open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eo

**Eo** zo ur ger hag a gaver e lec'hanvadurezh un nebeudig broioù, hag evel teskanv e meur a vro. 

**Eo*, en iwerzhoneg
**Maigh Eo
**Eó* en iwerzhoneg 
**Ros Eó 

**Eo* e galizeg
**anv ar stêr Eo (*Río de Eo‎*)
**anv ar Ría de Ribadeo‎

**EO** a gaver ivez e meur a yezh all
**EO* evit *Executive Order*, e SUA, a dalv evit un urzh roet gant Prezidant SUA.
**eo*, evit esperanto.
Smiley Lewis

**Smiley Lewis** (1913-1966) a oa ur c'haner blues stadunanat eus Orleañs Nevez. Fats Domino (1928-) a gane er memes doare eveltañ, hogen un tamm diwezhatoc'h, a reas kalz muioc'h a verzh egetañ. 

## Pladennoù pouezusañ
*"Tee-Nah-Nah" - (1950) - Imperial Records
*"The Bells Are Ringing" - (1952) - Imperial
*"Blue Monday" - (1954)
*"(I Love You) For Sentimental Reasons" - (1954)
*"I Hear You Knocking" - (1955) - Rhythm & Blues #2
*"One Night (Of Sin)" - (1956) Rhythm & Blues #11
*"Please Listen To Me" - (1956) - Rhythm & Blues #9
*"Shame, Shame, Shame" - (1957) - Imperial
*"The Bells Are Ringing" (re-recording) - (1965) - Loma Records

## Selaou
*O kanañ Rootin' And Tootin'
*O kanañ ''I Hear You Knockin'''
*O kanañ ''Ooh la la''
*O kanañ ''The Bells Are Ringing''
Baseball

Ar **baseball** zo ur sport a-stroll doare bazh-hag-horell. Memes mammenn a vez dezhañ hag evit ar c'hriked. Ezhomm zo eus ur balisenn hag ur volotenn evit gellet c'hoari. Ar balisenn a servij da skeiñ war ur bolotenn bet lañset, manegoù a vez d'he adtapout.
C'hoariet e vez war un dachenn geot ha traezh.

Ma n'eo ket sklaer c'hoazh orin ar c'hoari, ar pezh a vez anat atav ez eo a belec'h e teu ar reolennoù a implijer hiziv-an-deiz c'hoazh. Ar re gentañ a zo bet embannet e 1845 er Stadoù-Unanet Amerika, graet e vez « Knickerbocker Rules » anezho.
Koad

Ar **c'hoad** (pe ar **c'hoed**) a zo unan eus danvezioù, kalet ha neudennus d'ar peurviuañ, hag a ya d'ober ar gwez. E kef ar gwez e kaver ar muiañ a goad.
(I Love You) For Sentimental Reasons

"**(I Love You) for Sentimental Reasons**" zo ur ganaouenn saoznek skrivet gant William "Pat" Best, ur soner a savas al laz The Four Tunes. Ur soner all, Deek Watson, a savas The Ink Spots, a vije kensaver ar ganaouenn, hogen Best en deus embannet n'en devoa Watson kemeret perzh ebet er savidigezh. Best a oa soner e laz Watson, The Brown Dots, hag ar ganaouenn a voe embannet gant pevarad Watson, ha Joe King an hini a oa pennkaner, e 1945.

## Doareoù brudetañ
*An doare brudetañ eo hini Nat King Cole embannet gant Capitol Records, niverennet 304. Lakaet e voe war Roll ar Gwellañ Gwerzhioù er ''Billboard'' e miz Du 1946, chom a reas 12 sizhun, ha sevel betek an niverenn gentañ.

## Enrolladurioù
*Dexter Gordon (?)
*The Brown Dots (1945)
*Nat King Cole (1946)
*Charlie Spivak (1946) 
*Ella Fitzgerald (1947)
*Eddy Howard (1947)
*Art Kassel (1947)
*Django Reinhardt (1947)
*Dinah Shore (1947)
*Smiley Lewis (1954)
*The Rivileers (1954)
*Sam Cooke (1958)
*Jesse Belvin (1959)
*Donnie Elbert (1960)
*The Cleftones (1961)
*The Spaniels (1961)
*The Righteous Brothers (1962)
*Dean Martin (1962)
*Marvin Gaye and Mary Wells (1964)
*James Brown (1968–1976)
*Danny Kortchmar (1973)
*Linda Ronstadt (1986)
*Laura Fygi (1993)
*Five Star (1995)
*Raul Malo (2004)
*Rod Stewart (2004) 

## Notennoù
Nat King Cole

**Nat King Cole** eo anv-micher **Nathaniel Adams Coles** (1919 – 1965), zo ur soner ha kaner stadunanat. Da gentañ e oa soner piano jazz. Met ur vouezh baritone en devoa hag a reas berzh. Brudet eo hiziv evel unan eus gwellañ kanerien SUA.

## E anv
Dont a ra e anv *King Cole* eus ar rimadell anavezet gant ar saoznegerien diwar-benn ar roue brezhon *King Cole*, troidigezh saoznek an anv brezhonek Coel Hen. An anvioù *King, Duke, Count*, zo bet roet d'un toullad sonerien jazz en amzer-se (Duke Ellinton, Count Basie...)

## Pennad kar
*Pladennoù Nat King Cole
Siboney (pobl)

Ar bobl **Siboney**, diwar ur ger arawak hag a dalv kement hag « ar re a vev e kevioù », a zo Amerindianed karib hag a veve war an inizi Hispaniola ha Kuba. D'ar mare ma teuas ar Spagnoled d'an Inizi, adal 1492, edo ar bobl Taino o kas ar re siboney kuit. 

Siboney Kuba ha re Hispaniola a oa disheñvel o sevenadur; re Cuba a oa anvet Guanajatabey, ha komz a raent ur yezh arawak, disheñvel diouzh hini ar bobl taino. 

Ur c'hantved goude ne chome hini ebet anezho ken.
Varvara von Engelhardt

**Varvara von Engelhardt**, pe **Varvara Golitsyna** (1757–1815), a oa ur gontez rus en XVIIIvet kantved. Evel he c'hoarezed Aleksandra von Engelhardt‎ ha Yekaterina von Engelhardt e oa dimezell a enor e lez en impalaerez Katelin II. Eno e oa uhel o renk, ken e veze lavaret e oant *hogos dugezed-meur*, da lavarout eo eus tiegegezh an impalaerez, ha braverioù he lez. 
O-zeir ivez e oant nizezed ha serc'hed d'ar priñs Grigory Potyomkin (1739-1791).

## He buhez

Merc'h e oa da Wassily von Engelhardt ha d'e bried Marfa Yelena Potemkin, ur c'hoar d'ar priñs Grigory Potyomkin. E 1775, pa oa 23 bloaz, e voe kinniget e lez Rusia war un dro gant he femp c'hoar hag o breur. Dizesk ha diouizielk e oant en deroù, met buan e tapas gizioù al lez ken e oa deuet da vout unan eus plac'hed pouezus al lez. 

Potemkin a roas dezho madoù e-leizh haga res da Gatelin II kemer anezhe evel dimezelled.

Serc'h e voe da Botemkin etre 1777 ha 1779. Echuiñ a reas o darempred pa zimezas d'ar priñs Sergey Golitsyn en 1779. Marteze eo hi a lakaas fin d'o darempred, goude orgediñ ouzh Golitsynn. Marteze ivez eo hec'h eotr an hini a oa tad d'he bugel kentañ. Gouzout a reer ez eas he mamm-gozh, Darja Potemkina, da ober trouz d'he mab abalamour da se . 

Goude ma voe echu an darempred etrezi hag hec'h eontr e krogas ar priñs Potemkin da zaremprediñ he c'hoar Aleksandra. Hervez a veze lavaret e oa ur gaer a vaouez, ur veleganez plijus he doare, hag ur plac'h a benn.

## Notennoù
*  Simon Sebag Montefiore : *Potemkin och Katarina den stora - en kejserlig förbindelse* (2006)
-
Blues

Ar **blues** eo an anv a vez graet eus un doare sonerezh afroamerikan. E-kerzh an  kantved e veze kanet kanaouennoù labour gant ar sklaved du e Stadoù-Unanet Amerika. Levezonet gant ar *[[Spirituals]]* ha kantikoù, eus an *[[Deep South]]* (ar "Su Don"), er Stadoù-Unanet. Dont a ra an anv eus an droienn saoznek *Blue Devils* (“diaouloù glas”) hag a dalvez kement ha “soñjoù du”, pa vez kaoz er c'hanaouennoù eus an diaes ma oa bevañ evit ar re zu. Strewet eo bet an doare-se un tammig dre holl er Stadoù-Unanet ha meur a stil a zo diwanet abaoe, ha kalz a levezon en deus bet pa'z eo andon ar jazz, ar rhythm and blues hag ar rock and roll.

## Istor

## Un dibab kanerien blues

* Louis Armstrong (1901-1971)
* Blind Blake (c. 1893-c. 1933)
* Blues Brothers
* Big Bill Broonzy (1893/1898-1958)
* Ray Charles (1930-2004)
* Robert Cray (1953-)
* Bo Diddley (1928-)
* Willie Dixon 
* Buddy Guy (1936-)
* John Lee Hooker (1917-2001)
* Howlin' Wolf
* Etta James (1938-)
* Robert Johnson (1909/1912-1938)
* B.B. King (1925-2015)
* Leadbelly (1885-1949)
* Andrew Lennon (1897-1945)
* J. B. Lenoir
* Louisiana Red (1932-)
* Taj Mahal (1942-)
* Memphis Slim (1915-1988)
* Jelly Roll Morton (1890-1941)
* Ma Rainey (1886-1939)
* Jimmy Reed
* Bessie Smith (1894-1937)
* Mamie Smith (1883-1946)
* Big Joe Turner (1911-1985)
* Chaz Van Gogh (1954-)
* Stevie Ray Vaughan (1954-1990)
* T-bone Walker (1910-1975)
* Muddy Waters (1915-1983)
* Sonny Boy Williamson

## Liammoù diavaez
*Filmoù: https://www.youtube.com/watch?v=7n79A--utSI
Hudved

Er c'hoari-roll Kevioù hag Erevent pevare ha pempvet embannadur, e kaver bed ar boudiged, pe an Hudved.
Boudiged a beb seurt a vev er bed-se, hag ivez eladrined hag euzhviled evel ar fomorianed.
Kavout a reer keodeded eladrined evel Selduilon ha Mithrendain.
An Hudved a zo heñvel ouzh ar bed naturel met bravoc'h eo, gouesoc'h ha muioc'h a hud a gaver. 

Diazezet eo ar bed-se war ar c'hontadennoù poblek evel re Iwerzhon da skouer.
Chanakya

Ur prederour indian e oa **Chanakya** (Sañskriteg: चाणक्य Cāṇakya) (ganet war-dro -370 ha marvet war-dro -283). Anavezet eo ivez dindan an anvioù **Kautilya** ha **VishnuGupta**. Ar "makiavel indian" eo bet graet outañ ivez.
## Buhez
Ne anavezer ket kalz titouroù istorel a-zivout an den anvet Chanakya: darn ar gouizigezhioù a zo damm-mojennel. Hervez labourioù Thomas Trautmann e vez tu kavout peder zestenn o kontañ lodennoù eus Chanakya-Chandragupta katha (mojenn Chanakya).

Er peder doare e adkaver Canakya fuloret dre bezañ kunujennet gant ar roue Nanda. Adal an darvoud-se e dou e lakao da gouezhañ ar roue. Distroadet ez eo ar roue a-benn ar fin hag e-plas e vez lakaet Chandragupta evel roue nevez gant Chanakya.

## Notennoù ha daveennoù
Yekaterina von Engelhardt

**Yekaterina von Engelhardt** (Екатерина Васильевна Энгельгардт e ruseg) (1761–1829) a oa ur gontez rus en XVIIIvet kantved. Evel he c'hoarezed, Varvara von Engelhardt‎ hag Aleksandra von Engelhardt, e oa dimezell a enor e lez en impalaerez Katelin II. Eno e oa uhel o renk, ken e veze lavaret e oant *hogos dugezed-meur*, da lavarout eo eus tiegegezh an impalaerez, ha braverioù he lez. 
O-zeir ivez e oant nizezed ha serc'hed d'ar priñs Grigory Potyomkin (1739-1791).

## He buhez

Merc'h e oa da Wassily von Engelhardt ha d'e bried Marfa Yelena Potemkin, ur c'hoar d'ar priñs Grigory Potyomkin. 

E 1775, pa oa 23 bloaz, e voe kinniget e lez Rusia war un dro gant he femp c'hoar hag o breur. 

Dizesk ha diouizielk e oant en deroù, met buan e tapas gizioù al lez ken e oa deuet da vout unan eus plac'hed pouezus al lez. 

Dimezell a enor e voe adalek 1777. E-pad ur pennad e voe Bobrinskij, mab bastard an impalaerez Katelin II, oc'h ober al lez dezhi. He darempred gant hec'h eontr a grogas goude ma voe echu hini he c'hoar Aleksandra gantañ e 1779.

En 1780 ez eas da dremen un toullad mizioù war ar maez gant he c'hoar Varvara, ma soñjer e c'hanas bugel hec'h eontr. Goude-se e adkrogas o darempred bep an amzer betek fin e vuhez. 

En 1781 e timezas d'ar c'hont Paul Martynovich Skavronsky, a varvas dek vloaz goude, e 1791. En 1798 ec'h addimezas, dre garantez, d'ar c'hont Giulio Litta.
Plac'h-enor

Ur **plac'h-enor**, pe **dimezell a enor** pe **dimezell a heul**, en ul lez, zo ur plac'h karget da servij ur rouanez pe ur briñsez, pe un itron a renk uhel.

En Istor Europa e veze alies ur plac'h eus an noblañs, hogen a renk izeloc'h eget an hini edo o servij. Koulskoude e veze muioc'h ur gompagnunez d'he mestrez eget ur servijerez.

Plijout a rae d'ar rouaned ha d'o mibien merc'heta e-touez ar plac'hed-enor-se ma veze aes dezho kavout serc'hed yaouank diouzh o ezhomm.

## Plac'hed a enor brudet
*Mary Boleyn, c'hoar da Anne Boleyn, serc'h da Herri VIII er bloaz 1520
*Peder eus gwragez Herri VIII, Anne Boleyn, Jane Seymour ha Catherine Howard a voe dimezelled a enor a-raok dimeziñ d'ar roue
*Sarah Jennings, pried 1añ Dug Marlborough
*Cynthia Elinor Beatrix Hamilton
*Murasaki Shikibu, skrivagnerez
*Sei Shōnagon
*Charlotte von Stein

Lettice_Knollys1.jpg|Lettice_Knollys
Marie Louise Thérèse of Savoy (Princess of Lamballe) by Antoine-François Callet, circa 1776, Versailles.jpg|Maria Luisa di Savoia, Priñsez Lambal, itron gant ar rouanez Marie-Antoinette
Charlotte von Stein.jpg|Charlotte von Stein
Carna

**Carna** a c'hall bezañ meur a lec'h.

*Cârna, e kontelezh Dolj e Roumania
*Càrna, un enezenn e Loch Sunart e Skos 
*Carna (Iwerzhon) e Connemara, en Iwerzhon.
Loch Bhraoin

**Loch Bhraoin** (*Loch Broom* e saozneg) zo ul loc'h dour-mor en arvor gwalarn Bro-Skos. En em astenn a ra a-hed 14,5 kilometr, etre Inbhir Làthail ha Rubha Cadail.

Ulapul zo ur porzh war ribl al loc'h. 

## Liammoù diavaez
*   Am Baile org.
Magneziom

Ar **magneziom** zo un elfenn gimiek ; **Mg** eo e arouez kimiek ha **12** e niver atomek.

An eizhvet elfenn a gaver ar muiañ e pluskenn an Douar eo, hag ar pempvet metal a gaver ar muiañ enni war-lerc'h an aluminiom, an houarn, ar c'halkiom hag ar sodiom. An trede elfenn eus an holenoù dileizhet a gaver en dour mor eo ivez.
An navet elfenn baotañ en hollved a anavezer eo.
a gaver ar muiañ.
Sant Joachim

**Sant [[Joachim]]** pe **[[Joakim]]** a vez lavaret eus meur a sant, katolik ha reizhkredennek.

## Orin
Dont a ra eus an anv hebreek יְהוֹיָקִים ( Yəhôyāqîm), a zo Ἰωακείμ (Iōākeím) e henc'hresianeg

## Sent
### Tad Mari
*Joachim (tad Mari), a zo brudet evel anv pried Anna, mamm Mari, a oa mamm Jezuz hervez an Aviel. Tad-kozh Jezuz e oa eta. Koulskoude n'eus anv ebet anezhañ er Pevar Aviel, met en Aviel Jakez. 

### Sent all

* Gioacchino da Fiore (° war-dro 1130 - †1202), gwenvidik, ganet en Calabria, abad kentañ San Giovanni in Fiore, 

## Sent reizhkredennek
* Joachim Osogovsk (XVIIvet kantved), manac'h mar ar menez Ossogovo e korn-bro Oustioug, en Rusia ; lidet d'ar 16 a viz Eost.

## Pennadoù kar
*Joachim
*Saint-Joachim
## Notennoù
Gioacchino

**Gioacchino** zo un anv-bihan italianek.

## Adstummoù
* Paotred: *Gioachino, Giacchino, Giachino, Giovacchino, Iachino*.
* Merc'hed: *Gioacchina, Gioachina, Giovacchina*.

## Yezhoù all
*Joachim, en alamaneg, brezhoneg, galleg 
*Joakim, e brezhoneg, bulgareg, svedeg. 
*Joaquim e portugaleg,
*Joaquín e spagnoleg,

## Tud
* Giuseppe Gioacchino Belli, barzh italianek 
* Gioacchino Cavaro, livour.
* Gioacchino Cocchi, sonaozour.
* Gioacchino da Fiore, manac'h ha doueniour.
* Gioacchino La Lomia, misioner. 
* Giovacchino Limberti, eskob.
* Gioacchino Greco, echedour.
* Gioachino Oleotti, partizan italian
* Gioacchino Pagliei, livour italian. 
* *[[Gioacchino Pecci]]*, anv ar pab Leon XIII.
* Gioachino Rossini, sonaozour.
* Gioacchino Zuccarello, barzh
Las Meninas

**Las Meninas** zo un daolenn gant al livour spagnol Diego Velázquez e 1656. War al lien e weler an infantez Margarita Teresa de Austria gant he dimezelled a enor Isabel de Velasco ha María Agustina Sarmiento de Sotomayor.
Surrain

**Surrain** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aure emañ Surrain.
## Istor
### [[Krennamzer]]
* *Surrehain*, anv anglek pe anglek-skandinavek, testeniekaet en .
* Roudoù ur voudenn-gastell.
### 
* E 1824 e voe staget kumun Houtteville (83 annezad e 1821) ouzh Surrain (338 annezad e 1821). 
### 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Mirdi an Dieubidigezh.
* Iliz katolik *Sant Mikael* en Houtteville, bet distrujet en .
* Iliz katolik *Sant Varzhin* e Surrain, ul lodenn anezhi eus an , bet adkempennet a-galz. 
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Joakim Gwilhom

**Joakim Gwilhom** pe **Joakim Guilhom**, *Joachim Guillome* er marilhoù-kêr, ganet e Malgeneg d’ar 1 a viz Meurzh 1797 ha marvet e Kergrist d’ar 5 a viz Here 1857, a oa ur beleg breizhat eus Bro-Wened, ur yezhadurour, ur barzh hag ur skrivagner brezhonek.

## Buhez
Ganet en un tiegezh kouerien, e kêriadenn Bonarzh, e parrez Malgeneg, e c’hellas ober studioù uhel evit mont da veleg a-drugarez d’e eontr, lesanvet "Gwilhom Vras", a oa bet ur c'homandant er Chouanerezh a-raok mont da veleg ha bezañ anvet da berson e Gregam, goude sinadur ar C’honkordad e 1804.

P'edo J. Gwilhom gant e studi e skolaj roueel Gwened e kemeras perzh en emsavadeg ar skolajidi aet da skarzhañ ar soudarded a oa bet kaset gant an impalaer Napoleon e 1815.

E 1821 e voe beleget hag anvet da gure e Sine ; e 1828 e voe dilec'hiet da Bleuwigner rak displijet e oa bet an eskob Charles-Jean de La Motte de Broons de Vauvert abalamour da dro-spered ar c'hure yaouank. Ne voe ket anvet da berson a-raok 1841, e Kergrist, e-lec’h ma varvas e 1857. Koulskoude e chomas mignon d’ar prelad Yann-Vari ar Joubiouz, sekretour prevez an eskibien.

## Oberennoù
**Grammaire française-bretonne contenant tout ce qui est utile pour apprendre la langue bretonne de l’idiome de Vannes*, Gwened, Ti-moullerezh Galles, 1836.
* *Livr er labourér*, Gwened, Ti-moullerezh De la Marzelle, 1849. Adembannet e 1923. Adembannet gant Preder e 1979.
* *Guerzenneu eid Escobty Guened*, Gwened, J.-M. Galles, 1857.
* *Kalon Mari*, revue de Bretagne et de Vendée, 1857.
* *Gwilhom, person Kergrist*, Gwened, 1857.
* *Imitation er Hiérhiès glorius Vari ar scuir imitation Jesus-Chrouist*, Gwened, Ti-moullerezh Galles, 1864.
* *Vocabulaire nouveau, ou Dialogues français et bretons*, Gwened, Ti-moullerezh Galles, 1885.

## Levrlennadur
;Gant Joakim Gwilhom
* ''Grammaire française-bretonne contenant tout ce qui est utile pour apprendre la langue bretonne de l’idiome de Vannes''.
* ''Livr er labourér''.
* ''Guerzenneu eid Escobty Guened''.
* ''Kalon Mari''.
;Diwar-benn Joakim Gwilhom
* Abeozen : *Istor lennegezh vrezhonek an amzer-vremañ*, Brest, Embannadurioù Al Liamm, 1957.
* Lukian Raoul : *Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien vrezhonek’’, Brest, Embannadurioù Al Liamm, 1992. Pennad : Guillome, Joachim.
* Yves Le Berre : *Livr el laboureur : géorgiques bretonnes*. Studiadenn gent : *Le paysage de rêve’’. Testenn an embannadur 1849 e fac-simile, Brest, Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek, 1991. Cahiers de Bretagne occidentale, 
* Yves Le Berre : *La littérature de langue bretonne : livres et brochures de 1790 et 1918*, Levrenn II, Brest, Emgleo Breiz-Ar Skol brezoneg, 1994. Pennad : Guillome Joachim.
* Paskal Rannou (renerezh) & al. : *La littérature en langue bretonne des origines à nos jours*, Gourin, Embann ar Menezioù Du, 2024, p. 134.

## Daveennoù
Louise Henriette de Bourbon

**Louise Henriette de Bourbon** (1726-1759), anavezet ivez evel ** Mademoiselle de Conti**, a oa ur briñsez c'hall, bet dugez Chartrez (1743-1752) dre he dimeziñ, ha dugez Orleañs (1752-1759).

Merc'h e oa da Louis-Armand de Bourbon-Conti (1695-1727) ha da Louise-Élisabeth de Bourbon-Condé.

