open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
João III Portugal

**João III** [ʒuˈɐ̃w̃] (Lisbon 1502 — Lisbon 1557), lesanvet *o Piedoso* ("an Deol") dre ma oa troet gant ar relijion, a voe pemzekvet roue Portugal. Ren a reas war-lerc'h e dad Manuel Iañ Portugal e 1521, pa oa 19 vloaz. 

Da vare ren João III e voe kaset skol-veur Lisbon da g-Coimbra. Dindan e ren ivez e voe staliet an Inkizision e Portugal, adalek 1536.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe da Catalina de Austria (1507–1578), ur verc'h da Fulup Iañ Kastilha (*Felipe el Hermoso*) ha da Janed Kastilha.
Nav bugel o doe. An darn vrasañ a varvas en-bugel. 
* Afonso (1526-1526). 
* Maria Manuela (1527- 1545), dimezet d'he c'henderv Felipe II, 
* *Isabel* (1529 -1530). 
* *Beatriz* ( 1530- 1530).
* Manuel (1531 - 1537), anvet da bennhêr en 1535, da 4 bloaz.
* Fulup (1533-1539), anvet da bennhêr en 1537, da 4 bloaz, marvet da 6 vloaz.
* Dinis (1535 - 1537). 
* João (1537-1554), priñs Brazil, anvet da bennhêr en 1539; dimezet e 1552 d'e geniterv Juana de Austria, c'hoar da Fulup II, a c'hanas ur mab dalif, triwec'h deiz goude marv he fried d'an 20 a viz Genver 1554, ha hennezh a voe roue hag a voe anvet Sebastião Iañ.
* *Antonio* (1539-1540).
Cimburga Baden

**Cimburga von Baden** (pe *Cimburgis* pe *Zimburg*; ganet d'ar 15 a viz Mae 1450; † 5 a viz Gouhere 1501 en Breda) a oa ur briñsez eus Tiegezh Baden ha dre zimeziñ kontez Nassau-Dillenburg. 

Merc'h e oa Cimburga d'ar Markgraf Karl Iañ Baden ha da Katharina Aostria. He mamm a roas dezhi anv-bihan he mamm-hi, Cimburgis Mazovia (1394–1429), 

Dimeziñ a eure e Kerzu 1468 d'ar c'hont Engelbert II Nassau-Dillenburg.
Cimburgis Mazovia

**Cimburgis Mazovia**, en alamaneg *Cimburgis von Masowien* (Varsovia 1394–1429; pe Cymburgis, Cimburgis, Zimburgis, Cimburga), pe *Cymbarka mazowiecka* e poloneg, a oa ur briñsez polonat, hag a zimezas e 1412 da Ernst Aostria (arc'hdug goude 1414), eus an Tiegezh Habsburg .

Ganet e oa e Varsovia, e dugelezh Mazovia 

Merc'h e oa da Siemovit IV, eus Tiegezh Piast Mazovia, ha d'e bried Alexandra Lituania, merc'h d'an Dug Meur Olgierd, eus tiegezh ar Gédiminides, ha c'hoar da Ladislas II Jagellon, roue Pologn.

Petra bennak ma oa aet da fall dimeziñ e vreur henañ Guillaume gant ar briñsez polonat Jadwiga en un doare mezhekaus, ez eas Ernst, goude marv e bried kentañ, Marc'harid Pomerania, da gêr Krakow da c'houlenn dorn Cimburgis. 

Beziet eo en abati Lilienfeld.

## He bugale
* 5 bugel marvet en bihan
* Frederig III an Impalaeriezh Santel (1415–1493)
* Margaret (1416–1486), pried da Friedrich II (Sachsen)
* Albert VI Aostria (1418–1463)
* Catherine (1420–1493), pried da Karl Iañ von Baden (1425-1475)
Margarethe von Trotta

**Margarethe von Trotta**, bet ganet e Berlin (Trede Reich d'an ampoent) d'an 21 a viz C'hwevrer 1942, zo un aktourez hag ur filmaozourez alaman. 

En 1971 e timezas da Volker Schlöndorff a-raok dizimeziñ e 1991. 
Gantañ ha gant Rainer Werner Fassbinder he deus graet meur a film.
Manuel, Priñs Portugal (1531-1537)

**Manuel Portugal**, pe **Manuel de Avis y Habsburgo** (Alvito, 1531 - Évora, 1537), a oa infant ha pennhêr Portugal.

Pempvet bugel João III Portugal e oa, hag e vamm eoa an arc'hdugez Catalina de Austria, infantez Spagn. Mab-bihan e oa da Manuel Iañ Portugal ha d'an infantez Maria Kastilha hag Aragon a-berzh e dad, ha da Fulup Habsburg ha Juana de Castilla a-berzh e vamm.

En 1535, d' e 4 bloaz, e voe anvet gant e dad da bennhêr Kurunenn Portugal. Mervel a reas daou vloaz war-lerc'h avat.
Vendeuvre

**Vendeuvre** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dives emañ Vendeuvre.
## Istor
### 
## Monumantoù ha traoù heverk
### Kastelloù
* Kastell Vendeuvre, 1750-1752.
* Kastell Grisy, . 
* Kastell Pont, .
* "La Grande Maison", maner e Morières, .
### Ilizoù katolik
* *Saint André*, e Vendeuvre, .
* *Saint Brice*, e Grisy, .
* *Saint Pierre et Saint Jean*, en Escures, . 
* *Saint Jean*, e Morières, . 
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Hamster rus

An **hamster rus** (*Phodopus sungorus*) zo ur c’hrigner, etre 5 cm ha 9 cm a orin eus Siberia ha Kazac'hstan. Un hamster korr eo, hag a vez savet bremañ e ti an dud, gant bugale alies. 

## Doareoù pennañ
Damhañval eo ouzh hamstered all ar spesad *[[Phodopus]]*. Pouezañ a ra etre 30 hag 55 g. Tevoc’h eo ar par eget ar barez. Pa verra an deizioù e koll pouez. Bevañ a ra etre 1 bloaz ½ ha 2 vloaz ½. 

Evel an hamstered korr all en deus pevar biz ouzh pep pav a-raok, ha pemp ouzh pep pav a-dreñv, met ar pempvet zo skoanet. Blev zo war e bavioù hag e vizied. Daoulagad bras en deus met ne wel ket mat en deiz. Koulskoude gant ar stumm m'emaint en e benn e c'hall gwelout a bep tu. Se zo kaoz e c'hall gwelout un dorn o tostaat dre a-dreñv. Klevout mat a ra hag evel ar chas e c'hall klevout ar sonioù dreistklev. 

Evel Hamster Campbell en deus ur wagrenn a weler dindan e gof ha ganti e taol takennoù da verkañ e dachennad. Daou sac'hig en deus ivez da zougen ar boued na zebr ket diouzhtu.

## Boued
Dent lemm en deus. Debriñ a ra avaloù ha per. Graet e vez boued ispisial evitañ.

## Annez
Maria Manuela Portugal

**Ur pennad [[Maria Portugal]] zo ivez.*

**Maria Manuela Portugal** (Coimbra, 1527 – Valladolid, 1545), a oa infantez Portugal, eil bugel João III Portugal, roue Portugal, hag e bried Catalina de Austria (hec'h anv spagnolek), merc'h da Karl V, hag unan eus an daou vugel nemeto a vevas betek o c'hrennoad. Etre 1527 ha 1531 e oa merc'h pennhêrez roue Portugal.

Dimeziñ a reas da Felipe II, roue Spagn, mab da Karl V, ha kenderv dezhi. Mervel a reas pevar deiz goude genel o mab Don Carlos Spagn.
Dinis Portugal

**Dinis Portugal** zo anv meur a briñs portugalat:

* Dinis Iañ (1261-1325), roue Portugal adal 1279 betek 1325.
* Dinis Portugal (1317-1318) (1317-1318), infant Portugal, mab da Afonso IV Portugal
* Dinis Portugal (1354-1397), infant Portugal hag aotrou Cifuentes, mab da Pedro Iañ Portugal ha da Inês de Castro
* Dinis de Portugal (1481), mab da Fernando II, Dug Bragança
* Dinis de Portugal (1535-1537) (1535-1537), infant Portugal, mab da João III Portugal

* Dinis Portugal hag Aostria, Infant Portugal.
* Dinis de Viseu, infante de Portugal, filho de Fernando de Portugal, Duque de Viseu e Beatriz, Infanta de Portugal e Duquesa de Viseu
* Dinis de Santa Maria de Bragança, filho de Duarte Pio de Bragança
Dinis Iañ Portugal

**Dinis Iañ Portugal** (Lisboa, 9 a viz Here 1261 — Santarém 7 a viz Genver 1325) a voe c'hwec'hvet roue Portugal, lesanvet *o Lavrador* (al labourer-douar) abalamour ma reas plantañ pineg Leiria, hag *o Rei-Poeta* (ar roue-barzh) abalamour d'e oberenn varzhel. 

Mab e oa d'ar roue Afonso III, ha d'e bried, an infantez Beatriz Kastilha. Kurunennet e voe e 1279, d'an oad a 17 vloaz. 

## Dimeziñ ha bugale
E 1282 e timezas gant Izabel Aragon, anavezet evel ar "Rouanez Santez", ur verc'h d'ar roue Pedro III Aragon ha d'e bried Constanza II Sikilia. Daou vugel o doe:
* Constanza de Portugal (1290-1313), ganet en Coímbra, anvet diwar-lerc'h mamm he mamm, a zimezas da Fernando IV Kastilha;
*Afonso IV (1291-1357), roue Portugal.

Bugale all en doa gant maouezed all
*gant Grácia Froes (anavezet ivez evel Gracia Anes):
**Pedro Alfonso (1287-1354), kont Barcelos.
*gant Aldonza Rodrigues Talha:
**Alfonso Sánchez (1289-1329), aotrou Alburquerque, kevezer e hantervreur Alfonso IV. Divastardet e Mae 1304.
*gant Marina Gomes:
**María Alfonso, ganet a-raok 1301, dimezet a-raok 1317 da Juan Alfonso de la Cerda, aotrou Gibraleón. Beziet o-daou en manati Santo Domingos en Santarén;
**María Alfonso (1301-1320), leanez en Manati San Dionisio. Entre 1312 ha 1320 e reas sevel un aoter da Sant Andrev. 
*gant María Pires, «una buena mujer de Oporto» (ur vaouez vat eus Oporto), hervez gerioù Pedro Alfonso, kont Barcelos, 
**Juan Alfonso de Portugal (c. 1295-1326), divastardet en 1317, alférez ha mayordomo mayor e dad, harp feal ar roue hag ivez hini e hantervreur Alfonso Sánchez. Lakaet e voe d'ar marv gant e vreur Afonso IV e 1326.
*gant ur vaouez all dianav hec'h anv : 
**Fernán Sánchez (a-raok 1290-1329), dimezet da Fruilhe Anes de Soursa, divugel. Marvet e 1329 ha beziet e manati Santo Domingos das Donas en Santarén.
Beatriz Kastilha ha Guzmán

**Ur bajenn disheñvelout [[Beatriz Kastilha]] zo ivez.*

**Beatriz Kastilha ha Guzmán**, pe *Beatriz de Castilla y Guzman* e spagnoleg, pe **Beatriz de Castela e Gusmão** e portugaleg, ganet e 1242 ha marvet e 1303, a oa infantez Kastilha, ha rouanez Portugal 

Merc'h vastard e oa da Alfonso X Kastilha ha d'e serc'h Mayor Guillén de Guzmán .

Dimeziñ a reas e 1254 da Afonso III, roue Portugal. Rouanez Portugal e voe entre 1253 ha 1279, ha rouanez-vamm adal 1279 betek he marv e 1303.

## He bugale
Gant he fried he doe 
* Branca de Portugal (1259–1321), leanez er Mosteiro de Las Huelgas e Burgos;
* Fernando de Portugal, hervez Figanière, marvet e 1262 ha beziet e Mosteiro de Alcobaça, 
* Dinis Iañ (1261-1325), roue war-lerc'h e dad, dimezet da Santez Isabel Aragon;
* Afonso Portugal (1263-1312), aotrou Portalegre, dimezet da Violante Manuel, itron Elche ha Medellín, merc'h d'an infantez Manuel de Castela ha da Constança de Aragão;
* Sancha Portugal (1264-1302);
* Maria Portugal (1265-c. 1266), marvet dindan bloaz; 
* Vicente de Portugal (1268-1268), marvet er bloaz ma oa ganet.
Rouanezed Portugal

A-hed istor Portugal n'eus bet nemet div rouanez a renas ar vro evel rouanezed de facto : Maria Iañ Portugal ha Maria II Portugal (evelto e ren hiziv Elesbed II er Rouantelezh Unanet).
## [[Kontelezh Portugal]] (1096-1139)
### [[Tiegezh Bourgogn]]

## Rouanezed ar C'hentañ Tierniezh ([[Tiegezh Bourgogn]])

## Rouanezed an eil tierniezh ([[Tierniezh Avis]])

## Rouanezed an trede tierniezh ([[Tierniezh Filipina]])
Rouanezed Spagn e oant ivez tra ma voe stag Portugal ouzh Spagn. 

## Rouanezed ar pevare tierniezh ([[Tierniezh Bragança]])

## Notennoù

## Pennad kar
*Rouaned Portugal
Eleanor Bro-Saoz

**Eleanor Bro-Saoz**, pe **Eleanor of England** e saozneg, a zo anv meur a rouanez pe briñsez.

Un anv diouzh ar c'hiz e oa Eleanor, pe Leonor, er Grennamzer: meur a Eleanor Breizh, Leonor Aragon , Leonor Kastilha, Leanor Portugal zo bet ivez. 

## Priedoù da rouaned saoz
* Eleanora Akitania (1122–1204), pried da Herri II (Bro-Saoz), mamm da Jafrez II (dug Breizh) ha d'ar rouaned saoz Richarzh Kalon-Leon ha Yann Dizouar, 

* Eleanor Provañs (c.1223–1291), pried da Herri III (Bro-Saoz), mamm da Edouarzh Iañ (Bro-Saoz)
* Eleanor Kastilha (1241–1290), pried da Edouarzh Iañ (Bro-Saoz), mamm da Edouarzh II (Bro-Saoz)

## Merc'hed da rouaned saoz
* Eleanor Bro-Saoz, Rouanez Kastilha (1161–1214), merc'h da Herri II, pried da Alfonso VIII Kastilha 
* Eleanor Leicester (1215–1275), merc'h da Yann Dizouar, pried da Simon de Montfort, 6vet Kont Leicester
* Eleanor Bro-Saoz, Kontez Bar (1269–1298), merc'h da Edouarzh Iañ (Bro-Saoz), bet prometet da Alfonso III Aragon, ha dimezet da Herri III of Bar
* Eleanor Woodstock (1318–1355), merc'h da Edouarzh II (Bro-Saoz), pried da Reynold II, Kont Gelderland.

## Tud all
* Eleonora Breizh (1185-1241), merc'h da Jafrez II (dug Breizh), prizoniet gant Yann Dizouar.
Sassy

**Sassy** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Sassy Churchyard*

Marvet int e miz Even 1944 e-doug Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.
* Kastell-kreñv.
* Kastell. 
* Iliz katolik *Saint Gervais et Saint Protais*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Perrières

**Perrières** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas daou zen nann-soudard abalamour d'ar brezel e mizioù Gouere hag Eost e Perrières e-pad Emgann Normandi, unan anezhe a oa ur babig tri miz.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Eleanor

**Eleanor** zo un anv-bihan saoznek roet d'ar merc'hed. 

## Orin
Deuet eo an anv e-barzh ar saozneg abalamour da anv Eleanora Akitania, rouanez Bro-Saoz evel pried Herri II (Bro-Saoz). 

## Adstummoù
**Elinor, Elenor, Eleanore, Eleanora, Eleanour, Elynor*

## Yezhoù all
* Leonor

## Tud
*Eleanor Boardman, aktorez stadunanat
*Eleanor Parker, aktorez stadunanat
*Eleanor Roosevelt, politikourez stadunanat, pried da Franklin Roosevelt
*Elizabeth Eleanor Siddal, arzourez saoz
* Eleanora Fagan pe Billie Holiday, kanerez blues ha jazz stadunanat

## Sonerezh
* *[[Eleanor Rigby]]*, kanaouenn gant ar Beatles e 1966.

## Pennad kar
*Eleonor
*Eleonora
Eleonora Breizh

Meur a **Eleonora Breizh**, pe *Aliénor de Bretagne* e galleg, a zo bet. 

**Eleonora Breizh* (ganet war-dro 532), merc'h da Hoel Veur ha da Alma Domnonea, a zimezas da gont Leon

*Eleonora Breizh (1185-1241), merc'h da Jafrez II (dug Breizh) ha da Konstanza, merc'h-vihan da Eleanora Akitania. Bac'het e voe betek he marv gant hec'h eontr Yann Dizouar, ha gant he c'henderv Henri III.

**Eleonora Breizh* (ganet en 1248, marvet en bugel), merc'h da Yann Iañ (dug Breizh) ha da Blanche de Navarre.

*Eleonora Breizh (1275-1342), merc'h da Yann II (dug Breizh) ha da Beatris Bro-Saoz. Abadez Fontevraud e oa, eviti e voe graet ar *[[Graduel d'Aliénor de Bretagne]]*.

## Arz

* Ar *[[Graduel d'Aliénor de Bretagne]]*, un dastumad kanennoù gregorian eus ar Grennamzer.

## Pennad kar
*Eleonora
Caisleán Ghriaire

**Caisleán Ghriaire** zo ur gêriadenn e kontelezh Ciarraí, e mervent Iwerzhon. E 2006 e oa 205 annezad eno.
Le Marais-la-Chapelle

**Le Marais-la-Chapelle** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* 1823: staget e voe kumun **La Chapelle-Fouquet** (154 annezad e 1821) ouzh kumun **Le Marais** (164 annezad e 1821). **Le Marais-la-Chapelle** eo anv ar gumun nevez.
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Germain* e Le Marais,  kantved.
* Iliz katolik *Sainte Madeleine* e La Chapelle-Fouquet,  kantved, kouezhet en he foull abalamour d'ar bombezadegoù e 1944.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kelan taouarc'heg

**Kelanoù an taouarc'hegi**, anavezet ivez evel **tud an taouarc'hegi**, zo kelanoù tud miret en un doare naturel kavet e taouarc'hegi e Norzh Europa. Er c'hontrol eus ar pep brasañ eus an dilerc'hioù kozh tud, kelanoù an taouarc'hegi o deus dalc'het o c'hroc'hen hag o organoù diabarzh abalamour da zoareoù an endro. Da lâret eo e labour a-gevret an dour trenk-kenañ, ur wrez izel, hag an diouer a oksigen da viret o c'hroc'hen, en ur givijañ anezhañ avat. Daoust ma'z eo miret o c'hroc'hen, o eskern ne vezont ket miret peurliesañ rak trenkenn an taouarc'h a deuz fosfat kalsiom an eskern.

Ur skiantour german, an doktor Alfred Dieck, en deus renablet e 1965 ouzhpenn 1850 kelan kavet e taouarc'hegi e Norzheuropa, met er stad m'emañ an imbourc'h skiantel, kalz anezhe ne c'hallont ket bezañ gwiriet gant dielloù pe kavadennoù arkeologel. Bloaziet eo bet ar pep brasañ eus ar c'horfoù-se, ket an holl avat, eus Oadvezh an arem. Kalz anezhe eo anat warne int bet lazhet ha dilezet er memes doare, ar pezh a ziskouez un doare elfenn lidek, ha kalz arkeologourien a soñj int bet lazhet e-pad aberzhioù tud pagan da vare Oadvezh an arem. E-mesk ar skouerioù brudetañ eman Den Tollund ha Den Grauballe eus Danmark ha den Lindow eus Bro-Saoz.

## Daveoù
* PBS, ''NOVA'', "The Perfect Corpse" Published 1988-2011. PBS
* Peter Vilhelm Glob, 1969. *The Bog People: Iron-Age Man Preserved* (Cornell University Press; reprinted 2004).
* Archaeological Institute of America, 1997. ''Archaeology:'' "Bodies of the Bogs"
* van der Sanden, Wijnand, 1996. *Through Nature to Eternity: The Bog People of Northwest Europe* (Museum Boymans van Beuningen). 
* Don Brothwell, 1997. *The Bog Man and the Archaeology of People*. (Harvard University Press) Original publisher, British Museums Publications, Ltd., London (1986) ISBN 0-7141-1384-0
* Tim Taylor, 2003. *Buried Soul* (Fourth Estate Ltd).
* Miranda Aldhouse-Green, 2002. *Dying for the Gods* (Tempus Publishing).

## Liammoù diavaez
* [Poltredoù kelanoù kavet e taouarc'hegi](https://web.archive.org/web/20111007181006/http://www.sciencephoto.com/search/searchResults.html?&perpage=48&searchid=&page=1&oldsearchstring=bog+AND+bodies&matchtype=exact&hires=0&subject=&orderby=both&collectionid=&country=0&subjectid=&historyid=&type=nextpage&power=0&printonly=0&pviewid=&subtype=feature&media_type=image&hires_clip=0&photorestrict=&featureid=&set_id=&start_date=&license=both&imageselect=ARRAY(0xa2ea680)) e "Science Photo Library"

## Notennoù
Fernando Iañ Portugal

**Fernando Iañ Portugal** (1345-1383) a voe roue Portugal. Lesanvet e voe *O Formoso* (ar c'hoant).

Mab e oa da Pedro Iañ Portugal ha d'e bried Constanza Manuel de Villena, merc'h-vihan da Jaime II, roue Aragon.

## Bugale
*Ur verc'h vastard en doe a-raok dimeziñ:
** **[[Isabel de Portugal, señora de Viseu]]**, dimezet da Alfonso Enríquez de Castilla, kont Noreña ha Gijón, mab bastard da Enrique II de Castilla.

* Gant e bried Leonor Téllez de Meneses en doe tri bugel:
** **[[Beatriz Portugal (1372–1410)|Beatriz]]** (1372 - 1410), dimezet d'ar roue Juan Iañ Kastilha
** **Pedro** (1380), marvet un nebeud eurvezhioù goude e c'hanedigezh
** **Alfonso** (1382), marvet pevar devezh goude e c'hanedigezh

Pa varvas Fernando I n'en doa mab ebet da gemer e lec'h. Evel-se e echuas tiegezh Bourgogn Portugal.
Kalkoliteg

Ar **C'halkoliteg** zo ur prantad eus ar c'hentistor. 

Savet e oa an anv « Kalkoliteg » gant ar ragistorourien diwar ar gwrizioù henc'hresianeg *khalkos* (kouevr) ha *lithos* (maen). Ar c'halkoliteg zo anezhañ eta ar prantad ma veze implijet binviji e maen dreist-holl met ivez a-wezhioù traezoù e kouevr labouret, ar pezh zo ur perzh dibar, en arkeologiezh, eus sevenadurioù zo eus diwezh an Neolitik en Europa.

Implijet a-wezhioù gant ur ster kronologek e talvez ar C'halkoliteg kement hag un « Oadvezh ar c'houevr » diwirheñvel. Ar fed ma kaver d'ar memes mare sevenadurioù kalkolitek, neolitik hag eus Henoadvezh an arem e tachennoù tost, e Bro-C'hall da skouer, a ziskouez e vefe ur fazi soñjal en un hevelep Oadvezh ar c'houevr. 

## Notennoù

## Levrlennadur
* *Dictionnaire de la Préhistoire*, sous la direction d'André Leroi-Gourhan, Paris, 1994.
* Marcel Otte, *La Protohistoire*, De-Boeck / 2008, ISBN 978-2-8041-5923-8
Vicente Portugal

**Vicente Portugal**, pe **Vicente de Portugal** e portugaleg, zo anv daou infant a Bortugal eus ar c'hentañ tierniezh:

* Vicente de Portugal, mab da Afonso II
* Vicente de Portugal, mab da Afonso III
Louvagny

**Louvagny** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: un diazlec'h bannañ fuc'helloù V1 a oa bet savet er gumun d'an Alamaned; mervel a reas seizh den nann-soudard e Louvagny e miz Eost 1944 abalamour d'ar brezel e-pad Emgann Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk

Image:Sc0009bf4f.jpg
Image:Sc0009fda6.jpg
Image:Sc000a15f2.jpg
Image:Sc000a8c6402.jpg
Image:Sc000a8c6403.jpg

* Ar c'hastell.
* Iliz katolik *Saint Germain* (*Saint Protais* gwechall),  kantved.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Izabel Portugal (Itron Viseu)

**Isabel de Portugal** (e portugaleg ha spagnoleg), pe **Izabel Portugal** (1364 –1435), itron Viseu, a oa merc'h vastard da Fernando Iañ Portugal.

Ganet e oa a-raok dimeziñ he zad da Leonor Téllez de Meneses. 

Pa oa yaouanki e voe prometet da Alfonso Téllez de Meneses, 5vet kont Barcelos, ha kenderv d'ar rouanez Leonor Téllez de Meneses. Marvet abred e oa Alfonso, ma rankas he zad klask ur pried all dezhi. 

Marc'had a reas ar roue neuze gant Alfonso Enríquez de Castilla, mab bastard da Herri II Kastilha, Roue Kastilha. Alfonso a oa Iañ kont Noreña, ha war un dro Iañ kont Gijón, Iañ aotrou Paredes de Nava. Gant se e rae he mad eus Feur-emglev Santarém sinet er gêr-se, e Portugal, d'an 19 a viz Meurzh 1373, hag a lakaas fin d'ar brezelioù fernandin (*Guerras fernandinas*)

## Dimeziñ ha bugale
Pa voe en oad da zimeziñ e voe graet an eured en Burgos en miz Du 1375. Evel argouroù e teue ganti Viseu, Celorico, Linhares hag Algodres. C'hwec'h bugel he doe :

#**[[Pedro de Noroña]]**, arc'heskob Lisboa (1424 - 1452), dezhañ un toullad bugale vastard, en o zouez Juan, Pedro ha Fernando de Noroña, darn bugale d'e serc'h Branca Dias Perestrelo;
#**[[Sancho de Noroña]]**, kentañ conde de Odemira.
#**Fernando de Noroña**, eil kont Vila Real.
#**Enrique de Noroña**, kabiten a vrezelias en Ceuta.
#**Constanza de Noroña**, dimezet da Alfonso I de Braganza, VIIvet kont Barcelos ha kentañ Dug Bragança.
#**Juan de Noroña** , marvet divugel
Sancho Portugal

**Sancho Portugal**, pe **Sancho de Portugal** e portugaleg, zo anv daou eus Rouaned Portugal.

* Sancho Iañ Portugal (1154 – 1211), eil roue Portugal.
* Sancho II Portugal (1207 – 1248), pevare roue Portugal.

## Pennad kar
*Sancho.
Catarina Bragança

**Catarina Henriqueta de Bragança** (Vila Viçosa 1638 — Lisboa, 1705) a oa Infantez Portugal, goude Priñsez Beira, ha rouanez kenseurtez Bro-Saoz ha Skos dre he dimeziñ d'ar roue saoz Charlez II Stuart .

Merc'h e oa Catarina de Bragança da João IV, roue Portugal, eus an Tiegezh Bragança, ha d'e bried Luísa de Gusmão, rouanez Portugal. Goude marv he c'hoar goshoc'h, Joana, a oa Priñsez Beira, e voe roet an titl dezhi. He daou vreur, Afonso VI ha Pedro II, a voe rouaned Portugal.
Beaumais

**Beaumais** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dives emañ Beaumais.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas daou vugel e Beaumais abalamour d'ar brezel e mizioù Gouere hag Eost.
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de Beaumais.JPG|Ar c'hastell.
Eglise de Beaumais.JPG|An iliz katolik.

* Maner Croix, , hag e gouldri.
* Ar c'hastell, .
* Iliz katolik *Nativité-Notre-Dame*, .
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Jort

**Jort** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall, e kanton Morteaux-Coulibœuf. 
## Gerdarzh
* *Divoritu* en , keltieg *ritu-*, roudour, hag anv ar stêr Dives.
## Douaroniezh

FranceNormandieJortLaDives.jpg|An Dives e Jort.

* War lez ar stêr Dives emañ Jort.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas tri den nann soudard abalamour d'ar brezel e Jort e miz Eost.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Gervais-et-Saint-Protais de Jort (1).JPG|An iliz katolik.
FranceNormandieJortManoirBeaurepaire.jpg|Ar maner.

* Iliz katolik *Saint Gervais et Saint Protais*,  - .
* Maner Beaurepaire, .
## Armerzh
* Camembert ha seurtoù keuz all anvet *Jort* a vez kenderc'het e Bernières-d'Ailly gant al laezhdi *Bernières - Jort*.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Oadvezhioù ragistorel

an anv a **« Oadvezhioù ragistorel »**, erru dispred hiziv, a veze implijet d'ober anv eus ar prantadoù disheñvel eus ar Ragistor hag eus ar C'hentistor :
* Oadvezh ar maen ;
* Oadvezh ar c'houevr pe Kalkoliteg ;
* Oadvezh an arem ;
* Oadvezh an houarn.
Manuel

**Manuel** zo un anv-bihan portugalek ha spagnolek. Dont a ra eus an anv hebraek Immanuel (עִמָּנוּאֵל‎).

## Adstummoù
*Manuela, anv-bihan roet d'ar merc'hed
**Manolo*, e spagnoleg. 

## Tud
### Rouaned ha priñsed
*Manuel Iañ
*Manuel II

========
*Manuel de Castela, infant, mab da Fernando III Kastilha
**e vab João Manuel de Castela, dug Vilhena
***e verc'h Constança Manuel – a zimezas da Pedro Iañ Portugal.

======== 
*Manuel de Portugal
*Manuel Iañ Portugal, 
*Manuel II Portugal, 
*Manuel, Priñs Portugal, mab d'ar roue João III

## Tud all
###### 
*Manuel Antônio de Almeida – skrivagner
*Manuel Antônio Galvão – den a lezenn ha politikour
*Manuel de Araújo Porto-alegre – skrivagner
*Manuel Arruda Câmara – medisin ha louzawour 
*Manuel de Assis Mascarenhas – den a lezenn ha politikour
*Manuel Bandeira – barzh
*Manuel Bastos Tigre – barzh ha levraoueger
*Manuel Botelho de Oliveira – barzh

###### 
* Manuel Valls (g. e 1962), politikour a orin katalan

###### 
*Manuel María Fernández Teixeiro, barzh
*Manuel Rivas, skrivagner

###### 
*Manuel Alegre – barzh ha politikour
*Manuel de Almeida de Carvalho – beleg
*Manuel Álvares da Costa – beleg
*Manuel Araújo – kazetenner
*Manuel de Arriaga – politikour
*Manuel Lopes da Cruz – beleg
*Manuel Luís Coelho da Silva – eskob

### Spagn
*Manuel Vázquez Montalbán – skrivagner

## Eil anv-bihan
*Juan Manuel Fangio – bleiner-kirri arc'hantinat
*Juan Manuel de Rosas – politikour arc'hantinat
*Luis Manuel de Moura Cabral – politikour portugalat
*Rui Manuel César Costa – lean portugalat

## Lec'hanvioù
### 
*Manuel María Caballero – proviñs
### 
*Stêr Manuel Alves – stêr
*São Manuel – kumun

### 
*Manuel Ezequiel Bruzual – kumun
*Manuel Monge – kumun

## Pennadoù kar
*Manoel – henstumm
*Manuela
Fronell

Ar **fronelloù** (pe *toulloù-fri* alies er yezh pemdez) eo an toulloù er fri ma c'hall al loened analat ha c'hwesha.
Izabel Kastilha hag Aragon

**Izabel Kastilha hag Aragon**, pe **Isabel de Aragón y Castilla** pe **Isabel de Trastámara y Trastámara** (Dueñas, 1470 — Zaragoza, 1498), a oa merc'h henañ ar Rouaned Katolik, infantez Kastilha hag Aragon, rouanez Portugal. 

Merc'h henañ Fernando II Aragon hag Izabel ar Gatolikez e oa, ha tonket e oa da servij politikerezh he zud.

## Dimezioù
En 1490 e timezas da Afonso Portugal (1475-1491), infant Portugal, a varvas 3 miz goude an eured en ur gwallzarvoud. 

C'hwec'h vloaz goude, en 1497, ec'h addimezas da roue Portugal Manuel Iañ Portugal (1469-1521).

Mervel a reas er bloaz goude, en 1498, un eur goude genel o mab Miguel da Paz, priñs Portugal, penhêr kurunennoù Portugal, Kastilha, hag Aragon. Miguel a varvas e 1500, a-raok e zaou vloaz. 
Er bloaz-se en-eun ec'h addimezas ar roue intañv Manuel da Maria Kastilha hag Aragon, ur c'hoar yaouankoc'h da Izabel.
Janed Bro-Saoz, rouanez Bro-Skos

**Ur bajenn disheñvelout [[Janed Bro-Saoz]] zo ivez*.

**Janed Bro-Saoz** (1210-1238), merc'h d'ar roue saoz Yann Dizouar, a oa rouanez Bro-Skos dre he dimeziñ da Alesant II (Bro-Skos) e 1221 .

An hini henañ eus merc'hed Yann Dizouar hag ar gontez Izabel Angoulême e oa, war-bouez ar vesterd.

Savet e voe Janed e Gaskogn, e lez Huon X Lusignan, a oa bet prometet he dorn dezhañ abaoe pell, evel dic'haou goude bezañ bet nac'het gant he mamm Isabella of Angoulême. Daoust da se, pa varvas Yann Dizouar en 1216, e fellas da Izabel dimeziñ dezhañ hec'h-unan, ha kaset e voe Janed da Vro-Saoz en-dro, e-lec'h ma oad o varc'hata d'he dimeziñ da Alesant II (Bro-Skos).

## Dimeziñ
Dimezet e voe Alesant ha Janed e Mezheven 1221 e York Minster. 23 bloaz e oa Alesant, pa ne oa ket Janed gant hec'h 11 vloaz c'hoazh. Bugel ebet n'o doe petra bennak ma voent dimezet e-pad 16 vloaz. 
Mervel a reas Janed etre divvrec'h he breur en Havering-atte-Bower en 1238, ha beziet en Abati Tarrant Crawford en Dorset.

## Notennoù


## Levrlennadur
* Rosalind K. Marshall, *Scottish Queens: 1034-1714* Tuckwell Press, East Linton (2003) (ISBN 1862322716) (en) p19-20.
Courcy (Calvados)

**Courcy** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: mervel a reas pevar den nann-soudard e Courcy e miz Eost 1944 abalamour d'ar brezel, tri anezhe abalamour d'ur vombezadeg.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar c'hastell, - kantved.

* An iliz katolik, - kantved.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Crocy

**Crocy** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dives emañ Crocy.
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas c'hwec'h den nann-soudard e Crocy e mizioù Gouere hag Eost abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Saint-Hilaire - Ensemble sud - Crocy - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00018509.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Saint Hilaire* pe *Saint Martin*, -. 
* Ar maner, , hag e chapel protestant.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Bernières-d'Ailly

**Bernières-d'Ailly** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dives emañ Bernières.
## Istor
### 
* 1858: staget e voe kumun Ailly (105 annezad e 1856) ouzh kumun Bernières-sur-Dive (220 annezad e 1856); Bernières-d'Ailly e voe anvet ar gumun nevez. E 1831 e oa bet staget kumun Sainte-Anne-d'Antremont (53 annezad e 1821) ouzh kumun Ailly (106 annezad e 1821).

### 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Ailly, , adkempennet en .
* Iliz katolik *Saint Gerbold* en Ailly, .
* Iliz katolik *Sant Pêr*, e Bernières, . 
* Chapel *Santez Anna*, e Sainte-Anne-d'Entremont, .
## Armerzh
* Camembert ha seurtoù keuz all anvet *[[Jort]]* a vez kenderc'het e Bernières-d'Ailly gant al laezhdi *Bernières - Jort*.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Eleonora

**Eleonora** zo un anv-bihan italianek. 

## Yezhoù all
*Eleanor, e saozneg
*Éléonore, e galleg
*Leonor e spagnoleg.

## Tud

*Eleonora Aostria, anv meur a briñsez
*Eleonora Breizh, anv meur a briñsez
*Eleonora Gonzaga, anv meur a briñsez

### Priñsezed

*Eleonora Anjev, pe *Eleonora di Napoli* pe Eleonora di Sicilia (Naplez, 1289 – Nicolosi, 1341 pe 1343), priñsez anjevat eus Rouantelezh Naplez, rouanez Trinacria adal 1302 betek 1337.
**Eleonora* pe Elianora d'Arborea (Molins de Rei, 1340 – Oristano, 1404), barnerez e Sardigna 
*Eleonora Bentivoglio, nobile bolognese, signora di Sassuolo.
*Eleonora di Napoli, pe *Leonor Aragon* (1450-1493)
*Eleonora di Toledo (1519–1562), pried da Cosimo Iañ de' Medici; 
*Maria Eleonora von Brandenburg (1599-1665)
*Hedvig Eleonora av Holstein-Gottorp (1636-1715), rouanez Sveden, pried da Karl XI, mamm Karl XII.
*Eleonora Provañs, rouanez kenseurtez Herri III (Bro-Saoz).
*Eleonora Albertina di Anhalt-Dessau, dugez Sachsen-Weissenfels ha kontez Barby.

### Tud all

*Eleanora Abbagnato, korollerez italian
*Eleanora Duse (1859-1924), aktorez italian
*Eleanora Fagan pe Billie Holiday, kanerez blues ha jazz stadunanat
*Eleonora Giorgi, aktourez italian
*Eleonora Pimentel Fonseca (Roma, 1752 – Napoli, 1799) emsaverez ha politikourez italian, er Repubblica Napoletana de 1799.
* Eleonora van Dijk, marc'hhouarnerez izelvroat, kampionez ar bed

## Loened
*Falc'hun Eleonora

## Pennad kar
*Leonor
### Poltredoù

File:Eleonora di Arborea.jpg|Eleonora d'Arborea, barnerez Arborea e Sardigna. 
File:Eleanora Duse (1859-1924) by Sargent, John Singer ca. 1893.jpg|Eleonora Duse, poltredet gant John Singer Sargent
C'hilon Sparta

**C'hilon** pe **C'heilon Sparta** (en henc'hresianeg: Χίλων *c'hilon*, pe Χείλων *c'heilon*) a oa ur c'heodedad eus Sparta a vevas er . Sellet e vez outañ evel unan eus ar seizh fur raksokratek hag un den-Stad a-bouez en e geoded.

Ur prederour e oa a savas da skouer ar frazenn vrudet « En em anavez da-unan » engravet war talbenn templ Orakl Delfi.

## E levezon
Herodotos a lavar e oa o vevañ da vare Hippokrates, tad an tirant Peisistratos, ha disklêriañ a ra Diogenes Laertios e oa un den kozh da vare ar 52 Olimpiadenn (572 kent J.-K.), hag e oa dilennet efor e Sparta da vare ar 56 Olimpiadenn (556/5 kent J.-K.). Alkidamas a skrive e oa ezel eus bodadeg Sparta. Diogenes Laertios a lavar zoken e voe C'hilon ar c'hentañ da zegas ar boaz da lakaat efored da vezañ kuzulierien ar rouaned er geoded. 

War a lavarer en dije sikouret C'hilon da ziskar an tiranterezh e Sikyon, ur geoded a zeuas da vezañ ur c'hevredad eus Sparta da c'houde. Lakaat a reer ivez war e gont ar cheñchamant politikerezh eus Sparta a voe heuliet gant diorroadur Kevre ar Peloponnesos er .

## Levrlennadur
* Diogenes Laertios, *[http://ugo.bratelli.free.fr/index.php#Laerce Buhez, kelennadurezh ha bommoù ar brederourien illur]*
* Jean Voilquin, *Les Penseurs grecs avant Socrate*, GF Flammarion, 1964.

## Notennoù
Kevre Peloponnesos

**Kevre Peloponnesos** a oa ur c'hevredad e Peloponnesos adalek ar  betek ar .

## Deroù ar c'hevre
E diwezh ar  e oa deuet Sparta da vezañ ar Stad c'halloudekañ e Peloponnesos, hag e oa hegemon Argos, an eil Stad c'halloudekañ eno, war an dachenn bolitikel ha war hini ar brezel. Sparta a gavas daou gevredad galloudus, Korinthos hag Elis, o tiskar an tiranterezh e Korinthos, hag o sikour Elis da gontrolliñ ar C'hoarioù olimpek. Sparta a zalc'has gant ar strategiezh-mañ da c'hounit kevredidi all d'he c'hevre. Sparta a faezhas Tegea en ur brezel harzoù ha kinnig dezhi ur c'hevredad difenn hollbad.

Kalz Stadoù all eus kreiz ha norzh Peloponnesos a antreas er c'hevre, hag a-benn ar fin e vodas holl Stadoù Peloponnesos war-bouez Argos hag Ac'haia. Pa voe pladet Argos gant Sparta en un emgann e 546 e voe diazezet hegemoniezh Sparta da vat.

## Aozadur ar c'hevre
Sparta e oa hegemon ar c'hevre a oa kontrollet gant kuzul ar gevredidi, ennañ div elfenn. Bodadeg ar Spartaiz e oa an hini gentañ, ha kendalc'h ar gevredidi e oa an eil. Kement Stad kevredet he doa ur vouezh ennañ, forzh peseurt ment pe galloud geopolitikel he dije. Ne veze paeet truaj ebet nemet en amzer vrezel, pa c'halle bezañ goulennet un drederenn eus holl arme ur Stad gant Sparta. Sparta hepken a c'halle gervel ur c'hendalc'h eus ar c'hevre. Skoulmet e oa an holl gevredadoù gant Sparta hepken, hag ar Stadoù izili a ranke sevel o c'hevredadoù dezhe o-unan etrezo. Ha daoust ma oa ur vouezh gant pep Stad, ne oa ket ret da Sparta heuliañ divizoù ar c'hevre. Abalamour da se ne oa ket Kevre ar Peloponnesos ur "c'hevredad" e ster strishañ ar ger. Ne voe ket peloponnezian hepken atav kennebeut peogwir e oa bet degemeret ennañ Stadoù eus broioù all eus Henc'hres.

Pourchas a rae ar c'hevre surentez ha gwarez d'e izili. Ur c'hevre mirour e oa a harpe kentoc'h an Oligarked hag a enebe ouzh an tiranterezhioù hag an demokratiezhioù.

## Istor ar c'hevre
Goude ar Brezelioù medek e vrasaas ar c'hevre da zont da vezañ ar C'hevre hellenek, o tegemer Aten ha Stadoù all. Renet e oa ar c'hevre hellenek gant Paosanias, met pa voe galvet en-dro da Sparta e oa renet gant Kimon eus Aten. Sparta en em dennas neuze eus ar c'hevre-se ha savet e voe Kevre Peloponnesos a-nevez gant kevredidi a orin eus Sparta, tra ma teue ar C'hevre hellenek da vezañ Kevre Delos, renet gant Ateniz. A-benn ar fin e tarzhas ar brezel etre an daou gevre e-doug Brezel Peloponnesos. Dindan renerezh Sparta e faezhas ar c'hevre Ateniz hag o c'hevredidi e 404 kt JK.

Er bloavezhioù 370 e tisklêrias ar c'hevre ar brezel da Debez hag e voe kannet da vat e 371 kent JK en emgann Leuktra. Tebez a redias neuze Korinthos ha keodedoù all ar c'hevre da zilezel Spartaiz. E 365 kt JK e voe divodet Kevre Peloponnesos pa voe savet Kevre Korinthos gant Fulup II Makedonia, tad Aleksandr Veur, goude m'en doe kannet armeoù Tebez hag Aten. Diwezhatoc'h e oa kemeret lec'h Kevre Peloponnesos e Peloponnesos gant Kevre Ac'haia.

## Liammoù diavaez
* Livius, Peloponnesian League gant Jona Lendering
Sikyon

:*Evit ar gumun a-vremañ, s.o. [[Sikyona]].*
**Sikyon** (Henc'hresianeg Σικυών, genitiv Σικυῶνος) a oa ur geoded eus Henc'hres a oa e norzh Peloponnesos etre Korintos hag Ac'haia war dachenn prefeti Korintos a-vremañ. Er roll rouanez roet gant Paosanias ez eus 24 roue, a grog gant Aegialeos; roue eil diwezhañ ar roll, Agamemnon, a redias Sikion da sujañ da Vikenai. War e lerc'h e teuas an alouber dorian Falkes. Paosanias en deus implijet ur vammenn a oa implijet gant Kastor Rodos ivez. Anavezet e voe gant F. Jacoby evel ur *Sicyonica* kollet savet gant ar barzh Menaec'hmos Sikion a veve e fin ar IV kantved. 

War a lavared en Henamzer e oa unan eus keodedoù koshañ Henc'hres. Anavezet e oa a-raok dindan anvioù all Egiale, ha Mekone. Eno e oa lec'hiet ijinadenn an aberzh gant Prometheüs. 

Sikion a zeuas buan da vezañ ur greizenn sevenadur bras, war dachenn ar c'hizellerezh peurgetket. He stalioù arem ha prierezh a oa brudet-kenañ. A-hed an Henamzer e voe stummet azourien vras evel Lisippos, Polikleitos pe Scopas gant he skol kizellerezh. Soñjal a rae ar C'hresianed e vije bet ijinet al liverezh er geoded-mañ zoken.

Goude diskar an diranted e kendalc'has berzh vat an ekonomiezh betek fin ar VI kantved kent J.-K. kouezañ a reas Sikion neuze dindan levezon Sparta hag antreal e Kevre ar Peloponnesos. Kemer a reas perzh er brezel a-enep Aten e-pad Brezel ar Peloponnesos. Abalamour da se e voe kemeret gant arme Tebez e 369 kent J.-K.. Distrujet e voe e-pad ar prantad hellenadek gant Demetrios Poliorketes e 303 kent J.-K., hag adsavet nepell ac'hann.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

*"Sicyon: The most ancient Greek city-state", Ellen Papakyriakou/Anagnostou. Ennañ kalz titouroù diwar-benn Sikion en amzer a-vremañ ha gwezhall.
*"The Greco-Roman Theatre at Sicyon"
Bilistic'he

**Bilistic'he** (henc'hresianeg: Βιλιστίχη) a oa un hetaira hellenadek zo dianav hec'h orin d'ar just. Hervez Paosanias e oa a orin eus Makedonia. Hervez Athenaios e oa un Argeadez anezhi. Hervez Ploutarc'hos, ur sklavez a-ziavaez-bro prenet er marc'hallac'h Gounit a reas redadegoù kezeg an tethrippon hag ar sinoris er C'hoarioù Olimpek e -264. Dont a reas da vezañ serc'h Ptolemaios II Philadelphus a lakaas anezhi e renk an doueezed dindan an anv a Afrodite Bilistic'he. Hervez Klemañs Aleksandria e voe beziet dindan santual Serapis en Aleksandria.

## Notennoù

## Mammennoù

*
*

## Liammoù diavaez
*Chris Bennett - Bilistiche
*Kosmetatou, Elizabeth. "Bilistiche and the Quasi-Institutional Status of Ptolemaic Royal Mistress". ''Archiv für Papyrusforschung und verwandte Gebiete''. Volume 50, Issue 1, Pages 18–36, ISSN (Online) 1867-1551, ISSN (Print) 0066-6459, DOI: 10.1515/apf.2004.50.1.18, 2004.
Serapis

**Serapis** a oa un doue gresian-hag-egiptat. Ijinet e oa e-pad an III kantved kent J.-K. war urzh ar faraon Ptolemaios I evel un benveg da unvaniñ ar C'hresianed hag an Henegiptiz en e rouantelezh. Taolennet e oa an doue evel un doue eus Henc'hres, met gant elfennoù eus doueed Henegipt, hag un ikonografiezh amprestet digant kalz azeulerezhioù disheñvel, a dalveze war un dro evit ar fonnusted hag an dasorc'hidigezh. Ledet e voe e azeulerezh a-ratozh-kaer gant rouanez an dierniezh, a savas ivez ur Serapeum kaer-meurbet en Aleksandria. Kenderc'hel a reas brud Serapis da greskiñ dindan an Impalaeriezh roman, ma kemeras alies lec'h Osiris evel pried Isis en temploù na oant ket dalc'het gant Henegiptiz. Distruj ar Serapeum gant ur bagad renet gant ar patriark kristen Teofilos Aleksandria e 389 zo unan eus an darvoudoù pouezusañ e diskar ar baganiezh kozh, ha paouez a reas an azeulerezh-se da-heul difenn ar "baganiezh" e 391.
## Liammoù diavaez

*E.&nbsp;R.&nbsp;Bevan : ''The House of Ptolemy, Chapter.&nbsp;II''
*James Grout : ''Temple of Serapis'' en ''Encyclopædia Romana''
*Theophilus Antioch : ''Immoralities of the Gods: Of the fugitive Serapis chased from Sinope to Alexandria''
*''Greco-Egyptian Mythology: The Alexandrian Synthesis''
Épaney

**Épaney** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk

* Ur peulvan e *Fontaine*.
* Ur maner,  kantved.
* Iliz katolik *Saint Martin*,  kantved.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kevre Delos

**Kevre Delos**, savet war-dro 477 kent JK, a oa ur c'hevredad keodedoù eus Henc'hres, ennañ etre 150 ha 173 ezel, dindan hegemoniezh Aten. E bal a oa derc'hel da vrezeliñ ouzh Impalaeriezh Persia goude trec'h ar C'hresianed en emgann Plataia e fin ar Brezelioù medek. Dont a ra anv a vremañ ar c'hevre eus al lec'h ofisiel ma veze dalc'het e gendalc'hoù, Enez-Delos, m'en em vode dileuridi an izili en templ hag e-lec'h ma oa dalc'het an teñzor Nebeut goude e savidigezh e krogas Ateniz da implijout listri hag arc'hant ar c'hevre evito o-unan. An emzalc'h-se a zlee lakaat bec'h da sevel etre Ateniz hag an izili eus ar c'hevre na oant ket ken galloudek. Kontrol strizh Aten war Kevre Delos a oa da lakaat Brezel ar Peloponnesos da darzhañ e 431 kent JK. Divodet e voe ar c'hevre e diwezh Brezel ar Peloponnesos e 404 kt JK.

## Gwelet ivez
*Kevre Peloponnesos

## Notennnoù

## Liammoù diavaez
*  Delian League gant Jona Lendering
Emgann Plataia

Emgann bras diwezhañ ar Brezelioù medek eo **Emgann Plataia** (henc'hresianeg Μάχη τῶν Πλαταιῶν, *Machē tōn Plataiōn*). C'hoarvezout a reas e 479 kent J.-K. e-kichen keoded Plataia e Boiotia etre arme ur c'hevredad keodedoù eus Henc'hres, en o zouez Sparta, Aten, Korinthos ha Megara, hag arme Impalaeriezh Persia a oa renet gant Kserses I.

Er bloavezh a-raok e oa bet trec'h arme Persia, renet gant ar roue e-unan, en emgannoù an Termopiloù hag en Artemision, hag aloubet ganti Thessalia, Boiotia hag Attika da-heul. Koulskoude e oa bet trec'h listri ar C'hresianed d'o zro en Emgann Salamin, en un doare dic'hortoz, ar pezh en doa miret ouzh ar Bersed da aloubiñ ar Peloponnesos. Kserses a oa en em dennet gant al lodenn vrasañ eus e arme ha lezet en doa ar jeneral Mardonios da echuiñ aloubadeg Bro-C'hres.

En hañv -479 o doa dastumet ar C'hresianed un arme vras (hervez ar pezh a veze graet d'ar mare-se) ha bale a rejont trema an norzh. Kilañ a reas ar Bersed e Boiotia ha sevel ur c'hreñvlec'h e-kichen Plataia. Nac'hañ a reas ar C'hresianed koulskoude mont war-raok en un dachenn ma c'halle ar Bersed tennañ splet eus o marc'hegerezh en un doare re aes. Chom a reas pep hini en e lec'h e-pad unnek devezh. Dre ma veze taget o linennoù pourveziñ gant ar Bersed, ar C'hresianed a gilas etrezek ul lec'h gwelloc'h gant dizurzh a-walc'h. Evel ma soñje dezhañ e oa ar C'hresianed a-greiz mont kuit e roas Mardonios an urzh d'e soudarded da vont war o lerc'h met ar C'hresianed (Spartiaiz, Tegeaiz hag Ateniz dreist-holl) en em gannas en o enep ha lazhet e voe Mardonios. Lazhet e voe ivez ul lodenn vras eus arme ar Bersed a oa bac'het en o c'hamp. Distruj an arme-se hag hini an nemorant eus morlu an impalaeriezh en emgann Mykale a lakaas an aloubadeg da baouez. Ha pa vefe un trec'h bras, emgann Plataia n'en deus ket bet ar memes brud (memes d'ar mare-se) hag Emgann Marathon pe memes ha koll an Termopiloù.
Paosanias (jeneral)

**Paosanias** (Henc'hresianeg: Παυσανίας Pausanias) (marvet war-dro 470 a-raok J.-K.) a oa ur jeneral eus Sparta er  en Henc'hres. Mab Kleombrotos, bet rejant Sparta, ha niz Leonidas. Rejant e voe goude marv ar roue-se dre ma ne oa ket e vab Pleistarc'hos en oad-gour. Paosanias a oa ivez tad Pleistoanaks a zeuas da vezañ roue diwezhatoc'h. E penn ar C'hresianed e oa Paosanias pa c'hounezjont Emgann Plataea e 479 kent J.-K. a-enep Mardonios ha Persia, ha lakaet e oa e penn ar C'hevre hellenek krouet da stourm ouzh ar Bersed e-pad ar Brezelioù medek.

Goude trec'hioù Plataia hag Emgann Mykale e paouezas Sparta da vezañ dedennet gant dieubadur keodedoù Henc'hres en Azia-Vihanañ. Koulskoude e oa kaset Paosanias gant Sparta en-dro da ren arme ar c'hevre pa zeuas da vezañ splann e vefe renet ar c'hevre gant Aten ma chome Spartaiz a-gostez.

E 478 kent J.-K. e savas diskred war Paosanias da iriennañ gant ar Bersed hag e voe galvet da Sparta en-dro. Didamallet e voe avat ha kuitaat a reas Sparta, o kemer un trirem eus keoded Hermione. Goude bezañ kemeret Bizantion e voe tamallet da Baosanias bezañ lezet da vont lod eus ar brizonidi brezel a oa mignoned gant Roue Persia pe tud anavet gantañ. Koulskoude e lavaras Paosanias e oant achapet kuit. Kas a reas ul lizher d'ar roue Kserses I (mab Darius) ma lavare e felle dezhañ skoazell anezhañ ha lakaat Sparta ha peurrest Henc'hres dindan mestroniezh ar bersed. Goulenn a rae eurediñ merc'h ar roue en eskemm. Goude ma oa resevet gantañ ur respont a-berzh Kserses a lavare ec'h asante d'e steuñv e vefe kroget Paosanias da wiskañ dilhad brientin persat ha da heuliañ gizioù zo eus Persia. 

Kalz eus kevredidi Sparta a yeas a-du gant Ateniz abalamour d'e rogoni ha d'e aotrouniegezh. Galvet e voe en-dro da Sparta adarre ha tec'hout a reas da Golonai e Troas a-raok distreiñ da Sparta rak ne felle ket dezhañ e vije diskred warnañ bezañ mignon ar Bersed. Pa erruas e Sparta e oa prizoniet gant an efored met laosket e voe da vont goude. Den n'en doa prouennoù a-walc'h da gondaoniñ anezhañ daoust ma voe roet prouennoù gant hiloted zo en doa kinniget reiñ da lod o frankiz ma heuilhjent anezhañ en e emsavadeg. Pourchaset e voe ur brouenn dre skrid d'an efored gant unan eus ar gannaded a oa bet implijet da gas lizhiri etre Paosanias ha Roue Persia.

Fellout a rae d'an efored herzel Paosanias e-kreiz ar straedoù met klevet a reas anv eus ar pezh a oa o vont da c'hoarvezout hag achap a reas betek templ Athena. Stanket e voe an dorojoù war urzh an efored a lakaas gwarded da c'hortoz ma varfe gant an naon. Pa oa war-nes mervel e voe douget er-maez ha mont a reas da anaon nebeut goude. Ma vije marvet Paosanias er santual e vije bet saotret an templ.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Livius, Paosanias gant Jona Lendering
Saint-Germain-la-Blanche-Herbe

**Saint-Germain-la-Blanche-Herbe** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas ur babig e Saint-Germain abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieStGermainLaBlHerbeAbbayeArdenne.JPG|An abati.
Saint-Germain-la-Blanche-Herbe église Saint-Germain.JPG|Iliz *Sant Jermen*.

* Iliz abati Ardenne, disakret.
* Iliz katolik *Sant Jermen*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008
## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Saint-Contest

**Saint-Contest** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, miz Even 1944: mervel a reas pemzek den nann-soudard e Saint-Contest abalamour d'ar brezel e-pad Emgann Normandi, daou anezhe a voe lazhet gant an Alamaned, an darn vrasañ eus ar re all a voe lazhet gant tennoù kanol.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Contest*.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
{{Commons|Category:Saint-Contest
## Notennoù ha daveoù
Polydoros (roue Sparta)

**Polydoros** (en henc'hresianeg : Πολύδωρος) zo ur roue eus Sparta eus ar . An dekvet roue eus tiernezh an Agiaded e oa. Kemer a reas lec'h e dad Alkamenes.

Dindan e ren e savas Spartaiz div drevadenn, en Italia hag en Azia-Vihanañ.

Kenderc'hel a reas gant kentañ Brezel Mesenia a oa kroget dindan Alkamenes. Kemer a reas perzh en emgannoù daoust ma lavar Paosanias e oa renet ar pep brasañ eus an emgannoù gant ar roue all Theopompos, roue familh all an Euripontided.

Polydoros ha Theopompos a gemmas ar vonreizh da strishaat gwirioù pobl Sparta. Polydoros en dije kresket ivez niver al lodennoù douar a ranne tiriad ar geoded.

Muntret e voe gant un den anvet Polemarc'hos, eus un tiegezh bras eus Sparta.

## Daveoù
Klann Taira

Ar **c'hlann Taira** (japaneg : 平氏 *Hei-shi*, "an aotrou Taira") a oa ur c'hlann samouraied a-bouez en Istor Japan.

Taira a oa un anv klann hêrezhel roet gant impalaerien ar Marevezh Heian da dud a oa bet izili eus an tiegezh impalaerel pa oant deuet da vezañ sujet. Alies e reer *Heishi* eus ar c'hlann e japaneg, ger-ha-ger "Taira klann", pe *Heike*  "Tiegezh Taira", oc'h ober gant doareoù lenn an arouezioù onyomiek *hei*.

Ar c'hlann Taira a oa unan eus ar pevar c'hlann bras a oa e penn ar politikerezh e Japan e-pad ar Marevezh Heian (794-1185). Ar re all a oa ar c'hlann Fujiwara, ar c'hlann Tachibana hag ar c'hlan Minamoto.