open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sara Lidman

**Sara Lidman** (30 a viz Kerzu 1923 e Missenträsk e Kumun Skellefteå - 17 a viz Even 2004 en Umeå) a oa ur skrivagnerez svedat.

Ganet e voe e kêriadenn Missenträsk e norzh Kumun Skellefteå, ha desavet e voe er Västerbotten, e norzh Sveden. Studiañ a reas e skol-veur Uppsala met ne gasas ket he studioù da benn peogwir e voe tapet gant an droug-skevent. Brudet e teuas da vezañ gant he romant *Tjärdalen*. Ennañ hag e *Hjortronlandet* e pled gant dodenn an arallekadur hag an digenvez. En he romantoù e skrivas ivez diwar-benn buhez start kouerien baour rannvro Västerbotten en  kantved. He doare da skrivañ e voe levezonet gant rannyezhoù hag ar Bibl.

Ouzhpenn skrivañ romantoù e voe oberiant war an dachenn bolitikel. Sevel a reas a-enep Brezel Vietnam (beajiñ a reas da Norzh Vietnam hag e kemeras perzh e lez-varn Russell) hag ivez a-enep an apartheid e Suafrika. Sevel a reas a-du gant harz-labour ar vengleuzierien e norzh Sveden, hag e voe oberiant en emsav komunour ha war dachenn difenn an endro. Goude 1977 e skrivas pemp romant ma kont trevadenniñ norzh Sveden enno.

## Oberennoù
* Tjärdalen, 1953
* Hjortronlandet, 1955
* Regnspiran, 1958
* Bära mistel, 1960
* Jag och min son, 1961
* Med fem diamanter, 1964
* Samtal i Hanoi, 1966
* Gruva, 1968
* Marta, Marta, 1970
* Din tjänare hör, 1977
* Vredens barn, 1979
* Nabots sten, 1981
* Den underbare mannen, 1983
* Järnkronan, 1985
* Lifsens rot, 1996
* Oskuldens minut, 1999
* Kropp och själ, 2003
Elena

**Elena** zo un anv-bihan hag a gaver e meur a yezh en Europa : *brezhoneg, hellazeg, italianeg, roumaneg, spagnoleg*. E meur a yezh ivez e vez skrivet Helena : *poloneg, portugaleg, svedeg*. E brezhoneg e gaver Lena ivez.

## Yezhoù
*Elen, Ellen, Elaine pe Helen, e saozneg
*Elin, e svedeg
*Eline, e nederlandeg
*Helena, e portugaleg
*Jelena, e serbeg, kroateg ha sloveneg
* Hélène e galleg

## Anvioù kevrennek
*María Elena, anv kevrennek spagnolek,

## Tud

*Elena, pe Helen, ar vaouez koant a voe pennkaoz da vrezel Troia
*an Impalaerez Elena‎, mamm an impalaer roman Kustantin, santez katolik
*an Impalaerez Elen, gwreg an impalaer Magnus Clemens Maximus (384/388), ha mamm an impalaer Flavius Victor (387-388)
*Elena Anaya (1975-), aktorez spagnol
*Elena Ceaucescu, gwreg an diktatour rouman Ceaucescu. 
*Elena Paparizou, kanerez hellazat
*Elena Van Hoecke, echedourez velgiat

## Lennegezh
**Elena*, trajedienn hellenat gant Euripides
**Poema de Elena y María*, barzhoneg kastilhanek-portugalek eus an  kantved.

## Loened
*Kolibri Elena‎

## Boued
* Perenn Elena gaer

## Pennadoù kar
*Eleni
*Helen
*Helena
*Helene
*Hellen
*Hélène
Hélène

**Hélène** zo un anv-bihan gallek, deuet eus Helene, e henc'hresianeg.

## Anv-bihan kevrennek
*Marie-Hélène

## Tud

### kantved
*Hélène Fourment (1614-1673), eil pried al livour Pieter Paul Rubens 

### kantved
*Hélène Jegado, kontammerez.

### kantved
========
*Hélène Dutrieu (1877-1961), nijerez velgiat
========
*Hélène Cadou (1922-2014), barzhez vreizhat c'hallek
*Hélène Brunet, gitarourez
========
*Hélène Boucher (1908-1934), nijerez c'hall
*Hélène Carrère d'Encausse, istorourez, anavet hec'h enebiezh ouzh ar brezhoneg
*Hélène Grimaud, pianoourez
*Hélène de Fougerolles, aktourez c'hall a orin breizhat
========
**Hélène Serafia Haasse*, anavezetoc'h evel Hella S. Haasse, skrivagnerez nederlandek

## Lennegezh
* *La Belle Hélène de Constantinople*, meurgan eus ar  kantved
* *Sonnets pour Hélène*, barzhaz gant Pierre de Ronsard (1578)
* *[[Hélène ou le règne végétal]]*, barzhonegoù gant René-Guy Cadou.

### Sonerezh
* *[[La Belle Hélène]]* , opera-bouf gant Offenbach.
* *[[Hélène (c'hoarigan)|Hélène]]*, c'hoarigan gant Camille Saint-Saëns.
* *Hélène*, un albom gant Hélène Ségara.

### Kanaouennoù
*Hélène* zo anv div ganaouenn c'hallek :
*unan gant Julien Clerc, 
*eben gant Roch Voisine.
Hag ivez :
* *[[Les Sabots d’Hélène]]* gant Georges Brassens.

## Pennadoù kar
*Helen
*Helena
Hag ivez:
*Elena
Helena

**Helena** zo un anv-bihan portugalek, svedek ha polonek, hag a glot gant Elena e brezhoneg, deuet eveltañ eus an anv henc'hresianek Helene, bet latinekaet.

## Yezhoù all
*Eléna, ivez e portugaleg,
*Elin, e svedeg,
*Eline, e nederlandeg,
*Ellen e saozneg,
*Jelena, e meur a yezh slavek (ruseg, serbeg...)

## Tud
### Impalaerezed ha rouanezed

* Flavia Iulia Helena, pe an Impalaerez Elena, ganet war-dro 248/250 en Drepanon, hiziv Karamürsel, en Bitinia, marvet d'an 18 a viz Eost 330 en Nikomedia, hiziv Izmit), pe Helena a Gergustantin (diwar an anv kembraek *Helena o Gaergystennin*), pried d'ar jeneral hag impalaer Constantius Chlorus, ha mamm d'an impalaer roman Constantinus, pe Kustentin; anvet da santez gant an Iliz katolik.
*Helena Sveden  (ganet en  kantved  – floruit war-dro 1105/10), rouanez Sveden.
*Helena Danmark (c. 1180 – 1233 en Lüneburg), dugez Lüneburg.

### Tud ordinal
*Helena Bonham Carter, aktorez saoz
*Helena Christensen (ganet e 1968), gizourez danat
*Helena Modrzejewskiej, aktorez polonat en XIXvet kantved. 
*Helena Paparizou, kanerez svedat, a orin gresian.
*Helena Patursson (1864-1916), skrivagnerez faroat
*Helena Vondráčková, kanerez tchek
*Helena Wolińska-Brus, stalinourez polonat

## Lennegezh
* *Helena* romant saoznek gant Evelyn Waugh 

## Lec'hioù
*Helena (Alabama)
*Helena (Arkansas)
*Helena (Montana)

## Pennadoù kar
*Helen
*Ellen
*Elena
*Saint Helena
Helen

**Helen** pe **[[Ellen]]**, pe **[[Elen]]**, zo un anv-bihan saoznek, diwar an anv henc'hresianek Helene.

## Tud

*Helen Atkinson-Wood, aktorez saoz
*Helen Clark, politikourez nevezzelandat, bet Keñtañ Ministr
*Helen Keller (1880-1968), skrivagnerez ha prezegennerez stadunanat bouzar ha dall
*Helen Mirren, aktorez saoz
*Helen Beatrix Potter, treserez saoz, krouet ganti Pêr ar C'honikl.

## Pennadoù kar
*Helena
*Elena
*Elin
Marles-sur-Canche

**Marles-sur-Canche** a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Karr-nijour e oa. Mervel a reas d'ar 25 a viz Even 1944, e-pad an Eil Brezel-bed 
.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud dibar
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Elín

**Elín** en islandeg, pe **Elin** e norvegeg ha svedeg, 
zo un anv-bihan hag a glot gant Elena e brezhoneg.

## Yezhoù all
* Eline, e nederlandeg
* Ellen pe Helen e saozneg.

## Tud
Brudet eo bet an anv e Sveden gant ar santez Elin Skövde, ur vaouez santel eus Skövde, ganet war-dro 1101.

*Elin Ek, aktorez svedat
*Elín Ebba Gunnarsdóttir, skrivagnerez islandek
*Elín Hirst
*Elin Kling, kazetennerez svedat
*Elin Lanto, kanerez svedek
*Elin Nordegren, gizourez svedat, dimezet d'ar golfer Tiger Woods. 
*Elin Sigvardsson, kanerez svedek
*Elin Wägner, skrivagnerez svedek, stourmerez evit gwirioù ar merc'hed

Hag ivez:
*Elin Pelin, skrivagner bulgarek

## Pennadoù kar
*Elena
*Helena
*Jelena
Elin Wägner

**Elin Matilda Elisabet Wägner**, ganet d'ar 16 a viz Mae 1882 ha marvet d'ar 7 a viz Genver 1949, a oa ur skrivagnerez svedek, kazetennerez, kelennerez, stourmerez evit an natur, ar peoc'h, ha gwirioù ar merc'hed. E 1944 e voe anvet en Akademiezh Sveden. 

## Oberennoù
### Romantoù
* *Från det Jordiska Museet* (1907)
* *Norrtullsligan* (1908)
* *Pennskaftet* (1910)
* *Helga Wisbeck* (1913)
* *Mannen och Körsbären* (1914)
* *Camillas Äktenskap* (1915)
* *Släkten Jerneploogs Framgång* (1916)
* *Åsa-Hanna* (1918)
* *Kvarteret Oron* (1919)
* *Den Befriade Kärleken* (1919)
* *Den Förödda Vingården* (1920)
* *Nyckelknippan* (1921)
* *Den Namnlösa* (1922)
* *Från Seine, Rhen och Ruhr* (1923)
* *Silverforsen* (1924)
* *Natten till Söndag* (1926)
* *De Fem Pärlorna* (1927)
* *Den Odödliga Gärningen* (1928)
* *Svalorna Flyga Högt* (1929)
* *Korpungen och Jag* (1930)
* *Gammalrödja* (1931)
* *Dialogen Fortsätter* (1932)
* *Mannen vid min Sida* (1933)
* *Vändkorset* (1934)
* *Genomskådad* (1937)
* *Hemlighetsfull* (1938)
* *Tusen År i Småland* (1939)
* *Fred med Jorden* (1940)
* *Väckarklocka* (1941)
* *Selma Lagerlöf I* (1942)
* *Selma Lagerlöf II* (1943)
* *Hans Larsson* (1944)
* *Vinden Vände Bladen* (1947)
* *Spinnerskan* (1948)
* *Fredrika Bremer* (1949)
Irma

**Irma** zo un anv-bihan a orin germanek, kar da Irmgard, hag a gaver e meur a yezh.

## Orin
Implijet e veze evel berrstumm d'an anvioù alamanek Irmine, Irmela Irmgardis, Irmingard pe Irmgard.

## Tud

*Irma Baltuttis, kanerez alaman en RDA, emlazhet (marteze) e 1958
*Irma Bandiera (1915-1944), partizanez italian, boureviet ha lazhet gant ar faskourien
*Irma Blohm (1909–1997), politikourez alaman
*Irma Chilton, skrivagnerez kembraek
*Irma Ciaramella, aktorez italian
*Irma Grese, klañvdiourez alaman, naziourez e kampoù-bac'h ar renad nazi
*Irma Harder (* 1915), skrivagnerez alaman
*Irma Keilhack (1908–2001), politikourez alaman
*Irma Krauß (* 1949), skrivagnerez alaman
*Irma Kurti, barzhez albanek
*Irma Marchiani, partizanez
*Irma Schwager (* 1920), emsaverez enepnazi aostrian
*Irma Sztáray (1864–1940),  Elisabeth von Österreich-Ungarn
*Irma Thomas, kanerez stadunanat
*Irma von Troll-Borostyáni, skrivagnerez aostrian
*Irma Tübler (1922–1992),
*Irma Urrila (* 1943), c'hoariganerez finnat (sopran)

## Loen
*Wallabi Irma, bronneg aostralian

## Lec'hanvadurezh
* Irma, e proviñs Brescia ;
* Irma, Alberta, e Kanada
* Irma, Wisconsin, e SUA

## Oberennoù
* *[[Irma la Douce]]*, ur gomedienn c'hallek war gan ;
**Irma Jackson*, kanaouenn gant Merle Haggard

## Traoù all
* (177) Irma, un asteroidenn
Eline

**Eline** zo un anv-bihan nederlandek ha norvegek, kar da Elena e brezhoneg.

## Yezhoù all
*Elin, e svedeg

## Tud

*Eline Jurg, 
*Eline van den Broek, politikourez, er strollad Libertas Nederland
*Eline De Munck, aktourez flandrezat

## Lennegezh
*Eline Vere e levr Louis Couperus
Ellen

**Ellen** zo un anv-bihan saoznek ha skandinavek, kar ha kenorin da Helen.

## Tud
*Ellen Allien, sonerez alaman
*Ellen Barkin, aktourez stadunanat
*Ellen Gilchrist, skrivagnerez stadunanat
*Ellen Horn, aktourez ha politikourez eus Norvegia
*Ellen Johnson-Sirleaf, prezidantez Liberia
*Ellen MacArthur, merdeerez
* Ellen Page, bremañ Elliot Page, aktour kanadian (arabat droukveskañ gant Elaine Paige)
*Ellen von Unwerth, luc'hskeudennerez alaman
*Ellen Vogel, aktourez izelvroat

## Pennadoù kar
*Elaine
*Helene
*Helen
Antti Tuuri

**Antti Elias Tuuri** (1añ a viz Here 1944 e Kauhava) a zo ur skrivagner finlandat. Brudet eo a-drugarez d'e oberennoù a c'hoarvez en e rannvro c'henidik anvet Ostrobotnia ar Su.

En e heuliad *Äitini-suku* e kont buhez Finlandiz a zivroas d'ar Stadoù-Unanet. Bet en deus bet Priz lennegezh Kuzul an Norzh e 1985 gant *Pohjanmaa*, ha Priz Finlandia 1997 gant e romant *Lakeuden kutsu*. Meur a saga eus Island a zo bet troet gantañ ivez. 

Kalz eus e romantoù a zo bet lakaet da filmoù, evel *[[Rukajärven tie]]* pe c'hoazh *[[Talvisota (film)|Talvisota]]*.

## Liamm diavaez

*e vuhez e lec'hienn e embanner
Elaine

**Elaine**, pe **Elayne** (ral) zo un anv-bihan hag un anv-lec'h saoznek, ur stumm all da Ellen. Anv meur a dudenn eus mojenn ar Roue Arzhur eo.

## Tud

* Elaine de Kooning, livourez stadunanat
* Elaine Morgan, kanerez kembreat, a gane gant Dan ar Braz
* Elaine Paige, aktorez saoz

## Lennegezh
*Elaine of Astolat, un dudenn er romant saoznek *[[Le Morte d'Arthur]]*
*Elaine, un danevell saoznek gant ar skrivagner stadunanat J.D. Salinger

## Lec'hanvadurezh
* Elaine (Victoria), en Aostralia
* Elaine (Arkansas), e SUA

## A bep seurt
* Elaine, tuneler linenn B metro Roazhon.

## Pennadoù kar
*Helen
*Ellen
*Elena
Irma Bandiera

**Irma Bandiera** (1915-1944) a oa ur bartizanez italian yaouank eus kêr Bologna, boureviet ha fuzuilhet gant ar faskourien.
Kastell Lichtenstein

**Kastell Lichtenstein** zo ur c'hastell e kumun Lichtenstein e Baden-Württemberg. Talvezout a ra e anv, en alamaneg, kement ha "maen (livet) skañv."

Kerkent hag ar bloavezh 1200 e oa ur c’hastell eno. Distrujet e voe div wech, ar wech kentañ e 1311 hag an eil gwech e 1381. Ne voe ket adsavet goude se.

Pioauet e voe an tamm douar gant rivinoù ar c’hastell kozh gant ar roue Friedrich Iañ Württemberg e 1802. E 1837 e voe legadet an tamm douar-se gantañ d’unan eus e nized Wilhelm von Urach, kont Württemberg, a lakaas sevel ar c’hastell zo bremañ e 1840–42. Gant an tisavour Carl Alexander Heideloff e voe savet ur c’hastell nevez-c’hotek e doare kestell all eus an amzer-se, evel hini Neuschwanstein.

Perc’hennet eo ar c’hastell hiziv gant diskennad duged Urach, met digor e vez d’ar weladennerien.

## Liammoù diavaez

* Schloss Lichtenstein (en alamaneg hag e saozneg)
Kari Hotakainen

**Kari Hotakainen** (9 a viz Genver 1957 e Pori, Finland) a zo ur skrivagner finlandat. Da gentañ e voe kazetenner e Pori hag e 1986 ez eas da Helsinki. Abaoe 1996 e kas holl e amzer o skrivañ Daou vugel en deus, ha dimezet eo gant Tarja Laaksonen. Labouret en deus bet ivez evit ar gazetenn Helsingin Sanomat. Un diplom skol-veur war an arzoù en deus.

Hotakainen a stagas gant ar skrivañ er bloavezhioù 1980. E zastumad barzhonegoù kentañ, titlet *Harmittavat takaiskut*, a voe embannet e 1982. Goude-se e skrivas levrioù evit ar yaouankiz, ha goude-se c'hoazh romantoù. Brudet e teuas da vezañ e 1997 pa voe anvet evti Priz Finlandia gant *Klassikko*. E 2002 e resevas ar Priz Finlandia gant*Juoksuhaudantie* hag e 2004 e resevas Priz lennegezh Kuzul an Norzh gant ar memes levr. Lakaet e voe ivez da film. E 2006 e resevas Priz C'hoariva an Norzh gant he bezh-c'hoari *Punahukka*.

## E oberenn
### Romantoù
* Buster Keaton: elämä ja teot (1991)
* Bronks (1993)
* Syntisäkki (1995)
* Pariskunta, pukki ja pieni mies (1997)
* Klassikko (1997) 
* Sydänkohtauksia, eli kuinka tehtiin Kummisetä (1999)
* Juoksuhaudantie (2002) – Priz Finlandia 2002
* Iisakin kirkko (2004)
* Huolimattomat (2006) – anvet evit Priz Finlandia 2006

### Barzhonegoù
* Harmittavat takaiskut (1982)
* Kuka pelkää mustaa miestä (1985)
* Hot (1987)
* Runokirja (1988)
* Kalikkakasa, kootut runot (2000)

### Levrioù evit bugale ha krennarded
* Lastenkirja (1990)
* Ritva (1997)
* Näytän hyvältä ilman paitaa (2000)
* Satukirja (2004)

### Pezhioù-c'hoari skignet er skingomz
* Puutteellinen, Radioteatteri (1996)
* Hurmaus, Radioteatteri (1997)
* Keihäänheittäjä, Radioteatteri (1997)
* Tulisuihku, Radioteatteri (1999)
* Sitten kun kaikki on ohi, Radioteatteri (2000)

### Pezhioù-c'hoari
* Hukassa on hyvä paikka, musiikkinäytelmä, Helsingin Kaupunginteatteri (1999)
* Sydänkohtauksia, Tampereen työväen teatteri (2002), Kuopion kaupunginteatteri (2003)
* Punahukka, KOM-teatteri (2005)

### Stirad skinwel
* Tummien vesien tulkit 

## Daveoù
* Kari Hotakainen, Iisakin kirkko, WSOY, Juva 2004
* Ismo Loivamaa, Kotimaisia nykykertojia 1-2, BTJ Kirjastopalvelu, Helsinki 2003
* https://web.archive.org/web/20070629074823/http://www.saihky.fi/klubi/kasikirjoittajat/hotakainen.html
* https://web.archive.org/web/20071030165153/http://bibliografia.kuopio.fi/kirjailijat/he_ho/hotakainen_kari/

## Liammoù diavaez
*Kari Hotakainen e lec'hienn WSOY
*Kari Hotakainen e lec'hienn Priz lennegezh Kuzul an Norzh
Irma Chilton

**Irma Chilton**, ganet **Mair Elizabeth Irma Evans** (1930–1990), zo ur skrivagnerez kembraek evit ar yaouankiz. E saozneg he deus bet skrivet ivez. Ul levr ganti zo bet lakaet e brezhoneg. 

Ganet e oa Irma Chilton e Casllwchwr e Sir Forgannwg. 

## Oberennoù

### E kembraeg
* *Cusanau* (Llyfrau'r Dryw, 1968)
* *Byd Fuller a storïau eraill* (Llyfrau'r Dryw, 1970) – cyfieithwyd i'r Norwyeg - Nynorsk - a'u cyhoeddi fel *Grøn Pest* yn 1978
* *Rhwng Cwsg ac Effro* (Christopher Davies, 1975)
* *Mêt i Bompo* (Christopher Davies, 1975)
* *Breichled Modlen* (Christopher Davies, 1977) – Nofel Arobryn Eisteddfod Powys 1975
* *Storïau Irma Chilton* (Christopher Davies, 1978)
* *Y Llong* (J.D.Lewis/Gomer, 1979)
* *Yr Iâr Goch a storïau eraill i'w darllen i blant meithrin* (Gwasg Gwynedd, 1980)
* *Y Syrcas a storïau eraill* (Gomer, 1980)
* *Y Cwlwm Gwaed a storïau eraill* (Gomer, 1981)
* *Tomen y Bwlch* (Gomer, 1982)
* *Prynu Poli* (Dref Wen, 1982)
* *Achub y Llwyth* (Gomer, 1983)
* *[[Y Peiriant Amser (nofel)|Y Peiriant Amser]]* (Gomer, 1983)
* *Y Wobr* (Gomer, 1984) – Enillydd Cystadleuaeth Genedlaethol CBAC 1982
* *Y Teganau ar y Silff* (Dref Wen, 1984)
* *Y Dyn wrth y Llyw*, addas. ar gyfer Cyfres y Fodrwy dan yr enw Mair Dafydd
* *Cariadon* (Yr Urdd, 1985)
* *Anturiaethau Chwanwen* (Dref Wen, 1985)
* *Cyffro Cloë* (Gomer, 1986)
* *[[Eurog]]* (Gomer, 1986)
* *Dysgu Gyrru a Helyntion Eraill* (Gomer, 1987)
* *Capten y Gang* (Gomer, 1987)
* *Bwrw Swyn* (Gomer, 1987)
* *Y Trap a storïau eraill*, gwahanol awduron yn cynnwys Irma Chilton (Cyhoeddiadau Mei, 1987)
* *O'r Dirgel - storïau ias ac arswyd*, gwahanol awduron yn cynnwys Irma Chilton, gol Irma Chilton (Gomer, 1987)
* *[[Liw]]* (Gomer, 1988)
* *[[Mochyn Gwydr]]*(Gomer, 1989)
* *Straeon yr Aelwyd* (Gomer, 1989)
* *[[Parti Da!]]* (Gomer, 1989)
* *Straeon i Godi Gwallt* (Gomer, 1990)
* *Cip ar y Goleuni* (Gomer, 1990)
* *Ffiwsi...Be?* (Dref Wen, 1990)
* *[[Jaff]]* (Gomer, 1990)
* *[['Fi Bia' Smotyn!']]* (Gomer, 1990)
* *Y Tywysog a'r Ogof*, Frances Thomas addas. Irma Chilton (Gomer, 1990)
* *5 Stryd y Bont* (Gomer, 1991)
* *[[Dannodd Babadrac]]* (Gomer, 1991)
* *Eli*, (gyda Ruth Hamnett) (Gomer, 1992)
* *Ar Goll* (CBAC, 2000)
* *Ar Fore Oer* (CBAC, 2000)
* *Dylan yn Siarad Dwli* (CBAC)
* *Fi Biau'r Tŷ Yma* (CBAC, 2000)

### E saozneg
* *Take Away the Flowers & Fuller's World* (Heinemann, 1967)
* *String of Time* (Pan Macmillan, 1968) – ail-gyhoeddwyd yn UDA gan Scholastic dan yr enw *Nightmare* gan "I.M. Chilton"
* *Goldie* (Hamish Hamilton, 1969)
* *The Time Button* (Hamish Hamilton, 1970)
* *Strangers Up the Lane* (Hamish Hamilton, 1970)
* *The Lamb* (Macmillan, 1973)
* *The Hundred* (Macmillan, 1974)
* *Club Books: Set 4. Remedial Readers* (Littlehampton, 1975)
* *The Magic Cauldron and other Folktales* (Christopher Davies, 1976)
* *A Spray of Leaves* (Macmillan, 1977)
* *The Witch* (Macmillan, 1979)
* *The Killer* (Littlehampton, 1980)
* *Soul Ship* (Cassell, 1980)
* *Flash* (Cassell, 1981)
* *The Prize* (Barn Owl Press, 1983)
* *A Glimmer of Light* (Pont Books, 1992)

### E brezhoneg
**Ar Peroked*, An Here. Troet gant Mikael Madeg.
Ivar Lo-Johansson

**Ivar Lo-Johansson** (23 a viz C'hwevrer 1901 en Ösmo - 11 a viz Ebrel 1990 e Stockholm) a oa ur skrivagner svedat a skrive diwar-benn ar vicherourien.

En e romantoù, danevelloù ha pennadoù kelaouiñ e taolennas buhez devezhourien Sveden (*[[statare]]*). Divizoù a savas ivez diwar e skridoù ma venege tud kozh war o leve, termajied ha tud paour dre vras. 
Brudet eo ivez evit bezañ taolennet buhez bed al lennegezh ha hini ar sindikadoù e Sveden er bloavezhioù 1920.

## Oberennoù
**Vagabondliv i Frankrike* (1927)
**Kolet i våld*. Skisser från de engelska gruvarbetarnas värld (1928)
**Ett lag historier* (1928)
**Nederstigen i dödsriket*. Fem veckor i Londons fattigvärld (1929)
**Zigenare*. En sommar på det hemlösa folkets vandringsstigar (1929)
**Mina städers ansikten* (1930)
**Jag tvivlar på idrotten* (1931)
**Måna är död* (1932)
**Godnatt, jord* (1933)
**Kungsgatan* (1935)
**Statarna* (1936-37)
**Jordproletärerna* (1941)
**Bara en mor* (1939)
**Traktorn* (1943)
**Geniet* (1947)
*"En proletärförfattares självbiografi" (1951-60) 
***Analfabeten* (1951)
***Gårdfarihandlaren* (1953)
***Stockholmaren* (1954)
***Journalisten*
***Författaren*
***Socialisten*
***Soldaten*
***Proletärförfattaren*
**Elektra Kvinna år* 2070 (1967)
*"Passionssviten" (1968-72)
**Lyckan* (1962)
**Astronomens hus* (1966)
**Ordets makt* (1973)
**Lastbara berättelser* (1974)
*Memoirs (1978-85)
***Pubertet*. (1978)
***Asfalt*. (1979) 
***Tröskeln*. (1982)
**Frihet*. (1985)
**Till en författare* (1988)
**Skriva för livet* (1989)
* *Blå Jungfrun* (posthumous, 1990)
* *Tisteldalen''(posthumous, 1990)
Göran Sonnevi

**Göran Sonnevi** (3 a viz Here 1939 e Lund, Kontelezh Skåne) a zo ur barzh hag un troour svedat. Kaset en deus e vugaleaj e Halmstad; ha studiet al lennegezh hag ar yezhoniezh e skol-veur Lund. E-pad meur a vloaz eo bet o chom e Järfälla.

Unan eus barzhed vrudetañ Sveden eo, hag e 2006 e resevas Priz lennegezh Kuzul an Norzh gant e zastumad barzhonegoù *Oceanen*. Evel troour en deus bet tro da dreiñ oberennoù Osip Mandelstam, Ezra Pound ha Friedrich Hölderlin. En e varzhonegoù e skriv diwar-benn ar bed a vremañ : ar Brezel yen ha hini Vietnam, an divroidi, ar bedeladur hag ivez Brezel Irak.

## E oberenn
**Outfört* (1961)
**Abstrakta dikter* (1963)
**ingrepp-modeller* (1965)
**och nu!* (1967)
**Det gäller oss. Dikter 1959-1968* (1969)
**Det måste gå* (1970)
**Det oavslutade språket* (1972) 
**Dikter 1959-1973* (1974) 
**Det omöjliga* (1975) 
**Språk; Verktyg; Eld* (1979)
**Dikter 1959-1972* (1981) 
**Små klanger; en röst* (1981) 
**Dikter utan ordning* (1983) 
**Oavslutade dikter* (1987) 
**Trädet* (1991) 
**Mozarts tredje hjärna* (1996)
**Klangernas bok* (1998) 
**Oceanen* (2005) 

## Liamm diavaez
*Göran Sonnevi – E lec'hienn Priz lennegezh Kuzul an Norzh
Kastell Pondi

**Kastell Pondivi**, anvet ivez *Kastell ar Roc'haned* a voe savet e Pondivi er  hag er  gant tiegezh Roc'han. 

## Istor
Ur c’hastell kentañ a voe savet e Pondivi en , war a seblant, gant noblañsoù tiegezh Porc'hoed. Gant Alan II Roc'han e voe savet war ribl ar Blavezh ur c’hastell anvet *ar Sal*, e 1128. Distrujet e voe ar c’hastell-se e miz Du 1342 gant soudarded saoz ar roue Edouarzh III e-pad Brezel hêrezh dugelezh Breizh. Gant mein ar rivinoù e voe savet ur gouent e-kichen. Goude ar Brezel hêrezh e teuas Pondi da vezañ kêr-benn douaroù beskonted Roc'han. Lakaet e voe sevel ur c’hastell nevez gant ar beskont Yann II Roc'han, mab-kaer d’an dug Frañsez II hag enebet outañ, pa oa savet a-du gant roue Bro-C'hall, Charlez VIII. Kroget e voe al labourioù e 1479 hag echuet e voent e 1488. En amzer-se en em astenne kêr Bondi etre ar c’hastell er biz hag an iliz-parrez er mervent. 

Protestanted e teuas da vezañ aotrouien tiegezh Roc'han hag er  e voe Pondivi unan eus kreñvlec’hioù ar Brotestanted e Breizh. E-pad ar Brezelioù a Relijion e voe lakaet seziz war ar c’hastell gant soudarded Dug Mercœur, harpet gant soudarded spagnol. E 1603 e voe graet un dugelezh eus beskontelezh ar Roc’haned gant ar roue Herri IV, hag en em ziazezañ a reas Herri II Roc'han e kastell Pondivi. En  e voe atredet ar fozioù. E 1621 ne oa mui nemet tri zour hag e 1781 e oa un eil tour o kinnig kouezhañ en e boull. E-kerzh an Dispac'h Gall e voe lakaet ar c’hastell da vezañ ul lez-varn. 

E 1940 e voe savet, e kastell Pondi, gant pennoù Strollad Broadel Breizh, Frañsez Debauvais, Olier Mordrel, Marcel Guyesse ha Célestin Lainé, Kuzul Broadel Breizh, un doare gouarnamant da c’hortoz evit ur Vreizh dizalc’h. Un 200 den bennak a gemeras perzh er vodadeg-se. Dilennet e voe Debauvais e penn Kuzul Broadel Breizh. Embannet e voe un disklêriadur awenet gant mennozhioù faskour ar gelaouenn Stur, renet gant Mordrel, Disklêriadur Pondi a ginnige sevel e Breizh ur renad kar da hini Franco e Spagn.

## Savouriezh
Emañ ar c’hastell war un dorgennig, dreist ar Blavezh, en hanternoz d’ar gêr gozh. Stumm ur c’harrez zo gantañ gant tourioù er c’hornioù ha fozioù en-dro d’ar mogerioù-kreñv. Savet e voe er bloavezhioù 1480, en un amzer ma voe kroget da ober gant kanolioù da lakaat seziz war ar c’hestell. Hiziv ez eus c’hoazh daou dour bras gant balegoù-tarzhelloù. Un hent-tro toet brav zo war ar mogerioù. Mont a reer e-barzh ar c’hastell dre ur pont diloc’h ha n’eo ket dre ur pont-gwint. 

Lakaet e oa bet kastell Pondivi da vonumant istorel e 1953. Kempennet-mat e oa bet etre 1955 ha 1972. Perc’hennet eo bremañ gant 14 dug Roc’han, Josselin de Rohan, ha feurmet e vez da gêr Bondivi. Gweladenniñ ul lodenn vat anezhañ a c’haller. 


Pontivy château.jpg|Fozioù ha mogerioù
Pontivy (56) Château 12.JPG
Pontivy (56) Château 06.JPG
France Bretagne 56 Pontivy 02.jpg


## Notennoù
Hannu Salama

**Hannu Salama**, bet ganet d'ar 4 a viz Here 1936 e Kouvola (Finland), a zo ur skrivagner finlandat.

## E vuhez
**Hannu Salama** a voe ganet e Kouvola, e rannvro Kymenlaakso e su Finland. Kas a reas e vugaleaj e distrig Pispala e kêr dTampere, en un endro micherourien. Evel e dad e krogas da labourat evel tredaner hag e labouras ivez en tiez-feurm. E 1961 e voe embannet e levr kentañ, titlet *[[Se tavallinen tarina]]*. E 1966 e voe tamallet da vezañ savet ur skrid ledouedel gant *[[Juhannustanssit]]* (skrivet e 1964). Pardonet e voe gant prezidant Finland, Urho Kekkonen, e 1968. Betek 1990 e voe embannet stummoù troc'het eus a levr.

## Oberennoù
* *Se tavallinen tarina* (1961)
* *[[Minä, Olli ja Orvokki]]* (1967)
* *Juhannustanssit* (1964)
* *[[Siinä näkijä missä tekijä]]* (1972)
* *[[Näkymä kuivaushuoneen ikkunasta]]* (1988)
* *[[Elämän opetuslapsia IV]]* (2005)

## Liamm diavaez
*Hannu Salama e lec'hienn Tamperelainen
Tua Forsström

**Tua Birgitta Forsström** (2 a viz Ebrel 1947 e Borgå, Reter Uusimaa) a zo ur skrivagnerez finlandat a skriv e svedeg. 

Brudet eo Forsström evit bezañ un difennerez eus endro Finland. Alies ec'h implij arroudoù skrivagnerien all (evel Egon Friedell, Ludwig Wittgenstein, Hermann Hesse ha Friedrich Nietzsche) en he skridoù. Lakaat a ra anezho e-kreiz he barzhonegoù, pe ec'h implij anezho evel digoradur pe ehanoù. E 1972 e voe embannet he levr kentañ, titlet *En dikt om kärlek och annat*.

## Oberennoù
* *En dikt om kärlek och annat* (1972)
* *Där anteckningarna slutar* (1974)
* *Egentligen är vi mycket lyckliga* (1976)
* *Tallört* (1979)
* *September* (1983)
* *Snöleopard* (1987)
*1988 – Ekenäs (tillsammans med Vidar Lindqvist)
*1990 – Men även det som syns är vackert

* *Marianergraven* (1990)
* *Parkerna* (1992)
* *Efter att ha tillbringat en natt bland hästar* (1997)
* *Jag studerade en gång vid en underbar fakultet* (2003)
*2004 – Där en mild vind från väster blåser
*2006 – Sånger
*2013 – En kväll i oktober rodde jag ut på sjön

## Notenn
Juan Maria Lekuona

**Juan Maria Lekuona** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1927 - Donostia, 5 a viz Kerzu 2005 /) zo ur beleg katolik hag ur barzh euskarek eus an XXvet kantved.

Niz e oa da Manuel Lekuona.Beleget e voe e 1953 . Levezonet e voe gant ar barzh Gabriel Aresti.
E 1988 e teuas da vout ezel d'an Euskaltzaindia.

## Liammoù diavaez
*  Literaturaren zubitegian
*  Erabili.com webgunean
The Dubliners

**The Dubliners** (*"Dulenniz"*) a oa ur strollad sonerien iwerzhonat, savet e 1962, hag a gane kanaouennoù saoznek Iwerzhon, er marevezh folk. Darn a oa kanaouennoù istorel, dispac'hel pe vroadel, darn a oa kanaouennoù martoloded, pe da evañ. 
Brudet e oant er bed a-bezh, ha bet e oant meur a wech o kanañ e deroù Gouelioù Etrekeltiek an Oriant. Gant The Chieftains e oant sonerien vrudetañ Iwerzhon er bed, a-raok marevezh U2. 

## Ar ganerien ha sonerien
*Ronnie Drew (1962-1974; 1979-1995; 2002) kaner, gitarour
*Luke Kelly (1962-1984) kaner, banjo
*Ciaran Bourke (1962-1974) kaner, gitarour, fleüter, harmonika
*Barney McKenna (1962-) banjo, mandolinenn, melodeon, vocals
*John Sheahan (1964-) fidil, mandolinenn, fleüt, koñsertina
*Bobby Lynch (1964-1965) kaner, gitar
*Jim McCann (1974-1979) kaner, gitar
*Sean Cannon (1982-) kaner, gitar
*Eamonn Campbell (1987-) Gitar, mandolinenn
*Paddy Reilly (1995-2005) kaner, gitar
*Patsy Watchorn (2005-) kaner, banjo, bodhrán, loaioù

## Ar sonerien a-hed ar bloavezhioù
* 1962-1964: Ronnie, Luke, Barney, Ciarán
* 1964-1965: Ronnie, Barney, Ciarán, Bobby, John
* 1965-1974: Ronnie, Luke, Barney, Ciarán, John
* 1974-1979: Luke, Barney, John, Jim
* 1979-1983: Ronnie, Luke, Barney, John
* 1983-1988: Ronnie, Barney, John, Seán
* 1988-1995: Ronnie, Barney, John, Seán, Eamonn
* 1996-2005: Barney, John, Seán, Eamonn, Paddy
* 2005- : Barney, John, Seán, Eamonn, Patsy
Einar Már Guðmundsson

**Einar Már Guðmundsson** (18 a viz Gwengolo 1954 e Reykjavík) a zo ur skrivagner romantoù, danevelloù ha barzhonegoù islandek. E levrioù a zo bet troet e meur a yezh. E Reykjavík emañ o chom.

Einar Már Guðmundsson a gasas e vugaleaj e Reykjavík. E 1979 e voe skolveuriet war an istor hag al lennegezh keñveriet e skol-veur Island. Goude-se e labouras e rann lennegezh keñveriet skol-veur Kopenhagen. Da gentañ e skrivas barzhonegoù hag e 1995 e tapas Priz lennegezh Kuzul an Norzh gant e romant *Englar alheimsins*. 

## Liammoù diavaez
*Edda.is 
*Bokmenntir
* - Einar Már Guðmundsson 
* Zu seinem lyrischen Schaffen
Lekuona

**Lekuona** (pe Lecuona) zo un anv-tiegezh euskarek.

*Manuel de Lekuona (1894 - 1987 ), yezhour euskarek
*Nicolás de Lekuona ( 1913 - 1937 ), livour ha skrivagner
*Juan Maria Lekuona (1927 - 2005 ) beleg ha barzh,
*Julen Lekuona, kaner
*Gaizka Saizar Lekuona ( 1980 - ) melldroader spagnol
*Ernesto Lecuona, soner kuban

## Priz
*Priz Manuel Lekuona, priz lennegel euskarek, diwar anv ar yezhour
Ernesto

**Ernesto** zo un anv-bihan spagnolek, deuet diwar an anv germanek Ernst.
* Ernesto Lecuona (1895-1963), pianoour ha sonaozour kuban
* Ernesto Mascheroni (1907-1984), melldroader uruguayat
*Ernesto Guevara (1928-1967), politikour kuban, 
*Ernesto Schiefelbein (1934) armerzhour chileat, 
*Ernesto Lluch, (1937- 2000) politikour katalan, lazhet gant ETA
*Ernesto Sáenz de Buruaga (1956), kazetenner spagnol
*Ernesto Inarkiev, echedour rus

## Pennad kar
*Ernest
Emgann Zama

**Emgann Zama** a c'hoarvezas e-kerzh an eil brezel punek e 202 kent Jezus Krist hag a voe unan eus an emgannoù pouezus en istor ar bed zoken. Eno e talas al luioù roman, renet gant Scipio Africanus, ouzh re Hannibal a gollas mod-se ar brezel. Nebeut war-lerc'h hennezh e sinas sened Kartada ur feur-emglev a beoc'h evit ma ve echuet gant un ugent bennak a vloavezhioù a vrezel. En Numidia, en hanternoz Siliana (Gwalarn Tunizia) a-vremañ, emañ Zama.
-236

*Diwar-benn ar bloavezh *'236 kent JK*' en [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

### Azia

### Afrika

### Amerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù e 236 kent JK|Ganedigezhioù]]
Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù e 236 kent JK]]*

## [[:Rummad:Marvioù e 236 kent JK|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù e 236 kent JK]]*
__NOTOC__
Sjón

Anv-pluenn **Sigurjón Birgir Sigurðsson** (27 a viz Eost 1962) eo **Sjón**. Ur skrivagner ha barzh islandat eo. E Reykjavík emañ o chom. Romantoù, romantoù evit ar re yaouank ha barzhonegoù a vez skrivet gantañ.
Meur a briz lennegel en deus bet, met brudet eo dreist-holl evit bezañ skrivet pozioù kanaouennoù Björk : "Isobel", "Bachelorette", "Jóga", "Oceania", skrivet a-ratozh evit C'hoarioù Olimpek 2004, ha "Wanderlust". E 2001 e voe anvet asambles gant Lars von Trier ha Björk en oscar gant ar ganaouenn "I've Seen it All" , a glever er film *[[Dancer in the Dark]]*.

Kanet en deus bet ivez tonioù Sugarcubes.

E 1987 e voe embannet e zastumad barzhonegoù kentañ, titlet *Sýnir*. 

## E oberenn
Romantoù

* "Rökkurbýsnir", 2008
* "Argóarflísin", 2005
* "Skugga-Baldur", 2003
* "Með titrandi tár", 2001
* "Augu þín sáu mig", 1994
* "Engill, pípuhattur og jarðarber", 1989 
* "Stálnótt", 1987

Barzhonegoù
* "Ljóðasafn", 2008
* "söngur steinasafnarans", 2007
* "myrkar fígúrur", 1998
* "Ég man ekki eitthvað um skýin", 1991 
* "Drengurinn með röntgenaugun", 1986
* "Leikfangakastalar", 1986 
* "Oh, Isn't it Wild?", 1985
* "Sjónhverfingabókin", 1983
* "Reiðhjól blinda mannsins", 1982 
* "Hvernig elskar maður hendur?", 1981
* "Birgitta", 1979
* "Madonna", 1979
* "Sýnir", 1978

Levrioù evit ar vugale
* "Sagan af furðufugli", skeudennoù gant Daði Guðbjörnsson, 2002
* "Númi og höfuðin sjö", skeudennoù gant Halldór Baldursson, 2000
* "Sagan af húfunni fínu", skeudennoù gant Halldór Baldursson, 1995

## Liammoù diavaez
* Sjón e lec'hienn levraoueg kêr Reykjavík
* Sjón e lec'hienn Priz lennegezh Kuzul an Norzh
* A.S. Ur pennad diwar-benn Skugga-Baldur e lec'hienn The Times
* Ur pennad diwar-benn Argóarflísin (e daneg)
* Lec'hienn Bjartur, embanner levrioù Sjón
Sarn Helen

**Sarn Helen**, pe **Sarn Elen** a-wechoù, eo an anv a vez graet eus un hent roman kozh e Kembre er c'hornôg, eus talek *Canovium* (Caerhun) en hanternoz betek Caerfyrddin er c'hreisteiz, en ur dremen hebiou Ffestiniog, Trawsfynydd, Dolgellau, Llanymddyfri ha *Nidum* (Castell-nedd). War-dro 250 km a hed eo.

Krediñ a reer e teu an anv eus Elen Luyddog, gwreg Macsen Wledig hervez ar vojenn.

## Kreñvlec'hioù a-hed Sarn Helen
Setu ar c'hreñvlec'hioù (*caerau*) roman a-hed Sarn Helen, eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz:
* Caerhun
** Caer Llugwy
* Tomen y Mur
* Brithdir
* Pennal
* Trawscoed
* Llanio
** Pant-teg-uchaf
* Maridunum
Trois Poèmes en Moyen-Breton

**Trois Poèmes en Moyen-Breton** zo ul levr embannet e Dulenn gant Roparz Hemon e 1962, hag ennañ teir barzhoneg e krennvrezhoneg. Bez ez int:
*Tremenuan an Ytron Guerches Maria
*Pemzec Leuenez Maria
*Buhez Mab Den

Adembannet e voe al levr e 1981.

Ul levr divyezhek eo. Er bajenn gleiz emañ skrid ar barzhonegoù, en hini dehoù an droidigezh anezho e galleg.
Ur rakskrid gallek zo gant Roparz Hemon, ha notennoù hir e dibenn al levr.
Tremenuan an Ytron Guerches Maria

***Tremenuan an Ytron Guerches Maria*** zo ur varzhoneg krennvrezhonek savet diwar-benn ar Werc'hez Vari.

## Embannadurioù
Adembannet e voe e 1879 gant Kervarker e *Poèmes bretons du Moyen-Âge*.
Adembannet e voe el levr *[[Trois Poèmes en Moyen-Breton]]* gant Roparz Hemon e Dulenn e 1981, a-gevret  gant div varzhoneg all.
Adembannet eo bet gant Yves Le Berre ha  Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek (KEBK) e 2011 .

## Liammoù diavaez
*  Pennad gant Hervé Le Bihan a-zivout embannadur KEBK e 2011
Pemzek Levenez Maria

***Pemzec Leuenez Maria*** zo ur varzhoneg krennvrezhonek embannet el levr Trois Poèmes en Moyen-Breton gant Roparz Hemon e Dulenn e 1962, hag adembannet gant Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek (KEBK) e 2011 .

## Liamoù diavaez
*  Pennad gant Hervé Le Bihan a-zivout embannadur KEBK e 2011
Iskevandir Indez

**Iskevandir Indez** a zo ur rannved douaroniezhel eus su Azia dispartiet diouzh ar peurrest eus ar c'hevandir gant an Himalaya. Nepal, Bhoutan, Pakistan, India, Bangladesh, Sri Lanka hag ar Maldivez a zo lec'hiet en iskevandir-se. A-wechoù e vez lakaet e-barzh ivez Afghanistan (abalamour d'an istor) ha Myanmar (abalamour d'an douaroniezh).
Cartagena (Murcia)

Kumun **Kartagena** (*Cartagena* e kastilhaneg) zo e rannvro Murcia, e gevred Spagn. 211 286 annezad a oa e 2007, ar pezh a rae dezhi an 20 kêr bobletañ Spagn. Kêr-benn kumuniezh emren Murcia eo, ha sez he bodadeg rannvroel.

## Pennad kar
*Emgann Cartagena
La Joie de lire

**La Joie de Lire** zo un ti-embann e Jeneva, e Suis, krouet e 1987 evit embann levrioù gallek evit ar yaouankiz.

En 1937 e oa bet digoret ul levrdi *la joie de lire* gant Paul Robert, unan eus al levrdioù kentañ en Europa evit ar yaouankiz. 

En 1981 e oa erruet Francine Bouchet e penn al levrdi ha krog e oa d'aozañ obererezh evit ar vugale. Ur priz "Enfantaisie" a voe krouet en 1987 hag er bloaz-se en-eeun e voe krouet an ti-embann "La Joie de lire". En 1991 e voe serret ar stal tra ma kendalc'h al labour embann. 

Kalz oberoù a vez troet eus yezhoù all, evel re Mariasun Landa.
Cartagena

**Cartagena** zo un anv-lec'h spagnolek, a orin fenikek.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv Cartagena eus "Qart Hadash", anv fenikek Kartada. 

## Kentañ lec'h
*Cartagena (Murcia) eo ar c'hentañ kêr en anv-se, e kreisteiz Spagn, e rannvro Murcia. Anavezet eo bet evel *Qart Hadasht* pe *Carthago Nova* pe *Carthago Spartaria* pe *Qartayannat al-Halfa*.

## Broioù all
### 

*Cartagena de Indias, kêr-benn departamant Bolívar.

*Cartagena del Chairá, e departamant Caquetá (Colombia).

### 
* Cartagena, Provincia de San Antonio, V Región de Valparaíso, Chile.

### 
* Cartagena, ur gêriadenn

### 
* Cartagena (Negros Occidental)
* Cartagena (Misamis Occidental) 

### 
* Cartagena (Veracruz-Llave), 
* Cartagena (Chiapas)

## Istor
*Arsailh Cartagena, e 1697, pa voe lakaet seziz war gêr Cartagena, e Colombia, gant boukanerien hag ar morlu gall.

## Pennad kar
*Kartada
*Cartago
Labour

Al **labour** zo oberoù graet gant ar c'horf hag ar penn evit tizhout un disoc'h. War gement tachenn a zo e c'hall an neb labourat dre gaer, pe dre heg evel er sklaverezh. Al loened ivez a labour, renet gant an dud. E meur a vro e vez lidet Gouel al Labour d'ar 1añ a viz Mae.

Dre astenn-ster e komzer eus labour evit ur vicher. "Dilabour" e vez graet eus un den hep labour.

Dre astenn-ster ivez e komzer er fizik eus labour un nerzh.

Eus al labour-douar e komzer Pa vez anv eus oberoù a denn d'an douar, d'an natur evit gounit plant.

Al labourioù, el liester, a vez graet eus oberioù evit sevel pe dresañ un dra bennak.

## Armerzh

Al labour zo un obererezh graet en eskemm d'ur gopr, evit produiñ ur mad pe ur servij. Eñ hag ar c'hevala a ya d'ober ar faktorioù produiñ. Kavet e vez war marc'had al labour.

## Gwir
Gant kod al labour e vez dastumet peurliesañ ar reolennoù e pleustr en ur vro. Ret eo d'an implijerien koulz ha d'an implijidi doujañ dezho, en ur Stad a wir bepred. Reolennoù etrebroadel zo ivez, da skouer gant Unaniezh Europa hag Aozadur etrebroadel al labour.

Setu amañ, dre vro, an niver a eurvezhioù labour dre sizhunvezh en Unaniezh Europa.
* An Δ a verk an diforc'h e-keñver pad sizhuniek al labour e Bro-C'hall.

## Politikerezh
Ar ger « labour » a gaver e saozneg ivez.
* Strollad al Labour, unan eus brasañ strolladoù politikel er Rouantelezh-Unanet.
* Strollad al Labour, ur strollad politikel iwerzhonat.
* Strollad al Labour, ur strollad politikel serb.

## Troioù-lavar
* El labour emañ ar yec'hed.
* Labour sul, labour nul.
* An tu zo an hanter eus al labour.

## Luganoù
* *« Enrichissez-vous par le travail et par l’épargne »* zo ur frazenn vrudet a vije bet lavaret e 1843 gant François Guizot, prezidant ar Kuzul Bro-C'hall.
* E toull dor kamp Auschwitz-Birkenau e oa skrivet *[[arbeit macht frei]]* da lavaret eo « al labour a ra an den dishual », diouzh ur frazenn gant al lizheregour Lorenz Diefenbach.
* Kavet e vez ar ger *labour* e-barzh sturiennoù broadel kalz broioù afrikat evel Aod an Olifant, Benin, Gabon, Ginea, Kameroun, Niger, Republik Demokratel Kongo hag all.

## Notennoù

## Gwelet ivez
* Implij
* Labourva
* Labouradeg
Arsailhadeg Cartagena (1697)

**Arsailhadeg Cartagena ** a voe kaset da benn d'an 2 a viz Mae 1697 gant ar morlu gall ; kemeret e voe kêr Cartagena e Kolombia, ha lakaet en arigrap.

Diwezhañ emgann bras etre Rouantelezhioù Bro-C'hall ha Spagn e voe a-raok feur-emglev Ryswick e 1697, e-kerzh Brezel an Nav Bloaz.

Berzh a reas ar penn skouadrenn ar baron Jean-Bernard de Pointis (1645-1707), a oa dindan urzhioù gouarnour gall Saint-Domingue, an amiral Jean-Baptiste Du Casse.

Ar roue gall a roas seizh lestr ha teir fourgadenn. Ha kuit ar bagad-listri eus Brest, d'ar 7 a viz Genver 1697. D'an 3 a viz Meurzh e tegouezhjont e Saint-Domingue. Jean-Bernard de Pointis a zeuas a-benn da gendrec'hiñ Jean-Baptiste du Casse da gemer perzh, daoust ma voe diaes bodañ flibusterien. Ducasse en devoa c'hoant da gemer Porto Bello, evit gallout treuziñ strizh-douar Panama didrabas, met re bell ac'hano e oa Cartagena, a gavas ar flibusterien.

Joseph d'Honon de Gallifet, a voe anvet da c'houarnour war-lerc'h Du Casse e 1700, a voe unan eus pennoù-bras an droiad-vrezel da Gartagena, gant « 110 a-youl eus an drevadenn », skoazellet gant « 180 morian digabestr » renet gant Jean-Joseph de Paty.
Departamantoù Kolombia

Kolombia zo rannet etre 32 zepartamant hag un distrig kevredadel, Bogotá, Distrito Capital. 

## Listenn an departamantoù

Listenn departamantoù Kolombia, gorread ha poblañs.

## Poblañs Kolombia abaoe an XVIIIvet kantved

* 1778 :...............829 000
* 1850 :............2 243 000
* 1905 :............4 355 000
* 1938 :............8 702 000 
* 1951 :..........11 548 000 
* 1960 :..........15 397 000
* 1965 :..........18 020 000
* 1971 :..........21 794 000
* 2001 :..........40 349 388 
* 2006 :..........45 926 626
Bolívar (departamant)

**Bolívar ** zo unan eus an 32 departamant zo e Kolombia. Kêr Cartagena de Indias eo ar gêr-benn anezhañ.
Boyacá

Boyacá zo anv meur a lec'h e Kreisteizamerika, un anv deuet eus ar muiakaeg, yezh ar bobl muiaka, e Colombia .

## Lec'hanvadurezh

### 
* **[[Boyacá (Colombia)]]**, departamant e Kolombia;
* **[[Boyacá (Boyacá)]]**, kumun e Boyacá, 
* **[[Puerto Boyacá]]**, kumun e Boyacá,
* **[[Stêr Boyacá]]**, stêr e Boyacá,;
* **[[Avenida Boyacá (Bogotá)]]**, straed vras e kêr Bogotá, kêr-benn ar vro .

### Broioù arall
* **[[Avenida Boyacá (Buenos Aires)]]**, straed vras e kêr Buenos Aires en Arc'hantina;
* **[[Avenida Boyacá (Caracas)]]**, straed vras e kêr Caracas e Venezuela.

## Istor

* **[[Emgann Boyacá]]**, emgann a bouez en istor dizalc'hted Kolombia a c'hoarvezas war ur pont war ar stêr Teatinos.
* **[[Departamant Boyacá (Gran Colombia)]]**, departamant kozh e Republik Gran Colombia.
* **[[Estado Soberano de Boyacá]]**, stad kozh e-barzh Confederación Granadina ha Stadoù-Unanet Colombia.
Caldas

**Caldas** zo un anv-lec'h spagnolek, portugalek ha katalanek a gaver e meur a vro.

## Lec'hanvadurezh

###### 
*Poços de Caldas, e Minas Gerais

###### 
Div gumun hag un departamant zo, anvet diwar anv an haroz broadel Francisco José de Caldas:
* **[[Caldas (Antioquia)|Caldas]]**, kumun en Antioquia.
***[[Caldas (Boyacá)|Caldas]]**, kumun e Boyacá (Colombia), 
***[[Caldas (departamant)|Caldas]]**, departamant en Eje Cafetero .

###### 

========
***[[Aguascaldas]]**, bourk e kumun Valle de Bardají e proviñs Huesca, en Aragon.

========
***[[Las Caldas (Asturias)|Las Caldas]]**, bourk e kumun Oviedo en Asturiez.

#### 
***[[Las Caldas de Besaya]]**, bourk e kumun Los Corrales de Buelna , 
***[[Caldas (Peñarrubia)|Caldas]]**, bourk e kumun Peñarrubia.

 
#### 
***[[As Caldas]]**, bourk e kumun Carballiño e proviñs Ourense, 
***[[Caldas de Reis]]**, kumun e proviñs Pontevedra .
***[[Caldas (Pontevedra)|Caldas]]**, e kumun A Cañiza e proviñs Pontevedra .
***[[Caldesiños]]**, bourk e kumun Viana do Bolo e proviñs Ourense.

========
***[[Caldas de Luna]]**, *(Las Caldas de L.luna)*, bourk e kumun Sena de Luna e proviñs León.
***[[Robledo de Caldas]]**, bourk e Sena de Luna e proviñs León.

========
*e Proviñs Barcelona: 
****[[Consol-Riera Caldes]]**, bourk e kumun Arenys de Mar
***Caldetas*, anv spagnolek ha diofisiel Caldes d'Estrac; kumun;
***Caldas de Montbui*, anv spagnolek ha diofisiel Caldes de Montbui kumun,
****[[Polígono industrial Riera de Caldes]]**, bourk e kumun Palau-solità i Plegamans 
*e Proviñs Girona, 
***Caldas de Malavella*, anv spagnolek ha diofisiel Caldes de Malavella
*e Proviñs Lleida, 
****[[Caldes de Boí]]**, e kumun Valle de Bohí 
* e Proviñs Tarragona, 
****[[Fontscaldes]]**, bourk e kumun Valls

## Tud
***[[Francisco José de Caldas]]**, skiantour kolombian, marvet er stourm evit an dizalc'hted.

## Istor
***[[Crisis de la Corbeta Caldas]]**.

## Pennad kar
*Caldes
Amazonas (departamant)

* *Ur pennad [[Amazonas]] zo ivez.*

**Amazonas** zo unan eus departamantoù Kolombia, hag ar c'hreisteisañ anezhe, a-stok ouzh Perou ha Brazil. Dont a ra e anv eus ar stêr Amazon, a ra un harzoù dezhañ er c'hreisteiz war-hed 120 km.
Leticia eo ar gêr-benn anezhañ.
Arauca

**Arauca** zo un anv-lec'h e Colombia, hag anv meur a dra: 

* ar stêr **[[Arauca (stêr)|Arauca]]**, a ro hec'h anv d'ar gêr,
* kêr **[[Arauca (kêr)|Arauca]]**, war ar stêr, ha kêrbenn un departamant,
* departamant **[[ Arauca (Colombia) |Arauca]]**.
Caldas (departamant)

**Caldas** zo un departamant e-kreiz Kolombia, anvet diwar anv an haroz broadel Francisco José de Caldas, ha Manizales eo ar gêrbenn anezhañ.
Cartagena de Indias

**Cartagena de Indias** zo kêr-benn departamant Bolívar, e Kolombia, e Kreisteizamerika, war aod ar Mor Karib, nepell diouzh kêr Barranquilla.

Diazezet e voe e 1533 gant Pedro de Heredia.

E 1984 e voe disklêriet Cartagenia de Indias hag he c'hreñvlec'h e Glad bedel an UNESCO.
Cundinamarca

**Cundinamarca** zo unan eus departamantoù Kolombia, a zo 32 anezhe. Ennañ emañ Bogota, kêr-benn ar vro.
William Lynch

**William Lynch** zo bet anv meur a zen:

* Willie Lynch, en dije distaget ar brezegenn anvet William Lynch speech
* William Lynch (diplomat) (1730-1785), politikour saoz ha diplomat,
* William Lynch (lezenn Lynch) (1742–1820), politikour stadunanat eus Virginia, den lezenn Lynch,
* William F. Lynch (1801–1865), kabiten e morlu Virginia, e penn arme ar C'hreisteiz pa voe taget Fort Fisher, North Carolina, gant arme an Hanternoz
William Lynch (lezenn Lynch)

Ar c'habiten **William Lynch** (1742–1820) a oa un den eus Pittsylvania County, e Virginia, e SUA, a lavare bout deraouer al "lynch law" hag al "lynching".

N'eo ket eñ ar William Lynch en dije graet ar William Lynch speech, prezegenn William Lynch, e 1712, a voe distaget 30 vloaz a-raok ma voe-eñ ganet.

## Lezenn Lynch

Ar gerioù "Lynch's Law", pe Lezenn Lynch, a oa anavezet a-benn 1782 abalamour d'un den anvet Charles Lynch hag a rae an anv-se eus e oberoù e 1780 a-enep un emsavadeg gant tud manet feal d'ar gurunenn saoz e-pad ar Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet.
An dud a oa diskred warne a veze barnet buan-ha-buan gant ur seurt lez-varn, kondaonet e vezent da vezañ skourjezet, kemeret o madoù digante, rediet da douiñ fealded d'ar galloud nevez, ha da vont d'an arme. Anavezet e voe oberoù eneplezenn Charles Lynch evel oberoù hervez lezenn goude gant Bodadeg Veur Virginia e 1782.


## Notennoù
Ar C'hab (disheñvelout)

**Ar C'hab** a c'hall bezañ :
* ur beg-douar bras e kornôg Bro-Gernev (*Le Cap-Sizun* e galleg), gwelet ar C'hab;
* **Ar C'hab** zo ur gêr vras e Suafrika, gwelet Ar C'hab (Suafrika).
Jacques Daret

**Jacques Daret** (1404 e Tournai - 1470) a oa ul livour flamank.

E Tournai e voe ganet Jacques Daret. E 1427 e voe deskard e stal-labour Robert Campin, ma chomas e-pad 15 vloaz. Goude-se e labouras evit duged Bourgogn, hag ivez evit abad abati Saint-Vaast e-pad 20 vloaz.

E 1454 e labouras war ginklañ kêr Lille gant pevar deskard. E 1468 e labouras war ginglañ kêr Brugge gant arzourien all evel Hugo van der Goes da-geñver eured Charlez Valois-Bourgogn ha Marc'harid York. 

Stern-aoter abati Saint-Vaast en Arras eo e oebrenn vrudetañ, ne chom nemet peder fanell anezhi.

## Oberenn
* *Stern-aoter ar Werc'hez*, (1433-1435) peder fanell :
** *Gouel Maria-lid*, Mirdioù broadel Berlin
** *Azeulerezh ar Rouaned*, Mirdioù broadel Berlin
** *Ar C'hinivelezh*, Mirdi Thyssen-Bornemisza, Madrid
** *Ar C'hinnig en templ*, (1433-1435), eoullivadur war goad, 57,5 x 52 cm, Mirdi Petit Palais, Pariz
Mirdioù broadel Berlin

**Mirdioù broadel Berlin** (alamaneg : **Staatliche Museen zu Berlin**) a zo ur hollad mirdioù e Berlin a zo arc'hantaet gant stad kevreadel Alamagn hag al Länder. En holl ez eus 17 mirdi, tri ensavadur enklaskoù ha Stal-labour ar moullañ (*Gipsformerei*). Enno e c'haller arvestiñ ouzh oberennoù eus penn-kentañ istor an arz betek an arz a vremañ. Krouet e voent pa voe diazezet Mirdi ar roue gant Friedrich-Wilhelm III Prusia. Hiziv an deiz ez int meret gant Diazezadur glad sevenadurel Prusia (*Stiftung Preußischer Kulturbesitz*).

## Mirdioù
Rannet eo mirdioù broadel Berlin e pemp strollad :
### [[Enezenn ar mirdioù]] / [[Berlin-Mitte|Mitte]]
* Mirdi Pergamon
* Mirdi Bode
* Alte Nationalgalerie
* Altes Museum
* Neues Museum
* Iliz Friedrichswerder

### [[Kulturforum]] [[Potsdamer Platz]] / [[Tiergarten]]
* Neue Nationalgalerie
* Gemäldegalerie
* Mirdi an arzoù-kinklañ 
* Mirdi an arzoù grafek (*Kupferstichkabinett*)
* Levraoueg an arzoù-kaer 
* Hamburger Bahnhof (*Hamburger Bahnhof - Museum für Gegenwart - Berlin*)

### [[Charlottenburg]]

* Mirdi Berggruen
* Sammlung Scharf-Gerstenberg
* Museum für Fotografie

### [[Dahlem (Berlin)|Dahlem]]
* Mirdi Dahlem 

### [[Köpenick]]
* Schloss Köpenick

## Ensavadurioù enklasl
E Mirdioù broadel Berlin e renker ivez ar pevar ensavadur da-heul :
* Gipsformerei
* Institut für Museumsforschung
* Rathgen-Forschungslabor 
* Zentralarchiv

## Notennoù


## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel Mirdioù broadel Berlin