open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi

***Return of the Jedi*** pe ***Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi***, zo ur film space opera stadunanat embannet e 1983. Sevenet eo bet gant Richard Marquand. Ar senario a zo bet savet gant Lawrence Kasdan ha George Lucas a-ziwar un istor gant Lucas, hag a oa ivez ar produer penn. An trede film eo en heuliad filmoù diazez Star Wars. Tremen a ra ur bloavezh goude darvoudoù The Empire Strikes Back. Aktourien ar film eo Mark Hamill, Harrison Ford, Carrie Fisher, Billy Dee Williams, Anthony Daniels, David Prowse, Kenny Baker, Peter Mayhew ha Frank Oz.

Er film, an Impalaeriezh Galaktek, renet gant an impalaer Palpatine, a zo o sevel un eil Steredenn ar Marv evit flastrañ da vat ar rebelled. Dre ma vez an impalaer oc'h ober war-dro al labourioù, ar flodad brezel rebel a dag Steredenn ar Marv evit distrujañ an arm hag an impalaer war ar memes-tro. E-pad an amzer-se, Luke Skywalker a glask degas en-dro Darth Vader war-zu ar re Jedi.

David Lynch ha David Cronenberg a oa bet soñjet enno evit kas da benn ar film a-raok ma vije kemeret Marquand evel sevener. Ar skipailh produiñ en doa diazezet e labour war storyboard Lucas. 
## Liammoù diavaez
* 
* ''Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi'' war Rotten Tomatoes
Damnatio memoriae

An **damnatio memoriae** (« daonidigezh an eñvor ») eo an anv roet hiriv d'un heuliad kondaonidigezhioù da vezañ ankonac'haet, goude ar marv, implijet e Henroma. Kontrol penn-da-nenn eo ar c'h- « consecratio » pe trec'hlid, betek an doueadur.

En 1689 e voe goveliet ar bomm *damnatio memoriae* gant Christoph Schreiter ha Johann Heinrich Gerlach.

### Tud skoet gant an  ''damnatio memoriae''
* Marcus Antonius 
* Caius Cornelius Gallus, kentañ prefed Egipt
* Livilla 
* Caligula ne voe ket skoet gant an damnatio memoriae, rak Claudius a savas a-enep 
* Messalina 
* Neron 
* Domitianus 
* Commodus (met lamet e voe meur a gondaonidigezh gant an impalaer Septimius Severus) 
* Clodius Albinus, usurpateur roman 
* Geta, impalaer
* Macrinus, impalaer
* Elagabal, impalaer
* Severus Alexander (dindan ren Maximin le Thrace) 
* Maximin le Thrace 
* Gordianus III (dindan ren Fulup an Arab) 
* Probus 
* Carinus 
* Severus (damadsavet e enor gant an impalaer Galerius) 
* Maximianus Herculius (adenoret gant Constantinus Iañ) 
* Maxentius 
* Maximin Daïa 
* Licinius 
* Constantinus II (en amzer ren e vreur Constant) 
* Flavius Magnentius (303 - 353)

## Notennoù
Edward Lear

**Edward Lear** a oa un evnoniour, treser, soner, sonaozour ha barzh saoz, ganet d'an 12 a viz Mae 1812 e Holloway (e bannlev Londrez e Bro-Saoz) ha marvet d'an 29 a viz Genver 1888 e Sanremo, e Rouantelezh Italia.

Kalz e veajas Lear a-hed e vuhez, met war-dro 1870 e tiazezas davat en Sanremo, war aod ar Mor Kreizdouar, en ur genkiz anvet *Villa Tennyson*, diwar anv ar barzh saoz Alfred Tennyson.

P'en em ginnige Lear e roe an anv *Mr Abebika kratoponoko Prizzikalo Kattefello Ablegorabalus Ableborinto phashyph* pe *Chakonoton the Cozovex Dossi Fossi Sini Tomentilla Coronilla Polentilla Battledore & Shuttlecock Derry down Derry Dumps*, diazezet war *[[Aldiborontiphoskyphorniostikos]]*.

E-pad pell ez eas e yec'hed war fallaat, ken na varvas en e genkiz e 1888 gant un tarzh-kalon. Hervez gwreg e vezeg, an Doktor Hassall, e voe trist an obidoù, rouez an dud en deiz-se, ha hini ebet eus e vignoned ne oa deuet .

Beziet eo Lear er vered Foce en San Remo. War ar maen-bez e lenner, diwar Menez Tomohrit en Albania, tapet eus barzhoneg Tennyson *To E.L. [Edward Lear], On His Travels in Greece* :


all things fairall things fair.
With such a pencil, such a pen.
You shadow'd forth to distant men,
I read and felt that I was there.



## Ar barzh

E 1846 e voe embannet gant Lear *[[:s:A Book of Nonsense|A Book of Nonsense]],* un dastumad limericks hag istorioù berr ; div wech e voe adembannet, ha gantañ e voe brudet-kaer an doare gwerzaouiñ hag al lennegezh dibennachoù. E 1871 e embannas *Nonsense Songs, Stories, Botany and Alphabets*, ennañ ar varzhoneg brudet *[[The Owl and the Pussycat]],* savet evit bugale e harper Edward Stanley, 13vet Kont Derby. Ha re all a voe war e lerc'h.

## Skeudennaoueg

Ara macao -painting by Edward Lear.jpg|*[[Macrocercus aracanga]]*, 1830
Edward Lear - A Weasel - Google Art Project.jpg|*A Weasel* - Dourlivadur, 1832
Houghton MS Typ 55.12 - Edward Lear, chimpanzee head.jpg|*Chimpanzee*, 1835
eagleowl.jpg|*Eagle Owl*, 1837



owlpussycat.jpg|*The owl an the Pussycat*, 1888
Edward Lear A Book of Nonsense 73.jpg|Skeudenn evit al limerick *[[:wikisource:There was a Young Lady of Hull|There was a Young Lady of Hull]]*, 1846


## Notennoù
Richard E. Cole

**Richard Eugene Cole**, ganet d'ar 7 a viz Gwengolo 1915 hag aet da Anaon d'an 9 a viz Ebrel 2019, a oa un ofiser en United States Air Force. Bez e voe unan eus ar soudarded o devoa kemeret perzh en Doolittle Raid d'an 18 a viz Ebrel 1942, asambles gant Jimmy Doolittle ha gantañ e oa bet e penn ar vombezadenn. Tizhet en devoa ar renk a Letanant koronal.

Cole a oa chomet e Sina goude an argadenn ha betek miz Even 1943. Servijet en devoa war dachenn brezel Sina-Birmania-India etre Here ha Mezheven 1944. Goude-se e oa bet gourdoner evit Aerlu Venezuela etre 1959 ha 1962. Aet e oa war e leve eus an aerlu stadunanat e 1966 ha goude 2016 e oa an hini nemetañ a oa bev eus ar re o doa kemeret perzh en Doolittle Raid.
Tania Mallet

**Tania Mallet**, ganet d'an 19 a viz Mae 1941 hag aet da Anaon d'an 30 a viz Meurzh 2019, a oa un top model hag aktourez saoz. Brudet-bras he voe evel James Bond girl gant he roll evel Tilly Masterson er film James Bond eus 1964, Goldfinger.

## Filmlennadur

## Liammoù diavaez
* Tania Mallet war IMDb
Lucius Septimius (gouarnour)

**Lucius Septimius** (n'ouzer ket petra e oa ar peurrest eus e anv), genidik eus Reims, a oa gouarnour roman proviñs Britannia Inferior, e dibenn ar .

