open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sturmabteilung

Ar **Sturmabteilung** (**SA**; Unvez argadiñ) a oa kentañ aozadur ledvilourel ar strollad Nazi (NSDAP). Warnañ en em ziazezas Adolf Hitler war e hent war-zu ar galloud er bloavezhioù 1920 ha 1930. Roll pennañ an aozadur a oa difenn an emvodoù pe an dibunadegoù nazi. Ouzhpenn-se e oa karget da blantañ reuz en emvodoù ar strolladoù all, stourm a-enep an unvezioù ledvilourel stag ouzh ar strolladoù politikel all, dreist-holl re ar Roter Frontkämpferbund, stag ouzh ar Kommunistische Partei Deutschlands (KPD). An aozadur feuls a blije dezhañ tagañ ar Slaved, Romed, sindkalourien, hag, dreist an holl re all, ar Yuzevien – da skouer, e-pad boycott nazi an embregerezhioù yuzev.
## "Beefsteaks" e-touez ar renkoù
En e levr embannet e daou damm e 1936 ha 1937, *Hitler-Biographie*, an istorour alaman Konrad Heiden a skrive en devoa merzet e oa e-touez renkoù an SA "un niver uhel a gomunisted ha sokial-demokrated" hag "un toullad mat a izili eus an SA a zo lesanvet 'beefsteaks' – gell er-maez met ruz e-barzh." Ken uhel e oa an niver a izili nevez er Sturmabteilung ha na oant ket nazied ma oa ur farsadenn embannet gant an SA "En hon unvezioù argadiñ ez eus tri nazi, met a-benn nebeut e vint skarzhet ganimp."

An niver a izili doare 'beefsteaks' a vez laret bezañ bet uhel-mat e kêrioù 'zo, dreist-holl e norzh Alamagn, lec'h ma oa uhel levezon Gregor Strasser hag e vennozhioù pe Strasserismus. Penn ar Gestapo etre 1933 betek 1934, Rudolf Diels, a embanne ar sifr a "70 dre gant" eus an izili nevez en SA e kêr Berlin a oa bet komunisted. Lod istorourien a embann e oa soubet an SA hag SS gant marksourien ha reveulzierien sokialour, eno "an huñvreerien hag ar re a gomz eus ur republik marksour a zo uhel en SA hag SS (77,6 ha 63 dre gant)."

Ul lod istorourien a lak war-raok ar fed ma oa darn izili an SA hiniennoù ar c'hlasad labourerien pe tud dilabour anezho, laouen e oant gant ul lodenn eus mennozhioù ar Marksour-leninourezh pe sokialouriezh. Gortoz a raent eus Hitler e vefe doujet d'ar 25poent embanent e programm an NSDAP. An istorour Thomas Friedrich a lak war-raok e oa un taol-kleze en dour ar strivoù gant Strollad komunur Alamagn da zesach izili an SA. Ar re-se a oa en ul lid eus Hitler hag heuliañ a raent anezhañ gant ar mennozh e oa ret distrujañ da vat ha da viken an "enebour marksour".

An anv "beefsteak" a vez implijet ivez evit ober eus a dud a rae mont-dont etre ar strollad Nazi ha komunour, dreist-holl ar re e-touez an SA.

## Izili brudet
* Ernst Röhm
* Gerhard Roßbach
Gleichschaltung

***Gleichschaltung*** ("kenamzeriañ") a oa ur ger nazi evit ober anv eus hollad an traoù lakaet e pleustr gant Adolf Hitler hag ar Strollad Nazi evit staliañ un hollveliegezh war holl dachennoù buhez ar gevredigezh alaman "eus an ekonomiezh hag ar strolladoù embregerezhioù betek ar mediaoù, ar sevenadurezh hag ar skol".

Mare uhelañ ar *Gleichschaltung* a oa bet tizhet en Alamagn gant divizioù Kendalc'h Nürnberg 1935, pa voe embannet e oa kendeuzet simboloù ar strollad nazi gant re ar Stad alaman hag e oa lamet keodedelezh ar yuzevien alaman.
## Orin ar ger
An nazied a rae gant ar ger *Gleichschaltung* evit diskrivañ mennad an adurzhiañ ar gevredigezh alaman en un hollveliegezh ledet war holl tachennoù ar vuhez kevredigezhel. Dre-vras ne vez ket troet ar ger gant an istorourien.

## Notennoù ha daveennoù
Marie Angélique de Scorailles

**Marie Angélique de Scorailles de Roussille**, dugez Fontanges, ganet e miz Gouhere 1661 ha marvet d'an 28 a viz Mezheven 1681, a oa ur serc'h d'ar roue gall Loeiz XIV. Seitek vloaz e oa e 1679, pa gouezhas etre divrec'h ar roue, a oa 41 bloaz. E serc'h diwezhañ e voe, rak war echuiñ e oa e zarempred gant markizez Montespan ha markizez Maintenon ne oa ket serc'h peogwir e timezas dezhañ.

## Buhez
Ganet e vefe e kastell Cropières, e Cantal hiziv. He familh a oa unan gozh eus Arvern. He zad Jean-Rigal de Scorrailles, aotrou Fontanges ha lec'hioù arall, a oa letanant ar roue. Eñ an hini a roas dezhi anv douar Fontanges, deuet dezhañ a-berzh e vamm, Gillelmine de Fontanges, anezhi diwezhañ diskennadez skourr henañ ar familh gozh-se ag Arvern. Brudet e oa kened Angélique de Scorraille, dimezell a Fontanges.

E 1678, e taolas César de Grollée, kenderv d'he zad, ouzh kened he c'heniterv, ma lavaras e karfe he c'hinnig d'al Lez evel plac'h a enor ar briñsez palatin, Liselotte von der Pfalz, dugez Orléans, ha c'hoar-gaer d'ar roue gall.

Mervel a reas en abati Port-Royal e Pariz, oadet 20 vloaz.


(Narbonne) Portrait de Liselotte de Palatinat - Pierre Mignard - Musée des Beaux-Arts de Narbonne.jpg|Liselotte von deer Pfalz
Le Mercier

**Le Mercier** zo un anv-tiegezh gallek. 

## Gerdarzh
Eus an anv-micher *mercier*, merser.

## Adstumm
* Mercier

## Tud
*André Le Mercier pe Andreo ar Merser, skolaer hag embanner brezhonek.
*Camille Le Mercier d'Erm (1888-1978), skrivagner gallek hag emsaver
*Patrick Le Mercier, gitarour ha biolinour
-50

704 *Ab Urbe Condita* = 50 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Republik roman
* Koñsuled : Lucius Aemilius Paullus Lepidus ha Caius Claudius Marcellus

### Afrika

#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XIII Neos Dionysos 

### Reter-Nesañ

#### Judea
* Hyrcan 

### Azia

## Arzoù, Skridoù, ha Teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -50

## Marvioù -50
Cercomacroides

***Cercomacroides*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2014 gant an evnoniour perouat José G. Tello hag e genseurted.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Cercomacroides fuscicauda]]*,
* *[[Cercomacroides laeta]]*
** *C. l. *'laeta***, ''sabinoi'' ha ''waimiri'',
* ''[[Cercomacroides nigrescens]]'',
** ''C. n. aequatorialis'', ''approximans'', ***nigrescens***, ''notata'' hag ''ochrogyna'',
* ''[[Cercomacroides parkeri]]'',
* ''[[Cercomacroides serva]]'', 
* ''[[Cercomacroides tyrannina]]''
** ''C. t. crepera'', ''saturatior'', ***tyrannina**' ha *vicina*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad *[[Cercomacra]]* betek 2014.

## Notennoù ha daveennoù
Paul von Hindenburg

**Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg**, brudet evel **Paul von Hindenburg**, ganet d'an 2 a viz Here 1847 ha marvet d'an 2 a viz Eost 1934, a oa ur Generalfeldmarschall ha den Stad alaman. E penn nerzhioù milourel Alamagn e oa bet e-pad eil hanterenn ar C'hentañ Brezel-bed. Goude-se e oa bet dilennet da brezidant Republik Weimar e 1925. 

En desped dezhañ e roaz harp d'an nazied da sevel er galloud. E miz Genver 1933 e voe gwasket kreñv warnañ evit ma roje ar garg a ganseller Alamagn da Adolf Hitler e-penn ur "Gouarnamant a greizenniñ boadelour", petra bennak ma ne oaan nazied nemet ar bihanañ niver en e gabined.

Hindenburg a oa aet war e leve eus al lu alaman e 1911, adgalvet e oa bet nebeut amzer goude ma oa kroget ar C'hentañ Bezel-Bed e 1914. Deuet e oa war-wel evit ar wech kentañ d'ar vro a-bezh, d'an oad a 66 vloaz, pa oa bet trec'h e-pad Emgann Tannenberg e miz Eost 1914.

## Hitler da gañseller
Hindenburg a zo marvet d'an 2 a viz Eost 1934. Raktal, Hitler a en em laka da brezidant ar vro, dre-se e oa deuet dibosubl da skarzhañ anezhañ evel kañseller. A-enep d'e c'houlenn e voe beziet Hidenburg gant e wreg Gertrud e-pad ul lid meur en Tannenberg-Denkmal. Ur referendom a voe graet evit gouzout daoust hag e oa mat kas ar galloud eus ar brezidantelezh etrezek ar Fūhrer ha kañseller eus ar Reich Adolf Hitler. 90% eus ar voterien a savas a-du gant ar mennozh.

## Marv

Klañv bras e oa bet Hindenbourg gant ur c'hrign-bev ar cʼhwezhigell. Hindenburg a zo marvet d'an 2 a viz Eost 1934.
Mercier

**Mercier** zo un anv-tiegezh gallek. 

## Gerdarzh
Eus an anv-micher *mercier*, merser.

## Adstumm
* Le Mercier

## Tud
* Charlotte Mercier (1738- 1762), livourez c'hall
* Louis-Sébastien Mercier (1740-1814), skrivagner gall
* Michèle Mercier (1939-), aktourez c'hall
Leptopogon

***Leptopogon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Leptopogon amaurocephalus]]*
** *L. a. *'amaurocephalus***, ''diversus'', ''idius'', ''orinocensis'', ''peruvianus'' ha ''pileatus'',
* ''[[Leptopogon rufipectus]]'',
* ''[[Leptopogon superciliaris]]''
** ''L. s. albidiventer'' ha ***superciliaris**',
* *[[Leptopogon taczanowskii]]*.

O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, eizh (8) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Godmanchester

**Godmanchester** (distaget [] pe, gwechall, er vro, []) zo ur gêr vihan hag ur barrez keodedel e distrig Huntingdonshire e kontelezh Cambridgeshire, e Bro-Saoz. Emañ war lez ar stêr Great Ouse, e-kichen kêr Huntingdon.

## Istor
Emañ Godmanchester el lec'h ma oa ar gêr roman *Durovigutum*
. Roudoù zo bet kavet ivez eus annezidi diagent, Kelted anezho ; da lavaret eo ez eo annezet al lec'h abaoe ouzhpenn 2000 bloaz zo. Edo kêr *Durovigutum* el lec'h ma kej meur a hent roman : an Ermine Street, ar Via Devana hag un hent all a zeue eus Sandy (Bedfordshire). Distrujet e voe ar gêr roman gant Angled ha Saksoned en .

En anv *Durovigutum* e kaver an elfenn **duro* hag un anv dianav.

An anv *Godmanchester* a oa *Godmundceaster* en hensaozneg, savet diwar an anv latin "castra", ur c'hreñvlec'h roman, hag an anv germanek "Godmund". Savet e oa bet ar c'hreñvlec'h roman el lec'h ma oa ur roudour da dreuziñ ar stêr Great Ouse. Meneget eo *Godmundcestre* en Domesday Book e 1086.

## Douaroniezh

Restr:Godmanchester. Cb.jpg|Pelec'h emañ Godmanchester e Bro-Saoz
Restr:Huntingdon RD 1935.png|Pelec'h emañ Godmanchester e Huntingdonshire

## Notennoù
Ermine Street

**Ermine Street** zo un hent bras roman 322 km hed etre Londrez (Londinium), er c'hreisteiz, ha York (Eburacum), en hanternoz Bro-Saoz.
-60

694 *Ab Urbe Condita* = 60 kent J.-K

## Darvoudoù

### Europa

#### Republik roman
* Koñsuled : Quintus Caecilius Metellus Celer & Lucius Afranius
*Teirveli (*Triumvirat)* kentañ etre Pompeus, Crassus, ha J. Caesar

### Afrika

#### Ejipt
*Ptolemaios XII Neos Dionysos ''Auletes'' (-80 / -51)

### Reter-Nesañ

#### Judea
*Hyrcan II (-63 / -40)

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -60

## Marvioù -60

## Daveoù
Post Scriptum (c'hoari video)

**Post Scriptum**, gant an is-titl *The bloody seventh* ha **Squad 44** evit an embannadur saoznek, zo ur c'hoari video FPS breton  sevenet gant Periscope Games hag embannet gant Offworld Industries. An istor a dremen e-pad an Eil Brezel-bed. D'ar 26 a viz Mae 2018 e voe digoret ul lodenn test eus ar c'hoari a badas betek ar 27 a viz Mae.

Ar sevenerien hag an embanner a laka war-raok ez eo gwir-tre an endroioù hag ar bed lec'h ma vez ar c'hoarier.

## Doare ar c'hoari
Hervez ar pezh a embann krouerien ar c'hoari e vo Post Scriptum ur c'hoari gant:
* Emgannoù gant 40 vs 40 liesc'hoarier
* Harzlammet e c'hell bezañ ar c'haorierien e-pad an emgann
* Unwiskoù istorel
* Kanolierezh ha bombezadennoù harp
* Karbedoù istorel, evel tizh an douribelloù, tefder an hobregon
* Kartennoù 1:1 hervez kartennoù istorel
* Armoù, karbedoù ha monumantoù istorel adsavet evel ma oant en gwirionez.
* Sevel bazennoù, sevel kreñvlec'hioù ha lec'hioù difenn
* Dezougen, dafari én da verañ etre ar c'hoarierien
* Dezougen kanolioù ha bolodù
* Mouezhioù evit eskemm etre ar c'hoarierien
* Ar c'hoarierien a c'hell choaz palioù an emgann er stumm “Sandbox”
* Ostilhoù evit sevel kartennoù pe modoù 
* Steam Workshop.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Post Scriptum
## Notennoù ha daveennoù
Al louarn bras drouk ha kontadennoù all

“**Al louarn bras drouk** *ha kontadennoù all*” a zo un dresadenn-vev ha tri istor enni. Azasaet eo diwar ar vandenn-dreset heñvelanvet, savet gant Benjamin Renner. E galleg e oa da gentañ. Advouezhiet eo bet e brezhoneg gant ar gevredigezh Dizale.

War ar maez e tremen an istor, gant tudennoù a bep seurt : ul louarn a soñj dezhañ eo ur yar, ul lapin oc'h ober ar c'hwibon hag un houad a fell dezhañ kemer plas an Tad Nedeleg…

## '''Ur babig da gas.'''

Ar pemoc'h a zo o liorzhañ. Al lapin hag an houad o deus c'hoant sikour ar pemoc'h.
Hag ar pemoc'h a lâr 'NANN' peogwir e oar emaint o vont d'ober forzh petra.

Ar c'hwibon a gemer ar wezenn e-barzh ar penn. Ar babig a gouezh eus ar wezenn. Eskell ar c'hwibon a zo torret. Ar c'hwibon a c'houlenn gant ar pemoc'h kas ar babig barzh e di.

Ar pemoc'h hag al lapin o deus disoñjet Pauline e-barzh ur c'hamion kiger, ar blenier a ya d'ober titich hag ar pemoc'h a brofit evit kemer ar c'hamion. Ar c'hamion a ra zig zag.

Ar pemoc'h a ya barzh an ti-post evit postañ Pauline hag ul loen iskis met faziet int bouest. Goude emaint e-barzh ar c'harr-nij. Tout an dud a gouezh eus ar c'harr-nij. Kouezhet int e-kichen he zi.

## '''Al louarn bras drouk.'''

An tudennoù pennañ eo al louarn, ar bleiz, ar pousined, ar yar hag ar c'hi. An istor a dremen barzh ar c'hoad hag e-barzh un ti-feurm. Al louarn en deus laeret vioù ar yar. Nemet al louarn n'en deus ket mui c'hoant da zebriñ ar pousined. Goude ar bleiz a lâr: "ro ar pousined din peogwir 'teus ket c'hoant da zebriñ anezho".
Ar bleiz a glask kemer ar pousined met al louarn n'en deus ket c'hoant reiñ ar pousined neuze al louarn a lak ur gwiskamant yar hag a red betek an ti-feurm. Skeiñ a ra ouzh an nor ha mamm gwir ar pousined a digor: al louarn a c'houlenn repu. Ar yar a diskouez an ti evit kousket.
Antronoz, ar yar a diskouez an atalier evit lazhañ al louarn, nemet al louarn a gouezh e-barzh an tan neuze ar gwiskamant a dev. An holl yer a glask lazhañ al louarn. Met ober a ra un *deal* gant al yer. Al louarn ne vez ket lazhet met implijet ’vez evit deskiñ en em zifenn a-enep d'al lern.

## '''Ret eo saveteiñ An Nedeleg.'''

E-barzh un ti-feurm e krog an istor. Istor ur pemoc'h, ul lapin hag un houad da vare Nedeleg.
An houad en deus divizet en em dreuzwiskañ e Tad Nedeleg evit reiñ profoù d'an dud neuze an houad, al lapin hag ar pemoc'h a ra un veaj met chomet int stanket e-barzh ur strob-lec'h hag ur plac'hig ki yaouank n'he deus ket c'hoant e vefe drebet an 3 loen gant an tad-ki peogwir ar plac'hig a gred eo an Tad Nedeleg. Goude al lutined a gemer lastez e-barzh ur boubellenn evit ober profoù.
Hag o deus nijet e-barzh an oabl hag o deus pradet war un ti hag aze o deus kavet an Tad Nedeleg a-istribilh hag al lapin en deus saveteet anezhañ.
Aprositornis disjuncta

***Aprositornis disjuncta*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.

Anvet e voe *Myrmeciza disjuncta* (kentanv) da gentañ-penn (e 1945) gant an evnoniour stadunanat Herbert Friedmann (1900-1987).Ar spesad nemetañ er genad *Aprositornis* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e hanternoz-kreiz Amazonia (Suamerika).

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Myrmeciza]]* betek 2013.

## Liammoù diavaez
*  ''Aprositornis disjuncta'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aprositornis disjuncta'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Piprites

***Piprites*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Piprites chloris]]*
** *P. c. antioquiae*, *boliviana*, *chlorion*, ***chloris***, *grisescens*, *perijana* ha *tschudii*,
* *[[Piprites griseiceps]]*,
* *[[Piprites pileata]]*.

O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
-47

707 *Ab Urbe Condita* = 47 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Republik roman
* Koñsuled : Quintus Fufius Calenus & Publius Vatinius

### Afrika

#### Ejipt
* Faraoned : Ptolemaios XIII *Neos Dionysos* ; Ptolemaios XIV *ar Bugel* 

### Reter-Nesañ

#### Judea
* Hyrcan II 

### Azia

## Arzoù, Skridoù, ha Teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -47

## Marvioù -47
* ar faraon Ptolemaios XIII Neos Dionysos
-45

709 *Ab Urbe Condita* = 45 kent J.-K.

## Darvoudoù
### Europa

#### Republik Roma
* Koñsuled : Caius Julius Caesar IV (e-unan, hep keneil). Suffectus : Quintus Fabius Maximus, Caius Trebonius, Caninius Rebilus.
* 17 a viz Meurzh : Emgann Munda, e Spagn ; trec'h eo Julius Caesar war mibien Pompeus. 
* Julius Caesar a zo anvet *dictator perpetuus* = diktatour e vuhez-pad, koñsul evit an dek bloavezh da zont, penngadour meur an arme, *Pontifex Maximus*, gantañ galloud *tribun*, *Imperator*.

### Afrika
#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XIV ar Bugel 
### Reter-Nesañ
#### Judea
* Hyrcan II 
### Azia
## Arzoù, Skridoù, ha Teknikoù
* gant Julius Caesar eo adaozet an deiziadur roman, savet ar benniliz (*basilica*) *Julia*, kresket ar forum *Julium*.

## Relijionoù
## Ganedigezhioù
## Marvioù
-40

714 *Ab Urbe Condita* = 40 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Republik roman
* Koñsuled : Cneus Domitius Calvinus II & Caius Asinius Pollio

### Afrika

#### Ejipt
* Faraoned : Ptolemaios XV *Caesarion* & Kleopatra

### Reter-nesañ

#### Judea
* Hyrcan II ; Antigonus, mab Aristobulus II, ha niz Hyrcan, zo lakaet war an tron gant skoazell Pacorus, roue ar Barted.

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -40

## Marvioù -40
* Hyrcan II, roue Judea
-37

717 *Ab Urbe Condita* = 37 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Republik roman
* Koñsuled : Marcus Vipsanius Agrippa & Lucius Caninius Gallus

### Afrika

#### Ejipt
* Faraoned : Ptolemaios XV Caesarion & Kleopatra

### Reter-Nesañ

#### Judea
* Antigonus, diskaret gant Herodez Veur, a-du gant Marcus Aurelius. Herodez Veur 

### Azia

## Arzoù, Skridoù, ha Teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -37

## Marvioù -37
* Antigonus II Mattatias, roue Judea
Cercomacra

***Cercomacra*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1858 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Cercomacra brasiliana]]*,
* *[[Cercomacra carbonaria]]*,
* *[[Cercomacra cinerascens]]*
** *C. c. *'cinerascens**', *immaculata*, *iterata* ha *sclateri*,
* *[[Cercomacra ferdinandi]]*,
* *[[Cercomacra manu]]*,
* *[[Cercomacra melanaria]]*, 
* *[[Cercomacra nigricans]]*.

O c'havout a reer e Kreizamerika hag e takadoù 'zo eus Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze holl spesadoù ar genad *[[Cercomacroides]]* er genad-mañ betek 2014.

## Notennoù ha daveennoù
Streets of Rage 2

**Streets of Rage 2** zo ur c'hoari video embannet d'ar 14 a viz Genver 1993 e Japan gant an anv **Bare Knuckle II: The Requiem of the Deadly Battle** (ベア・ナックルII 死闘への鎮魂歌 Bea Nakkuru Tsū: Shitō he no Chinkonka). Ur c'hoari doare beat 'em up eo embannet gant Sega. An eil c'hoari eo en heuliad c'hoarioù video Streets of Rage, heuliet e voe gant Streets of Rage 3, trede lodenn hag hini ziwezhañ an heuliad.

Er c'hoari e vez kavet div zudenn nevez: Max Thunder hag Eddie "Skate" Hunter, breur yaouankañ Adam Hunter eo eus ar c'hentañ c'hoari. DEgemeret mat gant gwerzhioù uhel, gwelet e vez evel ar c'hoari gwellañ eus an heuliad hag evit lod burutemlladennerien ar c'hoarioù video ez eo unan eus ar re wellañ da c'hoari. 
## Doare c'hoari
Chom a ra Streets of Rage 2 gant un doare c'hoari dammheñvel evit hini ar c'hentañ c'hoari, gwellaet e vez a nebeut memestra. Ar c'hemm rbashañ a zo da glask war-zu an tagadennoù ispisial. Er c'hentañ c'hoari e veze tu gervel un oto polis a lazhe an holl enebourien a oa ouzh ar skramm. Er c'hoair nevez e vez un dagadenn ispisial a-enep nebeutoc'h a enebourien hag a goust buhez d'an dudenn c'hoariet. Pep tudenn a vez tu c'hoari a zo bet brasaet e fiñvoù pe tagadennoù posubl evit ma vefen hiniennoù gant o doare c'hoari ha tro-spered dezho e-unan.
Myrmeciza longipes

***Myrmeciza longipes*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.

Anvet e voe *Drymophila longipes* (kentanv) da gentañ-penn (e 1825) gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).Ar spesad nemetañ er genad *Myrmeciza* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
N'eus ket bet embannet kalz tra war an danvez ; gouzout a reer, koulskoude, e vev diwar amprevaned a bep seurt ha kevnid moarvat ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e reter Panamá, hanternoz Suamerika, hag Enez Trinidad :
* *Myrmeciza longipes boucardi*, von Berlepsch, 1888, e hanternoz-kreiz Kolombia,
* *M. l. griseipectus*, von Berlepsch & Hartert, 1902, e gevred Kolombia, kreisteiz Venezuela, Gwianaoù ha biz Brazil,
* *M. l. *'longipes**', (Swainson, 1825), e biz Kolombia, hanternoz Venezuela hag Enez Trinidad,
* *M. l. panamensis*, Ridgway, 1908, e reter Panamá ha hanternoz Kolombia.

## Liammoù diavaez
*  ''Myrmeciza longipes'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Myrmeciza longipes'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Myrmorchilus strigilatus

***Myrmorchilus strigilatus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.

Anvet e voe *Myiothera strigilata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant an naturour alaman Maximilian zu Wied-Neuwied (1782-1867).Ar spesad nemetañ er genad *Myrmorchilus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
N'eus ket bet embannet kalz tra war an danvez ; gouzout a reer, koulskoude, e vev diwar amprevaned, hag artropoded all moarvat ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e takadoù 'zo eus Suamerika :
* *Myrmorchilus strigilatus *'strigilatus**', e reter Brazil,
* *M. s. suspicax*, e gevred Bolivia, kornôg Paraguay, mervent Brazil ha hanternoz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Myrmorchilus strigilatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Myrmorchilus strigilatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Mionectes

***Mionectes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Mionectes macconnelli]]*
** *M. m. *'macconnelli*** ha ''peruanus'',
* ''[[Mionectes oleagineus]]''
** ''M. o. abdominalis'', ''assimilis'', ''dorsalis'', ***oleagineus***, ''pacificus'', ''pallidiventris'' ha ''parcus'',
* ''[[Mionectes olivaceus]]''
** ''M. o. fasciaticollis'', ''galbinus'', ''hederaceus'', ***olivaceus*** ha ''venezuelensis'',
* ''[[Mionectes roraimae]]'',
* ''[[Mionectes rufiventris]]'',
* ''[[Mionectes striaticollis]]''
** ''M. s. columbianus'', ''palamblae'', ***striaticollis**' ha *viridiceps*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, triwec'h (18) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Titus Labienus

**Titus Labienus**, ganet war-dro 100 kent JK ha marvet d'ar 17 a viz Meurzh -45 en Emgann Munda, a oa ur jeneral roman, hag unan eus eilerien Caius Julius Caesar e-pad Brezel Galia (-58 / -52). "Tribun ar Bobl" e voe e -63. 

Daoust ma voe unan eus letananted Julius Caesar e Galia, meneget meur a wech e *[[De Bello Gallico]]*, e savas Labienus a-enep Caesar e-pad Eil Brezel Diabarzh ar Republik Roman hag a-du gant Gnaeus Pompeius Magnus. Goude emgann Thapsus e tec'has Labienus da Hispania gant bugale Pompeius, ha lazhet e voe e -45 en emgann Munda. 

Tad Quintus Labienus e oa.
-29

725 *Ab Urbe Condita* = 29 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Republik roman
* Koñsuled : Caius Caesar Divi Octavius V & Sextus Appuleius

### Afrika

#### Ejipt
Bro Ejipt zo adalek bremañ ur broviñs roman

### Reter-Nesañ

#### Judea
* Herodez Veur

### Azia

## Arzoù, Skridoù, ha Teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioùn-29

## Marvioùn-29
-30

724 *Ab Urbe Condita* = 30 kent J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Republik roman
* Koñsuled : Caius Caesar Divi Octavius IV & Marcus Licinius

### Afrika

#### Ejipt

* Faraoned : Ptolemaios XV *Caesarion* & Kleopatra 
* *Caesarion*, mab Jul Kaezar ha Kleopatra, a zo lakaet d'ar marv gant e lezvreur Octavius.
* Kleopatra a gav gwelloc'h en em ampoezoniñ, flemmet gant naered war he divronn. 
* Echu eo gant Ejipt ar Faraoned, goude 3000 bloaz.

### Reter-Nesañ

#### Judea
* Herodez Veur

### Azia

## Arzoù, Skridoù, ha Teknikoù

## Relijionoù

## Ganedigezhioù -30

## Marvioù -30
* Ar faraon Ptolemaios XV *Caesarion*, mab Jul Kaezar ha Kleopatra, lazhet gant e lezvreur Octavius
* Kleopatra VII
Monda

**Monda** zo ur gêr e proviñs Málaga, e kumuniezh emren Andalucía, e rouantelezh Spagn.

## Istor

*Munda* e oa hec'h anv gwechall, war douaroù ar bobl *Bastuli Poeni* en *[[Hispania Baetica]]*.

Brudet eo Munda abalamour da Emgann Munda (17 a viz Meurzh -45), ma voe trec'h Julius Caesar war daou vab Pompeius, ar pezh a verkas diwezh ar brezel diabarzh etre dalc'hidi an Impalaeriezh ha re ar Republik ; emgann diwezhañ Julius Caesar e voe, kent dezhañ distreiñ da Roma ha ren eno evel un diktatour.

## Ardamezioù
*Cortado. Primero, de gules, el castillo de oro, con tres torres, mazonado de sable y aclarado de azur. Segundo, de plata, dos calderas jaqueladas de oro y sable, gringoladas de siete cabezas de sierpe, de sinople, en cada asa, linguadas de gules; la bordura, jaquelada de oro y sable, en dos órdenes.*

Troc'het. Ouzh 1, en gul, e c'hastell en aour gant tri tour, mogeriet en sabel ha digoret en glazur. Ouzh 2, en argant, daou chaodouron gwezboellek etre aour ha sabel, naerek gant seizh penn naer en geot e pep dorn, teodek en gul; e vevenn gwezboellek etre aour ha sabel, a ziv rezad
Phaenostictus mcleannani

***Phaenostictus mcleannani*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.

Anvet e voe *Phlogopsis MeLeannani* (kentanv) da gentañ-penn (e 1861) gant an evnoniour amatour stadunanat George Newbold Lawrence (1806-1895).Ar spesad nemetañ er genad *Phaenostictus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag artropoded all, ha kemer glazarded bihan ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en un takad hag a ya eus Honduras da walarn Ecuador :
* *Phaenostictus mcleannani *'mcleannani**', e reter Panamá ha gwalarn Kolombia,
* *P. m. pacificus*, e mervent Kolombia ha gwalarn Ecuador,
* *P. m. saturatus*, eus reter Honduras da gornôg Panamá.

## Liammoù diavaez
*  ''Phaenostictus mcleannani'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Phaenostictus mcleannani'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Le Trou (Maupassant)

***Le Trou*** (*An Toull*) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1886.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa er gelaouenn *[[Gil Blas]]* d'an 9 a viz Du 1886.

Adembannet e voe bloaz goude, en 1887, en dastumad *[[Le Horla (dastumad)|Le Horla]]*.

## An danevell
Ur pesketaer en deus kavet ul lec'h don er stêr, ma tap pesked. Un deiz, setu un den all en e lec'h.

## Embannadurioù
* 1886 - *Le Trou*, e *[[Gil Blas]]*. 
* 1887 - *Le Trou*, en dastumad *Le Horla* embannet gant Paul Ollendorff.
* 1979 - *Le Trou*, e : *Maupassant, Contes et Nouvelles*, levrenn II, skrid notennet gant Louis Forestier, Éditions Gallimard, *Bibliothèque de la Pléiade*.

## Liamm diavaez
*  [Ar skrid.](https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Horla_(recueil,_Ollendorff_1895)/Le_Trou)

## Pennadoù kar
*Danevelloù Guy de Maupassant

## Notennoù
Isleria

***Isleria*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2012 gant an evnoniour stadunanat Gustavo A. Bravo hag e genseurted da zougen bri d'an daou evnoniour stadunanat Morton ha Phyllis R. Isler.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Isleria guttata]]*,
* *[[Isleria hauxwelli]]*
** *I. h. clarior*, ***hauxwelli***, *hellmayri* ha *suffusa*.

O c'havout a reer en Amazonia (Suamerika), pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad *[[Myrmotherula]]* betek 2012.

## Notennoù ha daveennoù
Jacqueline Rivière

**Jacqueline Rivière** a oa anv-pluenn **Jeanne Joséphine Spallarossa** (Brive 1851 - Pariz 1920), pennskriverez ar gelaouenn c'hallek La Semaine de Suzette, embannet evit merc'hedigoù ar gevredigezh uhel adalek 1905, kronikerez ar Veillées des Chaumières evel *Tante Jacqueline*.

## Istor
Ganet e oa e Brive, e 1851. He zad, Jean Baptiste Spallarossa, genidik a Gorsika, a oa un ofiser en arme c'hall hag a zimezas d'ur vaouez a renk uhel, Elisabeth Marie Martine de Gilibert de Merlhiac, kar d'an tiegezh La Tour d'Auvergne, brudet gant ar brezelour Turenne (1611-1675). Daou vreur ha div c'hoar he doa Jeanne Joséphine.

He zad-kozh a-berzh mamm, Marie Martin Guillaume de Gilibert de Merlhiac, a oa ofiser er morlu, met kuitaat a reas micher an armoù da skrivañ. Eñ marteze an hini a roas c'hoant dezhi da skrivañ diwezhatoc'h.

Dimezet e voe da 22 vloaz, en 1877, da Alexandre Bernhardt. Met a-raok-se o doa bevet a-gevret ha bet ur verc'h anvet Suzanne. Kregiñ a reas Jeanne da skrivañ ha da gentañ e reas gant an anvioù-pluenn Bernard La Roche, ha Bernard de Laroche, pa embannas romantoù, ur pemzek bennak, etre 1878 ha 1900. Torret e voe an dimeziñ en 1899, hag adal 1902 e reas gant an anv-pluenn Jacqueline Rivière.

En 1905 e voe anvet da bennskriverez ur gelaouenn nevez, *La Semaine de Suzette*, ma sine * Tante Jacqueline*. Ur vatezh a Vreizh he doa, ha hi a voe patrom istorioù Bécassine, a veze treset gant Joseph Pinchon.

## Liamm diavaez
* http://www.letteraturadimenticata.it/BIBLdeSUZETTE/riviereJ.htm
Baked beans

**Baked beans** zo ur meuz angl-ha-saoz a ya d'e ober fav gwenn, poazhet en ur chaous tomatez gant aromou.

En hengoun vijent tommet er forn, met tommet vezont en ur gasteloden ivez, diouzh boaz, en desped d'an anv. Ur meuz diazez ha brudet evit dijuniñ ar Saozon gant uiou eo. Kavet e vez e boestou-mir a neuz gwer gant ur skeudenn anezho peget outo. Debret vezont alies gant bara minwig, fritez suilhet. Beans war an tamm bara krazet pe hantergraz. Ar Saozon a zebr anezho ivez gant patatez er forn, bakon ha silzig. 

Diforc'hiou zo da stadañ, memestra entre ar baked beans gwerzhet er Stadoù-Unanet hag an hevelep produ gwerzhet er Rouantelezh-Unanet. 14 g sukr en SUA gant 7 g er podad RUad.  Gant un dijuniñ eus ar seurt n'haller ket kaout naon en-dro a-raok 14 eur.
Biatas nigropectus

***Biatas nigropectus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.

Anvet e voe *Anabates nigro-pectus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).Ar spesad nemetañ er genad *Biatas* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
N'ouzer ket kalz tra war an danvez nemet e vev diwar amprevaned a bep seurt hag artropoded all (kevnid peurgetket).

## Annez
Brosezat eo ar spesad e takadoù 'zo eus Suamerika : reter Paraguay, biz Arc'hantina ha gevred Brazil, ma plij kalz ar bambouzegoù dezhañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Biatas nigropectus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Biatas nigropectus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Élodie Callac

**Élodie Callac**, ganet e 1979 e Villerville (Calvados), zo un hinourez c'hall.
## Buhez
Élodie Callac he deus tapet ur vestroniezh war ar skiantoù fizikel ha diplomet e voe gant Skol vroadel an hinouriezh e 2003. Er memes bloavezh e voe degemeret e skipailh mediaoù Météo-France. Abaoe 2009 e kemer perzh evit sevel kemennadennoù an hin evit ar vro.

Ezel eo eus skipailh an hinouriezh er chadennoù France Inter ha France Info. Erlec'hiañ a ra Jacques Kessler ha labourat a ra gant Joël Collado ha Jean-Michel Golynski. Ar c'hentañ maouez eo o labourat evel rakwelerez war an hin war Radio France. Kinniget he doa he c'hentañ abadenn hinouriezh d'an 20 a viz Gouhere 2013.

Abaoe an 28 a viz Kerzu 2015 e kinnig abadennoù war an hin war France Inter, e-lec'h Joël Collado.
## Notennoù ha daveennoù
Ochthoeca

***Ochthoeca*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Ochthoeca cinnamomeiventris]]*,
* *[[Ochthoeca fumicolor]]*
** *O. f. berlepschi*, *brunneifrons*, *ferruginea*, ***fumicolor*** ha *superciliosa*,
* *[[Ochthoeca leucophrys]]*
** *O. l. dissors*, *interior*, *leucometopa*, ***leucophrys***, *tucumana* hag *urubambae*,
* *[[Ochthoeca nigrita]]*,
* *[[Ochthoeca oenanthoides]]*
** *O. o. *'oenanthoides*** ha ''polionota'',
* ''[[Ochthoeca piurae]]'',
* ''[[Ochthoeca rufipectoralis]]''
** ''O. r. centralis'', ''obfuscata'', ''poliogastra'', ''rubicundula'', ***rufipectoralis***, ''rufopectus'' ha ''tectricialis'',
* ''[[Ochthoeca thoracica]]''
** ''O. t. angustifasciata'' ha ***thoracica**'.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, daou isspesad warn-ugent (22) dezhe en holl.

## Rummatadur
Pemp spesad all — *[[Silvicultrix diadema|diadema]]*, *[[Silvicultrix frontalis|frontalis]]*, *[[Silvicultrix jelskii|jelskii]]*, *[[Silvicultrix pulchella|pulchella]]* ha *[[Silvicultrix spodionota|spodionota]]* — a veze renket er genad kent : diblaset e oant bet er genad *[[Silvicultrix]]*.

## Notennoù ha daveennoù
H1Z1

**H1Z1** zo ur c'hoari video doare free-to-play hag emgannañ battle royale sevenet hag embannet gant Daybreak Game Company. Kroget e oa bet seveniñ ar c'hoari ur wech ma oa bet rannet ar c'hoari H1Z1 e daou steuñv disheñvel e 2016: H1Z1: Just Survive hag H1Z1: King of the Kill. E miz Here 2017 e oa savet daou c'hoari disheñvel, gant Just Survive o tilezel an anv H1Z1, ha King of the Kill adtitlet H1Z1 nemetken.

Goude tri bloaz gant ar stumm early access war ar savenn Microsoft Windows, e voe embannet ofisiel e stumm ur c'hoari video free-to-play e miz C'hwevrer 2018. H1Z1 a zo bet embannet ivez war PlayStation 4 e miz Mae 2018, hag embannet e vo war Xbox One diwezatoc'h.
## Doare c'hoari
H1Z1 zo ur c'hoari doare battle royale lec'h ma vez 150 c'hoarier d'ab uhelañ o klask bezañ ar c'hoarier bev diwezhañ goude ur c'hrogad emgannañ betek ar marv. Ar c'hoarierien a 'hell c'hoari o-unan, dre daouad pe en ur strollad pemp. Ar pal pennañ a zo bezañ ar c'hoarier bev diwezhañ pe ar skipaiilh bev ziwezhañ.

E-penn kentañ ur c'hrogad harzlammet eo ar c'hoarierien eus poentoù fiñv a-us d'ar gartenn. Ur wech erruet war an dachenn, ret eo ezho klask un doare evit en em zifenn. Kalz doareoù a zo evit en ober This eus pakañ un arm kavet ha chaseal ar c'hoarierien all, en em guzhañ a laoskel ar c'hoarierien en em lazhañ etrezo. Bez ez eus karbedoù un tammig pep lec'h war ar gartenn. An tu a zo gant ar c'hoarierien da flastrañ ar c'hoarierien all pe da derc'hout kuit prim gante. Tu 'zo d'ar c'hoarierien a c'hell kavout objedoù lies evit dreistbevañ: armoù, dafar, trousennoù yerc'hed. 

Er c'hoari e vez ivez ur sistem sevel objedoù adal ar materioù a vez kavet gant ar c'hoarierien. An tu a zo ivez da implij un ostilh pe un objed ha disrannañ anezhañ evit sevel reoù all evel lien pe ur roched hobregon.

A-fur ma bad ar c'hrogad, ur gaz ampoezonet a grog da leuniañ ar gartenn. Gloazet e vez ar c'hoarierien tapet er goumoulenn gaz. Goustadik e ya war zigresk lec'hioù ar agrtenn a vez tu implij, ar c'hoarierien a zo rediet neuze da stourm etrezo. Efedoù ar gaz a ya war war fonunusaat e efedoù war ar c'hoarierien gant an amzer o redek. Pa vez tost echuet ar match e teu da vezañ marvus.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel H1Z1
Far Cry 5

**Far Cry 5** berraet en **FC5**, zo ur c'hoari video gwezh-avantur ha first-person shooter sevenet gant Ubisoft Montreal hag Ubisoft Toronto hag embannet gant Ubisoft war ar savennoù Microsoft Windows, PlayStation 4 hag Xbox One. Pempvet c'hoari an heuliad c'hoarioù video Far Cry eo. Embannet eo bet d'ar 27 a viz Meurzh 2018.

Ar c'hoari a dremen en ur gêr ijinet, Hope County er Montana. Ur penn relijiel helavar Joseph Seed hag e gredourien eus Eden's Gate o deus kroget gant lakaat e-plas un diktatouriezh war an tiriad. An istor a vez hini un dudenn dianav bes-sheriff, a vez tapet en Hope County hag a sikouro ar rezistañs a-enep an diktatouriezh relijiel Eden's Gate.
## Doare c'hoari
Evel c'hoarioù all an heuliad c'hoarioù video Far Cry, Far Cry 5 zo ur c'hoari video gwezh-avantur ha first-person shooter en ur bed dieub. An tu a zo d'ar c'hoarier da vont e lec'h ma fell dezhañ, war-droad pe en ur implij karbedoù lies. Cheñchamant a zo e-keñver ar c'hoarioù all eus an heuliad dre an dudenn. Ar wech-mañ n'eo ket un dudenn rak krouet. Ar c'hoarier a sav un dudenn gant an tresoù a-fell dezhañ reiñ. Ar c'hoarier a c'hell implij armoù lies evit stourm a-enep e enebourien lies. Pouez a zo bet lakaet war ar stourm dorn-ha-dorn gant armoù dorn lies evel kontilli pe objedoù da zastum. E Far Cry 5 e vez ur sistem nevez evit ar bolodoù tennet hag a gouezh hervez hirder an hent graet ganto evit bezañ gwiroc'h.
Poliocrania exsul

***Poliocrania exsul*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.

Anvet e voe *Myrmeciza exsul* (kentanv) da gentañ-penn (e 1859) gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).Ar spesad nemetañ er genad *Poliocrania* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt hag artropoded all ; kemer a ra glazarded bihan ha raned ivez gwech ha gwech all.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika, eus Nicaragua da gornôg Ecuador :	
* *Poliocrania exsul cassini*, e gevred Panamá ha hanternoz Kolombia,
* *P. e. *'exsul**', eus reter Nicaragua da gornôg Panamá,
* *P. e. maculifer*, e kornôg Kolombia ha kornôg Ecuador,
* *P. e. niglarus*, e reter Panamá ha gwalarn Kolombia,
* *P. e. occidentalis*, e kornôg Costa Rica ha kreisteiz Panamá.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Myrmeciza]]* betek 2013.

## Liammoù diavaez
*  ''Poliocrania exsul'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Poliocrania exsul'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Gotthard Heinrici

**Gotthard Heinrici**, ganet d'ar 25 a viz Kerzu 1886 hag aet da Anaon d'an 10 a viz Kerzu 1971, a oa un ofiser uhel alaman e-pad an Eil brezel-bed. Heinrici a zo bet brudet pa voe lakaet evel penn Strollad Arme ar Vistula, ar peurrest eus ar Strollad Arme Kreiz, war talbenn Berlin e miz Ebrel 1945.

## Eil Brezel-bed
#### Talbenn Berlin
D'an 20 a viz Meurzh 1945, Adolf Hitler a lakae Heinrici e-plas Heinrich Himmler evel penn uhelañ ar Strollad Arme ar Vistula war Talbenn ar Reter. Gant an digarez da vezañ klañv, Himmler a oa tec'het eus e bost d'an 13 a viz Meurzh hag aet da guzhat en ur sanatorium en Hohenlychen. Talbenn Strollad Arme ar Vistula na oa nemet 80 kilometrad bennak eus kêr-benn ar Reich, Berlin.

Strollad Arme ar Vistula a oa savet gant div arme: an 3e Arme Panzer renet gant ar jeneral Hasso von Manteuffel hag an 9vet Arme renet gant ar jeneral Theodor Busse. Heinrici a oa bet kefridiet da dalañ ouzh an tagadennoù soviedel war ar stêr Oder en desped da vezañ e penn un armead didud hag isdafaret. N'eus nemet an tiriad a roe harp da Heinrici; toullet e voe gant fozioù difenn ha kuzhet an 9vet Arme war teir linenn difenn war uhelderioù Seelow. Staliet mat e oa an alamanted a-us da douaroù traez, ha bouilhennek ribloù an Oder. 3de Arme Panzer Manteuffe,dafaret gant nebeutoc'h ha kirri hobregonet evit an 9vet Arme, a oa bet staliet dammheñvel met en norzh evit talañ ouzh un dagadenn a-gostez gant ar Marechal Konstantin Rokossovsky hag e 2vet Talbenn Bielorusian.

D'ar 16 a viz Ebrel e oa kroget Emgann an Oder-Neisse. An Arme Ruz a dage gant 1 500 000 soudard evit ar pezh a anvent "Oberiadur argadiñ Berlin".

E-pad Emgann Berlin, Heinrici a lakas e nerzhioù lu da gilañ war-zu ar c'hornôg ha ne glaskas ket difenn ar gêr. E fin miz Ebrel, Heinrici a roe an urzh da gilañ d'e strollad arme a-dreñv ar stêr Oder. Hitler ne voe kelaouet eus ar fed-se nemet d'an 21 a viz Ebrel, goude ma voe savet ur goulenn iskis gant Heinrici. Hennezh a c'houlenne bezañ aotreet da staliañ e lec'h-penn en ul lec'h nevez, hag a oa e kornôg Berlin.

## Soñjoù personel
Dimezet e oa d'ur vaouez hanter-yuzev (Mischling), en desped da-se Heinrici a oa harper d'ar renad nazi ha d'ar mennozhioù faskour evel mennad al Lebensraum. Ne oa ket a-du gant ar soñjoù ha lezennoù gouennelour. Heuget don e oa bet gant ar pogromoù enep-yuzev e-pad ar Kristallnacht, met chomet e oa leal d'ar renad nazi. E penn kentañ an Oberiadur brezel Barbarossa, Heinrici, pa oa bet roet dezhañ ar Kommissarbefehl, en devoa asantet gant ar mennozh o embann e oa un doare da dalañ ouzh an dizurzh dres a-dreñv an talbenn. N'en doa ket asantet urzhioù "an douar devet", dreist-holl evit kêr istorel Smolensk.

Evel penn milourel, an istorourien a lar eus outañ e oa ar gwellañ difenner eus ar Wehrmacht hag ur mailh gwelet gant estlamm gant ar jeneraled all. N'eo ket chomet brudet an den rak hervez gerioù Samuel W. Mitcham, e oa Heinrich "as charismatic as a 20-pound sack of fertilizer" .
BOAC Flight 777

An **Nijadenn BOAC 777-A** a oa hini un nijerez DC-3 eus an embregerezh saoz British Overseas Airways Corporation, etre aerborzh Portela e Lisbon, e Portugal, hag aerborzh Whitchurch nepell diouzh Bristol, e Bro-Saoz, d'ar 1añ a viz Even 1943.
Eizh karr-nij brezel alaman Junkers Ju 88s o devoa taget ar c'harr-nij saoz war e hent ha tizhet anezhañ betek ma kouezhfe e Pleg-mor Gwaskogn. Lazhet e oa bet ar 17 den a oa e bourzh. En o zouez e oa tud vrudet evel an aktour Leslie Howard.

Meur a zisplegadenn a zo bet roet d'an dagadenn. Unan anezho a embann e voe taget gant an Alamanted, rak krediñ a raent e oa ar c'hentañ ministr Winston Churchill er c'harr-nij Douglas DC-3. Hervez unan all e oa leun an DC-3 a spierien saoz, evel an aktour Howard. E-pad an Eil Brezel-bed, kirri-nij trevourien saoz hag alaman a loc'he eus Portela hag a oa evezhiet gant sperien eus an Ahel pe reoù Kevredidi. An hent-nij Lisbon–Whitchurch a veze implijet alies gant spierien pe prizonidi-brezel tec'het da vont etrezek Bro-Saoz.
Epidii

Ur bobl keltiek staliet e Kintyre, Enez Vreizh
An **Epidii** (gresianeg : Επίδιοι) a oa ur bobl keltiek staliet e hanternoz Enez Vreizh. Meneget e voent gant un douaroniour eus an Henamzer Klaudios Ptolemaios, war-dro ar bloavezh 150.

An anv *Epidion* zo bet tostaet da anv enez Ìle, pe ''Islay, e kornaoueg Bro-Skos bremañ.
## Douaroniezh

## Notennoù
Myrmophylax atrothorax

***Myrmophylax atrothorax*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.

Anvet e voe *Formicarius attothorax* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).Ar spesad nemetañ er genad *Myrmophylax* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt ha kevnid, ha diwar artropoded all ivez moarvat.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Amazonia (Suamerika) :
* *Myrmophylax atrothorax *'atrothorax**', e Venezuela, Gwianaoù ha biz Brazil,
* *M. a. maynana*, e hanternoz-kreiz Perou,
* *M. a. melanura*, e reter Perou, reter, kornôg Bolivia, mervent Brazil,
* *M. a. metae*, e kreiz Kolombia,
* *M. a. tenebrosa*, e reter Ecuador, biz Perou ha gwalarn Brazil.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Myrmeciza]]* betek 2013.

## Liammoù diavaez
*  ''Myrmophylax atrothorax'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Myrmophylax atrothorax'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Why Not Productions

**Why Not Productions** a zo ur gompagnunezh produiñ filmoù e Pariz, renet gant Pascal Caucheteux. War-dro 6 milion a euroioù e oa budjdad pep film e 2011.

E-touez ar filmoù produet e 2018 emañ ar film *[[Bécassine !]]* a zo bet savet un tamm trouz diwar e bouez.

## Istor
Savet eo bet an embregerezh e 1990 e Pariz gant Pascal Caucheteux ha Grégoire Sorlat, evit kas war-raok ar c'hrouiñ filmoù gall. E 2001, an embregerezh en deus dasprenet sinema ar Panteon, hag e 2008 ar preti *Le Rosa Bonheur*. E 2016, an daou broduer o deus resevet ar priz *Daniel Toscan du Plantier*. E 2018, galv zo bet da voikotiñ ar film *[[Bécassine !]]* gant ar strolladig Dispac'h.

## Sevenourien ha filmoù produet
*Gregg Araki : *Kaboom*, *White Bird in a Blizzard*
*Mathieu Amalric : *Mange ta soupe*, *Le Stade de Wimbledon*
*Jacques Audiard : *De battre mon cœur s'est arrêté*, *Un prophète*, *De rouille et d'os*, *Dheepan*
*Xavier Beauvois : *Le Petit Lieutenant*, *Selon Matthieu*, *N'oublie pas que tu vas mourir*, *Des hommes et des dieux*
*James DeMonaco : *Little New York*, *American Nightmare*
*Claire Denis : *Vers Mathilde*, *White Material*
*Arnaud Desplechin : *Trois souvenirs de ma jeunesse*, *Jimmy P. (Psychothérapie d'un Indien des plaines)*, *Un conte de noël*, *Rois et reine*, *Esther Kahn*, *Léo, en jouant « Dans la compagnie des hommes »*, *Comment je me suis disputé... (ma vie sexuelle)*, *La Sentinelle*, *La Vie des morts*
*Philippe Garrel : *Sauvage innocence*, *Le Vent de la nuit*, *La Naissance de l'amour*
*Christophe Honoré : *Non ma fille, tu n'iras pas danser*, *Les Bien-Aimés*
*Claude Lanzmann : *Shoah*, *Sobibor, 14 octobre 1943, 16 heures*
*Ken Loach : *Looking for Eric*, *Route Irish*, *[[The Angels' Share]]*, *Jimmy's Hall*, *I, Daniel Blake*
*Noémie Lvovsky : *Faut que ça danse !*
*Cristian Mungiu : *4 mois, 3 semaines et 2 jours*, *Contes de l'Âge d'Or*, *Au-delà des collines*, *Bacalaureat*
*Bruno Podalydès : *Dieu seul me voit (Versailles-Chantiers)*, *Le Parfum de la dame en noir*, *Le Mystère de la chambre jaune*, *Liberté-Oléron*, *Bancs publics (Versailles Rive-Droite)*, *Adieu Berthe*, *Bécassine !*
*Jean-François Richet : *De l'amour*, *Ma 6-T va crack-er*, *Blood Father*
*Pablo Larraín : *Jackie*

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Why Not Productions war *[[Internet Movie Database]]*
Contopus

***Contopus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Contopus albogularis]]*,
* *[[Contopus caribaeus]]*
** *C. c. bahamensis*, ***caribaeus***, *morenoi* ha *nerlyi*,
* *[[Contopus cinereus]]*
** *C. c. aithalodes*, *bogotensis*, *brachytarsus*, ***cinereus***, *pallescens*, *rhizophorus* ha *surinamensis*,
* ar piwi divgazel oliv (*Contopus cooperi*),
* *[[Contopus fumigatus]]*
** *C. f. ardosiacus*, *brachyrhynchus*, *cineraceus*, *duidae*, ***fumigatus*** ha *zarumae*,
* *[[Contopus hispaniolensis]]*
** *C. h. *'hispaniolensis*** ha ''tacitus'',
* ''[[Contopus latirostris]]''
** ''C. l. blancoi'', ''brunneicapillus'' ha ***latirostris***,
* ''[[Contopus lugubris]]'',
* ''[[Contopus nigrescens]]''
** ''C. n. canescens'' ha ***nigrescens***,
* ''[[Contopus ochraceus]]'',
* ''[[Contopus pallidus]]'',
* ''[[Contopus pertinax]]''
** ''C. p. minor'' ha ***pertinax***,
* ''[[Contopus punensis]]'',
* ''[[Contopus sordidulus]]''
** ''C. s. peninsulae'', ''saturatus'', ***sordidulus**' ha *veliei*,
* *[[Contopus virens]]*.

O c'havout a reer en Amerika, tregont (30) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù