Astralabe

**Astralabe** (**Astralabius** e latin, *Astrolabe* e galleg a-vremañ, Astralabe e galleg kozh), a oa ur chaloni breizhat eus eskopti Naoned ganet en diskar-amzer 1116 er Palez, e Dugelezh Breizh, ha marvet d'ar 5 a viz Eost 1171 en abati sistersian Hauterive, e Rouantelezh Bourgogn-Uhel, en Impalaeriezh santel roman german (bremañ e kanton Fribourg e Suis). Mab e oa d'ar c'houblad hollvrudet Eloiza hag Abalard. Marteze en doa kemeret perzh e muntr Jafrez Plantagenêt kozh e Naoned. Echuiñ a reas e resped evel abad sistersian.

## Buhezskrid
### Ur c'hanedigezh a renk uhel ha gwarzhus
Ganet e voe Astralabe e-maez dimeziñ en diskar-amzer 1116 e ti e voereb a-berzh tad Denyse, pa oa bet fiziet enni Eloiza dougerez gant Abalard. Aotrou ar Palez e oa e dad-kozh a-berzh tad, Berengar e anv, den a lez evit ar c'hont Mazheaz. Pevar bloaz a-raok e oa deuet an tad-kozh-se da vezañ manac'h en Abati Sant-Salver Redon asambles gant an dug ha roue Alan Fergant, tra m'en em denne e vamm-gozh a-berzh tad, Lucie hec'h anv, da Abati Fontevraud asambles gant an dugez ha rouanez Ermengarde Anjev.

Pa voe ganet Astralabe, e degouezhioù dreistordinal o deus bouetaet gwengel Eloiza hag Abalard, e oa bras brud e dad e-touez ar broioù hag ar gefredourien dija. Brudet e oa e vamm ivez evit bezañ ar vaouez kentañ o krediñ heuliañ kelennadur an arzoù frank.

Pa 'zeas e dud da Bariz da zimeziñ e voe fiziet ar bugel e Denyse, ha pa oa ur ranngalon evito.

### Un anv-badez ezoterek
 
Dibabet e voe an anv Astralabe, anv an astralab e galleg kozh, gant e vamm pa oa aet an tad da Bariz en-dro evit skoulmañ un emglev gant eontr ha tutor Eloiza. Digristen eo an anv-se, ar pezh a zo dibar. Diskouez a ra e oa douget ar c'houblad gant Henc'hres ha skiantoù an XII kantved, danvezioù hag a glaske Abalard lakaat da vezañ studiet dre al Logica nova er skolioù ilizoù-meur. Kejet en doa Abalard, e León (Spagn), gant Adelard Bath, un arbennigour war an astralaboù d'ar mare-hont, e-pad ur veaj graet ar bloaz a-raok ma reas anaoudegezh gant Eloiza. An astralab ne veze ket implijet gant ar verdeidi c'hoazh, met evit ar steredouriezh, hag a oa ar memes diskiblezh hag ar steredoniezh d'ar mare-se.

Dibabet e voe an anv ivez peogwir e talv kement ha *Puer Dei*, da lavaret eo mab da Zoue, al lizherennoù a chom pa vez tennet re *Astralabius* eus anagramm an anv latin *Petrus Abaelardus II*, da lavaret eo *Pêr Abalard Yaouank*. Evel-se e eztaol Eloiza he goanag e vo salvet ar bed gant ar rummad da zont ha pediñ a rae d'ober diouzh skouer Jezuz-Krist. En ur ouestlañ he mab d'unan eus an ispoulladoù, hini ar Mab, e savas un alegorienn finvezhoniel eus an Drinded Santel hag a vo adkavet en orezon-kañv dediet da Abalard hag en hec'h eskemm lizheroù. Ma 'z eo an den karet, Abalard amañ, ur skeudenn eus Jezuz-Krist war an Douar, e kemer-hi, en Tiegezh santel nevez-se, plas ar *[[Paracletos]]*, frealzer ar pec'her. Ar wech kentañ eo e raed dave da dodenn an itron karet meulet evel frealzidigezh an ene, un dodenn hag a vo diorroet er rummad nesañ gant ar varzhoniezh kourtes.

An anv-se a zo ur program prederouriezh en e-unan eta, a-enep da veno an holl, gnostek zoken, hag un enor da sevenadurioù nann-avielek Henc'hres hag Al-Andalus. Koulskoude e voe badezet ar bugel dindan paeroniezh Pêr, anv relijion e dad.

### Kan evit Astralabe
Desavet e voe Astralabe en ur familh nobl e Breizh. Pa voe krennard e heulias kelenn skol iliz-veur eskopti Naoned ha kursus an arzoù frank, ha goude studioù uhel. Eno moarvat eo e resevas gourc'hemenoù e dad, en e dri-ugent vloaz, deuet da vezañ mestr en-dro en Abati Santez-Jenovefa Pariz abaoe 1136, e stumm ur barzoneg gant mil daou-ugent strofad anvet *Chant pour Astrolabe*.

### Kloareg ha manac'h
Klask a reas e vamm, deuet da vezañ abadez abati Paraclet, lakaat he mab da vezañ chaloni e Bro-C'hall digant Pêr ar Venerabl e 1144, daou vloaz goude marv e dad, met ne zeuas ket a-benn. Padal, dont a reas eñ a-benn da vezañ chaloni digant chabistr "cathedral" Naoned, ha roet e voe dezhañ gopr-leve e eontr a berzh tad Porchaire roet gant abati Buzay pa'z eas eñ d'en em dennañ eno e 1144.

Un nebeud bloavezhioù war-lerc'h e voe kaset d'an harlu en abati Cherlieu moarvat gant Bernard d'Escoublac, bet sekretour Bernard de Clairvaux aet d'an anaon. Liammet e vije bet e harlu gant marv an treuzroue Jafrez VI Plantagenêt e Naoned hag un taol-stad c'hwitet . Ar gloareien hag en doa graet ur muntr ne vezent ket barnet gant an aotrouien, ne oant nemet kaset d'an harlu. Ar c'hemer perzh en taol-stad gant ar chaloni yaouank-se, eus ur famil nobl hag a oa a-enep ar re Plantagenêt, n'eo nemet un varteazadenn, rak n'eus ket mammennoù resis eus se.
Cherlieu, un "isabati" eus abati Clairvaux, a oa e 70 lev eus abati Paraclet lec'h m'edo bez e dad savet gant e vamm eno, met en tu all d'an harzoù gant an Impalaeriezh Santel roman germanek. 

Gant e di nevez e voe kefridiet Astralabe, e dibenn ar bloaz 1162, da vezañ pevarvet abad isabati Hauterive e Rouantelezh Bourgogn treuzjuran. Eno eo e varvas d'ar 5 a viz Eost 1171 d'an oad a pevar bloaz ha hanter-kant. Kendelc'hel a ra deiz-ha-bloaz e varv da vezañ meulet gant ur bedadenn.

## Stagadennoù
### Levlennadur
* Abalard, éd. J. Monfrin, *Historia calamitatum*, Vrin, Pariz, 1978.
* J. M.A. Rubingh-Bosscher, *Peter Abelard. [http://www.pierre-abelard.com/Text-Astralabium.htm Carmen ad Astralabium.] A Critical Édition*, e ti ar skrivagner, Groningen, 1987.

### Daveoù

### Liamm diavaez
* Kevredigezh sevenadurel Pierre Abélard, Ar Palez, 1999.