open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Merope

**Merope** a zo anv meur a blac'h e mojennoù Hellaz kozh. 
 
* Merope, merc'h da Okeanos ha Tethys, un Okeanidenn eta, mamm da Faethon ha d'an Heliadezed, mab da Helios pe da g-Klymenos, mab Helios.
* Merope, merc'h da Helios, an Heol, unan eus an Heliadezed eta, a voe troet evelte e puplienn.
* Merope, rouanez Korinthos, gwreg Polybos ha lezvamm da Oidipoüs.
* Merope, unan eus ar Pleiadezed, merc'h da Atlas ha Pleione. Dimeziñ a reas da Sisyfos, ha mamm e oa d'ar roue Glaokos.
* Merope, eus C'hios, merc'h da Oinopion. Hi eo a oa karet gant Orion, hag a voe gwallet gantañ. He zad a vezvas Orion, hag a dennas e zaoulagad outañ evel kastiz, a-raok e deurel er mor. 
* Merope, merc'h Kypselos ha rouanez Messenia. Polyfontes, en doa lazhet he fried Kresfontes ha daou vugel dezhi, a fellas dezhañ dimeziñ ganti. Met he zrede mab, Epytos, a lazhas Polyfontes e-pad un aberzh. 

Hag ivez:

* *Merope*, zo ur steredenn, ar vihanañ eus poñsined ar Yar
* *Mérope* zo ur pezh-c'hoari gant Voltaire
* Merope Riddle mamm Lord Voldemort e romantoù *[[Harry Potter]]* gant J. K. Rowling. 

## Levrlennadur
* Jean Vertemont, "Dictionnaire des mythologies indo-européennes", 1997.
Aigiale

**Aigiale** zo anv div vaouez e mojennoù Hellaz

* Aigiale, gwreg Diomedes
* Aigiale, unan eus an Heliadezed.

## Bevoniezh
Graet e vez "Aegiale" eus ur genad balafenned.
Aigiale (gwreg Diomedes)

**Aigiale** pe **Aigialeia** a oa merc'h Adrastos hag Amfithea, ha pried Diomedes, a oa o vrezeliañ e-tal Troia. 

Ne voe ket feal d'he fried, ha dilezet e voe gantañ pa zistroas.
Aigiale (merc'h Helios)

**Aigiale** (henc'hresianeg : Αἰγιάλη) a oa merc'h da Helios ha Klymene, a oa unan eus an Heliadezed. 

Pe hi pe Enarete a oa mamm Alkyone, hag Aiolos an tad.
Aigle

**Aigle** (Αἴγλη e henc'hresianeg), latinekaet en *Aegle*, zo anv peder maouez da vihanañ e mojennoù Hellaz kozh.

***[[Aigle (merc'h Asklepios)|Aigle]]**, merc'h Asklepios hag Epione
* **[[Aigle (Hesperidenn)|Aigle]]**, unan eus an Hesperidezed
* **Aigle**, unan eus an Heliadezed, 
* **Aigle**, un nimfenn, merc'h da b-Panopeüs, karet gant an haroz Theseüs, ma laoskas Ariadne en un enezenn, da vont ganti;
* un naiadenn, a vije bet mamm d'ar C'haritezed, engehentet gant Helios; met hervez mojennoù zo eo an Hesperidenn a vefe o mamm.

## Traoù all
* Aegle, ur wezenn-frouezh eus Azia
* (96) Aegle, un asteroidenn
*An anv galleg evit erer (labous)

## Lec'hioù
*Aigle, ur gumun e kanton Vaud (Suis)
*L'Aigle, ur gumun e departamant an Orne (Bro-C'hall)

## Pennadoù kar (a bell pe a dost)
*Aegiale
*Aglaia
*Egle
*Aigleville
Ruzenn ankoue divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **[[ruzenn]] [[Kensonenn ankoue|ankoue]] [[Mouezh (yezhoniezh)|divouezh]]**, treuzskrivet [ʜ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 172.

## Skouerioù
* E rannyezhoù arabek 'zo e vez distaget ar c'hensonennoù gargadenn /ħ/ ha /ʕ/ evel ar ruzennoù ankoue ([ʜ] ha [ʢ]).
*Dahaloeg:  "bir"; distaget evel ur gensonenn dre dostaat ([ʢ]) etre vogalennoù
*Haidaeg: **''x̱**ants'' , "skeudenn".

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn ankoue
* Ruzenn
* Kensonenn divouezh
Ruzenn ankoue mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **[[ruzenn]] [[Kensonenn ankoue|ankoue]] [[Mouezh (yezhoniezh)|mouezhiet]]**, treuzskrivet [ʢ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 174.

Daoust ha ma vez lec'hiet an arouezenn-mañ e-touez renk ar ruzennoù e daolenn al LFE dre voaz e vez distaget peurliesañ er yezhoù ma vez implijet gante evel ur c'hwezhenn hag implijet vez an hevelep arouezenn [ʢ] koulz evit ar ruzenn ankoue mouezhiet hag evit ar c'hwezhenn ankoue mouezhiet, en ur c'hoùt ne vez ket kavet an daou son-se enebet an eil diouzh egile e yezh ebet. Mar bez ezhomm atav e c'heller implijout ar sin diakritek ispisial evit merkañ ar fed m'emañ distaget evel ur c'hwezhenn [ʢ̞].

## Skouerioù
Kavet e vez ar fonenn-mañ e dargineg war a seblant hag ivez en arabeg hag en hebraeg e lec'h ar ruzenn gargadenn mouezhiet (gw. ''ayin'')

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn ankoue
* Ruzenn
* C'hwezhenn
* Kensonenn mouezhiet
Klymenos

**Klymenos** (Κλυμενος , "brudet" e henc'hresianeg), a oa anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh. 

***Klymenos**, tad Eurydike
***Klymenos**, mab Oineüs Kalydon hag Althaia, a voe lazhet oc'h en em gannañ ouzh ar g-Koureted
***Klymenos**, mab da Foroneüs, eus Kerdo pe eus Teledike pe Cinna
***Klymenos**, mab da b-Presbon ha roue Orc'homenos
***Klymenos**, roue Arkadia, mab da Sc'hoineüs pe da d-Teleus. Kousket a reas gant e verc'h Harpalyke.
***Klymenos**, unan eus anvioù Haides.
***Klymenos**, unan eus an Argonaoted, breur da Ifiklos.
Eurydike

**Eurydike** (Ευρυδίκη e henc'hresianeg) zo anv meur a vaouez e mojennoù hag en istor Hellaz kozh. 

## Mojennoù
*Eurydike, gwreg ar soner Orfeüs
*Eurydike Thebai, gwreg Kreon ha mamm Haemon ha Megara
*Eurydike (merc'h Lakedaimon), pried ar roue Akrisios ha mamm Danae
*Eurydike Mykenai, merc'h Pelops, pried da Elektryon, ha mamm Alkmene
*Eurydike Pylos, merc'h Klymenos, gwreg Nestor
*Eurydike Troia, merc'h Adrastos, pried Ilos, ha mamm ar roue Laomedon
***Eurydike**, pried Lykurgos, roue Nemea, mamm Ofeltes 
***Eurydike**, pried Neleüs, mamm Thrasymedes 
***Eurydike**, merc'h Amfiaraos hag Erifyle 
***Eurydike**, gwreg Aineias, mamm Askanios hag Etias 
***Eurydike**, un nereidenn 
***Eurydike**, un danaidenn, merc'h d'ar roue Danaos ha da Polykso. Dimeziñ a eure da Dryas, mab Aigyptos ha Kaliadne.

## Istor

**Eurydike** zo anv meur a vaouez en istor Hellaz kozh:

*Eurydike Iañ Makedonia, mamm d'ar roue Fulup II Makedonia
*Kleopatra, pried Fulup II Makedonia
*Eurydike II Makedonia, pried d'ar roue Fulup Arridaios
*Eurydike Egipt, pried d'ar faraon Ptolemaios Iañ Soter

## Traoù
*(75) Eurydike, un asteroidenn 

## Traoù all
Troet eo anv Eurydike da Eurydice en un toullad brav a yezhoù, hag anv meur a dra, ha meur a oberenn, eo ivez ouzhpenn.

## Pennadoù kar
*Eurydice
*Euridice
Panopeüs

**Panopeüs** (Πανοπεύς e henc'hresianeg) a oa mab da Fokos, ha tad Epeios hag Aigle. Dre-se eo kenderv da Ac'hilleüs.

Keneil e oa da Amfitryon, ha gantañ e oa aet da ober brezel da dud Tafos da gas dezho an dorzh, war-lerc'h ar gaou o devoa-int graet da zanvez breureged e vignon a oa da zimeziñ gant o c'hoar Alkmene (*[[Ilias]]* XXIII, 665). 

## Hag ivez
*Panopeüs, ur brezelour eus Sparta a oa e-touez ar Seizh a-enep Thebai a oa en anv-se ivez.

## Bevoniezh
*ur genad kranked: Panopeus
Ruzenn c'hargadenn divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn c'hargadenn divouezh**, treuzskrivet [ħ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 144.

## Skouerioù
Kavet e vez ar fonenn-mañ en darn vrasañ eus ar rannyezhoù arabek hag ivez e meur a doare distagañ hebraek (gw. ''het(h)'').

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn c'hargadenn
* Kensonenn divouezh
* Ruzenn
Komaitho

**Komaitho** (Κομαιθώ e henc'hresianeg) a oa merc'h Pterelaos, roue Tafos, e mojennoù Hellaz kozh. 

Brezel a oa etre Thebai ha Tafos, hag Amfitryon a oa e penn arme an enebourien. Ne c'helle ket tud Thebai kemer kêr-benn Pterelaos hep e lazhañ, ha n'hallent e lazhañ nemet war-lerc'h troc'hañ ur vlevenn aour a oa e-kreiz e vlev. Aesat tra da ober da verc'h ar roue, Komaitho, a vage karantez ouzh Amfitryon. 

Ha hi da droc'hañ ar vlevenn vurzhudus da reiñ an trec'h da mestr he c'halon. Met hennezh a oa soudard da gentañ ouzhpenn ma oa dimezet da Alkmene, chomet er gêr. Evit he zrugarekaat e lazhas Amfitryon ar verc'h treitour, hag e roas an inizi e dalc'h roue Tafos d'e genvrezelourien.
Pterelaos

**Pterelaos** (Πτερέλαος e henc'hresianeg) a oa roue Tafos e mojennoù Hellaz kozh. 

Hennezh en devoa ur vlevenn aour e-kreiz e vlev, hag evit e lazhañ e oa ret troc'hañ ar vlevenn vurzhudus-se. 

Pa deuas Amfitryon gant un arme eus Thebai da aloubiñ e vro e voe lavaret dezhañ n'hallje ket kemer e gêr-benn, nemet lazhañ a rafe ar roue a-raok. Hogen, evit lazhañ ar roue, e oa ret troc'hañ ar vlevenn. Un dra dibosupl d'ober eta pa oa Pterelaos a-drek mogerioù e wikadell.

Dre chañs en doa ur verc'h. Ha honnezh, ar verc'h-se, Komaitho hec'h anv, a yeas da droc'hañ ar vlevenn diwar benn he zad, mann nemet dre garantez ouzh Amfitryon. Evit he zrugarekaat e lazhas Amfitryon ar verc'h treitour, hag e roas an inizi d'e genvrezelourien : Kefallenia da gKefalos, hag ar re all da Heleios.
Ruzenn c'hargadenn mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn c'hargadenn mouezhiet**, treuzskrivet [ʕ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 145.

Daoust ha ma vez lec'hiet an arouezenn-mañ e-touez renk ar ruzennoù e daolenn al LFE dre voaz e vez distaget peurliesañ er yezhoù ma vez implijet gante evel ur gensonenn dre dostaat hag implijet vez an hevelep arouezenn [ʕ] koulz evit ar ruzenn gargadenn mouezhiet hag evit ar gensonenn gargadenn dre dostaat mouezhiet, en ur c'hoût ne vez ket kavet an div son-se enebiet an eil diouzh egile e yezh ebet. Mar bez ezhomm atav e c'heller implijout ar sin diakritek ispisial evit merkañ ar fed m'emañ distaget evel ur gensonenn dre dostaat [ʕ̞] pe c'hoazh ur sin diakritek all evit diskwel emañ distaget evel ur ruzenn [ʕ̝]. 

Ral a wezh e kaver kensonennoù gargadenn e-touez yezhoù ar bed ha peurliesañ pa gomzer eus kensonennoù a seurt-se e tizoloer, pa vezont dielfennet donoc'h, e tennont kentoc'h da gensonennoù ankoue, da skouer en arabeg e vez distaget ar fonenn treuzskrivet /ʕ/ peurliesañ evel ur ruzenn ankoue mouezhiet, ur gensonenn ankoue dre dostaat mouezhiet pe c'hoazh evel ur stankenn darzh gargadennekaet.

## Skouerioù

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn c'hargadenn
* Kensonenn dre dostaat
* Kensonenn mouezhiet
* Ruzenn
Togo

**Togo**, anvet **Republik Togoat** ent-ofisiel, zo ur stad vihan eus kornôg Afrika, etre Ghana er c’hornôg, Benin er reter ha Burkina Faso en hanternoz. Eus tu ar c’hreisteiz e sko war Pleg-mor Ginea. War an aod emañ ar gêr-benn, Lomé. 
Unan eus stadoù bihanañ Afrika eo Togo, p’en em astenn war 56 785 km² (550 km a hed eus an hanternoz d’ar c’hreisteiz, ha 130 km a led d’ar muiañ).

## Istor

A-raok ma voe trevadennet aod Pleg-mor Ginea gant Europiz (Alamaned, Gallaoued, Saozon), en , e oa meur a bobl o vevañ er pezh zo bremañ Togo, evel an Eweed, a veve ivez e Nigeria ha Benin. Lod eus ar pobloù-se a stagas d’ober kenwerzh ar sklaved gant Europiz, er . An danvez-sklaved a veze tapet en argoad, e-mesk pobloù all, ha degaset d’an arvor. Savet e voe kreñvlec’hioù gant Europiz war an aod, lesanvet Aod ar Sklaved, evel Elmina (e Ghana) hag Ouidah (e Benin). E-pad daou-c’hant vloaz e voe graet ar c’henwerzh-se. 

Lakaat a reas an Alamaned o c’hraban war aod Togo, e 1884 ha, tamm-ha-tamm, e astennjont o beli en douaroù. Togoland a voe graet eus an drevadenn alaman-se, unan eus ar re binvidikañ e-touez trevadennoù an Impalaeriezh alaman. 

E 1914 e voe aloubet Togoland gant armeoù Bro-C’hall ha Breizh-Veur ha rankout a reas ar soudarded alaman kodianañ ganto d’ar 26 a viz Eost 1914. E 1916 e voe rannet Togoland e div lodenn : an eil, er reter, a oa melestret gant ar C’hallaoued hag eben, er c’hornôg, gant ar Saozon. Hag evel-se e chomas goude ar Brezel-bed kentañ, diwar ziviz Kevredigezh ar Broadoù. 
Goude an Eil brezel-bed e kendalc’has ar vro da vezañ melestret evel-se. Kornôg Togoland a voe unanet gant trevadenn saoz Aod an Aour (Ghana hiziv) hag asantet e voe da gement-se gant an annezidi e miz Kerzu 1956.

Lodenn reter Togoland a zeuas e 1955 da vezañ ur republik emren e diabarzh an Unaniezh c’hall. D’ar 27 a viz Ebrel 1960 e teuas da vezañ ur stad dizalc’h diouzh Bro-C’hall, dindan an anv *Togo*.

## Poblañs
War-dro 5,4 milion a annezidi a oa e 2006. 84,5 annezad/km² eo stankter ar boblañs. Lomé, ar gêr-benn, Sokodé (49.000 a annezidi), Palimé (28.000) hag Atakpamé (27.000) eo ar c’hêrioù brasañ.

Ar galleg eo ar yezh ofisiel ; meur a yezh all a gaozeer er vro. Gant war-dro 40 pobl disheñvel eo annezet ar vro ; e-touez ar re vrasañ e c’haller menegiñ an Eweed (46 % eus poblañs Togo) er c’hreisteiz hag ar bobl kabiye (22 %) en hanternoz. 

## Liammoù diavaez
Porzh-houarn King's Cross

**Porzh-houarn King's Cross** (e saozneg: *King's Cross Railway Station*) a zo anezhañ ur porzh-houarn lec'hiet e norzh-reter Londrez. 

Erruout a reer eno gant ar metro, o vezañ ar savlec'h King's Cross St. Pancras an hini tostañ ouzh ar porzh-houarn. 

An ti-gar mañ a gas an dud betek Cambridge, York, Durham ha Newcastle.
King's Cross

**Kings Cross** a c'hell bezañ:

* Kings Cross (Londrez): un takad e Kreiz Londrez (R.U.)
** Porzh-houarn King's Cross: unan eus porzhioù-houarn pennañ Londrez (R.U.)a major London railway terminus
*** Metro King's Cross St. Pancras: un arsavlec'h metro e Londrez tost ouzh Porzh-houarn King's Cross 
* Kings Cross (Aostralia) - un takad eus kêr Sydney en Aostralia
** Porzh-houarn Kings Cross (Aostralia): un arsavlec'h metro e Sydney en Aostralia

Ivez:
* Ur ganaouenn war an albom *[[Actually (albom)|Actually]]* gant ar ar Pet Shop Boys.
Jito

Ar **jitō** (地頭 e japaneg) oa ur c'hargad krennamzerel e Bro-Japan, dreist-holl e pad maread shogunerezhioù Kamakura ha Muromachi. Ar jitō a laboure evit ar shogun ha ret e oa dezhañ ober war-dro ha kempenn manerioù, savadurioù ha tachennoù stag ouzh renner ar ranvro (kokushi an aliesañ). 

Ar ger "jitō" a grogas da vezañ implijet e dibenn ar maread Heian. Implijet e oa evel un anv-gwan e giz "lec'hel". Da skouer un den "jitō" (地頭人) a dalvez un dudenn lec'hel pouezus ha levezonus. Diwezhatoc'h e voe implijet  ar ger-mañ evit termeniñ un den hag a ra war dro ur maner. Diaes eo sklaerat perzhioù koshoc'h ar jitō da vare Yoritomo evit an istorourien arnevez, ne anavezer ket awalc'h a-draoù diwar-benn ar maread-mañ. 

Ar garg a jitō a zo bet lakaet ofisiel pa voe anvet Minamoto Yoritomo e-penn burev ar jitō gant lez an impalaeriezh e Kyoto. Ur bern jitō a voe anvet gantañ er vro a-bezh met dreist-holl e Kanto da gentañ. E-pad oadvezh Kamakura, ar jitō oa dibabet e-touez ar Gokenin (gwizion ar shogun), a rae war-dro an aferioù milourel. Ar jitō a oa e karg eus an tailhoù, melestradur ha mont en-dro ar manerioù hag eus an douaroù hag an atantoù stag ouzh ar maner. 

Goude brezel Jokyu, ar shogunerezh a stalias kalz jitō e kornog Japan, e lec'h ma oant lakaet e penn douaroù ar re drec'het. Er memes koulz, kalz a Gokenin, izili eus ar c'hlanioù Otomo ha Mori, a zilojas war-zu ar c'hornôg (1221). 

Sistem ar jitō a zo bet dilezet ha diskaret e dibenn ar  gant Toyotomi Hideyoshi.
Michelangelo Antonioni

**Michelangelo Antonioni** ganet d'an 29 a viz gwengolo 1912 hag aet d'an anaon d'an 30 a viz Gouere 2007 a oa ur filmaozer italian.

## Filmoù
* *[[Cronaca di un amore]]* (1950)
* *[[La signora senza camelie]]* (1953)
* *[[I vinti (film 1953)|I vinti]]* (1953)
* *[[L'amore in città]]* - episodio *Tentato suicidio* (1953)
* *[[Le amiche]]* (hervez ur menoz eus Cesare Pavese) (1955)
* *[[Il grido (film)|Il grido]]* (1957)
* *[[L'avventura]]* (1960)
* *[[La notte (film 1961)|La notte]]* (1961)
* *[[L'eclisse]]* (1962)
* *[[Il deserto rosso]]* (1964)
* *[[I tre volti]]* - episodio *Il provino* (1965)
* *[[Blow-Up]]* (hervez ur menoz eus Julio Cortázar) (1966)
* *[[Zabriskie Point (film)|Zabriskie Point]]* (1970)
* *[[Professione: reporter]]* (hervez ur menoz eus Mark Peploe) (1975)
* *[[Il mistero di Oberwald]]* (hervez ur menoz eus Jean Cocteau) (1980)
* *[[Identificazione di una donna]]* (1982)
* *[[Al di là delle nuvole]]* (aozet gant Wim Wenders) (1995)
* *[[Eros (film 2004)|Eros]]* (2004)
Ruzenn ouel divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn ouel divouezh** treuzskrivet [x] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 140.

## Doareoù resis

## Skouerioù
*Afrikaneg: ***g'''oed'' , "mat"
*[[Aleuteg]]: ''ala'''x*** , "daou"
*Angoreg: ***h'''ombo'' , "pourmen"
*[[Arabeg]]: خضرة , "glas/gwer"
*[[Asameg]]: অসমীয়া , "Asameg"
*[[Avareg]]: чe'''хь''' , "kof"
*[[Azeri]]: '''x'''oş , "plijus"
*[[Bulgareg]]: ти'''х'''ом , "sioul"
*[[Kopteg]]: '''ϧ'''ⲉⲗⲗⲟ , "henañ"
*[[Kroateg]]: ***H**rvatski'' , "Kroateg"
*[[Tchekeg]]: ***ch*'lap* , "paotr"
*[[Izelvroeg]]: *a**ch**t* , "eizh"
*[[Esperanteg]]: *mona**ĥ**o* , "manac'h"
*[[Finneg]]: *la**h**ti* , "bae"
*[[Jorjieg]]: ჯო*'ხ**ი , "bazh"
*[[Alamaneg]]: ''Da**ch*** , "toenn"
*[[Gresianeg]]: '''χ'''αρά , "levenez"
*[[Hungareg]]: ''mé'''hh'''el'' , "gant ur wenanenn"
*[[Iwerzhoneg]]: ''deo'''ch*** , "evaj"
*Mandarineg: 河/***h'''é'' , "stêr"
*[[Poloneg]]: ''brzu'''ch*** , "belly"
*Portugaleg (Brazil): ***r'''abo'' , "lost"
*[[Ruseg]]: '''х'''вост , "lost"
*[[sañskriteg|Sañskriteg ar Vedaoù ]]: देवः करोति , "an Doue a ra"
*[[Gouezeleg Skos]], ''lo'''ch*** , "lenn"
*Somalieg: **kh**ad , "liv-du"
*Spagnoleg: *o*'j**o'' , "lagad"
*[[Xhosaeg]]: ***rh*'oxisa* , "nullañ"
*[[Vietnameg]]: ***kh**ác'' , "disheñvel"

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn divouezh
* Kensonenn ouel
* Ruzenn
Prim (strollad sonerezh)

**Prim** a zo ur strollad sonerien rock brezhonek krouet e 2006.

Pevar soner a gaver er strollad: Malo Adeux (gitar, kan), Glenn Piriou (taboulinoù, kan), Meven Cabon (gitar-boud) ha Louri Pean (eil gitar).

Sonet o deus evit ar wech kentañ e Karaez evit devezh ar brezhoneg. Un Taol-Lañs aozet gant Dazont Ar Yezh e oa.

## Istor ar strollad
Istor Prim zo kroget e miz Kerzu ar bloavezh 2006 pa oa kroget Glenn Piriou ha Malo Adeux da seniñ asambles evit ar blijadur. Un devezh m'e oant oc'h ober ur "boeuf" e oa kroget malo da c'hoari unan eus e ganaouennoù hag a oa plijet kalz da C'hlenn ("Kemer ma Dorn"). Tabouliner ar strollad a gofes : "Tu 'vefe bet din c'hoari anezhi e-pad eurvezhioù". Da-c'houde o deus kendalc'het da c'hoari asambles ha divizet o deus en em emskrivañ da-geñver Devezh ar Brezhoneg 2007. Bloaz goude e klaskint ur gitarour-boud, hag e voe kavet e-touez re an eilved klas e Lise Diwan Karaez, Meven Cabon. Sonet 'vo un nebeud goude hag e vo degemeret Louri Péan, an eil gitarour, er strollad. Unan eus re an eilved klas e oa anezhañ ivez hag ur mignon da C'hlenn e oa abaoe ma'z int bihan. N'eo ket echu an istor, hiziv an deiz emaint c'hoazh o skrivañ anezhi...

## Piv int ?

Emañ ar pevar 'ba Lise Diwan Karaez, Malo ha Glenn e termen L ha Meven ha Louri en eilved du e 2007-2008.
*Meven Cabon, ganet d'an 22 a viz Du 1992 , a zo o vevañ e Kommanna.
*Glenn Piriou, bet ganet d'an 2 a viz Meurzh 1990, a zo o vevañ e Konk-Kerne. 
*Louri Péan, ganet eo bet d'ar 25 a viz Even 1992. Emañ o vevañ e Konk-Kerne ivez, nebell diouzh ti Glenn. Seniñ a ra binioù-bras ivez.
*Malo Adeux, bet ganet en Naoned d'an 11 a viz Mae 1990, en deus savet ar c'hanaouennoù.

## Orin anv ar strollad

Kavet eo bet an anv er memes koulz ma oa krouet ar strollad gant Malo ha Glenn evit en en emskrivañ evit devezh ar Brezhoneg. O klask b'ar geriadur e oant ha kavet o deus Prim hag a seblante mat a-walc'h evito.
Ingmar Bergman

**Ernst Ingmar Bergman**, ganet en Uppsala d'ar 14 a viz Gouere 1918 ha marvet d'an 30 a viz Gouere 2007 en enez Fårö, oa ul leurenner ha sevener war ar c'hoariva, ur filmbarner hag ur sevener filmoù eus Bro-Sveden. Deuet eo da vezañ unan eus brasañ filmaozerien en istor ar sinema en ur sevel un oberenn stag ouzh ar brederouriezh hag an usvedoniezh (*Sjunde inseglet, Det*/Ar seizvet siell), an imbroud-spered bredoniel (*Persona*) pe familhel (*Viskningar och rop*/Youc'h ha chuchumuchu, *Fanny och Alexander*/Fanny hag Aleksandr) ha selloù war an emzalc'hioù er c'houbladoù (*Scener ur ett äktenskap*). Bergman eo ar sevener-filmoù nemetañ tapet gantañ ar priz "Palme des Palmes" e gouel Cannes e 1997.
Perotin

**Perotin**, lesanvet *Perotin le Grand* (*magister Perotinus magnus*), a oa ur sonaozour gall, ganet war-dro 1160 ha marvet war-dro 1230 .

## E vuhez
E deroù an  e labour war ar *magnus liber organi* (levr bras an organum) deroet da Leonin (magister Leoninus). Perotin a zo bet mestr-chapel en Iliz-Veur an Itron-Varia e Pariz. E-tro 1200 ec'h aozas oberennoù gant 3 pe 4 mouezh, diorren a reas al liessonegezh. An Organum a oa betek-henn un oberenn gant div vouezh nemetken.

A-drugarez da Anonymus IV ez eus bet gouezet muioc'h, Anonymus IV a oa ur studier saoz deuet da Bariz war e studi.

## Levezon
Gantañ eo bet levezonet Steve Reich.
Robert Barton

**Robert Childers Barton** (Iwerzhoneg: *Riobárd Bartún*), ganet e 1881 ha marvet d'an 10 a viz Eost 1975, oa ul lezennour, ur stourmer hag ur c'hargad-stad iwerzhonat a gemeras perzh en divizoù evit sinadur ar feur-emglev etre Breizh-Veur hag Iwerzhon. Hag evit-se e chomas gant kannaded Iwerzhon en 22 Hans Place e Knightsbridge, eus an 11 a viz Here betek ar 6 a viz Kerzu 1921. E genderv e oa Robert Erskine Childers.

Ganet eo bet e kontelezh Wicklow en ur familh brotestant. Desket eo bet e Rugby hag Oxford, ha dont a reas da vezañ un ofiser en Dublin Fusiliers pa darzhas ar c'hentañ brezel bed. Staliet e oa e Dulenn pa voe aozet emsavadeg Pask e 1916, ha reiñ a reas e zilez abalamour ma oa bet heuget gant moustrerezh ar Saozon war an emsavidi iwerzhonat. Goude se e tuas gant ar republikaned.

E 1918 eo bet dilennet evit ar parlamant evel ezel eus ar strollad Sinn Féin evit ranvro Kornog Wicklow. Harzet e voe e miz C'hwevrer 1919 en abeg d'un emzalc'h dispac'hus. Met tec'hout a reas diouzh toull-bac'h Mountjoy da zeiz St. Patrick. Leuskel a reas ur gerig d'ar gouarnour e-lec'h ma tisplege e oa aet kuit abalamour da ziskoñfort e doull-kambr. Ha goulenn a reas digantañ e vefe laosket e aferioù da gostez betek ma'z adkemerfe anezho. Adpaket eo bet e miz Genver 1920, kondaonet da dri bloaz toull-bac'h, met dieubet e-pad distaoliadeg meur miz Gouere 1921.

Roet eo bet dezhañ karg maodiern al labour-douar ha diwezhatoc'h hini aferioù an estrenvro. Barton oa ezel eus ar strollad kannaded kaset da Londrez evit divizout war ur feur-skrid hag e sinadur. Sinañ a reas ar skrid gant e strollad d'ar 6 a viz Kerzu 1921, en ur lâret diwar-benn an emglev "as the lesser of two outrages forced upon me and between which I had to choose" (dre vras: ar gwellañ gloaz etre diaou hag am eus bet da zibab etrezo". Met en desped da-se e en em renkas eus tu Éamon de Valera e-pad ar brezel diabarzh.

Gounit a reas an dilennadegoù evit Parlamant Iwerzhon e miz Even 1922, met ne gemeras ket e garg ha dilezel a reas ar politikerezh evit dont da vezañ barner. Ur garg en doa en Agricultural Credit Corporation eus 1934 betek 1954. Barton a varvas en e di e konetelezh Wicklow, d'an 10 a viz Eost 1975, pa oa 94 bloaz. Barton a oa an diwezhañ siner bev c'hoazh eus ar feur-skrid iwerzhonat-ha-saoz. Éamon de Valera, hag a oa ivez endalc'het gant afer ar feur-skrid, a varvas 19 devezh diwezhatoc'h, d'an 29 a viz Eost 1975.
Ruzenn hugenn mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn hugenn mouezhiet** treuzskrivet [ʁ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 143.

Daoust ha ma vez lec'hiet an arouezenn-mañ e-touez renk ar ruzennoù e daolenn al LFE e talvez an hevelep arouezenn [ʁ] koulz evit ar ruzenn hugenn mouezhiet hag evit ar gensonenn hugenn dre dostaat mouezhiet. Mar bez ezhomm atav e c'heller implijout ar sin diakritek ispisial evit merkañ ar fed m'emañ distaget evel ur gensonenn dre dostaat [ʁ̞] enebiet ouzh [ʁ̝] evit resisaat er fed m'emañ distaget dre ruzañ.

## Skouerioù

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn hugenn
* Kensonenn mouezhiet
* Ruzenn
Ceawlin Wessex

**Ceawlin eus Wessex** (marvet war-dro 593) a oa ur roue eus rouantelezh Wessex er pezh a zo hiziv mervent Bro-Saoz. Marteze e oa ur mab-bihan da Cerdic, roue Wessex, ha mab Cynric. Hervez ar C'hronik Ang-ha-Saoz e voe oberiant eus 568 betek 592 met n'haller ket fiziañ re enni evit ar marevezh-se. Bevañ a rae en un amzer m'edo aloudabet su Bro-Saoz gant ar Saozon. Pa varvas ne veze dalc'het ken 'met rouantelezhioù Dumnonia ha Glastenning gant ar vrezhoned.

Hervez ar C'hronik e stourmas e meur ag emgannoù etre 556 ha 592, en o zouez an emgann anavezet kentañ etre div vagad saozon. N'eo ket sklaer tamm ebet istor e vuhez ha gallout a ra e ren bezañ padet, hervez ar mammennoù, 7, 17 pe 22 bloavezh. Marvet e vefe e 593, ur bloavezh goude bezañ bet faezhet ha kaset kuit deus ar galloud gant Ceol en Emgann Woden's Barrow. Daou vab en defe bet, Cutha ha Cuthwine, met disfiz zo da gaout ouzh an nestedoù a veneg anezho.

## Orin

Disklaer eo orin Ceawlin, evel hini darn vrasañ rouaned gentañ Wessex.N'eo ket germanek e anv hag ur brezhon e oa moarvat. Hervez ar C'hronik Angl-ha-Saoz e oa mab Cynric, roue Wessex, met kalz dislavarioù zo en testennoù hag unan eus palioù ar c'hronik a oa diskouez e tiskenne holl rouaned Wessex eus Cerdic. Ouzhpenn-se ne oa ket oberiant Ceawlin en hevelep tolead ha Cynric. Emañ al lec'hioù liammet outañ er c'hronik war-dro tachenn hengounel ar Gewissae, war-dro Dorchester-on-Thames en Oxfordshire tra ma rene Cynric ha Cerdic en aod war-dro Southampton.
 
## Levrlennadur
* 
* 

* 
* 
* 
*  (2003 edition: ISBN 0-521-83085-0)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Yann Kadeg

**Yann Kadeg** (*Jan Cadec*) a oa ur beleg genidik a barrez Pleuzal, en eskopti Treger, a skrivas un *[[Trajedienn Sakr|Trajedien sacr]]*, embannet er  kantved. N'ouzer netra ouzhpenn diwar e benn.
Ruzenn drek-logigoù divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn drek-logigoù divouezh** treuzskrivet [ʃ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 134.

Gweuzet e vez ar fonenn-mañ dre voaz () e meur a yezh, en o zouez ar galleg ar saozneg hag an italianeg.

Skrivet e vez  hervez reolennoù reizhskrivañ peurunvan

E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem mouezhiet par [ʒ] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat daoust ha ma ne vez ket skrivet (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"): 

: [ʃ] > [ʒ]
: "**ch**upenn*" > "*da **ch**upenn*" (distaget "*jupenn*")

== Skouerioù ==
* [[Albaneg]]: ***sh**tëpi* , "ti"
* [[Arabeg]]: , "lezennel"
* [[Okitaneg|Okitaneg (Auvernha)]]: *mai**ss**ant* , "fall"
* [[Euskareg]]: *kai**x**o* , "salut"
* [[Bulgareg]]: юна*'ш**ки , "ez-harozel"
* [[Katalaneg]]: ***x*'arel-lo* , "rizin Muskatel"
* [[Kopteg]]: ⲁ*'ϣ** , "piv"
* [[Kroateg]]: ***š*'uma* , "koadeg"
* [[Tchekeg]]: *ka**š**e* , "flastrañ"
* [[Izelvroeg]]: ***sj**abloon*  (ivez: ), "patrom"
* [[Saozneg]]: ***sh**eep* , "maout"
* [[Galleg]]: *dou**ch**e* , "strinkadenn"
* [[Galizeg]]: *via**x**e* , "hent"
* [[Gwaskoneg]]: *mai**sh**ant* , "fall"
* [[Jorjieg]]: ***sch**raffieren* , "lakaat skeud"
* [[Hungareg]]: ***s**egít**s**ég* , "sikour"
* [[Ilokanoeg]]: ***si**ák*, [], 'me'
* [[Italianeg]]: *fa**sc**e* , "bandennoù"
* [[Kabardeg]]: *'ш**ыд , "azen"
* [[Kabileg]]: ***c*'iwer* , "goulenn ali"
* [[Latveg]]: ***š**alle* , "skerb"
* [[Malteg]]: ***x**'ismek* , "pe anv out?"
* [[Norvegeg]] ([[Nynorsk]]): ***sj**ukehuset* , "klañvdi"
* [[Portugaleg]]: ***ch**eirar* , "c'hwezhañ"
* [[Tagalogeg]]: ***sh**ampu*, [], 'champoing'
* [[Roumaneg]]: ***ş**efi* , "pennoù-meur"
* [[Gouezeleg Skos]]: ***s**einn* , "kanañ"
* [[Serbeg]]: двори*'ш**те , "liorzh"
* [[Sloveneg]]: ***š*'óla* , "skol"
* [[Somalieg]]: ***sh**an* , "pemp"
* [[Spagnoleg|Spagnoleg (Río de Plata: rannyezhoù)]]: *ca**ll**e* , "straed"
* [[Swahilieg]]: *ku**sh**oto* , "kleiz"
* [[Turkeg]]: *güne**ş*** , "heol"
* [[Ourdoueg]]: شکریہ , "trugarez"
* [[Kembraeg]]: ***si**arad* , "komz"
* [[Djouangeg]]: ***c**ib'' , "dek"

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn drek-logigoù
* Kensonenn divouezh
* Ruzenn
Martin Agricola

**Martin Agricola** a zo ganet d'ar 6 a viz Genver 1486 ha marvet d'an 10 a viz Even 1556. Ur sonaozour alaman eus an Azginivelezh e oa hag en deus savet teoriennoù war ar sonerezh.

Ganet eo bet e Schwiebus e Silezia. E anv a oa Sohr pe Sore en alamaneg.

E-tro 1524 e vevas e Magdeburg, kelenner e oa d'ar mare-se en ur skol brotestant. Rhau, hag a oa senedour ha mouller o tont eus Wittenberg, a gejas gant Martin Agricola. Deuet e oant da vezañ mignoned vras. Embann a reas teoriennoù war ar sonerezh, an teoriennoù-se a oa war un doare nevez da notenniñ.

Agricola a zo bet an hini kentañ oc'h aozañ gant peder mouezh un oberenn evit Martin Luther: *Ein' feste Burg* e anv.
Ruzenn drek-logigoù mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn drek-logigoù mouezhiet** treuzskrivet [ʒ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 135.

Gweuzet e vez ar fonenn-mañ dre voaz () e meur a yezh, en o zouez ar galleg ar saozneg hag an italianeg.

Skrivet e vez  hervez reolennoù reizhskrivañ peurunvan

## Skouerioù
* Albaneg: *a*'zh**urnoj'' , "hizivikadenn"
* [[Armenieg]]: **ժ**ամ , "eur"
* [[Katalaneg]]: ***g*'el* , "skorn"
* [[Tchekeg]]: *mu**ž**i* , "gwazed"
* [[Saozneg]]: *A**si**a* , "Azia"
* [[Galleg]]: *allia**g**e* , "kendeuzadur"
* [[Lituaneg]]: ***ž**mona* , "gwreg"
* [[Makedoneg]]: *'ж**aбa , "touseg"
* [[Pachtoueg]]: ***ž*'owul* , "chaokat"
* [[Perseg]]: مژه , "malvenn"
* [[Portugaleg]]: ***j**ogar* , "c'hoari"
* [[Spagnoleg|Spagnoleg (Río de Plata)]]: ***ll**uvia* , "glav"
* [[Roumaneg]]: ***j**ar* , "regez"
* [[Sloveneg]]: ***ž**ito* , "ed"
* [[Okitaneg|Okitaneg (Su Auvernha)]]: *ar**g**ent* , "arc'hant"
* [[Ukraineg]]: *'ж**aбa , "touseg"
* [[Yidicheg]]: ''oran**zh*** , "orañjez"
* [[Hungareg]]: ''ró'''zs'''a'' , "rozenn"
* [[Vepseg]]: ''vī'''ž*** , "pemp"
* Avareg: **ж**акъа , "hiziv"
* Tchetcheneg: ***ƶ'''iy'' , "maout"
* [[Kabardeg]]: '''ж'''ыг , "gwezenn"
* [[Jorjieg]]: '''ჟ'''ურნალი , "kelaouenn" 
* [[Yezhoù tchadek|Angaseg]]: ***zh**aam'' , "groñj"
* [[Arabeg|Arabeg Maroko]]: ***جــ‍وج*** , "daou"
* [[Kabileg]]: ***j*'eddi* , "ma"
* [[Bertaeg]]: , "mel"
* [[Bamilekeg]]: , "rannañ"
* [[Kazac'heg]] ***j**ettі* , "seizh"
* [[Turkmeneg]] ***ž**iraf* , "jirafenn"
* [[Navac'hoeg]]: *łi**zh**'' , "staot"

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn drek-logigoù
* Kensonenn mouezhiet
* Ruzenn
Verliebt in Berlin

**Verliebt in Berlin** (c'hoari gerionù, ""Karantez evit/e [Berlin"), ''Le destin de Lisa'' e ditl [gallek, zo un istor alamanek skignet war ar skinwel gall TF1 dibaoe an 8 a viz Genver 2007.
Skignet eo bet en Alamagn adalek an 28 a viz C'hwevrer 2005, e Suis ha Kebek e vez adkavet an istor mañ ivez.
Ar rannstirad kentañ ez eus 364 rann enni.

## Sinopsiz
Un dimezell yaouank anvet Lisa Plenske, 24 bloaz dezhi, ur plac'h sirius, jentil, speredek anezhi, eo harozez ar stirad. Met ne vez gwelet warni nemet tres ur plac'h lentik ha gwisket fall.
O vevañ e Göberitz, e bannlev Berlin, gant he c'herent emañ Lisa. O klask labour emañ-hi ; kavout a ra ur post e *Kerima Moda*, un embregerezh anavet er bed a-bezh war dachenn an dilhaderezh, evel sekretourez dindan karg Frédéric Seidel. Met nac'het eo ar post-mañ outi rak n'eo ket Lisa gwisket cheuc'h a-walc'h evit labourat e "bed ar c'hiz" dre vras. Kinniget ez eus dezhi labourat evel servijourez e kafedi Kerima.
Un nozvezh, e-keit ma oa bet aozet ul lid, e savete Lisa he rener, dre-se ez eo asantet Lisa evel sekretourez Frédéric Seidel. Diaes eo al labour nevez eviti er penn-kentañ, goap a vez graet outi gant ar re all ha gant he fatrom Frédéric Seidel ivez.
Trist eo Lisa rak karantez a vag evit David Seidel.

## An aktourien
* Alexandra Neldel : Elisabeth « Lisa » Plenske
* Ulrike Mai : Katia Plenske *(VO : Helga Plenske)*
* Volker Herold : Bernard Plenske *(VO : Bernad Plenske)*
* Mathis Künzler : David Seidel
* Matthias Dietrich : Thibaud Pietsch *(VO : Timo Pietsch)*
* Nina-Friederike Gnädig : Sabrina Hofmann 
* Bianca Hein : Mariella Von Brahmberg
* Stefanie Höner : Nina Pietsch *(VO : Inka Pietsch)*
* Karim Köster : Richard Von Brahmberg
* Laura Osswald : Hannah Refrath
* Alexander Sternberg : Eric Aubrahan) Max Petersen
* Bärbel Schlecker : Yvonne Kuballa
* Olivia Pascal : Laura Seidel
* Lara-Isabelle Rentinck : Kim Seidel
* Wilhelm Manske : Frédéric Seidel (Friedrich Seidel en doare orin)
* Oliver Bokern : Julien Decker (Jürgen Decker en doare orin)
* Hubertus Regout : Hugo Haas
* Susanne Szell : Agnes Hetzer
* Gabrielle Scharnitzky : Sophie von Brahmberg
* Clayton Nemrow : Laurent van der Lohe (Lars van der Lohe en doare orin)
* Shai Hoffmann : Alexander Greifenhagen
* Manuel Cortez : Renaud Kowalski *(VO : Robert "Rokko" Kowalski)*

## Prizioù
* 2005 : *Deutscher Fernsehpreis* (Priz ar Skinwel alaman) evit ar gwellañ stirad pemdeziek
* 2006 : *Rose d'Or* (Priz ar Skinwel er bed a-bezh) evit ar gwellañ stirad, hag evit an aktourez wellañ (Alexandra Neldel)

## Da welet
*  ''Verliebt in Berlin''
*  ''Le Destin de Lisa''
Oscar Traynor

**Oscar Traynor**, ganet d'an 21 a viz Meurzh 1886 ha marvet d'ar 15 a viz Kerzu 1963, oa ur politikour hag un dispac'hour iwerzhonat ezel eus ar Fianna Fáil.

Oscar Traynor a zo bet ganet en ur familh a vroadelourien e Dulenn, e lec'h ma oa bet desket gant ar *Christian Brothers*. E 1889 e krogas da labourat evit John Long, ur c'hizeller koad brudet er mare-hont, ha kregiñ a reas da zeskiñ ar vicher gantañ. C'hoariñ a rae mell-droad, ha beajiñ a reas e Europa gant skipailh ar Celtic eus Belfast.

Traynor a zeuas da vezañ un ezel eus an *[[Irish Volunteers]]*, ha kemer a reas perzh en emsavadeg Pask e 1916. Ur wech harzet goude an emsav, e voe toullbac'het e Bro-Gembre. E-pad ar brezel dizalc'hidigezh e teuas Traynor da vezañ brigader en ur bagad-stourm eus an Irish Republican Army e Dulenn, ha kemer a reas perzh en argad ar Custom House e 1921. Pa darzhas ar brezel diabarzh e miz Even 1922 e savas Traynor a-du gant ar republikaned. Bagad-stourm Dulenn en em zisrannas, met kalz eus e izili a heulias Michael Collins hag ar strolladoù broadelour. Traynor hag un nebeud republikaned a glaskas sikour an emsavidi a oa o lakaat seziz war ar Four Courts en ur dagañ soudarded ar Free State dre O'Connell Street. Dont a rejont a-benn da enebiñ ouzh ar Free State Army e-pad ur sizhunvezh a-raok tec'hout kuit. Goude-se ec'h aozas Traynor taolioù guerrilla e Su Dulenn hag e kontelezh Wicklow. Met harzet e voe e miz Gwengolo ha toullbac'het betek fin ar brezel.

D'an 11 a viz Meurzh 1925 e voe dilennet en Dáil Éireann evel ezel eus ar Sinn Féin evit Norzh Dulenn, met ne gemeras ket e garg abalamour da bolitikerezh ezvezañs a oa gant ar strollad Sinn Féin. Addilennet e voe e-pad dilennadegoù miz Even 1927, hag ur wech c'hoazh ne gemeras ket e garg, met asantiñ a reas da zisoc'hoù an dilennadegoù-se. Hag e 1932 e voe dilennet evel dileuriad evit ar Fianna Fáil evit Norzh Dulenn, ur wech c'hoazh.

E 1936 e voe lakaet da vaodiern ar post hag ar pellskriverezh. E 1948 e teuas da vezañ prezidant kevredigezh ar vell-droad ouezelek, ur garg hag a zalc'has betek e varv. Diwezhatoc'h e voe anvet da vaodiern ar gwareziñ broadel e-barzh kalz gouarnamantoù aozet gant ar Fianna Fáil, ha goude-se ez eas da vaodiern ar justis a-raok ma'z afe war e leve e 1961.

Oscar Traynor a varvas d'ar 15 a viz Kerzu 1963 e Dulenn pa oa 77 vloaz.
Éamonn Ceannt

**Éamonn Ceannt** (*Edward Thomas Kent*), ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1881 ha marvet d'an 8 a viz Mae 1916, a oa ur broadelour hag un dispac'hour iwerzhonat.

Ceannt a zo bet ganet e Glenamaddy e Ballymoe e-barzh kontelezh Galway en ur familh a seizh bugel. E dad oa un ezel eus ar Royal Irish Constabulary, polis Iwerzhon ar gouarnamant saoz. Pan eas war e leve e 1882, eñ hag e familh a yeas war-zu Dulenn.

Eno e teuas Ceannt da vezañ desachet gant ar strolladoù sevenadurel hag ar stourm broadel iwerzhonat. Dont a reas da vezañ un ezel eus ar Gaelic League (adalek e zonedigezh er gevredigezh e cheñchas stumm e anv "Edward" evit kemer ar stumm iwerzhonek: "Éamonn") ha dont a reas da vezañ ur soner pib-ilin eus ar re wellañ. Mont a reas da seniñ dirak ar Pab Pi X. Labourat a reas e kontouriezh an Dublin Corporation.

War-dro 1913 e teuas da vezañ un ezel eus an Irish Republican Brotherhood, ha diwezhatoc'h unan eus krouerien an Irish Volunteers. Ceannt oa unan eus izili kuzul milourel evit aozadur Emsavadeg Pask e 1916, ha sinañ a reas gant ar re all embannadenn ar Republik. Lakaet e oa bet e penn 4vet batailhon ar Volunteers, hag e-pad an emsavadeg e oa staliet e South Dublin Union hag e-kichen strilherezh Marrowbone Lane gant ouzhpenn kant den dindan e urzhioù (e eil-a-gamp, Cathal Brugha, ha William Thomas Cosgrave). E vagad-stourm a reas kalz a emgannoù e-pad ar sizhunvezh, met kodianañ a rejont d'ar Saozon pa oa bet goulennet diganto gant ar c'homandant Patrick Pearse. Tachennoù ha savadurioù dalc'het gant Ceannt a oa e-touez a re nemeto na oant ket bet tapet gant ar Saozon (gant Milin Boland dalc'het gant Éamon de Valera).

Ceannt a zo bet toullbac'het e Kilmainham betek ma vije kaset d'ar marv d'an 8 a viz Mae 1916, pa oa 34 bloaz.
Ar c'hoarierion echedoù (1863)

**Ar c'hoarierion [[echedoù]]** zo un daolenn gant al livour gall Honoré Daumier (1808-1879) etre 1863 ha 1868.

Honoré Daumier 032.jpg|
Visant Fave

**Visant Fave**, e galleg *Vincent Favé*, bet ganet d'an 20 a viz C'hwevrer 1902 en Kleder (Penn-ar-Bed, Breizh) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Ebrel 1997 e Kastell-Paol (Penn-ar-Bed), a oa un den-a-iliz hag ur skrivagner brezhonek.

## Buhez

Beleget d’an 22 a viz Gouere 1925. Kure e Skaer ha goude-ze aluzener Y.K.A.M. (Yaouankizoù kristen ar maezioù, pe « J.A.C.») e 1935. Chaloni a enor e voe e 1939, hag aluzenner-meur ar Bleun-Brug e 1944.

Person-kanton Lesneven e 1947, ha goude-se person-arc'hbeleg Kastell-Paol e 1947. Vikel-vras e 1956, hag eskob skoazeller Eskopti Kemper ha Leon adalek 1957.

Rener Kenvreuriez ar Brezoneg Eskopti Kemper ha Leon goude sened-meur Vatikan II.

## Oberennoù
Da heul sened-meur Vatikan II, e lakeas Kenvreuriez ar Brezoneg da zont er-maez meur a "gaier" roneotet ma oa enno troidigezh vrezhonek lennadennoù oferennoù ar sul, kement-mañ dindañ renerezh an Aotrou ’n Eskob Visant Fave.

A-hend-all, embannet e oe gant an Aotrou Fave ha Kenvreuriez ar Brezoneg un droidigezh eus ar Pevar Aviel e 1982, hag e 1988, al levrioù all eus an Testamant Nevez.

Kontet en devoa e veajoù e-barzh *[[War roudou or Misionerien]]* bet embannet gant Emgleo Breiz e 1989. Notennoù yezh digantañ zo bet embannet gant Emgleo Breiz ivez (*Notennou yezadur*, 1998).

## Levrlennadur
* Visant Favé, « Kenavo, aotrou ’n eskob », *Minihi Levenez*, n°44, mae-even 1997, p. 2-6.
* Léon L'Hour, *Monseigneur Favé, un siècle de vie bretonne*, Banaleg, 2002, 223 p.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*Bleun-Brug
*Eskopti Kemper ha Leon
*Kenvreuriez ar Brezoneg

## Gwelet ivez
*  E notennig war Catholic Hierarchy
*  E notennig, war ''Levraoueg niverekaet eskopti Kemper ha Leon''
Scacchi

***Scacchi*** (*[[Echedoù]]* en italianeg) a zo un eoullivadur graet war lien gant Sofonisba Anguissola e 1555 hag a c'haller gwelout er Mirdi Navrodwe e Poznań e Polonia.

En daolenn e weler an arzourez Sofonisba Anguissola, gant he c'hoarezed Lucia ha Minerva, ha marteze o mamm. 
Ouzh ar plankenn echedoù e lenner ur frazenn latin : «SOPHONISBA ANGUSSOLA VIRGO AMILCARIS FILIA EX VERA EFFIGIE TRES SUAS SORORES ET ANCILAM PINXIT MDLV».
Thomas Campion

**Thomas Campion** a zo ganet an 12 a viz C'hwevrer 1567 ha mavet ar c'hentañ a viz Meurzh 1620. Sonaozour, barzh ha fizisian e oa.

Thomas Campion a zo ganet e Londrez, graet en deus e studioù e Peterhouse e Cambridge, met ivez en Honourable Society of Gray's Inn 'lec'h m'en deus studiet ar gwir e 1586. Aet eo kuit e 1595 hep bezañ bet galvet. An 10 a viz C'hwevrer 1605 e resev diplom medisinerezh Skol-Veur Caen.

E barzhonegoù a zo bet embannet gant Sir Philip Sidney e-barzh *Astrophel and Stella* e 1591. *Songs of Mourning: Bewailing the Untimely Death of Prince Henry* (1613) a zo bet lakaet e sonerezh gant John Cooper. 
Skrivet en deus barzhonegoù e-leiz, reoù 'zo a c'heller adkavout en ul levr: *Observations in the Art of English Poesie* (1602) e anv. Burutellad a ra el levr-se ar fed kaout klotennoù er barzhoniezh. 

Campion en deus skrivet muioc'h eget kant kanaouenn lud en e *Books of Airs*, gant an dastummad gentañ (kenskrivet gant Philip Rosseter) e 1601, dastummadoù all a vo er bloavezhioù 1610. Skrivet en deus kalz a vaskaradenn: *Lord Hay's Masque* c'hoariet e 1607, *Somerset Masque* ha *The Lord's Masque* c'hoariet ar wech kentañ e 1613. 

E 1615 e embanno ul levr war ar "C'h/Contrepoint", *A New Way of Making Fowre Parts in Counterpoint By a Most Familiar and Infallible Rule*, bet admoullet e 1660. 

Kemeret en deus perzh e-barzh muntr Thomas Overbury, akuitet eo bet da c'houde peogwir en doa roet arc'hant diemskiant.

Thomas Campion a zo marv e Londrez, moarvat gant ar vosenn.
Ar bartienn echedoù (1508)

**Ar bartienn echedoù** (1508) a zo un daolenn bet livet gant al livour Lucas van Leyden.

## Gwelet ivez
* echedoù
Ruzenn dent divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn dent divouezh** treuzskrivet [θ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 130.

Alies e reer "kenosnennoù etredent" eus ar kensonennoù dent.

## Skouerioù
* Albaneg: ***th'''otë'' , "lâret"
* [[Kerneveureg]]: ''e'''th*** , "eizh"
* Saozneg: ***th'''in'' , "moan"
* [[Gresianeg]]: '''θ'''άλασσα , "mor"
* [[Islandeg]]: ***þ**ú'' , "te"
* [[Sardinieg]]: ''pè**c**ia'' , "kig"
* [[Spagnoleg|Spagnoleg (Spagn unvan)]]: ''ca**z**ar'' , "hemolc'hiñ"
* [[Kembraeg]]: ''sai**th*** , "seizh"
* [[Arabeg]]: ثابت ***ṯ**ābit'' , "solut"
* [[Kabileg]]: ''fa**ṯ*** , "troc'hañ"
* [[Masaeg]]: ''fa'''ṯ*** , "pemp"
* Kwamaeg: , "c'hoazhin"
* Asoueg: , "lagad"
* Swahilieg: ***th'''amini'' , "talvoud"
* [[Turkmeneg]]: ***s**ekiz'' , "eizh"
* [[Amamieg]]: ***th*'eda* , "heol"
* [[Burmeg]]: ***s**uṃ* , "tri"
* [[Toutchoneg]]: ***th**o* , "bragoù"
* [[Yezhoù salichek|Sliammon comox]] , "pemp"
* [[Arapahoeg]]: *yoo**3**on'' , "pemp"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn dent
* Kensonenn divouezh
* Ruzenn
Ruzenn dent mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn dent mouezhiet** treuzskrivet [ð] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 131.

Alies e reer "kensonennoù etredent" eus ar kensonennoù dent.

## Skouerioù
*Albaneg: *i ver*'dh**ë'' , "aour"
*[[Saozneg]]: ***th*'is* , "an dra-mañ"
*[[Gwaskoneg]]: *que* ***d**ivi* , "ar pezh a rankfen"
*[[Islandeg]]: *i**ð**a* , "vorteks"
*[[Gresianeg]]: *'δ**άφνη , "laorel"
*[[Kembraeg]]: ''bar**dd*** , "barzh"
*[[Spagnoleg]]: ''de'''d'''o'' , "biz"
*[[Arabeg]]: ***ḏ**ahab'' ذهب , "aour"
*[[Kabileg]]: ***ḏ*'uḇ* , "bezañ skuizh-divi"
*[[Berta language|Berta]]: , "skubañ"
*[[Swahilieg]]: ***dh**ambi* , "pec'hed"
*[[Tamileg]]: *onpa**t**u* , "nav"
*[[Fidjieg]]: ***c**iwa* , "nav"
*[[Aleuteg]]: ***d**ax̂* , "lagad"
*[[Gwich'ineg]]: *nii**dh**àn* , "c'hoant ac'h eus"
*[[Toutchoneg]] *e**dh**ó'' , "kuzhat"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn dent
* Kensonenn mouezhiet
* Ruzenn
Leopardus

***Leopardus*** zo ur genad er rummatadur klasel. Kizhier bihan eus Kreiz ha Suamerika, brizhellet o blevenn, a ya d'ober anezhañ.

## Spesadoù
* Kolokolo (*Leopardus colocolo*)
* Pantanal (*Leopardus braccatus*)
* Kazh ar pampa (*Leopardus pajeros*)
* Kazh Geoffroy (*Leopardus geoffroyi*)
* Kodkod (*Leopardus guigna*)
* Kazh an Andoù (*Leopardus jacobitus*)
* Oselot (*Leopardus pardalis*)
* Onsila (*Leopardus tigrinus*)
* Margay (*Leopardus wiedii*)
Ruzenn gweuz-dent divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn gweuz-dent divouezh** treuzskrivet [f] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 128.

E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar fonem mouezhiet par [v] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat daoust ha ma ne vez ket skrivet (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"): 

: [f] > [v]
: "**f**ri*" > "*da **f**ri*" (distaget "*vri*")

==Skouerioù==
*[[Abc'hazeg]]: *'ф**ы , "luc'hedenn"
*[[Albaneg]]: ''fa**q**e'' , "jod"
*[[Arabeg]]: **ﻒ**ﺮﻇ , "golo-lizher"
*[[Tchetcheneg]]: **ф**акс/***f*'aks* , "pelleilerez"
*[[Kopteg]] *'ϥ**ⲧⲟⲟⲩ , "pevar"
*[[Tchekeg]]: ***f*'oukat* , "c'hwezhañ"
*[[Saozneg]]: ***f**ill* , "leuniañ"
*[[Galleg]]: ***f**abuleuse* , "mojennel"
*[[Alamaneg]]: ***f**ade* , "divlas"
*[[Gresianeg]]: *'φ**ύση , "natur"
*[[Hungareg]]: ***f*'igyel* , "teurel a ra pled"
*[[Kabardeg]]: *'ф**ыз , "maouez"
*[[Kabileg]]: ''a**f**us'' , "dorn"
*[[Poloneg]]: ''kre**w*** , "gwad"
*[[Ruseg]]: верё'''в'''ка , "korden"
*[[Somalieg]]: ***f**idno'' , "trubulh"
*[[Spagnoleg]]: ***f*'osa* , "douvez"
*[[Svedeg]]: ***f**isk* , "pesk"
*[[Turkeg]]: *sa**f**'' , "glan"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn gweuz-dent
* Kensonenn divouezh
* Ruzenn
Ur bartienn echedoù

**Ur bartienn echedoù** a zo un daolenn bet livet gant al livour italian Francesco di Giorgio Martini a-raok ar bloaz 1475 .
Ar c'hoarierien echedoù (1670)

**Ar c'hoarierien echedoù (1670) ** a zo un daolenn bet livet gant al livour Cornelis de Man .

## Gwelet ivez
* echedoù
Ruzenn gweuz-dent mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn gweuz-dent mouezhiet** treuzskrivet [v] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 129.

E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem divouezh par [f] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat daoust ha ma ne vez ket skrivet (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"): 

: [f] > [v]
: "**f**ri*" > "*da **f**ri*" (distaget "*vri*")

==Skouerioù==
*[[Abc'hazeg]]: е*'в**ропа , "Europa"
*[[Albaneg]]: ***v*'alixhe* , "degouezh"
*[[Armenieg]]: *'վ**եց , "c'hwec'h"
*[[Baieg]]: , "pesk"
*[[Arabeg|Arabeg hasaniyek]]: ***v*'īl* , "olifant"
*[[Tchetcheneg]]: *'в**ашa/***v*'aṣa* , "breur"
*[[Tchekeg]]: ***v**oda* , "dour"
*[[Saozneg]]: ***v**al**v***e , "tapig"
*[[Faeroeg]]: *rø**ð**a* , "lavar"
*[[Galleg]]: ***v**al**v***e , "trapig"
*[[Jorjieg]]: *'ვ**იწრო , "strizh"
*[[Alamaneg]]: ***W*'ächter* , "gward"
*[[Gresianeg]]: *'β**ερνίκι , "gwernis"
*[[Hungareg]]: ***v*'eszély* , "dañjer"
*[[Kabardeg]]: зэ*'в**ы , "strizh"
*[[Ladinoeg]]: ''mue**v**e'' , "nav"
*[[Poloneg]]: ***w*'ielki* , "bras"
*[[Ruseg]]: *'в**олосы , "blev"
*[[Spagnoleg|Spagnoleg Paraguay]]: ***v*'os* , "te/c'hwi"
*[[Svedeg]]: ***v**ägg* , "moger"
*[[Turkeg]]: *e**v*** , "ti"
*[[Vietnameg]]: ***v**ợ'' , "gwreg"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn gweuz-dent
* Kensonenn mouezhiet
* Ruzenn
Pantanal (loen)

Ar **pantanal** (*Leopardus braccatus*) a zo ur c'hazh bihan eus Brazil ha norzh Arc'hantina. Betek n'eus ket pell e kreded e oa un isspesad eus ar c'holokolo.

## Daveoù

Wozencraft, W. C. (16 November 2005). in Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 537-538. ISBN 0-8018-8221-4.
Kolokolo

Ar **c'holokolo** (*Leopardus colocolo*) a zo ur c'hazh roudennek bihan eus kreiz Suamerika, kavet eus Ecuador betek Chile en Andoù. Nebeut a draoù a anavezer diwar-benn e emzalc'h met krediñ a reer ez eo ur preizher-noz. En em vagañ a rafe gant anevaled bihan.

Muzuliañ a ra etre 50 ha 70 cm ha pouezañ a ra etre 3 ha 5 kg. Liv e vlevad a zo gris pe velen gant roudennoù teñval.

N'eus ket pell e oa bet lakaet daou eus e isspesadoù - kazh ar pampa hag ar pantanal - da spesadoù rik.
Pampa (kompezenn)

Ar **pampa** (eus ar c'hetchwaeg *pampa* - kompezenn) a zo ur rannvro a gompezennoù geotek a zo enni proviñsoù arc'hantinat Buenos Aires, La Pampa, Santa Fe, ha Córdoba, an darn vrasañ eus Uruguay ha stad Rio Grande do Sul e Brazil. Goloiñ a ra 750 000 km² hag he deus un hinad klouar gant etre 600 ha 1,200 mm a c'hlav bep bloaz.

Enni na gaver nemet div aradennad-venezioù izel a-walc'h - Ventania (1 300 m) ha Tandilia (500 m) - e-kichen Bahía Blanca ha Tandil. Strujus eo an douar met abalamour d'an tanioù-gwall ne gresk nemet geot du-hont, eus ar genad Stipa dreist-holl.
Elnaw ap Dogfael

**Elnaw ap Dogfael** e oa mab Dogfael ap Cunedda ha roue Dogfeiling. War-dro 500 en dije perc'hennet rouantelezh Glastenning a voe renet gant e familh betek 645.
Roll an oberennoù arz a denn d'an echedoù

## Engravadurioù
* An Ankou o c'hoari an echedoù ;
* Daou zen yaouank o c'hoari an echedoù ;
* Große Heidelberger Liederhandschrift .

## Livadurioù
* Ar bartienn echedoù ;
* Ar bartienn echedoù (1508) ;
* Ar c'hoarierien echedoù (1670) ;
* Ar c'hoarierion echedoù (1863) ;
* Partienn echedoù ;
* Scacchi ;
* Ur bartienn echedoù.

## Liammoù diavaez
* Livadurioù Miss Boll .

## Filmoù
* Film *Det Sjunde Inseglet* ("Ar Seizhvet Siell") gant Ingmar Bergman, 1957.