Heian-kyō

**Heian-kyō** (japaneg : 平安京 "annez impalaerel a beoc'h hag a sioulded") zo unan eus anvioù kozh Kyōto. Kêr-benn Japan eo bet adalek ar bloaz 794 betek 1868 (war-bouez c'hwec'h miz e 1180).

Kanmu, 50 impalaer Japan (736-806, ren 781-806) a zilec'hias e lez er bloaz 794 eus Nagaoka-kyō da Heian-kyō, ar pezh a voulc'has ar Marevezh Heian (794-1185).

Diwar patrom Chang'an (sinaeg : 長安 *Cháng'ān* "Peoc'h didermen", Xi'an hiziv), a oa kêr-benn an dierniezh Tang d'ar mare-se, e voe savet Heian-kyō, nemet ne oa ket gronnet gant mogerioù er penn-kentañ. Kalon bolitikel Japan e voe betek dibenn ar Brezel Genpei er bloaz 1185, pa voe trec'h ar c'hlann Minamoto, renet gant Minamoto no Yoritomo (1147-1199), war ar c'hlann Taira. Seizet ar galloud gantañ, Minamoto a gemeras an titl a *[[shogun|shōgun]]* (将軍, "jeneral al lu"), da lavaret eo e troas da ziktatour milourel a renas war Japan a-bezh, kent staliañ kêr-benn e shōgunelezh e Kamakura.
E Heian-kyō e chomas an impalaer hag e lez avat, neuze e voe kêr-benn ofisiel Japan a-hed meur a shōgunelezh e-pad 673 vloaz c'hoazh.
Da Dōkyō ez eas an impalaer hag e lez e 1868, met dre ma ne voe lezenn ebet o lakaat Tōkyō da gêr-benn ofisiel ar Stad e c'heller soñjal e chom Heian-kyō kêr-benn *[[de jure]]*.

## Istor

Heijō-kyō (平城京) e voe kêr-benn an impalerez Genmel (660-721, ren 707-715) adalek ar bloaz 710. E 784, an impalaer Kanmu a lakaas e gêr-benn e Nagaoka-kyō, ha dek vloaz diwezhatoc'h e tilojas da Heian-kyō.

Hep mar e krogas savidigezh ar gêr-benn nevez dre ar palez, an Dai Dairi (大内裏 "palez bras-tre"), e penn kreiznozel ar vali vrasañ, Suzaku-ōji, kement-se evit ma vije gwelet eus kêr a-bezh evit aroueziañ galloud an impalaer. Porzhioù a voe savet war ar stêr Yodo evit magañ kêr dre Marc'had ar C'hornôg (西市場 *nishi shijō*) ha Marc'had ar Reter (東市場 *hirasi shijō*) ha broudañ kreskidigezh ar boblañs.
Alies e veze dour-beuz e Nagaoka-kyō, setu e voe kleuzet e Heian-kyō div ganol koulz evit reoliañ red ar stêr ha degas dour d'an annezidi. Berzet e oa bet ar voudaegezh er gêr-benn gozh, met aotreet e voe sevel azeuldioù en hini nevez : soñjal a rae d'an dud e vijent gwarezet gant azeuldioù ar C'hornôg hag ar Reter, hag ar venec'h ne oant ket dedennet gant ar galloud politikel.

Er bloaz 810, e-kerzh un ehan en hêrezh an impalaer Heizei (ren : 806-809), e voe ul luskad evit ma vije adstaliet ar gêr-benn e Nagaoka-kyō, met an impalaer Saga (ren : 809-823) a gavas gwell he lezel e Heian-kyō evit mirout stabilded ar vro.

A-hed ar shōgunelezh Kamakura (1185–1333) hag ar shōgunelezh Edo (1603-1867) e wanaas pouez Heian-kyō evel sez ar galloud e Japan. Er bloaz 1467 e tarzhas Brezel Ōnin (応仁の乱 *Ōnin no ran*), ur brezel diabarzh a-zivout hêrezh ar *shōgun* Ashikaga Yoshimasa (1436-1490, ren 1449-1474) ma voe peurzevet an hanter eus kêr; goude adsavet e voe daouhanteret Heian-kyō e div gêrig : Kamigyō-ku (gorre kêr) m'edo ar palez, ha Shimogyō-ku (traoñ kêr) ; adunanet e voe an div gêr gant an *[[daimyō]]* Oda Nobunaga (1534-1582).
E-kerzh Assavidigezh Meiji e 1868 e voe kemmet anv kêr Edo e Tōkyō, a voe kêr-benn nevez Japan. Biken ne zistroas an impalaer hag e lez da Heian-kyō, met miret e voe ar palez gant an tronoù (高御座 *takamikura* "tronoù impalerel") ennañ e ken degouezh ma rankjent tec'hel diouzh Tōkyō.

## Douaroniezh

E kreiz-kêr Kyōto a-vremañ emañ Heian-kyō. Un hirgarrezenn e oa ar gêr-benn gozh, ledet a-hed 4,8 km a Gornôg da Reter ha 5,2&nbsp;km a Norzh da Su.
E kreiz an tu kreiznozel e voe savet ar palez, e penn un hir a vali a zaouhanter Heian-kyō e Karter an Tu-dehoù (右京区 *Ukyō-ku*) ha Karter an Tu-kleiz (左京区, *Sakyō-ku*), an tu-dehoù o vout hini ar C'hornôg peogwir e veze lec'hiet eus palez an impalaer a oa en Norzh.

Ar *jō* (丈, "hirder") e oa unanenn an hedoù, a dalve 3 metr ; 40 x 40 *jō* dre 43 x 40 *jō* e oa ment Heian-kyō, eleze 4,8 x 5,2&nbsp;km.
Ur *chō* (町) a oa 40 x 40 *jō*, da lavaret eo 1,44 hektar.

Rannet e oa kêr dre straedoù bras (大路 *ōji* "hent bras") a-skouer, ha stradoù bihan (小路 *koji* "straed vihan") a-skouer ivez. Ur *jō* (条) a raed eus peder linennad *chō* a Gornôg da Reter — war-bouez an div linenad kentañ en Norzh — hag ur *bō* (坊) a oa peder linennad *chō* a Norzh da Su. Niverennet ag 1 da 16 e oa ar gorreasdoù ma kroazie ur *jō* hag ur *jō* ; aes e oa neuze reiñ ur chomlec'h evel "Tu-kleiz, *chō*  11, *bō* 2, *jō* 3".
Ledan e oa ar straedoù, ar re vihan zoken : war-dro 12 m (4 *jō*) e oa ar re vihan, ha tremen 24 m (8 *jō*) ar re vras — 28 *jō* (84 m) e oa ledander Suzaku-ōji ; strishoc'h a-galz eo ar straedoù e Kyōto hiziv.
Pevarzek *ōji* a gase da unan eus dorioù palez an impalaer. Hini ar Su e oa Suzaku-ōji a gase betek harzoù kêr m'edo he zor bennañ, ar *Rajōmon* (羅城門) bet staliet er bloaz 789 pa voe mogeriet Heian-kyō ; 8 m e oa he uhelder ha 32 m he ledander.

;Brastres eus Heian-kyō

* MMMM&nbsp;Dai dairi, palez an impalaer — Bukit war pep unan eus ar 14 dor evit lenn he anv.
* MMMM&nbsp;Ul liorzh, daou varc'had ha daou azeuldi — Bukit evit gouzout hiroc'h.

Restr:Heiankyo map rōmaji.png|700px|Framm Heian-kyō
rect 360 90 420 190 Dai dairi, palez an impalaer
rect 290 30 350 50 Anka-mon
rect 360 30 410 50 Ikan-mon
rect 420 30 480 55 Tachi-mon
rect 290 60 345 85 Jōsai-mon
rect 430 65 480 80 Jōtō-mon
rect 290 110 345 130 Impu-mon
rect 430 110 480 130 Yōmei-mon
rect 290 155 345 180 Sōheki-mon
rect 430 160 480 180 Taiken-mon
rect 290 205 350 225 Datten-mon
rect 430 210 480 225 Ikuhō-mon
rect 290 240 350 260 Kōga-mon
rect 360 240 410 260 Suzaku-mon
rect 420 240 480 260 Bifuku-mon
rect 440 270 480 350 Shinsenen, liorzh impalaerel
rect 220 650 310 740 Nishi ichi, Marc'had ar C'hornôg
rect 460 650 550 740 Higashi ichi, Marc'had ar Reter
rect 290 810 330 895 Sai-ji, azeuldi boudaek ar C'hornôg
rect 440 810 480 895 Tō-ji, azeuldi boudaek ar Reter


## Levrlennadur
*  マイペディア―小百科事典 *mai pedia – ko hakkajiten* "Ma fedia – Holloueziadur bihan". Tokyo : Heibonsha, 1996 
*  Barnes, Gina L.. *Archaeology of East Asia – The Rise of Civilisation in China, Korea and Japan*. Oxford : Oxbow Books, 2017 
*  Campbell, Alan & Noble, David S.. *Japan – An Illustrated Encyclopedia*. Tōkyō : Kodansha, 1993 
*  Ebrey, Patricia B. & Walthall, Anne & Palais, James B.. *East Asia – A Cultural, Social, and Political History*. Stamford, Connecticut : Cengage Learning, 2005 
*  Sansom, George. *A History of Japan to 1334*. Stanford : Stanford University Press, 1958 

## Liammoù diavaez
*  
*   

## Pennadoù kar
*Istor Japan

## Notennoù