open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toine (danevell)

***Toine*** zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, embannet en 1885.

## Istor
Da gentañ e voe embannet *Toine* e *[[Gil Blas]]* ar 6 a viz Genver 1885, hag adembannet en dastumad *[[Toine (dastumad)|Toine]]* er memes bloaz.

## An danevell

## Embannadurioù

## Notennoù
Jerry Lewis

**Joseph Levitch** (**Joseph** pe **Jerome Levitch** hervez ar mammennoù), bet ganet e Newark (New Jersey, Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 16 a viz Meurzh 1926 hag aet da Anaon d'an 20 a viz Eost 2017, a oa un aktour ha fentigellour stadunanat.

Rused yuzev e oa e dud, hag aktour e dad, Daniel Levitch, Danny Lewis e anv micher. Brudet e voe Joseph Lewis abalamour d'ar par a reas gant ar c'haner Dino Martino, alias Dean Martin, hag anvet *Martin and Lewis*.

## Notennoù ha daveennoù
Fred Rogers

**Frederick McFeely Rogers**, anavezetoc'h evel **Fred Rogers**, ganet e Latrobe (Pennsylvania, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 20 a viz Meurzh 1928, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Loïe Fuller

**Mary Louise Fuller**, anavezet evel **Loïe Fuller**, bet ganet d'ar 15 a viz Genver 1862 e Hinsdale (Illinois, SUA) hag aet d'an Anaon d'an 2 a viz Genver 1928 e Pariz, a oa ur gorollerez stadunanat hag unan eus mammoù ar c'horolliñ modern hag a oa o vevañ e Bro-C'hall.
Emma Normandi

**Emma Normandi** (985-1052) a oa ur briñsez norman, deuet da vout rouanez Bro-Saoz, Danmark ha Norge.

## He buhez
Merc'h e oa da Richarzh Iañ (dug Normandi) ha d'e eil pried Gunnora. 
Dimezet e voe da Æthelred (1002-1016) ma teuas da vout rouanez Bro-Saoz.

## Euredoù ha bugale
Div wech e timezas: 
*da Ethelred II Gwallguzul (1014-1016)
*da Knut Veur, roue Danmark ha roue Bro-Saoz, ha daou vugel o doe.
Arborophila rufogularis

***Arborophila rufogularis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.

Anvet e voe *Arboricola rufogularis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1849) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
* *Arborophila rufogularis annamensis*, e kreisteiz-kreiz Viêt Nam,
* *A. r. euroa*, eus gevred Yunnan (kreisteiz Sina) da hanternoz Laos,
* *A. r. guttata*, e kreiz Viêt Nam, kreiz Laos,
* *A. r. intermedia*, (Blyth, 1855), eus biz India da hanternoz ha gwalarn Myanmar,
* *A. r. rufogularis*, (Blyth, 1849), e biz India, Nepal, Bhoutan, gevred Tibet,
* *A. r. tickelli*, (Hume, 1880), eus reter Myanmar da dThailand ha mervent Laos.

## Liammoù diavaez
*  ''Arborophila rufogularis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Arborophila rufogularis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lorenzo

**Lorenzo** zo un anv-bihan italianek.

## Yezhoù all
*Lorenz en alamaneg
*Laorañs e brezhoneg
*Lawrence e saozneg
*Laurent e galleg

## Tud

* Lorenzo de' Medici, anv meur a zen
** dreist-holl hini Lorenzo il Magnifico, politiker ha barzh
** Lorenzo il Popolano, ur priñs italian
* Lorenzo Corsini, pab 
* Lorenzo Costa il Giovane (1537-1583), livour italian
* Lorenzo il Vecchio (1395-1440), arc'hantour italian
* Lorenzo Costa il Vecchio (1460-1535), livour italian
* Lorenzo di Credi (war-dro 1459 - 1537), livour ha kizeller italian
* Lorenzo Mercadante de Bretaña, (marvet e 1480), kizeller breizhat
### XXvet kantved
* Lorenzo Fernández (1900-1973), melldroader etrebroadel uruguayat
* Lorenzo Hierrezuelo (1907-1993), soner trova kuban, kaner ha sonaozer kuban
* Lorenzo Varela (1916-1978), skrivagner ha kazetenner spagnol
* Lorenzo Bandini (1935-1967), blenier kirri italian

### Anv-tiegezh
* Leonardo De Lorenzo (1875-1962), fleüter italian

## Gwelet ivez
* San Lorenzo
Emma Bro-C'hall (894-934)

**Emma Bro-C'hall** (894-934) a oa ur briñsez frank, hag a voe dugez Bourgogn (921-923), ha goude rouanez ar Franked (923-934). 
 
## He zud

Merc'h e oa da Roperzh Iañ, roue ar Franked (922-923), ha d'e bried kentañ, Aelis Maine, pe d'e eil pried, Béatrice de Vermandois. C'hoar e oa da Huon Veur, dug ar Franked. 

## Eured
E 921 e timezas da Raoul, dug Bourgogn, ha roue ar Franked adal Gouhere 923 pa voe kurunennet en abati Saint-Médard e Soissons.

O bugel nemetañ, Louis, ganet en 934, a varvas er bloaz-se en-eeun.

Harpañ he fried a reas da stourm ouzh emsavadegoù e wizien .
Perdicula erythrorhyncha

***Perdicula erythrorhyncha*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.

Anvet e voe *Coturnix erythrorhyncha* (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an naturour saoz William Henry Sykes (1790-1872).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an daou isspesad anezhañ en India :
* *Perdicula erythrorhyncha blewitti*, (Hume, 1874), e kreiz ha gevred ar vro,
* *P. e. erythrorhyncha*, e mervent ar vro.

## Liammoù diavaez
*  ''Perdicula erythrorhyncha'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Perdicula erythrorhyncha'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
La Danseuse

***La Danseuse*** a zo ur film gall bet sevenet gant Stéphanie Di Giusto, kinniget e Festival Kanas 2016 (rann *Un certain regard*).

Kontañ a ra istor ar gorollerez stadunanat Loïe Fuller. Koulskoude eo bet ijinet an dudenn Louis d'Orsay.

## Aktourien bennañ
* SoKo: Loïe Fuller 
* Gaspard Ulliel: Louis d'Orsay
* Mélanie Thierry: Gabrielle
* Lily-Rose Depp: Isadora Duncan
Loeiz V

**Loeiz V** a vez graet eus an dud -mañ:

* Loeiz V (roue Frankia ar C'hornôg) (967-987), roue ar Franked adal 986 betek 987
* Loeiz V Chiny (1235-1299), kont Chiny adal 1268 betek 1299, aozer Tournamant Chauvency en 1285, brudet gant Jacques Bretel 
* Loeiz V, Dug Bavaria (1315–1361)
* Loeiz V Brandenburg (1316-1361), margrav Brandenburg adal 1323 betek 1361
* Loeiz V, dilennour Pfalz (1478-1544), dilenner Pfalz adal 1508 betek 1544
* Loeiz V, landgrav Hessen-Darmstadt, Landgrav Hessen-Darmstadt adal 1596 betek 1626

## Pennadoù kar
*Loeiz IV
*Loeiz VI
*Ludwig V
Ludwig V

**Ludwig V** zo anv meur a briñs alaman.

## Tud
* Ludwig V, Dug Bavaria (1315–1361)
* Ludwig V, Dilenner Pfalz (1478–1544)
* Ludwig V, Landgrav Hessen-Darmstadt, Landgrav Hessen-Darmstadt adal 1596 betek 1626. 

## Pennadoù kar
* Ludwig IV
* Ludwig VI
* Ludwig
Emma Bro-C'hall (943-968)

**Emma Bro-C'hall** (943-968) a oa merc'h da Huon Veur ha d'e bried Hedwige de Saxe. C'hoar eta e oa da Huon Capet, kontet da vezañ kentañ Roue Bro-C'hall.

Dimezet e voe da Richarzh, dug Normandi. 

Mervel a reas da 25 bloaz hep bugel ebet.

## Pennad kar a-bell
* Emma Normandi
Emma Bro-C'hall

**Emma Bro-C'hall** zo anv meur a briñsez frank.

## Tud
### Rouanezed
***[[Emma (merc'h da Glotar II)]]**, priñsez frank er VIIvet kantved, dimezet d'ar roue Eadbald Kent;
* Emma Bro-C'hall (894-934), merc'h da Roperzh Iañ (roue ar Franked) (922-923), kenseurtez Raoul Bourgogn; 
* **[[Emma Italia]]** (948-988), merc'h da Lotar Arle, roue Italia, ha da Adelheid Bourgogn; rouanez ar Franked adal 965 betek 986 dre hec'h eured da Lotar, diwezhañ roue karolingat da ren en Frankia ar C'hornôg .

### Priñsezed
* Emma Bro-C'hall (943-968), merc'h da Huon Veur, c'hoar da Huon Capet, dimezet da da Richarzh, dug Normandi.

## Pennad kar
* Emma Normandi
* Emma
Lily-Rose Depp

**Lily-Rose Melody Depp**, bet ganet d'ar 27 a viz Mae 1999 e Pariz, a zo un aktourez c'hall-stadunanat. Bugel henañ eo d'ar ganerez-aktourez c'hall Vanessa Paradis ha d'an aktour stadunanat Johnny Depp.

## Un nebeud filmoù
* 2014: *Tusk* gant Kevin Smith, *Colleen Colette*
* 2016: *Yoga Hosers* gant Kevin Smith, *Colleen Colette*
* 2016: *[[La Danseuse]]* gant Stéphanie Di Giusto, *[[Isadora Duncan]]*
* 2016: *Planetarium* gant Rebecca Zlotowski, *Laura*

## Liammoù diavaez
* {en} Lily-Rose Depp war IMDb
* {fr} Lily-Rose Depp war allociné
Let's Spend the Night Together (kanaouenn)

***Let's Spend the Night Together*** (*Tremenomp an nozvezh asambles*) a zo ur ganaouenn saoznek savet gant Mick Jagger (1943-) ha Keith Richards (1943-).

E miz Du 1966 e voe enrollet ar sonenn er Studioioù Olympic gant ar strollad sonerien vreizhveuriat The Rolling Stones hag embannet d'an 13 a viz Genver 1967 war tu B ur bladennig daou ditl ; 3'36" eo he fad, e-skoaz *[[Ruby Tuesday]]*, war an tu A, hag a bad 4'31". He c'havout a reer ivez evel kentañ kanaouenn an albom studio *[[Between the Buttons]]* a voe embannet e Stadoù-Unanet Amerika d'an 11 a viz C'hwevrer da-heul. Tra ma voe pedet an arzour stadunanat Jack Nitzsche (1937-2000) da seniñ ar piano da-geñver an abadennoù enrollañ ne seblant ket ar soner gitar-boud Bill Wyman (1936-) bezañ kemeret perzh enne !

E dibenn ar bloavezhioù '60 e kave da dud 'zo e oa gwall lampr pozioù ***Let's Spend the Night Together***. Ma tivizas un nebeud savlec'hioù skingomz skignañ *Ruby Tuesday* kentoc'h. Pedet e oa bet The Rolling Stones en abadenn skinwel *[[The Ed Sullivan Show]]* ha reiñ e c'her d'ar c'hinniger Ed Sullivan a reas Jagger e vije kemmet ar gerioù "let's spend *the night* together" e "let's spend *some time* together". Tra lavaret a voe sevenet, ar pezh na viras ket ouzh Jagger ha Wyman a dreiñ o daoulagad ouzh ar c'hamera skinwel en ur ganañ ar pozioù nevez...

Kanet eo bet gant un nebeud arzourien all, David Bowie, CCCP, Roger Chapman, Jerry Garcia Band, Keel, Claudine Longet, Lukas Rossi, Tina Turner, Muddy Waters ha The Like en o zouez.

## Ar gerioù...
*  ...war al lec'hienn MetroLyrics.

## Liammoù diavaez
*  ''Let's Spend the Night Together'' kanet gant The Rolling Stones.
*  ''Let's Spend the Night Together'' kanet gant David Bowie

## Notennoù ha daveennoù
Filiae Patriae

**Filiae Patriae Sorority** pe **korp! Filiae Patriae**, berraet e **C!FP** a zo ur genvreuriezh studierezed savet d'ar 27 a viz Here 1920 en Estonia e skol-veur Tartu. Pa voe aloubet ar vro gant URSS e voe roet lamm d'ar genvreuriezh. 
An izili tec'het d'ar C'hornôg a grouas skourroù e Kanada, SUA, Sveden, Aostralia, betek Brazil. Ar re chomet en Estonia a gendalc'has gant ar genvreuriezh met en un doare kuzh. 
Gant sikour izili ar bed holl, 14 ezel, merc'hed anezho, a oa o studiañ e skol-veur Tartu a adsavas ar C!FP e 1989, tost da zaou vloaz a-raok ma voe rentet he dishualded da Estonia.
## Palioù
Lies eo palioù an aozadur : lakaat war-raok ar vrogarouriezh, ar c'hengred etre an izili, an desevel, ar fed da vezañ maouez penn-kil-ha-troad.
## Izili brudet
* Kersti Kaljulaid
## Liammoù diavaez

*Filiae Patriae (lec'hienn ofisiel)
Spilornis

***Spilornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad evned-preizh a ya d'ober ar genad :
* *[[Spilornis cheela]]*
** *S. c. abbotti*, *asturinus*, *batu*, *baweanus*, *bido*, *burmanicus*, ***cheela***, *davisoni*, *hoya*, *malayensis*, *melanotis*, *minimus*, *natunensis*, *palawanensis*, *pallidus*, *perplexus*, *richmondi*, *ricketti*, *rutherfordi*, *sipora* ha *spilogaster*,
* *[[Spilornis elgini]]*,
* *[[Spilornis holospilus]]*,
* *[[Spilornis kinabaluensis]]*,
* *[[Spilornis klossi]]*,
* *[[Spilornis rufipectus]]*
** *S. r. *'rufipectus**' ha *sulaensis*.

Tri isspesad warn-ugent (23) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Phaethon aethereus

***Phaethon aethereus*** a zo ur spesad evned-mor eus ar c'herentiad Phaethontidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar besked ha stioganed.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Phaethon aethereus aethereus*, e kreisteiz ar Meurvor Atlantel,
* *P. a. indicus*, Hume, 1876, er Mor Ruz, e Pleg-mor Aden, Pleg-mor Persia,
* *P. a. mesonauta*, e reter ar Meurvor Habask, er Mor Karib, e reter ar Meurvor Atlantel.

## Liammoù diavaez
*  ''Phaethon aethereus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Phaethon aethereus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Vanessa Paradis

**Vanessa Paradis**, bet ganet d'an 22 a viz Kerzu 1972 e Saint-Maur-des-Fossés (Val-de-Marne, Bro-C'hall), a zo ur ganerez hag un aktourez c'hall.

Dont a reas da vezañ brudet pa oa 14 vloaz, a-drugarez d'he c'hentañ pladenn *[[Joe le taxi]]*.

## Un nebeud pladennoù
* 1988 : *M&J*
* 1990 : *Variations sur le même t'aime*
* 1992 : *Vanessa Paradis*
* 2000 : *Bliss*
* 2007 : *Divinidylle*
* 2013 : *Love Songs*

## Un nebeud filmoù
* 1989: *Noce blanche* gant Jean-Claude Brisseau: *Mathilde Tessier*
* 1995: *Élisa* gant Jean Becker: *Marie*
* 1997: *Un amour de sorcière* gant René Manzor: *Morgane*
* 1998: *1 chance sur 2* gant Patrice Leconte: *Alice*
* 1999: *La Fille sur le pont* gant Patrice Leconte: *Adèle*
* 2004: *Atomik Circus, le retour de James Bataille* gant Didier Poiraud ha Thierry Poiraud: *Concia*
* 2005: *Mon ange* gant Serge Frydman: *Colette*
* 2007: *La Clef* gant Guillaume Nicloux: *Cécile*
* 2010: *L'Arnacœur* gant Pascal Chaumeil: *Juliette*
* 2012: 
** *Dubaï Flamingo* gant Delphine Kreuter: *Jackie*
** *Café de flore* gant Jean-Marc Vallée: *Jacqueline*
** *Je me suis fait tout petit* gant Cécilia Rouaud: *Emmanuelle*
** *[[Cornouaille (film)|Cornouaille]]* gant Anne Le Ny: *Odile*
* 2014: 
** *Apprenti Gigolo* gant John Turturro: *Avigal*
** *Sous les jupes des filles* gant Audrey Dana: *Rose*
** *Rio, I Love You (Rio, Eu Te Amo)* gant John Turturro (film berr)
* 2016: *Yoga Hosers* gant Kevin Smith: *Kelennerez war an istor*
* 2017: *Maryline* gant Guillaume Galienne: *Jeanne Desmarais*
Spilornis cheela

***Spilornis cheela*** a zo ur spesad evned-preizh eus ar c'herentiad Accipitridae.

Anvet e voe *Falco Cheela* (kentanv) da gentañ-penn (e 1790) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar stlejviled dreist-holl ha pakañ bronneged, divelfenneged, laboused ha pesked ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an isspesad warn-ugent anezhañ en Azia :
* *S. c. abbotti*, e Simeulue (un enezenn er-maez da gornôg Sumatera),
* *S. c. asturinus*, e Nias (un enezenn er-maez da gornôg Sumatera),
* *S. c. batu*, e kreisteiz Sumatera, Inizi Batu,
* *S. c. baweanus*, e Bawean (un enezenn er-maez da Jawa),
* *S. c. bido*, e Jawa, Bali,
* *S. c. burmanicus*, eus Myanmar da vervent Sina ha kreiz ha kreisteiz Indez-Sina,
* *S. c. *'cheela**', e hanternoz India, Nepal, Bhoutan,
* *S. c. davisoni*, Hume, 1873, en Inizi Andaman,
* *S. c. hoya*, e Taiwan,
* *S. c. malayensis*, e Malezia, hanternoz Sumatera,
* *S. c. melanotis*, e kreisteiz India,
* *S. c. minimus*, e kreiz Inizi Nikobar,
* *S. c. natunensis*, en inizi Belitung ha Natuna (er-maez da vBorneo),
* *S. c. palawanensis*, e Palawan (kornôg Filipinez),
* *S. c. pallidus*, e hanternoz Borneo,
* *S. c. perplexus*, e kreisteiz Inizi Ryūkyū (Japan),
* *S. c. ricketti*, e kreisteiz Sina, hanternoz Viêt-Nam,
* *S. c. richmondi*, e kreisteiz Borneo,
* *S. c. rutherfordi*, e Hainan (un enezenn er-maez da c'hevred Sina),
* *S. c. sipora*, en Inizi Mentawai (er-maez da gornôg Sumatera),
* *S. c. spilogaster*, e Sri Lanka.

## Liammoù diavaez
*  ''Spilornis cheela'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Spilornis cheela'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Llandogo

**Llandogo**, pe **Llaneuddogwy**, zo ur gêriadenn eus Kembre, e Sir Fynwy. Emañ e reter ar gontelezh, tost d'ar vevenn etre Sir Fynwy ha Gloucestershire (Bro-Saoz), er gornaoueg d'ar stêr Gwy hag en hanternoz da Abati Tyndyrn. 

Llandogo zo e kumuniezh hag e parrez Tryleg. Hervez a gonter e teu anv ar gêriadenn eus sant Euddogwy (*Oudoceus* e latin), unan eus an tri sant enoret en iliz-veur Llandaf. Hervez Levr Llandaf e oa Euddogwy o vevañ er  e kreisteiz Kembre. Savet en dije un iliz e *Llaneuddogwy*, un anv aet da *Llandogo* diwezhatoc'h. An iliz a weler bremañ avat a voe savet etre 1859 ha 1861.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Dyffryn Gwy Isaf: Llaneuddogwy
Eminem

**Marshall Bruce Mathers III**, anavezet evel **Eminem** (skrivet **EMINƎM** alies), ganet e St. Joseph (Missouri) d'ar 17 a viz Here 1972, zo ur raper, produour, sonaozour hag aktour stadunanat. Gwerzhet en deus ouzhpenn 220 milion a albom er bed.

### Albomoù studio
* 1996 : *[[Infinite]]*
* 1999 : *[[The Slim Shady LP]]*
* 2000 : *[[The Marshall Mathers LP]]*
* 2002 : *[[The Eminem Show]]*
* 2004 : *[[Encore (Albom Eminem)|Encore]]*
* 2009 : *[[Relapse (Albom Eminem)|Relapse]]*
* 2010 : *[[Recovery]]*
* 2013 : *[[The Marshall Mathers LP 2]]*
* 2017 : *[[Revival (Albom Eminem)|Revival]]*
* 2018 : *[[Kamikaze (Albom Eminem)|Kamikaze]]*
* 2020 : *[[Music to Be Murdered By]]*
* 2024 : *The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)*
Ludwig VIII

**Ludwig VIII** zo anv daou briñs alaman : 

* Louis VIII, Dug Bavaria (1403–1445)
* Louis VIII, Landgrav Hessen-Darmstadt (1691–1768)

## Pennad kar
*Ludwig VII
*Ludwig IX
*Ludwig
Ludwig IX

**Ludwig IX** zo anv daou briñs alaman : 

* Ludwig IX, Dug Bavaria (1417–1479)
* Ludwig IX, Landgrav Hessen-Darmstadt (1719–1790) 

## Pennadoù kar
* Ludwig VIII
* Ludwig X
* Ludwig
Llanddewi Ysgyryd

**Llanddewi Ysgyryd** (saoznekaet e *Llanddewi Skirrid*) zo ur gêriadenn hag ur barrez e Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er biz da Y Fenni, e hanternoz ar gontelezh.

Anvet eo ar gêriadenn diwar an iliz, gouestlet da sant Dewi, hag ar ger *Ysgyryd* a ra dave d'un dorgenn, Ysgyryd Fawr (486 metr), a zo enni. Emañ an tolead war harzoù reter Park Broadel Bannau Brycheiniog.
Bhumibol Adulyadej

**Bhumibol Adulyadej** (Thai: **ภูมิพลอดุลยเดช**; Phumiphon Adunyadet; distaget [pʰūː.mí.pʰōn ʔà.dūn.já.dèːt]) pe **Rama IX** e anv roue, ganet d'ar 5 a viz Kerzu 1927 e Cambridge hag Aet da Anaon d'an 1añ a viz Here 2016 e Bangkok a oa ur roue eus Thailand. Bez e oa an 9vet roue e-penn monarkiezh Thailand eus an tierniezh Chakri. O vezañ bet o ren adal an 9 a viz Even 1946, bez e oa pa varvas ar benn Stad koshañ o ren kement har ar roue o vezañ e ren en istor Thai (o servij e-pad 70 bloaz, 126 devezh).

Hervez Bonreizh bro Thailand e oa ur roue bonreizhel e oa penn ar Stad ha difenner ar relijionoù.
Llanddewi Rhydderch

:*Gwelet ivez [[Llanddewi]]*.

**Llanddewi Rhydderch** zo ur gêriadenn vihan e Kembre, e Sir Fynwy. Emañ e-kreiz an torgennoù a zo e gwalarn ar gontelezh, er reter da gêr Y Fenni.
Rallina eurizonoides

***Rallina eurizonoides*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Rallidae.

Anvet e voe *Gallinula eurizonoïdes* (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha hugennoù hag a bak diwar an douar.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Azia :
* *Rallina eurizonoides alvarezi*, e Batan (Filipinez),
* *R. e. amauroptera*, e gwalarn Pakistan, India,
* *R. e. eurizonoides*, e Filipinez (war-bouez Batan), Palau,
* *R. e. formosana*, e Taiwan ha Lanyu,
* *R. e. minahasa*, e Sulawesi, Peleng, Sula,
* *R. e. sepiaria*, en Inizi Ryūkyū (Japan),
* *R. e. telmatophila*, Hume, 1878, eus Myanmar da c'hevred Sina hag Indez-Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Rallina eurizonoides'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Rallina eurizonoides'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lady and the Tramp

***Lady and the Tramp*** (*Itron hag ar C'hantreer*) a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek, sevenet gant an tri filmaozer stadunanat Clyde Geronimi, Wilfred Jackson ha Hamilton Luske.Savet e voe diwar an istor berr *Happy Dan, The Whistling Dog* skrivet gant Ward Greene hag a voe embannet er gelaouenn Cosmopolitan.

Produet gant Walt Disney e voe skignet gant Buena Vista Film Distribution Company, Inc., evit ar wech kentañ, d'ar 16 a viz Mezheven 1955 e Chicago (Illinois, Stadoù-Unanet Amerika). Pemzekvet film bevaat ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h *[[Peter Pan (film, 1953)|Peter Pan]]* (e miz C'hwevrer 1953) hag a-raok *[[Sleeping Beauty (film, 1959)|Sleeping Beauty]]* (e miz Genver 1959).

## Mouezhioù orin
* Barbara Luddy : Lady
* Larry Roberts : Tramp
* Bill Thompson : Jock, Joe, Bulldog, Dachsie, Policeman
* Bill Baucom : Trusty
* Verna Felton : Aunt Sarah
* George Givot : Tony
* Lee Millar : Jim Dear, Dogcatcher
* Peggy Lee : Darling, Si and Am, Peg
* Stan Freberg : the beaver
* Alan Reed : Boris 
* Thurl Ravenscroft : Al the alligator
* Dallas McKennon : Toughy, Pedro, Professor, Hyena
* The Mellomen (Thurl Ravenscroft, Bill Lee, Max Smith, Bob Hamlin ha Bob Stevens) : Dog Chorus

## Liamm diabarzh
* *[[The Lady is a Tramp]]* a zo ur ganaouenn saoznek krouet e 1937 gant Lorenz Hart (1895-1943) ha Richard Rodgers (1902-1979).

## Liamm diavaez
*  Tañvadenn ofisiel ar film.

## Notennoù ha daveennoù
The Princess and the Frog

***The Princess and the Frog*** (*Ar Briñsez hag ar Ran*) a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek sevenet gant an daou filmaozer stadunanat Ron Clements (1953-) ha John Musker (1953-).Krouet e voe diwar ar romant *[[The Frog Princess (romant)|The Frog Princess]]*, savet gant ar skrivagnerez stadunanat Elizabeth Dawson Baker, a voe embannet e 2002.

Produet gant Walt Disney Animation Studios e voe skignet gant Walt Disney Pictures d'ar 25 a viz Du 2009, evit ar wech kentañ, e Los Angeles (Kalifornia) ha New York (Stadoù-Unanet Amerika). Navet film bevaat ha daou-ugent ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h *[[Bolt (film, 2008)|Bolt]]* (e miz Du 2008) hag a-raok *[[Tangled (film, 2008)|Tangled]]* (e miz Du 2010).

## Liammoù diavaez
*  '''''The Princess and the Frog''''' war Internet Movie Database.
*  Tañvadenn ofisiel ar film.

## Notennoù ha daveennoù
Llanfable

**Llanfable** (saoznekaet e *Llanvapley*) zo ur gêriadenn e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ e gwalarn ar gontelezh, war an hent etre Y Fenni ha Llandeilo Gresynni. Redek a ra ar stêr Troddi hebiou ar gêriadenn.
Kiss That Frog

***Kiss That Frog*** zo ur ganaouenn gant ar Saoz Peter Gabriel hag a gaver en albom *Us*, embannet e 1993.

## Liammoù diavaez
*Ar video
Rallicula

***Rallicula*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1871 gant al loenoniour alaman Hermann Schlegel (1804-1884).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Rallicula forbesi]]*
** *R. f. *'forbesi*** ha ''parva'',
* ''[[Rallicula leucospila]]'',
* ''[[Rallicula mayri]]''
** ''R. m. carmichaeli'' ha ***mayri***,
* ''[[Rallicula rubra]]''
** ''R. r. klossi'' ha ***rubra**'.

O c'havout a reer e Ginea Nevez, c'hwec'h (6) issepsad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad *[[Rallina]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Dug ar Franked

**Dug ar Franked** a oa un titl roet da vare Rouantelezh ar Franked d'an eil pouezusañ den war-lerc'h ar roue.
Kentañ * dux Francorum* zo bet a oa Pepin Herstal, goude bout trec'h en emgann Tertry en 687.
E ziskennidi, Karl Martel, Pepin Grenn, ha Karloman a voe *duged* ivez. En 751 e teuas Pepin da vezañ Roue ar Franked goude bezañ bet dug.
Llanelen

**Llanelen** (skrivet *Llanellen* e saozneg). zo ur gêriadenn vihan e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er c'hreisteiz da Y Fenni, etre Y Fenni ha Brynbuga, e gwalarn ar gontelezh.

Tremen a ra ar stêr Wysg hebiou ar gêriadenn, hag ivez Kanol Sir Fynwy ha Brycheiniog.

## Notennoù
Ulf Löfgren

**Ulf Löfgren** (13 a viz Here 1931 - 10 a viz Du 2011) a oa ur skrivagner svedat evit ar vugale hag ur skeudennaouer levrioù.

Studiañ a reas istor an arz hag al lennegezh hag ar bruderezh. Kregiñ a reas da vezañ anavezet gant ar skeudennoù en doa treset evit levr Leif Krantz *Barnen in djungeln* ("Ar vugale er janglenn") e 1959. Sevel a reas ouzhpenn kant levr skeudennaouet evit ar vugale, evel al levr brudet-mat *Albin* er bloavezhioù 1970 pe levrioù *Ludde* e 1984 ha goude. Skeudennaouet en deus ivez ur bern levrioù savet gant tud all : levrioù Gunnel Linde, kontadennoù Andersen, kontadennoù evit ar vugale tennet eus ar Bibl. Labourat a reas Löfgren evit sevel abadennoù skinwel evit ar vugale ivez, evel *Pellepennan och Suddagumman*, hag a oa bet diskouezet e skinwel Sveden etre 1965 ha 1970.

Troet eo bet levrioù Ulf Löfgren en ouzhpenn ugent yezh disheñvel. Meur a briz en deus gounezet gant e levrioù.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*About Ulf Löfgren
Gallirallus striatus

***Gallirallus striatus*** (*Lewinia striata* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Rallidae.

Anvet e voe *Rallus striatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag Iskevandir India :
* *Gallirallus striatus albiventer*, eus India ha Sri Lanka da greisteiz Sina ha Thailand,
* *G. s. gularis*, eus Malaysia da Indez-Sina, Sumatera, Jawa ha kreisteiz Borneo,
* *G. s. jouyi*, e gevred Sina, Hainan,
* *G. s. obscurior*, (Hume, 1874),	Inizi Andaman ha Nikobar,
* *G. s. striatus*, e hanternoz Borneo, Filipinez, Sulawesi,
* *G. s. taiwanus*, e Taiwan.

## Liammoù diavaez
*  ''Lewinia striata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lewinia striata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Roald

**Roald** zo un anv-bihan norgeek.

## Tud
*Roald Amundsen (1872-1928), ergerzher norvegat
*Roald Dahl (1916-1990), skrivagner kembreat a orin norvegat
Anvioù-bihan norvegek

Sed amañ ur roll anvioù-bihan norvegek. Al lod vrasañ anezhe a gaver ivez er yezhoù skandinavek all (daneg, svedeg).

## A
*Agnar
*Alf
*Anders

## B
*Beate

## E
*Edvard
*Erik

## G
*Grethe

## H
*Haakon
*Harald

## I
*Inge

## K
*Karin
*Karl
*Karla
*Knut
*Kristen (anv-bihan)
*Kristin

## L
*Liv (anv-bihan)

## M
*Magnus
*Margit
*Mikael

## O
*Olaf

## R
*Ragnar
*Ragnvald
*Roald

## S
*Sigurd
*Søren‎
*Susanne
*Svein
*Sven
*Sverre
Gjest Baardsen

**Gjest Baardsen** (1791-1849) a oa ul laer ha skrivagner norgeat.

## E vuhez
Ganet e oa Baardsen en Sogndalsfjøra. Mab e oa d'ar pesketaer Baard Gjestsen Fjæren h'a d'e bried Maritha Pedersdatter. En 1793 e varvas e dad. Dimeziñ a eure Baardsen da Anne Elisabeth Reinche en 1848. Daou vugel he devoa bet e wreg a-raok o eured gant ur paotr all.

## Torfedour ha skrivagner
Harzet e voe Baardsen meur a wech dre ma en devoa laeret, hag alies e tec'has kuit. Adal 1827 e voe bac'het en Akershus, ma chomas 18 vloaz, ha ma krogas da skrivañ.

Embannet e voe an darnoù kentañ eus e vuhez adal 1835. E 1845 e voe laosket da vont ha gounit e vuhez a eure neuze evel marc'hadour levrioù ha kanaouennoù. Dimeziñ a reas ha mont da chom da gêr Bergen.

Ur ganaouenn a savas diwar-benn ur c'hamarad bac'het, Ole Høiland, hag a dec'has eus Akershus, e 1839, hag unan all diwar-benn e varv, "Ole Høilands Død" e 1849. Dastum a reas gerioù eus ar Fantespråk, luc'haj ar foeterien-vro, a voe implijet goude gant Eilert Sundt en e labour-enklask, hag embannet evel* Vandrings- eller skøiersprog* en 1948.

## Goude e varv
E 1869 e voe embannet lodenn diwezhañ buhez Baardsen, savet diwar-benn ar marevezh goude bout divac'het. Meur a wech abaoe eo bet embannet e vuhezskrid en e hed. Ur film anvet *Gjest Baardsen* a voe savet en 1939, renet gant Tancred Ibsen, c'hoariet gant Alfred Maurstad.

## Notennoù
Gunilla Bergström

**Gunilla Elisabet Dukure Bergström** (ganet d'an 3 a viz Gouere 1942) zo ur skrivagnerez, kazetennerez ha skeudennaouerez eus Göteborg, e Sveden. Brudet eo he rummad levrioù evit ar vugale anvet *Alfons Åberg*.

Kregiñ a reas Gunilla Bergström da labourat evel kazetennerez e Stockholm e 1966. Labouret he deus evit kazetennoù evel *[[Aftonbladet]]* ha *[[Dagens Nyheter]]*. Stagañ a reas da sevel levrioù evit ar vugale e 1971, hag e 1972 e teuas er-maez al levr kentañ er rummad *Alfons Åberg*. Abaoe e vev diwar skrivañ levrioù evit ar vugale ha meur a zek levr zo bet savet ganti. Troet int bet e 29 yezh disheñvel hag ouzhpenn eizh milion a skouerennoù zo bet gwerzhet dre ar bed. Pevar milion a skouerennoù zo bet gwerzhet e Sveden hepken.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Rabén & Sjögren – Gunilla Bergström 
*Levrioù Alfons Åberg
Otus sunia

***Otus sunia*** a zo ur spesad evned-preizh noz eus ar c'herentiad Strigidae.

Anvet e voe *Scops sunia* (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ en Azia :
* *Otus sunia distans*, e hanternoz ha reter Thailand,
* *O. s. japonicus*, e Japan,
* *O. s. leggei*, e Sri Lanka,
* *O. s. malayanus*, e kreisteiz Sina,
* *O. s. modestus*, en Inizi Andaman,
* *O. s. nicobaricus*, (Hume 1876), en Inizi Nikobar,
* *O. s. rufipennis*, e kreisteiz India,
* *O. s. stictonotus*, e gevred Siberia, biz Sina ha Korea,
* *O. s. sunia*, e hanternoz Pakistan, hanternoz India, Nepal ha Bangladesh.

## Liammoù diavaez
*  ''Otus sunia'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Otus sunia'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Beauty and the Beast (film, 1991)

***Beauty and the Beast*** (*Ar Goantenn hag al Loen*) a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek, sevenet gant ar filmaozerien stadunanat Gary Trousdale (1960-) ha Kirk Wise (1963-).
Savet e voe diwar ar gontadenn *[[La Belle et la Bête]]* gant ar skrivagnerez c'hall Jeanne-Marie Leprince de Beaumont (1711-1780), ha honnezh embannet e 1757.

Produet gant Walt Disney Feature Animation e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'an 29 a viz Gwengolo 1991 e New York (Stadoù-Unanet Amerika). Tregontvet film bevaat ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h *[[The Rescuers Down Under]]* (e miz Du 1990) hag a-raok *[[Aladdin (film, 1992)|Aladdin]]* (e miz Du 1992).

## Liammoù diavaez
*  Tañvadenn ofisiel ar filmoù 1991 ha 2017.

## Notennoù ha daveennoù
Théodore Botrel

**Jean-Baptiste-Théodore-Marie Botrel**, anavezetoc'h evel **Théodore Botrel** (1868 e Dinan - 1925 e Pont-Aven), a oa ur sonaozour breizhat, brudet e ganaouennoù a-raok ar Brezel-bed kentañ. *[[La Paimpolaise]]* eo e son brudetañ.
Sogn

**Sogn** a oa unan eus rouantelezhioù Norge er Grennamzer, hiziv e *[[fylke]]* Sogn og Fjordane.

## Istor
En amzer ar Vikinged, e oa ur rouantelezh anvet Sygnafylki. Un toullad rouaned zo anavezet : 
* Harald Gullskjegg (barv alaouret), tad Ragnhild, pried kentañ Halfdan an Du
* Halfdan an Du
* Harald Iañ Norge
Rouantelezh Land

**Rouantelezh Land** a oa unan eus rouantelezhioù Norge er Grennamzer, hiriv un distrig en Oppland, e Norge, hag enni kumunioù Nordre Land ha Søndre Land.

Land a oa ur formannskapsdistrikt adal 1837, rannet etre Nordre Land ha Søndre Land en 1847, hag er bloaz-se e oa 9 199 a dud o chom enni.
Rouantelezh Hedmark

**Hedmark** (en norseg: *Heinafylki1* ) a oa unan eus rouantelezhioù Norge er Grennamzer. Hiriv eo ur gontelezh, Hedmark
Oppland

**Oppland** zo ur gontelezh eus kreiz Norge ha Lillehammer eo ar gêr-benn anezhi. Amezek eo d'ar c'hontelezhioù Sør-Trøndelag, Møre og Romsdal, Sogn og Fjordane, Buskerud, Akershus, Oslo ha Hedmark. 

## Istor
Er Grennamzer e oa ur rouantelezh, Rouantelezh Oppland.
Hedmark

**Hedmark** zo ur gontelezh e Norge. Er Grennamzer e oa unan eus rouantelezhioù Norge, Rouantelezh Hedmark
Nordmøre

**Nordmøre** zo un distrig hengounel eus Norvegia, e kontelezh Møre og Romsdal.

Er Grennamzer e oa bet ur rouantelezh vihan (småkongerike), a-raok mont da gontelezh (fylke).
Rouantelezh Oppland

**Oppland** a oa unan eus rouantelezhioù Norge er Grennamzer ; ur gontelezh eo hiriv, Kontelezh Oppland.

## Rouaned
E-touez rouaned Oppland e oa :
* Eystein, tad Åsa, a zimezas da Halfdan Hvitbeinn 
* Halfdan Sveidasson (c. 750) 
* Ivar Halfdansson (c. 770) 
* Eystein Ivarsson
Pierre Étaix

**Pierre Étaix**, ganet d'an 23 a viz Du 1928 e Roanne (Loire) hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Here 2016 e Pariz, a oa ur filmaozour, aktour, furlukin, treser, saver skritelloù hag un dramaour gall.

## Buhez
Filmaozour, saver senario, furlukin, tresour, skritellour, strobineller, filmour, soner, fentigellour, Pierre Étaix a oa un aozour gant donezonoù war veur a dachenn ha savet en devoa e hent micherel tro-dro d'ar fent hag arzoù ar sirk. Graet e vez anezhañ ar mestr war ar slapstick er Frañs, evel Jerry Lewis er Stadoù-Unanet dre e vestroni war ar son hag ar fent en e filmoù.

Aet eo da Anaon d'an oad a seizh vloaz ha pevar-ugent, hag eñ diskaret gant ur poread perverzel.
Norwegian Wood (This Bird Has Flown)

***Norwegian Wood (This Bird Has Flown)*** a zo ur ganaouenn saoznek gant ar strollad sonerien saoz The Beatles.

Daoust ma voe lakaet war gont ar c'houblad Lennon-McCartney hervez an emglev boas, savet e voe ar sonenn gant John Lennon (1940-1980) e gwirionez, e miz C'hwevrer 1965. D'an ampoent, edo an arzour o vakañsiñ e Saint-Moritz (Suis) a-gevret gant Cynthia Powell (e wreg kentañ, 1939-2015), George Martin (produour ar strollad, 1926-2016) ha Judy Lockhart Smith (a yeas da wreg Martin e 1966). Kenlabourat a reas Paul McCartney (1942-) gantañ koulskoude pa voe anv d'he feurachuiñ.

Dimezet e oa Lennon abaoe miz Eost 1962 hag eñ an hini nemetañ eus izili The Beatles er stad-se. Lavarout e oa e barr an eurvad a vefe kement ha pentañ lern ; doganañ e wreg a rae, ken alies e kave tro d'hen ober gant estlammerezed ar strollad. N'eo ket souezh eta e krogfe ***Norwegian Wood*** gant "I once had a girl Or should I say she once had me"... oc'h anzav e emzalc'h dre gomzoù goloet. E buhezskrid Lennon skrivet gant Philip Norman (1943-), embannet e 2008, e tispleg an aozer e krede da gement hini e oa kaoz eus Maureen Cleave (1934-), ar pezh a voe dislavaret gant ar gazetennerez saoz evelato. Er memes levr e veneg Norman anv Sonny Freeman (gwreg al luc'hskeudenner Robert Freeman) a gustume degemer Lennon en he ranndi he mogerioù lambrusket ("She showed me her room, isn't it good, norwegian wood?") diwezhat diouzh an noz.

Enrollet e voe e studioioù EMI e Londrez d'an 12 ha 21 a viz Here 1965 gant ar strollad en e bezh, George Harrison (1943-2001) o seniñ sitar evit ar wech kentañ en ul albom sonerezh pop. 2:01 he fad e voe kanet gant Lennon hag embannet d'an 3 a viz Kerzu 1965 evel eil kanaouenn an albom *[[Rubber Soul]]*.

Dizimeziñ a reas John ha Cynthia Lennon d'an 8 a viz Du 1968 tra ma taremprede ar c'hanour an arzourez japanat Yoko Ono (1933-) abaoe mizvezhioù c'hoaz.

## Ar gerioù...
*  ...war al lec'hienn L<small>YRICS</small>F<small>REAK</small>.

## Levrlennadur
* Tim Hill, *THE BEATLES Quatre garçons dans le vent*, Éditions Place des Victoires, miz Here 2008 pajenn 89.

## Liamm diavaez
*  Doare arnod ''Norwegian Wood (This Bird Has Flown)'', kanet gant The Beatles.

## Notennoù ha daveennoù
Inger Sandberg

**Inger Sandberg** (ganet d'an 2 a viz Eost 1930 e Karlstad) zo ur skrivagnerez svedat evit ar vugale.

Labourat a reas evel kelennerez e-pad c'hwec'h vloaz a-raok mont da skrivagnerez a vicher. Abaoe 1953 e sav levrioù evit ar vugale, gant he gwaz Lasse Sandberg a zo skeudennaouer. E-touez he levrioù anavezetañ emañ *Lilla Anna och Långa farbrorn*, *Tummen* ha *Lilla spöket Laban*. Troet eo bet he levrioù en un tregont yezh bennak. Tresadennoù-bev zo bet savet diwar he levrioù ivez.

## Notennoù
Llanfaenor

**Llanfaenor** zo ur gêriadenn vihan e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ e hanternoz ar gontelezh, er gwalarn da Drefynwy.
Llanfair Cilgedin

**Llanfair Cilgedin** (*Llanfair Kilgeddin* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gwalarn da v-Brynbuga hag er gevred da Y Fenni.

Aspadennoù eus ur voudenn-gastell norman zo e-kichen ar gêriadenn. Tremen a ra ar stêr Wysg hebiou.

## Notennoù
Llanfihangel Crucornau

**Llanfihangel Crucornau** (saoznekaet e *Llanvihangel Crucorney*) zo ur gêriadenn e gevred Kembre, e Sir Fynwy, e kumuniezh Crucornau. Emañ en hanternoz da gêr Y Fenni, war lez an Afon Honddu.
George Takei

**George Hosato Takei**, bet ganet e Los Angeles (Kalifornia, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 20 a viz Ebrel 1937, zo un aktour stadunanat.
Crucornau

**Crucornau** (saoznekaet e *Crucorney*) zo ur gumuniezh eus Kembre, e Sir Fynwy.

Emañ en hanternoz ar gontelezh hag enni emañ kêriadennoù Llanfihangel Crucornau, Pandy, Cwm-iou ha Llanddewi Nant Hodni. E-touez ar monumantoù a zo da welet er c'hornad, emañ rivinoù prioldi Llanddewi Nant Hodni.

E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 109 anezho (9,3%) a oa kembraegerien.

## Daveoù
Nebelwerfer

An **Nebelwerfer** ("Morter mogeder") a oa ur rummad armoù implijet gant an Alamanted e-pad an Eil Brezel-bed. Savet e oant bet hag implijet da gentañ gant ar Wehrmacht evit ar "soudarded mogeder" (*Nebeltruppen*). Anv an arm-se a zeu diwar ar c'hoant da dromplañ ensellerien Kevredigezh ar Broadoù, hag a ziwalle ouzh torroù Feur-emglev Versailhez. Ar re-se a soñje dezho ne oa nemet un arm evit kas moged dirak ar soudarded o vont war-raok. En gwirionez ouzhpenn kas obuzennoù moged e oa bet soñjet kas obuzennoù gas. A-benn ar fin e voe savet obuzennoù gant danvez-tarzh evit an Nebelwerfer kerkent ha ma krogas an arm da vezañ produet. 

Da gentañ e oa bet kaset daou zoare morter war an tachennoù emgann a-raok ober gant doareoù banner-roketennoù disheñvel e-leizh gant mentoù obuzennoù a bep seurt, eus 15 betek 32 santimetr. Korfoù fin-tre roketennoù an Nebelwerfer a roe an tu da ouzhpennañ kalz muioc'h a c'hazoù moged, pe a zanvez-tarzh evit ma oa tu gant obuzennoù ar c'hanolierezh a vent gante. Ouzhpenn-se, an niver uhel a dennoù diouzh renk a roe an tu dennañ buan evit badaouiñ an enebour. Adalek kampagn ar Balkanioù, an Nebelwerfer a voe bet implijet en holl gampagnoù brezel eus arme an Trede Reich e-pad an Eil Brezel-bed. 

Meur a stumm a voe roet d'an Nebelwerfer da glask reiñ d'an armoù-se rolloù niverusoc'h-niverusañ betek un doare gant roketennoù 21 santimetr implijet evel arm enep-kirri-nij.

## Nebelwerfer 35 10 sm

Ment korf roketennoù pe obuzioù ur morter a c'hell bezañ kalz tanavoc'h evit re ar c'hanolierezh ha kas muioc'h a zanvez-tarzh pe a c'hazoù. Skourr an arme amerikan evit an armoù kimiek (*[[US Army's Chemical Warfare Service]]*) a ziorroas ur morter kimiek 4,2 meudad gant ar memes soñj. Kentañ arm soudarded an *[[Nebeltruppen]]* a voe ivez ur morter, an Nebelwerfer 35, a voe savet er bloavezh 1934.

## Nebelwerfer 40 10 sm

Tost adal ar penn kentañ, al lu alaman a c'houlennas ur morter, dezhañ un hed-tenn brasoc'h evit hini an Nebelwefer 35 hag a oa 3 000 metrad, a-raok ma vefe bet  implijet an arm war un dachenn emgann. Ret e voe gortoz miz Mae 1940 avat evit gwelet ar c'hentañ amprouadennoù war un dachenn emgann. Hini eus ar c'hentañ armoù ne zeree met implijet e voe o gwellañ perzhioù da sevel an Nebelwerfer 40, 10 sm. Evit ar marevezh e oa bet krouet un arm karget dre ar gulasenn mordern-tre gant ur wikefre enepkiladenn hag ur c'harr da fiñval anezhañ. A-benn ar fin e c'helle tennañ 2 wech pelloc'h evit an Nebelwerfer 35, met 8 gwech brasoc'h e oa ha koust a rae tost da zek gwech muioc'h : 1 500 Reichsmark evit 14 000 RM.
Llanfihangel-y-gofion

**Llanfihangel-y-gofion** (saoznekaet e *Llanvihangel Gobion*) zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gevred da Y Fenni, e gwalarn ar gontelezh.

Tremen a ra ar stêr Wysg dre ar gêriadenn.
Llanfihangel Ystum Llywern

**Llanfihangel Ystum Llywern** (saoznekaet e *Llanvihangel Ystern Llewern*) zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gwalarn da Drefynwy, e biz ar gontelezh.

Un tamm eus Kleuz Offa zo e-kichen ar gêriadenn ha tremen a ra Gwenodenn Kleuz Offa drezi.
Choro

[thumb|[Anacleto de Medeiros.]]
[thumb|[Ernesto Nazareth.]]

**Choro** (distaget [ˈʃoɾu] en portugaleg, *leñv* en brezhoneg), a-wechoù **chorinho** (*leñvig*, pe *klemmig*) zo un doare sonerezh poblek brazilian ganet war-dro 1870 e Rio de Janeiro, tremen 130 vloaz dezhañ. *Chorões* a vez laret eus ar sonerien, ha *regionais* (rannvroidi) eus al lazoù. En desped d'an anv trist eo ur sonerezh prim ha laouen, ha diaes-bras, ma tiskouez ar sonerien o ampartiz, gant se e rankont anavezout mat o binvioù ha gouzout diouzh an doareoù-seniñ.

## Ar binvioù
Ar pandeiro, ar gitar, ar fleüt, ar vandolinenn.

## E Breizh
* Sonerien choro zo e Sant-Brieg.
* *Un ton choro*, kanaouenn vrezhonek er bladenn Heol Gor gant al laz Dañs er Jeko e 2015.

## Liammoù diavaez
* Petra eo ar choro 
* Penaos seniñ xoro gant ar fleüt? 

## Pennad kar
* chorro

## Notennoù
Pandeiro

Ar **pandeiro** (e portugaleg) pe **pandero** (e spagnoleg) zo un doare taboulinig, donoc'h ha ledanoc'h eget an taboulinig ordinal.
Llanfocha

**Llanfocha** (*St. Maughans* e saozneg) zo ur gêriadenn e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gwalarn da Drefynwy, tost d'ar vevenn etre Kembre ha Bro-Saoz.

Redek a ra ar stêr Mynwy dre ar gêriadenn.
Llan-ffwyst

**Llan-ffwyst** (*Llanfoist* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er c'hreisteiz da gêr Y Fenni, e gwalarn ar gontelezh.

Tremen a ra Kanol Sir Fynwy ha Brycheiniog dre ar gêriadenn.

Ne ouzer netra diwar-benn sant Ffwyst, en deus roet e anv d'al lec'h.

Ar skrivagner kembreat saoznek Alexander Cordell zo bet beziet e bered Llan-ffwyst.

E 2011 e oa poblet kumuniezh Llan-ffwyst gant  a dud, ha 328 anezho (10,2%) a oa kembraegerien.

## Daveoù
-61

693 *Ab Urbe Condita* = 61 kent J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Republik roman
* Koñsuled : Marcus Popius Piso Frugi Calpurnanius & Marcus Valerius Messalla Niger
* Caius Iulius Caesar, prokoñsul e Bro Spagn
*Emsavadeg an Allobroged a-enep ar Romaned.
### Afrika
#### Egypt
* Faraon : Ptolemaios XII Neos Dyonysos ''Auletes'' (-80 / -51)
### Reter-nesañ
#### Judea
* Hyrcan II (-63 / - 40)
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
## Ganedigezhioù -61
## Marvioù -61
## Daveoù
Atrebated

An **Atrebates** (e latin), pe **Atrebated** (e brezhoneg), a oa unan eus pobloù Gallia Belgica. Ul lodenn anezho a oa aet da vevañ da greisteiz Enez Vreizh.

Diazezet e oant er vro etre ar Somme hag an Escaut, er pezh a zo aet d'ober Artez diwezhatoc'h, en-dro da gêr Arras. *Nemetocenna* pe *Nemetacon* e oa o c'hêr-benn (Arras hiziv).

Talvoudegezh an anv e vefe, en ur stumm stambouc'het : *Ar re hag a zo o chom e-barzh ar vro*, da lavarout : *ar re hag a zo mistri, perc'henned, war ar vro*.

## Istor
E -57 en em gannas an Atrebates a-enep un armead  den renet gant Julius Caesar ha flastret e voent, asambles gant an Nervii, en emgann ar Sabis. Anvet e voe ur roue nevez en o fenn, gant Caesar, Commios e anv, ha kaset e voe hennezh da Enez Vreizh gant ar Romaned a-raok aloubiñ an enezenn, da gomz en o anv. Dre ma chomas feal Commios da Julius Caesar e-pad emsavadegoù enep-roman 54-53 kent J.K., ne voe ket lakaet tailhoù war an Atrebated. Diwezhatoc'h avat e kemerjont perzh en arme a yeas war sikour Verkingetoriks e -52. Flastret e voent avat ha kodianañ a reas Commios gant Marcus Antonius.

## Atrebated Enez Vreizh

Kerkent hag an Eil kantved kent JK e voe Atrebated oc'h ober o annez e kreisteiz Enez Vreizh, er pezh a zo bremañ Hampshire, West Sussex ha Berkshire, en-dro da gêr *Calleva Atrebatum* (Silchester hiziv).

Goude bezañ faezhet war an douar-bras e tec'has Commios da Enez Vreizh hag eno e teuas da vezañ roue Atrebated an enezenn. Diskouez a ra ar pezhioù moneiz kognet e Calleva Atrebatum e oa e penn un tammig rouantelezh eno, war-dro ar bloavezh -40. Goude e ren e voe rannet domani an Atrebated etre e vibien hag aloubet e voe gant o amezeien, ar c'h-Catuvellauni.

## Anv
* Kezar, *BG* II, 4, ... : ATREBATES (eus Galia)
* Ptol. II, 3, 12 : ATREBATII
* AI 4783 (Iter VII : CALLEVA ATREBATUM
* Ravenna 10632 : CALEBA ATREBAIUM

## O rouaned
#Commios, -57 - c. -20 kent JK
#Tincomarus, c. -20 - 7, mab da Commios
#Eppillus, 8 - 15, breur da Tincomarus
#Verica, 15 - 40, breur da Eppillus

## Notennoù
Ian Anderson

**Ian Scott Anderson**, bet ganet d'an 10 a viz Eost 1947 e Dùn Phàrlain (Fìobha, Bro-Skos), a zo ur c'haner ha fleüter skosat. Kemeret en devoa perzh er strollad Jethro Tull adalek 1967 betek 2012. 

## Liammoù diavaez
* Ian Anderson o kanañ ''Locomotive Breath'' war al leurenn.
* Video
Emgann ar Sabis

**Emgann ar Sabis**, pe **Emgann ar Sambre**, zo un emgann a c'hoarvezas e 57 kent JK etre lejionoù ar Republik Roman hag un armead kelt eus Belgia, bodet gant an Nervii hag an Atrebates, e-kichen Saulzoir e hanternoz Bro-C'hall hiriv.

Julius Caesar an hini a oa e penn an armead roman, 15 000 den enni. Hervez e zanevell-vrezel, e voe darbet dezhañ bezañ trec'het, met ken bras e oa ampartiz ar jeneral roman ha ken prim e teuas un adarme deuet d'o skoazellañ ma voe flastret o enebourien .

## Goude an emgann
Anvet e voe ur roue nevez, e penn an Atrebates, gant Caesar, Commios e anv, ha kaset e voe hennezh da Enez Vreizh gant ar Romaned a-raok aloubiñ an enezenn, da gomz en o anv. Dre ma chomas feal Commios da Julius Caesar e-pad emsavadegoù enep-roman ar bloazioù 54-53 kent J.K., ne voe ket lakaet tailhoù war an Atrebated. Diwezhatoc'h avat e kemerjont perzh en arme a yeas war sikour Verkingetoriks e -52. Flastret e voent avat ha kodianañ a reas Commios gant Marcus Antonius.
Coloeus

***Coloeus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad kavaned a ya d'ober ar genad :
* ar c'havan-Daouria (*Coloeus dauuricus*),
* ar c'havan-tour (*Coloeus monedula*)
** *C. m. cirtensis*, ***monedula***, *soemmerringii* ha *spermologus*.
Pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Chorro

**Chorro** zo un anv-lec'h spagnolek.

*Chorro (Kalifornia), e San Luis Obispo County, Kalifornia, SUA
*El Chorro (Spagn), ur gêriadenn e proviñs Málaga, en Andalouzia, e Spagn
*El Chorro (Uruguay), ul lec'h e departamant Maldonado, en Uruguay
*Chorros del Varal, lammoù-dour e Michoacán, Mec'hiko
*Pibes Chorros, laz cumbia en Arc'hantina

## Pennadoù kar
*choro
Ambibarii

An **Ambibarii** a oa ur bobl kelt eus Galia, eus Arvorig (= a-hed Mor-Breizh) a greder, hogen n'ouzer ket pelec'h edont o chom. Hervez o anv, latinekaet, e vevent en daou du d'ur stêr. Da vare unaniezh pobloù Galia en 52 kent JK e c'halljont sevel un armead 20 000 brezelour.

Marteze e oant ar memes pobl hag an hini a zo anvet Ambiliati pe Ambilatri e skridoù Casear (*De Bello Gallico* III, 9).
Tolistoboged

**Tolistoboged** pe **Tolistobogii** zo anv unan eus an teir fobl kelt, gant an Dektosaged hag an Drokmed, a oa aet d'ober ar bobl anvet Galated, en Anatolia en IIIe kantved kent JK, hervez Venceslas Kruta.
The Little Mermaid (film, 1989)

***The Little Mermaid*** (*Ar vorganez vihan*) a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek, sevenet gant an daou filmaozer stadunanat Ron Clements (1953-) ha John Musker (1953-).
Krouet e voe diwar ar gontadenn *Den lille Havfrue ([[Ar Vorganez Vihan]])* savet gant ar skrivagner danek Hans Christian Andersen (1805-1875) hag embannet e 1837.

Produet gant Walt Disney Feature Animation e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'ar 15 a viz Du 1989 e Stadoù-Unanet Amerika. Eizhvet film bevaat warn-ugent ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h *[[Oliver & Company]]* (e miz Du 1988) hag a-raok *[[The Rescuers Down Under]]* (e miz Du 1990).

## Liammoù diavaez
*  '''''The Little Mermaid''''' war Internet Movie Database.
*  Tañvadenn ofisiel ar film.

## Notennoù ha daveennoù
The Jungle Book (film, 1967)

***The Jungle Book*** (*Levr ar Janglenn*) a zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozer stadunanat Wolfgang Reitherman (1909-1985).
Savet e voe diwar ar romant *[[Levr ar Janglenn|The Jungle Book]]*, gant ar skrivagner saoz Rudyard Kipling (1865-1936), a voe embannet gant Macmillan Publishers Ltd e 1894.

Naontekvet film bevaat ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h *[[The Sword in the Stone (film)|The Sword in the Stone]]* (e miz Kerzu 1963) hag a-raok *[[The Aristocats]]* (e miz Kerzu 1970).

## Fichenn deknikel
* Doare : Tresadennoù-bev, liv,
* Skoazellerien-sevener : 
* Senario : 
* Kevredadoù produiñ : Walt Disney Pictures ha Walt Disney Productions,
* Produour : Walt Disney,
* Sonerezh : 
* Kevredad dasparzhañ : Buena Vista Film Distribution Company, Inc.,
* Frammer : 
* Deiziad dont e-maez : 18 a viz Here 1967 e Los Angeles
* Pad : 79'.

## Liamm diavaez
*  Tañvadenn ofisiel ar film.

## Notennoù ha daveennoù