open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isfahan

**Isfahan** pe **Esfahan** (اصفهان e perseg) zo ur gêr vras e-kreiz Iran. Hi eo an trede kêr vrasañ er vro, gant 2,52 milion a annezidi (2006). Pennlec’h proviñs Isfahan eo. Emañ war-hed 340&nbsp;km er c’hreisteiz da gêr-benn ar vro, Tehran.

Gwechall e oa Isfahan ur gêr a bouez war Hent ar Seiz, hent ar varc’hadourien a rae kenwerzh etre Sina hag ar Mor Kreizdouar. Aloubet e voe gant an Arabed e 643. En  e oa ar mezeg ha prederour Avicenna o vevañ enni. Aloubet e voe Isfahan gant Timur Leng e 1387, ha lazhet e voe war-dro 70 000 eus an annezidi dre ma oan bet o sevel en e enep. E dibenn ar  e teuas da vezañ kêr-benn Persia. Goude-se, dindan ren Abbas Iañ, e voe savet kalz eus ar savadurioù brudet a zo e kêr, evel *Moskeenn an Imam*. Aloubet e voe Isfahan gant Afghaned e 1722 ha kalz a zistruj a voe graet e kêr da neuze.
Catalina

**Catalina** zo un anv-bihan spagnolek.

## Tud
* Catalina de Aragón, pe Katelin Aragon ( 1485 -1536) kentañ pried ar roue saoz Herri VIII.
* Catalina de Austria (1507-1578), pe Katelin Kastilha, rouanez Portugal.
* Catalina Micaela de Austria, pe Catalina Micaela Aostria (1567-1597), infantez Spagn ha Dugez Savoia.
* Catalina de los Ríos y Lisperger (1604 - 1665), anavezet evel * La Quintrala*, perc'hennez douaroù e Chile, brudet he c'hrizded. 
* Catalina de Erauso (1592- 1650), leanez euskarat hag ofiserez
* Catalina Palacios, kanerez chileat
Catalina de los Ríos y Lisperger

**Catalina de los Ríos y Lisperger**, ganet e 1604 e Santiago de Chile, ha marvet eno ivez e 1665, anavezet evel * La Quintrala*, a oa un itron a renk uhel ha perc'hennez douaroù e Chile en amzer an drevadenn. Brudet e oa he c'hened hag he c'hrizded ouzh he mevelien ha mitizhien. Barnet e voe peogwir he dije bet lazhet ouzhpenn 40 a dud. Deuet eo da vout pimpatrom ar gwaskerezh spagnol en eñvor pobl Chile, ha hini ar vaouez fallakr.
Catalina de Erauso

**Catalina de Erauso** (Donostia, Gipuzkoa, 1592- Cuitlaxtla, Mec'hiko, 1650), lesanvet ar **Monja [[Alférez]]**, a voe ul leanez ha soudardez euskarat.

## He buhez
Merc'h e oa da Miguel de Erauso ha María Pérez de Gallárraga y Arce. Yaouankik e oa pa voe lakaet en ur gouent e Donostia, e karter *el Antiguo*. Feuls e oa he zemz-spered, ha ne glote ket kaer gant ar vuhez-se. Goude un tamm kann gant ul leanez he devoa kredet skeiñ ganti e voe kraouiet en ur gell. Tec'hel a reas, gwisket e koueriad. 15 vloaz e oa neuze.

Ha hi war he zreid betek Valladolid. Alese ez eas da Vilbo. Atav e veze gwisket en paotr, troc'het berr he blev, dindan meur a anv, evel Pedro de Orive, Francisco de Loyola, Alonso Díaz, Ramírez de Guzmán pe Antonio de Erauso. War a greder n'he devoa ket tresoù flour ur plac'h, pezh a oa ur skoazell dezhi. Goude ez eas da Andalouzia, da Sanlúcar de Barrameda ma lestras da vont da Amerika. En Perou ez eas da soudard dindan meur a gabiten.

En 1619 e stourmas e Brezel Arauco a-enep an Indianed mapuche en Chile a vremañ. Brud a dapas evel soudard kalonek, ampart gant an armoù, hep diskuliañ e oa ur plac'h. 

Gant ar perzhioù-se e tapas bezañ alférez. Er bloavezhioù-se, diouzh a ouzer, e kemeras perzh e tabutoù ha kannoù evel a veze alies etre ar soudarded.

## Levrlennadur
* *Historia de la monja alférez.* Amigos del Libro Vasco, Echevarri,1986.
* *Historia de la monja alferez Da. Catalina de Erauso*. Catalina de Erauso. Barcelona : Imp. de José Tauló, 1838
* *Miguel de Erauso (senior), el abuelo de la Monja Alférez : una inmersión en la vida donostiarra (1592)*. José Ignacio Tellechea Idigoras. En: Boletín de estudios históricos sobre San Sebastián. n. 39 (2005), p. 81-154
* *Doña Catalina de Erauso : la monja alferez : IV centenerio de su nacimiento.* José Ignacio Tellechea Idigoras. ISBN 84-7173-205-X

## Romantoù
*  *The Ensign Nun*, Thomas De Quincey
* *Mar brava : historias de corsarios, piratas y negreros españoles *. Gerardo Gonzalez de Vega Barcelona, Ediciones B, 1999
* *La monja alférez : [la juventud travestida de Catalina de Erauso]*. Ricard Ibañez, Barcelona, Devir, 2004

## Liammoù diavaez
*Catalina de Erauso, *[http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01305042011682948755802/index.htm Historia de la monja alférez]* (autobiografía), en Biblioteca Cervantes
* Podcast en Radio Nacional de España
Vega (steredenn)

**[[Vega]]** (*Alpha Lyrae*) eo steredenn skedusañ steredeg al Lourenn, hag ar pempet skedusañ steredenn en oabl gwelet eus an Douar.

## Liammoù diavaez
Lawrence of Arabia

***Lawrence of Arabia*** a zo ur film saoz sevenet gant David Lean e 1962, awenet gant buhez Lawrence Arabia, c'hoariet gant Peter O'Toole. Seizh Oscar en deus bet ar film-se. Un darn eus ar film a zo bet troet e Merthyr Mawr e Kembre.
Beg Penmarc'h

**Beg Penmarc'h** zo ur beg-douar e su ar Vro Vigoudenn, e kumun Penmarc'h. E penn su Bae Gwaien emañ Beg Penmarc’h.

Meur a dour-tan zo bet savet eno, a-hed an amzer, da henchañ ar voraerien.Tour-tan Sant-Pêr a reer e brezhoneg eus an hini nevesañ, savet e 1890.
Jonathan Frid

**Jonathan Frid** a zo un aktor eus Stadoù Unanet Amerika bet ganet d'ar 2 a viz Kerzu 1924 en Ontario, ha marvet d'an 14 a viz Ebrel 2012.
Richard Farnsworth

**Richard** Warren **Farnsworth**, bet ganet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1920 e Los Angeles (Kalifornia, Stadoù-Unanet Amerika) ha marvet d'ar 6 a viz Here 2000 e Lincoln (New Mexico, SUA), a oa un aktour hag ur faragoeller stadunanat.
Vassilissa Melentieva

**Vassilissa Melentieva** (Васили́са Меле́нтьева e ruseg), marvet en 1579, a oa tsarez Rusia, ha c'hwec'hvet pried Ivan IV. A-raok hec'h eured gant Ivan e oa dimezet d'un ofiser lazhet e Brezel Livonia. 

Un toullad mizioù goude an eured e kavas Ivan he devoa un darempred gant ur priñs anvet Devletev. Evel kastiz e rankas Vassilissa sellout ouzh he serc'heg lakaet d'ar marv dre doullgofañ ha kraouiet e voe en ur gouent betek fin he buhez.

Addimeziñ a reas Ivan da Maria Dolgoroukaïa, e seizhvet pried. 

## Levrlennadur
* Henri Troyat,*Ivan le Terrible*. Flammarion, Paris, 1982
* Isabel de Madariaga, *Ivan the Terrible*. Giulio Einaudi editore, 2005
Hedvig Eleonora von Fersen

**Hedvig Eleonora von Fersen** (1753–1792, Pisa) zo ur gontez svedat ha dimezell a enor gant rouanez Sveden Sofia Magdalena Danmark.

