open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marzheg

**Marzheg** a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
## Douaroniezh

Moulin du Don.JPG
Moulin du Don (Marsac-sur-Don).jpg|Melin an Don.

* War lez ar stêr Don emañ Marzheg.
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Martiacum**, VIvet; **Marczac**, 888; **Marciaco**, 1062; **Marzac**, 1108; **Marczac**, 1425

## Ardamezioù

* *En gul e dreustellan kommek en erminoù, leinet gant ur gammell ha ur c'hleze lammellet, ha skoret gant un aval deliaouet, an holl en aour*
* Sturienn ː BONHEUR EST DON
* Aozer ː Michel Pressensé
* Degemeret gant ar Gumun ar Iñ Here 1980; Enrollet an 3 Here 1980
* An dreustellan evit ar stêr Don; ar gammell ha ar c'hleze evit Sant Léger, patron ar barrez; an aval evit an hini al lec'h anvet *Chaillou*.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Marzheg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Gwenvenez-Penfaou hag e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 80 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,64 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den eus ar gumun hervez monumant ar re varv .

## Brezhoneg
* 12,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Daou gastell hag ur maner.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.  Dioueliet e voe d’an 8 a viz Du 1998.

Marsac-sur-Don église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, dibenn an  kantved, ouzhpennet e voe ar c'hloc'hdi diwezhatoc'h.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

* Emerand Bardoul (1892, Naoned - 1980, Marzheg), maer ha kannad.

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Daveennoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Ti-Kêr Marzheg
Merzhereg

**Merzhereg** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
## Douaroniezh
* Ar stêrioù Don ha Gwilen a gember e Merzhereg.
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Marzerac**, 869; **Macerac**, 1062; **Marserac**, 1630

## Ardamezioù

* *Rannet; ouzh 1 en gul e gammell abad en argant; ouzh 2 en aour e gioc'h en sabel; e gab en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel*

## Dezougen

Massérac - gare.JPG

* An ti-gar.
## Istor
### kantved
* E 1449 e voe lakaet ar barrez en Eskopti Redon, bet savet e miz Even ha diskaret e miz Kerzu.
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Merzhereg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Gwenvenez-Penfaou hag e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 57 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,43 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun hervez monumant ar re varv .
* D'an 16 a viz Mae 1945 e voe kavet korf marv un den eus ar gumun, ezel eus ar Rezistañs, bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an 13 a viz Gouere 1944 gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr.

## Brezhoneg
* 21,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Benead*.

Chapelle St Benoît dans le cimetière (Massérac).JPG

* Chapel *Sant Benead*, e bered ar gumun.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Pennadoù kar
*Merzher (lec'hanvadurezh)
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
Merk (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **merk** (saoz: ''marker'') evit komz eus ur rummad gerioù goullo ennañ morfemoù stag pe distag hag a dalvez da diskouel perzh yezhadurel ur ger bennak en ur frazenn.

Kalz aesoc'h eo anavezout seurt merkoù yezhadurel er yezhoù dezrannel pe c'hoazh er yezhoù daspegel evit er yezhoù enteuzel hag er yezhoù sintezel pe liessintezel. Ur yezh enteuzel eo al latin, da skouer, ha gant ur merk nemetañ e vez diskouezet meur a berzh yezhadurel war un dro: *amo* ("karan"), ma talvez al lostger *-o* evit merkañ an tu-gra, an doare-diskuliañ, ar c'hentañ gour unander hag an amzer-vremañ.

Disheñvel eo seurt merkoù diouzh un termen heñvel all implijet e yezhoniezh "stumm merket", ma ra dave dur furm nann-diazez kentoc'h evit ur stuumm diazez anvet "amverk", da skouer "kazh" (stumm amverk diazez) kv. "kizhier" (stumm merket nann-diazez). A-wezhoù e klota ar fed m'en deus ur furm amverk merk yezhadurel ebet, evel da skouer an nominativel er yezhoù indezeuropek, met ne glot ket an daou stumm dre ret atav evel da skouer e latin ma vez implijet merkoù yezhadurel gant furmoù amverk. Diouzh an tu all e c'hell talvezout an diouer a verkoù ("merk mann") evit stummoù merket nann-diazez evel al liester genitivel anvioù zo e ruseg.

* Skouerioù: 
** Brezhoneg: al lostger *-où* (d.s. *tad*'où***), merk al liester (gourel, reizh)
** [[Gresianeg]]: al lostger ''-ς'' (d.s. ''άντρα'''ς***, "gour"), merk an nominantivel (gourel unander)
** Spagnoleg: ar ger *hay* (d.s. **''hay** mucha agua*, "*'bez' ez eus** kalz a dour"), merk ar bezañs
** [[Japaneg]]: ar [[Rannig (yezhoniezh)|rannig]] が (d.s. ジョン**が**学生です, "**John''' a zo studier"), merk ar rener pe kentoc'h merk an tema.

## Gwelit ivez:
* Lemma (yezhoniezh)
* Morfem
* Kenger
* Stumm merket
Pierig

Pierric - panorama.JPG|Ar vourc'h gwelet eus ar C'hornôg.

**Pierig** (*Pierric* hec'h anv gallek ofisiel) zo ur gumun e Breizh, e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
## Douaroniezh
* War lez ar C'haer emañ Pierig.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Pirrich**, 1133 ; **Pirric**, 1148 ; **Pieric**, 128 7; **Pierrit**, 1630.
## Ardamezioù
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Pierig e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Gwenvenez-Penfaou hag e Bann Blaen. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
### 
* E 1449 e voe lakaet ar barrez en Eskopti Redon, bet savet e miz Even ha diskaret e miz Kerzu. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 65 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,53 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
* 20,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Pierric - église.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Wenole*, luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv 1914-1918 en iliz katolik, luc’hskeudennoù. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

### Ardamezeg ar famihoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Daveoù ha notennoù
Stumm merket (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **stumm merket** (saoz: ''marked form'') evit komz eus furm nann-diazez ur ger keit ha ma vez graet **stumm amverk** eus ar furmoù diazez, da skouer e brezhoneg

:Stumm amverk: diazez
:: "moc'h"
:::Rak talvezout a ra evit ober dave koulz d'ar bared evit d'ar parezed.

:Stumm merket: nann-diazez
:: "gwiz"
:::Rak ur stumm ispisial an hini eo implijet evit ober dave d'ar parezed nemetken.

Peurliesañ e vez implijet furmoù amverk evit talvezout da lemma, da skouer penngerioù en ur geriadur. 

Ret eo anzav n'eo ket hemañ ur c'healresis-tre ha n'eus reolenn strizh ebet evit goût pe hini azo ur furm mrket ha pe hini a zo ur furm amverk. 

