open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cnemophilus

***Cnemophilus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1890 gant ar skiantour saoz Charles Walter De Vis (1829-1915).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Cnemophilus loriae]]*,
* *[[Cnemophilus macgregorii]]*
** *C. m. *'macgregorii**' ha *sanguineus*.
O c'havout a reer e Ginea Nevez, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Tev ar gwad, tanav an dour

***No Great Mischief*** a zo ur romant brudet bet skrivet gant Alistair MacLeod, ur skrivagner kanadian a orin skosat, hag embannet e 1999 gant McLelland & Stewart.
Bet eo lakaet e brezhoneg gant Kristian Braz hag embannet e 2015 gant Al Liamm dindan an titl «&nbsp;*Tev ar gwad, tanav an dour*&nbsp;».

## Danvez
Alexander MacDonald, anezhañ un ortodontour e Kanada, a gont istor e familh. En , izili klann Chalum Ruaidh, un darn eus klann MacDonald, a zivroas da Enez ar C'hab Breton goude emgann Culloden. Kas a ra an istor betek ar bloavezhioù 1960.

Lourennek ha fromus-kenañ eo *No Great Mischief*, gant daveoù niverus d'ar gouezeleg ha d'an doare ma chom stag tud Nova Scotia ouzh o gwriziennoù skosat.

## Levrlennadur
*  Alistair MacLeod, *No Great Mischief*, Vintage Books, 2001 

## Notennoù
Charles Walter De Vis

**Charles Walter De Vis**, bet ganet **Devis** d'an 9 a viz Mae 1829 e Birmingham (Kontelezh Kornôg Midlands, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 30 a viz Ebrel 1915 e Brisbane (Queensland, Aostralia), a oa un den-a-iliz saoz.
E garg a berson a zilezas e 1859 ha dont da skiantour barrek war an evnoniezh, al loenoniezh ha louzawouriezh koulz ha studi an divelfenneged. Ren a reas e vicher nevez e Bro-Saoz hag en Aostralia.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Amalocichla]]*,
* **C** : *[[Cnemophilus]]*,
* **D** : *[[Daphoenositta]]*,
* **M** : *[[Macgregoria]]*,
* **O** : *[[Oreostruthus]]*,
* **P** : *[[Paramythia]]*, *[[Prionodura]]*, *[[Ptiloprora]]*.
### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Anthus gutturalis]]*, *[[Arses lorealis]]*,
* **C**
: *[[Caligavis obscura]]*, *[[Cnemophilus macgregorii]]*,
* **M**
: *[[Macgregoria pulchra]]*, *[[Melidectes belfordi]]*, *[[Melionyx fuscus]]*,
* **O** : *[[Oreoscopus gutturalis]]*,
* **P**
: *[[Paramythia montium]]*, *[[Peneothello sigillata]]*, *[[Prionodura newtoniana]]*, *[[Ptiloprora guisei]]* ha *[[Ptiloprora perstriata|perstriata]]*,
* **R** : *[[Rhamphocharis piperata]]*.

## Notennoù ha daveennoù
NGC 908

**NGC 908** a zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet war-dro 60 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Valum.
Maesglase

**Maesglase**, pe **Maesglasau**, zo ur menez eus kreisteiz Gwynedd e Kembre, anezhañ un darn eus menezioù Cadair Idris, dispartiet avat diouzh Cadair Idris gant an hent A487 a gas eus Dolgellau da Gorris.
NGC 5907

**NGC 5907** a zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet 53.5 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an Dragon.
Alistair MacLeod

**Alistair MacLeod**, bet ganet d'an 20 a viz Gouere 1936 hag aet da Anaon d'an 20 a viz Ebrel 2014, a oa ur romantour kanadian, aozer istorioù berr ha kelenner skol-veur.

77 vloaz oa pan eas da Anaon. Lidet e voe e obidoù en iliz katolik St. Margaret of Scotland, e Broad Cove, Enez ar C'hab Breton, tost d'e di e Dunvegan Beziet eo bet er vered tost ma kousk rummadoù a vMacCleod.

Nerzh ha from a gaver en e skridoù. Taolenniñ a ra kaerded Enez ar C'hab Breton ha personelezh un darn vat eus hec'h annezidi stag ouzh o orin skosat hag o stourm evit liammañ amzer dremenet ag amzer-vremañ.

Priziet eo bet MacLeod evit resisted e c'herioù, from nerzhus e skridoù hag an implij a rae eus ur yezh eeun hag a seblante gwriziennet en un hengoun komzet.

Daoust da Alistair MacLeod bezañ brudet evel unan eus mistri an istorioù berr, e romant *No Great Mischief*, embannet e 1999, a voe dilennet da wellañ levr Aod Atlantel Kanada bet skrivet biskoazh.

Gounezet ez eus bet meur a briz gant ar romant ivez hag an *International IMPAC Dublin Literary Award* e 2001, peurgetket.

E 2000, e zaou levr istorioù berr *The Lost Salt Gift of Blood* (1976) hag *As Birds Bring Forth the Sun and Other Stories* (1986), a voe adembannet el levr *Island: The Collected Stories*. Keñveriañ a rae MacCleod e labour skrivagner ouzh seniñ an akordeoñs :

*«&nbsp;When I pull it out like this, it becomes a novel, and when I compress it like this, it becomes this intense short story.&nbsp;»* 
"Pa sachan evel-mañ e tro d'ur romant, ha pa waskan evel-mañ e tro d'an danevell verr virvidik-se."


MacLeod a gelennas saozneg ha krouiñ lennegezh e-pad ouzhpenn tregont vloaz e Skol-veur Windsor, met distreiñ a rae bep hañv d'e di war Enez ar C'hab Breton ma skrivas an darn vrasañ eus e oberennoù.

## Enorioù

;Evit *No Great Mischief*
**International IMPAC Dublin Literary Award* (kêr Zulenn), 2000.
**Trillium Book Award* (Stad Ontario), 2000.
**Thomas Head Raddall Award* (Nova Scotia), 2000.
**Dartmouth Book & Writing Award for Fiction* (Nova Scotia), 2000.
**Libris Award* *(Canadian Booksellers Association)*, "Skrivagner ar bloaz", 2000.
**Atlantic Provinces Booksellers' Choice Award*, 2009.

Gounezet en deus ar *Portia White Prize* (Nova Scotia) e 2001. Ar priz a vez roet gant Proviñs Nova Scotia, evit enoriñ oberennoù arzel meur.

E 2003 e c'hounezas al *Lannan Literary Award* evit oberennoù a faltazi.

E 2008 e voe anvet da ofiser an *Order of Canada* hag ezel eus *[[Kevredigezh Roueel Kanada]]*.

