Lannarstêr

**Lannarstêr** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Lannarstêr e departamant ar Mor-Bihan e Breizh. Pennlec'h kanton Lannarstêr eo.
## Douaroniezh

ArSkorfeLannarstêr.JPG|Ar Skorf e Lannarstêr.
LannarstêrStêrarGenkiz.jpg|Stêr ar Genkiz.
LannarstêrBlavezh.JPG|Ar Blavezh e Lannarstêr.

* E Lannarstêr e kember Stêr ar Genkiz gant ar Blavezh, hag homañ gant ar Skorf.
## Ardamezioù

## Istor
### 
* Ar manac'h Gwenael vevas eno, el lec'h anvet Sant-Wenael bremañ,

###### 
#### '''1909''': krouet ar gumun
* Tapet e voe ul lodenn eus kumun Kaodan evit krouiñ kumun Lannarstêr d'ar 26 a viz Meurzh.
### [[Brezel-bed kentañ]]
* Ur soudard breizhat, bet ganet er gumun moarvat, a voe fuzuilhet d'an 23 a viz Even 1916 e Kalinova (Gres) gant al lu gall.
#### Niver an dud eus Lannarstêr marvet abalamour d'ar [[Brezel-bed kentañ]]

da lâret eo 2,53 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
### [[Eil Brezel-bed]]
 
LannarStêr25.06.1940.JPG|Monumant d'ar re bet lazhet d'ar 25 a viz Even 1940.
Bristol Beaufort.jpg|An nijerez *[[Bristol Beaufort]] Mark I*, L4474 MW-E 217 kaset d'ar strad p'edo gant ar 217 Skwadrenn RAF (Royal Air Force- Aerlu ar Rouantelezh-Unanet)*St Eval* o tagañ An Oriant d'an 20 a viz Kerzu 1940.
Diazlec'hListriSplujLannarstêr.JPG|Diazlec'h al listri-pluj.
LannarstêrMonumantarrefuzuilhet26.08.1944.JPG|Monumant ar re fuzuilhet d'ar 26 a viz Eost 1944.

#### Niver an dud eus Lannarstêr marvet abalamour d'an [[Eil Brezel-bed]]

#### Darvoudoù
* Lazhet e voe 25 den nann-soudard gant tarzhadenn ha tangwall ar 25 a viz Even 1940 dre ma oa bet entanet stokoù mazout ar Morlu gall d'an 18 a viz Even 1940 evit miret ouzh an Alamaned kemer anezhe.
* **Bombezadegoù ar Re Gevredet**
** Distrujoù bras a voe e Lannarstêr gant bombezadegoù ar Rouantelezh-Unanet hag an SUA. Lazhet e voe degadoù a dud nann-soudard.
** Du-Kerzu 1940: tost bemnoz e son ar galv-diwall; bombezet eo an arsanailh d'ar 7 ha d'ar 27 a viz Kerzu, daou garr-nij eus ar Royal Air Force a gouezh er gumun e miz Kerzu.
** 1941: bombezadegoù en-dro d'an 12 a viz Genver ha d'ar 15 a viz Meurzh; meur a di a zo distrujet ha daou zen nann-soudard lazhet en noz etre an 12 hag an 13 a viz Ebrel; en noz etre ar 7 hag an 8 a viz Mae, tro un eur, e kouezh bombezennoù-entanañ war ar c'hamp indezsinaat e Beg ar Men lec'h ma 'z eo lojet tud o labourat evit an Aozadur Todt: 80 labourer da nebeutañ a zo devet ez-vev, an darn vrasañ anezhe o vout Izelvroiz, Belgiz ha Spagnoled; d'ar 4 a viz Gouere eo troc'het an hent-houarn etre Lannarstêr hag Henbont; en noz war-lerc'h e klask an nijourion tizhout ar pont hent-houarn dreist d'ar Skorf, bombezennoù a gouezh en arsanailh; an arsanailh a zo tizhet c'hoazh d'an 23 a viz Du diouzh an noz, ur micherour spagnol a zo lazhet e kamp an Aozadur Todt el Lann Vras, lazhet un den war e leve ivez.
** 1942: bombezadegoù stank d'ar 15 a viz Meurzh en-dro, nebeut a zistrujoù; distrujoù dister d'an 13 a viz Ebrel, klask a ra an nijourion distrujañ Pont ar Boulom dreist d'ar Blavezh.
** Genver-C'hwevrer 1943: d'ar 14 a viz Genver eo roet urzh gant Winston Churchill distrujañ kement tra a c'hell servijout d'al listri-spluj alaman diazezet e Kerroman, da lâret eo bombezañ stank ha didruez An Oriant, Lannarstêr hag ar c'humunioù tro-war-dro; kerkent, d'ar 14 a viz Genver, e krog ar bombezadegoù, padout a reont betek ar 16 a viz C'hwevrer; 51 den nann-soudard a voe lazhet e Lannarstêr.
* **Kirri-nij eus ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) aet d'ar strad** er gumun:
** miz Kerzu 1940: div nijerez a gouezhas e Lannarstêr, ur *[[Bristol Beaufort|Beaufort]] I* marilhet L4474 ha kodet MW-E, gant pevar nijour en he bourzh (lazhet e voent holl, douaret int bet e bered ar gumun), d'an 20, hag un *[[Handley Page Hampden|Hampden]] I* marilhet X3141 ha kodet VN-? d'an 28, gant pevar nijour en he bourzh ivez; tri anezhe a voe lazhet, douaret e voent e bered ar gumun; 2 000 a dud a zeuas d'o obidoù; an nijour all, ur C'hanadian, a zeuas a-benn da achap, met devet-grevus e oa bet, hag ar vaouez hag en-doa kuzhet anezhañ a rankas e reiñ d'an Alamaned dre hanterouriezh ar Groaz-Ruz; 
** miz C'hwevrer 1943: d'ar 7 e kouezhas ur c'harr-nij arall eus ar Royal Air Force, un **[[Handley Page Halifax|Halifax]]** marilhet DT701 ha kodet NP-T, mervel a reas e seizh nijour, douaret e voent e Gwidel.
* Savet e voe un diazlec'h listri-spluj d'an Alamaned e Lannarstêr.
* Miz Gwengolo 1942: kemeret e voe 1000 Lur en ti-post gant tri ezel eus ar Rezistañs e dibenn ar miz.
* Miz Eost 1944: c'hwec'h den nann-soudard eus *Kervieg* e Kaodan (daou baotr 14 vloaz en o mesk) a voe fuzuilhet e Manebos e Lannarstêr gant an Alamaned d'an 9, tamallet oute bout henchet an tankoù SUAat en tachennoù minet; pemp milour alaman a voe barnet da varv abalamour d'an torfed-mañ, fuzuilhet e voent e miz Ebrel 1946 e Koedlogon; tri den nann-soudard, Joseph Le Saëc hag e zaou vab, Joseph hag Yves, eus *Kerroc'h* en Henbont a voe fuzuilhet tro 3 eur goude merenn d'an 9 e Kamp Sant-Udeg ivez; eizh den nann-soudard eus Lannarstêr a voe fuzuilhet gant an Alamaned d'an 26.

Lannarstêrdaouvlockhaus.jpg|Daou vlockhaus bet savet d'an Alamaned evit difenn Sankenn an Oriant ouzh tu an douaroù.

* E Sankenn an Oriant edo ar gumun. Dieubet e voe d'an 10 miz Mae 1945.
**Abaoe an Eil brezel-bed**
* Abalamour d'ar brezelioù ha d'an emgannoù didrevadenniñ e varvas pemzek den eus ar gumun er Reter-Pellañ (1945-1954) ha seizh en Afrika an Hanternoz (1954-1962).

### Darvoudoù-sport a bep seurt
* 29 a viz Mezheven 1985 : 1 tennad-hent Tro Bro-C'hall 1985 etre Gwened ha Lannarstêr ; trec'h eo Rudy Matthijs (Belgia).
* 15 a viz Gouere 2002 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall 2002 etre Lannarstêr hag An Oriant (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Santiago Botero (Kolombia).

## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg
* D’an 13 a viz Gouere 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 26 a viz Meurzh 2010 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
* D'ar 17 a viz C'hwevrer 2018 e oa bet roet d'ar gumun al leve 2, ha sinet gant ar gumun an engouestl evit al leve 3.
### Deskadurezh
* Klasoù divyezhek a zo eno abaoe 1988. 
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 140 skoliad er c'hlasoù divyezhek (6,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Deskadurezh

### Deskadurezh-stad
* Skolioù-mamm
* Kentañ-derez
* Skolajoù:
** Skolaj *Jean Lurçat*
** Skolaj *Henri Wallon*, un hentad divyezhek ennañ

* Lise *Jean Macé*, un hentad divyezhek ennañ.

## Monumantoù ha traoù heverk
### An tiez-kêr

LannarstêrTi-kêrkozh.JPG|Ti-kêr kozh Lannarstêr.
TikêrLannarstêr.JPG|An ti-kêr nevez.

### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun (''Ar C'harrbont'', e kreiz-kêr)

Karrnijourion e oant holl. Marvet int e miz Kerzu 1940, e-pad an Eil Brezel Bed: pevar anezhe d'an 20 , an tri arall d'an 28, pa yeas o c'harr-nij d'ar strad

.

### Bered ar bigi

959 Schiffsfriedhof2.jpg|Bered ar bigi war ribl ar Blavezh.
LannarstêrBeredarbigi.jpg|Bered ar bigi ha c'hoarilec'h Kerhervi.


### Monumant ha plakennoù ar re varv

MonumantarrevarvLannarstêr.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik *Sant Jozeb ar Genkiz*, luc’hskeudenn.
### Savadurioù relijiel katolik

LannarstêrIlizkatolikSantJozebarGenkiz.JPG|Iliz katolik *Sant Jozeb ar Genkiz*.
LannarstêrChapelSantWenael.JPG|Chapel *Sant [[Gwenael|Wenael]]*.


## Armerzh
### Labour-douar ha sevel-loened

Lannarstêrsaoutatant.JPG|Saout en ur park e Lannarstêr.

* Chom a ra atantoù e Reter ar gumun; 12 labourer-douar a oa e Lannarstêr hervez niveradeg an EBSSA e 2007, 18 e oant e 1999.

### Traezh-mor

LannarstêrJimbl.JPG|Bern jimbl er Roc'hu.

* Diskarget e vez traezh e Lannarstêr gant kobiri sabr.
### Sevel-bigi

LannarstêrMirlec'hkoadarMorluGallhaganDCNS.JPG|Mirlec'h koad ar Morlu Gall, dirak, hag an DCNS er foñs.
ArsanailhLannarSter.JPG|An DCNS.
DCNSLannarStêrLuc'hskeudennKlaodanDuigou.jpg|An DCNS.

* Ar sevel-bigi, da gentañ evit Kompagnunezh an Indez, hag evit ar Morlu Gall war-lerc'h, a oa hag a zo chomet a-bouez evit displegañ istor hag armerzh Lannarstêr.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1911

.

## Melestradurezh

Thérèse Thiéry.JPG|Thérèse Thiéry.

* An Intron Thérèse Thiéry, maerez Lannarstêr (2004-2020).

|-
| align=right| 1909-1919 || Jean-Marie Le Halpert ||align="center"| || 
|-
| align=right| 1919-1941 || Pierre Rogel ||align="center"| SFIO || 
|-
| align=right| 1941-1944 || Eugène Morvan ||align="center"| || Anvet gant Gouarnamant Vichy 
|-
| align=right| 1944-1945 || Pierre Rogel ||align="center"| SFIO || 
|-
| align=right| 1945-1953 || Robert Boulay ||align="center"| Strollad Komunour Gall || 
|-
| align=right| 1953-1996 || Jean Maurice ||align="center"| Strollad Komunour Gall || Kuzulier jeneral Kanton Lannarstêr (1982-1998)
|-
| align=right| 1996-2001 || Jean-Pierre Anfré ||align="center"| Strollad Komunour Gall ||
|-
| align=right| 2001-2004 || Jean-Claude Perron ||align="center"| Tu-kleiz, distrollad (Association Lanester Nouvelle Citoyenneté: LNC) || Kuzulier jeneral 
|-
| align=right| 2004-2020 ||Thérèse Thiéry || align="center"| Tu-kleiz, distrollad (Association Lanester Nouvelle Citoyenneté: LNC) || Kuzulierez jeneral , 1 Besprezidantez Kab an Oriant
|-
| align=right| abaoe miz Mae 2020 ||Gilles Carréric || align="center"| Tu-kleiz: LNC, PS, UDB, h.a. || 

|}

## Post

LannarstêrTi-postMauriac.jpg|Burev *Mauriac*.
LannarstêrTi-postJaurès.jpg|Burev *Jaurès*.

* Ti-post, straed François Mauriac.
* Ti-post, straed Jean Jaurès.

## Straedoù
*Ur straed Lenin zo.
*Ur straed Stalin a oa, etre 1953 ha 1978. Divadezet e voe gant ar maer PCF. Hiriv eo anvet straed François-Billoux.

## Tud
* Robert Boulay, maer,
* Roque Carrion, ezel eus ar Rezistañs,
* Gwenael, bet marvet eno e 590, eil abad abati Landevenneg e oa bet, 
* Albert Le Bail ha Jean-Louis Primas, izili eus ar Rezistañs,
* Émile Marcesche, embreger, 
* Jean Maurice, maer adalek 1953 betek 1996,
* Benito Mussolini, dispac'hour italian, a dremenas er gumun e 1906.
* Roger Penverne, milour er rejimant "Normandie-Niemen".
### Tud bet ganet eno
* Eugène Guégan, ganet d'ar 14 a viz Du 1888 e Kaodan, el lodenn ag ar gumun deuet da vout hini Lannarstêr moarvat, bet fuzuilhet e Kalinova (Gres) gant al lu gall d'an 23 a viz Even 1916, e-pad ar Brezel-bed kentañ.
* Loeiz Herrieu, d'ar 27 a viz Genver 1879.

## Gevelliñ
## Levrlennadur (e [[galleg]])
* Léone Beaumes, *Lanester au fil de notre histoire*, Bretagne Graphique Imprimerie, 1985; 
* André et Lucette Leclère, *Images et mémoires de Lanester*, Édition à compte d’auteur, Lanester, 1999; 
* Dominique Le Guidec, *Un arsenal et des hommes*, collection "Libre expression", Éditions Liv'Éditions, Le Faouët, 1995;
* Yann Lukas , *Lanester, histoire d’une ville*, Éditions Palantines, Quimper, 1999;
* Mairie de Lanester, *Lanester, histoire d’une Libération*, Atelier d’Impression Lorientais, Lanester, 1995;
* Jean-Noël Retière, *Identités ouvrières : histoire sociale d’un fief ouvrier en Bretagne 1909-1990*, Éditions L’Harmattan, Paris, 1995.
* Claude Le Colleter, *Lanester, rivages d'histoires et de légendes*, Éditions Liv' Editions, 2008.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar gumun
*  Jean-Noël Retière, ''L'acculturation douce, Lanester en Morbihan, 1900-1940'', in ''Terrain'', niverenn 11, ''Mélanges'' (miz Du 1988).
*  Lannarstêr war lec'hienn Geobreizh

## Dave ha notennoù