Frank Darcel

**Frank Darcel** (26 a viz Gwengolo 1958 e Loudieg - 14 a viz Meurzh 2024 e Ribadeo, Galiza) a oa ur c'haner gallek, soner, skrivagner gallek, sonerezhvarnour ha produer sonerezh breizhat. Savet en deus ivez an ti-embann ha label LATDK (*Les Amis du Tuchenn Kador*, "Mignoned Tuchenn Kador").

Ezel eo bet eus Strollad Breizh. Savet en deus an emsav Breizh Europa 2013 gant Caroline Ollivro ha stourmerien all.

## Ar familh hag ar yaouankiz
E Plesala, er Menez, e oa Frank Darcel o chom pa oa bihan. Mezeg e oa e dad Jean Darcel ha kelennerez war al lizhiri e oa e vamm Simone al Lann, a orin eus Plufur. E skol-veur Roazhon e oant en em anavezet. Tud vrudet e oa Jean ha Simone Darcel e Plesala : maered int bet o-daou, an eil war-lerc'h egile. Abaoe eo bet roet anv ar c'houblad da lec'hioù foran gant ar gumun : Simone Darcel eo anv ar skol bublik ha Jean Darcel hini stad ar sportoù.

Mont a reas Frank Darcel d'ar skolaj ha d'al lise e Loudieg. Evit mont da vedisin evel e dad ez eas da studiañ e Roazhon e 1975. A-benn ar fin e tilezas e studioù e fin an eil bloavezh, hep tremen e holl arnodennoù, evit en em ouestlañ d'ar sonerezh. Birvilh a oa gant ar rock e kêr Roazhon da neuze ha, just a-walc'h, krog e oa Frank Darcel da seniñ gant studierien all e 1976.

## Ar muzik : kaner, soner ha produer
Frank Darcel ha Christian Dargelos o deus anaoudegezh an eil gant egile dre ur c'hinnig er gazetenn Ouest-France. Ur strollad rock a felle dezho sevel, ha mont war-du ar punk a selaouent gras d'ar chadennoù radio saoznek. Goude un taol-esa gant ar Rats d'égouts e voe lañset ur strollad all gant Darcel ha Dargelos e 1977, Marquis de Sade e anv, asambles gant Pierre Thomas ha Philippe Pascal. Div bladenn a voe savet lerc'h-ouzh-lerc'h gant ar strollad, warno tonioù post-punk ha new-wave : *Dantzig Twist* e 1979 ha *Rue de Siam* e 1980. Teñval ha du e oa ar pozioù a veze kanet e saozneg hag e galleg gant Philippe Pascal. Ne oa ket bet anavezet-bras Marquis de Sade ha n'eo ket padet pell ar strollad – pevar bloaz hepken. Trawalc'h eo bet koulskoude evit sachañ brud vat warnañ e bed ar sonerezh. Gant an amzer eo kresket ar brud-se ha sellet e vez ouzh Marquis de Sade evel ouzh ur strollad rock nevezus hag araokour. Hervez ar c'haner Étienne Daho « *ne oa strollad ebet par da Marquis de Sade d'ar mare-se, hag hiziv an deiz c'hoazh e kav din n'eus deuet hêr ebet war e lerc'h* ». Un strollad arouez eo ivez eus al lañs hag eus an ijin a oa gant ar sonerezh rock e Roazhon d'ar mare-se, en-dro d'ar Rencontres Trans Musicales ha gant arzourien evel Niagara, Ubik pe Étienne Daho. Abalamour d'un dizemglev etre Darcel ha Philippe en em zispartias ar strollad. 

Ur strollad all a voe savet e 1981 gant Frank Darcel, Octobre e anv. Ur bladennig c'hwec'h kanaouenn a voe embannet da gentañ (*Next Year In Asia*, e 1982, gant Eric Lanz da ganer) hag ur bladenn glok da c'houde (*Paolino Parc*, e 1983, gant Patrick Vidal er c'han). E miz Gouere 1983 e c'hoarias Octobre dirak 70 000 a dud evit digeriñ ur sonadeg gant David Bowie e Pariz.

