open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Port Numbay

**Port Numbay** eo anv orin kêr-benn Papoua ar C'hornaoueg, e bae Humbold. War-dro 200&nbsp;000 a annezidi a oa e 2002.

Meur a anv ofisiel he deus bet:
* **Hollandia** etre 1910 ha 1962 pa oa ar vro e dalc'h an Izelvroioù;
* **Hollandia/Kota Baru** e 1962 pa oa bet lakaet ar vro dindan aotrouniezh ABU;
* **Kota Baru** ("kêr nevez") e 1963 pa oa bet aloubet ar vro ha staget ouzh Indonezia;
* **Sukarnopura** diwar anv Prezidant Indonezia Sukarno, buan a-walc'h war-lerc'h e 1963;
* **Kota Jayapura** pe **Jayapura** ent-berr eus 1968 betek 2010, un anv sañskritek, hag a dalvez kement ha "kêr an trec'h" (*jaya* trec'h, *pura* kêr, *kota* a dalvez kêr en indonezeg).
* **Port Numbay** abaoe miz Meurzh 2010 (Graet e veze betek neuze mui-ouzh-mui gant an anvadur-se, dreist-holl gant ar Bapoued).
Johann Löwenthal

**Johann Jacob Löwenthal**, bet ganet d'ar 15 a viz Gouere 1810 e Budapest, (Hungaria), marvet d'ar 20 a viz Gouere 1876.

Mestrc'hoarier echedoù hungarat.

Unan eus c'hoarierion vras an XIXvet Kantved.

Brudet e voe gant e veaj da New Orleans (SUA). C'hoari a reas daou match a-enep da Baul Charles Morphy eno. E Breizh-Veur e c'hoarias adarre a-enep da Baul Charles Morphy; koll a reas: 3-9, gant 2 bartienn nul.

## Oberennoù skrivet

* Johann Löwenthal, *The Era Problem Tournament*, 1857 ;
* Johann Löwenthal, *Morphy's Games of Chess*, 1860 ;
* Johann Löwenthal, *The Chess Congress of 1862 London* .

## Liamm diavaez

* E c'hoari e Chessgames: http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=19545
Rui de Carvalho Nascimento

**Rui de Carvalho Nascimento**, bet ganet d'ar 14 a viz Mezheven 1914 e Setúbal (Portugal) ha marvet d'an 3 a viz Gwengolo 2012 e Lisboa (Portugal).

Mestrc'hoarier ha saver kudennoù echedoù portugalat e oa.

## Oberenn skrivet
* Rui Nascimento, *Problemas de Xadrez*.
Iota Horologii

Ur steredenn velen heñvel a-walc'h ouzh an Heol eo **Iota Horologii**. Er steredeg an Horolaj emañ, war-dro 50 bloavezh-gouloù diouzh an Douar. An hevelep mas hag an Heol he deus met 50% skedusoc'h eo. Un damramz e veze graet diouti gwechall met an darn vrasañ eus ar glaskourien he renk e-touez ar steredennoù korr bremañ. Ur steredenn GO he rummad eo.

N'eus anv hengounel ebet gant Iota Horologii rak ne c'heller he gwelout nemet eus an hanterzouar-Su.

He c'hromosfer a zo oberiusoc'h eget hini an Heol, ar pezh a c'hellfe talvezout eo Iota Horologii yaouankoc'h egetañ. Ar steredenn dostañ ouzh Iota Horologii eo Chi Eridiani, ur steredenn ramz 7,3 bloavezh-gouloù diouti.

## Koskoriad planedennek

Un ezplanedenn a oa bet kavet war-dro Iota Horologii e 1998, Iota Horologii b, hec'h anv. Treiñ a ra tro-dro da Iota Horologii e 311 deiz hag ur mas eus 1,94 Yaou he deus d'an nebeutañ.

Tost ouzh harz diabarzh ar c'helchiad annezus emañ Iota Horlogii b, met zoken ma'z eus loarennoù ganti - ar pezh n'eo ket sur - re c'hor int moarvat da gaout buhez warno.

## Iota Horologii el lennegel

Er romant skiant-faltazi *Iota Cycle* gant Russel Lutz eo trevadennet ha douarekaet Iota Horologii. Er romant-se he deus Iota Horologii c'hwec'h planedenn, Iota Horologii b an eil.

## Liammoù diavaez (e saozneg)

* '''SIMBAD''': HD 17051 -- High proper-motion Star
* '''Extrasolar Planets Encyclopedia''': HR 810 + HR 810 b
* '''Extrasolar Visions''': Iota Horologii + Iota Horologii b + Iota Horologii Dust Disk
* '''ESO''': Kavadenn Iota Horologii b
* '''ESO''': Kavadenn ar blanedenn poultr
* '''SolStation''': Iota Horologii


## Gwelet ivez
* HD 28185
* 51 Pegasi
* Ezplanedenn
Esteban Canal

**Esteban Canal** a zo bet ganet d'an 19 a viz Ebrel 1896 e Chiclayo (Perou) ha marvet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1981 e Varese (Italia).
 
Mestrc'hoarier echedoù perouat hag italian.

Tapout a reas e wellañ disoc'hoù e-pad ar bloavezhioù 1930.

Mestr Etrebroadel adalek 1950.

Lakaet e voe da Mestr Meur Etrebroadel ag enor gant Kevre Bedel An Echedoù (FIDE) e 1977.

## Liamm diavaez

* E fichenn e Chess Games
Henrik Ibsen

**Henrik Ibsen** a oa ur skrivagner norvegek brudet evit e bezhioù-c’hoari. Ganet e oa bet Ibsen d’an 20 a viz Meurzh 1828, ha marvet e oa d’an 23 a viz Mae 1906 e Christiana, zo anvet Oslo bremañ. 

Da bemzek vloaz e kuitaas ti e dud ha kregiñ da labourat e ti un apotiker. E bezh-c’hoari kentañ, *Catilina*, a skrivas pa oa 20 vloaz hag a embannas dindan an anv-pluenn *Brynjolf Bjarme*. E 1850 e voe c’hoariet, evit ar wech kentañ, ur pezh all skrivet gantañ, dindan e anv-pluenn adarre, *Kjæmpehøjen*. 

E oberennoù kentañ zo awenet gant hengounioù Skandinavia hag un ton romantel o deus. E-pad un nebeud bloavezhioù e renas ur c’hoariva e Christiania (1857 - 1862) ha goude-se e teuas a-benn da gaout ur yalc’had digant ar stad a roas an tu dezhañ da vevañ diwar skrivañ ha da veajiñ. Mont ha dont a reas dre Europa, o tremen pennadoù amzer e Roma, e Dresden hag e München (ne zistroas da vat da Norvegia nemet e 1891). E-pad an amzer-se eo e skrivas e oberennoù brudetañ : *Brand* (1866) ha *Peer Gynt* (1867), dramaoù e gwerzennoù a ziskouezas e varregezh da livañ an amzer dremenet ha da daolenniñ brav temz-spered e dudennoù. Tamm-ha-tamm e tilezas e zoare romantel hag en em lakaat a reas da sevel pezhioù gwirion diwar-benn kudennoù ar gevredigezh, evel *Samfundents stötter* (1876) pe *Et Dukkehjem* (1879). Muioc’h-mui e pledas e oberennoù gant an hiniennoù hag an darempredoù etrezo, gant elfennoù eus e vuhez enno, evel *Vilvanden* (1884).

Henrik Ibsen a seller outañ evel un dramaour bras hag unan eus dramaourien gentañ an amzer vodern. Levezonet en deus skrivagnerien anavezet evel George Bernard Shaw pe Luigi Pirandello.

## E skridoù

* *Brand*, 1866
* *Peer Gynt*, 1867
* *Samfundets støtter*, 1876
* *Et dukkehjem*, 1879
* *Gengangere*, 1881
* *En Folkefiende*, 1882
* *Vildanden*, 1884
* *Rosmersholm*, 1886
* *Fruen fra havet*, 1888
* *Hedda Gabler*, 1890
* *Bygmester Solness*, 1892
* *Når vi døde vågner*, 1899

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn savet da-geñver kant vloaz marv Ibsen, e 2006 (e meur a yezh)
* Project Gutenberg - Ibsen (skridoù Ibsen da bellgargañ, e norvegeg pe e saozneg)
Charles Jaffé

**Charles Jaffé** a zo bet ganet e miz Meurzh 1879 e Doubraouna (Belarus) ha marvet d'an 12 a viz Gouere 1941 e Brooklyn (SUA).

Mestrc'hoarier echedoù rusian.

## Liamm diavaez

* E bartiennoù e Chessgames
Pia Cramling

**Pia Cramling** a zo bet ganet d'an 23 a viz Ebrel 1963 e Stockholm (Sveden).

Ur c'hoarierez echedoù svedat eo.

Sellet e voe outi e-pad ar bloavezhioù 1980 evel ouzh unan eus gwellañ c'hoarierezed ar bed. Berzh a reas en tournamantoù, koulz er re hollek hag e re ar maouezi.

Mestr Meur (GM) eo abaoe 1992, Mestr Etrebroadel abaoe 1983. 

Here 2025: 2 403 eo he renk Elo *Standard*, 2 350 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 256 he renk Elo *Luc'hedenn*, 2 550 eo he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Here 2008.

Emañ o vevañ e Spagn.
Dimezet eo gant ar Mestr Meur (GM) Juan Bellon. O merc'h Anna Cramling a c'hoari an echedoù ivez.
## Kevezadegoù
* Kampionez ar maouezi ag Europa e voe e 2003.
* Ar plas kentañ ag ar maouezi a voe tapet ganti e gouel Biel/Bienne e 2006.
* Teirvet e voe e Kampionad bedel ar maouezi e Naltchik (Rusia) e 2008.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
*He fichenn FIDE
*Lod ag he fartiennoù
*Lec'hiadennoù a-bouez en he fartiennoù
*Kampionez Europa
*Luc'hskeudenn
Daniel Kehlmann

**Daniel Kehlmann**, ganet d'an 13 a viz Genver 1975 e München (Alamagn), zo unan eus ar skrivagnerien a-vremañ pouezusañ e Aostria. E 1981 e oa bet o vevañ e Vienna, e-lec'h m'emañ o chom hag o labourat bremañ.

## Prizioù aet gantañ

*1998 : Förderpreis des Kulturkreises beim Bundesverband der Deutschen Industrie
*2000 : Stipendium des Literarisches Colloquiums in Berlin
*2003 : Förderpreis des Österreichischen Bundeskanzleramtes
*2005 : Candide-Preis, Minden.
*2006  : Literaturpreis der Konrad-Adenauer-Stiftung; Heimito-von-Doderer-Preis

* 2006 : Kleist Prize
* 2007 : WELT Literaturpreis
* 2007 : Grand Prix du livre des dirigeants
* 2008 : Thomas-Mann-Preis
* 2008 : PO Enquist Pris
* 2010 : Prix Cévennes du roman européen
* 2012 : Nestroy Theatre Prize, Best play – Authors prize for *Geister in Princeton*
* 2018 : Friedrich-Hölderlin-Preis
* 2018 : Frank-Schirrmacher-Preis
* 2019 : Anton Wildgans Prize
* 2019 : Schubart Literaturpreis
* 2021 : Elisabeth-Langgässer-Literaturpreis
* 2022 : Marbacher Schillerrede
* 2024 : Ludwig Börne Prize

## Oberennoù

* *Beerholms Vorstellung*. Romant. Deuticke, Vienna 1997.
* *Unter der Sonne*. Danevelloù. Deuticke, Vienna 1998.
* *Mahlers Zeit*. Romant. Suhrkamp, Frankfurt 1999. 
* *Der fernste Ort*. Danevelloù. Suhrkamp, Frankfurt 2001.
* *Ich und Kaminski*. Romant. Suhrkamp, Frankfurt 2003.
** Troidigezh c'hallek: *Moi et Kaminski*, 2004. ISBN 9782742747979
* *Die Vermessung der Welt*. Romant. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2005.
** Troidigezh c'hallek: *Les Arpenteurs du monde*.
* *Wo ist Carlos Montúfar ?* Skridoù-studiañ. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2005.
Arpad Elo

**Arpad Imre Elo** (hungareg : *Élő Árpád Imre*), ganet en Egyházaskesző (Rouantelezh Hungaria) d'ar  ha marvet d'ar  e Brookfield, (Wisconsin), a oa ur fizikour, ur steredoniour hag ur c'helenner hungariat-ha-stadunanat. Gantañ e voe ijinet ur reizhiad evit prizañ live an dud a genstriv e c'hoarioù a-zaouioù evel an echedoù. Abaoe 1960 e reer ar renk Elo eus ar reizhiad-se.

## Buhez
En Egyházaskesző, e Rouantelezh Hungaria, ur 130 kilometr bennak er c'hornôg da Vudapest, e voe ganet Arpad Elo d'ar 25 a viz Eost 1903. E 1913, d'an oad a 10 vloaz, e tivroas gant e familh da Stadoù-Unanet Amerika.E Skol-veur Chicago e tapas e vachelouriezh war ar skiantoù e 1925 hag ur master war ar memes danvez e 1928. C'hoari an echedoù er *Chicago Chess League* a rae ivezAdalek 1926 betek retred e 1969 e voe kelenner war ar fizik er Skol-veur Marquette e Milwaukee. Er bloavezhioù 1930 e voe ar c'hoarier echedoù ampartañ e Milwaukee, a oa un doare «&nbsp;kêr-benn an echedoù&nbsp;» er Stadoù-Unanet d'ar mare-se.Eizh gwech Kampion Wisconsin e voe Arpad Elo : e 1935, 1937, 1938, 1940, 1941, 1942, 1945 ha 1950 (rampo gant Averill Powers er bloas diwezhañ-se).Prezidant an *American Ches Federation* (AFC) e voe e 1935 ha 1936, a-raok ma trofe an AFC d'an *United States Chess Federation* dre genzeuziñ gant an *National Chess Federation* e 1939.An 11 c'hoarier e voe o vezañ degemeret en *US Chess Hall of Fame*, e 1988.En e di e Milwaukee e varvas Arpad Imre Elo diwar un taol-kalon, d'ar 5 a viz Du 1992, d'an oad a 89 bloaz.
## Renk Elo
Brudet eo Arpad Elo en abeg d'e reizhiad evit prizañ live ar c'hoarierien echedoù.E 1950 e oa bet diorroet ar reizhiad kentañ gant Kenneth Harkness (1896-1972), a oa merour aferioù an *United States Chess Federation* (USCF). E-tro 1960, Arpad Elo a gemeras stlennoù labour K. Harkness evit dispakañ e jedadenn dezhañ diazezet war stadegoù sonn, ar pezh a oa un araokadenn. Er memes bloaz e voe degemeret reizhiad A. Elo a-kerzh emvod an USCF e St. Louis (Missouri).
E 1970, ar FIDE (*Fédération Internationale Des Échecs*, "Kevread etrebroadel an echedoù") a zegemeras ar reizhiad Elo d'e dro. Gant Arpad Elo e-unan  e veze jedet live ar c'hoarierien adalek neuze betek kreiz ar bloavezhioù 1980, ar pezh a oa aes a-walc'h dezhañ rak nebeutoc'h evit  den a veze priziet gant ar FIDE. Pa voe niverusoc'h ar c'hoarierien, ar C'hevread a lezas A. Elo a-gostez hag a fizias al labour e tud arall. Ouzhpenn da se, pennadurezhioù ar FIDE a lakaas e pleustr ur "priziadur perzhegañ" (*Qualification Rating*) evit dereiñ ul live tidel – da lavarout eo divizet e-maez pep reolenn – dreist-holl tro-dro d'ar renk Elo  peogwir ez eo traoñ ar skeul evit bezañ Mestr(ez) evit ar c'hoarierien o doa gounezet da vihanañ 50% eus o c'hrogadoù e tournamantoù diuzet, evel an Olimpiadoù echedoù.
## Levrlennadur
*  Arpad E. Elo : *The Rating of Chess Players, Past & Present* ; New York : Arco Publishing, 1978, 1986 .
## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  ''An Interview with Arpad Elo''.
*  ''Chessgames''.
Salomon Flor

**Salomon Mic'hailovitch Flor** (e ruseg: Саломон Михайлович Флор) a zo bet ganet d'ar 21añ a viz Du 1908 e Horodenka (Aostria-Hungaria, en Ukraina bremañ) ha marvet d'an 18 a viz Gouere 1983 e Moskov e Rusia (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarier echedoù tchek ha tchekoslovak-soviedat.

Kampion Tchekoslovakia e 1933 ha 1936.

## '''Ar C'haradenn Flor'''

## Liammoù diavaez
*Partiennoù Flor
*20 lec'hiadenn a-bouez ag e bartiennoù
Svetozar Gligorić

**Svetozar Gligorić** (**Светозар Глигорић**) a zo bet ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1923 e Beograd (Serbia) ha marvet d'ar 14 a viz Eost 2012 en hevelep lec'h.
Mestrc'hoarier echedoù yougoslaviat.
Mestr Meur Etrebroadel e oa.
Dont a reas da vout Mestr Etrebroadel e 1950 ha Mestr Meur Etrebroadel e 1951.
2447 edo e renk Elo e 2012.
## Buhez
Paour e oa e familh. Ar c'hentañ gwezh ma welas tud o c'hoariñ echedoù a oa en un davarn nepell eus e di. Unnek vloaz edo pa grogas gant ar c'hoari, bet kelennet dezhañ gant un den kemeret da bañsionour gant e vamm (marvet oa e dad). Abalamour d'an diouer ag argant, rankout a reas kempenn ur c'hoari e-unan gant stouvoù boutailhoù gwin. Mat en em dennas eus e studi war an danvezioù boutin ha war ar sportoù, pezh a dalvas dezhañ bout pedet da gemer perzh e anv e skol d'ur gouel evit deiz-ha-bloaz ar priñs Pêr hag a zeuas da vout ar Roue Pêr II eus Yougoslavia.
Ur partizan e voe er Rezistañs en e vro e-pad an Eil brezel bed. Dre zegouezh en em gavas gant un ofisour hag a oa c'hoariour ivez: divizet e voe e dennañ ag al linennoù kentañ.
Labourat a reas evel kazetennour hag aozer tournamantoù echedoù e-pad meur a vloaz goude an Eil brezel bed. Derc'hel a reas da vont war-raok gant e c'hoari an echedoù. Dont a reas da vout Mestr Etreboadel e 1950 ha Mestr Meur Etrebroadel e 1951. C'hoariour a-vicher e teuas da vout ivez. Goude bout bet tapet e 60 vloaz e talc'has da c'hoari en tournamantoù.
## Oberenn skrivet
* Svetozar Gligorić, *I Play Against Pieces*, Batsford, 2002.
## Ul levr diwar e benn
* David N. L. Levy, *The Chess of Gligoric*, World Publishing, 1972.
## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E bartiennoù
Dawid Janowski

**Dawid Markelowicz Janowski**, bet ganet d'ar 25 a viz Mae (pe d'ar 7 a viz Mezheven) 1868 e Wołkowysk (Polonia), marvet d'ar 15 a viz Genver 1927 e Ieras (Okitania).

Mestrc'hoarier echedoù gall, poloniat ag orin.

## Ul levr diwar e benn
* Daniel Ackermann: *Vabanque. Dawid Janowsky (1886-1927)*, Schachverlag Reinhold Dreier, Ludwigshafen, 2005, ISBN 3-929376-65-2.

## Liammoù diavaez
* 13 lec'hiadenn o vont d'an trec'h
* E fichenn e Chessgames
Iván Morovic

**Iván Morovic Fernández** a zo bet ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1963 e Viña del Mar (Chile).

Ur mestrc'hoarier echedoù chilean eo.

Mestr Meur abaoe 1985, an hini kentañ eus e vro eo o vont ken uhel.

Mestr Meur Etrebroadel eo.

2583 eo e renk Elo.
Papoua Ginea-Nevez

**Papoua-Ginea Nevez**, berraet ivez e **PNG**, diouzh hec'h anv ofisiel **Stad dizalc'h Papoua-Ginea Nevez**, a zo ur riez eus Oseania diazezet en hanterenn reter enez Ginea Nevez hag un toullad brav a inizi evel Inizi Salomon an Norzh (Bougainville), Preden-Nevez, Iwerzhon-Nevez. Deuet eo da vezañ dizalc'h e 1975.

## Aozadur melestradurel
Ur stad unanel e tlefe bezañ bet Papoua Ginea-Nevez da gentañ. E 1975, avat, e voe un emsavidigezh en enez Bougainville hag aon ez eus bet gant ar gouarnamant ez aje kuit ar broviñs-se a oa hini binvidikañ er vro. Pouezus-bras e oa mengleuzioù Bougainville evit armerzh ar vro nevez ha kalz paouroc'h e vije bet ma vije digevredet Bougainville. D'en em ziwall diouzh an dra-se ec'h aozas ar gouarnamant kreiz un doare gouarnamant proviñsel evit ar broviñs-mañ ha neuze evit an 18 arall.
Roustam Kasimdjanov

**Roustam Kasimdjanov** (en ouzbekeg: **Rustam Qosimjonov**, e rusianeg: Рустам Касымджанов), bet ganet d'ar 5 a viz Kerzu 1979.

Mestrc'hoarier echedoù ouzbek.

Mestr Meur Etrebroadel eo.

2681 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Genver 2008.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù(e saozneg)
* 15 lec'hiadenn a-bouez eus e bartiennoù(e saozneg)
Oldřich Duras

**Oldřich Duras** a zo bet ganet d'an 30 a viz Here 1882 e Pchery (kêriadenn Humny) e Bohemia (Tchekia a-vremañ) ha marvet d'ar 5 a viz Genver 1957 e Praha.

Mestrc'hoarier echedoù tchek.

Anvet e voe Mestr Meur Etrebroadel e 1950.
Samuel Reshevsky

**Samuel Herman Reshevsky** a zo bet ganet d'ar 26 a viz Du 1911 en Ozorkow (Polonia) ha marvet d'ar 4 a viz Ebrel 1992 e New York (SUA).

Mestrc'hoarier echedoù eus SUA, poloniat ag orin.

Mestr Meur Etrebroadel e oa.

P'edo pevar bloaz e teskas c'hoari. Da eizh vloaz e trec'he war c'hoarierion, skiant-prenet gante ha koshoc'h evitañ, e partiennoù kempred.

Er bloavezhioù 1920 e tivroas gant e dud evit mont da SUA lec'h ma tastume argant evit magañ e diegezh. Tapout a reas un diplom a gontaouerezh e Skol-Veur Chicago ha labourat a reas evel kontaouer.

Kampion SUA e voe e 1936, 1938, 1940, 1942, 1946, 1969 ha 1970. E 1935 e krogas gant an tournamantoù etrebroadel e Margate, o tapout ar c'hentañ plas goude bout trec'het war José Raúl Capablanca hag ar re all.

## Liammoù diavaez

*45 lec'hiadenn a-bouez ag e bartiennoù
*Stubbs, Kenneth. Chess Portrait: "''Edward Lasker and young Sammy Reshevsky''"
*Stubbs, Kenneth. Chess Portrait: "''Reuben Fine and Sammy Reshevsky''"
Carl Schlechter

**Carl Schlechter** a zo bet ganet d'an 2 a viz Meurzh 1874 e Vienna (Aostria) ha marvet d'ar 27 a viz Kerzu 1918 e Budapest (Hungaria).

Mestrc'hoarier echedoù aostrian, e mesk ar re gentañ eus penn kentañ an XXvet Kantved.

## Kazetennour

Adalek 1892 betek 1918 e talc'has kronikenn an echedoù er *Wiener Allgemeine Sportzeitung*.

## Kemm Schlechter e Digoradenn [[François Philidor|Philidor]]

1.e4 e5

2.Mf3 d6

3.d4 Md7

4.Fc4 c6

5.Mc3

## Partiennoù embannet

* Robert Hübner, *Der Wettkampf Lasker - Schlechter* (Matchoù Lasker-Schlechter), e-barzh *Schach* 1999;
* Michael Ehn, *Lasker - Schlechter 1910, Neue Fakten aus Wiener Quellen*, e-barzh *SchachReport*.

## Levrioù diwar e benn

* Thomas Glavinic, *Carl Haffners Liebe zum Unentschieden*, Verlag Volk und Welt, 1998, ISBN 3-353-01111-0 ;
* Warren H. Goldman, *Carl Schlechter. Life and times of the Austrian Chess Wizard*, Yorklyn: Caissa Editions, 1994, ISBN 0-939433-18-4 .

## Liammoù diavaez
*15 lec'hiadenn o vont d'an trec'h
*Partiennoù e Chessgames
Budapest

**Budapest** eo kêr-benn Hungaria ha kreizenn bolitikel, sevenadurel hag armerzhel ar vro. War-dro 1.7 milion a annezidi (2,1 milion e-pad ar bloavezhioù 1980) he deus. Furmet e oa bet d'ar 17 a viz Du 1873 dre unvaniezh Buda (*Ofen* e alamaneg), Óbuda (Hen vBuda pe *Alt-Ofen*) war lez kleiz an Danav ha Pest war ar riblenn zehou. An eizhvet kêr vrasañ eo en Unaniezh Europa.

## Monumantoù ha traoù heverk

Soldat russe Memento Park.jpg|Memento Park pe Szobor Park, mirdi an hollveliegezh komunour
Pro Patria Mortuis 1914-1918 Monumant kañv kentañ brezel bed Budapest (Hungaria).jpg|Pro Patria Mortuis 1914-1918 Monumant kañv kentañ brezel bed Budapest
Budapest - Millennium monument.jpg|Hősök tere Plasenn an Harozed
1956 Monument Budapest.JPG|Mein-koun Emsavadeg Budapest (1956)
Budapest Vorosmarty.jpg|Budapest Vorosmarty, koun lec'h d'ar skrivagner Mihály Vörösmarty 


## Tud
* Bela Toth, mestr-c'hoarier ha skrivagner echedoù italian, a zo bet ganet e Budapest.

## Kêrioù gevellet

## Notennoù
Nigel Short

**Nigel Short** a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Mezheven 1965 e Leigh, Lancashire (Bro-Saoz).

Mestrc'hoarier echedoù breizhveuriat.

Mestr Meur Etrebroadel eo.

E 1993 e kollas ( 12,5 - 7,5) a-enep da Garry Kasparov finalenn Kampionad Bedel Echedoù ag ar PCA (*Professional Chess Association*). Evit erruout er finalenn e oa bet trec'h war Anatolij Karpov ha war Jan Timman.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* 50 lec'hiadenn a-bouez eus e bartiennoù
* Buhezskrid
* Nigel Short: 1146 eus e bartiennoù e pgn
*Doare e Chessbase
*Selaou ouzh ur pennad-kaoz gant Nigel Short a-zivout e vatchoù ouzh Bobby Fischer
Yougoslavia

Stad eus Europa bet krouet goude ar Brezel bed kentañ en-dro da Serbia ha war dismantroù Impalaeriezh Aostria-Hungaria.

Hec’h anv kentañ, d’ar c’hentañ a viz Kerzu 1918 a oa **Rouantelezh ar Serbed, ar Groated hag ar Slovened**.

* E 1929 e teu da vezañ **Rouantelezh Yougoslavia** (*Yougoslavia* a dalvez kement ha "Bro Slaved ar Su"). Padout a ra ar rouantelezh-se betek 1941.
* E-pad ar brezel eo rannet etre meur a Stad.
* E 1943 e vez krouet ur Stad nevez, anvet **Kevread Demokratel Yougoslavia**.
* E 1946 eo anvet **Republik Kevreadus Poblel Yougoslavia**.
* E 1963 e teu da vezañ **Republik Kevreadus Sokialour Yougoslavia**.
* E 1991 e krog an dispenn, ne van ken nemet div republik e-barzh e 1992 gant an anv **Republik Kevreadel Yougoslavia** a zeu da vezañ **Kenglad Stadoù Serbia ha Montenegro** e 2003.
* Dispennet eo Serbia-ha-Montenegro e 2006. Hêrez Yougoslavia gozh eo Serbia hervez ar gwir etrebroadel.
Tablezennoù Pyrgi

Teir zablezenn aour kavet e dismantroù un azeuldi e Pyrgi, ur porzh kozh e-kichen ar gêr etrusk Kaere eo *Tablezennoù Pyrgi*'. E fenikieg hag en etruskeg ez int bet skrivet ha deskrivañ a reont un dedi graet gant roue Kaere, Thefarie Velanias, d'an doueez Astarte.

An destenn hirañ en etruskeg bet kavet eo hag ur gwall rikour eo bet evit digejañ ar yezh-mañ. Sklêrijennañ a ra ivez an darempredoù etre ar Fenikiz hag an Etrusked er 6ed kantved kent Jezuz-Krist ha reiñ a ra ur c'henarroud d'un frazenn Polybius diaes da gompren a-zivout ur feur-skrid etre Roma ha Kartada e 505 kent Jezuz-Krist.

Er Mirdi Broadel Etrusk Villa Giulia emañ, e Roma

## An destenn fenikianek

::**L-rbt l-‘štrt.**
::D'an Intron Astarte

::**’ŝr qdš ‘z, ‘š p‘l, w-’š ytn Tbry’ Wlnš mlk ‘l Kyšry’.**
::Ar plas sant eo. Graet ha roet e oa gant Thefari Velanias a reol ar Gaeriz

::**B-yrħ zbħ Šmš, b-mtn’ b-bt, wbn tw.**
:: E-pad miz an aberzh d'an heol, evel ur roadenn en azeuldi e savas un aedikula

::**K-‘štrt ’rš b-dy l-mlky šnt šlš, b-yrħ Krr, b-ym qbr ’lm**
::Rak Astarte he doa e savet da ren e-pad tri bloavezh er miz-c'hurvar, da zeiz interamant an doueez

::**W-šnt lm’š ’lm b-bty šnt km ħkkbm ‘l.**
::Ha ra vo bloazioù delwenn an doueez en azeuldi ken niverus hag ar stered a-us dezho.

## An destenn etruskek

:Tablezenn gentañ:
::**Ita tmia ica-c heramašva vat-ieχ-e Uni-al Astre-s, θem-iasa meχ θuta.**

::**Θefariei Velianas sal cluvenia-s tur-uc-e.**

::**Muni-s ta-s θuva-s tamer-es ca ilacv-e tuler-as-e.**

::**Nac ci avil χurvar, tešiam-ei tal-e, ilacv-e alš-as-e.**

::**Nac atran-es zilac-al, sel-ei tala acnaš-ver-s.**

::**Itan-i-m heramv-e, avil en-iac-a pulumχva.**

:Eil tablezenn:
::**Nac Θefarie Veliiunas θam-uc-e cleva etan-al Masan tiur, Uni-as šel-ac-e.**

::**Vacal tmia-l avilχva-l am-uc-e pulumχva snuia-φ.**

## Liammoù diavaez (e saozneg)

* The Etruscan Texts Project .
*Etruscan grammar (pdf) 
* Skeudenoù ha troidegezh

## Gwelet ivez
*etruskeg
*lemneg
*fenikieg
Serbia

**Republik Serbia** pe, ent-berr **Serbia** (serbeg kirillek: *Србија*, serbeg latin: *Srbija*), a zo ur Stad eus Europa, er Balkanoù, ha Beograd eo he c'hêr-benn. Warlerc'hiadez Yougoslavia eo-hi goude disrann Montenegro. Er bloaz 2008 eo disrannet Kosovo diouti, met n'eo ket degemeret an diviz-se gant Serbia, na gant un darn eus ar gumuniezh etrebroadel.

## Istor
*Gwelet ar  pennad [[Istor Serbia]].*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
*   Bodadenn Vroadel Serbia
* Aozadur an douristerezh Serbia
Vincent van Gogh

Ul liver izelvroat e oa **Vincent (Willem) van Gogh**, bet ganet e Groot Zundert (Izelvroioù) d'an 30 a viz Meurzh 1853 ha marvet en Auvers-sur-Oise (Bro-C'hall) d'an 29 a viz Gouere 1890. 

E oberennoù, a vez renket er *goude-impresionism* (pe : goude-trivliadelouriezh), he deus bet levezon vras war liverezh an .

## Buhez
Mab e oa d'ur pastor protestant ha klask a reas mont da zanvez-pastor d'ar Borinage, e Belgia. Met pa ne oa ket gouest da zelc'her d'e raktres ez eas da Bariz hag e krogas da livañ.

## Pennadoù kar
* Mirdi van Gogh

## Liammoù diavaez
* Mirdi Van Gogh Museum en Amsterdam
* Oberennoù Vincent van Gogh
Beograd

Kêr-benn ha brasañ kêr Serbia eo **Beograd**, pe **Belgrad** (Београд e serbeg), e kember ar stêrioù Sava ha Danav. Emañ en ur distrig anvet "Kêr Veograd" (Град Београд/Grad Beograd). Hervez niveradeg 2022 e oa 1 197 714 a dud o chom e kêr ha 1 681 405 a dud gant ar fabourzhioù.

« Kêr gwenn » a dalv he anv hag aloubet e voe 40 gwech en he hir a istor. Tro-ha-tro e voe keltiek roman, bizantion, hungarat, serb, aostrian, otoman, serb, yougoslaviat e 
1918 ha kêr-benn Serbia en-dro adalek 2006.

## Istor
Da gentañ e oa meuriadoù henvalkanek o chom er c'horn-bro, en o zouez an Draked hag an Daked. Aloubet e voe ar vro gant ar Gelted kozh e -279, ha kemeret e voe kêr gant ar *Scordisci* hag a anvas anezhi *Singidūn* (dūn a dalv "kreñvlec'h"). Tizhet e voe kêr gant lu ar Romaned e -54/-53, romanekaet e voe an anv ganto e *Singidunum*, ha laket e voe e proviñs roman Moesia. E 395 e tremenas al lec'h dindan veli Impalaeriezh roman ar Reter. En tu all d'ar stêr Sava, e-tal Singidunum, edo kêr geltiek Taurunum (Zemun) ; ur pont a oa etrezo a-hed ar mareoù roman ha bizantion. 

## Kenober etrebroadel
### Gevelladennoù
Gevellet eo Beograd gant ar c'hêrioù amañ da-heul.
*  - kêr-c'hoar abaoe miz Even 2005
*  - kêr c'hevell abaoe 1957
*  - kêr-c'hoar abaoe 2007
*  - kêr-c'hoar abaoe 1990
* 
*  - kêr c'hevell abaoe 1973

### Stummoù all kenober ha mignoniezh
*  *(Emglev mignoniezh ha kenober - miz Du 1966)*
*  *(Emglev kenober - 2005)*
*  *(Emglev kenober ha mignoniezh - miz Du 1978)*
*  *(Emglev kenober - miz C'hwevrer 2004)*
*  *(Emglev kenober - miz Mae 2002)*
*  *(Emglev kenober - miz Mae 2001)*
*  *(mémorandum pour un accord ville à ville - miz Du 2000)*
*  *(Program kenober 2003/2004 - miz Kerzu 2002)*
*  *(Emglev kenober - miz Here 1980)*
*  *(Emglev mignoniezh ha kenober - miz Here 1971)*
;Lizheroù mennadiñ sinet gant kêrioù-penn eus Yougoslavia kozh 
*  *(miz Here 2003)*
*  *(miz Even 2006)*
*  *(miz Here 2003)*

### Enorioù broadel hag etrebroadel
Meur a enor broadel hag etrebroadel zo bet deroet da gêr Veograd, en o zouez al Lejion a enor gall e 1920, Kroaz ar Brezel Tchekoslovakia, Sterenn Karađorđe hag Urzh an haroz broadel Yougoslavia. An enor-mañ a voe roet dezhi d'an 10 a viz Here 1974 evit lidañ deizh-ha-bloaz dibenn an ac'huberezh nazi e-pad an Eil Brezel-bed. E 2006 e voe deroet dezhi gant ar gelaouenn *Foreign Direct Investment* eus ar Financial Times an titl a *Gêr an Dazont en Europa ar Su*.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Beograd

## Notennoù ha daveoù
Rouantelezh Yan

Ur stad kozh eus bro-Sina e oa **rouantelezh Yan** (sinaeg: 燕國 *Yānguó*). Diazezet e oa e-pad mare ar Zhou ar C'hornog hag unan eus ar stadoù pouezhusañ e Sina kozh e oa betek e zistrujadeg gant rouantelezh Qin e 222 kent Jezuz-Krist. Ji a oa e gêrbenn (bremañ Beijing).

## Douaroniezh

Er derou edo stad Yan e-kichen ar Ster Velenn met dilec'hiet e oa bet d'harzoù ar biz goude c'hwitadeg emsavadeg diwezhañ ar Shang. Etre al ledenez Liaodong hag menezioù ar Shanxi. An hini kentañ e oa, e-touez ar stadoù sinat, da sevel un voger evit gwarezin e harzoù a-enep ar gantreidi.

## Istor

E-pad ar mareoù Nevezamzerioù ha Diskaramzerioù ha Rouantelezhioù Brezelour e stourmas rouantelezh Yan ouzh ar rouantelezhoù Zhao ha Qi evit mestroniezh Sina ar biz.

E 314 kent Jezuz-Krist e talvezas Qi ur grizenn a herezh e Yan da aloubiñ ar vro. D'e stagañ outañ e teuias hogozik da benn, met gant un emsavadeg e oa argaset a-benn ar fin.Krevreañ a reas neuze Roue Zhao eus Yan gant Zhao, Qin, Han ha Wei da aloubiñ Qi. An argad, bleinet gant ar jeneral Yue Yi a zeuias da benn da gemer tout ar c'herioù mogeriet eus Qi, estreget Lu ha Zimu. Marv roue Zhao ha drouklamm Yue Yi a saveteas Qi, avat, a aotren a reas jeneral Tian Shanda zieubiñ ar vro.

Betek fin ar mare ar *Rouantelezhioù oc'h Emgannañ* e treuzvevas ar rouantelezh Yan. Goude distrujadeg Zhao e teuias da vezañ anat ne c'hellfe ar rouantelezh derc'hel ouzh Qin. Priñs Dan eus Yan a gasas neuze ur muntrer, Jing Ke e anv, da lazhañ roue Qin. C'hwitañ a reas-eñv ha Qin a aloubas Yan. Distrujet e oa lu Yan e 227 kent Jezuz Krist e kichen ar stêr Yishui ha kouezhañ a reas e gêrbenn ar bloaz goude.

Roue Xi eus Yan a zeuias da benn da derc'hel e-pad ur maread el ledenez Liaodong met trec'het e oa e 222 kent Jezuz-Krist hag e stad a oa staget ouzh Qin

## Munudoù

Gao Jianli, ur soner hag en-doa arnodet da lazhañ an Impalaer Kentañ Sina a zeuias eus ar rouantelezh Yan.

## Liammoù Diavaez

* Rivinoù kêrbenn ar rouantelezh Yan
Mêl-Karaez

**Mêl-Karaez** () a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Penn kanton e oa betek 2015.
## Ardamezioù

## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz:
** trubuilhoù a voe er barrez d'an 23 a viz Gouere 1675,
** ar barrezianiz a roas o armoù — div fuzuilhenn ha daou-ugent, div bistolenn hag ur penn-bazh — d'ar person d'an 18 a viz Gwengolo 1675 goude dibenn an emsavadeg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 136 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,93 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911;  mervel a reas pemp anezhe e Belgia e miz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel: d’an 22 e Rossignol e voe lazhet  ur c’horporal eus an 2vet Rujumant Troadegiezh Trevadennel,ur soudard eus an 47vet Rujumant Troadegiezh a voe lazhet e Falisolle, daou soudard a yeas diwar wel en Ethe, unan eus ar 101vet Rujumant Troadegiezh  hag unan  eus ar 14vet Rujumant Husarded, ur soudard eus  an 19vet Rujumant Troadegiezh a voe lazhet e Maissin d’an 23;d’an 22 a viz Ebrel 1915 e voe lazhet e Boezinge  e Flandrez Belgia ur soudard eus ar 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 43 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno

Tombe de Glenmor à Maël-Carhaix.jpg|Bez Glenmor e bered ar gumun.

* Glenmor, Milig ar Skañv e anv brezhonek, barzh ha kanour, bet ganet d'ar 25 a viz Mezheven 1931 e Mêl-Karaez hag aet da anaon d'an 18 a viz Mezheven 1996 e Kemperle.
* Michel Priziac, skrivagner gallek.
## Brezhoneg
* Ur skol zivyezhek a zo eno abaoe 2004. 
* E distro-skol 2024 e oa 53 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (38,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Pabu

**Pabu** (distaget ) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, sko ouzh Gwengamp.
## Douaroniezh
### Stêrioù
* War lez dehoù an Trev emañ Pabu.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 48 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,11 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; d’an 22 a viz Ebrel 1915 ez eas unan anezhe diwar wel  e Boezinge e Flandrez Belgia, soudard en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe un archer eus ar gumun d’an 18 a viz Even 1949 e Mo Cay e Kochinsina er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk

Pabu - Château de Munehorre - AD22 - 16FI2634.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Munc'horr.

Eglise Pabu.jpg|An talbenn.
Intérieur église.jpg|An diabarzh.

* Iliz katolik *Sant Tudwal*, 

Chapel*SantLoup*PabuBroDregerBreizh.jpg|Ar chapel.

* Chapel *Sant Loup*, 1870.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) ouzh kroaz ar vered, luc’hskeudenn.
## Brezhoneg
* Ur skol divyezhek a zo eno abaoe 1991. 
* E distro-skol 2024 e oa 98 skoliad er c'hlasoù divyezhek (32,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
## Tud
* Polig Monjarret, bet ganet e Pabu e 1920.
* Robin Le Normand, ganet e 1996, melldroader breizhat, c'hoarier Skipailh Broadel Bro-Spagn.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn an ti-kêr
* Pabu war al lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Jan Timman

**Jan Timman** a zo bet ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1951 en Amsterdam (Izelvroioù) ha marvet d'an 18 a viz C'hwevrer 2026.
Ur c'hoarier, ur c'hazetenner hag ur skrivagner echedoù izelvroat e oa.
Nav gwezh e voe kampion an Izelvroioù.
E miz Gouere 2002 edo niverenn 67 er bed er roll FIDE.
## Oberennoù skrivet
* *L'Art de l'analyse*, Embannadurioù Aliguera, Dastumadenn *Joueurs d'échecs*, 1988
*  *Timman's selected Games*, Cadogan Chess, 1994
*  *Chess the adventurous way*. New In Chess, Alkmaar 1994, .
*  *Ausgewählte Endspielstudien*. Koblenz 1995, . Gant 40 studiadenn gant Timman.
*  *Studies and Games*, Cadogan Chess, 1996
*  *Power Chess with Pieces*, 2004
*  *Briljant Schaken 2004*, 2004
*  *Fischer World Champion!* (gant Max Euwe)), 2002, 2009, bet embannet en izelvroeg e 1972. 
*  *Curaçao 1962 - The Battle of Minds that Shook the Chess World*, 2005
*  *On the attack*. New In Chess, Alkmaar 2006, .
*  *Botvinnik's Secret Games*, Hardinge Simpole, 2006
*  Jan Timman (lakaet e saozneg gant Peter Boel)*The Art of the Endgame - My Journeys in the Magical World of Endgame Studies, Alkmaa, Embannour [[New in Chess]], 2011, 269 fajenn isbn=978-90-5691-369-4 JT
*  *Timman's Titans*, New In Chess, 2016
*  *The Longest Game: The Five Kasparov/Karpov Matches for the World Chess Championship*, New In Chess, 2019
*  *Timman's Triumphs: My 100 Best Games *, New In Chess, 2020
*  *The Unstoppable American: Bobby Fischer’s Road to Reykjavik*, New In Chess, 2021
;Livres sur la technique des finales
*  *De Macht van het Loperpaar*, 2003 ;
*  *Schaken met Jan Timman, De Kracht van het Paard, Schaaktechniek 1*, New In Chess, 2002  *Die Kraft der Leichtfiguren*. New In Chess, Alkmaar 2006,  et  *Power Chess With Pieces: The Ultimate Guide to the Bishop Pair & Strong Knights*, New In Chess, 2007.}}
;Essai
* *64+1 : De ontdekking van de hemel in 65 velden''. De Bezige Bij, Amsterdam. 192 p.
## Daveoù ha notennoù

## Liamm diavaez
*75 lec'hiadenn a-bouez ag e bartiennoù
Tregaeg

**Tregaeg** a zo ur gumun e departamant Aodoù-an-Arvor, pennlec'h kanton Tregaeg, e norzh Breizh.

## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Treguehuc**, 1129; **Treguiec**, 1371; **Treguieuc**, 1423, 1516; **Tregueus**, 1636

## Ardamezioù
*Tredeet ha treustellet ː ouzh 1, en glazur e ziv fempdiliaouenn en aour; ouzh 2, leun a erminoù; ouzh 3, en gul e fempdiliaouenn en aour*

## Istor
### [[Henamzer]]
* Aspadennoù ur gêr c'halian gozh eus ar  (Oadvezh an houarn) a voe kavet e 2008 el lec'h anvet Porzh-Alan.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 58 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,73 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Pemzek den a varvas abalamour d'ar brezel, pevar anezhe pa voe bombezet Sant-Brieg gant ar Royal Air Force d'ar 4 a viz Ebrel 1943.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: ur soudard a varvas e 1950.
* Brezel Aljeria: mervel a reas daou vilour.

## Brezhoneg
* 10,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir de Guélambert à Trégueux 01.JPG|Ar maner.
Église TREGUEUX.jpg|An iliz katolik.

* Maner Guélambert.
* Iliz katolik *Sant Pêr*, 1882.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
* Ur skol divyezhek a oa eno abaoe 2004. Serret e 2007. 
* E distro-skol 2009 e oa enskrivet er skol divyezhek 2,1% eus bugale ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez.
* E 2010 eo bet serret an hentad divyezhek.

## Tud
### Tud ganet eno
* 1724 : Jean-Louis Bagot, maer Sant-Brieg, kannad er Vodadenn Vroadel e 1791.

### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh

## Liammoù etrebroadel
### Gevelliñ

### Kevelouri

### Mignoniezh

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
* Tregaeg war lec'hienn Geobreizh
* Lec'hienn war istor Tregaeg
* Tregaeg war lec'hienn ar greizenn c'heografek vroadel

## Levrlennadur

* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Aleksei Troitzky

**Aleksei Alekseievitch Troitzky** (e ruseg: Алексей Алексеевич Троицкий) a zo bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1866 ha marvet d'ar 14 a viz Eost 1942 e Leningrad (Unaniezh Soviedel).

C'hoarier echedoù rusian ha soviedat ha saver studiadennoù a-zivout ar finalennoù ag an dibab. Unan ag e studiadennoù brudetañ eo an dibenn: * ar roue ha daou varc'heg a-enep d'ar roue hag ur pezh-gwerin*.

Mervel a reas gant an naon e-pad Seziz Leningrad. Distrujet e voe e notennoù e-pad ar seziz.

## Ur studiadenn a 1909

An tu gwenn a zo da c'hoari. Dont a ra ar maout gantañ.

1. Mf6! De8

2. Md7! Rc4

3. Dxc7+ Rb4

4. Dc5+ Rb3

5. Dc3+ Ra4

6. Dd4+ Ra3

7. Mc5 Db8

8. Da1+ Rb4

9. Ma6+

## Oberennoù skrivet
* en alamaneg:
** Aleksei Troitzky, *500 Endspielstudien*, Verlag Kagan, Berlin, 1992 ; 
* e saozneg:
** Aleksei Troitzky, *360 Brilliant and Instructive End Games*, Dover Publications (adembannadenn), ISBN 0-486-21959-3 ;
** Aleksei Troitzky, *Collection of Studies*, Embannadurioù Tschaturanga Olms, ISBN 3-283-00114-6. (adembannadenn 2006, Ishi Press, ISBN 0-923891-10-2 ). The 360 studies above plus a supplement on the theory of the endgame of two knights against pawns. 
* e rusianeg:
** А. А. Троицкий, *Сборник шахматных этюдов* (Dastumad studiadennoù echedoù)ОГИЗ Физкультура и туризм, Ленинград, 1934.

## Dave
* А. Е. Карпов (гл. ред.): *Шахматы энциклопедический словарь* (Geriadur hollouiezegel an echedoù), Советская энциклопедия, Москва, 1990, ISBN 5-85270-005-3 (e rusianeg).

## Gwelet ivez
* http://en.wikipedia.org/wiki/Two_knights_endgame (e saozneg)

## Liamm diavaez
* Studiadennoù
Pouldouran

**Pouldouran** (distaget ) a oa ur gumun eus Breizh e Treger, e kanton Landreger, e departamant Aodoù-an-Arvor. 
## Douaroniezh

Bourg de Pouldouran.jpg|Ar bourk.
Misainiers dans la baie de Pouldouran.jpg|Bigi er pleg-mor.
Pouldouran. Brume.jpg|Brumenn war ar Bizien.

* War lez ar stêr Bizien emañ Pouldouran.
## Anv

* Bernard Tanguy (1992) : "**Eccl. de Poldoran***, c. 1330;* **treff de Plodoran***, 1427;* **Pouldouran***, 1437;* **Pouldoran***, 1461;* **Ploudoran***, 1463;* **Pouldouran***, 1481*".
* Erwan Vallerie (1995) : **Plodoran**, 1427; **Ploudoran**, 1427; **Pouldouran**, 1437; **Ploudoran**, 1463

Gerdarzh ː pleg-mor (dour sal) graet gant kember ar rinier Bizien gant ar stêr Ieodi.

## Ardamezioù

* *"en glazur e zek c'hanochenn en aour, laket 4, 3, 2, 1; e c'hrenngonk en gul karget gant ul leon en argant"*

Ardamezioù tiegezh Pouldouran (Menegioù eus 1427 da 1453), kemeret gant ar gumunn . Tiegezh bet lonket gant an hini LOZ, hag e 1600 gant hini De BEGAINION  (gwelout ardamezeg ar familhoù) 

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 20 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavarout eo 7,02% eus ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwec'h den ag ar gumun.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun  d’ar 27 a viz  Gwengolo 1947 en An Dang My e Kochinsina er Viêtnam.

### kantved
* Kendeuzet e oa bet gant teir c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Roc'h-ar-Yeodi.
## Monumantoù ha traoù heverk

Son église.jpg|An iliz katolik.
Pouldouran. Eglise. Clocher.jpg|Tour an iliz.

Iliz katolik *Sant Bergad*.

Pouldouran. Monument aux Morts.jpg|
Pouldouran. Monument. Dédicace bretonne.jpg|BET SONJ DEUZ BUGALE A BAROUZ SKUILLET GANTE O GOAD EVIT DIFENN AR VRO

* Monumant ar re varv.

Pouldouran. Routoirs; panneau indicateur.jpg|Panell-hent.
Pouldouran. Routoirs à lin. panneau. fleur.jpg|Gwazhioù ogerez, panell; bleuñv.
Pouldouran. Routoirs à lin.jpg|Gwazhioù ogerez.
Pouldouran. Routoirs à lin 2b.jpg|Gwazhioù ogerez.
Pouldoran. Routoirs à lin.jpg|Gwazhioù ogerez.
Pouldouran. Routoirs à lin. anse.jpg|Gwazhioù ogerez. Pleg-mor.

* Gwazhioù ogerez.
### Kumunioù stok ouzh Pouldouran

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
* 
* Pozioù brezhonek skrivet ouzh monumant ar re varv.
* D'ar 25 a viz Du 2005 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'an 9 a viz Eost 2007 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.

## Melestradurezh

## Tud
*Fañch Jestin, bet maer (2002-2014), adsaver kleuzioù, prezidant Skol ar C'hleuzioù.

### Ardamezeg ar familhoù

## Pennadoù kar
* Ar Roc'h-Derrien,
* Hengoad, 
* Peurid-ar-Roc'h,
* Roc'h-ar-Yeodi. 
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Pouldouran war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Eugene Znosko-Borovsky

**Eugene Aleksandrovitch Znosko-Borovsky** a zo bet ganet d'ar 16 a viz Eost 1884 e Sankt Peterbourg (Rusia) ha marvet d'an 31 a viz Kerzu 1954 e Pariz (Bro-C'hall).

Mestrc'hoarier echedoù, skrivagner ha kelennour rusian ha gall.

## Oberennoù skrivet

* Eugene Znosko-Borovsky, *The Evolution of Chess*, 1910 ;
* Eugene Znosko-Borovsky, *[[José Raúl Capablanca|Capablanca]]*, 1911 ;
* Eugene Znosko-Borovsky, *The Muzio Gambit*, 1911 ;
* Eugene Znosko-Borovsky, *[[José Raúl Capablanca|Capablanca]] and [[Aleksandr Alec'hin|Alekhine]]*;
* Eugene Znosko-Borovsky, *The Middle Game in Chess* ;
* Eugene Znosko-Borovsky, *How to play Chess Openings* ;
* Eugene Znosko-Borovsky, *The Art of Chess Combination* ;
* Eugene Znosko-Borovsky, *Comment jouer les fins de parties*, Embannadurioù Payot, Pariz.
Julio Bolbochán

**Julio Bolbochán** a zo bet ganet d'an 10 a viz Meurzh 1920 e Buenos Aires (Arc'hantina) ha marvet d'an 28 a viz Mezheven 1996 e Caracas (Venezuela) - Caracas, 28 a viz Even 1996)  a oa ur c'hoarier echedoù arc'hantinat, breur e oa d' ar  c'hoarier Jacobo Bolbochán

Ur c'hoarier echedoù arc'hantinat e oa.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]]
Trec'h e voe div wezh e  Buenos Aires e 1946 hag e 1948.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
* e 1950, en 9 Olimpiad e Dubrovnik (Yougoslavia), asambles gant Héctor Rossetto, Carlos Guimard, Herman Pilnik ha Miguel Najdorf, ar skipailh a dapas an eil plas hag ar vedalenn argant war-lerc'h hini Yougoslavia,
* e 1952, en 10 Olimpiad en Helsinki (Finland), ar skipailh a dapas an eil plas hag ar vedalenn argant war-lerc'h hini an Unvaniezh Soviedel,
* e 1954, en 11 Olimpiad en Amsterdam (Izelvroioù),
* e 1956, en 12 Olimpiad e Moskov (URSS),
* e 1962, er 15 Olimpiad e Varna (Bulgaria),
* e 1966, er 17 Olimpiad e La Habana (Kuba),
* e 1970, en 19 Olimpiad e Siegen (Republik Kevreadel Alamagn).
## '''Julio Bolbochán - [[Larry Evans]]''', Olimpiad Helsinki, 1952.

1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. Cf3 a6 4. e3 Cf6 5. Axc4 e6 6. O-O c5 7. De2 Cc6 8. Cc3 b5 9. Ab3 cxd4 10. exd4 Cxd4 11. Cxd4 Dxd4 12. Cd5 Cxd5 13. Td1 Cc3 14. bxc3 Db6 15. De5 Ab7 16. Ae3 Dc6 17. Ad5 Dc8 18. Axb7 Dxb7 19. a4 Tc8 20. axb5 Dxb5 21. Dd4 e5 22. Dg4 Td8 23. Txd8+ Rxd8 24. Td1+ Re7 25. Df5 1-0.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E bartiennoù e Chess Games
Gwengamp Kumuniezh

**Gwengamp Kumuniezh** (bet *Kumuniezh kumunioù Gwengamp* etre 2001 ha 2009) a oa ur gumuniezh-kumunioù savet etre kumunioù eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gwengamp e oa. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant c'hwec'h etrekumuniezh-all.

## Kumunioù
6 kumun a yae d'ober an etrekumuniezh:
#Gras-Gwengamp
#Gwengamp (sez)
#Pabu
#Plouizi
#Plouvagor
#Sant-Eganton

## Prezidant

## Brezhoneg
* E distro-skol 2015 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 302 skoliad (12,0 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù etrebroadel
### Keveleriñ

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Kumuniezh kumunioù Bro ar Roc'h

**Kumuniezh kumunioù Bro ar Roc'h** a oa anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Treger ha Goueloù oa. Abaoe ar 1añ a viz Genver 2013 eo ebarzhet er Gumuniezh kumunioù Treger-Uhel.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro ar Roc'h a yae 6 kumun d'ober anezhi:
#Hengoad
#Langoad
#Peurid-ar-Roc'h
#Pouldouran
#ar Roc'h-Derrien
#Trogeri

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Kumuniezh kumunioù Pempoull Goueloù

**Kumuniezh kumunioù Pempoull Goueloù** a oa anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) e departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Treger ha Goueloù eo. E Plourivoù edo renerezh ha melestradurezh ar gumuniezh-kumunioù. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant c'hwec'h etrekumuniezh-all.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Pempoull Goueloù a yae 9 c’humun d'ober anezhi:
#Eviaz
#Kerfod
#Lanleñv
#Plaeraneg
#Pempoull
#Plehedel
#Ploueg-ar-Mor
#Plourivoù (sez)
#Sant-Loup

## Prezidant
Jean-Yves de Chaisemartin, maer Pempoull, abaoe miz Ebrel 2014.

## Barregezhioù
E 2010 e vere ar gumuniezh-kumunioù ar barregezhioù da-heul:
*Siberkumun
*Lastez
*Diorren ekonomikel: savet ez eus bet un *ti an embregerezhioù* ha takadoù artizanelezh a zo bet krouet
*Skol Sonerezh
*Poull-neuial: savet ez eus bet e 2001 ur poull-neuial nevez, galvet *Islandia*
*Servijoù evit ar re vihan
*Treuzdougen: ur servij *gant ma vez goulennet* a vez kinniget d'an dud
*An endro: loc'het eo bet ar programm *Agenda 21* e 2009
*An dour: ar sindikad dour a zo bet ebarzhet e-barzh ar gumuniezh e 2010
*Kantreourien: un dachenn ispisial a zo meret evito.

## Brezhoneg
* E distro-skol 2015 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 80 skoliad (5,7% eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)

## Liammoù diavaez
*Pempoull Goueloù

## Notennoù
Caracas

**Caracas**, ent-ofisiel **Santiago de León de Caracas**, eo kêr-benn ha kêr vrasañ Venezuela, en Amerika ar Su. Emañ Caracas nepell diouzh aod ar Mor Karib ha war-dro 3 milion a dud a zo o vevañ enni, ha 4,850 milion gant ar veurgêr. Kêr-benn dañjerusañ ar bed eo gant 122 drouklazh dre 100.000 a dud.

## Kêrioù gevellet
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Tud
* Antonio Aparicio, skrivagner spagnol, marvet eno d'an 10 viz Gouhere 2000
* Simón Bolívar, politiker venezuelat, ganet eno e 1783
* Nicolás Maduro, politiker venezuelat, ganet eno e 1962
Kumuniezh kumunioù Kreiz Treger

**Kumuniezh kumunioù Kreiz Treger** a oa anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) e departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Treger ha Goueloù e oa. Krouet eo bet e 1993 ha divodet d'an 31 a viz Kerzu 2014. Ebarzhet eo bet e Lannuon-Treger Kumuniezh d'ar 1añ a viz Genver 2015.

Edo he sez e Kawan.

## Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Kreiz Treger a yae 9 c'humun d'ober anezhi:
#Berc'hed
#Kaouenneg-Lanvezeeg
#Kawan (sez)
#Kemperven
#Koadaskorn
#Mantallod
#Plûned
#Prad
#Tonkedeg

## Prezidant
He freinant e oa Maurice Offret, maer Kawan.

## Brezhoneg
### Deskadurezh
* E distro-skol 2012 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 95 skoliad (14.1% eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

### Prizioù dazont ar brezhoneg
* E 2009 e oa bet roet da Kumuniezh kumunioù Kreiz Treger trede Priz dazont ar brezhoneg, rummad "Strollegezhioù", gant Ofis ar Brezhoneg.

### Ya d'ar Brezhoneg
* Roet e oa bet d'ar KK Kreiz Treger al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
* Votet e oa bet ar garta Ya d'ar brezhoneg live 2 gant KK Kreiz Treger.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel kumuniezh kumunioù Kreiz Treger

## Notennoù
Francisco Vallejo Pons

**Francisco Vallejo Pons** a zo bet ganet d'ar 21 a viz Eost 1982 en Es Castell, Menorca (Spagn).

Mestrc'hoarier echedoù spagnol eo.

Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe 1999, o vezañ an hini yaouankañ eus istor an echedoù e Spagn o pignat ken uhel.

E 2000 e trec'has en iskampionad eus Europa (c'hoarierion dindan 20 vloaz) hag e teuas da vezañ kampion bedel (dindan 18 vloaz).

E Genver 2010 e oa e renk Elo (FIDE) a 2 705. E C'hwevrer e voe trec'h war Veselin Topalov, kampion bedel, e 56 fiñvadenn gant ar pezhioù du. Eilvet e voe e Tournamant Gibraltar (gant Michael Adams e teuas ar maout) e miz C'hwevrer 2010.

## Liammoù diavaez
*E lec'hienn ofisiel
*E Fichenn FIDE

## Notennoù ha daveoù
Kumuniezh kumunioù an Teir Stêr

Div gumuniezh kumunioù a zo anvet *an Teir Stêr* e Breizh :

* Kumuniezh kumunioù an Teir Stêr (Mor-Bihan)

* Kumuniezh kumunioù an Teir Stêr (Aodoù-an-Arvor)