open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
.454 Casull

Ar **.454 Casull** zo ur gartouchenn deveret eus ar .45 Colt. Krouet e voe er bloavezhioù 1950 gant an armeurer stadunanat Dick Casull. E bal e oa krouiñ ur munision arm-dorn, dezhañ ur c'halibr .45 e stumm magnum, gouest da gas ur boled 15 gram da 1.800 troatad (450 metr) dre segondenn, evit gellet chaseal bronneged bras Norzhamerika pe en em zifenn a-enep arzhed da skouer. Ne oa arm ebet gouest da anduriñ gwask gazoù ar gartouchenn-mañ ; Casull a savas neuze e-unan taboulinoù kambret evit ar munision, ha sevel a rae anezhe war revolverioù Ruger. Gwerzhet e voe ar .454 Casull adalek 1997 hepken, pa voe anavezet gant ar SAAMI.

Ur revolver kambret e .454 Casull a c'hall kambriñ kartouchennoù .45 Schofield ha .45 Colt, met n'eo ket gwir ar c'hontrol. Revolverioù kambret e .460 Smith & Wesson Magnum a c'hall tennañ munisionoù .454 Casull. Rouez eo an armoù kambret e .454 Casull : ouzhpenn ar Freedom Arms Model 83 krouet gant Dick Casull e-unan e 1983, gellet a raer menegiñ ar Ruger Super Redhawk hag an Taurus Raging Bull.

## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Emgann Sadowa

**Emgann Sadowa**, anvet **emgann Königgrätz** ivez, a c'hoarvezas d'an 3 a viz Gouere 1866 e-kichen kêr Hradec Králové (Tchekia hiziv an deiz), etre an Elbe hag ar Bystřice. Emgann pouezusañ ar brezel etre Prusia hag Aostria e voe, pa zeuas ar Brusianed renet gant Helmuth von Moltke a-benn da gelc'hiañ ha da vezañ trec'h war an arme aostrian, en ur lazhañ tost 6.000 soudard hag en ur brizoniañ ouzhpenn 22.000 anezho. Diwar atiz Otto von Bismarck koulskoude, ar Brusianed ne glaskjont ket heuliañ an arme aostrian evit peurzistruj anezhi goude an emgann, kement-mañ evit gellet sinañ ar peoc'h buanoc'h ha chom hep taoler impalaeriezhioù Bro-C'hall ha Rusia er jeu. Implij an hentoù-houarn evit kas an arme d'an talbenn buan, ha fuzuilhoù Dreyse ar Brusianed, dezhe ul lusk-tennañ uhel evit ar mare, a voe e-touez an elfennoù a sikouras anezhe da drec'hiñ.

Kelennet e vez an emgann-mañ c'hoazh, er skolioù milourel evit e berzhioù strategel ha taktikel, koulz ha gant istorourien : a-drugarez da emgann Sadowa e voe kreñvaet galloud Gwilherm Iañ ha Rouantelezh Prusia en Europa. Kengevread Hanternoz Alamagn a voe savet e plas ar C'hengevread alaman.

## Levrlennadur
*  Frank Zimmer, *Bismarcks Kampf gegen Kaiser Franz Joseph. Königgrätz und seine Folgen*, Styria, 1996
*  Frank Becker, *"Getrennt marschieren, vereint schlagen" Königgrätz, 3. Juli 1866*, e Stig Förster : *Schlachten der Weltgeschichte. Von Salamis bis Sinai*, 2004, S. 216-229
*  MITCHELL Joseph, *Twenty decisive battles of the world*, Konecky & Konecky, 2004, 365 p., ISBN 978-1-568-52458-0
Ioana Miller

**Ioana Miller**, bet ganet e 1995, a zo ur c'hoarierez echedoù iwerzhonat.

Mestrez FIDE (WFM) eo abaoe 2017, Gourdoner FIDE abaoe 2018.

Here 2025: 2 143 eo he renk Elo *Standard*, 2 096 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 065 he renk Elo *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù|Kampionad iwerzhonat an echedoù (Maouezi)]]
Trec'h e voe e Dulenn e miz Du 2017 (5), e miz Here 2018 (5) hag e  miz Du 2019 (5) . 
## Tournamant ''Open'' [[Wroclaw]]
Kemer a reas perzh en 10 Tournamant e 2015.
## Notennoù

## Liamm diavaez
* He fichenn FIDE
* He fichenn e Chess Games
Marie Simon

**Marie Simon** (sorabeg uhel : *Marja Simonowa*), ganet Jannasch (*Janašec*) d'ar 26 a viz Eost 1824 hag aet da Anaon d'an 20 a viz C'hwevrer 1877, a oa ur glañvdiourez sorab ha kengrouerez an *Albertverein*, an aozadur a oa deuet da vezañ kentaozadur ar Groaz Ruz alaman (Deutsches Rotes Kreuz), goude bezañ bet klañvdiourez vrezel e-kerzh ar Brezel etre Prusia hag Aostria. Goude-se e oa deuet da vezañ unan eus klañvdiourezed pennañ ar Brezel etre Bro-C'hall ha Prusia. Aozet he devoa ar skipailhoù klañvdiourezed kement ha dasparzh ar boued en ospital milourel e Nancy, e Bro-C'hall. 

Goude-se e oa bet Simon o sevel kreizennoù pareañ e Dresden ha kendalc'het he buhez-pad da zeskiñ klañvdiourezed nevez. Doujet-bras a oa en Alamagn pa oa-hi bev, graet e voe anezhi ar "Florence Nightingale sakson". Lesanvet e oa ivez "kamaladez ar re gloazet".
Ann Teresa Delaney

**Ann Teresa Delaney**, bet ganet e 1962, a zo ur c'hoarierez echedoù iwerzhonat.

Here 2025: 2 100 eo he renk Elo *Standard*,  2 135 eo he renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù|Kampionad iwerzhonat an echedoù (Maouezi)]]
Trec'h e voe e Dulenn e 1977 (4,5) hag e 1980 (6,5 - rampo gant Suzanne Connolly). 
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoari a reas  e skipailh Iwerzhon :
* e 1980, e Valletta (Malta),  
* e 1984, e Thessaloniki (Gres), 
* e 1986, e Dubai (Emirelezhioù Arab Unanet).
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
* He c'hoari e Chess Tempo
Klinikenn

Ur **glinikenn** a vez graet eus un ensavadur yec'hed hag a bled dreist-holl gant pareañ klañvourien ha na chomont ket pell. Ar c'hlinikennoù a c'hell bezañ prevez pe foran, kement a-fed merañ pe arc'hantaouiñ. Ober a reont dreist-holl war-dro ar They prederioù diazez hag a vez gant ar gumuniezh o vevañ war trowardroioù an ensavadur. Disheñvel eo diouzh an ospitaloù brasoc'h hag a vez gant un dachenn kalz ledanoc'h a bareoù arbennik hag a ro bod d'ar c'hlañvourien evit padelezhioù kalz brasoc'h.

An droienn saoznek *clinic* a ra dave d'un ensavadur hag a bled gant medisinerezh ledan, o kaout ur medisin pe meur hag o reiñ pareoù diazez, gellout a ra ivez bezañ implijet evit ober anv eus klinikennoù medinisinerezh arbennik. Lod klinikennoù a zalc'h an anv klinikenn padal ez int ensavadurioù ken bras evit ospitalioù pe skolioù medisinerezh.