Disheñvel eo ar fed ma vez merket ur stumm bennak pe get ("stumm merket" pe "stumm amverk") diouzh un termen heñvel all implijet e yezhoniezh "merk", rak daoust ha ma c'hell klotaat ar fed m'en deus ur furm amverk merk yezhadurel ebet, evel da skouer an nominativel er yezhoù indezeuropek, ne glot ket ret atav an daou stumm dre evel da skouer e latin ma vez implijet merkoù yezhadurel gant furmoù amverk. Diouzh an tu all e c'hell talvezout an diouer a verkoù ("**merk mann**") evit stummoù merket nann-diazez evel al liester genitivel anvioù zo e ruseg.

Krouet ha diorroet e oa bet ar c'heal war dachenn ar yezhoniezh gant Skol Paga anvet ivez Kelc'h Yezhoniezh Praga, da gentañ holl war dachenn resis ar fonologiezh ha war an dachenn-mañ ec'h eo unan eus ar c'healoù epnnañ c'hoazh. 

Ledanaat e oa bet an termen da c'houde hag implijet e vez war tachennoù evel ar vorfologiezh, ar gevreadurezh pe ar semantik. 

## Gwelit ivez
* Merk
* Lemma
Temptadur Sant Anton

**Temptadur Sant Anton** zo anv meur a livadur:
* ul livadur war ur banell goad gant Hieronymus Bosch, Temptadur Sant Anton (Hieronymus Bosch), a zo e Mirdi ar Prado e Madrid;
* un deirzaolenn gant Hieronymus Bosch, a zo e Lisboa, 
* un daolenn gant Salvador Dali,
* un daolenn gant Matthias Grünewald, Temptadur Sant Anton (Grünewald),
* un daolenn gant Pieter Bruegel,
*un daolenn gant Veronese,
* un daolenn gant Diego Vélasquez,
* un daolenn gant Max Ernst. 

Ouzhpenn-se ez eo 
*un danevell gant ar romantour gall Gustave Flaubert, *La Tentation de Saint Antoine*,
*un eil anv d'ur pezh c'hoari, *Une femme est un diable ou La tentation de Saint Antoine* e-barzh *Théatre de Clara Gazul*, gant ar skrivagner gall Prosper Mérimée, 
*ur pezh sonerezh savet gant Werner Egk.
Temptadur Sant Anton (Hieronymus Bosch)

***Temptadur Sant Anton*** zo un eoullivadur war ur bannell goad graet gant Hieronymus Bosch. War wel emañ er Museo del Prado e Madrid.

Arabat droukveskañ al livadur-mañ gant an deirzaolenn Temptadur Sant Anton (teirzaolenn) graet gant Bosch ivez.

## Levrlennadur
* Pijoán, J., "Jerónimo Bosch", en *Summa Artis*, Antología, V, Espasa, pág. 134; ISBN 84-670-1356-7 
* Romano, E. (dir.), "Bosco", *"Los grandes genios del arte",* n.º 25, Unidad Editorial, S.A., 2005, ISBN 84-89780-69-2
Henwinieg

**Henwinieg** (distaget ['henwi'ni:ek], *[[Vieillevigne]]* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Kanton Klison, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Henwinieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Henwinieg hag e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. E 1801 pe e 1802 e voe lakaet Kelenneg-ar-Mewan da benn ar c'hanton.
### 
#### Ar Plank
* Krouet e voe kumun Ar Plank e 1855 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Henwinieg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 135 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 2,80% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: mervel a reas daou vilour eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
* Brezel Aljeria: mervel a reas tri milour eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Klison pa voe diskaret Kanton Kelenneg-ar-Mewan e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Ruines du château du Barbin.jpg

* Kastell Barbin, rivinet.

W2896 Vieillevigne ND 1874 Nef 2040N8.jpg

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron Varia*, 1874-1878.

W1320-Vieillevigne NDChamps XV° 18488.JPG

* Chapel *Intron-Varia*, XVvet kantved, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv er blasenn, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’an  11 a viz Du 1923.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
* Stanislas Baudry bet ganet eno e 1777.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Pennad kar
* Ar Plank.
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù
Meurzh ha Gwener (Veronese)

***Meurzh gant Gwener***, pe *Marte che spoglia Venere con amorino e cane* en italianeg, zo un eoullivadur war lien (163 cm x 125) graet e 1580 gant al livour italian Paolo Veronese. War ziskouez emañ en National Galleries of Scotland en Dinedin.

Gwelout a reer an doue Meurzh o tiwiskañ an doueez Gwener a zo azezet war e varlenn. Lavaret ez eus bet e oa bet livet Gwener en he noazh da gentañ, ha gwisket goude, bete-gouzout e sachfe fulor an Iliz. E-harz treid an daou amourouz e weler un amourig hag ur c'hi.
Lucrezia (Veronese)

**[[Lucrezia]]** zo ul livadur graet gant Paolo Veronese war-dro 1585, awenet gant mojenn roman Lucretia, ur vaouez gwallet hag en em lazhas abalamour d'he dizenor.

Gwelout a reer Lucretia o vonet da skeiñ ur gontell en he bruched goude dezhi bezañ lezet mab roue Roma (Lucius Tarquinius Superbus, diwezhañ roue Roma) da c'hoari ganti.

Meur a wech eo bet livet ar sujed gant tud evel Tizian, Rembrandt pe Raffaello Sanzio. Perzh Veronese eo, ouzhpenn an doug d'ar meleganezed lart, an evezh lakaet da livañ plegoù an dilhad ha bravigoù an itron.
Uhelder

An **uhelder** eo ar vent zo etre penn uhelañ un dra hag ar penn izelañ anezhañ. Lakaomp *uhelder un armel*. 

E douaroniezh e komzer eus **uhelder** ur menez, da lavarout eo pegen uhel eo a-us da live ar mor.
Lucrezia

**Lucrezia** zo un anv-bihan italianek roet d'ar merc'hed.

Bez ez eo ivez:
*anv italianekaet Lucretia, ur vaouez roman en Henamzer, lakaet da bimpatrom ar wreg vertuzius, ha lakaet da anv-bihan 
*anv meur a daolenn, en amzer an Azginivelezh italian dreist-holl:
** un daolenn gant Paolo Veronese, gwelout Lucrezia (Veronese)
** un daolenn gant Artemisia Gentileschi,

## Yezhoù all
**[[Lucrecia]]*, e spagnoleg
* *Lucrècia* e katalaneg
**Lucretia* e saozneg

## Maouezed eus Italia
Un anv stank e voe er XVvet ha XVIvet kantved e lezioù priñsed Italia:
* Lucrezia de' Medici, anv meur a briñsez
* Lucrezia Tornabuoni (1425-1482)
* Lucrezia Landriani‎ (1444-1476)
* Lucrezia Crivelli‎ (1452-1508), La Belle Ferronnière,
* Lucrezia Borgia (1480 – 1519)
* Lucrezia d'Este (1535 – 1598), trede bugel Renata di Francia hag Ercole II d'Este. 
* Lucrezia Bendidio (1547 – goude 1584)
Hag ivez
* Lucrezia Buti‎ (Firenze, 1433 - XVIvet kantved) , leanez
* Lucrezia Aguiari (1741-1783), kanerez.

### Poltredaoueg

Restr:Ghirlandaio - lucreziatornabuoni.jpg|Lucrezia Tornabuoni (1425-1482), gant Domenico Ghirlandaio
Restr:Leonardo da Vinci (attrib)- la Belle Ferroniere.jpg|* [[La Belle Ferronnière]] *, livet gant Leonardo da Vinci, a vije poltred Lucrezia Crivelli (1452-1508)
Restr:Agnolo Bronzino, ritratto di Lucrezia de' Medici.JPG|Lucrezia de' Medici (1545-1562), gant Agnolo Bronzino
Restr:Bastardella.jpg|Lucrezia Aguiari (1741-1783), lesanvet *La Bastardella* (ar vastardez), poltredet gant Pietro Melchiorre Ferrari.
Paolieg-ar-Rozioù

**Paolieg-ar-Rozioù** a zo ur gumun a Vreizh, e Kanton Ankiniz, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
* Ar stêr Grav a dreuz Paolieg.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Paolieg-ar-Rozioù e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Kerrouz hag e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe e Kanton Ankiniz e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 37 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,74% eus he foblañs e 1911.
#### Kemmoù [[Arondisamant]]
* E 1926 e voe lakaet ar gumun en Arondisamant Naoned pa voe diskaret Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe en Arondisamant Ankiniz pa voe adsavet e 1943.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria:  mervel a reas ur milour eus ar gumun  d’an 26 a viz Eost 1960 hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
* Iliz katolik *Sant Albin*, .
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez
Sant-Enion-al-Lenn-Veur

**Sant-Enion-al-Lenn-Veur** a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Reudied-1, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
* War ribl norzh al Lenn Veur emañ Sant-Enion.
## Anv
* Erwan Vallerie, heuliañ Dauzat ː **Sanctus Anianus**, 1187
## Ardamezioù
*En gul e sourin en argant heuliet gant teir melchonenn ivez en argant, 2, 1*

Bet enrollet ar 17 Meurzh 1791.

Skoed ur yaouzer eus familh Goheau (XVIvet kantved)

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Enion-al-Lenn-Veur e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Bouez hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 44 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,45% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour ag ar gumun  d’an 19 a viz Gwengolo 1958 hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Reudied-1 pa voe diskaret Kanton Bouez e 2014.
## Brezhoneg
* E miz Gouere 2016 e voe aozet ur staj ur sizhunvezh eno gant Kentelioù an Noz.
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Aignan-Grandlieu église.jpg|An iliz katolik.

* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn. 
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

* René Rousseau de Saint-Aignan, pennprokulor ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1619
* Joseph Rousseau de Saint-Aignan, jeneral ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1673, ha kadoriad e 1679
* Mathieu Simon de la Bretaignerie, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1656.
* René-Julien Ballan de la Richardais, jeneral ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1786.

#### '''Ardamezeg ar familhoù'''

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Levrlennadur

* Albert Dauzat & Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Sant-Fieg-ar-Mewan

**Sant-Fieg-ar-Mewan** a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e Bro Gwiniegi Naoned, e lec'h ma kej ar Sevr hag ar Mewan.
## Douaroniezh

Saint-Fiacre-sur-Maine Maine.jpg|Traoñienn ar Mewan.

War lez ar stêrioù Sevr ha Mewan emañ Sant-Fieg. Ar vourc'h zo e 15&nbsp;km e Gevred Naoned hag e 20&nbsp;km e Gwalarn Klison.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Fieg-ar-Mewan e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Meliner hag e Bann Klison. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned. Lakaet e voe e Kanton Gwerzhav e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 21 gwaz ag ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,49 % eus he foblañs e 1911.
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwerzhav-Gwinieg e 1985.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwerzhav pa voe diskaret Kanton Gwerzhav-Gwinieg e 2014. 
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Fiacre-sur-Maine église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Hilarius*, 1895-1896 .
* Traoñienn ar Mewan.
* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
* Tremen a rae Sophie Trébuchet (mamm Victor Hugo) he vakañsoù-hañv e ti he zad-kozh e fin an  kantved.
* Ar skrivagner gallek Marc Elder, Priz Goncourt 1913, zo marvet eno e 1933.
## Gevelliñ
* Échichens (Suis).
* betek dizalc'hted Aljeria e oa gevellet gant *Damesme*, bremañ Ain El Bia.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Sant-Fieg-ar-Mewan
## Dave ha notennoù
Kersoren

**Kersoren** (*Les Sorinières* e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Gwerzhav, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.

## Istor
### 
#### Krouet ar gumun
* Krouet e voe kumun Kersoren e 1865 diwar lodenn eus tiriad kumunioù Bignon, Pont-Marzhin ha Gwerzhav ha lakaet e voe e Kanton Gwerzhav.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 41 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, d.l.e. 3,75% eus he foblañs e 1911.
* Ur milour bet ganet e Kersoren a voe fuzuilhet gant al lu gall e 1915 e Sailly-au-Bois, departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

44 LES SORINIERES Menhir de la Haute Lande face NE.JPG|Peulvan al Lann-Uhel.
Menhir_des_Faux_Face_Ouest.JPG|Peulvan ar Faou.

* Daou beulvan.

Abbaye Villeneuve.jpg

* Abati Urzh ar Sistersianed e 1695, bet krouet gant Konstanza Breizh.
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Jean-Baptiste Bachelier, soudard er 137 Rujumant Troadegiezh, 25 bloaz, ganet e Kersoren, a voe fuzuilhet d'ar 4 a viz Gouhere 1915 e Sailly-au-Bois, departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall) gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ.
## Gevelliñ
## Pennadoù kar
* Bignon, 
* Pont-Marzhin,
* Gwerzhav.
## Dave ha notennoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Ti-Kêr Kersoren
Saoudan

**Saoudan** a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Kastell-Briant, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
## Douaroniezh
Eieniñ a ra ar stêrioù Kaer ha Verzée e Saoudan.
### Kumunioù amezek

## Anv
* Erwan Vallerie ː **Solzen**, 1062; **Solzon**, XIt
## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Saoudan e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Saoudan hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant. Lakaet e voe e Kanton Kastell-Briant e 1801 pa voe dilamet Kanton Saoudan.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 106 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, d.l.e. 4,17% eus he foblañs e 1911.

## Brezhoneg - Gallaoueg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv.
* An iliz katolik.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* Jacques-René-Félix le Lièvre du Sauzay, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1748

### Ardamezeg familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie ː *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Ruzinieg

**Ruzinieg** (*Ruffigné * e galleg ofisiel) a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Kastell-Briant, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
## Douaroniezh
## [[Ragistor]]
* Kavet e voe bouc'hili en arem eus an VIIIvet kantved - VIIvet kantved KJK, er Mirdi Thomas Dobrée e Naoned e vezont miret.
## Istor
### [[Krennamzer]]
* Krouet e voe ur gouent e 1428 e Koad Tilheg.

### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Ruzinieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Hezin hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant. Lakaet e voe e Kanton Kastell-Briant e 1801 pa voe dilamet Kanton Hezin.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 54 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,71% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 21 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
* Tri ostaj (Henri Barthélémy, Émile David ha Désiré Granet) diwar ar 27 gouestlad bet fuzuilhet gant an Alamaned e Kastell-Briant d'an 22 a viz Here 1941 a voe douaret e bered ar gumun e-pad ur prantadig.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 23 a viz Ebrel 1960 hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Varzhin*,1898-1902 luc'hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. Savet e voe er vered ha dioueliet e voe d’an  26 a viz Meurzh 1922; abalamour d’e stad fall e voe divizet sevel ur monumant nevez d’an 3 a viz Du 1946.
* Plakenn e koun tri ostaj (Henri Barthélémy, Émile David ha Désiré Granet) bet fuzuilhet gant an Alamaned e Kastell-Briant d'an 22 a viz Here 1941 hag a voe douaret e bered ar gumun e-pad ur prantadig.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

Ruffigné - mairie.JPG|Ar maerdi.


## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Gwerid

**Gwerid** (*Vritz* (distaget [vri]) e galleg) a oa ur gumun eus gevred Breizh, e biz departamant Liger-Atlantel.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Gwerid e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Gwerid hag e Bann Ankiniz. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe e Kanton Sant-Marzh e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 66 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,67 % eus he foblañs e 1911.
#### Kemmoù Arondisamant
* E 1926 e voe lakaet ar gumun en Arondisamant Naoned pa voe diskaret Arondisamant Ankiniz. Lakaet e voe en Arondisamant Ankiniz pa voe adsavet e 1943.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar 17 a viz Mae 1940 hervez monumant ar re varv .
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Ankiniz pa voe diskaret Kanton Sant-Marzh-an-Olivenn e 2014.
* D'ar 1 a viz Genver 2018 e voe kendeuzet gant pemp kumun all d'ober ur gumun nevez, Saonioù-an-Erzh.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Vritz - manoir de la tesserie.JPG|Maner La Tesserie.


Vritz - église.JPG|An iliz katolik.

* Manerioù La Ramée (), La Tesserie () ha Richebourg (). 
* Iliz katolik *Sant Gervais ha Sant Protais*, 1887.
* Ur c'houldri.
* Ur puñs mengleuz ().
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 9 a viz Gwengolo 1923.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Armerzh

Vritz - carrière.JPG|Mengleuz danvez-kailhastr.

* Mengleuzioù maen-glas, gounezet adalek ar  betek penn-kentañ an .
* Mengleuz danvez-kailhastr, gounezet gant an embregerezh *Orbello Granulats Loire* abaoe 1995.
* Labour-douar.
## Melestradurezh
## Tud
## Gevellerezh
## Pennad kar
* Saonioù-an-Erzh.
## Dave ha notennoù
Loutroforos

Ul **loutroforos** (henc'hresianeg : λουτροφόρος *loutofóros*, eus λουτρόν *loutrón* "kouronk" ha φέρω *féro* "dougen") zo ur seurt lestr pri-poazh henc'hresian dibar gouzouget-hir ha div skouarn outañ. Implijet e veze al loutroforosoù da zerc'hel dour evit gwalc'hiñ ur plac'h-nevez kent he eured, ha da-geñver al lidoù kañv. Lakaet e vezent ivez e bezioù ar maouezed dizimez.

Tres al loutroforosoù a veze arveret ivez er mein-bez en Henc'hres, kizellet e bos ouzh ur maen-koun, evel hini ar prederour Panaítios (Παναίτιος ; ~185 kJK – ~110 kJK), pe evit stummañ ar maen-bez end-eeun.


Antikensammlung Kiel 367.JPG|VI kantved kJK
Antikensammlung Berlin 431.JPG|510-500 KJK
0927 - Keramikos Museum, Athens - Loutrophoros from the grave of Agathon and Sosykrates - Photo by Giova.jpg|E bez Agathon ha Sosikrates
Loutrophoros Baltimore Painter (M.A.N. 1998-92-2) 01.jpg|~330 kJK
Getty Villa - Collection (5304589839).jpg|330 kJK
Loutrophoros Antikensammlung Kiel B 787 (3).jpg|330 kJK 


## Levrlennadur
* Richter, Gisela M. A..*A Newly Acquired Loutrophoros*. In : *The Metropolitan Museum of Art Bulletin*, levrenn. 23, niv. 2, C'hwevrer 1928, rann 1, 
## Liammoù diavaez

* 
## Notennoù
Sant-Albin-ar-C'hestell

**Sant-Albin-ar-C'hestell** (*Saint-Aubin-des-Châteaux* an anv ofisiel) zo ur gumun e Breizh e Kanton Kastell-Briant, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
## Douaroniezh
* War lez ar C'haer emañ Sant-Albin.

## Anv
* Erwan Vallerie ː **Sanctus Albinus**, 1287

## Ardamezioù
*En argant e groaz eoriek hebiaet ouzh kab a-zehoù gant ur vrizhenn erminig hag ouzh beg a-gleiz gant ur flourdilizenn, an holl en gul.*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Albin-ar-C'hestell e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Hezin hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant. Lakaet e voe e Kanton Kastell-Briant e 1801 pa voe dilamet Kanton Hezin.
### 
#### Brezelioù
* Brezel Krimea: mervel a reas ur gwaz eus ar gumun e 1855 abalamour d'ar brezel.
* Brezel 1870-1871: tri gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
* Trevadennoù: mervel a reas soudarded eus ar gumun e Tunizia hag en Indez-Sina.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 106 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,65% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun  d’an 30 a viz Ebrel 1962  hervez monumant ar re varv.

## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Peulvan al *Louères*.
* Kastell ha park ar Genkiz.
* Chapel an Demplourien.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù. Dioueliet e voe d’an 30 a viz Ebrel 1924.
## Melestradurezh

## Demografiezh abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Merk mann (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **merk mann** (saoz: ''zero'' pe ''zero mark'') evit komz eus elfennoù diwelus met ret evit gallout kas da benn dielfennadurioù yezhoniel en ul live donoc'h evit ar gorre, da lâret eo ne vezont ket distaget pa gomzer. Skrivet e vez "&Oslash;" peurliesañ.

Implijet e vez an termen "merk mann" evit ober an diforc'h etre furmoù amverk ha furmoù merket, gante ur merk fetis.

Meur a doare merk mann ez eus:

* Morfemoù mann
* Kengerioù mann
* Raganvioù mann
* Gerioù-mell mann
* Verboù-stagañ mann

## Gwelit ivez
* Morfem mann
* Merk
* Tregemmerezh
* Antimeria
Ger-mell mann

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **ger-mell mann** (saoz: ''zero article'') evit komz eus degouezhioù yezhadurel ma ne vez ket implijet ar ger-mell. 

Bez' e c'hell ur ger-mell mann bezañ strizh pe amstrizh evel ar gerioù-mell all:

**Ger-mell mann strizh**

Gant anvioù resis zo e saozneg ne vez implijet ger-mell strizh ebet ("ger-mell strizh mann") pa reer dave oute goude un araogenn en un doare difestis keit ha ma reer gant ar ger-mell strizh evit resisaat an daveen en un doare deiktel, keñveriit:

: "*He was taken to *'Ø** prison''"
: ("Kaset e oa bet d'an toull-bac'h" = "bac'het e oa bet")

: "''He was taken to **the** prison''"
: ("Kaset e oa bet d'an toull-bac'h" = "d'un toull-bac'h resis")

Kemmañ a c'hell ivez ster ur ger hervez ma vez implijet gantañ ar ger-mell strizh pe get, da skouer:

: "Mont a rin d**'ar** gêr"
: "Mont a rin e **Ø** kêr"


<u>**Ger-mell mann strizh**</u>

E degouezhioù yezhadurel zo e ranker ober ivez chom hep implijout ar ger-mell amstrizh ("ger-mell amstrizh mann"), da skouer ne vez ket implijet ar ger-mell amztrizh gant ar ger "''otro''" e [[spagnoleg]], keñveriit:

:Ger-mell strizh
::"''Dame el otro''"
:: ("Ro din **an** all (=egile)")

:Ger-mell amstrizh mann
::"''Dame **Ø** otro''" (*"''Dame (un) otro''")
:: ("Ro din **unan''' all") 

## Gwelit ivez:
* Merk mann
Apartheid

An **apartheid** (distaget []) zo ur ger afrikanek pe nederlandek a dalv kement ha "disparti", "disrann", da lavaret eo dispartiañ an dud. Bez' eo bet ur politikerezh evit diforc'hañ annezidi Suafrika hervez o gouenn, lakaet e pleustr adalek 1948 betek 1991 gant ar Strollad broadel afrikanour. Diazezet e oa war pennaennoù ar ouennelouriezh.

Ar bennaenn a zo bet rannadur tiriad Suafrika etre pevar rummad tud : an Dud wenn, ar Vantoued (da lavaret eo ar vorianed), an Hironed hag an Indezidi. Statudoù ha gwirioù disheñvel a oa roet da bep rummad ha dre al lezennoù ne veze ket aotreet an darempredoù boutin etrezo. Difennet e oa groñs an darempredoù revel hag an dimeziñ etre tud disheñvel o rummad ofisiel.
Dre ma oa difennet meur a obererezh d'ar rummadoù all e oa pal sistem an apartheid lakaat an Dud wenn da vezañ dre al lezenn e penn an holl gevredigezh. Dismantret eo bet ar politikerezh pa zeuas ar pennoù suafrikan da gompren ne oa ket tu da ziorren ur vro ha ne veze ket renet hervez soñj ar muiañniver pa oa ar Re wenn ar strollad tud bihannañ. Asantañ a reas ar gouarnamant ma vefe nullet tamm ha tamm ar berzioù betek ma voe treuzkaset ar galloud d'ar strollad politikel Kendalc'h Broadel Afrikan renet gant Nelson Mandela, prezidant morian kentañ ar vro (1991).
Dre astenn-ster e vez implijet ar ger *apartheid* evit pep politikerezh disrannadur pe diforc'hidigezh, met arouez ur sistem politikel gouennelour eo da gentañ holl.

## Istor
Pa oa an Afrikanourien ar strollad tud wenn staliet er vro abaoe derou an drevadenn izelvroat er  hag an hini niverusañ eus ar re wenn e-kreiz mor ar vorianed orinad e talc'has pennoù an Afrikanourien da sevel ur politikerezh broadelour hervez deurioù o c'humuniezh. Kentañ tro ma voe klevet ar ger *apartheid* e teuas er maez eus genou ar Ministr kentañ da zont Jan Smuts e 1917.
koulskoude ur politikerezh disrannadur a oa bet staliet dija gant an drevadennourien saoz er bloavezioù 1910 goude bezañ trec'h war ar Boers. Lezennoù strizh war implij ar vorianed a voe embannet hag e 1913 e tivizas ar Saozon ne c'helle ar vorianed bezañ perc'henned nemet er mirlec'hioù savet evit an orinidi, da lavaret eo 7,8% eus an tiriad.
Karahawyanaeg

Ur yezh direnk komzet e Brazil, e stad Amazonas, eo ar c'harahawyanaeg. Hogozik aet da get eo. E-kichen ar Wawaied e vev ar meuriad hag un darn anezhañ a gomz yezh hiziv. Un nebeud anezho a gomz hixkaryanaeg.

## Gwelet ivez
Kariri-Ksokoeg

Ur yezh direnk komzet gwechall e Brazil, en Alagoas, e oa ar c'hariri ksokoeg. Portugaleg e komz izili ar meuriad hiziv.

## Gwelet ivez

Yezhoù Brazil

Yezhoù direnk
Kehueg

Ur yezh direnk komzet e Papoua ar C'hornaoueg, etre tachenadennoù an Dayoed hag an Aouyiz, eeo ar c'hehueg. Hogozik aet da get eo

## Gwelet ivez
*Yezhoù direnk
Kembraeg (Papoua)

Ur yezh direnk komzet e Papoua ar C'hornaoueg, E Jayawijaya Kabupaten, war-du ar reter d'ar stêr Sogber, eo e vez komzet kembraeg. Etre 20% ha 60% eus ar boblañs veuriadel a gomz anezhañ hag implijet e vez gant un nebeud bugale c'hoazh.

## Gwelet ivez
*Yezhoù direnk
Kohoroksitarieg

Ur yezh direnk komzet e Brazil, en Amazonas, eo ar c'hampinawaeg. Ne oa ket bet studiet rik c'hoazh ha posupl eo ez eo an hevelep yezh hag ar baniwaeg

## Gwelet ivez

Yezhoù Brazil

Yezhoù direnk
Hywel ap Cadwaladr

**Hywel ap Cadwaladr**, ganet war-dro 660, a oa mab da Gadwaladr Fendigaid, ha roue Gwynedd war-lerc'h e dad. 
A-raok se e oa bet roet isrouantelezh Ysfeilion dezhañ . 

Netra ne anavezer diwar-benn e ren met mab ebet n'en doa, diouzh a ouzer, rak goude e varv e voe adstaget Ysfeilion ouzh Rouantelezh Gwynedd.
Tintenieg

**Tintenieg** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen, betek dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014 e oa pennlec'h kanton Tintenieg.
## Douaroniezh

Ecluse La Maucherie Canal d'ille-et-Rance.jpg| Skluz *La Maucherie*.

* War lez Kanol an Il hag ar Renk emañ Tintenieg.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant daou gure, Pestel ha Mahé.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 113 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,99% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. Pevar anezhe a varvas e miz Eost 1914 e Belgia; unan en Arsimont ,d’an 21, korporal e oa en 71vet Rujumant Troadegiezh; an tri arall d’an 22, daou a oa soudard ag ar 25vet Rujumant Troadegiezh , unan e Charleroi hag egile e Châtelet, douaret e voent o-daou e bered vilourel La Belle Motte en Aiseau hag unan en Emgann Rossignol e Belgia, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel.
### 
* Dieubet e voe Tintenieg d'an 2 a viz Eost 1944 gant Combat Command A ar *6th Armored Division* eus lu SUA.
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Ur pennadjudant ag ar gumun a varvas d’an 2 a viz Genver 1949 en Ospital Grall e Saigon e Kochinsina er Vietnam, er Base Militaire de Saïgon edo.
## Brezhoneg
* 13,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Tinténiac - Église de la Sainte-Trinité 01.jpg|An iliz katolik.

* Iliz Katolik *an Drinded Santel*.

Maison ancienne a tinteniac - panoramio.jpg|Ar maner.

* Maner *La Grand' Cour*.
* Monumant ar re varv er Square André Tostivint, luc'hskeudennoù; e miz Mae 1921 e voe divizet e sevel, dioueliet e voe e miz Mae pe e miz Even 1922, diblaset e voe eus un nebeud metradoù e miz Meurzh 2015.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Junshan Yinzhen

**Junshan Yinzhen** (sinaeg 君山银针 / 君山銀針; pinyin: *jūn shān yín zhēn*) a zo un te melen gounezet en enez Junshan e proviñs Hunan e Sina. Unan eus an teoù sinaat muiañ brudet eo. 

Daoust ma vez plantet an hevelep te war ribloù al lenn Dongting, ne vez ket ket anvet Junshan Yinzhen.

Ar Junshan Yinzhen a vez melen sklaer hag aliañ a reer d'hen ober gant un dour tomm hep bout berv.
Republik Ancona

**Republik Ancona** a voe anezhi etre 1797 ha 1798. Kêr Ancona hag ar Marca Anconitana (*Marz Ancona*) a oa dindan Stadoù ar Pab d'ar c'houlz-se. 

P'edo ar mennozhioù a-du gant ar frankiz o vont war-raok e voe aesaet d'ar C'hallaoued. Ganto e voe sikouret sevel **Republik Ancona** a voe embannet d'an 19 a viz Du 1797, ken na voe enteuzet e Republik Roma d'ar 7 a viz Meurzh 1798.

## Banniel

**Republik Ancona** a oa dezhi ur banniel triliv gant anv ar republik er c'hreiz. Livioù kêr a-gozh e oa ar ruz hag ar melen, hag abalamour da Vro-C'hall eo moarvat e voe lakaet ar glas ouzhpenn.
Ancona

**Ancona** zo ur gumun hag ur gêr en Italia, war aod ar Mor Adria ; kêr-benn proviñs Ancona ha rannvro Marche eo. 

## Istor
Ur republik a voe savet eno e 1797 gant harp ar C'hallaoued, hag anvet Republik Ancona.

## Monumantoù
* Bolz Trajan (Ancona)

## Levrlennadur
*  Mario Natalucci, *Ancona attraverso i secoli*, Città di Castello, Unione arti grafiche, 1960.
*  Sandro Censi e Giorgio Occhiodoro, *C'era 'na volta el tranve*, Falconara Marittima, Sagraf, 1996.


Crkva Chiesa del Santissimo Sacramento u Anconi.jpg
Rimokatolička crkva Chiesa di San Domenico (Ancona) 2017.jpg|Iliz Sant Domenico
Chiesa di Santa Maria della Piazza.jpg|Iliz Santa Maria della Piazza
Pogled iz ankonskoga muzeja.jpg|Ar mirdi dirak ar porzh
Muzej u Anconi.jpg| Er mirdi
Ankonska katedrala.jpg
U Anconi spomenik.jpg
Ancona u rujnu 2017.jpg
Upravna zgrada u Anconi.jpg
U Anconi u Italiji.jpg
Zgrada u Anconi.jpg
Na ulazu u Anconu.jpg
U talijanskome gradu Anconi 13. rujna 2017.jpg
Ancona 2017.jpg
File:Ancona.jpg | Bolz Trajan (Ancona).
Republik Bergamo

**Republik Bergamo** a voe savet e Bergamo, e Lombardia, diwar levezon an Dispac'h Gall ha gant skoazell ar C'hallaoued (1796).
Republik Bologna

**Republik Bologna** a voe embannet e 1796 e kêr Bologna.

Ur Republik suj da Vro-C'hall e oa, a badas ken na voe staget ouzh Republik Cispadania d'ar 16 a viz Here 1796.

Ur gouarnamant nav c'honsul a oa, en e benn ur *Presidente del Magistrato* a oa da chom pevar miz e karg, a-raok lezel e garg gant unan eus ar gonsuled all.
Republik Piemonte

**Republik Piemonte** (*République Piemontaise* en galleg; *Repubblica Piemontese* en italianeg) a voe krouet e 1798, hag a badas betek 1799. 

## Istor
D'an 28 a viz Ebrel 1796, pa voe sinet Arsav-brezel Cherasco gant *[[Vittorio Amedeo III]] Savoia*, en devoa laosket gant Bro-C'hall Nisa ha Savoia. D'an 10 a viz Gwengolo 1798 e voe savet Republik Piemonte a voe anavezet gant Napoleone Buonaparte. Tec'hel a reas ar roue da Sardigna, da g-Cagliari. Goude se e voe savet ar *[[Republik Sizalpin|Repubblica Cisalpina]]*, republik hag a voe enteuzet enni meur a republik all.

Berr e voe Republik Piemonte ha d'an 20 a viz Mezheven 1799 e voe adsavet ar rouantelezh gant ar roue Carlo Emanuele IV a Savoia gant skoazell arme an Aostrianed ha Rused a oa bet trec'h d'an arme c'hall.

Koulskoude, e miz Mezheven 1800, e tistroas Napoleone da Italia, ec'h adkemeras an douaroù italian kollet, ha d'an 20 a viz Mezheven e voe savet ar Repubblica Subalpina war ludu klouarik ar *Repubblica Piemontese*, Republik kozh Piemonte.
Republik Sispadania

D’ar 16 a viz Here 1796 e voe embannet gant ar  jeneral Napoleone Buonaparte **Republik Sispadania** (*Repubblica Cispadana* en italianeg, *République cispadane* e galleg).

Eizh miz goude, d’an 29 a viz Mezheven 1797, e voe unanet gantañ Republikoù Sispadania ha hini Transpadania d’ober ur Republik Sizalpin.

## Istor
Pa erruas ar jeneral Buonaparte en Italia d’an 10 a viz Ebrel 1796 e voe aloubet Lombardia gant e arme, da lavarout eo kêrioù a oa pe e dalc’h Aostria (Mantova) pe e dalc'h Stadoù ar Pab (Bologna, Ferrara).
War-lerc’h an hañv e voe aloubet ivez ar Stadoù dalc’het gant an Tiegezh Este (Modena, Reggio nell'Emilia, dugelezh Massa ha Carrara).

Embannet e voe republikoù nevez an eil war-lerc’h eben, Republik Ferrara, Republik Bologna, Reggio, Modena, ha re all.

D’ar 15 a viz Here 1796, gant an douaroù er c’hreisteiz d’ar Po (Modena, Bologna, Ferrara ha Reggio) e voe savet ur C’hengevredad cispadan, gant skoazell Bonaparte, hag en devoa ezhomm da sioulaat an traoù evit gallout kaout soudarded nevez da vont da vrezeliñ ouzh Aostria. Gant ar C’hengevredad e voe graet ur Republik sispadan d’ar 27 a viz Kerzu. D’an 30 a viz Genver 1797 e voe kresket, gant Massa-ha-Carrara ha Garfagnana, ha neuze, d’an 19 a viz C’hwevrer 1797, gant Romagna. Ur Vonreizh a voe roet d'ar Stad evez d’an 19 a viz Meurzh 1797.

Savet e voe ur bagad gwarded keodedel, gant chaseourien ha kanolierien.
D’ar 7 a viz Genver 1797, er Sala del Tricolore e Reggio, e voe savet ur gouarnamant ha dibabet ur banniel.

D’an 29 a viz Mezheven 1797 e voe kendeuzet Republikoù Sispadania ha Transpadania, d’ober ar Republik Sizalpin.

## Banniel

Ur banniel triliv e oa : ruz, gwenn ha gwer. E kreiz e oa ur gurunenn lore hag un arouez gant ur c’hlaouier-biroù, ennañ pevar bir da aroueziañ ar peder republik kentañ.
Republik subalpin

Ar **Republik Subalpin ** zo bet ur republik berr he buhez, savet ma voe e miz Mezheven 1802 war zouar Piemonte en amzer Kentañ Republik Bro-C'hall ha konsuliezh Napoleone Buonaparte.

Piemonte eo a oa lodenn vrasañ Rouantelezh Sardigna. Aloubet e voe gant an arme c'hall e 1796, ha da-heul e teuas Feur-emglev Pariz ha koll Savoia ha Nisa. Aloubet e voe adarre e 1798, hag ar roue Carlo Emanuele IV Savoia a dec'has da Roma, met biskoazh ne sinas feur-emglev all. 

Goude Emgann Marengo e 1800 e oa Piemonte dindan treid ar C'hallaoued. D'ar 4 a viz Mezheven 1802 ec'h embannas Carlo Emanuele IV e tileze ar gurunenn hag e roe anezhi d'e vreur Vittorio Emanuele Iañ, a oa e Cagliari, en enez Sardigna, dindan gwarez listri ar Rouantelezh-Unanet.

Staget e voe ouzh Bro-C'hall e miz Gwengolo 1802 gant Napoleon neuze ha krouet e voe an departamantoù gall-mañ :
*Doire ;
*Marengo ;
*Pô (bet anvet "Éridan" da gentañ) ;
*Sésia ;
*Stura ;
*Tanaro.

Novara avat ac'h eas gant ar Republik Italia (1802-1805), a voe berrbad ivez.

## Gwelout ivez
*Republik Alba
*Listenn departamantoù gall Italia
Republik Raorakia

**Republik Raorakia**, pe **République rauracienne** (e galleg) pe **Raurakische Republik** (en alamaneg), a oa ur republik savet war zouaroù eskob Basel, e Suis, goude an Dispac'h Gall e 1792, diwar anv pobl keltiek ar Rauraci en Henamzer.

## Istor
Ne badas nemet un toullad mizioù: krouet e voe d'ar 17 a viz Kerzu 1792, ha diskaret d'an 23 a viz Meurzh 1793, pa voe staget ouzh Bro-C'hall da sevel an departamant gall Mont-Terrible, ha hennezh a voe diskaret seizh vloaz goude, pa voe staget ouzh an departamant Haut-Rhin d'ar 17 a viz C'hwevrer 1800.

Republik Raorakia, en enep diouzh ar *republikoù c'hoar* all, n'he doa banniel ebet. Ardamezioù he doa avat, e stumm ur feskad, damheñvel ouzh skoed ardamez ar Republik C'hall.

En 1815, goude Kendalc'h Vienna, e voe rannet an douaroù entre Bro-C'hall (departamant Doubs) ha Suis (kanton Basel-Campagne ha kanton Bern evit ar pep brasañ. 
Abaoe 1979 ez eus aet un darn eus an douaroù-se d'ober kanton Jura.
Marengo (departamant)

**Marengo** a voe anv un departamant gall en Italia. Alexandria a oa ar penn-lec'h anezhañ.

Lakaet e oa bet an anv-se dezhañ da enoriñ trec'h Bonaparte en emgann Marengo d'ar 14 a viz Mezheven 1800.

C'hwec'h departamant en holl a oa bet savet e Piemonte da vare an Impalaeriezh c'hall. 
Hemañ a voe savet gant tammoù eus departamantoù Tanaro ha Sesia, krouet un nebeud bloavezhioù a-raok. 

## Gwelout
*Listenn departamantoù gall Italia
Gwener ha Kupidon

***Gwener ha Kupidon*** zo un eoullivadur, 122,5 cm x 175 dezhañ, graet etre 1644 ha 1648 gant al livour spagnol Diego Velázquez, hag anavezet e spagnoleg evel *La Venus del espejo* ("Venus ar melezour" ; *The Toilet of Venus*, The Rokeby Venus* e [[saozneg]]). 

Emañ war ziskouez en [[National Gallery Londrez]].

== An daolenn ==
Emañ an doueez [[Gwener (doueez)|Gwener]], doueez ar gened, en he noazh hag en he gourvez o sellout outi hec'h-unan er melezour dalc'het gant he mab [[Kupidon]], doue ar garantez.

Ral e oa livañ korfoù noazh e Spagn en amzer Velázquez p'edo an [[Inkizision]] war ziwall

E gwirionez e welomp he dremm peogwir emañ o sellout ouzh an den a zo o sellout outi.

Un daolenn hep he far eo dre ma'z eo ar poltred nemetañ eus ur vaouez en he noazh gant Velázquez, ha ma ne oa bet nemet div daolenn a-seurt-se, en holl d'an holl, e-pad ar  e Spagn.

==Pennad kar==
*[[Gwener he melezour]], gant [[Tizian]] e [[1555]]

== Liammoù diavaez ==
*  [https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/search-the-collection?q=the+rockeby+venus&tpf=&tpt=&acf=&act= National Gallery : *The Toilet of Venus'']
Korr ha ki

***Korr ha ki*** (e spagnoleg **Enano con un perro**, pe **Retrato de bufón con perro**, pe **Don Antonio "el Inglés"**, zo un eoullivadur a 142 cm x 107 graet etre 1640 ha 1645 gant Diego Velázquez. Emañ e Mirdi ar Prado e Madrid.

Gwelout a reer ur c'horr o terc'hel ur c'hi, tost ken bras hag eñ, war-bouez ur roll.

Kroget e oa bet al livadur gant Velázquez, met dilezet e voe, hag echuet e voe gant un diskibl dezhañ, marteze Juan Bautista Mazo.

## Liammoù diavaez
* Museo del Prado – Lec'hienn ofisiel
Ardana

An **Ardana** (*Ardenne* pe *Ardennes* e galleg) zo ur stêr eus Bro-Roazhon, 22,9 km dezhi. Eienañ a ra e Radenez, stok ouzh an harzoù etre Breizh hag Anjev, e Koad Gwerc'h, e *l’Abbaye*. Kent dezhi monet e-maez ar gumun er c'hreisteiz d'ar *Rimbaudières*, e tegouezh dezhi gwazhioù Monboury, ar Chauminette hag ar Pas du Bœuf. Treuziñ ar c'hanton a ra neuze war-du ar c'hornôg, ha hini Rester da-heul, betek stankoù Marc'helleg-Roperzh ma'n em daol da gejañ gant ar Sec'h.

## Liamm diavaez
*Sandre 

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Notennoù ha daveennoù
Eugène Labuset

**Eugène Marie Labuset** a zo bet ganet e Beauvais, e departamant an Oise (Bro-C'hall).

Mab e oa da Dregeriz aet da glask fortun er-maez eus ar vro.
(François Labuset, ganet e Plouared e 1862 gant kerent eus Plufur, ha Perrine Le Luron, ganet e Plounerin e 1870, a oa eus familh Thierry Le Luron). Tad François Labuset a varvas e 1869 war vor. Pesketaer an Douar-Nevez e oa. C’hwec’h bugel he doa bet Perrine ha François Labuset. Prenañ a reont un atant e Bongenoult, e-kichen Beauvais, Oise. Krediñ a reer ez eo « An Abuzet » stumm reizh brezhonek an anv Labuset.
An holl Labuset a gaver er Frañs (Oise, rannvro Baris, reter ar Frañs a zo diskennet eus François Labuset).
Eugène Marie Labuset ne ouie nemet Brezhoneg pa oa bet kaset d’ar skol, ha savet e oa bet gant he mamm-gozh dreist-holl goude bezañ kollet e vamm abred.
Re yaouank evit bezañ galvet pa darzhas ar Brezel bras, ez eas memestra diouzhtu d’an talbenn evel emouestlad. Kerkent hag erruet eno e komprenas ne oa nemet gevier ar pezh a oa bet lavaret dezho gant ar gouarnamant.
Stourm a reas e-pad ar brezel penn-da-benn (Emgann Gwirdin (Verdun, m’ho-peus c’hoant) da skouer.) Da vare dibenn ar brezel e oa loman nijerez brezel. Diskaret e oa bet e c’harr-nij, a kouezhas e-kichen ur maner. Prederiet e voe gant merc’h tudjentil ar maner. (Romantel tre).
Medalenn „Croix de Verdun“ en doa bet.

Da heul e kendalc’has gant e vicher labourer-douar, o vezañ maer sokialour e gumun (Bachivillers, Oise) e-pad trubuilhoù 1936 hag an eil brezel-bed. Kalz a reas evit labour-douar e gorn-bro, ha roet ‘zo bet dezhañ medalenn a “Varc’heg ar „mérite agricole“.
 
Douaret eo bet e Bachivillers.

E vab, Hubert François Labuset a oa darbet dezhañ bezañ lazhet gant an Alamaned e 1944 da heul darvoudoù harzerezh (rezistañs) e Bachivillers. Hubert Labuset e voe ivez maer Bachivillers e-pad meur a vloavezh, ha roet ‚zo bet dezhañ ar vedalenn a „gCommandeur de l’Ordre du mérite Agricole“. Seniñ a reas ar violin (violoñs) e-pad meur a vloavezh e laz-seniñ simfonek an Oise. Divrezhoneg a-grenn eo.

Merc’h henañ Hubert Labuset, Danièle Labuset, a voe roet dezhi ar “Palmes Académiques” en he micher sekretourez. He diskennidi a zo aet d'en em staliañ e Breizh, ha brezhonegerien int. 
Eil verc’h Hubert Labuset, Béatrice Labuset, e labouras e-pad meur a vloavezh er sinema, evel gwezelourez (liverez-dremmoù,) ha dilhadourez.