Ilias

An * [[Ilias]]* (Ἰλιάς, *Ilias*, en henc'hresianeg, Ιλιάδα, *Iliada* e gresianeg) zo unan eus an daou varzhoneg, pe meurgan, a vije bet savet gant Homeros. An *[[Odysseia]]* eo ar barzhoneg all. 
Donet a ra anv an oberenn-se eus ar frazenn-dro « barzhoneg Ilion » (ἡ Ἰλιὰς ποίησις *e Ilias poimois*), rak Ilion (Ἴλιον *Ilion*) eo anv all Troia, e lec'h ma c'hoarvez an darvoudoù danevellet.

Peurvuiañ e seller ouzh ar meurganoù-se evel pezhioù koshañ al lennegezh hellazek, goude ma lakaer oberennoù Hesiodos tost da gen kozh ( pe  kantved kent JK). En  kantved kent Jezuz-Krist eta e vije bet savet an Ilias. 

Tennañ a ra an darvoudoù danevellet da Vrezel Troia, pe kentoc'h, d'an dekvet bloavezh eus ar seziz lakaet ouzh kêr Ilion, pe Troia, gant ar C'hresianed. Kontañ a ra kounnar Akilleüs war an hir. 
Goude nav vloaz seziz e kendalc'h an div arme d'en em gannañ, ha mont a ra an tu kreñv gwezh gant an Akeaned, gwezh gant an Droianed. Annoazhet gant Agamemnon, ar roue e penn an Akeaned, e paouez Akilleüs da gemer perzh en emgannoù. Mont a ra neuze an tu kreñv gant an Droianed renet gant Hektor. Hemañ, avat, a lazh mignon Ac'hilleüs, Patrokles, ar pezh a vroud anezhañ da vont d'an emgann en-dro. Echuiñ a ra ar meurgan gant marv Hektor diwar e zorn.

Mont a ra 15 337 heksametr daktilek d'ober ar meurgan hag abaoe ar prantad hellenadek e vez rannet e pevar c'han warn-ugent.

## Anvioù kêr Troia
* Troia ( 'Τροία' e henc'hresianeg, Troia en latin) eo anv ar stad
* **Ilias** hag *Iliada* a dalv "eus Ilion", kêr-benn ar stad-se, m'edo palez ar roue Priam. 

Alies e vez implijet *Ilion* pe *Troia* hep ober ar c'hemm etre an eil hag egile.

## Penn kentañ ar varzhoneg


μηνιν άειδε θεὰ Πηληιάδεω Αχιληος
ουλομένην, ὴ μυρί' Αχαιοις άλγε' έθηκε,
πολλὰς δ' ιφθίμους ψυχὰς ́Αιδι προίαψεν
ηρώων, αυτοὺς δὲ ελώρια τευχε κύνεσσιν
οιωνοισί τε πασι, Διὸς δ' ετελείετο βουλή,



« Kan, a zoueez, fulor ar Peleid Akilleüs,
Brouez marvus a zegasas poanioù diniver d'an Akeaned
hag a reas diskenn da di Hades kement a eneoù kalonek 
a harozed a voe roet o c'horfoù d'ar chas da zrailhañ 
ha d'an evned diniver : evel-se e oa sevenet youl Zeus »


Talvezout a ra ar ger kentañ (henc'hresianeg μηνις, *mênis*) kement ha fulor, ha ne vez implijet nemet evit ober anv eus ur gounnar doueel, drougiezhus. Akilleüs eo an den nemetañ, ouzhpenn an doueed, a vez graet μηνις eus e fulor en oberenn Homeros. Ar fulor-se en-eeun an hini eo kalon hag alc'hwez an oberenn penn-da-benn.

