open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rigoberto

**Rigoberto** zo un anv-bihan spagnolek roet d'ar baotred.

## Adstummoù
**Rigoberta*, roet d'ar merc'hed

## Yezhoù all
**Rigobert*, e galleg

## Tud
* Rigoberto Fontao Meza (1900-1936), barzh paraguayat.
* Rigoberto Cossio Godoy (1919-2014), baraer greantel ha politikour chilean.
* Rigoberto López Rivera (1920-1995), barzh mec'hikan.
* Rigoberto López Pérez (1929-1956), barzh ha haroz broadel nikargwaiat a lazhas an diktatour Anastasio Somoza García (1896-1956).	
* Rigoberto Tovar (1946-2005), kaner mec'hikan
* Rigoberto Urán (1987-), marc'hhouarner kolombian.

## Oberennoù
* *Rigoberto Campos*, kanaouenn vec'hikan
* ''Rigoberto'', film arc'hantinat e 1945

## Notennoù
Monica

**Monica** zo un anv-bihan italianek.

## Yezhoù
* *Mónica*, e spagnoleg
* *Mônica*, e portugaleg
* *[[Monika]]*, en alamaneg
* *[[Monique]]*, e galleg

## Tud

*Monica Vitti (1931-), aktourez italian
*Monica Zetterlund (1937-2005), aktorez ha kanerez jazz svedat 
*Monica Bellucci, aktourez italian
*Monica Bîrlădeanu, aktourez rouman
*Monica Lewinsky, Stadunanadez bet o labourat en ur burev e Washington DC
*Mónica Naranjo (g. e 1974), kanerez katalan
*Mônica Rodrigues Carvalho (ganet e 1971), aktourez vrazilian
*Monica Seles (1973-), tenniserez yougoslav

### Anv-tiegezh
* Agnes Monica (g. e 1986), aozerez-kompozerez-kanerez indonezian
## Film
**Dr. Monica*, film stadunanat e 1934.

## Lec'hioù
* Santa Monica
* Santa Mónica
Polcon

**Polcon** eo ar vodadenn skiant-faltazi vrasañ ha koshañ e Polonia. Aozet e vez bep bloaz en ul lec'h disheñvel gant sikour ar c'hluboù skiant-faltazi lec'hel. Roet e vez ar priz Nagroda imienia Janusza A. Zajdla e fin pep bodadenn. Ar c'hentañ Polcon a oa bet aozet e 1985 e Błażejewko tal-kichen Poznań.

Lec'hiadur ur Polcon a vez choazet daou vloaz en a-raok e-pad ar vodadenn gent. Da skouer lec'hiadur Polcon 2016 e Wrocław a oa bet choazet e-pad Polcon 2014 e Bielsko-Biała.
## Skeudennoù

Polcon2011 hala2.jpg|Polcon 2011 e Poznań 
Polcon 2015 Skyrim cosplay.JPG|Cosplay eus The Elder Scrolls V: Skyrim
Sapkowski.jpg|Andrzej Sapkowski krouer The Witcher enoret e 2003
Polcon2011 Zajdel laureaci02.jpg|Anna Kańtoch o prezegenniñ
Rober Wegner z córkami 2013.jpg|Robert Wegner enoret gant e familh e 2013
Polcon 2015 organizatorzy.JPG|Skipailh aozerien ar Polcon 2015

## Listenn ar Polcon
:2016 - Wrocław
:2015 - Poznań
:2014 - Bielsko-Biała
:2013 - Warszawa
:2012 - Wrocław
:2011 - Poznań
:2010 - Cieszyn ha Český Těšín, gant an Eurocon ha Parcon
:2009 - Łódź
:2008 - Zielona Góra
:2007 - Warszawa
:2006 - Lublin
:2005 - Błażejewko e-kichen Poznań
:2004 - Zielona Góra
:2003 - Elbląg
:2002 - Kraków
:2001 - Katowice
:2000 - Gdynia
:1999 - Warszawa
:1998 - Białystok
:1997 - Katowice
:1996 - Na voe ket dalc'het
:1995 - Jastrzębia Góra
:1994 - Lublin
:1993 - Waplewo
:1992 - Białystok
:1991 - Kraków
:1990 - Waplewo
:1989 - Gdańsk
:1988 - Katowice
:1987 - Warszawa
:1986 - Katowice
:1985 - Błażejewko e-kichen Poznań
## Polcon da vezañ dalc'het
:2017 - Lublin
:2018 - Toruń
## Liammoù diavaez
* http://www.polcon.fandom.art.pl
Arizelocichla tephrolaema

***Arizelocichla tephrolaema*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pycnonotidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e kornôg-kreiz Afrika :
* *Arizelocichla tephrolaema bamendae*, (Bannerman, 1923), e gevred Nigeria ha kornôg Kameroun,
* *A. t. *'tephrolaema**', (G.R.Gray, 1862), e Menez Kameroun (mervent Kameroun) ha Bioko.

## Liammoù diavaez
*  ''Arizelocichla tephrolaema'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Arizelocichla tephrolaema'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Božidar Milojković

**Božidar Milojković** alias **BAM** (serbeg kirillek: Божидар Милојковић БАМ; 28 a viz Kerzu 1952 e Sremska Mitrovica, Serbia, Yougoslavia) zo un tresour ha skriver senario serb. Krouet en deus ar bannoù treset brudet *Acidités de couleur noire*. ha *Paceri*.

## Bannoù-treset e Bro-C'hall
* *Acidités de couleur noire* par BAM et Dragan de Lazare, YIL Editions, 2016

## Daveoù


## Liammoù diavaez
* "Acidités de couleur noire", lec'hienn 
* BAM, lec'hienn 
* De Lazare, Dragan. ''Blogografija: BAMova strip avantura'', 2015.
Gwalldaol ar 1añ a viz Genver 2017 en Istanbul

**Gwalldaol ar 1añ a viz Genver 2017 en Istanbul** zo ur gwalldaol sevenet er voest-noz Reina e Ortaköy, ur gêriadenn eus distrig Beşiktaş en Istanbul Turkia. Ar gwalldaol a zo bet sevenet d'ar 1añ a viz Genver 2017 da 1eur30 mintin pa oa etre 700 hag 800 a dud o lidañ ar bloaz nevez. Hervez polis Turkia ez eus bet lazhet 39 den d'an nebeutañ ha 70 gloazet.

Un argadour a zo deuet-tre er voest-noz armet gant un AK-47 goude bezañ bet tennet war un ofiser polis a oa o tiwall an nor degemer ha bezañ bet lazhet anezhañ. Ur wech deuet-tre en deus tennet war an dud a oa eno.

Tud o deus lammet er Bosfor evit tec'hout kuit rak ar sponter.

Gouarnour Istanbul Vasip Sahin en deus embannet e oa ur gwalldaol.

En desped d'ar 17000 ofiser polis ledet dre ar gêr n'eus ket bet tu da dalañ ouzh ar gwalldaol.

Ar Stad Islamek en doa embannet e oa un torfed sevenet gant ur soudard eus ar C'halifat ar pezh a zo bet kadarnaet gant Stad Turkia.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar boest noz Reina
## Notennoù ha daveennoù
El lobito bueno

**El lobito bueno** zo un tamm barzhoneg verr spagnolek, evit bugale, savet gant José Agustín Goytisolo, ha kanet gant Paco Ibáñez.

## Ar varzhoneg
*Berr eo ar varzhoneg : tri c'houbled, peder gwerzenn e pep hini, daouzek gwerzenn eta;
*C'hwec'hsilabennek eo ar bras eus ar gwerzennoù. 

