open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sant-Maloù-Gwersac'h

**Sant-Maloù-Gwersac'h** (** hec'h anv gallek ofisiel) zo ur gumun e Breizh e Kanton Mouster-al-Loc'h, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.

Saintmalodeguersac bourg01.JPG|Ar vourc'h hag an iliz katolik.

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 66 gwaz eus Sant-Maloù abalamour d'ar brezel.
#### Krouet ar gumun
* Krouet e voe ar gumun e 1925 diwar ul lodenn eus tiriad Mouster-al-Loc'h ha lakaet e voe e Kanton Sant-Nazer.
#### Kemm kanton
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Mouster-al-Loc'h pa voe adsavet e 1973.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Sant-Nazer-2 pa voe diskaret Kanton Mouster-al-Loc'h e 2014.
## Brezhoneg
* 35,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
* 28 a viz Gwengolo 2014: staliet e vez panelloù divyezhek galleg-brezhoneg gant anv ar gumun en antre ar vourc'h.

## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik, 1858-1878,
* Ar c'hastell, 1908.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Pennad kar
* Mouster-al-Loc'h.
## Liammoù diavaez
* Sant-Maloù-Gwersac'h war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù
Maezon-ar-Stêr

**Maezon-ar-Stêr** (*Moisdon-la-Rivière* e galleg) zo ur gumun e Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Pennlec'h Kanton Maezon-ar-Stêr e oa betek 2015 ; stag eo bremañ ouzh kanton Kastell-Briant.
## Douaroniezh
War lez ar stêr Don ha Konn emañ Maezon.

## Anv
* Erwan Vallerie ː *Villa Madonis*, 990 ; *de Meldono* 1050 ; *Maidonuio*, 1120 ; *Maidon*, 1150 ; *Moisdon*, 1287.

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Maezon e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe Maezon da benn Kanton Maezon hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 111 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,69% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
*Kamp-bac'h e-pad an eil brezel-bed : republikaned spagnol a voe bac'het er gumun ; adalek miz Du 1940 e voe bac'het ennañ ar gantreidi bet harzet er Mor-Bihan e miz Here 1940, dont a rejont eus kamp Toulboubou e Pondivi : 18 tiegezh hag eizh den o-unan, da lavaret eo 32 waz, 28 maouez ha 56 bugel.
20141013MoisdonLaRiviereHalleCampTsigane.jpg|Ar c'hamp-bac'h
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 6 a viz Mae 1954 e Ðiện Biên Phủ en Tonkin uhel er Vietnam hervez monumant ar re varv.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e kanton Kastell-Briant pa voe diskaret kanton Maezon-ar-Stêr e 2014.

## Monumantoù ha traoù heverk

20141013MoisdonLaRiviereHalleLieuInternemenPlaqueCommemorative.jpg|Plakenn e koun ar brizonidi
L'église St Jouin (intérieur) (Moisdon-la-Rivière).JPG|Iliz katolik *Saint Jouin*

* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 30 a viz Gouhere 1922.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
* Louis Bellot de la Galmelière, reizher ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1684.
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
*Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''
*Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Arwerneg-Veur

**Arwerneg-Veur** (*Grand-Auverné* e galleg) zo ur gumun e Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv
*J.Y Le Moing, Erwan Vallerie ː **Auvrene**, 1287.

## Ardamezioù
*En gul e gebrenn en aour heuliet gant teir flourdilizenn ivez en aour ; e gab en erminoù.*
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Arwerneg e 1790 diwar ar barrez katolik. E 1793 ez eas ul lodenn eus ar gumun da sevel hini Arwerneg-Vihan. Lakaet e voe Arwerneg-Veur e Kanton Maezon hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
* E dibenn miz C'hwevrer 1795 e voe taget 14 soudard kazarniet e Maezon gant un 40 chouan bennak er *Moulin-Violette*. 
* E 1796 e voe taolet d'an diaz ar *Groaz Vat*, bet savet e 1782, gant ar Gward Broadel; adsavet e voe war-lerc'h.
### 
##### [[Aljeria]]
* Mervel a reas daou waz hervez marilhoù ar gumun.  
#### [[Brezel Krimea]]
* Mervel a reas daou waz hervez marilhoù ar gumun.  
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas pevar gwaz hervez marilhoù ar gumun. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 57 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,04 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun  abalamour d'ar brezel.  
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Kastell-Briant pa voe diskaret Kanton Maezon-ar-Stêr e 2014.
## Monumantoù ha traoù heverk

Grand-Auverné - manoir de la Petite-Haie.JPG

* Maner *La Petite-Haie*, - kantved, luc’hskeudenn.
* Kastell Gaillard, e *La Nantais*,  kantved,.
* Maner ar *Val*,.
* Kastell Launay,  kantved,luc’hskeudenn.

Grand-Auverné - église.JPG

* Iliz katolik *Sant-Pêr ha Sant Paol*, 1879, luc’hskeudennoù.
* Chapel *Itron-Varia Gwir-Sikour* en Aunais,.
* Chapel *Santez Anna*, e La Blanche.
* Kalvar * Le Val Rochemort*, bet savet e 1946, gant ur bez eus an Henamzer bet dizoloet pa voe savet ar c'halvar,.
* Kalvar *Villechoux*.
* Monumant ar re varv, e-tal an iliz e Leurgêr an 11 a viz Du, luc'hskeudenn .
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Pennad kar
* Arwerneg-Vihan.

## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Potier de Courcy, Pol : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Izeg

**Izeg** (*Issé* e galleg) zo ur gumun e Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.

## Douaroniezh
* War lez ar stêr Don emañ Izeg.

## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː *Isiacum*, 1123 ; *Ice*,  ; *Saint Pere de Isse*, .

## Ardamezioù
* *En gul e ejon en aour, e lost etre e zivhar, savet ha daoulostek.*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Izeg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe Izeg da benn Kanton Izeg hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant hag e Kanton Maezon e 1801 pa voe diskaret Kanton Izeg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 69 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,80% eus he foblañs e 1911.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Kastell-Briant pa voe diskaret Kanton Maezon-ar-Stêr e 2014.
## Brezhoneg
* 2,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Maner Le Buron XVvet kantved-XXvet kantved.
* Kastell La Gâtine, XIXvet kantved, luc’hskeudenn.
* Kastell La Martinière, XIXvet kantved,.
* Maner Coëtreux, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’an  30 a viz Ebrel 1922 .
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
* Milinoù.
* Iliz katolik *Sant Pêr*, 1844.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Pierre-Jean Le Grand de Baumont, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1742.

### Ardamezeg ar familhoù

## Dave ha notennoù
Lufer

**Lufer** (*Louisfert* hec'h anv gallek ofisiel) a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Konn emañ Lufer.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Lufer 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Maezon hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 28 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,54 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur prizoniad-brezel eus ar gumun e miz Genver 1945 hervez monumant ar re varv. 
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Kastell-Briant pa voe diskaret Kanton Maezon-ar-Stêr e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Louisfert petit-bois 01.jpg
Louisfert rougerand1 03.jpg
Louisfert rougerand2 01.jpg
Louisfert tertre-gicquel 01.jpg

* Meurvein.

Château de Caratel (Louisfert).jpg

* Kastell Caratel.

Louisfert - église.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr en Ereoù*, 1668, adkempennet e 1913-1917.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe d’an  2 a viz Kerzu 1922 .
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

Louisfert - maison de René-Guy Cadou.JPG|Ti ar barzh.

* E Lufer e varvas ar barzh René-Guy Cadou d'an 20 a viz Meurzh 1951, e lec'h ma oa mestr-skol.
## Liammoù diavaez
## Daveennoù ha notennoù
Melereg-Breizh

**Melereg-Breizh** (*La Meilleraye-de-Bretagne* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Melereg-Breizh e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Maezon hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 75 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,98 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Kastell-Briant pa voe diskaret Kanton Maezon-ar-Stêr e 2014.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an [22 a viz Meurzh]] 1925.

La Meilleraye-de-Bretagne - Château de Vioreau.png

* Kastell Vioreau.

Abbaye Notre-Dame de Melleray (2) - La Meilleraye-de-Bretagne.jpg

* Abati *Intron-Varia*.
* Iliz katolik *Sant Stevan*, XVIII- kantved.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  meillerayedebretagne.fr, lec'hienn ofisiel ar gumun
## Dave ha notennoù
Machikoul

**Machikoul** a oa ur gumun e Breizh e Kanton Machikoul, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Bremañ emañ e kumun Machikoul-Sant-Masen.
## Douaroniezh
## Anv
***Machicol** en 
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Machikoul e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Machikoul, Lakaet e voe da benn distrig Machikoul gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.

Soulèvement de Machecoul.jpg|An emsavadeg gant Adolphe Leleux.

* 11 a viz Meurzh 1793: emsavadeg wadek er gumun abalamour d'ar c'halvadeg veur, bet divizet gant ar Goñvañsion; 44 den lazhet.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 132 waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,23% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
#### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri soudard eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe kendeuzet kumunioù Machikoul ha Sant-Masen-ar-Porzh d'ober ur gumun nevez, Machikoul-Sant-Masen.
### Darvoudoù-sport a bep seurt
* 4 a viz Gouere 1988 : 1 tennad-hent Tro Bro-C'hall 1988 etre Pontkastell-Keren ha Machikoul ; trec'h eo Steve Bauer (Kanada).
## Yezh
* E kornad Machikoul e veze kaozeet poateveg. *Marchecou* eo anv poatevek ar gêr.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chateau de Machecoul ( de Gilles de Rais ).jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Machikoul.

Machecoul - Château du Treil (côté sud).jpg

* Kastell Le Treil.
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn. Dioueliet e voe d'ar 24 a viz Gouhere 1921.
* Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc'hskeudennoù.
## Dezougen

Gare de Machecoul par Cramos.JPG

* An ti-gar, war al linenn Hent-houarn Naoned-Stad La Roche-sur-Yon dre Santez-Pezhenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Tud ganet eno
* 1838, Marie-Anne Praud de La Nicollière, skrivagnerez c'hallek.
### Ardamezeg ar familhoù

## Daveoù ha notennoù
Palud

**Ma klaskit al lec'h gleborek, sellit ouzh [[geun]]*.

**Palud** (*Paulx* e galleg) a zo ur gumun a Vreizh, e kanton Machikoul, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Palus**, IXt; **Paux**, 1287.

## Ardamezioù
*Troc'het ; ouzh 1 an troc'het, rannet ː ouzh 1 en argant e vrizhenn erminig en sabel ; ouzh 2 en aour e flourdilizenn en glazur ; ouzh 2 an troc'het, en gul e c'halir en aour.*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Palud e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Machikoul hag e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 83 gwaz abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,28% eus ar boblañs e 1911.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour eus ar gumun e 1957 hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.

Paulx - Chapelle du Pont.jpg

* Chapel ar Pont.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. 
* Plakenn ar re varv 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
Douaroù Aostral hag Antarktikel Frañs

**Tiriad Douaroù Aostral hag Antarktikel Frañs** (ent-ofisiel *territoire des Terres australes et antarctiques françaises*, berraet e **Douaroù Aostral hag Antarktikel Frañs** hepmuiken dre vras, TAAF da deskanv) a zo un tiriad tra-mor eus ar Republik c'hall savet e 1955.
Tri distrig dishañval eus su Meurvor Indez a zo ouzh e ober:
* Inizi Kergelenn,
* Inizi Crozet,
* Distrig Sant-Paol hag Amsterdam.
Un distrig all, lod eus Antarktika, a zo lakaet da zarn ivez:
* Douar Adélie (*Terre Adélie*), met kement-se n'eo ket degemeret gant ar gumuniezh etrebroadel na zegemer ket e vefe perc'hennet darn pe zarn eus ar c'hevandir-se.
Abaoe miz C'hwevrer 2007 ez eus bet savet ur pempvet distrig, gant un toulladig inizi trovanel eus Meurvor Indez, a vez graet:
* an Inizi Strewet (*îles Éparses*) anezho (Tromelin, Europa, Bassas da India, Glorieuses, Juan de Nova).

## Skeudennoù

Image:Crozet - Manchots.jpg|manked en Inizi Crozet
Image:Marion Dufresne - Crozet.jpg|Al lestr *Marion Dufresne* dirak Enez ar Reter 
Image:Kerguelen RallierDuBatty.JPG|Ledenez Rallier du Baty
Image:Kerguelen - Phoebetria palpebrata.jpg|Morc'hup
Image:Emperor penguin.jpg|Mank impalaerel
Image:Adelie-Pinguin.jpg|Mank Adélie
Image:Manchot 01.jpg|Mank Pygoscelis antarcticus
Image:Skua antarctica uscg04.jpg|Sparfell-vor Antarktika
Image:Hydrurga leptonyx.JPG|Loupard-mor
Image:Tysfjord orca 1.jpg|Skoazog
Image:Port aux Français.JPG|Port-aux-Français e 2004
Rosmerta

Un doueez eus relijion ar C'halianed eo **Rosmerta**. Dre zelwennoù hag enskrivadurioù e ouzer e veze azeulet evel doueez ar frouezhusted hag ar builhentez.