E Breizh eo evel e Bro-C'hall, implijet e vez an droienn ""klinikenn"  en un doare tort, ar glinikenn a vije un ospital prevez padal an ospital a vije foran dre ret . Gwelloc'h e vije neuze d'ober gant ospital foran pa vez foran hag ospital prevez pa vez prevez, rak lod klinikennoù a zo prevez (ospital prevez gant ur pal foran) met digorvo. 
## Pennadoù kar
* Ospital
* Ensavadur yec'hed
## Notennoù ha daveennoù
Tanork

**Tanork** zo ur strollad sonerezh Death metal breton o kanañ e brezhoneg.
Awenet eo gant ar strollad sonerezh Obituary. An izili a zo bet skoliataet asambles e Diwan e Roazhon. E 2025 ez int tremenet er Festival Motocultor e Karaez . Tremenet int en Taol lañs aozet gant Gouel broadel ar Brezhoneg (GBB) en hañv 2025.
Anv ar strollad a zo bet awenet gant bed ar c'hoari video Skyrim gant Bethesda.
## Izili
* Melaine Gautier (gitar, kan)
* Eflam Castrec (gitar-boud)
* Morgann Lavaux (tabouliner)

## Pladennoù
* 2021: Enhanced Surveillance (EP)
* 2024: Destined to Die
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Sonadeg Tanork e Skol-veur Roazhon 2
Skol-veur

Ur **skol-veur** zo un ensavadur deskadurezh hag enklask eus al live deskadurezh uhel hag a ro an tu da vezañ diplomet e meur a ziskiblezh skolveuriek. Hendad ar skolioù-meur e oa an *universitas magistrorum et scholarium*, hag a c'heller treiñ gant "kumuniezh ar gelennerien ha studierien".

Ar c'hentañ skolioù-meur a oa bet en Europa a oa deveret eus skolioù savet gant an Iliz katolik evit kelenn an danvez beleien hag ar veleien. Skol-veur Bologna (italianeg: *Università di Bologna*), en Italia, krouet e 1088, e oa bet ar c'hentañ hini hag a oa :
* un ensavadur hag a roe un diplom a live uhel.
* oc'h implij ar ger *universitas* (latin) (hag a oa bet savet gant krouidigezh ar skol-veur).
* dizalc'h diouzh ar skolioù relijiel hag o reiñ an tu d'an dud a relijion met ivez d'ar re laik da gemer perzh (gant ar c'hentalioù roet gant beleien koulz ha gant tud laik): yezhadur, retorik, lojik, teologiezh, Gwir kanonek ha Gwir notaraj.

## E Breizh
Ar c'hentañ skol-veur a oa bet e Dugelezh Breizh e oa bet skol-veur Naoned, krouet e 1460 gant ar pab Pi II. Pal an dug Frañsez II a oa reiñ frammoù ur rouantelezh dieub da Vreizh.
## Notennoù ha daveennoù
Daniel Naroditsky

**Daniel Aaron Naroditsky** ( – ) a oa ur c’hoarier echedoù stadunanat, mestr-meur etrebroadel, hag un aozer videoioù war-eeun war ar Genrouedad. 2647 e voe e renk Elo uhelañ. Kampion ar bed ar re yaouankañ evit 12 vloaz e oa e 2007 ha kampion SUA ar re yaouankañ evit 20 vloaz e 2013. Arbennigour e oa war ar c’hoari prim, gant ur renk Elo uhelañ a 2716, hag edo e touez ar 25 a c’hoarierien wellañ an echedoù prim er bed. Daou levr a-zivout an echedoù en deus skrivet, embannet eo bet an hini kentañ pa oa 14 vloaz.

## Levrioù skrivet gantañ
* 
* 

## Tamalloù a drucherezh
Abaoe 2023 en deus tamallet Vladimir Kramnik meur a c’hoarier, evel Hikaru Nakamura pe David Navara, da vezañ truchet pa oant o c’hoari echedoù enlinenn, hep prouenn ebet. Tamallet en deus Naroditsky er memes mod.

## Marv
D’ar  eo bet kavet korf marv Naroditsky gant Oleksandr Bortnyk ha Peter Giannatos, a laboure gantañ. An deiz a-raok en doa kaset un abadenn war-eeun a badelezh hir, ha trubuilhet e oa gant tamalloù Kramnik.

## Daveoù
Emgann an Heskenn

**Emgann an Heskenn** e oa bet an emgann pouezusañ eus ar c'hampagn stourmet etre Lu Kartada renet gant Hamilcar Barca enebet ouzh un nerzh rebelled renet gant Spendius e 238 AJK e norzh Tunizia a-vremañ. Kartada a oa o stourm a-enep ur c'hengevread soudarded mutined ha rebelled eus keodedoù afrikan e-kerzh brezel ar c'hoprsoudarded hag a oa kroget e -241. Ar rebelled a oa bet o lakaat seziz war Kartada met e-pad an amzer-se lu Kartada renet gant Hamilcar a oa bet o tistrujañ o linennoù pourveziñ. Troc'het eus ar pourvezioù, ar rebelled a oa bet rediet da gilañ betek o fennlec'h e Tuniz. Rediet e oant bet ivez da gas nerzhioù stourm evit talañ ouzh obererezhioù niverus hag efedus Hamilcar.

Dibosul e oa d'ar rebelled talañ ouzh an olifanted brezel ha marc'hegiezh Kartada war un dachenn-emgann plaen, neuze e oant bet o klask implij torgennoù pe tachennoù meneziek evit tagañ lu Kartada. Goude meur a viz kampagn-brezel, ha ne ouzer ket kalz a vunudoù resis diwar o fenn hiziv an deiz, Hamilcar a oa deuet a-benn da dapout ar rebelled en un hent strizh etre menezioù pe e-harz un aradennad menezioù. Stanket e oa ar rebelled, troc'het diouzh o linennoù pourveziñ ; ha gant ar boued o vont da hesk e oant bet rediet da zebriñ o c'hezeg. Goude-se, hervez ar mammennoù, o devoa debret prizonidi brezel a oa ganto ha debret o devoa betek o sklaved. Edont engortoz e teuje o c'hamaladed eus Tuniz war o sikour. N'eo ket sklaer goude-se met hervez an testenioù e oa bet rediet pennoù ar rebelled gant o soudarded da glask marc'hata gant Hamilcar. Prizoniet e oa bet an holl anezho gant hennezh. Lu Kartada a oa bet o tagañ a-yoc'h ar rebelled hep pennoù brezel ken hag o tizeriañ gant an naon. Gant an olifanted brezel en a-raok e oa bet lazhadeget an holl anezho.

Pennoù bras ar rebelled a oa bet kroazstaget dindan selloù an holl e Tuniz. Nebeut amzer goude e oa skampet kuit ar rebelled diouzh Tuniz o klask repu er su. Hamilcar hag e gamalad, ar jeneral Hanno, o devo heuliet anezho hag e fin ar bloavezh -238 e oant bet flastret didruez en emgann Leptis Parva.
Alice O'Gorman

**Alice O'Gorman**, bet ganet e 2000, a zo ur c'hoarierez echedoù iwerzhonat.

Here 2025: 1 960 eo he renk Elo *Standard*, 1 941 he renk Elo *Fonnapl* ha 1974 he renk Elo *Luc'hedenn* ,   2 056 eo he renk Elo *Standard* uhelañ.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù|Kampionad iwerzhonat an echedoù (Maouezi)]]
Trec'h e voe e Dulenn e dibenn miz Here 2025, 6,5/9. 
## Notennoù

## Liamm diavaez
* He fichenn FIDE
* He fichenn e Chess Com
* He fichenn e Chess Base
Olifant brezel

Un **olifant brezel** eo un olifant hag a zo gourdonet ha sturiet gant un den evit seveniñ kefridioù milourel. An olifanted brezel en Istor a oa implijet dreist-holl evit argadiñ al linennoù enebour, freuzañ ar renkadoù, ha degas ur barrad aon d'an enebourien. **Olifanterezh** eo an droienn hag a vez implijet er bed milourel evit ober eus an unvezioù milourel gant soudarded pignet war olifanted.
Kastell Derwal

**Kastell Derwal**, lesanvet **Tour Sant-Kler** ivez, zo ur c'hastell-kreñv e Derwal (Bro-Naoned). Er  e oa perc'hennet ar c'hastell gant Bonabes IV de Rougé de Derval, dre hêrezh. Goude Brezel hêrezh dugelezh Breizh, Yann Moñforzh, gwelet evel enebour da zug Breizh, a voe tennet e holl vadoù digantañ, en o zouez ar c'hastell-mañ, gant Kentañ Feur-emglev Gwenrann (1365). Robert Knolles a voe fiziet ar c'hastell ennañ gant Yann IV, dug Breizh, evel merk a drugarez eus e berzh.

E-kerzh ar  e voe perc'hennet ar c'hastell gant an tiegezh Derval, dreist-holl Jean de Malestroit hag e wreg Hélène de Laval. Jean de Malestroit a oa aotrou Kastell-Geron. Reseviñ a reas ar c'hastell e 1435 goude marv e vamm, Valence. Tost-tre da lez an dug e oa, hag anvet e voe da varon gant an dug Pêr II e 1451. Uhelaet e voe Derwal neuze d'ar renk a varonelezh, ha dont a reas Jean de Malestroit da vezañ "Jean de Derval". Ar ger-stur "Sans plus" (Netra muioc'h) a c'hell bezañ komprenet evel "den ebet a-us deomp". 

Distrujet e voe ar c'hastell e 1593, da vare Brezelioù ar Relijion, gant Herri IV, roue Bro-C'hall. Abaoe 1992 eo perc'hennet gant kumun Derwal.

## Pennadoù kar
* Marz Breizh
* Istor Breizh

## Daveoù
Charles Ardant du Picq

**Charles Ardant du Picq**, bet ganet d'an 19 a viz Here 1821 e Périgueux (Dordogne) ha marvet d'an 18 a viz 1870 e Metz (Moselle), a oa ur c'horonal hag un teorikour milourel gall. Un diaraoger e voe, pa voe an hini kentañ o lakaat ar soudarded diazez war-wel en doktrin brezel.

## Red-micher
Kregiñ a reas gant e studi e Skol vilourel Saint-Cyr e 1842. Anvet e voe da letanant er 67vet rejimant linenn e 1844, ha da gabiten er memes unvez e 1852. E 1853 e voe kaset d'an 9vet rejimant chaseourien an droadegiezh. Kemer a reas perzh e brezel Krimea etre 1854 ha 1856. Eno e e voe prizoniet un nebeud mizioù e Sevastopol e dibenn 1856. Goude e zieubidigezh e cheñchas unvez un nebeud gwechioù all. Enbarzhet e voe e emgannoù e Siria (1860-1861) hag e Aljeria (1864-1866). E 1869 e kemeras penn an 10vet rejimant troadegiezh linenn e Limoges, evel koronal. Gloazet e voe en e c'har e Longeville-lès-Metz d'ar 15 a viz Eost 1870 gant un tamm obuz, e deroù ar brezel a-enep Prusia. Mervel a reas tri devezh war-lerc'h.

## Oberenn
Adalek 1868 e kasas Ardant du Picq ur c'houlennaoueg da ofiserien all an arme c'hall, enni goulennoù war emzalch ar soudarded e-kerzh an emgannoù, o gloazadennoù, o doare da dalañ ouzh an urzhioù hag ouzh an darvoudoù. A-drugarez d'o respontoù ha d'e skiant-prenet war an dachenn e skrivas ul levr, *Études sur le Combat*, hag a ziskoueze e oa ret kemer e kont emzalc'h ar soudarded evit sevel taktikoù emgann, ha n'eo ket soñjal e fiñvadegoù bras hepken evel betek kreiz ar c'hantved. Emzalc'h ar soudarded a c'halle bezañ levezonet gant meur a elfenn, en o zouez an aon, mare ar stroñs etre an div arme, hag emzalc'h an ofiserien.

Kordañ a rae gant ur mare cheñchamantoù en doare da gas ar brezelioù : abaoe brezel Krimea ha brezel diabarzh ar Stadoù-Unanet e oa an armoù o cheñch. Brasoc'h e oa hed-tenn ar fuzuilhoù hag ar c'hanolierezh dre vras, ha kreskiñ a rae o lusk-tennañ tamm-ha-tamm. Abalamour da se e cheñche emzalc'h ar soudarded ivez. An droadegiezh, da skouer, ne oa ket rediet ken da glask emgannoù tost gant baionetezioù ken goude un dennadeg fuzuilhoù a-stroll. Gellet a rae chom pelloc'h diouzh hec'h enebourien.

En e oberenn e klaskas ivez Ardant du Picq kavout diskoulmoù evit daleañ poent an *dizurzh*, da lavaret eo pa n'hall ket ofiserien ken bezañ mistri war red an darvoudoù abalamour d'an emgannoù.
## Levrlennadur
*  Charles Ardant du Picq, ''Études sur le Combat'', Hachette et Dumaine, 1880, war lec'hienn Gallica
## Daveennoù
Ensavadur yec'hed

Un **ensavadur yec'hed** a vez graet eus ul lec'h ma vez roet pareoù d'ar glañvourien. Lies-tre e c'hell bezañ al lec'hioù-se eus klinikennoù bihan ha kabinedoù mezegiezh betek ospitalioù bras gant servij an trummadoù. Niver ha kalite an ensavadurioù yec'hed en ur vro pe rannvro a zo liammet-tre ouzh prespolite ha live bevañ an dud. E meur a vro, an ensavadurioù yec'hed a zo suj da reolennoù hag a zo frammet gant al lezenn; hag aotreoù a vez roet gant un ajañs a-raok ma c'helljed digeriñ unan. An ensavaduioù yec'hed a c'hell bezañ perc'hennet ha meret gant embregerezhioù prevez, gant aozadurioù digorvo, gant gouarnamantoù, ha, kalz raloc'h, gant hiniennoù. An niver a ensavadurioù er rummadoù-se zo disheñvel-tre hervez ar broioù.
## Notennoù ha daveennoù
René Goscinny

**René Goscinny** ( e galleg,  e poloneg ; 1926 e Pariz – 1977 er memes kêr) a oa ur senarioour bannoù-treset ha filmoù, ur skrivagner hag ur produour. Krouet e voe gantañ heuliad troioù-kaer Asteriks gant an tresour Albert Uderzo. Ganet e voe e Bro-C'hall en ur familh yuzev eus Polonia, tremen a reas e vugaleaj en Arc'hantina lec'h ma yeas d'ar skol c'hallek, ha war-lerc'h e vevas er Stadoù-Unanet e-pad ur prantadig amzer. Kejañ a reas goude gant an tresour belgiat Morris. Distroet da Vro-C'hall e kenlabouras evit an heuliad Lucky Luke e-pad ouzhpenn 20 vloaz.

Sevel a reas senarioioù ar vandenn-dreset Iznogoud gant Jean Tabary. Skrivañ a reas un heuliad romantoù evit ar vugale anvet Nikolazig (*Le Petit Nicolas*) skeudennaouet gant Jean-Jacques Sempé.

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Goscinny
* Lec'hienn ofisiel Asteriks
* war Dupuis.com
* buhezskrid Goscinny war  Asterix International!
* buherskrid Gioscinny war Lambiek Comiclopedia

## Daveoù
.351 Winchester Self-Loading

An **.351 Winchester Self-Loading**, anvet **.351 WSL** ivez, zo ur munision armoù-skoaz krouet e 1906 gant an embregerezh stadunanat Winchester, hag implijet er garabinenn damaotomatek Winchester Model 1907. Ur stumm hiraet eus ar gartouchenn .35 WSL e oa, soñjet evit ar chaseourien da gentañ. He c'hreuzenn a sikoure an douilhez da vezañ tennet kuit diouzh ar gambr goude an tenn. A-benn ar fin e voe implijet kalzig gant ar polis er Stadoù-Unanet, ha gant aerlu Bro-C'hall er Brezel-bed Kentañ evit pourveziañ al levierien pe an eil bourzhiad gant un arm galloudus, dezhañ ul lusk-tennañ uheloc'h evit hini ur fuzuilh standart evel al Lebel pe ar Berthier.

## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP
*  Stradoù disheñvel ar gartouchenn war al lec'hienn *Cartridge Collector*

## Daveennoù
Brezel amreoliek

Ur **brezel amreoliek** (saozneg: *unconventional warfare*, berraet en ***UW***), pe **brezel nann henvoazel**, a vez graet eus "oberadurioù milourel pe damvilourel ha n'int ket ul lodenn eus ar brezel henvoazel" hag an nerzhioù engouestlet kement hag an obererezhioù sevenet a implij doareoù kuzh evel ar gourzhtreiñ, touelladur, tarvañ, spierezh, brezel biologel, kastizoù, propaganda pe brezel guerrilla. Kement-se a vez graet evit chom hep ma kreskfe ar bec'h betek ur brezel henvoazel hag ivez evit chom hep kaout kastizoù etrebroadel.
## Gwelet ivez

* Brezel asimetrek
* Enepspierezh
* Kelennadurezh Gerasimov
* Brezel hiron
* Pevare remziad brezel
* Nerzhioù direoliek
* Brezel direoliek
* Brezel distenn
* Brezel doare remziad nevez
* Partizan
* Brezel psikologel 
* Luskad rezistañs
* *[[Six-legged Soldiers]]* 
* Sponterezh

## Pennadoù kar
* Brezel amreoliek (SUA)
## Notennoù ha daveennoù
Winchester Model 1907

Ar **Winchester Model 1907** zo ur garabinenn produet adalek 1907 gant Winchester ha kambret e .351 WSL. Arm poblekañ ar rummad fuzuilhoù Self-Loading e oa, savet gant an embregerezh stadunanat evit kinnig un arm damaotomatek d'ar chaseourien jiboez. Deveret eo eus ar Model 1903, ur stumm kentañ kambret en ur c'halibr ispisial (.22 Winchester Automatic) n'en doa ket graet berzh. Savet e oa bet an armoù-mañ gant William Mason ha Thomas C. Johnson, ijinourien e Winchester, goude ul labour boulc'het e 1899. 

Implijet e voe ar Model 1907 e Norzhamerika gant nerzhioù surentez (an FBI en o zouez) koulz ha gant torfedourien evel izili gang John Dillinger. Servijout a reas en aerlu gall e-pad ar Brezel-bed Kentañ, ma veze kaset e-bourzh ar c'hirri-nij evit gellet en em zifenn a-enep ar chaseourien alaman gant un arm uheloc'h e lusk-tennañ evit hini al Lebel pe ar Berthier standart d'ar c'houlz-se. 3.000 skouerenn a voe prenet evit se gant ar C'hallaoued. Armeoù Breizh-Veur hag Impalaeriezh Rusia a c'hourc'hemennas un nebeud kantadoù a skouerennoù evit o aerlu ivez. 

Ur c'harger 5 tenn he doa ar Model 1907, met ar re implijet e Bro-C'hall a oa 10 tenn o endalc'h. Mont a rae en-dro gant ur sistem tennata dre argil. 

Ouzhpenn 58.000 skouerenn eus ar Model 1907 a oa bet produet betek 1957. E vunision, evel re armoù all e rummad (M1903, M1905 hag M1910) n'int ket produet ken, ha diaes-kenañ int da gavout. 

## Er sevenadur
Implijet e vez ur Model 1907 gant tudennoù Ed Shouse hag Homer van Meter, izili gang Dillinger, er film *[[Public Enemies (film, 2009)|Public Enemies]]* (2009) ha gant ar poliser Bob Alcorn e *[[The Highwaymen (film, 2019)|The Highwaymen]]* (2019).
 
## Daveennoù
Succession

***Succession*** zo ur stirad skinwel stadunanat doare luadur komedienn-drama zu krouet gant Jesse Armstrong hag a zo bet skignet e pevar c'houlzad war ar chadenn HBO eus an 3 a viz Even 2018, betek an 28 a viz Mae 2023. Ar stirad a ro tro da heuliañ ar familh Roy, perc'henned un embregerezh media ha dudi hag anvet Waystar RoyCo. Gwelet e vez penaos e stourmont evit chom perc'henn war an embregerezh, ar pezh a zo gwashaet gant stad yec'hed an ozhac'h.

Brian Cox eo an ozhac'h, penn ar familh, Logan Roy. E vugale zo c'hoariet gant Alan Ruck (Connor), Jeremy Strong (Kendall), Kieran Culkin (Roman) ha Sarah Snook (Shiv). An aktourien all eo Matthew Macfadyen (Tom Wambsgans, gwaz Shiv ha rner Waystar) Nicholas Braun (Greg Hirsch, niz Logan, implijad eus an embregerezh ivez), Hiam Abbass (Marcia, trede gwreg Logan) ha Peter Friedman (Frank Vernon, kamalad kozh Logan) hag evit ar rolloù a-eil Dagmara Domińczyk, Arian Moayed, J. Smith-Cameron, Justine Lupe, David Rasche, Fisher Stevens, ha Alexander Skarsgård.

## Liamm diavaez
* IMDB
.45 Schofield

Ar **.45 Schofield**, anvet **.45 Smith & Wesson Schofield** pe **11,43 × 28 mm R** ivez, zo ur munision armoù-dorn ijinet e deroù ar bloavezhioù 1870 gant an embregerezh stadunanat Smith & Wesson, asambles gant ar major George Schofield, evit un adstumm eus ar revolver Smith & Wesson Model 3 adsoñjet evit marc'hegerezh ar Stadoù-Unanet. Ur gartouchenn dezhi ur bourled eo, karget gant poultr du. Damheñvel eo ouzh ar .45 Colt, met un tamm berroc'h eo he douilhez.

Ne vez ket produet ken hiziv an deiz, met elfennoù ha dafar evit adkargañ anezhi a vez gwerzhet gant embregerezhioù evel Starline Brass pe Lee Precision. Implijet e vez er Cowboy Action Shooting, ha produet e vez ur gopienn eus ar Smith & Wesson Model 3 kambret e .45 Schofield gant Uberti.

230 greunenn (15 gram) eo pouez standart boled ar .45 Schofield. Awenet e voe John Browning ganti pa grouas ar .45 ACP e deroù an XX kantved, gant ar memes pouez bannadell.
## Liammoù diavaez
*  Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP
## Daveennoù
Margarita Vojska

**Margarita Voyska** (bulgareg :Маргарита Войска) a zo bet ganet d'an 3 a viz Ebrel 1963 e Sofia (Bulgaria).

Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.

Mestrez-veur Meur (WGM) eo abaoe 1985, Gourdoner FIDE abaoe 2016, Tredeog Broadel abaoe 2020.

2 177 edo he renk Elo *Standard* e miz Here 2025 , 2  140 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 157 he renk Elo *Luc'hedenn* e miz dibenn Here 2025.   2 390 eo bet he renk Elo *Standard* uhelañ e miz Genver 1995.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar an echedoù (Maouezi)]]
Trec'h e voe unnek gwezh : e 1982 (rampo gant Rumjana Gočeva) e Sofia, e 1983, e 1984 (rampo gant Rumjana Gočeva), e 1998, e 2002 e Plovdiv, e 2003 e Sofia, e 2004 e Sofia, e 2006, e 2007 e Pernik, e 2009 e Dupnica hag e 2010 e Dupnica.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He fichenn e Chess-db 
*  He c'hoari  e Chess Games
William de Bohun

**William de Bohun**, kentañ kont Northampton, ganet e-tro 1312 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Gwengolo 1360, a oa ur marc'heg ha komandant saoz hag a voe gouarnour Breizh.

## Troioù brezel e Flandrez, Breizh, Bro-Skos, Flandrez
E 1339 e oa oc'h ambrougañ ar roue saoz Edouarzh III e Flandrez. Servijet en devoa goude-se e Breizh hag e Bro-Skos, ha perzh a gemeras e trec'hioù meur Sluis ha Crécy ; evit an eil e oa komandant. An trec'h bravañ a oa bet gantañ a oa bet e penn ul lu saoz-breton enebet ouzh un nerzh teir gwech brasoc'h a C'hallaoued ha Bretoned e-kerzh Emgann Montroulez e 1342. Chom a ra dianav ul lod munudoù eus an emgann met sklaer eo e oa bet implijet en un doare poellek trapoù gant pikoù e-barzh evit talañ ouzh ar varc'hegiezh c'hall.
Urzh an Arigell

**Urzh an Arigell** (e saozneg : *Most Noble Order of the Garter*, berraet e *Order of the Garter*) zo un urzh marc'hegiezh krouet gant ar roue saoz Edouarzh III e 1348. Unan eus uhelañ enorioù Breizh-Veur eo : uheloc'h emañ ar Victoria Cross hag ar George Cross nemetken. Urzh an Arigell, pe Urzh an ere-loer, zo diskouezet dre skeudenn skoed-ardamez Sant Jord, sant paeron Bro-Saoz.

An dud enoret a vez choazet gant ar penn-tiern e-unan. Dre-vras eo graet evit enoriñ ar servij rentet gant un den d'ar vro, d'ar gurunenn, pe ur servij personel bet roet d'ar roue pe d'ar rouanez. 
## Notennoù ha daveennoù
Eisenhorn

***Eisenhorn*** zo un drilogiezh romantoù skiant-fantazi-torfederezh gant ar skrivagner saoz Dan Abnett, hag a dremen en hollved c'hoari-taol *[[Warhammer 40000]]*. Ar c'hentañ eo en un heuliad triologiezhioù ha levrioù all gant Abnett, hag emañ e-touez ar re gant ar muiañ a berzh e bed *Warhammer 40000*.

An heuliad romantoù a ro tro da heuliañ an inkizitourien Gregor Eisenhorn ha Gideon Ravenor o chaseal disivouderien hag euzhviled p'emaint o klask chom hep bezañ tapet int ivez gant an disrann. 

*Eisenhorn* a zo bet azasaet e stumm ur c'hoari video, hag e 2019 e oa bet embannet e vije savet ur stirad skinwel ivez.
## Romantoù
An heuliad *Eisenhorn* a zo savet gant:
* *Eisenhorn* (antologiezh, 768 pajenn, 2004, ):
** *Xenos* (2001, )
** *Malleus* (2001, )
** *Hereticus* (2002, )
* *Ravenor: The Omnibus* (antologiezh, 768 pajenn, 2009, )
** *Ravenor* (Levr bras, 2004, , paperback, 2005, )
** *Thorn Wishes Talon* (ebook, 2004, )
** *Ravenor Returned* (Levr bras, 2005, , paperback, 2006, )
** *Ravenor Rogue* (2007, levr bras, )
* *Bequin* 
** *Pariah: Ravenor Versus Eisenhorn* (2012, )
** *Penitent* (2021, )
** *Pandaemonium* (da vezañ embannet)
**The Magos* (720 pajenn, 8 a viz Meurzh 2018, )
**Ouzhpenn *The Definitive Casebook of Gregor Eisenhorn*, ur ragistor danevelloù berr
## Pennadoù kar
* Listenn romantoù Warhammer 40000
## Notennoù ha daveennoù
Dan Abnett

**Daniel P. Abnett**, ganet d'an 12 a viz Here 1965, zo ur senarioour comic ha skrivagner saoz. Alies eo bet o labourat gant ar skrivagner Andy Lanning, ha labouret en deus war romantoù evit Marvel Comics, hag ivez evit ar marc'had breizhveuriat gant Marvel UK, abaoe ar bloavezhioù 1990. Labouret en deus ivez war *[[2000 AD (comics)|2000 AD]]*. Ouzhpenn-se en deus labouret evit DC Comics, ha skrivet en deus kalz evit *[[Warhammer Fantasy (hollved)|Warhammer Fantasy]]* ha *[[Warhammer 40000]]* en ur  skrivañ romantoù ha bannoù-treset evit ar Black Library eus Games Workshop. Hiziv-an-deiz en deus bet skrivet degadoù a romantoù ha gwerzhet ouzhpenn 2 vilion a levrioù. E gentañ oberenn en un hollved krouet gantañ a oa bet embannet e 2009 en ti-embann Angry Robot.
## Notennoù ha daveennoù
Bonabes IV de Rougé de Derval

**Bonabes IV de Rougé de Derval** (bet ganet war-dro 1328 ha marvet e 1377) a oa ur marc'heg eus tiegezh Rougé, aotrou Ruzieg ha Derwal, beskont Gwerc'h, gouarnour Su Breizh ha Redon, jeneral arme Vreizh ha diwezhatoc'h ar roue gall, ha kannad Yann II, roue Bro-C'hall, e Bro-Saoz.

Heritañ a reas eus douaroù e hendadoù hag e krogas da vrezeliñ e Brezel hêrezh dugelezh Breizh.

Dont a reas Bonabes de Rougé da vezañ perc'henn ul lodenn eus dalc'h beskont Gwerc'h-Breizh a-drugarez d'e eured gant Jeanne de l'Ile-Ogier.

Kemer a reas perzh en emgann Maoron e 1352.

E 1356 e voe prizoniet gannt ar Saozon en emgann Poitiers. Diberc'hennet e voe eus e vadoù e Breizh peogwir e voe gwelet evel enebour da zug Breizh, Yann Moñforzh.

Emglev Brétigny a reas Bonabes IV evit Yann II, roue Bro-C'hall, e 1360. Ar memes roue a roas dezhañ beskontelezh La Guerche, en Touren, e 1361. Goude-se e teuas da vezañ ostaj ar roue Edouarzh III a Vro-Saoz evit perzh ar roue gall Yann II, ha tec'hout a reas diouzh Tour Londrez.

Goude bezañ distroet e kemeras perzh e meur a emgann hag e klaskas adtapout e gastell e Derwal e 1373, a oa dalc'het neuze gant ar marc'heg saoz Robert Knolles. Daoust ma voe skoazellet gant Olier V Klison, gant Daofin Aovergn, gant dug Anjev ha gant Bertrand Du Guesclin, ne reas ket berzh an argadenn war Derwal, merket gant krizder Knolles ha Clisson.

Gant Jeanne de l'Ile-Ogier o doe pevar bugel : Jeanne de Rougé, Galhot, Jeanne hag Eustache. E verc'h yaouankañ, Jeanne de Rougé, a zimezas da Geoffroy IV de la Tour Landry (aozer al levr anvet *Levr evit kelennadurezh e verc'hed*).

Ur bugel en doe gant Jeanne de Maillé, Itron Clervaux (eil dimeziñ) : Mahaut (gwreg Briand de la Haie-Jouslain, aotrou Moncontour).

Mervel a reas e 1377. Beziet eo en abati Melereg.

## Daveoù
Kay Doolan

**Kay Doolan** a zo ur c'hoarierez echedoù iwerzhonat.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad iwerzhonat an echedoù|Kampionad iwerzhonat an echedoù (Maouezi)]]
Trec'h e voe e Dulenn e mizioù Here ha Du 1955, rampo gant Hilda Chater, 3. 
## Notennoù

## Liamm diavaez
QBZ-95

Ar **QBZ-95** (sinalunioù : 95式自動步槍; pinyin : *95 Shì Zìdòng Bùqiāng*, «fuzuilh aotomatek stumm 95») zo ur fuzuilh-arsailh produet abaoe 1995 gant an embregerezh-stad sinaat Norinco. Arm-skoaz standart e arme Sina e voe adalek 1997.

## Istor
Adalek dibenn ar bloavezhioù 1980 e voe embannet skridoù gant ijinourien sinaat evit mont a-du pe enebiñ ouzh ar meizad fuzuilhoù *[[bullpup]]*. D'ar poent-se edo arme ar vro o klask modernaat he dafar. Daou gentpatrom fuzuilhoù-arsailh bullpup a voe savet : an eil kambret evit ar gartouchenn soviedat 7,62 × 39 mm, hag egile e 5,8 × 42 mm, ur munision nevez diorroet e Sina. Hemañ diwezhañ a voe choazet a-benn ar fin, ha kregiñ a reas al labour evit gwellaat ar c'hentpatrom adalek 1991, dindan renerezh an armeurerien Wang Zhijun ha Duo Yingjian.

Lakaet e voe an arm kinniget da standart gant an arme e 1995. Kinniget e voe evit ar wech kentañ en ur mod publik d'ar 1añ a viz Gouere 1997, pa voe roet Hong Kong en-dro da Republik Pobl Sina gant Breizh-Veur.

Ar rummad armoù-skoaz QBZ-19 a zo bet savet evit kemer plas ar QBZ-95 adalek 2020.

## Deskrivadur
Unan eus ar fuzuilhoù-arsailh skañvañ eus ar bed eo ar QBZ-95. Dibar eo abalamour eo savet tro-dro d'he c'hanol, ha staget eo an elfennoù all outañ. Ur sistem tennata dre amprest gazoù gant ur piston berr e red he deus, ha pourveziet eo gant ur c'harger 30 tenn. He framm zo e polimer, hag ul loc'henn a zo evit dibab tri mod : surded (tenn ebet), damaotomatek pe aotomatek.

Ur stumm kambret er gartouchenn 5,56 × 45 mm NATO, anvet QBZ-97, zo bet produet adalek 1997. Norinco a werzh anezhañ e mod damatomatek hepken evit ar marc'had sivil ivez. Un eil stumm evit arme Sina, anvet QBZ-95-1,a voe savet adalek 2010-2011, gantañ ur polimer solutoc'h, un dizain dornell nevez, hag ul loc'henn-surded kemmet, pa save homañ kudennoù war ar stumm kentañ.

Ur fuzuilh-arsailh marc'hadmat eo ar QBZ-95, graet evit bezañ pourveziet a gementadoù uhel d'un arme vras (4.130.000 soudard e 1995), daoust d'ur wikefre diabarzh luziet a-walc'h.

## Er sevenadur
An arm pe adstummoù anezhañ a c'haller gwelet e filmoù evel 2012 (sevenet gant Roland Emmerich), hag e c'hoarioù-video evel *[[Call of Duty: Black Ops II]]* ha reoù eus ar rummad *[[Battlefield (heuliad c'hoarioù video)|Battlefield]]*.

## Daveennoù
Bered ar Reter (Roazhon)

**Bered ar Reter** a zo ur vered krouet e 1881 er reter da Roazhon, e karter Francisco-Ferrer - Gwern - Poderezh. Eil bered koshañ Roazhon eo, goude hini an Norzh.

Un nebeud tud vrudet a zo douaret eno, en o zouez maered Roazhon (Eugène Quessot, Henri Fréville), hag ar ganourez Yvonne Dubel.

## Tud vrudet douaret
### Politikourien
* Georges Graff (1913-1996), eilmaer Roazhon.
* Henri Fréville (1905-1987), kelenner war an Istor, rezistant, politikour ha skrivagner gall. Kannad, senedour, maer Roazhon etre 1953 ha 1977.
* François Château (1886-1965), maer Roazhon.
* Jean Janvier (1859-1923), maer Roazhon.

### Arzourien
* Daniel Rivoallan (1955-2014), livour.
* Annaig Renault (1946-2012), barzhez vrezhonek.
* Greta Vaillant (1942-2000), aktourez.
* Noël Blayau (1925-1971), istorour.
* Guy Parigot (1922-2007), den a c'hoariva.
* Albert Thomas lesanvet Mathos (1921-2001), barzh.
* Madeleine Hélias (1914-2005), skrivagnerez.
* Raymond Cornon (1908-1982), tisavour.
* Odette Serveur lesanvet Cousine Odette (1906-2004), aktourez ha displegerez.
* Edouard Mahé (1905-1992), livour. 
* Raphaël Binet (1880-1961), luc'hskeudenner.
* Camille Godet (1879-1966), livour.
* Gaston Perducet (1871-1946), sonaozer.
* Jean Boucher (1870-1939), kizeller.
* Pierre Gourdel (1824-1892), kizeller.

### A bep seurt
* Jacques Briard (1933-2002), ragistorour hag arkeologour.
* Familh Oberthür - Cartier-Bresson

### Stourmerien
* Raymonde Tillon-Nédelec (1915-2016), rezistantez ha poliikourez.
* Charles Tillon (1897-1993), politikour, rezistant, komandant an FTP.
* Edmond Lailler (1889-1945), rezistant marv en deportadur.
* Oscar Leroux (1878-1948), rezistant.
* Augustin Le Doeuf (Verdier) (1924-1944), ezel eus Bezen Perrot

## Ar c'harrezad milourel breizhveuriat
E Reter ar vered ez eus 252 a vezioù soudarded vreizhveuriat hag eus ar C'henglad marvet e-pad an Eil Brezel-bed. 200 anezho zo marvet e-pad bombezadeg an 17 a viz Even 1940, e karter Plaenenn Baud, gar-dibab Roazhon, 9 anezho zo marvet en ereoù e Roazhon, 2 zo martoloded, 44 zo nijerien en o zouez 2 Aostralian. Miret eo ar c'houn anezho gant ar *[[Commonwealth War Graves Commission]]*.

## Daveoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel bered ar Reter e Roazhon : http://cimetieres.rennes.fr/accueil
* Roazhon - Bered ar Reter, lec'hienn renabl glad sevenadurel Breizh
         
## Pennad kar
* Bered an Norzh e Roazhon.
Film (sinema)

Ur **film** zo un oberenn arz ar gweled hag a rann mennozhioù, istorioù, fromoù pe un aergelc'h dre implij skeudennoù hag a fiñv hag a zo peurliesañ, abaoe ar bloavezhioù 1930, sinkronelet gant son hag implijet a-wechoù evit broudañ ar santadennoù.

Dont a ra ar ger "film" eus ar saozneg hag amprestet eo bet gant kalz yezhoù. Talvezout a ra, er yezh-se, kement ha "lienenn, koc'henn" hag implijet e vez evit ober anv eus ar seizenn keluloid a dalvez da skor d'an enrollañ skeudennoù. Dre ledanviñ ez a ar ger "film" da envel ivez disoc'h an enrollañ war ur seizenn seurt-se. 

Ar filmoù a zo produet en ur enrollañ tud hag objedoù gant ur c'hamera pe meur a hini, pe dre implij teknikoù an efedoù ispisial. Savet int gant un heuliad skeudennoù o-unan met pa vezont lakaet war ziskouez buan diouzh renk, e vez krouet touelladenn ar fiñv d'an arvesterien. An tremen eus an eil skeudenn d'eben ne vez ket merzhet dre efed padusted al lagad, pa vez al lagad o terc'hel ur skeudenn e-pad ul lajadig amzer berr (nebeutoc'h evit ur segondenn) ha pa vefe paouezet ar c'has gant ar vammenn.

## Notennoù ha daveennoù
Kamera

Ur **c'hamera** a zo ur benveg hag a vez implijet evit enrollañ ha mirout skeudennoù pe filmigoù, pe en un doare niverennel, pe en un doare kimiek dre implij dafar gant ur reaktadur d'ar gouloù, ar pelikulennoù. Donedigezh ar c'hameraioù a zo bet mammenn kemmoù meur war dachenn an arzoù ar gwelet, ar mediaioù, an dudi, ar surentez hag an enklaskoù skiantel. Ar ger "camera" a zo deuet diwar al latin hag a dalvez kement ha « kambr ». Krouet e oa bet ar c'hamera en  hag abaoe, dre nevezintioù teknologel, eo bet dibaouez ar c'hemmoù kement hag ar posublderioù implij betek an deiz-a-hiziv.
Kantik

Ur **c'hantik** (/ˈkãntik/ ; diwar al latin *canticulum*, ur stumm bihanaat eus *canticum*, a dalvez "kan" e brezhoneg) zo ur ganaouenn heñvel ouzh ur salm gant komzoù biblek. El liturgiezh katolik eo ur ganaouenn sakr kanet en un oferenn, hag e degouezhioù all evel er pardonioù e Breizh.


File:Jacob's Ladder - Gradual (1570), f.347 - BL Add MS 16175.jpg|*Grazal* (British Library, 1570)


## Liammoù diavaez
* Kantik slovak
*Kan iliz, roll kantikoù brezhonek
*Eskopti Kemper - kantikoù

## Gwelet ivez
* Kantikoù brezhonek
* Cantigas de Santa Maria
MP-443 Grach

An **MP-443 Grach** (rusianeg : **MП-443 Грач**), anvet ivez **PYa** (**ПЯ**, berradur **Пистолет Ярыгина**, *pistolet Yarigina*, diwar anv e grouer), zo ur bistolenn damaotomatek daou-ober, e servij e arme Rusia abaoe 2003. Produet e vez gant an embregerezh Kalachnikov hiziv an deiz. 

## Istor ha desrkivadur
E 1993 e c'houlennas an arme rusian kaout un arm-dorn nevez e plas ar Makarov. Fellout a rae dezhe e c'hallje an arm bezañ kambret e 9 mm Makarov, 9 mm Parabellum ha 7,62 mm Tokarev. Vladimir Aleksandrovich Yarigin, a laboure e Uzin Mekanikerezh Ijevsk (hiziv ar strollad Kalachnikov), a ginnigas ur bistolenn diazezet war gwikefre ar Browning Hi-Power dre argil berr ar c'hanol, gant un endalc'h uhel (17 kartouchenn da gentañ). 

*Grach* ("frav du") e voe lesanvet e-pad an amprouennoù gant an arme, a zibabas e dibenn ar bloavezhioù 1990 implijout kartouchennoù 9 mm Parabellum hepken a-benn ar fin, er standard rusian 7N21, da lavaret gant ur gargad poultr kreñvoc'h a-benn gellet toullañ dilhad enepboled. Dibabet e voe e 2003 en ur mod ofisiel gant an arme. Adalek 2004 e voe pourveziet gant ur c'harger 18 tenn. 

### Stummoù
Ur stumm anvet **PP-446 Viking** zo bet savet evit an ezporzhiañ. Damheñvel eo met n'hall ket tennañ ar c'hartouchennoù 7N21. Gwerzhet eo bet da vroioù all evel Kazakstan. Ur stumm sivil anvet PP-446S a zo anezhañ, dezhañ ur c'harger 10 tenn hepken. Ar PP353 hag ar PP-472 zo stummoù nann-varvus graet evit tennañ boledoù kaoutchoug hepken. 

## Implij
Skouerennoù kentañ an arm a vije bet etre daouarn un nebeud soudarded rusian da vare eil brezel Tchetchenia (1999-2000). Dasparzh ledan ar PP-446 a oa kroget e 2016 hepken da vat. Da vare brezel Ukraina goude 2023 eo bet merzet e oa an arm gant isofiserien hag ofiserien dreist-holl. Skouerennoù seziset a vez implijet gant soudarded Ukraina ivez.

## Er sevenadur
An MP-443 a c'haller implijout en un nebeud c'hoarioù video evel reoù ar rummadoù *[[Battlefield (heuliad c'hoarioù video)|Battlefield]]*, ''Call of Duty'' ha *[[World of Guns: Gun Disassembly]]*.

## Daveennoù
Interceptor City

**Interceptor City** eo titl unan eus an daou romant goude-istor savet gant Dan Abnett hag a dremen e bed Gaunt's Ghosts. Goude darvoudoù Kroaziadeg bedoù Sabbat e heulier ar sturierez Bree Jagdea bet soudardez er *Phantine Air Corps*. Sioul eo ar vuhez eviti, seveniñ a ra kefridioù dezougen evit harpañ an Imperium. Pell diouzh ar stourmadennoù en aer, rediet e vo da gemer perzh e difennerezh ar gêr ruskenn Vesperus hag a zo taget gant enebourien an impalaeriezh. Rediet eo-hi da zont da vezañ ezel eus ar Skouadrenn *Circus 66* hag a zo brudet evit bezañ unan hag a seven ar c'hefridioù marvusañ.
## Pennadoù kar
* Listenn romantoù Warhammer 40000
* Gaunt's Ghosts
* Double Eagle (romant)
First and Only

***First and Only*** zo ur romant skiant-faltazi milourel gant Dan Abnett, hag a dremen en hollved Warhammer 40000.  Embannet eo bet e 1999, hag ar c'hentañ hini eo en heuliad romantoù *[[Gaunt's Ghosts]]*, hag a zo savet gant 16 romant hag istorioù berr, gant daou romant er memes hollved (*Titanicus* ha *[[Double Eagle (romant)|Double Eagle]]*).

Ar romant eo an hini kentañ gant Abnett o vezañ bet embannet, hag ar c'hentañ romant eo ivez o vezañ bet embannet gant ar Black Library eus Games Workshop. A-raok ar romant-se e oa bet embannet istorioù berr gant Games Workshop er gelaouenn *[[Inferno!]]*, ha un nebeud romantoù, evel *Space Marine* gant Ian Watson hag an drilogiezh *Inquisition War*, en dastumad "Heretic Tomes."

E 2006 e oa ar romant gwerzhet ar muiañ eus an holl re gant ar Black Library.
## Istor an embannadur
Abnett en doa skrivet da gentañ un hollad istorioù berr damliammet ouzh bed Gaunt er gelaouenn *Inferno!* (niverennoù 4, 8, ha 30). An istor goude-se, anvet "Vermilion Level", a oa bet skrivet evel ur romant hag anvet *First and Only* hag embannet e 1999. An istorioù berr en a-raok a oa bet ouzhpennet evel chabistroù flashback- e *Ghostmaker*, an eil romant en heuliad romantoù.
## Notennoù ha daveennoù
Kevredigezh Roueel Kanada

Ar **Royal Society of Canada** (berraet en **RSC**; galleg: *Société royale du Canada*, berraet en **SRC**), pe *Kevredigezh Roueel Kanada
*, brudet ivez evel **Academies of Arts, Humanities, and Sciences of Canada** (galleg: *Académies des arts, des lettres et des sciences du Canada*), eo kuzul divyezhek uhelañ ar vro gant skolveuridi, skiantourien, humanegourien hag arzourien Kanada. 

Akademiezh vroadel Kanada eo ar Gevredigezh Roueel ; ar pal a zo enoriñ enklaskoù ha sevenidigezhioù skolveuriek dreist en div yezh eus ar vro. Kenteliañ a ra ivez ar gouarnamantoù, aozadurioù digorvo, ha tud ar vro war sujedoù foran, brudañ an dreistelezh arzel, sikour arzourien ha studierien yaouank.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Konzern

***Konzern*** (distaget []) zo ur ger alamanek evit envel ur strollad embregerezhioù, dizalc'h an eil diouzh egile war an dachenn lezennel, met emframmet a-blaen (da lavaret eo embregerezhioù hag a sav produioù dezhe ul live talvoudegezh heñvel etreze) hag a-blom (embregerezhioù hag a brodu traoù disheñvel met stag ouzh ar memes chadenn broduiñ). En ur mod pleustrek eo mestr un embregerezh war ar re all, a zo bodet neuze en un unvez ekonomikel hepken. Unan eus palioù ur *c'honzern* eo ren war ur skourr eus an embregerezh en e bezh.

Ganet e oa ar mod-mañ d'ober en Impalaeriezh alaman en . En Alamagn emañ, pe e oa, *Konzern*-où brudet evel ThyssenKrupp, Siemens AG, Bayer AG ha Volkswagen Group. E Rusia a-vremañ, ar strollad Kalachnikov zo ur c'honzern hag a vod kalz embregerezhioù armoù-tan eus ar vro.
Kalachnikov (strollad)

Ar **strollad Kalachnikov** (rusianeg : Концерн Калашников, *Kontsern Kalachnikov*) zo ur *[[Konzern|c'honzern]]* rusian bodet ennañ embregerezhioù armoù-tan ha dafar milourel a bouez eus ar vro. E Ijevsk (Oudmourtia) hag e Moskov emañ e sez. Perzh eo eus ar strollad Rostec'h.

## Istor

Krouet e voe e 1807 gant an tsar Aleksandr I e Ijevsk evit pourveziañ an impalaeriezh gant armoù-tan, dindan an anv Иже́вский машинострои́тельный Заво́д, berraet e ИЖМАШ (*Ijevsky machinostroitelny Zavod,* pe *IJMACH, "Uzin sevel mekanikoù Ijevsk"*). Milionoù a armoù a savas evit holl vrezelioù ar vro en XIX hag en XX kantved. E 2013 e voe teuzet ennañ Uzin Mekanikerezh Ijevsk (anvet ivez IJMEC'H) ha dont a reas ar strollad, ennañ embregerezhioù all, da vezañ e penn ar vro evit ar produiñ armoù.

95% eus an armoù-tan hiniennel rusian a vez produet eno, dindan an anvioù merkoù Kalachnikov, Baikal, Saiga hag Izhmash. Embregerezhioù all er strollad a brodu obuzioù heñchet, dafar elektronek, bagoù-brezel, dronoù, ostilhoù ha dafar medisinerezh evit an arme peurgetket.

## Daveennoù
Mauser M1871

Ar **Mauser Modell 1871** eo ar fuzuilh-vorailh gentañ produet gant an embregerezh alaman Mauser. Implijet e voe gant an Deutsches Heer, arme-zouar an Impalaeriezh alaman, adalek 1871, e plas ar fuzuilh Dreyse, dindan an anv **Gewehr 71** pe **Infanterie-Gewehr 71**. Kambret e oa evit kartouchennoù metalek 11 × 60 mm R. Karget e veze dre he c'hulasenn. Un-tenn e oa da gentañ, met e 1884 e voe ouzhpennet ur sistem pourveziañ dre ur c'harger korzennek 8 tenn dezhi (stumm 1871/84). Adstummoù berroc'h evit ar marc'hegerezh hag ar *Jäger* a voe anezhe ivez ; en holl e voe produet war-dro 1,9 milion a skouerennoù eus an M1871 hag eus he adstummoù. Implijet e voe an arm en un nebeud broioù all, Serbia hag Uruguay en o zouez, gant kalibroù disheñvel. 

Diamzeriet e teuas ar Modell 1871 da vezañ e-kreiz ar bloavezhioù 1880 gant donedigezh ar poultr divoged hag armoù evel al Lebel gall. Ar Gewehr 88 a gemeras he flas en arme impalaerel alaman adalek 1888, met implijet e voe gant unvezioù alaman zo betek ar Brezel-bed Kentañ. 

## Levrlennadur
*  WEBSTER COLIN, *Argentine Mauser Rifles: 1871-1959*, Schiffer Publishing, 2003, 215 p., ISBN 978-0764318689
*  GUILLOU Luc, *Mauser Rifles Vol. 1: 1870-1918*, Schiffer Publishing, 2020, 80 p., ISBN 978-0764360626

## Daveennoù
If Anyone Builds It, Everyone Dies

***If Anyone Builds It, Everyone Dies: Why Superhuman AI Would Kill Us All*** (embannet er Rouantelezh-Unanet gant un istitl ouzhpenn ***The Case Against Superintelligent AI***) zo ul levr embannet e 2025 gant Eliezer Yudkowsky ha Nate Soares hag a embann martezeadennoù tro-dro d'ar riskloù buhezel savet d'an denelezh gant an dreistnaouegezh artifisiel.

Al levr a zo bet embannet gant Little, Brown and Company, ha tizhet en deus listenn ar gwellañ gwerzhioù gant ''The New York Times'' d'ar 5 a viz Here 2025.
## Pennadoù kar
* PauseAI
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Galwad Cthulhu a Straeon Arswyd Eraill

**Galwad Cthulhu a Straeon Arswyd Eraill** (saozneg: The Call of Cthulhu and Other Weird Stories) zo un dastumad danevelloù gant H.P. Lovecraft (1890-1937), troet e kembraeg gant Peredur Glyn hag embannet gant Melin Bapur e 2025.
## Levr
An danevelloù a gaver en dastumad a zo : « Dagon », « Y ​​Wledd » ( « Ar Chervad » ), « Cerddoriaeth Erich Zann » ( « Sonerezh Erich Zann » ), « Dan y Pyramidau » ( « Dindan ar piramidennoù » ) ha « Galwad Cthulhu » ( « Galv Cthulhu » ).
Tim Cook

**Tim Cook**, ganet d'an 10 a viz Du 1971  hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Here 2025, a oa un istorour milourel ha skrivagner kanadian. Cook a oa un istorour o labourat e  Mirdi Kanadian ar Brezel ha skrivet en devoa trizek levr war istor milourel Kanada.  Skrivet en devoa kalz war ar C'hentañ Brezel-bed, Cook a oa krog da labourat war Kanada o stourm en Eil brezel-bed hag embannet e oa bet e 2014 ar c'hentañ lodenn eus un heuliad daou levr hag a zispleg roll Kanada er brezel-bed. Enoret e oa bet div wech (2000 ha 2015) gant ar Priz C.P. Stacey, div wech ivez gant Priz al levr J.W. Dafoe, ha teir gwech e oa bet enoret gant Priz al levr eus Ottawa. Dilennet e oa bet e Kevredigezh Roueel Kanada e 2019. Ezel e oa ivez eus Urzh Kanada.
## Marv
Klañv e oa gant linfom Hodgkin.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Prunella Scales

**Prunella Margaret Rumney West** (ganet **Illingworth**, d'an 22 a viz Even 1932 hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Here 2025), brudet dre he anv leurenn **Prunella Scales**, a oa un aktourez saoz. Brudet eo bet o c'hoari Sybil Fawlty er sitcom skinwel *[[Fawlty Towers]]* (1975–1979) war ar chadenn BBC, hag ar rouanez Elesbed II en *[[A Question of Attribution]]* (1991) gant Alan Bennett. Gant ar roll-se e voe lakaet he anv evit ur BAFTA. Goude-se e oa bet gwelet en heuliad diellfilmoù *[[Great Canal Journeys]]* (2014–2019), o veajiñ dre stêrioù ar Rouantelezh-Unanet gant he gwaz, an aktour Timothy West.
Nerzhioù Harpañ Bliv

An **Nerzhioù Harpañ Bliv** (**NHB** ; arabeg : قوات الدعم السريع, Quwwāt ad-daʿm as-sarīʿ) a zo damsoudarded soudanat bet krouet gant gouarnamant Soudan. Krouet e oant bet evel bezenoù anvet *[[Janjawid]]* implijet gant gouarnamant Soudan e-pad  Brezel an Darfour. Diwezhatoc'h e oant bet bet adaozet e stumm un aozadur damsoudardel, e miz Eost 2013. Abaoe 2023 emañ an NHB o stourm a-enep arme ar gouarnamant kreiz evit kontrollañ ar vro, ar pezh a oa bet mammenn da darzhadenn ur brezel diabarzh e Soudan. E 2025 e oa bet savet gant an NHB ur gouarnamant evit ren an tiriadoù a gontrollont.  

Ideologiezh an NHB a zo broadelour arab hag enep islamour. Alies e vez graet eus an aozadur gant skolveuridi unan dreistelour arab. Ar strollad a zo kablus eus torfedoù gouennelour lies a-enep an dud ha n'int ket Arabed e Soudan, ha lakaet int bet da gablus eus miliadoù a lazhadennoù trevourien dizarmet. Er-maez eus Soudan e vez kavet soudarded eus NHB o stourm a-enep al luskad Houthi e brezel diabarzh Yemen. 
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel