Emgann Saipan

**Emgann Saipan** (***Battle of Saipan*** e saozneg) a zo bet unan eus emgannoù Brezel ar Meurvor Habask a c'hoarvezas e-kerzh an Eil Brezel-bed. Stourm a voe en Inizi Mariana adal ar 15 a viz Even betek an 9 a viz Gouere 1944 etre lu Impalaeriezh Japan ha lu SUA. 

Ar charreadenn tagañ amerikan a loc'has adal Pearl Harbor d'ar 5 a viz Even 1944, un devezh a-raok ma voe roet lañs d'an oberiadur brezel Overlord en Europa.
71&nbsp;000 soudard an 2vet rannlu USMC, ar 4re rannlu USMC ha re ar 27 rannlu troadegiezh dindan urzhioù al Letanant Jeneral Holland Smith, a voe trec'h war 31&nbsp;000 soudard 43vet rannlu Lu Impalaeriezh Japan en he fenn al Letanant Jeneral Yoshitsugu Saito.

## Ar c'hemperzh
E-pad oberiadurioù-brezel 1943 ha hanter ar bloavezh 1944, ar Gevrididi a aloubas Inizi Salomon, Inizi Gilbert pe Tungaru ha Papoua Ginea-Nevez. Lu Impalaeriezh Japan ne voe mui mestr nemet war ar Filipinez, Inizi Caroline, Inizi Palau hag Inizi Mariana.

## An emgann

D'an 13 a viz Even 1944 e krogas bombezadeg Saipan, ma voe 15 bag hobregonet o tennañ 165&nbsp;000 obuz. Siwazh d'an Amerikaned, deraouidi a oa e bourzh ar bigi, hag ouzhpenn-se e oant tremen 9 c'hilometrad pell diouzh ar palioù da dizhout hep skeiiñ war parkadoù minennoù. Klasket e voe renkañ ar gudenn dre erlec'hiañ 19 lestr all ouzh ar bigi met berr e voe an amzer hag ar pourvezioù obuzioù.

An dilestradeg a grogas memestra d'ar 15 a viz Even da 7 eur vintin. Tro 300 bag LVT a zilestras 8&nbsp;000 soudard an USMC war kostez kornôg Saipan da 9 eur. Unnek lestr gwarez a roas harp da zilestradeg ar *[[USMC|Marines]]*.

Boaz ar Japaniz e oa leuskel ar c'hentañ gwagennadoù-tagañ da zouarañ. Pa veze niverus an enebourien war an aod e kroge ar stourm. En doare-se e voe Emgann Saipan.

## Fin Emgann Saipan
Leal betek penn, d'ar 5 a viz Gouere 1944 e vo gwelet al letanant meur Yoshitsugu Saito heuliet gant ur pezh mell banniel ruz ha 5&nbsp;000 soudard Lu Impalaeriezh Japan o tagañ ar soudarded stadunanat dindan stumm un argadenn Banzai.

A-dreñv ar gwagennadoù soudarded japanat e voe kavet ivez reoù gloazet-fall, lod anezho o vezañ armet gant mein nemetken. Dont a rejont a-benn da freuzañ linennoù difenn ar stadunaniz met darn anezho a varvas en emgann.

## Disorc'h ''Emgann Saipan''
Trec'h e voe an Amerikaned, petra bennak ma kolljont 3&nbsp;426 soudard lazhet ha 10&nbsp;364 gloazet. Lu Impalaeriezh Japan a gollas 24&nbsp;000 soudard lazhet, 5&nbsp;000 en em lazhas ha 921 a voe prizonidi.

A-fed trevourien e voe 22&nbsp;000 o vervel, darn dre emlazh ha darn all tapet gant an tennoù etre an daou lu.

Ar c'habiten Sakae Oba eus Lu Impalaeriezh Japan a gendalc'has ar stourm gant un 50 bennak a soudarded ha 200 trevour betek e zaskor d'ar c'hentañ a viz Kerzu 1945 goude 512 devezh stourm ouzhpenn da Emgann Saipan ha 3 miz goude daskoridigezh Impalaeriezh Japan.

## Tro-dro da ''Emgann Saipan''
* Pa zilestras soudarded an USMC war aodoù enezenn Saipan d'ar 15 a viz even 1944, 800 *Marines* Afro-Amerikan a gemeras perzh dre dezougen boued ha tennoù da skeiñ adal ar bigi dilestrañ etrezek ar soudarded oc'h emgannañ. An Afro-Amerikaned kentañ da gemer perzh en emgann e-pad an Eil Brezel-bed e voent .
* Implijet e voe Amerindianed Navajo a-benn gellout reiñ an urzhioù-tennañ d'ar ganolierien amerikan hep bezañ komprenet gant soudarded Lu Impalaeriezh Japan. Taolennet eo kement-se er film *[[Windtalkers]]* ("Kelaouerien an avel") gant John Woo embannet e 2002.

## Ur sell war an dachenn-emgann hiziv-an-deiz

Abandoned tank outside the last Japanese Headquarters in northern Saipan.jpg|Dismantr un tank japanat 
Artillery in Saipan.jpg|Ur pezh kanol japanat distrujet 
Last Japanese Headquarters under a gray sky.jpg| Lec'h pennañ an difenn japanat e-kerzh Emgann Saipan
U.S. Landing Monument in Saipan.JPG| Lec'h-koun Amerikan nepell diouzh aod an dilestradeg
Banzai Cliff Cenotaphs2.JPG| Lec'h-koun an dorgenn Banzai a welas emlazh kantadoù a drevourien ha soudarded japanat e dibenn Emgann Saipan
Landing Beach.JPG| Aod an dilestradeg amerikan
Saipan 2011 317.jpg| Lec'h-koun da soudarded Lu Impalaeriezh Japan


## Levrlennadur
* *Saipan: The Beginning of the End* ("Saipan: deroù an diwezh"), gant Carl W. Hoffman, Battery Pr, 1987, ISBN 978-0-89839-109-1 
* *Saipan: The War Diary of John Ciardi* ("Saipan: Deizlevr brezel John Ciardi"), gant John Ciardi, University of Arkansas Press, 1998, ISBN 978-1-55728-018-3 
* *Battling for Saipan* ("O stourm evit Saipan"), gant Francis A. O'Brien, Presidio Press, 2003, ISBN 978-0-89141-804-7 

## Filmadurezh
;Diellfilmoù
* *D-Day in the Pacific: The Battle of Saipan (Twentieth-Century Battles)*, gant Harold J. Goldberg,2007 
;Filmoù
* *[[Oba : The Last Samurai]] (Taiheiyou no kiseki: Fokkusu to yobareta otoko)*, gant Hideyuki Hirayama, 2011  
* *[[Windtalkers]]*, gant John Woo, 2002 
:E galleg : *Windtalkers : Les Messagers du Vent* (Bro-C'hall), *La voix des vents* (Kanada)

## Liammoù diavaez
* History.com Battle of Saipan

## Notennoù ha daveennoù