open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roi (Bilal Hassani)

***Roi*** ("Roue" e brezhoneg) a zo ur *single* gant ar c'haner-sonaozer gallek Bilal Hassani deuet er bloavezh 2019. Savet e oa bet gant Bilal Hassani, Madame Monsieur ha Medeline. Kanet eo ar ganaouenn e galleg ha saozneg. Enrollet eo an titl e pellgargañ ha streaming.

Kanet e oa bet gant an arzour da-geñver *[[Destination Eurovision 2019]]*.

## Sonaozadur
Hassani en deus skrivet ar ganaouenn gant an daouad Madame Monsieur. Savet e oa bet an titl ganto ha Medeline.

## Eurovision
Hassani a sell ouzh kenstrivadeg Eurovision ar c'han abaoe meur a vloaz.

## Videoglip
Embannet eo klip an titl *Roi* war YouTube d'ar 15 a viz C'hwevrer 2019. Ar c'hlip a ziskouez Hassani e-pad ur sonadeg. Ur gwiskamant evel ur roue eo dilhad ar c'haner.

## Renkadurioù

## Daveennoù
Melion

Ar **melion**, *Viola riviniana* o anv spesad, a zo plant geotennek eus Eurazia hag Afrika.

## Anv
O anv skiantel a zo bet roet dezhe gant Heinrich Reichenbach, ul louzawour alaman eus an 19vet kantvet. Savet eo bet diwar anv an Dr Rivinus, ul louzawour eus an 17vet kantvet eus an hevelep bro.

## Hiron
E c'haller parañ *Viola riviniana* gant *Viola reichenbachiana*, hag e roont *Viola × bavarica*.
Breuriezh Sant Ildud

**Breuriezh Sant Ildud** a oa ur gevredigezh hervez lezenn 1901, krouet gant izili bennañ Kristenion Breizh evit prenañ un domani da reiñ bod da Diegezh Santez Anna, e 1992. Renet e oa gant Marsel Blanchard, person Kistinid.
Goude un dizemglev e voe gwerzhet an domani ha divodet ar gevredigezh.
Ober a rae dave hec'h anv da Emgleo Sant Ildud Yann-Vari Perrot, a oa un ti-embann dreist-holl.
The Pink Fairy Book

***The Pink Fairy Book*** zo ul levr eus ar rummad The Lang's Fairy Books,, anezho kontadennoù a veur a vro, troet e saozneg, gant Andrew Lang hag e wreg, er bloaz 1897. E-barzh hennezh e oa 41 gontadenn a Japan, Sikilia, Lec'hlenn, darn anezho troet diwar re Hans Christian Andersen.

## Ar c'hontadennoù
**[[:en:The Cat's Elopement]]*, kontadenn a Japan;
**[[:en:How the Dragon Was Tricked]]*, kontadenn eus Gres;
**[[:en:The Goblin and the Grocer]]*, diwar * [[:da:Nissen hos Spekhøkeren]]*, gant ar skrivagner danek Hans Christian Andersen ;
**The House in the Wood*, diwar *[[Das Waldhaus]]* (An Ti er C'hoad), niverenn 169 en Kinder- und Hausmärchen, dastumad ar vreudeur Grimm;
**[[Urashima Tarō|Urashimataro and the Turtle]], kontadenn a [[Japan]];
**The Slaying of the Tanuki
**The Flying Trunk*, diwar ar gontadenn danek Den flyvende Kuffert (*An arc'h-nij*), gant Hans Christian Andersen; 
**The Snow Man*
**[[The Shirt-Collar]]
**The Princess in the Chest
**[[The Three Brothers]]*, diwar ur gontadenn en Kinder- und Hausmärchen, dastumad ar vreudeur Grimm;
**The Snow-queen*, diwar ar gontadenn danek Snedronningen, pe **[[Rouanez an Erc'hegi]]**, gant Hans Christian Andersen;
**[[The Fir-Tree]]
**Hans, the Mermaid's Son
**Peter Bull
**The Bird 'Grip'
**[[Snowflake]]
**I Know What I Have Learned
**[[The Cunning Shoemaker]]
**The King Who Would Have a Beautiful Wife
**[[Catherine and Her Destiny]], kontadenn italian,
**How the Hermit Helped to Win the King's Daughter
**[[The Water of Life (Spanish fairy tale)|The Water of Life]], kontadenn eus Spagn, 
**The Wounded Lion
**[[The Man Without a Heart]]
**The Two Brothers*, diwar [[Die zwei Brüder]], kontadenn alamanek, niverenn 60 en [[Kinder- und Hausmärchen]], dastumad ar vreudeur [[Grimm]];
**Master and Pupil*, kontadenn eus [[Danmark]],
**The Golden Lion
**[[The Sprig of Rosemary]]
**The White Dove
**[[The Troll's Daughter]]*, kontadenn eus Danmark,
**[[Esben and the Witch]]*, kontadenn eus Danmark,
**[[Princess Minon-Minette]]*, diwar ur gontadenn c'hallek, 
**[[Maiden Bright-eye]]
**The Merry Wives
**King Lindworm*
**[[The Jackal, the Dove, and the Panther]]
**The Little Hare
**[[:en:The Sparrow with the Slit Tongue]]* ( *Ar Golvan troc'het e deod*), diwar ar fablenn japanat *[[:en:Shita-Kiri Suzume]]*,
**[[The Story of Ciccu]]
**Don Giovanni de la Fortuna'', diwar Der Bärenhäuter, kontadenn alamanek, niverenn 101 e dastumad kontadennoù Grimm.

## Pennadoù kar
* The Blue Fairy Book
* The Brown Fairy Book
* The Crimson Fairy Book
* The Green Fairy Book
* The Grey Fairy Book
* The Lilac Fairy Book
* The Olive Fairy Book
* The Orange Fairy Book
* The Red Fairy Book
* The Violet Fairy Book
* The Yellow Fairy Book
White Fox

**White Fox Co., Ltd.** (japaneg: 株式会社 WHITE FOX Hepburn: Kabushiki gaisha Howaito Fokkusu) zo ur studio filmoù bevaat japanat. Yaouank a-walc'h eo ar studio (Ebrel 2007) ha n'eus ket bet graet kalz traoù gantañ, met deuet eo a-benn da dizhout ur plas uhel a-fed rastellañ arc'hant (evel gant an heuliadoù *[[Steins;Gate (stirad skinwel)|Steins;Gate]]* pe**).
### Stiradoù skinwel

### Filmoù
Der Teufel und seine Großmutter

**Der Teufel und seine Großmutter** (*An diaoul hag e vamm-gozh*) zo ur gontadenn alamanek gant ar vreudeur Grimm, niverenn 125 e kontadennoù Grimm.
E renkadur Aarne-Thompson eo klenket en niverenn 812.

Lakaet eo bet e saozneg gant Andrew Lang hag embannet en *[[The Yellow Fairy Book]]*. Un doare saoznek all zo e-barzh *A Book of Dragons* gant Ruth Manning-Sanders.

## Ar gontadenn
Tri soudard, treut o gopr, a dec'h eus an arme, hag a ya da guzhat en ur parkad ed. Siwazh, chom a ra an arme hep fiñval. Petra ober ? chom er park da vervel gant an naon pe mont da c'houlenn boued ha bezañ fuzuilhet?

Un aerouant a dremen en oabl, a ginnig o saveteiñ gant ma labourint evitañ e-pad seizh vloaz. Graet ar marc'had. Kaset int war-nij gant an aerouant, an diaoul e gwirionez. Ha hennezh ha reiñ ur skourjez dezho, da c'hounit arc'hant ganti, emezañ, met a-benn seizh vloaz e vijent dezhañ nemet respont a c'halljent d'un divinadell.

## Pennadoù kar
* Der Bärenhäuter

## Liammoù diavaez
*''Der Teufel und seine Großmutter''
Esben and the Witch (kontadenn)

***Esben and the Witch*** (*Esben og Troldheksen* e daneg) zo ur gontadenn eus Danmark hag a gaver el levr saoznek *[[The Pink Fairy Book]]* gant Andrew Lang e 1897. Un doare all anezhi a gaver en dastumad all *[[A Book of Witches and A Choice of Magic]]* gant Ruth Manning-Sanders.

