open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sant-Briag

**Sant-Briag** (e galleg: **) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh

Saint-Briac-sur-Mer, northern Brittany.jpg

* War vord Mor Breizh emañ Sant-Briag.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: graet e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person en ur sevel diferadennoù na c'hellent ket bout degemeret gant ar Vodadenn vonreizhañ vroadel.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 69 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,12% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Dieubet e voe Sant-Briag d'ar 15 a viz Eost 1944 gant ar *83rd Infantry Division* eus tirlu SUA; tri milour SUAat a varvas.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou soudard er Vietnam.
## Brezhoneg
* 1,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Briac (Saint-Briac-sur-Mer) - Facade.jpg|Tal an iliz katolik.
Eglise Saint-Briac, Saint-Briac-sur-mer, Ille-et-Vilaine, nef IMGP2889-90-91.jpg|An nev.

* Iliz katolik *Sant Briag*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.

Saint-Briac-MonumUS-by-Rundvald.JPG

* Monumant ar vilourion SUAat marvet evit dieubiñ Sant-Briag, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
*Brice Lalonde, maer etre 1995 ha 2008.
### Livourion

BERNARD Emile,1886 - Rue à Saint-Briac.jpg|*Ur straed e Sant-Briag* (1886).
Émile Bernard Paysage Saint-Briac 1886.jpg|*Gweledva e Sant-Briag* (1886).
BERNARD Emile,1887 - Paysage, Saint-Briac.jpg|*Gweledva e Sant-Briag* (1887).
Émile Bernard Le port à Saint-Briac 1887.jpg|*Porzh Sant-Briag* (1887).
BERNARD Emile,1887 - Après-midi à Saint-Briac.jpg|*Abardaevezh e Sant-Briag* (1887).
BERNARD Emile - Saint-Briac.jpg|*Sant-Briag* (hep deiziad).
Bernard, Emile - Portrait of Marie Lemasson - Google Art Project.jpg|*Poltrej Marie Lemasson* (1892, Mirdi Israel).

* Émile Bernard.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Sant-Luner

**Sant-Luner** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Skeudennoù

Saint-Lunaire - Grande plage.jpg|An draezhenn veur.
Saint-Lunaire mairie.JPG|An ti-kêr.

## An anv
"Pontual" (diwar "pont" + Tual) e oa an anv kozh (meneget e 1319), deuet da vezañ "Saint Lunaire de Pont Tual" e 1475, a-raok koll al lodenn-se eus an anv (adalek 1330 dija e kaver stummoù gant "Sant-Luner" hepmuiken).
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 70 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,78% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou anezhe a varvas e Belgia e miz Eost 1914: unan d'an 21 en Ham-sur-Sambre hag egile en Oret d'an 22.
* Un ospital a zegemere soudarded c'hall, seizh anezhe a varvas ennañ, ha belgiat, 35 anezhe a varvas ennañ.
#### [[Repuidi Brezel Spagn e Breizh]]
* E-pad an hañv e voe kinniget gant ur vakañser reiñ bod d'un tiegezh repuidi. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 27 a viz Ebrel 1942 e kouezhas un nijerez *[[Wellington]] Mk I*, marilhet BK301 ha kodet JN-Q, eus ar *150th Sqdn Royal Air Force Volunteer Reserve* eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e "La Moulinais" e Sant-Luner gant pemp nijour en he bourzh; lazhet e voent holl, douaret int e *Dinard English Cemetery*, ul lodenn eus bered nevez kumun Dinarzh. 
* Dieubet e voe Sant-Luner d'ar 15 a viz Eost 1944 gant tirlu SUA.
#### Brezelioù didrevadennañ
* Mervel a reas ur c'harter-mestr kanolier eus ar gumun d’an 20 a viz  Kerzu 1947 en Hanoi en Tonkin er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur c'horporal d’an 21 a viz Genver 1959 e Bejaia e departamant Setif.
## Brezhoneg
* 5,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Lunaire_-_Plate_Roche.jpg|An alez-vez.
Saint-Lunaire - vieille église.jpg|An iliz katolik kozh.
Saint-Lunaire - vieille église linteau.jpg|Pezh-lein ar porzh Su.
Saint-Lunaire - calvaire Christ-retouche.jpg|Ar c'halvar, tu Reter.
Ze-Saint-Lunaire - calvaire Vierge-retouche.jpg|Ar c'halvar, tu Kornôg.

* Alez-bez *Plate Roche*.
* Iliz katolik kozh, nev eus an .
* Ar c'halvar, . 
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv, ospital milourel,1914-1918, soudarded c'hall  luc’hskeudennoù ha belgiat, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Aristide Le Dantec (1877-1964), mezeg, maer eus 1945 betek 1953.
* Jean Rochefort, aktour
* Nicolas Hulot, ekologour 
## Gevelliñ

## Gwelout ivez
* St. Lunaire, ur gêriadenn en Douar-Nevez.

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Hirel

** Hirel** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen. 
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
Parrez eus eskopti Dol, kumun abaoe 1790. D'ar 7 a viz mae 1794 e voe staget outi kumun Vildé-la-Marine, er c'hornôg dezhi. En aner e klaskas Vildeiz en em zistagañ e-pad daou gantved.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 70 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,65% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 8,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Hirel_(35)_Église_Saint-Louis.jpg|Iliz katolik Vildé.

* Iliz katolik *Sant Loeiz*, e Vildé.
* Iliz katolik *Intron-Varia*, en Hirel.

Hirel - Monument aux morts.jpg|Monumant ar re varv en Hirel.

* Monumant ar re varv en Hirel, luc’hskeudennoù. 
* Monumant ar re varv e Vildé, luc’hskeudennoù. 
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik Hirel, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha Brezel Aljeria) en iliz katolik Vildé, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2017

## Melestradurezh

## Tud
### Tud bet ganet er gumun
#### Ar vreudeur Fontenay, marc'houarnerion a-vicher
* Joseph Fontenay (21/09/1906 - 23/05/1995 e Granville.
* Jean Fontenay (23/07/1911 - 21/05/1975 e Sant-Maloù, bet douget ar c'hrez melen gantañ e-pad daou dennad eus Tro Bro-C'hall 1939. Douaret eo e bered Hirel. 
* Léon Fontenay (23/09/1913 – 14/01/2003 e Sant-Maloù).

## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Lanwezoù

**Lanwezoù** (*Saint-Benoît-des-Ondes* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen. 
## Douaroniezh
* War lez Mor Breizh emañ Lanwezon.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: nac'het e voe al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 33 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,88% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 e Jemeppe-sur-Sambre e Belgia.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Cene st benoit.jpg|Ar Goan diwezhañ, taolenn en iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Benead*.

Saint-Benoît-des-Ondes_-_Monument_aux_morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv dirak ar maerdi, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost. Dioueliet e voe e 1923.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Dave ha notennoù
Euripides

**Euripides** (henc'hresianeg : Εὐριπίδης, *Euripídês*), bet ganet en Enez Salamis e 480 kent J.K., aet d'an anaon e Makedonia e 406 kent J.K.), a oa un trajediour gresian.

## Levrlennadur
* *Alkestis* (Br. gant Youenn Olier), Preder, 1968.
Emgann Salamis

**Emgann Salamis** (Henc'hresianeg Ναυμαχία τῆς Σαλαμῖνος *Naumachia tēs Salamikos*) zo un emgann war vor e miz Gwengolo 480 kent J.-K., etre morlu ar c'heodedoù gresian kevredet, kaset gant Eurybiades ha Temistokles, ha morlu ar Bersed a oa kaset gant Kserses I, er strizh-mor etre an douar-bras hag Enez Salamis, un enezenn er pleg-mor Aigina e-kichen Aten. Merkañ a ra barr eil aloubadeg Henc'hres a oa kroget e 480 kent J.-K..

Daoust m'o doa kalz nebeutoc'h a listri evit ar Bersed e oa gounezet ar gevredidi c'hresian d'ar soñj da en em gannañ adarre ouzh listri ar Bersed gant ar jeneral atenian Temistokles, gant ar spi e virfe un trec'h ouzh ar Bersed a gas o bigi a-hed aodoù Peloponnesos, a-dreñv da linenn difenn diwezhañ ar C'hresianed. Mennet e oa ivez ar roue Kserses da drec'hiñ ar C'hresianed da vat da echuiñ ar brezel. Goude un taol fin a-berzh Temistokles ec'h antreas morlu ar Bersed e strizh-mor Salamis hag e klaskas stankañ an daou zigor. Dre ma oa enk ar strizh-mor e teuas niver bras ar Bersed da vezañ un diaezamant. O bigi o deveze poan o leviata hag a grogas da vezañ dizurzhiet. D'ar mare-se e argadas listri ar C'hresianed renket en a-raok en ul linenn ha mont a reas an trec'h gante. Goueledet pe kemeret e oa d'an nebeutañ 300 lestr persat.

## Notennoù

studian a ran an dra se er skol

## Gwelout ivez
Dienn

An **dienn**, pe **koaven**, **koavon** e Treger, zo un danvezenn druz, gwenn he liv, a zo e-barzh al laezh. Dre ma'z eo skañvoc'h eget an dour, a zo elfenn bennañ al laezh, e teu an dienn war gorre pa deu al laezh diouzh tezhioù al loen.
Al *laezh-dienn*, pe *laezh koavenet*, pe al laezh livrizh a vez graet eus al laezh n'eo ket bet lamet an dienn dioutañ, hag al laezh diziennet, pe *digoavenet*, pe *diskoavenet*, eus an hini hep dienn. 
Tri seurt laezh hervez feur an dienn (druzoni) a zo ennañ a vez gwerzhet er stalioù en Europa : laezh diziennet (kazi dizruz), laezh hanter-diziennet (17 gramm a zruzoni dre litr), laezh dienn (34 gramm a zruzoni dre litr).

## Dienn hadennet
Dre silañ enni laktobazhigoù e c'heller fardañ un dienn hadennet a zo fetisoc'h ha trenkoc'h eget an dienn skañv a zeu gant al laezh livrizh. Goude bezañ bet pasteurekaet e vez gwerzhet an dienn hadennet evit he implij er c'heginerezh. 

## Fardañ amanenn
Implijet e vez an dienn evit fardañ an amanenn. Dienn laezh ar buoc'henned a vez implijet peruvuiañ, met laezh ar bualed, ar c'hañvaled hag ar yaked a vez implijet ivez. Dre vasañ kreñv an dienn e c'heller fardañ an amanenn en ur ribod. 

## Gerioù gant dienn enno
*dienn-skorn pe dienn skornet

## Gerioù ha troiennoù deveret
*diennerez
* *laezh koavenet* : laezh naturel, gant koaven ennañ
* *laezh diskoavenet, digoavenet, kignet, * : laezh a zo bet tennet ar goaven anezhañ

## Leoù-touet
Implijet e vez ar ger dienn en un nebeud leoù-touet, marteze e-lec'h ar ger diaoul:
**Pod an dienn!*
**Sac'h an dienn!*

## Sellet ivez
*amanenn
*diennerez
*ribod
Bosenn werblus

Ar **vosenn werblus** eo ar seurt **[[bosenn]]** a gaver ar stankañ er meteier naturel. Paket e vez pa vezer kontammet gant flemmadennoù ar c'hwen bet o sunañ gwad ur razh pe ur c'hrigner a roe bod d'ar viruz. Diwan a ra ar vosenn e-touez ar c'hrignerien da gentañ ha mervel a reont stank. Ret e vez d'ar c'hwen o deus kollet o fourchaserien boued klask loened all evit sunañ o gwad. Kontammiñ a reont neuze an dud hag al loened doñv. 

## Deskrivadenn

Ar prantad goriñ a bad etre 2 ha 6 devezh, muioc'h a-wezhioù. Goude se e teu ar c'hridiennoù hag an derzhienn, gant poanioù er c'higennoù, artralgiezh (poanioù er melloù), kaouadoù poan benn hag ur santimant skuizhder bras. 

E-doug ar 24 eurvezh kentañ en deus poan ar c'hlañvour en unan pe meur a unan eus e gwerblennoù limfatek, e-kichen al lec'h m'eo bet flemmet gant ar c'hwenenn he deus degaset ar viruz *[[yersinia pestis]]*. Peurliesañ e vezer flemmet ganta ar c'hen war an izili izelañ. Abalamour da se ez eo gwerblenoù ar morzhedeskern hag eus pleg an divvorzhed a vez skoet peurliesañ. Kreskiñ a ra ment ar gwerblennoù hag a zeu da vezañ poanius-kenañ ha kizidik. Pa stoker oute, an takadoù-se zo leun a goeñvadennoù (merzet e vez ez eo uhelaet ar c'hroc'hen gant an dourennoù korf zo dindan) ha tomm gant ul liv ruz pe roz. 

Ma seller pizh ouzh ar c'hlañvour ez eur gouest da gavout lec'h ar flemmadennoù c'hwen, merket gant pep a vouton bihan. War-lerc'h e tiwan porbolennoù (linwad zo, dindan stumm katarennoù) hag a-wezhioù memes ur gouli bev (koll kroc'hen war un takad eus ar c'horf). A-wezhioù zoken e weler goulioù bev kalz ledanoc'h met ral eo.
Er stad-se e vez pareet buan ar vosenn werblus hag en un doare mat gant antibiotikoù. Digreskiñ a ra ar wrez ha gwellaat a ra ar c'hudennoù all e korf daou pe 5 devezh. Neoazh e chom c'hwezhet ha kizidik ar gwerbloù e-pad un dek devezh bennak goude implij al louzeier. 

Pa ne vez ket graet war-dro ar c'hlañvour e weler lusk ar galon o kreskiñ (takikardiezh), simudiñ a ra ar c'hlañvour (Enebiñ a ra ouzh e endro), difretañ a ra, glizi en deus ha mont a ra en alfo. Disoc'h ur septisemiezh degast gant bazhell ar vosenn an hini eo. Mervel a ra ar c'hlañvour a-benn 36 eurvezh. 

Seurtoù bosenn werblus dinoashoc'h zo bet deskrivet en Amerika ar Su. Graet e vez *pestis minore* anezhe. degas a reont un derzhienn vihan hag un danijenn bihanoc'h evit an hini deskrivet a-us.
An Onneg

**An Onneg** (** e galleg) a zo ur gumun e Biz Breizh , e kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Dezougen

Gare de La Fresnais - voies dir St-Malo.jpg|Ar porzh-houarn.

* War al linenn hent-houarn Sant-Maloù Roazhon emañ An Onneg.
## Anv
## Ardamezhioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 101 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou soudard.
## Brezhoneg
* 8,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

La Fresnais (35) Église Saint-Méen et Sainte-Croix - Extérieur - 02.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik Sant Meven hag ar Groaz Santel''.

La Fresnais - Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost; dioueliet e voe d’an 18 a viz Gouhere 1920 luc’hskeudennoù.
* Taolennoù  ar re varv (1914-1918) er maerdi, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
## Ardamezeg

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
## Notennoù ha daveoù
Yersinia pestis

***Yersinia pestis*** zo ur spesad bakteri bazhellek Gram-nann, anaerobek diouzh ret, eus kerentiezh an Enterobacteriaceae. Lakaat a ra an dud da bakañ ar vosenn werblus. *Y. pestis* a c'hall ivez degas bosenn ar skevent hag ar vosenn septisemiek. An tri seurt bosenn zo bet kaoz da feurioù mervel uhel e-pad ar barradoù kleñved-red en istor, en o zouez ar Vosenn Vras pe ar "Vosenn Zu". Lakaat a reer war gont houmañ ziwezhañ marv war-dro un drederenn eus poblañs Europa etre 1347 ha 1353.

## Dizoloadenn
Dizoloet eo bet *Y. pestis* e 1894 gant ur bakteriologour hag ur mezeg eus an ensavadur Pasteur, Aleksandr Yersin, e-pad ur stropad bosenn e Hong-Kong Yersin a oa ezel eus skol Pasteur. Shibasaburo Kitasato, ur bakteriologour japanat stummet en Alamagn hag a implije hentenn Koch a oa ivez o klask orin ar vosenn. Yersin an hini eo avat a zizoloas al liamm a oa etre ar vosenn ha *Yersinia pestis*. Anvet *Pasteurella pestis* da gentañ e oa bet badezet en-dro ar spesad bakteri e 1967.

## Liammoù diavaez

* ''Yersinia pestis''. Mirdi difetis at bakteri.
* Gallout a reer kavout titouroù diwar-benn genoù ar bakteri-se en NIAID Enteropathogen Resource Integration Center (ERIC)
* NCBI taxonomy browser.

## Notennoù
Jean Le Cam

**Jean Le Cam** (pe **Yann ar C'hamm** e brezhoneg) a zo ur merdeer breizhat, ganet e Kemper d'ar 27 a viz Ebrel 1959. Bevañ a ra er Forest-Fouenant.

Gant Philippe Poupon ze eo unan eus ar re o deus gounezet teir gwezh Redadeg digenvez ar Figaro (solitaire du Figaro), a c'hounezas e 1994, 1996 hag e 1999.
Bageal a reas gant e dad, en e vugaleaj, en inizi Glenan. Eno en em gave gant Yann Kerloc'h, Gward tour-tan Pennfred, a gas anezhañ da besketa e bourzh e *prame*. Tro en deus bet ivez neuze da vageal e bae Konk-Kernev, gant Hubert Desjoyeaux e bourzh ur 420, ha goude se e bourzh un Armagnac.

Yann ar C'ham a vageas diwezhatoc'h gant Eric Tabarly ha Michel Desjoyeaux. Kemer a ra perzh alies e Redadeg digenvez ar Figaro (solitaire du Figaro) a c'hounezas teir gwezh kent kregiñ gant dispac'h al listri lieskouc'hek (ar « Formulennoù 40 » gant *Biscuits-Cantreau*).

Er Vendée Globe 2004/2005 e tegouezh e penn ar redadeg goude an trec'hour Vincent Riou. Chomet e oa pell dirak ar re all war e lestr *Bonduelle*, ha tizhet e oa bet en-dro e lodenn ziwezhañ ar redadeg. Degouezhet e oa er porzh 7 eurvezh goude an hini kentañ, goude un tennad 41000 km en-dro d'ar bed.

## Redadegoù
* Vendée Globe 2016-2017: 6 war Finistère Mer Vent
* Transat Jacques Vabre 2007: 4 gant Gildas Morvan war VM Matériaux
* Calais Round Britain Race 2007 : 3
* Kampion ar bed FICO 2006
* Hent ar Rom 2006 : 2
* Vendée Globe 2004-2005 : 2
* Transat Jacques Vabre 2005 : 3
* 1000 Milles eus Calais 2004 (60’ Imoca) : 1
* Challenge Mondial Assistance (trimaran 60’) 2003 : 3
* Hent an tourioù-tan 2002 (trimaran 60) : 2
* Transat Jacques Vabre 2001 (trimaran 60) : 4ème
* Redadeg digenvez ar Figaro 1999 : 1
* Solo Mor Kreizdouarel (a oa Porquerolles Solo) 1999 : 1
* Transat AG2R 1996 (gant Florence Arthaud) : 2
* Redadeg digenvez ar Figaro 1996 : 1
* Transat AG2R 1994 (gant Roland Jourdain) : 1
* Redadeg digenvez ar Figaro 1994 : 1
* Redadeg Europa 1991 (gant Laurent Bourgnon) : 1
* Kampion ar bed Formulenn 40 1988 et 1989
* Hent an dizoloadennoù 1984 (gant Philippe Poupon) : 1
* Trec'h war amzer treuziñ an Atlantel, Jet Services II, bourzhiad Patrick Morvan, 1982

## Liamm diavaez

*Lec'hienn Jean Le Cam
Lise Diwan Karaez

**Lise Diwan Karaez** eo al lise kentañ krouet gant Diwan. E Karaez-Plougêr emañ, e-kichen maner Kerampuilh. Digoret e voe lise kentañ Diwan e miz Gwengolo 1994 er Releg-Kerhuon (Kerc'horr), evel ur seurt stagadenn eus Skolaj Diwan ar Releg (Skolaj Diwan Roparz Hemon en amzer-se). Kaset e oa bet da Garaez e miz Gwengolo 1999.

## Istor
Dibabet e voe al lec'h-se e 1998 gant Kuzul-Merañ Diwan diwar teir ginnagadenn (Brest ha Kemper a oa bet kinniget ivez). En un ti ar retretidi kozh, e-kichen aste Kerampuilh, e voe staliet. Labourioù reneveziñ a voe da vezañ konduet hag arc'hantaet gant Rannvro Breizh. Koulskoude e voe ret sevel ur "Bod herberc'hiañ Kerampuilh" evit resev yalc'hadoù zo ha merañ ar c'houskvaoù hag ar gegin. Implijet e vez al lec'hioù evit obererezhioù sevenadurel, pa vez serret ar c'hlasoù.

Brudet e krog al lise-mañ da vezañ dre ma vez disoc'hoù mat-kaer en arnodennoù ar vachelouriezh c'hall, ar feur trec'hiñ a vez bepred etre 90 % ha 100 % a loreidi (e 2006: 96 % -- 100 % er rummad *L*—94% e 2003, 93% e 2004, 96% e 2005, 99% en 2007, 90% e 2008 tremen 98% e 2009.)

Hiziv an deiz ez eo meret gant ur genrenerezh : Loeiz Donal, Lomig Bosser-An Dren ha Paol Mingant.

E 2004 ez eus bet krouet ur gevredigezh skolidi gozh anvet Diwanet, morgousket abaoe 2009.

## Notennoù ha daveoù
-527

*Diwar-benn bloavezh *'527 kent JK*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù e 527 kent JK|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù e 527 kent JK]]*

## [[:Rummad:Marvioù e 527 kent JK|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù e 527 kent JK]]*
__NOTOC__
-507

*247 Ab urbe Condita* = 507 kent J.-K;

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres

* Arc'hont : Peisistratos ?

#### Republik roman

* Koñsuled : P(ublius) Valerius Volusi (*filius Publicola*) III & M(arcus) Horatius (*filius Pulvillus*) II

### Azia
### Reter-nesañ

#### Persia

* Darius In (522-486), mestr ivez war bro Ejipt hag Israel

### Afrika

## Relijionoù
## Arzoù ha lizhiri
## Skiantoù
## Armerzh
## Ganedigezhioù -507

## Marvioù -507

## Levrioù talvoudus

* André Blanc : *L'Homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Belles Lettres. 1986__NOTOC__
-508

*246 Ab Urbe Condita* = 508 kent J.-K

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres

* Arc'hont : Peisistratos ? 

#### Republik roman

* Koñsuled : P. Valerius Volusi *(filius Publicola*) II & T. Lucretius (*T. filius Tricipitinus*)

### Azia
### Reter-nesañ

#### Persia

* Darius In (mestr ivez war bro Ejipt hag Israel)

## Arzoù ha lizhiri
## Relijionoù
## Skiantoù

## Armerzh
## Ganedigezhioù -508

## Marvioù -508

## Levrioù talvoudus

* André Blanc. *L'homme emprisonne le temps. Les Calendriers*. Belles Lettres. 1986

__NOTOC__
Přerov nad Labem

**Přerov nad Labem** a zo ur gêr eus Tchekia, lec'hiet e Kreiz-Bohemia (*Středočeský kraj*). E 2007 he doa 1&nbsp;113 annezad.

### Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kêr Přerov nad Labem .

## Fotogaleria

Image:Staroceska_chalupa.JPG|
Image:Prerovnl_zamek2.jpg|
Image:Zamek z jara.jpg|
Image:Zamek ze zamecke.jpg|
Image:Prerovnl kostel.jpg|
Image:Prerovnl_Bozi_muka.jpg|
Image:Prerovska skola.jpg|
Daskirier

Un **daskirier** (ger all : *taskaneer*) a zo unan eus al loened a goazh ar boued en div bazenn, da gentañ en ul lonkañ anezhañ don dres ha goude ur frapad amzer en ur dilonkañ an danvez hanter koazhet evit e chaokat, ar pezh a vez anvet an *daskiriadur*.

E touezh an daskirierien e kaver :

* Bronneged an isurzhiad *[[Ruminantia]]* :
** *[[Tragulidae]]*
** *[[Moschidae]]*
** *[[Cervidae]]* (ar c'hirvi, an demmed...)
** *[[Giraffidae]]* (ar jirafenned, an okapied)
** *[[Antilocapridae]]*
** *[[Bovidae]]* (ar saout, ar givri, an deñved, ar bizoned, an antiloped, ar bualed, ar yaked...)

* Un nebeud bronneged all :
** *[[Camelidae]]* (ar c'hañvaled, an alpakaed, al lamaed...)

En urzhiad an artiodaktiled emaint p'o deus un niver par a vizied gant ivinoù.

## [[Koazhadur]] an daskirierien

E peder lodenn e vez rannet stomog an daskirierien : ar bigof (rumen), ar rouedenn (reticulum), al levrioù (omasum) hag an torig-toaz (abomasum). En div gavenn gentañ en em rann ar boued etre al liñvennoù hag an danvezioù fetis. Ar re-se a vez kaset d'ar genou en-dro dre ar gorzenn-voued. Mesket gant an halo ha friket ar fibrennoù e teu da vezañ dourennek hag e ya endro er bigof hag er rouedenn e-lec'h ma vez koazhet kelluloz ar fibrennoù gant mikroboù ken ez eont gant ar pektin hag ar sukroù da goiñ dindan oberezh an trenkennoù

Ar pezh a zo bet koazhet,goude 24 pe 48 eur, a ya d'al levrioù e-lec'h un tamm eus an danvez a vez kaset e kas ar gwad. En torig-toaz e vez koazhet ar peurrest evel ma vez graet e stomogoù an unstomoged evel ar moc'h. Goude-se e vez kaset an traoù d'ar vouzellenn vihan.

Koulskoude, ar glukoz produet dre goazhañ ar c'helluloz er bigof hag el levrioù a vez implijet gant ar mikroboù. P'o deus ezhomm an daskirierien eus ar glukoz evit mont-en-dro o empenn hag evit laezh ar parezed, e teu ar glukoz eus koazhañ ar propionat en avu, p'emañ ar propionat unan eus an trenkennoù produet er bigof.

## Relijion

Er relijion yuzev, ne vez ket aotreet d'ar feizidi debriñ an nann-daskirierien e-touez al loened war zouar. Sellet ouzh Kachrout.

## Implijoù all
Dre skeudennadur e vez implijet ar verb *daskiriañ* gant ar ster "prederiañ don war un dra bennak". *Taskagnat*(ur deveradenn da washañ eus *taskaneal*) a c'hell bezañ prederiañ hag ivez chipotal war draoù munut en ur glask tabutal gant ar re all.

Diouzh an implijoù e reer gant an den daskirier pe *taskagner*.

## Pennad kar
*Unstomog

#### Liammoù diavaez

* fao.org Lec'hienn Aozadur boued ha labour-douar ar Broadoù-Unanet.
Baosan

**Baosan** (*La Baussaine*, e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh
## Anv

### Stummoù skrivet
* **Baucenna**, XIIvet kvd; **Baucena**, 1197; **La Baucene**, 1220; **La Bauezanne**, 1408; **La Bauscenne**, 1442; **La Bausanne**, XVIvet kvd
### Gerdarzh

## Ardamezioù
## Istor
Baosan a zo ul lodenn distaget diouzh Tintenieg

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 55 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 6,46% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Brezhoneg
* 11,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:La Baussaine (35) Eglise.jpg|Iliz katolik *Sant Leon*.
file:La Baussaine (35) Église 13.JPG|An iliz.

* Iliz Sant-Leon e Baosan.
* Monumant ar re varv.
* Maner La Béréchère
* Maner Le Gravier

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez

## Levrlennadur

## Notennoù ha daveoù
-456

*Diwar-benn bloavezh *'456 kent J.-K.*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan proleptek]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* Marv Aesc'hulos
* E Roma, konsul eo M. Valerius Maximus Lactuca, ha Sp. Verginius Tricostus Caeliomontanus
* Lezenn Icilia e Roma, degemeret war intrudu an tribun L. Icilius

### Azia
#### Reter-nesañ
* Kas a ra ar roue Artakserses Iañ Ezra da Jeruzalem evit ober war-dro an aferioù relijius yuzev

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ
* E Sina, rouantelezh Jinn a gemer kêr Wucheng.
 
### Afrika
* Goude bezañ sikouret Egiptiz savet a-enep galloud ar Bersed ha kemeret perzh e seziz kêr Menfis, Ateniz zo rediet da dec'hout dirak ur bagad 300 lestr persat. Seziset int en un enezenn eus an Nil, Prosopis, e-pad 18 miz. Aten a goll 90 trierenn ha kalz keodediz.

### Arzoù ha lizhiri

### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù e 456 kent JK|Ganedigezhioù]]

## [[:Rummad:Marvioù e 456 kent JK|Marvioù]]

__NOTOC__
Chapel-Hilveven

**Chapel-Hilveven** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Zol, hag e kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Capella Filii Meen**, 1205, XIVvet; **Filmen**, 1516

## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 21 gwaz eus Chapel-Hilveven abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,31% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 13,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

La Chapelle-aux-Filtzméens - église.jpg|An iliz katolik. 

* Iliz katolik *Sant Jozef*.

La Chapelle-aux-Filtzméens (35) Monument aux morts..JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, savet e voe d’ar 6 a viz Kerzu  1921, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

## Liammoù diavaez

* Chapel-Hilveven war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur

* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
-399

*Diwar-benn bloavezh *'399 kent J.-K.*' an [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Gres

* Arkont ː Aristokrates
* Sokrates, prederour gresian, zo kondaonet d’ar marv evit bezañ breinet ar yaouankiz

#### Republik roman

* Koñsuled ː hep koñsul. Ar Republik a zo renet gant tribuned an arme.

#### Afrika
#### Reter-nesañ
#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
## [[:Rummad:Ganedigezhioù e 399 kent JK|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù e 399 kent JK]]*

## [[:Rummad:Marvioù e 399 kent JK|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù e 399 kent JK]]*

## Liammoù diavez

## Daveoù
__NOTOC__
-401

*Diwar-benn bloavezh *'401 kent J.-K.*' an [[Deiziadur gregorian|deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
Toukidides, istorian gresian, a zanevell an oadvezh aour ha brezelioù ar Peloponnesos (Istor brezelioù ar Peloponnesos)

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù e 401 kent JK|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù e 401 kent JK]]*

## [[:Rummad:Marvioù e 401 kent JK|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù e 401 kent JK]]*
__NOTOC__
Hirwerneg

**Hirwerneg** (*Longaulnay* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh
### Kumunioù amezek

## Anv

* Eugène Bossard: *Capella sancti Leobini de Longo alneto*, 1187; *[Guillaume de] Lonc Aunay*, 1381;  *Longalnay*, 1385; *Longaulnoy*, 1426; *Longaunay*, 1513; *Longaulnay*, 1516; *Longaulné*, 1602*; Paroisse de Lanquannay*, 1701.
Hervez Albert Dauzat hag Ernest Nègre e teufe an anv *Longaulnay* deus ar ger romanek *alnetum* a dalvez "gwerneg" hag an anv-gwan *long* (hir), alese an anv brezhonekaet "Hirwerneg".

## Ardamezioù

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Sevin e anv, hag ar c'hure.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 36 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,90% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 en Emgann Rossignol e Belgia.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 9,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Ille-Et-Vilaine Longaulnay Eglise Saint-Lubin - panoramio.jpg
Longaulnay (35) Église Saint-Lubin - Extérieur - 03.jpg

* Iliz katolik *Sant Lubin*.
* Monumant ar re varv e-tal ar maerdi.
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudennoù, 1914-1918 ha 1939-1945 .

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

* **Guyon de Longaulnay,** en deus sinet feur-emglew Gwenrann 1380

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
-412

## Darvoudoù

### Europa
#### Gres
Alkibiades zo argaset eus Sparta, iriennañ a ra evit distreiñ da Aten

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## [[:Rummad:Ganedigezhioù e 412kent JK|Ganedigezhioù]]

## [[:Rummad:Marvioù e 412kent JK|Marvioù]]

__NOTOC__
Plegeneg

**Plegeneg** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv

* Jean-Yves Le Moing ː **Ploguenoit**, 1213; **Plogoneuc**, XIVvet; **Pleugueneuf**, 1513
* Erwan Vallerie ː **Plogonoio**, 1095; **Ploquenot**, 1197; **Plogoneuc**, XIVvet; **Pleugueneuf**, 1513; **Plougueneuc**, 1516, 1624; **Plegonneux**, 1630; **Pleugneu**, 1731

**Gerdarzh**

* anv den Guennec / Conoc ?

## Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent.
## Dezougen

Mary-Rousselière 4422 - PLEUGUENEUC - La Gare des Tramways départementaux - Les Ecoles et la rourte de Rennes.JPG 

* War al linenn tramgarrioù Roazhon Sant-Maloù edo Plegeneg.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 104 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,37% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwec'h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 12,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Castel La Bourbansais facing south.jpg|Kastell La Bourbansais.
Pleugueneuc churche.jpg|An iliz katolik.

* Kastell La Bourbansais.
* Iliz katolik *Sant Stevan*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik,  luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun
## Levrlennadur
* Jean-Yves Le Moing : *Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne*. Coop Breizh. Spezed. 1990
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Pleder

**Pleder** a zo ur gumun e Breizh e kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 35 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,11 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 26 a viz Ebrel 1944 e kouezhas ur c'harr-nij P-51B (anvet "Nornie Pat", marilhet 43-6331 ha kodet GQ-X) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*[[United States Army Air Forces]]*) e Pleder; e sturier a zeuas a-benn da achap.
#### Trevadennoù
* Tunizia: mervel a reas ur soudard d'an 2 a viz Here 1954 e Sfax. 
## Brezhoneg
* 5,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Plesder_(35)_Église_01.jpg|An iliz katolik ha monumant ar re varv. 

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.

Plesder (35) Monuments aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù. E 1924 e voe savet.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Henri Frotier de La Messelière (1876-1965), istorour arbennik war Istor Breizh.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Landoveneg

**Landoveneg** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
== Anv ==

* Erwan Vallerie ː **Lann de Domnech**, VIII<sup>vet</sup>; **Lan Donnec**, IX<sup>vet</sup>; **Sanctus Domnoch**, XI<sup>vet</sup>; **Terra sancti Domelli**, 1060; **Sanctus Domenoch**, XII<sup>vet</sup>; **Sancti Domelli**, 1203; **Sancto Domenoc**, 1220; **Sainct Domineuc*', XVI<sup>vet</sup>;

== Ardamezioù ==
N'ez eus ket evit ar poent

== Istor ==
=== [[Dispac'h Gall]] ===
* Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ur c'hure, Pretiaux e anv.
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 86 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,56% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou anezhe a varvas d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]] e [[Belgia]], unan en [[Emgann Charleroi]], soudard e oa er [[25vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|25vet Rujumant Troadegiezh]], unan e [[Ronet]], soudard e oa er [[47vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|47vet Rujumant Troadegiezh]], douaret in e bered vilourel La Belle Motte en [[Aiseau-Presles]].
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Dieubet e voe Landoveneg d'an [[2 Eost|2 a viz Eost]] [[1944]] gant Combat Command A ar *6th Armored Division* eus lu [[SUA]].
== Brezhoneg ==
* 9,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
* Iliz katolik *Sant Doveneg*.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik, luc’hskeudennoù  ha kartenn-bost.
* Plakennoù  ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

== Emdroadur ar boblañs ==


== Melestradurezh ==






== Tud ==

=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Gevelliñ ==
== Liammoù diavaez ==

* [http://www.saintdomineuc.fr Lec'hienn web ar gumun]

== Levrlennadur ==

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Sant-Tual

**Sant-Tual** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv

* Jean-Yves Le Moing (1990) : **Sancti Tuduali**, 1227; **Saint Tual**, 1513
* Erwan Vallerie (1995) : **Sanctus Tugdualus**, (XIVè); **Sancti  Tuduali**, 1371; **Saint Tual**, 1513; **Sancto Tugdualo**; 1516; **Stuval**, 1630

## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 48 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 6,14% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; unan anezhe varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e Farciennes e Belgia, soudard e oa er 25vet Rejimant Troadegiezh .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur c’horporal eus ar 25vet Rujumant Dragoned en ospital Orléansville d’an 19 a viz Meurzh 1957.
## Brezhoneg
* 10,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Le Logis .
* Kastell Le Tourdelin -.
* Maner Lesnen -, gant ur c’houldri aet da get.
* Kastell kozh Lauriol er C’hillioù, bet savet war ur voudenn. 
* Manerioù kozh La Marre, Tresleau, Trésoleil, La Bellangerais, La Motte-Rouxel, La Pironnais, gant ur chapel prevez, aet da get, Le Bas-Lesnen, er C’hillioù. 
* Milinoù-dourLes Vallées, Le Haut, Le Bas, La Bellengerais.

Saint-Thual (35) Église de la Sainte-Trinité - Extérieur - 04.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *an Drinded Santel*, 1866-1874.
* An iliz a-gent dindan anv *Sant [[Tual]] ha Sant [[Samzun]]*, aet da get.
* Chapel *Sant [[Sant Ferran d'Aragó|Aragon]]*, adsavet e 1739, e-dalc’h maner Lesnen. 
* Kroaz Loren  er Vorc’h-Kozh gwechall.

Saint-Thual (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv a-dal d’an iliz katolik, luc’hskeudenn.
*  Plakennoù  ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Aljeria) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Bet ganet eno
* 1839: Adolphe Julien Fouéré, beleg katolik ha kizeller.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Sant-Yowan-an-Havreg

**Sant-Yowan-an-Havreg** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Sant-Maloù-2 e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh

Saint-Jouan-des-Guérets - Île Chevret.jpg|Ar Renk hag Enez Chevret e Sant-Yowan.

* War lez ar Renk emañ Sant-Yowan.
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Sancti Johannes de Garetis**, 1330; **Saint Jehan des Guerez**, 1407
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 58 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,61% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; daou anezhe a varvas e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, unan e Rossignol, soudard e oa en 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel , egile en Aiseau, soudard e oa e 136vet Rujumant Troadegiezh.
* Fuzuilhet e voe ur soudard bet ganet er gumun gant al lu gall.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas un is-letanant eus ar 94vet Rujumant Dragoned e Djellal Teberga e miz Ebrel 1961.
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Jouan-des-Guérets_-_Plussinais_pavillon.JPG|Penn-ti degemer ar valaouadenn. 
Saint-Jouan-des-Guérets - Église Saint-Jean-Baptiste.jpg|An iliz katolik. 
Saint-Jouan-des-Guérets_(35)_Monument_aux_morts.jpg|Monumant ar re varv.

* Malouadenn *La Plussinais*, , hag he chapel *[[Frañsez a Asiz|Sant Frañsez a Asiz]], 1727. 
* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*, 1861-1866, tres gant an ti-savour [[Jean-Gabriel Frangeul]] a [[Sant-Maloù]].
* Monumant ar re varv e leurenn an iliz katolik, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost, bet dioueliet e miz Mae 1921; e 1970 e voe lakaet an delwenn da gemer lec'h an hini a-gent.
* Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==


== Melestradurezh ==
== Tud ==
===Tud ganet eno===
* [[1698]] : [[Pierre Louis Moreau de Maupertuis]], skiantour.
* [[1892]]: Henri Pluet, d'an 28 a viz Kerzu, soudard en eilvet rujumant war-droad, fuzuilhet d'ar 4 a viz Here 1916 gant al lu gall e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] e [[Le Plessier-Rozainvillers]] (Bro-C'hall) evit *«dezerterezh»* ha *«nac'h sentiñ dirak an enebour»*.

=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Liammoù diavaez ==

*  [http://www.saint-jouan.com/ Lec'hienn web ar gumun]
*  [https://web.archive.org/web/20160307075054/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35284 Sant-Yowan-an-Havreg war lec'hienn Geobreizh]

== Levrlennadur ==
*  Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
*  Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Bagar-Morvan

** Bagar-Morvan ** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh
## Anv
### Stummoù skrivet
* Jean-Yves Le Moing : "**Bagar**, 1181; **Bagar Morvan**, 1187".
* Erwan Vallerie **: "Bagar, Bagar Morvan, 1181; Bagar, 1190; Bagar Morvan, 1190; Bagar Morvan, 1199; Bagar, 1209; Bagar, 1218; Baguer Morvan, 1219; Bagar Morvan, 1278; Bagar Morvan, Bagar, 1290; Bagar Morvan, XIVè; Bagar, 1420; Bagar Morvan, 1435; Bagar, 1452; Bagar, 1480; Bagair Morvan, 1516; Beq'Moruin, 1630"**
### Gerdarzh
* Marteville ha Varin (1853) : *bagad tud ar mor*
* Jean-Yves Le Moing (2007) ː talvoudegezh *Bagar* n'eo ket sklaer
* Jean-Claude Even ː *Morvan* e c'hellfe bezhañ un anv den, da dostaat ouzh hini *Minieg-Morvan*
## Ardamezioù
* Skoed Bagar-Morvan a zo da lenn evel-henn ː *en glazur e helm kandailhek en aour ; e gab en aour karget gant tri aval-pin geotet*.
## Istor
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 74 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,98% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 18 a viz Even 1944 e kouezhas daou garr-nij eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e **Bagar-Morvan**:
** e "La Dibois", ur *[[North American P-51 Mustang|P-51]]D* (anvet *Butch*, marilhet 44-13307 ha kodet VF-J); lazhet e voe e sturier, douaret eo e *Britton Cemetery* en Oklahoma City (SUA);
** e "Besnuis", ur *[[North American P-51 Mustang|P-51]]B* (marilhet 43-7187 ha kodet WD-B); e sturier a zeuas a-benn da achap.
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: ur milour a varvas e miz Even 1957 e Tlemcen.
## Brezhoneg
* 5,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* **Jean d'Acy**ː kabiten an armoù; gouarner Corbeil (e Frañs). Brudet evit bezañ difennet mat ar gêr seizet e 1418 gant dug a Vourgogn, Charles-le-Téméraire.

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé ː *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Jean-Yves Le Moing ː *Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne*. Coop Breizh. 1990
* Marteville & Varin ː warlec'hienn J.-B. Ogée. 1843
* Erwan Vallerie ː *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus*. A Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Gouenaer

**Gouenaer** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Sant-Maloù-1 e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Dezougen

Restr:Gare La Gouesnière-Cancale.jpg|An ti-gar.

* War al linenn hent-houarn Sant Maloù Roazhon emañ Gouenaer.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 40 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,04% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas en Rossignol e Belgia d’an 22 a viz Eost, er Rujumant Troadegiezh Drevadennel e oa.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Unnek den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar 9 BCCP e miz Gwengolo 1949 e Quang Tri e Kreiz- Annam e Vietnam.
## Brezhoneg
* 2,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

La Gouesnière (35) Église 01.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia*.

La Gouesnière Chateau de Bonaban. jmr.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Bonaban.
* Monumant ar re varv e kloz an iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Pawl ap Meurig

**Pawl ap Meurig** a oa mab da Veurig ap Idnerth ha roue Buellt. N'eo anavezet nemet gant ur meneg e lignezoù priñsed Kembre. Netra ne anavezer diwar-benn e vuhez nag e ren. Ur gwaz da Vrycheinog e oa e-pad un amzer, war a seblant.
Giuseppe Verdi

**Giuseppe Fortunino Francesco Verdi** (9 pe 10 a viz Here 1813 e-kichen Busseto - 27 a viz Genver 1901) a oa ur sonaozour italian eus ar skol romantel. Brudet eo e c'hoariganoù: *[[La Traviata]], Nabucco,* hag all.

Tost e oa e galon ouzh ar Risorgimento, al luskad unvaniezh Italia, ha diskouezhet e voe kement-se gantañ en e c'hoariganoù kentañ. A-feur ma teue a-benn da vezañ brudet ha pinvidik e oa kroget da labourat nebeutoc'h war ar sonerezh ha da glask bezañ perc'henner-douaroù en he rannvro ganedigezh. Distro e oa memestra e bed ar sonerezh, gant berzh gant an opera Aida (1871). Teir oberenn veur a vo c'hoazh e Requiem (1874), operaioù Otello (1887) ha Falstaff (1893).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Iuomadus

**Iuomadus** a oa ur penn-brezel brezhon a aloubas Bleaz war-dro 410. Derc'hel a reas e ziskennidi ar gêr betek 491, pa voe peuraloubet gant ar Franked.

## Gwelet ivez

Rouantelezh Bleaz
Asaph

**Asaph**, pe **Asa**, a oa ur sant brezhon, en hanternoz Kembre ar VIvet kantved, hag eil eskob Llanelwy war-lerc'h Kentigern.

## Istor
N'eus bet savet buhezskrid ebet dezhañ. Met kaoz zo anezhañ e buhezskrid Sant Kentigern, eskob ha sant meur Glasc'ho, un danevell savet gant Jocelyn of Furness. 

Hervez *[[Bonedd y Saint]]* e oa mab da Sawyl Penuchel, roue Rouantelezh Ar Pek en Hanternoz Kozh. Bugel e oa c'hoazh pa voe rediet da dec'hout eus e vro gant e dad. 

El lec'hanvadurezh e kaver roud eus e wezenn-onn, e iliz, e feunteun, e draonienn, Onnen Asa, Ffynnon Asa, Llanasa, Pantasa, lec'hioù nepell diouzh Holywell e Tegeingl (Sir y Fflint). Kement-se a ziskouezfe e oa peniti ar sant en ardremez. 

Mont a reas da-heul Sant Kentigern (Cyndeyrn e kembraeg, pe Mungo e brezhoneg Strat Clut) ha goude-se da eskob Llanelwy pa zistroas Kentigern da Strat Clut, goude emgann Arfderydd, e 573, hervez ar buhezskrid. 

Diazezet en doa manati Llanasa e Powys hag ennañ e varvas e 601.

## Kehelerezh
Enoret e vez d'ar 1añ a viz Mae. 

## Lec'hanvadurezh
Lavaret ez eus bet e oa e anv en anv Plouha (Plou-Asa?), met n'eus na prouenn nag emglev war gement-se. 
Straedoù en e anv avat zo e meur a lec'h:
* Brockley, South East London, 
* Christchurch, Zeland Nevez, 
* Bala Cynwyd, Pennsylvania
* Alexandria, Virginia

## Levrlennadur
* Attwater, Donald and Catherine Rachel John. *The Penguin Dictionary of Saints*. 3rd edition. New York: Penguin Books, 1993. ISBN 0-14-051312-4.
Sant Madoc Ailither

**Sant Madoc Ailither** a oa mab Sawyl Penuchel, roue Pek hag e wreg gentañ a oa merc'h Muiredach Muinderg. En Iwerzhon, e lez e dad, e voe desavet. Sevel a reas iliz Llanmadoc ha da abad Glyn Rhosyn. E fin e vuhez, avat e tistroas da Iwerzhon ma krouas meur a vanati.