open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kan an Nibelunged

An **Nibelungenlied** (Krennalamaneg uhel : *Der Nibelunge liet* pe *Der Nibelunge nôt*), troet e **Kan an Nibelunged**, zo ur meurgan skrivet e-tro ar bloaz 1200 e krennalamaneg uhel. Ar varzhoneg disin-se a zeuas eus rannvro Passau. An *Nibelungenlied* zo diazezet war un hengoun dre gomz tennet eus gwengeloù harozel german gant tudennoù istorel eus ar <span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">V</span><small><sup>vet</sup></small> hag ar , ha skignet e voe dre an holl vroioù germanek. An istor a vez adkavet e Lec'hlenn gant ar c'hanoù harozel a zo en *[[Edda e gwerzennoù|Edda]]* hag e *[[Völsunga saga|Saga ar Völsunged]]*.

Rannet eo ar meurgan e div lodenn : el lodenn kentañ, Siegfried a zeu da Worms da c'houlenn dorn priñsez vurgund Kriemhild digant he breur ar roue Gunther. Hennezh a asant d'an eured gant ma vo roet harz da C'hunther gant Siegfried a-benn ober e wreg eus Brünhild, ar briñsez-vrezelerez. Siegfried a zeu a-benn hag a zimez gant Kriemhild, hogen Brünhild ha Kriemhild a dro da enebourezed, ma echuas gant muntrerezh Siegfried gant ar gwaz Hagen dre urzh Gunther. En eil lodenn, an intañvez Kriemhild zo priedet gant Etzel, roue an Huned. Diwezhatoc'h e ped he breur da weladenniñ rouantelezh Etzel gant ar soñj kaout he dial diouzh Hagen. An disoc'h a vo marv an holl Vurgunded hag a oa deuet e lez Etzel, dismantr ar rouantelezh ha marv Kriemhild zoken.

An *Nibelungenlied* a voe ar meurgan kentañ lakaet dre skrid er broioù alamanek. Ar varzhoneg a voe ankouaet goude 1500, hag adkavet e voe e 1755. Lesanvet "an Iliad alamanek", an *Nibelungenlied* a grogas da vout brudet en-dro evel ur meurgan broadel alaman. Ar varzhoneg a voe arveret da skeudenniñ ha difenn gweloù enep-demokratel, mirelour, pe mennozhioù nazi a-raok hag e-pad an Eil Brezel-bed. Daveoù ar c'han-mañ a vez kavet e labour Richard Wagner : *[[Der Ring des Nibelungen]]*, hag a zo levezonet kalz gant ar mammennoù eus an norseg. E 2009, eo bet enskrivet en UNESCO (*Memory of the World Register*) abalamour d'e dalvoudegezh istorel. Taolennet e vez evel "unan ag ar barzhonegoù galloudusañ e-touesk meurganoù german ar Grennamzer".

### Embannadurioù
* Karl Bartsch edition (Leipzig, 1870–80)
* Transcriptions of the main manuscripts (ABCndk)
* Die Nibelungen-Werkstatt

## Liammoù diavaez
* An holl zornskridoù (Handschriftencensus)
* Facsimile an dornskrid C
* Enrolladenn e krennc'hermaneg uhel
Río Conchos

Ar **Río Conchos** zo ur stêr e Mec'hiko, e Chihuaha. Un adstêr eo d'ar Río Bravo del Norte e kêr Ojinaga, e stad Chihuahua.

Adstêrioù zo d'ar Río Conchos: 
*war e lez kleiz: ar Río San Pedro (Chihuahua) hag ar Chuviscar; 
*war e lez dehoù: an Nonoava, ar Balleza, hag ar Florido e Camargo.
Río San Pedro

**Río San Pedro** zo anv meur a stêr er bed.

* Río San Pedro
* Río San Pedro

* Río San Pedro (Calle-Calle), e Los Ríos
* Río San Pedro de Inacaliri, adstêr d'ar Río Loa
* Río San Pedro de Atacama, en el Salar de Atacama

* Río San Pedro, e departamant Caquetá

* Río San Pedro, e proviñs Camagüey

 ha 
*Río San Pedro, stêr etre an div vro, Guatemala ha gevred Mec'hiko, ma'z eo anvet ivez **Río San Pedro Mártir**

* Río San Pedro (Chihuahua), a ya da gemberiñ er Río Conchos e stad Chihuahua
* Río San Pedro Mezquital, a ya d'aberiñ er Meurvor Habask

* Río San Pedro, en Andalouzia
* Río San Pedro, e Puerto Real (Cádiz)

* Río San Pedro, en Arizona

* Río San Pedro, en stad Miranda

## Pennad kar
*San Pedro
Río San Pedro (Chihuahua)

Ar **Río San Pedro** zo ur stêr e Mec'hiko, e stad Chihuaha. Un adstêr en deus : ar Satevo.

Un adstêr eo d'ar Río Conchos war e lez kleiz.
Río San Pedro (Guatemala-Mec'hiko)

Ar **Río San Pedro ** zo ur stêr a 186&nbsp;km, etre Guatemala ha gevred Mec'hiko, ma'z eo anvet ivez **Río San Pedro Mártir**.

Eieniñ a ra e departamant El Petén en Guatemala. Tremen a ra an harzoù gant Mec'hiko da vont e stad Tabasco. Adalek eno eo anvet   *San Pedro Mártir* ma ya da gemberiñ er stêr Usumacinta.
La Libertad

**La Libertad** zo anv meur a dra, ha meur a lec'h.

## Lec'hioù

* La Libertad (Arc'hantina), kêriadenn

* Comuna La Libertad (Cúcuta), kumun

* La Libertad (Ecuador), kanton

* La Libertad (La Libertad), kumun
* Departamant La Libertad (El Salvador)

* La Libertad (Petén), kumun en El Petén
* La Libertad (Huehuetenango), kumun e departamant Huehuetenango

* La Libertad (Comayagua), kumun e departamant Comayagua
* La Libertad (Francisco Morazán), kumun e departamant Francisco Morazán

* La Libertad (Chiapas), kumun

* La Libertad, kumun

* La Libertad, departamant
* Departamant La Libertad (Kengevread Perou-Bolivia), departamant gwechall e Kengevread Perou-Bolivia
* Distrig La Libertad, distrig melestradurel e departamant Ancash
* Distrig La Libertad de Pallán, e departamant Cajamarca

## Kazetennoù

## Kanaouennoù
Gofannon

**Gofannon** (distaget: [ɡɔˈvanɔn]) eo ar stumm krenngembraek evit Gobannus, doue-gov ar Gelted. Diskouezet e vez el lennegezh kembraek evel ur gov ampart-dreist ha mab da zDôn. E anv a c'hall bezañ keñveriet gant ar ger heniwerzhonek *gobae* (gen. *gobann*) ‘gov’, e galianeg *gobedbi* ‘gant ar c'hovien’ ; adkavet e vez er ger lituanek *gabija* ‘sakret gant an tan’, *gabus* ‘profet’. Un doue kevatal a zo e gwengeloù Iwerzhon: Goibniu. Ouzhpenn e labour evit krouiñ ha strobinellañ an armoù-brezel eo-eñ anavezet evel ur pennsavour.

E gwengelouriezh Preden eo lazhet Dylan Ail Don gant Gofannon, e eontr, hep gouzout piv e oa Socʼh hud doue al labour-douar Amaethon zo bet goveliet gantañ..

## Daveoù
Gouel ar Rouaned (Jan Steen)

**Gouel ar Rouaned**, pe **Het Driekoningenfeest**, zo un daolenn gant al livour izelvroat Jan Steen. Emañ war ziskouez e Museumslandschaft Hessen Kassel, en Alamagn.
Santa Tecla (El Salvador)

**Santa Tecla** eo kêr-benn Departamant La Libertad, en El Salvador. 121.908 a oa enni hervez niveradeg-poblañs 2007.
Colón

**Colón** zo anv meur a lec'h e meur a vro, e Kreizamerika pe Suamerika.

## Tud
* Cristobal Colón
* Diego Colón

## Lec'hioù

;
* Colón, kumun en Entre Ríos, war lez ar río Uruguay
* Colón, kumun e proviñs Buenos Aires
* Departamant Colón, e proviñs Entre Ríos
* Departamant Colón, e proviñs Córdoba
* Partido Colón, e proviñs Buenos Aires
;
* Ciudad Colón, e kanton Mora, proviñs San José
;
* Colón, kumun e departamant e La Libertad
;
* Departamant Colón (Honduras), en hanternoz ar vro
;
* Colón, e departamant Nariño
* Colón, e departamant Putumayo
;
* Colón, kêr ha kumun e proviñs Matanzas
;
* Colón, kumun e Querétaro
;
* Colón, kêr-benn ar broviñs heñvelanvet
* Proviñs Colón, a zo enni Kanol Panamá
* Distrig Colón, er broviñs heñvelanvet
* Departamant Colón, kaset da get
;
* Colón, e kontelezh St. Joseph, e Míchigan
* Colón, e kontelezh Saunders, e Nebraska
;
* Colón, kêriadenn e departamant Lavalleja
* Villa Colón, karter e Montevideo
;
* Colón, kumun e stad Zulia
* Distrig Colón, kaset da get
* San Juan de Colón, kêr-benn kumun Ayacucho, e stad Táchira
* Territorio Federal Colón, aet da get

## Pennad kar
*Departamant Colón
Boudig

Ur **voudig** zo ur boud mojennel denheñvel, bihan pe bihanoc'h, benel pe c'hourel, gant galloudoù hud ha liammet ouzh nerzhioù an natur hag ar bed kenstur. Mard eo benel eo kaer-tre ha galloudoù dreistnaturel he deus evel reiñ donezonoù d'ar vugale nevez-c'hanet, nijal, teurel barr d'unan bennak ha kaout krog war an dazont. Boudiged a gaver e folklorioù pagan kalz sevenadurioù europat (keltiek, germanek, slavek), e stummoù liesseurt : aeled diskaret, teuzigoù, lutuned, korred, elfed hag all.

## Boudiged er mojennoù hag el lennegezh
Anavezet mat e oant e lennegezh ar Grennamzer en Europa ar C'hornôg, met aet kuit e hini an Azginivelezh. Dont a rejont en-dro er c'hontadennoù hag e oberennoù Shakespeare, hag en  gant ar romantelezh. Bremañ int tudennoù a gaver ingal el lennegezh *[[fantasy]]* ha moliac'h. Dedennañ a reont ar glaskerien, ar skeudennaouerien hag ar gonterien.


## Lec'hioù
* Maen ar Boudiged, liac'hven en Ezieg
* Liac'hven Ty-ar-Boudiged e Brenniliz

## Gwelout ivez
* sorser
Interlingue

An **Interlingue** zo ur yezh kalvezadel a zo bet savet e 1922 gant Edgar de Wahl, a rae *Occidental* anezhi.
Marsel Modir

**Marsel Modir** (Marcel Maudire), ganet d'ar 16 Genver 1951 ha marvet d'an 31 Here 2024, zo un ofiser-a-vor war e leve hag en deus savet geriaouegoù brezhonek.

Un atersadenn anezhañ a gaver er gazetenn Ya !, niv. 793.

## Oberennoù
;Marcel Maudire
* 2016 : *Mor ha bagoù - geriaoueg*, An Alarc'h, 
;Marsel Modir
* 2020 : *Geriaoueg-vor teiryezhek (brezhoneg - galleg - saozneg)*, Aber, 
* 2021 : *Geriaoueg teiryezhek an ti (brezhoneg - galleg - saozneg)*, Aber, 
* 2022 : *Geriaoueg teiryezhek korf ha yec'hed (brezhoneg - galleg - saozneg)*, Stang Alar, 
* 2022 : *Geriaoueg teiryezhek ar C'harr-tan hag endro (brezhoneg - galleg - saozneg)*, Stang Alar, 
* 2022 : *Geriaoueg divyezhek ar velestradurezh (brezhoneg - galleg)*, Stang Alar, 
* 2023 : *Geriaoueg teiryezhek ar beajoù (brezhoneg - galleg - saozneg)*, Stang Alar, 
* 2024 : *Tro Breizh ar glad - Tour de Bretagne du patrimoine*, Stang Alar,
Keltia

**Keltia** eo hollad ar Broioù keltiek. Gallout a ra ober dave da veur a dra all :

* *Keltia*, ur gelaouenn arzoù, krouet e 1931 gant ar Seiz Breur war-lerc’h Kornog, gant un niverenn hepken,
* *[[O Keltia]]*, ur ganaouenn gant Glenmor,
* *The Winds of Keltia*, ur ganaouenn gant Alan Stivell ha Steve Waring, enrollet war ar bladenn *[[À l'Olympia (pladenn Alan Stivell)|À l’Olympia]]*, e 1972.
* *Keltia Blues*, un arnodskrid gant Xavier Grall, Kelenn, 1971.
* Missa Keltia, un oferenn skrivet gant Job an Irien ha sonaozet gant René Abjean, e 1982,
* Keltia Graphic, moullerezh ha ti-embann e Speied,
* Keltia musique, ul label sonerezh breizhat ha keltiek,
* *Keltia* eo ar rouantelezh etresteredel a gaver en heuliad *The Keltiad*, 1986-1998, gant ar skrivagnerez stadunanat Patricia Kennealy,
* *Keltia*, ur gelaouenn c’hallek, Éditions du Nemeton, Vincennes,
* Ô Keltia, un heuliadenn albomoù bannoù-treset, savet gant Monteils, Skol Vreizh, 2021-2024
Brunnhild

Ur vaouez eus ar wengelouriezh c'herman eo **Brunnhild** (e norseg: **Brynhildr**  [ˈbrynˌhildz̠], e krennalamaneg uhel: **Brünhilt**, en alamaneg modern: Brünhild pe Brünhilde). He andon a c'hallfe bout ar briñsez wizigot Brunhild a vro-Aostrasia.

En hengoun eus an norzh ez eo Brunhild ur werc'hez-skoed (*skjaldmær* e norseg) pe ur valkirienn, hag a vez kavet e saga ar Völsunged, ha lod ag ar barzhonegoù eddaek. E-barzh an Nibelungenlied ez eo-hi ur briñsez-brezelourez. Kemer a reas perzh e lazhadenn Sigurd (pe Siegfried) goude bout bet lorbet gantañ da roiñ he dorn da c'hGunther, roue Burgondia. Met abeg kentañ he irienn a voe he c'habal gant Gudrun (pe Kriemhild), gwreg Siegfried. En hengoun lec'hlennat (ha n'eo ket an hini alaman) en em lazh Brunhild goude marv Sigfried.

Richard Wagner a reas eus Brunnhild (anvet **Brünnhilde**) un dudenn eus ar c'hentañ er pezh opera *Der Ring des Nibelungen*. He skeudenn a-vremañ zo tennet eus ar skeudennadur savet gant Wagner.

Kan an Nibelunged a ginnig anezhi o lâret:
Chapel ar Vadalen

**Chapel ar Vadalen**  zo anv meur a chapel e Breizh.
* Chapel ar Vadalen (Gwidel)
* Chapel ar Vadalen (Karnag)
* Chapel ar Vadalen (Langoned)
* Chapel ar Vadalen (Malastreg)
* Chapel ar Vadalen (Penmarc'h)
* Chapel ar Vadalen (Pont-'n-Abad), distrujet e 1970
Cerro Tres Kandú

Ar **Cerro Tres Kandú** pe **Cerro Peró ** (**Kandu** pe **Perõ** e gwaranieg) eo menez uhelañ Paraguay, 800 metr uhelder dezhañ, e Departamant Guairá war lez Departamant Caazapá.
Departamant Zonda

**Departamant Zonda** zo unan eus 19 departamant proviñs San Juan en Arc'hantina, ha Villa Basilio Nievas eo ar pennlec'h.
Departamantoù Paraguay

Dre lezenn 71/92 ar 6 a viz Du 1992 ez eo rannet Stad Paraguay etre 17 departamant hag un distrig-kêr-benn.

## Notennoù
Gabriele

**Gabriele** zo un anv-bihan italianek roet d'ar baotred hag un anv-bihan alamanek roet d'ar merc'hed. Gallout a ra bezañ un anv-tiegezh italianek ivez.

Gabriello ha Gabrio zo stummoù italianek all.

## Berranvioù
* Gaby, Gabby

## E yezhoù all
* evit ar baotred : Gabriel, Gábor, Gavril
* evit ar merc'hed : Gabriella, Gabriela, Gabrielle

## Tud vrudet
* Gabriele Faerno (1510-1561), barzh italian e latin
* Gabriele Falloppio (war-dro 1523 - 1562), surjian italian
* Gabriele Malagrida (1689-1761), beleg katolik, misioner ha jezuist italian 
* Gabriele D'Annunzio (1863-1938), skrivagner italian, barzh, kazetenner ha soudard
* Gabriele Münter (1877-1962), livourez alaman 
* Gabriele Pescatore (1916-2016), gwiraour italian
* Gabriele Amorth (1925-2016), beleg ha stolier italian
Xoán Fernández de Andeiro

**Xoán Fernández de Andeiro**  e galizeg, pe **João Fernandes Andeiro** e portugaleg (c. 1320 - Lisboa, 6 a Gerzu 1383), anavezet ivez evel * Kont Andeiro*, a oa eil kont Ourém, e Portugal.
Bibracte

**Bibracte** e oa kêr-benn ar bobl Aedui e Galia er Iañ kantved kent JK. Ul lec'h a 270 devezh-arat e oa, ma oa  bodet labourerien, mengleuzourien, govien.

Hiriv emañ an dachenn e kumunioù Saint-Léger-sous-Beuvray (Saône-et-Loire), Glux-en-Glenne ha Larochemillay (Nièvre), hag e lein ar  menez Beuvray. 

*Emgann Bibracte
The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman

***The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman***, pe ***Tristram Shandy*** e-berr, zo  ur romant saoznek gant ar skrivagner iwerzhonat Laurence Sterne (1713-1768) en .

Embannet e voe e nav levrenn, an div gentañ e York e 1759, hogen gant ar bloaz 1760 merket warne, ar seizh all en dek vloaz goude.

## Liammoù diavaez
* ''The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman'' @ Project Gutenberg
*  *La Vie et les Opinions de Tristram Shandy, Gentleman*, tr. Alfred Hédouin, Alexis Tadié, Paris : Folio, 2012
Chapel ar Vadalen (Penmarc'h)

**Chapel ar Vadalen** zo ur chapel e Penmarc'h, er Vro-Vigoudenn, hag a zo gouestlet da santez Mari Madalen, ur vaouez santel anavezet dre an Aviel. E 1956 e oa bet lakaet ar chapel war roll ar Monumantoù istorel.
Sagrada Família

Ar **Sagrada Família** zo ur vazilikenn gatolik e Bro-Spagn, e kêr Barcelona.

Emañ ar Sagrada Família er c’harter Eixample hag emañ war sevel abaoe 1882.
Artigas

**Artigas** zo un anv-lec'h spagnolek hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù
Anv karterioù dreist-holl eo an anv Artigas

* Artigas pe **Artiga**, karter e kêr Bermeo
* Artigas de Bujana, anv kozh karter Buya, e Bilbo 

* Artigas, kêr-benn departamant Artigas
* Artigas, departamant 
* Fortaleza General Artigas, kreñvlec'h er Cerro de Montevideo, anavezet ivez evel Fortaleza del Cerro

## Tud
*José Gervasio Artigas, jeneral ha politiker eus Uruguay
Río Negro (departamant)

**Río Negro** zo unan eus 19 departamant Uruguay ha kêr Fray Bentos eo ar pennlec'h anezhañ.

Teir c'humun zo: 
# Nuevo Berlín
#San Javier
#Young.
Sant-Jelan-Kroeshañveg

**Sant-Jelan-Kroeshañveg** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Bodet e voe kumunioù Sant-Jelan ha Kroeshañveg d'ar 1 a viz Genver 2022 d'ober kumun nevez Sant-Jelan-Kroeshañveg.
## Brezhoneg
* 57,8 % eus anvioù-lecʼh Kroeshañveg a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Gérand - croix de cimetière 20200906-01.jpg|Kroaz bered Sant-Jelan.
Église Saint-Samson-et-Saint-Maurice de Croixanvec.jpg|Iliz katolik Kroeshañveg.


## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Kroeshañveg,
* Sant-Jelan.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Canelones

**Canelones** zo anv 
* kêr Canelones, en Uruguay, a zo kêr-benn un departamant heñvelanvet;
* an departamant Canelones.
David Teniers

**David Teniers** zo anv tri livour flamank eus an Teniers.
* David Teniers an Henañ (1582-1649)
* E vab David Teniers ar Yaouankañ (1610-1690), ar brudetañ anezho
* Ur mab d'an eil, David Teniers III (1638-1685)
Boulogne (Vande)

**Boulogne** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 34 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,92% eus ar boblañs e 1911,  a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas un den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### 
* D'ar 1añ a viz Genver 2016 e voe kendeuzet Boulogne, Les Essarts, L'Oie ha Sainte-Florence d’ober ur gumun nevez, Essarts-en-Bocage.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de La Bralière.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell La Bralière.
* Iliz  katolik *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Daveoù ha notennoù
David Teniers ar Yaouankañ

**David Teniers ''ar Yaouankañ*** ([[Antwerpen]], [[1610]]-[[1690]]) a oa ul livour [[flamank]], mab d'al livour [[David Teniers an Henañ|David Teniers *an Henañ*]] ([[1582]]-[[1649]]).

Ur mab en doe, anavezet evel [[David Teniers III]] ([[1638]]-[[1685]]).

== Oberennoù ==

* [[1630]]-[[1640]] : *La Fête de Saint Georges*, eoullivadur war goad, [[Mirdi Fabre]], [[Montpellier]]
* [[1635]]-[[1640]] : *Joueur de musette*, gwechall *Joueur de cornemuse*, eoullivadur war lien, [[Mirdi al Louvre]]
* [[1640]]-[[1650]] : *La Tentation de saint Antoine* (doare bras), eoullivadur war goad, Mirdi al Louvre
* War-dro [[1640]] : *Le fumeur ou l'odorat*, eoullivadur war goad, 17.5 x 13.7&nbsp;cm, [[Musée des beaux-arts de Dijon]], [[Dijon]]
* Bloaziadoù [[1640]] : *Les Œuvres de miséricorde*,  eoullivadur war gouevr, 57 x 77&nbsp;cm, Mirdi al Louvre
*1640 : *Tabagie*, lesanvet *Les Amusements des matelots*, eoullivadur war goad, 38 x 60&nbsp;cm, Mirdi Fabre, Montpellier
*1640-1645 : *Deux paysans*, lesanvet *La prompte obéissance*, eoullivadur war goad, 18 x 13&nbsp;cm, Mirdi Fabre, Montpellier
* [[1643]] : *Fumeur accoudé à une table*, eoullivadur war lien, 39 x 31&nbsp;cm, Mirdi al Louvre
* [[1642]] : *Le Corps de garde*, eoullivadur war lien, 69 × 103&nbsp;cm, [[Mirdi ar Peniti]], [[Sant-Petersbourg]]
* [[1644]] : *Les Fumeurs*, eoullivadur war gouevr, 36 x 50&nbsp;cm, [[Wallace Collection (mirdi)|Wallace Collection]], [[Londrez]]
* [[1644]]-[[1645]] : *Tabagie*, lesanvet *L'homme au chapeau blanc*, eoullivadur war goad, 48 x 69&nbsp;cm, Mirdi Fabre, Montpellier
* [[1645]] : *Intérieur de cabaret, partie de cartes*, 58 x 78&nbsp;cm, Mirdi al Louvre
* War-dro [[1645]] : *Le Concours de tir à l'arc*, eoullivadur war goad, 54 × 88&nbsp;cm, [[Mirdi ar Prado]], [[Madrid]]
* [[1645]]-[[1647]] : *La Libération de saint Pierre*, eoullivadur war lien, 36 x 49&nbsp;cm}}, Wallace Collection, Londrez
*1645-1650 : *Paysage à la diseuse de bonne aventure*,eoullivadur war goad, 34,5 x 46&nbsp;cm, Mirdi Fabre, Montpellier
* [[1645]]-[[1650]] : *Une Auberge au bord de l'eau*, eoullivadur war goad derv, 23 x 34&nbsp;cm}}, Wallace Collection, Londrez
* [[1647]] : *Guardroom with the delivrance of saint*, [[Metropolitan Museum of Art]], [[New York]]
*War-dro  [[1648]] : *Scène de jeu dans une auberge*, eoullivadur war goad derv, 40,2 × 57,9&nbsp;cm, Wallace Collection, Londrez
* War-dro 1649-1651 : *Le Concert des chats*, Staatsgalerie Neuburg, [[München]]
* War-dro [[1650]] : *La Tentation de saint Antoine*, eoullivadur war goad, 63 × 87&nbsp;cm, Palais des Beaux-arts, [[Lille]]
*War-dro 1659 : *Paysage avec des bergers*, eoullivadur war goad, 24 x 34,5&nbsp;cm,
*Deiziad dianav : *Vues de Flandre'', taolennoù engravet gant Jacques-Philippe Le Bas

## Notennoù
Kanadeg ar c'hizhier

**Kanadeg ar c'hizhier**, anvet *Le Concert des chats* e galleg, ha *Katzenkonzert* en alamaneg, zo un daolenn gant David Teniers ar Yaouankañ hag a zo war ziskouez hiriv er Staatsgalerie Neuburg, e München, e Bavaria.
Aubigny-Les Clouzeaux

**Aubigny-Les Clouzeaux** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall, krouet e 2016.        
## Douaroniezh
## Istor
### 
* D'ar 1añ a viz Genver 2016 e voe kendeuzet kumunioù Aubigny ha Les Clouzeaux d’ober ur gumun nevez, **Aubigny-Les Clouzeaux**.
## Monumantoù ha traoù heverk

004 Aubigny ( 85430 ).JPG|Iliz *Saint Laurent*.
047 Les Clouzeaux ( 85430 ).JPG|Iliz *Sant Pêr* e Les Clouzeaux.

* An ilizoù katolik.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Aubigny,
* Les Clouzeaux. 
## Liammoù diavaez
## Daveoù ha notennoù
Noord-Brabant

**Noord-Brabant**, pe **Brabant an Hanternoz**, zo ur broviñs en Izelvroioù, e kreisteiz ar vro. Er c'hreisteiz dezhi emañ an harzoù gant Belgia, en hanternoz ar stêr Maas, Limburg er reter, ha Zeeland er c'huzh-heol.
's-Hertogenbosch eo ar gêrbenn, hag Eindhoven eo ar gêr vrasañ.
Montaigu-Vendée

**Montaigu-Vendée** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall, krouet e 2019.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2019, en ur vodañ kumunioù Boufféré, La Guyonnière, Saint-Georges-de-Montaigu, Saint-Hilaire-de-Loulay ha Montaigu.

## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Montaigu..JPG|Kastell Montaigu
W0207-StHilaireLoulay Lande 58956.JPG|Kastell La Lande e Saint-Hilaire-de-Loulay.
Église Saint-Martin de Saint-Georges-de-Montaigu (vue 5, Éduarel, 28 juillet 2018).jpg|Iliz Saint-Georges-de-Montaigu.
Guyonniere Eglise 59075.JPG|Iliz La Guyonnière
Église Notre-Dame-de-l’Assomption de Boufféré (vue 1, Éduarel, 28 juillet 2018).jpg|Iliz Boufféré

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
## Liammoù diavaez
## Daveoù ha notennoù
Departamant Treinta y Tres

**Departamant Treinta y Tres** zo unan eus departamantoù Uruguay,  ha  kêr Treinta y Tres eo ar gêr-benn anezhañ.
Bel-Ami

***Bel-Ami*** zo ur romant gallek gant Guy de Maupassant (1850-1893) embannet e 1885. 

Da gentañ e voe embannet a-dammoù er gelaouenn *[[Gil Blas]]* ha goude en ul levr gant an embanner Victor Havard. E 1895, daou vloaz goude marv an oberour, e voe graet un embannadur skeudennaouet gant un embanner all, Paul Ollendorff.

## Ar romant
C'hoarvezout a ra an istor e Pariz en eil hanterenn eus an .

## Filmoù
Meur a film zo bet graet diwar ar romant.
An Bhinn Bhán

**An Bhinn Bhán** (*Benbane Head* e saozneg)) zo ur beg-douar en Hanternoz Iwerzhon, e kontelezh Aontroim. Emañ nepell diouzh Chaoser ar Ramzed. Al lec'h norshañ eo en Hanternoz Iwerzhon, mar lakaer enez Reachlainn a-gostez.

## Notennoù
La Chapelle-Achard

**La Chapelle-Achard** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall. Emañ e-barzh kumun nevez Les Achards bremañ.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Savet e voe kumun Saint-Mathurin e 1873 diwar ul lodenn eus kumun La Chapelle-Achard.
### 
* Kendeuzet e voe kumunioù La Chapelle-Achard ha La Mothe-Achard  d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober kumun nevez Les Achards.
## Monumantoù ha traoù heverk

010_La_Chapelle-Achard_(_85150_).JPG
018 La Chapelle-Achard ( 85150 ).JPG

* Iliz katolik *Intron-Varia*.

006 La Chapelle-Achard ( 85150).JPG

* Ar c’halvar.

012 La Chapelle-Achard ( 85150 ).JPG

* Monumant ar re varv.
## Pennadoù kar
* La Mothe-Achard,
* Les Achards.
## Daveoù ha notennoù
Saint-Thurien

**Saint-Thurien** a oa ur gumun c'hall e departamant Eure, e Normandi. Kendeuzet e voe gant Fourmetot ha Saint-Ouen-des-Champs d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez anvet Le Perrey.

Dont a ra anv ar gumun eus hini ur sant hag a zo ivez en orin kumun Sant-Turian e Breizh. Merzout a c'haller emañ Sant-Thurien just e-kichen kumunioù Conteville, Marais-Vernier ha Saint-Samson-de-la-Roque, kumunioù eus Normandi hag a oa stag ouzh eskopti Dol gwechall.
Percy Liza

**Carlos Percy Liza Espinoza** (berraet a-wechoù e **Percy Liza**), bet ganet d'ar 10 a viz Mae 2000 e Chimbote (Perou), a zo ur melldroader a-vicher.

## Buhezskrid
D'e 17 vloaz ec'h erruas Percy Liza e Lima, ma tremenas tost holl e red-micher c'hoarier evel argader e skipailh Sporting Cristal.
### Red-micher etrebroadel

* 2012 : Escuela de Fútbol José Gálvez FBC
* 2013 : Academia Deportiva José Gálvez
* 2014 : Deportivo José Olaya
* 2014 : Centro de Formación Chimbote
* 2015 : Academia SiderPerú
* 2016-2017 : Universidad San Pedro
* 2017-2019 : Sporting Cristal B
* 2019-2022 : Sporting Cristal
* 2022– : Club Sport Marítimo (prest)
Chapel ar Scrovegni

**Chapel ar Scrovegni** zo ur chapel e Padova (Italia) hag a zo bet savet er  evel un darn eus ur palez, ha livet ar mogerioù anezhi gant Giotto.
Departamant Alto Paraguay

**Departamant Alto Paraguay** zo unan eus seitek departamant Paraguay, ha Fuerte Olimpo eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant Misiones

**Departamant Misiones**  zo unan eus seitek departamant Paraguay, ha San Juan Bautista eo ar gêr-benn anezhañ.
San Juan Bautista

**San Juan Bautista** zo anv spagnolek ar sant katolik Yann ar Badezour, hag anv meur a lec'h er broioù spagnolek hag e  Suamerika dreist-holl.

## Lec'hioù
### 
* San Juan Bautista, en Enezeg Juan Fernández

### 
* San Juan Bautista (Kalifornia), e kontelezh San Benito, e Kalifornia

### 
* San Juan Bautista (Suchitepéquez),kumun e departamant Suchitepéquez

### 
* San Juan Bautista,kumun en Eivissa
* San Juan Bautista, karter e Madrid

### 
* San Juan Teposcolula, kumun en Oaxaca

### 
* Departamant  Río San Juan
* Río San Juan
* San Juan de Oriente pe  *San Juan Bautista*, kumun e departamant  Masaya
* San Juan de la Concepción pe  *San Juan Bautista*, e kumun La Concepción, e departamant Masaya
* San Juan del Sur pe  *San Juan Bautista*, kumun e departamant Rivas

### 
* San Juan Bautista, kêr
* San Juan Bautista de Ñeembucú, kêr

### 
* San Juan Bautista, en Enez Margarita

## Pennad kar
* San Juan
Les Achards

**Les Achards** a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall.   
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Kendeuzet e voe kumunioù La Chapelle-Achard ha La Mothe-Achard  d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober kumun nevez Les Achards.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Pennadoù kar
* La Chapelle-Achard,
* La Mothe-Achard.
## Daveoù ha notennoù
National Gallery Londrez

An ** National Gallery** e Londrez zo ur mirdi arzoù, e Trafalgar Square, er City of Westminster. Diazezet e voe e 1824, hag ouzhpenn 2&nbsp;300 livadur zo ennañ evit ar re a zeu eus ar mare etre an  ha 1900.
Emgann Bailén

**Emgann Bailén** zo un emgann e 1808 e Spagn en Andalouzia ma voe trec'het un arme c'hall gant un arme spagnol.
Departamant San Pedro (Jujuy)

**Departamant San Pedro**  zo un departamant eus Arc'hantina e proviñs Jujuy. San Pedro de Jujuy eo ar pennlec'h. En hanternoz emañ departamant Ledesma, er c'hreisteiz departamant El Carmen, er gevred proviñs Salta hag er mervent departamant Palpalá.

E 2010 e oa 75 308 a dud o chom ennañ.
2022 e Breizh

## Darvoudoù
*1añ a viz Genver : 4 899 156 a dud zo o chom e Breizh, hervez an INSEE. Er rannvro velestradurel (4 departamant hepken) ez eus 3 422 900 a annezidi hag el Liger Atlantel ez eus 1 476 156 a dud.
*22 Genver : manifestadeg evit ma vo addigoret al linenn hent-houarn etre Montroulez ha Rosko.
*7 Ebrel : Kuzul-rannvro Breizh a zegemer un destenn, kinniget gant ar strollad *[[Breizh a-gleiz]]*, hag a c'houlenn an emrenerezh evit Breizh he femp departamant.
*4 Mae : ur bleiz zo e Menez Are, e Berrien, hervez ar skeudennoù a zo bet tapet anezhañ e-pad an noz.
*19 Mezheven : en eil tro dilennadeg ar gannaded ez eus dilennet 37 kannad e Breizh : 23 c'hannad eus ar c'hengevredad *Ensemble* (a-du gant Emmanuel Macron), 11 eus ar c'hengevredad NUPES (6 eus La France Insoumise, 3 eus ar P.S., 2 eus E.E.L.V.), 2 eus LR hag ur "Rannvroelour" (Paul Molac).
*18-24 Gouere : ouzhpenn 1700 hektar zo devet gant un tan-gwall e Menez Are.
*12-15 a viz Eost : 400 hektar zo devet gant un tan-gwall e Koad Pempont.
*16 a viz Kerzu : nac'h a ra kuzul-kêr Sant-Nazer lakaat sevel ar Gwenn ha du dirak an ti-kêr.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 2022|Ganedigezhioù 2022]]
## [[:Rummad:Marvioù 2022|Marvioù 2022]]
*Anne Beaumanoir, rezistantez, just e-mesk ar broadoù, mezegez neurofiziologourez 
*Jean Bobet, marc'hhouarner
*Yves Coppens, antropologour
*Yvon Garlan, istorour
*Alfred Houget, prezidant Stad Roazhon
*Roger Laouenan, kazetenner hag istorour
*Yvon Morvan, kaner
*Erwan Vallerie, emsaver ha lec'hanvadurour

## Notennoù
Stêr Carrión

Ar **Stêr Carrión** zo ur stêr e Spagn e proviñs Palencia, e Kastilha ha León, hag adstêr d'ar Pisuerga, a zo d'he zro adstêr d'an Duero.
Édouard Valéry

**Édouard Valéry**, ganet d'an 29 a viz C'hwevrer 1924 e La Coquille (Dordogne ha marvet d'ar 15 a viz Gwengolo 2010 e Sarlat-la-Canéda, a oa ur rezistant gall.

## Notennoù ha daveennoù
1913 e Breizh

## Darvoudoù

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1913|Ganedigezhioù 1913]]
*Alan-Gwenog Berr
*Saik Falc'hun
*Jean-Marie Goasmat
*Goulven Jacq
*Herri Kaouisin
*Manu Kerjean
*Frañsez Kervella
*Frañsez Marker
*Kaourintin Riou
*Pêr Trepos

## [[:Rummad:Marvioù 1913|Marvioù 1913]]
*Louis Hémon, skrivagner gallek
*Anna Roparzh, barzhez vrezhonek

__NOTOC__
Skipailh mell-droad Brazil

**Skipailh mell-droad Brazil** (*Seleção Brasileira de Futebol* e portugaleg) eo ar skipailh a c'hoari en anv Brazil e kenstrivadegoù etrebroadel ar vell-droad.

Krouet eo bet d'an 1914.
## Titloù
*Kib vell-droad ar bed (5 gwech)
;1958, 1962, 1970, 1994, 2002
Bob Saget

**Robert Lane Saget**, anavezetoc'h evel **Bob Saget**, ganet e Philadelphia (Pennsylvania, Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 17 a viz Mae 1956 ha marvet d'an 9 a viz Genver 2022 e Florida, a oa un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Gwengelouriezh Iwerzhon

**[[Gwengelouriezh]] [[Iwerzhon]]** zo bet treuzkaset dre-gomz e-pad kantvedoù a-raok bout skrivet a-c'houde kristenidigezh ar Gelted. Arveret ha kemmet a-wezhioù eo bet an danevelloù-se a-hed an amzer gant an hengounioù-pobl, koulskoude eo chomet digemm an temoù hag an tudennoù.

Gant donedigezh ar gristeniezh da Iwerzhon e voe miret kalzik a wengeloù e lennegezh Iwerzhon ar Grennamzer. Daoust ma vez gwelet al levezon gristen war an dornskridoù, al lennegezh-mañ eo an hini binvidikañ ha miret ar gwellañ e-touesk ar gwengelouriezhioù kelt. Ur bern dornskridoù zo bet kollet a-hed an amzer ha sur a-walc'h ne oa ket bet lakaet dre skrid an holl hengounioù dre-gomz, mes trawalc'h zo evit digemmañ pevar kelc'hiad pennañ : ar c'helc'hiad gwengelel, kelc'hiad Ulaid, ar c'helc'hiad Fenian hag ar c'helc'hiad istorel. Ouzhpenn se ez eus istorioù all ha ne glotont gant kelc'hiad ebet.

Tír na nÓg, Fionn Mac Cumhaill, Na Fianna, Aes Sídhe, Sétanta (Cú Chulainn), Lebor Gabála Érenn, Oidheadh Chloinne Lir, Táin Bó Cúailnge hag Eog an Anaoudegezh eo ar meurganoù, al lec'hioù hag an tudennoù brudetañ hiriv an deiz.

## Levrlennadur
* Lady Francesca Speranza Wilde, **'  (1887)
* James Bonwick,  **' (1894)
* Lady Augusta Gregory : *Cuchulain of Muirthemne* (1902), ha  *Gods and Fighting Men* (1904)
* Juliet Marillier : *Daughter of the Forest*, *Son of the Shadows*, ha *Child of the Prophecy* (Sevenwaters trilogy, 1999-2001).
* Gregory Frost : *Tain* (1986), ha *Remscela* (1988)
* Morgan Llywelyn : *Red Branch* (1989), *Finn MacCool* (1994), and *Bard: The Odyssey Of the Irish* (1984)
* James Stephens : *Irish Fairy Tales* (1920)
* Lenihan, Eddie ha Carolyn Eve Green. *Meeting the Other Crowd*: *The Fairy Stories of Hidden Ireland*. New York. Jeremy P. Tarcher/Penguin. 2004. ISBN&nbsp;
Aos Sí

***Aos sí*** (distaget [iːsˠ ˈʃiː]) eo an anv iwerzhonek hag a daolenn ur ouenn dreistbedel e gwengelouriezh Iwerzhon. Gallout a reer o ereat ouzh ar boudigoù. Lavaret e vez int hil Tuatha Dé Danann, ("Kenel Doueez Dannou*"*).

An *aos sí* a vev dindan an douar e-barzh kreñvlec'hioù a-hed mor ar c'hornôg, en ur bed diwelus stok-ha-stok ouzh bed mab-den. Taolennet e vez ar bed-se e-barzh *Lebor Gabála Érenn* evel un hollved kenstur lec'h ma vale an *aos sí* e-touesk ar re vev. 

En iwerzhoneg a-vremañ e vez anvet ***daoine sídhe*** [ˈd̪ˠiːnʲə ˈʃiːə] ar re a vev er c'hrugelloù; ***daoine sìth*** e vez graet anezhe e sevenadur Skos. Gwelet e vezont evel hendadoù, speredoù an natur, pe doueezed ha doueed.
## Anvioù liesseurt
An *Aos sí* zo anavezet gant meur a anv, evel da skwer:

* *Aingil Anúabhair*: "Aeled lorc'hek"
* *Aos 'An*: "Kenel hael"
* *Daine maithe*: "Tud mat"
* *Deamhna Aerig*: "Arc'houere an aer"
* *Dream Anúabhair*: "Ar re vorlorc'hek"
* *Sídhfir*: "ar wazed divervel"
* *Sídheógaídhe*: "An diverveled bihan"
* *Slúagh Cille*:  "Kouvidi an bered"
* *Slúagh na Marbh*: "Kouvidi an ankoù"
* *Slúagh Sídhe*: "Ar c'houvidi divervel"
* *Slúagh-Sídhe-Thúatha-Dé-Danann*: "Kouvidi divarvel Túatha Dé Danann"
* *na Uaisle*: "Ar vrientinien" pe "An dud uhel"
* ha marteze *Geinte Glinne*: "Tud an neñv"
## Notennoù
Deus'ta !

**Deus'ta !** zo ur fest hag ur gevredigezh a zo o fal brudañ ha skoazellañ yezh ha sevenadur Breizh e Bro Brest, en ur veskañ sevenadur ha plijadur. Digor d'an holl ha digoust e vez an abadennoù.

## Ratozhioù
* Skoazellañ kevredigezhioù hag a labour evit ar sevenadur hag evit ar yezh.
* Klask gouzout perak ha penaos deskiñ brezhoneg hiziv.
* Startaat al liammoù etre ar skolioù, bed ar sevenadur hag an dud.
* Mont war-raok asambles gant ur raktres brav, luskus ha plijus.

## Istor
* 2018 : da-geñver he 40 vloaz e voe aozet gant skol Diwan Brest ur pred bras er Gabusined, gant ur fest-noz bras, ur veilhadeg, prezegennoù, kêriadenn ar c'hevredigezhioù, filmoù ; 12 000 a dud a voe.
* 2019 : SKED, Div Yezh ha skolaj Diwan Penn-ar-Bed a gemeras perzh ; 16 000 a dud a voe.
* 2020 : ur stal-labour *teulfilmoù* a voe savet gant skolioù divyezhek Brest ; kalz a draoù a voe nullet en abeg da vedreuziad ar C'HOVID-19.
* 2021 : kevredigezhioù all eus Brest Meurgêr a voe degemeret en aozadur ; 300 den a-youl-vat hag 20 000 a dud zo bet en holl.
* 2022 : distroet 'vo ar fest er Gabusined d'ar 5 ha 6 a viz Du 

## Lec'hioù
Er Gabusined, ur blasenn publik ha bras e kreiz-kêr Brest, emañ kalon ar fest.E lec'hiou all e vez degemeret abadennoù a bep seurt : beilhadegoù er Mac Orlan, filmoù er sinema *Les Studios*, teatr en Astralab (ar Releg), prezegennoù e Skol-Veur Brest gant ar KEBK, hag all.

## Liammoù diavaez
* Deus'ta ! 2018
* Atalier teulfim 2020
* Penaos e oa ''Deus'ta !'' e 2021 ?
*''www.deusta.bzh''
Cabo Honduras

**Cabo Honduras**, anvet **Punta de Caxinas** ha** Punta Castilla** ivez, zo ur beg-douar e Republik Honduras war aod ar Mor Karib.

Gweladennet e voe gant Cristóbal Colón e-kerzh e bevare beaj da Amerika, p'edo o verdeiñ a-hed aod Kreizamerika etre miz Gouhere 1502 ha miz Mae 1503.
Jean Dubuffet

**Jean Dubuffet**, ganet d'an 31 a viz Gouere 1901 en Havr-Nevez hag aet d'an Anaon d'an 12 a viz Mae 1985 e Pariz, a oa un arzour gall,  livour ha kizellour.

## Liammoù diavaez
*  ''Le Delarge''
*  ''BnF''
*  ''Fondation Dubuffet
Rodney Matthews

**Rodney Matthews** (Paulton, Bro-Saoz, 6 Gouere 1945 zo ur skeudennaouer, un dizainer hag ur soner breizhveuriat war dachennoù ar fantazi hag ar skiant-faltazi.

## Red-micher
### Yaouankiz
Ur bugel rakganet e oa R. Matthews, darbet e voe dezhañ mervel e-kerzh e eurvezhioù kentañ. Diwezhatoc'h, pa voe ur bugel yac'h, e plije dezhañ degemer kentelioù war an tresañ.
Echu e skoliata gantañ e labouras gant e dad, ur mekaniker, met buan e voe merzet e oa ar vicher-se dreist e c'halloud ; broudet gant e dad neuze e lakaas e anv e rann "Dizain kenwerzhel" ar *West of England College of Art* e Bristol, ma voe degemeret a-drugarez d'un teuliadig evned treset gant ar c'hreion du. Al livour ardremez Anthony Rossiter (1926-2000) a voe e benngelenner.
### Skeudennaouer
Pa guitaas ar Skol-veur e labouras R. Matthews evit Plastic Dog Agency, un ti-brudañ staliet e 1968 e Bristol ; e 1970 e tivizas an arzour labourat dizalc'h.

E deroù ar bloavezhioù 1970 e voe dibabet e skeudennoù gant ar gompagnunezh londrezat Big O Posters : milionoù a skritelloù a voe gwerzhet, neuze e c'hounezas brud er bed a-bezh.
Tremen 600 livadur en deus savet abaoe, diwar c'houlenn pe dre frañchiz. Dre e zoare da dresañ *Elric of Melniboné*, haroz Michael Moorcock (ganet e 1939) ez eo bet staget e anv ouzh ar stirad, bremañ c'hoazh e vez goulennet digantañ skeudennaouiñ an embannadurioù diwezhatañ, hag eñ tremen 70 vloaz.

E 1994 e tresas logo kentañ an embregerezh c'hoarioù video Traveller's Tales.

Tremen 140 golo evit albomoù sonerezh rock zo bet treset gant Rodney Matthews, ha tremen 90 livadur all zo bet gwerzhet e stumm skritelloù, miltammoù, kartennoù hetoù, deiziadurioù hag all.
Kalz levrioù zo bet skeudennaouet gantañ ivez.
### Dizainer
A-viskoazh ec'h eo bet sot gant ar bevaat ; e dibenn ar bloavezhioù 1990 neuze, gant harp ar sevener filmoù Gerry Anderson (1929-2012), e welas e grouadurioù o kemer buhez e *Lavender Castle*, ur stirad skinwel evit ar vugale ; e 1999 ha 2000 e voe skignet ar 26 pennad.

E 2005 e kenlabouras gant bevaerien ar film *The Magic Roundabout* ; pelloc'h e pourchasas meizadoù evit c'hoarioù video gant Sony Psygnosis ha Midway.
### Soner
Adalek e grennoad e sonas R. Matthews an toumperezh, en e strolladoù da gentañ ha diwezhatoc'h evit strolladoù rock hollvrudet evel Cream, Derek and the Dominos (Eric Clapton), Deep Purple ha Skid Row (Gary Moore). Goude ur mare avat e tivizas heuliañ hent ar skeudennaouiñ.

Hag eñ erru war an oad ec'h eo deuet a-benn da gendeuziñ e ziv voemenn : un albom sonerezh rock e 2020, *Trinity*, awenet gant e skeudennoù, ma son gant ar gitarour Jeff Scheetz, ar soner klavier Oliver Wakeman (Yes), ar soner gitar-boud John Payne (Asia) hag ar sonaozour Pete Coleman ; ur bladenn all gant ar memes strollad, *I Saw Three Ships*, zo deuet er-maez e dibenn 2021.

## Oberennoù
* Hogozik holl oberennoù Rodney Matthews a gavor en e lec'hienn ofisiel.

## Levrlennadur
*Rodey Matthews: *Voyages Extrêmes*, Éditions Vent d'Ouest, 1993 
## Liammoù diavaez
*  
## Notennoù
Fernand Dupuy

**Fernand Dupuy** (1917-1999) a oa ur skolaer hag ur politiker gall.

Ezel e oa eus ar Strollad Komunour Gall. Kuzulier kanton e voe e departamant ar Saena eus 1953 da 1967, maer e Choisy-le-Roi eus 1959 da 1979, ha kannad, etre 1962 ha 1978, er Saena da gentañ hag er Val-de-Marne goude.

## Notennoù
Charles André van Loo

**Carlo Andrea Vanloo** hervez e anv-bihaniant, gallekaet e **Charles André van Loo**, pe ** Carle van Loo** evel ma sine e oberennoù, ganet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1705 e Nisa (kontelezh Nisa, Stadoù Savoia, ma oa an italianeg ar yezh ofisiel), ha marvet d'ar 15 a viz Gouhere 1765 e Pariz, a oa ul livour gall a orin izelvroat. An hini brudetañ eus an tiegezh van Loo eo. 

## E vuhez

Mab e oa d'al livour Louis-Abraham van Loo (1653-1712), ha breur d'al livour Jean-Baptiste van Loo (1684-1745).

Koll e dad a reas Charles André van Loo en 1717 ha savet e voe gant e vreur, Jean-Baptiste. Gantañ ez eas da Dorino, ha goude da  Roma e-kerzh div veaj  da Italia (1712-1715 et 1716-1718). 

*Premier peintre du roi* e voe adalek 1762 betek 1765, dindan ren Loeiz XV Bro-C'hall.

## Notennoù ha daveoù
Ur yezh zo ur rannyezh gant lu ha morlu

**<q> Ur yezh zo ur rannyezh gant lu ha morlu </q>** (yideg :  **אַ שפּראַך איז אַ דיאַלעקט מיט אַן אַרמיי און פֿלאָט** *a shprakh iz a dialekt mit an armey un flot*) zo ur bomm-lavar a zo bet brudet gant ar yezhour Max Weineich (1894-1969) evit pouezañ war an diforc'h tidel a zo etre yezh ha rannyezh, pep yezh o vout skignet gant ur Stad galloudus ha mennet-start. En un doare hollekoc'h, levezonet e vez sell an dud war o yezh pe o rannyezh gant an en-dro kevredigezhel ha politikel.

## Doare M. Weinreich
Max Weinreich e-unan a zisklêrias en devoa klevet ar bomm-se digant ur selaouer e-kerzh ur stirad prezegennoù a zistagas etre an 13 a viz Kerzu 1943 hag an 12 a viz Mezheven 1944.
Kentañ gwezh  ma voe moullet kement-se eo en ur pennad gant M. Weinreich,  Ar YIVO ha kudennoù hon amzer , a zo un treuzskrivadur eus ur brezegenn en devoa distaget d'ar 5 a viz Genver 1945 e bodadeg bloaziek ar YIVO, a-zivout ar yezhoniezh hag ar yuzevegezh (**ייִדישקייט** *yiddishkeit*) :
Ur c'helenner en unan eus liseoù ar Bronx a zifoupas a-douez ar selaouerion. Deuet e oa da Amerika pa oa bugel, ha biskoazh n'en devoa klevet e oa un Istor d'ar yideg, a c'helle neuze talvout da zanvezioù a live uheloc'h... Ur wezh e teuas davedon goude ur brezegenn hag e c'houlennas diganin :  Pe ziforc'h zo etre ur yezh hag ur rannyezh ?  Soñjal a ris e oa bet taget gant an dismeg maskilek, ha klask a ris e gas d'an hent mat pan eas war ma c'haoz :  Se a ouzon ervat, met gwelloc'h termenadur a roin-me deoc'h. Ur yezh zo ur rannyezh gant lu ha morlu.  Adal neuze em eus miret ar soñj da dreuzkas an dezgeriadur espar-se eus enkadenn gevredigezhel ar yideg da vuioc'h a selaouerion.
Ar sokioyezhoniour Joshua Fishman (1926-2015) a lavaras e oa-eñ marteze ar selaouer-hont, hogen hervezañ e oa goude ur brezegenn e 1967, ha ne oa ket kelenner er Bronx.

## Doareoù all
* War gont ar yezhoniour gall Antoine Meillet (1866-1936) e vez lakaet ar bomm gant lod gouiezieon, met n'eus bet kavet skrid ebet evit kadarnaat.
* A-wezhioù e vez lakaet ar bomm war gont ar marichal gall Hubert Lyautey (1854-1934), en devije e zistaget en *Académie française*.
* Ar yezhoniour manavat Charles Randolph Quirk (1920-2017) a gemmas ar bomm : *A language is a dialect with an army and a flag*,  Ur yezh zo ur rannyezh gant ul lu hag ur banniel. 

## Levrlennadur
* Wallot, Jean-Pierre. *La gouvernance linguistique*. Ottawa : Presses Universitaires d'Ottawa, 2005 
## Notennoù
Chavagnes

**Chavagnes**  a oa ur gumun e Maine-et-Loire, en Anjev (hiriv e Pays de la Loire). Abaoe  Genver 2017 eo ur rann eus kumun nevez Terranjou.
Yves Péron

**Yves Péron** (Plounerin, 2 Eost 1914 - Bourdel, 6 Mezheven 1977) a oa ur rezistant hag ur politiker gall.

## Notennoù
Chavannes

**Chavanne** pe **Chavannes** zo anv gallek meur a lec'h, pe a gumun, e meur a vro.

## Lec'hioù
### 
* Chavanne, kêriadenn e kumun Nassogne en proviñs Luksembourg

### 
#### Kumunioù
* Chavannes, e Cher
* Chavannes, e Drôme
* Chavannes-les-Grands,  e Territoire de Belfort
* Chavannes-sur-l'Étang,  e  Haut-Rhin
* Chavannes-sur-Reyssouze, en Ain
* Les Chavannes-en-Maurienne,  e Savoie
* Chavanne, e Haute-Saône
* La Chavanne,  e Savoie
#### Lechiennoù
* Chavannes, e Vers-sous-Sellières e Jura
* Chavannes-sur-Suran, e Nivigne et Suran en Ain

### 
#### Kumunioù
;E  kanton Vaud
* Chavannes-de-Bogis 
* Chavannes-des-Bois 
* Chavannes-le-Chêne 
* Chavannes-le-Veyron 
* Chavannes-près-Renens 
* Chavannes-sur-Moudon
#### Kêriadennoù
* Chavannes-les-Forts, e kumun  Siviriez e kanton Fribourg
* Chavannes-sous-Orsonnens, e kumun Villorsonnens e kanton Fribourg
Mandchoukouo

Ar **Mandchoukouo**, pe **Manzhouguo** (sinaeg hengounel : 滿洲國 ; sinaeg simplaet : 满洲国 ; pinyin : *Mǎnzhōu guó*  « Stad Manchouria » ; japaneg : 満州国  *Manshū kuni*; kyūjitai : 滿洲國, *Manshūkoku)* a oa ur Stad dieub *[[De jure|de jure]]*, met savet ha mestroniet gant Impalaeriezh Japan e biz Sina hag a voe anezhañ eus 1932 betek 1945.
Anvet  e voe 満州国執政 *Mǎnzhōu guó zhízhèng* "Stad Manchoukouo" (1932-1934) ha 満州国皇帝 *Mǎnzhōu dìguó* "Impaleriezh Manchouria" (1934-1945).
Herzberg am Harz

**Herzberg am Harz** zo ur gêr eus Alamagn, e Land Saks-Izel hag e Kreis (pe distrig) Göttingen. Graet e vez anezhi "kêr an esperanteg" ((*die Esperanto-Stadt* en alamaneg, *la Esperanto-Urbo* en esperanteg), abalamour m'eo oberiant-kenañ an esperantegourien enni.

## Gevelliñ
*

## Liamm diavaez
* Stadt Herzberg am Harz
Maelenn Bernard

**Maelenn Bernard** zo ur skrivagnerez c'hallek. Tremenet he deus he bugaleaj e Bro-Naoned, er Mor-Bihan hag e Penn-ar-Bed. Er skol eo bet e Diwan, betek ar vachelouriezh. Kenlabouret he deus gant ar strollad La Obra ha beajet he deus e Suamerika.

## Oberenn
* 2021 : *À la folie, mon amour*, RAZ.

## Liammoù diavaez
*  Maelenn ar veajourez
*  Maelenn Bernard, ar skrivañ da bareañ
Margodenn

Ur **vargodenn** (pe verc'hodenn ivez) zo un dudenn, den pe loen, graet e koad, kartoñs pe gwiad, dornataet gant un den anvet ar margodenner. Hemañ a ra gant e zorn, e vrec'h, ur c'harenn pe neudennoù evit fiñval korf, penn hag izili ar vargodenn, hag a-wechoù he daoulagad hag he genoù. Komz a ra ar margodenner alies e-lec'h an dudenn en ur zornata anezhi, o c'hoari un istor dirak an arvesterien eta. Ar stumm c'hoariva-se zo kozh-tre peogwir e sav d'ar Vvet kantved kt JK e Henc'hres. A bep seurt margodennoù a c'haller kavout er bed.

## An doareoù da vargodenniñ
Margodennoù zo zo graet evit ar vugale dreist-holl. Margodennoù simpl zo, fiñvet gant ur biz hepken, evit kontañ istorioù d'ar vugale vihan. Margodennoù all zo kontrolet gant an dorn, gantañ e c'hall an den fiñval ar penn hag ar c'horf.

Un doare all da zornata margodennoù brasoc'h eo ober gant daou vargodenner : an eil a lak ur vrec'h e penn ar vargodenn hag e vrec'h all er ur vilgin evit fiñval unan eus daouarn ar vargodenn, egile a lak unan eus e zivvrec'h en ur vilgin all evit fiñval dorn all ar vargodenn. Evel-se e veze doarnataet Fozzie an arzh hag Ernie en abadenn skinwel stadunanat *[[Sesame Street]]*.

Ar margodenner a c'hall bezañ war al leurenn, gwisket e du, en deñvalijenn, hag e vargodenn er gouloù.

Margodennoù all a fiñv war-bouez neudennoù hag a-wechoù ur c'harenn. Diaesoc'h int da fiñval eget ar re all.

Ar c'hoariva skeud a implij margodennoù evit kaout skeudennoù ouzh ur skramm.

Gant ur vargodenn e ra an dorvouezhierien, ar re hag a gomz eus o c'hof.

Margodennoù ramzel zo ivez e dibunadegoù Meurlarjez.

## Ar margodennoù dre ar bed
Tudennoù brudet : Pulcinella ha Scaramuccia en Italia, tudennoù *[[commedia dell'arte]]* ; Arlequin e Bro-C'hall, Guignol krouet e Lyon e 1808.

Ar margodennoù boukarou zo margodennoù japanat graet e koad krouet ur milved zo.

Moketar zo ur c'hoariva skeud a gaver e Soudan, Java hag Indonezia. 

E Vietnam e kaver un hengoun hep e bar : an abadennoù margodennoù en ur poull dour. "Múa rối nước" a vez graet anezho.

## Ar margodenoù er skinwel
Abadennoù skinwel zo, evit plijadur ar vugale pe ar re vras, o deus implijet margodennoù, da skouer *[[Sesame Street]], [[The Muppet show]]* e SUA, *Thunderbirds* e Breizh-Veur, *[[Bonne nuit les petits]]* ha Téléchat e Frañs er bloavezhioù 1960 ha 1980. Abadennoù skinwel fentus diwar-benn ar c'heleier hag ar politikerezh zo bet ivez : ar *[[Bêbête show]]* er bloavezhioù 1980, ar *[[Guignols de l'info]]* er bloavezhioù 1990 ha 2000.

## Astenn-ster
Pa vez lavaret diwar-benn unan bennak ez eo margodenn d'unan all e talv eo meret gantañ.
 
Er politikerezh e komzer eus ur *puppet state* e saozneg, ur stad vargodenn, evit komz eus ur Stad dizalc'h *[[de jure]]* ha dindan dalc'h unan all *[[de facto]]*.

## A bep seurt
Pinocchio, an dudenn ijinet gant ar skrivagner italian Carlo Collodi e *"Le avventure di Pinocchio. Storia di un burattino"*, zo ur vargodenn goad hag a zeu da vezañ ur paotrig kig hag eskern.

## Gwelet ivez
*
Fortescue

**Fortescue** zo un anv-tiegezh saoznek.

## Tud
* Adrien Fortescue (1476-1539), merzher ;
* Hugh Fortescue (1añ kont Clinton) (1696-1751), propriétaire foncier et pair britannique ;
* William Fortescue (1añ kont Clermont) (1722-1806), politikour iwerzhonat.
* Thomas Fortescue Kennedy (1774-1846), ofiser er Royal Navy ;
* Chichester Parkinson-Fortescue (1añ baron Carlingford) (1823-1898),  politikour ;
* Annie Fortescue Harrison (1848-1944), sonaozourez ;
* Eleanor Fortescue-Brickdale (1872-1945), livourez ;
* Adrian Fortescue (1874-1923), beleg katolik ;

* Hugh Fortescue (1añ kont Fortescue) (1753–1841), uhelad ;
* Hugh Fortescue (2vet kont Fortescue) (1783-1861), politikour ;
* Hugh Fortescue (3de kont Fortescue) (1818–1905), politikour ;
* Hugh Fortescue (5vet  kont Fortescue) (1888–1958), politikour ;

## Lec'hioù
###### 
* County of Fortescue, Queensland,
* Fortescue Bay, Tasmania
* Fortescue River, Western Australia
###### 
* Fortescue, Missouri, kêriadenn
* Fortescue, New Jersey