open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Y Barri

Penn-lec'h Bro Morgannwg eo kêr **Y Barri** (**[[Barry]]** e saozneg) e kreisteiz Kembre, 50 000 bennak a dud enni. 

## An anv
Dont a ra an anv eus an anv-tiegezh norman *de Barry*, un anv kemeret diwar anv kozh al lec'h, savet diwar ur sant brezhon Barrwg.

## Kêriadennoù
Stag ouzh Y Barri emañ ar c'hêriadennoù-mañ:
* Ynys y Barri
* Tregatwg

## Monumantoù
Dismantroù ur c'hastell norman zo:
* Castell y Barri

## Aerborzh
Tost dezhi emañ aerborzh etrevroadel Kêrdiz.

## Eisteddfod Genedlaethol
Div wech eo bet an Eisteddfod Genedlaethol er Barri : e 1920 hag e 1968.
Skilvaou zu

Ar **skilvaou zu** (liester : **skilvaoued du**) a zo un evn-preizh, *Henicopernis infuscatus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous en Enezeg Bismarck (Papoua Ginea-Nevez) ma plij dezhañ ober e annez e koadegi trovanel hag istrovanel gleb.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar skilvaoued en urzhiad *[[Accipitriformes]]*, *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Falconiformes]]*.

## Liamm diavaez
* ''Henicopernis infuscatus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Skilvaou lost hir

Ar **skilvaou lost hir** (*Henicopernis longicauda*) a zo un evn-preizh eus Ginea-Nevez.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar skilvaoued en urzhiad *[[Falconiformes]]*, *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Accipitriformes]]*.
Henicopernis

***Henicopernis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ daou spesad skilvaoued.

## Spesadoù
* Skilvaou zu, *Henicopernis infuscatus*
* Skilvaou lost hir, *Henicopernis longicauda*

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar genad-mañ en urzhiad *[[Falconiformes]]*, *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Accipitriformes]]*.
427

1180 *Ab urbe Condita* = **427** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II 
* Impalaer ar C'hornôg ːValentinian III (Placidius Valentianus) dindan adrenerezh e vamm Galla Placidia.
* Koñsuled ː Flavius Hierus & Flavius Ardabur (o-daou evit ar Reter; kenseurt ebet evit ar C'hornôg)

#### Britannia romana
* Vortigern ?

#### Bro-Skos
* Fergus II ; Eujen II

#### Galia

#### Spagn

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha teknikoù
* St Aogustin ː *Keoded Doue*.

## Relijionoù
*Sul-Fask ː 03 Ebrel
*Pab ː Selestin Iañ

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 427|Ganedigezhioù 427]]

## [[:Rummad:Marvioù 427|Marvioù 427]]

## Daveoù
__NOTOC__
Brazil (film)

**Brazil** zo ur film skiant-faltazi saoznek (Breizh-Veur) sevenet gant Terry Gilliam (Monty Python) ha deuet er-maez e 1985. Awenet eo ar film gant 1984 gant George Orwell.

## Aktourien
* Jonathan Pryce : Sam Lowry
* Robert De Niro : Harry Tuttle
* Kim Greist : Jill Layton
* Katherine Helmond : Ida Lowry, mam Sam
* Ian Richardson : Mr Warrenn
* Michael Palin : Jack Lint
* Bob Hoskins : Spoor
* Ian Holm : Mr Kurtzmann
* Peter Vaughan : Mr Helpmann
* Jim Broadbent : Ar medisin Joffe
* Barbara Hicks : Mrs Terrain
* Charles McKeown : Lime
Barged penn gris

Ar **barged penn gris** a zo un evn-preizh, *Leptodon cayanensis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Amerika.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar bargeded en urzhiad *[[Falconiformes]]*, *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Accipitriformes]]*.

## Liammoù diavaez
* Fichenn eus Birdlife

## Daveennoù
Barged kolier gwenn

Ar **barged kolier gwenn** a zo ur spesad bargeded, *Leptodon forbesi* e anv skiantel.

Anvet e voe *Odontriorchis forbesi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1922) gant an naturour breizhveuriat Harry Kirke Swann (1871-1926) da zougen bri d'an evnoniour saoz William Alexander Forbes (1855–1883).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annezva
Brosezat eo ar spesad e biz Brazil.

## Notennoù ha daveennoù
426

1179 *Ab Urbe Condita* = **426** goude J.-K.

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius II 
* Impalaer ar C'hornôg ː Valentinian III (Placidius Valentianus) dindan adrenerezh e vamm Galla Placidia.
* Koñsuled ː Theodosius II Aug. XI (Reter) & Placidius Valentinianus III Aug. II (Kornôg)

#### Britannia romana
* Vortigern ?

#### Bro-Skoz
* Fergus II

#### Galia
* Roue ar Wizigoted en Akitania : Teodorig Iañ.

#### Spagn
* Aloubet eo Cartagena ha Sevilla gant ar Vandaled

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask ː 11 Ebrel
*Pab ː Selestin Iañ

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 426|Ganedigezhioù 426]]

## [[:Rummad:Marvioù 426|Marvioù 426]]

## Daveoù
__NOTOC__
Pernis (genad)

***Pernis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù skilvaoued, krouet e 1816 gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* ar skilvaou wesped (*Pernis apivorus*),
* ar skilvaou Sulawesi (*Pernis celebensis*),
* skilvaou ar reter (*Pernis ptilorhyncus*)
** *P. p. orientalis*, *P. p. palawanensis*, *P. p. philippensis*, *P. p. ptilorhynchus*, *P. p. ruficollis* ha *P. p. torquatus*,
* *[[Pernis steerei]]*
** *P. s. steerei* ha *P. s. winkleri*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Leptodon

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad bargeded a ya d'ober ar genad :
* ar barged penn gris (*Leptodon cayanensis*)
** *L. c. *'cayanensis**' ha *monachus*,
* ar barged kolier gwenn (*Leptodon forbesi*).

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daou (2) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Muay thai

Ar **Muay Thai** peotramant **boks Thai** (thaï: มวยไทย, « boks ar bobl Tai ») zo un arz-emgannañ hag ur sport emgannañ bet diorroet e Thailand, ha brudet-bras er bed-holl hiziv an deiz. Un doare boks eo ma c'haller skeiñ gant an daouarn hag an treid evel meur a voks all, met ivez gant an daoulin hag an daouilin.
Chondrohierax

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
Daou spesad bargeded a ya d'ober ar genad :
* *[[Chondrohierax uncinatus]]*
** *C. u. mirus* hag ***uncinatus***,
* ar barged Kuba (*Chondrohierax wilsonii*).

O c'havout a reer en un takad hag a ya eus kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika ha Mec'hiko da hanternoz Arc'hantina (*C. uncinatus*) hag e reter Kuba (*C. wilsonii*).

## Notennoù ha daveennoù
Marina Brunello

**Marina Brunello** a zo bet ganet d'an 10 a viz Even 1994 e Lovere, e Proviñs Bergamo (Italia) .
He c'hoar Roberta Brunello hag he breur Sabino Brunello a zo c'hoarierion echedoù brudet ivez.
Mestrc'hoarierez echedoù italian .
Mestr FIDE (Maouezi) eo.
Kampionez Italia dindan 12 vloaz.

Kampionez Italia e 2008.

2 159 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Gwengolo 2009.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fartiennoù e 365Chess.com
* Pennad gant luc'hskeudennoù eus Marina Brunello, ChessBase news
* Ur bartienn
León (Spagn)

**León** a zo kêr-benn proviñs León e kumuniezh emren Kastilha ha León e gwalarn Spagn. Ur boblañs a 134,305 (2009) he deus ha keoded vrasañ ar broviñs eo. Kêr-benn Rouantelezh León e oa er Grennamzer.

## Anv
Dont a rafe an anv *León* eus ar ger latin *legio*, "lejion" en e stumm *legionem*, abalamour d'al *[[Legio VII Gemina]]*, al lejion roman a savas kêr. *Legionenses* a vez lavaret eus tud kêr e spagnoleg. 

## Istor
Da gentañ ne oa nemet ur c'hamp-arme roman, evit al *[[Legio VI Victrix]]*, war-dro 29 kt JK. Diwezhatoc'h, adalek ar bloaz 74, e voe kamp al *Legio VII Gemina*. Diboblet e voe kêr abalamour da aloubadeg al ledenez iberek gant ar vuzulmaned, met tapout a reas ul lañs nevez pa zeuas da vezañ ul lodenn eus Rouantelezh Asturiez. 

E 910 e krogas ur marevezh a bouez evit León, pa voe kêr-benn Rouantelezh León, daoust ma tigreskas pouez ar gêr adalek fin ar Grennamzer, abalamour ma voe echu an dizalc'hiezh goude unaniezh rouantelezh León gant hini Kastilha abaoe 1301.
Proviñs León

**Proviñs León** a zo ur broviñs e gwalarn Spagn, e gwalarn Kumuniezh Emren Kastilha ha León. Ur boblañs a 500 000 a dud he deus. Kêr León eo ar gêr-benn anezhi, gwechall kêr-benn Rouantelezh León .
Rouantelezh León

**Rouantelezh León** a oa ur stad dizalc'h e gwalarn Ledenez Iberia. Krouet e voe e 910 pa zilec'hias tierned kristen Rouantelezh Asturiez o c'hêr-benn eus Oviedo da gêr León. Kontelezh Portugal a zeuas da vezañ ur rouantelezh, dizalc'h diouti e 1139, tra ma oa bet kemeret proviñsoù ar reter e 1230 gant Rouantelezh Kastilha.

Etre 1296 ha 1301 e voe dizalc'h rouantelezh León adarre, ha pa voe adunanet gant Rouantelezh Kastilha e chomas ur rouantelezh betek 1833, evel ul lodenn eus Bro-Spagn. E dekred roueel an 30 a viz Du 1833 e selled ouzh rouantelezh León evel ul lodenn eus rannvroioù Bro-Spagn ha rannet e oa etre proviñsoù León, Zamora, ha Salamanca.

## Hiziv
E 1978 e voe bodet an teir froviñs-se eus León istorel gant c'hwec'h proviñs istorel Kastilha gozh d'ober Kumuniezh emren Kastilha ha León.

### XIvet-XIIvet kantved: kresk León


Restr:Map Iberian Peninsula 1000-fr.svg|c. 1000
Restr:Map Iberian Peninsula 1030-es.svg|c. 1030
Restr:Map Iberian Peninsula 1037-es.svg|c. 1037


Rouantelezh León a emledas adalek ar stêr Douro hag ar Sistema Central betek Extremadura a vremañ, nemet tud a vanke da adpoblañ ar vro hag ur gouelec'h didud e oa.

Kêr León a voe staget ouzh rouantelezh Asturiez war-dro kreiz an IXvet kantved a-drugarez da Ordoño Iañ en 856, ha gantañ e voe adsavet mogerioù kêr. E vab Alfonso III *el Magno* a renas war e lerc'h. Pa varvas hennezh e voe rannet rouantelezh Asturiez entre e vibien :
*García Iañ a gemeras León, Álava ha Kastilha, ha setu savet Rouantelezh León.
*Ordoño II a gemeras Galiza.
*Fruela II a gemeras Asturiez.

Pa varvas García Iañ en 914, hag eñ divugel, ez eas Ordoño II da León hag eno e voe anvet da roue gant ar bobl, ma c'haller soñjal e oa ar memes roue e Galiza evel e León, hag e voe degaset kêr-benn rouantelezh Asturiez eus Oviedo da León. Krouet e voe ur rouantelezh León nevez eta, Asturiez enni, tra ma chomas Fruela II en Asturiez.

Bec'h a savas entre Alfonso IV hag e vreur Sancho Ordóñez, rannet e voe rouantelezhioù Galiza ha León, mont a reas Sancho da repuiñ da Galiza en 926, ma kemeras kurunenn Galiza, ha dizalc'h e chomas ar vro-se betek e varv e 929. Pa varvas e tegouezhas gouarnerezh an div rouantelezh etre daouarn Alfonso IV adarre.

Bec'h a savas adarre diwezhatoc'h hag e 982 eo Bermudo II León a gemeras kurunenn Galiza. Brezel a voe ha trec'h e voe war Ramiro III León, ha setu adunanet an div vro. 
 
Goude savet ar rouantelezh nevez e kendalc'has an adc'hounit douar diwar-goust ar vuzulmaned, ha zoken diwar-goust rouaned kristen all evel rouantelezh Navarra.

## Pennad kar
*Rouaned León

## Notennoù
Gup penn gwenn

Ar **gup penn gwenn** (*Trigonoceps occipitalis*) a zo un evn-preizh eus Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Trigonoceps*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al en Afrika issahara.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar gup penn gwenn en urzhiad *[[Accipitriformes]]*, *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Falconiformes]]*.

## Daveennoù
Trigonoceps

***Trigonoceps*** a zo ur genad e rummatadur an evned-preizh, krouet e 1842 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad guped er genad-mañ : *Trigonoceps occipitalis*, anv skiantel ar gup penn gwenn, brosezat en Afrika a-bezh.

## Notennoù ha daveennoù
Bundesrat

Ar **Bundesrat** pe **Kuzul kevreadel** eo ar c'huzul ma vez bodet kannaded eus ar 16 *Länder* (*Bundesländer*) a ya d'ober Alamagn. E Kambr aotrouien Prusia e Berlin emañ sez ar Bundesrat.  Peter Müller, hag eñ Ministr-prezidant Saarland eo a zo prezidant ar Bundesrat er mare-mañ. Bep bloaz d'ar 1añ a viz Du e vez cheñchet prezidant ar Bundesrat, diwar poblañs al *Länder* eo e vez dibabet. Hag e kêrbenn al *Land* dibabet e vez aozet ar gouel broadel a vez d'an 3 a viz Here. Erlec'hier prezidant Alamagn eo prezidant ar Bundesrat. Pa vez votet er Bundesrat e vez votet dre vloc'hadoù en anv al *Land*. En degouezhioù ma c'hall izili ar Bundesrat kaout gwir da embann o veto e talvez chom hep votiñ kement ha votiñ a-enep. =

En holl ez eus 69 mouezh er Bundesrat : al *Länder* enno 7 milion a annezidi o deus 6 mouezh, ar re enno etre 6 ha 7 milion a annezidi o deus 5 mouezh, ar re enno etre 2 ha 6 milion hag ar re enno nebeutoc'h evit 2 vilion a annezidi o deus 3 mouezh. a annezidi o deus 4 mouezh. =

Gouarnamant ar c'hevread ar rank kinnig kement danvez-lezenn a zo d'ar Bundesrat a-raok ma vefe kinniget da izili ar Bundestag. Ma vez kinniget un danvez-lezenn enni galloudoù nevez d'al Länder hag a denn d'al lezenn-diazez e rank an danez-lezenn-se bezañ degemeret er Bundesrat (lezennoù asantiñ - *Zustimmungsgesetze*). E 1949 e oa 10% eus al lezennoù a dremene er Bundesrat, padal e oa 60% anezho e 1993, peogwir ez eus muioc'h-mui a lezennoù a dalvez en Alamagn a-bezh hag a denn ivez da c'halloudoù al *Länder*. Izili ar Bundesrat o deus gwir d'ar veto evit a sell ouzh an holl lezennoù-se, hag ivez gwir d'ar veto evit a sell ouzh kement lezenn all a zo (lezenn-klemm - *Einspruchsgesetz*). Da skouer e rank bezañ degemeret er Bundesrat kement lezenn a denn d'an tailhoù rannet etre ar c'hevread hag al *Länder*. Ar veto digargañ a c'hall bezañ nac'het gant dileuridi ar Bundestag, mete dav eo e vefe tizhet 2 drederenn eus dileuridi ar Bundestag evit hen ober.
Ar galloud veto a vez splann pa vez disheñvel ar muianiver er Bundesrat diouzh hini ar Bundestag, ha meur a wech eo c'hoarvezet. Neuze e c'hall an traoù bezañ stanket, peogwir ne c'hall ket ar Bundesrat bezañ divodet.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Edern (kumun)

**Edern**, **(A)n E'ern** e brezhoneg ar vro, zo ur gumun e Bro Gerne e kanton Brieg, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh. Er vroig Glazik emañ.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Le Pennec e anv, daou gure, Gouezec ha Kerdanet, ha Guelleven, beleg.
### 
#### Brezelioù .
* Spagn : mervel a reas ur gwaz eus ar gumun e 1811 hag unan all e 1828.
* Italia : mervel a reas ur gwaz eus ar gumun e 1859.
* Brezel Krimea : mervel a reas eizh gwaz eus ar gumun  abalamour d'ar brezel.
* Brezel 1870-1871 : daou waz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
* Trevadennoù : mervel a reas tri soudard eus ar gumun en Aljeria, unan en Indez-Sina e 1871, unan e Martinik e 1852
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 104 gwaz eus ar gumun, eleze 4,22% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Merval a reas triwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 23 a viz Genver 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-25-BO (anvet "Susfu" ha marilhet 41-24584) eus aerlu ar Stadoù-Unanet en Edern hag e Brieg; diwar an dek milour eus e baread e varvas daou, unan anezhe a zo douaret er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin (Bro-C'hall), c'hwec'h a voe tapet gant an Alamaned, an daou all a zeuas a-benn da achap.
#### Brezelioù didrevadennañ
;Brezel Aljeria
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Edern*, 1554.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* Edern e kumuniezh-kumunioù Bro C'hlazig
*  Edern war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Marianna Chierici

**Marianna Chierici** a zo bet ganet e 1990 en Italia .

Mestrc'hoarierez echedoù italian .
Mestr FIDE (Maouezi) eo abaoe 2006.

Kampionez Italia e 2009.

2 053 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Gwengolo 2009.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE ;
* He fartiennoù e Chessgames ;
* Pennad gant ul luc'hskeudenn eus Marianna Chierici, ''L'Italia Scacchistica'' .
Edern (sant)

**Edern** a oa ur manac'h a veve e Breizh e dibenn an . Hervez lod e oa genidik eus Iwerzhon, ha hervez tud all e oa eus Kembre. N’eo ket gwall anavezet e vuhez eta, ha ne reer ket anv anezhañ el levrioù boas diwar-benn Buhez ar Sent (Albert Le Grand, Dom Lobineau, Yann-Vari Perrot...). 

## E vuhez
Kement a ouzomp diwar-benn sant Edern a zeu eus ur pennad embannet e dibenn an  gant ur beleg, an aotrou François Plaine. Diazezet e oa ar pennad-se war ur werz eus Bro-Leon en enor da sant Edern ha war un eilskrid diwar un dornskrid a oa bet kavet e presbital Plouedern e dibenn an .

Goude bezañ bevet en tu all d’ar mor e teuas Edern da Vreizh, en amzer Alan Veur. Douarañ a reas war-dro 894 e goueled bae Douarnenez. Mont a reas en douaroù ha sevel ur peniti er c’hoadoù, el lec’h m’emañ kumun Edern bremañ. Diskouez a reer alies sant Edern war ur c’harv, a oa bet doñvaet gantañ hervez ar richenn. Ren a reas Edern ur vuhez manac’h reder-bro ha mervel a reas e Lannedern : eno emañ e vez hag e relegoù. E Plouedern, a lavarer, e voe lakaet sevel un iliz gant dug Breizh pa adkavas ar gweled eno, pareet gant ar manac’h, war-lerc’h bezañ kastizet gant Doue. 

Pedet e veze sant Edern evit pareañ kleñvedoù an daoulagad dreist-holl. Enoret e vez en ilizoù 
Edern, Lannedern, ha Plouedern, ha gwechall ivez en iliz Tremaouezan. D’ar 26 a viz Eost e vez goueliet.

## An anv
Kavout a reer roud eus an anv Edern en istor Kembre : Cunedda, roue Gwynedd, a oa mab da Edern, ha tad d’un Edern all ivez, saver rouantelezh Edeyrnion. Marteze e teue an anv kembraek Edern eus al latin *eternus*, « padus, hirbad ».

An anvioù evel Keredern, Mezedern, a gaver alies el lec’hanvadurezh vrezhonek, eo arabat klask enno ur roud eus sant Edern. Lec’hioù annezet gant tud anvet Edern e oant kentoc’h.

## Levrlennadur
* Dom Plaine, *Notice sur la vie et le culte de saint Edern*, Bulletin de la Société Archéologique du Finistère, XIX, 1892

## Liammoù diavaez
* Delwenn eus sant Edern war e garv
* Buhez sant Edern, gant Yves-Pascal Kastell, e lec’hienn Eskopti Kemper ha Leon

## Gwelet ivez
*Iliz Sant Edern (Lannedern)
*Edeyrn, anv kembraek ur sant brezhon er VIvet kantved
* an anv Edern
Pierre Desproges

**Pierre Desproges** (9 a viz Mae 1939 e Pantin - 18 a viz Ebrel 1988 e Pariz) a oa ur fentigellour hag ur skrivagner gall. Brudet e oa evit e fent lemm, speredek ha tagus war un dro. Ur spered dieub hag a c'halle goapaat ha godisañ n'eus forzh piv (politikourien an tu-kleiz koulz ha re an tu-dehou, etc) ha n'eus forzh petra (ar marv, ar c'hrign-bev, Doue, etc). Mervel a reas e 1988, klañv ma oa e skevent gant ar c'hrign-bev. Interet eo bet e bered Père Lachaise e Pariz.

## Buhez

## Pierre Desproges ha Breizh
N'ankouaas ket ar fentigellour ober fent gant ar rannvroioù. E meur a brezeg e ra anv eus ar brezhoneg zoken. Ar c'haner Alan Stivell (Alain Cochevelou) a voe unan eus an dud vrudet a voe godiset (jentil) da geñver prezegennoù entanet ar fentigellour teodet-kaer.

## Bommoù distaget gantañ
*On peut rire de tout, mais pas avec tout le monde.
*Tout dans la vie est une affaire de choix. Ça commence par la tétine ou le téton, ça se termine par le chêne ou le sapin.
*L’héroïsme est la seule façon de devenir célèbre quand on n’a pas de talent. 
*Il ne faut pas désespérer des imbéciles. Avec un peu d’entraînement, on peut arriver à en faire des militaires.
*Tous les matins, j'apporte à ma femme le café au lit. Elle n'a plus qu'à le moudre.
*La bigamie, c'est quand on a deux femmes, la monotonie, c'est quand on n'en a qu'une.
*Plus cancer que moi, tumeur.
*Pierre Desproges est mort d'un cancer. Étonnant non?

## Oberennoù
**[[Des Femmes qui tombent]]*, 1985, (romant)
**La Minute nécessaire de monsieur Cyclopède*, 1995,adembannet e 1999 ; 
**L'indispensable encyclopédie de monsieur Cyclopède* (DVD)
**Les Bons Conseils du professeur Corbiniou*
**[[Le Tribunal des flagrants délires|Les Réquisitoires du Tribunal des flagrants délires]] en deux volumes*. 
**[[Chroniques de la haine ordinaire]]* (levr ha CD)
**Manuel du savoir-vivre à l'usage des rustres et des malpolis* (levr)
**Vivons heureux en attendant la mort* (levr)
**Dictionnaire superflu à l'usage de l'élite et des biens nantis* (levr)
**Pierre Desproges, La scène* (CD)
425

1178 *Ab Urbe Condita* = **425** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer Reter : Theodosius II 
* Impalaer ar C'hornôg ː anvet eo Valentinian III (Placidius Valentianus) d'an 23 Here 425, dindan adrenerezh e vamm Galla Placidia 
* Koñsuled ː Theodosius II Aug. XI (Reter) & Placidius Valentinianus I (Kornôg)
* 9 Gouere 425 ː torret eo divizoù Johannes gant Valentinian III.
* Felix zo lakaet e penn arme ar c'hornôg gant Galla Placidia

#### Britannia romana
* Vortigern (?)

#### Bro-Skos
* Fergus II

#### Galia
* Aetius zo savet da gont gant Galla Placidia. 
* Roue ar Wizigoted en Akitania : Teodorig Iañ. Lakaat a ra seziz war Arle, met skarzhet eo gant Aetius.
*Roue ar Franked ː Pharamond ?

#### Spagn
* Aloubet ez eus ul lodenn eus kreisteiz Spagn gant ar Vandaled.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

#### Sina
* To-pa Tao, roue ar Wei.

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
* Adstummet eo gant Theodosius II skol-veur Kergustentin (bet diazezet gant Kustentin Iañ) ː dek kador evit gramadeg latin, dek evit gramadeg henc'hresianek, teir evit prezeg latin, pemp evit prezeg henc'hresianek, ur gador evit prederouriezh, div evit gwirioù.

## Relijionoù
* Sul-Fask ː Roma ː 19 Ebrel; lec'hioù all ː 22 Meurzh
*Selestin Iañ

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 425|Ganedigezhioù 425]]

## [[:Rummad:Marvioù 425|Marvioù 425]]
* Johannes ː lakaet d'ar marv e Aquileia war urzh Galla Placidia

## Daveoù
__NOTOC__
424

1177 *Ab Urbe Condita* = **424** goude J.-K.

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Meurzh hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her

## Darvoudoù

### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar C'hornôg : Johannes 
* Impalaer ar Reter : Theodosius II 
* Koñsuled ː Victor (Reter) & Flavius Castinus (Kornog)
* Johannes zo tapet e Ravenna gant an arme kaset gant Theodosius II.

### Galia
### Spagn
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask ː 06 Ebrel
*Selestin Iañ

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 424|Ganedigezhioù 424]]

## [[:Rummad:Marvioù 424|Marvioù 424]]

## Daveoù
__NOTOC__
423

1176 *Ab Urbe Condita* = **423** goude J.-K.

Bloavezh boutin, o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ul Lun.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar C'hornôg : Flavius Honorius (betek ar 15 Eost 423). Heuliet gant Yann (Johannes)
* Impalaer ar Reter : Theodosius II 
* Koñsuled : Flavius Avitus Marinianus (Kornôg) & Asclepiodotus (Reter)
* Aelia Eudocia zo anvet da *Augusta* (= Impalaerez)
* Mont a ra Galla Placidia gant he bugale da glask repu e-kichen he niz Theodosius II, e Kergustentin.

#### Britannia Romana

#### Galia
* Roue Wizigoted Akitania, e Toloza : Teodorig Iañ.

#### Spagn

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask : 15 Ebrel
*Pab : Selestin Iañ

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 423|Ganedigezhioù 423]]

## [[:Rummad:Marvioù 423|Marvioù 423]]
* an impalaer Honorius Iañ
* Eulalius, eneppab bet diskaret.

## Daveoù
__NOTOC__
Les Shadoks

***Les Shadoks*** a zo un heuliad tresadennoù-bev gallek, 208 degouezh ennañ, 2-3 munutenn anezho, krouet gant Jacques Rouxel, hag embannet gant AAA (*Animation Art-graphique Audiovisuel*) eus 1968 betek 1973 (tri c'houlzad a vo skignet). 
Kenderc'hel a reas goude troioù-kaer ar Shadoked e miz Genver 2000 war Canal+ (evit ur pevare koulzad) hag adskignet e voe gant Cartoon Network.

## Endro
Ar Shadoked a zo doareoù laboused ront gant divaskell bihan-bihan ha gant pavioù hir-mat. Ne ouzer ket re vat petra eo orin pe ster o anv : a-hervez e vefe un doare dave d'ar c'habiten Haddock.

O c'hevezerien, ar Gibied, a zo ur spesad speredekoc'h egeto a-bell. Anvet int Gibi, diwar an doare saoznek da zistagañ berradur "Great-Britain" (Breizh-Veur). Gallout a reont tabutal etrezo en doare dispac'hel a-walc'h; dre eskemm o zok pompad (termenet eo ar Gibi gant e dok hag ur morfologiezh-den). O brasañ ober a zo sevel mekanikoù efedus-tre evit o dudi, ha c'hoarzhin eus oberezhioù ar Shadoked.

E pep koulzad e vez gwelet ar Shadoked en o zroioù-kaer evit, da skouer, cheñch planedenn... Diaes e vo dezho !

## Tudennoù pennañ
* Ar Mestr Shadok
* Ar C'helenner Shadoko
* An Divinour Plomber
* Ar Shadok Martolod
* Ar Shadok Poblañs

Danevellet e veze o zroioù-kaer gant an aktour gall Claude Piéplu.

## Brezhoneg
Er bloaz 2000 e oa bet troet darn eus ar rannoù e brezhoneg, gant Yvon Gourmelon, ha skignet gant France 3 Breizh.
Gerard Butler

**Gerard Butler** zo un aktour sinema. Ganet eo bet an 13 a viz Kerzu 1969 e Paisley, Bro-Skos. 
## Filmadurezh

* 1997: *Mrs. Brown*
* 1998: *Fast Food*
* 1998: *Tale of the Mummy*
* 1998: *Little White Lies*
* 1998: *The Young Person's Guide to Becoming a Rock Star*
* 1999: *Please!*
* 1999: *Lucy Sullivan Is Getting Married*
* 1999: *One More Kiss*
* 1999: *The Cherry Orchard*
* 2000: *Harrison's Flowers*
* 2000: *Dracula 2000*
* 2001: *Jewel of the Sahara*
* 2001: *Attila*
* 2002: *Shooters*
* 2002: *The Jury*
* 2002: *Reign of Fire*
* 2003: *Lara Croft: Tomb Raider*
* 2003: *Timeline*
* 2004: *Dear Frankie*
* 2004: *The phantom of the opera*
* 2005: *The Game of Their Lives*
* 2005: *Beowulf & Grendel*
* 2007: *300*
* 2007: *Butterfly on a Wheel*
* 2007: *P.S. I Love You*
* 2008: *Nim’s Island*
* 2008: *RocknRolla*
* 2009: *The Ugly Truth*
* 2009: *Gamer*
* 2009: *Law Abiding Citizen*

## Liammoù diavaez

* Gerard Butler war an Internet Movie Database
* GB Gals
Kanol Mozambik

**Kanol Mozambik** zo ul lodenn eus Meurvor Indez etre enezenn vras Madagaskar hag aod kevandir Afrika, ha Mozambik ent-resis. En he lodenn strishañ he deus 400 km ledander, etre Angoche (Mozambik) ha Tambohorano (Madagaskar). En he lodenn ledanañ he deus betek 950 km led. Eus an norzh d'ar su he deus 1 600 km hed. En he donañ he deus 3 292 metr donder. Ur redenn-vor domm a dremen enni, eus an norzh d'ar su.

## Inizi
* Komorez
** Grande Comore (Ngazidja)
** Mohéli
** Anjouan
** Mayotte (e dalc'h Bro-C'hall)
* Inizi all dalc'het (dalc'het gant Bro-C'hall, lodek en Inizi Strewet:
** Îles Glorieuses
** Juan de Nova 
** Enez Europa 
** Bassas da India
Kannerez

Ur **gannerez** zo ur plac'h a gann an dilhad. Daou zoare zo da gompren ar ger *[[kannañ]]* amañ: pe ar plac'h a laka an dilhad gwenn-kann, pe an hini a sko war ar c'houez gant ur c'holvazh (gwalc'h/bazh). 

E kouentoù dalc'het gant leanezed e veze kemeret dilhad lous a veze roet da gannañ da verc'hed fiziet enne hag a veze implijet a-wechoù tost evel sklavezed.

## E Breizh

Gwechall e veze kannet dilhad gant ar merc'hed en ur poull-kannañ pe en ur wazh. 
Gweladennet e vez hiziv kanndioù Pontrev (n'int ket tier e gwirionez) ha lec'hioù all.

### Mojenn
Kannerezed-noz a veze gwelet en-dro d'ar poulloù haga c'halle beuziñ ar baotred a glaske merc'heta ouzh skleur al loar. 

## E kêr
Labourat a rae ar merc'hed e kanndioù a oa gwir dier, ma veze tomm berv ha brevus al labour.

## Liverezh
Plijout a rae d'al livourien poltrediñ kannerezed: brudet eo re al livourien c'hall Jean Siméon Chardin (en  kantved) hag Edgar Degas (en ).


Jean-Baptiste Siméon Chardin 019.jpg|*Kannerez*, Chardin (~1735)
The_Spaniards_92-La_Lavandera.jpg|Kannerez en *Los Españoles pintados por sí mismos* (1851)
Edgar Germain Hilaire Degas 085.jpg|*Div gannerez*, Edgar Degas (~1877)
H J Y King Geese.jpg|*Ar gwazi ranell*, Yeend King (1855–1924)
Abram_Jefimowitsch_Archipow_002a.jpg|*Ar c'hannerezed*, Abram Arkhipov (1962-1930)


## Pennadoù kar

* kouez
* kannerez-noz
* Catarina Segurana, kannerez ha harozez
Edeyrn

**Edeyrn** zo un anv-bihan kembraek, kar d'an anv brezhonek Edern.

## Sant
Manac'h e oa Edeyrn, ha keneil d'ur sant all anvet Isan, pe Isian, pe Isien.
Ganto e vije bet savet iliz Llanisien (hiziv ur c'harter en hanternoz Kerdiz) da gentañ. Gant sant Edeyrn, hervez a gonter, e vije bet savet iliz kentañ Llanedeyrn goude.

## Lennegezh

**Edeyrn*, breur Gwyn ap Nudd, er Mabinogion, en danevell Culhwch ac Olwen

**Dosparth Edeyrn Davod Aur*, ur skrid faltazius gant Iolo Morganwg en XIXvet kantved
**Edeyrn ag Efnisien*, anv daou zen e-barzh Harry Potter e kembraeg, kemeret dre fent abalamour d'an daou sant brezhon eus ar VIvet kantved.

## Lec'hanvadurezh
*Llanedeyrn, ur gêriadenn er reter da Gerdiz gwechall, bremañ ur c'harter eus Kerdiz.
*Edeyrnion, kombod kozh en hanternoz Kembre.

## Pennad kar
*Efnisien
Llanedeyrn

**Llanedeyrn** a oa ur gêriadenn, ha bremañ ur c'harter e reter Kerdiz, e Kembre.

## An anv
Dont a ra an anv, a greder, eus hini ur manac'h brezhon eus ar VIvet kantved, anvet Edeyrn. Gant e gile Isan pe Isian, diazezer Llanisien, en dije avielet ar vro, ma voe savet gante pep a barrez ha pep a iliz enne.

## Liammoù diavaez
* Population Statistics (1841 - 1891)
* https://web.archive.org/web/20091205195949/http://www.dragonontheweb.com/llanedeyrn_history.html
* https://web.archive.org/web/20091024081224/http://www.houses-for-rent-wales.org/llanedeyrnpentwyn.html
Llanisien

**[[Llanisien (Sir Fynwy)]] zo ur gêriadenn e [[Sir Fynwy]].*

**Llanisien** zo ur c'harter en hanternoz Kerdiz e Kembre. Brudet eo da vezañ ur c'harter tud pinvidik hag eus an tu dehoù saozgar.

Eno emañ ti ar chadenn skinwel kembraek, S4C, ha burevioù an Eisteddfod Vroadel.

## Istor
Gwechall, a-raok kresk Kerdiz, e oa ur barrez istorel. Dont a ra an anv eus ur sant Nisien.
Ready-made

***Ready-made*** a reer eus kement objed bet dibabet gant un arzour ha lakaet da oberenn arzel gantañ. Ar re gentañ a voe krouet gant Marcel Duchamp, ha meur a arzour en deus implijet an teknik-se war e lerc'h. *[[Roue de bicyclette]]* (1913) eo ar *ready-made* kentañ bet savet gant Marcel Duchamp, daoust ma rae *ready-made skoazellet* anezhi. *[[Fontaine]]*, savet gantañ e (1917) a voe ar ready-made brudet kentañ.
En ur brezegenn a zistagas er *[[Museum of Modern Art]]* e 1961 e lavaras Duchamp e oa hervezañ daou seurt *ready-made* : ar re skoazellet (*ready-made aided*), ma ouzhpenne un draig bennak hag ar re gemm-ouzh-kemm (*reciprocal ready-made*), da ziskouez an diforc'h a zo etre un oberenn arzel hag ur *ready-made* (implijout ul livadur gant Rembrandt da daol da feriñ, da skouer).

Sevel un oberenn *ready-made* a dalvez kement ha mont a-enep da reolennoù diazez an arzoù evel ar barregezhioù (da livañ, da skouer), ar fil, hag ar pezh a dalvez sevel un oberenn. Gant ar *ready-made* ez eo trawalc'h envel ha lakaat war ziskouez. Dibab un dra, degas kemmoù d'ar gendestenn ha da statud an traoù eo perzhioù nemeto an arzourien a sav oberennoù *ready-made*. Trawalc'h eo dezho lavarout *un oberenn arzel eo*. Sevel ur *ready-made* a dalvez ivez ez eo pouezusoc'h ar mennozh evit an oberenn hec'h-unan : Duchamp a lakaas *[[Fontaine]]* (1917) da vezañ brudet dre dapout luc'hskeudennoù anezhi, padal e oa bet kollet an oberenn orin. Pa ziskouezas anezhi en-dro er bloavezhioù 1960 e tiskouezas eilskeudennoù nemetken. 

Duchamp a lavaras ivez ne oa netra kenedus en e oberennoù *ready-made* met kentoc'h digasted. 
Oberennoù ready-made a voe savet ivez gant arzourien dada evel Man Ray, Kurt Schwitters pe Francis Picabia, har arzourien al luskad dreistgwirvoudel. 

Arzourien bet levezonet gant oberennoù *ready-made* Duchamp :
* Sylvie Fleury 
* Jeff Koons 
* Bertrand Lavier
* Bruce Nauman
* Achille Castiglioni
* Franck Schreiner
* Arman
* Joseph Beuys
* Tracey Emin
* Damien Hirst
* Nam June Paik
* Wolf Vostell
Yr Ysgwrn

Un ti-ferm war-dro un hanterlev er reter da Drawsfynydd eo ** Yr Ysgwrn** e Gwynedd e Kembre. Ti ar barzh Hedd Wyn e oa, ha kerent dezhañ eo a zo perc'henned. 
Ar Gador Zu (kador barzh Eisteddfod Genedlaethol e Penbedw, 1917) a weler er saloñs. Degouezhout a reas-hi gant an tren eus Liverpool gant ur pezh lien du warni.

## Film

Tammoù eus ar film Hedd Wyn zo bet filmet gant Paul Turner en ti pe war-dro Yr Ysgwrn.
Kurunidigezh gant spern

**Kurunidigezh gant spern** (*Incoronazione di spine* en italianeg) zo un eoullivadur war lien graet e 1607 gant Michelangelo Merisi da Caravaggio ha miret e Kunsthistorisches Museum Vienna: gwechall e oa e dastumad ar markiz Vincenzo Giustiniani.

E-kreiz e weler daou zen o vazhata Jezuz hag o vont da lakaat ar gurunenn spern war e benn. 

En tu kleiz ez eus un den harnezet oc'h arvestal outo, hag a zo hañval e zoare ouzh hini ar prokonsul Egeas en daolenn Crocefissione di Sant'Andrea.
Wilfred Owen

**Wilfred Edward Salter Owen**, ganet d'an 18 a viz Meurzh 1893 e Croesoswallt ha lazhet er Brezel-bed kentañ d'ar 4 a viz Du 1918, zo ur barzh saoz, a orin kembreat, marvet en Ors (departamant Norzh, Bro-C'hall). Unan eus gwellañ barzhed ar brezel-se eo. 

## E wrizioù e Kembre
E eontr Edward Shaw Owen en doa c'hoariet mell-droad e skipailh Kembre. 
Hervez an istorourez Hafina Clwyd e 'Rhywbeth Bob Dydd', e kustume Wilfred mont da vakañsiñ da di-ferm Glan Clwyd, e Rhewl e-kichen Rhuthun.
 
## E vuhez
Ur pennad e voe kelenner saozneg e Bourdel ma reas anaoudegezh gant ar skrivagner anarkour Laurent Tailhade, ha kenskrivañ e galleg a rejont.

## E varzhoniezh
Disheñvel-mat e oa e vouezh diouzh hini Rupert Brooke a gane meuleudi d'ar brezel. 
Kamarad e oa d'ar varzhed Siegfried Sassoon ha Robert Graves .

Lazhet e voe Wilfred Owen ur sizhun a-raok fin ar brezel. Isletanant er *Manchester Regiment* e oa. Pa sone kleier ar peoc'h en iliz parrez e tegouezhe ar c'heloù eus e varv d'e dud. 

## Oberennoù
**The Poems of Wilfred Owen, edited with a Memoir and Notes by Edmund Bluden*, London, Chatto & Windus, 1952.
Gwyn ap Nudd

**Gwyn ap Nudd** (a-wechoù, ha gwechall, **Gwynn ap Nudd**), un den hag a zo anv anezhañ e mojennoù kozh Kembre, a zo roue Annwn, ar Bed All, hag an *[[Y Tylwyth Teg|Tylwyth Teg]]* (an Dud Vadelezhus), ar boudiged. 

## E droioù
E Kulhwch hag Olwen‎ e sikour ar roue Arzhur da chaseal Twrch Trwyth, an hoc'h-gouez.

## Liammoù diavaez
* Vindos: etimologiezh hag istor Vindos, liammet ouzh Gwynn ap Nudd ha Fionn mac Cumhaill

## Daveoù
Koan Diwezhañ

**Ar Goan Diwezhañ**, pe **Ar Goan Ziwezhañ** (*[[Ultima Cena]]* e latin hag en italianeg), eo ar goan a voe debret gant Jezuz hag e zaouzek abostol a-raok dezhañ bezañ harzet ha kaset d'ar marv, hervez a zo kontet en Aviel. En ul lec'h anvet cenaculum (cenacolo en italianeg) eo e c'hoarvezas ar pred, a seblant bezañ ul lec'h ma en em gavas an dud-se ouzhpenn ur wech.

## En Aviel
Meneget eo ar goan-se en Aviel: 
* en Aviel Mazhev (26, 26-28) 
* en Aviel Yann :

* Er pevar Aviel ez eus anv eus disklêriadur Jezuz a embann e vo trubardet gant un diskibl dezhañ. 

## Ar goan
E-kerzh ar goan-se ez eus anv eus kemer bara ha gwin hag eus Jezuz en dije lavaret *Grit kement-se e koun din-me*. Hervez an Ilizoù eo neuze e voe savet sakramant an Eukaristiezh. 

Ar *c'halir santel* a vez lavaret abaoe eus ar gib ma voe evet gwin, hag aze emañ gwrizienn ar mojennoù diwar-benn ar Graal Santel. 

Krouet ha savet e oa Sakramant an Aoter en nozvezh-se. Prederiet e vez war ar grouidigezh hag ar savidigezh-se gant ar Misterioù Goulaouus.

## Lid
Eñvoret e vez ar Goan Diwezhañ gant ar pab hag an dud a Iliz da Yaou Gamblid, pa vezont o walc'hiñ treid tud paour (trizek a-wechoù) hag o servij koan dezho. 

## Ar Goan Diwezhañ en Arzoù
**Gwelout ar pennad: [[Ar Goan Diwezhañ (arz)]]*

Livet eo bet an darvoud gant kalz arzourien adalek dibenn ar Grennamzer.
Livañ ar Goan Diwezhañ a veze graet evit kelenn an dud ha stourm ouzh an disivouderien a zistaole sakramant an aoter. Adalek an Azginivelezh e teuas da vout unan eus sujedoù pennañ al livourien. 
Peurvuiañ e weler an daouzek abostol, ha Yann an Avielour en e gichen. Alies e c'haller anavezout Judaz ivez. 

Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|*[[Il Cenacolo]]*, Ar Goan Diwezhañ (1494-1498)Leonardo da Vinci (1452-1519)Tempera war blastr, 460 × 880 cmIliz Santa Maria delle Grazie, Milano, Italia
Rostock

**Rostock** zo ur gêr e hanternoz Alamagn. Kêr vrasañ stad Mecklenburg-Vorpommern eo. E 2006 e oa 200 414 den o chom enni.

En em astenn a ra Rostock war ribl ar stêr Warnow, a-hed un 20 km bennak, betek genoù ar stêr-se ; Warnemünde, ur c’harter eus Rostock, zo ur porzh bras war aod ar Mor Baltel. Rostock eo eil porzh brasañ Alamagn war ar Mor Baltel hiziv, goude Lübeck. 

Savet e voe en , gant Slaved, dindan an anv polabek *Roztoc*, a dalveze "lec’h ma’z eo ledan ar stêr". Diwezhatoc’h e teuas da vezañ unan eus kêrioù an Hansa, ar c’hevre kenwerzhel galloudus a unane kêrioù bras war aodoù hanternoz Europa evel Bremen pe Hamburg. Skol-veur Rostock a voe savet e 1419.

## Tud vrudet
E Rostock eo ganet
* Gebhard Leberecht von Blücher (1742 - 1819), jeneral prusian.
* Joachim Gauck (1940 - ) anvet da Brezidant kevreadel ar Republik e 2012.
* Jan Ullrich (1973 - ), reder marc'h-houarn, gounezet gantañ Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1997.
Erfurt

**Erfurt** a zo ur gêr eus Alamagn krouet en , ma tremen ar stêr Gera. Kêrbenn Thüringen eo. Kêr vrasañ Thüringen eo ivez, hag unan eus an teir meurgêr a zo e Thüringen, an div all o vezañ Gera ha Jena. Ouzhpenn servijoù melestradurel al *Land* e kaver enni lez-varn gevreadel al labour.

## Istor

Meneget eo anv Erfurt evit ar wech kentañ en un diell ofisiel eus 742. Nebeut amzer goude ma vefe bet savet e teuas da vezañ kêr bouezusañ Thüringen, daoust ma chomas e diavaez al land betek 1944. E 755 e voe kendeuzet eskopti Erfurt ha hini Mainz. Erfurt a voe ul lodenn eus priñselezh Mainz betek 1802 ha goude-se e voe ul lodenn eus Prusia, nemet etre 1806 ha 1814, ma voe renet gant ar C'hallaoued. 

Da gouent Aogustined Erfurt ez eas Luther d'ar 17 a viz Gouere 1505. Tri bloaz e chomas eno, hag ur wech lakaet da veleg ez eas da studiañ da Wittenberg. 

E 1808 en em gavas Napoleon hag an tsar Aleksandr hag e tivizjont kenderc'hel gant an emglev a oa etrezo abaoe m'o doa sinet feur-emglev Tilsit.

## Armerzh
Diazezet eo armerzh Erfurt war ar velestradurezh, al liorzhouriezh hag ar servijoù. En Erfurt e vez aozet ivez eil foar vrasañ Alamagn, hini Leipzig o vezañ an hini vrasañ. En Erfurt e kaver ivez sez meur a vedium (hini *Kinderkanals* ha hini meur a chadenn skingomz hag a gazetenn bedemziek). 

## Da weladenniñ
En Erfurt e kaver sinagogenn goshañ Europa, hag a voe savet e-tro 1100. Hiziv an deiz e c'haller gwelout enni Teñzor Erfurt. Brudet eo an div iliz *Mariendom* ha *Severikirche*, hag a zo tost-tre an eil ouzh eben. Brudet eo ivez ar pont Krämerbrücke, a-us d'ar stêr Gera. Warnañ ez eus 32 di. Savet e voe e 1325, hag en daou benn anezhañ e oa un iliz. Hiziv an deiz e vez implijet c'hoazh unan anezho, anvet *Ägidienkirche*. 

## Deskadurezh
E 1392 e voe krouet skol-veur Erfurt. Serret e voe e 1816 ha digoret en-dro e 1994. Martin Luther a studias enni.

## Tud vrudet
* Johann Jakob Bernhardi, louzawour
* Alexander Beyer, aktor
* Reinhard Gehlen, jeneral
* Oskar von Hutier, jeneral
* Alfred Weber, sokiologour
* Max Weber, sokiologour
* Richard Wetz, sonaozer

## Gevellerezh
Liammoù he deus Erfurt gant ar c'hêrioù-mañ :
*  
*  
* 
* 
*  
* 
*  
*  
*  
* 
* 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Erfurt
* Luc'hskeudennoù eus Erfurt
Terra Eco

**Terra Eco** a zo ur gelaouenn viziek c'hall. embannet e vez bep miz war internet hag er stumm paper. Krouet e oa bet d'ar 5 a viz Genver 2004 gant tregont kazetenner a vicher. Ar pal a zo e c'helfe an holl kompren an ekonomiezh, hag adlakaat an den hag an endro e-kreiz an ekonomiezh. Ekonomiezh, sokial hag endro, da lavaret eo 3 fennahel an diorroadur padus.

Pa voe krouet e oa anvet **Terra Economica**, abaoe eo bet adanvet *Terra Eco* evit ar stumm nevez, d'an 2 a viz Meurzh 2009. Abaoe Genver 2004 ne veze kavet nemet en un nebeud lec'hioù gwerzh e Naoned hag e Pariz ha dre goumanant hepken. Terra Eco a zo ur stumm adwelet ha kresket, gant 84 pajenn, posupl eo kavout anezhañ e Bro-C'hall a-bezh ha dre goumanant. Moullet e vez war paper adimplijet da 60%.

## Alc'hwezioù evit lenn

Evit ar gelaouenn ez eo an ekonomiezh un elfenn ret evit kompren hor bed a-vremañ . Klask a reont neuze displegañ en un doare simpl an darvoudoù ekonomikel bras hag an diorroadur padus. Kinnig a reont teuliadoù, doserioù hag enklaskoù disheñvel diouzh re ar c'helaouennoù ekonomikel boas ("Climat : 10 raisons d'espérer, ""La nature a-t-elle un prix ?", "Quel avenir pour l'automobile ?", "Le palmarès des plus petites fortunes de France", "Bourse, quand les entreprises coupent le cordon", "Vendeurs de délocalisations"...)

## Tuadur
Hervez Terra Economica ez eo graet an ekonomiezh evit an den hag an endro, ha n'eo ket ar c'hontrol. Klask a reont komz en un doare ekologel ha sokial eus an ekonomiezh.

## Daveoù


## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel ''Terra Eco''.
Aquila (erer)

**Ur pennad [[Aquila]] 'zo ivez.*

***Aquila*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ erered, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Unnek spesad erered a ya d'ober ar genad :
* *[[Aquila adalberti]]*,
* *[[Aquila africana]]*,
* *[[Aquila audax]]*
** *A. a. *'audax*** ha ''fleayi'',
* an [[erer meur]] (''Aquila chrysaetos'')
** ''A. c. canadensis'', ***chrysaetos***, ''daphanea'', ''homeyeri'', ''japonica'' ha ''kamtschatica'',
* an [[Erer-Bonelli]] (''Aquila fasciata'')
** ''A. f. '''fasciata*** ha *renschi*,
* *[[Aquila gurneyi]]*,
* an erer skoazioù gwenn (*Aquila heliaca*),
* an erer-stepennoù (*Aquila nipalensis*)
** *A. n. *'nipalensis*** hag ''orientalis'',
* ''[[Aquila rapax]]''
** ''A. r. belisarius'', ***rapax**' ha *vindhiana*,
* *[[Aquila spilogaster]]*,
* *[[Aquila verreauxii]]*.

Pemzek (15) issepsad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Aquila

***Aquila*** eo anv latin an erer.

* En evnoniezh, ***[[Aquila (erer)|aquila]]*** 
* E steredoniezh, anv latin Steredeg an Erer.

## Tud
* pried Priscila, unan eus kenlabourerien gentañ Paol Tars
* **[[Aquila (Bibl)|Aquila]]**, un den a droas ar Bibl en IIvet kantved, 
* Aquila pe **[[Agila II|Agila]]**, mab d'ar roue wizigot Witiza en VIIIvet kantved e Katalonia a vremañ.

## Lec'hioù
### 
* **[[Aquila d'Arroscia]]**, kumun en proviñs Imperia, 

* **[[L'Aquila]]**, kumun ha kêr en Italia en Abruz, pennlec'h ar broviñs heñvelanvet.
* **[[Proviñs L'Aquila]]**,  ar broviñs en Italia ma'z eo  pennlec'h  kêr L'Aquila.

### 
* **[[Aquila (Veracruz)|Aquila]]**, kumun e stad Veracruz
* **[[Aquila (Michoacán)|Aquila]]**, e stad Michoacán

### 
* **[[Aquila (Tessino)|Aquila]]** zo ur gumun gozh e Suis e kanton Ticino, hiriv e kumun Blenio.

## Pennad kar
* águila, anv spagnolek
Groove Boys

**Groove Boys** a zo anv ur strollad breizhat ennañ 14 pe 15 soner (6 bombard, 3 pe 4 binioù, ur saksofon, div drompilh, taboulinoù tredan hag ar groove box), krouet eo bet en hañvezh 2002. Meskañ a reont sonerezh ar bloavezhioù 1980 gant sonerezh Breizh (bombard ha binioù). Embannet o deus un albom *live* anvet **C'est quoi ton machin ?** gant 18 ton.

Kemeret o deus perzh e meur a abadenn, war Europe 2 gant Arthur, er skinwel war France 3 ha TV Breizh. Bet int en ur radio er Republik Tchek zoken. Sonet o deus e meur a festival bras ivez, e 2004 en Erer Kozh gant ar Fabulous Trobadors, e 2006 hag e 2007 e Festival des Terre Neuvas e Bowidel, e 2008 e Brest 2008 hag er Celtival du Don etzeterra, e 2009 en Emvod ar Gelted hag e Gouel Kan ar Vartoloded.

## Pladennrolladur
**Groove noz 3*, 4 zon a zo warni (*Le Jerk*, *Gimme Gimme Gimme*, *Partenaire particulier*, *La soupe aux choux*) hag ur video c'hlip ouzhpenn (Medley Boney M Megamix)
* 2009 : *C'est quoi ton machin ?* , un albom *live* enrollet e-pad div abadenn (er Forest-Fouenant hag e Gwipavaz).

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Hieraaetus

***Hieraaetus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ erered, krouet e 1844 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad evned-preizh a ya d'ober ar genad :
* erer Ayres (*Hieraaetus ayresii*),
* erer Aostralia (*Hieraaetus morphnoides*),
* an erer korr (*Hieraaetus pennatus*),
* *[[Hieraaetus wahlbergi]]*,
* *[[Hieraaetus weiskei]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Spizaetus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Pevar spesad erered a ya d'ober ar genad :
* *[[Spizaetus isidori]]*,
* *[[Spizaetus melanoleucus]]*,
* *[[Spizaetus ornatus]]*
** *S. . *'ornatus*** ha ''vicarius'',
* ''[[Spizaetus tyrannus]]''
** ''S. t. serus'' ha ***tyrannus**'.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

Un nebeud spesadoù a zo bet dilec'hiet e genadoù all :
* *[[Aquila africana]]*
* *[[Nisaetus alboniger]]*, *[[Nisaetus bartelsi|bartelsi]]*, *[[Nisaetus floris|floris]]*, *[[Nisaetus kelaarti|kelaarti]]*, *[[Nisaetus lanceolatus|lanceolatus]]*, *[[Nisaetus nanus|nanus]]*, *[[Nisaetus nipalensis|nipalensis]]*, *[[Nisaetus philippensis|philippensis]]* ha *[[Nisaetus pinskeri|pinskeri]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Águila

**Águila** eo anv an erer e spagnoleg.

### Lec'hanvadurezh
* Águila (Sierra de Navarro), ur menez e kumun Requena, e proviñs Valencia;
* Águila (Bajo Maestrazgo), ur menez e Bajo Maestrazgo;
* *Isla Águila*, anv spagnolek Enez Speedwell, unan eus inizi Maloù.

### Tud
* Juan del Águila y Arellano (1545–1602), soudard spagnol;
* Bernardo Ibáñez Águila (1902–1983), kelenner ha kannad chileat;
* Emilia Águila Moya (1860–1940), pried Victoriano Huerta, prezidant Mec'hiko;

### Bier
* Cerveza Águila, bier e Colombia;
* Cerveza El Águila, bier e Spagn, prenet gant Heineken hag adanvet Águila Amstel.

### A bep seurt
* Águila Ammunition, un embregerezh munisionoù meksikan

### Pennadoù kar
* Águilas
* Aquila
Erer du

**Gwelout ar pennad [[erer]] ivez.*
An **erer du** a zo un evn-preizh, *Ictinaetus malaiensis* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Ictinaetus*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous pergen Azia ar Su hag ar gevred.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an erered en urzhiad *[[Falconiformes]]* pe *[[Accipitriformes]]*.

## Dave
Milvus

***Milvus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1799 gant an evnoniour gall Bernard-Germain de Lacépède (1756-1825).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad bargeded a ya d'ober ar genad :
* *[[Milvus aegyptius]]*
** *M. a. *'aegyptius* ha *parasitus*,
* *Milvus migrans* ([[barged du]])
** *M. m. affinis*, *formosanus*, *govinda*, *lineatus* ha ***migrans***, 
* *Milvus milvus* ([[barged ruz]])
** *M. m. fasciicauda* ha *milvus''. 

## Liammoù diavaez
Circaetus

***Circaetus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
* ar skoulerer Beaudouin (*Circaetus beaudouini*),
* ar skoulerer louet (*Circaetus cinerascens*),
* ar skoulerer gell (*Circaetus cinereus*),
* ar skoulerer roudennek (*Circaetus fasciolatus*),
* ar skoulerer-hañv (*Circaetus gallicus*),
* ar skoulerer jave du (*Circaetus pectoralis*),
* *[[Circaetus spectabilis]]*
** *C. s. batesi* ha *C. s. spectabilis*.

Da-heul labourioù skiantel, embannet gant Heather R.L. Lerner ha David P. Mindell e 2005, e voe diblaset ar spesad *Dryotriorchis spectabilis* hag adanvet *Circaetus spectabilis* er genad ***Circaetus***, met n'eo ket ur skoulerer ent strizh.

## Notennoù ha daveennoù
Eupodotis

***Eupodotis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ otized.

## Spesadoù
* otiz glas, *Eupodotis caerulescens*
* otiz Somalia, *Eupodotis humilis*
* otiz Rüppell, *Eupodotis rueppellii*
* otiz kof gwenn, *Eupodotis senegalensis*
* *[[Eupodotis vigorsii]]*

En *Eupodotis* pe *[[Afrotis]]* :
* otiz du, *Eupodotis afra*
* *[[Eupodotis afraoides]]*

En *Eupodotis* pe *[[Houbaropsis]]* :
* Otiz Bengal, *Eupodotis bengalensis*

En *Eupodotis* pe *[[Lissotis]]* :
* otiz Hartlaub, *Eupodotis hartlaubii*
* otiz kof du, *Eupodotis melanogaster*

En *Eupodotis* pe *[[Lophotis]]* :
* *[[Eupodotis gindiana]]*
* *[[Eupodotis ruficrista]]*
* otiz Savile, *Eupodotis savilei*

En *Eupodotis* pe *[[Sypheotides]]* :
* *[[Eupodotis indica]]*