open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sachsen-Lauenburg

**Sachsen-Lauenburg** a oa ur briñselezh alaman eus amzervezh an Impalaeriezh santel roman a zo hiziv e Land Schleswig-Holstein. 

En em gavout a rae ar briñselezh etre Mecklenburg, Braunschweig-Lüneburg, Ratzeburg ha Holstein. Lauenburg e oa ar gêrbenn anezhi da gentañ, ha Ratzeburg adalek 1619.
 
## Istor
Savet e voe e 1260 pa voe rannet dugelezh Sachsen. Gouarnet e veze gant skourr henañ an Tiegezh Ascania, eus Sachsen, tra ma oa ar skourr yaouañ o ren e Sachsen-Wittemberg. 
Goude mouchet lignez Sachsen-Lauenburg en 1689 en eas an dugelezh gant Tiegezh Welf, ha gouarnet e voe en unaniezh personel gant priñs Lüneburg, anvet da zilenner Hannover adalek 1705.
 
Gant brezelioù amzervezh Napoleon e voe kaset an dugelezh da get entre 1803 ha 1814, ha neuze ez eas gant an Tiegezh Oldenburg. Neuze e teuas da vout unan eus stadoù ar C'hengevread Alaman, gouarnet en unaniezh personel gant roue Danmark. Goude eilvet brezel an Dugelezhioù, e 1865, e voe profet kurunenn an dugelezh, gant Stadoù Meur Sachsen-Lauenburg, da roue Prusia Gwilherm Iañ. Renet e voe an dugelezh gant hennezh e-pad un dek vloaz bennak, a-raok bezañ staget ouzh Prusia ha lakaet e-barzh Schleswig-Holstein.

## Tud
*Sophie von Sachsen-Lauenburg, anv meur a briñsez
*Sibylle Hedwig von Sachsen-Lauenburg
Lann

**Lann** zo brousgwez dreinek eus ar genad *Ulex*, dezho delioù padus ha bleunioù melen.

Meur a spesad zo anezho, en Europa hag en Afrika an Norzh.

## Anvioù
*lann-bihan
*lann-gwrac'h
*lann-ivin
*lann-kezeg
*lann-ki
*lann-krak
*lann-med
*lann-pil
*lann-gallek
*lann-brezhonek
***ethin** eo anv brezhonek kozh al lann pe, ledanoc'h, ur blantenn strouezek. E gavout a reer en anvioù-lec'h : Plouhinec, Ploeneg, Pleheneg, stank Izin, Kêrizinenn.
## Pennadoù kar
*Lanneg

## Notennoù
Landes

**Landes** zo un anv-lec'h gallek, a zo *lanneier* e brezhoneg.

## Lec'hioù
###### 
*un departamant: Landes (departamant)
*kumunioù:
** Landes, e Charente-Maritime ;
** Landes-le-Gaulois, e Loir-et-Cher ;
** Landes-sur-Ajon, e Calvados ;
** Landes-Vieilles-et-Neuves, e Seine-Maritime ;
** Les Landes-Genusson, e Vendée ;

**La Boissière-des-Landes, Vendée,
**Rion-des-Landes, Landes (departamant)

**Saint-Avaugourd-des-Landes, Vendée
**Saint-Cornier-des-Landes, en Orne ; 
**Saint-Julien-des-Landes, Vendée 
**Saint-Martin-des-Landes, en Orne ; 
**Saint-Michel-des-Landes, Indre-et-Loire , 
**Saint-Paul-des-Landes, Cantal 
**Saint-Pierre-des-Landes
**Saint-Rémy-des-Landes, Manche

###### 
**Grand'Landes*, anv gallek Lanveur-ar-Marzoù
**Montreuil-des-Landes*, anv gallek Mousterel-al-Lann
**Notre-Dame-des-Landes*, anv gallek Kernitron-al-Lann
**Saint-Aubin-des-Landes*, anv gallek Sant-Albin-al-Lann, e Bro-Roazhon
**Saint-Hilaire-des-Landes*, anv gallek Sant-Eler-al-Lann
**Saint-Sauveur-des-Landes*, anv gallek Kersalver-al-Lann
**Saint-Sauveur-des-Landes*, anv gallek Sant-Suleg-al-Lann en Il-ha-Gwilen
**Saint-Sulpice-des-Landes*, anv gallek Sant-Suleg-al-Lanneier el Liger-Atlantel
**Saint-Vincent-des-Landes*, anv gallek Sant-Visant-al-Lann

## Pennadoù kar
* Landais
* Lande
* Lann
* Lannes
Mulgul Brest

**Mulgul Brest** eo ar vrec'h-vor etre lenn-vor Brest hag ar Meurvor Atlantel. Tapout a ra eus Beg ar Minou, e Plouzane, betek Beg ar Porzhig en hanternoz (tostik da Vrest), hag eus Enez ar Gapusined betek Beg ar Spagnoled er c'hreisteiz, e ledenez Roskañvel. 3 000 m hed zo dezhañ, ha 1 500 m led.
Landais

**Landais** zo un anv-tiegezh gallek.

## Tud
* **[[Pierre Landais]]** (1430-1485), ministr Frañsez II, dug Breizh, er XVvet kantved.
* Hubert Landais, arzistorour
* Napoléon Landais, geriadurour gall en XIXvet kantved

## Douaroniezh
* Landais, ur c'horn-bro en Akitania.
* *Landais*, anv gallek un den eus departamant al Landes.

## Pennad kar
*Landes
Lande

**Lande** zo un anv-lec'h gallek, a glot gant lann, pe lanneg e brezhoneg.

## Lec'hioù
### 
**Saint-Jacques-de-la-Lande*, pe Sant-Jakez-al-Lann, stok ouzh Roazhon. 

### 
** La Lande-Chasles, e Maine-et-Loire ;
** La Lande-d'Airou, e Manche ;
** La Lande-de-Fronsac, e Gironde ;
** La Lande-de-Goult, en Orne ;
** La Lande-de-Libourne, anv kozh Lalande-de-Pomerol en Gironde ;
** La Lande-de-Lougé, en Orne ;
** La Lande-de-Verché, kumun gwechall e Maine-et-Loire, hiziv e Verchers-sur-Layon ;
** La Lande-Patry, en Orne ;
** La Lande-Saint-Léger, en Eure ;
** La Lande-Saint-Siméon, en Orne ;
** La Lande-sur-Drôme, e Calvados ;
** La Lande-sur-Eure, en Orne ;
** La Lande-Vaumont, gwechall kumun e Calvados, hiziv e Saint-Germain-de-Tallevende-la-Lande-Vaumont ;

** Lalande, en Yonne ;
** Lalande-de-Pomerol, e Gironde ;
** Lalande-en-Son, en Oise ;

**Saint-Malo-de-la-Lande, e Manche . 
 
### 
*Saint-Jean-de-la-Lande

## Pennadoù kar
*Landes
*Landais
*Delalande
Saint-Sulpice-des-Landes

**Saint-Sulpice-des-Landes** zo anv gallek div gumun e Breizh.

* *Saint-Sulpice-des-Landes*, a zo Sant-Suleg-al-Lann, e Kanton Felgerieg-Veur, en Il-ha-Gwilun;
* *Saint-Sulpice-des-Landes*, a zo Sant-Suleg-al-Lanneier, e Kanton Sant-Marzh-an-Olivenn, e Liger-Atlantel. 

## Pennadoù kar
* Saint-Sulpice
* Landes
Saint-Sulpice

**Saint-Sulpice** zo un anv-lec'h gallek e meur a vro, diwar anv ur sant krisen roman, Sulpice e galleg, diwar Sulpicius e latin. 

###### 
* Saint-Sulpice-des-Landes, anv gallek div gumun, *[[Sant-Suleg-al-Lann]]* en Il-ha-Gwilen ha *[[Sant-Suleg-al-Lanneier]]* e Liger-Atlantel. 
* *Saint-Sulpice-la-Forêt*, anv gallek Sant-Suleg-ar-C'hoad, e-kichen koadeg Roazhon.

