open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trelevenez

**Trelevenez** a zo ur gumun eus Bro-Leon (bro Chelgenn), e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant kure Trelevenez, Roudaut e anv, ha gant Berthou, kure Treveur.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 25 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 5,43% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù

448_Maner_Coz_Kerezellec.jpg|Ar maner hag e chapel.
248_Tréflévénez.jpg|Monumant ar re varv hag an iliz katolik.

* Maner ha chapel Kerezeleg.
* Iliz katolik *Sant Pêr* -.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. 
* "Ar Groaz Ruz": ur groaz koad livet e ruz en ur c'hroashent kozh e-lec’h ma tremene « Hent an Eskob » hag an hent Daoulaz-Landivizio, hanter hent war ar wenodenn a zo etre Keraotred ha Penn-alez Kerezelleg Nevez.
* "Hent an Eskob" a verk an harzoù etre Leon ha Kerne e parrez Trelevenez. Adalek Keraotred betek tro-kein mogerioù maner Beuzidoù Lannurvan. Eus eskob Leon an hini eo ez eus anv, pa oa perc'henn war douaroù 'zo en tolead etre ar Faou ha Landerne.
## Traoù heverk
* E Trelevenez e kaver ar gevredigezh "Minihi Levenez" renet gant ar beleg Job an Irien. Kreizenn vrezhonek katolik Eskopti Kemper ha Leon ez eo. Un ti-embann ez eo ivez. Oferennoù brezhonek a vez lidet bemdez.
* Sezva Emglev An Tiegezhioù a zo eno, ur gevredigezh vrezhonek hervez lezenn 1901 "kristen ha brezhon" gant he zi-embann Imbourc'h.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Brezhoneg
D'an 12 a viz Du 2014 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

## Tud
### Tud ganet eno
*1822 : Herri ar Ruskeg, geriadurour war ar brezhoneg.
### Tud liammet ouzh ar gumun
* An aotrou beleg Madeg a oa person eno etre an daou vrezel, ur skrivagner brezhonek puilh eo bet.

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Trelevenez war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Trelez

**Trelez** a zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Kastell-Paol, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Anv

* Bernard Tanguy ː **Tribus Lesie**, XIvet; **Guintles** (= **Guicles**), c. 1330; **Trefflez**, 1426; **Tribus Curie**, 1467
* Erwan Vallerie ː **Tref Les**, XIvet; **Trefles**, 1249; **Treffles**, 1536

**Gerdarzh** ː *Treb - lis, les* (kastell) = keriadenn ar c'hastell

## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 63 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 4,63% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'ar 16 a viz Kerzu 1940 e kouezhas un nijerez Spitfire marilhet *X4350* eus ar Royal Air Force e bae Goulc'hen; mervel a reas he levier; d'ar 14 a viz Gwenholon 1941 e kouezhas un nijerez Hudson eus ar *53rd Squadron* (*Coastal Command*) eus ar Royal Air Force e Trelez; daou eus he fevar nijour a voe tapet gant an an Alamaned, an daou all a c'hellas achap.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. 
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Karrnijour e oa. Mervel a reas e-pad an Eil Brezel-bed, pa gouezhas e garr-nij (*[[Supermarine Spitfire|Spitfire]]* marilhet *X4350*) e pleg-mor Goulc'hen. Douaret e voe da gentañ e tevennoù Keremma.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Armerzh

Goémonier_Keremma.jpg|Bezhinaer e Keremma.


## Melestradurezh
## Tud

Tréflez - Armand Rousseau.JPG|Armand Rousseau.

*Armand Rousseau, gouarnour-meur Indez-Sina.
*Louis Rousseau.
*Pêr Pronost.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Trelez war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* Hervé Abalain : *Les noms de lieux bretons*. Les Universels Gisserot. 2000
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes du Finistère*. 2001
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère*. Chasse-Marée. ArMen. 1990
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Tregaranteg

**Tregaranteg** a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar Brezhoneg
* D’an 29 a viz Gwengolo 2011 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas seitek gwaz eus ar gumun, eleze 2,96% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud marvet eno
*1880 : Yann-Vari Nedeleg, skrivagner brezhonek.

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Tregaranteg war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Tregarvan

**Tregarvan** a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton hag e Gourenez Kraozon, a-hed plegoù arvor ar Stêr Aon, e kornôg Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
* Gwechall e oa un drev eus parrez Argol.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Pelliet, kure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pemzek gwaz ag ar gumun, da lâret eo 2,91% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
## Lec'hanvadurezh
* Tostaet e vez anv *Tregarvan* eus an anv kembraek Llancarfan.
## Monumantoù ha traoù heverk
* An iliz katolik.
* Mirdi ar skolioù war ar maez e Breizh.

056_Trégarvan.jpg| Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Tregarvan war lec'hienn Geobreizh
* Ti an touristerezh Porzhe

## Notennoù ha daveoù
Treglonoù

**Treglonoù** (distaget ) zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Douaroniezh
* War lez an Aber Benniged emañ Treglonoù.

## Ardamezioù

* *Palefarzhet : ouzh 1, e glazur e vag en arc'hant mordoant war ur stêr en glazur heuliet ouzh dehoù gant ur roc'hell en argant leinet gant un iliz en aour, e c'hrenngonk en erminoù; ouzh 2,  palefarzhet etre aour ha glazur, amgranellet en gul; ouzh 3, brizhet;  ouzh 4, en argant e stur en sabel, heuliet gant teir c'hrozigan  ivez en sabel, 2, 1; ouzh kondon, ur skoed en aour karget gant un leon kudennek en sabel.*
* Aozer ː L. Le Guennec (1935)

## Anv

* Erwan Vallerie (1995) :  **Treffgloeznou**, 1465; **Tregoeznou**, 1516; **Treffgloznou**, 1641; **Treffglonou**, 1674; **Trefglosnou**, 1731;  **Trefglonou**, 1779; 

Breud ez eus diwar-benn gerdarzh ː 

Evit darn, heuliañ Bernard Tanguy, an anv se a dalv kement ha ˑ*treff  Clotnou*  "keriadenn un den anvet Clotnou". Darn all, e Ti-Kêr, a sonj dre "treuz", lec'h da dremenn an Aber Beniget.

