open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
C'harkiv

**C'harkiv** (ukraineg : Харків) zo ur gêr e reter Ukraina. An eil kêr vrasañ eo er vro gant 1 421 125 a dud e miz Genver 2022, miz a-raok aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022. 

Bez' ez eo unan eus ar brasañ kreizennoù greantel, sevenadurel, skiantel ha skolveuriek en Ukraina.

Diazezet e voe e 1654 hag e Rouantelezh Rusia edo. Staget e voe ouzh Ukraina e dibenn an . Kêr-benn Republik Soviedel Ukraina e oa bet adal 1917 betek 1934. Tachenn meur a emgann ez eo bet C'harkiv e-pad ar brezel etre Rusia hag Ukraina e 2022.
Isakas Vistaneckis

**Isakas Vistaneckis** a zo bet ganet d’ar 29 a viz Gwenholon 1910 ha marvet d’an 30 a viz Kerzu 2000.

Mestrc’hoarier echedoù lituanian, soviedat hag israelian.

## Partiennoù dedennus

*Isakas Vistaneckis vs Marcel Engelmann (BEL), Folkestone 1933, 5th Olympiad, Nimzo-Indian, Classical, E38, 1-0
*Isakas Vistaneckis vs Henry Grob (SWI), Munich (ol) 1936, French, Classical Variation., C14, 1-0
*Isakas Vistaneckis vs Vladimirs Petrovs, Sverdlovsk 1942, Queen's Gambit Declined, Slav, D16, 1-0
*Isakas Vistaneckis vs Salo Flohr, Erevan 1954, sf URS–ch, Queen's Gambit Accepted, D26, 1-0
*Isakas Vistaneckis vs Roberts Skuja, Minsk 1957, zt URS-ch, Queen's Gambit Declined, Slav, D11, 1-0

## Liamm diavaez

* E c'hoari e Chess Games
* E stadegoù e Chessmetrics
Eduardas Rozentalis

**Eduardas Rozentalis** a zo bet ganet d’ar 27 a viz Mae 1963 e Vilnius (Lituania).
 
Mestrc’hoarier echedoù lituanian ha soviedat.

War ar c'hentañ tablez e c'hoarias e skipailh Lituania e seizh olimpiadenn echedoù, adalek 1992 betek 1998 hag adalek 2002 betek 2006.

## Oberennoù skrivet

* Eduardas Rozentalis, *French Defence - FR 3.Nc3 Other Lines*, 1991 ;
* Eduardas Rozentalis, *40 kommentierte Partien 1983-1997*, 1998 ;
* Eduardas Rozentalis hag Andrew Harley, *Play the 2.c3 Sicilian*, 2002.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games
* Ur bartienn a-enep da Magnus Carlsen
Hera

**Hera** a oa un doueez, e mojennoù Hellaz kozh, hag a glot gant Juno e mojennoù ar Romaned. 

Merc'h e oa d'an d-Titaned Kronos ha Rea, ha gwreg ha c'hoar goshañ an doue Zeus war un dro. Bez' ez eo gwarez ar gwragez, doueez ar briedelezh hag ar fealded, diwallerez ar gwilioud. 

## Hec'h anv
Ἧρα / Hêra e oa e henc'hresianeg (atikeg) pe Ἧρη / Hêrê en ionieg.

## Gant ar Romaned
He far eo Juno, gwreg Yaou.

## Mojennoù

### Fealded
En anv ar fealded eo e vag kement a warizi ouzh ar maouezed all ha koantenned a bep seurt (hag un toullad mat a zo anezho) a vez ruilhet er gweleoù ha parkeier gant an aotrou Zeus.

Feuket e oa an itron pa oa bet Iksion ouzh he stardañ, ma oa aet da ziskuliañ e droioù da vestr an doueed.

Klask a ra eveshaat he fried, pa vez gant merc'hed all, evel Io. Alies e vez chabouz en Olympos.

### Kasoni
Kasoni a vag ar geben-se ouzh ar vugale en deus bet he gwaz (hag un toullad mat zo anezhe) amañ hag ahont. Heskinañ a ra ar paourkaezh Herakles abalamour ma oa mab d'he gwaz, bet digant Alkmene.
Moira

An teir **Moira** (pe ar **Moirai**, pe an **Teir [[Parkez|Farkezenn]]** d’ar Romaned, pe ar Parkezed, pe **Merc'hed an [[Tonkadur]]**), a oa doueezed a rae war-dro ganedigezh, buhez, ha marv an dud war an douar. Da dud Hellaz kozh e oa divizet gant an doueed kement tra a c’hoarvez er vuhez. Edo an teir Moira o chom en ur palez ma’z eo skrivet tonkad pep hini en houarn hag en arem, ha na den na doue n’hall diverkañ tra ken.

## O anvioù
Μοῖραι / *Moĩrai* eo o anv e henc'hresianeg. Bez' ez int : 
* Klotho (« Nezerez ») a zalc’h an neudenn, arouez buhez mab-den, war ur gegel ;
* Lac'hesis (« Tonkad ») a dro an neud war ur werzhid ;
* Atropos (« Didro ») eo an hini a droc’h neudenn buhez an dud pa vez deuet ar c’houlz.

## O ganedigezh
Gant piv e oant bet ganet, n'eo ket aes gouzout. 

Hervez *[[Theogonia]]* Hesiodos e oant merc'hed da Nyks (an Noz), ha netra ken. Koulskoude e lavar ivez e oant merc'hed da Zeus ha Themis. 

Ar re a laka e oa Nyks a oa he mamm, evel Cicero, a ra anv eus Erebos evel tad. 

Doareoù all a zo d'ar vojenn, stag an holl anezho ouzh an doueed kentañ, (Ouranos ha Gaia, diwar-lerc'h tammoù de Lykofron et d'Athenaios, pe C'haos gant Kointos Smyrne).

Er *Republik*, gant Platon, int merc'hed da Ananke (ar Red), met seblantout a ra bezañ ur c'hompren personel d'an oberour.

## En arzoù

En arzoù ar prantad modern ne vez anv nemet eus ar Parkezed e mod ar Romaned. Rouez a-walc'h an oberennoù dediet dezho.

Padal brudet eo an daolenn *Ar Parkezed o nezañ planedenn Maria de' Medici* gant Rubens a zo e-giz titl un heuliad a 24 livadur gouestlet da vuhez ar rouanez-vamm, livet etre 1622 ha 1625 evit palez al Luksembourg, he falez nevez e Pariz. Resped d'ar rouanez, Atropos ne droc'h ket dirazomp neudenn he buhez. Da heul an daolenn gentañ-se e teu un eil hini e-giz istitl : *Trec'h ar wirionez, kenunvaniezh divrall ar rouanez-vamm hag he mab*. (Skeudennoù er bajenn Maria de' Medici (rouanez Bro-C'hall)).

A-hend-all, c'hoarvezout a ra gant livourien zo ober dave d'ar Parkezed hep o envel, dre o jestroù hepken : an eil a ra van da nezañ gant ar gegel, eben a denn war an neudenn, an drede a droc'h. Da skouer :
* Georges de La Tour, *Lennerez planedennoù* : teir flac'h yaouank gant ar jestroù-se (a c'hellfe bezañ ur respont a-dak da Rubens, seul vui ma vez graet *waarzegger*, an hini a lavar ar wirionez, eus al lennerez planedennoù e flandrezeg).
* Pablo Picasso, *Dimezelled Avignon* : ar memes jestroù gant ar plac'h a-gleiz hag an div blac'h a-zehoù… Koñsevet eo bet an daolenn gant Picasso goude e weladennoù kentañ da virdi al Louvre, e-lec'h ma oa degouezhet e 1900 an heuliad Maria de' Medici. Taolenn vrudet Picasso a c'hellfe ivez kaout ul liamm bennak gant Parkezed Rubens.
Dalleth

**Dalleth** ("*kregiñ*") oa un aozadur bet krouet evit skoazellañ an dud a felle desevel o bugale e kerneveureg. Gantañ e veze aozet kampadennoù hag oberoù diudi all, peurliesañ da geñver darvoudoù all liammet ouzh ar c'herneveureg. Embann a reas ivez levrioù ha dafar kelenn e kerneveureg, en o zouez meur a droidigezh diwar ar yezhoù keltiek all.

D'ar muiañ-holl e oa un dousenad familhoù o kemer perzh en aozadur, met dre ma oant o vevañ e pevar c'horn ar vro e teuas da vezañ gwall diaezet sevel traoù en un doare ingal, evel skolioù-mamm.

War wanaat a reas al luskad pa oa bet staliet da vat ar *[[Kernewek kemmyn|c'hernewek kemmyn]]* ("kerneveureg kumun") rak kenderc'hel a reas reoù eus an izili oberiantañ d'ober gant ar *[[Kernewek Unys|c'hernewek unyes]]* ("kerneveureg unvan").

Enteuzet e oa bet adarre **Dalleth** gant Kowethas an Yeth Kernewek ha n'a ket en-dro ken evel un aozadur drezañ e-unan.

## Gwelit ivez
* Kerneveureg
* Diwan
Kernewek Unys

**Kernewek Unys** ("kerneveureg unvan") eo anv unan eus an doareoù kerneveureg a-vremañ adsavet bet krouet gant Morton Nance, bet klasket gantañ unvaniñ meur a doare reizhskrivañ bet implijet evit skrivañ ar yezh a-gozh.

Ar c'hentañ sistem bet implijet evit deskiñ kerneveureg adsavet an hini oa ha gantañ e krogas an darn vrasañ eus an dud hag a ra gant ar yezh hiziv.

Er bloavezhioù 1980 avat e krogas tud zo da mont donoc'h gant o enklaskoù diwar-benn istor ar yezh oc'h implijout benveg rik ar yezhoniezh ha sevel a raes tamalloù kriz a-walc'h e-keñver an doare ma oa bet krouet ar *C'hernewek Ünys* ha diwar an enklaskoù-se e oa bet adwelet ar yezh penn-da-benn ha krouet daou sistem nevez anvet Kernewek Kemmyn ("kerneveureg kumun") diouzh un tu ha Kernuack Nowedga ("kerneveureg modern") diouzh an tu all.

Kerneveuregerion/ezed zo avat a gendalc'has d'ober gant ar sistem kozh met isrannet e voent c'hoazh pa oa bet adwelet un nebeud fazioù er *C'hernowek Unys* er bloavezhioù 1990 ha savet ur sistem nevez all gant Nicholas Williams anvet Kernowek Unys Amendys ("kerneveureg unvan reizhet").

Skrid skouer diwar pajenn degemer ar Wikipedia e kerneveureg:http://kw.wikipedia.org/wiki/Pennfolenn/Penfolen

:"Dynargh dhe Wykypedya Kernewek! Yma 1,228 a erthyglow y'n Wykypedya kernewek y'n termyn ma. Mar kewsyth nep ranyeth a Gernewek po mars esos ow-tysky an yeth, ty a yl gweres! Y hyl'ta scryfa erthygel yn kever neppyth dhe les yn godhonyador, mes yma nebes profyansow a Gernow a-ys. Nyns-yú erthyglow gans kevrennow ruth scryfys na whath, mes y-hyllyr whath amendya, gwellhé hag ystynna erthyglow gans kevrennow yn nep lyw vyth."

## Gwelit ivez
* Kernewek Kemmyn
* Kernuack Nowedga
* Kernowek Unys Amendys
Kernuack Nowedga

**Kernuack Nowedga**, pe **Curnoack Nowedga** (distaget: [kəɹ'nu:ɐk nowedʒɐ]; "kerneveureg modern") eo anv an doare kerneveureg a-vremañ adsavet hag a zo diazezet war testennoù ar  hag an .

Kregiñ a rajod da gritikañ-kriz ar ***[[Kernewek Unys|c'hernewek unys]]*** er bloavezhioù 1980 ha diwar ar c'hritikoù-se e savas daou ginnig pennañ evit krouiñ sistemoù all evit reizhañ fazioù ar c'hernewek unys daoust ma kendalc'has lod eus ar gerneveuregerion/ezed d'ober gant ar sistem kent-se: diouzh un tu ar ***[[Kernewek Kemmyn|c'hernewek kemmyn]]***, difennet dreist-holl gant Ken George, hag ar ***c'hernuack nowedga*** diouzh an tu all difennet gant Richard Gendall.

Tra 'n em awenas ar c'hernewek kemmyn gant mammennoù kerneveureg ar c'hrennamzer emañ diazezet ar c'hernuack nowedga war daveoù diwezhañ ar yezh eus ar XVIIvet hag an XVIIIvet kantved skrivet gant tud evel Nicholas Boson ha John Boson, William Rowe, Thomas Tonkin... hag en ur zerc'hel kont eus rannyezhoù saoznek komzet e Kernev-Veur a-orin predenek.

Dre vras e vez skrivet ar c'herneveureg gant ar sistem-mañ en ur implijout doareoù reizhskrivañ ar saozneg hag oc'h ober muioc'h gant al lizherenn *c* e-lec'h *k* evel e kernewek kemmyn, eeunoc'h eo ar yezhadur evit hini doareoù kreneveureg adsavet a-vremañ all ha degemeret e vez gantañ muioc'h a c'herioù a orin saoznek, da skouer *wolcum* e-lec'h *dynargh* ("degemer mat") (welcome).

Cussel an Tavas Kernuack eo anv an ensavadur e penn ar c'hernuack nowedga.

Gant an dud a sav a-enep dezhañ e vez tamallet d'an c'hernuack nowedga bezañ saoznekaet betek re; gant ar re a sav a-du gantañ avat e vez lâret ne raent nemet kenderc'hel gant diorroadur istorel ar yezh.

Skrid skouer diwar pajenn gozh degemer ar Wikipedia e kerneveureg:http://kw.wikipedia.org/wiki/Pennfolenn/Penfolen

:"Welkom the Wikipedia yn Kernuak! Ma 1,228 article en Wikipedia Kernuak en termen ma. Mar kreo why clappia dialek Kernuak po desce an tavas, why ell gweras! Why ell screffa article dro idn dra tha leas en godhoniador, buz ma nebbas profyangow thort Kernow awollas. Na vee articles screffes ha kevrednow rooz ettans na whaeth, buz why ell owna an articles, gwella an gye ha hetha an gye warbar gen kevrednow en lew vetholl."

## Gwelit ivez
* Kernewek Unys
* Kernewek Kemmyn
* Kernowek Unys Amendys
Kernewek Kemmyn

**Kernewek kemmyn** (LFE: [kɛr'nɛwɛk kɛm:ɪn], "kerneveureg kumun") eo anv doare implijetañ ar c'herneveureg a-vremañ adsavet.

Krouet eo oa bet dreist-holl gant Ken George e 1986 dre diorren diazezoù ar c'hernowek unyes met levezonet-don gant mammennoù kerneveureg ar Grennamzer hag ivez gant ar brezhoneg ha nebeutoc'h gant ar c'hembraeg.

Implijet e oa bet kerneveureg ar Grennamzer evel diazez en ur unvaniñ ar reizhskrivadur. Evit ar wezh kentañ e oa bet roet reolennoù sklaer e-keñver an doare ma ranke bezañ distaget ar yezh hervez an doare-skrivañ.

Degemeret mat e oa bet gant an darn vrasañ eus ar gerneveuregerion daoust ha ma kendalc'has lod anezhe d'ober gant ar *c'hernowek unyes*.

An doare kerneveureg implijetañ eo deuet da vezañ gant ma ra gantañ ar muiañ a gerneveuregerion/ezed (betek 80% e 2000) kentoc'h evit gant unan eus ar sistemoù all hag e 1987 e oa bet degemeret gant Kesva an Taves Kernewek dre vouezhiadeg evel doare-yezh ofisiel an aozadur-se.

Pismiget kriz e vez avat gant an dud a ra gant doareoù kerneveurek all, dreist-holl ar C'hernewek Unys a-gent hag ar C'hernowek Unys Amendys ("kerneveureg unvan reizhet"). Hervez Nicholas Williams, krouer ar C'hernowek Unys Amendys, ez eus bet graet fazioù e-leizh gant Ken George en ur ijinañ fonologiezh diazez ar C'hernewek Kemmyn: re arc'haek, re strizh ha "re vrezhonek" eo hervezañ.

Skrid skouer diwar pajenn degemer ar Wikipedia e kerneveureg:http://kw.wikipedia.org/wiki/Pennfolenn/Penfolen

:"Dynnargh dhe Wikipedi yn Kernewek! Yma 1,228 a erthyglow y'n Wikipedi kernewek y'n termyn ma. Mar kewsydh neb rannyeth a Gernewek po mars esos ow tyski an yeth, ty a yll gweres! Y hyll'ta skrifa erthygel yn kever neppyth dhe les yn godhoniador, mes yma nebes profyansow a Gernow a-is. Nyns yw erthyglow gans kevrennow rudh skrifys na hwath, mes y hyllir hwath amendya, gwellhe hag ystynna erthyglow gans kevrennow ha dhedha py liw pynag." troidigezh?

## Gwelit ivez
* Kernewek Unys
* Kernuack Nowedga
* Kernowek Unys Amendys
Kernowek Unys Amendys

**Kernowek unys amendys**, LFE: [kɛr'nowək 'ynəs ə'mɛndəs] ("kerneveureg unvan reizhet") zo anv un doare eus ar c'herneveureg a-vremañ adsavet.

Diazezet emañ war ar c'hernowek unys bet reizhet gant Nicholas Williams e 1997 hag implijet el levrioù embannet gantañ *Cornish Today* ha *Clappya Kernowek*.

Skrid skouer diwar pajenn degemer ar Wikipedia e kerneveureg:http://kw.wikipedia.org/wiki/Pennfolenn/Penfolen

:"Wolcum dhe Wikipedia Kernowek! Yma 1,532 erthygel yn Wikipedia Kernowek y'n termyn ma. Mars esta ow clappya ranyeth Kernowek po desky an yeth, te a yll gweres! Te a yll screfa erthygel ow tuchya un dra dhe les yn godhonyador, mes yma nebes profyansow a Gernow awoles. Ny vue scryfys erthyglow ha kevrennow rudh ynnans na whath, hag y hyllysta ewna an erthyglow, aga gwellhe ha'ga ystynna gans kevrennow yn lyw vyth oll."

## Gwelit ivez
* Kernewek Unys
* Kernewek Kemmyn
* Kernuack Nowedga
Cussel an Tavas Kernuack

**Cussel an Tavas Kernuack** ("Kuzul ar Yezh Kerneveurek") eo anv an aozadur kerneveurek hag a gas war-raok ar c'hurnoack Nowedga ("kerneveureg modern"). 

Krouet e oa bet ar C'huzul, ennañ 5 ezel, gant Richard Gendall er bloavezhioù 1980. E Mahunyes (Karadon) emañ lec'hiet e vurev. 

## Gwelit ivez
* Kesva an Taves Kernewek
* Kowethas an Yeth Kernewek
* Agan Tavas

## Liammoù diavaez
*''An Buro'' - keleier e tri doare kerneveureg ha saozneg
Kesva an Taves Kernewek

**Kesva an Taves Kernewek** ("Kengor ar Yezh Kerneveurek") eo anv an aozadur kerneveurek hag a gas war-raok ar c'herneveureg.

Krouet e oa bet e 1967 gant Gorseth Kernow ha Federation of Old Cornwall Societies ("Kevread Kevredigezhioù Kernev-Veur A-gozh") evit kas war-raok ar yezh hag evit kas da benn arnodennoù.

21 ezel ez eus abaoe ma oa bet kemmet bonnreizh ar C'hengor e 1982 :

* 15 dilennet gant Kowethas an Yeth Kernewek
* 2 dilennet gant Gorseth Kernow
* 2 dilennet gant Kevread Kevredigezhioù Gernev-Veur A-gozh
* 1 dilennet gant Kontelezh Kernev-Veur
* 1 dilennet gant Skol-Veur Plymouth

Dre vouezhiadeg e 1987 e tegemeras ar C'hengor *[[Kernewek Kemmyn]]* evel doare-yezh ofisiel an aozadur.

## Gwelit ivez
* Cussel an Tavas Kernuack
* Kowethas an Yeth Kernewek
* Agan Tavas
Agan Tavas

**Agan Tavas** ("Hon Yezh"; e Kernewek Kemmyn: ***Agan Taves***) a zo anv ur gevredigezh bet krouet e 1987 ha ganti he fal kas war-raok implij ar c'herneveureg evel ur yezh vev dre gomz.

Er penn kentañ n'halle dont da vezañ izili nemet kerneveuregerion peurvarrek war ar yezh bet pedet da dont gant un ezel all. E 1990 e oa bet kemmet ar reolennoù avat ha dont a reas da vezañ ur gevredigezh digor evit klask reiñ ar muiañ a lusk posupl d'ar ***[[Kernewek Unys|c'hernewek Unys]]*** kinniget e 1929 gant Morton Nance.

Anavezet e vez gant Agan Tavas an holl doareoù kerneveureg adsavet a-vremañ diazezet war un doare-skrivañ bet implijet gant Kerneveuriz/ezed o-unan a-hed istor ar yezh met n'anavez ket doareoù all ma vez implijet gante ur sistem hep tamm diazez istorel.

Roet e voe lañs da Agan Tavas e 1995 p'embannas Nicholas Williams en e levr *Cornish Today* a oa faziet-meur ar ***[[Kernewek Kemmyn|c'hernewek kemmyn]]*** bet lakaet da ofisiel gant Kesva an Taves Kernewek.

Hiziv e sav a-du Agan Tavas gant ar kernowek unys amendys en ur doujañ da wir e izili da implijout ar sistem reizhet-se pe ar kernowek unyes a-gent diouzh o c'hoant hag embannet e vez gantañ levrioù oc'h implijout an daou doare-skrivañ-se.

Embannet e vez ivez gant ar gevredigezh ur c'helc'hlizher miziek diabarzh anvet *An Gowsva* ("Ar Gaozva").

## Gwelit ivez
* Cussel an Tavas Kernuack
* Kowethas an Yeth Kernewek
* Kesva an Taves Kernewek
Mahunyes

Ur gêriadenn eus Kernev-Veur eo **Mahunyes** (LFE: , *Menheniot* e saozneg) e rannbarzh Karadon, eno 1 655 a dud o chom e 2011.
Fryske Nasjonale Partij

Ar **Fryske Nasjonale Partij** (Strollad Broadel Frizat) a zo ur strollad politikel a zifenn gwirioù ar vinorelezh frizat en Izelvroioù.

## Istor

Krouet e voe ar strollad e 1962 gant emsaverien yaouank ar *Fryske Beweging* (an Emsav Frizat) peogwir lârout a rae ar Anti Revolutionaire Partij, en doa ar Fryske Beweging liammoù gantañ e oa ar bolitikerezh izelvroat pouezusoc'h eget ar bolitikerezh frizat.

E 1966 e c'hounezas e sez kentañ er c'huzul rannvroel. E 1995 e kevreas gant Ar Re C'hlas da c'hounit ur sez er Gambr Gentañ. Etre 1996 ha 2003 e voe dalc'het ar sez-se gant Ar Re C'hlas. Abaoe 2003 eo dalc'het gant un ezel eus ar Fryske Nasjonale Partij.

## Ideologiezh

Ur strollad eus an tu-kleiz eo ar Fryske Nasjonale Partij. Goulenn a ra aozadur ur vonreizh kevredel m'o defe ar Friziz muioc'h a emvererezh. Fellout a ra dezhañ e vefe anavezet ar yezh frizek hag e vefe kontrolet gant ar rannvro ar gaz a genderc'h.

## Kannaded

Abaoe 1995 eo kevreet gant Ar Re C'hlas hag un nebeud strolladoù proviñsel. A-gevret o deus gounezet ur sez en Eerste Kamer, hag a zalc'h dindan anv *Onafhankelijke Senaatsfractie*. Abaoe 2003 eo dalc'het ar sez-se gant Hendrik ten Hoeve, un ezel eus ar Fryske Nasjonale Partij.

Derc'hel a ra ar strollad seizh sez e kuzul ar broviñs. Marc'hata a ra gant ar gouarnamant met choazet en deus da chom e-barzh an tu enep.

52 gannad en deus e-barzh kuzulioù lec'hel Friz ha kenlabourat a ra gant ar galloud-ober e Wymbritseradiel ha Dongeradeel. Un ezel eus Emglev Libr Europa eo.

## Darempredoù gant strolladoù all

Darempredoù mat en deus ar Fryske Nasjonale Partij gant strolladoù proviñsel all evel ar Partij Nieuw Limburg hag Ar Re C'hlas. A-gevret e furmont an Onafhankelijke Senaatsfractie. Kenlabourat en deus graet gant ar Politieke Partij Radicalen, ur strollad politikel kristen eus an tu-kleiz.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel an FNP
Partij Nieuw Limburg

Ar **Partij Nieuw Limburg** (Strollad Limbourg Nevez) a zo ur strollad politikel proviñsel izelvroat.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Kowethas an Yeth Kernewek

**Kowethas an Yeth Kernewek** ("Kevredigezh ar Yezh Kerneveurek") eo anv an aozadur gantañ e bal kas war-raok ar c'herneveureg evel yezh vev.

Daoust ha ra ar gevredigezh hec'h-unan gant ar c'hernewek kemmyn, doare-skrivañ implijetañ ar yezh hag an hini lakaet da ofisiel gant Kesva an Taves Kernewek, e anzav gwir ar gerneveuregerion da implijout n'eus forzh peseurt doare-skrivañ hervez o c'hoant ha digor emañ ar gevredigezh d'an holl.

Embannet e vez gant ar gevredigezh ur gelaouenn viziek anvet *An Gannas* hag ivez levrioù ha danvez kelenn koulz war baper ha danvezioù klewelet.

A-hed ar bloaz e vez aozet devezhioù evit reiñ lusk d'ar yezh hag evit ma c'hell ar gerneveuregerion en em gavout evit kaozeal en o yezh penn-da-benn, en o zouez un dibenn-sizhunvezh peurkerneveurek a-bezh *Pennseythun Gernewek* dalc'het da vare Pask pe emgavioù lec'hel anvet *Yeth an Werin* dalc'het e tavarnioù peurliesañ pe c'hoazh *Dydhyow Lowender*, devezhioù dudi e kerneveureg penn-da-benn.

A-hendall e vez kinniget servijoù evit mann gant ar gevredigezh evit an neb a fell dezhañ/i goût hiroc'h pe implijout ar yezh, da skouer evit envel o bugale, o ziez hag o loened pe evit treiñ skridoù evit ar c'henwerzh.

Kaset e vez da benn kentelioù yezh ivez e Kernev-Veur a-bezh ha liammoù he deus ar gevredigezh gant meur a gevredigezh sevenadurel all koulz er vro hag er broioù keltiek all.

## Gwelit ivez
* Kesva an Taves Kernewek
* Cussel an Tavas Kernuack
* Agan Tavas

## Liamm diavaez
*Gwiasva an Kowethas/Lec'hienn Kowethas
Viktorija Čmilytė

**Viktorija Čmilytė** a zo bet ganet d’an 6 a viz Eost 1983 e Šiauliai (Lituania).

Mestrc’hoarierez echedoù lituaniat.

Mestr Etrebroadel eo abaoe ha Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) eo. 2512 edo he renk Elo e miz Here 2008.

Kemer a reas perzh en en Olimpiadoù meur a wezh.

Gant Aleksey Chirov e oa dimezet betek an disparti e 2007. E 2013 e timezas gant ar c'hoarier danat Peter Heine Nielsen.

He renk Elo uhelañ a voe 2542 e 2017, ha 2538 e miz Gouhere 2205. 

## Liamm diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Games
* Luc'hskeudenn Viktorija Čmilytė
* https://web.archive.org/web/20070311165556/http://pocketfritz.de/nachrichten.asp?newsid=4705 Luc'hskeudenn eus Aleksey Chirov ha Viktorija Čmilytė (Gouel Echedoù Hamburg, 2005).
Gaelscoil

Ur **gaelscoil** (liester: **gaelscoileanna**) a zo anezhi ur skol en Iwerzhon er-maez eus ar gouzelegvaoù (*[[Gaeltacht|gaeltachtaí]]*) ma vez vez implijet an iwerzhoneg evel yezh-kelenn. Dindan beli *Foras Pátrunachta na Scoileanna LánGhaeilge* emañ an darn vrasañ eus ar skolioù.

Bez' ez eus skolioù kentañ-derez (*bunscoileanna*) hag eil-derez (*meánscoileanna*) a-raok ar skolaj/lise (*coláiste*).

Krouet e oa bet ar gaelscoileanna kentañ e deroù an XXvet kantved da geñver "Adsav keltiek".

Hiziv ez eus war-dro da 50.000 skoliad/ez er gaelscoileanna en holl koulz e Republik Iwerzhon hag e Norzhiwerzhon isrannet etre 158 skol kentañ-derez ha 36 skolaj ha lise. 

Bez' eus eus bremañ d'an nebeutañ ur e pep hini eus 32 kontelezh hengounel ha meur a hini er c'hêrioù brasañ hag 1% eus an holl skolidi a vez desket dezhe er skolioù hollouezelek-se e Norzhiwerzhon. Kavet e evz ar skol vrasañ, "Coláiste Feirste" hec'h anv, e Béal Feirste. 

Mui-ouzh-mui e tibab an dud kas o bugale d'ar skolioù hollouezelek evit ma vefont barrek war ar yezh met ivez war a seblant peogwir e vez roet 10 poent ouzhpenn d'ar skolidi a ra o arnodennoù diwezhañ en iwerzhoneg.

## Gwelit ivez
* Iwerzhoneg
* Dalleth
* Diwan

## Roll ar gaelscoileanna
* Gaelscoil na Camóige
* Gaelscoil Choráin
* Scoil Lorcáin
Calandreta

**Calandreta** (*alc'hwederedigoù*) eo anv ar skolioù divyezhek okitaneg-galleg zo en Okitania. 

E Pau (Pireneoù-Atlantel) e oa bet savet an hini gentañ, e 1979. 

53 a oa anezho e deroù 2012 en Okitanegva a zo e Frañs (Limousin, Arvern, Aquitaine, Midi-Pyrénées, Languedoc-Roussillon, Provence-Alpes-Côte d'Azur). 

2 skolaj a zo ivez hag en holl ez eus 3 045 *calandron* a zo skoliataet en okitaneg (2009). 

Skolioù digoust ha lik int. Diouzh programmoù an Deskadurezh Stad eo graet ar c'hentelioù. Dre soubidigezh eo skoliataet ar vugale. 

Ur greizenn stummañ a zo dezho, an APRENE (staliet e Besièrs), hag anavezet gant an Deskadurezh Stad.

## Gwelet ivez
* Okitaneg
* Diwan
* Dalleth
* Gaelscoil

## Liammoù diavaez
*Confederacion Occitana de las escòlas laïcas Calandretas
Šiauliai

**Šiauliai** a zo ur gêr a Lituania. 

## Tud dibar

* Viktorija Čmilytė, mestrc’hoarierez echedoù lituanian, a zo bet ganet e Šiauliai.
Meurzh (doue)

**Meurzh** e oa doue ar brezel e relijion ar Romaned. Dont a rae eus *Quirinus* (pe *Kirinus*) doue ar brezel gant ar Sabined hag an Osked. 

Tostaet e vez ouzh Ares, doue Hellaz kozh, met disheñvel eo o orin hag o doare.

Savet e voe un templ dezhañ gant Eost (Oktavius) ha lesanvet e voe gantaén *Ultor* (an Dialer). 

## Arouez
Da gentañ ne oa ket doue an Distruj, met diwall a rae ar Struj. Ur gouel a oa dezhañ er miz a zoug e anv, pa darzh ar broñsoù ha pa zispake ar bleunioù kentañ.
En hon amzer ez eus bet tud o klask bodañ ar perzhioù-se en ur meizad komprenus, ar brezelekaat hag ar strujusaat. Kavet o deus e tegouezhe ar gouel pa baoueze an Natur hag an Armeoù da c'hoañviñ, ha pa adkroge an emgannoù. 

Da neuze e vije arouez an nerzh o sevel en douar, er gwez, er parkeier hag er c'halonoù.

## Beleien
* Ar *[[flamen martialis]]*.
*an 12 beleg anvet Salii.
Evned lenn Stymfalos

Hervez mojennoù kozh Hellaz e oa **evned lenn Stymfalos** (e henc'hresianeg Στυμφαλίδες όρνιθες / *Stumphalídes órnithes*) evned euzhus, hag a veve diwar zebriñ tud. 

Lazhañ anezho a voe unan eus Daouzek trevell Herakles.

## Pennadoù kar
* Daouzek trevell Herakles
* Herakles
* Stymfalos
Alkaios (mab Perseüs)

**Alkaios** (Ἀλκαῖος e henc'hresianeg; *Alcaeus* e latin) a oa mab da b-Perseüs ha da Andromeda, ha roue Tiryns, kêr-benn Argolis.

Tad e oa da Anakso hag Amfitryon, da lavarout eo tad-kozh da Herakles, a voe graet an anv "Alkaion" (*Alcides* e latin) anezhañ pa oa bihanik.
Tiryns

**Tiryns** (*Τίρυνς* e henc'hresianeg; *Tiryntha /Τίρυνθα* e gresianeg bremañ) zo ur gêr vikenaiat en Hellaz, en Argolis kozh, e ledenez ar Peloponnesos, en hanternoz da Nauplia.

Eno eo e vije bet ganet an haroz Herakles.


BurchtTiryns2.JPG|Kartenn Tiryns
Tiryns.Castle.02.JPG|Tiryns
Nessos

**Nessos** (Νεσσος e henc'hresianeg) a oa un den-marc'h, e mojennoù Hellaz kozh. Evel an darn vrasañ eus an dud-varc'h e oa ganet diwar Iksion, e dad, ha Nefele e vamm. Brudet eo evel pennkaoz da varv an haroz Herakles.

## Mojenn
Hervez Caius Valerius Flaccus e oa «  Nessus gwenn » e-touez an dud-varc'h a vrezele ouzh al Lapited, met an tec'h a gemeras en emgann, eme ar barzh. 

Goude marv an den-marc'h C'hiron ez eas an dud-varc'h a bep tu, ha Nessos a deuas da chom war lez ar stêr Evenos ma lakae da baeañ ar veajourien a felle dezho treuziñ, hervez Pseudo-Apollodoros (II, 7, 6) ha Diodoros Sikilia.

Hogen brudetoc'h eo e varv dindan taolioù Herakles. 

### E varv
Un deiz edo Herakles hag e bried Deianeira o klask treuziñ ar ster Evenos, a oa dic'hlannet. Penaos ober? An den-marc'h Nessos a oa aze a lavaras dezho e oa an treizhour aotreet gant an doueed, abalamour d'e onestiz dibar. Kinnig a reas da Herakles dougen e wreg war e gein, da virout ouzh Deianeira a c'hlebiañ he dilhad, e-keit ha ma treuzje an haroz war-neuñv. Mat e voe kavet an emglev gant Herakles, paeañ a reas an den-marc'h, ha teurel a reas e armoù dreist ar stêr, war al lez all, ha splujañ da dreuziñ. Pa oa erruet en tu all e klevas e wreg o krial forzh, ha pa sellas e welas e oa Nessos o klask c'hoari anezhi. Neuze e tapas e wareg hag e skoas ur saezh, kontammet gant gwad naer-zour Lerna, ha gloazet Nessos, darev da vervel. 

Sede penaos eo kontet gant Ovidius (*[[Metamorfozoù]]*, IX, 130-133) :
:*[…] Nessos gant poan a dennas [ar saezh]. Strinkañ a reas ar gwad eus an div c'hloaz, hag en em veskañ gant kontammoù diwar an naer-zour a saotre ar beg lemm : "A ! da vihanañ, emezañ ennañ e-unan, na varvomp ket hep [[dial]] !"  Hag e roas da Zeianeira e roched wadek, evel ur prof prizius hag a c'hall stagañ kalon he fried.*

An doueez Hera, enebourez touet an haroz, bepred o klask ober droug dezhañ, he devije lakaet ar gerioù-mañ e genou an den-marc'h, pa resevas saezh ar marv en e vruched, ha pa zisklêrias da Zeianeira, a-raok e huanad diwezhañ: 
:*Ma veskez gwad [[naer-zour Lerna]] gant ma hini, kemeret eus ma gloaz, ma lakaez [[eoul olivez]] war-benn, ha ma roez ma zoneg (*c'hiton*) da Herakles, n'az po ket da gaout aon ken rak e droioù disfeal.*

Ha Deianeira d'ober hervez kuzulioù Nessos, dre ma kredas gevier an den-marc'h, seul vui ma vage gwarizi ouzh Iole. Reiñ a reas toneg an den-marc'h, da Herakles d'he gwiskañ. Pa voe gwisket gantañ e pegas ouzh e gorf, ken n'halle ket he zennañ ken, hag e poazhe e groc'hen, ma c'houzañve euzhus tra ma oa ar c'hontamm o vont en e gorf. Goulenn a reas bezañ devet evit lakaat fin d'e boanioù.
Apollo

**Apollo** eo stumm latin anv gresianek an doue Apollon, a zo adkemeret e yezhoù zo, e saozneg dreist-holl .

## Anvioù-lec'h
*Apollo (Pennsylvania), ur gêr eus SUA; 
*Apollo (Suafrika), ur gêr e-tal Johannesburg (Suafrika);
*Most Apollo ur pont dreist d'an Danav e Bratislava.

## Sevenadur
* ur sal-abadennoù gwechall, e Pariz, an *Apollo*, ma krogas Carlos Gardel da ganañ
* Apollo Theater, e Harlem (New York)
* Apollo Theatre, e Londrez
* Apollo 13, film
* Priz Apollo, priz lennegel

## Tud
* Appollo eo anv-pluenn ar senarioour bannoù-treset Olivier Appollodorus.

## Astronomiezh
* Programm Apollo hag Apollo-Soyouz;
* Asteroidennoù Apollo.

## A bep seurt
*Appolo, bet merk kirri alaman;
*Apollo Computer, embregerezh stlenneg;
*Appoloed, meuriad e Ghana;
*Gumpert Apollo, karr-tan Gumpert;
*Apollo, egorlestr an heuliad skinwel *[[Stargate Atlantis]]*.
Yaacov Bleiman

**Yaacov (Yacov) Bleiman** a zo bet ganet d’an 8 a viz Gwenholon 1947 e Vilnius (Lituania) ha marvet e miz Even 2004.

Mestrc’hoarier echedoù lituanian-israelian.

Mestr Etrebroadel (FIDE) e oa abaoe 1971. 2405 e oa e renk Elo e miz Gouere 2000.

## Ur bartienn
* Bruno Parma a-enep da Yaacov Bleiman.

## Liammoù diavaez

* E c'hoari e Chess Games
* Dave e Chess Ref
* E stadegoù e Chessmetrics
Telefos

**Telefos** (Τήλεφος e henc'hresianeg, *sked a bell*) a oa ur mab da Herakles ha da Auge, merc'h da Aleos, roue Tegea en Arkadia. Tad e oa da Eurypylos. Dont a reas da vout roue e Mysia, en Azia Vihanañ. Gloazet e voe gant an e-pad brezel Troia, pa deuas an Akeaned da gemer Elena d'he c'has en-dro da Sparta.
Alkides

**Alkides** a oa anv kentañ Herakles, diwar anv e dad-kozh Alkaios, roue Tirint. Kemmet e voe e anv evit klask plijout da Hera, an doueez a glaske ober droug dezhañ. Pitia Delfi e voe kentañ den a reas Herakles anezhañ, gouez da Apollodoros.

## Un anv-bihan
Diwar an anv-se, savet diwar ar ger henc'hresianek *alke* (nerzh), e teu 
* an anv gallek *Alcide*, a zo bet roet d'ar baotredigoù nevez c'hanet d'ur mare, 
* ar stumm brezhonekaet *Alsid*
* ar stumm *Alcidio* pe *Alcides* e spagnoleg hag e portugaleg, 
* *Alcidio* pe *Alcide* en italianeg.

## Tud anvet evel-se
### En Europa
* E Bro-C'hall:
** Alcide Railliet http://fr.wikipedia.org/wiki/Alcide_Louis-Joseph_Railliet, skiantour
** Alcide Dessalines d'Orbigny, skiantour
** Alcide Tousez, aktour
** Alcide Jolivet, kazetenner gall e-barzh Michel Strogoff, romant Jules Verne.
** Alcide Bava, un anv-pluenn implijet gant Arthur Rimbaud

* En Italia:
** Alcide Cervi, partizan, hag emsaver enepfaskour . 
** Alcide De Gasperi, politikour, unan eus *tadoù [[Europa]].*
** Alcide Basso, unan eus an tri breur Basso (Marino, Renato, Alcide), aozerien ar marc'hoù-houarn "Basso", ha Marino tad ar marc'hhouarner Ivan Basso.

### En Amerika
* En Bolivia :
** Alcides Arguedas, skrivagner

* E Brazil
** Alcides Eduardo Mendes de Araújo Alves, lesanvet Alcides, melldroader
** Alcides Rodrigues, politikour
** Alcides Nogueira, skrivagner evit ar skinwel

* E Kanada
** Alcide Courcy, politikour kebekat 
** Alcide Côté, politikour kebekat

* E SUA
** Alcide Nunez, lesanvet Yellow Nunez, klarinetour djaz eus Louisiana

* E Perou
** Alcides Carrión, medisin ha haroz broadel 

* En Uruguay
** Alcides Edgardo Ghiggia, melldroader

## En Azia
* *Don Quintin Alcid*, a skrivas "Ayat, Kaanonto Ngata ", romant er yezh iloko, er Filipinez, en  kantved.

## Bigi
* "L'Alcide" zo ul lestr kourser eus kentañ lodenn an , savet e Sant-Maloù ha kaset d'ar strat e 1747 dirak kastell an Tarv e bae Montroulez.
* "L'Alcide" zo ul lestr gant daou bont ha 64 c'hanol, savet gant Blaise Olivier e Brest e 1741-42, ha moret e 1743.

## Notennoù ha daveoù
Herkules

**Herkules** a zo anv latin haroz meur Hellaz e mojennoù Henroman, anavezet ivez evel Herakles en henc'hresianeg. Er skridoù latin a ra anv anezhañ ne seblant ket bout ken taer ha ken drouk hag Herakles avat.

## Anv
-En Italia e vez roet an anv Ercole d'ar baotred. Brudet eo :

*Priñsed Este, a oa duged Ferrara, a oa dezhe an anv-se. Ercole II d'Este a zimezas gant Renée a Vro-C'hall, merc'h da Loeiz XII a Vro-C'hall ha da Anna Vreizh.

*Ercole Baldini, a oa ur marc'hhouarner italian a c'hounezas Tro Bro-Italia e 1958 hag a voe kampion ar bed war an hent er memes bloavezh. 

-Brudet eo an anv gallek **Hercule** gant Hercule Poirot, an enklasker krouet gant Agatha Christie.

## Lec'hanvadurezh
*Tour Herkules, en A Coruña, e Galiza.
Hamilton (Ontario)

*Gwelout [[Hamilton]] evit an heñvelstummoù.*

**Hamilton** a zo ur gêr eus Kanada, en Ontario. Eizhvet kêr vrasañ Kanada eo. 504 559 annezad a oa hervez an niveradeg e 2006, ha 692 911 er penn-rannvro.
Ur c'hlub hockey war skorn, "Bulldogs Hamilton", he deus ar gêr, hag unan mell-droad kanadian, "Tiger-Cats Hamilton".
## Gevelliñ
*  e 1957 (gevelliñ amerikan-kanadian kentañ)
*  e 1958
*  e 1968
*  e 1976
*  e 1986
*  e 1987
*  e 1991
*  e 1993
*  e 1990
## Daveoù ha notennoù
Atalante

**Atalante** (Άταλάντη / *Atalántê* e henc'hresianeg) zo un harozez a gaver e div vojenn gozh eus Hellaz, disheñvel o orin. Brudet e oa da vezañ ur chaseourez dreist ar re all, ha gwerc'hez e oa evel an doueez Artemis.

## Mojenn Arkadia
E mojenn Arkadia e oa merc'h da Iasos, roue Peloponnez, mab da Lykourgos, ha da g-Klymene (merc'h da v-Minyas). Iasos ne felle ket dezhañ kaout merc'h ebet, setu pa voe ganet e voe dilezet er c'hoadoù. Kavet e voe gant un arzhez ha maget gant he laezh er Menez Pelion. Kavet e voe gant chaseourien, ha savet ganto. Ganto e teskas chaseal, ken ne oa ket barrekoc'h egeti.

#### Hoc'h-gouez Kalydon

Un toullad bloavezhioù war-lerc'h e oa ul loen anvet hoc'h-gouez Kalydon oc'h ober freuz ha reuz er vro. Hag ar roue Oineüs da gas e vab Meleagros da duta a-benn ar chase. Dibab a reas Atalante, a oa deuet da vout ur plac'h kaer hag ur chaseourez a zoare. 
Hag in da chaseal al loen. Atalante a roas an taol kentañ, met Meleagros a lazhas anezhañ. Peogwir e voe komzet vil outi gant an daou chaseour Eurypylos hag Ifikles e voent lazhet ivez gant danvez he gwaz. Ha peogwir e oa droug e Tokseüs ha Pleksippos, e eontred, o welout ar priz roet d'ar gwellañ chaseour o vont gant ur vaouez, e lazhas anezho ivez.

#### Darvoudoù all
Lazhañ a reas gant he saezhioù an daou zen-marc'h Hylaios ha Roikos, a glaske he gwallañ. Evel Artemis e touas chom gwerc'hez. Koulskoude e timezas gant Meleagros. Ar vaouez nemeti e oa gant Iason hag e Argonaoted.

## Mojenn Boiotia
E mojenn Boiotia e oa merc'h da Sc'hoineüs, mab da Athamas. He zad a glaske he dimeziñ, hi ne fellas dezhi kemer da bried nemet ar gwaz a c'hallfe bezañ trec'h dezhi en ur redadeg: ar re drec'het a vije lazhet kerkent. Un nebeud tud yaouank a glaskas redek hag an holl anezho a voe lazhet.

## Hippomenes
Un deiz e teuas Hippomenes, a oa skoazellet gant Afrodite. Tri aval aour a roas an doueez dezhañ. E-pad ar redadeg, e laoskas anezho da gouezhañ. Hag ar plac'h ranell da chom a-sav d'o dastum. Ha setu penaos e kollas hag e voe dimezet. 
Siwazh, goude se ez ejont da c'hoari daou e templ Demeter, ha honnezh a droas anezho e leoned staget ouzh karr an doueez.

## A bep seurt
* En heuliad filmoù skinwel amerikan  (war-dro 1995) e oa c'hoariet Atalante gant Corinna Everson, ur greñv a vaouez (bet kampionez body-building).

## Liammoù diavaez
* Atalante ha Meleagros, livet gant Rubens:http://www.liverpoolmuseums.org.uk/picture-of-month/displaypicture.asp?venue=2&id=6
Gaia

**Gaia** zo
* un doueez, an Douar, e mojennoù kozh Hellaz, gwelout Gaia (doueez),
* ur roue eus Numidia, a oa tad Massinissa, gwelout Gaia (roue).
* Gaia Zucchi, aktourez italian
Gaia (doueez)

**Gaia** (Γαῖα e henc'hresianeg) a-wechoù **Gea** pe **Ge** (Γῆ) eo anv an Douar, an doueez a zo mamm pep krouadur, e mojennoù Hellaz kozh. Genel a reas Ouranos, an *Oabl*, hec'h-unan-penn.

Goude-se en em baras gantañ kent genel ar c'hwec'h Titan, ha c'hwec'h merc'h, an Titanezed, a en em baras gant o breudeur da c'henel doueed a-leizh.

Tostaet e vez an doueez Gaia ouzh an doueezed er relijionoù all a ra dave d'an Douar-Mamm.
Rodos

An anv **Rodos** a c'hall bezañ :

*anv un nimfenn, *Rodos* pe **[[Rode]]**, he doe seizh mab digant Helios, hag int-i eo diazezerien vojennel Enez Rodos.

*anv un enezenn anavezet evel Enez Rodos pe **Rodez**

*anv kêr **Rodos** (pe **Rodez**) a zo kêr-benn an enez end-eeun;

*a gaver en anvioù all:
** hini Keurzelwenn Rodos a oa un delwenn ramzel e toull-porzh kêr Rodos, hag a oa unan eus seizh Marzh ar Bed. 
**hini Apollonios Rodos a oa ur barzh en III-de kantved a-raok JK.

## Pennad kar
* Rhodes
Kronos

**Kronos** (Κρόνος / *Krónos* e henc'hresianeg) eo ar yaouankañ eus an d-Titaned e mojennoù Hellaz kozh.

## Latin
E relijion ar Romaned e oa *Saturnus*, e latin, deuet da vout Sadorn e brezhoneg.

Mab e oa da Ouranos (an Oabl) ha da C'haia (an Douar). Roue e oa war an Ditaned, ha tad e oa da Zeus.

Alies e sav meskaj etre C'hronos (Χρόνος e henc'hresianeg), unan eus an doueed koshañ, doue an amzer hervez an hengoun orfek.

## Mojenn

P'edo Ouranos o virout ouzh Gaia da c'henel an Ditaned dre fouzhañ anezhi dizehan, ez eas Kronos da gemer ur falz hag e troc'has kalc'h e dad, a zistroas d'an Oabl. Nemet teurel a reas ur mallozh war e vab: pa vo deuet mab Kronos d'e vent e savo ivez a-enep d'e dad. 

Neuze e c'hanas Gaia an Ditaned. Nemet nac'h a eure Kronos lezel bugale euzhus Gaia hag Ouranos da redek dre ar bed. Chadennañ a eure e vreudeur siet, ar Gikloped hag an Hekatonc'hired, ha teurel anezho e goueled an Tartaros, ar bed dindan an douar.

Ha setu Kronos mestr ar bed. 

Gant Rea en doe bugale, met soñj en doa eus mallozh e dad Ouranos: debriñ a rae pep hini eus e vugale an eil war-lerc'h egile, dre ma vezent ganet. Hestia, Demeter ha Hera, e deir verc'h kentañ, ha Haides ha Poseidon war-lerc'h, a voe debret gant Kronos. Met pa erruas ar c'hwec'hvet, war ali Gaia he mamm, ez eas Rea da guzhat ar bugel, hag e lakaas ur maen en e lec'h, hag a voe lonket ken aes all gant an tad. 

Hennezh e oa Zeus. 

Kreskiñ a eure pell diouzh e dud, ha pa voe deuet d'e vent en em gavas gant unan eus tri mil merc'h Okeanos, Metis hec'h anv, doueez ar gwidreoù. Zeus en devoa c'hoant da vont da zieubiñ e vreudeur ha c'hoarezed, ha sikour a gavas gant Metis. Ha hi da aozañ un died hud hag a roas da Rea, dezhi d'ober da Gronos lonkañ an evaj-se. Pa evas Kronos e tislonkas kement tra en devoa lonket betek neuze. Zeus, Demeter, Hestia, Hera, Poseidon ha Haides a gavas repu e lein menez Olympos.

Neuze e krogas Brezel an Ditaned ouzh Doueed an Olympos. 

## E vinvioù
* Ar falz, an horolaj-traezh.

## Gwelout ivez
* C'hronos

## Liammoù diavaez
Sadorn

**Sadorn** a zo :
* un doue roman, anvet *Saturnus* e latin. Gwelit Sadorn (doue)
* ur blanedenn eus koskoriad an Heol. Gwelit Sadorn (planedenn)
* unan eus devezhioù ar sizhun. Gwelit Sadorn (deiz)
*anv brezhonekaet ar sant vrezhon Sadwrn, eus Kembre, a roas e anv da Llansadwrn.
Sadorn (doue)

**Sadorn** eo anv brezhonek an doue roman kozh *Saturnus*, a oa Kronos gant tud Hellaz kozh. Debriñ a reas e vugale gant aon o dije lamet e c'halloud digantañ.
Mab e oa da Uranus, an Oabl, ha da Tellus, an Douar. Distroadañ a reas e dad ha goulenn a reas digant e vreur henañ Titan ren en e lec'h. Hag e vreur da asantiñ, gant ma lazhje e holl vugale, evit ma renfe bugale Titan war e lerc'h. 

Dimeziñ a eure da Ops (doare roman Rea), pe da g-Kibele hervez skridoù zo, ha bugale en doe diganti, nemet o debriñ a eure evel a oa dleet, hervez an emglev gant e vreur. Dre ma ouie e vije diskaret un deiz gant ur mab dezhañ e c'houlenne groñs digant e wreg kaout ar vugale nevez c'hanet. Dont a reas ar vamm a-benn da saveteiñ Yaou. Hag ar mab-se, pa voe deuet bras, areas brezel d'e dad, hag e voe trec'h warnañ, ma voe kaset Sadorn gantañ añ er-maez eus an oabl. Rouzet ar bloneg da vibien Titan evel-se. 

## Saturnalia

## Levrlennadur
* Marcel Leglay, *Saturne africain. Histoire*, éditions de Boccard, 1966
* Nacéra Benseddik, Nouvelles contributions à l'Atlas archéologique de l'Algérie, *L'Africa Romana*, Sassari 1989 [1990], p.737-751.
* Nacéra Benseddik, "A propos de quelques stèles à Saturne du musée de Sétif", *Actes du Colloque de Sétif*, 7e suppl. au BAA, Alger 1993, p. 33-44.
* Nacéra Benseddik, « Deo patrio Saturno genitori augusto sacrum : iconographie du couple en Afrique », *L’Africa romana*, Sassari 2006, p. 1785-1788.
* Nacéra Benseddik et Catherine Lochin, Saturne et ses fidèles : à propos de stèles de Cuicul, Mopth. et Sitifis, *Colloque international sur L’Algérie antique: permanences, relations, représentations, Identités et culture dans l'Algérie antique*, Rouen avril 2003 [2005], p. 261-292.
* Nacéra Benseddik, "Le piémont nord de l’Aurès et les cultes chthoniens", *Aouras 3*, Paris 2006, p.343-364.
Olimpia

**Ur pennad [[Olimpia (anv-bihan)]] zo ivez*.
----

**Olimpia** (henc'hresianeg : Ολυμπία, Ολύμπια *Olumpia* ; gresianeg : Ολυμπία *Olimpia*) a oa ur gêr en Henc'hres, e ledenez Peloponnesos, e plaenenn Elis, war lez dehou ar stêr Alfea nepell diouzh Pyrgos, ur peder lev hanter (18 km) eus aod ar Mor Ionian e-harz ar Menez Kronion.

Ur geoded goustlet da relijion Henc'hres e oa Olimpia. Eno e oa koad Altis, ul lec'h sakr. Edo ar stadion e kreiz un olivezeg. Aoter Zeus a oa e-kichen.

Eno e veze dalc'het C'hoarioù Olimpek an Henamzer. Eno ivez e vez tanet ar flammerenn olimpek hiziv, un toullad mizioù a-raok lid-digeriñ ar C'hoarioù Olimpek, koulz re an hañv ha re ar goañv; ne veze flammerenn olimpek ebet en Henamzer

## Notennoù
Renadenn

E yezhoniezh e reer **renadenn** eus meur a dra. Diaes eo reiñ un displegadenn resis d'an termen eta. Bez ez eus renadennoù a bep seurt : renadenn dra, renadenn anv.
Renadenn anv

Ar **renadenn anv** (pe renadenn-anv) a servij da zegas ur resisadenn d'ur ger. Da skouer "ki ar verc'h". Gant ar renadenn e vez diskouezet da biv eo ar c'hi.

Evit "ul lodenn eus an ti" ez eo an hevelep tra. Ar renadenn anv "an ti" a servij da resisaat al lodenn.

Implijet eo a-benn ar fin un tammig evel un anv-gwan met krouet eo gant un anv-kadarn.

Ar renadenn anv zo a-dreñv ar ger.

***an** ti + an den = ti an den
***an** ti + un den = ti un den. 

Pa vez "termenet" ar renadenn (ha pa vefe gant ur ger-mell amstrizh) e vez lamet ar ger-mell dirak an anv (termenet a-walc'h e vez gant ar renadenn-anv). Ne vez ket graet a gemmadur en degouezh-se (hep ger-mell, kemmadur ebet) : Merc'h Pêr, Foar Gwengamp.

Taolit evezh memestra ouzh ar reolenn-mañ :
 
***un** ti + an den = un ti d'an den; (pe un ti **da** Fañch).
***un** ti + un den = un ti d'un den.

Evel ma welit e vez cheñchet an traoù pa ne vez ket termenet an anv a zo renadennet. Pa ne vez ket un dra vev e vez degaset ar renadenn gant "eus" : 

**ur** rod **eus** ur garrigell.
 
Un diforc'hig zo etre "ur rod eus ur c'harr" hag "ur rod-karr" e-keñver ar ster da gentañ med ivez e-keñver ar yezhadur : ar ger "rod-karr" a zo ur ger kevrennek ha n'eo ket ur stroll graet gant ar ger hag e renadenn. 

E **Trésor du Breton Parlé** (Jules Gros,:fr:Jules Gros) e kaver memestra : 
*Ur rod d’ar c’harr a oa en tu-mañ d’ar c’hleuz (meneget teir gwech: TBP 1/121, 2/170, 2/552).
Buchenwald

**Buchenwald** a oa ur c'hamp-bac'h nazi nepell ag Ettersberg, e-kichen Weimar e Thüringen (Alamagn). Savet e oa bet e miz Gouere 1937. Dieubet e voe ar c'hamp gant ar brizonidi emsavet d'an 11 a viz Ebrel 1945.
## Bombezadeg
* Bombezet e voe ar c'hamp gant ar Royal Air Force d'ar 24 a viz Gouhere 1944, lazhet e voe war-dro 1 500 prizoniad ha  war-dro 1500 SS ivez.

## Tud anavezet bet bac'het e Buchenwald


Buchenwald-bei-Weimar-am-24-April-1945.jpg|Buchenwald, 24 a viz Ebrel 1945
Buchenwald-J-Rouard-26.jpg|Buchenwald, 16 a viz Ebrel 1945
Buchenwald-J-Rouard-01.jpg|Buchenwald, 16 a viz Ebrel 1945


## Levrlennadur
* Léon Blum : *Le Dernier mois*, Embannadurioù Arléa, 2000,  ;
* Léon Blum : *Lettres de Buchenwald*,Embannadurioù Gallimard, Pariz,2003,  ;
* Thomas Heimann : *Bilder von Buchenwald : die Visualisierung des Antifaschismus in der DDR (1945 - 1990)*, Köln - Weimar - Vienna, Böhlau-Verlag, 2005,  ;
* Eugen Kogon : *L'État SS*, Embannadurioù Seuil, Pariz, 1993,  ;
* Walter Spitzer : *Sauvé par le dessin : Buchenwald*, Embannadurioù Favre, 2004,  ;
* Agnès Triebel : *Les Français à Buchenwald-Dora*, Association française Buchenwald Dora et Kommandos, Pariz 2005 ;
* Olivier Lalieu : *La zone grise ? : La résistance française à Buchenwald*, Embannadurioù Taillandier, Pariz, 2005 ;
* Pierre Durand : *La chienne de Buchenwald*, Embannadurioù Messidor, Pariz, 1982 ;
* Pierre Durand : *La Résistance des Français à Buchenwald-Dora*, Embannadurioù Messidor, Pariz, 1991.
* Eugène Lemercier : *Ma Déportation*, Mae 1995.

## Notennoù ha daveoù
Enez Cybi

**Enez Cybi** (*Ynys Gybi* e kembraeg, *Holy Island* e saozneg) a zo un enezenn vihan e gwalarn Kembre (war-dro 464 ha), er c'hornôg da Enez Môn.
55° 32′ Norzh eo he hedred ha 5° 05′ Kornôg he ledred.
Caergybi eo ar gêr-benn. 

Etre Enez Cybi hag Enez Môn ez eus ur ganol anvet *[[Afon Crigyll]]*, ha meur a bont zo dreisti da genstagañ an div enezenn. 
Angleseymôncloseup.svg

## Anv
Dont a ra hec'h anv eus hini sant Cybi.
*Holy* (santel) a vez graet anezhi e saozneg abalamour d'an niver bras a vezioù, a beulvanoù hag a daolioù-maen a zo warni.

## Tud
*13 659 annezad a oa e 2011. 

## Menezioù
*Mynydd Twr

## Inizi
Div enezenn zo stok outi: 
* Ynys Arw (*Enez C'harv*), a zo *North Stack* e saozneg,
* Ynys Lawd, a zo *South Stack* e saozneg, un tour-tan warni.

## Ekonomiezh
* Porzh Caergybi : ul lestr-treizh zo ac'hano da Zún Laoghaire ha Dulenn, en Iwerzhon.
* Ar Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru zo un hent-houarn a gas da Gaer ha da Londrez.
* Pontrhydybont zo ur pont 120 m e hirder a zo etre Enez Cybi hag an douar bras. *Four Miles Bridge* eo e anv saoznek, p'emañ war-dro 6,5 km pell diouzh Caergybi dre an hent.

## Monumantoù
*Peulvanoù

## Istor
Goude aet an armeoù roman kuit eus Enez Vreizh e lammas morlaeron Iwerzhon war Enez Môn. Ar roue Cunedda a gemeras penn ar stourm ha Cadwallon Lawhir a voe trec'h warne en Enez Cybi.

## Liammoù diavaez
*Kelc'hiad gwarezet Enez Cybi
Turku

**Turku** (e finneg; **Åbo** e svedeg) zo ur gêr vras e Finland. Kêr-benn proviñs Finland ar C’hornôg eo. Ur gêr zivyezhek eo, ent-ofisiel, hag enni emañ ar skol-veur svedek nemeti zo e diavaez Sveden (*Åbo Akademi*). Sez arc’heskopti Finland zo e Turku ivez.

## Yezhoù
E 2005 e oa 174&nbsp;868 den o chom e Turku, hag en o zouez e oa 89,1 % a finnegerien, 5,2 % a svedegerien ha 5,6 % a dud a gomze yezhoù all.

## Istor

## Kêrioù gevellet
*  Sant Petersbourg, Rusia, abaoe 1953
*  Szeged, Hungaria, abaoe 1971
*  Gdansk, Polonia, abaoe 1958
*  Firenze, Italia, abaoe 1992
*  Göteborg, Sveden, abaoe 1946
*  Aarhus, Danmark, abaoe 1946
*  Rostock, Alamagn, abaoe 1963
*  Bergen, Norvegia, abaoe 1946
*  Kolun, Alamagn, abaoe 1967
*  Varna, Bulgaria, abaoe 1963
*  Bratislava, Slovakia, abaoe 1976
*  Constanţa, Roumania, abaoe 1963
*  Tianjin, Sina, abaoe 2000
Kreñvlec'h Breendonk

**Breendonk** zo ur c'hreñvlec'h e Belgia, nepell a Willebroek (un ugent kilometrad bennak ag Antwerpen).

Implijet e voe da gamp-bac'h gant an nazied adalek an 20 a viz Gwenholon 1940 betek miz Gwenholon 1944. Ar c'hamp-bac'h nemetañ e Belgia eo.

Ul lec'h-koun eo bremañ.

## Skeudennaoueg
Fort (Breendonk).JPG|Ar c'hreñvlec'h e 1995

Breendonk-memorial 1.jpg
Breendonk-memorial 2.jpg
Breendonk-memorial 3.jpg
Breendonk-memorial 4.jpg
Breendonk-memorial 5.jpg
Breendonk-memorial 6.jpg
Breendonk-memorial 7.jpg
Breendonk-memorial 8.jpg
Breendonk-memorial 10.jpg
Breendonk-memorial 16.jpg
Breendonk-memorial 18.jpg
Breendonk-memorial 19.jpg
Breendonk-memorial 20.jpg
Breendonk-memorial 22.jpg
Breendonk-memorial 23.jpg
Breendonk-memorial 24.jpg
Breendonk-memorial 25.jpg
Breendonk-memorial 26.jpg
Breendonk-memorial 27.jpg
Breendonk-memorial 28.jpg
Breendonk-memorial 29.jpg


## Liamm diavaez
* Lec'hienn lec'h-koun Breendonk
Ar Balkon

**Ar Balkon** (*Le Balcon* e galleg) zo un daolenn livet gant Édouard Manet, a voe diskouezet e Saloñs Pariz e 1869, ha ma weler enni Berthe Morisot (en tu kleiz), a vo c'hoar-gaer Manet e 1874.

Awenet eo gant an daolenn *Majas ouzh o balkon* gant al livour spagnol Francisco Goya: an div blac'h e gwenn dirak, an daou baotr e du a-drek.

Savet eo bet an daolenn er memes koulz hag an *Déjeuner* e stal-labour an arzour. An tri den, mignoned d'al livour, ne seblantont ket en em anavezout, rak n'eus netra ouzh o liammañ. Tennañ a ra Berthe Morisot d'un harozez romantel, dreist-diraez, ar violinourez yaouank Fanny Claus hag al livour Antoine Guillemet a seblant bevañ en ur bed arall. 

Implij al liv gwer a lakeas kalz gragailh da sevel e kêr Bariz d'an ampoent.