intron-Varia*, penn kentañ ar .


Saint-Eloy 3.jpg|

* Kalvar ar vered, .

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Karrnijour e oa. Mervel a reas e-pad an Eil Brezel Bed d'an 22 a viz Mae 1944 pa gouezhas e garr-nij *[[Supermarine Spitfire|Spitfire IX]]* marilhet *MK890* ha kodet *JX-?*, e Sant-Alar.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Sant Alar war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Sant-Seo

**Sant-Seo** a zo ur gumun eus Bro-Leon, e kanton Montroulez e departamant Penn-ar-Bed e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Guénégan, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 18 gwaz ag ar gumun, eleze 3,14% ag he foblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 8 a viz Gwenholon 1941 e kouezhas un nijerez Havoc I eus an *23rd Squadron* eus ar Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) nepell eus Sant-Seo; lazhet e voe he zri nijour, douaret int e Bered Kerfaotraz e Brest.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Seo*, 1753.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Sant-Seo war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
27

780 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) = 27 goude ganedigezh J.-K.
## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37)
* Koñsuled : L(ucius) Calpurnius Piso & M(arcus) Licinus Crassus Frugi 
* Degaset eo an abrikez eus Azia da Italia.
* Tan-gwall war menez Caelius e Roma.
* En em dennañ a ra Tiber (67 vloaz) war Capri (pe e 26); leuskel a ra mererezh an impalaeriezh gant Sejan. Paranoiek e teu an impalaer da vezañ, lakaat a ra aozañ prosezioù evit tagadennoù a-enep d'e veurdez. Ren a ra ur vuhez diroll ha kriz eo gant an dud.
* Badezet eo Jezuz gant Yann-Vadezour.
** Prezegerezh Yann ar Badezour, un eseniad anezhañ moarvat, a brezeg an degemer eus ar feiz dre lid ar splujañ en dour. War-raok ez a al luskad e Pere dreist-holl; Aon en deus Herod Antipas e krogfe un emsavadeg eno abalamour da virvilh an dud-se. Lakaat a ra prizoniañ ha lazhañ Yann e kreñvlec'h Machaerus. 
** Evit doare eo en em unanet ul lodenn eus ar Vadezourien da Jezuz Nazareth, ur prezegenner deuet war wel e Galilea e-tro an hevelep mare ha bet badezet er stêr Jordan gant Yann Vadezour e-unan. Burzhudoù Jezuz a laka kalz a dud d'en em vodañ en-dro dezhañ. Disfiz zo savet en Antipas. Redek a ra ar vrud e klask lakaat anezhañ da vervel.
* Savet bolz-enor Rimini, en enor da Aogust.
* Kouezhañ a ra ur stad kraksavet en e boull e Fidenae; 20 000 den a varv diwar an 50 00 a arvesterien a oa war al lec'h.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)

### [[Azia]]
* Templ al leoned askellek e Petra.
### [[Persia]]
### [[Sina]]
* Trec'het ha lazhadeget eo an "Divabrantoù Ruz" gant lu an impalaer pa oant oc'h en em dennañ eus Xi'an penn d'ar reter. 80 000 zo prizoniet ha lod anezho a vo enluet e rejimantoù Liu Xiu.

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 27|Ganedigezhioù 27]]
* Agrippa II Jude.
* Petronius, skrivagner roman.
* Wang Chong, prederour sinaat.

## [[:Rummad:Marvioù 27|Marvioù 27]]
## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 27
28

781 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0028 PC (goude ganedigezh ar C'hrist)
## Darvoudoù
### [[Impalaeriezh roman]]
* Impalaer : Tiber (Tiberius Caesar Divi Augusti Filius Augustus), adalek an 19 Eost 14 (>16.03.37)     
* Koñsuled : C(aius) Appius Iunius Silanus & P(ublius) Silius Nerva 
* Kregiñ a ra Jezuz da brezeg (*Sarmon war ar menez*).
* Emsavadeg Friziz a-enep d'ar Romaned.

### [[Breizh-Veur|Breizh (-Veur)]]
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (*c.* -10/+40)

### [[Azia]]
### [[Persia]]
### [[Korea]]
* Kemer a ra ar roue Daru Baekje lec'h Baekje war tron al ledenez korean.
### [[Sina]]

### Relijionoù ha mitologiezhioù

### Arzoù ha sevenadur

### Teknikoù ha skiantoù da dalvezout
### Buhez pemdez ha dudi

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 28|Ganedigezhioù 28]]

## [[:Rummad:Marvioù 28|Marvioù 28]]
* Roue Onjo Baekje

## Gwelet ivez
* Roll ar Pennoù Stad e 28

## Levroniezh
* André Blanc. *L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Les Belles Lettres. 1986.
1648

*Diwar-benn bloavezh *'1648*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
#### Izelvroioù
* 8 a viz Gwengolo: sinet eo Feur-emglev Münster ; dizalc'h eo ar Proviñsoù-Unanet.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1648|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1648]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1648|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1648]]*

__NOTOC__
Black Uhuru

**Black Uhuru** a zo ur strollad reggae eus mare ar "Roots Rock Reggae". «**Uhuru**» a dalv «frankiz» e Swahili, ur yezh eus Afrika ar reter.

## Un tamm istor

Savet eo bet ar strollad e 1974 gant Euvin "Don Carlos" Spencer, Rudolph "Garth" Dennis ha Derrick "Duckie" Simpson.

**Black Uhuru** a zo bet ar strollad kentañ bet enrollet ganto ur bladenn gant al label Taxi Records bet krouet gant Sly & Robbie.

## Pladennoù

**Er strollad : Derrick «Duckie» Simpson , [[Michael Rose]] , Errol «Tarzan » Nelson**

*1977 - **Love Crisis**
*1981 - **Black Sounds of Freedom**  (adembann eus"Love Crisis")

**Er strollad : Derrick «Duckie» Simpson , Michael Rose , Sandra « Puma » Jones**

*1979 - **Showcase**
*1980 - **Black Uhuru**  (adembann ur showcase, gant ouzhpenn an titl "Shine Eye Gal")
*1980 - **Sinsemilia**
*1981 - **Red**
*1982 - **Chill Out**
*1983 - **Guess Who's Comming To Dinner**  (adembann eus "Black Uhuru")
*1983 - **Anthem**

**Er strollad : Derrick Simpson , Delroy «Junior» Reid , Sandra « Puma » Jones**

*1986 - **Brutal**
*1987 - **Positive** (Puma Jones remplacée par Olafunke)

**Formation : Derrick «Duckie» Simpson , Garth Dennis et Don Carlos**

*1990 - **Now**
*1991 - **Iron Storm**
*1993 - **Mystical truth**
*1994 - **Strongg**

**Er strollad : Derrick «Duckie» Simpson , Jenifah Nyah , Andrew Bees**

*1998 - **Unification**
*2001 - **Dynasty**

**Pladennoù Dubs ha war'l'leur :**

*1982 - **Uhuru in Dub**
*1982 - **Tear It Up - Live** (pladenn ha film)
*1983 - **The Dub Factor**
*1986 - **Brutal Dub**
*1987 - **The Positive Dub**
*1988 - **Live**
*1988 - **Live In New York City**
*1990 - **Now Dub**
*1990 - **Love Dub** (adembann eus"Uhuru In Dub")
*1992 - **Iron Storm Dub**
*1993 - **Mystical Truth Dub**
*1994 - **Strongg Dubb**
*2000 - **Live 1984**
*2001 - **In Dub**
*2001 – **Dubbin'It Live** (Hañv 2001, er Paléo Festival)
Michael Rose

**Michael Rose**, ganet d'an 11 a viz Gouere 1957, zo ur c'haner reggae eus Jamaika. Bet eo bet e penn ar strollad Black Uhuru, pa rae berzh. Kendalc'het en deus da soniñ ha d'ober berzh e-unan.
Sant-Fregan

**Sant-Fregan** (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Douaroniezh

## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Sant-Fregan, Coar e anv, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Branellec, kure, 50 vloaz.
* Tud eus ar gumun a gemeras perzh en Emgann Kergidu d'ar 24 a viz Meurzh 1793 e-kichen Plougouloum; un dell-gastiz a 250 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 34 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,05% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk


Quimper_125_Borne_milliaire_de_Kerscao_en_Kernilis_Musée_départemental_breton.JPG
Borne_milliaire_de_Kerscao_(1874).png
Saint-Frégant-29.jpg|An iliz katolik.
Manoir_Penhoat_Saint-Frégant_Messelière.jpg|Maner aet da get.
Château_Penmarc'h_Saint-Frégant_Villard.jpg|Maner Penmarc'h.

* Lec'hienn galian-ha-roman Kerradeneg.
* Iliz katolik *Sant Gwenole*.
* Feunteun Sant-Gwenole.
* Maner Penmarc'h.
* Maner Lezvern hag e vilin.

Monument_aux_morts_-_Saint-Frégant-29.jpg
Saint-Frégant_1939-1945.jpg
 
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Sant-Fregan war lec'hienn Geobreizh

## Daveoù ha notennoù
Sant-Yann-ar-Biz

**Sant-Yann-ar-Biz** a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger, e kanton Plouigno.
## Douaroniezh
* War aod Mor Breizh emañ Sant-Yann-ar-Biz.
* Kumunioù amezek : Plouganoù; Gwimaeg; Lanneur; Garlann; Plouezoc'h
## Anv

## Ardamez

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Barvet, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 55 gwaz eus ar gumun, eleze 4,93% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
* Lazhet e voe ur c’hartermestr fuzuilher eus ar gumun d’an 20 a viz Du 1946 en Haiphong en Tonkin er Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. 

Saint-Jean-du-Doigt (29) Fontaine 02.jpg|
Saint-Jean-du-Doigt (29) Église 01.jpg| 
Eglise-saint-jean-du-doigt-2-09-2005.jpg|
Sant-Yann-ar-Biz (29) Teñzor 01.JPG|Teñzor.

* Feunteun hag iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* François-Tanguy Prigent, kouer ha politikour breizhat, bet ganet d'an 11 a viz Here 1909.
## Gevelliñ
## Levrioù talvoudus
## Liammoù diavaez

* Sant-Yann-ar-Biz war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Sant-Yann-Drolimon

**Sant-Yann-Drolimon** a zo ur gumun er Vro Vigoudenn e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
## Brezhoneg
* D'ar 17 a viz Gwengolo 2004 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 38 gwaz eus ar gumun, eleze 3,38% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 6 a viz Meurzh 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-35-BO (anvet *Sweet Pea*, marilhet 42-5130 ha kodet GY-?) eus aerlu ar Stadoù-Unanet er mor nepell eus Sant-Yann gant dek milour en e vourzh; eizh anezhe a voe tapet gant an Alamaned, ne voe ket adkavet an daou all.
#### Brezelioù didrevadennañ
* Mont a reas ur c’hartermestr pleustradeger eus ar gumun d’ar 14 a viz Du 1945 e Long-Kien e Kochinsina er Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

262 Penmarch Musée Préhistoire finistérienne.jpg|
Kerviltré 1.jpg|
Kerviltré 2.JPEG|
185 Musée préhistoire Penmarc'h.JPG|
828 Raz Plogastel Tronoën.jpg|
126 Kerveltré.jpg|

* Savadurioù ha traouennoù ragistorel.

Bretagne_Finistere_StJeanTrolimon_11031.jpg
Bretagne_Finistere_StJeanTrolimon_11041.jpg
Bretagne_Finistere_StJeanTrolimon_11043.jpg


Bretagne_Finistere_StJeanTrolimon_11045.jpg
Bretagne_Finistere_StJeanTrolimon_11032.jpg
Bretagne_Finistere_StJeanTrolimon_11037.jpg


Bretagne_Finistere_StJeanTrolimon_11036.jpg
Bretagne_Finistere_StJeanTrolimon_11063.jpg

* Kalvar ha chapel Tronoan.

Eglise_Saint-Jean-Baptiste_de_Saint-Jean-Trolimon_(1).jpg

* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.

331_Saint-Jean-Trolimon.jpg

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Sant-Wazeg

**Sant-Wazeg** a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Brieg, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Emañ er vroig Dardoup.
## Douaroniezh
* Emañ andon an Oded er gumun, el lec'h anvet Yeun-ar-Vouster.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 87  gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,90% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 23 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
*Fuzuilhet eo bet Jean Le Goff, ur paotr ag ar Rezistañs a orin eus Sant-Wazeg, e Roz ar C'had (Lannejenn), d'ar 24 a viz Even 1944; barnet e oa bet d'ar marv gant lez-varn al Lu alaman er Faoued.

## Monumantoù ha traoù heverk

Allée couverte Castel Ruffel.JPG|
Allée couverte Castel Ruffel longitudinale.JPG|

* Kastell Rufell: ur vougev graet gant darioù maen kostezet bet savet da vare Nevezoadvezh ar Maen.

Chateau trevarez07.jpg|Kastell Trevare
Chateau trevarez parc 07.jpg|Poull-dour e liorzh kastell Trevare.

* Kastell Trevare pe "Maner Trevare": Savet e oa bet e fin an  gant James de Kerjégu. Distrujet e oa bet e doenn gant bombezennoù e-kerzh an Eil Brezel-bed. E 1968 e oa bet prenet gant Kuzul-Meur Penn-ar-Bed hag adkempennet eo bet tamm-ha-tamm.

Saint-Goazec_4.JPG

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. 

Gwaker ecluse.jpg|Skluz ar Waker er ganol Naoned-Brest.

* Skluz ar Waker er ganol Naoned-Brest.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud

### Tud ganet eno
* 1871 : Jean Roudot, beleg ha skrivagner brezhonek.

## Liammoù diavaez

*  https://web.archive.org/web/20090911041606/http://www.pays-de-chateauneuf.com/Saint-Goazec_2.html
*  domani Trevare

## Dave ha notennoù
Sant-Martin-war-ar-Maez

**Sant-Martin-war-ar-Maez** a zo ur gumun eus Bro-Leon, e kanton Montroulez e departamant Penn-ar-Bed e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh

## Anv

* Erwan Vallerie ː **Eccl. sancti Martini de Monte Relaxo**, 1128

## Ardamezioù
*En argant e rod kendentadur en gul a beder zerenn stummet evel ur groaz, e vantell en gul karget gant pemp bezantenn en aour 3, 2*

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar brezhoneg
* D'ar 27 a viz Here 2005 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'an 10 a viz Ebrel 2008 e oa bet roet al label Ya d'ar brezhoneg live 1 d'ar gumun.
### Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa 54 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (17,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Breton ha Guerlesquin, kureed.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 89 gwaz eus ar gumun, eleze 4,42% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 31 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Prizoniet ha lazhet e voe ur soudard eus ar gumun gant an ALN d’an 31 a viz Here 1956 e Les Abdellys (departamant Tlemcen); ne voe ket adkavet e gorf.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. Ouzhpennet e voe c’hwec’h anv d’an 11 a viz Du 2018. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Sant-Martin-war-ar-Maez war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Yann Talbot

**Yann Talbot** (1940 Lannuon-2018 Plerin) zo ur skrivagner brezhonek hag ur beleg katolik. 

Person Landreger e oa bet goude bezañ bet hini Rostrenenn, a-raok dont da barrez Lannuon. Un toullad troidigezhioù en deus bet embannet el Liamm diwar danevelloù Jorge Luis Borges, William Faulkner ha re all. Troet en deus ivez Franz Kafka. Bet eo bet kelenner war ar skiantoù armerzhel ha sokial ha war ar brezhoneg.

## Buhez
Ganet eo bet Yann Talbot e Lannuon, e Treger, er bloavezh 1940. Bevet en deus eno gant e dud, e c'hoar hag e vreur (marv eo hemañ d'e 14 vloaz). Kroget eo da zeskiñ brezhoneg e skolaj Sant-Jozef (Lannuon) peogwir e oa troet gant sevenadur Breizh hag ivez peogwir ne oa ket bet savet e brezhoneg met e galleg. Klevet a rae brezhoneg er gêr memestra.

Diwezhatoc'h e krogas gant studioù war an istor e Roazhon hag eno eo e krogas da gompren, da gomz ha da lenn brezhoneg tro-dro da 17/18 vloaz. E studioù uhel war ar brederouriezh hag an doueoniezh a reas en Añje.

Pan erruas war an oad e voe anvet da berson Landreger goude bezañ bet hini Rostrenn met a-raok e voe kelenner war an istor hag an douaroniezh, ar studioù ekonomikel ha sokial hag evel-just war ar brezhoneg e skol Campostal e Rostrenn.

Plediñ a ra gant ar gevredigezh Breuriezh Sant Erwan en doa krouet e 1962 gant ar veleion Armañs ar C'halvez ha Per Bourdellez. Alies a-walc'h e lid oferennoù evit tud an Emsav evel obidoù Yann Fouere e 2011 pe gant ar gevredigezh Mignoned Feiz ha Breizh.

## E varv
Marvet eo e Plerin, ha beziet e Lannuon.

## Oberennoù
Skrivet ez eus bet kalz a bennadoù gant Yann Talbot, dreist-holl e-barzh Al Liamm ha Kannadig Imbourc'h. Met skrivet en deus ivez un nebeud danevelloù, barzhonegoù ha troidigezhioù.

### Levrioù
*An Treuzstummadur, oberenn Franz Kafka, bet troet gantañ diwar an alamaneg, hag embannet gant Embannadurioù al Lanv (2009).

### Pennadoù

#### Al Liamm
**[[Añjela Duval]] : ur plac'h hag he stourm*, niv.210, p.55
**Pa vin marv*, niv.211, p.49
**Prezegenn da-geñver obidoù an Aotrou [[Marsel Klerg|Klerg]]*, niv.226, p.247 
**[[Gwilherm Dubourg]], beleg (1928-1988)*, niv.247, p.85
**[[Per Bourdellez]] : va mestr*, niv.256, p.243
**Homelienn evit dekvet deiz-ha-bloaz marv Añjela Duval*, niv.269, p.398

#### Kannadig Imbourc'h
**Ar Feiz, an Esperañs, ar Garantez*, niverenn 18
**Ar mogerioù ouzh hon dispartiañ diouzh Doue*, niverenn 86, Mezheven 2014
**Kentañ Sul ar c’horaiz : « Karc’hariet e oan ha deuet oc’h betek ennon »*, niverenn 26
**Mark 16, 9-20 Oferenn Sant Loup*, niverenn 22
**Teneridigezh Doue*, niverenn 74, Genver-C'hwevrer 2012

### Barzhonegoù
**Recife*, niv.108, p.7
**Ho trugarekaat a ran, va Doue*, niv.122, p.217
**Ne fell ket din mont d'o skol*, niv.134, p.172
**Devet hon eus an ilizoù*, niv. 195, p.262

### Danevelloù
**Angelloù ar Morvleiz*, niv.107, p.422

### Troidigezhioù
**Ar groaz houarn*, Al Liamm, niv.242, p.214
**Nolly Lost-Kotoñs*, niv.253, p.121
**Ar c'hampion*, niv.257, p.364
**Merc'heta*, niv.259, p.136
**An [[Aviel]] hervez [[sant Mark]]*, niv.269, p.387
**Ur rozenn evit Emili*, gant William Faulkner, niv.302, p.300

## Liamm diavaez
* Ur pennad-kaoz gant Yann Talbot diwar Gaouenn.net
Garmenig Ihuellou

Ur skrivagnerez vrezhonek a orin eus Langoned eo **Garmenig Ihueloù**, ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1934 e Porzh ar Roue, e Pariz (14 arondisamant) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Ebrel 2018 e Pabu 

## He buhez
Kelenn a ra brezhoneg e Sant Brieg e-lec'h m'emañ o chom. Graet deus he studioù er skolaj-lise teknikel Albert de Mun e Pariz 7vet. Eus ar 4re klas betek ar c'hlas termen eo bet Garmenig Ihueloù en ur skol evit stummañ kelennerezed war an arzoù-dilhad. Kelennet he deus dreist-holl an danvezioù hollek : galleg, istor, geografiezh, treserezh. Bet he deus un nebeud diplomoù, en o zouez, ur vestroniezh war ar brezhoneg e Roazhon. Kelenn a rae Garmenig an arzoù-kaer e skol Diwan Sant-Brieg ha brezhoneg e Lise Renan Sant-Brieg.

A-viskoazh he deus skrivet, adalek ar mare ma ouie skrivañ ha lenn. Ar wech kentañ, e voe embannet he fennadoù war gelaouenn Bleimor, Sturier hec'h anv. Danevelloù ha barzhonegoù a skrive e gallek hag e brezhoneg abaoe pell a-raok. Aliet e voe dezhi kas anezho da Al Liamm. Embannet int bet un nebeud amzer goude.

Betek an oad a 14 vloaz eo bet savet e Langoned hag en Drinded gant he div mamm-baour, rak marv e oa dija he daou dad-paour. An holl dud a gaozee brezhoneg eno d'ar c'houlz-se. En iliz e oa pep tra e brezhoneg, ar pedennoù, er skol ivez, daoust ma ne oa aotre ebet da gomz brezhoneg, nemet galleg ken, er skolioù publik ha prevez. Tud Garmenig a laboure e Pariz. Neuze eo aet da vevañ ganto pa oa en oad da vont er skolaj. Desket he deus lenn ha skrivañ un tamm ar yezh peurunvan e Ker-Vreizh, e karter Montparnasse.

Bet eo bet ezel eus kalz a gevredigezhioù evel : Bleimor, Kendalc'h, KEAV ( Kamp etrekeltiek ar Vrezhonegerien), Al Leur Nevez, Ar Falz. Re-all gant ur gelaouenn hag emvodoù e-pad ar bloaz : KAVY (Kevredigezh ar vrezhonegerien yaouank) savet gant Erwan Evenou ha Ti-Yaouankiz savet gant Gwennole ar Menn.

Dimezet e oa Garmenig gant Gwennole ar Menn. Pevar bugel o deus bet : Brieg, Riwal, Tangi ha Malo. O vevañ emañ bremañ e Sant-Brieg abaoe meur a vloavezh.

## Hec'h oberennoù
**Bruzun* e 1975
**Pebezh fest-noz* e 1982
**Argantael hag ar spes*, An Here,1985
**Argantael hag ar skrapadenn* (An Here, 1993)
**Argantael ha Tro Breizh* e 2005
**Boudig ar bleuñ*, Keit Vimp Bev, Gwengolo 2006
**An Urzhiataer hud*, Keit Vimp Bev, 2006
**An Urzhiataer hud 2*, Keit Vimp Bev, 2010

#### Troidigezhioù
**Gwrac'h ar menez* (Keit Vimp Bev, Here 2005) - Troidigezh diwar Yann Failher.
**An den a blante gwez* (Utovie) - Troidigezh diwar Jean Giono.

#### E galleg
**Noms de maisons, bateaux, animaux en breton*, Coop Breizh, Speied, 1995, 86 p
## Notennoù