Ne anavezer e anv nemet en un dedi da Jupiter ouzh troad ur golonenn a lakaas sevel e Cirencester, etre 360 ha 380 a greder, marteze e-kerzh ren an impalaer pagan Juluan an Abostad.
Riley Evans

**Riley Evans** e oa anv aktourez **Brittney Ellebracht**, un aktourez pornografek stadunanat ganet d'an 3 a viz Even 1986 Zephyrhills, Florida ha marvet diwar ur c'hrign-bev eus ar vronn d'an 28 a viz Meurzh 2019. Oadet he oa a 32 vloaz pa varvas.
Goldfinger (film)

***Goldfinger*** zo ur film spierezh saoz embannet e 1964. An trede film eo en heuliad filmoù James Bond, bet produet gant Eon Productions, gant Sean Connery o c'hoari ar spier eus an MI6 James Bond. Diazezet eo bet ar film war ar romant ''Goldfinger'' gant Ian Fleming. Er film e weler ivez Honor Blackman evit ar Bond girl Pussy Galore ha Gert Fröbe o c'hoari Auric Goldfinger, Shirley Eaton evit ar Bond girl Jill Masterson ha Tania Mallet evit Tilly Masterson. Goldfinger zo bet produet gant Albert R. Broccoli hag Harry Saltzman. Ar c'hentañ film James Bond eo, diwar pevar a zo bet renet gant Guy Hamilton.

## Liammoù diavaez
* Goldfinger war IMDb
Ian Fleming

**Ian Lancaster Fleming**, ganet d'an 28 a viz Mae 1908 e karter Mayfair e Londrez hag aet da Anaon d'an 12 a viz Eost 1964 e Canterbury, a oa ur skrivagner, kazetenner ha spier saoz.
Brudet-bras eo evit bezañ bet krouet an dudenn James Bond ha skrivet un heuliad romantoù diwar-benn e haroz.
## Buhez
Fleming a oa ganet en ur familh pinvidik liammet ouzh an ti-bank Robert Fleming & Co.. E dad a oa ezel eus ar Parlamant evit pastell Henley eus 1910 betek e varv war Talbenn Kornôg ar C'hentañ Brezel-bed. Skoliataet e voe Fleming en Eton, Sandhurst hag ur pennadig amzer e skolioù-veur München ha Geneva. Goude-se en devoa graet meur a labour a-raok kregiñ gant ar skrivañ.

E-pad ma oa o labourat evit an Naval Intelligence Division saoz e-pad an Eil brezel-bed, Fleming en devoa kemeret perzh en Oberiadur-brezel Goldeneye ha krouidigezh ha diwallerezh div unvez spiañ, ar 30 Assault Unit ha T-Force. E amzer soudard e-pad ar brezel hag e labour evel kazetenner o deus pourchaset dezhañ un anaoudegezhioù gwirion eus ar munudoù evit e romantoù James Bond.

Fleming a oa ur butuner hag ever daonet e-pad un darn eus e vuhez. Marvet eo trumm gant un taol-kalon e 1964, oadet e oa a 56 vloaz.
Daou eus e romantoù James Bond zo bet embannet goude e varv. Skrivagnerien all o deus skrivet romantoù James Bond ouzhpenn e re. Haroz Fleming zo bet c'hoariet gant seizh aktour disheñvel e filmoù brudet.

Fleming en devoa skrivet e gentañ romant, Casino Royale, e 1952. Berzh bras a reas, teir gwech e voe advoullet ken bras e oa ar goulenn. Unnek romant a voe en heuliad romantoù James Bond, gant div zastumadenn istorioù berr embannet e 1953 ha 1966. Ar romantoù a gont istor James Bond, un ofiser er *Secret Intelligence Service*, berraet en MI6. Bond zo brudet ivez dre ar c'hod, 007, hag a zo bet commander er Royal Naval Reserve.
Telladurezh

An **delladurezh** eo an hollad lezennoù ha reolennoù war ar savadennoù ret savet gant ar velestradurezh publik. Ur poell a blom a zo gant an delladurezh.

Lakaet eo e plas gant an tailhoù hag an taosoù, savadennoù ret graet gant ar stad pe strollegezhioù publik. Da skouer an TGO, an taos war al lojeiz pe an tell war ar c'horvoder. 
Met ivez gant ar skodennoù ret, savadennoù moneizel ret war korvoderioù al labour savet gant ar surentez sokial (skodennoù implijiad ha skodennoù implijer). Homañ a vez kavet war ar fichenn gopr.

An delladurezh a gempouez an dizingalderioù ekonomikel peogwir e vez taoset kreñvoc'h ar re binvidikañ peurliesañ. Memestra n'eus ket ar memes mont en dro gant an holl dailhoù (teziadek, kenfeurel …) .
Lucius Septimius

**Lucius Septimius** zo un anv roman ha hini anv meur a zen.

*Lucius Septimius (soudard), muntrer Pompeius e -48.
**Lucius Septimius Bassianus*, anv kentañ an impalaer roaman Caracalla 
*Lucius Septimius (gouarnour), gouarnour Britannia Prima.
*Lucius Septimius Flavianus Flavillianus, gourener.
**Lucius Septimius Severus Augustus *, impalaer roman anavezet evel Septimius Severus
Lucius Septimius (soudard)

**Lucius Septimius** a oa ur soudard roman hag a oa en Ejipt er I kantved kent JK. Gantañ e voe muntret Pompeius e -48.
Royal Naval Reserve

Ar **Royal Naval Reserve** pe **RNR**, zo un adarmead a youl vat eus ar Royal Navy er Rouantelezh-Unanet. An RNR a hiziv a zo bet savet dre gendeuziñ ar Royal Naval Reserve a orin, krouet e 1859, hag ar Royal Naval Volunteer Reserve (RNVR), krouet e 1903. Ar Royal Naval Reserve en deus stourmet e-pad ar C'hentañ Brezel-bed, an Eil Brezel-bed, Brezel Irak ha Brezel Afghanistan.
Kresk askoridik

Ar c'hresk askoridik a zo an araokadennoù deus ar faktorioù produiñ da lâret eo, muioc'h a labour, muioc'h a c'hevala, muioc'h a danvezioù krai. Dre-se e vez pe kresket an talvoud ouzhpennet evit pep implijiat, pe kresket niver a mekanikoù a-drugarez d'an araokadennoù teknikel a zo bet.
E-pad an tregont glorius, war hir dermen askoradoù ar faktorioù produiñ n'ho deus ket digresket. N'int ket bet ingal ken nebeut, met ar produadur n'eus ket kresket evel ma z'eo bet implijet ar faktorioù produiñ, kresket n'eus buhanoc'h. Ul lodenn deus ar c'hresk ekonomikel n'en em zispleg ket nemetken gant ar c'hementad faktorioù implijet. En em zispleg a ra ivez gant ur faktor dilerc'h.
Robert Solow en deus dizolet e oa un dilerc'h ouzhpenn d'ar faktorioù produiñ hag a lake ar c'hresk ekonomikel da kreskiñ. An dilerc'h-mañ a zo par d'an araokadennoù teknikel hag a vo muzuliet gant ar produadur hollek deus ar faktorioù. An dilerc'h-mañ a greizenn an holl elfennoù ha n'int ket liammet ouzh krest ar faktorioù labour pe kevala, hag a lakont a c'hresk ekonomikel da greskiñ.
Rummadoù sokiomicherel

Ar rummadoù sokiomichel (pe RSM) a zo un anvadur statistikel hag a aotre da renkañ ar micherioù. Krouet eo bet gant an INSEE e 1954 hag adanvet eo bet e 1982.