## Brezhoneg
* Ur skolaj Diwan a oa eno etre 2003 ha 2006.
* Eno ivez edo an Oaled, ur greizenn vakañsoù brezhonek.
* D'an 28 a viz Gwengolo 2010 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Jean-Marie Hanus.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 24 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 3,60% ag he foblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.

#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur milour eus ar gumun d’ar 17 a viz Kerzu 1952 nepell eus Long Phuoc er Viêt Nam ; archer e oa e 1 Légion de Marche de la Garde Républicaine .

## Monumantoù ha traoù heverk

Monument_aux_morts_-_Tréglonou-29.jpg| Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Treglonoù war lec'hienn Geobreizh
*  Ti an Douristed

## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Tregourez

**Tregourez** zo ur gumun e Bro C'hlazig e Kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 63 gwaz ag ar gumun, eleze 4,63% ag he foblañs e 1911,abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

173_Trégourez.JPG|Porched an iliz katolik.
174_Trégourez.JPG|Enskrivadur gant bloaz sevel ar porched, 1687.
291_Trégourez_Croix_de_procession.jpg|Kroaz-prosezion en argant alaouret, dibenn ar .
311_Trégourez_Saint_Idunet.jpg|Delwenn Sant Iduned,1692.
Saint-Goazec_6.JPG|Ar chapel hag he c’halvar.
175_Trégourez.JPG| Monumant ar re varv.

* Iliz katolik *Sant Iduned*, bet savet er  ka bet kempennet er  hag er .
* Chapel Intron-Varia bet savet er  hag er  hag he c’halvar.
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Liammoù diavaez

* Tregourez war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù
Tregeneg

**Tregeneg** a zo ur gumun er Vro Vigoudenn, e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh

* Loc'h Trunvel, ur mirva natur.

## Anv

* Erwan Vallerie ː **Tregaenoc**, *c* 1330; **Trefgaennuc**, 1368; **Trefgaennec**, **Treffguaennec**, 1368; **Tregunec**, &516; **Treguenec**, 1536; **Trequence**, 1630; **Trèguenec**, 1709

**Gerdarzh**

## Ardamezioù

* *En gul e vleiz tremenant en aour, lagadek en gul; e gab koñchek a bemp pezh gwriet en glazur, karget gant peder brizhenn erminig ivez en aour, ha skoret gant pemp bezantenn kenstag ivez en aour.*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Calvez, person. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 25 gwaz eus ar gumun, eleze 3,44% ag he foblañs e 1911,abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

Batiments_de_production.JPG|Al labouradeg vili.

* Brudet eo Tregeneg ivez evit al labouradeg vili bet aozet e 1943 el lec'h anvet Prad ar C'hastell e-pad an Eil Brezel Bed. Hiziv an deiz ne chom nemet dismantroù dirapar, met da vare ar brezel e rankas paotred ar vro labourat eno, tra ma oa aozet un ti-gar da gas ar bili a-benn sevel blockhausioù war aodoù ar C'hwec'hkorn. An Aozadur Todt eo a rae war-dro. Tud ar vro a gendalc'has da implijout ar bili betek 1948, a-benn sevel tiez. Hiziv an deiz ez eo difennet groñs dastum bili war an aod.

## Monumantoù ha traoù heverk

Chapelle Saint-Vio de Tréguennec (03).jpg|Chapel *Sant Vio*.

* Un iliz katolik a zo e penn nec'h Tregeneg, el lec'h anvet Penn an Iliz. Un iliz katolik all a zo un tammig pelloc'h er vourc'h pa'z eer war-du an aod. Pelloc'h c'hoazh, a-raok al lec'h anvet "ar Stank", emañ chapel Sant Vio. En he c'hichen ez eus ur maen hag a veze implijet gant maouezed ar vro: pa ne zeuent ket a-benn da zougen e teuent da frotañ outañ.

Tréguennec_03_Le_monument_aux_morts.JPG| Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 19 a viz Gwengolo 1922. 
* War aodoù Tregeneg ez eo degemeret ar re a fell dezho rouzañ en o noazh.

## Lavar
* "Sistr Tregeneg" a zo dour pe doursistr. Talvezout a ra an droienn ivez evit un dra ha n'hall ket bezañ.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Tremeog

**Tremeog** a zo ur gumun er Vro Vigoudenn, e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Tremaeoc**, 1260; **Tremaoc**, *c* 1330; **Treffmacheuc**, 1368; **Treffmaeheuc**, 1368; **Tremaec**, 1426; **Tremeauc**, 1447; **Dremeac**, 1516; **Tremeauc**, 1536; **Tremeue**, 1630; **Tremeault**, 1731

## Ardamezioù

* *En gul e varc'h o drotal en aour, e gab ivez en aour karget gant teir brizhenn erminig en gul laket 2, 1, ha gant teir saezh ivez en gul treustellet etrelaket etre an erminigoù.*

## Istor
### 
* Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Tremeog, Louis Le Ter e anv, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Denmat, person.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 47 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 5,31% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 13 a viz Gwengolo 1957 en Orléansville.
## Monumantoù ha traoù heverk

Tréméoc 03 Eglise paroissiale.jpg|

* Iliz katolik *Sant Alour*, .

Chapelle Saint Sébastien Trémeoc.JPG|
Tréméoc 05 Chapelle Saint-Sébastien.jpg|
Tréméoc 06 Chapelle Saint-Sébastien.jpg|
Tréméoc 07 Chapelle Saint-Sébastien.jpg|

* Chapel *Sant Sebastian*, , hag he c’halvar .

Tréméoc_02_Monument_aux_morts.jpg| Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Tremeven-Kemperle

**Tremeven**, ent-hir **Tremeven-Kemperle** evit he dishañvalout diouzh Tremeven-Goueloù en Aodoù-an-Arvor, a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Kemperle, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Brezhoneg
### Ya d'ar brezhoneg
* D'an 8 a viz Meurzh 2005 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 14 a viz Ebrel 2017 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.

### Deskadurezh
* Ur skol divyezhek a zo eno abaoe 2005. 
* E distro-skol 2024 e oa 72 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (40,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Gerdarzh
* Diwar *[[tre]]* ha Meven.

## Istor
### [[Henamzer]]
* An hent roman eus Vorgium (Karaez bremañ) d'ar Pouldu a dreuze Tremeven.
### [[Krennamzer]]
* *Plomen*, parrez Meven da gentañ, deut da vout Tremeven pa voe tennet diganti douaroù hag a servijas d'ober Kemperle ha Lokunole, ha Kerien marteze.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Rannou, person, ha Briand, kure.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 66 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,58% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur pennbrigadier eus ar gumun d’an 19 a viz Ebrel 1948 e Rạch Giá e Kochin-Sina  er Viêtnam.

## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh

Skeudenn:RedeneEle.jpg|Ar stêr Ele e Koad Rozgrann, bevenn etre Redene ha Tremeven.

* Etre ar stêrioù Ele hag Izol emañ Tremeven.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
* Yann-Fañch Kemener (1957-2019), kaner hengounel, marvet er barrez.
* Nicolas Gestin (g. e 2000), kampion kanoe-kaiak, ganet e Tremeven e 2000, aotreet c'hoazh e klub Kemperle.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

*   Etrekumuniezh
## Notennoù ha daveoù
Treouergad

**Treouergad** a zo ur gumun eus Bro Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
## Brezhoneg
* D'an 23 a viz Gwengolo 2005 e oa bet votet ar garta Ya d’ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ur beleg, Jacques-Marie-Ulfien Duval e anv.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas dek gwaz ag ar gumun, eleze 3,21% ag he foblañs e 1911,abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
*Lazhet e voe ur c’hanolier ag ar gumun d’an 3 a viz Gouhere 1940 pa voe distrujet al lestr Dunkerque gant Morlu Breizh-Veur e Mers-el-Kebir en Aljeria.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mont a reas ur penngorporal eus ar gumun diwar wel d’ar 4 a viz Genver 1952  e Phung-Trung en Tonkin er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Gouescat à Tréouergat, Finistère 01.JPG

* Iliz katolik *Sant Ergad*.

29_Tréouergat_mam.jpg|Ar blakenn.

* Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.
 
Treouergat1.jpg

* Monumant strouezheg Treouergad.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Treouergad war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
An Treoù-Kerne

**An Treoù-Kerne** — **an Treoù** ent-berr er vro — a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Molan, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
## Douaroniezh
## Dezougen
* Ti-gar Mellag - an Treou-Kernev war al linenn hent-houarn Landerne Savenneg bet erruet er gumun e miz Gwenholon 1863.
## Brezhoneg

AnTreoù-KernePanelloù-hent.jpg|Panelloù-hent.
AnTreoù-KerneBrezhoneg.jpg|Brezhoneg ouzh monumant ar re varv. 

* D'an 9 a viz Gouere 2009 e oa bet votet live 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant ar C'huzul-kêr.
## Istor
### [[Henamzer]]
* An hent roman eus Darioritum (Gwened bremañ) da Lokmaria-Kemper a dreuze an Treoù; savet e voe ur c'hamp gant ar Romaned e Lanniskar war lez an hent.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Laurent, person, ha Le Floc'h, kure.
## 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 77 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, met 82 e voent, eleze 4,98% ag he foblañs e 1911 hervez monumant ar gumun.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 21 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

AnTreoù-KerneMonumantarrevarv.jpg

* Monumant ar re varv *Da Vugale an Trévoux Maro Evit Ar Vro 1914-191*, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost. 

AnTreoùKerneIlizkatolik01.jpg
Antreoù-KerneIlizkatolik02.jpg
AnTreoù-KerneIlizkatolik03.jpg

* Iliz katolik *Pêr ha Paol*, bet savet tro 1500, adkempennet e-kreiz ar  ha brasaet e 1898.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 
 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Kroazioù ha kalvarioù an Treoù-Kerne
*  an Treoù-Kerne dre ar satelit war Zorgloob.com
## Notennoù ha daveoù
Trezilide

**Trezilide** (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon, e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.

## Douaroniezh

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz ag ar gumun, da lâret eo 4,94% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas  ur gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel d’an 8 a viz Even 1940 en Aisne (Bro-C'hall).
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk

Trézilidé (29) Église 01.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Peran*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn, *Da vugale Trezilide marv evit ar vro*.
 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez
* Trezilide war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Å

Ul lizherenn latin eo **Å**, **å** implijet evit skrivañ ar vogalenn distaget /ɔ/ pa vez berr ha /oː/ pa vez hir er yezhoù skandinavek dreist-holl, da lâret eo svedeg, daneg ha norvegeg. Skrivet e vez *á* evit ar son-mañ e faeroeg hag en islandeg.

Kavet e vez ivez evit skrivañ ar yezhoù samiek diwar levezon ar yezhoù skandinavek. 

Diorroet e oa bet ar ront a-us d'an **a** diwar ar fed ma veze implijet daou **a** evit skrivañ ar son-mañ, an eil bihanoc'h a-us d'egile. Bez' e c'heller skrivañ c'hoazh **aa** mar bez ezhomm, evit abegoù teknikel da skouer.

Lizherenn diwezhañ al lizherenneg an hini eo e daneg ha norvegeg, met e svedeg e vez renket war-lerc'h Z met a-raok Ä hag Ö. 

Kavet e vez al lizherenn-mañ en un nebeud yezhoù all ivez en tu-hont da Skandinavia :

E penn-kentañ an XXvet kantved e krogas an dud da implijout al lizherenn-mañ ivez evit skrivañ ur son heñvel-tre kavet e rannyezhoù wallonek ar reter ha war-lerc'h e teuas da vezañ implijet evit holl rannyezhoù ar reter gant tri doare-distagañ disheñvel hervez al lec'h. Bremañ e vez implijet gant reizhskrivadur dreistrannyezhel ar walloneg unvan.

Implijout a ra an istrezromaneg an hevelep lizherennoù latin evit ar roumaneg gant teir lizherenn ouzhpenn : **å**, **ľ** ha **ń**, pa dalvez al lizherenn **å** evit skrivañ ur son tost da [wa].

Implijet e vez ivez e Tchamorreg (chamorro).
Iota isskrivet

Un iota (ι) bihan skrivet dindan ur vogalenn eo an **iota isskrivet** (gresianeg: ὑπογεγραμμένη), implijet hervez reizhskrivadur liestonel an henc'hresianeg evit merkañ ar son [j] en “diftongennoù hir”: ᾳ, ῃ hag ῳ. 

Bremañ e vez implijet muioc'h-mui an iota kenskrivet.
Iota kenskrivet

Un iota (ι) skrivet goude ur vogalenn eo an **iota kenskrivet** (gresianeg: προσγεγραμμένη), implijet hervez reizhskrivadur liestonel an henc'hresianeg evit merkañ ar son [j] en “diftongennoù hir” e lec'h an iota isskrivet.
Ł

Implijet e vez al lizherenn **l barrennet** (**Ł**, **ł**) evit skrivañ ar poloneg, ar c'hachoubeg, ar sorbeg hag ivez ar belaruseg, pa vez implijet al lizherenneg latin anvet łacinka kentoc'h eget al lizherenneg kirillek evit ober diouzh son al l teñvel (LFE /ł/), deuet da vezañ [w] e poloneg end-eeun ha kevatal da л [l] e belaruseg. 

Implijet e oa bet evit ar wezh kentañ er poloneg dre skrid er XVIvet kantved. 

Implijet e vez ivez evit skrivañ an navac'hoeg hag ar sanitcheg (*saanich* pe *senćoŧen*) met distaget e vez ɬ dres evel e kembraeg *ll*.
Ø

Ul lizherenn latin eo **Ø**, **ø** implijet evit skrivañ ar vogalenn distaget *eu* hervez reolennoù reizhskrivadur ar brezhoneg e yezhoù skandinavek zo, da lâret eo daneg, norvegeg ha faeroeg.

Implijet e vez ivez al lizherenn-mañ gant Lizherenneg fonetikel etrebroadel evit treuzskrivañ son ar vogalenn-se. 

Diorroet e oa bet diwar un **o** skrivet stag ouzh un **e**, deuet da vezañ un linenn a-dreuz war-lerc'h.

Kevatal eo d'al lizherenn **ö** a gaver en turkeg, en tatareg, er finneg er svedeg, en islandeg, en alamaneg, en estoneg hag en hungareg. Kavet e vez ivez al lizherenn girillek *Ө* implijet evit ober diouzh an hevelep son e kazac'heg, mongoleg hag all.
Pomega (lizherenn)

Un doare all da skrivañ al lizherenn c'hresianek pi (π) eo **pomega** (\varpi). Implijet e vez ar stumm-mañ pa vez skrivet gant an dorn dreist-holl ha ral a wezh e testennoù moullet. 

Tennañ a ra hec'h anv al lizherenn-mañ diouzh ar fed m'eo heñvel he stumm ouzh hini al lizherenn c'hresianeg omega (ω).
Alineg

**Alineg** zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Mur e departamant Aodoù-an-Arvor, e kreiz Breizh.
## Douaroniezh

Allineuc - Bosméléac (l'Oust au pied du barrage)1.jpg|An Oud en Alineg.

* War lez an Oud emañ Alineg.
* Kumunioù amezek : Bodeoù ; Sant-Vedan ; Peniti-Kroedrac'h ; Uzel ; Merleag.
## Anv
* Jean-Yves Le Moing : **Alinoc**, 1330. " Anv tost d'an anv den *Alunoc, meneget gant J. Loth (b59)"*. 
* Bernard Tanguy : **Alinoc**, c. 1330 ; **Alinet ( = Alinec)**, 1407 ; **Alineuc**, 1439 ; gallaoueg : Alineu.
* Erwan Vallerie (1995) : **Alinoc**, XIVvet ; **Alinet**, 1407 ; **Alineuc**, 1516 ; **Alineu**, 1630.
* Hervé Abalain : **Alineg (Alinoc** *e 1330, eus (al lineg), "lec'h e vez labouret lin" ; cf. Collineuc, eus (koed lineg), ha Collinée.*
Ur gudenn zo koulzkoude : Ogée a lavar emañ Alineg en un draoñienn, B. Tangi hag H. Abalain a gomz eus Collinée, hag a zo war un uhelenn.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 60 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,70 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den abalamour d'ar brezel, hag unan all e miz Gwengolo 1945 p'edo e-mesk ar soudarded c'hall o terc'hel Alamagn.

#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour en Ighil Bouzerou d'an 2 a viz Even 1959.
## Brezhoneg
* 36,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Allineuc - Église - AD22 - 16FI106.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
*Louis-Hyacinthe Cavelier, kont Cuverville ; bet ganet e Cuverville-en-Caux (Normandi), d'ar 15 a viz Meurzh 1740 ; kabiten lestr, 1781 ; kommandant morlu Brest, 1791 ; war e leve evel bezamiral, 1814 ; aet da Anaon e Kintin d'ar 5 a viz Eost 1819. Dimezet e oa bet da Félicité-Jeanne Visdelou de Bonamour, pennhêrez La Porte d'Ohain, d'ar 16 a viz Ebrel 1787 en Alineg.
*Louis-Paul-Parie Cavelier de Cuverville.
*Jules Cavelier de Cuverville.
## Melestradurezh
## Levrioù talvoudus
## Liammoù diavaez

*  Alineg war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Mor Iwerzhon

**Mor Iwerzhon** a zo ur mor e Gwalarn Europa, etre enez Iwerzhon hag enez Vreizh-Veur, ha dezhañ ur gorread 104&nbsp;000 km2. Digor eo war ar Meurvor Atlantel er Su, gant Kanol Sant Jord, a zo etre Iwerzhon ha Kembre, ha gant Kanol an Hanternoz en Norzh, etre Skos hag Iwerzhon. E-kreiz Mor Iwerzhon emañ Enez Vanav.
Lizherenneg samaritanek

Evel el lizherenneg hebraek ez eus div lizherenn warn-ugent el **lizherenneg [[Samaritaned|samaritanek]]**. Implijet e vez evit skrivañ an div yezh relijiel samaritan, hebraeg ar Samaritaned hag aramaeg ar Samaritaned hag a-wechoù an arabeg, a zo deuet da vezañ yezh pemdeziek Samaritaned Nablous. 

Diazezet eo al lizherenneg-mañ war hini henhebraek ha n'eo ket war hini aramaek. Un abjad an hini eo. Skrivet e vez a dehoù da gleiz.

## Liammoù diavaez

* Taolenn al lizherenneg samaritanek war omniglot.com
Djouhouried

An **Djouhouried** (djouhourieg: *juwro*) pe **Yuzevien ar menezioù** a zo ur strollad sokio-sevenadurel a feiz yuzevek o chom e Dagestan (Rusia) e reter ar C'haokaz. Komz a reont djouhourieg (pe yuzev-tateg), ur yezh diazezet war ar c'hrennberseg. Al lodenn vrasañ anezho a zo aet da chom en Israel er bloavezhioù 1980 ha 1990. Hiziv an deiz n'eus nemet 31 000 djouhouri o vevañ e Dagestan hag Azerbaidjan, ha war-dro 70 000 en Israel.
Kalifornia

* *Meur a ster all zo d'ar ger [[California]].*
**Kalifornia** (*California* e saozneg, stumm ofisiel diwar ar spagnoleg) zo unan eus an 50 Stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika. E mervent ar vro emañ, war aod ar Meurvor Habask, en hanternoz da stad Baja California, a zo e gwalarn Mec'hiko. 

En he 410&nbsp;000 km² ez eus tost da 40 milion a dud o chom, gant se ez eo ar stad pobletañ e SUA, hag an trede brasañ. Sacramento eo e gêr-benn, ha Los Angeles e gêr brasañ.

## Istor
Indianed amerikan, an henvroidi, o deus poblet ar vro, betek ma krogas trevadennerezh an Europeaned e 1769 pa zegouezhas ar Spagnoled war an aodoù. Ul lodenn eus Mec'hiko e teuas Kalifornia da vezañ da vare dizalc'hidigezh ar vro-se diouzh Spagn e 1820. Ne oa bet diorroadur ebet a-raok ma voe aloubet ar vro gant 500 soudard ha moraer stadunanat da vare ar Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet (1846-1848).

Gant feur-emglev Guadalupe Hidalgo e c'hellas ar Stadoù-Unanet prenañ an takad digant ar gollerien. Raktal goude e tesachas ar Fardadeg war an aour 90 000 envroad o tont eus ar Stadoù-Unanet, ha staliet e voe Kalifornia da 31vet Stad an Unaniezh d'an 9 a viz Gwengolo 1850.

## Armerzh
Kreñvoc'h eo Kalifornia eget 5 eus an armerzhioù pennañ er bed o vezañ ma tegas-eñ 13% eus produadur broadel gros ar Stadoù-Unanet (13 trilion a zollaroù). An obererezhioù armerzhel pennañ eo ar gounezerezh, an dudi, ar greanterezh skañv hag an touristerezh.

Takadoù armerzhel eo Hollywood e-kichen kêr Los Angeles (sinema), an Draoñienn greiz (gounezerezh), Silicon Valley (urzhiataerezh ha teknologiezh uhel) ha Bro ar gwiniegoù (gwin).

## Kêrioù Kalifornia
Oskaleg

**Oskaleg** (*Aucaleuc* e galleg) a zo ur gumun eus Bro-Sant-Maloù e kanton Dinan, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
## Douaroniezh
## Istor
###### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 25 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,87 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 2 a viz Eost 1944 e voe fuzuilhet Augustin Le Guen, renour skol Kever, gant al lu alaman en Oskaleg.
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel en Aostria e miz Kerzu 1944.
## Brezhoneg
* 5,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Aucaleuc (22) Église Saint-Symphorien 01.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Sinforian*.

Aucaleuc (22) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e kreiz ar vourc'h, luc’hskeudenn ha .
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Monumant Augustin Le Guen, luc’hskeudenn ha .

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
* Oskaleg war lec'hienn an Ensavadur Douaroniel Broadel (EDB)
* Oskaleg war lec'hienn an EBSSA
## Notennoù ha daveoù
Berc'hed (Mor-Bihan)

**Berc'hed** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Wened hag e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan. Emañ e broig Kost' ar C'hoad, pe resisoc'h "er C'hoadoù".
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Berc'hed e 1790 diwar un drev eus parrez Klegereg. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Klegereg; e Bann Pondi e oa; gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe miret ha brasaet kanton Klegereg gant ar memes anv, ha chom a reas Berc'hed ennañ; lakaet e voe Berc'hed en Arondisamant Pondi bet krouet e 1800.
### kantved
#### Brezelioù
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 20 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,00 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas un den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Sainte Brigitte.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Santez Berc'hed*.

Sainte-Brigitte monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
*1937: Herri ar Borgn, skrivagner brezhonek
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Bowidel

**Bowidel** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù an Arvor.
## Douaroniezh

* Jean-Yves Le Moing (1990) : **Bourbytal**, XVt

 Bernard Tanguy (1992) : "**Bobital**,         1249, 1323, vers 1330, 1392; en gallo : Bobita".

"Le nom de la localité reste cependant         difficile à interpréter. S'il peut s'agir d'un composé         formé avec le vieux-breton bot 'résidence',         terme qui pouvait aussi bien s'appliquer à des châteaux         qu'à de simples fermes, le second élément en est         obscur. L'éventualité d'un anthroponyme  **Bital*  ou  **Pital*         reste aléatoire".

 Erwan Vallerie (1995) : **Bobital prope Dinimium**, 1452; **Bobital**, XIVt; **Bourbital**, XVt; **Bobital**, 1516

 Éditions Flohic (1996) : "de l'ancien         breton bot, résidence, et d'un second élément         obscur, peut-être un anthroponyme *Bital* ou *Pital*".

 Hervé Abalain (2000) : "**Borbytal**         au XVè siècle, **bod''<nowiki/>' résidence, second terme         obscur : nom de personne ''*Pital'' ? "

== Anv ==

* Jean-Yves Le Moing (1990) ː Bourbytal, XVt
* Erwan Vallerie (1995) : **Bobital prope Dinimium**, 1452; **Bobital**, XIVt; **Bourbital**, XVt; **Bobital**, 1516

**Gerdarzh*' ː diwar henvrezhoneg *bod*, lec'h gant tud, hag un anv diasur *̈Bital*, pe *Pital* ?

== Ardamezioù ==

* *En glazur e deir c'hregilhenn en argant*

Diwar ardamezioù familh Bowidel, XIIvet kvt.

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 12 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,60 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
== Brezhoneg ==
* 4,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Bobital (22) Église Saint-Samson 02.JPG|An iliz katolik.
Bobital (22) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Samzun''.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
## Lec'hiennoù internet
* Lec'hienn gouel an Terre-Neuvas
* Bowidel en Institut géographique national
## Notennoù ha daveoù
Ɗ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ɗ**, **ɗ** implijet evit skrivañ un nebeud yezhoù Afrika evel ar peuleg.

Implijet e vez ivez gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober diouzh treuzskrivadennoù fonologel pe fonetikel.
Binig

**Binig** a oa ur gumun en arvor kanton Plouha, e Bro-Oueloù hag e departamant Aodoù-an-Arvor e Breizh, war lez ar stêr Ig. Kendeuzet e oa gant Staol d'ar 1 a viz Meurzh 2016 d'ober ur gumun nevez: Binig-Staol.
## Douaroniezh
* War aod Mor Breizh emañ Binig.
## Istor
Lesanvet eo Binig "takad karantez Aodoù-an-Arvor". Poblet eo ar gumun abaoe 3 000 bloaz a-raok JK. Eno e oa un daol-vaen lesanvet "la table de Margot", distrujet e 1816 e-pad labourioù ar porzh. E mare ar Grennamzer e oa rannet ar gêriadenn etre div barrez: Staol en norzh, ha Porzhig er su. Marc'hadoù bras a veze dalc'het er porzh.
Da vare an Dispac'h bras e oa bet pouezus galloud ar pennoù bras e Binig, a-drugarez da binvidigezhioù degaset gant ar moru ("ar peskerezh bras"). Diwezhatoc'h, e 1821, e oa krouet ar gumun da vat, gant harp an dugez Angoulême, c'hoar da Loeiz XVI. Ar maer kentañ e oa François Le Saulnier de Saint Jouan, un armatour brudet, kenderv da Robert Surcouf. E 1821 e oa 1 611 annezad e Binig. E 1845 e oa Binig war ar renk kentañ evit ar pesketa moru, e Bro-C'hall. Etre an daou vrezel-bed e oa bet meur a cheñchamant evit obererezhioù ar porzh. Dilezet e voe ar peskerezh bras tamm-ha-tamm.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 75 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,18 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 30 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard e 1958.
## Brezhoneg
* 8,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Binic - Église - AD22 - 16FI262.jpg|An iliz katolik.
Chapelle Saint-Gilles Binic.jpg|Ar chapel.

* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Chapel *Sant Jili*.

Binic monument aux morts2.jpg|Ar monumant.
Binic Borne la voie de la Liberté.jpg|Ar bonn.

* Monumant ar re varv war ar c'hae, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’ar 25 a viz Gouhere 1920.
* Bonn ar Frankiz (dieubidigezh).
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Tud ganet eno
*Loeiz Andouard, den a vor, kelaouenner ha skrivagner brezhonek, e 1904.
### Tud marvet eno
## Melestradurezh
* Christian Urvoy, kuzulier war ar stummañ war e leve, maer abaoe 2008 (PS).
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
* Binig war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Dhimotiki

**Dhimotiki** (gresianeg: δημοτική «(yezh) ar bobl ») eo anv stumm ofisiel ar gresianeg unvan a-vremañ diazezet dreist-holl war doareoù-komz ar bobl kentoc'h evit ar gresianeg klasel.

Yezh Aten an hini eo a dalvezas da diazez pennañ ar stumm yezhel-mañ, bet resisaet da vat e 1941 gant ar yezhoniour Manolis Triantaphyllidis. E 1976 eo hennezh an hini a oa bet lakaet da stumm ofisiel ar yezh e Gres e lec'h ar c'hatharevousa hag abaoe 1982 e vez skrivet hervez ar reizhskrivadur untonel.

## Gwelet ivez
* Katharevousa ; 
* Gresianeg ;
Katharevousa

**Katharevousa** (gresianeg: καθαρεύουσα “(yezh) c'hlanaet”) eo anv un doare gresianeg a-vremañ diazezet dreist-holl war ar gresianeg klasel kentoc'h evit hini ar bobl.

Krouet e oa bet evit talvezout da yezh unvan e penn-kentañ an XIXvet kantved gant Adamantios Korais hag a fellas dezhañ glanaat ar yezh dre skarzhañ diouti levezon ar yezhoù estren, dreist-holl hini an turkeg, hag ivez oc'h eeunaat ar yezhadur. Skrivet e veze gant ar reizhskrivadur liestonel.

Lakaet e oa bet da yezh ofisiel Gres hervez Bonreizh 1911, betek ma oa bet lakaet an *[[dhimotiki]]*, tostoc'h da yezh ar bobl, en e blas e 1976. Daoust ha m'eo bet laosket ar c'hatharevousa a-gostez ez-ofisiel e oa bet levezonet an dhimotiki gantañ ha kavet e vez c'hoazh roudoù yezhadurel ha geriaouel e stumm ofisiel ar gresianeg unvan hiziv, dreist-holl pa vez implijet dre skrid.

## Gwelet ivez
* Gresianeg
* Dhimotiki
Reizhskrivadur liestonel

Ar **reizhskrivadur liestonel** a zo anv doare-skrivañ ar gresianeg a-vremañ bet lakaet e pleustr evel doare-skrivañ ofisiel ar yezh betek 1982, pa oa bet kemeret e blas gant ar reizhskrivadur untonel nebeut goude ma oa bet degemeret an *[[dhimotiki]]* da stumm ofisiel ar yezh.

Luzietoc'h ha diaesoc'h da zeskiñ ha da implijout evit ar sistem untonel e oa ar sistem liestonel dre ma veze implijet gantañ meur a dired disheñvel ha na denne ket ken da doare-distagañ ar yezh a-vremañ abaoe ar Iañ Kantved mui-pe-vui.

Daoust ma na veze ket implijet ar sistem liestonel e gresianeg klasel, ne voe ket degemeret mat ar sistem eeunoc'h nevez gant tud zo, ha dreist-holl gant Iliz Ortodoksel Gres, hag a gave dezhe difenn hengoun ar yezh dre chom hep implijout ar reizhskrivadur untonel ha kenderc'hel d'ober gant ar reizhskrivadur liestonel. Ouzhpenn-se, betek ma oa bet krouet lizherennoù unicode e save alies kudennoù evit ober gant ar reizhskrivadur liestonel dre urzhiataerez.

Setu diakritikoù ar sistem liestonel skouerekaet gant al lizherenn alpha (α):

* an ***tonioù*** (τόνοι) evit merkañ lec'h an taol-mouezh hag ivez patromoù an tonennoù:
** **ά** *Oxeía (ὀξεία)*, an tired lemm;
** **ὰ** *Bareía (βαρεία)*, an tired boud;
** **ᾶ** *Perispoménē (περισπωμένη)*, an tired kognek, a-wechoù moullet gant stumm un tilde, ur makron pe c'hoazh ur breve en tu-gin;
* *Doareoù analañ* – da lâret eo hag-eñ e veze c'hwezhet pe get vogalenn gentañ ur ger. Implijet e vez seurt diakritikoù e penn-kentañ ur ger nemetken neuze:
** **ἁ** *Daseía (δασεία)*, pe ***dre c'hwezhañ*** (*[[spiritus asper]]*), da lâret eo o kregiñ gant [h] e henc'hresianeg. Implijet e veze ivez gant gerioù a groge gant rho (ρ) , treuzskrivet *rh*.
** **ἀ** *Psilé (ψιλή)*, pe ***kompez*** (*[[spiritus lenis]]*), evit merkañ ar gerioù o kregiñ hep [h];
* **ᾳ** iota isskrivet implijet gant vogalennoù resis zo. Bez e c'heller implijout en e lec'h an iota kenskrivet).

## Un destenn skouer

## Taolenn implij ar reizhskrivadur liestonel

### Pennlizherennoù

### Lizherennoù bihan

## Gwelet ivez

* Reizhskrivadur untonel
* Lizherenneg c'hresianeg
* Gresianeg
* Katharevousa
* Dhimotiki

## Liammoù diavaez

* ''Athena'' Lizherennoù evit mann evit gallout ober gant ar gresianeg liestonel war hoc'h urzhiater
* ''Gentium'' Lizherennoù evit mann evit gallout ober gant ar gresianeg liestonel war hoc'h urzhiater
* Kentelioù diwar-benn istor doareoù-skrivañ taol-mouezh ar gresianeg
Reizhskrivadur untonel

Ar **reizhskrivadur untonel** a zo anv doare-skrivañ ar gresianeg a-vremañ bet lakaet e pleustr evel doare-skrivañ ofisiel ar yezh e 1982 pa gemeras plas ar reizhskrivadur liestonel.

Kalz eeunoc'h hag aesoc'h da deskiñ ha da implijout eo ar sistem untonel evit an hini liestonel rak tostoc'h kalz eo diouzh doare-distagañ ar yezh a-vremañ ha dre ma vez implijet ur tired lemm nemetken evit diskouez lec'h an taol-mouezh kentoc'h evit an holl diakritikoù a veze implijet gwechall

Daoust na na veze ket implijet ar sistem liestonel e gresianeg klasel, ne voe ket degemeret mat ar sistem eeunoc'h nevez gant tud zo, ha dreist-holl gant Iliz Ortodoksel Gres, hag a gave dezhe difenn hengoun ar yezh dre chom hep implijour ar reizhskrivadur untonel.

## Gwelet ivez

* Reizhskrivadur liestonel
* Lizherenneg c'hresianeg
* Gresianeg
* Katharevousa
* Dhimotiki
Ɛ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ɛ**, **ɛ** implijet evit skrivañ un nebeud yezhoù Afrika evel ar eweeg.

Implijet e vez ivez al lizherenn vihan *ɛ* gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober treuzskrivañ son ur vogalenn a-raok diront hanter-digor distaget *ê* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg. 

Awenet e oa bet stumm al lizherenn-mañ gant al lizherenn c'hresian an epsilon (ε)
Gourlen

Ar **gourlen**, pe an **uhelvor**, eo stad ar mor pa vez en e uhelañ, degaset gant al lanv. 

Neuze, e-pad ur prantadig amzer e seblant stabil live an dour, a-raok kregiñ da izelaat. 

Lavaret e vez ivez gourlen eus al linenn difetis tizhet gant ar mor en e uhelañ, met n'eo ket resis e lec'h. 

**Gourlenoù** a vez lavaret eus an traoù (goumon-torr, traou degaset, krogennoù marv...) dilezet war an traezh goude diskenn ar mor.

An **[[daere]]** a vez lavaret ivez eus mare an **[[izelvor]]**.

## Pennad kar

*tre ha lanv
Moudenn (korfadurezh)

E korfadurezh an dud, ha hini ar bronneged dre vras, ar **voudenn** pe **kaezour** eo an tamm tuchennig kig a gaver gant an eil reizh hag eben a-us organoù ar genel. Da vare ar gaezouregezh e teu blev war an duchennig kig-se.

*Mons pubis* (*moudenn [[gaol|ar c'haol]]*) eo anv latin ar c'haezour.

## Yezhoù

**Moudenn** avat a reer e brezhoneg eus an takad bolzet, druzoni anezhañ, a zo e traoñ kof ar merc'hed . *Mons Veneris* eo an anv latin, da lavarout eo *moudenn [[Gwener (doueez)|Gwener]]*, uheloc'hik eget ar c'hourzh. Dre astenn e reer an anv-se eus ar c'hourzh ivez.

A-hend-all e vez graet *"ar mouded"* eus ar merc'hed gant paotred dizereat zo.

E saozneg e veze lavaret *fanny hill*, da lavarout eo "moudenn ar giez/ar gazhez/ar c'hont" (anvioù dizereat rev ar merc'hed), hervez doare abalamour da *[[Fanny Hill]]*, romant erotek saoznek brudet an  skrivet gant John Cleland.

## Pennadoù kar
*Kourzh
*Ellig
Coel Hen

**Coel Hen** a vije bet roue kozh Rheged, marvet war-dro 440, brudet evel *Old King Cole* gant ar Saozon.

Gantañ, pe gant un den heñvel e anv, e vije bet savet kêr Colchester (*Col* evit *Coel*, *Chester* a glot gant kêr), en Essex e Bro-Saoz a-vremañ. 

## Istor

## Rimadell
Diwar e benn eo ar rimadell saoznek-mañ a vez kanet gant ar re vihan : 
: **''Old King Cole** was a merry old soul*<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*And a merry old soul was he;*<br>*He called for his pipe, and he called for his bowl*&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*And he called for his fiddlers three.*

: *Every fiddler he had a fiddle,*<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*And a very fine fiddle had he;*<br>*Oh there's none so rare, as can compare*<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*With King Cole and his fiddlers three.*

Kentañ tro ma voe anv eus ar ganaouenn a voe gant gant William King en e *Useful Transactions in Philosophy* e 1708-9.

==Pennadoù kar a bell pe a dost==
*[[Cynllo]]
*[[Nat King Cole]]

==Liammoù diavaez==
* Diwar-benn tiegezhioù *Tud an Hanternoz'' kozh, diwar an dornskridoù kozh:
* http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/10.html
* http://www.kmatthews.org.uk/history/jesus_college_20/37.html

## Notennoù
Bodeoù

**Bodeoù** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Pleneventer e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 22 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,64 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 37,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Monument aux morts de la Première Guerre mondiale, Le Bodéo, France.jpg|Monumant ar re varv.
Extérieur, église Saint-Théo, Le Bodéo, France.jpg|An iliz katolik.

* Monumant ar re varv (Brezel-bed kentañ).
* Iliz katolik *Sant Eo*.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
* Anne Henry, maerez adalek 2008 betek 2020, saverez-yer.
## Liammoù diavaez

*  Pajenn Bodeoù war lec'hienn an etrekumuniezh
*  Bodeoù war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Gwaranieg

Ar **gwaranieg** (gwaranieg: Avañe'ẽ, LFE: [aʋaɲẽˈʔẽ]) eo an hini vrudetañ eus ar yezhoù gwaraniek, komzet gant war-dro 6 milion a dud e Paraguay, Bolivia, Brazil hag Arc'hantina, ha gant ur milion a zivroidi eus Paraguay e kêrioù bras Suamerika. Ofisiel eo e Paraguay, ma vez komzet gant 94% eus ar boblañs, e Bolivia hag e proviñsoù zo eus Arc'hantina. Skrivet e vez gant al lizherenneg latin. 

Kar eo ar gwaranieg d'an nengatoueg komzet en Amazonia Brazil. 

## Neuz
Ur yezh dazgludadek eo, taolmouezhiet war silabenn diwezhañ ar gerioù. N'eus ger-mell ebet na reizh ebet d'ar gerioù.
Boskazoù

**Boskazoù** (, ) zo ur gumun e Bro-Dreger e kanton Kastellaodren, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
Boskazoù zo ur gumun digompez-tre, 2 700 hektar enni. Lec'h uhelañ ar gumun eo ar Marc'hallac'h, 284 m. Bevennet eo diouzh tu ar c'hornôg gant ar C'hoad Meur, er reter hag en norzh gant al Leñv. Lec'hiet eo da 28 km eus Sant-Brieg, 25 km eus Gwengamp, 10 km eus Kastellaodren ha da 9 km eus Kintin.
## Anv
* Erwan Vallerie : *Botgadou*, 1198 ; *Botchatou*, 1207 ; *Bocahou*, 1220 ; *Bocazou*, ~1330 ; *Botgazou*, 1420 ; *Bocahou*, 1427 ; *Bothcazou*, 1461 ; *Botcazou*, 1505 ; *Boquehau*, *Botcazo*, 1630 ; *Bocoho*, 1731 ; *Bocoho*, 1779.
## Ardamezioù
Ne vefe ket. Ur bod skav eo arouez pe logo kumun Boskazoù, diwar unan eus an orin roet da anv ar gumun: *bod* + *skav*.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 83 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,99 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Kemeret e voe 4 300 Lur en ti-post, gant izili eus ar Rezistañs moarvat, d’ an 3 a viz Even 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas c'hwec'h den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur soudard er ger e 1955.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard e 1957.

## Brezhoneg
* 72,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
* Komzet e veze brezhoneg e Boskazoù evit an darn vrasañ eus e istor. En ur gartenn eus 1700 eo bet lakaet ar gêr e Breizh-Izel (skrivet *Botcaxo*) met e-barzh enklask yezhoniel Charles Coquebert de Montbret e 1806 eo bet lakaet e Breizh-Uhel.

## Monumantoù ha traoù heverk
Ar gumun he deus pevar lec'h enskrivet pe kontet evel monumant istorel.
* Kroaz sant Erwan
* Kroaz Botmilio (bod) ha Milio
* Chapel Itron Varia a Druez a zo bet adkempennet gant tud a youl-vat renet gant kevredigezh « Mignoned chapel Itron Varia a Druez ». Lec'hiet eo 2 gilometr eus bourk Boskazoù, e-kichen ar Marc'hallac'h.
* Daou beulvan Kergo
* Iliz sant Tudwal ha sant Erwan, savet gant an aotrou Liscoët, er bourg.
* Chapel sant Blaez, savet gant ar familh Liscoët.
* « Ti bihan hent ar Rest ». Servijet en deus evel repu ha presbital d'an aotrou Le Sage.
* An ti-kêr a zo bet e-pad pell ur presbital.
* Monumant ar re varv.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Darempredoù etrebroadel
### Keveleriñ
* : Bǎcani (1994)

## Liammoù diavaez

*  Boskazoù war lec'hienn Geobreizh
*  Pajenn Boskazoù war lec'hienn an Touristañ e Bro Kastellaodren
## Levrlennadur
*  Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
*  Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Notennoù ha daveoù