open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guy Dauphin Environnement

**GDE**, pe Guy Dauphin Environnement, zo ur gompagnunezh c'hall, diazezet e Normandi, e-kichen Caen, a ra war-dro prenañ lastez greantel ha kuzhat anezho en douar. 

Mesket e vez ganto lastez a bep seurt evel evit kuzhat o gwir natur. Douaroù o deus prenet e meur a lec'h evit ober o labour sioul. 

## Breizh
E Breizh o deus prenet 330 devezh-arat e Plourae da verniañ lastez dañjerus . Daoust da enebiezh tud ar vro e c'hallfe ar prefed reiñ e aotre d'ar gompagnunezh. Raktresoù all zo gant ar gompagnunezh e Breizh, e Gwenvenez ha lec'hioù all. 

## Mell-droad
Arc'hantet eo ar skipailh Stade Malherbe Caen Calvados Basse-Normandie gant GDE. 

## Liammoù diavaez
*Labour GDE e Normandi ha keleier diwar-benn al lastez dañjerus diskoachet a lenner amañ: 
*Manifestadegoù zo bet haskeudennoù a weler amañ:  
*Ur film diwar-benn raktres ar GDE, embannet d'ar 17 a viz Mae 2008 gant Frañs 3 Breizh, a c'haller gwelout amañ: 
*Jean Kergrist o tiskuliañ labour ar gompagnunezh evit an endro
*Gilles Huet diwar-benn raktresoù ar GDE e Breizh
*GDE e Gwenvenez]
GDE

**GDE** a dalv evit
*berranv aerborzh Gode, en Etiopia,
*berranv ar gourde, moneiz Haiti
*berranv ar gompagnunezh c'hall Guy Dauphin Environnement, a Normandi, a glask douarañ lastez dañjerus e Plourae.
Pádraic Ó Conaire

**Pádraic Ó Conaire** (28 a viz C'hwevrer 1882 - 6 a viz Here 1928) a oa ur skrivagner iwerzhonek a skrivas danevelloù a gont buhez Iwerzhoniz divroet da Vro-Saoz e deroù an . Skrivañ a reas pennadoù kazetennerezh ivez, ar pezh a oa rouez en amzer-se en iwerzhoneg. 

Brudet eo dreist-holl evit e romant *Deoraíocht* (divroañ), a seller outañ alies evel ar romant kentañ e lennegezh iwerzhonek hon amzer. Met skrivañ a reas levrioù all ivez hag e-leizh a bennadoù hag a zanevelloù. Lod eus an danevelloù-se zo bet bodet el levr *Scothscéalta*, zo bet e-pad pell e programm ar skolioù en Iwerzhon. 

Kuitaat a reas e wreg hag e vugale ha tremen a reas ar peurrest eus e vuhez o vale a-hed hag a-dreuz Iwerzhon. O labourat dindan ar stad e oa e Breizh-Veur ha pa’z eas da Iwerzhon en-dro e klaskas bevañ diwar e skridoù. Daoust ma ne c’houneze ket kalz a arc’hant, e plije kalz e skridoù d’an dud. Mervel a reas e miz Here 1928, en dienez, pa ne oa ket 50 vloaz c’hoazh. Douaret e voe e Gaillimh. Un delwenn a voe savet e koun dezhañ war ar blasenn vras zo e kreiz kêr.

A-wechoù e reer anezhañ "Sean-Phádraic Ó Conaire" (*Pádraic kozh Ó Conaire* pe *Pádraic Ó Conaire kozh*) evit ma ne vefe ket kemmesket gant Pádhraic Óg Ó Conaire (*Pádhraic yaouank Ó Conaire*), ur skrivagner all a oa bloaz yaouankoc’h egetañ. 

## Oberennoù
* *An Scoláire Bocht, agus scéalta eile*, 1904/1913
* *Nora Mharcais Bhig*, 1906
* *Deoraíocht*, 1910
* *Scothscéalta*
* *An Chéad Chloch*, 1914
* *Seacht mBua an Éirí Amach*, 1918
* *An Crann Géagach*, 1919
* *Tír na n Íontais*, 1919
* *Béal an Uaignis*, 1921
* *Siol Éabha*, 1921
* *An Chinniúint*, 1924
* *Eachtraí Móra ón ár Stair*, 1924
* *Trí truaighe na scealaíochta*, 1924
* *Mór thimpeall na hÉireann, ar muir*, 1925
**Fearfeasa Mac Feasa*, 1930
* *Brian Óg*
* *Beagnach fíor*
* *Cubhair na dtonn*
* *Scéalta an tsáirsint rua*
* *Seoigheach an ghleanna*
* *M'asal beag dubh*

## E brezhoneg
* Al Liamm, niv. 213, *Pred dindan ur spernenn*, danevell troet gant Loeiz Andouard
Gwenael

**Gwenael**, pe **Gwennael**, pe **Gwennhael**, a oa anv ur sant brezhon. Un anv-bihan brezhonek brudet eo ivez.

## Gerdarzh
Savet eo diwar ar gerioù gwenn, ha *[[hael]]*, ha n'eo ket diwar ael, evel ma kred tud zo.

## Ar sant
*Gwelout Gwenael (sant).

## Tud
*Gwenael an Dug, kelenner e kevrenn vrezhonek Skol-Veur Breizh-Uhel
*Gwenael Emelyanoff, skrivagner brezhonek, troet gantañ danevelloù spagnolek. 
*Gwenael Huon, unan eus renerien KEAV.
*Gwenael Maze, rener embregerezh
*Gwenn-Aël Bolloré
Gwenael (sant)

**Gwenael**, pe **Gwenhael**, pe *sant Gwenael*, a oa ur manac'h ha sant eus ar  kantved, hag eil abad abati Landevenneg, war-lerc'h Gwenole e 532.

## Gerdarzh
Savet eo e anv diwar ar gerioù gwenn ha hael, ha neket diwar ael, evel a lenner a-wechoù.

## E vuhez
Ganet e oa en Erge-Vras, ha kavet e vije bet e kêr Gemper gant Gwenole a c'houlennas digant e dud e leuskel da vont da studiañ gantañ. 

Adsavet en dije meur a vanati en Iwerzhon, met n'eo anavezet nemet e Breizh-Izel. En e anv emañ iliz An Erge-Vras, evel re Bolazeg, Leskoed-Gwareg ha Tregidel.

Ur manati en dije savet e Kaodan (Lannarstêr hiriv), ur chapel zo en e anv, hag eno e vije marvet e 590. Kaset e voe e relegoù da g-Corbeil.

## Anv-tiegezh
Diwar e anv e teufe an anvioù-tiegezh *Guénal, Guénel, Trévinal, Kervennal*.

## Sant-Wenael e [[Kleger]]

Skeudenn:Kleger01.JPG
Skeudenn:Kleger02.JPG
Skeudenn:Kleger04.JPG
Skeudenn:Kleger05.JPG

## Sant-Wenael e [[Lannarstêr]]

Skeudenn:LannarstêrChapelSantWenael.JPG


## Gwelet ivez
* an anv-bihan Gwenael
Yves Duhayon

**Yves Duhayon** a zo bet ganet e 1954.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Adalek an 2 a viz Gouere betek an 10 a viz Gouere 2005, c'hoari a reas e Kampionad Belgia a voe en Aalst . C'hwezekvet e voe gant 3 poent.

2386 edo e renk Elo e miz Here 2007 ha 2371 e miz Here 2008.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 129 partienn, Duhayon en deus :
* gounezet 55 partienn, 
* kollet 41 bartienn, 
* nulaet 33 fartienn,
55 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Jakub Filipek

**Jakub Filipek** a zo bet ganet d'an 12 a viz Ebrel 1979.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

2372 edo e renk Elo e miz Here 2008.

## Stadegoù Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 307 partienn, Filipek en deus :
* gounezet 144 fartienn, 
* kollet 77 partienn, 
* nulaet 86 partienn.
60 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Loegria

**Loegria** eo an anv roet da rouantelezh ar roue Arzhur gant Jafrez Menoe, skrivagner latin a Gembre, en e Historia Regum Britanniae en .  Troet eo bet e galleg gant *[[Logres]]*, hag implijet hep kompren a belec'h e teue. Diazezet eo war an anv kembraek Lloegr, anv ar vro a oa deuet da vezañ Bro-Saoz a-benn amzer Jafrez. 
Hervez Jafrez e oa bet anvet "Loegria" diwar anv ar roue Locrinus, mab henañ Brutus Troia. 
Ar rouantelezhioù all eo Cambria, (Kembre), Kerne (Kernev-Veur), hag Alba (Skos). 

