open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Disput

Un **disput** zo ur ganaouenn fentus diwar-benn daou zen o tamall an eil d'egile da ober tra pe dra. A-wechoù, e-lec'h tud e vez loened pe traoù.

## Disputoù anavezet
;1838
*E Canaouennou gret gant eur C’hernewod : 
***Divis entre eur c’hliant yaouanc ac eur risquerès coz*.
;1875
*E Feiz ha Breiz :
***Disput etre fermour ha piker mean*, gant Paul ar Velchenec
;1890
*E Soniou Breiz-Izel dastumet gant Fañch an Uhel, hag el levr e kaver *Son ar baourentês*, ma lenner :
:Tostaët, compagnonès, ha gant patiantet
:Deut da glewet eun **disput**, a zo newez zavet,
:’Zo grêt ’tre ar baourentès hac ar binvidigès,
:’Clasq goûd pini anezhe c’honeje ar procès.
;1910
*E Kroaz ar Vretoned, savet gant  Jañ-Mai ’n Nent : 
**an *[[Disput etre eun Tregeriad hag eur C’hernevad]]*.
;1935
*Moueziou an Abardaë-Noz gant Hollsent ar Garreg, ma kaver 
***Disput etre daou Vreizad*	pe *Disput etre eur Breizad aet en kêr hag eur Breizad manet war ar maez .
;2012
*Er bladenn *Tost ha pell*, gant [[Annie Ebrel]] ha [[Laurent Jouin]] e kaver an *disputoù*-mañ :  
:• *Disput etre ar verc'h hag ar vamm*
:• *Disput soubenn al laezh*
:• *Disput an Tregeriad* (skrid Jañ-Mai ’n Nent ?) :
:• *Disput etre an heol hag ar glav*
:• *Disput ar c'hernevad*
:• *Disput etre ar martolod hag e vestrez*
:• *Disput etre an dour hag an tan*.

==Re all==
*[https://masterccs.hypotheses.org/16627 *Tablen ar butun*], XVIIvet kantved. Kavet e-touez dihelloù [[Kervarker]].
*[http://chrsouchon.free.fr/dansall/butun.htm  *Disput etre an aotrou hag ar peizant*], bet kanet gant [[Loeiz Roparz]]
**Disput entre Simon ar Gontel Gam ha Pol ar Pri var sujet ar Butun : Dediet da guement Fri-Butun, Fumerien ha Fumerezet, Chiqerien ha Chiqerezet a zo e Breiz-Izel*. https://www.bretania.bzh/portail/doc/MEDIATHEQUESQUIMPERCOMMUNAUTE/oai-oai.quimper-bretagne-occidentale.bzh-QUIMPER-1-377091
**Disput etre Pol ar butuner ha Simon ne vutun ket*. https://tob.kan.bzh/chant-01654.html.
*[https://paotredpagan.bzh/paotredpagan/disput-ar-martolod-hag-al-labourer *Disput ar martolod hag al labourer*], bet dastumet e [[Plouneour-Traezh]].

==Liamm diavaez==
* [http://www.espace-kenere.fr/Default/doc/SYRACUSE/309585/tost-ha-pell-annie-ebrel *Tost ha pell'' Annie Ebrel]
## Notennoù
Disput etre eun Tregeriad hag eur C’hernevad

An ***Disput etre eun Tregeriad hag eur C’hernevad*** zo ur ganaouenn savet gant Yann-Vari an Hent (Jean-Marie Le Neindre, 1838 - 1913) ha bet embannet e 1895, e ti *Ve Eveillard et F. Bréban* e Gwengamp.

Advoulet e voe e-barzh Kroaz ar Vretoned e 1910, kempennet ar geriadur hag an doare-skrivañ anezhi.

Anvet eo « disput » dre ma'z eo savet diwar-benn un diviz etre daou zen diwar-benn o bro.

## Liammoù diavaez
* Dastumedia
* Yann-Fañch Kemener
## Notennoù
Seziz Roazhon (1491)

**Seziz Roazhon** a c'hoarvezas adalek miz Gouere betek miz Du 1491. Edo arme ar roue gall Charlez VIII o klask tapout an dugez Anna a oa repuet eno.

Goude ar seziz, d'ar 6 a viz Kerzu 1491, e voe kaset an dugez, 14 vloaz, da gastell Langeais, nepell diouzh Teurgn e Bro-C'hall, hag eno e voe euredet d'ar roue gall, 21 bloaz. 

## Pennadoù kar
* Seziz Naoned (1487)
* Emgann Sant-Albin-an-Hiliber (1488)

## Liammoù diavaez
*  ''The Significance of the Siege of Rennes, 1491''
*  ''Le dernier siège de Rennes en 1491''
*  ''6 décembre 1491 : Charles VIII épouse Anne de Bretagne''
*  ''La dernière bataille d'Anne de Bretagne : étude isotopique des combattants de 1491''
Kanton Gacé

**Kanton Gacé** a oa ur c'hanton eus arondisamant Argentan, e Normandi, e Bro-C'hall, ha Gacé e oa ar pennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Gacé e 1790. Lakaet e voe e distrig Laigle hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.

## Kumunioù betek 2014

**Kanton Gacé** a yae pevarzek kumun d'ober anezhañ:
* Chaumont ;
* Cisai-Saint-Aubin ;
* Coulmer ;
* Croisilles ;
* La Fresnaie-Fayel ;
* Gacé (pennlec’h) ;
* Mardilly ;
* Ménil-Hubert-en-Exmes ;
* Neuville-sur-Touques ;
* Orgères ;
* Résenlieu ;
* Saint-Evroult-de-Montfort ;
* Le Sap-André ;
* La Trinité-des-Laitiers.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Gacé

**Gacé** zo ur gumun e Normandi, e Bro-C'hall, e kanton Vimoutiers, en arondisamant Mortagne-au-Perche hag e departamant Orne.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Touques emañ Gacé.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Gacé, e Distrig L'Aigle hag e departamant Orne. Lakaet e voe en Arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.
### 
* E 1822 e voe staget kumun La Chapelle-Mongenouil ouzh kumun Gacé.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 60  gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,44% eus he foblañs e 1911.
#### [[Brezel diabarzh Rusia]]
* Lazhet e voe ur soudard bet ganet er gumun d’an 29 a viz Gwengolo 1918 en Arc'hangelsk (Rusia).
#### [[Eil brezel-bed]]
* Bombezet e voe Gacé gant an Alamaned e miz Even 1940.

The British Army in Normandy 1944 B9630.jpg|Soudarded breizveuriat o treuziñ bourkGacé.
The British Army in the Normandy Campaign 1944 B9634.jpg|
The British Army in France 1944 B9635.jpg|

* Dieubet e voe ar gumun d'an 21 a viz Eost 1944 gant tirlu Breizh-Veur hag SUA.
* Mervel a reas 32 zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar 26 a viz Eost 1956 abalamour d’e gloaziadennoù en Ospital Maillot en  Aljer.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Ar c'hastell ruz.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (Brezelioù an ) en iliz katolik, luc'hskeudennoù ha gwerennoù-livet (1914-1918).
## Notennoù ha daveoù
Steve Allen

**Stephen Valentine Patrick William "Steve" Allen** (New York,  – Los Angeles, ) a oa un den a skinwel, a skingomz, ur sonaozour, ur pianoour, un aktour, un dramaour hag ur skrivagner stadunanat.

Brudet-bras e oa e Stadoù-Unanet Amerika dre an abadenn skinwel *The Tonight Show*, a grouas e 1954 war NBC hag a zalc'has betek 1957 kent krouiñ *The Steven Allen Show* a badas betek 1964.

Strujus eo bet Steve Allen war meur a zachenn, p'en deus kemeret perzh e 20 abadenn skinwel, 10 film hag enrollet 58 pladenn. Evel skrivagner en deus sinet 44 levr.

Dre ma oa unan eus dalc'hidi an amgredoni skiantel — disfiz en devoa diouzh ar c'hredennoù na oant ket skoret gant fedoù skiantel — e sinas un niver bras e *Skeptic*, a zo kelaouenn ar *Skeptics Society* e Santa Barbara

D'an 30 a viz Here 200 e c'hoarvezas e dremenvan, dre wander e galon goude ur gwallzarvoud-hent.

## Skiant-faltazi
Nebeut-tre e skrivas Steve Allen war dachenn ar skiant-faltazi : daou istor berr hag un arnodskrid.
;1955
* *The Public Hating* : kentañ gwech ma voe embannet e voe er gelaouenn *The Blue Book Magazine* e miz Genver 1955 ; 14 gwech e voe adembannet e meur a dorkad betek ar bloavezhioù 1990 ; un droidigezh c'hallek a voe embannet e 1975 gant Le Livre de Poche.
* *The Late Mr. Adams* : bet embannet er gelaouenn *[[Gamma]]* niv. 5 e miz Gwengolo 1965, pp. 115-117.
;1956
**The Secret* : bet embannet er gelaouenn *Collier's* e miz Gwengolo 1956 ; adembannet e voe e kelaouennoù all e 1991 hag e 2002.
**Predictions: 2001 A.D.* (arnodskrid) : bet embannet er gelaouenn *[[Amazing Stories]]* e miz Ebrel 1956 da-geñver he 30 deiz-ha-bloaz, p. 247.

## Liammoù diavaez
* 
* 
## Notennoù
Fondachelli-Fantina

**Fondachelli-Fantina** (*Fundagheḍḍu* e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Proviñs Medio Campidano

**Proviñs Medio Campidano** zo  unan eus proviñsoù enez Sardigna, en Italia.

## Istor
Savet e voe d'an 12 a viz Gouhere 2001, pa voe rannet an enez etre eizh proviñs, hogen lakaet da vont en-dro e Mae 2005. 

D'ar 4 a viz C'hwevrer 2016 e voe staget ouzh Proviñs Carbonia-Iglesias d'ober  Proviñs Susardigna.

Adsavet e voe e miz Ebrel 2021.

## Ar mor er broviñs

File:Villasimius.jpg| Villasimius
File:Chia beach, Sardinia, Italy.jpg|Chia
File:Dune di Porto Pino.jpg|Erinoù  Arenas Biancas e  Teulada
File:Panorama Costa Rei.jpg|Costa Rei
File:Scivu - panoramio.jpg|Spiaggia di Scivu


## Notennoù
Dibenn-pred

Er sevenadur kornôgel a vremañ eo an **dibenn-pred** ar meuz dous a vez debret evit klozañ ar pred, merenn ha koan peurvuiañ. Gallout a ra bezañ ur frouezhenn pe ur saladenn frouezh, un tamm gwastell, ur gouign, ur grampouezhenn, flanez, boued-laezh (ur yaourt, dienn...), un dienn-skorn, pe sorbed. A-wechoù e vez evet ur banne tomm asambles gantañ, pe goude, kafe ha te dreist-holl, pe ur banne died alkoolek evel gwin sukret ha likor.

## Skeudennaoueg

File:Apple pie.jpg|Apple pie saoz
File:Baked Alaska (5097717743).jpg|Alumenn norvegat, dienn-skorn, gwastell ha mereng
File:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|Baklava, ur wastell gant siros pe vel
File:Homemade Flan.jpg|Ur flanezenn
File:Brennan's Bananas Foster.jpg|Bananez flammet hag ur voul dienn-skorn vanilhez
File:Plain cheesecake.jpg|Cheesecake
File:Cannoli siciliani (7472226896).jpg|*[[Cannoli]]*, pasterezh eus Sikilia.
File:Chocolate mousse.jpg|Skañvadell chokolad.
File:Coconutbar.jpg|Barrenn kraoñ-koko eus Sina. 
File:Creme brulee.jpg|Dienn suilhet.
File:Egg custard tart by Stu Spivack.jpg|"Flanez ar bastezerien", flanez gant toaz.
File:Lemon tart (cropped).jpg|Ur dartezennig suraval.
File:Mämmi, memma.jpg|Mämmi, un dibenn-pred finlandat debret da Bask.
File:Pastry assortment.jpg|Gwastilli a bep seurt.
File:Rum cake.jpg|Gwastell rom.
File:Tiramisu with blueberries and raspberries, July 2011.jpg|Tiramisu
File:Banana pudding, homemade.jpg|Poudiñg bananez graet en ti.


## Mezhur
Muioc'h a sukr ha druzoni a vez alies en dibennoù-pred eget er meuzioù all, ha neuze muioc'h a dalvoudegezh energetek dre gram. An dra-se n'eo ket gwir evit ar frouezh avat, anat.

## Levrlennadur
* 
* 
*  

## Notennoù ha daveoù
Lunac

Lunac_(Aveyron).JPG|Ar vourc'h.

**Lunac** zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall. 
## Douaroniezh
## Istor
### 
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Najac, e Distrig Vilafranca hag e departamant Avairon. Lakaet e voe en Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800.
### 
* Staget e voe kumunioù Les Mazières ha L’Hom ouzh Lunac e 1834.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas c’hwezek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 1,53% eus ar boblañs e 1911.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Lunac (Aveyron) - 01.jpg|Ar c'hastell.
St John the Baptist church in Lunac (11).jpg|An iliz katolik.

* Ar c'hastell.
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Takad natur a laz ekologel, evit al loened hag ar plant

E Bro-Frañs, un **takad natur a laz [[Ekologiezh|ekologel]], evit al [[Loen|loened]] hag ar [[Struzh|plant]]**, **TNLELP** ent-berr (pe *zone naturelle d’intérêt écologique, faunistique et floristique*, ZNIEFF ent-berr, e galleg), a zo un takad naturel gwarezet a-gaoz d'e berzhioù dibar.

## Daveoù ha notennoù
Koad Princé

**Koad Princé** zo ur c'hoad prevez e kumun Kalaved-Raez (kumun gozh Keverieg), e Bro-Raez e su Breizh.

## Geografiezh
En em astenn a ra ar goadeg war 585 hektar e norzh kumun Keverieg hag a zo gwarezet evel un takad natur a laz ekologel, evit al loened hag ar plant.

Un dervenneg eo evit an darn vrasañ.

## Istor
E fin an  e voe plantet ar goadeg.

### Arz meurvaenel
E reter koad Princé emañ maen-hir *la Pierre Levée*, ur meurvaen 4 500 a vloavezhioù kozh hag a ziskouez ez eo poblet ar c'horn-bro-mañ abaoe pell. Meur a vojenn a vez kontet diwar-benn ar maen-hir-se, hervez an hini vrudetañ e vije bet taolet gant Jili Raez ha lâret e vez ma troer seizh gwech en-dro d'ar peulvan en un nozvezh diloar e teu an Diaoul war-wel ivez.

### Brezel Vendée
D'ar 5 a viz Mae 1794 e eas tud da repuiñ d'ar c'hoad, da dec'hout diouzh an Arme Republikan e-pad Brezel Vendée. Lazhet e voe ennañ 2000 vandead eus arme Charette. E 1962 e oa savet "Kroaz Vandeiz" e koun ar re bet lazhet eno, gant kevredigezh ar Souvenir Vendéen.

## Daveoù ha notennoù
Ravello

**Ravello** (Ravièllo e rannyezh Campania) zo ur gumun italian e proviñs Salerno e Campania, 2381 annezad enni. E pastell-vro an Aod amalfiat emañ hag an takad-se, enskrivet e marilh ar Glad bedel gant an Unesco. Anavezet eo evit he oberiantizoù sevenadurel ha touristel. Keoded ar Sonerezh eo bet anvet pa'z eo lec'h Festival Ravello dalc'het e liorzhoù ar Villa Rufolo hag e-barzh selaouva Oscar Niemeyer.
San Cipriano

**San Cipriano** zo anv meur a gumun en Italia.

### Kumunioù italian
* San Cipriano d'Aversa e proviñs Caserta, Campania.
* San Cipriano Picentino e proviñs Salerno, Campania.
* San Cipriano Po e proviñs Pavia, Lombardia.
Koad ar C'havr

**Koad ar C'havr** zo ur goadeg hag en em astenn war 4 430 hektar e kumun Ar C'havr dreist-holl, e Liger-Atlantel hag e Bro-Naoned. Koadeg vrasañ an departamant hag eil koadeg vrasañ Breizh eo.

Brudet eo evit ar steudad meurvein a gaver eno hag a zo bet dizoloet e 1976. Ar steudad meurvein brasañ a Europa eo met n'eo ket ket brudet hag hini Karnag da skouer dre m'eo bihanoc'h ar peulvanoù er C'harv.

## Daveoù ha notennoù
San Marzano

**San Marzano** zo anv meur a gumun en Italia.

### Kumunioù italian
* San Marzano Oliveto e proviñs Asti, e Piemonte.
* San Marzano di San Giuseppe e proviñs Taranto, e Puglia.
* San Marzano sul Sarno e proviñs Salerno, e Campania.
Israel Kantor

**Israel Kantor** , pe **Israel Sardinas**, pe **Wilfredo Israel Sardiñas Domínguez** (1949-2006) a oa ur c'haner salsa kuban, marvet e Miami (SUA). Bet oa o kanañ el laz Los Van Van.

Ganet e oa en Alturas de Canasi, e Kuba, ha bevañ a reas e La Havana e-pad e yaouankiz. E 1980 ez eas da ganañ el laz Los Van Van. E 1983 ez eas da vevañ da SUA.

Meur a Briz Grammy en deus bet.
San Valentino

**San Valentino** zo anv meur a gumun en Italia.

### Kumunioù italian
* San Valentino in Abruzzo Citeriore e proviñs Pescara, Abruzzo.
* San Valentino Torio e proviñs Salerno, Campania.

### Ranngumunioù , pe ''frazioni''
* **[[San Valentino (Brentonico)|San Valentino]]** – e Brentonico, e proviñs Trento
* **[[San Valentino (Castellarano)|San Valentino]]** – e Castellarano, e proviñs Reggio nell'Emilia
* **[[San Valentino (Fiumicello)|San Valentino]]** – e Fiumicello Villa Vicentina, e proviñs Udine
* **[[San Valentino (Loro Piceno)|San Valentino]]** – e Loro Piceno, e proviñs Macerata
* **[[San Valentino (Poggio Mirteto)|San Valentino]]** – e Poggio Mirteto, e proviñs Rieti
* **[[San Valentino (Sorano)|San Valentino]]** – eSorano, e proviñs Grosseto
* **[[San Valentino alla Muta]]** – e Curon Venosta, e proviñs Bolzano
* **[[San Valentino della Collina]]** – e Marsciano, e proviñs Perugia
Karen Anderson

**Karen Anderson** (**June Millichamp Kruse** ; Erlanger, Kentucky,   – Sunland-Tujunga, Kalifornia, ) a oa ur skrivagnerez skiant-faltazi ha *[[fantasy]]* stadunanat. Meur a oberenn a genskrivas gant he fried Poul Anderson (1926-2001).

## Buhez
En Erlanger (Kentucky), a zo ur bannlev e Cincinnati (Ohio), e voe ganet e 1932.

E 1950 e tiazezas, gant teir mignonez dezhi, ur gevredigezh anvet *Red Circle Society*, a oa ur *[[Sherlock Holmes]] Society*.

Er bloaz 1953 e priedas d'ar skrivagner Poul Anderson, hag adalek ar bloavezhioù 1980 e kenskrivas meur a levr gantañ.

Ganti e voe skrivet da gentañ ar bomm saoznek *filk music* — ur vi-koukoug e oa bet kent 1955 evit *folk music*, a zo aet da envel ur sevenadur war meur a dachenn, an holl anezho liammet ouzh ar skiant-faltazi, ar *[[fantasy]]* hag an oberennoù-spont.

Ganti ivez e voe skrivet ar *scifaiku* kentañ, eleze barzhonegoù en doare japanat *[[haiku]]* : er gelaouenn *The Magazine of Fantasy and Science Fiction* e voe embannet *Six Haiku* e miz Gouere 1962.

Ganti c'hoazh e voe goveliet e 1966 ar ger *sophont* evit envel ur boud speredek e bed ar skiant-faltazi.

Astrid, ar verc'h he deus bet gant he fried, a zimezas gant ar skrivagner ha skeudennaouer S-F Greg Bear (1951-2022).

## Oberennoù
### Gant Karen Anderson
;Bazhonegoù
*1958 : *In Memoriam: Henry Kuttner* • *Origin of the Species*
*1961 : *Cosmic Concepts*
*1962 : *Six Haiku*
*1963 : *The Sky of Space*
*1964 : *Theoretical Progress* • *Investigation of Galactic Ethnology*
*1965 : *Think of a Man* • *Look Up*
*1971 : *The Unicorn Trade*
*1975 : *Conjunction (Venus and Jupiter, February 1975)*
*1984 : *Haiku for Mars* • *Bela Lugosi: 1883-1956* • *Apollo 1: January 27, 1967* • *Cyril M. Kornbluth* • *Robert A. Heinlein* • *Alpha, Beta* • *Adonis Recovered*
;Istorioù berr
*1962 : *Landscape with Sphinxes* • *The Piebald Hippogriff*
*1963 : *Treaty in Tartessos*
*1984 : *The Coasts of Faerie*
### Gant Karen ha Poul Anderson
;Romantoù
*1980 : *The Golden Horn* (*The Last Viking* /1) • *The Road of the Sea Horse* (*The Last Viking* /2) • *The Sign of the Raven* (*The Last Viking* /3)
*1986 : *Roma Mater* (*King of Ys* /1)
*1987 : *Gallicenae* (*King of Ys* /2) • *Dahut* (*King of Ys* /3)
*1988 : *The Dog and the Wolf* (*King of Ys* /4)
;Romantoù berr
*1964 : *The Innocent Arrival* • *Dead Phone [Trygve Yamamura]*
*1971 : *A Feast for the Gods*
*1976 : *The Kitten*
;Istorioù berr
*1958 : *Single Jeopardy*
*1971 : *Murphy's Hall*
*1973 : *Extract From the English Edition of a Guide Michelin*
;Barzhonegoù
*1965 : *Professor James*
*1969 : *Planh on the Death of Willy Ley: June 23, 1969* (ha gant Tim Courtney)
### Dastumad
*1984 : *The Unicorn Trade* (Karen Anderson : 18 barzhoneg, 4 istor berr ; Karen ha Poul Anderson : 3 barzhoneg, 4 romant berr, 3 istor berr ; Poul Anderson : 1 varzhoneg, 1 romant berr, 3 istor berr, 1 arnodskrid).

## Notennoù
Sessa

**Sessa** zo un anv-lec'h italianek hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù

Div gumun:
*Sessa Aurunca
*Sessa Cilento

* Sessa (Suis), ranngumun e kumun Tresa e kanton Ticino

## Tud
* Claudia Sessa (1570 circa – Milano, etre 1613 ha 1619), leanez, kanerez ha sonaozourez italian.
Primiero San Martino di Castrozza

** Primiero San Martino di Castrozza ** zo ur gumun eus Proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige, en Italia.
Sant Vensan

**Sant Vensan** pe **Sant Vensa** zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall. 
## Douaroniezh
## Dezougen
## Istor
### 
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Vilafranca , e Distrig Vilafranca hag e  departamant Avairon. Lakaet e voe en  Arondisamant Vilafranca pa voe krouet e 1800. Lakaet e voe e Kanton Najac e 1801.
### 
* Staget e voe kumun Loufour-de-Sant-Vensa ouzh kumun Sant Vensan e 1834.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 36 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,01% eus ar boblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Sanvensa.JPG

* Ar c’hastell.

Saint Anne Church of Sanvensa 01.jpg
Saint Anne Church of Sanvensa 02.jpg

* Iliz katolik *Santez Anna*.

Croix discoïdale (Sanvensa) - 01.jpg

* Ar groaz.
* Monumant ar re varv e kreiz ar vourc’h, luc’hskeudenn.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Cocha Molina

**Gonzalo Arturo Molina Mejía** (Valledupar, Cesar, 11 Mezheven 1965), lesanvet "El Cocha", zo un akordeoñser kolombian, brudet er sonerezh  vallenato. Er *Festival de la Leyenda Vallenata* en deus bet gounezet teir gwech,ha bet eo anvet "Rey Vallenato Aficionado" (gwellañ soner amatour), "Rey Vallenato Profesional" (gwellañ soner a vicher) ha "Rey de reyes" (Gwellañ soner dreist an holl).

E dud, César Arturo Molina Gutiérrez hag Estela Mejía o deus bet pemp bugel. Kerent int d'ar sonaozerien Tobías Enrique Pumarejo, Freddy Molina ha Gustavo Gutiérrez Cabello, anavezet e-touez ar sonerien 

E c'hoar  Luz Stella Molina Mejía a voe skrapet gant ar FARC war un dro gant    Consuelo Araújo Noguera e Gwengolo 2001. Laosket e voe Luz Estella da vont, hogen drouklazhet e voe  Consuelo . 

E 2016 e timezas  Molina da  Yulieth Peraza. ​

## Kenlabour
Isola della Scala

**Isola della Scala** (*Ìsola de la Scala* e veneteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.
Garda (Verona)

**Garda** (*Gàrda* e veneteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.

Lec'hiet eo war ribl lenn Garda, brasañ lenn Italia.
Rubén Blades

**Rubén Blades Bellido de Luna**, anevezetoc'h evel **Rubén Blades**' ( e spagnoleg, pe  e Panamá), ganet d'ar 16 a viz Gouhere 1948 e  Ciudad de Panamá, zo ur sonaozer, ur c'haner, un alvokad hag ur politiker panamáat.

## Pladennoù
* 1970 : *De Panama a New York* (Fania)
* 1975 : *The Good, the Bad, the Ugly* (gant Willie Colón)
* 1977 : *Metiendo Mano* (Codigo/Fania) (gant Willie Colón)
* 1978 : *Siembra* (Codigo/Fania) (gant Willie Colón)
* 1979 : *Willie Coló Presents Rubén Blades* • *Bohemio y Poeta*
* 1980 : *Maestra Vida* • *Siembra Live* (Codigo/Fania)
* 1981 : * Canciones Del Solar De Los Aburridos* (Emusica/Fania)
* 1982 : *The Last Fight* (Emusica/Fania)
* 1984 : *Buscando América*
* 1985 : *Escenas*
* 1986 : *Agua de Luna* • *Crossover Dreams*
* 1988 : *Antecedente* • *Nothing But the Truth*
* 1990 : *Rubén Blades y Son del Solar...Live!*
* 1991 : *Caminando*
* 1992 : *Amor Y Control* • *Doble Filo* • *Rubén Blades with Strings*
* 1993 : *El Que La Hace La Paga* • *Joseph & His Brothers* • *Poeta Latino*
* 1994 : *Poetry*
* 1996 : *Rosa de Los Vientos*
* 1999 : *Tiempos*
* 2000 : *From Panama*
* 2002 : *Mundo*
* 2005 : *Ganas* (Musicom)
* 2006 : *Cali Concert* (Immortal)
* 2009 : *Cantares del Subdesarrollo*
* 2011 : *Todos Vuelven: Live, Vol. 1 & 2* (Ariel Rivas)
* 2012 : *Eba Say Aja* (Ariel Rivas)
* 2014 : *Tangos* (Sunnyside)
* 2015 : *Ruben Blades con Roberto Delgado & Orquesta : "Expresión Latina"* • *Son de Panamá*
* 2017 : *Almost Like Praying* • *Salsa Big Band*
Zibido San Giacomo

Zibido San Giacomo a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano. 6800 a dud zo o chom enni. 

## Liamm diavaez
Abbiategrasso

**Abbiategrasso** a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano. 32 000 a dud zo o chom enni. 

## Liamm diavaez
Samogitianeg

Unan eus yezhoù baltek ar reter eo ar **samogitianeg** (samogitianeg : *žemaitiu kalba*, *žemaitiu rokunda*, *žemaitiu šnekta*, *žemaitiu ruoda*; lituaneg : *žemaičių tarmė*, *žemaičių kalba*). Komzet e vez e Samogitia, ur rannvro e reter Lituania. D'ur rannyezh lituanek e vez lakaet peurliesañ.

War-gresk ec'h a an niver a gomzerien a-vihanik.

## Rannyezhoù
Ar samogitianeg zo rannet etre teir rannyezh pennañ : samogitianeg an norzh, e kornioù-bro Telšiai ha Kretinga ; samogitianeg ar c'hornôg, e rannvro Klaipėda, a zo tost aet da get abalamour da zivroadegoù an Eil Brezel-bed ; samogitianeg ar su, e kornioù-bro Varniai, Kelmė, Tauragė ha Raseiniai.
## Notennoù
Bernate Ticino

** Bernate Ticino**  zo ur gumun italian e Meurgêr Milano.

Da 2 969 a dud e save ar boblañs enni d'an .
## Notennoù
Benvegad koazhañ

Ar **benvegad koazhañ** pe **benvegad esmoriñ** zo ur benvegad hag a dalvez d'ar c'horf da goazhañ boued.

An dud hag al loened a denn o energiezh eus ar boued a vez debret ganto. Ar boued, ur wech lonket er genoù, a ya e-barzh ar c’horf dre ar benvegad koazhañ. Tremen a ra eus ar bouzelloù d’ar gwad hag a gas elfennoù magus d’ar c’horf a-bezh. 

E-kerzh ar **c'hoazhañ** e vez dispennet ar boued e tammoù bihan. Komañs a ra an dispenn-se er genoù ha kendalc’het e vez a-hed ar benvegad koazhañ betek ar youlc’h.

Er genoù e talvez an dentj hag an teod da chaokat ar boued. An halv hag an enzimoù a vez mesket gant an tammoù boued. Goude e tremen e-barzh ar gorzailhenn.

Er stomog e vez dispennet ar boued gant heverennoù koazhañ. Enno ez eus trenkennoù hag enzimoù a zispenn protein ar c’hig, ar vioù, al laezh. Goude un nebeud eurvezhioù e vez treuzfurmet ar boued e youstenn, pe chim, hag a vez kaset e-barzh ar vouzellenn voan.

An duodenom, ar jejunom hag an ileon eo an teir lodenn eus ar vouzellenn voan hag a dap war-dro c’hwec’h metr hed. Heverennoù ar pankreas, ar bouzelloù hag ar vestl, enno enzimoù, a echu dispenn ar youstenn. Ur wech echu koazhañ ar boued e vez kaset ar maguzennoù e kement korn eus ar c’horf war-bouez ar gwazhied.

Ar sac'henn (ivez bouzellenn-dall) gant an divilhenn breñvek, ar c’holon-sav, -treuz ha -diskenn, hag ar youlc'h a ya d’ober ar vouzellenn dev. Honnezh a dap 1,5 metr hed. Gant labour bakteri er vouzellenn dev e vez stummet kaoc'h hag ar c’haoc’h a vez eztaolet e-maez ar c'horf dre ar youlc’h hag ar fraezh.
Maranello

**Maranello** zo ur gumun italian e proviñs Modena, en Emilia-Romagna.

E Maranello emañ sez embregerezh Ferrari abaoe 1943.
Prignano

**Prignano** zo anv meur a gumun en Italia.

### Kumunioù italian
* Prignano Cilento e proviñs Salerno, Campania.
* Prignano sulla Secchia e proviñs Modena, Emilia-Romagna.
San Felice

**San Felice** zo anv meur a gumun en Italia.

* Rocca San Felice e proviñs Avellino, Campania
* San Felice Circeo e proviñs Latina, Lazio
* San Felice a Cancello e proviñs Caserta, Campania
* San Felice del Benaco e proviñs Brescia, Lombardia
* San Felice del Molise e proviñs Campobasso, Molise
* San Felice sul Panaro e proviñs Modena, Emilia-Romagna

## Pennadoù kar
*San Felices
*Sant Feliu
Donna Donna

***Donna Donna***, skrivet ***Dona Dona*** ivez (yideg : דאַנאַ דאַנאַ, *Dana Dana*, pe דאָס קעלבל, *Dos Kelbl* — « Al leue ») zo ur ganaouenn yidek skrivet gant ar skrivagner a orin rus Aaron Zeitlin (1898-1973) war un ton savet gant ar sonaozer Sholom Secunda (1894-1974), a orin rus ivez.

Savet e oa bet evit ur pezh-c'hoari, *Esterke* (1940-1941), gant Zeitlin, diwar-benn ul leue kaset d'ar marc'had da vezañ lazhet goude, tra ma nij ur wennili en oabl.

Kanet eo bet gant Joan Baez, Donovan, Theodore Bikel hag Esther Ofarim a-douez tud all.

Un doare gallek a veze kanet gant Claude François, disheñvel bras diouzh an doare orin.

Un doare brezhonek zo bet savet ivez.
Cerro

**Cerro** zo anv meur a lec'h e meur a vro.

*Cerro San Cristóbal
*Cerro Santa Ana
*Cerro Toledo 

*Cerro Amarillo (Concepción)
*Cerro Amarillo (Hualpén)
*Cerro Bayo, anv meur a lec'h
*Cerro El Plomo, en Chile

*Cerro al Lambro, e Meurgêr Milano
*Cerro al Volturno, e proviñs Isernia
*Cerro Maggiore, e Meurgêr Milano
*Cerro Tanaro, e  proviñs Asti
*Cerro Veronese, e  proviñs Verona
*Passo del Cerro, en Appenninoù e proviñs Piacenza

-ranngumunioù
*Cerro, e Laveno-Mombello, e proviñs Varese
*Cerro, e Mulazzo, e proviñs Massa e Carrara

*Cerro, e proviñs La Habana

*Cerro Tepache

*Burguillos del Cerro, en Extremadura
*Cerro del Telégrafo, menez e proviñs  Ávila.
San Colombano

**San Colombano** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun.

* San Colombano Belmonte, e proviñs Torino
* San Colombano Certenoli, e meurgêr Genova
* San Colombano al Lambro,  e Meurgêr Milano

## Tud
*Colombano di Bobbio,  anv italianek Koulman, ar sant iwerzhonat.
Feurm roñfled

Ur **feurm roñfled**, **labouradeg roñfled**, pe **uzin roñfled**, zo un aozadur kenurzhiañ roñfled kenrouedad, hag a-wechoù hackerien, a zo paeet evit skignañ keleier faos a-zruilh. Pal ar feurmioù-se eo silwinkañ aozadurioù politikel pe skoazellañ oberennoù lobbying.

Abaoe ar bloavezhioù 2010 da nebeutañ e vez implijet an naouegezh alvezel evit krouiñ roñfled nann-denel a gas kemennadoù hervez personelezh an dud siblet.

## Daveoù
Bodad-lenn brezhonek

Ur **bodad-lenn brezhonek** zo un degouezh sokial a gaver e lec'hioù a zo, tiez kumuniezhiel evel Tier ar Vro peurvuiañ, ma teu brezhonegerien enno evit komz diwar-benn levrioù. Un anadenn nevez a-walc'h eo e Breizh, liammet ouzh diorroadur an embann brezhoneg a zo bet arc'hantaet muioc'h muiañ gant ar strollegezhioù publik. Harpet eo bet ivez gant diorroadur Tier ar Vro hag al levraouegoù foran.

Pa vez tu e vez goulennet digant oberour al levr a vo kinniget dont ha dispakañ e soñjoù war e vod da skrivañ. Darvoudoù lennegel a vez aozet a-wezhioù gant ar bodad-lenn dindan framm an aozadur herberc’hiañ.
Ma n’eo ket nevez ar mennoz e kaver anezhañ displeget gant Pêr Denez e 1984 : «  An diskoulm (da ziouer a dud a bren levrioù ha kelaouennoù brezhonek) a vefe, moarvat, krouiñ kelc’hioù lennerien evit brudañ an dud da lenn ».

## Bodadoù-lenn brezhonek oberiant
### Bodad-lenn [[an Alre]]

### Bodad-lenn [[Brest]]
Goude bezañ bet dalc'het e sez Sked (*Ti ar brezhoneg ha sevenadur Breizh bro Brest*) hag e sez kreiz kozh levraoueg-kêr Vrest e vez bodet bodad-lenn Brest, *Lipouserien gerioù* e anv, e Mediaoueg ar Gapusined a ra war-dro an aozadur.

D'an 18 a viz C'hwewrer 2022, da-geñver 30 deiz-ha-bloaz Sked, e voe aozet gant ar vediaoueg gant harp ar bodad-lenn ur c'hendael diwar-benn "Brest el lennegezh vrezhonek" dindan renerezh Fulup Lannuzel. Kouviet e oa bet Jorj Abherve-Gwegen, Yann Bijer, Paskal Hervio, Erwan Hupel, Pierrette Kermoal, Goulc'han Kervella, Fulup Lannuzel, Laurence Lavrand, Paol ar Meur ha Filip Oillo.

### Bodad-lenn [[Gwened]]

### Bodad-lenn [[Kawan]]
Dalc'het e vez bep miz e Ti ar Vro Treger ha Goueloù dindan atebegezh levraoueger(ez) an ti..

### Bodad-lenn [[Kemper]]
Savet eo bet e 2005 ha dalc'het e vez bep eil Merc'her ar miz e Ti ar Vro Kemper. Ul levr lakaet an diviz warnañ e pep emgav goude bezañ bet savet ur roll a-stroll evit pep miz en trimiziad kent.

### Bodad-lenn [[Landerne]]
Savet e voe e 2022 ha dalc'het bep Merc'her kentañ ar miz e meur a lec'h e bro Landerne-Daoulaz, dindan paeroniezh Ti ar Vro Landerne-Daoulaz. E-barzh levraouegoù foran e vez bodet ar berzhidi peurvuiañ.

### Bodad-lenn [[Lesneven]]

### Bodad-lenn an [[Naoned]]
Savet eo bet e 2010 gant sikour Kentelioù an Noz. Dalc'het e vez bep eil miz er Greizenn Yezhoù ha Sevenadur (Sant-Ervlan pe en un davarn bennak. Bewech e vez kinniget daou levr, unan aes da lenn hag unan a live uheloc'h.

### Bodad-lenn [[Plougerne]]
Dalc'het e ved bodad-lenn Plougerne bep trimiziad e Mediaoueg Plougerne.

### Bodad-lenn [[Roazhon]]
E 2005 e voe savet bodad-lenn Roazhon, *Lenn a-stroll* e anv, bep miz e sez Skol an Emsav.

## Levrlennadur
* .
## Pennadoù kar
* Bodad-lenn
* Embann brezhoneg
* Ti ar Vro
## Notennoù ha daveennoù
Sant'Antonio

**Sant'Antonio** zo un anv-lec'h italianek.

## Kumunioù
* *[[Sant'Antonio Abate (Italia)|Sant'Antonio Abate]]*, e  Meurgêr Napoli.
* *[[Sant'Antonio di Gallura]]*, e  proviñs Sassari.
* *[[Villa Sant'Antonio]]*, e proviñs Oristano.

## Pennadoù kar
*San Antonio, anv-lec'h spagnolek e meur a vro.
*Santo António, anv-lec'h portugalek e Portugal, hogen  Santo Antônio e Brazil.
*Saint-Antoine, anv-lec'h gallek.
Sholom Secunda

**Schlojme Abramovitch Sekunda**, anvet **Sholom Secunda** ivez, (Oleksandriia, Impalaeriezh Rusia,  – New York, ) a oa ur sonaozour yidek stadunanat.

Ganet e oa bet en Oleksandriia, a zo en Ukraina hiziv, d'an 23 a viz Eost 1894 hervez an deiziadur juluan (13 a viz Mezheven hervez an deiziadur gregorian).

Brud etrebroadel en deus tapet gant div ganaouenn, *Bay Mir Bistu Sheyn* ("Brav out da'm soñj") evit ur gomedienn war gan e New York e 1932 ha *Dos Kelbl* ("Al leue" ; un titl all e oa *Dana Dana*, a zo anavezet evel *[[Donna Donna]]*) evit ur pezh-c'hoari e 1940.
1895 e Breizh

## Darvoudoù

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1895|Ganedigezhioù 1895]]
*Lionel Floch
*Yvonne Jean-Haffen
*Jeanne Malivel 
*Goulven Mazeas

## [[:Rummad:Marvioù 1895|Marvioù 1895]]
*Alphonse Guérin 
*Frañsez Gwilhouzig 
*Théodore Hersart de la Villemarqué 
*Charles Le Roux 
*Gab Milin 
*Fañch an Uhel 

__NOTOC__
Le comte de Chanteleine

***Le comte de Chanteleine – Épisode de la Révolution*** zo ur romant istorel gant Jules Verne e 1864. E Breizh e c'hoarvez an istor.

## Istor
Embannet e voe ar romant e 1864 er gelaouenn *Musée des familles*. An oberenn nemeti diwar zorn ar romantour eo ma tezrevell darvoudoù c'hoarvezet e Breizh, etre Naoned ha Douarnenez, adal ar 14 a viz Meurzh 1793 betek an 9 Thermidor (27 a viz Gouhere 1794).

Awenet eo an oberenn gant buhez Pierre-Suzanne Lucas de La Championnière (Naoned, 1769 – Brenn, 1828), ul letanant da Charette (Koufeg, 1763 – Ankiniz, 1796) e-pad Brezel Vendée. Meur a wech en em gavas Jules Verne gant bugale Lucas de La Championnière e ti e eontr Prudent, e Brenn e-tal Naoned.

## Adembann
E 1879 e fellas da  Jules Verne adembann an oberenn met nac'het e voe gant an embanner Pierre-Jules Hetzel, marteze dre abegoù politikel, rak ur republikan a oa anezhañ, enebet ouzh ar roueelouriezh, ha ne felle ket dezhañ rentañ enor da enebourien ar republik c'hall.

Kentañ adembannadur gallek a voe e 1971, en  Éditions Rencontre, ha 1994 evel oberenn distag.

## Liammoù diavaez
*''Le Comte de Chanteleine''
## Notennoù
The Wild Rover

***The Wild Rover*** ("Ar C'hantreer Gouez", pe "Ar Reder-Bro Diroll") zo ur ganaouenn saoznek eus ar  .

Brudet eo e Bro-Skos hag en Iwerzhon, koulz hag e Bro-Saoz, ha kanet e vez ivez gant harperien ar skipailh mell-droad Celtic Football Club eus Glasgow.

E 2015 e skrive Brian Peters er "Folk Music Journal" (vol 10 No 5) e oa bet savet ar ganaouenn er XVIIvet kantved gant  Thomas Lanfiere. Da-heul e c'hoarvezas kemmoù a bep seurt hervez ar broioù, rak doareoù disheñvel zo bet kavet e SUA, Kanada, Bro-Saoz, Skos hag Iwerzhon. Hag ivez en Aostralia.

Kaoz zo er c'han eus ur paotr yaouank o tistreiñ da di e dud goude bet en estrenvro e-pad bloavezhioù. Mont a ra en un davarn met ar berc'hennez a nac'h servij ur banne dezhañ war zle, ma rank diskouez e aour en deus gounezet. Neuze e lavar eo echu dezhañ riboulat ha mennet eo da chom fur er gêr. 

## Skrid
Ar skrid a gaver er Wikisource saoznek.. Alies ne vez ket kanet en e hed. 

## Kanerien
Enrollet eo bet gant un toullad mat a ganerien, en o zouez :
*Clancy Brothers
*The Corries
*Allison Crowe
*The Dubliners
*The Pogues
*André Rieu
*The Seekers
*Soldat Louis
*The Wolfe Tones
Un doare reggae zo bet kanet ivez gant New Celeste.

## Brezhoneg
Un doare brezhonek a vo kinniget e Kan ar Bobl e miz Ebrel 2023.
Woody Guthrie

**Woody Guthrie** (Okemah, Oklahoma,  – New York, ) a oa ur c'haner, ur gitarour hag ur saver sonioù stadunanat.

Levezonet e oa e oberoù gant ar spered stourm, a-du e oa gant an anarkour Joe Hill (1879-1915), ha kanañ a rae evit al labourerien hag ar beorien. War e c'hitar e oa skrivet *This machine kills fascist* ("Gant ar mekanik-mañ e vez lazhet faskourien").

Levezonet en deus Pete Seeger,  Bob Dylan, Joan Baez  ha tud all.

## Kanaouennoù brudet
**This Land is Your Land* ("Ho pro eo ar vro-mañ", a oa *This Land* hepken pa voe skrivet e 1940), en enep d'ar ganaouenn *God Bless America* ("Doue ra vennigo Amerika", 1918) gant Irving Berlin ; gant Dafydd Iwan ez eo bet lakaet kanaouenn W. Guthrie e kembraeg dindan an titl *Mae'n Wlad i Mi* ("Ma bro eo"").

## Notennoù
Massa

**Massa** zo un anv-lec'h  hag anv-tiegezh italianek.

## Kumunioù
* Massa, gwechall *Massa di Carrara*, hiriv pennlec'h proviñs Massa-Carrara
* Massa d'Albe, e proviñs L'Aquila
* Massa di Somma, e Meurgêr Napoli
* Massa e Cozzile, e proviñs Pistoia
* Massa Fermana, e proviñs Fermo
* Massa Lombarda, e proviñs Ravenna
* Massa Lubrense, e Meurgêr Napoli
* Massa Marittima, e proviñs Grosseto
* Massa Martana, e proviñs Perugia

## Tud
* **Benedetta di Massa** pe  **[[Benedetta di Cagliari]]** (1194-1233) – barnerez o ren e  Cagliari
* **[[Boffo Da Massa]]** (...–1387) – condottiero italian
* **[[Agostino da Massa]]** (...–...) – livour italian er  XVI vet kantved 
* **[[Giovanni Andrea Massa]]**, dug Castel di Aci (...–goude 1679) – arc'hantour ha politiker italian 
* **[[Oronzio Massa]]** (1760-1799) – jeneral italian, merzher ar  Republik Napolitan (1799)
* **[[Aniceto Del Massa]]** (1898-1975) – skrivagner italian 
* **[[Gaetano Di Massa]]** (1939-2007) – barzh
Donkervoort

**Donkervoort Automobielen** zo ur saver kirri eus an Izelvroioù.

## Istor
Krouet e voe e 1978 ; e Lelystad emañ sez an embregerezh. 

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Donkervoort etrebroadel
Himilkon ar Merdeer

**Himilkon**, pe **Chimilkât** (en fenikeg), lesanvet ar *Merdeer* a vije ur moraer eus Kartada war-dro ar Vvet kantved kent JK.

## Gwelet ivez
* Hannon ar Merdeer
Himilkon

**Himilkon** (*Himilco* en latin ) pe *Chimilkât* pe *Achimilkât* er yezh punek, zo anv meur a zen en istor Kartada:

* Himilkon ar Merdeer, merdeer er Vvet kantved kent JK
* Himilkon Iañ, roue Kartada er Vvet kantved kent JK
* Himilkon II (war-dro 400 kent Jk), jeneral ha roue Kartada
* Himilkon III, en IIIe kantved kent JK, jeneral kartadat er c'hentañ brezel punek
* Himilkon Fameas, en IIvet kantved kent JK, jeneral kartadat en trede brezel punek

## Pennad kar
*Hannon
Hannon ar Merdeer

**Hannon ar Merdeer** zo ur merdeer kartadat er VIIvet pe VIvet kantved kent JK, brudet da vezañ hedet aod kornok Afrika.

Anavezet eo e veaj dre un danevell hellazat, *Beaj Hannon*. Hervez istorourien zo e vije bet Hannon keit ha Gabon, tost d'ar C'heheder, hervez re all ne vije ket bet pelloc'h eget Maroko.
Ischia

**Ischia** zo un anv-lec'h italianek, hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù
* Enez Ischia, enez e pleg-mor Napoli
* Ischia, kumun e Meurgêr Napoli
* Ischia di Castro, kumun e proviñs Viterbo

* Ischia, frazione e Pergine Valsugana e proviñs Trento
* Ischia, frazione e Chiaromonte e proviñs Potenza

## Tud
* Carlos Ischia, melldroader arc'hantinat
Enez Ischia

**Ischia**, pe ** Enez Ischia**, zo un enezenn en Italia,  en enezeg ar  Flegree, e Pleg-mor Napoli, tostik d'an inizi Procida ha Vivara, er Mor Tirrenia. 

Stag eo ouzh  Meurgêr Napoli, ha meur a gumun zo enni.

62 327 a dud zo enni o chom,  e 46,3 km², ha gant-se eo an trede enezenn muiañ poblet en Italia hag an eizhvet vrasañ. 

## Kumunioù
*Barano d'Ischia
*Casamicciola Terme
*Forio
*Ischia
*Lacco Ameno
*Serrara Fontana 

Stag eo an holl gumunioù-se ouzh Meurgêr Napoli.

## Inizi

* Inizi Flegree eo anv an enezeg
San Paolo Albanese

** San Paolo Albanese** (*Shën Pali Arbëresheve* en albaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata. 

Savet e voe San Paolo Albanese war-dro 1534 gant Albaniz, pe Arbëreshë, tec'het diouzh o bro a oa e dalc'h an Impalaeriezh Otoman da neuze.
Pleg-mor Napoli

**Pleg-mor Napoli** eo anv ar pleg-mor en Italia ma emañ kêr Napoli. Meur a enezenn zo er pleg-mor.

## Inizi
*Capri
*Ischia
*Procida
*Nisida 
*Vivara
Flegree

An inizi **Flegree** (*isole Flegree* en italianeg) zo peder enezenn e pleg-mor Napoli, Ischia, Procida, Vivara ha  Nisida, stag ouzh Meurgêr Napoli, e rannvro Campania, en Italia.

Dont a ra an anv eus an takad douarouriezhel anvet Campi Flegrei.

Capri avat, ha hi er pleg-mor ivez, a vez lakaet en un takad douarouriezhel all.
Viola (bleunioù)

**Viola** zo ur rumm plantoù bleuniaouek. 

Ar bleunioù zo anvet melion (*Viola riviniana*), pe bokedoù-an-Dreinded hervez neuz ar petalennoù.
Ottaviano (Italia)

**Ottaviano ** (*Uttajano* en napoletaneg) zo ur gumun eus Italia,  e Meurgêr Napoli, en Campania. 23 114 a dud zo enni o chom. 

## Istor
En amzervezh roman, ha betek an XIvet kantved, e oa anvet *Octavianum*. Goude ar bloaz 1000 ha  e oa  Ottaiano (hag ivez Ottajano), betek 1933, pa voe Ottaviano gant dekred ar roue Vittorio Emanuele III.

Eno emañ ti park broadel ar Vesuvio.
Monte di Procida

** Monte di Procida** zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli, a-dal da enez Procida : ur ganol zo etrezo, anvet Kanol Procida (*canale di Procida*).

Er c'hornôg emañ enezennig San Martino .
Casa

**Casa** zo unanv lec'h gwall stank er broioù italianek, portugalek ha spagnolek.

## Galiza
*Casa de indianos

## 
Meur a gumun zo :
*Casacalenda
*Casacanditella,  e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
*Casagiove,  e proviñs Caserta,
*Casaleone, 
*Casaluce,  e proviñs Caserta,
*Casamarciano
*Casamicciola Terme
*Casanova, anv meur a lec'h
*Casapesenna, e proviñs Caserta,
*Casapulla, e proviñs Caserta.

## 
* Casabermeja
* Casa de Uceda
* Casasola
* Casavieja

## Kuba
* Casa de la Trova, ti ar sonerien e Santiago de Cuba.

## Pennadoù kar
*Casal
*Casalecchio
Ogliastra

**Ogliastra** zo ur rannvro e reter Enez Sardigna, a-hed an aod.

Proviñs Ogliastra zo unan eus proviñsoù an enez.

Enni e red ar stêrioù  Flumendosa, Codula di Luna, Pramaera, Mirenu, Pelau, Rio di Quirra ha San Giorgio.
Proviñs Ogliastra

**Proviñs Ogliastra** (*Provincia dell'Ogliastra* en italianeg, *Provìntzia de Ogiastra* en sardeg)  a oa  unan eus proviñsoù Enez Sardigna, en Italia.  

Padet e oa adal 2005 betek 2016, pa voe staget ouzh proviñs Nuoro. 

## Poblañs
Sed a oa  kêrioù brasañ ar broviñs:
Chram

**Chram** pe **Chramn** ("Bran" en henfrankeg), bet ganet etre 520 ha 540 ha marvet e miz Kerzu 560, a oa mab da Hlotar Iañ, roue ar Franked, ha d'e bried Chunsine.

## Buhez
Er bloaz 555 e varvas ar roue frank Theutbald, ha kemeret e voe e rouantelezh gant Hlotar I a gemeras ivez en Akitania kêrioù Clermont-Ferrand, Javols, Lo Puèi de Velai, Caors, Lemojez, Albi, Rodés, Lodève, Eusa ; Bourges a gemeras ouzhpenn, diwar-goust Childebert I e 535.

Kontrol d'ar roue frank Theudebert I ha d'e vab Theutbald, a glaskas tostaat Romaned ha  Franked goude un emsavadeg en Aovergn e 532, e kavas gwell Hlotar I lakaat e vab Chram da eveshaat ar vro. Hennezh neuze ac'h eas da chom da Glermont-Ferrand.


Le royaume des Francs en 556-560.svg|

## Notennoù
Hlotilde

**Hlotilde**, pe **Chrodechild**, pe **Klotilda ** (war-dro 474 - war-dro 545, Teurgn )  a oa ur rouanez frank, pried d'ar roue Hlodwig Iañ.

Dont a ra hec'h anv eus ar gerioù germanek "hlod" (« gloar »))  ha "hild" , « emgann »). Ganet e oa  marteze e Vienne, Montmirey-Le-Chateau, Lyon pe Genève, ha mervel a reas e Teurgn war-dro 545. Ur briñsez vurgond a oa anezhi. O timeziñ da Hlodwig e teuas da vout Rouanez ar Franked. Dont a reas a-benn da gristenaat he fried.

Lakaet e voe da santez ur pennadig goude he marv, war-dro 550 pe 560.
Teobald

**Teobald**, pe **Theobald**, **Theudebald**, **Theodebald**, **Theudowald**, pe **Thibaut** pe **Théodebald** e galleg (war-dro 535-555) a oa roue Aostrazia, pe roue Metz, pe hini Reims, adal 547 pe 548 betek e varv e 555. 

Mab e oa da Theudebert Iañ ha Deuteria. 
Dimeziñ a eure  war-dro 552 da Waldrada, pe  *Vuldetrade*, ur briñzez lombard hag a oa merc'h d'ar roue lombard Waccho, ha c'hoar d'ar rouanez Wisigarde, eil pried Thibert Iañ.

Pa varvas Sant Gall, eskob Clermont, ez eas an eskibien da c'houlenn digant ar beleg Caton kemer e lec'h. Nac'h a reas ar beleg, met dilennet e voe koulskoude. Tabut a savas etre Caton hag an arc'hdiagon Cautin. Ha Cautin da gemenn d'ar roue Thibaut e oa marvet Sant Gall, hag ar roue da envel  Cautin da eskob  Clermont e-lec'h Caton.

Dont a reas neuze Ostrogoted da c'houlenn skoazell digant ar Franked evit stourm ouzh ar Romaned, met nac'h a reas Thibaut reiñ harp dezho. 

## E varv
Mervel a reas e 555, a-raok e 20 vloaz. Kemeret e voe e rouantelezh gant Hlotar Iañ a gemeras an intañvez ivez.
Emgann Vézeronce

**Emgann Vézeronce** a c'hoarvezas e 524 e-kichen Vézeronce (hiriv en Isère (departamant)) etre ar Franked, dindan o roue Hlodomir hag ar Vurgonded dindan Godomar III. Lazhet e voe Hlodomir en emgann, a voe gounezet gant ar Franked koulskoude.
Proviñs Olbia-Tempio

**Proviñs Olbia-Tempio** (2005-2016) a oa unan eus eizh proviñs Enez Sardegna.  

## Istor
Krouet e voe e 2005, padout a reas betek miz Ebrel 2016, ha Tempio Pausania e oa ar pennlec'h anezhi. 
E 2016 e voe lakaet e proviñs Sassari. Abaoe 2021 emañ en ur broviñs nevez anvet Proviñs Nord-Est Sardegna.

## Kumunioù
26 kumun a oa : Aggius, Aglientu, Alà dei Sardi, Arzachena, Badesi, Berchidda, Bortigiadas, Buddusò, Budoni, Calangianus, Golfo Aranci, La Maddalena, Loiri Porto San Paolo, Luogosanto, Luras, Monti, Olbia, Oschiri, Padru, Palau, San Teodoro, Sant'Antonio di Gallura, Santa Teresa Gallura, Telti, Tempio Pausania, Trinità d'Agultu e Vignola. Ar re-se a adkaver e Nord-Est Sardegna.

Rummad :Proviñs Olbia-Tempio
Vézéronce

**Vézéronce**  zo anv gallek meur a dra e Bro-C'hall.

*Ar stêr Vézéronce, en departamant Ain, adstêr d'ar Ron.
*Vézeronce-Curtin, kumun en departamant Isère. 
* Emgann Vézeronce, etre ar Franked hag ar Vurgonded e 524.
Childebert Iañ

**Childebert Iañ**,  pe **Hildebert**, « Emgann skedus» e henfrankeg (497-558), a oa roue Pariz, war-dro 511-558.

Ganet e oa e war-dro  497 e  Reims, ha marvet d'an 23 a viz Kerzu 558 e Pariz. Roue Pariz e voe adal  511,  ha roue Orléans adal  524,  betek e varv e 558.

Pevare mab Hlodwig Iañ e oa, hag an trede (diwar pevar) eus ar re en doe e dad digant e bried Hlotilde.

## Goude marv Hlodwig
E 511, goude marv Hlodwig, e voe rannet ar rouantelezh etre ar pevar mab : gant an henañ, Thierry, ez eas an hanter,  ha gant tri mab  Hlotilde ez eas an hanter all, a voe rannet etrezo: gant Childebert ez eas rouantelezh Pariz, da lavarout eo an douaroù a glote gant Normandi, Akitania er c'hreisteiz d'al Liger.

En 523-524 e c'houlennas Hlotilde digant he mibien, Childebert hag e zaou vreur, mont da vrezeliñ ouzh Burgonded ar roue Sigismond. Thierry I, dimezet d'ur verc'h d'ar roue burgond, ha ne oa ket mab Hlotilde, ne voe ket ret dezhañ mont.

Goude marv e vreur Hlodomir, roue Orléans, lazhet en emgann Vézeronce, e pedas Hlotar Iañ, roue Soissons, da zont da Bariz d'ober un emglev: hennezh a oa dimezet d'e c'hoar-gaer Gondioque, intañvez Hlodomir. Dre ma felle dezho teurel o c'hrabanoù war rouantelezh o breur marv hag a oa da vezañ rannet etre o nizien, e kavjont aesoc'h touzañ ha lazhañ ar vugale-se. Arouez ar roueelezh e oa ar blev hir gant ar Franked, ha pa vezont troc'het e kreskont adarre, ha setu ma c'halle an nized Thibaut, Gunthar ha Clodoald dont un deiz da c'houlenn o rouantelezh en-dro. 

Neuze e kasjont Arcadius, davet Hlotilde gant ur sizailh hag ur c'hleze noazh.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 e 2023

**Kevezadeg bed ar Formulenn 1 e 2023** eo 74 abadenn kevezadeg bed blenierien ar Formulenn 1. Kendelc'her a ra ar reolennoù nevez bet degaset e , gant un nebeud cheñchamantoù. Max Verstappen ha Red Bull Racing a zifenn o zitloù.

## Blenierien ha kirri
Setu roll an holl vlenierien, skipailhoù hag oberourien keflusker a zo da redek e 2023. 

## Prizioù Bras 2023

## Cheñchamantoù
### Skipailhoù
#### Kelfuskerioù
* A-benn ar fin e oa bet divizet gant Honda kendelc'her o souten teknikel da Red Bull Powertrains betek . Adanvet eo ar c'hefluskerioù *Honda RBPT*.

### Blenierien
#### Mont a reont kuit
* Aet eo Sebastian Vettel war e leve.
* N'eo ket bet dalc'het Daniel Ricciardo gant McLaren Racing, mont a ra da drede blenir Red Bull Racing neuze.
* N'eo ket bet dalc'her Nicholas Latifi gant Williams kennebeut.
* Mick Schumacher az a da drede blenier Mercedes, goude bezañ bet skarzhet eus Haas.

#### Cheñch a reont skipailh
* Fernando Alonso az a kuit eus Alpine da redek gant Aston Martin.
* Pierre Gasly az a kuit eus AlphaTauri da redek gant Alpine.

#### Distreiñ a reont
* Nico Hülkenberg a zistro leun-amzer da redek gant Haas.

#### Deraouidi
* Oscar Piastri a gomañso da redek evit McLaren.
* Nyck de Vries, goude ur redadeg evit Williams oc'h erlec'hiañ Alex Albon, a oa bet choazet gant AlphaTauri da gomañs da redek leun-amzer e Formulenn 1.
* Redek a raio Logan Sargeant gant Williams.

## Renkadur 2023
### Blenierien

### Saverien

## Notennoù ha daveoù
Oscar Piastri

**Oscar Jack Piastri** (bet ganet d'ar ) zo ur blenier redadegoù-kirri a red e Formulenn 1 abaoe  gant McLaren-Mercedes. E  e oa blenier-miret Alpine, ur skipailh en doa postet kalzig a arc'hant evit e stummadur. Kampion 2020 F3 ha kampion 2021 F2 eo.
Nyck de Vries

**Hendrik Johannes Nicasius "Nyck" de Vries** (neerlandeg  ; ganet d'ar  e Uitwellingerga e Friz) zo ur blenier redadegoù-kirri a vlein e Formulenn 1 e  gant AlphaTauri-Honda RBPT. Gounezet en doa ar gevezadeg Formulenn 2 e 2019 hag ar gevezadeg Formulenn E e 2020-2021 gant Mercedes-EQ Formula E Team. Ezel e oa bet eus programm blenierien yaouank McLaren adalek 2010 betek 2019. E redadeg Formulenn 1 gentañ en doa redet e  pa oa bet galvet gant Williams da erlec'hiañ Alex Albon evit Priz Bras Italia.
Logan Sargeant

**Logan Hunter Sargeant** (bet ganet d'an ) zo ur blenier redadegoù-kirri a red e Formulenn 1 abaoe  gant Williams-Mercedes.
Will Stevens

**William Stevens** (bet ganet d'ar ) zo ur blenier redadegoù-kirri en doa redet e Formulenn 1 e  gant Caterham-Renault hag e  gant Manor Marussia-Ferrari. Redet en doa en andurañs ivez.