###### 
* Saint-Sulpice

###### 
#### Kumunioù
* Saint-Sulpice, en Ain
* Saint-Sulpice, e Lot
* Saint-Sulpice, e Maine-et-Loire
* Saint-Sulpice, e Mayenne
* Saint-Sulpice, e Nièvre
* Saint-Sulpice, en Oise
* Saint-Sulpice, e Puy-de-Dôme
* Saint-Sulpice, en Haute-Saône
* Saint-Sulpice, e Tarn

#### Bet kumunioù
* Saint-Sulpice, en Aveyron, hiziv e Sénergues
* Saint-Sulpice, e Calvados, hiziv e Saint-Vigor-le-Grand
* Saint-Sulpice, e Gironde, hiziv e Saint-Sulpice-et-Cameyrac
* Saint-Sulpice, e Loire, hiziv e Sainte-Foy-Saint-Sulpice
* Saint-Sulpice, e Loire, hiziv e Villerest
* Saint-Sulpice, en Orne
* Saint-Sulpice, e Somme, hiziv e Ham
* Saint-Sulpice, e Saône-et-Loire, hiziv e Condal
* Saint-Sulpice, en Haute-Vienne, hiziv e Les Ormes

#### Lec'hanvioù kevrennek
* Saint-Sulpice-d'Arnoult, e Charente-Maritime
* Saint-Sulpice-de-Cognac, e Charente
* Saint-Sulpice-de-Faleyrens, e Gironde
* Saint-Sulpice-de-Favières, en Essonne
* Saint-Sulpice-de-Grimbouville, en Eure
* Saint-Sulpice-de-Guilleragues, e Gironde
* Saint-Sulpice-de-Mareuil, e Dordogne
* Saint-Sulpice-de-Pommiers, e Gironde
* Saint-Sulpice-de-Roumagnac, e Dordogne
* Saint-Sulpice-de-Royan, e Charente-Maritime
* Saint-Sulpice-de-Ruffec, e Charente
* Saint-Sulpice-d'Excideuil, e Dordogne
* Saint-Sulpice-en-Pareds, e Vendée
* Saint-Sulpice-et-Cameyrac, e Gironde
* Saint-Sulpice-Laurière, en Haute-Vienne
* Saint-Sulpice-le-Dunois, e Creuse
* Saint-Sulpice-le-Guérétois, e Creuse
* Saint-Sulpice-les-Bois, e Corrèze
* Saint-Sulpice-les-Champs, e Creuse
* Saint-Sulpice-les-Feuilles, en Haute-Vienne
* Saint-Sulpice-le-Verdon, e Vendée
* Saint-Sulpice-sur-Lèze, en Haute-Garonne
* Saint-Sulpice-sur-Risle, en Orne
* Sainte-Foy-Saint-Sulpice, e Loire
* La Chapelle-Saint-Sulpice, e Seine-et-Marne
* Barberey-Saint-Sulpice, en Aube

###### 
* Saint-Sulpice, e Savoie
* Saint-Sulpice-des-Rivoires, en Isère

###### 
* Saint-Sulpice, e kanton Neuchâtel
* Saint-Sulpice, e kanton Vaud

## Pennadoù kar
* Sant-Suleg
Sulpice

**Sulpice** zo un anv-bihan gallek, diamzeriet en XXIvet kantved.

## Orin
Dont a ra eus an anv-bihan latin Sulpicius. 

## Yezhoù
*Sulpicio, e spagnoleg

## Tud
*Sulpice d'Amboise, anv meur a gont

## Lec'hanvadurezh
*Gwelout Saint-Sulpice
Sulpicius

**Sulpicius** zo un anv-bihan latin.

## Yezhoù all
*Sulpice e galleg
*Sulpicio e spagnoleg

## Tud
*Servius Sulpicius Rufus, senedour roman
* Sulpicius Apollinaris, yezhadurour
* Gaius Sulpicius Galba, konsul en 22 ; 
* e vab Servius Sulpicius Galba, konsul en 33, impalaer roman en 68/69 

### Sent
* Sulpicius Severus, skrivagner ha sant eus ar IV vet kantved, 
* Sulpitius an Deol, sant eus ar VIIvet kantved
Karoline von Pfalz-Zweibrücken

**Karoline Henriette** Christine Philippine Luise **von Pfalz-Zweibrücken**, ganet d'an 9 a viz Meurzh 1721 en Straßburg, ha marvet d'an 30 a viz Meurzh 1774 en Darmstadt, a oa dre zimeziñ langravez Hessen-Darmstadt. Lesanvet e oa *al langravez veur*, pe *die Große Landgräfin* en alamaneg. 

Merc'h henañ an dug Christian III von Zweibrückende-Birkenfeld ha Caroline von Nassau-Sarrebruck e oa.
Savet e voe en Elzas evel he breudeur ha c'hoarezed. 

## Landgravez Hessen
E miz Eost 1741, da 20 vloaz, e timezas e Zweibrücken da Ludwig IX von Hessen-Darmstadt. Ur falldimeziñ e voe: Karoline a oa troet gant ar sonerezh hag al lennegezh, he fried a oa ur jeneral prusian ha ne wele nemet dre arz ar brezel. Dispartiañ a rejont abred: hi a oa o chom e Bouxwiller, ha Ludwig e Pirmasens, en tu all d'ar Roen.

Kenskrivañ a reas gant ar roue Frederig II Prusia, ha bez e oa unan eus ar maouezed ral en deveze un tamm istim oute. Ur verc'h dezhi a zimezas d'ur mab dezhañ.

## Bugale
Eizh bugel o doe.

* Karoline (1746–1821)
**dimezet e 1768 d'al landgrav Friedrich V von Hessen-Homburg (1748–1820)
* Friederike (1751–1805)
**dimezet e 1769 d'ar roue Friedrich Wilhelm II von Preußen (1744–1797)
* Ludwig Iañ (1753–1830), Dug-meur Hessen ha bei Rhein
**dimezet e 1777 d'ar briñsez Luise von Hessen-Darmstadt (1761–1829)
* Amalie (1754–1832)
**dimezet e 1774 d'ar priñs Karl Ludwig von Baden (1755–1801)
* Wilhelmine (1755–1776)
**dimezet e 1773 d'ar priñs Paul, seit 1796-Zar Paul I. von Russland (1754–1801)
* Luise (1757–1830)
**dimezet e 1775 d'an Dug-meur Carl August von Sachsen-Weimar-Eisenach (1757–1828)
* Friedrich (1759–1802)
* Christian (1763–1830)
Sel

Ar **sel**, pe al **lein**, pe an **terest**, eo al lodenn eus ur sal, en un ti, a zo a-us da bennoù an dud. 

A-wechoù e vez gwelet an treustoù. 

Brudet eo ar seloù livet er Chapel Sistina, e Roma, gant Michelangelo Buonarroti er . 


Chateau Thal Ceiling.jpg|Sel livet : "Icarus", gant Rainer Maria Latzke (war-dro 1986)
wells.cathedral.roof.arp.jpg|Sel Iliz-veur Wells, Bro-Saoz
Streched ceiling.jpg|Sel stegnet, en Ukraina (2007)
Klosterkirche Einsiedeln - Oktogon-Gewölbe 2009-05-27 17-26.jpg|Sel livet en Abati Einsiedeln e Suis. 
Ceiling in Agadir.jpg| Sel en Agadir, e Maroko
Trier.ceiling.jpg|Ur sel a-ispilh adsavet diwar skouer unan a oa en ur palez impalaerel roman war-dro ar bloaz 306, e Trier
United States Library of Congress building ceiling.jpg| Sel *[[Library of Congress]]* Stadoù-Unanet Amerika
David Gwenallt Jones

**Gwenallt** (1899 - 24 a viz Kerzu 1968) (**David James Jones** e anv gwir) a oa ur skrivagner kembraek, unan eus barzhed vrudetañ Kembre en . Ganet e oa bet Pontardawe ha tremen a reas e yaouankiz e Cwm Tawe (traoñienn ar stêr Tawe), en un tolead greantel eus kreisteiz Kembre. 

Mont a reas da gelenn kembraeg e skol-veur Aberystwyth met ne voe ket anvet e penn rann ar c’hembraeg war-lerc’h T.H. Parry-Williams. 

Dre ma oa peoc’hgarour e nac'has mont d'an arme da vare ar Brezel-bed Kentañ ha toullbac'het e voe e Wormwood Scrubs ha Dartmoor. En toull-bac'h e skrivas e romant *Plasau'r Brenin* (« Palezioù ar roue »).

Dont a reas brud dezhañ pa c'hounezas ar Gador barzh en Eisteddfod Vroadel 1926. Gounit a reas ar Gador en-dro en Eisteddfod Bangor e 1931, gant e varzhoneg *Breuddwyd y Bardd* (« Hunvreoù ar barzh »).

