open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dourlaouig penn gwenn

An **dourlaouig penn gwenn** a zo ur spesad golvaneged, *Cinclus leucocephalus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Andoù :
* *Cinclus leucocephalus leucocephalus*, e menezioù Bolivia ha Perou,
* *Cinclus leucocephalus leuconotus*, eus menezioù Kolombia da gornôg Venezuela hag Ecuador,
* *Cinclus leucocephalus rivularis*, e Sierra Nevada de Santa Marta (biz Kolombia).

Ur spesad all eus ar genad a gaver e Suamerika ivez : *[[Cinclus schulzii]]*.

## Liammoù diavaez
*  ''Cinclus leucocephalus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cinclus leucocephalus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Cinclus mexicanus

***Cinclus mexicanus*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Cinclidae, hini an dourlaouiged.

## An anv
Kement ha "dourlaouig Mec'hiko" e talv an anvadur skiantel."Dourlaouig Amerika" a vez graet anezhañ e bulgareg, farsieg, finneg, galleg, katalaneg, rusianeg, saozneg, ukraineg ha vietnameg, ha "dourlaouig gris" en alamaneg, hungareg ha svedeg.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (Ephemeroptera, Odonata, Plecoptera, Trichoptera peurgetket) en o stad larvel dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* *Cinclus mexicanus anthonyi*, eus menezioù kreisteiz Mec'hiko (Chiapas) da Honduras ha Guatemala,
* *Cinclus mexicanus ardesiacus*, e menezioù Costa Rica ha kornôg Panamá,
* *Cinclus mexicanus dickermani*, e kreisteiz Mec'hiko,
* *Cinclus mexicanus mexicanus*, e douaroù uhel hanternoz ha kreiz Mec'hiko,
* *Cinclus mexicanus unicolor*, eus Inizi an Aleouted da Alaska, kornôg Kanada ha kornôg Stadoù-Unanet Amerika.

## Liammoù diavaez
*  ''Cinclus mexicanus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cinclus mexicanus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Dourlaouig gell

An **dourlaouig gell** a zo ur spesad golvaneged, *Cinclus pallasii* an anv skiantel anezhañ.

Dougen a ra anv al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Doareoù pennañ
Ar brasañ labous an hini eo e-touez an dourlaouiged.

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Cinclus pallasii dorjei*, e menezioù reter Sikkim, Asam, reter Tibet, hanternoz Myanmar ha hanternoz Thailand,
* *Cinclus pallasii pallasii*, e menezioù biz Azia, Japan, kreiz ha reter Sina, Republik Sina, hanternoz Thailand, hanternoz Viêt Nam,
* *Cinclus pallasii tenuirostris*, e menezioù Azia ar C'hreiz ha Himalaya.

## Liammoù diavaez
*  ''Cinclus pallasii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cinclus pallasii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Proviñs Teramo

**Proviñs Teramo** a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Abruz, ha Teramo eo he c'hêrbenn.
## Kumunioù Proviñs Teramo
Walter Wagner

**Walter Wagner**, ganet d'ar 25 a viz Even 1907 ha marvet war-dro an 29 pe 30 a viz Ebrel 1945 e Berlin, a oa an den a zimezas Adolf Hitler gant Eva Braun er Führerbunker d'an 29 a viz Ebrel 1945.

Wagner a oa ur gwiraour hag un ezel eus NSDAP. Anavezout a rae Joseph Goebbels peogwir o doa labouret asambles e Berlin. Enluet e oa bet pa oa ar Gevredidi o tostaat ouzh Berlin. Pa lavaras Hitler da Goebbels e felle dezhañ dimeziñ e voe kaset Wagner betek ar Führerbunker. P'en em gavas eno d'an 28 a viz Ebrel 1945 e verzhas ne oa ket ar paper ret evit prientiñ an eured. A-benn ar fin e teuas a-benn da gaout ar pezh a oa ret, hag aozet e voe an eured ur pennadig a-raok hanternoz.

Dres goude e voe kaset Wagner d'e vagad arme en-dro. Lazhet e voe un nebeud devezhioù goude, da vare emgann Berlin.

Eured Hitler a weler e meur a film : *Hitler: The Last Ten Days* ha *[[Der Untergang]]*. Enno e weler ar mare ma c'houlenn Wagner ouzh Hitler prouiñ ez eo a-orin arian a-raok ma krogfe an eured (ur redi e oa da vare ar renadur nazi).

## Walter Wagner er sinema
* Andrew Sachs eo an aktor a c'hoari perzh Wagner er film breizhveurat *Hitler: The Last Ten Days* (1973) ;
* John Ringham eo an aktor a c'hoari perzh Wagner er film skinwel breizhveurat *The Death of Adolf Hitler* (1973) ;
* Robert Austin eo an aktor a c'hoari perzh Wagner er film skinwel stadunanat *The Bunker* (1981) ;
* Norbert Heckner eo an aktor a c'hoari perzh Wagner er film alaman *[[Der Untergang]]* (2004).

## Daveennoù
Fringillidae

**Fringillidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1819 gant an evnoniour saoz William Elford Leach (1791-1836).

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez a 50 genad d'ober ar c'herentiad hiziv an deiz.

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Fringilla]]* - Linnaeus, 1758 (4 spesad),
* *[[Mycerobas]]* - Cabanis, 1847 (4 spesad),
* *[[Hesperiphona]]* - Bonaparte, 1850 (2 spesad),
* *[[Coccothraustes]]* - Brisson, 1760 (1 spesad),
* *[[Eophona]]* - Gould, 1851 (2 spesad),
* *[[Pinicola enucleator|Pinicola]]* - Vieillot, 1808 (1 spesad),
* *[[Pyrrhula]]* - Brisson, 1760 (7 spesad),
* *[[Rhodopechys]]* - Cabanis, 1851 (2 spesad),
* *[[Bucanetes]]* - Cabanis, 1851 (2 spesad),
* *[[Agraphospiza]]* - Zuccon, Prŷs-Jones, Rasmussen & Ericson, 2012 (1 spesad)
* *[[Callacanthis]]* - Reichenbach, 1850 (1 spesad),
* *[[Pyrrhoplectes epauletta|Pyrrhoplectes]]* - Hodgson, 1844 (1 spesad),
* *[[Procarduelis nipalensis|Procarduelis]]* - Blyth, 1843 (1 spesad),
* *[[Leucosticte]]* - Swainson, 1832 (6 spesad),
* *[[Carpodacus]]* - Kaup, 1829 (26 spesad hiziv an deiz),
* (†) *[[Melamprosops]]* - Casey & Jacobi, 1974 (1 spesad, aet da get)
* *[[Paroreomyza]]* - Perkins, 1901 (2 spesad hiziv an deiz),
* *[[Oreomystis]]* - Stejneger, 1903 (1 spesad)
* *[[Telespiza]]* - Wilson, 1890 (2 spesad),
* *[[Loxioides]]* - Oustalet, 1877 (1 spesad)
* (†) *[[Rhodacanthis]]* - Rothschild, 1892 (2 spesad, aet da get)
* (†) *[[Chloridops]]* - Wilson, 1888 (1 spesad, aet da get)
* (†) *[[Psittirostra]]* - Temminck, 1820 (1 spesad, aet da get)
* (†) *[[Dysmorodrepanis]]* - Perkins, 1919 (1 spesad, aet da get)
* *[[Drepanis]]* - Temminck, 1820 (1 spesad hiziv an deiz)
* (†) *[[Ciridops]]* - A. Newton, 1892 (1 spesad, aet da get) 
* *[[Palmeria]]* - Rothschild, 1893 (1 spesad),
* *[[Himatione]]* - Cabanis, 1850 (1 spesad hiziv an deiz)
* (†) *[[Viridonia]]* - Rothschild, 1892 (1 spesad, aet da get)
* (†) *[[Akialoa]]* - Olson & James, 1995 (4 spesad, aet da get)
* *[[Hemignathus]]* - Lichtenstein, 1839 (3 spesad hiziv an deiz),
* *[[Pseudonestor]]* - Rothschild, 1893 (1 spesad)
* *[[Magumma parva|Magumma]]* - Mathews, 1925 (1 spesad),
* *[[Loxops]]* - Cabanis, 1847 (4 spesad hiziv an deiz),
* *[[Chlorodrepanis]]* - Perkins, 1899 (3 spesad),
* *[[Haemorhous]]* - Swainson, 1837 (3 spesad),
* *[[Chloris (genad)|Chloris]]* - Cuvier, 1800 (5 spesad),
* *[[Rhodospiza obsoleta|Rhodospiza]]* - Sharpe, 1888 (1 spesad),
* *[[Rhynchostruthus]]* - P.L.Sclater & Hartlaub, 1881 (3 spesad),
* *[[Linurgus]]* - Reichenbach, 1850 (1 spesad)
* *[[Crithagra]]* - Swainson, 1827 (37 spesad),
* *[[Linaria (genad)|Linaria]]* - Bechstein, 1802 (4 spesad),
* *[[Acanthis]]* - Borkhausen, 1797 (3 spesad),
* *[[Loxia]]* - Linnaeus, 1758 (6 spesad),
* *[[Chrysocorythus]]* - Wolters, 1967 (1 spesad)
* *[[Carduelis]]* - Brisson, 1760 (3 spesad),
* *[[Serinus]]* - Koch, 1816 (8 spesad),
* *[[Spinus]]* - Koch, 1816 (20 spesad),
* *[[Euphonia]]* - Desmarest, 1806 (27 spesad)
* *[[Chlorophonia]]* - Bonaparte, 1850 (5 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Votadeg

Ar **votadeg** a zo un doare da anavezout ali ar muiañ niver a dud, pe da lakaat an dud da reiñ o ali diwar-benn dibab un den pe un dra.

Implijet e vez meur a sert votadeg evit meur a seurt meradurioù : embregerezhioù, kevarzheoù, stadoù, kumuniezhoù dibar (kumuniezhoù savetevit an divizoù war nep a sav-boent).

Er poltikerezh, e talc'her sevel bodadoù tud gant kefridi termenet evel sevel al lezennoù ha votiñ warno pe bodadoù tud evit kinnig traou nevez.

## Modoù votiñ
Evit ma tiskouez pep hini degemeret er bodad votiñ ez eus meur a vod evit konduiñ ar votadeg :
* E Roma a yae pep a senedour war an tu e oa aet kiiniger ar mennozh. Ha konet e veze pep lodenn ar vodad a vouezh uhel
* Alies e vez diskouzet ar votadenn gant ur sin evel sevel ar vrec'h, memes e bodadoù bras hag ofisiel evel ar תתלךך-stad uhellañ
* Implijet e vez ivez skridoù evit dastum mennozhioù an dud pe war restroù (gwechall e veze graet evel-se a derou ar votadegoù hollek) pe war paperennoù bihan. Kontet e vez pep lodenn paperenn-votiñ gant tud kefridiet.
* Nevez zo e vez implijet mekanikoù votînn a zo ur seurt urzhiataerioù ha e vez kontet ha renket pep moezh ez-automatek
Bernd Freytag von Loringhoven

Ar baron **Bernd Freytag von Loringhoven** (6 a viz C'hwevrer 1914 e Kuressaare - 27 a viz C'hwevrer 2007 e München) a oa un ofiser penn-bras en arme alaman da vare an Eil Brezel-bed. Unan eus a dud diwezhañ o kuitaat ar Führerbunker e Berlin e voe.

## E vuhez
E familh a oa a-orin eus Westfalen hag a zivroas d'ar broioù balt er  kantved. Pa voe tapet madoù ar familh gant ar Volcheviked e 1919 ez eas d'en em staliañ da b-Pommern. Degemeret e voe en arme, hag a-drugarez d'ur c'henderv, ar baron Wessel Freytag von Loringhoven, a oa kabiten, e voe lakaet da ofiser. 
Eil-a-gamp ur jeneral e oa pa voe aloubet Polonia e 1939, hag ezel eus penn-bras ur jeneral all e oa pa voe aloubet Rusia e 1941. Ur vedalenn a dapas kaout pa oa e penn un unvez houarnwisket, ha lakaet da eil-a-gamp Hans Krebs, ha neuze e chomas hep bezañ kaset da Stalingrad.
E genderv, Wessel Freytag von Loringhoven e anv, eo a roas an tarhzer hag an danvez-tarzh a voe implijet evit irienn an 20 a viz Gouere 1944. daoust da se ne voe ket tapet ar baron e-barzh an irienn.

E 1945 e oa major, hag eil-a-gamp chef penn-bras an arme. Er Führerbunker e oa e-karg eus dastum titouroù, prientiñ steuñvioù ha rentaoù-kont a veze implijet e-pad an emvodoù pemdeziek gant Hitler. E-pad ar pennad-se e skrivas un deizlevr. 
D'an 29 a viz Ebrel 1945 ec'h asantas Hitler ma kuitafe ar Führerbunker. En un atersadenn embannet er gazetenn saoznek *[[Observer]]* e 2005 e kontas ar baron : 
*Pa oa Hitler oc'h hetiñ chañs vat din, e welis luc'hed ar c'hoant en e zaoulagad.*

Prizonet e voe gant soudarded vreizhveuriat, ha daou vloaz hanter e chomas en toull-bac'h. Goude-se e labouras war dachenn an embann. Pa voe adsavet arme Alamagn ec'h adstagas gant ar vicher, hag ec'h echuas evel letanant-jeneral. Meur a garg en doe ivez en AFNA.
Alies e voe aterset ar baron Freytag von Loringhoven e fin e vuhez. Asambles gant ar c'hazetenner gall François d’Alançon e savjont al levr : *Dans le bunker de Hitler : 23 juillet 1944 - 29 avril 1945* (embannet e 2005), diazezet war e atersadennoù ha war e zeizlevr.

## Levrlennadur
Bernd Freytag von Loringhoven ha François d' Alançon :
**Dans le bunker de Hitler : 23 juillet 1944 - 29 avril 1945* ; Librairie Académique Perrin 2005
**In the Bunker With Hitler: The Last Witness Speaks* ; Weidenfeld & Nicolson, 13 a viz Ebrel 2006) 
**Mit Hitler im Bunker – Aufzeichnungen aus dem Führerhauptquartier Juli 1944 – April 1945*. Berlin, wjs-Verlag, miz Ebrel 2006

## Liammoù diavaez
*''Baron Bernd Freytag von Loringhoven'' ; The Times; (10 a viz Meurzh 2007)
*''Baron Freytag von Loringhoven, Aide to Hitler, Dies at 93'' ; Douglas Martin ; New York Times; (1añ a viz Ebrel 2007)
*Der Vorletzte aus Hitlers Bunker war lec'hienn Frankfurter Allgemeine Zeitung
* News:Hitler Relied on "Enemy" News
* BBC News - Eyewitness: Hitler's last days (26 a viz Ebrel 2005)
* Dielloù diwar-benn Bernd Freytag von Loringhoven war lec'hienn Deutsche Nationalbibliothek
Bokale

**Bokale** (*Lo Bocau* pe *Lo Bocau Nau* en okitaneg; *Boucau* e galleg hag ent-ofisiel), zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Lapurdi, en Iparralde, e kanton Baiona-2, a-stok ouzh al Landes. Ar gumun nemeti a zo en he fezh en hanternoz d'ar stêr Aturri eo. 

## Bocau/Boucau
Arabat droukveskañ an anv "Bocau" pe "Boucau" gant Lo Bocau Vielh ("Vieux-Boucau-les-Bains" e galleg), ur gumun all el Landes.

## Kumunioù amezek
*Tarnos, el Landes, en hanternoz
*Baiona er gevred
*Angelu er mervent

## Istor
Betek 1578 edo aber an Aturri pelloc'h en hanternoz, e Bocau Vielh. Neuze e voe distroet ar stêr da aberiñ tostoc'h ouzh Baiona, e Tarnos, e karter Bocau, Bokale en euskareg. Ur c'harter eus Tarnos e oa Bokale eta, ha distaget e voe diouzh ar barrez waskonat pa voe krouet an departamantoù e 1790. E gwirionez ne oa ket e Lapurdi a-raok, met mesket eo bet harz eskopti ha harz-departamant er speredoù goude 1790.

## Gevelliñ
* 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
Sittidae

**Sittidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1828 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :

## Genadoù
* *[[Sitta]]* - Linnaeus, 1758 (29 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Tichodroma

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad golvaneg er genad-mañ : *Tichodroma muraria*, daou isspesad (*Tichodroma muraria *'muraria**' ha *T. m. nepalensis*) dezhañ.Graet e vez kraponig-moger anezhañ e brezhoneg.

## Notennoù ha daveennoù
Conflent

**Conflent** zo ur rannvro istorel eus Katalonia an Norzh. En-dro dezhi emañ Alta Cerdanya ha Capcir er c'hornôg, Rousilhon er reter, Vallespir er c'hreisteiz ha broig okitanek ar Fenolheda pe Fenolhedés en hanternoz. 

E Conflent emañ ar menez Canigó (distaget [kani'gu], gant an taol-mouezh war ar silabenn ziwezhañ), unan eus menezioù uhelañ Katalonia an Norzh (2 785 m uhelder). E-harz ar menez Canigó emañ Prada de Conflent, kêr-benn ar rannvro.

## Liammoù diavaez
*  Klubo de Esperanto en Conflent
*  Conflent *en Enciclopèdia Catalana*
Aegithalidae

**Aegithalidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1849-50 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez a tri genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Leptopoecile]]* - Severtsov, 1873 (2 spesad),
* *[[Psaltriparus]]* - Bonaparte, 1850 (1 spesad),
* *[[Aegithalos]]* - Hermann, 1804 (10 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Pedenn ar Sul

**Pedenn ar Sul**, pe *ar bedenn-Sul*, a reer eus un daolenn goad ma veze skrivet anvioù an dud a lakae lavarout oferennoù e-pad ar sizhun e lod eus ilizoù Breizh.

En iliz-veur Kastell-Paol e weler ur plankenn evel-se ha skrivet **BEDEN ZUL** warnañ. Pa seller a-dost e weler ez eo kouezhet al lizherennoù AR ha n'eus ket bet kavet e vije ezhomm d'o adlakaat. 

Diwar anv ar plankenn-se eo deuet an droienn *bezañ lakaet war bedenn ar Sul*, a dalvez kement ha sachañ evezh an holl war e anv.
Hans-Erich Voss

**Hans-Erich Voss** (pe *Voß*) (30 a viz Here 1897 en Angemünde - 18 a viz Du 1969 e Berchtesgaden) a oa un eilamiral alaman da vare an Eil Brezel-bed. Unan eus a dud diwezhañ voe er Führerbunker e Berlin e voe ivez. 

## E vuhez
Mont a reas er morlu e 1915, hag ec'h echuas gant e studioù en akademiezh vor e 1917. Da vare Republik Weimar hag an Trede Reich e labouras en *[[Deutsche Marine]]*. Lakaet e voe da gabiten-lestr e 1939 hag e miz Here 1942 e voe lakaet da gomandant ar morreder *[[Prinz Eugen]]*. Ur pennadig goude e kejas ouzh Joseph Goebbels hag a oa deuet da weladenniñ ar vag asambles gant kazetennerien. Goebbels a lakaas Voss da eilamiral d'ar 1añ a viz Meurzh 1943. 
Er Wolfsschanze e oa Voss da zevezh irienn an 20 a viz Gouere 1944. Gloazet e voe pa darzhas ar vombezenn ha resev a reas ar vedalenn *[[Verwundetenabzeichen]]*.
E 1945 ez eas da repuiñ er Führerbunker e Berlin. Eno e teuas da vezañ kuzuliad 
Goebbels hag e wreg Magda. 
D'an 30 a viz Ebrel e voe Voss e-touez an ofiserien a glevas Hitler o lavarout e oa gwelloc'h dezhañ mervel e-lec'h klas tec'hout kuit rak gronnet e oa Berlin gant soudarded an Arme Ruz. 
Er strollad kaset gant an *SS-[[Brigadeführer]]* Wilhelm Mohnke e oa Voss. Klask a rejont kuitaat Berlin, met al lod brasañ anezho a voe harzet gant soudarded an Arme Ruz. Kaset e voe Voss d'ar bunker en-dro, da anavezout korfoù devet Joseph, Martha Goebbels hag o c'hwec'h bugel.
Goude-s e echomas prizoniad e-pad pell. E miz Eost 1951 e voe tamallet outañ bezañ *bet ur post a-bouez en aozadur brezel Hitler ha bezañ kemeret perzh en ur brezelagradiñ, daoust d'al lezennoù ha d'ar feurioù-emglev etrebroadel.* E miz C'hwevrer 1952 e voe kondaonet da 25 bloavezh toull-bac'h gant lze-arme distrig arme Moskva. E miz Kerzu 1954 e voe dieubet diwar un dekred gant *Praesidium* ar Sovied Meur ha kaset da Alamagn ar Reter.

## Levrlennadur
*V.K. Vinogradov et alter : *Hitler's Death: Russia's Last Great Secret from the Files of the KGB* ; Chaucer Press ; 2005 

## Liamm diavaez
*Titouroù diwar-benn  Hans-Erich Voss war lec'hienn ''Lexikon der Wehrmacht''
Aegithalos

***Aegithalos*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1804 gant an naturour gall Jean Hermann (1738-1800).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Dek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Aegithalos bonvaloti]]*
** *A. b. *'bonvaloti*** hag ''obscuratus'',
* ar [[binoter lostek]] (''Aegithalos caudatus'')
** ''A. c. alpinus'', ''aremoricus'', ***caudatus***, ''europaeus'', ''irbii'', ''italiae'', ''kiusiuensis'', ''macedonicus'', ''magnus'', ''major'', ''passekii'', ''rosaceus'', ''siculus'', ''taiti'', ''tauricus'', ''tephronotus'' ha ''trivirgatus'',
* ''[[Aegithalos concinnus]]''
** ''A. c. annamensis'', ***concinnus***, ''iredalei'', ''manipurensis'', ''pulchellus'', ''rubricapillus'' ha ''talifuensis'',
* ''[[Aegithalos exilis]]'',
* ''[[Aegithalos fuliginosus]]'',
* ''[[Aegithalos glaucogularis]]''
** ''A. g. '''glaucogularis*** ha *vinaceus*,
* *[[Aegithalos iouschistos]]*,
* *[[Aegithalos leucogenys]]*,
* *[[Aegithalos niveogularis]]*,
* *[[Aegithalos sharpei]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Leptopoecile

***Leptopoecile*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dreolaned, krouet e 1873 gant an naturour rusian Nikolay Severtsov (1827-1885).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* an dreolan tek (*Leptopoecile elegans*)
** *L. e. *'elegans***,
* an [[dreolan glas]] (''Leptopoecile sophiae'')
** ''L. s. major'', ''obscurus'', ***sophiae**' ha *stoliczkae*.

Pemp (5) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Regulidae

**** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ dreolaned, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Corthylio]]* - Cabanis, 1853 (1 spesad),
* *[[Regulus]]* - Cuvier, 1800 (5 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Buztintze-Hiriberri

**Buztintze-Hiriberri** (*Bustince-Iriberry* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun vihan eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

Daou vourkig zo. War lez an hent, keit-ha-keit anezho o-daou, emañ an ti-kêr.

## Kumunioù amezek
*Ainhize-Monjolose en hanternoz
*Jatsu Garazi er biz
*Lakarra er sav-heol
*Duzunaritze-Sarasketa er gevred
*Donazaharre er mervent

## Skeudennoù

Bustince-Iriberry Mairie1.jpg|Ti-kêr Buztintze-Hiriberri gwelet eus iliz Hiriberri
Bustince-Iriberry Mairie3.JPG|
Bustince-Iriberry Mairie2.JPG|
Bustince GR65.jpg|War ar pont dreist d'ar stêr Arzubi


## Liammoù diavaez
Sabina Grzimek

**Sabina Grzimek** (12 a viz Du 1942 e Roma) a zo ur gizellerez alaman.

## Familh

Bugel henañ ar c'hizeller Waldemar Grzimek hag al livourez ha priourez Christa von Carnap eo Sabina Grzimek. Jana Grzimek, he hanter-c'hoar, a zo arzourez ivez.
Sabina Grzimek a voe dimezet gant ar mirdiour Peter Schwarzbach eus 1973 betek 1979. Ur mab (Anton) hag ur verc'h (Anna) he deus.

## Buhez
Etre 1961 ha 1962 ec'h heulias kentelioù pleustrek e Porzellan Manufaktur Meißen ha goude-se e studias ar c'hizellañ betek 1967 e Kunsthochschule Berlin-Weißensee. Goude-se e labouras evel kizellerez, livourez ha dizagnourez grafek e Prenzlauer Berg. Abaoe 1972 e labour en Erkner. Abaoe 1997 e labour ivez evel kelenner e *Grafik-Design-Schule* en Anklam.

## Oberenn
Sabina Grzimek a sav ul lodenn vras eus hec'h oberennoù gant maean-plastr, arem, pri poazh pe pri. Hec'h oberennoù a c'haller gwelout e:
* Prenzlauer Berg : *Junge aus der Marienburger Straße* (1968–1970) 
* Lichtenberg, er Freiaplatz : *Mutter und Kind* (1976–1981)
* Berlin-Tiergarten, e-barzh Galerie Eva Poll : *Stehende und liegende Gruppe* (1980–1985) 
* Erkner : maen-koun dirak ar Gerhart-Hauptmann-Museum (1992) ha *Weinheimer Reiterin* (1996)
Un nebeud engravadurioù ha livadurioù a zo deuet diwar he dorn ivez.

## Prizioù
* Gustav-Weidanz-Preis (1972) 
* Käthe-Kollwitz-Preis (1983) 
* Preis des Kunstfördervereins Weinheim (1994) 
* Ernst-Rietschel-Kunstpreis digant kêr Pulsnitz (1996)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Sabina Grzimek
* https://portal.d-nb.de/opac.htm?query=atr%3D119123541+OR+nid%3D119123541&method=simpleSearch Sabina Grzimek war lec'hienn Deutsche Nationalbibliothek
*https://web.archive.org/web/20070926222120/http://stabikat.staatsbibliothek-berlin.de:8080/DB=1/SET=5/TTL=1/CMD?ACT=SRCHA&IKT=1016&SRT=YOP&TRM=Grzimek,+Sabina sabina Grzimek war lec'hienn Staatsbibliothek zu Berlin

## Levrlennadur
* Gerhard Grzimek, Rupprecht Grzimek: *Die Familie Grzimek aus Oberglogau in Oberschlesien*; in: *Deutsches Familienarchiv*, Band 10; Neustadt (Aisch): Degener, 19581 (Reutlingen: Herder-Institut, 20004)
Sylviidae

**Sylviidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1820 gant an evnoniour saoz William Elford Leach (1791-1836).

Diouzh Doare 6.1 an *IOC World Bird List* ez a ugent genad golvaneged d'ober ar c'herentiad hiziv an deiz :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Myzornis pyrrhoura|Myzornis]]* - Blyth, 1843 (1 spesad),
* *[[Parophasma galinieri|Parophasma]]* - Reichenow, 1905 (1 spesad),
* *[[Pseudoalcippe]]* - Bannerman, 1923 (2 spesad),
* *[[Horizorhinus dohrni|Horizorhinus]]* - Oberholser, 1899 (1 spesad),
* *[[Lioptilus nigricapillus|Lioptilus]]* - Bonaparte, 1850 (1 spesad),
* *[[devedig|Sylvia]]* - Scopoli, 1769 (28 spesad),
* *[[Lioparus chrysotis|Lioparus]]* - Oates, 1889 (1 spesad),
* *[[Moupinia poecilotis|Moupinia]]* - David & Oustalet, 1877 (1 spesad),
* *[[Fulvetta]]* - David & Oustalet, 1877 (8 spesad),
* *[[Chrysomma]]* - Blyth, 1843 (2 spesad),
* *[[Rhopophilus]]* - Giglioli & Salvadori, 1870 (2 spesad),
* *[[Chamaea]]* - Gambel, 1847 (1 spesad)
* *[[Conostoma aemodium|Conostoma]]* - Hodgson, 1841 (1 spesad),
* *[[Cholornis]]* - Verreaux, 1871 (2 spesad),
* *[[Sinosuthora]]* - Penhallurick & Robson, 2009 (6 spesad),
* *[[Suthora]]* - Hodgson, 1837 (3 spesad),
* *[[Neosuthora davidiana|Neosuthora]]* - Hellmayr, 1911 (1 spesad),
* *[[Chleuasicus atrosuperciliaris|Chleuasicus]]* - Blyth, 1845 (1 spesad),
* *[[Psittiparus]]* - Hellmayr, 1903 (4 spesad),
* *[[Paradoxornis]]* - Gould, 1836 (3 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Lakarra

**Lakarra** (*Lacarre* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun vihan eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Kumunioù amezek
* Ainhize-Monjolose en hanternoz
* Gamarte er sav-heol
* Duzunaritze-Sarasketa er c'hreisteiz
* Buztintze-Hiriberri er c'huzh-heol

## Liammoù diavaez
Sylvia

**Sylvia** zo un anv-bihan saoznek a gaver ivez er yezhoù nordek ha germanek.

## Gerdarzh
Eus an anv latin Silvia, deuet eus Silvius, savet diwar *silva*: « koad, forest ».

## Yezhoù all
*Sylvie, e galleg
*Silvia, en italianeg
*Sylwia, e poloneg

## Tud
* Sylvia Pankhurst (1882-1960), emsaverez saoz evit gwirioù ar merc'hed,
* Sylvia von Harden (1894-1963), barzhez ha kazetennerez alaman,
* Sylvia Plath, barzhez stadunanat,
* Sylvia Sidney, anv-micher *Sophia Kosow* (1910-1999) aktourez stadunanat,
* Sylvia Vrethammar, kanerez svedat,
* Sylvia Kristel (1952-2012), aktourez hag diskouerez-c'hiz izelvroat. 

## Traoù all
* Ur genad evned, gwelout Devedig.
537

*Diwar-benn ar bloavezh *'537*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

* 25 Kerzu 537, gouel Nedeleg ː lidet eo ar penn-iliz nevez Santez-Sofia, e Kêrgustentin, gant an impalaer Justinian.

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 537|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 537]]*

## [[:Rummad:Marvioù 537|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 537]]*
__NOTOC__
Kevadegezh ha treadegezh

Daou sav-boent diforc'h ha kenglokaus a gaver e yezhoniezh, pa vez dielfennet fedoù yezh.
* D'ur yezh *en ur mare resis eus hec'h istor* e tave ar studi **kevadegel**; ar yezhadur skol zo ur skouer eus ur sell kevadegel : diskouez a ra ar reoliekadur lakaet da stumm reizh ar yezh kelennet (kenyezh lennegel peurvuiañ, rannyezh a-wezhioù), hep pouezañ war ar c'hemmoù a c'hell bezañ c'hoarvezet abaoe he stadoù kent.
* Istor ar yezh an hini eo a vez meizet dre ar studi **treadegel** ha studiet e vez *hec'h emdroadurioù* (gerdarzhadurezh, soniadouriezh istorel, steroniezh, geriaoueg deveret, ereadurezh, hag all). Ar yezhoniezh keñveriet zo ur skouer eus ur sell treadegel.

Ar meiziadoù *kevadegezh* ha *treadegezh* hag an enebiñ an eil ouzh egile zo deuet gant Saussure, anezhañ ar yezhoniour kentañ o vezañ graet un diforc'h sklaer etre an daou sav-boent.

Lakaet eo bet an enebadur-se e pleustr e prederouriezh, gant aozerien evel Barthes ha Sartre.

E bredoniezh an diorren e talvez an enebadur *kevadegezh* / *treadegezh*-se d'ar sell bihandiorroadurel (arnevez) pe brasdiorroadurel (diwar damkaniezhioù Jean Piaget).

## Gerdarzhioù
Savet eo ar ger *kevadegezh* diwar ar ger *kevad* deveret eus ar rakger *kev-* hag eus ar ger *oad*, o talvezout er yezh pemdeziek « eus an hevelep oad » evit daou zen (alese *kempred*, eus an hevelep mare) ; ar ger-se zo un treuztres eus ar ger ouiziek deuet e galleg en XIXvet kantved (1827) dindan pluenn an Ao. Raymond ha deveret eus ar ger *synchrone* « kempred », koshoc'h amprestadenn c'hallek e mentoniezh (1743) ha tredanoniezh (1900) diwar latin ar Grennamzer *synchronus* (a gaver e saozneg abretoc'h c'hoazh dindan ar stumm *synchronous* gant ar ster « kempred » abaoe 1669), ha lakaet e pleustr war dachenn ar yezhoniezh gant Ferdinand de Saussure (1916) diwar ar gwriziennoù gresianek, συν-, « gant, ken- », ha χρόνος, « amzer ».

Savet eo ar ger *treadegezh* diwar patrom ar ger *kevadegezh* gant ar rakger *tre*- o talvezout « a-dreuz » hag ar wrizienn *ad* o taveiñ d'an oadvezh ; ar ger-se zo un treuztres eus an amprestadenn ouiziek savet e galleg gant Ferdinand de Saussure (1916) diwar batrom ar ger *synchronie*, gant ar gwriziennoù gresianek, δια-, « a-dreuz », ha χρόνος, « amzer ».

## Daveennoù
* ''Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales: synchrone''
*  ''Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales: synchronie''
*  ''Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales: diachronie''

## Liammoù diavaez
* Christian Fierens, ''L'inconscient et le temps (Lacan)* ([[France Culture]], 26/03/2008) & [http://books.google.fr/books?id=HW4jTLhXiCwC&pg=PA24&lpg=PA24&dq=Christian+Fierens+Synchronie+et+diachronie&source=web&ots=Fez9jyFjzU&sig=06rHqs_m47TiChfXOqx6CUta4M0&hl=fr#PPA25,M1 *Google Books'']
Brochfael ab Elisedd

**Brochfael ab Elisedd** a oa roue Powys war-dro kreiz an  kantved war-lerc'h e dad Elisedd ap Gwylog. E vab Cadell ap Brochfael an hini a voe roue war e lerc'h.
Eiheralarre

**Eiheralarre** (*Sent Miquèu* en okitaneg; *Saint-Michel* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun vihan eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù ha stok ouzh an harz etre an div stad spagnol ha gall.

## Kumunioù amezek
En Iparralde:
* Zaro en hanternoz
* Aintzila ha Ezterenzubi er sav-heol
* Uharte Garazi hag Arnegi er c'huzh-heol
Er c'hreisteiz emañ Nafarroa Garaia

## Liammoù diavaez
Uharte Garazi

**Uharte Garazi** (*Uhart-Cize * e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun vihan eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù ha stok ouzh an harz etre an div stad spagnol ha gall.

## Kumunioù amezek
*Azkarate hag Izpura en hanternoz
*Lasa er c'huzh-heol
*Arnegi er c'hreisteiz
*Eiheralarre ha Donibane Garazi er sav-heol


Image:Uhart-Cize Eglise.jpg|An iliz
Image:Uhart-Cize Fronton.jpg| ar voger-c'hoari polotenn
Certhiidae

**Certhiidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1820 gant al loenoniour saoz William Elford Leach (1791-1836).

Diouzh Doare 7.3 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Certhia]]* - Linnaeus, 1758 (9 spesad),
* *[[Salpornis]]* - G.R.Gray, 1847 (2 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Kraperig gell

Ar **c'hraperig gell** a zo un evn krimper, *Certhia americana* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika ha Mec'hiko da Nicaragua ivez..

## Rummatadur
Komarkoù Nafarroa

Kumuniezh Navarra zo rannet e komarkoù, anvet *eskualdeak* en euskareg ha *comarcas* e spagnole. Bremañ ez eus 12 komark ha 4 iskomark, abaoe ma oa bet degemeret ul lezenn war velestradurezh Navarra gant gouarnamant ar gumuniezh e 2019.

## Abaoe 2019
C'hwezek komark zo e Nafarroa bremañ (12 *eskualde* ha 4 *azpieskualde*).

## 2000-2019
Etre 2000 ha 2019 e oa 19 komark e Navarra.

## Pennad kar
* Komark
Kraperig Sikkim

Ar **c'hraperig Sikkim** a zo ur spesad golvaneged krimper, *Certhia discolor* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus menezioù Himalaya e Nepal da greisteiz Tibet ha gwalarn India.

## Liammoù diavaez
*  ''Certhia discolor'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Cinco Villas

**Cinco Villas** zo un anv-lec'h spagnolek eus Spagn.

* Cinco Villas (Aragon), zo ur c'homark en hanternoz Proviñs Zaragoza, en Aragon .
* *Cinco Villas*, pe Bortziriak en euskareg, zo ur c'homark en hanternoz Nafarroa, en Euskal Herria .
* Señorío de las Cinco Villas, er Sierra de Alcaraz, e Castilla-La Mancha . 
* Cinco Villas, kêriadenn e kumun Puentes Viejas e proviñs Madrid .
* *Cinco Villas*, anv ur c'homark gwechall e La Rioja, hag a zo anvet Las Siete Villas bremañ.
* Cincovillas, bourk e kumun Fresno de Cantespino, e proviñs Segovia 
* Cincovillas, kumun e proviñs Guadalajara, 
* Barranco de las Cinco Villas, e proviñs Ávila, e Castilla y León; anezhañ kumunioù Mombeltrán, San Esteban del Valle, Villarejo del Valle, Santa Cruz del Valle ha Cuevas del Valle.

## Pennadoù kar
*Komarkoù Nafarroa
*Villa
536

*Diwar-benn ar bloavezh *'536*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 536|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 536]]*

## [[:Rummad:Marvioù 536|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 536]]*
__NOTOC__
Kraperig

Ar **c'hraperiged** eo an evned krimper a ya d'ober ar genad *Certhia*, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* ar c'hraperig gell (*Certhia americana*)
** *C. a. alascensis*, *albescens*, *alticola*, *americana*, *extima*, *leucosticta*, *montana*, *nigrescens*, *occidentalis*, *pernigra*, *phillipsi*, *stewarti* ha *zelotes*,
* ar c'hraboterig (*Certhia brachydactyla*)
** *C. b. brachydactyla*, *dorotheae*, *mauritanica*, *megarhynchos* ha *rossocaucasica*,
* ar c'hraperig Sikkim (*Certhia discolor*),
* ar c'hraperig-koad (*Certhia familiaris*)
** *C. f. bianchii*, *brittanica*, *caucasica*, *corsa*, *daurica*, *familiaris*, *japonica*, *macrodactyla*, *persica* ha *tianschanica*,
* ar c'hraperig Himalaya (*Certhia himalayana*)
** *C. h. himalayana*, *ripponi*, *taeniura* ha *yunnanensis*,
* ar c'hraperig Hodgson (*Certhia hodgsoni*)
** *C. h. hodgsoni*, *khamensis* ha *mandellii*,
* ar c'hraperig Manipour (*Certhia manipurensis*)
** *C. m. laotiana*, *manipurensis*, *meridionalis* ha *shanensis*,
* ar c'hraperig Nepal (*Certhia nipalensis*),
* ar c'hraperig Sichuan (*Certhia tianquanensis*).

Nav isspesad ha tregont (39) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Kraperig Himalaya

Ar **c'hraperig Himalaya** a zo ur spesad golvaneged, *Certhia himalayana* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
 

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Certhia himalayana himalayana*, eus reter Afghanistan da greiz menezioù Himalaya,
* *C. h. ripponi*, e mervent Myanmar,
* *C. h. taeniura*, e menezioù Azia ar C'hreiz,
* *C. h. yunnanensis*, eus reter Tibet ha hanternoz Myanmar da greiz Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Certhia himalayana'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Certhia himalayana'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kraperig Hodgson

Ar **c'hraperig Hodgson** a zo un evn krimper, *Certhia hodgsoni* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Certhia hodgsoni hodgsoni*, e kornôg Himalaya (reter da Himachal Pradesh),
* *Certhia hodgsoni khamensis*, e kreisteiz Sina (ktz. Gansu) da gtz. Tibet, Yunnan, biz Myanmar ha Bhoutan,
* *Certhia hodgsoni mandellii*, e Himalaya (eus Himachal Pradesh da gornôg-pellañ Arunachal Pradesh).

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
* Fichenn Birdlife

## Daveennoù
Kraperig Manipour

Ar **c'hraperig Manipour** a zo ur spesad golvaneged krimper, *Certhia manipurensis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :		
* *Certhia manipurensis laotiana*, e hanternoz-kreiz Laos,
* *C. m. meridionalis*, e kreisteiz-kreiz Viêt Nam,
* *C. m. manipurensis*, e biz India ha kornôg Myanmar,		
* *C. m. shanensis*, eus hanternoz Myanmar ha mervent Sina da gornôg ha hanternoz Thailand ha gwalarn Viêt Nam.

## Liammoù diavaez
*  ''Certhia manipurensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Certhia manipurensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kraperig Nepal

Ar **c'hraperig Nepal** a zo un evn krimper, *Certhia nipalensis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e menezioù eus kornôg Nepal da viz Myanmar, gevred Tibet ha mervent Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Certhia nipalensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Bulbul

Ar **bulbuled** eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Pycnonotidae, termenet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872), *[[Pycnonotus]]* ar genad skouer anezhañ.

Diouzh Doare 9.1 an *IOC World Bird List* ez a seizh genad golvaneged warn-ugent d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Nok (genad)|Nok]]* - Fuchs et alii, 2018 (1 spesad),
* *[[Spizixos]]* - Blyth, 1845 (2 spesad),
* ***[[Pycnonotus]]*** - Boie, 1826 (48 spesad),
* *[[Arizelocichla]]* - Oberholser, 1905 (12 spesad),
* *[[Stelgidillas]]* - Oberholser, 1899 (1 spesad),
* *[[Eurillas]]* - Oberholser, 1899 (5 spesad),
* *[[Andropadus]]* - Swainson, 1832 (1 spesad),
* *[[Calyptocichla]]* - Oberholser, 1905 (1 spesad)
* *[[Baeopogon]]* - Heine, 1860 (2 spesad),
* *[[Ixonotus]]* - Verreaux & Verreaux, 1851 (1 spesad)
* *[[Chlorocichla]]* - Sharpe, 1882 (5 spesad),
* *[[Atimastillas]]* - Oberholser, 1905 (1 spesad),
* *[[Thescelocichla]]* - Oberholser, 1905 (1 spesad)
* *[[Phyllastrephus]]* - Swainson, 1832 (20 spesad),
* *[[Bleda (genad)|Bleda]]* - Bonaparte, 1857 (4 spesad),
* *[[Criniger]]* - Temminck, 1820 (5 spesad),
* *[[Alophoixus]]* - Oates, 1889 (7 spesad),
* *[[Acritillas]]* - Oberholser, 1905 (1 spesad),
* *[[Setornis]]* - Lesson, 1839 (1 spesad)
* *[[Tricholestes]]* - Salvadori, 1874 (1 spesad)
* *[[Iole (genad)|Iole]]* - Blyth, 1844 (6 spesad),
* *[[Ixos]]* - Temminck, 1825 (4 spesad),
* *[[Thapsinillas]]* - Oberholser, 1905 (3 spesad),
* *[[Hemixos]]* - Blyth, 1845 (3 spesad),
* *[[Hypsipetes]]* - Vigors, 1831 (15 spesad),
* *[[Cerasophila]]* - Bingham, 1900 (1 spesad)
* *[[Neolestes]]* - Cabanis, 1875 (1 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Anvelouriezh

E prederouriezh e talvez an **anvelouriezh** kement hag ur gelennadurezh eus ar grennamzer, krouet gant Roscelin, hag anavezet gant Gwilherm eus Ockham.

Ne vez ket ar gerioù hag ar sinoù nemet boudoù ispisial ha n'int ket boudoù boutin. Ne sinifi ster ebet dre vras. Ha bez ar ger *den* da skouer, e sinifi un den, ha n'eo ket mab-den dre vras.
Kraperig Sichuan

**Kraperig Sichuan** (*Certhia tianquanensis*) a zo un evn krimper eus kerentiad ar Certhiidae. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous er menezioù proviñs Sichuan.

## Daveennoù
Komark

Ur **c'homark** (**comarca** e kastilhaneg, katalaneg, galizeg ha portugaleg, **comarque** e galleg e Katalonia an Norzh) zo ur c'hornad-bro e Spagn ha Portugal, un tamm evel ur vro vihan e Breizh (Bro-Vigoudenn, Bro Pourlet, Poualed).

Dre e vent eo brasoc'h ar c'homark eget ur c'hanton ha bihanoc'h evit un arondisamant. Diazezet eo ar c'homark war an douaroniezh pe an istor pe an armerzh pe ar sevenadur, ur pennlec'h zo dezhañ, kêr ar stalioù pe ar marc'hadoù. 

Dont a ra ar c'homarkoù eus kontelezhioù pe beskontelezhioù ar Grennamzer, en amzer impalaeriezh Karl Veur.

N'eus statud ebet d'ar c'homarkoù er rannvroioù emren e Spagn war-bouez en div vro-mañ:
*Katalonia, ma'z eo al live a-us d'ar gumun,
*Aragon, abaoe deroù ar bloavezhioù 1980,

Komarkoù zo a c'hall bezañ rannet etre meur a broviñs.

## Kreizamerika
Implijet e vez ar ger er broioù-mañ: 
*Nicaragua 
* Panamá

## Pennadoù kar
* Komarkoù Andalouzia
* Komarkoù Galiza
* Komarkoù Katalonia
* Komarkoù Nafarroa
* Komarkoù Aragon

## Liammoù diavaez
* La divisió de Catalunya en comarques
529

*Diwar-benn ar bloavezh *'529*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 529|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 529]]*

## [[:Rummad:Marvioù 529|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 529]]*
__NOTOC__
Melida

** Melida ** (*Mélida* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.

## Maered
Malerreka

**Malerreka** zo un draoñienn er Pireneoù hag a oa unan eus komarkoù Nafarroa betek ar bloaz 2019. Div draoñienn zo anezhi e gwirionez : hini Doneztebe ha hini Basaburua Artea.

Setu amañ an 13 kêriadenn a zo e komark Malerekka ; Doneztebe eo ar gêr-benn, ha da 5 436 a dud e save ar boblañs e 2017, a zo roet etre krommelloù.

Beintza-Labaien. Euskal Herria.JPG|Beintza-Labaien (232)
Bertiz vista.jpg|Bertizarana (591)
Jauregia Donamaria.JPG|Donamaria (434)
Doneztebe. Euskal Herria.jpg|**[[Doneztebe]]** (1 732)
Elgorriaga, Euskal Herria.JPG|Elgorriaga (203)
Eratsun, Euskal Herria.JPG|Eratsun (154)
Ezkurra. Euskal Herria..JPG|Ezkurra (154)
Ituren, Euskal Herria.JPG|Ituren (519)
Saldias Euskal Herria.JPG|Saldias (119)
Sunbilla. Euskal Herria.JPG|Sunbilla (675)
Oiz_02.jpg|Oitz (130)
Urroz_de_Santesteban_02.jpg|Urrotz (185)
Zubieta. Nafarroa. Euskal Herria.JPG|Zubieta 308

## Skeudennoù

Ioaldunak 001.jpg|Dañserien en Ituren
Sumbilla-eglise.jpg|Iliz Sunbilla
Ituren-eglise.jpg|Iliz San Martin en Ituren
Proviñs Avellino

**Proviñs Avellino** a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Campania, hag Avellino eo he c'hêrbenn.

## Kumunioù pennañ Proviñs Avellino
Ar Bed Keltiek (stalioù)

**Ar Bed Keltiek** a oa anv div stal-levrioù, unan e Kemper unan all e Brest, perc'hennet gant Gweltaz ar Fur.
Ana Carolina

**Ana Carolina** zo un anv-bihan anavet e Brazil dreist-holl, savet diwar Ana ha Carolina.

## Tud eus Brazil
* Ana Carolina, kanerez
* Ana Carolina Teixeira Soares, filmaozerez
* Ana Carolina Reston, dougerez dilhad, marvet diwar chom hep debriñ.
Ana Carolina Reston

**Ana Carolina Reston Macan** (Jundiaí, 4 a viz Mezheven 1984 — 15 a viz Du 2006) a oa un dougerez-dilhad eus Brazil, marvet da 21 bloaz dre ma tebre re nebeud.

Krediñ a rae e oa re dev. Pa oa marvet e vuzulie 1,70 metr pa ne boueze nemet 46 kg. 

## Liammoù diavaez

* Profilo de Ana Carolina Reston na FMD (Fashion Model Directory)
* Notícia de sua morte, na Folha Online.
* Notícia de sua morte, no jornal "O Povo Online".
* Ana Carolina Reston killed by a diet of apples and tomatoes
*  Tomato diet model dies of anorexia
* Anorexia kills 88-pound Brazilian model
* Fashion model dies of anorexia 
* Brazilian model dies of anorexia in São Paulo 
* Guardian report: "Everyone knew she was ill. The other girls, the model agencies... don't believe it when they say they didn't"
* Ana Carolina Reston Dies at 21
John Adams

**John Adams** zo anv meur a zen. 

## Politikourion
*John Adams (1735 -1826), eil Prezidant Stadoù-Unanet Amerika
*John Quincy Adams (1767–1848), C'hwec'hvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika ha mab d'an eil
*John Michael Geoffrey Manningham Adams (1931–1985), anavezet ivez evel "Tom" Adams, Kentañ Ministr ar Barbados

## Sonaozourion
*John Adams (sonaozour) (ganet e 1947), saver ar c'hoarigan *Nixon in China*
*John Luther Adams (ganet e 1953).

## Soudarded
*John Worthington Adams (1764–1837), jeneral saoz en India

## Skiantourion
*John Couch Adams (1819–1892)
*John Adams (physicist) (1920–1984)
*John Frank Adams (1930–1989)
*John Adams (geographer)

## Tud all
*John Adams (merzher) (marvet e 1586)
*John Adams (provost) (1662–1720)
*John Adams (barzh) (1704–1740)
*John Adams (mutineer) (1766–1829)
*John Adams (educator), (1772–1863)
*John Adams (Confederate Army officer) (1825–1864)
*John Adams (glassmaker) (1823–1886)
*John Adams (running back) (1937-1995)
*John H. Adams (1915-1995)
*John Adams (ice hockey) (ganet e 1946)
*John Adams (drummer) (ganet e 1951)
*John Bodkin Adams (1899–1983)
*John Clayton Adams (1820–1906)
*John Jay Adams (1860–1926)
*John Joseph Adams (ganet e 1976)
*Bert Adams pe John Bertram Adams (1891–1940)
*John Adams, un dudenn eus ar c'hoari The Conduit

## Labourioù all
*''John Adams'' (levr)

## Lec'hanvadurezh
*John Adams, anv kozh Centerville, Butte County, California

## Pennadoù kar
*Jack Adams
*Johnny Adams (1932–1998) kaner blues stadunanat
*John Adam
Garrüze

**Garrüze** (*Garris* e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Donapaleu, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.

## Kumunioù amezek
* Amendüze-Unaso er reter
* Lüküze-Altzümarta er c'hornôg

## Liammoù diavaez
Sun

Gallout a ra **Sun** ober dave da draoù a bep seurt, e meur a yezh.
## E brezhoneg
***[[Enez-Sun]]** zo un enezenn en Hirwazh,
* ar sun, an dourenn a zo er c'hig pe er bleunioù. 

## E sinaeg ha koreaneg
### Anv-tiegezh
Sun zo un anv-tiegezh sinaat :
* Sun Tzu ("mestr Sun"), lesanv ar jeneral Sun Wu (544–496 a-raok J.-K.), soudard ha skrivagner sinaat,
* Sun Liang, roue Wu ar Reter e 252 goude JK,
* Sun Yat-sen (1866-1925), dispac'hour ha politikour sinaat,

### Anv-bihan
* Sun Myung Moun (1920–2012), diazezer korean Iliz an Unaniezh
* Park Ji-sun (1984-2020), aktourez sukorean
### Anv tudenn
* anv un dudenn eus ar manga Sun-Ken Rock eo.

## E saozneg
Anv an heol eo, pe ur berradur eus "Sunday" (Sul), alese :
* The Sun, ur gazetenn eus New York etre 1833 ha 1950
* The Sun, ur gazetenn saoz "poblek"
* Sun Records, ur gompagnunezh pladennoù stadunanat hag he deus enrollet ha skignet pemp pladenn kentañ Elvis Presley
* Sun Microsystems (gwreskanv *Stanford University Network* eo Sun), ur saver dafar urzhiataerezh hag un embanner meziantoù stadunanat
* Sun, ur merk produ skaotañ eus ar stroll Unilever
* SUN - Le Son Unique, ur skingomz eus Naoned

## Gwelout ivez
* Heol (disheñvelout)
* Sunny
* Sol
* Solar
Kanton Baiona-Norzh

**Kanton Baiona-Norzh** zo ur c'hanton eus Iparralde Euskal Herria, e departamant ar Pyrénées-Atlantiques, savet diwar proviñs kozh Lapurdi.

Ennañ emañ:
* hanternoz kêr Baiona
* kumun Bokale

## Istor
Krouet e voe ar c'hanton e 1973 pa voe adframmet kantonioù kozh Baiona, a oa anezho d'ar poent-se: *canton de Bayonne-Nord-Est* ha *canton de Bayonne-Nord-Ouest*.

E 1982 e voe dilamet al lodenn reter pa voe krouet kanton Hiriburu.
528

*Diwar-benn ar bloavezh *'528*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 528|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 528]]*

## [[:Rummad:Marvioù 528|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 528]]*
__NOTOC__
Ceiriog

**Ceiriog** zo un anv-lec'h kembraek, deuet da vezañ un anv-pluenn.

### E lec'hanvadurezh biz Kembre
*Afon Ceiriog, pe Stêr Ceiriog
**Dyffryn Ceiriog,traonienn ar stêr
***Glyn Ceiriog, pe Llansanffraid Glyn Ceiriog, ur gêriadenn en draonienn 
***Llanarmon Dyffryn Ceiriog, ur gêriadenn all

### Tud
Gant ar varzhed-mañ eo bet kemeret an anv Ceiriog
*Huw Ceiriog (war-dro 1560-1600), 
**Eos Ceiriog*, anv-pluenn Huw Morus (1622 - 1709), 
*John Ceiriog Hughes pe "Ceiriog" (1832-87),
Babirousa Sulawesi

**Babirousa Sulawesi** (*Babyrousa celebensis*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged brosezat en Indonezia.
Babirousa Togian

**Babirousa Togian** (*Babyrousa togeanensis*) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged brosezat en enezeg Togian (Indonezia).
Proviñs Caserta

**Proviñs Caserta** a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Campania, hag Caserta eo he c'hêrbenn.

## Kumunioù pennañ Proviñs Caserta
{|
|- valign="top"
| 
|
Huw Morus

**Huw Morus** pe **Huw Morys**, pe a-wechoù **Huw Morris** (1622 - 1709) a oa ur barzh kembraek donezonet eus ar , anavezet ivez dindan e anv-pluenn **Eos Ceiriog**. Bez’ e voe unan eus barzhed poblekañ e amzer, brudet evit e varzhonegoù hag e ganaouennoù karantez. Hanter-hent eo e skridoù etre doare barzhoniezh Barzhed an Uhelidi hag ar « gwerzennoù dieub''. 

Ganet e voe Huw Morus e 1622, e Llangollen. Mont a reas e familh da Llansilin, e Powys hiziv, war-dro ar bloavezh 1647. Eno e tremenas e vuhez, dizimez war a seblant, hag eno e varvas d’an 31 a viz Eost 1709. 

Skrivañ a reas barzhonegoù, dindan paeroniezh meur a aotrou eus biz Kembre, evel Thomas Myddleton eus Castell y Waun, en o zouez meur a varvnad a lavarer ez int eus ar re wellañ en istor al lennegezh kembraek. Roet e voe dezhañ al lesanv 'Eos Ceiriog' (« eostig Ceiriog ») abalamour d’e varzhonegoù war ar garantez hag an natur. Dre e varzhonegoù e c’haller ivez kaout un alberz eus ar vuhez war ar maez e Kembre e dibenn ar .

A-du edo gant ar roue saoz Charlez Iañ e-pad ar brezel-bro etre ar roue-se hag ar Parlamant saoz, ha darbet e voe dezhañ bezañ harzet gant aduidi Oliver Cromwell. 

## Levrlennadur
*Welsh Biography Online / Y Bywgraffiadur Ar-lein, Levraoueg Vroadel Kembre.
Lübeck

**Lübeck** zo ur gêr e hanternoz Alamagn, dezhi 211.541 a annezidi (e dibenn 2007). An eil kêr vrasañ eo e stad Schleswig-Holstein, goude Kiel.

Gwall dost eo Lübeck da harzoù land Mecklenburg-Pomerania ar C'hornôg ha, dre-se, e oa tost gwechall da vevenn Republik Demokratel Alamagn. Emañ e kember div stêr, ar Wakenitz hag an Trave, 17 kilometr diouzh ar mor. Travemünde, ur c’harter eus Lübeck en aber an Trave, zo ur porzh bras war ar Mor Baltel ma kaver linennoù bigi da vont da Sveden, Finland, Latvia hag Estonia. 

Er Grennamzer e oa Lübeck unan eus kêrioù an Hansa, ur c’hevre kenwerzhel galloudus a unane kêrioù bras war aodoù hanternoz Europa. Abalamour da se e reer c’hoazh *Hansestadt Lübeck* (kêr eus an “Hansa”) eus Lübeck, e koun hec’h istor. Etre 1811 ha 1813 e oa bet aloubet gant armeoù Napoléon Bonaparte, ha pennlec’h an departamant Bouches-de-l'Elbe e oa. Savadurioù e-leizh a chom eus an amzer wechall, daoust d’an distruj a oa bet e-pad an Eil Brezel-bed, ha lakaet eo bet ar gêr gozh war roll Glad ar bed, gant an UNESCO, abaoe 1987. 

## Liammoù diavaez
* www.luebeck.de