## Pennadoù kar
* Logres
* Albion
* Prydain
Máirtín Ó Cadhain

**Máirtín Ó Cadhain** (distaget /ˈmɑːrʲtʲiːɲ oː'kaiɲ/) (1906-1970) zo bet unan eus brasañ skrivagnerien al lennegezh iwerzhonek. Ganet e oa bet e *Cnocán Glas*, e-kichen An Spidéal e kontelezh Gaillimh. Ezel e oa eus an IRA (Arme Republikan Iwerzhon, ur strollad e-maez lezenn, o stourm gant armoù evit frankiz hag unvaniezh Iwerzhon), hag a-hed e vuhez e voe sokialour. Ur stourmer evit an iwerzhoneg e voe e vuhez-pad ivez, e-barzh Muintir na Gaeltachta hag en deus gounezet gouezelva Rath Cairn e 1935 hag e-barzh Cearta Sibhialta na Gaeltachta (Emsav ar gwirioù keodedel) diwezhatoc'h.

Karc’haret e voe e kamp Currach e kontelezh Cill Dara a-hed an Eil brezel-bed (1940-1944), dre ma tamalled dezhañ bezañ un ezel eus an IRA. Eno e studias meur a yezh, evel ar rusianeg, ar c’hembraeg hag ar brezhoneg. Eno ivez e savas e romant brudetañ *Cré na Cille* (douar ar vered). Kelenn a reas iwerzhoneg da gantadoù a brizonidi all eus an IRA e-pad ar bloavezhioù-se. Pa oa en toull-bac’h ez embannas daou levr all ivez, *Athnuachan* ha *Barbed Wire*.

Daoust ma n’en doa ket graet studioù uhel, e voe anvet da gelenner e skol-veur TCD (Trinity College, Dublin) evit kelenn iwerzhoneg eno, en abeg d’e anaoudegezh don eus ar yezh. Ó Cadhain zo bet unan eus mistri al lennegezh iwerzhonek en , barrek war an holl rannyezhoù, war gouezeleg Bro-Skos, war an heniwerzhoneg hag ar c’hrenniwerzhoneg.

## Oberennoù
**Cré na Cille*, 1949 & 1965
**Athnuachan*, 1995
**Barbed Wire*, 2002
**Idir Shúgradh agus Dáiríre*, 1939 & 1975
**An Braon Broghach* (« ar banne teñval »), 1948 & 1991
**Cois Caoláire*, 1953 & 2004 
**An tSraith dhá Tógáil*, 1970 & 1981
**An tSraith Tógtha*, 1977
**An tSraith ar Lár*, 1967 & 1986 
**Ó Cadhain i bhFeasta* (pennadoù embannet er gelaouenn *Feasta*), 1990 
**Caiscín* (pennadoù embannet en *Irish Times*), 1998 
**Caithfear Éisteacht* (pennadoù embannet e *Comhar*), 1999
**As an nGéibheann* (« eus an toull-bac’h », eskemm lizhiri gant Tomás Bairéad, pa oa en toull-bac’h) 
* *An Ghaeilge Bheo - Destined to Pass*, 2002
Troet en deus oberennoù diwar yezhoù all ivez :
* diwar ar saozneg : *Sally Kavanagh* ("Saile Chaomhánach, nó na hUaigheanna Folmha") gant Charles Kickham pe *A short suit* ("Culaith Uireasach") gant Lynn Doyle 
* diwar ar c'hembraeg : *[[Tynged yr Iaith]]* ("Bás nó Beatha") gant Saunders Lewis 
* diwar ar galleg : *[[La Rempailleuse]]* gant Guy de Maupassant 
* diwar ar brezhoneg : danevelloù tennet eus *[[Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all|Geotenn ar Werc'hez]]*, gant skoazell G. Dourgwenn ha Gwion Hernot

## E brezhoneg
* Al Liamm, niv. 16, *Skarzherezh Nevez-hañv*, brezhoneg gant G. Dourgwenn
* Al Liamm, niv. 120, un tamm eus *Cré na Cille* (*Douar ar vered*)
* *[[Diskan – Agallamh]]* [ga], Jakez Riou, Máirtín Ó Cadhain ha Gwion Hernot, Al Liamm, 2025
Rastell

Ur **rastell** (diwar ar ger latin *rastellum*) zo ur benveg dantek da zastum ha da verniañ traoù a zo war an douar: louzoù, deil ha teil. Disheñvel avat eo ar rastelloù hervez petra a vez graet ganto. 
*rastilli berr o dent a vez da rastellat an douar, goude palat;
*rastilli hir o dent a vez da rastellat delioù pe geot troc'het en ur park

*Rastellat* a vez lavaret pa vez dastumet traoù gant ur rastell.

## Rastell pe rozell
E-lec'h ur rastell e c'haller implij ur rozell evit rozellat traoù zo, evel kaoc'h en ur c'hraou. 

## Araokaat
Er bloavezhioù diwezhañ ez eus bet klasket lakaat an dud da zilezel rastell ha skubell evit ober traoù zo.
Evit skubañ ha rastellat deil ar gwez ez eus erruet deomp ur mekanik trouzus, bouzarus ha saotrus, anvet skarzherez-delioù .

## Liammoù diavaez
Skarzherez-delioù

Ar **skarzherez-delioù** zo ur mekanik trouzus a daol aer hag a servij da bellaat delioù ar gwez pa gouezhont war an douar, d'o bountañ d'ober ur bern a vo dastumet diwezhatoc'h. Darn a lavar eo ur benveg-liorzhour zoken.

Diaes eo gouzout gant piv eo bet ijinet. Hervez lod e vije bet e Japan er bloavezhioù 1950, hervez lod all e SUA er bloavezhioù 1970. Evel kalz traoù ijinet eno eo bet brudet ar mekanik gant ar filmoù stadunanat a-raok degouezhout en hon bro war-dro ar bloavezh 2000.

Hiziv e kav d'an tiez-kêr n'haller ket tremen hepte. Bugale zo n'o deus ket gwelet dastum delioù gant ur rastell gwech ebet, hag e Skolioù-meur Roazhon e vezont lakaet da ganañ adalek 7 eur 30 diouzh ar beure en diskar-amzer hag a-wechoù zoken e-pad an amzer-skol.

## Penaos e vez implijet

Gant an aer a deu er-maez, evel eus ur sec'her-blev, e vez bountet an delioù d'ober ur bern a vo dastumet diwezhatoc'h gant ur sunerez. Pa vez avel e nij ar bern kuit tost kenkent.

Mont a ra ar mekanik en-dro gant ur c'heflusker daou grogad, ha daou efed dezhañ: 
*bouzariñ a ra an implijer, a wisk stouvoù-divskouarn, hag e amezeien, ha n'o devez netra da ziwall o divskouarn diouzh an drouz; 
*saotrañ a ra an aer.

## Talvoudegezh
E-touez an efedoù e weler kement-mañ:
*deviñ a reont eoul-maen, ha dre-se e taolont moged ha CO2, hag e kemeront perzh e saotradur an aer, hag e tommadur ar blanedenn,
*pa vez gleb an delioù ne c'hallont ket sevel na bountañ anezho
*pa vez avel e vez dispennet ar bernioù, ha didalvoud eo al labour graet hag an eoul-maen devet
*pa vez sec'h an aer e sav poultr ouzhpenn moged, e vez analet ar poultr gant ar re ne wiskont maskl-analat ebet, hag er poultr e vez kaoc'h sec'h ar chas a vez kaset da bourmen war an delioù, 
*ar mekanik, graet evit aesaat labour ar vicherourien a-hervez, a c'hall ober poan vras er vrec'h hag er c'hein peogwir eo ponneroc'h eget ur rastell ha dre ma kren ma fraoñv keit ha ma ya en-dro 
*gant an trouz e teu poan-benn d'ar vicherourien ha d'an amezeien, ha poan-skouarn (pe akoufenoù) ivez zoken 
*ar memes labour, pe labour gwelloc'h alies, a c'hallfe bezañ graet gant ur rastell
**hep deviñ eoul-man 
**nag hep ober trouz.
 
Hervez enebourien ar skarzherezioù-delioù eo aze emañ o gwir dalvoudegezh:
*gwerzhañ binvioù didalvoud ha ne c'hallont ket mont en-dro hep eoul-maen,
*lonkañ eoul-maen evit dispign arc'hant an tiez-kêr
*ober trouz evit lakaat da grediñ e vez graet labour efedus

## Enebiezh
Enebourien zo d'an araokaat e broioù zo. E meur a gêr e California ez eus bet difennet implij ar mekanikoù -se abaoe pell abalamour d'ar saotradur dre drouz:
* e Carmel-by-the-Sea adalek 1975 
* e Beverly Hills adalek 1978 
* e Santa Barbara abaoe 1998

E Breizh ne glever mouezh ebet a-douez difennerien an natur o sevel a-enep dezho c'hoazh.

## Notennoù


## Levrlennadur
*https://www.courrierinternational.com/article/2014/11/15/plaidoyer-contre-les-souffleurs-de-feuilles-mortes

## Liammoù diavaez
*  Adrian Higgins, ''« A Growing Clamor Over Leaf Blowers : Autumn's Soundtrack Grates On Neighborhood Nerves »'', *[[The Washington Post]]*, 9 a viz Du 2006.
Kaokaz

:*Evit an aradennad venezioù, gwelet *'Menezioù Kaokaz**.''
----

Ar **C'haokaz*' ([[jorjieg]] : კავკასია ; [[rusianeg]] : Кавказ) zo ur rannvro douarbolitikel etre ar [[Mor Du]] ha [[Mor Kaspia]], treuzet en e hed gant [[menezioù Kaokaz]].

E Kaokaz ar Su emañ republikoù dizalc'h [[Azerbaidjan]], [[Jorjia (bro)|Jorjia]] hag [[Armenia]]. E Kaokaz an Norzh ez eus [[Republikoù Rusia|Republikoù eus Rusia]] : [[Karatchay-Tcherkesia]], [[Norzhosetia-Alania]], [[Kabardino-Balkaria]], [[Ingouchetia]], [[Tchetchenia]], [[Dagestan]], [[Adigea]], ha daou *grai'' : krai Krasnodar ha krai Stavropol.
Yo La Tengo

**Yo Lat Tengo** a zo ur strollad indie (dazeilat) a-orin eus Hoboken (New Jersey, Stadoù-Unanet). Krouet eo bet e 1984 gant ar c'houblad Ira Kaplan-Goergia Hubley, ha tro 15 pladenn a zo bet embannet gantañ. Ma n'eo ket gwall vrudet ez eo gwelet evel una eus strolladoù indie pouezusañ ar bloavezhioù 1990. Ennañ emañ Georgia Hubley (taboulinoù, kan), Ira Kaplan (kan, gitar) ha James McNew (gitar boud). Abaoe 1993 eo bet embannet holl bladennoù ar strollad gant Matador. Liesseurt eo sonerezh ar strollad: noise, pop, country, shoegaze, sonerezh-arnodiñ, punk hag electronica.

## Pladennaoueg
### Pladennoù bras
* *[[Ride the Tiger]]* (Coyote, 1986)
* *[[New Wave Hot Dogs]]* (Coyote/Twintone, 1987)
* *[[President Yo La Tengo]]* (Coyote, 1989)
* *[[Fakebook (album)|Fakebook]]* (Bar/None Records, 1990)
* *[[May I Sing with Me]]* (Alias Records, 1992)
* *[[Painful (album)|Painful]]* (Matador, 1993)
* *[[Electr-O-Pura]]* (Matador, 1995)
* *[[I Can Hear the Heart Beating as One]]* (Matador, 1997)
* *[[And Then Nothing Turned Itself Inside Out]]* (Matador, 2000) 
* *[[Summer Sun]]* (Matador, 2003)
* *[[I Am Not Afraid of You and I Will Beat Your Ass]]* (Matador, 2006)
* *Fuckbook* (da zont er-maez dindan an anv *Condo Fucks* (Matador, 2009)
**Popular Songs* (2009)
**Fade* (2013)
* *Stuff Like That There* (2015)
* *There's a Riot Going On* (2018)
* *We Have Amnesia Sometimes* (2020)

### Dastumadegoù ha pladennoù all
* *[[Genius + Love = Yo La Tengo]]* (Matador, 1996)
* *[[Strange But True]]* (gant Jad Fair) (Matador, 1998)
* *[[The Sounds of the Sounds of Science]]* (Egon, 2002)
* *[[Wig in a Box]]* (2003) 
* *[[Prisoners of Love: A Smattering of Scintillating Senescent Songs: 1985-2003]]* (Best of) (Matador, 2004)
* *V.O.T.E.* (Yep Roc Records, 2004) - Chris Stamey w/Yo La Tengo
* *[[Yo La Tengo Is Murdering the Classics]]* (Egon, 2006)
* *[[They Shoot, We Score]]* (Egon, 2008) - dastumadeg tonioù savet evit pevar film: *[[Old Joy]]* (2006), *[[Junebug]]* (2005), *[[Game 6]]* (2005) ha *[[Shortbus]]* (2006)

### Pladennoù single hag EP
* The River of Water/A House Is Not A Motel (Egon Records, 1985)
* The Asparagus Song/For the Turnstiles (Coyote Records, 1987)
* That Is Yo La Tengo (City Slang, 1991)
* Upside Down (Alias, 1992)
* Shaker (Matador, 1993)
* From A Motel 6 (Matador, 1994)
* Tom Courtenay (Matador, 1995)
* Camp Yo La Tengo (Matador, 1995)
* Autumn Sweater (Matador, 1997)
* Blue-Green Arrow (Earworm, 1997)
* *[[Little Honda]]* (Matador, 1997)
* Rocket #9 (Planet, 1997)
* Sugarcube (Matador, 1997)
* You Can Have It All (Matador, 1999)
* Some Other Dimensions in Yo La Tengo (Asambles gant Other Dimensions in Music - Egon Records, 1999)
* Saturday (Matador, 2000)
* Danelectro (Matador, 2000)
* Nuclear War (Matador, 2002)
* Merry Christmas From Yo La Tengo (Egon, 2002)
* Today Is the Day (Matador, 2003)
* Mr. Tough (Matador, 2006)

*New Wave Hot Dogs*, *President Yo La Tengo* ha *The Asparagus Song* a zo bet adembannet gant Matador dindan stumm ur bladenn CD e 1996.

## Notennoù ha daveennoù
Toullañ an hugenn

**Toullañ an hugenn** zo un doare toullgorferezh a vez kaoz anezhi a-wechoù ha ne vez ket graet nemeur. Toullet e vez an hugenn evit gallout plantañ ur walennig ennañ.

Ne vez ket toullet an hugenn gant an doullerien a vicher peurvuiañ, nac'h a rafent ober, dreist-holl peogwir eo un doare toullgorferezh diaes da gas da benn, dre ma c'hell kaout c'hoant da dislonkañ an hini m'emeur o toullañ e hugenn outañ/i, met n'eo ket un toullgorfadur dañjereus drezañ e-unan.

Pareañ a rafe buan-ha-buan a-hend-all a-drugarez da stankder ar gwazhied en hugenn.

Bez' e c'hell ar bravig bezañ distaolet gant ar c'horf avat ha neuze e c'hell an hugenn bezañ faoutet e daou, met evit doare n'eo ket dañjerus faoutadur ar staon, neuze ne vern. 

Un doare toullgorferezh a-vremañ an hini eo, bet ijinet ha kaset da benn evit ar wezh kentañ e 1994 gant an toullgorfour a-vicher Jon Cobb, bet krouet gantañ ivez an toullgorfadur treuzgousac'h. 

## Liammoù diavaez:
*  Lec'hienn BMEzine gant skeudennoù)
Etrevroadel saviadelour

An **Etrevroadel saviadelour** (galleg : **'Internationale situationniste** pe c'hoazh **IS**) a oa ul luskad reveulzier hag a lakae da bal distruj kevredigezh an arvestiñ. A-fet politikerezh e oa un heuliad eus mennozhioù Karl Marx, re Anton Pannekoek, re Rosa Luxemburg, hag ivez mennozhioù diazez komunouriezh ar c'huzulioù ha re ar strollad anvet Socialisme ou barbarie (Claude Lefort, Cornelius Castoriadis en o zouez) er bloavezhioù 1950. Ouzhpenn an dachenn bolitikel e felle d'al luskad mont war dachenn an arzoù. Ar pal a oa kas pelloc'h ar mennozhioù bet diwanet a-drugarez da luskadoù evel dada, luskad al lizherennourien hag an dreistgwirvoudelezh.
Aozet e voe ez-ofisiel e 1957 e-pad prezegenn Gosio di Arroscia, hag en aozadur e kaver izili meur a aozadur all : 
* Internationale lettriste, 
* Mouvement international pour un Bauhaus imaginiste,
* Comité psychogéographique de Londres 
* hag ur strollad livourien italian.
Testenn ziazez ar strollad a voe skrivet e 1957 gant Guy Debord, anvet e voe *Rapport sur la construction de situations...*. Enni e kinnige Debord "cheñch ar bed" ha mont dreist d'an holl luskadoù arzoù en ur cheñch, e forzh pe zoare, ar vuhez pemdez. Ma oa bet divizet mont war dachenn an arzoù, e kemmas buan an aozadur hag ez eas da vat dachenn ar politikerezh (gwelout levr Debord : La Société du spectacle). Un disparti a voe neuze e 1962 : diouzh un tu an arzourien, diouzh an tu all, ar bolitikourien. Goude-se e voe skarzhet an arzourien diouzh an aoadur ganr ar bolitikourien.
 
## Ar gelaouenn
Holl zanvez an aozadur a gaver er gelaouenn "Internationale situationniste" hag e daou levr : "Traité de savoir vivre à l'usage des jeunes générations" (1967), gant Raoul Vaneigem ha "La société du spectacle" (1967), gant Guy Debord.
Er gelaouenn e kemeras perzh Guy Debord, Mohamed Dahou, Giuseppe Pinot-Gallizio, Maurice Wyckaert, Constant, Asger Jorn, Helmut Sturm, Attila Kotanyi, Jørgen Nash, Uwe Lausen, Raoul Vaneigem, Michèle Bernstein, Jeppesen Victor Martin, Jan Stijbosch, Alexander Trocchi, Théo Frey, Mustapha Khayati, Donald Nicholson-Smith, René Riesel, René Viénet. 12 niverenn a voe embannet etre 1958 ha 1969.

## Al luskad saviadelour
### Izili an Etrevroadel saviadelour
* Michèle Bernstein
* Guy Debord
* Asger Jorn
* Mustapha Khayati
* Attila Kotanyi 
* René Riesel
* Raoul Vaneigem
* René Viénet
Gesalatz

**Gesalatz** (stumm euskarek ofisiel; *Guesálaz* hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e kornôg Nafarroa en Euskal Herria.
BMEzine

**BME**, pe **BMEzine**, pe *Body Modification Ezine* zo unan eus lec'hiennoù-brudañ an doullerien-groc'hen a vicher. Enni e kinnigont skeudennoù korfoù toullet hag ar stalikerezh ha marc'hadourezh a ya da-heul, bravigoù hag all.

Kaoz a vez a-wechoù gante eus istor an toullañ-kroc'hen, hervez ma vez gwelet gante.

Kavet e vez ivez pennadoù savet gant tud da ganañ meuleudi d'an toullgorfañ, e doare ar bruderezh a gaver e kazetennoù zo (da werzhañ mein pe louzoù burzhudus).

Diwar al lec'hienn-se eo savet an darn vrasañ eus pennadoù ar wikipedia saoznek war an toullañ-kroc'hen, hag ar re-se eo mammennoù ar re all. Ouzhpenn-se eo liammet tost kement pennad savet diwar-benn an toullañ-kroc'hen ouzh BMEzine

## Bec'h
Bec'h o deus bet tud BMEzine gant al lezenn en Alamagn hag e SUA abalamour d'ar bruderezh a glaskent ober war-du ar yaouankiz. Diskleriet eo bet *dañjet evit ar yaouankiz* gant ar *Bundesprüfstelle für jugendgefährdende Medien* (pe BPjM) ar *Rann Gevredadel evit ar Media Noazus d'ar Yaouankiz* e 1999.

## Rannoù kuzh
Rannoù kuzh zo bet savet gant daou "embreger kanadian" : Oliver "ding dong" Gingras ha Jean-Michel "houla-hoop" Beaudin.

Serret eo ar rannoù-se eus al lec'hienn evit diwall ar vugale evit doare, abalamour d'ar skeudennoù eus oberoù a vazoc'hegezh reizhel a zo ar penndanvez anezho.

## Levrlennadur
*Neil Buhrich "The association of erotic piercing with homosexuality, sadomasochism, bondage, fetishism, and tattoos" Archives of Sexual Behavior Volume 12, Number 2 / April, 1983. p.&nbsp;167-171 DOI 10.1007/BF01541560 https://web.archive.org/web/20121005065103/http://www.springerlink.com/content/uhk61m0063463807/ Abstract

## Liammoù diavaez
* Pajennad bruderezh eus toullerien-gorfoù BMEzine, ma weler o labour: https://web.archive.org/web/20110806152612/http://wiki.bmezine.com/index.php/Uvula_Piercing 
* BMEzine.com
* BMEvideo.com
* ModBlog.BMEzine.com
* The BME Encyclopedia (wiki based)
**[http://smallworldpodcast.com/?p=362 Interview with Shannon Larratt of BMEzine]* - small WORLD Podcast 2006
Haaretz

***Haaretz*** (hebraeg :הארץ, a dalvez "ar vro") a zo unan eus teir c'hazetenn vroadel Israel. Krouet eo bet e Jeruzalem e 1919. Perc'hennet eo gant ar familh 3. Etre 1939 ha 1990 e voe diazezet pennmennozhioù ar gazetenn gant Gershom Schocken. En e blas e teuas Hanoch Marmari ha Yoël Esteron. War o lerc'h e teuas David Landau ha Tami Litani e 2004. Hiziv an deiz ez eo Amos Schocken hag a zo perc'henn anezhi.
Trede kazetenn vroadel ar vro eo, goude *[[Maariv]]* ha *[[Yedioth Ahronoth]]* : brasoc'h eo levezon Haaretz evit an niver a skouerennoù gwerzhet. Ur gelaouenn eus an tu kleiz eo, klasel he stumm, damheñvel ouzh *[[Le Monde]]* pe c'hoazh *[[International Herald Tribune]]*. 
E-barzh *Haaretz* e kaver ivez pennadoù hag a sav a-du gant ar fet ez afe kuit ar yuzevien diouzh an tiriadoù aloubet, ha re all hag a sav a-du gant ar Balestiniz. A-fet relijion ez eo ur gelaouenn kentoc'h a-enep, hag enni e vez lakaet ar c'hudennoù relijiel da gudennoù ar gevredigezh.

## Kazetennerien vrudet
* Yoël Marcus,
* Zeev Schiff, brudet a-drugarez d' e varregezhioù evit a sell ouzh ar c'hudennoù surentez hag an arme 
* Gideon Levy, 
* Danny Rubinstein,
* Amir Oren,
* Amira Hass, unan eus ar gazetennerien israelat nemeto hag a vez o chom en tiriadoù aloubet (e Ramallah)

## An embregerezh
Tro 75 000 skouerenn a vez moulet e-pad ar sizhun, ha tro 95 000 da Wener. Ur stumm saoznek a vez gwerzhet asambles gant *[[International Herald Tribune]]*. Evel forzh pe gelaouenn all e kaver stagadennoù enno pennadoù diwar-benn al lennegezh, an armerzh, pe ar sportoù. Evel holl gazetennoù Israel e kaver enni ur stagadenn embannet bep Gwener, hag anvet *Mossaf Haaretz*. Un ti-moulañ a zo perc'hennet ivez gant an embregerezh. En holl ez eo perc'henn war 15 kazetenn zisheñvel, en holl e talvez an embregerezh war-dro 100 milion dollar, met dleoù a zo.

## Liammoù diavaez
* Haaretz online (saozneg)
* Haaretz online (hebraeg)
Velocifero

**Velocifero** eo pevare pladenn glok ar strollad Ladytron, hag an hini gentañ bet embannet gant an ti-embann anvet Nettwerk. Dont a reas er-maez ar bladenn e stumm pellgargañ war iTunes d'an 19 a viz Mae 2008. Dont a reas er-maez ar bladenn CD d'an 2 a viz Even 2008 er Rouantelezh-Unanet, hag en deiz war-lerc'h e broioù all. Video ar ganaouenn *Ghosts* a zeuas er-maez ez-ofisiel war YouTube d'ar 17 a viz Mae 2008. Div ganaouenn, anvet "Black Cat" ha "Kletva" a zo kanet e bulgareg. Ar bladenn he deus tizhet renk 75 an *hit-parade* breizhveuriat, ha renk 131 an hini amerikan.

## Roll an tonioù
# "Black Cat" – 5:09
# "Ghosts" – 4:43
# "I'm Not Scared" – 3:58
# "Runaway" – 4:50
# "Season of Illusions" – 4:02
# "Burning Up" – 4:08
# "Kletva" – 2:43
# "They Gave You a Heart, They Gave You a Name" – 3:29
# "Predict the Day" – 4:25
# "The Lovers" – 2:39
# "Deep Blue" – 5:03
# "Tomorrow" – 3:36
# "Versus" – 5:44

## Liammoù diavaez
*Ladytron e lec'hienn Nettwerk
*Video Ghosts
*Pennad-barn e lec'hienn Allmusic
*Pennad-barn e lec'hienn BBC
*Pennad-barn e lec'hienn Blender
*Pennad-barn e lec'hienn Pitchfork
*Pennad-barn e lec'hienn Pop Matters
Toullañ an abrant

**Toullañ an abrant** zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez an abrant evit gallout plantañ ur bravig ennañ, a c'hell bezañ ur varrennig pe ur walennig.

Peurliesañ e vez toullet an abrant a-serzh, a-us da gorn diavaez al lagad, met toullañ an abrant a c'heller n'eus forzh pelec'h en e hed. Gwelloc'h toullañ a-veskell avat evit a-blaen, eus an nec'h d'an traoñ, evit ma vanfe ar bravig peg ouzh an abrant.

Etre 6 ha 8 sizhunvezh e pad ar maread-pareañ, ha peurliesañ ne sav kudenn yec'hed ebet diwar an doare toullkorfadur-mañ.

Un doare toullgorferezh a-vremañ an hini eo, dres evel an darn vrasañ eus an doareoù toullgorfañ war-c'horre all. 

## Pennadoù kar:
* Enep-abrant

## Liammoù diavaez:
*Lec'hienn BMEzine
*Istorioù personel
Hugenn

**Hugenn** e brezhoneg a c'hall bezañ
*ur frouezhenn, gwelout hugenn (frouezhenn)
*ul lodenn eus ar genoù, gwelout hugenn (korf).
Hugenn (korf)

An **hugenn** pe *hugedenn*, pe *huged* (anv gourel), a zo ul lodenn eus diadreñv ar genoù.

## Neuz
Un organ war-dro 10 pe 15 milimetrad hed eo, a-zivilh eus ar staon. 

### Hugenn

## Toullañ
Tud zo a ya betek toullañ ha minellañ o hugenn. 
### Notennoù
Luc Henris

**Luc Henris** a zo bet ganet e 1959.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Mestr FIDE eo.

Adalek an 2 a viz Gouere betek an 10 a viz Gouere 2005, c'hoari a reas e Kampion Belgia a voe en Aalst . Pemzekvet e voe gant 3,5 poent.

2 251 edo e renk Elo e miz Here 2008.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 132 bartienn, Henris en deus :
* gounezet 54 bartienn, 
* kollet 36 partienn, 
* nulaet 42 bartienn.
56 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Stephane Hautot

**Stéphane Hautot** a zo bet ganet e 1980. Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo. Eus an 2 a viz Gouere betek an 10 a viz Gouere 2005 e c'hoarias e Kampionad Belgia a voe en Aalst. Trizekvet e voe gant 4 foent.

2 389 edo e renk Elo e miz Here 2008.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 205 partienn, Hautot en deus :
* gounezet 80 partienn, 
* kollet 68 partienn, 
* nulaet 67 partienn.
52 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Toullañ muzelloù ar c'hourzh

**Toullañ muzelloù ar c'hourzh** zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez muzelloù ar c'hourzh evit gallout plantañ ur bravig ennañ. Toullet e c'hell bezañ ar muzelloù bras pe ar muzelloù bihan pe c'hoazh an daou war un dro, hag alies e vez staliet bravigoù a bep kenskeudennek an eil re e-keñver ar re all.

E-touez an holl zoareoù da doullañ ardivink-genel ar maouezed eo hemañ an hini a gaver an aliesañ, dreist-holl peogwir eo an hini aesañ da gas da benn.

Peurliesañ e pad hiroc'h ar maread pareañ pa douller ar muzelloù bras evit ar muzelloù bihañ, ha poaniusoc'h e vez ivez.

Staliañ a c'heller meur a zoare bravig er muzelloù bet toullet, met gwalennoùigoù e vezont peurliesañ.

Astennet e c'hell bezañ an toullañ, koulz er muzelloù bras hag er re vihan, evit staliañ enne bravigoù brasoc'h.

Un doare toullkorfadur a-vremañ eo hemañ, savet diwar bed ar sadomasocherezh er penn-kentañ ha deuet da vezañ boutinoc'h gant giz an toullkorfadur dre vras en Europa hag e Norzhamerika dreist-holl.
Toullañ stagell ar weuz

**Toullañ stagell ar weuz** zo unan eus an doareoù nevez-ijinet war-dro 1990 da doullañ diabarzh ar c'horf. 

## Labour
Toullet e vez stagell ar weuz evit gallout staliañ ur bravig ennañ, ur walenn peurliesañ, met lod a gav gwell lakaat barrennoùigoù metal. Bez' e c'heller toullañ ha minellañ stagell ar weuz en-traoñ pe ar weuz e-krec'h.

Aes a-walc'h eo an doare toullgorfadur-mañ d'ober d'an dud a vicher a-hervez. E-kerzh ar maread-pareañ avat e ranker diwall da gontammiñ al lodenn dener gant pezh a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...). 

Evit-doare e pare buan a-walc'h an toullkorfadurioù-mañ, ha n'eus ken nemet gortoz etre c'hwec'h hag eizh sizhun peurvuiañ.
Muzell

Pa gomzer eus **muzell** pe *muzelloù* e komzer:
*eus **muzelloù** ar genoù, pe an **divweuz**, sellout ouzh gweuz
**ar muzell faout, namm-korf
*eus lodennoù eus kourzh ar merc'hed
**ar muzelloù bras
**ar muzelloù bihan
Genoù

----

Ar **genoù** (pe **genou**) a vez laret e brezhoneg eus meur a dra :
*dreist-holl eus genoù an dud pe al loened, an toull er penn a servij da zebriñ ha da evañ, gwelout genoù (korf)
**genoù ur stêr*, pe aber
*genoù kanol un arm-tan
Gweuz

An **diweuz**, pe **muzelloù**, pe c'hoazh *lapennoù* en un doare kaozeek, eo lodennoù kigennek diavaez ar genoù a c'holo dent an dud en nec'h hag en traoñ.

Distokañ o muzelloù a ra an dud pa gomzont ha pa vousc'hoarzhont, ha muioc'h c'hoazh pa zebront, pa c'hoarzhont, ha pa huchont. Gant an diweuz ivez eo ez ezteuler lod soñjoù neuze : mousklenniñ pa vezer displijet, kammañ ar genoù pa vezer er boan.

Pokat a vez graet gant ar muzelloù. Daou seurt pokoù zo dre vras: ar re gant muzelloù stardet hag ar re gant muzelloù digor.

Goude debriñ un dra saourus e plij d'an dud lipat o diweuz.

Tud zo a liv o muzelloù: ruz-muzelloù e vez peurlieasañ, met a bep seurt livioù all zo.

Tud zo a laka toullañ o muzelloù da blantañ traezhoù metalek enne, gwalennoù serr pe zigor, pe c'hoazh tachoù pe spilhennoù.

Alies e vez ar vorianed gweuzekoc'h, pe muzellekoc'h, eget an dud all. Lod merc'hed en Afrika a astenn o gweuz izelañ a-nebeudoù gant pladennoù-gweuz.

Merc'hed zo a glask tevaat o divweuz evit bout hoalusoc'h d'ar baotred ; evit-se e rankont goulenn harp ar surjianerezh a strinko kollagen pe toksinoù  botulek en o muzelloù. 


Nostril labret.jpg|Plac'h toullet he gweuz
Mursi woman.jpg|Ur vaouez eus ar boblad Mursi. Astennet eo bet he gweuz gant ur bladenn-weuz


## Kleñvedoù

### Muzellad
Pa vez koeñvet ar muzelloù e komzer eus ur *vuzellad*. Kement-se a c'hall c'hoarvezout goude ur flemmadenn gant un amprevan bennak, ur wespedenn pe ur wenanenn da skouer, pe un taol dorn. 
### Eror
Ur c'hleñved viruzel eo an eror ; unan eus e stummoù eo koeñvadur ur vuzell kent ma teufe porbolennoù debronus warni. 
## Namm
*Muzell faout
Genoù (korf)

Ar **genoù** eo anv an toull e penn an dud hag al loened hag a servij dezho da zebriñ ha da evañ, hag ivez d'ober trouz, (*d'ober yezhoù* a vez laret ivez), da varailhat. Dre o genoù ivez e komz an dud.

* *Genaouioù* eo liester an anv-kadarn-mañ.

## Er-maez
En-dro d'ar genoù emañ an diweuz, anvet *ar muzelloù* ivez.

## E-barzh

## Kleñvedoù
E-touez kleñvedoù ar genoù emañ :
* an eror ;
* krign-bev ar genoù, tapet diwar vutunat.

## Troiennoù
* *Bezañ lous e c'henoù* : distagañ komzoù gros.
* *Chom e c'henoù (digor) war nav eur* : bezañ souezhet ken e chomer gant ar genoù digor.
* *C'hoarzhin leizh e c'henoù* : forzh pegement.
* * Mont e-barzh genoù al louarn* : en em lakat en ur blegenn dañjerus.
* *Ober genoù* : huchal.
* * Pilat e c'henoù* : komz dibaouez.

## Gerioù all
Gerioù all zo da ober kaoz eus ar genoù hep ober an anv-se anezhañ :
* *riboul ar patatez* ;
* ar rann: *diserriñ ar rann* a zo neuze kement ha komz ;
* *toull ar gevier*
Marcel Roofthoofd

**Marcel Roofthoofd** a zo bet ganet d'ar 17 a viz Ebrel 1952.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Kampion "junior" Belgia ha mestr FIDE e 1970.

2 196 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 815 partienn, Roofthoofd en deus :
* gounezet 288 partienn, 
* kollet 179 partienn, 
* nulaet 348 partienn
56 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* E bartiennoù
Toullañ stagell an teod

**Toullañ stagell an teod** zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez stagell an teod evit gallout plantañ ur bravig ennañ, a c'hell bezañ ur varrennig pe c'hoazh ur walennig.

Aes a-walc'h da gas da benn eo an doare toullgorfadur-mañ, daoust ha ma vez distaolet ar bravig gant ar c'horf tamm-ha-tamm alies a-walc'h. Hag e-pad ar maread-apareañ e ranker diwall dreist-holl gant an danvezioù a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...) goude bezañ toullet frenom e deod da unan bennak evit chom hep e atizañ betek re. A-hendall e pareont buan-ha-buan an toullkorfadurioù-mañ, etre 2 hag eizh sizhun dre vras. 

Un doare toullkorfadur a-vremañ eo hemañ, deuet war-wel e broioù Europa ha Norzhamerika er bloavezhioù 1990.

## Pennadoù kar:
* Toullañ an teod

## Liammoù diavaez:
*Lec'hienn BMEzine (gant skeudennoù)
*Pennad er BMEzine diwar-benn ar riskloù
Toull

Un **toull** zo ur c'hleuz, pe un digor, naturel pe artifisiel, a-dreuz ur gorre bennak.

## Fetis
### Ober toulloù
Toulloù a vez graet
*en douar, 
**da hadañ, 
**da lakaat korfoù er beredoù, 
**da glask traoù en douar, d'ober mengleuzioù
**da gousket, evit loened zo (broc'h, louarn): implijet e vez ar ger neuze evel loch pe ti;
****mont d'e doull* a zo kement ha mont d'ar gêr ha reiñ peoc'h d'ar re all
*en dilhad, pa vezont drailhet, 
*er mogerioù, pa lakaer dor pe brenestr enne
*er plenk, pa reer arrebeuri
*er c'hig pe er c'hroc'hen, pa lakaer gwalennoù ouzh an divskouarn pe e lec'h all

Komz a reer ivez eus meur a dra all: 
*an toull, anv dizereat graet eus gouhin ar merc'hed gant paotred zo
**evel er c'hantik distummet: *Itron Varia Beg ar Raz, C'hwi 'peus un toull Me 'm eus ur vazh*
*an * [[toull-revr]] *, pe ar fraezh
***Toull ma revr!* un estlammadell pe le-douet dizereat;
**toull an nor*: an toull er voger e-lec'h m'emañ an nor
**toull ar park*: an tremen da vont er park etre daou benn ar c'hleuz
*an *toull-karr*: al lec'h ma tremen ar c'harr da vont en ur porzh
**toull ar c'hi*: e loj
**toull ar c'hazh*: ur c'hoari
*an *toulloù-noz*, pe *boestoù-noz*
*an *toull-bac'h*
***Mont d'an toull* zo kement ha mont d'ar vac'h
*an toull gaou, an toull kontrol: an toull ma ne dle ket ar boued tremen
***Aet eo dre an toull gaou* a lavarer da unan a dag en ur zebriñ
**toull an avel*: al lec'h ma teu an avel
**toull ar glav*: al lec'h ma teu ar glav
* an * [[toull du]] *, e fizik
*an toull en ozon

## Difetis
**Mont d'e doull*: plegañ d'unan bennak en ur serriñ e veg, evel ur c'hi pa vez bet kastizet
**Disac'hañ eus un toull*: bezañ divec'hiet, diac'hubet, goude bet en ur gwallblegenn

## Troioù-lavar
**Toull eo da c'hroñj?* a vez laret d'an hini a ver an evaj eus e c'henoù.

## Lec'hanvadurezh
**Toull-al-Laer*, e parrez Lokefred

## Lennegezh
**[[Toull al Lakez]]*, kontadenn gant Lan Inizan
**Ar Roc'h Toull*, danevell gant Jakez Kerrien

## Kanaouennoù
*Delioù *Koad Keryaou*, a zo toullet ha didoullet....
*Ur ganaouenn dizereat: *Tri zoull he deus ma mestrez...*

## Pennadoù kar a bell pe a dost
*Toul, ur gêr eus Bro-C'hall, e Loren, brudet he gwin (*Gris de Toul*).
*Toulouse, brudet da vezañ al lec'h lousañ war an douar, hervez bugale ar porzhioù-skol, en amzer ma veze brezhoneg yezh ar porzhioù-skol e Breizh-Izel.
Muzelloù bihan

Ar ** muzelloù bihan ** pe ** muzelloù diabarzh ** zo ur rann eus ar c'hourzh, lodenn diabarzh ardivink-genel ar maouezed. 
E-barzh ar muzelloù bras emaint, dirak digor ar gouhin. En nec'h anezho emañ an ellig.

## Toullañ ha troc'hañ
Pobloù zo a droc'h an ellig hag ar muzelloù bihan war un dro ; *[[gouvenadur]]* a reer eus an ober relijiel-se.
Tud zo a wri ar muzelloù bihan da virout ouzh pep embaradenn.

## Pennad kar
*Muzelloù bras
*Toullañ muzelloù ar c'hourzh
Gwalenn

**Gwalenn** zo un anv brezhonek a reer eus meur a dra.

Bez e c'hall bezañ: 
*ur vazh hir, gwelout bazh, da reiñ *gwalennadoù* a-wechoù, pe da *walennata* an dud
**ur *walenngrog*, gwalenn hir gant un higenn da besketa pesked bras zo,
**un dra a denn d'un vazh hir, 
***evel gwalenn ar c'hein, pe ar *walenn-gein*
***gwalenn-harp ar gwez
*un dra fall a zegouezh en ur vro, 
**evel e mojenn an *teir gwalenn a gastiz* meneget gant Jules Gros: bosenn, *kernez* ha brezel;
**evel e barzhoneg Anjela Duval: *Gwashat gwalenn a gastiz O wastañ hor Bro-ni : Tec’hel ha divroañ* 
*ur muzul, gwalenn (muzul)
*ur bravig, e stumm ur c'helc'h, a lakaer ouzh ar biz, sellout ouzh gwalenn (biz)
**traoù damheñvel ouzh ar bravigoù-se, evel gwalenn-skouarn tud zo
***gwalinier Sadorn, en-dro d'ar blanedenn Sadorn.

## Pennad kar
*post
*peul
*gwern
Gwalenn (biz)

Ur **walenn** zo ur bravig a lakaer ouzh ar biz peurvuiañ hag a c'haller ivez lakaat ouzh an divskouarn pe en ul lec'h all. Alies e vez lakaet mein a briz outo ouzhpenn.
En hon sevenadur eo ar c'hiz d'ar wazed profañ ur walenn-dimeziñ d'o fried nevez. 

## Doareoù all
Ouzh an divskouarn pe ouzh an divvrec'h e vez lakaet gwalinier ivez. 
E Myanmar e vez lakaet gwalinier en-dro d'ar gouzoug gant merc'hed ar bobl Kayan.

## Gerioù
Gerioù, lavaroù a vez engravet e tu diavaez pe e tu diabarzh ar gwalinier a-wechoù. "Da viken" a weler skrivet aliezik e Breizh.
## Lennegezh
Brudet eo al levr *[[The Lord of the Rings]]* gant J. R. R. Tolkien (1954), a droer gant *Aotrou ar Gwalinier* a-wechoù.

## Gwalinier

Vancouver BC rings.jpg|Gwalinier kinklet
Ring fish MNMA Cl2886.jpg|Gwalenn-ardamez,
Pro patria ring.jpg|Gwalenn eus Aostria, 1914
Bague d'armes.JPG|Gwalenn-hobregon
Boleyn

**Boleyn** ("Bullen" e oa ar stumm orin), zo un anv-tiegezh saoz a renk uhel eus ar . 

Meur a hini a voe lazhet kriz pe kondaonet d'ar marv gant ar roue saoz 
Herri VIII (Bro-Saoz). Diasur eo ar bloavezhioù ganedigezh, ha tabut zo etre an istorourien a-zivout kement-se.

* Mary Boleyn (war-dro 1499 — 19 a viz Gouhere 1543) : c'hoar henañ Anne Boleyn, ha serc'h ar roue Herri VIII. Daou vugel o dije bet: Henry ha Catherine 
* Anne Boleyn (1501-19 a viz Mae 1536) : eil pried Herri VIII, rouanez Bro-Saoz, mamm ar rouanez Elesbed Iañ. Barnet ha dibennet war un dro gant he breur, tamallet dezhi gwadorged, avoultriezh, trubarderezh. 
* George Boleyn, Beskont Rochford (war-dro 1504 -17 a viz Mae 1536) : breur da Anne Boleyn, dibennet war un dro ganti, tamallet dezhañ gwadorged, avoultriezh, trubarderezh.
* George Boleyn, Viscount, brother of Anne, executed with her for incest, adultery and treason, d.1536
* Jane Boleyn, pe *Lady Rochford* (war-dro 1510-) : pried George Boleyn.

*Lady Margaret Boleyn, mamm Thomas Boleyn, tad Anne; treiñ a reas foll e fin he buhez
* Thomas Boleyn (war-dro 1477 – ), kentañ kont Wiltshire hag Ormond, diplomat, tad Mary, Anne ha George Boleyn.
*Elizabeth Boleyn, Countess of Wiltshire, mamm Mary, Anne ha George Boleyn.

## Lec'hanvadurezh
* Boleyn Ground zo ur park mell-droad e banlev reter Londrez, anvet ivez Upton Park, ma c'hoari skipailh West Ham United F.C.. 

## Oberennoù arzel
* Anne Boleyn zo ur c'hoarigan gant Gaetano Donizetti.

## Pennadoù kar
*Bolin
Stagell ar weuz

Ur groc'henenn vihan e diabarzh ar genoù eo **stagell ar weuz**. Talvezout a ra da stagañ ar weuz ouzh ar kig-dent, koulz e krec'h (*frenulum labii superioris*) hag en traoñ (*frenulum labii inferioris*).

Tud zo a blij dezho toullañ stagell o gweuz.
Anne Boleyn

**Anne Boleyn** (1501 pe 1507 - 19 a viz Mae 1536), merc'h da Sir Thomas Boleyn ha Lady Elizabeth Howard, a voe eil pried ar roue Herri VIII ha rouanez kenseurt Bro-Saoz neuze ; mamm Elesbed Iañ e voe.

## He buhez
Kaset e voe d'an Izelvroioù da vezañ skoliataet, ha da Vro-C'hall diwezhatoc'h, ma voe dimezell a enor gant Mari Bro-Saoz (1496-1533), a oa pried Loeiz XII Bro-C'hall. E 1521 e tistroas d'ar gêr.

Plac'h a gompagnunezh ar rouanez Catalina de Aragón e voe, hag e 1526 e krogas ar roue da redek war he lerc'h. Nac'h a reas Anne reiñ e c'hoant d'ar roue keit ha ma ne vije ket nullet e eured. O vezañ ma ne seblante ket ar pab Klemez VII bout troet da reiñ e asant e savas bec'h etre an Iliz katolik hag ar roue.

E 1532 e voe lardet Anne gant ar roue. E kuzh e voent dimezet e miz Genver 1533. Evit divastardiñ ar bugel darev da vezañ ganet e voe disklêriet gant Thomas Cranmer e oa o dimeziñ hervez al lezenn. E miz Gwengolo 1533 e c'hanas Anne ur verc'h, a voe ar rouanez Elesbed Iañ. Met mab ebet n'he doe. Fuloret e oa ar roue. Tamall a reas dezhi bout avoultr ha treitourez, daoust ma oa diwirheñvel. 

Dibennet e voe ar rouanez Anne war c'hourc'hemenn ar roue.

## Levrlennadur
* Ashley, Mike. *British Kings & Queens* (2002) ISBN 0-7867-1104-3.
* Brigden, Susan. *New Worlds, Lost Worlds* (2000).
* Bruce, Marie Louise. *Anne Boleyn* (1972). 
* Denny, Joanna. *Anne Boleyn: A New Life of England's Tragic Queen* (2004) ISBN 0-7499-5051-X.
* Fraser, Antonia. *The Wives of Henry VIII* (1992) ISBN 0-679-73001-X.
* Haigh, Christopher. *English Reformations* (1993).
* Hibbert, Christopher. *Tower Of London: A History of England From the Norman Conquest* (1971).
* Ives, Eric. *The Life and Death of Anne Boleyn* (2004) ISBN 1-4051-3463-1.
* Lacey, Robert. *The Life and Times of Henry VIII* (1972).
* Lehmberg, Stanford E. *The Reformation Parliament, 1529-1536* (1970).
* Lindsey, Karen. *Divorced Beheaded Survived: A Feminist Reinterpretation of the Wives of Henry VIII* (1995) ISBN 0-201-40823-6.
* Morris, T. A. *Europe and England in the Sixteenth Century* (1998).
* Scarisbrick, J.J. *Henry VIII* (1972) ISBN 978-0-520-01130-4. 
* Schama, Simon. *A History of Britain: At the Edge of the World?: 3000 BC–AD 1603* (2000) ISBN 0-563-38497-2.
* Starkey, David. *Six Wives: The Queens of Henry VIII*. (2003) ISBN 0-06-000550-5.
* Warnicke, Retha M. *The Rise and Fall of Anne Boleyn: Family politics at the court of Henry VIII* (1989) ISBN 0-521-40677-3.
* Weir, Alison. *Henry VIII: The King and His Court* (2002) ISBN 0-345-43708-X. 
* Weir, Alison. *The Six Wives of Henry VIII* (1991) ISBN 0-8021-3683-4.
* Williams, Neville. *Henry VIII and His Court* (1971).

## Levrlennadur all
* *Anne Boleyn, a Music Book, and the Northern Renaissance Courts: Music Manuscript 1070 of the Royal College of Music, London." Ph.D., Musicology, University of Maryland, 1997. ISBN 0-591-46653-8.
* *The Challenge of Anne Boleyn* by Hester W. Chapman (1974).
* *The Politics of Marriage'' by David Loades (1994).

## Liammoù diavaez
* Song from Anne Boleyn's Music Book
* Find A Grave
* A geo-biography tour of the Six Wives of Henry VIII on Google Earth
Labret

Ul **labret** zo anv un doare toullgorferezh. Toullet e vez ar c'hroc'hen etre ar weuz traoñ hag ar c'hroñj evit gallout staliañ ur bravig ennañ, peurliesañ ur varennig ispisial anvet "*[[labret stud]]*" en degouezh-mañ, daoust ma implijer gwalennoùigoù bras pe vrasoc'h alies ivez.

Dont a ra an anv diwar ar ger latin *labrum* ("gweuz") gant al lostger bihanaat *-et* ha n'eo ket diwar ar galleg.

Peurliesañ e vez toullet e-kreizig-kreiz gant ur varennig, met a-wechoù e vez graet an toull muioc'hik a-zehoù pe a-gleiz, ha toulloù par-ha-par, staliet enne barrennoùigoù koulz ha gwalennoùigoù.

N'eo ket hemañ un doare toullgorferezh nevez-ijinet, rak toullgorfadurioù peurheñvel ouzh al *labret* a veze gant gwazed a renk uhel er sevenadurioù Aztekhttp://www.texasbeyondhistory.net/pilote/index.html ha gant an Aleutedhttps://web.archive.org/web/20081220223516/http://www.vanishingtattoo.com/artic_piercing.htm d'an nebeutañ.

## Levrlennadur:
Keddie, G. (1989) *Symbolism and Context: The World History of the Labret and Cultural Diffusion on the Pacific Rim*, Pennad diembann, lennet er Circum-Pacific Prehistory Conference: Seattle [www.bcarchives.bc.ca/Content_Files/Files/LABRETW89PAPERSept5-07forWeb.pdf Teuliad pdf da diskargañ]

Torres-Rouff, C. (2003) *Oral Implications of Labret Use: a Case fromPre-ColumbianChile*, International Journal of Osteoarchaeology, 13: 247–251 [personalwebs.coloradocollege.edu/~ctorresrouff/walkerlabpubs/ctr2003ijo.pdf Teuliad pdf da diskargañ]
Toullañ an teod

**Toullañ an teod** zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez a-dreuz an teod. Hiziv e vez graet en Europa ha Norzhamerika gant toullgorferien a vicher evit plantañ ur bravig e-barzh: a-wechoù ur varrennig graet diouzh se, a-wechoù ur walennig, bras pe vrasoc'h.

Berroc'h eo maread pareañ an toullgorfadurioù er genoù abalamour d'ar stank m'emañ ar gwazied ennañ a-hervez. Pareañ a ra an teod etre 4 ha 6 sizhunvezh nemetken. E-kerzh ar maread-pareañ avat e ranker diwall da gontammiñ pe da atizañ al lodenn dener gant pezh a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...). 

Ar brasañ dañjer a deu eus ar bravig plantet en teod hag a deu da stekiñ ouzh an dent ha da zrailhañ anezhe. 

Deuet eo da vezañ ur c'hiz staliañ bravigigoù en teod en Europa hag e Norzhamerika dreist-holl er bloavezhioù 1980. 

## Relijion
Toullañ an teod a zo bet graet gwechall e meur a sevenadur dre ar bed, peurliesañ evel ur rann eus lidoù relijion, hep gwiskañ bravigoù avat. 

Kignet e veze o zeod gant an Azteked da skouer evit kinnig o gwad da enoriñ an doueed, toullet a-wechoù, met ne veze ket gwisket bravigoù gante. 

Toullet e vez o zeod ivez, ha dre abegoù relijiel ivez gant fakired muzulmat hag hindouek, hag ivez gant Henvroiz Aostralia.

## Pennadoù kar:
* Toullañ stagell an teod
Elesbed Iañ

Meur a rouanez pe impalaerez zo bet anvet **Elesbed Iañ**.

*Elesbed Iañ, rouanez Bro-Saoz (1533-1603)
*Elesbed Iañ, rouanez Bohemia
*Elesbed Iañ, impalaerez Rusia, *Ielisaveta* e ruseg (1709-1762) 
*Elesbed Iañ, rouanez Bro-Skos, anavezetoc'h evel Elesbed II, rouanez Bro-Saoz

## Pennadoù kar
*N'eus nemet ur vaouez a zo bet anvet Elesbed II. 
*Isabella Iañ.
Gustav Wentzel

**Nils Gustav Wentzel** (ganet d'ar 7 a viz Here 1859 e Christiania, ha marvet d'an 10 a viz C'hwevrer 1927) a oa ul livour norvegat.

## Levrlennadur
* Sigurd Willoch. «Gustav Wentzel». I: *Kunst og kultur* 1927
* Kitty Wentzel. «Gustav Wentzel». I: *Kunst og kultur* 1942
* Kitty Wentzel. *Gustav Wentzel*. Gyldendal, 1956
* *Gustav Wentzel 1859-1927 : Bjarne Tøien 1899-1963*. Aurskog, 1999. Utstillingskatalog. Av innholdet: Ingebjørg Ydstie. «Den vare iakttageren», s. 11-19
Monroe (toullgorferezh)

Toullañ ar weuz uhelañ en un doare digreizennet a zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez a du da du c'hroc'hen ar weuz uhelañ diouzh un tu evit gallout staliañ ur bravig ennañ, peurliesañ ur varennig ispisial anvet "*[[labret stud]]*" en degouezh-mañ, daoust ha ma c'heller implijout bravigoù all..

Alies e vez graet "ur monroe" pe "ur madonna" eus an doare toullkorferezh-mañ oc'h ober dave da Marilyn Monroe, Madonna.

Ar bep aliesañ n'eo ket hemañ un doare toullkorferezh poanius da gas da benn abalamour ma n'int ket stank an nervennoù el lodenn-mañ eus ar weuz, en ur c'houzout e c'hell koeñviñ an diweuz da heul an toulladur. Berr a-walc'h eo ar maread pareañ ivez, tro-dro da 8-12 sizhun peurliesañ, met alies e paree kalz buanoc'h evit toullkorfadurioù e lec'hioù all, etre 3 ha 6 sizhun nemtken. E-kerzh ar maread-pareañ avat e ranker diwall da gontammiñ al lodenn dener gant pezh a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...). 

Ar riskl brasañ a denn d'ar fed ma c'hell penn a-dreñv ar bravig stekiñ gwezh ha gwezhall ouzh an dent hag ouzh askorn ar c'hig-dent, hag ur wezh pareet da vat e c'heller lakaat bravigoù dezhe barrennoù teflon evit klask mont e-bioù d'ar riskl-se.

Un doare toullgorferezh a-vremañ eo hemañ.

## Pennadoù kar:
* Labret
* Medousa
Cemil Gulbas

**Cemil Gulbas** a zo bet ganet 27 a viz Even 1980.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Er *Palmares* 2003, seitekvet e voe, hag eizhvet er *Chess di Bwes* 2000.

2371 edo e renk Elo e miz Here 2008.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 167 partienn, Roofthoofd en deus :
* gounezet 74 partienn, 
* kollet 60 partienn, 
* nulaet 33 fartienn.
54 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames