open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matinezoù Brugge

**Matinezoù Brugge** (izelvroeg : *Brugse Metten*) eo anv lazhadeg noz ur gwarnizon Gallaoued e Brugge gant o harperien *Leliaards*, ul luskad a-du gant sujidigezh Flandrez da rouantelezh Bro-C'hall. C'hoarvezet e oa d'an 18 a viz Mae 1302 ha sevenet e oa bet gant izili lec'hel ur bezen flamank. Anvet eo bet  "Matinezoù" (diwar anv ar bedenn) evel ma voe graet evit ar Gousperoù Sikilian eus 1282. An emsavadeg a voe abeg da emgann ar C'hentroù Aour, e-lec'h ma voe trec'het garv ar C'hallaoued gant bezenoù Flandrez d'an 11 a viz Gouhere 1302.
The Fall (romant del Toro hag Hogan)

***The Fall*** zo ur romant sunerien-gwad ha spont skrivet gant Guillermo del Toro ha Chuck Hogan hag embannet e 2010. An eil romant eo en drilogiezh *The Strain* ; a-raok e oa bet *[[The Strain]]* (2009) ha goude *[[The Night Eternal]]* (2011).
## Istor
Gouenn ar sunerien-wad a zo diazezet war seizh a "Re gozh." Ul luskad sunerien-wad a zo suj d'un treitour kozh anvet ar Mestr hag a glask dont da vezañ mestr war an Denelezh. Un den kozh miliarder anezhañ anvet Eldritch Palmer, hag a zo bet prometet dezhañ dont da vezañ dibad gant ar Mestr, a implij e holl nerzh ha levezon a-benn degas ar brasañ dizurzh, evit sikour ar sunerien-wad da vougañ an eneberezh outo. Abraham Setrakian, ur chaseour sunerien-wad kozh, a glask adkavout ul levr skrivet kantvedoù 'zo, an *Occido Lumen*. El levr e vije tu da gavout an doare da zistrujañ ar Mestr, ha klask a ra kavout an doare a-raok ma vije re ziwezhat. Setrakian a zo harpet gant an epidemiologour Dr. Ephraim Goodweather hag an diskarer noazus Vasiliy Fet, a glask stourm a-enep an aloubadeg. Goodweather a glask gwareziñ e vab, Zach, diouzh e wreg Kelly, hag a zo troet en ur sunerez-wad hag a zo o klask Zach. E-pad an amzer-se ar re gozh sunerien-wad a zegemer an torfedour Gus Elizalde evit klask lazhañ ar Mestr.
Kanton Le Merlerault

**Kanton Le Merlerault** a oa ur c'hanton en arondisamant Argentan, e Normandi, e Bro-C'hall; Le Merlerault a oa e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Le Merlerault e 1790. Lakaet e voe e Distrig Laigle hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.
### 
* E 2015 e voe dilamet ar c'hanton, e gumunioù a voe staget ouzh kanton Rai.
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6121-LeMerlerault.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton Le Merlerault**  a yae daouzek kumun d'ober anezhañ:
* Les Authieux-du-Puits,
* Champ-Haut, 
* Échauffour, 
* La Genevraie, 
* Lignères, 
* Ménil-Froger,
* Le Ménil-Vicomte,
* Le Merlerault, pennlec'h,
* Nonant-le-Pin, 
* Planches, 
* Saint-Germain-de-Clairefeuille,
* Sainte-Gauburge-Sainte-Colombe.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Kanton La Ferté-Frênel

**Kanton La Ferté-Frênel** a oa ur c'hanton en arondisamant Argentan, e Normandi, e Bro-C'hall ; La Ferté-Frênel a oa e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton La Ferté-Frênel e 1801. Lakaet e voe e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800.
### 
* E 2015 e voe dilamet ar c’hanton,  e gumunioù a voe staget ouzh kanton Rai.
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6113-LaFertéFrênel.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton La Ferté-Frênel** a yae pevarzek kumun d'ober anezhañ:
* Anceins,
* Bocquencé, 
* Couvains,
* La Ferté-Frênel, pennlec’h,
* Gauville
* Glos-la-Ferrière,
* La Gonfrière,
* Heugon,
* Monnai,
* Saint-Evroult-Notre-Dame-du-Bois,
* Saint-Nicolas-des-Laitiers,
* Saint-Nicolas-de-Sommaire,
* Touquettes,
* Villers-en-Ouche.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Kanton Le Mêle-sur-Sarthe

**Kanton Le Mêle-sur-Sarthe** a oa ur c'hanton en arondisamant Alençon, e departamant Orne, e Normandi, e Bro-C'hall ; Le Mêle-sur-Sarthe a oa e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Le Mêle e 1790. Lakaet e voe e Distrig Alençon hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800.
### 
* E 2015 e voe dilamet ar c'hanton, pevarzek kumun a voe staget ouzh kanton Radon, lakaet e voe kumun Boitron e kanton Sées.
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6120-LeMêleSurSarthe.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton Le Mêle-sur-Sarthe**  a yae pemzek kumun d'ober anezhañ:
* Aunay-les-Bois,
* Boitron,
* Bursard,
* Coulonges-sur-Sarthe,
* Essay,
* Hauterive,
* Laleu,
* Marchemaisons,
* Le Mêle-sur-Sarthe, pennlec'h,
* Le Ménil-Broût,
* Ménil-Erreux,
* Neuilly-le-Bisson,
* Saint-Aubin-d'Appenai,
* Saint-Léger-sur-Sarthe,
* Les Ventes-de-Bourse.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Dieudonné Saive

**Dieudonné Saive**, ganet d'an 23 a viz Mae 1888 e Wandre (bremañ ur c'harter eus Liège, Belgia) ha marvet d'an 12 a viz Here 1970 er memes lec'h, a oa un ijiner belgiat, brudet evit an armoù-tan en doa ijinet pa laboure en FH Herstal dreist-holl.

## Buhez
Krog e oa Dieudonné Saive da labourat evit an FH Herstal, un embregerezh armoù-tan, e 1906, nepell diouzh  e lec'h-ganedigezh. Goude aloubadeg e vro e 1914 e tec'has da vro-Saoz evit labourat e uzinoù Vickers. Goude ar Brezel-bed kentañ e tistroas da labourat en FH Herstal e Liège. Amprouiñ a reas e 1921 ur c'harger div golonenn evit ar pistolennoù, hag a c'halle degemer 13 kartouchenn, kalz muioc'h evit ar pezh a veze graet d'ar poent-se. E 1926 e voe anvet da skoazeller John Browning. Goude marv hemañ un nebeud amzer war-lerc'h e kendalc'has Saive da labourat war gentpatromoù savet gant Browning, ha breouiñ a reas e miz C'hwevrer 1927 ar bistolenn Grand Rendement.

Beajiñ a reas Saive e Yougoslavia e 1928 evit sikour sevel an arsanailh-Stad nevez eno. E 1929 e tistroas da Velgia evit merañ gwerzhioù stumm kenwerzhel ar BAR savet gant John Browning, hag e 1930 e voe anvet da benn meur an ijinañ armoù en FH Herstal. Diorren a reas neuze ar bistolenn HP (anvet GP 35 ivez), a zeuas adalek 1935 da vezañ unan eus produioù gwerzhetañ an embregerezh.

E 1937 e kinnigas kentpatromoù armoù a zeuio da vezañ an SAFN 49. Pa darzhas an Eil Brezel-bed e tec'has Saive da Vro-Saoz en-dro, hag e kendalc'has da labourat war an armoù-mañ e uzinoù Enfield. E dibenn 1944 e tistroas da Velgia hag e kendalc'has e labourioù, evit sevel ur fuzuilh-arsailh ivez. Ijinañ a reas neuze an FN FAL, deuet da vezañ unan eus fuzuilhoù-arsailh gwerzhetañ an XX kantved e meur a vro.

