open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Phycodurus eques

***Phycodurus eques*** a zo ur spesad pesked-mor, kar d'ar c'hezeg-mor. 
Ar spesad nemetañ an hini eo er genad *[[Phycodurus]]*.

## Annez

Kavet e vez en doureier er-maez da aodoù kreisteiz ha mervent Aostralia.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Llanbeblig

Ur gêriadenn e-kichenik Caernarfon, e Gwynedd, eo **Llanbeblig**, war lez ar stêr Seiont. Er Grennamzer e oa e kombod Arfon Is Gwyrfai, evel Segontium.

## Iliz Llanbeblig
Emañ iliz Llanbeblig e kichen ar gaer: savet e voe e dibenn ar marevezh roman. Savet e vije bet gant Peblig ( *Publicius* er latin), ur mab da Macsen Wledig hag Elen Luyddog, hervez ar vojenn grenngembraek *[[Breuddwyd Macsen Wledig]]*.
Kumuniezh-kêr Caen la Mer

**Caen la Mer** a zo ur gumuniezh-kêr savet etre kumunioù eus Frañs, e departamant ar C'halvados, e Normandi. Abaoe ar 25 a viz Ebrel 2014 eo Joël Bruneau (maer Caen) presidant Caen la Mer. 

## Kumunioù
50 kumun a zo en aozadur:

# Authie
# Bénouville
# Biéville-Beuville
# Blainville-sur-Orne
# Bourguébus
# Bretteville-sur-Odon
# **[[Caen]]**
# Cairon
# Cambes-en-Plaine
# Carpiquet
# Colleville-Montgomery
# Colombelles
# Cormelles-le-Royal
# Cuverville
# Démouville
# Épron
# Éterville
# Fleury-sur-Orne
# Le Fresne-Camilly
# Garcelles-Secqueville
# Giberville
# Grentheville
# Hermanville-sur-Mer
# Hérouville-Saint-Clair
# Hubert-Folie
# Ifs
# Lion-sur-Mer
# Louvigny
# Mathieu
# Mondeville
# Mouen
# Ouistreham
# Périers-sur-le-Dan
# Rocquancourt
# Rosel
# Rots
# Saint-Aignan-de-Cramesnil
# Saint-André-sur-Orne
# Saint-Aubin-d'Arquenay
# Saint-Contest
# Saint-Germain-la-Blanche-Herbe
# Saint-Manvieu-Norrey
# Saline
# Soliers
# Thaon
# Thue-et-Mue
# Tilly-la-Campagne
# Tourville-sur-Odon
# Verson
# Villons-les-Buissons


## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Helier

**Helier**, *Hellerius* e anv latin, ganet en un tiegezh Franked e Tongeren (Belgia hiriv) ha marvet e 555, a oa ur sant a oa deuet da benitiour e Jerzenez.

Helier, pe *Hélier* e galleg, zo un anv-bihan ral-kenañ.

## Tud
* sant Heler
* Hellier de Carteret (1532-1578), aotroù eus Jerzenez
* Hélier Cisterne (g. e 1981), filmaozer gall

## Anvioù-lec'h
Anv ar sant zo bet roet da meur a lec'h :
* Saint Helier, kêr-benn Jerzenez ;
* Saint-Hellier, ur gêriadenn e Normandi (Seine-Maritime) ;
* Saint-Ellier-les-Bois en Orne
E Breizh ivez eo anavezet ar sant : un iliz Sant-Heler zo e Roazhon, ur straed Sant-Heler a ya d'ober ar c'harter Sant-Heler, ennañ ar skol Sant-Mikael ma vez kelennet brezhoneg ; bez' ez eus ivez ur skolaj Sant-Heler.

## Heñvelstummoù
* Saint-Hélier zo e rannvro Bourgogn-Frank-Kontelezh, *Santus Hylarius* e latin. N'eo ket eus *Hellerius* ez eus kaoz amañ : Hilarius Poatev, eskob kentañ Poitiers, eo.
* Saint-Ellier-du-Maine e departamant Mezven, n'eo ket sur da beseurt sant eo bet dediet iliz ar barrez, hini Jerzenez pe hini Poitiers.

## Levrlennadur
*  Hippolyte Gancel, *Saints qui guérissent en Normandie*, Éditions Ouest-France, 1998
Saguinus niger

***Saguinus niger*** a zo ur spesad primated e-touez kerentiad ar Cebidae.Unan eus ar spesadoù Tamarined an hini eo.

Gwechall e veze sellet outañ evel un isspesad eus *[[Saguinus midas]]*.

## Doareoù pennañ
Ul loen-deiz an hini eo.

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh dreist-holl, petra bennak na ra ket fae ivez ouzh ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez

Brosezat eo e hanternoz Brazil.

## Liamm diavaez
* ''Saguinus niger'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Saguinus mystax

***Saguinus mystax*** a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo.

## Boued

## Isspesadoù
Daou spesad a vefe dezhañ : *Saguinus mystax mystax* ha *Saguinus mystax pluto*.

## Annez

Kavet e vez e koadeier trovanel Brazil, Perou ha norzh Bolivia.

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Saguinus tripartitus

***Saguinus tripartitus*** a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ
Ul loen-deiz an hini eo hag a vev er gwez.

## Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned ha frouezh kement ha diwar ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez

Kavet e vez e Suamerika : reter an Andoù en Ecuador ha biz Perou.

## Liammoù diavaez
* ''Saguinus tripartitus'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Paul Delaroche

**Paul Delaroche**, bet ganet **Hippolyte de la Roche** d'ar 17 a viz Gouere 1797 e Pariz (Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Du 1856 er memes kêr, a oa ul livour gall.

Ne voe ket Paul Delaroche trec'h d'e ouenn dre ma oa e dad prizachour war an taolennoù ha, kement hag ober, ec'h euredas da verc'h al livour gall Horace Vernet e 1843. E arz en devoa desket diwar gentelioù Louis Étienne Watelet da gentañ-penn ha reoù Antoine-Jean Gros da c'houde. Kentañ oberennoù a voe diskouezet gant Delaroche e Saloñs al livouriezh hag ar c'hizellerezh 1822 a sachas evezh Théodore Géricault.

Un tamm brud a zeuas dezhañ adalek Saloñs 1824 pa voe diskouezet *[[Saint Vincent de Paul prêchant pour les enfants trouvés]]* ha *[[Jeanne d'Arc dans sa prison]]*, div oberenn o taolenniñ tud vrudet o emzalc'h diardoù. Doare-livañ Delaroche a glote mat-tre ouzh ger stur renad ar mare, an Unpenniezh Gouere : ar muzul mat.
Rhythallt

**Rhythallt** eo anv lodenn uhelañ ar stêr Seiont e kontelezh Gwynedd. Eieniñ a ra e Llyn Padarn e-kichenik Cwm-y-glo, ha redek aleshont trema'r gwalarn. Adalek Pont Rhythallt, e-tal Llanrug, e vez graet Seiont anezhi, ha mont a ra d'aberiñ dirak kastell Caernarfon.
Eudaf

**Eudaf**, pe **Eudaf Hen**, a oa ur roue brezhon en Enez Vreizh, hervez ar vojenn, er marevezh roman, en tolead ma voe savet rouantelezh Gwynedd diwezhatoc'h. N'eus roud ebet anezhañ en Istor avat.

Meneget eo e anv latin Octavius en Historia Regum Britanniae, oberenn Jafrez Menoe. Met ne vefe nemet ur c'hammlatinekadur eus un anv hengembraek * Outham*, deuet da vout *Eudaf* diwezhatoc'h. 

Meneget eo an anv Eudaf avat er skrid krenngembraek Breuddwyd Macsen. Hervez a lenner e oa tad da Elen Luyddog‎, a vije bet dimezet da Macsen Wledig (335?-388), un ofiser hag impalaer roman hag a zo anavezet ivez evel Magnus Maximus, pe Magnus Clemens Maximus.
Monarkiezh Gouere

**Unpenniezh Gouere** a vez graet eus ar renad a voe embannet d'an 9 a viz Eost 1830 da-heul an taolioù-dispac'h a c'hoarvezas e Pariz d'ar 27, d'an 28 ha 29 a viz Gouere. Kemer a reas lec'h an Eil Restaorasion o fiziout ar galloud da Loeiz-Fulup Iañ : dilezel ar veli a reas d'ar 24 a viz C'hwevrer 1848 pa voe embannet an Eil Republik c'hall gant Alphonse de Lamartine.
Zosimus (istorour)

**Zosimus** a oa un istorour bizantat. Bevañ a rae e Bizantion en amzer an impalaer Flavius Anastasius Dicorus Augustus. 

Alvokad an Arc'hant en amzer Teodoz ar Yaouank. Kont e oa, ha difennour ar relijion pagan. 

Savet en deus un *Historia nea (an impalaerien)*, e 6 levr, betek ar bloaz 410.

Evit ar pezh a sell istor Breizh, Zosimus a zo bet pouezhus diwar-benn al lec'h dilestradeg Maksim (*Magnus Maximus*), e 383 : *war genoù ar Rhin*. (Léon Fleuriot. *O.B*. p, 266) 

## Levroniezh
* François Paschoud : *Zosime. Histoire Nouvelle. Tome I. Livres I & II*. Belles Lettres Paris. 1971
* Léon Fleuriot : *Les origines de la Bretagne. L'Emigration*. Payot. 1982
Zenon (impalaer)

**Tarassicodissa** , pe **Zenon**, ganet war-dro 425 e Rosoumblada, e gevred proviñs Azia Vihanañ, ha marvet e Konstantinopolis d'an 9 a viz Ebrel 491, a oa ur jeneral roman, hag un impalaer bizantat hag a renas adalek 474 betek 491.

## E vuhez
Genidik e oa eus Isauria. Tarassicodissa pe Tarasis e oa e anv, mab da Codissa, un den a ouenn uhel eus Isauria. Tud Isauria a oa barbared d'ar pobloù all, d'ar C'hresianed dreist -holl. 

Kemmañ a reas e anv, ha dont da vezañ **Flavius Zeno Perpetuus** pa zimezas da Aelia Ariadne, merc'h da impalaer roman ar reter, Leon Iañ.

Goude marv Leon Iañ e renas e vab-bihan Leon II, mab da Zenon. E 474 e voe anvet Zenon gant an impalaer, e vab Leon II, da genimpalaer. Pa varvas e vab e chomas da impalaer nemetañ adalek ar 17 a viz Du 474. 

## Pennadoù kar
* Impalaerien Bizantion
* Impalaerien Roma
Gouennlazh an Armenianed

**Gouennlazh an Armenianed** a c'hoarvezas eus miz Ebrel 1915 da viz Gouhere 1916. Muioc'h-mui e vez degemeret ar bloavezh 1923 evel hini fin ar gouennlazh.

An div drederenn eus an Armenianed a oa o vevañ er pezh a zo Turkia bremañ a voe lazhet e-kerzh deportadurioù ha lazhadegoù. Aozet e oa an traoù gant renerien Impalaeriezh Otoman an ampoent, anavezet dre an anv *[[Jöntürk]]ler* ("Turked-Yaouank"). Alies e kaver ar sifr ur milion pemp kant mil Armenian eus Anatolia marvet diwar se. Hervez an istorourien ez eo etre 800 000 hag 1 milion eizh kant mil an niver a dud marvet. Nac'h a ra c'hoazh gouarnamant Turkia degemer eo al lazhadegoù-se ur gouennlazh, met un toullad stadoù (23 e 2014) o deus degemeret ar fed (Uruguay e oa an hini gentañ e 1965).

D'an 12 a viz Ebrel 2015, ar Pab Frañsez en deus bet komzet war gouennlazh an Armenianed evit lakaat war wel ar feulster-sot o tiwan er bed a-hiziv. Implijet a oa bet gantañ ar gerioù «gouennlazhadeg kentañ an .»

D'ar 15 a viz Ebrel 2015 en deus savet Parlamant Europa ur pennad hag ur gaoz war gouennlazh an Armenianed oc'h adkemer ul lod eus kaozioù ar pab Frañsez hag o saludiñ e youl.

D'ar 17 a viz Ebrel 2015, er skinwel, en deus roet prezidant Rusia, Vladimir Poutin, e harp da gaozioù ar pab Frañsez ha da pennad parlamant Europa war gouennlazh an Armenianed.

## Levrlennadur
### e brezhoneg
*Haroutioun Mertchian, *Steudad an Ankoù*, eñvorennoù un Armenian da vare ar ouennlazhadeg, Hor Yezh, 2005, 

## Liammoù diavaez
* Gouennlazh an Armenianed war Herodote.net

## Notennoù ha daveennoù
Seiont

Ar stêr Seiont, pe **Afon Seiont** zo ur stêr eus Gwynedd e gwalarn Kembre. Berrik eo, 20 km dezhi.

Eieniñ a ra e Llyn Padarn e-kichenik kêriadenn Cwm-y-glo, met *Afon [[Rhythallt]]* eo hec'h anv da gentañ betek Pont Rhythallt, e-tal Llanrug. Adalek ar poent-se e vez lavaret *Afon Seiont* anezhi. Tremen a ra dre Pont-rug ha Caeathro a-raok erruout e Caernarfon, dirak Kastell Caernarfon.

Soñjal a reer e teu an anv Segontium, anv ar c'hreñvlec'h roman e Caernarfon, eus anv ar stêr a zo o redek hebiou ar c'hreñvlec'h-se.

Pesketa a reer eoged ha dluzhed er Seiont.
Sgomer

Enez **Sgomer** zo un enezenn e mervent Kembre, war-dro tri c’hilometr karrez he gorread, dirak aod Sir Benfro. Brudet eo abalamour ma vez kalz evned-mor o neizhiañ enni hag ur gwarezva eo deuet da vezañ, meret gant Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru (*Wildlife Trust of South and West Wales*). E-touez ar spesadoù evned a gaver ar stankañ e c’haller menegiñ an tort boutin : soñjal a reer e vez war-dro 250 000 koublad anezho o neizhiañ war enez Sgomer hag enez Sgogwm e-kichen, tost d’an hanter eus poblañs ar bed ! Poc'haned boutin a vez war-dro 10 000 koublad anezho o neizhiañ war inizi Sgomer ha Sgogwm ; ha meur a spesad evned-mor all zo c’hoazh.

Loened dibar d’an enezenn zo ivez, un isspesad muenned arrous, anvet *"Skomer Vole"* e saozneg ha *Clethrionomys glareolus skomerensis* e latin. Gwarded a vez war ar enezenn e-pad an hañv, met abaoe 1958 n’eus mui den ebet o vevañ eno a-hed ar bloaz. Aspadennoù eus tiez kozh hag ur c'hrommlec'h zo ivez.

Un anv norsek e orin eo *Sgomer*, evel un toullad anvioù-lec’h all war aodoù Kembre, ur roud eus levezon an alouberien viking hag a zo bet eno. *Skomer* e vez skrivet e saozneg ha *Sgomer* e kembraeg

## Notennoù
Sigerig

**Sigerig**, pe **Sigerico** e spagnoleg, a oa roue ar Vizigoted e-pad ur sizhun e 415, goude drouklazhet Ataulf, a-raok bout drouklazhet d'e dro.

Drouklazhet e oa bet ar roue Ataulf gant ul lazher e servij ar jeneral Sarus. Hennezh, a oa breur da Sigerig, hag a oa bet kaset ivez un den d'e lazhañ gant Ataulf. Bec'h a savas neuze entre Sigerig ha Walia, breur da Ataulf, da c'houzout piv a vije lakaet da roue. Ha Sigerig an hini a voe trec'h, hogen ur pennadig amzer hepken.

Diskouez splann a reas diouzhtu petra a oa en e benn pa lakaas lazhañ c'hwec'h bugel da Ataulf, kement ha kas ar ouenn da get, ha pa zismegañsas Galla Placidia, intañvez Ataulf ha c'hoar d'an impalaer roman Honorius, ouzh he lakaat gant prizonidi all da gerzhout dirak e varc'h betek daouzek miltir eus kêr. Kement-se a zisplijas kaer da harperien Walia, hag int da lazhañ Sigerig da seizhvet deiz e ren .

## Levrlennadur
*  Renée Mussot-Goulard, *Les Goths*, Atlantica, Biarritz, 1999.
Ouistiti

Ar **ouistitied** a zo ur genad marmouzien eus ar Bed Nevez e-touez kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ

Muzuliañ a reont war-dro ugent cm.

## Boued

## Annez
Kavet e vezont e Suamerika a-hed aodoù reter Brazil hag er c'hreisteiz d'ar stêr Amazon.

## Notennoù ha daveennoù
Callithrix geoffroyi

***Callithrix geoffroyi*** a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo al loen e gevred Brazil.

## Rummatadur
Renket eo en isgenad *Callithrix (Callithrix)*.

## Liammoù diavaez
* ''Callithrix (Callithrix) geoffroyi'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Callithrix argentata

***Callithrix argentata*** (pe *Mico argentatus*) a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo

## Boued
Bevañ a ra al loen diwar sev ar gwez dreist-holl, evitañ da vezañ gouest da zebriñ amprevaned, frouezh, mellkeineged bihan ha vioù laboused ivez.

## Annez

Kavet e vez e koadeier gleb Amazon e reter Brazil.

## Rummatadur
Renket eo en isgenad *Callithrix (Mico)*.

## Liammoù diavaez
* ''Callithrix (Mico) argentata'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.]

## Notennoù ha daveennoù
Traoñienn ar Rouaned

**Traoñienn ar rouaned** a zo un takad eus Henegipt ma voe savet bezioù evit an uhelidi hag ar faraoned eus ar XVIvet kantved d'an XIvet kantved kt JK. 

Lec'hiet eo war ribl kleiz an Nil, eus tu ar c'hornôg, a-dal da Ouaset (Louksor a-vremañ).

## Liammoù diavaez
Traoñienn ar Rouanezed

**Traoñienn ar Rouanezed** (anvet ivez **Ta-Set-Neferu** "lec'h bugale ar faraon") e oa bered-veur gwragez ar faraoned.

Lec'hiet eo war ribl kornôg an Nil a-dal da Ouaset (Louksor a-vremañ).
Callitrichidae

**Callitrichidae** zo ur c'herentiad primated bihan eus ar Bed Nevez, ennañ ar ouistitied hag an tamarined.
Tamarin (marmouz)

An **tamarined** zo marmouzien eus Kreiz ha Suamerika hag a vuzuilh etre 13 ha 30 cm (gant ul lost eus 25 da 44 cm) hag a bouez etre 220 ha 900 g.

## Daveoù
Leontopithecus rosalia

***Leontopithecus rosalia*** a zo ur spesad primated e-touez kerentiad ar *[[Cebidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavet e vez e gevred Brazil ma reer "mico-leão-dourado" anezhañ e portugaleg.

## Liamm diavaez
* ''Leontopithecus rosalia'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Niš

**Niš** (skrivet *Ниш* el lizherenneg kirillek, distaget [] e serberg), zo ur gêr vras e kreisteiz Serbia. An trede kêr vrasañ eo e Serbia, goude Belgrad ha Novi Sad. 

Da vare niveradeg 2011 e oa poblet gant  a dud, ha gant Niš asambles gant ar c'hêrioù tro-dro e oa  a annezidi.

Unan eus kêrioù koshañ ar Balkanioù eo Niš hag a-gozh e seller outi evel un nor etre ar Reter hag ar C'hornôg. Roud a gaver anezhi, gant an anv *Navissos*, d'ar mare ma oa pobl ar Scordisci en tolead, e 279 kent JK, goude aloubadeg ar Balkanioù gant ar C'halianed. Aloubet e voe gant ar Romaned ivez, e 75 kent JK. Ganto e veze anvet *Naissus*. Er gêr-se e voe ganet Kustentin Veur, kentañ impalaer kristen an Impalaeriezh Roman ha diazezer Kergustentin, koulz ha daou impalaer roman all, Constantius III ha Justinus Iañ. E-kichen e c'hoarvezas Emgann Naissus, etre Goted ha Romaned, e 268 pe 269. E Niš e kaver unan eus koshañ ilizoù kristen Serbia, eus ar .

Unan eus pennañ kreizennoù greantel Serbia eo Niš. Anv an impalaer roman Kustentin Veur zo bet lakaet d'an aerborzh etrebroadel a zo enni. 

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel kêr Niš
Nick Warren

**Nick Warren** zo ur sonaozour saoz. Brudet eo gant e albomoù deuet er-maez er rummadoù Global Underground ha darn an daouad Way out West. Penn eo A&R hag al label record Hope Recordings.

## Albomoù
*1997: Way Out West (musicians)|Way Out West – *Way Out West* (Deconstruction)
*1997: *GU003|Global Underground 003: Prague* (Boxed)
*1998: *GU008|Global Underground 008: Brazil* (Boxed)
*1999: *Back to Mine: Nick Warren]]* (DMC Publishing)
*1999: *GU011|Global Underground 011: Budapest* (Boxed)
*2000: *GU018|Global Underground 018: Amsterdam* (Boxed)
*2001: Way Out West – *Intensify* (Distinct'ive Breaks Records, Nettwerk)
*2001: *Renaissance: Revelation* (Ultra Records]])
*2001: Nick Warren: Ibiza (DVD)
*2003: *GU024|Global Underground 024: Reykjavík* (Global Underground Ltd.) (Billboard (magazine)|Billboard Top Electronic Albums #25)
*2004: Way Out West – *Don't Look Now* (Distinct'ive Records)
*2005: *GU028|Global Underground 028: Shanghai* (Global Underground Ltd.) (Billboard Top Electronic Albums #14)
*2007: *GU030|Global Underground 030: Paris* (Global Underground Ltd.) (Billboard Top Electronic Albums #20)
*2008: *Global Underground 035: Lima]]* (Global Underground Ltd.)
*2009: Way Out West – We Love Machine (Hope Recordings)
*2010: Way Out West – We Love Machine remixes (Hope Recordings)
*2011: Balance 018 (Balance Music)
*2013: Renaissance: The Master Series, Part 19 (Renaissance Recordings)

## Singles
*1994: Way Out West – "Ajare" (Deconstruction) (UK Singles Chart No. 52 peak)
*1996: Way Out West feat. Miss Joanna Law – "The Gift" (UK #15) (Deconstruction)
*1996: Way Out West – "Domination" (Deconstruction) (UK #38)
*1997: Way Out West – "Blue" (Deconstruction) (UK #41)
*1997: Way Out West – "Ajare" (re-release) (Deconstruction) (UK #36)
*2000: Way Out West – "The Fall" (Deconstruction) (UK #67)
*2001: Way Out West – "Intensify" (Distinct'ive Breaks Records) (UK #46)
*2002: Way Out West feat. Tricia Lee – "Mindcircus" (Distinct'ive Breaks Records) (UK No. 39, Billboard Hot Dance Club Play #6)
*2002: Way Out West feat. Kirsty Hawkshaw – "Stealth" (Distinct'ive Breaks Records) (UK #67)
*2004: Way Out West – "Anything But You" (Distinct'ive Records)
*2005: Way Out West – "Don't Forget Me" (Distinct'ive Records)
*2007: "One & Only" (Hope Recordings)
*2008: Way Out West – "Spaceman" (Hope Recordings)
*2009: Way Out West – Only Love (Hope Recordings)
*2010: Way Out West – Future Perfect (Hope Recordings)
*2010: Nick Warren – In Search of Silver (Bedrock Records)
*2011: Nick Warren – Buenos Aires (Hope Recordings)
*2011: Nick Warren – Rumbletump – Sudbeat
*2013: Nick Warren – Devil's Elbow (Hope Recordings)
*2013: Nick Warren – La Fabrica (Hope Recordings)

### Liammoù diavaez
*lec'h ofisiel
Balaïtous

Ar **Balaïtous** (galleg; *Vathleitosa* en okitaneg; *Balaitús* e spagnoleg; *Pico Os Moros* en aragoneg) zo un torosad greunvaenek hag ur menez er Pireneoù (0°17'24"N - 42°10'19"R),  m a uhelder dezhañ. Lec'hiet eo rik war an harzoù etre Frañs ha Spagn.

## An anv
Dont a ra "Balaïtous" moarvat eus an okitaneg: *vath* « traoñienn » ha *lèit* « laezh ».
Pikern Montcalm

**Pikern Montcalm** (*Pica del Montcalm* en okitaneg, *Pic de Montcalm* e galleg) zo ur menez eus kreisteiz Bro-C'hall, er Pireneoù, en departamant Arieja (42°40'20"N - 01°24'23"R), ha  metr uhelder dezhañ.

## Liammoù diavaez
Jean-Claude Rivière

**Jean-Claude Rivière** a zo ur skolveuriad krennamzerour gall, arbennikaet war lennegezh ar Grennamzer, ha bet o kelenn e Skol-veur Naoned ha Skol-veur Pariz-IV. Anavezet eo evit e savboentoù a zegasas rendael diwar-benn ar "yezhoù rannvroel" hag an okitaneg dreist-holl, hag ivez er perzh a gemeras en afer tezenn Henri Roques.

## Politikerezh
Unan eus saverien ar GRECE eo, ur skol brederiañ lakaet da vezañ eus an tu dehoù pellañ, ha pennadoù en deus savet ivez evit ar gelaouenn *[[Europe-Action]]* tuet heñvel.

## Ar yezhoù "rannvro"
Er bloaz 1984 ec'h embann ul levrig *La Subversion et les langues régionales* a-enep ar "yezhoù rannvroel" embannet gant ar sindikad skol-veur eus an tu dehoù a-grenn UNI.

### An okitaneg
Er bloaz 1980 ec'h embann ul levr *Langues et pays d'oc* ma lavar ne vije ket eus an okitaneg ha ne vije nemet eus "yezhoù ok". Implijet e voe ar savboent-se gant enebourien an okitaneg.

## Afer tezenn Henri Roques
E miz Mezheven 1985 e tremen Henri Roques (1920-2014) un dezenn doktorelezh e Skol-veur Naoned, lakaet da vezañ an dezenn azgwelour gentañ eus Bro-C'hall, awenet gant tezennoù nac'helour Henri Faurrisson. Rivière eo an daneveller tezenn, hag unan eus 3 ezel ar juri. Torret e voe an dezenn-se e 1986.

## Oberennoù
**Les pastourelles anonymes des XIIème et XIIIème siècles*, tezenn doktorelezh, 1972
**Le vocabulaire dans l'oeuvre poétique de Mistral*, tezenn, 1977 
**Anthologie des troubadours auvergnats*, Cercle occitan d'Auvergne, 1974
**Georges Dumézil : à la découverte des Indo-Européens* (a-gevret gant R. Schilling, F.-X. Dillmann, J. Varenne [et al.]), 1979
**Langues et pays d'oc*, L'Astrado , 1980
**La Subversion et les langues régionales*, Union nationale inter-universitaire (UNI), 1984
**Microtoponymie de la commune de Vebret (Cantal)*, L'Harmattan, 2015

## Notennoù ha daveoù
Ploumanac'h

**Ploumanac'h** (distaget: ) zo ur porzh-mor bihan hag ur bourkig e kumun Perroz-Gireg, brudet dre ar reier greunvaen roz a zo war an aod. Kalz tiez zo tud a-ziavaez-bro o chom enne e-pad an hañv dreist-holl.

Eno e skrivas Henryk Sienkiewicz e romant *Quo vadis: Powieść z czasów Nerona* ("Quo vadis : un istor en amzer Neron") e 1895-96.

## Aod
Valerianus (impalaer)

**Publius Licinius Valerianus Augustus**, pe **Valerianus an Henañ**, pe **Valerianus Iañ** (218 - 268), a voe impalaer Roma eus an 22 Here 253 betek war-dro 260. Heskinañ a reas ar gristenien ha prizoniet e voe pa oa o vrezeliñ en emgann Edessa.

## E ren
E vab Gallienus (Publius Licinius Egnatius Gallienus) a renas war un dro gantañ ha war-lerc'h marv e dad.

Prizoniet e voe gant Shapur Iañ, roue Persia, da-heul emgann Edessa e 259, hag evel-se e voe an impalaer nemetañ prizoniet er brezel, ha distabilded a voe en Impalaeriezh roman abalamour da se. Kaset e voe da Bersia. E brefed Macrianus a nac'has marc'hata gant ar Bersed, ha ne voe ket prenet na dieubet. Chom a reas e vab da impalaer, ha ne reas netra ivez. Macrianus a glaskas lakaat e vab Quietus da impalaer. Gallianus a oa e Roma n'halle ober netra a-enep ar Bersed.

E Persia e varvas Valerainus, hogen n'ouzer na pegoulz na penaos. Meur a dra zo bet kontet. Hervez Iraniz e vije bet graet brav dezhañ ; hervez  an istorour  kristen Lactantius, a veve en amzer Constantinus  Iañ, e oa fin e vuhez evel ur c'hastiz a-berzh Doue, rediet ma veze da vont war e grabanoù d'ar roue pers da gerzhout war e gein evit pignat war e varc'h. Goude e varv e vije bet kignet e gorf, kivijet e groc'hen, livet en ruz, ha gwisket d'ur jak lakaet war ziskouez en un templ pers, evel skouer eus mezh  Roma. 

## Pennadoù kar
*Anarkiezh Roma
Amazona festiva

***Amazona festiva*** a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittacidae.

Anvet e voe *Psittacus festivus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Amazona festiva bodini*, eus reter Kolombia da diazad Orinoko e Venezuela,
* *A. f. festiva*, eus gevred Kolombia da reter Ecuador, e reter Perou ha kornôg Amazonia Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Amazona festiva'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Amazona festiva'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Karnak

:*Arabat droukveskañ gant [[Karnag]], e Breizh.*


**Karnak**, en Egipt, eo al lec'h relijiel brasañ eus an Henamzer. Emañ war ribl an Nil, nepell diouzh Louksor, war-dro 500 km er su da gKaero.

## Liammoù diavaez
Valerianus

**Valerianus** a zo un anv latin ha hini meur a zen.

## Yezhoù all
*Valerian, e ruseg
*Valeriano, en italianeg ha spagnoleg
*Valérien, e galleg

## Impalaerien
*Publius Licinius Valerianus, anavezet ivez evel Valerianus Iañ, impalaer roman (253 -260).
*Valerianus II, impalaer roman.

## Tud arall
*Marcus Iallius Bassus Fabius Valerianus (v. 120 – v. 170), jeneral ha politikour
*Priscus Valerianus

## Pennadoù kar

*Valerius
*Valère
*Vallères
Valérien

**Valérien** zo un anv-bihan gallek.

## Gerdarzh
Diwar an anv latin Valerianus. 

## Tud
**Sant Valérien* anv gallek meur a sant.

## Lec'hioù
*Mont Valérien, tuchenn
*Saint-Valérien, anv-lec'h
Eider (stêr)

An **Eider** (*Ejderen* e daneg) zo ur stêr eus hanternoz Alamagn, dezhi 188 km a hed. E-pad meur a gantved e verke ar vevenn etre dugelezh Schleswig (pe Slesvig), stag ouzh rouantelezh Danmark, en hanternoz, ha dugelezh Holstein, unan eus stadoù an Impalaeriezh santel hag ar C'hengevread Alaman da c'houde. Merkañ a rae bevenn Danmark er c'hreisteiz, etre 811 ha 1864.

Eieniñ a ra e-kichen Wattenbek, er c'hreisteiz da gêr Kiel, tost d'ar Mor Baltel ha redek war-zu ar c'hornôg a-dreuz ledenez Schleswig-Holstein evit mont d'en em deurel e Mor an Hanternoz. An Treene eo an adstêr bennañ.

Ul lodenn eus an Eider zo un tamm eus Kanol Kiel (ar ganol etre ar Mor Baltel ha Mor an Hanternoz). Goude dour-beuz 1962 e oa bet savet ur stankell e-kichen genoù ar stêr da wareziñ an douaroù izel diouzh ar mor.

## Liamm diavaez
Eider

**Eider** a c'hall bezañ : 

* evned, Eider (evn), 
** gant meur a spesad : eider-dum, eider penn livet, eider lunedek 
* ur stêr eus Alamagn, Eider (stêr)
Bocca Baciata

**Bocca Baciata** zo un eoulivadur diwar zorn al livour saoz Dante Gabriel Rossetti e 1859, hag ur c'horn-tro en e hent micherel rak kentañ tro e oa dezhañ poltrediñ ur vaouez en hec'h-unan.
Diwar neuze e reas poltredoù niverus en hevelep doare. En oberenn-mañ e oa e serc'h Fanny Cornforth a dalvezas dezhañ da batrom. 

## An anv
An anv **Bocca Baciata**, da lavarout eo *genoù poket dezhañ*, zo tennet eus ur c'hrennlavar italianek hag a zo skrivet ouzh kein al livadur:

*Bocca baciata non perde ventura, anzi rinnova come fa la luna.*
Genoù poket dezhañ ne goll ket e vlaz, dont en-dro a ra evel ma ra al loar.

Meneget eo ar c'hrennlavar en Decameron, dastumad kontadennoù italianek Boccaccio, e kontadenn Alatiel: ur briñsez sarazin kenedek he deus kousket un dek mil gwech bennak gant eizh serc'heg disheñvel en ur ober pevar bloaz, hag en em ginnig da roue an Algarve evel e bried gwerc'h.

Meur a wech e voe awenet Rossetti gant al lennegezh krennamzerel, ha hini bro c'henidik e dad zoken, gant oberennoù evel Beata Beatrix, Dante's Dream, Monna Rosa.

Gallout a rafe an oberenn-mañ bezañ bet levezonet ivez gant ar poltred a reas Millaiseus eus e c'hoar-gaer Sophie Gray, hag echuet daou vloaz kent.

## Ereoù diavaez
*Buhezskrid an arzour. 
*''Bocca baciata'' luc'hskeudennnet a-dost.
Gwez-kraoñ du

Ar **gwez-kraoñ du** a zo ur spesad gwez bras eus kerentiad ar Juglandaceae, *Juglans nigra* an anv skiantel anezhañ.

Norzh Amerika eo iskevandir orin ar **gwez-kraoñ du**.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
A. O. H. Jarman

**Alfred Owen Hughes Jarman**, anavezetoc’h evel **A.O.H. Jarman** (8 a viz Here 1911 - 26 a viz Here 1998) a oa kelenner kembraeg e Skol-veur Kerdiz e Kembre. Graet en doa e studioù e Skol-veur Bangor ha deuet e oa da vezañ arbennigour war Mojenn Arzhur, e dachenn enklask muiañ-karet. Meur a levr en deus skrivet war se. Dimezet e oa d’ur vaouez a oa diskennadez da delennourien hengounel diwezhañ Jipsianed Kembre. Asambles ganti en deus savet ul levr diwar-benn ar Jipsianed-se.

Ur brogarour e oa : a-hed e vuhez eo bet ezel eus Plaid Cymru, ha savet e oa a-du gant Saunders Lewis pa oa bet kondaonet hennezh er bloavezhioù 1930 evit bezañ c'hwezhet an tan en ur skol eus arme Breizh-Veur e Penyberth. Pennskrivagner kelaouenn ar strollad e voe Jarman e-pad an Eil Brezel-bed. D’ar mare-se ivez e nac’has mont d’an arme ha kondaonet e voe d’an toull-bac’h evit se.

## Levrioù
* *The Arthur of the Welsh: the Arthurian legend in medieval Welsh literature* (1991), a-gevret gant Rachel Bromwich ha Brinley F. Roberts
* *Chwedlau Cymraeg Canol* (1969)
* *The Cynfeirdd: early Welsh poets and poetry* (1981)
* *Y Gododdin: Britain's oldest heroic poem* (1988)
* *A guide to Welsh literature* (gant Gwilym Rees Hughes) (1992, 1997)
* *The legend of Merlin* (1960)
* *Llyfr Du Caerfyrddin: gyda rhagymadrodd, nodiadau testunol a geirfa* (1982)
* *Sieffre o Fynwy* (1966)
* *Y sipsiwn Cymreig: teulu Abram Wood*, gant e wreg Eldra Jarman (1979)

## Liamm diavaez
*Obituary: Professor A. O. H. Jarman, The Independent 29/10/1998
Effie Gray

**Euphemia Chalmers Millais**, pe *Lady Millais* ganet *Gray*, anavezet evel **Effie Gray**, **Effie Ruskin** pe **Effie Millais** (1828 – 23 a viz Kerzu 1897) a oa pried an arzvarnour John Ruskin, nemet kuitaat a reas he gwaz a-raok seveniñ an eured, ha pa voe torret, ec'h addimezas d'al livour John Everett Millais. Hennezh a oa un tric'horn a garantez brudet en amzer ar rouanez Victoria hag a zo bet danvez meur a bezh c'hoariva, a film, hag a c'hoarigan.

## He darempredoù gant Ruskin ha Millais

Ganet e oa Effie Gray, lesanvet "Phemy" en he bugaleaj, e Perth (Bro-Skos), ha bevañ a reas e Bowerswell, an ti ma en em lazhas tad-kozh Ruskin. He zud a anaveze tad Ruskin, ha hennezh a reas e seizh gwellañ d'o dimeziñ. Ruskin a skrivas ar romant *[[The King of the Golden River]]* eviti e 1841, pa ne oa nemet daouzek vloaz anezhi. Goude o eured e 1848, e veajas an daou bried da Venezia ma reas Ruskin enklaskoù evit e levr *[[The Stones of Venice]]*. Personelezhioù disheñvel o devoa, evel ma tiskouez o obererezh. Effie a gave tro, e Venezia, d'anavezout tud, tra ma oa Ruskin oc'h ober studioù evitañ e-unan. Fellout a rae dezhañ tresañ Ca' d'Oro hag ar Palazzo Ducale, dre m'en devoa aon e c'halljent bezañ distrujet gant ar soudarded aostrian. Unan eus ar soudarded-se, al Letanant Charles Paulizza, a zeuas da vout mignon da Effie, hep na gavas Ruskin abeg ebet. He breur, ha re all gantañ, a lavaras goude edo Ruskin o klask reiñ ton d'ar vignoniezh-se evit kaout digarez goude da zispartiañ.

Pemp bloaz goude, pa en em gavas gant Millais, e oa gwerc'hez c'hoazh, dre ma ne rae Ruskin nemet ampellat ar mare da seveniñ an eured. N'eo ket sklaer an abeg, met sur a-walc'h e oa un tamm heug rak he c'horf. Diwezhatoc'h e skrivas Effie d'he zad:

*"Meur a abeg en deus roet, kasoni ouzh ar vugale, feiz relijiel, c'hoant da ziwall ma c'hened, hag a-benn ar fin, er bloaz-maén, en deus roet ar gwir abeg ... empentet en devoa e oa disheñvel-mik ar maouezed diouzh pezh a wele e oan-me, ha ma n'en deus ket graet e wreg ac'hanon e oa peogwir e oa heuget ganin-me abaoe an nozvezh kentañ d'an 10 a viz Ebrel."*

Kement-se a voe lavaret splann ivez gant Ruskin en e skrid-danevell d'e alvokad e-pad ar prosez -terriñ-eured: 
:" Iskis marteze e vo kavet e c'hallen souzañ rak ur vaouez hag a oa ken desachus d'an dud all. Met evit d'he dremm bout kenedus ne oa ket he fersonelezh graet evit broudañ an orged. Er c'hontrol, e oa mareadoù enni (" circumstances in her person") which completely checked it." 
Perak e save rukun e Ruskin abalamour da " circumstances in her person" n'ouzer ket. meur a vartezeadenn zo bet graet, ha betek heug ouzh he blev-gaol, pe ouzh hec'h amzerioù. Ha hi dimezet da Ruskin, ez eas da batromiñ evit Millais en e daolenn *[[The Order of Release]]*, ma oa gwreg leal ur stourmer skoasat a oa deuet a-benn da dennañ he fried eus ar vac'h.

 
Tommañ ouzh Millais a reas paN ambrougas an daou bried da Vro-Skos en sell da ober poltred Ruskin hervez mennadoù an arzvarnour. E-keit-se, e Brig o' Turk en Trossachs, e savas karantez etreze. P'edo al livour o labourat war boltred ar gwaz e reas ivez meur a dresadenn eus e wreg.
Trefeglwys

**Trefeglwys** zo ur gêriadenn e hanternoz kontelezh Powys, e Kembre. Emañ war lez ar stêr Trannon, unan eus adstêrioù an Hafren, en torgennoù a zo en hanternoz da Llanidloes, war an hent etre Llanidloes ha Caersŵs.

890 a dud a oa o chom e Trefeglwys e 2011, ha 257 anezho (28,9%) a ouie kembraeg.
Valère

**Valère** zo un anv-bihan gallek.

## Yezhoù all
*Valerio, en italianeg ha spagnoleg
*Valerius, e latin

## Tud
**Valère Maxime*, anv gallek Valerius Maximus un istorour roman eus ar Iañ kantved, en amzer an impalaer Tiberius Caesar Augustus, an eil impalaer roman.
*Valère Depauw

## Lec'hioù
*Saint-Valère

## Pennadoù kar
*Valaire
*Valérie
*Valéry
Beanntraí

**Beanntraí** (*Bantry* e saozneg) zo ur gêr vihan e kornôg kontelezh Corcaigh, en Iwerzhon. Emañ war an aod, e goueled Bae Beanntraí, ur pleg-mor don e mervent ar vro, gwaskedet gant ledenez Béarra er gwalarn. 

Er bae-se e oa soudarded c'hall, renet gant Lazare Hoche, da zilestrañ e miz Kerzu 1796, da zont da sikour emsavadeg an Iwerzhoniz Unanet, renet gant Theobald Wolfe Tone. Met abalamour d'ar gwall-amzer e rankas al listri gall mont da Vrest war o giz.

## Gevelliñ
*

## Liammoù diavaez

*Visit Bantry 
*Falling Rain
Valière (stêr)

Ar **Valière** zo ur stêr e Bro-C'hall hag e Breizh, en Il-ha-Gwilun, dezhi 27,8 km hed. Eieniñ a ra e Saint-Pierre-la-Cour, e Bro-C'hall, en departamant Mayenne.

Stanket eo saonenn ar Valière gant stank ar Valière, evit dastum dour evit kêr Gwitreg.

Adstêr eo d'ar Gwilun, war he lez dehou, un tamm er c'hornôg da Witreg.
## Kumunioù treuzet
* e Mayenne (Bro-C'hall): Saint-Pierre-la-Cour (andon) ha Saint-Pierre-la-Cour, 
* e Breizh: Sant-Albin-al-Lann, Pozieg, Gwitreg, Ervored, ha Stredell.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Vallières

**Vallières** zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù
###### 
* Vallières, en Aube
* Vallières, kumun gwechall en Indre-et-Loire, hiriv e Fondettes
* Vallières, en Haute-Savoie
* Vallières-les-Grandes, en Loir-et-Cher
* **Vallières** ha goude Vallières-lès-Metz, hiriv **Vallières-Les Bordes** nemet karter eus Metz, en Moselle 
* Les Vallières, e Besançon

###### 
* Vallières

## Pennadoù kar
*Vallière
*Valière
Duncan Weir

**Duncan Weir**, bet ganet d'an 10 a viz Mae 1991 e Rutherglen (Bro-Skos), zo ur c'hoarier rugbi XV etrebroadel skosat.

## Liammoù diavaez
*Duncan Weir drop goal against Italy, 2014
*Scotland 90m try v South Africa!! | RWC 2015
Vallière

**Pennadoù zo diwar-benn [[Vallières]] ha [[Valière]]*.

**Vallière** zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù
### Kumunioù
*Vallière, e Creuse
*Château-la-Vallière, en Indre-et-Loire
*Gwelout: Vallières

### Kastilli
*Kastell Vallière, e Mortefontaine (Oise)

## Stêr
*Ar Vallière (stêr), zo ur stêr eus reter Bro-C'hall, adstêr d'ar Solnan;

## Tud
*Louise-Françoise de La Baume Le Blanc (1644-1710), dugez La Vallière, serc'h d'ar roue gall Loeiz XIV .
Qianlong

**Qianlong** (sinaeg: 乾隆), ganet d'ar 25 Gwengolo 1711 ha marvet d'ar 7 a viz C'hwevrer 1799, eo pevare impalaer an Tierniezh Qing. Ren a reas eus an 18 a viz Here 1735 betek an 9 a viz C'hwevrer 1796. Mab an impalaer Yongzheng (雍正帝) hag e serc'h Xiao Sheng Xian (孝聖憲) e oa.

Tremet eo e ren evel oadvezh aour ar sevenadur sinaat ha barr an tierniezh Qing ; astennet e voe an impalaeriezh war-zu ar su hag ar c'hornôg.

Ur barzh, livour ha kaerskrivour ampart e oa ha harpañ a rae ar sevenadur dre holl an impalaeriezh. Kelenn a rae unan ar vrasañ dastumadoù arz ar bed hag al levraoueg ar pevar teñzorioù: Siku Quanshu.
Siku Quanshu

**Siku Quanshu** (四庫全書) zo ar vrasañ dastumadenn levrioù eus Sina.

Rannet eo e pevar *ku* ( "dastumadoù, teñzorioù"):
* *Jing* ( "Klaseloù")
* *Shi* ( "Danevelloù") istor ha douaroniezh
* *Zi* ( "Mestroù") prederouriezh, arz, skiantoù
* *Ji* ( "Dastumadoù") lennegezh
Nivlennad Sadorn

**Nivlennad [[Sadorn (planedenn)|Sadorn]]**, anvet ivez **NGC 7009**, zo un nivlennad lec'hiet e steredeg ar Skuilher-dour.
Valière

**Arabat droukveskañ gant [[Vallière]] pe [[Vallières]].*

**Valière** zo un anv-lec'h gallek hag un anv-den.

## Stêr
*Ar Valière (stêr), stêr e Bro-C'hall hag e Breizh.
** Stank ar Valière, e Breizh, en Il-ha-Gwilun.

## Kumunioù gall
*Chevigny-en-Valière, e Côte-d'Or.
*Sainte-Valière, en Aude.

## Tud
*Sabinus Valière, politikour gall. 

## Pennadoù kar
*Valère
*La Vallière
Kambr Wenjin

Ar **Gambr Wenjin** (文津阁) zo ul levraoueg savet gant an Impalaer Qianlong e 1773, e kêr Chengde. Enni e oa ur skouerenn eus ar Siku Quanshu.
Keoded difennet

Ar **Geoded difennet** a zo ar palez impalaerel e-kreiz Beijing, a oa bet savet eus 1406 da 1420. Deuet eo da vezañ ur mirdi a-vremañ a vez o terc'hel kalz oberennoù arz sinaeg: livadurioù, aremennoù, prierezhoù, binvioù-seniñ, lakennoù...
Morlu ar Stadoù-Unanet

An **United States Navy** pe **US Navy** eo arme-vor Stadoù-Unanet Amerika, skourr d'an United States Armed Forces. An hini vrasañ er bed eo abaoe an Eil Brezel-bed. Er servij e vez 323 792 ezel ha 108 515 en United States Navy Reserve. 282 bag brezel kas a vez gant ar morlu-se ha tro 3 700 karr-nij oberiant e miz Meurzh 2018, ar pezh a laka anezhi da vezañ an eil a-fed nijerezioù ha nerzh goude Morlu Rusia. An United States Navy a zo bet krouet a-ziwar ar C'hontinental Navy, a oa bet savet e-kerzh ar Brezel reveulzier stadunanat. Nebeut amzer goude fin ar brezel e oa bet roet lamm d'ar C'hontinental Navy. Goude ma vije bet kolloù dafar bras ha denel gant ar morlaerien barbaresk eus Aljer, Kongres ar Stadoù-Unanet a lakae da dremen an Akta Mor eus 1794 a roe urzh da sevel c'hwec'h fourgadenn. kentañ bigi an US Navy e oant.

An United States Navy o doa c'hoariet ur rol diazez e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika dre sevel ur blokus pe kaeladur eus ar C'hengevread da gentañ ah goude-se aloubiñ ar stêrioù. Bez eo bet diazez ivez e-kerzh an Eil brezel-bed evit trec'hiñ Impalaeriezh Japan. Ar Morlu stadunaant a zo deuet er-maez eus an Eil Brezel-bed evel an hini galloudusañ dre ar bed. An United States Navy a-vremañ a zo ledet war ar bed a-bezh, gant nerzhioù pe flodadoù e Kornôg ar meurvor Habask, ar Mor Kreizdouarel hag ar meurvor Indian. Ur Morlu uhelvor eo dre ma vez an tu dezhi kaout nerzhioù kas dre ar bed, evezhiañ an arvorioù pa vez ar peoc'h, met ivez kaout un nerzh kas bliv ma sav bec'hioù lec'hel. Evel-se en em gav alies o kemer perzh en obererezhioù milourel stadunanat en estren-vro. 
## Eil Brezel-bed

## Martoloded brudet
Ar c'hentañ prezidant stadunanat en devoa servijet an US Navy a oa bet John F. Kennedy, komandant ar vag PT-109.
## Gwelet ivez
*Armeoù ar Stadoù-Unanet
* Lec'hienn emouestlañ
* Lec'hienn koun an US Navy
* Navsource, poltriji istorel
* (en) Lec'hienn ofisiel an DANFS

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù
United States Air Force

An **United States Air Force** pe **US Air Force**, berraet en **USAF**, eo aerlu Stadoù-Unanet Amerika. Savet eo bet e 1947.

## Gwelet ivez
*United States Army Air Forces (1941-1947)
*Armeoù ar Stadoù-Unanet

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel
Vijayanagara

**Vijayanagara** e oa kêr-benn Impalaeriezh Vijayanagara, un impalaeriezh a oa su India dindani er  ha .

Gant  annezad war-dro ar bloaz 1500 e oa an eil gêr vrasañ er bed d'ar c'houlz-se war-lerc'h Beijing (hanter vrasoc'h eget Pariz). 

## Ar gêr
Gallout a reer treiñ an anv gant "Kêrdrec'h", diwar *vijaya* (trec'h) ha *nāgara* (kêr). Dre ma oa kêr-benn brasañ ha galloudusañ rouantelezh India d'ar c'houlz-se e tesachas tud eus ar bed a-bezh. 

Dismantroù ar gêr zo bet lakaet da C'hlad bedel gant an UNESCO, anavezet evel *Dismantroù Hampi* en degouezh-se. Er bloavezhioù diwezhañ-mañ ez eus deuet nec'h gant an droug graet da lec'hienn Hampi abalamour da dremeniri karbedoù ponner ha d'ar pontoù savet tro-war-dro. Sellet e vez bremañ ouzh Hampi evel ur Glad Bedel en arvar.

## Skeudennoù

Image:View_of_the_Virupaksha_temple_complex_from_Hemakuta_hill.JPG|ar gomplezh Virupaksha
Image:Hampi, Virupaksha Temple, Karnataka, India.jpg|azeuldi Virupaksha
Image:Hampi Krishna temple2.jpg|azeuldi Krishna
File:Hampi3.JPG|unvaen Narasimha
File:Hampi, Vittala Temple, Kallina Ratha 2, India.jpg|karr maen azeuldi Vittala
File:The_musical_pillars,_Vijaya_Vittala_Temple_Hampi.JPG|ar pileroù sonerezhel azeuldi Vijaya Vittala
File: The_king%27s_balance.jpg|pouezerez ar roue
File: Hampi_lingas.jpg|ar mil lingam eus Shiva 
File:Lotus_palace_or_mahal.JPG|palez Lotus
File:Hampi-Elephant-Stables.jpg|kel olifanted
Concorde

**Concorde** a oa un nijerez dreistson kenwerzhel savet e 1969 gant an embregerezh gall Sud-Aviation hag an hini breizhveuriat British Aircraft Corporation.

Nijal a reas evit Air France ha British Airways etre 1976 ha 2003.

## Liammoù diavaez
*  ConcordeSST, al lec'hienn fonnusañ diwar-benn Concorde
Xavier

**Xavier** zo un anv-bihan gallek ha katalanek deuet diwar an anv-bihan euskarek Xabier.

## Adstumm
**Xavière*, evit ar merc'hed e galleg.

## Yezhoù all
*Javier, en spagnoleg,
**Xaver*, en alamaneg,
*Zavier, e brezhoneg.

## Tud
### 
* Xavier Josso (1894-1983), livour-skeudennaouer
**Xavier de Langlais*, skrivagner gallek ha brezhonek, anavet evel Zavier Langleiz 
*Xavier Grall, skrivagner breizhat gallek
* Xavier Tanguy (g. e 1980), kizeller 

### 
* Xavière Tiberi (g. e 1936), politikourez
* Xavier Emmanuelli (1938-2025), medisin ha politikour
* Xavier Bertrand (g. e 1965), politikour

### 
* Xavier de Maistre (1763-1852), skrivagner savoian

## Pennadoù kar
*Valaire
*Valéry
Valerius Maximus

**Valerius Maximus** a oa un istorour roman eus ar , en amzer an impalaer Tiberius Caesar Augustus, an eil impalaer roman.
Valeriano

**Valeriano** a zo un anv-bihan italianek ha spagnolek 

## Yezhoù all
*Valerianus, anv latin

## Tud
* Pierio Valeriano Bolzani (1477–1558), arzour italian
* Valeriano Weyler (1838-1930), jeneral spagnol

## Pennadoù kar
*Valerian
*Valérien
*Valerius
*Valère
*Vallères
Nicola Sturgeon

**Nicola Sturgeon**, ganet d'an 19 a viz Gouhere 1970 en Irbhinn (Siorrachd Àir a Tuath), a zo ur bolitikerez skosat, ezelez eus Strollad Broadel Skos (SNP).

E 1999 e voe dilennet da gannadez e Parlamant Bro-Skos, ha dont a reas da vezañ mouezh an SNP evit ar justis da gentañ, hag evit an deskadurezh hag ar yec'hed da c'houde.

E 2004 e voe dilennet da vesbrezidantez ar strollad, pa voe dilennet Alex Salmond da brezidant.

D'ar 14 a viz Du 2014 e voe prezidantez ar strollad, ha d'an 19 eus ar memes miz e teuas da vezañ Kentañ ministrez Bro-Skos.

## Kargoù
***SNP** : Besprezidantez (2004-2014) — Prezidantez (2014-2023)
***Bro-Skos** : Beskentañ ministrez (2007-2014) — Kentañ Ministrez Bro-Skos (2014-*bremañ*)

## Liammoù diavaez
*He fajenn war lec'hienn Strollad Broadel Skos 
*He fajenn war lec'hienn Parlamant Skos 
*Pajenn ar c'hentañ ministr war lec'hienn Gouarnamant Skos 

## Daveoù
Arme ar Stadoù-Unanet

An **United States Army** pe **US Army**, berraet en **USA**, da lâret eo **Arme ar Stadoù-Unanet** eo skourr pennañ an United States Armed Forces dezhi da gefridi kas da benn an obererezhioù milourel war zouar. Bez'ez eo unan eus seizh skourr milourel e Stadoù-Unanet Amerika hag a vez graet *Army of the United States* anezho e bonreizh ar vro hag en United States Code. Skourr niverusañ ha koshañ nerzhioù arme ar Stadoù-Unanet eo. Emañ gwrizioù an US Army arnevez er C'hontinental Army, "Arme ar c'hevandir", hag a oa bet savet d'ar 14 a viz Even 1775 da vrezeliañ e-pad Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet (1775–1783) a-enep armeoù ar Rouantelezh-Unanet.

Goude ar brezel dispac'hel, Kendalc'h ar Stadoù-Unanet a grouas an *United States Army* d'an 3 a viz Even 1784, evit kemer plas Arme ar c'hevandir a oa divodet. An United States Army a gendalc'h hengoun Arme ar c'hevandir, hag a ro deiziad he ganedigezh evel nerzh stourm e 1775.

## Kefridioù pennañ
An United States Army zo skourr obererezhioù milourel war zouar an U.S. Armed Forces. Rann 3062 eus Titl 10 an US Code a zisklêir ez eo he c'hefridi  :
* gwareziñ ar peoc'h hag ar surentez ha degas evit difenn Stadoù-Unanet Amerika, ar C'hommonwealth pe dalc'hoù pe forzh peseurt douar dalc'het gant ar vro;
* harpañ politikerezh ar vro ;
* tizhout palioù ar vro ;
* trec'hiñ forzh peseurt vro kablus eus oberioù tagus a lakafe ar peoc'h ha surentez Stadoù-Unanet Amerika en arvar.


Flag of the United States Army.svg|Banniel an US Army
Emblem of the United States Department of the Army.svg|Siell an US Army
US Army logo.svg|Logo an US Army


## Gwelet ivez
*Armeoù ar Stadoù-Unanet

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
USA (disheñvelout)

**USA** eo berradur boas *United States of America* **[[Stadoù-Unanet Amerika]]** (e brezhoneg e reer gant ar berradur "SUA" ivez).

**USA** a c'hall bezañ ivez:
*berradur United States Army, arme-douar ar Stadoù-Unanet
*berradur Unaniezh Suafrika, anv Suafrika etre 1910 ha 1961
Saguinus midas

***Saguinus midas*** zo ur spesad primated e-touez kerentiad ar *[[Cebidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavet e vez al loen e koadeier norzh ar stêr Amazon, e Brazil, Guyana, Gwiana c'hall, Surinam ha Venezuela emichañs.

## Liamm diavaez
* ''Saguinus midas'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.
Saguinus fuscicollis

***Saguinus fuscicollis*** a zo ur spesad primated e-touez kerentiad ar Cebidae.

## Doareoù pennañ
Ul loen-deiz eo hag an hini bihanañ e-touez an tamarined.

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha nektar dreist-holl. Ne ra ket fae ivez ouzh ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.

## Annez hag isspesad

Dek isspesad zo dezhañ :
* *Saguinus fuscicollis avilapiresi*,
* *Saguinus fuscicollis cruzlimai*,
* *Saguinus fuscicollis fuscicollis*,
* *Saguinus fuscicollis fuscus*,
* *Saguinus fuscicollis illigeri*,
* *Saguinus fuscicollis lagonotus*,
* *Saguinus fuscicollis leucogenys*,
* *Saguinus fuscicollis nigrifrons*,
* *Saguinus fuscicollis primitivus*,
* *Saguinus fuscicollis weddelli*
hag a gaver e Suamerika : hanternoz Bolivia, kornôg ha hanternoz Brazil, reter Ecuador, mervent Kolombia ha reter Perou.

## Liamm diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Saguinus labiatus

***Saguinus labiatus*** a zo ur spesad primated.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavet e vez a-hed an Amazon e Bolivia, kornôg Brazil ha reter Perou.

## Liamm diavaez
*   ''Saguinus labiatus'' war al lec'hienn ''Mammal Species of the World''
Saguinus bicolor

***Saguinus bicolor*** a zo ur spesad primated e-touez kerentiad ar Cebidae.

En arvar emañ al loened-se.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavet e vez en hanternoz Brazil, en hanternoz d'ar stêr Amazon, en ur gorread strizh nepell diouzh Manaus.

## Liamm diavaez
* ''Saguinus bicolor'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.

## Notennoù ha daveennoù
Saguinus oedipus

***Saguinus oedipus*** zo ur spesad primated e-touez kerentiad ar *[[Cebidae]]*.

Emañ al loen en arvar bras da vont da get.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
.
Kavet e vez e Panamá hag e gwalarn Kolombia.

## Liamm diavaez
* ''Saguinus oedipus'' war al lec'hienn Mammal Species of the World.
Olinguito

**Olinguito** (eus ar spagnoleg "olingo bihan") zo ur bronneg a vev e menezioù Kolombia hag Ecuador, e Suamerika.
Mont Valérien

Ar **Mont Valérien** zo un duchenn 162 m e Bro-C'hall, er c'hornôg da Bariz, e tiriad kumun Suresnes en Hauts-de-Seine. 

Eno ez eus ur c'hreñvlec'h bet savet e 1840-1846, ma voe fuzuilhet tremen mil rezistant ha gouestlad gant an nazied etre 1941 ha 1944. Ur c'hounlec'h zo bet savet e 1960, harp ouzh ar c'hreñvlec'h, da enoriñ an holl dud bet lazhet e-pad an Eil Brezel-bed.
Avrilly

**Avrilly** zo un anv-lec'h gallek

* **[[Avrilly (Allier)|Avrilly]]**, en Allier
* **[[Avrilly (Eure)|Avrilly]]**, en Eure
* **[[Avrilly (Orne)|Avrilly]]**, en Orne
Aubigny

**Aubigny** zo un anv-lec'h gallek.

## Kumunioù gall
* Aubigny, en Allier ;
* Aubigny, en Aube, hiriv e Isle-Aubigny ;
* Aubigny, e Calvados ;
* Aubigny, e Deux-Sèvres ;
* Aubigny, en Indre-et-Loire, hiriv e Loché-sur-Indrois ;
* Aubigny, e Moselle, hiriv e Coincy ;
* Aubigny, e Seine-et-Marne, hiriv e Montereau-sur-le-Jard ;
* Aubigny, e Somme ;
* Aubigny, e Vendée ;
* *Aubigny*, e Taingy, en Yonne 

## Hag ivez
* Aubigny-au-Bac, e Nord ;
* Aubigny-aux-Kaisnes,en Aisne ;
* Aubigny-en-Artois, e Pas-de-Calais ;
* Aubigny-en-Laonnois, en Aisne ;
* Aubigny-en-Plaine, e Côte-d'Or ;
* Aubigny-la-Ronce, e Côte-d'Or ;
* Aubigny-les-Pothées, en Ardennes ;
* Aubigny-lès-Sombernon, e Côte-d'Or ;
* Aubigny-sur-Nère, e Cher.

## Pennad kar
*Aubigné
Borniquèl

**Borniquèl** (e galleg: *Bruniquel*) zo ur gêrig eus Carcin en Okitania, hag ur gumun lec'hiet en departamant Tarn-et-Garonne, e rannvro Midi-Pyrénées.

## Liammoù diavaez
Borniquèl (disheñvelout)

**Borniquèl** zo un anv-lec'h okitanek, eus Okitania, hag a c'hall bezañ:

*Borniquèl (*Bruniquel* e galleg) a zo ur gumun eus Carcin, e departamant an Tarn-et-Garonne.
*Borniquèl (*Bourniquel* e galleg) a zo ur gumun eus Perigòrd, e departamant an Dordogne.
NGC 6618

**NGC 6618**, anvet **Nivlennad Omega** ivez pe c'hoazh **M17**, zo un nivlennad lec'hiet e steredeg ar Saezhataer.