open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Catherine Howard

**Catherine Howard** (Lambeth, Londrez, ~ 1524 – Londrez, 13 a viz C'hwevrer 1542), skrivet **Katheryn Howard** a-wechoù, a voe rouanez kenseurt Bro-Saoz (1540-1541) evel pempet pried ar roue Herri VIII. Dibennet e voe dre ma he devoa darempredet gwazed yaouank.

## He buhez
Diasur eo ar bloaz ma oa ganet : war-dro 1520 moarvat. He zud e oa Lord Edmund Howard ha Joyce Culpeper, keniterv da Anne Boleyn (eil pried Herri VIII) ha nizez e oa da Thomas Howard, 3 dug Norfolk. Thomas Howard a oa un den a renk uhel ha politiker a bouez e lez Bro-Saoz, hag eñ a gavas dezhi ar garg a zimezell a gambr e-keñver pevare pried Herri, Anna von Kleve.

### He yaouankiz
Desavet e voe gant he lezvamm, Agnes Tilney, e palez Lambeth. Met Agnes a veze alies e lez ar roue oc'h ober war-dro ar rouanez, ma c'halvas un den yaouank, Henry Manox, da reiñ kentelioù sonerezh d'he lezverc'h. Un tamm c'hoari koukoug a reas ar c'helenner gant he skoliadez, a oa etre 11 ha 16 vloaz, muioc'h a reas c'hoazh moarvat, ma voe kaset kuit gant al lezvamm a-benn ar fin. Deskiñ lenn ha skrivañ a reas Catherine, met ne voe ket uhel he deskadurezh e-skoaz gwragez all ar roue. 

Ur paotr yaouank all, Francis Dereham, a deuas war he zro, hag ur c'henderv da Vanox a zeue ivez d'he c'hambr. Ma savas gwarizi e Manox, a soñje dimeziñ dezhi. Diwezhatoc'h eo Manox a destenias a-enep dezho. 

E 1539 e voe anvet Catherine da zimezell a enor davet ar rouanez kenseurt Anna von Kleve. Furoc'h e kavas Dereham tec'hel da Iwerzhon.

Er goañvezh 1539-1540 e oa krog ar roue da deurel selloù outi.

### Rouanez
D'an 28 a viz Gouhere 1540 e voe graet an eured, en Palez Oatlands  e Surrey, naontek deiz goude ma voe disklêriet torridigezh eured Herri hag Anna. Oadet a 49 bloaz e oa ar roue, war-dro 20 vloaz e oa e bried nevez.

Ne gave ket ar rouanez nemeur a blijadur e gwele ar roue, tev ha pounner (136 kilo), ur gouli flaerius war e vorzhed. Plijusoc'h darempred he devoa bet gant paotred yaouank en oadoù ganti.
  
E nevezamzer 1541 e lezas Herri e wreg yaouank e Greenwich. Dont a reas Francis Dereham d'he gwelout, hag ivez dreist-holl ur c'henderv dezhi, anvet Thomas Culpeper. Evit aozañ an emgavioù e c'halle kontañ war un dimezell dezhi, eus ar re goshañ, Jane Boleyn, pe Lady Rochford, intañvez George Boleyn,  a oa breur Anne Boleyn.

Hogen testoù a oa, hag a c'houlenne enorioù evit tevel, e palez Lambeth. Setu perak e rankas envel Henry Manox da soner ha Francis Dereham da sekretour personel. Diskred a voe warno, enklask, ha tamallet e voe dezho bout treitourien hag avoultrerien o-zri, daou vloaz goude hec'h eured.

### Kastiz
Dibennet e voe Catherine d'an 13 a viz C'hwevrer 1542 e Tour Londrez. Culpeper a voe dibennet ivez ; Dereham a voe krouget, divouzellet, ha dibezhiet.

## Hiriv
Un diskennad d'he zad zo ezel eus kambr al Lorded, Edward William Fitzalan-Howard e anv, 18 dug Norfolk.
Skipailh mell-droad merc'hed Zeland-Nevez

**Skipailh [[mell-droad merc'hed]] Zeland-Nevez** eo dibab gwellañ c'hoarierezed mell-droad hag a c'hoari e anv Zeland-Nevez. Krouet eo bet e 1975 hag ez eo gwellañ skipailh Oseania.
Breuriez ar Brezoneg

**Breuriez ar Brezoneg,** a voe un aozadur evit strollañ ar vugale gristen vrezhonek savet e 1912 diwar atiz Frañsez Vallée hag Erwan ar Moal. N'eo ket da vezañ mesket gant *[[Breuriez Veur ar Brezoneg]]* savet e 1907 evit lakaat e pleustr Emglev ar skrivagnerien, na kennebeut gant *[[Breuriez ar Brezoneg er Skoliou]]* savet e 1932 gant Yeun ar Gow, Raymond Delaporte ha Frañsez Kervella. 

## Prantad kentañ (1907-1914)
El lizhiri kaset gant Frañsez Vallée da vMeven Mordiern hag a zo bet embannet e 2022 ne gaver nemet teir veneg : dindan lizhiri Vallée deiziadet  C'hwevrer  1909 hag e Gouere 1014 displegañ a ra dre un notenn Meven Mordiern  eo bet  fiziet da Erwan ar Moal ar c'harg da lakaat "ar Vreuriezh" da vont en-dro. E Gwengolo 1914 e skrivas Vallée : "Even ha Moal  a zo chomet hag a raio o seiz gwella da virout Breuriez ar Brezoneg". 

## Levrlennadur
* Yann Cocaign, *Breuriez ar Brezoneg en Kerne, Leon ha Treger*, Brest, s. e., Moullerezh ar C'hastell, 1925, 31 p.

## Notennoù
Villanueva de Guadamejud

**Villanueva de Guadamejud** zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
64 a dud zo enni o chom. Kreskiñ a ra niver an annezidi en hañv avat, pa zistro al labourerien, pe eus kêrioù bras ar vro, pe eus broioù estren. 


file: Vva Guadamejud townhall a.jpg|An *ayuntamiento* (ti-kêr)
file:Vva Guadamejud church d.jpg|Iliz San Pedro ad Vincula
file:Vva Guadamejud f.jpg|Plaza de España
Mara (Sardigna)

**Mara** zo ur gumun e  proviñs Sassari en enez Sardigna, e rannvro Meilogu. 50 km zo ac'hano da Alghero evel da Sassari. 528 a dud zo eno o chom.
Mara

**Mara** zo anv meur a lec'h, meur a zen, ha meur a dra.

## Kumunioù
*Mara (Sardigna), kumun italian e Sardigna
*Mara (Aragon), kumun spagnol en Aragon  
* Mara (Venezuela),  kumun e stad Zulia e Venezuela

## Stêrioù
* ar Mara (Roumania), stêr en Roumania 
* ar Mara (Tanzania), stêr en Tanzania 

## Tud
*Celia Mara, kanerez eus Brazil
*Gertrud Elisabeth Mara, kanerez opera alaman
*Kate Mara, aktorez stadunanat
*Moussa Mara, politiker eus Mali
*Rooney Mara, aktorez stadunanat
Ossi

**Ossi** zo anv meur a dra.

### Lec'hioù
*Ossi (Sardigna), kumun e proviñs Sassari, e Sardigna

## Tud
*Ossi Oswalda (1897-1947), aktorez alaman
*Ossi Reichert (1925-2006), skierez alaman
*Ossi Runne, soner ha sonaozer finlandat
Thomas Culpeper

**Thomas Culpeper**,  pe **Culpepper** (ganet war-dro 1514, lakaet d'ar marv d'an 10 a viz Kerzu 1541), a oa un den a renk uhel e lez Herri VIII , roue Bro-Saoz. Ofiser e oa e Ti ar Roue, mignoniñ a reas gant ar rouanez Catherine Howard, ha dibennet e voent o-daou.

## E vuhez
Thomas, mab da Alexander Culpeper ha d'e eil pried Constance Chamberlayn, a oa kar a-bell d'an tiegezh Howard, a oa galloudek en amzer-hont. Kreskiñ a reas e levezon goude marv ar c'hardinal Thomas Wolsey en 1529, hag e-pad ren berr Anne Boleyn (1533-1536).

Dont a reas Culpeper da servij ar roue pa oa deuet Anne da rouanez. N'eus roud ebet avat eus un emgav etre Anne Boleyn pe Jane Seymour hag eñ, ma c'haller krediñ ne oa ket bras e levezon a-raok 1537.

## E zarempred gant Catherine Howard
En 1540 e sachas Culpeper evezh Catherine Howard. Adal 1541 e tremenent amzer a-gevret, o-unan alies, da noz zoken, dindan lagad an dimezell a enor Jane Boleyn, beskontez Rochford ha c'hoar-gaer Anne Boleyn, ar rouanez dibennet. An holl dud-se ivez a voe dibennet.

## E varv
Dibennet e voe Culpeper, war un dro  gant Dereham, e Tyburn d'an 10 a viz Kerzu 1541, ha diskouezet e voe o fennoù war Pont Londrez (*London Bridge*). Beziet e voe Culpeper en iliz  St Sepulchre-without-Newgate e Londrez. Ar rouanez Catherine Howard ha Lady Rochford a voe dibennet d'an 13 a viz C'hwevrer 1542, ha beziet en iliz St Peter ad Vincula, e Tour Londrez (*Tower of London*).

Hag addimeziñ a reas Herri VIII.
Himinbjörg

**Himinbjörg** ("menez an neñv") eo annez an doue Heimdallr er wengelouriezh norzhek hag a c'haller kavout menegoù anezhañ en *[[Edda e gwerzennoù]]*, kement hag en *[[Edda e komz-plaen]]* hag an *[[Heimskringla]]* skrivet gant Snorri Sturluson. El lec'h ma tizh Bifröst an neñv emañ Himinbjörg.
Kabaduilh e Kebek e 1918

**Kabaduilh e Kebek e 1918**, pe **Kabaduilhoù enep enluadeg Kebek**, a oa bet etre an 28 a viz Meurzh hag an 2 a viz Ebrel 1918 e Kebek (Kanada) dre ma oa kounnar a-enep enrolladur soudarded en arme ganadian. E-tro 15 000 dibuner a oa bet ha goude kabaduilh e oa bet 4 den lazhet ha 75 gloazet.

An darvoud a zo chomet evel unan pouezus hag arouezius eus enebadur tud Kebek o welet soudarded enrollet evit mont e servij arme Kanada e-pad ar Brezel-bed kentañ. An istorourien a glask kompren hiziv c'hoazh red an darvoudoù. Ar pezh a chom anat evito eo an darvoud a zo un arouez eus ar vroadelouriezh kebekat.

## Gouzañverien
An dud lazhet a oa bet stoket gant boledo-tarzh : Honoré Bergeron (49 bloaz), kalvez ha tad da 6 bugel, Alexandre Bussières (25 bloaz), mekanikour er ''Canadian National Railways'' ha nevez dimezet, Édouard Tremblay (23 bloaz), studier er skol deknikel, Georges Demeule (14 vloaz), mab ul labourer peur  botaouer  

## Notennoù ha daveennoù
Humza Yousaf

**Humza Yousaf** (Glasgow, ) zo ur politiker skosat.

E miz Meurzh 2023 e voe dilennet da brezidant an SNP war-lerc’h Nicola Sturgeon, ha d’an  e voe dilennet da gentañ ministr Bro-Skos.

## Daveoù
Kenseurt

**Kenseurt**, pe **kenseurtez**, a lavarer eus pried ur roue pe rouanez, da ziskouez ne ren ket. Kentañ ma voe implijet a voe en amzer ar Rouanez Elesbed Iañ, a renas eus 1558 da 1603, hag a oa rouanez eus he ferzh-hi, ha ne oa ket evel pried ur roue.


Image:Albert of Saxe-Coburg and Gotha - Project Gutenberg etext 13103.jpg| Albert of Saxe-Coburg and Gotha, priñs kenseurt ar Rouantelezh-Unanet, dimezet d'ar rouanez  Victoria.
File:Francis King consort of Spain.jpg | Francisco de Asís de Borbón, roue kenseurt Spagn (1846-1868).
file:Duke of Edinburgh 33 Allan Warren.jpg| Philip Mountbatten, dug Dinedin, priñs kenseurt ar Rouantelezh-Unanet, dimezet d'ar rouanez Elesbed II.


Rouanezed o devoa pe roue kenseurt pe priñs kenseurt, izeloc'h e renk.
*Mari Iañ Bro-Saoz a oa rouanez Bro-Saoz ha war un dro rouanez kenseurt e Spagn, hag he fried Felipe II, roue Spagn, a oa roue kenseurt Bro-Saoz war un dro.
*Isabel II.
*Elesbed II.
Kenan an Habask

**Kenan an Habask**, *Kenan Labasque* er marilhoù ar boblañs, bet ganet e 1988 e Kemper, zo ur c'hazetenner hag un teulfilmer brezhoneger a aoz e galleg koulz hag e brezhoneg.

## Buhez
E familh zo bet gouestlet evit implij ar brezhoneg, hag Anna-Vari Kernalegenn ha Padrig an Habask o deus desavet o femp bugel e brezhoneg. Harpet o deus da sevel Skol Diwan Kemper ha kaset o c'hrouadurien da vezañ kelennet eno. Pelloc'h ez eas an tad da rener Skolaj Diwan Kemper.

Mont a reas Kenan an Habask da Ensavadur skolveuriek an deknologiezh e Lannuon evit kaout un aotreegezh vicherel war ar c'hazetennerezh, ha goude stajoù evit labourat gant kelaouennoù brezhonek ha gallek en deus tapet e ziplom kazetenner goude ur staj stummadur er *Journal du Pays basque*.

## Aozer teulfilmoù
E 2015 ec'h aozas un teulfilm diwar-benn ar marc'hhouarner breizhat Warren Barguil, a oa gant Tro Bro-C'hall. Labourat a reas evit sevel poltredoù filmet war meur a redadeg sport e Bro-C'hall, a zo bet skignet war Frañs 3 Breizh peurvuiañ, koulz ha war Tébéo, TébéSud ha KulturBretagne (KuB).

Sevel a reas poltred filmet Paul Molac.

E 2022 ec'h aozas gant Thierry Salvert *Et en plus, ils dansent !*, un enklask filmet diwar-benn an diac'hinad etre ar skeudenn lakaet war dañserien an dañsoù Breizh a c'hellfe bezañ tud dic'hizet ha o c'hendoujañs ouzh o izili heñvelrevel.

## Filmoù
* *Paul Molac*
* *Daou vreizhad e Pariz*
* *Warren Barguil, en route vers les sommets*, 2016
* *Treizhourien*, gant Thierry Salvert, diwar-benn kelc'h keltiek Korriged Ker Is Douarnenez
* *Hans*
* *Radio Naoned, quelle aventure !*  gant Anna Gouerou ; skignet e 7 degouezh war Bali Breizh e 2020
* *Et en plus, ils dansent !*, gant Thierry Salvert

## Levrlennadur
* Yann Rivallain, ''Kelc’hioù keltiek ha paotred heñvelreizh : « Ur fed kevredigezhel brav hon eus lakaet war wel !''E-barzh ''Ouest-France'', 28 Meurzh 2023 
* Quentin Burban, ''Pôle audiovisuel de Douarnenez, Kenan an Habask, un réalisateur attaché à sa région''. E-barzh ''Ouest-France'', 25 Genver 2020
* ''Un Douarneniste dans la roue de Warren Barguil''. E-barzh ''Le Télégramme'', 3 C'hwevrer 2016.
C'hoari achap

Ur c'hoari achap, anvet ivet ***escape game*** e saozneg, a zo un doare c'hoari e-lec'h ma ranker achap diouzh ur sal en ur ziskoulmañ a bep seurt luziadelloù.

Peurliesañ, e vez bac'het meur a c'hoarier e-barzh ur sal alc’hwezet warne, hag e rankont achap diouzh ar sal dindan ur prantad termenet en a-raok. 

Kavet e vez ivez c'hoarioù achap e-barzh c'hoarioù video 'zo, evel ar c'hoari ***We Were Here***. Bez ez eus ivez dibaoe 2017 c'hoarioù kartoù a-stroll anvet ***Unlock***, hag a zo bet awenet gant doare ar c'hoarioù achap.

## Notennoù ha daveennoù
Corte

**Corte** zo un anv italianek, stank e lec'hanvadurezh Italia.

#### 
* Corte Brugnatella, e proviñs Piacenza, en Emilia-Romagna
* Corte Franca, e proviñs Brescia e Lombardia 
* Corte de' Frati, e proviñs Cremona, e Lombardia
* Corte de' Cortesi con Cignone
* Corte Palasio, e proviñs Lodi

Hag ivez 
* Cortemaggiore, e proviñs Piacenza, en Emilia-Romagna

Hag ivez 
* Casale Corte Cerro, e proviñs Verbano-Cusio-Ossola, e Piemonte

*Corteconcepción

## Broioù all
* *Corte*, anv gallek hag italianek Corti, e Korsika
* *Corte Madera*, e Kalifornia, SUA
* *Corte Culebra*,  en Panamá.

## Pennadoù kar
*Cortes, lec'hanv spagnolek
*Corti, lec'hanv italianek
Coli

**Coli** zo un anv italianek, anv-lec'h hag anv-tiegezh.

## Lec'h
* Coli (Emilia-Romagna), kumun italian

## Tud
*Giovanni Coli (1636–1691), livour
*François Coli (1881–1927), karrnijer gall
*Claudia Coli, aktourez c'hall

## Pennadoù kar
* Cody
* Coni
Borgonovo

**Borgonovo** (*Bourc'h  nevez*) zo un anv italianek, diwar an anv borgo, stank a-walc'h.

## Lechioù
*Borgonovo Val Tidone, e proviñs Piacenza
**Borgonovo*, frazione e Torricella Sicura e proviñs Teramo
**Borgonovo*, e Fucecchio, e meurgêr Firenze
**Borgonovo* pe *Borgonuovo*, e Monterotondo, e meurgêr Roma

## Tud
*Stefano Borgonovo (1964-2013), melldroader italian
Villafranca Padovana

**  Villafranca Padovana  ** a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e  rannvro Veneto.

## Liamm diavaez
San Giorgio in Bosco

**  San Giorgio  in Bosco    ** a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e  rannvro Veneto.

## Liamm diavaez
Santa Giustina

**Santa Giustina** zo anv meur a gumun italian.

## Kumunioù
*Santa Giustina (Veneto)
*Santa Giustina in Colle

## Ranngumunioù
* **[[Santa Giustina (Bardi)|Santa Giustina]]**, frazione e Bardi e  proviñs  Parma,
* **[[Santa Giustina (Mesola)|Santa Giustina]]**, frazione e  Mesola e proviñs   Ferrara,
* **[[Santa Giustina (Montichiari)|Santa Giustina]]**, frazione e Montichiari e  proviñs Brescia
* **[[Santa Giustina (Rimini)|Santa Giustina]]**, frazione e Rimini
* **[[Santa Giustina (Stella)|Santa Giustina]]**, frazione e Stella e proviñs Savona

## Traoù all
* **[[Lago di Santa Giustina]]**, ul lenn e  Trentino, e-kichen Cles.

## Ilizoù
* Penniliz Santa Giustina (Padova)

## Pennad kar
*Santa Giusta
Bro Fañch

**Bro Fañch** zo un darnig eus Kerne, e kanton Gwareg ha kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem.

## Brezhoneg
Studiet eo bet brezhoneg an tolead-se gant Humphrey Lloyd Humphreys. Kinniget e vez troioù-lavar ac'hano e RKB gant Herri an Naou. 

## Dañs
Un dañs a zo anvet *dañs-Fañch*, damheñvel ouzh ar plin. 

## Levrennadurezh
* H.L. Humphreys, *Phonologie, morphosyntaxe et lexique du parler breton de Bothoa en Saint-Nicolas-du-Pélem (Côtes-du-Nord)* (tezenn doktorelezh), Brest : Brud Nevez, 1985.
* H.L. Humphreys, *Phonologie et morphosyntaxe du parler breton de Bothoa*, Brest : Emgleo Breiz, 1995.
Campillos-Paravientos

**Campillos-Paravientos  ** zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn. En 2022 e oa 103 a dud o chom enni.
Fuentelespino

**Fuentelespino** zo un anv-lec'h spagnolek.

Savet diwar fuente hag espino. 

* Fuentelespino de Haro, e proviñs Cuenca
*Fuentelespino de Moya, e proviñs Cuenca
Sant'Urbano

**Sant'Urbano** zo un anv-lec'h italianek.

## Kumunioù
*Sant'Urbano (Veneto)
*Godega di Sant'Urbano

## Ranngumun
* Sant'Urbano (Narni) , frazione e Narni, e  proviñs Terni.
Alexandrine von Baden

**Alexandrine von Baden** (Karlsruhe, 6 Kerzu 1820 – Coburg, 20 Kerzu 1904) a oa ur briñsez alaman  hag a zimezas da  Ernst II von Sachsen-Coburg und Gotha, breur da Albert von Sachsen-Coburg und Gotha, priñs kenseurt Breizh-Veur.

## Levrlennadur
*  Sander, Harald : *Das Haus Sachsen - Coburg und Gotha – 1826 bis 2001*. Hannover : Neue Press, 2001
Dorothea Wilhelmine von Sachsen-Zeitz

**Dorothea Wilhelmine von Sachsen-Zeitz** (1691-1743 ) a oa ur  briñsez alaman.

## He buhez
Merc'h e oa d'an dug Moritz Wilhelm von Sachsen-Zeitz (1664-1718) ha d'e bried Marie Amelie von Brandenburg (1670 - 1739), ur verc'h d'an dilenner Friedrich Wilhelm Iañ von  Brandenburg. En 1710, marvet he breudeur ha c'hoarezed, marvet he zad, ne chomet nemeti evel pennhêrez Sachsen-Zeitz. Ne hastas ket an dud da c'houlenn dimeziñ dezhi, be oa ket brudet da vezañ koant .  

E 1717 e  Zeitz e timezas d'ar c'hont Wilhelm VIII von Hessen-Kassel (1682-1760), danvez landgrav Hessen-Kassel.
Koetken

**Koad Koetken** zo ur goadeg-domani etre Bro-Zol ha Bro-Sant-Maloù hag en em astenn war 632 ha e kumunioù Sant-Haelen, Sant-Pêr-Plewenn, Maez-Geraod ha Lanvalae.

## Douaroniezh
Ur gorread 632 hektar zo gant ar c'hoad, en em astenn dreist-holl war kumunioù Sant-Haelen (398 ha) ha Maez-Geraod (121 ha).

Treuzet eo gant an hent-departamant niv. 794 hag a liamm Dinan ouzh an HD 137 ha Komborn.

Eienañ a ra ar wazh *Pont aux Chats* e penn Su Koetken hag e kember gant gwazh *Étang de la Chesnaye* e penn norzh ar c'hoad.

## Liesseurted ar vuhez
Ur goadeg derv ha faou eo, gant douaroù trenk-didrenk. Gwechall e oa pinvidik he bevliesseurted a-drugarez d'he geunioù hag e kaved meur a spesad ral enno ; an darn vrasañ anezho zo aet kuit avat dre m'eo bet disec'het an takadoù gleb. En o zouez an *[[Neottia nidus avis]]*, an *[[Eriophorum gracile]]*, *[[Senecio helenitis]]* hag all**.

Koulskoude e chom fonnus liesseurted ar plant er c'hoad hag ul lec'h gouennañ a-bouez eo evit an evned ivez, e-lec'h ma kaver speged du, flouperiged boutin, rulosteged bailh, speged brizh bihan, speged krenn hag all.

## Daveoù ha notennoù
Koad Rac'h

**Koad Rac'h** zo ur goadeg prevez, 2289 hektar dezhi, e Peniti-Koedrac'h hag e Bro-Sant-Brieg evit an darn vrasañ. Emañ e departamant Aodoù-an-Arvor war-dro 25 km er su da Sant-Brieg.

## Daveoù ha notennoù
Koad Loudieg

**Koad Loudieg** zo ur c'hoad e Bro-Sant-Brieg hag en Aodoù-an-Arvor e kumunioù Loudieg, Ar Voudenn ha Lanwal dreist-holl. En em astenn a ra war 2805 hektar. Lodenn su ar c'hoad zo ur goadeg-domani hag ar peurrest zo ur c'hoad prevez.

## Daveoù ha Notennoù
Koad Karnoed

**Koad Karnoed**, pe a-wezhioù **Koad Toulfoenn**, zo ur c'hoad-domani e kumunioù Kemperle ha Kloar-Karnoed e Bro-Gerne hag e Penn-ar-Bed. En em astenn a ra war 1025 hektar, ur goadeg dugel, ha roueel da c'houde, e oa gwerso.

## Daveoù ha notennoù
Koad ar C'hrannoù

**Koad ar C'hrannoù** zo ur goadeg-domani ha prevez, evit an darn vrasañ e Hañveg hag er Faou (kumun gozh Remengol) e Bro-Gerne, e Penn-ar-Bed. En em astenn a ra war 828 hektar, en o zouez 625 ha er goadeg-domani. Koad brasañ an departamant eo hag e park rannvroel an Arvorig emañ.

## Istor
Sant Pereg en deus bevet war-dro ar bloavezh 600 er c'hoad evel ur penitiour. Diwar e anv e teu anv kumun Lopereg, e su d'ar c'hoad.

## Daveoù ha notennoù
Maria Carolina an Div Sikilia

**Maria Carolina an Div Sikilia** pe **Maria Carolina di Borbone-Due Sicilie** en italianeg, zo anv meur a briñsez eus tiegezh Bourbon-Sikilia.

# Maria Carolina Naplez-Sikilia (1798-1870), merc'h d'ar roue Francesco Iañ an Div Sikilia), a voe dimezet da Charles-Ferdinand d’Artois, dug Berry ;
# he hanterc'hoar Maria Carolina an Div Sikilia (1820-1861), infantez Spagn goude dimeziñ da Carlos Luis de Borbón y Braganza ;
# Maria Carolina an Div Sikilia (1822-1869), dugez Aumale, merc'h da Leopold an Div Sikilia, dimezet da Henri d’Orléans, dug Aumale.
# Maria Carolina  Bourbon-Sikilia (1856-1941), merc'h da Francesco  di Paula di Borbone-Sicilia.
Maria Carolina an Div Sikilia (1822-1869)

**Maria Carolina an Div Sikilia** (1822-1869) a oa ur briñsez eus rouantelezh Naplez, merc'h da Leopoldo di Borbone, priñs  Salerno (1790-1851), mab nemetañ ar roue Ferdinando Iañ. Maria Klementine Aostria (1798-1881) a oa he mamm.

E 1844 e timezas e Napoli d'ar priñs gall Henri d'Orléans (1822-1897), dug Aumale, mab da Louis-Philippe Iañ (1773-1850) ha d'e bried Maria Amalia Teresa an Div Sikilia (1782-1866), hag a oa kenderv dezhi. Mont a reas he fried da vrezeliñ da Aljeria ma trec'has war Abd el-Kader e miz Kerzu 1847.

## Bugale
** Luigi Filippo Maria Leopoldo d'Orléans, Priñs Condé (15 Du 1845 – 24 Mae 1866);
** Enrico Leopoldo Filippo Maria d'Orléans, Dug Guisa (11 settembre 1847 – 10 ottobre 1847);
** Francesco Paolo d'Orléans, Dug Guisa (11 gennaio 1852 – 15 aprile 1852);
** Francesco Luigi Filippo Maria d'Orléans, Dug Guisa (5 gennaio 1854 – 25 luglio 1872).


Image:Princess Maria Carolina Augusta of the Two Silies, Studio of Franz-Xaver Winterhalter.jpg|Dugez Aumale (1843).
Image:Henri d'Orléans, Duc D'Aumale, Studio of Franz-Xaver Winterhalter.jpg|Dug Aumale (1843).
Image:1851 portrait of the Duchess of Aumale (Princess Maria Carolina Augusta of Bourbon-Two Sicilies) with her son (Prince Louis of Orléans, Prince of Condé) by Victor Mottez.jpg|Dugez Aumale gant he mab, priñs Condé (1851).
Image:Louis d'Orléans, Prince of Condé in an anonymous photo in circa 1863.png|Priñs Condé (1863).


## Levrlennadur
* Alfred-Auguste de Cuvillier-Fleury : *Marie-Caroline Auguste de Bourbon, duchesse d’Aumale, 1822–1869*. Paris : C. Lahure, 1870 (En-linenn)
Boutinoù

Ar **boutinoù** zo danvezioù rannet, meret ha kempennet a-stroll gant ur gumuniezh ; homañ a sav reolennoù evit o dasparzhañ, evit o mirout hag evit o gwareziñ. Kinnig a ra d'he izili m'eo posubl ober ganto pe war-eeun pe ameeun. An danvezioù-se a c'hell bezañ naturel (ur c'hoad, ur stêr), dafarel (un ti, un ardivink, ur greizenn tredan) pe difetis (ur ouiziegezh, ur meziant).
Anna Prusia

**Anna von Preußen**, pe **Anna Prussia**,  zo anv meur a rouanez pe briñsez.

* Anna Sophie von Preußen (1527-1591), dugez Mecklenburg,
* Anna Maria von Braunschweig-Calenberg-Göttingen (1532–1568), deuet da vout dugez  Preußen,
* Anna von Preußen (1576-1625), priñsez Brandenburg.

* Anna Elisabeth Luise von Brandenburg-Schwedt (1738–1820), priñsez  Preußen
* Anna von Preußen (1836–1918), landgravez Hessen-Kassel

**Hag ivez**
* Maria Anna von Anhalt-Dessau (1837–1906), priñsez  Anhalt-Dessau,  deuet da vout priñsez Preußen
* Maria Anna Amalie von Hessen-Homburg (1785–1846), priñsez  Preußen, dimezet da Wilhelm von Preußen.
Helene zu Mecklenburg-Schwerin

**Helene zu Mecklenburg-Schwerin** (1814-1858) zo ur briñsez alaman hag a zimezas da Ferdinand-Philippe d'Orléans (1810-1842), mab henañ ar roue gall Louis-Philippe I.
Koad Keroual

**Koad Keroual** zo ur c'hoad 56 hektar er gwalarn da Vrest e kumun Gwiler-Leon, e Bro-Leon.

## Traoù heverk
* Maner Keroual, annez kozh Louise Renée de Penancoët de Keroual, hag e bark e-lec'h e vez dalc'het bep bloaz ar festival Astropolis,
* Milin Keroual, troet da di-krampouezh,
* Meur a lenn ha gwazhioù.

Restr:Kéroual, vue du parc-GUILERS.jpg|Maner Keroual
Restr:Etang du moulin de Kéroual-GUILERS.jpg|Lenn milin Keroual
Restr:Bois Keroual automne 03.jpg|Pradenn e-kreiz ar c'hoad


## Daveoù ha notennoù
Lozzo

**Lozzo** zo anv div gumun eus Veneto en Italia.

* Lozzo Atestino
* Lozzo di Cadore 

## Pennadoù kar
*Loazzolo
*Lozza
*Lozzolo
Luisa Maria an Div Sikilia

**Luisa Maria di Borbone-Napoli**, pe **Luisa Maria Amalia Teresa di Borbone**, hag a vez graet *Maria Luisa* anezhi ivez a-wechoù (1773 – 1802),  a oa ur briñsez eus an Div Sikilia, anezhi eil merc'h ar roue Ferdinando Iañ an Div Sikilia hag e bried Maria Karolina Aostria. 

## Eured
Dimezet e voe Luisa Maria da Ferdinando III Toskana, Dug-meur Toskana er memes deiz hag he c'hoar henañ Maria Teresa hag a zimezas da Franz, an danvez Impalaer Santel  a oa intañvet. 

Mervel a reas Luisa Maria da 29 vloaz. 
Addimeziñ a reas an intañv.
Henri Guaino

**Henri Guaino** (Arle, 11 Meurzh 1957) zo ur politikour gall, bet kuzulier ar prezidant gall Nicolas Sarkozy adalek 2007 betek 2012 kent bezañ dilennad an Yvelines (2012-2017).
Leopoldo di Borbone-Napoli (1790-1851)

**Leopoldo di Borbone-Napoli** (1790-1851) a oa  priñs Salerno.

Mab e oa da Ferdinando Iañ an Div Sikilia.
Dimezet e oa d'an arc'hdugez Maria Klementine Aostria (1798–1881), merc'h d'e c'hoar, an arc'hdugez Maria Teresa.
Koad Arez

**Koad Arez** zo ur goadeg en em astenn war 956 hektar e kumunioù Marzhinieg-Houarnruz hag Aentieg, e Bro-Roazhon hag en Il-ha-Gwilen. Adkoadet e oa betek re gant gwez rousinek, betek digreskiñ liesseurted buhez ar c'hoad. Renablet eo en TNLELP abaoe 1974.

Emañ run ''La Bretèche'', beg uhelañ Liger-Atlantel, e harz kornôg ar c'hoad.

## Istor

### Henamzer
Koadoù Arez, ar Perzh, Gwerc'h ha Felger a yae d'ober gwechall ur goadeg hepken etre ar Riedoned hag ar Genomaned, ur seurt marzioù kentañ etre Breizh, Maen hag Anjev.

### Eil brezel Bed
An arme alaman he deus sanailhet munisionoù e Koad Arez e-pad an Eil Brezel Bed. Liammet e oa ouzh un hent-houarn bet dilezet dibaoe. Kaset eo bet an evezh war savidigezh an hent-tizh etre Roazhon hag Anje ha brasaet e voe an hent a dreuz ar c'hoad.

## Daveoù ha notennoù
Bered Landreger

En  e voe krouet **bered Landreger** el lec'h end-eeun m'edo gwechall ar chapel Sant-Fiakr, e kreiz kêr, a-dreñv an iliz-veur. E 1850 e voe kleuzet ar bezioù koshañ. Jean-Michel Huon en deus kontet deomp diwar-benn ar c’halvar a zo e kreiz ar vered ; seul dostoc'h d'ar pourpez e vezed douaret, seul welloc'h e oa, setu perak eo douaret an dud pouezusañ tost d'ar c’halvar ; ar bezioù zo lec'hiet e-keñver ar renkoù sokial, ar re vravañ o vezañ re ar vourc’hizien alies peogwir o deus arc’hant evit ober war o zro. Ker e koust bezañ douaret er vered-mañ peogwir eo brudet hag dreist-holl lec'hiet mat, e kreiz-kêr.

Ouzhpenn da se, ur gwir levr istor eo bered Landreger : e-dro 900 bez zo en holl, ar re goshañ zo eno da beurbadout. En o zouesk ez eus tudoù brudet pe a bouez evel ar politiker Gustave de Kerguezec (1868-1955), a voe maer Landreger adalek 1919 betek 1953 ha kadoriad an departamant (1920-1931) ha senedour an departamant (1921-1939) ; merket en deus diorroadur sevenadurel kêr Landreger. Kalz mezeien zo ivez, evel ar familh Dieuleveult hag Yves Villeneuve a oa un ofiser yec’hed a lakaas 12 000 bugel er bed ; perzh a gemeras er stourm a-enep ar vrec'h ivez.

E bered Landreger emañ marvgav familh Anatol ar Braz, en enor d'ar gwallzarvoud a c'hoarvezas d'an 28 a viz Eost 1901 e Bae an Infern a-vaez da Blougouskant : ur vag ac'h eas d'ar strad, 13 moraer diwar 17 a varvas, 11 anezho a oa eus kerent da Anatol ar Braz (e dad, e lezvamm, peder merc'h e lezvamm, e vab-kaer, e vab, he c'hoar hag e gwreg).

Dibar eo ar vered-se peogwir ez eus ur c'harter alaman enni. E-pad ar Brezel-bed kentañ e veze kaset ar soudarded alaman gloazet da ospital Landreger, ma varvas lod enzho. Evel-just, ar C'hallaoued ne felle ket dezho e vefe douaret korfoù an Alamaned war douar o bro, neuze e voent douaret gant Alamaned yaouank e-kerzh dalc’hidigezh anEil Brezel-bed. Tri bez alaman ha pevar-ugent zo en holl ; kroazioù koad a oa warno er penn-kentañ, a zo bet tennet ha lakaet reoù maen en o lec'h, warno anvioù ar soudarded.

Ur soudard aljerian zo douaret er vered, ur c'hresk-loar muzulmat zo ouzh e vez.

## Liammoù diavaez
* ''Visiter Tréguier''
Kambr enep-heklev

Ur **gambr enep-heklev**, ur **gambr anekoek** pe c'hoazh ur **gambr vouzar**, zo ur sal arnodiñ ma vez lonket ar gwagennoù son pe dredanwarellek gant he mogerioù.

## Daveoù ha notennoù
Montereale

**Montereale** zo anv meur a gumun italian.

*Montereale (Abruzzo)
*Montereale (Liguria)
*Montereale (Lombardia)
*Montereale Valcellina

*Monte Reale

## Pennadoù kar
* Monreal 
* Monreale, e Sikilia
* Montréal, e Kebek,
* Mont-Royal, 
* Realmonte, e Sikilia.
Campofelice

**Campofelice** zo un anv-lec'h italianek hag a gaver e Meurgêr Palermo, e Sikilia.
* Campofelice di Fitalia
* Campofelice di Roccella

## Pennad kar
* Campo
Isola delle Femmine

**Isola delle Femmine** ("Enez ar Merc'hed") zo ur gumun e Meurgêr Palermo, en arvor Sikilia, dirak un enezenn didud heñvelanvet, anavezet ivez evel Isola de Fuori ("Enez A-vaez"). 

Hervez ur vojenn e teufe an anv eus un tour savet war an enez hag a vije bet un toull-bac'h evit ar merc'hed  war-dro ar bloavezhioù 1500.
Castellina

**Castellina**  zo anv meur a gumun italian. 

* Castellina in Chianti
* Castellina Marittima

## Ranngumunioù
Meur a frazione ivez zo anvet Castellina
*Castellina – e Soragna, en proviñs Parma
*Castellina – e Brisighella, en proviñs Ravenna
*Castellina – e Macerata Feltria, en proviñs Pesaro e Urbino
*Castellina – e Serravalle Pistoiese, en proviñs Pistoia
*Castellina – e Capraia e Limite, e Meurgêr Firenze
*Castellina Scalo – e Monteriggioni, en proviñs  Siena.

## Pennad kar
*Castellino

## Tud
* Massimo Castellina (1970 – 2014) kaner en Orchestra Castellina.
Isola de Fuori

**Isola de Fuori** ("Enez A-vaez")  zo un enezenn  e Meurgêr Palermo, en arvor Sikilia, anavezet ivez evel **Isola delle Femmine** ("Enez ar Merc'hed"), anv ar gumun ma'z eo stag outi.

Hervez ur vojenn e vije bet un tour enni, war-dro ar bloavezhioù 1500, hag a oa  un toull-bac'h evit ar merc'hed.

Kavez ez eus bet dismantroù seizh kirin da lakaat garum, un hili hag a veze klask warnañ en Henamzer. Tammoù amforennoù kartadat ha roman zo bet kavet ivez er mor.
Émilie Quinquis

**Émilie Quinquis** zo un ganerez-sonaozerez sonerezh elektronek breizhat ganet e Brest. Goude bezañ savet daou albom dindan an anv-arzourez "Tiny Feet" adalek 2011, kemeret he deus hec'h anv-familh Quinquis evel anv-arzourez evit he zrede albom Seim e 2022. En Enez Eusa emañ o chom gant he gwaz, ar pianoour ha sonaozour Yann Tiersen. Aet e oa ar priz "Brezhoneger ar bloaz" ganto e 2017.

Gant he gwaz he deus prenet toull-noz an "Eskal" en enez Eusa evit ober ur studio hag ur sal sonerezh. E 2022 he doa savet un albom nevez gant al label Mute eus Londrez, gant ar produer hollvrudet Gareth Jones. "Adkrog" eo anv un ton anezhañ, hag un adkrog eo evit gwir, ul lusk hag un tu nevez eviti, un doare da adkregiñ gant he resped arzourez ha gant he buhez ivez. Ennañ e kaver sonerezh post rock, electronica, ambient hag indie rock, hag an holl donioù zo e brezhoneg gant un nebeud re e kembraeg ha faeroeg.

## Albomoù
* albom embroduet
* "As an end to death", produet gant "Les Disques Nornal"
* "Seim", produet gant Mute Records e 2022
Pomarance

** Pomarance ** zo ur gumun hag ur gêr en Italia, e  proviñs Pisa,  e Toskana.

## Tud vrudet
* Niccolò Pomarancio, livour, er XVIvet kantved.
Skipailh mell-droad merc'hed Norvegia

**Skipailh mell-droad merc'hed Norvegia** zo ur skipailh a c'hoari en anv Norvegia e kevezadegoù etrebroadel mell-droad merc'hed. Lâret a reer ez eo unan eus gwellañ skipailhoù ar bed.
Devezh etrebroadel gwirioù ar merc'hed

**Devezh etrebroadel gwirioù ar merc'hed**, anvet ivez **devezh etrebroadel ar maouezed** gant an ABU, a vez graet eus an devezh etrebroadel lidet bep bloaz d'an 8 a viz Meurzh hag a laka war wel ar stourm evit gwirioù ar merc'hed hag evit lakaat termen d'an dizingalderioù jener.

## Daveoù ha notennoù
Basina

**Basina** (~438 – ~477) a oa ur briñsez eus Thüringen e kreiz ar  hag a zimezas da Childerig Iañ, roue ar Franked. Mamm Hlodwig Iañ e oa.

## Levrlennadur
* Singer, Rachel : ''Gregory’s forgotten rebel: the portrayal of Basina by Gregory of Tours and its implications''
* Grégoire de Tours : ''Historiarum'' — ''Liber secundus'' — 12 : ''De Childerico rege et Egidio''
Piana degli Albanesi

**Piana degli Albanesi** ("Uhelgompezenn Albaniz" ; *Hora e Arbëreshëvet* en albaneg) zo ur gumun italian  e Meurgêr Palermo e Sikilia, 740 metr a-us live ar mor.

Evel m'en diskouez an anv *Albanesi* ez eo poblet gant diskennidi da dud divroet eus Albania er , ha bremañ c'hoazh ez eo kêr-benn *Arbëreshë* Sikilia (minorelezh albanegerien Italia).

*Piana dei Greci*, "Uhelgompezenn ar C'hresianed", e oa an anv betek 1941.
Pannonia Secunda

**Pannonia Secunda** a oa ur broviñs  en impalaeriezh roman, etre Pannonia Savia er gwalarn, Moesia Superior er gevred ha Dalmatia er c'hreisteiz.

Savet e voe er bloaz 296, dindan ren an impalaer Diocletianus. *Sirmium* (Sremska Mitrovica bremañ) e oa kêr-benn ar broviñs. En em astenn a rae Pannonia Secunda el lec'h ma kaver bremañ tammoù eus Serbia ha Kroatia.
Marcellinus

**Marcellinus** zo un anv latin ha hini meur a zen.

*Marcellinus, jeneral dindan an impalaer Aurelianus ha marteze konsul roman en 275.
*Marcellinus, pab adal  296 betek 304.
* Marcellinus, magister officiorum marvet en 351.
* Marcellinus  Kartada (marvet en 413)
*Marcellinus, jeneral en Impalaeriezh roman ar C'hornôg, marvet en 468.
*Marcellinus Comes, kronikour er 
*Marcellinus, a skrivas  *Buhez [[Thucydides]]*.
Terra d'Otranto

An **Terra d'Otranto** zo ur vro istorel e kreisteiz Italia, da gentañ e  Rouantelezh  Sikilia, goude e Rouantelezh Naplez hag e Rouantelezh  an Div Sikilia. Da get ez eas e 1927.

## Dug Otranto
En amzer an Impalaeriezh c'hall kentañ edo Rouantelezh Naplez en impalaeriezh, ha krouet e voe an titl a Zug Otranto evit Joseph Fouché.
Fonte

**Fonte** (*[[Eienenn|mammenn]]*, *[[feunteun]]* e brezhoneg) zo un anv-lec'h e meur a yezh latin : (galizeg, italianeg, portugaleg, spagnoleg) hag all.

#### 

#### 
*Altofonte
*Fontechiari
*Fontegreca
*Fonteno
*Fonte Nuova
*Fontevivo

#### 
*Fonte (Gaula), e parrez Gaula, e kumun Santa Cruz (Madeira), en enez Madeira.

## Pennadoù kar
*Font e katalaneg hag okitaneg.
*Fontaine e galleg.
*Fuente e spagnoleg.
Koad Felger

**Koad Felger**, anvet ivez ar **C'hoad Rous**, a zo ur goadeg-domani hag en em astenn war 1687 hektar e kumunioù Kernoanig ha Landean e biz da Felger en Il-ha-Gwilen ha Bro-Roazhon. Meret eo gant Ofis broadel ar c'hoadeier ha digor d'an holl.

## Istor
Koadoù Felger, ar Perzh, Gwerc'h hag Arez a yae d'ober gwechall ur goadeg hepken etre ar Riedoned hag ar Genomaned, ur seurt marzioù kentañ etre Breizh, Maen hag Anjev.

Kalz a c'hlaouerien ha saboterien a laboure ennañ e-pad kantvedoù betek penn-kentañ an XX kantved.


Sabotiers Forêt de Fougères.jpg|Botaouerien-goad e Koad Felger war-dro ar bloavezh 1900 (kartenn-bost E. Mary Rousselière)


## Liesseurted ar vuhez
Rummet eo ar goadeg evel TNLELP abaoe 1974. Renablet ez eus bet :
* 38 spesad plant, en o zouez 2 spesad gwarezet: al *[[Lycopodium clavatum]]* hag an *[[Osmunda regalis]]* ha 6 spesad war listenn ruz an UEMN e Torosad Arvorig,
* 46 spesad laboused, en o zouez ar speg krenn, ar speg du, an eostig bailh, ar speg louet, ar c'hraperig-koad hag ar puig sut,
* ha bronneged evel ar gwiñver rous, ar yourc'h, an hoc'h-gouez hag all. Kavioù-gwin kozh a servij da lec'h goañviñ evit spesadoù logod-dall 'zo evel ar c'housperell Natterer, ar c'housperell varvek, ar c'housperell Daubenton, ar c'housperell skouarnek vras hag ar frigribell vras ha vihan.

Bout 'zo ur faoueg digemmesk, ar pezh ne gaver nemet e tri c'hoad e Breizh.

## Glad
Div lec'hienn veurvaenel a gaver er c'hoad :
* Steudad veurvaenel an neolitik *le Cordon des Druides*, 
* Taol-vaen *la pierre courcoulée*, 

Emañ selieroù Landean () e Norzh ar c'hoad ivez.

## Daveoù ha notennoù
Torretta

**Torretta** zo un anv-lec'h italianek.

#### 
Div gumun zo:
* Torretta, pe Torreta d'en Castèu en arondisamant Nisa
* Torretta Levenzo, pe Torreta de Levens, en arondisamant Nisa.

#### 
* Torretta, kumun e Meurgêr Palermo
* Torretta frazione en Arese e Meurgêr Milano
* Torretta, frazione e L'Aquila
* Torretta, frazione e Legnago e  proviñs Verona
* Torretta, frazione e Crucoli e  proviñs Crotone.

## Pennadoù kar
*Torre
*Torres
*Torri
Fornovo di Taro

** Fornovo di Taro** zo ur gumun eus  Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.

## Istor
* Emgann Fornovo, e 1495, ma voe trec'h ar roue gall Charlez VIII war un armead italian.
Fornovo

**Fornovo** zo un anv italianek, ha hini meur a gumun en Italia.

* Fornovo di Taro, e proviñs Parma
* Fornovo San Giovanni, e proviñs Bergamo

## Pennadoù kar
* Forni
Molesworth (Cambridgeshire)

**Molesworth** a zo ur gêriadenn e Cambridgeshire e Bro-Saoz.
## 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Ar 427 Squadron, 303 Bomb Group, 8 Air Force, eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) a oa diazezet e Molesworth.
Skav-bihan

Ar **skav-bihan**, pe **boulskav**,  *Sambucus ebulus* e anv skiantel (L., 1753), zo ur seurt skav hag a ro frouezh du.
Lais de Marie de France

Al ***Lais de Marie de France*** zo un torkad 12 lae, da lavaret eo barzhonegoù eizhsilabennek krennc'hallek gant ar varzhez Marie de France (*[[floruit|fl.]]*1160-1210).  N'ouzer ket piv e oa Marie de France ervat, nemet e oa bet ganet e Normandie hag e skrivas e Bro-Saoz  he *Lais* awenet gant lais bretons,  danvez Breizh.

## Al leoù
* Ur ***Prolog*** (rakskrid) 56 eizhsilabenneg ennañ zo a-raok al lae kentañ.
# ***Guigemar*** — Gwiomarc'h zo ur marc'heg breizhat kadarn ha fur a zo dic'houest da garout ; goude gloazet ur c'harv en hemolc'h ez eo gloazet d'e dro, ha mallozhet gant ar c'hav : ne c'hello pareañ nemet pa garo ur vaoue hag he c'haro kement all.
# ***Equitan*** — Equitan (marteze *Aquitan*, roue ar Gorred e *Trstan hag Izold*), a zo ur roue avoultr gant pried e senesal.
# ***Bisclavret*** — Bisclavet zo ur baron hag a dro da vleiz garv hag en deus e zial digant e wreg difeal.
# ***Lanval*** — Ur marc'heg e lez ar roue Arzhur eo Lanval ; peowir e nac'h daremprediñ ar rouanez e tamall-hi heñvelrevelezh dezhañ.
# ***Les Deus Amanz*** — Pleustrer ur briñsez a rank he dougen betek barr ur run uhel e Normandi evit he gounez ; erru e laez e varv diwar ar skuizher, hag ar briñsez diwar c'hlac'har.
# ***Yonec*** — Ur mab bet ganet diwar avoultriezh a zial e vamm a zo dimezet gant ur c'hozhiad gwarizius.
# ***Laüstic*** — Ur vaouez dimezet a vag karantez ouzh he amezeg ; bemnoz ec'h da d'e welet dre doull ar prenestr. Pa c'houlenn he gwez perak e sav bemnoz e lavar-hi ez eo evir selaou kan an *[[Eostig kuzh|eostig]]*. Ar pried a lazh al labous, setu n'he deus mui abeg ebet da sevel.
# ***Milun*** — Ur marc'heg e Kembre eo Milun ; ur bugel en deus a-vaez an dimez. E garantez zo rediet da zimeziñ gant ur gwaz all ; pa varv hennezh e timezont.
# ***Chaitivel*** — E Naoned ne c'hall ket ur marc'heg dimeziñ gant e garantez peogwir ez eo dic'halloud goude ur stourmadeg ma varv tri fleustrer all ; kement ha "klañvidik" e teu *chaitivel* (kar da *chétif*).
# ***Chievrefueil*** — Unan eus troioù-kaer Tristan e mojenn Arzhur, pa zistro da rouantelezh Marc'h, roue Kernev-Veur, goude bezañ bet harluet da Gembre gantañ.
# ***Eliduc*** — Mojenn Tristan hag Izold lakaet war an tu-gin.

## Troidigezhioù
*Un embannadur brezhonek zo bet graet, hag anvet Laeoù Marie de France
*Troet eo bet al laeoù e galleg a-vremañ gant Françoise Morvan.

## Notennoù
Tarv arem

An **tarv arem**, pe **tarv  Falaris** zo ur benveg jahinañ ijinet e Sikilia gant an tirant Falaris, un den kriz anezhañ. En tarv arem e lakae e enebourien da rostañ.
Nevez (disheñvelout)

**Nevez** eo kontrol kozh e brezhoneg. Kavout a reer ar ger-se en anvioù-tud hag en anvioù-lec'h.

## Tud
* Matthew Le Nevez, aktour aostralian.

## Lec'h
*Gwelout ar pennad [[Nevez (lec'hanvadurezh)]].*

## Sevenadur
* Amzer Nevez, ur greizenn sevenadurel e Plañvour
* Arz Nevez, ur strollad sonerien
* Breizh Nevez ha Nevez Amzer zo anvioù listri,
* Brud Nevez, ur gelaouenn
* *[[Douar Nevez (Dan ar Braz)|Douar Nevez]]*, albom kentañ Dan ar Braz
* an Testamant Nevez, ul levr katolik

## Pennadoù kar
* Breizh-Nevez (disheñvelout)
* Neuf
* New
* Novo
* Nuevo
Villanterio

**Villanterio** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rannvro Lombardia.

## Istor
Dont a ra an anv eus hini perc'henn ur *villa*, anvet Lanterio.
Krog (disheñvelout)

**Krog** zo un anv hollek evit seurtoù benvegoù lies o mentoù hag o danvezioù.

## Skouerioù
*Pezh danvez solut ha kromm gant ur penn lemm, a c’hell bezañ staget e penn ur gordenn pe fun ar c'havr.
*Benveg gant un troad (koad, plastik...) ha bizied metal a-serzh evit labourat an douar. Sellit ouzh Krog (benveg).
Mar bez implijet evit pesketa pe kregina pe dastum ar bezhin e reer gant *krog-aod*.
*Krog-dilhad : traezenn dezhi stumm ur c’hrog a-istribilh evit stagañ pezhioù dilhad outi.
*Krog-krik : benveg evit distekiñ ar c’harbedoù pe dolzennoù pounner diouzh an douar
*Krog-mor : benveg staget e penn ur fun staget ouzh ur vag da eoriañ anezhi er strad draezhek 
*Krog-pouez : benveg ijinet a-gozh evit anavezout pouez an traou, mentel roman a vez graet eus anezhañ ivez. Anv all : krog-pouezer

## Dre astenn
Anv-kadarn liammet ouzh ar verb *kregiñ* a zo heñvel e ster ouzh deraou, deraouiñ : *Krog e oa an noz da serriñ*, *Krog e oa Yann da gavout hir e amzer*.
*Afer pe gudenn da ziskoulmañ.
*Krog etre an dud : prantad diaes pa vez emgann pe komzoù diaes etrezo.
*Pennad emgann : kentañ krog.
*Tapout krog en dra bennak (un den bennak) : mont d'ober traou gant dra bennak (un den bennak).
*Krog-diskrog : un dra ha n’eo ket staget mat ha distabil e demz-spered pe un den ha n’eo ket aes d’e vestroniañ.
*Krog-gouren : emgann gouren a-bezh pe daol kliket er gouren roet pa vez graet ur falc’hadeg pe distoket gar an enebour diouzh an douar.
*Krog-ha-krog (krog-ouzh-krog) : doare emgann gant enebourien en em dagañ a bep eil.

## Deveret diwar ''krog''
*Krogad : pennad emgann (sport, brezel).
*Krogek : traoù a zo e furm d’ur c’hrog pe, dre astenn, a zo dies d’ober.
*Krogell  : benveg gant meur a grog staget outañ evit tapañ meur a loen.
Montecalvo

**Montecalvo** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun.

## Kumunioù
* Montecalvo in Foglia
* Montecalvo Irpino
* Montecalvo Versiggia

## Pennadoù kar
* Monte
Bastida Pancarana

**Bastida Pancarana** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rannvro Lombardia, en tolead anvet Lomellina ar reter. 953 a dud zo enni o chom.
Heoded

**Heoded** zo un anv-bihan brezhonek. 

Meneget eo evel *Heôded* el levr La langue bretonne en 40 leçons e 1940, pajenn 168.

***Heodez** eo ar stumm hervez Gwennole ar Menn en e levr *Grand choix de prénoms bretons*, ma lenner ez eo c'hoar sant Tangi e buhez ar sant hervez an Iliz katolik roman ; n'emañ na Tangi na Heodez meneget e Buhez ar Sent avat.
:*Aude* eo stumm gallek a-vremañ *Heodez*, da ober dave d'ar santez "Haude de Trémazan".
:D'an 28 a viz Du e vez lidet gouel santez Heodez, a oa ur werc'hez a vevas er , hervez G. ar Menn bepred.

## Notennoù
Belgioioso (Lombardia)

**Belgioioso** zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rannvro Lombardia, etre ar stêrioù Olona ha Po.  E 2017 e oa 6 233 a dud eno o chom. 

## Istor
E kastell Belgioioso e oa bet bac'het ar roue gall Frañsez I goude Emgann Pavia e 1525, a-raok bezañ kaset da Spagn.
San Zenone

**San Zenone** zo un anv-lec'h italianek ha hini meur a gumun. 

* San Zenone degli Ezzelini
* San Zenone al Lambro
* San Zenone al Po

## Pennad kar
*San Zeno
House (sonerezh)

An **house** zo ur seurt sonerezh elektronek lusket e deroù ar bloavezhioù 1980 e Chicago. Liammet eo he istor ouzh hini an  disc jockey-ed, ha dont a ra he anv eus ar "Warehouse", ur c'hlub eus Chicago lec'h ma sone an DJ Frankie Knuckles. Aozet e vez an house gant ul lusk izek hag ul linenn boudenn tost ouzh ar funk, hag ouzhpennet e vez alies mouezhioù, "samplet" pe get.

Produerien gentañ an house a voe Chip E. (**', **'), Adonis gant **', [[Steve Hurley|Steve  Hurley]] (**', **'), [[Marshall Jefferson]] hag e **' brudet, Keith Farley (**' (1986)), [[Lil' Louis]] hag e "gorzenn" etrebroadel **' ha Larry Heard hag a aozo dindan e anv-arzour Mr. Fingers an ton deep house milvrudet *[[Can You Feel It]]* a gaver e-barzh unan eus e zoareoù ur brezegenn gant Martin Luther King. Savet e 1983 gant Jesse Saunders hag embannet dindan al label Mitchbal, an tonioù **' ha **' a vez gwelet evel an div grouadenn house kentañ. Ma teu an holl arzourien-se eus Chicago e teuas buan an house da liesseurtaat ha kerkent ha 1988 e teuas war-wel an hip-house da skouer, gant Fast Eddie hag e ditl *Yoyo Get Funky* hag a vesk house gant elektro ha hip-hop.

E kêr New York e kreskas fonnus ul leurenn oberiant kenañ, troet war ar garage, un house "mouezhel" hêr d'an disco, awenet gant ar c'hlub lec'h ma sone an DJ Larry Levan, ar Paradise Garage. Er memes tro e voe diorret an tekno gant kêr Detroit. *Disco on the budget* (disko war ziskar) a veze graet eus an house gant Mel Cheren, mojenn an nozioù new-yorkat. Evit gwir e oa dister an doareoù produiñ, "artizanel" zoken. Eus an amzer-se en deus savet sevenadur ar "C'hlubbing". Dont a reas ar bladenn vinil da vezañ arouez an house eta. Skignet e vez ar sonerezh-se c'hoazh hiziv hon deiz el lec'hioù arbennikaet ha toulloù-noz zo.

Kalz isrannoù eus an house a zo, en o zouez an acid house, an deep house hag an ambient house.
Maen naturel

Ar **maen naturel**, ha graet e veze *maen-mañson* anezhañ gwezhall, a zo un danvez adeiladiñ fardet diwar diboullañ tammoù karregad (roc'h), prientet ha kaset war al lec'h ma saver savadurioù eno.

## Istor

## Seurtoù karregad implijet

### [[Greunvaen]]

### [[Kleiz (karregad)|Kleiz]]

### [[Krag]]

### [[Maen-raz]]

### Maen Tivoli

### [[Marbr]]

### [[Skilt]]

### [[Sklent]]

### [[Tufev]]
Val

**Val** zo un anv-lec'h gallek hag italianek.

## Lec'hioù
;
**Val-d'Izé*, a zo bet brezhonekaet e Nant-Izeg
;

;

###### 
*Val do Dubra, e proviñs A Coruña
*Castrelo do Val, e proviñs Ourense

###### 
; kumunioù:

## Tud
*Val Piriou (1963-1995), arzourez vreizhat

## Loened
*Goundi Val, bronneg 

## Pennadoù kar
*Vall
*Valle
La Petite Tonkinoise

***La Petite Tonkinoise*** zo ur ganaouenn c'hallek savet gant Henri Christiné evit ar c'homzoù ha Vincent Scotto evit an ton. Kanet eo bet gant Polin, Joséphine Baker ha tud all, ha berzh a reas kenañ.

*La Petite Tonkinoise* a oa ivez ur c'hoariganig, gant Albert Willemetz ha André Mouëzy-Éon e 1961, ennañ kanaouennoù gant Vincent Scotto.

E 1986 e voe savet ur romant heñvelanvet gant Suzanne Prou, hep meneg ebet eus ar ganaouenn. 

## Arouez
Unan eus kanaouennoù arouezius marevezh an trevadenniñ gall eo.
Le Régiment de Sambre-et-Meuse

***Le Régiment de Sambre-et-Meuse*** zo ur ganaouenn c'hallek savet gant ar sonaozour Robert Planquette (1848-1903) e 1870 war gomzoù gant « Paul Cézano », a zo anv-pluenn ur barzh n'eur ket sur diwar e benn. Gant ar pennsoner Joseph François Rauski (1837-1910) e voe kempennet evel ton-bale milourel.
Hesperusbahnen

***Hesperusbahnen*** ("Hent Hesperus") zo ur valsenn savet gant ar sonaozour aostrian Josef Strauss (1827-1870) e 1870.

## An Digoradur

 \relative c' {
  \new PianoStaff  f8 d4\! 8) (bes'4\pp )f8( bes4) f8( bes4.~) bes4 r8 bes,4\ bes8 g4\! 8) (ees4\p\) ees4\! r8 c,4( c8\ g8 e4\! 8) (4\4) c8(\!(4.~)_\markup { \italic poco cresc. } (4~ r8
   }
   \new Dynamics {
    s\f
   }
   \new Staff { \key c \minor \time 12/8 \clef bass
    1. bes\sustainOn 1. bes\sustainOn  bes\sustainOn }
    >>
   }
  >>
 }
Stradella

**Stradella** zo un anv-lec'h italianek e hanternoz Italia.

*Stradella (Lombardia), kumun italian e proviñs Pavia

### Ranngumunioù
*Stradella, frazione e Gambolò e proviñs Pavia.
*Stradella, frazione e Collecchio e proviñs Parma.
*Stradella, frazione e Bigarello e proviñs Mantova.

## Tud
Kevreizhenn

Er matematik, ar **gevreizhenn** a ya da bourvez un disoc’h, niverel d’an aliesañ, evit pep teskad, hemañ an domani anezhi. War wel e teu an disoc’h-se goude ma vez graet riñverezhioù niveroniel pe dre sevel rolloù talvoudegezhioù pa vez keweriet muzulioù fizikel pe dre hentennoù all, evel diskoulmadur an ataladoù hag an tremen war ar bevennoù. Galloud a ra ar jedadur (rik pe arnesadek) tont eus distegn un treugennad urzhiataerel (anvet roudennad ivez).
E matematik ar skolioù e vez strishaet deskadurezh ar c’hevreizhennoù d’ar re werc’hel aparchant d’an argemmennoù gwerc’hel. Bez eus kalz a gevreizhennoù lakaet da vezañ anvet ar re voas (krevreizhenn geouenn, an daouvonad, an argemmvarc’henn hag all) hag e vez posubl o c’henaozañ dre jedadurioù niveroniezh, kediadurioù ha saveladurioù tamm ha tamm.
Perzhioù a zo aparchant d’ar c’hevreizhennoù (argemmusted, reoliegezh, sammegadusted…).
Hervez damkaniezh an teskadoù, ar gevreizhenn (pe an arloadur) a zo un daveadur evit liammañ daou deskad ken en deus pep elfenn an hini kentañ ur c’heñver gant un elfenn eus an eil. 
Hervez damkaniezh ar rizhoù (urzhiataerezh), ar gevreizhenn a zo deskrivadur an hentenn a zegas an disoc’h diwar an arventennoù, da lavared eo m’eo-hi an treol evit he jediñ.
Candia

**Candia** zo anv italianek meur a lec'h.

## Istor
**Candia*, anv kozh Kreta en italianeg en amzer ma oa stag ouzh Republik Venezia
**Candia*, anv istorel italianek Heraklion, kêr-benn Kreta
* Dugelezh Candia pe Rouantelezh Candia etre 1212 ha  1669, trevadenn Republik Venezia en enez Kreta

#### 
* Candia Canavese, e Proviñs Torino
* Candia Lomellina, e Proviñs Pavia e Lombardia
* Candia di Ancona, *[[frazione]]* en Ancona

#### 
* Candia, kumun e New Hampshire
Heraklion

**Heraklion** eo kêr-benn Kreta ha brasañ kumun an enez. 159.046 a dud a oa enni o chom e niveradeg 2011, goude staget outi Néa Alikarnassós, Temenos ha  Paliani.

## Istor
Candia e oa an anv pa oa an enez e dalc'h Republik Venezia