open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1988

*Diwar-benn bloavezh *'1988*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
* Krouidigezh Al-Qaida ("An diazez") gant Oussama Ben Laden.

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh
* Ebrel : Anavezout a ra ar Stad ar skolioù Diwan.
* Gwengolo 
** Krouidigezh skol Diwan Montroulez hag ur c'hlas divyezhek publik e Lannarstêr
** Digoridigezh Skolaj Diwan Roparz Hemon e Brest, anezhañ ar skolaj divyezhek kentañ e Breizh.

#### Frañs
* 6 a viz Du: aozet ur referendom e Bro-C'hall diwar-benn an emdidermenañ e Kaledonia-Nevez.
#### Skos
* 21 a viz Kerzu : Gwalldaol Lockerbie.
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat
#### Reter-pellañ

### Afrika
#### Suafrika
* 29 a viz C'hwevrer : an arc'heskob Desmond Tutu asambles gant 100 den a iliz zo serret e-pad un emsav a bemp deiz a-enep an apartheid er C'hab.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1988|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1988]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1988|Marvioù]]
*Gwilherm Dubourg
*Pêr Peron
*Tad Medar (Jakez Dourmab)
Gwelet ivez : *[[:Rummad:Marvioù 1988]]*
__NOTOC__
1990

*Diwar-benn bloavezh *'1990*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
### Aozadur ar Broadoù Unanet
* 2 a viz Gwengolo, New York City (tachenn etrebroadel Aozadur ar Broadoù Unanet): an Diviz Etrebroadel a-zivout Gwirioù ar Vugale zo lakaet er pleustr.
: • 193 Stad o deus e sinet.
:: • Bro-C'hall n'he deus ket gwiriekaet ar mellad 30, a ro gwir da vugale ar minorelezhioù da ober gant o yezh.
### Europa
* 11 a viz Meurzh: dizalc'hiezh Lituania.
* 12 a viz Even: dizalc'hiezh Rusia.
* 3 a viz Here : adunanidigezh Alamagn.

#### Breizh
* 8 a viz Meurzh: departamant Aodoù-an-Hanternoz a zeu da vezañ Aodoù-an-Arvor.
* 23 a viz Ebrel: sevel a ra Ministr gall ar Justis a-enep implij ar Brezhoneg el lezioù-barn.
* Gwengolo: krouidigezh an hentenn divyezhek katolik. E Gwiseni eo digoret ar c'hlas kentañ.
* 29 a viz Gwenholon: roet eo Kolier an Erminig da Chanig ar Gall ha Charlez ar Gall, Milig ar Skañv (Glenmor), Joseph Martray hag Alberzh Trevidig, en Alre.
Gwelet ivez : Disklêriadurioù pennadurezhioù

#### Frañs
#### Iwerzhon
* 7 a viz Du: dilennet eo Máire Mhic Róibín da brezidantez Iwerzhon.
#### Polonia
* 9 a viz Kerzu: Lech Wałęsa dilennet da brezidant e Polonia.
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika
#### [[Namibia]]
* 21 a viz Meurzh: dizalc'hiezh ar vro.
### Amerikaoù
* Haiti: aet an tad Jean-Bertrand Aristide da brezidant goude dilennadegoù demokratel.

#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet

#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

* adsavet eo ar viskinenn Ar C'hranvilladez.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1990|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1990]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1990|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1990]]*
__NOTOC__
1992

*Diwar-benn bloavezh *'1992*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
* Diskouezadeg hollvedel Sevilla.

### Europa

#### Kenvarc’had
* 7 a viz C'hwevrer: Unaniezh Europa savet e Maastricht (Izelvroioù).

#### Breizh
* 24 a viz Genver: kondaonet eo an embregerezh Amoco Corp. da baeañ 1 045 milion a lurioù d'ar Stad c'hall ha 212 milion a lurioù d'ar Sindikad kemmesk.
* Degemeret eo Feur-emglev Maastricht gant 59,1 % eus ar Vretoned, e-skoaz 51 % e Frañs. Bras eo disoc'h ar votadeg etre Breizh hag Elzas en tu hag ar peurrest eus ar c'hwec'hkorn en tu all.
* Gwengolo : krouidigezh ur c'hlas divyezhek katolik e Karnag

#### Frañs
* E-ser un diviz diwar-benn Feur-emglev Maastricht, un enkemmad e mellad 2 Bonreizh Frañs a ra eus ar galleg yezh ar Republik. 
* 20 a viz Gwenholon : referendom e Bro-C'hall war feur-emglev Maastricht : gounit a ra ar YA gant nebeut lañs (51%).
* 28 a viz Gwenholon : skignet eo ar chadenn Arte dre rouedad skinwel hertzian gall.

Gwelet ivez Disklêriadurioù pennadurezhioù

#### Tchekoslovakia
* 31 a viz Kerzu : dibenn Tchekoslovakia.
#### Yougoslavia
* 9 a viz Genver : embannet eo Republik Bosnia ha Herzegovina.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
* 29 Kerzu : tarzhadenn div vombezenn en ul leti e Aden (Yemen). Gwall-daol kentañ Al-Qaida.

#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1992|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1992]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1992|Marvioù]]
* 10 a viz Genver : Frañsez Kervella, skrivagner ha yezhadurour (° 1913).

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1992]]*
__NOTOC__
Bodjpoureg

Ur yezh indez-aryek eo ar **bodjpoureg** (*bhojpuri* भोजपुरी), komzet en India dreist-holl e Uttar Pradesh gant 25 millon a dud hag ivez e Nepal (1.4 milion) hag e Moris (300.000). Komzet e vez ivez e Guyana, Surinam, Fidji hag e Trinidad ha Tobago. 

Tost-tre eo ar bodjpoureg ouzh ar maitileg (*maithili*) hag er magaheg (*magahi*), hag a-grevet e vez graet yezhoù biharek anezhe. 

Unan eus yezhoù ofisiel Moris eo ar bodjpoureg gant ar c'hreoleg.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
1995

*Diwar-benn bloavezh *'1995*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 1 a viz Genver : 15 ezel zo gant Unvaniezh Europa da-heul he astenn da Aostria, Sveden ha Finland.

#### Breizh
* Embannadur ar *[[Geriadur an Here|Geriadur Brezhoneg gant Skouerioù ha Troiennoù]]* e ti-embann An Here er Releg-Kerhuon. Ar geriadur brezhoneg unyezhek kentañ eo.
* Genver : krouidigezh ar gevredigezh Produet e Breizh.

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
* 13 a viz Du : tarzhadenn e Riyad (Arabia Saoudat) gant ur c'harr-pej prientet gant Al-Qaida. 7 den lazhet.

#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ
##### [[Japan]]
* 17 a viz Genver : kren-douar e Kobe (5074 den lazhet).
* 20 a viz Meurzh : tagadenn gant ar gaz Sarin e metro Tokyo : 12 den marv ha 1300 gloazet.