Mervel a reas e 1968 ha beziet e voe en Aberystwyth.

## Skridoù
* *Plasau'r Brenin* (romant, 1934)
* *Ffwrneisiau* (romant, 1982)

* *Ysgubau'r Awen (barzhonegoù, 1939)
* *Cnoi Cil* (barzhonegoù, 1942)
* *Eples* (barzhonegoù, 1951)
* *Gwreiddiau* (barzhonegoù, 1959)
* *Y Coed* (barzhonegoù, 1969)
* *Cerddi Gwenallt: Y Casgliad Cyflawn* (barzhonegoù, 2001) (embannet gant Christine James).

* *Yr Areithiau Pros* (burutellerezh skridoù kembraek eus ar Grennamzer, 1934)
* *Blodeugerdd o'r Ddeunawfed Ganrif* (teskad barzhonegoù eus an XVIIIvet kantved, 1936)
* *Detholiad o Ryddiaith Gymraeg R. J. Derfel* (dibab skridoù e komz-plaen gant R.J. Derfel, 1945)
* *Cofiant Idwal Jones'' (skridoù e koun ar skrivagner Idwal Jones, 1958)
Stêr Teifi

Ar stêr **Teifi** (*Afon Teifi* e kembraeg) zo ur stêr eus Kembre, e kreiz ar vro. Redek a ra eus Llyn Teifi, e hanternoz Ceredigion, d’en em deurel er mor e Bae Ceredigion e-kichen Aberteifi. Gant he naoz e vez merket ar vevenn etre kontelezhioù Ceredigion ha Sir Benfro.

Tremen a ra an Teifi dre gêrioù Pontrhydfendigaid, Tregaron, Llanddewi Brefi, Llanbedr Pont Steffan, Llanybydder, Llandysul, Castell Newydd Emlyn ha Cenarth a-raok en em gavout e-kichen Aberteifi. A-raok Pontrhydfendigaid e tremen ar stêr hebiou rivinoù abati Ystrad Fflur. A-raok Tregaron e tremen dre un tolead geunioù anvet Cors Caron pe *Cors Goch Glan Teifi*. E kornad Cenarth e vez stank an eoged er stêr.
Teifi

**Teifi** zo un anv lec'h kembraek
*anv ar stêr Teifi (afon Teifi e kembraeg),
*Llyn Teifi, ul lenn.
*Aberteifi, anv ar gêr en aber ar stêr
*Sir Aberteifi, anv ar gontelezh en-dro da gêr Aberteifi.
*Maenordeifi, kêriadenn
*Dyffryn Teifi, saonenn ar stêr, gant ar c'hêriadennoù tro-dro
*Rheilffordd Dyffryn Teifi, pe *Teifi Valley Railway*, tren an draonienn
Kelorn

Ur **c'helorn**, pe ur **sailh**, pe ur **bailh**, a zo ur benveg da zougen dour pe laezh peurvuiañ. Graet e veze e koad, pe lêr gwechall, ha hiziv en houarn pe plastik. Un dorn zo da gregiñ ennañ. 

Implijet e veze da vont d'ar feunteun da gerc'hat dour, da c'horo ar saout. 

Ur c'helorn a rank bezañ skañv a-walc'h da zougen, rak pa vez leun e c'hall bezañ re bonner. Kelornioù zo a veze graet evit bezañ douget gant daou zen pa veze re bonner o c'harg.

Er Grennamzer e veze gwerzhet dour er c'hêrioù gant tud a zouge kelorniadoù. 

Implijet e veze kelornioù ivez da staotat ha da gac'hat, pe da ziskargañ enne podoù-kambr. 

## Skeudennaoueg

Image:Heinrich Zille Wasserträgerin.jpg|Plac'h o tougen ur c'helorn. Treset gant Heinrich Zille.
File:Hemmoorer Eimer.jpg| Situla roman en arem, eus Alamagn, war-dro an 2vet pe 3vet kantved. 
File:Feuerlöscheimer 19 Jh.jpg|
Image:Janitor's bucket with mop.jpg|
Image:Excavator bucket.JPG|
Image:AFlex-Monsoon-Bucket.jpg|
Image:Five gallon bucket 20080716.jpg|
Image:5gal warning.gif |
File:Eimer für Lebensmittelzumischung in Bäckerei DSCF3229.JPG|
File:MilkMaid.JPG|Kelorn plastik da vont da c'horo. 
File:A_metal_bucket.jpg|Kelorn houarn.


## Liammoù diavaez
Gwenno Saunders

**Gwenno**, pe **Gwenno Mererid Saunders**, anavezet ivez evel **Gwenno Pipette**, bet ganet e Kerdiz d'an 23 a viz Mae 1981, zo ur ganerez kembreat hag a gan gant The Pipettes.

Merc'h eo da Tim Saunders ha Lyn Mererid.

## Levrlennadur
*Pennad e-barzh Bremañ, niverenn 391, e Mae 2014, gant Yannig Laporte.
Roquefort (keuz)

Ar **Roquefort** zo ur c'heuz glas graet gant laezh-livrizh dañvadez, er Roergue en Okitania, en-dro da gêr vihan Ròcafòrt. Dont a ra e anv diwar stumm gallekaet an anv-mañ. Meneget eo ken pell hag an . Un anvadur orin en deus abaoe 1925, un AOK abaoe 1979 hag un AOG abaoe 1996. Seizh produer a zo, koulskoude 70% eus ar roquefort e Frañs zo produet gant ar merk Société eus ar stroll Lactalis en e unan.
Beg ar Porzhig

**Beg ar Porzhig** zo ur beg-douar er c'hornôg da Vrest, war aod lenn-vor Brest, dirak Beg ar Spagnoled e gourenez Kraozon.
Un tour-tan zo.
Philippe Égalité

**Louis Philippe Joseph d'Orléans** (1747-1793), dug Chartres, ha goude dug Orléans (1785-1792), a gemmas e anv e **Philippe Égalité** goude 1792, ganet e kastell Saint-Cloud d'an 13 a viz Ebrel 1747, a zo ur priñs gall hag a voe dibennet e Pariz d'ar 6 a viz Du 1793.

Kannad e-kerzh an Dispac'h Gall, brudet eo evit bezañ bet votet marv e c'henderv Loeiz XVI.

## E vuhez
Mab e oa da Louis Philippe d'Orléans (1725-1785). 

Dimeziñ a reas da Marie-Adélaïde de Bourbon, ha c'hwec'h bugel o doe, en o zouez Louis Philippe, a renas e Bro-C'hall etre 1830 ha 1848.
Ranuccio II Farnese

**Ranuccio II Farnese** (1630 – 1694) a voe c'hwec'hvet Dug Parma ha Piacenza adalek 1646 betek e varv, ha seizhvet ha diwezhañ Dug Castro etre 1646 ha 1649.

Mab henañ Odoardo Iañ Farnese ha Margherita de' Medici e oa. 

## Dimeziñ ha bugale
Div wech e timezas Ranuccio II Farnese.
* d'an 29 a viz Ebrel 1660 da Margherita Violante Savoia, merc'h da Vittorio Amedeo Iañ, dug Savoia; mervel a reas tri bloaz goude, e 1663, o wilioudiñ, hag o eil bugel da-heul, marvet er gwilioud evel an hini kentañ; 
**daou vugel marv-ganet o doe eta, e 1660 ha 1663.

*E 1664 ec'h addimezas d'e geniterv Isabella d'Este (1635-1666), merc'h da Francesco Iañ  d'Este, dug Modena ha Reggio. Gant ar wreg e teuas, da lez Parma, mestr-chapel dug Modena ha Reggio, ar sonaozour Marco Uccellini. Tri bugel o doe:
** Margherita Maria (1664 - 1718), a zimezas e 1692 da Francesco II d'Este (1660-1694), dug Modena; 
** Teresa (10 a viz Here 1665), leanez e kouent Sant'Alessandro, e Parma;
**Teresa Farnese (1665–1702), a zimezas e 1695 da Gustav II, Dug Merten.
** Odoardo II Farnese (1666-1693), ar mab gortozet da ren, a varvas a-raok e dad. Dimeziñ a reas d'ar gontez Dorothea Sophie von der Pfalz, ha tad e oa da Elisabetta Farnese, a vo rouanez Spagn.

*E miz Here 1668 ec'h addimezas Ranuccio da Maria d'Este, c'hoar d'e eil pried. Nav bugel o doe, darn a varvas en o bugaleaj: 
** Isabella Francesca Maria Lucia (Parma, 1668 - Piacenza, 1718), leanez e kouent Santa Maria di Campagna e-tal Piacenza, 
** Vittoria Maria Francesca (Parma, 1669 - Parma, 1671)
** ur mab (Parma, 24 Even - 28 Even 1671)
** div verc'h 
*** Vittoria (marv-ganet e Parma d'an 19 a viz Du 1672)
*** Caterina (marv-ganet e Parma d'an 19 a viz Du 1672)
** Ur mab (marv-ganet e Parma d'an 26 a viz Kerzu 1672)
** Eleonora (Parma, 1675 - Parma, 1675)
** Francesco Farnese (1678-1727), dug Parma ha Piacenza adal 1694;
** Antonio Farnese (1679-1731), dug Parma adal 1727, e-pad pevar bloaz, diwezhañ dug Parma ha Piacenza eus an tiegezh Farnese.
Boureverezh

Ar **boureverezh**, pe **boufonerezh**, pe **jahinerezh**, eo an droug a vez graet da gorf un den bev. En Istor eo bet implijet evel kastiz. Hiziv eo kontrol ar boureverezh da wirioù Mab-Den. 

### Istor
Gwechall e veze boureviet an dud en anv ar justis hag al lezenn. Hiziv an deiz e vez graet e-kuzh e stadoù zo, diktatouriezhioù anezho peurvuiañ, pe e-pad brezelioù.

Hiniennoù zo a blij dezho **boureviañ**, pe **[[boufoniñ]]**, pe **[[jahinañ]]** tud all, dre fallagriezh pe dre gleñved-spered.

Kondaonet e vez ivez an dud o devez boureviet loened.

Ar jahinerezh a zo ar redi mennidik evit lakaat an dud da c'houzañv a-benn tennañ titouroù diganto. Mont a raer a-wechoù betek lazhañ an den aterset. Spontus eo an doareou d'ober. Paouez a ra ar jahinerezh pa lâr an den jahinet ar pezh a vez goulennet digantañ pe pa varv.

#### Doareoù liesseurt ar jahinerezh
Ar jahinerezh a c'hell evit saragañ an dud:
*implijout doareoù feuls, skeiñ, ar "gégène" a zo ur benveg jahinerezh oc'h implijañ tredan.
*implijout danvezioù a bep seurt kimiel, dour...
*implijout doareoù psikologel dre ar c'homz.

#### Efed hag efedusted
«Ar poanioù gouzañvet a vez alies muioc'h bredel eget korfel. Degas a ra ar boureverezh kalz a gasoni ha a c'hoant bezañ digollet.», hervez Robert Bonnaud e-barzh an Inrockuptibles. Alies e vez gwashoc'h ar boureviañ dre gomz eget ar bresañ korf.

#### Ar Jahinerezh dre al lavar
Ar jahinerezh dre al lavar a zo un doare all a jahinerezh. Graet e vez dre lavarout traoù d'an dud evit kendrec'hiñ anezho. Kalz a bredoniezh e vez implijet evit kendrec'hiñ an dud. Abaoe pell e veze graet gant ar jahinerezh dre al lavar. 

#### Binvioù jahinañ
Niverus ha liesseurt eo ar binvioù jahinañ.
Lucrezia Barberini

**Lucrezia Barberini**, ganet e 1628 ha marvet e 1699, a oa trede ha diwezhañ pried Francesco Iañ d'Este, dug Modena.

## He zud
Merc'h henañ Taddeo Barberini(1603-1647), Priñs Palestrina, hag e bried Anna Colonna (1605-1658) e oa Lucrezia. He mamm a oa merc'h da Filippo Colonna, Priñs Paliano. C'hoar e oa da Maffeo Barberini ha d'ar c'hardinal Carlo Barberini ha gournizez d'ar pab Urban VIII. E-touesk hec'h eontred e oa tri c'hardinal: Francesco Barberini, Antonio Barberini ha Girolamo Colonna.
He c'henderv Lorenzo Onofrio Colonna, Priñs Paliano, a zimezas da Maria Mancini, nizez da Jules Mazarin, kardinal ha kentañ ministr Bro-C'hall.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas e miz Here 1654, e Loreto (Marche), er Basilica della Santa Casa, da Francesco Iañ d'Este, dug Modena.

Gant an eured-se e voe lakaet fin d'ar brezelioù a oa bet etre Tiegezh d'Este hag ar Barberini evel da-geñver Brezelioù Castro. pa oa bet Francesco hag e dad oc'h en em gannañ ouzh arme Taddeo Barberini.

## Mab
Ur mab o doe Lucrezia ha Francesco: 
* Rinaldo d'Este (1655 - 1737) kardinal 1686-1695, dug war-lerc'h e dad adal 1694, a zimezas e 1696 da Charlotte von Braunschweig-Lüneburg (1671-1710) merc'h d'ar Priñs alaman Johann Friedrich von Braunschweig-Calenberg (1625-1679)

## Notennoù
Dugelezh Parma

**Dugelezh Parma ha Piacenza** zo unan eus ar Stadoù kozh dizalc'h a oa en Italia etre 1545 ha 1861.
Etre 1345 ha 1512 e oa e-barzh dugelezh Milano, a-raok bout staget e 1512 ouzh Stadoù ar Pab. E 1861, pa voe graet unvaniezh Italia, e voe staget ouzh Rouantelezh Italia.

Pell e voe etre daouarn an tiegezh Farnese.

## Pennad kar
*Duged Parma
Iolanda Zúñiga

**Iolanda Zúñiga**, ganet e Vigo e 1975, zo ur skrivagnerez c'halizek.

## Oberennoù
### Danevelliñ
**[[Vidas post-it]]*, 2007, Xerais, dastumad Abismos. Troet e kastilhaneg e 2011 evit Pulp Books.
**[[Periferia (romant)|Periferia]]*, 2010, Xerais.

### Barzhoniezh
**Amor amén*, 2008, Xerais.
Teresa González Costa

**Teresa González Costa**, bet ganet e 1975, zo ur skrivagnerez c'halizek. 

Studioù war ar saozneg, an italianeg hag al lennegezh, he deus graet. Studierez eo bet ivez e Torino, ha Genève, war roudoù ar beajour Nicolas Bouvier.

E 2008 e voe roet dezhi ar *[[Premio Álvaro Cunqueiro]]* gant *Sempre quixen bailar un tango*, hag ar *[[Premio Manuel María]]* gant *Pingueiras e Tarteiras*.

E 2010 he deus bet ar *[[Premio Merlín]]* gant he romant *[[A filla do ladrón de bicicletas]]*, hag e 2012 ar *Premio Frei Martín Sarmiento* gant ar memes oberenn.

## Oberennoù
Pèire Cardenal

**Pèire Cardenal** (Lo Puèi de Velai 1180-Montpelhièr 1278) a oa un troubadour okitanek eus rannvro Velai.

Sevel a reas un nebeud kanaouennoù karantez (“cançons”), met anavezetoc’h eo e varzhonegoù flemmus anvet “Sirventeses" (flemmganoù). Enno e kave abeg e doare-bevañ ar c’hloer hag e distruj ar sevenadur okitanek.

Kaset e voe gant e dud, ur marc’heg hag un itron doujet, d’ober studioù da vont da veleg. Evel-se e teskas lenn, skrivañ ha kanañ. Da 23 bloaz e kuitaas ar c’hloerdi ha mont a reas da varzh da lez konted Toloza, Ramon VI ha Ramon VII.

## Liamm diavaez
* Vie et œuvres complètes bilingues du plus satirique des troubadours (e galleg pe en okitaneg)
Gaucelm Faidit

**Gaucelm Faidit** (1172 – war-dro 1203) a oa un troubadour okitanek eus dibenn an  kantved a voe puilh e skridoù.

Ganet e oa en Usercha (Uzerche) en un tiegezh bourc’hizien vihan eus Bro-Lemojez. Dimeziñ a reas d’ur c’hast anvet Guilhelma Monja, a yae d’e heul pa veze o veajiñ. Ha kalz e veajas pa voe barzh e meur a lez en Europa, rak barrek e oa da sevel barzhonegoù e galleg kement hag en okitaneg : e lez Richarzh Kalon Leon e Poitiers e oa bet, e hini Bonifas IV Montferrat, unan eus renerien ar Pevare Kroaziadeg, pe c’hoazh e hini Jafrez II Plantagenêt, dug Breizh.

