Sidonia von Borcke

**Sidonia von Borcke** (1548–1620 en Stettin, a zo Szczecin hiziv), pe *Sidonie von Bork*, pe *Borke* pe * Borken*, a oa un itron a ouenn uhel eus Pomerania barnet d'ar marv dre ma vije bet sorserez. Er mojennoù diwar he fenn eo ur *[[femme fatale]]*.

Ganet e oa e 1548 en un tiegezh uhel ha pinvidik. Merc'h e oa da Otto von Borcke zu Stramehl-Regenwalde, a varvas e 1551, ha da Anna von Schwiechelt, marvet e 1568.

Ur vuhez "distabil" he doe, ha goude marv he c'hoar e 1600, e tremenas fin he buhez (adal 1604) en un ensavadur evit dimezelled luterian eus an noblañs, er pezh a oa bet Abati Marienfließ (Marianowo), hag a oa deuet da vezañ abaoe 1569, goude an Adkempenn Protestant, ur gouent evit maouezed dizimez a ouenn uhel. A-raok he devoa bet prosez ouzh he breur, Ulrich, ha Johan Friedrich, Dug Pomerania (1542-1600), ha betek lez-varn an impalaer e Vienna.

E Marienfließ e savas bec'h etre Sidonia von Borcken hag ar maouezed yaouankoc'h a veve ganti, hag ivez gant ar mitizhien ha renerezed. Torret e oa bet eus he c'harg a "Unterpriorin" (ispriolez) gant ar briolez Magdalena von Petersdorff en 1606, ma reas galv dirak Bogislaw XIII, Dug Pomerania, a gasas ur bodad kuzulierien, renet gant Joachim von Wedel, da enklask er gouent.

Buan e savas bec'h etre ar bodad-se ha Sidonia von Borcken, ha von Wedel a gomzas gant renerez Marienfließ , Johannes von Hechthausen, da glask an tu da "gaout an dizober eus ar sarpantez binimus-se". Echuiñ a reas an tabut gant marv Bogislaw XIII en 1606, ha marvioù von Petersdorff, von Wedel ha von Hechthausen e 1609.

Daou vloaz goude e savas Sidonia von Borcke klemm a-enep ar briolez nevez, Agnes von Kleist, dirak an dug nevez Philip II. Ha Philip d'ober evel e ziagentad, sevel ur bodad-enklask da studiañ ar c'hlemm ha da lakaat Jost von Borcke, kar da Sidonia, er penn anezhañ. Hennezh avat en doa bet damant hag a oa bet koll e prosezioù kent, graet gant Sidonia.

## Prosez ha marv

E Gouhere 1619 e savas bec'h etre Sidonia von Borcke hag an *Unterpriorin* (ispriolez) Dorothea von Stettin e-pad un oferenn, ha harzet e voent o-div. Dorothea von Stettin a damallas da Sidonia von Borcke bezañ sorserez, war zigarez m'he devije rediet  Marienfließ, Wolde Albrechts , da atersiñ an diaoul diwar-benn he flanedenn. Wolde Albrechts a c'houneze he buhez o lenn planedennoù an dud hag o c'houlenn an aluzen goude m'he devoa kollet he c'harg e Marienfließ en abeg da varv von Hechthausen. A zo gwashoc'h, bet e oa o veajiñ gant jipsianed en he yaouankiz, bet he doa darempredoù gant un toullad gwazed, ur bugel he devoa, ha chomet plac'h yaouank. Dorothea von Stettin a reas da Anna von Apenburg, a ranne ur gambr gant Sidonia en abati Marienfließ, mont a-du ganti.

Hervez al lezenn neuze, anvet *Constitutio Criminalis Carolina*, e oa trawalc'h gant daou dest evit kas Sidonia von Borcke ha Wolde Albrechts dirak ul lez-varn ha kondaoniñ anezho. Anna von Apenburg avat a dennas he zesteni pa voe goulennet outi e reiñ goude touiñ.

E Stettin e voe ar prosezioù. Dihelloù e-leizh zo anezho, ur mil pajennad bennak zo e dihellva Greifswald (*Rep 40 II Nr.37 Bd.I-III*).. En un doare dic'hortoz e oa marvet meur a hini eus Duged Pomerania. Dre ma oa stank an treuzkredennoù er vro ne oa ket bet pell an dud o tamall ar marvioù-se da zrougoberoù ha sorserezh Sidonia von Borcken, gwashaet e voe ar gredenn c'hoazh pa voe gwelet gouenn tierniezh Pomerania o vont da get e 1637.

Prosez Wolde Albrechts, harzet d'an 28 a viz Gouhere 1619 a c'hoarvezas a-raok hini Sidonia von Borcken. D'an 18 a viz Eost e voe tamallet dezhi maleficium ha *Teufelsbuhlschaft*, da lavarout eo 
embarañ gant an diaoul.

D'an 2 a viz Gwengolo e voe aotreet, gant lez Magdeburg , goulennata goude garwaskañ. D'ar 7 a viz Gwengolo ec'h anzavas Wolde Albrechts he zorfedoù goude bout garwasket, ha tamall a reas Sidonia von Borcke ha div vaouez all da vezañ bet sorserezed. Anzav a reas adarre dirak Sidonia von Borcke el lez-varn d'an 1 a viz Here, ha devet e voe d'an 9 a viz Here. He c'hofesadenn a vooe kemeret da ziazez da zigeriñ prosez Sidonia von Borcke d'an 1 a viz Here. Bepred e oa dalc'het e Marienfließ, ha klask a reas tec'hel ur wech, en em lazhañ ur wech all, ha tro-wenn a reas bep taol.

D'an 18 a viz Du 1619 e voe kaset Sidonia von Borcke d'un toull-bac'h da gêr Stettin. E miz Kerzu e voe embannet 72 tamall enep dezhi. Sed ar re bouezusañ: 
*muntr he niz, Otto von Borcke
*muntr ar beleg David Lüdecke
*muntr an dug Philip II Pomerania-Stettin (marvet e 1618)
*muntr Magdalena von Petersdorff, priolez Marienfließ
*muntr Matthias Winterfeld, porhier e Marienfließ
*muntr *Konsistorialrat*, an Doktor Heinrich Schwalenberg
*seizadur Katharina Hanow, itron eus Marienfließ
*mont da gaout ul lennerez-planedennoùs
*lenn an dazont ha darvoudoù pell
*darempredoù reizhel gant an diaoul, who allegedly materialized in pets such as von Borcke's cat *Chim*.
*magical practices like praying the "Judas psalm" and crossing brooms under the kitchen's table.

E miz Genver e voe goulennataet un hanter-kant a dud hagun difenner a voe roet da Sidonia von Borcke, Elias Pauli e anv.
N'ouzer ket peseurt deiz resis e varvas.

## Lennegezh

Goude marv Sidonia von Borcke e teuas ar vaouez da vezañ ur vojenn. 
Liammet e voe hec'h anv gwashoc'h c'hoazh ouzh marv Tiegezh Pomerania e kronikoù ar XVIIvet kantved, ha lakaet da *[[femme fatale]]*. Diwar he fenn e voe savet meur a obezrenn a faltazi, ken en saozneg ken en alamaneg. Breur-kaer Johann Wolfgang von Goethe, Christian August Vulpius a voe embannet gantañ *Sidonia von Borke* en 1812 e-barzh ar *Pantheon berühmter und merkwürdiger Frauen* ("Panteon ar maouezi brudet ha heverk").

Oberourien arall o deus savet romantoù diwar buhez Sidonia von Borcke. En o zouez Albert Emil Brachvogel (1824-1878) ha Paul Jaromar Wendt (1840-1919). Ar romantour alamanek Theodor Fontane (1819-1898) a oa o sevel ur romant anvet *Sidonie von Borcke*, abaoe 1879. Ne echuas ket an oberenn avat, ha ne voe embannet an darnoù nemet e 1966.

## Notennoù