## Armoù

Setu ur roll eus armoù savet gant Saive, pe penn-da-benn, pe asambles gant ijinourien all evel John Browning da skouer :

* FN Baby Browning (.25 ACP)
* Browning HP
* SLEM-1 (kentpatrom e uzinoù Enfield)
* SAFN 49
* FN FAL

## Daveennoù
Ornella Muti

**Francesca Romana Rivelli**, bet ganet d'an 9 a viz Meurzh 1955 e Napoli, ha brudet evel **Ornella Muti**, a zo un aktourez italian.

E-touez an aktourezed italian vrudetañ emañ. En he buhez vicherel he deus bet troet e lies filmoù, o labourat gant meur a filmaozer evel Damiano Damiani, Mario Monicelli, Dino Risi, Marco Ferreri, Carlo Verdone, Ettore Scola, Francesca Archibugi, Paolo Virzì, Umberto Lenzi, Francesco Nuti ha kalz re all.

Er-maez eus Italia ez eo brudet-bras evit he ferzh evel ar briñsez Aura er film skiant-faltazi kult ''Flash Gordon''.
### Skinwel

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Ornella Muti
Kanton Courtomer

**Kanton Courtomer** a oa ur c'hanton en arondisamant Alençon, e Normandi, e Bro-C'hall; Courtomer a oa e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Courtomer e 1790. Lakaet e voe e Distrig Alençon hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Alençon pa voe krouet e 1800.
### 
* E 2015 e voe dilamet ar c'hanton, pemzek kumun a voe staget ouzh  kanton Radon, kumun Godisson a voe voe lakaet e kanton Rai.
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6109-Courtomer.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton Courtomer** a yae c’hwezek kumun d'ober anezhañ:
* Brullemail,
* Bures,
* Le Chalange, 
* Courtomer, pennlec'h,
* Ferrières-la-Verrerie, 
* Gâprée, 
* Godisson,
* Le Ménil-Guyon, 
* Montchevrel,
* Le Plantis, 
* Saint-Agnan-sur-Sarthe,
* Saint-Germain-le-Vieux, 
* Saint-Léonard-des-Parcs, 
* Sainte-Scolasse-sur-Sarthe, 
* Tellières-le-Plessis,
* Trémont.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Lord Edward FitzGerald

**Lord Edward FitzGerald** (15 a viz Here 1763 - 4 a viz Mezheven 1798) a oa ur broadelour iwerzhonat.

Pempvet mab James FitzGerald, 1añ dug Leinster, ha dugez Leinster, e oa. Ganet e oa e-kichen Dulenn, ha desket e oa bet en un doare prevez. Mont a reas d'an arme saoz e 1779, ha stourm a reas e Brezel Dizalc'hiezh Amerika betek 1782. Distreiñ a reas da Iwerzhon e 1783, met mont a reas en-dro en arme diwezhatoc'h ha servijout a reas e Kanada.

E vreur, an eil dug Leinster, en doa aozet evit ma vije dilennet da ezel eus ar Parlamant e anv Kontelezh Cill Dara. Entanet e oa gant an Dispac'h gall, ha mont a reas da Bariz e miz Here 1792, o chom eno gant Thomas Paine. Dimeziñ a reas gant ur plac'h anvet Pamela pa oa e Bro-C'hall. Mont a reas e-barzh Kevredigezh an Iwerzhoniz Unanet e 1796, ur gevredigezh hag a glaske d'ar mare-se krouiñ ur republik dizalc'h en Iwerzhon.

Dont a reas da vout unan eus pennoù ar Gevredigezh da vare Emsavadeg Iwerzhon 1798. Lakaet e oa bet deiziad kregiñ an emsavadeg d’an 23 a viz Mae, met d'an 18 a viz Mae e tisklêrias un den anvet Magan d'an aotrouniezhioù pelec'h e oa FitzGerald, hag a oa er gwele o c'houzañv ur c'hleñved-red. Gloazet e voe pa oa o klask tec'hout, ha mervel a reas diwar e c'houlioù e toull-bac'h Newgate, e Dulenn, d'ar 4 a viz Mezheven.
Kanton Pervenchères

**Kanton Pervenchères** a oa ur c'hanton en arondisamant Mortagne-au-Perche, e departamant Orne, e Normandi, e Bro-C'hall ; Pervenchères a oa e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Pervenchères e 1801. Lakaet e voe e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Mortagne pa voe krouet e 1800. Pa voe dilamet kanton Coulimer e 1801 e voe lakaet e gumunioù e kanton Pervenchères.
### 
* E 1926 e voe lakaet en  arondisamant Alençon pa voe dilamet arondisamant Mortagne-au-Perche.
* E 1942 e voe lakaet en arondisamant Mortagne-au-Perche  pa voe adsavet.
### 
* E 2015 e voe dilamet ar c'hanton, kumunioù Eperrais, La Perrière ha Suré a voe staget ouzh kanton Ceton, kumunioù Barville, Saint-Julien-sur-Sarthe, Saint-Quentin-de-Blavou ha Vidai a voe staget ouzh  kanton Radon, lakaet e voe kumunioù Bellavilliers, Coulimer, Montgaudry, Parfondeval, Pervenchères, Le Pin-la-Garenne ha Saint-Jouin-de-Blavou  e kanton Mortagne-au-Perche.
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6128-Pervenchères.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton Pervenchères ** a yae pevarzek kumun d'ober anezhañ:
* Barville, 
* Bellavilliers, 
* Coulimer, 
* Eperrais, 
* Montgaudry, 
* Parfondeval, 
* La Perrière, 
* Pervenchères, pennlec'h,
* Le Pin-la-Garenne, 
* Saint-Jouin-de-Blavou, 
* Saint-Julien-sur-Sarthe, 
* Saint-Quentin-de-Blavou, 
* Suré, 
* Vidai.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Lazhadeg Peterloo

**Lazhadeg Peterloo** (saozneg: *Peterloo Massacre*) a oa bet e St Peter's Field, e Manchester, e Bro-Saoz, d'al lun 16 a viz Eost 1819. Triwec'h den a voe lazhet, hag etre 400 ha 700 den all a voe gloazet, gant marc'hegerien ar Yeomanry hag o doa taget un engroez 60 000 a dud a oa en em vodet evit goulenn un adreizh eus an doare votiñ evit ar parlamant.

Ur wech echuet da vat gant brezelioù Napoleon e 1815 e oa bet un dilañs ekonomikel drastus er Rouantelezh-Unanet, gant  dilabour uhel hag eostoù fall abalamour d'ar bloavezh hep hañv. Ouzhpenn-se e oa bet lakaet da dalvezout ar C'horn Laws, hag a lakae priz ar bara da chom uhel. D'ar mare-se ne oa nemet tro 11% eus ar baotred hag o devoa ar gwir da votiñ, nebeut-tre anezho a oa annezidi eus norzh greantel Bro-Saoz, lec'h ma oa an enkadenn en he gwashañ. Radikaled o devoa gwelet en un adreizh eus ar parlamant an diskoulm d'ar c'hudennoù, hag ur sinadeg ramzel a oa bet aozet da c'houlenn ma vije ledanaet ar gwir da votiñ d'an holl baotred. Tro 700 000 den o devoa sinet e 1817, met nac'het e oa bet gant Ti ar C'humunioù. Pa oa bet un dilañs ekonomikel en-dro e penn-kentañ ar bloavezh, ar Radikaled o devoa soñjet bountañ evit adreizhoù gant manifestadegoù ramzel. Al luskad a oa bet kreñv-mat e gwalarn ar vro, gant ar *Manchester Patriotic Union* hag en doa aozet ur vanifestadeg vras e miz Eost 1819. Eno e oa ar prezegenner Radikal mil-brudet Henry Hunt.

Nebeut amzer goude ma vije bet kroget gant ar vanifestadeg peoc'hus, gwiraourien eus kêr o devoa galvet ar Manchester and Salford Yeomanry evit herzel Hunt hag an holl dud a oa tro-dro dezhañ war ul leurenn uhel. Marc'hegerien ar Yeomanry o devoa argadet an dud, badaouet ur vaouez ha lazhet ur bugel raktal. Deuet e oant a-benn da herzel Hunt. Penn gwiraourien Cheshire, William Hulton, en doa galvet ar 15vet rejimant an Housarded evit skarzhañ ar peurrest eus an dud. Argadet o devoa gant o sabrennoù, hag hervez testoù an darvoud e oa bet lazhet etre 9 ha 17 den ha gloazet etre 400 ha 700 den all. An darvoud a oa bet anvet "Peterloo massacre" da gentañ gant ar Radikaled er gazetenn *[[Manchester Observer]]* evit ober dave da Emgann Waterloo hag a oa bet gwadus hag a oa c'hoarvezet pevar bloaz a-raok.
Kanton Mortagne-au-Perche

**Kanton Mortagne-au-Perche** a zo ur c'hanton en arondisamant Mortagne-au-Perche, e departamant Orne e Normandi, e Bro-C'hall ; Mortagne-au-Perche eo e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton  Mortagne e 1790. Lakaet e voe e distrig Mortagne hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Mortagne pa voe krouet e 1800.Pa voe dilamet kanton Mauves e 1801 e voe lakaet e gumunioù e kanton Mortagne].

### 
* E 1926 e voe lakaet en arondisamant Alençon pa voe dilamet arondisamant Mortagne-au-Perche.
* E 1942 e voe lakaet en arondisamant Mortagne-au-Perche pa voe adsavet.
### 
* E 2015 e voe miret ha brasaet ar c'hanton, 33 c'humun a ya d'ober anezhañ.
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6123-MortagneAuPerche.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton Mortagne-au-Perche** a yae pevarzek kumun d'ober anezhañ:
* La Chapelle-Montligeon,
* Comblot,
* Corbon,
* Courgeon,
* Feings,
* Loisail,
* Mauves-sur-Huisne,
* Mortagne-au-Perche, pennlec'h,
* Réveillon,
* Saint-Denis-sur-Huisne,
* Saint-Hilaire-le-Châtel,
* Saint-Langis-lès-Mortagne,
* Saint-Mard-de-Réno,
* Villiers-sous-Mortagne.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Timbroù Lourenço Marques

Emañ tiriad Lourenço Marques e su pellañ Mozambik. Trevadennet eo bet evel ar peurrest eus Mozambik gant Portugaliz betek 1975, ar bloavezh ma voe roet he frankiz da bep trevadenn bortugalat.

Etre ar bloaz 1893 ha 1921 e oa bet embannet timbroù gant an alc’hwez **Lourenço Marques Portugal**. Skeudennaouet e oa ar roue Carlos I e 1893 da gentañ, e 1898-1891 dindan ur stumm nevez, dreistmoullet alies gant ar  gerioù Provisorio (1902) pe REPUBLICA e 1911.
 
Timbroù trevadennoù all Portugal (Timor ar Reter, Macao…) a voe dreistmoullet gant "REPUBLICA LOURENÇO MARQUES".

Ur rummad eus an timbroù ''Ceres'' a voe lakaet e gwerzh eno, evel e broioù all dindan dalc’h Portugal, e 1914.

Timbroù Mozambik a voe graet gante adalek ar bloaz 1921 er vro.

## Pennad kar
*Timbroù Mozambik
Kanton Bellême

**Kanton Bellême** a oa ur c'hanton en arondisamant Mortagne-au-Perche, e departamant
Orne e Normandi, e Bro-C'hall; Bellême a oa e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Bellême e 1790. Lakaet e voe e distrig Bellesme hag e
departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Mortagne pa voe krouet e 1800.
### 
* E 1926 e voe lakaet en  arondisamant Alençon pa voe dilamet Mortagne.
* E 1942 e voe lakaet en arondisamant Mortagne-au-Perche  pa voe adsavet.
### 
* E 2015 e voe dilamet ar c'hanton, lakaet e voe e gumunioù e kanton Ceton.
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6106-Bellême.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton  Rémalard** a yae pemzek kumun d'ober anezhañ:
* Appenai-sous-Bellême,
* Bellême, pennlec'h,
* La Chapelle-Souëf,
* Chemilli,
* Dame-Marie,
* Le Gué-de-la-Chaîne,
* Igé,
* Origny-le-Butin,
* Origny-le-Roux,
* Pouvrai,
* Saint-Fulgent-des-Ormes,
* Saint-Martin-du-Vieux-Bellême,
* Saint-Ouen-de-la-Cour,
* Sérigny,
* Vaunoise.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Corn Laws

**Corn Laws** a oa reolennoù lakaet da dalvezout er Rouantelezh-Unanet etre 1815 ha 1846 evit prizioù ha strishadurioiù war kenwerzh ar boued hag ar greun enporzhiet er vro. Ar ger *corn* e saozneg a vez implijet evit ober anv eus an holl edeier, evel ar gwinizh, ar c'herc'h hag an heiz. Al lezennoù a oa bet soñjet evit derc'hel uhel prizioù ar greun evit gwareziñ perc'henned atantoù bras ar vro, hag o devoa pouez er varc'hadelouriezh saoz. Abeg e oant bet d'ur gounnar vras e-touez an dud ha da Naonegezh Vras Iwerzhon.
## Levrlennadur
*  Jean-Yves Capul hag Olivier Garnier, *Dictionnaire d'économie et de sciences sociales*, Pariz, Hatier, 2011, pp. 417 ha 550 
## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Kreta – Burevioù italian

Ur burev-post zo bet meret e Kreta gant Italia e fin an  ha deroù an  war batrom burevioù Stadoù all Europa. E Chania eo bet digor evit fonnusaat an darempredoù etre an enezenn – dalc'het gant an Durked – hag ar c'hevandir, etre 1890 ha 1914.

Implijet e voe timbroù Italia dreistmoullet adalek ar bloaz 1900. Lenn a reer talvoud-gwerzh e ‘’piastra’’ da gentañ, hag ouzhpennet e voe anv ar gêr « La Canea » da c’houde.
20 timbr zo bet moullet gant melestradurezh Italia e Kreta.

D'an 30 a viz Gwengolo 1914 eo serret ar burev-post italian e Kreta.

## Pennadoù kar
* Timbroù Kreta - Burevioù gall
* Timbroù Kreta - Burevioù saoz
* Timbroù Kreta – Burevioù rusian
* Timbroù Kreta - Burevioù aostrian
* Timbroù Gres
K-pop

**K-pop** (koreaneg : 케이팝 ), berradur eus *Korean POPular music* zo un doare sonerezh poblek a orin eus Sukorea.

Deuet eo war wel er bloavezhioù 1990 evel un issevenadur yaouankiz, gant sonerien gorean o kemer awen diwar sonerezh dance, hip-hop, R&B hag ar rock. Hiziv-an-deiz ar ger K-pop a vez implijet evit ober anv eus sonerezh gant idoloù yaouankiz, strolladoù merc'hed ha boy bands, hag a implij kalz ar c'hehentiñ dre gwelet hag obererezhioù arzel (dañs, kan...).

Un doare pop eo, a vez diazezet war sonioù labouret-tre hag ur c'hemmesk sevenadurel.

## Notennoù ha daveennoù
Kanton Messei

**Kanton Messei** a oa ur c'hanton en arondisamant Argentan, e departamant Orne, e Normandi, e Bro-C'hall ; Messei a oa e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Messei e 1790. Lakaet e voe e distrig Domfront hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Domfront pa voe krouet e 1800. 
### 
* E 1926 e voe lakaet en arondisamant Argentan pa voe dilamet arondisamant Domfront. 
### 
* E 2015 e voe dilamet ar c'hanton, kumun Le Châtellier a voe lakaet e kanton Flers-1, ar c'humunioù all a voe staget ouzh kanton La Ferté-Macé.
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6122-Messei.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton Messei** a yae dek kumun d'ober anezhañ:
* Banvou,
* Bellou-en-Houlme,
* Le Châtellier,
* La Coulonche,
* Dompierre,
* Échalou,
* La Ferrière-aux-Étangs,
* Messei, pennlec'h,
* Saint-André-de-Messei,
* Saires-la-Verrerie.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Kanton Flers-Su

**Kanton Flers-Kreisteiz** a oa ur c'hanton en arondisamant Argentan, e departamant Orne, e Normandi, e Bro-C'hall ; Flers a oa e bennlec'h.
## Istor
### 
* Krouet e voe kantonioù Flers-Su ha Flers-Norzh e 1982 pa voe rannet kanton Flers. En arondisamant Argentan hag e departamant Orne edont. 
### 
* E 2015 e voe dilamet ar c'hanton, al lodenn eus Flers ha kumunioù La Chapelle-au-Moine, La Chapelle-Biche, La Lande-Patry, Landisacq ha Saint-Paul a voe lakaet e kanton Flers-1, kumunioù Landigou ha La Selle-la-Forge a voe staget ouzh kanton Flers-2.
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6140-FlersSud.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton Flers-Su** a yae ul lodenn eus Flers ha dek kumun d'ober anezhañ:
* La Chapelle-au-Moine,
* La Chapelle-Biche,
* Flers (lodenn), pennlec'h,
* La Lande-Patry,
* Landigou,
* Landisacq,
* Saint-Paul,
* La Selle-la-Forge.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Rosé (kanerez)

**Roseanne Park**, ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1997, brudet dre he anv micher **Rosé** (koreaneg: 로제), zo ur ganerez ha saverez pozioù K-pop zelandat ha sukorean. Ganet eo e Zeland-Nevez ha bet desavet en Aostralia, met ur paseporzh sukorean he deus hervez meur a bennad ofisiel  . Ganet e oa en Auckland, e Zeland-Nevez, ha desavet e voe e Melbourne, en Aostralia. Rosé a oa dilojet da Seoul, e Sukorea, goude-se. Sinet he devoa gant al label YG Entertainment goude ur selaouidigezh e  Sydney e 2012. Gourdonet eo bet-hi eurvezhioù bemdez e-pad pevar bloaz a-raok kregiñ da vat da vezañ ezel eus ar strollad idol sukorean Blackpink e miz Eost 2016.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Kanton La Ferté-Macé

**Kanton La Ferté-Macé** a zo ur c'hanton en arondisamantoù Alençon hag Argentan, e departamant Orne e Normandi, e Bro-C'hall ; La Ferté-Macé eo e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton  La Ferté-Macé e 1790. Lakaet e voe e  distrig Domfront hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Domfront pa voe krouet e 1800.
### 
* E 1926 e voe lakaet en  arondisamant Alençon pa voe dilamet  arondisamant Domfront.
### 
* E 2015 e voe miret ha brasaet ar c'hanton, pemzek kumun a ya d'ober anezhañ. Kumun Couterne a voe lakaet e kanton Bagnoles-de-l'Orne, kumunioù Antoigny, Magny-le-Désert ha Méhoudin a voe staget ouzh kanton Magny-le-Désert, kumunioù La Ferté-Macé, Lonlay-le-Tesson, Saint-Maurice-du-Désert, Saint-Michel-des-Andaines ha La Sauvagère a chomas e kanton La Ferté-Macé, ur gumun eus kanton Carrouges ha nav c’humun eus kanton Messei a voe lakaet e kanton La Ferté-Macé. 
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6114-LaFertéMacé.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton La Ferté-Macé**  a yae nav c'humun d'ober anezhañ:
* Antoigny,
* Couterne,
* La Ferté-Macé, pennlec'h,
* La Sauvagère
* Lonlay-le-Tesson,
* Magny-le-Désert,
* Méhoudin,
* Saint-Maurice-du-Désert,
* Saint-Michel-des-Andaines.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
ISO 3166-1

**ISO 3166-1** zo ur reolad eus ISO 3166 a ziviz ar c'hodoù evit envel broioù. Embannet e oa bet gant an ISO e 1974.

Termeniñ a ra tri c'hod disheñvel evit pep tiriad :
* *ISO 3166-1 alpha-2* : kodoù div lizherenn.
* *ISO 3166-1 alpha-3* : kodoù teir lizherenn.
* *ISO 3166-1 numeric* : kodoù tri sifr.

## Taolenn ar c'hodoù
Kanton Juvigny-sous-Andaine

**Kanton Juvigny-sous-Andaine** a oa ur c'hanton en arondisamant Alençon, e departamant Orne, e Normandi, e Bro-C'hall ; Juvigny-sous-Andaine a oa e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Juvigny e 1801. Lakaet e voe e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Domfront pa voe krouet e 1800. 
### 
* E 1926 e voe lakaet en arondisamant Alençon pa voe dilamet arondisamant Domfront. 
### 
* E 2015 e voe dilamet ar c'hanton, e gumunioù  a voe staget ouzh kanton Bagnoles de l'Orne Normandie.
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6117-JuvignySousAndaine.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton Juvigny-sous-Andaine** a yae trizek kumun d'ober anezhañ:
* Bagnoles-de-l'Orne,
* La Baroche-sous-Lucé,
* Beaulandais,
* La Chapelle-d'Andaine,
* Geneslay,
* Haleine,
* Juvigny-sous-Andaine, pennlec'h,
* Loré,
* Lucé,
* Perrou,
* Saint-Denis-de-Villenette,
* Sept-Forges,
* Tessé-Froulay.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Ricardo

**Ricardo** zo un anv-bihan spagnolek ha portugalek par d'an anv Richarzh, hag un anv-tiegezh.

## Stummoù par e yezhoù all
* Riccardo en italianeg
* Richard e saozneg ha galleg
* Ricard e katalaneg hag okitaneg
* Ricarda, anv-bihan alamanek roet d'ar merc'hed

## Tud
### Anv-tiegezh
* David Ricardo (1772 -1823), armerzhour saoz
### Anv-bihan
* Ricardo Rodríguez (1942-1962), blenier redadegoù kirri mec'hikan
* Ricardo Palma (1833-1919), skrivagner perouat
* Ricardo Rosset (g. e 1968), blenier redadegoù kirri brazilian
* Ricardo Zonta (g. e 1976), blenier redadegoù kirri brazilian
* Ricardo Martinelli (g. e 1952), den a afer ha prezidant Panamá
* Ricardo Faty (g. e 1986), c'hoarier mell-droad senegalat
SKS

An **SKS** (rusianeg : *Самозарядный карабин системы Симонова*, *Samozaryadny karabin sistemy Simonova*, "karabinenn damaotomatek reizhiad Simonov") zo ur garabinenn damaotomatek savet en URSS gant Sergei Gavrilovich Simonov er bloavezhioù 1940. Produet e voe e uzin armoù Toula peurgetket.

## Deskrivadur hag implij
Un arm damaotomatek eo, kambret e 7,62 × 39 mm, dezhañ ur sistem tennata dre amprest gazoù hag un endalc'h 10 kartouchenn. Tresoù a zo gant an arm hag a ra anezhi unan aes da anavezout. Ur c'hleze-fuzuilh zo stag outi da vat hag ur c'harger diabarzh pourveziet dre ur c'hlip, diwar skouer an M1 Garand stadunanat.

An SKS a oa bet produet da gentañ en Unvaniezh Soviedel adalek 1949, met a oa bet ezporzhiet ha savet dindan aotre en estrenvro goude-se, e Sina, Yougoslavia pe RDA da skouer. Sañset e oa kemer plas ar Mosin-Nagant etre daouarn an droadegiezh soviedel, met diamzeriet e oa bet buan a-walc'h pa oa bet pourveziet Nerzhioù lu URSS gant an AK-47 er bloavezhioù 1950. An SKS na oa ket bet krouet evit choaz ar mod-tennañ hag ar c'harger a oa unan dek tenn nemetken. En desped da-se, ar c'harabinennoù SKS a oa bet kendalc'het da vezañ implijet gant Unvezioù an Harzoù Soviedel hag an unvezioù a-eil linenn kement hag an adarmead e-pad meur a zek vloaz. Merkañ a ra ivez deroù implij ar c'hartouchennoù 7,62 × 39 mm en URSS, da lavaret eo munisionoù dezhe ur galloud etre. Ar meizad-mañ, savet diwar ar Sturmgewehr 44 alaman e dibenn an Eil Brezel-bed, a voe heuliet goude er rummad fuzuilhoù-arsailh savet gant Kalachnikov.

Restr:SKS bayonet noBG.jpg|Doare-sevel ar vaionetez
Restr:SKS magazine.JPG|Sistem pourveziañ
Restr:SKS field strip.jpg|Un SKS divontet evit ur c'hempenn boas


## Daveennoù
Roman von Ungern-Sternberg

**Nikolai Robert Maximilian Freiherr von Ungern-Sternberg** (rusianeg : *Роман Фёдорович фон Унгерн-Штернберг*, *Roman Fyodorovich fon Ungern-Shternberg*) ganet e Graz d'an 10 a viz Genver 1886 hag aet da Anaon d'ar 15 a viz Gwengolo 1921, brudet ivez evel **Roman von Ungern-Sternberg** pe **Baron Ungern**, a oa ur jeneral enepkomunour e-kerzh Brezel diabarzh Rusia ha goude-se un Aotrou brezel e Mongolia o stourm a-enep Sina. A orin eus minorelezh Alamaned ar Mor Baltel en Impalaeriezh Rusia, Ungern a oa ur roueelour strizhmirour hag a oa c'hoant gantañ da adsevel monarkiezh Rusia goude Dispac'h 1917 e Rusia, met ivez da adsevel an Impalaeriezh Vongol dindan renerezh Bogd Khan. Dedennet-tre e oa gant ar voudaegezh Vajrayana ha dre ma rae gant doareoù oristal, feuls alies, ouzh e enebourien kement hag ouzh e soudarded dezhañ e oa bet moanvet "ar Baron Sot" pe "ar Baron gwadus". Gant e sujedoù mongol e veze gwelet e-kerzh e ren evel "Doue ar Brezel".

E miz C'hwevrer 1921 e oa penn Rann-arme aziat ar varc'hegiezh, ha deuet e oa a-benn en un doare dic'hortoz da gas Sinaiz kuit diouzh Mongolia ha da adsevel galloud roueel ar Bogd Khan. E-kerzh ar pemp miz en doa tremenet e Mongolia, Ungern en doa lakaet an urzh da ren er gêr-benn, Ikh Khüree (Ulaanbaatar hiziv), dre implij ar sponterezh, ar gwask ha feulster diroll a-enep ar re gwelet evel e enebourien evel ar Volcheviked, ar yuzevien ha Sinaiz. E miz Even 1921 e oa aet da reter Siberia evit harpañ an nerzhioù enep-komunour ha da ziarbenn aloubadeg al Lu Ruz e Mongolia. An obererezh-se e oa bet an hini a gasas anezhañ d'an traoñ, ha prizoniet e voe daou viz war-lerc'h. Prizoniet gant al Lu Ruz, barnet e voe miz war-lerc'h abalamour d'e "obererezh enep-reveulzi" en Novonikolayevsk (Novosibirsk hiziv-an-deiz). Disklêriet e voe kablus goude ur prosez lu ha fuzuilhet d'ar 15 a viz Gwengolo 1921.
## Er sevenadur
* Ungern-Sternberg eo an enebour pennañ er c'hoari video Iron Storm.
4,73 × 33 mm

Ar **4,73 × 33 mm** zo ur munision hep douilhez savet er bloavezhioù 1970 gant an embregezhioù alaman Heckler & Koch ha Dynamit Nobel, ha kinniget e 1982 en e stumm diwezhañ. E gargad-poulzañ a c'hronn e vannadell hag e emors penn-da-benn. Soñjet e voe da gentañ evit ar Bundeswehr, evit bezañ implijet er fuzuilh-arsailh arnodel HK G11. Meur a harz teknikel a voe da vare e sevel, pa voe ret kemer e kont unvaniezh e gargad poulzañ, e harz ouzh an tosiñ pa ar rimiañ, e emors a ranke en em zistruj penn-da-benn, pe e boent emendaniñ.   

E 1977 e voe tennet kuit eus amprouennoù AFNA pa darzhe ar munisionoù o-unan er gambr goude un nebeud degadoù a dennoù, abalamour da dommder an arm. E 1982 e voe kinniget gant Dynamit Nobel un doare propergol nevez evit e gargad-poulzañ, dezhañ un treuzoù tanañ 100°C uheloc'h evit an nitroseluloz. Pevar c'hoch a gaver war gostezioù ar munision evit gouzout dre beseurt tu lakaat anezhañ er c'harger.   

Ur munision arnodel eo chomet ar 4,73 × 33 mm, ha n'eo ket bet produet a-yoc'h. Un nebeud skouerennoù a gaver da brenañ war lec'hiennoù ispisializet evit an dastumerien.   
## Daveennoù
Tournamant Roland-Garros

**Etrebroadeloù Bro-C'hall** (galleg : *Internationaux de France*) pe **Tournamant Rolland-Garros**, ha simplaet en **Roland-Garros**, zo un tournamant tennis bloaziek war douar palumet, krouet e 1891 gant an anv **[[Kampionad Frañs an tennis]]**. Ar stumm a-vremañ a oa bet savet e 1925 ha dalc'het e vez e Pariz e sportva Roland-Garros abaoe 1928.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Ac'huberezh Mongolia

**Ac'huberezh Mongolia** gant Gouarnamant Beiyang eus Republik Sina, goude ma oa bet lamet hec'h emrenerezh digant Mongolia-Diavaez (sinaeg: 外蒙古撤治), a oa kroget e miz Here 1919 ha padet betek an 18 a viz Meurzh 1921, pa oa bet skarzhet an nerzhioù sinaat diouzh Urga gant ar Baron Roman von Ungern-Sternberg hag e soudarded Rusianed Wenn marc'hegerien (Bouriated, Rusianed ha goprsoudarded japanat.) ha nerzhioù mongol. Ar re-se a oa bet trec'het d'o zro gant al Lu Ruz hag o c'hevredidi vongol e miz Even 1921.
## Notennoù ha daveennoù
Gouel ar bleunioù

Ar **Feria de las Flores** *(Gouel ar bleunioù)* a vez lidet bep bloaz e miz Eost e Medellin (Kolombia). E benngaserien a embann eo un "unaniezh dic'hortoz etre an hengoun hag ar vodernelezh".

## Istor
Ar gouel kentañ a oa bet lidet d'ar 1añ a viz Mae 1957, a-drugarez da Arturo Uribe Arango, dileuriad servij touristerezh ar gêr. Pemp devezh e padas ar gouel kentañ-se hag un dra vat e oa evit ar gêr a grogas gant un hengoun nevez. Brasaat a reas ar fest betek dont da vezañ ar gouel pouezusañ e kêr. Hiziv an deiz he deus ur vrud vras e Kolombia.

Abaoe 1968 e kendalc'h da vezañ dalc'het e miz Eost, dre ma'z eo miz koun dizalc'hiñ Antioquia (departamant Medellin) ha n'eo ket paouezet straedoù ar gêr da vezañ kinklet gant ur gwir vor a vleunioù hag a bep seurt livioù hag arouezioù.

Al lodenn bennañ eus gouel ar bleunioù a zo bet a-viskoazh an dibunadeg gant *Silletas* abaoe 1957. A-drugarez d’an hengoun e vez treuzdouget “*silletas*” stag ouzh kein ar *silleteros*. War ar *silletas* e vez kaset bleunioù gounezet e rannvroioù disheñvel eus Antioquia betek Medellín evit bezañ gwerzhet eno. Er baradeg gentañ e oa 40 *silleta* hag hiziv an deiz ez eus ouzhpenn 500.

## ''Silletas''
Ar gouel-se a oa bet disklêriet glad dizanvezel ar vro e 2010. Lakaet e vez war-wel ar sevenadur da-geñver dibunadeg ar *silleteros*, peizanted ar vro o tougen war o c'hein ar *silletas*, savadurioù koad kinklet gant bleunioù a bep seurt. Alies e oa ar savadur-se un arouez eus ar vuhez hag eus ar sevenadur a zouge anezhañ. Gwechall e veze implijet *silletas* evel un doare da gas produioù a bep seurt d’ar marc’had. Ur *silleta* bleunioù a c’hell pouezañ betek 60 kg.

## Obererezhioù
Kalz obererezhioù all a vez kinniget e-pad *Feria de las Flores*, evel diskouezadegoù boued, sonadegoù gant arzourien vrudet eus ar vro hag eus an estrenvro. Dibunadeg otoioù kozh a leugn straedoù ar gêr gant kinkladurioù dibar. Miliadoù a douristed eus an diabarzh hag an diavaez a zeu eus meur a lec'h da welout an arvestoù-se, arouez identelezh departamant Antioquia.

## Pouezusted ar bleunioù er vro
Evit diskoachañ muioc’h e-keñver gounid ar bleunioù er vro-se, moaien zo da weladenniñ daou spas naturel : 

* *Liorzh Botánico Medellín*, ma kaver dastumadoù a bed seurt. Unan anezho eo an orkideen, ur gwir arouez eus ar vro tra ma 'z eo bleunienn vroadel Kolombia.
* *El Parque Arvi*, e Santa Helena, hag a c'haller mont di adalek Medellín. Ur mirva natur eo gant gwenodennoù ma c'haller gwelet plant ha loened ar c'horn-bro.

## Daveennoù
Făgăraș

**Făgăraș** (alamaneg : *Fogarasch, Fugreschmarkt*, hungareg : *Fogaras*) zo ur gêr e kreiz Roumania, lec'hiet e Rannvro Brașov. War ribl ar stêr Olt emañ, ha 26 284 annezad a oa enni e 2021. Lec'hiet eo ar gêr e rannvro istorel Treuzsilvania, hag ar gêr pennañ eus an isrannvro eo Țara Făgărașului.
Nicușor Dan

**Nicușor Dan**, ganet d'an 20 a viz Kerzu 1969, zo ur politikour, matematikour, ha stourmer keodedel roumanat ha prezidant Roumania abaoe an 18 a viz Mae 2025. A-raok e oa bet maer Bukarest abaoe 2020. 

## Buhez
Ganet e Făgăraș, e rannvro Brașov, Dan a zo bet brudet en estrenvro evel matematikouor pa oa bet enoret div wech gant medalennoù aour e 1987 ha 1988 e Olimpiadoù etrebroadel ar matematikoù. Kroget en doa da studiañ matematik e Skol-veur Bukarest ha goude-se e oa dilojet da Vro-C'hall, hag eno en doa tapet ur vestroniezh en École normale supérieure hag un Doktorelezh war ar brederouriezh e Skol-veur Pariz 13. Goude e zistro da Roumania, Dan en doa krouet ar Școala Normală Superioară București, un ensavadur graet evit sikour hag harpañ ar studierien wellañ eus ar vro war an enklaskoù skiantel. Goude-se e oa deuet da vezañ stourmer keodedel.

### Politikerezh
Dan en doa savet, e 2015, Uniunea Salvați Bucureștiul (Unvaniezh evit saveteiñ Bukarest), evit stourm ouzh ar goubrenerezh ha gwareziñ an hêrezh. Bloaz war-lerc'h en doa kengrouet an Uniunea Salvați România (USR) (Unvaniezh evit Saveteiñ Roumania), met aet e oa kuit diouti e 2017 dre ma kave e oa re araokour, da glask un hent kreisoc'h. Dan a oa bet o servij e Kambr ar Gannaded e 2016, a-raok bezañ dilennet e Bukarest evel kentañ maer dieub e 2020. Trec'h e oa bet hag adilennet e 2024. Evel maer en doa bet tro da lakaat ar pouez war ar frammoù foran hag an treuzwelusted a-fed merañ an arc'hant. Tamallet e oa bet dezhañ e oa re hir al labourioù sevel.

Dan a oa bet o keveziñ evel emstriver dieub evit dilennadeg prezidant Roumania e 2025 ha bet en doa 21% eus ar mouezhioù en dro gentañ, hag erruet e oa en eil plas. En eil tro e oa enebet ouzh George Simion, rener Alianța pentru Unirea Românilor (AUR, Kevredad evit unvaniezh Roumaniz). Trec'h e oa bet warnañ gant 53,6% eus ar mouezhioù. Dan a oa a-du gant selloù kornôgel, a-enep un emstriver broadelour hag euroamgredik.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Marie-Morgane Le Deunff

**Marie-Morgane Le Deunff**, ganet d'ar 14 a viz Mae 2002 e Montroulez, zo ur rederez war varc'h-houarn vreton a-vicher abaoe 2020. Redek a ra war an hentoù koulz ha war ar riboulioù.

## Loreadeg war an hentoù
***[[2020 en cyclisme|2020]]**
** Priz Kêr Morteau
** Eil plas e Kampionad Frañs a-benn d'an eur junior
***[[2021 en cyclisme|2021]]**
** Eil plas er Classic Féminine de Vienne Nouvelle-Aquitaine
** Eil plas er Sud Yvelines Féminine
***[[2022 en cyclisme|2022]]**
** Classic Féminine de Vienne Nouvelle-Aquitaine
** Eil plas en À travers les Hauts-de-France féminin
***[[2023 en cyclisme|2023]]**
** Kentañ plas e Tro Extremadura
***[[2024 en cyclisme|2024]]**
** Eil tennad ar Pointe du Raz Ladies Classic
** Eil plas er Pointe du Raz Ladies Classic

### Disoc'hoù en troioù meur
#### Tro Bro-C'hall
* 2023 : er-maez eus an amzer ret

## Buhez prevez
Desavet e oa bet Marie-Morgane Le Deunff e Gwerliskin, hag o chom e Plouganoù emañ bremañ. E 2025 he deus lakaet embann *Roule Rêve Ose*, ul levr ma kont he hentad e bed ar redadegoù marc'h-houarn.

## Oberenn
* *Red Huñvre Kred*, asambles gant Aurélie Fontaine ha Lucie Roullier, ti-embann Goater, 2025, 56 p., ISBN 9782383670988

## Daveennoù

DEFAULTSORT:Le Deunff, Marie Morgane}}
Timbroù Itron Varia Madagaskar

E 1750 e teuas Rouantelezh Bro-C’hall da vezañ perc’henn war an enezenn bet badezet Itron Varia Madagaskar (*Nosy Boraha* e yezh ar vro), e reter Madagaskar. Un drevadenn  c’hall e voe adalek ar bloavezhioù 1820-1822, dindan melestradurezh Mayotte betek fin an .

Timbroù Diego-Suárez pe re an Trevadennoù gall a veze implijet betek ar bloaz 1894.

Timbroù ar rummad ''Navigation et Commerce'' a voe lakaet e gwerzh war an enezenn e 1894. Ruz pe roz eo liv an alc’hwez STE MARIE DE MADAGASCAR war an timbroù 1 c., 5 c., 15c., 25 c. ha 75 c., ha glas eo war ar re all. 13 timbr zo bet moullet.

Timbroù Madagaskar a voe implijet goude 1898, hag ar re Itron Varia Madagaskar a chome c’hoazh en tiez-post a voe devet.

## Pennadoù kar
*Timbroù Diego-Suárez
*Timbroù Madagaskar
*Timbroù Nosy Be
Municipiu

Ur **municipiu** (diwar al latin *municipium* ; brezhoneg : kumun) a zo ul live isrann melestradurel e Roumania ha Moldova. Dre-vras eo kevatal d'ur gêr e Breizh.
### Roumania

† Kollet ar statud e 1938

Eus ar seitek *municipii* krouet e 1925, tri n'int ket mui e Roumania : Cernăuți, Cetatea Albă, ha Chișinău. Ouzhpenn-se, Bălți a oa deuet da vezañ unan e 1929 gant Cetatea Albă, met tennet e statud e 1938. Cluj hag Oradea a oa bet kollet nebeut amzer o statud e 1940 evel disoc'h da Eil barnedigezh Vienna, padal e oa roet da Odessa ha Tiraspol e-kerzh marevezh gouarnelezh Treuznistria. Ar statud ne oa ket mui implijet etre 1950 ha 1968, hag ar c'hêrioù-se o devoa bet ar statud en-dro e 1968. Ar *municipii* nevesañ a zo bet krouet e 2003.

### Moldova

Chișinău, Tiraspol, Bălți, ha Bender/Tighina a zo bet *municipii* abaoe 1995, ha Comrat abaoe 1998. Cahul, Edineț, Hîncești, Orhei, Soroca, hag Ungheni o devoa ar statud-se etre 1998 ha 2002, hag adroet e voe dezho e 2016. Ouzhpenn-se, Căușeni, Taraclia, Dubăsari, ha Rîbnița o devoa bet ar statud-se etre 1998 ha 2002.
Kanton Coulimer

**Kanton Coulimer** a zo ur c'hanton en arondisamant Mortagne-au-Perche, e departamant Orne, e Bro-C'hall ; Coulimer a oa e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton  Coulimer e 1790. Lakaet e voe e distrig Mortagne hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Mortagne pa voe krouet e 1800. Pa voe dilamet  ar c'hanton e 1801 e voe lakaet e gumunioù e kanton Pervenchères.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Patrick Sébastien

**Patrick Sébastien**, a zo **Patrick Bouot** e anv gwir, ganet d'ar 14 a viz Du 1953 e Briva la Galharda (Corrèze, Bro-C'hall), zo ur c'haner, drevezer, kinniger, sevener, leurenner, barzh, skrivagner ha produktour gall. Produet pe kinniget en deus meur a abadenn skinwel brudet e Frañs evel *Sébastien c'est fou ! ,* *[[Le plus grand cabaret du monde]]* pe *[[Les années bonheur]]*. Skrivet ha kanet en deus meur a ganaouenn fest o deus graet berzh eno, en o zouez *[[Le petit bonhomme en mousse]]* ha *[[Tourner les serviettes]]* (2001), *[[Les Sardines]]* (2006) pe *[[Ah... Si tu pouvais fermer ta gueule...]]* (2008).

## Soñjoù
E 2023 e embannas Patrick Sébastien e tiskoueze kamaradelezh evit Fabien Roussel, sekretour meur ar PCF, koulz hag evit Bardella, unan eus pennoù an tu-dehou-pellañ gall.

## Daveennoù
Ezra Pound

**Ezra Weston Loomis Pound**, ganet d'an 30 a viz Here 1885 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Du 1972, a oa ur barzh stadunanat hag ur buruteller lennegel. Bez e oa unan eus tud pouezusañ penn kentañ luskad ar varzhoniezh vodern, hag ur c'henlabourer gant an Italia Faskour ha Republik Salò e-kerzh an Eil Brezel-bed. Oberennoù lies en deus savet evel *[[Ripostes]]* (1912), *[[Hugh Selwyn Mauberley]]* (1920), ar barzhoneg epik 800 pajennad *[[The Cantos]]* (1917–1962).
## Notennoù ha daveennoù
Mani pulite

**Mani pulite** (brezhoneg : *daouarn naet*) a oa bet un enklask justis broadel war ar goubrenerezh en Italia, sevenet e penn-kentañ ar bloavezhioù 1990.

Unan eus an disoc'hoù e oa bet dilez gouarnamant ar C'hentañ Republik italian ha fin meur a strollad politikel. Lod politikerien ha patromed a oa en em lazhet goude ma oa bet diskouezet o c'hablusted. Antonio Di Pietro e oa bet an den e penn an enklaskoù. E lod dezrevelloù e oa bet lakaet diskred war tremen 5 000 den brudet. D'un mare a oa bet en enklaskoù e oa bet ouzhpenn an hanter eus kannaded parlamant Italia a oa tamallet. Ouzhpenn 400 kuzul-kêr a oa bet divodet aabalamour da damalloù goubrenerezh.

Ar reizhiad goubrenerezh dizoloet gant an enklask a oa bet lesanvet ***Tangentopoli***. An droienn a zo deuet diwar an italianeg *tangente*, a dalvez kement ha "lodenn distro",hag er c'henarroud-se e ra dave d'an arc'hant a veze roet en eskemm ouzh kevratoù labourioù publik, hag ar gresianeg *[[polis]]* o talvezout "kêr". A-wechoù e veze troet evel "**Kêr ar goubrenerezh**". Ar c'hentañ-ministr italian Bettino Craxi a oa deuet da vezañ an dudenn bennañ eus ar gwallreuz hag en em zifennet e oa en ur embann e oa ken kablus hag eñ an holl strolladoù a damalle dezhañ bezañ breinet; Craxi, ha oa skampet kuit da Hammamet, e Tunizia, e 1994, a voe kondaonet dre ziv wech evit goubrenerezh hag arc'hanta lous strolladoù politikel hag o c'hortoz pevar frosez ouzhpenn e oa pa oa marvet e 2000. Strollad komunour Italia ha lod eus e izili bennañ, dreist-holl re an askell zehoù a voe ensklaket met didamallet e voent goude-se.
## Notennoù ha daveennoù
Kanton Ceton

Orne_-_Canton_Ceton_2015.svg|Ar c'hanton e departamant Orne.

**Kanton Ceton** a zo ur c'hanton en arondisamant Mortagne-au-Perche, e Normandi, e Bro-C'hall ; Ceton eo e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Ceton e 1790. Lakaet e voe e distrig Bellesme hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Mortagne pa voe krouet e 1800. Dilamet e voe ar c'hanton e 1801, e gumunioù a voe lakaet e kanton Le Theil.
### 
* E 2015 e voe adkrouet ar c'hanton,  lakaet e voe 28 kumun ennañ: pemzek kumun eus kanton Bellême, dek kumun eus kanton Le Theil ha teir c'humun eus kanton Pervenchères. En arondisamant Mortagne-au-Perche emañ. Krouet e voe div gumun nevez, Val-au-Perche e 2016 ha Belforêt-en-Perche e 2017: triwec'h kumun a ya d’ober ar  c'hanton  bremañ.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Timbroù Kiautschou

Kiautschou e oa anv alamanek ar gêr sinaek Jiaozhou, e proviñs Shandong. Skoulmet he doa melestradurezh Alamagn ur gevrat feurmiñ gant pennoù-bras ar rannvro e fin an  hag a badas etre ar bloaz 1898 ha 1914. Ur porzh mor a voe savet eno gant an Alamaned.

Timbroù Alamagn a voe implijet a-raok 1900. Ar bloaz-se e voe lakaet e gwerzh timbroù ar rummad Hohenzollern a gaver e trevadennoù all an Impalaeriezh alaman. Talvoud-gwerzh ar rummad kentañ zo merket e *pfennig*, hogen merket eo an eil (e 1905) e *cents* ha *dollars*.

Tro 33 zimbr a voe moullet gant an alc’hwez KIAUTSCHOU.

Aloubet e voe an tiriad gant Japan etre 1914 ha 1922. Staget e oa bet ouzh Sina er bloaz-se.

## Pennadoù kar
* Timbroù Sina
* Timbroù Sina – Burevioù alaman
* Impalaeriezh trevadennel Alamagn
Toni Breidinger

**Antoinette Marie Breidinger**, ganet d'ar 14 a viz Gouhere 1999, zo ur rederez stock car ha top model stadunanat. Keveziñ a ra a-vicher en NASCAR Truck Series, o vleniañ an Toyota Tundra TRD Pro niverenn 5 evit Tricon Garage. Orinoù libanat hag alaman he deus, hag ar c'hentañ maouez stadunanat-arab eo da geveziñ en NASCAR. 

Desavet en Hillsborough (Kalifornia), Breidinger a oa kroget da redek gant go-kartoù pa oa-hi nav bloaz. Goude pemp bloaz o redek gant ur go-kart e oa aet en USAC Western US Asphalt Midget Series pa oa hi 15 vloaz e 2014. Trec'h he oa bet er c'hampionad daou vloaz war-lerc'h. Dilojet e oa da North Carolina ur wech echuet ar skol-veur ganti e 2017. Kroget e oa da redek e redadegoù open-wheel ha stock car. E 2021 e oa kroget gant pevare live an ARCA Racing Series, o redek gant ur Venturini Motorsports evit darn eus he amzer en ARCA. E-doug pevar bloaz koulzadoù ARCA eo bet peder gwech en top-pemp ha 27 gwech en top-dek. E 2025 eo tremenet leun amzer en trede live eus an NASCAR Truck Series o redek evit Tricon Garage. 
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Kanton Moulins-la-Marche

**Kanton Moulins-la-Marche** a oa ur c'hanton en arondisamant Mortagne-au-Perche, e Normandi, e Bro-C'hall ; Moulins-la-Marche a oa e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Moulins e 1790. Lakaet e voe e distrig Laigle hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Mortagne pa voe krouet e 1800.
### 
* E 1926 e voe lakaet en  arondisamant Alençon pa voe dilamet arondisamant Mortagne.
* E 1942 e voe lakaet en arondisamant Mortagne-au-Perche pa voe adsavet.
### 
* E 2015 e voe dilamet ar c'hanton, lakaet e voe kumunioù Saint-Aquilin-de-Corbion ha Saint-Martin-des-Pézerits e kanton Mortagne-au-Perche, kumunioù Fay, Mahéru et Saint-Pierre-des-Loges e kanton Rai ha kumunioù Aspres, Auguaise, Bonnefoi, Bonsmoulins, Brethel, La Chapelle-Viel, La Ferrière-au-Doyen, Les Genettes, Le Ménil-Bérard, Moulins-la-Marche ha Saint-Hilaire-sur-Risle e kanton Tourouvre au Perche.
## Kumunioù betek 2014

MapCanton2012-6125-MoulinsLaMarche.jpg|Kumunioù ar c'hanton.

**Kanton  Moulins-la-Marche** a yae c'hwezek kumun d'ober anezhañ:
* Les Aspres,
* Auguaise,
* Bonnefoi,
* Bonsmoulins,
* Brethel,
* La Chapelle-Viel,
* Fay,
* La Ferrière-au-Doyen,
* Les Genettes,
* Mahéru, 
* Le Ménil-Bérard, 
* Moulins-la-Marche, pennlec'h,
* Saint-Aquilin-de-Corbion, 
* Saint-Hilaire-sur-Risle, 
* Saint-Martin-des-Pézerits, 
* Saint-Pierre-des-Loges.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Kanton Le Sap

**Kanton Le Sap** a oa ur c'hanton en arondisamant Argentan, e departamant Orne, e Bro-C'hall; Le Sap a oa e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Le Sap e 1790. Lakaet e voe e Distrig Laigle hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Argentan pa voe krouet e 1800. E 1801 e voe dilamet ar c'hanton, e gumunioù a voe staget ouzh kanton Vimoutiers.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
McDonald's

**McDonald's Corporation**,  brudet gant an anv **McDonald's**, zo un embregerezh treuzvroadel stadunanat a ginnig boued doare fast food. Krouet e voe e 1940 evel un ti-debriñ gant Richard ha Maurice McDonald, e San Bernardino (Kalifornia), e Stadoù-Unanet Amerika. Embregerezh ar vreudeur ne oa da gentañ nemet ur stand hamburger, met buan e oa troet en un embregerezh gant frañchizoù evel ma'z eo c'hoazh hiziv-an-deiz. "Gwaregoù alaouret" eo logo an embregerezh, implijet abaoe 1953, e Phoenix (Arizona) da gentañ penn. E 1955, Ray Kroc, un den a aferioù, a oa bet degemeret en embregerezh evel un den frañchizet hag e 1961, en doa prenet an embregerezh digant an daou vreur McDonald.. Diazezet e oa ar pennlec'h en Oak Brook (Illinois), met kaset e oa nepell diouzh Chicago e miz Even 2018. McDonald's zo ivez un embregerezh madoù dre ma'z eo perc'henn war 70% eus savadurioù an tiez-debriñ ha 45% eus an douaroù implijet gante (feurmiñ a ra anezho d'an dud frañchizet) McDonald's a zo 40 000 ti-debriñ er bed a-bezh e 2024 ha 13 622 e Stadoù-Unanet Amerika e 2025.. An tiez-debriñ a servij ouzhpenn 69 milion a bratikoù bemdez en ouzhpenn 100 bro. McDonald's eo ar eil chadenn tiez-debriñ fast food a-fed niver a lec'hioù, a-us edo ar chadenn sinaat Mixue Ice Cream & Tea e miz Gwengolo 2024. Ar stalioù McDonald's a werzh dreist-holl hamburgerioù, cheeseburgerioù, ha fritez. 
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
## Notennoù ha daveennoù
Kanton L'Aigle

**Kanton L'Aigle** zo ur c'hanton en arondisamant Mortagne-au-Perche, e Normandi, e Bro-C'hall ; L'Aigle eo e bennlec'h.
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe kanton Laigle e 1790. Lakaet e voe e distrig Laigle hag e departamant Orne. Lakaet e voe en arondisamant Mortagne pa voe krouet e 1800.
### 
* E 1926 e voe lakaet en arondisamant Alençon pa voe dilamet arondisamant Mortagne.
* E 1942 e voe lakaet en arondisamant Mortagne-au-Perche pa voe adsavet.
* Krouet e voe kantonioù L'Aigle-Kornôg ha L'Aigle-Reter e 1982 pa voe rannet kanton L'Aigle.
### 
* E 2015 e voe adsavet ar c'hanton pa voe dilamet kantonioù L'Aigle-Kornôg ha L'Aigle-Reter; kanton L'Aigle a ya seizh kumun d'ober anezhañ: 
* Chandai,
* L'Aigle (pennlec'h),
* Saint-Martin-d'Écublei,
* Saint-Michel-Tubœuf,
* Saint-Ouen-sur-Iton,
* Saint-Sulpice-sur-Risle,
* Vitrai-sous-Laigle.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave