Karger (armoù-tan)

Ur **c’harger** a zo ur pezh eus un arm-tan hiniennel, e roll pourvezañ anezhañ gant munisionoù. Gellet a ra bezañ fiñv evel war ar braz eus an armoù-tan modern, pe diabarzh, evel war an armoù-tan koshoc’h pe war armoù daomaotomatek modern savet evit ar chase. Ur c'harger diabarzh a c'hall bezañ anvet **pourvezer** ivez. Ar revolverioù a vez pourveziet gant un **daboulin**.

## Doareoù kargerioù

### Kargerioù diabarzh

#### Karger korzennek
Ar c'hargerioù diabarzh kentañ deuet war-wel e kreiz an XIX kantved (war ar fuzuilh Volcanic da skouer) a oa korzennek, da lavaret eo e oa ur gorzenn dindan ar c'hanol, enni kartouchennoù renket an eil war-lerc'h eben. Abalamour da se e ranke o boledoù bezañ ront, evit mirout ouzh o emors da vezañ skoet gant beg ar boled a oa a-dreñv. Poblek-tre e voe ar sistem-mañ war an armoù hir evel ar fuzuilhoù dezhe ul loc'henn-grogenn en eil hanterenn an XIX kantved (Winchester M1873, fuzuilhoù Henry). Implijet e vez ivez war ar fuzuilhoù-pomp (Winchester M1897, Mossberg 500) ha war ar fuzuilhoù-chaseal damaotomatek modern (Browning Auto-5 da skouer). Gellet a ra ur c'harger korzennek bezañ leuniet deus tu ar gulasenn (Benelli M4) pe eus tu beg ar c'hanol (Marlin M60).

#### Laonenn-gargañ
Adalek dibenn an XIX e krogas al **laonennoù-kargañ** da vezañ implijet evit pourveziañ kargerioù diabarzh an armoù-skoaz. Un nebeud kartouchennoù a c'halle bezañ raklakaet war al laonenn, hag a veze bontet e pourvezer an arm evit heñchañ ar munisionoù. Pa oa echuet e oa tennet al laonenn kuit eus an arm. Un araokadenn e oa al laonennoù-kargañ war an tachennoù-emgann pa c'halle ar soudarded prientiñ laonennadoù-kargañ ouzhpenn a-raok an emgannoù hag uhelaat o lusk-tennañ. Implijet eo bet ar sistem-mañ e dibenn an XIX kantved ha war fuzuilhoù-morailh pennañ ar Brezel-bed Kentañ evel al Lebel, ar Gewehr 98, ar Mosin-Nagant pe ar Springfield M1903.

### Kargerioù fiñv
E deroù an XX kantved e voe ijinet ar sistem kargerioù fiñv eeun implijet gant armoù damaotomatek evel ar bistolenn Browning M1900 pe al Luger P08. Seurtoù boestoù eo ar c'hargerioù fiñv, toullet eus tu ar gulasenn, enne ur winterell hag a vount war ar munisionoù a-feur ma vez tennet gant an arm. Kromm e c'hall bezañ ar c'harger fiñv pa vez lakaet ennañ kartouchennoù stumm ur voutailh, evel war an AK-47 pe ar fuzuilhoù-arsailh doare AR-15.


Restr:9mm pistol magazine.jpg|kleiz|Karger-fiñv eeun ur bistolenn Browning HP divontet (dindan)
Restr:Magasin d'un F ass 90.jpg|Karger-fiñv treuzwelus ur fuzuilh-arsailh SIG 550
Restr:single_row_box_magazine.svg|Karger-fiñv ennañ ur golonennad kartouchennoù
Restr:Double_row_box_magazine.svg|Karger-fiñv ennañ div golonennad kartouchennoù


Treuzwelus e c'hall bezañ ar c'hargerioù fiñv evit ma c'hallfe an tenner gwelet pet tenn a chom gantañ. Enne e c'hall bezañ renket ar c'hartouchennoù en unan pe div golonenn evit uhelaat o endalc'h.

Evit an armoù aotomatek e c'hall bezañ implijet kargerioù fiñv uheloc'h o endalc'h ha disheñvel o stummoù eus ar c'hargerioù eeun : **kargerioù ront** (evel er PPCh 41), enne renket ar c'hartouchennoù er memes tu holl, pe **kargerioù-taboulin**, enne renket ar c'hartouchennoù e doare ur steredenn.

Restr:Thompson Magazine.JPG|kleiz|Karger ront ur bistolenn-vindrailher Thompson M1928
Restr:Magazynek Lewisa z polska amunicja 792mm.jpg|Karger-taboulin evit ur fuzuilh-vindrailher Lewis
Restr:Ruger Clip.JPG|Karger-tro evit ur garabinenn Ruger 10/22
Restr:Clip Mauser Gewehr 88.jpg|Klip evit ur fuzuilh Gewehr 88


#### Kargerioù fiñv nebeut-implijet
E deroù an XX kantved e voe implijet war armoù 'zo ur sistem **klip**, a veze lakaet ar c'hartouchennoù ennañ ha sanket en arm. Kaset e veze ar c'hlip kuit eus an arm ur wech tennet an holl voledoù. An M1 Garand zo e-touez an armoù brudetañ a rae gant ar sistem klipoù. Evit ar revolverioù ez eus klipoù dezhe stumm un hanterloar, evit lakaat kartouchennoù hep bourled en arm (evel reoù .45 ACP er revolverioù M1917 stadunanat). War armoù-skoaz modernoc'h eus merkoù 'zo (Winchester, Steyr, Ruger) e c'hall bezañ implijet ur **c'harger-tro** hag a vez sanket en arm.

### Taboulinoù
Ar revolverioù, ha karabinennoù 'zo produet en XIX kantved, a ra gant un daboulin evit pourveziañ an arm. Enni e vez lakaat ar c'hartouchennoù en o c'hambr war-eeun. Pemp pe c'hwec'h kartouchenn a c'haller lakaat e taboulinoù ar revolverioù a-vremañ peurliesañ.

## Lezenn
### Bro-C'hall
Ar c'hargerioù zo elfennoù armoù hervez lezenn. Renket int er memes rummad hag o armoù, gant harzoù endalc'h, hervez kalibr o munisionoù ha sistem tennata an arm.

* rummad A : kargerioù evit bannadelloù uheloc'h o c'halibr evit 20 mm ; an holl gargerioù re uhel o endalc'h e-keñver ar rummadoù all. 
* rummad B : kargerioù armoù-dorn ; kargerioù 10 tenn d'ar muiañ (armoù-skoaz damaotomatek) ; kargerioù 30 tenn d'ar muiañ (armoù tenneta dre zorn hag armoù damaotomatek dezhe kartouchennoù skoet war o zro).
* rummad C : kargerioù 3 zenn d'ar muiañ (armoù damaotomatek) : kargerioù 10 tenn d'ar muiañ (armoù tennata dre zorn).

## Gwelet ivez
* Geriaoueg an armoù-tan

## Daveennoù

*  *[https://web.archive.org/web/20240921151941/https://coursdetir.be/index.php Cours de maniement des armes à feu pour débutant]* (lennet d'an 21/09/2024)
*  Mc NAB Chris, *Armes à feu Encyclopédie Visuelle*, L'Imprévu, 2022, 304 p.
*  VENNER Dominique, *Les armes de combat individuelles*, Jacques Grancher Éditeur, 1978, 310 p.