Lucas Cranach an Henañ

: *Ur pennad [[Lucas Cranach ar Yaouankañ]] zo ivez.*

**Lucas Müller**, lesanvet **Lucas Cranach an Henañ**, (4 a viz Here 1472 e Kronach - 16 a viz Here 1553 e Weimar) a oa ul livour hag un engraver eus an Azginivelezh alaman. Diwar anv e gêr c'henidik e teu e lesanv. Tad e oa da Lucas Cranach yaouank (1515-1586).

## E vuhez
Etre 1501 ha 1504 e veajas e traoñienn ar stêr Danav betek Vienna, hag eno e tarempredas meur a lennegour. Hans Cranach (1503-1537), e dad, a gelennas dezhañ. Taolennoù levezonet gant ar relijion a livas d'ar mare-se (*Sant-Hieronymus* e 1502, *Kroazstagadur* e 1503, *An ehan e-kerzh an dec'hadenn da Egipt* e 1504) ha poltred *Cuspinian hag e wreg* — ul lenneg a Vienna — e 1504.

D'ar mare-se e oa damheñvel e oberennoù ouzh re Albrecht Dürer ha re Albrecht Altdorfer : gweledvaoù birvilh enno, livioù flamm, leun a vunudoù hag a arouezioù, tudennoù taolennet pizh, dezho neuzioù kevrinus.

E Wittenberg en em stalias e 1505 hag e teuas da vezañ livour lez ar priñs-dilenner Friedrich ar Fur a Sachsen. Noplaet e voe e 1509. Ouzhpenn e lakaat da sevel sternioù-aoter ha poltredoù e felle d'e warezerien kaout peadra da ginklañ o ziez, neuze e kemmas e zoare da labourat. Aozañ a reas ur stal-labour, enni e labouras gant e zaou vab.. Azalek ar mare-se e tilezas e zoare da livañ hag e tostaas d'ar vanieregezh : hiroc'h ha gwevnoc'h e teuas ar stummoù, an tudennoù o doe ur perzh brasoc'h keñveriet gant hini o endro, kenaozet pizh e oa an doare m'en em zalc'hent, koulz hag o dilhad. Lod arbennigourien a gav ez eo ar c'hemm-se penn-kentañ un diskar az eas war greñvaat goude 1525, re all a gav dezho e voe talvoudus ar pezh a savas etre 1505 ha 1525, daoust m'eo disheñvel-tre diouzh ar pezh a reas pa oa e Vienna.
Dre ma'z ae doare e oberennoù war eeunaat e voe aesoc'h dezhañ eilañ anezho en e stal-labour.Ur pimpatrom plac'h stilizet a grouas neuze, diazezet war bennaennoù ne oant ket klasel tamm ebet. Ar pimpatrom-se, skeudennet peurliesañ dre wagennadoù mistr (*Nimfenn ouzh un eienenn*, 1518 ; *Lukres*,1532) a vez displeget alies evel ur badusted eus an arz gotek pe evel un doare da dostaat ouzh ar vanieregezh. Dre e implij eus al livioù hag eus al linennoù kildroennek e teu oberennoù Cranach da vezañ hoalus. 
En e daolenn *Gwener* (1529) e livas Cranach un tem klasel eus an Azginivelezh, hag ec'h ouzhpennas kalz a orgederezh ennañ. En he noazh emañ Gwener evel m'eo dleet, hag ur plac'h yaouank eo. Un dro-c'houzoug he deus evel ma vije ur serc'h, ha gant ur biz e tiskouez he forzh en ur sellout ouzh an arvesterien en un doare lorbus. An endro a denn da hini Alamagn ar mare-se.

Er memes mare e kejas ouzh Martin Luther e Wittenberg. Mignoned e teujont da vezañ, ha Cranach a savas meur a boltred eus Luther. Sevel a reas Cranach a-du gant mennozhioù Luther, ha meur a hini eus an taolenn a livas a oa stag ouzh pennaennoù an Disivoud, ha tennet eus an Testamant Kozh pe eus an hini nevez. Poltredoù ha taolennoù relijiel a livas ivez, hag en Europa a-bezh e voe brudet. Azalek 1525 e labouras muioc'h hag e voe sikouret gant e vibien, Hans ha Lucas o anvioù.

Perc'henn e oa war ur stal apotikerezh hag un ti-moullañ, ha teir gwech e voe dilennet da vourkmestr.

Yann-Friedrich a voe prizoniet goude Emgann Müehlberg (24 a viz Ebrel 1547). Cranach a yeas d'e heul etre 1550 ha 1552, ha goude-se e tistroas da Weimar. Eno e varvas bloaz goude, goude bezañ savet ouzhpenn 400 oberenn. E vibien a gendalc'has neuze gant e stal.

## Oberennoù

* *Kroazstagadur*, 1500. Kunsthistorisches Museum, Vienna)
* *Kroazstagadur*, 1503, München.
* *Diskuizh ar familh santel*, 1504 eoullivadur war goad, 70,7 X 53. Berlin, Staatliche Museen, Gemäldegalerie.
* *Gwener en ur gweledva*, 1529, (Mirdi al Louvre)
* *Poltred ur plac'hig*, (1524-1530) (Mirdi al Louvre)
* *Priñsezed Sachsen, Sibylle, Emilia ha Sidonia* (1530-1535). Kunsthistorisches Museum, Vienna.
* *An [[Teir Fulenn]]*, 1531.
* *Adam hag Eva*, 1531, (117 x 80,5)
* *Gwener*, (1532) (Das Städel Museum, Frankfurt)
* *Oad an arc'hant*, 1535, (Mirdi al Louvre)
* *Kroazstagadur*, 1538, Art Institute of Chicago
* *An Iliz wirion hag an hini faos*, 1546 (pe 1547)
* *Ar varnadenn ziwezhañ*, Pariz, Mirdi al Louvre
* *Merzherinti Santez Katell*
* *Ar vadeziant*
* *Friko Herodez*

## Levrlennadur
* *Les peintures de Lucas Cranach* Max J. Friedlaender ha Jakob Rosenberg, Flammarion, 1978.
* Abadenn: *Les dernières hallucinations de Lucas Cranach L'Ancien*, gant Patrick Bonté ha Nicole Mossoux, Tilburg, 1991.

## Taolennoù
### Poltredoù

Image:Albrecht-von-Brandenburg-2.jpg|Poltred Albrecht von Brandenburg
Image:Lucas Cranach d. Ä. 040.jpg- Sybille von Kleve, pried John Frederick Iañ
Image:Lucas Cranach d. Ä. 052.jpg|Poltred ur briñsez a Sachsen (marteze Elizabeth von Hessen, merc'h-kaer Georg von Sachsen
Image:Lucas Cranach d.Ä. - Porträt eines sächsischen Prinzen.jpg|Poltred ur priñs a Sachsen
Image:Katharina-v-Bora-1526-1.jpg|Poltred Katharina von Bora (tro 1526)
Image:Martin_Luther,_1529.jpg|Poltred Martin Luther
Image:Beardless young man 10 dm.jpg|Paotr yaouank divarv
Image:LucasCranachtheElderCuspinian.jpg|Poltred Johannes Cuspinian (tro 1502-1503)
Image:lucas%20cranach%20d.xn--%20-sla.%20036.jpg%7Cjohannes%20cuspinian%27s%20wife|

### Relijion

File:Cranach, Lucas, d.Ä. - Die Heilige Dorothea - c. 1530.jpg| Santez Dorothea Caesarea 
Image:Judith mit dem Haupt des Holofernes.jpg|Judit ha ganti penn Holofernes 
File:Lucas Cranach d. Ä. - Samson's Fight with the Lion - WGA05717.jpg| Emgann Samzun hag al leon, 1525 
Restr:Lucas_Cranach_d.Ä._-_Gastmahl_des_Herodes_(Wadsworth_Atheneum).jpg| Friko Herodez


### Mojennoù Hellaz

Image:Lucas Cranach d. Ä. 004.jpg|An oad arc'hantet
file:Lucas_Cranach_(I)_-_Adam_and_Eve-Paradise_-_Kunsthistorisches_Museum_-_Detail_Tree_of_Knowledge.jpg|Gwezenn ar ouiziegezh
Image:Cranach-Venus-Cupidon.jpg|Gwener ha Kupidon (1509)
File:Lucas_Cranach_d.%C3%84._-_Drei_Grazien,_1531_(Mus%C3%A9e_du_Louvre).jpg |An Teir Fulenn, 1531. 
Image:Gerechtigkeit-1537.jpg|Skeudennadur ar justis (1537)
File:Lucas Cranach the Elder - Venus - Google Art Project.jpg|Venus
File:Lucas Cranach the Elder - Venus with Cupid Stealing Honey - Google Art Project.jpg|Venus hag Amourig o laerezh mel 
File:Lucas Cranach (I) - Venus and Cupid (National Gallery, London).jpg|Amourig o klemm ouzh Venus


## Notennoù