open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jerboaz

Ar **jerboazed** zo bronneged rummataet er c'herentiad *[[Dipodidae]]*, asambles gant ar sikisted.

Heverk eo ar jerboazed dre o favioù a-dreñv hir a laka anezho da vezañ barrek d'ober lammoù bras. Bevañ a reont en dezerzhioù ha lec'hioù krin en Azia pe e Norzhafrika.

## Genadoù
Daouzek genad zo : *[[Allactaga]]* • *[[Allactodipus]]* • *[[Cardiocranius]]* • *[[Dipus]]* • *[[Eremodipus]]* • *[[Euchoreutes]]* • *[[Jaculus]]* • *[[Paradipus]]* • *[[Pygeretmus]]* • *[[Salpingotulus]]* • *[[Salpingotus]]* • *[[Stylodipus]]*.

## Daveoù
Arvicola

***Arvicola*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ muenned.

## Spesadoù
* muenn voutin, *Arvicola amphibius* pe *Arvicola terrestris*
* muenn-zour, *Arvicola sapidus*
* *[[Arvicola scherman]]*
Neodon

***Neodon*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ krignerien hag a vev en Azia.

## Spesadoù
* *[[Neodon forresti]]*
* *[[Neodon irene]]*
* *[[Neodon juldaschi]]*
* *[[Neodon sikimensis]]*
Ellobius

***Ellobius*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ krignerien hag a vev en Azia pe e reter Europa.

## Spesadoù
* *[[Ellobius alaicus]]*
* *[[Ellobius fuscocapillus]]*
* *[[Ellobius lutescens]]*
* *[[Ellobius talpinus]]*
* *[[Ellobius tancrei]]*
Volemys

***Volemys*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ muenned a vev e reter Azia.

## Spesadoù
* *[[Volemys millicens]]*
* *[[Volemys musseri]]*
* *[[Volemys clarkei]]* (pe *Microtus clarkei*)
* *[[Volemys kikuchii]]* (pe *Microtus kikuchii*)
Dicrostonyx

***Dicrostonyx*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ lemminged.

## Spesadoù
* *[[Dicrostonyx groenlandicus]]*
* *[[Dicrostonyx hudsonius]]*
* *[[Dicrostonyx nelsoni]]*
* *[[Dicrostonyx nunatakensis]]*
* *[[Dicrostonyx richardsoni]]*
* *[[Dicrostonyx torquatus]]*
* *[[Dicrostonyx unalascensis]]*
* *[[Dicrostonyx vinogradovi]]*
Eolagurus

***Eolagurus*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ lemminged.

## Spesadoù
* *[[Eolagurus luteus]]*
* *[[Eolagurus przewalskii]]*
Lagurus

***Lagurus*** a c'hell ober dave :
* d'ur genad e rummatadur ar plant : Lagurus (plant)
* d'ur genad e rummatadur ar bronneged : Lagurus (bronneged)
Lemming ar stepennoù

**Lemming ar stepennoù** (*Lagurus lagurus*) a zo ur c'hrigner eus Eurazia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Lagurus*.
Alticola

***Alticola*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ muenned.

## Spesadoù
* *[[Alticola albicaudus]]*
* *[[Alticola argentatus]]*
* *[[Alticola barakshin]]*
* *[[Alticola lemminus]]*
* *[[Alticola macrotis]]*
* *[[Alticola montosa]]*
* *[[Alticola olchonensis]]*
* *[[Alticola roylei]]*
* *[[Alticola semicanus]]*
* *[[Alticola stoliczkanus]]*
* *[[Alticola strelzowi]]*
* *[[Alticola tuvinicus]]*
Blaenau

**Blaenau** zo un anv-lec'h kembraek hag a dalvez kement ha *[[lein]]où*, pe *bleinoù*. 

## Kêrioù ha kêriadennoù
* Blaenau, Blaenau Gwent (pe *Blaina* e saozneg), ur gêr e Blaenau Gwent
* Blaenau, Sir Gaerfyrddin, kêriadenn
* Blaenau Ffestiniog, ur gêr e Gwynedd, brudet da vezañ al lec'h ma ra ar muiañ a c'hlav;

## Kontelezh
* Blaenau Gwent

## Armerzh
* Blaenau Plastics, labouradeg e Blaenau Ffestiniog.
Hyperacrius

***Hyperacrius*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ krignerien a vev en India ha Pakistan.

## Spesadoù
* *[[Hyperacrius fertilis]]*
* *[[Hyperacrius wynnei]]*
Blaenau Ffestiniog

**Blaenau Ffestiniog** zo ur gêr vihan eus Kembre e Gwynedd nepell diouzh Parc Cenedlaethol Eryri, na diouzh menezioù Moelwynion. Gwechall e oa e Sir Feirionnydd. 4 830 den a oa o chom eno e 2001.

Kreskiñ a reas kêr en XIXvet kantved abalamour d'ar mengleuzioù mein-glas. 

Brudet eo da vezañ al lec'h eus Kembre ma ra ar muiañ a c'hlav. 

Ur gelaouenn-vro gembraek miziek a vez embannet eno, Llafar Bro hec'h anv.
Caryomys

***Caryomys*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ krignerien a vev e reter Azia.

## Spesadoù
* *[[Caryomys eva]]*
* *[[Caryomys inez]]*
Hamster

An **hamstered** eo ar bronneged a ya d'ober an iskerentiad *Cricetinae*.

## Genadoù
* *[[Allocricetulus]]*
* *[[Cansumys]]*
* *[[Cricetulus]]*
* *[[Cricetus]]*
* *[[Mesocricetus]]*
* *[[Phodopus]]*
* *[[Tscherskia]]*
Allocricetulus

***Allocricetulus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou spesad hamstered eus Azia.

## Spesadoù
* hamster Mongolia, *Allocricetulus curtatus*,
* hamster Eversmann, *Allocricetulus eversmanni*.
Hamster Gansu

**Hamster Gansu** (*Cansumys canus*) a zo ur c'hrigner hag a vev e-kreiz Sina. Ar spesad nemetañ eo er genad *Cansumys*.
Phodopus

***Phodopus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ hamstered.

## Spesadoù
* Hamster Campbell *Phodopus campbelli*
* *[[Phodopus roborovskii]]*
* Hamster rus *Phodopus sungorus*
Cricetulus

***Cricetulus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ hamstered eus Eurazia.

## Spesadoù
* *[[Cricetulus alticola]]*
* *[[Cricetulus barabensis]]*
* *[[Cricetulus kamensis]]*
* *[[Cricetulus lama]]*
* *[[Cricetulus longicaudatus]]*
* hamster kantreat, *Cricetulus migratorius*
* *[[Cricetulus sokolovi]]*
* *[[Cricetulus tibetanus]]*
Razh moueek

Ar **razh moueek** (*Lophiomys imhausi*) a zo ur c'hrigner hag a vev e reter Afrika (Soudan, Soudan ar Su, Eritrea, Etiopia, Djibouti, Somalia, Kenya, Ouganda, Tanzania). Hiniennoù karrekaet zo bet dizoloet en Israel. Bevañ a ra en tachennoù koadek, e toulloù er reier, e kefioù gwez kleuz pe er strouezheg e-kichen dourredennoù.

## Doareoù pennañ
Ur razh bras a-walc'h eo, gant ur c'horf 20-40 cm a hirder hag ul lost blevek 15 cm. Marellek eo e vlevenn : gris, gell ha du gant roudennoù ha brizhelloù gwenn. Ur moue a red a-hed e gein.

## Emzalc'h
Pa vez nec'het pe direnket ar razh moueek e c'hell sevel e vlev a-bik (tennañ a ra neuze d'un hoc'h-dreinek) hag ezteurel c'hwezh fall, evel ar skoñsed. Ouzhpenn se e c'hell hejañ e gorf gant fiñvadennoù trumm, skrignal e zent ha krozal. 

Pignat a ra aezet er gwez hag oberiant eo diouzh an noz.

## Boued
Ur geotdebrer eo ar razh moueek. En em vagañ a ra diwar frouezh, delioù ha gwrizioù. P'emañ o tebriñ ec'h a war e goazez ha tapout krog er boued gant e bavioù.

## Rummatadur
Ar spesad nemetañ eo er genad *Lophiomys* hag en iskerentiad *Lophiomyinae*. Ar razh moueek a c'hell bezañ renket ivez er c'herentiad *[[Muridae]]*.

## Liamm diavaez
Ar razh moueek e lec'hienn ADW, e saozneg
Neotominae

***Neotominae*** a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ krignerien kar d'al logod ha d'ar razhed a orin eus Amerika.

## Genadoù
* *[[Baiomys]]*
* *[[Habromys]]*
* *[[Hodomys]]*
* *[[Isthmomys]]*
* *[[Megadontomys]]*
* *[[Nelsonia]]*
* *[[Neotoma]]*
* *[[Neotomodon]]*
* *[[Ochrotomys]]*
* *[[Onychomys]]*
* *[[Osgoodomys]]*
* *[[Peromyscus]]*
* *[[Podomys]]*
* *[[Reithrodontomys]]*
* *[[Scotinomys]]*
* *[[Xenomys]]*
Goa

**Goa** (गोवा e konkani) zo unan eus stadoù Unaniezh India, war aod mervent ar vro. Emañ etre stadoù Karnataka er c’hreisteiz hag er reter ha Maharashtra en hanternoz. Betek 1961 e oa un drevadenn eus Portugal ha neuze e voe staget ouzh India dre heg.

## Douaroniezh
En em ledañ a ra stad Goa war 3 702 km², a-hed aod Mor Arabia. Trovanel eo an hin : tomm e vez a-hed ar bloaz. E miz Mae e vez ar wrez en hec’h uhelañ (etre 30&nbsp;°C ha 39&nbsp;°C). Glaveier ar monson a gouezh etre miz Mezheven ha miz Gwengolo. Miz Kerzu ha miz Genver eo ar mizioù plijusañ a-fet gwrez : neuze e vez etre 20&nbsp;°C d’an nebeutañ ha 30&nbsp;°C d’ar muiañ.

## Poblañs
E 2001 e oa 1,344 milion a dud o vevañ e Goa. Ur c’hard anezho a oa kristenien hag an div drederenn Hindouiz. Komzet e vez konkaneg (konkani) gant 51,5 % eus an dud, marateg (marathi) gant 33,4 % anezho ha kannadeg (kannada) gant 4,6 %. Un nebeud tud a gomz portugaleg c’hoazh, un aspadenn eus ar 400 vloaz ma oa bet renet ar vro gant Portugal.

## Istor
E 1498 e oa erruet er vro an Europad kentañ, Vasco da Gama. Goude-se e voe aloubet ar c’horn-bro gant soudarded Portugal, ha dont a reas da vezañ unan eus lodennoù *Stad Portugalat India*. Eno e voe ar beleg Frañsez Zavier o prezeg an aviel er . E 1961 e voe aloubet Goa gant nerzhioù India, war urzh Nehru, ha staget e voe ouzh ar vro-se. Betek 1987 e oa ul lodenn eus tiriad Goa, Daman ha Diu. Neuze e voe dispartiet tiriad Daman ha Diu diouzh Goa a zeuas da vezañ unan eus stadoù Unaniezh India.

## Armerzh

An touristerezh eo an obererezh pennañ e stad Goa. Touristed eus ar bed a-bezh a zeu di da dommheoliañ war traezhennoù an aod ha dont a ra an Indianed pinvidik ivez da dec’hout diouzh tommder re vras an hañv er c’hêrioù bras. Gweladenniñ a reont ivez ar savadurioù bet lezet gant an drevadennerien bortugalat, evel an ilizoù eus ar XVIvet kantved.

Gounezet e vez riz er vro, kenkoulz ha kraoñ-kokoz ha kraoñ-kajou. Pesketaerezh zo ivez (40000 den).

## Liammoù diavaez

*  
* Gouarnamant Goa
* Lec’hienn ofisiel Ofis touristerezh Goa
Baiomys

***Baiomys*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou spesad krignerien eus Amerika.

## Spesadoù
* *[[Baiomys musculus]]*
* *[[Baiomys taylori]]*
Mesocricetus

***Mesocricetus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ hamstered.

## Spesadoù
* *[[Mesocricetus auratus]]*
* *[[Mesocricetus brandti]]*
* hamster Roumania, *Mesocricetus newtoni*
* *[[Mesocricetus raddei]]*
Skiantoniezh

Ar **Skiantoniezh**, pe **Iliz ar Skiantoniezh**, zo un aozadur savet e SUA e 1952 gant L. Ron Hubbard (1911–1986), ha d'an izili kredennoù hag oberoù disklêriet en oberennoù o diazezer.
Don (Norzh)

**Don** a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
## Istor
### kantved
* 1948: savet e voe kumun nevez **Don** diwar ul lodenn eus tiriad kumun Annœullin
 .

## Monumantoù ha traoù heverk
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Implijet e voe ar vered e dibenn ar Brezel bed kentañ, adalek dibenn miz Here 1918, ha betek miz Genver 1919. Staliet e oa bet daou ospital-dispartiañ er gumun. Goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 e voe degaset bezioù eus tachennoù-emgann tro-war-dro ar gumun. Ouzhpennet e voe un nebeud bezioù e-pad an Eil Brezel-bed.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Dibennoù an anv-verb

Meur a zoare zo d'an dibenn anv-verb e brezhoneg.

; -añ: kanañ
; -iñ: dihuniñ

; -a: pesketa, sistra
; -at: labourat
; -aat: lakaat, yaouankaat, koshaat
; -al: dañsal, chaseal

; -ek: *redek*
; -el: *lemel, leuskel, lezel, sevel, tevel,* ha *derc'hel, gervel*
; -en: *dougen, eren, danzen*
; -er: *embreger*
; -et: *kousket*
; -ezh: *laerezh, marc'hegezh*

; -in: *c'hoarzhin*
; -it: *gounit, dellit*

; -out: *gallout, fiziout, lavarout, tapout*
Sen Mabon

**Sen Mabon** (*St Mabyn* e saozneg) a zo ur gêriadenn eus Kernev-Veur. Dont a ra hec'h anv eus ar santez Mabon, pe "Mabyn".

## Liammoù diavaez
* Keleier eus Sen Mabon
* Lec'hienn ofisiel
* Lec'hienn diwar-benn skolioù Sen Mabon
Mabyn

**Mabyn**, pe **Mabena**, pe Mabon, zo ur santez vrezhon eus Kernev-Veur, genidik eus Kembre, hag unan eus bugale niverus ar roue Brec'han eus Brycheiniog er Vvet kantved.

Hec'h anv zo bet roet da St Mabyn hag eno emañ an iliz en hec'h anv ivez.
Kordenn (geometriezh)

Ur **gordenn** eus ur grommenn zo ur segmant a zo e zaou benn war ar grommenn-se.
Ur **[[sekantenn]]** zo un eeunenn a zoug ur gordenn.

War ar figurenn amañ e-kichen ez eo ar segmant [BX]\,\! ur gordenn eus ar c'helc'h, tra m'eo an eeunenn (BX)\,\! ur sekantenn anezhañ.

Peurliesañ e pleder gant kerdin ar c'helc'hioù, met studiet eo bet ivez kerdin ar c'honikennoù all (an ellipsennoù, ar parabolennoù, hag an hiperbolennoù).

## Kerdin ur c'helc'h

Setu amañ un nebeud perzhioù eus kerdin ar c'helc'hioù :
* Div gordenn zo keitpell diouzh ar greizenn mar hag hepken mard int keit (kevatal o hirderioù).
* Tremen a ra kreizskouerenn ar c'herdin dre greizenn ar c'helc'h.
*:Gant ar perzh-se e c'heller tresañ kreizenn ur c'helc'h gant ar reolenn hag ar c'helc'hier : tresañ div gordenn nann parallelek hag o c'hreizskouerennoù. Kreizenn ar c'helc'h eo poent skej an div greizskouerenn. 
* Mard en em droc'h an eeunennoù a zoug ar c'herdin [AB] ha [CD] en ur poent P, neuze ez eo AP·PB = CP·PD (teorem galloud ur poent e-keñver ur c'helc'h).
* Kevatal eo hirder ar gordenn, gwelet eus ar greizenn dindan ur c'horn *θ*, gant *2 R sin (θ/2)* e lec'h m'eo *R* skin ar c'helc'h.
* An diametr eo kordenn hirañ ar c'helc'h.

Rannet eo ar c'helc'h e div c'horreenn gant ar gordenn. Graet e vez segmant kelc'hiek eus pep hini eus ar gorreennoù-se.

## Gwelet ivez
*Segmant kelc'hiek

## Liammoù diavaez
*  Kordenn (ur c'helc'h) gant fiñvskeudennoù etreoberiat
Kelc'h

Ar **c'helc'h** a zo anezhañ ur grommenn blaen serr a c'hoarvez eus kement poent eus ur plaen a zo keitpell diouzh ur poent roet, anvet "kreizenn ar c'helc'h". Ar pellder boutin-se etre ar poentoù eus ur c'helc'h hag e greizenn a vez graet skin anezhañ.

Rannet eo ar plaen e div lodenn gant ar c'helc'h : an diabarzh hag an diavaez (e gwirionez ez eus un trede lodenn : ar vevenn etre an diabarzh hag an diavaez). Er yezh pemdez e c'heller ober "kelc'h" eus ar vevenn (an drolinenn), pe eus an holl figurenn : ar vevenn hag an diabarzh. Hiziv an deiz e matematik e vez graet "kelc'h" eus ar vevenn (ar grommenn), tra ma vez graet "disk" eus an diabarzh (ar c'horreenn).

En ur spas n-ment e vez graet sferenn eus teskad ar poentoù a zo keitpell diouzh ur greizenn. Setu ez eus ur sferenn div-vent eus ar c'helc'h.

### Termenadurioù all

## Gwelet ivez

* Kelc’h enskrivet
* Kelc’h troskrivet
* Kelc’h Euler
* Kelc’h trigonometrek
* Levr III Elfennoù Euklides
* Skoulmad Napoleon
* Sferenn
Gwareg (geometriezh)

E geometriezh e vez graet **gwareg** eus segmantoù serr eus ur grommenn er plaen div-vent.

## Gwareg-kelc'h
Ur **wareg-kelc'h** zo ul lodenn eus ur c'helc'h.

### Hirder ar wareg-kelc'h
Hirder ur wareg-kelc'h, r\,\! he skin, hag a is-stegn ur c'horn \theta\,\! (muzuliet e radian) gant kreizenn ar c'helc'h (eleze ar c'horn war greizenn) zo kevatal gant \theta r\,\!.

:L=\theta r.\,\!

Ur c'horn a \alpha\,\! derez a zo kevatal e vuzul e radian gant

:\theta=\frac{\alpha}{180}\pi,\,\!

ha dre se ez eo kevatal hirder ar wareg-kelc'h gant

:L=\frac{\alpha\pi r}{180}.\,\!

Evit didermenañ hirder ur wareg-kelc'h en un doare pleustrek e treser an daou skin etre pennoù ar wareg-kelc'h hag he c'hreizenn, muzuliañ a reer \alpha\,\!, ar c'horn e derez etre an daou skin-se, ha goude se jeder an hirder L\,\! gant ar formulenn gent.

Da skouer, gant ur wareg-kelc'h 60 derez he c'horn ha 5 cm he skin :

:L=\frac{60 \pi \times r}{180} \approx 5,3 ~ cm.\,\!

## Gwelet ivez
* Hirder ur wareg
* Kornad

## Liammoù diavaez
*  Termenadur ha perzhioù ur wareg-kelc'h
*  Ur dastumad pejennoù gant termenadurioù ar gwaregoù hag o ferzhioù
Treboull

**Treboull** a zo ur gumun a-wezharall eus Breizh e departamant Penn-ar-Bed hag e Kerne-Izel. Ul lodenn eus kumun Douarnenez eo bremañ.
## Douaroniezh
Ur porzh eus Kerne-Izel eo, war lez kleiz ar Porzh-Ruz, p'emañ Douarnenez war al lez dehoù. Tostik emañ Enez Tristan. 
## Istor
Ur barrez eus eskopti Kerne e oa. Dont a reas da vout ur gumun e 1790. Staget e voe kumun Treboull ouzh kumun Douarnenez e 1945. 
### [[Brezel-bed kentañ]]

Mervel a reas 193 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 3,65% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
### Brezel diabarzh Rusia
Mervel a reas ur martolod eus ar gumun en Arkhangelsk d'ar 7 a viz Ebrel 1919.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv (luc’hskeudenn), e Bered Treboull.
## Sonerezh
## Brezhoneg
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud vrudet
*Christian Gourcuff, bet o c'hoari mell-droad e skipailh ar vourc'h.
* Mich Beyer, skrivagnerez danevelloù, romantoù brezhonek, ganet eno d'an 13 a viz Eost 1948.
* Eugène Léon Édouard Torquet, John-Antoine Nau eus e anv-pluenn, skrivagner stadunanat (San Francisco, 19 a viz Du 1860 - Treboull, 17 a viz Meurzh 1918), douaret er vered.
## Liammoù diavaez
## Pennadoù kar
* Kanton Brest-Sant-Mark
* Mark
## Notennoù ha daveoù
Gourcuff

**Gourcuff** pe **Gourkuñv** zo un anv-tiegezh brezhonek, savet diwar ar gerioù  ha .

## 
* Christian Gourcuff (° 1955)
* Yoann Gourcuff (° 1986)

## 
*Olivier de Gourcuff (1853-1938) skrivagner gallek.
Tréboul

**Tréboul** zo un anv-lec'h gallek.

## 
* *Tréboul*, a zo Treboull e brezhoneg.

## 

* Tréboul : stêr en Aude
* Pont de Tréboul ur pont e Sainte-Marie e Cantal,
Colin Powell

**Colin Luther Powell** (Harlem, New York, 5 Ebrel 1937 – Bethesda, Maryland, 18 Here 2021) a oa ur jeneral hag ur politikour stadunanat. E penn Armeoù ar Stadoù-Unanet e voe etre 1989 ha 1993, ha sekretour-Stad (ministr an Aferioù Estren) etre 2001 ha 2005.

## Redmicher soudard
Eus Jamaika e oa e dud. Bevet en deus e karter ar Bronx e-pad e vugaleaj. Studiet en deus e skolioù publik New York ha da c'houde en deus bet un diplom marc'hadourezh.
Kregiñ a reas e redmicher soudard e 1958 evel isletanant. E 1962 e voe bet e-touez ar 16 000 soudard kaset gant ar prezidant Kennedy da su Viêt Nam. Resevet en deus div vedalenn soudard e-korf hevlene : ar *[[Purple Heart]]* hag ar *Bronze Star*. Distreiñ da Viêt Nam a reas e 1968-1969. E-doug ar veaj-se e voe gloazet en ur gwallzarvoud biñsaskell. Daoust da se eo deuet a-benn da dennañ e gamaraded eus ar viñsaskell entanet, ha resevet en deus ar vedalenn soudard. En holl en deus resevet 11 kinklerezh soudard, Urzh an Dellezegezh en o zouez.

## Politikour
Kuzulier er surentez vroadel eo bet etre 1987 ha 1989. E 1989 eo bet anvet e penn ar sturvod, ur post dalc'het gantañ betek 1993. D'ar 16 a viz Kerzu 2000 eo bet anvet sekretour-Stad gant George W. Bush. E 2003 e voe digoret Brezel Irak. D'ar 25 a viz Genver 2005, prestik goude ma voe addilennet ar prezidant Bush e 2004, e kuitaas C. Powell e bost sekretour-Stad, a voe kemeret gant Condoleezza Rice. A-goulzadoù en devoa kemennet e skoazell da Varack Obama da geñver an dilennadegoù prezidant e 2008 ha 2012. 

## Goude e vuhez bolitikel
Votet en doa e 2016 evit an danvez prezidantez demokrat Hillary Clinton. E miz Here 2020 ec'h embannas Colin Powell e harpje an danvez prezidant demokrat Joe Biden en dilennadeg prezidant 2020.

Mervel a reas d'an 18 a viz Here 2021 er *Walter Reed National Military Medical Center* e Bethesda (Maryland), e bannlev Washington D.C., diwar rouestladoù degaset dezhañ gant ar c'hleñved COVID-19, peogwir e oa gwan e reizhiad immunekaat abalamour d'ur c'hign-bev gwadouriel en doa tapet.
David Guetta

**David Guetta**, pe **Pierre David Guetta** e anv gwir (ganet d'ar 7 a viz Du 1967 e Pariz), zo un DJ ha produer sonerezh house ha pop gall. Resevet en deus kalz prizioù, evel da skouer « Gwellañ DJ House er bed » gant ar « DJ Mag » evit an trede bloavezh diouzh renk.

E 2009 eo bet an arzour gall en deus gwerzhet ar muiañ a albomoù er bed : ouzhpenn 7 milion a bladennoù, ur rekord evit un DJ.

## Skrid Buhez

Kregiñ a ra ar muzik d'e 17 vloaz, evel Disc Jockey e meur a voest-noz lec'hel evel ar Factory, e Bro-Bariz. Dont a ra d'en em staliañ e Pariz, ha stagañ a ra gant c'hoari er Broad, ur voest-noz gay. Dont a ra ar Broad da vezañ re vihan abalamour d'ar berzh a ra gouelioù David Guetta. Krouiñ a ra nozvezhiadoù Unity er Rex-Club a zegas brud dezhañ.

Ar wech kentañ ma weler anezhañ en tele eo war FR3 d'an 8 a viz Genver 1991 en abadenn La Classe. Meskañ a ra titl Nation Rap gant Sidney.

Gant e genlabourer Kien en deus anavezet er Broad e krou gouelioù Princess Of The World er voest-noz Central (aet da Queen hec'h anv diwezhatoc'h).

E 1994 e kenlabour Cathy Guetta ha Franck Maillot gant David ha Kien evit gouelioù ar Bataclan, ma treuzfurmont ar sal vrudet en un voest-noz cool.

A-drugarez d'ar Bataclan e vo brudet David ha Cathy Guetta. Adalek 1996 e krog da aozañ melloù gouelioù e Berlin. E 2002 e sav e ouelioù dezhañ « Fuck Me I'm Famous » (Fouzhit ac'hanon Brudet on) gant e wreg Cathy Guetta. Tennañ a ra splet eus e vrud evit stagañ gant beajiñ er bed a-bezh.

E album kentañ Just A Little More Love gant ar muzik Love Don't Let Me Go gant Chris Willis a werzh dre ar bed. An eilvet album Pop Life a vo ken brudet all gant an titl Love Is Gone.

Un trede album, One Love e anv, a grog da enrollañ e fin 2008. Sinañ a ra ar mailh a arzour er bed a-bezh. Kanaouennoù Sexy Bitch (gant Akon), Memories (gant Kid Cudi) ha When Love Takes Over (gant Kelly Rowland) a gas an album da renk kentañ ar gwerzhioù e 17 bro kerkent ha ma teu er-maez.

## Albomoù studio
* 2002: *Just a Little More Love*
* 2004: *Guetta Blaster*
* 2007: *Pop Life*
* 2009: *One Love*
* 2011: *Nothing but the Beat*
* 2014: *Listen*
* 2018: *7* (Seven)

## Mixtapeoù
* 2018: *Jack Back Mixtape*

## Daveoù
Murat Giray

**Murat Giray** a oa khan Krimea er XVIIvet kantved.

Klask a reas disteraat levezon an Otomaned war Grimea. E 1683 e nac'has kemer perzh en emgannoù e-pad an ergerzhadenn ouzh Vienna ha rak-se e voe lamet e garg digantañ. Kaset e voe en harlu da Vulgaria.

## Mammenn
* *The Encyclopaedia of Islam* gant H.A.R. Gibb.
Mehmed IV Giray

**Mehmed IV Giray** a oa mab da Selamet I Giray ha khan Krimea div wech er XVIIvet kantved.

Lamet e voe e garg digantañ e 1644 ha kaset en harlu da enez Rodos.

E-pad e eil ren e kendalc'has gant politikerezh diavaez e diagentad, İslam III Giray, ha stourm asambles gant roue Pologn ha Lituania a-enep Rusia ha he c'hevredidi.

Lamet e voe e garg digantañ adarre e 1666.

## Mammenn
* *The Encyclopaedia of Islam* gant H.A.R. Gibb.
Adil Giray

**Adil Giray** a oa khan Krimea er  kantved.

An Otomaned a lakaas anezhañ da genlabourat gant ar Gozaked.

## Mammenn
* *The Encyclopaedia of Islam* gant H.A.R. Gibb.
Tangwystl Goch

**Tangwystl Goch** a oa pried-kleiz Llywelyn Fawr, roue Gwynedd e dibenn an . Mervel a reas er gwentloù.

## He bugale
Mamm e oa da Gruffudd ap Llywelyn Fawr, mab bastard ar roue ha mamm-gozh d'e bevar mab, 
*Owain Goch ap Gruffudd
*Llywelyn Ein Llyw Olaf
*Dafydd ap Gruffudd
*Rhodri ap Gruffudd

Gallout a rafe bezañ mamm da Gwladus Ddu ivez.

## Levrlennadur
*  D. Simon Evans : *Mediaeval Prince of Wales — The Life of Gruffudd Ap Cynan*, Caerdydd : Llanerch Press, 1990
Dafydd ap Llywelyn

**Dafydd ap Llywelyn** (etre 1211 ha 1215 -1246) a voe Roue Gwynedd ha Priñs Kembre en . 

Ganet e oa e Castell Hen Blas, Coleshill, Bagillt e Sir y Fflint. Mab e oa da Llywelyn Fawr ha da Siwan.
Duff

**Duff** zo :
*un anv-bihan skosat,
*un anv-tiegezh iwerzhonat,
*un anv-tiegezh brezhonek, a gaver alies skrivet er stumm damc'hallekaet *Le Duff*.

## Anv-bihan
* Duff, roue Skoziz, en Xvet kantved, a-wechoù Dub, hervez un henstumm
* Duff McKagan soner stadunanat
* Duff Cooper, diplomat saoz
* Duff Green, politikour

## Anv-tiegezh
*Alan Duff, skrivagner zelandneveziat
*Andrew Duff,politikour saoz
* Anne-Marie Duff, aktourez saoz, a orin iwerzhonat
* Antony Duff, bet rener an MI5
* Damien Duff, melldroader iwerzhonat
* Richard (Dick) Duff, hokeer kanadian
* Haylie Duff, aktourez stadunanat
* Hilary Erhard Duff, kanerez hag aktourez stadunanat, c'hoar dezhi
*Howard Duff (1913-1990), aktour stadunanat
*Norwich Duff, amiral saoz

### Mac Duff
Mac Duff, *mab Duff*, zo un anv skosat, alies Macduff, pe McDuff
**Kroaz Mac Duff*, Mac Duff's Cross, barzhoneg gant Walter Scott

### an Duff pe Le Duff
* Louis Le Duff (g. e 1946), embreger breizhat
* Charlie LeDuff (g. e 1966), kazetenner ha skrivagner stadunanat
* Dominique Le Duff pe Dom Duff (g. e 1960), soner ha kaner breizhat
* Christelle Le Duff (g. e 1982), rugbierez c'hall 

## Lec'hanvadurezh
* Menez Duff en enez Mangareva en Inizi Gambier en Okeania,
* *Dourduff*, stumm kozh an Dourdu, anv meur a stêr e Breizh.

## pennadoù kar
*McDuff
*Duffy
*Du (anv-tud)
Tangwystl

**Tangwystl** zo bet anv meur a vaouez en istor Rouantelezh Gwynedd
**Tangwystl*, dibenn an XIvet kantved, pried da Llywarch Olbwrch, e lez Gruffudd ap Llywelyn. 
* Tangwystl Goch, pried-kleiz Llywelyn Fawr (war-dro 1173–1240), 
* *Tangwystl ferch Cadfan* (ganet war-dro 1212), merc'h da Cadfan ap Cadwaladr 
* *Tangwystl ferch Owain Fflam*, mamm Dafydd Goch (Kerzu 1282 - Mezheven 1283) 
* *Tangwystl Goch* , merc'h da Llywarch ap Brân, pried kentañ Ednyfed Fychan (marvet e 1246), 
**Tangwystl*, pried da Cadwaladr ap Gruffydd
Dafydd Goch

**Dafydd Penmachno Goch** pe **Dafydd ap Dafydd ap Gruffudd** a vije bet mab bastard da Dafydd ap Gruffudd, a oa diwezhañ priñs Kembre (Kerzu 1282 - Mezheven 1283) goude marv e vreur Llywelyn ap Gruffudd e Cilmeri e 1282.

E dad Dafydd ap Gruffudd a oa dimezet da Elizabeth Ferrers hag en doa bet daou vab hag ur verc'h: Llywelyn, Owain ha Gwladys. Mervel a eure an daou vab e kastell Bristol ha Gwladys a voe bac'het e kouent Sixhills e Lincolnshire. Seizh merc'h bastard en dije bet ivez met tra ne ouzer anezho. Tra ebet ivez ne ouzer eus buhez Dafydd Goch. Diouzh e anv e c'haller soñjal e oa ruz e vlev, pe neuze e oa ganet er gwad. E vamm a oa anvet *Tangwystl ferch Owain Fflam* met mann ebet all ne ouzer anezhi. Dimeziñ a eure Dafydd da *Angharad ferch Heilyn*.

Ur mab en doe, Gruffudd ap Dafydd Goch, marvet war-dro 1365 ha beziet en iliz Betws-y-Coed: ur maen zo enni en enor dezhañ ma veneger e hendadoù. Ur verc'h en doa, Gwenllian,a zimezas da Gruffudd ap Iorwerth, baron Edeirnion.
 
Gruffudd ap Dafydd Goch en dije bet ur mab anvet Gruffudd Fychan ap Gruffudd, ha hennezh en doe ur mab anvet Gruffudd Leiaf a oa barzh hag un *[[englyn]]* zo skrivet e Cwrtmawr. Ar Gruffudd-se en devoa bet ur mab anvet Ieuan ap Gruffudd Leiaf hag a oa barzh ivez. 

## Levrlennadur
*J. Beverley Smith, *Llywelyn ap Gruffud, Prince of Wales*, Gwasg Prifysgol Cymru/University of Wales Press, 2014,
Selim III Giray

**Selim III Giray** a oa mab da Fetih II Giray ha khan Krimea div wech en XVIIIvet kantved.

E 1771, dindan e eil ren, e voe aloubet Krimea gant ar Rusianed ha distrujet meur a gêr el ledenez. Ret e voe dezhañ tec'hel kuit ha kavout repu en Istanbul.

## Mammenn
* *The Encyclopaedia of Islam* gant H.A.R. Gibb.
Ednyfed Fychan

**Ednyfed Fychan** (marvet e 1246), pe **Ednyfed Fychan ap Cynwrig**, a oa distain pe senesal e lez Rouantelezh Gwynedd en amzer Llywelyn Fawr.

## Istor
E 1215 eo e oa deuet da vout *distain*, ha skoazellañ a reas e aotrou Llywelyn Fawr da astenn e c'halloud war an darn vrasañ eus Kembre. Goude marv Llywelyn e servijas ar mab Dafydd ap Llywelyn. Perc'henn e oa war douaroù bras en Ynys Môn. 

En emgann ouzh arme Ranulf, aotrou norman-saoz Caer e c'hounezas Ednyfed brud vras o troc'hañ pennoù tri enebour saoz ; an tri fenn-se eo a weler war skoed Ednyfed hag e ziskennidi.

## War e lerc'h
War e lerc'h eo e vibien Goronwy ab Ednyfed ha Tudur ab Ednyfed a voe senesaled en amzer Llywelyn ap Gruffudd, a voe lazhet e 1282.

Dont a ra an tiegezh Tudor eus eured kuzh Owen Tudor (Owain ap Maredudd ap Tudur), un diskennad da Ednyfed Fychan, ha Catherine de Valois, intañvez ar roue saoz Herri V. O-mab-bihan Henri Tudur (1457-1509) a voe trec'h war Richard III en emgann Bosworth hag a renas neuze evel Herri VII.
Şahin Giray

**Şahin Giray** a oa khan diwezhañ khanat Krimea.

Studiet en doa e Salonik ha Venezia ma voe kannad. 

Lakaet e voe war tron Krimea gant ar Rusianed ha klask lakaat cheñchamantoù er c'hanat diwar o skouer. Kas a reas kêrbenn ar vro eus Bahçesaray da Gefe, war an aod.

Goude un emsavadeg a-berzh an Nogayed ha daou eus e vreudeur e rankas tec'hel kuit da Rusia. Goude ma voe distroet d'e vro gant sikour Moskva e voe rediet da reiñ e zilez gant Katelin II ha staget da vat e voe neuze Krimea ouzh Rusia.

## Mammenn
* *The Encyclopaedia of Islam* gant H.A.R. Gibb.
McDuff

**McDuff** zo un anv-tiegezh skosat, saoznekadur an anv gouezelek *Mac Dhuibh* (*[[Mac]]* = mab, *Dhuibh* = du).

## Tud
*David McDuff, troour
*Dusa McDuff, matematikour saoz
*Jack McDuff (1926-2001), soner stadunanat
*Kenneth McDuff (1946-1998), muntrer stadunanat

## Lec'hanvadurezh
*McDuff, ur gêr kozh e Kalifornia

## Pennadoù kar
*Macduff
*Klan MacDuff
*Duff
*Du (anv-tud)
Macduff

**Macduff** zo un anv-tiegezh skosat, savet gant *[[Mac]]* ha *[[Duff]]*. McDuff zo ur stumm all.

* Macduff (Macbeth), e *[[Makbez]]* gant Shakespeare
* Klan MacDuff, ur c'hlan skosat
* Dana MacDuff, produour film stadunanat
* Tyler MacDuff, aktour stadunanat

## Lec'hanvadurezh
* Macduff, Aberdeenshire

## Gwelet ivez
* Duff
* Du (anv-tud)
Kibell

Ur **gibell** zo ul lestr bras ma c'hall an den *kibellat* pe *en em gibellat* pa vez leuniet gant dour. Lakaet e vez ar gibell en tier en ur sal anvet ar sal-gibellañ.

## Istor
Gwechall e veze kibelloù koad d'an dud da gibellat en tier. 
En Henamzer e oa kibelloù mein e kibelldioù pe kibelllec'hioù.
Sal-gibellañ

Ar **sal-gibellañ** pe **sal-dour** eo anv ar sal ma c'hall an dud ober war-dro o c'horf (en em walc'hiñ ha traoù all) e tier ha ranndioù an  ha  kantved. Ar sal-gibellañ eo al lec'h ma c'haller gwalc'hiñ e/he c'horf a-bezh oc'h en em gibellañ (pe gibellañ ur bugel), pe o kemer ur strinkadenn, oc'h implijout alies soavon evit ar c'horf ha champouenn evit ar blev. En em walc'hiñ hag ober war-dro e/he c'horf en ur sal-gibellañ a dalv ivez broustañ e/he dent gant ur broust-dent ha toaz-dent, gwalc'hiñ e/he dremm hag e/he daouarn gant soavon, lakaat un dienn bennak war e/he dremm pe lodennoù all eus e/he c'horf, en em douzañ, fichañ e/he blev, en em wezelañ, hag all.

En ur sall-gibellañ e kaver peurliesañ ur gibell pe ur strinkerez, ur gwalc'heris, ur melezour, serviedennoù-emwalc'hiñ, ur armel, hag all. Alies ez eus privezioù ivez, hag ur *bidet* e broioù zo (ar broioù latin hag arab dreist-holl).
Catherine de Valois

Meur a vaouez zo bet anvet **Catherine de Valois**

* Catherine de Valois-Courtenay (1303-1346), impalaerez Konstantinopolis
* Catherine de Valois (1401-1437), rouanez Bro-Saoz
* Catherine de France (1428-1446), kontez Charolais, épouse de l'héritier du duché de Bourgogne
* Catherine de Valois-Alençon (1452-1505), kontez Laval.
Fail

**Fail** zo ur ger a gaver e meur a yezh, met dreist-holl
*en anv iwerzhonek Fianna Fáil,
*en anv ar barzh breizhat Noël du Fail,
*er verb saoznek *fail* a dalv kement ha c'hwitout.
Yann II

**Yann II** zo bet anv meur a briñs pe roue

## 
*Yann II (pab), pab eus 533 da 535;

## 
* Jean II, Arc'heskob Arle etre 811 ha 816

## 
* Yann II Comnène, impalaer Bizantion adal 1118 betek 1143

## 

*Yann II, dug Breizh eus 1286 da 1305

## 
* Yann II, roue Bro-C'hall adal 1350 betek 1364

## 
* Yann II, roue Kastilha etre 1406 ha 1454
* Yann II, baron Montmorency etre 1414 ha 1477
* Yann II, kont Alençon ha Perche etre 1415 ha 1476
* Yann II Luxembourg, kont Guise etre 1425 ha 1441
* Yann II Portugal, Roue Portugal adal 1481 betek 1495
* Yann II Aragon, roue Aragon etre 1458 ha 1479

## 
* Yann II Hungaria, Roue Hungaria adal 1559 betek 1571.

## 
* Yann II Kasimir Vasa, Roue Pologn adal 1648 betek 1668.

## Pennadoù kar
*Yann
*Jean II
*Juan II
Coliiformes

**Coliiformes** a zo un urzhiad e rummatadur an evned, termenet e 1872 gant al loenoniour skosat James Murie (1832-1925).

An urzhiad n'eus nemet ur c'herentiad — Coliidae — ennañ ha diouzh Doare 6.2 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad d'hen ober :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Colius]]* - Brisson, 1760 (4 spesad),
* *[[Urocolius]]* - Bonaparte, 1854 (2 spesad).

O c'havout a reer en Afrika issahara.

## Notennoù ha daveennoù
Markhor

Ar **markhor** (*Capra falconeri*) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e kreiz Azia (India, Pakistan, Afghanistan, Tadjikistan hag Ouzbekistan).
Moregan gris

Ar **moregan gris** (*Marmota baibacina*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kreiz Azia (Kirgizstan, Kazakstan, Sina, Mongolia ha Rusia).
Moregan Menzbier

**Moregan Menzbier** (*Marmota menzbieri*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kreiz Azia (Kirgizstan, Kazakstan hag Ouzbekistan).
Moregan Sibiria

**Moregan Sibiria** (*Marmota sibirica*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kreiz Azia (Sina, Mongolia ha Rusia).
Baou jave gwenn

Ar **vaou jave gwenn** a zo un evn-preizh, *Buteo albigula* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Andoù ha koadeier kornôgat Suamerika.
 
## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad *[[Accipitriformes]]* pe *[[Falconiformes]]*.

## Liamm diavaez
*albigula'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Baou lost gwenn

Ar **vaou lost gwenn** (liester : **baoued lost gwenn**) a zo ur spesad evned-preizh, *Geranoaetus albicaudatus* (gwechall *Buteo albicaudatus*) an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Buteo albicaudatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Amerika :
* *Geranoaetus albicaudatus albicaudatus*, eus gevred Perou da vBolivia, Paraguay, gevred Brazil, Uruguay, hanternoz Arc'hantina,
* *G. a. colonus*, eus reter Kolombia ha hanternoz ha kreiz Venezuela d'ar Gwianaoù ha biz Brazil,
* *G. a. hypospodius*, eus kreisteiz Texas ha gwalarn Mec'hiko da hanternoz Kolombia ha gwalarn Venezuela.

## Liammoù diavaez
*  ''Geranoaetus albicaudatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Geranoaetus albicaudatus'' war al lec'hienn IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
Rhiannon

**Rhiannon ferch Hyfeydd Hen** (Rhiannon merc'h Hyfeydd Kozh) zo ur vaouez a zo anv anezhi er Mabinogi kembraek. Meneget eo er c'hentañ eo dimezet gant Pwyll, hag en trede skourr gant Manawyddan. Lenneion zo a lavar eo kevatal d'an doueez Epona, doueez ar c'hezeg, e relijion Galia.

## Gerdarzh
Dont a rafe hec'h anv eus ur wrizienn rakkeltiek **Rīganto-n-ā*, da lavarout eo Rigantona, pe « Rouanez Veur » ; da geñveriañ gant *rhiain* « plac'h » e kembraeg ha *rígain* « rouanez » e heniwerzhoneg.

## Ar mojennoù

### Er skourr kentañ
Er skourr kentañ eus ar Mabinogi, *[[Pwyll Pendefig Dyfed]]*, emañ Pwyll o tegouezhout gant ur plac'h kaer gwisket en aour war ur marc'h gwenn. Kas a ra e goskor d'he zapout met kazeg a reont. Ha teir gwech evel-se. Hag eñ war he lerc'h. Gervel anezhi a ra p'emañ war e varc'h o vont da vervel gant ar skuizhnez dindanañ. Ha hi da chom a sav d'ober kaoz gantañ. Lavarout a ra hec'h anv, Rhiannon, kontañ a ra ez eo tec'het eus ti he zad, a fell dezhañ he dimeziñ d'un den anvet Gwawl (pe Gwawl fab Clud), en desped dezhi. Disklêriañ a ra e kar Pwyll hag e fell dezhi dimeziñ gantañ. A-du emañ Pwyll, a-benn bloaz e vo an eured. 

Dimeziñ a ra Pwyll ha Rhiannon. Pevar bloaz goude eo ganet o mab Pryderi. En noz goude dezhañ bout ganet n'en kaver ket ken. Skrapet eo bet. Dievezh eo bet mitizhien Rhiannon, spontet int, hag evit mirout a vezañ tamallet e skuilhont gwad ur c'hi bihan war Rhiannon o kousket. Tamallet eo Rhiannon da vezañ lazhet mab ar roue. Evel pinijenn eo kondaonet da chom en he c'hoazez ouzh perzhier kêr e-pad seizh vloaz, ha ret dezhi kontañ he zorfed d'ar weladennerien hag o dougen war he chouk betek kêr. 

A-benn pevar bloaz setu Ternon Twryf Lliant o tont da deurel un tamm sklêrijenn war an istor. Bep bloaz e hale e gazeg met kenkent e veze skrapet an ebeul nevez-c'hanet gant un euzhvil. Pevar bloaz kent en devoa arsailhet an euzvil ha troc'het ur pav outañ. Er marchosi en devoa kavet ur bugel hag a oa bet advabet gantañ, hag anvet Gwri Gwallt Euryn.

Mab Pwyll ha Rhiannon eo Gwri Gwallt Euryn ha tennet eo ar binijenn.

### ''Manawyddan''
En eil kontadenn, marvet Pwyll, emañ e vab Pryderi o ren. Dimezet eo da Gigva. Rhiannon zo dimezet da Vanawyddan Fab Llyr, un priñs mignon d'he mab. E-kreiz ur varc'hekadenn war torgenn Narberth e kouezh un nivlenn hud war ar vro, distrujet ar vuhez ganti, ha ne chom nemet daou goublad.

## Levrlennadur
*Ifor Williams, *Pedeir Keinc y Mabinogi*, Kerdiz, 1930. Adembannet meur a wech.
Elif

**Elif** zo un anv-plac'h turkek.

## Tud
* Elif Ağca c'hoarierez turk volleyball
* Elif Ceylan aktorez-mouezh svedek
* Elif Gülbayrak c'hoarierez turk volleyball
* Elif Şafak (1971- ), skrivagnerez turkek
* Elif Ulaş c'hoariez turk hockey war skorn
* Elif Naci (1898-1987), skrivagnerez ha livourez turk
* Elif İnci (g. 1973), aktourez turk
* Elif Turan (g. 1984), kanerez turk

* **Elif** : anv un heuliad-skinwel turk skignet war ATV abaoe 2008.
Fidan

**Fidan** zo un anv-plac'h turkek a dalv "gwezenn yaouank ; diwan", unan eus anvioù roet an aliesañ e 2008 en Azerbaidjan.

## Daveoù
Nuray

**Nuray** zo un anv-plac'h turkek a dalv "loar skedus" (diwar an arabeg *nūr* نور "skedus" hag an turkeg *ay* "loar") unan eus anvioù roet an aliesañ e 2007 en Azerbaidjan.

## Tud

* Nuray Hafiftaş (g. 1964), kanerez turk
* Nuray Lale (g. 1962), barzhez alaman
* Nuray Mert (g. 1960), kazetennerez turk
* Nuray Tekin (g. 1960), skrivagnerez turk

## Daveoù
Tarkan

**Tarkan** zo un anv-den turkek. Un titl e oa a veze roet gant an Durked a-raok an islam.

## Tud

* Tarkan Tevetoğlu, kaner turk
* Tarkan Altınok, kaner turk
* Tarkan Gözübüyük, soner turk
* Tarkan, tudenn bannoù-treset gant Sezgin Burak.
Ufuk

**Ufuk** (diwar an arabeg: *ufq* اوفق) zo un anv den turkek roet d'ar baotred koulz ha d'ar merc'hed. Talvezout a ra kement ha "dremmwel", kevatal neuze d'an anv hebraek Ofek.

## Daveoù
Roll Prezidanted Turkia

Setu amañ **roll prezidanted [[Turkia]]** abaoe krouidigezh ar republik e 1923 da heul ar brezel dieubidigezh (19/05/1919 – 24/07/1923). Evit kavout roll rieien ar vro a-raok 1923, sellit ouzh roll Sultaned an Impalaeriezh Otoman.

## Notennoù
Alper

**Alper** zo un anv-paotr turkek savet diwar *alp*, hag a dalv "haroz" pe "kalonek" hag *er* a dalv "soudard" pe "gour".

## Tud

* Alper Kul (g. 1975), aktour turk
* Alper Yılmaz (g. 1975), basketballer turk
* Alper Tezcan (g. 1980), melldroader turk
* Alper Akarca (1932-1968), melldroader turk
* Alper Balaban (g. 1987), melldroader turk
* Alper Piliç (g. 1991), melldroader turk
* Alper Efe Ataman (g. 1983), c'hoarier echedoù turk
* Alper Uçar (g. 1985), ruziker turk
* Alper Çağlar (g. 1981), senarioour turk
* Alper Görmüş (g. 1952), kazetenner turk
* Alper Sezener (g. 1977), skrivagner turk
* Alper Canıgüz (g. 1969), skrivagner turk
Rhinoceros

***Rhinoceros*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou spesad frikorneged hag a vev en Azia.

## Spesadoù
* frikorneg Java, *Rhinoceros sondaicus*
* frikorneg India, *Rhinoceros unicornis*
Emine

**Emine** zo un anv-plac'h turkek a glot gant an anv arabek Amina, mamm Mohammed.

## Tud

* Emine Hatun, pried ar sultan Mehmet I ha mamm Murat II (m. 1449)
* Emine Nazikeda, (1866-1941), pried ar sultan Mehmet VI
* Emine Işınsu (g. 1938), skrivagnerez turk
* Emine Uşaklıgil, kazetennerez turk
* Emine Çaykara, arkeologourez turk
* Emine Umar, (g. 1960), aktourez turk
* Emine Ayna, (g. 1968), politikourez kurd
Freilh

Ur **freilh** pe ur **c'hwist** zo ur benveg kozh, e koad, da zornañ an edeier. Teir rann zo anezhañ:
*ar fust, dalc'het gant an dorn,
*ar c'hwist pe ar walenn, a sko an ed,
*ar c'hevre, an tamm lêr a stag an div lodenn.

## Taolioù
Ur **c'hwistad** pe ur **freilhad** a vez lavaret eus an taolioù skoet. 
Dre skeudenn e vez implijet ar gerioù-se evit ober anv eus an darempredoù reizhel, pa gomz ur paotr eus reiñ ur c'hwistad da ur plac'h. 

## Arm
*Ar freilh-brezel zo un arm deuet diwar ar freilh.
Korn-butun

Ur **c'horn-butun** zo ur benveg da vutuniñ, anezhañ ur forn a vez karget a vutun hag un duellenn a vez sunet gant ar butuner pa vez tanet ar butun. 

Alies mat e veze skeudennet Roparz Hemon gant ur c'hornad, reiñ a rae un neuz intelektueloc'h dezhañ war a grede. 

## Danvezioù
Kornioù-butun a bep seurt zo hervez gant petra int graet: koad brug, pri, silikat.
Korn-youc'hal

Ar **c'horn-youc'hal** zo ur benveg da greskiñ son ar vouezh, pe da gas ar vouezh da bell, hag a vez lakaet dirak ar genoù.

En amzer al listri bras dre lien e veze implijet ar c'horn-youc'hal da reiñ urzhioù d'ar vartoloded en delezhioù. 

## Pennad kar
*Uhelgomzer
*Korn
Korn-liv

Ar **c'horn-liv**, pe **korned-liv**, pe pod-liv, a zo ur podig ma vez lakaet al liv da skrivañ gant ur bluenn, ur doug-pluenn pe ur stilo-pluenn. Arveret e veze araok ne vefe ijinet ar boulbluenn hag ar stilo gant kartouchennoù e kerzh an XXvet kantved, en amzer ma veze soubet e bluenn pe zoug-pluenn ennañ.

Traezoù dastumad pe a-stroñs int hiziv hon deiz. E gwer, porselen, arc'hant, laton pe en ur c'hendeuzad plom-staen e c'hallont bezañ. Ur golo a vez gantañ evit parraat a fotañ, aezhenniñ pe bezañ kontammet.

## Istor
Adal amzer skriverien an Henegipt e veze graet gant kornoù-liv, ha goude en impalaeriezh roman. Diseurtelaat a reas en Europa en XVIIIvet kantved. Dispredañ a reas e deroù an XXvet kantved pa voe ijinet ar stilo-pluenn gant kartouchennoù. Ne oa ket ezhomm ken soubañ an stilo-pluenn el liv goude bezañ skrivet un nebeud linennoù. Taolioù-skrivañ ar skolidi a oa un toul krenn ganto evit lakaat o c'horn-liv.

## Skeudennaoueg

Encrier 1 & II siècle ap J.-C louvre 1.JPG|Korn-liv eus ar 1añ pe an eil kantved eus Vaison-la-Romaine o taolenniñ Gwener, he dimezelled-a-heul ha putti vihan
Anonymous Amber inkwell 01.jpg|Korn-liv eus an Azginivelezh (bloavezhioù 1590) e goularz, bet d'ar roue Sigismund III Vasa
Inkwell Iran MET 41-120ab.jpg|Korn-liv persiat e kouevr enskantet en arc'hant, eil hantervezh ar XVIvet kantved
Monboddoinkwellrazorback.JPG|Korn-liv e porselen bet da James Burnett, lord Monboddo (war-dro 1760)
Travelling Inkwells.jpg|Skouerioù kornioù-liv beajiñ eus an XIXvet kantved
Tudric Inkwell.jpg|Korn-liv en ur c'hendeuzad plom-staen
Inkwell (France), ca. 1900 (CH 18633737).jpg|Korn-liv ar c'hroc'haner Alexandre Bigot (war-dro 1900)
Ecole-banc1900.jpg|Taol-skrivañ skol gall eus 1900. Gwelout a reer an touloù evit korn-liv ar skolidi
Pelikan-Kolbenfüller u. Tintenglas 2006-07-26.jpg|Korn-liv e gwer hag ur stilo-pluenn (1989)


## Pennadoù kar
* Pluenn da skrivañ
* Kaerskriverezh
Toxostoma bendirei

***Toxostoma bendirei*** a zo ur spesad golvaneged e-touez kerentiad ar *[[Mimidae]]*. Ur risweer a zo anezhañ.

## An anv
Dougen a ra anv an evnoniour stadunanat Charles Bendire (1836-1897) en devoa e ziskoachet evit ar wech kentañ (d'an 28 a viz Gouere 1872) nepell diouzh Tucson (Arizona). Kement ha "Risweer Bendire" e talv e anv e galleg, italianeg, saozneg ha svedeg, tra ma ra an alamaneg, an daneg, an nederlandeg, ar poloneg, ar rusianeg hag ar slovakeg gant "Risweer kaktuz", an norvegeg gant "risweer navaho" hag ar spagnoleg gant "Risweer pigos berr".

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e gouelec'hioù mervent ar Stadoù-Unanet ha gwalarn Mec'hiko.

## Liamm diavaez

*bendirei'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Risweer gris

Ar **risweer gris** a zo ur golvaneg, *Toxostoma cinereum* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a zo brosezat an daou isspesad anezhañ — *Toxostoma cinereum cinereum* ha *Toxostoma cinereum mearnsi* — e ledenez Baja California.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Toxostoma cinereum'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Risweer Cozumel

Ar **risweer Cozumel** a zo ur spesad golvaneged, *Toxostoma guttatum* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Harporhynchus guttatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1885) gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Ar spesad zo brosezat e Cozumel, un enez er-maez da Ledenez Yucatán (Mec'hiko).

## Liammoù diavaez
*  ''Toxostoma guttatum'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Toxostoma guttatum'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Risweer Le Conte

**Risweer Le Conte**, *Toxostoma lecontei* e anv skiantel, zo un evn.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra e mervent Stadoù-Unanet ha gwalarn Mec'hiko.

## Notennoù ha daveennoù
Toxostoma longirostre

***Toxostoma longirostre*** a zo ur spesad golvaneged e-touez kerentiad ar *[[Mimidae]]*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Bevañ a ra an daou isspesad anezhañ — *Toxostoma longirostre longirostre* ha *Toxostoma longirostre sennetti* — e Mec'hiko, ha su Texas ivez.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Toxostoma longirostre'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Oberdorf

**Oberdorf** zo un anv-lec'h alamanek a gaver e meur a vro.

## Kêriadenn
Eus dorf, kêriadenn.

## E Bro-C'hall
### 
* Oberdorf, en Haut-Rhin
* Oberdorf-Spachbach, er Bas-Rhin

### 
* Oberdorff, e Moselle

## 
E tri eus kantonioù Suis
* Oberdorf, e kanton Basel-Landschaft
* Oberdorf, e kanton Nidwalden
* Oberdorf, e kanton kanton Solothurn.

## Pennadoù kar
*Marktoberdorf, e Bavaria.
* Oberndorf
* Oberstdorf
Speg tal aour

Ar **speg tal aour** a zo ur spesad evned, *Melanerpes aurifrons* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Picus Aurifrons* (kentanv) da gentañ-penn (e 1829) gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (akridi, c'hwiled ha merien en o zouez) hag ivez diwar frouezh, hugennoù, maiz ha mez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad eus douaroù izel mervent Oklahoma ha gwalarn Texas da greisteiz-kreiz Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
*  ''Melanerpes aurifrons'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanerpes aurifrons'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Melanerpes cactorum

***Melanerpes cactorum*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus cactorum* (kentanv) da gentañ-penn (e 1839) gant ar skiantour gall Alcide Dessalines d'Orbigny (1802-1857) ; dont a ran e anv eus an henc'hresianeg *κάκτος* (kaktuz).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus gevred krin Perou da hanternoz Arc'hantina, Paraguay ha mervent Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Melanerpes cactorum'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanerpes cactorum'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Speg gwenn

Ar **speg gwenn** a zo ur spesad evned, *Melanerpes candidus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Picus candidus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1796) gant an naturour alaman Bernhard Christian Otto (1745-1835).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e koadegi krin Suamerika eus reter an Andoù da hanternoz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Melanerpes candidus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanerpes candidus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Speg Karolina

Ar **speg Karolina** a zo ur spesad evned, *Melanerpes carolinus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Picus carolinus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Hollzebrer eo ar spesad ha bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh, greun, had ha kraoñ.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e reter Norzhamerika (eus kreisteiz Kanada da dTexas ha *Keys* Florida).

## Liammoù diavaez
*  ''Melanerpes carolinus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanerpes carolinus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Jean Bobet

**Jean Bobet** (22 C'hwevrer 1930 e Sant-Meven, en Il-ha-Gwilen - 29 Gouere 2022), zo bet ur marc'hhouarner breizhat hag ur c'hazetenner sport.

Breur e oa da Louison Bobet, 5 bloaz yaouankoc’h egetañ, ha reder e voe ur pennad gantañ ivez.

Gounit a reas Pariz-Nisa e 1955, Genova-Nisa e 1956, Amredad ar Mor-Bihan e 1953, hag en 3e plas en em gavas er redadeg velo Milano-San Remo e 1953.

Goude-se e labouras gant Radio-Luxembourg e Pariz, ha skrivañ a reas un toullad levrioù.

## Oberennoù
**Louison Bobet. Une vélobiographie*, embannadurioù Gallimard, dastumad « L'Air du temps », 1958. Adembannet gant *[[La Table Ronde]]* en dastumad « La Petite Vermillon », e 2003.
* *Lapize, celui-là était un "as".* La Table Ronde, 2003.
Malvinas

**Malvinas** zo un anv spagnolek (pe gentoc'h un anv-gwan lies),
* deut eus an anv brezhonek Maloù, roet d'an *Islas Malvinas*, a zo *Falkland Islands* e saozneg, Inizi Maloù e brezhoneg, hag a zo bet kaoz d'ur brezel etre Arc'hantina hag ar Rouantelezh-Unanet ;
* a orin disheñvel, roet da gerreg e-kichen Ibiza, en Inizi Balearez.

Roet eo bet an anv *Malvinas* da veur a dra all en Arc'hantina :
* Malvinas Argentinas, ur gêr e Proviñs Córdoba ;
* Malvinas Argentinas Partido, ur *partido* e Proviñs Buenos Aires ;
* an *[[Estadio Malvinas Argentinas]]*, ur sportva e kêr Vendoza ;
* an *Aeropuerto Internacional Rosario Islas Malvinas* ;
* an *Aeropuerto Internacional de Ushuaia Malvinas Argentinas* ;
* "*Marcha de las Malvinas*", un ton-bale arc'hantinat savet e 1939.
Pint glas

Ar **pint glas** a zo un evn bihan, *Fringilla teydea* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Kanariez.

## Rummatadur

## Dave