open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dibennañ

Dibennañ un den zo kement ha distagañ e benn diouzh e gorf. Kement-se a veze graet gwechall gant ur c'hleze pe ur vouc'hal evel kastiz en Europa, ha gant ur mekanik, an dibennerez, e Bro-C'hall eus 1791 betek 1977. 

## Istor

### Henamzer
*Holofern
*Yann ar Badezour
*Paol Tars

### Alamagn
Dibennañ tud a veze graet gant an nazied, evel 
*Sophie Scholl hag he breur Hans Scholl ;

### Breizh
*Markiz Pontkalleg (1679-1720) 
*Hélène Jegado‎

### Bro-C'hall

E-leizh a dud a voe dibennet e-kerzh an Dispac'h gall, en o zouez: 
*Loeiz XVI hag e wreg 
*Maximilien Robespierre
*Jorj Kadoudal (chouan)

### Bro-Saoz
*Thomas More
*Anne Boleyn, ha Katherine Howard , div wreg da Herri VIII
*Jane Grey (1537-1554), rouanez Bro-Saoz
*Mari Stuart (1542–1587), rouanez Bro-Skos

### Broioù all
*Johan van Oldenbarnevel (1547-1619)
*Barbara Sanseverino (1550-1612)

### Brezelioù
Graet eo bet ivez er brezelioù :
*en Aljeria, gant Abd-el-Kader ha gant ar jeneral gall Thomas-Robert Bugeaud 
*e Maroko, e Brezel ar Rif, gant soudarded spagnol.

## Daech
Boaz e oa brezelourien Daech da zibennañ tud: 
*https://web.archive.org/web/20150702235110/http://tempsreel.nouvelobs.com/en-direct/a-chaud/4517-syrie-accusees-sorcellerie-femmes-decapitees-islamique.html

## Livadurioù
*Judit ha Holofern (arz)

Odilienberg-Kreuzgang3.jpg|Yann ar Badezour dibennet. Kloastr kouent menez Odilienberg, Elzas. 

Albrecht Altdorfer - Enthauptung der Hl. Katharina (KHM Vienna).jpg|Albrecht Altdorfer
Decapitación de San Pablo - Simonet - 1887.jpg| Sant Paol dibennet, gant Enrique Simonet, 1887.


## Pennadoù kar
* Judit (Botticelli)

## Liammoù diavaez
* ''La Feuille de chou'', 25/08/2014
* ''L'Assiette au beurre''
Sofia Sveden

**Sofia Sveden**, zo anv meur a rouanez pe briñsez eus Sveden. 

**Sophia*, war-dro 1214, merc'h da Eric X, dimezet da Briñs Mecklenburg, 
*Sophia Denmark, Rouanez Sveden e 1260
*Sofia Vasa, priñsez 1547, merc'h d'ar roue Gustav Vasa,
*Hedvig Sophia Sveden, pe *Sophia* (1681-1708), priñsez a Sveden, 
*Sofia Magdalena Danmark(1746-1813), Rouanez Sveden e 1771, pried Gustav III
*Sophia Albertina (1753-1829) , abadez Quedlinburg, priñsez a Sveden, 1753, merc'h d'ar roue Adolf Fredrik,
**Sofia Sveden*, pe Sophie Wilhelmine von Schleswig-Holstein-Gottorf, priñsez a Sveden, 1801, merc'h d'ar roue Gustav IV Adolf, dugez-veur Baden 
*Sofia von Nassau, Rouanez Sveden e 1872, pried Oskar II, 


File:Prinsessan Hedvig Sofia målad av David K. Ehrenstrahl.jpg|Hedvig Sofia Sveden, gant David K. Ehrenstrahl.
File:Sophia Magdalene of Sweden c 1792 by Niclas Lafrensen.jpg |Sofia Magdalena Danmark war-dro 1792
File:Sophie Albertine Sweden.jpg|Sofia Albertina
File:Winterhalter Grossherzogin Sophie von Baden.jpg|Sofia von Baden, poltredet gant Franz Xaver Winterhalter, e 1830



## Pennad kar
*Sofia (anv-bihan)
Villers-sur-Mer

**Villers-sur-Mer** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### 
### 
* Eil Brezel-bed, 1944 : dieubet e voe **Villers-sur-Mer** d'an 22 a viz Eost 1944 gant Belgiz ha Luksembourgiz ar Vrigadenn Piron ; mervel a reas tri den nann-soudard e Villers abalamour d'ar brezel, daou anezhe a voe lazhet gant minennoù e mizioù Eost ha Kerzu, an hini all gant ur vombezadeg e miz Gouere.
 
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, nevez-gotek.
* Maen-koun da soudarded ar Rouantelezh-Unanet marvet e Villers e 1944.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno

### Tud bet marvet eno
* Adélaïde-Louise d'Eckmühl de Blocqueville, lennegourez hag barzhez c'hall, d'ar 6 a viz Here 1892.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Sofia Bavaria

**Sofia Bavaria**, pe **Sophie von Bayern**, a vez lavaret eus meur a briñsez eus Bavaria.

*Sophie Euphemia von Bayern (1376-1425), dimezet da Wenzel IV, roue Bohemia.
*Sophie Friederike von Bayern (1805-1872)

## Pennadoù kar
*Sophie
*Bavaria
Fernández

**Fernández** zo un anv-tiegezh spagnolek. Fernandes eo ar stumm portugalek.

## Gerdarzh
Dont a ra diwar an anv-bihan Fernando. 

Ur bern anvioù zo savet er memes doare : Álvarez, Domínguez, Enríquez, Galíndez, Gómez, González, Gutiérrez, Hernández, Jiménez, López, Martínez, Pérez, Ramírez, Rodríguez, Sánchez, ... hag ivez: Garcés‎.

## Tud
* Fernández de la Cigoña, anv-tiegezh

*Agustín Fernández, anv meur a zen
*Juan Fernández, anv meur a zen 

*Cristina Fernández de Kirchner (ganet e 1953), prezidantez Arc'hantina
*David Fernández Ortiz
*Dominique Fernandez, skrivagner gall
*Joseíto Fernández, soner kuban
*Juan Fernández (moraer), moraer spagnol er XVIvet kantved,
*Lorenzo Fernández, melldroader urugwaiat,
*Manuel María Fernández Teixeiro (1929-2004), barzh galizek,
*Ruth Fernández, kanerez puertorikat,
*Urraca Fernández (†1007), rouanez Navarra,
*Vicente Fernández Gómez (1940-2021), kaner mec'hikan.

## Lec'hioù
*Inizi Juan Fernández.
The End

***The End*** eo ar ganaouenn diwezhañ (2:05 he fadelezh) a gaver war unnekvet albom ar strollad The Beatles, *[[Abbey Road (albom)|Abbey Road]]* e anv.

Ur ganaouenn guzh a vez kavet war he lerc'h, *[[Her Majesty]]* he zitl. Padout a ra nemet 23 eilenn, ar pezh a lak anezhi da ganaouenn verrañ bet biskoazh aozet gant ar Beatles.

Embannet e oa bet an albom-mañ e Breizh-Veur d'ar 26 a viz Gwengolo 1969 hag d'ar 1añ a viz Here er Stadoù Unanet. Ar gwir ganaouenn diwezhañ bet enrollet gant ar strollad an hini eo oc'h echuiñ gant e vicher e studio da vat. Skrivet e oa bet he fozioù diwezhañ *The love you take is equal to the love you make*, da lâret eo *Par eo ar garantez a vez roet d'an hini a vez degemeret*, gant Paul McCartney. Daoust d'ar frazenn-mañ bezañ eeun ken ez eo e oa bet piket John Lennon e galon ken ma voe rannet gantañ e oa *ur frazenn hollvedel ent gwir* oc'h ouzhpennañ e oa...*Paul gouest d'en em soñjal pa felle dezhañ*.

Tennañ a ra splann ar ganaouenn-mañ da vicher ar strollad, o kregiñ gant gerioù diampart *[[Love Me Do]]* betek ur gemennadenn gevrinus a furnez kaset gant ar strollad a gemmas ar sonerezh pobl.
Sophie von Brandenburg

**Sophie** (pe *Sophia*, *Sofie*, *Sofia*) **von Brandenburg** zo anv meur a briñsez eus Brandenburg. 

## XIVvet kantved
* Sophie von Brandenburg (1300–1356), Dugez Braunschweig-Wolfenbüttel dre zimeziñ ;
## XVvet kantved
* Sophie von Brandenburg-Ansbach-Kulmbach (1485–1537), Dugez
## XVIvet kantved
* Sophie von Brandenburg (1541–1564), Itron Rosenberg
* Sophie von Brandenburg (1568–1622), Priñsez Sachsen
## XVIIvet kantved

* Barbara Sophia von Brandenburg (1584-1636), Dugez Württemberg 
* Elisabeth Sophie von Brandenburg (1589-1629), Dugez Sachsen-Lauenburg
* Anna Sophia von Brandenburg (1598-1659), durch Dugez Braunschweig-Wolfenbüttel-Calenberg
* Sophie Elisabeth von Brandenburg (1616–1650), Dugez Sachsen-Altenburg
* Hedwig Sophie von Brandenburg (1623–1683), Landgravez Hessen-Kassel

## XVIIIvet kantved

* Sophie Christiane von Wolfstein (1667-1737), Margravez Brandenburg-Kulmbach dre zimeziñ;
* Elisabeth Sophie von Brandenburg (1674–1748), Dugez Kourland, Markgravez Brandenburg-Bayreuth
* Sophie Magdalene von Brandenburg-Kulmbach (1700-1770), Rouanez Danmark ha Norge
* Sophie Karoline von Brandenburg-Kulmbach (1705-1764), Priñsez Ostfriesland
* Anna Sophie Charlotte von Brandenburg-Schwedt (1706–1775), Dugez Sachsen-Eisenach
* Sophie Dorothea Marie von Preußen (1719–1765), Markgravez Brandenburg-Schwedt
*Sophie Charlotte Albertine von Brandenburg-Bayreuth (1733-1757), Dugez Sachsen-Weimar-Eisenach
* Christiane Sophie Charlotte von Brandenburg-Bayreuth (1733-1757), Dugez Sachsen-Hildburghausen
* Friederike Dorothea Sophia von Brandenburg-Schwedt (1736–1798), Dugez Württemberg

* Barbara Sophia von Brandenburg, Dugez Württemberg

* Sophie Pologn, Markgravez Brandenburg-Kulmbach dre zimeziñ
Touques (kumun)

**Touques** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* 1827: staget e voe kumun Daubeuf ouzh Touques.
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk

Restr:Touques - Église Saint-Pierre 01.jpg|Iliz katolik Sant Pêr,  kantved. 
Restr:Tqstthom01.jpg|Iliz katolik Sant Tomaz,  kantved. 
Restr:Touques - Mairie.jpg|An ti-kêr


## Armerzh
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Touques emañ Touques.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Friedrich Karl von Hessen-Kassel

**Friedrich Karl von Hessen-Kassel** (1868–1940), a oa ur jeneral prusian a voe dilennet da Roue Finland e 1918 a-raok ma voe savet Republik Finland e 1919. Mab e oa da Friedrich von Hessen-Kassel ha da Anne von Preußen, a oa merc'h da Carl von Preußen ha Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach. 
## Dimeziñ ha bugale
E 1893 e timezas da Margarethe von Preußen (1872-1954), c'hoar da Impalaer Alamagn. C'hwec'h bugel o doe : 
* Friedrich Wilhelm Sigismund von Hessen (1893–1916), marvet er brezel, e Roumania,
* Maximilian Friedrich Wilhelm Georg von Hessen (1894–1914), marvet war an talbenn e Belle (Flandrez), e Flandrez Frañs;
* daou c'hevell
**Philipp von Hessen (1896–1980), Obergruppenfürher en S.A, dimezet e 1925 da Mafalda di Savoia (1902-1944), a voe kaset da gamp Buchenwald gant an nazied ;
** Wolfgang von Hessen (1896–1989), dimezet da Marie Alexandra von Baden;
* Christoph Ernst August von Hessen (1901–1943), dimezet da Sophie Gres; marvet e-pad ar brezel, en Italia, en ur gwallzarvoud a vije bet aozet war urzh Hitler; 
* Richard Wilhelm Leopold von Hessen (1901–1969).
Golden Slumbers

***Golden Slumbers*** zo ur ganaouenn (1:31 he fadelezh) hag a vez kavet war unnekvet albom ar Beatles, *[[Abbey Road (albom)|Abbey Road]]* e anv, c'hwec'hvet pezh eus ar *medley* mil vrudet o kregiñ gant *[[You Never Give Me Your Money]]*.

Embannet e oa bet an albom-mañ e Breizh-Veur d'ar 26 a viz Gwengolo 1969 hag d'ar 1añ a viz Here er Stadoù Unanet.

Paul McCartney a oa e-barzh ti e dad e Cheshire o pleustriñ war seniñ piano. O teuler ur sell war dastumad skridoù-sonerezh e c'hoar-gaer (addimezet e oa e dad d'an ampoent) en doa lennet ul luskellerez hengounel *Golden Slumbers* hec'h anv. Dre ma ne oa ket evit lenn ar sonerezh en doa krouet e don a-boz dezhañ en ur ouzhpennañ pozioù all.

*Golden Slumbers* a voe aozet da gentañ-penn gant Thomas Dekker (bet ganet e Londrez e-tro 1572 hag aet da Anaon er memes kêr e 1632), skrivagner anezhañ ha dramaour en oad gant William Shakespeare. Embannet e voe e 1603 evit ar wech kentañ e-barzh *The Pleasant Comedy of Patient Grissill*.
Post-kroug

Ar **groug**, pe ar **post-kroug**, pe **kroug-prenn**, eo ar postoù a vez aozet da grougañ an dud. A-wechoù e vezont savet war ur chafot. E broioù zo e vez krouget c'hoazh an dud kondaonet d'ar marv. 

## Ar post-kroug
Peurvuiañ e vez graet gant tri fost. Daou bost a vez lakaet en o sav, hag an trede a-blaen warne. Ouzh an treust a-blaen e vez istribilhet ar gordenn-groug. Lakaet e vez ar gordenn e kerc'henn un den hag a chom a-istribilh hag a voug dre nerzh e bouez. 
E broioù zo e oa ur c'hrouglec'h gant daou beulvan hag a weler c'hoazh. 

Brudet eo krouglec'h Montfaucon, e-kichen Pariz, e Bro-C'hall.

## Livadurioù

File:Pisanello_010.jpg|Munud eus ur murlivadur, e Verona (Italia), gant Pisanello (1395–1455) .
file:Hieronymus Bosch 071.jpg|Krouglec'h war un dorgenn, en daolenn *[[Ar c'harrad foenn]]*, gant Hieronymus Bosch (1453-1516). 
File:Die Elster auf dem Galgen.jpg|*Ar big war ar c'hroug-prenn*, gant Pieter Brueghel gozh (1525-1569). 
File:Atherton, John (1598-1640) & Childe, John (16 -1640) - 1641.jpg| E 1640, e Bro-Saoz, e voe krouget an eskob John Atherton (1598-1640) ha John Childe (16xx-1640). Skeudenn eus pajenn-dal al levrig *The shameful ende of Bishop Atherton and his Proctor Iohn Childe*, embannet e 1641.
File:Blake after John Gabriel Stedman Narrative of a Five Years copy 2 object 2-detail.jpg| Sklav lakaet ouzh ur c'hrog-kig. 



## Pennadoù-kar
*krougañ
*linchañ
*karkan
*chafot
Gregor Strasser

**Gregor Strasser** (pe **Straßer**, gwelout ß), ganet d'an 31 a viz Mae 1892 ha marvet d'an 30 a viz Even 1934, a oa ur politikour alaman eus an NSDAP. 

Muntret e voe en Berlin e-pad Nozvezh an Hirgontilli. N'eus ket prouenn ebet e oa bet un urzh rik gant Hitler da lazhañ anezhañ. Hervez lod testennioù e oa bet sabatuet Hitler pa voe rannet dezhañ e oa emlazhet Gregor Strasser. Göring hag Himmler a vefe bet a-dreñv ar c'hoant da lazhañ anezhañ. War e seblant tennet e oa bet warnañ pa oa gourvezet e lec'h-penn an SS e Berlin. Ne oa ket marvet war an taol, met dre urzh ar jeneral SS Reinhard Heydrich, e oa bet laokset da goll e gwad betek mervel. Lakaet en devoa un eur da vervel. Otto Strasser e vreur a oa bet rediet cheñch bro.
John Atherton

**John Atherton** ganet er bloavezh 1598 ha krouget d'ar 5 a viz Kerzu 1640, a oa eskob anglikan Waterford ha Lismore.

D'ar 5 a viz Kerzu 1640 e voe krouget a-gevret gant e vignonig John Childe (16xx-1640), dre an abeg a sodomiezh, dindan ul lezenn a oa bet kensavet gantañ. John Childe a oa servijer dezhañ.
Krougañ

**Krougañ** zo un doare da lakaat an dud d'ar marv hag a vez implijet evel kastiz lezennel.

## Broioù
Broioù zo a implij ar c'hrougañ evit seveniñ kastiz ar marv, evel Bro-Saoz betek ar bloavezhioù 1960 hag Egipt, India, Iran, Japan, Malaysia hiziv a-douez Stadoù arall. 

E Bro-C'hall e oa bet dilezet evit kemer an dibennerez da vare an Dispac'h gall. 

## Istor
Setu ur roll eus un toullad tud krouget:
* E 1484, e Pariz, e krouglec'h Montfaucon, Olivier le Daim (1428-1484), kuzulier d'ar roue gall Loeiz XI.
* E 1640, e Bro-Saoz, John Atherton (1598-1640), eskob Waterford ha Lismore, a-gevret gant e servijer ha mignonig John Childe (16xx-1640), dre an abeg a sodomiezh, dindan ul lezenn a oa bet kensavet gantañ.
* E 1738, Joseph Süß Oppenheimer (1698-1738)
* E 1803, ar broadelour iwerzhonat Robert Emmet. 
* E 1865 e voe krouget tud hag o devoa kemeret perzh en irienn da lazhañ ar prezidant stadunanat Abraham Lincoln.
* E 1873, Vasil Levski, haroz broadel bulgar, krouget gant ar galloud otoman e Sofia.
* E 1945, torfedourien nazi kondaonet e prosez Nürnberg.
* E 1962 e voe graet ar grougadenn diwezhañ e Kanada.
* E 1964 e voe graet ar grougadenn diwezhañ e Breizh-Veur.
* E 2006, Saddam Hussein, bet prezidant Irak.

## Pennadoù kar
* Chafod
* Krouglec'h
* Linchañ
* Post-kroug
Charlotte Amalie von Hessen-Wanfried

**Charlotte Amalie von Hessen-Wanfried** (1679 en Wanfried - 1722 en Pariz) a oa merc'h d'al Landgrav Karl von Hessen-Wanfried. 

Dimezet e voe d'ar priñs hungarat Ferenc II Rákóczi a vrezelas ouzh an Durked.
Yod

**Ur pennad [[Yod (lizherenn)]] zo ivez*.

Ar **yod** a zo ur meuz graet diwar poazhañ bleud, bleud gwinizh pe kerc'h peurvuiañ, e-barzh dour pe laezh, ma komzer eus yod *dre laezh* pe *dre zour*. Met gant heiz, riz, ed-Turki ha greun all e vez graet yod ivez hervez ar broioù, ha neuze e vez anvioù a bep seurt evel *[[polenta]]* hag all. 

A-wechoù e vez graet gant greun hanter valet e-lec'h bleud. 

## Yodoù all, dre astenn-ster
Gant legumaj poazhet dre laezh ha friket e c'haller aozañ yod ivez. Yod avaloù-douar (pe yod patatez) eo an hini brudetañ. Bez' ez eus ivez yod karotez, ach, asperjez, potiron, potimaron hag all.
Yod frouezh zo ivez, teuzet dre boazhañ, gant sukr ouzhpennet a-wechoù : avaloù, bananez, kistin, pechez hag all.

"Yodenn", "flastrenn" (pa vez al legumaj hanter-flastret pe ar frouezh hanter-deuzet hepken) ha "kaotigell" (pa vez ar frouezh poazhet mat) zo gêrioù all implijet evit komz eus aozadennoù tost en o doare da vezañ fardet.

## Istor
Ar yod zo unan eus an doareoù koshañ en istor da zebriñ greun, kalz a-raok ar bara a zo anavezet abaoe ur 4 000 bloaz bennak. 

Yod a oa ur meuz ordinal gwechall war ar maez e Breizh-Izel. Roet e veze dreist-holl d'ar vugale ha d'a re gozh dizant. Meneget eo e-barzh ur bochad sonennoù.

## Ar yod er yezh
**Yod silet* : anv roet d'ar yod-kerc'h e korniadoù zo. 
**[[Bazh-yod]]* : bazh da dreiñ ar yod er gaoter e-keit ma vez o poazhat ; ur vazh damheñvel eo a vez implijet e c'hoari *sachañ war ar vazh-yod*.
**Kof-yod* : kunujenn taolet d'un debrer yod.
**[[biz-yod]]* : unan eus ar pemp biz a zo war an dorn. 

## Lennegezh
**[[Der süße Brei]]* (Ar yod dous), kontadenn gant ar vreudeur Jacob ha Wilhelm Grimm. 

## Pennadoù kar
* Yod kerc'h
* Yod avaloù-douar
Der Zauberlehrling

***Der Zauberlehrling*** (*An deskard sorser* e brezhoneg) zo ur varzhoneg skrivet gant Goethe e 1797.

Diwarni eo savet ar pezh sonerezh *[[L'Apprenti sorcier]]* gant Paul Dukas. 

## Pennadoù kar
* Der süße Brei, kontadenn gant ar vreudeur Grimm
* Strega Nona 

## Liammoù
* An deskard sorser, troet e brezhoneg diwar an alamaneg gant Françoise Lermen.
Polenta

Ar **polenta** eo anv ar yod a vez graet en Italia a gozh, gant bleud ed-Turki. Hervez ar rannyezhoù e lavarer ivez **polenda** pe **pulenda**.

Ar meuz diazez e oa gwechall en hanternoz Italia, e Lombardia, Veneto, Trentino ha Friuli-Venezia Giulia, dreist-holl.

Gwechall e veze debret hep netra all, hiziv e vez servijet alies gant kig pe besked.

## Broioù
E broioù estreget Italia eo anavezet ar polenta, gant anvioù all evel-just : e Hungaria (*puliszka*), e Malta (*tgħasida* - storico), e Savoia, e Kontelezh Nisa, e Gwaskogn (*cruchade*), e Lengadòc (*milhàs*), e Suis, en Aostria, e Kroatia (*palenta*, *žganci*, *pura*), e Slovenia (*polenta*, *žganci*), e Serbia (*palenta*), e Romania (*mămăligă*), e Bulgaria, en Albania (*harapash*), e Korsika (*pulenta*), e Brazil (*polenta*), en Arc'hantina, en Ukraina hag e Kaokaz (*culesha*), en Uruguay, e Maroko gant ar Verbered ("tarwasht"), e Venezuela hag e Mec'hiko.

## Istor
Anavezet e oa ar ger *polenta* gant ar Romaned, hogen yod heiz e oa neuze. Kar eo an anv d'ar gerioù latin *puls* (yod bleud) ha *pollen* (bleud bleunioù).
Epikuros a lavare e veze «&nbsp;gwalc'het evel Zeus gant polenta ha dour&nbsp;».

## Notennoù
Ferenc II Rákóczi

**Ferenc II Rákóczi**, en hungareg **II Rákóczi Ferenc** (distaget [ˈraːkoːtsi ˈfɛrɛnts]), ganet e 1676 en Borsi, marvet e 1735 en Tekirdağ, en Impalaeriezh Otoman, a oa ur priñs eus Hungaria ha penn an emsavadeg hungarat a-enep an Habsburrged er bloavezhioù 1703-11evel priñs (*fejedelem*) ar Stadoù Kengevreet evit Frankiz Rouantelezh Hungaria. Un haroz broadel eo hiziv en Hungaria.

## Titl
Sed e didl en e hed: **''Franciscus II.** Dei Gratia Sacri Romani Imperii & Transylvaniae princeps **Rakoczi**. Particum Regni Hungariae Dominus & Siculorum Comes, Regni Hungariae Pro Libertate Confoederatorum Statuum necnon Munkacsiensis & Makoviczensis Dux, Perpetuus Comes de Saros; Dominus in Patak, Tokaj, Regécz, Ecsed, Somlyó, Lednicze, Szerencs, Onod.*
 
E anv tiegezh eo *'Rákóczy*', hag e [[hungareg]] eo *II. Rákóczi Ferenc*; *František II. Rákoci* e slovakeg, *Franz II. Rákóczi* en alamaneg, *Franjo II. Rakoczy* e kroateg. Priñs [[Transilvania]] e oa ivez, ha ezel da [[Urzh ar Maoutken aour]] 


== Bugaleaj ==
Ar pinvidikañ eus perc'henned [[Rouantelezh Hungaria]] e oa ha kont (*comes perpetuus*) eus ar c'h- *Comitatus Sarossiensis* (*Kontelezh Sáros*) adalek 1694. Trede ha diwezhañ bugel ar priñs [[Ferenc Iañ Rákóczi]] e oa. E dad a oa priñs dilennet [[Transilvania]]. E vamm, [[Jelena Zrinska]] (*Zrínyi Ilona* e hungareg), a oa merc'h da [[Petar Zrinski]] (*Zrínyi Péter* e hungareg),  ha nizez d'ar barzh [[Nikola VII Zrinski|Nikola Zrinski]] (*Zrínyi Miklós'' en Hungareg). E dad-kozh ha tad-kuñv, anvet George, a oa Priñsed Transylvania. 

Breur Ferenc, George, a varvas en-bugel a-raok e c'hanedigezh, hag e c'hoar, Julianna, a oa pevar bloaz warnañ. E dad, Ferenc Iañ, a varvas pa ne oa nemet 4 bloaz hag an intañvez a c'houlennas ober war-dro he bugale. Met kuzulierien Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel a alias an Impalaer santel da zerc'hel Ferenc bihan hag e c'hoar en e gichen, hervez youl o zad a-raok mervel. Daoust da se e chomas ar vugale gant o mamm, Jelena Zrinska, tra ma choment dindan aotrouniezh an impalaer hervez al lezenn. 

## Emsavadeg Thököly

Addimezet e oa Jelena Zrinska da Imre Thököly, ha hennezh ne reas van ebet eus desevel e lezvab Rákóczi.
Nehmes Bastet

**Nehmes Bastet** zo ur ganerez eus Egipt, en amzer an XXIIvet Tierniezh (-745-712). 

Kavet eo bet hec'h anv war ur blakenn goad, a oa war he bez el lec'h ma edo templ Karnak, gant klaskerien eus skol-veur Basel (Suis), nepell diouzh Louksor, war lez dehoù ar stêr Nil. Krediñ a reer e oa merc'h d'ur beleg-meur d'an doue Amon. 

Gouzout a reer e veze beziet estreget rouaned e Saonenn Rouaned Qurna, rak beleien a veze ivez. 

## Liammoù diavaez
*Pennad diwar he fenn e lec’hienn ar BBC
C'est Magnifique

**C'est Magnifique** (*It's Magnificent*) zo ur ganaouenn saoznek, bommoù gallek enni, savet e 1953 gant Cole Porter evit e gomedienn war gan *[[Can-Can]]* ma oa kanet gant Lilo ha Peter Cookson.

Da gentañ ne reas ket berzh, met hiriv eo ur ganaouenn brudet.

## Yezhoù all
Savet e voe komzoù gallek gant François Llenas, evit ar c'haner Luis Mariano, a roas brud d'ar ganaouenn e Bro-C'hall.

## Enrolladurioù brudet
### E saozneg
* Franck Sinatra er film *[[Can-Can (film)|Can-Can]]* e 1960.
* Peggy Lee, en albom *[[Latin ala Lee!]]* e 1960, ma kan ar ganaouenn en un doare mambo. 
* Kong Ling, kanerez eus Hong Kong, en hec'h albom *Off-Beat Cha Cha* e 1961,.
* Kay Starr, doare jazz.
* Dean Martin.
* Sergio Franchi, er bladenn *Wine and Song* (1968). 
* Ella Fitzgerald, en albom *[[Ella Loves Cole]]* (1972). 
* Térez Montcalm, kanerez eus Kebek, en hec'h albom *[[Connection (albom)|Connection]]* (2009)
* Eartha Kitt.

### En alamaneg
* Angèle Durand.

### E galleg
* Luis Mariano.
* Lucienne Delyle
* Annie Cordy.
* Yolande Moreau, gant ar strollad c'hoariva Deschiens. 
* Benjamin Biolay, en albom *Pourquoi tu pleures*.
* Roberto Alagna.
* Dario Moreno.

## C'hoariva
Ur pezh-c'hoari fentus savet gant Jérôme Deschamps ha Macha Makeïeff.

## Notennoù
Heilwig

**Heilwig** zo un anv-bihan alamanek. 

## Tud
**Heilwig*, priñsez sakson (780-826), pried da Welf Iañ, kont Bavaria; mamm e oa da Judit Bavaria (805-843) a zimezas d'an Impalaer Loeiz an Deol. 
* Heilwig von der Lippe (1200–1248), pe Heilwig zur Lippe pe Heilwig von Schaumburg-Lippe
* Heilwig von Holstein (1400–1436), pried da Dietrich von Oldenburg (* 1390; † 1440) , Kontez Oldenburg, mamm da Christian Iañ, roue Danmark, Norge ha Sveden;
* Heilwig von der Mehden (1923–1997), skrivagnerez alaman
* Heilwig Pfanzelter (* 1953), kanerez aostrian.
Nha Trang

**Nha Trang** zo ur gumun eus Viêt Nam, e kumuniezh emren proviñs Khanh Hoa. Gorread: 250 km2, poblañs : 320895 annezad e 2009. Kêr Ho-Chi-Minh a zo 460 km er su da Nha Trang. Hanoi a zo 1300 km en norzh da Nha Trang.
Aerborzh etrebroadel Cam Ranh a zo 36 km en norzh da Nha Trang.
Mandinka

Ar bobl **mandinka** ( pe *mandinga, mandinka, malinké, mandé*) zo ur bobl eus Kornogafrika, a orin eus an dachennad douar a zo bremañ e Mali. Hiziv ez eus 13 milion anezho hag o c'havout a reer e Senegal, Mali, Aod an Olifant, Gambia, en Ginea, Ginea-Bissau, Sierra Leone, Liberia, Burkina Faso ha Maoritania.

O yezhoù zo ur skourr a-ziforc'h eus tiegezh yezhoù Níger-Congo, ar mandinkeg.

## Istor
Etre ar  ha  kantved e voe karget betek 1/3 eus ar boblañs mandinka war listri Europa da vont da sklaved da Amerika. Geriennoù eus o yezh a gaver en un nebeud kanaouennoù spagnolek eus Kuba.
Ar C'hemener Bihan Kalonek

**Ar C'hemener Bihan Kalonek** zo ul levr brezhonek skeudennaouet, an trede eus an dastumad Levrioù ar vugale a veze embannet gant Al Liamm er bloavezhioù 1950. Azasaet eo diwar ar gontadenn alamanek *Das tapfere Schneiderlein*, ur gontadenn gant ar Vreudeur Grimm embannet e 1812. 

Un darn eus an danvez da vihanañ a vije koshoc'h avat, rak kavet e vez dindan pluenn M. Montanus, er *Wegfuehrer*, Strassburg, 1557.

## Pennadoù kar
* Levrioù ar vugale

## Liammoù
Vieux-Pont-en-Auge

**Vieux-Pont-en-Auge** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas pemp den nann-soudard e Vieux-Pont abalamour d'ar brezel, tri e miz Eost e-pad Aloubadeg Normandi, unan gant ur ur vombezadeg, unan gant tennoù kanol hag unan gant an Alamaned p'edo o klask tec'het; daou baotrig a voe lazhet e miz Here gant ur vinenn.
* 1999: Vieux-Pont a gemm anv, anvet eo Vieux-Pont-en-Auge.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Albin*,  pe  kantved. 
* Maner Lieu-Rocher,  kantved.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Tro-heol

Ar **bleunioù tro-heol** (*Helianthus annuus* eus o anv skiantel), zo ur blantenn vloaziek dezhi bleunioù bras eus ar genad Helianthus, a orin eus Norzhamerika, evel an Helianthus tuberosus.
Gounezet e vez ar greun, eoul enne (war-dro 40 % eus ar materi) ha mat-tre d'ober boued. Roet e vez an delioù d'ar chatal. 

## An anv
Dont a ra an anv **tro-heol** eus ar ger gallek « tournesol » a zo troidigezh ar ger italianek « girasole» , « a dro gant an heol ». Anvioù all a vez graet ouzh ar blantenn-se a-wechoù: *bleunioù-heol* (diwar an anvioù saoznek hag alamanek), *heol-bras, greun peroked, heliant*…

## Arz
Brudet eo taolennoù Vincent van Gogh diwar-benn ar bleunioù tro-heol.
Cole Porter

**Cole Albert Porter**, ganet e 1891 ha marvet e 1964, a oa ur sonaozer stadunanat ha brudet e ganaouennoù. Kregiñ a reas da labourat er bloavezhioù 1920, hag er bloavezhioù 1930 e oa e barr e vrud war leurennoù Broadway. Sevel a rae ton ha son, un dra ral en amzer-se.
Christian-Joseph Guyonvarc'h

:*Evit ar politikour, gwelet [[Christian Guyonvarc'h]]*


**Christian-Joseph Guyonvarc'h**, hag a sine e levrioù **Christian-J. Guyonvarc'h**, ganet d'an 18 a viz Here 1926 en Alre ha marvet e Boc'harzh (pe Gwiler-Leon) d'an 9 a viz Genver 2012, a oa un arbennigour war ar sevenadur keltiek kozh, hini Bro Iwerzhon dreist-holl.

## Yaouankiz
Genidik eus an Alre, yaouank e emezelas dindan an anv Cadoudal er Bezen Perrot er bloavezh 1944. Goude an Eil Brezel-bed e vezo kondaonet da 10 bloaz labour-ret. Dieubet e vezo e 1946.

## Buhez micherel
Adkemer a ra e studioù ha dont a ra a-benn da vezañ kelenner e skol-veur Roazhon arbenikaet war ar bed keltiek hag ar yezhoù keltiek. Mont a reas war e leve e 1980.

Dimezet gant Françoise Le Roux, skrivañ a rejont o-daou un toullad mat a levrioù war ar sevenadur hag istor ar Gelted en Henamzer.

## Oberennoù
* *Les Druides*, kenskrivet gant Françoise Le Roux, Ouest-France Université, « De mémoire d’homme : l’histoire », Roazhon, 1986 
* *La Civilisation celtique*, kenskrivet gant Françoise Le Roux, Ouest-France Université, « De mémoire d’homme : l’histoire », Roazhon, 1990 
* *La Société celtique*, kenskrivet gant Françoise Le Roux, Ouest-France Université, « De mémoire d’homme : l’histoire », Roazhon, 1991,  
* *Les Fêtes celtiques*, kenskrivet gant Françoise Le Roux, Ouest-France Université, « De mémoire d’homme : l’histoire », Roazhon, 1995 
* *La légende de la ville d'Is*, kenskrivet gant Françoise Le Roux, Ouest-France Université, « De mémoire d'homme : l'histoire », Roazhon, 2000 . Burutellet e-barzh *Hor Yezh* 223 (2000).
* *Magie, médecine et divination chez les Celtes*, Bibliothèque scientifique Payot, Pariz, 1997 
* *Le Dialogue des deux Sages*, Bibliothèque scientifique Payot, Pariz, 1999, 
* *Aux origines du breton : Le glossaire vannetais du Chevalier Arnold von Harff, voyageur allemand du XV<sup>e</sup>*, Ogam-Celticum, 1984, 

* *Dictionnaire étymologique du Breton ancien, moyen et moderne*, Roazhon, 1973-1975, 6 levrenn, eus A betek "amleal" hepken.
* *Le Sacrifice dans la tradition celtique*, Armeline, Brest, 2005, 
## Levrlennadur
* Lionel Henry, Dictionnaire biographique du mouvement breton, Yorann embanner (432 pajenn), miz Du 2013 ( ISBN 978-2-916579-59-7)

## Notennoù ha daveoù
Mirdi ar Prado

**Mirdi ar Prado** zo unan eus pouezusañ mirdioù ar bed e Madrid, kêr-benn Spagn.

Eno e c'haller gwelout taolennoù meur Diego Velázquez ha Francisco Goya, ha re bouezusañ istor al liverezh e Spagn, evel El Greco, José Ribera, Murillo, hag ivez oberennoù eus livourien veur Europa, evel Tizian, Paolo Veronese, Rubens pe Rembrandt.
Vaudeloges

**Vaudeloges** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.
## Istor
### kantved
* E 1833 e voe staget ul lodenn eus kumun **Abbeville** (148 anezad e 1831) ha kumun Réveillon (166 anezad e 1831) ouzh kumun Vaudeloges (220 anezad e 1831).
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas tri den nann-soudard e Vaudeloges abalamour d'ar brezel, daou anezhe a voe lazhet e miz Gwengolo gant ur vinenn.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron-Varia* Vaudeloges,  kantved. 
* Iliz katolik *Intron-Varia* Abbeville,  kantved. 
* Iliz katolik Réveillon, ul lodenn vat anezhi a voe savet e-pad ar Grennamzer.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Emgann Leipzig

Daou **Emgann Leipzig** zo bet.

* **[[Emgann Leipzig (1642)]]** pe Eil Emgann Breitenfeld en 1642 e-pad ar Brezel Tregont Vloaz, er XVIIvet kantved. 
* **[[Emgann Leipzig (1813)]]** pe Emgann ar Broadoù e-pad Troiad-Vrezel Alamagn (1813) en XIXvet kantved.
2012 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2011 e Breizh - **2012 e Breizh** - 2013 e Breizh

2012 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

 

__NOTOC__
Bretteville-sur-Dives

**Bretteville-sur-Dives** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.
## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*
.
* Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Bretteville-sur-Dives Churchyard*

*Lance Corporal* e oa en *8th King's Royal Irish Hussars* eus ar *Royal Armoured Corps*. 
Nijour e oa er Royal Air Force. Mervel a reas d'ar 17 a viz Eost 1944 e-doug Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed. 
## Armerzh
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dives emañ Bretteville-sur-Dives.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Zweibrücken

**Zweibrücken** (*daou bont*) zo ur gêr en Alamagn, e Rheinland-Pfalz, ha gwechall kêrbenn dugelezh Pfalz-Zweibrücken .

## Karterioù

* Bubenhausen
* Ernstweiler
* Ixheim
* Niederauerbach
* Mittelbach-Hengstbach
* Mörsbach
* Oberauerbach
* Rimschweiler
* Wattweiler
James II

**James II**, pe Jakez II, zo anv daou roue:
*James II (roue Bro-Skos) (1430–1460), Dug Rothesa;
*James II (roue Bro-Saoz) (1633–1701), roue Bro-Saoz hag Iwerzhon, roue Bro-Skos evel James VII.

## Pennadoù kar
*James
*Jakez
Ercole

**Ercole** zo un anv-bihan italianek.

## Orin
Dont a ra eus an anv latin Hercules, deuet eus an anv henc'hresianek ‘Ηρακλης (Herakles), anv an haroz deuet da vout un anv-bihan roet d'ar baotred abaoe dibenn ar XIVvet kantved.

## Adstummoù
**Ercolino, Eracle*.
**Ercolina*, roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
**Hercule* e galleg
**Ercwlff* e kembraeg
**‘Ηρακλης* (*Herakles*) e gresianeg, ‘Ηρακλειος (*Heraclius*)
**Herkules* e poloneg
**Heraclio* e spagnoleg

## Lid
Hervez ar boaz katolik, pa n'eus sant ebet en anv-se, e vez lidet d'an Hollsent. 

## Tud

### Priñsed
*Ercole Iañ d'Este (1431-1505), dug Ferrara.
*Ercole II d'Este (1508–1559), dug Ferrara, Modena ha Reggio.
*Ercole III d'Este (1727–1803),, dug Modena ha Reggio.

### Tud all
*Ercole Bentivoglio, anv meur a zen er XVvet ha XVIvet kantved

#### XVvet kantved
*Ercole de' Roberti (~1450–1496), livour
*Ercole Strozzi (1473-1508), barzh 
*Ercole Banci (war-dro 1500), livour

#### XVIIvet kantved
*Ercole Bernabei (~1622–1687),, sonaozour hag ograour.

#### XVIIIvet kantved
*Ercole Del Rio (1723-1802), echedour
*Ercole Silva (1756 – 1840), skrivagner ha tisavour.

#### XXvet kantved
*Ercole Baldini (* 1933), marc'hhouarner 

*Ercole Ugo D'Andrea, barzh
*Ercole Dembowski, matematikour .
*Ercole Ferrata, kizeller
*Ercole Gennari, livour 
*Ercole Lanza di Trabia, politikour.
*Ercole Malatesta, mab da Sigismondo II Malatesta.
*Ercole Luigi Morselli, skrivagner.
*Ercole Patti, skrivagner.
*Ercole Procaccini il Giovane, livour .
*Ercole Ramazzani, livour ha kizeller.

## Notennoù


## Pennadoù kar
*Herakles
*Hercule
Ricciarda di Saluzzo

**Ricciarda di Saluzzo** (1410 – Ferrara, 1474) a oa markizez Ferrara en Italia er  kantved. 

## He buhez
Merc'h e oa da Tommaso III, markiz Saluzzo ha d'ur gontez c'hall, Marguerite de Pierrepont, merc'h da Ugo de Pierrepont, kont Roncy ha Braine.

E 1429 e oa 17 vloaz pa zimezas da Niccolò III d'Este, 47 vloaz dezhañ. E drede pried e oa-hi, goude Gigliola da Carrara ha Parisina Malatesta.

Daou vab o doe:
*Ercole (1431-1505), a voe dug Ferrara;
*Sigismondo (1433&nbsp;– 1507).

Mervel a reas Niccolò e 1441. O mab Ercole an hini a dleje bezañ bet anvet da zug neuze. Dezhañ e voe roet ar varkizelezh, ha Leonello d'Este, ar mab bastard, an hini a voe lakaet da zug, hervez testamant o zad. Leonello a bellaas Ercole ha Sigismondo diouzh Ferrara, hag o c'hasas da lez Napoli, gant o mamm. Goude Leonello e renas e vreur Borso. Da varv Borso eo e teuas Ercole a-benn da gaout an dugelezh..

## Notennoù
Margherita Gonzaga (1418-1439)

**Margherita Gonzaga** (1418-1439) a oa markizez Ferrara e XVvet kantved. 

Merc'h e oa da Gianfrancesco Iañ Gonzaga, Aotrou Mantova, ha da Paola Malatesta.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas da Leonello d'Este, markiz Ferrara. Ur mab o doe: Niccolò d'Este (1438-1476).

Mervel a reas da 21 bloaz.
Niccolò d'Este

**Niccolò d'Este** zo anv meur a zen eus an Tiegezh Este. 

*Niccolò Iañ d'Este (?-1344);
*Niccolò II d'Este (1338 -1388);
*Niccolò III d'Este (1383 -1441);
*Niccolò d'Este (1438-1476), mab da Leonello d'Este.
* **Niccolò** (?-?), mab da Aldobrandino III d'Este
Sint Maarten

**Sint Maarten** zo un anv-lec'h izelvroek :
*Sint Maarten (Noord-Holland) , en Izelvroioù, e Noord-Holland
*Sint-Maartensdijk, e Zeeland 
*Sint Maarten (stad), ur stad vihan er Mor Karib, ul lodenn eus Rouantelezh an Izelvroioù 

## Pennad kar
*Saint-Martin
L'Oudon

**L'Oudon** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.
## Istor
### kantved
* E 1833 e oa bet staget ul lodenn eus kumun Abbeville (148 annezad e 1831) ouzh kumun Ammeville (235 annezad e 1831).
### kantved
* D'ar 1 a viz Genver 1973 e voe krouet kumun nevez L'Oudon hervez an dekred eus ar 26 a viz Kerzu 1972. Strollet eo enni kumunioù Ammeville (171 annezad e 1968), Berville (160 annezad), Écots (95 annezad), Notre-Dame-de-Fresnay (159 annezad), Garnetot (89 annezad), Grandmesnil (123 annezad), Lieury (242 annezad), Montpinçon (167 annezad), Saint-Martin-de-Fresnay (169 annezad) ha Tôtes (125 annezad). Saint-Martin-de-Fresnay a voe lakaet da bennlec'h, he c'hod INSEE (14624) a voe kemeret gant ar gumun nevez.
* E miz Genver 1990 e voe voe lakaet Tôtes da bennlec'h, he c'hod INSEE (14697) a voe kemeret gant ar gumun. 
## Monumantoù ha traoù heverk

### Berville
* Maner bet savet er  kantved.
### Écots
* Moudenn-gastell.
* Iliz katolik *Saint Rémi*,  kantved. 
* Manoir Houlbec,  kantved.
* Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Écots Churchyard*

Mervel a reas e miz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed. *Lance-corporal* e oa er *Royal Armoured Corps, 8th King's Royal Irish Hussars*.

### Lieury
* Iliz katolik *Sant [[Padern]]*,  kantved.
* Château du Robillard,  kantved.

### Montpinçon
* Iliz katolik ar Groaz-Santel,  kantved. 
* Manoir de la Roque,  kantved. 
### Notre-Dame-de-Fresnay
* Iliz katolik *Intron-Varia*, bet adsavet war-lerc'h an Eil brezel-bed.
### Saint-Martin-de-Fresnay
* Maner Wigran (maner Punaye),  kantved.
* Maner an Homme,  kantved.
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 
 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Templeuve

**Templeuve** zo un anv-lec'h gallek.

* **[[Templeuve (Belgia)|Templeuve]]**, kumun gozh, hiziv e Tournai.
* **[[Templeuve (Bro-C'hall)|Templeuve]]** kumun c'hall en Nord e Hauts-de-France.
Poull-kannañ

Ur **poull-kannañ** zo ur poull ma veze kannet an dilhad. 

E Breizh ne veze ket kannet en ur poull dalc'hmat, hogen a-wechoù en ur wazh, evel e Gwengamp, pe Pontrev, ma veze aozet lez an Treñv evit aesaat labour ar c'hannerezed. 

War ar stêrioù bras e veze aozet bagoù da zegemer kannerezed. 

## Gwelet ivez
* kouez
Remengol (ar Faou)

**Remengol** pe **Rumengol**, a oa betek 1971 ur gumun eus Breizh e departamant Penn-ar-Bed, nepell diouzh Kastellin, stag bremañ ouzh kumun ar Faou.

## Istor
* Un drev eus parrez Hañveg e oa gwechall-gozh, a-raok dont da vezañ ur barrez distag eus eskopti Kerne.

### [[Dispac'h Gall]]
* 1790: dont a reas Rumengol da vezañ ur gumun. E kanton Daoulaz hag en arondisamant Brest e oa.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar c'hure, Le Cap e anv.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 27 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,70% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Stagidigezh
* Ul lodenn eus kumun ar Faou eo abaoe 1971, e kanton ar Faou eta.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Brudet eo iliz katolik Remengol, gouestlet d'an Itron Varia, lesanvet "Itron Varia Remed-holl". Savet e e oa bet er  kantved, war aspadennoù un ti-pediñ a oa bet savet eno gant ar roue Grallon ha sant Gwennole, hervez a gonter. Ur pardon a vez graet eno, div wech ar bloaz, da Sul an Drinded ha da vare Gouel Maria Hanter-Eost.

Restr:164.Rumengol.Le clocher de l'église.JPG|An iliz.
Restr:Rumengol (29) Itron-Varia Remed-oll 02.JPG|Itron-Varia Remed-holl.
Restr:Pardon de Rumengol le jour de la Trinité en 1903.jpg|Brudet e oa pardonioù Remengol gwechall (kartenn-bost eus 1903).


## Gerdarzh
Evel evit hini Remengol, kumun er Mor-Bihan eo diasur orin an anv. Ar furm ofisiel implijet e galleg, «Rumengol», ha na glot ket gant distagadur tud ar vro e brezhoneg, a zeu diwar ur falsetimologiezh gant an elfenn *[[run]]* (torgenn) (stummoù kozh: «Remungol» e 1173 ha 1536, «Remengol» e 1651).

## Gwelet ivez
*ar Faou

## Liammoù diavaez
*Kantik Itron Varia Rumengol (lec'hienn Pêr Kentel)
## Notennoù ha daveoù
Ouville-la-Bien-Tournée

**Ouville-la-Bien-Tournée** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.
## Istor
### Anv
* Anvet e oa Ouville-la-Bétournée gwechall, *bétournée* a dalv *en tu gin*, dre ma oa troet an iliz en tu gin.
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed: pemp den nann-soudard a voe lazhet en Ouville e mizioù Gouere hag Eost 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*, - kantved.
* Ar velin war lez an Dives.

## Armerzh
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dives emañ Ouville-la-Bien-Tournée.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kannerez-noz

Ur **gannerez-noz** zo ur vaouez eus mojennoù Breizh a vez o kannañ en ur poull hag a sach gwazed betek o beuziñ.

Anavezet eo evel *Bean Nighe* e Skos, *Lavandeira Da Noite* e Portugal ha *Midnight Washerwomen* e Bro-Saoz. 

## Mitologiezh keltiek ar Ouezeled
Skeudennidigezh spesoù merc’hed o walc’hiñ tammoù lien gwadet zo un dra a vez gwelet alies er mitologiezh keltiek. Diskouez a reont emañ ar marv o vont da erruout e-barzh unan deus an emgannoù da zont.

Posubl eo neuze, liammañ etre al livadur hag an doueez Morrigan o walc’hiñ dilhadoù Cúchulainn evit embann e varv.

A-benn ar fin, ar gwalc’herezed a zo, e-barzh ar bed gouezelek ha keltiek, ul liamm etre ar bed marvel hag hini an doue(ze)d hag an haroze(ze)d, divarvel.

## Sonerezh
* *A Lavandeira Da Noite*, gant Carlos Nuñez & Noa en albom *Os Amores Libres.*

## Enrolladennoù
* Dastum, Maria Prat
Västerbotten

**Västerbotten** zo ur broviñs eus Sveden (*landskap* e svedeg), e biz ar vro. Stok outi emañ Ångermanland, Lappland, Norrbotten ha pleg-mor Botnia. Brudet eo keuz ar vro.

## Pennad kar
*Proviñsoù Sveden
Niccolò II d'Este

**Niccolò II d'Este**, pe **Nicolò II d'Este**, lesanvet *lo Zoppo* (17 a viz Mae 1338 – 26 a viz Meurzh 1388), a voe markiz Ferrara, Modena ha Parma, adal 1361 betek 1388. 

Mab e oa da Obizzo III d'Este a oa bet markiz adal 1317 betek 1352. 
Dibabet e oa bet da bennhêr gant Aldobrandino III, hag emglev a reas gant Padova, Verona ha Mantua a-enep Bernabò Visconti. Goude en em gavout gant ar pab Urban V e Viterbo e 1367, e troas ar pab a-du gantañ. 

Dimezet e oa da Verde della Scala, bastardez da Mastino II della Scala. 

Gant Niccolò e vleunias an arz e Ferrara. Bartolino da Novara a savas dezhañ ar c'h-Castello Estense goude un emsavadeg e 1385.
Linda

**Linda** zo un anv-bihan saoznek, skrivet **Lynda** a-wechoùigoù e SUA.

## Orin
Tri orin a c'haller gwelout :
*Gallout a rafe dont eus ar ger spagnolek **linda**, *koant*, met stankoc'h eo an anv er yezhoù germanek, hag eno eo e ranker klask an orin. 
*Er broioù alamanek avat e kreder e teu eus berradur anvioù a echu gant *-linde*, diwar *linta*, *[[skoed]] koad-[[tilh]]*, hag a gaver en anvioù evel *[[Gerlinde]], [[Rosalinde]], [[Sieglinde]] *, ... 
*Er broioù saoznek e c'hallfe dont eus berradur an anvioù Belinda, pe Rosalinda, un adstumm da Rosalind, ha Rosalind a gaver er pezh As You Like gant William Shakespeare.

## Adstummoù
*Belinda
*Celinda 
*Melinda
*Mirlinda
*Rosalinda
Gallout a reer tostaat ivez
*Dietlind, ha Dietlinde, Theodolinde
*Gerlinde
*Heidelinde
*Rosalinde
*Sieglinde

## Tud

###### 
#### Aktorezed
* Linda Blair, 
* Linda Bove,
* Linda Cardellini
* Lynda Carter, anavezet en Wonder Woman
* Linda Darnell, 
* Linda Fiorentino
* Linda Gray, 
* Linda Hamilton, c'hoariet ganti Sarah Connor e heuliad filmoù Terminator
* Linda Lavin
* Linda Lovelace

#### Kanerezed
* Belinda Carlisle
* Linda McCartney, pried kentañ Paul McCartney ha kanerez gantañ
* Linda Perry
* Lynda Randle, kanerez gospel 
* Linda Ronstadt, kanerez country ha rock.

### Tud all

* Linda Chung, aktourez kanadian
* Linda Evangelista, dougerez-dilhad
* Linda Grant, skrivagnerez saoz, tapet ganti an *[[Orange Prize for Fiction]]* ha rakdibabet a-benn ar Priz Booker
* Linda Lampenius, violoñserez finlandat
* Linda Rybová, aktorez tchekat
* Linda Voortman, politikourez izelvroat
* Linda Villumsen Serup, marc'hhouarnerez nevezzelandat a orin danat.

## Disheñvelout
* Linda Andrews
* Linda Evans
* Linda Thompson

## Anv-tiegezh
*Bogusław Linda, aktor tchek
*Josef Linda (* 1792 en Nové Mitrovice; † 1834 en Praha), barzh ha skrivagner tchekek.

## Lec'hanvioù
*Linda (California), un distrig.

## Pennad kar a bell
*Lindsay
Linda Ronstadt

**Linda Maria Ronstadt**, ganet d'ar 15 a viz Gouhere 1946 e Tucson (Arizona), zo ur ganerez rock ha country-rock stadunanat. 
## Familh
Linda Ronstadt a oa ganet e Tucson e 1946, e ti Gilbert Ronstadt (1911–1995) ha Ruth Mary (Copeman) Ronstadt (1914–1982). He zud o devoa un tamm ranch, 8 devezh-arat dindanañ. Daou vreur hag ur c'hoar he deus : Peter (1981–1991, bet e penn polis Tucson e-pad dek vloaz), Michael J., ha Gretchen (Suzy). 

Tad Linda, Gilbert, a oa a wad alaman, saoz, ha mec'hikan. Tad-kuñv Linda Ronstadt, Friedrich August Ronstadt (anvet ivez Federico Augusto Ronstadt) a zegouezhas en Arizona er bloavezhioù 1840, eus Hannover, er C'hengevread alaman, hag a zimezas d'ur Vec'hikanez hag a zeuas da chom da Tucson. He mamm Ruth Mary, zo a orin alaman, saoz, hag izelvroat, ha bet savet e Flint, Michigan, hag he zad a oa un ijinour hag en devoa ur 600 breved bennak, unan anezho evit an endalc'her skorn e kaoutchoug da lakaat er yenerez, hag a reas e binvidigezh.
## He micher
Kregiñ a reas da ganañ er bloavezhioù 1960 e Kalifornia en ul lazig folk-rock, *The Stone Poneys*. Diwezhatoc'h e kanas hec'h-unan hag e reas *[[Hand Sown ... Home Grown]]* e 1969, ur bladenn country. Ne oa ket brudet, met troiadoù a rae gant The Doors, Neil Young, Jackson Browne, gwelet e veze er skinwel, ha kanañ a rae en albomoù ar re all. A-benn ar fin e reas un tamm berzh gant albomoù evel *[[Heart Like a Wheel]]*, *[[Simple Dreams]]*, ha *[[Living in the USA]]*, hag e teuas brud dezhi. Graet e veze "First Lady of Rock" ha "Queen of Rock" anezhi, dilennet da Top Female Pop Singer of the 1970s. Gwelet e voe c'hwec'h gwech war golo Rolling Stone, ha war goloioù Newsweek ha Time .
## Teir
En 1987 e kenlabouras Linda Ronstadt gant Dolly Parton hag Emmylou Harris d'ober un albom ma kanjont o-zeir. Ur Grammy award a voe roet dezhe gantañ. Unan all (*Trio 2*) a voe graet gante en 1999.

**Canciones de mi padre*, ma kan e spagnoleg
Lindsay

**Lindsay** zo un anv-tiegezh skosat, deuet da vezañ anv-bihan e SUA, ha skrivet Lindsey a-wechoù.

## Orin
Dont a ra an anv eus Lindsey, un douar e Lincolnshire, e Bro-Saoz. E hensaozneg e oa *Lindesege*, "Lindum Isle", hag a dalvezje kement ha "paludoù Lincoln". Anv ar c'h-*klan Lindsay* e oa a-raok dont da vout anv-tiegezh. 

*Gwelout ar pennad : [[Rouantelezh Lindsey]].*

## Tud
*Lindsay Wagner (g. e 1949), aktourez stadunanat, brudet e 1976 evel *[[The Bionic Woman]]*
*Lindsey Stirling (g. e 1986), biolinourez ha dañserez stadunanat
*Lindsey Vonn (g e 1984), skierez stadunanat
Loeiz Kilhere

**Loeiz Kilhere** (pe **Louis Quilléré** e galleg), ganet e Pluniav d'an 23 a viz Du 1802, ha marvet e Pluniav d'an 22 a viz Here 1863, a oa ur beleg breizhat eus Bro-Gwened, hag ur skrivagner brezhonek. Embannet en doa ur stumm gwenedek eus Buhez ar Sent ("*Buhé ar Sænt, guet réflexioneu spirituel ar ou œvreu caërran*") e 1839.
Genver 2012 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2011 e Breizh - **2012 e Breizh** - 2013 e Breizh

2012 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
* 7 a viz Genver: degouezhout a ra ar merdeer Loig Peyron e porzh Brest bet tapet an Trofe Jules Vern gantañ.
*27 a viz Genver : 15 rummad ar prizioù er Maezioù Frank e Roazhon.

__NOTOC__
Lili St. Cyr

**Lili St-Cyr**, pe * Marie Van Schaak*, ganet e Minneapolis e 1917 ha marvet e Los Angeles e 1999, a oa un aktourez stadunanat brudet evel rouanez an diwiskañ e boestoù-noz Montréal adalek 1944. En un toulladig filmoù e c'hoarias er bloavezhioù 1950. 

## Filmoù
* *[[Love Moods]]* (1952)
* *[[Bedroom Fantasy]]* (1953)
* *[[Striporama]]* (1953)
* *[[Varietease]]* (1954)
* *[[Teaserama]]* (1955)
* *[[Son of Sinbad]]* (1955) - Version fr. : *[[Le Fils de Sinbad]]*
* *[[Buxom Beautease]]* (1956)
* *[[The Naked and the Dead]]* (1958) - Version fr. : *[[Les Nus et les morts]]*
* *[[I, Mobster]]* (1958)
* *[[Kiss Me Baby]]* (1960) 
* *[[Runaway Girl]]* (1965)

## Levrlennadur
* En 1982 e voe embannet gant *Lili St-Cyr* ul levr eñvorennoù e galleg, gant kenlabour Louis Jean D'Amour, anvet *Ma vie de stripteaseuse*, e ti Éditions Québecor. 
* En 2007 e teuas er-maez ur buhezskrid all gant Kelly DiNardo anvet *Gilded Lili: Lili St. Cyr and the Striptease Mystique*. Back Stage Books, 256 p.
Gianfrancesco Gonzaga

**Gianfrancesco Gonzaga** zo anv meur a zen eus tiegezh Gonzaga, en o zouez daou varkiz eus Mantova:

* Gianfrancesco Iañ Gonzaga (1395-1444), kentañ markiz Mantova
* Gianfrancesco Gonzaga (1446 - 1496), mab da eil markiz Mantova, Ludovico III Gonzaga, 
* *Gianfrancesco II Gonzaga*, pe Francesco II Gonzaga (1466-1519), markiz Mantova. 
* Gianfrancesco Gonzaga (1488 - 1524), penn skourr ar "Gonzaga di Luzzara"
* Gianfrancesco Gonzaga (1646 - 1703), pevarvet priñs Bozzolo

,