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1995|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1995]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1995|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1995]]*
__NOTOC__
Bileg

Ur yezh indez-aryek eo ar **bileg** (*bhili* भीली) komzet e kreiz-kornaoueg India, er vro er reter da Ahmadabad, kar eo d'ar Goudjarateg ha d'ar yezhoù rajasthanek. 

Skrivet e vez gant un adstumm eus ar skritur devanagari.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
1994

*Diwar-benn bloavezh *'1994*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 13 a viz Du : dre referendom ec'h asant Sveden da vont tre en Unaniezh Europa.

#### Kenvarc’had

#### Breizh
* 4 a viz C'hwevrer : kann etre pesketourien ha polised e-kerzh ur vanifestadeg da-geñver gweladenn ar c'hentañ ministr gall Edouard Balladur e Roazhon. Reuz bras zo e-kêr. Meur a zen gloazet. Goude kreiznoz, d'ar 5 neuze, e peg an tan e Parlamant Breizh en un doare dizispleg. Freuzet-lip e vo gant an tan-gwall. 
* Mezheven : asezoù ar brezhoneg e Pondi kenaozet gant an Emsav hag an dilennidi.
* Gouere : deroet e vez ar statud Kevrat kenstagañ gant ar Stad d'ar skolioù Diwan
* Krouidigezh ar gevredigezh dilennidi An Nerzh Nevez.
* Gwengolo :
** krouidigezh klasoù divyezhek katolik e Lokoal-Mendon, Santez-Anna-Wened ha Pleuwigner; 
** krouidigezh klasoù divyezhek publik e Ploue, Ploermael, ha Gourin

#### Frañs
* 18 a viz Kerzu : kavet eo ur vougev baleolitik gant Eliette Brunel, Jean-Marie Chauvet ha Christian Hilaire e Vallon-Pont-d'Arc.

### Azia
#### Reter-nesañ
* 10 a viz Du : anavezet eo Koweit gant Republik Irak.

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika
* 6 a viz Ebrel : lazhet Juvenal Habyarimana, prezidant Rwanda. Penn-kentañ lazhadeg 800000 Tutsi.

### Amerikaoù
* Haiti : douaridigezh lu Stadoù-Unanet-Amerika. Distro Jean-Bertrand Aristide ha teuzadeg lu ar vro.

#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn an darmstadtiom hag ar roentgeniom gant skipailh ar fizikourien alaman Peter Armbruster ha Gottfried Münzenberg, dindan ren Sigurd Hofmann.

### Armerzh

### Sport
* 13 a viz Meurzh : tapet rekord Bro-C'hall er goudor al lamm uhel (2,35 m) gant ar Breizhad Jean-Charles Gicquel, e Pariz.

### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1994|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1994]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1994|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1994]]*
__NOTOC__
1984

*Diwar-benn bloavezh *'1984*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
* Meurzh : krouet eo Stourm ar Brezhoneg evit gounit ar statud a yezh ofisiel.
* Gwengolo : krouet ez eus klasoù divyezhek publik e Rostrenenn, Pondi, hag ur skol Diwan e Pempoull
#### Frañs
* Kinnig lezenn Loeiz ar Peñseg diwar-benn ar yezhoù rannvro.
* 4 a viz Du: skignañ a ra ar chadenn skinwel rineget Canal+ evit ar wech kentañ.
#### [[Kembre]]
*19 a viz Gouere : kren-douar e ledenez Llŷn.
#### [[Korsika]]
*1añ a viz Mae : krouet eo ar Sindicatu di i Travagliadori Corsi, sindikad labourerien Korsika.
#### [[Iwerzhon]]
* 14 a viz Meurzh: klask a reer lazhañ Gerry Adams, penn Sinn Féin.
#### [[Luksembourg (bro)|Luksembourg]]
* 24 a viz C'hwevrer : dre al Lezenn war ar yezhoù ez embanner ez eo al luksembourgeg ar yezh vroadel hag ar galleg yezh al lezenn, tra ma vo an alamaneg, ar galleg hag al luksembourgeg yezhoù ofisiel o-zeir.
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn an hasiom gant skipailh ar fizikourien alaman Peter Armbruster ha Gottfried Münzenberg.
### Armerzh

### Sport
* Eost : Alan Pettigrew zo kampion ar bed an *[[Haggis]] Hurling* gant ur bann a 55,11 m war Enez Inchmurrin, Loch Lomond, Bro-Skos. Betek 2011 e chomo an titl gantañ, da lavaret eo 27 bloavezh-pad.

### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1984|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1984]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1984|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1984]]*
__NOTOC__
Awadeg

Ur yezh indez-aryek eo an **awadeg** (*awadhi*) komzet dreist-holl e Uttar Pradesh, hag ivez e Bihar, Madhya Pradesh, Delhi ha Nepal.

Ken tost d'an hindeg ec'h eo ma vez renket evel ur rannyezh hindek gant tud zo.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
Maitileg

Ur yezh indez-aryek eo ar **maitileg** (*maithili*) komzet e Bihar en India hag e reter Terai e Nepal. 

Ken tost d'an hindeg ec'h eo ma vez renket evel ur rannyezh hindek gant tud zo, met degemeret e oa bet e Bonreizh India evit ma vefe tu d'hec'h implijout evit kelenn drezi er skolioù hag e 2003 e teuas da vezañ ur yezh ofisiel..

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India

## Liammoù diavaez

* ''Ethnologue''].
1971

*Diwar-benn bloavezh *'1971*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh
* 7 a viz Genver : Abadenn gentañ Breiz o Veva war ar skinwel. Evit ar wech kentañ e Frañs e skigner en ur yezh all estreget ar galleg.

#### Bro-C'hall
* 23 Du : nullet eo gant prezidant ar Republik Georges Pompidou kastiz Paul Touvier, bet penn unan eus servijoù ar Milice française e Lyon e-pad an Eil Brezel-bed.

#### Republik Iwerzhon - Rouantelezh Unanet
* 15 a viz C'hwevrer: dibab a reer rannañ al lur e kant kantvedenn, e-lec'h er reizhiad kozh e oa rannet e 20 shilling.

#### [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]]

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat
* 3 a viz Meurzh: dont a ra India war sikour emsavidi Bangladesh en o brezel dieubidigezh, a-enep Pakistan.
* 26 a viz Meurzh: Pakistan ar Reter a embann bezañ dizalc’h diouzh Pakistan ha kemer an anv a Republik Pobl Bangladesh. 
* 16 a viz Kerzu: dibenn brezel dieubidigezh Bangladesh.

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
*Testamant Nevez, troet gant Maodez Glanndour, Al Liamm.

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* 15 a viz Du: lakaet e gwerzh kentañ mikroprosesor, *Intel 4004* an anv anezhañ.
* 10 a viz Kerzu : roet eo Priz Nobel ar Peoc'h da Willy Brandt.
### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1971|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1971]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1971|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1971]]*
__NOTOC__
Boundeleg

Ur yezh indez-aryek eo ar **boundeleg** (*bundeli*) komzet e Bundelkhand e Madhya Pradesh hag e Jhansi en Uttar Pradesh (India).

Ken tost d'an hindeg ec'h eo ma vez renket peurliesañ evel ur rannyezh hindek.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Magadeg

Ur yezh indez-aryek eo ar **magadeg** (*magadhi *) komzet gant tro-dro da 11 millon a dud e Bihar dreist-holl, met ivez e Hazaribagh, Giridih, Palamau, Munger ha Bhagalpur. 

Ur yezh kar d'at bodjpoureg ha d'ar maithileg eo ar magadeg, a-wechoù kenstrollet o-zri evel yezhoù biharek. Tost-tre eo ar yezhoù bihareg d'an hindeg. 

Peurliesañ e vez skrivet gant ar skritur devanagari. script.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India

## Liammoù diavaez
Rosetta Project
1970

*Diwar-benn bloavezh *'1970*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh
* 10 a viz Gouere : kemeret e vo e kont evit keidenn ar vachelouriezh ar poentoù bet gounezet ganr al liseidi a studi ar brezhoneg evel danvez diret.
* Mennad a-unvouezh gant departamant Penn-ar-Bed evit ma vo implijet ar brezhoneg gant an dilennidi dre gomz hag evit ma vo doujet da skritur brezhonek an anvioù-lec’h.
* 27 a viz Here: krouidigezh ar strollad sonerezh folk *Tri Yann an Naoned*.
#### [[Euskadi]]
* Krouidigezh ar skolioù dre soubidigezh Seaska.
#### Frañs
#### Sveden
* 20 a viz Meurzh: lanv-du an Othello (60-100 000 tonenn eoul-maen).

#### [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]]

### Azia
#### Reter-nesañ
#### Siria
* 13 a viz Du: taol-stad e Siria ; kemeret ar galloud gant Ministr an Difenn Hafez el-Assad.

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika
#### Biafra
* 12 a viz Genver: kodianañ a ra tud Biafra goude ur brezel hir a-enep Nigeria.
#### [[Maroko]]
* 23 a viz Meurzh: krouidigezh Emsav an 23 a viz Meurzh (marksour-leninour).

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania
#### [[Tonga]]
* 4 a viz Even: dizalc'hded diouzh ar Rouantelezh Unanet.

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
* 4 a viz Genver: echu eo enrolladenn *[[Let It Be (albom)|Let It Be]]* gant ar strollad The Beatles.

#### Lennegezh
*Ho kervel a rin en noz, gant Roparz Hemon, embannet gant Al Liamm.
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1970|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1970]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1970|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1970]]*
__NOTOC__
1969

*Diwar-benn bloavezh *'1969*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
### Europa
#### Breizh
* Embann a ra ar Comité d'action pour la Langue Bretonne (CALB) e vanifesto. CALB a zeuio da vezañ GALV e 1972. 
* Krouidigezh ar gelaouenn Imbourc’h.
* Harzadegoù afer an FLB e miz Genver : Beleien eus an FLB : Ar vreudeur Bars, Jozef Lec'hvien, Renaud, Pierre Le Moine, Jean Bothorel
* 2 a viz C'hwevrer: da-geñver ur brezegenn ofisiel dalc'het e Kemper e rann Charles de Gaulle un nebeud gerioù e brezhoneg gant e bouez-mouezh dibar, gwerzennoù brezhonek diwar bluenn e eontr kozh.
* 9 a viz C'hwevrer: bodadeg ar c'hengorioù-skoaziañ da brizonidi an FLB. Ar beleg Jakez Ducamp, Pêr Roy, Mari-Jo Marot, Gwarant, Alan al Louarn, Jezekel, Yann Ollivier, Erwan Timaen hag e wreg, an Itron Le Moine (gwreg Pierre Le Moine). Deroù Skoazell Vreizh e voe.
* e miz Kerzu: krouidigezh Oaled Sant Erwan e Brest.

Gwelet ivez : Disklêriadurioù pennadurezhioù diwar-benn ar brezhoneg.

#### Frañs
* 27 a viz Ebrel: er referendom war ar rannvroelaat ez a ar maout gant ar mouezhioù a-enep. E zilez a ro Charles de Gaulle evel prezidant ar republik.

* 15 a viz Even : Georges Pompidou, dilennet da brezidant Frañs
#### Tchekoslovakia
* 16 a viz Genver: em em lazhañ a ra Jan Palach, ur studier tchek, da enebiñ ouzh yev an Unaniezh Soviedel.

#### [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]]

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ
##### [[Vietnam]]
*2 a viz Gwengolo: marv Hồ Chí Minh e Hanoi.

### Afrika
#### Libia
* 1 a viz Gwengolo: Muammar al-Qaddhafi a gemer ar galloud e Libia.

### Amerikaoù

#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
* 13 a viz Genver: embannadur *Yellow Submarine* er Stadoù-Unanet, dekvet albom gant ar strollad The Beatles.
* 17 a viz Genver: embannadur *Yellow Submarine* e Breizh-Veur.
* 30 a viz Genver: sonadegig (42 vunutenn) gant ar strollad The Beatles war doenn savadur Apple Records e Londrez.
* 2 a viz C'hwevrer: torret o nask gant Yoko Ono ha Tony Cox.
* 12 a viz Meurzh: kentañ eured Paul McCartney, gant Linda Eastman e ti-kêr Marylebone (Londrez).
* 20 a viz Meurzh: dimeziñ a ra John Lennon ha Yoko Ono e Jibraltar.
* 26 a viz Gwenholon: embannadur *[[Abbey Road (albom)]]* e Breizh-Veur, unnekvet albom gant ar strollad The Beatles.

#### Lennegezh
#### Sinema
* 2 a viz Genver: penn-kentañ filmañ enrolladenn *[[Let It Be (albom)|Let It Be]]* (gant The Beatles) gant ar filmaozer amerikan Michael Lindsay-Hogg e studioioù Twickenham.

### Skiantoù ha politikerezh

#### Astronomiezh
* 21 Gouere : an den kentañ o kerzhet war al Loar eo an astraer amerikan Neil Armstrong.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1969|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1969]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1969|Marvioù]]
* Kerlann, e Montroulez, skolaer, krouer ar skol vrezhonek kentañ e Plistin (°1910).

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1969]]*
__NOTOC__
1967

*Diwar-benn bloavezh *'1967*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
#### Kenvarc’had
#### Breizh
* 150.000 a dud sinet ganto sinadeg vras Emgleo Breiz evit ma vo kelennet ar brezhoneg er skol.
#### Frañs
#### Kerne-Veur
* 18 a viz Meurzh: peñse an eoullestr Torrey Canyon e Kernev-Veur, gant al lanv du bras kentañ a saotr aodoù Breizh.
#### [[Sveden]]
* 3 a viz Gwengolo: deiz cheñch an tu bleinañ, a-zehoù e vo bleinet hiviziken e-lec'h a-gleiz betek-henn.

### Azia
#### Reter-nesañ
* 5 a viz Even: deroù Brezel ar c’hwec’h devezh. Gant aerlu Israel eo taget war un dro Ejipt, Jordania ha Siria.

#### Reter-kreiz
##### [[Su Yemen]]
* 30 a viz Du: dizalc'hiezh diouzh ar Rouantelezh Unanet.

#### Iskevandir indezat
##### [[Indonezia]]
* 12 a viz Meurzh: Suharto a zeu da vezañ prezidant.

#### Reter-pellañ
* 8 a viz Eost : krouidigezh Kevredigezh Broadoù Gevred Azia.

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
* 1añ a viz Even: embannadur *[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (albom)|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]* e Breizh-Veur, eizhvet albom gant ar strollad The Beatles.
* 27 a viz Du: embannadur *Magical Mystery Tour* er Stadoù-Unanet, un albom gant ar strollad The Beatles.
* 5 a viz Kerzu: digoret eo stal Apple Records e Londrez (94, Baker Street).

#### Lennegezh
#### Sinema
* 11 a viz Gwenholon: penn-kentañ filmañ *[[Magical Mystery Tour (film)|Magical Mystery Tour]]* gant ar filmaozer breizhveuriat Bernard Knowles hag izili ar strollad The Beatles evel aktourien.
* 18 a viz Here: skignet eo er Rouantelezh Unanet ar film *[[How I Won the War (film)|How I Won the War]]* (John Lennon evel aktour).
* 23 a viz Here: skignet eo er Stadoù Unanet ar film *[[How I Won the War (film)|How I Won the War]]* (John Lennon evel aktour).

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn an dubniom gant skipailh Ensavadur Unvanet an Enklaskoù Nukleel e Dubna (Rusia, en Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel d'ar mare-se).

### Armerzh

### Sport
* 10 a viz Genver: krouet eo Kevre Atlantel ar Vell-droad.

### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1967|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1967]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1967|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1967]]*
__NOTOC__
1963

*Diwar-benn bloavezh *'1963*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 22 a viz Genver: sinet un emglev kenlabour etre Frañs hag Alamagn.

#### Breizh

#### Frañs
#### Kembre
* 2 a viz C'hwevrer : manifestadeg kentañ gant tud Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, a stank pont Trefechan en Aberystwyth. 
* 10 a viz C'hwevrer : lakaet ez eus ur vombezenn da darzhañ e mirva dour Tryweryn gant tri brogarour, Emyr Llywelyn, Owain Williams, ha John Albert. 

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 22 Du : drouklazhet eo prezidant ar SUA John F. Kennedy

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
* 22 a viz Meurzh: embannadur *[[Please Please Me (Albom)|Please Please Me]]* e Breizh-Veur, kentañ albom gant ar strollad The Beatles.
* 22 a viz Du: embannadur *[[With The Beatles]]* e Breizh-Veur, eil albom gant ar strollad The Beatles.

#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

* Sac'het eo porzh Kankaven gant ar morskorneg e-pad an noz etre an 19 hag an 20 a viz Genver 1963 hag e-pad ur sizhunvezh.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1963|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1963]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1963|Marvioù]]
*22 a viz Du : C.S. Lewis, skrivagner saoznek.
Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1963]]*
__NOTOC__
1961

*Diwar-benn bloavezh *'1961*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* 31 a viz Kerzu: klozet eo ar Steuñv Marshall.

#### Kenvarc’had
#### Alamagn
* 12-13 a viz Esot : krog eo Moger Berlin da vezañ savet.
#### Breizh

#### Bro-C'hall
* 17 a viz Here: manifestadeg gant an FLN e Pariz (Bro-C'hall), etre 100 ha 200 Aljerian a zo lazhet gant ar polis.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika
#### [[Maroko]]
* 3 a viz Meurzh: dont a ra Hasan II da vezañ roue.
#### Aljeria
* 21-26 a viz Ebrel : putsch ar jeneraled e Aljer
#### [[Tanganyika]]
* 9 a viz Kerzu: dizalc’hidigezh ar vro.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 3 a viz Genver: torret o liammoù diplomatek gant Stadoù Unanet Amerika diouzh Kuba
#### Kuba
* 16-20 a viz Ebrel : c'hwitañ a ra dilestradeg Bae ar moc'h.
#### Suamerika

### Okeania
* 1 a viz Kerzu: embannet eo Republik Papoua ar C'hornôg.
* 18 a viz Kerzu: aloubet eo kornôg Ginea Nevez gant Indonezia.

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
* 9 a viz C'hwevrer: seniñ a ra ar strollad The Beatles e *[[The Cavern Club|Cavern Club]]* Liverpool evit ar wech kentañ.

#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Kevanaozadur an elfenn gimiek lawrensiom 103Lr gant skipailh Albert Ghiorso el *Lawrence Radiation Laboratory* (LRL) e Skol-veur Kalifornia, Berkeley.
* 12 a viz Ebrel : Youri Gagarin eo an den kentañ da vont d'an egor, oc'h ober tro ar bed.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1961|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1961]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1961|Marvioù]]

* 29 Meurzh : Armand Robin

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1961]]*
__NOTOC__
1958

*Diwar-benn [[bloavezh]] *'1958*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
#### Kenvarc’had Europa
* 1 a viz Genver: lakaet e talvoud ar feurioù-emglev diwar-benn ar Marc'had Boutin hag Euratom.

#### Belgia
* 17 a viz Ebrel : digoradur diskouezadeg hollvedel Brusel
#### Breizh
* Krouidigezh ar c’hevread Kuzul ar Brezhoneg a vod an tiez-embann a ra gant an doare-skrivañ Peurunvan.
* Krouidigezh ar SEPNB e Kraozon.
* 7 a viz Gwengolo : lid digorigigezh Abati Sant Wenole Landevenneg nevez dirak eskibien hag abaded Breizh hag ur bobl tud niverus ha birvilhet.
* 21 a viz Here : donedigezh Charles De Gaulle da Roazhon.
* Gwallzarvoud an Intel ma koll 9 den o buhez en ur glask ar bank-traezh e genoù ar stêr dindan urzhioù Alain Bombard.
* Louis Lichou anvet e penn an Ofis kreiz e Landerne.

#### Bro-C'hall
* 1 a viz Genver: skignet eo kentañ abadenn-polis *[[Ar pemp munutenn diwezhañ]]* gant 1 chadenn an ORTF.
*24-26 a viz Mae : *"opération Résurrection"*, putsch an arme c'hall e Korsika ha Pariz savet gant skipailh Charles De Gaulle (Jacques Foccart, Michel Debré...) evit kemer ar galloud. 
* 1 a viz Even: distro Charles De Gaulle e penn ar gouarnamant goude un taol-Stad c'hwitet en Aljer (Al Jaza'ir); dont a ra da vezañ kentañ ministr diwezhañ ar Pevare Republik c'hall. 
* 3 a viz Even : roet eo an hollc'halloudoù bonreizel da Charles De Gaulle.
* 28 a viz Gwenholon: degemeret eo ar vonreizh nevez dre referendom. Deroù ar Republik.

### Azia
#### Reter-nesañ
* 1 a viz C'hwevrer: unanet eo Ejipt ha Siria da vont d’ober ar Republik Arab Unanet, a bado betek 1961.
* 22 a viz C'hwevrer: sinadur an emglev unaniñ etre Ejipt ha Siria gant prezidanted an eil bro hag eben.

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
* 6 a viz C'hwevrer: ober a ra George Harrison anaoudegezh gant John Lennon ha Paul McCartney.

#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
### Relijion
* Savet eo un templ protestant nevez e plasenn Skrid-Embann Naoned e kêr Duged Breizh goude distruj an hini kent  gant ur vombezadenn e 1943 (savet e 1855).
### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1958|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1958]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1958|Marvioù]]
* 12 a viz C'hwevrer : Marcel Cachin.
Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1958]]*
__NOTOC__
1951

*Diwar-benn bloavezh *'1951*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
* 8 a viz Gwenholon: sinet eo Feur-emglev San Francisco (1951).
* 5 a viz Du: tapet Priz Nobel ar Peoc'h gant Léon Jouhaux.

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh
* Per Roue ha Pêr Mocaër a grou Kendalc’h, bodet ennañ Bodadeg ar Sonerion (BAS), ar c’helc’hioù keltiek, Ar Falz hag ar Bleun Brug.
* 14 a viz Du : emvod kentañ bodad parlamant Poellgor studiañ ha liammañ interestoù Breizh (C.E.L.I.B. e galleg) e Palez Bourbon.

#### Frañs
* 11 Genver : votet eo al Lezenn Deixonne a aotre ar gwir evit ar wech kentañ da gelenn ar brezhoneg evel danvez diret.
* 13 a viz Genver: embannet eo e Kazetenn Ofisiel Republik Frañs al Lezenn Deixonne (N° 51-46) a aotre da gelenn brezhoneg, okitaneg, euskareg ha katalaneg er skolioù, evel danvez diret.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

### Afrika
* 24 a viz Kerzu: Libia a zeu da vezañ ur Stad dizalc’h. Idris Iañ a Libia lakaet da roue.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 7 a viz Du: eured Ava Gardner ha Frank Sinatra.

#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1951|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1951]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1951|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1951]]*
__NOTOC__
1950

*Diwar-benn bloavezh *'1950*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh
* 13 a viz Genver: krouidigezh an Ofis kreiz (Office central des associations agricoles du Finistère et des Côtes-du-Nord).
* 18 a viz Kerzu: krouet Poellgor studiañ ha liammañ interestoù Breizh (C.E.L.I.B. e galleg).

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat
#### India
* 26 a viz Genver: embannet eo bonreizh India a ra anezhi ur republik dizalc’h.

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* D'ar 27 a viz C'hwevrer 1950 e voe kevanaozet war-dro 5 000 atom eus izotop 245 ar c'haliforniom e Skol-veur Berkeley (Kalifornia) gant skipailh Stanley Thompson, Kenneth Street Jr., Albert Ghiorso ha Glenn T. Seaborg.
### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1950|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1950]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1950|Marvioù]]

* 21 Genver : George Orwell

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1950]]*
__NOTOC__
1946

*Diwar-benn bloavezh *'1946** an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.''

== Darvoudoù ==
* [[22 a viz Genver]] : en [[Iran]] ez eo embannet republik dizalc'h Mahabad gant ar [[Kurdistan Iran|Gurded]].
* [[14 Mezheven|14 a viz Even]]: [[Steuñv Baruch]] : pennoù [[SUA]] a ginnig e vefe savet ur Beli Etrebroadel evit evezhiañ an obererezhioù nukleel.
* [[23 Here|23 a viz Here]]: bodadeg kentañ [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] e [[New York]].
* [[11 Kerzu|11 a viz Kerzu]]: krouidigezh an **U**nited **N**ations **I**nternational **C**hildren's **E**mergency **F*'und gant [[Bodadeg Hollek]] [[Aozadur ar Broadoù Unanet]].
* [[31 Kerzu|31 a viz Kerzu]]: embann ar ra Prezidant [[SUA]], [[Harry Truman]], eo echu ent-ofisiel gant an [[Eil Brezel-bed]].

=== Europa ===
* [[5 Gwengolo|5 a viz Gwengolo]]: *Emglev Gruber-De Gasperi* etre [[Aostria]] hag [[Italia]], war statud emrenerezh [[Su Tirol]].


==== Breizh ====
* [[15 Meurzh|15 a viz Meurzh]]: kentañ devezh prosez [[Roparz Hemon]].
* Krouidigezh ar gelaouenn sevenadurel [[Al Liamm]].

==== Frañs ====
* [[20 Genver|20 a viz Genver]]: roet e zilez gant [[Charles de Gaulle]] eus Gouarnamant da c'hortoz Republik Frañs.
* [[19 Meurzh|19 a viz Meurzh]]: dont a ra [[Gwiana c'hall]], [[Gwadloup]], [[Martinik]] ha [[enezenn ar Reunion|Reunion]] da vezañ [[departamant]]où tramor eus [[Frañs]].
* [[13 Here|13 a viz Here]]: degemeret eo [[bonreizh]] ar [[Pevare Republik c'hall]] dre referendom.
==== Italia ====
* [[2 Mezheven|2 a viz Even]]: dre ur [[referendom]] e tiviz an Italianed e teuio [[Italia]] da vezañ ur [[republik]] ha n’eo ket ken ur [[rouantelezh]]. Mont a ra ar roue [[Umberto II (Savoia)]] d'an harlu.

=== Azia ===
==== Reter-nesañ ====

==== Reter-kreiz ====
* [[22 Genver|22 a viz Genver]]: en [[Iran]] ez eo embannet republik dizalc'h [[Mahabad]] gant ar [[Kurdistan|Gurded]].

====Iskevandir indezat====


==== Reter-pellañ ====
===== Indez-Sina =====
* [[2 Meurzh|2 a viz Meurzh]]: anvet [[Hô Chi Minh]] da brezidant Republik Demokratel [[Viêt Nam]].
* [[6 Meurzh|6 a viz Meurzh]]: [[Hô Chi Minh]] a sin un emglev gant [[Frañs]] evit anavezout [[Viêt Nam]] evel ur stad emren eus [[Kevredad Indezsina]] en [[Unaniezh C'hall]]. 
* [[19 Kerzu|19 a viz Kerzu]]: deroù [[Brezel Indez-Sina]].

=== Afrika ===

=== Amerikaoù ===
==== Norzhamerika ====
===== Stadoù-Unanet =====
==== Suamerika ====
===== Arc'hantina =====
* [[24 C'hwevrer|24 a viz C'hwevrer]]: [[Juan Perón]] zo dilennet prezidant.

=== Oseania ===

=== Arzoù ha lizhiri ===
==== Livañ ====
====Sonerezh====
==== Lennegezh ====
====Sinema====

=== Skiantoù ha politikerezh ===

=== Armerzh ===

=== Sport ===
* [[28 C'hwevrer|28 a viz C'hwevrer]]: krouidigezh ar gazetenn-sport [[L'Équipe]] (*Ar Skipailh*) e Bro-C'hall e lec'h *L’Auto-Vélo* gant [[Jacques Goddet]]; teir gwezh ar sizhun e vo embannet betek [[1948]].

===A bep seurt/diasur===

== [[:Rummad:Ganedigezhioù 1946|Ganedigezhioù]] ==

Gwelet ivez :*:Rummad:Ganedigezhioù 1946*

== [[:Rummad:Marvioù 1946|Marvioù]] ==

Gwelet ivez:*:Rummad:Marvioù 1946''
__NOTOC__
1941

*Diwar-benn bloavezh *'1941*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Alamagn
* 1 a viz Gwengolo: ar gouarnamant nazi a ro urzh d'an holl Yuzevien da wiskañ pep a steredenn velen war o dilhad.
* 7 a viz Kerzu: sinet eo dekred *Nacht und Nebel* gant ar marichal nazi Wilhelm Keitel.
#### Breizh
* 5 a viz Genver: niverenn gentañ ar gazetenn sizhuniek hollvrezhonek *[[Arvor (kazetenn)|Arvor]]*, renet gant Roparz Hemon.
* 20 a viz Meurzh: krouidigezh ar gazetenn *[[La Bretagne (kazetenn)|La Bretagne]]* gant Yann Fouere.
* 21 a viz Meurzh: embannet niverenn gentañ ar gazetenn *La Bretagne* e Roazhon. 
* 30 a viz Even: dekred Pétain-Darlan ma krouer rannvroioù ha ma tispartier al Liger-Atlantel diouzh ar peurrest eus ar vro.
* Emglev evit krouiñ an doare-skrivañ peurunvan.
* 20 a viz Here: 
** krouidigezh ar Framm Keltiek gant Roparz Hemon en e benn;
** lazhet ar feldkommandant Karl Hotz gant an Harzherezh e Naoned;
** lazhadeg pemp gouestlad breizhat a orin eus Liger-Izelañ (pevar eus Naoned, unan eus Sant-Nazer) er Mont-Valérien e kostez Pariz gant an Alamaned goude marv ar feldkommandant Karl Hotz.
* 22 a viz Here: lazhadeg 27 gouestlad e Kastell-Briant ha 16 all e Naoned gant an Alamaned goude marv ar feldkommandant Karl Hotz.
* 24 a viz Kerzu: embannet eo diferad Carcopino a ro aotre da gelenn brezhoneg hag Istor Breizh er skolioù kentañ derez.

#### Frañs
* 6 a viz Genver: ul lezenn a aotre ar c'humunioù da skoazellañ an deskadurezh prevez.

#### Unaniezh Soviedel
* 22 a viz Even : deroù Oberiadur brezel Barbarossa.
* 8 a viz Gwengolo: deroù Seziz Leningrad.

#### Yougoslavia
* 6 a viz Ebrel : aloubet eo ar Rouantelezh gant Alamagn. Distrujet eo Beograd gant bombezennoù ar Reich.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ
* 19 Mae : krouidigezh ar Việt Minh (Kevre dispac'h evit dizalc'hiñ Viêt Nam) gant ar stourmer broadelour ha komunour Nguyen Ai Quoc hag a yelo da vezañ Hô Chi Minh.

#### Sina
* 25 a viz Kerzu: dibenn Emgann Hong Kong.

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 7 a viz Kerzu: Arsailh war Pearl Harbor gant nijerezh an arme-vor japanat hep embann brezel ebet kent.
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
*embannet eo *[[Itron Varia Garmez]]*, gant Youenn Drezen

#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1941|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1941]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1941|Marvioù]]
*James Joyce
*Rabindranath Tagore
Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1941]]*
__NOTOC__
1942

*Diwar-benn bloavezh *'1942** an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.''

== Darvoudoù ==


=== Europa ===
* [[20 Genver|20 a viz Genver]]: graet o soñj gant pennoù ar riez [[nazi]] lakaat e pleustr an "[[Diskoulm diwezhañ]]" e-keñver ar Yuzevien.

==== Breizh ====
* Krouidigezh ar [[Comité Consultatif de Bretagne]].
* [[28 Meurzh|28 a viz Meurzh]]: [[Oberiadenn Chariot]] e [[Sant-Nazer]] gant [[Breizh-Veur|Breizhveuriz]] a-enep ar porzh-mor brezel dalc'het gant an Alamaned.
* [[Hañv]]: krouidigezh [[Skol Sant Iltud]], skol hañv kentañ e brezhoneg evit ar vugale e [[Beg Meilh]], [[Fouenant]].
* [[Diskar-amzer]]: krouidigezh ar skol vrezhonek kentañ e [[Plistin]], [[Skol Blistin]] gant [[Kerlann]].
* [[30 Kerzu|30 a viz Kerzu]]: kaset d'ar marv 25 harzer gant an [[Alamaned]] e [[Sant-Jakez-al-Lann]].

==== Frañs ====
* [[11 Du|11 a viz Du]]: aloubet eo an [[Takad dieub]] gant al lu [[Alamagn|alaman]].

==== Unvaniezh Soviedel ====
* [[17 a viz Gouere]] : deroù **Emgann Stalingrad*'.

=== Azia ===
==== Reter-nesañ ====

==== Reter-kreiz ====
====Iskevandir indezat====


==== Reter-pellañ ====
* [[2 Genver|2 a viz Genver]]: [[Manila]] dindan dalc'h ar [[Japan]]iz.

=== Afrika ===
* [[8 Du|8 a viz Du]]: [[Taol Torch]] ; dilestradeg lu ar [[Stadoù-Unanet]] hag hini ar [[Rouantelezh-Unanet]] en [[Aljeria]] hag e [[Maroko]].

=== Amerikaoù ===
==== Norzhamerika ====
===== Stadoù-Unanet =====
==== Suamerika ====

=== Oseania ===

=== Arzoù ha lizhiri ===
==== Livañ ====
====Sonerezh====
==== Lennegezh ====
====Sinema====

=== Skiantoù ha politikerezh ===
* [[2 Kerzu|2 a viz Kerzu]]: kentañ pil atomek gant ar fizikour [[italian]] [[Enrico Fermi]] e [[Chicago]].

=== Armerzh ===

=== Sport ===
===A bep seurt/diasur===

== [[:Rummad:Ganedigezhioù 1942|Ganedigezhioù]] ==

Gwelet ivez :*:Rummad:Ganedigezhioù 1942*

== [[:Rummad:Marvioù 1942|Marvioù]] ==

Gwelet ivez:*:Rummad:Marvioù 1942''
__NOTOC__
1945

*Diwar-benn bloavezh *'1945*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
* 4 a viz C'hwevrer-11 a viz C'hwevrer: Kendalc'h Yalta.
* 27 a viz Kerzu: lakaet ar Font Moneizel Etrebroadel da vont en-dro da vat.
### Europa
* 1añ a viz Genver: Taol Bodenplatte gant al lu alaman e-kerzh Emgann an Ardenne.
#### Alamagn
* 13 a viz C'hwevrer: deroù bombezadeg Dresden.

* 20 a viz Du: deroù Prosez Nürnberg.
#### Breizh
* 26 a viz C'hwevrer: dieubet eo Youenn Drezen hep bezañ bet barnet.
* 31 a viz Meurzh: war-droad ez a kuit Roparz Hemon eus Kêr-vMarburg (Bro-Alamagn).
* 11 a viz Mae: dieubet eo Sant-Nazer.
* 25 a viz Gwenholon: kondaonet eo d'ar marv, e Kemper, Hervé Botros, ezel eus Kommando IC 343 Landerne.
* Krouidigezh Ar Skol dre Lizer gant Visant Seite e Rosko.

#### Frañs
* Krouidigezh an Institut d’Estudis Occitans (IEO).
* 23 a viz Gwenholon: kentañ tro an dilennadegoù-kanton.
* 30 a viz Gwenholon: eil tro an dilennadegoù kanton.
* 21 a viz Here: kentañ referendom e Bro-C'hall goude dibenn an Eil Brezel-bed.
* 13 a viz Du: dilennet eo Charles de Gaulle prezidant Gouarnamant da c'hortoz ar Republik c'hall gant ar Vodadenn vonreizhañ.
* 31 a viz Kerzu: ar gazetenn Le Télégramme a gemenn d'he lennerien e vo adlakaet e pleustr tailhañ ar bara ; 300 g (e-lec'h 350 g) an deiz evit an dud deuet.
#### Hungaria
* 13 a viz C'hwevrer: Budapest dieubet gant an Arme Ruz. 

#### Polonia
* 24 a viz Genver: gant soudarded eus an Unaniezh Soviedel eo dieubet kamp-bac'h Auschwitz.
* 27 a viz Genver: digoret eo kamp-bac'h Auschwitz.

### Azia

#### Reter-nesañ
* 22 a viz Meurzh: savet eo ar C’hevre Arab e Kaero, en Egipt.
#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ
#### Japan
* 5 a viz Eost: ur vombezenn A bet implijet evit ar wezh kentañ en ur brezel, en Hiroshima.
* 2 a viz Gwengolo: sinadur kodianidigezh Japan e bae Tokyo ; diwezh an Eil Brezel-bed.

#### Viêt Nam
* 2 a viz Gwengolo: diskleriadur dizalc’hidigezh Viêt Nam, e stumm Republik demokratel Viêt Nam.

### Afrika
* 20 a viz Kerzu: bet ganet ent-ofisiel al Lur CFA.

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
* 16 a viz Gouere : Tarzhadenn gentañ ur vombezenn A.
* 5 a viz Kerzu: loc'hañ a ra an Nij 19 (pemp karr-nij-tarzher *TBF Avenger*) diouzh Fort Lauderdale (Florida) (Stadoù Unanet) ; ne vint ket adwelet ken (Mojenn Tric'horn Bermuda).

#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn ar prometiom gant skipailh ar fizikour amerikan Jacob A. Marinsky e *Clinton Laboratories* (*Oak Rige National Laboratory* hiziv an deiz) en Oak Ridge, Tennessee.
### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1945|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1945]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1945|Marvioù]]

18 a viz Gwengolo : Voline, e Pariz.Gwelet ivez : *[[:Rummad:Marvioù 1945]]*

__NOTOC__
Touloueg

Ur yezh dravidek eo an 
**touloueg** (*tulu*) komzet gant 2.000.000 a dud e Su Kanara e kornôg Karnataka (India). 

Gwechall e veze skrivet ar touloueg gant ur skritur ispisial, damheñvel ouzh hini ar malayalameg. Hiziv avat e vez implijet ar skritur kannadek. 

Chench a ra ar yezh o vont eus ar c'hreisteiz d'an hanternoz, ha div rannyezh ez eus: ar chivalleg (*shivalli*) komzet gant ar vrahmined hag ar choudreg (*shudra*) komzet gant an tud all.

## Gwelet ivez:

*Yezhoù digenvez
*Yezhoù dravidek
Tchatisgarheg

Ur yezh indez-aryek eo an **tchatisgarheg ** (*chhattisgarhi*) komzet gant tro-dro da 11,5 milion a dud e en India, dreist-holl e Chhattisgarh, hag ivez e Madhya Pradesh, Orissa ha Bihar. 

Ur yezh kar d'ar bagheleg ha d'an awadeg an hini eo.

Skrivet e vez gant ar skritur devanagari.

Daoust ma vez renket peurliesañ da yezh gant ar yezhoniourion, evit gouarnamant India ez eo ur rannyezh hindek.
1957

*Diwar-benn bloavezh *'1957*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù
* 1 a viz Gouere: krouidigezh Ajañs Etrebroadel an Energiezh Atomek.

### Europa
* 25 a viz Meurzh: krouet eo Kumuniezh Armerzhel Europa gant Alamagn ar C’hornôg, Frañs, Italia, Belgia, an Izelvroioù ha Luksembourg.

#### Kenvarc’had

#### Breizh
* 1añ a viz Genver: bodet eo Karaez ha Plougêr evit mont d'ober Karaez-Plougêr.
* Krouidigezh Skol Sant Erwan, ar skol divyezhek katolik kentañ gant ar beleg Armañs ar C'halvez e Ploueg-ar-Mor.
* Krouidigezh ar gelaouenn Brud.
* Krouidigezh ar gelaouenn yezhoniel Hor Yezh.
* Marv Erwan ar Moal e Koadoud.
* Gwengolo : krouidigezh Kuzul ar Brezhoneg.

#### Frañs
#### Iwerzhon
* 1 a viz Genver, Norzhiwerzhon: daou ezel eus Lu Republikan Iwerzhon, Seán Sabhat ha Feargal Ó hAnnluain, a varv en un dagadenn ouzh ur post-polis "RUC".

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir Indez

#### Reter-pellañ

### Afrika
#### [[Ghana]]
* 6 a viz Meurzh: mont a ra Aod an Aour ha Togoland, div drevadenn eus ar Rouantelezh-Unanet, d'ober stad dizalc'h Ghana.

### Amerika
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
* 18 a viz Here: seniñ a ra Paul McCartney gant The Quarrymen evit ar wech kentañ.

#### Lennegezh
* *Wythnos Yng Nghymru Fydd*, romant kembraek gant Islwyn Ffowc Elis.
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* 3 a viz Du: bannet eo al loarell Spoutnik 2, ar giez *Laika* enni.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1957|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1957]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1957|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1957]]*
__NOTOC__
Malayalameg

Ur yezh dravidek eo ar **malayalameg** (മലയാളം *malayalam*) komzet gant tro-dro da 30 milion a dud e Kerala e su India. 

Unan eus yezhoù ofisiel India an hini eo.

Skrivet e vez gant un doare-skrivañ ispisial, ar skritur malayalamek.

Tost-tre eo ar yezh hag ivez skritur ar malayalameg da re an tamileg.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
* Yezhoù dravidek
* Skritur malayalamek

## Liammoù diavaez

* Malayalameg war lec'hienn gouarnamant Kerala
* Yezhadur
* ''Ethnologue''
* Geriadur malayalameg
* Malayalam Search Engine
* Geriadur malayalameg
1953

*Diwar-benn bloavezh *'1953*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Kenvarc’had

#### Breizh
* deroù savidigezh abati nevez Landevenneg.

#### Bro-C'hall
* 25 a viz C'hwevrer : sevel a ra Charles De Gaulle a-enep Kumuniezh Europa an Difenn.
* 14 a viz Du : diskaret eo Gwilhoù Sezneg gant ur c'harr-tan e Pariz.

#### Izelvroioù
* 31 a viz Genver-1 a viz C'hwevrer: 1800 den beuzet en Izelvroioù da heul ul liñvadenn e proviñsoù Zeeland, Zuid-Holland ha Noord-Brabant, o lazhañ 1 836 den.
#### Rouantelezh-Unanet
* 2 a viz Even: kurunet eo ar rouanez Elesbed II en iliz Abati Westminster e Londrez.

#### Unaniezh Soviedel
* 5 a viz Meurzh : marv Jozef Stalin.
* 9 a viz Meurzh : obidoù Jozef Stalin.
* 7 a viz Gwengolo: aet Nikita Khrouchtchev da gentañ sekretour Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat

#### Reter-pellañ

* 20 a viz Du : taol-brezel *Castor* gant ar arme c'hall. Miliadoù a harzlammerien a ya da chom e Ðiện Biên Phủ hag a ya da vezañ ur c'hamp-difenn. Ar pal eo kaout un diazezlec'h evit adaloubiñ ar vro thai ha herzel ouzh nerzhioù ar Việt Minh da aloubiñ Laos endro.
### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema

### Skiantoù ha politikerezh
* Dizoloadenn ar fermiom 100Fm e Skol-veur Kalifornia e Berkeley gant Albert Ghiorso hag e skipailh.

### Armerzh

### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1953|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1953]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1953|Marvioù]]
* Loeiz Herrieu, labourer-douar, barzh, skrivagner, kazetenner hag emsaver.

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1953]]*
Kannadeg (yezh)

Ur yezh dravidek eo an **c'hannadeg** (*kannada*, ಕನ್ನಡ) komzet gant tro-dro da 45 millon a dud en India e Karnataka hag e Bangalore dreist-holl, met ivez e Andhra Pradesh, Maharashtra, Tamil Nadu hag e Kerala. 

Kavet e vez kumuniezhioù kannadeger bras pe vrasoc'h er Stadoù Unanet er Rouantelezh Unanet hag ivez, pe nebeutoc'h, e Kanada hag Aostralia.

Unan eus yezhoù ofisiel India an hini eo yezh ofisiel Karnataka.

Un difor'ch bras ez eus etre ar yezh komzet hag ar yezh skrivet.

Skrivet e vez gant un doare-skrivañ ispisial, ar skritur kannadek.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
* Yezhoù dravidek
* Skritur kannadek

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
* Deskrivadur ar c'hannadeg
* Kreizenn evit Deskiñ kannadeg 
* Deskiñ kannadeg
* Deskiñ kannadeg
* Frazennoù aezet e kannadeg
Goudjarateg

Ur yezh indez-aryek eo ar **goudjarateg** (*gujarati* (ગુજરાતી), genidik eus Goudjarat en India e-lec'h ma vez komzet gant komzet gant 45,5 milion a dud. 

En holl e vez komzet gant tro-dro da 46 milion a dud er bed a-bezh en Ouganda (150.000), e Tanzania (250&nbsp;000), e Kenya (50&nbsp;000) hag e Pakistan (100&nbsp;000). Kumunizhieoù goudjarateger bras pe vrasoc'h ez eus ivez er Rouantelezh Unanet hag er Stadoù Unanet.

Unan eus yezhoù ofisiel India an hini eo ha yezh ofisiel Goudjarat.

Skrivet e vez gant un doare-skrivañ ispisial, ar skritur goudjaratek.

## Gwelet ivez
* Roll yezhoù ofisiel India
* Skritur goudjaratek

## Liammoù diavaez

* Kentelioù goudjarateg
* Yezh ha lennegezh
Kigdebrer

Ar **c'higdebrerien** a zo bronneged eus an urzhiad *Carnivora*. O anv brezhonek koulz hag an hini latin a ziskouez int gouest da zebriñ kig dre m'o deus karvanoù kreñv ha dantet-lemm ha ken e c'hell o benvegad koazhañ gouzañv ar c'hig kriz.

M'eo ar c'hig boued pennañ an darn vrasañ anezho e c'hell kigdebrerien 'zo debriñ traou all ivez (geot, vioù, legumaj...).

O dent-lagad a zo hiroc'h ha tevoc'h ha graet e vez *dent-krog* anezho. Azasaet eo o c'hildent evit drailhañ mat ar c'hig.

## Kerentiadoù

Isurzhiad *[[Caniformia]]* :
* *[[Amphicyonidae]]*, aet da get
* *[[Canidae]]* (ki...)
* *[[Hemicyonidae]]*, aet da get
* *[[Ursidae]]* (arzhed, panda bras)
* *[[Ailuridae]]* (panda ruz)
* *[[Mephitidae]]* (skoñs)
* *[[Mustelidae]]* (ki-dour...)
* *[[Procyonidae]]* (rakoun...)
* *[[Enaliarctidae]]*, aet da get
* *[[Odobenidae]]* (kole-mor)
* *[[Otariidae]]* (morleoned...)
* *[[Phocidae]]* (reunig...)

Isurzhiad *[[Feliformia]]* :
* *[[Stenoplesictidae]]*, aet da get
* *[[Percrocutidae]]*, aet da get
* *[[Nimravidae]]*, aet da get
* *[[Nandiniidae]]*
* *[[Barbourofelidae]]*, aet da get
* *[[Felidae]]* (kazh...)
* *[[Viverridae]]* (kazh-banal...)
* *[[Hyaenidae]]* (bleiz-broc'h...)
* *[[Eupleridae]]*
* *[[Herpestidae]]*