open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Bhinn Mhór

**An Bhinn Mhór** (*Fair Head* pe *Benmore* e saozneg) zo ur beg-douar e kontelezh Aontroim, e Hanternoz Iwerzhon.

Ar vri garregek eno a sav evel ur voger betek 100 metr uhelder. Sellet a reer ouzh An Bhinn Mhór eta evel unan eus al lec'hioù gwellañ da grapat reier er Rouantelezh-Unanet.

## Notennoù
Yokosuka Ro-go Ko-gata

Ar **Yokosuka Ro-go Ko-gata** (YokoSho-shiki Ro-go Ko-gata) a oa un dournijerez anavezadenn japanat savet e-kerzh ar Brezel-bed kentañ en arsanailh Yokosuka (prefedelezh Kanagawa, e-kichen Tokyo) evit Morlu Impalaeriezh Japan.
Bez' ez eo unan eus ar c'hentañ patrom karr-nij savet gant Japan da vezañ produet a-vras. En holl ez eus bet savet 218 karr-nij evit ar morlu japanat, ha chomet int er servij betek 1928.
Denez

**Denez** zo un anv-bihan brezhonek hag a zeu eus Sant Denez, ur pab gresian eus an .

## E yezhoù all
* Dionysios (Διονύσιος) e gresianeg
* Denis en alamaneg, albaneg, bosnieg, bulgareg, galleg, italianeg, kroateg, lituaneg, makedonieg, poloneg, portugaleg, roumaneg, ruseg, saozneg, serbo-kroateg, slovakeg, sloveneg, tchekeg
* Denys en ukraineg
* Dénes en hungareg
* Dennis en alamaneg, daneg, nederlandeg, norvegeg, saozneg, svedeg,
* Dionigi en italianeg
* Dion e saozneg, galleg ha gresianeg

## Tud vrudet
* Pêr Denez (1921-2011), skrivagner, geriadurour hag emsaver
** e vab Gwendal Denez (g. e 1951), barzh ha skrivagner brezhonek
* Denez Abernot (g. e 1955), arzour, kaner ha saver kanaouennoù brezhonek er strollad Storlok
* Denez L'Hostis(g. e 1947), prezidant France Nature Environnement, bet e penn an Organisation des Pêcheries de l'Ouest Bretagne
* Denez Prigent (g. e 1966), kaner brezhonek ha sonaozer
Nouvelle Droite

An **Nouvelle Droite** (brezhoneg: "Dehou Nevez") zo ul luskad speredel eus an tu dehou klok, deuet war wel e 1969 gant krouidigezh ar GRECE (ur gwreskanv a dalva: "Strollad enklask ha studi evit ar sevenadur europat"). Ezel pennañ ar gevredigezh eo ar prederour hag arnodskridour Alain de Benoist. 

Ar GRECE zo bet levezonet gant luskadoù koshoc'h evel al luskad mirourel alaman. Daoust ma n'emañ ket a-du gant mennozhioù kevatalder etre an dud, eo levezonet an Nouvelle Droite gant kadoniezhioù an tu kleiz hag ar varksouriezh. Pouezus eo bet ideologiezh ar marksour italian Antonio Gramsci ennañ, hag izili an ND en em daolenn evel « Gramskidi dehou ».

An ND a dizh e stad uhelañ er bloavezhioù 1970, a-raok diskenn en-dro pa'z eas meur a ezel kuit d'antreal e strolladoù politikel all. Ul levezon kreñv a-walc'h en deus bet er Front national gall. E vennozhioù o deus bet ul levezon war strolladoù dehou e lec'hioù all eus Europa. 

En  eo oberiant an ND e luskadoù nevez evel al luskad hevelebekaourel ha meur a stumm eus an anveliouriezh vroadelour.

Ereoù zo etre al luskad ha strolladoù faskour henaek, hag alies e vez gwelet an ND evel ur seurt faskouriezh e-unan. Gwriziennoù an Nouvelle Droite européenne eo an ND ivez.

## Daveoù
Lizheregouriezh

**Lizheregouriezh** a reer eus studi ar yezh diwar ar mammennoù dre gomz ha dre skrid : keñveriet e vez ar skridvarnerezh, an istor hag ar yezhoniezh, en ur deurel evezh bras d'ar gerdarzh).

Al lizheregouriezh klasel a studi ar yezhoù klasel. Hec'h orin a zeu eus Levraoueg Pergamum ha Levraoueg Alexandria a-c'houde ar , kenderc'het gant an Henc'hresianed hag a-hed an Impalaeriezh roman. Adkavet hag adstudiet e voe e-kerzh an Azginivelezh, kent ma voe heuliet gant studiañ yezhoù Europa (germaneg, yezhoù keltek), euraziat (slavek, h. a.), aziat (arabeg, perseg, sanskriteg, sinaeg, h.a.), hag afrikat (egipteg, yezhoù nubiek, h.a.). Lod studioù a ra gant keñveriadur an holl yezhoù indezeuropek.

Al lizheregouriezh a gengreiz war an diorren istorel (diellfenn treadegel) eo en dargemm gant ar yezhoniezh rak ar bouez war an dielfenn treadegel lakaet gant Ferdinand de Saussure.

## Daveoù
La Bretagne à Paris

***La Bretagne à Paris*** a oa ur gazetenn c'hallek sizhuniek embannet e Pariz da reiñ keleier d’ar Vretoned divroet eus ar pezh a c'hoarveze e Breizh.

Savet e voe e 1923, gant Louis Beaufrère (1869-1940), ur c’hazetenner genidik eus Kemperle. Embannet e voe an niverenn gentañ d’an 22 a viz Kerzu 1923.
E gwirionez e oa ar sizhunieg-se kazetenn ar *Fédération des sociétés bretonnes de la Seine*. Buan a-walc’h e reas berzh e-touez ar Vretoned aet da Bariz da labourat, ha kemer a reas lec’h ur gazetenn all a oa aet da get bloaz a-raok, *[[Le Breton de Paris]]*.

War ar bajenn gentañ e veze ur pennad-stur, ha goude-se keleier diwar-benn Breizh dre vras, an darvoudoù c’hoarvezet enni, En diabarzh e oa keleier diwar-benn buhez kevredigezhioù breizhek Pariz ha tro-dro. Kemennadennoù berr a oa ivez, kinnigoù labour pe bruderezh evit stalioù dalc’het gant Bretoned e Pariz.
Adalek 1932 e klaskas ar gazetenn tizhout an holl Vretoned divroet ha dont a reas an titl da vezañ *La Bretagne à Paris, en France et aux colonies*. Paouez a reas da zont er-maez e miz Gwengolo 1939, gant deroù ar brezel. 

Goude an Dieubidigezh, e 1946, e voe adembannet ur sizhunieg gant an titl *La Bretagne à Paris, en France, aux colonies et dans le monde*. Daou vloaz diwezhatoc’h e voe tennet ar ger *colonies* eus an titl, pa oad krog gant an didrevadenniñ. Derc'hel a reas da zont er-maez betek an 22 a viz Genver 1988. War an diwezhadoù e oa perc'hennet gant ar stroll Ouest-France.

Etre an daou vrezel ne blije ket ar gazetenn-se d’an holl e-touez Bretoned Pariz. Re virour e veze kavet gant lod. Er bloavezhioù 1930 e veze kavet abeg enni gant ar strollad *Les Bretons émancipés de Paris*, a oa tost d’ar Strollad Komunour Gall. Gant ar re-se e voe embannet, adalek 1937, ur gazetennig all anvet *[[War sao !]]*.
Howard

**Howard** zo un anv-bihan, un anv-tiegezh hag un anv-lec'h saoznek.
## Anv-bihan
**Howard** zo un anv-bihan saoznek hag a zeu eus ar galleg kozh *Huard*, kar ar germaneg uhel kozh **Hugihard* "kalon-kadarn" pe **Hoh-weard*, "uhel-difenner"("penndiwaller"). A-wechoù ez eus bet un droukvesk gant an norseg kozh kar *Haward*, ha gant an anv diheñvel-krenn e orin *Hayward*. Ral-tre a wech e teu *Howard* eus ar saozneg kozh *eowu hierde*, *ewe herd* hiziv, "maesaer dañvadez".
* Howard Staunton (1810-1874), mestr-c'hoarier ha kazetenner echedoù saoz
* Howard Saunders (1835-1907), den a aferioù hag evnoniour saoz
* Howard Pyle (1853-1911), treser ha skrivagner levrioù evit ar vugale stadunanat
* Howard Phillips Lovecraft (1890-1937), skrivagner stadunanat a lennegezh ar spont 
* Howard Hawks (1896-1977), filmaozer ha produer stadunanat
* Howard Hughes (1905–1976), diaraoger en nijerezh ha chevañsour ar sinema 
* Howard Shore (g. e 1946), sonaozour sinema kanadian

### Berrstummoù
* Howie
* Ward (en  dreist-holl)

## Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh saoznek eo ivez.
* Catherine Howard (1520-1542), pempet gwreg ar roue saoz Henry VIII 
* Daniel Edward Howard (1861-1935), prezidant Liberia 
* Robert E. Howard (1906-1936), skrivagner stadunanat
* Ron Howard (g. e 1954), aktour ha sevener filmoù stadunanat
* John Howard (g. e 1939), kentañ ministr Aostralia
* Brittany Howard (g. e 1988), kanerez ha gitarourez stadunanat

## Anv-lec'h
Un anv-lec'h eo ivez.
* Howard, ur gêr e Kansas
* Howard, ur gêr e Pennsylvania
* Howard, ur gêr e South Dakota
* Howard, ur gêr e Wisconsin
* kontelezh Howard, anv meur a gontelezh

## Notennoù
Talmont

**Talmont** a oa ur gumun e departamant Vande. Kendeuzet e voe gant Saint-Hilaire-de-Talmont d'ar 1 a viz Genver 1974 d'ober ur gumun nevez Talmont-Saint-Hilaire. 
## Douaroniezh
## Istor
### Aozadur tiriadel
* Krouet e voe kumun Talmont e 1790. Kendeuzet e voe gant kumun Saint-Hilaire-de-Talmont e Ventôse Bloaz III (goañv 1795)  ha distaget buan Floréal an IV (nevez-amzer 1796) ; e 1834 e voe kendeuzet gant kumun Saint-Hilaire-de-Talmont, adsavet e kumun e 1849 ha kendeuzet adarre e dibenn 1973 gant Saint-Hilaire-de-Talmont.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 51 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,57% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Le château de Talmont.jpg

* Ar c’hastell, .

Église_Saint-Pierre_de_Talmont-Saint-Hilaire_03.JPG

* Iliz katolik *Sant Pêr*.

Talmont-Saint-Hilaire_mom.JPG

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs
## Daveoù ha notennoù
Brezel an Eil Kenunaniezh

**Brezel an Eil Kenunaniezh** (1798–1802) a voe an eil brezel a enep Frañs dispac'hel gant peurvuiañ an unpenniezhioù europat, renet gant Breizh-veur, Aostria ha Rusia, o kendeuziñ an impalaeriezh Ottoman, Rouantelezh Portugal, Rouantelezh Naples ha rouantelezhioù german liesseurt, daoust ma ne voe ket Prusia er genunaniezh tra ma oa harpet Frañs gant Spagn.

Ho pal a oa paouez astenn ar republik gall hag adstaliañ an unpenniezh e Frañs. Gant Feur-emglev Lunéville e 1801 e voe miret an holl vroioù aloubet gant ar Frañs, mui an Tuskania, hag e voe lezet dezhi Veneto hag an Dalmatia. Breizh-veur ha Frañs o deus siniet feur-emglev Amiens e Meurzh 1802 hag a zegasas ar peoc'h e-pad 14 miz. E viz Mae 1803 e oa Breizh-veur ha Frañs o vrezeliñ adarre hag e 1805 e voe savet an Trede Kenunaniezh da c'hourfenn ar brezel gant Frañs.

## Kenarroud
D'an 20&nbsp;a viz Ebrel 1792 e voe diskleriet ar brezel etre ar c'hallaoued hag an Aostrianiz. Er Brezel ar c'hentañ Kenunaniezh (1792–97), Frañs a stourm gant ar braz eus e amezeien, ha gant Breizh-veur, Portugal hag an Impalaeriezh otoman. Daoust oa gouniet an trec'h gant ar genunaniezh, er fin e oant argaset tra ma oa kemeret meur a diriad gant ar c'hallaoued hag o deus staliet republikoù c'hoar war an takadoù aloubet. Brezeliadennoù italiat e-kerzh an dispac'h gall, renet gant Napoleon Bonaparte e norzh italia a argasas an nerzhioù aostriat hag e echuas gant feur-emglev Leoben (18&nbsp;Ebrel 1797) hag ar Feur-emglev Campo Formio (Here 1797). tra ma chomas Breizh-veur e-unan, mod-se e voe gourfennet ar genunaniezh.

### Disoc'h
E 1802, Breizh-veur ha Frañs o deus sinet ar feur-emglev Amiens, hag a echua ar brezel. Neuze e kroga ar prantad peoc'h hirañ eus mare 1792-1815. Ar feur-emglev a vez gwelet evel an darvoud a lakaas a gemm etre brezelioù an dispac'h gall, hag ar Brezelioù Napoleon, daoust ma ne oa ket kurunennet Napoleon a-raok 1804.

## Sellit ivez

* Brezelioù an Trede Kenunaniezh

## Notennoù
Saint-Hilaire-de-Talmont

**Saint-Hilaire-de-Talmont** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall. Emañ e-barzh kumun Talmont-Saint-Hilaire bremañ.
## Istor
### Aozadur tiriadel
* Krouet e voe kumun Saint-Hilaire-de-Talmont e 1790. Kendeuzet e voe gant kumun Talmont e miz Ventôse Bloaz III (goañv 1795) ha distaget buan e miz Floréal an IV (nevez-amzer 1796); e 1834 e voe kendeuzet gant kumun Talmont, adsavet e kumun e 1849 ha kendeuzet adarre e 1973 gant Talmont.
* Anvet e voe Le Tanès pe La Tanis pa voe krouet; adalek 1793 betek 1801 e oa anvet Hilaire-sur-Talmont, e 1801 e voe anvet Hilaire-de-Talmont.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 168 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 6,18% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

LEglise_deTalmont_Saint-Hilaire.JPG

* Iliz katolik *Sant Hilarius*.

Talmont-Saint-Hilaire_mom_2.JPG

* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Pennadoù kar
* Talmont,
* Talmont-Saint-Hilaire.
## Daveoù ha notennoù
Les Clouzeaux

**Les Clouzeaux** a oa ur gumun e departamant Vande. Kendeuzet e voe gant kumun Aubigny d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez, Aubigny-Les Clouzeaux. 

### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 50 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,10% eus ar boblañs e 1911,  a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

047_Les_Clouzeaux_(_85430_).JPG

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Pennadoù kar
* Aubigny,
*  Aubigny-Les Clouzeaux.
## Daveoù ha notennoù
Ceann Chiarraí

**Ceann Chiarraí** (*Kerry Head* e saozneg) zo ur beg-douar war aod kornôg Iwerzhon, e kontelezh Ciarraí.

Dispartiañ a ra aber An tSionainn, en hanternoz, diouzh Bae Trá Lí, er c'hreisteiz. 

## Notennoù
Baby Shark

***Baby Shark*** ("Babig Rinkin") zo ur ganaouenn saoznek evit ar vugale, deuet ivez da vezañ un dañs, savet e 2016.

Da gentañ-penn e oa ur ganaouenn kampoù-bugale. Brudet e voe *Baby Shark* adalek 2016, pa oa bet Pinkfong, un embregerezh dudi sukorean, oc'h embann ur filmig war YouTube. Adkemeret e oa bet ha rannet war ar rouedadoù sokial ha goude-se war ar radio. E miz Kerzu 2020, doare Pinkfong ar ganaouenn a oa deuet da vezañ ar video arvestet ar muiañ en istor war YouTube. Gwelet eo bet ouzhpenn 9 miliard a wechoù.
Carl Schmitt

**Carl Schmitt** (11 Gouere 1888 – 7 Ebrel 1985) a oa ur gwiraour ha damkaniour politikel alaman. Schmitt en deus skrivet kalz war penaos arver mat ar galloud politikel. Evel un damkaniour mirour, e voe ur buruteller kreñv a-enep an demokratelezh daeliek, ar frankizouriezh hag ar gosmopolitouriezh. Levezonet e voe e labour gant an damkaniezh lezennel, ar brederouriezh kevandirel, hag an doueoniezh politikel, hogen nagennet a vez e skrivadoù rak e engouestl gant diorren ar strollad ''nazi''. 
Oberenn Schmitt he deus bet ul levezon vras war meur a zen, prederourien pe politikourien, en o zouez: Giorgio Agamben, Hannah Arendt, Walter Benjamin, Susan Buck-Morss, Jacques Derrida, Jürgen Habermas, Waldemar Gurian, Jaime Guzmán, Reinhart Koselleck, Friedrich Hayek, Chantal Mouffe, Antonio Negri, Leo Strauss, Adrian Vermeule, ha Slavoj Žižek.

## Daveoù
Muntr Bobbie Jo Stinnett

**Bobbie Jo Stinnett**, ganet d'ar 4 a viz Kerzu 1981 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Kerzu 2004, a oa ur vaouez dougerez stadunanat oadet a 23 bloaz a oa bet adkavet lazhet en he zi e kêr Skidmore, Missouri. Lisa Marie Montgomery e oa ar muntrer, oadet a 36 vloaz. Mouget he devoa Stinnett ha tennet ar babig 8 miz diouzh he c'hof.Ar babig a oa bet adkavet ha fiziet en tad. 

Montgomery a oa bet barnet ha kondaonet e 2007. Lakaet e oa bet d'ar marv dre ur bikurenn goude hanternoz d'an 13 a viz Genver 2021, goude bezañ klasket an holl doareoù galv. Deuet eo da vezañ ar c'hentañ maouez lakaet d'ar marv gant ar Stad kevredadel stadunanat e 67 vloaz, hag ar pevare en holl.
Battlestar Galactica (stirad skinwel, 1978)

**Battlestar Galactica** zo ur stirad skinwel skiant-faltazi stadunanat krouet gant Glen A. Larson hag a voe mammen d'ar Frañchiz Battlestar Galactica. An aktourien penn a oa Lorne Greene, Richard Hatch, ha Dirk Benedict. An istor a roe tro da heuliañ dreistbeverien an denelezh el lestr-egorel Battlestar Galactica ha nebeut reoù all o terc'hout rak ar Cylons. Skignet eo bet e 1978–1979 evit ar c'houlzad unan ha paouezet eo bet goude 24 lodenn.

E 1980, e voe kendalc'het ar stirad gant 10 lodenn ouzhpenn evel Galactica 1980. Levrioù a zo bet skrivet ivez evit kenderc'hel an istor diazez. Battlestar Galactica a voe adsavet e penn kentañ ar bloavezhioù 2000 gant ur ministirad ha goude-se ur stirad skinwel sizhuniek.
## An istor
En ur sistem egorel pell diouzhomp, an 12 Trevadenn denel a zo darbet dezhi bezañ trec'h er brezel mil bloaz a-enep ar re Cylons, robotoù brezel savet gant ur ouenn stlejvil aet da get. Ar re-se a vefe bet riñset dre ar Cylons bet krouet ganto. A-benn ar fin eo taget an denelezh gant un dagadenn brim ha trec'het. Harpet eo bet o enebourien gant an treitour den Baltar (John Colicos).
Telenn (Ti ar Vro)

**Ur pennad* Telenn (disheñvelout) *zo ivez*.


**Telenn (Ti ar Vro)** zo war un dro ur gevredigezh sevenadurel hag un oaled sevenadurel breizhek e Sant-Brieg.

Abaoe meur a vloaz e vez aozet festoù-noz hag un abadenn eus Kan ar Bobl gant ar gevredigezh. 

Ur genstrivadeg danevelloù e galleg, brezhoneg ha gallaoueg zo bet aozet ivez e 2020 ha 2021.

## Liamm diavaez
* Ti ar Vro Sant-Brieg
Telenn (disheñvelout)

**Telenn** zo anv ur benveg-seniñ, an delenn, ha hini meur a dra all.

Anvioù :
*Telenn Du, anv ur bier
*Telenn (Ti ar Vro), un oaled sevenadurel breizhek e kêr Sant-Brieg.
*Telenn-Mor, ur vag-sardineta eus Douarnenez
* Satai Delenn, un dudenn eus ar stirad skinwel stadunanat Babylon 5

Oberennoù :
**[[Telenn geltiek : Harpe celtique]]*, pladenn gentañ Alan Stivell
**[[Telenn Remengol]]*, un dastumad barzhonegoù gant Yann-Vari ar Skourr
**[[Dre an delenn hag ar c'horn-boud]]*, barzhonegoù gant Erwan Berthou
Toirdhealbhach Mac Suibhne

**Toirdhealbhach Mac Suibhne** (saozneg : Terence James MacSwiney ; Corcaigh, 28 Meurzh 1879 – London, 25 Here 1920) a oa ur skrivagner saoznek hag ur politikour iwerzhonat. Dilennet e voe evel *Maer Corcaigh* er strollad Sinn Féin e-kerzh Brezel dizalc'hted Iwerzhon e 1919.
Lakaet e voe harz warnañ gant ar gouarnamant saoz evit bout klasket ober kabal, ha kaset e voe d'an toull-bac'h. Mervel a reas goude 74 deiz a zisvoued, e miz Here 1920. Dre e aberzh e voe lakaet brezeladenn ar republik iwerzhonat war wel er bed a-bezh.

## Oberennoù
;Cuireadóir
*1907 : *The Music of Freedom*, The Risen Gaedheal Press
;Terence J. MacSwiney
*1914 : *The Revonutionist*, Maunsel and Co.
;Toirdhealbhach Mac Suibhne
*1918 : *The Ethics of Revolt: A Discussion from a Catholic Point of View as to When it Becomes Lawful to Rise in Revolt Against the Civil Power*
;Terence MacSwiney
*1918 : *Battle-Cries*, The Rank and File
*1921 : *Principles of Freedom*, The Talbot Press
*1944 : *Despite Fools' Laughter*, M. H. Gill and Son

## Levrlennadur
* Francis J Costello, *Enduring the Most: The Biography of Terence McSwiney*. Dingle: Brandon Books, 1996.
* Robert Welch (ed), *The Oxford Companion to Irish Literature*. Oxford: Clarendon Press, 1996.
* Máire MacSwiney Brugha *History's Daughter: a Memoir from the Only Child of Terence MacSwiney*. Dublin: O'Brien Press, 2006.
* Terence Mac Swiney, paperioù prevez dalc'het en University College Dublin Archives (IE UCDA P48b, P48c) hag en National Library of Ireland (MSS 35029–35035).

## Ereoù diavaez
*  Terence McSwiney : ''Principles of Freedom''
*  Daniel Corkery : ''Terence MacSwiney: Lord Mayor of Cork''

## Notennoù
Battlestar Galactica: The Second Coming

**Battlestar Galactica: The Second Coming** zo ur film skiant-faltazi eus ar Stadoù-Unanet embannet e 1999 hag a bad 30 munutenn. Ur steuñv e oa evel pilot evit adlañsañ ur stirad skinwel nevez Battlestar Galactica a vefe bet o kenderc'hel istor ar stirad skinwel eus 1978. Ar gendalc'hadenn Galactica 1980 a vefe bet disoñjet.

## Krouidigezh
Kenskrivet, kenbroduet ha kenrenet eo bet gant Richard Hatch hag en devoa c'hoariet ar c'habiten Apollo er stirad skinwel diazez. Ar film a oa bet savet evit kendrec'hiñ Universal Studios, perc'henn gwirioù ar frañchiz Battlestar Galactica, da adlañsañ ar stirad skinwel. Ar film pilot zo bet skrivet gant Richard Hatch hag e amourouzez d'ar mare-se, ar skrivagnerez Sophie LaPorte. Renet e oa bet ar film gant Richard Hatch ha Jay Woelfel. Produet eo bet gant Johnnie J. Young ha Sophie LaPorte.

## Liammoù diavaez
* Battlestar Galactica: The Second Coming war IMDb
Novalis

**Novalis** (ganet d'an 2 a viz Mae 1772 e kastell Oberwiederstedt; marvet d'ar 25 a viz Meurzh 1801 e Weißenfels), eo anv-pluenn **Georg Philipp Friedrich von Hardenberg**, a oa ur skrivagner alaman hag ur prederour eus amzer ar Romantelezh.

## Buhez

### Hil

Friedrich von Hardenberg a zeu eus un hil nobl kozh eus Alamagn an Hanternoz. E Oberwiederstedt e kontelezh Mansfeld, e priñselezh Saks, e voe ganet. Eno e oa ur c'hastell eus stil an azginivelezh gant e familh, gant un domani. Tremen a reas Novolis e vugaleaj ennañ.

### Deskadurezh

Graet e voe skol dezhañ gant Carl Christian Erhard Schmid (1761–1812), hag ambrouget e voes betek ar skol-veur e Jena. Goude e heulias studioù klasel ha Retorik e Gymnasium Eisleben dindan ren ar rektor Christian David Jani. E eontr Friedrich Wilhelm von Hardenberg, Komander an urzh Teutonek, a gemeras Novalis gantañ, pa oa daouzek vloaz, e-pad bloaz er prioldi Lucklum, e Erkerode.

## Oberenn

### Framm an driadenn
Hervezañ e vez an holl draoù e lusk siklek hag e c'haller bout rannet ar c'houlz e tri lodenn, evel e veze graet gant ar c'hresianed, (ar Strophe, an Antistrophe hag an Epode), ar gwel-se eus ar bed a voe anvet *Triadenstruktur* ("Framm an driadenn") gant Novalis, hag evit ma vefe ar bed en heson e vefe ret gant pep tra bout en e goulz mat (setu ar pezh a vez anvet *[[Kairos]]*).

### Mystik
Levezonet kreñv e voe Novalis gant ar c'hevrinelour Jakob Böhme adalek deroù an XIXvet kantved. E wel gevrinel war ar bed, kevreet gant e zeskadur uhel hag e zedenn ouzh ar relijion a lakaas ar c'hoant ennañ klask adsevel ar gristeniezh, ar feiz, ha doue, en un doare nevez ha tostoc'h ouzh e brederouriezh.

## Levrlennadur

### Lirik
* Klagen eines Jünglings (1791 in Wielands ).
* Blumen, 1798;
* Geistliche Lieder (herausgegeben 1802; *Wenn alle untreu werden*, *Wenn ich ihn nur habe*)
* Hymnen an die Nacht (1800)
* Wenn nicht mehr Zahlen und Figuren (*Heinrich von Ofterdingen*)
* An Julien (Entstehungszeit 1800)

### Darnadoù
**Epik**

* Die Lehrlinge zu Sais, 1802
* Heinrich von Ofterdingen, 1802

**Prederouriezh**

* Blüthenstaub (1798 *Athenaeum* Friedrich Schlegel)
* Glauben und Liebe oder Der König und die Königin (1798)
* Sammlung von Fragmenten und Studien, entstanden 1799–1800

### All

* Europa (1799 *Die Christenheit oder Europa* (1826))
* Dialoge, 1802;

Das *Allgemeine Brouillon* umfasst die enzyklopädistischen Materialien, die 1798/99 zusammengetragen wurden.
Ceann Léime

**Ceann Léime** zo anv daou veg-douar en Iwerzhon

*Ceann Léime (An Clár), e kontelezh An Clár
*Ceann Léime (Gaillimh), e kontelezh Gaillimh
Ceann Léime (Gaillimh)

**Ur beg-douar all zo anvet* Ceann Léime


**Ceann Léime** (*Slyne Head* e saozneg) zo ur beg-douar e kornôg Iwerzhon, e kontelezh Gaillimh.

Emañ e penn kornôkañ kontelezh Gaillimh, er mervent da An Clochán. Nepell alese e oa bet daou nijer, John W. Alcock hag Arthur Whitten Brown, o pradañ d'ar 15 a viz Mezheven 1915, 16 eurvezh goude kuitaet St. John's, en Douar-Nevez. An nijadenn gentañ e oa dreist ar Meurvor Atlantel.

An anv saoznek *Slyne* a zeu eus an anv iwerzhonek *Léime*, hag a roer ivez d'unan eus an enezennoùigoù a zo dirak ar beg-douar, anvet *Oileán na Léime*, saoznekaet en *Illaunleama*.

War un enezennig all dirak ar beg-douar, *Oileán Imill*, e oa bet savet daou dour-tan e 1836, met n'eus nemet unan a ya en-dro bremañ.

## Notennoù
Emgann Singapour

**Emgann Singapour**, pe **Kemeridigezh Singapour**, a oa c'hoarvezet e gevred Azia e-kerzh Brezel ar Meurvor Habask, pa oa bet aloubet gant nerzhioù lu Impalaeriezh Japan lec'h-kreñv Singapour lesanvet "Gibraltar of the East". Singapour a oa un diazez saoz milourel hag ekonomikel en Azia hag ar c'holl anezhañ a oa bet un taol penn-bazh evit ar Rouantelezh-Unanet. Sañset e oa bezañ al lec'h difenn pennañ er zonenn evit talañ ouzh argadennoù Impalaeriezh Japan. Ar stourm e Singapour a oa padet eus an 8 betek ar 18 a viz C'hwevrer 1942. An trec'h japanat a oa bet peurglok. Kemeret e oa Singapour ganto, hag ouzhpenn-se he doa ranket ar Rouentelezh-Unanet kodianañ gant Japaniz en doare gwashañ a oa bet biskoazh en he istor.

Chomet eo kêr en Impaleriezh Japan betek fin ar brezel. En holl e oa bet lazhet 1714 den ha gloazet 3378 gant lu impalaeriezh Japan. E tu an Impalaeriezh vreizhveuriat e oa bet war-dro 5000 den lazhet pe gloazet ha 80 000 den a oa bet prizoniet.
Jiménez

**Jiménez** zo un anv-tiegezh spagnolek a-orin euskarat. Kavout a reer anezhañ stank er ledenez iberek hag en Amerika Latin.

## Orin
Dont a ra eus an anv-bihan *Gimeno*, pe *[[Jimeno]]* pe *Ximeno*, deuet eus * Ximeone*, deuet eus Simón. Ouzhpennet eo bet al lostger spagnolek -ez. "Mab da Jimeno" a dalvez eta.

## Adstummoù
*Giménez, Ximénez,
*Gimenes, Jimenes, Ximenes e portugaleg.

## Tud
* Alfredo Jiménez-Millas y Gutiérrez, politikour spagnol, saver ar Falange Española
* Antoñita Jiménez, kanerez spagnol. 
* Cristóbal Jiménez, kaner venezuelat.
* Enriqueta Jiménez Chabolla, «La Prieta Linda», kanerez vec'hikan.
* Gonzalo Jiménez de Quesada, konkistador spagnol.
* Flor Silvestre Guillermina Jiménez Chabolla, «Flor Silvestre», kanerez vec'hikan.
* Jesús Jiménez Zamora, politikour kostarikat, bet div wech prezidant.
* José Alfredo Jiménez, kaner mec'hikan.
* José María Jiménez, lesanvet "*Chava*",  marc'hhouarner spagnol.
* José Mariano Jiménez, a stourmas gant Miguel Hidalgo evit dizalc'hted Mec'hiko.
* Juan Ramón Jiménez, barzh spagnol, priz Nobel al lennegezh en 1956.
* Ricardo Jiménez Oreamuno,  politikour kostarikat, teir gwech prezidant ar vro (1910–1914, 1924–1928 ha 1932–1936).
* Rodrigo Jiménez de Rada (c. 1170-1247), arc'heskob Toledo.
* Jusepe Ximénez, sonaozour.

## Lec'hanvadurezh
###### 
* Jiménez, kanton e proviñs Cartago.
* Jiménez, distrig e kanton Pococí
* Río Jiménez, distrig e kanton Guácimo, proviñs Limón

###### 
* Jiménez, kumun e stad Coahuila
* Jiménez, kumun e stad Chihuahua
* Jiménez, kêr e stad Chihuahua, 
* Jiménez, kumun e stad Tamaulipas, 
* Jiménez del Teul, kumun e stad Zacatecas

###### 
* Jiménez de Jamuz, e proviñs León, Castilla y León.

###### 
* Jiménez, kumun e stad Lara
* Río Jiménez, e stad Trujillo
ABBA

**ABBA** a oa ur strollad pop svedat savet e miz Gouere 1972 e Stockholm ha divodet e 1982.

## Ar sonerien
* Agnetha Fältskog, kan
* Anni-Frid Lyngstad, kan
* Benny Andersson, gitar
* Björn Ulvaeus, klavier

## Albomoù
* *Ring Ring* (1973)
* *Waterloo* (1974)
* *ABBA* (1975)
* *Arrival* (1976)
* *The Album* (1978)
* *Voulez-Vous* (1979)
* *Super Trouper* (1980)
* *The Visitors* (1981)
* *Voyage* (2021)

## Levrlennadur
*
*
*
*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Ceann Bhinn Éadair

**Ceann Bhinn Éadair** (*Howth Head* e saozneg) zo ur c'hourenez war aod reter Iwerzhon, e kontelezh Fine Gall (kontelezh Dulenn gwechall). Emañ en hanternoz da Vae Dulenn. War aod hanternoz ar c'hourenez emañ porzh Binn Éadair.
Sant-Mikael

**Sant-Mikael** zo un anv-lec'h brezhonek tennet eus anv Mikael, anv Sant Mikael, an arc'hael.

Div gumun zo anvet Sant-Mikael e Breizh :
* Sant-Mikael-Keveger e Bro-Raez
* Sant-Mikael-Plelann e Bro-Sant-Maloù

Lec'hioù all zo anvet Sant-Mikael :
* e Roazhon :
** Plasenn Sant-Mikael
** Toull-bac'h Sant-Mikael, ul lec'h bet un toull-bac'h gwechall, e kreiz-kêr
* abati Sant-Mikael e Menez-Mikael-ar-Mor
* chapel Sant-Mikael e Menez-Mikael-an-Are
* enezig Sant-Mikael en Erge-ar-Mor
* Enez Sant Mikael pe *São Miguel*, brasañ enezenn an Asorez

## Gwelet ivez
* Menez Mikael
* Gouel Mikael
* Foar Vikael
* Saint-Michel e galleg
* San Miguel e spagnoleg
* São Miguel e portugaleg
* San Michele en italianeg
* Saint Michael e saozneg
Louis Beaufrère

**Louis Beaufrère** (*Louis Martial Paul Beaufrère* ; Kemperle, 1añ Gouere 1869 - Pondivi, 19 Gouere 1940) a oa ur c'hazetenner breizhat. Breur e oa d'al livour Adolphe Beaufrère.

E dad kozh, Louis Antoine Eugène Beaufrère, a oa genidik eus Moissac e departamant al Lot.

Ren a reas ar gazetenn *[[L'Union Agricole et Maritime]]*, ur gazetenn krouet gant James de Kerjégu, eus 1893 betek 1912. Goude-se e renas kazetennoù all, *La Côte d'Armor* da gentañ, ha *La République du Sud-Ouest* e Dacs. Mont a reas da Bariz da c'houde ha krouiñ eno e 1923 *[[La Bretagne à Paris]]*, ur sizhunieg evit ar Vretoned divroet.

Daou vloaz goude krouidigezh *La Bretagne à Paris* e voe aozet gant Louis Beaufrère dilennadeg "dugez Bretoned Pariz", dilennet gant kevredigezhioù ar *Fédération des Bretons de Paris*. Kalzig a verzh a rae an abadenn-se e-mesk kevredigezhioù breizhek Pariz etre an daou vrezel ha, goude troc'h an Eil Brezel-bed, adarre er bloavezhioù 1950 ha 1960.

## Notennoù
Sydney FC

**Sydney Football Club** zo ur c'hlub mell-droad aostralian eus Sydney. Krouet e oa e 2004 hag unan eus kluboù pennañ ar c'hampionad paotred (*A-League*) hag ar c'hampionad merc'hed (*W-League*) eo.

C'hoari a ra e grogadoù e Sydney er Sydney Football Stadium, ur stad  plas gantañ.
Arne Næss

**Arne Dekke Eide Næss** (27 Genver 1912 – 12 Genver 2009) a oa ur prederour norvegiat hag en deus savet an droienn "Ekologiezh don". Ur meizer a bouez eo e luskad ekologel an .
Næss a veneg e voe levezonet gant levr Rachel Carson *Silent Spring,* skrivet e 1962, e-keñver e sell war an ekologiezh. Næss a genaoz e sell gant mennozhioù all, Gandhi hag an didaerded da skouer.

Dispartiañ a reas al luskad ekologel etre daou skourr, an *deep ecology* ("ekologiezh don") hag ar *shallow ecology* ("ekologiezh vas"). Dismeget e veze gantañ ar sell war an ekologiezh gant ar Stadoù hag a vez arveret d'ober aferioù argant. Soñjal a rae n'eo ket posubl difenn an ekologiezh hep lakaat ar pouez war ar liesseurted bevoniel, en ur anzav eo ret-holl bout e-dalc'h pep boudoù (struzhel ha loenel) an eil ouzh egile evit ma chomfe yac'h ar bed. Neuze eo Næss un difenner kreñv evit ma chomfe ec'hon al lec'hioù gouez e pep bro, pe lakaat an dud da guitaat takadoù ar maezioù da leuskel ar vuhez ouez d'en em ziorren en-dro.

## Daveoù
La Guyonnière

**La Guyonnière** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall. E 2016 he doa 4533 annezad. Emañ e-barzh kumun nevez Montaigu-Vendée bremañ.
## Douaroniezh
## Istor
#### [[Brezel 1870-1871]]
*  13 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv eus ar c'hanton , luc’hskeudenn.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 60 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 6,33% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez ar monumant en iliz katolik.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
### 
* Kendeuzet e voe kumunioù Boufféré, La Guyonnière, Saint-Georges-de-Montaigu, Saint-Hilaire-de-Loulay ha Montaigu d'ar 1añ a viz Genver 2019 d'ober kumun nevez Montaigu-Vendée.
## Monumantoù ha traoù heverk

Guyonniere Eglise 59075.JPG

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Milin La Gouraudière.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù  .
## Pennadoù kar
* Boufféré,
* Montaigu,
* Montaigu-Vendée,
* Saint-Georges-de-Montaigu,
* Saint-Hilaire-de-Loulay.
## Daveoù ha notennoù
Oswald Spengler

**Oswald Arnold Gottfried Spengler** (29 Meurzh 1880 – 8 Mae 1936) a oa un istorour hag ur prederour alaman hag a oa dedennet gant ar matematikoù, ar skiant, an arz hag o darempredoù gant an istor. Anavezet eo dreist-holl abalamour d'e levr *Diskar ar C'huzh-Heol* (*Der Untergang des Abendlandes*), embannet e 1918 evit al levrenn gentañ hag e 1922 evit an eil, ma kont istor ar bed. Ennañ e tispleg Spengler e sell war an istor : hervezañ e vefe pep sevenadur evel ur bevedeg bras hag en deus un esperañs bevañ bevennet.

Spengler a vez gwelet evel ur broadelour hag un enepdemokrat rak unan eus pennoù an Dispac'h mirour e voe. Neoazh e vurutellas an Naziegezh abalamour da ouennelouriezh ar strollad. Evitañ e oa Benito Mussolini ur seurt Caesar eus ar C'hornôg a-vremañ, daoust ma ne heulie ket dibaboù an « *Duce* ».

Levezonet en devoa ur bern istorourien ha tud all evel Franz Borkenau, Arnold J. Toynbee, Francis Parker Yockey, Carroll Quigley, ha Samuel P. Huntington. John Calvert en deus meneget eo brudet Spengler gant an Islamourien, hag a asant d'e vurutelladenn eus ar C'huzh-Heol.

## Oberennoù
*  *Der metaphysische Grundgedanke der Heraklitischen Philosophie*, 1904.
* *Der Untergang des Abendlandes: Umrisse einer Morphologie der Weltgeschichte*, 1918–1922, 2 levrenn.
* *Preussentum und Sozialismus*, 1920.
* *Pessimismus?*, 1921.
* *Neubau des deutschen Reiches*, 1924.
* *Die Revolution ist nicht zu Ende*, 1924.
* *Politische Pflichten der deutschen Jugend* (prezegenn ar 26 a viz C'hwevrer 1924 dirak an Hochschulring Deutscher Art e Würzburg), 1925.
* *Der Mensch und die Technik*, 1931.
* *Politische Schriften*, 1932.
* *Jahre der Entscheidung*, 1934
* *Reden und Aufsätze*, 1937 (prientet evit an embann gant Hildegard Kornhardt).
* *Gedanken*, *c*. 1941 (prientet evit an embann gant Hildegard Kornhardt).
* *Briefe* 1913–1936*, 1963 .
* *Urfragen ; Fragmente aus dem Nachlass*, 1965.
* *Frühzeit der Weltgeschichte: Fragmente aus dem Nachlass*, 1966
* *Der Briefwechsel zwischen Oswald Spengler und Wolfgang E. Groeger. Über russische Literatur, Zeitgeschichte und soziale Fragen*, 1987 (prientet evit an embann gant Xenia Werner).

== Ereoù diavaez ==
*  S. Srikanta Sastri. [https://www.srikanta-sastri.org/oswald-spengler-on-indian-culture *Oswald Spengler on Indian Culture*]
* [http://www.alphalink.com.au/~radnat/spengler/ *The Oswald Spengler Collection*]
* [https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=de&u=http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/SpenglerOswald/&prev=/search%3Fq%3Doswald%2Bspengler%26hl%3Den%26lr%3D%26c2coff%3D1%26sa%3DG *Timeline of Spengler's life*]
*  [http://www.zeno.org/Philosophie/M/Spengler,%20Oswald Oberennoù gant O. Spengler]
*  [https://web.archive.org/web/20211128122635/https://sites.google.com/site/spenglerinstitute/bibliography/by-spengler Levrlennadur klok O. Spengler]
* [https://web.archive.org/web/20130520200025/http://modernism.research.yale.edu/wiki/index.php/Oswald_Spengler *The Modernism Lab: Oswald Spengler*]
* [https://www.oswaldspenglersociety.com/ *The Oswald Spengler Society for the Study of Humanity and World History'']

## Daveoù
Anton Graf von Arco auf Valley

**Anton von Padua Alfred Emil Hubert Georg Graf von Arco auf Valley** (St. Martin im Innkreis, Aostria, 5 C'hwevrer 1897 – Salzburg, 29 Mezheven 1945), lesanvet **Anton Arco-Valley** a oa ur stourmer eus an tu-dehou pellañ alaman hag ur roueelour bavarian. Gantañ e voe lazhet, d'an 21 a viz C'hwevrer 1919, Kurt Eisner, kentañ ministr sokialour Bavaria, en devoa diskaret Rouantelezh Bavaria.

Arco-Valley en devoa lazhet Eisner evit diskouez e oa ur broadelour mat rak skarzhet e oa bet eus ar strollad broadelour, Thule-Gesellschaft, dre m'en doa orinoù yuzev.

## Notennoù
C'hoari ar c'hadorioù

**C'hoari ar c'hadorioù** zo ur c'hoari gant kadorioù. Treiñ a ra an dud en-dro d'ar c'hadorioù, ha pa chom a-sav ar sonerezh pe ar c'han, e rankont azezañ. Met ur gador nebeutoc'h a vez atav.

*Er gomedienn war gan *Evita* (1996), e-pad ar ganaouenn *The Art of the Possible*, Juan Perón hag ur strollad ofiserien all a c'hoari ar c'hadorioù ha gant Perón ec'h a ar maout, evit aroueziañ e bignidigezh war-zu ar galloud.
*Er film istorel serbek Дара из Јасеновца / *Dara iz Jasenovca* (2020) e vez lakaet ar brizonidi da c'hoari ar c'hadorioù a-raok bezañ fuzuilhet evit plijadur an ofiserien nazi.

## Pennad kar
* Duck, duck, goose
Thule-Gesellschaft

**Ar Gevredigezh Thule** (alamaneg : *Thule-Gesellschaft*), ***Studiengruppe für germanisches Altertum*** ("Strollad Studi evit an Henamzer c'herman") he anv gwir, a oa ur strollad kevrinour ha *[[Völkisch]]* alaman savet e München nebeut amzer goude fin ar C'hentañ Brezel-bed.

Diwar ur vro vojennel eus an norzh e mojennoù Henc'hres e teu an anv *Thule*. Ar gevredigezh a oa bet un harp e penn-kentañ ar strollad *[[Strollad Broadel Sokialour al Labourerien Alaman|Deutsche Arbeiterpartei]]* (DAP ; Strollad Labourerien Alamagn), a oa bet adaozet diwezhatoc'h gant Adolf Hitler evel *Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei* (NSDAP). Hervez buhezskrid A. Hitler gant Ian Kershaw, «&nbsp;Evel *Who's Who* aduidi gentañ an naziegezh e München eo listenn an izili : Rudolf Hess, Alfred Rosenberg, Hans Frank, Julius Lehmann, Gottfried Feder, Dietrich Eckart, ha Karl Harrer&nbsp;».

Ar skrivagner Nicholas Goodrick-Clarke a embannas ne oa bet nemet Hans Frank ha Rudolf Hess evel izili gwirion. An holl bennoù nazi all a oa bet pedet da gomz e-kerzh emvodoù Thule pe na oant ket bet liammet don ouzh ar gevredigezh-se. Hervez Johannes Hering, «&nbsp;N'eus prouenn ebet e vefe bet biskoazh Hitler o welet ar Gevredigezh Thule. »
## Damkanioù an irienn
Ar Gevredigezh Thule zo e-kreiz un toullad mat a istorioù ijinet, damkanioù an irienn liammet ouzh Alamagn an Trede Reich. Aesaet eo kement-mañ dre ma oa ur gevredigezh damguzh gant mennozhioù skiantoù kuzh. Evel an Ahnenerbe, ur skourr eus an SS eo gwelet ar Gevredigezh Thule hag alies e vezont kemmesket. An damkanioù-se a zo lies evel krouidigezh al listri-egorel nazi gant kevredigezh ar Vril.
## Notennoù ha daveennoù
La Mothe-Achard

**La Mothe-Achard** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall.   Emañ e-barzh kumun nevez Les Achards bremañ.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 37 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,48% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
### 
* Kendeuzet e voe kumunioù  La Chapelle-Achard ha La Mothe-Achard d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober kumun nevez Les Achards.
## Dezougen

01La Mothe-Achard, Vendée, France, Railway-station, Klaod an Duigou.jpg

* An ti-gar.
## Monumantoù ha traoù heverk

Halles_La_Mothe-Achard.jpg

* Ar c'hoc'hu.
* Kastell Brandois.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù .
## Pennadoù kar
* La Chapelle-Achard,
* Les Achards.
## Daveoù ha notennoù
Nemzeti dal

An ***Nemzeti dal*** ("Kan broadel" e hungareg) zo ur varzhoneg hungarek skrivet gant Sándor Petőfi, a voe lennet gantañ d’ar 15 a viz Meurzh 1848.

## Notennoù
Diana Hendry

**Diana Hendry** (Wirral, Bro-Saoz, 2 a viz Here 1941) zo ur skrivagnerez saoz. Skrivañ a ra barzhonegoù, danevelloù ha levrioù evit ar vugale. E Dinedin, Bro-Skos, emañ o chom hiriv.

## Oberennoù
### E brezhoneg
**Trouzioù en noz*, Bannoù Heol, 2021. Lakaet e brezhoneg gant Maryse Saliou.

## Notennoù
An Bhinn Bhuí

**An Bhinn Bhuí** (da lavaret eo "ar Vri Velen", *Benwee Head* e saozneg) zo ur beg-douar e gwalarn kontelezh Maigh Eo, en Iwerzhon.

Betek 255 m uhelder e tap an tornaod .

## Notennoù
Lavrenti Beria

**Lavrentiy Pavlovich Beria** (rusianeg : Лавре́нтий Па́влович Бе́рия, IPA : [ˈbʲerʲiə] ; jorjieg : ლავრენტი ბერია), ganet d'an 29 a viz Meurzh 1899 ha marvet d'an 23 a viz Kerzu 1953, a oa ur Bolchevik eus Jorjia hag ur politikour soviedat.

Marichal eus an URSS e oa, e penn ar surentez soviedat hag ar velestradurezh surentez Stad. Bez' e oa ivez e penn an NKVD dindan urzhioù Jozef Stalin e-kerzh an Eil Brezel-bed.
Kannad pennañ Stalin e voe adalek 1941. E 1946 e voe degemeret er *[[Politburo]]*.

Un taol-stad gant Nikita C'hrouchtchov, harpet gant ar Marichal Georgy Zhukov, e miz Even 1953 en doa tennet anezhañ diouzh ar galloud. Harzet e voe, barnet evit trubarderezh uhel ha kargoù lies all, kondaonet d'ar marv, ha lazhet d'an 23 a viz Kerzu 1953. E-kerzh ar prosez, ha goude e varv, e oa bet tamallet dezhañ bezañ un torfedour reizhel hag ul lazher a steudad.
Rinn Mhuintir Bháire

**Rinn Mhuintir Bháire** (*Sheep's Head* pe *Muntervary* e saozneg) zo ur beg-douar e mervent Iwerzhon, e kontelezh Corcaigh.

Emañ e penn pellañ ur c'hourenez strizh astennet etre bae Beanntraí ha bae Dún Mánais. Dont a ra kalzik a dud da gerzhet a-hed gwenodennoù ar c'hourenez, adalek Beanntraí.

## Notennoù
Llanfair-Mathafarn-Eithaf

**Llanfair-Mathafarn-Eithaf** zo ur gumuniezh hag ur barrez e kontelezh Enez Mon, e hanternoz Kembre. Er gumuniezh emañ kêriadennoù Benllech, Brynteg, Llanbedrgoch, Tyn-y-Gongl.

Er Grennamzer edo eno kombod Dindaethwy. Dont a ra anv ar gumuniezh eus hini kêr gozh Mathafarn Eithaf.

E niveradeg 2011 e oa 3 382 a dud o chom e kumuniezh Llanfair-Mathafarn-Eithaf, ha 1 544 anezho a oa kembraegerien (46,5%).
1914 e Breizh

## Darvoudoù

## Sevenadur
**[[Giriadur Gallek ha Brezonnek]]*, embannet gant Taldir.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1914|Ganedigezhioù 1914]]
*André Bellec, kaner er strollad *[[Les Frères Jacques]]*
*Ronan Caouissin, broadelour breizhat ha skrivagner gallek
*Pierre Cogan, marc'hhouarner
*Yann Goulet, kizeller hag emsaver breizhat
*Fernand Guériff, istorour ha dastumer kanaouennoù
*Jean-Michel Guilcher, tudoniour
*Pêr-Jakez Heliaz, skrivagner brezhonek ha gallek
*Dorig Le Voyer, luder ha soner
*Sylvain Loguillard, politiker ha skrivagner brezhonek
*Raymond Marcellin, politiker, bet kannad ha maer Gwened, bet prezidant Kuzul Rannvro Breizh
*Joseph Martray, kelaouenner hag emsaver
*Reun Menez Keldreg, skrivagner brezhonek
*Michel Mohrt, skrivagner gallek
*Simone Morand, sonerez ha dastumerez kanaouennoù ha gwiskamantoù

## [[:Rummad:Marvioù 1914|Marvioù 1914]]
*Louis Hémon, politiker
*Gwilh ar C'hoad, pastor protestant ha skrivagner brezhonek
*Frañsez Laorañs, soudard breizhat fuzuilhet war an talbenn

__NOTOC__
Spy × Family

**Spy × Family** (japaneg: スパイファミリー, *Supai Famirī*?), adskrivet **SPY×FAMILY**, zo un heuliad mangaoù skrivet ha treset gant Tatsuya Endō. An istor eo hini ur spier a rank sevel ur familh evit dont a-benn da gas ur gefridi betek tizhout ar pal. 

Ar manga zo bet ragembannet enlinennn gant Shōnen Jump+ gant Shūeisha abaoe ar 25 a viz Meurzh 2019.
Magdalena Andersson

**Eva Magdalena Andersson** (ganet d'an 23 a viz Genver 1967) zo ur bolitikerez svedat hag a zo kentañ ministr Sveden abaoe an 30 a viz Du 2021 hag e penn Strollad Sokial-Demokrat Sveden abaoe ar 4 a viz Du 2021.

## Notennoù
Edmund Husserl

**Edmund Gustav Albrecht Husserl** (8 Ebrel 1859 e Proßnitz, Impalaeriezh Aostria - 27 Ebrel 1938 e Freiburg im Breisgau) a voe ur prederour, ur matematikour ha diazezour an anadennoniezh (Fenomenologiezh). Sellet e vez outañ evel unan eus ar brederourien levezonusañ er .

Husserl a studias ar matematik e skol-veur Leipzig gant Karl Weierstraß ha Leo Koenigsberger, hag ar brederouriezh gant Franz Brentano ha Carl Stumpf. A-c'houde 1887 e kelennas ar brederouriezh e skol-veur Halle, diwezhatoc'h e skol-veur Georg-August e Göttingen hag erziwezh e skol-veur Freiburg im Breisgau. E 1928 ez eas war e leve hep paouez e oberenn brederouriezhel.

E 1907 e savas un hentenn anvet *Phänomenologischen Reduktion,* hag a chomo ur patrom evitañ da zerc'hel e labourioù kentañ, hag e tiorroas ur gwel eus ar c'healiadur trehontel ("ideologiezh trañsandantel") displeget en e oberennoù diwezhañ.

Galloud preder Husserl a vez santet c'hoazh hiziv, dreist-holl en Alamagn hag e Frañs. E-touez ar re levezonet bras gantañ e c'haller menegiñ Martin Heidegger, Oskar Becker, Ludwig Ferdinand Clauß, Eugen Fink, Edith Stein, Günther Anders. Max Scheler, Alfred Schütz, Jean-Paul Sartre, Maurice Merleau-Ponty, Emmanuel Levinas hag ur bern re all.

## Dielloù Husserl
* Husserl-Archives Leuven  Leuven
* Husserl-Archiv Köln
* Husserl-Archiv Freiburg
* Husserl Archiv an der New School (New York)
* Archives Husserl de Paris en *[[École normale supérieure]]*, Pariz.

## Daveoù
Takuma Nishimura

**Takuma Nishimura** (西村 琢磨, Nishimura Takuma), ganet d'an 12 a viz Gwengolo 1889 e Prefedelezh Fuluoka hag aet da Anaon d'an 11 a viz Even 1951 e Manus Island, Tiriad Papoua Ginea-Nevez, a oa ur jeneral armead e Lu Impalaeriezh Japan e-pad an Eil Brezel-bed. Goude kodianidigezh Japan e voe barnet gant Breizh-Veur ha gant Aostralia ivez goude-se evit torfedoù-brezel. Krouget e voe goude bezañ bet lakaet da gablus. Hiziv-an-deiz c'hoazh n'eo ket sklaer anat daoust hag eo eñ a roas an urzhioù evit lazhadegañ prizonidi brezel pe daoust hag e oa bet torfedoù soudarded diurzh.
Kastell Tullgarn

**Kastell Tullgarn** zo ur c’hastell e Sveden, e kumun Södertälje, e kontelezh Stockholm hag e proviñs Södermanland. E goueled ur pleg-mor emañ, hag a zo digor war ar Mor Baltel.

Savet e voe ar c’hastell kentañ e dibenn ar . Eus kreiz ar  eo an hini a weler bremañ, dezhañ tri estaj ha tri zour, daou ront hag unan karrez. A bep tu d’ar savadur pennañ ez eus div gazel hag ur porzh etrezo.

Abaoe 1935 emañ war ur roll monumantoù istorel (Byggnadsminne). Bez’ ez eo unan eus an unnek palez roueel a zo e Sveden. Perc’hennet eo gant ar stad, met gallout a ra roue Sveden hag e familh ober o annez ennañ. Talvezout a ra dezho da gastell-hañv, tra m’eo Kastell Drottningholm o annez boas.

Gweladenniñ ar c’hastell a c’haller.

## Liammoù diavaez

*  Kastell Tullgarn
Arwen

**Arwen** zo un anv hag a c'hall ober dave da veur a dra :
* Arwen, un dudenn eus Aotrou ar Gwalennoù gant J.R.R. Tolkien ;
** roet eo bet he anv da Arwen Colles, torgennoù war Titan, ul loarenn eus Sadorn ;
* ARWEN, gwreskanv *Anti Riot Weapon ENfield*, ur rummad armoù anvarvel evel an ARWEN 37 hag an ARWEN ACE ;
* Arwen Humphreys, un aktourez vreizhveurat er stirad *[[Murdoch Mysteries]]* ;
* ar gelc'hwidenn Arwen tremenet e Gwalarn Europa e miz Du 2021.

★ metatezenn Erwan eo Arwen.

## Gwelet ivez
* Arwyn, un anv-bihan kembraek roet d'ar baotred.
Sandra Mason

**Sandra Mason** eo kentañ penn Republik Barbados dizalc'h ; prezidantez eo abaoe an 30 a viz Du 2021.

## Notennoù
Edmund

**Edmund** zo un anv-bihan saoznek hag alamanek roet d'ar baotred. Un anv-tiegezh eo ivez. 

## Orin
Dont a ra eus ar saozneg kozh *ēad* (berzh) ha *mund* (gwarezer). Kar eo da Edith en un tu, ha da Sigismund en tu all. 

## E yezhoù all
* *Eadmund*
* *Éamonn, Éamon*, en iwerzhoneg.
* Edmond e saozneg, galleg hag albaneg
* *Edmont*, e brezhoneg.

## Tud

* Edmund Iañ (922-946), roue Bro-Saoz eus 939 da 946,
* Edmund Spenser (c. 1552/1553 - 1599), barzh saoz,
* Edmund Burke (1729-1797), prederour, politikour ha skrivagner iwerzhonat,
* Edmund Kirby Smith (1824-1893), jeneral e Lu ar Stadoù-Unanet, 
* Edmund Blair Leighton (1853-1922), livour saoz, 
* Edmund Husserl (1859-1938), prederour ha matematikour alaman,
* Sir Edmund Hillary (1919-2008), alpaer hag ergerzher zelandneveziat, an hini kentañ da bignat an Everest.

## Notennoù
El reloj

***El reloj*** (*An horolaj*) zo ur ganaouenn spagnolek a zo bet savet gant ar sonaozer mec'hikan Roberto Cantoral ha kanet gant an triad Los Tres Caballeros.

## Kanerien
*E spagnoleg (a-douez re all) : Los Tres Caballeros, Roberto Cantoral, Axel Dess, Gary Hobbs (en doare sonerezh *[[tejana]]*), Lucho Gatica, Trío Los Panchos, Flor Silvestre, José Feliciano, Jorge Valdez gant an Orquesta de Juan D’Arienzo (en doare tango), Antonio Prieto, José José, Armando Manzanero, Los Pasteles Verdes, Il Volo, Neil Sedaka (e spagnoleg), Trini López, Alejandro Fernández, Luis Miguel hag Il Volo, Toño Rosario, Los Ángeles Negros, Sin Bandera, Los Tigres del Norte, La Original Banda El Limón, Romantica Milonguera (en doare tango).
*Lakaet eo bet e saozneg, japaneg ha galleg ivez, ha kanet er yezhoù-se.

## Liammoù diavaez
* Kanet e 1957 gant Los Tres Caballeros.
* Kanet gant  Luis Miguel.
* Kanet e galleg gant Dalida.
Edith Wessex

**Edith Wessex** (c. 1025 – 18 Kerzu 1075) a oa rouanez Bro-Saoz goude dimeziñ da Edouarzh ar C'hofesour e 1045 ha betek marv he fried e 1066. Anavezet eo dre ar Vita Ædwardi Regis (*Buhez ar roue Edward*), savet gant ur manac'h.
Xiomara Castro

**Xiomara Castro Sarmiento** (Tegucigalpa, 30 Gwengolo 1959) zo ur bolitikourez hondurat, dilennet da brezidantez d'an 28 a viz Du 2021.

## Notennoù
Roberto Cantoral

**Roberto Antonio Cantoral García** (Ciudad Madero, Tamaulipas,  – Brownsville, ) a oa ur soner, kaner ha sonaozer mec'hikan. Bez eo bet prezidant ar * Sociedad de Autores y Compositores de México* (SACM), adal 1982. 

Brudet-bras eo e ganaouenn  "El reloj", bet kanet e meur a yezh, ha  kalz a re all evel "El triste", "Al final", "Noche no te vayas", "Regálame esta noche", "La barca", "Quiero huir de mí" hag "El preso número nueve" .

Tad eo d'an aktourez Itatí Cantoral ha d'ar sonaozer José Cantoral. 

## Daveoù
Skoulm-papilhorig

Ar **skoulm-papilhorig** zo ur seurt kravatenn hag a vez skoulmet dindan ar groñj ha douget peurvuiañ el lidoù bras e-touez an dud uhel.

## Poltredaoueg

File:Johan_Krouthén_-_Självporträtt_1904.jpg | Al livour svedat Johan Krouthén, e 1904.
file:Albert Einstein and Charlie Chaplin City Lights premiere 1931.jpg|Albert Einstein ha Charlie Chaplin e  1931.
File:Elio Di Rupo 2012.jpg|Elio Di Rupo, bet Kentañ Ministr Belgia, zo kustum da wiskañ ur skoulm-papilhorig.
Melkoni

Ar **velkoni** zo ur stad a spered en un den ma'z eo mesket an dristidigezh hag ar fallgaloniñ. Hiriv e vez gwelet evel ur c'hleñved spered gant lod mezeien.

## El lennegezh
*1611 : *[[El Melancolico]]*, pezh-c'hoari gant Tirso de Molina (1579-1648).
*1621 : *[[The Anatomy of Melancholy]]*, gant Robert Burton.
Il battesimo dei neofiti

***Il battesimo dei neofiti*** ("Badeziant an nevezkristenidi") zo ur murlivadur e Firenze gant al livour Masaccio (1401-1428), en iliz Santa Maria del Carmine. Graet e voe war-dro 1425-1426 circa (255x162 cm). En oberenn e weler un abadenn eus buhez Sant Pêr ma emañ an abostol o vadeziñ  kristenien nevez, an "neofiti" (Oberoù an Ebestel, II, 41).
Kreskenn Strujus

Ar **Greskenn Strujus**, pe ar **C'hresk Strujus**, a vez graet eus ur rannvro eus ar Reter-Nesañ, en deiz-ha-hiziv Irak, Siria, Liban, Palestina, Israel, Jordania, hag Egipt, gant norzh Koweit, Gevred Turkia hag ul lodenn gornôg eus Iran. Lod istorourien a ouzhpenn Kiprenez.

Ar rannvro-se zo unan eus kevell ar sevenadurezhioù.

## Notennoù