## Ar c'han

## An tudennoù
*Ar priñs drouk (*un principe malo* zo ivez anv ur gontadenn gant an oberour). 
*Ar sorserez kaer (*una bruja hermosa*)
*Ar morlaer enoret (*un pirata honrado*)

## Levrioù awenet gant ar varzhoneg
**El principe malo*, kontadenn gant an oberour.
**La bruja hermosa*
* *Cienrayas, el pirata honrado*, gant Eduardo Silvino Navarro.

## Liammoù diavaez
* http://bibliopoemes.blogspot.fr/2007/08/poema-can-infantilel-lobito-bueno.html
Lamm-dour ar C'haracol

**Lamm-dour ar C'haracol** (*Cascada do Caracol* e portugaleg), zo ul lamm-dour eus ar Rio Caracol (Rio Grande do Sul) e Rio Grande do Sul e Brazil.

## Skeudennoù


Canelacascatacaracol.jpg
130M falls at Caracol Brazil.jpg
CascataDoCaracol.jpg
Chapel-al-Loc'h (kumun nevez)

**Chapel-al-Loc'h** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Menezalban e departamant Il-ha-Gwilen. Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Chapel-al-Loc'h hag Al Loc'h.
## Douaroniezh
## Istor

## Brezhoneg
6,9 % eus anvioù-lecʼh al Loc'h hag 11,6 % eus re Chapel-al-Loc'h gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Le Lou-du-Lac (35) Église 01.JPG|Kastell hag iliz Al Loc'h.
La Chapelle-du-Lou (35) Église 01.jpg|An iliz katolik.

* Ar c'hastell.
* Iliz katolik *Santez Katell*.

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Al Loc'h,
* Chapel-al-Loc'h.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Ligeraosant

**Ligeraosant** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Ankiniz e departamant Liger-Atlantel. Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Belenieg, Chapel-ar-Salver, Kerrouz ha Gwared.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

Église de belligné.JPG|Iliz Belenieg
La Chapelle-Saint-Sauveur - château de la Jaillière.JPG|Kastell *La Jaillière*
La rouxière 04.JPG|Iliz Kerrouz
And again - panoramio.jpg|Pont Gwared dreist al Liger


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Mai Lincoln

**Mai Lincoln** a zo un aktourez ha sevenerez teulfilmoù a labour e brezhoneg.

Komedianez eo evit an tele (Mouchig-Dall, Ken Tuch), kement hag evit ar c'hoariva (Paritito, Teatr Piba). Kengrouet he deus ar gompagnunezh c'hoariva *Paritito* gant Mélanie Giotto hag Anael Guyomarc'h.

Merc'h eo da Andrew Lincoln ha Soazig Daniellou.

### Filmoù
* 2011 : *Din-me da c'hoari*, kensevenet gant Erwan Kermarrec (film hir)
* 2015 : *Daou Vreizhad e Pariz*, kensevenet gant Kenan An Habask

### Atersadenn
* *Ar pez a blij din eo an heñchou-treuz*, e *[[Brud Nevez]]* 311.

### Liammoù diavaez
* lec'hienn ar gompagnunezh c'hoariva ''Paritito''
Embannadurioù Goater

**Embannadurioù Goater** zo bet savet e 2009 e Roazhon gant Jean-Marie Goater. Embannet ez eus bet gantañ levrioù e galleg, brezhoneg hag e yezh ar sinoù gallek.

## Liammoù diavaez
* lec'hienn Editions Goater
Pascale Breton

**Pascale Breton** ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1960 e Montroulez a zo ur sevenerez filmoù a Vreizh, evit ar sinema hag evit ar skinwel. 
## Filmoù
* 1995 : *La Huitième nuit*
* 1998 : *La Réserve* (film berr)
* 2000 : *Les Filles du douze* (film berr)
* 2001 : *La Chambre des parents* (hirder etre) 
* 2004 : *Illumination* (film hir)
* 2013 : *Château Rose* (hirder etre)
* 2015 : *Suite Armoricaine* (film hir)

## Skrid-aozerez
* 1994 :*Les Amoureux* 
* 1994 :*Le Garçon qui ne dormait pas* (skinwel)
* 1995 :*Confession secrète* (skinwel)
* 1995 :*La Huitième nuit* (film berr)
* 1998 :*Telle mère, telle fille* (skinwel) gant Élisabeth Rappeneau
* 1998 :*La Réserve* 
* 1999 :*De père en fils* (skinwel)
* 2000 :*Les Filles du douze* (film berr)
* 2001 :*La Chambre des parents* (hirder etre)
* 2001 :*La Répétition*
* 2004 :*Illumination*
* 2007 :*Les Diablesses* (skinwel)
* 2012 :*Emma* (skinwel) (skridaozañ ha reizhañ)
* 2013 :*Château rose* (hirder etre)
* 2015 :*Suite Armoricaine*

## Liammoù diavaez
*  Pascale Breton war lec'hienn IMDB
*  Pascale Breton war lec'hienn Allociné
## Notennoù ha daveennoù
2017 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2016 e Breizh - **2017 e Breizh** - 2018 e Breizh

## Darvoudoù

### Genver
*1añ a viz Genver : hervez sifroù diwezhañ an INSEE ez eus  a dud o vevañ e Breizh :  el Liger-Atlantel,  en Il-ha-Gwilen,  e Penn-ar-Bed,  er Mor-Bihan ha  en Aodoù-an-Arvor.

### Meurzh
*6 a viz Meurzh : ar gorventenn *Zeus* a ra kalz a zistruj e Breizh. Tud zo bet gloazet, gwez zo bet diskaret, 200 000 ti zo bet troc'het an tredan dezho.
*15 a viz Meurzh : krouet eo bet ent-ofisiel an agregadur evit "yezhoù Bro-C'hall", unan hollek ma c'haller choaz etre euskareg, brezhoneg, katalaneg, korseg, kreoleg, okitaneg ha tahitieg 
*24 a viz Meurzh : abadenn ar Prizioù e Lannuon. Ouzhpenn ar prizioù boas eo bet enoret liseidi lise Diwan, e Karaez, hag a c'houlenn kaout gwir da dremen ar vachelouriezh e brezhoneg.
*28-30 a viz Meurzh : kendalc'h sindikad gall al labour-douar FNSEA, e Brest.

### Mae
*5 a viz Mae : marv trumm Corinne Erhel, kannadez pastell-vro Lannuon, abaoe 2007.
*11 a viz Mae : ganedigezh Fañch Bernard, en ospital Kemper, hag e dud eus Rosporden. Nac'hañ a reer outo anv-bihan o mab, Fañch, dibabet ganto.
*19 hag 20 a viz Mae : Gouel Broadel ar Brezhoneg e Langoned.

### Gouere
*2 a viz Gouere : lakaet eo bet Gwilherm Kere ha Mari Droniou, eus Tremael, e Bro-Dreger, war roll ar Re Reizh a-douez ar broadoù, dre m'o doa saveteet ur familh Yuzevien e-pad an Eil Brezel-bed.

### Gwengolo
*2 a viz Gwengolo : 1200 den e Kemper ha 300 e Naoned o deus manifestet, galvet gant Diwan, a-enep dibenn ar "c'hevratoù skoazellet". 84 fost a vefe lakaet en arvar er skolioù Diwan gant diviz ar stad da baouez gant ar c'hevratoù-se evit an dud a glask labour.
*4 a viz Gwengolo : ur skol Diwan nevez a zigor he dorioù e Plougastell.
*13 a viz Gwengolo : embannet he deus lez-varn Kemper he barnadenn en afer ar bugel anvet Fañch Bernard : difennet eo skrivañ an anv-bihan *Fañch*, rak degemer an dildenn en anv-se a yafe a-enep "unded ar vro", eme ar varnerien. 
*28 a viz Gwengolo : kren-douar bihan e Breizh, 3,9 e ventelezh e Skeuliad Richter, hag e greizenn e-kichen Gentieg.

### Kerzu
*17 a viz Kerzu : erruout a ra François Gabart e porzh Brest, goude bezañ graet tro ar bed e-unan gant ur vag-dre-lien e-korf 42 zevezh ha 16 eurvezh.

## [[:Rummad:Marvioù 2017|Marvioù]]
*Corinne Erhel, politikerez
*Reun ar C’halan, skolveuriad ha skrivagner brezhonek
*Jean-Michel Guilcher, tudoniour
*Divi Kervella, yezhour ha troour brezhonek.
*Jean-Louis Latour, bet prezidant Kendalc'h 
*Ronan Leprohon, politikour breizhat, unan eus diazezerien Unvaniezh Demokratel Breizh.

## Notennoù

__NOTOC__
Cecropis senegalensis

***Cecropis senegalensis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Hirundinidae.

Anvet e voe *Hirundo senegalensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-nij.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika issahara :
* *Cecropis senegalensis monteiri*, eus Angola ha kreisteiz Republik Demokratel Kongo da greisteiz Kenya ha biz Suafrika,
* *C. s. saturatior*, (Bannerman, 1923), eus kreisteiz Ghana da greisteiz Soudan, Etiopia, ha hanternoz Kenya,
* *C. s. *'senegalensis**', eus kreisteiz Maouritania, Senegal ha Gambia da vervent Soudan.

## Liammoù diavaez
*  ''Cecropis senegalensis'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cecropis senegalensis'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Divroañ

**Divroañ** a vez graet eus lusk an dud a cheñch bro, a ya d'ur vro all da vevañ evit ur pennad hir pe hiroc'h. Al luskad a zo boaz unan hir hag etre div vro. Bez ez eus ivez divroadegoù en ur memes bro, kaoz a vez neuze eus divroadegoù diabarzh. An divroadeg a c'hell bezañ pe hini un hinienn, pe hini strolladoù brasoc'h.

Ar c'hantreerien ne vezont ket kemeret e kont pa vez jedet pe arnodet al luskoù divroadegoù denel, dre ma n'eus ket eus ar c'hoant fiñval evit anneziañ ul lec'h nevez gant ur stumm dibad. Ne chom nemet nebeut a dud o vevañ en doare-se. Ne vez ket kemeret e kont ivez ar fiñvoù berrbad gant palioù evel beajiñ, touristelezh, piric'hinaj, dre ma n'eus ket ur c'hoant anneziañ dibad pe war un hir dermen el lec'hioù gwelladennet.

Net migration, 2012-2016 (Our World in Data).svg|Niver a dud divroet, 2012-2016
## Liammoù diavaez
* iom.int, Aozadur etrebroadel ar fiñvoù denel
* CIA World Factbook a ro da c'houzout ar sifroù dre bro.
* Western Sahara and Migration
* Stalker's Guide to International Migration Ul lec'hienn evit reiñ da gompren ar fiñvoù denel gant kartennoù ha statitiskoù
* Integration : Building Inclusive Societies (IBIS) 
* migrations in history
* The importance of migrants in the modern world
* [Security preconditions: Understanding migratory routes](http://dx.doi.org/10.9770/jssi.2016.6.1(1))
* Mass migration as a travel business
* Migration, refugees and displacement (UNDP) o reiñ displegadennoù war ar fiñvoù denel gant statistikoù.
* Online-Dossier on Flight and Migration Dezrevell gant studierien alaman
Suffren (morreder gall)

Ar ***Suffren*** a oa ur morreder ponner (rummad Suffren) hag a voe implijet gant ar morlu gall adalek ar 1añ a viz Genver 1930 betek ar 1añ a viz Here 1947. Anvet e oa bet, evel meur a vag all en e raok, diwar anv ar besamiral Pierre André de Suffren (1729-1788).

Tamallet e voe ar vag-brezel da vezañ kemeret perzh e Bombezadeg Hải Phòng (ur gêrig porzh hag a oa en Indez-Sina c'hall d'an ampoent) a c'hoarvezas d'an 23 a viz Du 1946. Evit doare e oa bet tamallet e gaou ha diouzh testenioù all embannet n'eus ket pell amzer e voe kaset ar vombezadeg da benn gant an tri lestr-avizer *Chevreuil*, *Dumont d'Urville* ha *Savorgnan de Brazza*.

## Notennoù ha daveennoù
Amblyospiza albifrons

***Amblyospiza albifrons*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Ploceidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Amblyospiza* an hini eo.

Anvet e voe *Pyrrhula albifrons* (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an dek isspesad anezhañ en Afrika a-bezh :
* *Amblyospiza albifrons *'albifrons**', e gevred Suafrika,
* *A. a. capitalba*, eus Senegal da vervent Nigeria,
* *A. a. kasaica*, e gevred Republik Demokratel Kongo (RDK),
* *A. a. maxima*, e gevred Angola, biz Namibia, kornôg Zambia, hanternoz Botswana, gwalarn-pellañ Zimbabwe,
* *A. a. melanota*, eus biz RDK da Etiopia, Ouganda ha gwalarn Kenya,
* *A. a. montana*, eus reter RDK da greiz ha mervent Kenya, kreiz Zambia, Malawi ha gwalarn Zimbabwe,
* *A. a. saturata*, eus kreisteiz Nigeria da walarn RDK,
* *A. a. tandae*, Bannerman, 1921, e gwalarn Angola ha kornôg-pellañ RDK,
* *A. a. unicolor*, e reter Somalia, reter Kenya ha reter Tanzania,
* *A. a. woltersi*, e reter Zimbabwe, kreisteiz Mozambik, biz ha reter Suafrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Amblyospiza albifrons'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Amblyospiza albifrons'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Yennefer eus Vengerberg

**Yennefer a Vengerberg** (polonek: **Yennefer z Vengerbergu**) a zo un dudenn ijinet e bed ar romantoù ha c'hoarioù video The Witcher. Krouet gant Andrzej Sapkowski evit danevelloù, deuet eo da vezañ ur benndudenn en heuliad romantoù The Witcher ha goude-se re an adsevel doare c'hoarioù video. Ur sorserez eo he ganet e Vengerberg e rouantelezh Aedirn. Ezel yaouankañ e oa bet d'ar genvreuriezh ar sorserien, degemeret e vo goude-se e loj ar sorserezed krouet gant he c’hamaladez Triss Merigold. Choazet e voe bet da vont da sorserez dre e zonezonoù ha n'eo ket dre ma oa koant. 94 vloaz eo he met dont a ra a-benn gant he galloudoù da chom yaouank, koant hag hep an ampechoù he doa he pa oa yaouank (tort, pav kamm).

El levr an Het diwezhañ e vez roet an tu d'al lenner da c'houzout ez eus ul liamm kreñv etrezi ha Geralt a Rivii met ne ouier ket peseurt hini eo.

Karantezig Geralt a Rivii, kevezerezh a zo etrezi hag e gamaladez Triss Merigold. Brudet eo evit bezañ koant, gwisket eo bepred e gwenn ha du. Ur c'hard eus e orinoù a zo o tont eus poblañs an elfed. Evel darn ar sorserien ez eo he difrouezh.
## Tro-spered
Hardiz eo he, betek-re. Plijet eo gant diskouez he galloudoù hud evit flastrañ an dud tro-dro dezhi. Atav e vez he nepell diouzh an iriennoù politikel.

Difrouezh, hetiñ a rafe kreñv da gemm ar fed-se. Karantez he deus evit Geralt ha kas war ar memes-tro.
Felger Tolpad-kêrioù

**Felger Tolpad-kêrioù** (**' e galleg) a zo anezhi ur [[kumuniezh tolpad-kêrioù|gumuniezh tolpad-kêrioù]] savet d'ar 1 a viz Genver 2017 etre [[kumun c'hall|kumunioù]] eus [[Frañs]], e [[departamant]] [[Il-ha-Gwilen]], e [[Breizh]].

== Istor ==
Krouet e voe ar gumuniezh diwar vod [[Felger Kumuniezh]], [[Louvigneg Kumuniezh]] ha 7 kumun a oa e [[Kumuniezh-kumunioù bro Sant-Albin-an-Hiliber]].

==Kumunioù==
D'ar [[1añ a viz Genver]] 2017 ez ae 33 c'humun d'ober kumuniezh tolpad-kêrioù Felger, roet an anv ''Felger Tolpad-kêrioù'' dezhi.

Abaoe 2024, 28 kumun a zo er gumuniezh tolpad-kêrioù:
<div style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3">
#[[Bazeleg-an-Dezerzh]]
#[[Belzeg]]
#[[Bilieg]]
#[[Brennaod]]
#[[Chapel-Sant-Alverzh]]
#[[Ar Chapel-Flurinieg]]
#[[Eskuz]]
#[[Felger]]
#[[Ferred]]
#[[Glannoù-ar-C'houenon]]
#[[Gwilavez]]
#**Kell-Loezherieg''' (sez)
#Kernoanig
#Kersalver-al-Lann
#Komorzhel
#Landean
#Lavreer-an-Dezerzh
#Loezherieg-Dompêr
#Louvigneg-an-Dezerzh
#Melleg
#Parinieg
#Parzieg
#Polieg
#Rovenieg
#Sant-Jord-Restembaod
#Sant-Kristol-Gwalen
#Sant-Owen-an-Alloz
#Yaoueneg


## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 25 skoliad (0,5 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù
Étienne Didot

**Étienne Didot**, bet ganet d'ar 24 a viz Gouere 1983 e Pempoull (Aodoù-an-Hanternoz, Breizh), a oa ur melldroader breizhat betek 2019. Deuet eo da c'hoari evit War-raok Gwengamp, evel kreiz difenner, abaoe miz Eost 2016.
Ventspils

**Ventspils** zo ur gêr eus Latvia. Emañ e gwalarn ar vor, en aod ar Mor Baltel, en aber ar stêr Venta.

E 2015 e oa  a dud o chom enni.

## Kêrioù gevellet
* 
* 
*
Jaskier

**Jaskier** pe **Jasquier**, **Dandilion** evit an droidigezh saoznek, lesanvet beskont Julian, a zo un dudenn ijinet e bed ar romantoù ha c'hoarioù video The Witcher. Krouet gant Andrzej Sapkowski evit danevelloù, deuet eo da vezañ ur benndudenn en heuliad romantoù The Witcher ha goude-se re an adsevel doare c'hoarioù video.

## Istor
Ur barzh eo eñ, c'hoarier lud, mailh eo evit kontañ istorioù harozed (dreist-holl re Geral a Rivii) pe mojennoù kozh. Plijet bras eo ivez da seniñ ha kanañ kanaouennoù hudur pa vez paotred o selaou anezhañ e-pad festoù pe kanaouennoù romantel pa vez merc'hed dirazhañ. Ar merc'hed a zo dedennet bras gantañ.

Kamalad bras Geralt a Rivii, tost e chom eus outañ e-pad an troioù-kaer a vez roet da lenn pe da c'hoari e bed ar Witcher (Wiedźmin). Klask a ra sikour e gamarad evit dont a-benn da drec'hiñ e enebourien dreist-holl en ur gavout titouroù.

## Tro-spered
Merc'hetaer daonet, alies en em gav gant kudennoù o tont eus ar wazed pe eus tadoù. Prederour war ar vuhez, met furlukin, dedennet bras eo gant an evaj hag ar c'hoari poker. Alies en em gav en toull-bac'h ha rediet e vez gortoz sikour e gamalad Geralt evit bezañ dieubet. Ma seblant digalon da gentañ, en gwirionez ez eo un dudenn kalonek gant ma n'en deus ket da gemer perzh en un emgann. Spiañ a ra dreist-holl evit e gamalad.
Virginia Military Institute

Ar **Virginia Military Institute**, berraet e **VMI**, zo ur skol-veur milourel (***Military college***) stadunanat harpet hag arc'hantaouet gant ar Stad, graet evit studiañ an Istor gant ur sell milourel ha strategel dreist-holl,  kement ha sevel ofiserien ar vro. E Lexington (Virginia) emañ. An hini koshañ eus c'hwec'h skol-veur milourel Stadoù-Unanet Amerika eo.

## Alumni
Graet e vez *Alumni* eus an deskarded e skolioù milourel Stadoù-Unanet Amerika.
#### ''Alumni'' brudet

## Pennadoù kar
* Emgann New Market
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar VMI
## Daveennoù
Listenn istorel an izili brudet en USMC

Al listenn da heul a zo ul listenn eus izili brudet an U. S. Marine Corps. An dud el listenn a voe brudet evit o obererezhioù e-pad o servij en USMC; evit an izili brudet er-maez eus o servij er c'horfad gwelet Listenn izili brudet an USMC.

## Enoret gant ar Medal of Honor

* Smedley Butler – a voe enoret div wech gant ar Medal of Honor evit div obererezh disheñvel outspoken critic of war profiteers
* Dan Daly – a voe enoret div wech gant ar Medal of Honor evit div obererezh disheñvel
* John Basilone – a emezelas evel ur Marine, den enoret nemetañ gant ar Medal of Honor hag a zistroas d'ar brezel hag a voe lazhet
* Gregory "Pappy" Boyington – Enoret gant ar Medal of Honor penn brudet ar "Black Sheep Squadron" (VMA-214) e-pad an Eil Brezel-bed
* Louis Cukela – enoret kement gant an Navy hag Us Army Medal of Honor
* Merritt A. Edson – Enoret gant ar Medal of Honor ha komandant ar 1st Marine Raiders Battalion
* Joe Foss – Blenier kirri-nij, as d'an USMC e-pad an Eil Brezel-bed, enoret evit e obererezhioù e-pad Kampagn Guadalcanal 
* Jacklyn H. Lucas – Den yaouankañ enoret gant ar Medal of Honor
* John Lucian Smith – enoret gant ar Medal of Honor, un as e-pad Emgann Guadalcanal

## Notennoù ha daveennoù
Listenn tudennoù The Witcher

Amañ a vo kavet listenn tudennoù bed *[[The Witcher]]* (Wiedźmin).
## Tudenn bennañ
*Geralt a Rivii

## Harperien Geralt
*Triss Merigold
*Yennefer eus Vengerberg
*Ciri
*Vesemir
*Vernon Roche
*Jaskier
*Zoltan Chivay

## Enebourien
Crithagra canicapilla

***Crithagra canicapilla*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Fringillidae.

Anvet e voe *Poliospiza canicapilla* (kentanv) da gentañ-penn (e 1855) gant ar skiantour belgiat Bernard du Bus de Gisignies (1808-1874).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e kornôg-kreiz ha kreiz Afrika :
* *Crithagra canicapilla canicapilla*, (Bus de Gisignies, 1855), eus Ginea, Sierra Leone ha kreisteiz Mali da hanternoz Kameroun,
* *C. c. elgonensis*, (Ogilvie-Grant, 1912), eus kreisteiz Tchad da greisteiz Soudan, kornôg Kenya ha hanternoz Republik Demokratel Kongo,
* *C. c. montanorum*, (Bannerman, 1923), eus reter Nigeria da greiz Kameroun.

## Liammoù diavaez
*  ''Crithagra canicapilla'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Crithagra canicapilla'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Canzona di Bacco

**Canzona di Bacco** pe **Il trionfo di Bacco e Arianna** zo ur varzhoneg italianek, unan eus an dastumad Canti carnascialeschi, gant Lorenzo il Magnifico, war-dro 1490. Meget eo anvioù Bacchus (Bacco en italianeg), doue roman ar vezventi, hag Ariadne (Arianna en italianeg), an harozez, ha satired ha nimfenned.

## Liamm diavaez
* [Wikimammenn italianek](https://it.wikisource.org/wiki/Canti_carnascialeschi_(Lorenzo_de%27_Medici)/VII._Canzona_di_Bacco)
Daugava

Ar stêr **Daugava** (*Daugava* e latveg ; Дзвіна/ Dzvina e belaruseg ; Западная Двина/ Zapadnaya Dvina e rusianeg) zo ur stêr eus reter Europa hag en em daol er Mor Baltel. Eieniñ a ra e torgennoù Valdai, e kornaoueg Rusia, e 221 metr uhelder, hag en em deurel a ra e pleg-mor Riga, e Latvia. Redek a ra dre Rusia, Belarus ha Latvia, a-hed 1020 kilometr. Meur a greizenn dourdredan zo war he ribloù.

An anv rusianek "Zapadnaya Dvina" a dalvez kement ha "Dvina ar Gornaoueg", pa'z eus ur stêr all anvet "Dvina an Hanternoz" (Северная Двина, Severnaya Dvina) e Rusia.
Deleornis fraseri

***Deleornis fraseri*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Nectariniidae.

Anvet e voe *Anthreptes fraseri* (kentanv) da gentañ-penn (e 1843) gant ar skiantourien vreizhveuriat William Jardine (1784-1843) ha Prideaux John Selby (1788-1867) da zougen bri d'al loenoniour breizhveuriat Louis Fraser.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e kornôg ha kornôg-kreiz Afrika :
* *Deleornis fraseri cameroonensis*, (Bannerman, 1921), eus kreisteiz Nigeria da gornôg Republik Demokratel Kongo ha gwalarn Angola,
* *D. f. fraseri*, (Jardine & Selby, 1843), e Bioko,
* *D. f. idius*, (Oberholser, 1899), eus Sierra Leone da dTogo.

## Liammoù diavaez
*  ''Deleornis fraseri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Deleornis fraseri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Dryoscopus

***Dryoscopus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1826 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Dryoscopus angolensis]]*
** *D. a. angolensis*, *boydi*, *kungwensis* ha *nandensis*,
* *[[Dryoscopus cubla]]*
** *D. c. affinis*, *cubla*, *hamatus*, *nairobiensis* hag *okavangensis*,
* *[[Dryoscopus gambensis]]*
** *D. g. congicus*, *erwini*, *erythreae*, *gambensis* ha *malzacii*,
* *[[Dryoscopus pringlii]]*,
* *[[Dryoscopus sabini]]*
** *D. s. melanoleucus* ha *sabini*,
* *[[Dryoscopus senegalensis]]*.

C'hwezek (16) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Dryoscopus angolensis

***Dryoscopus angolensis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Malaconotidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e kreiz ha reter Afrika :
* *Dryoscopus angolensis angolensis*, Hartlaub, 1860, eus kreisteiz Gabon da walarn Angola,
* *D. a. boydi*, Bannerman, 1938, e gevred Nigeria ha kornôg Kameroun,
* *D. a. kungwensis*, e kornôg Tanzania,
* *D. a. nandensis*, eus reter Republik Demokratel Kongo da Soudan ha kornôg Kenya.

## Liammoù diavaez
*  ''Dryoscopus angolensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dryoscopus angolensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eremomela

***Eremomela*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Eremomela atricollis]]*,
* *[[Eremomela badiceps]]*
** *E. b. *'badiceps***, ''fantiensis'' ha ''latukae'',
* ''[[Eremomela canescens]]''
** ''E. c. abyssinica'', ***canescens*** hag ''elegans'',
* ''[[Eremomela flavicrissalis]]'',
* ''[[Eremomela gregalis]]''
** ''E. g. albigularis'' ha ***gregalis***,
* ''[[Eremomela icteropygialis]]''
** ''E. i. abdominalis'', ''alexanderi'', ''griseoflava'', ''helenorae'', ***icteropygialis***, ''polioxantha'', ''puellula'', ''saturatior'', ''sharpei'' ha ''viriditincta'',
* ''[[Eremomela pusilla]]'',
* ''[[Eremomela salvadorii]]'',
* ''[[Eremomela scotops]]''
** ''E. s. citriniceps'', ''congensis'', ''kikuyuensis'', ''pulchra'' ha ***scotops***,
* ''[[Eremomela turneri]]''
** ''E. t. kalindei'' ha ***turneri***,
* ''[[Eremomela usticollis]]''
** ''E. u. rensi'' hag ***usticollis**'.

O c'havout a reer en Afrika, seizh isspesad warn-ugent (27) dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Sylviidae kent.

## Notennoù ha daveennoù
Bouches

**Bouches** zo ur ger hag a gaver en anvioù-lec'hioù gallek.

## Departamantoù gall
*Bouches-de-l'Èbre
*Bouches-de-l'Elbe
*Bouches-de-la-Meuse 
*Bouches-de-l'Escaut
*Bouches-de-l'Yssel
*Bouches-du-Cattaro
*Bouches-du-Rhin
*Bouches-du-Rhône
*Bouches-du-Weser

## Pennad kar
*Bouche
Counter-Strike

**Counter-Strike**, berraet e **CS**, zo un heuliad c'hoarioù video doare first-person shooter ha lies c'hoarier sevenet gant Valve Corporation. Er c'hoari e kaver div skipailh unan a vez ar sponterien an hini all an enep-sponterien. Un emgann a vez etre ar skipailhoù evit dont a-benn da plantañ ur vombezenn pe derc'hel mac'hiaded evit ar sponterien, ar c'hontrol evit an enep-sponterien. 

An heuliad a oa bet kroget war Windows e 1999 gant an doare kentañ da Counter-Strike. E-penn kentañ ne oa nemet un ouzhpennadur d'ar c'hoari Half-Life savet gant Minh "Gooseman" Le ha Jess "Cliffe" Cliffe, a-raok ma vefe adprenet ar gwirioù gant Valve Corporation, krouerien Half-Life.
## Heuliad c'hoarioù video

* 1999 = *[[Counter-Strike (c'hoari video)|Counter-Strike]]*
* 2004 = *[[Counter-Strike: Condition Zero]]*
* 2004 = *[[Counter-Strike: Source]]*
* 2004 = *[[Counter-Strike Neo]]*
* 2007 = *[[Counter-Strike Online]]*
* 2012 = *[[Counter-Strike: Global Offensive]]*
* 2013 = *[[Counter-Strike Online 2]]*
* 2014 = *[[Counter-Strike Nexon: Zombies]]*
## Krogadoù Counter-Strike
Krogadoù Counter-Strike a vez aozet, ul lodenn int d'an e-Sport.
C'hoari tenn kentañ sell

**First-person shooter** (**FPS**) a zo un doare c'hoarioù video diazezet war ar c'hentañ sell; ar c'hoarier a c'hoari hag a wel ar bed dre daoulagad an dudenn. An FPS a zo un doare c'hoari oberiant lakaet e vez war-raok an ober e-serr ar preder. 

An doare c'hoari video first-person shooter a vez lakaet da gregiñ gant ar c'hoari Maze War, savet e 1973, pe Spasim e 1974.


Red Orchestra 13Shot00195.jpg|Skeudenn eus ar c'hoair Red Orchestra
Freedoom002 01.png|Skeudenn eus ar c'hoari Freedom un adsevel d'ar c'hoari diazez Doom e stumm Poellad frank
S.T.A.L.K.E.R.- Call of Pripyat.jpg|Skeudenn eus ar c'hoari 
Killing Floor Shot00074.jpg|Skeudenn eus ar c'hoari Killing Floor
Paolo Gentiloni

**Paolo Gentiloni** (ganet d'an 22 a viz Du 1954) zo ur politiker italian. Prezidant ar C'huzul eo (Kentañ Ministr) en Italia, war-lerc'h Matteo Renzi en doa roet e zilez e miz Kerzu 2016. Ezel eo eus ar Partito Democratico, hag a-raok e oa e-barzh *Democrazia è Libertà – La Margherita*.

A-raok e oa bet ministr e gouarnamant Mateo Renzi hag e hini Romano Prodi, evel Ministr an Aferioù Estren etre 2104 ha 2016, ha Ministr ar C'hehentiñ etre 2006 ha 2008.
Bouches-du-Cattaro

Ar **Bouches-du-Cattaro** a oa ur rann eus Proviñsoù Illiria, etre 1809 ha 1811, douaroù a oa bet kemeret gant Bro-C'hall e 1805, en amzer an Impalaeriezh c'hall kentañ, diwar-goust impalaeriezh Aostria, hag adkemeret gant Aostria en 1813.

## An anv
Dont a ra an anv **Bouches-du-Cattaro** eus anv ur bae en arvor Montenegro, anvet *Bouches du Cattaro* pe *bouches de Kotor*, en galleg, **[[Boka Kotorska]]** en serbeg, Bocca di Cattaro en italianeg.

## Istor
Aloubet e voe aod Mor Adria diwar-goust Impalaeriezh Aostria  gant armeoù Napoleone Buonaparte goude brezel an trede kenunaniezh ha feur-emglev Presburg .

Savet e voe proviñs Bouches-du-Cattaro d'ar 25 a viz Kerzu 1809 goude staget Proviñsoù Illiria ouzh an Impalaeriezh C'hall Kentañ. E Cattaro (hiriv Kotor e Montenegro) e oa ar gêr-benn. Ar c'hêrioù bras all e oa Budua ha Rixano.

D'ar 15 a viz Ebrel 1811 ez eas da get pa voe adaozet ar proviñsoù.

## Pennad kar
*Bouches
Proviñsoù Illiria

**Proviñsoù Illiria** (*Provinces illyriennes* e galleg) a oa bet kemeret gant Bro-C'hall e 1805 diwar-goust impalaeriezh Aostria, hag adkemeret ganti diwar-goust an Impalaeriezh c'hall en 1813.

## Istor
Savet e voe Proviñsoù Illiria gant un dekred impalaerel d'ar 14 a viz Here 1809, goude da Impalaeriezh Aostria koll emgann Wagram ha sinañ feur-emglev Schönbrunn, ha neuze leuskel gant Bro-C'hall tachennoù Karintia Uhel (Villach), Carniola, Kroatia er mervent d'ar Sava, Gorizia ha Trieste. Bodet e voe an holl zouaroù-se d'ober *Proviñsoù Illiria*, ha lakaet ar gêr-benn e Laybach (a zo kêr-benn Slovenia hiriv, hogen anvet Ljubljana). Ouzhpenn-se e voe staget outo 
*Republik Ragusa (hiriv Dubrovnik), a oa bet staget ouzh Bro-C'hall e 1808, 
*Dalmatia, a oa staget ouzh Rouantelezh Italia abaoe 1805.
Rainis

**Rainis** eo anv-pluenn **Jānis Pliekšāns** (11 a viz Gwengolo 1865 - 12 a viz Gwengolo 1929), ur skrivagner eus Latvia, barzh, troer ha politiker. Unan eus brasañ skrivagnerien Latvia eo ha lesanvet eo bet "Goethe Latvia".

Goude studioù war ar gwir e Skol-Veur Sant-Petersbourg e labouras evit kazetennoù hag en em lakaas da sevel oberennoù lennegel (barzhonegoù, pezhioù-c'hoari, romantoù). Treiñ a reas skridoù diwar an alamaneg ivez, evel "Faust" gant Goethe. E skridoù o devoe ul levezon vras war al latveg skrivet ha war ar vroadelouriezh latviat. Ur politiker e voe ivez, ezel eus Strollad sokial-demokrat Latvia, betek e varv.
Bouche

**Bouche** zo ur ger gallek, hag a dalv kement ha genoù e brezhoneg, hag a zo ivez un anv tud.

## Tud
*Charles-François Bouche (1737-1795), politiker gall ha skrivagner.
*Denise la Bouche, aktourez pornografek alaman

## Lec'hioù
*Bouchemaine, kumun c'hall en Anjev.

## Pennadoù kar
*La Bouche
*Bouché
*Boucher
*Bush
Republik Ragusa

**Republik Ragusa** zo ur stad hag a voe savet e kêr Ragusa (Dubrovnik hiriv) adalek ar XIVvet kantved.

## Istor
Krouet e voe goude feur-emglev Zadar, d'ar 27 a viz Mezheven 1358, ha padout a reas betek aloubidigezh kêr gant an armeoù gall d'an 31 a viz Genver 1808. Gouarnet e veze gant ur rektor, dilennet bep miz, a veze o chom e palez ar rektor, ma ne wele na mignon na kar, a-hed ar miz.
Eremomela canescens

***Eremomela canescens*** a zo ur spesad golvaneged bihan-kenañ eus ar c'herentiad Cisticolidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e reter, kreiz ha kornôg Afrika :
* *Eremomela canescens abyssinica*, Bannerman, 1911, e reter Soudan, Eritrea hag Etiopia,
* *E. c. canescens*, Antinori, 1864, eus kreisteiz Tchad ha reter Kameroun da gornôg Kenya,
* *E. c. elegans*, Heuglin, 1864, e kornôg ha kreiz Soudan.

## Liammoù diavaez
*  ''Eremomela canescens'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Eremomela canescens'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Julien ha Marguerite de Ravalet

**Julien ha Marguerite de Ravalet** a oa ur breur hag ur c'hoar, e beg ar , hag en em gare hag a voe dibennet e Pariz e 1603 dre ma oant avoultr.

Bugale e oant da Jean III de Ravalet, aotrou Tourlaville, e Normandi. Julien a oa ganet en 1582 ha Marguerite en 1586. Unnek bugel a oa. Mignoned vras e oant, karantez a savas goude etreze, ma fellas d'o zud o dispartiañ. Kaset e voe Julien d'ar skol da g-Coutances, da drizek vloaz. Tri bloaz, goude, pa zistroas Julien, d'an 20 a viz Meurzh 1600, e voe dimezet Marguerite en iliz Notre-Dame de Tourlaville, da Jean Lefevre de Haupitois, a oa daou vloaz ha tregont warni, un den pinvidik anezhañ, dastumer tailhoù evit ar roue, met ne oa ket a ouenn uhel.

Tec'hel a reas ar wreg eus kastell he fried, da-gaout he breur. Kuzhat a rejont e Felger, e Pariz goude. Harzet e voent d'an 8 a viz Gwengolo 1603, war c'houlenn Jean Lefevre, barnet dre ma oant avoultred ha gwadorgedeien. Dinac'h a rejont an tamalloù. Kondaonet e voent da vezañ dibennet d'an 2 a viz Kerzu 1603, goude gwilioudet Marguerite de Ravalet.

Ar Roue Herri IV a nac'has ar peoc'h-marv dre ma oa dimezet Marguerite de Ravalet

War bez Julien ha Marguerite de Ravalet e oa bet ouzhpennet ar skrivadur « *Ci-gisent le frère et la sœur. Passant ne t'informe pas de la cause de leur mort, mais passe et prie Dieu pour leur âme.* »
## Notennoù ha daveennoù

## Levrlennadur
* Le Procès des Ravalet, Paul Le Cacheux, 1911
Berserk (disheñvelout)

**Berserk** pe **berzerk** a c'hall bezañ evit:

* Berserker, ur brezelour, kreñv ha fuloret, hervez henlennegezh Island.

## Media
* ''Berserk'' (manga), ur manga japanek 
** ''Berserk'' (heuliad skinwel 1997), kentañ tresadenn-bev savet diwar ar manga 
** ''Berserk'' (heuliad skinwel 2016), eil tresadenn-bev savet diwar ar manga
** ''Berserk'' (c'hoari video) ur c'hoari video gant an tem *Berserk* en heuliad c'hoarioù video *Dynasty Warriors*.
* *[[Berserk!]]*, film 1967 gant Joan Crawford ha Ty Hardin
* ''Berzerk'' (c'hoari video), c'hoari video shooter embannet e 1980
* ''Berserk'' (danevell), gant Ally Kennen

## Sonerezh
* "Berzerk" (kanaouenn) gant Eminem en albom *MMLP2*
* ''Bezerk'' (albom) ha *[[Bezerk 2.0]]*, albomoù gant ar strollad kembreat glam metal Tigertailz
* "American Berserk", un tamm sonerezh piano gant John Coolidge Adams

## Gwelit ivez
* Apoptygma Berzerk, ur strollad sonerezh synthpop
Berserker

Ur **berserker**, pe **berserk**, a oa ur brezelour viking a en em ganne en un doare fulor ruz, hervez skridoù koshañ lennegezh norsek Island. En em gannañ a raent hep harnez, gwisket gant krec'hin loened hepken, ma tispleger a-wechoù e talv an anv kement ha "gwisket gant ur roched arzh" (arzh a zo "ber" e norseg), met krec'hin bleidi (*Ulfhednar*) a zo testeniekaet meur a wech.
Bouché

**Bouché** zo un anv-tiegezh gallek.

## Tud
* Peter Carl Bouché (1783-1856), louzawour alaman 
* Peter Friedrich Bouché (1785-1856), amprevanoniour ha louzawour alaman 
* Auguste Bouché-Leclercq (*Auguste Louis Thomas Bouché-Leclercq*) (1842-1923), istorour gall;
* Carl de Bouché (1845-1920), livour alaman war ar gwer
* Carl David Bouché (1809-1881), louzawour alaman 
* Donatien Bouché (1882-1965), martolod gall
Rouantelezh ar Vizigoted

Rouantelezh ar Vizigoted a oa ur rouantelezh savet gant ar Vizigoted hag en em astenne eus Toloza betek kreisteiz Hispania hag a badas eus 418 betek 711, pa voe diskaret gant ar Vuzulmaned.

## Istor
En emgann Vouillé en 507 e voe trec'het ar Vizigoted gant ar Franked.
Ne chomas ganto nemet Septimania (dre vras Languedoc a vremañ) hag un darn eus Provañs gant skoazell Ostrogoted Italia. 

Goude kollet Toloza en 508, e lakajont o c'hêr-benn e Toledo ; en 575 e voe aloubet ganto bro ar Sueved 

En 711 e voe kaset o rouantelezh d'an traoñ gant ar Vuzulmaned.
Bill English

**Simon William English**, pe **Bill English**, ganet d'an 30 a viz Kerzu 1961, zo ur politiker eus Zeland-Nevez. E penn ar strollad Rōpū Nāhinara (Strollad Broadel Zeland-Nevez) emañ abaoe 2005. Kentañ ministr ar vro eo bet etre Kerzu 2016 ha Gwengolo 2017. Bez e voe bes kentañ ministr (Deputy Prime Minister of New Zealand) etre 2008 ha 2016.

Peizant, kargad Stad, kroget e oa gant ar politikerezh e 1980 en ur emzeliñ er Strollad Broadel pa oa e Skol-veur Victoria (Te Whare Wānanga o Te Ūpoko o Te Ika a Māui). English a oa bet dilennet er parlamant e 1990 evel kannad ar Strollad Broadel e Wallace.

## Soñjoù politikel
English a zo mirour e-keñver ar vuhez sokial. Enebet eo ouzh ar sioc'hanidigezh. English a zo enebet ivez ouzh an emlazh harpet, an dimeziñ heñvelreizh, enebet eo ivez ouzh digastizañ ar gasterezh.
Sgalpaigh an t-Sratha

**Sgalpaigh**, pe **Sgalpaigh an t-Sratha** ent-hir (div enezenn anvet Sgalpaigh zo) (*Scalpay* e saozneg), zo un enezenn vihan er reter da An t-Eilean Sgitheanach (*Skye*), e Bro-Skos. 

Dispartiet eo an enezenn diouzh Sgitheanach gant Loch na Cairidh. N'eo ket gwall vras (a-boan 25 km²) ha tapout a ra 396 metr uhelder en he lec'h uhelañ (Mullach na Càrn). Un enezenn brevez eo bremañ.
Fraseria ocreata

***Fraseria ocreata*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.

Anvet e voe *Tephrodornis ocreatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant ar skiantour saoz Hugh Edwin Strickland (1811-1853).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e kornôg ha kreiz Afrika :
* *Fraseria ocreata kelsalli*, Bannerman, 1922, e mervent Ginea ha Sierra Leone,
* *F. o. ocreata*, (Strickland, 1844), eus Nigeria da Ouganda, kreiz Republik Demokratel Kongo ha hanternoz Angola, Bioko,
* *F. o. prosphora*, Oberholser, 1899, eus Liberia da c'hGhana.

## Liammoù diavaez
*  ''Fraseria ocreata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Fraseria ocreata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Zasłużony Kulturze - Gloria Artis

**Zasłużony Kulturze - Gloria Artis** (medalenn evit dellid d'ar sevenadur– Gloria Artis) a zo ur vedalenn a vez roet gant Ministrerezh ar Sevenadur hag an hêrezh vroadel eus Republik Polonia evit hiniennoù pe aozadurioù o deus sikouret pe difennet glad hag hêrezh Polonia.

Tri renk a zo d'ar vedalenn: aour (Złote Medale), arc'hant (Srebrnego Medalu) pe arem (Brązowe Medale). Krouet e oa bet an enor-se d'ar 17 a viz even 2005.


Restr:POL Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis BAR.png|Seizenn ar vedalenn aour.
Restr:POL Srebrny Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis BAR.png|Seizenn ar vedalenn arc'hant.
Restr:POL Brązowy Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis BAR.png|Seizenn ar vedalenn arem.


## Tud enoret
2014: Andrzej Sapkowski

## Notennoù ha daveennoù
Nilze Carvalho

**Albenise de Carvalho Ricardo**, anavezetoc'h evel **Nilze Carvalho**, bet ganet e 1969 e Nova Iguaçu (stad Rio de Janeiro), zo ur ganerez vrazilian hag ur sonerez choro a-vihanik.

## Liammoù diavaez
*Lec’hienn ofisiel
* O kanañ ''Acreditar'' gant Dona Ivone Lara.
Halal

**Halal** (en arabeg : حلال *ḥalāl*, « aotreet») eo kement tra aotreet gant ar charia, al lezenn islamek, en islam. Komz a reer alies eus *[[kig]] halal*. Koulskoude, ouzhpenn boued hag evaj halal zo : an emzalc'h, ar vuhezegezh, a zo pe **halal**, aotreet, pe harām, difennet. Dre vras, kement tra n'eo ket difennet splann er « skriturioù islamek» zo aotreet. Met islamourien zo a wel an traoù en un doare all : kement tra ha n'eo ket aotreet splann (ar butun, ar sonerezh rock, evit chom hep ober ul listenn re hir) a zo difennet.

## Ar boued
Brudet eo skouer ar boued.
* Haram eo ar c'hig moc'h.
* Haram ivez kig eus loened ha n'int ket bet lazhet hervez reolennoù ar charia.
Sorin Grindeanu

**Sorin Grindeanu**, ganet d'ar 5 a viz Kerzu 1973 e Caransebeș, a zo ur politiker eus Roumania. Ezel eo eus ar Partidul Social Democrat. Kentañ ministr ar vro eo bet etre ar 4 a viz Genver hag an 29 a viz Mezheven 2017. Diplomet war ar stlenneg en Universitatea de Vest, krog eo gant hent ar politikerezh e 1996. Heuliet en deus red-buhez ur c'helenner skol-veur a-raok dont da vezañ kargad stad. Pignet eo goustadik gant pazennoù ar strollad Partidul Socialist Democratic din România. Tapet en doa e gentañ karg politikel dre an dilennadegoù kêr e Timișoara e 2004. Deuet e oa da vezañ eilmaer e 2008. Adal 2005 en deus labouret evit ar gennad prevez.
Nerd

**Nerd** (pe *n3rd* e leet speak) a vez graet eus un den outañ e-unan hag a zo sot gant tachennoù (alies skiantoù pe deknikoù) diaes da gompren evit an darn vrasañ eus an dud.

Implijet e voe ar ger da gentañ e dibenn ar bloavezhioù 1950 el liseoù stadunanat evit rummadiñ ar studierien troet-tre war al labour-spered.

### Gwellet ivez
* Geek 
* Nolife 
* Otaku
Illadopsis

***Illadopsis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an evnoniour alaman Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Illadopsis albipectus]]*,
* *[[Illadopsis cleaveri]]*
** *I. c. batesi*, ***cleaveri***, *johnsoni*, *marchanti* ha *poensis*,
* *[[Illadopsis distans]]*,
* *[[Illadopsis fulvescens]]*
** *I. f. dilutior*, ***fulvescens***, *gularis*, *iboensis*, *moloneyana* hag *ugandae*,
* *[[Illadopsis puveli]]*
** *I. p. *'puveli*** ha ''strenuipes'',
* ''[[Illadopsis pyrrhoptera]]''
** ''I. p. nyasae'' ha ***pyrrhoptera***,
* ''[[Illadopsis rufescens]]'',
* ''[[Illadopsis rufipennis]]''
** ''I. r. bocagei'', ''extrema'' ha ***rufipennis***,
* ''[[Illadopsis turdina]]''
** ''I. t. harteri'', ***turdina**' hag *upembae*.
O c'havout a reer en Afrika issahara, un isspesad warn-ugent (21) dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesad *I. turdina* er genad *[[Ptyrticus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Guillaume Ricou

**Guillaume Ricou** (Gwilherm Rikoù hervez Lukian Raoul), bet ganet e Tremael (Bro-Dreger) d'ar 17 a viz C'hwevrer 1778 hag aet da Anaon er memes kumun d'ar 5 a viz Meurzh 1848, a oa ur mojennour ha skrivagner brezhoneg.

Desavet e voe gant e dud — Yann Rikoù ha Mari ar Saoz — a oa devezhourien o-daou. Dre ma tiskoueze bezañ troet gant ar studioù — desket en devoa lenn ha skrivañ tost e-unan-penn — e kelennas personed Plistin ha Plufur un tamm latin dezhañ. Oadet a eizh vloaz warn-ugent ez eas d'ar skolaj stag ouzh kloerdi bras Sant-Brieg e miz Here 1806. Ne oa ket tonket da vont da veleg ha, d'an 12 a viz Genver 1807, ec'h euredas da Marie-Jeanne Salou (1785-?) : mont a reas an dud nevez d'ober o annez da Blufur ma adkrogas **Guillaume Ricou** gant e vicher a labourer-douar. Nav bugel — Jean-Marie, Marie-Françoise, Claudine, Marie-Louise, Guillaume, Jean-Marie, Jean, Marie-Jeanne ha Marie Jeanne — o devoe etre 1807 ha 1826 hag unan eus o merc'hed-bihan a euredas d'ar pastor protestant ha skrivagner brezhonek Gwilh ar C'hoad (1845-1914).

Kavet un dastumad fablennoù gant Aisopos gantañ e krogas d'o zreiñ, pe o azasaat kentoc'h, e brezhoneg tra m'edo o labourat an douar en e barkoù. Deuet barregezh dezhañ war an danvez e pellaas diouzh skouer orin ar fablennoù henc'hresianeg tamm-ha-tamm. Goude ma voe prenet e zornskrid gant ur mouller eus Montroulez n'eo nemet e 1828 ma voe embannet an oberenn.
Hervez Lukian Raoul en dije savet "prederiadennoù filozofel hag un droidigezh eus *[[L'Avare]]*" (ur pezh-c'hoari gant Molière (1622-1673) hep na vijent embannet.

N'ouzer ket re pegoulz resis e kejas **Ricou** gant ar pastor kembreat John Jenkins (1807-1872) a zistroas anezhañ ouzh ar gredenn brotestant. Gantañ en devoa kenlabouret da adwelet *[[Bibl Santel pe Levr ar Skritur Sakr]]*, an droidigezh eus ar Bibl kaset da benn gant Yann-Frañsez ar Gonideg (1775-1838) a vo embannet e 1866 e Sant-Brieg a-benn ar fin.

En e gozhni e talc'has ostaleri en e barrez c'henidik, a-gevret gant e wreg Mari-Janed. Lidet e voe e oferenn gañv gant e vignon ha kengredenneg Jenkins.

## Oberennoù
* *Fablou Esop, troët en brezoneg*, Ti-moullerezh Gwilmer, Montroulez, 1828
* *Fablennou Troet euz a Latin en Brezonek*, Moullerezh ar Bobl, Karaez
*:levr kentañ (eus 1 da 42), 1910
*:eil levr (eus 43 da 126), 1910
*:trede levr (eus 127 da 160), 1911.

## Liammoù diavaez
* Fablou Esop troët en brezonec e W<small>IKIMAMMENN</small>.
* Fablennou Troet euz a Latin en Brezonek el lec'hienn Levraoueg Niverel Breizhek hag Europeat.

## Notennoù ha daveennoù
Jorge Aragão

**Jorge Aragão da Cruz**, ganet e Rio de Janeiro e 1949, zo ur gitarour ha kaner brazilian. Kanañ a ra samba ha pagode (un doare samba). Savet en deus al laz *Fundo de Quintal*, ul laz pagode. Kanet e vez e oberennoù gant kanerien all evel Alcione, Beth Carvalho, Zeca Pagodinho pe Martinho da Vila.
Waldick Soriano

**Eurípedes Waldick Soriano** (1933, Caetité, e stad Bahia – 2008, Rio de Janeiro), a oa ur c'haner-sonaozer brega, e Brazil.

E 2007 e oa bet graet ur film, *Sempre no Meu Coração* (Bepred em c'halon), gant Patrícia Pillar diwar e benn.

## Liamm diavaez
* Film ''Waldick Soriano Ao Vivo'' (59' 45'')
James Adomian

**James Haig Adomian** (bet ganet e Omaha (Nebraska), e Stadoù-Unanet Amerika, d'an 31 a viz Genver 1980) zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
## Liammoù diavaez
* James Adomian war Twitter
* James Adomian war IMDb