Anne Beaumanoir

**Anne Beaumanoir** a oa ur vezegez vreizhat bet ganet d'an 30 a viz Here 1923 en Itron-Varia ar Gwildoù (Aodoù-an-Arvor) ha marvet d'ar 4 a viz Meurzh 2022 e Kemper (Penn-ar-Bed). Neurologourez, neurofiziologourez ha neuropsikiatrourez e oa diouzh he micher. Emañ e-mesk ar skiantourien gentañ o deus implijet an elektroangioenkefalografiñ evit tretañ an epilepsiezh. Stourmerez e oa ivez, goude ma oa bet gounezet ez-yaouank d'ar mennozhioù komunour. Anvet eo bet Reizh e-touez ar broadoù gant ensavadur Yad Vashem, abalamour da vezañ saveteet Yuzevien gant he zud e-pad an Eil Brezel-bed. Toullbac'het hag harluet e voe e-pad brezel Aljeria abalamour ma save a-du gant an FLN.

## Buhez

### Bugaleaj
En Itron-Varia-ar-Gwildoù eo bet ganet Raymonde Marcelle Beaumanoir, a veze anvet Anne pe Annette gant he zud kar hag he mignoned. A-raok eured he zud e oa bet ganet : ur vezh ruz e oa d'ar mare-se, ken na voe ket enrollet he ganedigezh gant an ti-kêr e-pad ur pennad. D'ar skol lik ez eas Anne, ha goude-se d'ar skolaj publik e Dinan, da gentañ evel diabarzhadez.

Disheritet e voe he zad Jean Beaumanoir, abalamour ma oa bet piket e galon gant Marthe Brunet. Plac'h-saout e oa-hi, ganet en un tiegezh mevelien, desavet gant un intañvez, pa oa-eñ eus ur familh uheloc'h eus ar vro. Pa oa yaouank Jean Beaumanoir e oa bet kourser war velo, ha war-lerc'h en doa bet ur stal marc'hoù-houarn ha mekanikoù labour-douar war e anv. Asambles gant e wreg en deus dalc'het un ostaleri e Dinan goude-se.

Troet e oa Jean ha Marthe Beaumanoir gant ar mennozhioù komunour, hep emezelañ er PCF gwech ebet. War a lavare Anne ne blije ket ar « *spered strollad* » d'he zad, dezhañ e oa re suj ha re strizh. Er bloavezhioù 1930 e oant savet a-du gant Talbenn ar Bobl. Soutenet o doa ar Brigadennoù Etrebroadel e-pad brezel diabarzh Spagn ha roet sikour d'an harluidi republikan.

Tud « *dispar-dreist* » e oa he zud hervez Anne Beaumanoir, a lavare he doa desket an tolerañs diganto, hag hi da reiñ ar skouer-mañ : « *du-mañ en em gave ar skolaerez lik ouzh taol asambles gant ar beleg* ».

#### Eil Brezel-bed
Anne Beaumanoir a felle dezhi mont da vedisinez. E deroù ar brezel e oa war he studioù c'hoazh, e Roazhon da gentañ hag e Pariz da c'houde, adalek 1942. E Roazhon e oa krog da labourat evit ar Rezistañs, dre gas lizheroù ha kemennadennoù sekred war he marc'h-houarn. E Pariz ez eas e-barzh ar Yaouankizoù Komunour, hag hi da vevañ dre guzh diwar neuze, hep ti nag aoz, dindan ul lesanv ha gant paperoù falset.

Daoust ma ne ouie ket he zud e pelec'h e oa o merc'h o lojañ e choment e darempred ganti dre hanterouriezh ur c'houblad mignoned dezho, hag a oa int ivez o chom e Pariz. Kas a rae Jean ha Marthe Beaumanoir pakadoù du-hont ha dont a rae o merc'h da gerc'hat o c'hasadenn bep an amzer. Un deiz, e miz Genver 1944, e klevas ar c'houblad-se e oa ur skrapadeg war-nes erruout en  arondisamant, hag int da c'houlenn digant Anne mont da gelaouiñ ur vaouez hag a oa en arvar, abalamour ma kuzhe div familh yuzev en ur ranndi dezhi e karter Tolbiac – ar re Lisopravski (un intañv gant e zaou vugel) hag ur vamm gant he c'hrouadur. Difennet-groñs e oa gant ar PCF ober traoù dre e benn e-unan, hep aotre ar strollad, ha koulskoude e tisentas Anne Beaumanoir outañ : mont a reas da di ar vaouez da gemenn d'an holl e oant war var da vezañ harzet. Diskredik e oa Ruben Lisopravski, n'en em sante ket e dañjer ; hogen a-benn ar fin e lezas Daniel, 16 vloaz, ha Simone, 14 vloaz, da vont gant Anne. Antronoz e voe saveteet ar vamm gant he c'hrouadur ; e-unan e chomas Ruben Lisopravski er guzhiadell lec'h ma voe skrapet un nebeud amzer goude. E zaou vugel a voe kaset gant Anne Beaumanoir d'ur skoach eus ar Rezistañs, en Asnières, hag hi kuit eus Pariz. Prestik goude e voe kavet ha furchet ar guzhiadell-se gant ar Gestapo avat, goude ma oa bet flatret gant unan bennak moarvat. Harzet e voe daou rezistant, met an trede hini a zeuas a-benn da dec'hout kuit gant ar vugale, dre an toennoù : « Roland » e oa, Rainer Juresthal e anv gwir, ur Yuzev alaman hag ur rezistant komunour a oa karedig Anne Beaumanoir da neuze. Pa zistroas-hi da Bariz e kavas furoc'h kas ar vugale ganti da Vreizh, ha goulenn digant he zud reiñ bod dezho en o zi. E-pad pemzektez e voent kuzhet e daou lec'h disheñvel e Dinan gant he mamm, kent degemer anezho da vat en ostaleri ar re Beaumanoir, e-pad tost ur bloaz, betek an Dieubidigezh. War ar pemdez e veze lakaet Simone da labourat en ostaleri ha Daniel gant jardinerien hag a oa kamaladed d'ar familh. Goude ma oa bet kavet anv Anne war paperoù en ur skoach e Pariz e voe goulennataet Jean Beaumanoir gant ar polis, hep gallout prouiñ gwech ebet e oa perzh er Rezistañs. Rak rezistant e oa Jean Beaumanoir evit gwir. Anne a gonte penaos he doa en komprenet ur wech ma oa bet o kas ur pakad e Kreiz Breizh, nepell diouzh Mur, evit ar Rezistañs : anavezet he doa marc'h-houarn he zad dirak ur c'hrañj, ha gwelet anezhañ enni.

Ur wech lezet ar vugale war he lerc'h e Breizh e teuas en-dro Anne da Bariz, hag hi da adstagañ gant ar stourm gant ar Rezistañs. Abalamour m'he doa disentet e voe kaset da Lyon e-pad un nebeud mizioù, ha da v-Marselha da c'houde evit prientiñ dieubidigezh kêr. E miz Eost 1944 e c'hoarvezas e Provañs. Ur pennad amzer e chomas Anne Beaumanoir da labourat evit ar c'homite puraat er prefeti e Marselha, a-raok mont war he studioù medisinerezh en-dro e Breizh. En diskar-amzer e klevas keloù marv he dous : skrapet e oa bet « Roland » gant ar Gestapo e Clermont-Ferrand e miz Mezheven 1944, ha ma oa deuet a-benn da achap e voe tapet ha lazhet gant peizanted tost d'ar milis e Servières (Puy-de-Dôme).

Peogwir o doa saveteet Daniel ha Simone Lisopravski e voe anvet Anne Beaumanoir hag he zud Reizh e-touez ar broadoù e 1996 gant Yad Vashem, an ensavadur a zalc'h koun eus ar Shoah. Evit displegañ ar pezh he doa graet e lavare Anne Beaumanoir e oa « *un dever* », abalamour dezhi da « *gasaat dre anien ar ouennelouriezh* ». Goude ar brezel eo chomet tost-tre ar re Lisopravski hag ar re Beaumanoir an eil re ouzh ar re all : hervez Anne e oa Daniel ha Simone « *evel he breur hag he c'hoar* ». Evit an tad Lisopravski e oa bet kaset hep distro da Auschwitz.

### Goude ar brezel
Ur wech kaset he studioù da benn gant un dezenn war an « epilepsiezh darnel » ez eas Anne Beaumanoir da neurologourez e Marselha e skipailh ar c'helenner Henri Gastaut, a oa ur mailh war an neurofiziologiezh hag an epilepsiezh, hag er penn a-raok war an elektroangioenkefalografiñ. Fortuniañ a reas Anne gant ur c'henlabourer dezhi, an doktor Jo Roger, a oa eñ ivez neurologour, komunour ha rezistant. Tri a vugale o deus bet – Jean-Henri, Gilles ha Myriam. E Marselha e reas an dud nevez anaoudegezh gant emsav ar veleien vicherour ha gant o labour evit an dud a orin aljerian. Da Bariz ez eas Anne goude-se da ober enklaskoù medisinerezh, a lakae embann dindan an anv Annette Roger. Gant he gwaz e savas a-du gant an FLN, er c'hontrol d'ar PCF o doa kuitaet o-daou e 1956, abalamour da savboent ar strollad war Aljeria, ha da-heul ur chomadenn skiantel pevar miz-pad en URSS. Tost e oa re Roger da rouedad an « dougerien malizennoù » renet gant Francis Jeanson. Arc'hant ha paperioù falset a veze douget gant ar re-se evit sikour paotred ha merc'hed an FLN e Frañs, abalamour ma veze kontrollet stank an Aljerianed e Frañs. Evit an FLN e reas Anne Beaumanoir meur a dra : dastum arc'hant, reiñ bod ha konduiñ renerien. E miz Du 1959 e voe harzet gant an DST en un oto asambles gant un emsavour eus an FLN ha kondaonet da zek vloaz toull-bac'h. Kaset e voe d'an toull e prizon ar Baumettes e Marselha. Da gentañ e voe bac'het en hec'h-unan, kent reiñ aotre dezhi d'ober war-dro prizoniadezed all, ha deskiñ dezho lenn ha skrivañ, pe skrivañ lizheroù evito. E-giz-se e reas anaoudegezh gant stourmerezed aljerian, Djamila Bouhired en o mesk. Goude eizh miz toull-bac'h e vo dieubet Anne Beaumanoir, abalamour ma oa o tougen. Daoust ma oa e frankiz-evezhiet e teuas a-benn da achap just war-lerc'h ar gwilioud, hag hi da vont da Suis, da Italia ha da Dunizia en diwezh, ha lezel he merc'hig war he lerc'h. E Tuniz e krogas da labourat evel mezegez ha neuropsikiatrourez evit gouarnamant da c'hortoz Aljeria, hag hi da soagnal ar soudarded aljerian gloazet o c'horf pe skoet o spered. Daoust d'e bromesaoù e chomas he gwaz e Frañs. Ur mab dezhi hepken a lakaas dont da Duniz ganti ; an daou vugel all a vanas e Marselha gant o zad.

War-lerc'h emglevioù Evian e oa echu ar brezel ha dizalc'h Aljeria. Divizout a reas Anne Beaumanoir chom e kêr Aljer evit labourat e ministrerezh ar Yec'hed hag an Aferioù sokial, dindan gouarnamant Ahmed Ben Bella. Kemer a reas e karg ar c'helenn hag ar c'hlaskerezh, ha sikour sevel ur reizhiad yec'hed nevez. E 1965 e voe roet lamm d'ar gouarnamant dre ur putsch renet gant Houari Boumédiène. Evit tremen hep bezañ harzet e rankas Anne Beaumanoir divroañ da Suis, rak difennet e oa outi distreiñ da Frañs. En ospital Genève e kemeras penn ar servij neurofiziologiezh, a renas eus 1965 betek he retred e 1990. Kelenn, stummañ ha skrivañ pennadoù skiantel a rae ouzhpenn-se.

War he leve e veze o vevañ e Sant-Kast-ar-Gwildoù, he farrez c'henidik e Breizh, pe e Dieulefit, e Droma Provañs. Ul levr a savas diwar he buhez, dastumet ennañ a bep seurt skridoù he doa skrivet dek vloaz kentoc'h : *le Feu de la mémoire, la Résistance, le communisme et l’Algérie, 1940-1965*. Embannet e voe e 2000 gant Bouchène, un ti-embann aljerian a felle dezhi sikour, abalamour ma oa bet gourdrouzet gant islamourien. *Mémoires anecdotiques* eo an titl he doa choazet ar skrivagnerez da gentañ, kent dibab *le Feu de la mémoire*, un droienn implijet e rakskrid he levr gant Mohammed Harbi. E-mesk traoù all e kont he buhez dindan guzh, ar pennad amzer en deus merket anezhi an donañ. Alies-mat ez ae d'ar skolajoù ha d'al liseoù evit sachañ evezh ar re yaouank war an Eil Brezel-bed, dreist-holl war ar Shoah, ha prezegenniñ evit ar stourm hag enep ar mac'herezh hag ar ouennelouriezh. Kenderc'hel a rae ivez da stourm evit sikour ar reuzidi, evit o frankiz hag ar gwir da vezañ an-unan, ha goulenn da skouer sikour ha degemer repuidi brezel Siria. E 2007 e oa bet roet al Legion a Enor dezhi.

E fin he buhez e lavare Anne Beaumanoir e oa lorc'h enni abalamour d'un dra nemetken : bezañ bet anvet Reizh e-touez ar broadoù gant he zud. Ma lavare e oa pellaet diouzh ar PCF e embanne bezañ feal d'ar mennozhioù komunour dalc'hmat, daoust ma oant hervezi « *ur seurt utopiezh : reizh e-keñver filozofiezh, hogen re start da lakaat e plas* ». Evit Aljeria e lavare « *n'he doa ket heuliet (ar vro) an hent e soñje din e vije aet gantañ* ».

D'ar 4 a viz Meurzh 2022 ez eas Anne Beaumanoir da Anaon e Kemper, d'an oad a 98 vloaz.

## Daveoù