open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Costanza / Costanzo

**Costanza / Costanzo** zo ur gontadenn italianek eus al levr Le piacevoli notti (An nozvezhioù farsus) gant Giovanni Francesco Straparola er XVIvet kantved. Hervez renkadur Aarne-Thompson eo ur gontadenn eus an doare *AT 884A* : « ur plac'h gwisket en paotr hag ar rouanez oc'h ober al lez dezhi  ». 

## Oberennoù  all

*Er XVIIvet kantved e voe implijet ar gontadenn italianek gant ar skrivagnerez c'hallek Marie-Catherine d'Aulnoy evit sevel he c'hontadenn *Belle-Belle ou Le Chevalier Fortuné*.
**Le tre corone* (An Teir C'hurunenn), gant Giambattista Basile en e levr Pentamerone, e 1634. 
**Ar C'hwec'h n'eus den evito* e dastumad ar vreudeur Grimm (KHM 71).
*Ar gontadenn rus *[[Vasilisa merc'h d'ar beleg]]*.
Costanza d'Altavilla

**Costanza d'Altavilla** zo anv div briñsez eus Sikilia: 

* Costanza d'Altavilla (1082-1135) (1082 – goude 1135), rouanez Italia, kenseurtez Konrad II Italia,
* Costanza d'Altavilla (1154-1198), impalaerez santel.

## Gwelet ivez
*Costanza Sikilia
Embuscade

An **embuscade** a zo ur c'hoktel greunadin, gwin gwenn, bier, ha kalva. Krouet e oa bet e Caen, Kalvados, ha brudetoc'h-brudetañ eo e kornôg Bro-C'hall.
Spisc'her

Ur **spisc'her** a zo ur ger skrivet ouzhpenn war ur skrid evit sklaeraat ster ur ger dianav pe nebeut anavezet gant ar braz eus al lennerien. Unan eus al labourioù brudetañ a-zivout ar spisc'herioù henvrezhonek war dornskridoù latin eo adtezenn Léon Fleuriot *[[Dictionnaire des gloses en vieux-breton]]* (1964).
Sorbonne

Ur savadur publik eus Pariz eo ar **Sorbonne**. Peder skol-veur a gav lod eus o annez ennañ hirie an deiz (Pariz I,II, III ha IV) hag un darn eus servijoù rektordi Pariz (kañsellerezh ar Skolioù-meur). 

Dont a ra e anv eus e ziazezer Robert de Sorbon a fellas dezhañ krouiñ ur skol teologiezh evit ar studierien baour etre 1253 ha 1257. Adalek 1554 e teuas da vezañ annez ar Skol-veur a deologiezh a voe anvet neuze "Sorbonne". 
Sevel a reas enep ar Jezuisted er XVIvet kantved, kondaoniñ a reas ar Jañsenisted er XVIIvet kantved rak lez-varn Iliz an aotreerezh e oa. Adsavet eo bet war c'houlenn Richelieu diwar tresoù gant Lemercier. Bez ar c'hardinal gant Girardon (1694) a gaver er chapel bet savet etre 1635 ha 1653. 

Ar savadurioù evit rannoù ar skol-veur a zo bet kresket ha nevesaet etre 1885 ha 1901. E-pad pell e talveze "Sorbonne" kement a Skol-veur Pariz.
Palez Breujoù Breizh

E kreiz-kêr Roazhon emañ **Palez Breujoù Breizh**, savet er XVIIvet kantved.
Eno e oa diazezet Breujoù Breizh ken na voe divodet e 1790, war-bouez an « harlu » etre 1675 ha 1689, pa voe kaset da Wened gant ar roue gall Loeiz XIV.

## Gwelet ivez
*Leurgêr Breujoù Breizh
Iago ap Beli

**Iago ap Beli** (560? - 615) a oa roue Gwynedd war-lerc'h e dad, Beli ap Rhun.

## Cyfeiriadau

J.E. Lloyd (1911) *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co,)
Kastell La Hunaudaye

**Kastell La Hunaudaye** a chom dismantroù anezhañ e kumun Pledeliav e reter departamant Aodoù-an-Arvor. Gallout a reer gweladenniñ anezho an hanter eus ar bloavezh, etre miz Ebrel ha miz Du.

Ur c'hastell pempkornek eo, gant 5 tour, unan e pep korn, ha mogerioù uhel etrezo. N’eus tour-meur ebet ; douvezioù leun a zour zo en-dro d’ar c’hastell. Ur chapel a oa en estaj uhelañ tour ar gevred. Distrujet e oa bet an toennoù da vare an Dispac'h gall ha n’int ket bet adsavet abaoe, daoust ma’z eus bet labourioù adkempenn. 

## Istor
Savet e voe ar c'hastell en  gant an tiegezh Tournemine o doa bet aotre digant Pêr Brizhkloareg. An nor da vont da Benteür e oa kastell an Hunaudaye, savet adalek 1220. Kalz a zistruj a voe graet d’ar c’hastell e 1341, e-pad Brezel Hêrezh Breizh, met adsavet e voe goude-se etre dibenn ar  ha kreiz ar . Da vare an Azginivelezh e voe graet labourioù el lojeiz d’ober eus ar c'hastell-kreñv ul lec'h-annez kletoc'h. Kalz a zistruj a voe avat e-pad an Dispac'h gall hag en  e voe tennet kalz a vein eus ar c'hastell, en doa kollet e doenn, e bont-gwint, e blañchodoù, e arrebeuri.

E miz C'hwevrer 1922 hag e miz Du 1930 e oa bet lakaet an dismantroù anezhañ da vonumant istorel ha prenet e oant bet gant servijoù ar Stad. Labourioù zo bet graet abaoe evit startaat an tourioù hag ar mogerioù. E 2008 e oa bet gwerzhet gant Ministrerezh ar Sevenadur da Guzul-departamant Aodoù-an-Arvor. Aboae ar mare-se e vez digor d’ar weladennerien.
Restr:Château de la Hunaudaye - 04.jpg|Gwel eus an diavaez
Restr:Château de la Hunaudaye - 01.jpg
Restr:Château de la Hunaudaye - 02.jpg|Ar mogerioù, gwelet eus an diabarzh
Restr:Château de la Hunaudaye - 03.jpg


## Liammoù diavaez
*Fichenn ar c’hastell e diaz Mérimée Ministrerezh ar Sevenadur
*Lec'hienn ofisiel kastell La Hunaudaye
Porth Sgiwed

**Porth Sgiwed** pe **Porthsgiwed** pe c'hoazh *Porth Ysgewin* (*Portskewett* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er mervent da gêr Cas-gwent hag e penn ar pont bras a dreuz aber ar stêr Hafren, da vont eus Bro-Saoz da Gembre. 
E 2011in e oa poblet gant  a dud. 10,6% anezho a oa kembraegerien.

Apasadennoù eus ur bryngaer (ur c'hreñvlec'h) eus Oadvezh an Houarn a gaver e Porth Sgiwed, kenkoulz ha dismantroù ur "villa" hag un templ roman. Dismantroù nevesoc'hik zo, eus mogerioù-difenn a vije bet savet gant Harold II, roue Bro-Saoz, pa oa bet aloubet gantañ ar rann-mañ eus Kembre goude e drec'h war Gruffudd ap Llywelyn. Kontañ a reer e oa bet savet un ti eno gant Harold hag e oa bet distrujet gant Caradog ap Gruffudd, roue Gwent, e 1065.

Lez pennañ Caradog Freichfras, roue Gwent, a vije bet amañ er . E skridoù Gerallt Gymro e lenner e oa Kembre o'n em astenn eus Porth Wygyr, en hanternoz Enez Mon, betek Porth Sgiwed.
Kangchenjunga

**Kangchenjunga** eo an trede menez uhelañ eus ar bed hag eus Himalaya; tapout a ra 8 586 m. Emañ war an harzoù etre Nepal ha Sikkim.

## Liammoù diavaez
Cho-Oyu

**Cho-Oyu** eo ar c'hwec'hvet uhelañ menez er bed hag en Himalaya, etre Nepal ha Tibet; 8 201 m zo dezhañ.
Georges de Villebois-Mareuil

**Georges Henri Anne Marie Victor, kont Villebois-Mareuil** (Naoned, 22 a viz Meurzh 1847 - Boshof, Transvaal, Suafrika, 5 a viz Ebrel 1900, a oa ofisour en arme Frañs.
Brud a c'hounezas pa stourmas diouzh tu ar Voered enep ar Rouantelezh-Unanet en Eil Brezel ar Voered (11 a viz Here 1899-31 a viz Mae 1902).

E 1867 e teuas er-maez eus Skol Saint-Cyr. Brezeliñ a reas en Indez-Sina ; en arme al Liger e voe e-kerzh Brezel 1870.

Heuliañ a reas stummadur ar Skol a Vrezel, penn sturvod rannarme Aljer e voe. Koronal e oa pa roas e zilez e 1895. E 1899 ez eas da Suafrika evit sikour ar Voered, e penn ur bagad emouestlidi c'hall ha hollandat e oa pa voe lazhet e-kerzh ur c'hrogad a badas ouzhpenn teir eurvezh enep soudarded breizhveurat kalz niverusoc'h.
Danevellet eo bet e desteni a-zivout ar brezel-se en ul levr anvet *[[Carnets de campagne]]* embannet e 1902. 

Roueelour, enepyuzev, enepfrañmason, enepsaoz e oa. Ezel eo bet eus an *[[Action Française]]*.Roet eo bet e anv d'ur boulouard gant kêr Roazhon.

## Mammennoù
*  Jean-Loup Avril, *500 Bretons à connaître*, L'Ancre de Marine, 1989 – ASIN : B004AUYMUK.
Lhotse

**Lhotse** eo ar pevare menez uhelañ er bed hag en Himalaya, war an harzoù etre Nepal ha Tibet ; 8 516 metr uhelder zo dezhañ.
Kastell Caen

**Kastell Caen** a zo ur c'kreñvlec'h savet war-dro ar bloavezh 1060 e Kreizkêr kozh Caen gant Gwilherm an Alouber

## Liammoù diavaez
* lec'hienn ofisiel
Brahmapoutra

Ar **Brahmapoutra**, anvet "Yarlung Tsangpo" e Tibet, a zo unan eus pennañ stêrioù Azia. Eieniñ a ra en Himalaya e Tibet. Redek a ra dre Tibet, India ha Bangladesh.  km hed a zo dezhi. Dourliñvadurioù bras a vez en nevezamzer pa deuz an erc'h.

Kejañ a ra gant ar Ganga hag en em deuler er mor e Bae Bengal en ur pezh mell delta.

Ur stêr sakr eo evit an hindoued.

## An anv
ब्रम्हपुत्र *Bramhaputra* a reer eus ar stêr en hindieg, da lavaret eo "Mab Brahma". ব্ৰহ্মপুত্ৰ *Brôhmôputrô* eo hec'h anv en asameg, ব্রহ্মপুত্র নদ *Brohmoputro* e banglaeg, ཡར་ཀླུངས་གཙང་པོ་ *Yarlung Tsangpo* e tibeteg.

## Liammoù diavaez
Bro-Bagan

**Bro-Bagan**, a-wechoù **ar Vro Bagan**, a zo ur vroig hengounel, diresis he harzoù, a-hed aod norzh Bro-Leon, etre an Aber-Ac'h er c'hornaoueg ha Bae Goulc'hen er reter. Dre vras e lakaer e-barzh kumunioù Gwiseni, Kerlouan, Brignogan, Plouneour-Traezh, hag a-wechoù Plougerne ha Goulc'hen. Evit a sell ar c'hiz "pagan" e laka Reun Kreston e-barzh ivez Plouider, Kernouez ha Sant-Fregan.

## Gwelet ivez
*Strollad ar Vro Bagan
**[[Ar Baganiz]]*, ur pezh-c'hoari gant Tangi Malmanche.

## Levrlennadur
**Le Pays pagan - Histoire et géographie contemporaine*, Louis Élégoët, Éditions Palantines, 2012.

## Liammoù diavaez
* Ur bajenn bersonel diwar-benn Bro-Bagan
* Pennad gant Loeiz Elegoet

## Notennoù ha daveoù
Tom Conti

**Thomas Antonio Conti**, bet ganet d'an 22 a viz Du 1941 e Pàislig (Siorrachd Rinn Friù, Bro-Skos), a zo un aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) hag ur romantour skos.

## E filmoù
* [...],
* 1983 : *[[Merry Christmas, Mr. Lawrence]]* sevenet gant Nagisa Ōshima,
* [...].
Sant Koneri

**Sant Koneri** a oa ur manac'h brezhon er VIvet kantved, mab da Santez Libouban.

Enoret eo e Plougouskant, e Treger, hag Sant-Goneri, e Bro-Gwened. 

## Kantikoù
Meur a gantik zo dezhañ ha d'e vamm, ha daou zo kanet gant Anne Auffret en he fladenn * [[Les plus Beaux cantiques de Bretagne]]*, embannet gant Coop Breizh, ha skrivet eo ar c'homzoù el levrig da-heul. 
*war golo ar bladenn : KANTIK SANT GONERI, hogen KANTIK ENN ENOR DA ZANT KONERI el levrig,
*war golo ar bladenn : RELEGO SANT GONERY, skrivet heñvel el levrig.

## Brud
Brudet e oa ar sant e kanton Landreger ha war-dro Pondivi. Meur a iliz, chapel, kalvar, a oa bet savet en enor dezhañ. Mesket eo bet e anv gant sant Koneg, eskob Kemper. 

Hervez ur vojenn, a vefe da wiriañ, e vefe roet an anv-bihan c'hoazh e-touez diskennidi Bretoned Shanghai e Sina.

## Lec'hanvioù
*Sant-Goneri, kumun er Mor-Bihan

## Liamm diavaez
*Kelo Plougouskant Gwengolo 2011, p. 4
Les plus Beaux cantiques de Bretagne

**Les plus Beaux cantiques de Bretagne** zo un albom teir fladenn, ha warno pep a unnek kantik, eus Treger, Goueloù, pe Kerne-Uhel, kanet gant Anne Auffret ha sonet gant ar vombard hag an ograoù. 

Embannet eo an albom gant Coop Breizh, gant un titl gallek, hep tamm brezhoneg ebet war ar golo, e doare ar gompagnunezh, goude ma n'eus nemet titloù kantikoù brezhonek skrivet war ar c'hein. Skrivet eo anv ar ganerez, Anne Auffret, ha re ar sonerien: an talabarder, Daniel Féon, hag an ograouer, Loïk Le Griguer.
Ur skeudenn vrav a zo, hini un daolenn gant Jules Breton, *Le pardon de [[Kergoat]]*, hag a zo war-ziskouez e *Mirdi an Arzoù-Kaer* e Kemper. 

Lenn a c'haller ar c'homzoù el levrig da-heul. 

## An albom
### Al levrig
N'eus pennad kinnig ebet, mann nemet ar c'hantikoù brezhonek. Koulskoude, goude titl pep kantik e lenner al lec'hanvioù en galleg: *Tréguier, ... Plouézec...*

### Ar pladennoù
#### Ar bladenn gentañ
# *Pardon Sant Erwan*, eus Landreger
# *Gwerz ann Itron Varia Rostren* (sic); brudet e oa bet an ton gant Alan Stivell, adanvet Spered Hollvedel gantañ, met implijet e oa bet ivez gant Jef Le Penven d'ober *Kantig Santez Anna*.
# *Kantik neve Itron Varia Sant Kare *, eus Lanvaeleg, 
# *Kantik enn enor da [[Sant Koneri| Zant Koneri]] *, kaerañ ton an albom marteze, eus Plougouskant,
# *Kantik Sant Erwan*, an hini brudetañ marteze, eus Landreger,
# *Kantik da [[Trifina|Zantez Triphina]] ha da [[Treveur (sant)| Zant Tremeur]]* 
# *Kantik ha peden da werc'hez [[Bulad-Pestivien|Bulat]] *
# *Kan an Islandeed* 
# *Kantik [[Santez Mari Madalen]]*, eus Sant Nikolaz ar Pelem
# *Kantik Itron Varia an Danouët*, eus Boulvriag
# *Gwerz ar Seiz Sant*, eus Ar C'houerc'had.

#### An eil pladenn
# *Gwerz [[Sant Erwan]]*
# *Kantik [[Sant Gweltaz| Zant Weltas]]*, eus Lanniskad
# *Kantik en enor da Zant Briak*, eus Boulvriag
# *Itron ar Rozera*, eus Duaod
# *Itron Varia ar Wir Sikour*, eus Gwengamp
# *Da [[Sant Vaodez | Zant Vaodez]]*, eus Lezardrev
# *Pedenn da Itron Varia ar Guiaudet*, eus Larruen
# *Kantik an [[Tad Maner]]*, eus Plevin
# *Itron Varia Goz Iliz*, eus Planiel; war an ton-se ec'h anavezer meur a gantik all eus ar c'hornad, evel hini *Itron Varia ar Feunteunioù*, kantik Pontrev.
# *Kantik an Aotro Sant Eler*, eus Sant-Pever
# *Enor, enor da [[Santez Anna]]*, eus Plaeraneg

#### An trede pladenn
# *Sant Hervez* (sic), eus Kemperven,
# *Santez Genovefa*, eus Lokmikael,
# *Relego Sant Gonery*, eus Plougouskant,
# *Sant Anton*, eus Plouizi,
# *Sant Iened*, eus Pluned,
# *Sant Laorans*, eus Mael-Pestivien,
# *Kantik Sant Blaise', eus [[Bulad-Pestivien]],
# *Introun Varia'n Drugarez*, eus [[Tremael]],
# *Sant Liboubana*, eus [[Plougouskant]],
# *Kantik en enor d'an Drinded Santel*, eus [[Ar C'houerc'had]],
# *Gwerz Sant Nigouden'', eus Sant-Nigoudenn.

## Notennoù
Herri VI

**Herri VI** zo anv meur a roue pe impalaer.

## Impalaerien ha rouaned
*Herri VI an Impalaeriezh Santel (1165-1197), Impalaer Santel adal 1190 betek e varv e 1197 ;
*Herri VI (Bro-Saoz) (1421-1471), roue Bro-Saoz adal 1422 betek e varv e 1471

## Duged ha konted
* Herri VI Luksembourg (1250-1288), kont Luksembourg adal 1281 betek e varv e 1288 ;
* Herri VI Silezia (1294-1335), dug Wrocław adal 1311 betek e varv e 1335 ;

## Oberennoù
* ''Henry VI, pezh gant William Shakespeare

## Pennadoù kar
* Herri V
* Herri VII
Herri VI an Impalaeriezh Santel

**Herri VI an Impalaeriezh Santel** (1165-1197) a oa Impalaer Santel adal 1190 betek e varv e 1197. Roue Sikilia e oa ivez.

## Dimeziñ ha bugale
*Costanza d'Altavilla (1154-1198)
Pwllmeurig

**Pwllmeurig** (*Pwllmeyric* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er mervent da Gas-gwent.

E parrez Matharn emañ. Dont a ra anv ar gêriadenn eus "pwll" (« poull » e brezhoneg), abalamour d'ur pleg en aber ar stêr Hafren, ha "Meurig", diwar anv Meurig ap Tewdrig, roue Gwent ha Glywysing, er , war-lerc'h e dad Tewdrig, beziet e Matharn.

## Notennoù
Gangtok

**Gangtok** eo kêr-benn ha kêr vrasañ stad Sikkim en Unaniezh India, en Himalaya.  a dud a oa o vevañ enni e 2011.

## Liammoù diavaez
Costanza Sikilia

**Costanza Sikilia** zo anv meur a rouanez pe briñsez a Sikilia.

* Costanza d'Altavilla (1154-1198), merc'h dalif Ruggero II, roue Sikilia, impalaerez santel, 
** dimezet da Herri VI an Impalaeriezh Santel, mamm d'an Impalaer Santel ha Roue Sikilia Friedrich II an Impalaeriezh Santel, « Stupor Mundi » 

* Konstanze von Staufen (1230-1307), merc'h henañ Friedrich II an Impalaeriezh Santel hag e bried Bianca Lancia, impalaerez Bizantion, 
** dimezet da Yann III Doukas Vatatzes, impalaer Bizantion

* Konstanze von Staufen (1248-1302), merc'h-vihan da Friedrich II an Impalaeriezh Santel, merc'h da Manfredo Iañ, Roue Sikilia, 
**dimezet da Pedro III Aragon, roue Aragon, mamm d'ar rouaned:
*** Alfonso III Aragon 
*** Jaume II Aragon 
*** Federico II Sikilia

* Costanza Sikilia (1303-1344), merc'h-vihan da Konstanze von Staufen (1248-1302), merc'h da Federico II Sikilia, dimezet teir gwech,
**da Henri II Kiprenez 
**da Leon V Armenia
**da Jean de Lusignan

## Pennad kar
* Costanza d'Altavilla
Takeshi Kitano

**Takeshi Kitano** (anavezetoc'h evel *Beat Takeshi*), bet ganet d'an 18 a viz Genver 1947 en Adachi, Tokyo (Japan), a zo un aktour hag ur filmaozour japanat.

## E filmoù
### Evel sevener
* *[[Violent Cop (film 1989)|Violent Cop]]* (1989)
* *[[Boiling Point (film 1990)|Boiling Point]]* (1990)
* *[[A Scene at the Sea]]* (1991)
* *[[Sonatine (film 1993)|Sonatine]]* (1993)
* *[[Getting Any?]]* (1995)
* *[[Kids Return]]* (1996)
* *[[Hana-bi]]* (1997)
* *[[Kikujiro]]* (1999)
* *[[Brother (film 2000)|Brother]]* (2000)
* *[[Dolls (film 2002)|Dolls]]* (2002)
* *[[Zatōichi (film 2003)|Zatōichi]]* (2003)
* *[[Takeshis']]* (2005)
* *[[Glory to the Filmmaker!]]* (2007)
* *[[Achilles and the Tortoise (film)|Achilles and the Tortoise]]* (2008)
* *[[Outrage (film 2010)|Outrage]]* (2010)
* *[[Beyond Outrage]]* (2012)
* *[[Ryuzo and the Seven Henchmen]]* (2015)
* *[[Outrage Coda]]* (2017)
* [...],
* 1983 : *[[Merry Christmas, Mr. Lawrence]]* sevenet gant Nagisa Ōshima,
* Battle Royale (2000)
* Battle Royale: Special Edition (2001)
* Zatoichi (2003)
* Battle Royale II: Requiem (2003)
Bartolomeo Eustachi

**Bartolomeo Eustachi** (anavezetoc'h evel **Eustachio**), bet ganet war-dro 1510 e San Severino Marche (Rouantelezh Naplez d'ar mare-se) hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Eost 1574 e Fossombrone (Marche, Italia a-vremañ), a oa ur mezeg italian arbennigour war ar gorfadurezh.

Bet deskrivet gant **Bartolomeo Eustachi**, e 1543, an drompilh selaou a ya d'ar skouarn d'ar c'havom e voe anvet houmañ *Tromba di Eustachio* gant ar mezeg italian Antonio Valsalva da enoriñ e henaour.

Savet *[[Libellus de dentibus]]* gantañ, embannet e 1564, e voe an hini kentañ o labourat war framm an dent.

## Liamm diavaez
* '''Bartholomeo Eustachio''' (war-dro 1500/1510-1574) hag e ''Libellus de dentibus'' (1563).
Ryūichi Sakamoto

**Ryūichi Sakamoto**, bet ganet e Tokyo (Japan) d'ar 17 a viz Genver 1952, a zo ur soner, un aktour, ur produour, ur skrivagner, ur c'hanour, ur soner piano hag ur sonaozer. 

C'hoariet en deus e-barzh tri film brudet-tre : *[[The Last Emperor (film)|The Last Emperor]]*, *[[Merry Christmas, Mr. Lawrence]]* ha *[[New Rose Hotel (film)|New Rose Hotel]]*. 

## Dedro e Remzad

#### 1970-1979
Ryuichi Sakamoto a zo ganet en ur familh pinvidik, e dad a oa un embannour brudet, anvet eo **Kazuki Sakamoto**.

Kroget en deus abred-tre ar piano hag ar sonaozadur. Plijout a rae dezhon ar sonerezh pop rock èl **[[The Beatles]]** hag **[[The Rolling Stones]]**. 

Studiet en deus e **1970** er **National University of Fine Arts and Music**, e **[[Tokyo]]**.

## E filmoù evel aktour
* 1983 : *[[Merry Christmas, Mr. Lawrence]]* sevenet gant Nagisa Ōshima,
* 1987 : *[[The Last Emperor (film)|The Last Emperor]]* gant Bernardo Bertolucci.
Jolanda di Brienne

**Jolanda** pe ** Isabella di Brienne**, pe ** Isabella II Jeruzalem** (Tir pe Jeruzalem, 1212 – Andria, 5 a viz Mae 1228), rouanez Jeruzalem, a oa eil pried an Impalaer santel Friedrich II. 

Merc'h e oa da Jean de Brienne, ha da Maria di Monferrato, ha rouanez Jeruzalem e voe.

## Eured ha bugale
Dimeziñ a reas e 1225, en Brindisi, en Apulia.
*Margherita (Du 1226 - Eost 1227), marvet da ur bloaz.
*Konrad IV, pe *Corrado* (1228 - 1254), Roue ar Romaned hag Impalaer santel war-lerc'h e dad.

Mervel a reas Jolanda da seitek vloaz, dek dez goude genel he mab Corrado. Beziet eo e kev-bezioù iliz-veur Andria.
Herri ar Roue Yaouank

**Herri ar Roue Yaouank** (*Henry the Young King* e saozneg) 1155 – 1183, a oa an eil eus pemp mab Herri II (Bro-Saoz) hag Eleanora Akitania. 

Bloaz e oa, e 1156, pa varvas e vreur henañ Gwilherm, ma teuas da vezañ pennhêr.

E 1158 e voe rakdimezet da Varguerite, kentañ merc'h Loeiz VII hag e eil pried, Constanza Kastilha (1136-1160)‎.
E 1160, gant aotre ar pab Alesant III, e voe euredet Herri, 5 bloaz, da Varguerite, 2 vloaz. Mall bras a oa war Herri II da gaout argouroù e verc'h-kaer, Vexin.

E 1162 e voe kaset da vout skoliataet gant Thomas Becket, kañseller Bro-Saoz. A-raok dibenn 1163 e voe anvet Becket da arc'heskob Canterbury, ha trenkañ a reas an darempredoù etre ar roue hag eñ, ma voe tennet ar priñs digantañ. 

Adalek 1170 e renas Herri, 15 vloaz neuze, a-gevret gant e dad evel roue Bro-Saoz, Dug Normandi, Kont Anjou ha Maine.

Mervel a reas e 1183, da 28 vloaz, tri bloaz a-raok e vreur Jafrez, dug Breizh, ha c'hwec'h vloaz a-raok e dad.
E eil breur, Richarzh Kalon-Leon, a renas war-lerc'h o zad.
Sudbrook (Sir Fynwy)

**Sudbrook** zo ur gêriadenn e Sir Fynwy, e gevred Kembre. N'eus anv kembraek ebet ganti. Emañ er reter da gêr Caldicot hag er gevred da Borth Sgiwed, war aod ar stêr Hafren. 

Savet e voe ar gêriadenn, ar braz anezhi, en , da reiñ bod da vicherourien deuet da doullañ un tunel evit an hent-houarn dindan aber an Hafren. En amzer-se e veze graet "Southbrook" anezhi ivez.
Melun

**Melun** eo pennlec'h an departamant gall Seine-et-Marne, e rannvro Enez-Frañs. Poblet e oa gant  a annezidi e 2011, ha gant se e oa an trede kêr vrasañ e Seine-et-Marne, goude Chelles ha Meaux.

Emañ Melun 41 km er gevred da Bariz, war lez ar Saena. Ul lodenn eus kêr zo bet savet war un enezenn anvet "île Saint-Étienne".

## Istor
*Breutadegoù Melun

## Tud
### Tud ganet eno
*1949 : Malo Louarn, treser breton
### Tud marvet eno
*1031 : Roperzh II, roue Bro-C'hall
*1032 : Koñstañza Arle
*1108 : Fulup Iañ, roue Bro-C'hall
*1180 : Loeiz VII, roue Bro-C'hall
*1252 : Blanche de Castille
### Tud liammet ouzh ar gumun
* Balla Koné, archer gall ha malian, bet o teskiñ ar vicher eno.
Nanterre

**Nanterre** eo pennlec'h an departamant gall Hauts-de-Seine, er rannvro Enez-Frañs, er c'hornôg da Bariz. E niveradeg 2011 e oa  a dud o chom er gumun.

Ur skol-veur vras zo, anvet *"Université Paris Ouest Nanterre La Défense"*, gant  a studierien. Brudet eo karter *[[La Défense]]*, ur c'harter aferioù ma kaver sezioù ur bern kompagnuniezhioù bras. E Nanterre ivez emañ kreñvlec'h ha kounlec'h ar Mont Valérien.

## Gevelliñ
Gevellet eo Nanterre gant :
* ,
* ,
* ,
* ,
* ,
* .

Kevratoù kenlabour zo bet skoulmet gant :
* Alvorada e Brazil e 2003,
* Deisheh en tiriadoù palestinat e 2006,
* Guarulhos e Brazil e 2007.

## Notennoù ha daveoù
Fiabe italiane

**Fiabe italiane** zo un dastumad kontadennoù pobl italianek graet gant Italo Calvino hag embannet e 1956 en dastumad "I millenni" gant an ti-embann Einaudi. Met hemañ eo an titl gwirion en e hed: 
* Fiabe italiane raccolte dalla tradizione popolare durante gli ultimi cento anni e trascritte in lingua dai vari dialetti da Italo Calvino*.

Teir c'hontadenn eus Korsika zo ivez.
## Roll ar c'hontadennoù
María Félix

**María de los Ángeles Félix Güereña**, anavezetoc'h evel **María Félix** (Álamos, Sonora; 1914 – Ciudad de México, 2002), a zo un akourez vec'hikan.

Gant Pedro Armendáriz ha Dolores del Río e yae d'ober trikon tud veur sinema spagnolek ar bloavezhioù 1940 ha 1950.

Lesanvet e oa bet «La Doña», goude c'hoariet er film "Doña Bárbara" (1943), hag ivez «María Bonita», abalamour d'ar son savet dezhi evel prof-eured, gant ar sonaozour Agustín Lara. C'hoariet he deus e 47 film, entre Mec'hiko, Spagn, Bro-C'hall, Italia hag Arc'hantina.

## He buhez
Merc'h e oa da Félix Bernardo Félix, ha da Josefina Rosas Güereña. He zad a oa a orin eus ar bobl Yaqui, hag he mamm a orin euskarat. Daouzek bugel all o doa : Josefina, María de la Paz, Pablo, Bernardo, Miguel, María Mercedes, Fernando, Victoria Eugenia, Ricardo, Benjamín hag Ana María del Sacramento. He bugaleaj a dremenas en Álamos. Ne oa ket gwall binvidik an tiegezh. Mat en em gleve gant he breur Pablo, ken mat ma kredas he mamm e oa ret o dispartiañ gant aon rak penaos e troje an darempred-se. Ha kaset Pablo d'ur skol soudarded,

Dimezet e oa bet da Jorge Negrete.

## He marv
Mervel a eure María Félix d'an 8 a viz Ebrel 2002 (deiz hec'h 88 bloaz), war-dro 1 eu beure, e Ciudad de México, hogen n'eo nemet da 10:00 eur e voe kavet he c'horf.

## He filmoù
E **Mec'hiko**
* 1942 - El peñón de las ánimas
* 1942 - María Eugenia
* 1943 - Doña Bárbara
* 1943 - La China Poblana
* 1943 - La mujer sin alma
* 1944 - La Monja Alférez
* 1944 - Amok
* 1945 - El monje blanco
* 1945 - Vértigo
* 1946 - La mujer de todos
* 1946 - La Devoradora
* 1946 - Enamorada
* 1947 - ¡Que Dios me perdone!
* 1947 - La diosa arrodillada
* 1947 - Río Escondido
* 1948 - Maclovia /Belleza maldita
* 1949 - Doña Diabla
* 1953 - Camelia (México, España)
* 1953 - Reportaje
* 1953 - El rapto
* 1955 - La Escondida
* 1955 - Canasta de cuentos mexicanos (México, EUA)
* 1956 - 
* 1957 - Flor de mayo /Topolobampo
* 1958 - Miércoles de ceniza
* 1958 - Café Colón
* 1958 - La estrella vacía
* 1958 - La Cucaracha
* 1960 - Juana Gallo
* 1962 - La bandida
* 1962 - Si yo fuera millonario /Soy millonario
* 1963 - Amor y sexo /Safo '63
* 1965 - La Valentina
* 1970 - La Generala

*Documentales*
* 1955 - El Charro Inmortal
* 1976 - México de mis amores

**Spagn**
* 1948 - Mare nostrum (Spagn, Italia)
* 1949 - Una mujer cualquiera 
* 1950 - La noche del sábado 
* 1951 - La corona negra (Spagn, Italia, Bro-C'hall)
* 1956 - Faustina 
* 1959 - Sonatas (Spagn, México)

**Italia**
* 1951 - Mesalina (Italia, Bro-C'hall)
* 1951 - Incantesimo tragico /Hechizo trágico (Italia, Bro-C'hall)

**Arc'hantina**
* 1952 - La pasión desnuda (Argentina, España, Italia)

**Bro-C'hall**
* 1954 - French Cancan (Bro-C'hall, Italia)
* 1954 - La Belle Otéro /La Bella Otero (Bro-C'hall, Italia)
* 1955 - Les héros sont fatigués /Los héroes están fatigados (Bro-C'hall, Alemania)
* 1959 - La fiévre monte á el Pao /Los ambiciosos (Bro-C'hall, México)

## Liammoù diavaez
* Film diwar he fenn : https://www.youtube.com/watch?v=J45JX7zv8w0
* Film diwar he fenn : https://www.youtube.com/watch?v=sXZX0ydLW_c

## Notennoù
God Only Knows

***God Only Knows*** zo ur ganaouenn saoznek bet savet an ton anezhi gant Brian Wilson hag ar gerioù gant Tony Asher evit ar strollad sonerien rock stadunanat The Beach Boys.

Ganti ec'h echu ar film *[[Love Actually]]* (sevenet gant Richard Curtis e 2003) ha sonerezh ar stirad skinwel stadunanat *[[Big Love (stirad skinwel)|Big Love]]* e voe etre 2006 ha 2009. 

E 2004 e oa bet renket da bempvet warn-ugent e Listennad ar 500 kanaouenn wellañ bet embannet hervez Rolling Stone gant ar gelaouenn stadunanat *[[Rolling Stone]]*.

* Prantad enrollañ : adalek an 10 a viz Meurzh betek an 11 a viz Ebrel 1966,
* Lec'hioù enrollañ : studioioù United Western Recorders ha CBS Columbia Square e Hollywood (SUA),
* Padelezh : 2:51,
* Ti-embann-pladennoù : Capitol Records (),
* Deiziad dont e-maez ar bladennig : 11 a viz Gouere 1966,
* Kanaouenn war eil tu ar bladennig : *[[Wouldn't It Be Nice]]*,
* Produour : Brian Wilson.

Perzh eo ivez eus *[[Pet Sounds (albom)|Pet Sounds]]*, unnekvet albom studio The Beach Boys, deuet e-maez d'ar 16 a viz Mae 1966.

## Ar sonerien
* 

## Ar gerioù

## Liamm diavaez
* '''''God Only Knows''''', kanet gant The Beach Boys
Roubl

Ar **roubl** eo unanenn voneiz pennañ Rusia (anvet *рубль*, *roubl’*, eno), ha Belarus (anvet *рубель*, *roubel*, eno). Unanenn voneiz an Unaniezh Soviedel e oa ivez. Rannet eo ar roubl e 100 kopek (ha *kapeyka* e Belarus).

## Notennoù ha daveoù
Adèle Champagn

**Adèle** pe **Alix** pe **Alice Champagn**, ganet war-dro 1140 ha marvet e 1206 e Pariz, a oa ur briñsez eus kontelezh Champagn deuet da vout rouanez ar Franked evel trede pried Loeiz VII, roue Bro-C'hall . Merc'h e oa da Tepot IV, kont Champagn ha kont Bleaz, ha da Matilda Karintia.

Dimezet ha kurunennet e voe d'an 13 a viz Du 1160. Div wech e oa bet dimezet ar roue, hogen mab ebet n'en doa bet, na gant Eleanora Akitania (eured torret en 1152) na gant Constanza Kastilha, marvet en 1160.

## He bugale
Daou vugel he doe:
* Fulup, lesanvet 'Dieudonné* (mall a oa kavout ur pennhêr) lesanvet *an Aogust''.
* Agnès, dimezet teir gwech, da dri impalaer bizantat: 
** Alexis II Comnène, 
** Andronic Ier Comnène, 
** Théodore Branas, gouarnour Constantinople.
Albéric

**Albéric** zo un anv-bihan gallek roet d'ar baotred. 

## Gerdarzh

## Adstumm
*Aubry

## Yezhoù all
*Alberich, en alamaneg
*Alberico, en italianeg

## Tud
### Sent

### Tud all
* Albéric Cahuet, skrivagner gall
* Albéric Magnard (1865-1914), sonaozour gall, marvet o tifenn e di diouzh an Alamaned,
* Alberic O'Kelly de Galway (1911-1980), echedour belgiat

## Lec'hioù
*Alberic, kumun e Kumuniezh Valencia, anv a orin arabek.

## Pennadoù kar
Bobigny

**Bobigny** eo pennlec'h an departamant gall Seine-Saint-Denis, e rannvro Enez-Frañs. Emañ er biz da Bariz. E 2011 e oa annezet gant  a dud.

## Istor
E 1925 e voe dilennet Marthe Tesson e kuzul-kêr Bobigny, unan eus ar maouezed kentañ dilennet en ur c'huzul-kêr e Frañs e voe.

## Notennoù ha daveoù
Cliff Palace

**Cliff Palace** zo un annez tornaodel savet gant an Indianed Anasazi e mervent Colorado war-dro ar bloavezh 1200.

## Pennadoù kar
* Hotei
Jean Leperdit

**Jean Leperdit** a zo bet maer Roazhon etre 1793 ha 1795 (Bloaz II ha Bloaz IV ar Republik). Brudet eo bet evit e habaskter hag evit bezañ talet ouzh Jean-Baptiste Carrier hag e grizder.

Ganet eo bet d'ar 5 a viz Mae 1752 e Noal-Pondi. Aet eo da Anaon d'an 3 a viz Eost 1823 e Roazhon. Mestr-kemener e oa. 
Beziet eo bet e bered an Norzh e Roazhon. 

 

Un delwenn anezhañ gant Emmanuel Dolivet a gaver plasenn Champ-Jacquet e Roazhon. Diskouezet eo o trailhañ ul listenn a dud da vezañ dibennet bet savet gant Carrier. Teuzet oa bet an delwenn gant an Alamaned, graet eo bet en-dro e 1991 ha staliet e 1994. 

Ur ru a zoug e anv e Roazhon hag unan all e Pondi.

Un daolenn anezhañ bet livet gant Marie-Thérèse de Champ Renaud e 1887 a zo bet prenet gant Meurgêr Roazhon e 2012 evit Mirdi Breizh. Un daolenn all gant Jules Jan a gaver e saloñs bihan Ti-kêr Roazhon. 

### Mammennoù
* *500 Bretons à connaître*, gant Jean-Loup Avril, embannadurioù L'Ancre de Marine, 1989.
Simon Fraser

Meur a **Simon Fraser** a zo anavezet en istor. 

* **Simon Fraser**, 11 Lord Lovat, penn ar c'hlan Fraser, lesanvet al Louarn Kozh. Bet eo bet enep James Graham, 5vet Earl a Vontrose (ganet d'ar 25 a viz Here 1612 ha bet krouget d'an 21 a viz Mae 1650; anvet da varkiz e 1644) da vare ar brezel etre Charlez Iañ ha Cromwell hag ar "gConvenanters". E-kerzh emsavadeg jakobat 1715 e voe eus tu roue Bro-Saoz met treiñ a reas eus tu ar Jakobidi e 1745. Dibennet e voe goude emgann Culloden d'an 9 a viz Ebrel 1747 e Londrez daoust d'e oad (ganet oa bet e 1667 )ha d'ar fed n'en doa ket kemeret perzh en emgann peogwir e oa e vab e penn ar c'hlan eno. 

* **Simon Fraser**, e vab, a voe pardonet hag a savas e 1757 1800 den eus ar c'hlan evit mont da vrezeliñ en arme Breizh-Veur enep Gallaoued Kanada. E 1747 e voe lemet an titl a Lord Lovat abalamour d'an emsavadeg. Mont a reas da get al lignez eeun war dro hanter-kant vloaz war lerc'h.

* '''Simon Christopher Joseph Fraser''', 15 Lord Lovat (1911-1995), ofisour er British Army, brudet evit e berzh en dilestradeg e Normandi e miz Even 1944.
Aldebert

**Aldebert** zo un anv-bihan alamanek, tremenet e galleg.

## Adstummoù
**Adalbert, Audebert, Otbert*.

## Tud
**Aldebert*, eskob en VIIIvet kantved.

### Anv-tiegezh
**Aldebert*, pe *Guillaume Aldebert*, kaner gall.
**Monique Aldebert* (* 1931), kanerez c'hall.
Agustín Lara

Evel **Agustín Lara** eo gwelloc'h anavezet **Ángel Agustín María Carlos Fausto Mariano Alfonso del Sagrado Corazón de Jesús Lara y Aguirre del Pino**, anezhañ ur c'haner ha sonaozour mec'hikan, unan eus re vrudetañ e amzer, hag a gane sonioù karantez, en doare boleros, dreist-holl. Lesanvet e oa * El Músico Poeta* *El Flaco de Oro*, hag anavezet e oa a-hed da-hed Amerika spagnolek, koulz hag en Spagn. 

Brudet eo e ganaouennoù evel María Bonita, en devoa savet evit e bried María Félix, Solamente una vez, ha dreist-holl Piensa en mi, e 1937, kanet gant Luz Casal er film Tacones lejanos, gant Pedro Almodóvar, e 1991. 

Kanet eo bet e oberennoù gant Don Pedro Vargas, "el Tenor Continental", Antonia Peregrino "Toña la Negra", Pedro Infante, Alejandro Algara, Hugo Avendaño, Javier Solís ha Carmela y Rafael, Julio Iglesias, Mijares, Vicente Fernández, Pérez Prado, Natalia Lafourcade, Wilbert Alonzo Cabrera ha re all.

Diaes eo gouzout pegoulz ha pelec'h e oa ganet, kustum e oa an den da droadañ gevier; lavarout a rae alies e oa ganet en Tlacotalpan, Veracruz, d'an 30 a viz Here 1900. Sed a lenner en meur a vuhezskrid anezhañ ha war e vez.

## Karantezioù

Brudet e oa e garantezioù : Esther Rivas Elorriaga en 1917, Angelina Bruscheta Carral en 1928, Clarita Martínez en 1949, Yolanda Santacruz Gasca "YiYi" en 1953, Rocío Durán en 1964. 

Dimezet e voe da María Félix en 1945. Dezhi e savas meur a ganaouenn, evel *[[María Bonita]]*, *Aquel amor* ha *Noche de ronda*.

## E ganaouennoù brudetañ

* *[[Amor de mis amores]]*
* *Aquel amor*
* *Arráncame la vida*
* *Aventurera*
* *Azul*
* *Cabellera blanca*
* *Callecita*
* *Clave azul*
* *Dueña mía*
* *El organillero*
* *Escarcha*
* *Españolerías*
* *Estoy pensando en ti*
* *Farolito*
* *[[Granada (canción)|Granada]]*
* *Humo en los ojos*
* *La cumbancha*
* *Lamento jarocho*
* *La prisionera*
* *Madrid*
* *[[María bonita (canción)|María bonita]]*
* *Mujer*
* *Murcia*
* *Naufragio*
* *Noche criolla*
* *[[Noche de Ronda (canción)|Noche de Ronda]]*
* *Novillero*
* *Oración Caribe*
* *Palabras de mujer*
* *Palmera*
* *Pecadora*
* *[[Piensa en mí]]*
* *Pobre de mí*
* *Puerto Nuevo*
* *Rival*
* *Rosa*
* *Santa*
* *Se me hizo fácil*
* *Señora Tentación*
* *Serpentina*
* *Silverio Pérez*
* *[[Solamente una vez]]*
* *Suerte loca*
* *Te vendes*
* *Valencia*
* *Veracruz*
* *Volverás*

## O kanañ
* https://www.youtube.com/watch?v=96NzAzGIWoI&index=4&list=RDedRX4lG7uvM

## Notennoù
Doña Bárbara

**Doña Bárbara** zo anv spagnolek meur a oberenn.

## Romant
Da gentañ-penn anv ur romant spagnolek gant ar skrivagner venezuelat Rómulo Gallegos.

## Filmoù
***Doña Bárbara*** zo ivez anv daou film:
**[[Doña Bárbara (film 1943)]]*, gant María Félix‎.
**[[Doña Bárbara (film 1998)]]*

## Teleromantoù
***Doña Bárbara*** zo ivez anv tri zeleromant:
*''Doña Bárbara'' (Venevisión TV series, 1967-8)
*''Doña Bárbara'' (1975 RCTV series, 1975)
*''Doña Bárbara'' (Telemundo series, 2008)
Maria Bonita

**Maria Bonita** zo un anv portugalek, ha hini meur a dra.

## Yezhoù
* María Bonita, e spagnoleg.

## Tud
* Maria Bonita (1911 — 1938), forbannez vrazilian, pe cangaceira, pried Lampião.

## Oberennoù
* Maria Bonita, ur romant portugalek gant ar skrivagner brazilian Afrânio Peixoto e 1914;
* Maria Bonita (film 1937), ur film brazilian e 1937, savet diwar ar romant;
**Maria Bonita*, ur ganaouenn c'hallek gant Bernard Lavilliers
María Bonita

**María Bonita** zo ur ganaouenn spagnolek savet da María Félix gant he fried ar sonaozour mec'hikan Agustín Lara‎. 

## Ar gerioù
* http://www.musica.com/letras.asp?letra=67228

## Kanerien
* Kanet gant Natalia Lafourcade : https://www.youtube.com/watch?v=6bjSGZo6fFc&list=RDedRX4lG7uvM&index=6

## Traoù all
* un teleromant 
* un albom gant ar c'haner mec'hikan Manuel Mijares e 1992.
Walt Whitman

**Walter Whitman**, anavezetoc’h evel **Walt Whitman** (31 a viz Mae 1819 – 26 a viz Meurzh 1892) a oa ur skrivagner, barzh ha kazetenner eus Stadoù-Unanet Amerika. Sellet a reer outañ evel unan eus pouezusañ barzhed ar Stadoù-Unanet en . Brudet eo e zastumad barzhonegoù, *Leaves of Grass*, embannet evit ar wech kentañ e 1855. Derc'hel a reas Whitman da ouzhpennañ barzhonegoù d’an dastumad-se betek e varv e 1892.

Hervez an dud o deus studiet e vuhez hag e skridoù e oa Whitman pe heñvelreviat pe divreviat. Kement-se a dalvez e voe dael diwar-benn e varzhonegoù pa voent embannet evit ar wech kentañ, rak en  e oa kalz a rakvarnioù a-enep an heñvelrevidi er Stadoù-Unanet.

Kavout a reer en e skridoù ur savboent a-enep ar sklaverezh, dre vras. Hogen levezonet e oa gant ar rakvarnioù a oa e-touez an dud wenn en e amzer, hag e enebiezh ouzh ar sklaverezh ne oa ket diazezet war ar gredenn e oa kevatal an holl bobloù.

## Oberennoù
* *Franklin Evans* (1842)
* *Leaves of Grass* (1855)
* *Drum-Taps* (1865)
* *Memoranda During the War*
* *Specimen Days*
* *Democratic Vistas* (1871)

## Notennoù
Chosun Ilbo

**Chosun Ilbo** (hangeul : 조선일보 ; hanja : 朝鮮日報 "Pemdeziek Korea") zo unan eus teir c'hazetenn bemdeziek vrasañ Korea ar Su.

Krouet eo bet er bloaz 1920 gant Sin Sogu, he c'hentañ prezidant o vezañ Jo Jin-Tae, just war-lec'h emsavadeg ar 1añ a viz Meurzh 1919 a-enep dalc'hidigezh Korea gant Japan. Mirour eo he zu politikel. 

Gant e embregerezh Digital Chosun e ra Chosun Ilbo war-dro al lec'hienn gelaouiñ *Chosun.com* hag a ro tro da lenn a gazetenn en-linenn e saozneg, e sinaeg hag e japaneg.

*Chosun.com* zo bet lakaet da lec'hienn-gelaouiñ gentañ Korea ar Su gant *Rankey.com*, al lec'hienn gorean enklask war ar Genrouedad.

Er gazetenn c'hall *[[Courrier international]]* e kaver troidigezh lod testennoù bet embannet e Chosun Ilbo.

## Istor
### Krouidigezh, 1919-1929
E miz Gwengolo 1919, c'hwec'h mizvezh goude emsavadeg vroadelour gorean ar c'hentañ a viz Meurzh enep dalc'hidigezh Korea gant Japaniz ha da heul Disklêriadur dieubidigezh Korea e voe krouet ar "Gevredigezh unvaniñ evit seveniñ ar Chosun Ilbo" a oa he fal genel ar gazetenn Chosun Ilbo.

E miz Here 1919 e voe embannet splann palioù ar gevredigezh hag, a-dreñv ar gazetenn da zont, "krouidigezh hag emled ur sevenadur nevez".

D'ar 5 a viz Meurzh 1920 e voe krouet ar gazetenn gant Sin Sogu, ha Jo Jin-Tae evel kentañ prezidant.

Ar gazetenn nevez-krouet a ro tro da lenn testennoù flemmus ha taer a-enep politikerezh ar gouarnamant korean tuet gant Japan.

Miz goude embannadur kentañ ar gazetenn, er pevare niverenn deiziadet d'an 28 a viz Ebrel, Chosun Ilbo a voe lakaet bec'h warni goude un destenn a save enep dimeziñ ret ar priñs Kim Yeong-chin gant ar briñsez japanaat Yi Pang-Ja (Ri Masako e japaneg).

Adal ar 15 a viz Eost 1920 ha donedigezh Yu Mun-hwan da zanvez prezidant Korea e krogas ar brezel etre ar gazetenn Chosun Ilbo ha kontrollerezh impalaeriezh Japan. Meur a wech e voe diembannet Chosun Ilbo goude un destenn digeriñ titlet « natur ar 27 a viz Eost », a roe da anavezout feulster an archerien genlabourerien d'an impalaeriezh japanat ha feulster lu Japan diwar goust ar Goreaned. Ar wech kentañ en istor ar c'hazetennerezh korean e voe ma weled ur berz embann ouzh ur gazetenn.

Tri devezh goude ma vefe adroet ar gwir da embann e krogas un eil emgann etre ar gazetenn Chosun Ilbo ha kontrollerezh impalaeriezh Japan dre embannadur un destenn anvet « Perak ez eo bet diembannet hor gazetenn gant ar gouarnamant hollek ? » d'ar 5 a viz Gwengolo 1920. Ar gazetenn a voe nac'het he embann ur wech c'hoazh evit un mare didermen.

D'an 9 a viz Ebrel 1921 e voe dilennet Nam Gung-Hun da drede prezidant ar gazetenn Chosun Ilbo. Dindan e gemenn e voe tizhet milvet embannadur ar gazetenn d'ar 6 a viz Even 1923. Ar gazetenn a voe ouzhpennet dezhi ha d'ar strollad kazetennerien ur strollad skridaozañ d'an 28 a viz Even, talvoudus e voe dre ma tegasas un hent a-vicher.

D'an 22 a viz Gouere 1924 e voe un embann rannvroel eus Chosun Ilbo, 4 fajenn enni, e Kyungbuk.

## Liammoù diavaez

*   

## Notennoù ha daveennoù
Dong-a Ilbo

**Dong-a Ilbo** (hangeul : 동아일보 ; hanja : 東亞日報, "pemdezieg Azia ar Reter) eo kentañ kazetenn bemdeziek Su Korea. Savet eo bet er bloaz 1920 e-pad dalc'hidigezh Korea gant lu impalaeriezh Japan ; abaoe ez eo kentañ kazetenn Korea ar Su. Mirour sioul eo he zu politikel.

Bemdez e vez gwerzhet 1,2 milion a skouerenn. Tud a renk uhel, pennoù ar vro ha tud hag o deus deskamant uhel eo doare al lennerien.

A-dreñv ar gazetenn Dong-A Ilbo emañ an embregerezh meur Dong-A Media Group (DAMG), un unvaniezh 16 embregerezh kleweled (Sports Dong-A, Dong-A Science, DUNet, dongA.com, hag ar chadenn skinwel Channel A)
Kantipur

**Kantipur** a oa ur rouantelezhig e Nepal, etre 1560 ha 1826. Dont a ra anv ar rouantelezh-se eus anv sañskritek he c'hêr-benn (savet diwar "kanti", *gouloù, sklêrijenn* ha "pur", *kêr*) hag a zo anavezet bremañ evel Kathmandu.
Adrastos

**Adrastos** (Ἄδραστος e henc'hresianeg) a oa roue Adrastos. Unan eus pennañ harozed brezel Ar Seizh a-enep Thebai eo.

Mab e oa da Dalaos, met anv e vamm a gemm hervez an oberourien : Lysimac'he hervez Apollodoros, Lysianassa gouez da Baosanias, pe Eurynome gant Hyginus. 

Lazhet e voe e dad Talaos gant Amfiaraos. 

## Lennadur
*Paosanias ar Beajour
*Hyginus
Piensa en mí

***Piensa en mí*** zo ur ganaouenn spagnolek savet e 1935 gant ar sonaozour mec'hikan Agustín Lara hag e c'hoar María Teresa Lara. ‎Brudet e voe e 1948 gant ar film *[[Revancha (film, 1948)|Revancha]]* (savet gant Alberto Gout).

## Kanerien all
Kanet eo bet gant Agustín Lara ha kalzig a dud all war e lerc'h : 
* Toña la Negra
* Luz Casal er film *[[Tacones lejanos]]*, gant Pedro Almodóvar e 1991
* Pink Martini en o albom *[[Splendor in the Grass (albom)|Splendor in the Grass]]* e 2009
* Roberto Alagna en e albom *Pasión* e 2011.

## Da glevout
*Gant ar sonaozour 
*Gant Luz Casal
María Teresa Lara

**María Teresa Lara** pe **María Teresa Lara Aguirre del Pino**, ganet e Tlatlauquitepec e 1904, ha marvet d'an , a oa ur sonaozourez vec'hikan.

Merc'h e oa da Joaquín M. Lara ha d'e bried María Aguirre del Pino; nizez e oa da Refugio Aguirre del Pino. C'hoar e oa da Agustín Lara, sonaozour ha kaner brudet, hag a oa dimezet d'an aktourez brudet María Félix *(<q>La Doña</q>)*, mamm d'an aktour Enrique Álvarez Félix. 

Gant he breur Agustín e savas meur a ganaouenn, ha darn anezhe ganti hec'h-unan. 

Dimeziñ a reas da Nicanor Guzmán Guerrero (1909-1992). 

## Oberennoù
* *Me dejaste*
* *[[Valencia (song)|Valencia]]* 
* *Toledo* – recorded on recital *[[Ay Ay Ay (song)|¡Ay, ay, ay!]]*

## Notennoù
María Eugenia

**María Eugenia** zo un anv-bihan spagnolek. 

## Gerdarzh
Anv-bihan kevrennek, savet diwar an anvioù-bihan María hag Eugenia. 

## Yezhoù all
* Maria Eugénia e portugaleg,
* Marie Eugénie e galleg.

## Tud

* María Eugenia Palafox Portocarrero y Kirkpatrick (1826-1920), anavezetoc'h evel Eugenia de Montijo, priñsez spagnol hag impalaerez c'hall
* María Eugenia Llamas Andresco (1944 – 2014)
* María Eugenia Larraín, aktourez chileat
* María Eugenia Ritó, aktourez arc'hantinat
* María Eugenia Suárez, aktourez arc'hantinat
* María Eugenia Vaz Ferreira, barzhez urugwaiat

* Maria Eugénia (ganet e 1927), aktourez portugalat.

## Film
**[[María Eugenia (film)]]* zo ur film mec'hikan gant Felipe Gregorio Castillo e 1943
Gwilherm IX, kont Poitiers

**Gwilherm Plantagenêt**, pe **Gwilherm IX** (1153 – 1156), kont Poitiers, marvet da dri bloaz, a oa kentañ mab Herri, dug Normandi (ha roue Bro-Saoz diwezhatoc'h), hag e bried Eleanora Akitania.

Beziet e voe en abati Reading, e-harz treid e dad-kozh Herri Iañ.
Dong-A Media Group

**Dong-A Media Group** berraet e **DAMG** a zo un embregerezh-meur su Korean met ivez un unvaniezh 16 embregerezh kleveled liammet-tre ez eo gant an embregerezh mamm ar gazetenn Dong-a Ilbo . En embregerezhioù dindan beli Dong-A Media Group e vez kavet Sports Dong-A, Dong-A Science, DUNet, dongA.com hag ar chadenn skinwel Channel A. 1500 a dud a labour en embregerezh-meur Dong-A Media Group.

Liammet ez eo en etrevroadel gant an strolladoù kleveled estren evel an Asashi Shimbun japanaat and ar People's Daily chinaat.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn Dong-A Media Group gant istor an embregerezh e Saozneg

levrig istor Dong-A Media Group lec'hienn ofisiel e saozneg
Channel A

**Channel A Corporation** (Hangul: 주식회사 채널에이; hanja: 株式會社 채널에이), anavezet dindan an anv **Channel A** (Hangul: 채널A, Chadenn A ), a vez ur chadenn skinwel broadel dre funwel ha programmoù skinwel e su Korea. Perc'hennet ez eo gant an embregerezh-meur kleweled Dong-A Media Group (DAMG) hag ar gazetenn pemdeziek Dong-a Ilbo . Lugan ar chadenn skinwel Channel A "Holding dreams like a canvas, Channel A" (Hangul: 꿈을 담는 캔버스, 채널A)

Ganet ez eo d'ar 1añ a viz kerzu bloavezh 2011.
## Istor ar chadenn skinwel Channel A
* 1963 - An Dong-a Ilbo a ro ganedigezh d'an Dong-A Broadcasting Station (Frekañs:AM 792&nbsp;kHz Anv skignañ: HLKJ)
* 1976 - DBS lun~meurzh abadenn Radio heulienn Pretty Boy a erru kentañ gant 97.3% a selaouerien o trec'hiñ krenn an MBC skigner broadel News 8, KBS Volume Up ha TBC FM war ar memes lajad amzer abdenniñ. Biken betek an deiz ha hiziv ne vezo un abadenn radio all o tizhout kement a selaouerien war ar memes prantad amzer. 
* 25 a viz kerzu 1980 - Lec'h skignañ Dong-A a zo serret dre urzh goude ma vije sevenet lezenn ar soudarded war ar skignerezh hag ar c'hleweled o welet ganedigezh KBS Radio 5.
* 1989 - KBS Radio 5 a zo serret.
* 1991 - Bann skignerezh Dong-A o vezañ 792&nbsp;kHz a vez lakaet da vont etrezek hent ar programmiñ skignerezh Seouliat.
* 22 gouere 2009 - Testenn lezenn war ar c'hleweled o tremen dirak ar bodad broadel evit direoliañ marc'had ar c'hleweled e Su Korea. 
* 31 a viz kerzu 2010 - JTBC, TV Chosun, MBN, ha Channel A a zo dibabet evel skignerien skinwel broadel dre funwel.
* 1 a viz kerzu 2011 - Ar chadenn Channel A a grog da skignañ.
## Programmadur
### Channel A (Skinwel adal ar bloavezh 2011 etrezek an deiz-ha-hiziv)
* Bachelor's Vegetable Store
* Goodbye Dear Wife
* Ms Panda and Mr Hedgehog
### Keleier
* Channel A Newsfire 940
### Heuliennoù Drama
* Heaven's Garden (Kerzu 3, 2011 - Meurzh 11, 2012)
* Color of Woman (Kerzu 5, 2011 - C'hwevrer 7, 2012)
* Happy and (Kerzu 5, 2011 - Meurzh 31, 2012)
* Bachelor's Vegetable Store (Kerzu 21, 2011 - Meurzh 8, 2012)
* Immortal Classic (Meurzh 17 - Mae 20, 2012)
* K-POP - The Ultimate Audition (Meurzh 19 - Mae 1, 2012)
* Goodbye Dear Wife (Mae 7 - Gouere 10, 2012)
* Ms Panda and Mr Hedgehog (Eost 18 - Here 7, 2012)
### Skignerezh Dong-a war radio (Radio 1963~1980)
### Keleier
* DBS Headlines 7
* DBS News Morning 8
* News 1410
### Sportoù
* DBS Sports News
### Nevezinti
* DBS Report
## Enoriadurioù
Meur a briz a zo bet gounezet gant ar chadenn skinwel Channel A. 

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Channel A lec'hienn ofisiel ar chadenn
* Channel A war Facebook
* Channel A war Twitter
* Chadenn ofisiel Channel A war Youtube
Arondisamant Vichy

**Arondisamant Vichy** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Allier hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Vichy e 11 kanton (betek 2014) hag e 103 c'humun :
* kanton Cusset-Norzh ;
* kanton Cusset-Su ;
* kanton Le Donjon ;
* kanton Escurolles ;
* kanton Gannat ;
* kanton Jaligny-sur-Besbre ;
* kanton Lapalisse ;
* kanton Le Mayet-de-Montagne ;
* kanton Varennes-sur-Allier ;
* kanton Vichy-Norzh ;
* kanton Vichy-Su.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Allier d'ar 1 a viz Genver 2017. 119 kumun zo en arondisamant Vichy bremañ.

## Daveoù
Gwirioù ar merc'hed

**Gwirioù ar merc'hed** eo ar gwirioù a zo d'ar merc'hed evel merc'hed, ne vern o oad, pe o bro, e kevredigezh pe gevredigezh. Ul lod eus gwirioù an dud, pe gwirioù Mab-Den int. 

Gwirioù ar merc'hed a denn d'ar gwirioù goulennet gant ar merc'hed abaoe an XIXvet kantved, da skouer, ar gwir da votiñ gant stourm ar Suffragettes. Disheñvel int diouzh gwirioù mab-den pa vez al lezenn hollek talvouduz evit ar baotred ha difazius evit ar merc'hed.

E broioù zo eo skrivet ar gwirioù-se el lezennoù pe er Vonreizh, e broioù all n'int ket anavezet. 
E-touesk ar gwirioù anavezet pe get e veneger peurliesañ ar gwir da votiñ, da labourat, da gaout goproù reizh, da vezañ perc'hennez, da gaout deskadurezh, da gaout gwirioù war ar vugale.

## Liammoù diavaez
* « Gwirioù ar merc'hed dishual » hervez Melle Spartacus er bloaz 3000 er romant *Le Monde tel qu'il sera* gant Émile Souvestre (1846) : pajenn 288 ha pajenn 289.

## Daveoù
Arondisamant Moulins

**Arondisamant Moulins** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Allier hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Moulins e 12 kanton (betek 2014) hag e 111 kumun :
* Kanton Bourbon-l'Archambault ;
* Kanton Chantelle ;
* Kanton Chevagnes ;
* Kanton Dompierre-sur-Besbre ;
* Kanton Lurcy-Lévis ;
* Kanton Le Montet ;
* Kanton Moulins-Kornôg ;
* Kanton Moulins-Su ;
* Kanton Neuilly-le-Réal ;
* Kanton Saint-Pourçain-sur-Sioule ;
* Kanton Souvigny ;
* Kanton Yzeure.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Allier d'ar 1 a viz Genver 2017. 109 c'humun zo en arondisamant Moulins bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Montluçon

**Arondisamant Montluçon** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Allier hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Montluçon e 12 kanton (betek 2014) hag e 106 kumun :
* kanton Cérilly ;
* kanton Commentry ;
* kanton Domérat-Montluçon-Gwalarn ;
* kanton Ébreuil ;
* kanton Hérisson ;
* kanton Huriel ;
* kanton Marcillat-en-Combraille ;
* kanton Montluçon-Reter ;
* kanton Montluçon-Biz ;
* kanton Montluçon-Kornĝ ;
* kanton Montluçon-Su ;
* kanton Montmarault.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Allier d'ar 1 a viz Genver 2017. 89 c'humun zo en arondisamant Montluçon bremañ.

## Daveoù
Château-Thierry

**Château-Thierry** zo ur gumun e hanternoz Bro-C'hall, war-dro 90 km diouzh Pariz, er biz. Pennlec'h arondisamant Château-Thierry eo, en departamant Aisne, e rannvro Hauts-de-France.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
#### [[Eil brezel-bed]]
## Douaroniezh
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Crépin ha Sant Crépinien*.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Notennoù ha daveennoù