Enderc’hel a ra ar RSM 486 micher. Kriterioù liesseurt a zo implijet evit sevel ar rummadoù sokiomicherel :
* Ar micher
* Ar statud : labourerien dizalc’h (en o c’hont) pe gopridi
* Ar perzhekadur 
* Ment an embregerezh, gennad (1añ, eil pe 3de)
* Ar hierarkiezh : diplom, live gopr gant al labourerien
* Natur an implijer : prevez pe publik

## Renkadur

Ar 486 micher a zo strollet e 31 rummad sokiomicherel hag a zo int strollet en-dro e 8 strollad sokiomicherel :
# Labourerien-douar
# Artizaned, kenwerzherien ha pennoù embregerezh
# Sternerien ha micherioù speredel uhel
# Micherioù etre
# Implijidi
# Micherourien
# Tud war o leve
# Tud all hep obererezh micherel
En 8vet rummad e vez kavet neuze ar re nann-oberiat (da skouer bugale) hag an dud dilabour n’o deus morse labouret. An dud dilabour hag o deus dija bet ul labour a vo renket hervez o labour diwezhañ er rummadoù oberiat.

## Skouer

Da skouer, ar micher “kelenner el lise” a zo renket :
* Er micher 341a : “Kelennerien skolveuriekaet ha testenniekaet eus ar skol eil-derez”
* Er rummad sokiomicherel 34 : “Kelennerien, micherioù skiantel”
* Er strollad sokiomicherel 3 : “Sternerien ha micherioù speredel uhel”
Zosterornis

***Zosterornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1894 gant an evnoniour skosat William Robert Ogilvie-Grant (1863-1924).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Zosterornis hypogrammicus]]*,
* *[[Zosterornis latistriatus]]*,
* *[[Zosterornis nigrorum]]*,
* *[[Zosterornis striatus]]*,
* *[[Zosterornis whiteheadi]]*
** *Z. w. sorsogonensis* ha ***whiteheadi***.

Brosezat int e Filipinez, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Enez Hong Kong

**Enez Hong Kong** (en kantoneg 香港島, en saozneg *Hong Kong Island*) zo un enezenn en Hong Kong, 80,4 km2 dindani, e kreisteiz ar rannvro.
Dasycrotapha

***Dasycrotapha*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1878 gant an evnoniour skosat Arthur Hay (1824-1878).

## Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Dasycrotapha plateni]]*,
* *[[Dasycrotapha pygmaea]]*,
* *[[Dasycrotapha speciosa]]*.

Brosezat int e Filipinez.

## Notennoù ha daveennoù
Fiñvusted sokial

Ar fiñvusted sokial a zo ur cheñchamant plas sokial un hinienn e-pad e vuhez (ar fiñvusted enremziad) pe e-keñver e dud (fiñvusted etre remziad).

Skouer ur fiñvusted enremziad: ur vicherourez a zeu da vezañ kefourez.

Skouer ur fiñvusted etre remziad: mab ur c'helenner SES a zeu da vezañ kelenner SES.

Er sokiologiezh, ar fiñvusted sokial a zo ur menoziad da zielfenn ar frammadur sokial. Alies e ves liammet d'ar pignidigezh sokial dre un eneberezh eus an eiladur sokial hag alies e respont da goulennoù a-ziwar an dizingalderioù, an dasparzhadur ar c'hevala hag ar glad. Met ez eus kaoz eus direnkadur o enebiñ diouzh ar pignerezh sokial.

Pa vez komzet eus ar fiñvusted sokial, komzet e vez ivez eus "forc'hidigezh sokial", pe c'hoazh eus "fraktur sokial", eus ur grevredigezh stanket dre rummadoù sokial dija dibabet evel ez eus tu gwellout en ur daolenn tonkadur, tuta pe a-drugarez ar paradoks Anderson.

Bez ez eus ar fiñvusted a-blom, gallour a ra pignañ pe diskennañ. Ur pignadur eus ar fiñvusted a-blom a zo ma ez eus eus ur cheñchamant renkad sokial ha barregezh o digas un araokaat. Da skouer un tad labourer-douar hag en deus ur vab sterner.

D'ar c'hontrol, diskenn a raio ma ez eo an tad sterner hag e vab ur labourer-douar. 

Ar fiñvusted a-blaen a zo ivez, da lavaret eo pa vez eus ur cheñchamant spas sokial hep bezañ cheñchet plas e-barzh ar hierarkiezh sokial. Da skouer pa un hinienn a dremen eus ur statud artizan d'ur statud implijiad. Merzhet e vez ur cheñchamant plas sokial hep ma vefe pignet an hinienn er skeul sokial (memes korvoder, memes lorc'hañs (prestige)).
Nunap Isua

Poent suañ Greunland eo **Nunap Isua** pe **Uummannarsuaq** (daneg: *Kap Farvel*) e kumun Kujalleq.

## Notennoù
Jean de Lattre de Tassigny

**Jean de Lattre de Tassigny**, ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1889 e Mouilleron-en-Pareds (Vande) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Genver 1952 e Neuilly-sur-Seine, a oa un ofiser jeneral gall. Haroz eus an Eil Brezel-bed, compagnon de la Libération, lakaet e voe da varichal goude e varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina:penn ar Bagad Brezel Gall en Indez-Sina ha gouarnour an drevadenn e voe Jean de Lattre de Tassigny. Lazhet e voe e vab, al letanant Bernard de Lattre de Tassigny e penn e skouadron en emgann Mai-Dien, nepell eus Ninh Binh, en Tonkin, er Vietnam, d’an 29 a viz Mae 1951, douaret eo e Mouilleron-en-Pareds; e dad, ar marichal Jean de Lattre de Tassigny a varvas gant kleñved d’an 11 a viz Genver 1952 e Neuilly-sur-Seine (Bro-C'hall).
## Daveoù ha notennoù
Iveta Bartošová

**Iveta Bartošová**, ganet d'an 8 a viz Ebrel 1966 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Ebrel 2014 a oa ur ganerez hag aktorez eus ar Republik Tchek.

Ar maout a oa aet ganti teir gwech evel gwellañ mouezh maouez er genstrivadeg sonerezh Zlatý slavík (e 1986, 1990 ha 1991). Brudet e voe ivez evit he buhez diroll a lakae an tabloidoù da redek war he lerc'h. En em lazhet e oa dre lammat dindan un tren.

Iveta Bartošová koncert 11 6 2008.JPG|Iveta Bartošová (kreiz) e-kerzh ur sonadeg e 2008
I Bartošová hrob.JPG|Bez Iveta Bartošová e Praha
Confederate Memorial Day

**Confederate Memorial Day** pe **Confederate Heroes Day** en Texas, ha **Confederate Decoration Day** en Tennessee, zo un devezh dilabour e meur a stad eus su Stadoù Unanet Amerika ha dalc'het da zevezhioù disheñvel hervez ar stad abaoe fin Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. E bal eo enoriñ an 258 000 bennak a soudarded ha martoloded kengevreet marvet er stourm a-enep an Unaniezh.

An devezh dilabour-se a zo e fin miz Ebrel e meur a stad, evit derc'hel soñj eus kodianidigezh al lu gengevreet diwezhañ e Bennett Place d'ar 26 a viz Ebrel 1865. Lidet e vez an devezh-se alies e stadoù ar c'hreisteiz met n'eo un devezh gouel ofisiel nemet e South Carolina, Mississippi, hag Alabama.

Parade on Confederate Memorial Day in Brunswick, Georgia, on April 26, 1903.jpg|E 1903
Confederate Memorial Day parade on Main Street- Wauchula, Florida (5987866462).jpg|E 1912
Wreath laying at Confederate Memorial Day services - Confederate Memorial - Arlington National Cemetery - 1922-06-05.jpg|E 1922
Confederate Memorial Day observance.jpg|E 1992
Maryland Sons of Confederate Veterans color guard 02 - Confederate Memorial Day - Arlington National Cemetery - 2014.jpg|E 2014
Lídia Jorge

**Lídia Jorge** a zo ur skrivagnerez portugalat, ganet e 1946.

## Oberennoù
### Romantoù
* *O Dia dos Prodígios* - 1980 
* *O Cais das Merendas* - 1982
* *Notícia da Cidade Silvestre* - 1984
* *A Costa dos Murmúrios* - 1988
* *A Última Dona* - 1992
* *O Jardim Sem Limites* - 1995
* *O Vale da Paixão* - 1998 
* *O Vento Assobiando nas Gruas* - 2002
* *Combateremos a Sombra* - 2007
* *A Noite das Mulheres Cantoras* - 2011
* *Os Memoráveis* - 2014

### Kontadennoù
* *A Instrumentalina* - 1992
* *O Conto do Nadador* - 1992
* *Marido e outros Contos* - 1997
* *O Belo Adormecido* - 2004

### Levrioù evit ar yaouankiz
* *O Grande Voo do Pardal*, ilustrado por Inês de Oliveira - (2007) 
* *Romance do Grande Gatão*, ilustrado por Danuta Wojciechowska - (2010)

### Arnodskrid
* *Contrato Sentimental* - 2009

### Pezh-c'hoari
* *A Maçon* - 1997
Kabaduilh e Brixton e 1981

**Brixton riot** pe **Brixton uprising** a reer e saozneg eus ur gabaduilh pe un taol-dispac'h feuls a oa c'hoarvezet etre ar Metropolitan Police hag emsavidi e karter Brixton e Lambeth, unan eus distrigoù Londrez Veur (Bro-Saoz), etre an 10 hag an 12 a viz Ebrel 1981.
An emsavadeg pennañ a voe d'an 11 a viz Ebrel ; lesanvet e voe *Bloody Saturday* gant Time Magazine. En holl e oa bet gloazet 280 poliser ha 45 emsavad ; e-tro 1000 karr a voe devet, en o zouez 56 karbed polis ; tost da 150 savadur a voe damzistrujet, ha 30 a voe devet da vat ; 82 zen a voe harzet. Hervez dezrevelloù e vefe bet tost da 5000 a emsavidi en holl.
## Liammoù diavaez
* Skeudennoù eus an emsavadeg
Woodfordia

***Woodfordia*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1906 gant an evnoniour aostralian Alfred John North (1855-1917).
Dont a ra e anv eus hini Charles Morris Woodford (1852-1927), an naturour breizhveuriat hag a gavas ar spesad *superciliosa* en Inizi Salomon. N'eus ken anezhañ dre m'oa bet lakaet, e 2020, e zaou spesad golvaneged ― *W. lacertosa* ha *superciliosa* er genad *[[Zosterops]]*.
Volodimir Zelenskiy

**Volodymyr Oleksandrovych Zelensky** ganet d'ar 25 a viz Genver 1978, zo ur politikour, skrivagner senario, aktour, fentigellour ha prezidant dilennet ukrainian. Dilennet e oa bet goude dilennadegoù prezidant Ukraina 2019.

A-raok mont gant hent ar politikerezh, Zelensky a oa bet diplomet war ar Gwir ha krouet en devoa un embregerezh produiñ, *Kvartal 95*. An embregerezh a brodue filmoù, tresadennoù-bev hag abadennoù ha stiradoù skinwel fent. Kvartal en deus bet krouet dreist-holl ar stirad skinwel Servijour ar Bobl, lec'h ma weler Zelensky o c'hoari ur c'helenner istor aet da vezañ prezidant Ukraina. Ar stirad skinwel zo bet skignet etre 2015 ha 2019. Ur strollad politikel gant ar memes anv a oa bet krouet e miz Meurzh 2018 gant implijidi eus an embregerezh Kvartal 95.

Zelensky en doa disklêriet ez aje war ar renk evel danvez prezidant d'an 31 a viz Kerzu 2018. C'hwec'h miz goude, Zelensky a embanne ofisiel e oa danvez prezdiant, bez e oa dija unan eus an danvez prezidanted harpet ar muiañ er vro hervez ar sontadegoù. Zelensky a zo bet trec'h e-pad dilennadegoù prezidant 2019 Ukraina gant ouzhpenn 73% eus ar votoù. Trec'het garv eo bet ar prezidant kozh Petro Poroshenko.
Emgann Corregidor

**Emgann Corregidor** (tagalog : *Labanan ng Corregidor*, saozneg : *Battle of Corregidor*, filipineg : *Labanan sa Corregidor*) a voe stourmet etre ar 5 hag ar 6 a viz Mae 1942 war Enez Corregidor e Bae Manila e Filipinez.

Ul lodenn e oa eus Kampagn Lu Impalaeriezh Japan e-kerzh aloubadeg Filipinez e-kerzh an Eil Brezel-bed. Kouezhadenn Bataan d'an 9 a viz Ebrel 1942, he doa riñset an enebadur milourel stadunanat aozet a dale ouzh nerzhioù Lu Impalaeriezh Japan a oa o aloubiñ Luzon, e norzh Filipinez.
Emgann Corregidor (1945)

An **Emgann evit adtapout Corregidor** (saozneg: **The Battle for the Recapture of Corregidor** ; filipineg: *Labanan para sa Corregidor*) a voe stourmet etre ar 16 hag ar 26 a viz C'hwevrer 1945, etre un nerzh tagañ stadunanat hag ur gwarnizon japanat o klask difenn enezenn Corregidor. Japaniz o devoa tapet ar c'hreñvlec'h digant an United States Army Forces in the Far East e-pad un emgann kentañ, e 1942.

## Disoc'h
Kalz soudarded japanat a oa marvet beuzet o klask tec'hout diouzh an enezenn roc'hellek. Un darn eus soudarded ar gwarnizon, marteze miladoù a dud, a oa aet da guzhat e fozioù ha ribouloù en enezenn. O klask heuliañ hent spered ar Bushidō, an difennerien, kuzhet evel ar re en Malinta Hill, o devoa kavet gwelloc'h en em lazhañ eget kodianañ. E Corregidor e voe klevet tarzhadennoù dindan zouar e-pad devezhioù goude fin an emgann. Hervez mammennoù Japan e oa 6700 soudard japanat er gwarnizon war an enezenn pa oa bet ar 503rd PRCT hag ar 34th Infantry o tilestrañ. Diwar an hollad e oa chomet bev 50 den ; 19 all a oa bet prizoniet hag 20 soudard a oa chomet kuzhet (Zanryū nipponhei) hag a oa kodianet d'ar 1añ a viz Genver 1946 hepken.
USS Fanning (DD-385)

An **USS Fanning (DD-385)** a oa un distrujer klasad Mahan, en United States Navy anvet a-ziwar Nathaniel Fanning. Implijet e oa bet evit ar wech kentañ en emgann e-pad an Eil Brezel-bed, dres goude an Arsailh war Pearl Harbor d'ar 7 a viz Kerzu 1941. An USS Fanning a voe implijet war tachenn Brezel ar Meurvor Habask a-hed ar brezel. Tennet e voe eus ar servij d'ar 14 a viz Kerzu 1945. Bez e oa bet an distrujer diwezhañ eus ar c'hlasad Mahan. An distrujer Fanning hag an USS Dunlap a oa bet savet a-ziwar ar memes tres, ar patrom Mahan diazez met gant gwellaennoù bihan. Setu perak e reer Klasad distrujerien Dunlap anezho e lod eus ar studiadennoù ha mammennoù.
Doolittle Raid

An **Doolittle Raid**, anvet ivez **Tokyo Raid**, a oa bet un dagadenn nij d'ar sadorn 18 a viz Ebrel 1942, gant Stadoù-Unanet Amerika war kêr-benn Impalaeriezh Japan, Tokyo, ha lec'hioù all en enezenn Honshu e-pad an Eil Brezel-bed. Ar c'hentañ oberiadur-bombezenniñ dre nij e oa bet da dagañ inizi Japan. Diskouezet e oa bet dre an oberiadur-se e c'halled tagañ douaroù Impalaeriezh Japan gant bombezennoù ar Stadunaniz. Un doare e oa ivez da gaout un digoll arouezel eus an Arsailh war Pearl Harbor, ha da reiñ kalon d'ar bobl stadunanat evit ar peurrrest eus ar brezel. An oberiadur-brezel-se a oa bet savet ha renet gant al Letenant koronal James Doolittle eus an United States Army Air Forces.
Sterrhoptilus

***Sterrhoptilus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1918 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Sterrhoptilus affinis]]*,
* *[[Sterrhoptilus capitalis]]*
** *S. c. *'capitalis***, ''euroaustralis'' hag ''isabelae'',
* ''[[Sterrhoptilus dennistouni]]'',
* ''[[Sterrhoptilus nigrocapitatus]]''
** ''S. n. boholensis'' ha ***nigrocapitatus**'.

Brosezat int e Filipinez, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Alfred John North

**Alfred John North**, bet ganet d'an 11 a viz Mezheven 1855 e Melbourne (Victoria (Aostralia)) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Mae 1917 e Sydney (Sukembre-Nevez, Aostralia), a oa un evnoniour aostralian.

Kas a reas e studi da benn en e gêr c'henidik (Melbourne Grammar School) a-raok mont da zanvez orfebour ha mont da labourat e stal Henry Young e-pad ur prantad.Bez' e voe e-touez ar re a voe savet ar Field Naturalists Club of Victoria gante e 1880. Adalek 1886 e krogas da reiñ dorn da dud an Australian Museum evit ober war-dro vioù laboused an dastumadeg "Dobroyde" savet gant ar vreudeur Edward Pierson ha James Ramsay. Anvet e voe da eilmirour E. P. Ramsay e 1889, o plediñ gant ar sevel katalogoù evned Aostralia miret er Muzeom. E 1891 e voe anvet da vat e Rann an Evnoniezh ma chomas betek e varv. 

Roet e voe, e 1912, e anv d'ur genad krakperokeded — *[[Northiella]]* — gant ur skiantour aostralian all, Gregory Mathews (1876-1949).

Bez' e voe unan eus kenskriverien an American Ornithological Society adalek 1902.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Ashbyia]]*,
* **O** : *[[Oreoscopus]]*
* **T** : *[[Trichodere]]*,
* **W** : *[[Woodfordia]]*.
### [[Spesad]]où
* **C**
: *[[Conopophila whitei]]*, *[[Corvus bennetti]]*,
* **P**
: *[[Pezoporus flaviventris]]*, *[[Porzana atra]]*, *[[Ptilinopus insularis]]*, *[[Ptilotula keartlandi]]*,
* **V** : *[[Vini stepheni]]*,
* **W** : *[[Woodfordia superciliosa]]*.
### [[Isspesad]]où
* **B** : *[[Barnardius zonarius|Barnardius zonarius macgillivrayi]]*,
* **P**
: *[[Platycercus elegans|Platycercus elegans melanopterus]]*, *[[Platycercus eximius|Platycercus eximius diemenensis]]*.

## Oberennoù
* 1897 : ''A list of the insectivorous birds of New South Wales''
* 1899 : *Descriptive catalogue of the nests & eggs of birds found breeding in Australia and Tasmania*

## Notennoù ha daveennoù
BirchBox

**BirchBox** a oa un embregerezh gall-stadunanat doare “Shopping sokial” arbennikaet war an danvez kened. Kinnig a rae boestadoù souezh gant 5 standilhon. Krouet e voe e 2010, e Bro-C'hall, dindan an anv **JolieBox** ; kendeuzet e voe e 2012 gant ar strollad eus New York BirchBox, savet e 2010 ivez.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
George Washington Memorial Park (Jackson, Wyoming)

Ar **George Washington Memorial Park** zo lec'hiet e kreiz kêr Jackson (Wyoming) er Stadoù Unanet. Ar c'hourliorzh, anvet aliesoc'h *Town Square*, zo brudet evit an arc'hoù e pep korn eus al lec'h savet gant skouted diwar kerniel wapitied. Ar blasenn a oa da gentañ ul lec'h goullo e kreiz kêr, hag e 1934 e voe troet da c'hourliorzh ; ur maen-koun da John Colter zo en he c'hreiz.

N'eo nemet e 1976, pa voe ouzhpennet ur blakenn er c'hourliorzh da lidañ 200 vloaz krouidigezh Stadoù-Unanet Amerika, ma voe roet he anv ar c'hourliorzh a-vremañ, *George Washington Memorial Park*. Mein a voe ouzhpennet e-kichen pep arc'h e pevar c'horn ar c'hourliorzh er memes bloaz.
## Skeudennoù

Jackson Plaza 03.JPG
Jackson - panoramio (1).jpg
Jackson Plaza 05.JPG
Nicolas Jacques Pelletier

**Nicolas Jacques Pelletier**, ganet e-tro 1756, ha marvet e Pariz d'ar 25 a viz Ebrel 1792, a oa un torfedour. Brudet eo dre ma voe ar c'hentañ den bet kondaonet d'ar marv ha lazhet en ur implij ar ''guillotine'' war ar place de Grève.
## Al lazhadenn
Al lazhadenn a oa bet sevenet gant ar bourev Charles-Henri Sanson, war ar place de Grève e Pariz, d'ar 25 a viz Ebrel 1792, da 3 eur 30 en ur implij ar *guillotine*. An arvesterien niverus a oa boas da welet lazhadennoù hir ha poanius (tud krouget, dibennet gant ur c'hleze pe freuzet ouzh ur rod) hag a c'helle padout eurvezhioù. Ar re-se a voe sabatuet ha kounnaret o welet e oa bet ken prim al lazhadenn ha diboan. Huchet e voe war ar bourev Sanson.

An devezh goude al lazhadenn, ur ganaouenn a veze kanet dre ar straedoù : « Rentit din ma c'hroug-lec'h koad, rentit din ma c'hrouglec'h».
Charles-Henri Sanson

**Charles-Henri Sanson**, graet **Sanson** anezhañ an aliesañ, ganet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1739 hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Gouhere 1806, a oa ur bourev gall. An titl ofisiel evit e labour a oa "exécuteur des hautes œuvres de Paris". Labouret en devoa e-pad ren Loeiz XV, Loeiz XVI, hag e-pad ar C'hentañ Republik C'hall. Dreistbrudet eo bet evit bezañ bet bourev ar roue Loeiz XVI ha pennoù bras ar Reveulzi c'hall evel Danton, Camille Desmoulins ha Robespierre. Eus ur familh bourevien e oa, ha lakaet en doa tud d'ar marv e-pad 40 vloaz. Istimañ a reer en dije lazhet un 3000 den bennak.

## Pennadoù kar
* Familh Sanson
Emgann Gallipoli (1312)

**Emgann Gallipoli** a voe stourmet e fin ar bloavezh 1312 pe 1313, etre ar Serbed hag Impalaeriezh Bizantion en un tu, hag an Durkopoled (a reer Turked anezho ivez) renet gant Halil Pasha, evit an tu enep. E-pad daou vloaz, Trakia a oa bet e dalc'h Halil Pasha (pe Halil Edje). Trec'het garv e voe an Durkopoled.
Megazosterops palauensis

***Megazosterops palauensis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Zosteropidae.

Anvet e voe *Cleptornis palauensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1915) gant al loenoniour alaman Anton Reichenow (1847-1941) : ar spesad nemetañ er genad *Megazosterops* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar viskoul, merien ha kemer frouezh ha sun-bleuñv ivez.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Palau.

## Liammoù diavaez
*  ''Megazosterops palauensis'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Megazosterops palauensis'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Vireolanius

***Vireolanius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Vireolanius eximius]]*,
* *[[Vireolanius leucotis]]*
** *V. l. bolivianus*, ***leucotis***, *mikettae* ha *simplex*,
* *[[Vireolanius melitophrys]]*
** *V. m. crossini*, ***melitophrys*** ha *quercinus*,
* *[[Vireolanius pulchellus]]*
** *V. p. *'pulchellus**', *ramosi*, *verticalis* ha *viridiceps*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, unnek isspesad (11) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Charreadeg Take Ichi

**Take Ichi sendan** (竹一船団 Charreadeg "Bambou Niv. Unan") a oa bet ur charreadeg japanat e-pad an Eil Brezel-bed. Ar charreadeg a oa loc'het diouzh Shanghai d'ar 17 a viz Ebrel 1944, gant div zivizion troadegiezh evit kreñvaat difennerezh Filipinez ha kornôg Ginea Nevez. An United States Navy (USN) en devoa kaset listri-spluj ha taget ar charreadeg etre ar 26 a viz Ebrel hag ar 6 a viz Mae 1944. Kaset e oa bet pevar lestr dezougen d'ar strad ha lazhet e-tro 4000 soudard japanat. Abalamour ma oa ken bras ar c'holloù, ar charreadeg a oa bet kaset da Halmahera a-benn ar fin. Eno e oa bet dilestret ar soudarded chomet bev hag o dafar. 

Kolloù ar charreadeg Take Ichi a oa bet pouezus a-fed strategiezh. Ar c'hwitadenn da gas div zivizion betek al lec'hioù difenn oa lakaas Pennoù uhel lu Impalaeriezh Japan da zivizout kemm linenn difennerezh Japan eus 970 km en a-dreñv. Galloud stourm an divizionoù a oa bet gwanaet kalz gant ar c'holloù ramzel. Stourm a rejont memestra a-enep nerzhioù an United States Army, met hep bezañ un harp gwall vras da zifennerezh Impalaeriezh Japan.
Kentel-vestr

Ur **gentel-vestr** (***masterclass*** e saozneg hag e galleg) zo ur gentel roet d'ur studier, da seniñ gant ur benveg pe da ganañ, gant un den a zo mestr ha mailh war e arz. Ouzhpenn er sonerezh e vez implijet e danvezioù all : gwir, luc'hskeudenniñ, skrivañ hag all.

## Liammoù diavaez
* E ''Conservatoire de Strasbourg''
* Gant  Vlado Perlmuter en 1983
Glyder Fawr

**Glyder Fawr** zo ur menez e hanternoz Kembre, e bro Eryri, war an harzoù etre Gwynedd ha Sir Conwy. Ar c'hern uhelañ eo e torosad ar Glyderau, gant  metr uhelder.

Ar pempvet menez uhelañ eo e Kembre, goude ar Ouezva (1 085 metr), Crib y Ddysgl (1 065 metr), Carnedd Llywelyn (1 062 metr) ha Carnedd Dafydd (1 044 metr).

## Notennoù
Vireo

***Vireo*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1808 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Ar genad skouer eo e-keñver ar c'herentiad Vireonidae.

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad golvaneged ha tregont a ya d'ober ar genad :
* *[[Vireo altiloquus]]*
** *V. a. *'altiloquus***, ''barbadensis'', ''barbatulus'', ''bonairensis'', ''canescens'' ha ''grandior'',
* ''[[Vireo atricapilla]]'',
* ''[[Vireo bairdi]]'',
* ''[[Vireo bellii]]''
** ''V. b. arizonae'', ***bellii***, ''medius'' ha ''pusillus'',
* ''[[Vireo brevipennis]]''
** ''V. b. '''brevipennis*** ha *browni*,
* *[[Vireo caribaeus]]*,
* *[[Vireo carmioli]]*,
* *[[Vireo cassinii]]*
** *V. c. *'cassinii*** ha ''lucasanus'',
* ''[[Vireo chivi]]''
** ''V. c. agilis'', ''caucae'', ***chivi***, ''diversus'', ''griseobarbatus'', ''pectoralis'', ''solimoensis'', ''tobagensis'' ha ''vividior'',
* ''[[Vireo crassirostris]]''
** ''V. c. alleni'', ***crassirostris***, ''cubensis'', ''stalagmium'' ha ''tortugae'',
* ''[[Vireo flavifrons]]'',
* ''[[Vireo flavoviridis]]''
** ''V. f. '''flavoviridis***, *forreri*, *hypoleucus* hag *insulanus*,
* *[[Vireo gilvus]]*
** *V. g. brewsteri*, ***gilvus***, *swainsoni*, *sympatricus* ha *victoriae*,
* *[[Vireo gracilirostris]]*,
* *[[Vireo griseus]]*
** *V. g. bermudianus*, ***griseus***, *marshalli*, *maynardi*, *micrus* ha *perquisitor*,
* *[[Vireo gundlachii]]*
** *V. g. *'gundlachii***, ''magnus'', ''orientalis'' ha ''sanfelipensis'',
* ''[[Vireo huttoni]]''
**  ''V. h. carolinae'', ''cognatus'', ***huttoni***, ''mexicanus'', ''oberholseri'', ''obscurus'', ''pacificus'', ''parkesi'', ''sierrae'', ''stephensi'', ''unitti'' ha ''vulcani'',
* ''[[Vireo hypochryseus]]''
** ''V. h. '''hypochryseus***, *nitidus* ha *sordidus*,
* *[[Vireo latimeri]]*,
* *[[Vireo leucophrys]]*
** *V. l. amauronotus*, *bulli*, *chiriquensis*, *costaricensis*, *dissors*, *dubius*, *eleanorae*, *josephae*, *laetissimus*, ***leucophrys***, *maranonicus*, *mirandae*, *palmeri* ha *strenuus*,
* *[[Vireo magister]]*
** *V. m. caymanensis*, *decoloratus*, ***magister*** ha *stilesi*,
* *[[Vireo masteri]]*,
* *[[Vireo modestus]]*,
* *[[Vireo nanus]]*,
* *[[Vireo nelsoni]]*,
* *[[Vireo olivaceus]]*,
* *[[Vireo osburni]]*,
* *[[Vireo pallens]]*
** *V. p. angulensis*, *approximans*, *browningi*, *nicoyensis*, *ochraceus*, ***pallens***, *paluster*, *salvini*, *semiflavus* ha *wetmorei*,
* *[[Vireo philadelphicus]]*,
* *[[Vireo plumbeus]]*
** *V. p. gravis*, *montanus*, *notius* ha ***plumbeus***,
* *[[Vireo sclateri]]*,
* *[[Vireo solitarius]]*
** *V. s. alticola* ha ***solitarius***,
* *[[Vireo vicinior]]*.
O c'havout a reer en Amerika, c'hwezek isspesad ha pevar-ugent (96) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ambroaz

**Ambroaz**, pe **Ambroez**, zo un anv-bihan brezhonek.

## Gerdarzh
Eus an anv latin Ambrosius, deuet eus ar gerioù henc'hresianek: ἀμ- (am-, ‘am-’) ha -βροτος (marvel), Aμβροτος (Ambrotos, aet da Ambrotius e latin), da lavarout eo "divarvel".

## Yezhoù all
*Ambrose, e saozneg
*Ambrosio, e spagnoleg
*Ambroggio, en italianeg

## Notennoù
Erpornis zantholeuca

***Erpornis zantholeuca*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Vireonidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt koulz hag o larved, biskoul bihan en o zouez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ en un takad hag a ya eus menezioù Himalaya da vBorneo :
* *Erpornis zantholeuca brunnescens*, e Borneo,
* *E. z. canescens*, e gevred Thailand ha kornôg Kambodja,
* *E. z. griseiloris*, e gevred Sina, Taiwan,
* *E. z. interposita*, e Malezia,
* *E. z. saani*, e gwalarn Sumatera,
* *E. z. sordida*, e reter Thailand ha kreisteiz Indez-Sina,
* *E. z. tyrannulus*, eus kreisteiz Yunnan (kreisteiz Sina) da viz Thailand ha hanternoz Indez-Sina,
* *E. z. *'zantholeuca**', eus kreiz ha reter menezioù Himalaya da vMyanmar, kornôg Thailand ha kornôg Yunnan.

## Rummatadur
Renket e veze er c'herentiad Timaliidae kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Erpornis zantholeuca'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Erpornis zantholeuca'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lê Đức Anh

**Lê Đức Anh**, ganet d'ar 1añ a viz Kerzu 1920 ha marvet d'an 22 a viz Ebrel 2019 a oa ur politikour ha jeneral vietnamian. Bez' e voe pevare prezidant Viêt Nam etre 1992 ha 1997.

Bez' e oa bet e penn an nerzhioù vietnamian e Kambodia er bloavezhioù 1980. Evel politikour e oa unan mirour. Difenn a rae mennad ar strollad komunour o ren strizh ar gevredigezh.
Philippine

**Philippine** zo un anv-bihan alamanek ha gallek.

## Tud

*Philippine de Hainaut (1314 – 1369), rouanez Bro-Saoz, 
**Philippine de Gueldre*, pe Philippe de Gueldre (1464-1547)
*Philippine Welser (1527-1580)
*Philippine d'Orléans (1714-1734), priñsez c'hall,
*Philippine Charlotte von Preußen (1716-1801), priñsez alaman,
*Philippine von Brandenburg-Schwedt (1745-1800), priñsez alaman ,
**Philippine Duchesne* pe Rose-Philippine Duchesne (1769-1852), leanez ha santez c'hall,
*Philippine von Reden, ( 1775 - 1841) , skrivagnerez alaman,
*Philippine de Rothschild (1933 -2014), mondianez c'hall,
*Philippine Leroy-Beaulieu, ganet e 1963, aktourez c'hall.

## Lec'hioù
**Philippine*, kêriadenn e kumun Terneuzen, en Izelvroioù.

## Pennadoù kar
*Philippa
*Philippe
*Filipinez
Maurice Thorez

**Maurice Thorez**, ganet e Noyelles-Godault, Pas-de-Calais, d'an 28 a viz Ebrel 1900 ha marvet war ar Mor Du, d'an 11 a viz Gouhere 1964, a oa ur politkour gall, ezel eus ar Strollad Komunour Gall. Sekretour meur an aozadur e voe etre 1930 ha 1964. Bez e voe ivez ministr ar gargidi Stad etre 1945 ha 1947 ha besprezidant ar C'huzul etre 1946 ha 1947.

Marvet e oa gant un taol-kalon pa oa o veajiñ war bourzh al *Litva* d'ar 6 a viz Gouhere gant Jeannette Vermeersch. O vont da veajiñ betek an URSS e oant, evit ar vakañsoù, evel ma oant boas da ober.
Philippe de Hainaut

**Philippe de Hainaut**, hiriv **Philippa** pe **Philippine** (24 a viz Even 1310/1315 – 15 a viz Eost 1369) a oa rouanez Bro-Saoz goude dimeziñ d'ar roue Edouarzh III. Bec'h a savas etre o daou vab, Jean de Gand hag Edmond de Langley ha diwar-se e savas ur brezel-diabarzh er rouantelezh, Brezel an Div Rozenn.
Pezoporus flaviventris

***Pezoporus flaviventris*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Psittaculidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad e mervent Aostralia.

## Notennoù ha daveennoù
Corvus bennetti

***Corvus bennetti*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Corvidae.

Dougen a ra anv an dastumer aostralian Kenric Harold Bennett (1835-1891), bet roet dezhañ gant e genvroad, an evnoniour Alfred John North (1855-1917).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e kornôg ha kreiz Aostralia.

## Liammoù diavaez
*  ''Corvus bennetti'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Corvus bennetti'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Robbert de Greef

**Robbert de Greef**, ganet d'ar 27 a viz Eost 1991 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Ebrel 2019, a oa ur marc'hhouarner izelvroat a rede evit ar skipailh Alecto Cycling Team. D'ar 1añ a viz Ebrel 2019, pa oa o redek ar redadeg Omloop van de Braakman, en doa bet un taol-kalon. Marvet eo d'ar 25 a viz Ebrel 2019.
Filippa Duci

**Filippa Duci**, pe **Ducci** (anvet * Philippa Desducs* e galleg), itron Couy, ganet en 1520 ha marvet en 1586 en Touren, a oa ur gourtizanez italian a renk uhel, pried-kleiz an daofin gall Henri, a voe roue Bro-C'hall evel Herri II (Bro-C'hall).

Ganet e oa e Moncalieri e 1520. Merc'h e oa da Gian Antonio Duci. 

E miz Du 1537, e-pad Eizhvet Brezel Italia, e tremenas an daofin Herri un toullad novezhioù e Moncalieri, e ti e skoedour, breur Filippa. Plijout a reas an daofin da Filippa a zeuas da vout e bried-kleiz. Genel a reas an Italianez ur plac'hig, en 1538, e Pariz, anvet Diana, anvet evel-hen abalamour d'e vestrez Diane de Poitiers.

Mervel a reas e Teurgn a-raok Here 1586.
Boulton and Park

**Thomas Ernest Boulton** ha **Frederick William Park** (lesanvet *Fanny and Stella*) a oa treuzwiskerien saoz hag a voe barnet evit bezañ heñvelrevidi war a seblant. Brudet a-walc'h e voe an afer, anvet *Boulton and Park Case*, hag ar varnadenn e Londrez e 1871. Rebechet e oa dezho *conspiring and inciting persons to commit an unnatural offence*. Un taol-kleze en dour e voe ar varnedigezh, pa ne c'hallas ket ar varnerien prouiñ e oa bet darempredoù revrfouzherezh ganto, ar pezh a oa un torfed er mare-se, nag e oa un torfed gwiskañ dilhad maouezed gant paotred ; neuze e voent kavet digablus ha lezet da vont.
Philippa

**Philippa** zo un anv-bihan saoznek hag alamanek.

## Gerdarzh

## Yezhoù all
* Felipa e spagnoleg.
* Filippa en italianeg.

## Tud
* Philippa Bro-Saoz, merc'h da Herri IV Bro-Saoz, rouanez Unvaniezh Kalmar.
* Philippa of Lancaster, 
* Philippa Fawcett (1868-1948), matematikourez saoz.

## Pennad kar
*Filippa
*Philipp
Felipa Perestrelo Moniz

**Felipa Moniz**, **Felipa Perestrelo**, **Filipa Moniz Perestrelo**m **Filipa Perestrelo Moniz** (*c*. 1455- *c*. 1484) a oa pried Kristol Goulm, merdeer eus Genova (Italia).

## He buhez
Merc'h e oa da Vartolomeo Perestrello, merdeer portugalat a orin italian, ha da Isabel Moniz. He zad a oa genidik eus kêr Biacenza, en Italia, ha gouarnour enez portugalat Porto Santo e oa He mamm a oa merc'h-vihan da Gil Aires, escrivão da puridade de D. Nuno Álvares Pereira, ha d'e bried Leonor Rodrigues..

## Eured
Felipa Moniz n'halle ket dimeziñ hep aotre mestr Urzh Santiago, ar roue João II de Portugal, evel a oa skrivet e levr reolennoù an urzh.
War-dro 1479 e tegouezhas Kristol Goulm e Lisboa, evel marc'hadour. D'an 13 a viz Mae e euredas da Felipa Moniz. E 1481 e voe ganet o mab Diego. Neuze ez ejont da chom da Porto Santo, e-pad daou vloaz, ha goude da Vadeira.

Mervel a reas a-raok beaj he fried da Amerika.

## Notennoù
Victor Masson (arzour)

**Victor Masson** a oa un tresour, livour ha penn greanterezh eus Loren, ganet d'an 10 a viz Mae 1849 e Pont-à-Mousson (Meurthe) hag aet da Anaon e Toulon (Var) d'ar 17 a viz Gouhere 1917.

Victor Masson, Entr'acte au théâtre, 1884.png|*Entr'acte au théâtre* (1884)
Victor Masson, Concours de gymnastique, 1884, Nancy, Musée lorrain.jpg|*Concours de gymnastique* (1884)
Victor Masson, Programme du concert du cercle, 1885.jpg|Programme du concert du cercle (1885)


Victor Masson, Les Lutteurs, 1886, Nancy, Musée lorrain.jpg|*Les lutteurs*
Victor Masson, Ta photo ou la vie, Nancy, Musée lorrain.jpg|*Ta photo ou la vie*
Toull-bac'h Saint-Lazare

An **Toull-bac'h Saint-Lazare** a oa un toull-bac'h e Pariz, a-raok Dispac'h 1789, hag un ospital goude, an Ospital Saint-Lazare. Savet e oa bet e-barzh savadurioù kozh un urzh relijiel, hag a oa ti-kreiz Kenvreuriezh ar Gefridi, pe *Ti Saint-Lazare*, hiriv en 10 arondisamant, e niverenn 107 ar straed Faubourg-Saint-Denis, e kloziad kozh Saint-Lazare.

### Prizonidi brudet
#### E-pad an [[Dispac'h gall]]
* Louis-Pierre Anquetil, Istorour gall
* François-Joseph Bélanger, Tisaver
* François Rose Barthélémy de Bessejouls de Roquelaure, koronal, marvet dibennet
* Louis Jean Népomucène François Camus de La Guibourgère, kuzulier ar Grand'chambre du parlement de Paris, marvet dibennet
* André Chénier, barzh, dibennet er-maez eus an toull-bac'h
* Aimée de Franquetot de Coigny, dugez de Fleury ha kontez de Montrond, e-pad ar Spont bras, a voe muzenn André Chénier, brudet evel *la Jeune Captive* en ur varzhoneg,
* Charles Alexandre Créqui de Montmorency, dibennet,
* Jean-Baptiste Dossonville, poliser gall arbennikaet war plantañ reuz, ezel eus polis politikel ar Comité de sûreté générale de l'an II,
* Kontez Madeleine Henriette Louise de Flavigny, dibennet.
* Kontez Elisabeth Dubois de Courval Joly de Fleury, dibennet.

## Notennoù ha daveennoù
Filippa

**Filippa** zo un anv-bihan italianek hag ivez un anv-bihan svedek a vez skrivet Philippa ivez.

## Yezhoù all
*Felipa 

## Tud

*Filippa Bro-Saoz, pe *Philippa* (1394 -1430 ) a oa ur briñsez saoz, deuet da vout rouanez Unvaniezh Kalmar pa zimezas d'ar roue Erik Pomerania.
*Filippa Duci (1520-1586), pried-kleiz ur roue gall,
*Filippa Eriksdotter Fleming , marvet e 1578, itron finlandat.

### XX ha XXI kantved
*Filippa Désirée Amanda Cay Reinfeldt, ganet e 1967, politikerez svedat, 
*Filippa Giordano, ganet e 1974, kanerez italian ha mec'hikan, 
*Filippa Palmstierna Hamilton, ganet e 1985, dougerez-dilhad svedat-gall.

## Gwelout ivez
* Filipa
* Filippo
Henry Wainwright

**Henry Wainwright**, lakaet d'ar marv d'an 21 a viz Kerzu 1875, a oa ur muntrer saoz.
## Buhez
Henry Wainwright hag a oa ur brouster en devoa lazhet e vestrez Harriet Lane e miz Gwengolo 1874. Beziet en devoa ar c'horf en ur sanailh perc'hennet gantañ. Goude bezañ bet graet freuz-stal bloaz war-lerc'h en devoa diveziet ar c'horf e miz Gwengolo 1875. Gant sikour e vreur Thomas hag ur brouster all anvet Alfred Stokes en devoa klasket kuzhañ ar c'horf en ul lec'h all. Stokes en doa kavet iskis an afer-se ha kaout pakadoù da ziwall. Digoret en doa unan anezho ha kavet lodennoù eus korf un den. Raktal en devoa galvet ar polis. 

Brudetoc'h evit re Jack the Ripper e voe an torfed. Henry ha Thomas a voe barnet en Old Bailey gant Sir Alexander Cockburn. Lakaet e veoent da gablus : Henry evit ar muntr ha Thomas evit sikour en torfed. Henry Wainwright a voe kondaonet d'ar marv ha krouget gant William Marwood d'an 21 a viz Kerzu 1875.

## Liammoù diavaez
* ''Murderpedia''