open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yann-Loeiz Keramanac'h

**Yann-Loeiz Keramanac'h**, ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1790 e Lokeored ha marvet d'ar 24 a viz Eost 1860, a oa ur beleg hag un troour brezhonek. Kure, person ha chaloni e voe e Montroulez.

## Troidigezh
*Claude Arvisenet, *[[Ael mad ar vugale]]* (diwar *Le bon ange de l'enfance*), Guilmer, 1836.
Ponte Vecchio

**Ponte Vecchio** (*pont kozh*, pe *henbont*) zo anv meur a bont en Italia.
*Ar Ponte Vecchio (Firenze) e Firenze
*Ar Ponte Vecchio, pe *Ponte degli Alpini*, e Bassano del Grappa e proviñs Vicenza
*Ar Ponte Vecchio, pe Ponte Gobbo, e Bobbio e proviñs Piacenza
*Ar Ponte Vecchio, pe *Ponte Clemente*, e Cesena e proviñs Forlì
*Ar Ponte Vecchio e Dolceacqua, e Liguria
*Ar Ponte Vecchio en Ivrea, e Piemonte
*Ar Ponte Vecchio, pe Ponte Azzone Visconti, e Lecco, e Lombardia
*Ar Ponte Vecchio, pe Ponte Coperto, e Pavia
*Ar Ponte Vecchio, pe *Ponte di San Giovanni*, e Perugia, e karter Ponte San Giovanni
*Ar Ponte Vecchio, pe *Ponte dei Cappuccini*, e Ragusa
Ponte Vecchio (Firenze)

Ar **Ponte Vecchio** ("Ar Pont Kozh") e Firenze, war ar stêr Arno, zo unan eus brudetañ monumantoù kêr, hag an arouez heverkañ anezhi.

Adal amzer Henroma (120 kent JK) e oa ur pont war ar stêr ma tremene ar *[[via Cassia]]* dreist ar stêr Arno.


Firenze.Ponte Vecchio01.jpg|Ar stalioù war ar pont
Torre dei mannelli 33.JPG|An Torre dei Mannelli e penn ar pont
Padlock advice.JPG|
Firenze - Florence - Lungarno degli Archibugieri - View West on Ponte Vecchio & through Passage below the Vasari Corridor 1564.jpg|Ar Ponte Vecchio
Llyn Ogwen

**Llyn Ogwen** (distaget *Ogwan* er c'hornad) zo ul lenn en Eryri, a-us da Nant Ffrancon, ur pevar miltir er gevred da gêrig Bethesda, e Gwynedd, ha tri miltir hanter eus Capel Curig er reter.
Eozen Roparz

**Eozen Roparz** (pe *Yves Ropars*), ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1656 e Lotei ha marvet d'an 18 a viz Mae 1735 e Lotei, a oa beleg ha troour brezhonek.

## Troidigezh
*Thomas Hermeken, *An imitation Jesus-Christ hon Salver biniguet* (*De imitatione Christi*), Imprimerie des Vergers, 1689 (advoullet meur a wech)
Joseph-Marie Bourdy

**Joseph-Marie Bourdy**, ganet d'an 31 Kerzu 1817 en Alre ha marvet d'ar 1añ Kerzu 1866 e Sant-Yann-Brevele, a oa beleg ha troour brezhonek. Kure e voe en Elven hag e Sant-Teve, ha person Enizenac'h ha Sant-Yann-Brevele.

## Troidigezh
*Richard Challoner, *Jardrin en inéan: pé choége a gonsidérationeu santél eid er sulieu hag er gouilieu principalan ag er blai laqueit é breton dré en eutru Bourdy, curé é St-Ivi* (diwar *The Garden of the Soul*), Lamarzelle, Gwened, 1862.
T-28 (tank)

An **T-28** a oa un tank etre soviedel gant meur a douribell. Ar c'hentpatrom a oa bet echuet e 1931, ha kroget ar broduerezh e fin 1932. Pal pennañ an tank-se a oa bezañ un harp tan d'an droadegiezh evit treuziñ linennoù difenn kreñvaet an enebourien. Tres an T-28 a oa bet soñjet evel klokadur an T-35 ponner (gant meur a douribell ivez). An doare tankoù-se ne oant ket bet un araokadenn anat en emgannoù, met ur bazenn bouezus e voent evit an ijinourien soviedel a-fed tresoù an tankoù a voe savet goude-se. Un heuliad mennozhioù ha diskoulmoù nevez hag a oa bet arnodet war an T-28 a voe adkemeret ha gwellaet evit an tankoù nevez.

## Dizagn
An T-28 a oa damheñvel ouzh an tank Vickers A1E1 Independent saoz—un tank en doa bet lavezon bras war dizagn an tankoù e-kerzh bloavezhioù an etre daou vrezel, memes ma ne oa bet savet nemet ur c'hentpatrom anezhañ e 1926. Uzin Kirov eus Leningrad a oa kroget da sevel an tank hag a oa diazezet war an hini Saoz *Independent* e 1932. An tank T-28 a oa bet degemeret er servij d'an 11 a viz Eost 1933. An T-28 a oa dafaret gant un douribell bras armet gant ur c'hanol berre 76,2mm ha div douribell bihanoc'h armet gant mindrailherezioù 7,62mm. Un hollad 503 tank T-28 a oa bet savet e-doug 8 vloaz eus 1933 betek 1941.


T28 7.jpg|Uzin sevel an tank etre soviedel T-28
Kowno Panzerschlacht 1941 04 (RaBoe).jpg|Distruj un T-28 e Kaunas Talbenn ar Reter
MG 08

Ar **Maschinengewehr 08**, berraet en **MG 08**, oa ur vindrailherez eus al lu alaman implijet e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Ur stumm nevesaet eo eus ar vindrailherez Maxim savet e 1884 gant Hiram S. Maxim. A-hed ar Brezel bras e voe savet doareoù disheñvelik eus an MG 08. Implijet e voe evel mindrailherez ponner gant rannarmeoù soudarded. E fin ar brezel e veze implijet dreist-holl er fozioù-difenn hag er c'hreñvlec'hioù.

Anvet e oa bet ar Maschinengewehr 08 diwar 1908, ar bloaz ma voe lakaet da dalvezout an aotre da broduiñ ar *Maschinengewehr 01*. Al lusk-tennañ ne oa ket dres ar memes hini hervez an doare MG 08. Gouest e oa da dennañ etre 450 ha 500 boled dre vunutenn. Pourvezet e oa gant gourizadoù e lien, 250 kartouchenn war pep hini, kalibr 7,92 × 57 mm er stumm kentañ. Tennañ e-pad ul lajad amzer hir a lakae an arm da dommañ ; dre zour e veze yenaet. Un arm galloudus e oa, met dibosubl e oa da ziblasañ buan abalamour d'e bouez (ouzhpenn 65 kg, tost da 69 kg enni dour), ha pevar soudard a ranke implijout evit e vont en-dro. An MG 08/15 skañvoc'h a voe deveret anezhi e 1915.

Implijet e voe an MG08 e-pad an Eil Brezel-bed un tamm ivez abalamour e voe roet sa soudarded adarme ar Wehrmacht.

## Daveennoù
Karabiner 98k

Ar **Karabiner 98 kurz** (*karabinenn verr 98*), berraet e **Kar98k** pe **K98k**, zo ur garabinenn kambret e 8 mm Mauser. Brudet eo evit hec'h implij evel arm-skoaz standart an droadegiezh alaman e-pad an Eil Brezel-bed.

## Istor
Etre 1899 ha 1904 e labouras an embregerezh alaman Waffenfabrik Mauser AG war stummoù disheñvel eus ar fuzuilh Gewehr 98 evit respont d'ur goulenn war armoù berroc'h a oa o tiwan en Europa hag er Stadoù-Unanet. Peurechuet e voe ijin ar Karabiner 98k e 1934, ha degemeret e voe gant ar Wehrmacht d'an 21 a viz Even 1935. War-dro 14 milion a skouerennoù anezhi a voe produet betek deroù 1945 ha diskar an Trede Reich. Unan eus an armoù-skoaz diwezhañ bet graet gant an embregerezh Mauser e voe.

## Deskrivadur
Savet eo ar 98k tro-dro da sistem tennata dre vorailh Mauser. Ur surded a zo e penn ar gulasenn. Pourveziet eo gant klipoù 5 kartouchenn. Toullet eo he lamm evit lakaat ur senklenn da dremen. Ouzh al lamm e kaver ul lagad evit divontañ an arm ivez.

Ur stumm un-tenn anvet Mauser KKW (*Klein Kaliber Wehrsportgewehr*), kambret e .22 LR, zo bet graet evit kelenn implij an arm d'ar soudarded alaman koulz ha da aozadurioù damsoudardel ar renad nazi evel an Hitlerjugend.


Restr:K98kclip.jpg|Sistem pourveziañ dre glip
Restr:Bolt517.jpg|Gwikefre an arm gwelet eus a-us


## Implijerien

*  : karabinenn diazez ar Wehrmacht
*  : arme
*  : arme
*  : arme
Kalz stummoù pe kopiennoù eus ar Karabiner 98k zo bet, produet dindan beli an Alamaned en Europa aloubet, pe a-raok ha goude ar brezel (gant CZ e Tchekia da skouer). Skouerennoù anezhe zo bet seziset goude ar brezel, divontet hag adsavet, en URSS, pe e Yougoslavia (Zastava M98/48).

## Levrlennadur
*  KAREM Bruce, STEVES Michael, *Kriegsmodell*, Blätterdach GmbH, 2011, ISBN 978-3936632750
*  GUILLOU Luc, *Mauser Rifles, Vol. 2. 1918-1945*, Schiffer Publishing Ltd, 2021, 80 p., ISBN 978-0764362590

## Notennoù ha daveennoù
Giovanna Di Rauso

**Giovanna Di Rauso**, ganet d'an 29 a viz Kerzu 1981 e Capua, zo un aktourez italian.
## Filmlennadur
### Sinema
* *[[Cronache del terzo millennio]]*, sevenet gant Francesco Maselli (1996)
* *[[Abbiamo solo fatto l'amore]]* sevenet gant Fulvio Ottaviano (1997)
* *[[Il manoscritto del Principe]]* sevenet gant Roberto Andò (1998)
* *[[La terra (film 2006)|La terra]]*, sevenet gant Sergio Rubini (2006)
* *[[Lo zio]]*, sevenet gant Duccio Chiarini (2008)
* *[[Se chiudi gli occhi]]*, sevenet gant Lisa Romano (2008)
### Skinwel
* *[[La strada segreta]]* - Stirad skinwel sevenet gant Claudio Sestieri (1999)
* *[[Le ali della vita]]* - Stirad skinwel - Canale 5 (2000 - 2001)
* *[[Romanzo criminale (Stirad skinwel)|Romanzo Criminale 2 - La Serie]]*, sevenet gant Stefano Sollima - Stirad skinwel - SkyCinema (2010)
* *[[Il tredicesimo apostolo - Il prescelto]]*, sevenet gant Alexis Sweet - Stirad skinwel - Canale 5 (2012)
* *[[Il giovane Montalbano|Il Giovane Montalbano]]*, Stirad skinwel

## Liammoù diavaez
* Giovanna Di Rauso war IMDb
Eleonora Pedron

**Eleonora Pedron**, ganet d'an 13 a viz Gouhere 1982, zo un top model hag aktourez italian, a oa bet kurunet Miss Italia e 2002. Goude-se e oa bet e-pad ur pennadig amzer kinnigerez skinwel evit an hin war ar chadenn Rete 4. Evel aktourez he deus c'hoariet en ur stirad skinwel anvet Donna Detective.
## Liammoù diavaez
* Eleonora Pedron war IMDb
Nuccia Cardinali

**Nuccia Cardinali**, ganet **Annunciata Cardinali** d'ar 4 a viz Du 1938 e Potenza e rannvro Basilicate, zo un aktourez hag ur ganerez italian.
## Pladennoù
### 45 tro
* 1967 – *[[Non sono niente/Non pensavo mai]]* 
* 1968 – *[[Una rosa per posta/Una voglia matta]]* (Seven Records, E/SR 106)

## Filmoù
* *[[Vite perdute (film, 1959)|Vite perdute]]* (1958)
* *[[I Teddy boys della canzone]]* (1960)
* *[[Sfida nella città dell'oro]]* (1962)
* *[[Tarzak contro gli uomini leopardo]]* (1964)
* *[[Due croci a Danger Pass]]* (1967)
* *[[Io... donna]]* (1971)
* *[[Io monaca... per tre carogne e sette peccatrici]]* (1972)
* *[[Il giustiziere di Dio]]* (1973)
* *[[La casa della paura]]* (1974)
* *[[Lo strano ricatto di una ragazza per bene]]* (1974)
* *[[La tigre venuta dal fiume Kwai]]* (1975)
* *[[In nome del padre, del figlio e della Colt]]* (1975)
## Liammoù diavaez
* Nuccia Cardinali
Tuerto

An **Tuerto** (*río Tuerto* e spagnoleg) zo ur stêr eus gwalarn Spagn, 62 km hed dezhi, e proviñs León.
Adstêr eo d'an Órbigo, a zo adstêr d'an Esla.

C'hoarvezout a ra eus kember ar gwazhioù Reflejo ha Rebiján en Tabladas, ur gêriadenn eus kumun Villagaton.

## Kêrioù treuzet
* Villamejil
* San Justo de la Vega
* La Bañeza
Ramiro II León

**Ramiro II**, lesanvet *el Grande* (war-dro 898-Genver 951), a oa roue León eus 931 da 951. Gant e enebourien vuzulman e veze graet *el Diablo* ("an diaoul") anezhañ abalamour d'e grizded.

## E vuhez
Mab e oa da Ordoño II. Pa varvas e dad e roas harp d'e vreur Alfonso da gemer ar gurunenn digant o c'henderv Alfonso Froilaz, mab d'o eontr Fruela II. Gant Ramiro ec'h eas neuze hanternoz Portugal e 926, ha Galiza ouzhpenn da varv o breur Sancho en 929.

Brezel a reas d'ar vuzulmaned. Faezhañ a reas ar c'halif omeyad Abd al-Rahman III en emgann Simancas e 939.
Giovanni Pascoli

**Giovanni Pascoli** (San Mauro di Romagna, 31 Kerzu 1855 – Bologna, 6 Ebrel 1912) zo ur barzh italian.
L'Exécutrice

***L'Exécutrice*** zo ur film gall sevenet gant Michel Caputo, embannet e 1986.
## Istor
Martine zo ur boliserez a glask adkavout ur vaouez anvet Caroline ha bet skrapet gant ur gang pornograferien. Un titourer a zo ganti er gang a sikour anezhi. Goustadik e ya an traoù war-raok dre youl fall ar c'homiser a-us dezhi. Buhez prevez Martine a zo dreist-holl mont da evañ gant poliserien all. Tremen a ra eus ur poliser yaouank d'ur poliser kosoc'h anvet Jean.
## Fichenn deknikel
* Titl orin : L'Exécutrice
* Sevener : Michel Caputo
* Senario : Michel Caputo
* Poltred : Gérard Simon
* Bro orin : Bro-C'hall
* Stumm : Liv - Mono
* Doare : Birvidik
* Deiziad embann : 1986

## Aktourien
* Brigitte Lahaie : Martine
* Michel Modo : Ar c'homiser
* Jean-Hugues Lime : Inspektour Legrand
* Philippe Gasté
* Gilbert Servien
* Benoît Gourley
* Pierre Woodman
## Liammoù diavaez
* L'exécutrice war IMDb
Sylvia Kristel

**Sylvia Maria Kristel**, ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1952 hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Here 2012, a oa un aktourez ha diskouezerez-c'hiz izelvroat. C'hoariet he deus en un 50 film bennak. Brudet e oa bet o c'hoari roll Emmanuelle e pemp film a-ziwar seizh eus an heuliad filmoù. 
## Buhez
Butunerez daonet e oa-hi abaoe he 11 vloaz. Marvet eo da 60 vloaz gant ur c'hrign-bev eus ar skevent

## Oberennoù
* Sylvia Kristel ha Jean Arcelin, Nue, Pariz, Le Cherche midi, 2006, 352 p. (ISBN 2749107768, OCLC 78711939)
Willem Janszoon

**Willem Janszoon** (distaget [ˈʋɪləm ˈjɑnsoːn] e nederlandeg ; c. 1570 - c. 1630) a oa ur moraer eus an Izelvroioù hag an Europad kentañ o tizhout aodoù Aostralia. 

Gouarnour e voe en Indez an Izelvroioù er bloavezhioù 1603-1611 ha 1612-1616. Eñ eo an Europad kentañ a verdeas war aodoù Aostralia, e bourzh al lestr *Duyfken*, e 1606. Bageal a reas e pleg-mor Carpentaria, o soñjal e oa an aodoù a wele eno un astenn da enez Ginea Nevez. Dilestrañ a reas war aod kornaoueg Kab York. Sevel a reas kartennoù a-hed un 320 km bennak a aodoù. Dre ma kave digevannezus ar vro ha ma voe lazhet meur a hini eus e vartoloded gant an henvroidi, e tistroas da enez Jawa e miz Mezheven 1606. Anvet e voe an douaroù nevez-kavet gantañ "Nieu Zelandt" diwar anv proviñs Zeeland en Izelvroioù. Diwezhatoc'h e voe adkemeret an anv-se gant Abel Tasman evit envel ur vro all, Zeland-Nevez. 

## Liammoù diavaez
*The First Discovery of Australia With an account of the Voyage of the "Duyfken" and the Career of Captain Willem Jansz.
*Australian Dictionary of Biography
Ordoño III León

**Ordoño III León** (c. 925-956) a oa roue León. Ren a reas adal 951 betek e varv. 

## E vuhez
Mab e oa da Ramiro II León, ha ren a reas war e lerc'h. Bec'h en doe gant e amezeien, Rouantelezh Navarra hag ar c'hont kastilhan Fernán González, kentañ kont dizalc'h Kastilha, rak ar re-se a veze harpet gant e vreur Sancho Iañ   León a glaske tapout ar gurunenn. A-benn ar fin e vo trec'h Ordoño III en León. 

Ouzhpenn-se e rankas Ordoño III talañ emsavadegoù en e rouantelezh, ha dreist-holl hini Galiza, hag ivez argadennoù al-Ándalus.
Sancho Iañ Ordóñez

**Sancho Iañ Ordóñez** (war-dro 895 - goude an 10 a viz Mezheven 929) a oa roue Galiza er Grennamzer.

## E vuhez
Mab e oa da Ordoño II León, roue León, ha de bried kentañ, Elvira Menéndez. Anvet e voe da roue Galiza gant e dad, ha dindanañ,  betek e varv.

Pa varvas e dad Ordoño en 924 e voe kemeret ar gurunenn gant e vreur, eontr Sancho, Fruela II León. Bloaz goude e varvas Fruela (etre an 12 a viz Eost hag an 8 a viz Gwengolo), hep na ouzer penaos.

En 926 e stourmas Sancho gant e vreudeur Alfonso ha Ramiro Ordóñez da dennañ kurunenn León diwar benn e genderv Alfonso Froilaz.
Ordoño II León

**Ordoño II León** (871 - Mezheven 924) a oa roue Galiza, dindan e dad, roue León, etre 910 ha 914, ha goude roue León adal 914 betek e varv.

Eil mab Alfonso III e oa, ha brezelgar. Brezel a reas d'ar vuzulmaned, ha lakaat e gêr-benn e León.
Forum

Ar **forum** a oa, en Henroma, ul leurgêr m'en em vode ar geodedourien roman evit renkañ o aferioù a-fet ar c'henwerzh, ar politikerezh, ar barnerezh pe ar relijion, evel ma oa an agora en Henc'hres.

Pa voe astennet o domani gant ar Romaned e voe savet kêrioù heñvel ouzh Roma er broioù all hag enno savadurioù heñvel. Evel-se e voe pep a *forum* er c'hêrioù-se.

## Gerdarzh. Talvoudegezh.
*Forum* a dalv kement ha marc'hallac'h, foarlec'h.

## Fora / Marc'hallac'hioù kêr Roma.

- ar forum kentañ ː e-kichen kreiz kêr Roma, etre ar menez Quirinal hag ar menez Kapitol. 

Dilezet e voe e-pad pell goude diskar Roma, hag aet e oa d'ul lec'h evit ar loened da beuriñ, hag anvet abalamour da se *Campo Vaccino* ("Park ar baotred-saout").

- *Forum Julii* : forum Iulius Kezar;

- *Forum Augusti* : Forum Aogust;

- *Forum Nervii* : Forum Nerva;

- *Forum Traiani* : Forum Trajan.

- *Forum Boarium* : marc'hallac'h an oc'hen.

- *Forum Piscarium* : marc'hallac'h ar pesked.

.../...

## Anvioù lec'hioù
- *Forum Allieni* : e Ferrara, en Italia.

- *Forum Appiii* : Borgo-Longo, en Ombria.

- *Forum Augustanum* : Tarraconnensis : ???

- *Forum Aurelii / Aurelium* : war ar *[[Via Aurelia]]* 

- *Forum Brentanum* : Ombria

- *Forum Claudii* : Galia Cispadana 

- *Forum Claudii* : Alpoùː Centron.

- *Forum Cornelii* : Galia Cispadana ː Imola.

- *Forum Decii* : Emilia ː ???

- *Forum Diuguntorum* : Galia Transpadana ː Crema.

- *Forum Domitii* : Galia Narbonensis ː Frontignan, pe Frontignac.

- *Forum Flaminii* : Ombria: ???

- *Forum Fulvii Valentinorum* : e Liguria ː Valenza.

- *Forum Gallorum* : Galia Cispadana ː San Donino, pe Castel-Franco, e-kichen Modena.  

- *Forum Gallorum* : Euskari : Gurrea, proviñs Huesca, en Aragon, e Spagn;

- *Forum Gigurnium* : La Rua St. Esteban, Orense, e bro Spagn

- *Forum Hadriani* : Germania II : Voorburg.

- *Forum Julii* : Galia Narbonensis : Fréfus

- *Forum Julii* : Venetia ː Cividale-di-Friuli.

- *Forum Jutuntorum* : sellout *Forum Diuguntorum*.

- *Forum Livii* : Galia Cispadana ː e Forli.

- *Forum Neronis* : Galia Narbonensis 2 ː Forcalquier pe Mornas.

- *Forum Novum* : Galia Cispadana ː Fornoue.

- *Forum Novum* : Picenum ː

- *Forum Popilii* : Galia Cispadana ː Forlimpopoli.

- *Forum Segusiavorum* : ville de Lugdunensis Iñ : Feurs, e-kichen Lyon.

- *Forum Semproni* : Ombria ː Fossombrione.

- *Forum Tiberii* : *Maxima Sequanensis* ː Kaisersthul.

- *Forum Trajani* : e Sardigna ː Fordongiano.

- *Forum Truentinorum* : Galia Cispadana ː ???

- *Forum Vetus* : e Fourvières, e Lyon.

- *Forum Vibii* : Galia Transpadana ː ???

- *Forum Voconii* : e Galia Transalpina ː Gonfaron, pe Le Canet.

- *Forum Vulcani* : e Campania, e Solfatarre.

## Levrlennadur
Sun-Ken Rock

**Sun-Ken Rock** (japaneg: サンケンロック Hepburn: Sanken Rokku) zo un heuliad manga birvidik ecchi skrivet ha treset gant Boichi. Kontañ a ra istor Ken, ul lakepod lisead emzivad, e karantez gant ur plac'h anvet, Yumin, a ya kuit trumm eus Japan evit dont da vezañ ur boliserez e Korea. Ken sot eo gant ar plac'h ma heuilh anezhi evit klask dont da vezañ poliser evelti met n'eo ket degemeret. Dre donkadur e teu da vezañ ul labourer paour. Un noz ez eus ur vandenn torfedourien o tagañ ur paotr kozh, Ken a zifenn anezhañ, gwelet eo an obererezh gant Tae-Soo Park ur penn gang a ro sujidigezh e gang da Ken.

An arzour, Boichi pe Mujik Park e anv gwirion, a zo korean a orin o labourat e bed ar manga e Japan hag e penn heuliadoù manga, ar pezh a zo ral.
Goo Ha-ra

**Goo Ha-ra** (koreaneg : **구하라**, *Goo* o vezañ an anv-familh), bet ganet d'an 13 a viz Genver 1991 ha marvet d'ar 24 a viz Du 2019, brudet dre he anv micher **Hara**, a oa ur ganerez hag aktourez sukorean.
Ezel e oa eus ar strollad sonerezh merc'hed anvet Kara, ha gwelet eo bet o c'hoari e meur a zrama evel *[[City Hunter (stirad skinwel)|City Hunter]]* (2011). Kroget e oa da ganañ he-unan e miz Gouhere 2015 pa oa bet embannet ar bladenn *[[Alohara (Can You Feel It?)]]*.

## Marv
D'ar 24 a viz Du 2019, Hara a oa bet adkavet marv en he zi e Cheongdam-dong, e distrig Gangnam e Seoul. Goude un enklask polis buan e oa bet embannet e seblante bezañ un emlazh. Marvet e oa ur miz goude emlazh he c'hamaladez Sulli, a oa kanerez ivez. Un notenn emlazh digant Hara a oa bet adkavet gant an archerien. Goude bezañ sellet ouzh filmoù ar c'hameraioù straed e oa anat e oa-hi distroet d'ar gêr en he unan a-raok en em lazhañ hep ma vefe bet den ebet o tont en ti. Ne voe ket gwall domm an archerien evit ober ur furchadenn korf, ar familh he devoa nac'het ivez, neuze ne voe ket graet.
## Liammoù diavaez
* Goo Hara war IMDb
Albert Sidney Johnston

**Albert Sidney Johnston**, ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1803 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Ebrel 1862, a voe jeneral e tri lu disheñvel: an Texan Army, an United States Army, hag ar C'honfederate States Army. E-pad 34 bloaz e oa bet o stourm war an tachennoù emgann, o stourm e-pad ar Black Hawk War, Brezel dieubidigezh Texas, Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet, Brezel Utah ha Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.
Leandro Fernández de Moratín

**Leandro Eulogio Melitón Fernández de Moratín y Cabo** (Madrid, 10 Meurzh 1760 - Pariz, 21 Mezheven 1828) a voe ur barzh hag ur c'hoarivaour spagnol, unan eus oberourien bennañ an nevezklaselouriezh spagnolek en .

## E vuhez
Ganet e oa en Madrid d'an 10 a viz Meurzh 1760. Mab e oa da Nicolás Fernández de Moratín, ur barzh, skrivagner hag alvokad, den a ouenn uhel a orin astur, ha da Isidora Cabo Conde. Kaoz a lennegezh a veze en ti alies.

Da bevar bloaz e tapas ar vrec'h, ma teuas da vout ur paotr trenk ha gouez a spered, hag ivez lenner barzhoniezh. Ne reas ket studioù uhel, ha kregiñ a reas da labourat en ur stal bravigoù.

### Barzh
En 1779, da 19 vloaz, en devoa tapet ur priz bihan a varzhoniezh en ur genstrivadeg digor d'an holl gant ar Real Academia Española evit un oberenn anvet *La toma de la Granada por los Reyes Católicos*.

Abaoe e vugaleaj e oa sot-pitilh gant Sabina Conti y Bernascone, merc'h un amezegez. Pa oa-eñ ugent vloaz, ha hi pemzek vloaz, e voe dimezet ar plac'h dre heg d'un eontr dezhi, a oa tregont vloaz. Chom a reas an darvoud war e spered, ha meur a wech e voe kaoz eus se en e oberenn.

En 1780 e varvas e dad, ret dezhañ ober war-dro e vamm, ha berr an arc'hant. En 1782 e c'hounezas eil priz ar Real Academia gant e *Lección poética. Sátira contra los vicios introducidos en la poesía española*, ur seurt manifesto a nevezklasegezh er varzhoniezh.

### Beaj da Bariz
En 1787 e reas ur veaj da Bariz evel sekretour ar c'hont Cabarrús, karget a gefridi diplomatek, hag a felle dezhañ kuzuliañ ar roue gall Loeiz XVI diwar-benn an doare da zizarbenn an dispac'herien. Frouezhus e voe an droiad d'ar skrivagner yaouank a reas anaoudegezh gant an oberour italian Carlo Goldoni.

## Mare ar C'hallaoued
Mont a reas a-du Leandro Fernández de Moratín gant ar roue gall, breur Napoleone Buonaparte, Giuseppe Buonaparte, pe José Iañ e spagnoleg, ma voe unan eus an « afrancesados », ar c'hallgarourien a grede e kefridi ar roue gall da advuheziñ e vro. Spi en devoa Leandro Fernández de Moratín da sevel ur gevredigezh diazezet war ar «preder, ar justis hag ar galloud ». Pa soñje e oa e vuhez en arvar e Spagn gant ar vrogarourien emsavet ouzh armeoù Napoleon e oa aet da repuiñ da gastell Peníscola, dalc'het gant an arme c'hall . Bevañ a rae eno pa voe lakaet seziz gant bagadoù spagnol ar jeneral Elío a vombezas kêr : un danevell eus ar pennad-amzer-se a voe savet gantañ.

Goude ez eas en harlu da Vro-C'hall, ma adkavas e vignoned Francisco de Goya, Manuel Silvela, García de Aragón.

Pa varvas e voe beziet e Pariz e bered ar Père-Lachaise, met e 1855 e voe kaset e gorf da Vadrid.

## Oberennoù
* *[[El viejo y la niña]]* (1790)
* *[[La comedia nueva o el café]]* (1792)
* *[[El barón]]* (1803)
* *[[La mojigata]]* (1804)
* *[[El sí de las niñas]]* (1806)
Kiviak

Ur meuz inuit eo ar **c’hiviak**.

Fardet e vez dre lakaat ur 500 kuilhiged bennak en o fezh, gant o beg hag o fluennoù, e kroc’hen ur reunig. Lamet e vez ar muiañ posubl a aer eus ar groc’hen a-raok gwriat anezhi ha siellañ anezhi gant lard kuilhig evit diboulzañ ar c’helien. Kuzhet e vez ar c’hiviak en ur bern maen, ur vaen vras war e gorre evit stouvañ anezhañ. Goude tri miz e vez debret an evned go, hep o fluennoù hag a-wechoù hep o c’hroc’hen. Fardet e vez ar c’hiviak pa vez tomm an amzer da virout boued evit ar goañv. Ur meuz gouel eo avat, debret e-pad deizioù-ha-bloaz pe festoù dimeziñ.

Pouezus eo fardañ kiviak gant kuilhiged ha n’eo ket evned all. E miz Eost 2013 e varvas meur a zen gant ar votulegezh goude bezañ debret kiviak fardet gant eidered, evned na c'hoont ket ken mat hag ar c’huilhiged.

## Daveoù
Fanum

Ur ***fanum*** ("lec'h kensakret", "azeuldi" e latin) a oa un templ bihan e proviñsoù roman Galia hag Enez Vreizh. Karrezek pe gelc'hiek e oa peurliesañ. Soñjal a reer e oa ar fanumoù ur stumm emdroet eus an temploù keltiek a oa er broioù-se.

## Anvioù lec'hioù
### Lec'hioù anavezet
* *Fanum Cocidi* : Kastell Bewcastle, Cumberland, Bro-Saoz.
* *Fanum Fortunae* > Fano : Pesaro-Urbino, Ombria, Italia (Templ Fortuna).
* *Fanum Minervae* / *Fanum Jovis* : Fanjaus (Aude.
* *Fanum Martis* : Kersaout, Lugdunensis III, ha goude Breizh.
* *Fanum Martis* : Montmartin (Oise), Lugdunensis IIt.
* *Fanum Martis* : Famars, Norzh ; *fanum Martis* eo orin anv ar gumun.
**Fanum Voltumnae* ː Viterbo, Etruria
### Lec'hioù bet kinniget
* **Fouenant**
* **Lanfeun**

## Levrlennadur
*M.N. Bouillet ː *Dictionnaire universel d'Histoire et de Géographie*. Librairie L. Hachette et Cie. Paris. 1863
*A.L.F Rivet & Colin Smith, *The Place-Names of Roman Britain*, Batsford, 1979 
*Jean-Louis Brunaux, dir., Les sanctuaires celtiques et leurs rapports avec le monde méditerranéen, Errance, 1991 
*Christian Goudineau et al., *Archéologie aujourd'hui : Les sanctuaires de tradition indigène en Gaule romaine*, Errance, 1994 

## Notennoù
Emgann Missionary Ridge

**Emgann Missionary Ridge** (saozneg: **Battle of Missionary Ridge**) a oa bet stourmet d'ar 25 a viz Du 1863, evel lodenn eus Kampagn Chattanooga e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Goude trec'h an Unaniezh en Emgann Lookout Mountain d'ar 24 a viz Du, nerzhioù lu an Unaniezh eus Rann vilourel ar Mississippi renet gant ar Maj. Jen. Ulysses S. Grant o devoe taget ha trec'het nerzhioù ar C'hengevread eus an Army of Tennessee renet gant ar Jeneral Braxton Bragg ; rediet e oant bet da gilañ betek Georgia.
## Disoc'h
E-kerzh an nozvezh, Bragg en doa roet urzh d'an nerzhioù kevredet da gilañ betek arsav Chickamauga eus ar Western and Atlantic Railroad. En deiz war-lerc'h e voe kendalc'het ar giladenn war-zu Dalton, e Georgia, rannet e div golonenn, pep hini o heuliañ un hent disheñvel. An argadenn urzhiet gant Grant a voe daleet dre nerzh- kalon Patrick Cleburne hag e soudarded e-pad Emgann Ringgold Gap.

Kolloù an Union Army en emgannoù evit Chattanooga (Orchard Knob, Lookout Mountain, ha Missionary Ridge) a voe e-tro 5 824 a dud (753 lazhet, 4722 gloazet ha 349 steuziet) diwar un hollad a 56 000 den implijet war an dachenn. Evit Lu ar C'hengevread e voe kollet 6 667 a dud (361 lazhet, 2 160 gloazet, ha 4146 steuziet, darn anezho prizoniet) diwar un hollad 44 000 den. Marteze e vefe bet uheloc'h kolloù ar Su ; Grant a embannas en doa graet 6 142 a brizonidi. Ouzhpenn-se, an Union Army a embannas en doa tapet 40 kanol. Pa voe goulennet gant un aluzenner d'ar Jeneral Thomas hag-eñ e oa gwelloc'h beziañ ar re varv hervez o Stad orin er vered vilourel nevez-savet, Thomas en devoa respontet « *Mix 'em up. I'm tired of states' rights* », da lavarout eo « Kemmeskit 'ne'o. Skuizh on aet gant gwirioù ar Stadoù ».
Old Abe

**Old Abe** (ganet d'ar 27 a viz Mae 1861 ha marvet d'ar 26 a viz Meurzh 1881), lesanvet **the live war eagle of Wisconsin**, a oa ur morerer penn gwenn. Maskotenn an 8th Wisconsin Volunteer Infantry Regiment e oa e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Goude-se ez eo bet adimplijet e skeudenn an erer war ar voulenn-zouar evel logo gant Case Corporation hag ar *screaming eagle* evel ardamez ar 101st Airborne Division eus an US Army.

Old Abe Case mascot.JPG|Logo *[[Case Corporation]]*
US 101st Airborne Division patch.svg|Ardamaez-skoazar 101st Airborne Division
The Beverly Hills Courier

***The Beverly Hills Courier*** zo ur gazetenn sizhuniek digoust embannet ha gwerzhet e Beverly Hills hag an trowardroioù. Bez ez eus ivez ur stumm pemdeziek war Internet. 
## Istor
Krouet e oa bet ar gazetenn gant March Schwartz e 1965. Ar penngazetenner e oa Arthur M. Goldberg etre 1966 ha 2003. An daou zen a oa tud eus bed ar c'hazetennerezh o devoa labouret dija evit al *[[Los Angeles Times]]*, gant ar stagadenn aet da get *Los Angeles Mirror*. Schwartz a oa penn ar gwerzhioù ha Goldberg an embanner. E 2004, embanner ar c'h-Courier, Norma Zager, a voe enoret evel kazetennerez ar bloavezh gant al *Los Angeles Press Club* evit un heuliad pennadoù war ar pezh a zeuio da vezañ an Afer Erin Brockovich.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Joan Staley

**Joan Staley** (ganet **Joan Lynette McConchie** d'an 20 a viz Mae 1940 hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Du 2019) a oa un aktourez, top model ha playmate stadunanat.
## Liammoù diavaez
* Joan Staley
Laure Killing

**Laure Killing**, ganet d'an 12 a viz Genver 1959 hag aet da Anaon d'an 18 a viz Du 2019, a oa un aktourez c'hall a voe gwelet en 50 film adalek 1986.

Marvet eo gant ur c'hrign-bev, oadet e oa a 60 vloaz. 
## Filmoù
### Sinema
*1987 : *[[Beyond Therapy]]* gant Robert Altman : Charlie
*1987 : *[[Saxo (film)|Saxo]]* gant Ariel Zeitoun : Esther
*1989 : *[[L'Invité surprise]]* gant Georges Lautner : ar gelennerez
*1989 : *[[Mes nuits sont plus belles que vos jours (film)|Mes nuits sont plus belles que vos jours]]* gant Andrzej Zulawski : Inès
*1990 : *[[La Fille des collines]]* gant Robin Davis : Lisa
*1990 : *[[Faux et usage de faux (film)|Faux et usage de faux]]* gant Laurent Heynemann : Sylvie
*1990 : *[[Nouvelle Vague (film)|Nouvelle Vague]]* gant Jean-Luc Godard : Dorothy Parker
*1991 : *[[Écrans de sable]]* gant Randa Chahal Sabbag : Mariame
*1992 : *[[Après l'amour (film 1991)|Après l'amour]]* gant Diane Kurys : Élisabeth
*1994 : *[[L'Ours en peluche]]* gant Jacques Deray : Christine
*1995 : *[[Jefferson à Paris]]* gant James Ivory : maouez al lez
*1995 : *[[Un héros ordinaire (film 1995)|Un héros ordinaire]]* gant Michele Placido : maouez miz Du
*2013 : *[[Avant l'hiver]]* gant Philippe Claudel : Mathilde
## Liammoù diavaez
* Laure Killing war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Undisputed III: Redemption

**Undisputed III: Redemption** zo ur film birvidik stadunanat embannet e 2010 ha sevenet gant Isaac Florentine. An aktourien pennañ eo Scott Adkins, Mykel Shannon Jenkins, Mark Ivanir 
ha Hristo Shopov. An trede film eo er frañchiz Undisputed kroget e 2002 gant Undisputed, tremen a ra an trede hini bloavezhioù goude darvoudoù Undisputed II: Last Man Standing.
## Enorioù
Undisputed III a zo bet enoret gant daou briz : unan evit Best Director Award hag un eil evit Best Fight Choreographer er bloavezh 2010 e-pad an ActionFest.
## Liammoù diavaez
* Undisputed III: Redemption war IMDb
* Undisputed III: Redemption war Rotten Tomatoes
Gerontius

**Gerontius** (marvet e 411) a oa un ofiser roman eus ar IVvet kantved en arme Constantinus III.

Genidik e oa eus kreisteiz Galia pe eus Spagn.

Aet e oa a du gant Kustentin e 407, evit sevel un impalaeriezh galian, distag eus an impalaeriezh roman. Goude ez eas a-du gant Maximus Hispania.

Mes, pa'z en devoa asantet Kustentin bezhañ gwelet evel kenseurt gant Honorius, ha savet *Kezar* e vab Constans, Gerontius ec'h eas en fulor hag e lazhas Constans, hag e savas Maximus *aogust* = impalaer, e bro Spagn.

Lakaat e ra seiziz war Arle, kêrbenn Gerontius, gant ul lodenn an arme galian aet a du gantañ a-enep KustenTin. Mes ret e oa dezhañ sevel ar seiziz dirak Constantius, jeneral evit Honorius.

E ben ar fin, Gerontius a zo bet dilosket gant e soudarded, tremenet a du gant Constantius, hag ne chome gantañ nemet en em zistrujañ, ene zi, e bro Spagn.
Risus abundat in ore stultorum

**Risus abundat in ore stultorum** zo ul lavar latin hag a dalv kement ha *Paotañ a ra ar c'hoarzh war c'henoù ar re sot*. Hervez al lavarer e vez ar sodien o c'hoarzhin atav, hogen meur a zispleg zo d'ar frazenn. Pe e ra van ar c'hoarzher da vezañ komprenet ur bourd bennak, pe ne oar ket displegañ e soñj hag e kuzh e zizampartiz gant ar c'hoarzh. Ha hervez ar c'hrennlavar e vefe ar c'hoarzh, pa vez re greñv pe re hir, ur merk a ziotiz. Ar re fur hepken a oar chom hep c'hoarzhin.
David Farragut

**David Glasgow Farragut**, ganet d'ar 5 a viz Gouhere 1801 e Knoxville, e Tennessee ha marvet d'ar 14 a viz Eost 1870 e Portsmouth, e New Hampshire, a oa un ofiser a vor, amiral ha besamiral er morlu stadunanat, komandant an arme-vor en un nebeud emgannoù e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.
Los Angeles Times

Al ***Los Angeles Times*** (berraet en **LA Times** pe **L.A. Times**, zo ur gazetenn bemdeziek embannet e Los Angeles, e Kalifornia, abaoe 1881.
Undertale

**Undertale** zo ur c’hoari roll video krouet gant Toby Fox.

Kouezhañ a ra Chara, ur bugel, e-barzh un toull, euzhviled o vevañ ennañ. Displegañ a ra Flowey, an euzhvil kentañ a reer anaoudegezh gantañ, palioù ha reolennoù ar c’hoari.
François Christophe Kellermann

**François Étienne Christophe Kellermann**, ganet d'an 28 a viz Mae 1735 e Strasbourg hag aet da Anaon d'an 13 a viz Gwengolo 1820 e Pariz, a oa ur ofiser hag ur senedour gall.

## E vuhez
Un den eus an noblañs e oa hag en arme e oa abaoe  1750 pa gemeras perzh e Brezel ar Seizh vloaz, o stourm gant Poloniz a-enep Impalaeriezh Rusia. Marichal e oa e 1788, entanet e oa gant mennozhioù an Dispac'h gall. E 1792 ez eas penn an Armée de la Moselle ha ganti e c'hounezo Emgann Valmy, d'an 20 a viz Gwengolo 1792. Rebechet e voe dezhañ bezañ lezirek gant al Lez-varn Reveulzier. Toullbac'het e voe met adlakaet en-dro en e garg ha goude-se e penn an Armée d'Italie. Kemeret en doa perzh e Seziz Lyon e 1793. Buan e voe lakaet ar jeneral Napoleone Buonaparte en e lec'h. Ne voe ket mui fiziet kargoù milourel pouezus ennañ betek ma voe embannet ar Renad impalaerel e 1804. Lakaet e voe da Varichal impalaerel a enor, dont a reas da vezañ senedour hag enoret e voe gant al Lejion a enor. E 1808 e voe anvet da Zug Valmy gant an impalaer evit enoriñ an trec'h-se.

Ar marichal Kellermann a voe kargoù milourel dister gantañ goude-se : penn luioù da c'hortoz Spagn hag an Norzh. Sevel a reas a-du gant Louis XVIII hag enoret e voe gant hennezh, gant ar *Grand-croix de l'ordre de Saint-Louis*, hag anvet da c'houarnour Strasbourg ha pair de France. E-pad ar C'hant devezh e chomas neptu. Mervel a reas d'an 13 a viz Gwengolo 1820, d'an oad a 85 bloaz.
Seziz Lyon (1793)

**Seziz Lyon** a oa c'hoarvezet etre an 9 a viz Eost hag an 9 a viz Here 1793 goude un emsavadeg e Lyon a-enep ar Vodadenn vonreizhañ vroadel. En holl e oa bet 1000 den lazhet ha 1200 den gloazet e tu ar Republikaned, 1200 den lazhet ha 1000 den gloazet e tu ar re Gevredet hag ar roueelourien.

## A-raok an emsavadeg
Abaoe 1786 e oa bet meur a emsavadeg e kêr Lyon a-enep ar pennoù bras. Marie Joseph Chalier (1747-1793) a savas a-du gant an tu-kleiz pellañ evel ma rae Jean-Paul Marat(1743-1793) e Pariz. 32 kleub a oa bet krouet. Emsavadegoù kevraeadelourien a voe (1790-1793).

## Emsavadeg
E miz Gouhere 1793 edo Arme an Alpoù, dindan ar jeneral Kellermann, o vrezeliñ e Savoia a-enep  Rouantelezh  Sardigna pa voe roet urzh dezhi da vont da Lyon da adsevel aotrouniezh ar galloud-kreiz a oa bet taolet d'an traoñ eno gant emsavidi kêr. N'hallas an arme degouezhout nemet miz goude, d'an 10 a viz Eost  1793.

## Seziz

## Goude ar seziz

Ar flastradenn goude ar seziz a voe spontus, renet gant Joseph Fouché, lesanvet *mindrailher Lyon* (*le mitrailleur de Lyon*), pa lakaas ouzhpenn 1900 emsavad d'ar marv (goude ur varnadenn), mindrailhet, fuzuilhet, kanoliet, pe dibennet. An dud lazhet e-pad ar seziz ne voe ket dalc'het kont eus an niver anezho.

Lyon a voe kastizet garv, tennet e voe an anv, ha graet *Ville Affranchie* pe *Commune-Affranchie* eus outi. Soñjet e voe distrujañ ar gêr da vat (Bertrand Barère). Met diwar un hollad 600 savadur sañset da vezañ distrujet, n'eus nemet 50 a voe diskaret. 

Annezidi kêr a voe lakaet diaes gant an diouer a labour hag a bourvezioù. Pa oa kroget kêr da vont war an tu mat e oa bet trubuilhoù politikel a nac'has an adlañs evel ar c'hentañ Spont Gwenn e 1795.
Blue Gender

***Blue Gender*** (japaneg: ブルージェンダー Hepburn: *Burū Jendā*) zo un dresadenn-vev japanat 26 lodenn enni, krouet ha kenproduet gant Ryōsuke Takahashi (Armored Trooper Votoms]] ha Gasaraki fame). Skignet eo bet etre 1999 ha 2000 e Japan. *Blue Gender* zo bet savet gant ar studio japanat AIC hag embannet e Stadoù-Unanet Amerika gant Funimation. Ur *[[seinen]]* eo, gant lodennoù feuls, noazh, ha reizhel.
Ur film dezrevell zo bet embannet, *(Blue Gender: The Warrior)* war DVD gant ur fin disheñvel. Ar stirad zo bet embannet war Sci Fi Channel Evit ar Rouantelezh-Unanet e 2002-2003. Istor *Blue Gender* a c'hoarvez e 2030, an Douar zo bet aloubet gant Blue, arallvediz neuziet evel amprevaned. Ar re-se o deus kelligoù B evel lod eus annezidi ar blanedenn, evel an haroz Yuji Kaido. Ar Blue a dremen o amzer o lazhañ tud evit o debriñ. An dreistbeverien zo aet da guzhat war Second Earth, un arsav egorel. Kreizet eo an heuliad war an darempredoù etre Yuji ha Marlene o deus kejet war Second Earth hag e-pad an oberiadurioù brezel enep ar Blue.
## Liammoù diavaez
* Blue Gender war IMDb
Emgann ar C'haokaz

**Emgann ar C'haokaz** a vez graet eus un heuliad oberiadurioù brezel gant an nerzhioù alaman ha re ar Soviediz er C'haokaz war Talbenn Reter an Eil Brezel-bed. D'ar 25 a viz Gouhere 1942, unvezioù alaman o devoa aloubet Rostov-an-Don e Rusia, digor e oa rannvro ar C'haokaz ha Su an URSS. Tostik-tost e oa ar Wehrmacht eus an aour-du hag a oa a-dreñv Maikop, Grozny, ha Baku. Daou zevezh war-lerc'h, Adolf Hitler a roe urzh da gregiñ gant un oberiadur brezel er C'haokaz, anvet Oberiadur brezel Edelweiß. An holl nerzhioù lu alaman a oa aet kuit eus al lec'h e-pad ar goañv ha skarzhet gant an Oberiadur brezel Saturn (Операция «Сатурн»).
Devezh an 10 a viz Eost 1792

**Devezh an 10 a viz Eost 1792** (galleg: **Journée du 10 août 1792**) zo un emsavadeg a c'hoarvezas e-kerzh an Dispac'h Gall, hag unan eus an darvoudoù pouezusañ goude ar 14 a viz Gouhere 1789 ma voe kemeret ar Bastille. A-wechoù e vez lesanvet gant an istorourien an « Eil Dispac'h ». Aozadur an devezh-se a oa bet gant Kumun emsavet Pariz ha gant Kevrennoù dispac'hel Pariz. Taget hag aloubet e oa bet Palez an Tuileries, sez ar galloud seveniñ. Ar wech kentañ eo, abaoe penn kentañ an Dispac'h gall, e oa bet menet un devezh reveulzier a-enep ar Vodadeg Vroadel Lezennel. An devezh reveulzier-se a welas kouezhadenn ar Vonarkiezh vonreizhel. Ken luziet eo bet an aozadur hag ar munudoù ma z'eo dibosubl gouzout resis piv pe peseurt luskad a zo bet penn an emsavadeg. 

Devezh an 10 a viz Eost 1792 a zo bet ivez hini penn kentañ ar Spont Bras, a baouezo goustadik adalek Lazhadegoù Gwengolo. Echuet eo gant kentañ emvod ar Vodadeg Vroadel d'an 20 a viz Gwengolo 1792 hag an trec'h e-pad Emgann Valmy, memes devezh ha brudet betek Pariz an devezh war-lerc'h.

An emsavadeg hag an dilerc'hioù a vez lakaet da dalvezout dindan an droienn « an 10 a viz Eost » ; graet e vez ivez « Devezh an 10 a viz Eost », « Kemeridigezh an Tuileries », « Emsavadeg an 10 a viz Eost » pe « Lazhadegoù an 10 a viz Eost » c'hoazh. E Suis, lec'h ma oa orin ar warded gant ar memes anv, an devezh a vez graet « lazhadeg an Tuileries » eus outañ.
Gwalldaol an 29 a viz Du 2019 e Londrez

D'an 29 a viz Du 2019 e Londrez, Usman Khan, a oa bet dieubet diouzh an toull-bac'h lec'h ma oa bet kaset evit bezañ meulet ar sponterezh, en deus taget 5 den gant ur gontell e kreiz kêr. Lazhet e oa bet daou zen. 

Ar paotr a oa o kemer perzh en un emvod evit addegas o enor da dud kondaonet, e Fishmongers' Hall, pa oa bet o c'hourdrouz en em lazhfe dre un darzhadenn emlazh. Dres goude-se e oa bet o tagañ tud gant div gontell en e zaouarn. Daou zen a oa bet lazhet e-touez an arvesterien. Meur a arvester a oa bet o stourm a-enep ar sponter, lod o devoa taget Khan gant ul lazher-tan ha memes gant gant ur stilhon Narwal pa oa o vont kuit diouzh ar sal emvod. Deuet e oa an dud a-benn da lakaat ar sponter war al leur pa oa erruet war al London Bridge ha skoet gant un ofiser polis. Dalc'het e oa bet ouzh al leur betek ma errufe poliserien all. Lakaet e oa bet an dud all a-gostez ha tennet e voe war ar sponter.

Boris Johnson, ar C'hentañ ministr saoz, ha maer Londrez, Sadiq Khan, o deus enoret nerzh kalon an drevourien hag ar servijoù surentez ha sikour o deus talet ouzh an dagadenn.
## Pennadoù kar
* Gwalldaol an 22 a viz Meurzh 2017 e Londrez
* Gwalldaol an 3 a viz Even 2017 e Londrez
Albert Anker

**Albert Anker** (1831-1910) a oa ul livour suis.



The Strawberry Girl - Albert Anker.png| *Plac'h ar sivi*Albert Anker (1880)
File:Reine Berthe et les fileueses, 1888.jpg|*Ar rouanez Berta hag an nezerezed* Albert Anker (1881)
Godfrey Gao

**Godfrey Gao** (sinaeg: 高以翔, Gāo Yǐxiáng)n ganet d'an 22 a viz Gwengolo 1984 hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Du 2019, a oa un top model hag aktour taiwanat-kanadian. Deskrivet e oa bet evel ar c'hentañ paotr supermodel aziat, Gao e oa ar c'hentañ paotr top model a orin aziat o vezañ implijet evit ur c'hampagn evit Louis Vuitton. Evel aktour e oa bet brudet evit e rolloù evel Magnus Bane er film *[[The Mortal Instruments: City of Bones]]* embannet e 2013, hag evit e roll penn er stirad er skinwel sinaat *Remembering Lichuan*.

## Marv
Marvet eo gant un taol-kalon d'ar 27 a viz Du 2019 e-pad filmadenn un abadenn skinwel gwirvoud.
## Liammoù diavaez
* Godfrey Gao war IMDb
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù
Mixed martial arts

**Mixed martial arts** (brezhoneg: arzoù emgannañ kemmesket) berraet en **MMA**, zo ur sport stourm hag arz-emgannañ ma roer ar gwir skeiñ ha stankañ an enebour ouzh al leur oc'h implij teknikoù lies ar sportoù stourm hag an arzoù emgannañ. Ar wech kentañ ma voe daveet implij ar ger a oa bet e-kerzh un abadenn UFC 1 war ar skinwel gant ar c'hinniger skinwel Howard Rosenberg e 1993. Ar ger zo deuet da vezañ brudet pa voe adkemeret ar pennad gant newfullcontact.com, unan eus lec'hiennoù brudetañ ar sport. Dizanv e chom krouer ar ger betek-henn ha tabut zo evit gouzout piv eo.
### Leurenn stourm
Hervez reolennoù ha lezennoù unvanet er Mixed Martial Arts, ar c'henstrivadegoù MMA a rank bezañ sevenet war ul leurenn kelc'hiet e doare ur gaoued. Al leurenn kelc'hiet gant ur rideoz houarn a c'hell kaout betek 6 kostezenn. Disheñvel eo ar c'haouedoù: rideoz houarn, ur roued, a-wechoù ez eo a-fed ment ha stumm un eizhkorneg, ar ger "the Octagon" zo bet perc'hennet gant an UFC (padal ar stumm n'eo ket). Al leurenn emgannañ a reer anezhi ur gaoued pe c'hwec'hkogn, pe eizhkorneg pe kaoued eizhkornek, hervez ar vent hag ar stumm.


Restr:Fedor vs Coleman.JPG|Ul leurenn A Ring implijet e-pad ur PRIDE.
Restr:Chris Weidman knock out Anderson Silva at UFC 162..jpg|Ur gaoued eizhkornek implijet gant an UFC.

## Arzourien brudet
### Merc'hed

Rousey HOF 2018 (cropped).jpg|Ronda Rousey eus Stadoù-Unanet Amerika
Sheila "the german Tank" Gaff.jpg|Sheila Gaff eus Alamagn
Jennifer Maia.jpg|Jennifer Maia eus Brazil
Sunna "Tsunami" Davíðsdóttir 04.jpg|Sunna "Tsunami" Davíðsdóttir eus Island
Fuka April 27 2013 photo0020.jpg|Fuka Kakimoto eus Japan
Irina Bykova.jpeg|Irina Bykova eus Rusia
Karolina Kowalkiewicz ważenie KSW 30.jpg|Karolina Kowalkiewicz eus Polonia
Gina Carano.jpg|Gina Carano eus SUA


### Paotred

Fedor Emelianenko 2006.jpg|Fedor Emelianenko eus Rusia
JEROME LE BANNER.jpg|Jerome Le Banner eus Bro-C'hall
VCJCS hosts USO Spring Tour 160312-D-HU462-263.jpg|Donald "Cowboy" Cerrone eus SUA

## Notennoù ha daveennoù
Coluche

**Michel Gérard Joseph Colucci**, lesanvet **Coluche**, a oa ur fentigellour hag aktour gall, ganet d'an 28 a viz Here 1944 e 14vet arondisamant Pariz hag aet da Anaon d'an 19 a viz Even 1986 en Opio (Alpes-Maritimes).

Mab d'un enbroad italian ha d'ur vaouez c'hall, Michel Colucci zo bet desavet en Montrouge. Choaz a reas al lesanv « Coluche » d'an oad a 26 vloaz, pa grogas gant hent ar fentigellouriezh. Ne oa ket direnket gant an dizoare ; hervezañ, « hep bezañ hudur biken », Coluche a gav un doare da vezañ nevez ha flemmus gant un ton dieub er music-hall, o tagañ an difennoù, an talvoudegezhioù mat ha politikel er gevredigezh. E 1975 e teuas da vezañ brudet dre lua ur c'hoari skinwel : Le Schmilblick.

A-raok 1976 e oa un aktour bihan gant rolloù a-eil er sinema nemetken. Goustadik e voe fiziet ennañ rolloù kreiz, evel en L'Aile ou la Cuisse gant Louis de Funès. Er bloavezhioù 1980 e voe gwelet e filmoù a reas berzh bras, dreist-holl filmoù fentus. E 1977 e krogas gant ar seveniñ filmoù en ur vezañ kenbroduer Vous n'aurez pas l'Alsace et la Lorraine gant Marc Monnet. Brudet mat e voe evel aktour eo bet gant berzh *[[Inspecteur la Bavure]]* (1980), *[[Le Maître d'école (film, 1981)|Le Maître d'école]]* (1981), *[[Deux Heures moins le quart avant Jésus-Christ]]* (1982), *[[Banzaï (film)|Banzaï]]* (1983), *[[La Femme de mon pote]]* (1983) pe *[[La Vengeance du serpent à plumes]]* (1984) c'hoazh. E 1984 e voe enoret gant César ar gwellañ aktour evit e roll drama en Tchao Pantin gant Claude Berri.

Tro-ha-tro atahiner pe stourmer war an domani sokial, en em ginnig a reas evel danvez prezidant evit dilennadegoù Bro-C'hall 1981 a-raok paouez, gwasket ha gourdrouzet ma oa bet. Brudet spontus ha karet gant ar bobl, sevel a reas e 1985 ar gevredigezh Les Restos du cœur, a sikour ar re baourañ. Mervel a reas un nebeud mizioù goude en ur gwallzarvoud moto.

## Buhez
## Yaouankiz
Michel Colucci a zo bet gant d'an 28 a viz Here 1944, e mammelezh Notre-Dame de Bon Secours er XIVvet arondisamant Pariz. Ur c'hoar henañ a oa gantañ, Danièle, ganet e 1942. Ar vamm, Simone Bouyer lesanvet Monette (1920-1994), a oa o labourat er stal bleunioù Baumann, boulevard du Montparnasse. An tad, Onorio Colucci, ganet e Casalvieri (rannvro al Latium) en Italia, a oa livour war savadurioù. Ganet, d'an 29 a viz Du 1916, a oa marvet 31 a viz Here 1947, oadet a 30 vloaz, gant ur poliomielit. He unan ar vamm a rank labourat evit bouetañ an tiegezh. Dilaosket gant ar familh gaer (nemet Maria, mamm Onorio a dremen da welet anezhi hag ar vugale), Monette, Danièle, a vo gwreg René Metge, ha Michel a vev an holl asambles en ur pezhig hag er gegin.
La Jiribilla

**La Jiribilla** zo ur gelaouenn sevenadurel e kêr La Habana, e Kuba. War golo an niverenn 865 eo merket *Año XIII* ha * 25 de Noviembre al 10 de Diciembre del 2019*.

## Liamm diavaez
*  Pennad :''Por la puerta de la cocina... “El sabor” de la música popular cubana'', gant René Vázquez Díaz
Nozze di Cana (Veronese)

***Nozze di Cana*** ("Eured Cana") zo un un eoullivadur gant al livour italian Paolo Veronese e 1563.

## Istor
D'ar 6 a viz Mezheven 1562 e voe urzhiet an daolenn gant ur manac'h beneadat evit e vanati, hini San Giorgio Maggiore e Venezia.
San Giorgio Maggiore

**San Giorgio Maggiore** (*Isola di San Giorgio Maggiore* en italianeg) zo un enezennig e Venezia, en Italia, dirak ar piazza San Marco. Tostik eo d'un enezenn vrasoc'hik, ar Giudecca, ha kanolig ar Grazia zo etrezo. Tro-dro dezhi emañ kanol ar Giudecca, poull San Marco, kanol San Marco, hag er c'hreisteiz emañ al lenn-vor, pe Morlenn Venezia. Ur rann eo eus sestiere San Marco.
Hyacinthe Kerniliz

**Hyacinthe Kerniliz** *(Hyacinthe Mathieu Isidore Kernilis)*, ganet d'ar 1 C'hwevrer 1879 e Pont-'n-Abad ha marvet eno d'an 29 Du 1956, a oa ur skrivagner brezhonek.

Dimezet e voe e 1906 da Mari-Jozefin Henaff, hag e 1909 da Mari ar Bleiz.

## Romantoù
;Er c'hazetennoù
* 1908 : *Kalon rannet*, Le Courrier du Finistère (16 rann)
* 1909-1910 : *Kear ha Meaziou*, Le Courrier du Finistère (14 rann)
;Adembannadurioù
* 2000 : *Kêr ha mêziou*, Emgleo Breiz.
* 2001 : *Kalon rannet*, Emgleo Breiz.

## Liamm diavaez
* Ur poltred anezhañ e 1955
## Notennoù ha daveennoù
Tenenan Gouriou

**Tenenan Gouriou**, ganet d'an 30 Gouhere 1885 e Kersent-Plabenneg ha marvet eno d'ar 17 Meurzh 1955, a oa ur beleg hag ur skrivagner brezhonek. *Youen an Tour Guen* e oa e anv-pluenn.

Beleget e voe e 1909.

Gloazet e voe e Verdun e 1916.

## Romant
* 1908 : *[[Histor ar Bouteger]]*, Le Courrier du Finistère (7 rann)

## Pennadoù e [[Feiz ha Breiz]]
**Ar brezouneg er skoliou diere*, Gwengolo 1909
**Buez Breiz* ; *Ar brezouneg er skoliou diere (kendalc'h ha fin)*, Here 1909
**Histor Breiz - Arvoris Guechall-Goz*, Genver 1910
**Histor Breiz - Eur gwall grogad !...*, C'hwevrer 1910
**Histor Breiz - Goude an Emgann !...* ; *Ar ger "beleg"*, Meurzh 1910
**Histor Breiz - Ar feiz kristen o c'houlaoui en Arvor*, Ebrel 1910
**Histor Breiz - Bro Arvor o tismantri*, Even 1910
**Histor Breiz - Gouenn ar Vreiziz*, Gouhere 1910
**Histor Breiz - Stad ar Vretoned er pevare kantved*, Gwengolo 1910
**Histor Breiz - Etre Saozon ha Bretoned...*, Here 1910
**Histor Breiz - Ar Vretoned o tont en Arvor, Doare ar vro-man d'an ampoent*, Du 1910
**Histor Breiz - Ar ploue hag al lann*, C'hwevrer 1912
**Breiz - Ar c'henta Breiziz o tont en Arvor : Frakan, Rivoal, Beuzeg*, Meurzh 1912
**Sant Brieg*, Ebrel 1912

## Liammoù
* Feiz ha breiz, 1909
* Feiz ha breiz, 1910
* Feiz ha breiz, 1912

## Notennoù
Giudecca

Ar ** Giudecca** (eus *giudeo*, yuzev) zo un enezenn e Morlenn Venezia. 
Stag eo ouzh sestiere an Dorsoduro.

Er reter dezhi, emañ enez San Giorgio Maggiore, ha kanol ar Grazia etrezo o-div.

## Monumantoù

## Pennad kar
* Kanol ar Giudecca
SMS Scharnhorst

**SMS Scharnhorst** ("Seiner Majestät Schiff Scharnhorst") a oa ur vag hobregonet eus Morlu Impalaeriezh Alamagn. Savet e oa bet e chanter-bigi Blohm & Voss e Hamburg, en Alamagn. An SMS Scharnhorst e oa al lestr pennañ eus ar c'hlasad Scharnost. Er c'hlasad-se e oa ivez an SMS Gneisenau.
Venere e Giove

**Venere e Giove** (*Gwener ha Yaou*) zo ul livadur gant Paolo Veronese graet er bloavezhioù 1562-65 diwar-benn karantezioù an doue Yaou hag an doueez Gwener.

En un dastumad prevez emañ an oberenn.