James Macpherson

**James Macpherson** (Gouezeleg Skos: *Seumas MacMhuirich* pe *Seumas Mac a' Phearsain*), ganet d'an 27 Here 1736 ha marvet d'an 17 C'hwevrer 1796, a oa ur skrivagner, ur barzh, un dastumer lennegezh pobl hag ur politiker skosat brudet evit bezañ bet treuzkaser rendaelet Skourr Ossian, un heuliad barzhoniezh meulgan. Evel Iolo Morgannwg ha Teodor Kervarker e voe tamallet gant lenneien evit bezañ bet ur falser p'en doe lakaet da voullañ tammoù lennegezh skrivet pe dre gomz hag int adskrivet gantañ.

## Derou e vuhez ha deskadurezh
Ganet e voe Macpherson e Ruthven, e parrez Kingussie e Badenoch, Inverness-shire. Tost-tre voe ar barrez-se ouezeleg-se eus kazarnioù an arme saoz savet e 1719 evit kadarnaat beli ar galloud saoz goude emsavavadeg ar Jacobited e 1715. Un eontr da James, Ewen Macpherson, engouestlet gant eil emsavadeg ar Jakobited e 1745, a yeas d'an emgann hag a zleas bevañ kuzh e-pad 9 bloaz goude Emgann Culloden, ma voe e niz un c'hrennard er mare-se.
E 1752 e yeas Macpherson d'ober studioù d'ar King's College (Skolaj roueel) ha d'ar Marischal College, e Aberdeen (diwezhatoc'h ez aint da vezañ Sko-Veur Aberdeen). Eno e studias Brezel Galia gant Jul Kaezar, e-lec'h e kavas menegoù meuriadoù kentidik ar Germaned e-tal lu ar Romaned sevenaet. Krediñ a reer ez eas da Skol-Veur Dinedin da-c'houde. Pa voe studier e krogas gant ar sevel barzhonegoù e-leizh, en o zouez *The Highlander*, ur hir a meulgan.

## Dastum barzhoniezh ouezelek Bro-Skos
Echuet e studioù e teuas da Ruthven en-dro hag e labouras evel mestr-skol hag evel kelenner-ti da-c'houde. E 1760 ez eas da enezenn Norzh Uist hag e kejas gant John MacCodrum, barzh ofisiel ar C'hlan MacDonald Sleat. Hervez hemañ diwezhañ ne oa ket Macpherson ur gouezeleger disi er mare-se. Broudet e voe gant meur a lenneg da embann 15 barzhoneg gouezelek a dispake hirvoudoù e-ser marvioù brezelourien dindan titl *Fragments of Ancient Poetry collected in the Highlands of Scotland* (Arroudoù barzhoniezh gozh dastumet e Broioù-Uhel Bro-Skos). Pa voent adkemeret a-dammoù er *The Scots Magazine*hag er *The Gentleman's Magazine*e teuont da vezañ brudet-tre evel testoù ar barzhoniezh meulgan kollet.

Hugh Blair, hag eñ kendrec'het war hended ar pezhioù, a savas ur gest evit arc'hantaouiñ enklaskoù Macpherson a grogas, e diskaramzer 1760, gant un droiad e pastell-vro Inbhir Nis (Inverness), Enezenn Skye, Enezennoù Norzh-Uist ha Su-Uist, ha Benbecula. Sañset e kavas dornskridoù gant harp Kabiten Morrîson ha ar pastor Gallie. Pelloc'h e skoas d'an Enezenn Mull ma lavaras en doe kavet dornskridoù eno.

## Ossian
Diskleriañ a reas, e 1761, Macpherson en doe kavet ur gwerzh-veur, ma voe kaoz enni eus troioù-kaer Ossian (Oisin e iwerzhoneg), mab da Fionn mac Cumhaill/Finn McCool), hemañ kevatal da Fingal, haroz gwerzioù e iwerzhoneg kozh. E dibenn ar bloaz e lakaas da voullañ *Fingal, an Ancient Epic Poem in Six Books, together with Several Other Poems composed by Ossian, the Son of Fingal, translated from the Gaelic Language*, savet er memes komz-plaen sonerezhel evel ma oe bet skrivet e gentañ levr barzhoniezh. Embannañ a reas *Temora* hag un embannadur Ossian nevez e 1763.

Nac'het e voe kerkent goude dilested ar barzhonegoù-se savet gant ur barzh a veve, sañset er IIIvet kantved, dreist-holl gant Charles O'Connor a gavas diwirheñvel lod diogeladurioù James Macpherson hag a verzas fazioù bras war doareoù an anvioù-tud hag al lec'hanvioù kozh. Kazusoc'h c'hoazh e tiskouezas Samuel Johnson (*A Journey to the Western Islands of Scotland*, 1775) ma voe bet dastumet, staget hag adskrivet pezhioù barzhoniezh ha kontadennoù, ken e teuent da vezañ ur skrid nevez holl. Embannet e voe e 1807, goude marv ar skrivagner, darn an dornskridoù ha pa voe embannet er c'hantved war lerc'h arguzennoù evit difenn al labour dastum, den ne kavas tu da eilpennañ barn al lenneien.

## Obererezhioù all
E 1774, Macpherson a yeas da sekretour ar gouarnour trevadennel, George Johnston, e Pensacola (Florida), met e teuas da Vreizh-Veur en-dro goude un tabut gant e vestr. Aotreet e voe treiñ e gopr da leve.
Sevel a reas meur a skrid istorel, ar pouezusañ anezho, embannet e 1775, *Original Papers, containing the Secret History of Great Britain from the Restoration to the Accession of the House of Hanover*, gant ar raktitl *Extracts from the Life of James II*, as written by himself (1775).
Gopret e voe evit difenn ha brudañ politikerezh ar gouarnamant renet gant Lord North ha e voe anvet da dileuriad Mohamed Ali Walajan, priñs India, war ur post paeet mad-tre. E 1780 e voe dilennet da zilkannadannad pastell-vro Camelford (Kerne-Veur)hag e chomas gant ar saviadur-se betek e varv.

## Kannad Breizh-Veur
O vezañ ma voe Jakobited e familh, met aet war-du an Tiernach o ren en em lakaas war ar renk hag e tapas ur sez e Camelford e-doug an dilennadegoù kannaded e 1780. Addilennet e voe e 1784 ha en eztezioùd a-heul betek dibenn e vuhez. Ne voe kavet kalz a roudoù eus e labour kannad, nemet e rolloù kannaded bet gopret evit obererezhioù dangel evit harpañ ar gouarnamant. Diskouezet eo e-barzh un nebeud lizhiri prevez skrivet gant politikourien kempred. E 1783 e labouras gant Sir Nathaniel Wraxal. hag e voe merzet gant an dud evel un den pinvidik-tre.

## Dibennn e vuhez
Prenañ a reas un domani, adanvet Belville gantañ (Balavil a-wezhoù), en e vro c'hinidik, kontelezh Inbhir Nis, hag e yeas da anaon e 1796 eno. Treuzdouget e voe e relegoù evit bezañ interet e-barzh iliz abati Westminster. Bloaz goude e varv e teuas eil lodenn e "Antiquarian Notes" (Notennoù gant un hendraour) er maez. Lezañ a reas un eñvor mesket, koulz evel dastumer lennegezh-bobl hag evel politikour pa voe rebechet dezhañ chañch endalc'hoù an enklaskoù, chañch ar c'hostez politikel a voe bet hini e familh , betek al lec'hanvioù, pa embannas en e testamant ne felle ket dezhañ ma vo chañchet anv nevez e domanioù.

## Ossian ha tabut ar Barzaz Breiz
Pa tarzhas e 1868 an tabut e-keñver dilested an testennoù a veze kinniget gant Teodor Kervarker en e Barzaz Breiz, ne faotas ket Fañch an Uhel da delc'her soñj eus labourioù Macpherson evel skouer mat floderezh lennegel.

## Pennadoù nes
* Teodor Kervarker
* Iolo Morgannwg

## Notennoù ha daveennoù