open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Battesimo

***Battesimo*** ("badeziant") zo anv italianek meur a oberenn.
**[[Il battesimo dei neofiti]]* ("Badeziant an nevezkristenidi"), gant Masaccio (1401-1428).
**[[Il Battesimo di Costantino]]*, murlivadur eus skol Raffaello Sanzio, war-dro 1520-1524 er Vatikan.


Battesimo dei neofiti 2.jpg|*Il battesimo dei neofiti*Masaccio, ~1425
Piero, battesimo di cristo 04.jpg|*Battesimo di Cristo*Piero della Francesca, 1445
Tiziano,_battesimo_di_Cristo.jpg|*Battesimo di Cristo*Tizian, ~1512


Meur a oberenn zo anvet *Battesimo di Cristo*
**[[Battesimo di Cristo]]* ("Badeziant ar C'hrist"), gant Piero della Francesca, graet etre 1448 ha 1450, a weler en National Gallery e Londrez.
**Battesimo di Cristo*, e 1506, gant Mantegna  
**Battesimo di Cristo*, e 1507, gant Perugino.
**[[Battesimo di Cristo (Tizian)|Battesimo di Cristo]]*, war-dro 1512, gant Tizian (1490-1576).
**Battesimo di Cristo*, delwenn varmor e 1634, gant ar c'hizeller italian Francesco Mochi (1580-1654)
Emgann Muar

**Emgann Muar** eo bet an emgann ziwezhañ e-kerzh Kampagn Malaysia en Eil Brezel-bed.

Stourmet e voe etre ar 14 hag an 22 a viz Genver 1942 tro-dro da Bont Gemensah ha d'ar Stêr Muar. Goude faezhet ar Rouantelezh-Unanet en Emgann ar Stêr Slim, ar jeneral Archibald Wavell, penn an ABDA, en doa gourc'hemennet kilañ eus 240 kilometr gant an IIIe korfarme (India) renet gant al Letanant jeneral Lewis Heath war-zu ar su e Stad Johore evit diskuizhañ hag adurzhiañ. E-pad an amzer-se an 8vet rannarme aostralian a oa da dalañ ouzh nerzhioù argadiñ Lu Impalaeriezh Japan.

Ar Gevredidi, renet gant ar Major jeneral Gordon Bennett, a oa deuet a-benn da zifenn Pont Gemensah en un doare efedus e-kerzh un eil emgann, un nebeud kilometroù en norzh da gêr C'hemas. Soudarded an 8vet divizion aostralian a oa deuet a-benn da lazhañ ur 600 soudard japanat bennak eus ar Vvet divizion, e-kerzh un trap war ar pont. Ouzhpenn-se kanaolioù enep-tankoù Aostralia o devoa distrujet meur a dank e norzh kêr. 

An toull-trap a oa bet efedus evit ar Gevredidi, siwazh difennerezh Muar ha Bakri war an tu kornôg a oa bet ur c'hwitadenn drastus ken ma voe lazhet an darn vrasañ eus ar 45vet Brigadenn troadegiezh Indian. Daou vatailhon aostralian hag a oa ganto a oa bet tizhet fall ivez. Ar c'hentañ emgann e oa bet etre unvezioù an 18vet divizion saoz hag an nerzhioù japanat e Malaysia. 

Kolloù an Impalaeriezh saoz a oa bet 3100 den lazhet (145 anezho o vezañ prizonidi brezel) diwar un hollad a 4000, evit Impaleriezh Japan e oa bet ouzhpenn 700 gant 15 tank distrujet war un hollad a 8000.
## Lazhadeg Parit Sulong
* *Pennad spisoc'h: [[Lazhadeg Parit Sulong]]*
Ar Gevredidi gloazet hag a oa chomet a-dreñv a voe jahinet, an holl anezho a voe lazhet a-benn ar fin nemet un nebeud anezho a oa skampet kuit. E-touez ar re lazhet e oa izili klañdiour Aostralia. Kunujennet, skoet warno gant an treid, gant penn ar fuzuilhoù, gloazet gant baionetezioù, ar brizonidi a voe kaset e meur a gabanenn e kêriadennig Parit Sulong nepell diouzh hent-tizh Muar. Ar re gloazet a oa gourvezet berniet an eil war egile. Nac'het e voe dezho ar gwir da evañ gant Japaniz. Goap a veze graet outo gant ar warded o skuilhañ dour nepell diouto war al leur.
Rodrigo Amarante

**Rodrigo Amarante** zo ur c'haner hag ur saver pozioù ha tonioù ganet e Rio de Janeiro (Brazil) e 1976.

Skrivet ha kanet en doa ar ganaouenn *Tuyo* e spagnoleg e 2015. Choazet eo bet evit generik Narcos.

## Pladennoù
; Gant Los Hermanos
*1999 : *Los Hermanos*
*2001 : *Bloco do Eu Sozinho*
*2003 : *Ventura*
*2005 : *4*
; Gant Little Joy
* 2008 : *Little Joy*
; E-unan
* 2013 : *Cavalo**'
* [[2021]] : *Drama''
Masaccio

**Tommaso di Ser Giovanni di Mòne di Andreuccio Cassài**, lesanvet **"Masaccio"** (Castel San Giovanni, 21 Kerzu 1401 – Roma, Mezheven 1428), a oa ul livour italian e  Firenze hag unan eus livourien veur an Azginivelezh italian.
Mor Chile

**Mor Chile** (*Mar Chileno* en-ofisiel e Chile)  eo anv al lodenn eus ar Meurvor Habask dirak aod Chile, er c'hornôg d'ar vro. Ofisiel eo an anv abaoe an 30 a viz Mae 1974 pa voe embannet an Dekred Meur #346 en *Diario oficial de la Republica de Chile*.
Karl Nehammer

**Karl Nehammer**  (Vienna, 18 Here 1972) zo ur politiker aostrian hag a zo Kañseller Aostria abaoe ar 6 a viz Kerzu 2021. Ezel eo eus ar gostezenn Österreichische Volkspartei (ÖVP). Bet e oa ministr an Diabarzh eus 2020 betek 2021. Sekretour meur ar gostezenn ÖVP e oa eus 2018 da 2020.
Bonn (Alamagn)

: Ur pennad disheñvelout **[[Bonn]]** zo ivez, hag ur pennad **[[Bonn (Vande)|Bonn]]** all evit ar gumun e Geunioù Breizh.*
<hr noShade />



*'Bonn''' eo an naontekvet kêr vrasañ en Alamagn. Emañ 20 kilometr er c'hreisteiz da g-Köln, war lez ar Roen e Stad kevreadel Nordrhein-Westfalen. Kêr-benn Alamagn ar C'hornôg e oa etre 1949 ha 1990 ha sez ofisiel ar gouarnamant betek 1999. Adalek 1998, kalz ensavadurioù broadel eus ar gouarnamant a voe kaset eus Bonn da Verlin. Sez Parlamant Broadel Alamagn, ar Bundestag koulz hag ar Bundesrat, e oa ivez hag annez penn Republik Kevreadel Alamagn, ar Bundespräsident.

## Tud vrudet
### Tud ganet eno
* Ludwig van Beethoven, sonaozour
### Tud marvet eno
* Leo Weisgerber, keltiegour

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel 
* Titouroù evit an douristed
* "The Museum Mile"
* Mirdi an Arzoù Alamagn e Bonn
Olaf Scholz

**Olaf Scholz**, ganet d'ar 14 a viz Even 1958, zo ur politikour alaman ha kañseller Alamagn abaoe an 8 a viz Kerzu 2021. Ezel eo eus Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD), bet e oa beskañseller Alamagn evit Angela Merkel ha ministr kevreadel an arc'hant etre 2018 ha 2021. Bet e oa ivez Maer Hamburg etre 2011 ha 2018 ha besrener an SPD etre 2009 ha 2019. E 2021, gouarnamant kevreadel Scholz zo un emglev savet gant an SPD, Unvaniezh 90/Ar Re C'hlas hag ar Freie Demokratische Partei (FDP).
Itron Varia Garmez

**Itron Varia Garmez** zo ur romant brezhonek gant Youenn Drezen (1899-1972). 

## Embannadurioù
*Embannet e oa bet e 1941 gant Skrid ha Skeudenn,  skeudennoù gant Reun Kreston, ha kentskrid gant Roparz Hemon.
*Adembannet e voe e 1977, goude marv an oberour, gant Embannadurioù Al Liamm.
*Adembannet eo bet e 2012 gant Aber.

## Troidigezh
*Troet eo bet e galleg gant Youenn Drezen e-unan hag embannet gant Denoël (Pariz) e 1943 : *Notre dame bigoudenn*, rakger gant Jean Merrien.

Hervez ar gazetenn c'hallek *Arvor* e oa sañset bezañ embannet gant an *[[Nouvelle Revue Française]]* :

Adembannet e oa bet e 2002 gant La Découvrance.
An Tri Aotrou

***An Tri Aotrou*** zo ul levr brezhonek   gant an Tad Medar e 1981. Ennañ e komz eus  e vugaleaj e Lannarvili.

Ur rakskrid zo gant François Falc'hun.
San Donà di Piave

**San Donà di Piave** zo ur gumun eus Italia, e meurgêr Venezia, e rannvro Veneto, tost da aber ar stêr Piave. E 2007 e oa  40.014 a dud o chom enni. 

## Kumunioù tro-dro
En-dro dezhi emañ kumunioù Ceggia, Cessalto (TV), Eraclea, Fossalta di Piave, Jesolo, Musile di Piave, Noventa di Piave, Salgareda (TV) ha Torre di Mosto.

## Notennoù ha daveoù
Inis Mac Neasáin

**Inis Mac Neasáin** (*Ireland’s Eye* e saozneg) zo un enezenn vihan didud war aod reter Iwerzhon. Emañ dirak Ceann Bhinn Éadair, e kontelezh Fingal (ha kontelezh Dulenn gwechall). Gallout a reer mont di gant bagoù.

*Inis Mac Neasáin* eo an anv en iwerzhoneg, da lavaret eo "enezenn mab Neasán". An anv saoznek a zeufe eus an anv kozh *Inis Ereann* (enez Ereann, anv ur vaouez hag anv Iwerzhon ivez). Gant ar Vikinged e voe troet e *Ireland's Ey*, gant ar ger *ey* a dalveze kement hag "enezenn" en o yezh. Bremañ avat e vez komprenet gant ar saoznegerien evel "lagad Iwerzhon" (*eye* = "lagad" e saozneg). 

## Notennoù
Aldo Leopold

**Aldo Leopold** (11 Genver 1887 – 21 Ebrel 1948) a oa un ekologour, ur prederour, ur c'hoadour, ur skiantour hag ur skrivagner stadunanat.
Kelenner e oa e Skol-veur Wisconsin hag anavezet eo dre-benn d'e levr *A Sand County Almanac* (1949), hag a voe troet e pevarzek yezh ha gwerzhet e daou villion a skouerennoù.

Leopold a voe e penn al luskad evit an divezoniezh (etik) endroel hag oberiant evit gwareziñ al loened gouez. E sell holistek war an natur ouez en deus bet ul levezon greñv war skiant merañ ar vuhez ouez.

## Labourioù
* *Report on a Game Survey of the North Central States* (Madison : SAAMI, 1931)
* *Game Management* (New York : Scribner's, 1933)
* *A Sand County Almanac* (New York : Oxford, 1949)
* *Round River: From the Journals of Aldo Leopold* (New York : Oxford, 1953)
* *A Sand County Almanac and Other Writings on Ecology and Conservation* (New York : Library of America, 2013)

## Notennoù
Piave

Ar **Piave** zo ur stêr en hanternoz Italia e Veneto, ha 231&nbsp;km zo dezhi.

## Red
Eieniñ a ra en Alpoù er menez Monte Peralba e Sappada, e proviñs Udine. Aberiñ a ra e Mor Adria, er biz da Venezia, e-kichen porzh Cortellazzo, etre Eraclea ha Jesolo.

## Emgannoù
* Emgann ar Piave
* Eil emgann ar Piave
Rodolfo Biagi

**Rodolfo Biagi** (Buenos Aires, 14 Meurzh 1906 - Ibídem, 24 Gwengolo 1969) a voe pennrener ul laz-seniñ, pianoour ha sonaozour arc'hantinat, lesanvet "manos brujas" (daouarn sorser) hag unan eus sonerien veur an tango.

Etre 1935 ha  1938 e sonas e laz Juan D'Arienzo, a-raok sevel e laz-seniñ-eñ.
Ordnance QF 25-pounder

An **Ordnance QF 25-pounder**, berraet en **25-pounder** pe **25-pdr**, e oa ar c'hanol hag obuzer diazez saoz hag implijet gant Kenglad ar Broadoù e-pad an Eil Brezel-bed. Alies eo bet graet eus ar pezh kanol unan padus, aes da implij ha gant un implij ledan. Bet eo bet ar c'hanol savet ar muiañ hag implijetañ gant Breizh-Veur e-kerzh ar brezel. 

Erruet e oa er servij dres a-raok ma voe tarzhet an Eil Brezel-bed. Dedennus e oa evel kanol rak gallout a raer tennañ gantañ eeun pe dre implij ur c'horn-tenn uhel. Tennañ a rae buan a-walc'h, gant obuzennoù gant un nerzh tarzh etre, hag ar c'hanol a oa aes da fiñval. Ar broduadur a oa unan sioul da gentañ, met erruet er bloavezh 1945, un hollad 12 000 anezho a oa bet produet en holl.
Wayne Knight

**Wayne Elliot Knight**, ganet d'ar 7 a viz Eost 1955 zo un aktour stadunanat. Evit ar skinwel eo bet gwelet o c'hoari Newman er stirad Seinfeld (1992–1998) hag an ofiser Don Orville en 3rd Rock from the Sun (1996–2001). Brudet eo dreist-holl evit daou roll a eil renk er sinema : hini Dennis Nedry e Jurassic Park (1993) hag ar poliser John Correli en Basic Instinct (1992).
Kanol (kanolierezh)

Ur **c'hanol** (eus al latin *canna*, « korzenn ») a vez graet eus an holl bezhioù kanolierezh oc'h implijout poultr pe treloskoù all evit bannañ ur vannadell, pe e vije unan tarzh pe get. Ar c'hanolioù zo liesseurt hervez o ment, o fiñvusted, o gobari, tizh an tennoù, ar c'horn tenn, hag o nerzh. Doareoù kanolioù a c'hell kemmeskañ meur a zoare hervez ar roll a vez fiziet enno war an dachenn emgann. Hiziv-an-deiz e vez implijet nebeutoc'h ar ger kanol ; graet e vez muioc'h gant « kanolierezh/artilheri » pe «arm-tan». Implijet e vez ivez gerioù resisoc'h evel « obuzer » pe « howitzer ». Evit an emgannoù nijerezed e chom implijet alies evit ober anv eus ar c'hanolioù emgefreek a gaver war ar c'hirri-nij brezel. 

## Levrlennadur
* Carpenter, Austin C. *Cannon: The Conservation, Reconstruction and Presentation of Historic Artillery*. Tiverton : Halsgrove, 1993
Fancy

**Fancy** (*Manfred Alois Segieth*), ganet d'ar 7 Mezheven 1946 e München, zo soner, kaner ha produer sonerezh Euro disco.
Lamborghini Countach

Al **Lamborghini Countach** zo ur c'harr sport kenderc'het gant an oberier kirri italian Lamborghini etre 1974 ha 1990, da heul al Lamborghini Miura hag a-raok al Lamborghini Diablo.

## Anv
Deuet eo an anv eus ar ger *contacc*, distaget [kʊŋˈtɑtʃ], a verk ar souezh e piemonteg.
Emmanuel-Joseph Sieyès

**Emmanuel-Joseph Sieyès** pe an **Abad Sieyès**, ganet d'an 3 a viz Mae 1748 e Frejús hag aet da Anaon d'an 20 a viz Even 1836 e Pariz, a oa un den a Iliz, politikour ha skrivagner gall. Brudet eo dre-benn d'e skridoù flemmus e-pad an Dispac'h Gall. Rener e voe e penn kentañ Ren ar Gonsuled, ha koñsul da c'hortoz. Goude-se e voe prezidant ar Sened mirour ha kont en Impalaeriezh.

## Oberennoù
*[[Qu'est-ce que le Tiers État ?]]* (Genver 1789).
C. C. Catch

**C. C. Catch** (*Caroline Catharina Müller*), ganet d'an 31 Gouhere 1964 en Oss, zo ur ganerez Euro disco alaman ha nederlandat.
Coat

**Coat** a c'hall bezañ meur a dra.

## E brezhoneg
E kalz anvioù-lec'h e Breizh e kaver an doare-se da skrivañ koad, da skouer "Coat-Meal", "Coetlogon", "Coëtquidan". "Coet" zo ur stumm all a gaver e Bro-Gwened hag e Breizh-Uhel.

Un anv-tiegezh eo ivez. Tud vrudet anvet Coat :
* Joseph Coat pe Job Koad (1798–1858), micherour ha dramaour
** e vab Visant Koad (1845-1908), micherour ha barzh
* Tal-Coat  (1905–1985), livour hag engraver
* Cindy Coat, kampionez kanoe-kaiak

## E saozneg
Er yezh-se e talv kement ha mantell. Adkavout a reer ar ger en anvioù saoznek mantilli tremenet er yezhoù all : duffle-coat, trench-coat.

Coats zo un anv-tiegezh saoznek.
Léo Dubois

**Léo Dubois**, ganet d'ar  e Segré (Maine-et-Loire), zo ur melldroader etrebroadel gall hag a c'hoari evel difenner dehou e klub an Olympique lyonnais.
Islas del Cisne

**Islas del Cisne** (**Swan Islands** e saozneg, **Inizi an Alarc'h** e brezhoneg), anvet **Islas Santanilla** ivez, zo un enezeg e Honduras,3,7&nbsp;km² dezhi, er Mor Karib, e pleg-mor Honduras, un 250&nbsp;km er biz a-vaez d'an douar-bras.
Teir enezenn zo :
* Cisne Grande (2,5&nbsp;km²) ;
* Cisne Pequeño (1,2&nbsp;km²) ;
* Cayo Pájaro Bobo (*Booby Cay* e saozneg), a-boan 0,01&nbsp;km².


Swan_Islands.jpeg|Cisne Grande
Little_Swan_Island.jpeg|Cisne Pequeño


## Istor
*Islas Santa Ana* eo an anv a voe roet dezho gant Kristol Goulm pan o c'havas da zeiz santez Anna er bloaz 1502.
Adalek ar  e voent un toull morbreizherien, betek kreiz an . E 1775 e voent lakaet war ur gartenn dindan an anv *Swan Islands*.
E 1860 e voent ched diwezhañ ar morbreizher amerikan William Walker (1824-1860) ; a-c'houde e varv e voe arc'het an enezeg gant Honduras e 1861, met dindan beli SUA e voent lakaet e 1863 dre ar *Guano Act*. Darempredet gant dastumerien guano ha pesketaerien e vezont abaoe.

E miz Du 1971 e voe lakaet an enezeg dindan beli Honduras, a lakaas an enezeg en Departamant Islas de la Bahía, met lec'hiennoù skingomz ha hinouriezh a vez implijet c'hoazh gant SUA eno, gant asant Honduras.

## Notennoù
Departamantoù Honduras

**Departamantoù [[Honduras]]** zo 18 anezho. E pep departamant ez eus ur gouarnour anvet gant prezidant Honduras.

* Sifroù ar bloaz 2001 eo re ar boblañs merket dindan.

## Notennoù
Priz Roparz Hemon

**Priz Roparz Hemon** zo ur priz a vez roet gant Kuzul ar Brezhoneg da aozer ul levr brezhonek.
* 1991 : Reun an Hir
* 1992 : Gérard Cornillet hag Ivona Martin
* 1996 : Erwan Vallerie
* 1997 : Gwenole Bihannig
* 1998 : Eujen Chalm
* 2004 : Jacqueline Gibson
* 2007 : Jan Deloof
## Notennoù ha daveennoù
Béal na Blá

**Béal na Blá**, pe **Béal na Bláth**, zo ur gêriadenn e mervent Iwerzhon, e kontelezh Corcaigh. Eno e voe lazhet ar penn-stourmer Mícheál Ó Coileáin (Michael Collins) er bloavezh 1922, e-pad Brezel diabarzh Iwerzhon.

## Notennoù
Anthony Lopes

**Anthony Lopes**, ganet d'ar  e Givors (Rhône), zo ur melldroader portugalat hag a c'hoari evel diwaller e klub an Olympique lyonnais.

### E klub
 **[[Olympique lyonnais]]** 
* '''Kampionad Frañs'''
** Beskampion e 2015 hag 2016
* Kib ar c'hevre
** Gourfenner e 2014 hag e 2020

### E skipailh broadel
 '''Portugal'''
* '''Kampionad Europa'''
** **Trec'hour** e 2016
Bae Amatique

**Bae Amatique** (*Bahía de Amatique* e spagnoleg), zo ur bae e goueled Pleg-mor Honduras, war aod Guatemala dreist-holl, hag aod Belize, ha 24&nbsp;km a ledander dezhañ, hag 20 m a zonder d'ar muiañ. En em astenn a ra adalek Punta Gorda e Belize en hanternoz betek Punta Manabique e Honduras. Punta Manabique eo ar beg-douar a zo etre Bae Amatique ha Pleg-mor Honduras.

## Stêrioù
Teir stêr vras a deu da aberiñ e bae Amatique:
* ar Sarstún hag an Dulce, en Guatemala.
* ar Moho, en Belize.

## Kêrioù
* En Guatemala: Puerto Barrios, Santo Tomás de Castilla ha Livingston. 
*E Belize : Punta Gorda.
David Tecwyn Lloyd

**David Tecwyn Lloyd**, pe **D. Tecwyn Lloyd** (22 Here 1914 – 22 Eost 1992) a oa ur skrivagner kembraek. Implijet en deus ivez an anv-pluenn **E.&nbsp;H. Francis Thomas**.

## Buhez
Ganet e voe e Glan-yr-afon e-kichen Corwen. Skoliet e voe e skol Tytandomen, er Bala ; e skol-veur Bangor e reas studioù war ar c'hembraeg. Kelenn a reas evit Cymdeithas Addysg y Gweithwyr (Workers’ Educational Association) ha labourat a reas evel kelenner hag evel levraouegour e Skolaj Harlech a-raok mont da embanner e ti Hughes a'i Fab.

E 1961 e krogas da gelenn e Skol-veur Aberystwyth. Skridaozer ar gelaouenn lennegel ''Taliesin'' e voe eus 1965 betek 1987.

## Skridoù
* *Erthyglau Beirniadol* (1946)
* *Safle'r Gerbydres* (1970)
* *Lady Gwladys a Phobl Eraill* (1972)
* *Bore Da, Lloyd* (1980)
* *Cymysgad* (1986)
* *Cofio Rhai Pethau* (1988)
* *John Saunders Lewis* (1988)

Ha gant an anv-pluenn E. H. Francis Thomas:
* *Rhyw Ystyr Hud* (1944)
* *Hyd Eithaf y Ddaear a Storïau Eraill* (1972)

## Liamm diavaez
*  Obituary: D. Tecwyn Lloyd, ''The Independent'', 4 September 1992
Emgann Cape Gloucester

**Emgann Cape Gloucester** a oa bet stourmet e-kerzh Brezel ar Meurvor Habask en Eil Brezel-bed etre Lu Impalaeriezh Japan ha nerzhioù lu ar Gevredidi war enezenn New Britain, e Ginea Nevez, etre ar 26 a viz Kerzu 1943 hag ar 16 a viz Genver 1944. An dilestradeg stadunanat, lesanvet **Oberiadur-brezel Backhander**, a oa ul lodenn eus an Oberiadur-brezel Cartwheel. An eil dilestradeg e oa bet evit ar 1st Marine Division, goude hini Guadalcanal. Pal an oberiadur a oa aloubiñ daou aerborzh japanat nepell diouzh Cape Gloucester hag a oa difennet gant soudarded ar 17vet divizion japanat.

An dilestradeg diazez a oa bet d'ar 26 a viz Kerzu 1943, pa oa bet ar Marines o tilestrañ war daou veg al ledenez war ar memes tro. An dilestradeg er c'hornôg a oa un doare da guzhat an dilestradeg pennañ ha da droc'hañ e daou damm difennoù arvorel Japaniz. An nerzh diazez, a oa dilestret war an tu reter, hag a oa kendalc'het war-zu an norzh betek an aerborzhioù. 
Da gentañ e oant aet war-raaok hep kaout nemeur a enebiezh outo met ranket o doa mont gorrekoc'h abalamour d'ar geunioù o redie da vont a-hed an aod.  Ar Japaniz o doa gortozet evit enebargadiñ sioul. Met e fin miz Kerzu e oa bet aloubet an aerborzhioù. Kendalc'het e oa ar stourm betek penn kentañ miz Genver 1944, betek ma voe brasaet tachenn difenn ar Stadunaniz er su d'an aerborzhioù betek Bae Borgen. 

Echuet e oa difenn ar Japaniz d'ar 16 a viz Genver 1944 pa oa bet aloubet an dorgenn 660 gant ar Stadunaniz; kendalc'het e oa troioù brezel memestra betek miz Ebrel 1944, betek ma vefe kemeret plas ar Marines gant an US Army.

E tu ar Stadoù Unanet e oa bet 310 soudard stadunanat lazhet ha 1083 gloazet. Evit Impalaeriezh Japan e oa bet lazhet 2000 den.
## Er sevenadur
* Er ministirad The Pacific e vez ul lodenn hag a gont Emgann Peleliu.
* With the Old Breed, el levr buhez e vez kontet an emgann en ul lodenn dre daoulagad ar soudard ha skirvagner Eugene B. Sledge.
Francisco Javier Winthuysen y Pineda

**Francisco Javier Winthuysen y Pineda**, ganet en El Puerto de Santa María d'an 18 a viz Eost 1747 hag aet da Anaon e Cabo de São Vicente d'ar 17 a viz C'hwevrer 1797, a oa un ofiser-a-vor spagnol.
## Buhez
E-kerzh ar Brezel Saoz-Spagnol, ul lodenn eus Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet, Winthuysen a oa bet o stourm a-enep ar morlu saoz dirak arvor Galiza hag arvorioù Stadoù-Unanet Amerika. Eno en doa kollet ur vrec'h.

Stourmet en devoa e-kerzh Seziz Jibraltar ha lazhet e voe e San José e-kerzh Emgann Kab São Vicente, evel penn skouadrenn.
Sadae Inoue

**Sadae Inoue** (井上 貞衛, Inoue Sadae), ganet d'ar 5 a viz Du 1886 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Here 1961, a oa ur jeneral eus Lu Impalaeriezh Japan e-kerzh an Eil Brezel-bed. Penn an nerzhioù lu japanat e oa e-kerzh Emgann Peleliu hag Emgann Angaur.
## Eil Brezel-bed
Daou emgann pouezus a oa bet stourmet dindan e urzhioù e Palau: emgann Anguar hag emgann Peleliu. An daou emgann a oa bet e-touez ar re koustusañ a-fet kolloù evit an daou du. Inoue a oa savet a-enep an argadennnoù banzai hag a oa implijet evel kadoniezhoù gant Japan betek neuze. Kavout a rae-eñ gwelloc'h implij an dachenn evel lec'hioù-kreñv, en ur dagañ ha kilañ evit ober ur brezel uzadur.
Ceann Bhré

** Ceann Bhré** (*Bray Head* e saozneg) zo ur beg-douar uhel-mat war aod reter Iwerzhon, e kontelezh Cill Mhantáin.

Bez' eo ivez unan eus kernioù Menezioù Cill Mhantáin, dezhi 241 metr uhelder. Darempredet stank a-walc'h e vez al lec'h gant kerzherien pa vez brav an amzer. E krec'h ar menez ez eus ur groaz, bet savet e 1950, ha bep bloaz da Wener ar Groaz e pign katoliked eus ar vro betek an nec'h.

## Notennoù
Jean Amilcar

**Jean Amilcar**, ganet e 1782, hag aet da Anaon e 1796, a oa ur bugel advabet gant ar roue Loeiz XVI hag ar rouanez Marie-Antoinette Aostria. Advabet e oa bet e 1786.

Jean a oa ur bugel sklav degaset da Vro-C'hall gant ar marc'heg Boufflers. Profet e oa bet da Varie-Antoinette met feuket e oa bet hi e vefe gwelet un den evel un objed da brofañ. Advabet e oa bet memestra gant ar familh roueel ha lakaet en ur skol-lojañ. Badeziet e oa bet e Versailles d'an 20 a viz Eost 1787. Marie-Antoinette a gendalc'has da baeañ ar frejoù betek bezañ prizoniet e toull-bac'h an Templ.

Mailh e oa war an tresañ, Jean Amilcar a oa deuet a-benn da vezañ degemeret en Akademiezh Liancourt e Pariz gant ur yalc'had Stad e 1796. Siwazh dezhañ e oa marvet gant dre gleñved en un ospital e Pariz memes bloavezh.
Strollad Broadel Breizh (2021)

**Strollad Broadel Breizh** (*Parti National Breton* e galleg) zo ur strolladig politikel e Breizh eus an tu-dehoù pellañ krouet e 2021 gant Boris le Lay . Chomet eo brudet dreist-holl dre pegañ skritelloù alies en Il-ha-Gwilen. Penn ar strollad en un doare ofisiel a zo Hervé Archier. 
## Istor
Krouet eo bet ar strollad e 2021. Sioul eo chomet en ur pegañ skritelloù dreist-holl betek ar bloavezh 2024. D'ar bloavezh-se eo kroget da vezañ oberient da vat . 
### 2024
Da gentañ eo bet o kemer perzh evit ar wech kentañ en ur vanifestadeg (un dek ezel bennak). Echuet eo gant un emgann dorn-ha-dorn etre izili ar strollad hag enepfaskourien  . 
## 2025
Nebeut izili a gemer perzh e Karaez e lañs al listenn unaniñ an Emsav Breizh hon dazont.
## Aozadur
Betek-henn ez eus ur gevrenn eus ar strollad e Bro-Zol . 
## Notennoù ha daveennoù

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Studiadenn eus krouidigezh ar strollad
The Pacific (ministirad)

**The Pacific** zo ur ministirad brezel ha drama stadunanat embannet e 2010 ha produet gant HBO, Playtone, ha DreamWorks. Skignet e oa bet evit ar wech kentañ d'ar 14 a viz Meurzh 2010.

Ar stirad a zo heñvel e bennaenn ouzh ar ministirad embannet e 2001 hag anvet ''Band of Brothers''. Heuliañ a reer soudarded eus an United States Marine Corps e-kerzh Brezel ar Meurvor Habask. Er *Band of Brothers* e oa heuliet soudarded an Easy Company eus ar 506vet rejimant troadegiezh harzlammer war dachenn Europa en Eil Brezel-bed. E *The Pacific* e vez heuliet ar brezel dre zaoulagad tri soudard Marines (Robert Leckie, Eugene Sledge, ha John Basilone) a oa bet e rejimantoù disheñvel (1añ, 5vet ha 7vet) eus ar 1st Marine Division.

*The Pacific* a oa bet bountet kreñv da vezañ savet gant Bruce C. McKenna (kenbroduer a-eil), unan eus skrivagnerien penn ar stirad Band of Brothers. Hugh Ambrose, mab ar skrivagner Stephen Ambrose en doa skrivet Band of Brothers, a oa bet kuzulier.

Ar ministirad The Pacific a daolenn obererezhioù brezel ar 1st Marine Division e-kerzh oberiadurioù-brezel ar Meurvor Habask, evel emgann Guadalcanal, emgann Cape Gloucester, Peleliu, hag emgann Okinawa. Gwelet e vez ivez ul eus emgann Iwo Jima dre zaoulagad Basilone. 

Diazezet eo bet an istor war levrioù eñvorennoù daou soudard US Marines : ''With the Old Breed: At Peleliu and Okinawa'' gant Eugene Sledge hag ''Helmet for My Pillow'' gant Robert Leckie. Implijet eo bet ivez al levrioù ''China Marine'' gant Sledge ha *Red Blood*, *Black Sand*, eñvorennoù Chuck Tatum, ur soudard Marine en doa stourmet gant Basilone en Iwo Jima.
## Produiñ
*The Pacific* a zo bet produet gant Steven Spielberg, Tom Hanks, ha Gary Goetzman, harpet gant HBO Miniseries, Playtone, DreamWorks, Seven Network ha Sky Movies.

## Liammoù diavaez
* The Pacific war IMDb
* The Pacific war HBO
Pleg-mor Venezuela

**Pleg-mor Venezuela** (anvet **Pleg-mor Coquivacoa** e Kolombia) zo ur pleg-mor er c'hreisteiz d'ar Mor Karib, war aod hanternoz Suamerika etre ledenez Paraguaná ha ledenez Guajira e Venezuela (e stadoù Zulia ha Falcón).
Bahía de las Águilas

**Bahía de las Águilas** (*Bae an Erered*) zo ur bae, pe traezheg, a 8km hed e mervent Santo Domingo, e proviñs Pedernales, tostik d'an harzoù gant Haiti.
Río Dulce

**Río Dulce** zo anv meur a stêr. 

*Río Dulce (Arc'hantina)
*Río Dulce, e Spagn, e Proviñs Guadalajara.
*Río Dulce (Guatemala)
*Río Dulce (Mec'hiko)
*Río Dulce (Republik Dominikan)

## Kêrioù
*Río Dulce, e kumun Livingston, e Guatemala.
*Río Dulce, e kumun Talanga, e Honduras.
Río Dulce (Guadalajara)

Ar **Río Dulce** zo ur stêr e Spagn, e proviñs Guadalajara, adstêr d'ar stêr Henares.

Eieniñ a ra e kumun Estriégana (Guadalajara), er sierra Ministra, entre La Umbría ha La Buitrera. Redek a ra dre gomark Serranía de Guadalajara, tremen dre Jodra del Pinar, Pelegrina, La Cabrera, Aragosa, Mandayona ha Villaseca de Henares, ha kemberiñ er stêr Henares e kumun Matillas en ul lec'h anvet Salto de la Villa.
Río Dulce (Guatemala)

Ar **Río Dulce** zo ur stêr 43&nbsp;km hed dezhi e Guatemala, e departamant Izabal, etre lenn Izabal ha Bae Amatique.


Bridge over rio dulce, guatemala.jpg|Ar pont dreist ar Río Dulce
Puente de Rio Dulce Guatemala.jpg|Ar pont en aber ar Rio Dulce


Desde_el_puente_hacia_la_entrada_del_rio._-_panoramio.jpg|Eus ar pont etrezek genoù ar Río Dulce
RioDulce1.jpg|Sav-heol war an aber


Guatemala Rio Dulce hut S1033058.JPG|Lochenn war lez ar stêr
Rio Dulce - Guatemala 4.jpg|Pesketaer gant e roued
Pont Verrazzano-Narrows

**Pont Verrazzano-Narrows** zo ur pont-skourr e kêr New York. Liammañ a ra karterioù Brooklyn ha Staten Island. Anvet e voe diwar an ergerzher italian Giovanni da Verrazzano, an Europad kentañ o vezañ treuzet an *[[The Narrows (New York)|Narrows]]*, ar strizh-mor etre *[[Lower New York Bay]]* hag *[[Upper New York Bay]]*, ha bezañ dilestret el lec'h m'emañ bremañ kêr New York anvet Angoulême Nevez gantañ.

Perc'hennet eo ar pont gant kêr New York ha fiziet eo bet e gorvoiñ en *MTA Bridges and Tunnels* hag a zo ur gevredigezh eus ar *Metropolitan Transportation Authority*.

C'hwezek dollar eo an treizhaj evit ar c'hirri abaoe an 22 a viz Meurzh 2015, war-zu Staten Island hepken.

Ijinet e voe gant Othmar Ammann hag a oa tad pontoù all evel ar pont George Washington, ar pont Bronx–Whitestone, ar pont Robert F. Kennedy hag ar pont Throgs Neck a-us ar stêr Hudson. Kroget e voe d'e sevel d'an 13 a viz Eost 1954 ha digoret e voe d'ar c'hirri d'an 21 a viz Du 1964. Koustet en deus 320 milion a zollaroù. Ar pont-skourr hirañ er bed eo bet betek ma voe savet ar pont Humber e Bro-Saoz e 1981.

## Mentoù
* Hirder : 4 176 metr
* Ledander : 31, 5 metr etre ar funioù
* Uhelder : 211 metr a-us an tourioù uhel (evit nec'h ar pileroù) 
* Daou estaj 6 hent gant pep hini anezho

## Ar pont e sevenadur ar bobl
Gwelet e vez ingal ar pont Verrazzano-Narrows er c'helaouadennoù war marathon New York, e Staten Island ma loc'her.

Servijet en deus d'ar mare ma voe troet ar film *[[Saturday Night Fever]]*, e 1977, gant an aktour John Travolta o c'hoari ennañ.

Er film *[[The Avengers (film 2012)|The Avengers]]* deuet er-maez e 2012 e tremen ar fuc'hell nukleel hag a zle distrujañ Manhattan a-us ar pont, just a-raok ma vefe daspaket gant Iron Man.


USS Leyte Gulf (CG 55) under the Verrazano Narrows Bridge.jpg
Verrazano-Narrows Bridge Aerial.JPG
Verrazano-Narrows Bridge at night.jpg


### Levlennadur
*  Richard Scott, *In the wake of Tacoma : suspension bridges and the quest for aerodynamic stability*, Reston (Va.), American Society of Civil Enginneers, 2001 
*  Donald C. Jackson, *Great American Bridges and Dams, A National Trust Guide*, New York, John Wiley & Sons, Inc., 1988, p. 138 

## Liammoù diavaez
*  ''Verrazano-Narrows Bridge - Historic overview''
*  ''Laboratoire Central des Ponts et Chaussées''
*  ''Verrazano construction''
*  ''Verrazano-Narrows Bridge''

## Pennadoù kar
* The Narrows
* Pont-skourr

## Notennoù ha daveoù
Jack and the Beanstalk

***Jack and the Beanstalk*** ("Jack hag ar c'harenn fav") zo ur gontadenn saoznek, dezhi meur a zoare disheñvel.

Ouzhpenn-se e tenn un tamm d'ar gontadenn *[[Jack the Giant Killer]]*, ur gontadenn saoznek eus Kernev-Veur ma weler ur paotr yaouank anvet Jack ivez, en amzer ar roue Arzhur, o lazhañ ramzed.

## Doareoù disheñvel
*1734 : *The Story of Jack Spriggins and the Enchanted Bean*, embannet e Londrez gant J. Roberts en eil moulladur *Round About Our Coal-Fire*.
*1807 : *The History of Jack and the Bean-Stalk*, disin hag embannet gant Benjamin Tabart, kentelius ar fin anezhi.
*1825 : *The History of Jack and the Bean-Stalk*, embannet e Paisley (Bro-Skos) gant G. Caldwell.
*1845 : e-barzh *The Home Treasury*, gant Sir Henry Cole, met sinet Felix Summerly.
*1890 : en *English Fairy Tales*, gant Joseph Jacobs, ar skrid brudetañ ha muiañ adembannet.

## Pennad kar
**[[Jack and the Beanstalk (1922)]]*, film stadunanat
## Notennoù
Río Dulce (Arc'hantina)

Ar **Río Dulce**, pe **Salí**, zo ur stêr en Arc'hantina, e proviñs Córdoba (Arc'hantina).

Eieniñ a ra e su Proviñs Salta, ma'z eo anvet **Río Anta**. 
Kresket eo gant dourioù meur a stêr : río Candelaria, ha pelloc'hik eo anvet **Río Tala**. 
E proviñs Tucumán eo anvet *'Río Salí*. Neuze eo kresket gant doureier ar stêrioù Las Cañas, Choromoros, Vipos, Los Sosa, Lules, Famaillá, Balderrama, Seco, Gastona, Chico, Marapa hag Ovanta.

Aberiñ a ra en ul lenn sall anvet Mar Chiquita, e proviñs Córdoba.
Kef Nedeleg

**Kef Nedeleg** zo ur wastell e stumm un etev, a vez debret da vare Nedeleg. Aroueziñ a ra ar mell etev a veze lakaet en oaled gwechall gant an dud. Kalz gwastelloù Nedeleg disheñvel o stumm hag o aozennoù zo en Europa a-bezh. An hengoun-se, testeniekaet abaoe ar Grennamzer da nebeutañ, en deus gwriziennoù pagan liammet ouzh lid goursav-heol ar goañv. Ar c'hef Nedeleg a anavezomp hiziv a seblant bezañ bet ijinet e Bro-C'hall en  kantved avat, met ne ouzer ket gant piv resis. Forzh penaos eo deuet da vezañ ur c'hustum da vat adalek 1945-50 hepken. Skignet eo bet en holl vroioù gallek ha/pe trevadennet gant Bro-C'hall, ha broioù all zoken evel ar Stadoù-Unanet, Breizh-Veur hag al ledenez iberek.

## Aozennoù ha kinkladur
Ar c'hef Nedeleg hengounel zo gwispid ruilhet gant dienn amann. Bremañ e vez fardet aliesoc'h gant skañvadell frouezh, chokolad, kafe, pe gant dienn Mascarpone, gant kaotigell, pe gant moñselin. Gallout a ra bezañ lindrennet. Gant dienn-skorn e vez graet reoù zo. 

Kinklet e vez gant tudennoù bihan (lutuned, an tad Nedeleg, boulomigoù-erc'h...), tokoù-touseg e mereng pe masapan, bouc'halioù, heskennoù, ur saprenn vihan, hag all hag all, evit plijadur bras ar re vihan.

## Hengounoù kar
Er broioù gallek e vez kavet kef Nedeleg dreist-holl, pe er re bet trevadennet gant Bro-C'hall (Kanada (Kebek, Brunswick-Nevez), Vietnam, Liban...). Er broioù europat all e vez servijet gwastilli all alies war daol Nedeleg :
**[[Christmas pudding]]* zo ur pouding a vez debret en inizi breuzhveuriat, en inizi Angl-ha-Norman hag e Norzh Bro-C'hall.
* e Lombardia, Piemonte (Italia) ha kanton Ticino (e Suis) e vez debret *[[panettone]]*, ur wastell graet gant brioch ha rezin sec'h.
**[[Kougelhopf]]* pe *kouglof* a vez aozet e broioù su Alamagn (Elzas en o zouez), Aostria ha Tchekia. 
* ar *[[Stollen]]* zo ur wastell all tennet eus un hengoun kozh-tre eus ar broioù alamanek, en o zouez Elzas ha Loren.

Bûche de Noël chocolat framboise maison.jpg|Unan gant chokolad ha kaotigell flamboez, kinklet gant lutuned, ur saprenn, ur c'habell-touseg hag un heskenn.
Yulelog.jpg|... egile hengounel gant amann, kinklet gant ur saprenn, deliennoù kelenn, ur skiour ha tokoù-touseg

## Gwelet ivez
* Ruilhenn
* Gwastell ar Rouaned
Río Bermejo

**Río Bermejo** zo anv spagnolek meur a stêr.
* Río Bermejo (Arc'hantina ha Bolivia), stêr etre an div vro, ha brasañ stêr ar Gran Chaco
* Río Bermejo, anv roet d'ar Río Desaguadero uhelañ
* Río Bermejo, stêr e Bolivia, e departamant Santa Cruz

## Pennad kar
* Bermejo
Bermejo

**Bermejo** ("livrin" e spagnoleg) zo un anv-lec'h hag un anv-tud.

## Lec'hioù
;
* departamant Bermejo, e proviñs Chaco,
* departamant Bermejo, e proviñs Formosa.
;
* Bermejo (Bolivia), kêr e departamant Tarija.

## Stêrioù
*Río Bermejo, anv meur a stêr e Suamerika.

## Tud
* Bartolomé Bermejo, livour spagnol (~1440 – ~1501)
Departamant Beni

**Beni** zo unan eus nav departamant Bolivia, ha Trinidad (Bolivia) eo ar gêr-benn.

Dont a ra an anv eus hini ar Río Beni.
Beni

Ur **veni** zo un dra kranek gant un neudenn e-barzh. 

**Beni** zo un anv-bihan hag un anv-tiegezh.

En arabeg eo liester *ibn* ha *[[ben]]*, talvezout a ra « bugale, diskennidi ». Kalz anvioù kêrioù ha meuriadoù a grog gant  Beni (da skouer Beni-Ali, « meuriad Ali »).

E japaneg e talv beni (紅) ruz-bev. 

## Anvioù-lec'h
### 
* Beni Saf, ur gêr e wilaya Ain Temouchent

### 
* ar Río Beni, ur stêr er vro
* an Departamant Beni, an departamant ma tremen ar stêr-se

### 
* Beni Suef, ur gêr
* Beni Mazar, ur gêr

### 
* Beni, ur gêr vras e Nord-Kivu

### 
* Beni Mellal, ur gêr

### 
* Beni Khiar, ur gêr e gouarnelezh Nabeul

## Anvioù-bihan
* Béni Kállay (1839-1903), den a stad aostrian-hungarat, penn Bosnia-Herzegovina.
* Beni Arashiro (1986-) pe Beni end-eeun, kanerez japanat
Chuquisaca

**Chuquisaca** eo anv kozh kêr Sucre, unan eus kêrbennoù  Bolivia.
Ha da-heul:
**Chuquisaca*, departamant kozh eus Kengevredad Perou ha Bolivia.
*departamant Chuquisaca, unan eus nav departamant Bolivia.
Departamant La Paz (Honduras)

**Departamant La Paz** zo unan eus triwec'h departamant Honduras, e mervent ar vro, ha kêr La Paz eo ar gêr-benn.
Bisig

**Bisig** zo un anv roet d'ar c'hizhier e brezhoneg, ha brudet gant meur a rimadell.

## Doareoù all
**Bichig, Bibichig, Bisousig*.

## Yezhoù all
* *Puss, [[Pussy]], Pussy cat, Kitty*, e saozneg.
**Minou, Minouche, Minet, Minette*, e galleg.

## Rimadelloù
Meur a rimadell vrezhonek zo bet savet: 
:*Bisig bihan, pelec'h oc'h bet?
:*E ti mamm-gozh o klask ma boued
:*Ha petra 'peus bet?
:*Un taol sklisenn war ma beg.
Embannet ez eus bet stummoù anezhi 
*e trede levrenn Le Trésor du Breton parlé, gant Jules Gros,
*e Teñzor Run ar Gov, gant Fañch Peru.

## Kanaouennoù

## Levrioù
* *Bisousig, kazh an tevenn*, gant Abeozen
* *Bisig pezh kof*, kontadenn danat azaset e galleg gant Michèle Simonsen, skeudennaouet gant Hélène Micou ha troet e brezhoneg gant Mark Kerrain.

## Pennadoù kar
* kazh
* Pussy Cat Pussy Cat

## Notennoù
Penn ur relegenn o vutunat ur sigaretenn

***Penn ur relegenn o vutunat ur sigaretenn*** (*Kop van een skelet met brandende sigaret* en izelvroeg) zo un eoullivadur gant Vincent van Gogh, graet e 1885-1886. Gwelet e vez er Mirdi Van Gogh en Amsterdam.
Río Beni

Ar **Río Beni** zo ur stêr eus Bolivia. Roet he deus hec'h anv d'an Departamant Beni. Unan eus adstêrioù ar stêr Amazon eo.
Río de la Pasión

Ar **Río de la Pasión** zo ur stêr e Guatemala, e departamant Petén. Adstêr eo d'ar Río Usumacinta en he aber.
Departamant Alta Verapaz

**Alta Verapaz** zo unan eus an daou zepartamant warn-ugent a zo e Republik Guatemala, ha Cobán eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant Chimaltenango

**Chimaltenango** zo unan eus an 22 zepartamant a zo e Republik Guatemala, ha kêr Chimaltenango eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant Chiquimula

**Chiquimula** zo unan eus an daou zepartamant warn-ugent a zo e Republik Guatemala, ha Chiquimula eo ar gêr-benn anezhañ.
Lenn Atitlán

**Lenn Atitlán** zo ul lenn volkanek e mervent Guatemala, 108&nbsp;km er c'hornôg da gêr Ciudad de Guatemala.
Leuniañ a ra ur pezh pikol *[[caldeira]]* deuet war wel da goulz un dislonkadenn hag a c'hoarvezas 84 000 bloaz zo. Bez' ez eo an donañ lenn a zo eKreizamerika, gant 350 m donder. Er su dezhi ez eus tri menez-tan : Menez-tan San Pedro, Tolimán hag Atitlán,  3 537 m uhelder dezhañ.
Santiago Atitlán eo ar brasañ kumun war lez al lenn ha Panajachel an hini a zegemer ar muiañ a douristed.
Un avel anvet *Xocomil* a sav a-wechoù war greiz an deiz, ma vez dañjerus bageal war al lenn.

Hervez an ergerzhour alaman Alexander von Humboldt eo Lenn Atitlán « ar bravañ lenn a zo er bed ».


* Diwar anv al Lenn Atitlán eo bet aozet hini an Atitlán Lacus, ul lenn war al loarenn Titan.

## Skeudennoù

Lago Atitlàn.JPG|Lenn Atitlán ha kêr San Pedro de la Laguna
Volcano Atitlan, San Pedro, Toliman & Lago Atitlan 3D version 1.jpg|Menez-tan Atitlán, San Pedro, Toliman & Lago Atitlán
Lago_de_Atitlan_seen_from_orbit.jpg|Lenn Atitlán adal an oabl
Lake_Atitl%C3%A1n.jpg|Ur gwel all


## Notennoù
Petexbatún

**Petexbatún** zo ul lenn vihan e su Guatemala, e departamant Petén .

Anvet eo diwar anv ar stêr Petexbatún hag a ya da gemberiñ gant ar Río de la Pasión.
Departamant Petén

**El Petén** (itzá :* Noj Petén* "Enez Veur") zo unan eus an 22 zepartamant a zo e Republik Guatemala, hag ar brasañ anezho.
A-stok ouzh Mec'hiko emañ, hag ouzh Belize er reter.
Flores eo ar gêr-benn anezhañ.

## Kumunioù
Setu amañ kumunioù pobletañ El Petén, ha niver an dud a oa o chom enno  en 2000.
Departamant Escuintla

**Escuintla** zo unan eus an daou zepartamant warn-ugent a zo e Republik Guatemala, hag Escuintla eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant Huehuetenango

**Huehuetenango** zo unan eus an daou zepartamant warn-ugent a zo e Republik Guatemala, ha Huehuetenango eo ar gêr-benn anezhañ.
Croix-de-Vie

**Croix-de-Vie** (Crés-de-Vie e poateveg) a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall. Kendeuzet e voe gant kumun Saint-Gilles-sur-Vie e 1967 d’ober ur gumun nevez, Saint-Gilles-Croix-de-Vie.
## Douaroniezh

Croix de vie.JPG
Gezicht op Saint-Gilles-Croix-de-Vie Saint-Gilles. Vue sur Croix-de-Vie. France (titel op object), RP-F-F06591.jpg

* War ribl ar Meurvor Atlantel ha war lez aber ar stêr Vie emañ ar gumun.
## Hengoun

Boutain coiffe de Croix-de-Vie.jpg
CPA StGillesCroixVie Costumes Croixdeviottes.jpg

* Dilhad hengounel.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 81 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,04% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. Dioueliet e voe d'an 21 a viz Gwengolo 1919.
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise sainte croix croix de vie.jpg
P1070750 Eglise de Croix de vie.JPG

* Iliz katolik *ar Groaz Santel*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. 
## Emdroadur ar boblañs
## Pennadoù kar
* Saint-Gilles-sur-Vie.
* Saint-Gilles-Croix-de-Vie.
## Daveoù ha notennoù
Livingston (Guatemala)

**Livingston**  zo ur gumun hag ur porzhig eus reter Guatemala war lez ar Mor Karib, e pleg-mor Honduras, en aber ar Rio Dulce. N'eus hent ebet da vont alese da neblec'h: dre ar mor ez eer alese da Puerto Barrios er gevred, pe betek Belize, ar vro amezek. An darn vrasañ eus an dud a zo eus ar bobl Garifuna.

## Istor
Anvet eo diwar anv ar politiker stadunanat Edward Livingston.
Dambach

**Dambach** zo un anv-lec'h alamanek hag a gaver e meur a vro.

## Lec'hioù

### Alamagn
* Dambach, kumun e Rheinland-Pfalz
* karterioù e kumunioù Bad Berleburg (Nordrhein-Westfalen), Stödtlen (Baden-Württemberg)
* e Bavaria e kumunioù  Ehingen, Fürth, Roßbach, Windberg ha Zeilarn

### Aostria
Karterioù eus meur a gumun: 
*e Stiria), en Ilz
*en Aostria-Uhel : Neuhofen an der Krems, Rosenau am Hengstpaß, Sankt Peter am Wimberg, ha Garsten

### Elzas
Div gumun
* Dambach, e kanton Niederbronn-les-Bains, e Bas-Rhin
* Dambach-la-Ville, e kanton Barr, e Bas-Rhin
Puerto Barrios

**Puerto Barrios** (en enor d'ar prezidant Justo Rufino Barrios) zo ur porzh e Guatemala, war lez Pleg-mor Santo Tomás e Pleg-mor Amatique er Mor Karib. Pennlec'h departamant Izabal eo ivez.
Izabela

**Izabela** zo un anv-bihan polonek hag unanv-lec'h polonek.

## Yezhoù all
*Isabel, e spagnoleg
*Izabel, e brezhoneg
*Izabella, e hungareg

## Tud
;
*Izabela Bełcik (*1980), sportourez
*Izabela Czartoryska, anv-bihan meur a briñsez
*Izabela Elżbieta Mortztyn (1671-1756), brientinez
*Izabela Jaruga-Nowacka (1950-2010), politikourez
*Izabela Kuna (*1970), aktourez
*Izabela Lubomirska (1736-1816), priñsez
*Izabela Lemańczyk (*1990), sportourez
*Izabela Marcisz (*2000), sportourez
*Izabela Trojanowska (*1955), kanerez
*Izabela Zatorska (*1962), sportourez

## Lec'hioù
* Izabela, kêriadenn e Kujawy-Pomerania
* Izabela, kêriadenn e Mazovia
Izabel Anjev

**Izabel Anjev** zo anv teir friñsez :
*Izabel Anjev (1101-1154), merc'h da Foulk V ;
*Izabel Iañ Jeruzalem (1172-1205), rouanez Jeruzalem ;
*Izabel Anjev (1261-1303), rouanez Hungaria.

## Pennadoù kar
* Izabel
* Anjev
Saint-Gilles-sur-Vie

P1070741 Vue de Saint Gilles depuis Croix de Vie.JPG

**Saint-Gilles-sur-Vie** a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall. Kendeuzet e voe gant kumun Croix-de-Vie e 1967 d’ober ur gumun nevez, Saint-Gilles-Croix-de-Vie.
## Douaroniezh

Saint-Gilles-sur-Vie - La plage à marée haute - 1921.jpg
Saint-Gilles-sur-Vie Marché aux volailles.jpg
St-Gilles-Vie2.jpg

* War ribl ar Meurvor Atlantel ha war lez aber ar stêr Vie emañ ar gumun.
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 80 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,30% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. Dioueliet e voe d'ar 5 a viz Du 1922.
##### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seitek den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Gilles-Croix-de-Vie - Cimetiere (3).jpg

* Peulvan La Tonnelle.

Saint-Gilles-Croix-de-Vie - Eglise Saint-Gilles (1).jpg
Saint-Gilles-Croix-de-Vie - Eglise Saint-Gilles (autel).jpg
Saint-Gilles-Croix-de-Vie - Eglise Saint-Gilles (nef).jpg
Saint-Gilles-Croix-de-Vie - Eglise Saint-Gilles (gargouille 2).jpg
Prophète Daniel.jpg

* Iliz katolik *Sant Jili*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn . 
## Emdroadur ar boblañs
## Pennadoù kar
* Croix-de-Vie.
* Saint-Gilles-Croix-de-Vie.
## Daveoù ha notennoù
Castillo de San Felipe de Lara

**Castillo de San Felipe de Lara** zo ur c'hreñvlec'h eus ar  e Guatemala, war aod ar Mor Karib.

Castillo de San Felipe de Lara in Guatemala 04.jpg|


## Pennadoù kar
*Izabal
*Lenn Izabal
*Río Dulce
Izabela Czartoryska

**Izabela Czartoryska** zo anv meur a briñsez polonat.

*Izabela Elżbieta Czartoryska(1671–1756) 
*Izabela Czartoryska (1746-1835), skrivagnerez
*Izabella Elżbieta Czartoryska (1832–1899)

## Pennad kar
*Izabela
Izabel Bourbon

**Izabel Bourbon** zo anv meur a briñsez.

## Yezhoù all
* *Isabel de Borbón*, e spagnoleg

## Tud
*Izabel Bourbon (1436-1465), eil pried Charlez an Her
* Elesbed Bro-C'hall (1602-1644), rouanez Spagn ha Portugal, anavezet e Spagn evel *Isabel de Borbón*, pried da Felipe IV
* *Izabel Bourbon-Parma*, pe Isabel de Borbón-Parma (1741-1763), arc'hdugez Aostria, ha merc'h yaouaer Spagn
* Isabel II (1830-1904), rouanez Spagn
* Isabel de Borbón y Borbón (1851-1931), merc'h yaouaer Spagn, merc'h da Isabel II


IsabelledeBourbon.jpg|Izabel Bourbon
Isabel de Borbón, by Diego Velázquez.jpg|Elesbed Bro-C'hall,poltredet gant Diego Velázquez
Jean-Marc Nattier - Prinzessin Isabella von Bourbon-Parma (1741-1763).jpg|Isabel de Borbón-Parma,poltredet gantJean-Marc Nattier
Queen_Isabella_II_of_Spain_by_Franz_Xaver_Winterhalter,_1852.jpg|Isabel II, poltredet gant Franz Xaver Winterhalter


## Pennad kar
*Élisabeth de Bourbon
Enez Vreac'h

**Enez Vreac'h** zo anv div enezenn e genoù stêr an Aber-Ac'h, e Plougerne : Enez Vreac'h Vihan hag Enez Vreac'h Vras. 

War Enez Vreac'h Vihan ez eus un ti bihan, savet en .

Tour-tan Enez Vreac'h, daoust d'e anv, n'emañ war hini ebet eus an div enezenn-se, met war unan all e-kichen, anvet Roc'h Gored.
Departamant Gracias a Dios

**Gracias a Dios** zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, e reter ar vro, ha Puerto Lempira eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant Colón

**Departamant Colón** zo anv meur a zepartamant e meur a vro, e Kreizamerika pe Suamerika.

*Departamant Colón (Honduras)
*Departamant Colón (Panamá), deuet da vout Proviñs Colón (Panamá)

Hag ivez, en Arc'hantina:
*Departamant Colón (Córdoba),
*Departamant Colón (Entre Ríos)

## Pennad kar
*Colón
Yuscarán

**Yuscarán** zo ur gêr hag ur gumun e Republik Honduras, ha kêr-benn departamant El Paraíso. 16 181 a dud a oa enni e 2020. 

Eno e vez dalc'het gouel bloaziek ar *Festival del Mango*.
Departamant Olancho

**Olancho** zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, hag ar brasañ andezho, e-kreiz ar vro, ha Juticalpa eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant Santa Bárbara (Honduras)

**Santa Bárbara** zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, e kornôg ar vro, ha kêr Santa Bárbara eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant La Paz

**Departamant La Paz** zo anv meur a zepartamant e meur a vro spagnolek.

* Departamant La Paz (Bolivia)
* Departamant La Paz (El Salvador)
* Departamant La Paz (Honduras)

## Pennad kar
*La Paz
Departamant Choluteca

**Choluteca** zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, e su ar vro, war lez ar Meurvor Habask, ha kêr Choluteca eo ar gêr-benn anezhañ. Treuzet eo gant ar Río Choluteca.
Departamant Comayagua

**Comayagua** zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, ha Comayagua eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant Atlántida

**Atlántida** zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, a-hed aod ar Mor Karib, ha La Ceiba eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant Francisco Morazán

**Departament Francisco Morazán** zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, e-kreiz ar vro. An Distrito Central eo ar gêr-benn anezhañ, ennañ kêrioù Tegucigalpa ha Comayagüela.
Ousmane Sembène

**Ousmane Sembène**, ganet e 1923 ha marvet e 2007, oa ur skrivagner gallek wolof.

## Enorioù
* 1993 : *[[Grand Prix du Président de la République pour les Lettres]]* (Senegal)
* 2003 : *[[Commandeur des Arts et des Lettres]]* (Senegal)
* 2006 : *[[Lejion a enor (Bro-C'hall)|Légion d'honneur]]* (Bro-Chall)

## Oberennoù
* 1956 : *Le Docker noir*, Nouvelles éditions Debresse, Pariz
* 1957 : *Ô pays, mon beau peuple*, Le livre contemporain, Pariz
* 1960 : *Les Bouts de bois de Dieu*, Le livre contemporain, Pariz
* 1962 : *Voltaïque*, Présence africaine, Pariz
* 1964 : *L'Harmattan*, Présence africaine, Pariz
* 1965 : *Le Mandat*, Présence africaine, Pariz
* 1966 : *Vehi-Ciosane, ou Blanche-Genèse ; suivi du Mandat*, Présence africaine, Pariz
* 1973 : *Xala*, Présence africaine, Pariz
* 1981 : *Le Dernier de l'Empire*, Éditions L'Harmattan, Pariz
* 1987 : *Niiwam, suivi de Taaw*, Présence africaine, Pariz.

## Notenn
Río Choluteca

Ar **Río Choluteca** zo ur stêr 349 km dezhi e Honduras, e Kreizamerika.
Tremen a ra dre ar gêr-benn Tegucigalpa. Aberiñ a ra e pleg-mor Fonseca, er Meurvor Habask.

E 1998 pa savas ar gorventenn Mitch e kemmas naoz ar stêr, ma teuas ar Pont Choluteca nevez da vezañ didalvez.


Teguc1910.jpg|E 1910, ar pont war ar Choluteca e Tegucicalpa
Tegucigalpa_-_Rio_Choluteca_2005.jpg|E 2005, ar Choluteca e Tegucicalpa
La gallina ciega

***La gallina ciega*** ("Ar yar zall") zo un daolenn gant Francisco de Goya e 1788, war ziskouez e Mirdi ar Prado e Madrid.
Bugale o c'hoari mouchig-dall eo dodenn an daolenn.
Luis Miguel

**Luis Miguel Gallego Basteri**, anavezetoc'h evel **Luis Miguel**, ganet e San Juan (Puerto Rico) d'an 19 a viz Ebrel 1970, zo ur c'haner mec'hikan-stadunanat, lesanvet *"El Sol de México"*, hag unan eus ar vrudetañ en Amerika spagnolek. Hiriv emañ o chom e Miami, e Florida, e SUA.
Departamant Copán

**Departament Copán** zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, ha Copán eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant Cortés

**Departament Cortés** zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, ha San Pedro Sula eo ar gêr-benn anezhañ.
Río San Juan (Veracruz)

Ar **Río San Juan** (*Stêr Sant Yann *e brezhoneg) zo ur stêr e stad Veracruz e Mec'hiko, en hanternoz da Los Bancos, hag er c'hreisteiz da Palo Clavado.
Río San Juan (Tamaulipas)

Ar **Río San Juan** (*Stêr Sant Yann * e brezhoneg) zo ur stêr e stad Tamaulipas e Mec'hiko, adstêr d'ar Río Bravo.