open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sartilly-Baie-Bocage

**Sartilly-Baie-Bocage** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 pa voe bodet kumunioù Angey, Champcey, Montviron, La Rochelle-Normande ha Sartilly.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Samson d'Angey (2).JPG|Iliz *Sant Samzun*, en Angey.
Église Notre-Dame de Champcey.JPG|Iliz *Itron-Varia*, e Champcey.
Église Notre-Dame de Montviron.JPG|Iliz *Itron-Varia*, e Montviron.
FranceNormandieLaRochelleNormandeEglise.jpg|Iliz *Itron-Varia*, e La Rochelle-Normande.
Église Saint-Pair de Sartilly (2).JPG|Iliz *Sant [[Padern Avranches|Pair]]*, e Sartilly.

* Pemp iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Angey, 
* Champcey, 
* Montviron, 
* La Rochelle-Normande
* Sartilly.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Barouc'h

Levr **Barouc'h** a zo deuet betek ennomp dre droidigezh c'hresianek ar Seikont, e-lec'h m'emañ etre levr Yeremia hag ar C'heinvanoù. Teir lodenn a c'heller ober ennañ : goude ur rakskrid istorek e kaver ur bedenn a binijenn, ur barzhoneg war ar Furnez hag ur brezegenn a frealzidigezh.

Hervez an destenn en dije Barouc'h, "mab da Nerias", skrivet e levr e Babilon pemp bloaz goude distruj Jeruzalem gant ar Galdeiz. Un diskibl da Yeremia hag e sekretour e vije bet. Hervez darn eus ar viblourien ne vije bet aozet en destenn gantañ met gant meur a skrivagner war-dro ar bloaz 200 kent JK.

## Daveoù
Alopecoenas

***Alopecoenas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Dek spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Alopecoenas beccarii]]*
** *A. b. admiralitatis*, *A. b. beccarii*, *A. b. eichhorni*, *A. b. intermedius*, *A. b. johannae*, *A. b. masculinus* hag *A. b. solomonensis*,
* *[[Alopecoenas canifrons]]*,
* *[[Alopecoenas erythropterus]]*
** *A. e. albicollis* (†) hag *A. e. erythropterus*,
* † *[[Alopecoenas ferrugineus]]* (aet da get),
* *[[Alopecoenas hoedtii]]*,
* *[[Alopecoenas jobiensis]]*
** *A. j. chalconotus* hag *A. j. jobiensis*,
* *[[Alopecoenas kubaryi]]*,
* *[[Alopecoenas rubescens]]*,
* † *[[Alopecoenas salamonis]]* (aet da get),
* *[[Alopecoenas sanctaecrucis]]*,
* *[[Alopecoenas stairi]]*,
* *[[Alopecoenas xanthonurus]]*.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù er genad *[[Gallicolumba]]* kent.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Alopecoenas canifrons

***Alopecoenas canifrons*** (*Gallicolumba canifrons* kent) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Phlegoenas* [sic] *canifrons* (kentanv) da gentañ-penn (e 1872) gant an daou skiantour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900) hag Otto Finsch (1839-1917).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e Palau (eus Babeldaob da Angaur).

## Liammoù diavaez
*  ''Alopecoenas canifrons'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alopecoenas canifrons'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Bricquebec-en-Cotentin

**Bricquebec-en-Cotentin** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
## Douaroniezh
## Istor
### kantved
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Bricquebec, Les Perques, Quettetot, Saint-Martin-le-Hébert, Le Valdécie ha Le Vrétot d'ober kumun nevez Bricquebec-en-Cotentin.
## Monumantoù ha traoù heverk

Bricquebec - Manoir de la Tourelle (2).JPG|Maner La Tourelle, e Bricquebec.
Église Saint-Paul des Perques.JPG|Iliz Sant-Paol, e Les Perques.
Église Notre-Dame de Quettetot (2).JPG|Iliz Itron-Varia, e Quettetot.
Manoir de la Cour de Saint-Martin-le-Hébert.JPG|Maner La Cour, e Saint-Martin-le-Hébert.
Église Notre-Dame du Valdécie (2).JPG|Iliz Itron-Varia, e Le Valdécie.
Le Vrétot - Église Notre-Dame-des-Anges (1).JPG|Iliz Itron-Varia, e Le Vrétot.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Bricquebec, 
* Le Valdécie, 
* Le Vrétot,
* Les Perques, 
* Quettetot, 
* Saint-Martin-le-Hébert.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Youdith

**Youdith**, pe Judit e brezhoneg, a zo, hervez Levr Youdith ar Bibl, un intañvez yaouank hag he doa lazhet Olofern, pennkadour arme roue an Asirianed goude bezañ hoalet anezhañ dre he c'hened.

E soñj sujañ pobloù ar C'huzh-heol hag ar C'hreisteiz, en o zouez ar Yuzevien, e oa roue an Asirianed. Un armead niverus-kenañ a oa dindan urzhioù Olofern, e bennkadour.

Setu danvez an "istor" hervez troidigezh An Tour-Tan, el levrenn 5 :
« Baituloua, ur gêr vihan ouzh harzoù Israel, sezizet gant Olofern, a zo prest da gouezhañ. Ha setu ma sav d'an ampoent un intañvez yaouank eus ar gêr, hec'h anv Youdith, hag a ya da-gaout ar pennkadour betek en e dinell, da hoalañ anezhañ dre he c'hened, d'e zibennañ en e gousk, ha da zistreiñ davet he c'henvroiz, sabatuet-mik ouzh hec'h adwelout ha bec'h ganto o kompren penaos eo deuet a-benn ar vaouez kalonek da lakaat un termen da rogentez Olofern ha d'o saveteiñ war un dro diouzh an enkadenn m'en em gavent enni. »


Un arouez eus plas ar merc'hed er Bibl eo Youdith. Taolennet eo bet gant kalz arzourien.

## Pennadoù kar
*Judit
*Youdith hag Olofern

## Daveoù
Herve ar Beg

**Herve ar Beg** (ganet e Kemper d'ar 24 a viz C'hwevrer 1951) zo un emsaver sevenadurel ha politikel breizhat. Goude graet studioù saoznek ha brezhonek e Skol-veur Breizh-Uhel e Roazhon, ha tremenet ur bloavezh-skol e Kembre o kelenn galleg en ur zeskiñ kembraeg (1972-73), en deus graet war-dro ar gelaouenn divyezhek Evid ar brezhoneg, a oa bet krouet gant an Tregeriad Claude Henry, hag a oa renet gant Alan Stivell. Krouet en deus Radio Kreiz Breizh, ha lakaet eo bet er-maez gant ar bolitikerien dre ma oa ezel eus Emgann ha SAB. Meur a wech eo bet kaset dirak al lez-varn dre ma stourme evit ar brezhoneg. Rener Arvorig FM eo bremañ.

Breur eo da Anna ar Beg ha Gwenola ar Beg-Rossinyol.

## Prosez
D’an 3 a viz Mae 1984 e oa bet lakaet Herve ar Beg « dindan evezh ar justis » dre ma tamalle barner-enklasker Gwengamp dezhañ bezañ duet panelloù en Bro-Dreger. Ne voe ket barnet ar stourmer a-raok miz Even 1987. Galv a reas, hag adtremen a reas dirak lez-varn galv Roazhon d’an 12 a viz Genver 1988 ha digresket e voe an digoll da baeañ gant ar prokulor (18 000 lur nebeutoc’h). A-benn ar fin e voe embannet ar varn ur sizhun goude ha didamallet ar paotr abalamour d’ur fazi prosezadur.

## Oberennoù
* 2023 : *Amiraled Kab Horn*, An alarc'h (Priz Langleiz)
**Troidigezhioù**
* 2020 : *Ar re vrizhellet* (The Speckled People), gant Hugo Hamilton, An alarc'h
* 2022 : *Dulenniz e oant* (Dubliners), gant James Joyce, An alarc'h

## Liamm diavaez
*Herve ar Beg ha lez-varn Gwengamp er bloavezhioù 1980, el lec'hienn Bretagne-Info.
Levr Youdith

**Levr Youdith**, pe **Levr Judit**, a zo unan eus levrioù an Testamant Kentañ deuet betek ennomp dre droidigezh ar Seikont. Unan eus al levrioù eilkanonel eo eta.
Kontañ a ra istor Youdith, un intañvez yaouank eus kêr vBaituloua hag a zeuas a-benn da lazhañ Olofern, penngadour arme roue an Asirianed goude bezañ e hoalet. Dieubet he deus he c'hêr a oa dindan seziz.

Ober a ra aozerien troidigezh An Tour-Tan ar goulenn-mañ :  *Daoust hag un diazez istorel bennak he deus an danevell-mañ ? ... A c'hell kaout, met ar pouezusañ evit ar skrivagner sakr n'eo ket taolennañ an istor, hogen reiñ ur stern gwirheñvel d'e daolenn, ha diskouez ur wech ouzhpenn, emañ an Aotroù, e pep degouezh, oc'h eveshaat ouzh e bobl hag oc'h amprouiñ he fealded a-dreuz an darvoudoù kalet a zeu da waskañ anezhi.*

## Daveoù
Carentan-les-Marais

**Carentan-les-Marais** a zo ur gumun eus departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Carentan, Angoville-au-Plain, Houesville ha Saint-Côme-du-Mont d'ober kumun nevez Carentan-les-Marais.
* Kumunioù Brévands, Saint-Pellerin ha Les Veys a voe lakaet enni d'ar 1 a viz Genver 2017.
* Kumunioù Brucheville, Catz, Montmartin-en-Graignes, Saint-Hilaire-Petitville ha Vierville a voe lakaet enni d'ar 1 a viz Genver 2019.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Côme-et-Saint-Damien d'Angoville-au-Plain (2).JPG|Iliz katolik *Saint Côme et Saint Damien*, en Angoville-au-Plain.
Carentan Église Notre Dame Sud-Est 2014 08 24.jpg|Iliz katolik *Itron-Varia*, e Carentan.
Église Saint-Gilles d'Houesville (4).JPG|Iliz katolik *Sant Jili*, en Houesville.
Manoir de Rampan.jpg|Maner Rampan, e Saint-Côme-du-Mont.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Le Grippon

**Le Grippon** a zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
## Douaroniezh
## Istor
### 
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, dre vodañ kumunioù Les Chambres ha Champcervon.
## Monumantoù ha traoù heverk

ÉgliseSaint-Martin de Champcervon.jpg|Iliz katolik *Sant Varzhin*, e Champcervon.
FranceNormandieLesChambreEglise.jpg|Iliz katolik *an Dreinded*, e Les Chambres.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Les Chambres,
* Champcervon.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Holofern

**Holofern** (en hebreeg הולופרנס) a oa unan eus jeneraled Naboukadnesar II, roue an Asirianed hervez Levr Youdith er Bibl. Deskrivet eo evel penngadour Naboukadnesar (Yd. **2**, 4). Pa oa o tagañ Rouantelezh Yehouda e lakas seziz dirak kêr Baituloua (Yd. **7**, 1) hag e voe dibennet gant Youdith (Yd. **13**, 6-10).

Kalz oberennoù arzel a ra dave da istor Judit ha Holofern.

## Pennadoù kar
* Judit ha Holofern (arz)

## Daveoù
Condé-sur-Vire

**Condé-sur-Vire** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh

Vue_Roches_de_Ham.JPG|Ar Vire er "Rochers de Ham".

* War lez ar stêr Vire emañ Condé-sur-Vire.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Thorigny hag e Distrig Saint-Lô. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 63 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,59% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 27 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe Condé-sur-Vire d'an 29 a viz Gouhere gant an 35vet Rannlu Troadegiezh SUAat.
### 
* Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 goude bezañ bodet gant Le Mesnil-Raoult d'ober ur gumun nevez.
* Staget eo bet kumun Troisgots outi d'ar 1 a viz Genver 2017.
## Monumantoù ha traoù heverk

Condé-sur-Vire - Chapelle Saint-Jean-de-Brébeuf.jpg|Chapel *Saint [[Jean de Brébeuf]]*.
Le Mesnil-Raoult - Église Notre-Dame.jpg|Iliz katolik *Itron-Varia*, e Le Mesnil-Raoult.
FranceNormandieTroigotsChapelleSurVireBasilique.jpg|Chapel e "La Chapelle-sur-Vire".

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
* Jean de Brébeuf, misioner.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Baituloua

**Baituloua** pe **Betulia** a oa ur gêr vihan eus harzoù Israel bet sezizet (Yd **7**) gant Olofern, unan eus jeneraled Nabuc'hodonosor, pa oa o tagañ Rouantelezh Yehouda. Brudet eo evit istor Youdith, un intañvez yaouank eus ar gêr hag a zeuas hervez ar Bibl da dibennañ Olofern goude bezañ e hoalet.
Buais-les-Monts

**Buais-les-Monts** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
## Istor
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Buais ha Saint-Symphorien-des-Monts d'ober kumun nevez Buais-les-Monts.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieBuaisEglise.jpg|Iliz katolik *Santez Anna*, e Buais.
Saint-Symphorien-des-Monts - Chaumière dite Maison du jardinier.JPG|Domani ar c'hastell Saint-Symphorien-des-Monts.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Buais,
* Saint-Symphorien-des-Monts.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Pternistis natalensis

***Pternistis natalensis*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.

Anvet e voe *Francolinus Natalensis* da gentañ-penn (e 1833) gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1872).

## Doareoù pennañ
 

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Pternistis natalensis natalensis*, eus Zimbabwe da viz Suafrika,
* *Pternistis natalensis neavei*, e kreisteiz Zambia, kornôg Mozambik.

## Liammoù diavaez
*  ''Pternistis natalensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pternistis natalensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Vicq-sur-Mer

**Vicq-sur-Mer** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
## Douaroniezh
## Istor
* Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, bodet e voe kumunioù Cosqueville, Gouberville, Néville-sur-Mer ha Réthoville enni.
## Monumantoù ha traoù heverk

Cosqueville Église Notre-Dame et Saint-Marcouf N 2013 09 01.jpg|Iliz Itron-Varia, e Cosqueville.
Gouberville Église Notre-Dame Ouest 2013 09 01.jpg|Iliz Itron-Varia, e Gouberville.
Manoir d'Herclat - Portes charretières.JPG|Maner Herclat, e Néville-sur-Mer.
Normandy 2013 (9214660722).jpg|Blockhaus war traezhenn Réthoville.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Cosqueville, 
* Gouberville, 
* Néville-sur-Mer, 
* Réthoville.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kentañ Levr Shmouel

Da ziwall : er Vulgat e vez kontet Kentañ Levr Shmouel hag Eil Levr Shmouel e-giz Kentañ Levr ar Rouaned hag Eil Levr ar Rouaned.

Rannet eo Levr Shmouel e div lodenn er Bibl katolik.

E **Kentañ Levr Shmouel** e kaver teir lodenn : 1) Shmouel (1S, **1-7**) 2) Shmouel ha Shaoul (1S **8-15**) ; 3) Shaoul ha David (1S **16-21** betek 2S**1**). Deskiñ a ra David ez eo aet Shaoul da Anaon e penn kentañ Eil Levr Shmouel (2S **1**).

## Daveoù
Grandparigny

**Grandparigny** zo ur gumun bet krouet e 2016 e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, dre vodañ ar c'humunioù Chèvreville, Martigny, Milly ha Parigny.
## Monumantoù ha traoù heverk

Façade nord de l'église de Chèvreville.JPG|Iliz katolik *Itron-Varia*, e Chèvreville.
Église Saint-Martin de Martigny.JPG|Iliz katolik *Sant Marzhin*, e Martigny.
Gare de Milly 02.JPG|Ti-gar kozh Milly.
FranceNormandieParignyEglise.jpg|Iliz katolik *Itron-Varia*, e Parigny.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Chèvreville, 
* Martigny, 
* Milly
* Parigny.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Keinvanoù

Levr ar **C'heinvanoù** (Kv) lakaet er Bibl katolik e-touez al levrioù profedel, a vez e Bibl hebraek etre Levr ar Prezeger hag hini Ester. Unan eus ar Rolladoù (Rout, Kanenn ar C'hanennoù, Prezeger, Keinvanoù hag Ester) eo. Testennoù a ver lennet gant ar Yuzevien da geñver ar yun bras e-koun an darvoudoù c'hoarvezet e 587 kent JK pa voe distrujet Jeruzalem hag an Templ gant arme Nabuc'hodonosor.

En em c'houlenn a ra an oberour penaos en deus an Aotroù aotreet ur gwallzarvoud ken mantrus, ha lezel a ra e galon da zisplegañ a-hed ar barzhonegoù e c'hwervoni hag e glemmoù.

" A-dreuz an hirvoudoù e teu ar skrivagner en anv ar bobl a-bezh da anzav ar pec'hedoù o deus degaset warno konnar ha kastiz, ha setu an emszistro d'an Aotroù, mestr an istor, o tigeriñ dirazo, dre ur geuzidigezh wirion hag ivez ur fiziañs didrec'hus, engortoz da eur an drugarez hag ar pardon, mare ar frealzidigezh hag ar silvidigezh."

Lakaet eo bet ar C'heinvanoù war gont Yirmia N'heller ket bezañ sur. Soñjal a ra an dezvarnourien ez eo bet skrivet an oberenn nepell diouzh mare ha diouzh lec'h an drouziwezh.
## Notennoù ha daveennoù
Ducey-les-Chéris

**Ducey-les-Chéris** a zo ur gumun eus departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
## Douaroniezh
## Istor
### 
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Ducey ha Les Chéris.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château des Montgommery à Ducey - 009.JPG|Kastell Montgommery, e Ducey.
Église Saint-Médard et Saint-Gildas des Chéris.JPG|Iliz katolik Les Chéris.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Ducey,
* Les Chéris.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Eil Levr Shmouel

**Eil Levr Shmouel** a gont istor David, roue Israel, adalek marv Saoul. Kavout a reer ennañ testennoù berr ouzhpenn (Ur salm gant David **22** , komzoù diwezhañ David (**23** ) ha "niveradeg ar bobl", "ar vosenn ha pardon Doue", "savidigezh un aoter" (**24**). Marv David a gaver e deroù Kentañ Levr ar Rouaned.
Stephanie St. Clair

**Stephanie St. Clair** (1886&ndash;1969) a oa e penn ur strollad torfedourien e Harlem, New York e deroù an . St. Clair he deus talet ouzh ar Mafia e-pad meur a vloaz goude fin ar berzidigezh. Chomet eo emren betek ar penn.

## Buhez
St. Clair a zo bet ganet e Martinik, eus kerent gall hag afrikan a-hervez. Divroet eo da Stadoù-Unanet Amerika dre Marselha e 1912. Anavezet e voe un tamm pep lec'h e Manhattan dre al lesanv **Queenie**, met tud Harlem a rae **Madame St. Clair** outi.

### Fin he buhez
E fin ar bloavezhioù 1930 he kejas gant he gwaz Sufi Abdul Hamid, lesanvet ar "Black Hitler" evit bezañ enep-yuzev a-grenn hag e zoare stourm politikel awenet gant an naziegezh. A-benn ar fin e voe tennet ganti warnañ. Ne varvas ket met kondaonet e voe-hi d'an toull-bac'h.
Alopecoenas kubaryi

***Alopecoenas kubaryi*** (*Gallicolumba kubaryi* kent) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Phlegoenas* [sic] *Kubaryi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1880) gant ar skiantour alaman Otto Finsch (1839-1917) : dougen a ra anv an dastumer ha naturour poloniat Jan Stanisław Kubary (1846-1896).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e koadegi menezioù Inizi Caroline (Chuuk ha Pohnpei).

## Liammoù diavaez
*  ''Alopecoenas kubaryi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alopecoenas kubaryi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lizher Yeremia

**Lizher [[Yirmia|Yeremia]]** a zo un destenn a gaver e pennad 6 levr Barouc'h er Vulgat tra m'emañ war-lerc'h ar C'heinvanoù e troidigezh ar Seikont. 
Un adskrid e vefe eus ul lizher kaset gant ar Profed Yirmia d'an Israeliz war-nes mont d'an harlu da Vabilon evit lakaat anezho war evezh ouzh an idolouriezh.