War ar memes tro e veze Frank Darcel o labourat gant Étienne Daho. Sikour a reas ar c'haner da sevel pemp titl e vaketenn gentañ, seniñ gitar en e albom kentañ *Mythomane* (1981) ha kompoziñ e single kentañ a reas berzh (*Le Grand Sommeil* e 1983). Evit Étienne Daho ivez e produas Frank Darcel e eil albom *La notte, la notte* (1984) hag ar meni-pladenn *Tombé pour la France* (1985) da-heul.

E 1984 e voe lañset trede strollad Frank Darcel, Senso e anv. Cheñch-dicheñch eo bet roll e izili. Teir c'hanaouenn hepken a voe embannet war bladenn, e 1987, gant Patrick Vidal da ganer. E 1988 e voe degemeret Pascal Obispo evel soner gitar-boud da gentañ ha kaner da c'houde. Dizembann eo chomet an albom nemetañ a oa bet enrollet e Brusel ; hogen lod kanaouennoù anezhañ a voe implijet gant Pascal Obispo war e bladenn gentañ *Le Long du fleuve*, deuet er-maez e 1990 ha produet gant Frank Darcel.

E 1995 e embannas Frank Darcel ar bladenn *ATAO*, a oa savet penn-da-benn gantañ e-unan, ton, kan hag all.

E 1994 e tivizas Frank Darcel kuitaat Roazhon ha mont da Lisbon da vevañ. Seizh vloaz e chomas e Portugal, betek 2001. Evel produer e talc'has da labourat : pemp pladenn a reas gant ar c'haner portugalat Paulo Gonzo da skouer. D'ar mare-se ivez e krogas Frank Darcel da skrivañ. 

E 2000 e voe gloazet Frank Darcel tra ma oa o labourat gant Alan Stivell war an albom *Back to Breizh*. En ur studio e Brusel e voe torret e daboulinoù-skouarn e-pad un alarm tan-gwall, ken ma rankas paouez gant ar sonerezh e-pad pemp bloaz. E-keit-se e labouras Frank Darcel evel skrivagner kentoc'h. Daou levr skrivet gantañ a zeuas er-maez e 2005 (*Le dériveur*) hag e 2007 (*L’ennemi de la chance*). Ur pezh mell labour enklask ha dastum a reas ivez war istor ar rock e Breizh. *Rok : 50 ans de musique électrifiée en Bretagne* a voe embannet an div levrenn anezhañ e 2010 ha 2013 gant e label LADTK (*les amis du Tuchenn Kador*).

Adstagañ a reas Frank Darcel gant ar sonerezh evel kaner ha gitarour Republik, ur strollad nevez-krouet. Etre 2010 ha 2017 e voe embannet teir fladenn gant Republik : *I thought war was over*, *Éléments* hag *Exotica*. Arzourien all a voe pedet da seniñ tonioù evit eil pladenn ar strollad, evel da skouer Yann Tiersen pe Tina Weymouth ha Chris Franz – izili eus ar strollad Talking Heads. Sevel a reas Frank Darcel an trede pladenn gant tri soner nevez, Bretoned an holl anezho : Dominic Sonic, Éric al Lann ha Xavier Géronimi.

Adsavet e voe ar strollad Marquis de Sade e 2017 evit ur sonadeg e sal ar Frankiz e Roazhon, hag evit un droiad goude-se e 2018 (gant daou festival e Breizh, Art Rock e Sant-Brieg hag an Erer Kozh e Karaez). Goude marv ar c'haner Philippe Pascal e 2019 e talc'has ar strollad da c'hoari gant un anv all – Marquis – hag ur c'haner nevez – Simon Mahieu. Div bladenn nevez a savas ar strollad : *Aurora* e 2021 ha *Konstanz* e 2023. 

E 2018 e labouras Frank Darcel gant Nolwenn Korbell evit produiñ hec'h albom *Avel Azul*.

## Ar vro : ar vreizhadelezh hag ar politikerezh
Ganet eo Frank Darcel en ur familh tik gant ar politikerezh. E dud-kozh a-berzh mamm, skolaerien o-daou, zo bet en SFIO. Sokialour e oa e dud ivez. Maer Plesala eo bet e dad Jean etre 1959 ha 1965 ha maerez eo bet e vamm Simone war lerc'h he gwaz etre 1965 ha 1989. Kuzulierez-rannvro eo bet honnezh ivez, etre 1981 ha 1992, gant ar strollad PS. A-du e oa gant mennozhioù Michel Rocard.

Ur familh vreton e oa ivez. Frank Darcel a lavare e oa en e ugent vloaz p'en doa graet anaoudegezh gant istor Breizh, na oa ket bet desket dezhañ er skol, goude m'en doa kavet levrioù kozh e dad-kozh François al Lann. Hennezh a vefe en em dommet d'ar mennozhioù breizhat war-lerc'h ar brezel 14. Ouzhpenn-se en doa Frank Darcel un eontr kozh hag a oa anavezet-mat e Treger : François Danno, Fañch Danno e anv brezhonek. Ezel eus ar Falz e oa ha mignon da Yann Sohier, a oa skolaer eveltañ. Testennoù ha barzhonegoù a skrivas e brezhoneg evit ar gelaouenn Brud Nevez. Gant Fañch Danno ivez e voe lañset ha lusket Strollad Beilhadegoù Treger, abalamour da saveteiñ ha treuzkas glad kanet ha kontet ar vro.

En harlu e Portugal e krogas preñv ar vreizhadelezh e Frank Darcel. Lenn a reas istor e vro c'henidik hag en em soñjal war e statud. Pa zistroas da Roazhon e kavas e oa bet cheñchet ha bourc'hisaet kêr e-pad ar bloavezhioù 1990. Fellout a reas dezhañ cheñch an traoù ha mont e-barzh Strollad Breizh e 2002 : « arabat lezel ar politikerezh, a zo un dra bouezus, d'ar bolitikerien hepken. Ar geodedourien ivez o deus traoù da lavaret ».

E 2008 e oa Frank Darcel war al listenn MoDem - Strollad Breizh en dilennadeg-kêr e Roazhon. Ne voe ket dilennet met labourat a reas e-pad tri bloaz evel skoazeller evit dilennidi e listenn e ti-kêr Roazhon. E 2009 ez eas war ar renk e dilennadeg parlamant Europa war listenn Strollad Breizh (renet gant Émile Granville). E 2010 e oa e anv war al listenn Ni ho savo Breizh, renet gant Christian Troadec, da-geñver dilennadeg kuzul-rannvro Breizh.

E 2013 e voe savet ar strollad Breizh Europa gant Frank Darcel, Caroline Ollivro hag izili all. E 2014 ez eas Darcel war ar renk en dilennadeg-kêr e Roazhon. E miz Kerzu 2017 e voe dilennet da brezidant Breizh Europa. E 2019 ez eas war ar renk en dilennadeg-kêr e Roazhon adarre, evel penn-listenn en taol-mañ. Embann a rae da neuze e felle dezhañ ober eus Roazhon « ur gêr greñv e Breizh hag en Europa, ha ma vefe emren an eil ha kevreadel eben ». Bez' e oa a-du gant « un ekologiezh wirion » hag a-enep « ar broviñsouriezh ». Lavaret a rae ivez e tlefe an dilennidi « distreiñ d'ar vuhez labour goude daou respet : ne zlefed ket ober ur garierenn diwar ar politikerezh hepken ».

## Ar marv
D'ar 14 a viz Meurzh 2024 e voe kavet korf marv Frank Darcel war traezhenn Os Castros e Ribadeo (Galiza). E Roazhon e voe interet d'ar 25 a viz Meurzh.

E miz Ebrel 2026 e teuas er-maez ur bladenn e-koun Frank Darcel, anvet *Da Viken*. Kenurzhiet eo bet an albom gant e gamalad Christian Dargelos (bet ezel eus Marquis de Sade). Adaozet ez eus bet a bep seurt kanaouennoù savet pe produet gant Frank Darcel, ha kanet er wech-mañ gant arzourien ha mignoned dezhañ evel Pascal Obispo, Étienne Daho hag Alan Stivell.

## Un nebeud levrioù
* 2005 : *Le Dériveur*, Flammarion
* 2007 : *L’ennemi de la chance*, Flammarion
* 2008 : *111 Bretons des temps modernes* (gant Yann Rivallain), ti-embann Ar Men 
* 2010 : *ROK 1* (rener an embann gant Olivier Polard), Éditions de Juillet
* 2013 : *ROK 2*, LADTK
* 2011 : *Voici mon sang*, Éditions de Juillet
* 2019 : *Vilaine Blessure*, Le Temps
* 2022 : *L'Armée des hommes libres*, Coop Breizh

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel