open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anita

**Anita** zo un anv-bihan, deuet diwar an anv spagnolek ha portugalek Ana, hag a gaver e meur a yezh, portugaleg ha spagnoleg evel-just, hag ivez finneg, italianeg, izelvroeg, latveg, svedeg.

## Tud

*Anita Augspurg (1857–1943), peoc'helourez alaman
*Anita Berber (1899–1928), dañserez alaman
*Anita Björk, aktourez svedat
*Anita Briem, aktourez islandat
*Anita Caprioli, aktourez italian
*Anita Conti (1899-1997), moroniourez ha luc'hskeudennerez c'hall
*Anita Ekberg (1931-2015), diskouezerez-c'hiz hag aktourez italian a orin svedat
*Anita Garibaldi (1821–1849), pried Giuseppe Garibaldi
*Anita Loos, skrivagnerez stadunanat
*Anita Nair, skrivagnerez indian
*Anita O'Day, kanerez stadunanat
*Anita Orange-Nassau, van Vollenhoven-van Eijk, priñsez izelvroat
*Anita Raj, aktourez indian e Bollywood
*Anita, anv-kanerez Anita Spanner, kanerez aostrian berr he brud
*Anita Pointer, el laz-kanañ stadunanat *[[The Pointer Sisters]]*
*Anita Sokołowska, aktourez polonat
*Anita Włodarczyk, skoerez-morzhol polonat

## Pennadoù kar
* Amita
* Annette
* Anna
* Annie 
* Anya
* Annika
Saeward Essex

**Saeward Essex** a oa kenroue Essex, eus 616 da 617, asambles gant e vreur Sexred, goude marv o zad Saebert. 

Gounezet e oa bet o zad d'ar feiz kristen e 604 met feal e oa chomet an daou vreur d'ar relijion angl-ha-saoz. Kaset kuit o doa Sant Melitus eus ar rouantelezh pa oa deuet da brezeg an aviel eno.

Lazhet e voe Sexred hag e vreur Saeward en un emgann gant Wessex.
Ana

**Ana** zo un anv-bihan spagnolek ha portugalek, kar d'an anv brezhonek Anna.

## Anvioù deveret

*Anita
*Ana Carolina
*Ana María

## Tud
### Priñsezed
**Ana de Austria*, anv spagnolek meur a rouanez pe briñsez, Anna Aostria e brezhoneg.
*Ana de Mendoza (1540-1592), priñsez Éboli, priñsez spagnol vorn. 

### Tud all

#### XIXvet kantved
* Ana Maria de Jesus Ribeiro (1821-1849), anavezetoc'h evel Anita Garibaldi.

#### XXvet kantved
* Ana Emilia Lahitte (1921-), barzhez arc'hantinat.
* Ana Diosdado (1943-), aktourez ha skrivagnerez spagnolek.
* Ana Belén, *María del Pilar Cuesta Acosta* (1951-), kanerez hag aktourez spagnol.
* Ana Beatriz García, aktourez spagnol.
* Ana Gabriel (1955-), kanerez vec'hikan.
* *Ana Alicia Ortiz* (1956&mdash;), anavezet evel Ana Alicia, aktourez mec'hikan. 
* Ana Ortiz (1971-), aktourez stadunanat. 
* Ana Sohier (19?-), politikourez vreizhat.

#### XXIvet kantved
* Ana Moura, ganet e 1980, kanerez portugalat.
* Ana Hickmann, ganet e 1981, dougerez-dilhad vrazilian.
* Ana Carolina Reston‎ (1984-2006), dougerez-dilhad vrazilian.
* Ana Filipa Baptista, ganet e 1990, echedourez portugalat.
* Ana de Armas, aktourez kuban-spagnol.
* Ana Obregón, aktourez ha skrivagnerez spagnolek.
* Ana Torroja, kanerez spagnol el laz Mecano.
* Ana del Castillo, kanerez kolombian

## Pennadoù kar
*Santa Ana
*Santana
*Anna
Kastell Ogwr

**Kastell Ogwr** zo ur c'hastell ha ne chom nemet an dismantroù anezhañ e-kichen kêriadenn Ogwr, er c'hreisteiz da gêr Pen-y-bont ar Ogwr, e kontelezh Pen-y-bont ar Ogwr, gwechall e Morgannwg. War lez kreisteiz ar stêr Ewenni emañ, un tamm a-raok he c'hember gant ar stêr Ogwr. 

Savet e voe e 1116 gant William de Londres pa oa an Normaned oc'h aloubiñ Kembre.

Bez' ec'h eo unan eus an tri c'hastell savet gant an Normaned er c'hornad, hag an daou all a oa re Kastell Coeti ha Castell Newydd (Pen-y-bont ar Ogwr).

Ul lez-varn hag un toull-bac'h zo bet er c'hastell betek an .

## Liammoù diavaez
* Pajenn Kastell Ogwr e lec'hienn Cestyll Cymru/Castles of Wales

## Pennad kar
*Ogwr
Rhynchocyon

***Rhynchocyon*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ amprevanetaerien bihan hag a vev en Afrika.

## Spesadoù
* *[[Rhynchocyon chrysopygus]]*
* *[[Rhynchocyon cirnei]]*
* *[[Rhynchocyon petersi]]*
* *[[Rhynchocyon udzungwensis]]*
Kowari

Ar **c'howari** (*Dasyuroides byrnei* pe *Dasycercus byrnei*) a zo ur bronneg godellek bihan hag a vev e kreiz Aostralia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Dasyuroides*.
Kangourou-gwez

Ar **c'hangouroued-gwez** eo ar bronneged godellek a ya d'ober ar genad *Dendrolagus*. Bevañ a reont en Aostralia ha Ginea Nevez.

## Spesadoù
* kangourou-gwez Bennett, *Dendrolagus bennettianus*
* kangourou-gwez Doria, *Dendrolagus dorianus*
* kangourou-gwez Goodfellow, *Dendrolagus goodfellowi*
* kangourou-gwez gris, *Dendrolagus inustus*
* kangourou-gwez Lumholtz, *Dendrolagus lumholtzi*
* kangourou-gwez Matschie, *Dendrolagus matschiei*
* *[[Dendrolagus mayri]]*
* dingiso, *Dendrolagus mbaiso*
* *[[Dendrolagus notatus]]*
* kangourou-gwez aour, *Dendrolagus pulcherrimus*
* tenkile, *Dendrolagus scottae*
* kangourou-gwez ar plaenennoù, *Dendrolagus spadix*
* kangourou-gwez Seri, *Dendrolagus stellarum*
* kangourou-gwez gell, *Dendrolagus ursinus*
FC Inter Milano

**FC Inter Milano** zo ur c'hleub mell-droad italian diazezet e kêr Milano (Lombardia), anavezet gwelloc'h evel **Inter Milan**. Unan eus kleuboù pouezusañ ar vro eo abaoe e groudigezh d'an 9 a viz Meurzh 1908 gant pennoù zo eus an AC Milan. Giuseppe Marotta eo e brezidant abaoe 2024. C'hoari a ra er stad Giuseppe Meazza, anavezet gwelloc'h evel stad San Siro.

18 Scudetti (kampionad Italia), 7 kib Italia, 5 gourgib Italia, 2 gib ar gampioned, 3 c'hib UEFA ha 2 gib etrekevandirel zo aet gant ar c'hlub. N'eus nemet ar Juventus Turin hag an AC Milan a zo aet muioc'h a loreoù ganto, hag ar skipailh nemetañ a zo chomet atav er rummad kentañ eo. 

## Gourdonerien

* 1909-1915 : Virgillo Fossati
* 1919 : Yasin Kavalci
* 1920 : Nino Resegotti
* 1922-1924 : Bob Spotiswood
* 1924-1926 : Paulo Schiedler
* 1926-1928 : Arpad Veisz
* 1928-1929 : Josef Viola
* 1929-1931 : Arpad Veisz
* 1931-1932 : Istvan Toth
* 1932-1934 : Arpad Veisz
* 1935-1936 : Gyula Fedmann
* 1936 : Albino Carraro
* 1936-1938 : Armando Castellazzi
* 1938-1940 : Toni Cargnelli
* 1940 : Giuseppe Peruchetti
* 1941 : Italo Zamberletti
* 1941-1942 : Ivo Fiorentini
* 1942-1943 : Giovanni Ferrari
* 1945-1946 : Carlo Carcano
* 1946 : Nino Nutrizio
* 1947-1948 : Giuseppe Meazza 
* 1948 : Carlo Carcano
* 1948 : John Astley
* 1949-1950 : Giulio Cappelli
* 1950-1952 : Aldo Olivieri
* 1952-1955 : Alfredo Foni
* 1955 : Aldo Campatelli
* 1955-1956 : Giuseppe Meazza
* 1956 : Annibale Frossi
* 1957 : Luigi Ferrero
* 1957 : Giuseppe Meazza
* 1957-1958 : Jesse Carver
* 1958 : Giuseppe Bigogno
* 1959-1960 : Aldo Campatelli
* 1960 : Camillo Achilli
* 1960 : Giulio Cappelli
* 1960-1968 : Helenio Herrera
* 1968-1969 : Alfredo Foni
* 1969-1970 : Heriberto Herrera
* 1970-1973 : Giovanni Invernizzi
* 1973 : Enea Masiero
* 1973 : Helenio Herrera
* 1974 : Enea Masiero
* 1974-1975 : Luís Suárez
* 1975-1977 : Giuseppe Chiappella
* 1977-1982 : Eugenio Bersellini
* 1982-1983 : Rino Marchesi
* 1983-1984 : Luigi Radice
* 1984-1986 : Ilario Castagner
* 1986 : Mario Corso
* 1986-1991 : Giovanni Trapattoni
* 1991 : Corrado Orrico
* 1992 : Luís Suárez
* 1992-1994 : Osvaldo Bagnoli
* 1994 : Giampiero Marini
* 1994-1995 : Ottavio Bianchi
* 1995 : Luís Suárez
* 1995-1997 : Roy Hodgson
* 1997 : Luciano Castellini
* 1997-1998 : Luigi Simoni
* 1998 - Mircea Lucescu
* 1999 : Luciano Castellini
* 1999 : Roy Hodgson
* 1999-2000 : Marcello Lippi
* 2000-2001 : Marco Tardelli
* 2001-2003 : Héctor Cúper
* 2003 : Corrado Verdelli
* 2003-2004 : Alberto Zaccheroni
* 2004-2008 : Roberto Mancini
* 2008-2010 : José Mourinho
* 2010 : Rafael Benítez
* 2010-2011 : Leonardo
* 2011 : Gian Piero Gasperini
* 2011 : Claudio Ranieri
* 2012 - 2013 : Andrea Stamaccioni
* 2014-2016 : Roberto Mancini
* 2016 : Frank de Boer
* 2016 : Stefano Vecchi
* 2016-2017 : Stefano Pioli
* 2017 : Stefano Vecchi
* 2017-2019 : Luciano Spalletti
* 2019-2021 : Antonio Conte
* 2021-hiziv : Simone Inzaghi

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
Kastilha ha León

** Kastilha ha Leon** (spagnoleg, *Castilla y León*) a zo unan eus an 17 kumuniezh emren Spagn. Kenaozet e oa bet gant Kastilha Gozh (spagnoleg *Castilla la Vieja*) ha León e 1983. Rannvro vrasañ Spagn eo gant 94,223 km² hag ur boblañs a 2.5 milion a dud.

## Rannvroioù amezek
* en hanternoz: Galiza, Asturiez, Kantabria, 
* er sav-heol: Euskadi, Rioja, Aragon
* er c'hreisteiz: Extremadura
* er c'huzh-heol: Galiza, Portugal

## Proviñsoù Kastilha ha León
Nav zo anezho: 
* proviñs Ávila, 
* proviñs Burgos,
* proviñs León,
* proviñs Palencia,
* proviñs Salamanca,
* proviñs Segovia,
* proviñs Soria,
* proviñs Valladolid,
* proviñs Zamora.
Euroscaptor grandis

***Euroscaptor grandis***, pe **goz vras Sina**, a zo ur spesad bronneged eus ar c'herentiad *[[Talpidae]]* hag a vev e Sina ha Vietnam.
Mervent Afrika

**Mervent Afrika** (*South West Africa* e saozneg, *Suidwes-Afrika* en afrikaneg ha *Südwestafrika* en alamaneg), eo an anv ofisiel a oa gant Namibia a-raok 1990.

## Istor
Adalek 1884 betek 1915 e oa hec'h anv **[[Mervent Afrika Alaman]]** (*Deutsch-Südwestafrika*, *DSWA*), un drevadenn eus an Impalaeriezh Alaman. Tapet e voe gant Suafrika (en anv Impalaeriezh Breizh-Veur) da-geñver ar Brezel-bed kentañ.

Goude ar brezel eo bet fiziet gant Kevredigezh ar Broadoù ar merañ eus ar vro-se e Suafrika, gant an anv **Mervent Afrika**.

Goude an eil brezel-bed e nac'has Suafrika treuzkas ar meradur-se d’ar Broadoù-Unanet.

E 1966 e tisklêrias Emvod-Meur ar Broadoù-Unanet n'he doa gwir ebet ken Suafrika da verañ ar vro, hag e 1971 e oa dilezenn dalc'h Suafrika warni. E 1968 e voe degemeret an anv *Namibia* gant ar Broadoù-Unanet.

A-benn ar fin, goude meur a dabut etre ar Broadoù-Unanet ha Suafrika, hag ur gouvrezel renet gant ar SWAPO, e teuas ar vro da vezañ ur vro dizalc'h e 1990, gant an anv **[[Namibia|Republik Namibia]]**. Porzh Walvis Bay, un enklozenn, n'eo bet enframmet enni nemet e 1994.

## Gwelet ivez
* Namibia
* Impalaeriezh trevadennel Alamagn
Cephalorhynchus

***Cephalorhynchus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ delfined.

## Spesadoù
* delfin Commerson, *Cephalorhynchus commersonii*
* delfin Chile, *Cephalorhynchus eutropia*
* delfin Heaviside, *Cephalorhynchus heavisidii*
* delfin Hector, *Cephalorhynchus hectori*
Delfin Hector

**Delfin Hector** (*Cephalorhynchus hectori*) a zo ur morvil dantek.


Cetacea range map Hector's Dolphin.PNG|Tiriad delfin Hector
Hector's dolphin size.svg|Delfin Hector ha den keñver-ha-keñver
Stêr Ewenni

Ar stêr **Ewenni** (*Afon Ewenni* e kembraeg) zo ur stêr eus kreisteiz Kembre, e Bro Morgannwg, a dremen dre Pencoed hag Ewenni, tost da gastell Ogwr, a-raok kemberiñ gant ar stêr Ogwr, a ya da aberiñ nepell er Mor Havren en Aberogwr, e-kichen Merthyr Mawr. Ar stêr Alun (Ewenni) zo adstêr dezhi. 

## Istor
*Aventio * eo an anv latin a zo roet gant Disanv Ravenna, 10828.

Er bloavezhioù 1970 e voe eeunaet he red er pradeier evit aesaat ar vuhez da dud al labouradeg Ford nepell, a veze dindan an dour pa veze dour bras. 

## Liammoù diavaez
*www.geograph.co.uk : Skeudennoù eus ar stêr Ewenni
Pen-coed

**Pen-coed** (skrivet ivez *Pencoed*) zo ur gêr e Pen-y-bont ar Ogwr, e Morgannwg, e kreisteiz Kembre. 

## Stêrioù
Div stêr a dremen dre gêr Pen-coed:
*Ewenni Fawr
*Nant Hendre, adstêr dezhi.

## Gevelliñ

## Eisteddfod Vroadel
Bet eo an Eisteddfod Vroadel e Pen-coed e 1998. Gwelout:
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Ogwr 1998

## Pennadoù kar
*Pen-y-coed
*Penn-ar-c'hoad
Delphinidae

***Delphinidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ delfined, ar skoazog pe ar falsskoazog.

## Genadoù
* *[[Cephalorhynchus]]*
* *[[Delphinus]]*
* *[[Feresa]]*
* *[[Globicephala]]*
* *[[Grampus]]*
* *[[Lagenodelphis]]*
* *[[Lagenorhynchus]]*
* *[[Lissodelphis]]*
* *[[Orcaella]]*
* *[[Orcinus]]*
* *[[Peponocephala]]*
* *[[Pseudorca]]*
* *[[Sotalia]]*
* *[[Sousa]]*
* *[[Stenella]]*
* *[[Steno]]*
* *[[Tursiops]]*
Alun

**Alun** zo un anv kembraek hag un anv roumanek.

#### 
* un anv-bihan stank a-walc'h e Kembre
**Alun Jones
**Alun Lewis
**Alun Michael 
**Alun Williams
* anv teir stêr e Kembre: 
** ar stêr Alun (Dyfrdwy), e sir Ddinbych, en hanternoz ar vro, adstêr d'an Dyfrdwy. 
** ar stêr Alun (Ewenni), adstêr d'ar Stêr Ewenni, e kreisteiz ar vro.
** ar stêr Alun (Penfro), e mervent ar vro.

#### 
*anv ur stêr : Alun (Roumania)
*Alun (Boșorod), ur gêriadenn e kumun Boşorod, e proviñs Hunedoara, 
*Alun (Bunila), ur gêriadenn e kumun Bunila, en Hunedoara.

## Pennadoù kar
*Aline
*Alyn
*Alan
Saron

**Saron** zo un anv-den hag un anv-lec'h a gaver e meur a vro.

## Tud
* *Saron*, roue mojennel Troizena (Τροιζήνα), en Hellaz kozh; e anv a gaver en hini Pleg-mor Saronikos
* *Saron*, un anv eus ar Bibl, skrivet ivez Sharon

## Lec'hioù

###### 
**Plaenenn Saron*, pe Plaenenn Sharon.

###### 
Eus an anv biblek eo deuet an anv-lec'h kembraek roet d'un toullad kêriadennoù:
* Saron (Castell Newydd Emlyn)‎, e Sir Gaerfyrddin, e-kichen Castell Newydd Emlyn ;
* Saron (Gwynedd), e-kichen Caernarfon ;
* Saron (Rhydaman)], e Sir Gaerfyrddin, e-kichen Rhydaman;
* Saron (Sir Ddinbych), e Sir Ddinbych.

### 
* Saron, Western Cape, ur gêr 

## Traoù

* Saron (benveg), ur benveg-seniñ indonezian 

## Pennadoù kar a bell pe a dost
*Sarin
*Safron
*Sarron
*Sharon
Prion

**Prion** zo ur ger a dalv meur a dra:

* ur prion zo un elfenn gontammus graet gant protein,
* Prion, Kembre, ur gêriadenn
* Prion, un anv roet da evned -mor zo.
Maerdy

**Maerdy**, pe **Y Maerdy** zo un anv-lec'h kembraek:

*anv ur gêr, Y Maerdy, e kreisteiz Kembre, war lez ar Rhondda Fach, e kontelezh Rhondda Cynon Taf
*anv meur a gêriadenn e Kembre:
** Y Maerdy (Conwy) 
**Y Maerdy (Sir Fynwy)
** Maerdy (Sir Ddinbych) 
** Maerdy (Sir Gaerfyrddin)
Kangourou-razh musk

Ar **c'hangourou-razh musk** (*Hypsiprymnodon moschatus*) zo ur bronneg godellek a vev en Aostralia ha Ginea Nevez. Ar spesad bev nemetañ eo er c'herentiad *Hypsiprymnodontidae*.

Bevañ a ra er c'hoadeier gleb, en takadoù stank ar struzh enno, tro-dro d'ar froudoù ha d'al lennoù.

## Doareoù pennañ
Etre 20 cm ha 40 cm eo e gorf, gant ul lost 10 cm. Gell-gris eo e vlevenn, sklaeroc'h e gof eget e gein. Noazh eo e zivskouarn hag e lost. Kazi a-vent eo e bavioù a-raok gant e bavioù a-dreñv ha dilec'hiañ a ra en ur redek gant e bevar ezel kentoc'h eget lammat evel ar c'hangouroued.

Ar gouennañ a c'hoarvez e koulz ar glaveier, etre miz C'hwevrer ha miz Gouere. Daou golen a vez ganet an aliesañ ha chom a reont 21 sizhun e godell o mamm. 

En em vagañ a ra dreist-holl diwar amprevaned, met ivez diwar buzhug, gwrizioù pe hugennoù.
Anura

**Anura** a zo un urzhiad e rummatadur an divelfenneged.

Ennañ emañ an divelfenneged besk, evel ar gleskered pe an tousegi.

## Kerentiadoù
* Isurzhiad *[[Archaeobatrachia]]*:
** *[[Ascaphidae]]*
** *[[Bombinatoridae]]*
** *[[Discoglossidae]]*
** *[[Leiopelmatidae]]*
* Isurzhiad *[[Mesobatrachia]]* :
** *[[Megophryidae]]*
** *[[Pelobatidae]]*
** *[[Pelodytidae]]*
** *[[Pipidae]]*
** *[[Rhinophrynidae]]*
** *[[Scaphiopodidae]]*
* Isurzhiad *[[Neobatrachia]]* :
** *[[Allophrynidae]]*
** *[[Amphignathodontidae]]*
** *[[Arthroleptidae]]*
** *[[Brachycephalidae]]*
** *[[Bufonidae]]*
** *[[Centrolenidae]]*
** *[[Dendrobatidae]]*
** *[[Heleophrynidae]]*
** *[[Hemisotidae]]*
** *[[Hylidae]]*
** *[[Hyperoliidae]]*
** *[[Leptodactylidae]]*
** *[[Limnodynastidae]]*
** *[[Mantellidae]]*
** *[[Microhylidae]]*
** *[[Myobatrachidae]]*
** *[[Petropedetidae]]*
** *[[Ranidae]]*
** *[[Rhacophoridae]]*
** *[[Rhinodermatidae]]*
** *[[Sooglossidae]]*
** *[[Strabomantidae]]*.
Dyffryn

**Dyffryn** zo ur ger kembraek a dalv kement ha traoñienn pe saonenn hag a zo stank e lec'hanvadurezh Kembre, ar pezh a gomprener aes pa weler pegen meneziek eo torosennadur ar vro.