#### Daveoù
Alopecoenas sanctaecrucis

***Alopecoenas sanctaecrucis*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Gallicolumba sanctaecrucis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1935) gant ar skiantour alaman Ernst Mayr (1904-2005).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Inizi Santa Cruz (Tinakula hag Utupua) ha Vanuatu.

## Liammoù diavaez
*  ''Alopecoenas sanctaecrucis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alopecoenas sanctaecrucis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Levrioù eilkanonel

**Levrioù eilkanonel** a reer, en Iliz katolik hag en Ilizoù ortodoks, eus seizh levr eus an Testamant Kentañ erruet betek ennomp dre droidigezh c'hresianek ar Seikont : Youdith, Tobit, ar vMakabeed 1 ha 2, ar Furnez, Furnez Sirac'h, Barouc'h gant lizher Yeremia. Ret eo ouzhpennañ tammoù eus Levr Ester ha Levr Daniel ha ne gaver ket en destenn hebraek evit klokaat roll ar skridoù eilkanonel.

Degemeret e voe an testennoù-se evel kanonel e Sened-Meur Trento (1545–63). Met peogwir ez eus bet tabutoù e-pad kantvedoù war o divoud e vez graet "eilkanonel" anezho.

Ar Brotestanted a ra peurliesañ gant ar Bibl hebraek (hini Yuzevien Palestina). Pa lakaont an testennoù eilkanonel e tiforc'hont anezho diouzh ar re all, dindan an anv a " skridoù amwir" a-wechoù. Un toullad testennoù hebraek orin eus ar skridoù eilkanonel a zo bet adkavet.

#### Daveoù
Jeremi

**Jeremi** a zo stumm anv ar profed Yirmia a gaver e troidigezh ar Bibl protestant gant Gwilh ar C'hoad embannet e 1897 (Ar Bibl santel en pehini ema ar gonvenans koz hag an hini nevez, troet e brezounek (iez Treger)).
Yeremia

Kavet e vez ar stumm **Yeremia** (Lizher Yeremia, levrenn 5, p244, goude Levr Barouc'h) evit ar profed Yirmia e troidigezh An Tour-Tan.
Yirmia

**Yirmia** pe **[[Yeremia]]**, pe Jeremi, **Jeremia** e latin, יִרְמְיָהוּ en hebraeg, a zo unan eus tri profed bras an Testamant Kentañ. E anv a dalvez "an Aotrou a sav", pe "a zo uhel".

Setu ar pezh a gaver diwar e benn e pennad kinnig Levr Yirmia e troidigezh An Tour-Tan (Levrenn 3, 1983, p70-71) : 

« Ganet e voe en Anatot, damdost da Jeruzalem, a ouenn velegel, war-dro 650 KHS.
Evel Yeshaia e prezegas Yirmia e Rouantelezh Yehouda, adalek 627 betek 587, hag eveltañ ivez e-pad daou-ugent vloaz, dindan ren ar rouaned Yoshia, Yehoahaz, Yehoyakim, Yehoyac'hin ha Sidkia. Desket bras e seblant bezañ bet, hag anavezet mat eo gantañ ar Skriturioù. [...]Dalc'hmat e sav e vouezh enep an idolouriezh, ha dre ma skuilher ken aezet ar gwad didamall, dre ma klasker ar gonidoù dreist pep tra ha dre ma weer ar barnioù ez-direizh. [...] Ar retañ holl n'eo ket al lidoù, met distreiñ davet an Aotroù a holl galon, dieubiñ e vreudeur sklaved, santelaat ar shabat...
En ur mare gwall garv evit e vro, e lavaro Yirmia didro e soñjoù diwar-benn ar politikerezh, d.s. oc'h erbediñ ar bobl da sujañ da roue Bavel hag e sacho warnañ e-unan, en abeg da se, kalz a drubuilhoù hag a heskinoù. Met ul lusk en e ziabarzh hag e c'hred evit an Aotroù her redio atav da gomz ouzh ar bobl, re zibreder evit gwelout ar reuzioù bras o tonet war Jeruzalem.[...]
Tennet en desped dezhañ d'an Ejipt war-lerc'h ar Yuzevion tec'het ahont goude ma voe kemeret Jeruzalem gant roue Bavel, Yirmia a skrivo alehont d'an harluidi evit o frealziñ ha reiñ dezho ar goanag d'an distro ha da adunvaniezh meuriadoù pobl an Aotroù. [..] Hervez lod e stlejas Yirmia e vloavezhioù diwezhañ e bro Ejipt, hervez darn all e varvas e Bavel.
Klemmvanoù kaer a gaver e levr Yirmia ha brudet eo ar profed war gement-se. Ur barzh donezonet-tre ez eus anezhañ, hag e zoare-skrivañ a chom peurvuiañ didro ha plijus, gant skouerioù niverus. »


Hervez darn eus ar viblourien e vije aozer ar C'heinvanoù ivez met ur fazi e vefe evit lod all.

## Daveoù
Levr Yirmia

**Levr Yirmia** (hebraeg  יִרְמְיָהוּ *Yirməyāhū*), berraet en **Yr.**, a zo unan eus levrioù ar Brofeded koulz er Bibl hebraek hag er Bibl katolik. Unan eus levrioù hirañ ar Bibl eo.

Gellout a reer ober teir lodenn anezhañ : 
*digoradur – diouganoù a-zivout Yehouda (Yr. **1**:1 – **45**:5) ;

*diouganoù a-zivout ar broadoù (Yr. **46**:1 – **51**:64) ;
*danevell diskar Jeruzalem (Yr. **52**:1-34).

Ul levr a zo bet savet gant Barouc'h, sekretour Yirmia, a gaver e-touez al levrioù eilkanonel.

## Daveoù
* Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 3, 1983, p.&nbsp;71.
Umberto Eco

**Umberto Eco** (5 a viz Genver 1932 – 19 a viz C'hwevrer 2016) a oa ur skrivagner italian hag ur semiotikour. Ganet e voe en Alessandria, e Piemont, en un tiegezh 13 a vugale. Studioù prederouriezh ha lennegezh en deus graet e skol-veur Torino, betek an doktorelezh. Ur post kelenner semiotik en deus bet e skol-veur Bologna adalek 1971 ha kelennet en deus ivez e meur a skol-veur hag a skol uhel en estrenvro.

Anavezet eo evit e romantoù faltazi hag e skridoù diwar-benn ar semiotik.

## Oberennoù
**Opera Aperta*, 1962
**Trattato di semiotica generale*, 1975
**Il nome della rosa*, 1980)
**Il pendolo di Foucault*, 1988
**La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea*, 1993)
**L'isola del giorno prima*, 1994)
**Baudolino*, 2000
* *La misteriosa fiamma della regina Loana*, 2004
* *Il cimitero di Praga*, 2010
* *Numero zero*, 2015
Adriana Budevska

**Adriana Budevska**(Dobritch, 13 a viz Kerzu 1878 – Sofia, 9 a viz Kerzu 1955) a oa un aktourez vulgarat.

Deskiñ a reas ar vicher en ur c'hoariva e Moskva, ma tremenas pevar bloaz a-raok distreiñ da Vulgaria.
Mortain-Bocage

**Mortain-Bocage** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, dre vodañ kumunioù Bion, Mortain, Notre-Dame-du-Touchet, Saint-Jean-du-Corail ha Villechien.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Pierre de Bion.JPG|Iliz katolik *Sant Pêr*, e Bion.
Mortain - Abbaye Blanche 20140816-04.JPG|*Abbaye Blanche*, e Mortain.
Croix Saint-Martin de Notre-Dame-du-Touchet (3).JPG|Kroez Sant-Marzhin, e Notre-Dame-du-Touchet.
Iliz Saint Jean du Corail.jpg|Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*, e Saint-Jean-du-Corail.
Chapelle de la Bizardière (2).JPG|Chapel Bizardière, e Villechien.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Le Pardon (Maupassant)

***Le Pardon*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.

## Istor
Da gentañ e oa bet embannet e *[[Le Gaulois]]* ar 16 a viz Here 1882.
Goude e voe adembannet en dastumad *[[Clair de lune (dastumad)|Clair de lune]]* en 1883.

## An danevell

## Notennoù
Alopecoenas xanthonurus

***Alopecoenas xanthonurus*** (*Gallicolumba xanthonura* kent) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Columba xanthonura* (kentanv) da gentañ-penn (e 1823) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Inizi Caroline ha Mariana ma plij ar c'hoadegi dezhañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Alopecoenas xanthonurus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alopecoenas xanthonurus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Alopecoenas jobiensis

***Alopecoenas jobiensis*** (*Gallicolumba jobiensis* kent) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Phlegoenas* [sic] *jobiensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1875) gant an naturour alaman Adolf Bernhard Meyer (1840-1911).

Dont a ra anv ar spesad eus hini an enezenn Yapen a veze graet "Jobi" anezhi gwechall.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Alopecoenas jobiensis chalconotus*, en Inizi Salomon (Guadalcanal ha Vella Lavella),
* *Alopecoenas jobiensis jobiensis*, e Ginea Nevez, enezegi Bismarck ha D'Entrecasteaux.

## Liammoù diavaez
*  ''Alopecoenas jobiensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alopecoenas jobiensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Levr Hoshea

**Levr Hoshea** a zo unan eus levrioù Profeded an Testamant Kentañ.

Kavout a reer ennañ lavaroù ar profed Hoshea a brezegennas er bloavezhioù 730-750 e Rouantelezh an Norzh (Rouantelezh Israel pe Efraim). Ne gaver el levr meneg ebet eus Jeruzalem ha Sion.

Brudet eo Hoshea evel kelenner un doueoniezh a zeuio da vezañ diorroet goude : hini dimezioù Doue gant e bobl.

Levezonet e vefe bet e breder a-zivout darempredoù Doue gant Israel gant e vuhez personel rak dimezet oa gant ur vaouez difeal war urzh Doue (Ho **1**,2). War veno burutellerien zo e vefe arouezel dimeziñ Hoshea ha nann gwirion... Sellet e vez outañ evel profed trugarez, teneridigezh ha madelezh Doue.

Kavet e vez Levr Hoshea er pajennoù 196-205 e troidigezh An Tour-Tan hag er pajennoù 781-789 e troidigezh Gwilh ar C'hoad (1897)

#### Notennoù
Saint-Hilaire-du-Harcouët

**Saint-Hilaire-du-Harcouët** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Istor
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 eo bet bodet kumunioù Saint-Hilaire-du-Harcouët, Saint-Martin-de-Landelles ha Virey d'ober ur gumun nevez anvet Saint-Hilaire-du-Harcouët.
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Hilaire-du-Harcouët - Ancien clocher 02.JPG|Kloc'hdi kozh Saint-Hilaire-du-Harcouët.
Parc Ange Michel - Tacot en folie.JPG|Parc Ange Michel, e Saint-Martin-de-Landelles.
FranceNormandieVireyEglise.jpg|Iliz Virey.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Gevelliñ
*
*
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Sourdeval (kumun gozh)

**Sourdeval** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh

FranceNormandieBrouainsBeauficelSourdevalSee.jpg|Ar Sée e Sourdeval.

* War lez ar stêr Sée emañ Sourdeval.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Sourdeval hag e Bann Mortain. Lakaet e voe en Arondisamant Mortain e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 157 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,69% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe daouzek soudard e reter Belgia adalek an 22 betek ar 24 a viz Eost 1914, e penn-kentañ ar brezel; lazhet e voe daou soudard eus ar gumun e Boezinge e Flandrez Belgia Belgia d'an 22 a viz Ebrel 1915, en 79vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oant o-daou.

#### Kemm Arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
*  Mervel a reas meur a vilour eus ar gumun.
* Tri rezistant eus ar gumun a voe drouklazhet gant an nazied : ur mezeg komunour e kamp nazi Auschwitz-Birkenau e Polonia d’ar 15 a viz Here 1942, harzet e oa bet gant ar polis gall e miz Du 1941, ur paotr yaouank e Breslau e Polonia e miz C’hwevrer  1944, ganet e oa bet e Dinarzh, ur prizoniad-brezel e Buchenwald en Alamagn e miz Du 1944.
* Emgann Normandi: bombezet e voe ar gumun gant ar Re Gevredet d’ar 6 a viz Even, lazhet e voe tri den nann-soudard ; kalz a dud a voe lazhet e miz Eost gant tennoù kanol.
#### Brezelioù  didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Lazhet e voe un harzlammour eus ar gumun d’an 18 a viz Genver 1955 en Djebel Khaled e Yabous.
### 
* Krouet eo bet kumun nevez Sourdeval d'ar 1 a viz Genver 2016 diwar kumunioù  kozh Sourdeval ha Vengeons.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieSourdevalEglise.jpg|An iliz katolik (diavaez).
Église Saint-Martin de Sourdeval - Nef.jpg|Nev an iliz katolik.
Église Saint-Martin de Sourdeval - Choeur.jpg|Keur an iliz katolik.
Sourdeval - Monuments aux Morts.jpg|Ar monumant.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
* Monumant ar re varv dirak ar maerdi, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Monumant an dud nann-soudard marvet abalamour d'an Eil brezel-bed,  luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Gevelliñ
*
*
## Tud
## Pennadoù kar
* Sourdeval, kumun nevez,
* Vengeons
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Alopecoenas erythropterus

***Alopecoenas erythropterus*** (*Gallicolumba erythroptera* kent) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Columba erythroptera* (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zelioù, greun ha struj.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad edo brosezat an daou isspesad anezhañ :
* † *Alopecoenas erythropterus albicollis*, e kreiz inizi Tuamotu,
* *Alopecoenas erythropterus erythropterus*, e hanternoz ha kreisteiz inizi Tuamotu.