Alies e vez diskouezet gant ur c'horn a builhentez, ur yalc'h, ur banerad frouezh hag ur *patera*, ur volenn izel evit al lidoù. Dre vezañs ar *patera*-se ez eo bet lakaet Rosmerta a-renk gant an doue roman Merc'her hag an doueez Proserpina.

## Talvoudegezh an anv
Un anv galianek eo *Rosmerta*, a c'haller dielfennañ evel *ro-smert-a*. 
* Kement ha "kalz", "bras / meur", "trec'h" e talvez ar rakger *ro-*, evel e *ro-bili* ("mat-tre") ha *ro-cabalus* (marc'h meur).
* Kement ha "pourvezer", "prederer" e talvez an elfenn *-smert-*, a gaver ivez en anvioù-tud galian evel *Adsmerio*, *Smerius*, *Smertae*, *Smertulitani* ha *Smertus*.

"Ar bourvezerez veur" hag "ar bredererez veur" eo Rosmerta neuze, ar pezh a glot ouzh he binvioù. Un addoueez d'ar Merc'her galian eo Rosmerta ; testeniekaet eo bet azeulerezh Rosmerta en hec'h unan evelato.

## Derc'hennadur

## Enskrivadurioù

Gant Nicole Jufer ha Thierry Luginbühl ez eus bet dastumet 27 enskrivadur o venegiñ Rosmerta e Bro-C'hall, en Alamagn hag e Luksembourg ; gant ar proviñsoù roman Belgica ha Germania superior e klot an dachenn-se mui pe vui.

Daou enskeivadur all zo anavezet, unan anezho e Dacia (AE 1998, niv. 01100).

Skouerius eo an daou enskrivadur amañ da heul :
* *Deo Mercurio et Rosmertae / Musicus Lilluti fil(ius) et sui(s) ex voto* - CIL13, niv. 04311, e Metz ;
* *Deo Mercu(rio) / et Rosmer(tae) / M(arcus) Adiuto/rius Mem/{m}or d(ecurio) c(ivitatis) St() / [po]s(uit) l(ibens) m(erito)* - en Eisenberg.
En enskrivadurioù CIL 13, niv. 04683 ha CIL 13, niv. 04705, a zo bet kavet e Belgica, emañ an anv-gwan *sacrum* ("nevet") goude anv Rosmerta.

Eus Wasserbillig (*Biliacum* e Belgica) e teu an enskrivadur CIL 13, niv. 04208 / AE 1967, niv. 00320 / AE 1987, niv. 00771 :
* *Deo Mercurio [et deae Ros]/mertae aedem c[um signis orna]/mentisque omn[ibus fecit] / Acceptus tabul[arius VIvir] / Augustal[is donavit?] / item hospitalia [sacror(um) cele]/brandorum gr[atia pro se libe]/risque suis ded[icavit 3] / Iulias Lupo [et Maximo co(n)s(ulibus)]*


Mercurius Rosmerta MuseeStRemi Reims 1130.jpg|*Rosmerta ha Merc'her*
Musée archéologique de Strasbourg-Mercure et Rosmerta.jpg|*Rosmerta ha Merc'her*


## Lennegezh
* "An itron Rosmerta" zo unan eus tudennoù istorioù Harry Potter.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* ''L'Année épigraphique'', levrennoù 1967, 1987 ha 1998.
*  ''Corpus inscriptionum latinarum'' (CIL), levrenn 13
Alfeios

**Alfeios** (*Αλφειός*, e henc'hresianeg, **Alpheus** e latin, a dalv kement ha gwennik) a zo anv un doue-stêr, hag evel-just mab da Okeanos ha Tethys, evel an holl doueed-stêrioù.

Un nebeud mojennoù zo diwar o fenn.

## Alfeios an den
P’edo o chaseal e koadeier Hellaz e welas Alfeios an doueez Artemis, ma savas dezhañ c’hoant anezhi. Mont a reas d’he heul a-dreuz Hellaz penn-da-benn ken na erruas e Letrinoi. Eno e welas Artemis gant he nimfezed o labezañ o dremmoù gant pri. Tapet ar paotr a oa gant ar c’hoant da reiñ ur freilhad da Artemis : ne oa ket evit anavezout anezhi diouzh ar re all. Hag eñ kuit.
Chañs en doa bet avat, rak alies e veze kastizet buan ar wazed gant an doueez, brouezekoc’h an ton anezhi peurvuiañ.

## Alfeios ar stêr
C'hwitet gantañ e daol gant Artemis, setu Alfeios oc’h orgediñ ouzh unan eus he nimfezed, Arethousa, un deiz ma oa en he noazh o kouronkañ. Met ar plac’h a oa evel an doueez, troet gant ar chase hag ar redadennoù er c’hoadeier muioc’h eget gant c’hoari daou gant gwazed. Redek a rae ar stêr war-lerc’h ar plac’h, ken na errujont dirak enez Ortigia. Hag Arethousa da c’hervel Artemis d’he saveteiñ eus briataerezh Alfeios, hag an doueez da dreiñ anezhi en ur wazh. War-lerc’h redek dre Hellaz penn-da-benn ha dindan ar mor zoken, e tiflukas Alfeios en he c’hichen, ma en em veskas o doureier.

## Herakles
Ar stêrioù Alfeios ha Peneios eo a voe implijet gant Herakles da naetaat marchosioù Aogias .
Maeron

**Maeron** a zo ur gumun a Vreizh, e Kanton Machikoul, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh

Le tenu à La Marne.jpg

* War lez an Tenu emañ Maeron.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Maeron e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Machikoul hag e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 45 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,04% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar 27 a viz Du 1948 er Vietnam hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv (1914-1918) er vered, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv (Eil brezel-bed ha Brezel Indez-Sina) er vered, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
Pêr Iañ (Breizh)

**Pêr**, lesanvet **Brizhkloareg**, (1191 - 1250) a oa Dug Breizh e-pad 25 bloaz, eus 1213 betek 1237, jure uxoris, ha kont Richmond hag aotrou Machecoul.

## Istor

Ganet e oa war-dro 1187 e Dourdan. Mab e oa da Robert II, kont Dreux, ha kenderv d'ar roue gall Fulup II an Aogust. 

Goude marv Arzhur Iañ eo e c'hoar Alis Breizh an hini a oa pennhêrez an dugelezh. Alis a oa bet prometet he dorn d'un aotrou breizhat (ne oa nemet 3 bloaz!), met Fulup a zimezas anezhi da Bêr Dreux, evit startaat al liammoù etre Breizh ha Bro-C'hall.

Stourmet en deus Pêr Iañ gant Fulup hag e vab Loeiz a-enep Yann Dizouar hag Herri III a Vro-Saoz, met goude marv Loeiz en em savas a-enep Gwenn Kastilha, rouanez Bro-C'hall.

N'eo ket bet dug Breizh gwech ebet, met rejant hepken, ur seurt "lezdug" eta. Ren a reas Breizh en anv e wreg, betek marv homañ e 1212, ha goude-se en anv e vab Yann, pa oa dindan oad. Pa dizhas hemañ e 20 vloaz e 1237 e lezas an dugelezh en e emell, hervez ar reizh. Betek fin e vuhez e vevas evel ur marc'heg baleant. Mont a reas d'an Douar Santel, stourmet en deus a-enep ar Saozon hag an Arabed.

Mervel a reas pa oa o tistreiñ diouzh ar Groaziadeg diwezhañ, e 1250.

## Notennoù
Relijion er gevredigezh hellazek

Ar c'hredennoù: -An doueed a c'helle sikour anezho;
Kehelet oa an doueed. Reiñ a roent profoù hag aberzhioù.
Un dibunadeg eo evit enoriñ un doue ha graet vez sonerezh pe sport en enor dezho.

Liesdoueidi eo an Henc'hresianed.
An doueed a zo o chom war ar menez Olimpos.
Un haroz a oa pe un hanter-zoue, pe diazezer ur geoded, pe vadoberour.
C'hoarioù Olimpek an Henamzer

**C'hoarioù Olimpek an Henamzer** (henc'hresianeg τὰ Ὀλύμπια, *ta Olympia*; Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες (Katharevousa), Ολυμπιακοί Αγώνες (Dimotiki) *Olympiakoi Agones*) a oa un heuliad kentstrivadegoù atletek dalc'het en enor da Zeus gant kannaded eus keodedoù Henc'hres. Orin resis ar c'hoarioù olimpek zo displeget gant mojennoù hepken met ar rolloù a ziskouez e krogjont e 776 kent J-K. en Olimpia en Henc'hres. Lidet e voent betek 393 eus hon oadvezh ma voent diframmet gant an impalaer Teodosius I e-doug ar c'houlzad renet da ober ur relijion-Stad eus ar Gristeniezh. Dalc'het e veze ar c'hoarioù bep pevar bloaz, pe *[[olimpiadenn]]*, evel ma teuas an unanenn amzer-mañ da vezañ anavet. Pa veze lidet ar c'hoarioù e veze un dreverzh olimpek evit ma c'hallfe an atleted beajiñ eus o c'heoded betek Olimpia e surentez. Ar prizioù roet d'an drec'herien a oa kurunoù delioù lore. 

Dont a reas ar c'hoarioù olimpel da vezañ ur benveg politikel implijet gant ar c'heodedoù da ziskouez e oant galloudekoc'h evit o enebourien. Embannet e veze ar c'hevredadoù politikel eno gant ar bolitikourien, ha pa veze brezel e veze profet aberzhioù d'an doueed evit an trec'h. Ar c'hoarioù olimpek a oa a-bouez ivez abalamour ma veze dalc'het lidoù relijiel en o c'herzh. Kenstrivadegoù arz a veze ivez. Un delwenn vras eus Zeus, unan eus Seizh Marzh ar Bed a oa bet savet en Olimpia en enor d'an doue a oa lidet ar c'hoarioù en e enor. En em vodañ a rae ar gizellerien hag ar varzhed bep olimpiadenn da ziskouez o oberennoù arz.

Disheñvel e oa ar c'hoarioù olimpek en Henamzer diouzh re bremañ. Nebeutoc'h a genstrivadegoù a oa, ha ne oa nemet an dud dieub hag a oa gresianegerien a c'halle kemer perzh (daoust ma oa meneget ur vaouez Bilistic'he da vezañ trec'het en ur genstrivadeg). Keit ha ma toujent d'an dezverkoù-se e c'halle atleted eus forzh peseurt bro pe keoded kemer perzh. Dalc'het e veze atav ar c'hoarioù en Olimpia kentoc'h evit cheñch lec'h evel ma'z eo hengoun ar c'hoarioù olimpek hiziv an deiz. Koulskoude e veze enoret ha priziet holl an atleted a oa aet ar maout gante evel er C'hoarioù olimpek a-vremañ. Brudet e veze ar c'hurioù o doa kaset da benn dre holl hag enrollet e vezent er bloazdanevelloù d'ar rummadoù da zont da vezañ gouest da dañva o ferzhioù mat.

## Istor

Ar roue Oenamos a oa bet skoet e-barzh ur redadeg gant Pelops. Pelops a lidas e drec'h en ur ober ar c'hoarioù Olimpek.

E 776 a-raok Jezuz-Krist an hini e krogas ar C'hoarioù Olimpek. Arsav brezel a oa etre ar c'heodedoù evit ma c'hellfent dizaon mont da Olimpia da genstrivañ.

## Ar sportoù

Meur a sport a veze pleustret:

* bannañ ar bladenn ;
* bannañ ar pouez ;
* lammat ;
* gouren...

Bremañ avat eo lies-mat ar sportoù a vez c'hoariet e-kerz ar c'hoarioù-se ur spered a beoc'h, ar mennad da chom a-sav gant ar brezel.

## Gwelet ivez
* C'hoarioù Olimpek modern

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* The Ancient Olympics
* The Real Story of the Ancient Olympic Games
* Les jeux olympiques en Grèce
* Die Olympischen Spiele der Antike
Hefaistos

**Hefaistos** (henc'hresianeg : Ἥφαιστος) a oa doue an tan e gwengelouriezh Hellaz, ha gov ha harnezour an doueed divarvel. E menez Etna e oa e c'hovel. Dimezet eo da Afrodite, a gav gwelloc'h ebatal gant Ares.


Peter Paul Rubens 177.jpg|Vulcanus (kevatal roman da Hefaistos) o kinnig armoù Ac'hilleüs da Thetis. Eoullivadur gant Pieter Paul Rubens.
Velázquez - La Fragua de Vulcano (Museo del Prado, 1630).jpg|*[[La fragua de Vulcano]]*, gant Velázquez. Mirdi ar Prado, Madrid.


## Liammoù diavaez
Lostger

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **lostger** (saoz: ''suffix'') evit komz eus ur morfem stag implijet evel kenger staget ouzh diwezh ur morfem pennañ, anvet ar wrizienn, da skouer:

: *bras* > *bras*'der***
: ''kan-'' > ''kan'''añ***

Bez e c'hellont bezañ berniet ivez a-wezhoù an eil war-lerc'h egile hag implijet war un dro gant rakgerioù, da skouer:

: *gall* > *gall*'eg*** > ''gallek'''aat*** > *<u>di</u>c'hallek*'aat***
 
Perzh pennañ ar [[Yezh daspegel|yezhoù daspegel]] eo ar fed ma vez berniet gante meur a [[Kenger|genger]] an eil war-lerc'h egile, en o zouez lostgerioù, da skouer

:<u>Meur a lostger ren-ouzh-renk</u>
:: [[Turkeg]]
::: ''göz'' « lagad »
::: ''göz'''lük*** « lunedoù »
::: *gözlük*'çü*** « un den a werzh lunedoù »
::: ''gözlükçü'''lük*** « gwerzhañ lunedoù »
::: *gözlükçülük*'te*** « gwerzherezh lunedoù »
 
Koulz [[Semantik|steroniel]] ha [[Kevreadurezh|kevreadurezhel]] a c'hell bezañ arc'hwel ul lost ger:

* Arc'hwel kevreadurezhel

Bez' e c'hell ul lostger kaout un arc'hwel kevreadurezhel pa dalvez evit [[Deveradurezh (yezhoniezh)|deveradurezh]] ur ger all, da skouer:

:<u>Kemmañ rummad yezhadurel</u>
:: [[Brezhoneg]]
::: ''sklaer'' ([[anv-gwan]]) > ''sklaer'''der***

:Merkañ an niver)
:: Brezhoneg
::: *paotr* > *paotr*'ed***

:<u>Displegadur ar verboù</u>
:: [[Brezhoneg]]
::: ''kan-'' > ''kan'''an***, *kan*'ez***...

:<u>Displegadur an anvioù</u>
:: [[Finneg]]
::: ''talo'' ([[Troad (yezhoniezh)|nominativel]]) > ''tal'''ossa*** (inesivel)
::: « ti » > « en (un) ti »

* Arc'hwel steroniel

Diouzh an tu all avat e c'hell ul lostger kaout un arc'hwel steroniel pa dalvez evit kemmañ ster ur ger, da skouer:

:Kemm steroniel
:: Saozneg
::: *red* « ruz » (anv-gwan) > *redd*'ish*** « damruz » 

Evit a sell ouzh implij ar [[Kenger|c'hengerioù]] e brezhoneg e talvez al lostgerioù evit kas da benn kemmoù kevreadurezhel peurliesañ keit ha ma talvez ar [[Rakger|rakgerioù]] evit kas da benn kemmoù steroniel, keñveriit:

:'''Brezhoneg'''
::<u>Kenger kevreadurezhel: lostger</u>
::: ''klev-'' > ''klev'''et***

::Kenger steroniel: rakger
::: *klev-* > **''he**klev''

## Lostgerioù brezhonek
Setu amañ ul listenn eus ar lostgerioù brezhonek, gant pennadoù diwar-benn pep hini.

## Gwelit ivez
* Kenger
Sant-Marzh-ar-C'hoad

**Sant-Marzh-ar-C'hoad** a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Machikoul, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
* War lez an Tenu emañ ar gumun.
## Dezougen

Abri de quai de la gare de Port-St-Père par Cramos.JPG

* Gwasked kae Porzh-Pêr - Sant-Marzh-ar-C'hoad, war al linenn Hent-houarn Naoned-Stad La Roche-sur-Yon dre Santez-Pezhenn.
## Anv
* Erwan Vallerie ː *Sanctus Medardus*, 1150 ; *Sanctus Medardus de Cotex*, 1150.
;Gerdarzh
Hervez Dauzat & Rostaing ː diwar Sant Mark.

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Marzh-ar-C'hoad e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton  Sant-Filberzh-Deaz hag e Bann Machikoul . E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e voe lakaet e Kanton Machikoul.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 75 gwaz ag ar gumun, eleze 4,78 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

SAINT MARS DE COUTAIS (1).jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Marzh*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudennoù. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud

* Armand-Gabriel du Buttay, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1732

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Albert Dauzat & Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Sant-Masen-ar-Porzh

**Sant-Masen-ar-Porzh** a oa ur gumun a Vreizh e Kanton Machikoul, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Masen-ar-Porzh e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton  Sant-Filberzh-Deaz hag e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 e voe lakaet e Kanton Machikoul.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 48 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,11 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D' an 10 a viz Even 1943 e kouezhas ur c'harr-nij (*[[Armstrong Whitworth Whitley|Whitley V]]* marilhet BD442 ha kodet TY-?) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e Sant-Masen-ar-Porzh; mervel a reas pemp eus an nijourion, douaret e voent e bered "Pont du Cens" en Naoned, ar c'hwec'hvet hini a voe gloazet ha tapet d'an Alamaned.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe kendeuzet kumunioù Machikoul ha Sant-Masen-ar-Porzh d'ober ur gumun nevez, Machikoul-Sant-Masen.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.

Église de Saint-Même-le-Tenu - Plaque commémorative.jpg

* Plakenn ar re varv (1914-1918)  en iliz katolik, luc’hskeudenn. 

Église de Saint-Même-le-Tenu - Intérieur (2).jpg

* Iliz katolik *Sant Masen*.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Machikoul,
*  Machikoul-Sant-Masen.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Sant-Masen-ar-Porzh war Geobreizh
## Dave ha notennoù
Kerc'haoueg

**Kerc'haoueg** (*Corcoué-sur-Logne* e galleg) a zo ur gumun eus Kanton Levieg, e Liger-Atlantel, e gevred Breizh.

## Istor
### Renad Kozh
* A-raok 1790 e oa an teir farrez a zo aet d'ober ar gumun a-vremañ e Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev. 
### 
* E 1830 e oa bet staget kumun La Bénate ouzh hini Sant-Yann-Kerc'haoueg. 
### 
* E 1971 e oa bet unanet div gumun, Sant-Yann-Kerc'haoueg ha Sant-Stefan-Kerc'haoueg, evit sevel kumun Kerc'haoueg gant an anv gallek *Corcoué-sur-Logne*.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Sant-Filberzh-Deaz pa voe diskaret Kanton Levieg e 2014.

## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Bolon emañ Kerc'haoueg.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
Sukellos

**Sukellos** a oa unan eus doueoù ar Gelted kozh. E anv a voe kavet war unnek enskrivadur latin, d'an nebeutañ, dindan ar furm *Sucellus* (*Sucellos* a-wezhioù) dasparzhet en darn vrasañ eus Galia roman, ma tenne d'an Dagda enoret gant Kelted Iwerzhon, ha da Silvanus ivez. Nantosuelta e oa e wreg.

## Derc'hennadurioù hag arc'hwelioù
Barvek eo, kreñv, ha diskouezet gant ur penngab, bragoù ha botoù. Gwiskañ a ra kroc'hen ur bleiz war e benn, e-barzh e zorn kleiz ur mell e droad hir, hag e-barzh e zorn dehou ur gaoter pe ur pod (*olla* e latin).

Ar mell hag ar gaoter a laka da soñjal e perzhioù an doue iwerzhonat Dagda, « an doue mat ». Diskouez a ra ar gaoter ez eo Sukellos ur skuilher boued. Ur madoberour eo, keñveriet gant an Natur vrokus, met pa c'hell lakaat an dud d'ar marv e voe nepred tostaet ouzh an Ankoù. Hervez Paul-Marie Duval e kaver dezhañ perzhioù *Dis Pater*, Pluton, doue an Ifernoù (*Rex Infernus*).

Ober a ra Caius Julius Caesar gantañ un doue broadel, tad gouenn ar C'halianed.

## Enskrivadurioù
War un enskrivadur kavet en Augusta Rauricorum (Augst bremañ) eo lakaet Sukellos evel kevatal da Silvanus.

:*In honor(em*) /
:*d(omus) d(ivinae) deo Su* /
:*cello Silv(ano)* /
:*Spart(us) l(ocus) d(atus) d(ecreto) d(ecurionum)*


Diwar un delwennig kavet e bro Narbona e weler an sinkretegezh graet gant an doue Silvanus ivez. 

## Gerdarzh
Bez' e c'heller kompren er wrizienn c'halianek 'cellos' evel en un deveradur eus ar rakindezeuropeg **-kel-do-s* a gaver er ger latin *per-cellere* ("skoer"), en henc'hresianeg *klao* ("regiñ"), el lituaneg *kálti* ("goveliañ"). Talvezout a ra ar rakger *su-* da "mat" hag e vez kavet e meur a anv galianek. Troet e vez Sukellos gant 'Ar Skoer mat' peurvuiañ.

Kavout a ra gwelloc'h ar geltiegourez Blanca María Prósper treiñ he sell ouzh ar rakindezeuropeg **kel-* "gwareziñ" ken e talvezfe **su-kel-mó(n)* da "bezañ gwarezet mat" pe **su-kel-mn-o-* da "gwarezer mat". Kavout a ra dezhi e c'heller soñjal en doue hindou Suśarman-.

## Levrlennadur
* Delamarre, Xavier (2003). *Dictionnaire de la Langue Gauloise* (2l emb.). Paris: Éditions Errance. ISBN 2-87772-237-6.
* Deyts, Simone, ed. (1998). *À la rencontre des Dieux gaulois, un défi à César*. Paris: Réunion des Musées Nationaux. ISBN 2-7118-3851-X.
* Duval, Paul-Marie (1993) [1957]. *Les dieux de la Gaule.* Paris: Presses Universitaires de France / Éditions Payot.
* Heichelheim F. M., Housman J. E., *Sucellus and Nantosuelta in Mediaeval Celtic Mythology*. In: *L'antiquité classique*, Levrenn 17, teskad. 1, 1948. *Miscellanea Philologica Historica et archaelogia in honorem Hvberti Van De Weerd.* pp. 305–316. [DOI: https://doi.org/10.3406/antiq.1948.2845] www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1948_num_17_1_2845
* Jufer, Nicole; Luginbühl, Thierry (2001). *Répertoire des dieux gaulois*. Paris: Éditions Errance. ISBN 2-87772-200-7.
* Reinach, Salomon (1922). *Cultes, mythes et religions*. Paris E. Leroux.

## Pennadoù kar
*Dagda 
* Silvanus
*Tuatha Dé Danann 

## Notennoù ha daveennoù
Tolvez

**Tolvez** a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Brezhoneg
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Tolvez e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Levieg hag e Bann Machikoul. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 105 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,42% eus he foblañs e 1911.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Sant-Filberzh-Deaz pa voe diskaret Kanton Levieg e 2014.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Manerioù L'Espiardière , bet adsavet  e 1813, Val-de-Morière,1870, Les Tannières, La Foresterie ha La Vannerie.
* Kastelloù La Clérissais ha Jarilles.

Monument aux morts de Touvois.jpg

* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn. 

Église de Touvois.jpg
Église de Touvois (2).jpg

* Iliz katolik *Jakez an Henañ*, XIVvet kantved-XVvet kantved, luc’hskeudennoù.
* Chapel *Intron-Varia* e Fréligné, luc’hskeudennoù.
* Ti ar c'houer.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
Yann Iañ (dug Breizh)

**Yann I** (ganet e-tro 1217-1218 – marvet d'an 8 a viz Here 1286, e kastell an Enez, Marzhan), lesanvet **Yann ar Rouz**, zo bet Dug Breizh eus 1237 da 1286.

Mab da Bêr Brizhkloareg hag Aliz Breizh e oa.

Bec'h en deus bet e vuhez-pad gant ar noblañs hag ar c'hloer. Trec'hiñ a reas div wezh aotrouien savet enep dezhañ e 1142 hag e 1157. 

Mont a reas d'an eizhvet Kroaziadeg gant Loeiz IX.

Dimezet e oa gant Gwenn Navarra hag eizh bugel o doa.
Strollad ar Vro Bagan

**Strollad ar Vro Bagan** a zo ur strollad c'hoariva.

## Strollad ar Vro Bagan
Savet e voe **Strollad ar Vro Bagan** e Plouneour-Traezh er bloavezh 1973-1974, e diabarzh Oaled Sevenadurel ar Vro Bagan (1965). E 1979 eo deut da chom da Blougerne el lec'h m'emañ atav bremañ.
Adalek 1982 ez eus bet tud a vicher er strollad evit sevel pezhioù diouto o-unan (evit ar vugale hag evit ar re gozh) hag evit ober war-dro ar pezhioù-c'hoari brasoc'h, ma c'hoari tud all ivez ha n'int ket tud a vicher.

Sevel a ra ar strollad pezhioù-c'hoari e brezhoneg, e galleg-brezhoneg, pe e galleg. Danvez Breizh ha Keltia a vez pleustret gant Ar Vro Bagan : ar yezh, ar sevenadur, an istor.
## Prizioù
* E 2013 e oa bet roet da Strollad ar Vro Bagan priz kentañ « Prizioù dazont ar brezhoneg », rummad "C'hoariva" gant Ofis Publik ar Brezhoneg ha Frañs 3 Breizh e anv Rannvro Breizh.

## Pezhioù-c'hoari savet

Setu un nebeud pezhioù-c'hoari abaoe ar penn-kentañ:
* Meurlarjez (Roparz Hemon, 1976)
* Ma c'helljen-me kanañ laouen (1977)
* Buhez Mikael an Nobletz (1978)
* Nominoe-oe (Jakez Riou, 1980)
* Spontus Circus (1982)
* Kernevez City (1983)
* Ar Baganiz (Tangi Malmanche, 1984)
* Yann-Vari Perrot (1986)
* Ys la maudite (1987)
* Kenavo my love (1988)
* Liberta (1989)
* Cantique à Melilla (Xavier Grall, 1989)
* Les nuits de Kerjean (1990)
* Ar Basion Vras (1991)
* An Arar hag ar Stered (S. O'Casey, 1992)
* Ys la maudite (doare nevez, 1993)
* Et à la fin était le Bang (1993)
* Tristan et Iseut (1994)
* Ar Roue Marc'h (1994)
* Amoko II (1995)
* Ar mestr (Naig Rozmor, 1996)
* Johniged an Hilda (2002)
* Breizh Aktu (2003)
* Gwerz ar Vezhinerien (2005)
* Fest ar pimoc'h (2006)
** *Perles de banquiers* 2007
** *Bag an Ankou* 2008
** *Gwerz Nedeleg* 2009
** *Armorica Breiz* ; 2011
** *Ar gêr vras* 2011
** *Divroa* 2012
** *Ar Bonedou Ruz* 2017
** Ar Roue Arzhur, 2023

C'hoariet ez eus bet ivez kalz pezhioù berr e-doug beilhadegoù : Roparz Hemon, Pêr-Jakez Helias, Goulc'han Kervella, Anton Tchekhov, Naig Rozmor ha Pêr-Mari Mevel...

## Ar spered
C'hoari poblek evit Breizh, o labourat war ar sevenadur keltiek, hag amzer a-vremañ ar Vretoned...

## Skeudennoù

Skeudenn:StrolladarVroBagan003.JPG
Skeudenn:Goulc'hanKervellaGouere2009.JPG
Skeudenn:StrolladarVroBagan004.JPG
Skeudenn:StrolladarVroBagan001.JPG
Restr:Frikozo1-r950.jpg|Friko zo


### Levrlennadur
**Être Bretons, facteur de vitalité associative ? Une illustration par l’exemple du strollad Ar Vro Bagan*, kounskrid master gant Yannig Bigouin, 2019

## Liammoù diavaez
* Ar Vro Bagan
Lavreer-Botorel

**Lavreer-Botorel** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[Liger-Atlantel]], e [[gevred]] ar vro. Pennlec'h [[Kanton Lavreer-Botorel]], bet dilamet 2015, e oa. 
== Douaroniezh ==
== Anv ==

* Erwan Vallerie ː **Oratorium**, 1073; **Oratorium Boterelli*', XIVt

== Ardamezioù ==

== Istor ==
=== [[Dispac'h Gall]] ===
* Krouet e voe kumun Lavreer e [[1790]] diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn [[Kanton Lavreer-Botorel|Kanton Lavreer]] hag e [[Bann Klison]]. E [[1800]] e voe lakaet en [[Arondisamant Naoned]].
===  ===
==== Lannerell ====
* Krouet e voe kumun [[Lannerell]] e [[1863]] diwar ul lodenn eus tiriad Lavreer-Botorel.
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 154 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,43% eus he foblañs e [[1911]].
==== [[Eil brezel-bed]] ====
* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. 
===  ===
* Lakaet e voe ar gumun e [[Kanton Gwaled]] pa voe diskaret [[Kanton Lavreer-Botorel]] e [[2014]].
== Brezhoneg ==
* Gallout a ra an dud deuet deskiñ brezhoneg el Lavreer Botorel gant [[Kentelioù an Noz]].
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
LeLorouxBottereau-Château4.jpg
</gallery>
* Ar c'hastell.
<gallery>
W1680-Loroux MoulinPe 0005.JPG
W1681-Loroux MoulinPe 82666.JPG
</gallery>
* Melinoù e Le Pé.
<gallery>
W2790 LorouxBottereau StJeanBapt1870 4126XA2.jpg
Eglise St Jean Baptiste.jpg
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Yann Badezour*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an [[11 a viz Du]] [[1920]].
* Murlivadur 1914-1918 en iliz katolik gant an Abad Bouchaud, 1926, luc’hskeudenn.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==

== Melestradurezh ==
== Tud ==

* André Boucher de la Bazillière, mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1740
* René Angevin de la Maillardière, selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1749

===Tud bet ganet eno===
* [[Vincent Yves Boutin]] (1772-1815), [[ofisour]] gall ha [[spier]] an [[impalaer]] [[Napoleon Iañ]].
* 23 Here 1934 ː [[Lucien Fruchaud]], eskob Sant-Brieg ha Landreger, 07 Here 1992 / 20 Eost 2010.

=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Pennad kar ==
* [[Lannerell]]. 
== Liammoù ==

* [http://www.loroux-bottereau.fr Lec'hienn ofisiel Lavreer-Botorel]
== Levrlennadur==
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Rakger

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **rakger** (saoz: ''prefix'') evit komz eus ur vorfemenn stag implijet evel kenger staget ouzh deroù ur vorfemenn bennañ, anvet ar wrizienn, da skouer:

: "klev-" > "**he**klev"
: "ger" > "**rak**ger"

Bez e c'hellont bezañ implijet war un dro gant lostgerioù, da skouer:

: "gall" > "gall**eg**" > "gallek**aat**" > "dic'hallek**aat**"

Peurliesañ e vez kavet rakgerioù ha lostgerioù en darn vrasañ eus yezhoù ar bed, met raloc'h e vez implijet rakgerioù evit lostgerioù dre vras ha gant yezhoù zo, evel da kouer an [turkeg] e vez implijet nebeudig-tre a rakgerioù daoust ha ma c'hell bezañ berniet er [yezh daspegel-se meur a lostger an eil war-lerc'h egile.

Klotaat a ra ivez dre vras ar fed ma vez implijet rakgerioù pe get gant perzhioù yezhoniel all, dreist-holl urzh ar frazennoù ma vez kavet stankoc'h ar rakgerioù er yezhoù gante an urzh verb-renadenn (VO) ha liammet eo o implij ivez gant ar fed ma vez implijet gant ur yezh bnnak araogennoù kentoc'h evit lerc'hennoù. 

Er yezhoù indezeuropek, ar brezhoneg en o zouez, e vez implijet ar rakgerioù evit krouiñ gerioù kevrennek nevez dre gemmañ ster ar wrizienn keit ha ma talvez al lostgerioù evit an deveradurezh yezhadurel, keñveriit da skouer: 

::Deveradur: lostger
::: "klev-" > "klev**et**"

::Ger kevrennek: rakger
::: "klev-" > "**he**klev"

## Rakgerioù brezhonek
Setu amañ ul listenn eus ar rakgerioù brezhonek, gant pennadoù diwar-benn pep hini. 

## Gwelit ivez
* Kenger
* Lostger
Enger

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **enger** (saoz: ''infix'') evit komz eus ur vorfemenn stag implijet evel kenger ouzhpennet e diabarzh ur vorfemenn bennañ, anvet ar wrizienn, da skouer e serieg:

: *ic* ("hadañ", gwrizienn unander) > "*i*'tóo**c'' ("hadañ", gwrizienn liester)


Daoust ha ma'c'h eo ral-kenañ implij engerioù er [[yezhoù indezeuropek]] ha [[Yezhoù Europa|yezhoù all Europa]] e vezont implijet stank er [[Yezhoù malayek-polinezek|yezhoù aostronezek]] hag [[Yezhoù yezhoù aostrezaziatek]], zoken gant ar gerioù amprestet digant [[Yezh|yezhoù]] estren, da skouer e [[tagalogeg]]:

Implijet e vez ar [[verb]] [[Saozneg|saoznek]] ''graduate'' ("achuiñ ar studioù"). Evit sevel ar stumm ober e reer er yezh-se gant an enger ''-um-'' ouzhpennet goude [[silabenn]] gentañ ar wrizienn, ha diwar-se e teu stummoù evel ''gr**um**aduate'' ("achuiñ a ris ma studioù").

En [[arabeg]] e kaver engerioù ivez a-wezhoù, dreist-holl a-drugarez d'an doare ma vez c'hoariet er [[yezhoù semitek]]-se gant patromoù gwiriziennoù teirlizherennek ar verboù, da skouer


:Enger: -ت- ''-t-''
:: جهد ''jahada'' "strivoù a reas" > اجتهد ''(i)j**t**ahada'' "labourat a reas kalet"
::<small>(Tennañ a ra an  er penn-kentañ da reolennoù distagañ an arabeg</small>)


A-wezhoù e vez komzet eus engerioù, da skouer er [[yezhoù bantouek]] pa dennont e gwirionez padal da [[rakger|rakgerioù]] pe [[lostger|lostgerioù]] renk-ouzh-renk, da skouer ul lostger eo **eg** er [[ger kevrennek]]-mañ daosut ha ma teu etre ar wrizienn hag ur [[Morfemenn|vorfemenn]] all:

:"gall**ek'''aat"
:GALLgwriziennEGlostgerAATlostger

## Gwelit ivez
* Kenger
* Tmesis
Barba

**Barba** pe **[[Barbara]]** zo anv ur santez eus an Iliz katolik lidet d'ar 4 a viz Kerzu. 

## Ar santez
**Gwelout ar pennad [[Barbara Nikomedia]].*

## Anv-bihan
***Barba** pe **Barbañ** (stumm bihanaat: **Barbaig**, **Barbig**), pe **Barban** a-wechoù c'hoazh, eo ar stummoù hengounel brezhonek, peuzdilezet hiziv: Barbara eo an anv a veze roet kentoc'h e Breizh e dibenn an  kantved, deuet da vout ral hiziv ivez. 

### E Breizh
Anaout a reer 
*Barba Tassel, ur gonterez a zibunas meur a gontadenn da Fañch an Uhel;
*Tintin Varba, un dudenn eus ar rummad ar Re Dro-Heol.

#### Lec'hioù
*chapel santez Barban, er Faoued;
*ur chapel all e Plouared;
*Skol Santez Barba, e Rosko, ma oa rener Visant Seite.

#### Lennegezh
*Mister Santez Barba, un drajedienn e krennvrezhoneg;

## Pennadoù kar
*Barbara
*Barbara Nikomedia
*Santa Barbara
*Sainte-Barbe

## Liammoù diavaez
* Merzherinti santez Barba e Pederneg (e galleg)
* Merzherinti santez Barba e Lanneleg e Pleiben (e galleg)

## Notennoù
Kongo

**Kongo** a c'hall bezañ :

## Stadoù
*Republik Demokratel Kongo, pe **RDK/RDC**, ur stad a vez graet *Kongo-Kinshasa* anezhi a-wechoù, hag a oa anvet Zair etre 1971 ha 1997.
*Republik Kongo, pe **RK**, ur stad a vez graet *Kongo-Brazzaville* anezhi a-wechoù.

## Istor
Rouantelezh Kongo zo ur rouantelezh afrikan bet disrannet gant trevadennerien Europa :
*Kongo Frañs (1880), aet da vezañ Kongo Grenn (1906), aet da Afrika Drovanel Frañs (1910) ha da Republik Kongo (1960)
*Stad Dieub Kongo (1885; ur rouantelezh perc'hennet gant ar roue Leopold II Belgia), aet da vezañ Kongo Velgia (1908) aet da RDK (1966), da Zair (1971) hag adarre da RDK (1997)
*Kongo Portugal (1885) aet da vezañ Kabinda hag Angola (1975)

## Douaroniezh
*Kongo, ur rannvro eus Afrika
*Kongo, ur stêr vras eus kreiz Afrika.

## Pobl
*Kongo, ur bobl o chom en div Gongo hag en Angola; ar c'hongoeg eo o yezh.

## Daveoù