open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nandou Amerika

An **nandou Amerika** (liester : **nandoued Amerika**) a zo ur spesad evned bras ha dic'houest da nijal, *Rhea americana* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Struthio americanus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Dont a ra anv ar genad eus ar gwaranieg "ñandú guazu" a dalv kement ha *kevnidenn vras* e brezhoneg.

## Doareoù pennañ

Brasañ labous Suamerika an hini eo, entre ugent ha seizh kg warn-ugent ar pouez anezhañ.

## Boued
Hollzebrer eo ar spesad.

## Annez hag isspesadoù

## Liammoù diavaez
*  ''Rhea americana'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Rhea americana'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Nandou Darwin

An **nandou Darwin** a zo un evn bras, dic'houest da nijal, *Rhea pennata* (pe *Pterocnemia pennata*) an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv an naturour saoz Charles Darwin (1809-1882) dre ma voe kavet al labous gantañ e Puerto Deseado (Patagonia Arc'hantina).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Al labous a vev an tri isspesad anezhañ — *Rhea pennata garleppi*, *Rhea pennata pennata* ha *Rhea pennata tarapacensis* — e Suamerika (Arc'hantina, Bolivia, Chile ha Perou).

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Kazoar divgreskennek

Ar **c'hazoar divgreskennek** a zo un evn bras dic'houest da nijal. *Casuarius casuarius* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra e koadegi gleb eus Ginea-Nevez, ledenez Kab York hag Inizi Aru (Molukez).

## Liammoù diavaez
*  ''Casuarius casuarius'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Casuarius casuarius'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Kazoar gouzoug aour

Ar **c'hazoar gouzoug aour** (liester : **kazoared gouzoug aour**) a zo ur spesad kazoared bras, *Casuarius unappendiculatus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ
Evel holl laboused e c'henad ez eo dic'houest eo da nijal.

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha loened bihan.

## Annez

Emañ brosezat ar spesad e douaroù izel Ginea-Nevez, Yapen hag inizi Papoua ar C'hornaoueg.

## Liammoù diavaez
* ''Casuarius unappendiculatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Casuarius unappendiculatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Fal

Ar stêr **Fal** zo ur stêr eus Kernev-Veur.

Aberiñ a ra e Mor Breizh, en Aberfal (Falmouth e saozneg).
Moa

Ar **moaed** a oa evned bras dic'houest da nijal, brosezat e Zeland-Nevez. Diaskell e oant.

## Spesadoù
6 genad hag 11 spesad moaed a oa :
* *Megalapteryx*
** *[[Megalapteryx didinus]]*
* *Anomalopteryx*
** *[[Anomalopteryx didiformis]]*
* *Euryapteryx*
** *[[Euryapteryx curtus]]*
** *[[Euryapteryx geranoides]]*
* *Emeus*
** *[[Emeus crassus]]*
* *Pachyornis*
** *[[Pachyornis elephantopus]]*
** *[[Pachyornis mappini]]*
** *[[Pachyornis australis]]*
* *Dinornis*
** *[[Dinornis novaezealandiae]]*
** *[[Dinornis robustus]]*
Evn-olifant

An **evned-olifant** a oa evned bras dic'houest da nijal hag a veve e Madagaskar.

## Spesadoù
2 c'henad ha 7 spesad evned-olifant a zo bet :
* *Aepyornis*
** *[[Aepyornis gracilis]]*
** *[[Aepyornis hildebrandti]]*
** *[[Aepyornis maximus]]*
** *[[Aepyornis medius]]*
* *Mullerornis*
** *[[Mullerornis betsilei]]*
** *[[Mullerornis agilis]]*
** *[[Mullerornis rudis]]*
Casuariidae

**** zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1847 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad emoued ha kazoared d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Casuarius]]* - Brisson, 1760 (3 spesad),
* *[[Dromaius]]* - Vieillot, 1816 (1 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Steudad Durruti

Ar **Steudad Durruti** a voe ar steudad anarkour vrudetañ aozet e-pad Brezel Spagn. Kaset e voe gant Buenaventura Durruti eus kreiz 1936 betek e varv d'an 20 a viz Du 1936. A-bouez e voe perzh ar steudad a-fet sikour ar Republik spagnol e Madrid pa oa taget gant ar re a save a-du gant Franco. Goude marv Durruti e teuas e strollad da vezañ ul lodenn eus arme ar Republik, evel an holl vagadoù anarkourien, sokialourien ha komunourien all. 

## Dave d'ar steudad
The Durutti Column a zo ur strollad sonerien breizhveuriat. A-ratozh-kaer eo ez eo bet skrivet Durutti en un doare disheñvel.
### Levrlennadur
* Buenaventura Durruti 1896-1936: un combattant libertaire dans la révolution espagnole, Abel Paz, Éditions de Paris, 2000
* Durruti en la Revolución Española, Abel Paz ha José Luis Gutiérrez Molina, Fundación de estudios libertarios Anselmo Lorenzo, 1996
* The anarchists in the Spanish Civil War, Robert Alexander, Janus Publishing Company Lim, 1999
* Espagne 1936. Correspondants de guerre. L'ultime dépêche, Pierre Marqués Posty, L'Harmattan, 2008
* Las brigadas internacionales de la guerra de España, ndreu Castells Peig, Ariel, 1974
* Anarchism, the republic, and civil war in Spain, 1931-1939, Julián Casanova, Routledge, 2005
* The CNT in the Spanish Revolution, José Peirats Valls, ChristieBooks.com, 2005

### Liamm diavaez
* Steudad Durruti, kontet gant ar skrivagner Carl Einstein hag a voe ezel anezhi
Mika Etchebehere

**Mika Etchebehere**, pe **Michèle Feldman** he gwir anv, (2 a viz C'hwevrer 1902 en Arc'hantina – 7 a viz Gouere 1992) a oa ur stourmerez anarkour ha marksour hag a gemeras perzh e POUM e-pad Brezel Spagn. 

## He buhez
Ganet e oa en Arc'hantina en ur familh yuzev hag he doa ranket tec'hout kuit eus Rusia abalamour d'ar pogromoù. Pa oa yaouank e voe ezel eus strollad anarkour Rosalio. E 1920, p'edo e skol-veur Buenos Aires, e kejas gant Hippolyte Etchebehere hag a oa ezel eus ar strollad "Insurrexit". Levezonet e oant gant dispac'h Rusia ha neuze e tivizjont emezelañ er strollad komunour. Buan e voent skarzhet, abalamour d'o *zechoù anarkour*. E 1931 ez ejont da Europa. E 1932 edont e Berlin, ma verzjont e pe stad e oa ar vicherourien alaman. E miz Gouere 1936 ez ejont da Vadrid hag e kemerjont perzh er POUM. Hippolyte a varvas e-pad un emgann d'ar 16 a viz Eost 1936. Dilennet e voe neuze e wreg e penn ar bagad. Met pa voe rediet stourmerien ar republik da asantiñ d'ar soudardelaaat e voe kaset d'an 38 batailhon. Ar batailhon a voe peuzflastret ha neuze e voe lakaet da ofiserez er 14 rannarme, renet gant an anarkour Cipriano Mera. Kemer a reas perzh en emgannoù betek miz Even 1938. Goude-se e voe divizet ne vrezelfe ket mui ar maouezed, neuze e roas kentelioù d'an dud dizesk. P'en em gavas arme Franco e Madrid e teuas a-benn da dec'hout war-du Frañs. E-pad an Eil brezel bed edo o chom en Arc'hantina, hag e tistroas da Frañs e 1946.