Dimezet e oa e 1743 da dug Chartrez, a voe dug Orléans goude, Louis-Philippe d'Orléans, lesanvet *le Gros*. Tad ar gwaz nevez, a oa deol ken e oa, en devoa mil boan o klask dimeziñ e vab, a zibabas ar plac'h-se ken ar fin, o krediñ e vefe ur vaouez a skouer vat dre ma oa bet savet en ur gouent. Ar c'hontrol eo a c'hoarvezas.
Mary Fleming

**Mary Fleming** a oa un dimezell eus noblañs Bro-Skos, dibabet gant ar rouanez Mary of Guise da vezañ kompagnunez d'he merc'h Mary Stuart, hag unan eus ar *[[Peder Mary]]* a oa peder dimezell a enor d'ar rouanez vihan, gant Mary Livingston, Mary Beaton ha Mary Seton. Merc'h-vihan e oa da James IV Bro-Skos. 
Dimeziñ a reas da sekretour ar rouanez, William Maitland of Lethington.
Peder Mary

Ar **Peder Mary** (*The Fower Maries* e skoseg, 'The Four Maries' e saozneg) eo al lesanv a veze roet da beder dimezell a enor gant Mary Stuart, rouanez Bro-Skos: Mary Fleming, Mary Livingston, Mary Beaton ha Mary Seton.

Mary Seton eo an hini nemeti eus ar Peder Mary ha ne zimezas ket: derc'hel a reas da servij he mestrez goude o distro da Vro-Skos hag e-pad he bac'hidigezh e Bro-Saoz. 

## Kan
*The Fower Maries* zo ivez ur ganaouenn skosat, anvet ivez *Mary Hamilton*. Ar Vari-se a vije unan eus ar peder. Kousket a ra Mary Hamilton gant ar roue, dimezet d'ur *rouanez kozh*, brazezet eo, gwilioudiñ a ra, ha lazhañ he bugel.
 
Ne glot ket ar ganaouenn gant an Istor, na tost: kenoad e oa ar *Peder Mary* gant ar Rouanez Mary Stuart, rouanez da 6 deiz. 

Meur a zoare zo d'ar ganaouenn. Unan anezhe zo bet kanet gant Joan Baez. 

## Orin ar werz

Evit doare Joan Baez, a c'hoarvez e Glasc'ho, a echu evel-hen:

:: Last night there were four Marys;
:: Tonight there'll be but three:
:: There was Mary Beaton and Mary Seton
:: And Mary Carmichael and me.
Mary of Guise

**Mari Guise**, pe **Mary of Guise** ( e saozneg), pe *Marie de Guise* (e galleg) ( 1515 – 1560) a oa ur briñsez eus Bourgogn, pe Loren (a oa e Bourgogn neuze), eus Tiegezh Guise.

Div wech e timezas. 
Dont a reas da vout rouanez Bro-Skos dre zimeziñ da James V. Mamm e oa da Mari Bro-Skos, ha rejantez e voe evit he merc'h e-keit ma edo e Bro-C'hall o ren.
Loch Abar

**Ur pennad [[Lochaber]] zo ivez*.

**Loch Abar** (*Lochaber* e saozneg) zo un distrig kozh en Uheldirioù Bro-Skos.
Mary Seton

**Mary Seton** (1549–1615) a oa un dimezell eus noblañs Bro-Skos a eas da leanez.

Merc'h e oa da George Seton, 6vet Lord Seton, ha da Marie Pieris, un dimezell a enor gant Marie de Guise, pried ar roue James V.

Dibabet e voe gant ar rouanez Mary of Guise pa oa bugel bihan, da vezañ kompagnunez d'he merc'h Mari Bro-Skos, hag unan eus ar *[[Peder Mary]]* a oa peder dimezell a enor d'ar rouanez vihan hag en oadoù ganti, war un dro gant Mary Fleming, Mary Beaton ha Mary Livingston. Dibabet e oant bet, war-bouez Mary Fleming, dre ma oa Gallezed o mammoù. Mont a reas ar Peder Mary gant Mari Bro-Skos da Vro-C'hall ma tlee dimeziñ d'an Daofin.

Mary Seton eo an hini nemeti eus ar Peder Mary ha ne zimezas ket: derc'hel a reas da servij he mestrez goude o distro da Vro-Skos hag e-pad he bac'hidigezh e Bro-Saoz.

 

## Leandi Saint-Pierre en Reims
War-dro 1585 en em dennas eus tiad rouanez Bro-Skos, e Bro-Saoz, da vont da Reims (Bro-C'hall) da Leandi Saint-Pierre, ma oa un abadez a oa c'hoar da Mary of Guise, Renée de Guise hec'h anv, moereb da Mari Bro-Skos eta. Eno e varvas Mary Seton e 1615.

## Levrlennadur
* Duncan, Thomas, 'The Queen's Maries,' in *Scottish Historical Review*, vol. 2 no. 8 (July 1905), pp.&nbsp;363–371
* Seton, George, *A history of the family of Seton during Eight Centuries*, 2 vols, Edinburgh (1896)
Croix (Norzh)

**Croix** a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall. 
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2006

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)

ImageSize  = width:780 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:22000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1800 
  bar:1806 
  bar:1821 text:1821
  bar:1831
  bar:1836 
  bar:1841 text:1841
  bar:1846 
  bar:1851 
  bar:1856 text:1856
  bar:1861 
  bar:1866 
  bar:1872 text:1872
  bar:1876 
  bar:1881 
  bar:1886 text:1886
  bar:1891 
  bar:1896 
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 
  bar:1911 
  bar:1921 text:1921
  bar:1926 
  bar:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1946 
  bar:1954 
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 
  bar:1975 
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 
  bar:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2009

PlotData=
 color:barra width:15 align:left
 bar:1793 from:0 till: 1168
 bar:1800 from:0 till: 1194
 bar:1806 from:0 till: 1117
 bar:1821 from:0 till: 1158
 bar:1831 from:0 till: 1284
 bar:1836 from:0 till: 1456
 bar:1841 from:0 till: 1574
 bar:1846 from:0 till: 1890
 bar:1851 from:0 till: 1776
 bar:1856 from:0 till: 2099
 bar:1861 from:0 till: 2593
 bar:1866 from:0 till: 2888
 bar:1872 from:0 till: 4204
 bar:1876 from:0 till: 5741
 bar:1881 from:0 till: 8081
 bar:1886 from:0 till: 9528
 bar:1891 from:0 till: 12438
 bar:1896 from:0 till: 14338
 bar:1901 from:0 till: 15993
 bar:1906 from:0 till: 16439
 bar:1911 from:0 till: 17596
 bar:1921 from:0 till: 17176
 bar:1926 from:0 till: 19278 
 bar:1931 from:0 till: 20652
 bar:1936 from:0 till: 20280
 bar:1946 from:0 till: 17417
 bar:1954 from:0 till: 18702
 bar:1962 from:0 till: 20081
 bar:1968 from:0 till: 21424
 bar:1975 from:0 till: 20125
 bar:1982 from:0 till: 19386
 bar:1990 from:0 till: 20231
 bar:1999 from:0 till: 20638
 bar:2006 from:0 till: 20926


## Tud
## Melestradurezh

## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Lochaber

**Lochaber** zo anv meur a lec'h, e Skos ha Nova Scotia.

#### 
**Lochaber*, anv saoznekaet distrig Loch Abar

#### 
* Lochaber (Skos-Nevez), e kontelezh Antigonish
** North Lochaber (Skos-Nevez), ekontelezh Antigonish
** South Lochaber (Skos-Nevez), e kontelezh Guysborough
** West Lochaber (Skos-Nevez), e kontelezh Antigonish
* Lochaber Mines (Skos-Nevez), 
* Lochaber (Kebek), 
* Lochaber-Partie-Ouest (Kebek)
Jakez Ducamp

**Jakez Ducamp** (1922-1994) a oa ur beleg en eskopti Kemper ha Leon.
Brogarour birvidik ezel eus Strollad Broadel Breizh ne voe beleget nemet war an diviz e lezfe a-gostez e obererezh vrezhon, pezh na reas ket e gwirionez met evel div vuhez en doa : hini ar beleg hag unan guzh pe dost, ar stourm vrezhon.

Toulllbac'het e voe da vare an FLB ha diazezañ a reas Skoazell Vreizh. Klask a rae tiegezhioù da herberc'hiañ bugale tiegezhioù paour Iwerzhon e-pad an hañv e Breizh, moullañ a rae ar gelaouenn Ar Bed Keltiek war moullerez skolaj Sant Pêr ar Releg-Kerhuon ma oa kelenner betek 1988. Skriverezañ a reas war stensiloù ar Brevial nevez e brezhoneg war-lerc'h Vatikan II ha moulañ anezho evit an nebeud beleion e Breizh a reas o soñj lavarout o brevial e brezhoneg, bout ma n'eus bet imprimatur ebet evit embann seurt oberenn. 
Emañ beziet e bered Kerbêr e Brest, e-tal ar groaz vras. War ur blakenn vaen ez eo bet garanet er yezh a gare :

*"Beleg a zoare, Breizhad birvidik, den kalonek. E vignoned."*

## Levrlennadur
*Prezegenn-gañv gant an Tad Kervennic ha Buhezskrid gant Youenn Olier : Imbourc'h 294, Eost 1994
Oaled Sant Erwan

**Oaled Sant Erwan** oa bet diazezet gant Youenn Souffes-Després e oa ur staliet nepell diouzh koc'hu sant Varzhin Brest, 28 straed Charles Berthelot. Div sal a oa, gant ur gwitrin vras a servije d'ober bruderezh evit ar brezhoneg hag ar feiz katolik.
Ezel e oa Oaled Sant Erwan eus ar gevredigezh Emglev An Tiegezhioù. Diazezet e oa bet e 1969 hag e padas betek 1998. Kinnig a rae kentelioù brezhoneg dreist-holl hogen ivez beilhadegoù pe bodadegoù miziek. Ar brezhoneg a oa ar yezh nemeti. 

Aozañ a rae ivez oferennoù met ret e oa bet gortoz 1985 a-benn kaout un oferenn vrezhonek bep sul e Brest. Diwar intrudu OSE eo ez eus bet aozet oferenn ar pemp sul er Folgoad e brezhoneg. 

Ur c'helc'h katolik a studi a voe herberc'hiet e stal OSE : bodadegoù divareadek bet lusket gant an Tad Chapel s. j. hag goude gant ar beleg Maoris Ar C'hollo (izili : Youenn souffes, Ivona Martin, Ronan Huon hag e wreg, Ronan ar Glew, Tepod Gwilhmod, R. Provost (teñzorer). Katekiz a voe graet ivez e-tro ar bloavezhioù 1994-96 hag ul levraoueg gant dreist-holl Imbourc'h Al Liamm ha Gwalarn a veze kinniget da lenn. Bruderezh war ar straed a rae : reiñ traktoù, derc'hel standoù er pardonioù, er foarioù. Gant OSE eo e voe moulet pegsunioù "Pellgomz" da begañ war logelloù Pellgomz ar vro gant ar mennad da skignañ ar yezh a wel d'an holl ha diskouez ur ger "nevez" e brezhoneg.

E berr, Oaled Sant Erwan a zo bet unan eus ar c'hreizennoù hollvrezhonek o deus stourmet war an dachenn lec'hel. Ouzhpenn-se e oa chomet stag mat ouzh ar feiz katolik e-keit ha ma veze dilezet gant ar gevredigezh hag an Emsav e-unan da heul. 

Dre ziouer a genlabourerien e voe serret ar stal-se ma rene un aergelc'h 'tiegezhel', koulz lavaret. Danevelloù obererezh OSE a gaver er gelaouenn Al Liamm.
Saonnet

**Saonnet** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
* Meur a wezh e kemmas anv ar barrez: Saunnet, Sanohetum, ha Saonet er  kantved. 
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**: mervel a reas tri den nann-soudard e Saonnet d'an 10 a viz Even 1944 e-pad Aloubadeg Normandi, lazhet e voent o-zri gant tennoù kanol; d'an 30 a viz Even 1944 e voe digoret un nijva *Airfield A 9* gant an *Ninth Air Force IX Engineering Command* eus USAAF a-fourch war kumunioù Saonne, Saon ha Le Molay; echuet e voe d'ar 25 a viz Even; implijet e voe betek miz Here 1944.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Jermen*,  kantved. 
* Atant (*Kastell* gant lod) *La Mazinerie*, - kantved, gant ur stal-roñseed.
* Kastell Berné hag e gouldri, penn-kentañ ar  kantved, kempennet tro 1880.
. 
* Maen-koun an nijva .

## Armerzh
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Tortonne emañ Saonnet.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
La Croix

**La Croix** zo un anv-lec'h gallek (*ar groaz* e brezhoneg), un anv-tud, ha hini un nebeud traoù. 

## Lec'hioù

###### 
* *La Croix-Helléan*, anv gallek ar Groez-Helean
* *La Vraie-Croix* anv gallek Langroez

### 
* La Croix-aux-Bois, en Ardennes
* La Croix-aux-Mines, e Vosges
* La Croix-Avranchin, e Manche
* La Croix-Comtesse, e Charente-Maritime
* La Croix-du-Perche, en Eure-et-Loir
* La Croix-en-Brie, e Seine-et-Marne
* La Croix-en-Champagne, e Marne
* La Croix-en-Touraine, en Indre-et-Loire
* La Croix-Saint-Leufroy, en Eure
* La Croix-sur-Ourcq, en Aisne

###### 
**La Croix-Blanche*, anv gallek La Crotz Blanca, e Lot-et-Garonne
**La Croix-sur-Gatempe*, anv gallek La Crotz, en Haute-Vienne
**La Croix-sur-Roudoule, anv gallek [[La Crotz de Rodola]], en Alpes-Maritimes
**La Croix-Vamer'', anv gallek La Crotz Valmer, er Var

###### 
*La Croix-de-la-Rochette, e departamant ar Savoie

## Tud
### 
* Ernst Féaux de la Croix (1906−1995), gwiraour alaman
* Richard de la Croix (1824–1902), gwiraour prusian

### 
* Jacques de La Croix, anv meur a zen
* Thierry de La Croix (1952- ), embanner gall;

* Jean de La Croix de Chevrières (c. 1556—1619), politikour gall ;
* Jean-Baptiste de La Croix de Chevrières de Saint-Vallier ( ?—1727), eskob gall;
* Jean-Denis-René de La Croix de Chevrières de Saint-Vallier (1756—1824), politikour gall ;
* Charles-Paul de La Croix de Chevrières de Saint-Vallier (1759-1835), politikour gall ;

### 

* Raven de la Croix (* 1947), aktourez stadunanat

## Traoù
*La Croix (kazetenn) , ur gazetenn c'hallek kristen krouet e Pariz e 1880; 
** e deroù an XXvet kantved e oa un embannadur brezhonek sizhuniek anezhi anvet Kroaz ar Vretoned, renet gant Frañsez Vallée.

## Pennadoù kar
* Croix
* Lacroix
* Delacroix
Lacroix

**Lacroix** zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh gallek.

## Tud
* Alain Lacroix (1971-), skrivagner gall
* Albert Lacroix (1834-1903), embanner belgiat ;
* André Lacroix, anv meur a zen
* Annie Lacroix-Riz (1947-), istorourez c'hall;
* Antoine de La Croix, skrivagner gall eus ar XVIvet kantved ;
* Charles François Lacroix de Marseille (v. 1700 - v. 1779), livour gall ;
* Christian Lacroix, anv meur a zen;
* Claude Lacroix (1652—1714), beleg alaman;
* Émeric de Lacroix (ca 1590— ?) skrivagner gall;
* Émile Lacroix (1920 - 1993), politikour belgiat, emsaver wallon ;
* Étienne Lacroix (1579—1643), misioner gall ;
* Évelyne Lacroix (1939 - 1993), aktourez c'hall ;
* François de Lacroix (1774—1842), doueoniour gall
* François Boissier de Sauvages de Lacroix (1706 - 1767), medisin ha louzaouer gall;
* François Joseph Pamphile de Lacroix (1774 - 1841), jeneral gall ;
* François Grudé, sieur de La Croix du Maine, dit Crucimanius, (1552—1592), levraoueger gall ;
* Gaspard-Jean Lacroix (ca 1820— ?), livour gall;
* Isaac-Jacob Lacroix (1751—début du XIX S.), engraver suis ;
* Jean Lacroix 

* Jean-Baptiste Lacroix (1664—1742), skrivagner gall;
* Jean-Baptiste-Marie-Albert Lacroix (1834—), embanner belgiat;
* Jean-François de Lacroix, skrivagner gall en XVIIIvet kantved 
* Jean-Louis Lacroix (1766-1813), pe *Lacroix de Niré*, lenneg gall ;
* Jean-François Delacroix dit “Lacroix d’Eure-et-Loir” (1753-1794), dispac'her gall;
* Jean-Paul Lacroix, skrivagner gall ;
* Jean-Pierre Lacroix , anv meur a zen

* Léo Lacroix (1937-), skier gall ;
* Louis-Antoine-Nicole de Lacroix (1704—1760), douaroniour ;
* Lucien Lacroix (1855 - 1922), beleg hag istorour gall ;

* Sébastien Lacroix, anv meur a zen ;
* Séraphin de Lacroix (1589—), doueoniour gall ;
* Stage Lacroix,kaner kebekat ;
* Sylvestre-François Lacroix (1765 - 1843), matematikour gall ;
* Thierry Lacroix (1967-), rugbier gall;
* De Lacroix-Marron barzh gall er XVIvet kantved

## Lec'hanvadurezh
### 
*Soldat Lacroix, delwenn e Saarlouis

### 
Kumunioù
* Lacroix-Barrez, en Aveyron ;
* Lacroix-Falgarde, en Haute-Garonne ;
* Lacroix-Saint-Ouen, en Oise ;
* Lacroix-sur-Meuse, e Meuse ;
* Saint-François-Lacroix, e Moselle.
* Lacroix, kumun gozh e Moselle, hiziv e Saint-François-Lacroix ;
* Lacroix, e Puy-de-Dôme, e kumun Manzat ;

Lec'hioù arall:
* Île Lacroix, enezenn er Seine, e-kreiz Rouen ;
* Parc de Lacroix-Laval, e Rhône.

## C'hoariva
* *[[Le Chemin de Lacroix]]*, pezh-c'hoari gant Jean Barbeau, c'hoarivaour kebekat en 1970.

## Sonerezh
*Ar Groupe Lacroix, ur strollad sonaozourien suis hag aostrian.

## Embregerezhioù
*Maurice Lacroix, horolajer suis
*Ski Lacroix, krouet gant ar skier gall Léo Lacroix.

## Pennadoù kar
* La Croix
* Delacroix
* Croix
Teodoro de Croix

**Teodoro Francisco de Croix Heuchin** (Lille, Flandrez, 30 a viz Mezheven 1730 - Madrid, Spagn, 8 a viz Ebrel 1792) a oa un den eus an noblañs flandrezat hag un ofiser a servijas Spagn hag a voe Besroue Perou adal 1784 betek 1790.

Ganet e oa e kêr Lille a oa en Izelvroioù Spagnol (hiziv e Bro-C'hall). Da 17 vloaz e soudardas en arme Spagn evel asagn gant grenaderien ar roue, ha kaset e voe da Italia. E 1750, da 20 vloaz, ez eas gant Gwarded Wallon Bourboned Spagn. 

En 1756 e voe anvet da letanant ha savet da varc'heg en Urzh Teutonek. En 1760 e voe anvet da goronal ar Warded Wallon. 

Un eontr en doa, Carlos Francisco de Croix, markiz de Croix, a oa besroue en Spagn Nevez ha galvet e voe gantañ da zont di, e 1766, da vezañ kabiten e warded. Anvet e voe da c'houarnour ar c'hreñvlec'h en Acapulco ha da enseller ar soudarded er vesrouantelezh ma chomas betek 1770. 

En 1771 e oa echu respetad ar besroue Croix, setu Francisco ha Teodoro da Spagn en-dro, ha ganto ar *Visitador* José de Gálvez.

En 1784 e voe anvet da vesroue Perou ma tigreizennas ar gouarnamant gant krouidigezh seizh intendencias.

## Levrlennadur
*Thomas, Alfred Barnaby, trans., *Teodoro de Croix and the Northern Frontier of New Spain, 1776-1783*. Norman, Okla.: University of Oklahoma Press, 1941. ISBN 0806100931.

]]
Cruz

**Cruz** zo un anv boutin spagnolek (kroaz e brezhoneg) deuet da vout anv-lec'h hag anv-tiegezh.

## Tud

* Andrés de Santa Cruz, prezidant Perou ha Bolivia
* Annie Cruz, aktourez
* Catalina Cruz
* Celia Cruz, kanerez kuban
* San Juan de la Cruz, lean ha barzh spagnolek
* Penélope Cruz (1974–), aktourez spagnol

## Lec'hanvioù

###### 
* Cruz, Ceará, e Ceará
* Osvaldo Cruz, e stad São Paulo

###### 
* La Cruz, Chile, kêr e proviñs Quillota, e rannvro Valparaíso

###### 
* kanton La Cruz, kanton e proviñs Guanacaste 
* distrig La Cruz, La Cruz, distrig e kanton La Cruz, e proviñs Guanacaste 
 
###### 
* kumun La Cruz, unan eus 67 kumun stad Chihuahua 
* La Cruz, Chihuahua, kêr e kumun La Cruz, e Chihuahua 
* La Cruz, Tamaulipas, e Nuevo Laredo, e stad Tamaulipas 
* La Cruz de Huanacaxtle, e kumun Bahía de Banderas, Nayarit 
 
###### 
* Distrig La Cruz, Tumbes, distrig e Proviñs Tumbes province, e rannvro Tumbes

###### 
* Achadas da Cruz, parrrez e Porto Moniz, e Madeira 
* Cruz, Vila Nova de Famalicão, parrez e Vila Nova de Famalicão 
* Porto da Cruz, parrez e Machico, Madeira

###### 
* Puerto de la Cruz, kêr en Enez Tenerife 
 
###### 
* Cruz Bay, kêr en Enez St. John, en U.S. Virgin Islands 
 
###### 
* La Cruz, Florida, kêr e depatamant Florida

###### 
* Puerto la Cruz, kêre stad Anzoátegui

## Filmoù
* ''La cruz'' (film), film arc'hantinat e 1997

## Pennadoù kar
*De La Cruz
*Las Cruces
*Santa Cruz
*Vera Cruz
*Veracruz
Beauvoir

**Beauvoir** zo un anv-lec'h gallek eus norzh Bro-C'hall, deuet da vout anv-tiegezh. 

## Lec'hioù
### 
Kumunioù gall:
* **[[Beauvoir (Manche)|Beauvoir]]**, e Manche, a-stok ouzh Breizh
* **[[Beauvoir (Oise)|Beauvoir]]**, en Oise
* **[[Beauvoir (Sarthe)|Beauvoir]]**, kumun gozh e Sarthe, hiziv e Aillières-Beauvoir
* **[[Beauvoir (Seine-et-Marne)|Beauvoir]]**, e Seine-et-Marne
* **[[Beauvoir (Somme)|Beauvoir]]**, kumun gozh e Somme, hiziv e Rollot
* **[[Beauvoir (Yonne)|Beauvoir]]**, kumun gozh e Yonne
* **[[Beauvoir-de-Marc]]**, en Isère
* **[[Beauvoir-en-Lyons]]**, e Saena-an-Arvor
* **[[Beauvoir-en-Royans]]**, en Isère
* **[[Beauvoir-sur-Mer]]**, e Vande
* **[[Beauvoir-l'Abbaye]]**, kumun gozh e Somme, hiziv e Neuilly-l'Hôpital
* **[[Beauvoir-lès-Rue]]**, kumun gozh e Somme, hiziv e Rue
* **[[Beauvoir-sur-Niort]]**, e Deux-Sèvres
* **[[Beauvoir-Wavans]]**, e Pas-de-Calais

## Tud
*Ferry de Beauvoir, eskob Amiens (Bro-C'hall) er XV kantved
* Roger de Beauvoir, romantour gall (1809-1866)
* Simone de Beauvoir, romantourez ha prederourez (1908-1986)
* Cécile Beauvoir, skrivagnerez 
* Jean Beauvoir, kaner stadunanat
Beauvoir (Manche)

**Beauvoir** zo ur gumun c'hall eus Normandi e kanton Pontorson e departamant Manche.
## Douaroniezh
* Stok ouzh Breizh, war lez reter ar stêr Kouenon, emañ Beauvoir. 
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Pontorson hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 23 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,76% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Reter-Nesañ]]
* Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun en Ourfa e Turkia d'an 11 a viz Ebrel 1920.
### [[Maroko]]
* Lazhet e voe ur c'habiten eus ar gumun d'an 12 a viz Mae 1926 en Iskritenez.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d'ar 6 a viz Even 1940 e Leuilly (Aisne, Bro-C’hall).
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

Beauvoir (50) Église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Mikael*, 1750-.
* Monumant ar re varv e Leugêr ar Maerdi, luc’hskeudennoù.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:350 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2007 text:2007
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:1962 from:0 till: 469
  bar:1968 from:0 till: 433
  bar:1975 from:0 till: 411
  bar:1982 from:0 till: 420
  bar:1990 from:0 till: 426
  bar:1999 from:0 till: 427
  bar:2007 from:0 till: 419
  bar:2012 from:0 till: 420
PlotData=

  bar:1962 at: 469 fontsize:S text: 469 shift:(-8,5)
  bar:1968 at: 433 fontsize:S text: 433 shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 411 fontsize:S text: 411 shift:(-10,5)
  bar:1982 at: 420 fontsize:S text: 420 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 426 fontsize:S text: 426 shift:(-10,5)
  bar:1999 at: 427 fontsize:S text: 427 shift:(-10,5)
  bar:2007 at: 419 fontsize:S text: 419 shift:(-10,5)
  bar:2012 at: 420 fontsize:S text: 420 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:


## Melestradurezh

 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kreuz

**Kreuz** zo un anv boutin alamanek, hag a dalv kement ha kroaz e brezhoneg, hag ivez un anv divoutin.

## Lec'hanvadurezh
*Hohes Kreuz, kumun en Thüringen, en Alamagn
*anv alamanek Križevci e Kroatia.
*anv alamanek Krzyż Wielkopolski e Pologn.

## Tud
* August Kreuz (1873–??), 
* Lisl Kreuz (*&nbsp;1923), livourez alaman
* Lothar Kreuz, (1888–1969),medisin alaman
* Paul vom Kreuz (1694–1775)
* Sarah Kreuz (*&nbsp;1989), kanerez alaman

## Lennegezh
* *Kreuz des Südens* (Kroaz ar C'hreisteiz), gant Hermione von Preuschen

## Pennadoù kar
* Kreutz
* Creutz
* Kreuzchen
* Hohes Kreuz
*Kreuzberg
Cross

**Cross** zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh saozneg. Talvezout a ra kement ha kroaz er yezh-se.

## Lec'hioù
*Enez Cross
*Lenn Cross 
*Stêr Cross 
*Charing Cross
*King's Cross

###### 
* Kings Cross, e Sydney, e Sukembre Nevez, lesanvet *The Cross*

###### 
* Cross, e Norzh Devon
* Cross, Goodleigh, e Norzh Devon
* Cross, e Shropshire
* Cross, e Somerset
* King Cross

###### 
* Cross e kontelezh Mayo
* Cross, e kontelezh Clare

###### 
* Cross Seamount, Hawaii

## Tud

*Eric Cross
*Gillian Cross
*Marcia Cross, aktourez
*Zora Cross (1890-1964) , barzhez aostralian

## Traoù
*Victoria cross

## Pennadoù kar
* Croes e kembraeg
* Croix e galleg
* Cruz e spagnoleg
Kuala Lumpur

**Kuala Lumpur** eo kêr-benn Malaysia. 1,4 milion a dud o chom enni e 2010 met pa gonter “Kuala Lumpur Vras” ez eo un tolpad kêr gant 7,2 milion a dud. N’emañ e-barzh stad ebet eus Malaysia met e-barzh un enklozadur e stad Selangor, anvet Tiriad Kevreadel Kuala Lumpur. Unan eus kêrioù pouezusañ ar bed ez eo e-keñver an armerzh.
Joachim Ernst

**Joachim Ernst** zo anv meur a zen:

* Joachim Ernst (Anhalt) (1536–1586), Priñs Anhalt
* Joachim Ernst (Brandenburg-Ansbach) (1583–1625), Markgraf Ansbach
* Joachim Ernst (Schleswig-Holstein-Sonderburg-Plön) (1595–1671), Dug Schleswig-Holstein-Plön
* Joachim Ernst (Fußballspieler) (* 1936), melldroader alaman
* Joachim Ernst von Anhalt (1901–1947), Dug Anhalt
Joakim

**Joakim** zo un anv-bihan brezhonek, bulgarek, ha svedek, hag a gaver en holl yezhoù skandinavek. Dont a ra diwar an anv hebreek יהוֹיָקִים / Ioakim ("gorreet gant Yahweh").

## Yezhoù all
* Joachim, en alamaneg, saozneg ha galleg
* Joaquim, en katalaneg ha portugaleg;
* Joaquín, e spagnoleg.

## Berradur
E brezhoneg e vez berraet e **Chim** e Bro-Wened, hag e Bro-Leon (koulz ha **Jim**).

## Tud
*Joakim Cronman (1638&ndash;1703), soudard svedat
*Joakim Gruev (1828&ndash;1912), skrivagner bulgar 
*Joakim Gwilhom, skrivagner brezhonek
*Joakim Karchovski (c. 1750&ndash;1820), skrivagner bulgar
*Joakim Noah (1985), c'hoarier basketball 
*Joakim Puhk (1888&ndash;1942), marc'hadour estonian
*Joakim Frederik Schouw (1789&ndash;1852), alvokad danat
*Joakim Vujić (1772&ndash;1847), skrivagner serb 
*Joakim Joakimowitsch Watsetis (1873–1938), ofisour latviat

## Lec'hanvioù
Daoust ma kaver an anv *Joakim* e brezhoneg, ha hini Joakim Gwilhom, koulz ha *Joachim*, *Joasim*, *Jochim*, *Jechim*, *Joasin*, *Jouasin*, *Jaouas*, eo bet lakaet Sant-Yoasin da dreiñ an anv *[[Saint-Joachim]]*, e Bro-Naoned, a oa er brezhonegva pa oa bet savet ar barrezpegoulz? pe stumm neuze?.

## Notennoù

## Pennadoù kar
Ar Baganiz

***Ar Baganiz*** a zo ur pezh-c'hoari e tri arvest savet gant Tangi Malmanche.

*Ar Baganiz* a zo bet embannet evit ar wezh kentañ e 1931 gant Roparz Hemon war e gelaouenn Gwalarn, niverennoù 34 ha 35.
Embannet eo bet e stumm ul levr gant Al Liamm e Brest e 1976.

C'hoarvezout a ra an istor e miz Eost 1681.

Roll ar c'hoarierien :
Sezni Falc'han, Benoni Vran, Goulc'hen Mab Benoni, Lan (martolod saoz), 3 c'houer (Tomaz, Tepod ha Tangou), an tavarnour, an embanner, ar marc'hadour spilhoù, ar geder-mor, an ofiser, ar serjant, ar biziter, Del (merc'h Sezni), Fant ar follez, Mon (matezh e ti Sezni), ar varc'hadourez frouezh, ar varc'hadourez kouignoù.

C'hoariet eo bet ar pezh gant Strollad ar Vro Bagan.

## Liammoù diavaez
* *[https://recherche.archives.finistere.fr/file/misc/document/bibliotheque/presse/4MI091/FRAD029_4MI_091_1931_09_001_1931_09_128.pdf Gwalarn 34-35]* war lec'hienn dielloù departamant Penn-ar-Bed.
Al Lenn

**Al Lenn** a zo ur romant brezhonek savet gant Kristian Brisson hag embannet evit ar wezh kentañ gant Mouladurioù Hor Yezh e 2001.

Tresadenn ar golo gant Peter Güdel.

Niverenn ISBN a levr eo 2-86863-135-5.
Paluc'henn

Ur **baluc'henn** zo ur benveg da baluc'hat lin. 

## Lennegezh
**Yann ar Baluc'henn*, gant Job Jaffre. Dastum.
Kalkiom

Ar **c'halkiom** zo un elfenn gimiek, **Ca** eo e arouez kimiek, **20** e niver atomek ha 40,078 e vas atomek.

Ne vez ket kavet en un doare pur en natur. An izotopoù a gaver an aliesañ eo {}_{\ 20}^{40}\operatorname{Ca} ha {}_{\ 20}^{44}\operatorname{Ca}.

Ar pempvet elfenn a gaver ar muiañ e pluskenn an Douar eo (en tu-hont da 3%) hag hollret eo evit an danvez organek : an eskern, an dent, ha kregin an uioù.

## Notennoù
Plastik

**Plastik** pe **danvez plastik** a zo un danvez hag a c'haller cheñch e stumm, ha setu perak e c'haller ober a bep seurt traoù gant plastik. Meur a seurt plastik a zo. Ne c'haller stummoù reoù 'zo nemet pa vezont nevez-c'hraet, ha dont a reont da vezañ kalet war-lerc'h. Reoù all a c'haller cheñch o stumm dre o zommañ pe dre o zeuziñ.

An darn vrasañ eus ar plastikoù a zo ijinet ha graet gant an dud, ha ne vezont ket kavet en natur. Alies e vezont graet diwar eoul-douar. Gwall luziet eo an ober plastik. An darn vrasañ eus an danvezioù a vez graet “plastik” anezho a zo polimeroù. Ar polimeroù a zo chadennadoù hir a atomoù liammet an eil ouzh egile.

Gant Alexander Parkes (1813-1890), ur Saoz, e oa bet ijinet ar plastik kentañ e 1855.

Ne vrein ket ar plastik ha berniañ a ra en natur. Pa vez devet e c'hall moged toksik dont dioutañ, ha pa ne vez ket adaozet e teu da vezañ lastez.

## Plastikoù anavezet mat
* Polikarbonat: prenestroù eneptenn, CDoù, DVDoù.
* Polietilen: tuellennoù
* Polietilen tereftalat (anvet PET evit ar boutailhoù, ha poliester pa vez graet dilhad pe traoù all ganto)
* Polivinil klorid (anvet PVC dre vras).Evit difuiñ orjal tredan, evit korzennoù, framm prenestroù...
* *Poliamid* (a vez graet niloñs anezhañ): evit bazeier ar merc'hed da skouer.
Sri Jayawardenapura Kotte

**Sri Jayawardenapura Kotte** eo kêr-benn velestradurel Sri Lanka. Emañ sko ouzh Colombo a zo kêr vrasañ ar vro.
Sainte-Honorine-des-Pertes

**Sainte-Honorine-des-Pertes** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant ‎ d'ober ur gumun nevez: Aure-sur-Mer.
## Istor
### kantved
### kantved
** [[Eil brezel-bed]]**: e miz Gwengolo 1942 e voe graet un taol gweladenniñ gant 12 ezel eus ar Secret Operation Executive (servijoù kuzh ar Rouantelezh-Unanet)en Oberadenn Aquatint, met lazhet e voent holl gant an Alamaned. Sainte-Honorine a zo ul lodenn er vevenn reter eus tachenn dilestrañ Omaha Beach e-pad an Dilestradeg e Normandi d'ar 6 a viz Even 1944. Dieubet e voe Sainte-Honorine d'ar 7 Mezheven en abardaevezh gant ar soudarded bet dilestret en Omaha Beach. E miz Gouere 1944 e teu betek e borzh unan eus an eoulsanoù *Pluto* ( Pipe Line Under The Ocean) evit pourchas helosk d'ar Re Gevredet, hag eoulistri a zegas eoul-maen ivez er porzh; mervel a reas pevar den nann soudard d'ar 6 a viz Even 1944, lazhet e voent gant ur vombezadeg e-pad an Dilestradeg, unan anezhe a oa bet ganet e Roz-an-Arvor, hag ur sivil all e miz Gwengolo pa darzhas ur vinenn.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sainte Honorine*,  kantved.
* Poull-kannañ.
* Chapel *Saint Siméon*, rivinet e 1944.
* An torn-aod, tachad mir douarourel.
* Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Sainte-Honorine-des-Pertes Churchyard*

Levier e oa er Royal Air Force (*234th Squadron*). Mervel a reas d'ar 15 a viz Du 1941 e-pad an Eil brezel-bed.

## Armerzh
## Douaroniezh
* War aod Mor Breizh, en un toull en tornaod, emañ Sainte-Honorine-des-Pertes. 
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Bohuslän

**Bohuslän** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e kornôg ar vro, e rannvro Götaland. 

En-dro da broviñs Bohuslän emañ proviñsoù Dalsland ha Västergötland er reter, pleg-mor Skagerrak er c’hornôg, ha Norvegia en hanternoz.

E Norvegia e oa Bohuslän betek feur-emglev Roskilde, sinet e 1658.
Maria Hungaria (1505-1558)

**Maria Hungaria** pe **Maria Aostria** (1505-1558), infantez Kastilha, a oa c'hoar d'an impalaer Karl V an Impalaeriezh Santel, ha gouarnerez an Izelvroioù evit he breur. 

Merc'h e oa da Fulup Iañ Kastilha ha Janed Kastilha. 
Dimezet e oa da Loeiz II Hungaria ha dre-se e voe rouanez Bohemia ha Hungaria etre 1522 ha 1526 ; gouarnerez an Izelvroioù spagnol e voe etre 1531 ha 1555.
Maria Aostria (1531-1581)

**Maria Aostria**, en alamaneg *Maria von Österreich* (1531 en Praha - 1581 e kastell Hambach) a oa ur briñsez eus an Tiegezh Habsburg, arc'hdugez Aostria, deuet da vout dugez Jülich, Kleve ha Berg.

Merc'h e oa da Ferdinant Iañ an Impalaeriezh Santel ha da Anna Jagellon, dimezet e oa da Wilhelm Kleve.

## He bugale

* Marie Eleonore (1550–1608)
: dimezet e  1573 d'an dug Albrecht Friedrich Prusia (1553–1618)
* Anna (1552–1632) 
:dimezet e 1574 Pfalzgraf Philipp Ludwig Neuburg (1547–1614)
* Magdalena (1553–1633)
:dimezet e 1579 gant Johann Iañ Zweibrücken (1550–1604)
* Karl Friedrich (1555–1575), Erbprinz
* Elisabeth (1556–1561)
* Sibylle (1557–1627)
:dimezet e 1601 Markgraf Karl Burgau (1560–1618)
* Johann Wilhelm (1562–1609), Dug Jülich, Kleve ha Berg, dimezet div wech:
: e 1585 PriñsezJakobäa Baden (1558–1597)
: e 1599 Priñsez Antonie Loren (1568–1610)