Ploutarc'hos

**Ploutarc'hos** (e henc'hresianeg: Πλούταρχος), pe **Plutark** (eus al latin: *Plutarchus*), a oa bet ganet e C'haeroneia (Χαιρώνεια), en Aonia (pe Beotia), war-dro ar bloavezh 46 ha marvet eno e 125, a oa un istorour gresian.

## E vuhez
Tud e karg ha pinvidik e oa e dud, ha kaset e voe da studiañ da Atena. Da gentañ e voe kenteliet diwar-benn prederouriezh Platon goude se ez eas da welout skolioù all, ken war ar brederouriezh, ken war ar retorik, ken war ar skiantoù. Deuet e oa a-benn da vezañ keodedour eus Atena, ma voe aesoc’h dezhañ beajiñ en-dro d’ar Mor Kreizdouarel. Da gentañ e weladennas Egipt, goude-se Azia Vihanañ ha da c’houde Roma. 

Mignon eo ivez da veur a gargad uhel en impalaeriezh. Lucio Mestrius Florus, koñsul roman, a roas harp dezhañ da zont da vezañ keodedour roman, hag evit e enoriñ eo e kemeras an anv *Mestrius*. E-touez e vignoned all e oa tud a bouez evel Soscius Senecio ha Fundanus, daou senedour en deus dediet dezho darn eus e oberennoù diwezhañ.

Hervez ar *Souda* e oa bet anvet prokulator en Ac’haia e kreisteiz ledenez ar Pelopónnēsos, en amzer an impalaer Hadrian. Moarvat ne oa ket bet diefed harp e vignoned. Distreiñ a reas da C’heronia war-dro 90 hag eno e skrivas ar pep brasañ eus e oberenn. 
 
Beleg Apollo e oa ivez e Delfi.

## E oberenn

### Ar Buhezioù keñver-ha-keñver
Ar **Buhezioù keñver-ha-keñver** (e henc'hresianeg Βίοι Παράλληλοι / Bíoi Parállêloi) a zo enne 50 buhez, 46 anezhe kinniget dre ziv, o lakaat ur Gresian hag ur Roman tal ouzh tal (evel Tezeus ha Romulus, Alesant Veur ha Julius Caesar, Demostenes ha Cicero).

E dibenn pep daouad peurvuiañ e teu ur pennad berr (σύγκρισις / súnkrisis) da geñveriañ an daou zen. Kollet eo bet an daouad kentañ a oa diwar-benn Epaminondas ha Scipio. 
E-touez ar buhezioù all emañ re Artaxerxes an Eilvet, Aratos, hag an eizh buhez caesared, adalek Aogust betek Vitellius. 

Al levr-se eo an hini brudetañ diwar zorn Ploutarc’hos. Meulet eo bet gant Montaigne, ha bet Shakespeare o klask e-barzh danvez meur a bezh-c’hoari. 

E buhez Alesant e kaver meneg eus darvoudoù n’int ket bet kontet gant den ebet all. E buhez ar roue roman Numa Pompilius ez eus displegadennoù talvoudus diwar-benn an deiziadur roman.

### Ar Moralia

Ar **Moralia** zo anezho un 230 skrid savet diwar-benn a bep seurt, met n’eus nemet 79 a zo deuet betek ennomp. N’eo ket Ploutarc’hos e-unan a roas an anv–se dezho, met ur manac’h bizantat Máximo Planudes, a zastumas en XIII-vet kantved un toullad skridoù strewet amañ hag ahont. Skrivet int diwar-benn :
* ·	reoliañ an doare-bevañ : *De virtute morali, De virtute et vitio, De laude ipsius, De garrulitate, De vitando aere alieno, De adulatore et amico, De amicorum multitudine*, tammoù eus al *Lizher diwar-benn ar vignoniezh*, *Amatorius, Praecepta coniugalia, Consolatio ad uxorem, De fraterno amore*;
* ·	politikerezh : *Praecepta gerendae rei publicae, Ad principem indoctum, An seni res publica gerenda sit*; 
* ·	prederouriezh ha skiant : -*Platonicae quaestiones, De anima- -De facie in orbe lunae, De primo frigido-,-De Stoicorum repugnantibus, De communibus notitiis adversus Stoicos, Non posse suaviter vivi secundum Epicurum, De latenter vivendo*; 
* ·	diwar-benn Doueoniezh : *De E apud delphos, De Pythiae oraculis, De defectu oraculorum, De sera numinis vindicta, De Iside et Osiride, De Daedalis Plataeensibus,*
* ·	diwar-benn loenedoniezh: *Bruta animalia ratione uti, De sollertia animalium, De esu carnium I-II* ;
* ·	diwar-benn ar sevel-bugale (hervezañ eo diazezet an deskadurezh war an deskiñ lenn ha skrivañ ha kompren bed ar vugale) : *De audiendis poetis, De audiendo*;
* ·	diwar-benn skrivagnerien : *Commentarii in Hesiodum, Quaestiones in Arati signis*, ha ne chom nemet tammoù anezho, *De comparatione Aristophanis et Menandri epitome, De Herodoti malignitate, De mulierum virtute*, dastumad darvoudoù istorel, *Aetia Romana, Aetia Graeca*;
* ·	diwar-benn an istor : *De Alexandri Magni fortuna aut virtute, De fortuna Romanorum, De gloria Atheniensium*;
* ·	a bep seurt evel *An virtus doceri possit, De fortuna,* pe nav levrenn ar c’h-*Quaestiones Conviviales*, an oberenn fetisañ, diwar-ur banvez a vez kaoz ennañ a bep seurt traoù ; *Septem Sapientium Convivium*, ma weler ar seizh fur kozh o kaozeal hag o tispakañ o lavaredennoù brudet ;