E 2009 e resevas Alistair MacLeod ar *PEN/Malamud Award* digant ar *PEN/Faulkner Foundation* e Washington D. C. evit istorioù berr a faltazi, asambles gant Amy Hempel.

Resevet en deus ouzhpenn daouzek diplom a enor, en o-zouez a-berzh *St. Francis Xavier University* (Antigonish, Nova Scotia), *Cape Breton University* (Sydney, Nova Scotia), *McGill University* (Montréal, Québec) hag *University of Prince Edward Island* (Charlottetown, Prince Edward Island).

## Daveoù
Hypothymis

***Hypothymis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1826 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Hypothymis azurea]]*
** *H. a. abbotti*, *aeria*, *azurea*, *catarmanensis*, *ceylonensis*, *consobrina*, *forrestia*, *galerita*, *gigantoptera*, *idiochroa*, *javana*, *karimatensis*, *leucophila*, *montana*, *nicobarica*, *oberholseri*, *opisthocyanea*, *penidae*, *prophata*, *richmondi*, *styani*, *symmixta* ha *tytleri*,
* *[[Hypothymis coelestis]]*
** *H. c. coelestis* ha *rabori*,
* *[[Hypothymis helenae]]*
** *H. h. agusanae*, *helenae* ha *personata*,
* *[[Hypothymis puella]]*
** *H. p. blasii* ha *puella*.

Tregont (30) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Levr Job

**Levr Job** (Jo) a zo unan eus lodennoù Ar Skridoù en Tanac'h.

Hervez ar vurutellerien e c'hell bezañ bet savet, war-dro ar VIvet kantved kent JK, diwar un istor eus an amzer gozh chomet en eñvor pobladoù ar reter, hag aozet e doare un drama barzhoniel gant ur barzh a-douez harluidi ar Yuzevien.

Ur goulenn eo danvez al levr : perak Doue, krouer ha mestr ar bed, en deus aotreet droukskouer ar boan, ha penaos, dreist-holl, un Doue mat ha reizh a c'hell lezel da c'houzañv ar re fealañ eus e servijerien ?

Hervez furien Israel, da bep hini hervez e oberoù. Met perak neuze e vez gwelet kement a zireizhennoù, da skouer, gwallblanedenn an den santel Job ?

#### Daveoù
Job (Bibl)

Tudenn bennañ Levr Job an Tanac'h eo **Job**.

Un den direbech ha peurvat eo Job. Bennozhioù Doue a zo warnañ. Ne blij ket se da Satan a zeu gant aotre Doue da amprouiñ fealded an den santel o'ch arsailhañ anezhañ en e vadoù ha betek en e gorf. Kouezhet e brasañ dienez, ne fell ket da Job en em sevel enep Doue, met klask kompren ar perag...

#### Daveoù
Kemeridigezh Acapulco

Kemeret e voe kêr Acapulco d'an 3 a viz Mezheven 1864 e-pad Eil emelladenn ar C'hallaoued e Mec'hiko. Ur rejimantad tennataerien aljerian eus an arme c'hall a aloubas porzh Acapulco. Daoust da se, d'ar 7 a viz Mezheven, 3 deiz goude ar gemeridigezh, e voe faezhet ar rannarme-se, erruet e San Blas, en Nayarit, gant ur bagad republikan dindan an isletanant Dámaso F. Ortega, en Las Cruces, tostik da Acapulco.
Chasiempis

***Chasiempis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Chasiempis ibidis]]*,
* *[[Chasiempis sandwichensis]]*
** *C. s. bryani*, ***ridgwayi*** ha *sandwichensis*,
* *[[Chasiempis sclateri]]*.

O c'havout a reer e Hawaii ma vez graet "ʻelepaio" eus ar genad e hawaieg, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Aither

**Aither** (Αἰθήρ / Aithếr, e henc'hresianeg : henc'hresianeg, eus αἴθω / aíthô, « leskiñ ») zo unan eus an doueoù koshañ, doue lein an oabl, ma'z eo glanoc'h an aer ha tommoc'h, an aer analet gant an doueed, e-skoaz an Aer (ἀήρ / aếr e henc'hresianeg), aer traoñ an oabl, analet gant an dud.

Hervez ar barzh Hesiodos e oa mab da Erebos (an Deñvalijenn) ha da Nyks (an Noz), breur da Hemera (an Deiz). Koulskoude, hervez ar mojennoù orfek e oa mab da Gronos (an Amzer).

Hyginus avat a skriv, er rakskrid d'e *Fablennoù*, e oa bugel d'an Deñvalijenn ha da C'haos, breur da Erebos ha da Nyks, breur ha pried da Hemera, ha bugale dezho : Gaia (an Douar), Ouranos (an Oabl) ha Thalassa (ar Mor). Ouzhpenn-se, p'en em baras gant e verc'h Gaia, ec'h engehentas an doueed orin (a vez lavaret peurvuiañ e oant bugale da Ouranos pe da Nyks) : Algos (ar Boan), ar Gounnar, ar C'hlask-bara, ar Vezventi, Neikos (ar Rendael), Lethe (an Ankounac'h), ar Gwadorged, Okeanos, Themis, Tartaros, Pontos (al Lanv), hag an Ditaned veur, Atlas, Hyperion, Polos, Kronos, Rea, Moneta (hanter gevatal latin da Mnemosyne), Dione (mamm an doueez Afrodite) — hag ivez da verc'hed ar Gounnar.

## Notennoù
Trochocercus

***Trochocercus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Trochocercus cyanomelas]]*
** *T. c. bivittatus*, ***cyanomelas***, *megalolophus*, *segregus* ha *vivax*,
* *[[Trochocercus nitens]]*
** *T. n. *'nitens**' ha *reichenowi*.
O c'havout a reer en Afrika issahara, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Moneta

**Moneta** a oa, da gentañ, an anv latin (***Monēta*** e latin) roet e Roma da Mnemosyne, doueez an eñvor e mojennoù Hellaz. Tamm-ha-tamm, war a seblant, ez eus bet kemmesk etre an doueez-se ha Junon, c'hoar ha pried an doue meur Yaou, a veze graet *Iūno Monēta* anezhi e latin.

Eus an anv *Monēta* e teu ar gerioù brezhonek "moneiz", ha "minter", evel ma teu meur a c'her all c'hoazh e meur a yezh : 
*e saozneg : *money* "arc'hant", ha *mint* (al lec'h ma vez skoet moneiz gant ur minter), 
*er yezhoù romanek : *monnaie* e galleg, *moneta* en italianeg, *moeda* e portugaleg, *monedă* e roumaneg, *moneda* e spagnoleg, 
*e yezhoù arall c'hoazh, evel *Монета* (distaget "moneta") e ruseg pe c'hoazh *Münze* en alamaneg pe *mynt* e svedeg.

