open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Posom-mel

Ar **posom-mel** (*Tarsipes rostratus*) a zo ur bronneg godellek bihan hag a vev e mervent Aostralia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Tarsipes* hag er c'herentiad *Tarsipedidae*.
Maroni

Ar **Maroni** (*Maroni* e galleg, *Marowijne* e nederlandeg, *Marowini* e kalina, *Marwina-liba* e  Sranan Tongo, *Lawa* e wayana) zo ur stêr e Suamerika hag a zisparti Gwiana c'hall diouzh Surinam. Eienañ a ra e menezioù Tumuk Humak. Anvet e vez *Lawa* etre kêrioù Cottica er Su ha Grand Santi pelloc'h en Norzh.

Meur a zizemglev a oa bet etre Bro-C'hall hag an Izelvroioù a-zivout ar vevenn naturel-se en . Ergerzhet e oa bet evit ar wezh kentañ er  ha peurergerzhet en XIXvet kantved.
Petauridae

***Petauridae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek.

## Genadoù
3 genad hag 11 spesad zo ennañ :
* *[[Dactylopsila]]* (4 spesad)
* *[[Gymnobelideus]]* (1 spesad)
* *[[Petaurus]]* (6 spesad)
Posom Leadbeater

**Posom Leadbeater** (*Gymnobelideus leadbeateri*) zo ur bronneg godellek a vev e Victoria (gevred Aostralia). Ar spesad nemetañ eo er genad *Gymnobelideus*.

Bevañ a ra e koadeier, etre 500 ha 1500 metr a-us live ar mor. An niver a bosomed Leadbeater n'hall ket kreskiñ kalz dre m'eo strizh tachenn-vevañ al loen (war-dro 3500 km²). Ouzhpenn-se en deus ezhomm da gaout gwez marv pe kleuz evit neizhiañ.

E-keñver ment ha framm eo heñvel a-walc'h posom Leadbeater ouzh spesadoù all er c'herentiad Petauridae. Gris-gell eo, gant ur roudenn deñval a-hed e gein. Sklaeroc'h eo liv e gof. Evel posomed all Aostralia ez eus ur c'hodell, diaes da verzout, ouzh e gof hag a servij da reiñ bod d'an hini bihan. 135 gramm eo pouez etre posom Leadbeater ha 30 cm e hirder (al lost oc'h ober an hanter anezhañ). Eus holl izili ar c'herentiad Petauridae eo an hini nemetañ hep kroc'henenn etre e bavioù a-raok hag e bavioù a-dreñv.

Berr eo prantad an dougen : 20 devezh d'ar muiañ. Ur c'holen pe zaou a vez ganet bewech ha lakaet kerkent e godell ar vamm ma kavont gwarez ha laezh e-pad tri miz well-wazh. A-hed ar bloaz (estreget miz Genver ha miz C'hwevrer) e c'heller gwelet ganedigezhioù.

Oberiant eo diouzh an noz ha bevañ a-stroll (4-8 hinienn : ur c'houblad hag o re vihan) en un neizh. Er c'hontrol diouzh an urzhaz sokial boutinañ e-touez ar bronneged eo ar barez a ren ar strollad. Tagañ a ra ar parezed all hag he merc'hed dezhi memes. Rak-se e vez kuitaet an neizh gant ur barez yaouank kalz abretoc'h eget gant ur par. 

Amprevaned (c'hwiled ha mirc'hi-raden) ha kevnid a vez diskoachet gant posom Leadbeater a-dreñv rusk ar gwez eukaliptuz. En em vagañ a ra ivez diwar ar sap pe danvezennoù produet gant plant hag amprevaned an takad. En nevez-amzer hag en hañv eo pourvezet-mat tiriad ar posom gant boued liesseurt. Er goañv e kav ur spesad mirc'hi-raden a gav goudor a-dreñv rusk *[[Eucalyptus regnans]]*. Ar varregezh-se da gavout proteinoù a-hed an amzer zo kaoz eus ar ganedigezhioù e kazi holl vizioù ar bloaz.

Preizher pennañ posom Leadbeater eo ar c'haouenned.
Langemark

** Langemark ** zo ur ranngumun eus Langemark-Poelkapelle e Kornôg-Flandrez e Belgia. E 1971 e voe strollet Langemark ha Bikschote kent bout lakaet e kumun Langemark-Poelkapelle e 1977.

## Douaroniezh
* Gorread : 31,67 km²
* Poblañs (2006) : 5 144 a dud
* Stankter : 162 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

LangemarkChurch.jpg|An iliz katolik *Sint-Paulus*


## Beredoù ar [[Brezel-bed kentañ]]
### Bered al Lu [[Alamagn|alaman]]
;**Studentenkerkhof*
:*Bered ar Studierion* eo anv ar mell bered alaman a zo er gumun, gant 35 060 soudard enni.


LJB9 - Langemarck B.jpg|Lid e ​​monumant Langemark, 10/10/1932
Langemark.jpg|Monumant er vered alaman

### Beredoù ar C'hommonwealth
;**Cement House Cemetery*
:Ur vered krouet e-kerzh ar Brezel-bed kentañ eo, met implijet e voe e-pad an Eil Brezel-bed ivez. An anv *Cement House* a oa bet roet d'un ti-feurm a oa bet lakaet da greñv-lec'h. Digoret e oa bet ar vered e miz Eost 1917 hag implijet eo bet betek miz Ebrel 1918 ; d'ar poent-se ne oa nemet 231 bez ag ar C'hommonwealth enni. Implijet eo bet ar vered gant al Lu gall ivez, met tennet eo bet ar bezioù gall (e-tro 500) e 1922. Bodet ez eus bet enni bezioù ar C'hommonwealth deuet eus beredoù ar c'humunioù hag an tachennoù-emgann tro-war-dro.
:*2 398 eus bezioù ar C'hommonwealth eus ar Brezel-bed kentañ zo dizanv.
:*22 vilour ag ar C'hommonwealth bet marvet e-pad an Eil Brezel-bed zo douaret er vered, pemp anezhe zo chomet dianav.
:Implijet e vez c'hoazh ar vered-se evit douarañ ar relegoù a zalc'her da gavout.

;**Ruisseau Farm Cemetery*
:Anv ar vered a zeu eus hini un atant bet tapet gant ar *Guards Division* d'an 8 a viz Here 1917. Implijet e voe e voe betek miz Du 1917, gant ar Ganolierezh pergen.

;**St. Julien Dressing Station Cemetery*
:Digoret e oa bet ar vered e miz Gwengolo 1917 hag implijet eo bet betek miz Meurzh 1918. Bodet eo bet enni bezioù arall deuet eus an tachennoù-emgann.

;**Dochy Farm New Cemetery*
:Krouet e voe goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 evit bodañ korfoù ar vilourion bet lazhet en emgannoù e Boezinge, Sint-Juliaan (Langemark), Frezenberg ha Passendale.

;**Seaforth Cemetery, Cheddar Villa*
:An anv *Cheddar* a oa bet roet gant ar vilourion tost ag an dachenn-emgann d'an atant a oa e-kichen. Start e voe an emgannoù er c'hornad. Tost d'an dachenn-emgann e voe douaret ar re varv. Kanoliataet ha bombezet garv e voe ar vered, pezh a reas distrujoù enni. 101 ag ar 148 bez a zo eus ar *2nd Seaforth Highlanders* (Skosiz) : diwar goulenn an ofisour e penn ar Batalion e voe roet an anv *Seaforth* d'ar vered e 1922.

;**Bridge House Cemetery*
:Anvet eo diwar an ti-feurm a oa en he c'hichen. Krouet e voe gant an *59th (North Midland) Division* e dibenn miz Gwengolo 1917. Diwar ar 45 soudard douaret enni, 44 a voe lazhet e-doug Emgann *Polygone Wood* (26-29 a viz Gwengolo 1917), pevar o vezañ chomet dianav.

## Notennoù
Steve Gadd

**Steve Gadd** (ganet d'an 9 a viz Ebrel, 1945 e Rochester, New York) zo un tabouliner amerikan kontet da vezañ unan eus an daboulinerien vrudetañ er bed. Anavezet evit bezañ bet savet lusk mil brudet ar ganaouenn "50 Ways to Leave Your Lover" gant Paul Simon. Labouret en deus bet gant un niver bras a dud hag a strolladoù, en o zouez Paul McCartney, Steely Dan, Al Jarreau, Joe Cocker, Chick Corea, Eric Clapton, James Taylor hag ar Bee Gees.