## Lec'hioù
Setu un nebeud lec'hanvioù brudet:
*Dyffryn Clwyd, e Sir Ddinbych ma red ar stêr Clwyd 
*Dyffryn Conwy, e Sir Conwy, ma red ar stêr Conwy 
*Dyffryn Nantlle, tost da Yr Wyddfa 
*Dyffryn Camwy, saonenn ar stêr Chubut, en Arc'hantina

## Pennadoù kar
*Cwm
*Glyn
Bombinatoridae

***Bombinatoridae*** zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged, ennañ tousegi.

## Genadoù
* *[[Barbourula]]*
* *[[Bombina]]*
Cwmbrân

Ur gêr e kreisteiz bwrdeistref sirol Torfaen eo **Cwmbrân**, e gevred Kembre. Gwechall e oa e Sir Fynwy.

## Kêrioù gevellet
* Bruchsal, en Alamagn
* Carbonne e kreisteiz Bro-C'hall
Cwm

**Cwm** zo unan eus an daou anv a vez graet e kembraeg eus un draonienn pe saonenn. Dyffryn eo ar ger all, hag an daou anv a vez kavet e lec'hanvadurezh ar vro. 
Koulskoude e ranker resisaat:
***Cwm** eo ar ger a vez graet e kreisteiz Kembre eus ar pezh zo dyffryn en hanternoz;
****Y Cymoedd** a vez laret eus ar saonennoù ma veze tennet glaou e kreisteiz ar vro, ha dreist-holl Cwm Rhondda, Cwm Cynon, Cwm Afan. 
***Met lavaret e vez * [[Glyn]] * en anvioù zo : Glyn-nedd, Glyn Ebwy.
****En hanternoz ar vro e lavarer **cwm** eus ur saonenn uhel en Eryri, evel Cwm Idwal. 

## Galleg
Kar eo ar ger **cwm** d'ar ger gallek :fr:Combe.

## Lec'hanvadurezh
Stank eo an anvioù-lec'hioù savet gant ar ger **cwm**, anv ar stêr da-heul, pe a-wechoù anv un den. 

### 
*Cwm (Blaenau Gwent)
*Cwm (Sir Ddinbych) ur gêr e Sir Ddinbych, e hanternoz Kembre,
*Cwm Afan,
*Cwmaman, anv meur a lec'h
*Cwm-bach (*saonenn vihan*), anv meur a lec'h
*Cwmbrân, ur gêr
*Cwm Clydach,
*Cwm Cynon
*Cwmdu (*saonenn du*), anv meur a lec'h
*Cwmfelinmynach
*Cwm Hir, un abati kozh
*Cwm Idwal
*Cwmllyfri‎
**Cwmparc*, e Treorci
*Cwm Rhondda, an draonienn a-hed ar stêr Rhondda, hag ur ganaouenn brudet
*Cwmsychbant
*Cwm-y-glo
*Cwm yr Eglwys (*saonenn an iliz*),
*Cwm Ystwyth, ur gêriadenn war lez ar stêr Ystwyth, nepell diouzh Aberystwyth
Ha:
*Blaencwm, pe Blaen-y-Cwm
*Cilycwm, e Sir Gaerfyrddin.

### 
*Cwm Hyfryd (*saonenn vrav*), e Patagonia

## Traoù all
**Pobol y cwm*, un heuliad filmoù skinwel.

## Pennadoù kar
*dyffryn, un anv kembraek kenster
*glyn
*saonenn, unan eus ar gerioù kevatal e brezhoneg
Barbourula

***Barbourula*** zo ur genad e rummatadur an divelfenneged, ennañ tousegi eus Filipinez ha Borneo en arvar bras pe vrasoc'h da vont da get.

## Spesadoù
* *[[Barbourula busuangensis]]*
* *[[Barbourula kalimantanensis]]*
Bombina

***Bombina*** zo ur genad e rummatadur an divelfenneged, ennañ tousegi eus Eurazia.

## Spesadoù
* *[[Bombina bombina]]*
* *[[Bombina lichuanensis]]*
* *[[Bombina maxima]]*
* *[[Bombina orientalis]]*
* *[[Bombina pachypus]]*
* *[[Bombina variegata]]*
Megophryidae

***Megophryidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged, ennañ tousegi pe gleskered.

## Genadoù
* *[[Borneophrys]]*
* *[[Brachytarsophrys]]*
* *[[Leptobrachella]]*
* *[[Leptobrachium]]*
* *[[Leptolalax]]*
* *[[Megophrys]]*
* *[[Ophryophryne]]*
* *[[Oreolalax]]*
* *[[Scutiger]]*
* *[[Vibrissaphora]]*
* *[[Xenophrys]]*

## Tiriad
Foudia

***Foudia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Foudia aldabrana]]*,
* *[[Foudia eminentissima]]*
** *F. e. algondae*, *anjuanensis*, *consobrina* hag ***eminentissima***,
* *[[Foudia flavicans]]*,
* *[[Foudia madagascariensis]]*,
* *[[Foudia omissa]]*,
* *[[Foudia rubra]]*,
* *[[Foudia sechellarum]]*.
O c'havout a reer en inizi kornôg Meurvor Indez, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Bubalornis

***Bubalornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Bubalornis albirostris]]*,
* *[[Bubalornis niger]]*
** *B. n. intermedius* ha ***niger***.
O c'havout a reer en Afrika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Malimbus

***Malimbus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1805 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Dek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Malimbus ballmanni]]*,
* *[[Malimbus cassini]]*,
* *[[Malimbus coronatus]]*,
* *[[Malimbus erythrogaster]]*,
* *[[Malimbus ibadanensis]]*,
* *[[Malimbus malimbicus]]*
** *M. m. *'malimbicus*** ha ''nigrifrons'',
* ''[[Malimbus nitens]]'',
* ''[[Malimbus racheliae]]'',
* ''[[Malimbus rubricollis]]''
** ''M. r. bartletti'', ''nigeriae'', ''praedi'', ***rubricollis*** ha ''rufovelatus'',
* ''[[Malimbus scutatus]]''
** ''M. s. '''scutatus*** ha *scutopartitus*.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, nav (9) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Quelea

***Quelea*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Quelea cardinalis]]*
** *Q. c. *'cardinalis*** ha ''rhodesiae'',
* ''[[Quelea erythrops]]'',
* ''[[Quelea quelea]]''
** ''Q. q. aethiopica'', ''lathamii'' ha ***quelea**'.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
François Mitterrand

**François Mitterrand** a zo ur politkour gall ganet d'an 26 a viz Here 1916 e Jarnac, e departamant ar Charente (Bro-C'hall) ha tremenet d'an 8 a viz Genver 1996 e Pariz. Anvet eo bet div wech da brezidant ar republik e Bro-C'hall (etre 1981 ha 1988 hag etre 1988 ha 1995).

Kannad eo etre 1946 ha 1958, senedour etre 1959 ha 1962 ha kannad adarre etre 1962 ha 1981. Ministr eo unnek gwech er IVe Republik c'hall.

## Levrlennadur
* Pierre Péan, *Une jeunesse française – François Mitterrand, 1934-1947* (Fayard, 1994)
* Thomas Deltombe, *L’Afrique d’abord ! Quand François Mitterrand voulait sauver l’Empire français* (La Découverte, 2024)
Sporopipes

***Sporopipes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Sporopipes frontalis]]*
** *S. f. emini* ha ***frontalis***,
* *[[Sporopipes squamifrons]]*
** *S. s. fuligescens* ha ***squamifrons***.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, pevar (4) issepsad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Euplectes

***Euplectes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Triwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Euplectes afer]]*
** *E. a. *'afer***, ''ladoensis'', ''strictus'' ha ''taha'',
* ''[[Euplectes albonotatus]]''
** ''E. a. '''albonotatus***, *asymmetrurus* hag *eques*,
* *[[Euplectes ardens]]*,
* *[[Euplectes aureus]]*,
* *[[Euplectes axillaris]]*
** *E. a. *'axillaris***, ''bocagei'', ''phoeniceus'', ''traversii'' ha ''zanzibaricus'',
* ''[[Euplectes capensis]]''
** ''E. c. angolensis'', ''approximans'', ***capensis***, ''crassirostris'', ''phoenicomerus'' ha ''xanthomelas'',
* ''[[Euplectes diadematus]]'',
* ''[[Euplectes franciscanus]]''
** ''E. f. '''franciscanus*** ha *pusillus*,
* *[[Euplectes gierowii]]*
** *E. g. ansorgei*, *friederichseni* ha ***gierowii***,
* *[[Euplectes hartlaubi]]*
** *E. h. *'hartlaubi*** ha ''humeralis'',
* ''[[Euplectes hordeaceus]]''
** ''E. h. craspedopterus'' ha ***hordeaceus***,
* ''[[Euplectes jacksoni]]'',
* ''[[Euplectes laticauda]]''
** ''E. l. '''laticauda*** ha *suahelicus*,
* *[[Euplectes macroura]]*
** *E. m. conradsi*, *macrocercus* ha ***macroura***,
* *[[Euplectes nigroventris]]*,
* *[[Euplectes orix]]*,
* *[[Euplectes progne]]*
** *E. p. delacouri*, *delamerei* ha ***progne***,
* *[[Euplectes psammocromius]]*.
O c'havout a reer en Afrika issahara, pemp isspesad ha tregont (35) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Corapipo

***Corapipo*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Corapipo altera]]*
** *C. a. altera* ha *heteroleuca*,
* *[[Corapipo gutturalis]]*,
* *[[Corapipo leucorrhoa]]*.

O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Gŵyr

**Gŵyr** zo un anv kembraek a gavaer e lec'hanvadurezh Kembre.

*Kombod Gŵyr - unan eus kombodoù ar vro er Grennamzer
*Priñselezh Gŵyr - ur briñselezh kozh
*Penrhyn Gŵyr - anv kembraek ledenez Gŵyr, e-kichen Abertawe
*Ysgol Gyfun Gŵyr - skol eil derez kembraek kentañ Abertawe
*anv pastell-vouezhiañ al ledenez eo ivez
Heterocercus

***Heterocercus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Heterocercus aurantiivertex]]*,
* *[[Heterocercus flavivertex]]*,
* *[[Heterocercus linteatus]]*.

O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Ledenez Gŵyr

**Penrhyn Gŵyr** pe **Ledenez Gŵyr** zo ul ledenez e kreisteiz Kembre, etre Bae Abertawe ha Bae Caerfyrddin, e Morgannwg. Diskleriet eo bet Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol, pe Kornad Kenedek Naturel. 

Traezhek eo an aod, kevioù niverus zo ivez evel Ogof Paviland, 

## Hendraouriezh
En Ogof Paviland e voe kavet relegoù eus 25,000 bloaz zo, anvet *the Red Lady of Paviland*, goude ma'z eo ur gwaz. 

Peulvanoù zo eus Oadvezh an arem. Eus 9 a zo bet e chom 8. Unan zo anvet * Arthur's stone * e-kichen Cefn Bryn.

## Kêriadennoù
*Crofty
*Y Crwys
*Llandeilo Ferwallt
*Llanddewi
*Llangenydd (Llangynydd)
*Llanilltud Gŵyr
*Llanmadog
*Llanmorlais
*Llanrhidian
*Llan-y-tair-Mair
*Nicholaston
*Oldwalls
*Oxwich
*Penclawdd
*Penrhys
*Port Einon
*Reynoldston
*Rhosili
*Southgate
*Tre-gŵyr
*Wern-olau
Chiroxiphia

***Chiroxiphia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Chiroxiphia boliviana]]*,
* *[[Chiroxiphia caudata]]*,
* *[[Chiroxiphia lanceolata]]*,
* *[[Chiroxiphia linearis]]*,
* *[[Chiroxiphia pareola]]*
** *C. p. atlantica*, *napensis*, ***pareola*** ha *regina*.

O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Río Negro (Amazon)

* *Ur pennad [[Río Negro]] zo ivez. *

Ar **Río Negro** (portugaleg *Rio Negro*, Spagnoleg *Río Negro*) a zo unan eus adstêrioù brasañ an Amazon hag ar stêr du he doureier brasañ er bed. Emañ e andon etre an Orinoko ha diaz an Amazon ha liammet eo ouzh an Orinok dre Ganol Casiquiare.

## Daveoù

* Goulding, M., Carvalho, M. L., & Ferreira, E. J. G. (1988). *Rio Negro, rich life in poor water : Amazonian diversity and foodchain ecology as seen through fish communities*. The Hague: SPB Academic Publishing. ISBN 90-5103-016-9
* Saint-Paul, U., Berger, U., Zuanon, J., Villacorta Correa, M. A., García, M., Fabré, N. N., et al. (2000). Fish communities in central Amazonian white- and blackwater floodplains. *Environmental Biology of Fishes, 57*(3), 235-250.
* Sioli, H. (1955). Beiträge zur regionalen Limnologie des Amazonasgebietes. III. Über einige Gewässer des oberen Rio Negro-Gebietes. *Arch. Hydrobiol., 50*(1), 1-32.
* Wallace, A. R. (1853). *A narrative of travels on the Amazon and Rio Negro, with an account of the native tribes, and observations on the climate, geology, and natural history of the Amazon Valley*. London: Reeve. 
* Wright, R. (2005). *História indígena e do indigenismo no Alto Rio Negro*. São Paulo, Brazil: UNICAMP & Instituto Socioambiental. ISBN 85-7591-042-6.
Rio Negro

**Rio Negro** (e portugaleg) pe **Río Negro** (e spagnoleg) zo anv meur a stêr e Kreisteizamerika.

#### 
* **[[Río Negro (Chaco)|Río Negro]]** zo ur stêr eus proviñs Chaco
* **[[Río Negro (Patagonia)|Río Negro]]** zo ur stêr eus ar broviñs Río Negro hag eus Patagonia
* **[[Río Negro (proviñs)|Río Negro]]**, ur broviñs eus ar vro

#### 

* **[[Rio Negro (Mato Grosso do Sul)|Rio Negro]]**, ur gêr e stad Mato Grosso do Sul
* **[[Rio Negro (Paraná)|Rio Negro]]**, ur gêr e Paraná
* **[[Rio Negro (stêr e Paraná)|Rio Negro]]** ur stêr e Paraná ha stad Santa Catarina
* **[[Río Negro (stêr Uruguay)|Rio Negro]]** ur stêr e Rio Grande do Sul

## ,  ha

*Río Negro (Amazon), ur stêr a gember gant an Amazon 

#### 
* **[[Río Negro (Chili)|Río Negro]]**, ur gumun e Proviñs Osorno, e rannvro Los Lagos.

#### 
* **[[Rionegro del Puente]]**, e Proviñs Zamora.

#### 

* **[[Río Negro (Uruguay)|Río Negro]]**, ur stêr e-kreiz ar vro,
* **[[Río Negro (departamant)|Río Negro]]**, un departamant .
Erich Maria Remarque

**Erich Maria Remarque** zo ur skrivagner alaman brudet gant e levr *[[Im Westen nichts Neues]]* (*Netra nevez e tu ar c'huzh-heol*), ur romant peoc'hgarour diwar-benn ar Brezel-bed Kentañ, embannet en 1929, brudet dre ar bed a-bezh. Devet e voe miliadoù anezhañ gant an Nazied kenkent ha 1933. Repu a gavas Remarque en Suis, ha goude e SUA.
Mont-Blanc (departamant)

**Mont-Blanc** zo un departamant gall a zo bet etre 1792 ha 1815, anvet diwar-lerc'h ar Menez Gwenn, uhelañ kern Europa ar C'hornôg, ha Chambéry a oa ar pennlec'h anezhañ.

## Istor
Krouet e oa bet gant ar C'hallaoued, pa voe aloubet Savoia gante, diwar-goust rouantelezh Sardigna.

### 1798-1814
E 1798 e voe delamet hanternoz Mont-Blanc da sevel an departamant nevez Léman gant tammoù all eus Suis. 
E 1814, trec'het Napoleon Iañ hag ar C'hallaoued, adsavet e voe rouantelezh Sardigna.

## Arondisamantoù
E 1798 e oa 4 arondisamant: Chambéry, Annecy, Saint-Jean-de-Maurienne and Moûtiers.

Dre vras e klote gant an departamantoù Savoie ha Haute-Savoie a hiriv.

## Levrlennadur
* Ar pennad **Savoie** e-barzh *Dictionnaire Napoléon*, renet gant Jean Tulard, Arthème Fayard, 1987, 2 levrenn e 1999
* Jean-Louis Grillet, *Dictionnaire historique, littéraire et statistique des départements du Mont-Blanc et du Léman*, Chambéry: Librairie J.F. Puthod,1807
*Joseph Dessaix, *La Savoie historique, pittoresque, statistique et biographique* illustrée de 112 vues, portraits, costumes, plans de villes et cartes géographiques hors-texte, entrepris vers 1854. Adembannet gant Éditions Slatkine, Paris, 1995.

## Pennadoù kar
•Listenn departamantoù gall Italia
Mont-Blanc

**Mont Blanc**, pe **Mont-Blanc**, pe *Montblanc*, zo un anv-lec'h gallek, savet diwar *mont* (menez) ha *blanc* ("gwenn") hag a gaver e meur a vro.

## Lec'hanvadurezh
### [[Europa (kevandir)|Europa]]
* *Mont Blanc*, anv gallek ar Menez Gwenn, menez uhelañ an Alpoù
* Menezieg ar Menez Gwenn, ar venezieg m'emañ ar menez-se en-eeun
* Mont Blanc de Courmayeur, en Italia, eil beg uhelañ an Alpoù
* Mont-Blanc un departamant gall kozh
* Chamonix-Mont-Blanc, ur gumun c'hall en departamant gall Haute-Savoie, nepell diouzh ar Menez Gwenn
### [[Amerika]]
* Mont Blanc, ur menez e Gaspésie (Kebek)
* Mont Blanc, ur skilec'h nepell diouzh Mont-Tremblant (Kebek)
## Kumunioù
* *Montblanc*, gwechall kumun c'hall en Alpes-de-Haute-Provence, hiziv e-barzh Val-de-Chalvagne
* Montblanc, kumun en Hérault
* Montblanc, kumun e Gers
* Montblanc, ur gumun e Katalonia
Amytornis

***Amytornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1885 gant ar skiantour stadunanat (a orin norvegat) Leonhard Hess Stejneger (1851-1943).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevarzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Amytornis ballarae]]*,
* *[[Amytornis barbatus]]*
** *A. b. *'barbatus*** ha ''diamantina'',
* ''[[Amytornis dorotheae]]'',
* ''[[Amytornis goyderi]]'',
* ''[[Amytornis housei]]'',
* ''[[Amytornis merrotsyi]]''
** ''A. m. '''merrotsyi*** ha *pedleri*,
* *[[Amytornis modestus]]*
** *A. m. cowarie*, *curnamona*, *indulkanna*, *inexpectatus* (†), ***modestus*** (†), *obscurior* ha *raglessi*,
* *[[Amytornis oweni]]*
** *A. o. aenigma* hag ***oweni***,
* *[[Amytornis purnelli]]*,
* *[[Amytornis rowleyi]]*,
* *[[Amytornis striatus]]*
** *A. s. *'striatus*** ha ''howei'',
* ''[[Amytornis textilis]]''
** ''A. t. macrourus'' (†), ''myall'' ha ***textilis***,
* ''[[Amytornis whitei]]''
** ''A. w. parvus'' ha ***whitei**',
* *[[Amytornis woodwardi]]*.
O c'havout a reer en Aostralia, seitek (17) isspesad (bev hiziv an deiz c'hoazh) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
397

1150 *Ab Urbe Condita* = 397 goude J.-K.

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter :Flavius Pius Felix Arcadius
* Impalaer ar C'hornôg : Honorius 
* Koñsuled : Flavius Caesarius  (Reter) & Nonius Atticus Maximus (Kornôg).
* Roue ar Wizigoted : Alarig Iañ
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
* Sulpicius Severus ː *Buhez sant Varzhin*

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 05 Ebrel
*Pab : Siricius
* adunvanidigezh etre Jerom ha Rufin, en iliz ar Rezureksion e Jeruzalem.
#### Caledonia
* Savet ez eus ur mision kristen gant Sant Ninian e Whithorn.
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 397|Ganedigezhioù]] 397
Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 397]]*
## [[:Rummad:Marvioù 397|Marvioù]] 397
Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 397]]*
* 4 Ebrel : sant Ambroaz

## Daveoù
__NOTOC__
Malurus

***Malurus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daouzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Malurus alboscapulatus]]*
** *M. a. aida*, ***alboscapulatus***, *kutubu*, *lorentzi*, *moretoni* ha *naimii*,
* *[[Malurus amabilis]]*,
* *[[Malurus assimilis]]*
** *M. a. *'assimilis***, ''bernieri'', ''dulcis'' ha ''rogersi'',
* ''[[Malurus coronatus]]''
** ''M. c. '''coronatus*** ha *macgillivrayi*,
* *[[Malurus cyaneus]]*
** *M. c. ashbyi*, ***cyaneus***, *cyanochlamys*, * elizabethae*, *leggei* ha *samueli*,
* *[[Malurus cyanocephalus]]*
** *M. c. bonapartii*, ***cyanocephalus*** ha *mysorensis*,
* *[[Malurus elegans]]*,
* *[[Malurus lamberti]]*,
* *[[Malurus leucopterus]]*
** *M. l. edouardi*, *leuconotus* ha ***leucopterus***,
* *[[Malurus melanocephalus]]*
** *M. m. cruentatus* ha ***melanocephalus***,
* *[[Malurus pulcherrimus]]*,
* *[[Malurus splendens]]*
** *M. s. callainus*, *emmottorum*, *melanotus* ha ***splendens***.
O c'havout a reer en Aostralia ha Ginea Nevez, tregont (30) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Dilec'hiet eo bet ar spesadoù kozh *M. campbelli* ha *grayi* d'ober ar genad *[[Chenorhamphus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
396

1149 *Ab Urbe Condita* = 396 goude J.-K.

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Meurzh hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Pius Felix Arcadius
* Impalaer ar C'hornôg : Honorius 
* Roue ar Wizigoted : Alarig Iañ
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
* Sant Jerom : "*A-enep Yann Jeruzalem*"
## Relijionoù
* Sul-Fask ː 13 Ebrel
*Pab : Siricius
* Sant Aogustin zo anavezet da eskob Hippo.
* Difennet eo Misterioù Eleusis.
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 396|Ganedigezhioù 396]]
*Petronius Maximus, impalaer ar C'hornôg (396 pe war-dro)

## [[:Rummad:Marvioù 396|Marvioù 396]]
395

1148 *Ab Urbe Condita* = 395 goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ul Lun

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar Reter : Flavius Theodosius, betek ar 17 a viz Genver 395. Flavius Pius Felix Arcadius war e lerc'h.
* Impalaer ar C'hornôg : Honorius 
* Roue ar Wizigoted : Alarig Iañ, adalek 395 
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask ː 25 Meurzh
*Pab : Siricius
*Aogustin Hippo, oadet a 40 vloaz, a zeu da vezañ eskob Hippo Regius (en Aljeria).
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 395|Ganedigezhioù 395]]

## [[:Rummad:Marvioù 395|Marvioù 395]]
* An impalaer Theodosius Iañ, aet da Anaon e Milano, d'ar 17 Genver 395. Douaret e Kergustentin d'an 8 a viz Du 395.
Stipiturus

***Stipiturus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Stipiturus malachurus]]*
** *S. m. halmaturinus*, *hartogi*, *intermedius*, *littleri*, ***malachurus***, *parimeda*, *polionotum* ha *westernensis*,
* *[[Stipiturus mallee]]*,
* *[[Stipiturus ruficeps]]*.
O c'havout a reer en Aostralia, eizh (8) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Alun (Dyfrdwy)

Ar **stêr Alun** (*Afon Alun* e kembraeg, *River Alyn* e saozneg) zo ur stêr eus hanternoz Kembre a red dre Sir Ddinbych hag a zo adstêr d'ar stêr Dyfrdwy. 

Eieniñ a ra nepell diouzh Llandegla, tremen dre Llanarmon-yn-Iâl, Llanferes, Loggerheads ha Pantymwyn, a-raok troiñ war-du Yr Wyddgrug, e Sir y Fflint, ha treuziñ Caergwrle ha Gwersyllt. Kemberiñ a ra en Dyfrdwy tost d'an harzoù etre Kembre ha Saoz.

Brudet eo kened ar stêr.

## Pennadoù kar
* Ystrad Alun, kantrev ha kombod
* Alun (Ewenni)

## Liammoù diavaez
* https://web.archive.org/web/20070929235723/http://www.colomendy.liv.org.uk/KS3Riverintroduction.htm
* http://maps.google.com/maps?ll=53.09886,-2.898435&spn=0.025,0.025&t=h&q=53.09886,-2.898435
*(www.geograph.co.uk) fotoioù
Geositta

***Geositta*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Geositta antarctica]]*,
* *[[Geositta crassirostris]]*
** *G. c. *'crassirostris*** ha ''fortis'',
* ''[[Geositta cunicularia]]''
** ''G. c. contrerasi'', ***cunicularia***, ''deserticolor'', ''fissirostris'', ''frobeni'', ''georgei'', ''hellmayri'', ''juninensis'' ha ''titicacae'',
* ''[[Geositta isabellina]]'',
* ''[[Geositta maritima]]'',
* ''[[Geositta peruviana]]''
** ''G. p. paytae'', ***peruviana*** ha ''rostrata'',
* ''[[Geositta poeciloptera]]'',
* ''[[Geositta punensis]]'',
* ''[[Geositta rufipennis]]''
** ''G. r. fasciata'', ''giaii'', ''harrisoni'', ''hoyi'', ''ottowi'' ha ***rufipennis***,
* ''[[Geositta saxicolina]]'',
* ''[[Geositta tenuirostris]]''
** ''G. t. kalimayae'' ha ***tenuirostris**'.

Daou isspesad warn-ugent (22) en holl : o c'havout a reer holl e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Llandegla

**Llandegla** pe **Llandegla-yn-Iâl**, zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Ddinbych, en hanternoz Kembre. War lez ar stêr Alun emañ, etre kêrioù Rhuthun ha Wrecsam.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus *[[llan]]* hag an anv *Tegla*, a zo *[[Tekla]]* e brezhoneg.

## Istor
Er Grennamzer e oa e kombod Iâl, e rouantelezh Powys. 
War-dro 1149 e voe savet kastell Tomen y Rhodwydd gant Owain Gwynedd, un 3 km alese er gevred.

## Tud
Edward Tegla Davies (1880-1967), skrivagner kembraek ganet e Llandegla.
Sclerurus

***Sclerurus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Sclerurus albigularis]]*
** *S. a. albicollis*, ***albigularis***, *canigularis*, *kempffi*, *kunanensis*, *propinquus* ha *zamorae*,
* *[[Sclerurus caudacutus]]*
** *S. c. brunneus*, *caligineus*, ***caudacutus***, *insignis*, *pallidus* hag *umbretta*,
* *[[Sclerurus guatemalensis]]*
**  *S. g. ennosiphyllus*, ***guatemalensis*** ha *salvini*,
* *[[Sclerurus mexicanus]]*
** *S. m. *'mexicanus*** ha ''pullus'',
* ''[[Sclerurus obscurior]]''
** ''S. o. andinus'', ''bahiae'', ''macconnelli'', ***obscurior*** ha ''peruvianus'',
* ''[[Sclerurus rufigularis]]''
** ''S. r. brunnescens'', ''fulvigularis'', ''furfurosus'' ha ***rufigularis***,
* ''[[Sclerurus scansor]]''
** ''S. s. cearensis'' ha ***scansor**'.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Kreiz ha Suamerika, nav isspesad warn-ugent (29) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Xenops

***Xenops*** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
3 spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Xenops minutus]]*
** *X. m. genibarbis*, *littoralis*, *mexicanus*, ***minutus***, *neglectus*, *obsoletus*, *olivaceus*, *remoratus*, *ridgwayi* ha *ruficaudus*,
* *[[Xenops rutilans]]*
** *X. r. chapadensis*, *connectens*, *guayae*, *heterurus*, *incomptus*, *perijanus*, *peruvianus*, *phelpsi*, *purusianus*, ***rutilans*** ha *septentrionalis*,
* *[[Xenops tenuirostris]]*
** *X. t. acutirostris*, *hellmayri* ha ***tenuirostris***,

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pevar isspesad warn-ugent (24) dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Eostig India

An **Eostig India** a zo ur spesad golvaneged bihan, *Larvivora brunnea* (*Luscinia brunnea* kent) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag a bak diwar an douar peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Larvivora brunnea brunnea* : o ouennañ eus biz Afghanistan da viz India ha kreiz Sina ; o c'hoañviñ e mervent India hag e Sri Lanka,
* *Larvivora brunnea wickhami* : e Myanmar (Chin Hills).

## Liammoù diavaez
*  ''Luscinia brunnea'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Luscinia brunnea'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eostig jave du

An **Eostig jave du** a zo ur spesad golvaneged, *Calliope obscura* (gwechall *Luscinia obscura*) an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Larvivora obscura* da gentañ-penn (e 1891) gant an daou skiantour rusian Mic'hail Mic'hailovitch Berezovski (1848-1912) ha Valentin Bianchi (1857-1920).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e kornôg Sina ar c'hreiz (gevred Gansu, mervent Shaanxi, hanternoz Sichuan ha hanternoz Yunnan).

## Liammoù diavaez
*  ''Luscinia obscura'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Luscinia obscura'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eostig David

An **eostig David** a zo ur spesad golvaneged, *Calliope pectardens* (*Luscinia pectardens* kent) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e kreiz ha kreisteiz Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Luscinia pectardens'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Luscinia pectardens'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eostig lost gwenn

An **Eostig lost gwenn** a zo ur spesad golvaneged, *Calliope pectoralis* (gwechall *Luscinia pectoralis*) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bihan dreist-holl, c'hwiled ha merien en o zouez.

## Annez hag isspesad
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Calliope pectoralis bailloni*, e kornôg Sina (kornôg Xinjiang eus Tian Shan da gKashgar),
* *Calliope pectoralis confusa*, o neizhañ e reter menezioù Himalaya (eus Nepal da vBhoutan) hag o c'hoañviñ e biz India,
* *Calliope pectoralis pectoralis*, eus menezioù Turkestan da Afghanistan ha hanternoz Pakistan,
* *Calliope pectoralis tschebaiewi*, eus reter Ladakh da walarn Sina (Gansu), gevred Tibet ha hanternoz-pellañ Myanmar.

## Liammoù diavaez
*  ''Luscinia pectoralis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Luscinia pectoralis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eostig lost rous

An **Eostig lost rous** (*Larvivora sibilans*, gwechall *Luscinia sibilans*) a zo un evn amprevanetaer.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Azia an Norzh.

## Dave
Port Rìgh

**Port Rìgh** (*Portree* e saozneg) eo kêr vrasañ An t-Eilean Sgitheanach (*Enez Skye* e saozneg), en Inizi Gall er c'hornôg da Vro-Skos. Ur porzh-mor eo ha kreizenn ar vuhez kenwerzhel ha sevenadurel war an enez. 

Poblet e oa gant  den e 2001, ha 37,72% anezho a oa gouezelegerien.

Eno emañ skol eil derez nemeti an enez.
Reimerswaal

Reimeserwaal (distagañ :http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/53/246_Reimerswaal.ogg) a zo ur gumun e proviñs Zeeland en Izelvroioù. 243,08 km² eo gorread Reimerswaal (douar : 101,97 km², dour : 141,11 km²). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 21 354 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober kumun Reimerswaal : Bath, Hansweert, Krabbendijke, Kruiningen, Oostdijk, Rilland, Waarde ha Yerseke. Savet e voe kumun Reimerswaal e 1970, pa voe kendeuzet ar c'humunioù da-heul : Krabbendijke, Kruiningen, Rilland-Bath, Waarde ha Yerseke. Brudet eo marc'had Yerseke, ma werzher istr ha meskl.

## Kêr Reimerswaal

Dont a ra anv ar gumun eus hini kêr Reimerswaal hag a voe roet gwirioù-kêr dezhi e 1374. Meur a wech e voe distrujet gant an dourioù-beuz, hag an annezidi ziwezhañ a dec'has kuit e 1632. keñveriet gant kumun Reimerswaal e oa lec'hiet muioc'h en norhz, e penn reter Oosterschelde, en ul lec'h anvet "Verdronken Land van Reimerswaal" hiziv an deiz.

## Transportoù
Eus ar c'hornôg d'ar reter ez eus tri zi-gar : Kruiningen-Yerseke, Krabbendijke, Rilland-Bath, war al linenn hent-houarn a ya eus Vlissingen da Roosendaal.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Reimerswaal ez eus 19 dileuriad : 
*SGP :7 dileuriad
*PvdA : 4 dileuriad
*CDA : 3 dileuriad
*Leefbaar Reimerswaal : 3 dileuriad
*VVD : 1 dileuriad
*ChristenUnie : 1 dileuriad

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Reimerswaal
*Kartenn
Hmong

Ar v**Hmonged** zo ur bobl eus Azia a-orin eus an toleadoù meneziek a zo e norzh Viêt Nam, Laos ha kreistez Sina. Ober a reer "Miao"-ed anezho e Sinaeg (mandarineg : 苗, Miáo) hag a dalv kement ha « riz diboazh ». E-touez ar Hmonged e kaver gwelloc'h ober gant « pobl ar menezioù ». 

Ar braz anezho zo o vevañ e Sina, Laos, Viet Nam, Tailand hag e Myanmar, met divroañ o deus graet un 30.000 anezho war-zu broioù pinvidikoc'h e-kerz an dekvloaziadoù diwezhañ.

Un daou vil anezho zo aet da Gwiana C'hall da sevel kêriadennoù bihan e toleadoù koadek ar vro.
Cyclarhis

***Cyclarhis*** zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1824 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Cyclarhis gujanensis]]*
** *C. g. cantica*, *cearensis*, *coibae*, *contrerasi*, *dorsalis*, *flavens*, *flavipectus*, *flaviventris*, ***gujanensis***, *insularis*, *nicaraguae*, *ochrocephala*, *parva*, *pax*, *perrygoi*, *saturata*, *septentrionalis*, *subflavescens*, *tarijae*, *virenticeps*, *viridis* ha *yucatanensis*,
* *[[Cyclarhis nigrirostris]]*
** *C. n. atrirostris* ha ***nigrirostris***.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pevar isspesad warn-ugent (24) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Hylophilus

***Hylophilus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1822 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Hylophilus amaurocephalus]]*,
* *[[Hylophilus brunneiceps]]*,
* *[[Hylophilus flavipes]]*
** *H. f. acuticaudus*, ***flavipes***, *galbanus*, *insularis*, *melleus*, *viridiflavus* ha *xuthus*,
* *[[Hylophilus olivaceus]]*,
* *[[Hylophilus pectoralis]]*,
* *[[Hylophilus poicilotis]]*,
* *[[Hylophilus semicinereus]]*
** *H. s. juruanus*, ***semicinereus*** ha *viridiceps*,
* *[[Hylophilus thoracicus]]*
** *H. t. aemulus*, *griseiventris* ha ***thoracicus***.
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, trizek (13) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Dilec'hiet eo bet ar spesadoù kozh *H. aurantiifrons*, *decurtatus*, *hypoxanthus*, *muscicapinus*, *semibrunneus* er genad *[[Pachysylvia]]* ha *H. ochraceiceps* er genad *[[Tunchiornis]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Vidua

***Vidua*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Vidua camerunensis]]*,
* *[[Vidua chalybeata]]*
** *V. c. amauropteryx*, *centralis*, ***chalybeata***, *neumanni*, *okavangoensis* hag *ultramarina*,
* *[[Vidua codringtoni]]*,
* *[[Vidua fischeri]]*,
* *[[Vidua funerea]]*
** *V. f. *'funerea*** ha ''nigerrima'',
* ''[[Vidua hypocherina]]'',
* ''[[Vidua interjecta]]'',
* ''[[Vidua larvaticola]]'',
* an [[intañvez dominikan]], (''Vidua macroura''),
* ''[[Vidua maryae]]'',
* ''[[Vidua nigeriae]]'',
* ''[[Vidua obtusa]]'',
* ''[[Vidua orientalis]]''
** ''V. o. '''orientalis*** hag *aucupum*,
* *[[Vidua paradisaea]]*,
* *[[Vidua purpurascens]]*,
* *[[Vidua raricola]]*,
* *[[Vidua regia]]*,
* *[[Vidua togoensis]]*,
* *[[Vidua wilsoni]]*.

## Annezva
O c'havout a reer en Afrika, dek (10) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Amadina

***Amadina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Amadina erythrocephala]]*,
* *[[Amadina fasciata]]*
** *A. f. alexanderi*, *contigua*, ***fasciata*** ha *meridionalis*.

O c'havout a reer en Afrika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù