Hervey le Breton

**Herve le Breton** (saozneg : *Hervey le Breton* ; marvet d'an ) a oa ur beleg kristen genidik eus Breizh hag a voe anvet da eskob Bangor e Kembre kent bout eskob Ely (Cambridgeshire) e Bro-Saoz.

## Remzad
Chapalan d'ar roue saoz William II e vefe bet Herve hogen diasur eo.
### Bangor
E 1092 e voe eskobet hag anvet e Bangor gant ar roue. D'ar mare-se e oa Bangor e Rouantelezh Gwynedd, a oa bet aloubet gant Normaned nevez a oa ; a-c'houde lazh ar roue norman Robert de Ruddlan e 1093 e renas e genderv Hugues d'Avranches (1047-1101), 1 kont Chester.
Hep mar ebet e oa bet anvet Herve eno evit kreñvaat beli an Normaned war ar rouantelezh kembreat.
Petra bennak ma oa Bangor dindan dalc'h eskopti Canterbury ez eo Thomas de Bayeux, arc'heskob York, a eskobas Herve le Breton rak ne oa arc'heskob ebet e Canterbury en ampoent.

Fall-meurbet e voe e zarempredoù gant Kembreiz. E dielloù Iliz-veur Ely (latin : *Liber Eliensis*) e lenner kement-mañ :
.
Ret e voe d'an eskob kontañ war e soudarded dezhañ evit bout gwarezet. Er bloaz 1094 ec'h emsavas Kembreiz, renet gant Gruffudd ap Cynan enep beli an Normaned e Gwynnedd, ha dic'houest e voe Herve da chom en e eskopti pa grogas tud ar vro da ziarbenn an alouberien. Evit doare, e emzalc'h da geñver Kembreiz a voe unan eus abegoù e eztitladur er bloaz 1108, met betek 1109 e chomas an titl a eskob Bangor gantañ.

Da heul marv William II er bloaz 1100, Henry I a oa o ren ; mennet e oa da envel Herve en eskopti Lisieux e Normandi er bloaz 1106, hogen kazeg a reas en abeg da enebiezh Anselmo d'Aosta (Aosta, *c.* 1033-1109), eskob nevez Canterbury, a nac'has ma vefe Herve eskob e Normandi. Gouest e oa da gemer an disentez-se peogwir e oa bet roet dezhañ galloud d'en ober gant ar pab Paskal II e 1102. Kofesour ar roue Henry I e voe an eskob e-pad e harlu. Dieskob e chomas Bangor betek 1120, ar bloaz ma voe anvet David Scotus da eskob eno.
### Ely
Er bloaz 1109 e voe staliet un eskopti nevez en Bro-Saoz, hini Ely, war-hed 23 km diouzh Cambridge, er biz d'an arc'heskopti.
Herve le Breton e voe an eskob kentañ eno, kadoriet en Iliz-veur an Dreinded Santel ha Dirann ha Santez Etheldreda, bet savet adalek 1083 war dachenn un abati bet staliet e 672 gant ar briñsez Æthelthryth (Sz. Etheldreda, Sz. Audrey).

A-raok mervel e 1107, an abad Richard en Ely en devoa klasket gounez digant ar bibien Urban II ha Paskal II ma vefe uhelaet statud e abati d'un eskopti. Goude tremenvan an abad e voe anvet Herve da verour an abati e-pad ma oa hep rener. Gantañ e voe broudet he menec'h da skorañ mennad Richard ; asantet e voe gant an arc'heskob Anselmo, da c'hortoz aotre ar pab. A-du e savas Paskal II, hag e 1109 e voe sevenet hunvre Richard.
Ar venec'h a oa bet o chom en abati a droas da chalonied an iliz-veur. En hevelep bloaz ec'h asantas ar pab treuzkas Herve le Breton eus eskopti Bangor da hini Ely, ma voe an eskob kentañ goude bout bet eskobet e miz Here. Kerkent hag erru en Ely e tegasas nevezentioù.

Dindan e c'hoursell e voe savet un hent etre kêr Exning, a zo 19 km er reter-biz da Gambridge ha 16 km er su-gevred da Ely, evit ma vefe aesoc'h da birc'hirined tizhout an eskopti evit azeuliñ santez Etheldreda.
Gourc'hemenn a reas an eskob ma vefe kendastumet kronikoù an abati, e latin, a voe lakaet pelloc'h e hini an eskopti, eleze al *Liber Eliensis*. Diwar ul levr hensaoznek e voe savet kronik latin an abati e gwirionez : Æthelwold (*c.* 906-984), eskob Winchester (Hampshire), en devoa kendastumet listenn an aotreoù, ar profoù hag ar yalc'hadoù a oa bet roet d'an abati gant pibien pe arc'heskeb. A-zevri e klaskas eskob Ely adtapout ar gwirioù gladdalc'hel-se, en enep ouzh marc'heien o devoa annezet an douaroù hep rentañ nep servij d'an eskopti.

Nebeut-nebeut a ouzer a-zivout oberiantiz an eskob Herve a-fet mererezh, nemet e kemeras perzh e 1127 en ur C'huzul renet gant ul legad (ur c'hannad a-berzh ar pab Honorius II), hag e 1129 en ur C'huzul roueel.

D'an 30 a viz Eost 1131 ec'h eas Herve "Hervey" le Breton da Anaon En deiz war-lerc'h e voe beziet en e iliz-veur

## Levrlennadur
* .
* Barlow, Frank. *The English Church 1066–1154: A History of the Anglo-Norman Church*. New York : Longman, 1979 .
* Barlow, Frank. *English monarchs : William Rufus*. Berkeley : University of California Press, 1983 .
* Bartlett, Robert. *England under the Norman and Angevin kings, 1075-1225*. Oxford : Oxford University Press, 2000 .
* Brett, Michael. *The English Church under Henry I*. Oxford : Oxford University Press, 1975 .
* Fryde, E. B. ; Greenway, D. E. ; Porter, S. ; Roy, I. *Handbook of British Chronology *. Cambridge :Cambridge University Press, 1996 .
* Green, Judith A. *The Government of England under Henry I *. Cambridge : Cambridge University Press, 1989 .
* Greenway, Diana E. *Archdeacons: Ely*. In : *Fasti Ecclesiae Anglicanae 1066-1300: Volume 2, Monastic Cathedrals (Northern and Southern Provinces)*. London : Institute for Historical Research, 1971. • 
* Miller, Edward. *The Abbey and Bishopric of Ely*. Cambridge : Cambridge University Press, 2008 .
* Pearson, M. J. *Bishops of Bangor*. In : *Fasti Ecclesiae Anglicanae 1066–1300: Volume 9: The Welsh Cathedrals (Bangor, Llandaff, St Asaph, St Davids): Bishops of Bangor*. London : Institute for Historical Research, 2003 • .
* Pepin, David. *Cathedrals of Britain*. Oxford : Shire Publications, 2016 .
* Van Houts, Elizabeth. *Historical Writing*. In : *A Companion to the Anglo-Norman World*, pp. 103-121. Woodbridge : Boydell, 2007 
* Vaughn, Sally N. *Anselm of Bec and Robert of Meulan: The Innocence of the Dove and the Wisdom of the Serpent*. Berkeley : University of California Press, 1987 .
* Walker, David. *Medieval Wales*. Cambridge : Cambridge University Press, 1990 . 

## Pennadoù kar
*William Brito

## Notennoù