Eva Perón

**Eva Perón** pe **María Eva Duarte de Perón** (7 a viz Mae 1919 – 26 a viz Gouere 1952), lesanvet diwezhatoc'h Evita, a oa un aktourez arc'hantinat, hag eil pried ar jeneral Juan Perón, a deuas da vezañ diktatour Arc'hantina. Kalz a oberennoù liesseurt (filmoù, pezhioù-c'hoari, romantoù, danevelloù) zo bet savet diwar-benn Eva Duarte de Perón.

## He buhez

### Ganedigezh

En he levr, *La Razón de mi Vida*, embannet e 1952, ne gaver deiziad ebet na pe anv a voe roet dezhi, hag evel-just ez eus bet meur a istorour oc'h en em c'houlenn perak : c'hoant da guzhat un dra bennak? He oad? He bastardiezh? Krediñ a reer eo e 1945 e klaskas Eva Perón falsañ he faperenn ganedigezh evit dimeziñ da Juan Perón.

Hervez an akta ganedigezh niverenn 728 eus burev-ganedigezhioù kêr Junín (proviñs Buenos Aires) e voe ganet eno, d'ar 7 a viz Mae 1922, ur plac'hig anvet María Eva Duarte. Daoust da se e sav emglev etre an istorourien da lavarout eo faos an dihell, graet moarvat war c'houlenn Eva Perón en 1945, p'edo-hi e Junín evit eurediñ da Juan Domingo Perón, pa ne oa nemet koronal.

En 1970 e voe lakaet splann gant an istorourien Borroni ha Vaca e oa bet savet ur falsdihell a-zivout ganedigezh Evita ma teuas poent klask gouzout e pelec'h ha pegoulz e oa bet ganet da vat. Evit-se e oa a bouez dihell he badeziant, e pajenn 495 ar roll-badeziantoù e Nuestra Señora del Pilar, e 1919, ma lenner e voe badezet d'an 21 a viz Du 1919.

Hiriv emañ an holl a-du, pe dostik, da lavarout e voe ganet Evita d'ar 7 a viz Mae 1919, tri bloaz a-raok an deiz merket war an dihell-kêr, hag anvet Eva María Ibarguren, diwar anv-tiegezh he mamm.

### He zud
*He mamm, Juana Ibarguren (1894-1971), a oa Euskariz eus Hegoalde he zud, a oa serc'h d'ur perc'henn bras hag a oa dimezet. Merc'h e oa d'ur vatezh *criolla* Petrona Núñez ha d'ar c'harrer Joaquín Ibarguren. He mamm ne zaremprede ket ar gêriadenn dostañ (20&nbsp;km alese), se zo kaoz n'ouzer ket gwall dra anezhi, met tost e oa he zi ouzh toldería Coliqueo ha darempred he devoa gant Mapuched Los Toldos. Seul wech ma wilioudas e voe skoazellet gant un amiegez indian anvet Juana Rawson de Guayquil.
*He zad, Juan Duarte (1858-1926), lesanvet *el Vasco* gant e amezeien, dre ma oa Euskariz eus Iparralde e dud, a oa ur perc'henn bras ha pinvidik, eus Chivilcoy, e-kichenik Los Toldos, ur politikour mirour a-bouez, ha dimezet ha bugale dezhañ. Ne oa ket divoas war ar maez, en Arc'hantina evel e broioù all Kreisteizamerika, da dud pinvidik da gaout meur a diegezh. Hervez studioù zo e teu an anv Duarte eus un anv *D'Huarte, Uhart* pe Douart. E deroù an XXvet kantved e reas e vad Juan Duarte eus troioù-gwidre ar gouarnamant a oa o klask tennañ o douaroù digant Indianed Mapuche Coliqueo, en Los Toldos, ma teuas a-benn da deurel e graban war an domani ma voe ganet Eva.

Pemp bugel o doe Juan ha Juana
*Blanca (1908 ‒ 2005) ;
*Elisa (1910 ‒ 1967) ;
*Juan Ramón (1914 ‒ 1953) ;
*Erminda Luján (1916 ‒ 2012) ;
*Eva María (1919 ‒ 1952).

### Bugaleaj
Dilezet e voe Juana hag he bugale gant Juan pan eas da adkavout e diegezh hervez lezenn : ur bloaz e oa Eva. Mont a reas da chom da gêriadenn Los Toldos, ul lec'h kras, ma veve an dud er baourentez kriz, e Las Pampas. Bevañ a rae Juana diwar gwriat ha takonañ dilhad al labourerien. Brud fall he devoa dre ma ne oa ket dimezet, hag ar vrud-se a bege ouzh he bugale, besterd hervez al lezenn. Krediñ a c'haller eo abalamour da se he dije distrujet Eva he faper ganedigezh e 1945.

E 1926 e varvas an tad, en ur gwallzarvoud karr-tan. Mont a reas Juana hag ar vugale d'an obidoù, met goude aet e-barzh an iliz e voent kaset kuit war urzh an intañvez ofisiel.

### E Junín
Paour-razh e oa an tiegezh, sikour ebet n'he doa Juana Ibarguren da c'hortoz goude marv Juan Duarte, hag eñ he skoazeller nemetañ. Ne laoskas ganto nemet ur baperenn da desteniañ e oa tad ar vugale, hag o devoa gwir da vout anvet Duarte eveltañ. Kentoc'h eget chom da c'houzañv goapaerezh ha harellerezh goude kollet he fried-kleiz e kavas gwell Juana dilojañ gant he bugale ha mont da chom da Junin e 1930. Unnek vloaz e oa Evita.
Disklêriet e oa bet an holl vugale gant o zad, nemet Eva ne oa ket bet, ha se zo kaoz, da laras istorourien zo, ma klaskas Eva digoll er vrud. E Junín eo e tremenas Eva Perón he bugaleaj.

E Junín e oant o chom en ur ranndi ma ne oa nemet ur pezh. Da baeañ ar feurm e laboure mamm ha merc'hed evel keginerezed en tier an domanioù bras. Ha diwar al labour-se e teuas un tamm arc'hant. A drugarez d'an arc'hant dastumet gant ar breur henañ e c'halljont dilojañ d'un ti brasoc'h, a deuas da vezañ un ti-lojañ. E-keit-se e kemere perzh Eva e pezhioù-c'hoari er skol, pe e sonadegoù. Ar sinema a blije dezhi kenañ. Tra ma felle d'he mamm he dimeziñ ar buanañ ar gwellañ d'ur paotr yaouank diwar-dro ne soñje Eva nemet bezañ unan eus katourezed he filmoù. 

Hervez he c'helennerez sonerezh, Délfida Noemí Ruíz de Gentile, e kare Eva lavarout barzhonegoù. Ur stal binvioù sonerezh a oa dalc'het gant don Primo Arini hag, evel ne oa ket a skingomz e kêr, e lakae un uhelgomzer ouzh an nor dirak e stal hag ur wech ar sizhun, etre 7 hag 8 e goude kreisteiz, e pede an dud da zont da ganañ en un abadenn anvet *La hora selecta*. Hag Eva a lavare barzhonegoù.

Ur wech, e miz Here 1933, e kemeras perzh en ur pezh aozet gant studierien, anvet *Arriba estudiantes*. (Savit studierien), ur melodrama brogar. Goude ar pezh e fellas da Eva bezañ aktourez ha mont da gêr Buenos Aires. 

Sed a gonte Palmira Repetti :
:Ur grennardenn 14 vloaz, nec'het, mennet, speredek, war-dro  1933. Ne gare ket ar jedoniezh. Met ne oa ket gwell egeti e festoù ar skol. Brud he doa da vout kamaradez vat. Un hunvreerez vras e oa; spered un arzourez he doa. Pa voe echu ganti ar bloavezhioù-skol e teuas d'am gwelout da gontañ he raktresoù. C'hoant he doa, emezi, da vout aktourez, ha mont kuit eus Junín a rankje ober. En amzer-se ne veze ket klevet alies ur plac'h yaouank eus ar proviñsoù  o kontañ e oa o vont da ober he hent er gêr-benn.

Hervez an istorourez Lucía Gálvez, en 1934, Evita hag ur vignonez a oa bet arsailhet gant daou baotr yaouank hag o devoa o fedet da veajiñ ganto da Mar del Plata en o c'harr. Gálvez a lavar o devoa klasket o gwallaén kenkent hag aet e-maez Junín, hep dont a-benn, met laosket e voent noazh en ardremez kêr. Ur bleiner karr-samm o c'hasas en-dro d'ar gêr. Pouez bras a voe d'an darvoud en he buhez.

Gant ar film ''Evita'' ha buhezskridoù ez eus bet brudet e veajas Eva Duarte en tren betek Buenos Aires gant ar c'haner tango Agustín Magaldi, goude bet o kanañ en Junín. met diskaret eo bet ar vartezeadenn-se gant enklaskoù Noemí Castiñeiras ha Roberto Dimarco (istorour pennañ kêr Junín) ha gwiriet o deus ne oa ket bet kanadeg ebet gant Magaldi en Junín en 1934.

Kontañ a ra he c'hoar e veajas Eva betek Buenos Aires e kompagnunezh he mamm, a chomas ganti ken na gavas labour.

### E Buenos Aires

15 vloaz e oa Eva Duarte pan erruas e Buenos Aires d'an 3 a viz Genver 1935. Klask a reas labourat evel komedianez, er c'hoariva, hag er skingomz da gentañ, er sinema goude. Nebeud amzer goude degouezhet er gêr-benn e kavas fred e kompagnunezh c'hoariva Eva Franco, unan eus re vrasañ an amzer.

En amzer-se, hag abaoe enkadenn 1929, e tivroe ar beorien diwar ar waez, anvet *pennoù du* (*cabecitas negras*) gant tud uhel ar gêr-benn, dre ma oant disheñvel diouzh ar re wenn o tegouezhout eus Europa, hag e tegouezhent a vernioù er c'hêrioù brasañ. Int-i eo a voe al labourerien a adsavas ar vro hag a voe diazez kevredigezhel ar beronelezh adal 1943.

En 1943 e voe kensaverez an *Asociación Radial Argentina* (ARA, sindikad labourerien ar skingaserezh), ha bloaz goude e voe anvet Eva da brezidantez.

En 1944 e reas anaoudegezh gant Juan Perón, en un abadenn aozet da skoazellañ tud San Juan ma oa ur grenadenn douar e Genver 1944. Hennezh a oa sekretour-stad er gouarnamant de facto savet goude taol-stad 1943
En Here 1945 e timezas da Juan Perón. E 1946 e kemeras perzh e troiad kabaliñ he fried a glaske mont da brezidant. Stourm a reas evit gwir ar merc'hed da votiñ, a voe gounezet e 1947.

### Juan Perón

D'ar 15 a viz Genver 1944 e krenas an douar e kêr San Juan (Arc'hantina), un 10 000 a varvas. Sekretour al Labour e oa Perón er gouarnamant, ha sevel a reas ur yalc'h da zastum arc'hant evit ar reuzidi. Aktourien a gemeras perzh. Goude ur sizhunvezh dastum arc'hant e voe pedet an aktourien da gemer perzh en ur gala.

D'an 22 a viz Genver 1944, en em gavjont e stadiom Luna Park en un abadenn aozet da enoriñ an aktourezed o devoa dastumet arc'hant hag ar re wellañ a oa bet Niní Marshall ha Libertad Lamarque. Eva (24 bloaz dezhi) a oa eno, hag ober a reas anaoudegezh gant Perón, a oa 48 vloaz, hag intañv abaoe 1938. Buan e teuas Eva da vout serc'h ar c'horonal. Hervez Fraser ha Navarro e kuitaas Juan Perón hag Eva ar gala an eilgant egile da 2 eur beure

## Kleñved ha marv

Mervel a reas d'ar 26 a viz Gouhere 1952 gant ur c'hrign-bev trumm er vammog, pa ne oa nemet 33 bloaz.

## Goude he marv
### Balzamet korf Evita

Balzamet e voe korf Eva Perón gant ar medisin spagnol Pedro Ara, en devoa balzamet korf ar sonaozour spagnol Manuel de Falla. Tennañ a rae ar gwad da lakaat glukerin en e lec'h, evit mirout an holl organoù pa ne oa bet tennet hini ebet eus re Eva Perón, hag evit reiñ liv ar vuhez d'ar c'horf. Ar c'horf a oa da vezañ soubet en un dourenn ma oa mesket formol, de thymol, hag alkool glan, ha skoet dourennoù enni. Kement-se a oa da c'hoarvezout e ti ar CGT, e-pad bloaz, ha goude e vefe lakaet war ziskouez, hag e c'hallfed stekiñ outañ.

Enor a voe rentet dezhi evel biskoazh a-raok : he c'horf a voe miret e ti ar C'hongreso, ha goude balzamet ha lakaet e ti ar sindikad CGT. Pa voe savet an diktatouriezh en 1955, e voe skrapet he c'horf, dalc'het en ul lec'h kuzh e-pad 16 vloaz.

### Skrapet ar c'horf
Da noz an 22 a viz Du 1955 e voe skrapet korf Evita eus ti ar CGT gant ur bagad soudarded dindan urzhioù al letanant-koronal Carlos de Moori Koenig, ofiser a orin alaman. Edo diktatouriezh ar soudarded (ar *[[Revolución Libertadora]]* (1955-1958)) o ren, goude diskaret ganto ar prezidant Juan Perón. Hervez un ofiser all, ar major major Jorge Dansey Gazcón, eo gantañ e voe kemeret ar c'horf. Mennet e oa an arme da ziskouez doujañs d'ar c'horf (katolik deol e oa ar jeneral Pedro Eugenio Aramburu, rener nevez ar vro, enebet ouzh deviñ ar c'horf), ha da virout na deufe da vout un arouez politikel implijet a-enep o galloud.

Goude roet an urzh, gant Aramburu, da skrapañ ar c'horf, e voe lakaet d'ober troioù iskis. Moori Koenig en lakaas e-barzh ur gamionetenn ma voe laosket e-pad meur a viz, ha kaset e veze eus an eil lec'h d'egile, e straedoù Buenos Aires, e sanailhoù an armé, ha betek da di un ofiser. Un noz e voe lazhet ur vaouez brazez gant ar soudarded a sonje e oa deuet ur bagad eus harperien Peron da gemer ar c'horf diganto. D'ur poent edo an arched en e sav, hag ar c'horf ennañ, e burev Moori Koenig. Ur vaouez he devoe tro neuze da welout ar c'horf eno, ar filmourez María Luisa Bemberg.

Goude bezañ kuzhet betek e Milano e voe roet ar c'horf en-dro d'he fried e 1971.

## Perzh ha levezon politikel
### Gant ar sindikadoù

Eva Perón a voe kreñv he liammoù gant ar sindikadoù.

## Oberennoù
Daou levr a skrivas (gant skoazell moarvat): 
**La razón de mi vida* en 1951 
* Mi mensaje en 1952

## Enorioù
*Jefa Espiritual de la Nación, 
*Mujer del Bicentenario 
* Gran Cruz de Honor ar Groaz Ruz
*Distinción del Reconocimiento de Primera Categoría, gant ar CGT, 
*Gran Medalla a la Lealtad Peronista en Grado Extraordinario 
*Urzh al Libertador General San Martín

## Levrlennadur
*"Evita: The Woman Behind the Myth". A&E Biography. 1996
*Adams, Jerome R (1993). Latin American Heroes: Liberators and Patriots from 1500 to the Present. Ballantine Books. ISBN 0-345-38384-2.
*Ara, Pedro (1974). El Caso Eva Perón.
*Barnes, John (1978). Evita, First Lady: A Biography of Eva Perón. New York, New York: Grove Press.
*Vacca, Roberto (1970). Eva Perón. CEAL.
*Crassweller, Robert D (1987). Peron and the Enigmas of Argentina. W.W. Norton & Company. ISBN 0-393-02381-8.
*Fraser, Nicholas; Navarro, Marysa (1996). Evita: The Real Life of Eva Perón. W.W. Norton & Company.
*Guillermoprieto, Alma (2002). Looking for History: Dispatches from Latin America. Vintage. ISBN 0-375-72582-2.
*Guy, Donna. "Life and the Commodification of Death in Argentina: Juan and Eva Perón" in Death, Dismemberment, and Memory: Body Politics in Latin America, Lyman L. Johnson, ed. Albuquerque: University of New Mexico Press 2004, pp.&nbsp;245–272.
*Lerner, BH (2000). "The illness and death of Eva Perón: cancer, politics, and secrecy". Lancet. 355: 1988–1991. doi:10.1016/s0140-6736(00)02337-0.
*Levine, Lawrence. *Inside Argentina from Perón to Menem: 1950–2000*. Sellboent staunanat. ISBN 0-9649247-7-3.
*Main, Mary (1980). *Evita: The Woman with the Whip*. ISBN 0-396-07834-6.
*McManners, John (2001). The Oxford Illustrated History of Christianity. Oxford University Press. ISBN 0-19-285439-9.
*Naipaul, V.S. (1980). *The Return of Eva Perón*. Alfred A. Knopf.
*Dujovne Ortiz, Alicia. *Eva Perón*. St. Martin's Press. ISBN 0-312-14599-3.
*Perón, Eva (1952). *La Razón de mi vida*. Buro Editors.
*Juan Pablo Queiroz, Tomas De Elia (eds.). *Evita: An Intimate Portrait of Eva Peron*.
*Rousso-Lenoir, Fabienne. *America Latina*. ISBN 2-84323-335-6.
*Taylor, Julie M. *Eva Perón: The Myths of a Woman*. ISBN 0-226-79143-2.
*Nasi, Kristina (2010). *Eva Peron in the Twenty-First Century: The Power of the Image in Argentina* . The International Journal of the Image. pp.&nbsp;99–106.

## Liammoù diavaez
* Museo Evita

## Notennoù