A-hervez en doa kemeret perzh Gaucelm er Pevare Kroaziadeg (1202 - 1204), a-raok distreiñ d’e vro c’henidik ha mervel e Bro-Lemojez war-dro 1203. 

War e lerc’h en deus lezet 65 « cançon » (kanaouennoù karantez) ha meur a skrid all. 

Roet eo bet e anv da skolaj publik Uzercha.

## Liammoù diavaez
*  Gaucelm Faidit: Complete Works.
*  Gaucelm Faidit, a discography.
*Cahiers de Carrefour Ventadour
Burev

Ur **burev** zo un daol da skrivañ ha da lenn. 

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus ar ger gallek bureau, deuet eus burell. 

## Istor
Er Grennamzer e veze skrivet ouzh ur skritol.
Burell

**Burell** zo un danvez gros deuet diwar gloan. En danvez-se e veze graet saeoù ar venec'h, du pe gell o liv peuvuiañ. Gell e oa hini ar gapusined. 

Diwar ar ger-se e teu an anv gallek bureau (a zo burev e brezhoneg), anv ur pezh arrebeuri hag anv-tiegezh.

## Krennlavar
**Arabat lakaat peñsel burell ouzh limestra*. Arabat lakaat livioù kichen-ha-kichen pa ne zereont ket an eil ouzh egile, na tud ha n'en em veskont ket. Burell eo danvez sae ar manac'h, limestra hini ar c'hardinal.
It's a Lovely Day Today

"**It's a Lovely Day Today**" zo ur ganaouenn saoznek savet gant Irving Berlin hag embannet e 1950 evit ar gomedienn war gan *[[Call Me Madam]]*, a voe graet ur film anezhi diwezhatoc'h. 

Brudet eo doareoù Perry Como ha Doris Day, pe re Ethel Merman, Ella Fitzgerald hag Astrud Gilberto.

Ur sonenrolladur a voe graet gant Perry Como ha The Fontaine Sisters gant Mitchell Ayres hag e laz-seniñ en New York d'ar 26 a viz Gouhere, 1950. Embannet e voe gant RCA Victor Records, dindan an niverenn 20-3945 (en SUA), ha gant EMI en anv His Master's Voice dindan an niverenn B&nbsp;10221.

## Notennoù
Sentimental Journey

**Sentimental Journey** zo anv saoznek meur a oberenn.

## Lennegezh
**[[A Sentimental Journey Through France and Italy]]* ur romant gant Laurence Sterne e 1768; 

## Filmoù
*''Sentimental Journey'' (film), ur film e 1946 ha Maureen O'Hara

## Sonerezh
*Sentimental Journey (kan), ur ganaouenn gant Les Brown e 1945, kanet gant Doris Day ;
**[[Doris Day's Sentimental Journey]]* un albom gant Doris Day e 1965
*Sentimental Journey (Ringo Starr), un albom gant Ringo Starr e 1970;
Alessandro Farnese (1545-1592)

**Alessandro Farnese** (Roma, 1545-1592 Abati Saint-Vaast en Arras), a oa trede dug Parma ha Piacenza, pevare dug Castro, ha gouarnour an Izelvroioù spagnol, hag unan eus condottieri ar  kantved.

Mab e oa da Ottavio Farnese (1524-1586), niz d'ar pab Paol III (1534-1549), ha da Marc'harid Aostria (1522-1586), bastardez d'an impalaer Karl V (1500-1558).

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas da Maria Portugal e 1565 e Belgia .

## E vugale
Tri bugel o doe Alessandro ha Maria:
* Margherita (1567-1643), pried kentañ Vincenzo Iañ Gonzaga, kaset kuit;
* Ranuccio (1569-1622), dug Parma war-lerc'h e dad, dimezet da Margherita Aldobrandini;
* Odoardo (1573-1626), kardinal.
Ottavio Farnese (1598-1643)

**Ottavio Farnese** (Parma, 1598-1643 Parma) a oa mab bastard da Ranuccio Iañ Farnese ( 1569-1622) dug Parma ha Piacenza ha d'e serc'h Briseide Ceretoli, merc'h d'ur c'horonal, Ottavio Ceretoli e anv. Ur c'hoar vastard en doa ivez, Isabella.

Daou vloaz goude e c'hanedigezh, en 1600, e timezas Ranuccio da Margherita Aldobrandini, merc'h-vihan d'ar pab Klemañs VIII. Da gentañ ne voe bugel ebet, sede ma kavas furoc'h Ranuccio anavezout Ottavio e 1605 evel pennhêr dezhañ ha danvez-dug.

Adalek 1607 betek 1620 e voe Ottavio aotrou Borgo San Donnino, Fiorenzuola, Val di Nure, Leonessa, Cittaducale, Montereale, Penne, Campli, Ortona, Altamura, Castellamare ha Roccaguglielma.

E 1610 e c'hanas gwreg Ranuccio ur mab, Alessandro, a oa bouzar ha ne c'halle ket ren. 
E 1612 e c'hanas ur mab all Odoardo, ha goude div verc'h hag ur mab c'hoazh. Goude dek vloaz a briedelezh en devoa Ranuccio bugale hervez al lezenn, setu ma anavezas Odoardo neuze evel pennhêr e-lec'h Ottavio. Kement-se a lakaas droug da sevel en Ottavio.

War-dro 1620 e timezas Ottavio, marteze da Sofronia Sanvitale, merc'h da Girolamo, markiz Sala ha Colorno.

Ottavio, droug ennañ dre ma oa bet *dibennet*, a aozas un irienn a-enep e dad, hogen c'hwitet e voe. Tapet e voe, tennet e vadoù digantañ, ha bac'het gant e dad e 1621 en Parma.

Mervel a reas goude tremen ur bloaz warn-ugent er vac'h, marteze diwar ar vosenn.

## Notennoù
Margherita de' Medici

**Margherita de' Medici** (Firenze, 1612 – Parma, 1679) a voe dugez Parma ha Piacenza ha pried Odoardo Iañ Farnese, dug Parma.
Rejantez Piacenza e voe e 1635 ha rejantez an dugelezh penn-da-benn adalek 1646, pa varvas he fried. 

## Tiegezh
Merc'h e oa da Gosimo II de' Medici, dug-meur Toskana, ha da Varia Magdalena Aostria, anezhi ar pevare diwar o eizh bugel, hag o eil merc'h.

## He bugale
Eizh bugel he doe :
* Caterina Farnese ;
* Ranuccio II Farnese (1630), a voe Dug Parma ;
* Alessandro Farnese (1635-1689), jeneral e selvij an Tiegezh Habsburg, gouarnour an Izelvroioù ;
* Onorato Farnese (1636), jeneral an arme italian en Dalmazia ;
* Caterina Farnese (1637), leanez ;
* Maria Maddalena Farnese ;
* Pietro (1639) ;
* Ottavio Farnese.
Duged Parma

## Duged Parma (1545-1738)
### [[Tiegezh Farnese]], [[1545]]-[[1731]]

### [[Bourboned Spagn]], 1731-1735
Goude marv Antonio Farnese, hag eñ divugel ha dibennhêr, ez eas kurunenn an duged, gant Roue Spagn, Carlos III, eus skourr Bourboned Spagn, ur mab da Elisabetta Farnese, hervez Feuremglev an Aia (1720)

## [[Tiegezh Habsburg]]

### [[Tiegezh Bourbon-Parma]] 1748&ndash;1803

## Duged Parma goude amzervezh Napoleon (1814-1860)
### [[Hasburg-Loren]], 1814-1847

### [[Bourboned Parma]], 1847-1859
Ar re-mañ ne renjont ket e Guastalla ken, deroet da Modena en eskemm ouzh Lunigiana.
Marussia F1 Team

Ur skipailh redadegoù-kirri rusat eo Marussia F1 Team a red e kevezadeg 2013 ar Formulenn 1 gant Jules Bianchi ha Max Chilton. Adprenet e oa bet ar skipailh nevez Virgin Grand Prix savet e 2010 diwar Manor Motorsport evit sevel ar skipailh.
Jackie Stewart

Sir **John Young Stewart**, pe **Jackie Stewart** (bet ganet d'ar 11 a viz Even 1939 e Dumbarton, Bro-Skos) a oa ur blenier Formulenn 1 hag en doa redet etre 1965 ha 1973. Gounezet en deus 3 zitl e 1969, 1971 ha 1973. Lakaet en deus gant e vab Paul da redek ar skipailh Stewart Grand Prix, etre 1997 ha 1999 a-raok bezañ gwerzhet da Ford evit ober ur skipailh Jaguar Racing.

## E red-micher
### Ur vont betek ar Formulenn 1

### Ar Formulenn 1

#### Blenier Prizioù Bras

#### Un distro gant e skipailh-eñ

#### Disoc'hoù e Kevezadeg bed ar Formulenn 1

## Notennoù ha daveoù

## Stagadenn

### Liammoù diabarzh
* Paul Stewart
* Stewart Grand Prix

### Liammoù diavaez
* Fichenn Jackie Stewart war al lec'hienn''Stats F1''
Cosworth

Ur saver keflusker eo **Cosworth** en deus savet kefluskerioù evit ar Formulenn 1 dreist-holl, da gentañ gant sikour Ford etre 1967 ha 2004 hag e-unan goude-se. Gounezet en deus 176 trec'h e Priz Bras Formulenn 1.
Juan Manuel Fangio

**Juan Manuel Fangio** (bet ganet e 1911 e Balcare, marvet e 1995 e Buenos Aires) zo ur blenier Formulenn 1 arc'hantinat. Pemp gwech ez eas da Gampion bed e 1951, 1954, 1955, 1956 ha 1957 en ur vestroniañ ar redadegoù kirri, en ur vezañ ivez an den nemetañ gant pemp titl betek 2002 ha c'hoazh en den nemetañ en deus gounezet gant 4 skipailh disheñvel. Gwelet eo gant lod an dud evel ar blenier gwellañ en deus redet e F1.
Dic Penderyn

**Dic Penderyn** (1808 &ndash; 13 a viz Eost 1831), a oa anvet **Richard Lewis** e gwironez, a oa ur micherour eus Kembre a c'hounezas brud dre ma voe e penn Emsavadeg labourerien Merthyr Tudful e 1831.

## E vuhez
Ganet e oa bet en Aberafan ha labourat a rae en ur vengleuz glaou e Merthyr Tudful. E mizioù Mae ha Mezheven 1831 e oa krog mengleuzierien Merthyr da vanifestiñ a-enep o goproù izel, ha Richard Lewis a oa unan eus an dud a oa en o fenn. Ken kalet e oa ar manifestadegoù ma voe kaset an arme da Verthyr Tudful. E-pad ur sizhun, e deroù Mezheven, e voe emgannoù etre ar soudarded hag ar vicherourien, a oa armoù ganto ivez. A-benn ar 7 e oa an arme e penn an traoù en-dro, dre nerzh. C’hwec’h den warn-ugent a voe harzet dre m’o doa kemeret perzh en emsavadeg. En o zouez e oa ur mengleuzier 23 bloaz anvet Richard Lewis ha lesanvet Dic Penderyn, diwar anv ar geriadenn ma oa o chom. 

Tamallet e voe dezhañ bezañ gloazet ur soudard skosat gant ur vaionetezenn. Daoust ma ne oa prouenn ebet a-enep dezhañ, daoust ma ne oa ket ar soudard gloazet evit lavaret gant piv e oa bet taget, ha daoust ma nac’he Dic Penderyn en dije graet kement-se, e voe kondaonet d’ar marv gant ul lez-varn e Kerdiz. Hiziv e soñjer e fellas d’ar gouarnamant reiñ ur gentel d’an emsaverien, en ur lazhañ unan anezho. Eñ e voe an hini nemetañ a voe kondaonet d'ar marv, pa oa bet harzet ouzhpenn 20 a dud. Krouget e voe Dic Penderyn d’an 13 a viz Eost 1831. Miliadoù a dud a gemeras perzh en e obidoù. Ha goude e varv e voe gwelet evel ur merzher gant tud ar vro, ha pelloc’h zoken. 

## Liamm diavaez
*Harozed Kembre
Miseliom

Gant an tog-touseg, al lodenn a vez gwelet ha dastumet a-wechoù, e ya ar miseliom d'ober ar fungi. Ar miseliom a zo ul lodenn diaes da welet a c'hell bezañ kavet en douar pe e danvez ar boud bev e-lec'h ma kresk ar fungi
Sebastian Vettel

Ur blenier Formulenn 1 eo Sebastian Vettel (Distager [zeˈbastjan ˈfɛtəl]), kampion 2010, 2011, 2012 ha 2013 gant Red Bull. Hennezh eo an hini yaouankañ en deus gounezet ur gevezadeg e F1.

## E red-micher
### A-raok ar Formulenn 1
### Ar Formulenn 1
#### Disoc'hoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1
Goude Priz Bras kirri Aostralia 2013

* 7 vloaz e Formulenn 1
* 3 zitl ar vlenierien (2010, 2011, 2013)
* 102 disparti
* 1069 poentoù
* 37 plas pol
* 50 disparti e linenn gentañ
* 26 trec'h
* 12 eil blas
* 9 trede blas
* 47 podium
* 15 tro wellañ
* 5 *hat trick*
* 74 donedigezh er poentoù
* 20 dilezel

* Krog eo e : d'ar 17 a viz Even 2007 e Priz Bras Stadoù-Unanet, war troiad Indianapolis – 8.
* Plas pol kentañ : d'an 13 a viz Gwengolo 2008 e Priz Bras Italia, war troiad Monza.
* Trec'h kentañ : d'ar 14 a viz Gwengolo 2008 e Priz Bras Italia, war troiad Monza.

#### Trec'hioù e kevezadeg bed ar Formulenn 1

### Tabuterezhioù ha darvoudoù
* E Priz Bras Turkia 2010 en devoe bet ur gwallzarvourd gant e genskipailher Mark Webber o klask tremen anezhañ. Un tabut a voe evit gouzout ma vije mat reiñ urzhioù-skipailh pe ne vije ket gant seurt darvoudoù.
* E Priz Bras Malaysia 2013 e nac'has Vettel sentiñ ouzh un urzh-skipailh en devoe gourc'hemennet dezhañ chom en e blas ha mirout e vandennoù-rod pa voe roet ar memes urzh d'e genskipailher Mark Webber a oa dirazañ e penn ar redadeg. Tremen a reas Webber en un doare souezhus ha dañjerus. Lavaret en devoe e zigarezioù goude ar redadeg met un tabut bras a voe diwar-benn e zoare-ober.

## Liammoù diavaez

*   Ofisiel
*  Stadegoù Sebastian Vettel e Formulenn 1
Alain Prost

**Alain Prost** (bet ganet e 1955) zo ur blenier Formulenn 1 gall a rede etre 1980 ha 1991 ha c'hoazh e 1993, gant 190 disparti. Lesanvet eo "Le Professeur" (*Ar C'helenner* e galleg) gant tud ar F1. Gounezet en deus 51 trec'h ha 4 titl e 1985, 1986, 1989 ha 1993. Anavezet eo evit e stourm ouzh Ayrton Senna, o faravi o lakaat anezho d'ober traoù breud warno.
Irving Berlin

**Irving Berlin** (1888 – 1989) zo ur c'hanaozer stadunanat, a orin rus yuzev, brudet da vezañ meurañ kanaozer istor SUA.

## Pennad kar
*Kanaouennoù Irving Berlin
Ayrton Senna

Ur blenier Formulenn 1 brazilian eo **Ayrton Senna**, bet ganet d'ar 21 a viz Meurzh 1960 e São Paulo, Brazil, marvet e Bologna, Italia goude ur gwallzarvoud e Priz Bras Sant-Marino 1994.

Muioc'h eget ur *c'hampion* e Brazil, anavezet eo evit e baravi gant Alain Prost. Sellet evel unan eus ar vlenierien wellañ, bet eo kampion teir gwech e 1988, 1990 ha 1991. An hini diwezhañ *marvet* e Formulenn 1 eo.
Michelin

**Michelin** zo un embregerezh gall a ra bandennoù-rod, diazezet e Clermont-Ferrand. Krouet e oa bet e 1889. Gwerzhañ a ra bandennoù-rod dre ar bed a-bezh, ha gant 20% eus ar marc'had emañ Michelin er penn anezhañ. 123 975 den zo o labourat evitañ, 31 000 e Bro-C'hall.

Anavezet eo ivez abalamour d'ar c'hartennoù hent graet gantañ, ha d'al levr-heñchañ dreist-holl.

Meur a wech en deus kemeret Michelin poan gant ar redadegoù kirri, gant ar Formulenn 1, gant ar WRC ha 24 eurvezh Ar Mañs.
Republik Arab Unanet

Ar **Republik Arab Unanet** (arabeg : الجمهورية العربية المتحدة) a voe ur Stad krouet e 1958 diouzh kendeuz Egipt ha Siria. Mont a reas ar Stad da get e 1961. Betek 1971 e viro Bro-Egipt an anvadur-se da anv ofisiel a-raok dont da vezañ "Republik Arab Egipt".
Charles Chassé

**Charles Chassé** (1 a viz Genver 1883 e Kemper - 30 a viz Mae 1965 e Neuilly-sur-Seine) a oa ur skrivagner breizhat.

Kas a reas e studioù e Gwened, Roazhon ha Pariz. Goude ar Brezel-bed kentañ e kelennas e lise Pasteur Neuilly-sur-Seine.
Wace

**Wace** (war-dro 1115 &ndash; war-dro 1183) a oa ur barzh norman, ganet e Jerzenez, ha desavet e Normandi an douar-bras . E-barzh ar *[[Roman de Rou]]* e lenner e oa bet kaset da g-Caen) pa oa bugel, e oa bet war e studi e Caen da gentañ, hag en Enez-Frañs goude, a-raok distreiñ da Normandi, da vevañ evel chaloni e Bayeux.

## An den
Diwar-benn Wace n'ouzer nemet pezh a lavar eus e vuhez en e varzhonegoù. Ger ebet eus pegoulz e oa ganet ; moarvat etre 1090 ha 1110 hervez a greder.

An anv *Wace* zo bet implijet e Jerzenez betek ar  ha hañvalout a ra bezañ e anv nemetañ. An anvioù-tiegezh ne oa ket anezho e pep lec'h en amzer-se.

## E oberenn
Lezet en deus war e lerc'h oberennoù skrivet e normaneg hag en o zouez :

* *Roman de Brut*, istor Enez Vreizh e gwerzennoù
* *[[Roman de Rou]]*, istor dugelezh Normandi e gwerzennoù
* buhezioù santez Marc'harid ha sant Nikolaz, skrivet e gwerzennoù 

### ''Roman de Brut''
Diazezet eo ar *Roman de Brut* war al levr *[[Historia Regum Britanniae]]*, skrivet e latin gant Jafrez Menoe. Kontañ a ra istor Enez Vreizh abaoe donedigezh Brutus a Droja ha mojenn ar roue Arzhur. Gant Wace an hini e vez graet ar meneg kentañ eus an Daol Grenn ha roet an anv Excalibur da gleze Arzhur. Berzh a reas ar romant-se e Bro-Saoz en e amzer ha gantañ e voe brudet mojenn Arzhur er vro-se. Gantañ e voe awenet Layamon a skrivas ur varzhoneg hir anvet *Brut* ivez hag a voe ar skrid saoznek kentañ diwar-benn ar roue Arzhur.

### ''Roman de Rou''
Er *Roman de Rou* e reer anv, kalz, eus Gwilherm an Alouber hag aloubadeg Bro-Saoz gant an Normaned. Hervez Layamon e oa bet savet ar skrid war c'houlenn ar roue saoz Herri II.

## Yezh
Wace a skrive en ur rannyezh normanek. 

Ur monumant greunvaen zo bet savet da Wace er States Building, e Royal Square, e Jerzenez. Warnañ e lenner div werzenn eus ar *Roman de Rou* ma embann ar barzh pelec'h e oa ganet, ha ma santer un tamm lorc'h ennañ :

:*Jo di e dirai ke jo sui*
:*Wace de l’isle de Gersui*

E jerzenezeg a vremañ :
:*J'dis et dithai qu'jé sis*
:*Wace dé l'Île dé Jèrri*

E galleg a vremañ:
:*Je dis et dirai que je suis*
:*Wace de l'île de Jersey*

E brezhoneg:
:* Larout a ran hag a rin ez on*
:*Wace a Jerzenez *
Lucretia Mott

**Lucretia Mott**, ganet Lucretia Coffin d'an 3 a viz Genver 1793 ha marvet d'an 11 a viz Du 1880 e Philadelphia, a oa ur stourmerez evit gwirioù ar merc'hed hag a-enep ar sklavelezh.

Bevañ a rae en ur familh quakered a soñje dezho e oa kevatal an holl dirak Doue. Pa deuas da vezañ kelennerez e verzas e oa hanter vrasoc'h gopr ar wazed eget hini ar maouezed hag e tihunas enni ar c'hoant da stourm evit gwirioù ar merc'hed. E 1811 e timezas gant James Mott hag un nebeud bloavezhioù goude ec'h ejont da chom da Philadelphia. Eno e teuas o zi da vezañ ul lec'h a-bouez evit ar stourm a-enep ar sklavelezh.
Konrad Duden

**Konrad Duden** (3 a viz Genver 1829 - 1 a viz Eost 1911) a oa ul lizheregour alaman hag a savas ar geriadur alamanek Duden.
The Times

***The Times*** zo ur pemdezieg eus Breizh-Veur krouet gant John Walter e 1785 gant an anv *London Daily Universal Register*.

E 1788 e teuas da vezañ *The Times* hag e 1806 e voe lakaet skeudennoù ennañ evit ar wech kentañ. Adprenet e voe gant Rupert Murdoch e 1981.
Encyclopædia Britannica

An **Encyclopædia Britannica** zo un holloueziadur saoznek embannet e Bro-Saoz abaoe 1768. 

E miz Meurzh 2012 o deus divizet renerien an Encyclopædia Britannica paouez da embann war baper o holloueziadur a veze embannet evel-se abaoe 244 bloaz. Hiviziken ne vo embannet nemet en ur stumm niverel.
Lewis Hamilton

**Lewis Carl Davidson Hamilton** (bet ganet d'ar 7 a viz Genver 1985 e Bro-Saoz) zo ur blenier Formulenn 1 abaoe . Seizh gwezh eo bet kampion ar bed, gant McLaren e  ha gant Mercedes etre  ha  (war-bouez ). Redek a ra gant Mercedes e 2022.

## Disoc'hoù e redadegoù-kirri
### Ar Formulenn 1
#### Disoc'hoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1
Goude Priz Bras Monzo 2024

* 16 bloavezh.
* 7 titl.
* 347 disparti.
* 4193,5 poent.
* 105 trec'h.
* 104 plas pol.
* 59 tro wellañ.
* 201 Podiom.
* 19 *hat trick*.
* 27 dilezel.

* Krog eo gant Formulenn 1 : d'an 18 a viz Meurzh 2007 e Priz Bras Aostralia, war troiad Albert Park – 3.
* Trec'h kentañ : d'an 10 a viz Even 2007 e Priz Bras Kanada, war troiad Gilles Villeneuve, e Montreal.
* Plas pol : d'an 9 a viz Even 2007 e Priz Bras Kanada, war troiad Gilles Villeneuve, e Montreal.

#### Trec'hioù e Formulenn 1

### Ar GP2

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Kamui Kobayashi

**Kamui Kobayashi** (小林 可夢偉, Kobayashi Kamui) zo ur blenier kirri japanat bet ganet e Amagasaki e 1986. Redek a ra e Formulenn 1 abaoe fin 2009 pa en deus erlec'hiet Timo Glock gloazet, ha redet en deus goude gant Sauber etre 2010 ha 2012. Goude ur vloaz o klask dastum arc'hant evit kenderc'hel da redek hag or redek e WEC gant Ferrari eo bet dibabet gant Caterham da redek e 2014.

## Red-micher
### A-raok ar Formulenn 1
### GP2
### Formulenn 1
#### Disoc'hoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1
;Goude Priz Bras Bahrein 2012
* 4 bloavezh.
* 44 Priz Bras.
* 1 dro wellañ.
* 12 dilezel.
* Krog eo oa gant ar Formulenn 1 d'an 18 a viz Here e Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2009, e Priz Bras Brazil war troiad Interlagos – Dilezel a reas.

