open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bursard

**Bursard** zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe e  Kanton Essay  hag e Distrig Alençon. Lakaet e voe en Arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800 hag e  Kanton Le Mêle.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas c'hwezek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,23% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi: d'an 30 a viz Gouhere 1944 e voe lazhet daou nijour saoz eus ar Royal Air Force Volunteer Reserve pa gouezhas o c’harr-nij er gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

Bursard - Église Saint-Denis 20180930-01.jpg|An iliz katolik.
Bursard - croix de cimetière 20180930.jpg|Ar groaz.
Bursard_-_Tombe_du_commonwealth.jpg|Ar bez.

* Iliz katolik *Sant Denez*, , adkemennet, luc'hskeudennoù.
* Ur groaz er vered.
* Monumant ar re varv (1914-1918) dirak ar maerdi, luc'hskeudenn.
* Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Lun Fask

**Lun Fask** eo eil devezh Amzer Pask hag un devezh dilabour e broioù niverus. Evit ar Gristeniezh kornôgel eo eil devezh an Octavius Pask; evit ar Gristeniezh Reter eo eil devezh ar Sizhunvezh skedus.
Stad a wir

Ar **Stad a wir (Stad-lezenn)** zo ur meizad lezennel, prederouriezhel ha politikel a lak al lezenn e penn ar galloud politikel. Gortoz a reer digant an holl, gouarnourien ha tud gouarnet, an hinienn koulz hag ar galloud foran, bezañ sujet d'ar memes lezenn diazezet.
Adil Rami

**Adil Rami**, ganet d'ar 27 a viz Kerzu 1985 e Bastia, zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel gall hag en deus c'hoariet evel difennour.

## Buhez micherel
Kregiñ a reas Rami gant e vicher melldroader en ES Fréjus, hep bezañ tremenet dre ur greizenn stummañ. Merzet e voe neuze gant LOSC Lille ma c'hoarias e c'hoari kentañ e Ligue 1. Goude bezañ gounezet ar c'hopa doubl e 2011 ez eas e-barzh ar c'hevread spagnol hag er Valencia CF. En em staliañ a reas Rami ha dizoloiñ a reas ar Champions League, ha goude-se e kollas e blas tamm-ha-tamm.

E miz Genver 2014 ez eas kuit evit mont da AC Milano, a oa o stourm war dachenn ar sport d'ar mare-se. E-kerzh an hañv 2015 e tistroas Rami da Spagn, da Sevilla FC, ma roas e c'hoarioù tro dezhañ da zistreiñ d'ar skipailh gall. E fin e goulzad kentañ e c'hounezas Kevre Europa 2016 hag e voe ezel eus ar gourfenn e Kib Spagn.

E-kerzh an hañv 2017 e oa aet Rami en-dro gant Rudi Garcia, e c'hourdoner eus Lille, en Olympique de Marseille ha c'hwitet en doa e gourfenn Kevre Europa 2018.

Daoust da c'houlennoù kentañ kevredad Maroko e tibabas Rami c'hoari evit Bro-C'hall. Gant Les Bleus en doa kemeret perzh en Euro 2012 hag e kampionad 2016 e Bro-C'hall, a-raok gounit Kib vell-droad ar bed 2018 hep bezañ c'hoariet krogad ebet er genstrivadeg.

Abaoe 2022 ez eo Rami kuzulier mell-droad evit TF1. E 2023 e teuas da vezañ ezel eus *[[Les Grosses Têtes]]* war RTL.
Rhinocrypta

***Rhinocrypta*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Rhinocrypta lanceolata]]*, daou isspesad — *R. l. *'lanceolata**' ha *saturata* — dezhañ, brosezat e su-kreiz Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Peter Geiger

**Peter Geiger**, ganet d'an 22 a viz Here 1942, hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Ebrel 2025, a oa un istorour eus Liechtenstein hag enklasker eus Ensavadur Liechtenstein evit an Istor. Arbennikaet e oa war istor Liechtenstein e-kerzh ar bloavezhioù 1930 hag an Eil Brezel-bed.
## Liammoù diavaez
*  Peter Geiger war lec'hienn Ensavadur Liechtenstein
Acropternis

***Acropternis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Acropternis orthonyx]]*, daou isspesad — *A. o. infuscatus* hag ***orthonyx*** — dezhañ, brosezat e Suamerika, eus gwalarn Venezuela da walarn Perou.

## Notennoù ha daveennoù
Memorial Day

**Memorial Day** (anvet da gentañ **Decoration Day**) zo unan eus an devezhioù dilabour kevredadel stadunanat evit enoriñ ha dougen kañv d'ar soudarded stadunanat marvet o servij e Nerzhioù armet ar Stadoù-Unanet. Dalc'het e vez da lun diwezhañ miz Mae. Ar Memorial Day a zo ivez en un doare nann ofisiel penn-kentañ an hañv er Stadoù-Unanet.
## Notennoù ha daveennoù
Satanouriezh

**Satanouriezh** a vez graet eus ur strollad kredennoù relijiel, ideologiezhel, pe prederioù diazezet war Satan— dreist-holl un azeuliñ pe al lidañ anezhañ. Dre al liammoù istorel ouzh tudenn ar relijionoù a-ziwar Abraham, ar satanouriezh — koulz hag an holl relijionoù, ideologiezhoù pe prederioù filozofel hag a zo stag ouzh ar satanouriezh — a vez gwelet evel un enepsevenadur d'ar relijionoù a-ziwar Abraham.

* Satan a zo gwelet evel an Diaoul er Gristeniezh, un ael kouezhet gwelet evel mestr an holl drougaeled hag a glask droukhoalañ Mab-den war hent ar pec'hed.

* Evit darn eus ar yuzevien n'eus ket eus ar gredenn en ur boud dreistordinal, memes ma vez "degemeret a-wechoù" er yuzevegezh (hervez an holloueziadur Britannica), ez eo tudenn Satan un enebour met n'eo ket un doare Doue fallakr met kentoc'h ur  "prokulor doueel" evit Doue, evel ma oa bet evit Job.
*En Islam *shayāṭīn* (gant gwriziennoù damheñvel ouzh Satan) eo an doare da dermeniñ an holl drougaeled, padal eo *[[Iblis]]* hag a zo mestr an holl anezho. Evel Satan er gristeniezh, *[[Iblis]]* a voe skarzhet eus an neñv dre ma ne felle ket dezhañ sentiñ ouzh Doue hag e oa re babor. Disheñvel diouzh Satan (hervez an doareoù), *Iblis* a zo un *[[djinn]]* ha n'eo ket un ael.
## Notennoù ha daveennoù
Le Cercueil

**Le Cercueil** zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe e Kanton Sées  hag e Distrig Alençon. Lakaet e voe en Arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800 hag e Kanton Carrouges e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas dek gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,05% ag he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Lazhet e voe ur milour ag ar gumun d’ar 24 a viz Du 1944 e Lunéville (departamant Meurthe-et-Moselle, Bro-C'hall).
### 
* E 2015 e voe lakaet ar gumun e kanton Sées pa voe dilamet kanton Carrouges.
## Monumantoù ha traoù heverk

LeCercueilEglise.jpg|An iliz katolik.
Le Cercueil, monument.jpg|Ar monumant.

