open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vocabulaire européen des philosophies

Ar **Vocabulaire européen des philosophies** zo ur geriadur prederouriezh e galleg hag a ra liammoù gant ar gerioù implijet e meur a yezh all. Embannet eo bet dindan renerezh Barbara Cassin gant an embannadurioù Le Seuil ha Le Robert.
Dana Snyder

**Dana Snyder**, bet ganet e Allentown (Pennsylvania, Stadoù-Unanet Amerika) e 1973, a zo un aktour stadunanat, brudet war internet hag e skinwel SUA.
Diktys (den-marc'h)

**Diktys** a oa un den-marc'h hag a oa en eured Peirithoos, e mojennoù Hellaz kozh, hag en em gannas ouzh al Lapited. Tec'hel a reas diouzh Peirithoos, rampañ ha kouezhañ diouzh lein un torrod ma voe toullgofet e beg ur wezenn.

## Notennoù
Ludwig (film)

**Ludwig** zo ur film italian sevenet e 1972 gant Luchino Visconti.

## An danvez
## Ranniata
* Silvana Mangano : Cosima Von Buelow
* Gert Fröbe : Hoffman
* Helmut Berger : Ludwig II Bavaria
* Trevor Howard : Richard Wagner
* Romy Schneider : Elesbed Wittelsbach
Troioù-kaer Alis e Bro ar Marzhoù

***Troioù-kaer Alis e Bro ar Marzhoù*** (titl orin saoznek : *Alice's Adventures in Wonderland*), berraet alies en **Alis e Bro ar Marzhoù** (*Alice in Wonderland*), eo ar romant brudetañ savet gant ar skrivagner saoz Charles Lutwige Dodgson dindan an anv Lewis Carroll.
Embannet e voe er bloaz 1865 hag an droidigezh vrezhonek kentañ, kaset da benn gant Herve Kerrain, a zeuas er-maez e 1995.

Un heuliad, *Through the Looking Glass* ("A-dreuz ar melezour") a voe embannet e 1871 ; n'eo ket bet troet e brezhoneg betek-henn.

## Istor
Embannet e voe al levr d'ar 4 a viz Gouhere 1865, tri bloaz goude ur bourmenadenn en ur skaf war ar stêr Isis, a red dre gêr Oxford, hag a voe graet gant ar reveranted Dodgson *(Carroll)* ha Robinson Duckworth gant teir flac'hig :
* Lorina Charlotte Liddell ( 13 vloaz, a zo anvet Prima er varzhoneg-digeriñ).
* Alice Liddell (10 vloaz, anvet Secunda ).
* Edith Liddell ( 8 vloaz, anvet Tertia )

Kregiñ a reas ar valeadenn ouzh pont Folly e-kichen Oxford hag echuiñ un dek kilometr pelloc'h, e Godstow. E-pad ar bourmenadenn e kontas Dodgson d'ar c'hoarezed Liddell un istor edo o paouez ijinañ. Hennezh a deuas da vout *Alice's Adventures Underground* ha diwezhatoc'h *Alice's Adventures in Wonderland*.


Alice Liddell.jpg|Alice Liddell poltredet e 1860 gant Lewis Carroll
George Dunlop Leslie - Alice in Wonderland.jpg|*Alice in Wonderland*, gant G. D. Leslie (1879)


## Filmoù
*''Alis e Bro ar Marzhoù'' (2010)

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Diktys (mab Magnes)

**Diktys** a oa ur pesketaer breur d'ar roue Polydektes eus Serifos, mibien o-daou da Vagnes ha d'un Naiadenn, pe da Beristhenes hag Androthoe, pe da Boseidon ha Kerebia Eñ an hini a gavas Danae ha Perseüs en un arc'h peñseet war an aod pe tapet en e roued. Brav a reas dezho ha sevel a reas Perseüs evel e vab. Goude ma voe lazhet Medousa gant Perseüs ha saveteet Andromeda, ha diskouezet penn Medousa da Bolydektes ha ma voe troet e maen, e lakaas Diktys da roue. Diktys hag e bried Klymene o devoa un aoter en un neved da Berseüs en Aten..

## Notennoù
Luchino Visconti (filmaozer)

**Luchino Visconti** di Modrone, Kont Lonate Pozzolo, ganet d'an 2 a viz Du 1906 hag aet da anaon d'ar 17 a viz Meurzh 1976 a oa ur filmaozer italian. 

## E filmoù
Cabu

**Cabu**, Jean Cabut e anv gwir, a zo ur treser gall, ganet d'an 13 a viz Genver 1938 e Châlons-en-Champagne (Marne) ha drouklazhet d'an 7 a viz Genver 2015 e Pariz, e-pad ar gwalldaol e burevioù Charlie Hebdo.

## Gwelout ivez
Charb

**Charb**, pe **Stéphane Charbonnier** hervez e anv gwir, a oa un treser ha kazetenner gall, ganet d'an 21 a viz Eost 1967 e Conflans-Sainte-Honorine (Yvelines) ha drouklazhet d'ar 7 a viz Genver 2015 e Pariz, e-pad ar gwalldaol e burevioù Charlie Hebdo. Rener an embann *[[Charlie Hebdo]]* e oa pa oa lazhet. Tresañ a rae e-barzh L'Humanité ivez.

## Politikerezh
Charb a harpe ar PCF. E 2009 ha 2010 e c'halvas da votiñ evit ar Front de gauche. En e obidoù e Pontoise, d'ar 16 a viz Genver 2015, e voe prezegennoù gant Jean-Luc Mélenchon ha Pierre Laurent, rener ar PCF. 

## Buhez prevez
Un tenner sport e oa Charb. A-raok e vuntr en doa goulennet ar gwir da zougen un arm evit en em wareziñ e-unan, ar pezh a oa bet nac'het gant ar bennadurezh vroadel.

## Liammoù diavaez
Georges Wolinski

**Georges Wolinski** a zo un treser gall, ganet d'an 28 a viz Mezheven 1934 e Tuniz ha drouklazhet d'ar 7 a viz Genver 2015 e Pariz, e-pad ar gwalldaol e burevioù Charlie Hebdo.

## Gwelout ivez
Tignous

**Tignous**, pe *Bernard Verlhac* e wir anv, a zo un treser gall, ganet d'ar 1añ a viz Genver 1957 e Pariz ha drouklazhet d'ar 7 a viz Genver 2015 e Pariz, e-pad ar gwalldaol a-enep burevioù Charlie Hebdo.
## Labourioù
* 1991 : *On s'énerve pour un rien*
* 1999 : *Tas de riches*
* 2006 : *Le Sport dans le sang*
* 2008 : *C'est la faute à la société*
* 2008 : *Le Procès [[Yvan Colonna|Colonna]]*
* 2010 : *Pandas dans la brume*
* 2010 : *Le Fric c'est capital*
* 2011 : *5 ans sous Sarkozy*
## Gwelout ivez
Ded Moroz

**Ded Moroz** (Дед Мороз e ruseg, Дзед Мароз e belaruseg, Дід Мороз en ukraineg), pe Dedushka Moroz (Дедушка Мороз e ruseg) eo paotr kozh ar skorn, e broioù slavek zo (Rusia, Belarus, ...). Tennañ a ra e boltred da Tad-kozh an Nedeleg er broioù kornôk bremañ, met n'eo ket ar memes den ha ne vez ket lidet Nedeleg ahont er memes koulz. Kontet e vez e tegas profoù d'ar vugale met roet e vezont da zeiz kentañ ar bloaz.

Ded Moroz en deus ur verc'h-vihan, Snegourotchka, ur plac'h yaouank hag a zeu gantañ da reiñ profoù d'ar vugale ha da skoazellañ anezhañ. E Veliki Oustug emañ o chom, en un ti bras. Hag e verc'h-vihan he deus he zi e Kostroma.

## Pennad kar
*Morozko
Henriette Bro-C'hall

**Henriette Bro-C'hall** zo anv meur a briñsez c'hall:

*Henriette Bro-C'hall (1609-1669), bugel diwezhañ Herri IV (Bro-C'hall), rouanez Bro-Saoz ;
*Henriette Bro-C'hall (1727-1752), eil merc'h Loeiz XV, c'hoar gevell Elesbed Bro-C'hall (1727-1759).

## Pennad kar
*Henriette
Henriette

**Henriette** zo un anv-bihan gallek hag un anv-bihan saoznek.

## Adstummoù
**[[Harriet]]* zo un adstumm d'an anv gallek Henriette, marteze diwar batrom an anv Harry a zo deuet eus Henry. 

## Yezhoù all
*Enricheta, en italianeg.
*Enriqueta, e spagnoleg.
*Henrietta, e saozneg, bet diouzh ar c'hiz ur pennad, hag anv meur a lec'h e SUA.

## Gerdarzh
*Diwar an anv Henri, bet anv pevar roue gall, tri anezho er XVIvet kantved 

## Tud
### Rouenezed ha priñsezed
* Henriette Bro-C'hall, anv div briñsez c'hall.
* Henriette von Nassau-Weilburg, anv div briñsez alaman.

#### XVvet kantved
* Henriette von Mömpelgard (* 1384 pe 1391, † 1444), kontez Württemberg.

#### XVIvet kantved

* Henriette de Clèves, pe Henriette von Kleve-Nevers (1542 -1601).
* Catherine Henriette de Balzac d'Entragues, serc'h d'ar roue gall Herri IV.

#### XVIIvet kantved

* Henriette Marie de France (1609-1669), priñsez c'hall, dimezet d'ar roue Charles Iañ Bro-Saoz, hag anavezet ivez evel Henrietta Maria of France; hi an hini zo kaoz da vrud an anv Henrietta;
* Luise Henriette von Oranien (Den Haag 1627–1667 Berlin ), priñsez izelvroat, Kurfürstin Brandenburg;
* Henriette Adelheid Savoia (1636-1676), Kurfürstin Bavaria
* Henrietta Anne Stuart (1644–1670), dugez Orléans;
* Henriette Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel (1669–1753), abadez.

#### XVIIIvet kantved
* Henriette Rénard (1685-1724), serc'h da Aogust II, 
* *Karoline Henriette Christine Philippine Luise von Pfalz-Zweibrücken*, pe Karoline von Pfalz-Zweibrücken (1721-1774), landgravez Hessen-Darmstadt;
* Henriette Bro-C'hall (1727-1752), eil merc'h Loeiz XV, c'hoar gevell Elesbed Bro-C'hall (1727-1759);
* Louise Henriette de Bourbon (1726-1759).

#### XIXvet kantved

* Henriette Alexandrine von Nassau-Weilburg (1797 - 1829), pried an arc'hdug Karl von Österreich.

### Tud ordinal
* Henriette Vogel (1780-1811), muzenn Heinrich von Kleist
* Henriette Walter (g. e 1929) yezhoniourez

## Lec'h
* Henriette (Minnesota), e SUA.
Liliane Maigné

**Liliane Henriette Maigné**, bet ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1928 e Pariz (Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 20 a viz Kerzu 2004 e Lemojez (Haute-Vienne, Bro-C'hall), a oa un aktourez (c'hoariva ha sinema) c'hall.

Dimezet e voe (1950-?) d'an den a sinema gall Jean-Charles Tacchella.

## He filmoù er sinema
#### [[1940]]-[[1949]] : seizh film
* 1941 : *[[Notre Dame de la Mouise]]* sevenet gant Robert Péguy,
* 1943 : *[[Le Corbeau]]* gant Henri-Georges Clouzot,
* 1944 : *[[Cécile est morte]]* gant Maurice Tourneur,
* 1949 : *[[Manon (film, 1949)|Manon]]* gant Henri-Georges Clouzot (eil film a-gevret),
* 1949 : *[[Huit heures sous l'horloge]]* film berr gant Fred Savdie,
* 1949 : *[[Au royaume des cieux]]* gant Julien Duvivier,
* 1949 : *[[On ne triche pas avec la vie]]* gant René Delacroix ha Paul Vandenberghe.
#### [[1950]]-[[1959]] : c'hwec'h film (trizek en holl)
* 1950 : *[[La Maison du printemps]]* sevenet gant Jacques Daroy,
* 1952 : *[[Nous sommes tous des assassins]]* gant André Cayatte,
* 1952 : *[[La Fête à Henriette]]* gant Julien Duvivier (eil film a-gevret),
* 1953 : *[[Des quintuplés au pensionnat]]* gant René Jayet,
* 1955 : *[[Le Dossier noir]]* gant André Cayatte (eil film a-gevret),
* 1958 : *[[Péché de jeunesse]]* gant Louis Duchesne.

## Liamm diavaez
* '''Liliane Maigné''' war Internet Movie Database
Gyula Illyés

:*En [[hungareg]] e reer gant *'Illyés Gyula** met dalc'het e vezo da stumm kornôgel urzhiadur an anvioù tud amañ''.
<HR noShade>

**Gyula Illyés*' (ganet d'an 2 a viz Du 1902, aet da anaon d'ar 15 a viz Ebrel 1983) a oa ur barzh hungariat hag ur skrivagner. Bet eo bet unan eus ar re en em lesanve o-unan "népi" ("O tont deus ar bobl"), skrivagnerien anezho mennet da ziskouez dre kredennoù politikel sokial ha sokiologouriel kreñv diaester ar vuhez en o broioù orin. 

== *Gyula Illyés* hag [[Himnusz]] ==
E-kerzh mare kreñvañ an hollveliegezh komunour war bro [[Hungaria]] (1949-1956), Sekretour ar Strollad nemetañ ha komunour [[Mátyás Rákosi]] a savas ar goulenn gant ar barzh *Gyula Illyés'' hag ar sonaozour Zoltán Kodály, daou arzour brudet-mat d'ar mare-se, da seveniñ ur c'han broadel nevez evit Republik Poblek Hungaria e-plas an hini orin Himnusz.

Ar c'han broadel nevez a ranke bezañ hep liamm gant ar relijion gatolik hag unan broadel komunour. Nac'het e voe gant an daou zen.

## Barzhoniezh

* Nehéz föld (1928)
* Sarjúrendek (1931)
* Három öreg (1932)
* Hősökről beszélek (1933)
* Ifjúság (1934)
* Szálló egek alatt (1935)
* Rend a romokban (1937)
* Külön világban (1939)
* Egy év (1945)
* Szembenézve (1947)
* Két kéz (1950)
* Kézfogások (1956)
* Új versek (1961)
* Dőlt vitorla (1965)
* Fekete-fehér (1968)
* Minden lehet (1973)
* Különös testamentum (1977)
* Közügy (1981)
* Táviratok (1982)
* A Semmi közelit (1983)

## Skridoù plaen

* Oroszország (1934)
* Petőfi (1936)
* Puszták népe (1936)
* Magyarok (1938)
* Ki a magyar? (1939)
* Lélek és kenyér (1939)
* Csizma az asztalon (1941)
* Kora tavasz (1941)
* Mint a darvak (1942)
* Hunok Párisban (1946)
* Franciaországi változatok (1947)
* Hetvenhét magyar népmese (1953)
* Balaton (1962)
* Ebéd a kastélyban (1962)
* Petőfi Sándor (1963)
* Ingyen lakoma (1964)
* Szives kalauz (1966)
* Kháron ladikján (1969)
* Hajszálgyökerek (1971)
* Beatrice apródjai (1979)
* Naplójegyzetek, 1-8 (1987–1995)

## C'hoariva

* A tü foka (1944)
* Lélekbúvár (1948)
* Ozorai példa (1952)
* Fáklyaláng (1953)
* Dózsa György (1956)
* Kegyenc (1963)
* Különc (1963)
* Tiszták (1971)

## Notennoù ha daveennoù
Héléna Manson

**Héléna Manson**, bet ganet **Elena Eugénia Manson** d'an 18 a viz Eost 1898 e Caracas (Venezuela) hag aet da Anaon d'ar 15 a viz Gwengolo 1994 e Neuilly-sur-Seine (Hauts-de-Seine, Bro-C'hall), a oa un aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.

## He filmoù er sinema
* 1926 : *[[La Vocation d'André Carel]]* pe *[[La Puissance du travail]]* film mut sevenet gant Jean Choux,
* [...],
* 1943 : *[[Le Corbeau]]* gant Henri-Georges Clouzot,
* [...],
* 1989 : *[[Les Maris, les Femmes, les Amants]]* gant Pascal Thomas.

## Liamm diavaez
* '''Héléna Manson''' war Internet Movie Database
-48

706 *Ab Urbe Condita* = -48 kent J.-K.
## Darvoudoù
### [[Europa]]
#### Impalaeriezh roman
* Koñsuled : Caius Iulius Caesar II & Publius Servilius Vatia Isauricus
### [[Afrika]]
#### Egypt
* Faraon : Ptolemaios XIII Neos Dionysos (-51 / -47)
### [[Reter-Nesañ]]
#### Judea
* Hyrcan II (-63 / -40)
### [[Azia]]
## Arzoù, skridoù, ha teknikoù
## Relijionoù
## Ganedigezhioù -48
## Marvioù -48
## Levrioù talvoudus
Le Buçon

**Le Buçon** zo ur gumun c'hall hag un isprefeti en departamant Creuse, er rannvro Akitania-Nevez. Er bloaz 2021 e oa  a annezidi hag a reer *Aubussonnais* anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

2009 Aubusson Creuse France 3820640235.jpg|Ti ar Pallenner.
Aubusson 04.JPG|Ar c'hastell.
2009 Aubusson Creuse France 3822080989.jpg|Pont savet er .


## Kêrioù gevellet
*Eguisheim,  / Egsa, 

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun.

## Daveoù ha notennoù
Demetrios

**Demetrios** zo un anv-bihan gresianek.

## Adstummoù
**Démètre*, e galleg 
**Demetrius*, e latin
**[[Dimitri]]*, pe *Dmitri* e ruseg

## Tud
### Henamzer
#### Rouaned
* Demetrios Kalos
* Demetrios Iañ Makedonia (337–283 kent JK), lesanvet Poliorketes, mab da Antigonos Iañ Monofthalmos, Roue Makedonia (294–288 kent JK)
* Demetrios II Aitolikos, mab da Antigonos II, Roue Makedonia (239–229 kent JK)

#### Prederourien
*Demetrios Falereüs (Δημήτριος ὀ Φαληρεύς), ganet war-dro 360 kent JK ha marvet en 282 kent JK, prezeger ha politiker atenat, prederour peripatetiker ha skrivagner, diskibl da Aristoteles ha da Teofrastes, mignon da Ménandre. Kensaver levraoueg Alexandria. 

#### Tud all
* Demetrios (somatofilak), soudard gant Alesant Veur
* Demetrios Alopeke (IVvet kantved kent JK), kizeller
* Demetrios ar C'hronografer (dibenn an ), istorour yuzev

### Abaoe ar Grennamzer
* Demetrius Zvonimir (marvet e 1089), Roue Kroatia 1075-1089

## Lennegezh
*Demetrius, e A Midsummer Night's Dream gant William Shakespeare, 
*Demetrius, e Titus Andronicus gant Shakespeare
Rollulus rouloul

***Rollulus rouloul*** a zo ur spesad fazaned eus ar c'herentiad Phasianidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Rollulus* an hini eo.

Anvet e voe Phasianus Rouloul (kentanv) da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annezva
Bevañ a ra ar spesad e Borneo, Ledenez Malaysia, Sumatera ha Thailand.

## Liammoù diavaez
*  '''' el lec'hienn BirdLife International.
*  '''' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ithaginis cruentus

***Ithaginis cruentus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Ithaginis* an hini eo.

Anvet e voe *Phasianus cruentus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1821) gant an naturour saoz Thomas Hardwicke (1756-1835).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daouzek isspesad anezhañ :
* *Ithaginis cruentus affinis*, e stad Sikkim (biz India),
* *I. c. beicki*, e biz Qinghai (hanternoz-kreiz Sina),
* *I. c. berezowskii*, eus kornôg ha hanternoz Sichuan da greisteiz Gansu (kreiz Sina),
* *I. c. clarkei*, e menezioù Lichiang e gwalarn Yunnan (mervent Sina),
* *I. c. *'cruentus**', e hanternoz Nepal, gwalarn Bhoutan, kreisteiz Tibet,
* *I. c. geoffroyi*, e reter Tibet ha mervent Sichuan (kornôg Sina), gevred Tibet,
* *I. c. kuseri*, e hanternoz ha reter Assam (biz India), gevred Tibet,
* *I. c. marionae*, e kornôg Yunnan (mervent Sina), biz Myanmar,
* *I. c. michaelis*, e hanternoz Qinghai, Gansu (hanternoz-kreiz Sina)
* *I. c. rocki*, e kornôg Yunnan (mervent Sina),
* *I. c. sinensis*, e Shaanxi (kreiz Sina),
* *I. c. tibetanus*, e reter Bhoutan, gevred Tibet.

## Liammoù diavaez
*  ''Ithaginis cruentus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ithaginis cruentus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Arondisamant Lo Buçon

**Arondisamant Lo Buçon** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Creuse hag e rannvro Akitania-Nevez.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2017
Rannet e oa arondisamant Lo Buçon e 15 kanton hag e 99 kumun :
* kanton Auzances ;
* kanton Bellegarde-en-Marche ;
* kanton Chambon-sur-Voueize ;
* kanton Chénérailles ;
* kanton Crocq ;
* kanton Évaux-les-Bains ;
* kanton Felletin ;
* kanton Gentioux-Pigerolles ;
* kanton La Courtine ;
* kanton Lo Buçon ;
* kanton Royère-de-Vassivière ;
* kanton Saint-Sulpice-les-Champs.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Creuse d'ar 1 a viz Gouere 2017. 129 c'humun zo en arondisamant Lo Buçon bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Garait

**Arondisamant Garait** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Creuse hag e rannvro Akitania-Nevez.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2017
Rannet e oa arondisamant Garait e 15 kanton hag e 142 gumun :
* kanton Ahun ;
* kanton Bénévent-l'Abbaye ;
* kanton Bonnat ;
* kanton Bourganeuf ;
* kanton Boussac ;
* kanton Châtelus-Malvaleix ;
* kanton Dun-le-Palestel ;
* kanton Le Grand-Bourg ;
* kanton Garait-Norzh ;
* kanton Garait-Gevred ;
* kanton Garait-Mervent ;
* kanton Jarnages ;
* kanton Pontarion ;
* kanton Saint-Vaury ;
* kanton La Souterraine.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Creuse d'ar 1 a viz Gouere 2017. 127 kumun zo en arondisamant Garait bremañ.

## Daveoù
Lexias pardalis

***Lexias pardalis*** zo ur valafenn a zimorfegezh revel vras an digoadennoù ha lezioù koadegi kentael ecorannved indomalayel.
Zoltán Kodály

:*En [[hungareg]] e reer gant *'Kodály Zoltán** met dalc'het e vezo da stumm kornôgel urzhiadur an anvioù tud amañ.''
<HR noShade>

**Zoltán Kodály** ([[Hungareg]] : **Kodály Zoltán*', [ˈkodaːj ˈzoltaːn]), ganet d'ar [[16 a viz Kerzu]] [[1882]] hag aet da anaon d'ar [[6 a viz Meurzh]] [[1967]], a oa ur sonaozour, ur studier sonerezh tudoniour, ur c'helenner, ur yezhoniour hag ur prederour a orin hungariat. 

Anavezet ez eo dreist-holl dre ar bed evit bezañ krouer an hentenn deskiñ sonerezh "an hentenn Kodály".

== *Zoltán Kodály'' hag Himnusz ==
E-kerzh mare kreñvañ an hollveliegezh komunour war bro Hungaria (1949-1956), Sekretour ar Strollad nemetañ ha komunour Mátyás Rákosi a savas ar goulenn gant ar barzh Gyula Illyés hag ar sonaozour Zoltán Kodály daou a arzourien brudet-mat ar mare, da seveniñ ur c'han broadel nevez da Republik Poblek Hungaria e-plas an hini orin Himnusz.

Ar c'han broadel nevez a ranke bezañ hep liamm gant ar relijion gatolik hag unan broadel komunour. Nac'het e voe gant an daou zen.

## Oberennoù

## Operaioù
* Háry János, Op. 15 (1926)
* Székelyfonó (The Spinning Room) (1924–1932)

## Kensonadegoù
* Summer Evening (1906, revised 1929)
* Háry János Suite (1926)
* Dances of Marosszék (1930)
* Dances of Galánta (1933)
* Variations on a Hungarian Folksong Fölszállott a páva (The Peacock) (1939)
* Concerto for Orchestra (1939–1940)
* Symphony (1930s–1961)

## Sonerezh kambr / Binvioù sonerezh
* Adagio for violin (or viola, or cello) and piano (1905)
* Intermezzo for string trio (1905)
* String Quartet No. 1 in C minor, Op. 2 (1908–1909)
* Cello Sonata, Op. 4 (1909–1910)
* Duo for violin and cello, Op. 7 (1914)
* Sonata for solo cello, Op. 8 (1915)
* String Quartet No. 2, Op. 10 (1916–1918)
* Szerenád (Serenade) for 2 violins and viola, Op. 12 (1919–1920)
* Pange lingua, Praeludium for organ (1931)
* Organoeida ad missam lectam (Csendes mise) (1944)
* Epigrammak (1954)

## Laz-kanañ
* Este (1904)
* Psalmus Hungaricus, Op. 13 (1923)
* Matrai kepek (1931)
* Jézus és a kufárok (1934)
* Ének Szent István Királyhoz (1938)
* Te Deum (1939)
* Missa Brevis for soloists, chorus and organ (1942, 1948)
* Laudes organi for chorus and organ (1966)
* Adventi ének (Veni, Veni Emmanuel) for mixed choir a cappella
"Weird Al" Yankovic

**Alfred Matthew Yankovic**, bet ganet e Downey (Kalifornia, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 10 a viz Here 1959, a zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.

## Notennoù ha daveennoù
Rhinopomastus cyanomelas

***Rhinopomastus cyanomelas*** a zo ur spesad evned e-touez kerentiad ar *[[Phoeniculidae]]*.

## Doareoù pennañ
Common Scimitarbill, Rhinopomastus cyanomelas, at Marakele National Park, Limpopo, South Africa (45989350054).jpg|*R. c. schalowi*

## Boued

## Annez
Bevañ a ra an daou isspesad anezhañ en Afrika issahara :
* *Rhinopomastus cyanomelas cyanomelas* — Afrika ar su
* *Rhinopomastus cyanomelas schalowi* — Afrika ar reter

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Rhinopomastus cyanomelas'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Bucorvus abyssinicus

***Bucorvus abyssinicus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Bucorvidae hag int-i kar d'ar c'halaoed.

Anvet e voe *Buceros abyssinicus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vellkeineged ha divellkeineged bihan dreist-holl ha kemer frouezh, gagn, greun ha had ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, en un takad hag a ya eus Gambia/Senegal da Etiopia, hanternoz Ouganda ha biz Kenya.

## Liammoù diavaez
*  ''Bucorvus abyssinicus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bucorvus abyssinicus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Bernard Lancret

**Bernard Lancret**, bet ganet **Bernard Paul Mahoudeau** d'ar 4 a viz Gwengolo 1912 e Gonesse (Val-d'Oise a-vremañ, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Gwengolo 1983 e Mougins (Alpoù-an-Arvor, Bro-C'hall), a oa un aktour (c'hoariva ha sinema) gall.

## E filmoù er sinema
* 1935 : *[[La Kermesse héroïque]]* sevenet gant Jacques Feyder,
* [...],
* 1943 : *[[Le Corbeau]]* gant Henri-Georges Clouzot,
* [...],
* 1956 : *[[Mlle Pigalle]]* gant Michel J. Boisrond.

## Liamm diavaez
* '''Bernard Lancret''' war Internet Movie Database

## Notennoù ha daveennoù
Sancha Portugal (1180-1229)

**Sancha de Portugal** pe **Sancha Sánchez**, anavezet ivez evel **Santez Sancha** ( 1180-1229), a oa infantez Portugal ha gwenvidigez katolik.

Merc'h e oa d'ar roue Sancho Iañ Portugal ha d'e bried Dulce Berenguer (1152-1198), hag a oa priñsez aragonat, ha merc'h da Petronila Aragon.

Ne zimezas ket, mont a reas da leanez hag abadez Lorvão e voe.

## Pennad kar
*Sancha
Tour Breizh

**Tour Breizh** zo un tour bras, ha tour uhelañ Breizh, 144 m dezhañ, 32 estaj, e kreiz-kêr Naoned. Savet e oa bet gant Claude Devorsine, diwar goulenn maer Naoned d'ar mare-se, André Morice ha digoret er bloavezh 1976. Deuet eo da vezañ unan eus arouezhioù kêr an Duged. Serret eo abaoe 2020 hag addigorret e vo etre 2025 ha 2030.

## Istor
Ur souezhadenn eo lec'h Tour Breizh : fabourzh Marchix a oa bet gwallaozet gant bombezadegoù an Amerikaned e-pad an Eil Brezel-bed. Graet e oa an tour evit diskouez galloud ekonomikel ar vro. Diaes e voe sevel an tour ivez abalamour d'an dachenn a oa gant 15m dilive eus an eil penn d'egile. Ar raktres kentañ a oa ober un tour gant :
* Ur greizenn genwerzhel war an 3 estaj kentañ 
* Ur parklec'h gant ur stal drelosk hag a vije tu da vont e-barzh eus plasenn Breizh hag eus Plasenn ar Sirk.
* Burevioù
* Ur savenn-douar gant ur preti gwelmeur a 200m²
Kroget o doa al labourioù e 1971 hag echuet o doa gant 2 vloaz dale e 1976.
Ne reas ket berzh diouzhtu hag ar c'hontrol e voe kentoc'h peogwir ne veze feurmet nemet tro-dro an hanter eus ar plas abalamour d'ar feurmoù re uhel. Evit leuniañ an tour e voe lakaet gant an ti-kêr un tamm eus e servijoù e-barzh. Goude eo bet leuniet an tour gant servijoù Meurgêr Naoned hag an Ti-Post.
D'ar c'hentañ a viz Kerzu 2012 e oa bet un den o lammat gant un harz-lamm eus an 32vet estaj.

## An Neizh
E 2012 e-keñver "Beajiñ d'An Naoned" ("Le Voyage à Nantes" e galleg), eo bet digor "An Neizh", un davarn en 32vet estaj. Ijinet oa bet al lec'h gant Jean Jullien, un arzour bet ganet en Naoned, hag o chom e Londrez. Serret eo bet e 2020.

## Ur raktres nevez
Abaoe miz Even 2020 eo bet gouloet ha serret an tour. Renevezet e vo ar savadur e-pad etre 5 ha 10 bloaz. Emañ ar berc'henned, hag a zo 70, en o zouez ar stroll Giboire (66% eus al lodennoù), ar penngaser Lamotte (10%) hag an ti-kêr (19%), o prederiañ en ur raktres nevez evit an tour, gant burevioù, lojeiz, stalioù ha marteze ur raktres kevredigezhel.

## Dave ha notennoù
Arondisamant Besançon

**Arondisamant Besançon** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Doubs hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Besançon e 15 kanton hag e 268 kumun :
* kanton Amancey ;
* kanton Audeux ;
* kanton Baume-les-Dames ;
* kanton Besançon-Biz ;
* kanton Besançon-Gwalarn ;
* kanton Besançon-Kornôg ;
* kanton Besançon-Planoise ;
* kanton Besançon-Reter ;
* kanton Besançon-Su ;
* kanton Boussières ;
* kanton Marchaux ;
* kanton Ornans ;
* kanton Quingey ;
* kanton Rougemont ;
* kanton Roulans.
Arondisamant Montbéliard

**Arondisamant Montbéliard** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Doubs hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Montbéliard e 12 kanton hag e 171 kumun :
* kanton Audincourt ;
* kanton Clerval ;
* kanton Étupes ;
* kanton Hérimoncourt ;
* kanton L'Isle-sur-le-Doubs ;
* kanton Maîche ;
* kanton Montbéliard-Reter ;
* kanton Montbéliard-Kornôg ;
* kanton Pont-de-Roide ;
* kanton Saint-Hippolyte ;
* kanton Sochaux-Grand-Charmont ;
* kanton Valentigney.
Arondisamant Pontarlier

**Arondisamant Pontarlier** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Doubs hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Pontarlier e 8 kanton hag e 155 kumun :
* kanton Levier ;
* kanton Montbenoît ;
* kanton Morteau ;
* kanton Mouthe ;
* kanton Pierrefontaine-les-Varans ;
* kanton Pontarlier ;
* kanton Le Russey ;
* kanton Vercel-Villedieu-le-Camp.
Pontarlier

**Pontarlier** zo ur gumun c'hall hag un isprefeti en departamant Doubs, er rannvro Bourgogne-Franche-Comté. Er bloavezh  e oa  a annezidi hag a reer *Pontissaliens* anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

Porte Saint-Pierre (Pontarlier) en septembre 2014.jpg|Dor Sant-Pêr.
Pontarlier-p1030616.jpg|An ti-kêr.
Sapin de Noel de Pontarlier.JPG|Erc'h e Pontarlier.


## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun.

## Daveoù ha notennoù
Constança Portugal (1290-1313)

**Constança Portugal** (1290-1313) a oa un infantez portugalat, deuet da vout rouanez Kastilha.

## He buhez
Merc'h henañ ar roue Dinis Iañ hag e bried Isabel e oa. Dimezet da Fernando IV, roue Kastilha e 1302

Tri bugel he doe: 
*Leonor(1307-1359), dimezet da Alfonso IV Aragon;
**Constanza* (1308-1310), marvet da zaou vloaz;
*Alfonso XI (1311-1350), roue Kastilha.

Mervel a reas e 1313, da 23 bloaz.
Endre Bartay

**En [[hungareg]] e reer gant *'Bartay Endre** met dalc'het e vezo da stumm kornôgel urzhiadur an anvioù tud amañ''.
----

**Endre Bartay** pe **András Bartay*' a zo ganet e [[Széplak]] ([[Treuzsilvania]]) d'ar 4 a viz gouere 1799 aet eo da anaon d'ar 4 a viz here 1854 e [[Mainz]] en Alamagn. Ur sonaozour operaioù, un rener laz-seniñ hag ur c'helenner sonerezh e oa eñ.

Bet eo bet krouer ur skol sonerezh, ar [[Pestvárosi Énekiskola]] pe Skol kêriek Pest hag e c'hentañ rener.

Ur mab en deus bet [[Ede Bartay]] (1825-1901) hag a vezo soner ha kelenner sonerezh evel e dad.

== Endre Bartay Hag Himnusz ==

Pa oa rener an [[Nemzeti Színház]] pe [[C'hoariva broadel Hungaria]] (1843-1845) *Endre Bartay'' a vezo karget gant lakaat sonerezh war ar barzhoneg Szózat e 1843, choaz a raio ar stumm sevenet gant Béni Egressy er bloavezh 1840.

Bloaz war lerc'h e 1844 e vezo memes mod evit ar barzhoneg a teuio da vezañ kan broadel Hungaria Himnusz, ur genstrivadeg a vezo. Savet eo bet ar pozioù gant Ferenc Kölcsey e 1823 hag ar sonerezh gant ar sonaozour romantel Ferenc Erkel dibabet e son e 1844.

## Notennoù ha daveennoù
Bohdan Khmelnytsky

**Bohdan Khmelnytsky** eus ar c'hlan Abdank (en ukraineg : Богдан Зиновій Хмельницький), bet ganet d'ar 27 a viz Kerzu 1595, aet da Anaon d'ar 27 a viz Gouere 1657, a voe ur penn-kadour hag ur rener politikel evit Kozaked Ukraina. Aozañ a reas un emsavadeg vras enep an noblañs Polonat e 1648. Goude e varv e teuas Bohdan Khmelnytsky da vezañ arouez stourm ar Gozaked evit o frankiz hag un haroz ukrainat.
Sabbataï Tsevi

**Sabbataï Tsevi** (pe Zvi, Tzvi, Zevi, Zewi, Sevi, שַׁבְּתַאי צְבִי (Shabbetaï Tzvi) en hebraeg ha Sabetay Sevi en turkeg ; kentanv skrivet Sabbathai pe Shabtai ivez) a zo bet ganet e Smirn (bremañ Izmir e Turkia) d'ar 1añ a viz Eost 1626. Aet eo da Anaon en harlu e Ulcinj (Dulcigno) er Montenegro a-vremañ, e-kichen Albania a oa e dalc'h an Otomaned d'ar mare-se ; marvet war dro ar 17 a viz Gwengolo 1676.

Gwelet eo bet en e amzer evel ar Mesiaz gant un toullad yuzevien. Awenet en deus sektenn ar Sabbateaned pe Dönme e Turkia.
Moualc'h gouzoug gwenn

Ar **voualc'h gouzoug gwenn** a zo ur spesad evned, *Turdus albocinctus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged, amprevaned ha buzhug en o zouez ; kemer a ra drupennoù, frouezh ha hugennoù ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus menezioù Himalaya da greisteiz-kreiz Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Turdus albocinctus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Turdus albocinctus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Székely Himnusz

:*Arabat kemmeskañ *Székely Himnusz* (Meulgan ar Sikuled) gant [[Himnusz]] (Kan broadel Hungaria).*

***Székely Himnusz*** ("Meulgan Sikul") zo ur varzhoneg savet e 1921 ha dibabet gant Kuzul Broadel Sikul evel kan broadel ar vro Sikul d'ar 5 a viz Gwengolo 2009. György Csanády a skrivas ar c'homzoù ha Kálmán Mihalik a savas ar sonerezh.

N'eus ket eus ur vro Sikul (Hungariz o vevañ e Roumania) en un doare ofisiel ; un doare emrenerezh vihan zo avat, dindan beli Stad Roumania, hag anavezet ez eo bro Sikul gant Stad Hungaria.

E Treuzsilvania dreist-holl e vez kanet *Székely Himnusz*, a-raok ar c'hrogadoù sport hag al lidoù meur gant ar c'han broadel hungariat Himnusz ; ar ganaouenn *[[Szózat]]* a vez kanet ivez.
Bep bloaz e vez kanet a-leizh ar ganaouenn *Székely Himnusz* e-pad Devezh Frankiz Sikulia, un devezh lid aozet evit gounit emrenerezh ouzhpenn d'ar vro Sikul paneveken an adstagañ da Hungaria.

## Pozioù orin

## Pozioù a-vremañ

## Sonerezh


>


## Liammoù diavaez
*''YouTube''
Berengaria

**Berengaria** zo un anv gwregel e latin a gaver en euskareg hag italianeg. **Berengária** eo ar stumm e portugaleg.

## Yezhoù all
* Berenguera, e katalaneg
* Berenguela e spagnoleg
* Bérengère e galleg

## Tud
* Berenguera Barcelona (1116–1149), rouenez kenseur Kastilha, León ha Galisia
* Berengaria Navarra (1163-1230), merc'h da Sancho VI, roue Navarra, dimezet da Richarzh I Kalon-Leon, Roue Bro-Saoz.
* Berenguela Iañ Kastilha pe Berangaria (1179 pe 1180 – 1246), rouanez kenseurt León ha rouanez Kastilha
* Berengaria Portugal (1190-1221), infantez portugalat, Rouanez Danmark goude dimeziñ da Valdemar Iañ, Roue Danmark.

## Gwelet ivez
* Berengar, anv gourel.
Berenguera Barcelona

**Berenguera Barcelona** (1116 - 15 Genver 1149) a oa ur briñsez katalan deuet da vout rouanez kenseurt León hag impalaerez Spagn dre he dimeziñ da Alfonso VII el Emperador, roue León. Mamm e voe da zaou roue : Fernando II León ha Sancho III Kastilha, roue Kastilha.

Merc'h e oa da Ramon Berenguer III, kont Barcelona, ha d'e bried Dolça Provañs. C'hoar e oa da Ramon Berenguer IV, kont Barcelona war-lerc'h o zad.

Dimezet e voe e 1125 da Alfonso VII ha bugale o doe :
* Sancho III Kastilha (1134-1158), roue Kastilha ;
* Ramón Kastilha (1136- 1151) ;
* Sancha Kastilha (1137-1179), dimezet e 1157 da Sancho VI Navarra ;
* Fernando II León (1137-1188), roue León ;
* Constanza Kastilha (1141-1160), dimezet e 1154 da Loeiz VI Bro-C'hall ;
* Garcia Kastilha (~1142-1146) ;
* Alfonso Kastilha (1145-1149).
Umberto Nobile

**Umberto Nobile** a oa un ijinour war an aerlestrerezh hag un ergerzher italian. 

Ganet eo bet e Lauro d'an 21 a viz Genver 1885 hag aet da Anaon e Roma d'an 30 a viz Gouere 1978

Kelenner aerlestrsaverezh e Skol-veur Napoli eo bet e-pad ouzhpenn tregont vloaz. Bet eo bet rener ar Stabilimento militare di Costruzioni Aeronautiche e Roma eus 1919 betek 1928 ha jeneral rann an ijin aerlestrel evel ijinour an Aerlu Italian. 

Unan eus digorerien ha tud heverk istor an aerlestrerezh italian eo bet Umberto Nobile. Brudet eo bet goude bezañ bleinet an *[[Norge]]*, kentañ aerlestr o nijal a-us da Bennahel an Norzh e 1926. Mestr an aerlestr *[[Italia]]* eo bet e-kerzh un eil ergerzhadeg war-du ar Pennahel e 1928.

Roald Amundsen, an den kentañ o vezañ tizhet an daou Benn-Ahel goude bezañ kemeret perzh e beaj an *Norge* ivez, a gollas e vuhez e miz Mezheven 1928 pa oa aet da glask sikour Nobile ha skipailh an *Italia* kouezhet en norzh d'ar Svalbard o tistreiñ eus Pennahel an Norzh.
Jean Brochard

**Jean Brochard**, bet ganet d'an 12 a viz Meurzh 1893 e Naoned (Liger-Izelañ d'ar mare-se, Breizh) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Mezheven 1972 er memes kêr, a oa un aktour c'hoariva, sinema ha skinwel breizhat.

A-gevret gant e vreur, ar greantelour naonedat Marcel Brochard, hag an den a sinema Léo Joannon e krouas Studioioù Boulogne (e Boulogne-Billancourt, Hauts-de-Seine a-vremañ) e 1940-41.

## E filmoù er sinema
E kant daou film warn-ugent en holl en devoa c'hoariet.
Lincoln Ellsworth

**Lincoln Ellsworth** a oa un ergerzher Amerikan en douaroù arktek hag antarktek. Ganet eo bet d'an 12 a viz Mae 1880 e Chicago. Aet eo da Anaon d'ar 26 a viz Mae 1951. 

Mab oa da James Ellsworth, banker pinvidik ha perc'henn mengleuzioù, ha da Eva Frances Butler. Arc'hantaouiñ a reas e dad avantur an Norvegiad Roald Amundsen etrezek Pennahel an Norzh e 1925gant 100 000 $. Blenier an ergerzhadeg-se oa Ellsworth. 

Eus bourzh an aerlestr *Norge*, savet ha bleinet gant Umberto Nobile, e spurmant Amundsen hag Ellsworth pennahel an Norzh e 1926 e-kerzh un nijadenn etre ar Svalbard hag an Alaska. Ar wech kentañ e oa evoe gwelet ar pennahel hep arvar. 

Peder ergerzhadeg antarktek a reas Ellsworth etre 1933 hag 1939. Implijout a rae evel diazelec'h ha doare da gas e garr-nij ur vag kozh harinketa norvegian anvet gantañ Wyatt Earp diwar anv e haroz. 

D'an 23 a viz Du 1935 e tizoloas en Antartika menezioù a zoug bremañ e anv e-kerzh un nijadenn a-dreuz ar mor Atlantel eus enez Dundee betek kloued Ross. Envel a reas anezho Sentinel Range. Miret eo bet an anv -se evit rann norzh Menezioù Ellsworth.

E anv a zo bet roet ivez da Venez Ellsworth ha lenn Ellsworth, o daou en Antartika 

Bet e doa bet dre hêrezh aberzh e dad kastell Lenzbourg e Bro-Suis.
Janed Bro-Saoz (1165-1199)

**Janed Bro-Saoz** (1165-1199) a oa ur briñsez saoz, deuet da vout rouanez Sikilia ha kontez Toloza.

## He buhez
Ganet e oa e kastell Angers, en Anjev. *Alienor regina peperit filiam quam vocavit Johannam* voe skrivet en * Historiæ Anglicanæ Scriptores X*.
Merc'h e oa da Herri II (Bro-Saoz) ha da Eleanora Akitania. Seizhvet bugel he zud e oa. C'hoar e oa da Richarzh Iañ ha Yann Dizouar. Tremen a reas he yaouankiz e lez he mamm e Winchester ha Poitiers.

E 1176 e tegouezhas kannaded Gwilherm II Sikilia e lez Bro-Saoz da c'houlenn dorn Janed. Graet e voe an dimeziñ d'an 20 a viz Mae, ha d'ar 27 a viz Eost e lestras da vont da Sikilia dindan devezh John of Oxford, eskob Norwich, hag hec'h eontr, Hamelin de Warenne, kont Surrey. E Saint Gilles, e Bro-C'hall, e teuas uhelidi eus Rouantelezh Sikilia d'o c'haout : Alfano, Arc'heskob Capua, ha Richard Palmer, eskob Syracusa.

Goude ur veaj diaes e tegouezhas Janed en he bro nevez, enez Sikilia, d'an 13 a viz C'hwevrer 1177, hag ec'h euredas da Gwilherm II Sikilia ha gwiskañ a reas kurunenn Sikilia en iliz-veur Palermo. Hervez Robert of Torigny, o devoe ur mab, Bohemond, ganet e 1181, met mervel a reas en bugel; however, as there is no indication of him ever existing in any other source of the time, Torigny's words are tainted by invention or misconception, not to mention that Joanna would have been 14 or 15 at this time and therefore too young for a legal conception. Goude marv William e 1189, e chomas prizoniadez etre daouarn Tancred of Sicily.

## Dimeziñ ha bugale

Dimezet e voe da Gwilherm II Sikilia (*Guglielmo II* en italianeg). Bugale o doe :
*ur mab, Boemondo (1182- marvet yaouank, hag a oa bet, hervez *Chronique de Robert de Torigny, Tome II*, anvet da zug Puglia.

Addimeziñ a reas da Raimond VI, kont Toloza, ha tri bugel he doe: 
* Raimond (1197-1249), ar mab henañ hervez an *Annales de Burton*; kont Toloza ha markiz Provañs
* Janed (1198-1255); en *Extrait de l'ancien obitouiaire de l'abbaye de la Vaissy en Auvergne*, eo meneget bloavezh he marv ha degaset da soñj piv e oa he zud, ha piv e oa he fried, Bernard [II] Seigneur de la Tour
* ur mab (1199), marvet en bihan, goude e vadeziant, anvet Richarzh.

## Notennoù
Tabaré Vázquez

**Tabaré Ramón Vázquez Rosas** (ganet d'ar  e Montevideo - 6 a viz Kerzu 2020) zo ur politikour eus Uruguay. Medisin eus e vicher e oa kent bezañ maer Montevideo hag e penn ar gostezenn Frente Amplio ("Talbenn ledan", un unvaniezh strolladoù eus an tu-kleiz) eus 1996 betek 2005. Prezidant Uruguay e voe etre ar 1añ a viz Meurzh 2005 hag ar 1añ a viz Meurzh 2010. 

Ar c'hentañ prezidant eus an tu-kleiz dilennet en Uruguay e voe. An hini kentañ e voe ivez ha ne oa ket en eil pe eben eus an div gostezenn vras eus an tu-dehoù, ar strollad "Colorado" pe ar strollad "Blanco".

En diskar-amzer 2014 e voe dilennet en-dro, en anv ar Frente Amplio adarre. En eil tro, d'an 30 a viz Du, e tapas 56,6 % eus ar mouezhioù.
The Prodigy

**The Prodigy** a zo ur strollad sonerezh elektronek hag elektropunk a orin eus Braintree, Essex, Bro-Saoz. Savet e voe e 1990 gant Liam Howlett ha berzh a rejont er bloavezhioù 1990. Gwerzhet o deus ouzhpenn 20 milion a bladennoù er bed, ur rekord e istor an dance. 

## Izili The Prodigy
* Keith Flint: kan, dañs (1990-2019)
* Liam Howlett: klavieroù, taboulinoù, laptop, computer (1990-)
* Maxim Reality: MC, beatbox, kan (1990-)
* Leeroy Thornhill: klavieroù, MC, dañs (1990-2000)
* Sharky: kan, dañs (1990-1991)

## Pladennoù
### Studio
* *Experience* (1992)
* *Music for the Jilted Generation* (1994)
* *The Fat of the Land* (1997)
* *Always Outnumbered, Never Outgunned* (2004)
* *Invaders Must Die* (2009)
* *The Day Is My Enemy* (2015)
**No Tourists* (2018)
### Live
* *World's On Fire* (2011)
### Kendastum
* *The Dirtchamber Sessions Volume One* (1999)
* *Their Law: The Singles 1990-2005*
### EP
* *What Evil Lurks* (1991)
* *Voodoo People* (1995)
* *Baby's Got A Temper* (2002)
* *Lost Beats* (2009)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Sol

**Sol** a dalv meur a dra, e meur a yezh.

## Heol
E latin, spagnoleg ha portugaleg e dalv sol kement hag heol. Kavout a reer a ger e :
* Sol, anv un doue ha personnadur an heol e Henroma
* Sol de Mayo, un arouez broadel en Arc'hantina hag Uruguay

## Skiantoù ha teknikoù
* e kimiezh, ar sol zo un dileizhenn godoidel lec'h m'emañ ar sistem ken berus hag ul liñvenn
* en tisaverezh hag er munuzerezh, ar sol eo al lodenn eus ur pezh lec'h m'emañ o pouezañ ur pezh all
* e planedoniezh eo ar sol pad un deiz an heol war ar blanedenn Meurzh
* *Speed of Light* : tizh ar gouloù e saozneg

## Boued
* harink sol zo harink bet solet, da lavaret eo moget ha sec'het 
* er geginerezh, ur sol hilienn a zo ur bouilhoñs aozet evit prientiñ un hilienn

## A bep seurt
* sol, unan eus an notennoù sonerezh
* ar sol pe solenn, lodenn draoñ ar boteier
* ar sol eo unanenn voneiz Perou

## Anv-tud
* Sol de Grisolles, (1761-1836), penn chouan breizhat
* Armando Calderón Sol (1948-2017), prezidant El Salvador eus 1994 betek 1999
* Sol Campbell (1974-), c'hoarier mell-droad saoz
Devezh Frankiz Sikulia

**Devezh Frankiz Sikulia** pe **Day of Szekler Freedom** pe c'hoazh **Székely Szabadság Napja** zo un devezh lid aozet d'an 10 a viz Meurzh bep bloaz gant tud Sikulia ( Szeklerland, e-kreiz bro Roumania). D'an devezh-se e vez kanet e-leizh ar ganaouenn Székely Himnusz, kan broadel Sikulia.

## Aozerien Devezh Frankiz Sikulia
Ar strollad a urzh *Devezh Frankiz Sikulia* a vez graet Székelyföldért Társaság (Aozadur evit dieubidigezh bro Sikulia) anezhañ hag o kaout György-Mózes Árpád da zanvez prezidant. Ul lod ez eo eus ar Székely Nemzeti Tanács (Kuzul Broadel ar Sikuled)

Strolladoù Hungariz all dre ar bed a ro harp da *devezh Frankiz Sikulia* evel Kengevredad broadel Hungariz ar C'hanada (The National Alliance of Hungarians in Canada),

## Sked Devezh Frankiz Sikulia
Muioc'h-mui e emled an devezh-se gant an Hungariz e Hungaria met ivez dre ar bed holl a-benn goulenn an emrenerezh ledan paneveken an adstagañ d'ar vamm-vro. 

Al led n'ed eo ket nemetken en bro Sikulia hag ar vamm-vro met ivez war zu ar vroioù estren en Europa ar c'hôrnog paneveken e broioù estren d'ar c'hevandir europaat.

## Tabutoù tro-dro Devezh Frankiz Sikulia
Sevel a ra tabut etre bro Roumania ha bro Hungaria war an dachenn bolitikel war kudenn Sikulia.

Viktor Orbán er bloavezh 2014 a zo savet evit reiñ harp da frankiz bro Sikulia (1,2 million a hungariz), betek mont da reiñ e harp d'an holl Hungariz ledet dre:
* Slovakia (500 000)
* Serbia (250 000)
* Ukraina e korn bro treuzkarpatia (150 000)

An dra-se a zo gwelet gant pennoù ar vroioù tro-dro ha plantet e kaozioù Orbán evel un diskleriadur kreñv, impalaeriel, hag harpet gant bro Rusia.

## Tro-dro da Devezh Frankiz Sikulia

* An 10 a viz Meurzh 2015, András Schiffer diskennad da Árpád Szakasits en deus bet kemeret perzh en ur vanifestadeg gant 500 a dud e-pad *Devezh frankiz Sikulia*
* Ar strollad politikel Jobbik a zo a-du krenn gant reiñ harp da frankiz Sikulia paneveken adpakañ douaroù kollet Hungaria e Roumania.
* Kuzul Sevenadurel Breizh en deus bet roet harp da selloù politikel frankiz Sikulia d'an 28 a viz gouere 2014
* Bernard Le Calloc'h, un istorour Breton a zo bet enoret gant ar Székely Nemzeti Tanács (Kuzul Broadel ar re Sikul)

## Skeudennoù Devezh Frankiz Sikulia

File:Autonomy of Székely Land - Day of Székely Freedom 2013.03.10 (9).JPG|Pitti Katalin o kanañ 
File:Autonomy for Székely Land ! - 2013.10.27 (9).JPG|Baleadeg evit an emrenerezh 
File:Székely flag - Bugac, Kurultáj 2014 (3).JPG| Lid dre an adsevel istorel
File:Székely flag - Kossuth tér, 2014.05.10 (23).JPG| Manifestadeg e kêr Budapest Devezh Frankiz Sikulia
File:Autonomy of Székely Land - Day of Székely Freedom 2013.03.10 (15).JPG| Devezh Frankiz Sikulia (10 a viz Meurzh 2013)


## Liammoù Diavaez
* Székely Nemzeti Tanács (Kuzul Broadel ar re Sikul)
* Székelyföldért Társaság

## Notennoù ha daveennoù
Neil Diamond

**Neil Diamond**, bet ganet **Neil Leslie Diamond** d'ar 24 a viz Genver 1941 e Brooklyn (e Kêr New York, Stadoù-Unanet Amerika), a zo ur c'haner-sonaozer stadunanat hag en deus kroget gant e vicher e 1962.

Anavezet eo evit bezañ savet sonerezh *[[Jonathan Livingston Seagull (film)|Jonathan Livingston Seagull]]*, ar film sevenet gant Hall Bartlett a deuas e-maez e miz Here 1973.
Gontrodo Pérez

**Gontrodo Pérez** (war-dro 1105 - 1186), pe * Gontrodo Petri* hervez an dihelloù, a oa mamm da Urraca la Asturiana, rouanez Pamplona.

Merc'h e oa d'an aotrou Pedro Díaz de Valle, ha d'e bried María Ordóñez. He zud-kozh a-berzh tad e oa Diego Gutiérrez ha Gotina Pérez, he zud-kozh a-berzh mamm e oa Ordoño Álvarez, alférez real ha diskennad eus an infant Ordoño Ramírez *el Ciego* (an dall), ha Gontrodo Sol Rodríguez. He zad, hervez ar gelennerez Margarita Torres Sevilla-Quiñones de León, a oa aotrou Torres de León hag ar Valle de Mansilla. 

Dimeziñ a reas da Gutierre Sebastiániz, a oa «potestas» pe «teniente» (aotrou) Aguilar, kreñvlec'h nepell diouzh Oviedo, meneget e anv en 1137 en dihelloù Manati San Salvador (Celorio). Tri bugel o doe:

*Sebastián Gutiérrez
*Diego Gutiérrez
*Aldonza Gutiérrez

Un darempred tomm a voe etre Gontrodo hag ar roue Alfonso VII, pa deuas da vougañ emsavadeg ar c'hont Gonzalo Peláez, hag ur verc'h o doe, Urraca, a zimezas d'ar roue García Ramírez, roue Pamplona.
Bar-sur-Aube

**Bar-sur-Aube** zo ur gumun c'hall, en departamant Aube, er rannvro Grand Est.

*Baralbins* a vez graet eus an annezidi e galleg.

## Liammoù diavaez
* Ofis touristerezh Bar-sur-Aube
Richard Evelyn Byrd

**Richard Evelyn Byrd** a zo un ergerzher hag un nijer amerikan. Nijer oa en US Navy, gant ar rank a eilamiral. 
Ganet eo bet e Winchester d'an 25 a viz Here 1888. Aet da Anaon e Boston d'an 11 a viz Meurzh 1957. 

Studiet en deus e Akademiezh Soudardel Shenandoah, Skol-uhel Soudardel Virginia, Skol-veur Virginia (1904-1908) hag Akademiezh Merdeiñ Annapolis (1912).
Mont a reas en US Navy e 1912. Bez e voe war vourzh an USS Kentucky, an USS Wyoming hag an USS Missouri. Kemer a reas perzh er brezel enep Mec'hiko hag e dalc'h Veracruz e 1914. Anvet e voe goude war lestr-bale Sekretour Stad ar Verdeadurezh ha war hini ar Prezidant.

Kuitaat a reas ar servij war vor e 1919 met kendelc'her a reas da labourat e Burev impljidi ar verdeadurezh e Washington. Deskiñ a reas sturiañ kirri-nij e Pensacola ha diskouez a reas bezañ dedennet gant ar binvioù merdeerezh implijet en aerlestrerezh. Enklaskoù a reas war ar gwallzarvoudoù kirri-nij hag e voe kuzulier an US Navy e 1919.

E karg eus sturierien kirri-nij ergerzhadeg arktek Donald Baxter MacMillan (1925) e voe. D'an 9 a viz Mae 1926 e klaskas nijal a-us da bennahel an Norzh gant ar Fokker F.VIIa/3m anvet *Josephine Ford*, un toullad devezhioù a-raok nijadenn Roald Amundsen a-us d'ar Pennahel gant an aerlestr *Norge*. Resev a reas medalenn ar C'hendalc'h.

D'an 29 a viz Mezheven 1927 e teuas a-benn da dreuziñ ar mor Atlantel etre New York ha Ver-sur-Mer gant ur Fokker F.VIIa/3m anvet *America*. 

Reiñ a reas lañs d'e gentañ ergerzhadeg en Antarktika e 1928 gant daou lestr ha tri c'harr-nij prienteet evit se. Gellout a reas ar bed a-bezh heuliañ an ergerzhadeg a-drugarez d'ar skingomz. Ur c'hamp diazez a voe savet e-kerzh an hañv 1928 war gloued bras Ross. Anvet e voe Ver-sur-Mer e-koun treizhadenn miz Mezheven 1927. D'an 29 a viz Du 1929 e teuas Byrd a-benn da nijal a-us da bennahel ar Su goude un nijadenn arvarus a 18 eurvezh. Sturiañ a rae ur Ford Trimotor anvet *Floyd Bennett*. Pa zistroas e voe youc'het dezhañ e straedoù New York.

Kemeret en deus perzh e teir ergerzhadeg all en Antarktika : 

E 1933-1935 : darbet e voe dezhañ mervel abalamour d'an amzer fall ; savetaet e voe a-drugarez d'ar skingomz. Prestet en doa André Citroën tri c'harr Citroën-Kégresse barrek da c'houzañv 70° dindan zero evit an ergerzhadeg-se.

E 1939-1941

E 1946-1947, "oberiadenn Highjump" a voe ar brasañ ergerzhadeg en Antarktika. Un niver bras a listri, a girri-nij, a dud hag a dzafar a voe bodet. Harzet e voe an ergerzhadeg a greiz holl goude ma voe kouezhet ur c'harr-nij ha ma voe bet stoket un isberg gant ul lestr-spluj.

E 1955 e voe e penn ergerzhadeg Deep Freeze I ha II a stalias an diazezlec'h pad amerikan McMurdo war aod mor Ross (1955-1957).

Roet eo bet e anv da zaou lec'h : Menez Byrd war enez Ross en Antarcktika ha krater Byrd war al loar.
 
Roet eo bet e anv da zaou lestr eus an US Navy ivez : al lestr-karg USNS Richard E. Byrd hag an al lestr-distruj USS Richard E. Byrd.
Yann Kersalé

**Yann Kersalé**, bet ganet e Pariz d'ar 17 a viz C'hwevrer 1955, a zo un neuzier gall. Implijout a ra ar gouloù evel arzourien all pri pe livioù.

Desavet e voe Yann Kersalé e Douarnenez ha studiañ a reas e Skol an Arzoù-kaer e Kemper e-lech ma tapas e ziplom e 1978.

Kenlabourat a ra gant tisavourien eus ar re vrudetañ: Helmut Jahn evit *Sony Center* Berlin hag Aerborzh Bangkok, Jean Nouvel evit gwerenneg C'hoarigandi Lyon, Mirdi Branly e Pariz, Louvre Abu Dhabi, Torre Agbar e Barcelona... Gwelet eo bet e oberennoù ivez en Angers, e Bourdel, en Enghien-les-Bains, e Gennevilliers, e Naoned, e Nisa, e Roazhon, e Sant-Nazer, e Bonn, e Bruxelles, e Kopenhagen, e Seoul, e Gres, e Japan, e Luxembourg hag e Portugal.

## Un nebeud oberennoù

Torre Agbar illuminé par Yann Kersalé.jpg|Torre Agbar, Barcelona, miz Gwengolo 2005, tisavour : Jean Nouvel
SonyCenterAtNight.jpg|Sony Center, Berlin, tisavour: Helmut Jahn
L'amorse du bleu P1000755.jpg|*L'amorce du bleu*, Nisa


## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel