Mahābhārata

Ar **Mahābhārata** (Devanāgarī , LFE ) zo unan eus daou zanevellgan sañskritek meur Henindia, an eil o vezañ ar *[[Ramayana|Rāmāyaṇa]]*. Ul lodenn eus an *[[itihāsa]]* (pe "istor") hindouat eo an danevellgan.

Ouzhpenn danevell meurganel brezel Kurukṣetra ha tonkadur ar gKaurava-ed hag ar bPāṇḍava-ed ez eus er Mahābhārata kalz a zanvez prederouriezhel ha deoliezhel, evel ar gaozeadenn diwar-benn "pevar fal ar vuhez" pe *[[puruṣārtha]]* (12.161). Setu int amañ : *[[dharma]]* (an ober reizh) ; *[[artha]]* (ar pal) ; *[[kāma (puruṣārtha)|kāma]]* (ar blijadur) ha *[[mokṣa]]* (an dieubidigezh).
E-touez an oberoù hag an istorioù pennañ a ya d'ober ar *Mahābhārata* e kaver ar Bhagavad-Gītā, istor Damayantī, ur stumm berraet eus ar Rāmāyaṇa, hag ar Ṛṣyaśṛṅga, a vez sellet outo alies evel oberennoù en o unan.

Hervez an hengoun e lakaer Vyāsa da oberour ar *Mahābhārata*. Meur a daol-arnod a zo bet evit klask diluziañ penaos eo kresket ha penaos eo bet savet ar gwiskadoù anezhañ a-hed e istor. Ne voe ket savet al lodennoù koshañ eus an destenn abretoc'h eget war-dro 400 kent JK. Tizhet he devoa an destenn he stumm-diwezh e penn kentañ ar prantad Gupta (war-dro ar IV kantved goude JK) moarvat Gallout a reer treiñ an titl evel "kontadenn veur tierniezh Bhārata". Gouez d'ar *Mahābhārata* e-unan ez eo hiraet ar gontadenn diwar ur stumm berroc'h a 24 000 gwerzenn anvet *Bhārata* hepken..

Gant war-dro kant mil gwerzenn, arroudoù hir lavar plaen, pe war-dro 1,8 milion a c'herioù en holl, ez eo ar Mahābhārata dek gwezh ken hir hag an *[[Ilias]]* hag an *[[Odysseia]]* a-gevret war-bouez nebeud, pe war-dro peder gwezh ken hir hag ar *[[Ramayana|Rāmāyaṇa]]*.

## Istor ha framm an destenn

Hervez an hengoun ez eo Vyāsa oberour an danevellgan, ha bez' eo ivez un dudenn a-bouez en danevellgan. E rann gentañ ar *Mahābhārata* e tisklêrier ez eo Gaṇeśa, war c'houlenn Vyāsa, a lakaas an destenn dre skrid diwar selaou Vyāsa ouzh e zrezevellañ. Lavaret e vez en doa asantet Gaṇeśa e skrivañ war an diviz ma ne baouezfe gwezh ebet Vyāsa gant e zezrevell. Asantiñ a reas Vyāsa gant ma kemerfe Gaṇeśa amzer da gompren ar pezh a vefe lavaret a-raok e lakaat dre skrid.

Ober a ra an danevellgan gant framm an "istor e-barzh an istor", anvet ivez "danevell stern", a gaver e meur a oberenn relijiel pe lik eus India. Dezrevellet eo d'ar roue Janamejaya a zo mab-kuñv Arjuna, gant Vaiśampāyana, un diskibl da Vyāsa. Ha neuze eo dibunet drezevell Vaiśampāyana d'he zro da Janamejaya gant ur c'honter a vicher anvet Ugraśravā Sauti, d'ur vodadeg furien a oa o seveniñ an aberzh 12 vloaz evit ar roue Saunaka Kulapati e Koadeg Naimiṣa.

