Sula Sgeir

**Sula Sgeir**, skrivet **Sùlaisgeir** ha **Sùla-Sgeir** ivez e gouezeleg Bro-Skos, *Súlasker* e norseg, zo un enezennig didud e Meurvor Atlantel an Norzh, 70 km en norzh da Eilean Leòdhais ha 18&nbsp;km er mervent-kornôg da Eilean Rònaigh an Daimh, en Inizi Gall, e Bro-Skos.

Ur skosell gneis eo, tuet mervent-biz, war-dro 7,3&nbsp;km he hirder ha 2,5&nbsp;km en he ledanañ ; ker bihan eo ma ne vez diskouezet war kartennoù an Inizi Gall nemet dibaot a wech.

An tonnoù o deus kleuziet e tornaod su ar garreg ur steudad mougevioù a c'haller gweladenniñ war vagig pa vez mor plaen, ar pezh na c'hoarvez nemet e-pad un nebeud devezhioù e miz Mezheven en unan eus takadoù dañjerusañ ar meurvor.

Didud eo Sula Sgeir, met dismantroù un ti-repu anvet *Taigh Beannaichte* ("Ti Benniget") zo e beg Sgeir an Teampaill ("Karreg an Templ") er reter.

Sròn na Lice, er penn merventañ, eo pennlein Sula Sgeir, 69 m a-us live ar mor ; un tour-tan emgefreek 5 m e uhelder zo bet savet eno. Ker rust e vez ar mor ma vez alies gwagennoù o wastañ ar savadur.

Un tamm eus Mirva natur Rònaigh ha Sula Sgeir eo bet, pa ro goudor da dremen 5&nbsp;000 koublad morskouled *(Morus bassanus)* ha ma'z eo ul lec'h gouennañ evit ar reuniged gris *(Halichoerus grypus)*. Karamelled an Norzh *(Fulmarus glacialis)* ha poc'haned boutin *(Fratercula arctica)* zo ivez ; un albatroz abrantek *(Thalassarche melanophris)* zo bet o chom eno e-pad tri bloaz.

D'an  e voe dizisklêriet ha troet da *Site of Special Scientific Interest* ha *Special Protection Area*.

## Lec'hanvadur
Kement ha "Karreg ar morskouled" e talvez *Sula Sgeir* e gouezeleg skos, eus an anvioù norsek *súla* ("morskoul") ha *sker* ("karreg").

Petra bennak ma'z eo bihan Sula Sgeir ez eus bet roet anvioù da veur a lec'h ennañ, gouezelek an holl anezho ; eus an norzh d'ar su hag a gornôg da reter :

## Ar morskouleta

Kentañ gwech ma voe skrivet a-zivout Sula Sgeir e voe gant ar beleg skosat Donald Monro (*[[Floruit|fl.]]* 1526-1574) pa weladennas an Inizi Gall e 1549. En e zeskrivadur e ra meneg eus moraerien eus Nis en Enez Leòdhas o tont da *Suilskerray* (Sula Sgeir) da zastum morskouled sec'h ha pluñv evit kas d'ar gêr.

Un hengoun eus ar re henañ en Europa eo an dastum *gugachan* (morskouled yaouank) e Sula Sgeir evit o c'hig hag o fluñv. Ur meuz c'hwek eo kig *guga* sall e Leòdhas abaoe kantvedoù, ha lakaet e veze war taolioù roueed Bro-Skos er .

E 1797 ez eus meneg adarre eus ar morskouleta er *Statistical Accounts of Scotland*, ma lenner e veze bep bloaz 6 den o roeñviñ eus Nis betek Sula Sgeir, «&nbsp;hep nadoz-vor zoken&nbsp;».

Feal d'an hengoun e chom annezidi Leòdhas en  : bep bloaz e miz Eost e vez dek den a-youl-vat — oadourien arroutet ha nevezidi, pa'z eo ar morskouleta ul lid enlaeziñ — o vont da lazhañ 2&nbsp;000 *guga* ; un aotre nemedel a vez roet evit bloaz gant an aozadur Scottish Natural Heritage (SNH) evit kenderc'hel gant an hengoun.

Ur chaluter a gas an dud, o boued hag o rikoù betek ar garreg ma chomont e-pad pemzektez, pe belloc'h mard eo re fall an amzer evit an distro. Goude staliet ur meni hunva e dismantroù un *tigh dubh* ("ti du") hag a vez adtoet bep bloaz e krogont da glask *gugachan trì tuim*, da lavaret eo morskouled warno tri bouchad marbluñv war o fenn, o c'hein hag o favioù a ziskouez ez int en oad mat da vout dastumet. Pa vez tapet ur *guga* e vez lazhet gant un taol bazh.

Bemnoz goude an dastumadeg e vez dibluñvet ha divouzellet al laboused kent o suilhañ a-us un tantad maget gant eoul o bouzelloù ; diaskornet e vezont ha lakaet en holen.

Ur wech distroet ar skipailh e Nis e vez rannet an 2&nbsp;000 evn etre an izili hag annezidi an enezenn.

Enebiezh a sav a vare da vare : lod dastumerien a voe gourdrouzet a varv dre bellgomz e 2017, hag aozadurioù zo savet enep an hengoun en abeg da grizder e-keñver al loened. Koulskoude, daougementet eo bet niver ar morskouled war Sula Sgeir etre 1902 ha 2003.

E 2015 e c'houlennas annezidi Leòdhas ma vije kresket ar c'hementad a vorskouled aotreet gant SNH, a zisklêrias e oa bevus hengoun ar morskouleta e Sula Sgeir.

* An hevelep hengoun zo bet e Hiort betek 1910.

## Struzh

Petra bennak ma vez lorgnet gant ar mor a-hed an amzer, hag a-drugarez d'ar gwano marteze, ez eo goloet Sula Sgeir a galied *(Armeria maritima)* a vez e bleuñv e kreiz an hañv.

## Tour-tan
Tan Sula Sgeir zo un tour metalek karrezek 5 m e uhelder, livet e gwenn, savet war un darenn beton. Oberiant eo, petra bennak ma ne ouzer mui pegoulz e voe savet ; emañ war listenn gouleier ar bed abaoe ar .

Bannañ a ra gouloù gwenn bep 15 eilenn 74 m a-us live ar mor, ha gwelet e vez eus 11 milmor (20,372&nbsp;km) tro-dro d'ar garreg.

Lighthouse and Cairn on Sulasgeir - geograph.org.uk - 1036122.jpg|Tour-tan Sula Sgeir gronnet gant morskouled
North Rona from the Island of Sulasgeir - geograph.org.uk - 1034211.jpg|Eus Rònaigh an Daimh er pelloù e weler gouloù Sula Sgeir


## Liammoù diavaez
*  Kartenn-vor Sula Sgeir
*  ''Hebridean Connections''
*  ''The Guga Hunt of 1912''

## Levrlennadur
*  GURNEY, J. H : *The Gannet – A Bird With A History*, London, Witherby & Co., 1913 Lenn en-linenn
*  BEATTY, John : *Sula – Seabird Hunters of Lewis*, London, Michael Joseph Ltd., 1992 
*  MAY, Peter : *The Black House*, London, Quercus, 2011  —  *L'île des chasseurs d'oiseaux*, Actes Sud, Arles, 2009 

## Notennoù