open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Romant

Ar **romant**où a zo skridoù faltazi (pe faltaziennoù) e komz-plaen ha meur a ranndanevell enno. Savet e vez ar romantoù gant ar romantourien. Perzh ar c'homz-plaen a seblant bezañ an hini pouezusañ pa 'z eus oberennoù e komz-plaen berr a reer danevelloù (kevellennoù a zo ur ger rouesoc'h) eus outo. Romantoù berr int, met lod a skridvarnourien o deus klasket termeniñ reolennoù dibar a vije gant gennad an danevell. Ur gennad lennegezh gwall bleustret eo ar romant ken ez eus meur a seurt anezhañ. Isgennadoù pe gennadoù e-barzh ar gennad int (ar romant karantez, da skouer).

Bez e c'heller kavout romantoù ha n'int ket evel-se pa n'eus kalz a draoù ijinet en ur romant istorel pe pa vez lakaet e gwerzennoù (Eujen Onegin gant Aleksandr Pouchkin). Islinennet eo bet ivez gant ar skridvarnour rusian Mic'hail Bac'htin e vez implijet meur a live yezh en ur romant (live uhel, live poblel, teknikel, lezennel hag all).

Kavet e vez gennad ar romant er bed a-bezh ha pa n'en deus ket gwir romantoù en Europa a-raok an 12vet kantved, savet o deus bet ar Sinaiz hag ar Japaniz romantoù hir e kantvedoù kentañ ar maread kristen. Un afrikan, Lukius Apuleius Theseus, en deus savet un hir a veurzanevell e latin, "an Treuzfurmadurioù" (anvet "an Azen aour" ivez) war-dro 160, kuit d'e oberenn bezañ e gwerzennoù, a zo gwelet evel diaroger an hengoun kornogel.

## Orin ar ger
E Bro-C'hall e veze savet oberennoù *romanice* (e doare ar Romaned = e latin ) e kreiz ar grennamzer. Pelloc'h e teuas ar ger da venegiñ oberennoù e galleg, ar re-se romantoù peurvuiañ. (Geriadur Albert Dauzat). An *t* brezhonek a seblant bezañ roudenn ar "c" latin.

## Romant e brezhoneg
Evit mont pelloc'h, sellet ouzh romant brezhonek
Ar romant savet e brezhoneg kentañ, *[[Kastell Keryann Koadanskourr]]*, a zo bet chomet diembann e-pad kant deg ha tri-ugent bloavezh pa oa bet skrivet war-dro 1830 gant Yves-Marie Laouenan. Kuzuliet e oa bet an oberour gant Yann-Frañsez ar Gonideg e-keñver ar yezh.
Adembannet eo bet gant ar Kreizenn enklask ha studioù keltiek dindan renerezh hag aozerezh Yves Le Berre.
Ar romant savet e brezhoneg hag embannet dindan stumm ul levr evit ar wech kentañ a zo bet *[[Emgann Kergidu (romant)|Emgann Kergidu]]* gant Lan Inizan (1872).
P'en deus embannet ? romant eo Mikael Madeg (1950-) an oberour brezhoneger hag en deus produet ar muiañ evel saver romantoù hir. N'eus ket a skrivagnerien vrezhonek a vicher ha ne c'hell ket an oberourien sevel kalz oberennoù hir e-doug o buhez. An danevelloù, o vezañ m'eo ur gennad skrid berr a zo bet produet e-leizh, met chom a ra an darnvuiañ anezho embannet e kelaouennoù hep mont d'ober teskadoù dindan stumm ul levr.

## Isgenadoù ar romant
Bez' ez eus un nebeud seurtoù romant termenet evel-henn :
* romant emvuhezskridel
* romant istorel
* romant karantez
* romant-kazetenn
* romant lizheriek
* romant polis pe *romant dre-wall-biv*
* romant skiant-faltazi
* romant tresel
* romant troioù-kaer

## Sell ivez
* chabistr (pennad pe rann bennad ivez)
* danevell
* romant brezhonek
* romant hindek
* romant japanek
* romant persek
* romant sinaek
* skridvarnerezh
* steuñvenn (lennegezh)
Kadmos

**Kadmos** (Κάδμος e gresianeg, latinekaet e *Cadmus*) a oa roue Tebez (Thebai), dimezet gant an doueez Harmonia. Ganti en deus bet meur a vugel, en o zouez Semele, Ino hag Agaue.

## Mojenn diazezadenn Tebez
Kadmos, mab Agenor, roue Sidon, en dije diazezet keoded Tebez gant e gompagnuned. Kaset e oa bet ar paotr yaouank gant e dad da gerc'hat e c'hoar Europa, bet skrapet gant an doue Zeus, a oa deuet dindan neuz un tarv. Goude treuziñ meur a vro setu eñ erru e Delfi. Eno e roas urzh ar Pythia da baouez gant e glask ha da heuliañ ur vuoc'h, ur c'hresk loar ganti ouzh he c'hostez, a zegouezhfe gantañ hag a gasfe anezhañ betek al lec'h ma ranke sevel ur geoded nevez. Roet e oa ar vuoc'h da Gadmos gant Pelagon, roue Fokis, hag e kasas anezhañ betek Boiotia. 

Kadmos en doa kavet al lec'h ma felle dezhañ diazezañ ar geoded nevez. Kas a reas e gavandidi davit dour evit lidañ un aberzh da Athena met lazhet e voent gant un aerouant dour a ziwalle mammenn Kastalia. Ha Kadmos ha lazhañ an euzhvil. War ali Athena e lakaas dent an aerouant en douar evel pa vijent had ha diwan a reas tud diouzh al leur, gwisket ganto o harnez, armoù hag all, ur ouenn a vrezelourien, ar Sparted "aotokton". Pemp anezhe a oa bet hendadoù noblañs kentañ ar geoded. Ares a oa tad an aerouant dour diskaret gant Kadmos, hag abalamour da se e oa sañset bezañ hendad ar Sparted ha tiegezhioù bras noblañs Tebez. Lakaet e voe Kadmos e pinijenn e-pad eizh vloaz gant Ares, ouzh e servijañ. E fin ar prantad-se e oa roet dezhañ da wreg Harmonia, merc'h Ares hag Afrodite, gant Zeus, evit skoulmañ ar peoc'h. Dont a reas Kadmos da vezañ kentañ roue ar geoded.
Harmonia

**Harmonia** (henc'hresianeg : Άρμονία *Harmonia*), doueez an *Emglev*, ha dreist-holl an emglev etre ar priedoù, a oa merc'h da Ares ha da Afrodite, hervez mojennoù zo eus Hellaz kozh, pe merc'h da Hefaistos hag Afrodite, hervez mojennoù all, pe da Zeus ha da Elektra hervez mojennoù all c'hoazh.

Enebet e oa ouzh Eris, doueez an Dizemglev, ha heñvelekaet ouzh Concordia, doueez ar Romaned.

Dimezet e oa gant Kadmos, roue Thebai.

## Mojenn
Pa voe fiziet gouarnamant Thebai e Kadmos gant Athena e voe roet dezhañ Harmonia da bried gant Zeus.

Da zevezh hec'h eured e oa a deuet an holl zoueed, ha profet e voe dezhi un dro-c'houzoug graet gant Hefaistos, hag ur *[[peplos]]* gant ar C'harited. Sachañ a raio ar profoù-se droukchañs war gein o holl ferc'henned da-heul. 

Gant Kadmos he doe meur a vugel: Ino, Polydoros, Autonoe, Agaue ha Semele.

## Tro-c'houzoug ar wallchañs

Gant Polynikes e voe profet an dro-c'houzoug da Erifyle, dezhi da gendrec'hiñ he gwaz Amfiaraos da vont da vrezeliñ a-enep Thebai. Diwar-se e teuas marv Erifile, Alkmaion, ha Fegeos hag e vibien.

Petra bennak ma voe fiziet an dro-c'houzoug e templ Athena Pronoia e Delfi e kendalc'has ar wallblanedenn.