Merc'h e oa da Axel von Fersen an Henañ ha d'e bried Hedvig Catharina De la Gardie. C'hoar e oa d'ar c'hont Axel von Fersen ar Yaouankañ ha da Sophie Piper. Dimeziñ a reas d'ar c'hont Thure Leonard Klinckowström e 1773, ha pevar bugel o doe.

Brud he devoa da vezañ speredek ha desket. Mignonez e oa d'ar Briñsez Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp, a skrivas en he deizlevr e oa ur vignonez vat, lemm he spered hag he zeod, diseblant ouzh ar bed avat hag ouzh he doare d'en em wiskañ. 
Ar garg a zimezell a enor he devoa kemeret evit ober plijadur d'he fried he devoa dalc'het warni dre'n abeg e oa ezhomm arc'hant en tiegezh.

E miz Kerzu 1775 he doe ul lizher digant Gustav III ma c'houlenne ar roue digant he fried erbediñ Bellman, "lesanvet Anacreon Sveden" evel sekretour ar roue. Skrivet en devoa: 	 
"Gouzout a rit e karan ar varzhed, hag ar re svedek da gentañ-penn. Gouzout a rit e vez paour an dud-se dalc'hmat hag e c'houlennont skoazell dizehan. Gouzout a rit ivez ne vez ket frouezhus micher ar barzhoniañ ma ne vez ket leuniet o yalc'h dezho."	 


Ha Bellman a voe anvet da sekretour, evit 3,000 thaler ar bloaz, hag e roe an hanter d'an hini en devoa roet ar servij-se dezhañ.

## Notennoù
Henriette von Nassau-Weilburg

**Henriette von Nassau-Weilburg** zo anv div briñsez alaman:

* Henriette von Nassau-Weilburg (1780–1857), dimezet da Ludwig von Württemberg;
* Henriette Alexandrine von Nassau-Weilburg (1797–1829), dimezet d'an arc'hdug Karl von Österreich.
Karl Ludwig

**Karl Ludwig** zo un anv-bihan kevrennek alamanek, diwar an anvioù Karl, ha Ludwig.

## Tud
* Karl Iañ Ludwig (Pfalz) (1617–1680), Priñs-Dilenner Pfalz
* Karl Ludwig (Nassau-Saarbrücken) (1665–1723), Kont Nassau-Saarbrücken
* Karl Ludwig (Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck) (1690–1773), Gouarnour Reval
* Karl Ludwig (Anhalt-Bernburg-Schaumburg-Hoym) (1723–1806), Priñs Anhalt-Bernburg-Schaumburg-Hoym, jeneral izelvroat
* Karl Ludwig (Hohenlohe-Langenburg) (1762–1825), Priñs Hohenlohe-Langenburg
* Karl Ludwig von Österreich (1833–1896), arc'hdug, breur d'an Impalaer Franz Joseph
* Karl Ludwig von Österreich (1918–2007), Arc'hdug, breur da Otto von Habsburg.

## Anv-tiegezh
* Karl Ludwig (livour) (1839–1901), livour alaman.
Yann-Eozen Jarl

**Yann-Eozen Jarl** (1902-1985), *Jean-Yves Charles* en ti-kêr, a oa ur barzh hag ur skrivagner bet ganet e Sant-Nouga hag aet da anaon e Pont-Marly (Yvelines).

Mab e oa da Yann-Vari Jarl, un artizan, ha da Vari Kourte. Dimezet e oa gant Helena Dorange (1905-1994), ha beziet int o-daou e Sant Nouga.

E-pad e vugaleaj, etre 1906 ha 1914, en doa darempred gant Yann-Vari Perrot a oa neuze kure e Sant Nouga. Kenteliet e oa bet gant diazezour ar Bleun-Brug er feiz kristen hag er vrogarantez evit Breizh. Masikod eo bet gantañ, ha levezonet en un doare don gant skouer speredel an ao. Perrot. Stag outañ e chomas gant ur geneilded vras ha darempredoù strizh betek drouklazh person Skrigneg, dreist-holl e-pad an Eil Brezel-bed.

Goude bezañ bet e skoliou bihan Sant-Nouga, Gwikar hag Equeurdreville (Normandi), e reas e studi er skolaj Sant-Loeiz e Brest hag e skolaj Santez-Vari e Pariz. Eno, war-dro 1920, e reas anaoudegezh gant Louis-Paul Nemo (Roparz Hemon) hag e kelennas brezhoneg dezhañ er C’helc’h Keltiek.

Bet e oa e-touez kentañ kenlabourerion ''Gwalarn''.

Da-geñver emvod ar Bleun-Brug e Kastell-Paol e 1921 e c’hounezas trede priz ar prezegerezh ha kentañ priz ar varzhoniezh gant e oberenn gaer "Va mamm". 

Mont a reas da Skol Verouriezh an Arme e 1933. E-kerzh ar brezel, e 1940, e teuas da vezañ Pourvezer an Arme evit departamant Il-ha-Gwilen hag e 1942 e oa pourvezer evit rannvro Breizh. Diwezhatoc’h e voe pourvezer-jeneral an Trede Arme e Saint-Dizier. Brezeliañ a reas en Afrika (Maroko, Tchad).

Evel kalz a Vreizhiz eus ar rummad-se e voe toullbac'het Yann-Eozen Jarl e 1944 ha jahinet a-raok bezañ didamallet.

## Oberennoù
Adkavout a c'heller e skridoù e *[[Feiz ha Breiz|Feiz-ha-Breiz]]*, *[[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]]*, *[[Al Liamm]]*, *[[Imbourc'h]]*, *[[Hor Yezh]]*, hag e skridoù skiantel (mentoniezh) e ti Hor Yezh. 

### Pennadoù
* "Va mamm", *Feiz ha Breiz* 08/234, 1922 (loreet gant ar Bleun-Brug).
* "Eur Wreg er skeud e traon an ti", *Gwalarn* 01/3, 1925.
* "Barzoneg", *Gwalarn* 150-51/357, 1942.
* "Tarzh ar c’hanv", *Al Liamm* 199/83, 1980.
* "Jedoniezh (eilvet klas)", *Hor yezh* 158, 1984.
* "Tarzh ar gourlenn", *Al Liamm* 233/341, 1985.
* "Un dastumad barzhonegou", *Imbourc'h* 233/1985 (dalif).

### Levrioù
* *Jedoniezh-Mentoniezh*, Hor Yezh 1988/116 p. (dalif).

### Skridoù diembann
* "Tevezerezh steredoniel", meneget e-barzh levrlennadur *Geriadur ar Verdeadurezh - e div yezh, galleg, brezhoneg*, Preder, 2004, p. 492 
* "Kentelioù a verdeadurezh".

## Mammennoù
* Lukian Raoul, *Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien*, 1992 .
* *Feiz ha Breiz* 08/1922/232.
* *Al Liamm* 200/166, 1980.
* *Al Liamm* 233/33, 1985.

## Notennoù
Kantol

Ur **gantol**, pe **goulaouenn-goar**, zo ur seurt bazhig rousin pe koar, graet evit sklêrijennañ an dud en tier a-raok marevezh an tredan.

A-wechoù e veze bodet kantolioù en ur c'hantolor.
Antonietta Brandeis

**Antonietta Brandeis** (1849, Miskowitz (Myslkovice, e tchekeg) - 1910), a oa ul livourez aostrian .

## Notennoù
Carlo Gozzi

Ar c'hont **Carlo Gozzi**, ganet e 1720 e Venezia ha marvet e 1806 e Padova, zo ur skrivagner italian hag a savas un toullad pezhioù-c'hoari.

Ganet e oa en un tiegezh a ouenn uhel, met dle a oa kouezhet war chouk e dad, ma rankas ar mab klask fred. Da c'hwezek vloaz ez eas da soudard, ha tri bloaz e chomas e Dalmatia.
Distro da Venezia e krogas da embann pezhioù-c'hoari flemmus.

War an diskar e oa giz ar c'homediennoù italian mod kozh, ar c'h-commedia dell'arte a veze c'hoariet e-pad ouzhpenn tri c'hantved, ha bleuniañ a rae dramaoù Pietro Chiari hag oberennoù Carlo Goldoni, war batrom ar c'hoariva gall.

## Oberennoù pennañ
La Chapelle-Engerbold

**La Chapelle-Engerbold** a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant pemp kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Condé-en-Normandie.

## Istor
### kantved
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: daou zen nann-soudard a varvas e La Chapelle abalamour d'ar bombezadegoù.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Gerbold*.
## Douaroniezh
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur

## Notennoù ha dave
Cornovii ar Midlands

**Pobloù brezhon all a oa anvet [[Cornovii]] ivez.*

**Cornovii** zo anv ur bobl vrezhon en Enez Vreizh er reter da Gembre. Ganto eo e voe savet rouantelezh Powys.

O douaroù a oa neuze er vro a zo aet d'ober kontelezhioù saoz Cheshire, Shropshire, hanternoz kontelezhioù Staffordshire ha Herefordshire, ha reter kontelezh Powys e Kembre. 

## Anv
Rivet & Smith.

* Ptol. II, 3, II : **CORNAVII / CORNABII**
* Enskrivadurioù : 
* *Rib* 288 : war dro 129-30 : CIVITAS **CORNOV(IORUM)**
* *Rib* 639 (maen bez) : C(IVIS) **CORNOVIA**
* Ravenna 10640 : UTRICONION **CORNOVIORUM / CORNONIORUM**
* ND XL34 : Tribunus cohortis primae **CORNOVIORUM**, Ponte Aeli

## Kêrioù
A-raok amzer ar Romaned e oa o c'hêr-benn war un duchenn anvet bremañ The Wrekin. Daou anv kêrioù zo roet gant Klaudios Ptolemaios, douaroniour meur an IIvet kantved:
* *Deva Victrix* (Chester), (diwall : *Victrix* a zeu diouzh anv *Legio XX Valeria <u>Victrix</u>*, staliet en ur c'hamp bet savet gant ar Romaned war genoù ar ster *Deva* >Dee) 
* *Viroconium Cornoviorum* (Wroxeter), a zeuas da vout o c'hêrbenn en amzer ar Romaned.
Rouantelezh Breizh

**Rouantelezh Breizh** zo ur rouantelezh savet e Breizh gant Nevenoe en  kantved hag a badas betek an  kantved. 

## Istor
### [[Morvan Lez-Breizh]] (750 ? - 818)
### [[Gwioñvarc'h]] (822-825)

### Nevenoe (845-851)
En 845 e voe krouet rouantelezh kentañ Breizh gant Nevenoe, pa oa bet trec’h lu ar Vretoned war Charlez ar Moal, roue Frankia, en emgann Ballon, ur gêriadenn nepell diouzh Redon, hiziv en Il-ha-Gwilen. 

### Erispoe (851-857)
En 851 e voe trec’h lu ar roue Erispoe, ur mab da Nevenoe, ur wech c’hoazh, war lu ar roue Karl Voal en emgann Yenglenn. Rak-se ez anavezas Karl Voal e voe trec’h ar Vretoned warnañ ha dizalc’h e teuas Breizh da vezañ. 

D’ar mare-se e voe staget Bro-Naoned ha Bro-Roazhon ouzh rouantelezh Breizh. 

### Salaun (857-874)
Diwezhatoc'h e voe aloubet toleadoù Coutances hag Avranches (Normandi a hiziv) gant ar roue Salaun. Gant ar roue-se eo e voe rouantelezh Breizh en he brasañ. Ar Vikinged, siwazh d’ar Vretoned, a aloubas Stad unanet kentañ Breizh e 913.

### [[Gurwant]] ha [[Paskwezhen]] (874-876)

### [[Yezekael (roue Breizh)|Yezekael]] (876 - 888)

### [[Alan Iañ]] (888 - 907)

### [[Gourmaelon]] (908 - 913)

## Fin ar rouantelezh : [[Alan Barvek]]
Hogen distreiñ a reas Alan Barvek, ur mab-bihan da roue diwezhañ Breizh, gant skoazell roue Bro-Saoz Athelstan of Wessex, da Vreizh ha trec’h e oa war ar Vikinged e 937.

## Pennad kar
*Roll Rouaned ha Duged Breizh
Piramidenn Carstensz

**Piramidenn Carstensz** (*Nemangkawi* e yezh an Amungmeed, ur bobl bapou eus ar vro; *Puncak Jaya* en indonezeg) eo menez uhelañ Ginea-Nevez, ha menez uhelañ Oseania, gant 4 884 m. Emañ e Papoua ar C'hornaoueg.

## Liammoù diavaez
Roch

**Roch** zo un anv-bihan gallek kevatal da Rok e brezhoneg. Roet e vez e Bro-Ganada dreist-holl. Roch zo un anv-tiegezh ivez, a gaver e Savoia ha Suis dreist-holl. *Le Roch* zo stumm gallekaet an anv-tiegezh brezhonek ar Roc'h. Lec'hioù Saint-Roch zo e Bro-C'hall ha Norzhamerika gallek, hag e Breizh-Veur.

## Stummoù kevrennek
* Jean-Roch
* Sébastien-Roch (evel Sébastien-Roch Nicolas de Chamfort (1740-1794), barzh ha kazetenner gall)
* Roch-Ambroise

## Tud vrudet
### Anv-bihan
* Roch Voisine, kaner kanadian
* Roch Wamytan, politikour kanak
* Roch Marc Christian Kaboré, politikour, prezidant Burkina Faso

### Anv-tiegezh
* Nicolas Roch (1813-1879), bourev gall 
* Gustav Roch (1839–1866), matematikour alaman
* Sébastien Roch, aktour ha soner gall

## Anvioù-lec'h
* *Roch*, anv saoznek kêriadenn Y Garn e Bro-Gembre, un anv normanek a orin (*La Roche*)
* *Roch*, ur gêriadenn e Bro-Iran
* *Maen Roch*, anv gallek Maen-Roc'h, ur gumun vreizhat nevez e Bro-C'hougleiz

## Lennegezh
* Sébastien Roch, oberenn c'hallek gant Octave Mirbeau

## Gwelet ivez
* Sant Rok
* Roc'h
* Rock
* Rok
Adolphe

**Adolphe** zo un anv-bihan gallek. Roet e voe dreist-holl d'an  ha , betek an Eil Brezel-bed abalamour d'an diktatour Adolf Hitler.

## Stummoù gwregel
* *Adolphie*
* *Adolphine*

## Yezhoù all
*Adolf en alamaneg ha kalz yezhoù all
*Adolfo en italianeg ha spagnoleg
*Ādolfs e latveg

## Tud
### 
* Adolphe Sax (1814–1894), soner hag ijiner ar saksofon 
### 
* Adolphe Billault (1805 e Gwened - 1863 e Goueled-Goulen), alvokad, ministr ha kannad Liger-Izelañ
* Adolphe Le Flô (1805-1887), ofiser ha politikour 
* Adolphe Orain (1834-1918), folklorour
* Adolphe Fouéré (1839-1910), beleg ha kizeller
* Adolphe Lavée (1840-1904), kizeller ha medalennour 
* Adolphe Beaufrère (1876-1960), livour-engravour 
* Adolphe Touffait (1907-1990), melldroader ha reizhaouer

### 
*Adolphe Thiers (1797-1877), politikour

### 
* Adolphe, Dug meur Luksembourg (1817–1905), monark

## Lennegezh
**Adolphe*, romant gallek gant Benjamin Constant (1816)
Aubert

**Aubert** zo un anv-bihan gallek, adstumm d'an anv Albert, ha deuet da vout anv-tiegezh.

## Adstummoù
*Albert, Adalbert, Aldebert.

## Yezhoù all
**Adalberto, Oberto*, en italianeg.
**Aubert*, en alamaneg ha saozneg.
**Auberto*, en spagnoleg.

## Tud
### Anv-bihan
***[[Sant Aubert]]**, pe *[[Aubert d'Avranches]]*, pe * Aubert le Marqué* a-wechoù e galleg, ganet en 660 ha marvet war-dro 725, eskob Avranches, e Normandi, hag a ziazezas abati Menez Mikael ar Mor, en VIIIvet kantved. Lidet d'an 10 a viz Gwengolo. 
***[[Aubert Cambrai]]** (?-669), pe *Aubert d'Arras*, pe *Albert* pe Aybert ;
* *Aubert de Langres* (VIIvet kantved), pe Augebert, merzher gant sant Felix ;
* *Aubert Iañ Italia*, anv gallekaet Adalberto II d'Ivrea pe Adalberto d'Italia (931 – Autun, 975) markiz Ivrea ha roue Italia, gant e dad Berengario II, adal 950 betek 962 (adal 951 e oa en desped da roue Germania, Otto Iañ);
**Aubert Grimaldi*, anv gallekaet Oberto Grimaldi (war-dro 1140 – war-dro 1252), amiral morlu Genova, e Damiette, komiser Genova.
* *Aubert Landevenneg* (?-1129), pe Albert, manac'h ha sant breizhat.

### Anv-tiegezh

* *Étienne Aubert* - (1282 - 1362), anv ar pab gall Inosant VI.
* Augustin Aubert (1781 - 1857), livour gall.
* Octave-Louis Aubert, 8 a viz Genver 1870 - 14 a viz Genver 1950, kazetenner, embanner ha skrivagner gall
* Karen Denise Aubert (1978-), dougerez dilhad hag aktourez stadunanat

## Lec'hioù
*Saint-Aubert

###### 
* La Chapelle-Saint-Aubert, pe Chapel-Sant-Alverzh.

###### 
* Avesnes-les-Aubert, en Nord.
* Le Mesnil-Aubert, e Manche.

###### 
* Havre-Aubert
Adrian

**Adrian** zo un anv-bihan brezhonek, polonek, alamanek, roumanek, nederlandek ha saoznek, hag ivez er yezhoù skandinavek.

## Adstummoù
* Hadrian
*Adriana, evit ar merc'hed, e meur a yezh.

## Yezhoù all
*Adriaen, en izelvroeg.
*Adrián, e spagnoleg.
*Adriano, en italianeg.
*Adrien, en galleg.
*Hadrianus, e latin.

## Tud

### Pibien
*Adrian Iañ
*Adrian II
*Adrian III
*Adrian IV
*Adrian V
*Adrian VI

### Tud all
#### Henamzer
*Hadrian, pe Hadrianus, impalaer roman, brudet ar voger savet gantañ, moger Hadrian.

#### -  kantved
*Hadrianus Junius, pe Adriaen de Jonghe (1511-1575), mezeg ha barzh izelvroat,
*Adriano Banchieri (Bologna, 1568-1634), barzh ha sonaozour italian,
*Adrian von Mynsicht (1603-1638), alkimiour alaman,
*Adriaen Brouwer (Oudenaarde, 1605-1638), livour flamank.

#### XIX kantved

* Louis Adrian (1859-1933), ofiser gall, roet e anv d'an tokarn milourel Adrian

#### kantved
*Adriano Celentano, kaner italian

#### kantved
* Adrian Smith (g. e 1957), unan eus gitarourien Iron Maiden
* Adrian Sutil (g. e 1983), blenier kirri alaman

## Lec'hioù
* San Adrián
Adriana

**Adriana** zo un anv-bihan italianek, roet d'ar merc'hed, hag a gaver e meur a yezh all.

## Orin
Dont a ra diwar an anv-bihan Adriano, roet d'ar baotred. 

## Stummoù all
*Adrianna. 

## Yezhoù all
*Adrienne, e galleg

## Tud

### - kantved
*Adriana von Nassau-Dillenburg (1449-1477) 
*Adriana von Hanau (1470–1524)
*Adriana Basile (war-dro 1580 – war-dro 1640) sonaozourez italian 

### kantved

*Adriana Asti, aktourez italian 
*Adriana Benetti (1919-2016), aktourez italian
*Adriana Bisi Fabbri (1881-1918), livourez italian
*Adrianna Biedrzyńska (g. e 1962), aktourez polonat
*Adriana Budevska (1878-1955), aktourez vulgar
*Adriana Caselotti (1916-1997), aktourez ha kanerez stadunanat
*Adriana da Cunha Calcanhotto (ganet e 1965), kanerez vraziliat
*Adriana Karembeu, aktourez slovak 
*Adriana Varela (g. e 1952), kanerez arc'hantinat
*Beatriz Adriana (g. e 1958), kanerez vec'hikan

### kantved
*Adriana Fonseca (g. e 1979), aktourez vec'hikan
*Adriana Lima (g. e 1981), dougerez-dilhad hag aktourez vraziliat 
*Adriana Lisboa (g. e 1970), skrivagnerez vraziliat

## Oberennoù
*Adriana Lecouvreur, c'hoarigan gant Francesco Cilea
Adriana Varela

**Adriana Varela** (bet ganet d'an 9 a viz Mae 1952 en Avellaneda, e proviñs Buenos Aires) zo ur ganerez tango arc'hantinat.
Kemeret he deus perzh en ur bern festivalioù evel hini "La mar de músicas" e Cartagena, festival Porto Alegre pe c'hoazh hini GREC e Barcelona. Kemeret he deus perzh ivez e filmoù : *"Al corazón"* gant Mario Sábato e 1995 ha *[[Plata quemada]]* gant Marcelo Piñeyro e 2000. He c'hanaouennoù a zo bet klevet ivez e film Carlos Saura *"Tango"* e 1998 pe e-barzh "Los malditos caminos" (2002) gant Luis Barone. Kemeret he deus perzh ivez er bladenn *"[[Entre todas las mujeres]]"* en enor d'ar c'haner spagnol 
Joaquín Sabina.
Un doare ispisial he deus Adriana Varela da ganañ ha heverk eo abalamour d'he mouezh boud. Roberto Goyeneche a zo gwelet evel he faeron arzel.

## He fladennoù
* *Tangos* (1991)
* *Maquillaje* (1993)
* *Corazones Perversos* (1994)
* *Tangos De Lengue - Varela Canta A Cadícamo* (1995)
* *Vuelve El Tango* (1996)
* *Tango En Vivo* (1997)
* *Cuando El Río Suena* (1999)
* *Toda Mi Vida* (1999)
* *Más Tango* (2000)
* *Vivo* (DVD) (2005)
* *Encaje* (2006)

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Rannvro dreisttrobarzh Unaniezh Europa

**Rannvroioù dreisttrobarzh Unaniezh Europa** ao tiriadoù perc'hennet gant Unaniezh Europa daoust ma n'emaint ket e kevandir Europa. Disheñvel eo o statud diouzh hini ar Rannvroioù ha tiriadoù tramor, a zo tiriadoù dalc'het gant Stadoù ezel eus Unaniezh Europa hep bezañ e-barzh.

## Ar rannvroioù dreisttrobarzh
*Inizi Asorez, ur rannvro emren eus Portugal
*Madeira, ur rannvro emren eus Portugal
*Inizi Kanariez, ur gumuniezh emren eus Spagn
*Gwadeloup, un departamant tramor eus Frañs
*Gwiana, un departamant tramor eus Frañs
*Martinik, un departamant tramor eus Frañs
*Mayotte, un departamant tramor eus Frañs (abaoe ar 1 a viz Genver 2014)
*ar Reünion, un departamant tramor eus Frañs
*Saint-Martin, ur strollegezh tramor eus Frañs
Aubin

**Aubin** zo un anv-bihan gallek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Tud
### Sent
* *Aubin d'Angers*, pe Sant Albin, manac'h breizhat.

### Anv-tiegezh
* Jacques-Gabriel Aubin (1784-1852), politikour gall 

## Lec'hanvioù
###### 
* Fort d'Aubin-Neufchâteau, e Liège.

###### 
* Aubin, penn-kanton, en Aveyron ;
* Aubin, e Pyrénées-Atlantiques ;
* Aubin-Saint-Vaast, e Pas-de-Calais ;
* Aubin, stêr e Pyrénées-Atlantiques ;

## Oberennoù
* *Madame Aubin*, gant Paul Verlaine.

## Pennadoù kar
* Saint-Aubin
* Saint Aubin
* Albin
* Saint-Albin
Saint-Albin

**Saint-Albin** zo un anv-lec'h gallek, deuet da vout anv-tiegezh. 

## Yezhoù all
*Sant-Albin, e brezhoneg

## Lec'hioù

### 
* Rozet-Saint-Albin en Aisne,
* Saint-Albin-de-Vaulserre en Isère,
* Scey-sur-Saône-et-Saint-Albin e Haute-Saône, eno e oa Saint-Albin

## Pennad kar
* Saint-Aubin.
Albin

**Albin** zo un anv-bihan gallek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Tud
### Sent
* Albin Lyon, eskob Lyon .

### Tud all
*Albin Planinc
*Albin de la Simone, soner ha sonaozer gall

### Anv-tiegezh
* Adolf Albin (1848-1920), echedourez roumanian‎ ;
* Eleazar Albin, bevoniour eus Breizh-veur.
* Laure Albin-Guillot (1879-1962), luc'hskeudennerez gall.
* Roger Albin (1920-2001), soner violoñsell ha sonaozer gall.

## Pennadoù kar
* Saint-Albin
* Saint-Aubin
* Aubin
Prezidant Rusia

E penn stad Rusia emañ **Prezidant Kevread Rusia** (e rusianeg Президент Российской Федерации). Bremañ eo Vladimir Poutin. Daou brezidant a oa araozañ : Boris Yeltsin ha Dmitri Medvedev, met prezidant e oa bet c'hoazh etre an daou.

Ur republik kevreadel eo Rusia hiziv hon deiz. A-raok e oa ur republik sokialour, niverenn 1 ar strollad komunour en he fenn, hag a-raok c'hoazh e oa un unpenniezh, an tsar en he fenn.
Standard of the President of the Russian Federation.svg|Banniel prezidant Rusia

## Respet
Adalek an dilennadegoù prezidant e 2008 e oa ur respet a bevar bloaz, hag ar prezidant ne c'halle kaout nemet daou respet diouzh renk. Ne oa ket tu da gaout tri respet diouzh renk eta, met tu a oa da gaout un trede goude un "ehan" evel e oa bet graet gant Vladimir Poutin. Astennet e oa bet respet ar prezidant da c'hwec'h vloaz gant an Douma ha Kuzul ar C'hevread d'ar 26 a viz Du 2008, goude bezañ kinniget cheñch ar Vonreizh gant prezidant Dmitri Medvedev. Lakaet e oa bet da dalvezout evit ar wech kentañ e dilennadegoù 2012 ar prezidant.

## Roll ar brezidanted
*Boris Yeltsin (1991-1999)
*Vladimir Poutin (2000-2008)
*Dmitri Medvedev (2008-2012)
*Vladimir Poutin (2012-bremañ)

## Notennoù ha daveoù
Adrien

**Adrien** pe **Hadrien** zo un anv-bihan gallek kevatal d'an anv brezhonek Adrian.

Stumm grwegel : Adrienne.

## Tud
* Adrien d'Amboise, eskob Treger er  kantved, 
* Adrien de Carné (1854-1943), emsaver, skrivagner, barzh (gallek ha brezhonek), saver pezhioù-c'hoari ha troer brezhonek,
* Adrien Brody (g. e 1973), aktour stadunanat,
* Adrien Thomasson (g. e 1993), melldroader gall.

## Lennegezh
* *[[Mémoires d'Hadrien]]* (1951), romant istorel gant Marguerite Yourcenar.

## Lec'hioù
* Saint-Adrien
Renée-Caroline-Victoire de Froulay

**Renée-Caroline-Victoire de Froulay**, anavezet ivez evel **[[Markizez Créquy]]**, ganet e kastell Montflaux e Saint-Denis-de-Gastines e 1704 ha marvet e Pariz e 1803, zo ur varkizez c'hall, a skrivas hec'h eñvorennoù.
Petar Genov

**Petar Genov** (e bulgareg: **Петър Генов**) a zo bet ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1970. Ur c'hoarier echedoù bulgar eo. Mestr-meur (GM) eo abaoe 2011, Mestr Etrebroadel (IM) abaoe 1992, Gourdoner FIDE abaoe 2005. Meurzh 2026: 2 416 eo e renk Elo *Standard*, 2 445 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 448 e renk Elo *Luc'hedenn*, 2 526 eo e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 2002. Dimezet eo gant ar c'hoarierez Ljubka Genova.
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
Friedrich Ludwig

**Friedrich Ludwig**, pe **Frederig Loeiz** e brezhoneg, zo un anv alamanek savet diwar an daou anv-bihan Friedrich ha Ludwig, ha hini meur a zen en Alamagn. 

* Friedrich Ludwig von Hannover (1707-1751), priñs alaman ha saoz
* Friedrich Ludwig zu Hohenlohe-Ingelfingen (1746-1818), jeneral prusian.
* Friedrich Ludwig Karl Prusia (1773-1796) 
* Friedrich Ludwig von Mecklenburg-Schwerin (1778-1819 ), priñs eus dugelezh-veur Mecklenburg-Schwerin.
Anton Mussert

**Anton Adriaan Mussert** (11 a viz Mae 1894-7 a viz Mae 1946) a oa ur politikour eus an Izelvroioù a voe e penn ar Nationaal-Socialistische Beweging er bloavezhioù 1930 ha 1940. 

Genidik e oa eus Werkendam e Noord-Brabant. Labourat a reas da gentañ evel ijinour. Er bloavezhioù 1920 e krogas da vezañ oberiant e strolladoù eus an tu-dehou pellañ hag a c'houlenne stagañ Flandrez ouzh an Izelvroioù. E 1931 e voe unan eus ar re a savas an *[[Nationaal-Socialistische Beweging]] in Nederland* ("Luskad broadel-sokialour en Izelvroioù), diwar skouer ar Strollad Nazi, en Alamagn. Dastumet e voe 300 000 mouezh gant an NSB e dilennadeg kannaded 1935. E miz Du 1936 e voe degemeret Anton Mussert gant Adolf Hitler. Penn nemetañ ar strollad NSB e teuas da vezañ e 1937. 

Pa voe aloubet an Izelvroioù e miz Mae 1940 e savas Mussert a-du gant un emglev gant Alamagn. C'hoant en doa da vezañ anvet e penn ur stad izelvroat faskour. Met fiziet e voe melestradur an Izelvroioù en Arthur Seyss-Inquart, un ofiser nazi uhel. E 1941e oa an NSB ar strollad izelvroat nemetañ a oa aotreet gant an alouberien alaman. Betek  ezel a voe ennañ da neuze. E miz Gwengolo 1940 e voe karget unan eus izili an NSB, Henk Feldmeijer, da sevel un unvez SS (Schutzstaffel) nederlandat (Nederlandsche SS). 

E miz Mae 1945 e voe harzet Mussert ha tamallet e voe dezhañ bezañ kenlabouret gant an alouberien. Fuzuilhet e voe d'ar 7 a viz Mae 1946 e Den Haag.
Ferdinando II an Div Sikilia

**Ferdinando II an Div Sikilia** (Palermo, 1810 – Caserta, 1859) a oa roue an Div Sikilia war-lerc'h e dad Francesco Iañ an Div Sikilia, adalek 1830 betek e varv. 

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas.
#da Maria Cristina Savoia (1812 – 1836), a varvas o c'henel o mab, 
#*Francesco, a renas war-lerc'h e dad,
#da Maria Theresia von Österreich (1816–1867), ha daouzek bugel he doe:
* Luigi, kont Trani (1838-1886). 
**dimezet da Matilde Bavaria, c'hoar da Elisabeth Bavaria (1837-1898) a oa Impalaerez Aostria ;
* Alberto, kont Castrogiovanni (1839-1844), marvet da bemp bloaz;
* Alfonso, kont Caserta (1841-1934), 
** dimezet d'e geniterv Maria Antonietta an Div Sikilia. Anezho e teu ar skourr Borbone-Due Sicilie a vremañ;
* Maria Annunziata (1843-1871),
**dimezet d'an arc'hdug Karl Ludwig von Österreich;
* Maria Immacolata (1844-1899),
**dimezet da Carlo Salvatore d'Asburgo-Toscana;
* Gaetano, kont Girgenti (1846-1871), 
**dimezet da Isabella di Borbone-Spagna, merc'h kentañ Isabel II, Rouanez Spagn ;
* Giuseppe, kont Lucera (1848-1851);
* Maria Pia (1849-1882), 
**dimezet da Roberto Iañ Parma;
* Vincenzo, kont Melazzo (1851-1854);
* Pasquale, kont Bari (1852-1904), 
**dimezet (en vorganatek) da Blanche Marconnay;
* Maria Luisa (1855-1874), 
**dimezet da Enrico Carlo di Borbone-Parma, kont Bardi;
* Gennaro, kont Caltagirone (1857-1867), marvet da zek vloaz.

## Liammoù
* Vincenzo Petroccelli

## E vugale
Walter Map

**Walter Map** (1140 - 1208&ndash;1210) a oa ur skrivagner saoz hag a skrivas e latin. N'anavezer nemet un oberenn a vije bet skrivet gantañ, anvet *[[De Nugis Curialium]]*.

## E vuhez
Lavarout a rae bout kembreat a orin ha bezañ eus Marz Kembre (*marchio sum Walensibus*); Studiañ a eure e Skol-veur Pariz, war-dro 1160 a greder, d'ar c'houlz ma oa Gerard la Pucelle o kelenn eno.

En em gavout a reas gant Thomas Becket kent 1162. Evel den eus lez ar roue saoz Herri II Bro-Saoz, e voe kaset d'ober kefridioù da-gaout Loeiz VII Bro-C'hall hag ar pab Alesant III, ha moarvat e kemeras perzh e Trede Sened-Iliz Lateran en 1179 ma en em gavas gant kannaded Valdezidi. E-pad ar veaj-se en em gavas gant Herri Iañ Champagn, a oa o stagañ gant e veaj diwezhañ d'ar Reter.

Ul leve-gopr en devoa Map en eskopti Lincoln a-benn 1183 aha kansellor an eskopti e oa a-benn 1186.

Goude e voe mestr-chapel e Lincoln, chaloni e St Paul's, London hag en eskopti Hereford hag arc'hdiagon Oxford en 1196.

## E varv
Mervel a reas war-dro Gwengolo 1210. 

## Oberennoù
Peurvuiañ ne lakaer nemet un oberenn war e gont, an De nugis curialium.

## Notennoù


## Levrlennadur
**Danevelloù kozh Danvez Breizh*, Roparz Hemon, Hor Yezh 1992
* Marylène Possamaï-Pérez, « La figure du roi dans le *De Nugis Curialium* de Gautier Map », in *Et c'est la fin pour quoy sommes ensemble. Hommage à Jean Dufournet*, Tome III, Paris, Honoré Champion éditeur, 1993, p.&nbsp;1155-1170.

## Pennad kar
*Danvez Breizh
Kastell Schönbrunn

**Kastell Schönbrunn** pe **Palez Schönbrunn** zo ur palez brudet e Vienna, en Aostria, a voe lec’h-annez meur a impalaer eus an Tiegezh Habsbourg. Bez’ eo unan eus al lec’hioù a zegemer ar muiañ a weladennerien e Vienna, abaoe ar bloavezhioù 1960.

Er bloavezh 1569 e voe prenet douaroù war ribl ar stêr Wien gant an Impalaer Santel Masimilian II, d’ober un dachenn chaseal ganto. En dachenn-se e veze lezet loened-pluñv ha loened-blev hag un ti-chase a oa ivez. 

Er c’hantved war-lerc’h e tivizas Eleonora Gonzaga, a blije dezhi chaseal hag a oa bet roet an dachenn dezhi goude marv he gwaz, an impalaer Ferdinand II, lakaat sevel ur palez eno. Etre 1638 ha 1643 e voe savet kastell Schönbrunn, hag anvet e voe evel-se diwar ur “vammenn gaer” a oa en dachenn. 

Kastell Schönbrunn a blije kenañ d’an impalaerez Maria Theresia, pried Frañsez I hag eno e voe desavet o bugale, en o zouez o merc’h Maria Antonia, a oa da vezañ rouanez Bro-C’hall, ha brudet evel Marie-Antoinette Bro-C'hall. 

E 1744 ha 1749 e voe kempennet ar c’hastell ha roet dezhañ e neuz a vremañ. 

En-dro d’ar c’hastell ez eus liorzhoù kaer, er c’hiz varok, gant ul liorzh-loened.
Senegal (stêr)

Ar stêr **Senegal** a zo ur stêr eus Afrika ar C'hornaoueg. Eieniñ a ra e Ginea ha tremen dre Vali, hag an harzoù a ra etre Maouritania ha Bro-Senegal. 1 790 km eo he hed. En em deuler a ra er Meurvor Atlantel e Saint-Louis.

## Anv
Ar stêr he deus roet hec'h anv da vro-stad Senegal.
Saint-Vigor-des-Mézerets

**Saint-Vigor-des-Mézerets** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant div gumun all d'ober ur gumun nevez: Terres-de-Druance.
## Istor
### kantved
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: tri den nann-soudard a varvas e Saint-Vigor abalamour d'ar brezel, unan a voe lazhet e miz Eost gant ur vombezadeg, unan e miz Gwengolo gant ur vinenn, hag an hini diwezhañ e miz Here gant un darzhadenn.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant Vigor*,  kantved.
* Ar c'hastell,  kantved. 
## Douaroniezh

* War lez ar stêr Druance emañ Saint-Vigor.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

## Melestradurezh

 
 
 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur

## Notennoù ha dave
Alfonsina

**Alfonsina** zo un anv-bihan italianek ha spagnolek roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv Alfonso.

* Alfonsina Orsini (1472 – 1520) priñsez italian, 
* Alfonsina Morini, marc'houarnerez italian, a redas ar Giro e 1924 gant ar wazed; 
* Alfonsina Storni, barzhez arc'hantinat, anavezet ivez evel *Alfonsina*.
* Alfonsina Grecco Constantino (1906-2001), gwir anv Perlita Greco, kanerez tango arc'hantinat
* Alfonsina Pieri, aktourez italian,
* Alfonsina Molinari , kanerez puortorikan.

## Oberennoù
* Alfonsina, film arc'hantinat, renet gant Kurt Land en 1957.
* *Alfonsina y el mar*, kanaouenn diwar-benn marv Alfonsina Storni, savet gant Ariel Ramírez ha Félix Luna,
* *Alfonsina y el mar*, film e 2002

## Oabl
* (925) Alphonsina, asteroidenn dizoloet en 1920.

## Notennoù


## Pennad kar
*Alfonsine
Magaly Solier

**Magaly Solier Romero** (Huanta, Rannvro Ayacucho), 11 a viz Even 1986) zo un aktourez ha kanerez perouat hag a gan e ketchwaeg ha spagnoleg.
## Buhez personel
D'an 9 a viz Even 2012 e timezas Solier gant ar marc'houarner Erick Gomez en Huamanga, Ayacucho. Ur mab o deus bet d'an 9 a viz C'hwevrer 2013.
## Filmoù

## Pladennoù
* Warmi (2009) 
* Coca Quintucha (2015).
## Liammoù diavaez
* Magaly Solier war IMDb
* Twitter ofisiel Magaly Solier
## Notennoù ha daveennoù
Alfonsina Storni

**Alfonsina Storni Martignoni** (Sala Capriasca, Suis, 1892 – Mar del Plata, Arc'hantina, 1938) zo ur varzhez arc'hantinat.

## Oberennoù
* 1916 *La inquietud del rosal* (" Nec'hañs ar Rozeg")
* 1918 *El dulce daño* (" Ar c'hloaz c'hwek ")
* 1919 *Irremediablemente* (" Diremed")
* 1920 *Languidez* (" Langis ")
* 1925 *Ocre* ("Okr")
* 1926 *Poemas de amor* (" Barzhonegoù karantez ")
* 1927 *El amo del mundo: comedia en tres actos* - play (" Mestr ar bed : komedienn en tri arvest")
* 1932 *Dos farsas pirotécnicas* - play (" Daou fentc'hoari piroteknek ")
* 1934 *Mundo de siete pozos* (" Bed ar seizh puéns ")
* 1938 *Mascarilla y trébol* ("Maskaradenn ha strafuilh ")

**Post mortem:**
* 1938 *Antología poética* ("Barzhaz ")
* 1950 *Teatro infantil* (" pezhioù-c'hoari bugale ")
* 1968 *Poesías completas* (" Barzhaz klok ")
* 1998 *Nosotras y la piel: selección de ensayos* (" Ni (maouezed) hag ar c'hrochen: arnodskridoù ")
Lénault

**Lénault** a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant pemp kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Condé-en-Normandie.

## Istor
### kantved
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: tri den nann-soudard a varvas e Lénault abalamour d'ar brezel, unan e miz Gouere gant ur vindrailhadeg, an daou all a voe lazhet gant ur vombezadeg d'an 8 a viz Eost.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieLenaultEglise.jpg|An iliz

* Iliz katolik *Intron-Varia*,  kantved.
## Douaroniezh

* War lez ar stêr Druance emañ Lénault.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

## Melestradurezh

 
 
 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur

## Notennoù ha dave
Caors

**Caors** (distagadurioù okitanek: [kaˈurs], [ˈkɔws], [ˈkɔw]), *Cahors* e galleg (distaget: [kaɔʁ]), a zo ur gêr eus Okitania, pennlec'h departamant an Òlt (Lot). Kêr-benn bro Carcin eo.  a dud a oa o chom enni e .

## Tud
*Yann XXII, pab, ganet e Caors
*Léon Gambetta, politikour, ganet e Caors
*Anatole de Monzie, politikour, bet maer Caors
*Louis Darquier (Darquier de Pellepoix), komiser an aferioù yuzev e-kerzh an Eil Brezel-bed, ganet e Caors

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
Henriette Alexandrine von Nassau-Weilburg

**Henriette Alexandrine Friederike Wilhelmine Prinzessin von Nassau-Weilburg**, ganet e 1797 en Kastell Eremitage e-kichen Bayreuth ha marvet e 1829 en Vienna, a oa pried an Arc'hdug Karl von Österreich (1771-1847).

Merc'h e oa da Friedrich Wilhelm von Nassau-Weilburg ha d'ar briñsez Luise von Sayn-Hachenburg (1772–1827).

## Bugale
Alfonsina Strada

**Alfonsa Rosa Maria Morini**, anavezet evel **Alfonsina Morini** hag **Alfonsina Strada**, ganet e 1891 e Castelfranco Emilia ha marvet e 1959 e Milano, a oa ur varc'hhouarnerez italian hag a redas ar *[[Giro]]* e 1924 gant ar wazed.
Jarabe Tapatío

Ar *Jarabe [[Tapatío]]* ("Siros Guadalajara") zo un dañs eus Mec'hiko, anvez "dañs an tog mec'hikan" ivez, sonet gant sonerien mariachi eus Guadalajara, eil brasañ kêr Mec'hiko, e stad Jalisco. A-wezhioù e vez droukvesket gant ar *[[Raspa]]*, un dañs mec'hikan all.

## Sonerezh

\new Staff \relative c'' {
  \key g \major
  \time 6/8
  \tempo "Presto"
  \partial 4
  d8\f cis
  \unfoldRepeats
  \repeat volta 2 {
    d b ais b g fis
    g d4~ d8 b c
    d e fis g a b
    c a4~ a8 c b
    c a gis a fis eis
    fis d4~ d8 d' d
    d e d c b a
  }
  \alternative {
    { b4.~ b8 d cis }
    { g4.~ g8 a a }
  }
  a e e e g g
  g fis4~ fis8 a a
  a e e e g g
  fis4.~ fis8 a a
  a e e e g g
  g fis4~ fis8 a a
  a b a g fis e
  d4.~ d8 d' cis
  d b ais b g fis
  g d4~ d8 b c
  d e fis g a b
  c a4~ a8 c b
  c a gis a fis eis
  fis d4~ d8 d' d
  d e d c b a
  g4.~ g8
  \bar "|."
}
\midi {
  \context {
    \Score
    tempoWholesPerMinute = #(ly:make-moment 540 8)
  }
}
Catterick

**Catterick** zo ur geriadenn e distrig Richmond e Norzh Yorkshire. E 2001 e oa  a dud o chom enni.

## Douaroniezh

|
|Ordnance Survey

## Anv
Rivet & Smith, p. 302-304 :
* Ptol. II, 3, 10 : **CATARACTONIUM / CATURRACTOIUM / TATURACTONIUM**, ur gêr ar vBrigantes
* I.A 4652 (Iter 1) : **CATARACTONI**
* I.A 4682 (Iter 2) : **CATARACTONE**
* I.A 4762 (Iter 5) : **CATARACTONI**
* Ravenna, 10714 : **CACTABACTONION**
* Beda, II,14 & II,20 : **Cataractam** (accusativ)
* Beda, III, 14 : **Cataractone** (ablativ)

Talvoudegezh :

- pe diwar latin = *cataracta* = kouronk (gwelout e Bro-C'hall : Chalette, Cadarache, la Chorache; e Bro Aragon : Cadereita, Caderecha) 

- pe diwar keltieg = **Catu-ra(c)t-on-ion* = <**catu-* = emgann + **ra(c)t-is* = kleuz

## Istor

Roud a gaver eus Catterick kerkent ha mare ar Romaned, pa oa *Cataractonium* ur c'hreñvlec'h da soudarded an Impalaeriezh roman, e kroashent hentoù a gase d'an hanternoz en un tu hag un hent da vont da Eboracum en tu all.
 
Catterick eo moarvat ar gêr anvet *Catraeth* er varzhoneg kembraek Y Gododdin, ma konter emgann Catraeth a c'hoarvezas war-dro ar bloavezh 600 etre Brezhoned hag Angled rouantelezh Bernicia. 
Kêr-benn rouantelezh Rheged e voe goude-se.

Aloubet e voe gant Angled Mercia.

## Levrioù talvoudus

* A.L.F RIVET & Colin SMITH : *The Place-names of Roman Britain*. Batsford Ltd. 1979. Édition 1982.
Turandot (Carlo Gozzi)

***Turandot*** zo ur pezh-c'hoari italianek, e doare *[[commedia dell'arte]]*, gant Carlo Gozzi e 1762. Awenet eo bet Gozzi gant un istor eus Pers, tennet eus *Les Mille et un jours* (1710–1712) gant François Pétis de la Croix. 

Skrivet eo e gwerzennoù. Troet e voe en alamaneg gant Friedrich Schiller. Hag ar skrid alamanek eo a servijas da Giuseppe Adami ha Renato Simoni da sevel libretto ar c'hoarigan *[[Turandot]]* gant sonerezh Giacomo Puccini.
Kastell Champtoceaux

**Kastell Champtoceaux**, anvet *Châteauceaux* gwechall, a oa unan eus ar c’hestell-kreñv a oa war harzoù Breizh ha Bro-C’hall er Grennamzer. Savet e voe war ur roz, war ribl su al Liger, 9 km diouzh Ankiniz ha 25 km diouzh Naoned.

Abalamour d’al lec’h ma oa, war lez al Liger ha war an harzoù etre Breizh hag Anjev, e voe pouezus ar c’hastell-se e-pad pell. Hervez ar mareoù e voe etre daouarn dugelezh Breizh, kontelezh Anjev ha rouantelezh Bro-C’hall. E 1420 e voe roet urzh gant an dug Yann V, hag a oa bet bac’het ennañ, d’e gas d'an traoñ.

E 942 e voe aloubet korn-bro Champtoceaux gant Alan Varvek, dug Breizh. Goude marv hennezh e addimezas e intañvez Roscille Bleaz da Foulk II, kont Anjev hag helebini a voe diwar neuze etre pennoù Breizh ha re Anjev da c’houzout gant piv ez afe Champtoceaux. E-pad pell e voe e marzioù dispartiañ Breizh hag Anjev. En eskopti Naoned edo ar barrez avat. 

E 988 e voe savet ar c’hastell, gant Foulk Nerra, kont Anjev. En tu all d’ar stêr, en Oudon, e oa ur c’hastell all, bet savet en 846 gant Nevenoe, roue ar Vretoned. E Champtoceaux e oa neuze ur gêr difennet gant mogerioù-kreñv hag ur c’hastell war an uhel, gant ur pont-gwint, daou dour-meur, ur chapel... Ar c’hastell a voe lakaet seziz warnañ meur a wech a-hed ar c’hantvedoù :

* e 1141 gant Jafrez V, kont Anjev ;
* e 1173 gant Herri II Plantagenêt, kont Anjev ha roue Bro-Saoz ;
* e 1224 gant Pêr Brizhkloareg, dug Breizh. 
* e 1230 ha 1234 gant Loeiz IX, roue Bro-C’hall, a stalias e lez eno div wech, gant e vamm Blanche de Castille hag e wreg Marc'harid Provañs ;
* e 1341 gant dug Normandi, roue da zont Bro-C’hall Yann ;
* e 1367 gant Yann IV, dug Breizh ;
* e 1387 gant Loeiz II, dug Anjev ;
* hag e 1420 e voe lakaet seziz war Champtoceaux evit ar wech diwezhañ gant ar Vretoned. Pedet e oa bet dug Breizh, Yann V, da zont da gastell Champtoceaux gant Marc'harid Klison, a oa intañvez Yann Iañ Châtillon, mab da Charlez Bleaz ha Janed Pentevr. Bac’het e voe ganti ha neuze e voe lakaet seziz war ar c’hastell gant un armead Bretoned ha Saozon. Goude tri miz e voe trec’h ar Vretoned ha dieubet Yann V. Reiñ a reas urzh neuze da beurziskar ar c’hastell.

Yann III, dug Breizh, a voe ganet e kastell Champtoceaux d'an 8 a viz Meurzh 1286.

Hiziv ne chom nemet rivinoù eus kastell kozh Champtoceaux.

## Levrlennadur
* *Les origines féodales de Châteauceaux* gant an tad Bourdeault, Bulletin de la Société Archéologique de Nantes et de la Loire-Inférieure, 1913.
* ''Champtoceaux, un bourg castral de frontière'', Philippe Boeckler, mestroniezh, Skol-veur Pariz 1, 2007.
Twinkle Twinkle Little Star

****** (*Sked, sked, steredennig*) zo ul luskellerez saoznek eus deroù an XIXvet kantved. Savet eo diwar ur varzhoneg bet lakaet war un ton gall, hini A! vous dirai-je, maman.

### Barzhoneg

Dont a ra ar gerioù eus ur varzhoneg, *The Star*, gant ar varzhez yaouank Jane Taylor (1783–1824), embannet en 1806, pa oa 23 bloaz, en dastumad *Rhymes for the Nursery*.

Ar rimadell *[[Baa, Baa, Black Sheep]]* zo war ar memes ton.

En e levr *[[Alice's Adventures in Wonderland]]* (e 1865), e ra Lewis Carroll anv eus un *Toger foll* hag a gan :

## Doare italianek
:Brilla brilla una stellina
:Su nel cielo piccolina.
:Brilla brilla sopra noi,
:Mi domando di chi sei.
:Brilla brilla la stellina,
:Ora tu sei più vicina.

## E yezhoù all
* E katalaneg : *[[:ca:El gall quiquiriquí|El gall quiquiriquí]]*.
*E poloneg : *[[:pl:Trzy kurki|Trzy kurki]]*

## An ton
Hervez Henri Davenson e krog an istor gant ur ganaouennig c'hallek anvet A! vous dirai-je, maman eus 1740. Embannet e voe an ton en 1761 (François Bouin, *La Vielleuse habile*), en 1771 (*Les Amusements d'une heure et demy* de M. Bouin) hag en 1783 (Michel Corrette, *La belle vielleuse*). Brudet e voe an ton abalamour d'an daouzek doare pleustret gant Wolfgang Amadeus Mozart, a zo bet lakaet alies,e gaou avat, da saver an ton e-unan.

## Daveoù ha notennoù
Dispac'h ar Jenofl

**Dispac'h ar Jenofl** (pe *Revolução dos Cravos* en portugaleg), anvet ivez *ar 25 a viz Ebrel* (en portugaleg : *25 de Abril*), eo an anv roet da zarvoudoù miz Ebrel 1974 e Portugal pa voe diskaret diktatouriezh an ''Estado Novo'' a oa o ren ar vro abaoe 1933.
Benjamin Biolay

**Benjamin Biolay**, bet ganet d'an 20 a viz Genver 1973 e Villefranche-sur-Saône (Bro-C'hall, departamant Rhône) a zo ur c'haner, ur soner, ur sonaozer hag un aktour gall.

Savet en deus Benjamin Biolay kanaouennoù evit un toullad kanerien : Henri Salvador, Juliette Gréco, Françoise Hardy, Isabelle Boulay, ha kenlabouret en deus gant Jeanne Cherhal, Keren Ann, Carla Bruni, Elodie Frégé, Vanessa Paradis, h.a.
Graet en deus war-dro pladenn e c'hoar Coralie Clément.
Savet en doa ivez ur strollad anvet *Home*, gant e wreg, an aktourez Chiara Mastroianni.

E 2010 eo bet loreet Benjamin Biolay gant ar *Victoires de la Musique* (albom *La Superbe*, daou bladenn ennan). *La Superbe* a oa anvet *pladenn platinium*, ma oa bet gwerzhet 100.000 skouerenn anezhan.

## E bladennoù e-unan

2001 : *Rose Kennedy* 
2003 : *Négatif* 
2005 : *A l'origine*
2007 : *Trash yéyé* 
2009 : *La Superbe*
2012 : *Vengeance*
2017 : *Palermo Hollywood*.

## Liammou diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Konstanz

**Konstanz** (distaget [ˈkɔnstants] en alamaneg unvan, [ˈkɔnʃtants] gant tud ar vro) zo ur gêr eus kreisteiz Alamagn e stad Baden-Württemberg. Emañ war ribl Lenn Konstanz, war harzoù Suis. Poblet eo gant 80 000 a dud pe war-dro. Ur skol-veur zo eno.

Er  e voe bodet ur sened-iliz eno, etre 1414 ha 1418. Pal Sened-iliz Konstanz e oa lakaat fin da Zisivoud ar C'hornôg. Kondaonet e voe Jan Hus da vezañ devet ha mervel a reas en un tantad d'ar 6 a viz Gouere 1415.
Levr a gelennadurez kristen

**Levr a gelennadurez kristen evit [[eskopti Kemper ha Leon]]** zo ur c'hatekiz bet skrivet gant Yves-Marie Madec (1860-1932, bet moullet e Kemper e ti De Kerangal e 1884. Un displegadenn eo eus *Katekiz eskopti Kemper ha Leon* (Kemper, Salaun, 1883), goude un diverradenn eus istor ar sent ha heuliet gant listenn gouelioù an Iliz katolik roman.

Adembannet e voe e 1902 (De Kerangal, Kemper ha F. Paiilart, Abbeville).

Un trede embannadur, *nevezet ha kresket* a voe e 1932, moullet gant Moulerez Bro Kerne (*sic*), Kemper, ha gant Moulerez ar C'hourrier, Brest.

## Notennoù
Amazonia

**Amazonia** (portugaleg : *Amazônia* ; spagnoleg : *Amazonía* pe *Amazonia*) a zo ur rannvro naturel e Suamerika dindan un darn vat eus Diazad ar Stêr-Amazon. Ur goadeg trovanel c'hleb eo. War-dro seizh milion a gilometradoù-karrez a zo dindan ar rannvro-se, en o zouez war-dro 5,5 milion a gilometradoù-karrez a goadeg c'hleb. En tu-hont d'an hanter eus koadegi trovanel gleb ar bed a ya d'ober koadeg Amazonia, hag an hini binvidikañ evit a sell al liested naturel, met en arvar emañ pa vez korvoet kalz hag ez a an digoadañ war-raok d'un tizh bras.
Abigail (pried David)

**Abigail** ( pe אֲבִיגַיִל|אֲבִיגָיִל|Avigáyil||ʾĂḇîḡáyil|ʾĂḇîḡāyil en hebreeg, a vefe e brezhoneg "levenez he zad" pe "feunteun a levenez", a oa ur vaouez eus Moab, hervez levrioù Samuel, en Testamant Kozh. Pried e oa da Nabal, ur marc'hadour pinvidik, ha goude e varv, e teuas da vout trede pried ar roue David, hag e roas ur mab dezhañ.