## Orin
Dastumet e oa bet ar gontadenn danek gant Jens Kamp. Lakaet e voe e saozneg gant Andrew Lang, pe marteze gant e wreg , a rae kalz eus al labour treiñ dindan e anv, ha lakaet  e *The Pink Fairy Book*. 

## Ar gontadenn
Esben en deus unnek breur ha ne reont ket van anezhañ. Un deiz ez eas kuit ar vreudeur da welout ar bed, pa chomas Esben er gêr. En em gavout a rejont un noz e ti ur sorserez drouk...

## Doare brezhonek
Un doare brezhonek eus ar gontadenn zo bet embannet gant un droidigezh c'hallek, d'ober ul levr divyezhel embannet e 2020 gant Sav-Heol.

## Pennad kar
* Esben

## Liammoù diavaez
*  Ar skrid saoznek
*   Ar skrid saoznek
*  hag  
*  ''YouTube''.
*  Ali ul lennerez en ur blog
Der Bärenhäuter

**Der Bärenhäuter** zo ur gontadenn alamanek, niverenn 101 e dastumad kontadennoù Grimm.

En doare sikilian, *Don Giovanni de la Fortuna*, zo bet dastumet gant Laura Gonzenbach er *Sicilianische Märchen*, hag an droidigezh saoznek anezhañ a gaver e dastumad Andrew Lang anvet The Pink Fairy Book.

Un doare italianek zo ivez gant Italo Calvino.

## Ar gontadenn
Ur soudard a zistro d'ar gêr goude ar brezel. Marvet eo e dud, ha ne fell ket d'e vreudeur e zegemer. Erruout a ra un den hag a ginnig reiñ madoù bras dezhañ gant ma ne droc'ho ket e vlev, ne grenno ket e ivinoù, n'en em walc'ho ket, ne bedo ket, ha ma wisko ur porpant a vo roet dezhañ. A-benn seizh vloaz, ma chom bev, e vo pinvidik ha dieub. Ma varv e vo d'an diaoul. Mat eo an emglev d'ar soudard.
Eroge

Un **eroge** (エロゲ or エロゲー erogē, ger-malizenn evit ober anv eus ur c'hoari video erotek: (エロチックゲーム erochikku gēmu)) a vez graet eus ur c'hoari video erotek japanat.
## Istor
Eroge, ger-malizenn evit c'hoari erotek, a zo bet krouet e penn kentañ ar bloavezhioù 1980 pa oa an embregerezhioù japanek o krouiñ o c'hentañ urzhiataerezhioù ha merkoù o keveziñ gant Stadoù-Unanet Amerika. Ar c'hentañ c'hoari erotek war urzhiataer, Night Life, a oa bet embannet gant Koei e 1982. 

Ur c'hoari avantur da lenn e oa gant skeudennoù reizhel. Er memes bloavezh, Koei a embannas ur c'hoari erotek all anvet *Danchi Tsuma no Yuwaku* (Seduction of the Condominium Wife). Ur c''hoari roll avantur e oa gant livioù hag embannet war an urzhiataer NEC PC-8001. Gwerzhet mat e voe, ar pezh en devoa sikouret Koei da zont da vezañ un embregerezh veur.
The Violet Fairy Book

***The Violet Fairy Book*** zo unan eus levrioù saoznek ar rummad The Lang's Fairy Books, gant Andrew Lang, ennañ 35 kontadenn eus Roumania, Japan, Serbia, Lituania, broioù Afrika, Portugal, Rusia.

## Ar c'hontadennoù

**[[A Tale Of the Tontlawald]]
**The Finest Liar in the World
**The Story of Three Wonderful Beggars*, diwar ur gontadenn a Serbia; anavezet eo ivez evel *Vasilii the Unlucky*, ur gontadenn rusek en Narodnye russkie skazki gant Aleksandr Afanasyev.
**[[Schippeitaro]]
**The Three Princes and their Beasts
**[[The Goat's Ears of the Emperor Trojan]]
**The Nine Pea-hens and the Golden Apples
**[[The Lute Player]]
**The Grateful Prince
**[[The Child who came from an Egg]]
**Stan Bolovan
**[[The Two Frogs]]
**The Story of a Gazelle
**[[How a Fish swam in the Air and a Hare in the Water]]
**Two in a Sack
**[[The Envious Neighbour]]
**The Fairy of the Dawn
**[[The Enchanted Knife]]
**Jesper Who Herded the Hares
**[[The Underground Workers]]
**The History of Dwarf Long Nose
**[[The Nunda, Eater of People]]
**The Story of Hassebu
**[[The Maiden with the Wooden Helmet]]
**The Monkey and the Jelly-fish
**[[The Headless Dwarfs]]
**The Young Man Who Would Have His Eyes Opened
**[[The Boys with the Golden Stars]]
**The Frog
**[[The Princess Who Was Hidden Underground]]
**The Girl Who Pretended to be a Boy
**[[The Story of Halfman]]
**The Prince Who Wanted to See the World
**[[Virgilius the Sorcerer]]
**Mogarzea and his Son

## Pennadoù kar
* The Blue Fairy Book
* The Brown Fairy Book
* The Crimson Fairy Book
* The Green Fairy Book
* The Grey Fairy Book
* The Lilac Fairy Book
* The Pink Fairy Book
* The Olive Fairy Book
* The Orange Fairy Book
* The Red Fairy Book
* The Yellow Fairy Book
Der Geist im Glas

***Der Geist im Glas***, pe *Ar Spes er voutailh*, zo ur gontadenn alamanek, niverenn 99 e kontadennoù Grimm. Hervez renkadur Aarne-Thompson eo savet war ar patrom 331.

## Ar gontadenn
Ur wech e oa ur c'hoadour kozh hag en doa ur mab ha n'en devoa ket arc'hant a-walc'h d'e gas d'ar skol.
Histoire des voyages de Scarmentado écrite par lui-même

***Histoire des voyages de Scarmentado écrite par lui-même*** zo ur gontadenn c'hallek verr gant Voltaire e 1756.

Ur gontadenn flemmus eo, skrivet er c'hentañ gour unan, ma weler an haroz o vont a vro da vro hag oc'h en em gavout en diaezamant abalamour da c'hizioù droch an dud pe d'o drougiezh. 

Meur a dra a laka da soñjal e Candide, gant Voltaire ivez e 1759, evel al linennoù diwar-benn an Ofis Santel. 

## Liammoù diavez
* Ar skrid
Olimpia (anv-bihan)

**Olimpia** zo un anv-bihan italianek roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
**Olympe*, e galleg
**Olympia*, e saozneg.

## Tud

## Lennegezh
* Olimpia, tudenn eus Orlando furioso, barzhoneg Ariosto.
* *Olimpia Zuleta*, er romant *El amor en los tiempos del cólera*, gant Gabriel García Márquez.
Olimpia Maidalchini

**Olimpia Maidalchini** (Viterbo, 26 a viz Mae 1594 – San Martino al Cimino, 26 a viz Gwengolo 1657), anvet ivez *Donna Olimpia*, ha *la Pimpaccia* gant ar bobl, lesanvet ivez *la papessa* ("ar babez"), a oa ur vaouez a renk uhel e Roma en hanterenn gentañ ar .

## He buhez
Ganet e oa e 1594 e Viterbo en un tiegezh divadoù. He zad, ar c'habiten Sforza Maidalchini, a oa appaltatore, a oa dimezet da Vittoria Gualterio.

Div wech e timezas.

Pa addimezas d'un den pinvidik eus ar familh Pamphili e teuas da gaout levezon bras e lez ar pab Inosant X.

E 1647 e reas envel he niz Francesco Maidalchini da gardinal.
E bloazioù diwezhañ buhez ar pab e werzhas kargoù en Iliz gant falsaktaoù, ha gant skoazell ar Sottodatario Francesco Canonici, lesanvet Mascambruno, a lavare bout serc'heg dezhi, evit kement ha 500.000 skoed. Kondaonet e voe Canonici d'ar marv dre mazzatello.

## He bugale
Gant he fried Pamphilio he doe div verc'h hag ur mab:
* Maria Flaminia Pamphili (1619 - 1682)
* Camillo Pamphili (1622 - 1666), anvet da gardinal (1644) hag a zilezas ar vicher da zimeziñ da Olimpia Aldobrandini, intañvez Borghese, ha tri bugel o doe; 
* Costanza Pamphili (1627 - 1665), priñsez Piombino.

## Liammoù diavaez
*Daniela Eritrei, ''L'ombra di Olimpia - Dialogo privato con donna Olimpia Pamphili, la principessa di San Martino'' .

## Levrlennadur
*   Histoire de donna Olimpia Maldachini.

## Notennoù
Di Penates

***Di Penates***, anvet***Penates*** ivez, a oa doueed e relijion Henroma, anezho doueed an tiegezh, kehelet er gêr. Pa veze koulz ar predoù e veze taolet un tamm en oaled evit an *di Penates*.

Penates Roma (*Penates Publici Populi Romani*) o devoa un templ war ar Velia e-kichen ar Menez Palatin. Dionysios Halikarnassos a skrivas e oa delwennoù da zaou zen yaouank.

## Notennoù
All in the golden afternoon...

***All in the golden afternoon...*** zo ur varzhoneg saoznek gant Lewis Carroll, lakaet da dalbenn, pe rakskrid, d'al levr Alice's Adventures in Wonderland embannet e 1865 gant London's Macmillan. Savet eo bet da gounaat an enderv ma voe savet istor Alice e Bro ar Marzhoù war ur skaf eus Oxford betek Godstow, evit an teir c'hoar Liddell, Lorina ("Prima"), Alice ("Secunda") hag Edith ("Tertia").

N'en kaver ket en droidigezh vrezhonek Troioù-kaer Alis e Bro ar Marzhoù.

## Ar skrid

All in the golden afternoon 
Full leisurely we glide;
For both our oars, with little skill,
By little arms are plied,
While little hands make vain pretence
Our wanderings to guide.

Ah, cruel Three! In such an hour,
Beneath such dreamy weather,
To beg a tale of breath too weak
To stir the tiniest feather!
Yet what can one poor voice avail
Against three tongues together?

Imperious Prima flashes forth
Her edict "to begin it"— 
In gentler tones Secunda hopes
"There will be nonsense in it!"— 
While Tertia interrupts the tale
Not more than once a minute.

Anon, to sudden silence won,
In fancy they pursue
The dream-child moving through a land
Of wonders wild and new,
In friendly chat with bird or beast—
And half believe it true.

And ever, as the story drained
The wells of fancy dry,
And faintly strove that weary one
To put the subject by,
"The rest next time—" "It is next time!"
The happy voices cry.

Thus grew the tale of Wonderland:
Thus slowly, one by one,
Its quaint events were hammered out—
And now the tale is done,
And home we steer, a merry crew,
Beneath the setting sun.

Alice! A childish story take,
And with a gentle hand,
Lay it where Childhood's dreams are twined
In Memory's mystic band,
Like pilgrim's withered wreath of flowers
Plucked in far-off land.

## Notennoù
Olimpia Aldobrandini

**Olimpia Aldobrandini** (1623-1681) a oa ur briñsez italian eus ar . 

## He buhez
Merc'h e oa da Giorgio Aldobrandini, priñs Meldola, ha da Ippolita Ludovisi, a oa kar d'ar pab Gregor XV.
En 1638 e timezas d'ar priñs Paolo Borghese, eus an tiegezh Borghese, a varvas en 1646.
Bloaz goude, en 1647, ec'h addimezas da Gamillo Pamphili, mab da Olimpia Maidalchini ha niz d'ar pab Inosant X) .

## Euredoù ha bugale
Div wech e timezas : da Baolo Borghese ha da Gamillo Francesco Maria Pamphili, ha bugale o doe.
Hec'h eil mamm-gaer ivez a oa Olimpia hec'h anv-bihan.
Golkonda

**Golkonda**, pe **Golconda,** **Gol konda** ("torgenn grenn"), pe **Golla konda** (torgenn ar vaeserien) zo ur c'hreñvlec'h e Su India, e Telangana, gwechall kêr-benn sultaned an dierniezh Qutb Shahi (*c.* 1512 – 1687). Er c'hornôg da Hyderabad emañ hag 11&nbsp;km anezhi.

Brudet eo mengleuzioù ar c'hornad ma voe kavet ar bravañ diamantoù : Koh-i-Noor, Nassak Diamond, Noor-ul-Ain.
Olimpia Mancini

**Olimpia Mancini** (*Olympe Mancini* e galleg) (Roma, 1638 – Brusel, 1708), a oa an eil koshañ eus pemp c'hoar Mancini, a oa bet degaset war un dro gant o div geniterv Martinozzi, ar Mazarinettes, da lez Bro-C'hall gant o eontr kardinal Giulio Mazzarino, en amzer ar roue Loeiz XIV. Olimpia a voe mamm d'ar jeneral aostrian anavezet evel ar Priñs Eugenio. Kaset e voe kuit eus Bro-C'hall abalamour d'ar perzh a gemeras en afer ar c'hontammoù.
Cardona

**Cardona** zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù
*Cardona, Rizal, e Filipinez
*Cardona (Katalonia), 
*Cardona (Uruguay)
*Cardona (Ponce), enez e Puerto Rico

## Tud
*Cardona (anv-tiegezh), anv-tiegezh
*Dug Cardona, titl
Nova Olímpia

**Nova Olímpia** zo anv div gumun e Brazil:
* Nova Olímpia (Mato Grosso)
* Nova Olímpia (Paraná)

## Pennadoù kar
*Olímpia
*Olimpia
Menyon

**Menyon** (*Minions* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kerne-Veur, e reter ar vro, en hanternoz da Lyskerrys. Emañ e-kichen Bre Garn, unan eus torgennoù Goen Brenn (*Bodmin Moor*), hag a dap 371 metr uhelder.
Laura Vittoria Mancini

**Laura Vittoria Mancini** (Roma, 1636 – Pariz, 1657), anvet ivez *Laure-Victoire* e galleg, a oa nizez d'ar c'hardinal Giulio Mazzarino, hag an henañ eus ar pemp c'hoar Mancini, a oa gant o div geniterv Martinozzi, e lez c'hall ar roue Loeiz XIV, ma veze graet ar Mazarinettes anezho, abalamour ma oant bet degaset gant o eontr, ministr ar roue, eus Italia da Vro-C'hall er bloavezhioù 1647 ha 1653.

## He c'hoarezed
#Olimpia (1638–1708) 
#Maria (1639–1715)
#Ortensia (1646–1699) 
#Maria Anna (1649–1714)


LauraMartinozzi.jpg|Laura Martinozzi
Laura Mancini 01.jpg|Laura Vittoria Mancini
Anna Maria Martonozzi, Princess of Conti by an unknown artist (Palace of Versailles).jpg|Anne Marie Martinozzi
Marie Mancini (1639-1715).png|Maria Mancini
Olympia Mancini by Mignard.png|Olimpia Mancini
Follower of Jacob Ferdinand Voet - Hortense Mancini.png|Ortensia Mancini
Marie-Anne Martinozzi (née Mancini), Duchess of Bouillon by Benedetto Gennari.jpg|Maria Anna Mancini, dugez Bouillon, gant Benedetto Gennari. 


## He buhez
Laura Mancini a zimezas e 1651 da Louis de Bourbon, Dug Mercœur;

## Bugale
Laure-Victoire he doe tri mab :
* Louis Joseph (1654-1712), dug Vendôme
* Philippe (1655-1727), anvet ivez *le prieur de Vendôme*
* Jules César (1657-1660)

Mervel a reas er gwentloù da 21 bloaz, o c'henel he zrede mab ha ne vevas nemet tri bloaz. He daou vab a voe savet gant he c'hoar Maria Anna, ha ne oa ket kalz koshoc'h egeto.
Tom Thumb

**Tom Thumb** zo un denig eus ar c'hontadennoù saoznek, peuzheñvel ouzh Meudig. *The History of Tom Thumb*, embannet e 1621, a oa ar gontadenn varzhus kentañ e saozneg.

Tom n'eo ket brasoc'h eget meud e dad, ha c'hoarvezout a ra gantañ a bep seurt troioù abalamour da se, lonket eo gant ur vuoc'h, trec'hiñ a ra ramzed, ha mont a ra da lez ar roue Arzhur.

## Istor

Tom Thumb a vije bet un den gwirion, ganet e 1519, hag ur bez a zo en e anv, e-barzh leur ur chapel en iliz an Drinded e Tattershall, Lincolnshire, ma lenner an enskrivadur: "T. THUMB, Aged 101 Died 1620". 40&nbsp;cm hed zo d'ar bez.

## Lennegezh
* *Tom Thumb*, pezh-c'hoari saoznek gant Henry Fielding e 1730.
Contes nouveaux ou Les Fées à la mode

***Contes nouveaux ou Les Fées à la mode*** zo un dastumad danevelloù gallek en 1698, gant Marie-Catherine d'Aulnoy (1651-1705). Embannet e voe ar peder levrenn anezhañ e 1698 e Pariz.

## Ar c'hontadennoù
El levr ez eus darn eus ar c'hontadennoù-mañ, diwar *[[Le piacevoli notti]]*, oberenn *[[Giovanni Francesco Straparola]]* (1480-1558):

## Oberennoù all
Er memes bloaz e oa bet embannet Les Contes des Fées, hag en o zouez ar gontadenn *[[Le Nain jaune]]*, an hini brudetañ anezho.

## Notennoù
Die zertanzten Schuhe

***Die zertanzten Schuhe*** ("Ar botoù-dañsal"), pe ***Die zwölf tanzenden Prinzessinnen*** ("An daouzek priñsez o tañsal"), zo ur gontadenn alamanek e Kinder- und Hausmärchen, dastumad kontadennoù ar vreudeur Grimm embannet e 1812, ha niverennet 133.

Meur a zoare all zo, hag unan rusek gant Aleksandr Afanasyev en e *[[Narodnye russkie skazki]]*.

## Ar gontadenn
Ur wech e oa ur roue hag en devoa daouzek merc'h koant meurbet. Pa'z aent d'o gwele e veze prennet dor ar gambr gant an alc'hwez eus an diavaez. Diouzh ar beure, koulskoude, e weled e oa louzet o botoù evel p'o devije dañset ganto e-pad an noz ; den ne deue a-benn da gavout penaos e tegouezhe kemend-all.
Jouanne

Ar **Jouanne** zo ur stêr eus Bro-C'hall, en departamant Mayenne, 58,5&nbsp;km hed dezhi, hag a dremen dre Entrammes a-raok en em deurel er stêr Mezven.

## Notennoù ha daveennoù


## Skeudennoù

File:Etang des Alleux.jpg|Ar Jouanne e-kichen Argentré
Das Waldhaus

***Das Waldhaus*** (an ti er c'hoad) zo unan eus kontadennoù Grimm, niverenn 169 en o dastumad, ha niverenn 431 e renkadur Aarne-Thompson..

Embannet e voe e saozneg gant Andrew Lang el levr *[[The Pink Fairy Book]]* e 1897. 
 
## Ar gontadenn
Ur c'hoadour hag e wreg o deus teir merc'h. Un deiz en doa laret d'e bried kas e verc'h henañ da reiñ e goan dezhañ er c'hoad. Siwazh, dianket eo ar plac'h, ha da noz e kav un ti gant ur c'hozhiad louet e vlev hag ur yar, ur c'hog, hag ur vuoc'h. Ha hi da c'houlenn bod. Hag an den da c'houlenn digant al loened, hag int da respont "Duks", hag an den da lavarout "Ya", ha da c'houlenn diganti poazhañ koan dezhañ. Hag ar plac'h da aozañ boued, dezho o-daou, ha goude da c'houlenn ur gwele. Hag eñ da gas anezhi d'ar gambr el laez. Neuze e tigor an den un nor-leur, hag e kouezh er c'hav.

Heñvel dra a c'hoarvez gant an eil c'hoar en deiz war-lerc'h.

An trede merc'h, ur galon vat a blac'h, a vag al loened a-raok ober koan d'ar c'hozhiad ha debriñ gantañ. Neuze e ro greun d'an evned ha foenn d'ar vuoc'h. Ha da gousket, hag an den kozh a gousk en c'hichen. Da hanternoz e klev trouz bras, met ne c'hoarvez droug ebet dezhi. Pa zihun en em gav en ur palez kaer; ar c'hozhiad a oa ur mab d'ar roue, lakaet dindan gazel-ge gant ur sorserez fallakr, hag al loened a oa e servijerien, ha bremañ eo distro d'e stumm kentañ a-drugarez da vadober ar verc'h.

Mab ar roue a zimez dezhi, ha pedet eo he zud d'an eured. An div c'hoar fall zo kondaonet da labourat e ti ur glaouer, betek an deiz ma teskint bezañ madelezhus ouzh al loened hag o magañ ervat.

## Rimadelloù
Rimadelloù zo er gontadenn, lavaret gant al loened.

*(Al loened d'an div verc'h kentañ) :*

*(Al loened d'an trede merc'h) :*

## Pennadoù kar

## Notennoù
Arme Breizh

**Arme Breizh** a oa un arme soudarded a-youl-vat savet e 1870 goude diskaret an Eil Impalaeriezh c'hall, renet gant ar jeneraled Kératry, Le Bouédec, ha de Marivault. 

Enni e oa soudarded eus pemp departamant Breizh, bodet e kamp Conlie. Armet-fall, gwisket-fall ha maget-fall e oant eno. Evel an armeoù gall all e voent faezhet en Emgann ar Mañs e miz Genver 1871.
Damien Le Bagousse

**Damien Le Bagousse**, ganet d'an 18 a viz Genver 1994 e Gwened, a zo ur filmaozer, senarioer hag ul luc'hskeudenner breizhat.

## Filmoù
*2015 : *Alter Ego*
*2017 : *Et que le reste du monde disparaisse !*
Mondial Relay

**Mondial Relay** zo un embregerezh gall suj d'ar stroll alaman OTTO hag a ginnig servijoù dezougen evit an hiniennoù dre lec'hioù eskemm. Krouet e oa bet d'ar 1añ a viz Genver 1997

Tost da 1000 den a oa o labourat evit Mondial Relay e 2020, ha degaset eo bet 140 milion a bakadoù gant an embregerezh. E Hem (Norzh) emañ e sez, e-kichen Roubaix.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù
The Green Fairy Book

***The Green Fairy Book*** zo ul levr kontadennoù saoznek embannet e 1892 gant Andrew Lang, anezhañ unan eus The Lang's Fairy Books.

## Ar c'hontadennoù
 
Ennañ e kaver kontadennoù eus Spagn ha Sina dreist-holl:
**[[The Blue Bird (kontadenn)|The Blue Bird]]
**The Half-Chick
**[[The Story of Caliph Stork]]
**The Enchanted Watch
**[[Rosanella]]
**Sylvain and Jocosa
**[[Fairy Gifts]]
**Prince Narcissus and the Princess Potentilla
**[[Prince Featherhead and the Princess Celandine]]
**The Three Little Pigs
**[[Heart of Ice]]
**The Enchanted Ring
**[[The Snuff-box]]
**The Golden Blackbird
**[[The Little Soldier (kontadenn)|The Little Soldier]]
**The Magic Swan
**[[The Dirty Shepherdess]]*, diwar ur gontadenn c'hallek eus Breizh Uhel; 
**[[The Enchanted Snake]]
**The Biter Bit
**[[King Kojata]]
**Prince Fickle and Fair Helena
**[[Puddocky]]*, a vefe ur gontadenn alamanek kozh, heñvelik ouzh *[[La Chatte blanche]]*, gant Marie-Catherine d'Aulnoy e 1698, hag ouzh Cherry, gant ar vreudeur Grimm e 1812 
**[[The Story of Hok Lee and the Dwarfs]]
**Goldilocks and the Three Bears
**[[Prince Vivien and the Princess Placida]]
**Little One-eye, Little Two-eyes, and Little Three-eyes
**[[Jorinde and Joringel]]
**Allerleirauh
**[[The Twelve Huntsmen]]
**Spindle, Shuttle, and Needle
**[[The Crystal Coffin]]
**The Three Snake-leaves
**[[The Riddle (kontadenn)|The Riddle]]
**Hans My Hedgehog
**[[The Gold-Children]]
**The White Snake
**[[The Story of a Clever Tailor]]
**The Golden Mermaid
**[[The War of the Wolf and the Fox]]
**The Fisherman and His Wife
**[[The Three Musicians (kontadenn)|The Three Musicians]]
**The Three Dogs

## Pennadoù kar
* The Blue Fairy Book
* The Brown Fairy Book
* The Crimson Fairy Book
* The Grey Fairy Book
* The Lilac Fairy Book
* The Pink Fairy Book
* The Olive Fairy Book
* The Orange Fairy Book
* The Red Fairy Book
* The Violet Fairy Book
* The Yellow Fairy Book
Finette Cendron

***Finette Cendron*** zo ur gontadenn c'hallek gant Madame d'Aulnoy, er , embannet en dastumad Contes nouveaux ou Les Fées à la mode, e 1698. Hervez renkadur Aarne-Thompson eo niverennet 510A, evel Luduennig.
Dezerzh Taklamakan

Dezerzh **Taklamakan** (ouigoureg *Täklimakan Toghraqliri*, sinaeg 塔克拉玛干沙漠 *Tǎkèlāmǎgān-Shāmò*) eo an eil dezerzh traezh brasañ er bed, goude Roub' al-C'hali. En em astenn a ra en Azia ar C'hreiz, e Xinjiang, ur rannvro emren e kornaoueg Republik Pobl Sina. En-dro dezhañ emañ menezioù Kunlun er c'hreisteiz, menezioù Pamir ha Tian Shan er gornaoueg hag en hanternoz, ha dezerzh Gobi er reter. 


Taklimakanm.jpg|Dezerezh Taklamakan gwelet eus ul loarell
Tarimrivermap.png|Lec'hiadur
Merched Llanbadarn

***Merched Llanbadarn*** zo ur varzhoneg kembraek gant ar barzh Dafydd ap Gwilym er . Enni e kont penaos e selle ouzh ar merc'hed en iliz Llanbadarn Fawr e-lec'h selaou ar beleg.
La Chatte blanche

***La Chatte blanche*** zo ur gontadenn c'hallek gant Marie-Catherine d'Aulnoy, en dastumad *[[Contes nouveaux ou Les Fées à la mode]]*, e 1698. 
Dezhi e tenn *Puddocky*, a vefe ur gontadenn alamanek kozh, ha Die drei Federn (*An Teir Fluenn*), gant ar vreudeur Grimm e 1812.

## Ar gontadenn
Ur paotr yaouank a gav ur gazhez wenn gaer, hag a droio en priñsez.

## Yezhoù all
*Troet eo bet e saozneg, hag anvet *The White Cat*, azaset gant Minnie Wright e *[[The Blue Fairy Book]]*, e 1889.
Didius Julianus

* *Arabat droukveskañ gant [[Juluan II]].*
**Juluan I**, pe **Marcus Didius Julianus** pe **Marcus Didius Severus Iulianus** (133-193) a oa un impalaer roman a renas eus an 28 a viz Meurzh betek ar 1 a viz Mezheven 193.
Google Chrome

**Google Chrome** (berraet en **Chrome**) zo ur merdeer internet lies-savenn krouet gant Google. Embannet e oa bet evit ar wech kentañ d'an 2 a viz Gwengolo 2008 war Microsoft Windows. Goude-se e voe savet stummoù evit Linux, macOS, iOS, hag Android. Ar merdeer zo diazez evit Chrome OS, servijout a ra evel savenn evit an aplikadurioù web.

E 2018, StatCounter a istime e veze implijet Chrome gant 61% an urzhiataerezioù dre ar bed. Dre ar berzh bras gantañ, Google en deus ledanaet implij ar merk "Chrome" war produioù all: Chrome OS, Chromecast, Chromebook, Chromebit, Chromebox ha Chromebase.
Las sergas de Esplandián

***Las sergas de Esplandián*** ("Kurioù Esplandián") zo ur romant spagnolek a varc'hegiezh gant Garci Rodríguez de Montalvo (*c.* 1450 – *c* 1505) embannet e Gouhere 1510 e Sevilla, anezhañ pempvet levrenn an heuliad *[[Amadís de Gaula]]*. Un embannadur all a voe e 1496, rak e miz Ebrel 1510 ivez e voe embannet ar 6 levrenn, *Florisando*.

Meneget eo an oberenn gant Miguel de Cervantes e pennad VI eil rann e romant *[[El ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha]]* (1615) e-touez an oberennoù a gaver e levraoueg an haroz.

Hervez Ruth Putnam e voe echuet an oberenn gant Montalvo goude 1492 met a-raok marv ar rouanez Isabella e 1504.

Er romant ez eus kaoz eus un enezenn a faltazi, anvet *[[California]]*, ma n'eus nemet maouezed du o chom, renet gant ar rouanez Calafia. Pa glevas ergerzherien spagnol, Francisco de Ulloa en o zouez, anv eus un enez er c'hornôg da zouar Mec'hiko a vije bet renet gant Amazonezed, ul ledenez e gwirionez, e voe anvet *California* gante.
## Notennoù

## Pennad kar
* Istor an anv California
Amadís de Gaula

**Amadís de Gaula** zo ur romant spagnolek a varc'hegiezh, savet gant Garci Rodríguez de Montalvo, evit an doare a anavezomp hiriv, hag embannet en 1508 e Zaragoza. 

E gwirionez ez eo ur skrid kemmet diwar ur skrid koshoc'h, hogen n'ouzer ket na pegoulz na gant piv na pelec'h e voe savet, ma vez tabut c'hoazh diwar se. 

Evit levr Montalvo zo bet troet e meur a yezh, hag e galleg gant Nicolas Herberay des Essarts, hag embannet e Pariz e 1540 gant Denis Janot, Vincent Sertenas ha Jehan Longis.
La Bonne Petite Souris

***La Bonne Petite Souris*** zo ur gontadenn c'hallek gant Madame d'Aulnoy (1651 -1705) er . 

Troet e voe e saozneg, anvet *The Little Good Mouse*, hag embannet e *[[The Red Fairy Book]]* gant Andrew Lang e 1890.

## Liammoù
* Skrid La Bonne Petite Souris
Halo: Combat Evolved

**Halo** zo ur c'hoari video skiant-faltazi milourel ha first-person shooter sevenet gant Bungie hag embannet e 2001 gant Microsoft Game Studios. Ar c'hentañ hini eo en heuliad c'hoarioù video Halo. Embannet e oa bet evel titl diazez war al letrinoù Microsoft Xbox d'ar 15 a viz Du 2001. Microsoft en deus embannet stummoù disheñvel war ar savennoù Microsoft Windows ah Mac OS X en 2003. Ar c'hoari a oa bet embannet diwezhatoc'h evel pellkargadenn war an Xbox 360. 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Halo
* Halopedia
Aurore et Aimée

***Aurore et Aimée*** zo ur gontadenn c'hallek gant Jeanne-Marie Leprince de Beaumont (1711-1780), adembannet e Contes moraux pour l'instruction de la jeunesse en un dastumad teir levrenn e 1806.

Hervez renkadur Aarne-Thompson eo ur gontadenn hervez ar patrom 480, diwar-benn ar merc'hed mat hag ar re zrouk. 
War ar memes patrom e oa *Le tre fate * gant Giambattista Basile en e Bentamerone, hag ivez la Belle et la Bête, unan eus ar c'hontennoù huderezh kentañ skrivet evit bugale.

## Ar gontadenn
Un itron he devoa div verc'h, kaer meurbet o-div : Aurore, an henañ, a veze en imor vat atav, met Aimée, ar yaouankañ, a oa drouk. Pa oa Aurore en he c'hwezek vloaz hag Aimée en he daouzek, e oa krog an itron da goll he c'hened. Ne felle ket dezhi leuskel den da c'houzout e oa kozh a-walc'h da gaout bugale en oajoù-se, neuze ez eas da chom d'ur gêr all, e kasas Aurore war ar maez, hag lavaras ne oa Aimée nemet dek vloaz, he devoa ganet anezhi pa oa pemzek vloaz.
Flood (Halo)

Ar **Flood** zo ur spesad buhezsuner maez egorel ijinet er frañchiz Halo niverennel. Krouet e oa bet e 2001 evit ar c'hentañ c'hoari video , ha distroet eo en heuliadoù c'hoarioù video evel en Halo 2, Halo 3, hag Halo Wars. Ar re Flood a binim ar boudoù-bev. Ar boudoù-bev binimet graet Flood anezho ivez, a glask binimañ boudoù-bev all. Ar buhezsuner a zo deskrivet evel ur riskl ken bras evit ar vuhez en egor ma oa bet rediet ar ouenn gozh Forerunners da emlazhañ gant darn ar boudoù-bev all eus ar galaksienn evit talañ ouzh an aloubadeg Flood.
Baruch Goldstein

**Baruch Kopel Goldstein** (hebreeg: ברוך קופל גולדשטיין‬), ganet d'an 9 a viz Kerzu 1956 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz C'hwevrer 1994, a oa ur medisin israelat-stadunanat. Ur Yuzev strizhkredenner e oa ha lazhet en devoa 29 Palestinad ha gloazet 125 all e 1994 e-pad Lazhadeg Hebron. Skoet e voe gantañ gant an dud a oa chomet bev, betek e lazhañ.

Ar gouarnamant israelian a oa savet a-enep al lazhadeg ; harzet e oa bet aduidi ar politiker Meir Kahane, lakaet e-maez lezenn ar strollad Kach hag al luskadoù tost dezhañ lakaet da strolladoù sponterien. Ouzhpenn-se e oa bet difennet ouzh lod trevadennerien yuzev mont e kêrioù Palestina, ha goulennet gant an drevadennerien rentañ o armoù-tan. Nac'het e voe goulenn Aozadur Dieubidigezh Palestina a c'houlenne e vefe dizarmet an holl trevadennerien ha krouet un nerzh etrebroadel evit difenn ar Balestinianed.
ASSR

An **ASSR**, berradur **Attestation scolaire de sécurité routière** zo un testeni gall evit ar surentez war an hent. Daou live zo *Attestation scolaire de sécurité routière de premier niveau* hag *Attestation scolaire de sécurité routière de deuxième niveau* (ASSR1 tremenet er pempvet klas hag ASSR2 en trede klas). Krouet e oa bet e 1977 hag adstummet e 1993. Ur redi deskadurel ez eo er skolaj.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel an ASSR
Green Book (film)

***Green Book*** zo ur film buhez komedienn ha drama stadunanat embannet e 2018 renet gant Peter Farrelly. An istor a dremen e 1962, diazezet eo war buhez ar pianoour Afro-Amerikan jazz ha klasel Don Shirley (Mahershala Ali) hag hini Tony Vallelonga (Viggo Mortensen), ur skarzher Italian-Amerikan a oa deuet da vezañ blenier ha gward-korf Shirley.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Green Book war IMDb
Le Monde

**Le Monde** zo ur gazetenn c'hall krouet gant Hubert Beuve-Méry e 1944. Bez eo unan eus ar c'hazetennoù pemdeziek diwezhañ o vezañ eus an noz, a vez embannet gant deiziad an devezh war-lerc'h e Pariz e penn kentañ an abardaez. Evit lod kêrioù bras all e vez ivez diouzh an abardaez met evit ar peurrest eus Bro-C'hall e teu ar mintin war-lerc'h.

Sellet a reer outi evel unan eus kazetennoù diazez Bro-C'hall. Lennet e vez gant 2,42 milion a dud hervez sifroù 2016, an eil kazetenn eo hervez an niverennoù gwerzhet. Bez e oa ar gazetenn lennet ar muiañ en estrenvro betek ar bloavezhioù 2000. Er mare-se e veze gwerzhet 40 000 skouerenn bemdez er-maez eus Bro-C'hall. Abaoe 2012 ez eo diskennet betek 26 000 skouerenn.

Linenn-stur ar gazetenn zo unan kreiz-kleiz, met ar skipailh a nac'h kement-se hag en em ginnig evel dieub eus an holl duioù politikel. Al lennerien zo evit 51 % anezho eus an tu kleiz e 2014, hervez ur sontadeg gant an Ifop evit ar gelaouenn Marianne.

Ar gazetenn zo perc'hennet gant ar strollad Le Monde, gant 72,5 % eus ar gevredigezh perc'hennet gant *Le Monde libre*, e dalc'h an dud a aferioù Xavier Niel ha Matthieu Pigasse. Arc'hantaouet eo gant ar Stad : e 2011 ha 2012 e oa ar c'hentañ kazetenn harpet gant ar Stad gant 16,9 ha 18,6 milion a euroioù.
Charles de Steuben

**Charles Auguste Guillaume Steuben**, a veze graet anezhañ ivez **Charles de Steuben** (en alamaneg: **Carl von Steuben**), ganet d'an 18 a viz Ebrel 1788 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Du 1856, a oa ul livour gall-alaman romantel eus ar marevezh napoleonat.

## Oberennoù

Bataille de Poitiers.jpg|Emgann Poitiers
Restr:Steuben - Mort de Napoleon.jpg|*Mort de [[Napoleon Iañ|Napoléon Ier]] à [[Saint Helena|Sainte-Hélène]], le 5 mai 1821*, e-tro 1828
Retour de Napoleon d' Isle d'Elbe, by Charles de Steuben.jpg|Retour de Napoleon d' Isle d'Elbe (1818)
Lille PdBA steuben jeanne la folle.JPG|Jeanne la Folle attendant la résurrection de Philippe le Beau son mari
Nadejda Kroupskaya

**Nadejda Konstantinovna Kroupskaya** (rusianeg: Наде́жда Константи́новна Кру́пская), ganet d'ar 26 a viz C'hwevrer 1869 hag aet da Anaon d'ar 27 a viz C'hwevrer 1939, a oa ur reveulzierez Bolchevik, politikourez, ha gwreg Vladimir Lenin eus 1898 betek e varv e 1924. Kannadez an deskadurezh-Stad e oa evit an URSS etre 1929 ha 1939.

Klasket he devoa enebiñ ouzh Stalin da bignat e penn an URSS met en aner.
Indiana Jones

An Doktor **Henry Walton Jones, Jr.** (lesanvet "Indiana" pe "Indy") zo un dudenn ijinet e bed ar frañchiz Indiana Jones. George Lucas en doa ijinet an dudenn evel enoriñ d'an harozed e filmoù avantur ar bloavezhioù 1930. An dudenn a zo bet gwelet evit ar wech kentañ e 1981 er film Raiders of the Lost Ark. Adkavet e vo er filmoù Indiana Jones and the Temple of Doom e 1984, Indiana Jones and the Last Crusade e 1989, er stirad skinwel The Young Indiana Jones Chronicles etre 1992 ha 1996, hag er film Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull e 2008. Adimplijet eo bet an dudenn e romantoù, bandennoù-treset, c'hoarioù video ha mediaioù all. Jones a adkaver e meur a bark Disney, evel el lodennoù en Indiana Jones Adventure, Indiana Jones et le Temple du Péril, hag Epic Stunt Spectacular!.

Jones a zo bet c'hoariet evit an darn gant an aktour Harrison Ford met ivez gant River Phoenix (evit Jones yaouank en The Last Crusade) hag er skinwel evit ar stirad The Young Indiana Jones Chronicles gant Corey Carrier, Sean Patrick Flanery, ha George Hall. Doug Lee a zo bet mouezh an dudenn er c'hoarioù video gant LucasArts, Indiana Jones and the Fate of Atlantis hag Indiana Jones and the Infernal Machine, David Esch evit ar c'hoari Indiana Jones and the Emperor's Tomb, ha John Armstrong evit Indiana Jones and the Staff of Kings.

Jones a zo un dudenn gant fent, mestr a-fed an hen-sevenadurezhioù hag a zo saozonet gant an naered.
Andrew Lang

**Andrew Lang** (1844-1912) a oa ur skrivagner skosat, barzh ha skridvarner. Brudet eo e zastumadoù kontadennoù, aozet gant e bried Leonora Blanche Alleyne.

## E vuhez
Ganet e oa Andrew Lang e 1844 e Selkirk, Scottish Borders. Mab e oa da John Lang, kloareg kêr Selkirk, ha d'e bried Jane Plenderleath Sellar, a oa merc'h da Patrick Sellar, *factor* da gentañ Dug Sutherland, ha seizh bugel all a voe war e lerc'h.

skoliet e voe er Selkirk Grammar School, e Loretto School, hag en Edinburgh Academy, ha g e Skol-Veur St Andrews, ha goude e Balliol College, en Oxford.

D'ar 17 a viz Ebrel 1875 e timezas da Leonora Blanche Alleyne, merc'h yaouankañ C. T. Alleyne, eus Clifton and Barbados. Hi a voe oberourez pe kenoberourez, embannerez ha troourez meur a hini eus al levrioù a voe lakaet anv Andrew Lang warno en dastumad *Rainbow Fairy Books* .

Mervel a reas gant ar c'hleñved d'an 20 a viz Gouhere 1912 en Tor-na-Coille Hotel en Banchory, Banchory. Beziet e voe en iliz-veur katolik kozh Cill Rìmhinn. Eno ivez e voe beziet e wreg pa varvas e 1933.

## Pennad kar
* The Lang's Fairy Books, anv dastumadoù kontadennoù Andrew Lang hag e bried.
Jacob Ferdinand Voet

**Jacob Ferdinand Voet** (1639-1689 Pariz) a oa ul livour ha poltredour flamank. Labourat a reas en Italia ha Bro-C'hall, ha poltrediñ a reas tud uhel. Brudet eo e boltredoù eus nizezed ar c'hardinal Mazarini.

## E vuhez
Ganet e oa en Antwerpen, mab e oa d'al livour Elias Voet. Beajiñ a reas da Roma e 1679-80, da Milano, e 1680, da Firenze e 1681, Torino entre 1682 ha 1684, ha distreiñ da Antwerpen e 1684.


file:Jacob Ferdinand Voet - Portrait de la marquise Martha Ghezzi Baldinotti.jpg|*Ar Varkizez Martha Ghezzi Baldinotti*, war-dro 1670
File:Jakob-Ferdinand Voet - Portrait of Livio Odescalchi - Walters 37371.jpg|*Livio Odescalchi*, ca. 1675 (Walters Art Museum, Baltimore)
File:Jacob Ferdinand Voet - Cardinal de Retz.jpg|*Kardinal Retz*, 1676 (National Gallery, London)
File:Ritratto in Armatura di Orazio Archinto.jpg|*Orazio Archinto*, ca. 1680–1683 (Mirdi Broadel Varsovia)
File:Cardinal Luis Antonio Fernandez de Portocarrero (1635-1709) by Jacob Ferdinand Voet.jpg|Ar C'hardinal *Luis Antonio Fernández de Portocarrero* (?) (1635–1709)
file:Jacob ferdinand voet (attr.), ritratto di ortensia mancini, duchessa di mazzarino, 1676-80 (retuschiert).jpg|*[[Maria Mancini]]*, ca. 1672–1676
File:MarieAndHortenseManciniJacobFerdinandVoet.jpg|Ortensia Mancini hag he c'hoar Maria Mancini.
Strizh-mor Tsugaru

**Strizh-mor Tsugaru** (津軽海峡 Tsugaru Kaikyō, e japaneg) zo ur strizh-mor etre enez Honshū hag enez Hokkaidō e hanternoz Japan. 

Etre 140 ha 200 metr donder eo ar mor ennañ ha 19,5 km eo e hed en e strishañ. 

Un tunnel zo dindanañ abaoe 1988, anvet tunnel Seikan, gant un hent-houarn ennañ. A-raok ne oa nemet bigi-treizh da vont eus Honshu da Hokkaido, dindan 4 eur. E 1954 e oa bet ur gwallzarvoud gant ur vag-treizh, ha 1155 den a oa bet beuzet.

Thomas Blakiston (1832-1891), un ergerzher ha naturour saoz, e oa bet an hini kentañ o verzout pegen disheñvel e oa al loened a bep tu d'ar strizh-mor : re Hokkaidō a denn da re Norzh Azia, tra ma tenn re Honshu da re Su Azia. Abalamour d'an dra-se e seller ouzh strizh-mor Tsugaru evel un harz a-fet al loened, ha "linenn Blakiston" a reer eus ar vevenn-se.

## Liamm diavaez
Institut français d'opinion publique

An **Institut français d'opinion publique** (**Ifop**), bet krouet d'ar 1añ a viz Kerzu 1938, eo koshañ embregerezh sontadegoù ha studiadennoù eus Bro-C'hall. Chomet eo abaoe unan eus ar re ziazez war ar marc'had-se. Pa oa bet perc'hennet e-pad pell gant ar familh Parisot (dreist-holl dre ar vesprezidantez a-gozh, Laurence Parisot), an darn vrasañ eus an Ifop zo perc'hennet hiziv gant ar familh Dentressangle, 56 glad Bro-C'hall ha bet perc'hennez ar strollad Norbert Dentressangle.

Teir zachenn diazez zo en IFOP (omnibus, studiadennoù "panel", atersadennoù dre bellgomz), gant c'hwec'h tachenn : alioù ha strategiezh embregerezhioù, beveziñ, servijoù, mediaoù ha niverennel, yec'hed ha lorc'h.

An Ifop a labour en un hanter-kant bro bennak dre ar bed-holl. Burevioù zo e Pariz ha Shanghai.
Filmadurezh Sylvester Stallone

Sylvester Stallone zo un aktour, kaner, rener filmoù, produer filmoù ha skrivagner senario stadunanat. Aktour eo bet en 74 film. Setu amañ da heul ul listenn eus ar rolloù a zo bet gantañ. Adkavet e vo ivez ar rolloù a-fed labour sinema a zo bet gant Sylvester Stallone evel produer.
## Filmlennadur
### Filmoù
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; **Rolloù pennañ** ♦ *Cameo* = donedigezh verr e-kerzh ar film

## Notennoù ha daveennoù
The Party at Kitty and Stud's

***The Party at Kitty and Stud's***, brudet ivez gant an anv *Italian Stallion*, zo ur film erotek softcore ha kentañ film Sylvester Stallone evel aktour. Paeet e oa bet 200 $ evit daou zevezh labour. E 1976, nebeut amzer goude ma vefe bet tizhet ar brud gant Stallone dre ar film Rocky, e voe adembannet ha kempennet ar film erotek *Italian Stallion* evit rastellañ arc'hant oc'h implij anv ar star.
## Produerezh
Hervez komzoù Stallone en un atersadenn en devoa c'hoariet er film-se dre ma oa bet skarzhet eus e ranndi ha rediet da gousket er-maez e-pad ar goañv, ha meur a zevezh, e New York.
## Liammoù diavaez
* Party at Kitty and Stud's war IMDb
Rambo: Last Blood

***Rambo: Last Blood*** zo ur film thriller niñvek stadunanat renet gant Adrian Grunberg, ar senario a zo gant Sylvester Stallone ha Matt Cirulnick. Ar pemvet film eo er frañchiz Rambo gant Stallone o c'hoari John Rambo evit ar wech ziwezhañ.

Abaoe 2008 e oa bet embannet e vefe eus ur pemvet film o vezañ klozadur ar frañchiz. Kroget e oa bet al labour e miz Here 2018, gant Grunberg e penn ar film. Kroget e oa bet ar filmañ e miz Here 2018 e Bulgaria hag echuet e miz Kerzu 2018. Ar film a zo da vezañ embannet e diskar-amzer 2019.
## Aktourien
* Sylvester Stallone evit John J. Rambo:Ur soudard kozh eus Brezel Vietnam o vont e Mec'hiko a-benn saveteiñ kamaladez e c'hoar skrapet gant ur c'hartel mec'hikan.
* Adriana Barraza evit Maria: Un dudenn diskrivet evel ur "c'hoar" da Rambo hag a zo bet o labourat he buhez pad en atant tad Rambo.
* Paz Vega evit Carmen Delgado:Kazetennezrez o labourat war an trafikerezh dramm e Mec'hiko.
* Yvette Monreal evit Gabrielle: Ur plac'h yaouank skrapet
* Sergio Peris-Mencheta evit Hugo Martinez: Penn feuls ur c'hartel mec'hikan
* Oscar Jaenada
* Joaquín Cosío

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Rambo: Last Blood war IMDb
Paz Vega

**María Paz Campos Trigo**, ganet d'an 2 a viz Genver 1976, zo un aktourez spagnol. Brudet eo dre he anv micherel Paz Vega.
## Buhez
Ganet eo Paz Vega e Sevilla, e Bro-Spagn, e 1976. Ar vamm a oa maouez en ti hag an tad Torero. C'hoar yaouankañ Vega zo bet dañserez flamenco. Vega he deus embannet e oa he familh unan "hengounel" ha katolik. He anv labour a zo deuet a-ziwar hini he mamm-gozh. Vega he devoa choazet dont da vezañ aktourez goude bezañ bet bamet gant ur pezh-c'hoari gant Federico García Lorca, *La casa de Bernarda Alba*, pa oa-hi 16 vloaz.
Simone Griffeth

**Simone Griffeth**, ganet d'ar 4 a viz Ebrel 1950, anvet a-wechoù gant he anv dimeziñ **Simone Griffeth-McDonald**, zo un aktourez stadunanat. Studiet he deus an arzoù en University of South Carolina e-pad tri bloaz. Pa oa el lise, Simone Griffeth a oa aktourez en un abadenn sizhuniek evit ar vugale war ar chadenn Columbia television. Gwelet e oa bet ivez en ur bruderezh skinwel pa oa hi 15 vloaz.
## Un nebeud filmoù

## Liammoù diavaez
* Simone Griffeth war an IMDb
Mary Poppins Returns

***Mary Poppins Returns*** zo ur film sonerezh moliac'h stadunanat embannet e 2018 ha sevenet gant Rob Marshall.
Ar senario zo bet skrivet gant David Magee hag an istor gant Magee, Marshall ha John DeLuca.

Savet eo diwar ar rummad levrioù *[[Mary Poppins]]* gant P. L. Travers. Ar film zo un heuliad d'ar film eus 1964 anvet *[[Mary Poppins (film)|Mary Poppins]]* ivez.
E-touez aktourien film 2018 emañ Emily Blunt evit Mary Poppins, Lin-Manuel Miranda, Ben Whishaw, Emily Mortimer, Julie Walters, Dick Van Dyke, Angela Lansbury, Colin Firth ha Meryl Streep.
An istor a c'hoarvez er bloavezhioù 1930 e Londrez, 25 bloaz goude ar film kentañ. Mary Poppins, magerez Jane ha Michael Banks, a zistro ur bloavezh goude un darvoud mantrus er familh.
Enkadenn etre India ha Pakistan 2019

An enkadenn etre India ha Pakistan 2019 zo un enkadenn vilourel e Kachmir. D'ar 14 a viz C'hwevrer, ur sponter eus Jammu ha Kachmir en doa lazhet 40 archer indian. Sammet e oa bet an dagadenn a oa bet gant ar strollad djihadourien bakistanat Jaish-e-Mohammed. Pakistan en doa kondaonet an dagadenn ha dikslêriet ne oa ket kiriek d'an torfed.

D'ar 26 a viz C'hwevrer, Aerlu India (Indian Air Force) en devoa bombezet kampoù gouroniñ sponterien war al linenn surentez e Kachmir, ar c'hentañ gwech abaoe Brezel India-Pakistan 1971. India he deus disklêriet e oa bet lazhet 350 sponter, ar pezh zo bet nac'het gant tud ar vro.
Fuzuilhadeg North Hollywood

**Fuzuilhadeg North Hollywood** (saozneg : *North Hollywood shootout*) a voe un eskemm tennoù etre daou laer bank hobregonet, Larry Phillips Jr. hag Emil Mătăsăreanu, ha polis al Los Angeles Police Department (LAPD) e distrig North Hollywood e Los Angeles, Kalifornia, d'an 28 a viz C'hwevrer 1997.Lazhet e voe an daou laer, daouzek ofiser polis hag eizh den all a voe gloazet. Kalz otoioù ha tiez a voe distrujet pe freuzet. En holl e voe tennet un 2000 bolod bennak gant al laeron hag an archerien. 

Da 9e17 diouzh ar mintin, Phillips ha Mătăsăreanu a oa deuet-tre en North Hollywood Bank, ur skourr eus Bank of America. An daou dorfedour a voe talet gant archerien an LAPD pa oant o vont er-maez eus al lec'h. Un eskemm tennoù a grogas etre an daou du. Al laeron o devoa klasket tec'hel kuit, Phillips war droad ha Mătăsăreanu en oto implijet ganto. Kendelc'her a reas ar fuzuilhadeg en tro-war-droioù, Phillips a voe gloazet marvus gant unan eus e dennoù-eñ ; Mătăsăreanu a voe gloazet tri bloc'had tiez pelloc'h, ha mervel a reas dre ziwadañ a-raok ma erruje mezeien un eurvezh diwezhatoc'h.

Krediñ a reer ez eus bet laeret meur a di-bank gant Phillips ha Mătăsăreanu en hevelep doare.

An armoù implijet gant an ofiserien bolis a oa pistolennoù 9 mm Parabellum pe revolverioù .38 Special. Un nebeud kirri polis a oa dafaret gant fuzuilhoù-pomp kalibr 12. Phillips ha Mătăsăreanu a oa ganto armoù kemmet e-maez lezenn : reoù emgefreek Norinco Type 56 S-1s (un AK-47 sinaat), ur Bushmaster XM15 Dissipator, ur fuzuilh Heckler & Koch HK 91 hag ur bistolenn Beretta 92FS. 

Gwisket e oa al laeron gant hobregonoù graet er gêr ; ar plakennoù hobregon a oa bet kreñv a-walc'h evit talañ un darn ouzh tennoù ar polis a vefe reoù pistolennoù pe fuzuilhoù-pomp. Ur skipailh archerien SWAT a oa deuet a-benn da dalañ outo dre vezañ armet mat. Ret e oa bet dezho goulenn ur c'harbed hobregonet evit saveteiñ an dud gloazet e-kreiz an eskemmoù tennoù. Lod izili eus an LAPD a oa bet rediet da amprestiñ armoù doare AR-15 ha fuzuilhoù emgefreek all en ur c'henwerzh armoù nepell diouzh lec'h ar fuzuilhadenn. Trouz bras a oa bet evit goulenn ma vije armet gwelloc'h ha ponneroc'h ar polis e Stadoù-Unanet Amerika evit gellet talañ buanoc'h ha gwelloc'h e ken kaz ma vije ur gwallzarvoud damheñvel en dazont.

Dre an niver a dud c'hloazet, a dennoù, an armoù implijet ha padelezh an eskemmoù tennoù, e lakaer ar fuzuilhadeg-se da unan eus ar re washañ en istor torfederezh ar vro.

## Gwelet ivez

* Feulster gant armoù-tan