open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Herri III (Bro-C'hall)

**Henri III** a oa pevare mab Herri II, roue Bro-C'hall hag e wreg Caterina de' Medici . Ganet e oa bet e Fontainebleau d'an 19 a viz Gwengolo 1551.

Da gentañ e voe badezet Alexandre-Édouard, ha titlet dug Angoulême. E 1560, pa voe kurunennet Charlez IX, e teuas da vezañ dug Orleañs. 
Da vare e gouzoumenn e Toulouse, d’ar 17 a viz Meurzh 
1565, e teuas da vezañ *Henri*. E 1566 e teuas da vezañ dug Anjev.

E 1573 e voe dilennet da roue Polonia. *Henryk Walezy* ("Herri Valois", e poloneg) a renas war ar vro adalek ar 24 a viz Genver betek an 18 a viz Even 1574. Evel ma oa marvet e vreur Charlez IX, d’an 30 a viz Mae 1574, e kuitaas Polonia dre guzh evit tapout tron Bro-C’hall, ur vro kalz pinvidikoc’h ha galloudusoc’h. Sakret e voe e Reims, d’an 13 a viz C’hwevrer 1575 hag e teuas da vezañ ar roue Herri III. D’ar 15 a viz C’hwevrer e euredas da Loeiza Loren.

## E varv
E miz Kerzu 1588 e voe lazhet Herri Guise hag e vreur e kastell Bleaz war urzh ar roue gall Herri III, ha bac'het e voe o mamm, Anna d'Este . Divac'het e voe e miz C'hwevrer 1589 avat, ha mont a reas da Bariz da gemer perzh en aozadur Kevre ar Gatoliged. 

Mervel a reas Herri III dindan taolioù kontell ar manac'h Jacques Clément e Saint-Cloud d'an 2 a viz Eost 1589. Darn eus ar gempredidi a gave gante e oa Anna d'Este a roas urzh da lazhañ ar roue, evel dial eus muntroù he daou vab .

## Gwelout
* Roll an unpennoù gall
* Mignon (istor)
Georg Mohr

**Jørgen Mohr**, anavezetoc'h dindan an anv **Georg Mohr** (e latin Georgius Mohr, 1 a viz ebrel 1640 - 26 a viz genver 1697) a oa ur matematikour eus Bro Danmark. Beajiñ a reas en Izelvroioù, e Bro-C'hall hag e Bro-Saoz. 

Ganet eo Mohr e Kopenhagen. E labour anavezetañ e geometriezh a zo ar brouenn e oa tu da sevel al lunioù gant ur c'helc'hier hag ur reolenn, gant ur c'helc'hier hepken. Anavezet eo an disoc'h dindan an anv a d/Teorem Mohr-Mascheroni. Embann a reas ivez al levr *Euclides Danicus* e Amsterdam e 1672.

Daoust ma oa lakaet e oberenn e bibliografiezh ar matematik e voe disoñjet e labour e-pad 250 vloaz. An enorioù a voe roet da Lorenzo Mascheroni a brouas an teorem 100 vloaz diwezatoc'h (1797). N'eo nemet e 1928, pa tizoloas ur studier yaouank ur gopienn en ur stal e Kopenhagen e voe anavezet labour Mohr.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Georg Mohr-Competition
Plourc'han

L'église_de_Plourhan_à_travers_une_arche.JPG|Kreiz ar vourc'h.

**Plourc'han** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù, hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Ardamezioù
*" En gul e ziv c'hwifrell en argant"*
Digemeret gant ar Gumun e 1989
## Anv
* Bernard Tanguy (1992) : **Eccl. de Plorhan, Plorenn**, 1181; **Plorhan**, 1233; **Ploorhan**, 1260; **Plorhen**, 1281; **Plorhan**, v. 1330; **Plourhan**,1415, 1486; **Plorhen**, 1490.
* Erwan Vallerie (1995) : **Plorhan**, 1233; **Ploorhan**, 1260; **Plorhan**, 1420; **Plourhan**, 1516; **Plorhan**, 1525; **Plorcham**, 1550; **Plorhan**, 1569; **Plourhan**, 1630.
## Istor
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 60 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,68% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas naontek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 29,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Plourhan_-_Moulin_de_Merlet_04.jpg|Ar vilin.
Église_de_Plourhan.JPG|An iliz katolik.

* Milin "Merlet".
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Chapelioù *Intron-Varia*, *Sant Barnev* ha *Sant Maodez*.
* Monumant foran ar re varv e leurgêr ar vourc'h, luc’hskeudenn ha kartenn-bost . 
* Monumant katolik ar re varv (1914-1918) en iliz, luc’hskeudenn.
* Monumant an daou rezistant marvet er c'hampoù-bac'h, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
* Loïc Raoult, darbarer apotiker en ospitalioù, maer (abaoe 2001) ha kuzulier-departamant (PS)
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
* Plourc'han war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes-d'Armor*.  1992
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Notennoù ha daveoù
Rheinland-Pfalz

**Rheinland-Pfalz** zo unan eus ar 16 stad (Bundesländer, stadoù kevredet) en Alamagn, dezhi ur gorread a 19,846 km² ha 4 milion a dud. Mainz eo ar gêrbenn.

## Istor
**Gwelout ar pennad [[Pfalz]].*

## Aozadur diabarzh
Rannet eo Rheinland-Pfalz e 24 Landkreis ha 12 Kreisfreie Stadt.
;24 Landkreis

;12 Kreisfreie Stadt
Kanton Staol

## Kumunioù
Kanton Staol a yae 6 kumun d'ober anezhañ:
* Binig
* Lannidig
* Plourc'han
* Sant-Ke-Porzh-Olued
* **[[Staol]]**
* Treveneg

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Aodoù-an-Arvor
Georg Ohm

**Georg** Simon **Ohm**, bet ganet en Erlangen (Bavaria, en Alamagn a-vremañ) d'ar 16 a viz Meurzh 1789 hag aet da Anaon e München (Bavaria) d'ar 6 a viz Gouere 1854, a oa ur fizikour alaman. 

## Buhez
Bet e voe war e studi e Skol-veur Erlangen. Diwezhatoc'h, e 1817, ez eas da gelenner e Skol-veur jezuisted Köln. Da-heul, e 1833, e kelennas e Nürnberg hag e 1852 ez eas da gelenner war ar fizik arnodel e Skol-veur München.

## Labourioù
Niverus eo e skridoù. *Die galvanische Kette mathematisch bearbeitet*, embannet e Berlin, eo an hini pennañ. An embannadenn-mañ, kinniget daou vloavezh-pad a-raok er c'hazetennoù *Schweigger* ha *Poggendorff*, he deus bet ur gwir levezon war diorroadur ha teorienn ar red tredan.
E anv a voe lakaet da dermenadenn an tredan dre lezenn Ohm, hag a zo ar genfeurelezh etre ar fonnder hag ar voltadur en un harzell. Degemeret e voe an unanenn er reizhiad etrebroadel (SI) evit an harz tredan, an ohm, a vez aroueziet gant **Ω**.

Ar *Royal Society* a roas dezhañ medalenn Copley e 1841.
Treveneg

**Treveneg** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù, hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

War aod Mor Breizh emañ Treveneg.

### Kumunioù amezek

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 20 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,12 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den a varvas abalamour d'ar brezel.
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar Morlu Gall e Kambodja e 1954.
#### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri soudard.
## Brezhoneg
* 55,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Tréveneuc - Château de Pomorio - AD22 - 16FI6677.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Pommorio.

Chapelle Saint-Marc de Tréveneuc 3.jpg|Ar chapel.

* Chapel *Sant Mark*.
* Iliz katolik *Sant Koulman*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1919 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ti-kêr Treveneg
* Treveneg war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Charlez IX (Bro-C'hall)

** Charlez IX **, a oa * Charlez-Maksimilian * e anv-bihan klok
, bet ganet d'ar 27 a viz Even 1550 e 
kastell Saint-Germain-en-Laye, ha marvet d'an 30 a viz Mae 1574 e 
kastell Vincennes, zo bet Roue Bro-C'hall eus 
1560 betek 1574.

## E vuhez
Trede mab ar roue gall Herri II (1547-1559) hag ar rouanez Caterina de' Medici e oa, hag ar pempvet eus o 10 bugel. Pevare roue al lignez Valois-Angoulême e tierniezh ar Gapesianed e oa.

Sevel a reas war an tron da zek vloaz, war-lerc'h e vreur henañ Frañsez II, aet d'an anaon goude nebeutoc'h evit ur bloavezh ren. E vamm avat eo an hini a renas ar stad, da c'hortoz ken e vije en oad d'ober, hag enebiñ a reas ouzh ar Brotestanded. 

War-lerc'h sinet ar peoc'h e Saint-Germain e 1570 e tremenas ar galloud etre daouarn ar protestant Coligny. Neuze e c'hourc'hemennas ar roue lazhadeg Gouel Bertele e 1572.

## Dimeziñ ha bugale
E 1570 e timezas d'ar briñsez aostrian Elesbed Aostria (1554-1592). Ur verc'h o doe e 1572, Marie-Élisabeth (1572-1578), hogen mab ebet. Pan eas kuit he mamm intañvez da Aostria, e 1576, e chomas ar verc'hig e Pariz, ha mervel a reas daou vloaz goude.
Ur mab en doe ar roue e 1573 avat, hogen gant e serc'h Marie Touchet, Charles de Valois-Auvergne, dug Angoulême.

### Notennoù
Frañsez II (Bro-C'hall)

**Frañsez II**, roue Bro-C'hall, a oa ganet e Fontainebleau, d'an 19 a viz Genver 1544 - ha marvet en Orleañs, d'ar 5 a viz Kerzu 1560. Ren a reas etre 1559 ha 1560. Mab henañ Herri II, roue Bro-C'hall ha Caterina de' Medici e oa.

Dimezet e oa bet d'e bemp bloaz da Vari Stuart, rouanez Bro-Skos 
ha merc'h-vihan Claude Loren (1496-1550), 1 dug Guise. E 1558 e voe graet an eured hag e teuas da vezañ roue Skos.
Kurunennet e oa bet roue Bro-C'hall d'e bemzek vloaz, goude marv Herri II, marvet a-daol-trumm, d'an 10 a viz Gouere 1559.

## Notennoù
Caterina de' Medici

**Ur pennad [[Caterina di Ferdinando de' Medici]] zo ivez.*

**Caterina de' Medici** (1519-1589) zo ur briñsez italian, ganet d'an 13 a viz Ebrel 1519 e Firenze, ha marvet d'ar 5 a viz Genver 1589 e kastell Blois, a zo anavezet en istor gall evel Catherine de Médicis. 

Merc'h e oa da Lorenzo II de' Medici (1492-1519), dug Urbino, ha da Madeleine de la Tour d'Auvergne (1495-1519), kontez Aovergn.

Dimeziñ a reas e Marseille d'an 28 a viz Here 1533 gant Herri, Dug Orleañs  a zeuas da vezañ Herri II, roue Bro-C'hall e 1547. Diwar-neuze e voe rouanez Bro-C'hall betek 1559.

Rejantez e voe ivez etre 1560 ha 1563 pa oa re yaouank he mab Charlez IX (1550-1574).

Klask a reas diskoulmoù d'ar brezelioù relijion etre ar Gatoliked hag ar Brotestanted a oa er Rouantelezh met  diskoulm ebet ne gavas.

## Bugale
Caterina de' Medici he doe dek bugel, ha seizh a vevas betek erruout en o oad. He zri mab henañ a voe rouaned Bro-C'hall; div verc'h a euredas da rouaned, hag unan d'un dug.

Holl vugale Caterina a varvas a-raok dezhi, war-bouez Herri III, a varvas seizh miz war he lerc'h, ha Marc'harid, he devoa ur yec'hed mat.
*Frañsez II (1544-1560), dimezet e 1558 da Mari Bro-Skos.
*Elesbed Bro-C'hall (1545-1568), dimezet da Felipe II, e 1559.
*Claude de France (1547-1575), dimezet da Charlez III Loren.
*Louis, Dug Orleañs (1549-1550), marvet en bihanik.
*Charlez IX (1550-1574), dimezet da Elesbed Aostria e 1570.
*Herri III ( 1551- 1589), dimezet da Loeiza Loren e 1575.
*Marc'harid (1553- 1615). Dimezet da Herri, roue Navarra, deuet da vout Herri IV (Bro-C'hall), e 1572.
*Francis, Dug Anjev (1555-1584).
*Victoire de France (1556-1556). Gevellez Janed. Marvet en bihan.
*Janed (1556-1556). Gevellez Victoria. Marv-ganet.
Medalenn Copley

Ur gopr roet e tachenn ar skiantoù eo **medalenn Copley**. Ar vedalenn skedusañ roet gant ar *[[Royal Society]]*, an hini goshañ eo ivez. Roet e voe evit ar wech kentañ e 1731.

Krouet e voe ar vedalenn-se goude m'en dije Sir Godfrey Copley, un den pinvidik eus Doncaster, e kreisteiz Yorkshire, roet 100 £ d'ar Royal society. Ezelet e oa bet e 1691.

Unan e-touez an dek medalenn roet gant ar Royal Society eo. Lod a vez roet bep bloaz, lod all n'int ket reoliek. Roet e vez ar vedalenn Copley a bep eil e tachenn ar skiantoù fizik ha skiantoù ar vuhez. 
Dilennet eo an hini az a ar maout gantañ gant izili ar Royal Society, ouzhpenn e roont 5000 £.
Comes With The Fall

**Comes With The Fall** a zo ur strollad rock savet e 1999 e Atlanta, Georgia. Kaner ar strollad William DuVall a zeuas da vezañ brudet nepell ‘zo evit bezañ bet kaner Alice in Chains e-pad troiadoù ar strollad, a-benn erlec’hiañ an ez-kaner Layne Staley, marv e 2002. CWTF a zo o sonerezh tost a-walc’h eus ar strollad King's X.

## Istor
### Penn-kentañ ar strollad (1999–2000)
Savet e voe Comes With The Fall e diwezh hañv 1999 e Atlanta, Georgia. Stummet gant ar c’haner/gitarour William DuVall, ar gitarour Nico Constantine, an izgitarour Adam Stanger hag an tabouliner Bevan Davies, dilojañ a rejont e Los Angeles e 2000, ha krog a rejont d’ober berzh-mat er c’hluboù.

## Izili
### Izili Padel
* William DuVall - gitarour, kaner (1999-Present)
* Adam Stanger - bass (1999-Present)
* Bevan Davies - drums (1999-Present)

### Ez-izili
* Nico Constantine - guitar (1999-2001)

## Pladennrolladur



**Release Date**
**Title**
**Label**
**Other information**


2000
*[[Comes With The Fall (pladenn)|Comes With The Fall]]*
DVL


2001
*[[The Year Is One (pladenn)|The Year Is One]]*
DVL


2002
*[[Live 2002 (pladenn)|Live 2002]]*
DVL


2006
*[[The Reckoning ep(pladenn)|The Reckoning ep]]*
DVL

## Pennad liammet
* Alice in Chains
Tierniezh Savoia

**Tierniezh Savoia** a renas war Savoia, Piemonte ha Sardigna, hag Italia.

## Rouaned Sardigna  (1720-1861)
*Vittorio Amadeo II (1666 - 1732), mab da Carlo Emanuele II, a gemeras perzh e Brezel Hêrezh Spagn hag e 1713 e voe roet dezhañ Kurunenn Sikilia, eskemmet e 1720 gant hini Sardigna (1720-1861). Torino e chom ar gêrbenn e Piemonte. Kuitaat a reas ar galloud e 1730... 
* ... hag e roas ar gurunenn da Carlo Emanuele III (1701 - 1773); e c'hoarezed Adelaide (1685 - 1712) ha Maria Luisa Gabriella (1688 - 1714) a zimezas da Loeiz, dug Bourgogn (1697) ha Felipe V, Roue Spagn (1701).
*E 1773 Vittorio Amadeo III (1726 - 1796), a voe faezhet gant Napoleone Buonaparte hag a rankas plegañ da Arsav-brezel Cherasco, subentrarono poi l'uno dopo l'altro i figli Carlo Emanuele IV (1751 - 1819), privato di tutti i possessi eccetto la Sardegna, Vittorio Emanuele Iañ (1759 - 1824), costretto ad abdicare dai moti rivoluzionari liberali nel 1821, e Carlo Felice (1756 - 1831) regnante dal 1821, ultimo sovrano del ramo diretto.

Le principesse di questo periodo, invece, si segnalarono per illustri matrimoni. Tra le figlie di Vittorio Amedeo III, infatti, Maria Giuseppina (1753 - 1810) sposò (1771) kont Provañs, ha goude Roue Bro-C'hall evel Loeiz XVIII, ha Maria Teresa (1756 - 1805) dimezet e 1773 da gont Artez a zeuas da vout ar roue Charlez X; mentre le figlie di Vittorio Emanuele Iañ, Maria Beatrice Vittoria (1792 - 1840), Maria Anna (1803 - 1884) e Maria Cristina (1812 - 1836) sposarono rispettivamente Francesco IV dug Modena (1812), Ferdinando I impalaer Aostria (1831) e Ferdinando II di Borbone re delle due Sicilie (1832). L'ultimogenita, Maria Teresa, sposò Carlo II dug Lucca ha Parma.

Goude marv Carlo Felice che, come s'è accennato, non lasciò discendenza, la successione al trono passò alla linea laterale più prossima e cioè a quella dei Carignano rappresentata da Carlo Alberto (1798-1849) che abdicò dopo la prima guerra d'indipendenza contro l'Austria; e c'hoar Maria Elisabetta (1800-1856) a oa dimezet e 1820 d'an arc'hdug Ranieri Giuseppe d'Asburgo-Lorena, besroue Lombardo-Veneto.

## [[Rouaned Italia]] eus Tierniezh [[Savoia]]
* Vittorio Emanuele II, roue etre 1861 ha 1878.
* Umberto Iañ (Savoia), roue etre 1878 ha 1900.
* Vittorio Emanuele III, roue etre 1900 ha 1946.
* Umberto II (Savoia), roue etre an 9 a viz Mae 1946 hag an 2 a viz Even 1946 .
Heinrich Weber

Heinrich Martin Weber, ganet e 1842, marvet e 1913, a oa ur matematikour alaman arbennikaet war an algebr hag teorienn an niveroù. Anavezet eo dreist-holl evit e destenn *Lehrbuch der Algebra* embannet e 1895 hag evit e labour e algebr ha teorienn an niveroù.

Ganet e oa Weber e Heidelberg ha mont a reas da skol veur Heidelberg e 1860. Studiañ a reas ivez e skol veur Leipzig. Tapout a reas e ziplom doktor e 1863.

Renet e voe e dezenn gant Frantz Neumann e Königsberg. Kelenn a reas e Zürich, e skol veur Königsberg hag e skol veur teknik Charlottenburg. A-benn ar fin e echuas e vuhez e Strassburg (alaman d'ar mare-se). 

E bennlabour a zo bet e algebr, teorienn an niveroù, analizañ hag aplikadennoù eus an analizañ d'ar matematik fizik.

## Liammoù diavaez

* O'Connor, John J.; Edmund F. Robertson http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Weber_Heinrich.html (*e saozneg*)
Metaplasmenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **metaplasmenn** (diwar ar henc'hresianeg: *meta* "dresit-; ad-" + *plassein* "stummañ"; saoz: ''metaplasm'') evit komz eus ur c'hemm reizhskrivañ, da lâret eo an doare ma vez skrivet ur ger da heul kemmoù distagadur.

Degouezhout a ra a-hed an amzer tra ma'c'h a ur yezh oc'h en em diorren hag implijet e vez ivez a-wezhoù evit sevel barzhoniezh.

Meur a doare metaplasmenn ez eus hervez ar c'hemmoù resis:

: Pa vez ouzhpennet sonennoù:
:: Protezenn;
:: Epentezenn;
:: Paragoge

: Pa vez argaset sonennoù: 
:: Troc'hadur;
:: Koazhadur;
:: Aferezenn;
:: Apokopenn;
:: Sinkopenn

: Pa vez eilpennet lizherennoù pe sonennoù: 
:: Metatezenn

: Elfennoù all:
:: Sinairezenn;
:: Strizhadur

Implijet e vez ivez an termen metaplasmenn evit komz eus ar fed ma c'hell kemmañ reizh un anv-kadarn er yezhoù romanek a-hed ar wezh, da skouer:

: latin *pōns* (gourel) > galizeg *a ponte* (benel)
Priz Nobel

Ar **priz Nobel** a zo ur priz roet bep bloaz d'an dud o deus kaset ar skiant pe ar gevredigezh war-raok. Krouet e oa hervez testamant Alfred Nobel e 1895. 
Roet e voe ar wech kentañ e 1901, gant roue Sveden. Lidet e vez ar prizioù d'an 10 a viz Kerzu, deiz ganedigezh marv Alfred Nobel. An neb az a ar maout gantañ a c'hounez ivez un tammig muioc'h evit ur milion a euroioù.

War pemp tachenn e vez roet prizioù: ar peoc'h, al lennegezh, ar gimiezh, ar vezegiezh, hag ar fizik. 
Ur priz all, Priz Sveriges Riksbank war ar Skiantoù Ekonomikel en eñvor eus Alfred Nobel, a oa savet gant bank roueel Sveden e 1968 ha roet evit ar wezh kentañ e 1969. Ar prizioù Nobel war ar gimiezh, ar fizik, ar c'horfadurezh pe ar vezegiezh, hag al lennegezh ha priz skiantoù an armerzh, a vez "hevelebet oute" peurliesañ, a vez sellet oute evel ar prizioù brasañ a c'haller da gaout war an tachennoù-se. Priz Nobel ar Peoc'h a zegas ivez kalz brud, ha rendael a vez alies a-zivout ar priz-se war an dachenn bolitikel. War-bouez priz Nobel ar Peoc'h e vez roet ar prizioù Nobel ha priz skiantoù an armerzh e Stockholm, e Sveden, da-geñver lid bloaziek ar priz Nobel, d'an 10 a viz Kerzu, deiz-ha-bloaz marv Nobel. Komz a ra an Ensavadur Nobel eus ar 6 priz-se roet e Stockholm evel ar "Prizioù svedat". Priz Nobel ar Peoc'h a vez roet da-geñver ul lid bloaziek en Oslo, e Norvegia, d'an 10 a viz Kerzu ivez. Prezegennoù loreidi ar "Prizioù svedat" a vez graet d'an 9 a viz Kerzu. "Evel ma vez sellet ouzh ar priz Nobel evel ar priz lufrusañ er bed, lid ar prizioù hag ar banvez e Stockholm hag Oslo zo deuet da vezañ e darvoudoù etrebroadel a bouez bras ma kaver dileuridi eus kazetennoù, radioioù ha skinwelioù ar bed a-bezh.".

## Ar prizioù
Ar priz Nobel a vez roet abaoe 1901 er rummadoù da heul :
* **[[Priz Nobel ar Fizik|Fizik]]**, roet gant Akademiezh roueel Sveden ar skiantoù.
* **[[Priz Nobel ar Gimiezh|Kimiezh]]**, roet gant Akademiezh roueel Sveden ar skiantoù.
* **[[Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh|Fiziologiezh pe Medisinerezh]]**, roet gant ensavadur Karolinska.
* **[[Priz Nobel al Lennegezh|Lennegezh]]**, roet gant an Akademiezh svedat.
* **[[Priz Nobel ar Peoc'h|Peoc'h]]**, roet gant ur c'huzul dilennet gant ar parlamant norvegat (Storting).

E 1968, eo bet krouet, gant Bank Sveden (*Sveriges Riksbank*), ur priz war tachenn an **[[skiantoù ekonomikel|ekonomiezh]]**, gant asant an diazezadenn Nobel. 
Ez ofisiel eo anvet Priz Sveriges Riksbank war ar Skiantoù Ekonomikel en eñvor eus Alfred Nobel, met alies e vez graet "Priz Nobel an Ekonomiezh" anezhañ, zoken ma n'eo ket e gwir ur priz Nobel, roet gant Akademiezh roueel Sveden ar skiantoù.

Abaoe 1968 ez eus dibabet chom hep ouzhpennañ rummadoù nevez evit ar prizioù.

## Notennoù
Apoherezenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **apoherezenn**, **apherezenn** pe **aferezenn** (diwar ar henc'hresianeg *apo* « digant », *hairein* « lemel ; kemer ») pe **raktroc'h** (saoz. ''aph(a)eresis'' pe ''procope'') evit komz eus ar fed ma vez skarzhet ur sonenn diwar deroù ur ger, dreist-holl ur vogalenn hep taol-mouezh warni.

Degouezhout a ra an apoherezenn a-hed istor ur yezh tra m'ac'h ac'h oc'h en em diorren a-hed ar wezh, da skouer :

:Apoherezenn gensonennel
:: Saozneg:
::: *[k]nife* « kontell », distaget ['naɪf]
:: Finneg: 
::: *ranta* « aod » diwar an alamaneg *[St]rand*

:Apoherezenn vogalennek
:: galizeg: 
::: *bispo* « eskob » diwar al latin *[e]piscopu*
:: saozneg: 
::: *vanish* « mont diwar wel » diwar ar hennormaneg *[e]vaniss-*

Implijet e vez alies an apoherezenn evit sevel barzhonegoù ha kavet e vez stank ivez e rannyezhoù ha pa gomz an dud buan pe buanoc'h hep soñjal re e live ar yezh implijet gante, da skouer e spagnoleg *'tá* e-lec'h *está* « eo/emañ ».

## Gwelit ivez:
* Sinkopenn
* Apokopenn

## Notennoù
Mel (disheñvelout)

**Mel** a c'hell bezañ :
:# un danvezenn fardet gant ar gwenan ; sellit ouzh **[[mel]]**
:# un danvezenn a ya d'ober reizhiad nervel kreiz an dud ha loened ar rummoù uhelañ en o empennoù hag en o nervennoù ; sellit ouzh mel-penn ha mel-livenn 
:# un danvezenn blot a zo e-kreiz eskern an dud hag ar mellkeineged all ; sellit ouzh mel-askorn 
:# un ger all evit ar sap pe ar sev
:# anv ur gêr en Italia e proviñs Belluno ; sellit ouzh Mel (Veneto)
:# ur berranv deveret eus an anvioù-bihan saoznek Melinda, Melissa, Melanie, Melville, Melvin...
:# an anv-bihan gouezelek Maol, treuskrivet *Mel*, evel an hini bet roet d'ar filmour hag aktour aostralian Mel Gibson.

## Gwelet ivez
* mell (disheñvelout)
Erlangen

**Erlangen** zo ur gêr eus Alamagn, e hanternoz stad Bavaria. Tremen 100 000 den zo o chom enni. Brudet eo he skol-veur. Eno emañ sez pennañ an embregerezh Siemens AG. 

## Kêrioù gevellet
*  Eskilstuna (Sveden)
*  Roazhon (Breizh)
*  Vladimir (Rusia)
*  Jena (Thüringen, Alamagn)
*  Stoke-on-Trent (Bro-Saoz)
*  San Carlos (Nicaragua)
*  Beşiktaş (rann eus Istanbul, Turkia)

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel kêr Erlangen
Racconigi

**Racconigi** en italianeg, **Racunis** e piemonteg, a zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. 

## Savadurioù
* Kastell Roueel (Kastell hañv rouaned Tierniezh Savoia).

## Tud dibar
* Umberto II a Savoia, Roue Italia, a zo bet ganet e Racconigi.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn kumun Racconigi .
Colin Maclaurin

**Colin Maclaurin** (miz C'hwevrer 1698 - 14 a viz Even 1746) a oa ur matematikour skosat.

Ganet oa e Glendaruel, e broad Argyll, ' lec'h ma oa e dad maodiern parrez Kilmodan. Mont a reas da skol-veur Glasc'ho d'an oad a 11 vloaz. Ne oa ket rall mont d'ar skol veur da 11 vloaz d'ar mare-se, hogen tapout e ziplomoù ha difenn un dezenn a oa. Goude bezañ tapet e ziplom e chomas e Glasc'ho da studiañ an doueelezh 'pad ur prantad. Da naontek vloaz ez eas da gelenner war ar matematik e *Marischal College*, skol-veur Aberdeen.

E 1725 e voe anvet Maclaurin dileuriad da gelenner matematik Dinedin James Gregory (breur David Gregory ha niz an James Gregory*digomprenus*) diwar alioù Isaac Newton. Ken bamet e oa Newton gant labour Maclaurin ma kinnigas goprañ anezhañ. A-benn ar fin ez erlec'hias Maclaurin Gregory.

Termoù kentañ heuliadoù Maclaurin evit kevreizhennoù trigonometrek 'zo a oa bet roet er  gant Madhava a Sangamagrama. Diorroet hag embannet e voe an heuliad gant James Gregory, met Maclaurin n'her gouezas ket hag hen embannas e *Methodus incrementorum	directa et inversa*. Dizalc'h ouzh labour Euler e embannas formulenn Euler-Maclaurin.

E 1733 e euredas gant Anne Stewart, merc'h Walter Stewart, alvokat meur Bro Skos. Stourm a reas taer a-enep an dispac'h Jakobit e 1745, kemer a reas perzh e difenn Dinedin, koulskoude e rankas tec'hout da York pa erruas an *Highlanders*. Da heul e tistroas da Zinedin pa valee an arme *Jacobite* war zu ar c'heisteiz. En desped da gement-se e oa bet tizhet e yec'hed, ar pezh a gasas anezhañ d'an anaon. Douaret eo e Greyfriars Kirkyard, e Dinedin.

## E labour

**[[Geometria Organica]]* - 1720
**[[De Linearum Geometricarum Proprietatibus]]* - 1720
**[[Treatise on Fluxions]]* - 1742 (763 pajenn e daou levrenn. Kentañ implij sistematek eus hentenn Newton.)
**[[Treatise on Algebra]]* - 1748 (daou vloaz war-lerc'h e varv.)
**[[Account of Newton's Discoveries]]* - Diglok betek e varv 1750 pe 1748 (n'eo ket a-du an dud.)

## Dave
*http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Maclaurin/RouseBall/RB_Maclaurin.html
*http://www.geo.ed.ac.uk/scotgaz/people/famousfirst829.html
*https://web.archive.org/web/20080214180732/http://www.stetson.edu/~efriedma/periodictable/html/Mg.html
Fokos

**Fokos** (Φώκος / Phokos e henc'hresianeg) zo anv daou zen disheñvel e mojennoù Hellaz kozh:

## Torfedourien
Ur mab da Aiakos ha Psamathe e oa. Korfet kaer ha kreñv e oa, ma savas gwarizi e kalon e zaou hantervreur, Peleüs ha Telamon. Lazhet e voe Fokos gant unan anezho ha kuzhet ar c'horf gant an daou vreur er c'hoadoù. Goude e teu daou zoare:
#Telamon en doa taolet ur maen ouzh e benn.
#Telamon en doa e lazhet gant ur goaf war zigarez chaseal.
#Peleüs en doa e lazhet evit ober plijadur d'e vamm Endeis.
#Hervez doareoù all c'hoazh ne oa nemet ur gwallzarvoud.

Daou vab gevell en doa Fokos, Panopeüs ha Krisos o anv.

## Reunig
Ur mab d'an doue Poseidon e oa **Fokos**. Gantañ e voe diazezet kêr Fokis, lakaet en anv-se abalamour dezhañ. Ur pesketaer mat e oa, berzh a rae, ma savas gwarizi outañ. Klask a reas e genseurted e lazhañ un deiz. Bountet e voe en dour ganto er mor, pell diouzh an aod. E dad Poseidon avat a droas anezhañ en ur reunig.
Mell (korf)

*Evit sterioù all, sellit ouzh [[Mell]].*

**Melloù** zo e korfoù al loened mellkeinek etre an izili hag ar c'horf, pe en diabarzh pe en diavaez, ha pa vezont koublet daou-ha-daou e c'hellont kaout tu da fiñval pep hini en e du. 

Ur skouer splann a zo gant ar pavioù koublet d'ar c'horf hag int graet gant lodennoù dezho un doare fiñval e meur a du. Dornioù an den hag ar primated a zo graet gant pemp biz a c'hell bezañ pleget ha dibleget hervez intent o fiaourien dre implijout tri mell war bep biz. Melloù zo e bizied an treid ivez.
Pep loen hag en deus eskern a zo dezhañ melloù dindan e groc'hen evit lakaat asambles e holl gorf-eskern hep herzel outañ lakaat e gorf da c'hoari evit tapout traoù, mont pelloc'h pe en em zastum ma 'z eus ezhomm.

## ''Mell'' er gorfadurezh
* Mell ar c'hil, pe ar c’hilpenn;
* Mell ar gouzoug
* Mell-divell
* Mell-kein, pe livenn-gein 
* Mellkeineged eo al loened mellkeinek

## Gwelet ivez
* Biz
* divgroazell
* gwentl-red (artroz)
* poan-izili (artrit)
Marc'harid Bro-C'hall (1553-1615)

**Pennadoù   [[Marc'harid Valois]], [[Marc'harid Bro-C'hall]], [[Marc'harid Navarra]], zo ivez*.

**Marc'harid Valois** (1553-1615), *Marguerite de Valois* hervez hec'h anv gallek, lesanvet *Margot*, pe *«la reine Margot»* (*ar rouanez Margod*), a oa merc'h da Herri II , c'hoar da Herri III , pried da Herri IV . 

## He buhez
Merc'h e oa d'ar roue gall Herri II ha d'e wreg Caterina de' Medici. Rouanez Navarra ha Bro-C'hall e voe dre zimeziñ. 

En 1572 e timezas da Herri III, roue Navarra, hag a oa protestant. Brezeliñ a reas he fried ouzh ar gatoliked, pell diouzh e wreg. Mont a rae-hi da baotreta e-keit ma veze-eñ o verc'heta. Evit klask he sioulaat e voe kaset da chom en ur c'hreñvlec'h pell diouzh ar gêrbenn, e kastell Usson. 

Pa voe graet ar peoc'h e teuas Herri Navarra da vout Herri IV, roue Bro-C'hall. Klask dizimeziñ a reas ar roue dre ma n'en doa ket bet bugel ebet. 
Pa voe aotreet Herri gant ar pab da derriñ an dimeziñ e c'hallas addimeziñ d'ur briñsez italian Maria de' Medici e 1600.
E 1605 e reas Marc'harid he distro d'al lez ha ne guitaas ket ken, na war-lerc'h muntr ar roue e 1610.

## Lennegezh
* *La Reine Margot*, romant istorel gant Alexandre Dumas e 1845.
Troc'hadur (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troc'hadur ** saoz: ''clipping'') evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez argaset pe "troc'het" un elfenn fonetikel, peurliesañ ur vogalenn wan distaget berroc'h ha buanoc'h evit boaz, da skouer:

: "gant an aoto" distaget "ga'n aoto" 

uhzpenn ur perzh eus ar yezh komzet e c'hell dont da vezañ furm troc'het ur ger an hini degemeret er yezh unvan dre skrid, da skouer:

: latin *lectorile > letril > latril > spagnoleg *atril* ("letrin")

## Gwelit ivez:
* Metaplasmenn
* Koazhadur
* Apokoptenn
* Sinkopenn
* Sinairezenn
* Strizhadur
* Protezenn
* Epentezenn
* Paragoge
Koazhadur (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **koazhadur ** (saoz : ''elision'') evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez argaset ur sonenn pe zoken ur silabenn a-bezh diwar dibenn ur ger, peurliesañ evit ma vije aesoc'h da zistagañ pe c'hoazh evit abegoù o tennañ d'an eufoniezh.

Peurliesañ e c'hoarvez dre zegouezh dre gomz pa gaozer buan pe buanoc'h hag hep teurel re a bled ouzh al live yezh, met e degouezhioù all e c'hell bezañ implijet a-ratozh-kaer ha dre skrid zoken, dreist-holl evit an eufoniezh, da lâret eo efedoù hesonoc'h, pa saver barzhoniezh, da skouer e latin (tennet diwar Catullus 3) :

: Skrivet :
:: *"Lugete, O Veneres Cupidinesque"*
: Da vezañ lennet :
:: *"Lugeto Veneres Cupidinesque"*. 

Bez' e c'hell dont da vezañ degemeret furm koazhet ur ger er yezh unvan ma vez implijet alies a-walc'h hag gant meur a hini a-hed ar wezh, da skouer e saozneg : 

: *can't* degemeret ouzhpenn *cannot* ("n'hall ket")

Disheñvel eo ar c'hoazhadur diouzh ar sinkopenn dre ma vez graet **sinkopenn** eus ar fed ma vez argaset sonennoù e-diabarzh ur ger keit ha ma reer **koazhadur** eus ar fed ma vez argaset ur sonenn diouzh dibenn ur ger. Pa vez argaset ur son diouzh penn-kentañ ur ger e reer apoherezenn eus an degouezh-se, da skouer :

: Koazhadur 
:: japaneg *roku, shichi, hachi* distaget *rok', shich', hach' *("c'hwec'h, seizh, eizh")

: Sinkopenn
:: latin *tab[u]la* → spagnoleg *tabla* ("plankenn")

: Apoherezenn
:: alamaneg : *[St]rand* finneg : *ranta* ("aod") 

Bez' e c'hell bezañ merket dre skrid, peurliesañ gant un skrab ('), pe get, ne vern hag-eñ e vez koazhet ur sonenn dre gomz dre ret evel e brezhoneg *pob[l]*, da skouer:

: Merket dre skrid
:: gresianeg : *και εγώ* → *κἀγώ* ("ha me")

: Nann-merket dre skrid
:: brezhoneg : *paotr* distaget *paot*'
:: saozneg : *fifth* distaget [fɪθ] ("pempvet")

E yezhoù all ez eus reolennoù yezhadurel sklaer o tennañ d'ar c'hoazhadur, da skouer e tamileg :

## Gwelit ivez:
* Metaplasmenn
* Troc'hadur
* Apokoptenn
* Sinkopenn
* Sinairezenn
* Strizhadur
* Protezenn
* Epentezenn
* Paragoge
Apokoptenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **apokoptenn** pe **apokopenn** (diwar an henc'hresianeg : *apo-* "diwar, digant" + *koptein* "troc'hañ") pe **losttroc'h** (saoz. ''apocope'') evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez argaset ur sonenn pe meur a sonenn diwar dibenn ur ger, dreist-holl ur vogalenn wan, da lâret eo hep taol-mouezh warni.

Degouezhout a ra apokoptenn a-hed an amzer tra ma'c'h a ur yezh oc'h en em diorren, da skouer :

: Apokoptenn gensonennel
:: latin *illud* > spagnoleg *ello* ("eñ ; hi"/"an dra-se")

: Apokoptenn vogalenneg
:: latin *pan[e]* > spagnoleg *pan* ("bara")
:: latin *lup[u]* > galleg *loup* ("bleiz")
:: latin *strata* > saozneg *street* ("straed")

E yezhoù zo e c'hell talvezout an apokoptenn da reolenn yezhadurel, da skouer e spagnoleg :

: Apokoptenn yezhadurel
:: *gran[de]* ("bras") > *gran* dirak un anv
 
Implijet e c'hell bezañ a-wezhoù ivez evit sevel barzhoniezh, da skouer en alamaneg :

:*ich gebe* > *ich geb*' ("reiñ a ran")

Kavet e vez stank an apokoptenn evel unan eus perzhioù ar yezhoù dre gomz ivez, dreist-holl pa gomzer etre mignoned/ezed, da skouer : 

: brezhoneg : *kapapl* > *kap*
: saozneg : *photography* > *photo* ("luc'hskeudenn") 
: galleg : *réactionnaire* > *réac* ("kilour")

## Gwelit ivez:
* Metaplasmenn
* Troc'hadur
* Koazhadur
* Sinkopenn
* Sinairezenn
* Strizhadur
* Protezenn
* Epentezenn
* Paragoge

## Notennoù
Strizhadur (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **strizhadur** (saoz: ''contraction'') evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez savet ur nevezc'her dre strizhaat daou c'her pe muioc'h. 

Bez' e c'hell bezañ unan eus perzhioù ar yezh komzet, dreist-holl etre mignoned/ezed, pe a-hend-all e chell bezañ degemeret dre skrid pe c'hoazh e c'hell bezañ ur perzh yezhadurel war-eeun. 

: Strizhadur dre gomz nemetken
:: saozneg: *do not* > *don't* ("ne ra ket")
:: galleg:  *je ne sais pas* > *chaipas* ("n'ouzon ket)
:: brezhoneg: *petra 'ri* > *prari* (tregerieg)

: Strizhadur degemeret dre skrid
:: saozneg: *is not* > *isn't* ("n'eo ket")
:: brezhoneg: *n'eo ket* > *neket* (gwelet dre skrid a-wezhoù)

: Strizhadur ret
:: galleg: *ce + est* > *c'est* ("se eo"; "eo")
:: brezhoneg: *da + me* > *d'am*
:: spagnoleg: *a* + *el* > *al* ("d'ar")

: Strizhadur yezhadurel
:: Un diforc'h ster a vez hervez ma c'hoarzvez ar strizhadur pe get:
::: spagnoleg: *de + él* > *de él* ("anezhañ"; "dezhañ") kv. *de* + *el* ("d'ar"; "eus ar")
::: saozneg: *let us* > *let's* atav evit doare gourc'hemenn ar 1añ gour liester:
:::: *let's go!* ("deomp!")
:::: *let us go* ("laosk ac'hanomp da vont"; "dieub ac'hanomp") 

## Gwelit ivez
* Metaplasmenn
* Troc'hadur
* Koazhadur
* Apokoptenn
* Sinkopenn
* Sinairezenn
* Protezenn
* Epentezenn
* Paragoge
Louarn debrer-kranked

Al **louarn debrer-kranked** (*Cerdocyon thous*) a zo ur bronneg eus kerentiad ar c'hieged krenn e vent hag a vev e kreiz Suamerika. Ar spesad nemetañ eo er genad *Cerdocyon* hiziv an deiz met anavezout a reer ur spesad arall, aet da get er pleistosen: *[[Cerdocyon avius]]*. Heñvel a-walc'h ouzh al louarn debrer-kranked e oa war a seblant.

Gell-gris eo blevenn al louarn debrer-kranked, gant brizhelloù ruz war e zremm hag e bavioù. Du eo penn e lost hag e zivskouarn. Kreñv ha berr eo e bavioù ha hir ha blevek e lost. En e oad-gour e c'hell bezañ etre 5 ha 7 kg.

Bevañ a ra al louarn debrer-kranked er c'hoadegoù hag er savanennoù evel al llanos eus Su-Amerika. Hollzebrer eo met en em vagañ a ra diwar amprevaned, evned ha krignerien dreist-holl. Debriñ a ra vioù ha plant. Da vare koulzad ar glaveier e kranketa er c'hompezennoù liñvadennet. Un aneval-noz eo dreist-holl.

Genel a ra ar parezed un torad pe zaou bep bloaz. E koubladoù padus e vev al lern ha hemolc'hiñ a reont asambles.

Chaseet e vez al louarn a-wechoù met n'eo ket priziet-bras e vlevenn. Ne breizh ket ar chatal. Daoust ma n'emañ ket en arvar e tigresk e diriad dre ma vez aloubet gant al labourerezh-douar ha gant chas gouez.

## Isspesadoù

* *C. t. thous*, Venezuela, Guyana, Surinam, Gwiana c'hall, Norzh Brazil.
* *C. t. azarae*, Norzh Brazil.
* *C. t. entrerianus*, Brazil, Bolivia, Uruguay, Paraguay hag Arc'hantina.
* *C. t. aquilus*, Norzh Venezuela ha Kolombia.
* *C. t. germanus*, rannvro Bogotá e (Kolombia).

## Daveoù
* Nowak, Ronald M. (2005). *Walker's Carnivores of the World*. Baltimore: Johns Hopkins Press. ISBN 0-8018-8032-7
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern
* lioncrusher.com 
* Skeudennoù ha fedoù
Sinkopenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **sinkopenn** (diwar ar henc'hresianeg: *syn-* "ken- "+ *kopein* "skeiñ") (saoz. ''syncope'') pe **meztroc'h** evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez kollet ur sonenn pe meur a sonenn eus diabarzh ur ger, peurliesañ ur vogalenn wan, da lâret eo hep taol-mouezh warni, da skouer:

: latin *cál[i]dum* > italianeg *caldo* ("tomm")
: latin *trem[u]láre* > galleg *trembler* ("krenañ")

Implijet e vez ar sinkopenn evit sevel barzhoniezh a-wezhoù ivez, da skouer:

: latin: *commo[ve]rat* > *commorat* ("fiñval en doa graet")
: saozneg: *over* > *o'er* ("war")

Unan eus perzhioù pennañ ar yezh dre gomz hag ivez ar rannyezhoù brezhonek an hini eo ivez dre ma vez kollet vogalennoù gwan pa gomzer buan pe buanoc'h, da skouer:

: *bihan* distaget [bi:n] 
: *hennezh* distaget [hens]

## Gwelit ivez:
* Metaplasmenn
* Troc'hadur
* Koazhadur
* Apokoptenn
* Sinairezenn
* Strizhadur
* Protezenn
* Epentezenn
* Paragoge

## Notennoù
Sinairezenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **sinairezenn** (diwar ar henc'hresianeg: συναίρεσις; saoz: ''synaeresis'') evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez kurzet div vogalenn an eil war-lerc'h eben betek dont da vezañ un diftongenn, da skouer en alamaneg:

: *ideal* ("peurdereat"): distagadur unvan: [ideˈʔaːl] pe [ideˈaːl], distaget alies gant sinairezenn [iˈdjaːl].

Bez' e c'hell bezañ degemeret seurt degouezhioù er yezh unvan dre skrid tra ma'c'h a ur yezh war gemmañ a-hed ar wezh pe bez' e c'hellont bezañ implijet dre gomz pe e rannyezhoù 'zo nemetken.

## Gwelit ivez:
* Diairezenn
* Metaplasmenn
* Troc'hadur
* Koazhadur
* Apokoptenn
* Sinkopenn
* Strizhadur
* Protezenn
* Epentezenn
* Paragoge
Neidermeyer's Mind

***Neidermeyer's Mind*** eo pladenn demo kentañ ar strollad Kalifornian Korn. Enrollet e 1993 eo ar bladenn-mañ un esae a-raok ar bladenn wirion hag a voe embannet ar bloavezh war-lerc'h. Produet e voe gant Ross Robinson hag a broduo pladennoù kentañ ar strollad, "Korn" ha "Life Is Peachy". Holl ar c'hanaouennoù eus an demo-mañ war-bouez "Alive" a zeuas war-wel war ar bladenn-kentañ ha war-bouez "Blind" emañ chomet damheñvel ar c'hanaouennoù.

## Roll ar c'hanaouennoù
# "Predictable" – 4:27
# "Blind" – 4:52
# "Daddy" – 4:27
# "Alive" – 4:07

## Titouroù all
Ma voe an teir c'hanaouenn gentañ eus *Neidermeyer's Mind* adlabouret hag adenrollet evit ar bladenn gentañ, ar ganaouenn diwezhañ "Alive" a voe laosket a-gostez, met adimplijet 10 vloaz war-lerc'h evit ar bladenn "Take a Look in the Mirror".

Tammoù eus ar ganaouenn "Alive" a voe implijet evit ar ganaouenn "Need To" war ar bladenn gentañ. Er memes mod, un demo all eus ar strollad anvet "Layla" a zo tost-kenañ eus ar ganaouenn "Clown" (bepred war ar bladenn gentañ).
Dynod Bwr

**Dynod Bwr** pe **Dunaut Bwr** pe **Dunod Fawr** zo anv ur roue brezhon en Enez Vreizh er , en "Hanternoz Kozh" (Hen Ogledd hervez Kembreiz). 

Mab yaouankañ Pabo Post Prydain e oa, ha moarvat e voe roue war e lerc'h, er vro a voe roet dezhi an anv Dunoting (Yorkshire bremañ). 

Goude muntr Urien, roue Rheged, e konter e voe aloubet e vro gant Dunod, a reas brezel d'e vibien, Owain mab Urien ha Pascent mab Urien, ar pezh a wanaas ar gevredigezh vrezhon.

Kontañ a reer ivez e voe lazhet Dunod gant Angled rouantelezh Bernikia war-dro ar bloavezh 595. Rediet e vefe bet e familh neuze da repuiñ da Powis ha distrujet e vefe bet e rouantelezh. Hervez tud zo, avat, e vefe chomet bev hag aet da abad e Bangor-is-y-coed.
Robert Graves

**Robert von Ranke Graves** (24 Gouere, 1895 e Wimbledon&ndash; 7 Kerzu, 1985) a oa ur skrivagner hag ur barzh saoz. Mab e oa d'ar skrivagner saoz-iwerzhonad Alfred Perceval Graves ha da Amalie von Ranke. An istourour Leopold von Ranke e oa eontr d'e vamm. Breur e oa d'ar skrivagner Charles Patrick Graves.

## Liammoù diavaezh

*The Robert Graves Trust
*Pegasos pennad war Robert Graves
*Website d'ar film 'Poetic Unreason'
*War Poets Association
*PDF Collection of Robert Graves Poems
*Diary of Robert Graves, 1935-1939
*Robert H. Canary, "Utopian and Fantastic Dualities in Robert Graves's Watch the North Wind Rise"
Roll ar Pennoù Stad e 2668 Kt J-K

Pennoù Stad ar bloaz 2667 Kt J-K - Darvoudoù ar bloaz 2668 Kt J-K - Pennoù Stad ar bloaz 2669 Kt J-K - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

*# *[[Henegipt]]*'- Sanakhte, Faraon (ca. 2686 Kt J-K-2668 Kt J-K)
*# *[[Henegipt]]*'- Djoser, Faraon (ca. 2668 Kt J-K-2649 Kt J-K)
Krasis

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **krasis** (diwar ar henc'hresianeg: *krâsis* "kemmesk; kej"; saoz: ''crasis'') evit komz eus ar fed ma vez strizhaet ur vogalenn pe un diftongenn e dibenn ur ger gant ur vogalenn pe un diftongenn e penn-kentañ ar ger a deu war-lerc'h.

Degouezhout a ra alies evel ur perzh yezhadurel reizh e portugaleg, arabeg ha gresianeg, da skouer:

: Portugaleg
:: *a* (araogenn; "da") + *a* (ger-mell strizh benel) > *à*
:: **Vou a a praia* > *Vou à praia* ("Mont a ran **d'an** aod")

## Gwelit ivez:
* Sinairezenn
* Metaplasmenn
* Troc'hadur
* Koazhadur
* Apokoptenn
* Sinkopenn
* Strizhadur
* Sandhi
* Paragoge
Diairezenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **diairezenn** (diwar an henc'hresianeg: διαιρεῖν, "rannañ"; saoz: ''diaeresis'' pe  ''dieresis'') evit komz eus rannadur div vogalenn stok-ha stok, evit o distagañ, pep hini anezhe, evel ur vogalenn leun, kentoc'h eget evel un diftongenn, da skouer:
*"fl**eü**t" distaget *e-u* a-wechoù ha neket evel *eɥ*;
*a-wechoù e vez lakaet ur gensonenn da fannañ div vogalenn stok-ha-stok: *sirius/sirivus, eûrus/evurus
*.

E brezhoneg hag e meur a yezh all e vez implijet ar sin diakritek anvet daouboent evit merkañ an diairezenn dre skrid. 

## Gwelit ivez:
* Sinairezenn
* Silabenn
* Pausa
* Hiatus
Kaner-sonaozer

Ur **c'haner-sonaozer** a zo un den hag a gan kanaouennoù savet gantañ penn-da-benn, da lavarout eo *[[ton]] ha [[son]]*. 
Pep hini a labour hervez e faltazi: darn a grog gant sevel an ton a-raok skrivañ ar son, pe ar gwerzennoù, darn all a ra ar c'hontrol. Gallout a ra ar c'haner-sonaozer skrivañ ton ha son war un dro ivez. 

## Kanerien-sonaozerien e brezhoneg
### XXvet kantved
*Denez Abernot, a sav e holl ganaouennoù e brezhoneg
*Glenmor, en deus savet un nebeud kanaouennoù brezhonek (an darn vrasañ e galleg)
*Youenn Gwernig, en deus savet an darn vrasañ eus e ganaouennoù e brezhoneg (un toulladig zo teiryezhek)
*Mona Jaouen, he deus savet darn eus he c'hanaouennoù
*Georges L. Jouin, en deus savet kanaouennoù e brezhoneg, e saozneg pe e galleg
*Manu Lann Huel, a sav kanaouennoù e brezhoneg hag e galleg
*Gilles Servat, en deus savet un nebeud kanaouennoù brezhonek (an darn vrasañ e galleg)
*Alan Stivell, en deus savet un nebeud kanaouennoù brezhonek (hag un toulladig e galleg; sonioù kozh a gan kentoc'h, e brezhoneg pe gouezeleg)

### XXIañ kantved
*Gweltaz Adeux, a sav e holl ganaouennoù e brezhoneg
*Iwan B, a sav kanaouennoù e brezhoneg, e galleg pe e saozneg
*Dom Duff, a sav an darn vrasañ eus e ganaouennoù e brezhoneg (un nebeudig e saozneg)
*Brieg Guerveno, a sav e holl ganaouennoù e brezhoneg
*Youenn Gwilhanton, a sav an darn vrasañ eus e ganaouennoù e brezhoneg
*Nolwenn Korbell, a sav an darn vrasañ eus he c'hanaouennoù e brezhoneg (un nebeudig e galleg, kembraeg pe saozneg)
*Kristen Nikolaz, a sav an darn vrasañ eus e ganaouennoù e brezhoneg
*Denez Prigent, a sav e holl ganaouennoù e brezhoneg
*Armel an Héjer, a sav e holl ganaouennoù e brezhoneg
*Yann Raoul, a sav an darn vrasañ eus e ganaouennoù e brezhoneg
*Lleuwen Steffan, a sav kanaouennoù e brezhoneg (an darn vrasañ e kembraeg)
*Louis-Jacques Suignard, a sav e holl ganaouennoù e brezhoneg
*Bernez Tangi, a sav e holl ganaouennoù e brezhoneg

## Pennadoù kar
* Kan
* Kanaouenn
* Kaner
Dor

Un **nor** (*dor* en unander, *dorioù* pe *dorozioù*, *dorojoù*, *dorejoù* el liester) a zo ur banell staget war un tu pe riklus lakaet war un toull war ur voger pe ur speur. 
Heloc'h eo an dorioù evit an tremen, met gallout a reont bezañ serret da herzel an dud da vont war an tu ma klasker lakaat anezhañ e surentez. Kavet e vez an dorioù kazi e pep rann eus ar bed ha lakaet e pep seurt a savadurioù, en tiez koulz hag ar savadurioù a bep seurt. Da skouer e c'heller kavout dorioù e tourioù teknikel, kirri heloc'h, armelioù, kaelioù, ribouloù, etc...
 
Abegoù evit digor un nor :
* tremen an dud, al loened hag an traezennoù
* avelerezh

Abegoù evit serriñ un nor :
* herzel an aer diavaez ha diabarzh mont tre ken e c'heller tommañ pe yenañ un egor klos
* chom e prevez ha kontroliñ an tremen
* herzel an trouz mont tre
* herzel an tan mont pelloc'h pa vez un tan-gwall oc'h ober e reuz

## Dorojoù a bep seurt
* dor-borzh
* dor-brenestr
* dor-dal
* dorikell
* dor-volz
* dor-winterez, a zo porzh-gwint ivez war ur c'hreñvlec'h.

## Porzh
* **Perzhier** (liester porzh) a veze gwechall, ha n'eo ket dorojoù, da vont tre er c'hêrioù mogeriet.
* **Rederezed** a veze graet eus dorioù ar gwele kloz, hervez TBP 2 Jules Gros (pajenn 437).

## Troioù-lavar
* *Prennañ un nor* a veze graet gwechall gant un tamm prenn. Hiriv e e talv kement hag *alc'hweziañ un nor*, hag e vez graet gant un alc'hwez.
* Toull an nor: damheñvel ouzh an treuzoù
** *Chom e toull an nor*, a zo chom hep mont pe dont en ti.
*** met er c'hrennlavar *Brud vat a chom e toull an nor* e talv kement ha *chom hep mont pelloc'h eget toull an nor*. 

* *Na gaout dorejoù war e holl doulloù* a dalv kement ha *bezañ re hir e [[teod|deod]] *, kaozeal re, chom hep tevel pa vez ret.

## Distagadur
Hervez a lenner e TBP 2 Jules Gros (pajenn 278) e vez distaget *t* e-lec'h *d* en droienn: *ur gozh dor gozh*.
Psamathe

Anaout a reer div vaouez anvet **Psamathe** (Ψαμἄθῃ, e henc'hresianeg, diwar ψἄμμος, «traezh», ha θεια, «doueez») e mojennoù Hellaz kozh:

1. **Psamathe** a oa un Nereidenn, karet gant Aiakos, ha mamm e oa da Fokos (*[[Metamorfozoù]]*, XI, 398 gant Ovidius). En drajedienn *[[Helen (Euripides)|Helen]]* gant Euripides avat e oa dimezet da Broteüs, roue Egipt, hag ur verc'h he doa bet digantañ, Eidothea. 

2. **Psamathe** a oa merc'h da Grotopos, roue Argos. Karet e oa bet gant an doue Apollon, ha mamm e oa da Linos. Aon he doa rak he zad, ha roet he doa he mab Linos da vesaerien da vagañ. Pa oa deuet bras ar bugel e voe drailhet gant chas. Psamathe a voe lazhet gant he zad. Pa oa displijet an doue Apollon gant kement-se e kasas un tamm bosenn da ziouennañ bugale Argos, kement ha deskiñ d'an dud en em zerc'hel.

E troidigezhioù zo diwar Ovidius eo meneget an anv evel **Psamanthe**. Gwelout *[[Metamorfozoù]]* Ovidius XI. https://web.archive.org/web/20070311012153/http://etext.lib.virginia.edu/latin/ovid/sandys/11comm.htm

## Loarenn
Ul loar d'ar blanedenn Neizhan zo bet anvet Psamathe.

## Lennadur
* Ovidius, *[[Metamorfozoù]]*, XI.
Eidothea

**Eidothea** (henc'hresianeg : Ειδοθέα) zo un doueez hag a zo  merc'h da Broteüs, e mojennoù Hellaz kozh.

**Ido** a vez graet anezhi gant Euripides en e drajedienn *[[Helen (Euripides)|Helen]]*, p'emañ-hi en he bugaleaj, ha **Theonoe** a-benn hec'h eured. Hervezañ eo Psamathe anv he mamm, pa'z eo gwreg Aiakos eo en oberennoù all. 

Anv anezhi zo en *[[Odysseia]]* Homeros: sikour a ra Menelaos, pa chom sac'het gant e lestr, hep banne avel, en enez Faros.

Heñvelekaet eo ouzh Kabiro, merc'h da b-Protheüs hervez Strabon (X, 3, 21), ha mamm ar g-Kabired, engehentet gant Hefaistos.

## Idotea arall
Un *Eidothea* arall zo anavezet, mamm da Kerambos.

## Notennoù
Kerambos

Anaout a reer daou zen anvet Kerambos e mojennoù Hellaz kozh:

## Kerambos, mab Euseiros
**Kerambos** (*Κέραμβσς* e henc'hresianeg), mab da Euseiros, ha mab-bihan d'an doue Poseidon, a ziwalle e dropelladoù bras, e-unan, ouzh troad menez Othrys. Saveteet e oa bet eus dour-beuz Deukalion gant an nimfezed o doa gorreet anezhañ a-us d'an dour 

Da vaesa e chatal en deveze skoazell digant nimfezed ar c'hornad peogwir en o dudie gant e gan, rak gwelloc'h kaner egetañ ne oa ket. Gantañ e voe ijinet *[[sirinks]]* ar vaesaerien ha savet sonioù koant. Dont a rae an nimfezed da zañsal ouzh son e delenn. An doue Pan a oa deuet da vezañ mignon dezhañ, a alias anezhañ da ziskenn gant e dropelloù er blaenenn, rak kriz e vije ar goañv. Ne deurvezas ket Kerambos selaou an doue, ha gwashoc'h, kontañ a reas koñchennoù vil diwar-benn an nimfezed, o kontañ ne oant ket bet engehentet gant Zeus, met gant Sperc'heios ha Deino, o lavarout e oa bet Poseidon, goude orgediñ ouzh an nimfenn Diopatre, o treiñ he c'hoarezed e gwez-pupli, hag o treiñ anezho e nimfezed en-dro goude kemer e c'hoant. Neuze e oa savet fulor en nimfezed, ma voe troet Kerambos ganto en ur c'hwil, anvet Cerambyx. Ha kuit e chatal pa deuas ar goañv. 

## Mab Ariadne
**Kerambos**, a oa mab da Ariadne ha Dionysos, a ijinas arz ar poderezh.

## Mammennoù
* Ovidius, *[[Metamorfozoù]]* (7. 353).
Bichon

**Bichon** a zo an anv a roer d'ur ouenn chas.

## Seurtoù Bichoned
Kavet ’vez pevar seurt bichon :


Image:maltais.jpg|eus Malta
Image:Havanese9321.jpg|eus La Habana
Image:Bichon Frise 600.jpg|frizet
Image:Bologneser.jpg|eus Bologna