open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dirk Bouts

**Dirk Bouts** (pe **Dieric Bouts** hag ivez **Dirk Bouts gozh** (tro 1415 e Leuven, - 1475 e Leuven) a oa ul livour izelvroat. E oberennoù a vez renket el luskad kentidi Flandrez.

## E vuhez
Ne ouezer ket kalz tra diwar e benn. Carel van Mander a savas e vuhezskrid e 1604, met anzav a reas e oa diglok. Hervez van Mander e vije bet ganet e Haarlem. Ne ouezer ket digant piv e teskas e vicher, merzet e vez memes tra levezon Rogier Van der Weyden ha hini Petrus Christus en e oberennoù kentañ.

E dibenn ar bloavezhioù 1450 e timezas gant ur plac'h anvet Katharina van der Brugghen, ha hi o tont eus renkad bourc'hizien Louvain. Pevar bugel a voe ganet, hg an daou vab, Dirk II hag Albrecht Bouts a zeuas da vezañ livourien ivez.

E 1468 e voe anvet da livour ofisiel kêr Leuven. E 1473 e timezas gant Elisabeth Van Voshem.

## E oberenn
Brudet eo Bouts a-drugaez d'e oberennoù relijiel. Peurliesañ e live gant eoullivaj war goad. Barrek e oa ivez evit a sell ouzh implij an diarsell. 
Chañsoù zo e vije bet levezonet Hieronymus Bosch gant e daolenn "An Ifern" (tro 1450, Mirdi Arzoù-kaer Lille). dammheñvel eo an doare m'eo aozet an div daolenn.

### Oberennoù
**Stern-aoter ar Werc'hez* (1445/1450), mirdi ar Prado, Madrid 
**Stern-aoter ar Sakramant santel* (1468) : iliz-veur Sant-Per Leuven
**Barnadenn ziwezhañ* (1469 ?), teirzaolenn, ne chom nemet unan anezho e Palez Arzoù-kaer Lille
**Koan e ti Simon ar Farizian* (tro 1445-1450), Gemäldegalerie Neue Meister, Berlin
**Gwerc'hez gant ur bugel* (tro 1455), Metropolitan Museum of Art, New York
**Justis Otton* (tro 1471 - 1475), Mirdi Arzoù-kaer roue Belgia
**Truezegezh*, mirdi al Louvre, Pariz
**Stern-aoter ar Basion*, chapel ar roue, Granada

### Daveoù


### Liammoù diavaez

*Geriadur al livourien
* Dirk Bouts war Artcyclopedia
Djoumdjoum (pobl)

Ar **Djoumdjoumed** a zo ur strollad meuriadel e Soudan ar Su. Muzulmaned eo an darn vrasañ anezho ha komz a reont djoumdjoumeg, ur yezh nilotek.
Childebert

**Childebert** ( da zistagañ evel C'hildbert), pe **Hildebert**, a zo un anv-bihan germanek, bet douget gant meur a roue frank. Savet eo an anv diwar* hild* pe *[[hilde]]*, a gaver en anv Hilda ha Matilda, ha *bert*, a gaver e Berthold ha Robert. 

## Rouaned frank
* Childebert Iañ, roue Pariz, war-dro 511-558 
* Childebert II, roue Aostrazia, war-dro 575-595 
* Childebertus adoptivus - roue Aostrazia war-dro 661 pe 662
* Childebert III, roue ar Franked war-dro 695-711 
* Childebert IV

## Tud arall
* Childebert, priñs frank, mab da Thierry II.
* Hildebert Mainz, arc'heskob Mainz en Xvet kantved. 
* Hildebert Teurgn, pe *Hildebert de Lavardin* e galleg, arc'heskob Teurgn en XIIvet kantved. 

## Pennad kar
*Theudebert
Mirdi Boijmans Van Beuningen

***Mirdi Boijmans Van Beuningen*** eo ar mirdi brasañ a zo e Rotterdam (Izelvroioù). Krouet eo bet e 1847, ha diazezet war dastumad Frans Jacob Otto Boijmans (1767 - 1847). E 1958 e voe ouzhoennet dastumad Daniël George van Beuningen (1877 - 1955), ha d'ar mare-se ivez e voe dibabet anv ar mirdi. 

## Dastumad
Er mirdi e kaver oberennoù eus ar Grennamzer betek an arz modern. Kalz oberennoù eus an Izelvroioù a gaver ennañ ivez. E-touez an arzourien vrudetañ ma c'haller gwelout oberennoù savet ganto er mirdi emañ Hieronymus Bosch, Pieter Brueghel gozh, Rembrandt, Claude Monet, Vassily Kandinsky, Vincent van Gogh, Maurizio Cattelan, René Magritte ha Salvador Dalí.

### Oberennoù a bouez

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar mirdi
Gillis van Coninxloo

**Gillis van Coninxloo** (1544 e Antwerpen – 1606 e Amsterdam) a oa ul livour izelvroat, hag a livas gweledvaoù. 

## E vuhez
Hervez Carel van Mander e teskas Gillis van Coninxloo livañ e Antwerpen. Deskard Pieter Coecke van Aelst yaouank, Lenaert Kroes ha hini Gillis Mostaert e voe. E 1570 e voe degemeret e kouch Sant-Lug.

Pa voe tapet Antwerpen e 1585 e rankas, daoust dezhañ bezañ protestant, kuitaat ar gêr, hag en em staliañ a reas e Frankenthal (Alamagn). Eno e oa meur a livour gweledvaoù all, hag an holl anezho a zo anavezet dindan an anv skol Frankenthal. Bras e voe perzh Gillis van Coninxloo er skol-se. E 1595 ez eas d'en em staliañ e Amsterdam.

## E oberenn
Gillis van Coninxloo a voe al livour pouezus kentañ a livas taolennoù enno koadeier. Bras e voe e levezon a-fet livañ gweledvaoù. Betek-henn e veze livet gwelioù-meur, met azalek dibenn ar  e krogas an dud da livañ gweledvaoù tostoc'h outo, evel digoadennoù da skouer. An emdroadur-se a weler e oberennoù Jan Brueghel gozh ha re Paul Bril.

E-keit ma oa e Frankenthal, e livas dreist-holl Coninxloo gweledvaoù garzhaouegoù. Tost e voe e oberennoù neuze ouzh re Pieter Schoubroeck ha re Anton Mirou. Ur wech degouezhet e Amsterdam e stagas gant liavadurioù koadeier, diazezet war un dremmwel izel ha gwez strollet. Evel-se e krouas un hengoun hag a voe heuliet gant livourien all Abraham Govaerts, Alexander Keirincx, Denijs van Alsloot, Gijsbrecht Leytens ha Roelant Savery.

## Un nebeud taolennoù
* *Elias o voueta ar brini*
* *Gweledva gant lodennoù eus buhez Maria*, KUMU, Estonia
* *Koad* (1595), Mirdi Getty
* *Koad* (1598), Museum, Liechtenstein
* *Gweledva* (tro 1600), Kunsthistorisches Museum, Vienna
* *Gweledva gant Gwener hag Adonis*, Mirdi arzoù Cleveland
Abraham Govaerts

**Abraham Govaerts**, bet badezet d'an 30 a viz Eost 1589 en Antwerpen hag aet da Anaon er memes kêr d'an 9 a viz Gwengolo 1626, a oa ul livour flamank, brudet en abeg d'ar gweledvaoù a voe livet gantañ.

Gant Jan Brueghel gozh eo e teskas e vicher. E 1607 e voe degemeret e kour Antwerpen, eno e voe dean, hag e-touez e skolidi e voe Frans Snyders. Pa varvas **Govaerts** e laoskas war e lerc'h meur a oberenn diechu hag a voe klokaet gant A. II Francken, Frans Francken (II), Jasper van der Lanen ha Hans III Jordaens. E oberennoù deiziet a savas etre 1612 ha 1626. 
Er penn-kentañ e voe levezonet gant oberennoù Gillis van Coninxloo. Goude-se e savas oberennoù heñvel ouzh re Jan Brueghel gozh, koulz a-fet dodennoù hag a-fet doare da livañ.
Teurgoule

An **Teurgoule** (pe c'hoazh **bourgoule**, **torgoule**) a zo ur meuz dibar eus Normandi. 

Un dibenn-pred eo, damheñvel ouzh riz diwar laezh. Lakaet e vez kanell ivez, ha poazhet e rank bezañ e-pad pemp eurvezh, a-benn ma vo koulz lavarout dibosupl merzout ar greun riz. Debret e vez an teurgoule pa vez tomm (peurliesañ), asambles gant un tamm *fallue* (ur seurt briochenn eus Normandi) hag ur banne sistr.

## Istor
Aozennoù (riz ha kanell) ar meuz-mañ, hag a zo arouezius eus Normandi, n'o deus tamm liamm ebet gant Normandi. Implijet e vezont dre ma vezent kaset da Normandi gant ar gourserien normant hag a dage bagoù spagnol pa zeuent en-dro eus Amerika, da vare ar  kantved. 
Hiziv an deiz e c'hoarvez e vefe implijet ur glorenn vanilha, karamel, tammoù-plusk aouravaloù pe zoken un delienn lore e-lec'h implijout kanell. 
Breuriezh an teurgoule a zo diazezet e Houlgate, ur genstrivadeg fardañ teurgoule a vez aozet bep bloaz gant hec'h izili.

## Gerdarzh
Dont a raje an anv eus an dro-lavar «se tordre la goule» (*goule* o talvezout ar genoù), implijet pa vije an dud o tebriñ o zeurgoule. Hervez lod e talvez e oa tomm-tre pa groge an dud da zebriñ neuze e oa diaes da zebriñ, hervez lod all e talvez ne zeuas ket a-benn ar re gentañ a fardas teurgoule da fardañ un dra plijus da zebriñ. 

## Liamm diavaez

* Breuriezh Teurgoule ha Fallue  Normandi
Lotaringia

**Lotaringia** (diwar an anv latin *Lotharii Regnum*, a zo *Lotharingen* en alamaneg), eo anv ar rouantelezh krouet etre Frankia ar C'hornôg ha Frankia ar Reter gant an Impalaer Lotar Iañ evit e vab Lotar II.
 
Savet e voe en 855. Goude marv Lotar II e savas bec'h etre Frankia ar C'hornôg ha Frankia ar Reter evit he diframmañ ke na voe staget ouzh Germania en 880. 

Un dugelezh e teuas da vezañ e deroù an Xvet kantved. En eil hanterenn an Xvet kantved e voe rannet an dugelezh etre div zugelezh: hini Lotaringia Izel ha hini Lotaringia Uhel, ha honnezh eo a deuio da vezañ Bro-Loren. 
 
## Ganidigezh Lotaringia
En 855, un tamm a-raok marv an impalaer Lotar Iañ, e voe rannet e impalaeriezh, Frankia greiz, etre e dri mab, gant feur-emglev Prüm (855) : 

* ar mab henañ, Loeiz II (†875), en devoe ar gurunenn impalaerel ha rouantelezh Italia ;
* an eil, Lotar II Lotaringia (†869), hanternoz Frankia greiz, eus Frizia betek ar Vojoù, hep Elzas avat ;
* an trede, Charles (†863), rouantelezh Bourgogn, enni Provañs ha Bourgogn.

## Pennadoù kar
***Rouaned ha Duged Lotarignia** 
*Dugelezh Loren 

## Notennoù ha daveennoù
Pawl (Kernev-Veur)

**Pawl** (*Paul* e saozneg) zo ur geriadenn e Kernev-Veur, er su da Bennsans. Emañ orin hec'h anv en anv Paol Aorelian, a zo miret e eñvor eno.

Disheñvel eo bevennoù ar barrez relijiel hag ar barrez keodedel : Lulynn, Porthynys ha kêriadenn Pawl hec'h-unan zo stag ouzh parrez keodedel Pennsans.
Frankenthal

**Frankenthal** a zo ur gêr e gevred Alamagn, er stad kevredet Rheinland-Pfalz.

## Istor

Roud a gaver eus anv Frankenthal evit ar wech kentañ e 772. E 1119 e voe savet ur manati aogustinian eno. Hiziv an deiz ne chom nemet dismantroù anezhañ, anvet *Erkenbertsruine*, hag a c'haller gwelout e kreiz-kêr. 

E-pad eil lodenn ar  kantved e teuas kalz tud eus an Izelvroioù, peogwir e oant heskinet abalamour d'o c'hredennoù relijiel. Arzourien hag ijinoulerien e oant, neuze ez eas war-raok ar gêr a-fet armerzh. Gant an arzourien e voe krouet skol Frankenthal (alamaneg : *Frankenthaler Malerschule*). E 1577 e voe lakaet Frankenthal da gêr gant ar c'hont Johann Kasimir.

Kreñvaet e voe Frankenthal e 1600. E 1621 e voe taget gant ar Spagnoled e-pad Brezel Tregont Vloaz, ha goude-se gant armeoù all. Distrujet e voe greanterezh hag armerzh ar gêr, hag a voe savet en-dro e 1682.
E 1689 e voe distrujet ar gêr gant an tan gant an arme c'hall. E-pad ouzhpenn hanter kant vloaz e c'houzañvas ar gêr goude an darvoud-se. 

E 1750, dindan ren an Dilenner (Kurfürst) Karl Theodor, e voe diorroet kêr Frankenthal a-fet greanterezh. Meur a labouradeg a voe digoret, ha plantet e voe gwez mouar a-benn gounit seiz. Ul labouradeg porselen a voe digoret e 1755, mont a reas en-dro betek 1800.

Aloubet e voe gant ar C'hallaoued e 1797, ha renet e voe gant Bavaria e 1816.
War-raok ez eas an traoù a-fet greanterezh azalek 1859.
Ar sinagogenn, hag a oa bet savet e 1884, a voe distrujet (plantet tan enni) e-pad Nozvezh ar Strink e 1938. 

Tost holl greiz-kêr a voe distrujet e-pad ur vombezadeg e 1943. E 1945 e voe aloubet gant an Amerikaned da gentañ, ha gant ar C'hallaoued goude-se.
Abaoe 1946 emañ Frankenthal el *land* Rheinland-Pfalz.

## Kêrioù gevellet
* Colombes, Frañs abaoe ar 26 a viz Here 1958
*  Strausberg, Alamagn (Brandenburg) abaoe ar 16 a viz Here 1990
*  Sopot, Polonia abaoe ar 17 a viz Ebrel 1991

**Kenlabour:**
* Kumuniezh Butamwa (Rwanda) abaoe ar 15 a viz Kerzu 1982

**Kêrioù kevredet:**
*  Berlin-Neukölln, Alamagn
*  Pouchkin, Rusia
* Blumenau, Brazil

## Skeudennoù

Image:Frankenthal Klosterruine.jpg|Dismantroù ar manati
Image:Frankenthal Kirchen.jpg|Ilizoù
Image:Frankenthal Wormser Tor Sueden.jpg|Wormser Tor
Image:Frankenthal Zufahrt Suedwest.jpg|Tro-war-dro
Lanndewynnek

Ur barrez keodedel eus Kernev-Veur, lec'hiet e ledenez an Lysardh, eo **Lanndewynnek**.

Gouestlet eo iliz Lanndewynnek da sant Gwennole.

St Wynwallows Church Landewednack.jpg|St Wynwallows Church
2024 St Wynwallow's Church, Landewednack (19).jpg|Aoter gouestlet da sant Gwenole

## Gevelliñ
*  Landevenneg (Breizh)
Loeiz Germania

**Loeiz II**, pe *Loeiz Bavaria*, pe *Loeiz Germania*, pe **Loeiz ar German**, hag en alamaneg **Ludwig der Deutsche**, (war-dro 806-† 876), a oa mab da Loeiz an Deol, impalaer ar C'hornôg, ha da Irmingard Hespengau.

## E vuhez

E miz Gouhere 817, hag eñ bugel c'hoazh, e voe roet dezhañ dugelezh Bavaria gant e dad, pa voe graet kentañ rannidigezh an impalaeriezh hag embannet an *Ordinatio Imperii*.

E 827, e timezas da Emma Bavaria, a oa c'hoar da Judit Bavaria, eil pried e dad. Pa varvas Loeiz an Deol en 840 e reas emglev gant e vreur Karl Voal, hag an daou da enebiñ ouzh o breur henañ Lotar Iañ a felle dezhañ bezañ mestr an impalaeriezh e-unan.

Gant Feur-emglev Verdun, en 843, e voe lakaet fin d'o emsavadenn. Gant Loeiz ez eas Frankia ar Reter, anvet ivez rouantelezh Germania, ma renas betek e varv d'an 28 a viz Eost 876.

## Tierniezh

 ┌─ Karl Veur (747-† 814), roue ar Franked (768), roue al Lombarded (774), Impalaer ar C'hornôg (800). Anezhañ e tiskenn ar Garoleien.
 ┌─ Loeiz an Deol (778-† 840), roue Akitania (781-814), Impalaer ar C'hornôg (814-840). 
 │ └─ Hildegard Vintzgau (v.757-† 783). 
 │
 Loeiz II Germania
 │
 │ ┌─ X
 └─ Irmingard Hespengau (780-† 818). Merc'h da Ingramm pe Robert Cancor, kont Hespengau.
 └─ X

 Loeiz II Germania
 dimezet en 827 da Emma Bavaria* (cf. [[Welf]])*
 │
 ├─Hildegard (?-† 856). 
 ├─Karloman Bavaria (830-† 882), roue Bavaria (876-882). 
 │ ép. X
 │
 ├─Ermengard (?-† 886), abadez Chiemsee. 
 ├─Gisela (?-?). 
 ├─Loeiz III Germania (835-† 882), roue Germania (876-882). 
 │ dimezet da Liutgarda Sachsen* (cf. [[Liudolfides#Généalogie|Liudolfides]])*
 │
 ├─ Bertha, abadez Felix et Régula, e Zürich.
 │
 └─Karl III (839-† 888), impalaer ar C'hornôg (881-887), Roue Bro-C'hall (885-887). 
 1) dimezet da Richardis
 2) dimezet da X

## Pennad kar
* Leoù Strasbourg

### Liammoù diavaez

*  Skrid Bodadeg Strasbourg, d'ar 14 a viz C'hwevrer 842
Stamppot

**Stamppot** a zo ur meuz hengounel eus an Izelvroioù ha Flandrez (*stoemp* a reer anezhañ e Flandrez). Diazezet eo war avaloù-douar flastret mesket gant legumaj all : kaol-go, endivez, karotez (neuze ez eo anvet *hutspot*), ognon pe kaol rodellek. Debret e vez gant silzig mogedet (nederlandeg : *rookworst*) pe kig bervet. Kavet e vez stamppot prest da zebriñ er stalioù boued, debriñ stamppot a c'haller ober ivez e pretioù. Debret e vez peurliesañ gant yod-avaloù, kornichon pe hilienn ognon. N'eo ket anavezet orin ar stamppot, met brudet-tre eo ar meuze-se en Izelvroioù. Ur meuz marc'had-mat, fonnus ha stambouc'hus eo.

## Fardañ stamppot
Daou zoare disheñvel a zo da fardañ stamppot, an doare kentañ eo an hini modernañ :
# Dispartiet e vez an avaloù-douar hag al legumaj all, ha bervet pep hini diouzh e du. Goude-se e vesker an avaloù-douar gant al legumaj all, ha flastret e vezont. A-benn dousaat ar blaz e c'haller ouzhpennañ yod-avaloù. Debret e vez goude-se gant silzig mogedet. 
# Meskañ pep tra (avaloù-douar, ognon, legumaj all hag ar silzig mogedet) en ur plad a c'haller ober. Ur banne dour a ouzhpenner, ha lakaet e vez pep tra da virviñ. Ur wech poazh an traoù ec'h ouzhpenner ur banne laezh, amann ha holen, ha flastret e vez al legumaj.
Welf

**Welf**, pe **Hwelf**, pe **Welf Iañ** (778 - 825), aotrou Altdorf ha Ravensburg en Bavaria en , a oa mab d'un den anvet d'un den anvet Rothard, pe Rothard Metz, a oa kont Argegau (715 - 776) ha d'e bried Hermenlindis (725 - 787). Eñ eo kentañ hendad anavezet da dierniezh ar Welfed. Meneg zo anezhañ ur wech en dihelloù, pa zimezas e verc'h d'an impalaer e 819.

## Pried ha bugale
Dimezet e oa da ur verc'h da Heilwige (war-dro 775-833), a voe abadez Chelles, ha pevar bugel o doe:
*Judit Bavaria, pried Loeiz an Deol, a oa impalaer ar C'hornôg adalek 814betek 840, ha mervel a eure e 843;
*Rodolf, († 866), kont Sens ha Ponthieu, abad diveleg Jumièges ha Saint-Riquier 
*Konrad Iañ  Bourgogn lesanvet *Konrad kozh *, kont Pariz ha kont Auxerre, hendad rouaned Bourgogn
*Emma Bavaria, pried da Loeiz Germania, marvet e 876.

## Liammoù diavaez
*A-zivout Welf,  Markgrav Swabia
Herve ar Menn

**Herve ar Menn**, e marilh an ti-kêr *Hervé Le Menn*, a zo bet ganet e Hañveg e 1899 ha marvet eo e Pariz e 1973. Implijad e voe en RATP. Dalc'het e vez eñvor anezhañ dre m'en deus savet a-raok ar brezel Kenvreuriezh ar Viniaouerien KAV. Dre ar gevredigezh-mañ eo e voe adroet lañs d'ar sonerezh e Breizh ha dreist-holl d'ar binioù. Meur a levr sonerezh a voe embannet ganto. Embannet e voe ivez levr ar C'horonal Bourgeois, ul levr e-lec'h ma kaver e-leizh a ganaouennoù hengounel.

## Familh
Tad Gwennole ar Menn hag Erwan ar Menn eo.

Emañ e vez e bered Hañveg. Ur bez e-giz breizhek eo, warnañ ar skrid "Nevezer ar biniou e Breizh".

## Daveennoù
Stroopwafel

**Stroopwafel** a reer eus gwastilli eus an Izelvroioù. Ijinet eo bet ar stroopwafel e 1784 e Gouda.

## Galfrez

Ar stroopwafel a zo ur wastelenn diazezet war div c'halfrezenn. Etrezo e lakaer sirop karamel.

An toaz a zo ennañ ur meskaj bleud, amann, sukr rous, goell, laezh ha vioù. Ur wech poazh, hag e-keit m'eo tomm c'hoazh e vez troc'het ar c'halfrezenn e daou. Ar gwarnitur, hag a zo diazezet war sirop, sukr rous, amann ha kanell, a vez lakaet etre an daou damm, hag e pegont neuze an eil ouzh egile.

## Istor
Ar stroopwafel a zeu eus Gouda. Ijinet e voe e dibenn an  kantved pe e penn-kentañ an XIXvet kantved gant ur baraer a implijas restachoù toaz, mesket gant sirop. Hervez lod e vije bet ijinet gant ur baraer dianv e 1784. Hervez lod all e vije bet ijinet gant ar baraer Gerard Kamphuisen, hag en dije fardet ar stroopwafel gentañ etre 1810, pa zigoras e stal vara, ha 1840 : er bloavezh-se e kaver roud ar sekred-kegin stroopwafel koshañ. En XIXvet kantved e oa war-dro 100 baraer a farde stroopwafel e Gouda, hag er gêr-se nemetken e voe fardet stroopwafel. Goude 1870 e voe fardet stroopwafel e diavaez Gouda. E meur a labouradeg e voe fardet stroopwafel en  kantved. E 1960 e oa 17 anezho e Gouda, hiziv an deiz e chom peder nemetken.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Penaos e vez fardet stroopwafel (video)
*Dutch Stroopwafels (sekred-kegin)
*Association of Stroopwafel Addicts er Meta-Wiki
Skol-Veur Exeter

Savet diwar **Skolaj skolveuriek Mervent Bro-Saoz** e voe krouet ez-kefridiel **Skol-Veur Exeter** e 1955.

Staliet eo war teir lec'hienn disheñvel, unan anezho o vezañ e Kernev-Veur

Load kefridiel Skol-Veur Exeter
The Locos

**The Locos** a zo ur strollad ska eus Bro-Spagn savet e Vallecas, ur straed e Madrid) e 2005.

## Ar strollad
*Pipi (Ricardo Delgado), kan ha showman 

## O pladennoù
*Jaula de Grillos (2006)
*Energía inagotable (2008)

## Liammoù
*Pajenn foran The Locos
Krombeke

**Krombeke** a zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Poperinge.

## Kumunioù stok ouzh '''Krombeke'''
* Proven ha Roesbrugge-Haringe (kumun Poperinge)
* Beveren ha Stavele (kumun Alveringem
* Westvleteren (kumun Vleteren).

## Bieroù
E Krombeke, bervet e vez ar bïeroù "Kerelsbier" ha "Poperings Nunnebier" gant ar breserdi Nevejan.
Widukind

**Widukind** zo un anv-bihan alamanek, deuet eus ar saksoneg kozh, savet diwar ar gerioù *widu* (koad, gwezenn) ha *kind* (bugel) .

## Eilstummoù
Wittekind, Wendekind ha Wedekind a zo anvioù-bihan tost. Wedekind ha Wittekind zo anvioù-tiegezh a gaver e rannvro Alfeld, e su Niedersachsen.

## Tud
* Widukind (743 - 807), roue ar Saksoned hag enebour d'ar Franked ha d'an impalaer Karl Veur, 
* Widukind von Corvey (war-dro 925 - 973), manac'h hag oberour *Die Sachsengeschichte*
* Widukind von Rheda
* Widukind Lenz (4 a viz C'hwevrer 1919 - 25 a viz C'hwevrer 1995), skiantour alaman ha paotr an talidomid. 

## Pennad kar
* Wittekindt
Widukind (roue ar Saksoned)

* *Ur pennad [[Widukind]] zo ivez.*

**Widukind**, pe **Wittekind** (743-807) a oa roue pagan ar Saksoned. Enebour d'ar Franked kristen e oa, ha d'o impalaer Karl Veur, e dibenn an . Deuet eo da vout un haroz german.

## Stad ar vro
En VIIIvet kantved e oa bro ar Saksoned etre Turingen er c'hreisteiz, Rheinland er c'hornôg, broioù slav er reter, ha Mor an Hanternoz.

Karl Veur, dalc'het en Italia, a gasas peder arme hag a reas freuz ha reuz er vro.

## E vuhez
N'ouzer ket nemeur a dra diwar-benn buhez Widukind. *Bugel ar c'hoad* e talv e anv. An holl zihelloù diwar e benn zo deuet betek ennomp zo deuet eus ar Franked, a lavare e oa un treitour ha rener emsavadeg ar Saksoned. 
Dimezet e oa d'ur vaouez anvet Geva, a oa c'hoar da Siegfried, roue Danmark, da Haithabu (Hedeby), ha da Halfdan II, roue Vestfold.
Watou

**Watou** en izelvroeg, **Woatou** e flandrezeg kornôgel, zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 ez eo bet lakaet e kumun Poperinge.
## Armerzh
### Breserezhioù

## Douaroniezh
### Kumunioù ha kêriadennoù stok ouzh '''Watou'''
* E Flandrez Belgia : Abele ha Proven (kumun Poperinge) ; Sint-Jan-Ter-Biezen.
* E Flandrez Frañs : Steenvoorde, Godewaarsvelde, Boeschepe, Houtkerke ha Winnezele.
### Poblañs
*Gorread : 23,41 km²
*Poblañs : 1 709 den (01/01/2020)
*Stankter ar boblañs : 73 den/km²
## Monumantoù ha traoù heverk
Watou - Sint-Bavokerk 2.jpg|Iliz katolik *Sint Bavo*()
Spekulaas

**Spekulaas** (distaget [speky'laːs]), pe *speculoos*, a reer eus ur seurt gwispid a vez fardet ez-hengounel da vare Gouel Sant Nikolaz e Belgia (6 a viz Kerzu) hag en Izelvroioù (5 a viz Kerzu). Hiziv an deiz e kaver spekulaas a-hed ar bloaz. Gwispid tanav, strakus-tre ha rous eo ar spekulaas. Alies e vez un dresadenn (stag ouzh istor Sant Nikolaz) war-c'horre, padal eo plaen an tu dindan.

Er spekulaas fardet e Belgia hag en Izelvroioù ec'h ouzhpenner sukr rous ha poultr toaz da lakaat an toaz da sevel, padal ec'h implijer karbonat ammoniom en Alamagn. Spisoù evel pebr, kanell, jinjebr, tachoù-jenofl, kardamon ha muskadez a vez implijet ivez. 
Bleud gwenn a vez implijet peurliesañ da fardañ spekulaas, asambles gant surk rous, amann ha spisoù. Ar spisoù ne vezont ket implijet, pe nebeut-tre, er spekulaas fardet e Belgia. 
Meskañ a reer an amann gant ar sukr hag ar spisoù. Ar bleud hag ar pezh a vez implijet da lakaat an toaz da sevel a vez mesket en ur plad all, hag ouzhpennet goude-se. Goude-se e vez laosket an toaz en ul lec'h fresk un nozvezh-pad, amzer d'ar spisoù reiñ blaz dezhañ.

Meur a zisplegadenn a zo bet roet da anv ar gwispid-se. Marteze e teuje eus al latin *speculum* (melezour), abalamour d'an tresadennoù a weler ouzh ar gwispid. Marteze e teuje eus al latin *speculator* hag a raje dave neuze d'un eskop, pe da Sant Nikolaz. *Specerij*, hag a dalvez spis e nederlandeg, a c'hallfe bezañ un displegadenn ken gwir all.

E Hasselt (Belgia) e kaver ur seurt spekulaas dibar. Antonie Deplée, hag eñ baraer e Hasselt, a voe aotreet da werzhañ e spekulaas d'an 13 a viz Genver 1870.

En Alamagn e kaver *Spekulatius*. Gwispid hengounel eus Westfalia ha Rheinland-Pfalz int, hag heñvel-bras ouzh re Velgia ha re an Izelvroioù. Debret e vezont da vare Nedeleg dreist-holl.
Egloskuri

Ur barrez keodedel eus Kernev-Veur eo **Egloskuri**

Tennañ a ra e anv da sant Kaorintin, a zo gouestlet dezhañ hec'h iliz parrez
Matilda Ringelheim

**Matilda Ringelheim**, pe **Santez Matilda** (892–968), a oa merc'h da Deodorig, kont sakson. Dimeziñ a reas da Herri Iañ Germania, dug Sachsen, ha goude roue Frankia ar Reter, hag impalaer santel. Mamm e oa da Otto Iañ, impalaer santel, saver an Impalaeriezh santel roman.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe e 909 e Wallhausen, a voe hec'h argouroù, ha tri mab ha div verc'h he doe:
# Hadwig von Sachsen, dimezet da Huon Veur, markiz Neustria ha dug ar Franked.
# Otto, roue Germania, ha goude impalaer.
# Gerberga von Sachsen, pe Gerberga Germania, pe Gerberga Bro-C'hall (913 - † 5 Mae 969 gouez da lod, pe 984 gouez da lod all), pried da Loeiz IV Tramor ha rouanez Frankia.
# Henri.
# Brun von Sachsen, arc'heskob Köln.

## Gouel
Lidet e vez ar santez d'ar 14 a viz Meurzh.

## Pennad kar
*Matilda
Eginhard

**Einhard** pe **Eginhard**, ganet war-dro 775 ha marvet d'ar 14 a viz Meurzh 840, a oa ur manac'h frank hag ur skrivagner latin eus an  hag a skrivas buhez Karl Veur.

## E vuhez
Skoliet e voe en abati Fulda. E 791 pe 792, e voe kaset da beurechuiñ e zeskadurezh da lez Karl Veur. Mignon e oa da Alcuin, ha gantañ en doe pouez ha levezon war ar skoliata hag azginivelezh speredel an . E latin e skrivas buhez an impalaer Karl Veur. 

## Oberennoù
* *[[Vita Karoli Magni|Vita et gesta Caroli Magni]]*, moulet e Köln, 1521, en Utrecht, 1711, ha troet e galleg gant Denis, Pariz, 1812.
* Einhard, *Vita Caroli*, e-barzh *Two Lifes of Charlemagne*, troet gant Lewis Thorpe, Harmondsworth, Penguin Books, 1974.
* *Annales regnum Francorum*, 741-829, ha *62 lizher*.
* Gant Alexandre Teulet e voe embannet e oberennoù gant un droidigezh c'hallek ha notennoù e Pariz, en 1843 ha 1857.

## Levrlennadur
* FAVIER, Jean, *Charlemagne*, Paris, Fayard, 1999.
Avon Warwickshire

An **Avon**, pe **Avon Warwickshire** abalamour da stêrioù all heñvelanvet, zo ur stêr eus ar Midlands e Bro-Saoz, anvet ivez e saozneg *Upper Avon*, pe *Warwickshire Avon*, pe *Shakespeare's Avon* abalamour ma tremen, goude Rugby ha Warwick, dre Stratford-upon-Avon, kêr c'henidik ar barzh meur, e Warwickshire.

154 km zo dezhi ha kejañ a ra gant ar stêr Havren e Tewkesbury.
Jean-Jacques Susini

**Jean-Jacques Susini** (30 a viz Gouere 1933 e Aljer) a zo ur politikour gall, hag unan eus krouerien OAS.

## E vuhez
E 1948 ez eas e-barzh RPF, ur strollad politikel savet ha renet gant Charles De Gaulle. E tu dehou ar strollad e oa Susini, hag unan eus a re a felle dezho ma vefe aozet un taol-reveulzi a-enep d'ar IV Republik. Dipitet e voe gant RPF, neuze e tostaas ouzh ar strollad eus an tu-dehou pellañ anvet Jeune Nation ha goude-se e savas e strollad, anvet *Mouvement national étudiant*.

E 1959 e voe Jean-Jacques Susini prezidant Kevredigezh hollek studierien Aljeria (galleg : *Association générale des étudiants d'Algérie*). Harzet e voe e miz Genver 1960 goude sizhunvezh ar bardelloù ha bac'het e voe e toull-bac'h la Santé.

Laosket e voe da vont ha profitañ a reas evit mont da repuiñ e Madrid (Spagn) gant ar jeneral Raoul Salan, Pierre Lagaillarde ha Joseph Ortiz. Eno eo e kroujont OAS. Susini a oa e penn rann an Obererezhioù Psikologel hag ar Propaganda (galleg : Action psychologique et la propagande, APP). Distreiñ a reas da Aljer d'an 22 a viz Ebrel 1961 da vare pustch ar Jeneraled. Pa c'hwitas an emsavadeg e tec'has war-du Italia d'an 20 a viz Gouere 1962. Eno e chomas e-pad pemp bloaz, dindan un anv faos.

Div wech e voe kondaonet d'ar marv dre zesfailh gant Lez surentez ar Stad, abalamour ma oa bet ezel eus OAS hag abalamour ma oa bet unan eus aozerien ar gwalldaol a-enep da de Gaulle e menez Faron (Toulon), e miz Eost 1964. Ur vombezenn a oa bet kuzhet e-barzh ur jarl, ne darzhas ket ha dizoloet e voe un nebeud deizioù goude. Hervez Jacques Delarue (*L'OAS contre de Gaulle*, Fayard, 1994), e vije bet aozet ar gwalldaol gant Jean-Jacques Susini ha Gilles Buscia.

Distaolet e voe e 1968 diwar un diviz kemeret gant Charles De Gaulle e 1968, asambles gant izili all OAS a oa bepred bac'het. Distreiñ a reas da Frañs, met harzet e voe en-dro e miz Meurzh 1970, dre ma soñje d'ar boliserien en doa aozet ul laeradenn. 16 miz e chomas en toull-bac'h a-raok bezañ didamallet. 
 
E miz Here 1972 e voe harzet en-dro ha lakaet en toull-bac'h 2 vloaz-pad evit bezañ aozet skrapadenn ha diankadenn ar c'horonal Raymond-Jean Gorel, hag a oa bet teñzorer OAS.

E 1997 e lakaas e anv evit bezañ dilennet kannad e anv Front National e departamant Bouches-du-Rhône (4 pastell-vro), trec'het e voe gant Guy Hermier (PCF).

## Levrlennadur
* Jean-Jacques Susini, *Histoire de l'OAS*, La Table Ronde, 1964
* Clément Steuer et Jean de Quissac, *Susini et l'OAS*, L'Harmattan, 2004
Efyrnwy

Ar stêr **Efyrnwy** zo ur stêr 63,9 km eus hanternoz Powys e Kembre. Eienenniñ a ra e Lenn Efyrnwy, ha redek war-du ar reter, e-maez Kembre, da gejañ gant ar stêr Hafren e Swydd Amwythig e-kichen kêriadenn Melverley.

E lenn Efyrnwy e tegouezh dour meur a froud eus Y Berwyn. Alese e teu ar stêr e-maez da vont trema Llanwddyn. Un hanterlev pelloc'h e kej daou froud ganti en Abertridwr. Goude ez a war-du ar gevred dre gêriadennoù Pont Llogel, Dolanog ha Pontrobert. 
An 12, 9 km eus he red a ra an harz etre Kembre ha Bro-Saoz, a-raok kemberién gant an Habren e kêriadenn Melverley.
Santifikad

Ar *santifikad* a oa gwechall an arnodenn a veze tremenet e fin ar kentañ derez an deskadurezh.

N'eus ket eus an arnodenn-se ken abaoe 1989, met kollet en doa pep talvoudegezh abaoe ur pennad dija.

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus brezhonekadur diwar fent ar ger gallek *certificat*, en droienn *certificat d'étude*, gant levezon ar ger *santifiañ*, lakaat da vezañ santel.
Ploegsteert

**Ploegsteert** en izelvroeg, *Plostèr* pe *Prustèr* e pikardeg, a zo ur rann-gumun e Hainaut e Belgia. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Komen-Waasten.
## Bieroù
E Ploegsteert, bervet e vez ar bïeroù "Queue de charrue", gant ar breserdi Vanuxeem.

Image:Ploegsteert JPG00.jpg|Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant-Paol*, 1925.
Image:Ploegsteert JPG01.jpg|Ti-kêr kozh.
Image:Ploegsteert JPG01b.jpg|Gedenksteen bezoek Winston Churchill aan het front.
Image:0 Ploegsteert Memorial to the Missing - Hyde Park Corner - (2).JPG|Ploegsteert Memorial.

## Bezioù milourel ar C'hommonwealth
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Implijet e voe bered ar gumun gant Lu Breizh-Veur adalek miz Here 1914 betek miz C'hwevrer 1915. 
### Bered ar C'hommonwealth: ''Berks Cemetery Extension''

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e 1916. Brasaet eo bet e 1930: degaset e voe enni bezioù div vered arall, tost-kenañ : ar *Rosenberg Chateau Military Cemetery* hag ar *Rosenberg Chateau Military Cemetery Extension* .
### Bered ar C'hommonwealth: ''Hyde Park Corner (Royal Berks)''

Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Ebrel 1915 gant ar 1añ hag ar 4re *Royal Berkshire Regiment*s. E-touez ar soudarded douaret enni ez eus un Iwerzhonat bet fuzuilhet e 1916 evit bout bet dizertet. Implijet eo bet ar vered betek miz Du 1917.
### Bered ar C'hommonwealth: ''Ploegsteert Wood Military Cemetery''

Krouet e voe ar vered e miz Kerzu 1914. Implijet e voe betek 1917. Adalek miz Ebrel 1918 betek dibenn miz Gwengolo 1918 edo e dalc'h Lu Alamagn.
Twitter

**Twitter**, pe **X**, zo ur rouedad sokial. Mikroblogoù a c'heller sevel er mod-se a-benn ma c'hello an implijer lavarout d'e rouedad ar pezh emañ oc'h ober.

Kemennadennoù a c'heller kas pe resev dre ar genrouedad. Tweets a vez graet eus seurt kemennadennoù. Berr int dre ret (140 lizherenn e deroù istor Twitter, 280 lizherenn bremañ).

## Istor

Twitter a zo bet krouet e San Francisco e-kerz *[[start-up]]* Odeo Inc. krouet gant Noah Glass hag Evan Williams. Noah Glass a werzhe AudioBlogger, ur poellad a servije da gas restroù klevet war ur blog a-drugarez d'ur pellgomz. Even Williams a oa anavezet evit bezañ unan eus diazezerien ar gevredigezh Pyra Labs hag a oa pec'henn war al lec'hienn Blogger, hag a zo bet adprenet gant Google e 2003. Odeo a ginnige ul lec'hienn herberc'hiañ, skignañ hag enrollañ podcastoù.

E-kichen ar servij podcast-mañ e-lec'h ma'z eus kalzik a gevezerezh, Jack Dorsey, dispatchour evit ur gompaniunezh taksi, ha Noah Gladd, bet ingaler er 911, niverenn an trummadoù amerikan, a zo karget da ziorroiñ ur servij nevez.

Ar mennozh orin a oa kinnig d'an implijerien deskrivañ ar pezh e oant oc'h ober dre SMS. Digoret d'an holl d'an 13 a viz Gouere 2006, ar c'hentañ stumm a oa anvet *stat.us* ha *twittr* da c'houde, o venegiñ al lec'hienn rannañ fotoioù Flickr, hag evit echuiñ: *Twitter*.

D'ar 25 a viz Here 2006, lodennoù Odeo a zo bet adprenet gant Obvious Corp. E miz Ebrel 2007, ur gevredigezh dizalc'h zo bet krouet gant an anv Twitter, Inc. gant Jack Dorsey e penn betek miz Here 2008, tra ma kemer Evan Williams e blas Ar gevredigezh he deus 29 implijad e miz C'hwevrer 2009.

Twitter en deus gounezet ivez ar priz 2007  er rummad blogoù.

E miz Meurzh 2022 e kinnigas Elon Musk akuizitañ Twitter e evit 43 miliard  dollar, met e miz Gouere 2022 e embannas e soñj nullas ar brenadenn. An abeg roet gantañ eo an niver a gontoù faos, robotoù en o zouesk, a laka diaes da c’houzout talvoudegezh wir Twitter. E miz Here 2022 e prenas ar rouedad sokial a-benn ar fin.

## Liammoù diavaez
* Twitter, lec'hienn Web

## Daveoù
Atropa

**Atropa** a zo ur genad eus kerentiad ar Solanaceae. E ezel brudetañ a zo ar Benede

## Spesadoù

* *[[Atropa acuminata]]* 
* *[[Atropa baetica]]*
* *[[Atropa belladonna]]* 
* *[[Atropa caucasica]]*
* *[[Atropa komarovii]]*
Charles Francis Richter

**Charles Francis Richter** a zo ur sismologour amerikan, ganet eo e Butler County e-kichen Hamilton (Ohio) d'ar 26 a viz Ebrel 1900 ha marv d'an 30 a viz Gwengolo 1985 e Altadena (Kalifornia).

## Buhez

Charles Richter a zo ganet en ur familh a labourerien-douar en Ohio. E Los Angeles e Kalifornia e vev e-pad e grennardiezh. 

Alies e vez e arnodva sismologiezh Pasadena e 1927, studiañ a ra e skol-veur Stanford, hag er "California Institute of Technology" (Caltech) e lec'h ma resev e PhD Fizik e 1928. Ar memes bloavezh e timez gant Lillian Brand.

Ne gav ket reizh skeulioù Rossi (bloavezhioù 1880) pe Mercalli (1902), a zeskrive ar c'hrenoù-douar da geñver an distruj pe ar santadurioù. Dre-se e kinnigo e 1935 ur skeul (skeul Richter) a c'hell deskrivañ galloudezh ur c'hren-douar en epikreizenn dre an energiezh implijet.

Labourat a ra er "Carnegie Institute" eus 1927 da 1936 ha goude er "California Institute of Technology" evit labourioù teknikel. Dont a ra da vezañ kelenner war ar sismologiezh e 1952.

E 1956, gant Beno Gutenberg (1889-1960), e tiskouez e klot ar meurez 0 gant tro 10⁴ Joules, pa vez ar meurez 9 damkevatal da 10¹⁷ Joules.

Mervel a ra an 30 a viz Gwengolo 1985 e Altadena e-kichen Pasadena e Kalifornia.
David Vinckboons

**David Vinckboons** (badezet d'an 13 a viz Eost 1576 e Mechelen - 1632 e Amsterdam) a oa ul livour izelvroat a orin flamank. Puilh e voe e oberenn, ha brudet voe ivez en Izelvroioù. Levezonet e voe gant oberennoù Pieter Brueghel gozh, hag a- bouez eo e oberenn, hag ivez hini Hans Bol ha Roelant Savery, evit a sell ouzh diorren al livañ rummad e norzh an Izelvroioù. 

Familh Vinckboons a zilojas da Antwerpen tro 1580, ha da Middelburg goude ma vefe bet aloubet Antwerpen gant ar Spagnoled e 1585. N'eo ket sur o defe dilojet da Amsterdam abalamour da abegoù relijiel. Lakaet e voe e dad da geodedour e 1591, met hini ebet eus e vugale-vihan a voe badezet en un iliz kalvinian. E 1602 e timezas David Vinckboons gant Agneta van Loon e Leeuwarden. Goude-se edo o chom e Sint Antoniesbreestraat evel meur a arzour all. Hervez Karel van Mander e teskas gant e dad Philips e anv, hag a oa livour ivez. 
David Vinckboons a oa barrek dreist-holl evit livañ tud kran e gweledvaoù heñvel ouzh gourliorzhoù hag ivez kermesoù ha gouelioù e kêriadennoù. En e daolennoù e verzer e oa e darempred gant Gillis van Coninxloo. E-touez ar re a zeskas livañ gant Vinckboons e oa Gillis d'Hondecoeter, Claes Janszoon Visscher ha kazi sur ivez Esaias van de Velde.

Vinckboons en doe da nebeutañ dek bugel. E vibien a voe ar c'hartennour ha livour Johannes Vingboons, ar savourien Justus Vingboons ha Philip Vingboons. 

## Levrlennadur
* Liedtke, W. (2007) Dutch paintings in the Metropolitan Museum of Art, p. 913.
* Sutton, P. C. (ed.), *Masters of Seventeenth-Century Dutch Genre Painting*, katalog diskouezadeg 1984 (Philadelphia Museum; Berlin, Gemäldegalerie; Londrez, RA)
Petrus Christus

**Petrus Christus** a oa ul livour flamank a vije bet ganet e 1410 e Baarle-Hertog ha marvet e 1475 pe e 1476 e Brugge.

Levezonet e voe gant diazezerien flamank, Jan van Eyck ha Rogier Van der Weyden, evelto e labouras kalz war ar munudoù, an diarsell hag ur meskaj etre arouezelezh ha deoliezh. 
Gant Jan Van Eyck e teskas, ha lavaret e vez e lakaas oberenn Van Eyck ha hini Van der Weyden da vezañ brudet, peogwir e tiazeze e oberennoù war o re. 

## Oberennoù

* *Gouel Maria Veurzh*, tro 1450
* *Edouard Grymeston*, 1446, Londrez, National Gallery
* *Paotr e falc'hun*, tro 1445-1450, Frankfurt-am-Main, Städtische Galerie
* *Paotr Sorrows*
* *Klemmvan*, tro 1450, Metropolitan Museum of Art, New York
* *Ar C'hinivelezh*
* *Orfebour en e stal*, 1449
* *Poltred ur manac'h chartrouz*, 1446, Metropolitan Museum of Art, New York
* *Poltred ur roour*, tro 1455
* *Poltred ur roourez*, ca 1455
* *Poltred ur paotr yaouank*, tro 1450-60, Londrez, National Gallery
* *Penn ar C'hrist*, Metropolitan Museum of Art, New York
* *Diskenn diwar ar Groaz*
* *Poltred ur plac'h yaouank*, 1446, eoullivadur war goad, 28x21 , Staatliche Museum, Berlin

## Liamm diavaez

* Petrus Christus: Un nebeud oberennoù
Kevrenn Gernev-Veur Skol-Veur Exeter

Ur gevrenn eus Skol-Veur Exeter staliet e Pennrynn eo **Kevrenn Gernev-Veur**.

:1 - Sellad diouzh an doenn a-us d'an arnodvaoù-kelenn
:2 - War al leurennoù
:3 - Kreizenn ar mediaoù
:4 - Herberc'hioù studierion Glasney Parc
:5 - Ur gambr e Glasney Parc
:6 - Ti Tremough
:7 - Al liorzh
:8 - Kreizenn Sportoù
:9 - Ar Stannary
:10 - Al Levraoueg
:11 - Heuliad IT
:12 - Heuliad Urzhiataer Douaroniezh
:13 - Mirdi Douarouriezh (CSM)
:14 - Mengleuz-skouer hag egorenn-park (CSM)
:15 - Arnodva kimiezh Wet (CSM)
:16 - Prientiñ Dafaroù douarouriezh suite (CSM) 
:17 - Qemscan (CSM) 
:18 - Gremm renevezus/Arnodva ijinouriezh ar mengleuzioù (CSM) 
:19 - Arnodva-kelenn
:20 - Arnodva an Imbourc'hioù war ar vevoniezh

## Liamm diavaez
Load kefridiel Kevrenn Gernev-Veur Skol-Veur Exeter
Avon Bristol

**Meur a stêr a zo anvet [[Avon]]*.

 
An **Avon** (/ˈeɪvən/ e saozneg), pe **Avon Bristol** a zo ur stêr hag a red dre mervent Bro-Saoz, hag a dremen dre Bath ha Bristol ma en em daol en aber an Havren en Avonmouth, karter eus kêr Bristol. 

Un anv brezhonek he deus ar stêr, kar-tost d'ar stêrioù Aven hag Aon e Breizh.

An eil eus an div Avon a gember en Havren eo, Avon Warwickshire eo an hini gentañ. 

Eieniñ a ra e-kichen Acton Turville, in South Gloucestershire, ha goude temen e Wiltshire. An 19vet hirañ stêr eus ar Roantelezh-Unanet eo gant he 121 km hed, petra bennak ma n'eus nemet 31 km a-denn-askell eus an eienenn d'an aber. 

## Skeudennoù

image :Bristol, Avon Gorge from Clifton Down.jpg|An Avon gwelet eus Clifton down
File:040424 026 avonmouth.jpg|Aber an Avon en Avonmouth, gant pont ar gourhent M5.
Teknologiezh c'henetek

An **deknologiezh c'henetek** pe **ijinerezh genetek** (*genetic engineering* e saozneg) zo anezhi un toullad doareoù-ober teknikel war-dro bevoniezh ar molekulennoù a-benn implij an anaoudegezh er genetik hag adsevel pe daskemm genomoù an traoù bev.

Peurvuiañ e klask daskemm ar genotipoù, ha da neuze ar fenotipoù kenkoulz all.

## Istor
Lucas van Leyden

**Lucas van Leyden**, **Lucas Hugensz** pe c'hoazh **Lucas Jacobsz** (1494 e Leiden - 8 a viz Eost 1533 e Leiden), a oa ul livour hag un engraver izelvroat. 

## E vuhez
Lucas van Leyden a voe ganet hag a gasas lod brasañ e vuhez e Leiden. Gwelet e vez evel unan eus engraverine wellañ holl istor an arzoù. Gant e dad e teskas ar vicher, hag ivez gant Cornelis Engelbrechtsen. an daou zen-se a oa livourien, padal e oa Lucas un engraver dreist-holl. Ne ouezer ket penaos e teskas teknik an engraviñ, met an engravadenn gentañ a anavezer diwar e zorn (*Mohammed hag ar manac'h muntret*) a zo deiziet e 1508, pa oa 14 vloaz nemetken.

Da 12 vloaz e livas istor Sant Hubert, ha da 18 vloaz e veze gwelet evel arzour gwellañ ar skol flamank, hag evel engraver gwellañ ar mare-se ivez. Daoust da se e kendalc'has da veajiñ a-benn gwellaat e zoare da labourat. Lavaret e vez e vije bet kontammet gant daou gevezer, ha mervel a reas nepell goude ma vefe distro d'e vro, da 39 bloaz. En holl e savas 172 engravadur. Ur pennad diwar e benn a gaver e-barzh *Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies* gant Dominicus Lampsonius.

## Oberennoù pennañ
*un *Ecce homo* 
**Distro ar Mab foran* 
**Azeulerezh an tri roue* 
**Dañs Madalen* 
**Jezuz o pareañ den dall Jeriko* 
**Ar Varnadenn ziwezhañ*
** [[Ar bartienn echedoù (1508)]]*

## Liammoù diavaez

* Lucas van Leyden en Artcyclopedia
*Web Gallery of Art
Orange

**Orange** zo 
* un anv gallek ha saoznek a dalv kement hag orañjez
* un anv-lec'h gallek ha saoznek.

## Lec'hanvadurezh
### 
* Orange zo ur gumun c'hall e departamant ar Vaucluse, deuet hec'h anv eus an anv latin *Arausio*, 
** hag a oa gwechall kêr-benn priñselezh Orange,
** eus ar briñselezh-se e teu anv an Tiegezh Oranje-Nassau, a zo o ren hiziv en Izelvroioù.
* Orange, ur gêriadenn hag ur goañvlec'h e kumun La Roche-sur-Foron, e Haute-Savoie.

### 
Un toullad kêrioù zo en anv-se:
** Orange e Kalifornia, e-barzh kontelezh Orange,
** Orange e Connecticut,
** Orange e Stad New York,
** Orange e Massachusetts,
** Orange e Jerzenez Nevez,
** Orange en Ohio,
** Orange e Texas,
** Orange e Virginia,
** West Orange e Jerzenez Nevez.

### 
* Stad dieub Oranje, pe Oranje-Vrystaat, a oa ur republik boer (1854-1902), krouet gant ar Voortrekkered, anv deuet diwar hini an Tiegezh Oranje-Nassau, roet d'ar stêr a dreuz ar stad; 
**deuet da vout un drevadenn saoz (1902-1910), 
**ur broviñs eus Suafrika (1910-1995).
* Ar stêr Orange (pe *Oranjerivier* en afrikaneg)

### 
* Orange, ur gêr e Sukembre Nevez.

## Tud
**Orange* a vez lavaret e galleg hag e saozneg eus anv an tiegezh Oranje-Nassau, deuet eus anvioù kêrioù Orange (e Provañs) ha Nassau. 
** *William of Orange*, anv saoznekaet ar roue William III a-raok ma voe anvet da roue Bro-Saoz.

## Istor ha politikerezh
* *Orange Order* pe Urzh Orange, un aozadur protestant e Norzhiwerzhon, anvet diwar anv saoznek ar roue William, hag * Orangemen* a vez lavaret eus an izili.
* Independent Orange Order, ur skourr disrannet eus an *Orange Order*. 
* orañjouriezh, anv meur a gostezenn bolitikel e meur a vro : .
** aduidi iwerzhonat ar roue saoz  William III, ar roue protestant a vrezelas a-enep ar gatoliked, ha brudet  evel arouez ar Brotestantiezh, ken e teuas al liv orañjez da vout o liv, a gaver war banniel Iwerzhon;
** aduidi an Tiegezh Oranje-Nassau, en Izelvroioù pe e Luksembourg.

## Filmoù ha sonerezh
* *[[Clockwork Orange]] *, ur film gant Stanley Kubrick en 1971, diwar ur romant gant Anthony Burgess.
* Orange, un album gant Jon Spencer Blues Explosion

## Traoù all
* *[[Orange Agent]]*, ul louzoù-lazhgeot implijet gant SUA e Brezel Viêt Nam
* *[[Orange (embregerezh)|Orange]]* un embregerezh gall
Hans Memling

**Hans Memling** (Seligenstadt tro 1435-1440 - 11 a viz Eost 1494 e Brugge) a oa ul livour alaman ha flamank.
## E vuhez
  
Brudet-tre e Brugge, Italia, Alamagn hag er Rouantelezh-Unanet e oa Memling pa oa bev. Goude-se e voe disoñjet e-pad meur a gantved, ha dizoloet e voe en-dro e penn-kentañ an  kantved gant an Alamaned, dreist-holl Schlegel. Peurliesañ e plij e oberennoù d'an dud voutin, ha dibrizet e vez gant istorourien an arzoù. Ur plas dibar en deus e-touez arzourien gent Flandrez. Levezonet e voe gant labour Rogier van der Weyden, ha klasel, eeun ha spis war un dro eo ar pezh a reas. Perzhioù dibar e oberennoù eo ar sederidigezh ha ar c'hwekted, kement-se a c'haller merzout e div daolenn vrudet savet gantañ : *Ar Werc'hez e-touez ar Sent* hag *Azeulerezh an tri roue*, dalc'het en ospital Sant-Yann e Brugge kerkent ha livet. 


## Oberennoù

* *Ar Varnadenn ziwezhañ*, (1467-1471), Gdansk, Mirdi Narodowe,
* Er *Johannishospital* (Brugge) e kaver lodenn vrasañ oberenn Memling :
** *Eured Santez Katell*, stern-aoter (1479),
** *Azeulerezh an tri roue* (1470-1472),
** *Poltred Maria Moreel e sibil bers* (1480),
** *Werc'hez gant ur bugel hag a roour Martin van Nieuwenhoven* (1487) 
** Relegouer Santez Ursul gant 6 pennad eus ar vojenn (1489)

* Er Groeningemuseum Brugge e c'haller gwelout un deirzaolenn a ziskouez Sant Kristof, Maoris, Ägidius, hag ivez Stifter Bürgermeister Moreel hag e familh
* Diskouezva ar rouaned, Torino, taolenn *Pasion ar C'hrist*,
* Alte Pinakothek München, *Seizh levenez Maria*
* Iliz-veur Lübeck, stern-aoter (1491), gant *Christ ouzh ar groaz* 
* Capilla Real, iliz-veur Granada (Spagn), ur pemzek taolenn bennak, tennet eus dastumad Izabel ar Gatolikez (poltredoù dreist-holl)
* Mirdi arzoù-kaer Straßburg : liestaolenn fouge mab-den ha daspren an aotrou Doue 



Ar 7 panell a ya da ober stern-aoter Lübeck


## Liammoù diavaez

* Oberennoù Hans Memling
* Memling, mestr Brugge 
* Memlinc war Septentrionalia
Joachim Wtewael

**Joachim Anthonisz Wtewael** (1566 en Utrecht - 1añ a viz Eost 1638 en Utrecht) a oa ul livour izelvroat. Renket e vez e oberennoù e-touez re luskad an orbidouriezh.

## E vuhez
Deskiñ a reas engraviñ e stal-labour e dad. 6 miz-pad e veajas e Bro-C'hall hag en Italia (Padova) hag eno e stagas gant al livañ.

E 1592, pa oa 25 bloaz, e tistroas da Utrecht. Livour e voe e breuriezh oberourien dibroù ha sevel a reas taolennoù, tresadennoù, engravadurioù ha gwer-livet. E-touez livourien ziwezhañ an orbidouriezh e voe Wtewael ha tost e chomas eus al livañ hengounel, tra ma tibabe lod brasañ an arzourien mont war-du an naturegezh.

Unan eus arzourien bouezusañ luskad ar vanieregezh en Izelvroioù e voe.

An dastumad brasañ eus e oberennoù a gaver e Centraal Museum Utrecht.

## Oberennoù
* *[[Perseüs]] hag [[Andromeda]]*, 1611, (Mirdi al Louvre)
* *[[Yaou]] oc'h en em silañ e kambr [[Danae]]*, (1595-1605), (Mirdi al Louvre)
* *[[Pan]] ha [[Syrinks]]*, tresadennoù, (Mirdi al Louvre)
* *Azeulerezh an tri roue*, tresadennoù, (Mirdi al Louvre)
* *[[Lot]] hag e verc'hed en ur c'hoad*, tresadennoù, (Mirdi al Louvre)
* *Sant [[Yann-Vadezour]] o prezeg en ur c'hoad*, tresadennoù, (Mirdi al Louvre)
* *Gouel Maria Veurzh*, tresadennoù, (Mirdi al Louvre)
* *Kouronkadenn [[Diana]]*, tresadennoù, (Mirdi al Louvre)
* *Azeulerezh ar vêsaerien*, tresadennoù, (Mirdi al Louvre)
* *Merzherinti Sant Vastian*, 1600, (Nelson-Atkins Museum of Art), Kansas City
* *[[Meurzh]] ha [[Gwener]] tapet gant [[Vulkan]]*, 1610, (Mauritshuis, Den Haag)
* *Meurzh ha Gwener dizoloet gant an Doueed*, (1610-1614), (J. Paul Getty Museum)
* *Plac'h yaouank ha denjentil*, tresadennoù, (J. Paul Getty Museum)
* *Arvest en ur gegin*, 1604
* *An oad aour*, 1605, (Metropolitan Museum of art)
* *[[Aktaion]] o sellout ouzh Diana hag an [[nimfenn]]ed o kouronkañ*, 1612, (Museum of Fine Arts, Boston)
* *[[Moizez]] o terriñ ar roc'h*, 1624, (National Gallery of Art, Washington DC)
* *Barnadenn [[Paris (mab Priamos)|Paris]]*, 1615, (National Gallery, Londrez)
* *Azeulerezh ar vêsaerien*, 1698, (Utrecht, Centraal Museum), 1625, (Prado), 
* *Eured [[Thetis]] ha [[Peleüs]]*, 1602, (Herzog Anton Ulrich-Museum),
* *Dasorc'h Lazarus*, tresadennoù, (mirdi arzoù-kaer Lille)
* *[[Emboltred]]*, 1601 (centraal Museum, Utrecht)

## Levrlennadur
* Patrick Le Chanu, *Joachim Wtewael : Persée et Andromède*, RMN, Louvre, 1999
Lucas Cranach

**Lucas Cranach** a c'hall bezañ :
* **[[Lucas Cranach an Henañ]]** (1472-1553), livour hag engraver an Azginivelezh alaman ;
* **[[Lucas Cranach ar Yaouankañ]]** (1515-1586), e vab, a gemeras stal e dad goude e varv.