*Jaya*, kalon ar Mahābhārata a zo frammet e stumm un diviz etre Dhṛtarāṣṭra roue Kuru ha Sañjaya, e guzulier ha paotr-karr. Dezrevellañ a ra Sañjaya kement darvoud a c'hoarvez e-kerzh brezel Kurukṣetra a badas 18 devezh, d'ar c'houlz ma c'hoarvez hag evel ma c'hoarvez. Gwezh ha gwezh all e vez Dhṛtarāṣṭra oc'h ober goulennoù hag o tiskrediñ, ha gwezhoù zo e vez o hirvoudiñ pa oar ervat peseurt reuz ha freuz a zegas ar brezel d'e vibien, d'e gerent ha d'e vignoned. Ouzhpenn se en em sant kablus en abeg d'e roll hag en doa disoc'het war ar brezel-se, drastus evit Iskanvandir Indez a-bezh.

E penn kentañ e ro Sañjaya un deskrivadur eus kevandirioù diseurt an Douar, ar planedennoù all, hag eñ ha lakaat ar pouez war Iskevandir Indez ha reiñ ur roll danzeet eus kantadoù a rouantelezhioù, meuriadoù, proviñsoù, keodedoù, kêrioù, kêriadennoù, stêrioù, menezioù, koadeier hag all eus Iskevandir Indez (Bhārata Varṣa). Reiñ a ra ivez displegadennoù diwar-benn an aozadurioù brezel kemeret bemdez gant pep kostezenn, marv pep haroz ha munudoù pep krogad brezel. Un triwec'h pennad bennak eus *Jaya* Vyāsa a ya d'ober ar Bhagavad-Gītā, testenn sakr an Hindouiz. Dre se e pled an oberenn-se eus Vyāsa, anvet *Jaya*, gant dodennoù diseurt evel douaroniezh, istor, brezel, relijion ha buhezegezh. Gouez d'ar Mahābhārata e-unan en doe kresket Vaiśampāyana an istor gant *Jaya* Vyāsa enlakaet. A-benn ar fin e voe savet stumm dibenn ar Mahābhārata gant Ugraśravā, gant *Jaya* Vyāsa ha Bhārata Vaiśampāyana lakaet e-barzh an danevellgan.

### Daveoù istorel

An dave kentañ d'ar *Mahābhārata* ha d'e galonenn, ar *Bhārata*, a gaver en *[[Aṣṭādhyāyī]]* (sūtra 6.2.38) Pāṇini (4 kantved kent JK), hag er *[[Āśvalāyanagṛhyasūtra]]* (3.4.4).
Dre se e c'heller soñjal e voe savet ar galonenn 24 000 gwerzenn, anavezet evel ar *Bhārata*, hag ur stumm astennet kentañ eus ar *Mahābhārata* a-benn ar 4 kantved kent JK.

Gant ar skrivagner gresian Dion C'hrusostomos (war-dro 40-120) e voe danevellet, "lavaret e vez e vez kanet barzhonegoù Homeros en Indez zoken, e lec'h m'o deus o zroet en o yezh. An disoc'h eo [...] n'eo ket dianav da Indeziz poanioù Priamos, hirvoudoù ha leñvoù Andromac'he hag Hekabe, ha kadarnded Ac'hilleüs hag Hektor : ken boemus eo bet barzhoniezh Homeros !" Daoust da ster kentañ anat an arroud — troet e oa bet an an Ilias e sañskriteg — ez eus bet goulakaet gant lenneien zo e tiskouez an danevell e oa eus ar *Mahābhārata* d'ar c'houlz-se hag hevelebekaet e oa bet lodennoù anezhañ en un doare sinkretek ouzh istor an *Ilias* gant Dion pe gant e vammennoù. Goulakaet en deus Christian Lassen en e *Indische Alterthumskunde* e oa kaoz a-benn ar fin eus poanioù Dhṛtarāṣṭra, hivoudoù Gāṃdhārī ha Draupadī, ha kadarnded Arjuna ha Duryodhana pe Karṇa.

Meur a istor e-barzh ar Mahābhārata a zo deuet da vezañ istorioù distag, en o unan, el lennegezh sañskritek klasel. Abhijñānaśākuntalam, da skouer, gant ar barzh sañskritek brudet Kālidāsa en doa bevet da vare an dierniezh Gupta (war-dro 400 goude JK) war a greder, a zo diazezet war un istor a zo diaraoger ar Mahābhārata. Urubhanga, ur pezh-c'hoari sañskritek gant Bhāsa en doa bevet a-raok Kālidāsa war a greder, a zo diazezet war drouglazh Duryodhana a oa bet friket e zivorzhed gant Bhīma.

Enskrivadurioù plad kouevr ar Mahārāja Śarvanātha (533-534 goude JK) eus Khoh (Distrig Satna, Madhya Pradesh) a zeskriv ar *Mahābhārāta* evel un "dastumad 100 000 gwerzenn" (*śatasāhasrī saṃhitā*).

### An 18 parva
Rannet eo ar Mahābhārata e 18 parva evel-henn :

## Gwezenn-gerentiezh Kuru
}

 

|}
;Alc'hwez
*<small>PAOTR</small>*&nbsp;&nbsp;*<small>PLAC'H</small>*&nbsp;&nbsp;*[[Pāṇḍava]]-ed*&nbsp;&nbsp;*[[Kaurava]]-ed*

;Evezhiadennoù
* **a** — Śaṃtanu a oa roue tierniezh pe rouantelezh Kuru, ha diskenn a rae eus un hendad bennak anvet Kuru. Dimeziñ a reas da c'hGangā a-raok dimeziñ da Satyavatī.
* **b** — Pāṇḍu ha Dhṛtarāṣṭra a voe engehentet gant Vyāsa goude marv Vicitravīrya. Mibien Vyāsa, Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu ha Vidura, a oa mibien getep Ambikā, Ambālikā hag ur vatezh da Ambikā.
* **c** — Karṇa a voe ganet da gKuṃtī dre he galvadenn da Sūrya, a-raok he dimez gant Pāṇḍu.
* **d** — Ar Bāṇḍava-ed a oa mibien anavezet Pāṇḍu met engehentet e oant bet gant galvadenn Kuṃtī da zoueed diseurt. Dimeziñ a rejont holl da zDraupadī (n'eo ket diskouezet er wezenn). En o zouez :
*** Yama pe Dharma (Dharmadeva), evit Yudhiṣṭhira
*** Vāyu, evit Bhīma
*** Indra evit Arjuna
*** Ar c'hevelled, Nakula ha Sahadeva a voe ganet da vMādrī dre he galvadenn d'an Aśvin-ed
* **e** — Duryodhana, e vreudeur hag e c'hoar a voe ganet d'ar memes koulz, ha bez' e oant eus ar memes rummad hag o c'hendirvi Pāṇḍava.

Reizh eo urzh ganedigezh ar vreudeur hag ar c'hoarezed er wezenn-gerentiezh (a gleiz da zehou) nemet evit Vyāsa ha Bhīṣma n'eo ket deskrivet urzh o ganedigezhioù, ha Vicitravīrya a voe ganet war o lerc'h. N'eo ket diskouezet er wezenn-gerentiezh ar fed ez eus c'hoarezed eus Ambikā hag Ambālikā. Ganet e voe Duryodhana goude Karṇa, Yudhiṣṭhirad ha Bhīma, met a-raok ar vreudeur Pāṇḍava all.

Lezet ez eus bet a-gostez un nebeud breudeur ha c'hoarezed d'an dud diskouezet aze evit ma vefe sklaeroc'h. En o zouez emañ Citrāṅgada, breur henañ Vicitravīrya, ha Vidūra, hanter-vreur Dhṛtarāṣṭra ha Pāṇḍu.

## Gwelet ivez
* Ahilawati
* Kingdoms of Ancient India
* Kakawin Bhāratayuddha
* Kodungallur Kunjikkuttan Thampuran
* Rāmāyaṇa
* Mahabharat (TV series)
* Mahabharat (1965 film)

## Notennoù

## Daveoù
* Chaturvedi Badrinath, *The Mahabharata : An Inquiry in the Human Condition*, New Delhi, Orient Longman (2006)
* Bandyopadhyaya, Jayantanuja (2008). *[http://books.google.com.au/books?id=gwUF11NRyT4C Class and Religion in Ancient India]*. Anthem Press.
* 
* J. Brockington, *The Sanskrit Epics*, Leiden (1998).
* Buitenen, Johannes Adrianus Bernardus (1978). *[http://books.google.com.au/books?id=wFtXBGNn0aUC The Mahābhārata]*. 3 volumes. University of Chicago Press.
* Hiltebeitel, Alf. *The Ritual of Battle, Krishna in the Mahabharata*, SUNY Press, New York 1990.
* E. W. Hopkins, *The Great Epic of India*, New York (1901).
* 
* H. Oldenberg, *Zur Geschichte der Altindischen Prosa*, Berlin (1917)
* Jyotirmayananda Swami, *Mysticism of the Mahabharata*, Yoga Research Foundation, Miami 1993.
* Pāṇini. *Ashtādhyāyī*. Book 4. Translated by Chandra Vasu. Benares, 1896. 
* Paule Lerner, *Astrological Key in Mahabharata*, David White (trans.) Motilal Banarsidass, New Delhi 1988.
* Ruth Cecily Katz, *Arjuna in the Mahabharata*, University of South Carolina Press, Columbia 1989.
* R.V.Bhasin, *"Mahabharata"* published by National Publications, India, 2007.
* 
* Krishna Chaitanya (K.K. Nair), *The Mahabharata, A Literary Study*, Clarion Books, New Delhi 1985.
* Th. Oberlies, 'Ritual an und unter der Oberfläche des Mahabharata', in: *Neue Methoden der Epenforschung* (ed. H. L. C. Tristram), Freiburg (1998).
* H. Oldenberg, *Das Mahabharata*, Göttingen (1922).
* Mallory, J. P (2005). *In Search of the Indo-Europeans*. Thames & Hudson. ISBN 0-500-27616-1
* M. Mehta, *The problem of the double introduction to the Mahabharata*, JAOS 93 (1973), 547-550.
* C. Z. Minkowski, *Janamehayas *Sattra* and Ritual Structure*, JAOS 109 (1989), 410-420.
* C. Z. Minkowski, 'Snakes, *Sattras* and the Mahabharata', in: *Essays on the Mahabharata*, ed. A. Sharma, Leiden (1991), 384-400.
* 
* Sukthankar, Vishnu S. and Shrimant Balasaheb Pant Pratinidhi (1933). *The Mahabharata: for the first time critically edited*. Bhandarkar Oriental Research Institute.
* Bruce M. Sullivan, *Seer of the Fifth Veda, Krsna Dvaipayana Vyasa in the Mahabharata*, Motilal Banarsidass, New Delhi 1999.
* Nicholas Sutton, *Religious Doctrines in the Mahabharata*, Motilal Banarsidass, New Delhi 2000.
* N. B. Utgikar, *The mention of the Mahabharata in the Ashvalayana Grhya Sutra*, Proceedings and Transactions of the All-India Oriental Conference, Poona (1919), vol. 2, Poona (1922), 46-61.
* M. Witzel, *Epics, Khilas and Puranas: Continuities and Ruptures*, Proceedings of the Third Dubrovnik International Conference on the Sanskrit Epics and Puranas, ed. P. Koskiallio, Zagreb (2005), 21-80.
* Gupta, S.P. and K.S. Ramachandran (ed.), *Mahabharata: myth and reality*. Agam Prakashan, New Delhi 1976.
* Pargiter, F.E., *Ancient Indian Historical Tradition*, London 1922. Repr. Motilal Banarsidass 1997.
* Majumdar, R.C. and A.D. Pusalker (ed.), *The History and Culture of the Indian People*, Vol I. "The Vedic Age", Bharatiya Vidya Bhavan 1951.
* Vaidya, R.V., *A Study of Mahabharat; A Research*, Poona, A.V.G. Prakashan, 1967

## Liammoù diavaez

;Skridoù harpañ
*  ''Reading Suggestions, J. L. Fitzgerald, Das Professor of Sanskrit, Department of Classics, Brown University''
*  ''Mahabharata Resources Page''

;Troidigezh saoznek Kisari Mohan Ganguli
*  ''Internet Sacred Text Archive''
*  ''Bharatadesam''

;Pennadoù diwar-benn ar Mahabharata
*  ''The Mahabharata and the Sindhu- Sarasvathi tradition'', gant Subhash kak