open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Banniel an Izelvroioù

**Banniel an [[Izelvroioù]]** zo ennañ tri liv, ruz, gwenn ha glas, a-led. Heñvel eo ouzh banniel Luksembourg, war-bouez arliv ar glaz, hag ar c'henfeur.

Ar stadoù emren eus an Antilhez a zo e dalc'h Rouantelezh an Izelvroioù (Aruba, Curaçao, Sint Maarten) o deus pep a vanniel dezho o-unan.

## Istor
Er Grennamzer e oa bannieloù disheñvel gant pep proviñs. E dibenn ar  pa voe unanvet proviñsoù an Izelvroioù dindan un aotrou hepken e voe graet gant ur banniel boutin evit aroueziañ o unander : *Kroaz Bourgogn* a reer eus ar banniel-se, gant bodoù lore ruz kroaziet war ur foñs gwenn.

Dont a ra ar banniel zo bremañ eus ar « *Prinsenvlag* », « banniel ar priñs ». Gwilherm Oranje-Nassau, a oa e penn an emsavadeg a-enep ar Spagnoled, er , eo en doa graet gant ur banniel triliv orañjez, gwenn ha glas e livioù, a zeuas da vezañ re ar Proviñsoù-Unanet (Republik ar Seizh Izelvro-Unanet). Diwezhatoc'h e voe lakaet liv ruz e-lec'h al liv orañjez, evit ma vije gwelet splannoc'h moarvat.

Pa voe savet ar Republik Batav d'ar 14 a viz C'hwevrer 1796 e voe kemeret ar banniel triliv-se da arouez ivez, gant un dresadenn er c'horn uhelañ gant tudenn ar Frankiz hag al leon eus an Izelvroioù. Adkemeret e voe an triliv boas gant tiegezh Oranje, pa zeuas e penn ar vro adarre e 1814.

Ar banniel triliv ruz, gwenn ha glas, evel m'emañ bremañ, a oa bet degemeret da vat gant ar vro e 1937.

## Liammoù diavaez
Akademiezh (Platon)

An **Akademiezh** (pe Ἀκαδημία / Akademia, e henc'hresianeg) a oa ur skol uhel bet digoret gant Platon er IVvet kantved kent Jesuz-Krist, war-dro 385, en Aten, en Akademia, un templ d'an doueez Athena, doueez ar furnezh gant tud Hellaz kozh. 

Serret e oa bet gant Justinian e 529, deiziad kemeret evel penn diwezhañ an Henamzer alies.
Froud

Ur **froud** zo ur wazh zo dinaou bras gant he naoz hag a red buan. 

## Etimologiezh
Dont a ra eus ur ger galianeg **frut(u)a*, pe *frutia*, testeniekaet gant gerioù eus rannyezhoù romanek eus Lombardia a-vremañ, eus ur ger koshoc'h **srutua*. Kavout a reer ar ger kevatal er yezhoù keltiek all : *ffrwd* e kembraeg, *frot* en kerneveureg kozh ha *sruth* en iwerzhoneg. Dont a rafe eus ar wrizienn indezeuropek **sreu-*, berañ (sañskriteg *sravati*, gresianeg *rhéo*)

## Lec'hanvioù
*Gwennfroud, e Plouvorn.
*Brandifroud, un adstêr d'ar Blavezh
*Froud (Kemper)

## Notennoù


### Levrioù
*Roger Brunet (dir.), *Les mots de la géographie*, Paris, Reclus-La Documentation française, 1993, ISBN 2-11-003036-4, article « torrent », page 486.
* R. Coque, *Géomorphologie*, Armand Colin, 1998
* M. Derruau, *Précis de géomorphologie*, Masson, Paris, 1970
* B. Valadas, *Géomorphologie dynamique*, Armand Colin, 2004
Abertawe (disheñvelout)

**[[Abertawe]]** zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar ar ger aber hag anv ar stêr Tawe. 
*anv an aber hag ar gêr savet war e lez, Abertawe (a zo *Swansea* e saozneg)
*Kontelezh Abertawe , enni kêr Abertawe ha Penrhyn Gŵyr.
*Bae Abertawe - ar bae dirak an aber ha kêr Abertawe, er Mor Hafren,
*Prifysgol Abertawe, ar skol-veur
*Sain Abertawe, ar skingomz lec'hel

## Pennad kar
*Swansea
Aeron

**Aeron** zo un anv lec'h brezhonek kozh (pe predenek) ha kembraek. 

*Aeron, ur rouantelezh en Hanternoz Kozh, gwelout Aeron (Hanternoz Kozh), 
***Aeron**, un anv-lec'h e kontelezh Ceredigion e Kembre. 

**Afon Aeron, ur stêr, ha war he lezioù:
***Ystrad Aeron, kêriadenn. 
***Ciliau Aeron, kêriadenn
***Aberaeron, kêr vihan, en aber ar stêr.
**daou gantrev kozh:
***Uwch Aeron, 
***Is Aeron.
Edouarzh VIII

**Edouarzh VIII** (*Edward VIII* e saozneg) a zo bet ganet d'an 23 a viz Even 1894 e Richmond upon Thames ha marvet d'ar 28 a viz Mae 1972 e Neuilly-sur-Seine (Bro-C'hall).

Roue ar Rouantelezh-Unanet hag Impalaer Indez adalek an 20 a viz Genver 1936 betek an 11 a viz Kerzu 1936, pa roas e zilez. Ne voe morse kurunennet.
Adamstown

**Adamstown** zo un anv-lec'h saoznek, savet diwar an anv Adam hag ar ger town, a zo kêr e brezhoneg. 

## 
* Adamstown, New South Wales

## 
* Adams***d***own, a zo Waunadda e kembraeg (eus gwaun, geun, hag Adda, Adam), karter e Kerdiz. 

## 
* *Adamstown*, anv saoznek Maigh Arnaí
* *Adamstown*, anv saoznek Baile Adaim e Dulenn

## 
* Adamstown (Pitcairn), kêr-benn Inizi Pitcairn

## 
**Adamstown*, anv all Neals Diggins, e Kalifornia
* Adamstown (Maryland) 
* Adamstown (Pennsylvania)

## Pennad kar
*Adams
Adamstown (Pitcairn)

**Adamstown** eo kêr-benn Inizi Pitcairn, ha kêr nemeti ar vro. Emañ en Enez Pitcairn, unan eus peder enezenn ar vro.
Paco Rabanne

**Paco Rabanne**, eus e anv leun **Francisco Rabaneda Cuervo**, bet ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1934 e Pasaia (Gipuzkoa, Bro-Vask) ha marvet d'an 3 a viz C'hwevrer 2023 e Porsal (Bro-Leon, Breizh), a oa ur c'hemener ha porfumer euskarat. Degaset e voe gantañ nevezinti da vat e metoù ar c'hiz er bloavezhioù 1960, ha brudet e oa e borfumoù ivez (35 bennak a voe ijinet gantañ). Brud en doa tapet ivez diwar ar bloavezhioù 1990 gant e ziouganoù ha danevell e vuhezioù kent.

## Buhez

Fuzuilhet e voe e dad gant ar frankoourien e-kerzh Brezel Spagn. Tec'hel kuit a reas e familh en tu all d'ar Pireneoù ha dont da Vreizh da glask repu, war atiz Tanguy Prigent, dreist-holl e kostez Montroulez, el lec'h ma lavar e komze brezhoneg a-raok gouzout galleg.

Kas a reas studioù tisavouriezh da benn met hep ober e vicher gant se. Bravigoù a reas da gentañ. E miz C'hwevrer 1966 e tiskouezas an dilhad kentañ savet gantañ, ma reas gant danvezioù divoas evel metal, paper ha plastik. Un eil giziaoueg a voe diskouezet d'an 21 a viz Ebrel 1966 gant saeoù-kouronkañ gwisket gant merc'hed ar "Crazy Horse Saloon".

E 1969 e roas lañs d'e borfum kentañ, « Calandre », e kenlabour gant Puig, un embregerezh katalan bras.

Etre 1990 ha 1998 e krouas dilhad merc'hed "prest da wiskañ" hag a rejont berzh, evel ar reizhoù gwelet evel oberennoù arz en o unan (bravigoù, tokoù, boteier). E 1993 ha 1996 e roas lañs da dou borfum all, « XS » ha « Paco ».

## Paco Rabanne ha Breizh
Un ti en doa e Porsal ma winte ar Gwenn-ha-Du warnañ. Embann a rae bezañ Breton.
Inizi Pitcairn

**Inizi Pitcairn** (*Pitcairn Islands* e saozneg, *Pitkern Ailean* e pitkerneg), ent-ofisiel **Inizi Pitcairn, Henderson, Ducie hag Oeno** (*Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands*), zo un enezeg a beder enezenn hag an diwezhañ trevadenn breizhveuriat er Meurvor Habask.

Adamstown eo ar gêr-benn, en Enez Pitcairn. En tu-hont da Enez Pitcairn emañ Henderson, Ducie hag Oeno ; didud eo an teir enezenn-se. Diskennidi eus lestrad ar Bounty eo a zo o chom eno. N’eus nemet un 60 bennak a dud bremañ en holl, ha dollar Zeland-Nevez eo ar moneiz.

## Poblañs
250 a dud a oa e 1936, ha 56 e 2014.

PN_-A.png|An enezeg
Pitcairn Islanders, 1916.jpg|Eneziz Pitcairn e 1916

## Liammoù diavaez
*  Gouarnamant Inizi Pitcairn
*  Mel Pitcairn, gwellañ ha yac'husañ mel zo er bed mar kreder er bruderezh
## Notennoù
Enez Pitcairn

**Enez Pitcairn** eo anv ar vrasañ eus Inizi Pitcairn, er Meurvor Habask, an hini nemeti eus peder enezenn ar vro a-gement a zo tud o chom enni. Enni ivez emañ Adamstown, ar gêrbenn.
Diredig kabell gell

An **diredig kabell gell** a zo un evn, *Halcyon albiventris* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.
Diredig rizennek

An **diredig rizennek** (*Halcyon chelicuti*) zo un evn a vev en Afrika issahara.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Diredig penn gris

An **diredig penn gris** a zo ur spesad evned, *Halcyon leucocephala* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Alcedo leucocephala* (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776).

Evned broadel ar c'hKab Glas eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* *Halcyon leucocephala acteon*, er C'hab Glas,
* *H. l. hyacinthina*, eus gevred Somalia da dTanzania,
* *H. l. leucocephala*, eus Gambia ha Senegal da walarn Somalia, hanternoz Tanzania ha hanternoz Republik Demokratel Kongo (RDK),		
* *H. l. pallidiventris*, eus kreisteiz RDK da walarn Tanzania hag eus kreisteiz da hanternoz Suafrika,	
* *H. l. semicaerulea*, e mervent Ledenez Arabia.

## Liammoù diavaez
*  ''Halcyon leucocephala'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Halcyon leucocephala'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Diredig jave glas

An **diredig jave glas** (*Halcyon malimbica*) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Coraciiformes.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *H. m. torquata*, eus Senegambia da c'hGinea-Bissau ha kornôg Mali,
* *H. m. forbesi*, eus Sierra Leone da gornôg Kameroun hag enez Bioko.		
* *H. m. dryas*, enez Príncipe,	
* *H. m. malimbica*,	 eus Kameroun da Ouganda ha Zambia.

## Liammoù diavaez
*  ''Halcyon malimbica'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Halcyon malimbica'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Diredig kabell du

An **diredig kabell du** a zo ur spesad evned, *Halcyon pileata* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Alcedo pileata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ
Black-capped Kingfisher Sundarbans West Bengal India 30.12.2014.jpg|*Halcyon pileata*, luc'hskeudennete Kornôg Bengal (India).

## Boued
Bevañ a ra diwar besked hag a bak dre splujañ ha kemer amprevaned bras ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Azia ar Reter ; goañviñ a ra e kreisteiz Azia.

## Liammoù diavaez
* Roadennoù ''IOC World Bird List'' diwar-benn ''Halcyon pileata''.
*  ''Halcyon pileata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Diredig Senegal

An **diredig Senegal** a zo ur spesad evned, *Halcyon senegalensis* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Alcedo senegalensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
* *Halcyon senegalensis cyanoleuca*, eus kreisteiz Angola ha kornôg Tanzania da Suafrika,
* *H. s. fuscopileus*, eus Sierra Leone da greisteiz Nigeria ha da Republik Demokratel Kongo ha hanternoz Angola,
* *H. s. senegalensis*, eus Senegal ha Gambia da Etiopia ha hanternoz Tanzania.

## Liammoù diavaez
*  ''Halcyon senegalensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Halcyon senegalensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Diredig ar mangrovennoù

**Diredig ar mangrovennoù** a zo ur spesad evned, *Halcyon senegaloides* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Halcyon senegaloides (ranivorus)*, eus aodoù Somalia da dTanzania, Zanzibar, inizi Pemba ha Mafia,
* *H. s. (senegaloides)*, war aodoù gevred Afrika (eus Mozambik da Suafrika).

## Liammoù diavaez
*  ''Halcyon senegaloides'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Halcyon senegaloides'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Fort Kent (Maine)

**Fort Kent** zo ur gêr e Maine, SUA. Er bloaz 2000 e oa 4 233 a dud enni, ha 62% anezho a gomze galleg.

## Skeudennoù

Image:NPS FortKentRRStation.jpg|
Image:The End Of Route 1.jpg|


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Pelargopsis

***Pelargopsis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1841 gant al loenoniour alaman Constantin Wilhelm Lambert Gloger (1803-1863).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad : 
* *[[Pelargopsis amauroptera]]*,
* *[[Pelargopsis capensis]]*,
** *P. c. burmanica*, ***capensis***, *cyanopteryx*, *floresiana*, *gigantea*, *gouldi*, *innominata*, *intermedia*, *javana*, *malaccensis*, *osmastoni*, *simalurensis* ha *sodalis*.
* *[[Pelargopsis melanorhyncha]]*
** *P. m. dichrorhyncha*, *eutreptorhyncha* ha ***melanorhyncha***.

C'hwezek (16) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Azia ar Su.

## Rummatadur
Renket e veze an tri spesad er genad *[[Halcyon]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Sarre (Aosta)

* *Marteze emoc'h o klask ur [[Sarre]] all?*

**Sarre** a zo ur gumun eus Italia er rannvro Traoñienn Aosta.
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Yezhoù
* Italianeg : 56,25 %
* Galleg pe arpitaneg : 27,53 %
Andon : Sondaggio linguistico della ''Fondation Émile Chanoux''

## Emdroadur ar boblañs

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:5000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2007 text:2007

PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1861 from:0 till: 1322
  bar:1871 from:0 till: 1301
  bar:1881 from:0 till: 1275
  bar:1901 from:0 till: 1257
  bar:1911 from:0 till: 1301
  bar:1921 from:0 till: 1334
  bar:1931 from:0 till: 1213
  bar:1936 from:0 till: 1301
  bar:1951 from:0 till: 1573
  bar:1961 from:0 till: 1731
  bar:1971 from:0 till: 2450
  bar:1981 from:0 till: 3071
  bar:1991 from:0 till: 3702
  bar:2001 from:0 till: 4179
  bar:2007 from:0 till: 4622
Sarra

**Sarra** zo un anv-bihan saoznek, kar d'an anv Sara.

## Tud

* *Sarra*, mesaerez en El Quijote, romant Cervantes, pennad XII, lodenn gentañ
* *Sarra Tolstoya*, merc'h ar c'hont rusian Fiodor Tolstoy
* Sarra Manning, skrivagnerez saoz er 
* Sarra Kanoun Jarraya , politikourez duniziat

### Evel anv-tiegezh
* Enric Prat de la Riba i Sarrà, politikour katalan

## Lec'hanvadurezh
###### 
*Sarra di Fiumorbu, kumun
*Sarra di Scupamena

###### 
*Sara, e-kichen Nablus

###### 
* Ma'tan as-Sarra, un oaziz.

## Pennadoù kar
* Sara
* Sarras
* Sarrat
* Sarratt
Sarah

**Sarah** zo un anv-bihan a orin hebreek (**שָׂרָה** ) hag a dalv kement ha priñsez, hag a gaver stank er broioù saoznek. Dre-se eo bet gwelet e-pad pell amzer evel un anv yuzev pe brotestant, ha ne veze ket kavet e-touez ar gatoliked. 

## Orin
Dont a ra eus anv Sarah, gwreg Abraham, e Levr ar C'heneliezh, ha mamm Izaag.

## Stummoù all
* Sara
* Sarra

## Deveradurioù
* *Sarah Jane*
* *Sarah Louise*
* *Sarah Rose*

## Yezhoù all
* arabeg : ﺳﺎﺭا (Sara) ﺳﺎﺭﻩ (Sarah)
* hebreeg : שָׂרָה (Sarah)
* alamaneg, galleg, saozneg : Sarah
* italianeg, poloneg, spagnoleg, svedeg, portugaleg : Sara
* finneg : Saara

## Tud

### Sentezed
* *Santez Sarah an Dezerzh*, pe Amma Sarah, er .
* *Santez [[Sarah e Kali]]*, ar Werc'hez Du, santez ar Jipsianed, enoret gante d'ar 25 a viz Mae e Saintes-Maries-de-la-Mer.

### Istor
* Sarah-Theodora, gwreg Ivan, tsar Bulgaria er 

#### XVIIvet kantved
* Sarah Churchill (1660-1744) 
* Sarah Fielding, skrivagnerez saoznek en XVIIIvet kantved, c'hoar d'ar skrivagner saoz Henry Fielding
* Sarah Good (1655-1692) unan eus ar maouezed kentañ da vezañ kondaonet en abeg d'an huderezh e Salem, e Massachusetts, e SUA, er .

#### XVIIIvet kantved
* Sarah Siddons ‎ ( 1755-1831), aktorez saoz
* Sarah Biffen (1784-1850) , livourez saoz ha moñsez
* Sarah Josepha Buell Hale (1788-1879), skrivagnerez stadunanat, a savas ar rimadell " Mary Had a Little Lamb ".

#### XIXvet kantved
* Sarah Childress Polk (1803–1891), pried ar prezidant stadunanat James Polk.
* Sarah Yorke Jackson (1803–1887), merc'h-kaer ar prezidant stadunanat Andrew Jackson.
* *Sarah Baartman*, an anv a vez graet a-wechoù eus Saartjie Baartman, brudet evel ar Gwener hottentot, 
* Sarah Bernhardt, aktourez c'hall

### Tud all
* Sarah Bettens, kanerez velgiat
* Sarah Biasini, aktorez c'hall, merc'h da Romy Schneider
* Sarah Boyack, politikourez skosat, kannadez e Breujoù Skos
* Sarah Brightman, kanerez soprano saoz
* Sarah Connor, kanerez alaman saoznek
* Sarah Michelle Gellar, aktourez stadunanat
* Sarah Kirsch, barzhez alaman
* Sara Kroos, aktorez izelvroat
* Sarah De Koster, kanerez flandrezat saoznek
* *Sarah Jane Dias*, Miss India 2007
* Sarah Ferguson, dugez saoz
* Sarah Palin, politikourez stadunanat
* Sarah Jessica Parker, aktourez stadunanat
* Sarah Payne, plac'hig lazhet e Bro-Saoz
* Sarah Slean, kanerez ha pianoourez kanadian
* Sarah Vaughan, kanerez jazz stadunanat
* Sarah Waters, romantourez saoz
* Sarah Wiener, keginerez skinwel alaman
* Sarah Willis, sonerez saoz
* Sarah Zettel, skrivagnerez stadunanat

## Lennegezh
* *Sarah's Legacy*, ur romant evit ar yaouankiz gant ar skrivagnerez kanadian Valerie Sherrard ,
* Sarah, Plain and Tall, ur romant stadunanat evit ar yaouankiz gant Patricia MacLachlan, e 1986, deuet da vout ur film gant Glenn Close.

## Filmoù
* *Sarah Jane Smith*, e-barzh ar filmoù skinwel Doctor Who
* *Sarah Connor*, en heuliad filmoù The Terminator

## Kanaouenn
* *Sarah*, kanet gant Serge Reggiani

## Lec'hanvadurezh
## 
*Sarah (Arc'hantina)

## 
* Sarahville (Kalifornia)
* Sarahsville (Ohio)

## Pennad kar
* Sara
* Saara
* Saartje
Formulenn damziorroet

E kimiezh volekulel e c'heller simplaat ur formulenn diorroet plaen evit sevel ur **formulenn damziorroet** ne daolenner ket an ereadoù karbon-hidrogen enni.
Heuliet e vez ar memes pennreolenn taolenniñ an atomoù : ul lizherenn (pe ziv) deuet eus taolenn beriodek an elfennoù, hag un tres evit pep eread (pe meur a hini maar eo doubl pe dripl an eread).

## Skouer an [[oktan]] CH

Gallout a reer ivez eilpennañ ar C hag an H evit pouezañ war an ereadoù karbon-karbon, evel er skouer-mañ, ar propan, (CH) : H_3C-CH_2-CH_3

Gallout a reer c'hoazh doujañ da c'heometriezh ar volekulenn, dre zoujañ d'ar c'hornioù 120° molekulennoù 'zo da skouer.

## Un nebeud formulennoù damziorroet

Ethane IUPAC.png|Etan (CH)
Ethanol-2D-skeletal.svg|Etanol (CHO)
Kyselina octová.svg|trenkenn asetek (CHCOOH)(Trenkenn etanoik)
2-methyl-propane 2.GIF|2-metilpropan (CH)


## Gwelet ivez
* An doareoù liesseurt da daolenniñ ar molekulennoù
* Kevatalenn gimiek
* Ar gimiezh organek
* Ar gimiezh vineralek
Mehmet

**Mehmet** zo un anv den turkek, deveret eus anv Mohammed (مُحَمَّد *Muḥammad*), profed an islam. E turkeg ne vez implijet ar stumm arabek orin nemet evit komz eus ar Profed.

## Tud
### Sultaned otoman
* Mehmet Iañ, 1382 - 1421
* Mehmet II, 1432 - 1481
* Mehmet III, 1566 - 1603
* Mehmet IV, 1642 - 1693
* Mehmet V, 1844 - 1918
* Mehmet VI, 1861 - 1926

### Politikerien ha stourmerien
*Mehmed pacha Sokolović, pe Sokullu Mehmet Paşa, 1505 - 1579, eus Bosnia, vizir Suleiman ar Meurdezus
*Mehmet Shehu, jeneral albanat
*Mehmet Ali Ağca (1958– ), stourmer turk hag en doa tennet war ar bap Yann-Baol II war plasenn Sant-Pêr d'an 13 a viz Mae 1981

### Arzourien
*Mehmet Ali Erbil, aktour
*Mehmet Ali Alabora, aktour
*Mehmet Altan, kazetenner, skrivagner
*Mehmet Akif Ersoy, barzh
*Mehmet Aslantuğ, aktour
*Mehmet Atak, aktour
*Mehmet Barlas, kazetenner
*Mehmet Emin Yurdakul, barzh 
*Mehmet Güleryüz, livour
*Mehmet Günsur, aktour
*Mehmet Günsür, skrivagner
*Mehmet Murat İldan, skrivagner
*Mehmet Pesen, livour
*Mehmet Rauf, skrivagner
Sevda

**Sevda** zo un anv-plac'h turkek a dalv kement ha karantez.

## Tud
*Sevda Ələkbərzadə, kanerez eus Azerbaidjan
*Sevda Ferdağ, kanerez turk
*Sevda Karababa, kanerez turk
*Sevda Karaca, aktourez turk
Tuncay

**Tuncay** (distaget **) zo un anv-den turkek a zeufe eus *Tunç ay* (*Loar arem*).

## Tud

* Tuncay Şanlı, melldroader turk
* Tuncay Meriç, melldroader turk

* Tuncay Özkan, kazetenner, skrivagner
* Tuncay Akça, aktour

* Tuncay Güney, spier turk
Pelin

**Pelin** zo un anv-plac'h turkek a dalv kement ha huelenn-c'hwerv.

## Tud
*Pelin Çelik, (g. 1982) c'hoarierez volley-ball 
*Pelin Batu, (g. 1978) aktourez 
*Pelin Körmükçü, (g. 1970) aktourez
*Pelin Karahan, (g. 1984) aktourez
Formulenn diaoz

E kimiezh ez eo ar **formulenn diaoz** ar skrivad kompaktañ a daolenn ur c'hompozad kimiek pe ur c'horf simpl.
Graet e vez gant ar formulennoù diaoz er c'hevatalennoù kimiek evit deskrivañ ar reaktadennoù kimiek.

## Kompozadoù molekulel

Ar c'hompozadoù molekulel a zo anezho substañsoù a c'hoarvez eus molekulennoù dispartiet an eil re diouzh ar re all. Evel se emañ kont gant ar pep brasañ eus ar c'hompozadoù a gaver e kimiezh organek. Evit a sell ouzh ar c'hompozadoù-se e ro ar formulenn diaoz an niver a atomoù a ya d'ober ur volekulenn. Ne ro titour ebet diwar-benn arenkamant an atomoù a genaoz anezhi. Setu e c'hell ur formulenn diaoz klotañ gant meur a volekulenn disheñvel. Komz a reer eus izomeriezh pa vez div volekulenn disheñvel dezho ar memes formulenn diaoz. Evit deskrivañ ur volekulenn e ranker gouzout formulennoù all en tu-hont d'ar formulenn diaoz : ar formulennoù **[[formulenn damziorroet|damziorroet]]** pe **[[formulenn diorroet plaen|diorroet]]**.

Natur an atomoù a vez meneget gant simboloù kimiek an atomoù a genaoz ar volekulenn a bleder ganti (sellou ouzh taolenn beriodek an elfennoù). Resisaat a reer niver pep hini eus an atomoù gant un is-skrid a-zehou da bep simbolenn (ne lakaer is-skrid ebet pa vez un atom hepken). Erbedet e vez heuliañ urzh lizherennek ar simboloù war-bouez un nemedenn : karbon hag hidrogen ar produioù organek a vez meneget atav da gentañ hag en urzh-se, hag en o goude e veneger an atomoù all en urzh al lizherenneg.

### Skouerioù

Ar propan ennañ 3 atom karbon (notet C) hag 8 atom hidrogen (notet H) a vo e formulenn diaoz : 

Skouerioù all eus formulennoù diaoz :
* an dour : 
**2 atom hidrogen H
**1 atom oksigen O
* an dioksigen : 
**2 atom oksigen O
* ar metan : 
**1 atom karbon C
**4 atom hidrogen H
* an etilen : 
**2 atom karbon C
**4 atom hidrogen H
* an etanol :  (ar formulenn diaoz penn-da-benn a zo )
**2 atom karbon C
**6 atom hidrogen H
**1 atom oksigen O
* ar butan pe e izomer an izobutan : 
**4 atom karbon C
**10 atom hidrogen H

## Kompozadoù hep molekulenn

E kimiezh anorganek ez eus un toullad kompozadoù n'heller ket deskrivañ evel kompozadoù molekulel.

Ar soludoù ionek, n'eus ket molekulennoù diforc'h enno met ionoù oc'h interaktiñ ent elektrostatikel gant amezeien niverus. Kompozadoù all a c'heller deskrivañ evel makromokulennoù. En dioksidenn silisiom da skouer en deus pep atom silisiom 4 eread kovalant gant 4 atom oksigen ha pep atom oksigen a zo ereet ouzh 2 atom silisiom. Pep kristal a c'heller deskrivañ neuze evel ur volekulenn enni ur niver bras a atomoù.

Evit an holl gompozadoù-se e ro ar formulenn diaoz kenfeurioù an atomoù er c'hompozad hepmuiken.

Skouerioù :
* ar gloridenn sodiom : NaCl 
* an dioksidenn silisiom : 
* ar gloridenn houarn (III) : 
* an diamant : C

## Daveoù

## Gwelet ivez
* An doareoù liesseurt da daolenniñ ar molekulennoù
* Ar gimiezh organek
* Ar gimiezh vineralek
Barış

**Barış** zo un anv-den hag un anv-tiegezh turkek. Talvezout a ra kement ha *Peoc'h*.

## Tud

* Barış Akarsu, soner hag aktour turk (1979-2007)
* Barış Bahçeci, soner turk (g. 1973)
* Barış Manço, soner turk (1943-1999)
* Barış Özbek, melldroader turk-alaman (g. 1986)
* Barış Memiş, melldroader turk (g. 1990)
* Barış Hersek, basketballer turk (g. 1988)
* Barış Hamaz, volleyballer turk (g. 1976)

## Anv-tiegezh
* Deniz Barış, melldroader turk (g. 1977)
Volkan

**Volkan** (diwar ar galleg *volcan*) zo un anv-den turkek. Talvezout a ra kement ha *[[menez-tan]]*.

## Tud

* Volkan Demirel, melldroader turk (g. 1981)
* Volkan Arslan, melldroader turk (g. 1978)
* Volkan Konak, soner (g. 1967)
* Volkan Yaman, melldroader turk-alaman (g. 1983)
* Volkan Babacan, melldroader turk (g. 1988)
* Volkan Güç, volleyballer turk (g. 1980)
* Volkan Severcan, aktour (g. 1966)
Ion (disheñvelout)

E fizik hag e kimiezh e vez graet **[[ion]]** eus hamboudoù kimiek 'zo. **Ion** a c'hell bezañ ivez :
## Henc'hres
* Ion, un diviz gant Platon, etre Sokrates hag Ion, un dibuner barzhonegoù harozel.
* Ion, haroz an Ionaned.
* Ion, ur pezh-c'hoari gant Euripides diwar-benn an darempredoù etre an dud hag an doueed, e lec'h m'eo Ion unan eus tudennoù ar pezh.
* Ion eus C'hios, ur skrivagner hag ur prederour.

## Anv
* Ion, un anv-bihan implijet e Kiprenez, Gres, Moldavia ha Roumania.
Zeynep

**Zeynep** zo un anv-plac'h turkek, deveret eus an anv arabek Zaynab (**زينب**).

## Tud
* Zeynep Değirmencioğlu, aktourez turk (g. 1954)
* Zeynep Dizdar, kanerez turk 
* Zeynep Üçbaşaran, pianoourez turk
* Zeynep Eronat, aktourez turk (g. 1963)
Erhan

**Erhan** zo un anv-den turkek a dalvezfe kement ha *khan kalonek* pe *rieg hael*.

## Tud

* Erhan Deniz, bokser turk (g. 1985)
* Erhan Güven, melldroader turk (g. 1982)
* Erhan Güleryüz, kaner turk (g. 1966)
* Erhan Bener, skrivagner turk (1929-2007)
* Erhan Şentürk, melldroader turk (g. 1989)
* Erhan Afyoncu, skrivagner hag istorour turk (g. 1967)
* Erhan Işıl, politikour turk (g. 1927)
* Erhan Yazıcıoğlu, aktour turk
Lexy Ortega

**Lexy Ortega** a zo bet ganet d'an 8 a viz Meurzh 1960 
e Camagüey (Kuba). Broadet italian eo bet er bloavezhioù 1990.

Mestrc'hoarier echedoù kuban hag italian.

Mestr Meur eo abaoe 2000.

Kampion "junior" Kuba e 1978.

Kampion Italia 2009 e Sarre, goude ar partiennoù dispartiañ ouzh Michele Godena.

2 471 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Meurzh 2011, he renk uhelañ a voe 2 498, bet tizhet e miz Gouhere 2001.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* SoloScacchi

## Notennoù ha daveoù
Savet eo bet ar pennad-mañ diwar pennad ar Wikipedia italianek :it:Lexy Ortega
Ba

**Ba** zo 
*un anv-lec'h
**Stêr Ba, div stêr
**Ba (Fidji), ur gêr en Inizi Fidji
*ur ger brezhoneg, en droienn *Ne oar na bu na ba*.
*arouez kimiek ar bariom.

## Pennadoù kar
*ab
*da, fa, ka, la, ma, na, pa, ra, va, ya
Cadwgan

**Cadwgan** zo un anv-bihan kembraek

## Tud
*Cadwgan ap Bleddyn (1051-1111), roue un darn eus Rouantelezh Powys
*Cadwgan ap Meurig (war-dro 1045-1073), roue Morgannwg ha Gwent
*Cadwgan o Landyfai (m. 1241), eskob Bangor.

## Liesseurt
*Cylch Cadwgan, kelc'h lennegel
Gwy

**Gwy** zo un anv-lec'h kembraek:
*anv ar stêr Gwy
*a gaver e meur a anv-lec'h arall
** Rhwng Gwy a Hafren ('Etre ar stêrioù Gwy ha Hafren'), anv all rouantelezh kozh Ffereg.
**Rhaeadr Gwy, kêr vihan
Rhaeadr Gwy

Ur gêr vihan (2 088 a dud  e 2011) e kornaoueg Powys eo **Rhaeadr Gwy** (*Rhayader* e saozneg), war lez ar stêr Gwy.

Moarvat e oa Rhaeadr Gwy kreizenn velestradurel cwmwd Gwerthrynion er Grennamzer.

## Liammoù diavaez
*
Wye

**Wye** zo un anv-lec'h saoznek, hag anv meur a stêr e Bro-Saoz.

## Lec'hanvadurezh
### Stêrioù
**Wye** pe **River Wye** pe **Wye River** a vez lavaret eus meur a stêr;
*ar stêr Gwy, eienet e Kembre, a red etre Kembre ha Bro-Saoz,
**Haye-on-Wye, kêr war lez ar stêr e Powys, e Kembre, Y Gelli Gandryll e kembraeg, 
**Ross-on-Wye, kêr war lez ar stêr e Bro-Saoz, 
* River Wye, Derbyshire, eus Axe Edge Moor, Buxton da vetek ar River Derwent
* River Wye, Buckinghamshire, adalek ar Chiltern Hills e Buckinghamshire betek Bourne End hag an Tavoez;
* Wye River (Maryland), e Maryland, SUA
* Wye River, New Zealand, ur stêr vihan e South Island Zeland-Nevez.

### Kêrioù ha kêriadennoù
*Wye, Kent, e Kent, e Bro-Saoz
*Wye, Montana, e Missoula County, e Montana, SUA

### 
*Wye, South Australia, e South Australia, 
*Wye River, Victoria, e Victoria, Aostralia

## Istor
* Wye River Memorandum, un toullad emglevrioù sinet etre Israel ha Palestina e Wye River (Maryland).
Cadwgan ap Meurig

Priñs Gwent ha Morgannwg e oa Cadwgan ap Meurig (war-dro 1045 - 1073). Mab e oa da Meurig ap Hywel, roue Morgannwg, ha pa zegouezhas Gwent Is Coed gant Meurig war-dro 1043, e roas anezhi da Cadwgan da ren enni.

E 1049 e lammas Gruffudd ap Rhydderch hag ur morlu viking war e rouantelezh. 
War-dro 1055 e voe kaset e-maez e vro gant Gruffudd ap Llywelyn.
Pa voe lazhet Gruffudd ap Llywelyn e 1063, e teuas Cadwgan da vout roue Morgannwg. Moarvat e oa marvet e dad a-benn neuze. 

N'eus roud ebet eus Cadwgan war-lerc'h 1073; moarvat e voe kemeret e lec'h gant Caradog ap Gruffudd.

## Levrlennadur
* John Edward Lloyd, *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Lomgmans, trede embannadur, 1939)
Rouantelezh Gwent

**Rouantelezh Gwent** a oa ur rouantelezh vrezhon eus Kembre, war-dro ar VIvet hag XIvet kantved. E gevred ar vro edo, etre ar Stêr Gwy er reter, hag aber ar Severn er c'hreistez, ha rouantelezh Morgannwg (adal ma voe krouet, en VIIIvet kantved) er c'huzh-heol dezhi.

Rannet e oa Gwent etre daou gantrev:
*Gwent Is Coed
*Gwent Uwch Coed

## Rouaned Gwent
;Caer-Went
* Ynyr ap Dyfnwal ap Ednyfed ap Anwn - St Madrun ferch Gwerthefyr
* Iddon fab Ynyr Gwent (480 - 490)
* Caradog ap Ynyr
* Meurig ap Caradog - Dyfwn ferch Glywys
* Erbic ap Meurig ?
;Caer-Leon
* Anwn ap Macsen
* Tudwal ap Anwn
* Teithrin ap Tudwal
* Teithfallt ap Teithrin
* Tewdrig ap Teithfallt (490 – 493/517)
* Meurig ap Tewdrig (493/517 – 530–540)
* Athrwys ap Meurig (530–540 - 573)
* Frioc ap Meurig - Idnerth ap Meurig ?
* Ithel ap Athrwys ?
* Morgan Mawr ?
* Morgan Mwynfawr ? (-654)
* Anthres ap Morcant ? (654-663)                
* Morgan Hael (- 715/730)
* Ithel ap Morgan Hael (710/715 - 735/740/745/755)
* Brochfael ap Rhys (-755), gor-ŵyr Morgan Mawr
* Ffernfael ap Ithel (755-774)
* Gwrgant ap Ffernfael (774-805)
* Artwyr ap Ffernfael (805-800/810?)
* Idwallon ap Gwrgant (805-842/848)
* Ithel ap Artwyr (842/848-848)
* Meurig ap Ithel (848-849)
* Meurig ap Arthfael Hen (849-874?)
* Ffernfael ap Meurig (874-880)
* Brochfael ap Meurig (880-920?)
* Arthfael ap Hywel (?-916/927?)
* Owain ap Hywel ap Rhys (927-930)
* Cadell ap Arthfael (930-942)
* Cadwgan ap Owain (930-949)
* Morgan Hen ap Owain (942-955)
* Nowy ap Gwriad ap Brochfael (955-970)
* Arthfael ap Nowy (970-983)
* Rhodri ap Elisedd ap Nowy (983-1015)
* Edwyn ap Gwriad (1015-1045), gor-ŵyr Gwriad ap Brochfael
* Meurig ap Hywel (1045-1055)
* Gruffudd ap Llywelyn (1055-1063)
* Cadwgan ap Meurig (1063-1074)
* Caradog ap Gruffudd (1074-1081)
* Iestyn ap Gwrgant (1081-1093)

## Pennad kar
* Gwent
Usk

**Usk** zo un anv-lec'h saoznek e Kembre.

## Gerdarzh
Kar eo d'an anv stêr Exe, eus Iska, hag a dalv kement ha dour (*isce* e gouezeleg). Krediñ a c'haller e talveze kement ha *pesk*, pe *lec'h-pesked*, dre ma tenn d'ar gerioù latin "pisces" ha henc'hresianek "ichthus", kenkoulz ha d'ar ger saoznek "fish".

#### 
**River Usk*, anv ar stêr Wysg, 
***Usk*, anv saoznek kêr Brynbuga, war lez ar stêr-se en-eeun,
** Newbridge-on-Usk
** *Talybont-on-Usk*, anv saoznek Tal-y-bont ar Wysg
** *Newport-on-Usk*, anv saoznek kozh *Newport*, en aber ar stêr, a zo Casnewydd e kembraeg.

#### 
*Usk (British Columbia), e Kanada.
Brynbuga

**Brynbuga** (*Usk* e saozneg) zo ur gêr vihan e gevred Kembre, e Sir Fynwy, war lez ar stêr Wysg. An anv brezhonek kozh e oa "Burrio" (kembraeg *bwr*), da lavarout eo *kreñv*, ur c'hreñvlec'h roman zo bet, ha krediñ a reer e c'hall an anv-se bezañ troet d'an anv "buga". 

Savet e voe ur c'hreñvlec'h gant ar Romaned, e 55, hag anvet ganto *Burrium*.
* Ptol. II, 3, 12 : BULLAEUM / BULLEUM / BULAEUM, ur gêr ar Silured.
* I.A 4845 (Iter XII), I.A 4851 (Iter XIII) : BURRIO

Talvoudegezh, hervez Rivet & Smith : diazezadenn dindan anv den **Burros*.

E 1403 e voe devet kêr gant Owain Glyndŵr, met trec'h e voe ar Saozon warnañ en Emgann Pwll Melyn, e-kichen Brynbuga, e 1405.

## Tud vrudet
* Adda o Frynbuga (Adam eus Brynbuga), kronikour er Grennamzer 
* Alfred Russel Wallace, kimiour.
Tadoussac

Ur gêriadenn e Kebek eo **Tadoussac**, e kember ar stêrioù Sant-Laorañs (treuz : 25 km war-dro) ha Saguenay.
Abaoe 1600 e oa ar stal c'hall gentañ evit kenwerzh ar feurioù en Amerika.

E 1864 e voe digoret al leti bras kentañ : deroù ar brud touristel. Adsavet eo bet etre 1942 ha 1949. Ardamez Tadpoussac eo ar savadur hir-se, gant he zoenn ruz hag he mogerioù prenn livet e gwenn. Gwenn ha ruz eo « Chapel an Indianed » ivez : savet e oa bet e-kerz kentañ hanterenn ar .

Ar balumed eo trede marvailh Tadoussac. E-barzh ar stêr Sant-Laorañs e chomont adalek an nevez-amzer betek dibenn an diskar-amzer. *Balaenoptera acutorostrata* (Balumed begek) int gant o eizh metr hed hag o eizh tonenn.

Kinniget e vez d'an douristed lestriñ e bourzh ur vag-dre-dan evit gwelout anezho o lammat, splujañ, c'hwezhañ ur strink aezhenn dour dre o fronell. Arabat d'ar bigi mont re dost d'ar balumed. Ret e vez dezho lazhañ ar c'heflusker evit chom hep ober trouz.
Tâf

**Taf** pe **Tâf** zo un anv-lec'h kembraek, hini div stêr e kreisteiz Kembre: 

*ar Stêr Tâf, pe *Afon Tâf* e kembraek, hec'h eienenn e Crymych e Sir Benfro, hag a ziskenn betek Hendy Gwyn ar Dâf ha Sanclêr e Sir Gaerfyrddin a-raok aberiñ e Talacharn. 

*ar Stêr Taf, pe **Afon Taf** e kembraeg (pe **River Taff** e saozneg), a dremen dre Merthyr Tudful ha Kerdiz.

Mont a ra an div stêr da aberiñ e-barzh ar Mor Havren.
Stêr Tâf

An **Afon Tâf** (pe **Afon Taf** a-wechoù ) zo ur stêr e mervent Kembre.

Eieniñ a ra e-kichen Crymych e Sir Benfro. Aberiñ a ra e Bae Caerfyrddin e-kichen Talacharn.


Laugharne viewed across the Taf estuary.jpg|Aber ar Stêr Tâf dirak Laugharne
Belinda

**Belinda** zo un anv-bihan saoznek ha spagnolek.

## Tud
*Belinda Carlisle, kanerez stadunanat
*Belinda Lee, aktourez saoz
*Belinda Peregrín Schull, kanerez spagnol

## Lennegezh
**Belinda*, harozez ar varzhoneg saoznek *The Rape of the Lock* gant Alexander Pope, 
*Belinda, pezh-c'hoari gant A. A. Milne
**Belinda*, romant gant Rhoda Broughton, - (1883) 
**Belinda*, romant gant Anne Rice.

## Lec'hanvadurezh
*Menez Belinda, menez-tan en Enez Montagu, er South Sandwich Islands e Mor Scotia.

## Steredoniezh
*Belinda, ul loar d'ar blanedenn Ouranos
Bronwydd

Div gêriadenn zo anvet **Bronwydd** e Kembre:

* Bronwydd (Ceredigion)
* Bronwydd (Sir Gaerfyrddin) (Bronwydd Arms)
Bryn

Anv boutin hag anv divoutin eo **bryn** pe **Bryn** e kembraeg:

***bryn** zo kement ha *bren* pe *[[bre]]* e brezhoneg (evel en anvioù Menez Bre ha Brengoloù, Brelevenez pe Bredewi) 
***Bryn** zo un anv-bihan roet d'ar baotred

## Lec'hanvadurezh
Stank eo ar ger e lec'hanvadurezh ar vro: n'eo ket ar menezioù ha torgennoù a vank er vro.
### 
*Bryn (Castell-nedd Port Talbot), e kontelezh Castell-nedd Port Talbot
*Bryn (Llanelli), e-kichen Llanelli
hag ivez
*Bryn Celli Ddu
*Bryndioddef-isaf
*Bryn Eglwys, mengleuz kozh 
*Bryneglwys
*Bryn Euryn 
*Bryn Iwan
*Bryniau Clwyd, menezioù e Clwyd
*Bryn-crug
*Brynafan
*Brynbuga
*Bryncoch
*Brynglas
*Bryngolau, hañval ouzh anv Brengoloù, e Breizh.
*Bryngwran
*Brynhoffnant
*Brynsiencyn 
*Brynteg 
*Bryn-y-Gefeiliau 

Meur a lec'h zo anvet
*Bryn Gwyn,
*Brynhyfryd 
*Brynrefail

Hag ivez:
*Coed-y-bryn
*Crynfryn
*Llanfair-ar-y-bryn
*Penbryn

### 
*Bryn (Swydd Amwythig)
*Bryn (Wigan)

### 
* Bryn (Akershus)
* Bryn (Oslo)

### 
* Brynmawr

## Tud
*Bryn Fôn, kaner kembraek
* Bryn Terfel (1965-), c'hoariganer
*Richard Bryn Williams, skrivagner kembraek

## Gwenout ivez
* Bri (menez)
* Bronn (disheñvelout)
Moelfre

**Moelfre** zo un anv-lec'h kembraek, en hanternoz Kembre, a c'hall bout:
* hini Moelfre (Mon), ur gêriadenn en Enez Mon,
** Enez Moelfre, un enezenn nepell
* Moelfre (Conwy), ur gêriadenn e Sir Conwy
* Moelfre (Powys), ur gêriadenn e Powys
* Moelfre (tuchenn), un duchenn e-kichen Harlech, e Gwynedd.

## Pennadoù kar, a bell
*Molenez, anv savet diwar *[[moel]]*.
*Menez Bre, anv savet diwar *bre*.
İpek

**İpek** zo un anv-plac'h turkek a dalv kement ha *[[seiz (danvez)|seiz]]*.

## Tud
* İpek Tuzcuoğlu, aktourez (g. 1971)
* İpek Bilgin, aktourez
* İpek Çeken, aktourez (g. 1966)
* İpek Tenolcay, aktourez (g. 1970)
* İpek Özkök, aktourez (g. 1982)
* İpek Derici, basketourez (g. 1990)
* İpek Şenoğlu, tenisourez
* İpek Çalışlar, kazetennerez
* İpek Ongun, skrivagnerez (g. 1942)
* İpek Soylu

* İpek, anv-kod ar spier Tuncay Güney
Cadair

**Cadair** zo ur ger kembraek hag a dalv kement ha kador, hag a gaver e lec'hanvadurezh menezioù ar vro.

## Kador brudet
**Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol*, kador an Eisteddfod, unan eus ar prizioù roet en Eisteddfod d'ar varzhed.

## Lec'hanvadurezh
Menezioù zo a zo anvet *cadair*:
*Cadair Berwyn, menez en aradennad Y Berwyn
*Cadair Facsen, dave da mojenn Macsen Wledig
*Cadair Fronwen
*Cadair Idris, menez e Gwynedd, e-lec'h m'emañ o chom ar ramz mojennel Idris.

## Bronneged
Ouzhpenn *kador* e talv ivez kement ha tezh.
İpek Ongun

**İpek Ongun** zo ur skrivagnerez turk ganet e 1942.

E 1980 e voe embannet he romant kentañ evit ar vugale. Ouzhpenn 30 levr he deus skrivet c'hoazh evit ar re yaouank ha gounezet meur a briz lennegel e Turkia.

Bevañ a ra e Mersin, e kreisteiz ar vro.

## Oberennoù
* *Mektup Arkadaşları*
* *Kamp Arkadaşları*
* *Afacanlar Çetesi*
* *Yaş On Yedi*
* *Bir Pırıltıdır Yaşamak*
* *Bu Hayat Sizin*
* *Lütfen Beni Anla*
* *Yarım Elma Gönül Alma*
* *Sabah Pırıltıları*
* *Şu Çılgın Tempoda Duyarlı Davranışlar*
* *Bir Genç Kızın Gizli Defteri*
* *Arkadaşlar Arasında*
* *Kendi Ayakları Üstünde*
* *Adım Adım Hayata*
* *İşte Hayat*
* *Şimdi Düğün Zamanı*
* *Hayat Devam Ediyor*
* *Günler Akıp Giderken*
* *Ya Sen Olmasaydın*
...

## Liamm diavaez
*Lec'hienn İpek Ongun (e turkeg)
Kador rodek

Ur **gador rodek**, pe **kador-ruilh**, a vez implijet gant tud ha n'hallont ket bale abalamour d'ur c'hleñved pe war-lerc'h ur gwallzarvoud. Peurvuiañ e vez rodoù bras ouzh o diadreñv ha rodoù bihan ouzh o diaraok. Kadorioù rodek zo ivez da c'hoari.
## Notennoù ha daveennoù
Saltos del Guaíra

**Salto Guaíra**, pe **Saltos del Guaíra**, pe **Saltos del Guairá**, pe *Salto de las siete cascadas* (e spagnoleg), pe **Sete Quedas** (e portugaleg) a oa seizh lamm-dour (triwec'h ma konter ar re vihan ivez) war ar stêr Paraná, etre Brazil ha Paraguay, hag ar re vrasañ o c'hementad a zour.
Beuzet e voent e 1982 gant stankell Itaipu en ul lenn vras.

C'hoazh e voe gwelet un darn anezho pa vez izel an dour el lenn. 

## Istor
Dindan tri bloaz e voent distrujet.
* E 1979 e voe aotreet Eletrosul da staliañ ul labouradeg-tredan war ar stêr Rio Paraná, etre ar rio Paranapanema, e stadoù Mato Grosso do Sul ha São Paulo, ha Salto de Guaíra.
* 1982 - E miz Here e kroge labouradeg Itaipú da labourat.
* 1982 - D'ar 27 a viz Here ne oa ken eus ar * Sete Quedas de Guaíra* .

## Notennoù
Moelfre (tuchenn)

Un duchenn 589 m uhelder er Rhinogau, e kreisteiz Gwynedd, eo **Moelfre**, ur 5 km eus kêriadenn Dyffryn Ardudwy ha 15 eus Harlech, e tu kornaouek ar Rhinogau. Er reter dezhi emañ kernioù Y Llethr ha Diffwys.

## Tuchenn all
Er c'h-Carneddau ez eus ur Moelfre all, a-us Penmaenmawr, 435 m uhelder.
Enez Moelfre

Un enezennig eo **Enez Moelfre**, pe **Ynys Moelfre** e kembraeg, e reter Enez Von, dirak aod kêriadennig Moelfre. Izel eo, ha 300 m hed dezhi hepken.
Moelwyn

**Moelwyn** a zo un anv kembraek a gaver el lec'hanvadurezh, hag a vez roet evel anv-bihan.

## Lec'hanvadurezh
*Y Moelwynion, menezioù en hanternoz Kembre, en o zouez
**Moelwyn Bach
**Moelwyn Mawr

## Tud
**Moelwyn** eo an anv-bihan roet d'ar baotred, **Moelwen** d'ar merc'hed:
*Moelwyn Merchant, (1913&ndash;1997)
*John Gruffydd Moelwyn Hughes (1866&ndash;1944) - barzh kembraek
Æthelfrith

**Æthelfrith** pe **Aethelfrith** zo un anv-bihan anglek pe saoznek, ha hini meur a briñs anavezet.

* Æthelfrith Northumbria (marvet e 616), roue Bernikia ha Northumbria,
* Æthelfrith Elmham (marvet e 745), eskob Elmham,
* Æthelfrith Wessex (870-927), *Ealdorman* e Mercia, ha eontr d'ar roue Æthelred Iañ, war a greder.
Rhun fab Urien

**Rhun fab Urien**, pe **Rhun Ryfeddfawr** (dibenn ar  - deroù ar ), a oa mab da Urien Rheged (wd. 550-90), roue Rheged en Hen Ogledd.

Tri breur en doa: Owain, Rhiwallon ha Pasgen. Owain, ar mab henañ, an hini a voe roue war-lerc'h o zad, pa voe lazhet en emgann ouzh ar Saozon. Barzhonegoù a voe savet gant ar barzh Taliesin da Urien hag Owain, met hini ebet da Rhun.

## Istor
Un nebeudig traoù a ouzer diwar e benn. Testeniekaet eo e anv evel mab da Urien. Krediñ a reer eo-eñ an hini eo ar *Run map Urbag(h)en* a zo anv anezhañ en *[[Annales Cambriae]]* hag an *[[Historia Brittonum]]* (pennad 63), hag a gemeras perzh e badeziant Edwin, roue Northumbria, er bloaz 627, pa zivizas ar roue dont da vout kristen. Hogen, netra sur war ar poent-se.

Hervez an istorour saoz Beda Venerabilis eo Rhun an hini e vije an eskob Paulinus.

## Levrlennadur
*Rachel Bromwich, *[[Trioedd Ynys Prydein]]*, Gwasg Prifysgol Cymru, 1961; adembannet e 1991. Triad 78.
Gen

**Gen** a zo :
*un anv boutin
***ur c'hen*, pe ur jod, ha *divc'hen* a zo divjod,
***ur [[gen (bevoniezh)|gen]]* a zo un unanenn titouroù genetikel treuzkaset gant ur boud-bev d'e ziskennidi.
*un anv divoutin
**Gen, ur gumun e Breizh

Arabat droukveskañ gant genn na gant ken.
Drev

An **drev**, anvet ivez *pertussis*, a zo ur c'hleñved poreüs. Kiriek eo ar vakterienn *Bordetella pertussis* d'ar c'hleñved. Padout a ra ur 6 sizhunvezh bennak, well-wazh, a-raok steuziñ kuit. Ur seurt harzadenn a reer pa waskenner. Ur c'hleñved dousoc'h ma 'z eo kiriek ar vakterienn B.* parapertussis*, a dag ar vugale hag ar boupiged, met ne ra ket an dud-vras.
E Chapel Itron Varia Penndrev Bear e vez pedet da bareañ diouzh ar c'hleñved-mañ

http://www.ot-belle-isle-en-terre.com/office-tourisme/belle-isle-en-terre/loc-maria.php
Moelfre (Mon)

**Moelfre** zo ur gêriadenn hag ur porzh bihan en hanternoz Kembre, e reter Enez Von, hanter hent etre Benllech hag Amlwch. Gwechall e oa pesketaerien, hiriv n'eus nemet touristed e-pad an hañv. 

Dre eno e tremen Llwybr Arfordirol Ynys Môn, ar wenodenn a ra tro Enez Von a-hed an aod.

## Enezenn
Enez Moelfre zo dirak ar gêriadenn.

## Penseoù
Daou beñse bras zo bet er c'hornad:
*Hini ar *[[Royal Charter]]* e miz Here 1859, o vont eus Aostralia da Liverpool, a yeas a-benn d'ar c'herreg etre Moelfre ha Traeth Lligwy. 450 den a voe lazhet, biskoazh kement en ur peñse war aod Kembre;
*Tost da 100 vloaz goude e voe tro an *Hindlea* tost er memes lec'h. En dro-mañ avat e voe saveteet an holl gant bag-savete Moelfre.
Rachel Bromwich

**Rachel Bromwich**, pe **Rachel Amos** (hec'h anv plac'h yaouank), ganet e Hove (Bro-Saoz) e 1915 ha marvet d'ar 15 a viz Kerzu 2010, zo ur skolveuriadez saoz hag he deus labouret war lennegezh kembraek ar Grennamzer. 

E 1938 e teuas da Gembre, da Skol-veur Bangor, da studiañ gant ar c'helenner Ifor Williams. Eñ eo a ginnigas dezhi embann he labour diwar-benn triadoù Enez Vreizh. E 1939 e timezas da John Bromwich hag ur mab o deus.

## He labour
Brudet-bras eo he labour war Trioedd Ynys Prydain, embannet e 1963 hag adembannet e 2005, ha war barzhoniezh Dafydd ap Gwilym.

## Embannadurioù
* *Aspects of the poetry of Dafydd Ap Gwilym: collected papers* (1986)
* *Medieval Welsh literature to c.1400, including Arthurian studies: a personal guide to University of Wales Press publications* 
* *Tradition and innovation in the poetry of Dafydd ap Gwilym* (1967)
* *Trioedd Ynys Prydain* (1963, adembannet e 2006)

## Levrlennadur
*Morgan, Gerald (2005) "A Scholar of Early Britain: Rachel Bromwich (1915–)". In Chance, Jane, *Women Medievalists and the Academy* pp. 769–781. University of Wisconsin Press. ISBN 0299207501.
Pasgen

**Pasgen** zo un anv kembraek kozh, diwar an anv latin *Pascentius*, hag anaout a reer: 

*Pasgen ap Cyngen (war-dro hanterenn gentañ ar VIvet kantved), unan eus kentañ rouaned Powys
*Pasgen fab Urien (war-dro eil hanterenn ar VIvet kantved), ur mab da Urien Rheged.
Zomba

**Zomba** zo un anv-lec'h:

* Zomba (Hungaria), kêriadenn en Hungaria
* Zomba (Malawi), kêr e Malawi
* Zomba, distrig e Malawi
* Zomba Group of Companies, ur strollad sonerien
Zenon

**Zenon** (Ζήνων e henc'hresianeg) zo un anv eu Hellaz kozh.

## Yezhoù all
**Zeno* ha *Zenone* a-wechoù, ivez en italianeg.

## Tud
*Zenon Elea (war-dro 490–430 kent JK), diskibl d'ar prederour Parmenides, prederour raksokratek, brudet e baradoksoù.
*Zenon Citium (333-264), prederour ha diazezour ar stoikegezh;
*Zenon Caunos
*Zenon Tars, prederour stoikat
*Zenon Sidon (epikurour), prederour epikurat (IIvet kantved-Iañ kantved kent JK).
*Zenon Sidon (stoikour), prederour stoikat.
*Zenon, impalaer bizantat ().
* Zeno Verona, sant italian eus ar IVvet kantved.

## Lennegezh
* *Zeno Cosini*, tudenn eus ar romant italianek *La coscienza di Zeno*, gant Italo Svevo.
Isauria

**Isauria** (Ισαυρία), zo ur vro gozh eus ar menezioù e-kreiz Azia Vihanañ en Henamzer, etre Frigia en hanternoz, Kilikia er c'hreisteiz, Likaonia er sav-heol, ha Pisidia er c'huzh-heol. Klotañ a ra gant Proviñs Antalya e Turki hiziv. 

Kaoz a veze eus *Isaura gozh* (*Ίσαυρα Παλαιά* e henc'hresianeg, *Isaura Vetus* e latin) hag *Isaura Nevez* (*Ίσαυρα Νέα* e henc'hresianeg, *Isaura Nova* e latin).
Dont a ra an anv eus ur bobl, an Isaured, a ziskenne eus ar menezioù da breizhañ ar broioù nes a oa dindan beli Makedonia pe Roma goude.

Aloubet eo Isauria er bloaz 76 kent J.-K. gant ar c'hoñsul roman Publius Servilius Vatia, lezanvet abalamour da se *Isauricus.*
Paradoksoù Zenon

**Paradoksoù Zenon** zo un hollad eizh paradoks ijinet gant Zenon Elea evit reiñ skor da gelennadurezh e vestr Parmenides, a lavare e oa faos kement tra a oa splann da bemp skiant an den hag ez eo dibosubl ar fiñval. 

Meur a hini eus an eizh paradoks-se zo deuet betek ennomp, dre ma'z int bet adkontet gant Aristoteles en e Fizik, pe gant Simplicios en un displeg diwar e bouez, ha kenkoulz ha kenkoulz int o-daou. Darn eus ar paradoksoù a zo bet kavet aes da ziarbenn, en Henamzer zoken. Tri eus ar re diaesañ eo paradoks Ac'hilleüs hag ar vaot, hini ar maen taolet ouzh ur wezenn, ha hini ar saezh o nijal. Diskoulm ebet ne voe kinniget dezho a-raok ar XVIIvet kantved, pa ziorroas ar matematik diwar-benn an heuliadoù didermen. 

## Ar paradoksoù

### Ac'hilleüs hag ar vaot
Hervez Zenon e vije bet an haroz Ac'hilleüs, skañv e droad hervez ar vojenn, o c'hoari ouzh ur vaot en ur redadeg. 
Paradoksoù Zenon a oa ur rouestlad a bouez da brederourien an Henamzer hag ar Grennamzer.
Fizik (Aristoteles)

**Fizik** (pe "Physica", pe "Physicae Auscultationes" da lavarout eo "kentelioù") a zo un oberenn gant ar prederour hellazat Aristoteles.

## Levrlennadur
* Lambros Couloubaritsis, *La Physique d'Aristote* (Bruxelles, Ousia, 1998, ISBN 2-87060-062-3)
* Augustin Mansion, *Introduction à la physique aristotélicienne*, Éd. de l'Institut supérieur de philosophie, Louvain, 1987 
* Thomas d'Aquin, *Commentaire des huit livres des Physiques d'Aristote* Troet e galleg. L'Harmattan, Paris, 2008, 2 levrenn.

## Pennad kar
* Natur
Hugh Hughes

**Hugh Hughes** zo un anv a gaver kentoc'h e Kembre.

* Hugh Hughes (1693-1776), lesanvet "Y Bardd Coch o Fôn" pe "Huw ap Huw", barzh, 
* Hugh Hughes (1790-1863), tresour
* Hugh Derfel Hughes (Huw Derfel, 1816 - 1890), barzh hag istorour
* Hugh Hughes (Tegai), oberour ar *Gramadeg Cymraeg, sef Ieithiadur athronyddol* 
* Hugh Hughes (Cadfan), lesanvet Cadfan, unan eus renerien y Wladfa e Patagonia
* Hugh Hughes a'i Feibion, embannerien.
Yezhoù panoek

**Panoeg** a zo ur familh-yezhoù komzet e Perou, kornôg Brazil ha Bolivia. Un skourr eus familh ar yezhoù pano-takanoek eo.

## Daveoù
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Gordon, Raymond G., Jr. (Ed.). (2005). *Ethnologue: Languages of the world* (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-159-X. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Kaufman, Terrence. (1990). Language history in South America: What we know and how to know more. In D. L. Payne (Ed.), *Amazonian linguistics: Studies in lowland South American languages* (pp. 13-67). Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-70414-3.
* Kaufman, Terrence. (1994). The native languages of South America. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), *Atlas of the world's languages* (pp. 46-76). London: Routledge.
* Migliazza, Ernest C.; & Campbell, Lyle. (1988). *Panorama general de las lenguas indígenas en América*. Historia general de América (Vol. 10). Caracas: Instituto Panamericano de Geografía e Historia.
* Shell, Olive A. (1975). *Las lenguas pano y su reconstrucción*. Serie lingüística Peruana (No. 12). Yarinacocha, Peru: Instituto Lingüístico de Verano.
* Rodrigues, Aryon. (1986). *Linguas brasileiras: Para o conhecimento das linguas indígenas*. São Paulo: Edições Loyola.