open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Verb ergativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb akuzativel** evit komz eus ur verb tranzitivel-amdranzitivel pa teu da vezañ rener yezhadurel ar verb amtranzitivel renadenn eeun ar verb amdranzitivel, da skouer:

* **Tranzitivel**:
: "Digeriñ a ran an nor"

* **Amdranzitivel**:
: "Digeriñ a ra an nor"

Disheñvel eo ar verboù ergativel diouzh ar verboù tranzitivel all pa vezont implijet en un doare amdranzitivel rak ne gemm ket arc'hwel ar rener en degouezh-se, da skouer:

* **Tranzitivel**:
: "*Debrin a ran*" (= "me rener a zebr tranz.") 

* **Amdranzitivel**:
: "*Debriñ bara a ran*" (= "me rener a zebr amdranz. bara renadenn eeun")

An diforc'h etre "Debrin a ran" ha "Debriñ bara a ran" eo ar fed ma vez resisaat ar pezh a vez debret pe get (renadenn eeun). Kemmañ a ra arc'hwel rener ur verb ergativel avat hervez ma vez implijet evel ur verb tranzitivel pe ur verb amdranzitivel, da skouer e saozneg:

* **Tranzitivel**:
: "*It broke the window*" ("it" = graer)

* **Tranzitivel**:
: "*It broke*" ("it" = graer)

Tost eo ster ar frazenn "*It broke the window*" ouzh hini ar frazenn "*The window broke*", deut renadenn eeun ar verb tranzitivel da vezañ rener ar vern amdranzitivel.

A-wezhoù e c'hell bezañ kevatal pe damgevatal ster ur verb ergativel implijet evel verb tranzitivel pe evel verb amdranzitivel, da skouer:

* "*to cook*" ("fardañ boued"; "keginañ")
: **Tranzitivel**: "I'm cooking the pasta" (resisaet ar rener hag ar renadenn)
: **Amdranzitivel**: "*I'm cooking*" (hep resisaat ar renadenn eeun)
: **Verb ergativel**: "The pasta is cooking" (hep resisaat ar garer)

Kemmañ a ra ar verboù ergativel a yezh da yezh dre ma na glot ket dre ret verboù tranzitivel-amdranzitivel implijet gant an eil yezh hag eben: da skouer, e saozneg ec'h eo tranzitivel-amdranzitivel ar verb "*to cook*" hag ur verb ergativel an hini eo ivez evel ma tiswel ar skouer a-us. E brezhoneg avat e ranker implijout verboù disheñvel hervez ma vez implijet evel verb amdranzitivel.

Disheñvel eo ar verboù ergativel diouzh an tu-gouzañv ivez rak gallout a reer diverkañ ar graer yehzadurel pe get en tu-gouzañv, keit ha ma rank bezañ diverket gant ur verb ergativel, da skouer e saozneg:

* **Tu-gouzañv**:
: "*The window was broken*" pe "*The window was broken by the burglar*"

* **Verb ergativel**:
: "*The window broke*" ha neket: *"*The window broke by the burglar*"

## Liammoù diavaez:
* Ideas for Teaching Ergative Verbs to ESL Students
* 

## Gwelit ivez:
* Verb akuzativel
* Verb amergativel
* Verb amakuzativel
* Verb tranzitivel-amdranzitivel
* Tu arbennek
François Clouet

**François Clouet**, ganet e Teurgn war-dro 1515, ha marvet e Pariz d'an 22 a viz Kerzu 1572), mab da Jean Clouet, zo ul livour gall eus an Azginivelezh, er XVIvet kantved, e lez ar rouaned c'hall. kenderc'hel gant labour e dad a reas el lez eta. 
Brudet eo e boltredoù rouaned c'hall, re Herri II, Frañsez II ha Charlez IX, ha tud all eus o lezioù. E bennoberenn diwezhañ eo ar poltred a reas eus ar rouanez Elesbed Aostria, pried Charlez IX .

Ma n'eo ket ur mestr war al livioù eo un treser eus ar re wellañ, ha kanet e voe meuleudi dezhañ gant skrivagnerien ar mare.

## Buhez
Ne ouzer ket gwall dra eus e vuhez. Evel e dad, ur Flamank anezhañ, e laboure el lez c'hall. Kement a verzh a rae ma oa deuet da vout poltreder ofisiel al lez. 

Kentañ meneg anezhañ en dihelloù a gaver e miz Kerzu 1541 : marvet e dad Jean Clouet, d'ar gurunenn e ranke madoù un estren degouezhout, met divizout a rae ar roue o leuskel gant e vab, un arzour diskibl d'e dad, hervez ar skrid. 

## Poltredoù


Skeudenn:Mary Stuart Queen.jpg|Mari Stuart, Rouanez Bro-Skos, 1560-61
Skeudenn:François Clouet 004.jpg|Ar roue gall Charlez IX, 1566
Image:François Clouet 003.jpg| Elesbed Aostria, 1571, Mirdi al Louvre


## Levrlennadur
* Alexandra Zvereva, *Les Clouet de Catherine de Médicis : Chef-d'œuvre graphiques du musée Condé *, katalog-diskouezadeg, Somogy, 2002 
* Étienne Jollet, *Jean et François Clouet*, Lagune, Pariz, 1997, p.280 
* Arlette Jouanna ha Philippe Hamon, *La France de la Renaissance, Histoire et Dictionnaire*, Robert Laffont, Pariz, 2001
* Arlette Jouanna (dir.), *Histoire et dictionnaire des guerres de religion, 1559–1598*, Robert Laffont, « Bouquins », 1998

## Liammoù diavaez
*  François Clouet, gant Alexandra ZVEREVA
*  François Clouet e-barzh Artcyclopedia
Arondisamant Amiens

**Arondisamant Amiens** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Somme hag er rannvro Hauts-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Amiens e 20 kanton (betek 2014) hag e 271 kumun.

*Kanton Acheux-en-Amiénois, gant 26 kumun
*Kanton Amiens-1 (Kornôg), gant 3 c'humun
*Kanton Amiens-2 (Gwalarn), gant 3 c'humun
*Kanton Amiens-3 (Biz), gant 2 gumun
*Kanton Amiens-4 (Reter), gant 3 c'humun
*Kanton Amiens-5 (Gevred), gant 2 gumun
*Kanton Amiens-6 (Kreisteiz), gant 1 gumun
*Kanton Amiens-7 (Mervent), gant 2 gumun
*Kanton Amiens-8 (Norzh), gant 3 c'humun
*Kanton Bernaville, gant 24 c'humun
*Kanton Boves, gant 23 c'humun
*Kanton Conty, gant 23 c'humun
*Kanton Corbie, gant 23 c'humun
*Kanton Domart-en-Ponthieu, gant 20 kumun
*Kanton Doullens, gant 14 kumun
*Kanton Hornoy-le-Bourg, gant 16 kumun
*Kanton Molliens-Dreuil, gant 27 kumun
*Kanton Picquigny, gant 21 gumun
*Kanton Poix-de-Picardie, gant 28 kumun
*Kanton Villers-Bocage (Somme), gant 24 c'humun
En Arondisamant Abbeville emañ Kanton Oisemont abaoe ar 1 a viz Genver 2009. En Arondisamant Amiens edo a-raok.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù ar Somme d'ar 1 a viz Genver 2017. 293 kumun zo en arondisamant Amiens bremañ.

## Daveoù
Karl V

**Karl V** a reer eus meur a zen:

* Karl V, impalaer santel
* *Karl V von Geldern* pe Karl von Egmond 
* Karl V Lotringen, priñs Lotringen 

## Gwelout
*Karl 
*Karl IV 
*Karl VI
Hans Beck

**Hans Beck** (6 a viz Mae 1929 - 30 a viz Genver 2009) a oa ijinour ar c'hoarioù Playmobil. Alies e reer *Tad Playmobil* anezhañ.

Ganet e voe Beck e Thüringen, hag e yaouankiz a gasas e Zirndorf. Pa stagas gant e vicher, e krouas c'hoarioù (kirri bihan ha boulomigoù) evit e vreudeur ha c'hoarezed. Ur stummadur ebenour en doa, ha war-un-dro e save kirri-nij bihan. 

E 1958 e voe degemeret en embregerezh anvet Geobra Brandstätter. Perc'henn an embregerezh, Horst Brandstätter e anv, a c'houlennas gantañ sevel boulomigoù evit ar vugale.  E-pad tri bloaz e labouras Beck war e raktres. Enklaskoù a reas rak fellout a rae dezhañ sevel c'hoarioù hebleg, eeun a-walc'h, hag a c'hallfe ar vugale derc'hel en o daouarn. Fellout a rae dezhañ ivez e vefe heñvel tres dremm e voulomigoù ouzh re ar vugale (ur penn ledan, tamm fri ebet, hag ur mousc'hoarzh). A-benn arnodiñ ar pezh a save e roe e c'hoarioù da vugale, hag e selle outo pa vezent o c'hoari. 

E 1972 e voe krouet ar Playmobil kentañ. E miz C'hwevrer 1974 e voe kinniget Playmobil d'an dud, da geñver saloñs etrebroadel ar c'hoarioù e Nürnberg. Tri Flaymobil a voe kinniget : un indian, ul labourer hag ur marc'heg. Buan a reas berzh ar c'hoarioù en Alamagn, ha goude-se e Frañs hag e Spagn. 

Beck a guitaas an embregerezh e 1998. Betek ar bloavezh-se e sellas a-dost ouzh kement Playmobil a voe krouet. E frazenn -stur a oa : *Kein Horror, keine vordergründige Gewalt, keine kurzfristigen Trends*. Da lavaret eo : tamm spont ebet, tamm feulster diezhomm ebet, tamm giz war verr dermen ebet. Da vare diskouezadeg etrebroadel 2000 e Hannover e voe Beck e-touez an 100 alaman o doe un delwenn er dinell alaman. 

Hiziv an deiz ez eus bet gwerzhet ouzhpenn 2,2 miliard a Blaymobil.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Hans Beck: The Father of Playmobil
* Ruth Walker "One Man's Tiny Plastic Universe," Christian Science Monitor, 1997
* The swashbuckling Playmobil pirate captures children's imaginations 
* Best Classic Toys: 2003 
* Hans Beck war lec'hienn ofisiel Playmobil
Verb tranzitivel-amdranzitivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb tranzitivel-amdranzitivel** (saozneg :''ambitransitive verb'') evit komz eus ur verb a c'hell bezañ implijet koulz evel ur verb tranzitivel hag evel ur verb amdranzitivel war-eeun hep kemm morfologel, da skouer : ar verb *lenn* :
*Amdranzitivel : *O lenn emaon*.
*Tranzitivel: *O lenn ul levr emaon*.

Kavet e vez stank verboù tranzitivel-amdranzitivel e yezhoù zo keit ha ma vezont implijet nemeur gant yezhoù all ma rank ur verb reiss bezañ implijet gant ur fiz resis atav, da lavaret eo ez eo tranzitivel pe amdranzitivel.

## Doareoù verboù tranzitivel-amdranzitivel
Rummataet e c'hell bezañ ar verboù e daou zoare pennañ hervez al liamm etre arc'hwel kevreadurezhel hag arc'hwel semantikel bep o arguzenn yezhadurel : verboù amergativel ha verboù amakuzativel.

## [[Emobererezh|Brizhemobererezh]]
Implijet e vez stank pe stankoc'h verboù tranzitivel-amdranzitivel e yezhoù zo, en o zouez ar saozneg da skouer. Yezhoù all avat, en o zouez ar yezhoù romanek, a ra gante ral a wezh, implijet en o lec'h frammadurioù kevreadurezhel all diazezet war ar brizhemobererezh, da skouer e spagnoleg :
**La ventana se rompió* ("En em derriñ a reas ar prenestr" = "Terriñ a reas ar prenestr").

Ur verb tranzitivel eo *romper* ("terriñ") ha n'hall ket bezañ implijet evel verb amdranzitivel war-eun (dalavaret eo n'eo ket ur verb tranzitivel-amdranzitivel). Evit gallout e implijout evel verb amdranzitivel e ranker implijout ur raganv brizhemober stag (*se* er skouer-mañ) evit lakaat renadenn eeun ar verb tranzitivel da vezañ rener ar verb amzdranzitivel.

## Liammoù diavaez:
*Changing valency: Case studies in transitivity (edited by R. M. W. Dixon & A. Y. Aikhenvald, Research Centre for Linguistic Typology, La Trobe University, Melbourne)

## Gwelit ivez:
*Verb tranzitivel
*Verb amdranzitivel
*Verb ergativel
*Verb amergativel
*Verb amakuzativel
*Verb akuzativel
Eurydike (merc'h Lakedaimon)

**Eurydike**, a oa merc'h da Lakedaimon ha da Sparta. Dimeziñ a reas da Akrisios, roue Argos, ha mamm e oa da Zanae.
Musée des Arts Décoratifs

Daou virdi gall zo anvet **Musée des Arts Décoratifs**:
* Musée des Arts Décoratifs Pariz
* Musée des Arts Décoratifs Strasbourg
hag ivez 
*Musée des Tissus et des Arts décoratifs, e Lyon
*Musée des arts décoratifs de l'océan Indien, ur raktres evit c'hoazh
Euridice

**Euridice** zo un anv-bihan italianek, diwar an anv henc'hresianek Euridike, pe *Eurydike*.

E gavout a reer en oberennoù italianek awenet gant mojenn Orfeüs hag Euridike.

## Yezhoù all
*Eurydice, e galleg.
*Eurydike, en alamaneg.

## Tud
* *Euridice Axen*, aktorez italianek.

## Lennegezh
*Euridice, barzhoneg gant Ottavio Rinuccini e 1600.

## C'hoariganoù
****[[Euridice (c'hoarigan)|Euridice]]***, c'hoarigan gant Jacopo Peri ha Giulio Caccini (1600).
****[[Orfeo ed Euridice (Schütz)|Orfeo ed Euridice]]***, c'hoarigan korollet gant Heinrich Schütz (1638).
****[[Orfeo ed Euridice (Gluck)|Orfeo ed Euridice]]***, c'hoarigan gant Christoph Willibald Gluck (1762).
****[[Orfeo ed Euridice (Naumann)|Orfeo ed Euridice]]***, c'hoarigan gant Johann Gottlieb Naumann (1786).
****[[L'anima del filosofo|L'anima del filosofo ossia Orfeo ed Euridice]]***, c'hoarigan gant Franz Joseph Haydn (1791).

## Kanaouenn
****Euridice***, gant Roberto Vecchioni.

### Barrez
****[[Orfeo ed Euridice (Deller)|Orfeo ed Euridice]]***, barrez gant Florian Johann Deller (1763).

## Pennad kar
****[[Orpheus und Eurydike]]***, c'hoarigan gant Ernst Krenek e 1926.
Krib

Ur **grib** zo ur benveg dantek, da gribañ ha kempenn ar blev. Pell zo eo anavezet ar c'hriboù peogwir ez eus bet kavet kriboù graet en eskern eus ar bloavezhioù 8 000 kent JK, e Lec'hlenn.

Kriboù gant dent stank-ha-stank a vez implijet evit dilaouañ ar pennadoù blev.

## Naetadurezh
Lavaret e vez ne brester nag ar broust-dent nag ar grib. 

## Tro-lavar
* *Deskiñ udb diwar ar grib* : mann nemet ouzh e glevout.

## Liammoù diavaez
* Diwar-benn ar Vikinged oberourien kriboù https://web.archive.org/web/20090321195533/http://www.nordveg.fr/NordVeg/Artisanat.html

## Skeudennoù

Scythian comb.jpg|Krib hirzantek evit derc'hel ar blev, en un doukenn da skouer. Arz skit, war-dro 400 kent JK (Mirdi ar Peniti).
Hector comb MNA Taranto.jpg|Krib en askorn, gant Ac'hilleüs o stlejañ korf Hektor a-drek e garr. Eil hanterenn ar Iañ kantved kent JK. Kavet er bez 5, via Frascati en Oria.
BaldyComb.jpg|Krib evit an dud a goll o blev.
Sculptured Comb in Ivory of the Sixteenth Century Sauvageot Collection.png|Krib kizellet, en olifant, XVIvet kantved, (Dastumad Sauvageot)
Verb amakuzativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb amakuzativel** evit komz eus ur verb amdranzitivel pa vez disheñvel ar rener yezhadurel diouzh ar graer yezhadurel, da lâret eo n'eo ket rener ar verk kiriek d'an ober displeget gant ar verb. 

Diforc'het e vez ar verboù amakuzativel diouzh un tu hag ar verboù amergativel diouzh an tu all. Sklaeroc'h e teu da vezañ an diforc'h pa geñverier verboù tranzitivelamdranzitivel, da skouer:

* **[[Verb amergativel|Verboù amergativel]]**, d.s.: "*debriñ*" 
: "*debriñ a ran*" ("me" = **S**)
: "*debriñ ar bara a ran*" ("me" = **A**)

Kevatel eo rener yezhadurel ar verb amdranzitivel ha graer yezhadurel ar verb tranzitivel en degouezh-mañ, d.l.e. steudet eo arc'hwel ar rener ("**S**") gant arc'hwel ar graer ("**A**").

* **[[Verb amakuzativel|Verb amakuzativel]]**, d.s.: "*terriñ*"
: "*terriñ a ra ar werenn*" ("gwerenn" = **S**)
: "*terriñ a ran ar werenn*" ("gwerenn" = **O**)

Amakuzativel eo ar verb tranzitivel-amtranzitivel en degouezh-mañ pa vez implijet evel verb amdranzitivel, o klotaat rener ar verb amdranzitivel gant renadenn eeun ar verb tranzitivel, d.l.e. steudet eo arc'hwel ar rener ("**S**") gant arc'hwel ar renadenn eeun ("**O**").

E meur a yezh romanek (d.s. galleg hag italianeg) hag ivez e yezhoù germanek 'zo (d.s. alamaneg hag izelvroeg) e tiforc'her etre verboù tranzitivel amakuzativel diouzh un tu hag amergativel diouzh an tu all hervez ar verboù skoazell implijet gante o-daou, da skouer:

:* e galleg:
:amakuzativel: *Je suis tombé.* ("Kouezhet on/am eus graet/a ris")
:amergativel: *J'ai travaillé.* ("Labouret am eus/Labourat am eus graet/a ris")

## Gwelit ivez:
*Verb ergativel
*Verb akuzativel
*Verb amergativel
*Verb tranzitivel-amdranzitivel
Verb tranzitivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb tranzitivel**, **verb kreñv** pe **verb tre**, evit komz eus ur verb a rank kaout d'an nebeutañ ur renadenn ouzhpenn ar rener.

Isrannet e vez ar verboù tranzitivel e daou rummad pennañ:

* **[[Verb unandranzitivel|Verboù unandranzitivel]]**, da skouer: 
* "*Mari a lenn ul levr*"
: ("*Mari"* = rener; "*ul levr*" = renadenn eeun ar verb "*lenn*")

* **[[Verb daoudranzitivel|Verboù daoudranzitivel]]**, da skouer: 
* "*Mari a ro ul levr da Yann*"
: ("*Mari"* = rener; "*ul levr*" = renadenn eeun/gouzañver; "*Yann*" = resever/renadenn dieeunar verb "*reiñ*")

## An tu-gouzañv
Pa vez treuzfeurmet ur frazenn enni ur verb tranzitivel en tu-gouzañv e teu da vezañ ur verb amdranzitivel dre ma teu ar renadenn eeun da gemer plas ar rener er frazenn en tu-gouzañv.

## Verb tranzitivel-amdranzitivel
E yezhoù 'zo e kaver ivez verboù tranzitivel-amdranzitivel a c'hell bezañ implijet evel verboù tranzitivel pe evel verboù amdranzitivel, da skouer:

* "*Lenn*"
: **Amdranzitivel**: "*O lenn emaon*"
: **Tranzitivel**: "*O lenn ul levr emaon*"

E yezhoù all a vat e ranker implijout verboù disheñvel hervez ma vezont implijet en un doare tranzitivel pe amdranzitivel. E japaneg ez eus meur a bar verboù diforc'het evel-hen hervez o zranzitivelezh, da skouer:

* **Amdranzitivel** (*hajimaru*: "kregiñ")
:授業が始まる。
:*Jugyō ga *'hajimaru**.''
: ("Kregiñ a ra ar ar gentel") 

* **Tranzitivel** (''hajimeru'': "kregiñ")
:先生が授業を始める。
:''Sensei ga jugyō o **hajimeru*'.*
: ("Kregiñ a ra ar c'helenner ar gentel")

## Gwelit ivez:
* Tranzitivelezh
* Verb amdranzitivel
* Verb
* Verb tranzitivel-amdranzitivel
* Fiz
* Steudadur morfologel-kevreadurezhel
* Arguzenn ar verb
* Verb kreñv
Eurydice

**Eurydice** zo un anv-bihan gallek ha saoznek deuet diwar an anv gresianek Eurydike. Anv meur a dra eo ouzhpenn. 

## Tud
*Eurydice Reinert Cend, skrivagnerez c'hallek

## Lennegezh
**Eurydice* zo ur pezh gallek gant Jean Anouilh e 1941.
**Eurydice* zo ur pezh saoznek gant ar skrivagnerez stadunanat Sarah Ruhl .
**Eurydice*, ur varzhoneg gant ar varzhez saoz Carol Ann Duffy, e-barzh *The World's Wife*. 
**Eurydice*, ur varzhoneg gant ar varzhez stadunanat Harryette Mullen e-barzh *Sleeping with the Dictionary*.

## Arz
**Eurydice* zo un daolenn gant al livour alaman Ludwig Löfftz

## C'hoariganoù
* Gwelout ar pennad * [[Euridice]] *.

## Traoù all
**[[Eurydice (genad)|Eurydice]]*, ur genad e rummatadur ar c'hresteneged 
**HMS Eurydice*, anv meur a lestr saoz
**Eurydice (rouedad), ur rouedad kelaouiñ europeat

## Pennadoù kar
*Euridike
*Euridice
Ceratophyllum demersum

**Ceratophyllum Demersum** a zo ur blantenn-dour eus genad Ceratophyllum. Kavout a reer anezhañ e tout ar rannvedoù klouar pe trovanel eus ar bed.

Ur blantenn-dour beuziet eo ha kreskiñ a ra e poulloù pe e sterioù gorek tre o red. Gallout a ra tizhout etre 1 ha 3 metr gant kalz adgar a lakaa anezhañ da vezañ heñvel ouzh un doare bodenn. Implijet e vez evel plantenn-akwariom.

## Liammoù diavaez

 Ceratophyllum demersum war Aquabase.org
Egeria densa

**Egeria densa** a zo ur blantenn-dour kavet er rannvroioù klouar Su-Amerika, s su Brazil, en Uruguay hag en Arc'hantina

## Implij

Ur blantenn akwariom boutin eo egeria densa. N'eo mui gwerzhet e broioù'zo, avat rak alies e aloub ar sterioù. Tout ar plant gounezet a zo parrezed ha gouennañ a reont en un doare strud

## Liammoù diavaez

 Egeria densa war Aquabase.org

## Daveoù
Akrisios

**Akrisios** (Ἀκρίσιος / *Akrísios*), mab da Abas) ha da Aglaia, a oa roue Argos. Ur breur gevell en doa, anvet Proitos.

Dimeziñ a reas da Eurydike, merc'h Lakedaimon, roue Sparta. Tad e oa da Zanae. Koulskoude, hervez Caius Julius Hyginus e oa dimezet da Aganippe hag eo Evarete an hini a oa e verc'h. 

## Mojenn
En em gannañ a rae gant e hanter-gofad e kof e vamm, gouez da Apollodoros. Goude se e voe tabut etreze da c'houzout piv a vije roue Argos. Trec'h e voe Akrisios ha harluiñ a reas e vreur.

Hervez un orakl e oa da vezañ lazhet gant e vab-bihan. Evit enebiñ ouzh e wallblanedenn e vac'has e verc'h Danae en un tour arem, uhel-uhel, prennet ar prenestroù anezhañ gant barrinier tev.
Verb kreñv

War dachenn ar yezhoniezh hag ar yezhadur e vez implijet an termen **verb kreñv** evit komz eus meur a doare verb disheñvel: 

* heñvelster kevatal da verb tre pe verb tranzitivel
* displegadur kreñv dre vras
* verboù amreizh, dreistholl:
** verboù amreizh ar yezhoù germanek

## Gwelit ivez:
* Verb gwan
Tiernezh Wei an Norzh

**Tierniezh Wei an Norzh** a zo un dierniezh sinaat, tuoba hec'h orin, eus marevezh Tierniezhioù Su & Norzh. Evit un amzer verr e unvanas norzh Sina met goude kudennoù diabarzh e voe disrannet etre div stad : Wei ar Reter ha Wei ar C'hornôk. Distrujet buan a-walc'h e voe ar re-se avat.

## Orin

Kevreet e oa bet an Tierniezh Jin gant an dTuobaed da stourm ouzh Han Zhao ha dezho e voe roet un dachenn ha titl Tiern Dai
Verb amdranzitivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb amdranzitivel**, **verb gwan**, **verb didre** pe **verb dic'hraus** evit komz eus ur verb gant un arguzenn nemet, ar rener (fiz = 1), da lâret eo n'hall ket bezañ implijet gant ur renadenn, da skouer.

* "*mervel*" 
* "*kousk*"

## An tu-gouzañv
N'hall ket ar verboù amdranzitivel bezañ implijet en tu-gouzañv en un doare rik, daoust ha ma c'heller sevel frazennoù en tu-gwan ambersonel diwarne e yezhoù 'zo, da skouer en izelvroeg. Pa vez treuzfeurmet ur frazenn enni ur verb tranzitivel en tu-gouzañv e teu da vezañ ur verb amdranzitivel dre ma teu ar renadenn eeun da gemer plas ar rener er frazenn en tu-gouzañv.

## Verb tranzitivel-amdranzitivel
E yezhoù 'zo e kaver ivez verboù tranzitivel-amdranzitivel a c'hell bezañ implijet evel verboù tranzitivel pe evel verboù amdranzitivel, da skouer:

* "*Lenn*"
: **Amdranzitivel**: "*O lenn emaon*"
: **Tranzitivel**: "*O lenn ul levr emaon*"

## Brizhrenadennoù
E meur a yezh, ar saozneg en o zouez, e c'hell ul lodenn eus ar verboù amdranztivel pe an holl anezhe bezañ implijet gant ***brizhrenadennoù*** pe ***renadennoù meizadek*** (e saoz. *cognitive objects*) savet diwar an hevelep gwrizienn evit ar verb e-unan, da skouer:

* "*to sleep*" ("kousk")
: **Renadenn ebet**: "*He slept*" ("Kousk a reas")
: **Brizhrenadenn**: "*He slept a troubled sleep*" = "*He slept, and his sleep was troubled*" ("Diaes e kouskas" / "Diaes e oa e gousk")

## Gwelit ivez:
* Tranzitivelezh
* Verb tranzitivel
* Verb
* Verb tranzitivel-amdranzitivel
* Fiz
* Steudadur morfologel-kevreadurezhel
* Arguzenn ar verb
* Verb gwan
Limnophila aquatica

***Limnophila aquatica*** a zo ur blantenn-dour eus kerentiad ar *[[plantaginaceae]]*. Kavout a reer anezhi e Sri-Lanka hag India

## Liamoù diavaez

 Limnophila aquatica war Aquabase.org
Gwereg II

**Gwereg II**, a voe roue Bro-Ereg adalek 577 betek 594. Mab e oa da Macliau, kont Gwened, ha mab-bihan da Gwereg Iañ.

E 587 ec'h aloubas Bro-Naoned. Sikouret e voe gant ar rouanez Fredegunda e 590.

## Pennad kar
* Gwereg
Fredegunda

**Fredegunda**, pe **Fredegundis** e latin, ganet war-dro 545 ha marvet en 597), a voe rouanez Neustria goude dimeziñ da Chilperic Iañ Neustria.

## Itrikerez
Unan eus dimezelled ar rouanez Audevère e oa. Honnezh a oa pried kentañ ar roue Chilperig. 

## Notennoù
Banniel Kembre

**Banniel [[Kembre]]** (a anver *y Ddraig Goch* e kembraeg, an aerouant ruz) zo ur banniel ofisiel e Kembre abaoe 1959. Warnañ e weler un aerouant ruz war ur foñs gwer ha gwenn. Kozh eo an implij eus an aerouant evel arouez e Kembre. Marteze e oa bet degaset d'ar vro gant ar Romaned pa oa bet aloubet Enez Vreizh ganto. Al livioù gwenn ha gwer zo moarvat eus mare an tiegezh Tudor, noblañsoù eus Kembre a yeas e penn rouantelezh Bro-Saoz e dibenn ar . Al livioù-se zo ivez gant ar pour hag arouez Kembre eo ar bourenn ivez. Ar meneg koshañ er skridoù eus implij an aerouant da aroueziañ Kembre a gaver e-barzh *[[Historia Brittonum]]*, ur skrid eus 830 lakaet war gont Nennius, ha kontañ a reer ivez e oa an arouez-se war bannieloù ar roue Arzhur.

Kembre ha Bhoutan eo an div vro nemeto er bed gant un aerouant war o banniel, met gwechall e voe implijet an arouez-se ivez e Sina da vare an Dierniezh Qing.

## Gwelet ivez
*Banniel Sant Dewi
*Y Ddraig Goch
Bérengère

**Bérengère** zo un anv-bihan gallek roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv-bihan gallek Bérenger, roet d'ar baotred, ha frankek a orin. 

## Er yezhoù all
** [[Berenguera]] * , e katalaneg
** [[Berenguela]] * , e spagnoleg
** [[Berengaria]] *, en italianeg

## Tud
*Bérengère Poletti , politikourez c'hall. 

## Pennad kar
*Berengar
-67

*Diwar-benn ar bloavezh *'67 kent JK*' en [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*
687 *Ab Urbe Condita* = 67 kent J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Republik roman
* Koñsuled : CaiusCalpurnius Piso & Memnius Acilius Glabrio
* Galloud meur (*imperium extraordinarium*) a zo roet da Cneus Pompeus.
### Afrika
#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XII Neos Dionysos ''Auletes'' 
### Reter nesañ
#### Judea
* Salome Aleksandra (-76 / -67)
* Aristobul II (-67 / -63)
#### Pontus
* Mithridates Veur, repuad en Armenia. Lucullus bet galvet e Roma, adc'hounezet eo Pontus gant Mithridates.
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
## [[:Rummad:Ganedigezhioù e 67 kent JK|Ganedigezhioù]]
Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù e 67 kent JK]]*
* Caius Julius Hyginus, barzh latin.
## [[:Rummad:Marvioù e 67 kent JK|Marvioù]]
Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù e 67 kent JK]]*
## Daveoù
__NOTOC__
Bandenn Gaza

**Bandenn Gaza**, pe **Strizhenn Gaza** (قطاع غزة, *Qita' Ghazzah*, en arabeg, רצועת עזה, *Retzuat 'Azza*, en hebraeg) zo un dachenn douar lec'hiet e mervent Israel. Evel Sisjordania e oa bet aloubet gant arme Israel ha melestret e rankfe bremañ gant Aotrouniezh Vroadel Palestina, met tapet eo bet ar galloud eno gant al luskad Hamas e 2007. 

## Anv
Bandenn Gaza a denn hec'h anv eus hini ar gêr vrasañ er c'hornad, Gaza pe *Ghazza*. 

## Israel ha Bandenn Gaza
Da-heul an diviz kemeret gant Aozadur ar Broadoù Unanet d'an 29 a viz Du 1947, e oa Palestina da vezañ rannet e div stad dizalc'h, ur stad yuzev hag ur stad arab ; ar stad arab a oa d'en em ledañ, dre vras, war Sisjordania ha Bandenn Gaza. Gant ar broioù arab amezek e voe nac'het ar rannadur-se ha disklêriañ a rejont ar brezel a-enep ar stad yuzev (Israel). Un arsav-brezel a voe e 1949 etre Israel hag ar broioù arab ha drezañ e voe lakaet douaroù Sisjordania e dalc'h stad Jordania. Bandenn Gaza, hi, a voe fiziet ar melestradur anezhi en Ejipt. Goude ar Brezel c'hwec'h devezh, e 1967, e voe aloubet an douaroù-se gant Israel. Bandenn Gaza a voe staget ouzh Israel neuze betek 1994, pa oa bet sinet Emglevioù Oslo. Hervez an emglev-se e oa un doare gouarnamant emren, Aotrouniezh Vroadel Palestina, da ren war 80% eus an douaroù palestinat a oa bet aloubet e 1967. E gwirionez e talc'has arme Israel da ren Bandenn Gaza betek 2005. Er bloavezh-se e voe rediet an trevadennoù savet gant Yuzevien da vont kuit gant gouarnamant Israel.

## Gwelet ivez
* Sisjordania
* Israel
* Gaza
Bugel

Ur **bugel**, pe ur **c'hrouadur**, zo un den hag a zo er mareoù kentañ eus e vuhez, goude dezhañ bout ganet ha p'emañ o kreskiñ c'hoazh, a-raok e gaezouregezh.
Hervez ar broioù ez eo ur bugel an hini a zo yaouankoc'h eget c'hwezek pe driwec'h vloaz. Pell amzer en Europa ne veze ar vugale nemet perc'henniezh o zud. Bremañ e komzer eus gwirioù ar vugale, hag un diskuliadur etrebroadel bet savet e 1959 a anavez o gwirioù.Bugaleaj, pe bugeliezh a reer eus ar mare-se eus buhez an den.
Ur bugel zo ivez ar grouidigezh deuet diwar embarañ un tad hag ur vamm. Met advugelañ bugel tud all a c'hallont ivez.

Xhosa-children.JPG|Bugale xhosa(Suafrika)
Edouard Manet 034.jpg|* Paotrig e gerez *(Édouard Manet, *c.* 1858)

## Liammoù diavaez
* ''Déclaraton des droits de l'enfant''
Papilio machaon

Ar *Papilio machaon*, pe **mac'haon** (diwar anv Mac'haon) a-wechoù, zo ur valafenn.


Chenille de Grand porte queue (macaon).jpg|upright 1.4|Ar viskoulenn
Thomas Bresson - Machaon-1 (by).jpg|Ar valafenn
Epione

**Epione** (Henc'hresianeg : Ἠπιόνη, *Hepione*, "an hini zous") zo un nimfenn e mojennoù Hellaz kozh, priñsez eus Kos, ha pried an doue Asklepios.
Chwec'h merc'h (Hygieia, Panakeia, Meditrine, Akeso, Iaso hag Aigle) ha tri mab (Mac'haon, Podaleirios ha Telesforos) he deus ganet ; da c'heriaoueg ar vezegiezh e tenn anvioù he bugale.

## Notennoù
Hygieia

**Hygieia** (Ὑγιεία), pe **Hygeia** (Ὑγεία), a oa merc'h d'an doue Asklepios ha d'an nimfenn Epione, ha doueez ar yec'hed hag an naetadurezh, hag ivez hini al loar. Eizh breur ha c'hoar all he devoa. 

Diwar hec'h anv e teu ar ger saoznek*hygiene*, gallek *hygiène*, hag all, a delvez "yec'hedouriezh". Tra ma rae he zad war-dro pareañ an dud klañv e rae hi war-dro o derc'hel yac'h ha pellaat ar c'hleñved diouto.

## Voir aussi
*(10) Hygiea

## Notennoù
Juturna

**Juturna** a oa doueez Henroman ar feunteunioù, an eien hag ar puñsoù. C'hoar an doue Turnus e oa.

Serc'h Jupiter e voe met diskuliet e voent gant an nimfenn Larunda (pe *Lara*). Honnezh a voe kastizet gant Jupiter a lakaas anezhi da vezañ mut. Mamm e oa da Fons.

Un templ a voe savet dezhi e Roma, er *Campus Martius* ("Tachenn Veurzh"), gant C. Lutatius Catulus, hervez e bromesa en un emgann war vor, nepell diouzh Sikilia, e-kerzh ar brezel punek kentañ e 241 kent JK.

Ur puñs ivez a oa gouestlet dezhi er Forum, e-kichen an templ da Vesta.
Musei capitolini

Ar **Musei capitolini**, pe **Mirdioù ar C'hapitol**, a zo mirdioù e kêr Roma.

## Skeudennaoueg

Image:Capitoline Venus - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|*Venere Capitolina* pe Gwener Capitolina
Image:Athena Giustiniani Musei Capitolini MC278.jpg|Atena Giustiniani
Image:Sofocle_Capitolini.jpg|Sofokles
Image:Rome-Capitole-StatueConstantin.jpg|Constantinus Iañ
Image:0 Gaius Flavius Valerius Constantinus, Palatino.jpg|Constantinus Iañ
Image:0 Alexander-Helios Capitolini (1).JPG|
Image:0 Amazzone ferita - Musei Capitolini (1).JPG|
Image:Head of an Amazon - Palazzo dei Conservatori - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|
Image:Capitoline Apollo - Palazzo dei Conservatori - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|
Image:0 Amour et Psyché- Pal. Nuovo - Rome.JPG|
Image:Apollo Citharoedus with the Griffin - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg| 
Image:0 Marcus Aurelius - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini (1).JPG|Marcus Aurelius
Image:0 Discobolo - Musei Capitolini (1).JPG|
Image:0 Eros Thanatos Musei Capitolini (1).JPG|
Image:0 Galata Morente - Musei Capitolini (1).jpg|
Image:0 Statue d’Hercule combattant (1).JPG|
Image:0 Satiro in riposo - Musei Capitolini (1).JPG|
Image:0 Vénus de l'Esquilin - Musei Capitolini - Rome.JPG| Gwener an Eskilin
Image:0 Tigre che assale un vitello - Musei Capitolini (2).jpg|Tigr o lammat war ul leue. 
Image:0 Rapt d'Hylas par les nymphes - Pal Massimo - Rome (1).JPG| Hilas skrapet gant nimfenned. 
Image:Equestrian statue of Marcus Aurelius (Rome).jpg| Mazrcus Aurelius Exedra.
Telesforos

**Telesforos** a zo un anv henc'hresianek, *Telesphorus* e latin, anv un doue hag anv-bihan meur a zen.

## Yezhoù all
**Télesphore*, e galleg, anv ral
*Telesforo e spagnoleg.

## Tud
***[[Telesforos (doue)|Telesforos]]** doue ar pareañ goustad, ar peurbareañ, e mojennoù Hellaz kozh
***[[Telesforos (jeneral)|Telesforos]]**, niz da Antigonos ar Borgn
***[[Telesphorus (pab)]]**, an 8vet pab, hervez listenn Irene Lyon
*Telesforo Monzón, broadelour euskarat
* Skrivet **Télésphore** en anv Télésphore Tsakala Munikengi, politikour eus Republik demokratel Kongo

## Lec'hanv
* **Saint-Télesphore**, parrez kozh lakaet e Saint-Romuald e Kebek abaoe 1965.
Pallas (merc'h Triton)

**Pallas** (Παλλάς / *Pallás* e henc'hresianeg) a oa merc'h da Driton ha kenc'hoarierez an doueez Athena en amzer o yaouankiz, savet an eil gant eben e ti Triton.

Un deiz ma oant o c'hoari brezel e voe lazhet Pallas gant Athena. An doueez, kerse ganti neuze, a aozas un delwenn dezhi, ar Palladion, a lakaas e-kichen an doue Zeus. Met distrujet e voe gantañ.

Hervez Herodotos e oa ul lid da Athena gant tud Lydia. Merc'hed eus ar meuriadoù Mac'hlyes hag Ausees en em ganne, hag ar re a varve a oa brudet da vout falsgwerc'hezed.

## Mojennoù
*Hervez mojennoù Hellaz e oa un naiadenn eus al lenn Tritonis e Lybia.
*Hervez ar mojennoù berber e oa Athena Lybia, merc'h d'an doue Triton, doue ar mor, par da Boseidon, ha d'an doueez Tritonis, par da Amfitrite.

## Levrlennadur
*Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* (III, 144).
*Paosanios, *Deskrivadur Hellaz* (I, 14, 6).

## Notennoù
Podaleirios

*Podaleirios*' (Ποδαλείριος / *Podaleírios* e henc'hresianeg; *Podalirius* e latin ) a oa un haroz eus brezel Troia. Mab e oa da Asklepios, doue ar medisinerezh, ha d'e wreg Epione, ha breur da Mac'haon. Unan eus lesaerien Elena Troia e oa. Tregont lestr ac'h eas gantañ da vrezel Troia. Medisin an arme hellazat e oa. 

## Levrlennadur
*(fr) L’Iliade (trad. du grec ancien par Robert Flacelière), Éditions Gallimard, 1993 (1re éd. 1955) (ISBN 2-07-010261-0) 
*(fr) E. Delebecque, L'Art de la chasse, Les Belles Lettres, 2003 (1re éd. 2003), 207 p. (ISBN 2-251-00343-6), page 54 
*Pierre Pellegrin (dir.), Aristote : Œuvres complètes, Éditions Flammarion, 2014, 2923 p. (ISBN 978-2081273160)

## Mammennoù
Telesforos (doue)

**Telesforos** (Τελεσφορος e henc'hresianeg) e oa doue ar pareañ goustad, e mojennoù Hellaz kozh. Trede mab an doue Asklepios, doue ar medisinerezh, e oa.
Cutty Sark

.
**Cutty Sark** zo un anv divoutin brudet hag a deu eus an anv boutin skosek *cutty-sark*, hag a veze graet eus un hiviz.
* Cutty-sark (gwrac'h), eo an anv graet eus ur wrac'h koant gwisket skañv, gant ur seurt hiviz just a-walc'h, er varzhoneg skosek fentus *Tam o' Shanter*, gant ar barzh Robert Burns.
::Diwar se an dro-lavar skosat *Well done, Cutty-sark!*, a dalv kement ha *Deuet eo ganit, koantenn!*.
* Cutty Sark (lestr), ul lestr teirgwern skosat, anvet diwar anv ar wrac'h, a zegase te gwechall eus an Indez, hag a weler bremañ e Londrez war ar stêr Tavoez.
* Cutty Sark zo anv ur wiski mesket, anvet en enor d'al lestr a zo treset war an dikedenn peget ouzh ar voutailh.
*The Cutty Sark Tall Ships' Races zo ur redadeg listri bras a veze paeroniet gant ar wiski etre 1973 ha 2003, hag a zo anvet *The [[Tall Ships' Races]]* bremañ.
* Cutty Sark zo un arsavlec'h eus an Docklands Light Railway e Londrez, nepell diouzh al lestr.

## Traoù all
*Saro Cutty Sark, ur vag-nij er bloavezhioù 1920.
*Cutty Sark zo anv un danevell skiant-faltazi gant Ivan Efremov.
*Cutty Sark zo ul laz-seniñ alaman *[[heavy metal]]*.
Verb skañv

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **verb skañv** (diwar *light verb* pe *vector verb* e saozneg) evit komz eus ur verb a dalvez da sevel verboù kevrennek. Kentoc'h evit reiñ titour semantikel, e talvez ar verboù skañv da verkañ perzhioù yezhadurel, da skouer an amzer hag an arvez yezhadurel.
Da skouer:

* e perseg (anv-kadarn + verb skañv *kærdæn*):
: *sohbæt* ("kaoz") → *sohbæt kærdæn* ("kaoz ober" = "kaozeal")
 
* e hindeg (verb semantikel pennañ + verb skañv *jānā*; peurachuiñ):
: *ānā* ("dont") → *ā jānā* ("dont mont" = "degouezhout")

Renket e c'hell bezañ ar verboù gwan neuze, hervez o arc'hwel, evel un doare verb skoazell.

Diorroet e vez ar verboù skañv diwar verboù "pounner" a-hed ar wezh, kollet gante tamm-ha-tamm o "liv" semantikel hag alies e vezont gwelet evel un ailhedenn en un dereziadenn (saoz. *cline*):

:verb (pounner) → verb skañv → verb skoazell → stagadenn → kenger → displegadur

A-wezhoù e vez graet **verboù gwan** (saoz. *(semantically) weak verb*) anezhe, met disheñvel int diouzh ar verboù gwan kavet e meur a yezh c'hermanek.

## Gwelit ivez:
* Verb skoazell
* Verb kevrennek
* Reuziad verboù
Goldfrapp

**Goldfrapp** a zo ur strollad sonerezh elektronek, ha resisoc'h : sonerezh elektropop, elektronika, folktronica ha trip-hop. Ennañ emañ Will Gregory hag Alison Goldfrapp. Anavezet eo bet Alison Goldfrapp dre ma kanas war bladennoù kentañ Tricky ha re Orbital.

## Istor ar strollad
Alison Goldfrap a voe ganet war ar maez d'an 13 a viz Mae 1966 er Rouantelezh-Unanet. Da 18 vloaz e tivizas dilojañ ha mont d'ar gêr vras. E-pad ur pennad edo o chom e Belgia.
Stagañ a reas gant studiañ arzoù ar gweled. Kejañ a reas gant Tricky, hag eñ a ginnigas dezhi kanañ. Goude bezañ graet un droiad asambles gantañ e tivizas kanañ hec'h-unan, met ne gavas strollad sonerezh ebet.
A-drugarez d'ur vignonez dezhi e kejas neuze gant Will Gregory. Evel-se e voe krouet Goldfrapp.
E 1999 e sinjont ur gevrat gant Mute Records. Meur a viz a gasjont oc'h enrollañ o fladenn gentañ *Felt Mountain* he zitl. Evit a sell ouzh levezonioù e c'haller menegiñ sonerezh Ennio Morricone, hini François de Roubaix ha hini Portishead. E 2000 e teuas ar bladenn er-maez. Ma reas berzh e-touez ar vurutellerien, ne reas ket kement a-fet kenwerzh. Un droiad a voe aozet da c'houde.
E 2002 e tistroas ar strollad d'ar studio e Bath. Lakaat a rejont da bal krouiñ ur bladenn disheñvel penn-da-benn diouzh an hini gentañ. Ur bladenn enni sonerezh elektropop a savjont neuze. E miz Ebrel 2003 e teuas *Black Cherry* er-maez. Ken disheñvel e oa diouzh ar bladenn gent ken e voe souezhet-bras ar re entanet gant ar strollad. Gwerzhet mat e voe an teir fladenn single : *Train*, *Strict Machine* ha *Twist*. Un droiad a reas ar strollad e 2004.
E miz Eost 2005 e teuas er-maez trede pladenn ar strollad, *Supernature* he zitl. Kerkent ha deuet er-maez e reas berzh er Rouantelezh-Unanet : pevare plas an hit-parade a dizhjont gant *Ooh La La* (single kentañ), hag ar c'hwec'hvet hini gant *Number One* (eil single).
E dibenn 2006 e stagas Goldfrapp gant enrollañ *Seventh Tree* e Bath. Dont a reas er-maez e miz C'hwevrer 2008, ha disheñvel diouzh *Supernature* eo : ur bladenn enni sonerezh ambient ha downtempo eo. Eil plas *hit-parade* ar Rouantelezh-Unanet a dizhas.

## Pladennaoueg
### Pladennoù bras

### Pladenn ''Remix''

### Pladennoù bihan ''(singles)''

### Pladennoù ''singles'' da vrudañ ar strollad
* 2003: "Yes Sir"
* 2006: "Slide In" (DFA remix)
### DVD
* 2004: "Wonderful electric, live in London"

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Goldfrapp war Myspace

## Notennoù
Hiviz-noz

Un **hiviz-noz** a zo ur pezh dilhad-noz a vez gwisket gant ar merc'hed en o gwele. Ur sae eo, hir pe verr, gwisket laosk, hep netra dindani peurvuiañ. A-wechoù e vez ur *bragoù-noz* da-heul an hiviz. 
Alies e tap betek an daoulin. Graet e vez an hivizoù-noz en un danvez skañv, kotoñs pe seiz, satin pe niloñs. Dantelezh a vez outo alies. 
Warne e c'haller dougen ur sae-gambr.

## Roched-noz
Ur roched-noz a veze gant ar baotred ivez gwechall, a-raok 1940 dreist-holl. Abaoe e reont gant ur pijama.
Cutty-sark (gwrac'h)

**"Cutty sark"** zo un anv skotek a veze graet en  eus un hiviz verr.

Diwar-se eo "Cutty-sark" al lesanv graet ouzh Nannie, ur vaouez krouet gant Robert Burns en e varzhoneg *[[Tam o' Shanter (barzhoneg)|Tam o' Shanter]]*, abalamour d'he dilhad. Goude se e voe roet an anv-se d'al lestr *[[Cutty Sark (lestr)|Cutty Sark]]*.

## Gerdarzh
*Cutty* pe *cuttie* (ur verrdro diwar *cuttit*, eus ar ger krennsaoznek *cutte*, *kutte*, *cute*, hag a dalveze *divalav*) a dalvez "berr". *Sark* pe *serk* (eus ar ger hensaoznek *serc*; *serk* e norseg) a zo un hiviz. Kentañ meneg eus an droienn *cutty sark* zo bet gant Dougal Graham war-dro 1779, bloavezh e varv: "A cutty sark of guide harn sheet, My mitter he pe spin, mattam."

## Ur goantenn a wrac'h
Er varzhoneg "Tam o' Shanter", skrivet gant Robert Burns e 1791 ez eus kaoz eus Tam, ur paotr mezv war e varc'h, o tistreiñ d'ar gêr da noz, hag o tegouezhout en ur abadenn ceilidh kaset en-dro gant ar gwrac'hed. E-touez ar re-se ez eus ur goantenn anvet Nannie (evel Naig e brezhoneg, diwar Anna) "ae winsome wench and wawlie" (linenn 164). Gwisket eo gant un *harn* (lienenn) *sark* (hiviz-noz) a oa mat dezhi pa oa bugel hag a zo deuet da vout re verr bremañ:

:Her **cutty sark**, o' Paisley harn,
:That while a lassie she had worn,
:In longtitude tho' sorely scanty,
:It was her best, and she was vauntie.
:Ah! little kend thy reverend grannie
:That sark she coft for her wee Nannie
:Wi' twa pund Scots ('twas a' her riches) 
:Wad ever graced a dance of witches!

## Notennoù
Hogan

An **hogan** (*hogin* el liester) eo frouezhenn ar spern-gwenn. Un hugenn ruz zo anezhi, un askorn en he c'hreiz.Kaotigell a vez graet gant an hogin en Elzas.
Naig

**Naig** zo ur berranv brezhonek
*evit Annaig peurvuiañ,
*evit Alanaig a-wechoù, met un anv ral eo hennezh.
Fonio

**Fonio** eo an anv a roer d'un doare ed eus kerentiad digitaria gounezet e kornôg Afrika. Ur spesad heñvel a-walc'h a vez gounezet en India.

## Daveoù

* 

* 
*
Tierniezhioù ar su hag an norzh

Marevezh **Tierniezhioù ar Su hag an Norzh** (Sinaeg 南北朝) a zo ur prantad a vrezel diabarzh hag a zisrannadur en Istor Sina a badas eus kouezh Tierniezh Jin ha krouidigezh Tierniezh Sui.

## Daveoù

* Graff, David A., Medieval Chinese Warfare, 300-900. ISBN 0-415-23954-0
* Ebrey, Walthall, & Palais (2006). *East Asia: A Cultural, Social, and Political History*. Boston: Houghton Mifflin Company.
* Miller, Roy Andrew (1959): *Accounts of Western Nations in the History of the Northern Chou Dynasty*. University of California Press.
* Wright, Arthur F. (1959). *Buddhism in Chinese History*. Stanford: Stanford University Press.
Dilhad-dindan

An **dilhad-dindan** a zo dilhad a vez gwisket war ar c'hroc'hen ha dindan dilhad all. A-hend-all, daoust d'ar ster ledanoc'h gant ar ger gallek, n'int ket dilhad-dindan. 

A bep seurt stumm, a bep seurt liv eo an dilhad-dindan, hag a bep seurt anvioù a vez roet dezho gant ar c'hiz, ha buan e kemm ar c'hiz hag an anvioù. 

## D'ober petra
Danvezioù evel ar gloan zo displijus d'ar c'hroc'hen. Neuze e klasker gwiskañ dilhad-dindan flour, skañv e-pad an hañv, ha tomm e-pad ar goañv. Abalamour d'an dour-c'hwezh ivez ne zouger ket n'eus forzh petra. Gwelloc'h kotoñs war ar c'hroc'hen eget akrilik.

## Dilhad-dindan ar baotred
*ar bragoù-bihan
*ar roched-korf

## Dilhad-dindan ar merc'hed
*ar vrennidenn
*ar vragezenn
*Gwelout ivez Dilhad-korf merc'hed
Loeroù-gaol

Al **loeroù-gaol** zo ur pezh dilhad-dindan en deus kemeret lec'h al loeroù abaoe ar bloavezhioù 1960. 
Hervez o stumm int graet evit an holl dud, met gant ar merc'hed dreist-holl e vezont douget, ha dezho eo e vez klasket o gwerzhañ. Hiziv e vez douget loeroù-gaol gant merc'hedigoù kenkoulz ha gant o mammoù-kozh, gant paotred ivez a-wechoù. 
Evel loeroù int d'an divhar, hag evel ur bragoù d'ar c'haol ha d'ar feskennoù, se zo kaoz e vez lavaret **loeroù-bragoù** ivez gant lod. 

Talvezout a reont da zerc'hel tomm, da reiñ ur stumm brav d'an divhar pa vezont diskouezet, ha plijus int da zougen. Brudet e voent adalek ar bloavezhioù 1960, pa grogas reuziad ar vrozhig-verr. 

## Istor al loeroù-gaol
* 1938 : ijinet an niloñs gant ar gompagnunezh Du Pont de Nemours 
* 1940 : kentañ loeroù niloñs evit ar merc'hed
* 1959 : kentañ loeroù-gaol ijinet gant ar Stadunanad Allan Gant 
* 1959 : oberiet e vez loeroù-gaol a-vil-vern gant Glen Raven Mills en SUA 
* 1968 : al loeroù-gaol *Tels Quels*, graet gant Dim.

## Ober al loeroù-gaol
14 kilometrad neud zo ezhomm d'ober ul loeroù-gaol. En Azia e vez graet ar re varc'hadmatañ, ar re gerañ (ha gwellañ, a-hervez) e Bro-C'hall, Italia hag Alamagn.

## Er sportoù
Dre ma talc'h tomm e vez douget loeroù-gaol gant sportourien ha dreist-holl ar ruzikerien war zañs.

## Kroc'hen ha sorc'henn

Gant an neuz an « eil kroc'hen » ha meudata plijus an danvez anezho ez eus ganet ur sorc'hennerezh troet gant al loeroù-gaol, ha dreist-holl gant al loeroù-gaol du graet gant un danvez anvet elastan, neuz ar satin, ha doare lufr dezhañ.

## Oberourien

## Loeroù-gaol ha gwazed
Er Grennamzer ha betek an Dispac'h Gall e veze douget dilhad heñvel a-walc'h ouzh loeroù gaol gant ar wazed. Tud zo a lavar e vez douget kalz loeroù-gaol gant ar baotred met ne gredont ket lavarout, gant aon rak ar fallvrudoù.

## Liammoù diavaez
* Oberennoù al luc'hskeudenner Philippe Chevallier : awenet pe sorc'hennet gant al loeroù-gaol ?

## Pennadoù kar
* 

## Notennoù
Peter Fischli ha David Weiss

**Peter Fischli** (8 a viz Even 1952 e Zürich) ha **David Weiss** (21 a viz Even 1946 e Zürich ivez), a zo un daouad arzourien suis diazezet e Zürich. Peurliesañ e reer Fischli/Weiss anezho. Kenlabourat a reont abaoe 1979. E-touez arzourien vrudetañ Suis emaint. O oberenn vrudetañ eo ar film anvet "Der Lauf der Dinge". Meret e vez o oberennoù gant *Matthew Marks Gallery* (New York).

Fischli a studias e skol arzoù-kaer Urbino etre 1975 ha 1976, hag e hini Bologna etre 1976 ha 1977. Weiss a studias e skol arzoù pleustrek Zürich etre 1963 ha 1964, hag ar c'hizellañ a studias e Basel e 1965.

Liesseurt eo an doareoù implijet ganto: filmoù, luc'hskeudennoù, levrioù-arz, staliadurioù liesvedia ha delwennoù da skouer. Implijout a reont traoù ar vuhez pemdez, hag e staliont anezho e kendestennoù arzel. Kalz fent ha godiserezh a gaver en o oberennoù. O labour a zo bet keñveriet gant hini Marcel Duchamp, Dieter Roth pe c'hoazh hini Jean Tinguely.
E 2003 e voent an arzourien a voe kaset da ziskouezadeg daouvloaziek Venezia e anv Suis.

O oberennoù a c'haller gwelet en Tate hag er Guggenheim.

## Daveoù

## Liammoù diavaez
*Fischli/Weiss e Matthew Marks
*Lec'hienn diwar-benn Der lauf der Dinge
*T&C Lec'hienn all diwar-benn Der Lauf der Dinge
*Fischli/Weiss e Fondazione Nicola Trussardi
Ki kaner

Ur **c'hi kaner** (*Canis lupus hallstromi*) zo ur c'hi ha n'eus ket bet desket kanañ dezhañ peogwir eo kaner a ouenn. Kavet e vez e Ginea Nevez, met ral-kenañ e seblant bezañ ar re ouez, ar re a zo bet studiet a oa chas savet. Ur c'hi doñv e oa deuet da vout gouez en-dro kantadoù ha kantadoù a vloavezhioù 'zo. Kar eo d'an dingo a gaver en Aostralia met hennezh all ne gan ket. 

## Liammoù diavaez
** Ur c'hi kaner o kanañ
Banniel ar Stadoù-Unanet

**Banniel [[Stadoù-Unanet Amerika]]** (*The American Flag* e saozneg), lesanvet *Stars and Stripes* “stered ha bandennoù”, *Old Glory* “gloar kozh”, ha *The Star-Spangled Banner*, ar “banniel steredennaouet") zo warnañ, er c'honk, 50 steredenn evit pep hini eus an 50 stad zo er vro, ha trizek bandenn a-led, ruz ha gwenn a bep eil, da zegas soñj eus an 13 stad a savas ar vro.

## Istor
Kemmet e vez an niver a steredennoù er c'honk hervez an niver a stadoù ezel. Niver ar bandennoù a van digemm avat, evit degas da soñj eus an 13 stad kentañ en em unanas evit sevel ar vro nevez.

Er penn kentañ ne oa eta nemet 13 steredenn ha 13 bandenn. Ne oa urzh ebet merket evit an 13 steredenn hag a bep seurt tresadennoù a c'hallent ober (steredennoù lakaet a-gelc'h, da skouer).
Đồng Hới

**Đồng Hới** zo ur gumun eus Viêt Nam, e kumuniezh emren Quang Binh. Gorread: 155,54 km2, poblañs : 103 988 annezad e 2006. Phong Nha-Ke Bang a zo 40 km e norzh Dong Hoi. Aerborzh Đồng Hới a zo 6 km e norzh Đồng Hới.
Saghadal

**Saghadal** (gouezeleg, distaget: /sɤ.əd̪̊əlˠ̪/), *Saddell* e saozneg, zo ur gêriadenn e Bro-Skos, e reter ledenez Cinn Tìre en Argyll and Bute, dirak Kilbrannan Sound hag Enez Arran, un 10 km eus Campbeltown, war an hent (B842) da g-Carradale. Dont a ra an anv Saddell eus ur ger norsek hag a dalv kement ha *traoñienn draezhek*. 

## Abati ha kastell
Un abati sistersian zo bet e Saghadal, ha chom a ra an dismantroù anezhañ. Kroget e oad d'e sevel e 1160, en amzer Somerled, ha kendalc'het e voe dindan e vab, ha tud Kenel MacDonald a voe Aotrouien an Inizi.

## Levrlennadur

*Norman S. Newton, *Kintyre* (1999)

## Liammoù diavaez
*Saddell
*Cistercian history
Elastan

An **elastan**, *Lycra*TM he anv kenwerzhel, zo ur wienn gevanaoz a zo brudet abalamour ma'z eo stenn-distenn. Dont a ra eus ar poliuretan, ha graet e vez dilhad gantañ.

Da gentañ ne veze graet nemet dilhad sport, evit marc'hhouarnerien ha ruzikerien.


Spandex fiber.jpg|Ur ganellad elastan
Bluelycra.jpg|Loeroù-peg
Athlete.png|Dilhad sport
Renaud de Montauban

**Renaud de Montauban** (pe *Renaut*, *Renault*), pe *Rinaldo di Montalbano* en italianeg, pe *Reinout van Montalba(e)n* en izelvroeg, a zo un haroz el lennegezh abaoe ur meurgan eus an XIIvet kantved anavezet evel *Les Quatre Fils Aymon* (ar Pevar Mab Emon). Kurioù an den zo lod eus an Doon de Mayence, un hollad meurganoù.

## Pevar Mab Emon
Mibien an Dug Emon, pe Aymon, a oa pevar anezho eta, ha Renaud, Richard, Alard, ha Guiscard e oa o anvioù. Ur c'henderv o doa, Maugris pe *Maugis* e galleg, *Malagi*, pe *Malagigi* en italianeg. Ur marc'h burzhudus en doa, Bayard, hag ur c'hleze ken burzhudus all, Froberge, pe *Fusberta*, *Frusberta* en italianeg.

## Skridoù eus ar Grennamzer hag eus an Azginivelezh

Koshañ doare ar meurgan gallek *Quatre Fils Aymon*, ha n'ouzer ket gant piv eo bet savet, a zo eus dibenn an XIIvet kantved. 18,489 gwerzenn daouzeksilabennek zo ennañ. En 12,120 gwerzenn gentañ n'eus nemet kensoniezh, pa z'eus klotennoù er 6000 bennak all. Skridvarnerien zo a gav dezho eo abalamour ma'z int bet skrivet gant un den all.

## Levrlennadur
* Hasenohr, Geneviève and Michel Zink, eds. *Dictionnaire des lettres françaises: Le Moyen Age*. Collection: La Pochothèque. Paris: Fayard, 1992. ISBN 2-2530-5662-6
* [Holmes, Jr, Urban Tigner U.T.]. *A History of Old French Literature from the Origins to 1300*. New York: F.S. Crofts, 1938. 
* *Les Quatre Fils Aymon*. Presentation, selection and translation in modern French by Micheline de Combarieu du Grès and Jean Subrenat. Paris: Gallimard, 1983. ISBN 2-07-037501-3

## Pennadoù kar
* Girart de Roussillon
* Danvez Bro-C'hall