Krog e oa da daboulinañ pa ne oa nemet seizh vloaz. Da unnek vloaz e taboulinas evit Dizzy Gillespie.

## Pladennoù ma c'heller e glevet

Gant B.B. King:
* *Riding With The King*

Gant Chick Corea:
* *[[My Spanish Heart]]*
* *[[Friends (Chick Corea)|Friends]]*
* *[[Three Quartets]]*
* *[[The Leprechaun (Chick Corea album)|The Leprechaun]]*
* *[[The Mad Hatter (album)|The Mad Hatter]]*
* *Rendezvous In New York*
* *[[The Ultimate Adventure]]

Gant [[Simon and Garfunkel]]:
* *The Concert in Central Park*

Gant [[The Manhattan Transfer]]:
* *Mecca for Moderns*
* *Pastiche

Gant Paul Simon:
* *[[One-Trick Pony (album)|One-Trick Pony]]*
* *[[Still Crazy After All These Years]]*
* *[[Hearts and Bones]]*
* *[[You're the One (album)|You're the One]]*
* *[[Paul Simon's Concert in the Park, August 15, 1991]]*
* *[[Surprise (Paul Simon album)|Surprise]]*
* *[[Late in the Evening]]*
* *[[Still Crazy After All These Years]]* (50 Ways To Leave Your Lover)

Gant George Benson:
* *Bad Benson*
* *Pacific Fire
* *GB
* *In Your Eyes
* *Livin' Inside Your Love
* *Good King Bad
* *In Concert-Carnegie Hall

Gant Eric Clapton:
* *Live At Hyde Park* (DVD)
* *[[Pilgrim (1998 album)|Pilgrim]]*
* *[[Reptile (album)|Reptile]]*
* *[[Riding with the King (B. B. King and Eric Clapton album)|Riding With The King]]*
* *[[One More Car, One More Rider]]*
* *[[Me And Mr. Johnson]]
* *Sessions for Robert J.*
* *Back Home*
* *Clapton Chronicles*

Gant [[Dr. John]]:
* *City Lights*
* *Tango Palace*

Gant [[James Brown (musician)|James Brown]]:
* *Black Caesar*

Gant [[Al Jarreau]]:
* *Tenderness*
* *Breakin' Away*
* *Jarreau
* *This Time

Gant [[Rickie Lee Jones]]:
* *Rickie Lee Jones*
* *Pirates*
* *Magazine

Gant Paul McCartney:
* *[[Tug Of War]]"
* *Pipes Of Peace"

Gant Al Di Meola:
* *[[Casino (Al Di Meola album)|Casino]]*
* *[[Elegant Gypsy]]*
* *Orange And Blue
* *Tour De Force Live
* *Electric Rendezvous
* *Splendido Hotel
* *Land Of The Midnight Sun
* *Consequence Of Chaos

Gant Lee Ritenour:
* *Feel the Night*
* *Captains Journey
* *Friendship

Gant Michel Jonasz:
* *Michel Jonasz au Zénith* (1993)

Gant Weather Report
* "Mr Gone" (1978)

Gant Funk Factory
* "Funk Factory" (1975)

Gant James Taylor
* New Moon Shine, 1993
* October Road, 2006
* James Taylor: A Christmas Album, 2006

Gant Art Garfunkel
* Some Enchanted Evening, 2007
* Songs From A Parent To A Child, 1997
Burramys

***Burramys*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged godellek.

## Spesadoù
4 spesad posomed korr a zo er genad-mañ, 1 anezho hepken gant hiniennoù bev hiziv an deiz:
* *[[Burramys wakefieldi]]*, aet da get
* *[[Burramys tridactylus]]*, aet da get
* *[[Burramys brutyi]]*, aet da get
* *[[Burramys parvus]]*
Cercartetus

***Cercartetus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged godellek.

## Spesadoù
4 spesad posomed korr a zo er genad-mañ:
* ar posom korr hirlostek (*Cercartetus caudatus*)
* posom korr ar c'hornôg (*Cercartetus concinnus*)
* posom korr Tasmania (*Cercartetus lepidus*)
* posom korr ar reter (*Cercartetus nanus*)
Oboell

An **oboell** vodern zo ur benveg seniñ dre c'hwezh zo anezhañ ur gorzenn goad alc'hwezet, hir ha krenn hag ul lañchenn doubl. Ur benveg kar d'ar vombard met deuet flouroc'h ha pinvidikoc'h ar son anezhañ.
Poelkapelle

**Poelkapelle** en izelvroeg, **Poekapelle** e flandrezeg kornôgel, zo ur rann-gumun eus Langemark-Poelkapelle e Kornôg-Flandrez e Belgia .

E 1977 e voe bodet e voe gant Langemark da sevel kumun nevez Langemark-Poelkapelle.

## Monumantoù ha traoù heverk
;*An iliz katolik *Onze-Lieve-Vrouwe*

Guynemer1.jpg|An iliz katolik *Onze-Lieve-Vrouwe* hag ar monumant da Georges Guynemer

;*Bered ar C'hommonwealth (*Poelcapelle British Cemetery*)
Ur vered eus ar Brezel-bed kentañ eo. Krouet e voe goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 evit bodañ bezioù deuet eus beredoù all : *Houthulst Forest New Military Cemetery* (Langemarck), *Keerselaere French Cemetery* (Langemarck), *Pilckem Road German Cemetery* (Langemarck), *Poelcapelle Communal Cemetery*, *Poelcapelle German Cemetery No.2*, *St. Jean Churchyard*, *Staden French Military Cemetery* ha *Vijfwegen German Cemetery No.1*.

Enni emañ bez ar *Private* John Condon, *2nd Battalion, Royal Irish Regiment*, bet lazhet d'ar 24 a viz Mae 1915, p'edo just 14 vloaz. Hervez *Commonwealth War Graves Commission* ez eo ar soudard yaouankañ marvet en ur fed-brezel e-doug ar Brezel-bed kentañ.

## Daveoù
Petaurus

***Petaurus*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged godellek a vev er gwez en Aostralia hag e Ginea Nevez.

Plavered a vez graet anezho en abeg d'ur groc'henenn etre o favioù a-raok hag o favioù a-dreñv hag a reont ganti evit plavañ eus ur wezenn d'eben. 

## Spesadoù
6 spesad plavered zo er genad-mañ :
* plaver an hanternoz (*Petaurus abidi*)
* ar plaver kof melen (*Petaurus australis*)
* plaver Biak (*Petaurus biacensis*)
* ar plaver-sukr (*Petaurus breviceps*)
* plaver Queensland (*Petaurus gracilis*)
* plaver Norfolk (*Petaurus norfolcensis*)
Ogham (strollad)

**Ogham** a oa anv ur strollad berrbad savet en-dro d'ar Vreudeur Mollard ha Padrig Sicard ha paeroniet gant Alan Stivell e kreiz ar bloavezhioù 70. Embannet e voe o fladenn nemeti "ogham - Boked Eured" gant Keltia 3 e 1976.
Orkide

Kerentiad an ***Orchidaceae*** (pe **orkide**), zo ur c'herentiad plant bleuniek, dezhañ 850 genad hag en tu all da 25.000 spesad. O c'havout a reer, ez-naturel, en trovanoù dreist-holl.
Pseudocheiridae

***Pseudocheiridae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek.

## Genadoù
6 genad ha 17 spesad (16 posom hag 1 plaver) zo ennañ :
* *[[Hemibelideus]]* (1 spesad)
* *[[Petauroides]]* (1 spesad)
* *[[Petropseudes]]* (1 spesad)
* *[[Pseudocheirus]]* (1 spesad)
* *[[Pseudochirulus]]* (8 spesad)
* *[[Pseudochirops]]* (5 spesad)
Acrobatidae

***Acrobatidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek.

## Genadoù
2 c'henad gant pep a spesad zo ennañ :
* *[[Acrobates]]*
** *[[Acrobates pygmaeus]]* 
* *[[Distoechurus]]*
** *[[Distoechurus pennatus]]*
De Klijte

** De Klijte ** en izelvroeg, **De Klyte** e flandrezeg kornogel, anv lec’hiel *De Kliete* a zo ur rann-gumun eus Heuvelland e Kornôg-Flandrez e Belgia . Ul lodenn eus kumun Reningelst e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun nevezHeuvelland.
Stêr-Laeron

Ar **Stêr-Laeron** zo ur stêr eus Breizh hag emañ hec'h eienenn e feunteun Toullaeron e Gourin. Mont a ra betek an Ele, etre ar Faoued ha Lannejenn. 
## Kumunioù douret
* Gourin (andon), 
* Gwiskri, 
* ar Sent, 
* ar Faoued ha Lannejenn (kember).
## Red-dour

## Notennoù
Wallabi-gad roudennek

Ar **wallabi-gad roudennek** (*Lagostrophus fasciatus*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Dorre Island ha Bernier Island, inizi 50 km diouzh aodoù kornôg Aostralia. Bevañ a rae ivez e douar-bras Aostralia gwechall met an hinienn diwezhañ a oa bet gwelet eno e 1906. Ar spesad nemetañ eo er genad *Lagostrophus*.
Yannick Noah

**Yannick Noah** (bet ganet d'an 18 a viz Mae 1960, e Sedan) zo ur c'hoarier tennis ha kaner gall, a oa e vamm, Marie-Claire Perrier, a orin eus an Ardennes. Bet en e vog e deroù ar bloavezhioù 80 hag aet da ganer goude bezañ dilezet bed an tennis. Aet eo ar maout gantañ ur wech e tournamant tennis Roland-Garros. E drec'h brasañ eo hemañ.
Macropodidae

***Macropodidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek. En o zouez emañ ar c'hangouroued hag ar wallabied.

## Genadoù
11 genad gant spesadoù bev hiziv an deiz a zo ennañ:
* *[[Lagostrophus]]* (1 spesad)
* *[[Dendrolagus]]* (12 spesad)
* *[[Dorcopsis]]* (4 spesad)
* *[[Dorcopsulus]]* (2 spesad)
* *[[Lagorchestes]]* (4 spesad)
* *[[Macropus]]* (13 spesad)
* *[[Onychogalea]]* (2 spesad)
* *[[Petrogale]]* (16 spesad)
* *[[Setonix]]* (1 spesad)
* *[[Thylogale]]* (7 spesad)
* *[[Wallabia]]* (1 spesad)
Kwoka

Ar **c'hwoka** (*Setonix brachyurus*) a zo ur bronneg godellek kar d'ar c'hangourou hag a vev e mervent Aostralia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Setonix*.
Wallabi ar geunioù

**Wallabi ar geunioù** (*Wallabia bicolor*) zo ur bronneg godellek kar d'ar c'hangourou a vev e reter Aostralia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Wallabia*.
Wallabi bihan ar c'hoadoù

**Wallabi bihan ar c'hoadoù** (*Dorcopsulus vanheurni*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Ginea-Nevez.
Dorcopsulus

***Dorcopsulus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged godellek. Daou spesad wallabied hag a vev e Ginea-Nevez a zo renket ennañ.

## Spesadoù
* wallabi bihan ar c'hoadoù (*Dorcopsulus vanheurni*)
* wallabi Macleay (*Dorcopsulus macleayi*)
Jack Bruce

**Jack Bruce**, pe **John Symon Asher Bruce** , ganet d'ar 14 a viz Mae 1943 ha marvet e 2014, zo ur soner ha kaner a Vro-Skos.
Gounezet en doa bet meur a gonkour sonerezh en e yaouankiz a-raok mont da Londrez da chom. E derou ar bloaziou 60 e reas anaoudegezh gant tud evel Ginger Baker ha Mick Jagger. Aet da baotr ar gitar-boud a-benn neuze (goude bezañ bet paotr ar violonsell e krogas da seniñ bebop, blues, rhythm & blues. Goude bezañ sonet ur pennad gant ar Bluesbreakers (gant John Mayall hag Eric Clapton) ez eas da sevel ar strollad Cream, ur power trio chomet brudet-mat en istor ar sonerezh rock. Anavezet eo evit bezañ savet meleudi diazez ar ganaouenn vrudet "sunshine of your love".
Lagorchestes

***Lagorchestes*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged godellek. Emañ an holl wallabied-gad nemet ar wallabi-gad roudennek renket ennañ.

## Spesadoù
4 spesad zo ennañ, daou anezho aet da get :
* wallabi-gad lenn Mackay (*Lagorchestes asomatus*), aet da get
* ar wallabi-gad lunedek (*Lagorchestes conspicillatus*)
* wallabi-gad ar c'hornôg (*Lagorchestes hirsutus*)
* wallabi-gad ar reter (*Lagorchestes leporides*), aet da get
Fleüt

Ar **fleüt** zo ur benveg-seniñ dre c'hwezhañ, anezhañ un duellenn meur a doull ennañ peurliesañ, pe ur strobad tuellennoù didoull ar gorre anezho peurliesañ. Fleütal a ra ar sonerien fleüt, a reer *fleüterien* anezho.

Graet e vez fleütoù e koad, en eskern, e pri, e metal, en olifant, ha kement zo.

## Ar fleütoù e bed ar sonerezh breizhek a-vremañ
* Ar fleüt-treuz koad ag Iwerzhon : euet eo da vezañ an doare fleüt implijetañ hiziv an deiz er strolladoù fest-noz. E-leizh a fleüterien ampart a gaver e Breizh abaoe ar bloavezhioù 1970, evel Jean-Michel Veillon.
* An tin-whistle ag Iwerzhon : diouzh ar c'hiz e oa hemañ er bloavezhioù 1970, pa veze ar pop-keltiek e e barr (Alan Stivell, Tri Yann hag all). Implijet e vez pell nebeutoc'h bremañ.
* Ar fleüt-treuz metal klasel : implijet e vez gant ur strollad bennak (Gwendal, da skouer) met kalz nebeutoc'h evit ar fleüt-treuz koad.
* Al low-whistle : un doare tin-whistle eo, bet brasaet a-benn kaout ur son boutoc'h. Ur soner bennak a ra gant hemañ (Ronan Le Bars, da skouer).

## Istor ar fleüt
Dizoloet ez eus bet en Alamagn ur fleüt bet kizellet ouzhpenn 35 000 bloaz zo : unan eus ar binvioù-seniñ koshañ er bed moarvat.

## Anv-tiegezh
An anv *Fleouter* zo deveret diwar *fleüt*.


Détail de Le sommeil de l'enfant Jésus - FRANCESCO TREVISANI.jpg|*Kousk ar [[Mabig Jezuz]] * (munud)Francesco Trevisani (1656–1746)
Adolph Menzel - Flötenkonzert Friedrichs des Großen in Sanssouci - Google Art Project.jpg|**Sonadeg [[fleüt]]** gant Friedrich II e SanssouciAdolph von Menzel (1815-1905)
Macropus

***Macropus*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged godellek. Ennañ emañ ar c'hangouroued, ar wallaroued ha lod eus ar wallabied.

## Spesadoù
* Isgenad *Notamacropus*
** Wallabi ouesk, *Macropus agilis* 
** Wallabi roudenn zu, *Macropus dorsalis*
** Wallabi Tammar, *Macropus eugenii*
** Wallabi Grey, *Macropus greyi* (aet da get)
** Wallabi Irma, *Macropus irma*
** Wallabi Parma, *Macropus parma*
** Wallabi Parry, *Macropus parryi*
** Wallabi kilpenn ruz, *Macropus rufogriseus*
* Isgenad *Osphranter*
** Kangourou-antilopenn, *Macropus antilopinus* 
** Wallarou du, *Macropus bernardus*
** Wallarou ar reter, *Macropus robustus*
** Kangourou rous, *Macropus rufus*
* Isgenad *Macropus*
** Kangourou gris ar c'hornôg, *Macropus fuliginosus*
** Kangourou gris ar reter, *Macropus giganteus*
Kertalg

**Kertalg** a oa anv ur gouel sonerezh folk / folk-rock bet dalc'het tri bloaz diouzh renk e parrez Molan. Ar gouel kentañ a voe dalc'het d'an 13 a viz Eost 1972, an eil d'an 22 a viz 1973 hag an trede e 1974. Teir fladenn a voe enrollet da geñver an tri gouel-se. E-mesk an arzourien a gemeras perzh e c'haller menegiñ Alan Stivell, Malicorne, René Werneer, Brenda Wootton, Diaouled ar Menez.
Merlin

**Merlin** a zo un anv-den:

*anv gallek Merzhin;
*Merlin (barzhoneg), ur varzhoneg c'hallek gant ar barzh Robert de Boron e dibenn an XIIvet kantved;
*ar Premio Merlín, ur priz lennegel galizek.

## Anv-tiegezh
*Philippe Antoine Merlin, anavet evel Merlin de Douai ( 1754-1838), dispac'hour gall
*Antoine Merlin, anavet evel Merlin de Thionville (1762-1833), dispac'hour gall
* Eugène Antoine François Merlin (1778-1854), jeneral gall 
* Lina Merlin, pe *Angelina Merlin* (1887 – 1979), partizanez italian, senedourez.
* Dino Merlin, kaner bosniat

## Lec'hioù
*Merlin (California)
Wallabi ouesk

Ar **wallabi ouesk** (*Macropus agilis*) a zo ur bronneg godellek a vev e norzh Aostralia ha su Ginea-Nevez.

## Liammoù diavaez
Wallabi Tammar

**Wallabi Tammar** (*Macropus eugenii*) a zo ur bronneg godellek a-orin eus mervent Aostralia.

## Liammoù diavaez
Wallabi Grey

**Wallabi Grey** (*Macropus greyi*) a oa ur bronneg godellek hag a veve e su ha gevred Aostralia.

Ar strollad diwezhañ en natur a voe gwelet e 1924 ha n'eus bet gwelet wallabi Grey ebet abaoe fin ar bloavezhioù 1930 pa varvas an hini diwezhañ a oa bet serret.
Wallarou du

Ar **wallarou du** (*Macropus bernardus*) a zo ur bronneg godellek hag a vev en ur rannvro veneziek vihan eus norzh Aostralia, e Bro Arnhem. Ar wallarou bihanañ eo.
Pademelon

Ar **pademeloned** eo ar bronneged godellek a ya d'ober ar genad *Thylogale*. Tennañ a reont da wallabied bihan.

Dont a ra o anv eus an dharukeg, ur yezh a veze komzet en Aostralia, er rannvro m'emañ Sydney bremañ.

## Spesadoù
7 spesad pademeloned a zo:
* pademelon kof ruz (*Thylogale billardierii*)
* pademelon Brown (*Thylogale browni*)
* pademelon Bruijn (*Thylogale brunii*)
* pademelon Calaby (*Thylogale calabyi*)
* pademelon ar menezioù (*Thylogale lanatus*)
* pademelon pavioù ruz (*Thylogale stigmatica*)
* pademelon kilpenn ruz (*Thylogale thetis*)
Pademelon Brown

**Pademelon Brown** (*Thylogale browni*) a zo ur bronneg godellek hag a denn d'ur wallabi bihan hag a vev e Ginea-Nevez hag en inizi nes evel Preden-Nevez.
Pademelon kilpenn ruz

Ar **pademelon kilpenn ruz** (*Thylogale thetis*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e reter Aostralia.

## Liammoù diavaez
Oposom-dour

An **oposom-dour**, pe **yapok**, (*Chironectes minimus*) zo ur bronneg godellek a vev e Kreiz ha Suamerika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Chironectes*.

## Doareoù pennañ
Etre 25 cm ha 40 cm eo hirder e gorf hag etre 30 ha 40 cm hini e lost. Etre 500 g hag 800 g eo e bouez.

Ar godelleg-dour nemetañ eo ha palvezek eo e bavioù a-dreñv. 

Ur c'hodell a gloz dindan an dour a zo gant ar par koulz ha gant ar barez.

## Boued
En em vagañ a ra diwar pesked, gleskered ha loened-dour all.
Oposom skoazioù du

An **oposom skoazioù du** (*Caluromysiops irrupta*) zo ur bronneg godellek a vev e Suamerika (Brazil, Kolombia, Perou ha marteze Bolivia). Ar spesad nemetañ eo er genad *Caluromysiops*.

## Doareoù pennañ
War-dro 20 cm eo hirder e gorf hag etre 20 ha 30 cm hini e lost. Etre 200 g hag 600 g eo e bouez.

Gris-gwenn eo e vlevenn, gant ur roudenn zu war e zivskoaz hag e gein.

War-dro 14 devezh eo an dougen ha 2 oposom bihan a vez ganet e pep torad.

## Boued
En em vagañ a ra diwar frouezh ha preñved a glask diouzh an noz.
Erinaceomorpha

***Erinaceomorpha*** a zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged. *Erinaceidae* eo ar c'herentiad nemetañ ennañ.

A-raok e grouidigezh e veze renket loened an urzhiad-mañ en urzhiad diamzeret *[[Insectivora]]*, asambles gant bronneged all.

## Genadoù
Iskerentiad *Erinaceinae*
* *[[Atelerix]]*
* *[[Erinaceus]]*
* *[[Hemiechinus]]*
* *[[Mesechinus]]*
* *[[Paraechinus]]*
Iskerentiad *Galericinae*
* *[[Deinogalerix]]*, aet da get
* *[[Echinosorex]]*
* *[[Hylomys]]*
* *[[Neohylomys]]*
* *[[Neotetracus]]*
* *[[Podogymnura]]*
Atelerix

***Atelerix*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
4 spesad heureuchined afrikan zo ennañ :
* Heureuchin Norzhafrika (*Atelerix algirus*)
* Heureuchin Suafrika (*Atelerix frontalis*)
* Heureuchin Somalia (*Atelerix sclateri*)
* Heureuchin kof gwenn (*Atelerix albiventris*)
Heureuchin kof gwenn

An **heureuchin kof gwenn** (*Atelerix albiventris*) a zo ur bronneg eus ar c'herentiad *[[Erinaceidae]]*.

Bevañ a ra en Afrika, eus Senegal da Danzania.
Pademelon pavioù ruz

Ar **pademelon pavioù ruz** (*Thylogale stigmatica*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e reter Aostralia hag e su Ginea-Nevez.
Heureuchin Manchouria

**Heureuchin Manchouria** (*Erinaceus amurensis*) a zo ur bronneg eus ar c'herentiad *Erinaceidae* hag a vev e reter Azia.
Erinaceus

***Erinaceus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
4 spesad heureuchined eurazian a zo ennañ:
* Heureuchin Manchouria (*Erinaceus amurensis*)
* Heureuchin Retereuropa (*Erinaceus concolor*)
* Heureuchin Kornôgeuropa (*Erinaceus europaeus*)
* Heureuchin Roumania (*Erinaceus roumanicus*)
Hemiechinus

***Hemiechinus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad heureuchined azian a zo ennañ:
*Heureuchin skouarnek (*Hemiechinus auritus*)
*Heureuchin skouarnek India (*Hemiechinus collaris*)
Paraechinus

***Paraechinus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
4 spesad heureuchined afrikan pe azian zo ennañ :
*Heureuchin an dezerzh (*Paraechinus aethiopicus*)
*Heureuchin Brandt (*Paraechinus hypomelas*)
*Heureuchin India (*Paraechinus micropus*)
*Heureuchin kof noazh (*Paraechinus nudiventris*)
Uropsilus

***Uropsilus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
4 spesad gozed hag a denn d'ar vinell hag a vev e reter Azia a zo ennañ:
* *[[Uropsilus andersoni]]*
* *[[Uropsilus gracilis]]*
* *[[Uropsilus investigator]]*
* *[[Uropsilus soricipes]]*
Goz min-sterenn

Ar **c'hoz min-sterenn** (*Condylura cristata*) a zo ur bronneg turier. Ar spesad nemetañ eo er genad *Condylura*. Bevañ a ra e biz Stadoù-Unanet Amerika hag e reter Kanada.
Goz Reteramerika

**Goz Reteramerika** (*Scalopus aquaticus*) a zo ur bronneg turier. Ar spesad nemetañ eo er genad *Scalopus*. 

Bevañ a ra e reter Stadoù-Unanet Amerika, hanternoz Mec'hiko hag en Ontario (Kanada).
Mesechinus

***Mesechinus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad heureuchined eus reter Azia zo ennañ :
* Heureuchin Gobi (*Mesechinus dauuricus*)
* Heureuchin Hugh (*Mesechinus hughi*)
Soricomorpha

***Soricomorpha*** a zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged.

A-raok e grouidigezh e 2008 e veze renket loened an urzhiad-mañ en urzhiad diamzeret *[[Insectivora]]*, asambles gant bronneged all.

## Kerentiadoù
* *[[Soricidae]]*
* *[[Talpidae]]*
* *[[Solenodontidae]]*
* *[[Nesophontidae]]*
Goz Gansu

**Goz Gansu** (*Scapanulus oweni*) a zo ur bronneg turier hag a vev e Sina. Ar spesad nemetañ eo er genad *Scapanulus*.
Euroscaptor

***Euroscaptor*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
6 spesad gozed hag a vev e reter ha gevred Azia a zo ennañ:
* *[[Euroscaptor grandis]]*
* *[[Euroscaptor klossi]]*
* *[[Euroscaptor longirostris]]*
* *[[Euroscaptor micrura]]*
* *[[Euroscaptor mizura]]*
* *[[Euroscaptor parvidens]]*
Scapanus

***Scapanus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
3 spesad gozed hag a vev e kornôg Norzhamerika a zo ennañ:
* *[[Scapanus latimanus]]*
* *[[Scapanus orarius]]*
* *[[Scapanus townsendii]]*
Mambo (sonerezh)

Ar **mambo** zo un doare sonerezh eus Kuba. Dont a ra ar ger eus ar yezh kikongoeg, komzet e Kuba gant ar sklaved afrikan, ha talvezout a ra kement ha "komz gant an doueed".

## Un dañs

Diwezhatoc'h e teuas da vout un dañs ivez.
Mambo (dañs)

An dañs **mambo** a voe ijinet gant ar soner kuban Dámaso Pérez Prado e 1943 da vezañ dañset war ar sonerezh "mambo" (bet brudet gantañ ivez). Goude bezañ roet brud d'e zañs e La Habana, ec'h ezporzhias Prado e sonerezh hag e zañs da Vro-Vec'hiko ha da New York, ma voe reolennet an dañs. Chom a reas brudet-bras an dañs betek ar bloazioù 1960.

## Sonerien mambo
* Dámaso Pérez Prado y su Orquesta
* Benny Moré
* Orestes López
* Xavier Cugat y su Orquesta
* Rafael de Paz y su Orquesta
* Pablo Beltrán Ruiz y su Orquesta
* Omega "El Fuerte"

## Pennad kar
*mambo (sonerezh)

## Notennoù
Mogera

***Mogera*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
7 pe 8 spesad gozed hag a vev e reter Azia a zo ennañ:
* *[[Mogera etigo]]*
* *[[Mogera imaizumii]]* (pe *Mogera minor*)
* *[[Mogera insularis]]*
* *[[Mogera kobeae]]* (pe *Mogera wogura kobeae*)
* *[[Mogera robusta]]*
* *[[Mogera tokudae]]*
* *[[Mogera uchidai]]*
* *[[Mogera wogura]]*
Goz lost gwenn

Ar **c'hoz lost gwenn** (*Parascaptor leucura*) a zo ur bronneg turier hag a vev e Sina, India, Bangladesh ha Myanmar. Ar spesad nemetañ eo er genad *Parascaptor*.
Bremañ (kelaouenn)

***Bremañ*** zo ur gelaouenn daouviziek e brezhoneg penn-da-benn, krouet gant bodad brezhonegerien yaouank Skol an Emsav e Roazhon e 1980, da vare stourm tud Plougoñ ouzh mennad ar Stad C'hall hag EDF da sevel ur greizenn nukleel e Breizh. Er gazetenn e vez kaoz eus sevenadur hag eus Breizh, met ivez eus keleier lec'hel hag etrebroadel.

Embannet e vez bepred ar gelaouenn gant ar gevredigezh Skol an Emsav, bep eil miz.

## Ar skipailh
E-touez ar saverien e oa Jil Killivere, Olier ar Mogn, Mikael Baudu, Mikael Duval, Mark Kerrain. Tamm ha tamm e teuas tud all : Dominig Jolivet, Iwan Kadored, Mich Beyer, Paol ar Meur. 

Goude un nebeud bloavezhioù e voe kemeret renerezh Bremañ, ha hini Skol an Emsav ivez, gant Lena Louarn. N'he deus ket bet skrivet meur a bennad goude-se, met gwelet e veze he foltred aliezik er pajennoù.

Adalek 2010 e oa bet Olier ar Mogn rener ar gelaouenn betek ma yafe Samuel Julien da sammañ ar garg-se war e lerc'h.

Kuitaat a reas Lena Louarn renerezh Skol an Emsav e miz Gouere 2010, goude bezañ bet dilennet e Kuzul-rannvro Breizh e miz Meurzh 2010.

Gwenvael Jequel a oa bet o ren ar gevredigezh, etre 2010 ha 2020. Abaoe 2021 eo Gwenael Dage rener Skol an Emsav.

## Skipailh ar skridaozañ
Pa veze roet arc'hant gant ar Stad (gant an "implijoù yaouank") e voe gallet paeañ kazetennerien d'ober al labour e-lec'h an emsaverien. Kenderc'hel a ra ar gelaouenn da vezañ maget gant kenskriverien a-youl vat. Abaoe an deroù e vez sammet ul lodenn vras eus labour aozañ ar gelaouenn gant izili a-youl vat eus Skol an Emsav, evel Olier ar Mogn.

* Fulup Lannuzel, pennskridaozer ha kazetenner
* Anton Burel, kazetenner
* Gwenole Gernigon, kazetenner
* Tangi Legavre, kazetenner
* Paol ar Meur, kazetenner
* Olier ar Mogn, rener embann Bremañ
* Lena Louarn, renerez Skol an Emsav, etre 1989 ha 2010
* Samuel Julien, rener embann Bremañ
* Gwenvael Jéquel, rener Skol an Emsav, etre 2010 ha 2020
* Solenn Georgeault, kazetennerez, etre 1999 ha 2002
* Milio Latimier, kazetenner, etre 2002 ha 2021
* Joan Bizien, kazetennerez, etre 2010 ha 2012
* Gwenael Dage, rener Skol an Emsav hag an embann abaoe 2021
* Alexandra Perrois-Jaloux, karget eus embann ar c'helaouennoù, etre 2021 ha 2022.

## Gwelet ivez

*An Amzer
*Bremaik

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Radio Bro

**Radio Bro** (**Radio Pays** e galleg) zo anv ur skingomz kevredik skingaset e bro Bariz. Krouet eo bet er bloazioù 80, ha roet e vez da glevet abadennoù graet e yezhoù rannvroel komzet er stad c'hall (Breizh, Korsika, Euskadi, Flandrez, Katalonia, Elzas, Okitania). Ur radio selaouet gant kalzik a Vretoned divroet eo, pe eo bet. 

## Bretoned
Hiziv an deiz ez eus un deg animatour bennak a ra al lodenn komzet, an teknik hag ar sonerezh. An holl animatourien a zo youlad.
E-touez an animatourien bet o kas an abadennoù e oa Serj Richard, Yann-Fulub Dupuy, aet da gelennerien ha da skrivagnerien abaoe.

## Abadennoù Breizhek
Skignet eo abadennoù breizhek Radio Bro war-eeun bep digwener, disadorn, hag adskignet bep dilun. 
Ez eus c'hwec'h abadenn :
* Cap à l'ouest
* Klevet 'peus
* An Teodeg
* Tri Zeod
* Keleier ar vro
* Ha bremañ mouez breizh deus amañ

## Frekañs
Pemp frekañs e oa gant Radio Bro, ha 90.3 eo hiziv (Bro Bariz).
Tu a zo da selaou ivez ar skingomz war eeun war lec'hienn Radio Pays, ha goude ar skignadur war ar rouedad. 

## Liamm diavaez

* Lec'hienn Radio Bro
* Lec'hienn Radio Pays
* Tri Zeod, abadenn Radio Bro
Goz hirlostek

Ar **c'hoz hirlostek** (*Scaptonyx fusicaudus*) a zo ur bronneg turier hag a vev e Sina, Myanmar ha Vietnam. Ar spesad nemetañ eo er genad *Scaptonyx*.

## Annez
Maripa

**Maripa** eo an anv a roer da unan eus an taranoù dour a gaver war ar stêr Oiapoque.

## Pennad kar
*Maripasoula, war ar stêr Maroni
Goz dremm verr

Ar **c'hoz dremm verr** (*Scaptochirus moschatus*) a zo ur bronneg turier brosezat e Sina. Ar spesad nemetañ eo er genad *Scaptochirus*.
Talpa

***Talpa*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
9 spesad gozed hag a vev en Europa hag Azia a zo ennañ:
* goz Sibiria, *Talpa altaica*
* goz dall, *Talpa caeca*
* goz Kaokaz, *Talpa caucasica*
* goz Europa, *Talpa europaea*
* goz an Tad David, *Talpa davidiana*
* goz ar Reter, *Talpa levantis*
* goz Iberia, *Talpa occidentalis*
* goz Roma, *Talpa romana*
* goz ar Balkanioù, *Talpa stankovici*
Goz True

**Goz True** (*Dymecodon pilirostris*) a zo ur bronneg turier brosezat e Japan. Ar spesad nemetañ eo er genad *Dymecodon*.
Sorikideged

Ar **sorikideged** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Soricidae*. En o zouez emañ ar minelled, ar minoc'hed pe an tunig munut.

## Spesadoù
3 iskerentiad ha 26 genad zo :
* iskerentiad *[[Crocidurinae]]*
** *[[Crocidura]]*
** *[[Diplomesodon]]*
** *[[Feroculus]]*
** *[[Paracrocidura]]*
** *[[Ruwenzorisorex]]*
** *[[Scutisorex]]*
** *[[Solisorex]]*
** *[[Suncus]]*
** *[[Sylvisorex]]*
* iskerentiad *[[Myosoricinae]]*
** *[[Congosorex]]*
** *[[Myosorex]]*
** *[[Surdisorex]]*
* iskerentiad *[[Soricinae]]*
** *[[Anourosorex]]*
** *[[Blarinella]]*
** *[[Blarina]]*
** *[[Cryptotis]]*
** *[[Chimarrogale]]*
** *[[Chodsigoa]]*
** *[[Episoriculus]]*
** *[[Nectogale]]*
** *[[Neomys]]*
** *[[Nesiotites]]*
** *[[Soriculus]]*
** *[[Megasorex]]*
** *[[Notiosorex]]*
** *[[Sorex]]*
Solenodontidae

***Solenodontidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. *Solenodon* eo ar genad nemetañ ennañ.

## Spesadoù
3 spesad bronneged a denn d'ar minoc'h a zo er c'herentiad-mañ:
* *[[Solenodon cubanus]]*
* *[[Solenodon marcanoi]]*, aet da get
* *[[Solenodon paradoxus]]*
Nesophontidae

***Nesophontidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. *Nesophontes* eo ar genad nemetañ ennañ.

Holl spesadoù ar c'herentiad zo aet da get.
Afrosoricida

***Afrosoricida*** zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged.

A-raok e grouidigezh e veze renket loened an urzhiad-mañ en urzhiad diamzeret *[[Insectivora]]*, asambles gant bronneged all.

## Kerentiadoù
Daou gerentiad zo ennañ :
* *[[Chrysochloridae]]*
* *[[Tenrecidae]]*
Casiquiare

**Casiquiare**, pe **Kanol ar c'h-Casiquiare**, zo ur ganol-dour naturel eus ar re iskisañ er bed hag a liamm an Orinoko ouzh ar Rio Negro, adstêr d'an Amazon. Anadennet e voe e oa ar ganol-se gant an ergerzher Alexander von Humboldt e 1800.

## Douaroniezh
Ur stêr eus Venezuela eo, 300 km dezhi. N'eo nemet ur stêr diskarg d'an Orinoko. Redek a ra eus 123 m e La Esmeralda war-du San Carlos (91 m), a zo war lez ar stêr Guainía, anv ar Rio Negro eno.
Meic Stevens

**Meic Stevens** zo ur c'haner, ur soner hag ul livour kembreat.
Graet e vez "Bob Dylan Kembre" anezhañ a-wezhioù. Tostaet e vez ouzh Syd Barrett a-wechoù all. Kroget e oa da ganañ e saozneg. Met pell zo e kan e kembraeg peurvuiañ.

Kavet e voe o kanañ en ur "folk club" e Manchester e 1965. Goude e reas e bladenn gentañ gant John Paul Jones (a yeas gant Led Zeppelin goude) evit ar gompagnunezh Decca Records ha ne reas tamm berzh ebet. 

## E Breizh
Bet e oa o chom e Breizh un hañvezh e deroù ar bloavezhioù 1970, graet gantañ un niver bras a bladennoù rock / folk-rock. Mignon e oa da Erwan Kervella, ha gouestlet en deus ur ganaouenn dezhañ da heul e varv.

## Pladennoù
* *Outlander* (1970, Warner Bros)
* *Gwymon* (1972, Wren)
* *Gôg* (1977, Sain 1065M)
* *Caneuon Cynnar* (1979, Tic Toc TTL001)
* *Nos Du, Nos Da* (1982, Sain, Sain 82)
* *Gitar yn y Twll Dan Star* (1983, Sain)
* *Lapis Lazuli* (1985, Sain, Sain 1312M)
* *Bywyd Ac Angau/Life And Death* (1989, Fflach)
* *Ware’n Noeth - Bibopalwla’r Delyn Aur* (1991, Sain SCD 4088)
* *Er Cof Am Blant Y Cwm* (1993, Crai CD036)
* *Y Baledi - Dim Ond Cysgodion* (1992, Sain SCD 2001)
* *Voodoo Blues* (1993? Bluetit Records MS1)
* *Yn Fyw* (1995, Sain)
* *Ghost Town* (1997, Tenth Planet TP028)
* *Mihangel* (1998, Crai CD059)
* *Ysbryd Solva* (2002, Sain SCD 2364)
* *September 1965: The Tony Pike Session* (2002, Tenth Planet TP056)
* *Disgwyl Rhywbeth Gwell I Ddod* (2002 Sain SCD 2345)
* *Outlander* (2003, Rhino Handmade RHM2 7839 ail-ryddhau)
* *Meic a'r Gerddorfa* (2005, Sain SCD 2499)
* *Rain In The Leaves: The EPs vol. 1* (2006, Sunbeam)
* *Sackcloth & Ashes: The EPs vol. 2* (2007, Sunbeam)
* *Icarws* (2007, Sain 2516)
* *An Evening With Meic Stevens: Recorded Live In London* (2007, Sunbeam SBRCD5039)
* *Gwymon* (2008, Sunbeam SBRCD5046)
Mihangel Morgan

**Mihangel Morgan** a zo ur skrivagner kembraek, ganet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1955 e Trecynon, e-kichen Aberdâr, e Rhondda Cynon Taf.
 
Unan eus skrivagnerien bouezusañ Kembre eo bet en . Skrivet en deus ivez meur a levr, barzhoniezh ha levrioù akademek war ar lennegezh. Bremañ emañ o chom en Talybont. Kelenner eo e skol-veur Aberystwyth.