## Liammoù diavaez
*  ''Alopecoenas erythropterus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alopecoenas erythropterus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Alopecoenas beccarii

***Alopecoenas beccarii*** (*Gallicolumba beccarii* kent) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Chalcophaps beccarii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1876) gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923) : dougen a ra anv ar skiantour italian Odoardo Beccari (1843-1920).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ :
* *Alopecoenas beccarii admiralitatis*, en Inizi an Amiraliezh (Enezeg Bismarck),
* *Alopecoenas beccarii beccarii*, e Ginea Nevez,
* *Alopecoenas beccarii eichhorni*, e Saint Matthias Group (Enezeg Bismarck),
* *Alopecoenas beccarii intermedius*, e kornôg Inizi Salomon,
* *Alopecoenas beccarii johannae*, en Enez Karkar, Inizi Green, Enezeg Bismarck,
* *Alopecoenas beccarii masculinus*, en Inizi Green (kornôg Inizi Salomon),
* *Alopecoenas beccarii solomonensis*, e reter Inizi Salomon.

## Liammoù diavaez
*  ''Alopecoenas beccarii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alopecoenas beccarii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Guarânia

**Guarânia** zo un doare sonerezh eus Paraguay hag a gaver ivez e Brazil. 
Tonioù minor, goustad, eo an tonioù guarânia.

Krouet eo bet an doare-se en Asunción gant ar soner José Asunción Flores, en 1925.
Le Parc

**Le Parc** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
## Douaroniezh
## Istor
### 
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Braffais, Plomb ha Sainte-Pience er gumun nevez anvet Le Parc.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Martin de Braffais.JPG|Iliz katolik *Sant Varzhin*, e Braffais.
FranceNormandiePlombEglise.jpg|Iliz katolik *Sant Varzhin*, e Plomb.
FranceNormandieSaintePienceCroixCimetiere.jpg|Kroez ar bered, e Sainte-Pience.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Romagny Fontenay

**Romagny-Fontenay** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, dre vodañ kumunioù Fontenay ha Romagny.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Pierre de Fontenay (Manche) (2).JPG|Iliz katolik *Sant Pêr*, e Fontenay.
La Petite Cascade.JPG|Al lamm-dour bihan, e Romagny.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Efraim (tiriad)

Graet e vez **Efraim** er Bibl eus an tiriad a oa annez meuriad Efraim mab da Yosef, mab da Yaakov, e norzh Palestina. Kresket en doa ar meuriad e dachenn a-hed an amzer betek ma voe ken bras ken e teuas er VIIvet kantved kent JK "Efraim" da vezañ heñvelster da Rouantelezh Israel (rouantelezh an norzh.(Ys **16**,5-10 ; Yr**31**, 18-20 ; Ye **11**,13).

#### Notennoù ha davennoù
Efraim (mab Yosef)

Hervez ar Bibl e oa **Efraim** (en hebraeg אפרים, a dalvefe "daou zigoll") unan eus mibien Yosef, mab Yaakov ha Rahel. Pa oa Yaakov war e dalaroù en Egipt e voe degaset dezhañ mibien Yosef evitañ d(o bennigañ. Lakaat a reas Yaakov e zorn dehou war benn Efraim, an hini yaouankañ, ha n'eo ket war benn Menashe, an henañ daoust da Yosef. en ur lavarout "Drezout e vennigo Israel gant lavarout 'Ra lako ac'hanout Doue evel Efraim ha Menashe!' en ur lakat Efraim a-raok Menashe". "Tad" ar meuriad a doug e anv a voe Efraim, unan eus galloudusañ meuriadoù Israel (sellout ouzh ar pennad Efraim (tiriad)).

#### Daveoù
Ishmael

Hervez ar Bibl e voe **Ishmael** mab kentañ Avraham ganet gant Hagar, matezh e wreg Sarai n'he doa ket roet bugale dezhañ.

Ur wech ganet Is'hak, mab Sarai, e voe argaset Ishmael hag e vamm diwar c'houlenn Sarai. Kantren a rejont er gouelec'h. Gwarezet e voe Ishmael gant Doue (« [...] rak ur bobl veur hel lakain da vezañ ! »)

Hervez Gn. **25**:12-18, e voe Ishmael hendad daouzek meuriad eus Treuzjordania ha norzh Arabia. Gwelet e vez evel hendad an Arabed.

## Daveoù
Levr Yoel

**Levr [[Yoel]] ** (**Joel** e troidigezh Gwilh ar C'hoad, 1897) a gaver er Bibl Hebraek e lodenn ar Brofeded e-touez an Daouzek profed "bihan". Ul levr berr eo (pp 207-211 troidigezh An Tour-Tan). 

Setu penaos e kinnig Job Lec'hvien ha Pêr ar Gall al levr : 

"Div lodenn a c'heller ober e levr Yoel :
Da gentañ e tanevell ar profed ar reuz bras graet gant ar c'harveged a vefe marteze gwalennañ enebourien oc'h aloubiñ ar vro, evel ma veze graet dorifored eus enebourien all en hon amzer ; hag e c'halv Yoel e genvroiz d'ar binijenn, da fregañ o c'halonoù ha nann o dilhad ha da zistreiñ davet an Aotroù, rak — ha setu an eil lodenn — emañ Doue en e drugar o vont da argas an hanternoziad a wallgas ar vro ; adsevel a ray anezhi ha skuilhañ e Spered war bep den. Dont a ra Devezh an Aotroù, a welo kastiz an enebourien ha bleuñvidigezh Yehouda : an Aotroù en devo an trec'h. Ar pevare pennad, o tanevellañ ar varnadeg-veur e traoñienn Yehoshafat, en deus un doare apokalipsek skeudennus-tre anavezet-mat dre an "Dies Irae" ergentaou en oferennoù an Anaon."

## Daveoù
Daouzek meuriad Israel

Hervez an hengoun e voe diazezet framm Israel war zaouzek meuriad, o tiskenn eus daouzek mab Yaakov anvet ivez Israel : Reouven, Shimeon, Levi, Yehouda, Isac'har, Zevouloun, Gad, Asher, Yosef, Binyamin, Dan ha Naftali.

Kemm a reas al listenn a-hed an amzer. Ne voe kaoz ken eus Levi, lezel a reas Yosef e blas d'e vibien Menashe hag Efraim... ha kemmoù all da-heul...

Seblantout a ra klotañ an daouzek meuriad-se gant ur youl politikel da rannañ ar vro e daouzek pastell-vro da vare Salomon

## Daveoù
Gonneville-Le Theil

**Gonneville-le-Theil** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Saire emañ Gonneville-Le Theil.
## Istor
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Gonneville ha Le Theil d'ober kumun nevez Gonneville-Le Theil.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Gonneville - Vue d'ensemble depuis le cimetière (2).JPG|Kastell Gonneville.
Église Sainte-Marguerite du Theil (2).JPG|Iliz katolik *Santez Marc'harid*, e Le Theil.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Gonneville, 
* Le Theil.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Menashe

Hervez Levr ar C'heneliezh ar Bibl ec'h eo **Menashe** unan eus an daou vab he deus ganet Asnat, merc'h Potifar, beleg On, da Yosef en Ejipt.

Ar mab henañ e oa Menashe, met goude e vreur Efraim e voe lakaet gant o zad-kozh Yaakov p'en doa o benniget o-daou.
Hendad unan eus Daouzek meuriad Israel e vefe Menashe, evel e vreur Efraim.

## Daveoù
Asnat

**Asnat** (/ˈæsᵻnæθ/, en hebreeg : אָסְנַת) zo ur vaouez egiptat eus Levr ar C'heneliezh, e-barzh ar Bibl, ha pried Yosef, mab Jakob.

Merc'h eo d'ur beleg, Poti-Fera, eus kêr Heliopolis. Roet e voe da Jozef gant ar Faraon. Ganet he doa dezhañ Menashe hag Efraim, ha voe tadoù daou veuriad.

## Daveoù
José Asunción Flores

**José Asunción Flores** (Asunción, Paraguay, 1904 - Buenos Aires, 1972) a oa ur soner paraguayat, tad ar guarania, hag emsaver komunour.
Le Teilleul

**Le Teilleul** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Le Teilleul hag e Bann Mortain. Lakaet e voe en Arondisamant Mortain e 1800; lazhet e voe pevar soudard eus ar gumun e Belgia d'an 22 a viz Eost  1914, e penn- kentañ ar brezel, unan eus ar 136vet Rujumant Troadegiezh en Oret, unan all eus ar memes rujumant e Châtelet, unan eus an 39vet Rujumant Troadegiezh e  Châtelet hag unan eus ar 47vet Rujumant Troadegiezh e Falisolle.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 84 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,32% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### Kemm Arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 23 eus ar gumun. daouzek anezhe a oa tud nann-soudard.
* Emgann Normandi: bombezet e voe ar gumun gant ar Re Gevredet d’an 9 a viz Eost, lazhet e voe nav den nann-soudard .
### 
* Bodet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 kumun gozh Le Teilleul gant kumunioù Ferrières, Heussé, Husson ha Sainte-Marie-du-Bois d'ober ur gumun nevez anvet Le Teilleul.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Patrice du Teilleul.JPG|An iliz katolik.
Chapelle d'ouessey.JPG|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Padrig*.
* Chapel aotrouniezh Ouessey.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Gwerenn-livet 1914-1918 ha 1939-1945 en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Gwerenn-livet 1939-1945 en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Gevelliñ
*
## Tud
## Pennadoù kar
* Ferrières, 
* Heussé, 
* Husson,
* Le Teilleul, kumun nevez,
* Sainte-Marie-du-Bois. 
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Yoel

**Yoel**, e latin Joel, en Hebraeg: יואל‎ (Yoel), a zo unan eus daouzek profed "bihan" an Testamant Kentañ. N'ouzer ket kalz tra diwar e benn peogwir e lavar darn e vevas a-raok, darn all goude harlu pobl Israel da Vabilon. Talvezout a ra e anv kement hag "an Aotrou a zo Doue". A orin eus Rouantelezh Yehouda e oa moarvat pa gomz dreist-holl eus Jeruzalem ha Yehouda. 
#### Daveoù
Amos (profed)

Er Bibl ez eo **Amos** unan eus an daouzek profed "bihan". Ur mesaer e oa, ganet e Tekoa tost da Vetlehem, e Rouantelezh Yehouda. Prezegenniñ a reas da vare ren Yarovam II war-dro kreiz an VIIIvet kantved kent JK, un tamm a-raok Hoshea. Stad Israel er mare-se a rae berzh, met e-kichen pompadoù an uhelidi e rae gwalenn an davantegezh, mac'homerezh ar re vras war an dud vunut, breinadur ar barnerezh, azeulerezh a-ziavaez hag idolerezh. Prezegenniñ a reas Amos enep ar saviad-se. Hervez Levr Amos (Am **7**, 10 -17) e voe gourdrouzet Amos gant Amasia a lavaras dezhañ distreiñ da Yehouda met chom a reas en Israel da prezegenniñ.

#### Daveoù
Horizocerus

***Horizocerus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963), ennañ kalaoed.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad kalaoed a ya d'ober ar genad :
* ar c'halao kabell gwenn (*Horizocerus albocristatus*)
** *H. a. *'albocristatus**' ha *macrourus*,
* *[[Horizocerus cassini]]*,
* *[[Horizocerus granti]]*,
* *[[Horizocerus hartlaubi]]*.
O c'havout a reer en Afrika ar C'hornaoueg, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Bez' e oa ar spesad *albocristatus* er genad *[[Tropicranus]]* ha *hartlaubi* e hini *[[Tockus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Levr Amos

**Levr [[Amos (profed)|Amos]]** (Am) a gaver e rann ar Brofeded er Bibl hebraek. Unan eus levrioù ar brofeded "vihan" eo. 

Setu, hervez Job Lec'hvien ha Pêr ar Gall, danvez levr Amos : 

"An Aotroù a zo krouer ha mestr ar bed, hollc'halloudek, ha netra ne zo kuzhet outañ. Abeg ar c'hastizoù eo torradur al Lezenn. Mestr eo ivez ha barner an holl vroadoù met gant Israel en deus darempredoù dibar, ha paz eo aet ar bobl d'an dizurzhioù, d'an dirollerezh ha d'an direizhderioù diniver[...], daoust d'ar c'hentelioù roet gant an Aotroù evit he distreiñ davetañ. Sed ar mac'homer o tont ha skrijus e vo ar c'hastiz [...]. 

Gourc'hemennet   e vo da Amos gant ar beleg Amasia mont kuit eus BroBet-El hag eus Rouantelezh Israel evit distreiñ d'e vro. Met chom a reas Amos da brezeg eno hag e roas d'ar bobl ur skleurenn a esper : un aspadenn a vo salvet, hag adsavet e vo rouantelezh David, adunvanet Israel gant Yehouda ha gwelet distro ar brizonidi, hag e frouezho c'hoazh an douar hag ar bobl a chom warnañ."

#### Daveoù
Horizocerus hartlaubi

***Horizocerus hartlaubi*** (*Tockus hartlaubi* kent) a zo ur spesad kalaoed eus ar c'herentiad Bucerotidae.

Anvet e voe *Toccus* [sic] *hartlaubi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1861) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881) : dougen a ra anv an evnoniour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo ar spesad en Afrika ar C'heheder.

## Liammoù diavaez
*  ''Horizocerus hartlaubi'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Horizocerus hartlaubi'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Amasia (beleg)

Hervez Levr Amos en Testamant Kentañ e oa **Amatsia** (hebraeg אֲמַצְיָהוּ *ʾAmaʦyāhû*) ar beleg a glaskas en aner argas Amos eus Bet-El ha lakaat anezhañ da zistreiñ da Yehouda peogwir e komze a-enep Yarovam, roue Israel.

## Daveoù
Amasia

**Amasia** zo un anv-lec'h latin hag a gaver e meur a vro. Un anv-den eo ivez er Bibl.

## Lec'hioù

###### 
* *Amasia*, anv latin ar stêr Ems ;

###### 
* Amasia, kêriadenn e marz Shirak ;
* Amasia, kêr e marz Armavir ;
* Amasia, raion kozh;
* *Amasia* pe *Amasea*, anv kozh kêr-benn proviñs Diospontus krouet gant Diocletianus ha staget ouzh diokes Pontos, deuet da vout Amasya en Turki

## Tud
*Amasia (beleg), er Bibl
* Amasia, roue Yehouda, war-lerc'h e dad Yoash.
Ovadia

**Ovadia** pe Abdias ( (hebraeg : עֹבַדְיָה Ovadia, « servijer  » pe « an hini a enor YHWH » ; gresianeg : Οβαδίας Obadias pe Obdios ; latin : Obadia) a zo pevare profed "bihan" ar Bibl.

N'ouzer ket kaz tra diwar e benn. Darn a soñj e c'hellfe bezañ an hevelep den hag an Ovadia, keneil da Elia, meneget e 1R **18** ; darn a lavar e oa e dad un Edomiad ; ha darn all eoa kenvroad da Yirmia, hag e welas distruj an Templ e 587 kent JK. Aozer al levr anvet Levr Ovadia e vefe.

#### Daveoù
Lophoceros

***Lophoceros*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1833 gant an daou naturour alaman Friedrich Wilhelm Hemprich (1796-1825) ha Christian Gottfried Ehrenberg (1795-1876), ennañ kalaoed.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* ar c'halao kabellek (*Lophoceros alboterminatus*),
* ar c'halao Bradfield (*Lophoceros bradfieldi*),
* *[[Lophoceros camurus]]*,
* *[[Lophoceros fasciatus]]*,
* ar c'halao Hemprich (*Lophoceros hemprichii*),
* *[[Lophoceros nasutus]]*
** *L. n. epirhinus* ha ***nasutus***,
* *[[Lophoceros pallidirostris]]*
** *L. p. neumanni* ha ***pallidirostris***,
* *[[Lophoceros semifasciatus]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Bez' e oa an holl spesadoù er genad *[[Tockus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Yona

**Yona** pe **Jona** pe **Jonas**(en hebraeg : יוֹנָה (yôna(h)), en arabe: يونس [Yūnas]) az o pempvet profed "bihan" ar Bibl. Tudenn pennañ Levr Yona (Yn) a gaver en Tanac'h (Bibl hebraek) hag e Testamant Kentañ stummoù kristen ar Bibl.

Eil Levr ar Rouaned a gomz diwar-benn ur profed eus Gat-ha-Hefer, Yona e anv, mab da Amitai (2R **14**, 25) en amzer Yarovam II, roue Israel. Met n'eur ket evit lavarout ez eo hennezh aozer Levr Yona, na lavarout petra zo istor ha petra zo marvailh.

#### Daveoù
Yarovam II

Hervez ar Bibl (2R **14**,23-29) e voe **Yarovam II** (**Jeroboam** e troidigezh Gwilh ar C'hoad) roue Israel (Rouantelezh an norzh) etre 783 ha 743 kent JK.

## Daveoù
Levr Yona

**Levr Yona** (Yn) zo unan eus levrioù profeded vihan an Tanac'h.
 
"Sed amañ ul levr hag en deus ur stumm nemetañ e-touez oberennoù ar brofeded : n'eus ket ennañ a ziouganoù.".

Ennañ eo kontet istor ar profed Yona a nac'h sentiñ ouzh goulenn Doue da vont da brezegenniñ e kêr Ninive evit kemenn d'hec'h annezidi e vo distrujet o c'hêr ma ne gemmont ket o doareoù-bevañ. Tec'hout a ra war vor. Skeiñ a ra ar vartoloded anezhañ er mor evit sioulaat ur gorventenn. Lonket eo gant ur pezh mell pesk. Chom a ra bev ennañ e-pad tri devezh ha dislonket eo gant ar pesk war un draezhenn. Asantiñ a ra neuze mont da Ninive. Dont a ra a-benn da gendrec'hiñ an annezidi, hag int da gemm o doareoù ha da dreiñ ouzh Doue ha setu int savetaet .

Daou dra bouezus a gaver el levr hervez Job Lec'hvien ha Pêr ar Gall :
"Diskleriet brav eo er skrid-mañ Ragevezh-Doue hag e drugarez, ken gwirion e-keñver ar broadoù hag e-keñver e bobl, rak mennad an Aotroù eo silvidigezh an holl bobloù."

"Ur menoz all ken pouezus : keuzidigezh ha pinijenn eo a zegas an Aotroù da reiñ e bardon d'ar pec'her."

Sellet e vez ouzh Yona evel ur rakskeudenn eus ar C'hrist, marvet ha dasorc'het tri devezh goude, gant ar gristenien hag ur sin eus ar silvidigezh kinniget d'an holl dud ivez (Mzh **12**, 38-42, "Sin Yona).

## Daveoù
Cercotrichas leucophrys

***Cercotrichas leucophrys*** (*Erythropygia leucophrys* kent) a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'hrerentiad Muscicapidae.

Anvet e voe *Sylvia leucophrys* (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ en Afrika issahara :
* *Cercotrichas leucophrys brunneiceps*, e kreiz ha kreisteiz Kenya, hanternoz Tanzania,
* *C. l. eluta*, e kreisteiz Somalia ha biz Kenya,
* *C. l. leucophrys*, e kreisteiz Zimbabwe, hanternoz ha reter Suafrika,
* *C. l. leucoptera*, e kreisteiz Soudan, kreisteiz Etiopia, hanternoz Somalia ha hanternoz Kenya,
* *C. l. munda*, eus kreisteiz Gabon da greiz Angola ha kornôg Republik Demokratel Kongo (RDK),
* *C. l. ovamboensis*, eus kreisteiz Angola ha hanternoz Namibia da vervent Zambia ha kornôg Zimbabwe,
* *C. l. sclateri*, e kreiz Tanzania,
* *C. l. vulpina*, e reter Kenya ha reter Tanzania,
* *C. l. zambesiana*, eus hanternoz ha reter RDK ha kreisteiz Soudan da gornôg Kenya, reter Zimbabwe ha hanternoz Mozambik.

Plijout a ra ar c'hoadegi trovanel hag istrovanel sec'h hag ar savanennoù sec'h dezhañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Erythropygia leucophrys'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Erythropygia leucophrys '' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù