Zaparoeg

Ur yezh zaparoek eo ar zaparoeg (anvet ivez *kayapwe*). Komzet eo e Proviñs Pastaza etre ar stêrioù Curaray ha Bobonaza war an harzoù etre Perou hag Ecuador.

## Statud ar yezh

Unan eus pobloù brasañ eus reter Amazonia e oa ar zaparoiz e amzer donedigezh an Europiz ha krediñ a reer e veze komzet o yezh gant 100.000 a dud bennak d'un ampoent. Kregiñ a reas o niver da digreskiñ, avat, abalamour d'ar c'hleñvedoù kaset gant an drevadennerien eus Europa ha da vrezelioù gant meuriadoù all argaset diouzh o zirioù gant ar re Wenn.

E deroù an  e voe aloubet o zachennad gant dastumerien kaoutchoug ha rediet e voe kalz eus o c'humuniezhioù da zivroañ. Hogozik distrujet e voe o c'hevredigezh ha kalz boutinoc'h e teuas an euredoù etremeuriadel da vezañ. Abalamour da se e teuas yezh ar Gechuaed da vezañ o yezh pemdeziek muioc'h-mui.

Ne chomfe nemet 150 - 170 Zaparoad e departamant Loreto hag an holl anezho a gomz Kechuaeg a zo aet da yezh voutin an Indianed er rannvro. War-dro 30% anezho a ra gant an achwareg ivez. 60% ar boblañs a gomz spagnoleg a zo yezh an deskadurezh nemetañ en Ecuador. E Perou e rann ar perzh-se gant ar c'hechuaeg. Etre dek hag ugent den a vefe barrek da gomz zaparoeg c'hoazh ha kozh ez int - dezho etre 65 ha 95 bloaz. Digenvez e vez ar gomzerien hag hini anezho n'eo unyezhek. N'eo ket mui implijet ar yezh war ar pemdez.

Emañ Zaparoiz o klask savete ar pezh a chom eus ar yezh ha desket e vez gerioù zaparoek er skolioù. Gwirheñvel e c'hwito ar strivadenn-se abalamour d'an diouer a dud varrek da sevel ur geriadur hag ur yezhadur gwir. Ur gevredigezh, Arutam hec'h anv, he deus divizet krouiñ ur stumm skrivet eus ar yezh hag he c'helenn e skolioù teiryezhek.

## Livadur

### [[Fonologiezh]]

#### Frammadur silabennek

Ur frammadur silabennek eeun a-walc'h en deus ar zaparoek. Disaotret e vez ar berniadoù a gensonennoù (estreget gant ʔ) hg ne c'hell echuiñ ar silabennoù nemet dre ur vogalenn pe [w], [j] pe [ʔ].

#### Vogalennoù

Ur yezh SOV (rener-renadenn-verb) eo ar zaparoeg.

#### Kensonennoù

## Morfologiezh

Ur yezh daspegel eo ar zaparoeg, evel an holl izili anavezet eus ar familh zaparoek. Stummoù lies ar ger a furmer dre stagañ lostgerioù ouzh ar wrizienn hep he c'hemmañ. 

### Morfologiezh añvel

Peder reizh - denek, nann-denek, gwregel ha gourel - ha daou niver - unander ha liester - en deus ar zaparoeg. Diskouezet e vezont dre al lostgerioù staget ouzh ar wrizienn.

Implijout a reer ivez ul lostger ispisial - **ča** - evit an anvioù denek hep dave ouzh an niver

**Skouerioù** :

***mʌàri''ča'' tà kwi** : ur bugel on
***pakʌʌna''roʔa*** : hor c'herent
**'nìa*no*** : mab
***nìa*to*** : merc'h

====Troioù====

Diskouez a ra ar zaparoeg an darempredoù etre ar gerioù dre lostgerioù. Er c'hontrol eus ar pezh a c'hoarvez er yezhoù indezeuropeek ne gemmont ket ar wrizienn met outi e vezont staget.

*** -hi** : evit
***-anoàhi** : daoust da
***-hina \ hiʔna** : da, e
***-ma \ ʔma** : da, e
***-hinahi \ hʌnahi** : eus, a
***-mʌrʌ** : da, betek
***-niha** : dindan

**Skouerioù**

***ita*mʌrʌ*** : betek an ti
***ahapaka acahowara naw koramaha*hina*** : flemmet he deus ur wenanenn e zorn

===Ragañvioù===

====Ragañvioù-gour====

Seizh raganv-gour eñ-deus ar zaparoeg ha disheñvelañ a ra etre un [[Ni endalc'hus hag ezdalc'hus|ni endalc'hus hag un ni ezdalc'hus]]. Daou stumm o deus ar raganvioù zaparoek : oberiant ha gouzañvus. Implijet e vez ar stumm gouzañvus da ziskouez an [[troad akuzativel|dro-damall]] ha rener ur verb-stad. Ar stumm oberiant a c'heller implijout evel ur [[raganv-perc'hennañ]] dre lakaat anezhañ a-raok ar ger a ren.




**Skouerioù**

* ***pa* na atihà** : ni a gomzo
* ***ʧa* *noka* taʃi** : gortoz anezhañ
* ***k*oiha** : va c'halon
* ***ko* ità** : va zi
* ***ʧa* niano** : da vab

====Ragañvioù-diskouez====

Ur [[raganv-diskouez]] hepken en deus ar zaparoeg : **noka**. E implijout evel ur raganv-perc'hennañ eus an trede gour a c'heller ivez. Dre lemel al lostger -ka e vez furmet an unander.

**Skouerioù**

* ***noka* toiʧa** : e frouezh
* ***noka* ità** : an ti-mañ


===Morfologiezh verbel===

Displeget e vez ar verboù zaparoek dre stagañ lostgerioù ouzh ar wrizienn.

* **ka\ʧa\ko** : amzer dibaouez
* **ha\ho** : amzer dazont
***rʌ** : peurc'hraet
***riʧa** : amdremened
***no** : stumm-nac'h
***akwa\ikwa\ʌkwa\okwa** stumm-difenn
***wara\wa** : amzer dremenet
***kwa** : stumm-tu
***ʔ\rʌ*' :stumm-gortoz


==Niveroù==

* 1 nuquaqui
* 2 namisciniqui
* 3 haimuckumarachi

==Daveennoù==

* *Bosquejo Gramatical del Zaparo'', M. Catherine Peeke, Cuadernos Etnolingüisticos, n°14, Instituto Lingüistico de Verano, Quito, 1991
* Peeke, Catherine. 1962. "Structural Summary of Zaparo," in SEIL I, 125-216.

## Liammoù diavaez

 Zaparo's lost secret

 Yezhadur berr ar zaparoeg

 Revitalizando el idioma zápara

 SAUVONS... LA LANGUE ZAPARA !

 Ar zaparoeg war Global Linguistic database