## An doueez Moneta
Pa greskas levezon relijion Hellaz e Roma e voe azeulet an doueez Moneta, kevatalez d'an doueez hellazat Mnemosyne ("Μνημοσύνη"), doueez an eñver ha mamm Merc'hed an Awen. Diwar hec'h anv e teu ar verb latin monēre (a dalvez kement ha "degas da soñj", "kemenn".) Meneg anezhi zo en ur skrid gant Livius Andronicus (Latin Odyssey) : *Nam diva Monetas filia docuit* (" o vezañ ma'z eo kelennet gant merc'h doueel Moneta ...", darnskrid 21 Büchner), a c'hall bezañ ar c'hevatal da Od. 8,480-1 pe da 488.

An anv, pe anv-gwan, Moneta, roet da Juno a deu kentoc'h eus ar ger henc'hresianek "moneres" ("μονήρης"), kar d'ar ger "monos", unan, hag a dalv kement ha "digenvez, dispar". En amzer Andronicus e voe kemmesk etre anvioù an div zoueez.

## Junon Moneta
E Roma e oa un templ anvet Templum Iunonis Monetæ war ar Menez Capitolinus, a-us d'ar Forum. Eno e veze mintet ar pezhioù moneiz, en amzer ma veze liammet an temploù hag ar mintañ moneiz.

## Lennegezh
Moneta zo un dudenn a bouez er varzhoneg "The Fall of Hyperion: A Dream" gant ar barzh saoz John Keats (1796-1821).

## Daveoù
Betty Curtis

**Betty Curtis** eo anv-micher **Roberta Corti**, bet ganet e 1936 e Milano (Lombardia) ha marvet e 2006 e Lecco (Lombardia).
Kanet he devoa en Eurovision e 1961, e Cannes, ma he devoa kanet *Al di là*, goude gounezet e Festival Sanremo.

## Pladennoù
* 1958
:*Con tutto il cuore* • *La pioggia cadrà*
* 1959
:*Nessuno* • *Una marcia in fa* (Daouad gant Johnny Dorelli) • *Buondì*
* 1960
:*Non sei felice • *Il mio uomo*
* [[1961]]
:*Al di là* • *Pollo e champagne • *Aiutami a piangere* • *Midi Midinette* • *Ci vogliono i mariti* • *Tu si' 'a malincunia* • *Neve al chiaro di luna*
* 1962 
:*Buongiorno amore* • *Stasera piove* • *Cantando con le lacrime agli occhi* • *Soldi soldi soldi* • *Tango del mare* • *Chariot*
* 1963
:*[[Wini-Wini]]* • *Canzonetta romantica*
* 1964
:*La casa più bella del mondo* • *Scegli me o il resto del mondo*
* 1965
:*Invece no*
* 1966
:*Le porte dell’amore*
* 1967
:*È più forte di me* • *[[Guantanamera]]* • *Povero Enrico*
* 1969
:*Gelosia*
Galaksienn ar C'hizeller

**Galaksienn ar C'hizeller** a zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet 11,4 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar C'hizeller.
Familia Valera Miranda

**Familia Valera Miranda** zo ul laz sonerien kuban eus Santiago de Cuba.

## Izili
*Félix Valera Miranda (marvet e 2018), gitarour ha kaner 
*Carmen, e bried, kanerez ha hejerez maracas, 
*o mibien, 
**Félix Enrique, tresero , aet da chom da SUA.
**Raúl Félix, gourrebedour, Ernesto, bongosero. 
*Radamés GONZÁLES, tres, klavier ha kan.

## Pladennoù
*1983 : daou L.D. , enrollet e San Luis (Kuba) 
*1996 : "La Familia Valera Miranda" 
*1996 : Oriente (Ocora/Radio France) - 
*1999 : e La Habana.
*2003 : El son y su Sabor desde Santiago de Cuba -
*2009 : Cantos de ida y Vuelta, Son Así

## Liammoù diavaez
* En ur fim eus 1982
* O kanañ e Santiago war ar straed
* O kanañ ''Rita la caimana''
* O kanañ ''Que lindo Bayamo''
* Pennad e ''Montuno Cubano''

## Notennoù
Livius Andronicus

**Livius Andronicus**, pe **Lucius Livius Andronicus** (284 kent J.K. — 204 kent J.K.) a oa ur skrivagner latin a orin gresian. Lakaat a reas Odysseia Homeros e latin, hag anvet neuze * Odusia *.
Clytorhynchus

***Clytorhynchus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1870 gant al loenoniour stadunanat Daniel Giraud Elliot (1835-1915).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Clytorhynchus hamlini]]*,
* *[[Clytorhynchus nigrogularis]]*,
* *[[Clytorhynchus pachycephaloides]]*
** *C. p. grisescens* ha ***pachycephaloides***,
* *[[Clytorhynchus sanctaecrucis]]*,
* *[[Clytorhynchus vitiensis]]*
** *C. v. brunneus*, *buensis*, *fortunae*, *heinei*, *keppeli*, *layardi*, *nesiotes*, *pontifex*, *powelli*, *vatuanus*, ***vitiensis*** ha *wiglesworthi*.

O c'havout a reer en inizi Melanezia ha kornôg Polinezia, pevarzek (15) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Wilhelm Meise (evnoniour)

**Wilhelm Meise**, bet ganet d'an 12 a viz Gwengolo 1901 en Essen (Impalaeriezh alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Eost 2002 e Hamburg (Alamagn), a oa un evnoniour alaman.

## Listenn al laboused studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **E** : *[[Eutrichomyias]]*,
* **S** : *[[Stresemannia]]*.

### [[Spesad]]où
* **P** : *[[Phylloscopus kansuensis]]*.
### [[Isspesad]]où
* **Y** : *[[Yungipicus kizuki|Yungipicus kizuki permutatus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Alexander Wetmore

Frank **Alexander Wetmore**, bet ganet d'an 18 a viz Mezheven 1886 e North Freedom, Wisconsin (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Kerzu 1978 e Glen Echo (Maryland, SUA), a oa un evnoniour hag ur paleontologiour stadunanat.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Kerentiad]]où
* **C** : Chloropseidae,
* **M** : Mesitornithidae,
* **P** : Parulidae,
* **R** : Rhinocryptidae.

### [[Genad]]où
* **A** : *[[Aphanocrex]]* (††),
* **E** : *[[Knipolegus|Entotriccus]]*,
* **M** : *[[Mayrornis]]*,
* **N** : *[[Nycticryphes]]*,
* **P** : *[[Presbyornis]]*,
* **T** : *[[Teledromas]]*.

### [[Spesad]]où
* **A** : *[[Aphanocrex podarces]]* (††),
* **C** : *[[Calyptophilus tertius]]*, *Cathartes melambrotus* (urubu meur), *[[Cranioleuca dissita]]*,
* **G** : *[[Grallaria chthonia]]*,
* **N** : *[[Nesotrochis debooyi]]*,
* **Z** : *[[Zentrygon carrikeri]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Carterornis

***Carterornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1912 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).

## An anv
Dont a ra eus hini an evnoniour saoz Thomas Cartner (1863–1931) hag ar ger henc'hresianek ὄρνις (ornis = evn e brezhoneg).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Carteronis castus]]*,
* *[[Carterornis chrysomela]]*
** *C. c. aruensis*, *aurantiacus*, ***chrysomela***, *kordensis*, *melanonotus*, *nitidus*, *pulcherrimus*, *tabarensis* ha *whitneyorum*,
* *[[Carterornis leucotis]]*,
* *[[Carterornis pileatus]]*
** *C. p. buruensis* ha ***pileatus***.
Unnek (11) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Uraeginthus bengalus

***Uraeginthus bengalus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Estrildidae.

Anvet e voe *Fringilla bengalus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a diwar c'hreun ha had dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika :
* *Uraeginthus bengalus bengalus*, eus kreisteiz Maouritania da c'hGinea hag Etiopia, Ouganda ha kornôg Kenya,
* *U. b. brunneigularis*, e kreisteiz Somalia, kreiz ha reter Kenya ha biz Tanzania,
* *U. b. katangae*, e biz Angola, kreisteiz Republik Demokratel Kongo ha hanternoz Zambia,
* *U. b. ugogensis*, e kreisteiz Kenya ha hanternoz, kornôg ha kreiz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Uraeginthus bengalus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Uraeginthus bengalus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Uraeginthus angolensis

***Uraeginthus bengalus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Estrildidae.

Anvet e voe *Fringilla angolensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
* *Uraeginthus angolensis angolensis*, en Enez São Tomé, mervent Republik Demokratel Kongo (RDK), hanternoz Angola ha gwalarn Zambia,
* *U. a. cyanopleurus*, e kreisteiz Angola, mervent Zambia, gwalarn Zimbabwe, hanternoz Botswana,
* *U. a. niassensis*, eus reter Tanzania da greiz ha reter Zambia, Malawi, Mozambik, kreisteiz Zimbabwe ha reter Suafrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Uraeginthus angolensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Uraeginthus angolensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Uraeginthus cyanocephalus

***Uraeginthus cyanocephalus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Estrildidae.

Anvet e voe *Estrilda cyanocephala* (kentanv) da gentañ-penn (e 1897) gant an evnoniour stadunanat Charles Wallace Richmond (1868-1932).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bihan ha greun.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus kreisteiz Soudan ar Su, kreisteiz Etiopia ha kreisteiz Somalia da greiz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Uraeginthus cyanocephalus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Uraeginthus cyanocephalus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Gregory Mathews

**Gregory** Macalister **Mathews**, bet ganet d'an 10 a viz Gwengolo 1876 e Merrygoen (Sukembre-Nevez, Aostralia) hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Meurzh 1949 e Winchester (Hampshire, Bro-Saoz), a oa un evnoniour amatour aostralian.

Redek a reas an dour d'e vilin a drugarez d'an arc'hant en devoa postet er mengleuzioù ha mont a reas da Vro-Saoz e-tro 1900.

A-gevret gant an evnoniour breizhveuriat Tom Iredale (1880-1972) ec'h embannas daouzek levrenn *The Birds of Australia* etre 1910 ha 1927.

Ar garg a rener eus ar British Ornithologists' Club a zalc'has adalek 1935 betek 1938. Lakaet e voe da ezel eus Most Excellent Order of the British Empire (MBE) e 1939 en abeg d'ar servijoù en devoa rentet d'an evnoniezh.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Kerentiad]]où
* **B** : Burhinidae,
* **C** : Cinclosomatidae, Corcoracidae,
* **H** : Hydrobatidae,
* **P** : Petroicidae,
* **R** : Rostratulidae,
* **T** : Tytonidae.

### [[Genad]]où
* **A** : *[[Alisterus]]*,
* **C** : *[[Calonectris]]*, *[[Carterornis]]*, *[[Cormobates]]*,
* **G** : *[[Grantiella]]*, *[[Glycifohia]]*,
* **H** : *[[Heteromunia]]*,
* **I** : *[[Irediparra gallinacea|Irediparra]]*,
* **M** : *[[Magumma parva|Magumma]]*, *[[Meliphacator]]*, *[[Melloria]]*, *[[Microptilotis]]*,
* **N** : *[[Neafrapus]]*, *[[Neolalage banksiana|Neolalage]]*, *[[Neopsephotus bourkii|Neopsephotus]]*, *[[Neosericornis]]*, *[[Nesofregetta]]*, *[[Nesoptilotis]]*, *[[Northiella]]*,
* **P** : *[[Parvipsitta]]*, *[[Peneothello]]*, *[[Psephotellus]]*, *[[Ptilotula]]*, *[[Purnella]]*,
* **R** : *[[Ramsayornis]]*,
* **S** : *[[Sipodotus]]*, *[[Sugomel]]*,
* **T** : *[[Telacanthura]]*, *[[Territornis]]*, *[[Tregellasia]]*,
* **Z** : *[[Zanda (genad)|Zanda]]*, *[[Zoonavena]]*.

### [[Spesad]]où
* **A** : *[[Amytornis dorotheae]]*, *[[Amytornis oweni|oweni]]*, *[[Amytornis purnelli|purnelli]]* ha *[[Amytornis whitei|whitei]]*,
* **C**
: *[[Corvus mellori]]* ha *[[Corvus tasmanicus|tasmanicus]]*,
* **D** : *Diomedea dabbenena* (albatroz Tristan), 
* **E** : *Eudyptes moseleyi* (mank Moseley), 
* **F**
: *[[Fregata andrewsi]]* ha *[[Fregata magnificens|magnificens]]*, *Fregetta maorianus* (satanig Zeland-Nevez),
* **M** : *[[Microptilotis imitatrix]]*,
* **P**
: *[[Philemon yorki]]*, *Pomarea whitneyi* (monark Fatu Hiva), *[[Puffinus bannermani]]*,
* **S** : *[[Sugomel lombokius]]*,
* **T** : *Thalassarche impavida* (albatroz Campbell).

### [[Isspesad]]où
* **G** : *[[Gallirallus philippensis andrewsi]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Mayrornis

***Mayrornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1932 gant ar skiantour stadunanat Alexander Wetmore (1886-1978).

Savet e voe anv ar genad diwar hini an evnoniour alaman Ernst Mayr (1904-2005).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Mayrornis lessoni]]*
** *M. l. *'lessoni**' hag *orientalis*,
* *[[Mayrornis schistaceus]]*,
* *[[Mayrornis versicolor]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Arses lorealis

***Arses lorealis*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Monarchidae.

Sellet e voe outañ evel un isspesad da *[[Arses telescopthalmus]]* e-pad pell amzer.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e koadeier gleb hanternoz Queensland (Aostralia), eus aodoù Kab York da gCooktown.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Lena Burke

**Lena Burke**, pe ** Lena Pérez**, pe **Lena**; ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1978, e La Habana, e Kuba zo ur ganerez hag aktourez kuban. 
## Buhez
Merc'h eo d'ar ganerez Malena Burke ha merc'h-vihan d'ar ganerez Elena Burke. Kroget eo da skrivañ kanaouennoù pa oa hi 3 bloaz, goude-se he oa bet o teskiñ ar gitar gant he zad (Rey Nerio) d'an oad a pemp vloaz , hag ar piano klasel oadet a seizh vloaz. Goude daouzek vloaz oc'h enrollañ sonerezh e studioioù, Burke a oa kroget da c'hoari sonadegoù piana, hag enoret eo bet meur a wech gant prizioù. D'an amzer-se eo he voe mezhet he mouezh.
## Liammoù diavaez
* Lena Burke war IMDb
Charles Wallace Richmond

**Charles Wallace Richmond**, bet ganet d'an 31 a viz Kerzu 1868 e Kenosha (Wisconsin, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 19 a viz Mae 1932 e Washington D.C. (SUA), a oa un evnoniour stadunanat.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **C** : *[[Compsothraupis loricata|Compsothraupis]]*,
* **G** : *[[Gnorimopsar chopi|Gnorimopsar]]*,
* **O** : *[[Odontorchilus]]*, *[[Phyllomyias|Oreotriccus]]*,
* **R** : *[[Rhopornis ardesiacus|Rhopornis]]*,
* **S** : *[[Semnornis]]*.
### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Amazona imperialis]]*, *Anthus hodgsoni* (sidan-Sina),
* **C**
: *Charadrius thoracicus* (nouelig Madagaskar), *[[Cyornis nicobaricus]]*,
* **I** : *[[Iduna similis]]*,
* **P** : *[[Psarocolius cassini]]*,
* **S** : *[[Spilornis klossi]]*,
* **T** : *[[Tyrannus cubensis]]*,
* **U** : *[[Uraeginthus cyanocephalus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Grallina

***Grallina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Grallina bruijnii]]*,
* *[[Grallina cyanoleuca]]*
** *G. c. *'cyanoleuca**' ha *neglecta*.

O c'havout a reer en Aostralia ha Ginea Nevez, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Gilbert Hunter Doble

**Gilbert Hunter Doble** (1880-1945) a oa ur beleg anglikan hag istorour kerneveurat. Anavezet eo, dreist-holl, evit e labourioù war sent Kernev-Veur, Kembre ha Breizh.
Arses (genad)

***Arses*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Arses insularis]]*,
* *[[Arses kaupi]]*
** *A. k. *'kaupi*** ha ''terraereginae'',
* ''[[Arses lorealis]]'',
* ''[[Arses telescopthalmus]]''
** ''A. t. aruensis'', ''batantae'', ''harterti'', ''henkei'' ha ***telescopthalmus**'.
Seuzh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Symposiachrus

***Symposiachrus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Symposiachrus axillaris]]*
** *S. a. axillaris* ha *S. a. fallax*,
* *[[Symposiachrus barbatus]]*
** *S. b. barbatus* ha *S. b. malaitae*,
* *[[Symposiachrus bimaculatus]]*
** *S. b. bimaculatus* ha *S. b. diadematus*,
* *[[Symposiachrus boanensis]]*,
* *[[Symposiachrus brehmii]]*,
* *[[Symposiachrus browni]]*
** *S. b. browni*, *S. b. ganongae*, *S. b. meeki* ha *S. b. nigrotectus*,
* *[[Symposiachrus everetti]]*,
* *[[Symposiachrus guttula]]*,
* *[[Symposiachrus infelix]]*
** *S. i. coultasi* ha *S. i. infelix*,
* *[[Symposiachrus julianae]]*,
* *[[Symposiachrus leucurus]]*,
* *[[Symposiachrus loricatus]]*,
* *[[Symposiachrus manadensis]]*,
* *[[Symposiachrus menckei]]*,
* *[[Symposiachrus mundus]]*,
* *[[Symposiachrus sacerdotum]]*,
* *[[Symposiachrus trivirgatus]]*
** *S. t. albiventris*, *S. t. bernsteinii*, *S. t. gouldii*, *S. t. melanopterus*, *S. t. melanorrhous*, *S. t. nigrimentum* ha *S. t. trivirgatus*,
* *[[Symposiachrus verticalis]]*
** *S. v. ateralbus* ha *S. v. verticalis*,
* *[[Symposiachrus vidua]]*
** *S. v. squamulatus* ha *S. v. vidua*.

## Rummatadur
Bezañ e oa an holl spesadoù er genad *[[Monarcha]]* kent.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Monarcha

***Monarcha*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840) hag an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Monarcha castaneiventris]]*
** *M. c. *'castaneiventris***, ''megarhynchus'', ''obscurior'' hag ''ugiensis'',
* ''[[Monarcha cinerascens]]''
** ''M. c. '''cinerascens***, *commutatus*, *fulviventris*, *fuscescens*, *geelvinkianus*, *impediens*, *inornatus*, *nigrirostris*, *perpallidus*, *rosselianus* ha *steini*,
* *[[Monarcha erythrostictus]]*,
* *[[Monarcha frater]]*
** *M. f. canescens*, ***frater***, *kunupi* ha *periophthalmicus*,
* *[[Monarcha godeffroyi]]*,
* *[[Monarcha melanopsis]]*,
* *[[Monarcha richardsii]]*,
* *[[Monarcha rubiensis]]*,
* *[[Monarcha takatsukasae]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Pío Leyva

**Pío Leyva** (Morón, 5 a viz Mae 1917 - 22 a viz Meurzh 2006) a oa anv-micher ar c'haner kuban **Wilfredo Leyva Pascual**, lesanvet *El Montunero de Cuba*, brudet evel saver ar *guaracha* «&nbsp;*El mentiroso*&nbsp;» ("Ar gaouiad"). Perzh a gemeras er Buena Vista Social Club ha brudañ a reas ar *[[Son montuno]]*.

## E vuhez
Da c'hwec'h vloaz, e 1923, e c'hounezas ur genstrivadeg *[[bongo]]*. E 1932 e krogas da ganañ. Adal 1950 e reas 25 albom goude sinet e gevrat kentañ gant RCA Victor.
Kanet en deus gant Benny Moré, Bebo Valdés ha Noro Morales ; kenlabouret en deus gant al lazoù Estrellas de Areito ha Compay Segundo y Sus Muchachos.

E 1995 e voe pedet gant ar soner Juan de Marcos González da gemer perzh en Afro Cuban All Stars, gant sonerien all evel Rubén González, Puntillita hag Ibrahim Ferrer.
E 1997 e voe pedet adarre gantañ da gemer perzh e raktres ar gitarour stadunanat Ry Cooder da ober ur bladenn hag ur film anvet Buena Vista Social Club, ma en doe tro da ganañ gant Omara Portuondo, Eliades Ochoa, Barbarito Torres, Manuel "Guajiro" Mirabal ha Papi Oviedo, etre tud all.
E 2004 e sonas en Amsterdam gant e laz anvet *Hijos del Son* ha perzh a gemeras er film Música cubana.

### Goude [[Buena Vista Social Club]]
Kanañ a reas ivez er bladenn Cuba le canta a Serrat e 2005.

## Filmoù
Gwelet eo bet e daou film gant Wim Wenders :
*e 1999 e Buena Vista Social Club ;
*e 2004 e Música Cubana, a zo bet gwelet evel un heuliad d'ar film kentañ.

## Liammoù diavaez
-  
*''Featured Buena Vista Social Club Artists''
*Pennad diwar e benn e bbc news

## Notennoù
Thomas Horsfield

**Thomas Horsfield**, bet ganet d'an 12 a viz Mae 1773 e Bethlehem (Pennsylvania) (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Gouere 1859 e Londrez (Bro-Saoz), a oa ur mezeg hag un naturour stadunanat.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Kerentiad]]où
* **B** : Bucconidae,
* **M** : Motacillidae,
* **P** : Phasianidae.

### [[Iskerentiad]]où
* **C** : Centropodinae.

### [[Genad]]où
* **A** : *[[Acanthiza]]*, *[[Aegotheles]]*, *[[Alaudala]]*, *[[Anthochaera]]*,
* **B** : *[[Brachypteryx]]*,
* **C** : *[[Calyptomena]]*, *[[Cinclosoma]]*, *[[Colluricincla]]*,
* **D** : *[[Dasyornis]]*,
* **E** : *[[Eudynamys]]*, *[[Eurylaimus]]*,
* **I** : *[[Irena (genad)|Irena]]*,
* **M** : *[[Megalurus]]*, *[[Mirafra]]*, *[[Monarcha]]*, *[[Myiagra]]*, *[[Myzomela]]*,
* **O** : *[[Orthotomus]]*,
* **P** : *[[Pomatorhinus]]*, *[[Prinia]]*,
* **R** : *[[Rhipidura]]*,
* **T** : *[[Timalia]]*,
* **Z** : *[[Zosterops]]*.

### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Acanthiza nana]]* ha *[[Acanthiza reguloides|reguloides]]*, *[[Accipiter soloensis]]*, *[[Aerodramus brevirostris]]*,
* **C**
: *[[Calamanthus fuliginosus]]*, *Calidris acuminata* (sourouc'han lost begek) ha *tenuirostris* (sourouc'han bras), *[[Chrysocolaptes strictus]]*, *[[Cincloramphus cruralis]]*, *[[Cisticola exilis]]*, *[[Collocalia linchi]]*, *[[Corvus coronoides]]*,
* **D** : *[[Dryocopus javensis]]*,
* **E**
: *[[Eumyias indigo]]*, *[[Eurylaimus javanicus]]*,
* **G** : *[[Gecinulus grantia]]*,
* **H** : *[[Calamanthus pyrrhopygius|Hylacola pyrrhopygia]]*,
* **K** : *[[Ketupa ketupu]]*,
* **L**
: *[[Lacedo pulchella]]*, *Leptoptilos javanicus* (marabou Java), *[[Lichmera indistincta]]*,
* **M**
: *[[Macronus gularis]]*, *[[Malacocincla sepiaria]]*, *[[Malurus lamberti]]*, *[[Megalurus palustris]]*, *[[Meiglyptes tristis]]*, *[[Melithreptus brevirostris]]*,
* **O**
: *Oriolus xanthonotus* (glazaour jave du), *[[Orthotomus sepium]]*,
* **P**
: *[[Petroica goodenovii]]*, *[[Picus puniceus]]*, *[[Pomatorhinus montanus]]*, *[[Prinia familiaris]]*, *[[Psilopogon australis]]* ha *[[Psilopogon javensis|javensis]]*,
* **S**
: *Scolopax saturata* (kefeleg-koad Java), *[[Sericornis frontalis]]*, *[[Sphecotheres vieilloti]]*, *[[Stizoptera bichenovii]]*,
* **T** : *[[Timalia pileata]]*.

## Notennoù ha daveennoù
John Burningham

**John Burningham** (ganet e 1936, e Farnham, e Surrey zo ur skrivagner ha skeudennaouer levrioù evit ar vugale. Studiet en deus ar gevregenn er Central School of Art and Design e Londrez. Div wech en deus tapet Medalenn Kate Greenaway: da gentañ gant "Borka : the adventures of a goose with no feathers", ha goude gant "Mister Gumpy Outing" (Pourmenadenn an aotrou Gumpy).

## Oberennoù :
*Borka : the adventures of a goose with no feathers,() 1963
*Trubloff : the mouse who wanted to play the balalaïka, () 1964
*Harquin : the fox who went down, () 1967
*Seasons, () 1969
*Mr Gumpy outing, () 1970
*Mr Gumpy's motor car, () 1973
*The rabbit, () 1974
*The baby, () 1974
*The cupboard, () 1975
*The blanket, () 1975
*Come away from the water, Shirley ! (Ne te mouille pas les pieds, Marcelle ! e galleg), 1977
*Time to get out of the bath, Shirley ! (Veux-tu sortir du bain, Marcelle !), 1978
*Would you rather... (), 1978
*The shopping basket, (Le panier de Stéphane), 1980
*Granpa (Grand Papa), 1984
*Aldo, 1993
*Harvey Slumfenburger's Christmas present, (Le cadeau de Noël de Gaston Grippemine),1993
*Get off our train, (Train de nuit) 1989
*Cloudland, (Au pays des nuages), 1996
*The magic bed,() 2003
*Tug of war, (Tir à la corde), 
*Edwardo : the horriblest boy in the whole wide world, () 2006
*It's a secret, () 2009
Myiagra

***Myiagra*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840) hag an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Ugent spesad golvaneged (bev c'hoazh) a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Myiagra albiventris]]*,
* *[[Myiagra alecto]]*
** *M. a. *'alecto***, ''chalybeocephala'', ''longirostris'', ''lucida'', ''manumudari'', ''melvillensis'', ''rufolateralis'' ha ''wardelli'',
* ''[[Myiagra atra]]'',
* ''[[Myiagra azureocapilla]]'',
* ''[[Myiagra caledonica]]''
** ''M. c. '''caledonica***, *marinae*, *melanura*, *occidentalis* ha *viridinitens*,
* *[[Myiagra castaneigulari]]*
** *M. c. *'castaneigularis*** ha ''whitneyi'',
* ''[[Myiagra cervinicauda]]'',
* ''[[Myiagra cyanoleuca]]'',
* ''[[Myiagra eichhorni]]''
** ''M. e. cervinicolor'' hag ***eichhorni***,
* ''[[Myiagra erythrops]]'',
* ''[[Myiagra ferrocyanea]]''
** ''M. f. cinerea'', ''feminina'', ***ferrocyanea*** ha ''malaitae'',
* † ''[[Myiagra freycineti]]'' (aet da get),
* ''[[Myiagra galeata]]''
** ''M. g. buruensis'', ***galeata*** ha ''goramensis'',
* ''[[Myiagra hebetior]]'',
* ''[[Myiagra inquieta]]'',
* ''[[Myiagra nana]]'',
* ''[[Myiagra oceanica]]'',
* ''[[Myiagra pluto]]'',
* ''[[Myiagra rubecula]]''
** ''M. r. concinna'', ''okyri'', ''papuana'', ***rubecula***, ''sciurorum'' ha ''yorki'',
* ''[[Myiagra ruficollis]]''
** ''M. r. mimikae'', ''fulviventris'' ha ***ruficollis***,
* ''[[Myiagra vanikorensis]]''
** ''M. v. dorsalis'', ''kandavensis'', ''rufiventris'', ''townsendi'' ha ***vanikorensis**'.
Eizh isspesad ha tregont (38) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Phasianus versicolor

***Phasianus versicolor*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.
Evn broadel Japan an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad emañ brosezat ar pevar isspesad anezhañ en enezeg Japan :
* *Phasianus versicolor robustipes*, e gwalarn Honshū ha Sado,
* *Phasianus versicolor tanensis*, e kreisteiz Honshū ha Kyūshū,	
* *Phasianus versicolor tohkaidi*, e kreiz ha kornôg Honshū, Shikoku,
* *Phasianus versicolor versicolor*, e kornôg Honshū ha Kyūshū.

## Liammoù diavaez
*  ''Phasianus versicolor'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Phasianus versicolor'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Garum

Sasun bennañ keginerezh Henroma e oa ar ***gǎrum***, pe *lĭquǎměn*, a dalv kement ha "hal", "chug" pe "hilienn" e latin. Eus an henc'hresianeg γάρον *garon*,"hili", e teu ar ger &nbsp;garum&nbsp;.

Graet e veze gant pesked, flugez hag all a-wechoù, pe gant istr, a lakaed e go gant holen evit bezañ miret hep breinañ.

## Orin
Eus ar Reter-Kreiz e teufe ar garum : e Mezopotamia e veze fardet un hilienn gant pesked ha laezh goet, a anved *siqqu*. Treuzkaset e voe ar rekipe d'ar C'hresianed, ha goude d'ar Romaned.

## Koulzad ar Romaned
An hini brudetañ e oa ar *garum sociarum*, "garum ar gevredidi", a veze graet en *[[Hispania Baetica]]*, e su Bro-Spagn a-vremañ, diwar an touned ruz a emdizhe eus ar Meurvor Atlantel da vetek ar Mor Kreizdouar. Aozet e veze gant gwad, vioù ha flugez an touned, ha mesket gant ur c'hementad par a holen. Tro-war-dro d'ar Mor Kreizdouar e veze produet peurliesañ ha gant amforennoù bihan lakaet er c'henwerzh en abeg d'e goust.

## E Breizh Vihan en Henamzer
Dindan unwerzhouriezh ar Stad e oa korvoiñ an holen en Impalaeriezh roman ha gwiriet gant *conductores salinarum*. Da virout ar c'hig hag ar pesked debret e-pad ar goañv e servije al lod brasañ eus an holen. Etre Bae Sant-Brieg en norzh hag aber ar Blavezh er su, a-hed ribl ar mor, e oa staliet 30 labouradeg pesked saezon, ha dreist-holl e bae Douarnenez ma oa bet lec'hiet 19 anezho.

Steudadoù beolioù diñsek, etre 2 ha 4 metr donder, graet gant mein ha simant antreuz ha goloet gant toennoù ruz, savadurioù arbarañ tro-dro ha pelloc'h *villae* perc'henned al labouradegoù : ur greanterezh e oa kentoc'h eget un oberezh artizanel. A-hont e veze lakaet e holen sardined ha brizhilli d'ober ur garum a-feson ha marc'had-mat peogwir e ouied produiñ holen a-leizh a-bell-gozh el lec'hioù-se.

## Notennoù

*
Phasianus (genad)

***Phasianus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* ar fazan-Kolc'his (*Phasianus colchicus*)
** *P. c. alaschanicus*, *P. c. bianchii*, *P. c. chrysomelas*, *P. c. colchicus*, *P. c. decollatus*, *P. c. edzinensis*, *P. c. elegans*, *P. c. formosanus*, *P. c. hagenbecki*, *P. c. karpowi*, *P. c. kiangsuensis*, *P. c. mongolicus*, *P. c. pallasi*, *P. c. persicus*, *P. c. principalis*, *P. c. rothschildi*, *P. c. satscheuensis*, *P. c. septentrionalis*, *P. c. shawii*, *P. c. sohokhotensis*, *P. c. strauchi*, *P. c. suehschanensis*, *P. c. takatsukasae*, *P. c. talischensis*, *P. c. tarimensis*, *P. c. torquatus*, *P. c. turcestanicus*, *P. c. vlangalii*, *P. c. zarudnyi* ha *P. c. zerafschanicus*,
* *[[Phasianus versicolor]]*
** *P. v. robustipes*, *P. v. tanensis*, *P. v. tohkaidi* ha *P. v. versicolor*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
NGC 4102

**NGC 4102** a zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet 68.8 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar C'harr-kamm Bras.
Kumuniezh kumunioù Évrecy-Orne-Odon

**Kumuniezh kumunioù Évrecy-Orne-Odon** a oa un aozadur savet etre kumunioù eus Frañs, e departamant ar C'halvados, e Normandi.

## Kumunioù
19 kumun a zo en aozadur:

#Amayé-sur-Orne
#Avenay
#Baron-sur-Odon
#Bougy
#La Caine
#Esquay-Notre-Dame
#**[[Évrecy]]**
#Feuguerolles-Bully
#Fontaine-Étoupefour
#Gavrus
#Grainville-sur-Odon
#Maizet
#Maltot
#Mondrainville
#Montigny
#Préaux-Bocage
#Sainte-Honorine-du-Fay
#Vacognes-Neuilly
#Vieux


## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Poecilodryas

***Poecilodryas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1865 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Poecilodryas albonotata]]*
** *P. a. albonotata*, *P. a. correcta* ha *P. a. griseiventris*,
* *[[Poecilodryas brachyura]]*
** *P. b. albotaeniata*, *P. b. brachyura* ha *P. b. dumasi*,
* *[[Poecilodryas cerviniventris]]*,
* *[[Poecilodryas hypoleuca]]*
** *P. h. hermani*, *P. h. hypoleuca* ha *P. h. steini*,
* *[[Poecilodryas placens]]*,
* *[[Poecilodryas superciliosa]]*.

O c'havout e reer en Aostralia (*Poecilodryas cerviniventris* ha *Poecilodryas superciliosa*) ha Ginea Nevez (*Poecilodryas albonotata*, *Poecilodryas brachyura*, *Poecilodryas hypoleuca* ha *Poecilodryas placens*).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Peneothello

***Peneothello*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1920 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Peneothello bimaculata]]*
** *P. b. bimaculata* ha *P. b. vicaria*,
* *[[Peneothello cryptoleuca]]*
** *P. c. albidior*, *P. c. cryptoleuca* ha *P. c. maxima*,
* *[[Peneothello cyanus]]*
** *P. c. atricapilla*, *P. c. cyanus* ha *P. c. subcyanea*,
* *[[Peneothello sigillata]]*
** *P. s. hagenensis*, *P. s. quadrimaculata*, *P. s. saruwagedi* ha *P. s. sigillata*.

O c'havout a reer holl e Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Heteromyias

***Heteromyias*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1879 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Heteromyias albispecularis]]*
** *H. a. albispecularis*, *H. a. armiti*, *H. a. atricapilla*, *H. a. centralis* ha *H. a. rothschildi*,
* *[[Heteromyias cinereifrons]]*.

O c'havout a reer e biz Aostralia (*Heteromyias cinereifrons*) ha Ginea Nevez (*Heteromyias albispecularis*).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
NGC 520

**NGC 520** a zo ur c'houblad galaksioù troellennek en etregwered lec'hiet 90.7 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Pesked.
Dendrocygna viduata

***Dendrocygna viduata*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

Anvet e voe *Anas viduata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Neizhañ a ra ar spesad en Afrika issahara, Komorez, Madagaskar ha Suamerika (eus Costa Rica da vBrazil) ma plij dezhañ daremprediñ al lec'hioù dour a bep seurt.

## Liammoù diavaez
*  ''Dendrocygna viduata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dendrocygna viduata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eopsaltria

***Eopsaltria*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Eopsaltria australis]]*
** *E. a. australis* hag *E. a. chrysorrhos*,
* *[[Eopsaltria georgiana]]*,
* *[[Eopsaltria griseogularis]]*
** *E. g. griseogularis* hag *E. g. rosinae*.

O c'havout a reer holl en Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù
Dendrocygna eytoni

***Dendrocygna eytoni*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

Anvet e voe *Leptotarsis Eytoni* (kentanv) da gentañ-penn (e 1838) gant an naturour saoz Thomas Campbell Eyton (1809-1880).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e douaroù izel hanternoz ha reter Aostralia ma plij dezhañ daremprediñ ar geunioù, paludennoù ha pradennoù gleborek.

## Liammoù diavaez
* ''Dendrocygna eytoni'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Dendrocygna eytoni'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Daniel Giraud Elliot

**Daniel Giraud Elliot**, bet ganet d'ar 7 a viz Meurzh 1835 e New York (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Kerzu 1915 er memes kêr, a oa un evnoniour stadunanat.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Amblyornis]]*,
* **C** : *[[Clytoctantes]]*, *[[Clytorhynchus]]*,
* **D** : *[[Dendragapus]]*, *[[Dolospingus fringilloides|Dolospingus]]*,
* **F** : *[[Falcipennis]]*,
* **T** : *[[Tetraophasis]]*.
### [[Spesad]]où
* **A** : *[[Amazilia viridifrons]]*,
* **C** : *[[Clytoctantes alixii]]*,
* **O** : *Oceanites gracilis* (satanig Elliot),
* **P**
: *[[Picus erythropygius]]*, *[[Polyplectron germaini]]*, *[[Ptilinopus layardi]]*,
* **R** : *Rheinardia ocellata* (argus kribennek).

## Notennoù ha daveennoù
Dendrocygna bicolor

***Dendrocygna bicolor*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

Anvet e voe *Anas bicolor* (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad en Amerika (eus kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika da Arc'hantina), e reter Afrika, Madagaskar ha kreisteiz Azia ma plij dezhañ daremprediñ al lec'hioù dour dous.

## Liammoù diavaez
*  ''Dendrocygna bicolor'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dendrocygna bicolor'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Aozadur Todt

An **Aozadur Todt** (*Organisation Todt*, OT, en alamaneg) a oa un aozadur alaman e servij an Trede Reich. Gant an aozadur-se e voe kaset labourioù bras da benn, koulz en Alamagn a-raok an Eil Brezel-bed hag er broioù eus Europa aloubet gant an Nazied e-pad ar brezel. Implijet e voe prizonidi da ober al labourioù-se alies. 

E Breizh hag a-hed arvor Bro-C'hall e lakae labourerien da sevel Moger ar Meurvor Atlantel. Gantañ e oa bet savet Porzh Listri-spluj Sant-Nazer

Daou zen dreist-holl zo bet e penn an aozadur : 
* Fritz Todt (1938 - 1942)
* Albert Speer (1942 - 1945)
M16

**M16**, anvet ivez **nivlennad Rouanez ar Stered** ha **nivlennad an Erer**, a zo un druilhad digor lec'hiet war-dro 7 mil a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an Naer.
Tregellasia

***Tregellasia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1912 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Tregellasia capito]]*
** *T. c. capito* ha *T. c. nana*,
* *[[Tregellasia leucops]]*
** *T. l. albifacies*, *T. l. albigularis*, *T. l. auricularis*, *T. l. heurni*, *T. l. leucops*, *T. l. mayri*, *T. l. melanogenys*, *T. l. nigriceps*, *T. l. nigroorbitalis* ha *T. l. wahgiensis*.

O c'havout a reer en Aostralia ha Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Dendrocygna autumnalis

***Dendrocygna autumnalis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

Anvet e voe *Anas autumnalis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra, diouzh an noz peurvuiañ, diwar c'hreun ha had dreist-holl petra bennak na ra ket fae ouzh artropoded ha divellkeineged-dour gwech an amzer.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Amerika :
* *Dendrocygna autumnalis autumnalis*, eus Panamá da hanternoz Arc'hantina,
* *D. a. fulgens*, eus kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika da bPanamá.

## Liammoù diavaez
*  ''Dendrocygna autumnalis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dendrocygna autumnalis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù