open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aisne (Oise)

An **Aisne** zo ur stêr eus hanternoz Bro-C'hall, adstêr d'an Oise, hag he deus roet hec'h anv d'un departamant gall, an Aisne.

## Etimologiezh
Furmoù kozh anv ar stêr-se zo *Axona*, I kantved a-raok J.-K. ; *Axuenna*, III ; *Axina* e 650 ; *Axna* e 850. 

Dont a ra an anv eus ar galianeg, hervez Ernest Nègre, ha savet e vefe diwar ar wrizienn **ax-*, un adstumm d'ar wrizienn **asca*, pe *'esca* marteze, a dalvezfe "dour" er yezh-se, gant al lost-ger -*ona* gant an taol-mouezh war ar silabenn gentañ. Heñvel e vefe an etimologiezh ouzh hini ar stêr Esonne, adstêr eus ar Seine.

Evit Noémie Beck, kelennerez war sevenadur Breizh-Veur hag Iwerzhon, ar ger *Axona* a zeufe eus *[[Acionna]]*, doueez ar stêrioù zo testeniekaet e azeulerezh e Gallia roman en Orleañs.

## He red
En Argonne, e *Sommaisne*, tostik d'ar vevenn etre departamantoù ar Meuse hag ar Marne, emañ hec'h eienenn. E Compiègne, emañ he c'hember gant ar stêr Oise, e departamant an Oise.

## Kêrioù ha departamantoù treuzet
* Meuse (55)
* Marne (51) : Sainte-Menehould
* Ardennes (08) : Vouziers, Attigny, Rethel, Château-Porcien, Asfeld
* Aisne (02) : Neufchâtel-sur-Aisne, Vailly-sur-Aisne, Soissons, Vic-sur-Aisne
* Oise (60) : Attichy, Compiègne

## Hec'h adstêrioù
* an Aire
* an Auve
* ar Suippe
* ar Vesle

Bageal a c'haller warni, kalzik a skluzioù zo. 

## Un anv all
Ur stêr vihan e departamant ar Mayenne zo anvet Aisne ivez.
Aisne (Mayenne)

An **Aisne** zo ur stêr eus Bro-C'hall, e departamant ar Mayenne (53). 

Adstêr eo d'ar Mezven. Meur a stêrig a ya d'hec'h ober, un tamm uheloc'h eget Javron. Neuze e tremen dre ar Ribay, Javron, Les Chapelles, hag en em deurel er Mezven un tamm war-lerc'h Couptrain.
1243

*Diwar-benn bloavezh *'1243*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù

### Europa

* Kergustentin ː Beaudouin II a Gourtenay, abaoe dibenn miz Kerzu 1228
* Breizh ː Yann Iañ *ar Rouz*, abaoe 1237 
* Frañs ː Loeiz IX, abaoe an 8vet Du 1226 

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Relijionoù
;Kristeniezh
* Sul-Fask ː 12 Ebrel
* Ar pab nevez, Sinibaldo Fieschi, kont Lavagna, eus Genova, zo dilennet en Agnati d'ar 25 a viz Mezheven hag a gemer an anv Inosant IV (ren betek 1254).

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1243|Ganedigezhioù 1243]]

## [[:Rummad:Marvioù 1243|Marvioù 1243]]
*Gerallt Gymro, eskob kembreat

__NOTOC__
1244

*Diwar-benn bloavezh *'1244*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
#### Frañs
#### [[Okitania]]
* 16 a viz Meurzh: dibenn seziz kastell Montsegur ha lazhadeg ar Gatared eno gant armeoù roue Bro-C'hall.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1244|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1244]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1244|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1244]]*

__NOTOC__
1252

*Diwar-benn bloavezh *'1252*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

Bloavez bizeost o kregiñ gant ul Lun hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh

## Darvoudoù

### Europa

#### Kergustentin
* Beaudouin II a Gourtenay abaoe dibenn Genver 1228.

#### Breizh
* Yann I ar Rouz, abaoe 1237.

#### Frañs
*Loeiz IX, abaoe an 8 Du 1226

#### Bro-Skoz
* Aleksandr III abaoe ar 6 Gouere 1249.

### Kastilha
* Alfoñs X

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Relijionoù
* Sul Fask ː 31 Ebrel
* ar pab Inosant IV a embann ar vuilh *Ad exstirpanda*, hag a ro aotre da jahinañ an disivouderien. En em ledañ a ra ar jahinerezh e broioù katolik Europa.
### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1252|Ganedigezhioù 1252]]
* Elinor de Montfort, pried Llywelyn ap Gruffudd ha priñsez Kembre.

## [[:Rummad:Marvioù 1252|Marvioù 1252]]
* 30 Mae : Fernando III, roue Kastilha ha León.
* 27 Du : Blanca Kastilha, pried Loeiz VIII (Bro-C'hall) ha rejantez Bro-C'hall.

__NOTOC__
1253

*Diwar-benn bloavezh *'1253** an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.''

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou.

== Darvoudoù ==

=== Europa ===

==== Breizh ====
====Frañs====
=== Azia ===
==== Reter-nesañ ====

==== Reter-kreiz ====

==== Reter-pellañ ====

=== Afrika ===

=== Amerikaoù ===
==== Norzhamerika ====
====Suamerika====

=== Oseania ===

=== Relijionoù ===

* Sul-Fask ː 20 Ebrel
* Innocentius IV (1243 / 1254)

=== Arzoù ha lizhiri ===
==== Livañ ====
====Sonerezh====
==== Lennegezh ====
=== Skiantoù ha politikerezh ===

=== Armerzh ===
===A bep seurt/diasur===

== [[:Rummad:Ganedigezhioù 1253|Ganedigezhioù]] ==

* 17 Here ː Erwan Heloury Gervarzhin (**Sant Erwan*')

Gwelet ivez :*:Rummad:Ganedigezhioù 1253*

== [[:Rummad:Marvioù 1253|Marvioù]] ==


Gwelet ivez:*:Rummad:Marvioù 1253''

__NOTOC__
1257

*Diwar-benn bloavezh *'1257*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ul Lun

## Darvoudoù

### Europa

#### Kergustentin
* Beaudouin II a Gourtenay abaoe dibenn miz Genver 1228.

#### Kembre
* Emgann Cadfan

#### Breizh
* Yann Iañ ''ar Rouz'', abaoe 1237. 

#### Bro-C'hall
* Loeiz IX, abaoe ar 8 Du  1226.

#### Bro-Skos
* Aleksandr III abaoe ar 6 Gouere 1249.  

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 8 Ebrel
* Pab ː Aleksandr IV 

## Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
## Skiantoù ha politikerezh

## Armerzh
## A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1257|Ganedigezhioù 1257]]

## [[:Rummad:Marvioù 1257|Marvioù 1257]]

__NOTOC__
1258

*Diwar-benn bloavezh *'1258*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

Bloavez boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
*  Yann I ''ar Rouz''

#### Frañs
* Loeiz IX

#### Bro-Skos
* Aleksandr III 

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz
* Moustassim, kalif Bagdad, zo krouget war urzh Hulagu

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerika
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Okeania

### Relijionoù
* Sul-Fask ː 24 Meurzh
* Pab ː Aleksandr IV  

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1258|Ganedigezhioù 1258]]

## [[:Rummad:Marvioù 1258|Marvioù 1258]]

__NOTOC__
Roer (stêr)

Ar **Roer** (*Roer* e galleg ha nederlandeg, *Rur* en alamaneg) zo ur stêr eus hanternoz Europa, a red dre Velgia, an Izelvroioù hag Alamagn, adstêr d'ar stêr Meuse. 90 % eus hed ar stêr zo en Alamagn.

## Adstêrioù
* Ellebach
* Inde
* Kall
* Malefinkbach
* Merzbach
* Wurm
* Olef
* Urft

## Gwelout ivez
Eus 1795 da 1815, ez eus bet un departamant anvet Roer, pe Rur en alamaneg, ha n'emañ ket da vezañ mesket gant Ruhr, ur rannvro eus Alamagn.
Degradation Trip

***Degradation Trip*** eo eil pladenn solo gitarour Alice in Chains Jerry Cantrell. Embannet e voe d'an 18 a viz Even 2002. Evit tud 'zo eo ar bladenn-mañ un homaj da ganer ar strollad Layne Staley, aet da anaon daou viz a-raok embann ar bladenn, hag a oa dediet dezhañ.

Un eil skouerenn eus ar bladenn a voe lakaet war ar marc'had d'an 10 a viz Kerzu 2002 : second version. Gwelet e vez evel ar skouerenn vat eus ar bladenn.

## Kanaouennoù
All songs by Jerry Cantrell.
# "Psychotic Break" – 4:09
# "Bargain Basement Howard Hughes" – 5:38
# "Anger Rising" – 6:14
# "Angel Eyes" – 4:44
# "Solitude" – 4:00
# "Mother's Spinning in Her Grave (Glass Dick Jones)" – 3:53
# "Hellbound" – 6:46
# "Give It a Name" – 4:01
# "Castaway" – 4:59
# "She Was My Girl" – 3:59
# "Chemical Tribe" – 6:35
# "Spiderbite" – 6:38
# "Locked On" – 5:37
# "Gone" – 5:08

## Chartoù
**Pladenn** - Billboard (Amerika an Hanternoz)

**Singles** - Billboard (North America)
Marne (departamant)

Ar **Marne** (distaget: ) zo un departamant e reter Bro-C'hall, er rannvro Grand Est, savet diwar proviñs kozh Champagn, hag a deu e anv eus hini ar stêr Marne, adstêr d'ar Saena war he lez dehoù. Châlons-en-Champagne eo ar pennlec'h hag an 51 eo an niverenn roet dezhañ.

## Arondisamantoù ar Marne
* Arondisamant Châlons-en-Champagne
* Arondisamant Épernay
* Arondisamant Reims
* Arondisamant Vitry-le-François

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar C'huzul-departamant
*Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
*Touristañ er Marne

## Daveoù ha notennoù
Marne (stêr)

Ar **Marne** (distaget /maʁn/) zo ur stêr e reter Bro-C'hall, adstêr d'ar Saena.
## Red
Emañ hec'h eienenn e kompezenn Langres, e Balesmes-sur-Marne en Haute-Marne. Tizhout a ra ar Saena e Charenton-le-Pont/Alfortville er Val-de-Marne.
## Departamantoù ha kêrioù treuzet
* Haute-Marne (52) : Chaumont, Saint-Dizier
* Marne (51) : Châlons-en-Champagne, Épernay
* Aisne (02) : Château-Thierry
* Seine-et-Marne (77) : Meaux, Torcy, Noisiel
* Seine-Saint-Denis (93) : Neuilly-sur-Marne, Noisy-le-Grand
* Val-de-Marne (94) : Nogent-sur-Marne, Créteil, Charenton-le-Pont, Champigny-sur-Marne, Saint-Maur-des-Fossés, Joinville-le-Pont, Saint-Maurice
### Adstêrioù

## Ar Marne hag al livourien anezhi

## Notennoù
Champagn

**Champagn** zo ur ger gallek, kenorin gant "campagne", o tont eus al latin *campania*, a dalvez *maez(ioù)*.

Hiriv e vez graet gant ar ger evel anv divoutin da ober anv eus:

*ar broviñs Champagn, unan eus broioù kozh Bro-C'hall, er reter da Bariz
*ar rannvro velestradurel kozh Champagne-Ardenne, savet diwarni

Un evaj eo ivez :
* ar champagn, pe gwin Champagn, gwin brudet graet war zouar ar broviñs

## Gwelet ivez
*Champagne
Kanton Vaud

**Kanton Vaud** (*Canton de Vaud* e galleg, *quenton de Vôd* en arpitaneg, *Kanton Waadt* en alamaneg, *Chantun Vad* e romañcheg) a zo ur c'hanton gallek eus Suis.
Roer (departamant)

**Roer** zo anv un departamant gall krouet e 1795 en Alamagn hag en Izelvroioù, pa voe aloubet ar c'horn-bro-se gant ar C'hallaoued. Savet eo anv an departamant diwar hini ar stêr Roer (pe *Rur* en alamaneg).

## Savidigezh an departamant
Savet e oa departamant ar **Roer** diwar:
*dugelezhioù Jülich ha Kleve (*Clèves* e galleg), 
*douaroù eskopti Köln war lez kleiz ar Roen, 
*kêr Aachen,
*tammoù eus dugelezh Gelder a oa bet da Brusia.

Aachen (*Aix-la-Chapelle* e galleg) e oa ar pennlec'h. Pevar arondisamant a oa (e 1812) :

* Aachen, kantonioù: Aachen, Burtscheid, Düren, Eschweiler, Froitzheim, Geilenkirchen, Gemünd, Heinsberg, Linnich, Monschau ha Sittard.
* Kleve, kantonioù: Kleve, Geldern, Goch, Horst, Kalkar, Kranenburg, Wankum, Wesel ha Xanten.
* Krefeld, kantonioù: Krefeld, Bracht, Erkelenz, Kempen, Moers, Neersen, Neuss, Odenkirchen, Rheinberg, Uerdingen, Viersen
* Köln, kantonioù: Köln], Bergheim, Brühl, Dormagen, Elsen, Jülich, Kerpen, Lechenich, Weiden ha Zülpich. 

War-lerc'h ma voe faezhet Napoleon e 1814, e voe rannet an departamant etre Rouantelezh an Izelvroioù (lez kleiz ar stêr Meuse hag un tamm douar a-hed al lez dehoù, enni Gennep, Tegelen ha Sittard, (bremañ e Limburg en Izelvroioù), ha Rouantelezh Prusia (proviñs Jülich-Kleve-Berg, bremañ e Nordrhein-Westfalen, Alamagn).

## Levr
*Sabine Graumann, *Französische Verwaltung am Niederrhein. Das Roerdepartement 1798-1814*, Essen 1990
Kantonioù Suis

26 **kanton suis** zo, gwir stadoù emren, en ur stad kevreadel a vez graet ar C'hengevread suis anezhi.
Forêts

**Forêts** zo anv unan eus an departamantoù gall a oa bet krouet gant ar Republik c'hall nevez, war-lerc'h an Dispac'h Gall, e 1795, e Belgia hag en Izelvroioù.

A-raok bezañ aloubet gant an armeoù gall e oa an douaroù-se e dalc'h Dugelezh Luksembourg ha dugelezh Bouillon.

Luksembourg a oa ar pennlec'h. Tri ispennlec'h a oa e Bitburg, Diekirch ha Neufchâteau.

Distroadet e voe an departamant-se e 1814 pa voe trec'het Napoléon Bonaparte gant an armeoù unanet eus meur a stad en Europa. Rannet e voe departamant ar **Forêts** etre Rouantelezhioù an Izelvroioù ha Prusia. Hiziv an deiz eo rannet an douaroù-se etre an Izelvroioù, Belgia, Luksembourg hag Alamagn.

## Pennad liammet
* Arondisamant Neufchâteau

## Levr
* Lefort, Alfred: *Histoire du Département des Forêts. (Le Duché de Luxembourg de 1795 à 1814)*, Tome I, Luxembourg, Imprimerie P. Worré-Mertens, 1905.
PHP

Ul lavar programmiñ jubennet eo **PHP**. Peurliesañ e vez implijet evit skrivañ programmoù peurgaset war servijerien, dreist-holl war an Internet. Ur meziant frank eo, dindan an aotre GPL, aozet gant ur gumuniezh.

Aozet eo bet da gentañ evit da vezañ emfrannet e pajennoù HTML. Peurgas a ra ar servijer HTTP (Apache, Nginx, IIS…) al linennoù PHP ha tennet e vezont eus ar bajenn web a-raok ma vez kaset d’ar merdeer.

Gallout a reer liammañ ur program PHP gant meziantoù all, evel MySQL. Deuet eo Linux, Apache, Mysql ha PHP da vezañ anavezet dindan anv LAMP.

## Istor PHP

Krouet eo bet PHP e 1994 gant Rasmus Lerdorf e stumm un nebeud programmoù C a servije evit e bajenn Internet hag a c’helle produiñ furmennoù web hag enrollañ roadennoù e dataegoù. Embann a reas an doare kentañ-mañ dindan anv *Personal Home Page/Forms Interpreter* (PHP/FI). 

E 1997 e teuas er-maez PHP 2. N’en doa Lerdorf raktres resis ebet, nag ar mennad da sevel ul lavar programmiñ nevez; neuze e kreskas PHP evel ma teue.

PHP 3 zo deuet er-maez e 1998, ul lodenn vras eus ar c’hod adskrivet gant Zeev Suraski hag Andi Gutmans, ha ster an anv cheñchet da *PHP: Hypertext Preprocessor*.

PHP 4, diazezet war lusker Zend 1.0, zo deuet er-maez e 2000.

PHP 5, diazezet war lusker Zend 2.0, zo deuet er-maez e 2004, gant ur stumm nevez eus ar programerezh reteret objed hag un doare gwelloc’h da eskemm gant dataegoù anvet *PHP Data Objects*.

Dleoat a raje PHP 6 bezañ gouest d’ober war eeun gant arouezoù Unicode, met abalamour da gudennoù n’eo ket bet embannet an doare-mañ.

PHP 7 zo deuet er-maez e 2015. Gwalc’het eo bet al lavar evit e modernaat ha lemel stummoù kozh.

## Skouer

Setu ur program dematañ e PHP emframmet un ur bajenn HTML :


```html
<html>
  <head>
    <title>Skouer</title>
  </head>
  <body>
    <?php
      echo "<p>Penaos 'mañ kont ?</p>";
    ?>
  </body>
</html>
```
Manitoba

**Manitoba** a zo unan eus 10 proviñs Kanada. E-kreiz ar vro emañ ha Winnipeg eo ar gêr-benn.

Talvezout a ra he anv kement ha "Tremen ar Spered Meur" e krieg. Dont a reas da vezañ 5vet proviñs Kanada d'ar 5 a viz Gouere 1870.

Ouzhpenn kant dek mil lenn a zo, hag un hinad kevandirel he deus. Pouezhus eo ar gounezerezh evit he armerzh. 

## Loened ha plant
Goloet eo Reter, Gevred ha Norzh Manitoba gant ar goadeg hanternozel avalpineged hag ar muskeg. El lodenn hanternozelañ eus ar broviñs, a-hed Bae Hudson, e kaver toundra. Goloiñ a ra ar c'hoadeier tro-dro 263 000 km2, da lavaret eo 48 % eus gorread ar vro. Er goadeg ez eus pin, pruñs, melez, elv, bezv. Pradeier vras a zo er Su.

Niverus eo ar spesadoù loened e Manitoba. Anavezet eo evit kaout kalz arzhed gwenn ha « kêr-benn an arzh gwenn » eo Churchill. Kirvi-erc'h ha bleizi a zo ivez. Kalz naered eus ar genad Thamnophis a zo e-kichen Narcisse. Dreist da 145 spesad laboused he deus Manitoba, en o zouez ar gaouenn lapon, arouez ofisiel ar broviñs, hag ar falc'hun pirc'hirin. El lennoù ez eus kalz spesadoù pesked, evel an dluzhed, ar vekeded ha *[[hiodon alosoides]]*.

## Ar gêr-benn

Winnipeg eo ar gêr-benn, hag eizhvet kêr Kanada eo. Sez ar gouarnamant, ar Vodadenn lezenniñ hag al Lez-broviñs eo. Peder eus pemp skol-veur ar broviñs a zo, hag ivez un aeborzh etrebroadel lec'h ma zeus ur bon nijerezioù eus an aerlu kanadian.

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Kannati

Ar savadur m'emañ ar c'hannadour o chom ennañ eo ar **c'hannati** (liester : *kannatioù*). Eus *[[kannad]]*+*ti* e teu ar ger.
Staliet e vez peurvuiañ en ur riez estren evit ma vo sevenet darempredoù ez-ofisiel gantañ. Un eskemm eo pa vez kustum staliet ar c'hannatioù en daou riez em memes mare dre ur feur-emglev diplomatek. Meur a savadur a c'hell bezañ implijet evit ar c'hannati : annez ar c'hannadour, sez ar gwazadurioù hag all hag e ra an termen dave d'an holl aozadur a zo anvet en ur doare hollekañ ar "gefridi diplomatek" ivez. E sezioù an ABU e vez kaoz eus kefridioù padus renet gant dileuridi padus.
Dre Feur-emglev Vienna (1961) war an darempredoù diplomatek eo bet kadarnaet gwirioù dibar a ya gant ar gannadourien, o c'hannatioù hag o wazadurioù. Ur statud eztiriadel a vez gant ar c'hannatioù ken ne c'hell ket dileuridi ha nerzhioù ar riez ostiz mont e-barzh o savadurioù nemet ma vefent pedet gant ar c'hannadour.

## [[Roll]] ar c'hannati evel ur [[kefridi|gefridi]]
Kadarnaat darempredoù gant ar riez ostiz eo roll ar c'hannati ken e vez gwarezet mad ar vro ostizet hag hini e geodedourien o chom er vro ostiz. Ober hanterouriezh ha degas titouroù da bennoù e riez eo roll ar c'hannadour ivez. Koulskoude e vez reoliet roll ar gefridioù diplomatek gant al lezennoù etrebroadel termenet er feur-emglevioù diplomatek.
Dre ne c'hell ket al lezennoù lec'hel bezañ doujet outo dindan mogerioù ar c'hannati e c'hoarvez aliesik a-walc'h ma ya e-barzh repuidi ha tud heskinet. Kudennoù darempredoù a sav etre ar riezoù en degouezhioù-se ken e pad an afer un nebeut amzer a-raok ma vo kavet an diskoulm. 

## Aozadur ar c'hannati
Ar c'hañsellerdi a vez graet eus lodenn ar gwazadurioù, an hini a ra war-dro ar an diplomatiezh hag ar bolitikerezh. Ar gwazadurioù all a vez rannet peurvuiañ e kevrennoù arbennig o tennañ d'an armerzh ha d'ar c'henwerzh, d'ar gwask, d'an aferioù publik ha d'an aferioù milourel. Enkorfet er gefridi diplomatek e vez ar c'honsuldi, renet gant ar c'hoñsul, evit ober war-dro melestradur an hiniennoù, pe annezidi deuet eus ar riez ostizet (stadoù personel) pe keodederien ar riez ostiz o klask mont d'ar riez ostizet (dereiñ ar vizaoù). 

## Kannatioù ha [[spierezh]]

## Ar c'hannatioù er [[Wikipedia]]

## Sell ivez
*Diplomatiezh
*Eztiriadelezh
*Kannadour
Bouches-du-Rhin

**Bouches-du-Rhin** zo anv un departamant gall savet en Izelvroioù d'ar 24 a viz Ebrel 1810, pa voe staget an Izelvroioù ouzh Bro-C'hall.

's-Hertogenbosch e oa ar pennlec'h, gallekaet neuze dindan an anv Bois-le-Duc, (da dostaat ouzh Bar-le-Duc, e Bro-C'hall)

Douaroù an departamant zo bremañ e proviñs Brabant an hanternoz ha lod eus Gelderland. 

## Arondisamantoù ha kantonioù
* 's-Hertogenbosch, kantonioù: 's-Hertogenbosch, Boxtel, Heusden, Oisterwijk, Oss, Tilburg, Waalwijk and Zaltbommel.
* Eindhoven, kantonioù: Asten, Eindhoven, Gemert, Helmond, Hilvarenbeek, Oirschot and Sint-Oedenrode. 
* Nijmegen, kantonioù: Boxmeer, Druten, Grave, Nijmegen, Ravenstein ha Wijchen. 

