Roparz Hemon

**Roparz Hemon** eo anv-pluenn **Louis-Paul Nemo** hag a oa ur skrivagner brezhon, bet ganet e Brest d'an 18 a viz Du 1900, hag aet da Anaon d'an 29 a viz Mezheven 1978 e Dulenn (Iwerzhon). E labour zo fonnus ha bet eo bet barzh, dramaour, embanner, geriadurour, kelaouennour, kazetenner skingomz, kelenner, romantour, troour ha yezhour.

Roparz Hemon zo gwelet evel skrivagner meur an , "an hini en deus graet ar muiañ evit ar brezhoneg en ugentved kantved" hervez Remont ar Porzh. Ali eo al lod vrasañ eus ar vurutellerion war al lennegezh vrezhonek evel Abeozen, Fañch Morvannou, Youenn Olier, Yann-Ber Piriou pe Lukian Raoul.

Skrivañ a reas e-doug muioc'h eget hanter-kant vloaz, adalek deroù ar bloavezhioù 1920 betek ar bloavezhioù 1970. Pleustriñ a reas kement doare skrid a zo en ur sevel oberennoù barzhoniel, c'hoariva, komz-plaen, skridvarnerezh, troidigezhioù... Ur gouizieg war ar brezhoneg hag ar yezhoù keltiek e voe ivez.

Gouestlañ a reas e vuhez a-bezh d'ar brezhoneg ha meur a ziskibl en deus bet.
__FORCETOC__
## Buhez
### Bugaleaj, oad-krenn ha yaouankiz
Ganet e voe Louis Paul Nemo d'an 18 a viz Du 1900, en ur ranndi e niverenn *32, Grand'Rue*, e Brest, ar straed Pasteur hiziv-an-deiz. Tad Louis Paul Nemo a oa un emzivad bet kavet ha kaieret *Nemo* gant ar velestradurezh. Hemañ a laboure er velestradurezh vrezel. An tiegezh a oa bet o chom e Brest hag e Toulon hervez amstaeloù an tad. E vamm, Julie Foricher he anv plac'h, a oa he familh eus Goueled-Leon ha skolaerez e oa eus he micher.

C'hwec'h bugel a oa en tiegezh : Marie, Louis Paul, Aimée ganet e 1902, Jean ha daou arall hag a varvas en o oad tenerañ., an holl anezho desavet en un doare bourc'hiz e galleg. Tost e chomas Louis Paul ouzh e c'hoar Aimée a-hed e vuhez ; honnezh a zeuas da vout renerez lise ar merc'hed e Brest en he oad gour.

A-vihanik e klevas brezhoneg en e diegezh dre hanterouriezh e vamm-gozh a-berzh mamm ha hini koskor an ti. Div eus ar mitizhien dreist-holl, Mari Urien ha Jeannette Omnes, o doa bet ul levezon war entan ar paotrig e-keñver ar brezhoneg pa ganent alies er yezh-se hag e lennent kontadennoù pobl dezhañ Hervez e desteni e kenskrivas gant Frañsez Vallée adalek 1915, evit resev e gelaouenn *[[Kroaz ar Vretoned]]*.

Louis Paul Nemo a reas e studi e lise Brest, kent mont da Bariz, da lise Sant Loeiz, evit prientiñ kenstrivadeg an *École Polytechnique* (“Skol Boliteknik”) e 1918. Fellout a rae dezhañ, war atiz e gerent, dont da vout ofiser a vor. Peogwir e skoas klañv e nac'has kenderc'hel gant ar mennad-se hag e krogas da studiañ ar yezhoù.

Mont a reas da Vwcle (Kembre) e 1919 evit gwellaat e anaoudegezh eus ar saozneg. War-lerc'h e tremenas ur bloavezh studi e skol-veur Leeds.

Distreiñ a reas da Vreizh evit ober e goñje. En em gavout a reas en ur rejimant kanolerion war varc'h, a-gevret gant Jakez Kerrien, e Gwened evit ober e amzer soudard.

Adalek 1922 e oa studier e skol-veur ar Sorbonne e Pariz betek bout skolveuriad war ar saozneg e 1924. D'ar c'houlz-se e oa krog da zeskiñ brezhoneg e kelc'h keltiek Pariz gant Yann-Eozen Jarl.

Anvet e voe da gelenner war ar saozneg e lise ar baotred e Brest adalek 1925 betek 1939. E-pad an abadenn neveziant e reas ur brezegenn diwar-benn “meuleudi al leziregezh” Anvet e veze “an aotrou Nemo” gant al liseidi koulz ha gant ar gelennerion arall. Anavezet e oa evel un den sioul, sekred ha dilavar.

### [[Breiz Atao]] ha [[Gwalarn]]
Mont a reas e darempred gant emsaverion p'edo o studiañ ar yezhoù e Pariz adalek 1922. Da heul e reas anaoudegezh gant ur yoc'h mat a dud eus an *[[Emsav]]*, tud yaouank ha tud kozh, koulz rannvroelourion, emrenerion ha broadelourion. En e levr *An dud am eus anavezet* e kaver e zezrevell eus an anaoudegezh a reas gant emsaverion ha yezhourion war ar brezhoneg e Pariz pe e Breizh evel Jakez Kerrien, Yann Sohier, Jakez Riou, Emil Ernod, Frañsez Debauvais, Meven Mordiern, Tangi Malmanche, Abeozen, Jarl Priel, Youenn Drezen pe Langleiz etre an daou vrezel-bed.

Dindan an anv "Roparz Loeiz Hemon" e sinas e bennad kentañ evit *[[Breiz Atao]]* e 1923, “An diouganer”. Klasket en doa lakaat ur pennad a-zivout dispac'h Iwerzhon da vout embannet a-raok er gelaouenn *[[Feiz ha Breiz]]*, hogen diembann e chomas hennezh.

Al lesanv "Roparz Hemon" a zibabas pa vage un estlamm d'ar skrivagner ha barzh saoz Rupert Brooke, bet lazhet er brezel, er bloavezh 1915. P'edo war ar studi e oa lakaet ar skrivagner-se da studiañ. Stumm brezhonek *Rupert* eo “Roparz”. E anv-pluenn “Hemon” a voe ur c'hoari diwar e anv Nemo, lakaet da hañvalout breizhekoc'h war un dro ha marteze un dave da Louis Hemon, ur skrivagner eus Brest. Derc'hel a reas gant an anv-pluenn-se e vuhez-pad, koulz evit e skridoù lennegel hag evit e skridoù a yezhoniezh.

Adalek 1925 e krogas da verañ ar gelaouenn *[[Gwalarn]]* savet e Pariz a-gevret gant Olier Mordrel, ur stagadenn lennegel da *Breiz Atao* da gentañ. E brezhoneg e veze skrivet hepken. *Gwalarn* a zeuas da vout ur gelaouenn emren distag diouzh *Breiz Atao* kentizh ha 1926. Adalek 1932 e krouas *[[Kannadig Gwalarn]]*, a oa poblekoc'h e zanvez eget hini *Gwalarn* a oa uhel ha lennegel-rik.

Roparz Hemon a grogas da gelenn ar brezhoneg gant Skol dre Lizer Gwalarn, savet e 1928 pe “Brezhoneg ar vugale” d'ar memes bloavezh. Dre hanterouriezh *Gwalarn* e savas un dastumad testennoù aes evit an deraouidi anvet “Levriou pemp gwenneg”, skrivet en ur brezhoneg eeun.

Adalek diwezh ar bloavezhioù 1920 ez ae ingal da gendalc'hioù ar Bleun-Brug a-benn arvestiñ ouzh ar pezhioù-c'hoari savet gant Tangi Malmanche pe veleion 'zo, a-benn o diverrañ evit *Gwalarn*. Enno e reas anaoudegezh gant tud eus an emsav kristen evel Yann-Vari Perrot ha Maodez Glanndour. Daoust dezhañ bout neptu a-fet relijion e komprenas Roparz Hemon e oa katoliked dreist-holl eus lennerion ar brezhoneg. Klask a reas skignañ e levrioù evit ar vugale er skolioù kristen, o vout ma oa an darn vrasañ eus lennerion *Gwalarn* mistri-skol en deskadurezh katolik. Adalek 1937 e kemmeskas e oberenn "Brezhoneg ar vugale" gant ar striv renet gant Remont ar Porzh eus ar Bleun-Brug, evit lakaat brezhoneg er skolioù kristen dindan anv "Ar Brezhoneg er skolioù".

### An [[Eil Brezel-bed]]
Enrollet el lu gall e voe lakaet da servijout e kreizenn jubennourion an arme en Auxi-le-Château (Pas-de-Calais). Gloazet e voe e penn-kentañ ar brezel gant ur strinker-tan e Crécy-en-Ponthieu (Arondisamant Abbeville, er Somme), d'an 23 a viz Mae 1940. Prizoniad e teuas da vout d'ar 24 a viz Mae 1940 ha kaset da ospital Saint-Riquier (Somme). Toullbac'het e voe e kamp Alexisdorf hag en unan arall e-tal Berlin e-men e veze tolpet Brezhoned gant Alamaned a-benn o lakaat da labourat a-enep Bro-C'hall.

Distro da Vreizh e kendalc'has da verañ *Gwalarn*. Meur a gelaouenn a roas lañs dezho e-pad ar brezel : ar gelaouenn Sterenn savet e 1940, un dastumad skridoù lennegel pe skiantel, hag ar gelaouenn Arvor a savas e 1941, ur gelaouenn divyezhek er penn-kentañ, hag e brezhoneg hepken buan-kenañ, graet evit an holl, e doare kent *[[Kannadig Gwalarn]]* a oa aet da get en abeg d'ar brezel. Er gelaouenn *Arvor* e skrivas meur a bennad enep-yuzev dre an anv-pluenn "Pendaran".

D'ar 1añ a viz Kerzu 1940 e sinas a-gevret gant Markiz an Estourbeillon ha Frañsez Jaffrennou ur reketig anvet *Placet au Maréchal Pétain, Chef de l’État Français* ("Plased d'ar marichal Pétain, Arlevier ar Stad-C’hall") evit ma vije kelennet ar brezhoneg er skolioù.

Distrujet e voe e ranndi e Brest gant ur vombezadeg da zeiz Lun Fask 1941 en *12, plasenn La Tour d'Auvergne*. Dilojañ a reas da Wengamp da gentañ, d'ar *7, straed ar Salioù*. War-lerc'h ez eas da Roazhon da vevañ adalek ar 1añ a viz Gouere 1941. Gant distrujadenn e ranndi e Brest e kollas ur paot-mat a oberennoù en doa skrivet kent, notennoù yezhadur hag all.

#### Skingomz
Dont a reas da vout *speaker* war Radio Roazon-Breiz ma teuas da vout rener da-c'houde. Labourat a rae dindan veli an Alamaned ken a-fet melestradurezh, ken a-fet kealiadurezh. Er skingomz-se e reas an abadennoù brezhonek kentañ. Sevenadurel-rik e oa an abadennoù-se. E-touesk ar pezhioù-c'hoari a ginnigas war gwagennoù Radio-Roazon e voe skignet unan eus e oberennoù : *Roperzh Emmet*.
Paeet e oa e labour gant ar Propagandastaffel.

#### Peurunvan
D'an 8 a viz Gouhere 1941 e kemeras perzh en un emvod a-benn peurunvaniñ doare-skrivañ ar brezhoneg. Se a oa diwezh ul luskad kroget un nebeud bloavezhioù kentoc'h, gant ar re a veze graet "peurunvanerien" anezho. En emvod en em gavas tud hag a oa boazet d'ober gant doare-skrivañ Emgleo ar Skrivagnerien, savet e 1908 gant Frañsez Vallée, evel Frañsez Kervella, Yann-Vari Perrot, Pêr Bourdellez, Fañch Elies Abeozen ha tud hag a oa boazet d'ober gant doare-skrivañ hengounel eskopti Gwened evel Loeiz Herrieu, Roperzh ar Mason pe ar yezhour an tad Le Goff. Un emglev a voe kavet dindan anv ar skritur peurunvan ha kerkent ha diwezh ar bloavezh 1941 e voe aotreet ar skolioù d'ober un eurvezh brezhoneg bep sizhun, e-maez an eurvezhioù ret. Buan a-walc'h etre 1941 ha 1942 e voe graet gant ar skritur peurunvan-se gant an emsaverion.

Dont a reas Roparz Hemon da vezañ rener ar Framm Keltiek, ur bloaz war-lerc'h e grouidigezh e miz Here 1941 gant Leo Weisgerber, un aozadur sevenadurel a vode arzourion, furcherion, enklaskerion...Ar savadur-se a hañvale bout levezonet gant an *Deutsche Forschungsgemeinschaft* ("Fondezon alaman evit an imbourc'h", un doare *[[Centre National de la Recherche Scientifique|CNRS]]* alaman).
Evel ma tiskouezas fichennoù-titouriñ laosket gant an SD alaman hag adkavet gant an Amerikaned e Roazhon e 1944-1945 e kenlabouras gant an Alamaned ez-politikel en ur gemer perzh e savidigezh an teuliadoù a-enep ar prefed François Ripert.

E dibenn ar brezel e tec'has eus Roazhon war-du Alamagn en ur c'harr-samm gant broadelourion arall d'an 2 a viz Eost 1944. Lakaet e voe harz warnañ e dibenn miz Meurzh/deroù miz Ebrel 1945 gant ur ged soudarded stadunanat nepell diouzh Limburg an der Lahn (Hessen). Toullbac'het e voe e Rheinbach (Nordrhein-Westfalen) kent bezañ kaset da Lille gant pennadurezhioù gall ar mare.

### Prosez gant lez-varn an Dieubidigezh

E fin ar brezel e voe rebechet outañ e skridoù enepgall hag enepyuzev. Adalek 1931 e oa pellaet diouzh lod eus e skridoù bet embannet etre 1923 ha 1929.

Harzet e voe, ha prosez a voe da-heul dre m'en devoa taget « surentez diavaez ar Stad ». Ar brezegenn-damall a spisa ar pezh a zisklêrias Roparz Hemon evit e zagañ hag e lakaat da vout anavezet evel den kablus : "*Emziskleriañ a ran a-du, nemetken war an dachenn sevenadurel a zo hon re, gant ur c'henlabour leal gant ar pobloù a gizell an Europa Nevez dindan va daoulagad e-pad un emvod foran eus ar Framm keltiek e Roazhon.*".

Goude ur bloavezh toull-bac'h a ziarbenn e prizon Jacques Cartier e Roazhon e krogas e brosez d'ar 15 a viz Meurzh 1946. En em zifenn a reas en ur lavarout e oa ur gouizieg ha n'en doa obererezh politikel sirius ebet, ha neuze levezon, pa oa dalc'het Bro-C'hall gant an Alamaned ha difennet eo bet gant miliadoù a Gelted tramor o doa komzet en un doare mat anezhañ. Ne voe ket barnet evit ar prosez a dreitouriezh a oa bet savet enep dezhañ hogen kondaonet e voe d'ar 31 a viz Mae 1946 d'un divri vroadel e-pad dek bloavezh.

Diwar-neuze e kollas e statud a gelenner en deskadurezh-Stad.

### Harlu en Iwerzhon
Dreistbevañ a reas un nebeud amzer e Pariz ha mont kuit a reas da Iwerzhon e miz Gouhere 1947, ma labouras evit an *Institute for Advanced Studies* (“Savadur an imbourc'hioù araokaet”) evel kelenner hag enklasker war ar brezhoneg. Mont a rae da labourat er *School of Celtic Studies* (“Skol ar studioù keltiek”), en *Institute for Advanced Studies*, en *10 Burlington Road* e Dulenn. Bevañ a reas e-pad meur a vloavezh en ti lec'hiet en *12, Norwood Park Ranelagh* e Dulenn. Gant ur Breizhad yaouank, Anton ar Roue e anv, e veve eno.  Biskoazh ne zistroas da Vreizh.

War-lerc'h ar brezel e chomas Roparz Hemon meur a vloavezh hep ober tra pe dra a-fet Emsav. E 1951 e tivizas diazezañ ur strollad nevez, stag ouzh ar C'hendalc'h Keltiek. Dre ul lizher deiziadet d'ar 24 a viz Gwengolo 1951 en doa goulennet an emsaver gant danvez izili Skourr Breizh ar C'hendalc'h Keltiek en em vodañ e Gwengamp d'an 3 a viz Du, e ti Vefa de Bellaing. Meur a emsaver en em gavas en emvod-se, war galv Roparz Hemon, evel Marsel Klerg, Pêr Denez, Maodez Glanndour, Ronan Huon, Roperzh ar Mason, da lavarout eo rummad nevez an emsaverion. Roparz Hemon n'edo ket en emvod-se, met dre e baeroniezh e voe roet lañs d'ul luskad nevez en Emsav.
Hervez testeni Per Denez hag Alan Heussaf, ne glaskas ker Roparz Hemon kaout ur vuhez sokial en Iwerzhon hag e reas nebeud a veajoù er-maezh Dulenn. Beuzet gant al labour skol-veur hag an hini war an embann e brezhoneg, ne voe ket prest da resev tud na ouient ket komz e brezhoneg. Ingal e veze degemeret an dud bet liammet ouzh ‘’Gwalarn* hag *Al Liamm* evel Arzel Even, Ronan Huon, Per Denez. Darempredoù a veze gant an harluidi all en Iwerzhon : [[Alan Heusaff]], [[Yann Goulet]], [[Célestin Lainé|Neven Henaff]].

=== Marv ===
Roparz Hemon a varvas da heul un hir a gleñved. Abaoe meur a vloavezh e oa pareet gant seurezed e klinikenn e [[Dun Laoghaire]]. Mervel a reas gant krign-bev ar bouzelloù d'an [[29 a viz Mezheven]] [[1978]] e ospital Sant-Visant e Droichead na Dotra dres goude bezañ klozet [[Geriadur istorel ar brezhoneg]] en ur reizhañ ar pajennoù diwezhañ war e wele ospital.

Interet e voe e [[Bered Sant-Varzhin Brest|bered Sant-Varzhin]] e Brest (karrezenn 19, renk 3 ha bez 2 adalek ar biz), gant bezañs ur bern emsaverion ha dre lidoù broadel brezhon ha prezegennoù e brezhoneg.

== Heñvelreizh ==
Hervez e oa [[heñvelrevad]] Roparz Hemon abaoe e yaouankiz met kuzhañ a rae kement-mañ memes d'e familh.  Hervez Yann Fouere e oa e koublad gant Antoine Le Roy soudard er [[Bezen Perrot]] (lesanv Collet), bevet o deus asambles en Iwerzhon goude ar brezel e karter Ranelagh e [[Dulenn]].

== Kealioù hag obererezh ==
=== Gwalarn ===
E [[1925]] e savas Roparz Hemon ar gelaouenn *Gwalarn*, gant ar pal krouiñ ul [[lennegezh]] wirion evit ar brezhoneg. Gant [[Olier Mordrel]] en doa savet, da gentañ, ur stagadenn lennegel d'ar gelaouenn [[Breiz Atao]], renet gant ar [[Strollad Broadel Breiz]]. Dont a reas ar gelaouenn lennegel *Gwalarn* da vezañ distag er bloaz war-lerc'h. Chom a reas rener ar gelaouenn betek [[1945]] ha delc'her da lakaat anezhi da zont er-maez bep daou viz ingal. Enni e veze embannet oberennoù nevez o stumm, darn anezho levezonet kreñv gant lennegezhioù ar yezhoù all ([[saozneg]], [[spagnoleg]], [[alamaneg]], [[italianeg]]). Ur [[Roll skrivagnerien Skol Walarn|bochad skrivagnerien yaouank]] a gemeras o lañs ken e vez lavaret ez eus ul luskad lennegel anavezet dindan anv [[Skol Walarn]]. Digeriñ ar brezhoneg war ar bed a oa e bal, ha troidigezhioù e-leizh a oa bet kaset da benn, diwar [[Hans Chrisstian Andersen|Andersen]], [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]], [[Cervantes]], [[Pouchkin]], [[Shakespeare]]... Lakaat al lennegezh keltiek da vezañ anavezet a oa bet graet ivez, evel mojennoù kozh [[Iwerzhon]] hag ar [[Mabinogion]].

En-dro dezhañ e teuas ur bagad brav a dud yaouank ez eo chomet o anv en istor ar yezh, evel [[Youenn Drezen]], [[Fañch Elies]] ([[Abeozen]]), [[Loeiz ar Floc'h]] ([[Maodez Glanndour]]), [[Frañsez Kervella]] ([[Kenan Kongar]]), [[Langleiz]], [[Jakez Riou]], [[Fant Rozeg|Meavenn]], ha meur a hini all c'hoazh.

=== Soñjoù ===
Un den a breder e oa Roparz Hemon ivez, pa lenner e zastumad pennadoù *Ur Breizhad oc'h adkavout Breizh* e weler e oa levezonet kalz gant tud evel [[Gandhi]] ha [[Rabindranath Tagore]].<br>
[[Ivona Martin]] a ziskleir e oa ur c'hatolik anezhañ, met [[Youenn Olier]] a soñj dezhañ e c'haller krediñ e vire ur seurt elevez war an arvez-se eus e vuhez diabarzh, evel war arvezioù all anezhi. "*Dre-se n'eus ket da ober anezhañ ur c'hatolik hep n'en dije diarc'het e-unan ar perzh-se*".

A-du-krenn e oa ivez gant an [[esperanteg]], ur yezh etrebroadel. Ur benveg evitañ evit sevel a-enep d'ar yezhoù “impalaer” ha da lakaat an holl yezhoù par. Sevel a reas un dastumad esperantek anvet *Nord-Okcidento* e [[1928]], ur yezhadur bihan hag ur geriadurig esperanteg-brezhoneg.

=== Mont d'ar bobl ===
Kentañ tra a reas a voe dismegañsiñ al lennegezh vrezhonek poblek, a veze lennet gant dekmiliadoù a dud war *Le Courrier du Finistère* (da skouer), en ur skrid gallek anvet *Manifeste de Gwalarn*.

«Deskadurezh ar bobl vrezhon gant ar brezhoneg» hag e «brezhoneg hepken» e oa bet mennad bras Roparz Hemon a-hed e vuhez. A-raok mont d'ar bobl avat, e oa ret kaout traoù a-zoare da ginnig dezhi, ha binvioù a-feson ivez. Setu perak e savas [[Skol dre lizer Gwalarn]] ([[1928]]) ha [[Kannadig Gwalarn]] ([[1932]]) evit an holl.

Ur benveg all evit deskiñ brezhoneg buan, pe deskiñ lenn buan, e voe ar [[brezhoneg eeun]], ur roll gerioù diazez, a gaver e pep [[rannyezh]], un tammig en tu-hont da 1000 ger ([[1935]]), ha [[geriadur]]ioù ha [[yezhadur]]ioù bihan ha marc'had-mat.

Lakaat ar vugale d'ober gant ar brezhoneg a oa ivez ur pal bras evitañ, pa ne vezent ket skoliataet en o yezh, ha pa veze enebet garv ouzh ar brezhoneg er skolioù, a zo gwashoc'h. Setu pal [[Brezoneg ar vugale]] ([[1928]]) hag an dastumad “Levriou pemp gwenneg”.

== Labour en harlu ==
Daoust da se e kendalc'has da labourat dizehan evit ar brezhoneg, labourioù gouiziek koulz ha traoù dudi pe [[lennegezh]] wirion. Kenderc'hel a reas da skrivañ e meur a stil (barzhoniezh, c'hoariva, romantoù, yezhadurioù, geriadurioù, arnodskridoù, levrioù evit ar re yaouank). Sevel a reas ar gelaouenn *Ar Bed keltiek* e miz Genver [[1952]] ha kenlabourat a reas gant ar gelaouenn *Al Liamm* (renet gant [[Ronan Huon]]) a zo ur meni heuliadenn da *Gwalarn*. Betek miz Kerzu [[1970]] e voe embannet *Ar Bed keltiek*. Tost ouzh danvez [[Kannadig Gwalarn]] pe hini [[Arvor (kazetenn)|Arvor]] e voe endalc’h ar miziek-se Da gentañ, ar gelaouenn-se a oa bizskrivet gant Roparz Hemon e-unan e Dulenn, hogen war-lerc'h e kemeras [[Ivona Martin]] ar gefridi d'he bizskrivañ, hag e veze embannet e Brest ma oa-hi o chom. [[Alan Heussaff]], dreist-holl, a skrive kalz e-barzh : hennezh a oa en harlu en Iwerzhon ivez, ha darempredoù stank en doa gant Roparz Hemon.

== Hêrezh ==
=== Enorioù en Emsav ===
Ar savadurioù sevenadurel brezhonek o deus rentet klod dezhañ meur a wezh, anaoudek eus e labour ramzel evit ar brezhoneg. Ur [[Priz Roparz Hemon]] zo bet krouet.

E labour war ar yezh ha war al lennegezh zo bet kendalc'het gant meur a yezhour hag a skrivagner en tier-embann [[Al Liamm]], [[Preder]], [[Imbourc'h]], [[Aber (kelaouenn)|Aber]]... Meur a wezh eo bet adembannet e oberennoù ha pouezus eo e gelennadurezh en Emsav hiziv-an-deiz c'hoazh. E bezhioù c'hoari a vez c'hoariet gant meur a strollad evel [[Strollad ar Vro Bagan]] pe c'hoazh er [[skinwel]], evel *Meurlarjez* pe *Al laer avel*.

Skolaj kentañ [[Diwan]] er [[Ar Releg-Kerhuon|Releg-Kerhuon]] a voe badezet diouzh e anv evel ar greizenn sevenadurel e [[Gwengamp]]. Ar geriadur hollvrezhonek kentañ a voe dediet dezhañ.

Meur a straed zo bet badezet diouzh Roparz Hemon e Breizh, evel e [[Pempoull]] pe e [[Plouzeniel]].

E-pad ar [[bloavezhioù 1990]] e oa bilhedoù bank arveret war lec'h Gouel Broadel ar brezhoneg, dre fent hag evit paeañ ar marc'hadourezhioù a veze kavet war an dachenn fest. Unan anezho a oa gouestlet da Roparz Hemon hag un dalvoudegezh a ugent lur en doa.

=== Tabutoù a-zivout Roparz Hemon ===
E [[1998]], skourr MRAP [[Il-ha-Gwilen]], diwar vroud hag atiz [[Françoise Morvan]], a savas trouz a-enep an enor a reas [[Skol-Uhel Ar Vro]] da goun Roparz Hemon, en ur lakaat war-wel e obererezh e-pad an eil Brezel-bed.

E-tro ar bloavezh [[2000]] e savas tabut bras en-dro da vrud Roparz Hemon, pa voe tamallet outañ, da gentañ-penn, e emzalc’h da vare ar Brezel hag un nebeud frazennoù bet skrivet er mare-se ivez evit ar braz anezho, e enebiezh e-keñver an divyezhegezh hag e sell war ar yezh. Ken ma voe divadezet skolaj [[Diwan]] Roparz Hemon er [[Ar Releg-Kerhuon|Releg-Kerhuon]] e [[2000]], ha Kreizenn sevenadurel [[Gwengamp]] un nebeud bloavezhioù war-lerc'h. Renet e oa an divrudadeg-se gant aozadurioù ha metoù enebet groñs ouzh ar brezhoneg pe reoù a gav dezho n’eus dazont ebet da gaout evit ar brezhoneg. E [[2005]] e voe distaolet ar panell « Roparz Hemon » a oa stag ouzh moger Kreizenn sevenadurel Gwengamp.

== Levrlennadur ==
Liesseurt eo oberenn divent Roparz Hemon. Lennegel kentoc'h da gentañ, ha skrivet e brezhoneg dreist-holl hag un tammig e galleg ha tolpet er gelaouenn *Gwalarn* a-raok ar Brezel-bed, e teuas da vout ul labour a ouiziegezh skrivet e saozneg e-ser kenderc'hel da skrivañ levrioù ha pennadoù brezhonek embannet gant an ti-embann hag ar gelaouenn *Al Liamm*.

=== Oberenn lennegel ===
==== Kelaouennoù ====
* *Gwalarn*, 1925-1944 (er penn anezhi eus an niverenn gentañ betek an hini diwezhañ)
* *Sterenn*, 1941-1943; reiñ a reas da embann pep miz unskridoù brezhonek e stumm ul levr, un nebeud anezho kempennet gantañ.
* *Ar Bed Keltiek*, 1959-1971. Ar gelaouenn a veze renet gantañ eus Iwerzhon hag embannet evit Breizhiz dreist-holl.

==== [[Arz ar c'hoariva|C'hoariva]] ====
* *An Den a netra*, 1927 ;
* *Meurlarjez*, 1952 ;
* *C’hoariva*, div zastumadenn embannet e [[1979]]
==== [[Romant]]où ====
**An aotrou Bimbochet e Breiz*, [[1927]] ;
**Santez Dahud*, [[1935]], Gwalarn ; 4e embannadur gant [[Hor Yezh]], 1998 ;
* *An Aotrou Bimbochet e Breiz*, Brest, [[Skridoù Breizh]], 1942 ;
* *Ar c'horf dindan dreid va zad-kozh*, emb. Al Liamm, 1949 ;
* *Gaovan hag an den gwer*, Brest, Al Liamm, 1949.Adembannet gant [[An Here]], 1988  ;
**Alanig an Tri Roue*, [[1950]], emb. Al Liamm (golo gant [[Langleiz]]) ;
* *Ur prenestr a oa digor*, emb. Skridou Nevez, 1952 ;
**An Ti a Drizek Siminal*, [[1956]] Al Liamm, adembannet gant Hor Yezh e 1998 ;
**An tri boulomig kalon aour*, [[1961]] ha [[1984]] Al Liamm ;
**Mari Vorgan*, [[1962]] ;
**Diamantoù Keroulaz*, Al Liamm, [[1964]]. Adembannet gant Embannadurioù [[Al Lanv]], 2006 ;
* *Tangi Kerviler*, Al Liamm, 1971, 169 p. ;
**Nenn Jani*, [[1974]] ;
* *Troioù-kaer ar baron pouf*, [[An Here]], 1986  ;
**Viktor ha Petronilh*, romant diechu, [[Al Liamm]], niv. 387, Gouere-Eost [[2011]]

==== [[Danevell]]où ====
**Kleier Eured* Brest, Gwalarn, 1934, danevelloù a-zivout buhez Brestiz  ;
**Kleier Eured* (danevelloù), Skridou Breiz, 1943, adembannet gant Embannadurioù Al Liamm e [[1970]] ha 1979. ;
**Ho kervel a rin en noz ha marvailhoù all*, [[1970]] Al Liamm ;
**War ribl an hent*, Embannadurioù Al Liamm, [[1971]] ;
**Danevelloù troet gant Roparz Hemon*, [[Mouladurioù Hor Yezh]] (teir levrenn), [[1992]].
**Ar Pesk Aour* ([[1942]]), troidigezh vrezhonek eus *Le Poisson d'Or* ([[1863]]) gant [[Paul Féval]] ([[1816]]-[[1887]]), skeudennaouet gant [[Robert Micheau-Vernez]] ([[1907]]-[[1989]]), prientet evit an embann gant [[Pierrette Kermoal]], André Soubigou Embanner, 2011, ISBN 978-2-918202-13-4  

==== [[Barzhoniezh]] ====
**Barzhonegoù*, Skridou Breiz, [[1943]], adembannet gant Embannadurioù Al Liamm e [[1967]].
** en o zouez *Pirc'hirin ar mor* a vez gwelet evel a varzhoneg gwellañ gant lod.  Skrivet en doe daou barzhoneg hir pa voe e Dulenn : *Kanenn evit Deiz an Anaon* (1948) ha *Galv ar bezioù* (1957).

==== Eñvorennoù ====
**Eñvorennoù*, [[1947]] Al Liamm, adembannet gant Al Liamm e [[1998]] ;
**An dud am eus anavezet*,  Mouladurioù Hor Yezh, [[2008]]
==== Troidigezhioù ====
* [[Hans Christian Andersen]], *Plac'hig vihan ar Mor*, Brest, Kenta Mouladur Moulerez, [[1928]] ;
* [[Christopher Marlowe]], *Fostus an doktor daonet*, Bleun Brug, [[1938]] ;
* *C'hoariva troet*, *Hor Yezh*, 1991, 204 f. ;
* *Danevelloù iwerzhonek*, *Hor Yezh*, 1994, 110 p.
* *Barzhaz dianav ha barzhaz troet*, *Hor Yezh*, 1997 
* *Kanaouennoù*

==== Skridoù diechu ====
**Gevred ha skridoù diechu all*, Roparz Hemon, aozet ha kinniget gant [[Erwan Hupel]], Embannadurioù [[Al Liamm]], 2018 

=== Oberennoù a ouiziegezh ===
==== Arnodskridoù ====
**La langue bretonne et ses combats*, Skridou Breiz, [[1946]] & La Baule : Éditions de Bretagne, 3<sup>de</sup> trimiziad [[1947]] ; a-bouez eo ar meneger a 1001 levr a gaver e diwezh al levr.
**Ur Breizhad oc'h adkavout Breizh*, dastumad pennadoù, [[1931]] ha [[1972]]; adembannet e [[2020]] gant [[Al Lanv]].

==== Kelennerezh ha yezhouriezh ====

**Distagadur ar brezhoneg*, 1928 ;
**Précis de Grammaire bretonne*, Brest, Moulerez Stread ar C'hastell, 1928. 
**Dictionnaire breton-français et français-breton*. Meur a embannadur adalek 1928 betek 1970 ;
**Yezhadur berr ar brezhoneg*, meur a embannadur adalek [[1928]] betek [[1979]] ;
**L'Orthographe bretonne*, Brest, Moulerez Stread ar C'hastell, [[1929]] ;
**Cours élémentaire de breton*, Rennes, [[1932]] .
**Teñzor ar gwenedeg*, Gwalarn, 1935 ;
* *Geriadurig gallek-brezhonek an troioù-lavar poblel*, 1935, 1962, 1990, [[Hor Yezh]] ;
**Grammaire bretonne*, ha *La Prononciation bretonne* da heul, Brest, Gwalarn, 1940 ;
**Les Mots du breton usuel classés d'après le sens* ; Brest, emb. de Bretagne, 1942,  ;
**Méthode rapide de breton*, 1942  ;
**An doare-skriva nevez* ; Rennes, Imprimerie Centrale de Rennes, [[1945]]
**Geriadur istorel ar brezhoneg, Dictionnaire historique du breton*, Preder, 36 rann, adalek 1958 betek 1991 ;
* *Cours élémentaire de breton*, 1975,  ;
**A historical morphology and syntax of Breton*, Dublin, Institute for Adanced Studies, 1975 ; lakaet e brezhoneg gant [[Alan Dipode]] hag embannet dindan an titl *Yezhadur istorel ar brezhoneg* gant Hor Yezh, Plañvour, 2000  ;
**Geriadurig gallek-brezhonek an troioù-lavar poblel*, Hor Yezh, 1990 ;
**Alc'hwez ar brezhoneg eeun* .

==== Studi al lennegezh kozh ====
* *Christmas Hymns in the Vannes dialect of breton*, Dublin, Institute for advanced studies, 1956 ;
* *Trois poèmes en moyen-breton*, troet ha notennet gant Roparz Hemon (Tremenuan an ytron Maria - Pemzec leuenez Maria - Buhez mab den), Dublin, Institute for Advanced Studies, School of Celtic Studies, 1962, XXIV+172 p  ;
* *Les fragments de la Destruction de Jérusalem et des Amours du Vieillard* (testennoù e krennvrezhoneg), troet ha notennet, Dublin, Dublin Institute for Advanced Studies, 1969, XXXII+448 p. ;
* *Doctrin an Christenien* (testenn eus 1622 e krennvrezhoneg gant un doare c'hallek hag un doare e brezhoneg kempred eus testenn 1677, gant rakskrid ha notennoù), Dublin, [[Dublin Institute for Advanced Studies]], School of Celtic Studies, 1977, XII+84 p. ;
* *Danevelloù kozh danvez Breizh*, [[Hor Yezh]], 1992, 164 f. ;
* *Testennoù evit ar studi* (An Mirouer a confession (1621), An Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guynglaff, La Resurection de Jesus Christ en forme de tragedy en air bretton, La Création), Hor Yezh, n° 200, 1994 ;
* *Ar Varn diwezhañ* (pezh-c'hoari eus an XVIIIvet kantved), [[Sant-Brieg]], Skol, 1998.

===Embann===

*[[Aogust Brizeug]], *Telenn Arvor, Furnez Breiz*, [[Gwalarn]], 1929 ;

=== Studiadennoù a-zivout Roparz Hemon ===
Meur a studiadenn zo bet gouestlet da studiañ oberennoù ha buhez Roparz Hemon :
*“Roparz Hemon ha brezhoneg ar vugale”, [[Pêr Denez]], niverenn 37 [[Hor Yezh]], [[1965]] ;
*“ Eus Gwarizi vras Emer da vMari Vorgan”, [[Pierrette Kermoal]], niverenn 91 [[Preder]], [[1967]] ;
*“O sellout war va c'hiz”, [[Youenn Olier]], [[Imbourc'h]], [[1968]] ;
*“Faltazi Roparz Hemon”, A. Even, niverenn 142 [[Al Liamm]], [[1970]] ;
**Skol Walarn I - Un tonkad hag un oberenn (Roparz Hemon)*, Youenn Olier, Roazhon, [[Imbourc'h]], [[1974]] 192 b. ; adembannet ha kresket e 1995, 291 b. ;
*“Lenn ha dilenn : Nann Jenni”, M. Briant, Pobl Vreizh, n. 62, p.&nbsp;6, [[1975]] ;
*“Mortuach Roparz Hemon”, Herve Latimier, niverenn 103 Pobl Vreizh, [[1978]] ;
*Niverenn 190 Al Liamm gouestlet da Roparz Hemon da-geñver e varv e [[1978]] :
**”Roparz Hemon e Dulenn”, A. Heussaff, niverenn 190 Al Liamm, 1978 ;
**“Roparz Hemon, bloavezhioù hag oberennoù pennañ”, [[Ronan Huon]], niverenn 190 Al Liamm, 1978 ;
**“Va breur, p'edomp yaouank ha koshoc'h”, A. Nemo, niverenn 190 Al Liamm, 1978 ;
*“Nécrologie de Roparz Hemon”, [[Yann-Ber Piriou]], niverenn 177 Le peuple breton, 1978 ;
*“Roparz Hemon de gauche à droite”, P. Rannou, niverenn 29 Canard de Nantes à Brest, [[1979]] ;
*“Roparz Hemon : 1900-1978”, Sylvia Morgan, niverennoù 14-15 Studia Celtica, [[1980]] ;
*“Introduction à la traduction française de la Marie-Morgane”, [[Gwion Etienne]], Presses d'aujourd'hui, [[1981]] ;
*“Roparz Hemon, gouestlad gant ar brezhoneg e-pad 50 vloaz”, [[Fañch Morvannou]], niverenn 23 Planedenn, [[1985]] ;
*“Hag eo Roparz Hemon eun doue ?”, J. Salaun, niverenn 96 [[Brud Nevez]], [[1986]] ;
* “Un demi-siècle au service du breton : Roparz Hemon”, Fañch Morvannou, *Histoire littéraire et culturelle de la Bretagne*, [[1987]] ;
*“Comment j'ai connu Louis Némo”, P. Laurent, niverenn 24 Dalc'homp soñj, [[1988]] ;
*“Al laer avel”, [[Mikael Madeg]], niverenn 121 Brud Nevez, [[1989]] ;
*“Roparz Hemon, hor mestr”, [[Frañsez Kervella]], levrig Gwalarn, 1989 ;
*“Al laer avel”, Ronan Huon, niverenn 252 Al Liamm, 1989 ;
*”Roll oberennoù Roparz Hemon”, P. Penneg, niverennoù 192 da 194, 251, 252 da 256 Al Liamm, 1979-1989 ;
*“Roparz Hemon et l'art dramatique breton”, R. Caouissin, Gwalarn, 1989 ;
*“Roparz Hemon (1900-1978), Dalc'homp soñj*, Yves Tymen ren., An Oriant, 187 p. (testennoù gant Vefa de Bellaing, Yann Bouessel du Bourg, Herri Caouissin, Per Denez, Yann Gwegen, Alan Heusaff, Ronan Huon, Pierre Laurent, Ivona Martin, Aimée Nemo, Yves Tymen) 1990   ;
*“Un tonkad hag un oberenn”, Youenn Olier, Imbourc'h, 1990 ;
* Eibhlín Ní Chatailriabhaigh & Malachy McKenna (renerezh), *Roparzh Hemon : Kounioù & hengoun lennegel ar brezhoneg = Roparz Hemon : Cuimhní cinn agus liteatha na Briotdinise’’, 3 brezegenn dalc’het e Dulenn d’an 15-16 Mezheven 1990 dindan atiz Áras Bhord na Gaeilge, Baile Atha Cliath, Coiscéim, 1990. Da-heul, ur studiadenn diwar-benn [[Yann Goulet]], savet gant Eibhlín Ní Chatailriabhaigh.
* “La radio en langue bretonne, R. Hemon et P.J.Helias, deux rêves de la Bretagne”, R. Calvez, PUR, tezenn soutenet e miz Kerzu 1999 e [[Skol-veur Brest]], [[2000]] ;
*“Roparz Hemon”, S. Danielou, [[Frañs 3]] (abadenn skinwel), 2000 ;
*“Gweltre an hunvre”, [[Fulup Lannuzel|F. Lannuzel]], niverenn 326 Al Liamm, [[2001]] ;
* *Aborigène Occidental*, M; Treger, Mille et une nuits, [[2004]]. Burutellat a ra hentenn Ronan Calvez ha [[Françoise Morvan]] a-zivout o studiadennoù diwar-benn Roparz Hemon ;
* “Brest en oberenn Roparz Hemon”, Jorj Abherve-Gwegen, niverenn 32 Aber, [[2008]] ;
* *Arthur et David - Bretons et Juifs sous l'Occupation*, Y. Mervin, Yoran Embanner, [[2011]] ;
*“War roudoù Roparz Hemon – War glask ar gêr aet da get”, Jorj Abherve-Gwegen, niverenn 52 [[Aber (kelaouenn)|Aber]], [[2013]];
* “Mojenn ha kan a van...”, a-zivout Porzh, gant Roparz Hemon”, Pierrette Kermoal, niverenn 52 Aber, 2013 (...)
**Ha ret eo lazhañ Roparz Hemon* ?, [[Erwan Vallerie|Even Gwalereg]], Sav Breizh, niv. 2, p.&nbsp;46
* *La Littérature en langue bretonne des origines à nos jours*, skipailh renet gant Cédric Choplin & alii, Gourin, ti-embann Les Montagnes noires, 2024, p. 137-138, 140-143, 147, 192, 194-197 & passim.
== Pennadoù kar ==
*[[Breiz Atao]]
*[[Emsav]]
*[[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]]
*[[Peurunvan]]
**Trechus roparzhemoni'', ur spesad c'hwiled anvet en enor da Roparz Hemon.

## Liammoù diavaez
*Mouezh Roparz Hemon war al load Youtube.

## Notennoù