## Diverradenn eus an Ilias
* **Kan I**: Nav bloaz goude deroù ar brezel emañ atav an Akeaned, deuet eus Henc'hres a-bezh oc'h en em gannañ gant an Droianed. Agamemnon a zalc’h Kriseis, merc’h ur beleg e servij Apollon, e sklaverezh ha kaset en deus an doue ar vosenn war an arme. Dizoleiñ a ra an urisinour Kalc'has abeg ar c’hleñved hag Akilleüs a c’houlenn start digant Agamemnon kas ar sklavez d’he zad en-dro. Evit en em zigoll, hennezh a gemer Briseis, sklavez muiañ-karet Ac'hilleüs ; Fuloret an tamm outañ e paouez Akilleüs a en em gannañ, heuliet gant e Virmidoned, hag a c’halv e vamm Thetis. Tapout a ra hounnezh kavout digant Zeus ar bromesa e vo trec’h an Droianed ; war ar Menez Olimpos e riot an doueed diwar-benn disoc’h ar brezel.
* **Kan II**: Touellet eo Agamemnon gant un hunvre trec’h kaset gant Zeus ha pa zihun ez eo sur da faezhañ e enebourien. Van a ra neuze da gaout c’hoant da gas e vrezelourien d’ar gêr evit amprouiñ o youl d’en em gannañ. Prest a-walc’h e vefent da vont kuit met broudañ a ra Odysseüs an Akeaned da genderc’hel ar brezel. En em brientiñ a ra an div arme evit an emgann. Sevel a ra Homeros Roll listri an Akeaned, hag hini brezelourien Troia hag eus o c’hevredidi.
* **Kan III**: Spouronet eo an Troian Paris pa wel Menelaos, ar roue en deus skrapet e wreg digantañ, ar pezh a lakas ar brezel da darzhañ. Goude rebechoù kalet e vreur Hektor, Paris a zifi Menelaos d’en em gannañ den-ouzh-den evit disoc’h gant ar brezel. E-keit ha m'emañ ar vrezelourien oc'h aozañ an emgann daou e tiskouez Elena Troia da Briam pennoù brasañ an Akeaned. Kregiñ a ra an emgann ha Menelaos, brezelour arroutet, a gemer buan an tu kreñv war Baris. Savetaet eo Paris diouzh ar marv gant Afrodite, avat, a gas anezhañ da Droia. 
* **Kan IV**: War ar menez Olimpos e plijfe da Zeus e vefe anavezet trec'h Menelaos, ar pezh a rofe an tu da sevel ar peoc'h ha da saveteiñ Ilion. E wreg Hera, avat, a fell dezhi distruj Troia ha goulenn a ra digant Atena boutañ an Droianed da derriñ o leoù peoc'h. Houmañ a atiz Pandaros da gas ur saezh da Venelaos. Torret eo an dreverz diouzhtu ha kregiñ a ra ur gombat all.
* **Kan V**: Lazhañ a ra an Akeaned un niver bras a enebourien. Gloazañ a ra Diomedes Aineias hag Afrodite deut war e sikour. Kemer a ra perzh an doueed an emgann. Plegañ a ra an Droianed a-raok kemer kalon en-dro pa zistro Aineias, savetaet gant Apollon hag a vroud ivez e vreur Ares da sikour an Droianed. Entanet gant komzoù Sarpedon e kas Hektor e vrezelourien d'an argad. Diskenn a ra neuze an doueezed Atena ha Hera war an dachenn emgann ha gant o sikour e teu Diomedes a-benn da c’hloazañ Ares e-unan. Erziwezh e tistro an doueed d'ar Menez Olimpos da glemm dirak Zeus. 
* **Kan VI**: Glaokos ha Diomedes a salud an eil egile e-pad un dreverz ; Distreiñ a ra Hektor da Droia ha komz gant e wreg Andromac'he.

* **Kan VII**: Hektor hag Ajas en em gann betek an noz. Dispartiañ a reont goude un eskemm profoù. Douaret eo ar re varv ha tennañ a ra an Akeaned o mad eus an noz evit sevel ur voger difenn, ar pezh a zisplij da Boseidon
* **Kan VIII**: En em dennañ a ra an doueed eus an dachenn emgann war urzh groñs Zeus. Sellet a ra hennezh ouzh an emgann diwar-lein ar Menez Ida ha pouezañ tonkad an div arme. 
* **Kan IX**: C’hoant en deus Agamemnon da zilezel ar seziz, met nac’hañ a ra Odysseüs ha Nestor ; kinnig a ra Agamemnon rentañ Briseis da Ac'hilleüs neuze. Chom a ra hennezh divrall en e vennad koulskoude ha lâret emañ e soñj mont war e giz da Vro-C’hres.
* **Kan X**: Diomedes hag Odysseüs a ya da spiañ o enebourien en noz hag a lazh ar spier Dolon
* **Kan XI**: Kurioù Agamemnon a gas an Droianed dindan mogerioù Ilion. Iris a zeu neuze a-berzh Zeus da lavaret da Hektor argadiñ d’e dro ha plegañ a ra an Akeaned. Gloazet eo Diomedes gant Paris; Nestor a c’houlenn digant Patrokles kendrec’hiñ Ac'hilleüs da stagañ gant an emgann a-nevez
* **Kan XII**: Kilañ a ra an Akeaned betek o c’hamp ha sezizet int gant an Droianed. Diskaret zo ul lodenn eus ar voger gant Sarpedon hag Hektor a dorr dorioù ar c’hamp. Mont tre a ra an Droianed .
* **Kan XIII**: Poseidon a gennerzh an Akeaned. A-drugarez dezhañ ha da gurioù Idomeneus e teu a-benn an difennerien da lakaat an Droianed da gilañ
* **Kan XIV**: Hera a sikour Poseidon da vroudañ an Akeaned. Gloazet eo Hektor. Kerse a gav Zeus pa zizolo emañ an doueed o kemer perzh en emgann
* **Kan XV**: Fuloret eo Zeus o vezañ bet desevet. Reiñ a ra urzh da Boseidon da zilezel an dachenn emgann. Broudet gantañ ha pareet gant Apollon, Hektor a laka ar spont da sevel en arme akean. 
* **Kan XVI**: Patrokles a amprest harnez Akilleüs evit kemer perzh en emgann e penn ar Virmidoned. Lazhañ a ra Sarpedon ha lakaat an arsailherien da souzañ met lazhet eo d’e dro gant Hektor.
* **Kan XVII**: En em gannañ a ra an armeoù evit korf Patrokles ha kezeg hag harnez Akilleüs. Difennet gant an daou Aias e teu Merion ha Menelaos a-benn da gas e gorf gante.
* **Kan XVIII**: Klevet a ra Akilleüs ez eo marv Patrokles ha goveliet zo un harnez nevez dezhañ gant Hefaistos. Deskrivañ a reer skoed Akilleüs.
* **Kan XIX**: Akilleüs , divroc’het gant Agamemnon, a gemer perzh en emgannoù en-dro
* **Kan XX**: Kemer a ra perzh an doueed en emgann gant asant Zeus ; Ac'hilleüs a glask lazhañ Aeneas zo savetaet gant Poseidon. 
* **Kan XXI**: En em gannañ a ra Akilleüs a-enep ar stêr Skamandros hag e krog an doueed d’en em gannañ etreze zoken. 
* **Kan XXII**: Akilleüs a zegouezh gant Hektor dirak mogerioù Troia. Tec’hout a ra Hektor dirakañ da gentañ a-raok talañ outañ war atiz Atena dic’hizet. Akilleüs a lazh Hektor hag a stlej e gorf betek kamp an Helened
* **Kan XXIII**: C’hoarioù kañv en enor da Batrokles
* **Kan XXIV**: Dont a ra Priam, roue an Troianed da gamp ar C’hresianed dre guzh. Aspediñ a ra Akilleüs da rentañ korf e vab Hektor dezhañ. Roet eo dezhañ gant Akilleüs hag eñ kuit gantañ da lakaat deviñ anezhañ.

## Homeros, oberour an daou veurgan hervez an hengoun
Ne ouzer ket piv voe an oberour ken kozh eo ar barzhonegoù savet er mare ma ne chom nemet bruzunoù, a-fed testennoù. Hervez an hengoun e vije bet Homeros un den dall. Suroc’h e weler, diouzh ar ger kentañ  ma veze savet meurganoù kozh savet e pep yezh evit ma vije kanet hag eilet gant ur Benveg-seniñ. 

## Troidigezhioù
Kan kentañ *an Ilias* a zo bet troet diwar an henc’hresianeg gant Paskal Tabuteau e 2016

* Paskal Tabuteau, *An Ilias*, Al Liamm, 2016, 53 p.