## Oberennoù
* *Diflaniad Fy Fi*, 1988, (Cyhoeddiadau Barddas)
* *Beth yw Rhif Ffôn Duw?*, 1991, (Cyhoeddiadau Barddas)
* *Hen Lwybr a Storïau Eraill*, 1992, (Gwasg Gomer)
* *Dirgel Ddyn*, 1993, (Gwasg Gomer), 2006, (Y Lolfa) 
* *Saith Pechod Marwol*, 1993, (Y Lolfa)
* *Te gyda'r Frenhines*, 1994, (Gwasg Gomer)
* *Tair Ochr y Geiniog*, 1996, (Gwasg Gomer)
* *Llên y Llenor: Jane Edwards*, 2007, (Gwasg Pantycelyn)
* *Melog*, 1997, (Gwasg Gomes)
* *Dan Gadarn Goncrit*, 1999, (Y Lolfa)
* *Y Corff yn y Parc a Storïau Ffeithiol Eraill*, 1999, (Gwasg Carreg Gwalch)
* *Nofelau Nawr: Modrybedd Afradlon*, 2000, (Gwasg Gomer)
* *Cathod a Chŵn*, 2000, (Y Lolfa)
* *Creision Hud*, 2001, (Y Lolfa)
* *Y Ddynes Ddirgel*, 2001, (Y Lolfa)
* *Pan Oeddwn Fachgen*, 2002, (Y Lolfa) 
* *Croniclau Pentre Simon*, 2003, (Y Lolfa) 
* *Saith Pechod Marwol*, 2004, (Y Lolfa) 
* *Digon o Fwydod*, 2005 , (Cyhoeddiadau Barddas)
* *Melog*, Cyfieithiad, 2005, (Seren)
* *Cestyll yn y Cymylau*, 2007, (Y Lolfa)
* *Pantglas*, 2011, (Y Lolfa)

## Barzhoniezh
**Diflaniad Fy Fi*, Cyhoeddiadau Barddas, 1988
**Beth yw Rhif Ffôn Duw?*, Cyhoeddiadau Barddas, 1991
**Creision Hud* (gant Jo Feldwick), Y Lolfa, 2001
**Digon O Fwydod*, Cyhoeddiadau Barddas, 2005

## Prizioù
* Y Fedal Ryddiaith en Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993, gant e levr *Dirgel Ddyn*

## Liammoù
*  Buhezskrid war lec'hienn ar BBC
*  Fichenn war lec'hienn ar Skol-veur
Tal-y-bont (Ceredigion)

Ur vourc'h vihan eo **Tal-y-bont**, e Ceredigion e Kembre, tost da Aberystwyth.
Brudet eo abalamour da Y Lolfa (Ar Saloñs), un ti-embann ha ti-moullañ. Brudet eo evel ti-embann kembraek, met embann a ra ivez levrioù saoznek, diwar-benn Kembre dreist-holl.

Brudet eo ivez evel chomlec'h Mihangel Morgan, ur skrivagner kembraek.

Etre Aberystwyth ha Machynlleth, war an A487, emañ. Div stêr zo: Afon Leri hag Afon Ceulan hag un dorgenn, Ceulan Maes-mawr (383m). 

Gwechall e oa 15 stal, daou di-bank ha div chapel hag un iliz er vourc'h. Bremañ n'eus nemet div davarn e Tal-y-bont, ar *Llew Gwyn* hag ar *Llew Du*. Ur skol gembraek eo Ysgol Gynradd Gymunedol Tal-y-bont gant 100 skoliad etre 4 hag 11 oad.
Kazetenn a-youl-vat ar vourc'h eo ar Papur Pawb, e kembraeg penn-da-benn.

## Tud vrudet
* J. J. Williams (barzh)
* Ruth Jên, livourez
* Mihangel Morgan

## Liammoù
* Lec'hienn tal-y-bont.org
Tal-y-bont

**Tal-y-bont**, pe **Talybont** (*Tal ar Pont*, e brezhoneg) zo un anv-lec'h boutin a-walc'h e Kembre.. 

*Ur c'hombod kozh: 
**Tal-y-bont, unan eus an daou gombod a oa e kantrev kozh Meirionnydd, e kreisteiz Gwynedd
*Kêriadennoù:
**Tal-y-bont (Ceredigion)
**Tal-y-bont (Conwy),
**Talybont (Bangor), e Gwynedd
**Talybont (Abermaw), e Gwynedd 
**Tal-y-bont ar Wysg, e Powys

Kavout a reer ivez: 

*Argae Talybont
*Neuadd Breswyl Llys Talybont, Maendy, Caerdydd
Gérard Huet (politikour)

**Gérard Huet**, ganet en 1947, zo ur politikour breizhat, maer Loudieg betek 2016 ha kuzulier departamant, bet kelenner en deskadurezh-stad, brudet en e gornad gant e emzalc'h souezhus a-wechoù. Komz gallaoueg a oar, hag a blij dezhañ ober, ha dre se lakaet da c'henaoueg gant e enebourien bolitikel, a-hervez.

Dilennet e oa bet da vaer Loudieg e 2001 gant e listennad, a-enep ar maer Didier Chouat (PS) hag an tu dehoù.

Gant Marc Le Fur, kannad UMP, en deus labouret da zifenn ospital Loudieg.

Brud dre Vro-C'hall en deus tapet pa en deus nac'het dimeziñ ur gwaz hag ur vaouez a Varoko evit an abeg ma ne oa ket ar gwaz gant paperioù ofisiel gall. Graet eo bet an dimeziñ a-benn ar fin, war urzh al lez-varn, gant un eil-vaer, e-maez an ti-kêr. Ur bloaz war-lerc'h e oa dizimezet an daou bried.
## Notennoù ha daveennoù
Epimetheüs

**Epimetheüs** (Ἐπιμηθεύς e henc'hresianeg, « an hini a soñj war-lerc'h ») zo un Titan e mojennoù Hellaz kozh, mab da Iapetos ha Themis, pe d'an Okeanidenn Klymene, ha breur d'an Ditaned Atlas, Menoitios, ha Prometheüs (an hini a wel a-raok). 

Krouer al loened eo-eñ.

## Daou vreur
Meneget e vez an daou vreur Prometheüs hag Epimetheüs dreist-holl, an hini fin hag an hini genaouek, daou Ditan a zo patromoù an dud.

## Pandora
Degemennet e oa gant e vreur Prometheüs e oa dañjerus degemer profoù digant an doueed, met kemer a reas Pandora koulskoude, kinniget dezhañ gant Hermes. Pandora e oa ar vaouez varvel gentañ, perzhioù mat e-leizh dezhi, hag hec'h anv a vije da gompren evel « an holl zonezonoù ». Met korvigell zo ivez en he c'halon. Ur jarl pe ur voest zo bet roet dezhi gant Hermes, hag enni holl walennoù ar bed, gant difenn dezhi he digeriñ. Met ranell eo Pandora, digeriñ a ra ar voest hag ar gwalennoù da redek dre ar bed. 

Ur verc'h o doe, Pyrra hec'h anv, a zimezas d'he c'henderv Deukalion, mab Prometheüs.

## Pennadoù kar
* Prometheüs
* Pandora

## E lennegezh an Henamzer
* Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* I, 2, 3.
* Hesiodos, *[[Theogonia]]* (gwerzennoù 510-515).

## Levrlennadur
* Kerenyi, Karl, 1951. *The Gods of the Greeks, pp 209ff.
* [[Robert Graves|Graves, Robert]], (1955) 1960, *The Greek Myths'' 39.a-j

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Tenrek

An **tenreked** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Tenrecidae*.

Bevañ a reont e Madagaskar hag e reter Afrika. Stummoù liesseurt zo gant an tenreked dre m'o deus aloubet logoù ekologel disheñvel (dour, douar, gwez...).

## Genadoù
10 genad zo er c'herentiad-mañ :
* *[[Geogale]]* (1 spesad)
* *[[Limnogale]]* (1 spesad)
* *[[Microgale]]* (21 spesad)
* *[[Oryzorictes]]* (2 spesad)
* *[[Micropotamogale]]* (2 spesad)
* *[[Potamogale]]* (1 spesad)
* *[[Tenrek-heureuchin bihan|Echinops]]* (1 spesad)
* *[[Hemicentetes]]* (2 spesad)
* *[[Setifer]]* (1 spesad)
* *[[Tenrec]]* (1 spesad)
Western (film)

***Western*** zo ur film gallek sevenet gant ar filmaozour gall Manuel Poirier e 1996.

Tammoù brezhoneg a glever dre ziv wech e-kerzh ar film.

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama,
* Senario ha divizoù : Manuel Poirier ha Jean-François Goyet,
* Kevredadoù produiñ : Diaphana Films (Pariz) ha Salomé,
* Rener produiñ : Malek Hamzaoui,
* Eilproduer : Maurice Bernart,
* Rener ar skeudenniñ : Nara Keo Kosal,
* Ijinour ar son : Jean-Pierre Bernard,
* Aozerien ar sonerezh orin : Bernardo Sandoval,
* Frammer : Yann Dedet,
* Kinklour : Roland Mabille,
* Dilhataerez : Sophie Dwernicki,
* Prantad filmañ :,
* Lec'hioù filmañ : Kernev-Izel (Breizh),
* Deiziad dont er-maez : 27 a viz Eost 1997,
* Padelezh : 124'.

## Danvez
Istor daou waz dianket un disterañ : Paco, ar beajour kenwerzh katalan a blij kalz d'ar maouezed ha Nino, an divroad rusian. Divoasat tra o c'hejadenn dre ma laer Nino e garr-tan digant Paco da gentañ-penn ! Kas a reont o zreid dre hentoù Breizh en ur c'hoari biz-meud a-gevret, a-benn diskoachañ ar garantez.

## Roll ar gomedianed
* Sergi López : Paco Cazale,
* Sacha Bourdo : Nino,
* Élisabeth Vitali : Marinette,
* Marie Matheron : Nathalie,
* Basile Sieouka : Baptiste,
* Olivier Guehenneux : Antoine,
* Mélanie Leray : Guenaëlle,
* Hélène Foubert : mignonez Baptiste,
* Gérard Privat : tad Antoine,
* Marilyne Canto : Marilyne,
* Jean-Jacques Vanier : an aotrou doktor Yvon Le Marrec,
* Serge Riaboukine : bleiner ar van.

## Goproù
Deroet e oa bet Priz ar Juri d'ar film e Festival Sinema Cannes 1997.
Ur gopr a voe tapet gant ***Western*** da-geñver lid ar *Césars* e 1998 :
* gwellañ sonerezh, bet deroet da vBernardo Sandoval.

## Liamm diavaez
* '''''Western''''' war Internet Movie Database
World music

Ar **world music** zo, peurliesañ, doareoù sonerezh ma kaver elfennoù hengounel (binvioù, kanaouennoù, etc) mesket gant elfennoù nevesoc'h a zeu eus bed sonerezh broioù ar c'hornôg. 

A-wezhioù e vez implijet an droienn evit ober anv eus sonerezhioù hengounel-tre pe tamm hengounel ebet a gaver er bed er-maez eus ar bed anglo-saxon. Ar ganerien Charles Aznavour, Paolo Conte a vez renket alies dindan ar rummad "world music" er S.U.A.
Tenrek skouarnek

An **tenrek skouarnek** (*Geogale aurita*) a zo ur bronneg hag a vev e kornôg Madagaskar. Ar spesad nemetañ eo er genad *Geogale*.

## Doareoù pennañ
Tennañ a ra an tenrek skouarnek d'ur minoc'h. Unan eus an tenreked bihanañ eo : war-dro 6 g eo e bouez ha 10 cm e hirder (gant al lost).

Blevek eo e lost ha goloet e gorf gant ur vlevenn verr. Cheñch a ra liv e gein diouzh an hiniennoù : gris sklaer pe gell-ruz.

E demperadur diabarzh a cheñch ha mont da heul temperadur an endro.

Gouest eo da lakaat un harz e diorren ar fetused hag en abeg da se ec'h a ar prantad dougen eus 54 da 69 devezh a-raok genel etre 1 ha 5 tenrek bihan.

Ma n'eo ket mat e weled eo tanav e fri hag e skouarn hag e ra dreist-holl gant e gleved evit kavout e breizhoù (merien-gwenn hag artropoded all).

## Liamm diavaez
An tenrek skouarnek (e saozneg)
Tenrek-dour

An **tenrek-dour** (*Limnogale mergulus*) a zo ur bronneg hag a vev e kreiz ha reter Madagaskar. Ar spesad nemetañ eo er genad *Limnogale*.
Tenrek-heureuchin bras

An **tenrek-heureuchin bras** (*Setifer setosus*) a zo ur bronneg hag a vev e Madagaskar. Ar spesad nemetañ eo er genad *Setifer*.
Tenrek boutin

An **tenrek boutin** (*Tenrec ecaudatus*) a zo ur bronneg a-orin eus Madagaskar. Degaset e oa bet d’ar Réunion, da Voris, Komorez ha Sechelez evit magañ labourerien ar plantadegoù. Ar spesad nemetañ eo er genad *Tenrec*.
Tenrek-heureuchin bihan

An **tenrek-heureuchin bihan** (*Echinops telfairi*) a zo ur bronneg hag a vev e su Madagaskar. Ar spesad nemetañ eo er genad *Echinops*.
Goz-aour

Ar **gozed-aour** eo ar bronneged a vev e Afrika ar Su hag a ya d'ober ar c'herentiad *Chrysochloridae*.

## Genadoù
* *[[Carpitalpa]]*
* *[[Chlorotalpa]]*
* *[[Chrysochloris]]*
* *[[Chrysospalax]]*
* *[[Cryptochloris]]*
* *[[Eremitalpa]]*
* *[[Amblysomus]]*
* *[[Calcochloris]]*
* *[[Neamblysomus]]*
Desman

An **desmaned** zo bronneged dour amprevanetaer.

Daou spesad desmaned zo, renket e daou c'henad disheñvel.


Galemys pyrenaicus MHNT.INS.29.jpg|Desman ar Pireneoù (*Galemys pyrenaicus*)
Desmana moschata MHNT.INS.10.jpg|An desman musk (*Desmana moschata*)
Echinops

***Echinops*** zo :
* ur genad e rummatadur ar plant, sellet ouzh Echinops (plant)
* ur genad e rummatadur ar bronneged, sellet ouzh Tenrek-heureuchin bihan
Orinoko

Ar stêr **Orinoko** (** Orinoco** e spagnoleg) zo ur stêr veur e Venezuela hag e Colombia, en Amerika ar C'hreisteiz. 
Eieniñ a ra er Sierra Parima (kompezenn ar Gwianaoù), hag en em deurel a ra er Meurvor Atlantel en un delta ledan-ledan a 25 000 km2. Tremen a ra dre gêrioù Ciudad Bolívar ha Ciudad Guayana.
Dasypus

***Dasypus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneg.

## Spesadoù
* tatou nav roudenn (*Dasypus novemcinctus*)
* tatou seizh roudenn (*Dasypus septemcinctus*)
* tatou min hir ar su (*Dasypus hybridus*)
* tatou min hir an norzh (*Dasypus sabanicola*)
* tatou Kappler (*Dasypus kappleri*)
* tatou min hir blevek (*Dasypus pilosus*)
* tatou Yepes (*Dasypus yepesi*)
* (*Dasypus bellus*), aet da get
Chaetophractus

***Chaetophractus*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
3 spesad tatoued zo ennañ :
* tatou bihan blevek (*Chaetophractus vellerosus*)
* tatou bras blevek (*Chaetophractus villosus*)
* tatou blevek an Andoù (*Chaetophractus nationi*)
Geluwe

** Geluwe ** en izelvroeg, **Gilwe** e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann-gumun eus Wervik e Kornôg-Flandrez e Belgia . Ur gumun e oa gwechall; e 1976, lakaet eo bet e kumun nevez Wervik.
Kolougo

Ar **c'holougoed**, pe **galeopiteked**, pe **lemured-nij**, eo ar bronneged a ya d'ober an urzhiad *Dermoptera* hag ar c'herentiad nemetañ ennañ : *Cynocephalidae*.

Daoust d'unan eus o anvioù n'int ket lemured ha ne nijont ket. Plavañ a c'hellont a-drugarez d'ur groc'henenn etre o favioù a-raok hag o favioù a-dreñv.

## Spesadoù
Daou c'henad gant pep a spesad zo en urzhiad-mañ :
* spesad *Cynocephalus*
** kolougo Filipinez (*Cynocephalus volans*)
* spesad *Galeopterus*
** kolougo Malaysia (*Galeopterus variegatus*)
Tatou c'hwec'h roudenn

An **tatou c'hwec'h roudenn** (*Euphractus sexcinctus*) zo ur bronneg a vev e Suamerika (Brazil, Uruguay, Arc'hantina, Paraguay, Bolivia ha Surinam). Ar spesad nemetañ eo er genad *Euphractus*.
Tolypeutes

***Tolypeutes*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad tatoued a zo ennañ:
* tatou teir roudenn ar su (*Tolypeutes matacus*)
* tatou teir roudenn Brazil (*Tolypeutes tricinctus*)
Tatou teir roudenn ar su

**Tatou teir roudenn ar su** (*Tolypeutes matacus*) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika (Arc'hantina, Bolivia, Paraguay ha Brazil).

## Skeudennoù

South American armadillo - desc-curled up - from-DC1.jpg|Tatou o vont en e rodelloù
Tatou en boule.JPG|Tatou en e rodelloù


## Liammoù diavaez