open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Scarborough

**Scarborough** zo un anv-lec'h saoznek, eus Bro-Saoz, hag a gaver e broioù all ivez.

:Saoznekadur un anv viking eo *Scarborough*.
:E *[[saga]]où* ar Vikinged e kaver ar menegoù kentañ eus anv hen Scarborough : *Skarthborg* eo e *Kormaksaga, Flateyjarbok*, ha *Skarthabork* en *Orkneyingasaga*.
:Eus ar ger *borg*, "kreñvlec'h", e teu *borough* (gwelit *[[Dinedin|Edinburgh]]*, "Kreñvlec'h Edin") ; kement ha "Kreñvlec'h Skarthi" e talvez *Scarborough*.

:Hervez *Kormaksaga*, daou vreur viking anvet Kormak ha Thorgils a yeas da breizhañ Iwerzhon, Bro-Saoz ha Kembre, hag ur c'hreñvelc'h anvet *Skarthborg* a savjont war aod reter Bro-Saoz. Lesanv Thorgils e oa *Skarthi*, "Boulc'heg", alese anv al lec'h.
:E servij ar roue Harald Grafeld, a renas war Norvegia eus 960 betek 965, e oa an daou vreur ; e kreiz en Xvet kantved e voe diazezet kêr Scarborough neuze.

:Ne voe ket ar Vikinged ar boblad kentañ e Scarborough avat ; hep mar e oa un drevadenn Angl-ha-Sakson eno pa erruas ar Vikinged, hag ul lec'h-evezhiañ roman a oa bet da vare an Impalaeriezh roman.

## Lec'hioù
;
* Scarborough (Western Australia), karter e Perth
* Scarborough (New South Wales)
* Scarborough (Queensland)
;
* Scarborough (North Yorkshire)
* Scarborough Castle
;
* Scarborough (Ontario), e Toronto
* Scarboro (Calgary), e Calgary, Alberta
;
* Scarborough (Maine)
* Scarborough (New York)
* Scarborough Renaissance Festival
* Scarborough Beach (Rhode Island)
;
* Scarborough (ar C'hap)
;
* Scarborough (Tobago)

E Mor Su Sina emañ Karreg Scarborough, un atoll arc'het gant meur a vro.

## Tud
* Edmund Scarborough (war-dro 1617&ndash;1671), politikour eus Virginia
* Elizabeth Ann Scarborough (1947-), skrivagnerez skiant faltazi ha moliac'h amerikan

## Kan
* *[[Scarborough Fair]]*, gwerz krennamzerel saoznek.

## Notennoù
Roched

Ur **roched** zo ur pezh dilhad a c'holo korf ar baotred adalek an divskoaz betek an divlez, pe betek ar gaol, pe izeloc'h zoken a-wechoù. Nozelennoù pe boutonoù a vez peurvuiañ da brennañ ar rochedoù a-vremañ. An darn vrasañ a vez milginoù hir outo, hogen milginoù berr a vez douget en deizioù tomm ivez. 
Evit merc'hed e komzer eus hiviz peurvuiañ.
War ur roched e c'haller dougen kravatenn, jiletenn, stammenn, pe porpant. 

## Gerioù all
Eus ur roched e vez graet anvioù all c'hoazh: *krez, krezenn* (kar d'ar ger kembraek *crys*). *Roked* ha * [[rokedenn]] * zo gerioù kar. *[[Kamz]]* zo ur seurt sae douget gant ur beleg . 

## Danvez
E kotoñs pe lin e vez ar rochedoù, e seiz a-wechoù. Aliesavat e kaver poliester rak kalzmarc'had-matoc'h eo daoust ma'z eo displijus da wiskañ. 

## Roched ha hiviz
A bep seurt rochedoù zo, e pep seurt danvez. Graet e vez an hivizoù en un danvez bravoc'h peurliesañ, gant dantelezh alies. 

## Livioù ha politikerezh
*Rochedoù ruz, gant Garibaldi da vare Unvaniezh Italia. 

Er bloavezhioù 1920 ha 1930 e oa un dalvoudegezh politikel e livioù rochedoù ar strolladoù faskourien:
*rochedoù du en Italia, Bro-Saoz, Finland, ha gant SA nazi Alamagn;
*rochedoù glas en Spagn, Kanada, Iwerzhon, Sina
*rochedoù glas-gwer e Roumanía, Hungaria, Brazil;
*rochedoù alaouret e Mec'hiko
*rochedoù arc'hant e SUA

## Broioù
*Ar *guayabera* eo anv roched paotred Kuba
*Roched Hawai, a gaver en Hawai hag en inizi ar Meurvor Habask, e Tahiti da skouer.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
*http://br.wiktionary.org/wiki/roched
Ognissanti

**Ognissanti** eo anv an Holl Sent en italianeg. 

Un anv-lec'h eo ivez, en anv **Chiesa di Ognissanti**, **iliz an Holl Sent**, a zo meur a hini anezho en Italia.

## Iliz anglikan
***[[Iliz Ognissanti Roma (anglikan)]]**, e Roma

## Ilizoù katolik
***[[Iliz Ognissanti (Firenze)]]**, e Firenze
***[[Iliz Ognissanti (Padova)]]**, e Padova
***[[Iliz Ognissanti (Parma)]]**, e Parma
***[[Iliz Ognissanti Roma (katolik)]]**, e Roma
***[[Iliz Ognissanti (Trani)]]**, e Trani
***[[Iliz Ognissanti (Valenzano)]]**, e Valenzano
***[[Iliz Ognissanti (Venezia)]]**, e Venezia
Iliz Ognissanti (Firenze)

**Iliz Ognissanti**, pe **Iliz an [[Holl Sent]]**, pe **Chiesa di Ognissanti**, en italianeg zo un iliz e Firenze. 

## Istor

## Tud beziet en iliz
*Simonetta Vespucci; iliz parrez an tiegezh Vespucci e oa Iliz Ognissanti Firenze;
*Sandro Botticelli; al livour a fellas dezhañ bezañ beziet en iliz ouzh treid Simonetta, bet poltredet gantañ meur a wech;
*Carolina Buonaparte, pried da Joachim Murat, rouanez an Div Sikilia

## Pennad kar
* Ognissanti
Marsel Blanchard

**Marsel Blanchard** (1924-2022), Marcel Blanchard e anv kefridiel, zo ur beleg breizhat. Kemer a ra perzh en Emsav katolik hag e koun Yann-Vari Perrot.

## Buhez
Ganet eo bet e Gourin e 1924 ha beleget e voe e 1947. Da gentañ e voe kelenner e kelenndi Santez-Anna-Gwened. Dont a reas da vout kure e Pondi e 1953.

Bet eo person Kistinid e-pad daou-ugent vloaz, adalek ar bloavezh 1971.

Marsel Blanchard a grouas *Emglev Beleion Breizh* e 1971, da vare taolioù an FLB evit ma vefe dieubet ar veleion vreizhat o doa kemeret perzh enno.

E labour en Emsav a voe mirout peadra personel an aotrou Perrot ha kemer perzh en embannadurioù stag ouzh *[[Unvaniezh Koad Kev]]* (UKK). Neuze e viras soutanenn Yann-Vari Perrot e-pad hir amzer ha reiñ a ra e destamant da anavezout da izili an UKK bep bloaz. Labouret en deus gant an Emsav katolik, dreist-holl, da lavarout eo gant Youenn Olier, Marsel Klerg, Maodez Glanndour pe Youenn Kraff. Lidañ a rae ingal an oferennoù graet da Lun Fask evit enoriñ ha kounañ Yann-Vari Perrot ha merzherion iwerzhonat 1916, e Skrigneg.

Harpañ a reas Tiegezh Santez Anna evit he sevel.

Aterset ha fiñvskeudennet eo bet e 2001 evit reiñ e desteni a-zivout ar brezhoneg en Iliz hag en Emsav.

Marvel a reas d’ar .

## Pennadoù
Skrivet en deus Marsel Blanchard un nebeud pennadoù er gelaouenn *[[Imbourc'h]]*:
*Niverenn 160 *Imbourc'h*, Ebrel 1983, "Emziviz gant Marsel Blanchard"
*Niverenn 214 *Imbourc'h*, Here 1987, "Kenskriverezh gant Yann Mikael diwar lennadur Deizlevr 1945 Youenn Olier (Kraff, Blanchard, krizder ar Fified), a-berzh Ivon Morvan diwar-benn enkadenn an Iliz, gant Yann Talbot a-zivout Beleion Breizh." (...)

## Daveoù
Karrbont Kerdeozer

Kerkent ha penn-kentañ an ugentvet kantved e oa bet savet ur rouedad hent-houarn en Aodoù-an-Arvor. An naontek linenn a yae d'hec'h ober war-hed 452 gilometr a oa bet fiziet e Kompagnunezh hentoù-houarn Aodoù-an-Hanternoz da gentañ-penn.

Lidet e oa bet digeriñ al linenn Landreger Perroz-Gireg, 22,7 gilometr hed anezhi, d'an 11 a viz Eost 1906. Brudet e oa dre ma oa bet krouet gant Louis Harel de la Noë, ijinour an Hentoù ha Pontoù, meur a savadur en he hed, **Karrbont Kerdeozer** en o zouez.

Daouzek metr ha pevar-ugent hed an dek bolz anezhañ e oa bet savet er mervent da Briel, nepell diouzh ar stêr Gindi, oc'h ober gant un teknik nevez-flamm, hini ar betoñs houarnet. Implijet e oa bet betek ar 15 a viz Ebrel 1949, pa voe serret al linenn da vat.

Nevesaat ar pont linenn houarn-mañ emañ o klask ober kumun Briel da zegemer un « hent glas » a-barzh fin ar gont.

Meneget e oa bet lanneg Kerdeozer damdost gant skrivagner ar c'horn-bro, Jarl Priel, e kentañ levrenn e eñvorennoù, Va Zammig Buhez an titl anezhi.
Karrbont Klison

**Karrbont Klison** zo ur c'harrbont maen e Klison dreist ar stêr Moine. Savet e voe e 1841. En argrec'h da Pont Sant Anton emañ. 124 metrad hed, 8.60 metrad ledander ha 14.80 metrad uhelder eo. Pempzek gwareg en deus.

## Istor
Diaes e oa da armeoù ar Republik mont e-barzh garzhaoueg ar vro e-pad Brezel Vande. Krog e voe ar galloud kreiz da soñjal sevel hentoù dizañjer hag aes da kemer ganto. Adlusket e voe ar mennozh gant ar gouarnamant e-pad Chouanerezh 1832. Savet e voe raktres ar pont e 1835 gant an ijinour Jégou. Echu e voe e savidigezh e 1841 gant ur c'houst izel awalac'h (184 036 lur).

D'an 30 a viz Eost 1944 e lakaas soudarded an Trede Reich da darzhañ div volz hag a voe adsavet nebeut amzer goude.

## Liammoù diavaez

*  Ti-kêr Klison : Glad - ar C'harrbont
*  Karrbont Klison war lec'hienn Structurae
Moine (stêr)

Ar **Moine** zo ur stêr eus Bro-C'hall ha kreisteiz Breizh.
E Mauléon (Deux-Sèvres) emañ hec'h eienenn, ha dont a ra da Vreizh da gemberiñ e Klison gant ar Sevr, un adstêr d'al Liger. 

## Kumunioù treuzet
;E Bro-C'hall
*Mauléon, m'emañ an eienenn
*Maulévrier
*Cholet
*La Séguinière
*Roussay
*Montfaucon-Montigné
*Saint-Crespin-sur-Moine
;E Breizh
*Klison

## Kember
Kemberiñ a ra er Sevr (war he lez dehoù) e Klison, e kreisteiz Bro-Naoned.

## Pontoù
Dreisti emañ karrbont Klison ha Pont Sant Anton.

Clisson - Viaduc -2.JPG|Karrbont Klison
Clisson - Viaduc sur le Moine -1.JPG|Karrbont nevez da ober an dro da Glison
Sevr

Ar **Sevr** (pe *Sèvre nantaise* e galleg, da ober ar c'hemm gant ar stêr anvet *[[Sèvre niortaise]]*), zo ur stêr eus kreisteiz Bro-Naoned, adstêr d'al Liger war e lez kleiz.

## An anv
Un anv a orin rakkeltiek eo, diwar ar wrizienn **Sab-* a denn d'ar stêrioù ; astennet eo bet gant ur wrizienn all, **Ar-* (gwelet ar stêrioù Aar hag Isère), da reiñ ur wrizienn *Savara*. Testeniet eo anv ar Sevr evel *Sevria* e 1085 ; e 985 e oa *Severa* anv ar stêr *Sèvre niortaise*.

Kenorin eo anvioù ar stêrioù Save (departamant ar Gers e Bro-C'hall), Sabrina, Severn.

## Red ar Sevr

Dre bevar departamant e tremen ar Sevr.
;E Bro-C'hall
*Deux-Sèvres (79)
*Vendée (85)
*Maine-et-Loire (49)
;E Breizh
*Liger-Atlantel (44)

## Pennadoù kar
*Sèvre
*Sèvres
*Sabrina
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Notennoù
Alfred Tennyson

**Alfred, Lord Tennyson** (1809–1892) zo ur barzh saoz. Barzh Ofisiel ar Rouantelezh (*Poet Laureate of Great Britain and Ireland*) e voe e-pad an darn vrasañ eus ren ar Rouanez Victoria, hag ur barzh saoznek eus ar re vrudetañ.
Pezhioù-c'hoari a savas ivez, met ne reas ket berzh gante.

## E vuhez
Tennyson a oa ganet e Somersby, e Lincolnshire. E dad, George Clayton Tennyson (1778–1831), a oa person anglikan) eno, en devoa 12 bugel, hag Alfred e oa ar pevare.

Troet e oa an tad gant an arzoù, livañ ha seniñ a rae. Ne oa ket paour, ha kas a rae e vugale d'an aod e-pad an hañv, da Mablethorpe pe Skegness, en arvor reter Bro-Saoz. E vamm, Elizabeth Fytche (1781–1865), a oa merc'h d'ar beleg Stephen Fytche (1734–1799), kure St. James Church, Louth (1764) ha person Withcall (1780), ur gêriadennig etre Horncastle ha Louth. 
Evezh a daole an tad ouzh deskadurezh e vugale. Alfred ha daou eus e vreudeur a skrive barzhoniezh pa oant krennarded, ma voe embannet un dastumad eus o oberennoù pa oa 17 vloaz. Unan anezho, Charles Tennyson Turner, a zimezas da Louisa Sellwood, c'hoar yaouank da zanvez pried Alfred. Ur breur all, Edward Tennyson, a voe kaset da di ar re foll.

## Oberennoù

## Hêrezh
Bommoù pe werzennoù gant Alfred, Lord Tennyson a vez dibunet aes er broioù saoznek, evel :

## E brezhoneg

## Levrlennadur
* Alfred, Lord Tennyson, *The Poetical Works of Alfred Tennyson, Poet Laureate*, HArdpress Publishing (2013), 756 pajenn, ISBN 978-1-314-47829-7 

## Notennoù
Bez

Ur **bez** (*bedd* e kembraeg) zo un toull graet en douar da lakaat korf un den marv (korf ul loen a-wechoù), ha goloet goude. Peurvuiañ e vez beziet an dud e beredoù.

Darn eus ar bezioù koshañ e Kornogeuropa zo liac'hvenoù.
En Egipt e veze beziet ar faraoned e piramidennoù. 

Er Grennamzer e veze beziet tud uhel e kevioù-iliz.


File:Drizzlecombe kist 5.JPG|Bez ragistorel
File:Gisant de François II, cathédrale de Nantes (France).jpg|Bez Frañsez II, dug Breizh, en iliz-veur Naoned .


## Lec'hanvadurezh
E Kembre e kaver:
*Beddgelert
*Beddgeraint

## Pennadoù-kar

*liac'hven
*kev-iliz
*Newgrange
*Taj Mahal
Boussay

**Boussay** zo anv gallek div gumun.

## E Breizh
**Boussay*, anv gallek Beuzid-Klison, e Bro-Naoned

## E Bro-C'hall
* Boussay, en Indre-et-Loire

## Pennad kar
*Boussais, kumun c'hall.
*Boussac, kumunioù gall.
Pont Sant Anton

**Pont Sant Anton** zo ur pont maen e Klison, dreist ar stêr Moine. Savet e vije bet en amzer Frañsez II, dug Breizh. Eñ ha Pont an Draoñienn a oa dindan treizhaj er .

22.3 metrad hed, 4.60 ledander ha 8.3 uhelder eo. Rummet eo momunant istorel abaoe 1922.

## Liamm diavaez
* Pont Sant-Anton war lec'hienn Structurae
Pont an Draoñienn

**Pont an Draoñienn** 'zo ur pont maen e Klison, war ar stêr Sevr. 62.7 metrad hed, 4.25 metrad ledander ha 6.27 metrad uhelder eo. Rummet eo monumant istorel abaoe 1922.

## Pontoù all
Pontoù all 'zo e Klison:
*Pont Sant Anton
*Karrbont Klison

## Liamm diavaez
*  Ti-kêr Klison Pont an Draoñienn
Severina

**Severina** zo un anv-bihan italianek. 

## Gerdarzh
Diwar an anv-tiegezh latin Severus.

## Adstummoù
*Severino, anv roet d'ar baotred

## Yezhoù all
**Séverine*, e galleg. 

## Tud
* Ulpia Severina, impalaerez roman en IIIde kantved; 
* Severina Vučković, kanerez kroat, "Severina" hec'h anv-micher

## Lennegezh
**Severina*, romant italianek gant Ignazio Silone

## Lec'hioù
*Santa Severina, kumun en Calabria, Italia

## Steredoniezh
*9716 Severina, asteroidenn
.
Boussac

**Boussac** zo un anv-lec'h gallek. 

## Lec'hioù
* Boussac, en Aveyron ; 
* Boussac, e Creuse ; 
* Boussac, e Lot

## Tud
* Jean de Brosse, pe « *Maréchal de Boussac* », marichal Bro-C'hall en amzer Charlez VII Bro-C'hall.
* Hippolyte Boussac (1846-1942), tisavour gall
* Marcel Boussac (1889-1980), penn-embregerezh gall.
* Boussac SA, embregerezh.

## Pennadoù kar
* Labouseg (*La Boussac* e galleg), kumun e Breizh, en Il-ha-Gwilen
* Boussac-Bourg, kumun e Creuse
Miguel Iañ Portugal

**Miguel Iañ**, ganet e Lisboa e 1802 ha marvet en Karlsruhe en Alamagn e 1866, pe *Miguel Primeiro de Portugal y Borbón*, pe (en e hed) *Miguel Maria do Patrocínio João Carlos Francisco de Assis Xavier de Paula Pedro de Alcântara António Rafael Gabriel Joaquim José Gonzaga Evaristo de Bragança e Bourbon*, lesanvet «el Tradicionalista» , a oa roue Portugal.

## E vuhez
Eil mab ar roue João VI ha Carlota Spagn e oa. Dre e zeskadurezh e oa katolik ha mirour touet. Gant se e oa gwelet fall gant bourc'hizien ar vro, digor d'ar frankizouriezh. Plijout a rae d'ar bobl avat. Goude ar brezelioù ouzh Spagn ha Gall e oa an dienez o ren er vro, ma c'hortozed ur roue kreñv da saveteiñ ar rouantelezh.

En 1826 e teuas e vreur henañ Pedro da vezañ roue Portugal evel Pedro IV, pa oa Impalaer Brazil DIJA abaoe 1822. O c'hoar Isabel Maria de Bragança, rejantez Portugal a roas ar rouantelezh d'he merc'h Maria da Gloria, en 1826. Honnezh ne oa nemet 7 vloaz, pa voe anvet da rouanez evel Maria II, ha prometet e oa he dorn d'hec'h eontr Miguel, evit mirout ouzh tabut en tiegezh, hag anvet da roue kenseurt.

Roue e voe Miguel entre 1828 ha 1834 e-pad Brezel diabarzh Portugal.

Miguel ne oa ket da vezañ roue Portugal, met e vreur henañ, ar priñs Pedro de Braganza, a zilezas ar gurunenn da vont da embann dizalc'hted Brazil, a voe disrannet diouzh Portugal en 1822.

## Harlu
Repu a gavas en Aostria. Eno en devoa an titl a z-dug Bragança, hag e 1851 ec'h euredas da Adelheid von Löwenstein-Wertheim-Rosenberg. Ur mab ha c'hwec'h merc'h o devoe. Savet e voent en un doare katolik ha deol, ha dimeziñ a reas e verc'hed da dud ken deol all.

## E vugale
Miguel Iañ en devoe ivez ur verc'h ha n'ouzer ket piv e oa he mamm:
La Massana

**La Massana** zo ur barrez en Andorra.

Er barrez-se emañ ivez 
*La Massana
*Pal, 
*Arinsal, 
*Anyós, 
*Erts, 
*Sispony, 
*L'aldosa
* Escàs.
Pont Sant-Nazer

**Pont Sant-Nazer** zo ur pont savet dreist aber al Liger, etre Sant-Nazer en hanternoz, dre Mouster-al-Loc'h (*Montoir de Bretagne* e galleg), ha Sant-Brewenn er c'hreisteiz. 720 metr uhelder en deus, ha 3 356 m. a hirder, ar pezh a ra anezhañ ar pont brasañ dreist al Liger, pont hirañ Breizh ha hini hirañ Frañs war un dro.

Meret eo ar pont hag e hent, an "D213" lesanvet an "Hent glas", gant Kuzul-departamant Liger-Atlantel. N'en deus ket anv ofisiel, "Pont Sant-Nazer" pe *"Pont de Saint-Nazaire"* e galleg n'int nemet anvioù boas.
 
## Istor
Goude bezañ bet nac'het gant ar Stad arc'hantaouiñ ar raktres er Vvet Steuñv Pempbloaziek eo krouet ur c'hevredad ekonomiezh kemmesk dre gevrannoù gant Kuzul-departamant Liger-Atlantel. Roet eo d'ar C'hevredad prevez-se ur skoaziadenn bep bloaz gant ar C'huzul-departamant (etre 5 ha 21 milion a lurioù).

Savet eo ar maen kentañ d'ar 4 a viz Du 1971 gant ar C'hentañ ministr gall Jacques Chaban-Delmas avat, ha kregiñ a ra al labourioù da vat e miz Meurzh 1972. Goude tri bloaz eo digoret ar pont, d'an 18 a viz Here 1975. Un treizhaj zo lakaet daoust d'ar mouezhioù savet a-enep anezhañ.

Goude bezañ savet Pont Cheviré e 1991, un pont digoust, e tigresk buan ar savadoù arc'hant tennet eus Pont Sant-Nazer, ha divizet eo paouezat e dreizhaj.

E 1992 e kemer ar C'huzul Departamant kontrol ar KEKK o adprenañ ar 130 000 kevrann evit ur sammad a 104 milion a lurioù. Paouezet eo an treizhaj d'ar  a viz Here 1994, seitek bloaz a-raok an deizhiad rakwelet. 

Gant ar C'huzul-Departamant eo meret ha kempennet ar pont abaoe ar  a viz Eost 1995.

## Doareoù tremenerezh
Bevennet eo an tizh da 70 km/h. Kontrolet eo an dra-se gant daou radar abaoe 2012. Difennet eo karbedoù zo, pe an holl anezho zoken, pa c'hwezh re greñv an avel.

Etre Mae ha Gwengolo eo kinniget d'ar gerzhourien ha marc'hhouarnerien kemer ur vulzun digoust evit treuzhiñ ar pont e surentez.

Kirri-boutin ar rouedad Aléop a dremen war ar pont (linennoù 315, 316 ha 317) evit ober al liamm etre Sant-Nazer ha Bro-Raez. Ur plas zo e kirri-boutin al linenn 317 evit lakaat eizh marc'hhouarn.

## Sport
Treuzhet eo ar pont gant Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn e 1993, 1997, 1999, 2000 ha 2011.

Abaoe 2017 e vez aozet ur redadeg war droad, ar *"Foulées du pont de Saint-Nazaire"*.

## Levrlennadur
* "Les grands ponts du monde" (istitl "Ponts remarquables d'Europe"), gant Marcel Prade, Poitiers, embannet gant Brissaud, 1990, 428 pajenn, isbn:2-902170-65-3

## Liammoù diavaez
*  Pont Sant-Nazer gant lec'hienn "Info routes" savet gant Departamant al Liger-Atlantel
*  Pont Sant-Nazer gant Structurae, un diaz roadennoù diwar-benn ar savadurioù hag an ijinerezh sivil
Pont Anjev-Breizh

**Pont Anjev-Breizh** zo ur pont a-ispilh savet e 1953 dreist al Liger, a ra ar vevenn etre Breizh hag Anjev, etre Ankiniz e Breizh, en hanternoz, ha Liré en Anjev, er c'hreisteiz.
Pont Gwared

**Pont Gwared** zo ur pont dreist al Liger, savet e 1954, etre Gwared, e Breizh, war lez hanternoz ar stêr, e reter Bro-Naoned, ha Saint-Florent-le-Vieil e Bro-C'hall, en Anjev, e Maine-et-Loire war al lez kreisteiz.

Ar c'hentañ pont e Breizh war al Liger eo, pa'z eer gant red ar stêr. Er reter dezhañ emañ pont Ingrandes-sur-Loire, en Anjev, hag er c'hornôg Pont Ankiniz. 

## Skeudennoù

Image:Pont suspendu de Varades (2).jpg| Adalek Saint-Florent-le-Vieil
Image:Pont suspendu de Varades (3).jpg|Adalek Saint-Florent-le-Vieil
Image:Pont suspendu de Varades (4).jpg|Gwelet eus dindan ar pont
Image:Pont suspendu de Varades (5).jpg|Pileroù, er c'hreisteiz
Image:Pont suspendu de Varades (6).jpg|
Image:Pont suspendu de Varades (7).jpg|Adal an Enez Batailleuse
Sèvre

**Sèvre** a zo anv gallek div stêr e Bro-C'hall:
* ar **[[Sevr]]**, pe **Sèvre nantaise**, a ya da aberiñ el Liger e Naoned ;
* ar **[[Sèvre niortaise]]**, a dreuz Deux-Sèvres dre Niort hag ar Marais poitevin hag a ra ar vevenn etre an daou zepartamant gall Vendée ha Charente-Maritime, a-raok aberiñ er Meurvor Atlantel er Baie de l'Aiguillon.

## Departamant
Diwar anvioù an div stêr eo e teu anv an departamant Deux-Sèvres.

## Gwin
* Muscadet Sèvre et Maine

## Pennad kar
*Sèvres, kumun c'hall
Pont Malvid

**Pont Malvid** zo ur pont dreist al Liger etre Malvid, war lez hanternoz ar stêr ha Chapel-Baz-Meur, war al lez kreisteiz .
Mariña de Lugo

Ar **Mariña de Lugo** eo anv an tri c'homark a zo en arvor hanternoz proviñs Lugo, e Galiza. Ar **Mariñas** a vez lavaret anezho ivez. 

## Komarkoù

*Ar Mariña Occidental er c'hornôg. Ennañ emañ kumunioù: Cervo, Jove, Orol, Vicedo ha Viveiro, pennlec'h ar c'homark. 
*Ar Mariña Central. Ennañ emañ kumunioù: Alfoz, Burela, Foz, Lorenzana, Mondoñedo ha Valadouro. Mondoñedo es la capital de la comarca.
*Ar Mariña Oriental er reter. Ennañ emañ kumunioù: Barreiros, Puente Nuevo, Ribadeo ha Trabada. Ribadeo eo ar pennlec'h.
Sèvre niortaise

Ar **Sèvre niortaise** zo ur stêr eus Poatev hag Aunis, e kornôg Bro-C'hall hag a ya da aberiñ er Meurvor Atlantel.

Adstêr dezhi eo ar Vendée .

## Red

** Departamantoù treuzet :**
* Deux-Sèvres (79)
* Vendée (85)
* Charente-Maritime (17)

** Kumunioù treuzet** :
* Sepvret (79)
* Chey (79)
* Exoudun (79)
* La Mothe-Saint-Héray (79)
* Saint-Maixent-l'École (79)
* La Crèche (79)
* François (79)
* Chauray (79)
* Saint-Gelais (79)
* Échiré (79)
* Saint-Maxire (79)
* Sciecq (79)

* Niort (79)
* Magné (79)
* Coulon (79)
* Arçais (79)
* Damvix (85)
* Maillé (85)
* L'Île-d'Elle (85) 
* Marans (17)
Ferdinando Gonzaga

**Ferdinando Gonzaga** (Mantova, 1587 – Mantova, 1626) a voe c'hwec'hvet dug Mantova ha Dug Monferrato adal 1612 betek e varv e 1626. 

## E vuhez
Mab e oa da Vincenzo Iañ Gonzaga ha da Eleonora de' Medici. Evel eil mab e oa tonket dezhañ mont gant an dud a Iliz. E miz Kerzu 1607, d'e 20 vloaz, e voe anvet da gardinal. Pemp bloaz goude, e 1612, e varvas e vreur, an dug Francesco IV Gonzaga.

Dimeziñ a reas e kuzh, e 1615, da Camilla Faa di Bruno (1589-1662), a voe kaset kuit gantañ en 1616. Ur mab o doa bet, Francesco Giacinto, ganet en 1616, marvet e 1630, da 14 vloaz.

Dimeziñ a reas da Caterina di Ferdinando de' Medici, merc'h da Ferdinando de' Medici, dug-meur Toskana.

Mervel a reas divugel, da 39 bloaz. Distreiñ a reas e intañvez da Doskana, hag e vreur Vincenzo II Gonzaga a renas en e lec'h.
Ferdinando Gonzaga (disheñvelout)

**Ferdinando Gonzaga** zo bet anv meur a zen eus an tiegezh Gonzaga, e Mantova dreist-holl.

* Ferrante Iañ Gonzaga, (1507 - 1557), Priñs Molfetta;
* (Ferdinando) Ferrante Gonzaga (1544-1586), kentañ markiz Castiglione delle Stiviere;
* Ferdinando Gonzaga (1587 - 1626), c'hwec'hvet dug Mantova;
* Ferdinando di Gonzaga-Nevers (1610 - 1632), mab da Carlo Iañ Gonzaga-Nevers;
* Ferdinando Tiburzio Gonzaga (1611 - 1672), eskob Mantova;
* Ferdinando Iañ Gonzaga (1614 - 1675), trede markiz Castiglione;
* Ferdinando Gonzaga (1644 - 1672), trede priñs Bozzolo;
* Ferdinando II Gonzaga (1648 - 1723), priñs diwezhañ Castiglione;
* Ferdinando Carlo di Gonzaga-Nevers (1652 - 1708), dekvet ha diwezhañ dug Mantova.
Seixo

**Seixo**, pe **O Seixo**, pe **Os Seixos**, zo anv meur a lec'h e Galiza ha Portugal.
N'eus kumun ebet en anv-se.

## Parrezioù
Anv un toullad parrezioù eo Seixo.

###### 
***[[Seixo, Marín|Seixo]]** e kumun Marín, e proviñs Pontevedra.

###### 
***[[Seixo, Mira|Seixo]]**, e kumun Mira.
***[[Seixo de Gatões]]**, e kumun Montemor-o-Velho.

Kavet e vo meneg eus al lec'hioù all er pennadoù :gl:Seixo, :gl:O Seixo, pe :gl:Os Seixos, er wikipedia galizek.
Pont Oudon

**Pont Oudon**, pe **Pont Champtoceaux**, zo ur pont dreist al Liger, etre kumun Oudon war ar c'hlann dehou en hanternoz, e Breizh (departamant al Liger-Atlantel), ha kumun Champtoceaux war al lez kleiz er c'hreisteiz, en Anjev (departamant ar Maine-et-Loire).
Ur pont ragoberiet e beton diougorzhet eo, 560 metrad hed ennañ. ; e 1976 e voe digoret d'an dremeniri.
Pont Ankiniz zo en argrec'h dezhañ er reter, ha pont Malvid en ardraoñ dezhañ er c'hornôg.

## Notennoù


## Daveennoù
* Vannier Serge & Ruter Alain & Hel Charly, *Les ponts de la Loire*, Communication-Presse-Éditions, 2002.
Francesco IV Gonzaga

**Francesco IV Gonzaga** (1586-1612), a voe Vvet Dug Mantova ha Monferrato e 1612, goude marv e dad, e-pad un toullad mizioù nemetken.  
War e lerc'h e renas e vreur Ferdinando Gonzaga.

Mab e oa da Vincenzo Iañ Gonzaga ha da Eleonora de' Medici.

Eurediñ a reas d'an 19 a viz C'hwevrer 1608,  e Torino, da Marc'harid Savoia (1589-1655), merc'h da Carlo Emanuele Iañ, dug Savoia ha da  Catarina Micaelae Spagn. Tri bugel o doe, an daou ziwezhañ a varvas a-raok bloaz: 
*Maria  Mantova (1609-1660),  a zimezas en 1627, da Charles III (1609-1631), dug Mayenne, ur chenderv a bell ;
*Ludovico (1611-1612) ;
*Eleonora (1612-1612).
Francisco Goméz de Sandoval y Rojas

**Francisco Goméz de Sandoval y Rojas**, pe **Francisco Gómez de Sandoval-Rojas y Borja** (Tordesillas, 1553 – Valladolid, 1625), a voe valido ar roue Felipe III, (1598–1621), Roue Spagn, ha kentañ ministr gantañ. Vvet markiz Denia, Iañ markiz Cea e oa, ha Iañ dug Lerma adalek 1599. 

## Levrlennadur
*Alvar Ezquerra, A., *El Duque de Lerma : corrupción y desmoralización en la España del siglo XVII*, Madrid: La Esfera de los Libros, 2010, ISBN 978-84-9734-990-1.
**El duque de Lerma : poder y literatura en el Siglo de Oro*, dirigido por Juan Matas, José María Micó y Jesús Ponce, Madrid: Centro de Estudios Europa Hispánica, 2011. ISBN 978-84-936776-7-1.
*Feros, A., *El duque de Lerma : realeza y privanza en la España de Felipe III*, Madrid: Marcial Pons Historia, 2002. ISBN 978-84-95379-39-9.
* Williams, Patrick, "El Gran Valido, el duque de Lerma, la Corte y el gobierno de Felipe III, 1598 - 1621", Junta de Castilla y León, Valladolid (2010).
Karrbont ar Penzez

**Karrbont ar Penzez** zo ur pont hent-houarn dreist ar Penzez, e Bro-Leon.

Savet e oa bet e 1881-1882 evit ma vefe ul linenn hent-houarn eus Montroulez da Rosko. Ouzhpenn 200 metr eo e hed hag emañ 40 metr a-us dour ar stêr.

Dre m'eo erru en ur stad dirapar, ne c'hall ket an trenioù a dremen drezañ ober ouzhpenn 30 km an eur.
Valido

Ur **valido** a oa ur mignon da roue Spagn en amzer ar renad kozh

Ar valido a oa mignon ha den a fiziañs ar roue, lakaet gantañ e penn gouarnamant ar vro. Mont a rae da-heul ar roue pa veaje, pan ae da chaseal, ha betek pan ae da gousket.

## Ar ''validos'' hag o rouaned

### Gant [[Juan II Kastilha|Juan II]] (1406-1454)
*Álvaro de Luna .

### [[Enrique IV Kastilha|Enrique IV]] (1454-1474)
*Juan Pacheco (markiz Villena).
* Beltrán de la Cueva (Gran Mestr meur Urzh Santiago ha Dug Alburquerque).

### [[Rouaned katolik]] (1474-1504)
N'eus bet hini

### [[Fernando II Aragon]] (1479-1516) ha V Kastilha (rejantez  1507-1516)
Janed Kastilha a oa rouanez Kastilha etre 1504 ha 1555, goude ma n'he devoe galloud ebet adal 1506, rak he zad Fernando II Aragon an hini a voe rejant Kastilha neuze (1507-1516). N'eus hini ebet dreit ar re all petra bennak ma oa C'hardinal Cisneros e penn Kuzul Rejañs Kastilha entre ar 25 a viz Gwengolo 1506 hag ar 17 a viz Eost 1507 ha Gobernador del Reino de Castilla entre an 23 a viz Genver 1516 hag an 8 a viz Du 1517.

### [[Carlos Iañ Spagn]]  (1516-1556)
*Francisco de los Cobos.
* Martín de Gaztelu a oa * sekretour feal* ha *Mayordomo Mayor del Reino* .

### [[Felipe II]]  (1556-1598)
*Juan de Idiáquez.
*Mateo Vázquez.
*Antonio Pérez.

### [[Felipe III]] (1598-1621)
* Dug Lerma.
* Dug Uceda.

### [[Felipe IV]] (1621-1665)
* Baltasar de Zúñiga.
* Kont-Dug Olivares.
* Luis de Haro.

### [[Carlos II]] (1665-1700)
*An tad jezuist Juan Everardo Nithard, Fernando de Valenzuela, e hantervreur bastard Juan José de Austria, Dug Medinaceli, Kont Oropesa hag ar C'hardinal Portocarrero eo a voe **validos** ar ren .
Enez Naoned

**Enez Naoned**, pe **Enez Beaulieu**, zo un enezenn e kêr Naoned, e-kreiz ar stêr Liger, pevar c'hilometrad hed dezhi, hag unan eus unnek karter kêr Naoned. En hanternoz dezhi emañ *brec'h ar Vadalen*, hag er c'hreisteiz *brec'h Pirmil*.

## Pennadoù kar
*Olifant an enez
Pont Cheviré

**Pont Cheviré**, pe **Karrbont Cheviré**, zo ur pont dreist al Liger, er c'hornôg da Naoned. 

Er reter dezhañ emañ Pont Anna Vreizh, e Naoned ivez, er c'hornôg emañ pont Sant-Nazer, un tamm er reter da gêr Sant-Nazer. Savet e voe eus 1986 da 1990 ha digoret e voe ent-ofisiel d'ar 27 a viz Ebrel 1991.

Ober a ra al liamm etre ar hent broadel 137 hag ar gourhent A83. Ul lodenn eus hent an Aberioù eo.
Skoteg

*Arabat kemmeskañ gant [[Saozneg Skos]] na gant [[Gouezeleg Skos]]*

Ar **skoteg** (er yezh-se: *Scots*, ; Gouezeleg Skos: *Beurla Ghallda*, *Albais*) a zo ur yezh c'hermanek komzet e kreisteiz Bro-Skos hag ivez e Norzhiwerzhon, ma'z eo anavezet evel *Ulster Scots*. A-wezhioù e vez graet *Lowlands Scots* anezhañ evit ober ar c'hemm gant Gouezeleg Skos.

Diaes eo termeniñ ar yezh-se en un doare klok peogwir n'eus termenadur resis ebet evit ober un diforc'h etre ur yezh hag ur rannyezh. A-wezhioù e vez sellet outi evel ur rannyezh eus ar Saozneg, a-wezhioù e vez sellet evel ur yezh c'hermanek ken kar d'ar saozneg ha ma c'hallfe bezañ an norvegeg d'an daneg.

Barzh brudetañ Bro-Skos, Robert Burns, a skrive e skoteg.

## Anv
Komzerien ar skoteg a implij anvioù evel *braid Scots* (*Skoteg ledan*), pe anvioù rannyezhel evel *Doric* pe *Buchan Claik*. Daoust ma n'eo ket ken diouzh ar c'hiz e vez implijet c'hoazh *Scotch* e Norzhiwerzhon, dreist-holl. *Lallans* a zo implijet ivez. *Ulster Scots* a zo implijet e Norzhiwerzhon (pe *Ulstèr Scotch* gant ar re a glask ledanat tachenn ar yezh), pe c'hoazh *Ullans*, meskaj etre *Ulster* ha *Lallans*.

### Etimologiezh
Ur meskaj etre an henskoteg *Scottis* hag an hensaozneg diwezhañ *Scottisc* (Saozneg a-vremañ : *Scottish*), en deus erlec'hiet ur stumm koshoc'h *Scyttisc* (gant ur c'hemmadur en "i"). A-raok ar  e veze anavezet ar yezh c'hermanek komzet e Bro-Skos evel "saozneg" (skrivet *Ynglis* pe *Inglis* d'ar mare-se), pa veze implijet *Scottis* evit ar gouezeleg. Dont a ra an anv brezhoneg eus *Scottis*. Goude ar  eo deuet ar yezh c'hermanek komzet e kreisteiz Bro-Skos da vezañ disheñveloc'h-disheñvelañ diouzh ar rannyezhoù saoznek, hep kaout un anv dezhi koulskoude. Adalek 1495 eo bet implijet muioc'h-mui ar ger *Scottis* evit ar skoteg pa veze implijet *Erse* (a dalvez *Iwerzhoneg*) evit ar gouezeleg, a-raok ma vefe implijet *Gaelic*, *Scots Gaelic* pe *Scottish Gaelic* evit ar yezh-se.
Pontoù ar Vendée

**Pontoù ar Vendée** (pe **pontoù ar Vande**; e galleg: *Ponts de la Vendée*) a vez graet diouzh daou bont hent-houarn dreist al Liger e Naoned. Warnañ e tremen al linenn Naoned-Saintes.
Enez Versailhez

**Enez Versailhez** zo un enezenn e Naoned, e-kreiz ar stêr Erzh. Un enez artifisiel eo, savet en  gant diatredadurioù kanol Naoned-Brest.

## Skeudennoù

Jardin japonais de l ile de Versailles.jpg
Nantes - Île de Versailles 2.jpg
Nantes - Île de Versailles 1.jpg
W2546 Nantes ErdreVersailles 92858 crop.jpg
Nantes - Île de Versailles - Jardin japonais 02.jpg
Nantes - Île de Versailles - Jardin japonais 12.jpg
Nantes - Île de Versailles - Jardin japonais 14.jpg
Enez Prad an Dug

**Enez Pradenn an Dug** pe **Prad an Dug** (*Île de la Prairie-au-Duc* e galleg) a oa un enezenn el Liger, e kêr Naoned, hiziv stag ouzh Enez Naoned.
## Istor
Dug Breizh an hini a oa perc'henn war an inizi el Liger, ha sede a belec'h e teu anv an enez-mañ.

D'an 9 a viz Gouhere 1485 eo en enez e voe krouget Pierre Landais, kentañ kuzulier an dug Frañsez II a Vreizh, ouzh ar post kroug savet gant ar c'huzulier meur a vloaz a-raok. 

En  kantved e voe greantelaet ar c'hornad, dreist-holl goude savet ar Pont Haudaudine en 1876 ha digoret an ti-hent-houarn Gare de Nantes-État en 1887. E 1896 e voe krouet an embregerezh Biscuiterie nantaise, ha staliet he sez eno, plasenn Frañsez II.
Enez Kergelenn

**Enez Kergelenn** (galleg: *Île Kerguelen*) zo un enezenn e-kreiz al Liger, e reter al Liger-Atlantel hag e kumun Ankiniz, 2,2 km hed dezhi ha 440 m led, 102 devezh-arat (56 hektar) dindani.

N'eus pont ebet da vont di, ur roudour zo avat.

## Daveoù
Pont Anna Vreizh

**Pont Anna Vreizh** zo ur pont e Naoned dreist al Liger, etre Kae ar Foz, war al lez dehoù, ha *[[Prad an Dug]]*, en Enez Naoned (boulouard Léon Bureau). Anvet eo bet en enor da Anna Vreizh.

A-raok savidigezh ar pont-se e oa ur pont-doug el lec'h-se, savet e 1903. 

Daou biler en deus. Daou hent en deus evit ar c'harbedoù, div roudenn divrodegoù, ha div riblenn.

E 2026 e vo lakaet ur varlenn nevez, graet en Italia. Treuzdouget e oa bet war ur gobar e-pad 4 miz a-raok erruout e porzh An Oriant d'ar 25 a viz C'hwevrer evit ober un ehan a-raok sevel gant al Liger betek Naoned e miz Meurzh.


Tablier du pont Anne-de-Bretagne sur la barge Paula sur la Loire au Pellerin.jpg|Barlenn nevez ar pont war ar gobar Paula
Tablier du pont Anne-de-Bretagne sur la barge Paula au Pellerin avec les remorqueurs Pornic, Mirage et Ouragan.jpg|Gant ramokerien Pornic, Mirage hag Ouragan


## Daveoù
Francisco de Zurbarán

**Francisco de Zurbarán** (1598–1664) zo ul livour spagnol eus Kantved Aour Spagn, brudet dre e daolennoù relijiel ma tiskouez sent ha sentezed, merzherien, menec'h, leanezed, ha dre e habaskaennoù . Mignon e oa da Diego Velázquez. Lesanvet eo bet *[[Caravaggio]] Spagn* abalamour d'e zoare da implij ar sklêrijenn deñval, pe *[[chiaroscuro]]*, e doare Caravaggio. 

## E vuhez
Badezet e voe Francisco de Zurbarán d'ar 7 a viz Du 1598 e Fuente de Cantos (Badajoz). Daou livour meur all eus Kantved Aour Spagn a voe ganet prestik goude : Diego Velázquez (1599–1660) hag Alonso Cano (1601–1667).

Da 14 vloaz e voe lakaet Zurbarán da zeskiñ ar vicher a livour e Sevilla, e labourva Pedro Díaz de Villanueva (1564-1654), ma teuas Alonso Cano e 1616. Echu gantañ deskiñ e 1617, ha neuze e timezas gant Maria Páez.

E Llerena (Extremadura) e oa o chom da neuze, hag eno e voe ganet e vugale : Maria, Juan (a voe livour hag a varvas gant ar vosenn e 1649) hag Isabel Paula.

## Livadurioù

Image:Francisco de Zurbarán 046.jpg|*Sant Lukaz evel Livour dirak ar C'hrist war ar Groaz*, Mirdi ar Prado, Madrid, Spagn
Image:La Anunciación, por Francisco de Zurbarán.jpg|*An [[Degemenn]] *, Mirdi Grenoble, Bro-C'hall
Image:Santa Isabel de Portugal.jpg|*Santez [[Izabel Portugal (santez)|Isabel de Portugal]]*, Mirdi ar Prado
Image:Francisco de Zurbarán - St Francis - WGA26075.jpg|*[[Francesco d'Assisi]]*, Alte Pinakothek
Image:Francisco de Zurbarán 009.jpg|*Francesco d'Assisi e prederi*, National Gallery
Image:Francisco de Zurbarán 053.jpg|*Francesco d'Assisi e prederi*, National Gallery
Image:Francisco de Zurbarán 068.jpg|*Krouidigezh Dinamm*, Museu Nacional d'Art de Catalunya
Image:Inmaculada (Zurbarán).jpg|*Krouidigezh Dinamm*, 1630, Prado
Image:San Serapio, por Francisco de Zurbarán.jpg|*[[Sant Serapion (Zurbarán)|Sant Serapion]]*, 1628, Wadsworth Atheneum
Image:Zurbaran.jpg|*Marv [[Sant Bonaventur]]* (Korf Sant Bonavantur Dirak ar Pab Gregor X ha Jaime Iañ Aragon), Mirdi al Louvre 
Image:La Virgen niña en éxtasis, por Francisco de Zurbarán.jpg|*Ar Werc'hez Yaouank*, Metropolitan Museum of Art
Image:Francisco de Zurbarán 049.jpg|*[[Santez Rufina]]*, Prado
File:Francisco de Zurbarán - Doctor of Law.jpg|*Doktor al Lezenn*, 1635, Isabella Stewart Gardner Museum
File:Francisco de Zurbarán 014.jpg|*Difenn Cádiz rak ar Saozon*, 1634, Prado


## Pennad kar
* Roll livadurioù Zurbarán

## Notennoù
Roll livadurioù Zurbarán

Setu amañ ur roll eus oberennoù al livour spagnol Francisco de Zurbarán.

En ilizoù pe dastumadoù publik:
* *[[Izabel Portugal|Santa Isabel de Portugal]]* (Museo del Prado, Madrid)
* *La Inmaculada Concepción* (Iliz San Juan Bautista, Marchena, proviñs Sevilla)
* *Santo Domingo en Soriano* (Iliz Santa María Magdalena (Sevilla))
* *El lienzo de la Verónica* (Museo Nacional, Valladolid)
* *Santa Lucía* (Mirdi an arzoù-kaer, Chartres, Bro-C'hall )
* *La Anunciación* (Mirdi an arzoù-kaer, Grenoble, Bro-C'hall )
* *El descanso durante la huida a Egipto* (Szépmüvészti Muzeum, Budapest, Hungría)
* *Santa Margarita* (National Gallery, Londrez, Bro-Saoz)
* *El lienzo de la Verónica* (Nationalmuseum, Stockholm, Sveden )
* *Los discípulos de Emaús* (Museo de Bellas Artes, México) (https://web.archive.org/web/20050925192437/http://philo.ucdavis.edu/home/cmc/SPA141/ZURBARAN/supper2.html)
* *Serie de cuadros de los 12 apóstoles* (Torkad taolennoù diwar-benn an Daouzek abostol) (Kouent San Francisco, Lima, Perou)
* Peder zaolenn livet gantañ en parrez San Martín de Tours, Bollullos de la Mitación (proviñs Sevilla).
* *San Pedro* (Sant Pêr), Museu Nacional de Arte Antiga, Lisboa, Portugal.

En dastumadoù prevez:
* *San Francisco de rodillas con una calavera* ( Dastumad Plácido Domingo, Madrid)
* *El entierro de Santa Catalina* ( Dastumad Kont Ibarra, Sevilla)
* *La Rendición de Sevilla* ( Dastumad Dug Westminster, Londrez, Bro-Saoz)
Putto

***Putto*** (*putti* el liester) eo an anv italianek a reer eus delwenn ur bugelig jodek a vez gwelet ouzh talbennoù tier. Arouez ar garantez int.
Alies e vez ur paotrig pe un aelig ; diaes e vez ober ar c'hemm peurvuiañ etre *putti*, amourigoù, hag aelez a bep seurt. Kavet e vez ar *putti* ouzh monumantoù an doare barok sikilian, rak un elfenn anezhañ int.

Dont a ra ar *putti* eus arz Henc'hres, a zo bet implijet da vare *[[Quattrocento]]* Italia.


Victorian putti.jpg|*Putti* eus an  e Leith, Bro-Skos. Amañ int stag ouzh buhez ar porzh.


Angel statue in Ptuj.jpg|*Putto* e Ptuj, Slovenia
0_Mons_-_Rue_Cronque_-_Médaillon_architectural.JPG|*Putto* e Mons, Belgia
Leonardo De Lorenzo

**Leonardo De Lorenzo** (29 a viz Eost 1875 - 29 a viz Gouere 1962) a oa ur fleüter italian.

Ganet eo Leonardo De Lorenzo e 1875 e Viggiano, e proviñs Potenza, ha marvet e 1962 e Santa Barbara, en Kalifornia. 

## Kenstrivadeg
Bep bloaz e vez ar genstrivadeg fleüterien *Leonardo De Lorenzo* e Viggiano, e barrez c'henidik.

## Oberennoù kenteliañ
**L'Indispensabile. A complete modern school for the flute* (1912)
**My complete story of the flute* (1951)

## Liammoù diavaez
* Buhezskrid
* Ar genstrivadeg fleüterien "Leonardo De Lorenzo"
Porzh ar Forest

**Porzh ar Forest** zo ur porzh eus ar Forest-Fouenant, e Kerne-Izel, e bae ar Forest, a-drek ar C'hab Kozh. An eil brasañ porzh bigi-plijadur eo e departamant Penn-ar-Bed. 

Betek 1956 ne oa nemet un aod naturel, abaoe ez eus bet savet tier ha stalioù, e-kichen ar chanterioù bigi. Tier nevez a vo savet c'hoazh, diwar-goust kleuzioù ha gwez, gant Bouygues.

## Notennoù ha daveennoù
Dinas Mawddwy

**Dinas Mawddwy** zo ur gêriadenn eus Gwynedd, e Kembre, nepell diouzh ar menez Aran Fawddwy, diouzh ar stêr Dyfi, ha diouzh kêriadenn Llanuwchllyn. 

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus ar gerioù dinas, kreñvlec'h kozh, ha Mawddwy, ur c'hombod kozh.
Enez Ellis

**Enez Ellis** (*Ellis Island* e saozneg) zo un enezenn en aber ar stêr Hudson en New York, e SUA, ur mil metr bennak eus Enez Liberty (*Liberty Island*).

Brudet eo en istor evel al lec'h ma tilestre an estrenien a venne enbroañ e SUA.
Ellis

**Ellis** zo un anv a orin kembraek, stank evel anv-tiegezh e Kembre.

## Tud
### Anv-bihan
*Ellis Peters

### Anv-tiegezh
* Bret Easton Ellis (ganet en 1964), skrivagner stadunanat;
* Peter Berresford Ellis (ganet en 1943), skrivagner saoz, anavezet ivez evel Peter Tremayne.
* William Webb Ellis (1806-1872), an den a ijinas ar rugbi ; ar gib Webb Ellis zo bet lakaet en e anv.

## Pennadoù kar
*Elles
*Ellice
*Elys
*Elis
Dinas

**Dinas** (*dinasoedd* el liester) zo ur ger kembraek hag a gaver e meur a lec'h e Kembre.

## Orin
Savet eo diwar ar ger *[[dun|din]]*, hag a dalv kement ha torgenn, hag a gaver en anvioù brezhonek Dinan, Dinarzh, Dineol...

E hengembraeg ha krenngembraeg e oa un anv-kadarn gourel hag a dalveze kement ha kreñvlec'h, ha sede ar ster zo dezhañ en anvioù lec'hioù Kembre.

Evel anv-boutin benel hiziv e talv kement ha "kêr vras", "keoded".

## Lec'hioù

###### 
#### Krenvlec'hioù kozh
*Dinas Brân - kastell e-kichen Llangollen
*Dinas Dinlle - kêriadenn e Gwynedd
*Dinas Dinorwig - kreñvlec'h kozh e Gwynedd
*Dinas Emrys - kreñvlec'h kozh e Gwynedd

#### Kêriadennoù
*Dinas - kêriadenn e Dyffryn Nantlle
*Dinas - kêriadenn e ledenez Llŷn, e-kichen Nefyn
*Dinas - kêriadenn e Sir Gaerfyrddin
*Dinas - kêriadenn e Sir Benfro
*Dinas Basing - abati kozh e Sir y Fflint
*Dinas Mawddwy - kêriadenn e Gwynedd
*Dinas Powys
*Dinas Rhondda - kêriadenn e Tonypandy, Morgannwg

Un anv ordinal eo e-barzh *Dinas Caerdydd*, *Dinas Efrog Newydd*, ha re all.

###### 
*Kastell an Dinas, e Plew Golom

###### 
* Dinas (Zamboanga del Sur), kumun
Alkyone (Pleiadenn)

**Alkyone** (Ἁλκυώνη/Halkuṓne e henc'hresianeg) a oa unan eus ar Pleiadezed, seizh merc'h ar ramz Atlas ha Pleione. Nimfenn ar menez Kiteron, en Beotia, e oa Alkione. 

Karet e voe gant Poseidon, doue ar mor. Mamm e oa da Aithousa, Hyrieüs, Hyperenor hag Anthas.

## Menegoù
* Pseudo-Apollodoros, Biblioteka (III, 10, 1).
* Ovidius, Metamorfozoù .
Hudson

**Hudson** zo un anv-tiegezh saoznek, hag a gaver ivez e lec'hanvadurezh ar broioù saoznek.

## Orin
Eus an anv-bihan gourel gallek (Norzh Bro-C'hall) *Hughes* 
Paot e voe an anv *[[Hugh]]* e Bro-Saoz goude donedigezh an Normaned er vro (Emgann Hastings, 1066), alies dindan e stumm latin *Hugo*.
Buan e voe saoznekaet en *Howe* ha *Hudd*, ha tremen 90 anv-familh zo deveret dioutañ, *Hughes*, *Howe*, ***Hudson*** (*Hudd* + *son*, "mab da Hudd"), *Hewitt*, *Hutchins* en o zouez.

## Tud
*Henry Hudson, moraer saoz ; e anv zo bet roet da veur a lec'h.
*Rock Hudson, aktour stadunanat.

## Lec'hioù
Diwar anv Henry Hudson eo bet anvet :
* bae Hudson, e Kanada
* stêr Hudson, stêr e SUA
* strizh-mor Hudson, 
* Menez Hudson, e Chile
* Enez Hudson, e Tuvalu (Nanumanga) er Meurvor Habask

## Kêrioù
### 
* Hudson, kêr e Proviñs Buenos Aires, e Partido Berazategui.

### 
* Hudson e Kebek

### 
* Hudson (Kolorado), 
* Hudson (Florida), 
* Hudson (Illinois), 
* Hudson ( Indiana), 
* Hudson (Iowa),
* Hudson (Kansas),
* Hudson (Maine), 
* Hudson (Massachusetts), 
* Hudson( Michigan), 
* Hudson (Hampshire Nevez), 
* Hudson (Manhattan)

## Notennoù
Milendall Mogor

**Milendall Mogor** zo un hollad tresadennoù war ur roc'h e Monte, e parrez Mogor, e kumun Marín, e proviñs Pontevedra e Galiza.

### Lialloù diavaez
* Lec’hienn kumun Marín.
Hugh

**Hugh** zo un anv-bihan saoznek, deuet eus an anv gallek Hugues.

## Orin
Dont a ra eus an anv-bihan gourel gallek (Norzh Bro-C'hall) *Hughes* 
Paot e voe an anv *Hugh* e Bro-Saoz goude donedigezh an Normaned, trec'h en Emgann Hastings e 1066). Alies en kaver dindan e stumm latin *Hugo*.
Buan e voe saoznekaet en *Howe* ha *Hudd*, ha tremen 90 anv-familh zo deveret dioutañ, *[[Hughes]]* (stank e Kembre), *Howe*, ***[[Hudson]]*** (*Hudd* + *son*, "mab da Hudd"), *Hewitt*, *Hutchins* en o zouez.

## Yezhoù all
*Hugues, e galleg
*Hugo, e spagnoleg
*Huon, e brezhoneg
*Huw, e kembraeg
*Ugo, en italianeg

## Tud

Kavout a reer an anv Hugh er Grennamzer er bed saoz, angl-ha-norman hag iwerzhonat dreist-holl.
* Hugh Hughes, anv meur a zen, hag en o zouez :
** Hugh Hughes (Cadfan), unan eus krouerien y Wladfa e Patagonia Arc'hantina, anavezet ivez evel Cadfan, pe Cadfan Gwynedd
* Hugh le Despenser (1286-1326), mignon d'ar roue saoz Edouarzh II
* Hugh Edwin Strickland‎ (1811-1853), skiantour
* Hugh Laurie (1959), aktour saoz
* Hugh Grant (1960), aktour saoz

## Loened
* Heureuchin Hugh

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Hughes
*Hughes
Tulsa

**Tulsa** zo ur gêr lec'hiet e biz stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 396 466 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Tulsa en ur mod ofisiel e 1836.


Tulsa Skyline.jpg
Tulsa Oklahoma Sister Cities Sign.jpg
Lightning over Tulsa.jpg
Philtower in Tulsa.jpg
Cains Ballroom Tulsa.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Norman (Oklahoma)

**Norman** zo ur gêr lec'hiet e kreiz stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 110 925 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Norman en ur mod ofisiel e 1889.


McFarlin Memorial Methodist Church.JPG
Amtrak-Norman.jpg


NormanOK Medieval Fair.jpg
OUVisitorsCenter.jpg
Cloud-to-ground lightning2 - NOAA.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Huw ap Huw

**Hugh Hughes**, pe **Huw ap Huw**, pe **Huw Huws**, ganet e Llwydiarth Esgob, e parrez Llandyfrydog, e-tal Llannerch-y-medd, en Enez Môn e 1693, ha marvet e 1776, a oa ur barzh kembraek, hag a skrive ivez dindan an anv-pluenn *Y Bardd Coch o Fôn* pe *Y Bardd Coch* ("ar barzh ruz").
Mogor

**Mogor** zo un anv-lec'h eus Galiza. 

## Orin
Dont a rafeeus ar ger latin "*monachorum*", hag adalvez "eus ar venec'h". 

## Lec'hioù
***[[Mogor, Mañón|Santa María de Mogor]]**, parrez e kumun Mañón. 
***[[Mogor, Marín|San Xurxo de Mogor]]**, parrez e kumun Marín.

***[[Mogor, Mogor, Mañón|Mogor]]**, e parrez Santa María de Mogor e kumun Mañón.

***[[Milendall Mogor]]**, e parrez San Xurxo de Mogor e kumun Marín.

***[[Praia de Mogor]]**, e parrez San Xurxo de Mogor e kumun Marín.
Broken Arrow (Oklahoma)

**Broken Arrow** zo ur gêr lec'hiet e reter-kreiz stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 100 073 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Broken Arrow en ur mod ofisiel e 1902.

## Skeudennoù

Old police car at the 2008 Rooster Days Parade.jpg|


Historicbuilding.JPG|
Broken Arrow, Oklahoma, Public School, built 1925 02.JPG|


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Lawton (Oklahoma)

**Lawton** zo ur gêr lec'hiet e mervent stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 96 867 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Lawton en ur mod ofisiel e 1901.


Old Lawton High School.jpg
Cameron university sign.jpg
Lawton OK City Hall.jpg
Carnegie library lawton ok.jpg
Mt. Scott - Wichita Mountains - Lawton, Oklahoma (4680812506).jpg


## Kêrioù gevellet
* Güllesheim, 

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Tahlequah (Oklahoma)

**Tahlequah** zo ur gêr lec'hiet e biz Stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 16 021 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Tahlequah en ur mod ofisiel e 1901.

## Skeudennoù

Iguana Cafe.jpg|
Cwy family tquah.jpg|
Seminary Hall.jpg|
Cherokee stop sign.png|Panell divyezhek, ar yezh cherokee
Swyddfa Bost Tahlequah.jpg|Enskrivadur saoznek ha cherokee


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Louc'h (skinizotop)

Ul **louc'h** a reer eus ur skinizotop a gaver en natur a-gementadoù ken bihan ma ne c'haller ket o muzuliañ.

Berroc'h eget oad an Douar, a lakaer da 4,54 ± 0,05 milmilion a vloavezhioù (4,54 x 109 ± 1%), eo hanter-vuhez al louc'hoù ; dre-se ez eo aes o diforc'hañ diouzh an izotopoù kezivik, da lavaret eo an izotopoù a zo koshoc'h eget an Douar : muioc'h ag izotopoù kezivik eget a louc'hoù a gaver, peogwir emañ al louc'hoù o vont da get tamm-ha-tamm.
Un nemedenn zo avat : izotop stabilañ ar plutoniom, 244Pu, a zo naturel ; 80 milion a vloavezhioù (8,08 x 107) eo e hanter-vuhez, met stabil a-walc'h eo evit ma chomfe Pu-244 ken kozh ha stummadur an Douar.

En un doare naturel e vez kenderc'het al louc'hoù, e meur a zoare :
:* diwar izotopoù stabil a zo skinataet gant skinoù kosmek, evel an tritiom 3H ;
:* diwar digevanidigezh an nukleid pounnerañ dre skinoù α ha skinoù β, evel 227Ac (α) → 223Fr ha (β)- → 227Th ;
:* diwar digevanidigezh derc'hanel emdarzhek, evel 235U (α) → 231Th ;
:* diwar treuzkemmadur derc'hanel dre skinoberiegezh naturel, evel 40K (ε) → 40Ar.

## Liammoù diavaez
* ''International Atomic Energy Agency''  Liamm (skin)oberiant 10 MEU 13
* ''International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)''  Liamm oberiant 10 MEU 13
* ''Los Alamos National Laboratory''  Liamm oberiant 10 MEU 13
* ''Royal Society of Chemistry''  Liamm oberiant 10 MEU 13

## Daveennoù
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Gimiezh*, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Fizik*, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* CONSIDINE Glenn D., *Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry*, Wiley-InterscienPr, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
* DEPOVERE Paul, *La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers*, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
* EMSLEY John, *Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements*, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
* *Geriadur brezhoneg* An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* GREENWOOD Norman N., *Chemistry of the Elements*, Elsevier Science Ltd., 1997, ISBN 978-0-08-037941-8 
* LIDE David R., *CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition*, CRC Press, 2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
* STWERTKA Albert, *A Guide to the Elements*, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4