open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Constantius III

**Constantius III** (latin: *Flavius Constantius Augustus*), ganet e Naissus, e Moesia, ha marvet d'an 2 a viz Gwengolo 421 e Ravenna, a voe impalaer ar C'hornôg e 421, eus an 8 a viz C'hwevrer betek e varv.

Dimeziñ a reas d'ar 1añ a viz Genver 417 da Galla Placidia, merc'h d'an impalaer Theodosius Iañ ha Galla. Galla Placidia a zo ivez hanterc'hoar d'an impalaer Honorius. Daou vugel a vo : Valentinianus III, ha Justa Grata Honoria.

Flavius Constantius a zo bet ur jeneral feal da Honorius. E 411 e voe laket e penn arme roman Honorius (ar pezh a chom !). Dont a reas a-benn da skarzhan an holl alouberien en amzer se : e 411, Maksim, e bro Spagn, Kustentin (Constantinus III) ha Constans, e Galia, e 413, Jovinus, e Galia, e 416, Attalus en Italia.

Disammet diouzh Vandaled, Sueved, Alaned, Wizigoted, ul lodenn vras eus Galia a zeu en dro dindan urzh Ravenna.

Flavius Constantius a zo bet koñsul ar C'hornog div wech ː

- e 414, gant Constans evit ar Reter

- e 417, gant an impalaer Honorius, o zaou evit ar C'hornog, hep kenseurt evit ar Reter

*Dies imperii* : 8 C'hwevrer 421, dindan anv Constantius III.

Da heul, Galla Placidia a zo anvet *Augusta* = Impalaerez.

Nac'het eo gant Theodoz II, impalaer ar Reter.

Prest da vont da vrezeliñ ouzh Theodoz II abalamour Illyria ar Reter, Constantius III a ya da Anaon an 2 Gwengolo 421.

## Daveoù
Pierre Brossolette

**Pierre Brossolette**, ganet d'ar 25 a viz Even 1903 e Pariz ha marvet d'an 22 a viz Meurzh 1944 e Pariz ivez, a oa ur c'hazetenner ha poltikour sokialour gall.

Bez e voe unan eus pennoù, hag harozed, ar Rezistañs c'hall. Harzet ha jahinet gant ar Gestapo, en em lazhañ a reas en ur lammat dre ur prenestr, hep bezañ komzet. E ludu a oa bet kaset d'ar Panthéon, d'ar 27 a viz Mae 2015.
Rother (East Sussex)

Ar stêr **Rother** zo ur stêr eus kreisteiz Bro-Saoz hag a red a-hed 56&nbsp;km a-dreuz kontelezhioù East Sussex ha Kent. Eieniñ a ra e-kichen Rotherfield en East Sussex hag en em deurel a ra e Mor Breizh.

## Anv
Nevez a-walc'h eo an anv *Rother*, eus ar 16 kantved war a seblant, ha deveret eo diouzh anv kêriadenn Rotherfield m'emañ eien ar stêr. A-raok ar mare-hont e veze graet *Limen* anezhi. Ur ger keltiek eo hag a dalvez kement ha "stêr". 
Roud a gaver eus an anv-se c'hoazh en anv kêriadenn Lympne a oa *Portus Lemanis* en amzer ar Romaned.

* Ravenna 10839 : **Lemana**

Meur a vartezeadenn zo bet graet evit displegañ an anv-se :

# **lem* = karv
# **lem, *lim* = evlec'h
# **lim* = geun, gwern, palud

## Daveoù
Lympne

**Lympne** (distaget [] e saozneg) zo ur gêriadenn eus Bro-Saoz, e kontelezh Kent, war aod Mor Breizh.
## Anv
Ur c'hreñvlec'h roman anvet *Lemanis*, *Portus Lemanis* a oa eno. Diwar *Limen*, anv kozh ar stêr Rother, e teu an anv-lec'h-se.
* Itinerarium Antonini 4736-7 (Iter IV) : *Ad Portum Lemanis*
* Ravenna 10635 : *Lemanis*
* Tabula Peutigeriana : *Lemanio / Lemauio*
* Notitia Dignitatum. : XXVIII5 (tresadenn) : *Lemannis*
* Notitia Dignitatum : XXVIII15 (testenn) : Praepositus numeri Turnacensium, *Lemannis*
## Istor
;Ar c'hreñvlec'h roman

Lympne - Lemanis.gif|Lec'hiadur Portus Lemanis
Archaeological excavations of the East Gate of Portus Lemanis in 1976 - retouched.jpg|Aspadennoù eus ar c'hreñvlec'h roman

;War-lerc'h ar Romaned

Lympne Castle, Kent, UK.jpg|Kastell Lympne

;Nijerezh
*Eus nijva Lympne e tibradas al levierez zelandneveziat Jean Batten (1909–1982) d'an 11 a viz Du 1935 war-du Brazil. Gant an nijadenn-se e tapas ar rekord etrebroadel Rouantelezh-Unanet **→** Suamerika, rekord etrebroadel an tizh dreist Meurvor Atlantel ar Su, hag al levierez kentañ e voe etre UK ha Suamerika.

Jean Batten in the cockpit crop.jpg|Jeane Batten (1937)
Percival P.3 Gull Six G-ADPR Baginton 19.06.54 edited-2.jpg|He nijerez

## Daveoù
The Farm 51

**The Farm 51** zo ur studio c'hoarioù video polonat savet e 2005 gant Wojciech Pazdur ha Kamil Bilczyński. An daou zen o devoa labouret a-raok war an heuliad c'hoarioù video Painkiller er studio People Can Fly. Ouzhpenn-se e kaver Robert Siejka, penn prezidant 3D Magazine. 

Da zigentañ e oa ar studio The Farm 51 un is-studio o labourat evit kevradoù resis goulennet gant studioioù all c'hoari video. Ur wech deuet a-benn da gaout un diazez solud a perc'hennioù speredel e voe savet ar studio 1C Company a-ziwar o c'hoari NecroVisioN eus 2009 hag an eil c'hoari er memes bed anvet NecroVisioN: Lost Company. 

Gooude-se e oant bet o labourat war c'hoari City Interactive anvet Alien Fear, hag abaoe n'int ket mui liammet ouzh ar steuñv. Embannet o deus ar c'hoari Deadfall Adventures, d'ar 15 a viz Du 2013. Savet o deus ar c'hoari, Get Even embannet gant Bandai Namco Entertainment d'an 23 a viz Even 2017 war Windows, PlayStation 4 hag Xbox One.

E 2018 e vo embannet ar c'hoari liesc'hoarier fps World War 3.
## Games developed
Wall (Staffordshire)

**Wall** zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez keodedel eus Bro-Saoz, e kontelezh Staffordshire, er c'hreisteiz da Lichfield. Emañ el lec'h ma oa kreñvlec'h roman Letocetum.