## Liammoù diavez

*   Lec'hien ofisiel
*  Kamui Kobayashi war Statsf1
Debrecen

**Debrecen** (distaget [ˈdɛbrɛtsɛn] en hungareg) zo ur gêr vras e reter Hungaria. An eil kêr vrasañ eo er vro, goude ar gêr-benn Budapest. E 2011 e oa 208,016 a annezidi o chom enni.

Meneg zo eus Debrecen er skridoù adalek ar bloavezh 1235. Ur gêr vihan e oa d’ar poent-se. E 1361 e voe roet d’an annezidi, gant roue Hungaria, ar gwir da gaout ur barner hag ur c’huzul-kêr. A-benn ar XVIvet kantved e oa deuet da vezañ ul lec’h a bouez evit ar c’henwerzh, gant foarioù bras. 

E 1848-1849 e voe, e-pad ur pennadig, kêr-benn Hungaria, rak ranket en doa gouarnamant dispac’hel ar vro kuitaat Budapest. E miz Ebrel 1849 e voe embannet dizalc’hted Hungaria gant Lajos Kossuth en iliz-veur protestant Debrecen. Hogen e-kichen Debrecen ivez e c’hoarvezas dibenn ar republik dizalc’h berrbad, pa voe trec’het an dispac’herien gant ar Rusianed a roe harp da arme an Habsbourged, anezho impalaerien Aostria ha rouaned Hungaria.

Goude ar Brezel-bed Kentañ e teuas Hungaria da vezañ kalz bihanoc’h, gant dizalc’hidigezh Roumania, hag en em gavout a reas Debrecen tost d’an harzoù. E-pad an Eil Brezel-bed e voe kalz a zistruj e Debrecen hag adsavet e voe kêr goude se. 

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Debrecen gant ar c'hêrioù-mañ :
*  
*  
* 
* 
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Debrecen (hungareg pe saozneg)
Lebu

**Lebu** zo ur gêr eus Chile, e Rannvro ar Biobío. 57 km² eo he gorread. Tost da 25 096 a dud a oa enni e 2002.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Chillán

**Chillán** zo ur gêr eus Chile, ha kêr-benn rannvro Ñuble. E proviñs Diguillín emañ ivez, met Bulnes (Chile) an hini eo kêr-benn ar broviñs. War lez an hent panamerikan emañ.

511 km² eo he gorread. Tost da 161 953 a dud a oa enni e 2002. 400 km zo anezhi da Santiago , kêrbenn ar vro.

## Istor
Savet e voe kêr en 1580 gant Martín Ruiz de Gamboa, hag anvet e oa bet * San Bartolomé de Gamboa*. 

## Pennad kar
*Stêr Chillán

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Sandrina

**Sandrina** zo un anv-bihan italianek, berradur diwar Alessandrina, hag a deue eus Alessandra.

## Yezhoù all
*Sandrine e galleg

## Tud
* Alessandra Mari (1770 – 1848), emsaverez italian, lesanvet Sandrina. 
* Andrea Sandrina Bencomo Gómez (ganet e 1989), Miss Venezuela 2010.

## Arzoù
**Sandrina*, e-barzh La finta giardiniera, ur c'hoarigan italianek gant Mozart
* *Sandrina*, e-barzh La buona figliuola, c'hoarigan italianek gant Niccolò Piccinni ha Carlo Goldoni.
* *Sandrina*, e-barzh L'infedeltà delusa c'hoarigant gant Joseph Haydn ha Marco Coltellini.

## Pennad kar
*Sandra
Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

***Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren*** (**DBNL**, nederlandeg a dalvez «Levraoueg niverel al lizhiri nederlandek») a zo ul lec'hienn internet gouestlet d'an nederlandeg ha d'al lennegezh nederlandek. Enni e kaver testennoù lennegel, studiadennoù, pennadoù-barn ha displegadennoù hag ivez titouroù all evel buhezskridoù, skeudennoù ha liammoù diavaez. DBNL a zo bet krouet gant *Stichting DBNL* («Diazezadur DBNL», savet e 1999) ha gant *[[Maatschappij der Nederlandse Letterkunde]]* (Kevredigezh lennegel an Izelvroioù). Skoazell argant a zo bet roet gant ensavadurioù evel NWO (*[[Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek]]*, Aozadur nederlandat evit an enkalskoù skiantel) pe *[[Nederlandse Taalunie]]*.

## 1 000 testenn : al levraoueg diazez
En DBNL e kaver (pe e vo kavet) al "levraoueg nederlandek diazez" (nederlandeg : "basisbibliotheek"). Paul Schnabel an hini eo a zo e penn ar bodad ma voe dibabet an testennoù-se. ne vo ket kavet testennoù klasel zo evel *[[De Avonden|De avonden]]* (*an nozvezhioù*, gant Gerard Reve, 1947) pe *[[Nooit meer slapen]]* (*En tu all d'ar c'housk* gant Willem Frederik Hermans, 1966) abalamour d'ar gwirioù aozañ.

## Notennoù

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Jean Froissart

**Jean Froissart** (war-dro 1337 &ndash; war-dro 1405) a oa un istorour gall, unan eus ar re bouezusañ er Grennamzer e Bro-C'hall. Skridoù Froissart zo ur vammenn eus ar re wellañ evit studiañ istor ar Brezel Kant Vloaz, istor Bro-Saoz koulz hag istor Bro-C’hall er . 

Genidik e oa Froissart eus Valenciennes, e kontelezh Hainaut. Mont a reas d’ar c’hloerdi. Ur barzh donezonet e oa ivez. Mont a reas da istorour ofisiel e lez ar rouanez Philippa de Hainaut, a oa da vezañ gwreg ar roue saoz Edouarzh III.

Beajiñ kalz a reas Froissart, da-heul Philippa, e Bro-Saoz, Bro-Skos, Kembre, Bro-C'hall, Flandrez, Spagn, Italia.
E dibenn e vuhez, goude marv Philippa, e teuas da vezañ chaloni e Chimay, e kontelezh Hainaut.

## E oberenn
Brudet eo Froissart abalamour d’e Gronikennoù (*Chroniques*, 1400), dreist-holl. Testenn an oberenn-se a gaver e tremen 100 dornskrid enlivet gant meur a skeudennaouer. Dornskrid Lodewijk van Gruuthuse (Louis de Gruuthuse) eo an hini brudetañ eus an dornskridoù-se, embannet gant un noblañs eus Brugge, er bloavezhioù 1470. Er peder levrenn, miret e Levraoueg Vroadel Bro-C'hall, e Pariz, e kaver 112 skeudennig livet gant arzourien wellañ Brugge en amzer-se, dreist-holl gant Loiset Lyédet, oberour skeudennoù an div levrenn gentañ.

## Skeudennoù
Skeudennoù gant Loyset Liédet, tennet eus Kronikennoù Froissart.	

Image:BNMsFr2643FroissartFol97vExecHughDespenser.jpg|Marv Hugh le Despenser, Krouget, charreet ha didroc'het e 1326. Skeudenn tennet eus unan eus dornskridoù ar C’hronikennoù (BNF FR 2643-6).
Image:BattleofSluys.jpeg|Emgann Sluys, 1340 e dornskrid Gruuthuse ivez.
Image:Battle of crecy froissart.jpg|Emgann Crécy, 1346. Skeudenn tennet eus un dornskrid eus ar Xvvet kantved (BNF, FR 2643, fol. 165v).
Image:BNMsFr2643FroissartFol97vBatNevilleCross.jpg|Emgann Neville's Cross, 1346, etre Saozon ha Skosiz. Skeudenn tennet eus dornskrid Gruuthuse (BNF FR 2643-6).
Image:John the Good king of Fra ordering the arrest of Charles the Bad king of Navarre.jpg|Yann II (Bro-C'hall) o reiñ urzh da herzel Charlez ar Moal, roue Navarra.
Image:Assassinat Etienne Marcel.jpg|Lazhadenn Étienne Marcel ha Jean Maillard, 31 a viz Gouere 1358. (BNF , FR 2643).
File:Jean Froissart, Chroniques, 154v, 12148 btv1b8438605hf336, crop.jpg|Richarzh II (Bro-Saoz) en em gav gant emsavidi, 1381. 	
Image:Death of Wat Tyler Froissart.jpg|Marv Wat Tyler, rener Emsavadeg ar Gouerien, 1381.
Image:Slagbijrozebeke.jpg|Emgann Rozebeke (1382)