open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mihály Babits

**Mihály Babits** (*Babits Mihály* en hungareg ; Szekszárd, 26 Du 1883 – Budapest, 4 Eost 1941) a oa ur skrivagner hungarat, barzh ha troer. Ur plas a bouez en deus bet e buhez lennegel e vro, en hanterenn gentañ an .

Studiañ a reas hungareg ha lizhiri klasel e skol-veur Budapest ha mont da gelenner e skolioù eil derez goude, e Baja (1905-1906), Szeged (1906-1908), Fogaras (1908-1911), Újpest (1911) ha Budapest (1912-1918). Brud a dapas gant embannadur e varzhonegoù kentañ e 1908.

Da vare ar Brezel bed kentañ e rankas reiñ e zilez abalamour d’e vennozhioù peoc’hgarour. Diwar neuze e pledas gant al lennegezh. Da vare Dispac’h Hungarat 1919 ez eas da gelenner lennegezh e skol-veur Budapest, met goude diskar ar gouarnamant dispac’hel ne voe ket miret en e garg. En 1921 e timezas da Ilona Tanner, ur varzhez ivez. Adalek 1937 e voe klañv gant ur c’hrign-bev, ha mervel a reas e 1941, e Budapest.

Kenlabourat a reas gant ar gelaouenn lennegel *[[Nyugat]]*. Pennskridaozer ar gelaouenn e teuas da vezañ e 1929 ha chom en he fenn betek e varv. Barzhonegoù gant Goethe, Shakespeare, Wilde, Baudelaire a voe troet en hungareg gantañ. An *[[Divina Commedia]]*, gant Dante Alighieri, a voe troet gantañ ivez.

Ar barzhonegoù skrivet gantañ e-unan zo diaes a-walc’h da gompren, ha temoù relijiel o deus aliezik. Romantoù a savas ivez, evel *Halálfiai* (1927; "Bugale ar marv"). Sevel a reas arnodskridoù c’hoazh ha treiñ kalzik a draoù diwar ar saozneg, ar galleg, an alamaneg, an italianeg, an henc'hresianeg hag al latin. Ur mirdi zo e Szekszárd, gouestlet d’e vuhez ha d’e oberenn.

## Liamm diavaez

* Babits Mihály összegyűjtött versei
Gouel Valantin

**Gouel Valantin** (*Valentine's Day* e saozneg), zo ur gouel brudet er broioù saoznek hag a vez lidet enne d'ar 14 a viz C'hwevrer, hag e broioù all ivez abaoe an  kantved. En deiz-se e tle an amourouzien diskouez o c'harantez gant profoù hag oberoù. Ar c'hiz a vez da gas ur *valentine*, ur gartenn-bost, dizanv a-wechoù, da zisklêriañ e garantez.

## Istor
Kentañ meneg eus *Gouel Valantin* gant liv ar garantez warnañ a gaver e skridoù Geoffrey Chaucer er  kantved, ha diwezhatoc'h e barzhonegoù Othon de Grandson.

Er  kantved e skrive ar barzh gall Charlez Orleañs d'e wreg, hag eñ prizoniad e Bro-Saoz, goude emgann Azincourt, e 1415 :

:*Je suis desja d'amour tanné*
:*Ma tres doulce Valentinée...*

E 1477 e skrive Margery Brewes er *[[Paston Letters]]*, d'he danvez-pried John Paston "my right well-beloved Valentine".

E *[[Hamlet]]* (1600–1601) eo meneget Valentine's Day gant Ophelia : 
:*To-morrow is Saint Valentine's day,**All in the morning betime,**And I a maid at your window,**To be your Valentine.**Then up he rose, and donn'd his clothes,**And dupp'd the chamber-door;**Let in the maid, that out a maid**Never departed more.* (Hamlet, William Shakespeare|*Hamlet*, Act IV, Scene 5.

### kantved
Brudet eo Drouklazhadeg Sant Valantin, pe  *Saint Valentine's Day Massacre* e saozneg, a c'hoarvezas e Chicago e 1929.

## Kanaouenn
* Er ganaouenn *[[When I'm Sixty-Four"]]* e klever *Will you still be sending me a Valentine*.
Ur *Valentine* a vez graet e saozneg eus ur gartenn-bost kaset en deiz-se d'an hini a garer.

## Gwelet ivez
*Gouel Dwynwen

## Notennoù
Pol

**Pol** zo un anv-bihan a gaver e meur a vro europat : Breizh, Flandrez, Andorra, Katalonia ha Luksembourg. Gallout a ra dont eus Paol, Paul, Polydore, hag a-wechoù Apollonios ha Leopold. Pol zo ivez un anv a gaver e Kambodja hag e Thailand, disheñvel e orin avat.

## Tud
###### 
* Pol de Mont (1857-1931), skrivagner ha barzh
### 
* Félix-Pol Jobbé-Duval (1879-1961), skeudennaouer
* Pol Rolland-Gwalc'h (1915-1986), skrivagner ha troer brezhonek
* Pol Abraham (1891-1966), tisavour
* Pol Le Gourrierec (1921-1995), diplomat
* Polig Monjarret (1920-2003), soner ha dastumer sonerezh

### 
* Pol Pot (1925–1998), dispac'hour ha diktatour

### 
* Pol Espargaró (g. e 1991), bleiner moto
* Pol Lirola (g. e 1997), melldroader

## Gwelout ivez
* Pól, un anv-bihan iwerzhonek ha faeroek
Seziz Zaragoza

Kêr Zaragoza zo bet lakaet seziz warni meur a wech. 
*Seziz Cesaraugusta (542, gant ar Franked Caribert Iañ ha Klotar Iañ 
*Seziz Zaragoza (778) : ma reas Karl Veur tro-wenn o klask kemer kêr diwar-goust ar Vaoured 
*Emgann Zaragoza (1710) : e-pad Brezel Hêrezh Spagn
*Seziz Zaragoza (1808) : lakaet gant an arme c'hall 
*Seziz Zaragoza (1809) : eil seziz lakaet gant an arme c'hall  
*Argadenn Zaragoza (1937) : argadenn ar Republikaned spagnol a-enep ar frankourien
Emgann El Bruch

**Emgann El Bruch** eo an anv roet da zaou grogad brezel hag a c'hoarvezas e 1808 entre bagadoù spagnol ha gall nepell diouzh El Bruch, e Proviñs Barcelona, e-kerzh Brezel Dizalc'hiezh Spagn.

## Istor
D'ar 4 a viz Mezheven 1808 e voet roet urzh gant ar jeneral Duhesme da gas daou vagad a 4 000 soudard gall er-maez eus Barcelona dindan ar jeneraled François Xavier de Schwarz ha Chabran, da vont da Lleida ha Zaragoza, gant urzh da dremen dre Vanresa hag Igualada. Evit mont betek Manresa e rankent tremen dre El Bruch. Evit Chabran a ranke mont da adkavout soudarded ar marichal Moncey, kaset war-du Valencia, goude bet o chom e Tarragona (hag a voe graet hep diaezamant d'ar 7 a viz Mezheven 1808).

Bagad ar jeneral Schwarz avat a oa da vont da-gaout armead ar marichal Lefebvre dirak Zaragoza.

En deiz-se e voe dour-beuz ma rankas ar soudarded c'hall mont da repuiñ e Martorell. D'ar 6 en em gavjont dirak 2 000 soudard dindan Antonio Franch y Estalella, anezho soudarded eus Rejimant [Suis]ed niverenn 1 eus Wimpffen, ha gwazed skampet eus gwarnizon Barcelona.

Ar Gatalaned disoudard a oa ganto a zeue eus Manresa hag eus Igualada hag an trowardoioù.

## Levrlennadur
* Antonio Franch y Estalella. *Héroe del Bruc y primer caudillo catalán en la guerra de Independencia*. Galería de Hombres Ilustres, 1903.
Mohamed Belkacem Zahraoui Meziane

**Mohamed Belkacem Zahraoui Meziane** pe **Mohammed ben Mizzian** (1897-1975 Madrid ) a oa un ofiser marokan en arme Spagn hag a vrezelias a-enep Abdelkrim ha goude a-enep an Eil Republik spagnol e penn Kentañ Rannarme Navarra.

Enoret e voe gant Francisco Franco hag ar roue Hassan II.
Kabiten jeneral Galiza e voe dindan Franco.
Ministr an Difenn e voe e Maroko eus 1964 betek 1966.
Kannad Maroko e Spagn e voe eus 1966 betek 1975.
Rolland

**Rolland** zo un anv-bihan gallek ha saoznek a gaver evel anv-tiegezh ivez. Un doare all eo da skrivañ an anv Roland.

## Gedarzh
Dont a ra eus an anv germanek *Hrodland* savet diwar hrod- hag a dalv « gloar » ha -land hag a dalv « tiriad ».

## Stum gwregel
* Rolande ha Rollande

## E yezhoù all
* Rolando, e spagnoleg
* Orlando, en italianeg

## Tud
### 
* Rolland, anv gallek Rolando († 1188), kardinal italian, eskob Dol er 
* Félix Rolland (1825-1916), embreger ha politiker
* Charlez Rolland (1862–1940), barzh brezhonek
* Jean-Louis Rolland (1891-1970), politikour ha rezistant 
* Albert Rolland (1913-1943), rezistant
* Pol Rolland-Gwalc'h (1915-1986), skrivagner ha troer
* Michel Rolland, politikour
* Patrick Le Rolland (1943-2014), mac'heger ha gourdoner pleustradur
* Johanna Rolland (g. e 1979), maerez Naoned
### 
* Romain Rolland (1866-1944), skrivagner 
* Kevin Rolland (g. e 1989), skier freestyle
 
## A bep seurt
* Rolland, embregerezh diazezet e Trelevenez
* *[[Rollandia rolland]]*, ur spesad evned dour 
* *Rolland*, lestr eil ergerzhadenn Erwan-Jozef a Gergelenn a Drevareg e 1773 e Meurvor ar Su.
Erwan Jozef a Gergelenn a Drevareg

**Erwan Jozef a Gergelenn a Drevareg** (*Yves Joseph de Kerguelen de Trémarec* e galleg), bet ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1734 e maner Tremareg e Landudal hag aet d'an Anaon d'an 3 a viz Meurzh 1797 e Pariz, a oa ur moraer breizhat hag en devoa roet e anv d'an Inizi Kergelenn.

## Buhez
### Orinoù ha Familh
E dad, Gwilherm-Vari a Garpont a Drevareg, oa e penn ur wezenn warded-aod lec'hiet er Pouldu. Dimeziñ a reas d'e vamm Constance-Rose Morice a Veaubois e 1727. Pevar bugel oant ganet; Erwan-Jozef zo an hini kentañ, heuliet gant Catherine ha daou c'hoar all. Mervel a reas e mamm e 1746, hag e dad e 1750.

### Derroù er [[Morlu]]
Degemeret e voe e skol Gwarded Merdeadurezh ar Roue e Brest e 1750. Kregiñ a reas a Brezel Seizh Vloaz e 1756 etre bro-Frañs ha bro-Saoz. Kergelenn zo anvet da asagn war an Emeraude, ur fourgadenn a 24 fezh-kanol.

Kemer a reas penn ur gompagnunezh korfoù frank e Dukark e 1757.

### Ar veaj kentañ er [[hantervoul su]] e 1772

### An eil beaj en hantervoul su e 1773-1774

## Oberennoù

## Liammoù diavaez
St. James Parish (Louiziana)

**St. James Parish, Louiziana**, pe *paroisse de Saint Jacques* (e galleg), krouet e 1807, zo ur barrez e Louiziana, er rannvro Acadiana, e SUA, e-touez 64 parrez ar stad,  ha 21.216 a dud a oa enni er bloaz  2000.

637 km2 a zouar zo dindani, ha 30 km2 a zour.
St. James Parish

**St. James Parish** (*parrez Sant Jakez* e brezhoneg) zo un anv-lec'h saoznek e meur a vro.

* Westminster St James e kêr Londrez, e Bro-Saoz, zo anavezet ivez evel *St. James Parish*, parrez Sant Jakez.
* Saint James Parish (Barbados), unan eus an  11 parrez a ya d'ober Barbados.
* St. James Parish (Cumberland) e New South Wales, en Aostralia.
* Saint James Parish (Jamaica), unan eus ar 14 parrez a ya d'ober Jamaika
* St. James Parish (Louiziana), ur barrez e Louiziana, SUA.
* Saint James Parish (New Brunswick), ur barrez e New Brunswick, e Kanada.
Roland (anv)

**Roland** zo un anv-bihan frankek a gaver e meur a yezh evel ar galleg, ar saozneg hag an hungareg. Un anv-tiegezh eo ivez. Rolland ha Rowland zo doareoù-skrivañ all.

## Gedarzh
Dont a ra eus an anv germanek *Hrodland* savet diwar *hrod*- hag a dalv « gloar » ha -*land* hag a dalv « tiriad ».

## Stum gwregel
* Rolande ha Rollande

## E yezhoù all
* Rolando, e spagnoleg
* Orlando, en italianeg

## Tud
### 
* Roland, marc'heg an impalaer Karl Veur, hag ar gurwerz *[[La Chanson de Roland]]*
* Roland Emmerich (g. e 1955), filmaozer ha produer
### 
* Pierre-Roland Giot (1919-2002), ragistorour breizhat ha gall
* Roland Becker (g. e 1957), soner

### 
* Jean-Marie Roland de La Platière (1734-1793), politikour
* Roland Barthes (1915-1980), skridarnodour 
* Roland Garros (1888-1918), nijer
* Roland Topor (1938-1997), skeudennaouer, barzh, leurenner, livour, aktour
* Roland Dumas (g. e 1922), politikour
### 
* Roland Orzabal (born 1961), kaner ar strollad Tears for Fears
* Roland Penrose (1900-1984), barzh

### 
* Gilbert Roland (1905-1994), aktour
Der Ring des Nibelungen

***Der Ring des [[Nibelungensage|Nibelungen]]*** zo unan eus ar pevar c'helc'hiad krouet gant Richard Wagner. Ar sonaozadur, ar skrivadur hag al leurennadur zo bet graet gantañ. An detralogiezh a zo derc'helet e-touesk e *[[Magnum Opus]]*: Etre 1848 ha 1874 edo Wagner o labourat warni. War-dro C'hwezek euriad e pad en holl, gant meur a gant soner ha 34 solist neuze, an oberenn zo unan eus ar c'hoariganoù brasañ ha hirañ er bed. Aozet gant Wagner e-unan e oa bet graet an detralogiezh evit ar wezh kentañ e 1876 er c'hoarigandi Bayreuth Festspielhaus. Ar rener sonerezh e oa Hans Richter.

An detralogiezh zo kenaozet gant:
* *[[Das Rheingold]]* ("serr-noz a-raok")
* *[[Die Walküre]]* ("Deiz kentañ")
* *[[Siegfried (Oper)|Siegfried]]* ("Eil deiz")
* *[[Götterdämmerung]]* ("Trede deiz")

## Daveennoù
Kaja Kallas

**Kaja Kallas** (distaget [ˈkɑjɑ ˈkɑlːɑs] en estoneg; ganet d'an 18 a viz Mezheven 1977) zo ur bolitikerez eus Estonia ha kentañ ministr he bro abaoe ar **26 a viz Genver 2021**. E penn ar gostezenn *Eesti Reformierakond* eo bet adalek **2018**, hag ezel eus parlamant Estonia, ar Riigikogu, etre **2011** ha **2014** hag adalek **2019**. Kannadez e Parlamant Europa e oa etre **2014** ha **2018**.

Ganet e voe e Tallinn, merc'h da Siim Kallas, hag a voe kentañ ministr Estonia ivez, ha d'e wreg Kristi. Studioù war ar gwir he deus graet e skol-veur Tartu. Dimezet eo ha tri bugel he deus.

## Buhez familh
Merc'h Siim Kallas ha *Kristi Kallas* eo. He zad, Siim Kallas a voe ministr kentañ Estonia etre **2002** ha **2003** hag evelti, ezel Strollad adreizh Estonia (E.R.E.). He mamm, *Kristi Kallas*, hag he mamm-gozh a voe deportet e Siberia en tu all da Novossibirsk e **1949**. 

Dimeziñ a reas e **2002** gant *Taavi Veskimägi* (un den a aferioù ha politikour, Ministr an Arc'hant gant ar gouarnamant Parts). Bet o devoa ur mab. Met dibriedet o devoa e **2014**. Addimeziñ a reas e **2018** gant *Arvo Hallik* a zo bankour..

## Alvokadez
Etre **1996** ha **1997**, pa oa c’hoazh o studiañ ar Gwir, e voe kuzulierez renerezh C'hoariva Vanemuine, ar c’hoariva kentañ en estonieg, e Tartu. Ur bloaz goude, e tapas he diplom alvokadez. Labourat a reas evel alvokadez e Tallinn,  e kabined Tark & Co betek **2006** hag ekabined Luiga Mody Hääl Borenius betek **2011**. Kelenn a reas e EBS Management Training Centre etre **2010** ha **2011**. 

## Kannadez ar Riigikogu hag e Parlamant Europa
Paouez a reas gant he micher e **2011** o vezañ dilennet kannadez an 12vet Riigikogu (parlamant Estonia) betek **2014**. Kadoriet he doa bodad an aferioù ekonomikel e **2011**. 

Ezel eus Parlamant Europa e voe  etre **2014** ha **2018**. 

D’ar **14 a viz Ebrel 2018** e voe dilennet e penn Strollad adreizh Estonia, ar vaouez kentañ eo o terc’hel ar post-se. 

D'an **3 a viz Meurzh 2019**, en em gavas Kaja Kallas hag he strollad politikele penn dilennadegoù ar gannaded gant 29% eus ar mouezhioù. Koulskoude ne voe ket mouezhiet gant ar Riigikogu e penn ar gouarnamant abalamour d’un emglev politikel etre strollad ar greizourien, strollad ar virourien Isamaa ha strollad an tu-dehou pellañ, EKRE a lakaas Jüri Ratasda vezañ ministr kentañ Estonia adalek an **29 a viz Ebrel 2019**.

E **2019**-**2021** e voe dilennet ezel ar 14vet Riigikogu ha prezidantez he strollad politikel, strollad Adreizh Estonia. 

## Ministrez kentañ
D’an **13 a viz Genver 2021** e kouezhas gouarnamant Jüri Ratas. Sevel a reas *Kaja Kallas* ur gouarnamant nevez dre un emglev gant strollad ar greizourien. Ganti e penn ar gouarnamant ha Kersti Kaljulaid o vezañ prezidantez ar Republik e voe Estonia ar vro nemeti er bed o vezañ renet gant div vaouez dilennet.O vezañ stok ouzh Rusia eo prederiet Estonia gantar brezel en Ukraina. "Ret eo deomp reiñ muioc'h a armoù da Ukraina," eme g/Kaja Kallas e Pariz, d'al Lun **26 a viz C'hwevrer** **2024**, e-pad ur brezegenn evit skoazellañ Ukraina.
Francisco Javier Spagn

**Francisco Javier Antonio Pascual Bernardo Francisco de Paula Juan Nepomuceno Aniello Julián** (15 C'hwevrer 1757 - 10 Ebrel 1771) a oa mab diwezhañ Carlos de Borbón, Roue Naplez ha Sikilia, ma oa anvet Carlo VII (ne oa ket c'hoazh Carlos III Spagn),  hag e bried Maria Amalia von Sachsen, merc'h da Augustus III, roue Pologn. 

Mervel a reas da 14 vloaz gant ar vrec'h. Beziet e voe e Manati El Escorial.
Chapel Berc'hed (Benoded)

**Chapel Perged** zo ur chapel lec'hiet e kumun Benoded e departamant Penn-ar-Bed.

## Istor
Ar chapel zo bet savet e-tro ar . Bez' ez eo unan eus an testenioù koshañ eus glad relijiel Breizh. Perged a zegasfe da soñj anv Berc'hed, ur santez iwerzhonat eus ar .

## Arkitektouriezh
#### An diavaez
;Ar c'hloz-parrez
Ur c'hloz-parrez klok eo, gant ur voger-dro, hag ur volz-enor.
;Ar c'hloc'hdi
Ar c'hloc'hdi a voe ouzhpennet er . E stil gotek eo.
;Ar c'halvar
E-tal ar c'halvar ez eus un delwenn eus sant Laorañs.
;Ar garnel
Ar garnel deirgwareg a oa bet savet er XVIvet kantved.

#### An talbenn
Prenestri an talbenn norzh a ziskouez doare dibar an arz roman.
Adaozet e oa bet an talbenn su er XVIvet kantved. 

#### An diabarzh
;Keur

;Stern-aoter

;Nev hag adnevoù
Togennoù kinklet a weadurioù mistr.
War ar c'hostez su ez eus bet kizellet tudennouigoù dudius war ur golonennig.
;Delwennoù
;Gwerennoù-livet
E 2000 e oa bet staliet gwerennoù-livet modern gant Kim En Joong.

## Azeulerezh, lidoù hag abadennoù
#### Ar pardon
Lidet e vez ar pardon d'ar 14 a viz Eost.

## Liammoù diavaez
*
The Stolen White Elephant

***The Stolen White Elephant***  zo ur gontadenn saoznek gant Mark Twain e 1882.

## Tudennoù
*Mark Twain, an oberour.
*Ur Saoz bet India, hag a gont istor an olifant gwenn
*Ar pennenseller Blunt
*“Hassan Ben Ali Ben Selim Abdallah Mohammed Mois Alhammal Jamsetjejeebhoy Dhuleep Sultan Ebu Bhudpoor” pe  “Jumbo”, an olifant
*Alaric, ur paotr yaouank.
*Ar c'habiten Burns.
Ar Braz

**Ar Braz** zo un anv-tiegezh brezhonek troet da *Le Bras* gant marilh ar boblañs gall. A-wechoù eo **Braz** an anv hepken.

## Tud
### 
* Thiago Braz (g. e 1993), atletour, kampion olimpek  lamm gant ar berchenn e 2016 e Rio de Janeiro.
### 
* Alain Le Bras (1945-1990), livour
* Anatol ar Braz (1859-1926), skrivagner
* André Le Bras, tresour bannoù-treset
* Kristian ar Braz, filmaozer
* Dan ar Braz (g. e 1949), gitarour
* Gabriel Le Bras (1891-1970), istorour ha sokiologour
* Jean-Pierre Le Bras (1931-2017), livour
* Jos-Pêr ar Braz (1889-1915), stourmer politikel brezhonek
* Martine Le Bras (1945-), c'hoarierez ping pong
#### Braz
* Jean-Claude Bras (1945-), melldroader
* Mona Braz, politikourez

#### Lesanv
* Even ar Braz, lesanv ar c'hont Even pe Neven, diazezer dinastiezh Kontelezh Leon ha diazezer Lesneven er 

### 
* Hervé Le Bras, istorour ha poblañsour
* Pierre Le Bras (1955-), anavezet dindan an anv Gustave Parking, fentigellour
* Michel Bras (1946-), mestr-keginer

### 
* Osip Braz (1873-1936), livour

## Douaroniezh
* ar stêr Le Bras e Kebek, un adstêr eus ar Ferrée
* ar stêr Le Bras e Kebek, un adstêr eus an Etchemin

## Lennegezh
* ar boliserien ar Bras hag ar Braz, e troioù-kaer Tintin.

## Gwelet ivez
* ar Bihan
Barbados Defence Force Sports Program

Ar **Barbados Defence Force Sports Program**, pe **BDFSP** zo ur c'hleub sport krouet gant Barbados Defence Force.
E pemp rummad emañ ar sportourien : mell-droad, cricket, tennis taol, atleterezh ha boks. 
## Mell-droad
Ar **Barbados Defence Force Sports Club**, pe **BDFSP**, zo ur c'hleub mell-droad eus Barbados, diazezet e Christ Church. Krouet e oa bet e 1990.
Saint James (Barbados)

**Saint James Parish**, en enez Barbados, zo unan eus an  11 parrez a zo rannoù diazez an enez, hag ouzhpenn 20 000 a dud enni o chom. Muioc'h-mui e teu St. James da vezañ annezlec'h ar binvideien hag an douristed deuet da dommheoliañ.

### Ar parrezioù en dro da Saint James
*Saint Andrew er reter
*Saint Peter en hanternoz
*Saint Michael er c'hreisteiz
*Saint Thomas er gevred
Keryann

**Keryann** zo un anv-lec'h brezhonek, deuet da vezañ un anv-tiegezh. Troet eo bet e *Kerjean* e galleg.

## Lec'hioù

* Maner Keryann, e Sant-Nouga (Bro-Leon), ur c'hastell eus ar 
* Keryann, anv brezhonek *Villejean*, ur c'harter eus Roazhon, hag alese :
** kampus Keryann
** skol Diwan Keryann

## Tud
* Germaine Kerjean (1893-1975), aktourez c'hall
* Manu Kerjean (1913-1997), kaner kan-ha-diskan breizhat
* Jean-Yves Kerjean (g. e 1958), melldroader ha gourdroner breizhat

### Anv-bihan
* Kerryann Ifill (g. e 1973), politikourez eus Barbados, prezidantez ar Sened

## Lennegezh
* Kastell Keryann Koadanskourr, ar romant kentañ skrivet e brezhoneg, gant Yves-Marie Gabriel Laouenan e 1830.

## Armerzh
* ar vioù Keryann, unan eus merkoù ar gevredad *Œuf d'Armor*
Huasteca

Ar **Huasteca** (ar vro huastek ; *Cuextecapan* en náhuatl)) zo ur rannvro eus Mec'hiko a-hed Pleg-mor Mec'hiko, adal hanternoz El Tajín betek aber ar Río Pánuco ha reter ar Sierra Madre, enni lodennoù eus un toullad Stadoù : kreisteiz Tamaulipas, hanternoz Stad Veracruz, hanternoz Stad Puebla, reter Stad Hidalgo, gevred Stad San Luis Potosí, ha darnoù bihan eus Querétaro, ha Guanajuato.
Bro ar Huasteked e oa en amzerioù rakspagnol. Hiriv eo an Nahuaed eo ar re niverusañ.

## Liammoù diavaez
* ''Sonerezh huasteca''
Ar Bihan

**Ar Bihan** zo un anv-tiegezh brezhonek troet da *Le Bihan* gant marilh ar boblañs gall. **Bihan** hepken zo un stumm all eus an anv.

## Stummoù all
* Bihanig, ar Bihanig
* ar Bihen, Bihen e bro Gwenrann

## Tud
### 
* Clarisse Le Bihan (g. e 1994), melldroaderez
* François Le Bihan (1935-1972), marc'hhouarner
* François Le Bihan, sindikalour, kengrouer ar Strollad Komunour Gall, kaset da Auschwitz
* Jean Le Bihan (1791-1867), beleg, dastumet gantañ testenioù chouaned, eontr-kozh Frañsez-Mari Kadig
* Jean-Claude Le Bihan, judoka eus Brest
* Johann Le Bihan (g. e 1979), neuñver
* Jo Le Bihan pe Jozeb ar Bihan (g. e 1930), kengrouer Ensavadur Lokarn ha kelenner a enor war ar c'heostrategiezh en HEC-ISA
* Kristian ar Bihan (m. e 1985), emsaver
* Marcel Pierre Marie Le Bihan (1916-1940), levier nijerezioù 
* Mickaël Le Bihan (g. e 1990), melldroader
* Pêr ar Bihan (g. e 1924), skrivagner ha barzh brezhonek
* René Le Bihan, mirour mirdi an Arzoù-kaer Brest
* Samuel Le Bihan (g. e 1965), aktour 
* Youenn Le Bihan, luder ha talabarder
#### Bihan
* Herve Bihan (g. e 1956), kelenner brezhoneg e Skol-Veur Breizh-Uhel
### 
* Adrien Le Bihan (g. e 1938), skrivagner ha troer
* Cécile Le Bihan, rezistantez, merc'h François Le Bihan ha pried Henri Rol-Tanguy
* Christophe Le Bihan (g. e 1968), triatletour
* Denis Le Bihan (g. e 1957), mezeg ha fizikour
* Jacky Le Bihan (g. e 1947), melldroader
* Jean-Marc Le Bihan, (1953-2019), kaner-straed eus Lyon

### 
* Chris Le Bihan (g. e 1977), bober

### Lesanvioù
* Marcel Le Bihan (1923-2009), anv rezistant Marcel Kuperman, politikour gall

## A bep seurt
* *Second-Maître Le Bihan*, lestr-avizer anvet diwar Marcel Pierre Marie Le Bihan

## Gwelet ivez
* ar Berr
* ar Braz

Anvioù-tiegezh par e yezhoù all :
* Petit e galleg ha katalaneg
* Little e saozneg
* Klein en alamaneg
Ar Gwenn

**ar Gwenn** zo un anv-tiegezh brezhonek troet da *Le Guen* gant marilh ar boblañs gall. 

## Stummoù all
* Gwenn, ar Gwenneg, ar Penwen

## Anvioù-familh e yezhoù all
Anvioù-familh kar d'ar Gwenn, e kembraeg :
* Gwyn, Gwynn ha Gwynne
* Wyn, Wynn ha Wynne
Anvioù-familh par d'ar Gwenn e yezhoù all :
* Bianchi en italianeg
* Blanco e spagnoleg
* Blanc ha Leblanc e galleg
* White e saozneg

## Tud
### 
* Yann ar Gwenn (1774-1849), gwerzhour kanaouennoù
* François Le Guen (1913-1970), martolod ha rezistant
* Gilles Le Guen (g. e 1955), jihadour
* Henri Le Guen (g. e 1963), barzh gallek
* Jacques Le Guen (g. 1958), politikour
* Jo Le Guen (g. e 1947), martolod
* Paul Le Guen (g. e 1964), melldroader ha gourdoner
### 
* Jean-Marie Le Guen (g. e 1953), politikour
* Pierre Le Guen (g. e 1929), tresour bannoù-treset
###### 
* Edmund Gwenn (1877-1959), anv-arzour Edmund Kellaway, komedian.

## Gwelet ivez
* Gwenn
* Wynn, anv kembraek
* Du (anv-tud)
Sturm und Drang

**Sturm und Drang** (brezhoneg « korventenn hag entan ») a oa ul luskad politikel ha lennegel alaman eus kreiz an . Ul lodenn eo eus luskad ar Sklêrijennoù (Aufklärung) met o vont pelloc'h gant ar mennozhioù frankizour. Evit izili al luskad e oa ret stourm a-enep frammoù eneel ha sokial ar gevredigezh evit reiñ muioc'h a frankiz d'an hiniennoù. 
## Awenoù
Al luskad zo bet awenet gant Jean-Jacques Rousseau ha William Shakespeare. Ganedigezh al luskad a oa bet en Alamgn pa oa ur vonarkiezh hollc'halloudek kreñv. *[[Götz von Berlichingen (Goethe)|Götz von Berlichingen]]* zo ur pezh-c'hoari gant Goethe ennañ ur from broadelour kreñv a-enep dilez an Impalaeriezh Roman Santel evit Kêrioù ha Stadoù o vrezeliañ kenetrezo.
Emgann Millesimo

**Emgann Millesimo** a c'hoarvezas etre an 13 hag ar 14 a viz Ebrel 1796 etre un armead eus ar C'hentañ Kenunaniezh, anezhi soudarded aostrian dindan ar jeneral Jean-Pierre de Beaulieu, ha bagadoù eus Rouantelezh Sardigna, a-enep soudarded c'hall Arme Italia dindan Napoleone Buonaparte, kaset da Italia gant ar C'huzul-ren gall, da enebiñ ouzh politikerezh enepdispac'hel hag enepgall an Habsbourged.
Saint James Parish (Jamaika)

**Saint James Parish** zo unan eus ar 14 parrez a ya d'ober Jamaika, e gwalarn an enez. Montego Bay eo ar pennlec'h anezhi.
Gina Carano

**Gina Joy Carano**, ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1982, zo un aktourez, fitness model, ha sportourez hag a ra Mixed martial arts (MMA). Brudet eo ha lesanvet e oa bet "face of women's MMA", daoust ma ne blij ket al lesanv-se dezhi. Carano ha Caris Cyborg a oa bet ar maouezed kentañ o vezañ pennoù an MMA. Paouezet eo gant ar c'henstrivadegoù pa oa kroget da goll a-enep Cyborg.
## Filmlennadur
### Filmoù

## Liammoù diavaez
* Gina Carano war IMDb
Condom (Gers)

**Condom**, anvet ivez **Condom-en-Armagnac** (*Condòm* en okitaneg), zo ur gumun en departamant Gers, en Okitania. Sez un isprefeti eo.

Emañ war lez ar stêr Baïsa.

## Liammoù diavaez
*''Le musée du préservatif est ouvert'', La Dépêche du Midi, 22/06/2004
Pride (film, 2014)

***Pride*** ("Lorc'h") zo ur film breizhveuriat savet gant Matthew Warchus ha deuet er-maez e 2014.

### Danvez ar film
Ur strollad heñvelreizhidi a glask sikour mengleuzierien en o stourm, er bloavezhioù 1980. Tremen a ra an istor e Londrez hag e Kembre. Dastum a reont arc'hant evit skoazellañ harz-labour ar vengleuzierien. Da gentañ n'int ket degemeret mat er gêriadenn rak an heñvelreizhidi n'int ket deuet-mat. Kenderc'hel a reont betek tizhout o fal, hag a-benn ar fin e c'hounezont doujañs ar vengleuzierien. Ur film fromus eo, a laka an den d'en em santout perzh er stourm.

## Un istor awenet gant darvoudou gwir
### An tudennoù
Joe (Broomley) zo unan eus an tudennoù nemeto a zo bet ijinet, ar re all o deus bevet an istor-mañ.
Mark Christian Ashton (c’hoariet gant Ben Schnetzer) a stourme evit gwirioù an heñvelreizhidi, ha krouet en deus gant e vignon Mike Jackson ar strollad *Lesbians and Gays Support the Miners* (LGSM) goude bezañ bet e *Gay Pride* 1984 e Londrez o tastum arc’hant evit al labourerien a oa oc’h ober harz-labour.
Bez' emañ ivez Siân Catherine James hag a oa ur bolitikerez eus Kembre ; kemeret he deus perzh e harzoù-labour ar vengleuzerien etre 1984 ha 1985. A-youl-vat e oa ha sikouret he deus tro-dro da 1&nbsp;000 familh mengleuzierien.
Stephanie Chambers (c’hoariet gant Faye Marsay) a oa al lesbianez nemeti e-touez krouerien ar strollad LGSM.

### An darvoudoù
Daoust ma seblant an emglev-se bezañ diwirheñvel, an darvoudoù pennañ zo gwir.

Harz-labour ar film zo unan gwir, hini ar vengleuzerien er bloavezhioù 1984-1985 e Breiz-hVeur evit plas ar sindikad. Ar strollad LGSM, bet krouet e 1984 gant Mark Ashton, a zo ur strollad tud heñvelreizhat o deus dastumet arc'hant evit an harz-labour-se, da sikour ar vengleuzierien. Bresford, ar skrivagner, en deus adkavet izili ar strollad war ar rouedadoù, dastumet en deus o zestenioù.

## Liammoù diavaez
*  ''Pride'' war IMDb
Condom

**Condom** zo un anv-lec'h er broioù okitanek.
* Condom-en-Armagnac, en departamant Gers;
* Condom-d'Aubrac, en departamant Aveyron.

## Tud
*Jean Condom (1960-), c'hoarier gall rugby (1980-1997)
Federico De Roberto

**Federico De Roberto** (Napoli, 16 a viz Genver 1861 – Catania, 26 a viz Gouere 1927) a oa ur skrivagner italian.

## Oberennoù
### Romantoù
Kronikoù an tiegezh Uzeda 
**L'illusione*. Milano, Libreria editrice Galli, 1891.
**I Viceré*. Milano, Libreria editrice Galli , 1894. E bennoberenn.
**L'Imperio*. Milano, Mondadori, 1929; embannadur dalif.

### Dastumadoù danevelloù
* *[[La sorte]]*, Catania, Giannotta, 1887. 
* *[[Documenti umani]]*, Milano, Fratelli Treves, 1888
* *L'albero della scienza*, Milano, Libreria editrice Galli , 1890.
* *[[Processi verbali]]*, Milano, Libreria editrice Galli , 1890.
* *Ironie. Novelle*, Milano, Fratelli Treves, 1920.
Feur-emglev Pariz (1786)

**Feur-emglev Pariz** a oa bet sinet e 1786 entre ar roue gall Loeiz XVI ha dug Württemberg diwar-benn harzoù priñselezh Montbéliard.

E 1786 edo Karl II Eugen, dug Württemberg ha Teck, o terc'hel nav douar enkaet er Rouantelezh c'hall : re Blamont, Clémont, Châtelot, Héricourt, Granges, Clerval ha Passavant, e kontelezh Bourgogn, ha re Horbourg ha Riquewihr, en Elzas-Uhel.

Gant Feur-emglev Versailhez, d'an 10 a viz Mae 1748, en doa anavezet dug Württemberg, riegezh ar roue gall war zouaroù Blamont, Clémont, Châtelot ha Héricourt, ha kadarnaet souvereniezh ar roue gall war re Granges, Clergas ha Passavant.
Virginia Tedeschi-Treves

**Virginia Tedeschi-Treves** (Verona, 22 a viz Meurzh 1849 – Milano, 7 a viz Gouere 1916) a oa ur skrivagnerez italian.

## He buhez
Dimeziñ a reas e  1870 da Giuseppe Treves, kenberc'henn, gant e vreur Emilio, d'an ti-embann Fratelli Treves.

## Oberennoù
**Il regno della donna*, Milano, Treves, 1879
**Vita intima: bozzetti*, Milano, Treves, 1881
**Catene: racconto*, Milano, Treves, 1882
**Il castello di Barbanera*, Milano, Treves, 1883
**Prime battaglie; Villa Eugenia*, Milano, Treves, 1883
**Nel regno delle fate: fiabe*, skeudennaouet gant Edoardo Dalbono, Milano, Treves, 1884
**Racconti di Natale*, Milano, Treves, 1885
**Mentre nevica: racconti dell'amica dei bimbi*, Milano, Treves, 1886
**Per la gloria: romanzo*, Milano, Treves, 1886
**Alla ventura: racconto fantastico*, Milano, Treves, 1889
**Forza irresistibile: romanzo*, Milano, Treves, 1889
**Casa altrui*, Milano, Treves, 1890
**Il mio delitto: romanzo*, Milano, Treves, 1890
**Il regno della donna*, Milano, Treves, 1890
**Piccoli eroi: libro per i ragazzi*, skeudennaouet ganti Arnaldo Ferraguti, Milano, Treves, 1891 (adembannet betek 1932 d'an abretañ))
**Mondo piccino: racconti dell'amica dei bimbi*, Milano, Treves, 1893
**I nostri figli*, Milano, Treves, 1894
**Nel regno delle chimere: novelle fantastiche*, Milano, Treves, 1898
**L'incomprensibile: romanzo*, Milano, Treves, 1900
**Verso il mistero: novelle*, Milano, Treves, 1905
**L'ultima fata: fiabe*, 37 skeudenn e daou liv gant Duilio Cambellotti, Firenze, Bemporad & figlio, 1909
**I nipoti di Barbabianca: racconto*, tresadennoù gant Edoardo Matania, Milano, Treves, 1912
**Le donne che lavorano*, Milano, Treves, 1916

## Notennoù
Karl II Eugen

**Karl II Eugen** (Brusel, 11 a viz C'hwevrer 1728 – Hohenheim, 24 a viz Here 1793) a oa dug Württemberg ha Teck, ha kont Montbéliard adal 1737 betek 1793, hag eus an tiegezh Württemberg.

Mignon e oa d'an arzourien.
Val Duèira

Ar **Val Duèira** (en okitaneg, *Saonenn an Duèira *), pe **Val di Susa** (en italianeg),  pe **Val de Suse** (en galleg), zo ur saonenn en Alpoù, e kornôg Piemonte, er c'huzh-heol da gêr Torino. Lodennoù anezhi zo stag ouzh Bro-C'hall.

Treuzet eo ar saonenn gant an Dora Riparia, adstêr d'ar Po.

Dont a ra anv italianek ar saonenn eus hini kêr Susa, a zo e kember an Doria hag ar val Cenis.

Ar menez uhelañ eo ar Rocciamelone.

## Gwelet ivez
*Traoñiennoù Okitanek
Susa (Piemonte)

**Susa**  zo ur gêr eus Piemonte, en Alpoù, er c'huzh-heol da gêr Torino. 

E Susa emañ  kember an Dora Riparia hag ar Cenischia.
Dora di Bardonecchia

An **Dora di Bardonecchia** zo ur stêr verr en Alpoù, adstêr d'an Dora Riparia er Val Duèira e-kichen Torino, e Piemonte, en Italia.
Tro-vrezel Italia (1796-1797)

**Tro-vrezel Italia** a c'hoarvezas e 1796 pa voe kaset arme Bro-C'hall gant Napoleone Buonaparte d'ober un dro-vrezeliñ da Italia e-pad brezel Kentañ Kenunaniezh rouantelezhioù Europa a-enep ar Republik C'hall.

Stourm a reas an arme c'hall ouzh Rouantelezh Sardigna, ouzh an Impalaeriezh Santel hag ouzh Stadoù ar Pab.

Er brezel-se e c'hallas ar jeneral Buonaparte diskouez e ampartiz strategour ha *[[condottiero]]*, goude ma ne oa ket armet eus ar gwellañ. Meur a wech e voe trec'h, ma c'hallas ar Republik c'hall teurel he dorn war un darn vras eus Italia an hanternoz.

Dont a reas a-benn da sevel un toullad stadoù tost-kar da hini Bro-C'hall. E fin e droiad e voe sinet Feur-emglev Campo Formio, ma voe anat e drec'h personel war Aostria, ha levezon Bro-C'hall war dud uhel Italia.
Dugelezh Württemberg

**Dugelezh Württemberg** (pe ** Herzogtum Württemberg** en alamaneg) a oa un dugelezh e mervent an Impalaeriezh Santel hag ur rann anezhi. adal 1495 betek 1806. 

Pevar c'hantved e padas, marteze dre ma oa brasoc'h eget hec'h amezeien. Aloubet e voe meur a wech gant an armeoù gall er XVIIvet ha XVIIIvet kantved.

## Pennadoù kar
* Karl Eugen (Württemberg)
Héricourt

**Héricourt** zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù
### Kumunioù gall
* Héricourt, e Pas-de-Calais ;
* Héricourt, e Bourgogn (Haute-Saône) ;
* Héricourt-en-Caux, e Normandi (Seine-Maritime) ;
* Héricourt-sur-Thérain, en Oise (departamant).

## Liammoù diabarzh
*Hernicourt
*Méricourt
Campoformido

**Campoformido** (*Cjampfuarmit* e friouleg, *Campoformio* e veneteg) zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia. Ouzhpenn  7 872 a dud zo o chom eno.

## Istor
*Feur-emglev Campo Formio
Pask Verona

**Pask Verona**(*Pasque veronesi*) zo un emsavadeg e Verona d'ar 17 a viz Ebrel 1797 a-enep arme c'hall Napoleone Buonaparte, hag al lazhadeg a voe d'he heul e-keit ma oa ar jeneral oc'h aozañ feur-emglev Leoben en Aostria.

Pask Verona zo un abadenn eus ul lusk bras enepgall hag enepjakobin a greskas en Italia adal 1796 betek 1814, war un dro gant stourm an *Armata della Santa Fede*, renet gant ar c'hardinal Ruffo, a deuas a-benn da adkemer rouantelezh Napoli, oberoù ar bagad Viva Maria en Toskana ha Liguria, trec'hadennoù Andreas Hofer en Trentino hag Alto Adige. Niverus e voe ar seurt luskadoù : kaoz zo eus 280.000 emsaver ha 70.000 a dud lazhet.

## Istor
E penn arme an alouberien, a zalc'he kêr Verona, e oa ar jeneral Antoine Balland, a ouie e oa un emsavadeg e gor. Neuze e vodas e soudarded er c'hreñvlec'h San Felice hag en daou gastell all. Tud ar velestradurezh ha 600 den klañv a chome dizifenn.
D'ar 17 a viz Ebrel, Lun Fask anezhi, goude ar gousperoù, e sonas ar c'hleier-galv d'ar memes koulz e kêrioù Verona, e Vicenza, e Padova. E Vicenza ha Padova ne voe ket lazhet den.

E Verona e tiskennas an dud er straedoù, hag e kemerjont perzhier kêr. Lazhet e voe ar C'hallaoued o-unan, en o zier, ne verne o oad, o stad, o reizh, hag en o zouez klañvourien ha dougerezed, hag ivez Veroniz tomm ouzh ar C'hallaoued.

### 22 ha 23 a viz Ebrel
Da veure an 22 ha 23 a viz Ebrel e teuas ar C'hallaoued gant armoù-tan dirak porzh San Zenoen sell da vont e- kêr dre nerzh, met harzet e voent gant tennadoù Veroniz diwar lein ar mogerioù ma rankas an diavaezidi kilañ. E-keit-se e oa bec'h war ar soudarded er c'h-*Castel Vecchio* ; kalz eus ar soudarded a dec'has dre ar pont.
Seiðr

Ar ***Seiðr*** zo anv norsek ur seurt hud implijet gant ar pobloù german da vare oadvezh an houarn e Lec'hlenn.

Ober gant ar Seiðr a oa, a greder, un doare hud hag a denne da ziouganañ ha da levezonañ an dazont. Liammet e oa ouzh ar relijion norzhek hag he orin zo hogozik dianav. Neoazh e voe disteraet kalz pa zegouezhas kristenidigezh Lec'hlenn. Aspadennoù eus ar Seiðr a gaver e sagaoù hag oberennoù lennegel all. Roudoù fetisoc'h zo bet kavet gant henoniourien. Natur ar Seidr zo bet breutaet kalz gant kelennerien a bep seurt, ha lod anezho a ziskleir e oa chamanerezh, gant gweledigezhioù gant ar bleustrerien anezhañ.

Ar re a blede gant ar Seiðr a oa paotred ha merc'hed, met war a seblant e oa tra ar merc'hed dreist-holl, gant gwrac'hed anvet *vǫlur*, *seiðkonur* pe *vísendakona*. Paotred a oa ivez, anvet *seiðmenn*, met gwelet fall e vezent ha sachañ a raent ur seurt tabou anvet *Ergi* warno o-unan, gwelet ma vezent evel un tamm katellig, ha handeet e vezent da-heul a-wezhoù. Alies e veze skoazellerien gant an hudourien-se evit harpañ anezho e-pad o lidoù.

Er vitologiezh norzhek rakkristen e oa stag ar *seiðr* ouzh an doue Odin, doue ar brezel, ar varzhoniezh hag an hud, hag a-hend-all ouzh an doueez Freyja, ezel eus ar Vanir hag e veze kontet he doa kelennet ar c'hevrinoù d'an Æsir.

En  ez eus izili eus luskadoù pagan lies hag a ra gant lidoù hud zo, tennet eus ar *seiðr*.

## Notennoù ha daveennoù
Relijion norzhek

**Relijion gozh [[Norzheuropa]]**, **paganiezh Norzheuropa**, a reer eus ur skourr eus ar baganiezh c'herman. Kreskiñ a reas er marevezh ma veze komzet kentnorseg, ha ma voe distaget Germaned an Norzh diouzh ar pobloù german all. Ha kendelc'her a reas betek fin ar Grennamzer gant ar gristenidigezh.
Meur a gelenner en deus adsavet neuzoù ar Baganiezh norzhek war-bouez studioù yezhoniel, henoniel, lec'hanvadurel ha skridoù graet gant al Lec'hlenniz, da skouer an engravadennoù runek, pe an Eddaoù. Ar vitologiezh norzhek zo diazezet war ar relijion-se.

Liesdoueegel eo. Dispartiet e oa an doueelezhed etre daou rummad, an *[[Æsir]]* hag ar *[[Vanir]]*. Ur brezel a oa entrezo betek ma komprenjont e oant ken galloudus an eil hag egile. Ar re vrudetañ a oa Odin ha Thor. Meur a ouenn liesseurt zo meneget, en o zouez ramzed, korrred, elfed, speredoù an douar (*Landvættir*) hag all. Ar hollved-mañ zo frammet diouzh Gwez ar Bed, Yggdrasil el lec'h m'emañ Midgard, bed an denion etre bedoù all. Pep hini zo melestret gant un doueegezh dibar.

Dre gomz e veze treuzkaset ar relijion norzhek hag en em gengreize war pleustrerezhoù lidel. Rouaned ha renerien o doa ur perzh pennañ pa veze graet aberzhoù boutin. Lec'hioù liesseurt a veze implijet evit an azeulerezhioù. Da gentañ e veze graet en diavaez e killioù, lennoù, met a-zrebi an  e voe savet tiez gouestlet evit lidoù hepken hogen ne oant ket skignet-tre. Er c'hevredigezhioù norzhek kozh e oa pleustrerien ar *[[Seiðr]]*, un arz lidel taolet evel ur stumm tost d'ar chamanerezh. Lidoù liesseurt evit an Anaon a veze savet, en o zouesk beziadurioù ha devadurioù. Ambrouget e vezent gant profoù a bep seurt.

A-hed an amzer e levezonas sevenadur o amezeien ar Samied hag ar Finned, hogen e-kerzh an  e vervas ar relijion norzhek abalamour d'ar gristeniezh.

A-zrebi fin ar  e vez klasket adsevel ar relijion dre luskadoù pagan arnevez evel Asetro.

Royal mounds.JPG|An teir c'hrugell roueel e Gamla Uppsala, Sveden
Kim

**Kim** a c'hall bezañ un anv-tiegezh, un anv-bihan, ur berranv pe ul lesanv.
## Anv-tiegezh en Azia

Anv-tiegezh stankañ Korea eo Kim (김 e hangeul ; 金 e hanja). Anv ouzhpenn 20% eus ar boblañs eo. Stumm vietnamek an anv-tiegezh sinek Jin e c'hall bezañ ivez.

Anv meur a zinastiezh eus Korea eo :
* klann ar gKimed eus kêr c'hGyeongju, renerien rouantelezh Silla,
* renerien keoded-Stad Geumgwan Gaya
* an tiegezh Kim e Norzhkorea :
** Kim Il-sung (1912-1994), prezidant Republik Poblek Demokratel Norzhkorea, an tad
** Kim Jong-il (1942-2011), « rener meur » Republik Poblek Demokratel Norzhkorea, e vab. Pevar bugel en deus bet :
*** Kim Jong-nam (1970-2017), ar mab henañ, kontammet e 2017 e Malaezia
*** Kim Jong-chul (g. e 1981), an eil mab
*** Kim Jong-un (g. e 1984), ar mab yaouankañ, dibabet da vezañ « rener meur » Republik Pobl Norzhkorea war-lerc'h e dad
*** Kim Yo-jong (g. e 1987), ar merc'h

Tud vrudet Sukorea :
* Kim Jae-gyu (1926-1980), letanant jeneral 
* Kim Ki-duk (1960-2020), filmaozer marvet gant ar C'hovid 19
* Kim Yuna (1990), ruzikerez arzel

## Anv-bihan

Un anv-bihan a gaver e Azia ar Gevred eo, hag a dalv kement hag aour. Da skouer :
* Trần Trọng Kim (1883-1953), kentañ ministr Impalaeriezh Viet Nam

Un anv-bihan flandrezek, saoznek ha svedek eo ivez, roet d'ar baotred kenkoulz ha d'ar merc'hed, da skouer :
* Kim Stanley Robinson (g. e 1952), skrivagner skiant-faltazi stadunanat
* Kim Gordon (g. e 1953), kanerez ar strollad Sonic Youth
* Kim Le Quang (g. e 1971), mestrc'hoarier echedoù flandrezat
* Kim Källström (g. e 1982), melldraoder svedat 
* Kim Clijsters (g. e 1983), c'hoarierez tennis flandrezat

## Berranvioù
Berradur an anv-bihan saoznek Kimberly ha Kimberley eo, da skouer :
* Kim Deal (g. e 1961), c'hoarierez gitar-boud ha kanerez ar strollad Pixies ha goude The Breeders 

Pe c'hoazh an anv-bihan Kimila :
* Kim Basinger (g. e 1953), aktourez stadunanat

Pe c'hoazh an anv-bihan Kimball, da skouer :
* Kimball O'Hara, penndudenn ar romant Kim gant Rudyard Kipling

Berradur an anv Joakim a c'hall bezañ ivez e meur a yezh :
* Joakim e yezhoù Skandinavia hag e brezhoneg
* Joaquim e portugaleg ha katalaneg, da skouer Kim, un tresour bannoù-treset katalan
* "Ioakim" e ruseg (skrivet Ким ha Иоаким e kirileg)

## Lesanv
* Kim Philby, pe Harold Adrian Russell Philby (1912-1988), gwazour doubl soviedat hollvrudet, gwazour ar *[[Secret Inteligence Service]]* hag a spie evit an Unvaniezh Soviedel
* Kim Novak, anv-aktourez Marilyn Novak (1933-), aktourez stadunanat
* Kim Campbell (g. e 1947), kentañ ministrez Kanada

## Notennoù ha daveoù
Nouvelles conversations en breton et en français

**''Nouvelles conversations en breton et en français'' – Divizou brezonek ha gallek** zo ul levrig divyezhek, hep anv oberour ebet, embannet e 1857 e ti L. Prud'homme e Sant-Brieg. Gouzout a reer avat e oa bet savet gant Amable Troude ha Gab Milin. 

Skrivet eo ar brezhoneg e doare-skrivañ Yann-Frañsez ar Gonideg.

## Danvez al levrig
135 pajenn niverennet zo ennañ, rannet e 33 diviz.
Goude an divizoù ez eus pennadoù all : 
**Pep seurt kriadennou* (pp. 121-123) ;
**C'hoariou* (pp. 124-125) ;
**Eul lavar koz bennak e-touez ar re vrudeta* (krennlavaroù, pp. 126-130) ;
**Hanoiou ar c'heriou hag ar steriou brasa euz a Vreiz* (pp. 130-132).

## Liammoù diavaez
* Ar skrid
Billy Connolly

**William** "**Billy**" **Connolly** bet ganet en Anderston (Glasc'ho, Bro-Skos) d'an 24 Du 1942, zo ur soner, un aktour hag ur fentigellour skosat.

## Liammoù diavaez
*
Vanir

Ar **Vanir**, pe **Vaned** (unander : **Vanr**) zo ur strollad doueed eus ar vitologiezh norzhek. Liammet e vezont peurvuiañ ouzh ar yec'hed, ar frouezhusted, ar furnez hag ar galloud da ziouganañ an amzer da zont. Gant an Æsir ez eont d'ober daou diegezh an doueed. Roet o deus o anv d'o rouantelezh : Vanaheimr ("Kêr ar Vanir" e norseg). Goude ar Brezel etre Æsir ha Vanir e teuas ar Vanir da vezañ un is-strollad eus an Æsir. A-wezhioù zoken e reer anv eus ar Vanir evel pa vefent Æsir o-unan.

Ar Vanir zo meneget en *[[Edda e gwerzennoù]]*, lakaet dre skrid en  diwar mammennoù hengounel dre gomz koshoc'h. An *[[Edda e komz-plaen]]* hag ar *[[Heimskringla]]* skrivet gant Snorri Sturluson a gomz diwar o fenn ivez. 

Ar holl vammennoù a daolenn Njörðr hag e vugale Freyr ha Freya evel izili eus ar Vanir. Kvasir a oa unan anezho ivez. Ouzhpenn da se, ar *Heimskringla* a zanevell e oa pedet Vanaheimr gant ar roue Sveigðir, ma kejas ouzh ur vaouez anvet *Vana* hag ur bugel a oa ganet ganto : *Vanlandi* (*Ar paotr a za eus rouantelezh ar Vaned*).

Doueed Heimdall hag Ullr a vez lakaet da izili ar Vaned. Pezhioù aour bihan ma vez engravet lunoù liesseurt hag anvet *Gullgubber* a skeud ar Vaned marteze ; kavet ez eus bet anezho e kalz lanneier eus mare ar Vikinged e Lec'hlenn. Da soñj lod eus ar gelennerien e oa ar Vaned doueed an Neolitik pe zoueed ar c'hent-Indezeuroped, ur stumm eus an doueed-se a hañval bout bet azeulet gant an Angled-ha-Saozon.
Van

**Van** a c'hall ober dave da veur a dra.

## Yezhoù
*e brezhoneg e kaver "van" en troioù-lavar "ober van ouzh" hag "ober van da".
* van, kod ISO 639-3 evit ar valmaneg, ur yezh torritchelliek komzet e Papoua Ginea-Nevez.
* 

## Anvioù-tud
* van, ur rannig hag a dalv "eus" en anvioù-tiegezh flamanek, nederlanek hag afrikanek, evel van Eyck ha van Dijk.
* berrstumm meur a anv-bihan : Ivan, Evan, Vance hag an anv gwregel Vanessa, da skouer ar c'haner iwerzhonat Van Morrison hag an dielfennour politikel stadunanat Van Jones.
* Van, un anv-tiegezh.

## Anvioù-lec'h
* Van, ur gêriadenn en Iran
* lenn Van, kêr Van ha proviñs Van e Turkia
* Van, anv saoznek Y Fan, ur banlev eus Caerffili, e Bro-Gembre
* Van, anv saoznek Y Fan, ur gêriadenn e Llanidloes, e Bro-Gembre
* Van, ur c'hêr e kontelezh Van Zandt, e Teksas
* Vanuatu, hervez kod ar broioù ar Poellgor Olimpek Etrebroadel.
Penneg

**Penneg** pe **ar Penneg** zo un anv-tiegezh brezhonek.

## Treuzskrivadurioù e yezhoù all
* *Pennec* ha *Le Pennec* e galleg
* *Penneck* e saozneg, un anv-tiegezh e Kernev-Veur

## Tud vrudet
* Alain Pennec (g. e 1955), soner akordeoñs
* Thierry Le Pennec (1955 - ), barzh gallek
* Daniel Pennec (g. e 1956), politikour
* Jil Penneg (g. e 1959), aktour ha troer
* Yann Le Pennec (g. e 1974), kanoeer
* Pierre Pennec (g. e 1977), merdeer
* Émilie Le Pennec (g. e 1987), jiminasourez

## Gwelet ivez
* Penn (anvioù-tiegezh)
Kristenidigezh

Ar **Gristenidigezh** zo un argerzh e-lec'h ma kemm religion pe sevenadur eus un tiriad war-zu ar relijion kristen, dre an drouktunerezh a-wezhoù, anez dre ar feulster ma c'hallje disoc'h e gouennlazhioù ha lazhadegoù (Lazahadeg Verden, Kroaziadegoù balt,  Heskinerezh relijiel en Impalearezh Roman).

Alies e veze troet an azeuldioù paganez da vout ilizoù kristen, ha forbannet e oa an doueed hag ar pleustrerezhioù lideg. Ur bellerezh evit kristenidigezh ar broioù a zo *[[Interpretatio Christiana]]*, azasaet eo ar sevenadur, ar mojennoù, al lec'hioù glann hag an deiziaduroù diouzh ar relijion kristen dre an abostolerezh (avielerezh) diazezet war mennozh ar *Magnus Commissio*.

## Notennoù ha daveennoù
Paganiezh c'herman

Ar **Baganiezh c'herman** eo ar religion pleustret gant ar pobloù german eus oadvezh an houarn betek ar gristenidigezh er grennamzer. Pleustradennoù lidel ha relijiel a gemere ul lod bras eus sevenadur ar C'hermaned.
 
Gwriziennet er vitologiezh indezeuropek e oa ar relijion hag a greskas gant lusk ar pobloù german. Diwanañ a reas tost da aod su ar Mor Baltel da gentañ hag en em skignañ tamm-ha-tamm en holl diriadoù german a-vremañ (Alamagn, Danmark, Norvegia, Sveden, Breizh-Veur, Island hag an Izelvroioù dre vras). War-dro ar  e c'haller diforc'hañ tri skourr: relijion Germaned an douar-bras, ar baganiezh angl-ha-saoz hag ar relijion norzhek kozh. An hini diwezhañ eo an hini anavezetañ ha diwarni eo diazezet ar stumm arnevez: an Asetro.

Tacitus a zisplegas penaos e veve ar C'hermaned en e zanevell ''Germania''.
Tom

Berranv saoznek Thomas eo **Tom**. Kavet e vez ivez en Alamagn, Skandinavia, Bro-C'hall hag Israel. Tomy ha Tommy zo stummoù hipokoristek all e saozneg. Tomm zo ur stumm tremen rouez all.

## Tud vrudet

* Tom Jobim (1927-1994), sonaozer ha kaner brazilian
* Tom Simpson (1937-1967), marc'hhouarner saoz
* Tom Wilkes (1939-2009), rener arzel
* Tom Thabane (g. e 1939), ministr kentañ Lesotho
* Tom Jones (g. e 1940), kaner kembreat
* Tom Pryce (1949-1977), blenier kirri kembreat
* Tom Waits (g. e 1949), kaner-sonaozer stadunanat
* Tom Hanks (g. e 1956), aktour, filmaozer ha produour stadunanat
* Tom Lister, Jr. (g. e 1958), aktour ha produour stadunanat
* Tom Cruise (g. e 1962), aktour ha produour filmoù stadunanat
* Tomm Moore, (g. e 1977), filmaozer ha senarioour iwerzhonat 
* Tom Boonen (g. e 1980), marc'hhouarner flandrezat

## Tudennoù faltazi
* Tom Thumb, un dudenn kontadennoù saoznek par da vMeudig
* Tom Sawyer, ur paotr yaouank e-barzh levrioù Mark Twain
* Tom-Tom ha Nana, bannoù-treset evit ar vugale
* Tom ha Jerry, un dresadenn-vev stadunanat
* Major Tom, un dudenn krouet gant David Bowie
* *Tom* zo un dudenn er manga One Piece
* Tom Marvolo Riddle, anv gwir Lord Voldemort e romantoù Harry Potter

## Anv-lec'h
* ar stêr Tom hag a red e Tomsk, e Rusia

## A bep seurt
* Tom's Diner, ur ganaouenn gant Suzanne Vega
Lawrence

**Lawrence** zo un anv-bihan saoznek hag a glot gant Laorañs e brezhoneg.

## Berranvioù
* Larry

## Anv-tud
* George Newbold Lawrence (1806-1895), den a aferioù hag evnoniour amatour stadunanat
* Lawrence O'Bryan Branch (1820-1862), jeneral stadunanat
* Lawrence Oates (1880-1912), ergerzher saoz 
* Thomas Edward Lawrence lesanvet Laorañs Arabia, henoniour, skrivagner hag ofiser en arme saoz
*D. H. Lawrence, skrivagner saoz
* Jennifer Lawrence (g. e 1990), aktourez stadunanat

## Anv-lec'h
Meur a lec'h zo anvet Lawrence er bed saoznek :
### 
* *Saint Lawrence River*, anv saoznek ar stêr Sant-Laorañs

### 
*Lawrence, ur gêriadenn en Enez ar Su

### 
*Lawrence (Indiana) 
*Lawrence (Kansas), an hini bobletañ 
*Lawrence (Massachusetts) 
*Lawrence, Michigan 
*Lawrence, New York  
*Lawrence, Wisconsin 
*Lawrence Township,Minnesota 
*Lawrence Township, New Jersey 
*Lawrence Township, Pennsylvania

## Darvoudoù
* Lazhadeg Lawrence e Lawrence (Kansas) e 1863, e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika

## Filmoù
*  ur film saoz zo bet tennet eus troioù-kaer Laorañs Arabia : *[[Lawrence of Arabia]]* 
* *[[Merry Christmas, Mr. Lawrence]]*, ur film japanat
Antonina Makarova

**Antonina Makarova** (ganet Parfenova, Ginsburg dre zimeziñ, rusianeg: Антонина Макарова), ganet e 1920 hag aet da Anaon d'an 11 a viz Eost 1979, a oa un dorfedourez vrezel soviedat ha lazherez he devoa kenlabouret gant an Alamagn Nazi e-kerzh an Eil Brezel-bed. Eus 1942 betek 1943 e vefe bet lazhet ganti kantadoù a drevourien pe partizaned gant ur vindrailherez. Makarova a voe adkavet goude ar brezel gant ar KGB e 1976, kondaonet d'ar marv ha fuzuilhet e 1979.