open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thais (hetaira)

**Ur pennad [[Tais]] zo ivez.*

**Thais** (Θαΐς, e henc'hresianeg) a oa un hetaira en Aten, er , ha serc'h da Alesant Veur. Ur vaouez kenedek e oa ken e vame an holl wazed outi. Orgediñ outi a reas ar barzh Menandros, ma roas hec'h anv d'ur pezh savet gantañ.
Pa voe kemeret kêr gant Alesant Veur e voe skrapet ar vaouez gantañ, ma troas ar brezelour pitilh ganti. Kas a reas anezhi gantañ betek Persia.

## Tan-gwall Persepolis
Hervez ar vojenn eo-hi a lakaas ar flammerenn en e zorn, goude un nozvezh orged, pa voe c'hwezhet an tan e kêr Persepolis er bloavezh 330 kent JK, e-kerzh un nozvezh lonkañ. 
Komz a reas dirak an holl evit lakaat Alesant da lakaat an tan e-unan. Hervez Kleitarc'hos ne oa nemet ur pennad froudenn. Hervez Ploutarc'hos ha Diodoros Sikilia e oa graet da gas an dorzh da dud Persia o devoa devet templ Athena en Akropolis Aten e 480, da lavarout eo 150 vloaz a-raok (e lec'h an templ e voe savet ar Partenon).

## Rouanez Egipt
Pa varvas ar brezelour meur e timezas d'ar jeneral hellazat Ptolemaios, deuet da vout ar faraon Ptolemaios Iañ Sôter (Πτολεμαῖος Σωτήρ, Ptolemaĩos Sōtḗr) hag e c'hanas tri bugel, daou vab hag ur verc'h hag a zimezas da roue Kiprenez, Eunostos.

## Lennegezh

Meneget eo hec'h anv : 
*er gomedienn latin *Eunuchus*, gant Terentius, ma'z eo anv ur c'hast. Diouzh e lenn, n'eus darempred ebet gant an hetaira Thais. Koulskoude eo savet ar pezh diwar un oberenn all, savet gant Menandros, hag eñ serc'h dezhi. 
**Taide* zo meneget er barzhoneg italianek *Inferno* (kan XVIII, 133-136), kentañ rann an Divina Commedia gant Dante Alighieri, e 1314. Eus gast Terentius ez eus kaoz gantañ, ha n'eo ket eus an hetaira istorel. 
*Meneget eo anv an hetaira 
**er barzhoneg gallek *Ballade des dames du temps jadis* gant François Villon,
**er pezh saoznek *Doctor Faustus* gant Christopher Marlowe, e genoù Faustus, war un dro gant hini he serc'h Alesant; 
*Un dudenn a-bouez eo e romantoù istorel saoznek Mary Renault diwar-benn Alesant Veur, *Fire from Heaven* ha *The Persian Boy*, hag en he buhezskrid *The Nature of Alexander*.
* *Таис Афинская* (Thais eus Aten) ur romant istorel rusek gant Ivan Efremov e 1972, diwar-benn an hetaira.

## Liammoù diavaez
*Danevell diwar-benn tan-gwall Persepolis gant Cleitarchus
*Diodoros ha Ploutarc'hos db an tan-gwall
Świnoujście

**Świnoujście** (distaget [ɕfinɔˈujɕʨɛ] e poloneg) zo ur gêr e gwalarn Polonia. Annezet eo gant 41 000 a dud.

A-raok an Eil Brezel-bed e oa en Alamagn hag anvet e oa *Swinemünde*. En em ledañ a ra en daou du d’ar stêr Świna, war an inizi Usedom (Uznam), Karsibór ha Wolin. Rakporzh Szczecin eo.
Tais

**Tais**, pe **Thais** (Θαΐς, e henc'hresianeg), zo un anv-plac'h a orin gresianek. Ral eo evel anv-bihan a-vremañ, met un tamm berzh a ra e Brazil.

## Yezhoù all
**Thaïs*, e galleg
**Taide*, en italianeg
**Taís, Thaís * e portugaleg
**Thais* e spagnoleg

## Tud
*Tais, un hetaira, serc'h da Alesant Veur, rouanez Egipt er IVvet kantved kent JK
*Santez Tais, ur gourtizanez egiptat, aet da benedourez, er IVvet kantved goude JK

###### 
-aktourezed:

* Taís Araújo
* Thaís Fersoza
* Thaís Garayp
* Thaís Pacholek
* Thaís Portinho
* Thaís Vaz
* Thaís Vieira
* Thaís de Andrade
* Thaís de Campos
-arzourez
* Thaís Ibañez

-dañserez:
**Thais Souza Wiggers*
-melldoaderez:
**Thaís Helena da Silva*

###### 
* Armanciade-Florine Thaïs-Petit (1833-1874), aktourez c'hall.

###### 
**Thais Villas*, kelaouennerez spagnol

## Lennegezh

**Thais* zo ur c'hast er pezh-c'hoari *[[Eunuchus]]*, gant Terentius, e 161 kent JK. Diouzh e lenn, n'eus darempred ebet gant an hetaira Tais. Koulskoude eo savet ar pezh diwar un oberenn all, savet gant Menandros, hag eñ serc'h dezhi. 
**Taide* zo meneget er barzhoneg italianek *Inferno* (kan XVIII, 133-136), kentañ rann an Divina Commedia gant Dante Alighieri, e 1314. Eus gast Terentius ez eus kaoz gantañ, ha n'eo ket eus an hetaira istorel.
*Meneget eo anv an hetaira 
**er barzhoneg gallek *Ballade des dames du temps jadis* gant François Villon,
**er pezh saoznek "Doctor Faustus" gant Christopher Marlowe, e genoù Faustus, war un dro gant hini heserc'h Alesant;
* *[[Thaïs (romant)|Thaïs]]* (1890) zo ur romant gant ar skrivagner gallek Anatole France, savet diwar istor Santez Tais
** *[[Thaïs (c'hoarigan)|Thaïs]]* (1894) zo ur c'hoarigan gant Jules Massenet, diwar romant Anatole France.
*Un dudenn a-bouez eo e romantoù istorel saoznek Mary Renault diwar-benn Alesant Veur, "Fire from Heaven" ha "The Persian Boy", hag en he buhezskrid biography "The Nature of Alexander."
* *Таис Афинская* (Tais eus Aten) ur romant istorel rusek gant Ivan Efremov e 1972, diwar-benn an hetaira.

## Steredoniezh
*1236 Thaïs, un asteroidenn
## Pennad kar
*Tais (hetaira)
Hokusai

**Katsushika Hokusai** (japaneg : 葛飾 北斎 ; an anv-tiegezh eo 葛飾 *Katsushika*), ganet d'an 31 a viz Here 1760 ha marvet d'an 10 a viz Mae 1849, hollvrudet dre e anv-bihan *Hokusai*, a oa un arzour, ul livour, un tresour hag ur skrivagner japanat. Brudet-bras eo e oberenn anavezet dindan an anv *[[Ar wagenn veur]]*.


Great Wave off Kanagawa2.jpg|« *Edan ar wagenn a-vaez da Ganagawa* » – Engravadur war goad – 25,7 x 37,9 cm


## ''36 gwel eus ar Menez Fuji''
«&nbsp;36 gwel eus Menez Fuji&nbsp;» (富嶽三十六景 *Fugaku Sanjūrokkei*) zo ur stirad 36 stamp bet aozet gant Hokusai adalek 1831 betek 1833.An hini kentañ anezho eo *Ar wagenn veur*.

## Oberennoù all
* Hunvre Gwreg ar Pesketaer (1814)
* Hokusai manga (dek levrenn, 1814-1878)
## Notennoù
San José Chinantequilla

**San José Chinantequilla** zo ur gêriadenn e stad Oaxaca, e Mec'hiko, e yezhoù zo ayöök.
E kumun Tumbalá emañ, 85 km eus kêr Oaxaca de Juárez.

## Notennoù


## Lec'hienn diavaez
*  Portal de San Jose Chinantequilla
Eunuchus

***Eunuchus*** (*Ar Spazh*) zo ur gomedienn gant ar skrivagner latin Terentius ha kaoz ennañ eus dizemglev en un tiegezh. Savet eo ar pezh diwar daou bezh gresianek, skrivet gant Menandros, *Eunuchus* ha *Colax*. C'hoariet e voe e 161 kent J.K. 

Meur a steuenn zo en oberenn. Unan anezho eo ar garantez etre ur paotr yaouank eus Aten, Phaedria, hag un hetaira estren anvet Tais. Evit diskouez e garantez e fell dezhañ prenañ ur sklavez hag ur spazh da vestrez e galon. 

## Lennegezh
Tais, a vo meneget hec'h anv adarre en *Inferno* an Divina Commedia, gant Dante Alligieri, er XIVvet kantved. 

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Ar skrid latin el  ''Latin Library''
* Troet e saozneg gant David M. Christenson
Menandros

**Menandros** (Μένανδρος ), pe **Menander** hervez al latin, a oa ur skrivagner c'hoariva gresianek eus dibenn ar IVvet kantved kent JK. 

E bezh kentañ e oa *[[Orge]]* (-321 ; Konnar). Ouzhpenn kant all a vo goude. Darn n'ouzer nemet o anvioù, pe pe n'anavezer nemet ur frazenn anezho, adskrivet gant oberourien all. Unan avat, *Dyskolos*, a voe kavet en e hed war babirus egiptat hag embannet e 1958. 

Ur skouer e oa d'ar skrivagnerien latin Plautus ha Terentius a zrevezas e oberenn. Pan eas da Hellaz e troas Terentius 118 eus e gomediennoù, a-hervez.

## Komediennoù
### Õberennoù damglok
* *[[Aspis (pezh)|Aspis]]* ("Ar Skoed"; an hanter)
* *[[Dyskolos]]* ("Old Cantankerous" pe "The Grouch") ar pezh nemetañ a zo klok
* *[[Epitrepontes]]* ("Men at Arbitration"; an darn vrasañ )
* *[[Perikeiromene]]* ("Ar plac'h troc'het he blev "; 
* *[[Samia (pezh)|Samia]]* ("Plac'h Samos"; peder rann diwar bemp)
* *[[Sikyonioi]]* pe *Sikyonios* (a chom an hanter)

### Ne chom nemet tammoù anezho
* *Georgos* (" Ar C'houer ")
* *Dis Exapaton* (" Double Deceiver ")
* *Encheiridion* ("Handbook")
* *Heros* ("An Haroz ")
* *Hypobolimaios* ("The Changeling")
* *Karchedonios* ("Paotr Kartada")
* *Kitharistes* ("An Telenner ")
* *Kolax* ("The Toady" pe "Flatterer")
* *Koneiazomenai* ("Drugged Women")
* *Leukadia*
* *Methe* (" Mezventi ")
* *Misoumenos* ("An den kasaet ganti")
* *Naukleros* (" Kabiten al lestr ")
* *Orge* ("Konnar ")
* *Perinthia* ("Plac'h Perinthos")
* *Plokion* ("An Dro-c'houzoug")
* *Pseudherakles* ("Ar fals-Herakles")
* *Synaristosai*("Ar re a zebr da greisteiz")
* *Phasma* ("An Tasmant")
* *Theophoroumene* ("Ar plac'h satanazet")
* *Trophonios* 

## Pezhioù all anavezet dre al latin

## Lavaroù

Skrivet en deus
* « An teod zo kaoz da gement fall a zo. »
* « An noz a ro kuzul. »
* « Gant ar c'housket e vez maget an hini n'en deus ket peadra da zebriñ. »
* « Le fruit le plus agréable et le plus utile au monde est la reconnaissance. »
* « Gwell eo tevel eget komz da lavarout netra. »
* « Ar morc'hed a zo emvarn. »
* « De toutes les bêtes sur terre et sur mer / qui existent, la plus méchante bête est la femme. »
* « Ur vaouez onest a rank chom er gêr ; evit ar vaouez a netra eo ar straed. »
* « Hadañ bugale zo klask trubuilh. »
De amicitia

**De amicitia** zo anv latin div oberenn *diwar-benn ar vignoniezh*: 
*un diviz gant Cicero, Laelius de amicitia an anv gwir
* Dell'amicizia, un oberenn e sinaeg gant an tad jezuit Matteo Ricci (Macerata 1552-Beijin 1610),
Anna May Wong

**Anna May Wong** zo un aktourez stadunanat a orin sinaat, ganet *Wong Liu-tsong* ( 黃柳霜 e sinaeg; Huáng Liǔshuāng e pinyin), d'an 3 a viz C'hwevrer 1905 e Los Angeles (California), marvet d'an 2 a viz C'hwevrer 1961 e Santa Monica (California).

## He buhez
He zud-kozh a oa deuet eus Sina, ha merc'h e oa da Wong Sam-sing ha Lee Gon-toy, tud vunut eus Los Ángeles. Anna May Wong a veze graet anezhi gant he zud abaoe bihan, goude ma oa Liu Tsong hec'h anv, abalamour da aesaat an traoù dezhi er vro. En desped d'he zud e troas Anna May en ur filmgarourez, ma tivizas kemer perzh ha c'hoari er filmoù a veze graet nepell diouzh he zi.

E 1922, da 17 vloaz, e krogas da vat gant ar film *[[The Toll of the Sea]]* (1922), goude e reas *[[The Thief of Bagdad (1924 film)|The Thief of Bagdad]]* en 1924 gant Douglas Fairbanks. e dibenn ar bloavezhioù 1920 e oa ken dipitet gant al labour kinniget dezhi en Hollywood ma'z eas da Europa.

E 1932 e c'hoarias gant Marlene Dietrich er film *[[Shanghai Express (film)|Shanghai Express]]* ha kaoz a voe eus un darempred a garantez etrezo o-div. 

## He filmoù
* *[[The Red Lantern]]* (1919), he film kentañ, gant Alla Nazimova
* Dinty (1920) 
* Shame (1921) 
* The First Born (1921)
* *[[Bits of Life]]* (1921)
* *[[The Toll of the Sea]]* (1922) 
* Thundering Dawn (1923) 
* Drifting (1923) 
* Peter Pan (1924) 
* The Alaskan (1924) 
* The Fortieth Door (1924) 
* Lilies of the Field (1924) 
* *[[The Thief of Bagdad (1924 film)|The Thief of Bagdad]]* (1924)
* His Supreme Moment (1925) 
* Forty Winks (1925) 
* *[[A Trip to Chinatown (film)|A Trip to Chinatown]]* (1926) 
* *[[Old San Francisco (film)|Old San Francisco]]* (1927)
* Schmutziges Geld (1928) 
* Across to Singapore (1928) 
* Chinatown Charlie (1928) 
* The Crimson City (1928)
* *[[Piccadilly (film)|Piccadilly]]* (1929) 
* Großstadtschmetterling (1929) 
* *[[Elstree Calling]]* (1930) 
* The Flame of Love (1930) 
* Weg zur Schande, Der (1930) 
* Hai-Tang (1930)
* *[[Daughter of the Dragon]]* (1931) 
* *[[Shanghai Express (film)|Shanghai Express]]* (1932) 
* *[[A Study in Scarlet (1933 film)|A Study in Scarlet]]* (1933)
* Limehouse Blues (1934) ) 
* Chu Chin Chow (1934) 
* Java Head (1934) 
* Tiger Bay (1934)
* Daughter of Shanghai (1937) 
* *[[Dangerous to Know]]* (1938) 
* When Were You Born (1938) 
* King of Chinatown (1939) 
* *[[Island of Lost men]]* (1939) as Kim Ling
* Ellery Queen's Penthouse Mystery (1941) 
* *[[Lady from Chungking]]* (1942) 
* *[[Bombs Over Burma]]* (1943) 
* *[[Impact (film)|Impact]]* (1949) 
* "The Gallery of Madame Liu-Tsong" (1951) (skinwel) 
* The Savage Innocents (1959) 
* *[[Portrait in Black]]* (1960)

## Notennoù
Schwingen

Ar **Schwingen** (ger alamanek) zo un doare gouren eus Suis, anavezet gant gallegerien ar vro-se evel *lutte suisse* ("gouren suisat"). El lodenn alamanek eus Suis e vez pleustret dreist-holl.
Gant ar c’hourenerien e vez gwisket bragoù dalc’het gant gourizoù a dalvez dezho da dapout krog an eil en egile. An hini kentañ eus an daou emganner a zeu a-benn da ziskar an hini all ha da lakaat e zivskoaz da stekiñ ouzh al leur eo a c’hounez.

Ur sport broadel eo ar Schwingen e Suis, e-mesk sportoù hengounel all evel an Hornussen hag ar Steinstossen (bannañ ar maen).

Kozh-mat eo gwriziennoù ar Schwingen e Suis, ken kozh ha re ar gouren breizhek. En  e voe lakaet ar reolennoù evel m’emaint bremañ. 

Betek nevez zo ne veze pleustret ar Schwingen nemet gant ar baotred. Abaoe 1992 ez eus un aozadur evit ar merc’hed ivez, anvet *« Frauenschwingverband »*.

## Liammoù diavaez

*La Lutte Suisse – Dictionnaire historique de la Suisse (e galleg, alamaneg, italianeg)
*Eidgenössischer Schwingerverband – Association fédérale de lutte suisse
Dubrovnik

**Dubrovnik** (distaget  e kroateg ; *Ragusa* en italianeg) zo ur gêr eus arvor Kroatia, e kreisteiz Dalmatia. Poblet e oa gant  a annezidi e 2011. Unan eus kreizennoù pouezusañ an touristerezh war aodoù Kroatia eo. Graet e vez "perlezenn Mor Adria" anezhi. Emañ war roll Glad bedel an UNESCO abaoe 1979.

A-viskoazh eo bet diazezet pinvidigezh **Dubrovnik** war ar c'henwerzh war vor. Er Grennamzer e oa Republik Ragusa unan eus ar pemp republik a oa er Mor Kreizdouar (gant Amalfi, Pisa, Genova ha Venezia), ha kendamouez a oa e Mor Adria etre Republik Ragusa ha Republik Venezia. Gant he finvidigezh e teuas da vezañ ur gêr a bouez er  hag er .

## Kêrioù gevellet ganti
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

* Grad Dubrovnik – Lec'hienn kêr Dubrovnik 
* Kêr gozh Dubrovnik – Glad bedel an UNESCO
Santez Tais

**Ur pennad [[Tais]] zo ivez.*
**Tais** a oa ur gourtizanez egiptat, eus kêr Aleksandria, deuet da vout kristen, aet da benedourez d'an dezerzh, er IVvet kantved goude JK. Lakaet eo bet da santez.

Ur buhezskrid anezhi zo bet skrivet gant Marbod, a oa eskob Roazhon en XIIvet kantved. 

## Lennegezh
* *[[Thaïs (romant)|Thaïs]]* (1890) zo ur romant gant ar skrivagner gallek Anatole France, savet diwar istor Santez Tais

## C'hoarigan
* *[[Thaïs (c'hoarigan)|Thaïs]]* (1894) zo ur c'hoarigan gant Jules Massenet, diwar romant Anatole France.
Alison Carroll

**Alison Carroll**, ganet en 21 Mae 1985 en Londrez, zo ur jimnazerez ha dougerez dilhad saoz.

## Buhez
En miz Eost 2008 e oa bet lakaet da batrom Lara Croft evit ar c'hoari nevez, *[[Tomb Raider: Underworld]]*. En amzer-se e laboure en degemer en ur c'hleub golf. Cakemer a reas lec'h Karima Adebibe neuze. 

Ar c'hentañ jimnazerez o c'hoari Lara Croft eo.

## Liamm diavaez
*  Skeudennoù : Alison Carroll en  Lara Croft
Dek Gourc'hemenn

An **Dek Gourc'hemenn** (hebraeg עֲשֶׂרֶת הַדִּבְּרוֹת , *asereth ha-dibroth*, "an Dek Komz") zo ul listennad urzhioù a zo e Testamant Kozh ar Bibl, levr nevet ar Yuzevien hag ar Gristenien.

Hervez an hengoun e vijent bet degemeret gant Moizez war Menez Sinai.

**Gourc'hemennoù Doue** a reer anezho ivez er skridoù brezhonek.

## Listenn an Dek Gourc'hemenn
### Er Bibl
Setu amañ ur berradur eus an dek gourc'hemenn evel m'emaint er Bibl (Ermaeziadeg XX,3-17 hag Adlezenn V,7-18).

*(Un droidigezh eeun diwar meur a yezh — war-bouez an henyezh orin — eo kement-mañ.)* 

### El ''Levr a gelennadurez kristen''
E brezhoneg e oa bet lakaet ar gourc'hemennoù-se e stumm divwerzennoù evit aesaat an deskiñ d'ar vugale a ranke gouzout anezho dre an eñvor evit gallout ober o fask kentañ.

El *[[Levr a gelennadurez kristen]]* (Kemper- Brest 1932), anezhañ ur c'hatekiz bihan, e kaver skrid ar gourc'hemennoù-se, pajenn 117.

* Merzet e vo ez eo disheñvel urzh ar gourc'hemmennoù-se diouzh hini ar Bibl : ar pempvet a zo amañ eo ar c'hwec'hvet er Bibl, hag ar c'hwec'hvet ivez e kelc'hlizher ar pab Yann-Baol II ''Evangelium Vitæ'', § 53.

## Gourc'hemennoù an Iliz
Arabat eo droukveskañ gant Gourc'hemennoù an Iliz, a zo c'hwec'h anezho.

## Pennadoù kar, a-bell pe a dost
*Ar Pevare Gourc'hemenn a Zoue.

## Notennoù
Rosalía de Castro

**Rosalía de Castro**, pe **María Rosalía Rita de Castro**, ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1837 ha marvet d'ar 15 a viz Gouhere 1885 e Padrón, zo ur varzhez eus Galiza, a skrivas e galizeg ha spagnoleg.

## Hec'h oberenn

### E galizeg

;Barzhoniezh
* *[[Cantares gallegos]]* (1863)
* *[[Follas novas]]* (1880)

;Skridoù-plaen
* *Contos da miña terra I* (1864)

### E spagnoleg
;Barzhoniezh
* *La Flor* (1857)
* *A mi madre* (1863)
* *[[En las orillas del Sar]]* (1884)

;Skridoù-plaen
* *La hija del mar* (1859)
* *Flavio* (1861)
* *El cadiceño* (1863)
* *Ruinas* (1866)
* *Las literatas* (1866)
* *El caballero de las botas azules* (1867)
* *El primer loco* (1881)
* *El domingo de Ramos* (1881)
* *Padrón y las inundaciones* (1881)

Troidigezh e brezhoneg

Ar c´hleier (Las campanas), barzhoneg tennet diouzh "En las orillas del Sar", troet gant Gwenael Emelyanoff Al Liamm nn. 382, Gwengolo-here 2010

## Goude he marv
En 1935 e voe savet Seis poemas galegos, c'hwec'h barzhoneg gant Federico García Lorca en galizeg; unan anezho a oa savet da Rosalía.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Lucía Pérez o kanañ *Adios rios, adios fontes*, barzhoneg gant Rosalía de Castro : 
* Luz Casal o kanañ *Negra Sombra*, barzhoneg gant Rosalía de Castro : https://www.youtube.com/watch?v=gdnVZE5I8Ose
Gourc'hemennoù an Iliz

**Gourc'hemennoù an Iliz** eo anv ar reolennoù a rank ur c'hristen eus an Iliz katolik roman heuliañ hervez ar pezh a veze desket er c'hatekiz brezhonek. Kaoz zo enne eus ar sakramantoù, kofes, komuniañ, ha mont d'an oferenn.

El *[[Levr a gelennadurez kristen]]* (Kemper- Brest 1932) e kaver skrid ar gourc'hemennoù-se, pajenn 209. 

## Ar gourc'hemennoù
6 zo anezho:
:1
:Ar gouelioù-berz a santifii
:Neuze pep labour a lezi.
:2
:Ha klev devot, a benn-da benn
:Sul ha gouel-berz an oferenn
:3
:Ur wech er bloaz da vihanañ
:E kovesai hep nac'h netra.
:4
:Ha da grouer a resevi
:Da Bask, devotañ ma c'helli
:5
:Yun a ri an daouzek-deizioù
:Ar c'horaiz hag ar vijiloù. 
:6
:Kig nemet ur gouel-berz a ve
:Da Wener ne zebri morse.
Hafez

**Khwāja Šamsu d-Dīn Muḥammad bin Baha al-Din Jafat Šīrāzī** (**خواجه شمس‌الدین محمد بن بهاءالدّین حافظ شیرازی** e perseg), **Hāfez** pe **Hāfez es-Šīrāzī** e anv-pluenn, bet ganet tro 1325/1326 e Shiraz ha marvet tro 1389/1390 en hevelep lec'h, a oa ur barzh persek.

## Levrlennadur
*  Hāfez & Charles-Henri de Fouchécour, *Le Divân : œuvre lyrique d'un spirituel perse au XIVe siècle*, Verdier, 2006 

## Notennoù
Lilian Bond

**Lilian Bond** (18 a viz Genver 1908, Londrez, Bro-Saoz - 25 a viz Genver 1991, Reseda, California) aoa un aktourez saoz a labouras etre 1920 ha 1940, e filmoù dister a-walc'h.
Rabindranath Tagore

**Rabindranath Tagore**, bet ganet d'ar 7 a viz Mae 1861 e Kolkata ha marvet d'ar 7 a viz Eost 1941 en hevelep lec'h, a oa ur skrivagner banglaek. Priz Nobel al Lennegezh a voe deroet dezhañ e 1913.
Este

**Este** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Padova hag e rannvro Veneto.
Alese e teu an Tiegezh Este.

## Gevelliñ
Gevellet eo Este gant 
*  Rijeka e Kroatia
*  Tapolca, Hungaria
Rijeka

**Rijeka** (distaget  e kroateg, *Rika* pe *Reka* er yezh komzet ; *Fiume* en italianeg, *Reka* e sloveneg, *Sankt Veit am Flaum* en alamaneg) eo porzh brasañ Kroatia war aod Mor Adria. E-pad pell eo bet anavezet gant an anv italianek **Fiume** a dalvez, evel an anv kroatek **Rijeka**, kement ha *stêr*, *froud*. An trede kêr vrasañ eus Kroatia eo, gant 144 043 a annezidi (2001) (240 000 en tolpad-kêrioù).

Kêr-benn kontelezh Primorje-Gorski Kotar eo Rijeka. E goueled Pleg-mor Kvarner emañ. Diazezet eo armerzh Rijeka war he forzh dreist-holl, ha war an touristerezh hag ar sevel-listri. 

## Istor
En  hag en  e oa Rijeka en Impalaeriezh Aostria (hag Aostria-Hungaria goude). Ur porzh bras e oa evit Aostria da neuze. Goude ar Brezel-bed Kentañ, pa oa goulennet gant Rouantelezh ar Serbed, Kroated ha Slovened hag Italia war un dro, e oa bet roet da Rijeka statud ur stadig dizalc’h, anvet Stad Dieub Fiume, a badas eus 1920 da 1924.

## Tud vrudet
* János Kádár

## Gevellet eo Rijeka gant
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel kêr Rijeka (e kroateg, italianeg ha saozneg)
Birgitta von Otter

**Birgitta von Otter** (ganet d'ar 7 a viz Genver 1939, Budapest, Hungaria) zo ur skrivagnerez svedek. C'hoar eo d'ar ganerez Anne Sofie von Otter.

## Oberennoù
* *Glomskans flod*. ISBN-13: 9789119590213 - ISBN 91-1-959021-0
* *Navelsträngar och narrspeglar*. Stockholm: Alba, 1991. ISBN 91-7458-247-X.
* *Kvarlevor*. ISBN 978-91-85567-59-1
* *I cancerns skugga : ett år av förtvivlan och hopp* ISBN 91-89617-64-9 Stockholm : Ekerlid, 2003
* *Personligt meddelande* (novela) ISBN 91-7458-083-3 Stockholm : Alba, 1989
* *Snöängel* (novela) ISBN 91-1-300851-X (inb) Stockholm : Norstedt, 2000

## Notennoù ha daveennoù

## Liamm diavaez
* Pennad e svedeg evit he 65 bloaz
Birgitta

**Birgitta** zo un anv-bihan alamanek, danek ha svedek, hag a zo lakaet da glotañ gant Brec'hed e brezhoneg. 

## Yezhoù all
**[[Brigitte]]* en alamaneg ha galleg (hogen disheñvel-mat an distagadurioù!)
**[[Birgit]]*, en alamaneg
**Birgitte* e daneg
**Brygida* e poloneg
**Bridget* e saozneg
**Brigida* en italianeg

## Tud
Div santez zo hag a vez mesket a-wechoù:
*Birgitta Sveden, pe Birgitta Birgersdotter, pe Santez Birgitta (1302-1373)
**Brigit*, santez iwerzhonat, Brec'hed pe Berc'hed e brezhoneg.

### 
*Birgitta Arens, skrivagnerez
*Birgitta Wollenweber, pianoourez

### 
*Birgitte Federspiel, aktourez
*Birgitte Simonsen, aktourez

### 
*Birgitta Haukdal, kanerez

### 
#### Santez
* Birgitta Sveden, pe Birgitta Birgersdotter, pe Santez Birgitta (1302-1373)

#### Rouanezed ha priñsezed
* Brigida Haraldsdotter, pe *Brigida*, rouanez Sveden, pried d'ar roue Magnus II, (war-dro 1131 – war-dro 1208) .
* Birgitta Karlsdotter (1446-1469), merc'h d'ar roue Karl II, leanez en abati Vadstena
* Birgitta, ganet e 1937 , c'hoar d'ar roue Carl XVI Gustaf

#### Maouezed ordinal

* Birgitta Andersson, aktourez
* Birgitta Dahl (1937-), politikourez
* Birgitta Odén, istorourez
* Birgitta Ohlsson, politikourez 
* Birgitta Stenberg, skrivagnerez
* Birgitta Trotzig, skrivagnerez 
* Birgitta von Otter‎, skrivagnerez

### Birgit
*Birgit Finnilä, c'hoariganerez svedat

*Brigida Maria Postorino, leanez italian

## Pennadoù kar
*Brec'hed
*Brigitte
Brigitte

**Brigitte** zo un anv-bihan alamanek, danek, ha galleg.

## Yezhoù
*Brec'hed e brezhoneg
*Bridget ha *Bridgette*, e saozneg
*Brigit, e saozneg
*Brigita, e kroateg, lituaneg, tchekeg, slovakeg ha sloveneg
**Brigitta* en italianeg, izelvroeg, hungareg 
**Brígida*, e portugaleg
**Brigida* en spagnoleg, 
*Birgitte, e daneg
*Birgitta, e latin, ha svedeg
*Birgit, e daneg, ha svedeg
*Birgid, en alamaneg

### Berranvioù

**Biddy*, en saozneg
**Breda*, e slovakeg
*Brida, en alamaneg 
*Britt, en saozneg
*Britta, en alamaneg ha svedeg
*Gitta, en alamaneg
*Gitte, e daneg

## Tud
Dont a ra an anv eus hini ar santez svedat Birgitta Sveden, pe Birgitta Birgersdotter, pe Santez Birgitta (1302-1373)
### Brigitte

*Brigitte Bardot, aktourez c'hall
*Brigitte Engerer, pianoourez c'hall
*Brigitte Fossey (1946-), aktourez c'hall
*Brigitte Fontaine, kanerez vreizhat
*Brigitte Lahaie (1955-), aktourez ha buhezourez skingomz c'hall
*Brigitte Nielsen, aktourez danat

### Brigita
*Brigita Bukovec, rederez sloven
*Brigita Schmögnerová, politikourez slovak
*Brigita Šuler, kanerez sloven

### Britta

### Gitte
Eost 2010 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2009 e Breizh - **2010 e Breizh** - 2011 e Breizh

2010 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*Lun 9 a viz Eost : Kolier an Erminig zo bet roet gant Skol-Uhel ar Vro da Catherine Latour, Annaig Renault, Donatien Laurent hag André Chédeville.

__NOTOC__
Osijek

**Osijek** (distaget  e kroateg, *Осек* pe *Осијек* e serbeg, *Eszék* en hungareg, *Esseg* en alamaneg) eo ar pevare kêr vrasañ e Kroatia ha kêr-benn kontelezh Osijek-Baranja eo. Kêr vrasañ rannvro istorel Slavonia eo. Emañ Osijek war ribl dehou ar stêr Drava ha 25 km diouzh kember ar stêr-se gant an Danav. Enni ez eus 114 616 a dud o chom (niveradeg 2001). 

N’he deus ket gouzañvet re kêr Osijek diwar ar brezel etre « Yougoslavia » (Serbia) ha Kroatia etre 1991 ha 1995. Met aet ez eus kalz serbegerien kuit. E 1991 e oa 165 253 a annezidi : 110 934 Kroat (67,1%), 33 146 Serb (20%), 3 156 Hungarad (1,9%). Hervez niveradeg 2001 e oa 114 616 a annezidi en Osijek : 86,58% a Groated, 7,65% a Serbed ha 1,01% a Hungariz.

## Gevellet eo Osijek gant
*  Graz, Aostria
*  Pforzheim, Alamagn
*  Maribor, Slovenia
*  Nitra, Slovakia
*  Budapest, Distrig XIII, Hungaria
*  Pécs, Hungaria
*  Lausanne, Suis
*  Ploiești, Roumania
*  Tuzla, Bosnia-ha-Herzegovina
*  Vincenza, Italia
*  Subotica, Serbia
*  Częstochowa, Polonia
*  Prizren, Kosovo

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel kêr Osijek (e kroateg ha saozneg)
* Lec’hienn unofisiel kêr Osijek (e kroateg)
Miranda Arga

**Miranda Arga** (*Miranda de Arga* hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun eus kreisteiz Nafarroa, en Euskal Herria.

## Poblañs
Monteagudo (Nafarroa)

**Monteagudo** zo ur gumun eus Nafarroa, en Euskal Herria.

## Poblañs

## Tud vrudet
*Ezequiel Moreno y Díaz, beleg ha sant katolik
Monteagudo

**Monteagudo** zo un anv-lec'h spagnolek, hag a dalv kement ha *menez kornek*, pe *begek*.
## Lec'hioù
## 
* Monteagudo (Bolivia).

## 
* Monteagudo (Nafarroa).
## 
* Monteagudo del Castillo, e proviñs Teruel, 
* Monteagudo de las Salinas, e proviñs Cuenca, 
* Monteagudo de las Vicarías, e proviñs Soria.

## Pennad kar
*Monte
Uztarroze

** Uztarroze ** (*Uztárroz* e spagnoleg ) zo ur gumun en hanternoz-reter Nafarroa, en Euskal Herria, e traonienn Erronkari, er Pireneoù, stok ouzh ar Stad C'hall.

## Poblañs
Nabaskoze

**Nabaskoze** (*Navascués* e spagnoleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun e reter Nafarroa, en Euskal Herria, a-stok ouzh Aragón.

## Poblañs
Nazar (Nafarroa)

**Ur pennad [[Nazar]] zo ivez.*
 
**Nazar** zo ur gumun e kornaoueg Nafarroa, en Euskal Herria, a-stok ouzh Araba. 
 
## Poblañs
Nazar

**Nazar** zo:

*Nazar (Nafarroa), ur gumun e Nafarroa
*Nazar (anv-bihan), un anv-bihan arabek
*Nazar (kirri), kirri-tan spagnol graet e Zaragoza.
*an *nazar*, ur maen, a gred da lod e tiwall diouzh ar gwallchañs, e Turki
*Nazar, ul laz-seniñ turk en Eurovision e 1978

## Relijion
* Nazar ill'al-murd, a dalv kement hag "arvestiñ ouzh ar re divarv", un obererezh graet gant soufied: arvestién ouzh ar baotred koant
* Nazar (pedenn soufi), ur bedenn skrivet gant Hazrat Inayat Khan.

## Lennegezh
* *Nazar ar Paotr kalonek*, kontadenn gant ar skrivagner armenian Hovhannes Tumanyan
* Nazar, ur blanedenn dindan an douar er romant latin *[[Nicolai Klimii Iter Subterraneum]]* gant Ludvig Holberg e 1741 . 

## Film
* Nazar (film), ur film graet e Bollywood gant an aktourien Meera hag Ashmit Patel
Noain Elortzibar

**Noain Elortzibar** (ent-ofisiel: *Noáin (Valle de Elorz)* e spagnoleg, ha *Noain (Elortzibar)* en euskareg) zo ur gumun e Nafarroa, en Euskal Herria. 

## Poblañs

## Notennoù ha daveennoù
Olazti

**Olazti**, pe **Olatzagutia** ( * Olazagutía * e spagnoleg, *Olazti/Olazagutía* en ofisiel ) zo ur gumun e kornôg Nafarroa en Euskal Herria.
Uharte (Nafarroa)

: *Ur pennad [[Uharte]] zo ivez.*


**Uharte** (*Huarte* e spagnoleg, stumm kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Uharte

**Uharte** zo un anv euskarek, hag a dalv kement hag enezenn.

## Adstumm
Deuet eo da vout Huarte e spagnoleg, evel anv-tiegezh.

## Lec'hanvadurezh
#### 
E Nafarroa eo e kaver an anv:
# **[[Uharte (Nafarroa)|Uharte]]**: ur gumun 
# **[[Uharte (Lekaroz)|Uharte]]**: ur c'harter eus Lekaroz, unan eus kumunioù Baztan, e traonienn ar Baztan.
# **[[Uharte-Arakil]]**: ur bourk e Nafarroa 
# **[[Uharte Garazi]]**: kumun e Nafarroa Beherea e kanton Donibane Garazi.
# **[[Uhartehiri]]**: e Nafarroa Beherea, en Amikuze, e kanton Donapaleu. 

## Tud
* **[[Juan Uharte]]**: mezeg ha prederour.
* **[[Pedro Uharte Iribarren]]**: politikour
Txulapain

**Txulapain ** (* Juslapeña * e spagnoleg) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.

## Kêriadennoù

E 2004 e oa 491 annezad er gumun.
Fiume

**Fiume** zo un anv italianek.
*an anv boutin *fiume*, a zo kement ha stêr

#### 
* Fiume, stêr e Frioul
* Fiume Veneto, e proviñs Pordenone, e Veneto
* Fiumefreddo di Sicilia,  e proviñs Catania, e Sikilia

#### 
*anv italianek kêr Rijeka,
**Stad dieub Fiume, stad eus 1920 betek 1924
**Proviñs Fiume, 1924-1947, ur broviñs eus Rouantelezh Italia

## Tud
* Salvatore Fiume, livour italian.
Orotz-Betelu

**Orotz-Betelu** (stumm euskarek ofisiel ; *Oroz-Betelu * hervez ar stumm spagnolek kenofisiel), zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Unzué

**Unzué** zo stumm spagnolek un anv-lec'h euskarek.

### Lec'hioù
* **[[Untzue]]**, e Nafarroa, en Euskal Herria
* **[[Mariano Unzué]]**, en Arc'hantina, e partido Bolívar, e Proviñs Buenos Aires.

### Tud
* **[[Juan Carlos Unzué]]**, porzhier mell-droad, gourdoner C.D. Numancia.
* e vreur **[[Eusebio Unzué]]**, rener sportel ar skipailh marc'hhouarnerezh Caisse d'Epargne.
Sesma

**Sesma** zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, e komark Ribera Alta, e Merindad Estella, ha 69 km zo aleshont da Iruña, ar gêr-benn. Un 1 340 den a oa o chom enni e 2006 hervez an INE. 
Ne gomzer nemet kastilhaneg eno. 

## Liamm diavaez
* SESMA e Bernardo Estornés Lasa - Auñamendi Encyclopedia (Euskomedia Fundazioa)
Oteiza

**Oteiza** zo un anv-lec'h euskarek, skrivet** Oteitza** a-wechoù. 

## Lec'hioù
* Oteitza, kumun e Nafarroa 

## Tud
* Jorge Oteiza (1908-2003) kizeller ha skrivagner euskarek.
Oranienburg (kamp-kreizennañ)

**Kamp-kreizennañ Oranienburg** a oa ur c'hamp-kreizennañ a voe savet gant an nazied e miz Meurzh 1933 e-kreiz Oranienburg (Brandenburg) e-lec'h ma oa ur vreserezh ma teue izili SA. Unan eus kampoù-kreizennañ kentañ an Trede Reich e voe. Pa voe diskaret SA ez eo izili SS a reas war e dro (miz Gouere 1934). Betek ma vefe serret ar c'hamp e miz Gouere 1935 e voe bac'het 3 000 paotr ha teir maouez ennañ. 16 den da nebeutañ a voe lazhet gant ar warded, en o zouez ar skrivagner anarkour Erich Mühsam (d'an 9 a viz Gouere 1934). E 1936 e voe savet kamp-kreizennañ Sachsenhausen nepell diouzh Oranienburg.

## Tud vrudet bet bac'het er c'hamp
* Alwin Brandes, ezel eus SPD ha penn ur sindikad 
* Edmund Bursche, pastor
* Hans Coppi, stourmer komunour
* Alexander Falzmann, pastor
* Erich Knauf, skrivagner 
* Erich Mühsam, skrivagner 
* Ehm Welk, skrivagner 
* Kurt Hiller, peoc'hgarour 
* Gerhart Seger, sokial-demokrat
* Friedrich Ebert, ezel eus ar Reichstag 
* Ernst Heilmann, dileuriad SPD e parlamant Land Prusia 
* Ernst Hörnicke-Zerbst, dileuriad KPD er Reichstag 
* Kurt Magnus ha Heinrich Giesicke, renerien kevredigezh skingomz ar Reich (*Reichsrundfunkgesellschaft*) 
* Alfred Braun, aktor, sevener, senarier ha produour
* Marie Luise Fähling, gwreg Erich Fähling, komunour

## Gwelout ivez
* Roll kampoù-bac’h an nazied

## Liammoù diavaez
* Kamp Oranienburg e lec'hienn stiftung-bg (en alamaneg)
* Kamp Oranienburg e lec'hienn dhm (en alamaneg)
Jorge Oteiza

**Jorge Oteiza Enbil** (1908-2003) zo ur c'hizeller hag ur skrivagner euskarek, ganet en Orio (Gipuzkoa). E 1935 ez eas da Amerika ar Su, ma chomas 14 vloaz, hep gwelout ar brezel-diabarzh eta.

E 1963 ec'h embannas *Quosque tandem!*, un arnodskrid diwar-benn kenedouriezh un arz euskarat gwriziennet en ene euskarat, emezañ, ha diazezet war an arz ragistorel.

Mervel a reas e Donostia ma voe digoret ur mirdi, miz war-lerc'h, dediet d'e oberenn, ar Museo Oteiza.

## Notennoù

## Oberennoù skrivet
*  *Ensayos*, 1963 (arnodskrid) 
*  *Dios existe al noroeste*, 1990 (barzhonegoù) 
*  *Ley de cambios*, 1991 (skridoù ha dourengravadurioù)

## Oberennoù kizellet

Skeudenn:Agina Lesaka Oteiza Aita Donostia.JPG|Aita Donostia, e Lesaka
Skeudenn:Sculpture_in_navarra.jpg|Delwenn en iliz San Bizente e Donostia
Skeudenn:Ayuntamiento-bilbao1.jpg|
Skeudenn:Oteiza Oiza.jpg|
Skeudenn:Oteiza Odiseo.jpg|
Skeudenn:Oteiza Yamaguchi.jpg|


## Liammoù diavaez
*    Museo Oteiza en Alzuza
Nazar (anv-bihan)

**Nazar** (arabeg : **ناظر** *nazar*) zo un anv-bihan arabek a vez roet da baotred. Diwar an anv-se e teu Nazer, ha neuze Sant-Nazer.

## Gerdarzh
Meur a orin zo d'an anv *Nazar*.
* Er Gristeniezh e talv kement hag "eus Nazaret", kêr tud Jezuz, diwar ar ger hebreek **נצר** *netser*, "egin", hervez Eusebius ; hervez un aviel amwir, hini Fulup () e tav kement ha "gwirionez".
* Er bed islamek e vez lakaet d'un deveradur eus ar ger persek **نَظَر ** *nazara*, "gwel", "evezh".

## Tud
*Nazar Ibn Ma'ad ur meuriad .
*Nazar Abbas Kazmi
*Nazar Al Baharna
*Nazar Baýramow
*Nazar Mahmud
*Nazar Mohammad
*Nazaret Daghavarian
*Nazario Escoto
*Nazario Sauro
*Nazario Toledo
*Nazarius (retorikour)
*Sant Nazarius (merzher)
*Sant Nazarius (abad)
*Nazarius ha Celsus, sent
*John Paul Nazarius, doueoniour
*Nazariy Yaremchuk, kaner ukrainat

## Notennoù
Dinan-Léhon Football Club

**Dinan-Léhon Football Club** zo ur c'hlub mell-droad breizhat bet krouet e 2003 dre unvaniñ klub kêr Zinan (*Stade Dinannais AC*) gant hini kêr Lehon (*ASC Léhon*). Abaoe 2010 e c'hoari ar re melen-ha-glas e CFA 2, da lavarout eo ar pempvet rummad.

E 2014 eo ar wech kentañ d'ar c'hlub ober berzh e Kib Bro-C'hall. Goude bezañ gounezet derby ar Rañs a-enep Sant-Maloù e voe trec'h paotred Dinan war Angers. E miz Genver 2015 e voe kollet en 9vet tro ganto, 3-0, a-enep Gwengamp, barrekañ skipailh Aodoù-an-Arvor.

## Loreadeg
* Stade Dinannais AC: Kib ar C'hornôg 1943, 1991; 32 gourfennoù Kib Frañs 1920, 1968
* ASC Léhon: Kib Breizh 1999

## Dinan e CFA2 / strollad A

## Liammoù
* Lec'hienn ofisiel
Howard Shore

**Howard Leslie Shore** (18 a viz Here 1946, Toronto, Ontario) zo ur sonaozour sinema kanadian.
Savet en deus sonerezh evit un hanterkant film bennak abaoe 1979. Brudet eo evit e genlabour gant ar sevener kanadian David Cronenberg, boulc'het e 1979 gant *The Brood*. Kentañ sonskrid Howard Shore evit ar sinema e oa. Savet en deus abaoe sonerezh holl filmoù Cronenberg, war-bouez *The Dead Zone* (1983).

Galvet e vez alies evit sevel sonerezh teñval, nec'hus a-wechoù, lakaet war wel gant *The Silence Of The Lambs* (1991), sevenet gant Jonathan Demme da skouer, pe *Seven* (1995) sevenet gant David Fincher.

Berzh en deus graet Howard Shore e deroù ar bloavezhioù 2000 gant e sonerezh evit ar rummad filmoù *The Lord Of The Rings*, sevenet gant Peter Jackson diwar romantoù J.R.R. Tolkien. Resevet en deus un Oscar evit sonerezh *The Lord Of The Rings: The Fellowship Of The Ring*, e 2001. E 2003 eo bet loreet gant daou Oscar hag ur Golden Globe evit sonerezh *The Lord Of The Rings: The Return Of The King*. Abaoe 2004 e kemer perzh Howard Shore e sonadegoù dre ar bed a-bezh evit kinnig *The Lord Of The Rings: Symphony In Six Movements*, ur sinfonienn diazezet war sonerezh an tri film.

E 2007 en deus skrivet sonerezh ur c'hoari video en-linenn, *Soul Of The Ultimate Nation*.

D'an 2 a viz Gouere 2008 e voe kinniget e Théâtre du Châtelet, e Pariz, kentañ abadenn opera *The Fly*, diwar film 1986 sevenet gant David Cronenberg. Daoust da sonerezh ar film *The Fly* bezañ bet savet gant Howard Shore ivez, eo disheñvel-krenn hini an opera.

Un niz da Howard Shore, Ryan Shore, zo aet eñ ivez war ar vicher sonaozour sinema.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Howard Shore en imdb
* Howard Shore e lec'hienn Soundtrackguide.net
* Atersadenn Howard Shore e lec'hienn Tracksounds
Les Gras de Douarnenez

Ar **Gras de Douarnenez** a zo anv abadenn an Ened e Douarnenez, e Kerne-Izel. Anvet e vez alies **les Gras de Douarn' **pe zoken **les Gras** gant an dud kustumet. Padout a ra pemp devezh e kreiz miz C'hwevrer, hag un heuliad balioù ha dibunadegoù eo.

Orin ar gouel-se a zo e 1835.

Brudet-mat eo ar fest-mañ e Breizh, dreist-holl evit an nozvezh kentañ e-lec'h ma vez tronet roue ar gouel anvet an Den Paolig. Devet e vez ar vaskotenn-se e devezh diwezhañ ar fest, hag aozet e vez un abadenn dreuzwisket hep tem resis ebet war ar porzh kozh.

Debret e vez ar chotenn, kig-moc'h rostet, gant un tamm bara dous.

## Gwelet ivez
### Pennad kar
* Meurlarjez
### Notenn ha dave

## Liammoù diavaez
*  https://web.archive.org/web/20100217122448/http://www.pennsardin.com/gras/gras.htm
*  https://web.archive.org/web/20130907150732/http://finistere-fr.com/douarnenez/gras-douarnenez.php
Oranienburg

**Oranienburg** a zo ur gêr e Land Brandenburg en Alamagn. Kêr-benn distrig Oberhavel eo. 162,37&nbsp;km² eo gorread Oranienburg. 41 590 annezad a oa enni e miz Kerzu 2009 (stankter : 256 annezad/km²). Wart ribl ar stêr Havel emañ, 35&nbsp;km ac'hann da Verlin, war-du an norzh.

### Melestradur
Rannet eo Oranienburg e 9 distrig :
* Friedrichsthal
* Germendorf
* Lehnitz
* Malz
* Oranienburg
* Sachsenhausen
* Schmachtenhagen
* Wensickendorf
* Zehlendorf

## Istor
Anv orin Oranienburg a oa **Bötzow**. Krouet e voe en 12 kantved ha meneget evit ar wec kentañ e 1216. Soñjal a reer ez eo Albrecht Iañ Brandenburg a lakaas sevel ur c'hastell e-kichen ribl ar stêr Havel ha tro-dro d'ar c'hastell e oa kenwerzherien hag artizaned.

E 1646 e timezas Friedrich Wilhelm Iañ Brandenburg gant Luise Henriette von Oranien-Nassau. Ar briñsez a lakaas sevel ur c'hastell e mod izelvroat hag anvet e voe Oranienburg. E 1653 e voe kemmet anv Bötzow hag e teuas da vezañ Oranienburg.

E 1933 e voe krouet unan eus ar c'hampoù-bac'h kentañ en Oranienburg. Serret e voe e 1935.

En Oranienburg e oa ivez kreizenn raktres nerzh nukleel an Trede Reich hervez an istorour Antony Beevor. Soñjal a reer e voe divizet stagañ gant emgann Berlin gant Stalin a-benn tapout ar greizenn-se Lavaret e vez ivez ez eo abalamour da se e voe bombezennet gant aerlu SUA d'ar 15 a viz Meurzh 1945, evit ma ne vefe ket tapet gant ar Rused just a-walc'h..

## Gevellerezh
Gevellet eo Oranienburg gant :
*  : Bagnolet, 1964
*  : Hamm, 1990 
*  : Mělník, 1974
*  : Vught, 2000
*  : Friedrichsthal, 1991

## Notennoù


## Liamm diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Stene

**Stene** a c'hall bezañ :

* Stene (Westhoek), ur gumun e departamant gall an Nord
* Stene (Belgia), ur rann eus kumun Oostende, e Flandrez Belgia
Porzhier

Ur **porzhier** zo un den
*hag a ziwall ar porzh, pe **perzhier** ur c'hastell, ur gêr-greñv, er Grennamzer,
*hag a ziwall un ti, ur gouent, hag a zigor an nor d'an dud da vont e-barzh,
*hag a ziwall ar gaoued er c'hoari mell-droad hag un toullad c'hoarioù all, klask porzhier.
Nazer

**Nazer** zo un anv-bihan brezhonek, deuet eus an anv latin Nazarius, a oa hini ur sant kristen.

## Yezhoù
*Nazar en arabeg
**Nazarius* e latin
**Nazaire* e galleg
**Nazario* en italianeg. Hag ivez : *Nazzario, Nazaro, Nazzaro, Nazzarino*, evit ar baotred, ha *Nazaria, Nazzaria* evit ar merc'hed.

## Tud
*Nazer Milano, er  pe , merzher e Milano gant Celsus Milano, Gervais ha Protais ; lidet d'ar 14 a viz Here pe d'an 19 a viz Mezheven pe d'an 28 a viz Gouhere
* Nazer Lérins (+ 450), abat Saint-Honorat de Lérins ; lidet d'an 18 a viz Du
*Nazer Cannes ( VIIvet kantved ), diazezerun abati e Saint-Cassien
* Louis-Nazaire Bégin (1840-1925), arc'heskob Kebek
* Nazario Luque, tresour spagnol
* Nazario Sauro, brogarour italian (1880-1916)
* Ronaldo Luís Nazário de Lima, melldroader brazilian

## Notennoù

## Pennadoù kar
*Sant-Nazer
*Nazar
Sachsenhausen (kamp-kreizennañ)

**Sachsenhausen** a oa ur c'hamp-kreizennañ nazi savet e 1935, tregont km e norzh ac'hann da Verlin. Kemer a reas plas hini Orianenburg a oa bet digoret e 1933 ha serret e 1935. Ne voe ket bac'het kalz Yuzevien er c'hamp met kentoc'h prizonidi bolitikel a bep seurt broadelezhioù. Etre 1936 ha 1945 e voe bac'het ennañ war-dro 200&nbsp;000 den ha 100&nbsp;000 a varvas ennañ. E miz Eost 1941 e voe lazhet ennañ ouzhpenn 13&nbsp;000 prizoniad brezel soviet. C'hwec'h kant hektar e oa gorread ar c'hamp, hiziv an deiz eo bet lakaet da lec'h-koun (*Gedenkstätte*).

* Ouzhpenn al logelloù boutin e oa re all ma veze bac'het an tud vrudet enne. E-touez an dud brudet a voe bac'het e Sachsenhausen e voe :
** Stepan Bandera, politikour ukrainat,
** Salah Bouchafa, stourmer aljeriat,
** Iakov Djougachvili, mab henañ Jozef Stalin,
** Herschel Grynszpan, muntrer Ernst vom Rath,
** Francisco Largo Caballero, bet e penn gouarnamant Republik Spagn e penn-kentañ ar brezel diabarzh,
** Georges Mandel, politikour gall,
** Paul Reynaud, politikour gall,
** Fritz Thyssen, embreger alaman,
** Kurt von Schuschnigg, bet kañseller Aostria.

E kamp Sachsenhausen e voe staliet ensellerezh kreiz SS hag ennañ e voe arnodet an teknikoù peurlazhañ a-raok o implijout e kampoù all.

Lakaet e veze ar brizonidi da labourat e diavaez ar c'hamp, e kampoù bihanoc'h anvet *kommandos*. Ouzhpenn bezañ lakaet da labourat er c'hoad e vezent lakaet da dresañ armoù. Ur stal-labour aozañ moneiz faos a voe savet ennañ ivez, e-tro pemzek million a lurioù saoz a voe produet. 

Dieubet e voe prizonidi ar c'hamp gant an Arme Ruz e fin miz Ebrel 1945. Ennañ e chome war-dro 3&nbsp;000 prizoniad (an hanter anezho a oa maouezed). Implijet e voe ar c'hamp gant Soviediz etre 1945 ha 1950. Ennañ e voe bac'het neuze fonksionerien nazi hag enepkomunourien. Soñjal a reer e varvas 12&nbsp;000 den ennañ d'ar mare-se abalamour d'an doareoù bac'hañ ha da gleñvedoù-red. 

## Gwelout ivez
* Roll kampoù-bac’h an nazied

## Liammoù diavaez
* Kevredigezh prizonidi ar c'hamp
* Kamp Sachsenhause e lec'hienn jewishgen.org
* Lec'hienn Mirdi kamp Sachsenhausen en Oranienburg
Nazarius ha Celsus

**Nazarius** ha **Celsus**, pe **Nazer Milano** ha **Celsus Milano**, a oa daou zen, er Iañ pe IIvet kantved, a voe kavet o eskern gant sant Ambroaz Milano, eskob *[[Milano]]*, ha kinniget evel merzherien d'ar bobl gristen.
Diwar anv an hini kentañ eus an daou sant eo e teuje kement Saint-Nazaire zo e Bro-C'hall koulz ha Sant-Nazer Breizh.
Juan Manuel Santos

**Juan Manuel Santos Calderón**, bet ganet d'an  e Bogotá, a zo un armerzhour, kazetenner ha politikour kolombian. Bet eo ministr an Difenn eus Álvaro Uribe, prezidant ar Partido Social de Unidad Nacional abaoe 2009, dont a ra da vezañ prezidant Republik Kolombia d'ar .
Diwaller

Un **diwaller** zo un den hag a ziwall pe a evesha:
*un *diwaller-ti* zo ur gward pe evezhier
*un diwaller-bugale, a ziwall bugale,
*un *diwaller-saout*, zo ur mesaer, pe ur paotr-saout, cow-boy e broioù zo; 
*un diwaller (sport), a ziwall kaoued e skipailh e meur a sport.
Diwaller-pal (sport)

Un **diwaller-pal** (anvioù all: *diwaller-palioù*, *gward-pal*, *mirer-pal*) pe, ent-berr, un **diwaller**, zo ur c'hoarier, e meur a sport, hag a ziwall kaoued e skipailh.

## Sportoù a vez c'hoariet gant diwallerien

## Pennad kar
* Diwaller-pal (mell-droad)

## Skeudennoù


Skeudenn:7m Penalty Handball.jpg|Diwaller er c'hoari mell-dorn. 

Skeudenn:Roughnecks goalie.jpg|Diwaller er c'hoari lacrosse.
Image:Kanopolo.jpg|Diwaller kanopolo o klask difenn toull e gaoued gant e roeñv.


## Notennoù ha daveennoù
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1983

E 1983 e oa bet gounezet **[[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]]** gant ar reder parizian Laurent Fignon.

## Pennad kar
* Roll gounideien Tro Bro-C'hall
Laurent Fignon

**Laurent Fignon**, ganet d'an 12 a viz Eost 1960 e Pariz, ha marvet e Pariz d'an 31 a viz Eost 2010, en ospital ar Pitié-Salpêtrière, gant ur c'hrign-bev, zo ur marc'hhouarner gall a vicher hag en deus redet adalek 1982 betek 1993, hag a zo brudet dre m'en deus gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn div wech, en 1983 ha 1984, ha Tro Italia en 1989.

## Levrlennadur
** Nous étions jeunes et insouciants* ("Yaouank e oamp ha dibreder"), 2009. Eñvorennoù yaouankiz ar reder.
Ptolemaios Iañ Sôter

**Ptoleme Soter**, pe **Ptolemaios Iañ Sôter ** (Πτολεμαῖος Σωτήρ, Ptolemaĩos Sōtḗr e henc'hresianeg), ganet en -367 e Makedonia, marvet en -283, a oa ur jeneral hellazat gant Alesant Veur, hag unan eus an diadoked. Satrap Egipt e voe, ha faraon goude marv Alesant. Brudet eo da vezañ savet Levraoueg Alexandria. 

Mab e oa da Lagos met hervez Paosanias e vije ur mab bastard da Fulup II, tad Alesant Veur, Lagos n'en dije graet nemet reiñ e anv d'ur bugel graet gant e roue. 
Mignon e oa da Alesant abaoe o bugaleaj, ha dont a reas da vout unan eus ar Somatofilaked, gwarded ar roue, ha kenlabourer tost dezhañ. Ouzhpenn bezañ mignon d'ar roue e oa ur soudard a dalvoudegezh. 

Pa varvas Alesant e voe anvet da satrap Egipt, en anv ar rouaned Fulup III hag Alesant IV. 

## Dimezioù ha bugale
Dimeziñ a reas peder gwech:
* da gentañ da serc'h Alesant, Tais, ha tri bugel o doe: daou vab, hag ur verc'h hag a zimezas da roue Kiprenez, Eunoste.
* en 324, war urzh Alesant, da Artakama, merc'h d'ar satrap Artabazus, e-pad euredoù Susa 
* en -321 da Eurydice, merc'h da Antipater, hag ur mab o doe, Ptolemaios Keraunos (lesanvet « an taran» abalamour d'e demz-spered feuls), ha div verc'h, Ptolemais ha Lysandra
* entre -316 et -310, ur servijourez da Eurydice, Berenike, a roas pevar bugel dezhañ : 
** daou vab, an hini a vo Ptolemaios II, hag Argées, 
** div verc'h, Arsinoe ha Philatera.
Urumea

Ar stêr Urumea (diwar ar gerioù euskarek *ur*, «dour», ha *mehea*, «tanav») zo ur stêr eus Euskal Herria.

Eieniñ a ra e Nafarroa, hag aberiñ e kêr Donostia, e proviñs Gipuzkoa.
Villafranca

**Villafranca** zo anv un toullad mat a gêrioù e Spagn hag en Italia.

## Yezhoù all
**[[Vila Franca]]* en portugaleg
**[[Villefranche]]* en galleg
**[[Vilafranca]]* en katalaneg hag okitaneg

## Istor
Ar gerioù "villa franca" a ziskouez e oa ur gêr pe ur gumun er Grennamzer (peurvuiañ etre an XIvet ha XIVvet kantved) a voe roet dezhi gwirioù zo, digant un aotrou hag a c'halle bezañ roue pe dug, pe a renk izeloc'h. E-touez ar gwirioù-se e c'halle bezañ an diskarg a dailhoù, ar gwir da implij rekourioù naturel zo, pe ar frankiz velestradurezhel. Darn eus ar c'hêrioù-se a voe anvet hervez o statud, ha se zo kaoz e kaver meur a **Villafranca** e Spagn pe Italia, evel meur a Freiburg e broioù all.

## Broioù ma kaver an anv
###### 
*Villafranca, kêriadenn e kumun Gasteiz, en Araba.
**Villafranca de Ordicia*, a zo * [[Ordizia]] * en euskareg, e Gipuzkoa.
**Villafranca*, a zo Alesbes en euskareg, e Nafarroa.

### 
Kumunioù:
*Villafranca d'Asti, e proviñs Asti (Piemonte)
*Villafranca di Verona, e proviñs Verona (Veneto)
*Villafranca in Lunigiana, e proviñs Massa-Carrara (Toskana)
*Villafranca Padovana, e proviñs Padova (Veneto)
*Villafranca Piemonte, e proviñs Torino (Piemonte)
*Villafranca Sicula, e proviñs Agrigento (Sikilia)
*Villafranca Tirrena, e proviñs Messina (Sikilia)
*Villanovafranca, e  Sardigna.

Ranngumun (pe *[[frazione]]*):
*Villafranca, e kumun Forlì, e rannvro Emilia-Romagna .

### 
**Villafranca del Panadés*, anv spagnolek Vilafranca del Penedès, e proviñs Barcelona
**Villafranca del Cid*, a zo *[[Vilafranca (Ports)]]* e katalaneg, e proviñs Castelló, e Kumuniezh Valencia
**Villafranca de Bonany*, a zo *[[Vilafranca de Bonany]]* e katalaneg, en Inizi Balearez

### 
========
*Los Palacios y Villafranca, e proviñs Sevilla.
*Villafranca de Córdoba, e proviñs Córdoba.

========
*Villafranca del Campo, e proviñs Teruel.
*Villafranca de Ebro, e proviñs Zaragoza.

#### [[Castilla-La Mancha]]
*Villafranca de los Caballeros, e proviñs Toledo.

#### [[Castilla y León]]
;kumunioù
*Villafranca del Bierzo,  en proviñs León.
*Villafranca de la Sierra, en proviñs Ávila.
*Villafranca de Duero,   en proviñs Valladolid.
*Villafranca Montes de Oca,   en proviñs Burgos.
;ranngumunioù
*Ocón de Villafranca, kumun gozh ha ranngumun  e Villafranca Montes de Oca e proviñs Burgos.
*Puras de Villafranca, kumun gozh, stag hiziv ouzh Belorado e proviñs Burgos.
*Villafranca, e kumun Condado de Castilnovo e proviñs Segovia.
; traoù all :
* Señorío de Villafranca: domani gladdalc'hel er Grennamzer, a vije hiriv e proviñs Ávila.
* Sierra de Villafranca: *sierra* pe menezioù a deu o anv eus ar Señorío de Villafranca.

========
*Villafranca de los Barros, e proviñs Badajoz.

#### [[Kumuniezh Madrid]]
*Villafranca del Castillo, e Villanueva de la Cañada.

#### Istor
* Proviñs Villafranca: proviñs berrbad, entre 1822 ha 1823, hag entre proviñsoù León hag Ourense.
**Villafranca del Bierzo, he c'hêr-benn.

## Traoù all
*Prueba Villafranca de Ordizia, anv spagnolek ur redadeg war varc'h-houarn en Ordizia, en Euskal Herria.

## Pennad kar
*Vilafranca
*Milafranga
*Vila Franca
*Villefranche
*Villefranque
*Villa
*Freiburg
Owen Edwards

**Owen Edwards** (1933 - 30 a viz Eost 2010) a oa ur C'hembread a ginnige abadennoù skinwel kembraek hag a voe rener kentañ ar chadenn gembraek S4C.

Ganet e voe en Aberystwyth, mab da Ifan ab Owen Edwards. Kinnig a rae an abadenn *Dewch i Mewn* er bloavezhioù 1950 hag an abadenn geleier *[[Heddiw]]* etre 1961 ha 1966. Anvet e voe da verour BBC Cymru e 1974, ha kregiñ a reas Radio Cymru ha Radio Wales da skignañ abadennoù e-pad e respet merour. Pennrener kentañ ar chadenn skinwel S4C e voe etre 1981 ha 1989. 

## Lennadur
*BBC News Wales, e saozneg
*BBC Newyddion, e kembraeg
*S4C - Tribute to Owen Edwards