## Levrlennadur
* Mika Etchebehere, *Ma guerre d'Espagne à moi*, Denoël, 1976 ha Babel-Actes Sud, 1998
** Cynthia Gabbay, "Identidad, género y prácticas anarquistas en las memorias de Micaela Feldman y Etchebéhère", *Forma. Revista d'estudis comparatius. Art, literatura, pensament*, nº 14, Barcelona, 2016, pp. 35–57. 
** Cynthia Gabbay, “(Jewish) Women’s Narratives of Caring and Medical Practices during the Spanish Civil War”, *Nashim: A Journal of Jewish Women’s Studies and Gender Issues*, Special Issue 36: *Jewish women medical practitioners in Europe before, during and after the Holocaust*, Indiana University Press, Printemps 2020, 205-233, 
** Cynthia Gabbay, “El onceavo mandamiento: memoria del fuego en la literatura judía y feminista de la guerra civil española”, (Eds.) Emmanuel Kahan, Ariel Raber, y Wanda Wechsler (NEJ, IDES), *Hacer Patria. Estudios sobre la vida judía en Argentina*, Buenos Aires: Teseo, 2020, 31-67. , publié aussi dans *Mozaika Magazine*, Barcelona, 5 novembre 2020 
** Cynthia Gabbay, “Babilonia y Revolución en España: Prácticas de escritura cosmopolita de una miliciana/ Mika Feldman Etchebehere”, (Eds.) Julia Kölbl, Iryna Orlova et Michaela Wolf, *¿Pasarán? Kommunikation im Spanischen Bürgerkrieg. Interacting in the Spanish Civil War*, Vienna: New Academic Press, 2020, 82-99. 
**
Erer Haast

**Erer Haast** a oa un evn-preizh hag a veve e Zeland-Nevez. *Harpagornis moorei* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Aliákmonas

Ar stêr **Aliákmonas** (Αλιάκμονας e gresianeg) zo ur stêr eus Gres, e rannvro Makedonia. Ar stêr hirañ eus Gres eo, gant 322 km hed.

Redek a ra an Aliákmonas eus menezioù Pindos, war an harzoù gant Albania, betek pleg-mor Thessaloníkê, e Mor Egea. 

Hervez Kaezar e oa ar stêr-se ar vevenn etre Thessalía ha Makedonia. Anv ar stêr, gant Gresianed an Henamzer, a oa Aλιάκμων (Haliákmōn) ; Αλιάκμονας (*Aliákmonas*) a lavarer e gresianeg modern ; evit slavegerien Makedonia ez eo Бистрица (*Bistritsa*) ; hag *İnce Karasu* e turkeg.
Clara Thalmann

**Clara Thalmann** (ganet Clara Ensner d'ar 24 a viz Gwengolo 1908 e Basel - 27 a viz Genver 1987 e Nisa) a oa ur stourmerez, komunourez hag anarkourez suis.

## Buhez
Clara Ensner a voe ganet e Basel en ur familh micherourien enni dek bugel. Alaman e oa he zad, ha deuet e oa da repuiñ da Suis evit chom hep kemer perzh e Brezel 1870. E-pad ur pennad e labouras evit ar gazetenn *[[L'Humanité]]* e Pariz, hag e tistroas da Suis e 1928. E 1929 ec'h emezelas e Strollad komunour suis peogwir e felle dezhi stourm a-enep ar stalinouriezh, ha neuze e tostaas ouzh an drotskourien. Kejañ a reas gant Pavel Thalman, ur micherour eus Basel hag a oa o paouez distreiñ eus Moskov, m'en doa kaset pevar bloavezh e Skol-veur ar vicherourien. Deuet e oa-eñ da vezañ enepstalinour. E 1932 e lakaas embann ar gazetenn *Arbeiter-Zeitung* e Schaffhouse. Clara ha Pavel Thalmann a voe skarzhet eus ar strolald komunour peogwir ne savent ket a-du gant pennaennoù ar strollad. Goude-se e tarempredjont stourmerien drotskour hag enepstalinour.

E 1936 e voe aozet Olimpiadennoù ar bobl e Barcelona. Clara Thalmann az eas da Varcelona evel neuierez ezel eus skipailh Suis. Sañset e oa ar C'hoarioù da gregiñ d'an 19 a viz Gouere 1936 met nullet e voent abalamour da daol-arme ar 17 a viz Gouere. Penn-kentañ Brezel Spagn e voe. Entanet e voe Clara Thalmann gant nerzh an anarkourien e Katalonia, ha neuze en em ouestlas evel milisianez e Steudad Durruti.

Clara ha Pavel Thalmann a gavas e oa enepdispac'hour izili PCE. Diwar c'houlenn Stalin e c'houlenne izili PCE e vefe kendeuzet ar milisoù anarkour en arme. E miz Mae 1937 e voe emgannoù etre izili PCE hag anarkourien (CNT, FAI, POUM hag UGT). Trec'het voe an anarkourien. Ouzhpenn 500 den a voe lazhet. Clara ha Pavel Thalmann a stourmas en ur strollad anvet *Amigos de Durruti*. Clara a gejas gant George Orwell. E-pad ar prantad gwask a voe da-heul darvoudoù miz Mae 1937 e rankjont kuzhat e-pad ur pennad. Harzet e voent goude un nebeud mizioù pa oant o klask pignat war bourzh ur vag e porzh Barcelona, ha bac'het e voent e unan eus toullou-bac'h *Servicio de Información Militar* (SIM), hag a oa polis politikel PCE. Goude meur a viz en toull-bac'h e voent dieubet a-drugarez da oberiantiz mignoned suis. E 1937 ez ejont d'en em staliañ e Pariz.

E-pad an Eil brezel bed e kemeras perzh Clara ha Pavel Thalmann e sevel ur strollad rezistanted e Pariz, ar Strollad dispac'hel proletarian e anv. Degemer ha sikour a rejont yuzevien ha dispac'hourien alaman. E 1953 ez ejont d'en em staliañ er menezioù e-kostez Nisa, ma savjont ur gumuniezh anvet *La Séréna*. Enni e voe degemeret anarkourien eus a bep seurt broioù. E darempred e voent ivez gant stourmerien ha studierien ar bloavezhioù 1960 hag ar bloavezhioù 1970.

## Levrlennadur
* Clara Thalmann ha Pavel Thalmann, *Combats pour la liberté, Moscou, Madrid, Paris*, La Digitale, 1983.
* Clara Thalmann hag Augustin Souchy, *Die lange Hoffnung. Erinnerungen an ein anderes Spanien*, 1985

## Liammoù diavaez
*  libcom.org
* International Institute of Social History, Paul ha Clara Thalmann

## Notennoù
Pindos

Ar menezioù **Pindos** (*Πίνδος* e gresianeg, *Pindus* e latin) zo menezioù e hanternoz Gres en em astenn eus harzoù gevred Albania ha mervent Makedonia war-zu ar c'hreisteiz. Gant an aradennad-venezioù-se e vez dispartiet an doureier a red war-zu ar Mor Ionian hag ar re en em daol e Mor Egea. Ar menez Smólikas eo ar pikern uhelañ (2 637 metr).
Brezel Spagn (disheñvelout)

* **[[Aloubadeg roman Hispania|Brezel Spagn]]** : aloubadeg roman Hispania etre -218 ha -17.
* **[[Brezel dieubidigezh Spagn]]** : brezel dieubidigezh Spagn, a-enep armeoù Napoleon, etre 1808 ha 1814.
* **[[Ergerzhadeg Spagn|Brezel Spagn]]** : ergerzhadeg c'hall da Spagn e 1823.
* **[[Brezel Spagn]]** : brezel-diabarzh etre republikaned ha broadelourien etre 1936 ha 1939.
Tomoe

An **tomoe** (巴) zo un arouez japanat, hag a gaved gwechall en ardamezioù, hag a denn d'an triskell. Doare ur magatama zo dezhañ. Ar *mitsutomoe* zo ur stumm boas anezhañ, gant tri magatama troiellek.

## Liammoù diavaez
Beskoitze

**Beskoitze** (*Briscós* en okitaneg; *Briscous* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun e Lapurdi, en Euskal Herria, nepell diouzh Baiona.

## Skeudennoù

Briscous-eglise-001.jpg|An iliz
Briscous-mairie-001.jpg|An ti-kêr
Briscous-fronton-001.jpg|Polotva


## Liammoù diavaez
Armendaritze

**Armendaritze** (*Armendarits* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Benafarroa, en Iparralde, e kanton Iholdi.

## Kêriadennoù
*Bourdinategy
*Elhina
*Jauregia
*Sorogaraia
*Uhaldea
*Urrutia

## Kumunioù amezek
* Mehaine ha Donamartiri en hanternoz
* Donostiri er gwalarn
* Heleta er c'hornôg
* Lantabat er gevred
* Iholdi er c'hreisteiz

## Monumantoù ha traoù heverk
Ilz Sant Pêr a zo war an uhel, hag ar vered stok outi. Ur skol gentañ derez zo er gumun.

## Tud
* Bernard Renau d'Eliçagaray ganet en 1652 en Armendaritze, matematikour hag ijinour. Brudet e oa e c'haliotennoù gant bombez. Diwar e benn e voe skrivet ar bastoralenn Camou-Cihigue e 2007. 

## Skeudennoù

Armentdarits Pierre Sculptée1.jpg|Maen kizellet
Armentdarits Linteau9.jpg|Gourin un ti
Armendarits Linteau10.jpg|Gourin un ti
Armentdarits Linteau7.jpg|Gourin kizellet
Armentdarits Stèle1.jpg|
Armentdarits Stèle2.jpg|
Armentdarits Stèle3.jpg|
Armentdarits Maison2.jpg|Ti eus 1775
Armentdarits Eglise Fronton.jpg|Ar polotva, ouzh an iliz


## Liammoù diavaez

## Notennoù
Aptenodytes

***Aptenodytes*** a zo ur genad e rummatadur an evned. Unan eus ar 6 genad a ya d'ober ar c'herentiad *Spheniscidae* (hini ar manked) eo.

## Spesadoù
Daou spesad manked a zo er genad-mañ:
* ar mank impalaerel (*Aptenodytes forsteri*)
* ar mank roueel (*Aptenodytes patagonicus*)
Mank impalaerel

Ar **mank impalaerel** (*Aptenodytes forsteri*) a zo un evn dic'houest da nijal, brosezat en Antarktika.

## Doareoù pennañ

Ar spesad manked brasañ ha ponnerañ eo. Heñvel eo ar par har ar barez an eil ouzh egile evit pluñv ha ment, da lâret eo 122 cm a uhelder hag eus 22 da 45 kg a bouez.

## Boued
E voued a zo dreist holl pesked, kresteneged ha kefalopoded.

## Annez

Bevañ a ra al labous en Antarktika.
Mank roueel

Ar **mank roueel** (*Aptenodytes patagonicus*) a zo un evn dic'houest da nijal hag a vev en inizi isantarktika.
Şalom

***Şalom*** zo ur gelaouenn sizhuniek yuzev embannet e Turkia. Ar ger hebraek *Shalom* (*"[[Peoc'h]]"*) zo bet lakaet da ditl dezhi, skrivet hervez doare an turkeg. Savet e voe ar gelaouenn d'ar 29 a viz Here 1947 gant ur c'hazetenner yuzev eus Turkia, Avram Leyon. Moullet e vez en Istanbul. Skrivet e vez ar pennadoù enni e turkeg, war-bouez ur bajennad a vez e ladino. Yakup Barokas eo ar skridaozer bremañ. Gwerzhet e vez war-dro 5 000 skouerenn eus Şalom bep sizhun. Abaoe miz Meurzh 2005 e vez embannet ur stagadenn e ladinoeg penn-da-benn, anvet "El Almaneser" ("Tarzh an deiz"). 

## Gwelet ivez
* Aki Yerushalayim

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Şalom (turkeg)
* Lec'hienn Şalom (ladinoeg)
Robb Flynn

**Robert "Robb" Flynn** eo kaner ha kensaver ar strollad metal **[[Machine Head]]** bet savet e 1992 en Oakland, SUA.

E anv orin eo **Lawrence Matthew Cardine** met advabet eo bet.

Ur strollad all en deus bet savet, Forbidden e anv (Forbidden Evil er penn-kentañ e gwirionez), etre 1985 ha 1987. 4 c'hanaouenn a savas, "Chalice Of Blood", "Forbidden Evil", "As Good As Dead" hag ul lodenn eus "March Into Fire" met mont a reas kuit a-raok ma voe embannet ar bladenn. 

Gant ar strollad thrash metal Vio-lence ez eas, eno e reas anaoudegezh gant Phil Demmel.
Dave McClain

**Dave McClain**, ganet e 1966 e Wiesbaden (Alamagn), zo tabouliner er strollad Machine Head abaoe disparti Chris Kontos, goude embannadur o fladenn gentañ, *[[Burn My Eyes]]*. 

Gant ar strollad Sacred Reich en deus sonet ivez.
Phil Demmel

**Phil Demmel**, ganet d'ar 1añ a viz Ebrel 1967, zo ur soner stadunanat. Abaoe 2003 e son gant ar strollad Machine Head, goude bezañ bet gant ar strollad Vio-lence.

## Pladennoù
* Vio-Lence: *Eternal Nightmare* (1988)
* Vio-Lence: *Oppressing the Masses* (1990)
* Vio-Lence: *Nothing to Gain* (1993)
* Torque: *Torque* (1996)
* Technocracy: *Technocracy* (2001)
* Machine Head - *[[Through the Ashes of Empires]]* (2003)
* Machine Head - *[[The Blackening]]* (2007)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel e strollad
Mankig glas

Ar **Mankig glas** (liester: **Mankiged glas**) a zo un evn dic'houest da nijal, *Eudyptula minor* an anv skiantel anezhañ.

## An anv
"Kororā" a vez graet anezhe e maorieg.

## Doareoù pennañ
Ar spesad manked bihanañ eo hag evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.

## Boued
Bevañ a ra diwar grill, stivell ha pesked bihan hag a dap dre splujañ.

## Annez
Bevañ a ra al labous war aodoù Zeland-Nevez ha su Aostralia.

## Isspesadoù
6 isspesad a zo dezhañ:
**[[Eudyptula minor novaehollandiae]]*
**[[Eudyptula minor iredalei]]*
**[[Eudyptula minor variabilis]]*
**[[Eudyptula minor minor]]*
*Mankig eskell gwenn (*E. m. albosignata*)
**[[Eudyptula minor chathamensis]]*

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Eudyptula minor'' war al lec'hienn ''Avibase''

## Notennoù ha daveennoù
Mankig eskell gwenn

Ar **Mankig eskell gwenn** (*Eudyptula minor albosignata*) a zo un evn dic'houest da nijal hag a vev e Zeland-Nevez. Lakaet eo bremañ da vezañ un isspesad d'ar Mankig glas, a-raok e veze lakaet evel ur spesad en e bart.

## Liammoù diavaez
Spheniscus

***Spheniscus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

Unan eus ar c'hwec'h genad — *[[Aptenodytes]]*, *[[Eudyptula]]*, *[[Eudyptes]]*, *[[Megadyptes]]* ha *[[Pygoscelis]]* ar re all — a ya d'ober ar c'herentiad Spheniscidae (hini ar manked) eo.

## Spesadoù
Pevar spesad manked a zo er genad-mañ :
* *[[Spheniscus demersus]]*,
* ar mank Humboldt (*Spheniscus humboldti*),
* ar mank Magalhães (*Spheniscus magellanicus*),
* ar mank Galápagos (*Spheniscus mendiculus*).

Ha pevar spesad karrekaet a zo bet kavet evit poent :
* † *Spheniscus chilensis*,
* † *Spheniscus megaramphus*,
* † *Spheniscus muizoni*,
* † *Spheniscus urbinai*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Mank Magalhães

Ar **mank Magalhães** a zo ur spesad evned, *Spheniscus magellanicus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Aptenodytes magellanica* (kentanv) da gentañ-penn (e 1781) gant an naturour alaman Johann Reinhold Forster (1729-1798). Dougen a ra anv ar moraer portugalat Fernão de Magalhães (war-dro 1480-1521) a voe roet e anv d'ur strizh-mor ma c'haller kavout al labous.

## Doareoù pennañ
Evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.

## Boued
Bevañ a ra diwar besked (genougammed en o zouez) met ivez diwar stivell, krill ha kresteneged all.

## Annez

Kavout a reer ar spesad war aodoù Patagonia hag en inizi Juan Fernández, Maloù hag en Isla de los Estados.

## Liammoù diavaez
*  ''Spheniscus magellanicus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Spheniscus magellanicus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mank Humboldt

Ar **mank Humboldt** a zo ur spesad evned, *Spheniscus humboldti* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Spheniscus Humboldti* da gentañ-penn (e 1834) gant ar skiantour alaman Franz Julius Ferdinand Meyen (1804-1840). Dont a ra an anv eus hini ar gasenn yen a dremen a-hed aodoù Chile ha Perou m'emañ o vevañ ar spesad ; termenet e oa bet gant ar skiantour prusian Alexander von Humboldt (1769-1859).

## Doareoù pennañ

Dic'houest eo ar spesad da nijal.

## Boued
Bevañ a ra diwar gresteneged ha pesked dreist-holl.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, war an aodoù eus hanternoz Perou da greisteiz Chile.

## Liammoù diavaez
*  ''Spheniscus humboldti'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Spheniscus humboldti'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mank Galápagos

Ar **mank Galápagos** a zo ur spesad manked, *Spheniscus mendiculus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ
Evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.

## Boued
Bevañ a ra diwar besked, ha gresteneged gwech am amzer.

## Annez

Emañ brosezat ar spesad en inizi Galápagos (enez Fernandina ha kornôg enez Isabela).

## Liammoù diavaez
*  ''Spheniscus mendiculus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Spheniscus demersus

***Spheniscus demersus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Spheniscidae.

Anvet e voe *Diomedea demersa* da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ
Evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.

## Boued
Bevañ a ra diwar besked ha stivell dreist-holl.

## Annez

Bevañ a ra ar spesad war aodoù hag inizi er-maez da Namibia ha Suafrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Spheniscus demersus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Spheniscus demersus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Megadyptes

***Megadyptes*** a zo ur genad e rummatadur an evned. Unan eus ar 6 genad a ya d'ober ar c'herentiad *Spheniscidae* (hini ar manked) eo.

## Spesadoù
Daou spesad manked a zo er genad-mañ, unan anezho aet da get:
* ar mank lagad aour (*Megadyptes antipodes*)
* mank Waitaha (*Megadyptes waitaha*), aet da get
Mank Waitaha

**Mank Waitaha** (*Megadyptes waitaha*) a oa un evn dic'houest da nijal hag a veve e Zeland-Nevez. Dizoloet eo bet e miz Du 2008 gant skiantourien skolioù-meur Otago hag Adelaide.

Aet e vije da get etre ar  hag ar  kantved.
Eudyptes

***Eudyptes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).Unan eus ar seizh genad a ya d'ober ar c'herentiad Spheniscidae (hini ar manked) eo.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad manked kuchennek zo er genad-mañ :
* ar mank-karreg (*Eudyptes chrysocome*)
** *E. c. chrysocome* hag *E. c. filholi*,
* ar mank kuchenn aour (*Eudyptes chrysolophus*),
* ar mank Moseley (*Eudyptes moseleyi*),
* *[[Eudyptes pachyrhynchus]]*,
* ar mank Snares (*Eudyptes robustus*),
* ar mank Schlegel (*Eudyptes schlegeli*),
* ar mank kabellek (*Eudyptes sclateri*).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Eudyptes pachyrhynchus

***Eudyptes pachyrhynchus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Spheniscidae.

Graet e vez "tawaki" anezhañ e maorieg.

## Doareoù pennañ
Dic'houest eo ar spesad da nijal.

## Boued
Bevañ a rafe diwar stivell dreist-holl, ha diwar gresteneged ha pesked ivez.

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Enez ar Su (Zeland-Nevez) hag en inizi izantarktikel tost.

## Liammoù diavaez
*  ''Eudyptes pachyrhynchus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eudyptes pachyrhynchus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mank-karreg

Ar **mank-karreg** a zo un evn, *Eudyptes chrysocome* (*Aptenodytes crestatus* gwechall) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

Evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.

## Boued
Ur pesketaer eo ar **mank-karreg** ha bevañ a ra diwar gresteneged ha pesked bihan dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an tri isspesad anezhañ — *Eudyptes chrysocome chrysocome*, *Eudyptes chrysocome filholi* hag *Eudyptes chrysocome moseleyi* — en Inizi Maloù, Inizi Kergelenn hag Inizi Auckland ha war-dro.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Eudyptes chrysocome'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Mank Schlegel

Ar **Mank Schlegel** (*Eudyptes schlegeli*) a zo un evn dic'houest da nijal hag a vev en inizi isantarktika. Ne ouenn nemet en enez Macquarie, un enezenn etre-hent etre Zeland-Nevez hag Antarktika, hag en inizigoù nes.

## Liammoù diavaez
Splujer Habask

**Splujer Habask** a zo un evn dour. *Gavia pacifica* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous tost aodoù reter-pellañ Siberia hag en hanternoz Norzhamerika.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket splujer an Habask en urzhiad *Gaviiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Daveennoù
Michel Santangeli

**Michel Santangeli** a zo un tabouliner gall, ganet e 1945.

Krog e oa da seniñ er bloazioù 1960 e strolladoù rock 'n roll. Sonet en deus e-barzh Les Chaussettes Noires gant Eddy Mitchell. 

E deroù ar bloazioù 1970 e oa aet da c'hoari gant strollad Alan Stivell, asambles gant Gabriel Yacoub, Dan ar Braz ha René Werneer. Ur roll a-bouez en deus bet er berzh a reas ar pladennoù kult *[[À l'Olympia (pladenn Alan Stivell)|À l’Olympia]]* ha *[[Chemins de terre]]*. E zoare da daboulinañ, nerzhus ha digabestr, a zegasas kalz d'ar folk-rock keltiek nevez-c'hanet.

Goude bezañ kuitaet strollad Alan Stivell e kenlabouras gant meur a strollad pe arzour, en o zouez ar Sonerien Du, Malicorne, Dan ar Braz, Iggy Pop. Asambles gant René Werneer e savas ur strollad rock-folk keltiek anvet Ys ivez. 

Tabouliner eo bet gant Jacques Higelin e-pad ar bloazioù 1980.
Aechmophorus

***Aechmophorus*** a zo ur genad e rummatadur an evned. Bez' ez eo unan eus ar 6 genad plomered a ya d'ober ar c'herentiad *Podicipedidae*. Bevañ a ra ar plomered-se e Norzhamerika.

## Spesadoù
Daou spesad plomered a zo er genad-mañ:
* plomer Clark (*Aechmophorus clarkii*)
* plomer ar c'hornôg (*Aechmophorus occidentalis*)

Ur spesad karrekaet a zo bet kavet:
* (*Aechmophorus elasson*)
Aechmophorus clarkii

***Aechmophorus clarkii*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Podicipedidae.

Anvet e voe *Podiceps clarkii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1858) gant an evnoniour amatour stadunanat George Newbold Lawrence (1806-1895) : dougen a ra anv ar gouizieg stadunanat John Henrik Clarke (1915-1998).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vlotviled, *[[Caudata]]*, harinked, karped, krank hag a vez paket dre spluj.

## Annez hag isspesadoù

## Liammoù diavaez
*  ''Aechmophorus clarkii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aechmophorus clarkii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Plomer ar c'hornôg

**Plomer ar c'hornôg** a zo ur spesad evned-dour, *Aechmophorus occidentalis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Kanada, Mec'hiko ha Stadoù-Unanet Amerika.

## Isspesadoù
Daou isspesad a zo dezhañ :
* *Aechmophorus occidentalis ephemeralis* a gaver e kornôg Mec'hiko,
* *A. o. occidentalis* a gaver eus gevred Alaska da hanternoz Mec'hiko ha Baja California.

## Liamm diavaez
*  ''Aechmophorus occidentalis'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Podiceps major

***Podiceps major*** (pe *Colymbus major*, *Podicephorus major*) a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar *[[Podicipedidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Podiceps major major* a gaver en un takad ha a ya eus kreisteiz Brazil da greisteiz Arc'hantina ha kreiz Chile ; e gavout e reer war aodoù Perou ivez,
* *Podiceps major navasi* a gaver eus kreisteiz Arc'hantina da greisteiz Chile.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Podiceps major*** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Podicipediformes*.

## Liamm diavaez

## Daveennoù
Plomer Taczanowski

Ar **plomer Taczanowski** a zo un evn dour, *Podiceps taczanowskii* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv al loenoniour poloniat Władysław Taczanowski (1819-1890).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous e Perou, tro-dro da lenn Junín kement ha bezañ resis.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **plomer Taczanowski** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Podicipediformes*.

## Liamm diavaez
* ''Podiceps taczanowskii'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Rhydderch

**Rhydderch** zo un anv predenek ha kembraek, douget gant rouaned brezhon eus an hanternoz kozh evel gant priñsed eus Kembre.

## En Hanternoz kozh
*Rhydderch Hael, roue Alt Clut 
* Rhydderch II 

## E Kembre
*Rhydderch ap Iestyn roue Gwent ha Morgannwg 
*e vibien
**Gruffydd ap Rhydderch
**Rhys ap Rhydderch

## Lec'hanvadurezh
*Llanddewi Rhydderch kêriadenn e Sir Fynwy. 

## Lennegezh
*Llyfr Gwyn Rhydderch
Rhydderch Hael

**Riderch Hael**, hervez ar stumm skrivet koshañ, pe **Rhydderch Hael**, pe **Rhydderch Hen** hervez ar c'hembraeg a vremañ, marvet war-dro 614, a oa roue Alt Clut (dre vras kêr Dumbarton) ha Strat Clut (dre vras Strathclyde) en Hanternoz Kozh Enez Vreizh, war-dro deroù ar VIIvet kantved. 
Mab e oa d'ar roue Tudwal Tudclyd, mab-bihan da Dyfnwal Hen.
Hervez *[[Achau'r Saeson]]* ez eas gant Urien Rheged, Gwallawg, ha Morgan a-enep da Hussa, roue Northumbria war-dro 590. 

Hervez *Buchedd Colum Cille* e oa keneil da sant Colum Cille. Hervez *Buchedd Cyndeyrn* e oa marvet er memes bloavezh ha sant Cyndeyrn, anavezet evel Kentigern e brezhoneg.
 

## Cyfeiriadau
*Rachel Bromwich (embannerez), * [[Trioedd Ynys Prydein]] * (Caerdydd, 1961, arg. newydd 1991).
Podilymbus gigas

***Podilymbus gigas*** a oa ur spesad evned-dour eus ar c'herentiad Podicipedidae.

Gwelet e oa bet an daou evn diwezhañ e 1989.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a rae ar spesad war glannoù hanternoz al Lenn Atitlán, e mervent Guatemala.

## Liammoù diavaez
*  ''Podilymbus gigas'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Podilymbus gigas'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Timor ar Reter

**Timor ar Reter**, pe **Timor-Leste** (diwar hec'h anv e portugaleg) (*Timór Loros'ae* e tetoumeg), ent-ofisiel **Republik demakratel Timor ar Reter**, a zo ur vro eus Azia. Ouzh hec'h ober emañ lodenn reter enez Timor, inizi Atauro ha Jaco hag Oecusse, un enklozadenn lec'hiet e lodenn gornaouek an enez hag a zo rieget gant Indonezia.

Dili eo he c'hêr-benn.

Un drevadenn e dalc'h Portugal e oa, bet staget dilezenn gant Indonezia e 1976 goude bezañ bet aloubet gant armeadoù homañ e miz Kerzu 1975. Ne oa ket bet degemeret an dra-se gant ABU. Deuet eo da vezañ dizalc'h e 2002 goude ma oa bet aozet ur referendom gant ar Broadoù-Unanet e 1999.
Podiceps

***Podiceps*** a zo ur genad e rummatadur an evned. Bez' ez eo unan eus ar 6 genad plomered a ya d'ober ar c'herentiad *Podicipedidae*.

## Spesadoù
9 spesad plomered a zo er genad-mañ:
* ar plomer bougennek (*Podiceps auritus*) 
* ar plomer kuchenn (*Podiceps cristatus*)
* ar plomer gouzoug ruz (*Podiceps grisegena*)
* ar plomer gouzoug du (*Podiceps nigricollis*)
* plomer an Andoù (*Podiceps andinus*), aet da get
* ar plomer bras (*Podiceps major*)
* ar plomer arc'hant (*Podiceps occipitalis*)
* plomer Taczanowski (*Podiceps taczanowskii*)
* plomer Arc'hantina (*Podiceps gallardoi*)
Podiceps occipitalis

***Podiceps occipitalis*** a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar *[[Podicipedidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e kreisteiz Suamerika hag Inizi Maloù.

## Isspesadoù
Daou isspesad zo dezhañ : *Podiceps occipitalis juninensis* ha *Podiceps occipitalis occipitalis*.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Podiceps occipitalis*** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Podicipediformes*.

## Liamm diavaez
* ''Podiceps occipitalis'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Podilymbus

***Podilymbus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Bez' ez eo unan eus ar c'hwec'h genad plomered a ya d'ober ar c'herentiad Podicipedidae.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Ne chom nemet ur spesad er genad-mañ hiziv an deiz :
* ar plomer beg tev (*Podilymbus podiceps*)
** *P. p. antarcticus*, *P. p. antillarum* ha *P. p. podiceps*,
dre ma oa aet da get ar *[[Podilymbus gigas]]*.

O c'havout a ra/raed en Amerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Faliskeg

Ar **faliskeg** a zo ur yezh varv, eus ar familh italek. Komzet e veze en Henamzer en Norzh da Roma, ha heñvel-tre ouzh al latin e oa. War ar seblant e oa marvet abred a-walc'h pa oa deuet Roma da greskiñ. 

## Ur skouer eus ar yezh
E-touesk an engravadennoù adkavet e faliskeg e c'haller lenn homañ: 

*Foied pipafo, cra carefo*.

E latin: *Hodie bibam, cras carebo*, ar pezh a dalv : "Hudu ec'h evin, warc'hoazh e vankin".
Gitar

Ar **gitar** zo ur benveg-seniñ gant kerdin a vez sonet dre biñsañ. Seniñ gitar a c'haller pe gant ar bizied en-eeun, pe gant ur skraberig. Ma'z eo stag anv ar gitar eus Spagn (ar vro ma teuas anezhi) ez eo ur benveg a orin eus ar broioù arab. War gresk ez eo aet brud vat ar gitar en  kantved asambles gant skignañ ar sonerezh saoznek (jazz, country, blues, sonerezh pop, rock). Ar gitar zo unan eus ar benvegoù a vez implijet da seniñ Bossa Nova, sonerezh klasel ha country. Implijet e vez ivez da seniñ sonerezhioù zo eus Suamerika ha sonerezh keltiek. Gant ar piano hag ar violoñs ez eo unan eus ar binvioù anavezetañ er bed. 
Gitaroù liesseurt a zo : gitar klev, gitar tredan, gitar klev ha tredan. An holl anezho a zo diazezet war ar gitar klasel.

Gant ur gitar e c'haller seniñ an ton hag ar c'hlotadoù war un dro.
Sonerezh gitar a zo bet savet gant John Dowland pe Henry Purcell. Hiziv an deiz ez eo unan eus ar binvioù implijet ar muiañ pa soner sonerezh folk (Bob Dylan, Leonard Cohen) pe sonerezh rock ha pop (The Beatles, Jimi Hendrix).

## Istor

Soñjal a reer e teu ar gitar eus a lud arab (*al ' ûd* en arabeg). Gitaroù a veze e Spagn ken abred hag en  kantved. Azalek ar  kantved en em strewas en Europa a-bezh ha d'ar mare-se en doa peder pe pemp kordenn zoubl. Ar c'hwec'h kordenn simpl a voe tapet gantañ en  kantved. Hag e-kreiz an  kantved e voe roet d'e voest-dasson ar stumm en deus hiziz an deiz.

## Ar benveg
Rann bouezusañ ar gitar eo an daol-heson : daou blankenn koad peget riblenn-ha-riblenn, pe koad lavrennek. Reutaet e vez an daol-se en diabarzh gant barrennoù-kreñvaat hag a zo a-bouez evit kalite ar son.
Sklisennoù eo anvet ar c'hostezioù, div vandenn goad bet tommet ha stummet en ur stern. Un troad en deus ivez ar gitar. Ouzh an troad e peger ur blakenn goad anvet touchenn, ma lakaer e vizied warni. Ouzh an daol eo peget ar pontig, a stager ar c'herdin outañ. C'hwec'h kordenn a zo, nilon pe dir. 

Peurliesañ e vez kendoniet ar c'herdin evel-henn (eus ar son boud d'ar son skiltr) :
* mi (E)
* la (A)
* re (D)
* sol (G)
* si (B)
* mi (E)

A-wechoù e vez kendoniet en un doare *digor* (*open tuning* e saozneg), da skouer :
* re (D)
* la (A)
* re (D)
* sol (G)
* la (A)
* re (D)

## Liammoù diavaez

* Bloazlevr Dmoz diwar-benn ar gitar
* International Guitar Research Archive
* Ar gitaroù rock kentañ
* Online Guitar Tuner - kendoniañ ur gitar 
* Urban Guitar - Atersadennoù
* Modern Guitarist Keleier
* Guitar Albums Collection - World of Instrumental Music
Tachybaptus

***Tachybaptus*** a zo ur genad e rummatadur an evned. Bez' eo unan eus ar 6 genad plomered a ya d'ober ar c'herentiad *Podicipedidae*.

## Spesadoù
5 spesad plomered a zo er genad-mañ:
* ar plomerig rous (*Tachybaptus ruficollis*)
* plomer Aostralazia (*Tachybaptus novaehollandiae*)
* plomer Madagaskar (*Tachybaptus pelzelnii*)
* plomer Alaotra (*Tachybaptus rufolavatus*)
* ar plomer bihan (*Tachybaptus dominicus*)
Plomer Aostralazia

Ar **plomer Aostralazia** a zo un evn dour, *Tachybaptus novaehollandiae* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ
Ul labous 25-27 kantimetrad hed eo, ur vent hag a laka anezhañ e-touez bihanañ izili eus kerentiad ar *[[Podicipedidae]]*.

## Boued

## Annez

Bevañ a ra al labous en Aostralia, Ginea Nevez, Zeland-Nevez, inizi Salomon, Timor hag inizi all eus Aostralazia, hag inizi all ar meurvor Habask.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **plomer Aostralazia** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Podicipediformes*.

## Liamm diavaez
* ''Tachybaptus novaehollandiae'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Plomer Madagaskar

Ar **plomer Madagaskar** a zo un evn dour, *Tachybaptus pelzelnii* an anv skiantel anezhañ.

Dibabet e oa bet e anv skiantel da enoriñ an evnoniour aostrian August von Pelzeln (1825-1891).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-dour, kresteneg ha pesked bihan.

## Annez
Brosezat eo al labous e Madagaskar.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **plomer Madagaskar** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Podicipediformes*.

## Liamm diavaez
* ''Tachybaptus pelzelnii'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Tachybaptus rufolavatus

***Tachybaptus rufolavatus*** a oa ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar *[[Podicipedidae]]*.

E 1988 e voe gwelet ***Tachybaptus rufolavatus*** evit ar wech diwezhañ ha lakaet e oa bet war roll an evned aet da get e 2010. Kaset e oa bet da get dre wall pesked kigdebrer bet degaset gant an dud e lenn Alaotra m'edo e annez hag ivez dre wall ar pesketa (tapet e veze er rouedoù).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavet e veze al labous war lenn Alaotra ha lennoù tro-dro, e Madagaskar.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Tachybaptus rufolavatus*** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Podicipediformes*.

## Liamm diavaez
* ''Tachybaptus rufolavatus'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Tachybaptus dominicus

***Tachybaptus dominicus*** a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar Podicipedidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Al labous a vev ar pevar isspesad anezhañ — *Tachybaptus dominicus bangsi*, *Tachybaptus dominicus brachypterus*, *Tachybaptus dominicus brachyrhynchus* ha *Tachybaptus dominicus dominicus* — e Kreiz ha Suamerika.

Bezañ ez eus eus un isspesad all — *Tachybaptus dominicus eisenmanni* – hag a gaver e kornôg Ecuador : n'eo ket anavezet avat gant an holl bennadurezhioù a bleustr war an evnoniezh.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Tachybaptus dominicus*** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Podicipediformes*.

## Liamm diavaez
* ''Tachybaptus dominicus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Poliocephalus

***Poliocephalus*** a zo ur genad e rummatadur an evned. Bez' ez eo unan eus ar 6 genad plomered a ya d'ober ar c'herentiad *Podicipedidae*. Bevañ a ra ar plomered-se en Okeania.

## Spesadoù
Daou spesad plomered a zo er genad-mañ:
* ar plomer penn-kozh (*Poliocephalus poliocephalus*)
* plomer Zeland Nevez (*Poliocephalus rufopectus*)
Plomer penn-kozh

**Plomer penn-kozh** a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar *[[Podicipedidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Aostralia.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Poliocephalus poliocephalus*** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Podicipediformes*.

## Liamm diavaez
* ''Poliocephalus poliocephalus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Plomer Zeland-Nevez

Ar **plomer Zeland-Nevez** a zo un evn dour, *Poliocephalus rufopectus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous e Zeland-Nevez : ne vez kavet nemet en Enez an Norzh hiziv an deiz.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **plomer Zeland-Nevez** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Podicipediformes*.

## Liamm diavaez
* ''Poliocephalus rufopectus'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Rollandia rolland

***Rollandia rolland*** a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar *[[Podicipedidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavet e vez al labous war lennoù dour dous kreisteiz Suamerika.

## Isspesadoù
Tri isspesad zo dezhañ :
* *Rollandia rolland chilensis* a gaver eus kreisteiz Brazil ha Perou da Enezeg Douar an Tan ha Kab Horn,
* *Rollandia rolland morrisoni* a gaver en Andoù kreiz Perou,
* *Rollandia rolland rolland* a gaver en Inizi Maloù.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Rollandia rolland*** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Podicipediformes*.

## Liammoù diavaez
* ''Rollandia rolland'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Rollandia microptera

***Rollandia microptera*** (pe ***Podiceps micropterus***) a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar Podicipedidae.

Abalamour d'ar rouedoù bras a ra ar besketaerien gante aboe 1990 e vez stadet ez a an niver a laboused war zigreskiñ a vloaz da vloaz : beuziñ a reont enne hep bezañ gouest d'en em zizober anezhe dre m'int graet gant gwienn gevanaoz.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavet e vez al labous war lennoù uheldirioù kornôg Bolivia ha kreisteiz Perou ma vez graet "zampullín del Titicaca", "macá del lago Titicaca" pe "keñola" anezhañ e spagnoleg.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Rollandia microptera*** en urzhiad Ciconiiformes pe Podicipediformes.

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Procellariidae

**Procellariidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, evned-mor ennañ, termenet e 1820 gant al loenoniour saoz William Elford Leach (1791-1836).

Diouzh Doare 6.2 an *IOC World Bird List* ez a pemzek genad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Macronectes]]* - Richmond, 1905 (2 spesad)
* *[[Fulmarus]]* - Stephens, 1826 (2 spesad)
* *[[Thalassoica antarctica|Thalassoica]]* - Reichenbach, 1853 (1 spesad)
* *[[Daption capense|Daption]]* - Stephens, 1826 (1 spesad)
* *[[Pagodroma nivea|Pagodroma]]* - Bonaparte, 1856 (1 spesad)
* *[[Halobaena caerulea|Halobaena]]* - Bonaparte, 1856 (1 spesad),
* *[[Pachyptila]]* - Illiger, 1811 (6 spesad)
* *[[Aphrodroma brevirostris|Aphrodroma]]* - Olson, 2000 (1 spesad)
* *[[Pterodroma]]* - Bonaparte, 1856 (33 spesad),
* *[[Pseudobulweria]]* - Mathews, 1936 (4 spesad)
* *[[Procellaria]]* - Linnaeus, 1758 (5 spesad)
* *[[Calonectris]]* - Mathews & Iredale, 1915 (4 spesad)
* *[[Ardenna]]* - Reichenbach, 1853 (7 spesad),
* *[[Puffinus]]* - Brisson, 1760 (21 spesad),
* *[[Bulweria]]* - Bonaparte, 1843 (2 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Saint-Omer

**Saint-Omer** zo un anv-lec'h gallek, e Bro-C'hall ha Kebek.

## Orin
Dont a ra an anv eus hini Audomar (°600 +670) eskob Thérouanne troet e anv da **saint Omer**

## Lec'hanvadurezh
* Saint-Omer, Pas-de-Calais
* Saint-Omer, e Kebek
* Saint-Omer, e Calvados e Normandi

### Hag ivez
*Carleton–Saint-Omer, e Kebek, adanvet en 2005 Carleton-sur-Mer
*Saint-Omer-Capelle, e Pas-de-Calais
*Saint-Omer-en-Chaussée, en Oise
Calonectris

***Calonectris*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1915 gant an daou evnoniour aostralian Gregory Mathews (1769-1832) ha saoz Tom Iredale (1880-1972).

## Spesadoù
Pevar spesad torted a ya d'ober ar genad :
* *[[Calonectris borealis]]*,
* an tort glas (*Calonectris diomedea*),
* tort ar C'hab Glas (*Calonectris edwardsii*),
* an tort roudennek (*Calonectris leucomelas*).

## Notennoù ha daveennoù
Tort roudennek

An **tort roudennek** (liester : **torted roudennek**) a zo ur spesad evned-mor, *Calonectris leucomelas* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Procellaria leucomelas* (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar besked ha stioganed dreist-holl.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e kornôg ar Meurvor Habask.

## Liammoù diavaez
*  ''Calonectris leucomelas'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Calonectris leucomelas'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Tort ar C'hab Glas

**Tort ar C'hab Glas** (liester: **Torted ar C'hab Glas**) a zo un evn-mor, *Calonectris edwardsii* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a c'heller al labous e reter ar meurvor Atlantel, tro-dro da inizi ar C'hab Glas. 

## Rummatadur
Betek 1995 e voe rummataet evel un isspesad eus *[[Calonectris diomedea]]* (an Tort glas).

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Bulweria

***Bulweria*** a zo ur genad e rummatadur an evned.

## Spesadoù
Daou spesad torted a zo er genad-mañ:
* Tort Bulwer (*Bulweria bulwerii*)
* Tort Jouanin (*Bulweria fallax*)
hag unan aet da get:
* † *[[Bulweria bifax]]*
Pilikant gell

Ar **pilikant gell** (*Pelecanus occidentalis*) a zo un evn bras peskdebrer hag a vev war aodoù reter Norzh ha Suamerika.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ:
* *Pelecanus occidentals carolinensis*, war aodoù atlantel Amerika trovanel,
* *Pelecanus occidentals murphyi*, eus aodoù kornôg Kolombia da Berou,
* *Pelecanus occidentals occidentals*, eus Antilhez da inizi er-maez Venezuela,,
* *Pelecanus occidentalis urinator*, en Inizi Galápagos.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar pilikant gell en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Pelecaniformes*.

## Liammoù diavaez

*  ''Pelecanus occidentalis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pelecanus occidentalis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Pelecanus thagus

***Pelecanus thagus*** a zo ur spesad evned peskdebrer bras e-touez kerentiad ar *[[Pelecanidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous war aodoù kornôg Suamerika, eus kreisteiz Ecuador da greisteiz Chile.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Pelecanus thagus*** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Pelecaniformes*.

## Liammoù diavaez
* ''Pelecanus thagus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Pilikant gwenn Amerika

Ar **pilikant gwenn Amerika** a zo un evn peskdebrer bras, *Pelecanus erythrorhynchus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar **pilikant gwenn Amerika** en urzhiad *Ciconiiformes* pe *Pelecaniformes*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Pilikant bihan

Ar **pilikant bihan** a zo ur spesad evned, *Pelecanus rufescens* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar besked peurvuiañ.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika issahara, ma plij ar geunioù hag al lennoù bas dezhañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Pelecanus rufescens'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pelecanus rufescens'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
François Alfonsi

**François Alfonsi** (*Francescu Alfonsi* e korseg) zo ur politikour broadelour eus Korsika. 

Ganet eo bet en Aiacciu e 1953. Goude studioù e Pariz hag e Grenoble e teuas en-dro da Gorsika e 1976. Goude bezañ bet o kelenn en doa kavet labour en ADEME (Agence de l’Environnement et de la Maîtrise de l’énergie). Kroget en doa gant ar stourm politikel er bloavezhioù 1980, pa oa aet e-barzh ar strollad broadelour UPC (Unione di u Populu Corsu). Kuzulier e voe e Bodadenn Korsika etre 1987 ha 1998. Abaoe 2002 ez eo unan eus renerien ar PNC (Partitu di a Nazione Corsa). 

Abaoe 2002 ivez ez eo maer kumun Osani. Dilennet eo bet da gannad e Parlamant Europa e miz Mezheven 2009, war listenn Europe Écologie

## Liammoù diavaez

*F. Alfonsi, kannad e Parlamant Europa
Iholdi

**Iholdi** (*Ihòut* en okitaneg; *Iholdy* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, pennlec'h kanton Iholdi, e proviñs Benafarroa, en Iparralde.

## Kumunioù amezek
* Armendaritze er biz
* Heleta er gwalarn
* Irisarri er c'hornôg
* Landibarre er gevred
* Suhuskune er c'hreisteiz

## Anv-bihan
Un anv-bihan roet d'ar plac'hed eo Iholdi ivez. 

## Lennegezh
*Iholdi* zo anv ur plac'hig e danevelloù Mariasun Landa.

## Skeudennoù

Iholdy Chateau.JPG|Ar c'hastell
Iholdy Manoir4.JPG|Maner
Iholdy Fronton Eglise.JPG|Ar polotva dirak an iliz hag ar vered
Iholdy Stèle7.JPG|Maen-bez savet e 1597 
Iholdy Maison3.JPG|Ti-kêr
Iholdy Linteau3.JPG|Gourin en Iholdi


## Liammoù diavaez