## Istor

Ur c'hreñvlec'h roman anvet Letocetum pe Etocetum (diwar un anv keltiek *Lētocaiton, "koad louet") a voe savet e Wall war-dro ar bloavezh 50 evit reiñ bod d'al Legio XIV, war e hent war-zu Kembre.
NecroVision (heuliad c'hoarioù video)

**NecroVisioN** zo ur c'hoari doare First-person shooter ha spont en ur bed kemet e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Bez eo ivez anv an heuliad c'hoarioù video. Savet eo bet gant ar studio c'hoario video polonat The Farm 51 hag embannet gant 505 Games. Embannet e oa bet ar c'hoari NecroVision war ar savenn Microsoft Windows d'an 20 a viz C'hwevrer 2009. 

Er Stadoù-Unanet Amerika e oa bet embannet gant Aspyr Media d'ar 25 a viz Mae 2009, hag er C'hanada d'an 10 a viz Eost 2009. Ur c'hoari en e a-raok a zo bet savet ivez anvet NecroVisioN: Lost Company hag a voe embannet e miz C'hwevrer 2010.
## Istor
### NecroVsion
NecroVisioN a dremen e 1916 e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Ar c'hoarier a zo an dudenn Simon Bukner, ur soudard stadunanat yaouank ezelet nebeut amzer 'zo el lu saoz. Ouzhpenn d'ar saoudarded alaman, Simon a n'em gav buan o stourm a-enep euzhviled dreistordinal, gant sunerien-gwad, zombied, speredoù fall. Stourmet e vez gant Simon e meur a dachenn vrezel eus ar C'hentañ Brezel-bed met ivez e labourvaioù kuzh ha mougevioù. Diaz an istor a dremeen e-pad Emgann ar Somme, kaoz a vez muioc'h-mui eus tud klañv, ar re-se a dro da zombied. Pelloc'h er c'hoari e vez kaset an dudenn e bed ar sunerien-gwad hag a-benn ar fin en Ifern. 
## Sonerezh
Ar ganaouenn Preliator gant Immediate Music a servij evit ar boss ziwezhañ. Orchard of Mines gant Globus a zo implijet evel kanaouenn klozañ ar c'hoari.
### NecroVisioN: Lost Company
Ur c'hoari en a-raok d'an hini diazez eo.
Type 95 Ha-Go

An **Type 95 Ha-Gō** (九五式軽戦車 ハ号 *kyūgo-shiki kei-sensha Ha-Gō*), anvet ivez **Ke-Go**, a oa un tank skañv implijet gant nerzhioù lu Impalaeriezh Japan. Implijet e voe e-pad ar Brezel Sina-Japan, a-enep an Unvaniezh soviedel e-pad Emgann Khalkhin Gol, hag a-hed an Eil brezel-bed. Efedus e oa a-enep an droadegiezh met, evel an tank skañv stadunanat M3 Stuart, ne oa ket bet savet evit talañ ouzh tankoù all. E-tro 2300 Type 95 Ha-Go a oa bet produet, ar pezh a laka anezhañ da vezañ ar c'harbed hobregonet stourm produet ar muiañ gant Japan.

Tank at Tarawa crop.jpg|Un Type 95 Ha-Go e-pad Emgann Tarawa
Type 95 Ha-Go.jpg|Type 95 Ha-Go distrujet gant aostralianiz e-pad Emgann Muar
Montlluís

**Montlluís** zo ur gumun eus Katalonia an Norzh, e komark Conflent. E departamant Pireneoù-ar-Reter emañ.

## Ar vaered

## Poblañs

## Notennoù ha daveennoù
Tyrannus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1799 gant an evnoniour gall Bernard-Germain de Lacépède (1756-1825).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Trizek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Tyrannus albogularis]]*,
* *[[Tyrannus caudifasciatus]]*
** *T. c. bahamensis*, ***caudifasciatus***, *caymanensis*, *gabbi*, *jamaicensis* ha *taylori*,
* *[[Tyrannus couchii]]*,
* *[[Tyrannus crassirostris]]*
** *T. c. *'crassirostris*** ha ''pompalis'',
* ''[[Tyrannus cubensis]]'',
* ''[[Tyrannus dominicensis]]''
** ''T. d. '''dominicensis*** ha *vorax*,
* *[[Tyrannus forficatus]]*,
* *[[Tyrannus melancholicus]]*
** *T. m. despotes*, ***melancholicus*** ha *satrapa*,
* *[[Tyrannus niveigularis]]*,
* tiran ar savanennoù (*Tyrannus savana*)
** *T. s. circumdatus*, *monachus*, *sanctaemartae* ha ***savana***,
* tiran ar reter (*Tyrannus tyrannus*),
* *[[Tyrannus verticalis]]*,
* *[[Tyrannus vociferans]]*
** *T. v. *'vociferans**' ha *xenopterus*.

O c'havout a reer e Norzhamerika, Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, naontek isspesad (19) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Billy the Kid

**Billy the Kid**, ganet **William Henry McCarty** d'ar 17 a viz Gwengolo pe d'an 23 a viz Du 1859 ha marvet d'ar 14 a viz Gouhere 1881, lesanvet **William H. Bonney**, a oa un torfedour stadunanat. Lazhet en dije bet 21 den a-raok bezañ lazhet d'an oad a 21 bloaz (un den lazhet evit pep bloavezh eus e vuhez), met e gwirionez ne vije bet nemet 9. Kemeret en doa perzh el Lincoln County War e New Mexico, ha lazhet tri den e-pad an darvoud. Ar sherif Pat Garrett a lazhas anezhañ hag a skrivas * The Authentic Life of Billy The Kid*.
World War 3 (c'hoari video 2018)

**World War 3** zo ur c'hoari video First-person shooter liesc'hoarier da vezañ embannet e 2018 gant ar studio polonat The Farm 51. Dammheñvel e vo ouzh diazez ar c'hoari Heroes & Generals dre ma vezo kemmesk etre c'hoari tenn kentañ sell ha c'hoari strategiezh, pep emgann gant ar c'hoarierien en devo efedoù war ar gartenn brezel a-live gant ar bed.

Teir kartenn a vo tu c'hoari pa vo embannet World War 3: Warszawa, Berlin ha Moskov.
## Liammoù diavaez
* World War 3 lec'hienn ofisiel
* World War 3 filmig tañva
## Notennoù ha daveennoù
Commodus

**Lucius Aelius Aurelius Commodus**, *Imperator Caesar Lucius Aelius Aurelius Commodus Augustus Pius Felix Sarmaticus Germanicus Maximus Britannicus* e anv latin (31 a viz Eost 161 - 31 a viz Kerzu 192) a oa mab d'an impalaer roman Marcus Aurelius ha d'e bried Annia Galeria Faustina Junior.
Ren a reas d'e dro adalek ar 1añ a viz Genver 177 betek e varv.
Fluvicola

***Fluvicola*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Fluvicola albiventer]]*,
* *[[Fluvicola nengeta]]*
** *F. n. atripennis* ha ***nengeta***,
* *[[Fluvicola pica]]*.

O c'havout a reer e Kreiz (*Fluvicola pica* hepken) ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Nephelomyias

***Nephelomyias*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2009 gant an tri evnoniour skandinaviat Jan I. Ohlson (), Jon Fjeldså () ha Per G.P. Ericson ().

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Nephelomyias lintoni]]*,
* *[[Nephelomyias ochraceiventris]]*,
* *[[Nephelomyias pulcher]]*
** *N. p. bellus*, *oblitus* ha ***pulcher***.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Xenotriccus

***Xenotriccus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1927 gant an daou evnoniour stadunanat Jonathan Dwight (1858-1929) ha Ludlow Griscom (1890-1959).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Xenotriccus callizonus]]*,
* *[[Xenotriccus mexicanus]]*.

O c'havout a reer e Kreizamerika (*Xenotriccus callizonus* hepken) ha Mec'hiko.

## Notennoù ha daveennoù
Yagan

**Yagan** (/ˈjeɪɡən/ ), ganet e-tro 1795 ha marvet d'an 11 a viz Gouhere 1833, a oa un ur brezelour henvroat aostralian, eus ar meuriad Noongar e-kostez Perth, e kornôg Aostralia, hag unan eus ar stourmerien gentañ a-enep an drevadennerien saoz.

Yagan a oa bet klask war e lerc'h goude m'en doa lazhet Erin Entwhistle, mevel d'an trevadenner Archibald Butler. Kement-se en devoa graet evit kas an dorzh d'ar gêr goude ma oa bet Thomas Smedley, ur mevel all d'ar perc'henn Butler, o tennañ war ur bagad Noongar hag a oa o laerezh patatez ha yer, hag en devoa lazhet unan anezho. Ar gouarnamant neuze a ginnigas ur yalc'had d'an hini a dapje Yagan, pe varv pe vev, hag un trevadenner yaouank, anvet William Keats, en lazhas gant un tenn.

Goude lazhet Yagan e voe dibennet gant an drevadennerien, evel prouenn da gaout ar yalc'had. Diwezhatoc'h e voe kaset ar penn da Londrez, ha diskouezet evel un "iskister denoniek", ha roet goude d'ur mirdi e Liverpool. Eno e chomas ouzhpenn kant vloaz ha douaret gant relegoù all en ur bez dizanv e 1964.

Krog e oa ar bobl Noongar da c'houlenn daskor ar penn, dre abegoù relijiel hag abalamour da lec'h ha pouez Yagan en o istor. Kavet e voe al lec'h ma oa bet douaret e 1993; e 1997 e voe dizouaret ar penn ha kaset en-dro da Aostralia. E-pad bloavezhioù e voe kaoz e-touez ar bobl Noongar da c'houzout pelec'h e veije beziet penn Yagan da vat, hag a-benn ar fin e voe graet al lid-beziañ er Swan Valley e miz Gouhere 2010, 177 bloaz goude marv Yagan.
Alectrurus

***Alectrurus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Alectrurus risora]]*,
* *[[Alectrurus tricolor]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Knipolegus

***Knipolegus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1826 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daouzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Knipolegus aterrimus]]*
** *K. a. anthracinus*, ***aterrimus*** ha *heterogyna*,
* *[[Knipolegus cabanisi]]*,
* *[[Knipolegus cyanirostris]]*,
* *[[Knipolegus franciscanus]]*,
* *[[Knipolegus hudsoni]]*,
* *[[Knipolegus lophotes]]*,
* *[[Knipolegus nigerrimus]]*
** *K. n. hoflingae* ha ***nigerrimus***,
* *[[Knipolegus orenocensis]]*
** *K. o. *'orenocensis***, ''sclateri'' ha ''xinguensis'',
* ''[[Knipolegus poecilocercus]]'',
* ''[[Knipolegus poecilurus]]''
** ''K. p. paraquensis'', ''peruanus'', ***poecilurus**', *salvini* ha *venezuelanus*,
* *[[Knipolegus signatus]]*,
* *[[Knipolegus striaticeps]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, trizek (13) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Seitek Proviñs

Ar **Seitek Proviñs** a oa, er , an anv roet d'an douaroù bodet gant duged Bourgogn hag an impalaer santel Karl V, a reas ur stad anezho. Brudet e voe an anv-se pa voe staget gant Karl V ouzh Izelvroioù Bourgogn, dugelezh Gelder, kontelezh Zutphen hag aotrouniezhioù Utrecht, Overijssel ha Groningen.

Da get ec'h eas an anv *Seitek Proviñs* goude disrannet proviñsoù an Norzh diouzh re ar Su. Aet eo an douaroù anezho da ober stadoù an Izelvroioù, Belgia, Luksembourg, rannvro c'hall an Nord-Pas-de-Calais ha douaroù all eus kornôg Alamagn.
Ishikawa Goemon

**Ishikawa Goemon** (石川 五衛門 pe 石川 五右衛門, 1558-1594) a oa un torfedour japanat damvojennel. Laerezh a rae an aour ha traoù prizius digant ar re binvidik evit o reiñ d'ar re baour.

Ar pezh a zo chomet brudet eus e vuhez eo an doare ma voe lakaet d'ar marv dre ma voe bervet gant eoul goude ur c'hwitadenn evit lazhañ an Aotrou brezel Toyotomi Hideyoshi. Ur gibell vras houarn e stumm ur gaoter a vez graet Goemon-buro («gibell Goemon») hiziv-an-deiz.
Bodeguita del Medio

**La Bodeguita Del Medio** zo un ostaleri e La Habana , kêr-benn Kuba, e-lec'h ma vefe bet krouet an evaj mojito.
Andover (Hampshire)

**Andover** zo ur gêr eus Hampshire, e Bro-Saoz, war lez ar stêr Anton, un 30&nbsp;km er c'hornôg da gêr Basingstoke, 30&nbsp;km er gwalarn da Winchester ha 40&nbsp;km en hanternoz da Southampton. Un 52 000 a dud zo o chom enni, hag un aerborzh zo (AITA : ADV).

Ur gêr a wiaderien eo bet, hiriv eo kêr an arme vreizhveurat : abaoe 2011 emañ pennkarterioù ar British Army en Andover.

## Istor
E-kichen al lec'h m'emañ Andover e oa, en amzer proviñs Britannia, ur gêr roman anvet *Leucomagus*. E kroashent daou hent roman bras edo : ar Portway, a gase eus Londinium (Londrez bremañ) da z-Durnovaria (Dorchester bremañ), hag an Icknield Way etre Norfolk ha Wiltshire.

Goude-se, en , e kaver meneg eus ul lec'h annezet anvet *Andeferas* en hensaozneg. Ar meneg kentañ a gaver e 950 pa voe savet ur pavilhon chase eno gant ar roue Eadred.

## Anv
A. **Leucomagus**

* Dizav Ravenna 10621 : **LEUCOMAGNO / LEUCUMAGNO / LEUCU MAGNA**

Talvoudegezh : ar blaenenn sklaer (skedus ? gwenn ?). Gwelout kembraeg Gwynfa <**Vindo-mag*

B. **Andover**

* **Andeferas** 955 Cartularium saxonicum 912,
*(in) **Andeferan** 10 Swithun,
***Andovere**, Domesday Book

Talvoudegezh : diwar an doubladur *Ann-dubro* = anv ar stêr

## Lennegezh
Un darn eus darvoudoù ar romant *The ABC Murders*, gant Agatha Christie, a c'hoarvez en Andover.

## Daveoù
Todirostrum

***Todirostrum*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Todirostrum chrysocrotaphum]]*
** *T. c. *'chrysocrotaphum***, ''guttatum'', ''illigeri'', ''neglectum'' ha ''simile'',
* ''[[Todirostrum cinereum]]''
** ''T. c. cearae'', ***cinereum***, ''coloreum'', ''finitimum'', ''peruanum'', ''sclateri'', ''virididorsale'' ha ''wetmorei'',
* ''[[Todirostrum maculatum]]''
** ''T. m. amacurense'', ''annectens'', ''diversum'', ***maculatum**' ha *signatum*,
* *[[Todirostrum nigriceps]]*,
* *[[Todirostrum pictum]]*,
* *[[Todirostrum poliocephalum]]*,
* *[[Todirostrum viridanum]]*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, triwec'h (18) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Muscisaxicola

***Muscisaxicola*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an daou skiantour gall Alcide Dessalines d'Orbigny (1802-1857) ha Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Trizek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Muscisaxicola albifrons]]*,
* *[[Muscisaxicola albilora]]*,
* *[[Muscisaxicola alpinus]]*
** *M. a. *'alpinus***, ''columbianus'' ha ''quesadae'',
* ''[[Muscisaxicola capistratus]]'',
* ''[[Muscisaxicola cinereus]]''
** ''M. c. argentina'' ha ***cinereus***,
* ''[[Muscisaxicola flavinucha]]''
** ''M. f. brevirostris'' ha ***flavinucha***,
* ''[[Muscisaxicola fluviatilis]]'',
* ''[[Muscisaxicola frontalis]]'',
* ''[[Muscisaxicola griseus]]'',
* ''[[Muscisaxicola juninensis]]'',
* ''[[Muscisaxicola maclovianus]]''
** ''M. m. '''maclovianus*** ha *mentalis*,
* *[[Muscisaxicola maculirostris]]*
** *M. m. *'maculirostris***, ''niceforoi'' ha ''rufescens'',
* ''[[Muscisaxicola rufivertex]]''
** ''M. r. achalensis'', ''occipitalis'', ''pallidiceps'' ha ***rufivertex**'.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, c'hwezek isspesad (16) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
New York City draft riots

An **New York City draft riots** (13-16 a viz Gouhere 1863), anvet **Draft Week** e-pad an darvoudoù, a oa bet emsavadegoù feuls taer e Lower Manhattan. An emsavadegoù a oa bet reoù pobl gant ar c'hlasadoù munut 
ha labourer goude ma voe bet lakaet da dremen lezennoù gant ar C'hongress stadunanat evit kas dre ret ar baotred da gemer perzh e Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. An emsavadegoù a oa bet ar re feulsañ, gant ul lodenn gouennelour anat, en istor ar vro er-maez eus ar Brezel diabarzh e-unan.
Blandina

**Blandina** (*Blandine* e galleg) a oa ur sklavez hag ur verzherez kristen a varvas e 177 e Lyon, dindan ren an impalaer roman Marcus Aurelius. 

Lidet e vez d'an 2 Mezheven.
Zimmerius

***Zimmerius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1977 gant an evnoniour stadunanat Melvin Alvah Traylor Jr. (1915-2008), da zougen bri d'un evnoniour stadunanat all, John Todd Zimmer (1889-1957).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Zimmerius acer]]*,
* *[[Zimmerius albigularis]]*,
* *[[Zimmerius bolivianus]]*,
* *[[Zimmerius chicomendesi]]*,
* *[[Zimmerius chrysops]]*,
* *[[Zimmerius cinereicapilla]]*,
* *[[Zimmerius flavidifrons]]*,
* *[[Zimmerius gracilipes]]*
** *Z. g. gilvus* ha ***gracilipes***,
* *[[Zimmerius improbus]]*
** *Z. i. *'improbus*** ha ''tamae'',
* ''[[Zimmerius minimus]]''
** ''Z. m. cumanensis'' ha ***minimus**',
* *[[Zimmerius parvus]]*,
* *[[Zimmerius petersi]]*,
* *[[Zimmerius vilissimus]]*,
* *[[Zimmerius villarejoi]]*,
* *[[Zimmerius viridiflavus]]*.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
World Community Grid

**World Community Grid** (**WCG**) zo ur steuñv savet evit sikour ar skiantourien en o enklaskoù dre implij urzhiataerezioù an dud. Lañset e voe d'ar 16 a viz Du 2004, kenurzhiet eo gant IBM gant ur poellad a gaver war ar savennoù Windows, Linux, macOS, hag Android.

Oc'h implij ur rouedad urzhiataerezioù lies e stumm ur gumuniezh, World Community Grid en deus bet sikouret da labourat war ar genome denel, ar SIDA, dengue, Krign-bev, influenza, Ebola, gwellaat produerezh ar riz, an energiezhoù prop. E miz Meurzh 2018, an aozadur a oa liammet ouzh 449 embregerezh pe aozadur all evit labourat gant e-tro 52 000 implijer engouestlet, en holl ez eus bet labouret evit 1,5 milion a vloavezhioù.
Myiotriccus ornatus

***Myiotriccus ornatus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.

Anvet e voe *Tyrannula ornata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1853) gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).Ar spesad nemetañ er genad *Myiotriccus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
N'ouzer ket kalz tra war an danvez nemet e vev diwar amprevaned.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika, en un takad hag a ya eus Kolombia da bPerou :
* *Myiotriccus ornatus aureiventris*, e gevred Perou,
* *M. o. *'ornatus**', e kreiz Kolombia,
* *M. o. phoenicurus*, e gevred Kolombia, reter Ecuador ha biz Perou,
* *M. o. stellatus*, e kornôg Kolombia ha kornôg Ecuador.

## Liammoù diavaez
*  ''Myiotriccus ornatus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Myiotriccus ornatus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Geiriadur Cymraeg Llydaweg

Ar **Geiriadur Cymraeg - Llydaweg** pe **Geriadur Kembraeg - Brezhoneg** zo ur geriadur gant Rita Williams, embannet en Aberystwyth, e Kembre, war-dro 1994.

## Embann
Embannet eo al levr gant *Canolfan Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd Aberystwyth*, da lavarout eo gant *Kreizenn studioù kembreat ha keltiek Aberystwyth*. N'eo ket merket ar bloavezh embann, met er raklavar ez eus meneg eus an Dictionnaire Breton, gant PJ Hélias e 1986. un adembannadur kresket eo eus ur *Geiriadur Bach Cymraeg - Llydaweg*, embannet e 1984.

## Pennad kar
* Geiriadur Bach Llydaweg - Cymraeg
Atalotriccus pilaris

***Atalotriccus pilaris*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.

Anvet e voe *C*[olopterus]. *pilaris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1847) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).Ar spesad nemetañ er genad *Atalotriccus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika :
* *Atalotriccus pilaris griseiceps*, e reter Kolombia, kreisteiz Venezuela ha kornôg Guyana,
* *A. p. *'pilaris**', e hanternoz Kolombia ha kornôg Venezuela,
* *A. p. venezuelensis*, e hanternoz ha kreiz Venezuela,
* *A. p. wilcoxi*, e Panamá.

## Liammoù diavaez
*  ''Atalotriccus pilaris'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Atalotriccus pilaris'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kib vell-droad ar bed 2022

**[[Kib vell-droad ar bed]] 2022**, an eil warn-ugent, a vo dalc'het e Katar eus an 20 a viz Du d'an 18 a viz Kerzu 2022. Ar wech kentañ eo da Katar degemer ar genstrivadeg-se.

### Poulloù
Ur wech c'hoariet holl grogadoù ar poullad ez a an 2 skipailh kentañ d'an 8 gourfennoù

Dispartiet e vez ar skipailhoù rampo war-bouez ar gwellañ diforc'h palioù da gentañ-penn.

#### Alc'hwez
En taolennoù a-is:

* **C'h** = Krogadoù c'hoariet
* **G** = Krogadoù gounezet (ur c'hrogad gounezet a dalv tri foent)
* **R** = Krogadoù rampo (ur c'hrogad rampo a dalv ur poent)
* **K** = Krogadoù kollet
* **PL** = Palioù lakaet
* **PT** = Palioù tapet
* **Dif** = Diforc'h palioù (PL-PT)
* **Poentoù** = Hollad poentoù
* *Pen*: Pal lakaet dre benalti
* *PES*: Pal lakaet a-enep d'e skipailh
* g.a.: goude an astenn (skor e fin ar prantad astenn un hantereur)

#### Strollad A
Ar 1 eus ar strollad A a c'hoari a-enep an 2 eus ar strollad B hag an 2 eus ar strollad A a c'hoari a-enep d'ar 1 eus ar strollad B.

## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar FIFA evit ar gib
* Lec'hienn ofisiel ar FIFA
2022

*Diwar-benn bloavezh *'2022*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Deiziadurioù all
Klotañ a raio bloavezh 2022 an deiziadur gregorian gant ar bloavezhioù-mañ :

* Deiziadur hebraek : 5782 / 5783
* Deiziadur muzulman : 1443 / 1444
* Deiziadur pers : 1400 / 1401
* Deiziadur sayana : 1943 / 1944
* Devezhioù juluan :
* Bloaz nevez Sinaat :

## Darvoudoù tremenet pe diarwelet
* 4 - 20 a viz C'hwevrer : C'hoarioù olimpek ar goañv e Beijing, e Sina.
* 10 Ebrel : dilennadeg prezidant ar Republik c'hall 2022.
* 10 - 14 a viz Mae : kenstrivadeg an Eurovision e Torino en Italia.
* 21 a viz Du-18 a viz Kerzu : Kib vell-droad ar bed e Qatar

## Marvioù pennañ
Basilinna

***Basilinna*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Basilinna leucotis]]*
** *B. l. borealis*, ***leucotis*** ha *pygmaea*,
* *[[Basilinna xantusii]]*.

O c'havout a reer e Kreizamerika ha Mec'hiko, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Glenlochar

**Glenlochar** (*Gleann Lochair* e gouezeleg) zo ur gêriadenn vihan war lez ar stêr Dee e parrez Balmaghie, e Dumfries and Galloway.

## Istor
D'ar mare ma oa aloubet Enez Vreizh gant ar Romaned e oa ur c'hreñvlec'h roman eno, war lez ar stêr. Savet e oa bet er bloaz 81 gant ar gouarnour Gnaeus Julius Agricola hag en em astenn a rae war  m² pe war-dro *Abbey Yard* a reer eus an dachenn m'emañ dismantroù ar c'hreñvlec'h-se, pa veze kredet, e gaou, e oa bet un abati eno..

Un dra bennak evel **Leucovia* a veze graet anezhañ e latin, ma varner diouzh ar menegoù a zo bet kavet e skridoù latin :
* Klaudios Ptolemaios, II, 3, 5 : **Λουκοπίβία (Loucopibia) / Λουκοπίάβία (Loucopiabia)**, ur gêr eus an Novantae; 
* Dizanv Ravenna 10737 : **Lucotion / Ludocion**

## Daveoù
Danny Jacobs

**Daniel Charles** "**Danny**" **Jacobs, Jr.** bet ganet e Detroit (Michigan, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 7 a viz Gouere 1968, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Lalage

***Lalage*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1826 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Lalage atrovirens]]*
** *L. a. *'atrovirens*** ha ''leucoptera'',
* ''[[Lalage aurea]]'',
* ''[[Lalage conjuncta]]'',
* ''[[Lalage fimbriata]]''
**  ''L. f. compta'', ''culminata'', ***fimbriata***, ''neglecta'' ha ''schierbrandi'',
* ''[[Lalage leucomela]]''
** ''L. l. albidior'', ''falsa'', ''karu'', ''keyensis'', ***leucomela***, ''macrura'', ''obscurior'', ''ottomeyeri'', ''pallescens'', ''polygrammica'', ''rufiventris'', ''sumunae'', ''tabarensis'' ha ''yorki'',
* ''[[Lalage leucopyga]]''
** ''L. l. affinis'', ''albiloris'', ''deficiens'', ***leucopyga*** (†), ''montrosieri'' ha ''simillima'',
* ''[[Lalage leucopygialis]]'',
* ''[[Lalage maculosa]]''
** ''L. m. futunae'', ''keppeli'', ***maculosa***, ''melanopygia'', ''mixta'', ''modesta'', ''nesophila'', ''pumila'', ''rotumae'', ''soror'', ''tabuensis'', ''ultima'', ''vanikorensis'', ''vauana'', ''whitmeei'' ha ''woodi'',
* ''[[Lalage melaschistos]]''
** ''L. m. avensis'', ''intermedia'', ***melaschistos*** ha ''saturata'',
* ''[[Lalage melanoleuca]]''
** ''L. m. '''melanoleuca*** ha *minor*,
* *[[Lalage melanoptera]]*
** *L. m. *'melanoptera*** ha ''sykesi'',
* ''[[Lalage moesta]]'',
* ''[[Lalage newtoni]]'',
* ''[[Lalage nigra]]''
** ''L. n. davisoni'', ***nigra*** ha ''striga'',
* ''[[Lalage polioptera]]''
** ''L. p. indochinensis'', ''jabouillei'' ha ***polioptera***,
* ''[[Lalage sharpei]]''
** ''L. s. '''sharpei*** ha *tenebrosa*,
* *[[Lalage sueurii]]*,
* *[[Lalage tricolor]]*,
* *[[Lalage typica]]*.

## Rummatadur
E 2010 e voe embannet er Journal of Biogeography disoc'h al labourioù kaset da benn gant ur skipailh skiantourien : dre-se e tivizas an International Ornithologists' Union (IOC) diblasañ c'hwec'h spesad — *fimbriata*, *melanoptera*, *melaschistos*, *newtoni*, *polioptera* ha *typica* — hag a oa er genad *[[Coracina]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Bertha Wegmann

**Bertha Wegmann** (Soglio, Suis, 16 a viz Kerzu 1847 – Kopenhagen, Danmark, 22 a viz C'hwevrer 1926) a oa ul livourez danat a orin alaman.

## Livadurioù

Porträtt av målarinnan Jeanna Bauck (Bertha Wegmann) - Nationalmuseum - 19883.tif|*[[Jeanna Bauck]]*, 1881
Wegmann Bauck 1887.jpg|*Jeanna Bauck*, 1887
Wegmann Seekamp.jpg|*Anna Seekamp*, c'hoar Bertha Wegmann, 1890
Wegmann Hanna Lucia Bauck 1890.jpg|*Hanna Lucia Bauck*, 1890


Wegmann Nähende Frau 1891.jpg|*Maouez o wriat*, 1891
'Poppies' by Bertha Wegmann, c. 1900, Bergen Kunstmuseum.JPG|*Poppies*, war-dro 1900
Andreas_Sophus_Schack_Steenberg.jpg|*Andreas Sophus Schack Steenberg*, war-dro 1923
Geriadurig brezhoneg-kembraeg

***Geriadurig brezhoneg-kembraeg*** (*Geiriadur bach Cymraeg-Llydaweg* e kembraeg) zo ur geriadurig divyezhek, brezhoneg-kembraeg ha kembraeg-brezhoneg,, savet gant Rhisiart Hincks hag embannet e 2013 gant Yoran Embanner.

## Notennoù
Lalage fimbriata

***Lalage fimbriata*** (*Coracina fimbriata* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Campephagidae.

Anvet e voe *Ceblepyris fimbriatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl, biskoul, c'hwiled, kelien ha lammerezed en o zouez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* *Lalage fimbriata compta*, e Simeulue ha Siberut (inizi er-maez da gornôg Sumatera),
* *L. f. culminata*, e Malezia,
* *L. f. *'fimbriata**', e Java ha Bali,
* *L. f. neglecta*, (Hume, 1877), e kreisteiz Myanmar ha kreisteiz Thailand,
* *L. f. schierbrandi*, e Sumatera ha Borneo.

## Liammoù diavaez
*  ''Lalage fimbriata'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lalage fimbriata'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lalage melaschistos

***Lalage melaschistos*** (*Coracina melaschistos* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Campephagidae.

Anvet e voe *Volvocivora melaschistos* (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, biskoul dreist-holl ha c'hwiled ; kemer a ra frouezh ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag ar Su :
* *Lalage melaschistos avensis*, eus kreisteiz-kreiz Sina, dre reter Myanmar, da hanternoz Thailand, hanternoz Laos ha kreiz Viêt Nam,
* *L. m. intermedia*, (Hume, 1877), e kreiz ha gevred Sina, Taiwan,
* *L. m. *'melaschistos**', eus hanternoz Pakistan da viz India, hanternoz ha kornôg Myanmar ha mervent Sina,
* *L. m. saturata*, e biz ha kreiz Viêt Nam, Hainan (un enezenn er-maez da c'hevred Sina).

## Liammoù diavaez
*  ''Lalage melaschistos'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lalage melaschistos'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lobotos

***Lobotos*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Lobotos lobatus]]*,
* *[[Lobotos oriolinus]]*.

O c'havour a reer en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Ceblepyris

***Ceblepyris*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Ceblepyris caesius]]*
** *C. c. *'caesius*** ha ''purus'',
* ''[[Ceblepyris cinereus]]''
** ''C. c. '''cinereus*** ha *pallidus*,
* *[[Ceblepyris cucullatus]]*
** *C. c. *'cucullatus**' ha *moheliensis*,
* *[[Ceblepyris graueri]]*,
* *[[Ceblepyris pectoralis]]*.

O c'havout a reer en Afrika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù — *caesia*, *cinerea*, *cucullata*, *graueri* ha *pectoralis* — er genad *[[Coracina]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Antoine Rault

**Antoine Rault**, bet ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1965 e Pariz (Bro-C'hall), a zo ur dramaour ha skrivagner gallek.

Romantour, saver pezhioù-c'hoari koulz ha senarioioù, paket e oa bet Priz ar c'hoariva yaouank Béatrix Dussane-André Roussin gantañ e 2006 evit e oberenn *Le Caïman*.Embannet e oa bet e romantoù *Le démon de Hannah* (2009), *Je veux que tu m'aimes* (2010), *L'Intrus* (2011), *La Vie dont tu rêvais* (2014), *Le Système* (2015), *Un nouveau départ* (2016), *La Danse des vivants*, *La Traversée du paradis* (2018) ha *Terminus* gant an Embannadurioù Albin Michel.

## E bezhioù-c'hoari
* 2005 : *Le Caïman*
* 2008 : *Le Diable rouge* (leurennet gant Christophe Lidon)
* 2009 : *La Vie sinon rien*, *Le Démon de Hannah*
* 2011 : *Le Diable rouge* (leurennet gant Jacques Neefs), *L'Intrus*
* 2013 : *Le Diable rouge* (leurennet gant Serge Denoncourt)
* 2015 : *Le Système*, *Un nouveau départ*, *Toi et tes rêves*
* 2018 : *Le Diable rouge* (leurennet gant Alexis Bafcop, Pascale Benoit, Isabelle Blondeau).

## Notennoù ha daveennoù
Campephaga

***Campephaga*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Campephaga flava]]*,
* *[[Campephaga petiti]]*,
* *[[Campephaga phoenicea]]*,
* *[[Campephaga quiscalina]]*
** *C. q. martini*, *muenzneri* ha ***quiscalina***.

O c'havout a reer en Afrika, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ildefonso

**Ildefonso** zo un anv-bihan spagnolek a orin germanek.

## Orin
Dont a ra eus an anv germanek *Adelfuns*, eus *adel* (uhel, nobl, a gaver ivez en Adelheid) ha *funs* (prest), ha talvezout a ra kement ha "den uhel prest (d'en em gannañ)".

## Stummoù all
* Alonso, Alfonso, evit ar baotred.
* *Alfonsa, [[Alfonsina]]* evit ar merc'hed.

## Yezhoù all
*Ildefons, e katalaneg ha poloneg.

## Tud
* Ildefonso Toledo, sant vizigot, meur a anv-lec'h zo en e anv
* Ildefonso Falcones, ganet e 1959, alvokad ha romantour spagnolek.
* Ildefonso Puigdendolas, ofiser spagnol
* Alfredo Ildefonso Schuster, arc'heskob italian
* Ildefonso Díez de Rivera, ofiser spagnol

## Lec'hioù
*Inizi Ildefonso, pe *Islas Ildefonso*, e Chile

## Gwelet ivez
*San Ildefonso
Aquileia

**[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=it&pagename=Aquileia&params=45.766667_N_13.366667_E_type:adm3rd_scale:1000000&title=Aquileia 45° 46′ 0″ N, 13° 22′ 0″ R]**






**Aquileia**




**Aquileia** (distaget [] en italianeg ; *Olea* e friouleg gwechall, *Aquilee* e friouleg a vremañ) zo ur gêr gozh eus hanternoz Italia, en arvor Mor Adria, e proviñs Friuli-Venezia Giulia, en aber ar stêr Natisone. Hiziv n'eo ket gwall vras (war-dro  a annezidi), met en Henamzer e oa ur gêr a bouez ha brudet-tre da vare ar Romaned.

## Douaroniezh
Emañ un 10&nbsp;km bennak diouzh loc'hoù Marano ha Grado e goueled Mor Adria. 

## Istor
* Kêr-benn ar pobl anvet *Carni* eoa da gentañ. 
* Un drevadenn roman e oa staliet er bloaz -181. 
* E fin ar bloaz 166 pe deroù 167, en em stalias Marcus Aurelius ha Lucius Verus en Aquileia a-raok mont da vrezeliñ ouz al Lombarded hag o devoa treuzet an Danav.
*Sezizet gant Alarig Iañ d'an 18 a viz Du 401 ː *Et intravit Alaricus in Italiam ad XIV Kel. dec.*
*E 452 e voe distrujet Aquileia gant Attila 

## Monumantoù
* *Basilica* / Iliz veur

## Tud vrudet
* Rufinus (enebour St Yerom)
*Miz Eost 388 : goude bezhañ kollet ar brezel a-enep Theodosius Iñ er Balkanoù, Maximus (Magnus Clemens Maximus Augustus / Maxen Wledig) e glask repu drek mogerioù Aquileia. Kelc'hiet gant arme Theodosius, Maximus a bleg, an 28 Eost 388, hag a c'houll true digant Theodosius. Hemañ, ober diouzh c'hoantoù e ofiserien, a lak Maximus da vezhañ dibennet, ha gantañ, d'e heul, e soudarded Maored.
*Miz Mae 425 ː goude bezhañ bet tapet e Ravenna gant arme Theodosius II, Johannes a zo kaset da Aquileia. Galla Placidia a ra troc'han e zorn dezhoù dezhan, baleañ war gein un azen er kelc'henn (sirk), ha lazhañ.

## Daveoù
Tog Jani ha Pôtr e vragou berr

**Tog Jani ha Pôtr e vragou berr** zo ul levrig ennañ daou bezhig-c'hoari savet gant Erwan ar Moal hag embannet gant Ti Moullerez Sent-Gwilherm e 1908.

## Liammoù diavaez
* Skrid ''Tog Jani'' lakaet e falc'huneg.
* Deskrivadur ''Tog Jani''
* Skrid ''Pôtr e vragou berr'' lakaet e falc'huneg.

## Notennoù
Type 3 Chi-Nu

An tank etre **Type 3 Chi-Nu** (三式中戦車 チヌ *San-shiki chū-sensha Chi-nu* "Tank etre doare 10 ar bloavezh impalaeriel 2603") a oa un tank etre savet gant Lu Impalaeriezh Japan e-kerzh an Eil Brezel-bed.
Evel an tank kreiz Type 1 Chi-He, an tank Type 3 Chi-Nu a a oa un doare gwellaet eus an Type 97 Chi-Ha. Ouzhpennet e oa bet ur c'hanol Type 3 75 mm, unan eus kanolioù tankoù galloudusañ Japan e-pad ar brezel.

Biskoazh ne voe implijet ar Chi-Nu en emgann. An holl re bet savet a voe lakaet a-gostez evit difenner douaroù diazez Japan da dalañ ouzh un aloubadeg gant ar Gevredidi.
## Istor
Pa oa kroget ar Brezel war Talbenn ar Meurvor Habask, an tank kreiz Type 97 Chi-Ha hag an tank skañv Type 95 Ha-Go e oa tankoù diazez Lu Impalaeriezh Japan. Dre ma pade ar brezel e oa deuet anat ne oant ket mui efedus a-walc'h pa oant o klask talañ ouzh tankoù ar Gevredidi. E-pad Kampagnoù Birmania ha Filipinez, nerzh ar c'hanol 57 mm a oa war an Type 97 a oa bet gwan a-enep hobregon tankoù ar Gevredidi. 

Lu Impalaeriezh Japan en doa savet neuze ar c'hanol tankoù Type 1 47 mm, a implije un obuzenn tarzh-uhel gant un ebarzhadenn en hobregon kalz uheloc'h. Ar c'hanol-se a oa bet dafaret war an tankoù kreiz Type 97 Shinhoto Chi-Ha hag an Type 1 Chi-He.
Brennan

**Brennan** zo un anv-tiegezh eus Iwerzhon.

## Tud
* *Caitlin Brennan*, anv-pluenn ar skrivagnerez skiant-faltazi stadunanat Judith Tarr (*1955).
* Colleen Brennan (*1949), aktourez pornografek stadunanat.
* Christopher Brennan (1870-1932), barzh aostralian.
* Eileen Brennan (1932–2013), aktourez stadunanat.
* *Enya Brennan*, anv saoznek Eithne Pádraigín Ní Bhraonáin (*1961), kanerez iwerzhonat anavezetoc'h evel Enya.

## Tudennoù
* *Temperance "Bones" Brennan*, tudenn faltazi er stirad skinwel *Bones*.
Campochaera sloetii

***Campochaera sloetii*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Campephagidae.

Anvet e voe *Campephaga sloetii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1866) gant al loenoniour alaman Hermann Schlegel (1804-1884), da zougen bri d'ar baron izelvroat Ludolph Anne Jan Wilt Sloet van de Beele (1806-1890).Ar spesad nemetañ er genad *Campochaera* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer amprevaned ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Ginea Nevez :
* *Campochaera sloetii flaviceps*, e kreisteiz an enezenn,
* *C. s. *'sloetii**', e kornôg ha gwalarn an enezenn.

## Liammoù diavaez
*  ''Campochaera sloetii'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Campochaera sloetii'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Malindangia mcgregori

***Malindangia mcgregori*** (*Coracina mcgregori* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Campephagidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Malindangia* an hini eo.

Anvet e voe gant an evnoniour stadunanat Edgar Alexander Mearns (1856-1916) da zougen bri d'un evnoniour stadunanat all : Richard Crittenden McGregor (1871–1936).

## Doareoù pennañ

## Boued
Soñjal a ra d'ar skiantourien e vev diwar amprevaned moarvat.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Filipinez.

## Liammoù diavaez
*  ''Malindangia mcgregori'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Malindangia mcgregori'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Progne

***Progne*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1826 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhz
Nav spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Progne chalybea]]*
** *P. c. *'chalybea***, ''macrorhamphus'' ha ''warneri'',
* ''[[Progne cryptoleuca]]'',
* ''[[Progne dominicensis]]'',
* ''[[Progne elegans]]'',
* ''[[Progne modesta]]'',
* ''[[Progne murphyi]]'',
* ''[[Progne sinaloae]]'',
* ar [[gwennili zu|wennili zu]] (''Progne subis'')
** ''P. s. arboricola'', ''hesperia'' ha ***subis***,
* ''[[Progne tapera]]
** ''P. t. fusca'' ha ***tapera**'.

## Annezva
O c'havout a reer e Norzhamerika, Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, eizh (8) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Milice française

Ar **Milice française** pe **Milice** hepmuiken, a oa un aozadur politikel ha ledsoudardel gall, savet d'an 30 a viz Genver 1943 gant renad Vichy da stourm ouzh ar Rezistañsoù e Frañs evel ar Rezistañs c'hall hag ar Rezistañs vreizhat. Harp a roent d'ar Gestapo alaman ha d'an arme alaman a-wechoù, da glask yuzevien, tud tec'het rak an STO hag an dud gwelet evel tud fall gant Renad Vichy. Ur polis politikel e oa, hag ober a rae war-dro an urzh-vat ivez.

E penn ar Milice edo Pierre Laval, penn ar gouarnamant, met Joseph Darnand, ar pennsekretour, an hini a oa karget eus an oberiadoù

O c'han e oa ar *Chant des cohortes*. En holl e oa bet etre 25 000 ha 30 000 ezel d'an aozadur.

## Istor
### Penn kentañ
Joseph Darnand, ez-soudard eus ar C'hentañ Brezel-bed 1914-1918, soudard emezelet e-pad an Eil Brezel-bed, stourmer broadelour gall eus an tu dehoù pellañ, a oa en em gavet e-penn al Légion française des combattants en Alpes-Maritimes. Ur wech digoret an aozadur da stourmerien yaouank Renad Vichy met na oant ket bet soudarded, en devoa savet e miz Eost 1941, en e zepartamant, ar Service d'ordre légionnaire. « Merzhet gant ar vinistred Darlan ha Pucheu pa oa e penn al Légion française des combattants eus Nisa, Darnand a voe harpet ganto evit ledanaat e aozadur damsoudardel, ar Service d’ordre légionnaire (SOL). Hendad ar Milice eo ar SOL ha buan en em led war ar zonenn Su gant ur 15 000 ezel, darn anezho o vezañ a orin eus an tu dehou pellañ. »

## Pennadoù kar
* Geheime Feldpolizei
* Carlingue
## Notennoù ha daveennoù
Edolisoma

***Edolisoma*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant an daou evnoniour gall Honoré Jacquinot (1815-1887) ha Jacques Pucheran (1817-1895).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Edolisoma admiralitatis]]*,
* *[[Edolisoma anale]]*,
* *[[Edolisoma ceramense]]*
** *E. c. *'ceramense*** ha ''hoogerwerfi'',
* ''[[Edolisoma coerulescens]]''
** ''E. c. alterum'', ***coerulescens*** ha ''deschauenseei'' (†),
* ''[[Edolisoma dispar]]'',
* ''[[Edolisoma dohertyi]]'',
* ''[[Edolisoma holopolium]]''
** ''E. h. '''holopolium***, *pygmaeum* ha *tricolor*,
* *[[Edolisoma incertum]]*,
* *[[Edolisoma insperatum]]*,
* *[[Edolisoma melas]]*
** *E. m. batantae*, ***melas***, *tommasonis* ha *waigeuense*,
* *[[Edolisoma mindanense]]*
** *E. m. elusum*, *everetti*, *lecroyae*, ***mindanense*** ha *ripleyi*,
* *[[Edolisoma monacha]]*,
* *[[Edolisoma montanum]]*
** *E. m. bicinia* ha ***montanum***,
* *[[Edolisoma morio]]*
** *E. m. *'morio***, ''salvadorii'' ha ''talautense'',
* ''[[Edolisoma nesiotis]]'',
* ''[[Edolisoma ostentum]]'',
* ''[[Edolisoma parvulum]]'',
* ''[[Edolisoma remotum]]''
** ''E. r. erythropygium'', ***remotum***, ''saturatius'' hag ''ultimum'',
* ''[[Edolisoma salomonis]]'',
* ''[[Edolisoma schisticeps]]''
** ''E. s. poliopsa'', ''reichenowi'', ***schisticeps*** ha ''vittatum'',
* ''[[Edolisoma sula]]'',
* ''[[Edolisoma tenuirostre]]''
** ''E. t. amboinense'', ''aruense'', ''edithae'', ''emancipatum'', ''grayi'', ''heinrothi'', ''kalaotuae'', ''matthiae'', ''melvillense'', ''meyerii'', ''muellerii'', ''nehrkorni'', ''nisorium'', ''numforanum'', ''obiense'', ''pelingi'', ''pererratum'', ''rooki'', ''rostratum'', ''tagulanum'', ***tenuirostre**' ha *timoriense*.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù *analis*, *ceramensis*, *coerulescens*, *dispar*, *dohertyi*, *holopolia*, *incerta*, *insperata*, *melas*, *mindanensis*, *monacha*, *montana*, *morio*, *nesiotis*, *ostenta*, *parvula*, *remota*, *salomonis*, *schisticeps*, *sula* ha *tenuirostris* er genad *[[Coracina]]* kent ; *admiralitatis* a oa un isspesad eus *Coracina tenuirostris*.

## Notennoù ha daveennoù
Geheime Feldpolizei

Ar **Geheime Feldpolizei** (polis kampagn kuzh) berraet e **GFP** a oa polis kuzh ar Wehrmacht alaman betek fin an Eil Brezel-bed. An unvezioù-se a oa implijet evit oberiadurioù hep unwisk war an talbenn evel an enep-spierezh, enep-moc'hata, evezhiañ an oberiadurioù trubardiñ, enep-propaganda, difenn al lec'hioù milourel ha reiñ harp da enklaskoù lezvarnioù al lu alaman. Izili ar GFP, hag a oa lakaet ivez da vezañ evel re an *Abwehrpolizei*, evit an oberiadurioù e oant ur skourr oberiant eus servijoù sekred al lu alaman. Fiziet e oa dezho talañ ouzh oberiadurioù ar rezistañs enep nazi en Alamagn pe e Bro-C'hall dalc'het. Inti eo vez hag a oa karget gant jahinerez ha lazhadeg ar brizonidi.
Caistor St Edmund

**Caistor St Edmund** zo ur gêriadenn e kontelezh Norfolk, e reter Bro-Saoz. Emañ war lez ar stêr Tas, nepell diouzh Norwich.

Dismantroù ur gêr roman, bet kêr-benn pobl an Ikened, Venta Icenorum, a gaver e-kichen.
Le Champ d'oliviers

***Le Champ d'oliviers*** (*an olivezeg*) zo un danevell c'hallek, ggant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, en 1890. 

## Istor
Embannet e oa bet e meur a damm er gazetenn Le Figaro, eus an 19 d'an 23 a viz C'hwevrer 1890, ha goude en dastumad heñvelanvet, *[[L'Inutile Beauté]]*, gant Victor Havard e 1890.

## An danevell
Bet eo ar person o pesketa. Pa zistro d'ar gêr gant e besked e kav un den ouzh e c'hortoz...
Cyanograucalus azureus

***Cyanograucalus azureus*** (*Coracina azurea* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Campephagidae.

Anvet e voe *Graucalus azureus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1852) gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).
Ar spesad nemetañ er genad *Cyanograucalus* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar viskoul ha lammerezed peurvuiañ.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, en un takad hag a ya eus Sierra Leone ha Liberia da reter ha mervent Republik Demokratel Kongo.

## Liammoù diavaez
*  ''Cyanograucalus azureus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cyanograucalus azureus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù