open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afflogion

Ur rouantelezh vrezhon e ledenez Llŷn, e gwalarn Kembre, e oa **Afflogion** pe **Cafflogion** war-dro ar Vvet kantved.

## Douaroniezh

Unan eus an tri c'hombod a oa e kantrev Llŷn, e rouantelezh Gwynedd, e oa, a-hed aod Bae Ceredigion, etre Inizi Tudwal hag ar stêr Erch. Er c'hornôg edo kombodoù Cymydmaen Dinllaen.

E Pwllheli edo al lez. Abersoch (Soch), Castellmarch, ha Penyberth e oa ar c'hêrioù all.

## Istor
Krouet e voe e dibenn ar  pa voe rannet Gwynedd, e rouantelezh, gant ar roue Cunedda etre e vibien.

Gant e vab Afloeg ap Cunedda ez eas ar c'hornad-se hag anvet e voe diwar anv an aotrou. Se zo kaoz e seblant reishoc'h ar stumm Aflogion, goude ma veze skrivet Cafflogion er Grennamzer. Un isrouantelezh e oa, sujet da rouantelezh Gwynedd. Divarrek e voe e ziskennidi da virout o galloud, avat.

Aloubet e voe gant Einion ap Cynlas, roue Rhos, war-dro 480.

## Gwelout ivez

*Isrouantelezhioù Gwynedd

## Levrlennadur
*A. D. Carr, 'Medieval Administrative Units', yn *Atlas of Caernarvonshire* (Caernarfon, 1977)
Osmaeliog

**Osmaeliog** a oa ur rouantelezh vrezhon lec'hiet e Enez Cybi e Kembre. Krouet e oa bet e deroù ar pempvet kantved gant Osfael ap Cunedda en darn nemeti eus Enez Von dalc'het gant Kembreiz. Un isrouantelezh eus Gwynedd e oa. Goude adaloubidigezh an enez gant Meilir Meilirion e voe anvet ar rouantelezh Ysfeilion

## Levrlennadur

* William Rees ː *An Historical Atlas of Wales, from Early to Modern Times*. Faber & Faber. 3. Queen Square. London. 1951 - 1972

## Daveoù ha notennoù
Edeyrnion

**Edeyrnion** (doare koshañ an anv), pe **Edeirnion**, a oa ur c'hombod hag ur vro e hanternoz Kembre, war-dro Y Bala, hag a voe ur rann eus Powys ha goude eus Gwynedd er Grennamzer.

En-dro dezhañ e oa:
*Penllyn ha Dinmael er c'hornôg,
*kombodoù Colion ha Llannerch (kantrev Dyffryn Clwyd) ha Iâl en hanternoz,
*kombodoù Nanheudwy ha Cynllaith (Swydd y Waun) er reter,
*kantrev Mochnant er reter.

Krouet e oa bet er  gant Edeyrn ap Cunedda, ur mab da gCunedda, met en tu-hont da gement-se n'ouzer hogozik netra diwar-benn hec'h istor. Un isrouantelezh e Rouantelezh Gwynedd e oa, war a seblant.

## Pennad kar
*Isrouantelezhioù Gwynedd
Kanton Lokournan

Kanton **Lokournan** a zo ur c'hanton eus Bro-Leon, e Breizh, anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed. 

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Lokournan a yae 12 kumun d'ober anezhañ :
#Gwiproñvel
#Konk-Leon
#Lambaol-Blouarzhel
#Lanriware
#Lokmaria-Plouzane
#**[[Lokournan]]**
#Milizag
#Molenez
#Plonger
#Plouarzhel
#Plougonvelen
#Trebabu

### Abaoe 2015
Kanton Lokournan a ya 18 kumun d'ober anezhañ:
* Brelez
* Enez-Eusa
* Gwiproñvel
* Konk-Leon
* Lambaol-Blouarzhel
* Lannildud
* Lanriware
* Lokmaria-Plouzane
* **[[Lokournan]]**
* Milizag
* Molenez
* Plonger
* Plouarzhel
* Plougonvelen
* Plourin-Gwitalmeze
* Porspoder
* Trebabu
* Treouergad

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
Dyfed

**Dyfed** a c'hell daveiñ :

* d'ur rouantelezh e mervent Kembre etre ar Vvet hag an IXvet kantved : Rouantelezh Dyfed, a voe enteuzet goude e rouantelezh Deheubarth, 
* ur gontelezh e Kembre, enni kontelezhioù kozh Sir Benfro, Sir Gaerfyrddin, ha Sir Aberteifi : kontelezh Dyfed.
Kanton Karaez-Plougêr

Kanton **Karaez-Plougêr** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Karaez-Plougêr a yae 8 kumun d'ober anezhañ :

### Abaoe 2015
Kanton Karaez-Plougêr a ya 24 c'humun d'ober anezhañ :
* **[[Karaez-Plougêr]]** ;
* Berrien ;
* Bolazeg ;
* Boneur ;
* Brasparzh ;
* Brenniliz ;
* Ar Fouilhez ;
* Kerglof ;
* Kledenn-Poc'hêr ;
* Koloreg ;
* Landelo ;
* Lokeored ;
* Lokmaria-Berrien ;
* Lopereg ;
* Motrev ;
* Plonevell ;
* Plonevez-ar-Faou ;
* Plouie ;
* Poullaouen ;
* Sant-Hern ;
* Sant-Riwal ;
* Skrigneg ;
* Speied ;
* An Uhelgoad.

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
Kanton Kraozon

Kanton **Kraozon** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e gourenez Kraozon, e Breizh.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Kraozon a yae 7 kumun d'ober anezhañ :

### Abaoe 2015
Kanton Kraozon a ya 18 kumun d'ober anezhañ :
* **[[Kraozon]]** ;
* Argol ;
* Dineol ;
* Kameled ;
* Kast ;
* Kastellin ;
* Kemeneven ;
* Landevenneg ;
* Lañveog ;
* Meilh-ar-Wern ;
* Ploeven ;
* Plonevez-Porzhe ;
* Ploudiern ;
* Roskañvel ;
* Sant-Kouled ;
* Sant-Vig ;
* Terrug ;
* Tregarvan.

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
Kanton Plabenneg

Kanton **Plabenneg** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Plabenneg a yae 9 c'humun d'ober anezhañ :
#ar Vourc'h-Wenn ;
#Koz-Meal ;
#an Dreneg ;
#Kerniliz ;
#Kersent-Plabenneg ;
#Lannarvili ;
#Loprevaler ;
#Plabenneg ;
#Plouvien.

### Abaoe 2015
Kanton Plabenneg a ya 13 kumun d'ober anezhañ :
* **[[Plabenneg]]** ;
* Ar Vourc'h-Wenn ;
* Kersent-Plabenneg ;
* Koz-Meal ;
* Gwitalmeze ;
* Lambaol-Gwitalmeze ;
* Landeda ;
* Landunvez ;
* Lanniliz ;
* Plougin ;
* Plouvien ;
* Sant-Pabu ;
* Treglonoù.

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed

## Notennoù
Neon (pesk)

Ur pesk dour dous eus kerentiad ar Characidae eo an **neon** (*Paracheirodon innesi*). E gavout a reer e doureier du war harzoù Kolombia, Brazil ha Perou, er Rio Putumayo dreist-holl. 95% eus ar re a gaver er c'henwerzh a zeu eus magerezhioù, avat. Unan eus ar pesked akwariom boutinañ eo.

## Neuz

Pesked bihan eo an neoned (dezho war dro 4 cm). Ruz-skedus eo lodenn a-dreñv o c'horf hag ul linenn c'hlas-glizin a red eus al lost betek ar penn. Un tammig brasoc'h eget ar pared eo ar parezed.

## Annez

Evel ar paracheirodoned arall e vev an neoned e doureier du ha trenk (PH 5,5 - 6,0) daoust ma c'hellont bevañ e doureier bazek (betek Ph 8.0°). Plijout a ra dezhañ ur wrez etre 20&nbsp;°C ha 23° C. Aliet e vez da silañ an dour dre daouarc'h ma fell d'an unan e virout e-barzh un akwariom. Evel an holl Characidae en-deus ezhomm eus kalz oksigen.

Ur strud stank ha cheñchamantoù dour a-blaen zo pouezus ma fell deoc'h mirout neoned. Dek bloavezh a c'hellont bevañ en un akwariom.

## Emzalc'h ha gouennadur

A voudennoù e vev ar pesk peoc'hek-se. E virout a c'heller gant darn vrasañ ar pesked bihan. Gwelloc'h eo diwall a virout anezhañ gant pesked brasoc'h egetañ hag a c'hellfe e zebriñ pe e spontañ.

Diaes eo da c'houennañ e-barzh an akwariom rak ezhomm en deus un dour dous-kenañ (1 - 2 KH, Ph 5,2 - 5,8) hag ur wrez war-dro 24&nbsp;°C. Dozviñ a ra er strud, e lec'hioù teñvaloc'h ar stêr (pe an akwariom). Kizidik-kenañ eo ar vioù hag ar munus ouzh ar gouloù. 

## Gwelet ivez

Listenn pesked akwariom

## Liammoù diavaez

* An neon war Aquabase.org
* An neoned
Ankilosaor

|-----

An **Ankilosaor** a zo ur genad dinosaor eus kerentiad an *[[Ankylosauridae]]*. Ur spesad a zo ennañ: an *Ankylosaurus magniventris*. Talvezout a ra *Ankylosaurus* kement ha “glazard reut”. Bevañ a rae er c'hretase.
Vasik Rajlich

**Vasik Rajlich** a zo bet ganet e Cleveland, Ohio (SUA) eus tud tchek e 1971.

En Hungaria emañ o vevañ.

Mestrc'hoarier echedoù eus SUA.

Mestr Etrebroadel eo.

E miz Genver 2008 edo 2303 e renk Elo (FIDE).

Gantañ e voe aozet *Rybka*, ur programm c'hoari echedoù.

## Liammoù diavaez

*E bartiennoù e ChessGames
*Partiennoù ''Rybka'' e ChessGames
*Pennad-kaoz a-zivout ''Rybka''
El Alamein

**El Alamein** (en arabeg: العلمين) a zo ur gêr ag Egipt ha tachenn emgannoù an Eil brezel bed e 1942.

## Istor

* 1942: Emgann El Alamein.
Hubert Pierlot

**Hubert Marie Eugène Pierlot**, ganet d'an 23 a viz Kerzu 1883 hag aet da Anaon d'an 13 a viz Kerzu 1963, a oa ur politikour belgian bet kentañ ministr ar vro, eus 1939 betek 1945. Pierlot, a oa un alvokad ha gwirour, bet soudard e-kerzh ar Brezel-bed kentañ a-raok dont er politikerezh er bloavezhioù 1920. Ezel eus ar Strollad katolik, Pierlot a oa deuet da vezañ kentañministr e 1939, nebeut amzer a-raok ma vije Belgia o kemer perzh en Eil brezel-bed. Eñ eo a voe penn gouarnamant belgia en harlu, da gentañ e Bro-C'hall, ha goude-se e Bro-Saoz e-pad ma oa Belgia dindan an dalc'herezh alaman. 

E-kerzh aloubadeg alaman Belgia e Mae 1940, un torr bras a oa bet etre Pierlot ha Leopold III a Velgia war un tabut daoust hag ar roue a ranke kuitaat ar vro gant ar vinistred en harlu pe kodianañ d'an Alamanted.

Pierlot en doa gwelet kodianidigezh ar roue Leopold evel ur wallreuz gwirel a-fed bonreizh ha bountet en devoa war ar parlamant da zisklêriañ Leopold evel dic'houest da ren. Ar bec'h a oa bet o lakaat kounnar da sevel a-enep Pierlot gant mirourien ar vro, rak evito e oa mat e chomje ar roue er vro hag e oa digalon da vont en harlu evel ar gouarnamant.

## Levrlennadur
* Thierry Grosbois, *Pierlot 1930-1950*, Embannadurioù Racine, Brusel, 2007 
* Christian Mesnil, *La Question Royale Belge (Histoire d'un règne controversé)*, pajennoù 30, 33, 36, 38, 42, 46, 50, 51, 53, Embannadurioù Collet, 1978.

## Daveoù
Delft

**Delft** zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Zuid-Holland, etre Rotterdam ha Den Haag. En em astenn a ra ar gumun war 24,08 km² ha 96 083 a dud a oa o chom enni e Genver 2009.

## Brud
Brudet eo Delft dre ar bed a-bezh abalamour d'ar prierezh dibar a vez graet graet eno (*Delfts blauw*), hag abalamour d'al livour Johannes Vermeer, ganet eno.

## Skeudennoù


Skeudenn:Delft stadhuis.jpg|*Ti-kêr Delft*
Skeudenn:Oude jan sneeuw.jpg|* An iliz kozh*
Skeudenn:Delft Voldersgracht.jpg|*[[Voldersgracht]]*
Skeudenn:Delftgemeente.gif|* Kartenn eus kêr, war-dro 1870*
Skeudenn:Delft 20050518 7652.jpg|*Luchtfoto Delft, vanuit het noorden*
Skeudenn:Oostpoort Delft.jpg|*[[Oostpoort (Delft)|Oostpoort]]*
Skeudenn:Legermuseum delft.jpg|*[[Legermuseum (Delft)|Legermuseum]]*
Skeudenn:Delft markt.jpg|* Ar marc'hallac'h*
Skeudenn:Nieuwe kerk 20040311.jpg|*An iliz nevez *
Skeudenn:Hofje van Pauw binnen.jpg| *[[Hofje van Pauw]]*
Skeudenn:Delft Station.jpg| *Station Delft*
Skeudenn:Beestenmarkt Delft.JPG| *De [[Beestenmarkt (Delft)|Beestenmarkt]]*
Vue de delft.JPG | 


## Liammoù diavaez

* Lec'hienn kumun Delft
Silvanus (prefed)

**Silvanus** a oa ur Roman a renk uhel en IIIvet kantved. 
Prefed ar bretoridi e oa marteze, hag e gefridi e oa gwareziñ Saloninus, mab an impalaer Galian. Gantañ e chomas war lez ar Roen pan eas kuit e dad e 258.

E 259 pe 260, goude un aloudabeg c'herman e riotas gant Postumus. Tec'hout kuit a reas da Gologn gant Saloninus . Kemeret e voe kêr gant Postumus ha lazhet Silvanus ha Saloninus

*Albanus* a vez graet anezhañ gant Zonaras.

## Hag ouzhpenn
Un doue Silvanus a oa gant ar Romaned. Gwelout Silvanus (doue) .
Leopold III a Velgia

Leopold III, bet ganet d'an 3 a viz Du 1901, marvet d'ar 25 a viz Gwengolo 1983.

Roue ar Velgiz adalek an 23 a viz C'hwevrer 1934 betek an 16 a viz Gouere 1951.
Saloninus

Un impalaer roman a oa Saloninus (g. 242) e 260 pe 259.

Saloninus a oa map impalaer Galian hag Cornelia Salonina. E 258 e voe anvet Caesar gant e dad (evel e vreur Valerian II en-do marvet e 257) ha kaset da C'halia de vezañ evit e dad. E Kologn e vevas.

E 259 pe 260 eñv ha prefed ar bretoridi Silvanus a riotas gant Postumus a-zivout disrannadur ar preizhadur. Tec'hiñ a reas Saloninus gant un nebeud soudarded feal da Gologn ma voe sezizet gant Postumus. Aze e voe embannet impalaer met kemeret e voe ar gêr un tammig diwezhatoc'h ha Saloninus ha Silvanus a voe lazhet. Galia, a oa e penn arall an impalaeriezh, na c'hell as ober tra ebet d'o skoazell.

Ne renas nemet un nebeud mizioù Saloninus moarvat.
Cassino

**Cassino** a zo ur gêr ag Italia e proviñs Frosinone.  Distrujet e voe en Emgann Monte Cassino, e-kerzh an Eil brezel bed.
Bernard Montgomery

**Bernard Law Montgomery**, a zo bet ganet d'ar 17 a viz Du 1887 e Kennington, Londrez (Breizh-Veur) ha marvet d'ar 24 a viz Meurzh 1976.

Jeneral tirlu Breizh-Veur e oa.
Pearl Harbor

**Pearl Harbor** (distagadur IPA /ˌpɝːlˈhɑːɹbɚ/) a zo ur porzh-brezel stadunanat en Enez Oahu, en Inizi Hawaii, er Meurvor Habask. Eno emañ listri-brezel ha pennkarter morlu SUA er Meurvor Habask.

## Istor
* *Pennad spisoc'h: [[Arsailh war Pearl Harbor]]*

Taget e voe ar morlu amerikan eno gant Bro-Japan e miz Kerzu 1941.
Tu (pobl)

An **Dued** (Mandarineg 土) a zo unan eus ar 56 minorelezh anavezet gant Republik Pobl Sina. E proviñs Qinghai emañ an darn vrasañ anezho, zoken ma c’heller kavout un nebeud anezho e proviñs Gansu.

Ober a reont “Mongourien” anezho o-unan, pe “Mongoled Dsagaan”, ar pezh a dalvez *"Mongoled wenn"*. Tost-tre ez int ouzh ar Vongoled dre o orin hag o sevenadur. Evel ur vinorelezh diforc'h e renk ar gouarnamant sinaat anezho avat, rak gant Tibetaned ha Turked o deus en em vesket.

## Yezh
Div yezh a gomz an Dued: ar mongguleg hag ar mangghuer. Yezhoù mongolek ez int hag ur skritur pinyin ispisial a zo bet krouet evito o-daou.

## Munudoù
Un Tu eo an Dalai Lama a-vremañ, Tenzin Gyatso, dre e c’hanidigezh.
Nagasaki

**Nagasaki** (長崎市 *Nagasaki-shi* e japaneg) a zo ur gêr ha sez ur prefeti eus Japan, war aod mervent Kyūshū emañ. Ur greizenn a levezon europat e oa kent digorridigezh ar vro e deroù ar maread Meiji. Dont a reas da vezañ ur porzh bras eus ar morlu e-pad ar brezel Sina-Japan kentañ hag ar brezel Rusia-Japan. Distrujet e voe e miz Eost 1945 gant an eil bombezadenn atomek en istor an dud.

E penn ur pleg-mor hir emañ Nagasaki. Ar porzh naturel gwellañ e Kyushu eo hemañ. En ur gompezenn vihan e-kichen dibenn ar pleg-mor emañ ar c'harterioù-annez ha kenwerzh. Div rivier disrannet gant ur menez bihan a furm an div draonienn lec'h m'en em astenn ar gêr.

447,419 annezad he doa ar gêr war ur gorread a 338.72 km² e 2004.

## Pennad kar
*bombezadenn Nagasaki
Xibe

Ar Xibeed (Sinaeg, 錫伯 Xībó) a zo unan eus ar 56 minorelezh anavezet gant gouarnamant Republik Pobl Sina. E biz Sina e vevont, hag e proviñs Xinjiang.

E Mandchouria edont o chom da gentañ, e traoniennoù an Nonni hag an Songhua. Unan eus an nav fobl trec’het gant Nurhaci en Emgann Gure (1593) e oant. Gwizion ar Vongoled Korchin e oant, zoken goude ma oant-int aet da sujedoù an dierniezh Qing.

E darempred gant ar Qinged e antreas ar Xibeed pa grogas ar re-mañ da vrezeliñ ouzh Rusia. Pourvezioù a roent d’ar Qinged hag e 1692 ez ejont da wizion wir an impalaer, asambles gant an Daured, hag ar C’huwalcaed. E-barzh ar Eizh Banniel e voe enframmet ar Xibeed ha lakaet da wareziñ Qiqihar ha kêrioù arall e Mandchouria.

Da Durkestan ar Reter o kasas an impalaer Qianlong e 1764 da zifenn an harz nevez.

Kredin a ra ar Xibeed ez int diskennidi ar Xianbeied.

## Yezh

Ksibeed biz Sina a gomz mandarineg. E Xinjiang e komz diskennidi ar soudarded kaset gant at Qinged ur yezh dost a-walc’h ouzh ar mandchourieg. He skrivan a reont gant un eilstumm eus ar skriptur vandchouek
Kanton Landivizio

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Landivizio a yae 8 kumun d'ober anezhañ :
#Bodiliz ;
#Gwimilio ;
#Lambaol-Gwimilio ;
#Landivizio ;
#Gwikourvest ;
#Gwineventer ;
#Sant-Derc'hen ;
#Sant-Servez-Landivizio.

### Abaoe 2015
Kanton Landivizio a ya 19 kumun d'ober anezhañ :
* **[[Landivizio]]** ;
* Bodiliz ;
* An Dre-Nevez ;
* Kommanna ;
* Gwikar ;
* Gwikourvest ;
* Gwiglann ;
* Gwimilio ;
* Gwineventer ;
* Gwitevede ;
* Lambaol-Gwimilio ;
* Logeginer-Plouziri ;
* Lokmelar ;
* Plouvorn ;
* Sant-Derc'hen ;
* Sant-Nouga ;
* Sant-Servez-Landivizio ;
* Sizun ;
* Trezilide.

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed

## Liammoù diavaez
Mor Norvegia

**Mor Norvegia** (e norvegeg *Norskehavet*) a zo ur mor en Hanternoz d’ar Meurvor Atlantel, etre aodoù Norvegia er Reter, enez Jan Mayen er Gwalarn, Island er C’hornaoueg hag an inizi Faero ha Shetland er C’hreisteiz. Digor eo war ar Meurvor Atlantel ha Mor an Hanternoz er Su, war Mor Barents er Biz ha war Mor Greunland en Norzh.

En em astenn a ra Mor Norvegia war ur gorread a 1 380 000 km2, hag etre 1 600 ha 1 750 metr eo e zonded well-wazh, 3.970 m en e zonañ.

N’eus inizi nemet tro-dro d’ar Mor (Jan Mayen, Faero). Met troc’het-didroc’het eo aod kornaoueg Norvegia, gant e-leizh a fjordoù hag a inizi evel an inizi Lofoten.
Paracheirodon

***Paracheirodon*** zo ur genad a besked dour dous. Er c'herentiad *[[Characidae]]* hag en urzhiad *[[Characiformes]]* emañ. Ar spesad brudetañ er genad eo *Paracheirodon innesi*, anvet ivez **neon**, hag a zo unan eus ar pesked akwariom boutinañ. An holl spesadoù er genad a vez kavet er c'helc'hiad Neotropek, e meur a stêr eus Amerika ar Su.

Tizhout a ra 3 cm ar *paracheirodoned* hag ul linenn c'hlas skedus war o c'horf o deus, zoken ma'z eo un tamm disheñvel o liv.

Plijout a ra an dour dous ha trenk dezho ma c'hellont kavout an amprevaned, ar c'hresteneged hag ar preñved en em vagont ganto.

An anv *paracheirodon* a zeu eus ar gresianeg χείρ (dorn), ha οδών (dant) gant ar rakger παρά (e-kichen) evit e ziferañ eus ar genad Cheirodon.
Kanton Lanneur

**Kanton Lanneur** a oa unan eus kantonioù Treger e biz departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù
Kanton Lanneur a yae 8 kumun d'ober anezhañ :
#Garlann ;
#Gwimaeg ;
#Lanneur ;
#Lokireg ;
#Plegad-Gwerann ;
#Plouezoc'h ;
#Plouganoù ;
#Sant-Yann-ar-Biz.

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed

## Liammoù diavaez
Emgann Dukark

Adalek an 23 a viz Mae betek ar 4 a viz Mezheven 1940 e voe kelc'hiet e Dukark ha tro-war-dro (Brayduinen, Zuidkote, h.a.) miliadoù ha miliadoù a soudarded eus Belgia, Breizh-Veur, Bro-C'hall ha Kanada gant an armeoù alaman. Lod anezhe ― ouzhpenn 338 200 en ur ober nav devezh ― a c'hellas tec'hout kuit war-zu Bro-Saoz, a-drugarez d'an oberiadur *Dynamo* boulc'het gant Winston Churchill, hag eñ Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet d'ar c'houlz-se.

## Levrlennadur

* Holmes, Richard, ed. "France, Fall of". *The Oxford Companion to Military History*. New York: Oxford University Press, 2001. ISBN 0-19-866209-2.
* Hooton, E.R. *Luftwaffe at War; Blitzkrieg in the West*. London: Chevron/Ian Allen, 2007. ISBN 978-1-85780-272-6. 
* Keegan, John. *The Second World War*, New York: Viking Penguin, 1989. ISBN 0-670-82359-7.
* Liddell Hart, B.H. *History of the Second World War*. New York: G.P. Putnam, 1970. ISBN 0-306-80912-5.
* McEwan, Ian, *Atonement*, London: Jonathan Cape, 2001. ISBN 0-224-06252-2.
* McGlashan, Kenneth B. with Owen P. Zupp. *Down to Earth: A Fighter Pilot Recounts His Experiences of Dunkirk, the Battle of Britain, Dieppe, D-Day and Beyond*. London: Grub Street Publishing, 2007. ISBN 1-904943-84-5.
* Murray, Williamson and Allan R. Millett. *A War to Be Won: Fighting the Second World War*. Cambridge, Massachusetts: Belknap Press, 2000. ISBN 0-674-00163-X.
* Salmaggi, Cesare and Alfredo Pallavisini. *2194 Days of War:: An Illustrated Chronology of the Second World War*. New York: Gallery Books, 1993. ISBN 0-8317-8885-2.
* Taylor, A.J.P. and Mayer, S.L., eds. *A History Of World War Two*. London: Octopus Books, 1974. ISBN 0-7064-0399-1.
* Thomas, Nick. *RAF Top Gun: Teddy Donaldson CB, DSO, AFC and Bar, Battle of Britain Ace and World Air Speed Record Holder*. London: Pen and Sword, 2008. ISBN 1-84415-685-0. 
* Weinberg, Gerhard L. *A World at Arms*, New York: Cambridge University Press, 1994. ISBN 0-521-44317-2.
* Wilmot, Chester. *The Struggle for Europe*. Old Saybrook, Connecticut: Konecky & Konecky, 1952. ISBN 1-56852-525-7.
* ur romant gant Robert Merle:*[[Week-end à Zuydcoote]]*, diwar-benn troioù ur soudard gall e godell Dukark. Gant al levr e oa aet ar Priz Goncourt e 1949. E 1964 e voe graet ur film, heñvelanvet, gant Henri Verneuil. Jean-Paul Belmondo an hini e oa ar soudard.
Okitania

**Okitania** (*Occitània* en okitaneg) eo ar vro eus mervent Europa ma vez komzet okitaneg en un doare hengounel. N'eus ket bet eus ur stad anvet Okitania en istor, hogen meur a vro: Akitania, Aovergn, Bearn, Gwaskogn, Provañs, kontelezh Toloza, Val d'Aran, ha re all.

## Tiriad

Rannet eo Okitania:
* E Frañs: Ar braz eus Okitania a zo e dalc'h Republik Frañs, en un drederenn vras eus ar su (ar "c'hreisteiz") war-bouez Korsika, Katalonia ha Bro-Vask.
* En Italia: en Alpoù, en Traoñiennoù Okitanek, stag ouzh rannvroioù Piemont ha Liguria.
* Priñselezh Monaco.
* E Spagn, e Generalitat Katalonia: Traoñienn Aran.

## Broioù Okitania
* Alpoù ar Su
* Arvern
* Bearn
* Bourbonez (hanterenn su)
* Daofinez (hanterenn su)
* Bro-Nisa
* Gwaskogn
* Gwienna
* Lengadok
* Bro-Lemojez (gant ar Marcha)
* Monaco
* Provañs
* Velai
* Vivarés

## Departamantoù Okitania
### Poblañs

Mammennoù:
# evit Frañs, poblañs 200§ hervez INSEE
# evit Italia, poblañs e miz Gwengolo 2008 hervez ISTAT
# evit Val d'Aran, poblañs e 2008 hervez IDESCAT

## Ar yezh
:*Pennad dre ar munud: s.o. [[okitaneg]]*.

## Liamm diavaez

* Occitanet   
* ''World Directory of Minorities and Indigenous People'' 

## Notennoù
Buellt

Ur rouantelezh kozh eus Kembre e oa **Buellt** (*Builth* e saozneg). E-kichen Caer Bedris edo, er pezh a zo kontelezh Powys e Kembre hiziv. Gant ur skourr eus familh roueel ar rouantelezh-mañ e voe krouet e derou ar  ha dont a reas da vezañ dizalc'h pa zilezas ar Romaned an enezenn.

Ul lodenn anezhi e oa isrouantelezh Gwerthrynion ha titl « roue Gwerthrynion » a veze alies gant rouaned Buellt. 

Biskoazh ne voe a-bouez rouantelezh Buellt hag e-pad ar  e teuas da vezañ un isrouantelezh dindan hini Brycheiniog. Staget e oa ouzh Seisyllwg goude 800.

Hervez an *Historia brittonum*, e vije bet tiegezh ar roue meur Vortigern o ren war ar rouantelezhioù-se. E dud o dije graet araokañ hag e vab Pasgen war e lerc'h ma n'en deus ket graet e-unan"
.

## Listenn rouaned Builth (n’eo ket peursur an amzeriadoù)

*Pasgen (Pascent) ap Gwrtheyrn : 406 - 440
*Braciat (Braigad) ap Pasgen. : 440 - 475
*Idnerth ap Briagad : .475 - 510
*Meurig (Meuprit) ap Idnerth: 510 - 545
*Pawl (Paul) ap Meurig : 545 - 580
*Elaed (Eltat) ap Eldoc ap Pawl : 580 - 615
*Morwd (Moriud) ap Elaed : 615 - 650
*Gwyddgan (Guoidcant) ap Morwd : 650 - 685
*Pasgen (Pascent) Buellt : 685 - 715
*Tedwr (Teudor) ap Pasgen : 715 - 745 
*Ffernfael ap Tedwr : c.745 -?

(ar furmoù etre krommelloù zo anvioù er stumm ma'z int bet skrivet en dielloù kozh). Ar re all zo skrivet e doare ar c'hembraeg a vremañ.)

## Liammoù diavaez

*The History Files: Builth

## Notennoù
Dogfeiling

**Dogfeiling** a oa ur rouantelezh vrezhon e reter Gwynedd, e Kembre. Un isrouantelezh e Gwynedd e oa, krouet gant Dogfael, mab yaouankañ Cunedda. Berzh bras a voe gant Dogfeiling da gentañ. E 500 e perc’hennas ar roue Elnaw ap Dogfael rouantelezh Glastenning e Dumnonea. E vab, Cyndwyn Glas, a aloubas Caer Luit Coyt, e reter Pengwern, a roas d’unan eus e vibien.

War-dro 642, roue Dogfeiling, Eludd ap Glas, a yeas da roue Powys pa varvas Selyf Sarffgadau en Emgann Caer Leon. Hêr ebet n'en doa avat, ha gant map Selyf ez eas Powys en-dro tra ma voe distrujet Pengwern gant Oswiu Northumbria e 656.

Remziad Dogfeiling a gollas Glastenning a voe tapet gant Wessex e penn ar  ha pa varvas ar roue diwezhañ, Meurig ap Elaed, hep hêr war-dro 700, ne vire Dogfeiling nemet he douareier hengounel. Staget e voe Dogfeiling en-dro ouzh Gwynedd goude-se.

## Listenn rouaned Dogfeiling (martezeüs eo ar bloavezhioù)
*Dogfael ap Cunedag : 445,
*Elnaw ap Dogfael : 500 (roue Glastenning ivez),
*Cyndrwyn Glas : 550,
*N'anavezer ket anv ar rouaned etre 550 ha 642,
*Eiludd Powys : un tammig kent 642,
*Elaed ap Eiludd : 642,
*Meurig ap Elaed : 670-700.
Dunoding

**Dunoding** a oa ur rouantelezh vrezhon war-dro Porthmadog ha Harlech e Kembre. Dont a ra hec’h anv eus pevare mab Cunedda, Dynod, a voe he roue kentañ. Un isrouantelezh e Gwynedd e oa ha betek 925 e padas pa varvas he roue diwezhañ, Cuhelm ap Bleidudd, hag eñ hep hêr. Staget e voe ouzh Gwynedd en-dro neuze.

## Listenn rouaned Dunoding
*Dynod ap Cunedag : 445
*Einion ap Dynod : 475
*Dingad ap Einion : 500
*Meurig ap Dingad : 530
*Einion ap Meurig : 560
*Isaag ap Einion : 590
*Podgen Hen ap Isaag : 620
*Poedlew ap Podgen : 650
*Iddon ap Poedlew : 680
*Brochfael ap Idon : 710
*Eigion ap Brochfael : 740
*Iouanwal ap Eigion : 770
* Caradog ap Iouanwal : .800
* Bleidudd ap Caradog : 830
* Cuhelm ap Bleidudd : 860 - 925
Emgann Monte Cassino

**Monte Cassino** a zo un dachenn-emgann, pe un heuliad emgannoù kentoc'h (pevar), e kumun Cassino en Italia e-pad an Eil Brezel Bed, adalek miz Genver 1944 betek miz Mae 1944. Eno en em gannas armeadoù ar Re Unanet ouzh armeadoù Alamagn hag an Italianed a-du ganto, a-benn treuziñ al Linenn Gustav a oa Monte Cassino an alc'hwez pennañ anezhi ha digeriñ hent ar gwalarn a gase da Roma.

## Lennegezh
Gant distruj an abati eo e voe awenet Walter M. Miller, Jr pa skrivas *[[A Canticle for Leibowitz]]*, kaoz ennañ eus buhez menec'h war-lerc'h distruj ar bed. Bombezer e oa en ur c'harr-nij en arme stadunanat eno ha diwar pezh a welas eo e teuas ar c'hoant da skrivañ e romant. 

## Liammoù diavaez
Gwerthrynion

Gwerthrynion a oa ur rouantelezh kozh eus Kembre en hanternoz rouantelezh Builth. Un isrouantelezh eus Builth e oa ha gant rouaned Builth e voe renet etre 420 ha 440. Da gentañ e oa ul lodenn eus Powys Vortigern hag anvet eo bet diwar e anv, en e furm gembraek. Daoust m'en doa ul lignez rouaned ha zeue eus Vortigern, n'anavezer hogos netra diwar-benn he rouaned. Gant Seisyllwg e voe peuraloubet war-dro 800 hag ez eas da get.

### Mammennoù
*Nennius: ''Historia Brittonum'' (Istor ar Vrezhoned),  kantved, pennadoù 48-49, embannet gant J. A. Giles, *Six Old English Chronicles*, London Henry G. Bohn, 1848. 

### Notennoù
Rouantelezh Meirionnydd

**Meirionydd**, pe **Meirionnydd**, a oa ur rouantelezh vrezhon lec’hiet e mervent Gwynedd e Kembre. Krouet e voe gant Meirchion, ur mab-bihan da g-Cunneda, a roas e dad kozh ar vro e hanternoz ar pezh a yelo da rouantelezh Ceredigion dezhañ. 
Un isrouantelezh da Gwynedd e oa, hag adstaget e voent pa varvas ar roue diwezhañ, Cynan, hep hêr e 785.

Roue Meirionnydd brudetañ a voe Idris Gawr a renas eus 580 da 632. D’ur galloud bras e Kembre e lakaas e diernegezh met lazhet e voe gant Oswald Northumbria war ribl ar stêr Hafren. War an diskar ez eas e rouantelezh war-lerc’h.

## Listenn rouaned Meirionnydd (n’eo ket peurasur an amzeriadoù)

*Meirchion ap Typaun ap Cunedag : 445
*Cadwaladr ap Meirchion : 480
*Gwrin Farfdrwch : 500
*Gwyddno Garanhir : 540
*Idris Gawr : 580 - 632
*Swalda : 632 - 645
*Brochfael : 645 - 662
*Einudd Bach : 675
*Ednyfed : 705
*Brochfael : 735
*Cynan : 765

## Pennadoù kar
*Sir Feirionnydd
Rhufoniog

**Rhufoniog** a oa ur rouantelezh vrezhon a oa war-dro Dinbych e biz Kembre. Krouet e voe gant Rhwfon ap Cunedda, trede mab Cunedda. Un isrouantelezh eus Gwynedd e oa hag outi e voe staget en-dro war-dro 540. Familh roueel Rhufoniog a chomas pouezus, avat, hag e difennadeg harzioù biz Gwynedd e kemeras perzh.

Diwezhatoc'h, er Grennamzer, e oa unan eus kantrevoù Y Berfeddwlad.

## Listenn rouaned Rhufoniog (diasur eo ar bloaziadoù)

*Rhwfon ap Cunedda : 445
*Mor ap Rhwfon : 465
*Aidan ap Mor : 495
*Moreith ap Aidan : 520
*Mor ap Moreith : 540
Glastenning

Ur rouantelezh vrezhon lec’hiet war dro ar pezh a zo bremañ Glastonbury a oa **Glastenning**. Kontrolliñ a rae Somerset a-bezh moarvat hag un isrouantelezh eus Dumnonea e oa.

War-dro 550 e perc’hennas roue Dogfeiling - un isrouantelezh eus Gwynedd - Glastenning. E vab, Morfael ap Glast, a aloubas, gant skoazell e dad, Caer Luit Coyt (Latin Letocetum) e reter Pengwern hag unan eus e vreudeur a yeas da roue Pengwern a-bezh.

Goude 577 ha distrujadenn rouantelezhioù Caer Baddan, Caer Ceri ha Caer Gloui, e voe kinniget Glastenning gant Wessex, avat. Hemañ a stagas anezhañ a-raok penn ar .

## Listenn rouaned Glastenning

*Cyndrwyn Glas : 550 (roue Dogfeiling ha Glastenning)
*Morfael ap Glast : 612 (roue Caer Luit Coyt ha Glastenning)
*Morgan Glas : 645

## Liammoù diavaez
*https://web.archive.org/web/20110927080902/http://www.earlybritishkingdoms.com/articles/glastening.html
*https://web.archive.org/web/20081208180513/http://www.earlybritishkingdoms.com/maps/625_kingdoms.html
*http://www.isleofavalon.co.uk/history/ictis.html
*https://web.archive.org/web/20181030204257/http://www.earlybritishkingdoms.com/kingdoms/midland.html
*https://web.archive.org/web/20080621225619/http://www.britannia.com/history/arthur/atherstone.html
*https://web.archive.org/web/20081205023320/http://www.earlybritishkingdoms.com/maps/425_kingdoms.html
*http://www.earlybritishkingdoms.com/maps/450_kingdoms.html
*https://web.archive.org/web/20181030204257/http://www.earlybritishkingdoms.com/kingdoms/midland.html
*https://web.archive.org/web/20081205023459/http://www.earlybritishkingdoms.com/maps/600_kingdoms.html
*https://web.archive.org/web/20081208180513/http://www.earlybritishkingdoms.com/maps/625_kingdoms.html
Emgann El Alamein

Div emgann a c'hoarvezas eno:
# Kentañ emgann El Alamein (miz Mezheven 1942)
# Eil emgann El Alamein (miz Here ha miz Du 1942).
Louis Mountbatten

Priñs **Louis Battenberg**, deuet da vout *Lord* **Louis Mountbatten** e 1917 ha Kont Mountbatten Birmania, bet ganet d'ar 25 a viz Mezheven 1900 e Frogmore House nepell diouzh kastell Windsor (Breizh-Veur), marvet d'ar 27 a viz Eost 1979 e Mullaghmore (Iwerzhon), lazhet gant Lu Republikan Iwerzhon. Eontr e oa d'ar Priñs Philip Mountbatten, dug Dinedin, pried Elesbed II, rouanez Breizh-Veur, anezhañ amiral, penn amiral morlu Breizh-Veur, besroue Indez ha penngouarnour Republik India goude he dizalc'hidigezh e 1947.
Benito Mussolini

**Benito Amilcare Andrea Mussolini** a zo bet ganet d'an 29 a viz Gouere 1883 e Dovia di Predappio, Forlì (Italia), ha marvet d'an 28 a viz Ebrel 1945 e Mezzegra, Como (Italia). 

Politikour, kazetenner italian, krouer ar faskouriezh e voe ha penn ar strollad Partito Nazionale Fascista, PNF. Kentañ ministr Italia e voe etre miz Here 1922 betek miz Gouere 1943. Bez e voe ivez penn-stad ar Republik Sokial Italian (italianeg: *Repubblica Sociale Italiana*) adalek 1943 betek e varv.

Lesanvet **Il Duce** ("ar penn"), Mussolini a oa krouer ar faskouriezh. E 1912, Mussolini a oa bet unan eus pennoù bras ar renerezh vroadel eus ar Partito Socialista Italiano (PSI). Skarzhet e voe eus ar PSI evit bezañ bountet evit ma vefe kemeret perzh gant Italia er C'hentañ Brezel-bed, padal pennoù ar strollad a felle dezho ma chomfe neptu ar vro. Mussolini en devoa kemeret perzh er brezel el Lu roueel italian betek bezañ gloazet hag adkaset er gêr e 1917. Mussolini a oa savet a-enep ar PSI, troet e oa war-zu ar vroadelouriezh e-serr ar sokialouriezh ha goude-se en devoa savet al luskad faskour a oa enebet d'an ingalded ha da stourm ar c'hlasadoù, o tifenn ur "vroadelouriezh reveulzier" a-us d'an enebiezhoù klasadoù.

Goude ar valeadeg war Roma e miz Here 1922, Mussolini a oa deuet da vezañ ar c'hentañ ministr yaouankañ eus istor Italia betek ma vefe lakaet e plas Matteo Renzi e miz C'hwevrer 2014. Ur wech lammet an holl enebiezhoù politikel dre e polis kuzh ha lakaat maez lezenn an harzoù-labour, Mussolini hag e harperien o devoa kreñvaet o c'halloud dre un heuliad lezennoù a lakaas ar vro da vezañ un diktatouriezh unpennek. E-doug pemp bloaz, Mussolini en devoa lakaet e plas un diktatouriezh reut gnat ar c'hoant sevel un hollveliegezh. E 1929, Mussolini a sine feur-emglev Lateran gant ar Vatican, o lakaat un harz da zegadoù a vloavezhioù a stourm etre ar Stad italian hag ar pabelezh, o embann frankiz Keoded ar Vatikan. 
## Yaouankiz
Mussolini a zo ganet d'an 29 a viz Gouere 1883 e Dovia di Predappio, Forlì (Italia). E-pad ar marevezh faskour, Predappio a oa lesanvet "kêriadenn an Duce" ha Forlì "kêr an Duce", gant piric'hinerien o weladenniñ Predappio ha Forlì evit gwelet lec'h ganedigezh Mussolini. Tad Benito Mussolini, Alessandro Mussolini, a oa ur gov hag ur sokialour, ar vamm, Rosa (ganet Maltoni), a oa hi ur skolaerezh devot katolik. Awenet e oa bet an anv Benito a-ziwar c'hoant an tad awenet gant ar prezidant mec'hikan eus an tu kleiz Benito Juárez. E raganvioù all Andrea hag Amilcare a-ziwar ar sokialourien italian Andrea Costa hag Amilcare Cipriani. Benito a oa bugel henañ ar re Mussolini. Arnaldo hag Edvige a oa ar re all.

Pa oa paotrig, Mussolini a dremene e amzer o sikour e zad evel gov.
Kanton Montroulez

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Montroulez a yae peder c'humun d'ober anezhañ :
#Montroulez ;
#Plourin-Montroulez ;
#Sant-Martin-war-ar-Maez ;
#Sant-Seo.

### Abaoe 2015
Kanton Montroulez a ya 11 kumun d'ober anezhañ:
#Henvig
#Karanteg
#Logeginer-Sant-Tegoneg
#Lokenole
# **[[Montroulez]]**
#Pleiber-Krist
#Plouneour-Menez
#Sant-Martin-war-ar-Maez
#Sant-Seo
#Sant-Tegoneg
#Taole

## Istor

## Daveoù


## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed

## Liammoù diavaez
Kanton Ploueskad

**Kanton Ploueskad** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Penn-ar-Bed e Breizh.

## Kumunioù
Kanton Ploueskad a yae 5 kumun d'ober anezhañ :
* Gwikar ;
* Gwinevez ;
* Lanhouarne ;
* Ploueskad ;
* Trelez.

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Levrlennadur
*René Monfort, *Tud ar mor hag an douar - Gens de terre et de mer* : ul levr 120 skeudenn ennañ diwar-benn buhez pemdez peizanted, martoloded ha koñversanted Ploueskad, e tro kreiz an .

*Mikael Madeg, *Surnoms bretons des cantons de Plouzévédé et Plouescat, Haut-Léon*. – Sant-Tonan : Embann Kêredol, dast. « Surnoms celtiques », 2005. – 181 p., 21 cm. – ISBN 2-9517223-7-0.

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed

## Liammoù diavaez
Kanton Plouigno

**Kanton Plouigno** a zo unan eus departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Degouezhout a ra gant Bro-Dreger Penn-ar-Bed, war-bouez Montroulez (lez dehoù).

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Plouigno a yae 7 kumun d'ober anezhañ :
#Bodsorc'hel ;
#Gwerliskin ;
#Lanneanoù ;
#Plegad-Moezan ;
#Plouigno ;
#Plougonven ;
#Ar Pontoù.

### Abaoe 2015
Kanton Plouigno a ya 17 kumun d'ober anezhañ :
* **[[Plouigno]]** ;
* Bodsorc'hel ;
* Garlann ;
* Gwerliskin ;
* Gwimaeg ;
* Ar C'hloastr-Plourin ;
* Lanneanoù ;
* Lanneur ;
* Lokireg ;
* Plegad-Gwerann ;
* Plegad-Moezan ;
* Plouezoc'h ;
* Plouganoù ;
* Plougonven ;
* Plourin-Montroulez ;
* Ar Pontoù ;
* Sant-Yann-ar-Biz.

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed

## Liammoù diavaez
Ergyng

**Ergyng** a oa ur rouantelezh kozh eus Kembre, er vro a zo breman Herefordshire, etre ar stêrioù Menoe ha Gwy. Enni e oa ivez un darn eus kontelezh Gwent, hag ar gêr roman gozh Ariconium (Weston under Penvard) e oa he c’hêr-benn gentañ moarvat. Eus anv ar gêr-benn e teu anv ar rouantelezh. *Archenfield* e voe anvet gant ar Saozon. 

E 474 e voe krouet gant Gwrfoddw Hen. A-raok-se e oa un darn eus rouantelezh Gwent. Ne badas ket pell he frankiz, avat, rak merc’h roue Glywys a zimezas da v-Meurig Gwent war-dro 570 ha goude 590 e voe unvanet Ergyng gant Gwent.

Adsavet e voe ar rouantelezh gant Erb ap Erbic ap Meurig, roue Gwent, evit e vab Pebiaw Gladrog ab Erb. E genderv, Gwrgan Fawr, e oa roue pennañ e remziad. War a greder, en deus renet war un darn vras eus Morgannwg, marteze betek ar stêr Nedd, er c'hornôg. Ne badas ket ar rouantelezh goude marv he roue diwezhañ Athrwys ha staget e voe ouzh rouantelezh Gwent gant ar roue Meurig, a oa dimezet da verc’h Gwrgant Fawr.

Gant ar Saozon e voe staget he douaroù un tammig a-raok aloubadeg an Normaned.

## Listenn rouaned Ergyng

*Gwrfoddw Hen : 474 
*Glywys : 570
*Renet gant rouaned Gwent : 590 - 610
*Pebiaw Gladrog ap Erb : 610
*Gwrgant Fawr : 630
Kanton Kastell-Paol

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Kastell-Paol a yae 8 kumun d'ober anezhañ :
***[[Kastell-Paol]]** ;
*Enez-Vaz ;
*Mespaol ;
*Plouenan ;
*Plougouloum ;
*Rosko ;
*Santeg ;
*Sibirill.

### Abaoe 2015
Kanton Kastell-Paol a ya 14 kumun d'ober anezhañ :
* **[[Kastell-Paol]]** ;
* Enez-Vaz ;
* Gwinevez ;
* Kleder ;
* Lanhouarne ;
* Mespaol ;
* Plouenan ;
* Ploueskad ;
* Plougouloum ;
* Rosko ;
* Santeg ;
* Sibirill ;
* Trelaouenan ;
* Trelez

## Istor

## Daveoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed

## Liammoù diavaez
Fobos (loarenn)

Fobos (gresianeg Φόβος: "aon") eo loarenn dostañ ha brasañ Meurzh. Hec'h anv a denn eus Fobos, mab Ares er vitologiezh c'hresian.

## Skeudennoù eus Fobos
Vikinged

Ur bobl eus Skandinavia gwechall e oa ar **Vikinged**, a reer anezho ivez *Normaned*, *Daned* pe *Lec’hlenniz* a-wechoù. Anavezet int bet dre Europa a-bezh, evel moraerien da gentañ penn, hag evel alouberien tachennoù bras war an aodoù. Gwelet int bet alies evel preizherien ha tud kriz. 

Aloubet e voe ganto douaroù e-leizh en Europa : un darn vras eus Bro-Saoz, lec’hioù zo en arvorioù Bro-Skos hag Iwerzhon, lodennoù zo eus hanternoz Bro-C'hall (en em ziazezañ a rejont en ur vro anavezet bremañ dindan an anv Normandi), Sikilia ha su Italia, dreist-holl. E Breizh e voe lod anezho o’n em staliañ en aber al Liger, en-dro da Naoned, hag en aber ar Renk, en-dro da Sant-Maloù ha Dinan. 
Mont a reas lod anezho pelloc’h ivez, betek Island ha Greunland ha Vikinged eo an dud kentañ eus Europa a yeas war vag betek Amerika. E-touez ar re anavezetañ anezho e c’heller menegiñ Erik ar Ruz ha Leifr Eiríksson.

## Pobloù viking

En abeg d’an hin a rene en o broioù ha d’an diouer a hentoù mat en amzer-se, e voe implijet stank hentoù ar morioù hag ar stêrioù gant ar Vikinged.

Gellout a reer digemmañ tri rummad bras anezho :
* an Daned: brezelourien urzhiet-mat e oant, ha skrapañ a raent ganto madoù ar pobloù all d’o laerezh. Ar re niverusañ e oant ivez e-touez ar pobloù viking. Int eo dreist-holl a zeuas war aodoù Breizh ha setu perak e reer alies *Daned* eus ar Vikinged dre vras, er skridoù brezhonek. O vevañ e oant e gourinizi Jutland ha Skania hag en inizi a zo etrezo, etre ar Mor Baltel ha Mor an Hanternoz. Diwar al lec'hioù strategel-se e oant mistri war hentoù mor pleustret evit ar c’henwerzh.
:E Danmark e kaver aspadennoù kreñvlec’hioù eus dibenn mare ar Vikinged, ma veze gellet bodañ brezelourien niverus. Diskouez a ra ar c’hreñvlec’hioù-se e oant tud varrek war ar gêraozouriezh hag ar ventoniezh.
* Norvegiz a grogas da vont war vor ha war ar stêrioù evit ober kenwerzh. N’eo nemet diwezhatoc'h e krogjont da skrapañ kêrioù evel an Daned ha war-lerc’h d’o aloubiñ. Brudet e oant da vezañ moraerien akuit hag e Norvegia eo e voe miret ar gwellañ hengoun ar bageal.
:Mistri e oant war Mor an Hanternoz, ganto e voe treuzet ar Meurvor Atlantel ha bras e voe o levezon ivez er Mor Kreizdouar, ma kevezent ouzh an Arabed.
* Svediz a reas beajoù bras etre an VIIIvet hag an XIvet kantved. Mont a rejon a-hed hag a-dreuz Europa, dreist-holl war-zu ar reter hag ar su, ha sevel ar vro a reer anezhi bremañ Rusia. 

## Levrlennadur
*  Ferguson, Robert. *The Vikings: A History*. New York : Penguin Books, 2010 
*  B. Renoult, *Les Vikings en Bretagne*, Bretland, 1984
*  J. Renaud, *Les Vikings et les Celtes*, Embannadurioù Ouest-France, 1992
*  J.C. Cassard, *Le siècle des Vikings en Bretagne*, Gissserot, 1996

## Liammoù diavaez
* Les Vikings à l'assaut de l'Europe
Kanton Taole

**Kanton Taole** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù
Kanton Taole a ya 5 kumun d'ober anezhañ:
#Karanteg
#Gwiglann
#Henvig
#Lokenole
#Taole

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Levrlennadur
*Mikael Madeg, *Surnoms bretons des pays "Chikolodenn", canton de Saint-Pol-de-Léon, "Etre an daou dreiz", canton de Taulé*. – Sant-Tonan : Embann Kêredol, dast. « Surnoms celtiques », 2005. – 202 p., 21 cm. – ISBN 2-9517223-6-2.

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed

## Liammoù diavaez
Panthera

***Panthera*** a zo ur genad eus ar c'herentiad *[[Felidae]]*. Ennañ e kaver pevar spesad anavezet mat: al leon, ar jagoar, ar banterenn hag an tigr. Enderc'hel a ra an hanter eus ar *c'hizhier meur*. Izili ar genad-mañ hepken a c'hell ruoc'hal. Soñjal a raed e oa en abeg d'o askorn uheñvel ha n'eo ket askornek penn-da-benn. Studiadennoù nevez o deus diskouezet e vefe kentoc'h en abeg da stummoù morfologel all, hini o garloc'henn dreist-holl.

## Spesadoù hag isspesadoù
N'eo ket degemeret gant an holl loenoniourien an holl isspesadoù rak n'eus ket kalz a ziforc'hioù genel etrezo. Isspesadoù 'zo n'anavezer nemet dre garrekaennoù ha gallout a reont bezañ spesadoù gwir.

* Genad *Panthera*
** *Panthera gombaszoegensis* (jagoar europat) †
** *Panthera leo* (leon)
*** *Panthera leo atrox* - leon amerikan †
*** *Panthera leo azandica* - 
*** *Panthera leo bleyenberghi* - 
*** *Panthera leo europaea* - leon europat †
*** *Panthera leo fossilis* - leon europat ar pleistosen †
*** *Panthera leo hollisteri* - 
*** *Panthera leo krugeri* - 
*** *Panthera leo leo* - leon Barbari †
*** *Panthera leo melanochaita* - leon ar C'hap †
*** *Panthera leo massaicus* - 
*** *Panthera leo nubica* - 
*** *Panthera leo persica* - leon Azia
*** *Panthera leo roosevelti* - 
*** *Panthera leo sinhaleyus* - leon Sri Lanka †
*** *Panthera leo somaliensis* - 
*** *Panthera leo spelaea* - leon a c'hevioù†
*** *Panthera leo senegalensis* - 
*** *Panthera leo vereshchagini* - leon ar c'hevioù Siberia †
*** *Panthera leo verneyi* - 
** *Panthera onca* (jagoar)
** *Panthera palaeosinensis* (panterenn Sina) †
** *Panthera pardoides* †
** *Panthera pardus* (panterenn)
*** *Panthera pardus adersi* †
*** *Panthera pardus delacouri* 
*** *Panthera pardus fusca* 
*** *Panthera pardus jarvesi* 
*** *Panthera pardus japonensis* 
*** *Panthera pardus jarvisi* 
*** *Panthera pardus kotiya* 
*** *Panthera pardus melas* 
*** *Panthera pardus nimr* 
*** *Panthera pardus orientalis* 
*** *Panthera pardus panthera* 
*** *Panthera pardus pardus* 
*** *Panthera pardus saxicolor* 
*** *Panthera pardus tulliana* 
** *Panthera schaubi* †
** *Panthera tigris* (tigr)
*** *Panthera tigris altaica* 
*** *Panthera tigris amoyensis* 
*** *Panthera tigris balica* †
*** *Panthera tigris corbetti* 
*** *Panthera tigris jacksoni* 
*** *Panthera tigris sondaica* †
*** *Panthera tigris sumatran* 
*** *Panthera tigris tigris* 
*** *Panthera tigris trinilensis* †
*** *Panthera tigris virgata* †
** *Panthera toscana* †
** *Panthera youngi* †

## Liammoù diavaez
Kardinal (pesk)

:   *Evit implijoù all an anv *'Kardinal*', gwelet [[Kardinal (disheñvelout)]]*.

Ur pesk dour dous eus kerentiad ar *Characidae* eo ar *Paracheirodon axelrodi*. E gavout a reer e stêrioù Orinoco ha Rio Negro;

## Livadur

Muzuliañ a ra war-dro 5 cm. Ar c'hardinal en deus ul linenn c'hlas-skedus hag a zo aroueziek eus e c'henad. E gof a zo ruz hag e feson a zo tost tre ouzh hini an neon a gemmersker anezhañ gantañ alies. Ar pared a zo un tammig brasoc'h eget ar barezed.

## Annez

Evel ar paracheirodoned arall e vev an neon e doureier du ha trenk (Ph 5,3 - 5,8) zoken ma c'hell bevañ e doureier bazek (betek Ph 7,8°; Plijout a ra dezhañ ur gwrezder etre 20°C ha 23° C. Aliet e vez ober ur siladenn dre daouarc'h ma fell d'an nen e virout e-barzh un akwariom. En disheol eo gwelloc'h e virout da lakaat e sae da vout skedusoc'h. Evel an holl Characidae en-deus ezhomm eus kalz oksijen.

Ur strudaj stank ha chañchamantoù dour a-blaen a zo pouezus ma fell d'an nen mirout neoned. Dek vloaz a c'hellont bevañ en un akwariom. Ret eo bezañ en gortoz eus kolloù eus 50% e-kerzh an div sizhunvezh kentañ ma n'eo ket peurvat perzh an dour.

## Emzalc'h ha gouenadur

Ur pesk-moudenn peoc'hek eo. E virout a c'heller gant an darn vrasañ eus ar pesked bihan. Gwelloc'h eo pas mirout anezhañ gant pesked brasoc'h egetañ rak ar re-mañ a c'hellfe e zebriñ pe e spontañ.

Diaes e vez da ouennañ e-barzh an akwariom rak ezhomm en devez eus un dour dous-tre (1 - 2 KH, Ph 5,2 - 5,8) hag ur gwrezder war-dro 24°C. Dozviñ a ra er strudaj, e kelc'hiadoù teñvaloc'h ar stêr (pe an akwariom). Goulenn a ra un akwariom-dozviñ brasoc'h eget an neon (war-dro 60 cm). Ar vioù koulz hag ar munuz a zo kizidik-bras ouzh ar gouloù.

## Gwelet ivez

Listenn pesked akwariom
Marcus Aurelius Marius

**Marcus Aurelius Marius** a oa impalaer en Impalaeriezh c'halian e268.

War a greder e oa ur gov hag a yeas da ofiser el lu roman. Goude marv Postumus e kemeras ar galloud met ne c'hellas ket e virout muioc'h eget un toullad mizioù (un nebeud devezhioù hervez an Historia Augusta). Unan eus an "Tregont Mac'homer a rae an Historia Augusta anezhañ
Liban

**Liban** (arabeg: لبنان‎, Lubnān), ent-ofisiel **Republik Liban**, a zo ur riez vihan ha meneziek eus ar Reter-nesañ, war aod reter ar Mor Kreizdouar. Dindan ur gorread a 10&nbsp;400 km² emañ-hi gant 3 milion a annezidi pe war-dro. En-dro da Liban emañ Siria en norzh hag er reter, Israel er su, hag ar mor a-hend-all eus tu ar c'hornaoueg. Ezel eus ABU hag ar C'hevre arab eo. Beirout eo kêr-benn ha kêr vrasañ ar vro. 

Ar yezh ofisiel eo an arabeg, met ar galleg zo un eil yezh implijet el live ofisiel, dreist-holl en deskadurezh. Ar moneiz ofisiel eo al lur libanat. Liban a zo ur vro rannet don a-fet relijion: diazezet eo ar reizhiad politikel war un dasparzh eus ar galloud kenfeurel da bouez demografek pep relijion (sunnit, maronit, druz, alawit...). 

## Istor
Ar Stad libanat evel m'emañ hiziv a zo savet e 1920 dindan an anv « Liban vras » gant Bro-C'hall da-heul Feur-emglev Sèvres hag an emglev Sykes-Picot. Bro-C'hall a oa bet neuze, da-heul dismantr an Impalaeriezh otoman, leuriet gant Kevredigezh ar Broadoù evit melestriñ hag aozañ tiriadoù ez-otoman zo. 

Dont a ra ar vro da vezañ dizalc'h e 1943, da-heul gwanaat Bro-C'hall er Reter-Nesañ e-kerzh an Eil Brezel-bed. Etre 1975 ha 1990, ur brezel diabarzh gwadek a eneb ar gristenien ouzh ar repuidi palestinat hag ouzh relijionoù all, dreist-holl ar chiited en em vod dindan Hezbollah Hassan Nasrallah. Siria, Israel ha broioù ar c'hornôg a emell e-pad ar brezel diabarzh-se a wel lazhadegoù e-leizh. Israel ha Siria n'en em denno eus Liban nemet e-kreiz ar bloavezhioù 2000.

Abaoe fin ar brezel diabarzh eo bet adsavet Liban hag ur prantad berzh berr en deus bet a-raok kouezhañ en distabilded gant muntr Rafik Hariri, urzhiet gant Bachar al-Assad moarvat.  

E 2026 e chom stanket Liban en un hent-dall politikel gwashaet gant he rannadurioù relijiel ha etnek, ar brezel etre Israel hag an ahel ar Rezistañs (hag a wanaas kalz an Hezbollah), ha kudennoù armerzhel bras. Koulskoude, ar gêr-benn, Beirout, he deus atav ar vrud da vezañ "Pariz ar Reter-Kreiz".
Kanton Konk-Kerne

Kanton **Konk-Kerne** a zo unan eus kantonioù departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Konk-Kerne n'en doa nemet 2 gumun ennañ : 

### Abaoe 2015
Abaoe 2015, da geñver an dilennadegoù departamant, ez eus 6 kumun e kanton Konk-Kerne:

## Istor

## Daveoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
Kanton Douarnenez

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Douarnenez a yae 6 kumun d'ober anezhañ  a-raok 2015:

### Abaoe 2015
E 2015,  da geñver an dilennadegoù departamant, e voe tennet kumunioù Gwengad ha Plogoneg hag ouzhpennet re all: 17  kumun zo bremañ:

## Istor

## Daveoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
Kanton Fouenant

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Fouenant a yae 7 kumun d'ober anezhañ :
#Benoded
#ar Forest-Fouenant
#Fouenant
#Gouenac'h
#Kloar-Fouenant
#Pluwenn
#Sant-Evarzeg

### Abaoe 2015
Kanton Fouenant a ya 8 kumun d'ober anezhañ :
* Benoded
* An Erge-Vras
* Ar Forest-Fouenant
* **[[Fouenant]]**
* Gouenac'h
* Kloar-Fouenant
* Pluwenn
* Sant-Evarzeg

## Istor

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Penn-ar-Bed, 2007

## Gwelet ivez
* Kantonioù Penn-ar-Bed
* Roll kumunioù departamant Penn-ar-Bed
Pietro Badoglio

**Pietro Badoglio** a zo bet ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1871 e Grazzano Monferrato (Italia), Grazzano Badoglio bremañ ha marvet d'ar 1añ a viz Du 1956).

Jeneral an tirlu roueel italian, marichal Italia abalamour da vezañ trec'h e Brezel Abissinia (1935-1936) e-lec'h m'emañ Etiopia hiziv, politikour italian, bet kadoriad ar Sened ha maodiern kentañ adalek miz Gouere 1943 goude kouezhadenn gouarnamant Benito Mussolini.