War-lerc'h faezhidigezh an impalaer Napoleone Buonaparte e 1814 e voe ebarzhet an departamant en Izelvroioù.
Deux-Nèthes

**Deux-Nèthes** (*Twee Nethen* e nederlandeg) zo anv un departamant gall eus Belgia etre 1795 ha 1814. Savet e oa an anv diwar div vrec'h ar stêr Nete (* Nèthe* e galleg). Hiziv emañ an douaroù-se dre vras e proviñs Antwerpen

## Istor
Savet e voe an departamant pa voe staget kreisteiz an Izelvroioù (Belgia hiziv) ouzh Bro-C'hall, diwar lodenn hanternoz dugelezh Brabant.

Pa voe staget rouantelezh an Izelvroioù e 1810 e voe kresket an departamant gant douaroù kornôg ar pezh zo hiziv Noord-Brabant en Izelvroioù, en-dro da gêr Breda.

Antwerpen e oa ar pennlec'h.

## Arondisamantoù ha kantonioù e 1812
* Antwerpen, kantonioù: Antwerpen, Brecht, Ekeren, Kontich, Wilrijk ha Zandhoven.
* Breda, kantonioù: Bergen op Zoom, Breda, Ginneken, Oosterhout, Oudenbosch, Roosendaal ha Zevenbergen.
* Mechelen, kantonioù: Duffel, Heist-op-den-Berg, Lier, Mechelen ha Puurs.
* Turnhout, kantonioù: Arendonk, Herentals, Hoogstraten, Mol, Turnhout ha Westerlo.

## Roud e Bro-C'hall
Un hent-dall zo e Pariz (en 18-vet arondisamant) a zo anvet *impasse des Deux-Nèthes* abaoe ar 1añ a viz C'hwevrer 1877.
Nete

An ** Nete** (**Nèthe** e galleg) eo anv ur stêr e Belgia, e proviñs Antwerpen.

Abalamour da ziv vrec'h ar stêr eo e oa bet roet an anv Deux-Nèthes d'un departamant gall e Belgia.
Escaut (departamant)

An **Escaut** a oa un departamant gall e Belgia etre 1795 ha 1814. Gent e oa ar pennlec'h. Dont a ra an anv eus anv gallek ar stêr vrasañ a dremen ennañ, a zo Escaut e galleg ha Schelde e nederlandeg. 

Disrannet e oa e pevar arondisamant:

* Gent,kantonioù : 
**Deinze
**Evergem
**Gent
**Kruishoutem
**Lochristi
**Nazareth
**Nevele
**Oosterzele
**Waarschoot
**Zomergem.

* Dendermonde, kantonioù:
**Aalst
**Beveren
**Dendermonde
**Hamme
**Lokeren
**Sint-Gillis-Waas
**Sint-Niklaas
**Temse
**Wetteren
**Zele.

* Eeklo, kantonioù: 
**Assenede
**Axel
**Eeklo
**Hulst
**IJzendijke
**Kaprijke
**Oostburg
**Sluis.

* Oudenaarde, kantonioù: 
**Brakel
**Geraardsbergen
**Herzele
**Ninove
**Oudenaarde
**Ronse
**Sint-Maria-Horebeke
**Zottegem.
Dyle (departamant)

An **Dyle** a oa un departamant gall e Belgia etre 1795 ha 1814. Brusel e oa ar pennlec'h anezhañ. Savet eo anv an departamant diwar hini ar stêr Dijle (*Dyle* e galleg).

An douaroù ac'h ae d'ober an departamant zo bremañ pe e-barzh an daou *Vrabant* (Brabant Wallonia pe Brabant Flandrez) pe e rannvro Brusel.

## Arondisamantoù ha kantonioù
* Brusel, kantonioù: Anderlecht, Asse, Brusel, Halle, La Hulpe, Lennik, Sint-Stevens-Woluwe, Uccle, Vilvoorde ha Wolvertem.
* Leuven, kantonioù: Aarschot, Diest, Glabbeek, Grez, Haacht, Leuven, Tienen ha Zoutleeuw.
* Nivelles, kantonioù: Genappe, Herne, Jodoigne, Nivelles, Perwez ha Wavre.
1262

*Diwar-benn bloavezh *'1262*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh
#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1262|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 1262]]*

## [[:Rummad:Marvioù 1262|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 1262]]*

__NOTOC__
Middelburg (Izelvroioù)

**Middelburg** zo ur gêr eus an Izelvroioù, war lez kanol Walcheren e rannvro Zeeland ma'z eo ar pennlec'h anezhi.

46&nbsp;554 a dud zo enni.

Da vare an Impalaeriezh c'hall kentañ e oa bet gallekaet hec'h anv (*Middelbourg*) ha pennlec'h an departamant gall Bouches-de-l'Escaut e oa. 

Brudet eo ar skol-veur vihan, Roosevelt Academy, a zo enni. 

## Skeudennoù

Image:Middelburg 3.61786E 51.50083N.jpg|Gwelet eus an oabl 
Image:20040103 Middelburg Stadhuis.jpg|Ti-kêr
Image:20040103 Middelburg Lange Jan en Nieuwe Kerk.jpg|Lange Jan ha Nieuwe Kerk
Image:Oostkerk Middelburg.jpg|Oostkerk
Image:20040103 Middelburg Huizen Rouaansekaai.jpg|Tier ha bigi e Rouaansekaai
Bouches-de-l'Elbe

**Bouches-de-l'Elbe** (en alamaneg: *Elbmündungen*) zo anv unan eus an departamantoù gall a voe krouet en Alamagn e 1811, pa voe staget ouzh Bro-C'hall al lodenn -se eus ar vro, en amzer an Impalaeriezh c'hall kentañ, a badas betek 1815.

*Hambourg* (Hamburg) a oa ar pennlec'h, hag isprefetioù a oa en *Lubeck* (Lübeck), *Lunebourg* Lüneburg ha Stade.

Dont a ra e anv eus ar stêr Elbe. 

## Arondisamantoù ha kantonioù

* Hamburg, kantonioù: Bergedorf, Hamburg, Hamm ha Wilhelmsburg. 
* Lübeck, kantonioù: Lauenburg, Lübeck, Mölln, Neuhaus, Ratzeburg, Schwarzenbek ha Steinhorst (Lauenburg).
* Lüneburg, kantonioù: Bardowick, Buxtehude, Garlstorf, Harburg, Hittfeld, Lüneburg, Tostedt ha Winsen. 
* Stade, kantonioù: Bremervörde, Freiburg (Elbe), Himmelpforten, Horneburg, Jork, Neuhaus (Oste), Otterndorf, Ritzebüttel, Stade ha Zeven. 

War-lerc'h ma voe faezhet Napoléon Bonaparte e 1814 e voe rannet an departamant etre Rouantelezh Hannover, dugelezh Holstein ha kêrioù dieub Hamburg ha Lübeck.

## Hiriv
Emañ an douaroù-se e stadoù Saks-Izel, Schleswig-Holstein hag Hamburg.

## Liammoù
*Kartenn: https://web.archive.org/web/20070813163747/http://www.hamburg1813.de/Bilder_Karten/Hamburg_1812.jpg
Charente (departamant)

Ar **Charente** (e galleg hag ent-ofisiel; bet brezhonekaet e **Charentez**; *Charanta* en okitaneg; poateveg-santoñjeg: *Chérente*) a zo un departamant (niverenn 16) e kornôg-kreiz Bro-C'hall, en Angoumois gozh evit ur braz, er rannvro Akitania-Nevez hiziv. Dont a ra an an anv eus ar stêr Charente. Angoulême eo ar pennlec'h anezhañ. Un drederenn eus an departamant a zo en Okitania.

## Istor

Savet e oa bet an departamant da heul an Dispac'h Gall, d'ar 4 a viz Meurzh 1790, war dachenn ar broviñs kozh Engoumaes. Adalek henoadvezh uhel ar maen e oa bet annezet avat. Gant pobl ar Santones e oa bet dalc'het kent an aloubidigezh roman. Un departamant artifisiel eo, evel alies evit an departamantoù. Dont a ra al lodenn vrasañ eus an tiriad eus an Angoumois met al lodenn su a zeu diwar ar Saintonge, ha tammoù eus Poatev a zo ivez en norzh, hag eus Bro-Lemojez (March) er biz.

## Yezhoù

Un tammig en tu-mañ d'un drederenn eus an tiriad a zo er vro okitanek, el lodenn reter. Ar peurrest a zo er vro c'hallek, gant ar rannyezh poateveg-santoñjeg.

## Arondisamantoù Charente
* Angoulême
* Cognac
* Confolens

## Notennoù ha daveennoù
Trodroc'hañ

**Trodroc'hañ** zo kement ha troc'hañ ar c'hroc'hen hag a zo e beg ar c'halc'h, hag a anver ar pod-mezenn. Trodroc'hañ ar baotredigoù a vez graet e meur a sevenadur, abaoe an Henamzer, evit abegoù relijiel pe yec'hed (*[[phimosis]]*). 

## Hiriv
Hiriv an deiz e vez graet er broioù muzulman ha gant ar Yuzevien dreist-holl, hag ivez, hervez an enklaskoù, war 20% eus ar baotred er Stadoù-Unanet, er Filipinez, e Korea ar Su.
E 2006, hervez an OMS, e oa 30% eus ar baotred a oa trodroc'het war an Douar.
Plac'h

Ur **plac'h** zo un den benel he jener.

### Oberennoù lennegel gant plac'hed evel penn tudennoù
#### Kontadennoù
* *[[Ar plac'h he zogig bihan]]*, ur gontadenn-bobl
* *[[Alis e bro ar Marzhioù]]*, ur gontadenn gant Lewis Caroll
* *[[Ar plach gant an alumetez]]* hag *[[Plac'hig vihan ar mor]]*, kontadennoù gant Hans Christian Andersen

#### C'hoariva
* Romeo and Juliet, gant Shakespeare, diwar-benn karantez daou zen yaouank

#### Romantoù
* *[[Lolita]]*, ur romant gant Vladimir Nabokov, diwar-benn ur grennardenn ez eo douget un den war an oad dezhi.
* Marcel Proust : *[[À la recherche du temps perdu]]*
* Henry de Montherlant : *Les jeunes filles*

#### Oberennoù brezhonek
**Plac'h an Erc'h*, gant Aourel Korneg, embannet gant TES. 
**Ar Plac'h he c'hoef raden*, kanaouenn gant Gilles Servat.
**Plac'h Landelo*, kanaouenn gant Gilles Servat.

## Liverezh
*Plac'h he zog ruz
*Plac'h he ferlezenn

## Ar plac'h er relijionoù
Er relijionoù, meur a zoueez o deus stumm ur plac'h : Atena hag Artemis, an doueezed gwerc'h e mitologiezh ar C'hresianed. Atena a oa skeudenn ar plac'h speredek, ha brezelourez, pa oa Artemis, doueez ar chase hag ar werc'hded.

Er relijion gristen e weler, ur plac'h, ar Werc'hez Vari, o tont da vezañ mamm en ur chom gwerc'hez.

## Pennadoù kar
* Dimezell
* Gwerc'hded
* Itron

## Livadurioù


Millais - Herbstblätter.jpg|*Autumn leaves* (Delioù en diskar-amzer), 1856, gant John Everett Millais. 
Connemara Girl.jpg| *[[Connemara Girl]] *, gant Augustus Nicholas Burke. 
Mädchen die Haare flechtend 1887.jpg|Albert Anker: *Mädchen, die Haare flechtend*, 1887
Carl von Bergen Mädchen mit Teller.jpg|*Mädchen mit Teller* (Plac'hig gant un asied) (1904), gant Carl von Bergen.
A Russian Beauty - Alexei Harlamov.jpg| *Koantenn rus*, gant Aleksei Harlamov.
Doubs (departamant)

An **Doubs** (frankoprovañseg: *Dubs*; galleg/stumm ofisiel nemetañ: *Doubs*, ha distaget e vez /du/) a zo unan eus departamantoù Frañs (niverenn 25) e reter Frañs e rannvro ar Franche-Comté. 

Savet e oa bet an da heul Dispac'h Frañs d'ar 4 a viz Meurzh 1790.

Besançon eo ar penn-kêr anezhañ.

## Arondisamantoù an '''Doubs'''
* Arondisamant Besançon
* Arondisamant Montbéliard
* Arondisamant Pontarlier

## Daveoù ha notennoù
Ardennes (departamant)

An **Ardennes** (distaget: ) zo un departamant e biz Bro-C'hall, er rannvro Grand Est. Savet eo bet an departamant goude Dispac'h Frañs d'ar 4 a viz Meurzh 1790 diwar proviñs kozh Champagn ha priñselezhioù (evel priñselezh Sedan, pe hini Arches), kontelezhioù (evel kontelezh Rethel), ha darnoù distaget diouzh Izelvroioù Spagn, hag a deu e anv eus hini an Ardennoù, menezioù izel koadek. Charleville-Mézières eo ar pennlec'h hag an 8 eo an niverenn roet dezhañ.

## Arondisamantoù an Ardennoù
* Arondisamant Charleville-Mézières
* Arondisamant Rethel
* Arondisamant Sedan
* Arondisamant Vouziers

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar C'huzul-departamant
*Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)
*touristañ en Ardennes

## Daveoù ha notennoù
Aude (departamant)

An departamant **Aude** (okitaneg, ha galleg ent-ofisiel) zo un departamant gall e kreisteiz ar vro, e rannvro Okitania. Carcassona eo ar pennlec'h anezhañ.

## Douaroniezh
Bevennet eo er reter gant ar Mor Kreizdouar, hag er c'hreisteiz gant departamant katalan ar  Pireneoù-Atlantel. 

## Istor
Savet e oa bet da heul an Dispac'h gall d'ar 4 a viz Meurzh 1790, hag anvet, hervez ar c'hiz c'hall, war-lerc'h ur stêr eus ar c'hornad, an Aude.


Aude relief.png|Torosennadur an departamant
Carcassonne JPG01.jpg|Ar stêr Aude e-harz mogerioù Carcassonne.


## Arondisamantoù an Aude
* Carcassona
* Limós
* Narbona

## Broioù an Aude
E diabarzh an departamant emañ ar broioù bihan-mañ:

## Gwin
Anavet eo gwin an Aude (dre anvioù Corbières, Cabardès, Minervois) met pell eo a gaout brud ur gwin dreist. Alies ez eus bet klevet kaoz eus gwiniegourion oc'h ober trouz abalamour d'o stad reuzus.

## Daveoù ha notennoù
Kanton Thurgau

Kanton **Thurgau** zo ur c'hanton a Suis, e biz ar vro, war lez lenn Konstanz, treuzet gant ar stêr Thur.

## Bannoù
*Eizh bann zo : Arbon, Bischofszell, Diessenhofen, Frauenfeld, Kreuzlingen, Münchwilen, Steckborn ha Weinfelden.

## Liamoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Lez

**Lez** a reer eus meur a dra.
;1. Eus ur wrizienn geltiek **lisso-*, "kloz" ;  *llys*,  *lios*
*Annez ur roue, pe ur penn meur bennak ; gwelit lez roueel
*Al lec'h m'edo o chom, ur c'hastell pe ur maner alies, a gaver en anvioù-lec'h evel Lesneven pe Leskoed-Gwareg
*Diwar ar ster-se e teu al *lez* pa dalv lec'h ma vez rentet ar justis ennañ : lez-varn, hag ar gerioù deveret lez-kastiz, lez-terriñ (pe *lez terriñ-barnoù*), lez-torfedoù (pe *lez asizoù*), lez-dreist, lez-engalv, lez-uhel ha lez-vrezel (pe *lez-varn-vrezel*)
* Diwar ar memes wrizienn **lisso-* e teu *[[Lis (sklotur)|lis]], lisoù* evel *plasenn al Lisoù* (e Roazhon, da skouer)
;2. Eus ur wrizienn geltiek **heos-*, "kostez", "hanter" ;  *lied*,  *leth*
* Al lez, rann gostez korf un den etre an divorzhed hag an dargreiz (*divlez* eo al liester) ; er ster-se eo a gaver an anv Lez-Breizh e Barzaz Breiz Kervarker, gant ar ster "skor [dizalc'husted] Breizh".
;3. Eus ar galleg kozh *lez* "kostez", diwar al latin *lotus*, heñvelster.
*Ribl ur stêr, un hent, ur c'hoad
*Leztad, lezvamm, lezvab, lezverc'h, lezvreur, lezc'hoar, lezvugale
;4. Eus ar galianeg **ledo* "red"
* Al Lez, ur stêr e kornôg Bro-C'hall, a zo *Loir* e galleg, meneget e-barzh troienn *Super ledo*.
* Al Lay, ur stêr e Vendée
* Kêr Lezós (*Lezoux*, Puy-de-Dôme), a oa *ledoso vico* en Henamzer.
;5. Penngef ar verb *lezel*

## Troioù-lavar
**Ober al lez da unan bennak* zo klask gounit kalon un den bennak, da lavarout eo klask karantez pe vignoniezh un den bennak.

## Notennoù
Brabant

**Brabant** a c'hell bezañ anv meur a dra.

## Anv-lec'h
### hag
**pagus Brabant* (pagus Bracbatensis) betek an XIvet kantved;
*landgraviezh Brabant (adal 1085/1086);
* Dugelezh Brabant, un dugelezh kozh eus an Izelvroioù, adalek 1183/1184; 
Hiziv eo rannet Brabant kozh etre div stad, an Izelvroioù en hanternoz, ha Belgia er c'hreisteiz : 
* ur broviñs eus an Izelvroioù hiziv, Noord-Brabant;
* ur broviñs kozh eus Belgia, en-dro da Vrusel (1830-1995);
** div broviñs eus Belgia hag ur rannvro emren, abaoe 1995:
*** Brabant Wallonia,
*** Brabant Flandrez, pe *Vlaams-Brabant*; 
*** Rannvro Brusel-Kêrbenn ;

###### 
* Brabant-en-Argonne, kumun c'hall gwechall en departamant Meuse, hiriv e Récicourt;
* Brabant-le-Roi, kumun en departamant Meuse,
* Brabant-lès-Villers, etre 1973 ha 1982, kumun savet diwar gendeuziñ Brabant-le-Roi ha Villers-aux-Vents

###### 
* Morne Brabant, torgenn

## Anv-tud
* Jean-Baptiste Brabant (1802-1872), politikour belgiat, bourgmestr Namur.
* Jules Eugène Amédée François Brabant (1814-1891), politikour gall, maer Cambrai, kannad (Eil Impalaeriezh c'hall) (1871-1876). 

## Lennegezh
* *Geneviève de Brabant*, anavezet e brezhoneg evel Jenovefa a Vraban 
**un harozez a roas hec'h anv da c'hoarigan Jacques Offenbach.
Phạm Minh Hoàng

**Phạm Minh Hoàng** a zo bet ganet e 1978 e Viêt Nam.

Mestrc'hoarier echedoù vietnamat ha breizhat.

Mestr Etrebroadel eo.

Tapout a reas ar c'hentañ plas e tournamantoù Kistreberzh ha Lanvezhon e 2006.

Ezel eo eus kleub echedoù Saotron (Liger-Atlantel).

E miz Here 2006, e renk Elo (FIDE) a oa 2477.

## Liammoù diavaez

*E fichenn FIDE
*E c’hoari e Chess Games
Sarthe (departamant)

Ar **Sarthe**, pe ar **Seurzh**, a zo unan eus departamantoù Frañs (niverenn 72) e kornôg Frañs e rannvro Broioù al Liger. Ar Mañs eo ar pennlec'h anezhañ.

Arondisamantoù ar Sarthe : 
* Arondisamant ar Mañs
* Arondisamant La Flèche
* Arondisamant Mamers

## Douaroniezh
E anv a zeu eus ar stêr Sarthe a red eus Norzh da Su an departamant war-zu al Liger dre ar Maine, e departamant Maine-et-Loire. Kavout a reer ivez an Huisne hag al Lez.

Estreget kêr ar Mañs eo dreist-holl maezioù a gaver ennañ, gant ar c'harzhaoueg. An Norzh a zo heñvelikoc'h ouzh Normandi eget an Su. Al lodenn vrasañ eus an departamant zo plaen, nemet e gwalarn anezhañ emañ Alpoù Sarthe, menezioù izel a-walc'h (217 m. war menez Haut-Fourché). La Flèche eo eil brasañ kêr an departamant.

## Istor
Savet e oa bet da heul Dispac'h Frañs d'ar 4 a viz Meurzh 1790. A-raok e rae ar Sarthe hag ar Mayenne un broviñs nemetken, proviñs ar Maine.

## Tud vrudet
* Herri II, kont Anjev, Maine ha Touraine, dug Normandi, roue Bro-Saoz.
* François Fillon, ganet er Mañs, bet maer Sablé-sur-Sarthe, kentañ ministr Bro-C'hall etre 2007 ha 2012.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Paul Truong

**Paul Truong** a zo bet ganet d'an 2 a viz Even 1965 e Saigon, Viêt Nam.

Mestrc'hoarier echedoù vietnamat, skrivagnour, kazetennour ha luc'hskeudennour echedoù o vevañ en SUA abaoe 1979.

## Oberennoù skrivet ( a-gevred gant [[Zsuzsa Polgár]])
* Paul Truong, *Teach Yourself Chess in 24 Hours*, Embannadurioù Macmillan;
* Paul Truong, *World Champion’s Guide to Chess*, Embannadurioù Random House;
* Paul Truong, *Breaking Through: How the Polgar Sisters Changed the Game of Chess*, Embannadurioù Everyman Chess.
Brunswick-Nevez

* *Ur pennad [[New Brunswick (New Jersey)]] zo ivez.*

**Brunswick-Nevez** (*New Brunswick* e saozneg, *Nouveau-Brunswick* e galleg) a zo ur broviñs eus Kanada, er reter anezhi.

Kebek emañ en Norzh dezhi, Skos-Nevez en he Reter, Pleg-mor Sant-Laorañs er Biz, Bae Fundy er Gevred ha stad amerikan Maine er C'hornôg. Unan eus Provinsoù-mor Kanada eo. 83% eus he firiad a zo goloet gant koadeier hag en he hanter norzh emañ an Appalachoù. Kevandirel eo an hinad gant goañvezhioù erc'hus hag hañvezhioù kerreizh.

## Yezhoù
35 % a c'hallegerien zo o chom enni (Akadiiz), ha kenofisiel eo ar galleg er broviñs, e-kichen ar saozneg. Ar broviñs divyezhek ofisiel nemeti eo e Kanada.

## Daveoù
Izelvroioù (disheñvelout)

An anv **Izelvroioù** zo bet krouet er XIVvet kantved e lez Dug Bourgogn evit ober meneg eus an douaroù perc'hennet gantañ a zo hiriv en Izelvroioù a-vremañ, e Belgia, hag e Luksembourg .

Graet eo bet an anv-se :
*eus proviñsoù kozh an Izelvroioù, dindan duged Bourgogn ha Karl V, adalek ar XIV-vet kantved betek ar XVI-vet kantved (1384–1477), 
* eus ar Seitek Proviñs (1477–1581), hêrezh an Habsburgs digant duged Bourgogn, betek o rannidigezh etre Izelvroioù spagnol hag ar Proviñsoù-Unanet ;
**eus ar Proviñsoù-Unanet (1581–1794), a en em savas a-enep galloud an tiegezh Habsburg, hag a zeuas 
*eus an Izelvroioù spagnol (1556–1713) a voe an Izelvroioù aostrian goude (1713–1794), ha neuze Stadoù-Belgiat-Unanet, adal ar XVI-vet betek an XVIII-vet kantved;
*eus Rouantelezh Unanet an Izelvroioù, ma voe unanet Belgia hag an Izelvroioù a-vremañ, adal 1815 betek 1830
*adalek 1830 (pa voe dizalc'h Belgia), eus an Izelvroioù evel m'o anavezomp hiriv.

Graet e vez Rouantelezh an Izelvroioù hiriv, en un doare ofisiel, eus ar stad a vod an Izelvroioù end-eeun (an 12 proviñs en Europa) hag an inizi tramor, Aruba, Curaçao ha Sint Maarten.
Rouantelezh Unanet an Izelvroioù

**Rouantelezh Unanet an Izelvroioù** (1815 - 1830) (1839) (e nederlandeg: *Verenigd Koninkrijk der Nederlanden*, e galleg: *Royaume-Uni des Pays-Bas* hag en alamaneg: *Vereinigtes Königreich der Niederlande*) a oa an anv diofisiel graet eus ur stad europat nevez savet diwar un darn eus an Impalaeriezh C'hall kentañ e-kerzh Kendalc'h Vienna e 1815. 

E anv ofisiel a voe **Rouantelezh an Izelvroioù** hag enni e oa douaroù kozh Republik ar Seizh Izelvro-Unanet en hanternoz, re an Izelvroioù aostrian er c'hreisteiz, gant priñselezh Liège. Tiegezh Oranje-Nassau a voe lakaet er penn anezhi.

C'hoant a oa da sevel ur stad padus en hanternoz Bro-C'hall evit harz ouzh strivoù gall da c'hounit tachenn en tu-se. Ha padout a reas ken na em zistagas proviñsoù ar c'hreisteiz da sevel Belgia e 1830. 

Koulskoude ne voe ket anavezet dizalc'hted Belgia gant ar rouantelezh a-raok 1839. Neuze e chomas an anv "Rouantelezh an Izelvroioù" war ar stad a vode proviñsoù an hanternoz. Dugelezh Veur Luksembourg a voe renet gant Tiegezh Oranje-Nassau betek 1890 : er bloavezh-se e varvas Willem III der Nederlanden (1817-1890). Pendegwir ne oa ket aotre d'ar merc'hed da ren e Luksembourg abalamour d'al lezenn salek ez eas an Dugelezh Veur gant Tiegezh Nassau-Weilburg, kerent tost d'ur skourr priñsel all ; kement-se a voe graet hervez un emglev en tiegezh Nassau e 1783.

## Pennadoù kar
* Rouantelezh an Izelvroioù
Ems-Occidental

**Ems-Occidental** a oa anv un departamant gall a voe savet e 1810 en Alamagn hag en Izelvroioù en amzer an Impalaeriezh c'hall kentañ, pa voe staget Rouantelezh an Izelvroioù ouzh Bro-C'hall. E nederlandeg e oa anvet *Wester Eems*, hag en alamaneg *West-Ems*.

Dre vras e klot douaroù an departamant gant proviñsoù nederlandat Groningen ha Drenthe. 

Groningen e oa ar pennlec'h.

## Orin an anv
Dont a ra an anv eus ar stêr Ems. 

## Arondisamantoù ha kantonioù
* Groningen, kantonioù: Groningen (2 ganton), Hoogezand, Leek ha Zuidhorn. 
* Appingedam, kantonioù: Appingedam, Loppersum, Middelstum ha Winsum. 
* Assen, kantonioù: Assen, Dalen, Hoogeveen ha Meppel.
* Winschoten, kantonioù: Jemgum, Wedde, Weener ha Winschoten. 

## O diskar
Goude faezhet Napoleon e 1814 ez eas an departamant gant Rouantelezh Unanet an Izelvroioù, war-bouez kanton Jemgum hag al lodenn vrasañ eus hini Weener, a yeas gant Rouantelezh Hannover (bremañ e Saks-Izel en Alamagn).
Paotr

Ur **paotr** zo un den a zo gourel e reizh. Gallout a ra bezañ:
* ur bugel, hag a-wechoù ur mab;
* un den n'eus forzh pe oad dezhañ, pa vez lavaret *paotr yaouank* pe *paotr kozh*

## Paotr ha plac'h
Peurvuiañ e vez enebet ar ger **paotr** ouzh ar ger plac'h, evel e-barzh:
* ur *paotrig* (e-skoaz ur *plac'hig*)
* ur *paotr yaouank kozh* ( e-skoaz *plac'h yaouank kozh*) 

## Pennadoù kar
* gwaz
* den

## Skeudennoù

Fayum02.jpg|Poltred ur paotr yaouank roman-egiptat
Hyacinthus.jpg|Daou zoue gresian : Apollon, pimpatrom ar gened evit ar wazed, ha Hyacinthus; engravadur eus ar XVI-vet kantved italian gant Jacopo Caraglio
Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|*[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|Amor Vincit Omnia]]*. 1602–03 Caravaggio o tiskouez Eros kreñvoc'h evit oberennoù all an dud: brezel, arz, politikerezh.
Tuke, Henry Scott (1858–1929), "The Bathers".jpg|*Ar gouronkerien* gant H. S. Tuke.
William-Adolphe Bouguereau (1825–1905) - L'amour mouillé (1891).jpg|*[[Kupidon]]*, gant William-Adolphe Bouguereau, 1875
WalterRaleighandson.jpg|Sir Walter Raleigh hag e vab, 1602
Ems

Ar stêr **Ems** zo ur stêr en hanternoz Alamagn (e stadoù Nordrhein-Westfalen ha Niedersachsen), 371 km dezhi, hag a ra an disparti, etre Alamagn hag an Izelvroioù war-hed un nebeud kilometroù hepken a-raok en em deurel e Mor an Hanternoz.

## Departamantoù alaman
Diwar hec'h anv e oa deuet anv tri departamant gall da vare an Impalaeriezh c'hall kentañ : Ems-Occidental, Ems-Oriental hag Ems-Supérieur.

## Skeudennoù

Image:Ems Telgte.jpg|An Ems e-kichen Telgte
Image:Ems_Wasserfall_Hanekenfaehr.jpg|An Ems e-kichen Lingen
Image:Meppen_hubbruecke.jpg|An Ems e-kichen Meppen


## Liammoù diavaez
* www.ems.nrw.de/ Ems - lebendige Wasser
* An Ems - skeudennoù
Ems-Oriental

An **Ems-Oriental** a oa anv un departamant gall en Alamagn, en arvor Mor an Hanternoz.

Aurich e oa ar pennlec'h.

Krouet e voe an departamant-se d'ar 1 a viz Genver 1811, goude ma oa bet staget Rouantelezh Holland ouzh an Impalaeriezh c'hall kentañ d'an 9 a viz Gouere 1810.
Ems-Supérieur

An **Ems-Supérieur** (*Ober-Ems*, en alamaneg) a oa anv un departamant gall en Alamagn.
Kêr Osnabrück e oa ar pennlec'h anezhañ.

## An anv
Bez' e oa unan eus an 3 departamant gall a oa savet o anvioù diwar hini ar stêr Ems. 

E 1811 e oa bet savet, pa voe staget ouzh Bro-C'hall ul lodenn eus Alamagn an hanternoz.

## Arondisamantoù ha kantonioù
Rannet e oa an departamant evel-henn:
* Osnabrück, kantonioù: Bad Essen, Bad Iburg, Bramsche, Dissen, Lengerich, Melle, Osnabrück, Ostbevern, Ostercappeln, Tecklenburg ha Versmold.
* Lingen, kantonioù: Bevergern, Freren, Fürstenau, Haselünne, Ibbenbüren, Lingen, Meppen, Papenburg ha Sögel.
* Minden, kantonioù: Bünde, Enger, Levern, Lübbecke, Minden, Petershagen, Quernheim, Rahden, Uchte ha Werther.
* Quakenbrück, kantonioù: Ankum, Cloppenburg, Diepholz, Dinklage, Friesoythe, Löningen, Quakenbrück, Vechta, Vörden ha Wildeshausen.

## Diskar
Pa voe distroadet an impalaer Napoleon e 1814 ez eas an darn vrasañ eus an douaroù gant Rouantelezh Hannover.

## Hiriv
Emañ douaroù an departamant-se evit lod e Saks-Izel, evit lod all e Nordrhein-Westfalen.
Ketal arveriad

Dre ar **c'hetal arveriad**, pe **etrefas implijer**, e c'hell unan bennak implij un urzhiataer, pe un ardivink all.
Dre vras e ra un etrefas daou dra : lakaat a ra an implijer da c'houzout ar pezh e fell dezhañ gouzout diwar-benn an ardivnk, ha reiñ a ra dezhañ tu da gemmañ peadra a c'hell bezañ kemmet.

En etrefas un urzhiataer e vez kavet peurliesañ boutonioù a c'heller klikañ warno gant ul logodenn ha lec'hioù ma c'heller skrivañ gant ur c'hlavier evit lakaat an urzhiataer da ober un dra bennak.
Da skouer, en etrefas Wikipedia e c'heller klikañ war al liamm « Kemmañ » evit degas kemmoù en ur pennad.
Bouches-du-Weser

**Bouches-du-Weser** (en alamaneg: *Wesermündungen*) zo anv unan eus an 13 departamant gall a voe krouet en Alamagn d'ar 1 a viz Genver 1811, pa voe staget ouzh Bro-C'hall al lodenn-se eus ar vro, en amzer an Impalaeriezh c'hall kentañ, a badas betek 1815.

Bremen a oa ar pennlec'h.

## Savidigezh
Dont a ra e anv eus ar stêr Weser. Krouet e voe an departamant war douaroù kêr zieub Bremen, dugelezh Oldenburg, ha Rouantelezh Hannover. 

## Evezhiadenn
Hervez anv an departamant e komprener e oa gourel anv ar stêr e galleg d'ar re a savas an anv-se. Koulskoude, evel en alamaneg (*die Weser*), eo gwregel anv ar stêr er yezh-se. 

## Arondisamantoù ha kantonioù

* Bremen, kantonioù: Achim, Bremen, Lilienthal, Ottersberg, Rotenburg, Syke, Thedinghausen ha Verden. 
* Bremerlehe, kantonioù: Beverstedt, Bremerlehe, Dorum, Hagen im Bremischen, Osterholz ha Vegesack.
* Nienburg, kantonioù: Bassum, Bruchhausen, Hoya, Liebenau, Nienburg, Rethem, Stolzenau, Sulingen ha Walsrode. 
* Oldenburg, kantonioù: Berne, Burhave, Delmenhorst, Elsfleth, Hatten, Oldenburg, Ovelgönne, Rastede, Varel ha Westerstede. 

War-lerc'h ma voe faezhet Napoleon e 1814, e voe rannet an departamant etre Rouantelezh Hanover, dugelezh Oldenburg ha kêr zieub Bremen.

## Hiriv
Emañ an douaroù-se e stadoù Saks-Izel, ha Bremen.
Lippe (departamant)

Al **[[Lippe (departamant)|Lippe]]** (en alamaneg: Lippe) zo anv unan eus an 13 departamant gall a voe krouet en Alamagn d'ar 1 a viz Genver 1811, pa voe staget ouzh Bro-C'hall al lodenn-se eus ar vro, en amzer an Impalaeriezh c'hall kentañ, a badas betek 1815. Münster a oa ar pennlec'h.

## An anv
Dont a ra an anv eus hini ar stêr Lippe, he deus roet hec'h anv da stad dieub Lippe ha da gêr Lippstadt.

## Savidigezh
Er mizioù a-raok ma voe krouet an departamant e oa 
*arondisamantoù Rees ha Münster e departamant an Yssel-Supérieur,
*arondisamant Steinfurt er Bouches-de-l'Yssel 
*arondisamant Neuenhaus en Ems-Occidental. 
Krouet e voe an departamant pa voe staget Dugelezh Veur Berg ouzh Bro-C'hall. 
 
## Arondisamantoù ha kantonioù
* Münster, kantonioù: Dülmen, Haltern, Münster, Nottuln ha Sankt Mauritz. 
* Neuenhaus, kantonioù: Bad Bentheim, Heede, Neuenhaus, Nordhorn ha Wesuwe.
* Rees, kantonioù: Bocholt, Borken, Emmerich, Rees, Ringenberg ha Stadtlohn. 
* Steinfurt, kantonioù: Ahaus, Billerbeck, Coesfeld, Ochtrup, Rheine ha Steinfurt. 

## Diskar
War-lerc'h ma voe faezhet an impalaer Napoleone Buonaparte e 1814 e voe rannet an departamant etre Rouantelezh Hannover, ha Prusia.

## Hiriv
Emañ an douaroù-se e stadoù Saks-Izel ha Nordrhein-Westfalen.
Lippe (stêr)

Ar stêr **Lippe** zo ur stêr e Nordrhein-Westfalen, en Alamagn. Un adstêr d'ar Roen eo, dezhi 255 km hed.

Emañ an eienenn anezhi e koadeg Teutoburg e Bad Lippspringe tost da gêr Paderborn. Tremen a ra dre Lippstadt a-hed bevenn ar Ruhr. E Wesel e vesk he dourioù gant re ar Roen.

Ar vro anvet Lippe a deu hec'h anv eus hini ar stêr. Ur stad e oa en Impalaeriezh santel roman german, hiriv eo ur bastell-vro e Nordrhein-Westfalen.
Safron

Ar **safron** zo plant, o anv spesad *Crocus sativus*, hag a c'hounezer evit o bleunioù, hag un temz hag a denner eus ar plant-se, hag a servij da deurel liv war ar boued (war ar riz lakaomp), hag ul liv ivez.
Saoj

Ar** saoj** a zo plant eus ar genad *[[Salvia]]* a c'hounezer spesadoù anezho pe da ginklañ liorzhoù pe ouzh kleñvedoù zo.

## Spesadoù
* **Saoj gouez**, pe *Salvia silvestris*
* Ar **saoj munut**, pe *Salvia officinalis*, a zo un temz-boued hag ul louzoù.
Piz

Ar **piz** zo plant a daol hadoù a zo dalc'het e-barzh klor. Meur a c'henad zo anezho: *Pisum, Vicia, Lupinus, Lathyrus, Ervum*.

## Seurtoù
*piz-bihan
*piz glas
*piz kraz
*piz-logod
*piz klor, a zo mat da ziglorañ, dennañ eus o c'hlor da zebriñ: klor eo ar piz, a vez laret neuze,

## Gerioù heñvelson pe damheñvelson
*pizh
*biz
Ontario

**Ontario** eo an hini bobletañ eus holl broviñsoù Kanada (tost da 38 % eus he foblañs). He c'hêr-benn eo Toronto hag a zo kêr vrasañ Kanada.

Dont a ra hec'h anv eus Lenn Ontario.

Bez' ez eo unan eus ar peder froviñs a voe savet Kanada gante e 1867.
Lippe

**Lippe** zo un anv lec'h alamanek a c'hall bezañ 

* *Kreis Lippe* (arondisamant Lippe) e stad Rheinland-Wesfalen; 
*Lippe (departamant), un departamant gall en Alamagn;
* Lippe (stad), ur stad alaman a zo bet kontelezh betek 1789, priñselezh war-lerc'h betek 1918, ha stad dieub betek 1947,
* al Lippe (stêr), un adstêr alaman d'ar Roen.
Serfilh

Ar **serfilh** zo plant, o anv spesad *Anthriscus cerefolium*, dezho delioù glas-flamm a seblant bout drailhet ken-ha-ken, hag a vez lakaet er meuzioù da reiñ blaz.

## Anvioù all
*Kerbel* a vez graet anezho en alamaneg, *cherfeuil* e gallo, *chervil* e saozneg, *cerafolio* e spagnoleg, ha *cerfoglio* en italianeg.

## A-benn gouzout hiroc'h
* Toil'd'épices - Serfilh
Union du Peuple Alsacien

An **Union du Peuple Alsacien** (*Elsässische Volksunion* en alamaneg, da lavaret eo *Unvaniezh Pobl Elzas*) a oa ur strollad emrenour a glaske gounit emrenerezh bro-Elzas. Krouet e oa bet e 1988 hag un ezel eus Rannvroioù ha pobloù kengred e oa. E 2009 e oa bet bodet gant Fer's Elsass evit sevel ur strollad elzasat nevez, Unser Land.