Fayllos ur penn-brezel eus Fokis, er Brezel Sakr (352 kent JK) a laeras an dro-c'houzoug d'he reiñ d'e serc'h. He dougen a reas-hi ur pennad. Treiñ foll a reas he mab, c'hwezhañ an tan en he zi, ha devet e voe ar vamm.

Harmonia a oa, hervez un doare all, eus Samothrake, ha merc'h da Zeus hag Elektra, ha c'hoar da Iasion, an hini a ziazezas al lidoù sakr en enez.

Tost eo Harmonia da Afrodite Pandemos, doueez ar gengarantez etre an dud, an urzh hag an unvaniezh, a glot gant Concordia ar Romaned.

## Gwelout
* tro-c'houzoug Harmonia
* Concordia
* Eris
701

*Diwar-benn bloavezh *'701*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

*Wittiza a ya da roue ar Vizigoted
*Liutpert a ya da roue al Lombarted
*Raginpert a ziskar Liutpert ha mont a ra da roue al Lombarted. Mervel a ra hogozik diouzhtu ha da roue e ya e vab Aripert

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 701|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 701]]*

## [[:Rummad:Marvioù 701|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 701]]*
__NOTOC__
Aber Benniged

An **Aber Benniged** (a-wechoù *Aber Venniged*, pe *Aber Benead*, diwar "droidigezh" ar galleg “Aber Benoît”) a zo ur stêr eus Bro-Leon, 31,1 km dezhi.

Eieniñ a ra e Sant-Divi, ha tremen dre Kersent, Plabenneg, an Dreneg, Plouvien, Lanniliz, Treglonoù, Landeda, Sant-Pabu.

## Skeudennoù

18 Cale Aber Benoit Tréglonou.jpg|An Aber Benniged e Treglonoù 
Aber benoit.jpg|Sant-Pabu hag an Aber Benniged.


## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Liammoù diavaez
Dresden

**Dresden** (*Drježdźany* e sorabeg) zo ur gêr-arondisamant eus Alamagn, ha kêr-benn Bro-Saks eo. Eil kêr vrasañ al Land eo ivez, goude Leipzig. 790 000 annezad zo en tolead kêr, ha war-dro 1,34 milion er veurgêr. War ribl ar stêr Elbe emañ. Hini brasañ Alamagn eo he marc'had Nedeleg, hag unan eus ar re goshañ er bed.

En Emgann Dresden e voe trec'h Napoleone Buonaparte war ar C'hwec'hvet Kenunaniezh d'ar 27 a viz Eost 1813. Lazhet e voe 25 000 den ha distrujet e voe ar c'hreizkêr gant bombezadenn an Amerikaned hag ar Vreizhveuriz e fin an Eil Brezel-bed. Adsavet e voe ul lodenn eus ar c'hreizkêr istorel avat. Goude Adunanidigezh Alamagn e 1990 eo deuet Dresden da vezañ en-dro ur greizenn sevenadurel, kelenn ha politikel.

## Gevelliñ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tud vrudet liammet ouzh Dresden
### Ganet e Dresden
* Maria Josepha von Sachsen (1731-1767), priñsez, mamm Loeiz XVI, Loeiz XVIII ha Charlez X
* Otto Dix (1891-1969), livour
* Uwe Tellkamp (1968-), mezeg ha skrivagner

### Marvet e Dresden
* Caspar David Friedrich (1774-1840), livour romantel
* Friedrich Paulus (1890-1957), Generalfeldmarschall trec'het ha skrapet gant an Arme Ruz d'an 31 a viz Genver 1943 e Stalingrad

### Bet o chom e Dresden
* Fiodor Dostoievski (1821-1881), romantour rusian, etre 1862 ha 1863, lakaat a reas e verc'h da vezañ badizet en Iliz rusian Dresden
* Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), romantour, dramaour, barzh ha skiantour (miz Gwengolo 1790, Körnerhaus)
* Henrik Ibsen (1828-1906), c'hoarivaour norvegat (etre 1868 ha 1874)
* Heinrich von Kleist (1777-1811), skrivagner ha c'hoarivaour prusian
* Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), sonaozour aostrian, (1787, 1789)
* Friedrich Schiller (1759-1805), barzh,  (etre miz Gwengolo 1785 ha 1787, Körnerhaus)
* Arthur Schopenhauer (1788-1860), prederour, (etre 1814 ha 1818)
* Robert Schumann (1810-1856), sonaozour ha pianoour
* Richard Wagner (1813-1883), sonaozour ha penn laz-seniñ

## Daveoù
Kentañ Emgann Konkerel

E **Kentañ Emgann [[Konkerel]]** e oa enebet e 981 e Konkerel, tost da Wenvenez-Penfaou, Naonediz renet gant Gwereg Breizh, ha Roazhoniz renet gant Konan an Tort.

Hervez Kronik Naoned e voe trec'h Gwereg ha hervez Kronik Menez Sant Mikael e c'hounezas Konan...
Ac'h

**Ac'h** a zo 
*un anv brezhonek a denn
**d'ur paou kozh e Bro-Leon, Ac'h, hag a gaver en anvioù all;
**d'un anv-tiegezh Ac'h eus ar vro;
**da borzh an Aber-Ac'h;
**d'ar stêr a vez graet an Aber-Ac'h anezhi
*un estlammadell a verk an heug: *Ac'h!*
*furm ar rannig-verb a dirak ur vogalenn: *Piv *'ac'h*' a d'ar marc'had en ur c'hoarzhin?*
Aber-Ac'h

An **Aber-Ac'h** a zo war un dro anv:
*ur stêr, a vez graet an *Aber-Ac'h* pe *stêr an Aber-Ac'h* anezhi
*ur porzh bihan e Landeda, war lez ar stêr-se, anvet ivez *Ar Baludenn*. 

## Diwar-benn an anv
*N'eo ket sur e teufe eus ar ger gwrac'h, kentoc'h eus ur ger latin *(m?)aximus*.
*Meneget eo e geriadur Gregor Rostren al lesanv *Porzh Keinvan*.

## Kumunioù douret
Plouzeniel (andon),
Ar Folgoad,
Lanniliz,
Plougerne,
Landeda.

## Inizi an aber

*Enez Terc'h (Plougerne)
*Stagadenn
*Enez Sezon

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Liammoù diavaez
Aber-Ildud

An **Aber-Ildud** zo ur stêr eus Bro-Leon, ar greisteisañ eus an "teir aber bras" (an div all a zo Aber Benniged hag Aber-Ac'h), dirak Eusa, 24 km hed dezhi. Redek a ra a-dreuz Lokournan-Leon hag en em deurel er mor e-kichen Lannildud. Tud ar vro a ra gant **Gouer an Aber** evit ober anv eus ar stêr.

Kontet eo da vezañ aber vihanañ Leon (3,5 km), hag an hini strishañ, met kaoz zo neuze eus an aber, ha n'eo ket eus ar stêr en he hed. 

Mont a c'haller eus Lannildud a-hed lez dehou an aber, dre an hent D 27, betek Brelez. Hent ebet n'eus war al lez kleiz avat. 

Er c'hreisteiz d'an aber e oa mengleuzioù greunit gwechall. Enno, betek kreiz an , e veze tennet *"maen an Aber"* evel ma veze lavaret er vro. Kalz a dud a laboure er "chanterioù", evel ma raed eus ar mengleuzioù-se. Ha kaset e veze ar bloc'hadoù greunit gant bigi da borzh Brest pe da lec'h all. Greunit eus an tolead an hini a oa bet implijet d'ober ur sichenn evit obeliskenn Louksor pa oa bet savet hounnezh e Pariz e 1835.
 
## An anv
Dont a ra an anv eus anv ar manac'h Ildud, a zeuas, hervez ar vojenn, eus Kembre, da avielañ ar vro. 
## Kumunioù douret
*Plouzane (andon),
*Gwiler-Leon, 
*Lokournan,
*Lanriware,
*Plouarzhel,
*Brelez,
*Lannildud.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Notennoù


## Liammoù diavaez
*Aber-Ildud, el lec'hienn Sandre 
*Greunit an Aber-Ildud
Aer (Ele)

Ar stêr **Aer** (*Aër* e galleg) zo ur stêr eus Bro-Gwened, adstêr d'an Ele. 

## He red
E Pleurdud emañ hec'h eienenn, 255 m a-us da live ar mor. Redek a ra war-hed 27,7 km betek Mêlann ma en em daol er stêr Ele.

## Kumunioù douraet
*Pleurdud (andon), 
*Sant-Tudal, 
*Ar C'hroesti, 
*Prizieg
*Mêlann. 

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Eienenn

Un **eienenn** pe ur **vammenn**, pe un **andon**, zo ul lec'h ma teu dour eus an akwifer er-maez eus an douar (pedosferenn). Un elfenn eus an hidrosferenn eo. A-bouez eo bet ar mammennoù e-pad pell evit an dud da bourchas dour dous, er broioù krin dreist-oll ma vez dister a-walc'h ar glaveier.  
Lod zo bet kempennet gant an dud ha graet e vez feunteunioù anezho. 

Ar mammennoù a vez krouet dindan levezon nerzhioù naturel disheñvel, e-giz ar graviter hag ar gwask hidrostatek. Ar c'hementad dour a daolont a ya eus tost mann ebet betek ouzhpenn 14 000 l/s evit an andonioù brasañ.

Dont a ra dour an eien da gemer stumm ur ruzelenn peurvuiañ, pe ur wazh, a-raok mont da stêr a-wechoù. Met gallout a ra an eien bezañ er mor ivez, pe stok outañ. Gallout a ra o dour bezañ lonket en douar kenkent ha difluket e-maez.

## Relijion
Er relijion bagan e veze enoret an eien, hag hervez mojennoù Hellaz kozh e vezont poblet a nimfenned. 

## Istor
Brudet eo bet an ergerzherien, evel Richard Francis Burton, a glaskas war-lerc'h eienenn an Nil.

## Lennegezh
Gant dodenn an eien, hag ar c'hlask anezho, eo bet awenet ar skrivagnerien, evel Marcel Pagnol, gant e romant *[[L'Eau des collines]]*.

## Notennoù
Colectivo Socialista

Ar **Colectivo Socialista** ("Strollad Sokialour") a zo unan eus an aozadurioù anavaezet ez-ofisiel e diabarzh Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza"), ennañ ur 150 ezel/ez bennak e 2002. 

Krouet e oa bet e 1983 pa divizas Partido Socialista Galego ("Strollad Sokialour Galiza") chom hep dont da vezañ un ezel eus ha neuze ec'h eas kut ur strolladig tud dindan an anv *Colectivo Socialista*.

E-touez pennoù brudetañ ar strollad emañ Mario López Rico ha Francisco Trigo Durán.
Primeira Linha

**Primeira Linha** a zo un aozadur broadelour ha komunour bet krouet da geñver Gouel Etrebroadel al Labour, d'ar 1añ a viz Mae 1996, gantañ da bal ur vro dishual ha komunour.

Difenn a ra unvanidigezh Kumuniezh Emren Galiza gant al lec'hioù galizek istorel all, da lâret eo Terra Eo-Navia ha traonienn ar Stêr Ibias en Asturias hag ivez al lec'hioù ma komzer galizeg en O Bierzo e León ha Sanabria e Kastilha ha Leon. 

Ur rann eus Movimento de Libertaçom Nacional Galego (MLNG, "Luskad evit Dishualded Broadel Galiza") an hini eo hag ivez unan eus an aozadurioù bet krouet gante an talbenn politikel Nós-Unidade Popular.

Krouet e oa bet er penn-kentañ evit klask unvaniñ an holl izili a save a-du gant ar gomunouriezh hag an disrannouriezh e diabarzh BNG met n'o doa ket goulennet bezañ anavezet ez-ofisiel evel ur strollad aozet e diabarzh ar Bloc'had ha war washaat ec'h ae an darempredoù etre Primeira Linha hag ar peurrest eus BNG, dreist-holl hag Unión do Povo Galego. E 1998 e oa bet dalc'het e Emvod Broadel kentañ, met abalamour d'ar c'hudennoù grevusoc'h-grevusañ a save e diabarzh BNG e oa bet ret aozañ nemet bloaz war-lerc'h un Emvod Broadel dreist-ordinal ma oa bet dibabet gant an darn vrasañ eus an izili kuitaat BNG da vat.

Da geñver an II Emvod Broadel e oa bet divizet klask skoulmañ gant strolladoù kleizour ha disrannour all evit kas da benn ur bolitikerezh unvan, dreist-holl gant Assembleia da Mocidade Independentista (AMI) ha Frente Popular Galega (FPG). Goude meur a daol c'hwitet, diwar an emglev-se e oa bet krouet Nós-Unidade Popular e 2001.

E 2001 e oa bet krouet rann ar yaouankizoù BRIGA hag ar sindikad studierion/ezed AGIR hag a gemer perzh izili PL enne.

Abaoe 1996 e embann Primeira Linha ur gelaouenn evit mann *Abrente* ("Sav-heol") ouzhpenn levrioù teorikel a bep seurt o tennañ d'ar gomunouriezh ha d'ar vroadelouriezh disrannour.
Inzar

**Inzar** eo anv un aozadur broadelour galizek krouet diwar unvanidigezh Movemento Comunista de Galicia ha skourr c'halizek ar Liga Comunista Revolucionaria ("Kevredad Komunour Dispac'helour"), treuzzfeurmet e strollad politikel e 1991 stag ouzh Izquierda Alternativa.

E 1993 e oa bet degemeret Inzar evel unan eus an aozadur anavezet e diabarzh Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza"), met n'en deus bet morse kalz a bouez er Bloc'had, gantañ 234 ezel/ez e 2002.

Penn brudetañ arn aozadur eo Xesús Veiga Buxán, bet dileuriad e Paralamant Galiza.
Esquerda Nacionalista

**Esquerda Nacionalista** ("Tu-kleiz Broadelour") a zo ur strollad broadelour bet krouet e Galiza e 1992, ennañ ur 600 ezel(ez) bennak e 2002. Ur strollad disrannour an hini eo dre ma sav a-du gant dishualded leun Galiza.

Unan eus ar strolladoù hag aozadurioù anavezet ez-ofisiel e diabarzh Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza") e oa, gantañ 9 ezel er C'huzul Broadel. Met e 2012 e tiviz mont kuit.

Sevel a reas a-du gant Bonreizh Europa da geñver ar boblvouezhiadeg.

Xosé Chorén eo ar Sekretour-Meur hag Alberte Xullo Rodríguez Feixoo ar Prezidant. 

Embannet e vez gant ar strollad ar gelaouenn *EN Galiza*.

Kaset e vez war-raok ivez an diazadur Fundación Enclave gant Esquerda Nacionalista.

E 2012 e tiviz ar strollad en em zivodañ, kuitaat ar BNG, hag enteuziñ e Máis Galiza.
713

*Diwar-benn bloavezh *'713*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 713|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 713]]*

## [[:Rummad:Marvioù 713|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 713]]*
__NOTOC__
Fragan

Sant **Fragan** (pe *Frakan*, pe *Fregan*) zo unan eus sent vrezhon ar  kantved deuet eus Kembre da avielañ Arvorig. Dilestrañ a reas e Breheg hervez ar vojenn. Dimezet e oa da santez Gwenn, ha tad da Yagu ha Gwezhenneg, Gwenole ha Klervi.

Lidet e vez d'an 3 a viz Here.

## Anvioù-lec'h
Roet en deus e anv da ziv barrez :
* Ploufragan, e Bro-Sant-Brieg,
* Sant-Fregan, e Bro-Leon.
Yann ar Floc'h

**Yann ar Floc'h** eo anv-pluenn ar skrivagner brezhonek **Jean Le Page**, ganet d'an 25 a viz C'hwevrer 1881 e Pleiben ha marvet eno d'an 2 a viz Gouere 1936. 

## Buhez
Mab e oa da Gaourintin ar Paj (Corentin Le Page) ha da Frañseza Suignard. Studiañ a reas er Folgoad hag e Ploermael evit mont da vestr-skol e-barzh ar skolioù kristen.
D'ar Folgoad ha da Berwenan ez eas d'ober skol, ha roud a gaver en e skridoù eus yezh Treger, met e 1908 e kuitaas an deskadurezh dre ma oa tapet gant ar berranal. Mont a reas da Sant-Fregant da zerc'hel kontoù un heskennerezh.

E 1909 e tistroas da Bleiben da vezañ sakrist (pe gloc'her) ar barrez. 

E 1910 e timezas gant Mari Janed Pennegez. Peder merc'h o doe. Digeriñ a reas ur stal ma werzhe priaj, gwer ha paper. 

Mervel a reas e Pleiben d'an 2 a viz Gouhere 1936.

## Obererezh politikel ha sindikadel
Kemer a reas meur a garg en e bastell-vro ha stourm a reas evit e vennozhioù kristen war dachenn ar politikerezh en ur enebiñ taer ouzh an tu kleiz. Ezel eus an oberoù levezonet gant ar gristeniezh sokial e voe, evel teñzorer ar C'hretadurioù Sindikad Labourerien-douar Landerne, rener kef lec'hel ar Gretadurezh kevredigezhel hag e bodadegoù skolidi gozh ar Frered.

## Oberenn lennegel
E 1903 e krogas da sevel pennadoù evit *[[Kroaz ar Vretoned]]*, kazetenn gatolik Bro-Dreger, hag ar c'helaouennoù *[[Ar Vro (kelaouenn Taldir)|Ar Vro]]*, *[[Ar Bobl]]*, *[[Kloc'hdi Breiz]]*, *[[Le Courrier du Finistère]]* hag all. Met ne embannas tra ebet e brezhoneg goude ar Brezel-bed kentañ. An disklêriadenn-mañ a ginnig Yeun ar Gow : « Bez' e oa traou hag a zisplije d'ezañ. Da genta doare-skriva Vallée ha da c'houde brezoneg "Gwalarn", kalz re-bell, war e veno, diouz brezoneg ar bobl. » 
Sevel a reas barzhonegoù ha pezhioù-c'hoari ivez. Implij a reas anvioù-pluenn all : *Pintig*, *Pintik* ha *Yann ar Paj*.
Anavezet eo dreist-holl an dastumad kontadennoù en doa prientet evit ober ul levr. Ne voe embannet *Koñchennou eus Bro ar Ster Aon* nemet e 1950 a-drugarez d'e vignon, Yeun ar Gow, hag a oa genidik eus Pleiben ivez.

## Embannadenn

**[[Koñchennou eus Bro ar Ster Aon]]*, raklavar gant Yeun ar Gow, Kemper, Levrdi le Dault, 1950 (e KLT). Adembannet gant Al Leur Nevez/Emgleo Breiz, 2002 (e falc'huneg).

## Notennoù
Anv-barzh

Komz a reer eus **anv-barzh** un den hag a zo war un dro barzh hag ezel da C'horsez Barzhed Breizh, peogwir e rank izili ar gevredigezh -se, bet brudetoc'h gwechall e-touez ar skrivagnerien vrezhonek, dibab un anv-barzh, evel ma tibab kloer zo o anv-pab. 

A-hend-all e komzer eus anv-pluenn: n'eo ket anavezet Maodez Glanndour ha Roparz Hemon evel izili Gorsez Barzhed Breizh.

## O anvioù-barzhed
*Frañsez Jafrennou a oa Taldir 
*Ivon Krog a oa Eostig Kerineg
*Yann ar Floc'h a oa Pintig
Sydney

**Sydney** eo ar gêr vrasañ zo en Aostralia, war aod gevred ar vro. Tremen 4 milion a dud a zo o chom enni.

## Monumantoù
*C'hoarigandi Sidney
*The Art Gallery of New South Wales (AGNSW), mirdi.

## Liammoù etrebroadel
### Gevelliñ
Gevellet eo Sydney gant ar c'hêrioù-mañ:
*
*
*
*
*
*

### Liammoù mignoniezh
Liammoù mignoniezh he deus gant ar c'hêrioù-mañ :

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr

## Notennoù ha daveoù
Hellen

**Hellen** (henc'hresianeg : Ἕλλην / Héllên) a oa roue Fthia e Thessalia, ha tad an holl Hellened, da lavarout eo tud Hellaz.
Mab e oa da z-Deukalion ha da b-Pyrra, hervez mojennoù zo, da Zeus ha Dorippe hervez re all. 
Dimezet e oa d'an nimfenn Orseis, ha tri mab o doe: 
*Doros, tad an Dorianed
*Aiolos tad an Eolianed
* ha Ksouthos en doe daou vab
** Ac'haios a voe tad an Ac'heaned
**Ion a voe tad an Ionianed. 

## Hellen ha gerioù deveret
Diwar anv **Hellen** e teu ar gerioù-mañ:
*an Hellened, ar bobl, an henc'hresianeg o yezh,
***hellenaat*, reiñ doare an *Hellened*
*Hellaz (Ἑλλάς / Hellás), bro an *Hellened*
**an anv-gwan hellazat hag an anv-kadarn Hellazad (eus Hellaz)
*an anv-gwan hellengar hag an anv-kadarn hellengarour (a gar an Hellened)
*an anv-gwan hellenek, a denn d'ar sevenadur hellenek, hini an dud a gomz helleneg (ger dizimplij), pe henc'hresianeg, pe gresianeg, o yezh skignet ganto e-maez Hellaz
**an hellenegezh, ar sevenadur hellenek, skignet e-maez Hellaz (Kirenaika, Egipt, Sikilia...)
*an anv-kadarn hellenegour, den a studi ar sevenadur hellenek, hag an hellenegouriezh, an danvez-studi
*an hellenadegezh, anv graet eus ar marevezh istorel hellenadek, ur ger ijinet da envel ur marevezh eus ar sevenadur hellenek.
C'haos

**C'haos** (Χάος e henc'hresianeg), e mojennoù Hellaz kozh, e oa an Hollad meur m'emañ kement tra a rank bezañ ganet.

## Orin ar ger
Talvezout a ra kement ha « frailh, faout ». Kar eo d'ar ger χαινω /kainô, « bezañ digor ».

## ''Theogonia'' Hesiodos
Hervez Hesiodos e oa C'haos a-raok pep tra, a-raok ar bed hag an doueed. Eus ar C'haos eo e teuas Gaia (an Douar), Eros (ar C'hoant), an Tartaros (an Ifernioù), an Erebos (Teñvalijenn an Ifernioù) ha Nyks (an Noz).

## Gwelet ivez
* Kosmos
Partido Andalucista

Ar **Partido Andalucista** (Strollad andalouziek) a zo ur strollad broadelour eus an tu-kleiz eus Andalouzia. E proviñsoù Cádiz ha Sevilla eo oberiant dreist-holl met kinniget en deus danvez-kannaded e proviñsoù arall. Ur sez en deus gounezet zoken e parlamant Katalonia.

Krouet e voe ar strollad e 1971 dindan an anv *Alianza Socialista de Andalucía* (Kevread Sokialour Andalouzia). E 1976 e kemmas e anv da **Strollad Sokialour Andalouziek** ha da **Strollad Sokialour Andalouziek-Strollad Andalouziek** e 1979. E anv bremañ a voe asantet e 1984 hag e benn-sekretour a zo Julián Álvarez, maer kozh Écija.

Un nebeud a zisrannerien, bleiniet gant Pedro Pacheco o deus savet ur strollad nevez, **Strollad Sokialour Andalouzia** e anv, e 2001.

## Liammoù diavaez

* Partido Andalucista Lec'hienn ofisiel
Dour (lec'hanvadurezh)

Kalzik a stêrioù, pe wazhioù kentoc'h, zo e Breizh hag emañ ar ger "dour" en o anv.

*Dour ar Barzh, zo un adstêr d'ar Yeodi,
*Dour ar Wern, adadstêr d'ar Blavezh
*an Dour-Bihan, ur wazh e Brest hag e Bear
*an Dour-Bras, anv ur wazh e Brest
*an Dour-Kamm, 
**ur stêrig a zisparti Plonevel diouzh Poullaouen, adstêr d'ar Yer e Karaez
**un adstêr d'an Elorn, a zisparti Lambaol-Gwimilio diouzh Lokmelar
*an Dour-Don, 
** a oa gwechall anv an Elorn etre Pont-Krist ha kastell ar Roc'h Morvan
** anv un adstêr d'an Elorn e kêr Landerne.
*an Dourdu zo un anv stankoc'h eget ar re all, 
**anv an Doufin e Pleiben, hervez Yeun ar Gow en e levr *[[E Skeud Tour Bras Sant Jermen]]*;
**an Dourdu, ur wazh e Mellag ha Kemperle, adstêr d'al Laeta;
** ur wazh anvet ivez gwazh Gwern-Adran, adstêr d'ar Skorf, a red dre Bleurdud, an Ignol, Sant-Karadeg, Berne;
*an Dour Gwenn, anv meur a wazh-dour, e Brest hag e lec'hioù all
*Dour-Elego, zo un adstêr d'ar Yar e Treger, e parrezioù Lanvaeleg ha Treduder.
*Dour-Meur, adstêr d'al Leñv
*Dour-Uhel, 
*Dour-Veilh, etre Nevez ha Tregon.
* an Dourig, anv meur a wazh-dour, e Lokournan, e Brest, e Taole, e Neulieg

## E broioù all
Gallout a reer kavout ar ger **dour**, pe gentoc'h gerioù kar dezhañ, e stêrioù all en Europa ma'z eus bet anvet stêrioù (ha kêrioù) gant ar Gelted kozh. Ma n'haller ket bezañ peursur eus an orin anezho e c'haller menegiñ bepred:
*en Gall, ar stêr Durance,
*en Italia, ar stêrioù Doria en Alpoù
*e Suis, ar stêr Drance,
*e Spagn , an Duro
Somnus

**Somnus** eo doue roman ar C'housked, par da Hypnos en Hellaz, hag eveltañ mab d'an Noz ha breur d'ar Marv.
Mania

:*Evit mitologiezh Hellaz kozh, gwelet [[Maniae]]*
**Mania** (pe **Manea**), e mitologiezh Roma gozh hag etrusk, e oa doueez ar re varv. Ren a rae-hi, gant Mantus, war ar bed all (kevatal d'an annwn keltiek). Lavaret e vez e oa mamm d'an tasmantoù, d’ar re varv-bev ha d'an holl speredoù all eus an noz, koulz ha d’al laroù ha d'ar manoù. Seblantout a ra bezañ kar-tost da Maniae Hellaz kozh. Dont a ra ar ger eus ar c'hentindezeuropeg **men-*, soñjal (gwelet ar gerioù brezhonek, *mennout*, *meno*...).

## Gwelet ivez
*Maniae (e mitologiezh Hellaz kozh)
Krokos

**Krokos** a oa un den a oa e karantez ouzh an nimfenn Smilaks, ha homañ ne gare ket ar paotr. Troet e voe en ur blantenn safron.
Hypnos

**Hypnos** (Ύπνος / *Húpnos* e henc'hresianeg) eo anv doue ar c'housked e mojennoù Hellaz kozh. Mab eo da Nyks, an Noz, ha breur eo da d-Thanatos.

Emañ e balez en ur c'hev teñval ma ne weler an heol gwech ebet.

*[[Somnus]]* eo e anv gant ar Romaned. 

## Gwelout
Hrant Dink

E 1954 e oa bet ganet **Hrant Dink**, e Malatya, e gevred Turkia. D'an 19 Genver 2007 e oa bet drouklazhet en Istanbul.

Armenianat e oa hag en e yaouankiz e oa bet stourmer er strollad komunour, e-pad ur frapadig hepken avat rak berzet e voe buan ar strollad. Da c'houde e ouestlas e vuhez d'un ti-emzivaded evit bugale a-orin eus Armenia. Sezizet e voe an ti gant ar Stad e 1974 evel ur bern savadurioù all gouestlet d'ar minolerezhioù.

E 1996 e voe krouet gantañ ur gelaouenn divyezhek (armenianeg-turkeg), Agos hec'h anv (a dalvez "frouezhus"). 6&nbsp;000 skouerenn a veze embannet (50&nbsp;000 Armenian a zo e Turkia). Fraezh e save a-enep ar gouennlazh bet graet e-pad ar brezel bed kentañ a-enep e gumuniezh ha kaset e voe dirak al lez-varn meur a wezh abalamour da se. Saviad ar Gurded a glaske difenn ivez. Ne c'helle ket broadelourien Turkia ulmiñ an dra-se ken ha drouklazhet eo bet gant unan anezho, ur paotr yaouank 17 vloaz.
Ktimene

**Ktimene** (henc'hresianeg : Κτιμένη, latinekaet e *Ctimene*) a oa merc'h da Laertes hag Antikleia en *[[Odysseia]]*, ha c'hoar yaouankañ Odysseüs. Eurediñ a reas da Euryloc'hos, unan eus keneiled Odysseüs e Brezel Troia. Maget e oa bet war un dro gant ar mevel Eumaios hag a oa bet desavet hogos er memes doare.

## Notennoù
Ec'hion

**Ec'hion** a oa anv meur a zen e mojennoù Henc'hres :

* Ec'hion, ur Ramz

* Ec'hion, unan eus ar Spartoi, ar pemp bugel a voe ganet eus dent an aerouant hadet gant Kadmos, roue diazezer kêr Thebai. Dimeziñ a eure gant Agaue ha tad e oa da Benteos

* Ec'hion, unan eus mibien Hermes, hag unan eus an Argonaoted. Kemer a reas perzh e chaseadenn hoc'h-gouez Kalydon.

* Ec'hion, unan eus brezelourien brezel Troia, mab Porteüs, a oa kuzhet e marc'h Troia, hag a voe lazhet pa lammas e-maez anezhañ. 

* unan eus amourouzien Penelope.
Galaktofaged

**Galaktofaged** eo anv ar bobl souezhus ha ne veve nemet diwar laezh. Meneget int en Ilias, gant Hesiodos, hag e Douaroniezh Strabon, gant an istorour Ammianus Marcellinus.

Hervez ar *Journal asiatique* e 1855 e klotfe an anv gant Kalmouked ar stepoù etre ar stêrioù Don ha Volga.

## Mammennoù
* Ilias XIII, 5 ha 6.
* Darnskrid XX Hesiodos
* Douaroniezh Strabon : Chap. 3, § 3 ha 6,7, 9

## Notennoù
Flora

**Flora** zo un anv-bihan italianek ha gallek, deuet diwar anv an doueez Flora, doueez roman ar bleunioù hag an nevezamzer. Un anv-lec'h eo ivez.

Hervez Ovidius e oa doare latin an nimfenn C’hloris. 

## Yezhoù all
* *Fioretta*, en italianeg
* *[[Fleur]], Flore, [[Florence]]*, e galleg
* Bleunienn, Bleuñvenn, e brezhoneg.

## Tud
*Flora Groult, skrivagnerez c'hallek.
*Flora MacDonald, emsaverez skosat.
*Flora Tristan, emsaverez c'hall evit gwirioù ar merc'hed.

### Anv-tiegezh
* Agesilao Flora (Latiano, 1863 – Lecce, 1952), livour italian.

## Lec'hanvadurezh
### 
*ar Stêr Flora

### 
* *Flora*, anv okitanek Floure, kumun en Aude (departamant).

### 
* Flora (Apayao)

### 
* *Flora*, ur stêr e Toskana ha Lazio.

### 
* Flora (Norge)

### 
* Flora (Illinois), 
* Flora (Indiana), 
* Flora Township (Minnesota) 
* Flora (Mississippi)

## Oberennoù
Un toullad mat a oberennoù zo bet awenet gant an doueez roman Flora, evel
*Flora (Tizian).
Fauna

**Fauna** a oa gwreg Faunus, ha mamm an doue Latinus, unan eus roueed vojennel Latium, e mojennoù Roma an Henamzer. A-wechoù e lârer e oa c'hoar da Faunus, hag e oa **Fatua** hec'h anv. Diwall a rae ar gwragez da vezañ gaonac’h. 

## Doueezed all
Dindan an anv Fauna e lavarer a-wechoù emañ:
*Bona Dea, un doueez anvet Marica ivez, un nimfenn neuze, kontet a-wechoù da vezañ mamm Faunus, hag a-wechoù all gwreg Faunus (ha neuze mamm Latinus), pe c'hoar pe merc'h Faunus, met atav diwallerez ar merc'hed, ar werc'hded, ar strujusted,
*Ops, un doueez a orin sabin, doueez an douar hag ar strujusted, 
*Terra (doueez), doueez an douar.
Fatum

***Fatum*** eo doare sakr an tonkadur gant ar Romaned, arouez youl divrall an doueed hag ar blanedenn o deus lakaet da bep hini. Klotañ a ra gant Ananke pe Moira ar mojennoù hellazat.
Fama

**Fama** a zo 
* anv doueez latin ar Vrud, hervez ar Romaned, gwelout Fama (doueez);
* anv ur gumun e stad Minas Gerais, e Brazil, gwelout Fama (MG)
* anv un armerzhour amerikan, Eugene Fama.
Eüterpe

**Eüterpe** a oa unan eus an nav Muzez, anvet ivez Merc'hed an Awen, e mojennoù Hellaz kozh. Merc'h e oa da Zeus ha Mnemosyne.

## An anv
Εὐτέρπη / Eütérpê eo an anv e henc'hresianeg, ha talvezout a ra «a oar plijout», eus ar ger εὖ / *eũ*, «mat» ha τέρπω / *térpô*, «plijout».

## Doueez
Doueez ar Sonerezh e oa. Ur fleüt a veze ganti, an aulos, bet ijinet ganti. Diwezhatoc'h e plijas da livourien zo reiñ dezhi binvioù all, paper sonerezh. Ur gurunennad vleunioù a veze war he fenn pa veze da-heul an doue Dionysos.

War bez Frédéric Chopin, e bered ar Père-Lachaise e Pariz, he gweler o ouelañ.


The Muse Euterpe by François Boucher.jpg|Eüterpe, gant François Boucher
Euterpemuse.jpg| Eüterpe hag Ourania, darn eus un daolenn gant Pompeo Batoni
Retrato de la Marquesa de Santa Cruz.jpg|Poltred Markizez Santa Cruz, gant Francisco de Goya. En Eüterpe emañ ar varkizez.
Euterpe.jpg|Eüterpe, gant Camille Roqueplan (1803-1855).


## Liamm diavaez
Eume

**Eume** zo un anv-lec'h galizek

*Stêr Eume, stêr e proviñs A Coruña.
*Komark an Eume, komark e proviñs A Coruña.
*Pontedeume, kêr war lez ar stêr
Fornax

**Fornax** (latin evit "forn") a oa un doueez henroman hag a rae war-dro ar forniadoù bara. Azeulet e veze dreist-holl da vare gouel ar *Fornalia* pe *Fornacalia*, war-dro ar 17 a viz C'hwevrer.

E 1756 e voe lakaet an anv  Fornax  d'ur steredeg.

## Liammoù diavaez
*  William Smith, *A Dictionary of Greek and Roman Antiquities*, Londrez, 1875 : ''Fornacalia''.
Fons

**Fons**, pe **Fontus**, mab da Janus ha Juturna, a oa doue an eien hag an dour-sav e mojennoù Roma gozh.

Lidet e veze d'an 13 a viz Here gant ar Romaned e-kerzh gouelioù anvet *Fontanalia*. 

## Anv-bihan
*Ur berrstumm nederlandek d'an anv Alfons eo Fons.
Erebos

**Erebos** (Ἔρεϐος / *Erebos* e henc'hresianeg, *Erebus* e latin), a oa al lec’h teñvalañ ha pellañ eus an Ifernioù, ha war un dro ar stêr a dremen dre al lec'h teñval-se. 

Dont a reas da vezañ un dudenn, mab da C'haos ha breur da Nyks. O-daou int tad ha mamm da Aither (lein an oabl) hag Hemera (an Deiz). 

## Menegoù
Anv zo anezhañ e *[[Theogonia]]* Hesiodos. Hervez Hyginus e oa tad Geras.

## Ifernioù
Skoazell a roas d’an Ditaned pa emsavjont enep d’an doueed hag abalamour da se e voe skoet en Ifernioù, troet e stêr, hag en ul lec'h teñval, etre bed ar re vev hag an Hades, ma rank ar re varv tremen. 

## Hag ivez
*Menez Erebus eo anv ar menez-tan en enez Ross en Antarktika.
**Erebus* eo anv romant Shaun Hutson embannet e 1984.
**Erebus* zo anv un demon er skornegi el levr *Book of the New Sun* gant Gene Wolfe.
*Meneget eo anv *Erebus* e barzhoneg Shakespeare deuet da vezañ ur ganaouenn gant *Ralph Vaughan Williams*:
:::*"The man that hath no music in himself,*
:::*Nor is not mov'd with concord of sweet sounds,*
:::*Is fit for treasons, stratagems and spoils;*
:::*The motions of his spirit are dull as night*
:::*And his affections dark as Erebus:*
:::*Let no such man be trusted."*
Hyperion (Titan)

**Hyperion** (henc'hresianeg : Ὑπερίων) a oa un Titan, mab da Ouranos ha da c'h-Gaia. 

## E anv
E henc'hresianeg eo Ὑπερίων / *Hyperíôn* hag e talv kement hag « an hini a ya war-benn (pe war-c'horre) ».

## Ar mojennoù
Gant e c'hoar Theia e c'hanas Helios, an Heol, Selene, al Loar, Eos, tarzh an deiz. Kement-se a zo bet kontet gant Hesiodos en e levr *[[Theogonia]]*. 

Koulskoude, hervez Diodoros Sikilia, ne oa nemet un den ordinal deuet da vout roue an Atlanted dre zimeziñ gant e c'hoar Basileia, merc'h henañ Ouranos ha Gaia. 

E vreudeur, an Ditaned, tud varvel anezho ivez d'ar c'houlz-se, a dage gant ar warizi o welet pegen brav ha pegen vertuzus e oa bugale Hyperion. Un deiz e teuas c'hoant dezhe da lazhañ Hyperion ha beuziñ Helios er stêr Eridanos. Pa glevas Selene e oa bet lazhet he breur en em daolas diwar lein he falez gwer. Basileia a zeuas da vout foll hag a veze gwelet o kantren dre ar maezioù. Mont a reas diwar c'horre an douar pa glevas e oa deuet Helios ha Selene da vout doueed.

## An heol
An heol en-eeun eo Hyperion gant Homeros ha barzhed all a-raok Hesiodos. Neuze eo Euryfaessa eo anv e wreg.

## El lennegezh
**Hyperion** zo ivez:
* anv ur meurgan gant ar barzh saoz John Keats
* anv ur romant gant an Amerikan Dan Simmons.

## Steredoniezh
* Hyperion zo ul loar d'ar blanedenn Sadorn.
Doris

**Doris** zo un anv-bihan saoznek, a orin gresianek, roet d'ar merc'hed, hag a gaver e broioù all.

## Orin
Dont a ra an anv eus an doueez hellazat Doris. 
Tud all c'hoazh, e mojennoù kozh Hellaz a oa en anv-se ivez:
* **Doris**, merc'h d'an doueez, a oa an eil nereidenn
***Doris**, ur serc'h d'an doue Poseidon, mamm da Sima.

## Eilstummoù
*Doride, en italianeg

## Lid
Pa n'eus sant ebet en anv-se e vez lidet an anv da Ouel an Hollsent.
## Tud

*Doris Day, aktourez ha kanerez amerikan 
*Doris Dragović, kanerez kroat
*Doris Duranti, aktourez italian
*Doris Humphrey, korollerez stadunanat, e deroù an XXvet kantved.
*Doris Lessing, skrivagnerez saoz, Priz Nobel al lennegezh e 2007. 
**Doris Nefedov* (1942 - 1969), kanerez alaman, anavezet evel Alexandra, 
*Doris Roberts, aktourez stadunanat
*Doris Zinkeisen (1898 – 1991), livourez skosat

## Lec'hanvioù
**Doris*, pe Dorida, en Hellaz kozh.

## Traoù
Un dra eo an **doris**. Roet eo bet an anv 
*d'ar gontell a veze graet ganti pa veze aberzhet ul loen d'an doueed;
*d'ur vag-savete, an *doris*.
Partido Nacionalista Galego-Partido Galeguista

**O Partido Nacionalista Galego-Partido Galeguista (PNG-PG)** ("Strollad Broadelour Galiza - Strollad Galizegour") a zo ur strollad broadelour kreizour-frankizour e Galiza krouet pa'c'h eas Coalición Galega da get.

Unan eus strolladoù anavezet ez-ofisiel e diabarzh Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza") an hini eo, ennañ 132 ezel e 2002.

Betek e varv e 2006 e oa dileuriad nemetañ ar Strollad er Parlamant Galiza, Xosé Henrique Rodríguez Peña, Sekretour-Meur PNG-PG, bet kemeret e blas e penn ar Strollad Iago Tabarés da c'hortoz an Emvod Meur.

Pevar ezel en doa ar Strollad e Kuzul Broadel BNG. 

rouet e oa bet e miz Genver 1987 dindan an anv *Partido Nacionalista Galego* (PNG, "Strollad Broadelour Galiza") gant un nebeud tud e Coalición Galega, Pablo González Mariñas hag Xosé Henrique Rodríguez Peña en o fenn, hag a felle dezhe lakaat ar strollad da vezañ broadelouroc'h ha araogouroc'h. En em unaniñ a rejont da c'houde gant ar strollad bihan Partido Galeguista Nacionalista (PGN, "Strollad Galizegour Broadelour") ha diwar an emglev-se e oa bet gante Partido Nacionalista Galego-Partido Galeguista (PNG-PG).

E miz Gwengolo 1989 e savas PNG-PG a-enep da brezidant Gouarnamant Galiza Xerardo Fernández Albor hag ur wezh bet dikaret hennezh diouzh e bost e oa bet tapet daou dileuriad gant ar Strollad er gouranamant nevez gant Fernando González Laxe da brezidant. 

Goude tapout disoc'hoù izel-tre da geñver ar mouezhiadegoù evit Parlamant Galiaa e 1989 e tivizas PNG-PG en em ezelañ ouzh BNG.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Partido Socialista Galego

**Partido Socialista Galego (PSG)** ("Strollad Sokialour Galiza") a oa ur strollad broadelour eus an tu kleiz bet krouet dre guzh e Galiza d'ar 23 a viz Eost 1963 gant Mario Orxajes Pita, Salvador Rei, Salvador García Bodaño, Xosé Luís Rodríguez Pardo, Cesáreo Saco, Manuel Caamaño ha Ramón Piñeiro.

Emezeliñ a reas ouzh ar strollad nevez tud bet izili kozh eus ar Partido Galeguista ("Strollad Galizegour") evel Francisco Fernández del Riego, dilennet da brezidant ar strollad, hag ivez tud yaouank bet levezonet gant mennozhioù Ramón Piñeiro evel Xosé Manuel Beiras Torrado ha Ramón Lugrís.

E 1965 e krog da embann e Perpinyà ar gelaouenn *Adiante* ("War-raok"), embannet adalek dende 1969 e Galiza dindan an anv *Galicia Socialista* ("Galiza Sokialour").

E 1972 e voe dilennet Xosé Manuel Beiras da Sekretour-Meur ar PSG ha degemeret an deorienn bet diorroet gantañ anvet "trevadennouriezh diabarzh".

E 1974 e kemer perzh PSG e Kendalc'h Sokialour Iberia a-gevet gant PSOE, Moviment Socialista de Catalunya, Partit Socialista del País Valencià hag an Unión Sindical Obreira.

E 1975 e teuas da vezañ PSG Movimento Socialista Galego ("Luskad Sokialour Galiza"). 

Da heul disoc'hoù fall ar mouezhiadegoù stad e 1977 hag ivez abalamour da levezon PSOE e sav tabut e diabarzh ar strollad ha leuskel a ra Beiras e bost a sekretour hag an izili hag a a save a-du gantañ a dosta muioc'h ouzh PSOE a oa bet krouet gante Colectivo Socialista-PSG, ennañ ur c'hant ezel bennak. Skarzhet e oant bet diouzh PSG da c'houde ha neuze ec'h ejont da emezeliñ er PSOE da vat.

Unan eus an aozadurioù bet savet Unidade Galega (UG, "Unvaniezh Galiza") gante e oa PSG da-geñver ar mouezhiadegoù koulz evit Parlamant Spagn hag evit an tiez-kêr bet dalc'het e 1979. Nac'hañ a reas PSG avat kemer perzh gant peurrest ar strolladoù enbarzhiet en UG er poellgor gantañ da gefridi sevel ur raktres evit Statud Galiza.

Da-geñver an Eil Emvod-meur e 1980 e oa bet votet a-enep endeuziñ PSG gant Partido Obreiro Galego (POG, "Strollad Micherour Galiza"), daoust ma save ar strollad a-du gant krouiñ *Mesa de Forzas Políticas Galegas* evit gallout kaozeal gant Bloque Nacional Popular Galego (BNPG, "Bloc'had Broadel Poblel Galiza"), diazezet war ar *Bases constitucionais* ("Diazezoù bonreizhel") embannet e 1976. Diwar an diviz-se hag a dalveze kement ha tostaat PSG ouzh BNPG e savas reuz er strollad ha meur a ezel a yeas kuit.

Da-geñver mouezhiadegoù Galiza dalc'het e 1981 e oa bet savet ul listenn a-gevret etre PSG ha BNPG ha diwar-se e oa bet tapet gante tri dileuriad en holl, en o zouez un ezel eus PSG, Claudio González Garrido. 

Pa oa bet krouet *Bloque Nacionalista Galego* (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza") e teuas da vezañ PSG unan eus an aozadurioù anavazet ez-ofisiel en e diabarzh. E 1983 e oa bet divizet gant PSG kuitaat BNG ha diwar an diviz-se ec'h a da get ar strollad dre ziviz lod eus an izili menel e diabarzh BNG dindan an anv Colectivo Socialista keit ha ma'c'h eas ar peurrest, gant Domingo Merino ouzh o fenn, d'en em deuziñ e-barzh Esquerda Galega e 1984 ha diwar-se e oa bet savet PSG-EG.
Movemento Pola Base

**Movemento pola Base** ("Luskad dre an Diazez") eo anv ur strollad tud dianavez ez-ofieiel e diabarzh Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza") bet krouet en hañv 2006 gant tud hag a sav a-enep da bolitikerezh ar Bloc'had abaoe m'emañ o ren e Gouarnamant Galiza gant PSOE (strollad sokialour Spagn).

Tost a-walc'h eo tezennoù ar Movemento gant re Isca, ur strollad tud yaouank, ez-izili eus Unión do Povo Galego (UPG, "Unvaniezh Pobl Galiza") dreist-holl, krouet dija e diabarzhnebeudig a-raok hag ezel eus ar Movemento eo re Isca diouzh o zro dre vras. 

Hervez ar Movemento e vez roet re a bouez gant BNG da aferioù o tennañ d'ar savadurioù foran (tiez-kêr, Parlamant ha Gouarnamant Galiza, mouezhiadegoù...) kentoc'h evit labourat startoc'h war an dachenn sokial. 

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Svante Arrhenius

Svante Arrhenius (1859-1927) a oa ur c'himiour svedat. Adalek 1896 en devoa rakwelet e kreskfe ar wrez war an douar abalamour da loskerezh an danvez leskiñ tennet eus an douar. Priz Nobel ar Gimiezh en deus tapet e 1903.

## Liammoù diavaez
* Nobelprize.org, Nobelpriset i kemi 1903
* Nobelprize.org, Svante Arrhenius - Biografi
Emirelezhioù Arab Unanet

An **Emirelezhioù Arab Unanet** (a vez graet **EAU** anezho pe c'hoazh **an Emirelezhioù** ent-berr) a zo ur riez eus ar Reter-Kreiz e gevred ledenez Arabia a-hed Pleg-mor Pers. Ur c'hevredad eo a ya ouzh e ober seizh emirelezh: Abu Dhabi, Ajmān, Dubai, Fujairah, Ras al-Khaimah, Sharjah, hag Umm al-Qaywayn.

## An Emirelezhioù
Seizh emirelezh a ya d'ober an unaniezh. Prezidant ar c'hevredad eo emir Abu Dhabi, ar cheikh Khalifa bin Zayid Al Nahyan.
Okeanos

**Okeanos** (Ὠκεανός / *Ôkeanós* e henc'hresianeg, latinekaet en *Oceanus*) zo un Titan, un elfenn orin deuet war wel a-raok krouidigezh ar bed. Mab Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar) eo. 

## Gwreg ha bugale

Dimezet eo d'e c'hoar Tethys, hag ur ribitailh merc'hed en deus bet diwarni, a vez graet an Okeanidezed anezhe, pe merc'hed "Okeanos". Mibien en deus ivez, ha doueed-stêrioù int. Lavaret e vez en deus betek 6000 a vugale.

Hervez meur a skrid 
* eo tad da Driptolemos gant e vamm-eñ, Gaia. 
* eo tad d'ar g-Kerkopes gant e verc'h Theia (ha n'eo ket gant an Ditanidenn anvet evelti) (hervez Hesiodos, tammoù ; Tzetzes da Lykofron, 91).

Bez' ez eo an dour gwelet evel un doue. Gronnañ a ra an Douar evel ur stêr veur ma vez krouet pep tra ennañ, ma teu pep tra di da vervel. Tad eo d'an tri mil stêr a ro dour d'an dud ha d'an douar.

## Mojenn

Kement tra a zo pe iskis pe vurzhudus a zo lakaet tost d'ar « stêr Okeanos » (ὠκεανός ποταμός / *ôkeanós potamós* e henc'hresianeg), an Etiopianed, Kimmerianed, Pigmeed, Geryon, ar Gorgoned, liorzh an Hesperidezed. En Okeanos eo e sav an Heol hag ar stered, hag ennañ eo ez eont da guzh. 

Nag Okeanos na Tethys ned eont da-heul an Ditaned arall da goulz Brezel an Ditaned. Sioul e renont en o rouantelezh. E-kerzh ar brezel-se zoken e teu Rea da fiziout he merc'h Hera en Okeanos ha Tethys. Ha pa savo bec'h etre an daou bried eo Hera an hini a zeuio d'o habaskaat. 

Okeanos an hini a c'houlenn ar gib aour digant e vab-kaer Helios, hag en prest da Herakles. Evel-se eo e c'hallas an haroz merdeiñ betek liorzh an Hesperidezed ha dont en-dro gant ejened Geryon.

## Doue distroadet
Er mojennoù diwezhatoc'h, pa voe diazezet rouantelezh Zeus e Menez Olympos, gant e vreudeur Poseidon hag Haides, goude diskaret an Ditaned, eo Poseidon hag e wreg Amfitrite a renas war ar mor. 

Evel Ouranos ha Gaia eo unan eus elfennoù ar bed (kosmos) evel stêr veur o c'hoari an dro d'an Douar hag o verkañ an harzoù anezhañ.

## En arz
N'eo ket bet diskouezet abred en oberennoù arzel, ha pa voe graet e oa evel ur c'hozhiad e varv glas, o terc'hel korn un tarv, da aroueziañ puilhded nerzhus ha strujus an Dour.

## Pennad kar
*Okeania

## Liammoù diavaez
Dione

**Dione** (Διώνη / Diốnê e henc'hresianeg) a zo un anv maouezi e mojennoù Hellaz kozh. 

## Tud
### Mojennoù
* Dione (merc'h Okean), un Okeanidenn, 
* Dione (merc'h Atlas), un Hiadezenn. 

### XXved kantved
*Dionne Warwick, kanerez stadunanat.

## Steredoniezh
E steredoniezh, ez eus ivez:
* ul loar anvet **[[Dione (loar)|Dione]]**, o treiñ en-dro d'ar blanedenn Sadorn.
* un asteroidenn anvet**[[(106) Dione]]**,

## Plantenn
* Ur blantenn, debrerez amprevaned, zo anvet **[[dione pak-kelien]]**.
Okeanidezed

Merc'hed Okeanos ha Tethys eo an **Okeanidezed**, nimfezed goueled ar mor, a zo ur ribitailh anezho : 
* 3 000 a lavarer, ma ne gonter nemet ar merc'hed,
* 6 000 ma konter ar baotred, o breudeur, a zo doueed-stêr.

Pep hini eus an nimfezed-se a oa stag ouzh ul lec'h gleborek bennak peurvuiañ, feunteun, gwazh, stêr, pe lenn.

Unan eus o c'hargoù a oa diwall bugaleaj ar baotredigoù.

## Ouzhpennañ

Un toullad "difetisennoù" personelaet a oa lakaet da Okeanidezed, evel
* Metis
* Tyc'he
* Peitho
hag an holl anezho lakaet gant Hesiodos da verc'hed Okeanos ha Tethys.

## Anvioù Okeanided hag Okeanidezed anavezet

### E vugale gant [[Gaia (doueez)|Gaia]]
# Kreousa
# Sperc'heios

## E vugale gant [[Tethys]]
# Ac'heloüs
# Ac'heron
# Admete
# Alfeios
# Amaltea
# Amfitrite, gwreg Poseidon, unan eus doueezed ar mor, a vez gwelet evel un Nereidenn peurvuiañ
# Asia - Nimfenn Azia, c'hoar da Europa 
# Asopos
# Bolbe - Nimfenn kêr Beirut
# Kalypso,
# Kalliroe
# Catillus
# Kebren
# Kefissos
# Kirke
# Clitunno, hervez mojennoù Roma
# Klytia
# Klymene - gwreg an Titan Iapetos, mamm Prometheüs
# Crinisus
# Dione serc'h da Zeus
# Doris - okeanidenn an dour glan, gwreg an doue Nereüs
# Eidyia
# Elektra an Okeanidenn
# Enipeus
# Aithra,
# Europa, an okeanidenn eus an teir a zo an anv-se dezho
# Eurynome
# Ianthe 
# Idia, mamm Medea,
# Inac'hos
# Lysithea
# Melia
# Meliboia, pe C'hloris.
# Merope
# Metis - Doueez ar furnezh, ha gwreg kentañ Zeus. 
# Neda, unan eus magerezed Zeus pa oa bugelig,
# Neilos
# Peneios
# Perseis, gwreg Helios,
# Philyra
# Pleione - Mamm ar Pleiadezed
# Plouto - Mamm Tantalos
# Rode
# Scamander
# Simoeis
# Styks - Okeanidenn ar stêr Styx, a rae nav gwech tro an Ifernioù; ar stêr nemeti a oa doueez ha n'eo ket doue, 
# Telesto
# Tiberinus, hervez mojennoù Roma 
# Tibertus, hervez mojennoù Roma 
# Tyc'he
# Ourania.
# Volturnus, hervez mojennoù Roma 
# Zeuxo

### Mammoù dianav dezho
# Nemesis
# Caanthus

### Gwelout ivez:
* gwreg-vor, morganez
* Potamoi

### hag ivez
# Kronos
# Rhea 1

## Notennoù
Partido Galeguista Nacionalista

Ar **Partido Galeguista Nacionalista (PGN)** ("Strollad Galizegour Broadelour") a zo ur strollad broadelour bet krouet e Galiza e 1984 gant un 50 den bennak aet kuit eus Partido Galeguista ("Strollad Galizegour") pa divizas en deuziñ gant Coalición Galega, en o zouez Ramón Martínez López ha Manuel Beiras.

E 1988 en em unvanas ouzh PNG ha diwar an emglev-se e oa bet krouet Partido Nacionalista Galego-Partido Galeguista (PNG-PG).