Shtandart (fourgadenn, 1999)

***Shtandart*** (ruseg : Штандартъ) zo un advag eus ar fourgadenn rus heñvelanvet e 1703, savet gant an AMG *Project Shtandart* (Проект Штандарт) e Sankt-Peterbourg.

Eus an nederlandeg *standaart* ("astandard", "banniel"), *Standarte* ha *Stanhart* en alamaneg, *étendard* e galleg, e teu anv al lestr.

Ul lestr-skol eo *Shtandart*, etrebroadel eo he skipailh pad hag an dud a vez e staj e bourzh.

Bepred e kemer ar fourgadenn perzh e bodadegoù etrebroadel listri hag e festivalioù, ha meur a wech ez eo bet gwelet e filmoù.

## Istor
### Al lestr orin
Pa oa mennet an tsar Pyotr I (1672-1725, ren 1682-1725) da ziorren merdeadurezh Rusia e veajas da Vro-Saoz ha da Holland evit deskiñ ar sevel bigi. E Bro-Saoz e labouras e-pad pevar miz evel kalvez e porzh Deptford e London.

E 1702, e barr Brezel Bras an Hanternoz enep Sveden (1700-1721), e tresas an tsar ar fourgadenn 28 kanol, a voe echuet e 1703 hag a ziarbennas Svediz e Sankt-Peterbourg e 1705. Kentañ lestr Lestraz ar Mor Baltek e voe *Shtandart*. Un ardamez nevez a voe krouet evit diskouez ar pevar mor a c'helle Rusia tizhout.

Shtandart1999-bouwHist (5).jpg|Ar banniel nevez
Shtandart1999-bouwhist (6-1).jpg| Kentañ lestr al Lestraz Baltek (1705)

Pyotr I e voe kabiten *Shtandart*, a oa lestr amiral al lestraz. War gourc'hemenn an tsar, ar fourgadenn a gemeras perzh e meur a emgann, ha buan e troas da arouez merdeadurezh Rusia.

E stad fall-tre e voe al lestr adalek 1711 en abeg ma ne oa ket bet sec'h a-walc'h ar prenn a oa bet implijet evit e sevel. Nevesaet e voe neuze, ha betek 1719 e chomas war vor. Goude e zizarmañ e c'hourc'hemennas Pyotr I ma vije miret *[[Listennad lavaredoù latin#Ad|ad vitam æternam]]* evel lestr kentañ al lestraz ha patrom ijin Rusia a-fet sevel bagoù ; war kanol Kronverskaya e Sankt-Peterbourg e voe miret.

Er bloaz 1727 ez urzhias an impalaerez Ekaterina I (1684-1727, ren 1725-1727) ma vije lakaet *Shtandart* war ar sec'h evit e gempenn, hogen drailhet e voe ar c'houc'h gant ar funioù pa voe gorreet ; distrujet e voe ar fourgadenn neuze. An impalaerez a c'hourc'hemennas ma vije adsavet, hogen ne voe graet nemet 272 vloaz diwezhatoc'h, e Sankt-Peterbourg bepred avat.

### An advag
C'hwec'h vloaz a voe ret evit sevel *Shtandart*, adalek 1993 pa voe treset betek 1999 pa voe moret er chanter-bigi Amiraliezh Petrovsky (Петровское Адмиралтейство).

Er bloaz 1988, Mirdi ar Peniti (Государственный Эрмитаж) Sankt-Peterbourg a c'houlennas digant an istorour Viktor Krainukov klask ditouroù evit sevel ul lunell eus lestr-amiral Pyotr I, ar fourgadenn *Shtandart*.

E 1992, Vladimir Viatcheslavovitch Martous (Владимир Вячеславович Мартусь) a welas al lunell goude e studi e Skol-veur Teknikel ar Mor Stad Sankt-Peterbourg (Санкт-Петербургский государственный морской технический университет), ha kerkent e tivizas sevel un advag da *Shtandart*, gant ur bagad tud mennet. Ar gevredigezh *Shtandat Project* a luskas ar raktres, gant harp gouarnamantoù Rusia hag ar Rouantelezh-Unanet ; dre vesenerezh eus ar bed a-bezh ivez e voe arc'hantaouet. 

Gant harp istorourien arbennik war ar sevel bigi e reas V. Martous tresoù an advag hag e tivizas e vije div rann el lestr : istorel hag a-vremañ. A-us pont ar c'hanolioù ez eus bet klasket chom an tostañ ma c'helled d'an aozadur orin : paol dre rod, stur, gwernioù, gwarioù, stramm link, skeulioù, skourilhoù, arrebeuri ha kanolioù.

Shtandart1999-bouwHist (1).jpg|Vladimir Martous gant lunell *Shtandart*, 12/03/1992
Shtandart1999-bouwtek (2).jpg|Pontoù ar fourgadenn nevez

V. Martous en devoa labouret e chanter Lelystad en Izelvroioù evit sevel advag ul lestr koshoc'h, ar galion *St. Peter*, a voe savet a-ratozh-kaer evit Gouelioù ar Mor e Douarnenez e 1992. Goude ar Gouelioù e voe gwerzhet al lestr evit arc'hantaouiñ ar sevel *Shtandart* ; gwelet e vez *St. Peter* dindan an anv *Black Pearl* er rummad filmoù *Pirates of the Caribbean*.

D'ar  e voe staliet kein an advag ha boulc'het he sevel gant an hevelep hentenn hag an hevelep dafar hag a lestr-amiral orin : prenn eus koadeg Lindulovskaya nepell diouzh Rochtchino (Ро́щино) er gwalarn da Sankt-Peterbourg a voe implijet.

Shtandart1999-bouwfeest (7).jpg|04/11/1994 : staliañ ar c'hein, 
Shtandart1999-bouwspanten (16).jpg|22/12/1995 : o labourat bepred, -25°C
Shtandart1999-bouwbeeldsn (97).jpg|03/05/1998 : chaous ! Faziek eo an anv !


D'an  e voe badezet *Shtandart* dirak he zaou dad-paeron : ar priñs Andrew, dug York, ha Vladimir Ykovlev, gouarnour Sankt-Peterbourg.

D'ar 4 a viz Gwengolo 1999 e voe moret ar fourgadenn dirak un daou-ugent mil bennak a dud, dik el lec'h ma oa bet moret al lestr orin e 1703.

Shtandart1999-bouwtewater (3).jpg|An diskenn war-du an Neva

Diechu e oa al labour avat ; ur bloavezh all a voe ret evit staliañ an ardivinkoù arnevez : an daou geflusker (svedat, evel un arouez a beoc'h), pentonioù an trelosk hag an dour, ar seizh kanol-saludiñ, ar binvioù elektronek hag all.

E deroù ar bloaz 2000, bloaz diwezhañ an , e voe prest *Shtandart* da vont war vor.

## Korvoiñ
An AMG *Project Shtandart* a gorvo al lestr hep pal kenwerzhel.

Tud a-youl-vat a ya da sevel ar skipalh ; stummet e vezont a-raok pep beaj.

E miz Even 2000 e voulc'has *Shtandart* he beaj kentañ etrezek ar broioù hag ar porzhioù a oa bet gweladennet gant Pyotr I etre miz Meurzh 1697 ha miz Gwengolo 1698 da-geñver ar C'hannadur Meur (Великое посольство) ; desavadurel e oa bet beaj an tsar : studiañ stuzioù Europa ar C'hornaoueg ha deskiñ micherioù ha teknikoù talvoudus evit Rusia, ha diplomatel ivez : skoulmañ emglevioù gant Stadoù europat evit brezeliñ ouzh Turkia.

Goude ar veaj-se ne baouezas ket ar c'habiten Vladimir V. Martous da gas *Shtandart* hag ar skipailhoù a borzh da borzh.

* 2000 : Brest da-geñver Gouelioù ar Mor. 
* Goañvezh 2001-2002 : Sant-Maloù e-pad pemp mizvezh da c'hortoz ma vije diskornet porzh Sankt-Peterbourg ; pa voe erru eno e voe lakaet da lestr-mirdi ha da lestr-skol etrebroadel.
* 2004 ha 2008 : Brest, Gouelioù ar Mor.
* Etre 2005 ha 2009 ez eo aet *Shtandart* meur a wech war ar stêr Neva e Sankt-Peterbourg evit kemer perzh er festival Алые паруса ("Lienoù skarlek"). E 2009 e kuitaas he forzh stag da ober tro Kab an Norzh da-gaout porzh Kirkenes e Norvegia.
* 2008 : Brest, Gouelioù ar Mor.
* 2012 : daouzek beaj en Europa, dre 54 forzh e 12 bro.
* 2013 : Rouen da-geñver an *Armada*.
* 2016 : Brest, Gouelioù ar Mor ; Rochefort e-pad m'edo ar fourgadenn *[[Hermione (lestr)|Hermione]]* o skeiñ war-du Brest ivez ; Seta, festival *Escale à Sète*.
* 2017 : Le Havre, *Les Grandes Voiles du Havre* ; Baden, Gouelioù ar Pleg-mor ; Brest ; Falmouth ; Dublin ; Honfleur, *Festival du cinéma russe à Honfleur*.
* 2019 : Rouen, *Armada* ; reder el *Liberty Tall Ships Regatta 2019*.
* 2020 : Les Sables-d'Olonne, *Vendée Globe*.
* 2020 : Caen ; Konk-Kerne ; La Rochelle ; Klaipėda (Lituania).

En abeg d'ar c'hastizoù etrebroadel a zo bet enep Rusia da heul aloubadeg Ukraina d'ar 24 a viz C'hwevrer 2022 e voe berzet da *Shtandart* eoriañ en ur porzh europat ; aotreet e voe koulskoude da chom e La Rochelle d'an 8 a viz Even, en enep d'ar pempvet pakad kastizoù. D'ar 6 a viz Even avat e oa bet lazhet AIS ar fourgadenn evit na vezañ diskuliet, en enep d'al lezenn c'hall. D'ar 16 a viz Even e skrivas un dilennad ukrainat da vaer La Rochelle evit enebiñ ouzh bezañs ul lestr rus er porzh.
* 2022 : Douarnenez, Gouelioù ar Mor, 14-17 a viz Gouhere. Ur paotr eus Douarnenez zo aet da vartolod war *Shtandart*.
:Nac'het e oa bet ehan *Shtandart* e meur a gêr en Europa hag e Bro'C'hall (Seta gant ar prefed, Bordèu gant aozerien ar gouel), eme ar c'habiten Martous — a zo rus-hag-ukrainat.

## Sinema
Meur a wezh ec'h eo bet implijet *Shtandart* er sinema.
* 2007 : Слуга государев *Slouga gosoudarev* "Servijour rieien", film rusat russevenet gant Oleg Ryaskov.
* 2011 : Записки экспедитора Тайной канцелярии *Zapiski ekspeditora Taynoy kantselyarii* "Notennoù kaser ar Burev kuzh", film ha stirad skinwel rusat sevenet gant Oleg Ryaskov.
* 2011 : Новая Земля *Novaya Zemlya* "Douar Nevez", film nederlandat sevenet gant Reinout Oerlemans.
* 2015 : *Michiel de Ruyter*, film nederlandat-ha-belgiat sevenet gant Roel Reiné.
* 2015 : *Peter and Wendy*, film skinwel saoz sevenet gant Diarmuid Lawrence.
* 2016 : *22 ángeles*, film skinwel spagnol sevenet gant Miguel Bardem.

## Liammoù diavaez
*       
*  
* 
## Notennoù