open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
SIG SG 540

Ar **SIG SG 540** zo ur fuzuilh-arsailh ijinet gant an embregerezh suis SIG e kreiz ar bloavezhioù 1970.

## Istor ha deskrivadur
Er bloavezhioù 1960 e krogas SIG da labourat war ur fuzuilh-arsailh izeloc'h he c'halibr evit ar 7,5 × 55 mm implijet betek-neuze er SIG SG 510 gant arme Suis. Evel ar braz eus an armeoù d'ar poent-se e klaske al lu mont war-zu kartouchennoù dezhe ur c'halibr etre. SIG a savas da gentañ ur c'hentpatrom arm dezhañ ur wikefre gant rollerioù anvet SG 530-1, met re goustus e oa da broduiñ, ha choazet e vo a-benn ar fin ur sistem morailhañ hag ur piston amprest-gazoù awenet gant hini an AK-47. Ganet e oa an SG 540. Kambret e oa e 5,56 × 45 mm. Ur stumm karabinenn berroc'h (**SG 543**) hag unan e 7,62 × 51 mm (**SG 542**) a voe kinniget ivez.

## Produerezh hag implij
Abalamour d'ul lezenn hag a strishae reolennoù ezporzhiañ an armoù-tan eus Suis e 1972 e rankas SIG fiziañ produiñ an arm e embregerezhioù estren. Savet e voe gant an INDEP evit arme Portugal ha gant ar FAMAE evit hini Chile. 

Un nebeud skouerennoù eus ar stumm SG 543 a voe produet gant Manurhin, e Frañs, ha prenet gant ministrerezh an Diabarzh evit unvezioù ispisial evel ar GIPN, pe implijet etre daouarn soudarded c'hall an RICM en oberadenn Tacaud, en Tchad, adalek 1978. Er memes bloaz e voe kaset tokarnioù glas gall da Liban, en anv ar FINUL. Pourveziet e oant c'hoazh gant fuzuilhoù MAS 49/56 ha pistolennoù-mindrailher MAT 49 a c'hiz kozh, ha buan e voe merzet pegen gwan e oa an armoù-se e-keñver ar re vodernoc'h, AK-47 en o zouez, implijet gant ar soudarded e-tal dezhe. O c'hortoz ar FAMAS a oa o vezañ produet c'hoazh, divizout a reas Ministrerezh an Difenn urzhiañ war ar prim digant Manurhin 2.500 SIG SG 543, dezhe ul lamm plegus, evit kas anezhe d'e soudarded e Liban. Skouerennoù eus an SG 543 a voe produet ivez e Frañs evit ar marc'had sivil hag ar sportoù tennañ, gant kalibroù nann-milourel evit doujañ da lezenn ar mare, evel an .222 Remington evit an SG 540 ha 543, hag an .243 Winchester pe an .300 Savage evit an SG 542.

## Daveennoù
Gymnorhinus

***Gymnorhinus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant an naturour alaman Maximilian zu Wied-Neuwied (1782-1867).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Gymnorhinus cyanocephalus]]*, brosezat e kornôg SUA ha gwalarn Mec'hiko.

## Notennoù ha daveennoù
Forchtenberg

**Forchtenberg** zo ur gêr e distrig Hohenlohekreis, e norzh Baden-Württemberg. Lec'hiet eo war roz un dorgenn kreñvlec'hiet a-us an draoñienn Kocher lec'h ma red ar stêr Kupfer er stêr Kocher. An anv Forchtenberg a zeu diwar "vor dem Berg" pe "a-raok an dorgenn" e brezhoneg.
## Tud vrudet
### An tiegezh Scholl

* Sophie Scholl, ezel pouezus e luskad rezistañs alaman ar Rozenn Wenn. Ganet d'an 9 a viz Mae 1921, ha lakaet d'ar marv gant an nazied d'an 22 a viz C'hwevrer 1943 e München.
* Hans Scholl, ezel pouezus e luskad rezistañs alaman ar Rozennn Wenn. Ganet en Ingersheim d'an 22 a viz Gwengolo 1918, lakaet ivez d'ar marv gant an nazied d'an 22 a viz C'hwevrer 1943 e München.
* Tad Hans ha Sophie Scholl, Robert Scholl, a oa bet maer Forchtenberg etre 1919 ha 1929 hag an daou vugel a oa bet o tremen o bugaleaj eno.
Hymenops

***Hymenops*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1828 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Hymenops perspicillatus]]*, daou isspesad dezhañ — *H. p. andinus* ha *perspicillatus* —, brosezat en takad eus Suamerika a vez graet "Cono Sur" anezhañ e spagnoleg, da lavarout eo Arc'hantina, Chile hag Uruguay.

## Notennoù ha daveennoù
Emglev Enep-Komintern

An **emglev Enep-Komintern**, end ofisiel an **Emglev a-enep ar gomunouriezh etrebroadel** a oa un emglev enepkomunour sinet etre Alamagn nazi hag Impalaeriezh Japan d'ar 25 a viz Du 1936 hag ar pal a oa enebiñ ouzh ar gomunouriezh etrebroadel (Komintern). Sinet e oa bet gant ministr an aferioù estren alaman Joachim von Ribbentrop ha kannadour Japan en Alamagn Kintomo Mushanokōji. Italia a oa bet o tont e-barzh an emglev e 1937 (a-raok e oa bet o sinañ an emglev italian-soviedel gant ar pal enebiñ ouzh Hitler evit ul lodenn), met sellet a reer ouzh ar vro-se evel pa vije bet un ezel abaoe krouidigezh an emglev. Spagn hag Hungaria a oa bet ouzhpennet e 1939. Broioù all a oa bet ouzhpennet e-kerzh an Eil Brezel-bed.

Japaniz o devoa gwelet an emglev enep-Komintern evel un harp a-enep an Unvaniezh Soviedel, hag evel-se e oa bet gwelet gant Soviediz ivez. Ur protokol kuzh a oa stag ouzh an emglev ofisiel hag a resisae ur politikerezh unvan etre Japan hag Alamagn a-enep an URSS end-eeun.

Goude miz Eost 1939, Japan a oa bet o pellaat diouzh Alamagn goude sinadur an Emglev Molotov-Ribbentrop. Goude an Emglev enep-Komintern e oa bet unan nevez e miz Gwengolo 1940 anvet an Emglev Trifennek, hag a selle ouzh Stadoù-Unanet Amerika evel an dañjer brasañ, brasoc'h evit na oa an URSS (memes ma oa ivez ul lodenn eus an emglev a-enep URSS) ; a-benn miz Kerzu 1941, e gwirionez, ne dalveze ket ken. An emglev Enep-Komintern a voe adnevesaet e miz Du 1941 ha neuze e voe gwelet izili nevez o sinañ. An Trede Reich a wele  sinadur an Emglev-se evel un test "uhel a lealded".

An emglev a oa echuet gant fin an Eil Brezel-bed.
## Notennoù ha daveennoù
Hannibal Lecter

An doktor **Hannibal Lecter** zo un dudenn krouet gant ar skrivagner romantoù stadunanat Thomas Harris. Lecter zo un debrer-tud ha lazher a steudad met ur bredvezeg lezennel a-vicher ; goude bezañ bet harzet eo goulennataet gant an ajanted eus an FBI Will Graham ha Clarice Starling evit sikour anezho da herzel lazherien a steudad all.

Gwelet eo bet an dudenn evit ar wech kentañ en ur roll bihan evel den den fallakr e 1981 er romant thriller *[[Red Dragon (romant)|Red Dragon]]*, hag a oa bet azasaet e stumm ur film ''Manhunter'' (1986), gant Brian Cox evel Lecter (skrivet ha distaget "Lecktor"). Lecter en doa bet ur roll kalz brasoc'h er romant *[[The Silence of the Lambs (romant)|The Silence of the Lambs]]* (1988) ; en azasadur filmet eus 1991 e voe c'hoariet roll Lecter  gant Anthony Hopkins, hag enoret e voe gant un Academy Award for Best Actor. Hopkins en doa adkemeret ar roll en azasadur e 2001 eus ar romant eus 1999 *[[Hannibal (romant Harris)|Hannibal]],* hag a daolenn Lecter o tont a-benn da chom hep bezañ harzet, hag evit an eil azasadur eus ''Red Dragon'' e 2002.

Er pevare romant, *[[Hannibal Rising]]* (2006), e vez kaoz eus yaouankiz Lecter ha penaos eo troet d'ul lazher a steudad. Er film azasaet eus 2007 eo bet c'hoariet gant Gaspard Ulliel. Er stirad skinwel war NBC anvet *[[Hannibal (stirad skinwel)|Hannibal]]* (2013*–*2015), hag amañ e pouezer war al liammoù etre Lecter ha Graham, Lecter a oa c'hoariet gant Mads Mikkelsen, a oa bet enoret gant ur Saturn Award for Best Actor on Television evit e c'hoari.
Zavattariornis

***Zavattariornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1938 gant an evnoniour italian Edgardo Moltoni (1896-1980).Dont a ra e anv eus hini al loenoniour italian Edoardo Zavattari (1883-1972) en devoa arsellet laboused eus ar spesad *Zavattariornis stresemanni*, kerkent ha miz Ebrel 1937, e-kerzh div ergerzhadeg e su Etiopia.

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Zavattariornis stresemanni]]*, brosezat e su-kreiz Etiopia.

## Notennoù ha daveennoù
Unihertz

**Unihertz** zo un embregerezh sevel poellgomzioù sinaat diazezet e Shanghai, e Sina. Un embregerezh eo hag a sav poellgomzioù oc'h implij ar savenn Android OS, o klask tizhout pratikoù resis hag a glask implij arc'hweladurioù evel un douchennaoueg gwirion, stummoù poellgomzoù bihan, kaout div skramm, podoù-tredan hirb, doareoù da hirbanañ, solud...

Ar merk enrollet *Unihertz®* a oa krog da vezañ brudet dre ar savenn Kickstarter. Kentañ steuñv poellgomz an embregerezh a oa bet unan bihan 4G anvet Unihertz Jelly e 2017. Rastellet e oa bet 1,25 milion a zollarioù dre ar stumm arc'hantaouiñ a-stroll.

Alies eo bet keñveriet gant Blackberry evit implij touchennaouegoù gwir ha tresoù damdost ouzh poellgomzioù an embregerezh kanadian. Tabutoù gwirel a zo bet etre an daou embregerezh dre ma oa re dost lod poellgomzioù (a-fed ment, stumm...).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Zosterops superciliosus

***Zosterops superciliosus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Zosteropidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bihan (biskoul en o zouez), frouezh, kevnid ha melc'hwed-krogennek.

## Annez
Brosezat eo ar spesad en Inizi Salomon (er Meurvor Habask).

## Liammoù diavaez
* ''Zosterops superciliosus'' el lec'hienn BirdLife International.
* ''Zosterops superciliosus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Muscipipra

***Muscipipra*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Muscipipra vetula]]*, brosezat e takadoù zo eus Suamerika (eus gevred Brazil ha reter Paraguay da viz Arc'hantina).

## Notennoù ha daveennoù
Hypocryptadius

***Hypocryptadius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1903 gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Hypocryptadius cinnamomeus]]*, brosezat e menezioù Mindanao (enezenn vrasañ Filipinez).

## Notennoù ha daveennoù
Arme Poblek Yougoslavia

Logo of the JNA.svg|Skoed ardamez (1951–1991)
Emblem of the Yugoslav People's Army (1991-1992).svg|Skoed ardamez (1991-1992)


**Lu Poblek Yougoslavia** (**LPY**; makedoneg, montenegreg ha serbeg: *Југословенска народна армија*, *Jugoslovenska narodna armija*; kroateg ha bosnieg: *Jugoslavenska narodna armija*; sloveneg: *Jugoslovanska ljudska armada*, **JLA**), anvet ivez **Arme vroadel Yougoslavia**, e oa arme Republik Sokialour Kevredadel Yougoslavia etre 1945 ha 1992.
## Notennoù ha daveennoù
Cyanoliseus

***Cyanoliseus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Cyanoliseus patagonus]]*, pevar isspesad ― *C. p. andinus*, *bloxami*, *conlara* ha ***patagonus*** ― dezhañ, brosezat en Arc'hantina hag e kreiz Chile.

## Notennoù ha daveennoù
Google Play

**Google Play**, brudet ivez evel **Google Play Store**, **Play Store**, pe a-wechoù **Android Store** (hag anavezet da gentañ evel **Android Market**), zo ur servij dasparzh niverel perc'hennet ha sevenet gant Google. Servijout a ra evel app store ofisiel evit ardivinkoù gant Android hag ar savennoù deveret, kement ha ChromeOS, o reiñ an tu d'an implijerien da glask pe da bellgargañ arloadoù sevenet gant kit diorren Android ha ledet gant Google. Google Play a servij ivez evel stal media niverel, en ur ginnig pourchas mediaioù (ha lod all hag a zo digoust) evel levrioù, filmoù, singleioù sonerezh, programmoù skinwel, ha c'hoarioù video.
René Mouterde

**Marie Léon René Mouterde**, ganet d'an 28 a viz Here 1880 hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Kerzu 1961, a oa ur beleg Jezuist, un arkeologour, hag enskrivadurour gall hag en doa graet labour a bouez evit studi an enskrivadurioù gresian ha roman e Liban, Jordania, ha Siria en .

### Lod labourioù
* Inscriptions grecques conservées à l'Institut français de Damas" e *Siria*, 1925
* "Inscriptions grecques chrétiennes" (kenlabour gant L. Jalabert) en *Dictionnaire d'archéologie chrétienne et de liturgie VII*, 1926
* *Inscriptions grecques et latines de la Syrie*, 5 tomes en 6 vol., 1929-1959 (kenlabour gant L. Jalabert ha C. Mondésert)
* "Le glaive de Dardanos. Objets et inscriptions magiques de Syrie", en *Mémoires de l'Université Saint-Joseph*, 1930
* *Précis d'histoire de la Syrie et du Liban*, 1932
* *Le Nahr el-Kelb (Fleuve du chien). Guide archéologique*, 1932
* *Le Limes de Chalcis. Organisation de la steppe en Haute-Syrie romaine*, 1945, 2 vol. (kenlabour gant A. Poidebard)
* *Beyrouth, ville romaine*, 1953 (kenlabour gant J. Lauffray).
Oberiadur-brezel Chariot

An **oberiadur-brezel Chariot**, anvet ivez **St Nazaire Raid**  e saozneg, a voe un dagadenn mor-ha-douar saoz war ar poull radoub Louis Joubert e porzh Sant-Nazer, en takad eus Bro-C'hall aloubet gant an Trede Reich e-kerzh an Eil Brezel-bed. Kaset e voe da benn gant ar Royal Navy ha ''commandos'' Breizh-Veur, dindan urzhioù penn uhel ar C'hombined Operations, d'an 28 a viz Meurzh 1942.

Distrujañ porzh Sant Nazer e oa pal pennañ an oberiadur evit ar Gevredidi, dre ma vije rediet an Alamanted da adkas o bigi brezel da Alamagn evit bezañ raparet ma vijent distrujet. Bigi brezel evel an Tirpitz, pe ar Bismarck, a vije bet rediet da dreuziñ Mor Breizh pe Mor an Hanternoz dindan evezh ha riskl tagadennoù a-berzh Home Fleet ar Royal Navy pe kevredidi all, a-raok gellout bezañ dreset.

Al lestr-distruj kozh HMS Campbeltown, ambrouget gant 18 lestr bihanoc'h, en doa treuzet Mor Breizh betek tizhout Breizh, ha goude-se e oa bet stlapet ouzh dor ar poull radoub. Plantet e oa bet ennañ danvez-tarzh, kuzhet mat e boestoù houarn ha seier betoñs. Tarzhet e oa diwezatoc'h en deiz-se. Chomet e oa torret al lodenn-se eus ar porzh betek 1948.

## Notennoù ha daveennoù
Kirsty Coventry

**Kirsty Leigh Coventry Seward**, ganet **Coventry** d'ar 16 a viz Gwengolo 1983, zo ur bolitikourez, melestrerez ha bet sportourez  zimbabwean. Dilennet eo bet 10 prezidantez ar Poellgor Olimpek Etrebroadel e miz Meurzh 2025. Ar wech kentañ eo e vefe ur vaouez er post-se, ar c'hentañ zimbabwean, hag ar c'hentañ afrikanez war ar memes-tro. Kemer a ra plas Thomas Bach. Kirsty Coventry a oa bet ministrez ar yaouankiz, ar sport, an arzoù hag an dudi e gouarnamant Zimbabwe eus miz Gwengolo 2018 betek miz Meurzh 2024. 
## Daveennoù
Denez Marchand

Ur politikour breizhat ezel eus UDB eo **Denez Marchand**. Brezhoneger eo.

E 2021 e oa bet dilennet kuzulier-departamant e anv UDB hag EELV, e Roazhon.  Kemer a ra perzh dibaoe er muiañ-niver eus an tu-kleiz e departamant Il-ha-Gwilen. Bes-prezidant an departamant eo, e-karg eus ar sevenadur, eus ar brezhoneg hag eus ar gallaoueg.

Lakaet en doa votiñ ur brastres evit ar brezhoneg hag ar gallaoueg gant departamant Il-ha-Gwilen e 2023, ha displeget en doa e oa ezhomm eus daou bolitikerezh-yezh disheñvel evit ar gallaoueg hag ar brezhoneg. Ennañ e kaver diarbennoù niverus, evel pennadoù e brezhoneg hag e gallaoueg e kelaouenn an departamant, brudañ gerioù brezhonek ha gallaouek war ar rouedadoù sokial, sikour ar c'humunioù da brenañ panelloù en div yezh, kemer perzh e arc'hantaouiñ DESK evit an danvez kelennerien brezhoneg, sikour Diwan da zigeriñ ur skolaj en departamant, pe sikour an tañva d'ar gallaoueg e skolioù an departamant.

## Daveennoù
Inti Raymi

An **Inti Raymi** (kechuaeg evit "gouel Inti") zo ul lid hengounel relijiel eus an Impalaeriezh inka evit enoriñ an doue Inti (ger ketchouaek evit "heol"), an hini pouezusañ eus ar relijion Inka. Lidet e veze d'ar goursav-heol - an devezh berrañ eus ar bloavezh a-fed padelezh etre sav-heol ha kuzh-heol - a verke ivez ger kentañ ar bloaz nevez evit an Inkaed, pa vez padelezh ar gouloù-deiz oc'h hiraat en-dro. Lidet e veze d'ar 24 a viz Even. An **Inti Raymi** e oa ar gouel brasañ eus an Impalaeriezh inka, evel deskrivet gant Inca Garcilaso de la Vega, ha lidet e veze war an Haukaypata, plasenn veur Cusco.
## Notennoù ha daveennoù
Stenostira

***Stenostira*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Stenostira scita]]*, tri isspesad — *S. c. rudebecki*, *saturatior* ha *scita* — dezhañ, brosezat e takadoù 'zo (Lesotho ha Suafrika) eus Afrika ar Su.

## Notennoù ha daveennoù
MS-13

**Mara Salvatrucha**, berraet e **MS-13**, zo un aozadur torfederezh etrebroadel doare gang, krouet e Los Angeles (Kalifornia) er bloavezhioù 1980. Krouet e oa bet ar gang da gentañ evit gwareziñ enbroidi salvadorian diouzh gangoù all e Los Angeles. Gant an amzer o tremen e oa aet ar gang d'un aozadur torfederezh. MS-13 a zo o keveziñ feuls ouzh an 18th Street gang abaoe pell amzer. Lakaet eo bet war listenn an aozadurioù sponterezh gant ar Stadoù-Unanet. 

Kalz izili eus an MS-13 a zo bet harluet betek El Salvador goude fin ar brezel diabarzh er vro e 1992, pe goude bezañ bet harzet, ar pezh en deus aesaet astenn ar gang war-zu Kreizamerika. Ar gang a zo oberiant e kalz lodennoù eus Stadoù-Unanet Amerika, e Kanada, Mec'hiko, ha Kreizamerika. Darn eus e izili a zo a orin eus Kreizamerika hag El Salvador.

Evel aozadur etrevroadel, istor ar gang a zo liammet don ouzh al liammoù etre Stadoù-Unanet hag El Salvador. E 2018 e oa tro 10 000 ezel stadunanat er gang, ar pezh a zo nebeutoc'h evit 1% eus an 1,4 milion a izili eus ar gangoù er vro, hag ar memes dregantad a gaver a-fed an niver a vuntroù. D'an 30 a viz Genver 2025, ar prezidant Donald Trump en doa sinet un dekred meneget ennañ meur a gartel drammoù ha gangoù treuzvroadel, an MS-13 en o zouez. An holl aozadurioù lakaet war al listenn a zo bet lakaet war listenn an aozadurioù sponterezh estren. An urzh a zo bet lakaet da dalvezout d'an 20 a viz C'hwevrer 2025. Ar stourm a-enep an aozadurioù-se a zo roet dezhañ holl aotreoù ar stourm a-enep ar sponterezh neuze.
## Daveennoù
Sipodotus

***Sipodotus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1928 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Sipodotus wallacii]]*, brosezat e Ginea Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Andropadus

***Andropadus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad bulbuled er genad-mañ : *[[Andropadus importunus]]*, pevar isspesad — *A. i. hypoxanthus*, ***importunus***, *insularis* hag *oleaginus* — dezhañ, brosezat e reter ha su Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Jessica Aber

**Jessica Diane Aber,** ganet e 1981 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Meurzh 2025, a oa un alvokadez stadunanat, hag he doa labouret evel prokulorez Stadoù-Unanet Amerika evit Distrig reter Virginia (EDVA) eus 2021 betek 2025. Brudet e oa evit bezañ tamallet hiniennoù brudet ha galloudus engouestlet en torfederezh aozet hag e degouezhioù a denn d'ar surentez vroadel. 
## Marv
Adkavet eo bet he c'horf d'an 22 a viz Meurzh 2025 en he zi. A bep seurt teoriennoù an irienn a zo bet : lazhet e vije bet gant servijoù kuzh Rusia, pe gant izili eus an MS-13. En gwirionez eo marvet diwar epilepsiezh hervez he familh.

## Daveennoù
Clytomyias

***Clytomyias*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1879  gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Clytomyias insignis]]*, daou isspesad — *C. i. *'insignis**' hag *oorti* — dezhañ, brosezat e Ginea Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Turdinus

***Turdinus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Turdinus atrigularis]]*,
* *[[Turdinus macrodactylus]]*
** *T. m. beauforti*, *lepidopleura* ha ***macrodactylus***,
* *[[Turdinus marmorata]]*
** *T. m. grandior* ha ***marmorata***.
Pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e vezent er genad *[[Napothera]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Richard Chamberlain

**George Richard Chamberlain**, ganet d'an 31 a viz Meurzh 1934 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Meurzh 2025, a oa un aktour ha kaner stadunanat. Brudet e oa bet evel idol ar re yaouank p'en doa c'hoariet er stirad skinwel *[[Dr. Kildare (stirad skinwel)|Dr. Kildare]]* (1961–1966). Gwelet e voe e kalz stiradoù skinwel berr, evel *[[Shōgun (ministirad, 1980)|Shōgun]]* (1980) pe *[[The Thorn Birds (ministirad)|The Thorn Birds]]* (1983). Chamberlain a oa bet aktour c'hoariva ivez.

C'hoariet en doa Aramis en drilogiezh filmoù *[[The Three Musketeers (film, 1973)|The Three Musketeers]]* (1973), ''The Four Musketeers'' (1974), ha ''The Return of the Musketeers'' (1989) ; an dudenn Allan Quatermain er filmoù *[[King Solomon's Mines (film, 1985)|King Solomon's Mines]]* (1985) ha ''Lost City of Gold'' (1986) ; hag an hini kentañ e oa bet o c'hoari an dudenn Jason Bourne e 1988 er film skinwel *[[The Bourne Identity (film, 1988)|The Bourne Identity]]*.
Frañsez-Vari Klec’h

**Frañsez-Vari Klec’h** (*François-Marie Clec'h* e marilh an ti-kêr), bet ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1788 e Montroulez hag aet da Anaon d'ar 7 a viz C'hwevrer 1872 e Kastell-Paol, a oa ur barzh brezhonek.

Mab e oa da Vari-Janed Landouer ha da Yann-Frañsez Klec'h (1751-1809), noter ar roue gall Loeiz XVI ha saver gwerzioù.

Goude e studi e kloerdi Kemper e voe beleget Frañsez-Vari d'an 22 a viz C'hwevrer 1812, d'an oad a 24 bloaz, hag anvet da gure e Kemperle. Diwezhatoc'h e voe kure e Kemper, a-raok bezañ anvet e Treger ma voe kure e Plouigno hag e Lanneur.

Goude 30 bloavezh servij e voe anvet da berson e Plouganoù d'an 22 a viz Ebrel 1842. Ne badas ket : e 1847 e roas e zilez, d'an oad a 59 bloaz, hag ez eas da gemer e ziskuizh e ti Sant-Jozeb e Kastell-Paol. Eizh vloaz diwezhatoc'h koulskoude, e 1855, ez eas da aluzener e klañvdi al leanezed, e Kastell-Paol bepred. E 1870 e tistroas da Sant-Jozeb, ma varvas daou vloaz goude.

## Oberennoù
Meur a anv-pluenn en doe dibabet : *Ar Person Sorser*, *Barz Rungolven*, *Klec'h bihan* ha *Le Glaneur celtomane*.
* *Ankenn Janedik*
* *Distron Per eus an armé*
* *Emgann Alre*
* *En kèr ha var mès*
* *Hunvre ann duk a vreiz, Iann pevare*
* *Intaon al lochenn*
* *Kimiad (Tiryr ha Melibee)*
* *Kolladenn he vam, pe moumoun he vam*
* *Pélérinès Rumengol*

## Levrlennadur
* Lukian Raoul : *Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien*, Al Liamm, 1992, p.67
Schoeniparus

***Schoeniparus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1874 gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Schoeniparus brunneus]]*
** *S. b. argutus*, ***brunneus***, *olivaceus*, *superciliaris* ha *weigoldi*,
* *[[Schoeniparus castaneceps]]*
** *S. c. *'castaneceps***, ''exul'', ''soror'' ha ''stepanyani'',
* ''[[Schoeniparus cinereus]]'',
* ''[[Schoeniparus dubius]]''
** ''S. d. cui'', ***dubius***, ''genestieri'', ''intermedius'' ha ''mandellii'',
* ''[[Schoeniparus klossi]]'',
* ''[[Schoeniparus rufogularis]]''
** ''S. r. collaris'', ''kelleyi'', ''khmerensis'', ''major'', ***rufogularis**' ha *stevensi*,
* *[[Schoeniparus variegaticeps]]*.
Ugent (20) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad *[[Alcippe (genad)|Alcippe]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Armeoù Brazil

**Nerzhioù lu Brazil** (portugaleg: *Forças Armadas Brasileiras*) a vez graet eus hollad nerzhioù milourel Republik Kevredadel Brazil. Savet eo gant tri skourr servij : Tirlu Brazil, Morlu Brazil (gant Korf fuzuilherien vor Brazil hag Aerlu Morlu Brazil) hag Aerlu Brazil (gant an Aerospace Operations Command).
## Notennoù ha daveennoù
Listenn padelezh ar gwirioù aozer hervez ar vro

__NOTOC__

Gwir aozer(ez) (saozneg : *copyright*) a reer eus ar gwir da eilañ pe da embann un oberenn bennak. Ledan eo termenadur an oberoù "eilañ" pe "embann" : lakaat un oberenn en ur stumm elektronek, he zreiñ en ur yezh all, he azasaat evit ar skinwel, pe he embann war Internet. Gwirioù aozer zo war un oberenn pe ul labour a zo lennegel pe arzel.

An droienn ledan-se a dalvez koulz lavaret evit an holl oberennoù savet diwar ur striv arzel dibar. Ar gwirioù aozer a warez un doare da embann ur soñj ha n'eo ket ar soñj e-unan. Un dastumadenn fedoù a c'hell bezañ gwarezet ma 'z eus bet ul labour dibar evit he sevel.

## Kenemglev Bern
Kenemglev Bern, bet sinet d'an  ha lakaet e pleustr d'ar , a embann e pad ar gwirioù aozer(ez) keit ha buhez an oberour(ez), ha 50 vloaz ouzhpenn goude marv hennezh pe honnezh. Berroc'h eo ar pad evit lod eus ar rummadoù oberennoù : da skouer, evit an arzoù pleustrek ez eo 25 bloaz da nebeutañ. E kalz broioù ez eus bet dibabet ur gwarez hiroc'h, evel ma vez gwir d'ober.
Berne Convention signatories.svg
E kalz Stadoù ez eo bet hiraet ar pad 50 vloaz goude ar marv : betek 70 en Unaniezh Europa hag e Stadoù-Unanet Amerika. Un nebeud Stadoù o deus ledanaet gwarez ar gwirioù aozer pelloc'h c'hoazh : e Mec'hiko ez eo 100 vloaz goude marv an aozour(ez).

Merkit e c'hall pep Stad kemmañ he lezennoù pa gar.Kalz kemmoù a vo en dazont tost, en abeg d'an naouegezh kalvezadel.

## Taolenn
* **Lec'hioù** : Stadoù, rannvroioù, aozadurioù.
* **Pad** : diazezet war deiziad marv an aozourien hag an aozourezed. Pa n'eus ket ditouroù resis evit ur vro e vez embannet ar gwirioù berrañ, evel :
:• ul lec'h en deus sinet Kenemglev Bern  : d'an nebeutañ + 50 vloaz goude marv an aozer(ez), nemet evit al luc'hskeudennoù ;
:• un ezel ouzh Aozadur Bedel ar C'henwerzh / ABK (*Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS)*) : d'an nebeutañ + 50 vloaz goude marv an aozer(ez) ;
:• emstriver evit bezañ ezel ouzh Unaniezh Europa : + 70 vloaz goude marv an aozer(ez).
* **Embann** : ar gwirioù diazezet war an deiziad ma voe embannet ur skrid pe an hini ma voe diskouezet un oberenn arzel.
* **Diwezh** : betek dibenn ar bloavezh ma 'z echu ar gwirioù e padont, nemet e vefe merket disheñvel el lezenn.

ALC'HWEZ : **Bern** = sinerien Emglev Bern • **TRIPS** = izili ouzh ABK • **UE** = izili ouzh Unaniezh Europa • **WCT** = *WIPO Copyright Treaty*

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## T

## U

## V

## Y

## Z

## Liammoù diavaez
*  ''Member Profile – Laws, Treaties, and Judgments'' @ ''World Intellectual Property Organization'' (WIPO)
*   ''Commons licensing help by country/fr'' @ Wikimedia Commons

## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Ikaria

Ikaria ha Samos, div enezenn e Mor Egea, a savas gant berzh a-enep ren an Otomaned un tamm a-raok Brezel Kentañ ar Balkanoù, e miz Gouere hag e miz Gwengolo 1912. 

Disklêriet e voe "Stad Dieub Ikaria" gant ur gouarnamant da c'hortoz, ha hennezh eo a zivizas embann e dimbroù e-unan. Moullet e oant bet gant an embregerezh *Stangel & Co.* en Aten, hag embannet e oant bet e miz Here 1912. Warno e oa an enskrivadur ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΙΚΑΡΙΑΣ (= “Stad Dieub Ikaria”) ha skeudennet e oa penn Penelope, gwreg Odysseüs.

Talvoud-gwerzh an eizh timbr-se a save da 2, 5, 10, 25 ha 50 lepta, 1 drakma, ha 2 ha 5 drakma. Aloubet e voe Ikaria gant nerzhioù Bro-C'hres e miz Du 1912. Timbroù Gres dreistmoullet a voe implijet goude ar miz-se. 

## Pennadoù kar
* Timbroù Gres
* Timbroù Samos
* Timbroù Inizi ar Mor Egea
Schoeniparus dubius

***Schoeniparus dubius*** (*Alcippe dubia* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.

Anvet e voe *Proparus dubius* (kentanv) da gentañ-penn (e 1874) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* *S dubius cui*, e gevred Laos ha kreiz Viêt Nam,
* *S. d. *'dubius**', (Hume, 1874), e gevred Myanmar ha kornôg Thailand,
* *S. d. genestieri*, e kreisteiz ha gevred Sina, hanternoz Indez-Sina,
* *S. d. intermedius*, e biz ha reter Myanmar, kornôg Yunnan (kreisteiz Sina),
* *S. d. mandellii*, eus reter menezioù Himalaya da gornôg Myanmar.

## Liammoù diavaez
*  ''Schoeniparus dubius'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Schoeniparus dubius'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Schutterij

**Schutterij** a vez graet eus ur gward kêr pe bezen keodedour savet gant youlidi er Grennamzer hag en amzerioù modern, en Izelvroioù. Pal ar bagadoù-se e oa gwareziñ ar c'hêrioù diouzh an tagadennoù, an emsavadegoù pe an tanioù-gwall. O lec'hioù gourdoniñ a oa alies spasoù digor er c'hêrioù, nepell diouzh ar mogerioù-kêr. Pa ne oa ket tu, hervez an amzer, e c'hellent gourdoniñ en ilizoù ivez.  

An doare ma oant strollet a oa hervez orin an distrigoù, met hervez an arm implijet gant pep ezel ivez : gwareg, arbalastr pe mousked. Asambles, an izili a veze graet *Schuttersgilde* anezho, ar pezh a c'hellfe bezañ troet gant "gild tennerien". Hiziv-an-deiz e vez implijet an anv evel titl enoriñ er c'hluboù tennañ pe evit ober anv eus izili skipailh broadel an dennerien olimpek.
## Pennadoù kar
* De Magere Compagnie, un daolenn vras gant al livour izelvroat Frans Hals.
Timbroù Rarotonga

Enezenn greisañ an inizi Cook, er Meurvor Habask, eo Rarotonga.

Etre 1919 ha 1932 e voe implijet timbroù Rarotonga gant annezidi an enezeg, a-raok na voe implijet timbroù dindan anv "Inizi Cook".

Ar rummad embannet e 1919 a roe un tamm plas da yezh ar vro dre ma veze dreistmoullet timbroù Zeland-Nevez gant un talvoud-gwerzh skrivet e maorieg (Rua = "daou" da skwer).

Kuit ar maorieg adalek 1920 avat. Timbroù gant un alc'hwez RAROTONGA POSTAGE a oa bet moullet gant ar velestradurezh. Diskouez a raent poltred ar c'habiten Cook, gweledvaou an enezenn (tiez e Pukapuka, porzh Avarua...). Dibabet e oa bet ur patrom heñvel pa voe savet timbroù Aitutaki, un tiriad all dindan dalc'h Zeland-Nevez.

## Pennadoù kar
*Timbroù Inizi Cook
*Timbroù Aitutaki
Tirlu Brazil

**Tirlu Brazil** (portugaleg: *Exército Brasileiro*, EB) eo skourr douar Nerzhioù lu Brazil karget da zifenn ar vro diouzh an diavaez ha da wareziñ ar peoc'h hag an urzh lezennel ha bonreizh ar vro, en diabarzh. Suj eo da Vinistrerezh An Difenn e Gouarnamant Kevredadel Brazil, evel Morlu Brazil hag an Aerlu. Ar Polis milourel (portugaleg: *Polícias Militares*, PMs) ha Korfad ar bomperien vilourel (portugaleg: *Corpos de Bombeiros Militares*, CBMs) a zo, hervez lezenn, un adarmead ha nerzh damsoudardel eus an tirlu. Al lu brasañ eo e Suamerika hag an nerzh galloudusañ eus holl nerzhioù lu Brazil.
CZ 805 BREN

Ar **CZ 805 BREN** zo ur fuzuilh-arsailh produet gant an embregerezh tchek Česká zbrojovka abaoe 2011. Meur a astumm anezhi zo bet kinniget dibaoe.

## Istor ha deskrivadur
Goude freuzadenn URSS e rae c’hoazh arme Tchekia gant fuzuilhoù-arsailh Samopal vz. 58 savet er bloavezhioù 1950, ha kambret evit ar c’hartouchennoù 7,62 × 39 mm implijet gant broioù Pakt Varsovia. Fellout a reas d’an arme kaout un arm nevez, kambret e5,56 × 45 mm evit tostaat da standard an AFNA.

E dibenn ar bloavezhioù 2000 e voe kinniget ar CZ 805 BREN gant an embregerezh CZ. Un arm dezhañ daou vod-tennañ e oa (damotomatek hag aotomatek). Ul lamm plegus hag ur c’harger treuzwelus 30 kartouchenn en doa ivez, ouzhpenn ar reilh Picatinny evit sevel ostilhoù all warnañ. Ur banner-greunadennoù CZ G 805 hag ur vaionetez a c’haller stagañ outañ. Choazet e voe e 2011 en ur mod ofisiel gant an arme tchek, a ra gantañ pe gant adstummoù hiziv an deiz c’hoazh.

### Adstummoù
Berzh en deus graet ar CZ 805 BREN ha gwerzhet eo bet e meur a vro dibaoe 2011. E 2015 e voe kinniget ar **CZ 806 BREN 2**, ur stumm skañvoc’h. Homañ a zo bet dibabet gant arme Tchekia evel arm standart ivez. E 2017 e oa bet urzhiet gant ar GIGN gall 68 skouerenn anezhi, kambret e 7,62 × 39 mm (evel an AK-47), ar pezh a zo divoutin evit ur vro e kornôg Europa. Kement-mañ a voe divizet goude ar gwalldaolioù e Pariz e 2015, pa zeuas war-wel e oa re izel galloud-herzel ar 5,56 mm boutin a-enep sponterien pourveziet gant fuzuilhoù-arsailh Kalachnikov (evel an AK-74 da skouer). Ar CZ 805 BREN koulz hag an 806 BREN zo kinniget e daou adstumm, anvet **A1** (kanol klasel) hag **A2** (kanol berroc’h). E-mesk an adstummoù all e c’haller menegiñ :
* **CZ BREN 2 BR** (« *Battle Rifle* »), ur fuzuilh-emgann kambret e7,62 × 51 mm ;
* **CZ 805 BREN S1** ha **CZ BREN 2 MS** : stummoù damaotomatek hepken evit ar marc’had sivil ;
* **CZ BREN 2 PPS** (evit *Puška pro Přesnou Střelbu*, « Fuzuilh evit an tennañ resisted »), fuzuilh-resisted kambret e 7,62 mm NATO ;
* **CZ BREN 3**, stumm nevez trede rummad kinniget e 2024.

## Implijerien
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez
*  Ar CZ BREN 2 Ms (stumm sivil) war lec'hienn CZ

## Daveennoù
Gypsophila (genad)

***Gypsophila*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1883 gant an naturour saoz Eugene William Oates (1845-1911).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Gypsophila annamensis]]*,
* *[[Gypsophila brevicaudata]]*
** *G. b. *'brevicaudata**', *griseigularis*, *leucosticta*, *proxima*, *rufiventer*, *stevensi* ha *striata*,
* *[[Gypsophila calcicola]]*,
* *[[Gypsophila crassa]]*,
* *[[Gypsophila crispifrons]]*,
* *[[Gypsophila rufipectus]]*.
Seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù *G. brevicaudata*, *crassa*, *crispifrons* ha *rufipectus* er genad ''Napothera kent.

## Notennoù ha daveennoù
Ptyrticus

***Ptyrticus*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1883 gant an evnoniour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900). N'eus ken anezhañ dre m'oa bet lakaet, e 2020, e spesad golvaneged nemetañ ― *P. turdinus* ― er genad *[[Illadopsis]]*.
Illadopsis turdina

***Illadopsis turdina*** (*Ptyrticus turdinus* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e kreiz Afrika :
* *Illadopsis turdina harterti*, e kreiz Kameroun,
* *I. t. *'turdina**', Hartlaub, 1883, e kreisteiz Soudan ha biz Republik Demokratel Kongo (RDK),
* *I. t. upembae*, e gevred RDK, reter Angola ha gwalarn Zambia.

## Liammoù diavaez
*  ''Illadopsis turdina'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Illadopsis turdina'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Republik Nevez Suafrika

Anvet Nieuwe Republiek en izelvroeg gant an drevadennourien, Republik Nevez Suafrika a voe ur Stad dizalc’h dindan ren ar vBoeren.

Ne badas ket pell an dizalc’hidigezh avat : embannet e voe e 1884, anavezet gant ar Rouantelezh-Unanet daou vloaz war-lerc’h, ha staget ar vro ouzh Transvaal e 1888 hag ouzh Natal e 1903.

E-pad ar prantad berr-se (1886-1888) e teuas a-benn ar republik da embann un toullad timbroù eeun, warno ar meneg NIEUWE REPUBLIEK ZUID-AFRIKA hag, er c’hreiz, an talvoud-gwerzh hag un deiziad. An deiziadoù a yae eus miz Genver 1886 da viz Genver 1887. Skoed-ardamez ar vro a oa gwelet war ar rummadoù diwhezhañ, dezho an hevelep tres. 

Daoust ma oa bet embannet kalzig timbroù a briz uhel (1£ e 1887 da skwer), ne veze implijet nemet timbroù a dalvoudegezh izel,da vezañ implijet er Stad hepken.

Ret eo bezañ war evezh rak ken ral eo an timbroù, hag int hep munudoù na skeudenn, ken int bet kopiet gant torfedourien.

## Liamm diavaez
Timbroù faos Nieuwe Republiek

## Pennadoù kar
* Timbroù Suafrika
* Timbroù Transvaal
* Timbroù Natal
Val Kilmer

**Val Edward Kilmer**, ganet d'an 31 a viz Kerzu 1959 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Ebrel 2025, a oa un aktour stadunanat. Da gentañ e oa bet aktour c'hoariva. Kroget eo da vezañ brudet goude bezañ c'hoariet rolloù e filmoù komedienn evel *[[Top Secret!]]* (1984) ha *[[Real Genius]]* (1985). Brud a dapas da vat en ur c'hoari er film brezel *[[Top Gun]]* (1986). Goude-se en doa c'hoariet er film moliac'h ''Willow'' (1988). Burutellet mat eo bet e c'hoari aktour eus Jim Morrison er film *[[The Doors (film, 1991)|The Doors]]* (1991) sevenet gant Oliver Stone, ha c'hoariet en doa er film *[[Batman Forever (film, 1995)|Batman Forever]]* e 1995. E roll e *[[Top Gun : Maverick]]* (2022) a voe e hini diwezhañ. Da gentañ e oa bet embannet e oa marvet  e miz Ebrel 2025 diwar ur c'hrign bev met en gwirionez e oa marvet diwar un danijenn skevent .

## Daveennoù
Timbroù Romagna

A-raok bezañ unvanet gant Emilia e voe Romagna ur vro dindan dalc’h an Iliz e-pad kantvedoù. Aloubet e voe gant armeoù Napoleon Buonaparte e 1796.

E-pad ar prantad berr ma voe dizalc’h ar vro e voe embannet 9 zimbr gant ar gouarnamant berrbad e 1859. 

Lenn a reer an talvoud-gwerzh er c’hreiz, ha FRANCO BOLLO POSTALE mui ROMAGNE war bep hini anezho.

Pa voe embannet Rouantelezh Italia e 1860 e teuas da vezañ ur rannvro italian, asambles gant Emilia.

## Pennad kar
* Timbroù Italia
Oliver Stone

**William Oliver Stone**, ganet d'ar 15 a viz Gwengolo 1946, zo ur filmaozer stadunanat. Stone a zo brudet evel filmaozer ; pledet en deus gant sujedoù a bep seurt evel Brezel Vietnam hag ar politikerezh stadunanat pe ar filmoù sonerezh, filmoù buhezskrid ha filmoù torfederezh. Meur a briz en deus bet, evel tri Academy Awards, ur BAFTA Award, ur Primetime Emmy Award ha Golden Globe Awards en o zouez.
## Filmlennadur
### Filmoù hir

### Skinwel

## Notennoù ha daveennoù
Saint-Michel-des-Andaines

**Saint-Michel-des-Andaines** a oa ur gumun eus departamant gall an Orne, e Normandi. 
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
### 
* Krouet e voe ar gumun e 1840 diwar lodennoù eus kumunioù La Ferté-Macé, Juvigny-sous-Andaine, Saint-Maurice-du-Désert, La Sauvagère ha Tessé-Froulay. Lakaet e voe e Kanton La Ferté-Macé hag en Arondisamant Domfront.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas triwec’h gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,83  % eus he foblañs e 1911.
#### Kemm arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Alençon e 1926 pa voe dilamet arondisamant Domfront. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun  e  1940 .
### 
* Bodet e voe gant Bazon-Gall d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Bagnoles de l'Orne Normandie.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Saint-Michel (1).jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Mikael*.

Monument aux morts St Michel des Andaines (3).jpg
Monument aux morts St Michel des Andaines (2).jpg

* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc'hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Home Fleet

An **Home Fleet** a oa ur flodad eus ar Royal Navy hag a oa oberiant e dourioù tiriadel ar Rouantelezh-Unanet adalek 1902 hag a-vareadoù betek 1967. E 1967 e oa bet kendeuzet gant ar Flodad Kreizdouarel da grouiñ ar Flodad Kornôgel.

A-raok ma vije tarzhet ar Brezel-bed Kentañ, etre 1902 ha 1904, Amiraliezh Breizh-Veur a oa bet oc'h adaozañ he listri en dourioù tiriadel d'ober un nerzh dibad anvet *Home Squadron*. E penn kentañ ar bloavezh 1905 e oa bet adanvet an nerzh-se Channel Fleet (Flodad Mor-Breizh). E 1907 un Home Fleet nevez a oa bet savet gant listri adarmead ha listri nevez-savet, hag e 1909 ar Channel Fleet a oa kendeuzet gantañ, da sevel ar flodad pouezusañ e dourioù tiriadel Breizh-Veur. 

E 1912 e oa kemmet an anv c'hoazh evit dont da vezañ an **Home Fleets**, gant ar c'hentañ, an eil hag an trede *Home Fleet* (flodad ar vro). Pa oa tarzhet ar Brezel-bed Kentañ, ar c'hentañ flodad a oa deuet da vezañ ar Grand Fleet. Pa oa bet roet lamm d'ar Grand Fleet goude ar brezel, ar flodad adarmead a oa bet anvet Home Fleet, en un doare berrbad, e 1919 a-raok bezañ adanvet. Goude Mutinerezh Invergordon e 1931, ar Flodad Atlantel a oa bet adanvet Home Fleet e 1932. E-kerzh an  Eil Brezel-bed e oa an nerzh galloudusañ eus ar Morlu breizhveuriat e morioù Europa.
## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Inhambane

Emañ tiriad Inhambane e su Mozambik.

Kozh eo bezañs Portugaliz e kêr Inhambane (adalek ar ) ha dont a reas da vezañ un drevadenn eus Portugal e dibenn an .

Dindan hec’h anv e voe embannet timbroù etre 1895 ha 1914. Ar rummad gant poltred Carlos I pe gant tresadenn an doueez Ceres a yae d’ober an darn vrasañ eus an embannadurioù. 

Timbroù trevadennoù all (Makao pe Timor) dreistmoullet gant REPUBLICA INHAMBANE a voe moullet e 1913.

Timbroù Mozambik a vez graet gante abaoe ar bloaz 1920, ha ma vefe trevadenn bPortugal pe Stad ar Mozambik (abaoe 1975).

## Pennad kar
*Timbroù Mozambik
Ron Brown

**Ronald Harmon Brown**, ganet d'ar 1añ a viz Eost 1941 hag aet da Anaon d'an 3 a viz Ebrel 1996, a oa ur politikour stadunanat. E servij e oa bet evel Sekretour ar c'henwerzh stadunanat e-kerzh kentañ resped ar prezidant Bill Clinton. A-raok se, e oa bet kadoriad evit ar Poellgor Broadel Demokratel (DNC). Bez e oa ar c'hentañ Afroamerikan o vezañ tizhet ar postoù-se. Marvet eo gant 34 den all, en ur gwallzarvoud karr-nij e 1996 e Kroatia.
Saint-Arnoult (Orne)

**Saint-Arnoult** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne,  en Arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Exmes, e Distrig Argentan hag e departamant Orne.  Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.
### 
* Staget e voe kumunioù Chaufour ha Saint-Arnoult ouzh kumun Exmes e 1811.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Emdroadur ar boblañs 1793-1806

## Notennoù ha dave
Kenopia

***Kenopia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1869  gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Kenopia striata]]*, brosezat e Borneo, Malezia ha Sumatera.

## Notennoù ha daveennoù
Strollad Sokialour Reveulzier

**Strollad ar Reveulzierien Sokialour** (anv leun rusianek : *Па́ртия социали́стов-революционе́ров*, *Pártiya sotsialístov-revolyutsionérov* ; brudet ivez evel ar **Strollad Sokialour Reveulzier** pe *СР*, lennet эсеры *esery*) a oa ur strollad politikel e fin Impalaeriezh Rusia, ha da vare deroù Reveulzi Rusia, hag e penn-kentañ Rusia soviedel.
Tu kleiz pellañ (politikerezh)

**Tu kleiz pellañ** a vez graet eus luskadoù, aozadurioù pe hiniennoù hag a zo pelloc'h war an tu-kleiz eget an tu kleiz boas war ar skalfad politikel tu dehoù ha tu kleiz. Kavout un termenadur resis eus an droienn a zo diaes, evit lod skolveuridi ez eo an tu kleiz a-gleiz d'ar strolladoù komunour, met evit lod all e c'heller ledanaat betek tu kleiz an demokratelezh sokial. E degouezhioù zo, evel er mediaioù keleier, an termen *kleiz pellañ* a vez liammet ouzh doareoù d'ober aotrouniek, anarkouriezh, komunouriezh, ha marksouriezh pe evel strolladoù hag a zifenn ar sokialouriezh reveulzier ha liammet ouzh an ideologiezhoù komunour, pe enep-kapitalour hag enep-bedeladur. Ar sponterezh eus an tu kleiz pellañ a zo sevenet gant pellaelourien, emsaverien, pe strolladoù stourmerien a gav gwelloc'h tizhout o falioù dre ar feulster politikel evit dre an demokratelezh.
Malnoyer

**Malnoyer** a oa ur gumun e Normandi, en departamant Orne, e kanton Argentan-2, en Arondisamant Argentan.
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Gacé, e Distrig L'Aigle hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe da e Kanton Exmes e 1801.
### 
* E 1822 e voe staget kumun Malnoyer ouzh kumun Courménil.
## Emdroadur ar boblañs 1793-1821

.
## Notennoù ha dave
GAZ-69

Ar **GAZ-69** zo ur c'harbed peder rod-gefluskañ soviedel produet gant GAZ (ГАЗ, pe *Gorkovsky Avtomobilnyi Zavod*, Uzin otioù Gorky) eus 1953 betek 1956, ha goude-se er stumm UAZ etre 1956 ha 1972, memes ma oa chomet brudet an holl garbedoù-se dindan an anv GAZ-69. Produet e voe e Roumania betek 1975 ivez. Karr skañv diazez an arme soviedel e voe betek 1971, pa gemeras an UAZ-469 e blas tamm-ha-tamm. Adimplijet e vez skouerennoù anezhañ gant arme Rusia er brezel en Ukraina abaoe deroù 2025, abalamour ez eus bet distrujet kalz a garbedoù modernoc'h en emgannoù.

E Norzhkorea e vez graet *Kaengsaeng 68* pe *Sungri 4.10/25* eus ar c'harbed.
## Daveennoù
Timbroù Parma

Dugelezh Parma ha Piacenza zo unan eus ar Stadoù kozh dizalc'h a oa en Italia etre 1545 ha 1861.

Un toullad timbroù warno ur flourdiliz a voe embannet gant Postoù ar Rouantelezh etre 1852 ha 1859. Etre ar 1añ a viz Eost 1859 hag an 31 a viz Genver 1860 e veze implijet timbroù Sardigna ivez.

Gant ar Gouarnamant berrbad e voe lakaet e gwerzh timbroù gant an alc’hwez STATI PARMENSI e 1859, heñvel ouzh ar re savet evit paeañ kasadenn ar c’hazetennoù e 1853.

Staget eo bet Dugelezh Parma ouzh Rouantelezh Piemonte-Sardigna e 1860. Ur broviñs eus  Italia eo bremañ, e rannvro Emilia-Romagna.

## Pennad kar
* Timbroù Italia
1865 e Breizh

## Darvoudoù
* 25 a viz Ebrel : digoradur ofisiel pont-meur Montroulez, savet etre 1861 ha 1863, ha digoradur gar Brest.

## Sevenadur
* 4 a viz C'hwevrer : embannadur niverenn gentañ *[[Feiz ha Breiz]]*.
* embannadur *Bepred Breizad - Toujours breton*, barzhonegoù gant Fañch an Uhel.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1865|Ganedigezhioù 1865]]
* Frañsez Gwilhouzig, beleg ha saver kantikoù ha buhezioù sent.
* Édouard Nignon, keginer
* Kaourintin an Ourz, kelaouenner ha rener *[[Le Courrier du Finistère]]*
* Pierre-Alexis Ronarc'h, ofiser a vor
* Stefan ar Strad, beleg ha saver kantikoù

## [[:Rummad:Marvioù 1865|Marvioù 1865]]
* Auguste Hyacinthe Debay, kizeller ha livour

__NOTOC__
Timbroù Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg

Krouet e voe Land Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg goude ma voe dismantret Alamagn e 1945, dre unaniñ tiriadoù istorel Mecklenburg (Schwerin ha Strelitz ) ha kornôg Pomerania, al lodenn reter o vezañ staget ouzh Polonia. Unan eus ar pemp bro aloubet gant armeoù an Unvaniezh Soviedel e oa, ar re all o vezañ Thüringen, Saks-Anhalt, Saks ha Brandenburg. An tiriadoù-se a yae d’ober Republik Demokratel Alamagn e 1949.

E 1945-1946 e voe embannet un toullad timbroù-boutin gant melestradurezh an Unvaniezh Soviedel.

Disheñvel-mik e oa danvez an tresadennoù diouzh an timbroù savet gant an Trede Reich. Al labourerien alaman a veze priziet gant ar renad politikel nevez, en ur rannvro ma oa pouezusoc'h al labour-douar eget e lec'h all : un arar en ur park, ur berniad gwinizh, al labour hadañ pe mediñ, gweledvaoù war ar maez (ur vilin, un ti-feurm), ur mañsoner, ul labouradeg .… Un doare ivez da vrudañ politikerezh adreizh al labour-douar roet lañs dezhañ gant ar velestradurezh nevez.

Ur rummad timbroù a vent vrasoc’h embannet e 1945 a roas enor da stourmerien enep-nazi : ar politikour sokialour Rudolf Breitscheid hag ar c’homunour Ernst Thälmann, marvet o-daou e Buchenwald e 1944, hag ar c'hatolik Erich Klausener drouklazhet e 1934.

Alies e veze disheñvel al livioù diouzh an eil moulladur d'egile, ha gros e oa  kranelladur an timbroù pa ne oa ket nann-kranellet zoken.

Adalek 1949 e voe implijet timbroù Alamagn ar Reter er vro, ha timbroù Alamagn goude 1991.

## Pennad kar
* Timbroù Alamagn ar Reter
Timbroù Nosy Be

Enezenn Nosy Be e voe an tiriad malgachek kentañ trevadennet gant ar C'hallaoued, e 1841, un hanter kantved a-raok Madagaskar. An enezenn vihan a oa dindan melestradurezh Mayotte, asambles gant Enez Itron-Varia Madagaskar (*Nosy Boraha*) ha Diego-Suárez (*Antsiranana*), betek ma voe Madagaskar a-bezh dindan dalc’h Bro-C’hall e 1897.

Gallekaet e voe an anv malgachek *Nosy Be* (= Enezenn vras) e « Nossi Bé ».

Abred a-walc’h e voe embannet timbroù ar rummad « Trevadennoù Frañs » hep an disterañ meneg da gentañ (e 1889), dreistmoullet gant NSB hag un talvoud-gwerzh gant sifroù (e 1890), ha gant Nossi Bé pe NOSSI BÉ e 1893.

E 1894 e teuas er-maez un 13 timbr bennak eus ar rummad Navigation et Commerce gant un alc’hwez NOSSI-BÉ e lizherennoù glas, roz pe ruz ha livachet e oa an tammoù paper.
Pa voe trevadennet Madagaskar e 1897 e voe unvanet ar servij postoù hag implijet timbroù an enezenn-se.

## Pennadoù kar
*Timbroù Diego-Suárez
*Timbroù Madagaskar
*Timbroù Itron Varia Madagaskar