open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gailard Sartain

**Gailard Sartain** (bet ganet e Tulsa (Oklahoma), e Stadoù-Unanet Amerika, d'an 18 a viz Gwengolo 1946) zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Ada

**Ada**, pe *Adah*, zo un anv-bihan alamanek ha saoznek a orin hebreek, roet d'ar merc'hed.

## Orin
Div vaouez anvet Adah zo meneget e Levr ar C'heneliezh :
*ur wreg da Lemec, eus lignez Kain (Levr ar C'heneliezh, 4-19) 
*ur wreg da Esau, mab da Izaag ha breur da Jakob (Levr ar C'heneliezh, 36-2).

## Tud

*Santez Ada, santez katolik, er Mañs er 
**Ada*, c'hoar d'an impalaer Karl Veur, brudet hec'h anv abalamour d'an dornskrid, eus an , anvet Avieler Ada, dediet dezhi
*Ada Hollande ( 1188-1223), kontez Holland
*Ada Lovelace, merc'h da Lord Byron, matematikourez saoz
*Ada Leverson (1862-1933), skrivagnerez saoz
*Ada Negri (1870-1945) barzhez italianek
*Ada Sara Adler (1878–1946), levraouegerez danat
*Ada Wójcik, aktourez rus
Kendal Breizh

**Kendal Breizh** pe **Hogir** ("kamarad" e kurdeg) a oa lesanvioù-brezel **Olivier François Le Clainche**, ur soudard breizhat bet ganet d'ar 1añ a viz Mezheven 1971 e Malastred, ha marvet e Jandairis (Siria) d'an 9 pe 10 a viz C'hwevrer 2018 er brezel en Afrin, e Kurdistan Siria, o stourm ouzh arme Turkia.

Ganet e oa Olivier François Le Clainche e Malastred e 1971. Stourmer dizalc'hour breton eus an tu-kleiz pellañ e oa, anarkour, enep-impalaerielour hag ekologour. Bet e oa bet unan eus krouerien ar CBIL *(Coordination pour une Bretagne indépendante et libertaire)*. Stourm a rae evit Palestinia ha Kurdistan.

Desket en doa brezhoneg gant ur staj e Stummdi e Ploemeur. Labouret en devoa evit Radio Bro Gwened e-pad 3 bloaz etre ar 17 a viz Genver 2011 ha miz Genver 2014. Krouer ha penn an abadenn c'hallek *Mégaphone* e oa Goude-se e labouras e-pad un nebeud mizioù evit France Bleu Breizh Izel. Aet e oa da vicherour pa guitaas Persken e miz Gouhere 2017 evit mont da vrezeliñ da Gurdistan. A-raok mont di en devoa eskemmet dre e-bost gant an YPG. Lakaet en doa war-raok e oa breton ha brezhoneger en e stourm.

Awenet e oa bet e c'hoant da stourm gant ar Gurded dre eñvor ar Brigadennoù Etrebroadel e-pad Brezel Diabarzh Spagn (1936-1939).
Stourmet en devoa e-touez Batailhon Etrevroadel an Dieubidigezh e Raqqa hag e-kostez Deir-Ezzor. Kaset e oa bet da harpañ an nerzhioù kurd e-pad an Argadenn a-enep Afrin gant nerzhioù Lu Dieub Siria suj ha harpet gant nerzhioù lu Turkia. Ur soudard RPG e oa-eñ.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Gerig-koun gant Paol Molac
Anthony Cumia

**Anthony Cumia**, ganet e Elwood (New York, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 26 a viz Ebrel 1961, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Florac Trois Rivières

**Florac Trois Rivières** a zo ur gumun eus departamant Lozère e Bro-C'hall, krouet e 2016.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Florac ha La Salle-Prunet.

## Monumantoù ha traoù heverk

FR-48-Florac02.JPG|An templ protestant.
Chateau Florac Lozere.jpg|Ar c'hastell.
Chemin de Stevenson - panoramio (8).jpg|Hent Stevenson e menezioù.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Gwernyfed

**Gwernyfed** zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre, e-kichen kumuniezh Y Clas-ar-Wy.

Er gumuniezh emañ kêriadennoù Aberllynfi ha Felindre. Emañ torgenn Pen y Fan (886 m) e reter ar gumuniezh.

E 2011 e oa poblet gant 1049 a dud, ha 104 anezho (10,3%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Iliz Valdo

**Iliz Avielek Valdo**, pe **Iliz Avielek Valdezat**, (*Chiesa Evangelica Valdese* en italianeg) eo anv an Iliz kristen deuet eus prezeg Pierre Valdo (pe Vaudès, Valdès) en  e kêr Lyon, war-dro 1173 ; *Waldensians, Waldenses* a reer e saozneg eus ar feizidi-se, a voe eskumunugnet gant ar pab Lucius III e 1184.
E 1523 en em stagas an Iliz-se ouzh ar brotestantiezh. Anavezet eo e gwalarn Italia, hag e broioù zo eus Suamerika (Arc'hantina hag Uruguay). Stag eo ouzh Prezegenn Ilizoù protestant broioù latin Europa.
Heskinet e voe ar feizidi adalek an XIIvet kantved ha darbet e voe dezho bezañ diouennet.

## Kelennadurezh

## Orin
Da goll eo aet an dihelloù koshañ, ma n'ouzer ket gwall dra diwar-benn orin an Iliz-se. Darn eus feizidi all, mennonited, badezourien, azventourien ar seizhvet deiz, o deus bet lavaret e oa gwir iliz an ebestel. Da neuze ne zeu ket o anv eus Pierre Valdès, met eus ar saonennoù (*val*, *valdesos*, *vaudois*).

Pierre Valdès a oa ur marc'hadour pinvidik e Lyon. War-dro 1170 e klevas un troubadour o kontañ ur pennad eus buhez sant Alexis. Da-heul kement-se e fellas dezhañ bevañ tostoc'h da zoare Jezuz Krist, da vont noazh da-heul Jezuz noazh. Hag eñ da leuskel e vadoù gant e wreg ha stagañ da vevañ er baourentez evel an ebestel. Lakaat a reas e verc'hed en abati Fontevraud, savet gant ar Breizhad Robert d'Arbrissel.

### Enebiezh ar gatoliked


Champion des dames Vaudoises.JPG|E *Le champion des dames*, gant Martin Le France, e 1451, e voe diskouezet ar Valdezidi evel sorserien ha sorserezed
Piedmontese Children Forced from their parents (October 1853, X, p.108).jpg|*Piedmontese Children Forced from their parents*


## Notennoù
Honddu Isaf

**Honddu Isaf** zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre. Emañ etre Aberhonddu ha Llanfair ym Muallt, e tolead Mynydd Epynt. Er gumuniezh emañ kêriadennoù Capel Isaf, Castell Madog, Pwllgloyw, Sarnau, Garthbrengi ha Llandefaelog Fach.

E 2011 e oa poblet gant 445 a dud, ha 58 anezho (13,2%) a oa kembraegerien.

## Notennoù
Ramush Haradinaj

**Ramush Haradinaj** (Glodjane, Kosovo, 3 a viz Gouere 1968) zo bet unan eus pennoù Arme Dieubiñ Kosovo (UÇK) hag a zo bremañ Kentañ Ministr Kosovo. 

Haradinaj zo bet tamallet dezhañ bezañ graet torfedoù brezel ha torfedoù a-enep an denelezh e-pad brezel Kosovo, e 1998. Barnet eo bet gant al Lez-varn Etrebroadel evit Yougoslavia gozh, e Den Haag ha didamallet e oa bet d'an 3 a viz Ebrel 2008, goude meur a ziaester er prosez, evel marv 9 diwar an 10 test a oa da destiñ a-enep dezhañ da skouer. Advarnet e oa bet gant ul lez-engalv, e 2010, e Den Haag adarre ; ha didamallet e voe adarre d'an 29 a viz Du 2012.
Adminios

**Adminios** a oa mab da Gunobelinos, roue an Gatuvellauned hag an Drinobanted, ha breur da Garatacos (Karadeg) ha Togodumnos. E anv a zispleger evel-henn : *ad-mindios, "da vezañ kurunet".

Dishêret e voe gant e dad, ha mont a reas da glask sikour gant Kaligula, impalaer Roma.

Hemañ, aet sot dija, goude un taol sirk e Gesoriacum, a voe lakaet da grediñ e c'halle aloubiñ Enez Vreizh. An aloubadeg avat ne c'hoarvezas biken. Kontañ a ra an istorourien roman e roas urzh Kaligula d'e soudarded da zastum kregin war bord ar mor e Galia, evit embann eo oa bremañ mestr war ar mor (ha da heul toud ar pezh e oa enni, evel just, evel Enez Vreizh, da skouer).

Adminios ne chome dezhañ nemet bevañ en harlu.
Brougham (Cumbria)

**Brougham** (distaget [] e saozneg) zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez e Cumbria, e hanternoz Bro-Saoz. Emañ e-kichen Penrith, war lez un adstêr d'an Eden.

E Brougham emañ aspadennoù ar c'hreñvlec'h roman anvet *Brocavum*.

## Anv
*Brocavum :
I. A. 4765 (Iter V) : **Brocavo**.

*Brugham :
**Bruham**, 1130; **Bruham**, 1228; **Burgham**, 1362 : savet diwar *ham* ha *burg* = diazezadenn e-kichen ur c'hreñvlec'h.
Carrawburgh

**Carrawburgh** zo ur gêriadenn e Northumberland, e Bro-Saoz.

En Henamzer e oa eno ur c'hreñvlec'h henroman war Moger Hadrian, , tri devezh-arat dindanañ, anvet **Brocolitia**, pe *Procolita*, pe *Brocolita* e latin. 

## An anv
**Brocolitia* : marteze diwar ur ger kar d'an anv brezhonek broc'h.
** Ravenna 10726 : *Brocoliti*
** Notitia Dignitatum XL39 : *Tribunus cohortis primae Batavorum, Procolitia*

**Carraw* ha burgh.

## Arkeologiezh

Restr:Befundskizze Kastell Carrawburgh.png
Restr:Befundskizze Mithräum Carrawburgh.png
Restr:Balineum Carrawburgh.png
Restr:Mithraeum on Hadrian's Wall - geograph.org.uk - 129532.jpg|Mithraeum / Templ Mithra
Restr:Altar in sandstone dedicated to Mithras, from Carrawburgh, CIMRM 847, Great North Museum, Newcastle (39288766852).jpg


## Levrlennadur
* Ordnance Survey : *Map of Roman Britain*. Southampton. 1956
* Ordnance Survey : *Hadrian's Wall. Two inches tio One mile*. Southampton. 1972
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
* Patrick Galliou : *Le Mur d'Hadrien. Ultime frontière de l'empire romain*. Éditions Armeline. 2001
Jared Padalecki

**Jared Tristan Padalecki**, ganet d'an 19 a viz Gouhere 1982, zo un aktour stadunanat. Brudet evit c'hoari an dudenn Sam Winchester er stirad skinwel Supernatural. Tremenet en deus e yaouankiz en Texas. Kroget eo da vezañ brudet er bloavezhioù 2000 goude bezañ bet aktour er stirad skinwel Gilmore Girls hag er filmoù New York Minute hag House of Wax.
Pierre Valdo

**Pierre Valdo** pe **Waldo, Valdes, Vaudès, Waldes** (c. 1140 – c. 1205), a oa e penn un emsav relijiel kristen er Grennamzer.

## Gwelet ivez
*Iliz Valdo
C'hoari ha Deskiñ

**C'hoari ha Deskiñ** zo un abadenn skinwel skignet ha produet gant Brezhoweb. Filmet e vez e pep lec'h e pemp departamant Breizh. Ar c'hentañ abadenn a oa bet filmet e 2016. 18 abadenn a oa bet filmet e 6 kêr disheñvel.

Choazet e vez ar c'hêrioù abalamour d'al lañs a zo gant ar brezhoneg enno. Kenurzhier an abadenn eo Dewi Siberil. Kinniget e vez C'hoari ha Deskiñ gant Tangi Merien ha Sten Charbonneau. Sten a vez o prientiñ ar goulennoù ha difaziañ a ra an dud padal Tangi a ro buhez d'ar c'hoari dre sevel ar goulennoù.

Div pe deir lodenn a zo d'un abadenn gant pevar a dud:
# Deraouidi/ skolidi
# Skolajidi
# Tud gour

Al lodenn gentañ a zo goulennoù war ar c'hemmadurioù. Goude-se goulennoù war ar sevenadur. Da c'houde goulennoù war an troioù-lavar. Ul lodenn a zo ivez tennañ ar ger fall eus un heuliad pe kavout gerioù tro-dro d'ur sujed.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn C'hoari ha Deskiñ
* C'hoari ha Deskiñ war Radio Breizh
## Notennoù ha daveennoù
Tangi Merien

**Tangi Merien**, ganet e 1987 e Gwitalmeze, zo ur c'haner, aktour, advouezhier, skrivagner senario ha kinniger abadennoù. Skoliataet eo bet er skolioù Diwan eus ar skol vihan betek al lise. Goude-se e voe bloaz hanter e skol-veur Brest o studiañ brezhoneg Ur stummadur en doa graet e skol an ESRA e Roazhon. Bet eo o c'hoari er pezhioù-c'hoari *Ar roue Ubu* ha ''Frankiz'' gant Strollad ar Vro Bagan. Kazetenner eo bet evit Radio Kerne. Goude Radio Kerne e oa bet o c'hoari er stirad ''Ken Tuch'''.

Mouezh Treveur Mac Brennig, tad ar familh, en deus bet graet er ''Familh Morlaeron''. Kinniget en deus an abadennoù ''Mouchig Dall'' gant Mai Lincoln ha ''Na petra 'ta'' asambles gant Azenor Kallag, evit Frañs 3.

Gant Sten Charbonneau en deus kinniget ar c'hoari ''C'hoari ha Deskiñ'' evit Brezhoweb. C'hoari a ra rol ar boufoun er strollad An Daou Dangi, asambles gant Tangi Le Gall-Carré.
## Filmoù
* KAKAHUET, film berr gant Stéphane Ac'h, gant Marion Gwenn, 14 munutenn, 2017
## Liammoù diavaez
* Facebook Tangi Merien
* Tangi Merrien war IMDB
## Notennoù ha daveennoù
Cambria (disheñvelout)

**[[Cambria]]** eo an anv latin roet da Gembre. Anv meur a lec'h eo ivez.

## Lec'hioù
*Cambria (Kalifornia)
*Cambria (Illinois)
*Cambria (Iowa)
*Cambria (Michigan) 
*Cambria (New York)
*Cambria Heights
*Cambria (Pennsylvania)
*Cambria (Wisconsin)
Dewi Siberil

**Dewi Siberil**, ganet d'an 30 a viz Kerzu 1983, zo ur stourmer, kazetenner ha skrivagner breizhat. Skoliataet eo bet e skol Itron Varia Rostren hag el lise Itron Varia. Goude-se ez eo bet er Prytannée National militaire, unan eus 6 lise an difenn c'hall e La Flèche. Goude-se eo bet o studiañ e Skol-veur Roazhon II a-raok mont da Gelenn e Kemper ha dont da vezañ skolaer ha rener skol Diwan 
Louaneg.

Bet e oa o skrivañ gant Anna Quéré evit pajenn Spered ar Vro en Télégramme Stourmer eo en aozadur Ai'ta!. Bet eo bet ivez en UDB.

Labourat a ra bremañ evit Brezhoweb. Dezhañ e vez da gavout an dud a gemer perzh en abadenn C'hoari ha Deskiñ.
## Oberennoù
### Danevelloù
* Daou vreur er brezel, danevell, Al Liamm, 2016 (niverenn 418)
* O tistreiñ deus foar Landi, danevell, Al Liamm, 2017 (niverenn 424)
### Troidigezhioù
* Disentiñ, troidigezh diwar Désobéir, le petit manuel, gant Xavier Renou

## Liammoù diavaez
* Dewi Siberil war lec'hienn Kuzul ar Brezhoneg
* Dewi Siberil war Bali Breizh
* Dewi Siberil war an Data BNF
* Dewi Siberil evit Ai'ta war Radio Breizh
## Notennoù ha daveennoù
Olof Palme

**Sven Olof Joachim Palme**, pe **Olof Palme** hepmuiken (distaget [] ; 30 Genver 1927 – 28 C'hwevrer 1986) a oa ur politiker svedat ha Kentañ Ministr e vro. E penn ar gostezenn *[[Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti]]* (SAPA, Strollad sokial-demokrat al labourerien) e voe e-pad pell, adalek 1969 ha betek e varv e 1986. D'ar mare-se e voe faezhet ar gostezenn en dilennadegoù, e 1976 hag e 1979, ar pezh a verkas diskar galloud ar gostezenn-se e Sveden, pa oa bet renet ar vro ganti e-pad 40 vloaz. E 1982 avat e tistroas d'ar galloud.

Kentañ Ministr Sveden e voe dre ziv wech eta, eus 1969 da 1976 hag eus 1982 da 1986. D'an 28 a viz C'hwevrer 1986 e voe muntret e kêr Stockholm. 

Abeg a gave Palme alies e renerien ar stadoù bras evel Stadoù Unanet Amerika pe an Unvaniezh Soviedel, koulz hag e renadoù diktatourien evel Francisco Franco (Spagn), António de Oliveira Salazar (Portugal), Gustáv Husák (Tchekoslovakia) ha Pieter Willem Botha (Suafrika). Un den a bouez e voe eta evit ar politikerezh etrebroadel er bloavezhioù 1960, 1970 ha 1980. Feal e chomas bepred d'e linenn a-du gant an emsavioù dieubiñ e broioù eus an "Trede Bed" ha skoazell a roas d'un toullad gouarnamantoù deuet goude an didrevadenniñ er broioù-se. An hini kentañ e voe e-touez pennoù stadoù ar C'hornôg o vont, e 1975, da Guba goude an Dispac'h, ha distagañ ur brezegenn e Santiago de Cuba ma veule renad Fidel Castro. 

E 1972 e komzas a-enep bombezadegoù ar Stadoù Unanet war Hanoi, ha keñveriañ anezho gant an distruj graet gant an nazied e-pad an Eil Brezel-bed. Gant ar c'homzoù-se e voe lakaet diaes an darempred etre Sveden hag ar Stadoù Unanet e-pad ur pennad.

Pa voe lazhet e kreiz-kêr Stockholm d'an 28 a viz C'hwevrer 1986 e voe spontet an dud e Sveden, hag e broioù Skandinavia dre vras, rak ar wech kentañ e oa e vije ur muntr evel-se er vro, abaoe lazhadenn ar roue Gustav III. Un den, Christer Pettersson, a voe barnet ha kondaonet evit ar muntr-se met didamallet e voe goude gant al lez-engalv. Ha bremañ c'hoazh ne ouzer ket gwall vat na gant piv na perak e voe muntret.
Intifada

**Intifada** (skrivet ivez *intifadah*) a zo ur ger arabek (eus انتفاضة) hag a sinifi *emsavadeg*. Implijet eo bet meur a wezh e Liban, met ivez en Irak, Aljeria ha Tunizia (e-kerzh an dispac'h tunisian 2010-2011 peurgetket), pe e Maroko evit komz diwar benn ur renad politik gwasker pe un enebour estrañjer, arouez a ra gantañ ivez daou emsav ar bopl a-enep lu Israel en takadennoù dalc'het ha tennet digant an aotrouniezh palestinat (Bandenn Gaza ha Sisjordania). Un darvoud bras an hini eo e-kerzh ar stourm Israelat-Palestinat.

* An intifada kentañ, anvet brezel ar maen, e oa bet kroget gantañ d'an 9 a viz Kerzu 1989.
* An eil intifada palestinat, anvet ivez *intifada Al-aqsa*, a grog an 29 a viz Gwengolo 2000, antronoz ar weladenn gant Ariel Sharon war reper ar moskeennoù e Jeruzalem.
* D'ar 27 a viz Kerzu 2008, war lerc'h an oberiadenn Plom Kaletet (en hebraeg מבצע עופרת יצוקה *Oferet Yetsukah*) kasett gant lu Izrael hag a reas 1 300 a balestinianed lazhet, Khaled Mechaal, penn-lu an Hamas en harlu en devoa disklêriet war chadenn Al-Jazeera : «gervel a reomp evit un Intifada a-enep an enebour [izraelian]. Ar rezistañs a zlee kendec'hel evit dieubidigezh Palestina ur wezh ha da viken.»
* E 2015, ur wagenn feulster e Jeruzalem a zo bet anvet intifada ar c'hontilli er mediaoù.

## Kenrouedad
* *Electronic intifada* zo ul lec'hienn soñjoù saoznek diwar-benn ar Brezel israelat-arab, hag a-du gant stourm Palestiniz.

## Sonerezh
*Intifada* a zo ivez ar 6vet son war ar bladenn *[[¡¡Que corra la voz!!]]*; de Ska-P ; embannet e 2002

## Gwelout ivez
*Brezel israelat-arab

## Mammenn
* The free dictionary
Henry David Thoreau

**Henry David Thoreau** ( ganet David Henry Thoreau) a zo ur prederour, naturour ha barzh amerikan, bet ganet d'an 12 a viz Gouhere 1817 e Concord (Massachusetts) ha marvet er memes kêr d'ar 6 a viz Mae 1862.

## E vuhez berr-ha-berr
E oberenn vrasañ, *[[Walden pe ar vuhez er c'hoadoù]]* ("Walden or Life in the Woods"), a zo ur preder diwar-benn an ekonomiezh, an natur, hag ar vuhez simpl kaset a-gostez ar gevredigezh, skrivet pa oa o chom en ur gabanenn en doa savet war ribl ur stank. E skrid-arnod *[[Disentidigezh keodedel]]*, a ziskouez un tu a-enep an aotrouniezhioù sklavelour eus ar c'houlz-se, o deus awenet an oberezhioù a-stroll kaset gant Gandhi ha Martin Luther King Jr. a-enep hanbarzh ar gouennoù.

Thoreau a gas sklavelezh ar re zu, ha diskouez ar gristeniezh hag a vestron en un doare ofisiel n'eo nemet brizhkredenn, hag ar politikourion n'int ket luskedet gant al «lezennoù-uhel». Soñjal a ra gant un adreizh divezouriezh ar gevredigezh dre an di-genlabouradeg gant an direizhder ar gouarnamantoù, met chom a ra pell atavik diouzh pep oberenn pe aozadur sokial.Goude an taol-esae c'hwitet gant John Brown evit sevel un emsavadeg a-du gant ar freuzidigezh, ur salver bras a ra gantañ ha harp anezhañ a-wel d'an holl. 
En em gavout a reas neuze, e dibenn e vuhez, e tarzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, a-du gant ar c'hedveno muioc'h muiañ boutin, hag a kroge da grediñ d'ar freuzidigezh ar sklaverezh dre an hentenn stard, hep en em lakaat koulskoude.

Lesanvet ar «barzh-naturour» gant e vignon William Ellery Channing (1818-1901), Thoreau a zo sot gant an darvoudennoù dreistnatur ha stummoù ar vuhez disheñvel, al louzawouriezh peurgetket, ha skriv en e gazetenn, leuniet a-hed an ugent vloaz tremenet, e selladennoù dre ar munud hag e santimantoù c'hoarvezet enno rakañ. Gant ar bloavezhioù tremenet, ur sell reizhiadekoc'h, skianteloc'h, hag an hini a oa gwalennataer en deus gallet ijinañ, un tamm, ar goataouriezh hag an ekologiezh. Ar garantez hag an doujañs ouzh an natur hag e treuskas a zo deuet da vezañ, a-feur ma veze embannet hag anavezet, ur stivell evit an awen an naturourion amatour heg an ekologourion ; kement hag e vennozhioù diwar an ekonomiezh hag ar politikerezh a zedenn an oberelourion sokial hag arre a blij dezhe an eeunded youlek.
Denver (Norfolk)

**Denver** zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel eus Bro-Saoz, e kontelezh Norfolk. Emañ war lez ar stêr Great Ouse, er c'hreisteiz da gêr King's Lynn ha 60 km er gornaoueg da gêr-benn ar gontelezh, Norwich.

Dont a ra an anv Denver eus an anv hensaoznek *Dena fær* a dalvez kement ha "roudour an Daned", abalamour da aloubadegoù an Daned pe Vikinged er Grennamzer.
T-26 (tank)

An tank **T-26**, a oa un tank troadegiezh skañv eus URSS implijet e-pad brezelioù ar bloavezhiooù 1930 hag e-pad an Eil Brezel-bed. Un doare gwellaet e oa eus ar Vickers 6-Ton saoz. Bez e voe unan eus ar gwellañ tankoù savet er bloavezhioù 1930 betek ma voe krouet armoù enep tankoù a c'helle toullañ an hobregon skañv.

Produet e voe kalz muioc'h an tank-se evit ar re all a oa er memes maread. Ouzhpenn 11 000 a voe savet. E-pad ar bloavezhioù 1930, an URSS a broduas 53 doare disheñvel eus an tank T-26. Lod anezho a oa tankoù skarzher-tan, reoù doare karbed ijinerien stourm, doare kanol emgefreek, traktourioù kanolierezh. Tri stumm disheñvel warn-ugent a voe produet dre linennoù sevel, ar peurrest a oa reoù taol-arnod.

An T-26 gant ar BT a oa nerzhioù diazez hobregonet al Lu Ruz e-pad mare an etre daou brezel. An T-26 a oa an tank implijetañ e-pad Brezel diabarzh Spagn (1936-1939) hga ur roll bras en devoa bet e-pad Emgann Lenn Khasan e 1938. implijet kalz e voe ivez e-pad Brezel ar Goañv (1939–40). Daoust ma oa dispredet pa oa kroget an Eil Brezel-bed, an tankoù T-26 a oa ar re niverusañ c'hoazh el Lu Ruz a-fed nerzh hobregon pa oa bet taget ar vro gant Alamagn an trede Reich hag e harperien e miz Even 1941 e-pad an Oberiadur brezel Barbarossa. An T-26 a oa be timplijet a-enep an Alamanted hag o harperien e-pad Emgann Moskov (1941–42), Emgann Stalingrad (1942-1943) hag Emgann ar C'haokaz (1942–1943). Lod unvezioù tankoù T-26 eus Talbenn Leningrad o devoa implijet anezho betek 1944. An tank skañv soviedel T-26 a oa bet implijet betek Eost 1945, e-pad faezadenn Japaniz Lu ar ar C'hwantung Army e Manchouria.

An T-26 a oa bet ezporzhiet kalz hag implijet e Bro-Spagn, China ha Turkia. Tankoù T-26 a voe adimplijet gant soudarded Finland, Alamanted, Roumaniz hag Hungariz. An tank a oa unan savet mat, aes da zerc'hel e stad mat, hag an tank diazez a oa bet gwellaet etre 1931 ha 1941. Paouezet e oa bet da ijinañ tankoù T-26 gant doareoù nevez adalek 1940.
Cri d'alarme

***Cri d'alarme*** zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall norman Guy de Maupassant, en dastumad Le Colporteur. 

## Istor
*Cri d'alarme* a oa bet embannet e *[[Gil Blas]]* an 23 a viz Du 1886, ha goude en dastumad *Le Colporteur* en 1900.

## An danevell
Lizher un den kredik, touellet gant ar merc'hed. 

## Liamm diavaez
* Skrid an danevell e Wikisource
Giverny

**Giverny** zo ur gumun eus Normandi, en departamant Eure, e kember ar stêrioù Seine hag Epte. Brudet eo bet al livour gall Claude Monet (1840-1926).

### Giverny livet gant Claude Monet

En 1992, digoret *Terra Foundation for American Art* inaugure le musée d'art américain qui devient le musée des impressionnismes Giverny en 2009.

En 1996 e voe gweladennet Giverny gant Hillary Clinton, ha hi pried Prezidant SUA, hag en 2007 gant impalaer Japon.

## Levrlennadur
* Katherine M. Bourguignon (ed), *Impressionist Giverny. A Colony of Artists, 1885-1915* (Giverny: Terra Foundation for American Art, 2007).
Rouerie (Maupassant)

***Rouerie*** (*Korvigell*) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.

## Istor
Kentañ ma voe embannet *Rouerie* a oa e *[[Gil Blas]]* an 12 a viz Kerzu 1882, sinet Maufrigneuse. Ne voe adembannet nemet goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif ''Le Père Milon'' en 1899.

## An danevell
Ur politikour kozh, bet ministr dindan an Impalaer Napoleon III, a gont da wazed yaouank penaos eo bet gennet gant ur vourc'hizez a renk izel. Pourmen a rae bep beure er Champs-Elysées, pa daolas evezh ouzh « *une adorable petite femme* ». Hag int d'ober anaoudegezh. Ha hi da zont bep beure goude d'e welet en e vinistrerezh. Evurus ar politiker rak « *elle savait sans cesse varier et pimenter sa tendresse* ». Tri miz goude, setu hi brazez, emezi, hag he fried en Italia abaoe daou viz. Hag ar politiker da reiñ arc'hant dezhi da vont da-gaout he fried. Ha hi da gas lizhiri, ha da gemenn ganidigezh ur mabig.

Un deiz, setu ul lizher dizanv : goap a ra ar vaouez, dimezet eo, n'he deus bugel ebet.

## Notennoù

## Embannadurioù
* *Rouerie*, dans Maupassant, *Contes et Nouvelles*, texte établi et annoté par Louis Forestier, Bibliothèque de la Pléiade, éditions Gallimard, 1974 .
Rêves (Maupassant)

***Rêves*** (*Hunvreoù*) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.

## Istor
Kentañ ma voe embannet *Rêves* a oa e *[[Le Gaulois]]* an 8 a viz Mezheven 1882. Ne voe adembannet nemet goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif ''Le Père Milon'' en 1899.

## An danevell
Pemp mignon kozh o kaozeal. Tri anezho, dizimez, a glemm : goullo o buhez, ha ne gouskont ket mat. Unan a garfe chom dihun. Ar medisin da ginnig dezhañ eter dietilek : kustum eo ouzh al louzoù abaoe ma oa krog d'en kemer ouzh ar boan-benn spontus. Ha c'hoant d'ar pemp all da gaout. Hag ar medisin da nac'h: «*Allez vous faire empoisonner par d’autres*.»

## Arroudoù
* « *Je paierai bien cher un moyen de passer, chaque jour, seulement deux heures agréables*. »
* « *L’homme qui découvrirait un vice nouveau et l’offrirait à ses semblables, dût-il abréger de moitié leur vie, rendrait un plus grand service à l’humanité que celui qui trouverait le moyen de leur assurer l’éternelle santé*. »
* « *Ce n’était pas du rêve comme avec le haschich, ce n’était pas les visions un peu maladives de l’opium, c’était une acuité prodigieuse de raisonnement*. »

## Notennoù

## Embannadur gallek
* *Rêves*, e Maupassant, *Contes et Nouvelles*, texte établi et annoté par Louis Forestier, Bibliothèque de la Pléiade, éditions Gallimard, 1974 .

## Liamm diavaez
* [Ar skrid e Wikisource](https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Père_Milon_(recueil)/Rêves)
ZAD

**ZAD**, *Zone À Défendre* e galleg, "Takad Da Virout", zo ur gwreskanv nevez evit envel un doare stourm politikel ma 'z alouber en dachenn, er-maez peurliesañ, evit he difenn enep ur raktres terkadur evel hini aerborzh Kernitron-al-Lann e Liger-Atlantel.
Diwar ar gwreskanv gallek nevez ez eus bet deveret ar ger *zadistes* evit komz eus ar stourmerien ; kalz anezhe a zeu eus an emsav emren.

## Gerdarzh
Diwar *ZAD*, *Zone d'Aménagement Différé*, "Takad da Derkaderañ Ampellet" e teu *Zone À Défendre* : ur *ZAD* a oa bet krouet e 1974 evit raktres an aerborzh e Kernitron-al-Lann, a zo deuet da vezañ ar *Zone À Défendre* kentañ e Bro-C'hall.

## Istor
Deuet eo an teskanv nevez war wel e Bro-C'hall e deroù ar bloavezhioù 2010. Abaoe ez eo deuet da vezañ anavezet gant an enebiezhioù keodedel ouzh raktres an aerborzh e Kernitron-al-Lann, e gwalarn Naoned.
Emsav ar ZADoù a grogas gant enebiezh ouzh ar raktresoù lakaet da dalvoudegezh publik, met astennet e voe ivez en anv an doujañs d'an endro, gwir ar pobloù lec'hel da zibab petra ober gant o glennoù (zoken pa vez ret en em gannañ gant ar pennadurezhoù) ha distaol en ekonomiezh kendec'helour. E Bro-C'hall, emsavoù un tamm heñvel ouzh ar ZAD zo c'hoarvezet a-raok dija : ar stourm e Larzac (1971-1981), ar manifestadegoù a-enep raktres ar greizenn nukleel e Creys-Malville en Isère, hag e Plougoñ (1978-1981).
Celeste Mendoza

**Celeste Mendoza** ganet e Santiago de Cuba d'ar 6 a viz Ebrel 1930 ha marvet e La Habana d'an 22 a viz Du 1998, a oa ur ganerez kuban. Kanañ a rae guaguanco, rumba ar straed, ha ne veze kanet nemet gant gwazed en he raok. 

Da gentañ e oa korollerez, ha dañsal a rae en abadennoù kempennet gant "Rodney" Neyras en Tropicana.

## He fladennoù
* *Celeste, Mucha Celeste* (1992)
* *Guapachosa* (1994)
* *Cuba* (1993)
* *Papa Oggun* (1996)
* *Queen of Island Soul* (1998)
* *Reina del Guaguanco* (2000)
* *Que Me Castigue Dios Y Otros Exitos* (2000)
* *Celeste Mendoza Con Sierra Maestra* (2000)
* *Soberana* (2002)
* *Reino De La Rumba* (2002)
El burrito de Belén

**El burrito de Belén** (*Azenig Betleem*) zo ur villancico, pe nouel spagnolek, savet gant an telenner venezuelat Hugo Blanco e 1972.

## Komzoù

:Con mi burrito sabanero voy camino de Belén (bis)
::Si me ven, si me ven, voy camino de Belén (bis)

:El lucerito mañanero ilumina mi sendero (bis)
::Si me ven, si me ven, voy camino de Belén (bis)

:Con mi cuatrico voy cantando, mi burrito va trotando (bis)
::Si me ven, si me ven, voy camino de Belén (bis)

:Tuqui tuqui tuqui tuqui, tuqui tuqui tuqui ta
:Apúrate mi burrito que ya vamos a llegar.
:Tuqui tuqui tuqui tuqui, tuqui tuqui tuqui tu
:Apúrate mi burrito vamos a ver a Jesús.

:Con mi burrito sabanero voy camino de Belén (bis)
::Si me ven, si me ven, voy camino de Belén...


## Brud
E 1972 e voe enrollet gant ar c'haner Simón Díaz, hag embannet er bladenn "Las Gaitas de Simón" ma klever ivez kanerien *Coral Infantil de Venezuela*.

E miz Du 1975 e voe enrollet gant al laz "La Rondallita" hag ar bugel kaner Ricardo Cuenci, ha hennezh eo an doare brudetañ betek-hen Kalz lazoù-kanañ all a glever o kanañ ar sonenn ivez.

Brudet eo ivez doare ar c'haner Juanes embannet e 2006.

## Notennoù
Clair de lune (danevell, Gouhere 1882)

**Meur a oberenn zo bet anvet [[Clair de lune]]*.

**Clair de lune ** (*Loargann*) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.

## Istor
Kentañ ma voe embannet *Clair de lune* a oa e *[[Le Gaulois]]* ar 1añ a viz Gouhere 1882. Ne voe adembannet nemet goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif ''Le Père Milon'' en 1899.

## An danevell
Emañ Julie en he ranndi e Pariz, o tegemer he c'hoar Henriette, a zo nevez distro eus Suis, pa'z eo aet he fried d'ar gêr da Normandi. Ha hi souezhet bras o welout blev gwenn Henriette pa n'eo nemet pevar bloaz warn-ugent. Petra zo kaoz? .

## Embannadur gallek
* *Clair de lune *, e Maupassant, *Contes et Nouvelles*, texte établi et annoté par Louis Forestier, Bibliothèque de la Pléiade, éditions Gallimard, 1974.

## Liamm diavaez
* [Ar skrid e Wikisource](https://fr.wikisource.org/wiki/Le_Père_Milon_(recueil)/Clair_de_lune)

## Notennoù
Bathilde

**Bathilde** zo un anv-bihan gallek ral a-walc'h.

## Yezhoù all
**Bathilda*, e saozneg
**Batilde*, en italianeg
**Bathildis*, en alamaneg
**Batylda* e poloneg

## Tud
*Bathilde (rouanez ar Franked) (626-680)
*Bathilde d'Orléans(1750-1822) ; priñsez c'hall

## Lennegezh
* *Bathilde Amédée*, e À la recherche du temps perdu, gant Marcel Proust.
Quanno nascette Ninno

**Quanno nascette Ninno** zo un nouel napolitanek savet gant Sant Alfonso Maria de' Liguori. Ur c'han all, *[[Tu scendi dalle stelle]]*, zo bet savet diwarnañ en italianeg, e Kerzu 1754.

## Liamm diavaez
*''Quanno nascette Ninno'' - YouTube
Le Transporteur (film 2002)

***Le Transporteur*** zo ur film gall embannet e 2002, renet gant Corey Yuen ha Louis Leterrier (lakaet da rener arzel ar film). Skrivet eo bet gant Luc Besson, awenet gant filmoù BMW an heuliad The Hire. Evel aktourien emañ Jason Statham evel Frank Martin, ur blenier – doare goprsoudard "dezougen" paeet-mat. Kavout a reer ivez Shu Qi evel Lai Kwai.

Ar c'hentañ lodenn eo eus an heuliad filmoù, gant daou film ouzhpenn an hini kentañ, Le Transporteur 2 ha Le Transporteur 3. Bez ez eus bet ivez un adsevel reboot, Le Transporteur : Héritage hag ur stirad skinwel Le Transporteur : la série.
## Aktourien

Jason Statham 2007.jpg|Jason Statham evit Frank Martin
Shu Qi Cannes 2015 2.jpg|Shu Qi evit Lai Kwai
François Berléand Cannes.jpg|François Berléand evit an inspektour Tarconi


* Matt Schulze evit Darren "Wall Street" Bettencourt
* Ric Young evit Mr. Kwai
* Didier Saint Melin evit Boss
* Jean-Marie Paris evit Giant Thug
* Adrian Dearnell evit kinniger skinwel
* Vincent Nemeth evel blenier (the pilot)

## Sonerezh
# "Tweet – Boogie 2Nite"
# "Nate Dogg – I Got Love"                            
# "Sacario featuring Angie Martinez and Fat Joe – Live Big (Remix)"†                                 
# "Benzino – Rock The Party"†
# "Knoc-Turn'al – Muzik"
# "Angie Martinez featuring Lil' Mo and Sacario – If I Could Go!"†
# "Tamia – Be Alright"†
# "Missy Elliott – Scream AKA Itchin"
# "Gerald Levert – Funny"†
# "Hustlechild – I'm Cool"†
# "Keith Sweat – One on One"†
# "Nadia – Life of a Stranger"
* † *o talvezout ne vez ket klevet ar ganaouenn e-pad ar film*
Yule

***Yule*** a reer e saozneg eus gouel goursav-heol ar goañv, en amzervezh rakkristen Europa e-touez ar pobloù german. Evel ar *[[Saturnales]]* hag an *[[Dies Natalis Solis Invicti]]*, ar relijion gristen a erlec'hias gouel an Nedeleg ouzh an hini pagan.

## Gerdarzh
Krennsaozneg *yol*, diwar an hensaozneg *ġeōl* ("Nedeleg"), kar d'an norseg kozh *jól*, diwar ar c'hent-germaneg **jehwlą* ; kar ivez d'ar goteg 𐌾𐌹𐌿𐌻𐌴𐌹𐍃 (*jiuleis*)

Dalc'het eo bet ar ger *jól* e faeroeg, en islandeg hag e nynorsk (*jol* ha *ýlir* zo ivez) ; *jõulud* eo en estoneg ; *jul* eo e bokmål, e daneg hag e svedeg ; *joulu* eo e finneg.
Caereni

**Caereni** a oa ur bobl keltiek eus penn gwalarnañ Kaledonia, hiriv e Bro-Skos, e kontelezh Sutherland.

## Douaroniezh
E penn pellañ hanternoz Bro-Skos en em gave ar Gaereni, etre Cornovii er reter ha Carnonacae er c'hornôg, Smertae er c'hreisteiz, ha war aod ar strizh-mor anvet The Minch.

*Tarvedum promontarium*, deuet da vout *[[Cape Wrath]]* e saozneg, e oa anv ar beg-douar ma vevent.

## O anv
* Ptol. II, 3, 9 : **CAERENI**, **CAERINI**, **CARENI**
* Ravenna, 1082 : **CERMA**; 10811 : **CERMIUM**
Evit Rivert & Smith : saverien deñved.

Mes ret eo teurel pled ez eus gant ar pobloù a oa o vevañ war ribl ar Minch, anvioù gant K.R.N enno : Cornavii; Caereni; Carnonacae; Creones.

## Levrioù ha studiadennoù talvoudus
* Ordnance Survey : *Map of Roman Britain*. Southampton. 1956
* A.L.F. Rivet & Colin Smith : *The Place-Names of Roman Britain*. B.T. Batsford Ltd. London. 1979 - 1982
Barry Bostwick

**Barry Knapp Bostwick** (bet ganet e San Mateo, e Stadoù-Unanet Amerika, d'an 24 a viz C'hwevrer 1945) zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Publius Ostorius Scapula

**Publius Ostorius Sacapula**, marvet e 52, a voe eil gouarnour roman *[[Proviñs Britannia|Britannia Romana]]* (Enez Vreizh) adalek 47, war-lerc'h Aulus Plautius.
Sutherland

**Sutherland** zo ur gontelezh e beg gwalarn Skos, etre Caithness er reter ha Ross-shire er c'hreisteiz. Dornoch eo ar gêr-benn. E gouezeleg e lavarer Dùthaich MhicAoidh (pe Dùthaich 'IcAoidh) evit ar biz, Asainte (Assynt) evit ar c'hornôg, ha Cataibh evit ar reter. Cataibh ivez a lavarer eus ar c'horn-bro a-bezh.
Am Parbh

**Am Parbh** (e gouezeleg), pe *Cape Wrath* e saozneg, zo ur beg-douar e beg gwalarn Bro-Skos, e kontelezh Sutherland.
Tuccianus

**Tuccianus** a vefe bet gouarnour roman Britannia Inferior, war-dro 237. Meneget eo e anv war ur voger e Carrawburgh dindan Maximinus Iañ.
Emgann Brody (1941)

**Emgann Brody** (anvet ivez **Emgann Dubna**, **Emgann Dubno**, **Emgann Rovne** pe **Emgann Rovne-Brody**) a voe un emgann tankoù etre re ar 1añ Strollad Panzer eus an 3de korfad arme hag ar 48vet Korfad Arme (mekanikaet) ha pemp korfad mekanikaet soviedel eus ar 5vet arme ha re ar 6vet arme en tric'horn savet gant kêrioù Dubno, Lutsk, ha Brody.

Etre an 23 hag an 30 a viz Even 1941 e voe an emgann. Evit an istorourien soviedel ez eo ul lodenn eus an "emgannoù da zifenn an harzoù". Al Lu Ruz a oa deuet a-benn da zistrujañ ul lodenn eus an nerzhioù alaman, met a voe peurzistrujet. Kudennoù dezougen, nerzh an aerlu alaman ha kouezhadenn pennlu al Lu Ruz a roas an trec'h d'ar Wehrmacht. En desped d'un nerzh kalz galloudusoc'h e-keñver niver ha teknologiezh al Lu Ruz a oa bet riñset.

Bez e voe an emgann tankoù brasañ eus istor Mab-Den ha pa chomfe divrud e-skoaz Emgann Prokhorovka. Ret eo bet gortoz studiadennoù istorel an dek vloaz tremenet evit ma vefe prouet e oa bet Emgann Brody an emgannn gant ar muiañ a dankoù.
Burgh

Ur **burgh**, e Bro-Skos, a oa ur gêr emren, adal an XIIvet kantved, dindan ar roue David Iañ, evel ar borough saoz. Miret eo bet abaoe adaoz melestradurel 1975, dre abegoù istorel hepken, rak didalvoud eo er velestradurezh.
1. Panzerarmee

Ar **1. Panzerarmee** (Kentañ Arme Panzer) a oa ul lu tankoù alaman eus Wehrmacht e-pad an Eil Brezel-bed.

Ar C'hentañ Arme Panzer, savet d'ar 1añ a viz Meurzh 1940, a oa anvet da gentañ **Panzergruppe Kleist** (Strollad Panzer Kleist) rak e penn al lu e oa ar c'horonal-jeneral (Generaloberst) Ewald von Kleist.
Bud Luckey

**William Everett Luckey**, anavezetoc'h evel **Bud Luckey**, bet ganet e Billings (Montana), e Stadoù-Unanet Amerika, d'an 28 a viz Gouere 1934 hag aet da Anaon e Newtown (Connecticut) d'an 24 a viz C'hwevrer 2018, a oa un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Sant Jestin

**Jestin**, pe **Iestin**, pe **Iestyn**, pe **Stinan** e kembraeg (*Justinian* e saozneg, *Justinus* e latin), a oa ur manac'h eus Breizh hag a reas e annez en Ynys Dewi, e Sir Benfro, war-dro ar bloavezh 500, gant un nebeud diskibled dezhañ, pa oa bet roet an douar-se dezho gant sant Dewi.

Hervez ar vojenn e oa ur Breizhad a renk uhel, aet da vanac'h, hag o penediñ en enez pa deuas sant Dewi d'e gaout.

## Gwynedd
Pe eñ pe ur Iestyn all, ha ne vefe ket eus Breizh moarvat neuze, a zo enoret e Llaniestyn, e kontelezh Gwynedd, e hanternoz ar vro, ma en dije savet un iliz, hag unan all c'hoazh en Enez Mon.

## Lec'hioù
### Breizh
N'ouzer ket penaos e teuas an anv da Vreizh. Marteze gant diskibien dezhañ, nemet e vije bet un den all anvet eveltañ. Anv ar manac'h bepred a gaver en anv Plistin.

### Kembre
;e kontelezh Gwynedd
* Llaniestyn
;e Sir Benfro
* LLanstinan, 
* Porthstinian

## Notennoù
Jestin

**Jestin** zo un anv-bihan brezhonek deuet da vezañ anv-tiegezh.

## Gerdarzh
*Eus Justinius, e latin.

## Yezhoù all
* Iestyn, e kembraeg.

## Tud
* Sant Jestin, sant brezhon, aet a Vreizh da Gembre
* Fañch Jestin, anv meur a zen
* Remont Jestin (1902-1991), skrivagner brezhonek
* Jean Jestin (1920-1944), milour
* Yann Jestin, emsaver, ezel eus Strollad Breizh, dilennad
* Bernez Jestin, bet rener Skol-Uhel ar Vro
* Michel Jestin (g. e 1952), prezidant kluboù melldroad
* Sandrine Gestin (g. e 1969), skeudennaouerez
* Nicolas Gestin (g. e 2000), kaiaker.
Porthstinian

**Porthstinian** (*St Justinian* pe *St Justinian's* e saozneg pe *St Justinians*) zo ur porzhig e Tyddewi e Penfro, e Kembre, war aod bae Porthstinian. Anvet eo diwar anv Sant Jestin, ur sant hag a vefe deuet eus Breizh.

Eus ar porzhig e c'haller mont da Enez Dewi.

Rivinoù ur chapelig d'ar sant zo nepell .

## Notennoù
Alun (Penfro)

Ar **Stêr Alun** zo ur stêr vihan e gwalarn Sir Benfro, e mervent Kembre.

Eieniñ a ra e-kichenik Tretio Common ha redek betek Tyddewi da aberiñ e Bae Sain Ffraid dirak Porth Clais.

## Notennoù
Alun (Ewenni)

Ar stêr **Alun** (*Afon Alun* e kembraeg) zo ur stêr e kreisteiz Kembre, e Bro Morgannwg, ha 7&nbsp;km hed dezhi. C'hoarvezout a ra eus kember div wazh e kêriadenn Llandŵ (*Llandow* e saozneg), ar Stembridge Brook ha *Gwazh Llandŵ* (*Llandow Brook* e saozneg).

Un adstêr zo dezhi, *Gwazh Colwinston*, e-kichen kêriadenn Colwinston.

Kemberiñ a ra er stêr Ewenni e-kichen kastell Ogwr.
Saint-y-brid

**Saint-y-Brid** (*St. Brides Major* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Bro Morgannwg e Kembre, ur 6&nbsp;km er c'hreisteiz da gêr Pen-y-bont ar Ogwr.

E 2011 e oa poblet gant 1940 a dud, ha 193 anezho (10,2%) a oa kembraegerien.

## Kêriadenn
Da Santez ''Brid'', pe *Ffraid* (ar santez anvet *[[Bríd]]* e gouezeleg, *Brigid* e saozneg, Berc'hed e brezhoneg), eo dediet an iliz.

Teir zavarn hag ur skol gentañ derez zo.

## Tud
*Iorwerth Fynglwyd (fl. 1485-1525), barzh

## Daveoù
Llandŵ

**Arabat droukveskañ gant [[Landough]]*.

**Llandŵ** (*Llandow* e saozneg), zo ur gêriadenn e-kreiz Bro Morgannwg, e kreisteiz Kembre, un 20&nbsp;km er mervent da Kerdiz hag ur 5&nbsp;km er c'hornôg da Y Bont-faen.

## Istor
*E-pad an Eil Brezel-bed e oa eno un nijva d'ar RAF. Hiziv eo aet un darn eus an dachenn da bark redadegoù kirri.
*D'an 12 a viz Meurzh 1950 e c'hoarvezas ur gwallzarvoud gant ur c'harr-nij e Llandŵ, ha lazhet e voe 80 den bet e dulenn o reiñ harp d'ar skipailh rugbi broadel*
*E 2012 e oa an Eisteddfod Vroadel war dachenn an nijva kozh e Llandŵ.

## Notennoù
Cwm Cynon

**Cwm Cynon** zo un draoñienn e kreisteiz Kembre, hag a zo bet pouezus en istor labour ar glaou e Kembre.

Eus 1974 betek 1996 e oa un distrig, e-barzh Sir Forgannwg, etre traoñienn Rhondda ha hini Merthyr Tudful. Div gêr vras a oa er c'horn-bro : Aberdâr, en hanternoz, hag Aberpennar er c'hreisteiz. 

E 1996 e voe lakaet e-barzh bwrdeistref Rhondda Cynon Taf.
Chelmsford (Essex)

**Chelmsford** zo ur gêr eus Bro-Saoz, en Essex.

## Istor
Eno e oa ar gêr roman **Caesaromagus**, war an hent eus *Londinium* (Londrez) da *Camulodunum* (Colchester).

## An anv
Rivet & Smith :
* Itinerarium Antonini 4743 (Iter V) : **CAESAROMAGO**
* Itinerarium Antonini 4806 (Iter IX) : **CESAROMAGO**
* Dizanv Ravenna 10651 : **CESAROMAGO**
* Tabula Peutigeriana : **BAROMACI**
Talvoudegezh : Ur gêr digoret evit ar marc'had + lesanv *Caesar*, evit diskouez e oa bet diazezet gant an impalaeriezh roman. *Magos* (= maez), a zo kemeret amañ evel *forum* = foarlec'h.

E. Ekwall :
* **Celmeresfort** DB; **Chelmeresford** 1190 P. = *Ceolmaer's ford* = roudour an den anvet *Ceolmaer*. Anv ar stêr Chelmer (1576) a zo bet krouet war-lerc'h.

## Skeudennoù

Restr:Chelmsford Cathedral Nave 2, Essex, UK - Diliff.jpg_
Restr:A sermon preach'd at the assizes held at Chelmsford in Essex Fleuron T130774-2.png|

## Notennoù
11vet Panzerdivision (Wehrmacht)

An **11vet Panzerdivision** a oa un divizion hobregonet eus al lu alaman, ar Wehrmacht, e-pad an Eil Brezel-bed. Savet e oa bet d'ar 1añ a viz Eost 1940.

An divizion a voe o stourm war Talbenn ar Reter hag hini ar C'hornôg e-pad an Eil Brezel-bed. An 11vet Panzerdivision n'en doa ket kemeret perzh er brezel betek ma vefe aloubet Yougoslavia. O stourm e oa bet a-enep an URSS hag e harperien etre 1941 ha 1944. Er bloavezh 1945 e oa bet o stourm e su Bro-C'hall hag en Alamagn. Dre ma oa un tasmant arouez an divizion e oa lesanvet **Gespensterdivision** (an *divizion tasmant*).

## Skoed ardamezioù

Ww2 GermanDivision Panzer 11-a.PNG|Skoed ardamez an divizion
Ww2 GermanDivision Panzer 11-b.PNG|Skoed ardamez disheñvel a nebeut
11th_Panzer_Division_logo_1.svg|Ardamezioù
11th_Panzer_Division_logo_2.svg|Ardamezioù
11th_Panzer_Division_logo_3.svg|Ardamezioù
Tchang Kai-chek

:*Tchang eo an anv-familh*.

**Tchang Kai-chek**, pe **Chiang Kai-chek**, pe **Chang Kai-chek** (e sinaeg : 蔣介石, sinaeg eeunaet : 蒋介石, e pinyin : **Jiǎng Jièshí**) (ganet d'an 31 a viz Here 1887; marvet d'ar 5 a viz Ebrel 1975) a oa ur soudard hag ur politikour sinaat hag a voe unan eus renerien ar strollad Kuomintang goude marv Sun Yat-sen e 1925.

Tchang a oa un ezel pouezus eus ar C'huomintang (KMT), ar Strollad broadelour sinaat. Bez e oa ivez un harp a-grenn da Sun Yat-sen. Tchang a oa deuet a-benn da vezañ penn Akademiezh vilourel Kuomintang ha de gemer plas Sun evel e penn ar ChMT goude Taol Kanton e 1926. Ur wech lazhadeget tu kleiz ar strollad, Tchang a gemere penn an argadenn en norzh ar vro a oa bet dalaeet gant Sun abaoe pell amzer. Dre an argadenn-se e voe aloubet dre an nerzh pe marc'hataet an douaroù perc'hennet gant darn Aotrouien ar brezel.
## Notennoù ha daveennoù
Santez Berc'hed

**Santez Berc'hed**, pe **Brec'hed**, (+ 523), anvet ivez *Berc'hed Iwerzhon*, pe *Berc'hed Kildara* (*Bríd* pe *Brìghde Chill Dara* e gouezeleg; *Brid*, pe *Ffraid* e kembraeg), zo ul leanez ha santez iwerzhonat, goueliet d'ar 1añ a viz C'hwevrer.

Evel-se, tan peurbadus Abati Kildare, krouet gant santez Bridget, a zalc'h ur sektenn a-raok liammet ouzh an doueez Brigit. An Topographia Hibernica II a zispleg n'eus nemet ar merc'hed o deus ar gwir da zerc'hel an tan. Liammet eo ar sektenn-se eus an Tan Doue ouzh natur orin an doueez, Aurora, "mamm an Heol ruz (teñval)" Rúadán, a zo diazez he teir c'harg pennañ evel patronez ar govelerien (an "arzoù tan"), ar vedisined hag ar varzhed. An teir c'harg-se a voe treuzkaset da santez Brigid, patrom ar varzhed, an artizaned hag ar merc'hed o c'henel.

## Sentezed all
Sentezed all a vez droukvesket ganti a-wechoù: 
*Íte ingen Chinn Fhalad, lesanvet *Berc'hed [[Mumhan]]*.
*Birgitta Sveden, pe Birgitta Birgersdotter, pe Santez Birgitta (1302-1373)

## Lec'hioù

## Pennadoù all
*Brigitte
Birgitta Sveden

**Birgitta Sveden**, pe **Birgitta Birgersdotter**, pe *Santez Birgitta* (1302-1373) a oa ur santez svedat.

Merc'h e oa d'ar priñs Birger, eus an tiegezh Brahe. Gournizez e oa d'ar wenvidigez Ingrid Elofsdotter, a ziazezas ur gouent dominikan e Skänninge (Ostrogothia). elle épouse Ulf Gudmarson (sv), prince et sénéchal de Néricie, dont elle a huit enfants. 

En 1318 e timezas d'ar priñs Ulf Gudmarsson. Eizh bugel o doa, ha Katelin Sveden en o zouez. En 1335, e voe anvet da verourez gant ar roue Magnus IV.

Intañveziñ a reas en 1344. En 1349 ez eas da Roma da chom.

## Oberennoù hag embannadurioù

* *Sancta Birgitta. Revelaciones* Lib. I. Ed. by C.-G. Undhagen. Stockholm 1978.
* *Sancta Birgitta. Revelaciones* Lib. II. Ed. by C.-G. Undhagen† and B. Bergh. Stockholm 2001.
* *Sancta Birgitta. Revelaciones* Lib. III. Ed. by A.-M. Jönsson. Stockholm 1998.
* *Sancta Birgitta. Revelaciones* Lib. IV. Ed. by H. Aili. Stockholm 1992.
* *Sancta Birgitta. Revelaciones* Lib. V. Ed. by B. Bergh. Uppsala 1971.
* *Sancta Birgitta. Revelaciones* Lib. VI. Ed. by B. Bergh. Stockholm 1991.
* *Sancta Birgitta. Revelaciones* Lib. VII. Ed. by B. Bergh. Uppsala 1967.
* *Sancta Birgitta. Revelaciones* Lib. VIII. Ed. by H. Aili. Stockholm 2002.
* *Sancta Birgitta. Revelaciones extravagantes* Ed. by L. Hollman. Uppsala 1956.
* *Sancta Birgitta. Opera minora* Vol. I. Regula Salvatoris Ed. by. S. Eklund. Stockholm 1975.
* *Sancta Birgitta. Opera minora* Vol. II. Sermo angelicus Ed. by. S. Eklund. Uppsala 1972.
* *Sancta Birgitta. Opera minora* Vol. III. Quattuor oraciones Ed. by. S. Eklund. Stockholm 1991.
Brezel diabarzh Rusia

**Brezel diabarzh Rusia** (Ruseg: Гражда́нская война́ в Росси́и, tr. Grazhdanskaya voyna v Rossiyi; Du 1917 – Here 1922) a oa bet ur brezel diabarzh en Impalaeriezh Rusia goude Reveulzi 1917. An tuioù engouestlet a glaske pouezañ war dazont politikel ar vro. An daou du pennañ o stourm a oa en un tu al Lu Ruz, a zifenne stumm bolchevik ar sokialouriezh, gant Vladimir Lenin e penn. Hag en tu all e oa ar re Wenn pe an Arme Wenn, ur c'hengevread strolladoù gant mennozhioù ha palioù disheñvel, lod roueelour, kapitalourien, skourroù disheñvel eus ar sokialouriezh, pep hini eus al luskadoù a oa rannet etre demokrated ha tud enebet ouzh an demokratelezh. 

Ouzhpenn an daou du pennañ e oa ivez an Armeoù Gwer a stourme kement a-enep ar re Wenn hag ar re Ruz. Eizh bro estren o devoa kemeret perzh evit talañ ouzh al Lu Ruz, dreist-holl re ar Gevredidi hag al luioù a-du gant Alamagn. Al Lu Ruz a zeuas a-benn da dalañ ha distrujañ an nerzhioù Gwenn nerzhioù lu Su Rusia en Ukraina hag al lu dindan urzhioù an Amiral Aleksandr Koltchak e Siberia e 1919. 

Ar peurrest eus an nerzhioù Gwenn renet gant Pyotr Nikolayevich Wrangel a voe trec'het e Krimea ha kaset kuit eus an impalaeriezh e 1920. Un nebeud emgannoù bihanoc'h a voe e-pad daou vloaz war harzoù ar vro. Kenderc'hel a reas ar stourm gant stourmadennoù a-enep an nerzhioù Gwenn e Reter pellañ ar vro betek 1923. Disklêriañ a reer e oa echu ar brezel e 1923 dre ma oa mestr ar re Ruz war an Unaniezh Soviedel nevez-savet. E gwirionez e oa kendalc'het stourmoù luioù broadel e Kreiz-Azia betek 1934. 

E-tro 7 000 000 – 12 000 000 den a voe lazhet a-hed ar brezel, darn anezho o vezañ trevourien. Brezel diabarzh Rusia a vez taolennet gant lod eus an istorourien evel ar gwashañ reuz broadel a voe en Europa betek-henn.

Luskadoù lies broadelourien ha disrannerien a oa bet savet gant ma oa an impalaeriezh rusian o kouezhañ en he foull hag a gemeras perzh er brezel. Tiriadoù Finland, Estonia, Latvia, Lituania ha Polonia a zeuas a-benn da vezañ Stadoù emren ha dieub gant o brezel diabarzh broadel. Ar peurrest eus an impalaeriezh rusian a voe adaozet en Unaniezh Soviedel.

A bep tu e oa bet torfedoù-brezel lies ha garv.
Enrichetta d'Este

**Enrichetta d'Este** ( Modena 1702 – 1777 Borgo San Donnino) a oa ur briñsez italian.

## He buhez
Merc'h e oa da Rinaldo III d'Este, dug Modena ha Reggio, ha d'e bried ar briñsez alaman Charlotte von Braunschweig-Lüneburg, merc'h da dug Braunschweig-Lüneburg.

Dimezet e voe d'ar 5 a viz C'hwevrer 1728 e Parma da Antonio Farnese, dug Parma, ha dre ma oant kerent e voe ezhomm da gaout aotre-dimeziñ digant ar pab.

Pevar bloaz goude, e Genver 1731, e varvas pried Enrichetta ha hi dougerez a-hervez. A-raok mervel en devoa embannet an dug e oa ar pennhêr e kof e wreg. Anvet rejanted: an dugez, an eskob, ar pennsekretour-stad, ar c'hambrelan, ha daou zenjentil. A-bell e oa prest Aostria ha Spagn da lammat war an dugelezh. Ma ne vefe ket ganet ur mab e oa an dugelezh da vont gant mibien he nizez, Elisabetta Farnese, rouanez Spagn.

D'an 22 a viz Genver, an Impalaer da gas ar c'hont Carlo Stampa de Soncino, da zerc'hel Parma gant 20 kompagnunezh soudarded war-droad ha 4 all war varc'h. Ar pab Klemañs XII, gant daou embann abostolel d'ar 25 ha d'an 31 a viz Genver, da zisklêriañ e wirioù war an dugelezh. Displijet ar pab o welout armeoù en dugelezh.

## Diwezh he buhez
Pa varvas he zad Rinaldo d'Este en 1737, e voe kenrejantez e zugelezh gant he c'hoar Amelia.
Addimeziñ a reas e meurzh 1740 e Piacenza da Leopold von Hesse-Darmstadt.

Mervel a eure d'an 30 a viz Genver 1777 e San Donnino, nepell diouzh Fidenza.

## Dimezioù
Div wech e timezas: 
*e 1728 da Antonio Farnese (1679 – 1731), dug Parma;
*e 1740 da Leopold von Hessen-Darmstadt (1708 – 1763).

Bugel ebet n'he doe.