* Peulvan "La Tremblaie".
* Maner "Le Vieux Logis", .
* Iliz katolik *Intron-Varia-Lid*, , luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Satan

**Satan**, brudet ivez evel **an Drougael/an Diaoul** , zo un drougael er relijionoù a-ziwar Abraham hag a glask droukhoalañ Mab-den war hent ar pec'hed. Er yuzevegezh, Satan a zo gwelet evel un enebour o klask fallaat komprenidigezh kemennoù Doue, ur vetaforenn eo eus *[[yetzer hara]]*, pe 'stouadur fall'. Er Gristeniezh pe en Islam ez eo gwelet evel un ahel kouezhet pe djinn hag a oa emsavet a-enep Doue, hag a ro dezhañ galloud war bed ar re kouezhet (pec'herien) ha bed an drougaeled. Er C'horan, Iblis (Shaitan), eo mestr an drougaeled (*shayāṭīn*), hag a zo savet gant tan hag a oa bet skarzhet eus ar baradoz dre ma ne oa ket fellet dezhañ stouiñ dirak Adam nevez krouet hag ouzhpenn-se e klask lakaat an denelezh da vont war hent an temptadur dre implij *waswās* ('alioù fall').
## Notennoù ha daveennoù
Myornis

***Myornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1915 gant an evnoniour ha naturour stadunanat Frank Michler Chapman (1864-1945).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Myornis senilis]]*, brosezat e Suamerika (eus Kolombia da bPerou).

## Notennoù ha daveennoù
Chaouillé (kumun gozh)

**Chaouillé** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, en Arondisamant Alençon.
## Douaroniezh
* Ar stêr Don a dreuz ar gumun.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Sées, e Distrig Alençon hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800.
### 
* E 1821 e voe staget kumun Surdon ouzh kumun Chaouillé.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 28 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,65% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
### 
* E miz Genver 2016 e voe kenstaget kumunioù Chaouillé, Neuville-près-Sées ha Marmouillé d’ober kumun nevez Chailloué.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Ar c'hastell, Krennamzer ha .
* Iliz katolik *Sainte Honorine *, luc’hskeudennoù.
## Notennoù ha dave
Liosceles

***Liosceles*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1865 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Liosceles thoracicus]]*, tri isspesad — *L. t. dugandi*, *erithacus* ha ***thoracicus*** — dezhañ, brosezat e Suamerika (kornôg ha mervent Amazonia).

## Notennoù ha daveennoù
La Chapelle-près-Sées

**La Chapelle-près-Sées**  zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Douaroniezh
* Ar stêr Vandre a dreuz ar gumun.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe Kanton Sées  hag e Distrig Alençon. Lakaet e voe en Arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas c'hwec'h gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,65% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas daou nijour eus ar Royal Air Force Volunteer Reserve d'ar 5 a viz Gouhere pa gouezhas o nijerez Mosquito VI marilhet NS-886-SQ 107 er gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

La Chapelle-près-Sées - Église Saint-Pierre - 2.jpg|An iliz katolik.
La Chapelle-près-Sées - Monument aux morts - 1.jpg|Ar monumant.

* Iliz katolik *Sant Pêr*, luc'hskeudenn.
* Monumant ar re varv (1914-1918) e-tal ar vered hag an iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Monumant an daou nijour eus ar Royal Air Force Volunteer Reserve marvet er gumun .

## Tud
## Notennoù ha daveoù
Nicky Katt

**Nicky Katt** (ganet **Agustin Islas**, d'an 11 a viz Mae 1970 hag aet da Anaon e-tro an 8 a viz Ebrel 2025) a oa un aktour stadunanat. Kroget e oa da vezañ aktour pa oa-eñ bugel c'hoazh. Ur wech deuet da vezañ gour e oa bet gwelet alies o c'hoari rolloù tud drouk. 

Brudet e oa bet dreist-holl evit e roll er stirad skinwel *[[Boston Public]]*, hag e rolloù a eil e filmoù lies gant Richard Linklater, Steven Soderbergh, Robert Rodriguez, ha Christopher Nolan, evel en *[[Dazed and Confused]]*, *[[The Limey]]*, *[[Sin City (film)|Sin City]]*, hag *[[Insomnia (film, 2002)|Insomnia]]*. Gwelet eo bet ivez en *[[A Time to Kill (film, 1996)|A Time to Kill]]*, *[[Boiler Room]]*, *[[The Way of the Gun]]*, ha *[[Secondhand Lions]]*.
### C'hoarioù video

## Notennoù ha daveennoù
Ministrerezh an Aferioù Diavaez eus Ukraina

**Ministrerezh an Aferioù Diavaez eus Ukraina** (ukraineg: *Міністерство закордонних справ України*, *Ministerstvo zakordonnych sprav Ukrainy* eo ar ministrerezh e gouarnamant Ukraina hag a bled gant darempredoù estren Ukraina. Penn ar ministrerezh-se eo  Ministr an aferioù diavaez.

## Istor
Da gentañ, da vare an Dispac'h bolchevik, ar ministrerezh a oa bet savet evel Sekretouriezh hollek ar broadelezhioù, ur skourr eus Sekretourva hollek Ukraina ha renet e oa gant ar c'hevredadelour Serhiy Yefremov. Dre emell ar Soviediz, ar burev a oa bet savet evel ur ministrerezh d'an 22 a viz Kerzu 1917. Tro ar memes mare, ur gouarnamant all (ar Sovied) en doa embannet e oa ar Gouarnamant ukrainat unan enep ar reveulzi. Ar gouarnamant soviedel ukrainat en doa adaozet ar burev d'ar 1añ a viz Meurzh 1918. E 1923 e oa bet lamet ar burev gant ar gouarnamant soviedel hag adsavet e oa bet ugent vloaz diwezhatoc'h, e 1944. Kentañ pennoù an aozadur soviedel na oant ket gwall efedus betek ma vije ar Bulgarad Christian Rakovsky o kemer ar penn e 1919. Ar burev a oa chomet oberiant memes goude ma oa deuet Ukraina da vezañ ur vro dizalc'h e 1991.
## Aozadur

Pennlec'h ar ministrerezh a zo lec'hiet er gêr-benn Kyiv, en distrig istorel, nepell diouzh Manati Sant-Mikael ar volz aour nevez adsavet. Savadur ar ministrerezh a zo lec'hiet war ar blasenn Mykhailivska, anvet diwar ar manati, hag e-kichen ar park Torgenn Volodymyrska.

Ministr an Aferioù Diavaez a zo choazet gant Prezidant Ukraina, tra ma vez anvet  ar vinistred all gant Kentañ ministr Ukraina. An holl dud choazet evit bezañ ministred a rank bezañ asantet gant Parlamant Ukraina.

### Bodad broadel Ukraina evit an UNESCO
Ukraina a zo ezel eus an UNESCO abaoe an 12 a viz Mae 1954. Adalek Kerzu 1962, Ukraina a oa deuet da vezañ ezel dibad eus an aozadur. Bodad broadel Ukraina evit an UNESCO a oa bet krouet evel ur skourr eus Ministrerezh an aferioù estren dre an dekred prezidantel #212/1996 d'ar 26 a viz Meurzh 1996. Dileuriad bodad broadel Ukraina evit an UNESCO eo Sergiy Kyslytsya.

## Degemennerien MAD Ukraina
* Ihor Dolhov (2001—2002)
* Markiyan Lubkivsky  (2003—2005)
* Vasyl Filipchuk (2005—2006)
* Andrii Deshchytsia (2006—2008)
* Vasyl Kyrylych (2008—2009)
* Oleksandr Dykusarov (2010-2013)
* Yevhen Perebyinis (2013-2015)
* Mariana Betsa (2015—2018)
* Kateryna Zelenko (2018—2020)
* Oleh Nikolenko (2020-)

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Chadenn YouTube
Metopothrix

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1866 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Metopothrix aurantiaca]]*, brosezat e kornôg Amazonia.

## Notennoù ha daveennoù
Prezidant Ukraina

**Prezidant Ukraina** (ukraineg : Президент України, *Prezydent Ukrainy*) eo penn Stad Ukraina. Ar prezidant eo kannad ar vro en darempredoù etrebroadel, evit merañ obererezhioù ar vro a-fed darempredoù gant ar broioù all, ren ar marc'hata ha sinañ emglevioù etrebroadel. Ar prezidant zo dilennet war-eeun gant keodedourien Ukraina evit ul leuriadur 5 bloaz. Ne c'hall ket un den bout dilennet ouzhpenn div wezh diouzh renk.

Palez Mariinskyi eo savadur ofisiel ar prezidant, lec'hiet e Distrig Pecherskyi eKyiv, kêr-benn Ukraina. Bez' ez eus savadurioù prezidantel all evel an ostel Archavsky (Особняк Аршавського *Osobnyak Arshavsʹkoho*), Ti an intañvez o ouelañ (Дім невтішної вдови *Dim plachuchoyi vdovy* ha Дім вдови, що плаче *Budynok vdovy, shcho plache*, heñvelster) ha Ti e Gimeraoù (Будинок з химерами *Budynok z khymeramy*) ; alies e vezont implijet, pa vez pennoù bras eus an estrenvro o tont da Ukraina. Burev prezidant Ukraina, lesanvet ar *Bankova* d'ober dave d'ar straed el lec'h m'emañ, a servij evel burev labour, hag a ro alioù d'ar prezidant a-fed politikerezh ar vro.

## Prezidanted Ukraina
C'hwec'h prezidant zo bet en Ukrain abaoe krouidigezh ar *Bankova* d'ar 5 a viz Kerzu 1991.

*Viktor Youchtchenko, Petro Porochenko ha Viktor Ianoukovytch o deus bet ul leuriadur pep hini, an hini diwezhañ o vezañ erlec'hiet dre lezenn gant ar prezidant Oleksandr Tourtchynov, a oa bet ivez prezidant ar parlamant ukrainat, d'an 21 a viz C'hwevrer 2014.
*Oleksandr Tourtchynov eo bet an hini nemetañ o vezañ prezidant da c'hortoz en istor Ukraina a-vremañ. Galloudoù ur prezidant da c'hortoz a zo bevennet-tre. D'an 18 a viz Even 2015, Viktor Ianoukovytch a oa bet tennet digantañ e holl c'halloudoù evel prezidant Ukraina. Gouarnamant Ukraina a implij ur reizhiad renad dambrezidantel ma 'z eo dispartiet galloud penn ar Stad diouzh hini penn ar gouarnamant, ar pezh a ra n'emañ ket prezidant Ukraina e penn ar gouarnamant. Ar C'hentañ ministr eo penn ar gouarnamant ; Denys Shmyhal (* 1975) eo Kentañ ministr Ukraina abaoe ar .

Bremañ eo Volodimir Zelenskiy ar prezidant, ha touet en deus d'an 20 a viz Mae 2019. Abalamour m'eo bet lakaet al lezenn vrezel da dalvezout, an dilennadegoù er vro a zo bet astalet.

## Notennoù ha daveennoù
Malia (genad)

***Malia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1880 gant al loenoniour alaman Hermann Schlegel (1804-1884).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Malia grata]]*, tri isspesad — *M. g. *'grata**', *recondita* ha *stresemanni* — dezhañ, brosezat en enezenn Sulawesi (Indonezia).

## Notennoù ha daveennoù
Le Château-d'Almenêches

**Le Château-d'Almenêches**  zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Douaroniezh
* Ar stêr Vandre a dreuz ar gumun.
## Dezougen

Gare de Surdon - ancien bâtiment voyageurs.jpg|An ti-gar kozh.
Gare de Surdon - bâtiment voyageurs.jpg|An ti-gar nevez.

* War al linennoù hent-houarn Paris Granville ha Caen Tours emañ Le Château-d'Almenêches.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe e Kanton Nonant  hag e Distrig Argentan. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe Kanton Mortrée e 1801.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas daouzek gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,20% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, en o mesk e oa un implijad SNCF, het lazhet pa voe mindrailhet ar porzh-houarn gant un nijerez eus ar Royal Air Force e 1943.
* Daou Rezistant ag an SNCF a voe kaset d’ar c’hampoù-bac'h gant an nazied, unan a varvas e 1942, egile e dibenn miz Ebrel 1945, un nebeud deizioù goude bout bet dieubet gant al Lu ruz.
* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas un nijour ag ar Royal Air Force d'an 29 a viz Even pa gouezhas e nijerez Mustang Mk III marilhet SR 438 DV L er gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Albin*, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv (1914-1918) e-tal ar maerdi, luc'hskeudenn.
* Monumant implijidi an SNCF marvet abalamour d'an Eil brezel-bed.
* Monumant ar re varv (1914-1918) ouzh an iliz katolik, luc'hskeudenn
* Bez an nijour saoz eus ar Royal Air Force marvet er gumun.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Dendrexetastes

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an naturour saoz Thomas Campbell Eyton (1809-1880).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Dendrexetastes rufigula]]*, pevar isspesad — *D. r. devillei*, *moniliger*, *paraensis* ha ***rufigula*** — dezhañ, brosezat en Amazonia (Suamerika).

## Notennoù ha daveennoù
Magnificat

Ar **Magnificat**, anavezet ivez evel *Kan da Vari* pe *Kanenn Mari*, zo ur ganenn gristen hag a vez kanet alies e lidoù an ilizoù kristen.

E Aviel Lukaz er pennad kentañ eo e kaver ar ganenn-mañ, anavezet-tre, ma kan ar Werc'hez Vari hec'h anaoudegezh vat ouzh an Aotrou Doue. 

Kanet e vez e-pad ar gousperoù en Iliz katolik roman. 

Meur a stumm zo eus ar ganenn-mañ e brezhoneg. Setu amañ an hini a gaver er Bibl katolik bet troet gant Maodez Glanndour ha Klerg :

**Lk 1, 46** Hag e lavaras Mari :

« Va ene a gan braster an Aotrou.

**47** Ha va spered a gav e levenez e Doue, va Salver,

**48** dre m’en deus sellet ouzh izelded e vatezh,

Setu a-vremañ, ma vin anvet evurus gant an holl rummadoù,

**49** rak an Hollc'halloudek en deus graet evidon traoù burzhudus,

an hini a zo santel e anv.

**50** Hag e drugarez en em astenn a rummad da rummad

war gement hini en deus doujañs outañ.

**51** Diskouezet en deus nerzh e vrec'h

ha dispennet ar re a zo brasoni en o c'halonoù.

**52** Diskaret en deus an dud c'halloudek diwar o zronoù,

hag uhelaet an dud izel.

**53** Ar re naoniek en deus karget a vadoù,

ar re binvidik en deus kaset kuit hep netra.

**54** Kemeret en deus etre e zivrec'h Israel, e vugel,

evit kaout soñj eus e druez,

**55** hervez m’en devoa prometet d’hon tadoù

e-keñver Abraham hag e lignez da viken ».
Sklêrijenner

Ur **sklêrijenner**  zo un den karget da anavezadenniñ, evit arvestiñ ul lec'h ha klask ar muiañ posubl a ditouroù a vo implijus gant ar peurrest eus ar strollad.
## Skouted

Implijet eo bet ar ger sklêrijenner gant ar skouted ; ar re-se (*boy-scouts* e saozneg), anvet ivez skouted hervez al luskad skouted, zo ur skourr (rummad oad) hag a stroll bugale etre 12 ha 17 vloaz. Evit al luskadoù gided (merc'hed) e vez graet sturierez pe sklêrijennerez anezho (e saozneg *girl-guides*). En un doare istorel, ar sklêrijennerien eo ar c'hentañ skourr eus ar skouted bet krouet gant Robert Baden-Powell e 1907.

## Arme
El lu e vez choazet ar sklêrijenner(ien) e-touez ar soudarded, alies ar re brimañ a-fed fiñv, ar re a oar sellet spis ha tennañ splet eus an arvestoù pe ar re a anavez an dachenn ar gwellañ. Implijet e vez ar ger sklêrijenner evit karbedoù-nij pe bigi ivez. 

## Notennoù ha daveennoù
Elaphrornis

***Elaphrornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1879 gant an evnoniour hag ofiser aostralian William Vincent Legge (1841-1912).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Elaphrornis palliseria]]*, brosezat e Sri Lanka.

## Notennoù ha daveennoù
1889 e Breizh

## Darvoudoù

## Sevenadur
*embannadur *[[Kenteliou hag Istoriou a Skuer Vad]]* gant Goulven Morvan.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1889|Ganedigezhioù 1889]]
*Auguste Bourdonnec, barzh brezhonek
*Jos-Pêr ar Braz, skrivagner brezhonek hag emsaver
*Victor Eusen, maer Kerbêr-Kilbignon
*Francis Gourvil, enklasker, skrivagner brezhonek ha gallek
*Alfoñs Mari, beleg ha yezhadurour
*Maurice Noguès, nijer

## [[:Rummad:Marvioù 1889|Marvioù 1889]]

__NOTOC__
1888 e Breizh

## Darvoudoù
* echu sevel tour-tan ar C'halvez Meur, el lark da aber al Liger.
* digoradur ti-gar Pont-ar-Veuzenn.
* deroù al labourioù da sevel an Ostal Pasteur e Roazhon (Skol-veur ar Skiantoù diwezhatoc'h).

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1888|Ganedigezhioù 1888]]
* Victor Balanant, politiker
* Hyacinthe ar Vaou, saver kanaouennoù
* Pierre Batany, beleg
* Frañsez an Du, beleg ha skrivagner brezhonek
* Gabriel Lannuzel, soudard
* Yann-Bêr Kalloc'h, barzh brezhonek
* Kamilh ar Merser a Erm, emsaver ha skrivagner
* Ernest Petit, jeneral ha politiker

## [[:Rummad:Marvioù 1888|Marvioù 1888]]
* Louis Caradec, livour
* Gabriel-Marie Caroff, beleg ha troour
* Eugène-Ange-Marie Bouché, eskob
* Yann-Vari ar Joubiouz, beleg ha skrivagner brezhonek

__NOTOC__
Essay

**Essay** zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Écouves, en arondisamant Alençon.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe da benn kanton Essay hag e distrig Alençon. Lakaet e voe en arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e kanton Le Mêle-sur-Sarthe e 1801 pa voe dilamet kanton Essay.
### 
* E 1811 e voe staget kumun Mont-Perroux ouzh kumun Essay.
* E 1811 e voe staget kumun Echuffley ouzh kumun Essay.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas ugent gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,17% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe ar gumun d’an 12 a viz Eost.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chapelle_ducs_d'Alençon_d'Essay_2011_pradigue_04.JPG|Ar chapel.
Château de Argentré (Essay).jpg|Kastell Argentré.
Manoir de la Bonnerie (Essay).jpg|Ar maner.

* Chapel duged Alençon, -.
* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*, , luc'hskeudennoù.
* Kastell Argentré.
* Kastell Beaufossé, .
* Kastell Villiers.
* Maner La Bonnerie.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Catriscus

***Catriscus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851  gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Catriscus brevirostris]]*, daou isspesad — *C. b. alexinae* ha ***brevirostris*** — dezhañ, brosezat en Afrika en he fezh.

## Notennoù ha daveennoù
Reveulzi orañjez

Ar **Reveulzi orañjez** (ukraineg: *Помаранчева революція*, *Pomarantcheva revoliutsiia*) a voe un heuliad manifestadegoù hag a voe mammenn kemmoù meur en Ukraina. Padet e oant eus miz Du 2004 betek miz Genver 2005. Nerzh diazez ar Reveulzi orañjez a oa bet youl hollek ar bobl, a oa kounnaret goude disoc'hoù dilennadeg prezidantel 2004 en Ukraina hag a oa bet gwelet evel un dilennadeg gant goubrenerezh, gwaskadur war ar vouezhierien ha floderezh dilennel. Kyiv, kêrbenn ar vro, e oa al lec'h pennañ o kreizenniñ an holl luskadoù emsavet a-enep an dilennadeg e stumm ur rezistañs keodedel, gant milieroù a dud o vanifestiñ bemdez. Dre ar vro e oa bet disenterezh keodedel, sit-inoù hag harzoù-labour hollek aozet gant luskadoù lies.
## Notennoù ha daveennoù
Drymornis

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1852 gant an naturour saoz Thomas Campbell Eyton (1809-1880).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Drymornis bridgesii]]*, brosezat e takadoù 'zo eus Suamerika (eus gevred Bolivia ha kornôg Paraguay da greiz Arc'hantina ha kornôg Uruguay).

## Notennoù ha daveennoù
Megalurus

***Megalurus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Megalurus palustris]]*, tri isspesad — *M. p. forbesi*, ***palustris*** ha *toklao* — dezhañ, brosezat en ekorannved ar reter en he fezh.

## Rummatadur
Dilec'hiet eo bet ar spesadoù kozh *M. cruralis*, *mathewsi*, *timoriensis* er genad *[[Cincloramphus]]* ha *M. albolimbatus*, *carteri*, *gramineus*, *punctatus* ha *rufescens* (†) er genad *[[Poodytes]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Eumomota

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1858 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Eumomota superciliosa]]*, seizh isspesad — *E. s. apiaster*, *australis*, *bipartita*, *euroaustris*, ***superciolosa***, *sylvestris* ha *vanrossemi* — dezhañ, brosezat e Kreizamerika ha Mec'hiko (eus gevred ha su  Mec'hiko da walarn Costa Rica).

## Notennoù ha daveennoù
Couinae

**Couinae** a zo un iskerentiad, eus ar c'herentiad Cuculidae, e rummatadur an evned, termenet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

Daou c'henad a ya d'ober an iskerentiad, brosezat en Azia ar Gevred (*Carpococcyx*) ha Madagaskar (*Coua*) :
## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Carpococcyx]]* - G.R.Gray, 1840 (3 spesad),
* *[[Coua]]* - Schinz, 1821 (10 spesad hag unan all aet da gaet).

## Notennoù ha daveennoù
Red Dead Redemption II

***Red Dead Redemption 2***, pe ***Red Dead Redemption II***, zo ur c'hoari video gwezh-avantur sevenet gant Rockstar Games hag embannet gante e 2018. Ar c'hoari eo an trede hini en heuliad c'hoarioù video *[[Red Dead]]*, ha tremen a ra e istor a-raok hini 2010 anvet *[[Red Dead Redemption]]*. 

An istor a dremen e Stadoù-Unanet Amerika e 1899, gant kemmoù e-keñver an Istor, hag heuliañ a ra avanturioù Arthur Morgan, un den e-maez al lezenn hag ezel eus gang Van der Linde. Gant ar Wild West o vont da get eo ret dezhañ talañ ouzh nerzhioù ar gouarnamant, gangoù enebour, hag enebourien all. Ar c'hoari a vez c'hoariet dre ar c'hentañ ha trede sell, hag ar c'hoarier a heuilh an istor en un doare dishual en ur bed digor.
Nerzhioù lu Impalaeriezh Rusia

**Nerzhioù lu Impalaeriezh Rusia** a oa savet gant Lu Impalaeriezh Rusia ha Morlu Impalaeriezh Rusia. Impalaer Rusia a oa e penn an holl nerzhioù lu hag eñ eo a roe an urzhioù dre Vinistrerezh ar brezel ha Ministrerezh ar morlu, hag a oa karget da verañ o skourr pep hini. 

Ne oa ket eus ur burev hollek, met bodadoù kenlabour evit diskoulmañ steuñvioù pe oberiadurioù a implije an daou skourr. Pennoù uhel burev Ministrerezh ar brezel a rae war-dro aozadur, gourdonerezh, hag an engalvadur. Ouzhpenn-se e oa karget da genurzhiañ servijoù disheñvel an tirlu, padal ar Burev hollek a rae war-dro rakweladennoù an oberiadurioù brezel da vezañ. An doare ober-se a oa deuet war-wel goude ar bloavezhioù 1860 ha Brezel Krimea. Ministrerezh ar Morlu a oa savet tost er memes mod, Kuzul an Amiraliezh a rae war-dro ar velestradurezh ha Kengor teknologel ar morlu, ha goude ar Brezel etre Japan ha Rusia e oa bet ouzhpennet ur C'huzul hollek ar Morlu evit ober war-dro rakweladennoù an oberiadurioù brezel da vezañ.
BMD-1

Ar **BMD-1** (rusianeg : **БМД-1**) zo ur c'harbed stourm troadegiezh dour-ha-douar harzlammet soviedel, hag a oa bet lakaet er servij e 1969 ha gwelet evit ar wech kentañ gant ar C'hornôg e 1970. BMD a dalvez *Boyevaya Mashina Desanta* (Боевая Машина Десанта, a c'hallfed treiñ gant "Karbed Stourm harzlammet"). Gellout a ra bezañ harzlammet eus an oabl. Memes ma 'z eo damheñvel ouzh tres ar BMP-1 ez eo bihanoc'h, ha gant an hanter eus e bouez. Ar BMD-1 a veze implijet evel karbed stourm troadegiezh gant an Nerzhioù harzlammerien Soviedat. Un doare gwellaet eus ar BMD-1 a zo bet savet, hag anvet BMD-2. Ar BMD-1 a zo bet ivez diazez ar BTR-D, ur c'harbed liesroll harzlammet.

## Diorroadur
Goude Enkadenn misiloù Kuba, al lu soviedat a oa bet o prederiañ war doareoù da gaout nerzhioù er-maez eus kelc'h levezon rik an URSS. Evel disoc'h e oa bet, ur striv ramzel evit diorroiñ nerzhioù harzlammerien evel nerzh kas bliv. Ar studiadennoù soviedel war an oberiadurioù brezel  harzlammet a oa bet sklaer war ar fed ne oa ket a-walc'h da gaout nerzhioù harzlammerien skañv rak ar re-se a vije talet buan outo gant nerzhioù hobregonet.

## Notennoù ha daveennoù
Karbed stourm troadegiezh

**Karbed stourm troadegiezh** (**KST**) a vez graet eus un doare karbedoù stourm hobregonet ha karbedoù dezougen soudarded hobregonet implijet evit dezougen troadeien betek an dachenn emgann hag a c'hell degas un harp-tan. E 1990 e v oe embannet en Emglev war nerzhioù armet en Europa e oa ar c'harbed stourm troadegiezh ur "c'harbed stourm hobregonet dizagnet ha dafaret da gentañ holl evit dezougen bagadoù soudarded troadeien, hag armet gant ur c'hanol hollek pe bihanoc'h, 20 milimetr e galibr da nebeutañ, hag a-wechoù gant bannerezed misiloù eneptankoù". Ar c'harbedoù stourm troadegiezh a vez alies un arm fiñv kement hag an doare dezougen implijetañ gant an unvezioù troadegiezh mekanikaet.
## Notennoù ha daveennoù
La Ferrière-Béchet

**La Ferrière-Béchet**  zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e Kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe e Kanton Sées hag e Distrig Alençon. Lakaet e voe en Arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas trizek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,37% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe ar gumun d’an 12 a viz Eost.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Bonn e kroaz-hent La Branloire e Koad Écouves.
* Iliz katolik *Sant Pêr*, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Harz-labour hollek

Un **harz-labour hollek** a vez graet eus un harz-labour gant kalz-kalz a labourerien e meur a lec'h, evit palioù ekonomikel pe bolitikel.

Perzhidi un harz-labour hollek a glask paouez gant an holl obererezhioù ekonomikel, evel al labour, evit tizhout goulenn(où) ur c'hengevread sindikadoù pe gant ur pal sokial pe bolitikel. Aozet e vezont an aliesañ gant un niver bras a aozadurioù politikel, sokial ha sindikadoù. Ouzhpenn-se e vez manifestadegoù, baleadegoù, boikotoù, disenterezh keodedel, harz da baeañ an taosoù, ha doareoù all oberiant pe get. Pa vez un harz-labour hollek e c'hall al labourerien diazez eus ar gevredigezh chom oberiant pa'z int labourerien eus bed ar yec'hed, evel klañvdiourezeed ha medisined.
Rachel Zegler

**Rachel Zegler** zo un aktourez ha kanerez stadunanat ganet d'an 3 a viz Mae 2001 e Hackensack (New Jersey).

Anavezet e teuas da vezañ en ur c'hoari María er film *[[West Side Story (film, 2021)|West Side Story]]*, sevenet gant Steven Spielberg hag embannet e 2021. Golden Globe an aktourez wellañ en ur film sonerezh a c'hounezas da-c'houde, padal e oa he film kentañ. 

C'hoariet he deus ivez e *[[The Hunger Games: The Ballad of Songbirds & Snakes (film, 2023)|The Hunger Games: The Ballad of Songbirds & Snakes]]* (2023) e-lec'h ma c'hoari unan eus an tudennoù pennañ, Lucy Gray Bird, hag e *[[Snow White (film, 2025)|Snow White]]* (2025), er roll kentañ ivez.

## Hentad micherel

### Kanerez war Youtube (bloavezhioù 2010)
Rachel Zegler a grogas da gentañ e bed an arzoù evel kanerez e 2011. Adkemer a rae kanaouennoù evel *Chandelier* gant Sia, *A Star Is Born* pe kanaouennoù filmoù Disney.

### Deroù er sinema stadunanat (2019-2020)
E 2019, ar filmaozer Steven Spielberg a grogas gant un azasadur nevez eus ''West Side Story'' gant skoazell ar skrivagner pozioù Stephen Sondheim ha Rita Moreno. Evit e film e felle d'ar filmaozour en em ziforc'hiñ diouzh ar stumm kent en ur ginnig un oberenn tostoc'h d'he stumm war al leurenn. A-drugarez da unan eus he mignoned e klevas Rachel komz eus un casting evit roll María. Goude meur a esae gant an aktour Ansel Elgort (a vo e geveler war ar skramm) e voe dalc'het e miz Eost 2019.

### Remake eus Gwenn-Erc'h
Dibabet e voe gant ar studioioù Disney evit ar film *Snow White* da c'hoari an dudenn bennañ (Gwenn-Erc'h). Evel ar gomedianez Halle Bailey  dibabet evit ar gomedienn sonerezh *[[The Little Mermaid (film, 2023)|The Little Mermaid]]* produet gant ar memes studio, an aktourez ha kanerez a voe e-kreiz ur breud dizimez. Evite,  c'hoari Gwenn-Erc'h a oa posupl nemet gant un den europat gant ur c'hroc'hen gwenn. 

Rachel Zegler a respontas d'ar gaoz en ur zisklêriañ : *"Gwenn-Erc'h zo un simbol bras-divent, pe e vefe e tresadenn-vev Disney, kontadennoù Grimm pe en holl istorioù a ya ganti. Met ne welit morse tud damheñvel, eveldon, o c'hoari rolloù seurt-se. Tud zo a rankomp deskiñ... Lakaat anezho da gompren... Ret eo dimp karout anezho evit kas anezho war an tu mat. Rak a-benn ar fin em eus ul labour d'ober hag a zo gortozet ganin ober. Emaon o vont da vezañ ur briñsez latino-amerikan !"* .

E-pad an tabut-se e oa bet skoazellet gant an aktour Andrew Garfield.

## Harp da Balestina
E-pad ar brezel e Gaza abaoe 2023, Rachel Zegler a zo savet a-du gant Palestina dre ur gemennadenn war X (d'an 13 a viz Eost 2024). Daoust da wask produerien ti Disney warni e oa bet dalc’het ganti.
## Notennoù ha daveennoù
Penelopina

***Penelopina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1861 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Penelopina nigra]]*, brosezat e Kreizamerika ha Mec'hiko (eus su Mec'hiko da Nicaragua).

## Notennoù ha daveennoù
X González

**X González**, ganet **Emma González** d'an 11 a viz Du 1999, zo ur Stadunanadez hag a stourm evit kontrollañ an armoù-tan. E miz C’hwevrer 2018, en he bloavezh lise diwezhañ, e oa achapet kuit eus fuzuilhadeg Parkland, a oa c'hoarvezet el lise Marjory Stoneman Douglas, e Florida. Goude-se e teuas Emma González da vezañ un dudenn eus ar yaouankiz engouestlet a-enep paotadur an armoù-tan er Stadoù-Unanet.

## Fort Lauderdale
Emma González a zeuas buan da vezañ mouezh al liseidi spontet gant ar lazhadeg-se hag o stourm evit lezennoù strizh war an armoù-tan er Stadoù-Unanet. D’ar 17 a viz C’hwevrer 2018, González a embannas ur brezegenn e Fort Lauderdale e Florida diwar-benn levezon ar fuzuilhadeg e lise Parkland, ha diwar-benn ar pezh a dalveze evit ar surentez foran er Stadoù-Unanet en o fezh. A-hed ar brezegenn e tagas González obererezhioù an National Rifle Association of America ha « soñjoù ha sotonioù » ar prezidant Trump pa lavare : « n'eo yec'hed ar spered nemet ul lodenn vihan eus an dalc'h ».

He frezegenn entanet a zeuas da vezañ viruzus dre ar mediaoù kelaouiñ broadel hag etrebroadel. Goude ar fuzuilhadeg e oa ezel González eus strollad studierien diazezerien ar strollad Never Again MSD evit stourm evit kontrollañ an armoù-tan. Dont a reas González da vezañ brudet e Frañs pa zeuas ar brezegenn distaget en ur vodadeg a-enep ar feulster dre armoù-tan da vezañ viruzel.

E-korf un nebeud devezhioù e teuas González da gaout 370 000 heulier war Twitter hag en tu all d'ur milion pemzektez goude ar muntr. An niver-mañ zo brasoc'h eget hini kont Twitter Dana Loesch, mouezh-aotreet an NRA.

## Bale evit hor buhezioù
D'ar 24 a viz Meurzh 2018 e Washington D.C., er *[[March for our lives]]* (*Kerzhadeg evit hor buhezioù*), Emma González he deus graet ur brezegenn c'hwec'h munutenn hag ugent eilenn, enni peder munutenn didrouz penn-da-benn, padelezh fuzuilhadeg Parkland. O sellet ouzh an dud eeun en o daoulagad he deus lavaret « Stourmit evit ho puhezioù a-raok ma vefe labour unan all ! ».

## Gwelet ivez

* Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet

## Daveennoù
Oreophasis

***Oreophasis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Oreophasis derbianus]]*, brosezat e Kreizamerika ha Mec'hiko (e Guatemala ha gevred Mec'hiko).

## Notennoù ha daveennoù
Penn Stad

Ur **penn Stad** a vez graet eus un hinienn e-penn ur Stad emveliek. An titl roet d'ur penn Stad a zo disheñvel hervez ar broioù hag an doare gouarnamant o ren war ar vro, hag an doare da zisrannañ ar galloudoù ; galloudoù ur penn Stad a zo ledan o doareoù hervez ar broioù, eus bezañ penn ar gouarnamant betek bezañ tamm-pe-damm ur penn evit al lidoù ofisiel nemetken.

En ur renad parlamantel, evel en India pe ar Rouantelezh-Unanet, ar penn Stad a zo dreist-holl galloudoù lid gantañ, gant ur penn gouarnamant disheñvel. En desped da-se, e lod eus ar renadoù parlamantel, evel e Suafrika, ez eus ur prezidant gant ar galloud ec'hounid (d'ober) hag a zo penn ar Stad kement ha penn ar gouarnamant. E lod eus ar renadoù parlamantel all, penn ar Stad n'eo ket penn ar gouarnamant, met galloudus eo memestra, evel e Maroko. Doareoù all a zo d'ober, evel en ur renad dambrezidantel, evel e Bro-C'hall, e-lec'h ma'z eus ur penn Stad hag ur penn ar gouarnamant, an daou anezho o vezañ *de facto* pennoù ar vro (sañset eo bezañ rannet leadership ar vro etrezo).

## Notennoù ha daveennoù
Nothocrax

***Nothocrax*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant al loenoniour arc'hantinat Hermann Burmeister (1807-1892).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Nothocrax urumutum]]*, brosezat e kornôg Amazonia.

## Notennoù ha daveennoù
Neomorphinae

**Neomorphinae** a zo un iskerentiad, eus ar c'herentiad Cuculidae, e rummatadur an evned, termenet e 1891 gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910)..

Pemp genad a ya d'ober an iskerentiad, brosezat en Amerika :
## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Tapera (genad)|Tapera]]* - Thunberg, 1819 (1 spesad),
* *[[Dromococcyx]]* - zu Wied-Neuwied, 1832 (2 spesad),
* *[[Morococcyx]]* - P.L.Sclater, 1862 (1 spesad),
* *[[Geococcyx]]* - Wagler, 1831 (2 spesad),
* *[[Neomorphus]]* - Gloger, 1827 (5 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Megalurulus

***Megalurulus*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1869 gant ar skiantour gall Jules Verreaux (1807-1873). N'eus ken anezhañ dre m'oa bet lakaet, e 2018, e c'hwec'h spesad golvaneged ― *M. grosvenori*, *llaneae*, *mariae*, *rubiginosus*, *rufus*, *whitneyi*  kement hag o daou isspesad — er genad *[[Cincloramphus]]*.
Enodes

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1839 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneg er genad-mañ : *[[Enodes erythrophris]]*, brosezat en darn vrasañ eus enezenn Sulawesi (Indonezia).

## Notennoù ha daveennoù
The Strain (frañchiz)

***The Strain*** zo ur frañchiz suner-gwad ha spont media stadunanat krouet gant Guillermo del Toro ha Chuck Hogan.

Del Toro en doa krouet da gentañ un istor a oa da vezañ hini ur stirad skinwel, met siwazh dezhañ ne oa ket deuet a-benn da gavout ledanerien hag a vije dedennet. Ur c'hamalad dezhañ en doa kinniget sevel un heuliad romantoù gant ar skrivagner Chuck Hogan.

Goude berzh ar romantoù e oa bet savet  ur stirad skinwel skignet evit ar wech kentañ war FX e 2014. Echuet e oa bet ar skignadur e 2017 goude 46 lodenn.

## Romantoù
Kenskrivet gant Guillermo del Toro ha Chuck Hogan. Embannet gant William Morrow and Company.

## Stirad skinwel

E 2012 e oa bet kelaouet gant FX e oa bet urzhiet ul lodenn pilot eus *The Strain* gant ar c'hoant da reiñ lañs d'ur stirad skinwel diazezet war ar romantoù. A-raok skrivañ an trilogiezh romantoù, del Toro a oa bet dija e soñj sevel ur stirad skinwel, ha ma vije aotreet e vije ledet etre tri pe pemp koulzad. Embannet en deus ivez e oa bet eñ ha Hogan o skrivañ asambles istor al lodenn pilot hag e miz Du 2012 e oa kroget da glask aktourien. Del Toro en doa ouzhpennet e oa e soñj filmaozañ al lodenn pilot, gant ur c'houlzad a-bezh skignet e 2014 ma vije degemeret mat ar pilot.

Embannet e oa bet goude-se e oa bet urzhiet un eil koulzad gant FX da vezañ skignet e 2015. Goude skignadur ar pevare lodenn eus ar c'houlzad 2, FX en doa urzhiet un trede koulzad. Ar grouerien o doa embannet kaout spi e vije pemmp koulzad en holl. Ur pevare koulzad, an hini diwezhañ a oa bet urzhiet gant FX d'ar 27 a viz Gwengolo 2016, ha skignet en hañv 2017.

## Notennoù ha daveennoù
Montmerrei

**Montmerrei**  zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e Kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe e Kanton Ô hag e Distrig Argentan. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800 hag e Kanton Mortrée e 1801.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pevarzek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,53% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* Emgann Normandi, 1944 : lazhet e voe un nijour stadunanat er gumun d'ar 6 a viz Gouhere.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou soudard.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chapelle_Notre-Dame-de-Liesse.jpg|Chapel *Itron Varia a Lid*. 
Église Notre-Dame-de-l'Assomption de Montmerrei (2).jpg|An iliz katolik.
Montmerrei - Monument aux Morts.jpg|Ar monumant.

* Taol-vaen "La Pierre Tournoire".
* Chapel *Itron Varia a Lid*, luc'hskeudennoù. 
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*, 1862, luc'hskeudenn.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudennoù.
* Maen-koun an nijour stadunanat marvet er gumun e 1944, luc'hskeudenn.
## Tud
## Notennoù ha daveoù
Dinemellia

***Dinemellia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1863 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Dinemellia dinemelli]]*, daou isspesad — *D. d. boehmi* ha ***dinemelli*** — dezhañ, brosezat e reter ha reter-kreiz Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Enkadenn misiloù Kuba

**Enkadenn misiloù Kuba**, brudet ivez evel **Enkadenn Here** (Spagnoleg: *Crisis de Octubre*) e Kuba, pe **Enkadenn Karibean** (rusianeg: *Карибский кризис*, *Karibskiy krizis*), a oa bet ur stourmadenn etre gouarnamantoù Stadoù-Unanet Amerika hag an Unvaniezh Soviedel hag a oa padet 13 devezh. Kroget e oa gant ar Stadoù-unanet o tispakañ misiloù nukleel da Italia ha Turkia. Ar soviediz o devoa respontet en ur zispakañ misiloù nukleel e Kuba. An enkadenn a oa padet eus ar 16 betek an 28 a viz Here 1962. Ar bec'h a zo chomet evel ar gwasañ hini nukleel eus ar Brezel yen, an tu a vije bet da gaout ur brezel nukleel.

1961 ar gouarnamant stadunanat en doa dispaket misiloù nukleel Jupiter en Italia ha Turkia. Savet ha gourdonet e oa bet un nerzh damsoudardel harlkuidi kuban, hag hervez ur steuñv gant ar CIA e oant bet implijet eveit klask aloubiñ Kuba ha skarzhañ ar gouarnamant. 
## Notennoù ha daveennoù
Centropodinae

**Centropodinae** a zo un iskerentiad, eus ar c'herentiad Cuculidae, e rummatadur an evned, termenet e 1823 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

N'eus nemet ur genad hag a ya d'ober an iskerentiad :
## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Centropus]]* - Illiger, 1811 (29 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Anaplectes

***Anaplectes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1863 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Anaplectes jubaensis]]*,
* *[[Anaplectes rubriceps]]*
** *A. r. leuconotos* ha ***rubriceps***.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Chuck Hogan

**Charles Patrick Hogan** zo ur skrivagner, senarioouer, ha produer skinwel stadunanat. Brudet eo evit bezañ skrivagner *Prince of Thieves*, ha kenskrivagner an trilogiezh *[[The Strain]]* gant Guillermo del Toro. O kenlabourat gant del Toro, Hogan a zo bet o krouiñ ar stirad skinwel *[[The Strain (stirad skinwel)|The Strain]]* (2014–2017), un azasadur eus an trilogiezh levrioù spont suner-gwad.
Histurgops

***Histurgops*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1887 gant al loenoniour alaman Anton Reichenow (1847-1941).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Histurgops ruficauda]]*, brosezat e Tanzania.

## Notennoù ha daveennoù
The Strain (stirad skinwel)

***The Strain*** zo ur stirad skinwel spont ha drama skignet war FX etre an 13 a viz Gouhere 2014, hag ar 17 a viz Gwengolo 2017. Krouet e oa bet gant Guillermo del Toro ha Chuck Hogan, ha diazezet war an trilogiezh romantoù ganto ha gant ar memes anv. Carlton Cuse a oa bet penn rener ha produer ar stirad. Del Toro hag Hogan o doa kenskrivet al lodenn pilot, "Night Zero", hag a oa bet filmaozet gant del Toro. Ur c'hentañ koulzad gant 13 lodenn a oa bet urzhiet d'an 19 a viz Du 2013. Al lodenn pilot a oa bet skignet en ATX Television Festival en Austin, Texas, e penn kentañ miz Even 2014.

D'ar 6 a viz Eost 2014, FX a urzhie *The Strain* evit un eil koulzad 13 lodenn a oa bet skignet d'an 12 a viz Gouhere 2015. D'ar 7 a viz Eost 2015, FX a urzhie un trede koulzad evit *The Strain* gant dek lodenn hag a oa bet skignet d'an 28 a viz Eost 2016. FX en doa urzhiet ur pevare koulzad, an hini diwezhañ d'ar 7 a viz Gwengolo 2016, hag a oa bet skignet da'ar 16 a viz Gouhere 2017.. En holl e oa bet savet 46 lodenn evit ar stirad skinwel Strain ha ledet war pevar c'houlzad.

## Notennoù ha daveennoù
Médavy

**Médavy**  zo ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e Kanton Sées, en arondisamant Alençon.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun diwar ar barrez katolik e 1790. Lakaet e voe e Kanton Ô hag e Distrig Argentan. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800 hag e Kanton Mortrée e 1801.
### 
* E 1822 e voe staget kumun Le Repos ouzh kumun Médavy.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas dek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,08% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ul letanant eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Chateau de Medavy 1897.jpg|Ar c'hastell.
Chateau de Medavy 1987.jpg|Chapel ar c'hastell, en un tour.

* Ar c'hastell, 1705-1723, gant tourioù eus ar , hag e gouldri.
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*, luc'hskeudennoù.
* Chapel *Sant Yann-Vadezour*, en un tour eus ar c'hastell, luc'hskeudennoù.
* Chapel ar c'hastell, er vered, luc'hskeudenn.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Tud
## Notennoù ha daveoù