Zoetrop

Ur **zoetrop**, diwar ar gerioù gresianek ζωή *zôê* "buhez" ha τρόπος *tropos* "tro", zo un ardivink a ro kammzerc'h ar fiñv dre lakaat skeudennoù difiñv da zibunañ buan.
Savet eo diwar ur granenn toullet he c'hostez gant faoutoù a-zerc'h. War tu diabarzh ar granenn ez eus ur vandenn warni un heuliad skeudennoù. Pa vez lakaet ar granenn da dreiñ e sell an arvesterion ouzh ar skeudennoù dre ar faoutoù. Dibun ar faoutoù a vir ouzh ar skeudennoù a zispisaat ; dre dizh an dibun-se e teu kammzerc'h ar fiñv.
Ar c'hentañ doare d'ober tresadennoù-bev eo ar zoetrop.

## Istor

Ar c'hoshañ zoetrop a zo deuet betek ennomp a voe fardet war-dro ar bloavezh 180 GJK gant an ijinour Sinaat Ting Huan diwar un ardivink da skignañ ezañs ; "An duellenn da lakaat an hunvreoù da wirion" eo troidigezh e anv sinaek.

E 1834 e voe ijinet ar zoetrop a-vremañ, gant ar jedoniour saoz William George Horner (1786-1837). *Dædalum* eo an anv a roas d'e ijinadenn, diwar Dedalos, un haroz e mojennoù Henc'hres ; "rod an diaoul" e voe lesanvet gant ar bobl diwezhatoc'h. En hevelep bloavezh e voe ijinet ivez gant ar jedoniour Aostrian Simon von Stampfer (1790 pe 1792-1864), a ijinas ar stroboskopiezh, dindan an anv *Stroboskopische*.

An *Dædalum* ne reas ket berzh kent ar bloavezh 1867, pa voe breouet gant ar Saoz Milton Bradley hag an Amerikan William F. Lincoln ; hemañ diwezhañ a zilezas an anv *Dædalum* hag a zistroas da "zoetrop".

Dilezet e voe ar zoetrop gant an dud pa voe ijinet ar praksinoskop gant ar Gall Charles-Émile Reynaud (1844-1918) e 1877, rak skedusoc'h ha spisoc'h e oa e skeudennoù.
E 1889 e voe ijinet ar film gweñv evit al luc'hskeudennerezh gant an Amerikan George Eastman (1854-1932), ar pezh a roas tu da rollañ kalz skeudennoù war ur ganell hepken. Pa ne c'halle ar zoetrop diskouez nemet 15 skeudenn d'ar muiañ e roas ijinadenn G. Eastman an tu da welet heuliadoù hiroc'h.

Er bloavezhioù 1860 e voe ijinet bannañ skeudennoù fiñvus war ur voger dre ur zoetrop hag ul letern hud. Adalek 1880 e voe graet heñvel gant praksinoskopoù.

E 1895 e voe ganet ar sinema, ha dilezet e voe ar zoetrop gant an dud neuze.

## Arc'hwelerezh
*;C'hoariell Ting Huan (~180 GJK)
Dre nerzh an aer o pignat e troe elvennoù e laez an duellenn, pep elvenn o tougen follennoù paper a-ispilh, gant tresadennoù warno. Pa veze lakaet an ardivink da dreiñ d'an tizh mat e seblante ar skeudennoù fiñval.
*;C'hoariell William Horner (1834)
Ur granenn didoenn lakaet war un ahel eo an *Dædalum*. Un heuliad tresadennoù zo peg ouzh diabarzh an daboulin tro-dro d'an deun anezhi. Un dek pe daouzek faoutenn zo dasparzhet ingal tro-dro da c'horread diavaez ar granenn, dik a-us ar vandennad skeudennoù.
A-benn loc'hañ ar c'hammzerc'h a fiñv e ranker lakaat ar c'hoariell da dreiñ ; seul vrasoc'h an tizh, seul flouroc'h dibun ar skeudennoù.
Meur a zen a c'hall sellet dre ar faoutoù war un dro.

## Hêrezh

Dilezet e voe ar zoetrop, met disoñjet ne voe ket, pa'z eus bet staliet reoù nevez tost da gant vloaz goude ganedigezh ar sinema.

*;Zoetropoù er metro
E 1980 e stalias ar filmaozer amerikan Bill Brand (ganet e 1949) ur zoetrop a-linenn e metro kêr New York. War kae un arsav dilezet anvet *Myrtle Avenue* e lakaas sevel ur voger enni 228 faout, un daolenn livet gant an dorn a-drek pep hini anezho. Gwelet ur film a ra ar veajourien pa dremen un tren dirak an oberenn anvet *Masstransiscope* gant hec'h aozer. Nevesaet e voe e 2008.
Meur a zeoskop a-linenn zo bet staliet e lec'h all abaoe gant arzourion ha gant daranverion.

Joshua Spodek, un astrofizikour yaouank, a ijinas un doare zoetrop a-linenn a voe staliet e miz Gwengolo 2001 e metro Atlanta a-benn diskouez daranverezh d'ar veajourion. Dre ziabarzh ez eo sklêrijennet ar zoetrop-se a-hed 300 m, gant ugent skeudenn dre eilenn. Buan e voe adtapet ar meizad-se gant kêrioù all er Stadoù-Unanet (Los Angeles, Washington, D.C.), en Azia (Hong Kong, Tokyo) hag en Europa (Budapest, Kiev).

*;Zoetropoù er bolzioù-c'hoari
E deroù ar bloavezhioù 1970 ez erruas er bolzioù-c'hoari ur c'hoari anvet *Killer Shark*, graet gant ar gompagnunezh japanat *Sega* diwar ar film hollvrudet *Jaws* gant Steven Spielberg. Dav e oa lakaat ur pezh-moneiz er mekanik evit gallout lazhañ melloù rinkined gant ur fuzuilh.
Bloaz goude ar c'hoarioù video kentañ ne oa *Killer Shark* nemet ur zoetrop kuzhet en un armel heñvel ouzh re all ar bolzioù. C'hoari mekanikel diwezhañ *Sega* e voe hennezh.

 
*;Zoetrop an 11 a viz Gwengolo
Er bloavezh 2011 e savas an arzour amerikan Scott Blake (ganet e 1976) ur zoetrop a ziskouez dizehan un nijerez eus *United Airlines*, hini an nijadenn 175, o vont a-benn tour Su ar *[[World Trade Center (1973-2001)|World Trade Center]]* e New York d'an 11 a viz Gwengolo 2001.

*;Brasañ zoetrop er bed (betek-henn)

E 2008 e voe savet ar *Bravia-drome*, ur zoetrop dek metr e dreuzkiz ha dek ton e bouez, evit ar gompagnunezh *Sony* e felle dezhi brudañ he zeknologiezh nevez. Diskouez a ra 64 skeudenn eus ar c'hoarier melldroad brazilian Kaká.
Ar brasañ zoetrop er bed eo hervez an aozadur *Guinness World Records*.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* ''The History of the Discovery of Cinematography 
* ''Exhibit of Optical Toys'' 
* Dastumad c'hoarielloù optek Richard Blazer 
* Lec'hienn Bill Brand 
* Labour Joshua Spodek 

## Pennadoù kar
* Tomatrop (1824)
* Fenakistoskop (1841)
* Folioskop (1868)
* Praksinoskop (1877)
* Zoopraksiskop (1879)
* Elektrotakiskop (1887)
* Mutoskop (1894)