open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amandava

***Amandava*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* ar bengali ruz (*Amandava amandava*)
** *A. a. *'amandava***, ''flavidiventris'' ha ''punicea'',
* ''[[Amandava formosa]]'',
* ''[[Amandava subflava]]''
** ''A. s. clarkei'' ha ***subflava**'.

O c'havout a reer en Afrika hag Azia ar Su, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Tolente

**Tolente** a reer eus ur porzh-mor a-vije bet gwezhall e Bro-Leon, etre Landeda ha Plougerne.
E Bro-C'hall, e bae ar stêr Somme kostez Abbeville e vije bet kentoc'h, hervez lod enklaskerion. 

## Levrlennadur
* KERVILER René, *Armorique et Bretagne, recueil d'études sur l'archéologie, Armorique* (Emb.1893), Hachette Livre BNF, 2012, 308 p., ISBN 978-2-01-252488-0 
* LE GRAND Albert, *La Vie Des Saints de La Bretagne-Armorique*, Nabu Press, 2011, 858 p., ISBN 978-1-247-50361 

## Liammoù diavaez
* EVEN-KERNIVINENN Jean-Claude, ''Genèse de la Bretagne armoricaine'' 
* LE VERGE René, *Tolente, mythe ou réalité ?*, ''Wiki-Brest''
Cryptospiza

***Cryptospiza*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1884 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Cryptospiza jacksoni]]*,
* *[[Cryptospiza reichenovii]]*
** *C. r. australis*, *ocularis* ha ***reichenovii***,
* *[[Cryptospiza salvadorii]]*
** *C. s. kilimensis*, *ruwenzori* ha ***salvadorii***,
* *[[Cryptospiza shelleyi]]*.

O c'havout a reer en Afrika, c'hwec'h (6) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Pterocles

***Pterocles*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ gangaed, krouet e 1815 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevarzek spesad a ya d'ober ar genad :
* ar ganga kata (*Pterocles alchata*)
** *P. a. alchata* ha *P. a. caudacutus*,
* ar ganga divroudenn (*Pterocles bicinctus*)
** *P. b. ansorgei*, *P. b. bicinctus* ha *P. b. multicolor*,
* ar ganga Burchell (*Pterocles burchelli*),
* ar ganga kabellek (*Pterocles coronatus*)
** *P. c. atratus*, *P. c. coronatus*, *P. c. ladas*, *P. c. saturatus* ha *P. c. vastitas*,
* ar ganga dremm zu (*Pterocles decoratus*)
** *P. d. decoratus*, *P. d. ellenbecki* ha *P. d. loveridgei*,
* ar ganga kof gell (*Pterocles exustus*)
** *P. e. ellioti*, *P. e. erlangeri*, *P. e. exustus*, *P. e. floweri*, *P. e. hindustan* ha *P. e. olivascens*,
* ar ganga jave melen (*Pterocles gutturalis*)
** *P. g. gutturalis* ha *P. g. saturatior*,
* ar ganga India (*Pterocles indicus*),
* ar ganga Lichtenstein (*Pterocles lichtensteinii*)
** *P. l. arabicus*, *P. l. ingramsi*, *P. l. lichtensteinii*, *P. l. sukensis* ha *P. l. targius*,
* ar ganga nama (*Pterocles namaqua*),
* ar ganga kof du (*Pterocles orientalis*)
** *P. o. arenarius* ha *P. o. orientalis*,
* ar ganga masklet (*Pterocles personatus*),
* ar ganga pederroudenn (*Pterocles quadricinctus*),
* ar ganga brizhellek (*Pterocles senegallus*).

Eizh isspesad warn-ugent (28) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Syrrhaptes

***Syrrhaptes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ gangaed, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).

## Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* ar ganga-Pallas (*Syrrhaptes paradoxus*),
* ar ganga Tibet (*Syrrhaptes tibetanus*).

O c'havout a reer en Azia ar C'hreiz.

## Notennoù ha daveennoù
Eutoxeres

***Eutoxeres*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1849 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Eutoxeres aquila]]*
** *E. a. *'aquila***, ''heterurus'' ha ''salvini'',
* ''[[Eutoxeres condamini]]''
** ''E. c. '''condamini*** ha *gracilis*.

O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Hulst (Zeeland)

**Hulst** (distagañ : http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/70/242_Hulst.ogg) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Zeeland en Izelvroioù. 251,09&nbsp;km² eo gorread Hulst (douar : 201,48&nbsp;km², dour : 49,61&nbsp;km²). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 27 907 annezad enni.

## Dasparzh an annezidi e kumun Hulst
(Niveroù miz Genver 2007)

## Istor

Roet e voe gwirioù-kêr da Hulst en  kantved.

E 1645 e voe sezizet Hulst : bezañ mestr war ribl kleiz ar stêr Schelde a oa kaoz d'ar seziz-se. Kaset e voe gant Frederik Hendrik, e-pad Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz (1568–1648) a-enep Spagn.
 
Ur c'hreñvlec'h dezhañ stumm ur steredenn a voe savet er  kantved. Ur skouer eus arktitektouriezh ar c'hreñvelc'hioù eun Izelvroioù eo.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Hulst ez eus 21 dileuriad : 
*PvdA : 5 dileuriad
*CDA : 4 dileuriad
*Groot Hontenisse : 3 dileuriad
*Progressief Hulst : 3 dileuriad
*Algemeen Belang : 2 zileuriad
*Gemeenschappelijk Belang : 2 zileuriad
*SP : 1 dileuriad
*VVD : 1 dileuriad

## Notenn


## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel Hulst
Antaresia

***Antaresia*** a zo ur genad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered-piton hag a vev en Aostralia.

## Spesadoù
* naer-biton Children, *Antaresia childreni*
* *[[Antaresia maculosa]]*
* *[[Antaresia perthensis]]*
* *[[Antaresia stimsoni]]*
Goes

**Goes** (distagañ :http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/91/241_Goes.ogg) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Zeeland en Izelvroioù. 102,09 km² eo gorread Goes (douar : 92,84 km², dour : 9,24 km²). D'ar 1añ a viz Genver 2009 e oa 26 966 annezad enni. Un ti-gar a zo e Goes, war linenn hent-houarn Vlissingen – Roosendaal emañ. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober kumun Goes : Eindewege, Goes, 's-Heer Arendskerke, 's-Heer Hendrikskinderen, Kattendijke, Kloetinge, Oud-Sabbinge, Wilhelminadorp ha Wolphaartsdijk.

## Istor Goes
Goes a voe savet en  kantved e penn ar stêr de Korte Gos. Buan e kreskas hag en  kantved e oa ur blasenn ar marc'hallac'h hag un iliz gouestlet d'ar Werc'hez. Gwirioù-kêr a voe roet da c'hGoes e 1405 hag aotreet e voe lakaat sevel mogerioù tro-dro dezhi e 1417. Diazezet e oa berzh Goes war industriezh an danvez hag ar gounid holen. War ziskar ez eas er  kantved. Ar mor a voe stanket e 1544 hag un tan-gwall a zistrujas al lodenn vrasañ eus Goes. 
E 1577 e voe skarzhet ar soudarded spagnol a aloube Goes gant ar priñs Maurits Nassau. Ar priñs a lakaas sevel mogerioù-difenn tro-dro da c'hGoes. Er c'hantvedoù da-heul e voe dister perzh Goes, nemet e chomas ul lec'h a-bouez a-fet labour-douar, hag ez eo bepred evel-se hiziv an deiz. An hent-houarn a voe savet e 1868 met ne'z eas ket war-raok ar gêr a-fet greanterezh.
E-pad ar Brezel-bed kentañ e voe taolet bombezennoù dre fazi war c'hGoes gant Breizhveuriz : neptu e oa an Izelvroioù er brezel-se. Ne voe ket kement a zistruj e-pad an Eil Brezel-bed, met ac'hubet e voe Goes gant an Alamaned betek 1944.
Er bloavezhioù 1970 ha 1980 e kreskas poblañs Goes ha savet e voe distrigoù nevez evel 
Goese Meer, Oostmolenpark, Overzuid hag Ouverture. Hiziv an deiz ez eo Goes pevare kêr Zeeland a-fet nerzh ekonomikel.

Distrigoù nevez a zo o vezañ savet, Goese Schans, Mannee hag Aria en o zouez. 3 000 ti nevez a zo raktreset.

## Distrigoù
* Goes Centrum
* Goes West
* Nieuw West
* Goes Oost
* Noordhoek
* Goese Meer
* Goese Polder
* Goes Zuid
* Overzuid
* Ouverture
* De Goese Poort 
* De Poel (I, II, III, IV)
* Klein Frankrijk 
* Marconi 
* Aria (war ziorren)
* Mannee (war ziorren)
* Goese Schans (war ziorren)

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Goes
*Kartenn
Tekla

Un anv-bihan eo **Tekla**, hag a gaver e meur a yezh, e brezhoneg evel en un toullad re all. 
Kar-tost eo d'an anv kembraek *Tegla*.

## Gerdarzh
Eus Θέκλα (Thekla), deuet eus Θεόκλεια (Theokleia), deveret eus θεός (theos, "doue") ha κλέος (kleos, "klod" pe "enor"). Hennezh e oa anv ar santez Tekla Iconium, er , un anv hag a gaver en un toullad yezhoù, hag e lec'hanvadurezh meur a vro.

## Adstummoù
**Teclo*, anv roet d'ar baotred en italianeg.

## Yezhoù all

**Tekla*, e finneg, hungareg, poloneg, ha svedeg.
**[[Tecla]]*, en italianeg ha spagnoleg.
** *Teclo* evit ar baotred en italianeg.
* *Thècle* e galleg
* *Thecla, Thecle*, e saozneg
* *Tegla*, e kembraeg
* *Thekla*, en alamaneg
* *Tegra* e galizeg

## Sentezed
*Tekla Iconium, santez, diskiblez da Paol Tars
*Thecla Kitzingen, abadez ha santez, lidet d'ar 15 a viz Here 
*Thecla Alexandria, gwerc'hez, merzherez, santez, kompagnunez da Faustus, Abibus ha Dionysius Alexandria
*Thecla Gaza, merzheriet gant Agapius
*Thecla Aquileia
*Santez Tecla, merzherez e Mezopotamia e 347.
*Santez Tecla, gwerc'hez, eus Lentini (Siracusa), e Sikilia,  Lidet d'an 10 a viz Genver.

## Tud all

### Tecla
*Tecla Dozio, embannerez italian
*Tecla Merlo, leanez italian.
*Tecla Scarano, aktourez italian.

### Tekla
*Tekla Badarzewska (1834 – 1861), sonaozourez polonat.

### Thekla
**Maria Anna Thekla Mozart* (1758-1841), keniterv da Wolfgang Amadeus Mozart
**Thekla Brehm* (1833–1857), c'hoar da Alfred Edmund Brehm.
**Thekla (pe Tekla) Johanna Virginia Hultin* (1864-1943 e Helsinki), politikourez finlandat.

### Thecla
* Thecla Åhlander (1855-1925), aktourez svedat.

## Lennegezh
*el lennegezh alamanek:
***Thekla*, merc'h ar jeneral Wallenstein, er pezh heñvelanvet gant ar skrivagner alamanek Friedrich Schiller (1759-1805), 
***Thekla - Eine Geisterstimme*, ur varzhoneg gant ar skrivagner alamanek Friedrich Schiller 
***Thekla*, romant alamanek gant Fanny Tarnow (1779-1862)
** *Thekla Lüdekind*, romant alamanek e 1900, gant Wilhelm von Polenz (1861-1903). 
*el lennegezh italianek:
** *Tecla*, er romant italianek I promessi sposi, gant Alessandro Manzoni (1785 – 1873), 
** *Tecla*, kêr el levr italianek *[[Le città invisibili]]* gant Italo Calvino
*el lennegezh vrezhonek:
** *Tekla*, en danevell vrezhonek *[[Ar Gwennili-mor]]*, gant Ronan Huon, e niverenn 77 *[[Al Liamm]]* Du - Kerzu 1959 (pajennoù 407-412).
*el lennegezh saoznek:
** *Thecla*, maouez en heuliad romantoù *Book of the New Sun*, gant Gene Wolfe.

## Sonerezh
**Fëkla Ivanovna* e c'hoarigan Modest Petrovič Musorgskij, *Zhenitba* (An dimeziñ).

## Lec'hioù
*Santa Tecla, anv meur a lec'h er broioù italianek ha spagnolek

###### 
* *Grav Santez Tekla,* e-barzh Mojenn an Ankou, gant Anatol ar Braz, lakaet e brezhoneg gant Erwan ar Moal (Mouladurioù Hor Yezh, 1986, p. 89.)

###### 
*Llandegla

## Loened
* Kogenneg-Thekla‎

## Pennadoù kar
*Thecla
*Thekla

## Notennoù
Santa Tecla

**Santa Tecla** zo un anv-lec'h spagnolek, italianek, ha portugalek, diazezet war anv Santez Tekla, anv meur a santez.

## En Europa
###### 
**Senta Tecla de Montesquiu*, anv okitanek kumun Montesquieu (Tarn-et-Garonne).

###### 
* Santa Tecla, frazione en Acireale, e proviñs Catania, e Sikilia.
* Santa Tecla de Basto - parrez e Portugal.

## En Amerika

###### 
E stad Rio Grande do Sul.
* Ar Serra de Santa Tecla, menezioù
***Nudo de Santa Tecla*, etre Sierra de Camacuã ha Cuchilla Grande, en hanternoz da gêr Bagé. E krec'h an nudo, betek 1745, e oa ur peniti ma veze enoret Santez Tekla gant ar visionerien. Eno e voe savet ar fuerte de Santa Tecla gant Spagnoled.
** Ar Fuerte de Santa Tecla, er Banda Oriental, hiriv e Brazil, e stad Rio Grande do Sul.

### 
* Santa Tecla (El Salvador), kêr-benn departamant La Libertad (El Salvador).

## Ilizoù
Ouzhpenn ez eus meur a iliz gouestlet da Santez Tekla.

### 
* e kêr Barcelona 
* e Sitges, e proviñs Barcelona;
* e Cervera de la Cañada, e proviñs Zaragoza;
* e Játiva, e proviñs Valencia;
* e kêr Tarragona.

###### 
*e Milano.
Schouwen-Duiveland

**Schouwen-Duiveland** (distagañ :http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/76/247_Schouwen-Duiveland.ogg) a zo ur gumun hag un enezenn e proviñs Zeeland en Izelvroioù. 488, 94 km² eo gorread Schouwen-Duiveland (douar : 231,07 km², dour : 257,87 km²). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 34058 annezad enni.

Ur stankell eo Brouwersdam hag ul lodenn eus ar raktres Delta, hag a ya eus Schouwen-Duiveland da Goedereede, eo ivez. Lodenn gornôg enezenn Goeree-Overflakkee a zo e Zuid-Holland.

## Kêrioù ha kêriadennoù a ya d'ober kumun Schouwen-Duiveland
Brijdorpe, Brouwershaven, Bruinisse, Burgh, Burghsluis, Dreischor, Elkerzee, Ellemeet, Haamstede, Kerkwerve, Looperskapelle, Moriaanshoofd, Nieuwerkerk, Nieuwerkerke, Noordgouwe, Noordwelle, Oosterland, Ouwerkerk, Renesse, Scharendijke, Schuddebeurs, Serooskerke, Sirjansland, Westenschouwen, Zierikzee, Zonnemaire.

N'eus kêriadenn ebet anvet Schouwen-Duiveland, dont a ra anv ar gumun eus hini an enezenn, hag anv an enezenn a zeu eus anvioù div enezenn all : Schouwen ha Duiveland (hag ivez Dreischor) a voe kendeuzet ha lakaet da bolder.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Schouwen-Duiveland ez eus 23 dileuriad : 
*PvdA : 5 dileuriad
*VVD : 4 dileuriad
*CDA : 4 dileuriad
*Leefbaar Schouwen-Duiveland : 3 dileuriad
*SGP : 2 zileuriad
*Alert! : 2 dileuriad
*ChristenUnie : 2 zileuriad
*GroenLinks : 1 dileuriad


LocatieSchouwen-Duiveland.png|Lec'hiadur Schouwen-Duiveland
Schouwen-Duiveland vlag.svg|Banniel
Coat of arms of Schouwen-Duiveland.svg|Ardamezioù


Schouwen-duivenland.jpg|Schouwen-Duiveland
Zierikzee 1.jpg|Zierikzee

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Schouwen-Duiveland 
*Kartennoù
Myrna Loy

**Arabat droukveskañ gant ar varzhez [[saoz]] [[Mina Loy]].*

**Myrna Loy** (1905–1993) a oa un aktourez stadunanat hag ur *sex symbol* er bloavezhioù 1920 ha 30.
C'hoariet he deus gant Clark Gable, Joan Crawford. E 1937 e voe anvet *Rouanez Hollywood* goude ur c'houlennadeg. 

## He filmoù
* 1925: *[[Pretty Ladies]]*
* 1926: *Across the Pacific*
* 1928: *Beware of Married Men*
* 1928: *The Midnight Taxi*
* 1930: *Under a Texas Moon*
* 1931: *[[Thirteen Women]]*
* 1932: *[[The Animal Kingdom]]*
* 1932: *The Mask of Fu Manchu*
* 1933: *The Barbarian*
* 1933: *The Prizefighter and the Lady*
* 1934: *Stamboul Quest*
* 1934: *Broadway Bill*
* 1934: *Manhattan Melodrama*
* 1934: *The Thin Man*
* 1935: *Wings in the Dark*
* 1935: *Whipsaw*
* 1936: (*The Great Ziegfield*)
* 1936: *[[Libeled Lady]]*
* 1936: *After the Thin Man*
* 1937: (*Double Wedding*)
* 1938: (*Test Pilot*)
* 1938: (*Too Hot to Handle*)
* 1939: (*The Rains Came*)
* 1940: (*I Love You Again*)
* 1940: *Third Finger, Left Hand*
* 1941: *Love Crazy*
* 1941: (*Shadow of the Thin Man*)
* 1945: (*The Thin Man Comes Home*)
* 1946: (*The Best Years of Our Lives*)
* 1947: (*Song of the Thin Man*)
* 1948: (*Mr. Blandings Builds His Dream House*)
* 1949: (*The Red Pony*)
* 1950: (*Cheaper by the Dozen*
* 1952: (*Belles on Their Toes*)
* 1956: (*The Ambassador's Daughter*)
* 1958: (*Lonelyhearts*)
* 1960: (*From the Terrace*)
* 1960: (*Midnight Lace*)
* 1969: (*The April Fools*)
* 1974: (*Airport 1975*)
* 1978: Nobody is perfect (*The End*)
* 1980: (*Just Tell Me What You Want*)
* 1981: *Summer Solstice* (TV)
Banda Oriental

Ar **Banda Oriental** (*Banda Oriental do Uruguai* e portugaleg) eo an anv roet etre ar bloavezhioù 1618 ha 1830 d'an douaroù e Suamerika er reter d'ar Río Uruguay ha d'ar Río de la Plata hag a oa en impalaeriezh Spagn. Klotañ a ra an douaroù-se gant Uruguay (*República Oriental del Uruguay*) hag un nebeudig douaroù a zo e Rio Grande do Sul e Brazil. 

E deroù ar  e veze kaoz gant tud Asunción (e Paraguay) eus ur *Banda Oriental* pe gentoc'h eus ar *Banda de los Charrúas* (un anv a veze graet ivez eus Entre Ríos) abalamour m'edo ar bobl Charrúa o vevañ eno, evit ober anv eus an dud a oa tost da *La Mar del Norte*, an anv roet d'ar Meurvor Atlantel gante. 

An hanternoz d'ar Banda Oriental a veze anvet *Mbiazá, Ybiazá, Ibiazá* pe *Ybiaçá* er yezh guarani. En hanternoz d'an douaroù-se e oa tud *La Guayrá* pe *La Pinería*, a glot gant stad Paraná e Brazil hiriv, douaroù a oa dindan reol Asunción da neuze.

E dibenn ar  en em astenne *Ibiazá* (pe *La Vera* hervez an anv spagnolek), en un dachennad vras a oa enni arvor Santa Catarina, stad Paraná, tra ma veze graet Banda Oriental eus *Campanha de Rio Grande de São Pedro* (maezioù Río Grande de San Pedro) ha Rio Grande do Sul (hervez Portugaliz). 

En 1618 e voe staget ar Banda Oriental en ofisiel ouzh reol Río de la Plata (*Gobernación del Río de la Plata*). 

En 1775 e voe krouet melestradurezh ar Banda Oriental gant Montevideo da gêr-benn. Dindani e oa an douaroù a zo hiziv en Uruguay, ha stadoù Rio Grande do Sul ha Santa Catarina. Met an trevadenniñ portugalat e kornad ar "Rio Grande de São Pedro" hag e tolead ar Sete Povos das Missões a reas d'an anv "Banda Oriental" koazhañ betek chom war an douaroù a yeas d'ober Uruguay hiziv hepken.

En 1777 e voe sinet Feur-emglev San Ildefonso, ha dont a reas ar rannvro-se da vezañ douar spagnol, ha staget neuze ouzh besrouantelezh Río de la Plata betek 1811, pa voe diskaret ha pa deuas da vezañ Proviñs Reter Río de la Plata.

## Liammoù diavaez
*  Istor ar Banda Oriental
*  Ar stourm evit ar Banda Oriental
*  La Banda Oriental
Guy Hascoët

**Guy Hascoët** a zo ur politikour gall, ganet eo d'an 29 a viz Here 1960 e Le Mans (Sarthe).

## Buhez

## Ar politikerezh

E 1992 e voe unan eus kevraouerien bennañ an emglev etre Ar Re C'hlas hag ar Parti socialiste e rannvro an Nord-Pas-de-Calais. Ar pal a oa e vefe gant Ar Re C'hlas ar c'hentañ prezidantez rannvro, Marie-Christine Blandin, Guy Hascoët a voe bet besprezidant.

E 1997 e teuas da vezañ kannad an Norzh, hag e miz Meurzh 2000 e zeas e-barzh gouarnamant Lionel Jospin evit dont da vezañ Sekretour-Stad evit ekonomiezh kengret, da lavaret eo ober war-dro ar c'hevredigezhioù, ar c'hevelourioù hag ar c'henwarezioù.

Goude bodadenn kevreadel Ar Re C'hlas e Reims e dibenn 2004 e klaskas dont da vezañ sekretour broadel ar strollad, met ne zeuas ket a-benn, ar raktres a ginnige a voe nac'het da gentañ gant ar CNIR. Kuitaat a ra neuze Ar Re C'hlas evit distreiñ da Vreizh evit en em gouestlañ d'e labour kuzulier war an diorroadur padus.

Dibabet e voe d'ar 7 a viz Du 2009 evit bezañ e penn al listenn Europe Ecologie Bretagne (hag a vodas Europe Ecologie hag UDB) da-geñver dilennadegoù rannvro 2009. Dastum a reas gant e listenn 12,21 % eus ar mouezhioù en dro gentañ, d'ar 14 a viz Meurzh 2010, izeloc'h eo an disoc'hoù eget ar pezh a c'hortoze met gellout a ra chom en eil tro. Ne zeu ket a-benn d'en em glevout gant Jean-Yves Le Drian (e penn eus listenn ar PS, ha prezidant ar rannvro betek-hen) etre an daou dro evit kendeuziñ an div listenn-se eus an tu kleiz. Adkas a ra neuze al listenn Europa Ekologiezh Breizh en eil tro. Ar rannvro gall nemeti eo evit pehini n'eus ket bet a emglev etrezo. Evit an eil tro e dapont 17,37 % eus ar mouezhioù, ar pezh a ro dezho 11 dilennad e Kuzul Rannvroel Breizh. E respet kentañ eo abaoe m'en deus dilezet e bost kannad.

### Respetoù
*1989 -1995 : Kuzulier-kêr e Lille
*Meurzh 1992 - Meurzh 1998 : besprezidant kuzul-rannvro an Nord-Pas-de-Calais
*Mezheven 1997 - Meurzh 2000 : kannad RCV an Norzh 
*Meurzh 2000 - 2002 : Sekretour-Stad evit an ekonomiezh kengret e gouarnamant Lionel Jospin, kenstaget ouzh ministr al Labour
*Abaoe ar 21 a viz Meurzh 2010 : ezel eus Kuzul Rannvroel Breizh

## Pennadoù liammet

* Dilennadegoù rannvroel 2010 e Breizh
* Roll kannaded an Norzh

## Liamm diavaez
* Lec'hienn Guy Hascoët, kuzulier
* Fichenn levrlennadur war lec'hienn ar Vodadenn Vroadel
* Prezegenn en AG "francilienne" e 2004
* Pennad er gazetenn Libération, 27/02/2010
Sweet Dreams (are made of this)

"**Sweet Dreams (Are Made of This)**" (pe "**Sweet Dreams**" hepmuiken) zo ur ganaouenn pop gant ar strollad Eurythmics (David A. Stewart hag Annie Lennox). Homañ eo ar ganaouenn a roas e vrud d'ar strollad. Tizhout a reas, a-drugarez d'ur c'hlip-video bamus ha boemus, an eil renk e chartoù Breizh-Veur, hag ar renk kentañ e chartoù S.U.A.

Adkemeret eo bet ar ganaouenn gant ar c'haner Marilyn Manson.
Rainbow Warrior

***Rainbow Warrior*** eo anv lestr-arouez Greenpeace. Daou lestr zo bet en anv-se. An hini kentañ a oa bet kaset d'ar strad gant ar servijoù kuzh an arme c'hall e 1985. An eil zo o vont en-dro abaoe 1989.

## Orin an anv

Dont a ra an anv-se eus ur vojenn eus Amerika an Norzh. Hervezi e vo lakaet ar bed en arvar un deiz gant lontegezh an dud hag e teuio soudarded ar ganevedenn (*Rainbow Warriors* e saozneg) da saveteiñ anezho.

## Ar ''Rainbow Warrior I''

Ar *Rainbow Warrior* kentañ a oa ul lestr bet prenet gant Greenpeace hag implijet e-pad ar bloavezhioù 1980 evit stourm a-enep an arnodoù nukleel gall a veze d'ar mare-se er Meurvor Habask, war inizi Moruroa ha Fangataufa.

E 1985 en doa c'hoant Greenpeace da lakaat an arnodoù nukleel gall da baouez, dre-se e oa bet dibabet kas ar vag war al lec'h. War an hent e chomas a sav e porzh Auckland, e Zeland Nevez, ar servijoù kuzh gall a lakas ar lestr da darzhañ, lazhet e voe ur Portugalad war vourzh, kaset al lestr d'ar strad, ma krogas neuze Afer ar Rainbow Warrior ha kudennoù politikel ha mediaouek.

## Ar ''Rainbow Warrior II''

Savet e 1957 evel lestr-roueder, ar *Grampian Fame* a zo bet adprenet e 1987 gant Greenpeace. Goude labourioù bras e vo lakaet al lestr en dour d'an 10 a viz Gouere 1989, 80 deiz goude peñse lestr kentañ Green Peace. Marilhet eo en Amsterdam gant ar c'hod PC 8024.

Gant al labourioù e c'heller bremañ lakaat 28 den da gousket ennañ, muioc'h eget er stumm orin. Ouzhpennet ez eus bet ivez teirgwern evit ma c'hellfe mont war-raok gant an diesel hag an avel.

War al lestr ez ur vag hors-bord ha pevar c'hanod.

## Oberennoù
Un nebeud filmoù diwar-benn ar vag a zo bet sevenet evel : *[[The Rainbow Warrior Conspiracy]]* (1989), *[[The Rainbow Warrior (film)|The Rainbow Warrior]]* (1992), ha filmoù gall *[[Operation Rainbow Warrior]]* ha *[[Le Rainbow Warrior]]* (e 2006 an daou).

Strolladoù sonerien o deus graet dave d'ar Rainbow Warrior ivez, evel ar strollad belgiat Cobalt 60, ar strollad The Bats a Zeland-Nevez hag ar strollad metal Rata Blanca eus Arc'hantina. Geffen Records o deus enrollet ur bladenn doubl anvet *Greenpeace Rainbow Warriors* e 1989 gant kanaouennoù eus arzourien evel U2, INXS, The Pretenders, Talking Heads, Peter Gabriel, pe White Lion. Ar strollad svedat *[[Europe (strollad)|Europe]]* en deus graet ivez un demo anvet "Rainbow Warrior" war ar bladenn "Le Baron Boys".

Levrioù zo ivez, unan anezho *Eyes of Fire: The Last Voyage of the Rainbow Warrior*, embannet er bloaz goude an darzhadenn, skrivet gant David Robie.

### Pennadoù liammet

*Afer ar Rainbow Warrior
*Greenpeace

## Notennoù ha daveoù
Fuerte de Santa Tecla

Ar **Fuerte de Santa Tecla** zo ur c'hreñvlec'h savet gant Kurunenn Spagn war ar stêr río Negro, tost da aber ar río Piraízinho, war harzoù ar Gobernación de las Misiones Guaraníes (estancia de San Miguel) ha hini Buenos Aires, tost da harzoù Brazil.

Hiziv emañ ar Fuerte de Santa Tecla e kumun Bagé e stad Rio Grande do Sul, e Brazil. Ne chom nemet dismantroù eus an diazezoù e mein.

## Istor
Hervez Feuremglev Madrid (1750) sinet etre Spagn ha Portugal e ranke seizh kêriadenn ar Misiones Orientales a oa er reter d'ar río Uruguay bezañ eskemmet ouzh an drevadenn Colonia del Sacramento. 
D'ar 27 a viz C'hwevrer 1753 , pa zegouezhas an dud karget da verkañ an harzoù hervez ar feuremglev e chapel Santa Tecla, e voent degemeret gant ur bagad armet guaraní dindan urzhioù José Sepé Tiarayú a viras outo a dremen dre o douaroù. 
Ret e voe paouez gant ar gefridi, ha setu Portugaliz war o c'hiz da gêr Colonia hag ar Spagnoled da Montevideo.

En C'hwevrer 1756,  e Santa Tecla, en em vodas soudarded  gouarnour Buenos Aires, José de Andonaegui,  a-gevret gant  150 soudard all degouezhet eus Spagn, gant  1.670 den gouarnour Montevideo , José Joaquín de Viana, ha gant 1.200 soudard portugalat dindan Gomes Freire; hag int da gerzhout  war-du San Miguel. Evel-se eo e krogas  ar Guerra Guaranítica.

## Levrlennadur
*BARRETO, Aníbal (Cel.). *Fortificações no Brasil (Resumo Histórico).* Rio de Janeiro: Biblioteca do Exército Editora, 1958. 368 p. 
*GARRIDO, Carlos Miguez. Fortificações do Brasil. *Separata do Vol. III dos Subsídios para a História Marítima do Brasil.* Rio de Janeiro: Imprensa Naval, 1940.
*IRIA, Alberto. IV Colóquio Internacional de Estudos Luso-Brasileiros - Inventário geral da Cartografia Brasileira existente no Arquivo Histórico Ultramarino (Elementos para a publicação da Brasilae Monumenta Cartographica). *Separata da Studia*. Lisboa: nº 17, abr/1966. 116 p. 
*Augusto Fausto de Sousa. Fortificações no Brazil. *RIHGB*. Rio de Janeiro: Tomo XLVIII, Parte II, 1885. p.&nbsp;5-140.
Río Negro (Uruguay)

Ar **Río Negro** (a vije *Stêr Du* e brezhoneg) eo ar stêr vrasañ ared e diabarzh Republik Uruguay. 750 km zo dezhi. 

## Red
Eieniñ a ra e kreisteiz Brazil. Honnezh hag ar stêr Ibicuí eo adstêrioù pennañ ar Stêr Uruguay.
Rio Jaguarão

Ar **Stêr Jaguarão** (*Rio Jaguarão* e portugaleg, *Río Yaguarón* e kastilhaneg), zo ur stêr etre Brazil hag Uruguay. 

Eieniñ a ra e Brazil, e Rio Grande do Sul, er Serra de Santa Tecla, er *Coxilha das Tunas* pe *do Arbolito*, e kumun Hulha Negra. 270 km zo dezhi.

Bageal warni a c'haller en 32 km diwezhañ he red. 
Aberiñ a ra el Lagoa Mirim, al lenn vras a zo etre Uruguay ha Brazil, etre kumunioù Jaguarão, e Brazil, ha Río Branco, en Uruguay.
Lagoa Mirim

Al Lagoa Mirim (**Laguna Merín** e kastilhaneg) zo ul lenn etre Brazil (e stad Rio Grande do Sul) hag Uruguay. Enni ec'h aber ar Río Yaguarón. An eil brasañ lenn e Brazil eo, a-boan bihanoc'h eget al Lagoa dos Patos.

## Stêrioù
El Lagoa Mirim ec'h aber:
*ar Rio Jaguarão e tu Brazil
*ar stêrioù Cebollatí ha Tacuarí e tu Uruguay.

## Pennad kar
*Listennad lennoù Rio Grande do Sul

## Liammoù diavaez
* Al Lagoa Mirim, gant Skol-veur Pelotas
Pelotas

* *Marteze emaoc'h o klask [[Rio Pelotas]]*.

Trede kêr vrasañ Rio Grande do Sul eo **Pelotas**, e Brazil, war lez al Lagoa dos Patos.
Bagé

* *Arabat eo droukveskañ *'Bagé** gant [[Bâgé-la-Ville]] e [[Bro-C'hall]]''.




**Bagé** zo ur gumun hag ur gêr e [[stadoù Brazil|stad]] [[Rio Grande do Sul]] e [[Brazil]]. E gevred ar stad emañ, er rannvro [[Campanha]], a-stok ouzh Bro-[[Uruguay]]. 

== Douaroniezh ==
War lez ar stêr [[Camacuã]] emañ ar gumun. Kêr Bagé zo un 40 km en hanternoz d'an harzoù etre [[Uruguay]] ha Brazil, tostik d'al lec'h ma emañ eienenn ar [[Río Negro (Uruguay)|Río Negro]], hag un tamm er c'hreisteiz d'an '' [[Nó de Santa Tecla]] '' a zo etre [[Serra de Camacuã]] ha [[Cuchilla Grande]]. 
E krec'h an [[skoulm orografek|nó]] (''nudo'' e spagnoleg), betek 1745, e oa ur peniti ma veze enoret Santez [[Tekla]] gant ar visionerien. Eno e voe savet ar **fuerte de Santa Tecla*' gant ar Spagnoled, nemet ne chom ken nemet dismantroù anezhañ .<br />

== Istor ==
Henvroiz anavezet an tolead eo ar pobloù [[guenoa]], [[tapé]], [[minuán]] ha [[charrúa]]. 
Kentañ re wenn an tolead a voe ar [[Jezuisted]] en [[1690]], deuet eus San Miguel, er [[Misiones Orientales]], en ur vro ma ne rae an henvroiz nemet tremen a greder. Savet e voe ganto *San Andrés de los Guenoas* ha ne badas ket. 

Savet e voe ganto ivez ur [[peniti]] gouestlet da santez [[Tekla]], [[merzher]]ez kristen, nepell alese, tost da eienenn ar [[río Negro (Uruguay)|río Negro]] . 

E [[1752]] e voe ur vodadeg 600 a dud o kas kannaded, hag en o zouez [[José Sepé Tiarayú]], eus ar * Misiones Orientales'', da zileuridi Spagns da c'houlenn diganto ma ne vije ket staget ar c'hornad ouzh Brazil.

E 1773 goude Feuremglev San Ildefonso eo gant gouarnour Buenos Aires Juan José de Vértiz y Salcedo e voe kaset un armead a ouzhpenn mil den da sevel ar fuerte de Santa Tecla, tost da eienenn ar Río Negro, a voe graet gant mein, toullet ur foz 9 metrad ledander ha 2,5 m donder, gant ur voger diavaez a 3 metrad uhelder, mapadas ar c'hreñvlec'h betek aloubadeg an arme bortuglat ha braziliat e 1801, ha neuze eo e voe kroget d'e zismantrañ.

## Armerzh
Gant ar sevel chatal dreist-holl e veve an dud en XIXvet kantved evel hiziv. 

## Tud
* Emílio Garrastazu Médici
* Alceu Collares
Acrochordidae

***Acrochordidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered a vev eus kornôg India betek Filipinez hag Aostralia. *Acrochordus* eo ar genad nemetañ ennañ.

## Spesadoù
* *[[Acrochordus arafurae]]*
* *[[Acrochordus granulatus]]*
* *[[Acrochordus javanicus]]*
Anomalepididae

***Anomalepididae*** (pe ***Anomalepidae***) zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered n'int ket binimus hag a vev e Kreiz ha Suamerika.

## Genadoù
* *[[Anomalepis]]*
* *[[Helminthophis]]*
* *[[Liotyphlops]]*
* *[[Typhlophis]]*
Pierre Bottero

**Pierre Bottero** (ganet ar  e Barcelonnette, en Alpoù, ha marvet ) a zo ur skrivagner gall.

__TOC__

## Buhezskrid

Yaouank-tre ez eo aet da vevañ da Brovañs, ur rannvro n'en deus ket kuitaet abaoe. Lavaret a rae zoken n'halle ket tremen hep an heol nag ar mistral.

Dimezet ha tad div blac'h, graet en deus e-pad pellig ar vicher kelenner a-raok kregiñ penn-da-benn da skrivañ. Plijout a ra dezhañ al lennegezh c'hall, kendrec'het gant galloud ijin ar gerioù, a-viken en deus huñvreet eus hollvedoù disheñvel, eus erevent hag eus troioù hud.

Embannet en deus e destennoù kentañ e ti Flammarion, en o zouez, *Amies à vie*, e c'hentañ levr, a-raok embann e ti Rageot saga Ewilan, un deir-oberenn doubl, ha Ellana, un deir-oberenn, heroic fantasy, ur rummad a blij dezhañ. Ar garantez-se evit al lennegezh faltazi a zeu eus oberenn J.R.R. Tolkien, Philip José Farmer, Zelazny, Howard, Bradley, Moorcock, Leiber, hag all... Pa veze goulennet outañ eus pelec'h e teue e awen e tisklerie alies e oa levezonet gant e lennadurioù, oc'h ouzhpennañ ne ijine netra : "Digeriñ a ran ar nor hag an istor a dremen eus va fenn d'an urzhiataer".

Gounezet en deus ar priz Ados Roazhon/Il-ha-Gwilen 2008 evit levr kentañ *L'autre, le souffle de la hyène* embannet e ti Rageot. Ar priz-mañ a zo deroet bep bloaz gant skolajidi departamant an Il-ha-Gwilen a rank votiñ evit ul levr e-touez an dek.

D'ar 4 a viz Kerzu 2008 e resevas Pierre Bottero priz ar Paille en queue, da-geñver trede saloñs levrioù ar re yaouank ar meurvor Indian e [Le Port (La Réunion)|Le Port]] er Réunion.

Pierre Bottero a zo marvet da 45 bloaz gant ur gwallzarvoud moto d'ar Sul 8 a viz Du 2008, e-tro seizh eur noz. Kollet en deus mestroni e varc'h-tan hag aet eo da stekiñ ouzh ur c'harr-samm war ar CD15 etre Lambesc ha Rognes.

## Oberennoù
;Levrioù liammet ouzh hollved Gwendalavir (tamm pe damm)
**[[La Quête d'Ewilan]]*, trilojienn gant *[[La Quête d'Ewilan|D’un monde à l’autre]]*, *[[Les Frontières de glace]]* ha *[[L'Île du destin]]* o stummañ anezhi.
**[[Les Mondes d'Ewilan]]*, heuliad an oberenn meneget a-raok, trilojienn gant *[[La Forêt des captifs]]*, *[[L'Œil d'Otolep]]* ha *[[Les Tentacules du mal]]* o stummañ anezhi.
**[[Pacte des Marchombres|Le Pacte des Marchombres]]*, trilojienn gant *[[Ellana]]*, *[[Ellana l'envol]]*, ha *[[Ellana la prophétie]] o stummañ anezhi.
**L'Autre*, trilojienn gant *Le Souffle de la hyène*, *Le Maître des tempêtes* ha *La Huitième Porte* o stummañ anezhi.

;Oberennoù all
**Le Voleur de chouchous*
**Tour B2, mon amour*
**Un cheval en Irlande*
**Zouck*
**Fils de sorcières*
**Le Garçon qui voulait courir vite*
**Mon cheval, mon destin*
**Amies à vie*
**Météorite*
**Isayama* (Album)
**Les Aigles de Vishan Lour* (e-barzh niverenn  261 JeBouquine)
**Les âmes croisées* (morse deuet er-maez, raktreset e oa evit miz C'hwevrer 2010)
**Le chant du troll'' (romant grafek morse deuet er-maez, raktreset e oa evit Mae 2010)

## Daveoù


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn an embanner war deir-oberennoù Bottero
Karl Schmidt-Rottluff

**Karl Schmidt-Rottluff** (1añ a viz Kerzu 1884 e Rottluff – 10 a viz Eost 1976 e Berlin) a oa ul livour hag un engraver alaman a gemeras perzh e Die Brücke hag en eztaolouriezh. 

## Buhez hag oberenn
Karl Schmidt a voe ganet e *Rottluff*, un distrig eus Chemnitz eo hiziv an deiz. E 1905 e tibabas an anv Schmidt-Rottluff. 
An arkitektouriezh a studias e Dresden, ha d'ar 7 a viz Even 1905 e voe una eus ar pevar studier (Ernst Ludwig Kirchner, Fritz Bleyl hag Erich Heckel) a grouas Die Brücke e Dresden. Diskouezadeg kentañ *Die Brücke* a voe aozet e miz Du 1905 e Leipzig. Divodet e voe ar strollad e 1913.

E 1937 e voe lamet 608 eus e livadurioù diouzh mirdioù Alamagn gant an Nazied, hag ul lodenn anezho a voe kinniget ganto da-geñver diskouezadegoù an arz disteraet ("Entartete Kunst"). E 1947 e teuas da vezañ kelenner e Skol-veur an arzoù e Berlin-Charlottenburg.

300 koadengravadur, 105 maendresadenn, 70 engravadur ha 78 moullskeudenn a savas.

## Notenn

## Liamm diavaez
* Buhez hag oberennoù Karl Schmidt-Rottluff, diskouezva Ludorff, Düsseldorf
Erich Heckel

**Erich Heckel** (31 a viz Gouere, 1883 e Döbeln – 27 a viz Genver 1970 e Radolfzell am Bodensee) a oa ul livour hag un engraver alaman a voe e-touez krouerien *[[Die Brücke]]*.

## E vuhez
E 1905 e voe Heckel e-touez krouerien *Die Brücke*. Evel izili all ar strollad e prizie kalz oberennoù Edvard Munch, ha fellout a rae dezhañ sevel ur "pont" etre al livañ nevezromantel alaman hag al livañ eztaolour modern. Pevar diazezer ar strollad a savas kalz engravadurioù, peogwir e oa un doare da sevel buan oberennoù marc'had-mat. E-pad lod brasañ e vuhez e savas engravadurioù. 

E 1937 e v oe lakaet e oberennoù da arz disteraet gant an Nazied : ouzhpenn 700 eus e oebrennoù a voe lemet diouzh mirdioù Alamagn, ha difennet e voe outañ diskouez e oberennoù d'an dud. A-benn 1944 e oa bet distrujet holl e goadengravadurioù. 

Goude an Eil Brezel-bed edo o chom e Hemmenhofen, hag e kelennas en Akademiezh Karlsruhe betek 1955. 

Evel lod brasañ izili *Die Brücke* e savas kalz engravadurioù : e katalog Dube diwar e benn e konter 465 koadengravadur, 375 engravadur ha 400 maendresadenn. Ouzhpenn 200 eus an oberennoù-se a voe savet e-pad seizh bloavezh diwezhañ e vuhez. 

Un diskouezadeg vras anvet *Erich Heckel - E oberennoù er bloavezhioù 1920*, a voe aozet eus miz Here 2004 da viz C'hwevrer 2005 er Mirdi Brücke e Berlin.

## Liammoù diavaez

* Heckel - ''Fränzi reclining''
* Oberennoù Erich Heckel er bloavezhioù 1920
* oberenn er "Museumsportal Schleswig-Holstein"
* Buhez hag oberennoù, diskouezva Ludorff, Düsseldorf
Anomochilidae

***Anomochilidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered a vev e Malaysia hag Indonezia. *Anomochilus* eo ar genad nemetañ ennañ.

## Lec'h bevañ
Bevañ a ra an naered-se e beg kreisteiz ledenez Malaysia, e kreiz enez Sumatra hag e mervent Borneo.

## Spesadoù
* *[[Anomochilus leonardi]]*
* *[[Anomochilus weberi]]*
Atractaspididae

***Atractaspididae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered a vev en Afrika hag er Reter-Kreiz.

## Genadoù
* *[[Amblyodipsas]]*
* *[[Aparallactus]]*
* *[[Atractaspis]]*
* *[[Brachyophis]]*
* *[[Chilorhinophis]]*
* *[[Elapotinus]]*
* *[[Hypoptophis]]*
* *[[Macrelaps]]*
* *[[Micrelaps]]*
* *[[Poecilopholis]]*
* *[[Polemon]]*
* *[[Xenocalamus]]*

En *Atractaspididae* pe *[[Colubridae]]* :
* *[[Homoroselaps]]*
Bolyeriidae

***Bolyeriidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ daou spesad naered.

## Spesadoù
* Genad *[[Bolyeria]]*
** *[[Bolyeria multocarinata]]*
* Genad *[[Casarea]]*
** *[[Casarea dussumieri]]*
Cylindrophiidae

***Cylindrophiidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered a vev e kreisteiz ha gevred Azia. *Cylindrophis* eo ar genad nemetañ ennañ.

## Spesadoù
* *[[Cylindrophis aruensis]]*
* *[[Cylindrophis boulengeri]]*
* *[[Cylindrophis engkariensis]]*
* *[[Cylindrophis isolepis]]*
* *[[Cylindrophis lineatus]]*
* *[[Cylindrophis maculatus]]*
* *[[Cylindrophis melanotus]]*
* *[[Cylindrophis opisthorhodus]]*
* *[[Cylindrophis ruffus]]*
* *[[Cylindrophis yamdena]]*
Otto Mueller

**Otto Mueller** (16 a viz Here 1874 e Liebau - 24 a viz Gwengolo 1930 e Breslau) a oa ul livour hag un engraver alaman ezel eus Die Brücke.

## Buhez hag oberenn
Etre 1890 ha 1892 e teskas ar maendreserezh e Görlitz hag e Breslau. Etre 1894 ha 1896 e studias en Akademiezh arzoù-kaer Dresden, hag e kendalc'has e München e 1898. Kuitaat a reas Akademiezh München pa lavaras Franz von Stuck dezhañ e oa divarrek. 
E oberennoù kentañ a voe levezonet gant an drivliadelouriezh, ar Jugendstil hag an arouezouriezh. E 1908 en em stalias e Berlin hag e tostaas ouzh an eztaolouriezh. D'ar mare-se ivez e tarempredas Wilhelm Lehmbruck, Rainer-Maria Rilke hag Erich Heckel. E 1910 ez eas er strollad Die Brücke, ma chomas betek ma vije divodet e 1913. Er memes koulz e tarempredas ivez izili Der Blaue Reiter.
E-pad ar Brezel-bed kentañ e vrezelias e Frañs hag e Rusia, ha goude ar brezel e kelennas en *Akademie der Bildenden Kunste* (akademiezh arzoù) e Breslau, ma chomas betek e varv e 1930. E-touez ar re a zeskas gantañ e voe Johnny Friedlaender hag Isidor Ascheim. En holl e savas 172 engravadur: war goad, war baper pe maendresadennoù.
E 1937 e voe dilamet 357 oberenn savet gantañ diouzh mirdioù Alamagn gant an Nazied, hag a renke anezhañ e rummad an arz disteraet. 
Tem pennañ e oberennoù eo al liamm etre mab-den hag an natur. Eeun eo e daolennoù a-fet stummoù, trolinennoù ha livioù. Brudet eo al livadurioù ma tiskouez tud en o noazh pe merc'hed rom. 

## Oberennoù Mueller er mirdioù
*Brücke Museum, Berlin
*Buchheim Museum, Bernried
*Fine Arts Museums San Francisco
*MoMA, New York 
*National Gallery of Art, Washington D.C.

## Liammoù diavaez

*Buhez hag oberennoù, diskouezva Ludorff, Düsseldorf
* Oberennoù Otto Mueller
Skoulm orografek

Ur **skoulm orografek** (*Nó orográfico* e portugaleg, *node* e saozneg) zo ul lec'h m'en em groaz div aradennad venezioù.

## Pennadoù kar
*Nudo de Paramillo, e Colombia,
*Nó de Santa Tecla, e Brazil.
Nudo de Paramillo

An **Nudo de Paramillo** zo ur skoulm orografek e-barzh Cordillera Occidental an Andoù en Colombia en Antioquia, dezhañ 3.960 m uhelder. 

## Pennad kar

*Parque Nacional Natural Paramillo
Boidae

***Boidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered divinim.

## Genadoù
* Iskerentiad *[[Boinae]]* :
* *[[Acrantophis]]*
* *[[Boa]]*
* *[[Candoia]]*
* *[[Corallus]]*
* *[[Epicrates]]*
* *[[Eunectes]]*
* *[[Sanzinia]]*
* Iskerentiad *[[Erycinae]]* :
* *[[Calabaria]]*
* *[[Charina]]*
* *[[Eryx]]*
* *[[Gongylophis]]*
* Iskerentiad *[[Pythoninae]]* (pe kerentiad dezho o-unan *Pythonidae*) :
* *[[Antaresia]]*
* *[[Apodora]]*
* *[[Aspidites]]*
* *[[Bothrochilus]]*
* *[[Leiopython]]*
* *[[Liasis]]*
* *[[Morelia]]*
* *[[Python]]*
Antioquia (departamant)

* *Ur pennad [[Antioquia]] zo.*

**Antioquia** zo unan eus an 32 zepartamant a zo e Kolombia, e gwalarn ar vro. Medellín eo ar gêr-benn hag eil brasañ kêr ar vro.
San Sebastián de los Reyes

**San Sebastián de los Reyes** a zo ur gêr e Kumuniezh emren Madrid (Spagn), gant 72 414 annezad e 2008.

## Gevelliñ
*  Baunatal, Alamagn
Antioquia

**Antioquia** hag **Antioquía** zo anvioù-lec'hioù spagnolek, deuet eus an anv henc'hresianek Antioc'heia.

## Yezhoù all
***Antioquia** eo ar stumm portugalek.

## Antioquia
Ur ger teirsilabennek taolmouezhiet war -*tio*- eo.
*Antioquia (departamant), un departamant e Kolombia.
*Kumun Santa Fe de Antioquia, en departamant se en-eeun.

## Antioquía
Ur ger pedersilabennek taolmouezhiet war -*qui*-:
*Kumun e Perou, e Distrig Antioquía, e departamant Lima.
*An anv spagnolek a glot gant Antioc'heia.

## Pennadoù kar
*Antioc'heia
Naer-wiber Fea

**Naer-wiber Fea** (*Azemiops feae*) a zo ur stlejvil binimus hag a vev en Azia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Azemiops* hag en iskerentiad *Azemiopinae*.

## Liammoù diavaez
Eadric Kent

**Eadric Kent** a oa roue Rouantelezh Kent eus 685 da 686. Mab Ecgberht Kent e oa. Asambles gant e eontr Hlothhere Kent e renad e-pad ur prantad met en em sevel a reas Eadric ouzh Hlothhere ha faezhañ a reas anezhañ gant skoazell Rouantelezh Sussex. Lazhet e voe Hlothhere ha da rener nemetañ ez eas Eadric. Aloubet e voe e riez gant Caedwalla Wessex, avat.
Ewenni

**Ewenni** zo ur gêriadenn e lez ar stêr Ewenni e Bro Morgannwg, e kreisteiz Kembre, 5.6 km eus kêr Pen-y-bont ar Ogwr. 

Brudet eo abalamour d'ar prioldi kozh ha d'an iliz.

## Monumantoù
*Prioldi Ewenni
*A pont kozh, pont roman hervez lod, pont krennamzerel kentoc'h.

## Tud vrudet
*Edward Mathews, oberour *Hanes Siencyn Penhydd* (1850).

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ar barrez
* Luc'hskeudenn eus diabarzh prioldi Ewenni
Viperidae

***Viperidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ an naered-gwiber pe an naered-ourouler.

## Iskerentiadoù
* *[[Azemiopinae]]*
* *[[Causinae]]*
* *[[Crotalinae]]*
* *[[Viperinae]]*
Causus

***Causus*** a zo ur genad e rummatadur ar stlejviled, an hini nemetañ en iskerentiad *Causinae*. Ennañ ez eus spesadoù naered binimus hag a vev en Afrika issahara.

## Spesadoù
* *[[Causus bilineatus]]*
* *[[Causus defilippii]]*
* *[[Causus lichtensteinii]]*
* *[[Causus maculatus]]*
* *[[Causus resimus]]*
* *[[Causus rhombeatus]]*
Crotalinae

***Crotalinae*** a zo un iskerentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ an naered-ourouler ha naered all kar dezho.

## Genadoù
* *[[Agkistrodon]]*
* *[[Atropoides]]*
* *[[Bothriechis]]*
* *[[Bothriopsis]]*
* *[[Bothrocophias]]*
* *[[Bothrops]]*
* *[[Calloselasma]]*
* *[[Cerrophidion]]*
* *[[Crotalus]]*
* *[[Deinagkistrodon]]*
* *[[Gloydius]]*
* *[[Hypnale]]*
* *[[Lachesis]]*
* *[[Ophryacus]]*
* *[[Ovophis]]*
* *[[Porthidium]]*
* *[[Protobothrops]]*
* *[[Sistrurus]]*
* *[[Triceratolepidophis]]*
* *[[Trimeresurus]]*
* *[[Tropidolaemus]]*
* *[[Zhaoermia]]*
Naer-vor

An **naered-mor** a c'hell bezañ :
* naered ar c'herentiad *Hydrophiidae*, sellet ouzh naer-vor (stlejvil)
* pesked, sellet ouzh naer-vor (pesk)
* euzhviled mojennel, sellet ouzh naer-vor (euzhvil)
Berder

**Berder** zo un enezenn vihan e Mor Bihan Gwened, e kumun an Arvor-Baden. 23 hektar eo he gorread ha n'eus den ebet o chom enni a-hed ar bloaz.

Lojañ a c'haller e Berder, ha kalz a dud a zeu di da dremen o vakañsoù en ur "gêriadenn vakañsoù" meret gant *Loisirs Vacances Tourisme*, ur gevredigezh a feurm an enezenn digant ar greantour Yves Rocher.

## Geografiezh

Un enezennig eo Berder pa vez lanv, hogen ul ledenez pa vez tre : ur chaoser 80 metr a vez dizoloet gant ar mor neuze hag a stag Berder ouzh bourc'h an Arvor-Baden.

Er Mor Bihan emañ Berder nepell diouzh an inizi-mañ :
* Enizenac'h, er reter,
* Enez ar Gazeg, er su,
* Gavriniz hag ar Ralve, er mervent,
* hag er reter dezhi emañ an douar-bras (an Arvor-Baden).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Skeudennoù ha testennoù diwar-benn enez Berder
Naer-ourouler

An **naered-ourouler** (pe **krotaled**) a zo naered binimus kar d'an naered-gwiber.

Dont a ra o anv eus an ourouler a zo e beg o lost hag a reont gantañ evit gourdrouz o enebourien.
Perseg

Ar **farseg** pe **perseg** *(farsi* er yezh-se) a zo ur yezh iranek a vez komzet en Iran, Afghanistan, Tadjikistan dreist-holl.
Trawsfynydd

**Trawsfynydd** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Feirionnydd kozh, e kreistez kontelezh Gwynedd hiziv, war lez Lenn Trawsfynydd.

## Armerzh
Ur greizenn nukleel a oa bet savet eno e 1959 ha lakaet e pleustr e 1965, met serret eo bremañ abaoe 1991.

## Sevenadur
*76,8% eus an dud a gomze kembraeg e 2011.

## Tud
;Bet ganet eno
*Sant John Roberts, merzher katolik
*Ar barzh Hedd Wyn. 

## Skol
Ysgol Bro Hedd Wyn eo anv ar skol gentañ derez. Goude ez a ar skolidi d'ar skol eil derez da Ysgol y Moelwyn, Blaenau Ffestiniog. 


Coed y Brenin - geograph.org.uk - 3970648.jpg|Coed y Brenin
Trawsfynydd Nuclear Power Plant.jpg|Kreizenn nukleel Trawsfynydd
Lenn Trawsfynydd

**Llyn Trawsfynydd** zo ul lenn artifisiel, graet e 1928, en hanternoz Kembre e-kichen Trawsfynydd e Gwynedd, 4.8 km² dezhi. Savet e voe un argaeenn a-dreuz ar stêr Prysor. Da gentañ e oa mennet da zastum dour evit ober tredan e kreizenn Maentwrog, un tredanva dre zour. Goude se e servijas an dour evit kreizenn nukleel Trawsfynydd, war lez al lenn, hogen serret eo bremañ.
Listennad lennoù Rio Grande do Sul

**Listennad lennoù stad [[Rio Grande do Sul]]**, e Brazil

*Lagoa Armazém
*Lagoa Bacopari
*Lagoa dos Barros
*lagoa Bela Vista
*lagoa do Bojuru
*lagoa do Caçonde
*lagoa Caiúva
*lagoa das Capinchas
*lagoa das Capivaras
*lagoa Capivari
*lagoa do Casamento
*lagoa Charqueada
*Lagoa Cerquinha
*lagoa do Cerro
*lagoa da Cidreira
*lagoa Comprida
*lagoa das Cortiças
*Lagoa Custódia
*lagoa Dona Antônia
*lagoa do Estreito
*lagoa das Flores
*lagoa Formosa
*Lagoa do Forno
*Lagoa Fortaleza
*lagoa dos Gateados
*Lagoa Gentil
*lagoa Iberé
*Lagoa Itapeva
*Lagoa do Jacaré
*lagoa Kappel
*Lagoa da Mangueira
*lagoa das Malvas
*lagoa Manuel Nunes
*Lagoa Marcelino Ramos
*lagoa do Mato
*lagoa do Meio
*Lagoa Mirim
*lagoa Negra
*lagoa do Nicola
*lagoa do Pacheco
*lagoa Pai João
*Lagoa Palmital
*Lagoa do Peixe
*Lagoa Peixoto
*lagoa Pequena
*lagoa Pinguetas
*Lagoa Pinguela
*Lagoa das Pombas
*lagoa do Ponche
*lagoa da Porteira
*Lagoa dos Quadros
*lagoa do Quintão
*lagoa do Retovado
*lagoa Reserva
*lagoa Rincão
*lagoa Rincão das Éguas
*lagoa Rincão dos Veados
*lagoa da Rondilha
*Lagoa Rondinha
*lagoa Sangradoura
*lagoa Saru
*lagoa dos Silveiras
*lagoa do Simão
*lagoa da Solidão
*Lagoa do Violão
*Lago Guaíba
*Lago do Passo
*Laguna dos Patos
Enez Karn

**Enez Karn**, pe **Karn**, zo un enezennig tost d'an douar-bras e Mor Breizh, e kumun Gwitalmeze. Pa vez tre e c'haller mont betek enni war droad.

*Pont traezh* pe *Pont Karn* a reer eus an erv draezh a stag an enezennig ouzh an douar-bras pa vez izelvor.

## Istor
War an enezenn ez eus ur c'harn ragistorel, savet war-dro 4 200 vloaz a-raok J.-K. En amzer-hont e oa izeloc'h live ar mor ha stag e oa an enezenn ouzh an douar-bras. E 1954 e oa bet addizoloet an hini gentañ eus an teir c'hambr zo er c'harn. Savet e voent evit beziañ tud varv moarvat. Hervez ar pezh zo bet kavet enno gant ar furcherien e oa bet implijet ar bezioù-se betek ar bloaz 2 500 a-raok J.-K.

## Mojenn
Kontañ a reer e oa ur c'hastell gwechall war an enezenn. Ar c'hastell-se a oa d'un aotrou, *Roue Karn*, a oa gantañ divskouarn marc'h. Digenvez e veve-eñ ha gervel a rae tud yaouank eus an douar-bras evit troc’hañ e vlev hag e varv. Met morse hini ebet ne zeue en-dro. Lazhet e vezent holl gantañ, ur wech m'o doa gwelet e zivskouarn. A-benn ar fin e voe lazhet an aotrou gant un troc'her-blev a droc'has dezhañ e c'houzoug gant e aotenn, kentoc'h eget bezañ muntret eñ ivez, evel e ziaraogerien. Ar vojenn-se a reer anezhi, e lec'hioù all e Breizh, mojenn ar Roue Marc'h.

## Levrlennadur
* *L'île Carn*, dindan renerezh Hervé Jézéquel, Créaphis Editions, 2002, 252 bajenn

## Notennoù
Lagoa dos Patos

Al **Lagoa dos Patos** eo lenn vrasañ Brazil e stad Rio Grande do Sul. Ul lenn hir eo a-hed aod ar Meurvor Atlantel, 
265 km hed zo dezhi, hag ur gorread 10.144 km².
 
## Istor
Dont a rafe an anv eus ar bobl amerindian a oa o chom e Rio Grande do Sul, anvet *Patos* evit doare, met un displegadur zo.

## Douaroniezh

## Ar c'humunioù en-dro d'al lenn

## Pennadoù kar

* Canal São Gonçalo
* Ilha dos Marinheiros
* Lago Guaíba
* Lagoa Mangueira
* Lagoa Mirim
* Listennad lennoù Rio Grande do Sul
Bovekerke

**Bovekerke** en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel a zo ur rann-gumun eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; e 1971 eo bet lakaet e kumun Koekelare.

## Monumantoù ha traoù heverk

Bovekerke - Skyline 1.jpg|Ar gêriadenn
Bovekerke - Sint-Gertrudiskerk1.jpg|An iliz katolik *Sint-Gertrudis*
Mabig Jezuz

Ar **Mabig Jezuz** eo an anv roet e brezhoneg da Jezuz Nazaret pa oa bugel, hervez ar relijion gristen. 

## Nedeleg
Nedeleg eo gouel deiz ganedigezh ar Mabig Jezuz. E kraou Nedeleg e vez diskouezet gant e dud Jozeb ha Mari, an azen hag an ejen.

Betek ar bloavezhioù 1950, a-raok donedigezh an Tad Nedeleg da Vreizh-Izel, eo ar Mabig Jezuz a zegase profoù d'ar vugale.

## Mojenn Kristof
Sant Kristof en devije douget ar Mabig Jezuz d'e sikour da dreuziñ ur stêr.

## Livadurioù

Ninojesusmercedes.jpg|*Bendito Niño Jesús de Ntra. Sra. de las [[Mercedes]]*, "Mabig Jezuz Itron Varia an Druez", e San Fernando
ChildJesusByMurillo.jpg|*Ar Mabig Jezuz*, hervez Murillo
Antonio Concioli. Bambino Gesù, Madonna, S. Carlo Borromeo.jpg|Antonio Concioli (1736-1820)
Enfant Jésus de Prague Joinville 200908 2.jpg|Mabig Jezuz Praha, en iliz Notre-Dame e Joinville en Champagne


## Levrioù brezhonek
Ul levr bugale anvet **Istor ar Mabig Jezuz** zo bet embannet gant Al Liamm er rummad Levrioù ar vugale e 1962, savet diwar ar Pevar Aviel.

## Pennad kar
*Gwerc'hez Vari