open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bernard-René Jourdan de Launay

**Bernard René Jourdan, markiz de Launay** (8 pe 9 a viz Ebrel 1740 ha marvet d'ar 14 a viz Gouhere 1789, a oa gouarnour diwezhañ toull-bac'h ar Bastille. Mab ar gouarnour e oa ; e penn gwarnizon an toull-bac'h roueel e oa d'ar 14 a viz Gouhere 1789, pa voe taget ar Bastille gant pobl Pariz.

An istorour Simon Schama a daolenn de Launay evel "emskiantek a-walc'h ha strizh"
fonksioner, a rae brav d'ar brizonidi gwelloc'h evit na oa bet graet gant e diaraogerien. Ar Marquiz de Sade, a oa bet kemmet toull-bac'h adalek ar Bastille d'ur prizon all dres a-raok ar 14 a viz Gouhere, en doa embannet e oa  de Launay "un danvez markiz hag en doa un tad-kozh a oa bet mevel".
## Marv
De Launay a oa da vezañ kaset e ti kêr Pariz. War an hent e voe lazhadeget gant tud kounnaret. Taolioù kleze-fuzuilh hag un tenn a vez roet dezhañ. Hervez an testoù ez eo Launay e-unan en devoa roet lañs d'al lazhadeg. Roet en devoa un taol troad d'ur c'heginer anvet Desnot ken ma oa strafuilhet. Troc'het e voe e benn gant ur gontell ha lakaet war ur pik pourmenet dre kêr.
## Eñvorennoù fall
Hervez Antoine de Rivarol, en doa « kollet e benn, a-raok ma voe troc'het dezhañ».

Ken fall e oa gwelet ar gwarnour ma voe goulennet gant ar baron Besenval, penn milourel en Île-de-France, e vefe lakaet ar marichal de Broglie evel ofiser rak reutoc'h ha mennet e oa.

Unan eus an ofiserien sezizet en toull-bac'h, al letanant Deflue en doa taolennet ar gouarnour de Launay evel un den divarrek a-gren
Babigoù ganet dizorn pe divrec'h

**Babigoù Gwidel ganet dizorn pe divrec'h** zo bet kaoz anezho adal Here 2018. Ouzhpenn babigoù Gwidel ez eus bet ganet re all e Breizh, en Mouzel, e Bro-Naoned, hag e reter Bro-C'hall. Ganedigezhioù bugale divrec'h pe dizorn a zo ral, 2 diwar 10 000 en Europa.

Er Stad C'hall ez eus ur greizenn enklask (*registre des malformations* pe *Remera*) er rannvro Rhône-Alpes, hag he deus kavet, en departamant nemetañ m'he deus klasket, 11 bugel dizorn entre 2009 ha 2014 , en un dachennad a 17&nbsp;km² en Ain.

E Breizh e oa bet kavet 4 bugel e Gwidel entre 2011 et 2013.
Seizh abeg posubl a vefe d'ar gwallc'hanedigezhioù-se.

## Istor
*D'ar Yaou 27 a viz Gwengolo 2018 e oa ur pennad e RTL diwar bugale dizorn e reter Bro-C'hall, en Ain: ''RTL''
*D'ar Yaou 27 a viz Gwengolo 2018 e oa bet ur pennad e France 3 Broioù al Liger diwar-benn 3 bugel dizorn e Mouzel, e reter Breizh.
*D'an 2 a viz Here 2018, e Le Télégramme, e voe kaoz eus pevar bugel dizorn e Gwidel.
*D'an 31 a viz Here 2018, ur pennad e Presse-Océan

### Bodadeg
D'ar Meurzh 7 a viz Du e oa bet bodadeg tiegezhioù e Gwidel. Ha pennadoù da-heul er c'hazetennoù gallek Darn eus an dud a glemme peogwir ne oant ket bet na kontet nag aterset gant servijoù ar yec'hed. ha kavet e voe ur bugel all e Kalann.
Da zidamall al labourerien-douar, a rebecher dezho implij louzoù da lazhañ amprevaded, e veneg lod e c'hallfe kreizenn nukleel Bugey bezañ kaoz d'an anomalienn gorfel en Ain.
*E Kerzu 2018 e krogas an enklask ofisiel da deurel pled ouzh ur plac'hig eus Kalan.

### 2019
* Genver : 3 bugel all e Provañs :.

Hervez Herve Gillet e vefe c'hoarvezet kement-se dindan efed meur a zourenn gimiek

## Petra zo kaoz
N'eus ket kalz enklaskoù gwirion diwar-benn abegoù ar gwallc'hanedigezhioù-se. Unan avat a oa bet en 2007 gant Dorothy Kim Waller he deus studiet 10&nbsp;249 maouez o doa gwilioudet entre 1997 et 2002 e SUA. C'hwec'h abeg a zo bet kavet :
*viruz ur c'hleñved ;
*un alergiezh ouzh ul louzoù ;
*an evañ alkol ;
*un diabet ;
*kleñved an naskoù amniotek (ral) ;
*un anomalienn c'henetek (ral).

## Liammoù diavaez
;2018
*''Le Dauphiné''
*''Une enquête nationale est en cours - France Info''
*''Comprendre - Le Monde''
*''Pourquoi - Libération''
*''Ouest-France''
*''RTL''
*''France 3 Bretagne'' - 7 a viz Du 2018
*''The Guardian'', Here 2018
;2019
*''Le Figaro'', 13 Gouhere 2019
*''FR3''
*https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/morbihan/bebes-bras-familles-se-sentent-oubliees-1736047.html

## Notennoù
Lucy Aarden

**Lucy Aarden**, lesanvet **Lucy Southall**, zo un aktourez saoz ganet e Londrez, Herefordshire. Brudet eo bet dreist-holl gant he roll a Carley er film Death Race: beyond anarchy, ar pevare hini en heuliad filmoù Death Race adsavet.
## Filmoù
* 2018, Death Race: beyond anarchy, Universal Pictures, Don Michael Paul (DTV)
* 2018, Pinkie, ESA Films, Zaheer Ahmad
* 2017, Infected, Tudor films, Tudley James
* 2016, South of the river, Nordic Visuals, Joe Watkins
## Stiradoù skinwel
* Game of Thrones, roll Craya (ur gast), el lodenn Winterfell, kentañ lodenn an eizhvet koulzad

## Liammoù diavaez
* Twitter Lucy Aarden
* Lucy Aarden war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Raymond Chow

**Raymond Chow Man-wai** (sinaeg: 鄒文懷) ganet d'an 8 a viz Here 1927 ha marvet d'an 2 a viz Du 2018, a oa produer filmoù ha kinniger skinwel eus Hong Kong. Gantañ e voe brudet an arzoù emgannañ ha sinema Hong Kong war-zu ar peurrest eus ar bed. Evel krouer Golden Harvest, eo bet produer lod eus aktourien brudetañ ar filmoù emgannañ evel Bruce Lee, Jackie Chan pe Tsui Hark.
## Liammoù diavaez
* Raymond Chow war hkcinemagic
Diletta

**Diletta** zo un anv-bihan italianek roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-bihan Diletto, roet d'ar baotred, pe war-eeun eus an anv-gwan latin * Dilecta*, eus ar verb diligere (" dilennet"), da lavarout eo " muiañ karet". Skignet eo en hanternoz Italia dreist-holl, hag e 2015 e oa 25,8% eus ar merc'hed en anv-se o chom e Lombardia (hag ar re all e Veneto, Campania ha Toscana dreist-holl).

## Tud
*Diletta Carli, neuierez italian
*Diletta D'Andrea, aktourez italian

## Levrlennadur
*Fabio Galgani, *Onomastica Maremmana*, Centro Studi Storici "A. Gabrielli", 2005.
*Enzo La Stella T., Santi e fanti - *Dizionario dei nomi di persona*, Roma, Zanichelli, 2009.
Theodor Fontane

**Theodor Fontane**, pe **Heinrich Theodor Fontane** (ganet d'an  e Neuruppin, marvet d'an  e Berlin) a oa ur skrivagner alaman, a oa orin e familh e kreisteiz Bro-C'hall.

Da gentañ e voe apotiker, evit plijout d'e dad. E 1849 e tilezas ar vicher-se ha kregiñ da labourat evel kazetenner en *Dresdner Zeitung*. Skrivañ a reas danevelloù-beaj, romantoù-kazetenn, barzhonegoù ha pennadoù skridvarnerezh. E oberenn anavezetañ eo ar romant *Effi Briest*, embannet e 1896. Ur romant all, *[[L'Adultera]]*, zo bet lakaet e brezhoneg.
Beata

**Beata** zo un anv-bihan italianek hag un anv-lec'h.

## Anv-bihan
**Beata** zo un anv-bihan italianek, polonek, ha spagnolek, roet d'ar merc'hed.

### Gerdarzh
Eus an anv-gwan latin *beatus*, gwenvidik.

### Yezhoù all
*Beate, en alamaneg; Beat roet d'ar baotred. 
*Beato, roet d'ar baotred e spagnoleg. 


File:Beata von Yxkull.jpg| Beata von Yxkull.
File:Porträtt, Grevinnan Beata Elisabeth von Königsmarck (förmodad) - Skoklosters slott - 88963.tif|*[[Beata Elisabeth von Königsmarck|Beata Elisabeth Kunixmarck]]* 
file:Beata Ribbing, f.Rosenhane.jpg| Beata Rosenhanne.
file:Beata Szalwinska crop.jpg| Beata Szałwińska. 


### XVIIvet kantved
* Beata von Yxkull (1618-1667), itron svedat, a c'hallje bezañ bet Pintorpafrun ar vojenn. 
* Beata Elisabet von Königsmarck (1637 – 1723), kontez svedat.
* Beata Rosenhane (1638 -1674) itron svedat.

### XVIIIvet kantved
* Elsa Beata Bunge (1734–1819), skrivagnerez svedat.
* Beata Sabina Straas, aktourez

### XXvet kantved
* Beata Obertyńska (1898–1980), skrivagnerez polonat
* Beata Tyszkiewicz, aktourez polonat.
* Beata Szałwińska, ganet e 1966, pianoourez polonat.
* Beata Zawadzka, ganet e 1986, echedourez polonat.

## Arz
### Liverezh
* Beata Beatrix, taolenn diwar zorn Dante Gabriel Rossetti, e 1870.

### Sonerezh
* Beata (operette), gant Stanisław Moniuszko ha Jan Chęciński e 1872.

## Lec'hioù
* Beata (Pian Camuno), rann-gumun e Pian Camuno, e Proviñs Brescia, e rannvro Lombardia, en Italia.
* Isla Beata, enezenn er Mor Karib.

## Loened
*Beata (genad), ur genad kevnid
Beade (disheñvelout)

**Beade** zo anv meur a lec'h e Galiza:

***[[Beade]]**, kumun e provñs Ourense.
***[[Beade (Vigo)|Beade]]**, parrez e kumun Vigo, e proviñs Pontevedra.
***[[Beade (Abegondo)|Beade]]**, karter e parrez Abegondo, kumun Abegondo, e proviñs A Coruña.
***[[Beade (Quintela de Leirado)|Beade]]**, karter e parrez Redemuíños, e kumun Quintela de Leirado, e proviñs Ourense.
***[[Beade (Rois)|Beade]]**, karter e parrez Augasantas, e kumun Rois, e e proviñs A Coruña.

## Pennadoù kar
* Beate
Eleanor Roosevelt

**Anna Eleanor Roosevelt**, ganet d'an 11 a viz Here 1884 ha marvet d'ar 7 a viz Du 1962, a oa ur stourmerez politikel evit gwirioù Mab-Den e Stadoù-Unanet Amerika hag un diplomatez. Bez e voe ar *[[First Lady of the United States]]* etre miz Meurzh 1933 ha miz Ebrel 1945 e-pad respet he gwaz, Franklin D. Roosevelt, evel prezidant ar vro. Betek-henn ez eo ar vaouez a zo bet ar muiañ amzer evel *First Lady*. Eleonor Roosevelt a zo bet kannadez Stadoù-Unanet Amerika evit bodad hollek Aozadur ar Broadoù Unanet etre 1945 ha 1952. Ar prezidant Harry S. Truman en devoa graet eus outi ar *"First Lady of the World"* evit enoriñ an araokadurioù a-fed gwirioù Mab-Den degaset ganti. 

## Levrioù skrivet ganti
* *Hunting Big Game in the Eighties: The Letters of Elliott Roosevelt, Sportsman*. New York: Scribners, 1932.
* *When You Grow Up to Vote*. Boston: Houghton Mifflin, 1932.
* *It's Up to the Women*. New York: Stokes, 1933.
* *A Trip to Washington with Bobby and Betty*. New York: Dodge, 1935.
* *This Is My Story*. New York: Harper, 1937.
* *My Days*. New York: Dodge, 1938.
* *This Troubled World*. New York: Kinsey, 1938.
* *Christmas: A Story*. New York: Knopf, 1940.
* *Christmas, 1940*. New York: St. Martin's. 1940.
* *The Moral Basis of Democracy*. New York: Howell, Soskin, 1940.
* *This Is America*, a 1942 book with text by Eleanor Roosevelt and photographs by Frances Cooke Macgregor.
* *If You Ask Me*. New York: Appleton-Century, 1946.
* *This I Remember*. New York: Harper, 1949.
* *Partners: The United Nations and Youth*. Garden City: Doubleday, 1950 (with Helen Ferris).
* *India and the Awakening East*. New York: Harper, 1953.
* *UN: Today and Tomorrow*. New York: Harper, 1953 (with William DeWitt).
* *It Seems to Me*. New York: Norton, 1954.
* *Ladies of Courage*. New York: Putnam's, 1954 (with Lorena Hickok).
* *United Nations: What You Should Know about It*. New London: Croft, 1955.
* *On My Own*. New York: Harper, 1958.
* *Growing Toward Peace*. New York: Random House, 1960 (with Regina Tor).
* *You Learn By Living*. New York: Harper, 1960.
* *The Autobiography of Eleanor Roosevelt*. New York: Harper, 1961.
* *Your Teens and Mine*. New York: Da Capo, 1961.
* *Eleanor Roosevelt's Book of Common Sense Etiquette*. New York: Macmillan, 1962 (with the assistance of Robert O. Ballou).
* *Eleanor Roosevelt's Christmas Book*. New York: Dodd, Mead, 1963.
* *Tomorrow Is Now*. New York: Harper, 1963.

## Daveoù
Strizh-mor Florida

**Strizh-mor Florida** (e saozneg : *Straits of Florida* pe *Florida Straits* pe *Florida Strait* ; e spagnoleg : *Estrecho de Florida*) zo ur strizh-mor etre ledenez Florida, en hanternoz, hag enez Kuba, er c'hreisteiz. Drezañ eo liammet ar Meurvor Atlantel ouzh Pleg-mor Mec'hiko.
My Wife Is a Gangster 3

**My Wife is a Gangster 3** (Hangul: 조폭 마누라 3; romanekaet: Jopok manura 3) zo ur film korean eus 2006 sevenet gant Jo Jin-kyu. An trede hini eo eus an heuliad filmoù My Wife Is a Gangster.

Ar film-se, daoust ma'z eo an trede hini eus d'an heuliad filmoù My Wife is a Gangster, zo disheñvel-tre ha distag a-walc'h diouzh an daou all all en e raok.
## Aktourien

Shu Qi Cannes 2015 7.jpg|Shu Qi
Lee Bum-Soo.jpg|Lee Beom-soo
제19회 부천국제판타스틱영화제 개막식 레드카펫 part.1 20.jpg|Oh Ji-ho

* Hyun Young
* Ti Lung

## Liammoù diavaez
* My Wife is a Gangster 3 war IMDb
Beate

**Beate** zo un anv-bihan alamanek, roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Eus ar ger latin *beatus*, gwenvidik. 

## Yezhoù all
*Beata, en poloneg ha svedeg. 
*Beato, roet d'ar baotred e spagnoleg. 

## Tud

***[[Beate Clausdatter Bille]]** (1526 – 1605), itron danat.
* Beate Klarsfeld.

## Lennegezh

* *Beate und Mareile*, romant alamanek gant Eduard von Keyserling e 1903.
Wonder Woman

**Wonder Woman** zo ur c'hourharozez e bannoù-treset stadunanat embannet gant DC Comics. Gwelet a reer an dudenn-se evit ar wech kentañ e-barzh niverenn 8 *All Star Comics* e miz Here 1941.
Hulk

**Hulk** zo ur gourharoz e bannoù-treset Marvel Comics embannet er Stadoù Unanet. Savet eo bet an dudenn-se gant ar skrivagner Stan Lee hag an treser Jack Kirby, ha gwelet e voe evit ar wech kentañ e-barzh *The Incredible Hulk* (Mae 1962).
Gouarnourien ar Bastille

Ar Bastille anvet ivez **Bastille Saint-Antoine** a oa bet echuet sevel e 1383. E penn ar Bastille e oa ur gouarnour, anvet kabiten en amzer gent.
## Istor
E 1367, ar roue Charlez V a roe urzh da sevel ur c'hreñvlec'h ha savet e voe ar *bastide Saint Anthoine lez Paris*, a zeuio da vezañ diwezhatoc'h ar Bastille nemetken. Ugent vloaz war-lerc'h e oa echuet al labourioù, e 1387, e-pad ren Charlez VI.

## Gouarnourien ar Bastille
* 1386-1404 : Jehan de La Personne, vicomte d'Acy
* 1404-1413 : Sire de Saint-Georges
* 1413-1416 : Priñs Loeiz VII Bavaria
* 1416- : Thomas de Beaumont
* 1417-1418 : Tanneguy du Chastel
* 1418- : Robert de Canni
* 1420-1436 : E-dalc'h ar Saozon
* 1475 : Philippe l'Huillier.
* 1588 : Jean Bussy-Leclerc
* 1588-1594 : Antoine Dumaine Dubourg l'Espinasse
* 1594-1601 : Devic
* 1601-1611 : Maximilien de Béthune (Dug Sully)
* 1611- : Marie de Médicis-Joachim de Châteauvieux
* 1617-1617 : Marichal François de Bassompierre
* 1617-1617 : Connétable Charles d'Albert, dug Luynes
* 1617-1626 : Marichal Nicolas de L'Hospital de Vitry
Anaforenn (yezhadur)

An **anaforenn** (diwar ar ger henc'hresianek ἀναφορά / anafora, *douget adarre*) zo ur ger implijet da advenegiñ ur ger bet meneget a-raok.

Peurvuiañ e vez implijet ur raganv e-lec'h un anv a zo bet meneget er rannfrazenn gentañ.
** An Drian zo ur marc'hadour mat, hennezh a oar gwerzhañ.*

Er c'helenn brezhoneg e vez graet ivez **anaforenn** eus ur ger-perc'hennañ pe un araogenn en e stumm personel d'ober dave eus ur perc'henn pe ur renadenn a zo bet meneget e penn kentañ ar frazenn (me, en div skouer-mañ) :
* *Me zo leun *'ma** c’hof''.
* ''Me zo mall **warnon*'.*
Anaforenn

**Anaforenn** a lavarer eus daou dra:
*an anaforenn yezhadurel, anavezet ivez evel dreist-ambilh e brezhoneg,
*an anaforenn retorikel.
Pen-caer

**Pen-caer**, pe *Pen Caer* pe *Pencaer*, zo ur gumuniezh e kontelezh Sir Benfro, e mervent Kembre. Emañ er gwalarn da Wdig. Enni emañ kêriadennoù Llanwnda, Tremarchog, Granston, Llangloffan, Trefaser. E 2011 e oa 474 den o chom e kumuniezh Pen-caer ha 187 anezho a ouie kembraeg (41,2%).

Emañ beg-douar Pen Strwmbl e kumuniezh Pen-caer.
Emgann Sinsheim

**Emgann Sinsheim** a c'hoarvezas d'ar 16 a viz Mezheven 1674, e Sinsheim, e-kichen Heidelberg, ma c'hallas Henri de La Tour d'Auvergne, beskont Turenne, gant e arme c'hall, kemer e greñv war arme an Impalaeriezh Santel.
Emgann Ouargha

**Emgann Ouargha** a c'hoarvezas war lez ar stêr Ouargha e Maroko adalek an 13 a viz Ebrel betek an 20 a viz Gouhere 1925 etre armeoù Republik ar Rif, renet gant Abd el-Krim, ha hini Bro-C'hall, renet gant Louis Hubert Lyautey. Skubet e voe ar C'hallaoued, ma tivizas neuze Bro-C'hall skoazellañ Spagn e Brezel ar Rif. Ugent mil den a oa e pep hini eus an div armead.

## Brezel ar Rif
Gant ur feur-emglev bet sinet e Fes e 1912 e oa bet roet ar Rif da Spagn. E gwirionez ne weled soudard estren ebet eno.
E deroù 1921 e fellas d'ar jeneral Manuel Fernández Silvestre kas e arme di hag er bloaz-se e c'hoarvezas Emgann Annual ma voe pulluc'het an arme spagnol gant re Abd el-Krim, a gavas e dro da gemer ur bern armoù. Goude an trec'h-se e teuas hini Monte Arruit (El Arroui en arabeg) war Spagn adarre.

E miz Ebrel 1925 e kouezhas Abd el-Krim war an arme c'hall, ma c'hoarvezas d'ar C'hallaoued evel d'ar Spagnoled en Annual. Neuze e tivizas ar C'hallaoued reiñ harp da Spagn en o dilestradeg en Alhucemas (Biya e berbereg) e miz Gwengolo.

## Emgannoù
D'an 13 a viz Ebrel 1925 e sailhas 8&nbsp;000 den renet gant Abd el-Krim war an Ouarga evit troc'hañ al linennoù pellgemenn etre an takad gall e Maroko hag Aljeria. E miz Mezheven e oan gwall dost da gêrioù Taza ha Fes, ma voe ret d'ar C'hallaoued sachañ kuit an dud eus Taza da Fes evit mirout ouzh al lazhadeg. En arme c'hall ar marichal Lyautey e oa 20&nbsp;000 soudard gant an armoù modernañ.
En en ur ober daou viz e kouezhas 48 savlec'h soudarded, diwar ar 66 a oa en takad. Soudarded ar Rif a gemeras 51 c'hanol, 35 kanol-mortez, 5&nbsp;000 fuzuilh, ouzhpenn 200 mindrailherez, 7 milion a voledoù, 60&nbsp;000 greunadenn-dorn, 10&nbsp;000 greunadenn-mortez, 16&nbsp;000 bannadell-kanol, hag a zistrujas an holl girri-nij a oa en aerborzh Ain Meduina. 

## Levrioù
*Jan Pascal, *L'Armée française face à Abdelkrim ou la tentation de mener une guerre conventionnelle dans une guerre irrégulière 1924-1927, *Stratégique, vol. 93-94-95-96, n° 1, 2009, pp. 319-338
* Zakya Daoud, *Abdelkrim : une épopée d'or et de sang*, Séguier, 1999, p. 108
Dilestradeg Alhucemas

**Dilestradeg Alhucemas** zo un dilestradeg soudarded spagnol e Maroko, en Al Hoceima (*Alhucemas* e spagnoleg, *Biya* pe *Taɣzut* e berbereg) d'an 8 a viz Gwengolo 1925. Ur bagad soudarded c'hall a oa ganto ivez. Da-heul e teuas dibenn Republik ar Rif.

## Brezel ar Rif
Gant feur-emglev Fes e 1912 e oa bet roet ar Rif da Spagn. E gwirionez ne weled soudard estren ebet er Rif.

E deroù 1921 e fellas d'ar jeneral Manuel Fernández Silvestre kas e arme di hag e 1921 e c'hoarvezas Emgann Annual ma voe pulluc'het an arme spagnol gant re Abd el-Krim. Goude an trec'h-se e teuas hini Monte Arruit (El Arroui, en arabeg) war Spagn adarre.

E 1925 e kouezhas Abd el-Krim war an arme c'hall, ma c'hoarvezas d'ar C'hallaoued evel d'ar Spagnoled en Annual.

Goude emgann Annual n'halle ket arme Spagn adc'hounit an dachenn kollet. Klask a rejod mirout ouzh kresk tachenn an emsaverein

## An dilestradeg
Dilestret e voe 13.000 soudard spagnol kaset eus Ceuta ha Melilla gant listri spagnol ha gall. E penn an oberiadenn edo Rener Arme Spagn, ar jeneral Miguel Primo de Rivera, hag e penn an arme dilestret en aod bae Alhucemas edo ar jeneral José Sanjurjo, dindanañ edo soudarded ar jeneraled a oa e penn brigadennoù Ceuta ha Melilla, Leopoldo Saro Marín ha Emilio Fernández Pérez. E-touez ofiserien an oberiadenn edo ar c'horonal Francisco Franco, a voe anvet da jeneral brigadenn goude an oberiadenn.

Bloavezhioù goude e voe studiet an dilestradeg-se gant ar jeneral stadunanat Eisenhower evit prientiñ e zilestradeg e Normandi.

## Renerien an oberiadenn
* **Pennrener**: jeneral Miguel Primo de Rivera.
* **Rener war zouar**: jeneral José Sanjurjo Sacanell.
* **Rener en oabl**: jeneral Soriano.
* **Rener war vor**: amiral Guerra.

### Arme Spagn
* **Nerzhioù war zouar (war-dro 13.000 den):**

* **Aernerzhioù (jeneral Soriano):**
** 3 skouadrennig (div rann e pep hini : ur rann anaout, hag ur rann bombezañ)
** 6 dournijerez chase - anaoutSavoia S-16
** 6 dournijerez bombezañ Machi M-18*AR

** 2 garr-nij Junkers F-13 eus ar Groaz ruz.

### Al listri gall
* Dindan an amirall Hallier:
** 1 lestr-hobregonet: "Paris".
** 2 vorreder: "Metz" ha "Strasbourg".
** 2 lestr-tarzher: "Anammite" ha "Tonkinois".
** 2 monitors avisos: "Reims" hag "Amiens"-
** 1 lestr-stlej.
** 1 batalhon troadeien morlu.
* **Aernerzhioù**
** 1 skouadrennig bombezañ: Farman Goliath gant 6 karr-nij.

## Film
Ur film zo bet savet gant skinwel Spagn (RTE) war-dro 1980, diwar-benn an dilestradeg.
Ouargha

Ar stêr **Ouargha**, pe **Ouergha** (** واد ورغة ** en arabeg), zo ur stêr eus Maroko hag a ziskenn eus ar Menezioù Atlas, adstêr d'ar Sebu. 

Tremen a reas dre gêriadennoù Jorf El Melha ha Douar Zouayed.
Emgannoù Ramadi (1917)

**Emgannoù Ramadi** zo daou emgann etre Gouhere ha Gwengolo 1917, e-pad ar brezel-bed kentañ, etre arme Impalaeriezh Breizh-Veur hag an Impalaeriezh otoman, e kêr Ramadi, e-kreiz Irak, ur 100 km er c'hornôg da gêr Bagdad, war lez kreisteiz ar stêr Eufrat, hag a oa dalc'het gant un niver bras a soudarded otoman. Ul lec'h a bouez bras e oa d'ar Saozon dre ma oa ur gêr war an hent entre Aleppo ha Bagdad. En abeg d'an amzer tomm-gor e rankas ar soudarded saoz ober daou daol-arnod dindan dri miz evit kemer kêr.

E-kerzh an emgann kentañ e Gouhere 1917 e voe roet lamm d'ar Saozon a voe lazhet muioc'h anezho gant an tommder eget gant tennoù an enebourien.
Emgann Ramadi

**Emgann Ramadi** zo anv meur a emgann en-dro da gêr Ramadi en Irak.

## Er brezel-bed kentañ
* Emgannoù Ramadi (1917) - etre armeoù Imapaleriezh Breizh-Veur ha re an Impalaeriezh otoman e Gwengolo 1917.

## E brezel Irak
* Emgann Ramadi (2004) anvet a-wechoù "Kentañ emgann Ramadi"
* Emgann Ramadi (2006) anvet a-wechoù "Eil emgann Ramadi".

## Brezel -diabarzh Irak (2014–betek nevez zo)
* Emgann Ramadi (2014–15), pa voe kemeret kêr gant ar Stad Islamek digant arme gouarnamant Irak;
* Emgann Ramadi (2015–16), pa voe adkemeret kêr digant ar Stad Islamek gant arme gouarnamant Irak.
Armoù kimiek e brezel ar Rif

Armoù kimiek a voe implijet e Maroko, e-doug brezel ar Rif, entre 1921 ha 1927 (a lavarer ivez *trede brezel ar Rif*), gant armeoù Spagn ha Bro-C'hall, evit mougañ emsavadeg ar Verbered renet gant Abd el-Krim. Ar wech kentañ e voe d'an armeoù c'hoari gant armoù kimiek a-enep tud ha ne oant ket soudarded.

Etre 1921 ha 1927 e voe implijet fosgen, difosgen, kloropikrin ha gaz moustard (anavezet ivez evel iperit) hag a veze skoet war ar marc'hadoù hag er stêrioù. E bombezadegoù 1924 eo e voe strinket, ar wech kentañ en ur brezel, iperit adalek kirri-nij, bloaz a-raok ma voe sinet an emglev etrebroadel, anvet Protokol Jeneva, « diwar-benn lakaat berz war implij ar gazoù mougus kontammus, pe heñvelik hag an doareoù bakteriologek" er brezel. Aozet e voe ar gaz e La Marañosa, e-tal Madrid, gant ar *Fabrica Nacional de Productos Quimicos*, un embregerezh savet gant ar c'himiour alaman Hugo Stoltzenberg, a reas war-dro armoù kimiek ar gouarnamant alaman e deroù ar bloavezhioù 1920. 

En ur pellskrid kaset gant komiser Maroko spagnol, Dámaso Berenguer, d'an 12 a viz Eost 1921, da vinistr ar brezel, Luis Marichalar y Monreal, e skrive Berenguer :

« A-viskoazh ez on bet troet a-enep da implij gazoù mougus ouzh ar vroiz-se, met goude pezh o deus graet, hag o emzalc'h treitour, e rankan ober ganto gant frouezhusted gwirion. (Siempre fui refractario al empleo de gases asfixiantes contra estos indígenas, pero después de lo que han hecho, y de su traidora y falaz conducta, he de emplearlos con verdadera fruición) »
— Dámaso Berenguer y Fusté.

D'an 20 a viz Eost 1921 e c'houlennas Spagn digant Alamagn kas dezhi gaz moustard, petra bennak ma oa berzet ouzh Alamagn aozañ an armoù-se gant Feur-emglev Versailhez e 1919.

## Liammoù diavaez
* Pétain: le rôle méconnu du maréchal dans la Guerre du Rif
Strizh-mor Korea

**Strizh-mor Korea** zo ur strizh-mor etre ledenez Korea ha Japan. Dispartiañ a ra Mor Reter Sina diouzh Mor Japan. En e greiz emañ enez Tsushima ; div lodenn a ya d'ober strizh-mor Korea eta : Kanol ar gornaoueg ha strizh-mor Tsushima.
Ajdir

**Ajdir** zo anv meur a lec'h e Norzhafrika.

## Lec'hioù
## 

* **Ajdir** zo un oazis e kumun Charouine, e wilaya Adrar, div gêriadenn enni: Adjir Gherbi hag Adjir Chergui.

## 
* **Ajdir** (ⴰⵊⴷⵉⵔ, *kanienn*) zo anv peder c'hêriadenn er Rif, e gevred ar vro:
** **[[Ajdir (Al Hoceïma)]]** e-tal Al Hoceima, kêr-benn Republik ar Rif etre 1922 ha 1926 ;
** unan e tolead an Ait Temsamane, e-tal Krona ;
** unan e tolead an Izenayen, hanter-hent entre Taza ha Nador ;
** unan e tolead an Ait Iznassen, e-tal Berkane.
Anita Conti

**Anita Béatrix Marthe Conti,** ganet **Caracotchian** en Ermont (Seine-et-Oise, Bro-C'hall) d'ar 17 a viz Mae 1899 ha marvet d'ar 25 a viz Kerzu 1997 e Douarnenez, a oa ur voroniourez, ul lucʼhskeudennerez hag ur skrivagnerez c'hall.

## Buhez
E 1927 e timezas gant Marcel Conti, un diplomat, ha kregiñ a reas da veajiñ dre ar bed, oc'h ergerzhout ar morioù, o studiañ ha teuliaouiñ ar pezh a wellae. E 1939 e lestras e-pad tri miz war ar *Viking*, ur vag-roueder o pesketa moruoù a-us al ledred 75, e Mor Barents. Adalek 1943 hag e-pad tro 10 vloaz e studias inizi Maouritania, aodoù hag aberioù Senegal, Ginea hag Aod an Olifant, o spesadoù pesked hag o zalvoudegezh vezhurel evit tud ar vro.

## Oberennoù
* *Le Carnet viking - 70 jours en mers de Barents (juin-septembre 1939*), rakskrid gant Catherine Poulain ha gant Laurent Girault-Conti, éd. Payot, Paris, 2018
Aba (anv-bihan)

**Aba** zo un anv-bihan italianek.

## Istor
Un anv ijinet en , er bloavezhioù 1930, diwar anv kêr Addis Abeba, kêr-benn Etiopia (he deus roet ivez an anv Addis), e-pad brezel Abissinia.

## Tud

* Aba Cercato, ganet e 1939, abadennerez skinwel italian.
Aba

**Aba** zo un anv-lec'h hag un anv-den e meur a vro.

## Lec'hioù
*Aba, e Republik Demokratel Kongo 
*Aba, e Hungaria
*Aba, e Nigeria 
*Aba, e Sina, e Xian Aba

## Stêrioù
* an Aba, e Nigeria, adstêr d'an Imo
* an Aba e Rusia, adstêr d'an Tom

## Tud
### Anv-tiegezh

### Anv-bihan
* Aba, anv-bihan italianek.
Zaira

**Zaira** zo un anv-bihan italianek, roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Diwar an anv gallek Zaïre, a gaver el lennegezh c'hallek: 
* e *[[Bajazet (Racine)|Bajazet]]*, trajedienn gant Racine e 1672.
* e *[[Zaïre (Voltaire)|Zaïre]]*, trajedienn gant Voltaire, en 1732.

Gallout a rafe dont eus un anv arabek زهرة (*[[Zahrah]]*).

## Adstummoù
* *Zairo*, roet d'ar baotred

## Yezhoù all
* *Zaïre*, e galleg.
* *[[Zara]], Zaria*, e saozneg.

## Lid
*D'an 21 a viz Here en eñvor da santez Zaira, merzherez e Spagn e mare an aloubadeg arab.

## En arzoù
*Zaira, c'hoarigan gant Vincenzo Bellini ha libretto gant Felice Romani.
**Zaira*, ur gêr er romant Le città invisibili gant Italo Calvino.
**Zaira* er gomedienn *[[La grande magia]]* gant Eduardo De Filippo.
Zara

**Zara** zo un anv-bihan saoznek.

## Adstummoù
* *[[Zarah]], [[Zaria]]*.

## Gerdarzh
Darn a gav e c'hall bezañ ur saoznekadur eus Zaira. 
Darn all a wel an anv hebreek זָרָה (Zara, Zarah, Zerah, Zerach), a dalvez "sevel er gouloù", "tarzh-an-deiz".

## Tud

*Zara Cully (1892- 1968), aktourez stadunanat,
*Zara Prima (1896-1966), kanerez italian,
*Zara Levina (1906–1976), sonaozourez ha pianourez sovietek,
*Zarah Leander (1907-1981), aktourez svedat,
*Zara Doluchanova (1918-2007), mezzosoprano armenian,
*Zara (ganet e 1976), anv-micher Neşe Yılmaz, kanerez turk,
*Zara Phillips (ganet e 1981), marc'hegerez saoz,
*Zara (ganet e 1983), anv micher Zarifa Pashaevna Mgoyan, kanerez rus,
*Zara Larsson (ganet e 1997), kanerez svedat.

## Pennadoù kar
*Sara 
*Sarah
Arthur Wellesley

**Arthur Wellesley** (1769–1852), kentañ dug Wellington, a oa un ofiser ha politiker saoz, a orin iwerzhonat, pennjeneral an arme a voe trec'h war an impalaer gall Napoleon Bonaparte e Waterloo e 1815, Kentañ Ministr Breizh-Veur etre 1828 ha 1830, hag adarre e-pad miz e 1834.

Alies e vez tostaet ouzh John Churchill, dug Marlborough, rak o-daou a voe jeneraled veur a-raok bezañ politikerien a bouez bras.

## E vuhez

Ganet e oa Arthur Wesley d'an 30 a viz Ebrel 1769, pe e kastell Dangan, e kontelezh Meath, pe e ti e dud e Dulenn, en ur metoù protestant. Trede mab e dud e oa. E dad e oa Garret Wesley, kont Mornington, hag e vamm e oa Anne Hill, kontez Mornington, merc'h henañ beskont Dungannon. Kontet he deus bet e vamm e oa ganet en ti niverenn 24 en Upper Merrion Street, hiriv "The Merrion Hotel".

E 1778 e troas e anv da Wellesley.

Kaset e voe d'ober e studi da Eton eus 1781 da 1785, ha goude da Vrusel.

## En arme

## Brezel ouzh Napoleon
P'edo Napoleon o ren war an darn vrasañ eus Europa e klaske Bro-Saoz enebiñ ouzh e arme.
Goude un droiad da Vro-Danmark e voe anvet Wellesley da letanant-jeneral ha kaset da Bortugal. Eno e klaske Portugaliz stourm ouzh ar C'hallaoued. Trec'h e voe Wellesley war ar C'hallaoued en Emgann Roliça hag en Emgann Vimeiro en 1808.

E miz Ebrel 1809 e voe lakaet e penn arme Portugal gant ar roue João VI. Setu eñ neuze e penn an div arme, saoz ha portugalat.

Hag eñ neuze da gas kuit an arme c'hall eus Portugal. Goude, gant un arme spagnol, e voe trec'h war arme ar roue gall lakaet e Spagn gant e vreur Napoleon, en emgann Talavera.

## Levrlennadur
*Richard Holmes: Wellington. The Iron Duke. Taschenbuchausg. HarperCollins, London 2003, ISBN 0-00-713750-8.
Wolfenbüttel

**Wolfenbüttel** zo ur gêr eus Niedersachsen, en Alamagn, 10&nbsp;km er c'hreisteiz da gêr Braunschweig, war lez ar stêr Oker. 52 446 a dud a oa enni e Kerzu 2016.

## Istor
Kentañ meneg eus anv Wolfenbüttel a gaver en 1118. Hervez a greder ne oa neuze nemet ur bodad tier war un enezennig eus ar stêr Oker. En 1432 e voe savet ur palez e Wolfenbüttel gant duged Braunschweig. A-hed tri c'hanved e voe darempredet gant arzourien ha tud evel Michael Praetorius, Gottfried Wilhelm Leibniz, ha Gotthold Ephraim Lessing. War-dro 1753 e tistroas al lez da gêr Braunschweig, ha da get ez eas brud Wolfenbüttel neuze.
 
## Gwelet ivez
*Braunschweig-Wolfenbüttel
Xabier Amuriza

**Xabier Cruz Amuriza Zarraonaindia**, anavezetoc'h evel **Xabier Amuriza**, zo ur *[[bertsolari]]*,  da lavarout eo ur barzh euskarek,  ouzhpenn bezañ  skrivagner, troer, soner ha politiker euskarat.

Ganet e voe d'an 3 a viz Mae 1941 e kêr Etxano, e Bizkaia. Mont a reas d'ar c'hloerdi ha da veleg goude, e 1965. E 1976 avat e tilezas ar velegiezh hag e timezas. 

Div wech e c'hounezas kampionad ar bersolari-ed, e 1980 hag e 1982. An hini kentañ e voe, er vro, o sevel barzhonegoù en euskara batua, er yezh unvan, pa ne veze graet nemet er rannyezhoù a-raok. Embannet en deus dastumadoù eus e varzhonegoù (*bertso*) ha meur a skrid diwar-benn ar sevel gwerzennoù, ur geriadur klotennoù, ha meur a romant. Troet en deus *Brave New World* gant Aldous Huxley ivez. Hag embannet en deus e-leizh a bennadoù e kazetennoù evel *Egin*, *Gara*, *Euskaldunon Egunkaria* ha *Berria*, koulz hag er gelaouenn *Argia*.

Ouzhpenn bezañ *bertsolari* ha skrivagner ez eo stourmer politikel ivez. Pa oa beleg c'hoazh e oa bet toullbac'het abalamour ma kemere perzh en ul luskad beleien enebet ouzh diktatouriezh Francisco Franco. Diwezhatoc'h e voe oberiant el luskad Herri Batasuna ha dilennet e voe da guzulier-kêr en anv ar strollad-se e 1979 ha da gannad e parlamant Bizkaia. Pa zeuas Juan Carlos Iañ da C'hernika e 1981 e voe unan eus ar re a droc'has prezegenn ar roue spagnol dre ganañ Eusko Gudariak, kan-bale ETA. Neuze e voe bac'het adarre.

Dilennet e voe c'hoazh e Parlamant Euskadi e 1986, ma chomas betek 1990.
Caroline Rose Hunt

**Caroline Rose Hunt**, ganet d'an 8 a viz Genver 1923 hag aet da Anaon d'an 13 a viz Du 2018, a oa un hêrez perc'hennez war letioù stadunanat. Bet eo unan eus ar maouezed pinvidikañ e Stadoù-Unanet Amerika. Brudet e voe evel krouerez Rosewood Hotels & Resorts, a voe digoret ganti e 1979.
20 Chansons Bretonnes

***20 Chansons Bretonnes*** zo un dastumad kanaouennoù pobl bet kendoniet gant G. Arnoux hag embannet e 1933 e ti Henry Lemoine e Pariz.

Petra bennak ma 'z eo an daolenn e galleg penn-da-benn, ar c'hanaouennoù brezhonek, 16 diwar 20, zo kinniget e diabarzh al levrig gant o zitl brezhonek.
War pep pajenn gleiz emañ an ton hag ar poz kentañ ; a-dal d'ar sonerezh emañ ar pozioù all.
Pa vez brezhonek ar ganaouenn emañ troidigezh c'hallek ar poz kentañ dindan ar skrid brezhonek, evit ma c'hellfed kanañ en eil yezh pe eben ; a-geñver d'an ton emañ ar pozioù brezhonek all hag o zroidigezh c'hallek.

## Kanaouennoù

#*Le clocher à jour* (An tour dantelezet)
#*Vrais Bretons* (Gwir Vretoned)
#*Sur le pont de Nantes* (War bont an Naoned)
#*La tourterelle* (An durzunell)
#*Ma petite maison* (Va zi bihan)
#*Le chiffonnier* (Ar pilhaouer)
#*La petite servante* (Ar vatez vihan)
#*Mathurin l'aveugle* (Matelin an dall)
#*Gémissements* (Hirvoudou)
#*Louisette et Pierre* (Loeizaig ha Perig)
#*Corentin et Marivonnette* (Kaourintinig ha Marivonig)
#*Les gars de Roscoff* (Paotred Rosko)
#*Les gars de Locminé*
#*La visite à Isabiau*
#*La rupture*
#*Le petit mari*
#*Cantique de Communion* (Kantig war ar Gomunion)
#*Cantique de Purgatoire* (Ar Purkator)
#*Dors ma Bretagne* (Kousk Breiz Izel)
#*Vieille terre de mes pères* (Bro goz ma zadou)


## Notennoù
Rouantelezh Maisor

**Rouantelezh Maisor** a oa ur stad eus India hag a vije bet savet en 1399 en-dro da gêr Maisor, pe Mysore (hervez skritur ar saozneg hag e galleg), ಮೈಸೂರು (*Maisuru*) e kannadeg. Renet e oa gant an dierniezh Odeyar, ha da gentañ e oa dindan rouantelezh Vijayanagara. Pa'z eas ar rouantelezh all war an diskar (war-dro 1565) e teuas Mysore da vout dizalc'h. Er XVIIvet kantved e kreskas dindan ar rouaned Narasaraja Wodeyar Iañ ha Chikka Devaraja Wodeyar, diwar-goust Karnataka ha Tamil Nadu.

## Brezelioù
Meur a vrezel a reas ouzh Bro-Saoz en XVIIIvet kantved.
* * [[Brezelioù etre Maisor ha Bro-Saoz]].*

En 1947 e voe staget ouzh India, derc'hel a reas ar briñsed Odeyar da ren betek 1949.

## Rajaed Maisor an dierniezh Odeyar betek 1796
* 1399-1423 Vijaya Rajor Adi Yadurayaru (1371-1423)
* 1423-1459 Hiniya Bettada Chamaraja (1408-1459)
* 1459-1478 Appana Thimmaraja (1433-1478)
* 1478-1513 Hiriha Abiral Chamarajarasa (1463-1513)
* 1513-1553 Hiriya Bettada Chamaraja (1492-1553)
* 1553-1572 Monegara Appana Thimmaraja (†1572)
* 1572-1576 Hiriya Bola Chamaraja (1507-1576)
* 1576-1578 Bettada Devaraja 
* 1578-1617 Raja Odeyar Ier (1552-1617)
* 1617-1637 Bettada Chamaraja (1603-1637)
* 1637-1638 Immadi Raja (1612-1638)
* 1638-1659 Randhir Kanthirava Narasaraja (1615-1659)
* 1659-1673 Dodda Kempadevaraja (1627-1673)
* 1673-1704 Chikka Devaraja (1645-1704)
* 1704-1714 Kanthirava Narasaraja (1672-1714)
* 1714-1732 Dodda Krishnaraja Ier (1702-1732)
* 1732-1734 Chamaraja (1704-1734)
* 1734-1766 Immadi Chikka Krishnaraja II (1728-1766)
* 1766-1770 Nanjaraja Dalavai (1748-1770)
* 1770-1776 Bettada Chamaraja (1759-1776)
* 1776-1786 Khasa Chamaraja (1774-1796), diroueet.

Tipû Sâhib, hapet gant ar C'hallaoued, a voe trec'het gant ar Saozon e Seringapatam en 1799, hag adsavet e voe an dierniezh Odeyâr e penn ar vro ; koulskoude adal 1831,  neuze en 1881 e teuas ar galloud, en-dro entre daouarn an dierniezh Odeyâr, ha Maisor a deuas da vezañ ar pouezusañ stad en Impalaeriezh an Indez.
Brezelioù etre Maisor ha Bro-Saoz

Meur a vrezel a voe etre Rouantelezh Maisor ha Bro-Saoz, pe ar British East India Company, e dibenn an . E tu ar Saozon e kaved ivez kengevredad ar Varated ha Nizam Hyderabad. Hyder Ali ha Tipu Sultan war e lerc'h a vrezelias war pevar zalbenn war un dro, ouzh ar Saozon er c'hornôg, er c'hreisteiz hag er reter, hag armeoù ar Varated hag an Nizam en hanternoz.

Er pevare brezel e voe trec'het ha lazhet Tipû Sâhib, diskaret e rouantelezh, ha kemeret ar vro gant ar British East India Company, a oa neuze mestr war an darn vrasañ eus India.

## Ar brezelioù

* Kentañ brezel Maisor ouzh Bro-Saoz (1767-1769)
* Eil brezel (1780-1784)
* Trede brezel (1790-1792)
* Pevare brezel (1799)

En 1789 e fellas da Dipû Sâhib kreskiñ e rouantelezh hag aloubiñ a reas Travancore, a oa gwarezet gant ar Saozon. Bro-C'hall n'hallas ket dont d'e skoazellañ evel boaz, hag evel m'edo Tipû Sâhib o c'hortoz, abalamour d'an Dispac'h gall nevez krog.

## Kartennoù

Anglo-Mysore War 1 and 2.png| Kentañ brezel Maisor ouzh Bro-Saoz (1767-1769)
Anglo-Mysore War 3.png|Trede brezel Maisor ouzh Bro-Saoz
Anglo-Mysore War 4.png|Pevare brezel Maisor ouzh Bro-Saoz
1793 Faden Wall Map of India - Geographicus - India-faden-1793.jpg|India e 1793
1800 Faden Rennell Wall Map of India - Geographicus - India-faden-1795.jpg|India e 1800


## Levrlennadur
*Edward Thornton (Hrsg.): The History of the British Empire in India. Adamant Media Corporation, 2001, ISBN 0-543803295 (EA London 1843)
*George Alfred Henty: The Tiger of Mysore. A Story of the War with Tippoo Saib. BiblioBazaar, 2007, ISBN 978-0554151915 (Roman, EA London 1896)
*Richard Holmes: Wellington. The Iron Duke. Taschenbuchausg. HarperCollins, London 2003, ISBN 0-00-713750-8.
Tad Eujen

**Gwilherm ar C'hev**, pe an **Tad Eujen**, ganet e Gwengad d'ar 14 a viz Gwengolo 1895 ha marvet en Oriant d'an 18 a viz C'hwevrer 1975, a oa ur manac'h kabusin ha skrivagner brezhonek.

Goude e studioù e kloerdi bihan Pontekroaz hag er Mañs ez eas da dad kabusin, gant an anv "Tad Eujen a Wengad". Pa oa e kouent an Oriant e krouas ar gelaouenn *[[Ar Vuhez Kristen]]*, hag *Er Vuhé Kristen* ivez, rak daou embannadur a oa eus ar c'hannadig-se, an eil e KLT hag egile e gwenedeg. E 1935 e voe anvet da briol kouent kabusined Rosko. Eno e voe embannet kalz levrioù gant *Ar Vuhez Kristen*, levrioù savet gant an Tad Eujen, an Tad Medar, ha beleien all c'hoazh evel Eozen Vari Madeg pe Visant Seite. Distreiñ a reas an Tad Eujen d'an Oriant goude ar brezel. Goude un nebeud bloavezhioù e lec'hioù all (Calais, Gwengamp), e echuas e vuhez en Oriant, ma varvas e 1975.
Strizh-mor Palk

**Strizh-mor Palk** zo ur strizh-mor etre Tamil Nadu, en India ha beg hanternoz enez Sri Lanka. Rannañ a ra Pleg-mor Bengal er reter diouzh Bae Palk er mervent, hag a zo dispartiet e-unan diouzh pleg-mor Mannar gant Pont Adam.

Anvet eo strizh-mor ha bae Palk evel-se e koun Robert Palk, gouarnour saoz proviñs Madras en .
Sons of Anarchy

**Sons of Anarchy** zo ur stirad skinwel stadunanat savet gant Kurt Sutter ha skignet etre 2008 ha 2014. Reiñ a ra tro da heuliañ buhezioù torfedourien war moto, izili eus ur gang. Ar re-se a vev e Charming, ur gêr ijinet eus Kalifornia. Er stirad e kaver an aktour Charlie Hunnam evit Jackson "Jax" Teller, a zo besprezidant ha goude-se prezidant ar gang. Kemer a ra plas e dad-kaer, Clay Morrow, goude ur vot eus an izili. Ur wech pignet en aozadur e krog da brederiañ war ar gang. An temoù pennañ eo ar genvreuriezh, al lealded hag an dasprenerezh.
Kentañ brezel Maisor ouzh Bro-Saoz (1767-1769)

** Kentañ brezel Maisor ouzh Bro-Saoz (1767-1769)**, an hini kentañ eus ar pevar a voe, a oa ur brezel kaset gant Hyder Ali, sultan rouantelezh Maisor, ur rouantelezh e mervent India, evit bezañ mestr war Su India. Berzh a reas ar sultan, ha darbet e voe dezhañ kemer Madras digant ar Saozon.

Kemer ar galloud a reas Hyder Ali, pennjeneral arme ar rouantelezh, goude marv ar roue, ar maharaja Krishnaraja Wodeyar II en 1760, ha distroadañ an dierniezh Wodeyar, a oa e penn ar vro abaoe deroù ar . Gantañ e voe kresket douaroù ar rouantelezh hag aloubiñ a reas Bednore, Sundra, Sera, Canara ha Guti.

Klask a reas ar Saozon ober da Nizam Hyderabad ober brezel da Hyder Ali, met an Nizam a roas e harp d'ar Sultan. A-benn ar fin ne badas ket pell, hag e C'hwevrer er bloaz goude e sinas un emglev nevez gant ar Saozon.

Brezelioù all a voe goude c'hoazh.

## Gwelet ivez
* Brezelioù etre Maisor ha Bro-Saoz
Treinell

Un **dreinell**, pe **karr-stlej**, **stlejell**, **tranell**, zo ur seurt karr hag a vez stlejet gant loened (chas, ejened, kezeg, kirvi) pe tud. 

## Broioù paour
En Afrika, e Kuba, e vez graet gant stlejelloù koad sached gant ejened.

## Erc'hegi
En Alaska ha Kanada, en erc'hegi, e vez sachet kirri-stlej gant chas war an erc'h.

E Rusia e vez graet gant kezeg, hag un *troika* zo ur stlejell hag a vez tri a gezeg outi.
Riforz an aberioù

**Riforz an aberioù** (*Cochlearia aestuaria*) zo ur blantenn eus kerentiad ar Brassicaceae.

Ar blantenn holengar-se (plijout a ra an holen dezhi) a gresk war bevenn al lanvioù.

Gant al louzavour James Lloyd e voe deskrivet e 1850 war vord aberioù Breizh ha Spagn.

Gwarezet eo riforz an aberioù ken e Breizh ken e Frañs.

## Deskrivadur
### Uhelder
War-dro 20 cm.

### Bleunioù
En nevezamzer e teu bleunioù bihan gwenn warno.
Airfix

**Airfix** a oa un embregerezh maketennoù plastik saoz bet savet e 1939, a oa perc'hennet gant Humbrol etre 1986 ha freuz-stal an 31 a viz Eost 2006. Abaoe 2007, Humbrol hag Airfix a zo merkoù perc'hennet gant Hornby.

## Er sevenadur
Er Rouantelezh-Unanet e vez implijet an anv Airfix evit envel maketennoù pe soudarded plastik, memes ma n'int ket bet savet gant an embregerezh-se. Graet e vez neuze gant an droienn "an airfix kit".

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Airfix
Hyder Ali

**Hyder Ali**, pe ** Haidar Ali** (Dodballapur, c. 1722-1782 Chittur) a oa un ofiser indian, muzulman chiit, hag a zeuas da vout penn-brezel ha gouarnour Rouantelezh Maisor, pe * Mysore*, ur vro dizalc'h e mervent India, e dibenn an .

Gant e vab Tipu Sultan e stourmas a-enep ar Saozon a glaske teurel o c'hrabanoù war su India.

## E vuhez
Mab e oa da Fateh Haidar Alî Mohammad, a lavare diskenn eus ar profed Mahomed, hag a oa mab d'ur fakir, muzulman soufi, eus Panjab. Daous ma ne ouie ket lenn en devoa perzhioù splann ha spered lemm a-walc'h da sevel betek penn stad Maisor.

Soudard e oa e servij ar raja (roue) Krishnaraja Wadiyar II, a daolas pled e oa ur brezelour kadarn. E-kerzh seziz Devanhalli en 1749, e sachas Haidar evezh Nanjirâj, ministr ar raja, hag anvet e voe da ofiser uhel. Adaozañ a reas arme Maisor, ha pourveziñ ar soudarded gant dafar heñvel ouzh hini ar Saozon hag ar C'hallaoued. En 1757 e voe anvet da bennjeneral
Street Fighter

**Street Fighter** (ストリートファイター Sutorīto Faitā), berraet en **SF** pe スト (Suto), zo un heuliad c'hoarioù video sevenet ha gwerzhet gant Capcom. Ar c'hentañ hini en heuliad a voe embannet e 1987, heuliet gant pemp all, gant un toullad c'hoarioù all kemmesk gant frañchizoù all. Ouhzpenn-se e voe savet tresadennoù-bev, filmoù. Ar c'hoari a raio ar muiañ a verzh a voe embannet e 1991 hag a oa Street Fighter II. Chomet eo diazez ar c'hoari evel patrom d'ar re memes doare. Street Fighter zo ur frañchiz en deus graet berzh bras hag a gendalc'h hiziv-an-deiz c'hoazh.
## Istor
;Street Fighter (1987)
*Street Fighter*, treset gant Takashi Nishiyama ha Hiroshi Matsumoto, a oa bet embannet e 1987. Er c'hoari-se, ar c'hoarier a zo an dudenn Ryu un emganner a zoare. Kemer a ra perzh en ur c'horgad bedel arzoù emgannañ. Pemp bro a zo gant 10 enebour an holl. Un eil c'hoarier a c'hell kemer perzh pa fell dezhañ o kemer an dudenn enebour da Ryu, ar stadunanat Ken.

Ar c'hoarier a c'hell seveniñ tri doare dagadenn, pep hini o vezañ disheñvel a-fed nerzh ha primded. Teir dagadenn ispisial a zo ivez: an Hadouken, Shoryuken, hag an Tatsumaki Senpukyaku. An holl dagadennoù a zo sevenet gant ar c'hoarier hervez ar bontonoù implijet asambles. 

Street Fighter a zo bet lakaet da embann war urzhiataer ha savennoù brudet ar mare. E 1988, e oa bet embannet war al letrin NEC Avenue TurboGrafx-CD gant an anv Fighting Street. Street Fighter a zo bet ouzhpennet d'an dastumadenn Capcom Classics Collection: Remixed war PlayStation hezoug hag ivez evit Capcom Classics Collection Vol. 2 for war PlayStation 2 hag Xbox.
Avelino

**Avelino** zo un anv-bihan portugalek ha galizek.

## Gerdarzh

## Adstummoù
*Avelina, anv-bihan roet d'ar merc'hed.

## Tud
* Avelino Abuín de Tembra, skrivagner galizek
* Avelino Cachafeiro, gaitero galizat
* Andrés Avelino Cáceres (1836–1923), prezidant Perou teir gwech
* Avelino González-Claudio (ganet e 1942), emsaver portotikat, bac'het gant ar galloud stadunanat

## Lec'hioù
### 
*Pedro Avelino, kumun e Rio Grande do Norte 
*Senador Georgino Avelino, kumun e Rio Grande do Norte
*Avelino Lopes, kumun e Piauí

## Pennad kar
* Avellino
Reveulzi Gouere

**Reveulzi Gouere** (galleg: *révolution de Juillet*), pe **Reveulzi 1830**, a vez graet eus an eil dispac'h gall, pa oa an Dispac'h Gall kentañ e 1789, ma voe diskaret ar roue Charlez X.

Lakaet e oa bet war tron Bro-C'hall ur roue nevez, Louis-Philippe Iañ. Ouzhpenn ur roue nevez e voe savet ur vonarkiezh nevez, Monarkiezh Gouere, a gemere plas an eil adsavadur. An dispac'h-se a c'hoarvezas e-pad tri deiz, ar 27, 28 ha 29 a viz Gouere 1830, hag a vez graet an « Trois Glorieuses » anezho ivez.
## Kenarroud
Goude ma vije bet trec'het Napoleon ha kodianet e Mae 1814, Europa kevandirel, Bro-C'hall dreist-holl, a zo en ur stad reuzeudik. Kendalc'h Vienna a oa bet evit adidroc'hañ kartenn politikel ar c'hevandir. Kalzig broioù eus Europa a oa bet kouviet d'ar c'hendalc'h, met en gwirionez ne oa nemet pevar galloud hag a oa mestr war an disoc'hoù: evit an Impalaeriezh Aostrian, ar c'hannad a oa ar penn ministr ar Priñs  Metternich; evit Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon, ar c'hannad a oa sekretour an aferioù estren ar Beskont Castlereagh; evit Impalaeriezh Rusia, ar c'hannad a oa an Impalaer Aleksandr Iañ; hag evit Prusia, ar c'hannad a oa ar roue Friedrich Wilhelm III.
Aurelia

**Aurelia** zo un anv-bihan italianek hag anv-bihan spagnolek.

## Yezhoù all
*Aourell e brezhoneg
*Aurélie e galleg.
**Aurèlia*, e katalaneg

## Adstummoù
*Aureli
*Aureliana
*Aurélien

## Tud
* *[[Aurelia Cotta]]* (-120 - 54), mamm Julius Caesar
* *Aurelia Orestilla* (war-dro -109 pe -108 — war-dro -62), pried Lucius Sergius Catilina
* Aurelia Anagni, XIvet kantved, santez italian
* Aurelia Tizon de Perón, pried kentañ Juan Perón
* Aurélia Aurita (g. e 1980), tresourez ha senarioourez bannoù-treset gall

## Lennegezh
**Aurélia ou le Rêve et la Vie*, gant Gérard de Nerval en 1855.

## Lec'hioù
* Via Aurelia, e Henroma.

###### 
*Aurelia (Iowa), kêr en Iowa.
Marie de Clèves

**Marie de Clèves** zo anv meur a briñsez alaman.

* Marie de Clèves (1426-1487), dugez Orleañs (1426 - 1487), pried an dug ha barzh, mamm d'ar roue gall Loeiz XII 
* Marie de Clèves (1553-1574), priñsez Condé (1553 - 1574)

## Pennad kar
*Anne de Clèves
Anne de Clèves

**Anne de Clèves** (e galleg), pe **Anna von Kleve** (en alamaneg), pe **Anna van Kleef** en izelvroeg, zo anv meur a briñsez alaman, eus Kleve, e Nordrhein-Westfalen hiziv.

*Anna von Kleve (1495-1567), pried Philipp III von Waldeck-Eisenberg
*Anna von Jülich-Kleve-Berg (1515-1557), pried d'ar roue Herri VIII (Bro-Saoz)
*Anna von Jülich-Kleve-Berg (1552-1632)
*Anna Prusia (1576–1625), pried Johann Sigismund, Dilenner Brandenburg.


Anne of Cleves, by Hans Holbein the Younger.jpg| Anna von Jülich-Kleve-Berg (1515-1557)Hans Holbein ar Yaouankañ
Anna_Jülich-Kleve-Berg.jpg| Anna von Jülich-Kleve-Berg (1552-1632)
AnnaPreußenBrand.jpg| Anna Prusia (1576–1625)


## Pennadoù kar
* Agnès de Clèves
* Amalia de Clèves
* Marguerite de Clèves
* Marie de Clèves
* Dugelezh Kleve
* Jülich-Kleve-Berg
Janed Bro-C'hall (1556-1556)

**Janed Bro-C'hall**, ganet ha marvet d'ar 24 a viz Mezheven 1556 e Saint-Germain-en-Laye, a oa merc'h da Herri II (Bro-C'hall) ha d'e bried Caterina de' Medici, o dekvet ha diwezhañ bugel.