Noli me tangere

***Noli me tangere*** zo ur frazenn latin hag a dalv "Na stok ket ouzhin". Lavaret eo bet gant Jezuz da Vari Madalen pa voe anavezet ganti, goude an Dasorc'hidigezh, hervez a lenner en Aviel Yann (XX-17), hini ar *[[Vulgat]]a*, troet e latin gant Hieronimos diwar an henc'hresianeg.

## Ster ha troidigezhioù
*Μή μου ἅπτου* *mê mou haptou* eo ar bomm er skrid henc'hresianek orin, ar pezh a dalvez kement ha *diskrog diouzhin* pe *paouez a gregiñ ennon*{,}}.E latin eo un urzh en unander : *Arabat *'dit*' stekiñ ouzhin.*Diemglev zo e gwirionez war-sigur ster resis al lavarenn :
:• ha da Vari Madalen hepken e vefe bet distaget, ar pezh a glotfe gant an teal a zo kustum er yezhoù semitek ?
:• pe d'e heulierien e komzas Jezus-Krist, ar pezh a glotfe gant ar c'hwial ? Met n'eo ket al liester a zo nag er skrid henc'hresianeg nag er skrid latin.
Meur a droidigezh zo eta ; setu amañ un nebeud anezho :

### E brezhoneg
* *Ar Bibl*, Guillaume Le Coat, 1897 (nevesaet gant *Unvaniezh ar Bibl en Anjev*, bloavezh ebet) : "Na stok ket ennon".
* ''World Bibles'' : "Na stok ket ennon".

### E galleg

## Skrid ar ''Vulgata''
Setu amañ skrid latin ar *Vulgata*, hag un droidigezh vrezhonek anezhañ.

## ''Noli me tangere'' en arz
Meur a arzour zo bet awenet gant an darvoudenn a zo kontet en Aviel Yann :
* *[[Mestr an Dasorc'hidigezh]]*, ul livour italian dizanv eus skol Rimini, a labouras etre 1300 ha 1350 — Mirdi ar Vatikan
* Duccio di Buoninsegna (~1255-1319), livour italian — *Museo dell'Opera Metropolitana del Duomo*, Siena (~1310)
* Giotto di Bondone (1267-1337, livour ha kizellour italian — *Cappella Scrovegni*, Padova ha penniliz *San Francesco* Assisi (1320)
* Fra Angelico (~1400-1455), livour italian — Kouent San Marco, Firenze (~1441)
* Hans Memling (~1437-1494), livour alaman — *Alte Pinakothek*, München (1480)
* Martin Schongauer (~1450-1491), livour hag engraver elzasat — *[[Mirdi Unterlinden]]*, Colmar (1473)
* Bramantino (~1450-~1530, livour italian — *Pinacoteca del Castello Sforzesco*, Milano (~1507)
* Tilman Riemenschneider (~1460-1531), kizellour alaman — *Staatliche Museum*, Berlin (1490-1492)
* Jacob Cornelisz van Oostsanen (kent 1470-1533), livour hag engraver flandrezat — *Museumlandschaft Hessen*, Kassel (1507)
* Hans Baldung (~1484-1545), livour hag engraver alaman — *Hessisches Landesmuseum*, Darmstadt (1539)
* Andrea del Sarto (1486-1531), livour italian — *San Salvi Museo*, Firenze (~1510)
* Tizian (1488-1576), livour italian — National Gallery, Londrez (~1514)
* Antonio da Correggio (~1489-1534), livour italian — *Museo del Prado*, Madrid (~1525)
* Hans Holbein ar Yaouankañ (1497-1543), livour hag engraver alaman — *Royal Collection - Hampton Court,* Londrez (1524)
* Agnolo Bronzino (1503-1572), livour italian — *Casa Buonarroti*, Firenze (1531)
* Lambert Sustris (~1515~1590), livour flandrezat — *Musée des Beaux-Arts, [[Lille]] (etre [[1548]] ha [[1553]])
* [[Paolo Veronese]] ([[1528]]-[[1588]]), livour italian — *Musée des Beaux-Arts*, [[Grenoble]] (~[[1580]])
* [[Federico Barocci]] ([[1535]]-[[1612]]), livour italian — *Alte Pinakothek*, [[München]] ([[1590]]), hag Ofisoù [[Firenze]] (1590)
* [[Giovanni Paolo Lomazzo]] ([[1538]]-[[1592]]), livour italian — *Pinacoteca Civica*, [[Venezia]] ([[1568]])
* [[Lavinia Fontana]] ([[1552]]-[[1614]]), livourez italian —, *Galleria degli Uffizi*, Firenze ([[1581]])
* [[Pieter Brueghel yaouank]] ([[1565]]-[[1636]]), livour [[brabant]]at — *Musée historique lorrain*, [[Nancy]] ([[1630]])
* [[Battistello Caracciolo]] ([[1578]]-[[1635]]), livour italian — *Museo Civico*, [[Prato]] (~[[1620]])
* [[Nicolas Poussin]] ([[1594]]-[[1665]]), livour gall — *Museo del Prado*, Madrid ([[1653]])
* [[Gian Lorenzo Bernini]] ([[1598]]-[[1680]]), livour ha kizeller italian — Iliz *Santi Domenico e Sisto*, [[Roma]] ([[1649]] ; gant Bernini e voe treset ar c'hizelladur *Noli me tangere*, hogen gant e zeskard E. Antonio Raggi e voe graet al labour.)
* [[Jan Brueghel yaouank]] ([[1601]]-[[1678]]), livour flamank — *Musée des Beaux-Arts*, Nancy (~[[1620]])
* [[Alonso Cano]] ([[1601]]-[[1667]]), livour ha kizellour [[spagnol]] — *Szépmûvészeti Múzeum*, [[Budapest]]* (~1640)
* Laurent de La Hyre (1606-1656), livour gall — *Mirdi an Arzoù-Kaer*, Grenoble (1656)
* Eustache Le Sueur (1616-1655), livour gall — *[[Mirdi al Louvre]]*, Pariz (1651)
* Gregorio de Ferrari (~1647-1726), livour italian — *Galleria di Palazzo Bianco*, Genova (~1685)
* William Etty (1787-1849), livour saoz — *Tate Gallery*, London (1834) 
* Aleksandr Andreyevitch Ivanov (1806-1858), livour rus — *Русский музей (ar Mirdi Rusian")*, Sant-Petersbourg (1835)
* Maurice Denis (1870-1943, livour hag engraver gall — (1895-1896, *Musée du Prieuré*, Saint-Germain-en-Laye (1896)

## Livadurioù

Duccio di Buoninsegna 001.jpg|Duccio di Buoninsegna, ~1310
Noli me tangere, fresco by Fra Angelico.jpg|Fra Angelico, ~1441
Schongauer, Martin - Noli me tangere (detail).JPG|Martin Schongauer, 1473
Botticelli, pala delle convertite, predella 01, noli me tangere.jpg|Sandro Botticelli, 1491-93
Fra bartolomeo 09 Noli Me Tangere.jpg|Fra Bartolomeo, ~1506
Tizian 050.jpg|Tizian, ~1514
Noli me tangere by Pontorno - 2.jpg|Pontormo, 1531
Noli me tangere by Hans Holbein d. J. - Hampton Court Palace.jpg|Hans Holbein ar Yaouankañ, 1532-33
Hans Baldung 005.jpg|Hans Baldung, 1539
Le Christ en jardinier apparaît aux trois Marie ou Noli Me tangere - Il Bronzino - Musée du Louvre Peintures INV 130 ; MR 79.jpg|Angelo Bronzino, 1561
Paolo Veronese 015.jpg|Paolo Veronese, ~1580
Alexander Ivanov - Christ's Appearance to Mary Magdalene after the Resurrection - Google Art Project.jpg|Aleksandr Ivanov, 1835


## Lennegezh
**Noli me tangere*, romant spagnolek gant ar skrivagner filipinat José Rizal e 1887.
**Noli me tangere*, sonedenn svedek gant Carl Johan Gustaf Snoilsky (1841–1903).

## Sterioù deveret ''Noli me tangere''
Meur a dra zo bet anvet diwar an droidigezh *Na stok ket ouzhin*.
* Anv ur blantenn, *Impatiens noli-tangere*, a vann hec'h hadoù pa vez stoket outi.
* Anv ul loen, ar fasm ("bazh-an-diaoul") *Epidares nolimetangere*, a ya e darsonn p'en em sant an arvar.
* Anv ur c'hleñved, *Noli me tangere*, a zo un angreizh kroc'henel a vez gwashaet gant forzh pe antred a lakaer warnañ

## Banniel

E 1861 e voe graet ur banniel nevez da Alabama, ha war an tu gin e oa skrivet *Noli me tangere* dindan ur barr kotoñs.

## Levrlennadur
* Marianne Alphant & Daniel Arasse & Guy Lafon : *L'apparition à Marie-Madeleine*, Desclée de Brouwer, 2001, 125 pajenn 

## Liammoù diavaez
*  Mari Madalen:  Perak e c'houlennas Jezuz diganti choù hep stekiñ outañ?
*  Noli me tangere en arz
## Daveennoù