open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tour-tan ar Wrac'h Vras

**Tour-tan ar Wrac'h Vras** zo un tour-tan savet war ur garreg etre Beg ar Raz hag Enez Sun.

## Istor
E 1879 e voe divizet sevel un tour-tan eno. Daoust ma oa tostoc'h al lec'h-se d'an douar-bras eget Tour-tan ar Maen e voe start kas al labourioù da benn, abalamour d'ar rust ma vez ar mor alies er Raz. Galvet e voe ar vicherourien a oa bet o sevel tour-tan ar Maen, un nebeud bloavezhioù abretoc'h, da zont da labourat war chanter ar Wrac'h Vras, tud eus enez Sun ar braz anezho. Pemp bloaz e padas al labour, rak ne c'halled labourat nemet d'an izelvor ha pa veze sioul a-walc'h ar mor : e 1882 e voe boulc'het ar chanter hag enaouet e voe an tour-tan evit ar wech kentañ d'ar 15 a viz Gwengolo 1887. Hervez an ijinour Victor Fénoux, a oa e penn ar chanter, e c'halled labourat war-dro pemp miz bep bloaz, ma konted daou zevezh amzer gaer d'al loar nevez, daou zevezh all d'ar c'hresk, daou zevezh d'al loargann ha daou zevezh c'hoazh d'an digresk.

Betek 1995 ez ae al lampoù en-dro gant eoul-maen. Abaoe ez eont en-dro gant an tredan.

An eil tour-tan diwezhañ eus ar Stad C'hall da vezañ emgefreekaet eo ar Wrac'h Vras, e 1995. Er bloavezh-se ez eas kuit ar warded diwezhañ. Abaoe eo renet an tour-tan hag e c'houleier diouzh enez Sun.

## Ur vuhez kalet
Betek 1995 e veze daou ward ingal en tour-tan. Dont a rae gwarded all da gemer o lec'h — gant ma ne veze ket gwallamzer ! —, e bourzh bigi Servij an Tourioù-tan hag ar Balizennoù. Tostaat a rae ar vag d'ar c'herreg, kement ha ma c'halle, ha stlapet e veze ur gordenn dezhi gant ar baotred a oa en tour-tan. A-hed ar gordenn-se e veze kaset an dud hag ar varc'hadourezh. Pa veze rust ar mor e veze start ober kement-se hag a-wechoù e oa dibosupl zoken.

Goude ar Brezel-bed kentañ e oa bet divizet mirout, evit an dud bet gloazet er brezel, postoù labour dindan ar Stad. Evel-se e voe kaset daou Gorsikad, bet gloazet o-daou, da vezañ gwarded er Wrac'h Vras, er bloavezhioù 1920. E-pad goañvezh 1925-26 en em gavjont o-daou en tour-tan, o-unan e-pad ouzhpenn daou viz diouzh renk : ken fall e oa an amzer ma ne c'halle ket gward ebet all dont da gemer o lec'h. Ken faezh ha divi e oa an daou zen ma ne oant ket evit derc'hel ar gouloù war-enaou en tour-tan. Ha kement-se a voe kaoz ma'z eas d'ar strad ar vag *La Surprise*, eus Pempoull, d'an 19 a viz C'hwevrer 1926.

D'an 28 a viz C'hwevrer 1926, a-benn ar fin, e teuas a-benn ur pesketaer eus Plougoñ ha gward tour-tan ar Maen da dostaat d'ar Wrac'h ha da gas an daou zen kaezh betek an douar-bras. Anv a voe eus an afer er c'hazetennoù. Ha rankout a reas ar gouarnamant embann un dekred da dennañ ar vicher gward en tourioù-tan diouzh listenn ar postoù labour miret evit an dud gloazet er brezel.


Pointe du raz 03 112006.jpg|Tour-tan ar Wrac’h Vras hag enez Sun er pellder
Pointe du raz 02 112006.JPG|Ar Wrac'h Vras hag ar Wrac'h Vihan, gwelet eus Beg ar Raz


## Liammoù diavaez

* Skeudennoù eus tour-tan ar Wrac’h Vras 
* Skeudennoù eus tour-tan ar Wrac’h Vras 
* Pajenn diwar-benn ar Wrac’h Vras e lec’hienn DDTM Penn-ar-Bed

## Notennoù
Edouarzh

**Edouarzh** eo stumm brezhonek an anv-bihan saoznek Edward. Sant Edouarzh ar Merzer a vez lidet d'an 18 a viz Meurzh gant an ilizoù katolik ha reizhkredennour.

## Yezhoù arall
* Duarte e portugaleg
* Eduardo e spagnoleg hag e portugaleg
* Edvard, e daneg, norvegeg, svedeg
* Edward, e saozneg
* Odoardo hag Edoardo en italianeg
* Édouard e galleg

## 
### Rouaned
Anv nav roue saoz :
* Edouarzh ar C'hofesour (wd 1004 - 1066) 
* Edouarzh Iañ (Bro-Saoz) 
* Edouarzh II (Bro-Saoz) 
* Edouarzh III (Bro-Saoz) 
* Edouarzh IV (Bro-Saoz) 
* Edouarzh V (Bro-Saoz)
* Edouarzh VI (Bro-Saoz) 
* Edouarzh VII 
* Edouarzh VIII

## Anvioù-lec'h
* lenn Edouarzh, etre Republik Demokratel Kongo hag Ouganda
* Enez ar Priñs Edouarzh (Kanada), ur proviñs kanadian
* Enez ar Priñs Edouarzh (Suafrika), un enezig
Edvard

**Edvard** zo un anv-bihan norgeek ha svedek.

## Yezhoù all
*Duarte, e portugaleg
*Edouarzh, e brezhoneg
*Edward, e saozneg

## Tud
Edvard Bergh, anv meur a zen

###### 
* Carl Edvard Rotwitt (1812 - 1860), politikour danat, Kentañ Ministr

###### 
* Edvard Grieg, sonaozour
* Edvard Munch, livour
* Edvard Hoem, skrivagner
* Edvard Ibsen, skrivagner

### Broioù all
* Edvard Beneš (1884–1948), politikour tchekoslovak
Kêr al loened

***Kêr al Loened***, *Animal Farm* er yezh orin, zo ur romant berr (kant daouzek pajenn) saoznek gant George Orwell, embannet d'ar 17 a viz Eost 1945 gant Secker & Warburg er Rouantelezh-Unanet. Lakaet eo bet e brezhoneg gant Erwan Hupel hag embannet e 2011 gant Barn ha Skrid.

## An istor
Kaoz zo eus un atant ma en em sav al loened da gemer ar galloud digant an dud. Ar re-se zo tamallet da vezañ ur gourdrouz hag argaset int eus an atant.

Ur fablenn eo hag ur flemmskrid diwar-benn an Dispac'h rus, hag un dagadenn ouzh ar stalinouriezh, ha de-vras ouzh ar renadoù aotrouniek hag an hollveliegezhioù.

## Embannadurioù brezhonek
Troet e oa bet ar pennad kentañ gant Per Bourdellez e-barzh Al Liamm e 1972, hag ennañ ur ganaouenn a voe kanet gant Jef Philippe goude.
Adalek 2009 ez eus bet embannet pennadoù eus troidigezh Erwan Hupel e-barzh Al Liamm ivez, a-raok embannadur al levr gant Barn ha Skrid e 2011.

## Liammoù diavaez
*
Edward III (pezh-c'hoari)

**Edward III** zo ur pezh-c'hoari lakaet war gont William Shakespeare diwar-benn ar roue Edouarzh III (Bro-Saoz) .

Dizanv e voe embannet e 1596. Abaoe an XVIIIvet kantved eo ez eus kaoz e vije diwar zorn Shakespeare, evit un darn da vihanañ.
Edward

**Edward** zo un anv-bihan saoznek ha germanek, Edouarzh e brezhoneg.

## Yezhoù all
* Edvard, e daneg ha norvegeg.
* Edoardo, en italianeg
* Édouard, e galleg
* Edouarzh, e brezhoneg
* Eduardo, e spagnoleg
* Duarte, e portugaleg

## Tud
### Rouaned
* *Edward the Elder*, pe Edouarzh an Henañ (c. 874 – 924), mab da Alfred Veur
* *Edward the Martyr* (c. 962 – 978), roue saoz ha merzher kristen
* *Edward the Confessor* (c. 1003 – 1066), roue saoz ha sant broadel Bro-Saoz adal 1348

Eizh roue saoz a-hend-all zo bet anvet Edward :
* Edward Iañ (1239-1307), a aloubas Kembre
* Edward II 
* Edward III 
* Edward IV 
* Edward V (1370-1383)
* Edward VI 
* Edward VII 
* Edward VIII

### Tud all
*Edward Gierek, politikour polonat komunour
*Edward Fitzgerald, anv meur a zen
*Edward H. Dafis, laz seniñ ha kanañ rock kembraek etre 1973 ha 1980
*Edward Heath (1916–2005), politikour saoz (mirour)
*Edward Hopper (1882-1967), livour hag engraver stadunanat
*Edward Hughes, anv meur a zen
*Edward Kennedy (1932-2009), anavet evel *Ted Kennedy*, politikour stadunanat (demokrat)
*Edward Lhuyd (1660-1709), yezhour ha keltiegour kembreat
* Edward Norton (g. e 1969), aktour stadunanat
*Edward Snowden (g. e 1983), stlennegour ha sacher evezh stadunanat repuet e Rusia
*Edward Szymkowiak, melldroader polonat brudet er bloavezhioù 1950-60

## Lennegezh

*Edward III (pezh-c'hoari) , marteze gant Shakespeare
**Edward Rochester*, er romant Jane Eyre gant Charlotte Brontë
**Madame Edwarda*, gant Georges Bataille.

## Lec'hanvadurezh
**Prince Edward Island*, pe Enez ar Priñs Edouarzh e brezhoneg, proviñs eus Kanada 
**Lake Edward*, pe lenn Edouarzh, unan eus Lennoù Meur Afrika 

## Sinema
* *[[Edward Scissorhands]]*, ur film gant ar filmaozer stadunanat Tim Burton

## Pennadoù kar
*Edwards
Edward Hughes

**Edward Hughes** zo anv meur a zen, e Kembre ha Bro-Saoz dreist-holl.

#### 
*Edward Hughes (Y Dryw), barzh
*Edward David Hughes, skiantour
*Edward Hughes (eskob), eskob

#### 
*Edward Hughes (amiral) (wd 1720-1794) , amiral saoz.
*Edward Robert Hughes (1851–1914), livour

## Pennadoù kar
*Edward
*Hughes
Saint-Brieuc

**Saint-Brieuc** zo un anv-lec'h gallek, diwar anv ar sant brezhon Brieg.

#### 
**Saint-Brieuc*, Sant-Brieg, pennlec'h departamant Aodoù-an-Arvor;
**Saint-Brieuc-des-Iffs*, Sant-Brieg-an-Ivineg e brezhoneg, kumun e kanton Begerel, en Il-ha-Gwilun;
**Saint-Brieuc-de-Mauron*, Sant-Brieg-Maoron e brezhoneg, kumun e kanton Maoron, er Mor-Bihan.

#### 
*Saint Brieux, e Saskatchewan, savet gant tud divroet eus Breizh.
Anna von Jülich-Kleve-Berg

**Arabat droukveskañ gant [[Anna von Jülich-Kleve-Berg (1552-1632)]].*
----

**Anne of Cleves**, anv saoznek **Anna von Jülich-Kleve-Berg** (*Anna van Kleef* en izelvroeg) (Düsseldorf, 22 a viz Gwengolo / 28 a viz Mezheven 1515 – Kastell Richmond House, Whitehall, Londrez, 16 a viz Gouere 1557), a oa ur briñsez alaman

Merc'h e oa da Johann III, dug Kleve ha kont Marck ha Ravensberg, ha d'e bried Marie de Juliers-Berg.

Pedervet gwreg ar roue saoz Herri VIII (1491-1547) e voe. Torret e voe an dimeziñ goude un toullad mizioù, met chom a reas Anna e Bro-Saoz.

Addimeziñ a reas Herri da Gatherine Howard, a voe dibennet.
Anne Stuart

**Anne Stuart** zo anv meur a vaouez, priñsezed dreist-holl.

## XVIvet kantved
*Anne, Countess of Auvergne (1496–1524), dimezet da James Stewart, dug Albany
*Anne Danmark (1574–1619), dimezet da Jakez Iañ (Bro-Saoz) (Jakez VI (Bro-Skos))

## XVIIvet kantved
*Anne of England (1637-1640), merc'h da Charlez Iañ Bro-Saoz
*Anne Hyde (1638-1671), pe *Anne Stuart* goude eurediñ da Jakez II (Bro-Saoz) (Jakez VII Bro-Skos) ha mamm da Mary II hag Anne Breizh-Veur, 
*Anne Breizh-Veur (1665–1714), rouanez Bro-Saoz, merc'h da Anne Hyde.

## XXvet kantved
*Anne Stewart, barzhez saoz
*Anne Stuart (romantourez) (1948-), romantourez karantez

## Gwelet ivez
*Amelia Anne Stewart 
*Anna Stuart
*Anne
*Stuart
Anne de Laval

**Anne de Laval**, pe **Anna Laval** a-wechoù e brezhoneg, zo anv teir maouez anavet:

* **[[Anne de Laval (1385-1466)|Anne de Laval]]** (1385-1466) pried da Guy XIII de Laval ;
* **[[Anne de Laval (1505-1554)|Anne de Laval]]** (1505-1554) merc'h da Guy XVI de Laval ha da Charlotte d'Aragon-Naples ;
* **[[Anne de Laval (Acquigny)|Anne de Laval]]** (XVIvet kantved) merc'h da Guy XVI de Laval ha da Anne de Montmorency ;

## Pennadoù kar

*Anne
*Laval
*Jeanne de Laval
Jeanne de Laval

**Jeanne de Laval**, pe **Janed Laval**, zo anv meur a vaouez. 

* Jeanne de Laval, pried da Bertrand du Guesclin ;
* Jeanne de Laval, (1433-1498), pried da René Iañ Anjev, rouanez Sikilia ;
* Jeanne de Laval, (1449-1513), abadez Étival-en-Charnie.

## Gwelet ivez
*Jeanne, Janed
*Laval
*Anne de Laval
*Guy de Laval
Jane Seymour

**Jane Seymour**, ganet war-dro 1508, marvet d'ar 24 a viz Here 1537, a oa trede pried ar roue saoz Herri VIII goude marv Anne Boleyn, dibennet e 1536.

Dimezell e oa gant Catherine of Aragon, ha goude gant Anne Boleyn. Embannet e voe ar promesa-eured d'an 20 a viz Mae 1536, en deiz war-lerc'h ma voe dibennet Anne Boleyn, ha graet e voe an eured dek deiz goude. Anvet e voe da rouanez, en ofisiel, d'ar 4 a viz Even. Ne voe ket kurunennet avat rak d'ar c'houlz-se edo ar vosenn oc'h ober he reuz e kêr Londrez.  

Ur mab a roas d'ar roue, Edouarzh VI. Mervel a reas prestik goude. 

Tri bloaz goude marv Jane ec'h addimezas ar roue da Anna von Jülich-Kleve-Berg, ne badas o friedelezh nemet un nebeud mizioù, rak torret e voe buan.
Anne Hyde

**Anne Hyde** (1638-1671), pe *Anne Stuart*, a voe pried kentañ James, dug York, a voe roue Breizh-Veur (Jakez VII Bro-Skos), a oa dugez York, a-raok bout rouanez Bro-Saoz, ha mamm d'ar rouanezed Mary II hag Anne Breizh-Veur (1665–1714).

## He buhez
Merc'h e oa da Edward Hyde (1609-1671), a voe anvet diwezhatoc'h Iañ kont Clarendon, ha da Frances Aylesbury.

A-raok hec'h eured e oa dimezell a enor gant Mary, Princess Royal and Princess of Orange.

## Katoligez

Treiñ a reas da gatoligez, e kuzh, en desped d'he ziegezh anglikan. 

Un toullad sizhunioù goude genel he bugel diwezhaén e varvas er palez St. James ha beziet e voe en Abati Westminster.

Goude he marv e troas hec'h intañv ivez da gatolig. 

War-lerc'h ar roue James n'eus ket bet katolik ebet o ren e Breizh-Veur. 

War-lerc'h Anne Hyde n'eus bet Saozez ebet o timeziñ d'un danvez roue saoz, ken na zimezas Diana Spencer da Charlez (priñs Kembre) e 1981.
Anna Komnene

**Anna Komnene** (Άννα Κομνηνή, Anna Komnēnē e henc'hresianeg), pe *Comnena* e latin (1083–1153), priñsez c'hresian, lennegez; merc'h e oa da Aleksios Iañ, impalaer roman ar reter, ha da Irene Doukaina. Skrivañ a reas an Alexiad, dezrevell istorel eus renad he zad, kentañ tro d'ur briñsez skrivañ diwar-benn he zad.

## Liamm diavaez
* An Alexiada en he zroidigezh saoznek

]]
Guy de Laval

**Guy de Laval** zo anv un 20 a wazed eus an Tiegezh Laval, konted Laval:

* Guy Iañ Laval, ;
* Guy II Laval ;
* Guy III Laval ;
* Guy IV Laval ; 
* Guy V Laval ;
* Guy VI Laval ;
* Guy VII Laval ;
* Guy VIII Laval ;
* Guy IX Laval ;
* Guy X Laval ;
* Guy XI Laval ;
* Guy XII Laval ; e vab Guy de Laval ;
* Guy XIII Laval ;
* Guy XIV Laval (1406-1485) a vrezele gant Janed Ark ;
* Guy XV Laval ;
* Guy XVI Laval ;
* Guy XVII Laval ;
* Guy XVIII Laval ;
* Guy XIX Laval ;
* Guy XX Laval (1585-1605) ;
* Guy XXI Laval ;
----
* Guy de Laval, eskob ar Mañs adalek 1326 betek 1338 ; 
* Guy de Laval lesanvet **Brumor de Laval**, († 1383) :
* Guy de Laval-Loué, marvet en 1388 ;
* Guy II de Laval-Loué, marvet en 1484.
Mari II Bro-Saoz

* *Ur bajenn disheñvelout [[Mari Bro-Saoz]] zo ivez*.

**Mary Stuart**, pe **Mari II Bro-Saoz** (1662 – 1694), a oa rouanez Bro-Saoz hag Iwerzhon, ha rouanez Bro-Skos, adal 1689 betek he marv. Ren a reas gant he fried ha kenderv Gwilherm III. 

Protestanted e oa an daou bried, goude ar Reveulzi Klodus, pa voe diroueet he zad katolik, Jakez II. Gwilherm III a renas e-unan goude he marv en 1694. En dornlevrioù istor e vez kaoz eus ren "William and Mary".

E-kerzh he ren e voe degemeret ar Bill of Rights .

Pa varvas e 1694 e chomas William da roue nemetañ, ha pa varvas-eñ e 1702 eo c'hoar Mary, Anne Stuart, a renas.
Jakez II

**Jakez II** a vez lavaret eus meur a roue pe briñs :

* Jakez II Bourbon (1370–1438), kont ar Marcha, roue Naplez
* Jakez II Aragon (1267–1327), roue Sikilia
* Jakez II Kiprenez (circa 1438–1473), roue Jeruzalem
* Jakez II (Bro-Saoz) (1633–1701), roue Bro-Saoz hag Iwerzhon, roue Bro-Skos evel Jakez VII, 
* Jakez II Mallorca (marvet e 1311), aotrou Montpellier
* Jakez II Bro-Skos (1430–1460), dug Rothesay

## Gwelet ivez
* Jakez Iañ
* Jakez III
* Jakez IV
* Jakez V
Anne de Montmorency

**Anne de Montmorency** zo bet anv meur a zen.
;Itronezed
* **[[Anne de Laval (1385-1466)]]**, pried Guy XIII de Laval
* **[[Anne de Montmorency († 1525)]]**, pried Guy XVI de Laval
;Aotrouien
* **[[Anne de Montmorency (1493-1567)]]**, dug, konestabl Bro-C'hall, par a Frañs, marichal ha mestr meur a Frañs
* **[[Anne de Montmorency-Fosseux]]** (?-3 Mezheven 1592), dug, markiz, baron, marc'heg ar roue, pennkambrelan François de France
* **[[Anne Léon II de Montmorency-Fosseux]]** (1731-1799), dug, markiz, kont, baron, konestabl ha marichal ar roue

## Gwelet ivez
* Anne
* Montmorency
Novaya Zemlya

**Novaya Zemlya** (ruseg: Но́вая Земля́, distagadur LFE: [ˈnovəjə zʲɪmˈlʲa], ar pezh a dalvez “Douar Nevez”) zo un enezeg e Meurvor Arktika, e hanternoz Rusia ha biz Europa, hag a ra an disparti etre Mor Barents ha Mor Kara. 90 650 km² eo he gorread, da lâret eo kement ha hini Portugal. An div enezenn bennañ zo dispartiet gant strizh-mor Matochkin.

Hervez niveradeg 2011 e oa 2 429 annezad e Novaya Zemlya, 1 972 anezhe o chom e Belouchya Gouba, ar greizenn velestradurel. A-raok bezañ dilec'hiet d'an douar bras er bloavezhioù 1950 e oa ur boblañs Nenets o chom en enezeg.

D'an 30 a viz Here 1961 e voe lakaet da darzhañ ar vombezenn nukleel anvet Tsar Bomba a-us an enezeg.

## An inizi
Div enezenn bennañ a zo:
*Enez Severniy (*Се́верный о́стров* e rusianeg, ar pezh a dalvez "enez an norzh")
*Enez Youjniy (*Ю́жный о́стров*, "enez ar su")
Feur-emglev ar Pireneoù

**Feur-emglev ar Pireneoù** a oa ur feur-emglev sinet etre Bro-C'hall ha Spagn e 1659 evit lakaat un termen d'ar brezel a rene etre an div vro abaoe 1635. Sinet e voe d'ar 7 a viz Du 1659 en enez ar Fazaned, un enezenn e-kreiz ar Bidasoa, gant ar c'hardinal Giulio Mazzarini ha Luis de Haro, ministred deuet a-berzh ar rouaned Loeiz XIV, roue Bro-C'hall, ha Fulup IV, roue Spagn.

Goude sinadur Feur-emglev Westfalen e 1648 hag a lakas un termen d'ar Brezel Tregont Vloaz e kendalc'has ar brezel etre Bro-C'hall ha Spagn e-pad dek vloaz, betek trec'h ar C'hallaoued, sikouret gant ar Saozon, en emgann an Tevennoù d'ar 14 a viz Even 1658.

Gant feur-emglev ar Pireneoù e c'hounezas ar rouantelezh c'hall douaroù all: 
* en hanternoz kêrioù Montmédy ha Thionville e Luksembourg, Artez gant Arras, kêrioù all e kontelezh Flandrez (Béthune, Gravelines...). 
* er c'hreisteiz kontelezh Rousilhon gant Perpinyà, broioù Vallespir, Conflent, Capcir ha kêriadennoù biz Cerdanya, 

Dre ma oa bet skrivet ne deufe nemet kêriadennoù en norzh d'ar Pireneoù da vezañ perc'hennet gant Bro-C'hall e chomas Llívia (ur gêr anezhi ha n'eo ket ur gêriadenn) dindan dalc'h Spagn.
Rouantelezh Aragon

**Ur pennad [[Aragon]] zo ivez, diwar-benn ar [[kumuniezh emren| gumuniezh emren]] *.
**Ur pennad [[Aragon (disheñvelout)]] zo ivez, diwar-benn sterioù all an anv *.

**Rouantelezh Aragon** zo ur rouantelezh istorel e Spagn, ganet da vare ar 
Reconquista ma vleunias ar sevenadurioù aragonek ha katalanek. 

Echuiñ a reas istor ar rouantelezh pa voe unanet ouzh Rouantelezh Kastilha gant eured ar Rouaned Katolik Fernando II Aragon hag Izabel Iañ Kastilha .

## Istor
Ganet eo Rouantelezh Aragon en 1035, pa voe unvanet kontelezh Aragon ha re Sobrarbe ha Ribagorza gant Ramiro Iañ Aragon .
 
## Pennadoù kar
*Kurunenn Aragon
*Rouaned Aragon
Juana

**Juana** zo un anv-bihan spagnolek, stumm gwregel Juan,hag a glot gant Janed e brezhoneg.

## Yezhoù all
**Joana* e katalaneg, portugaleg ha latveg
**[[Joanna]]* e poloneg
**Chuana* en aragoneg
**[[Janed]], Chanig* e brezhoneg
**[[Siwan]], Sioned, [[Siân]],* e kembraeg
*Joan e saozneg.
**Johanne* e daneg
**Jana* e slovakeg

## Berrstumm
**Juanita*

## Tud

### Rouanezed ha priñsezed
*Juana Enríquez (1425-1468), rouanez Aragon, mamm da Ferdinant II Aragon
*Juana de Aragón (1454 - 1517), rouanez Naplez,
*Juana de Castilla, lesanvet "Juana la Loca" (Janed ar follez) ( 1479 – 1555),
*Juana Aostria (1535-1573)

### Tud all
* Juana María, Amerindianez
* Juana Inés de la Cruz (1651-1695), leanez vec'hikan
* Juana Rangel de Cuéllar, diazezerez Cúcuta, e Colombia,
* Juana Azurduy, emsaverez eus Bolivia, 
* Juana de Mendoza
* Juana de Lara, itron a Vizkaia
* Juana de Ibarbourou (1892-1979), barzhez urugwaiat, 
* Juana la Galana (1787-1812), stourmerez spagnol.
* Juana de Vega, kontez Espoz y Mina (1805 - 1872), skriv agnerez c'halizat.

### Juanita
*Juanita Hansen (1895-1961), aktourez stadunanat
*Juanita Larrauri, kanerez ha politikourez arc'hantinat

## Pennadoù kar
*Johanna
Juana de Ibarbourou

**Juana de Ibarbourou** a oa ur varzhez urugwaiat (1892&ndash;1979).

## Hec'h oberennoù

### Komz-plaen
Un darn eus hec'h oberennoù e komz-plaen a voe skrivet evit ar vugale. 

* *Las lenguas de diamante* (1919)
* *Raíz salvaje* (1922)
* *La rosa de los vientos* (1930)
* *Perdida* (1950)
* *Azor* (1953)
* *Mensaje del escriba* (1953)
* *Romances del Destino* (1955)
* *Angor Dei* (1967)
* *Elegía* (1968)
* *Obra completa (Acervo del Estado)* (1992, cinco volúmenes al cuidado de Jorge Arbeleche)
* *Obras escogidas*. Selección, prólogo y notas a cargo de Sylvia Puentes de Oyenard. Santiago de Chile, Editorial Andrés Bello, 1999
* *Rapsodia de Juana de Ibarbourou*. Selección y prólogos de Jorge Arbeleche y Andrés Echevarría. Editorial Rumbo, publicación de AGADU y del Parlamento uruguayo, 2009.
* *Perdida, La Pasajera y otras páginas*. Edición, selección y prólogos de Jorge Arbeleche y Andrés Echevarría. Publicación de UTU y del Parlamento uruguayo, 2011.
Menieg-Roazhon

**Menieg-Roazhon** e brezhoneg hervez Théophile Jeusset, *Moigné* e galleg, zo ur gumun gozh eus Bro-Roazhon, en Il-ha-Gwilun, staget ouzh Reuz e 1965.

## Istor
### [[Krennamzer]]
* Meneget e voe parrez Menieg e 1240.
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Menieg-Roazhon e 1790 diwar ar barrez katolik; lakaet e voe e Kanton ar Peniti hag e Bann Roazhon; diskaret e voe kanton ar Peniti gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe kumun Menieg-Roazhon en Arondisamant Roazhon bet krouet e 1800 hag e Kanton Reuz bet brasaet e 1801.
* D'ar 15 a viz Here 1795, er *Bas-Courtil*, ur vandennad Roueelourion, an Aotrou de la Trébonnière en o fenn, a voe trec'h war ar Republikaned. 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 14 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,67 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard d'ar 17 a viz Here 1959 e Blaka e departamant Konstantin.
#### Kendeuziñ
* Moigné a voe staget ouzh kumun Reuz e 1965.

## Brezhoneg
* 2,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Faces sud et ouest de l'église Saint-Melaine (Le Rheu, Ille-et-Vilaine, France).jpg|An iliz katolik.
Le Rheu - Croix du cimetière de Moigné 03.JPG|Ar groaz.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*, -. 
* Kroaz ar vered.
* Monumant ar re varv,  luc’hskeudennoù.
## Pennad kar
* Reuz.
## Notennoù ha daveennoù
Jane Morris

**Jane Burden**, pe **Jane Morris** (1839-1914), a oa ur Saozez, brudet he c'hened, hag a voe poltredet gant meur a livour saoz rakrafaelour, evel Dante Gabriel Rossetti, pe William Morris, an hini a zimezas dezhi. 

## Oberennoù awenet gant Jane Burden
;Poltredoù Jane Morris gant Dante Gabriel Rossetti
**The Blue Silk Dress*, 1868.
* *Persephone* pe *Proserpina*, 1874.
* *Astarte Syriaca*, 1875–79. City Art Gallery, Manchester.
* *Beatrice, a Portrait of Jane Morris*, 1879. Eoullivadur war lien.
* *The Day Dream*, 1880. Eoullivadur war lien. Victoria and Albert Museum, Londrez.
* *La Donna della Fiamma*, 1877. Pastel. Manchester Art Gallery.
* *La Donna della Finestra*, 1879. Eoullivadur war lien. Fogg Museum of Art, Université Harvard, Cambridge, Stadoù-Unanet.
* *La Donna Della Finestra*, 1881 (diechu).
* *Jane Morris*, e-tro 1860.
* *Jane Morris*, 1865.
* *Mariana*, 1870. Aberdeen Art Gallery.
* *Pandora*, 1869.
* *Pandora*, 1871.
* *La [[Pia de' Tolomei]]*, 1866-1870. Eoullivadur war lien. Spencer Museum of Art, Skol-veur Kansas.
* *Portrait of Mrs William Morris*.
* *Portrait of Jane Morris*, 1858. Kreion.
* *Proserpine*, 1873–1877. Eoullivadur war lien. Tate Gallery, Londrez.
* *Reverie*, 1868. Glaou-tresañ. Ashmolean Museum, Oxford.
* *The Roseleaf*, 1865. Kreion.
* *Study of Guinevere for "Sir Lancelot in the Queen's Chamber"*, 1857.
;Gant William Morris:
* *Queen Guinevere* (pe *La Belle Iseult*), 1858. Eoullivadur.
;Gant Edward Burne-Jones:
* Gwer-livet niverus, da gentañ penn reoù Christ Church, en Oxford.
;Gant Evelyn De Morgan:
* *Portrait de Jane Morris*, 1904.

## Levrlennadur
*  John Bryson : *Dante Gabriel Rossetti and Jane Morris – Their correspondence*, Oxford : Clarendon Press, 1976 
*  Jan Marsh : *Jane and May Morris: A Biographical Story 1839–1938*, London: Pandora Press, 1986 
*  Debra Mancoff : *Jane Morris: The Pre-Raphaelite Model of Beauty*, San Francisco: Pomegranate, 2000 

## Liammoù diavaez
* Luc'hskeudennoù eus Jane Burden tapet gant Rossetti
* Proserpine von Rossetti, 1874
*  Pre-Raphaelite Women

## Poltredaoueg

Jane Burden.gif|Jane Burden luc'hskeudennet gant John Robert Parsons (1865)
Rossetti - Pia de Tolomei.JPG|*Pia de' Tolomei*, gant Dante Gabriel Rossetti, 1866-1870
Dante Gabriel Rossetti - Reverie.jpg| Gant Dante Gabriel Rossetti, *c.* 1870
Jane Burden Morris.jpg|Jane Morris poltredet e 1904, gant Evelyn De Morgan
Jeannette

**Jeannette**, a-wechoù **Jeanette**, zo un anv-bihan gallek, stumm-bihanaat d'an anv Jeanne.

## Yezhoù all
Klotañ a ra gant an anvioù all-mañ :
**[[Juanita]]*, e spagnoleg, diwar Juana
**Giovannina* en italianeg, diwar Giovanna
**Janedig* (pe *Janig, Chanig*) e brezhoneg, diwar Janed.
* *Zsanett* e hungareg

## Tud

### kantved
*Jeanette Wässelius (1784-1853), c'hoariganerez svedat
*Jeanette Granberg (1825-1857), skrivagnerez svedat

### kantved
*Jeanette Biedermann, anavezet evel *Jeanette*, kanerez hag aktourez alaman,
**Jeanette Dimech*, anavezet evel *Jeanette*, kanerez spagnolek
*Jeanette MacDonald (1903-1965), kanerez stadunanat
*Jeannette Vermeersch, komunourez c'hall, kompagnunez Maurice Thorez
*Jeanette Winterson (1959-), romantourez saoz.

## Lec'hanvadurezh
*Jeannette (Pennsylvanie),
* kenkiz Jeannette, ur c'henkiz e Naoned rummet monumant istorel.

## Film
**[[Marius et Jeannette]]*, film gallek gant Robert Guédiguian e 1997 

## Pennad kar
*Janet
Rouantelezh Naplez

**Rouantelezh Naplez** zo ur rouantelezh a zo bet e kreisteiz Italia hag a voe unanet ouzh Rouantelezh Italia e 1861. 
Meur a wech e voe stag ouzh rouantelezh Sikilia hag anvet a-wechoù Rouantelezh an Div Sikilia. 

## Istor
### XIXvet kantved

Mont a reas Rouantelezh an Div Sikilia, ma rene Ferdinando IV Naplez, a-du gant an Trede Kenunaniezh a-enep Napoleone Buonaparte e 1805.
 
#### [[Rouantelezh Naplez (1805-1815)]]
En 1806, goude emgann Austerlitz, hag emgann Campo Tenese, e voe krouet ur **Rouantelezh Naplez** ofisiel gant Napoleone Buonaparte evit e vreur Giuseppe Buonaparte. Tec'hel a rankas ar roue Ferdinando da Sikilia ma chomas roue.

Daou vloaz goude, e 1808, e kasas Napoleon e vreur Giuseppe da ren da Spagn. Neuze e voe fiziet ar rouantelezh en e vreur-kaer Joachim Murat, dimezet da Carolina Buonaparte. Klask a reas Murat aloubiñ Sikilia meur a wech, met tro wenn a reas bep tro. Difennet e oa an enez gant ar morlu saoz. 

Goude faezhadenn Napoleon e 1814 e sinas Murat un emglev gant Aostria evit mirout e rouantelezh , en desped da glemmoù Ferdinando ha d'e skoazeller saoz. 

* 1861: staget eo Rouantelezh Naplez ouzh Rouantelezh Italia

## Pennadoù kar
*Rouantelezh an Div Sikilia
*Rouaned Naplez ha Sikilia
Rouantelezh Sikilia

**Rouantelezh Sikilia** (en italianeg: *Regno di Sicilia*, e latin: *Regnum Siciliae*, e katalaneg: *Regne de Sicília*, e sikilianeg: *Regnu di Sicilia*) a oa ur rouantelezh bet krouet en 1130 e kreisteiz Italia, gant an eneppab Anacletus II evit ar roue Ruggero II en Enez Sikilia, Calabria, Puglia, ha Naplez hag a badas betek 1816. 
A-hed an amzer e vo gwelet marevezhioù an Normaned, ar Souabed ( pe an Tiegezh Hohenstaufen, diskennidi Frederig Souabia), Anjeviz, Aragoniz.

## Istor
Pa voe savet rouantelezh Sikilia en 1130 e teue war-lerc'h kontelezh, krouet e 1071 da vare aloubadeg kreisteiz Italia gant an Normaned. 

Betek 1282 en em lede Rouantelezh Sikilia (a veze graet *regnum Apuliae et Siciliae* anezhi neuze) e kreisteiz Italia penn da benn, ar Mezzogiorno, ha n'eo ket en enezenn hepken, ha betek en enezeg Malta. 

En enezenn e oa teir rannvro: Val di Mazara, Val Demone ha Val di Noto.

## Gousperoù Sikilia
En 1282 e voe un emsavadeg a-enep an Anjeviz anvet Gousperoù Sikilia, ha taolet e voe ar roue Charlez er-maez. 

## Pennad kar
*Rouaned Naplez ha Sikilia
## Levrlennadur
* Pierre Aubé, *Les empires normands d'Orient*, éd. Perrin, col. tempus.
* Michel Grenon, *Conflits sud italiens et royaume normand*, éd. L'Harmattan.
* Lucy Riall, *Sicily and the unification of Italy: liberal policy and local power, 1859-1866*. Oxford University Press (1998). ISBN 0-19-820680-1.

## Liammoù diavaez
*  « ''"Fino alle mura di Babilonia". Aspetti militari della conquista normanna del Sud.'' », gant Giovanni Amatuccio, e-barzh *Rassegna Storica Salernitana*, 30 (1998).
Janet

**Janet** zo un anv-bihan saoznek eus SUA, deuet diwar an anv gallek Jeannette pa oa diouzh ar c'hiz.

## Stummoù all
Jan zo ur stumm berr. Joan ha Jane e kaver ivez e saozneg.

## Tud
###### 
* Janet Jagan (1920-2009), politikourez, prezidantez ar republik
###### 
* Janet Gaynor (1906-1984), aktourez ha livourez
* Janet Jackson, kanerez, c'hoar da Michael Jackson
* Janet Leigh, aktourez
* Janet Lennon, kanerez
###### 
* Janet Frame (1924-2004), skrivagnerez

## Pennadoù kar
*Janed
Rouantelezh Asturiez

**Rouantelezh Asturiez** a oa ur rouantelezh etre 718 ha 925 en hanternoz Ledenez Iberia, Spagn a-vremañ.

Kentañ galloud kristen al ledenez e voe goude faezhadenn ar rouantelezh vizigot ha marv he roue diwezhañ, Roderico, lazhet en emgann Guadalete, hag aloubadeg vuzulman Hispania. 

E 925 ec'h echuas ar rouantelezh pa varvas ar roue Fruela II goude kemeret kurunenn rouantelezh León ivez er bloaz 924.

## Roll rouaned Asturiez (718-842)
:718-737 : Pelayu († 737)
:737-739 : e vab Favila († 739)
:739-757 : Alfonsu ''el Catílicu'' (693-757), dimezet da Ermesinde, merc'h da Belayu.
:757-768 : o mab Fruela I (722-768)
:768-774 : Aureliu, niz da Alfonsu I{{añ]] (~740-774)
:774-783 : Silu (?-783), dimezet da Audesinde, merc'h da Alfonsu I.
:783-789 : Mauregatu (?-789), mab bastard da Alfonsu I.
:789-791 : Bermudu I ''el Diáconu'' (?-797), breur da Aureliu.
:791-842 : Alfonsu II ''el Castu' (~760-842), mab da Fruela Iañ ; gantañ e voe lakaet kêr-benn ar rouantelezh en Uviéu.
::*842-842 : [[Nepociano Asturiez|Nepocianu]] (?-842), alouber*
:842-850 : Ramiru I (~790-850)
:850-866 : Ordoniu I (821-866)
:866-910 : Alfonsu III el Magnu (852-910)
----
:910-925 : Fruela II Asturies ha León (875-925)

## Pennad kar
* Rouaned Asturiez
Giovanna

**Giovanna** zo un anv-bihan italianek roet d'ar merc'hed, diwar Giovanni, roet d'ar baotred. Klotañ a ra gant Janed e brezhoneg.

## Adstummoù
*Gianna

## Yezhoù all
*Janed, e brezhoneg
*Joan, e saozneg
*Johanna, Jana, en alamaneg
*Juana, e spagnoleg

## Tud
### Priñsezed

**Giovanna di Napoli*, pe Janed Naplez, anv meur a rouanez
** Janed Iañ Naplez (1327-1382), rouanez Naplez, rouanez Jeruzalem ha Sikilia (1343-1381), Priñsez Acaia (1373/75-1381), kontez Provañs ha Forcalquier.
** Janed II Naplez (1373-1435), rouanez Naplez, Napoli, rouanez Jeruzalem, Sikilia ha Hungaria. 

* Giovanna d'Acquapendente, lesanvet *la Colombina*, priñsez eus Naplez, serc'h da Francesco Sforza, dug Milano; 
* Giovanna Cattanei, serc'h d'ar pab Alesant VI, mamm Cesare Borgia ha Lucrezia Borgia; 
* Giovanna di Savoia (1392 – 1460), merc'h da Amedeo VII di Savoia, Kontez Acqui ha Margravez Monferrato.

* *Giovanna d'Aragona*, pe Janed Aragon, anv meur a briñsez
** Giovanna d'Aragona, dugez Sora, ur vastardez Ferdinando Iañ Naplez . 
** Giovanna d'Aragona (1477-1510), dugez Amalfi.
** Giovanna d'Aragona (1502 – 1575), dugez Paliano, poltredet gant Raffaello Sanzio.

* Giovanna di Taranto pe Giovanna d'Angiò-Napoli (1297 – goude 1321), rouanez ar Piccola Armenia.

### Tud all

* Giovanna, pe *Giovanna Nocetti*, kanerez.
* Giovanna Amati, karrvleinerez.
* Giovanna Bemporad, barzhez.
* Giovanna Bersola, pe Jenny B, kanerez.
* Giovanna Bonanno, pe *la vecchia dell'aceto* (... – 1789), keben. 
* Giovanna Capelli, politikourez.
* Giovanna Casotto, skeudennaouerez.
* Giovanna Cattaneo Incisa, politikourez.
* Giovanna Colombi, sonaozourez italian.
* Giovanna Galletti, aktourez
* Giovanna Marini, sonerez ha kanerez italian.
* Giovanna Marinuzzi, kanerez
* Giovanna Melandri, politikourez ha ministrez
* Giovanna Mezzogiorno, aktourez.
* Giovanna Mulas, barzhez
* Giovanna Pala, aktourez.
* Giovanna Puntor San-Filippo, aktourez
* Giovanna Ralli, aktourez
* Giovanna Rei, aktourez.
* Giovanna Rotondi, arzistorourez
* Giovanna Scotto, aktourez
* Giovanna Sicari, barzhez.
* Giovanna Battista Solimani (1688 – 1758), leanez.
* Giovanna Tinetti, fizikourez

### Poltredoù

Jeanne Ière de Naples, dite la Reine Jeanne, comtesse de Provence.jpg|Giovanna Iañ di Napoli
Selige Johanna.jpg|Santa Giovanna del Portogallo
Joan of Valois Queen of France.jpg|Santa Giovanna di Valois
Portrait_de_Jeanne_d'Aragon,_by_Raffaello_Sanzio,_from_C2RMF_retouched.jpg|Giovanna d'Aragona, Dugez Paliano
Juan de Flandes 003.jpg|Giovanna di Aragona e Castiglia
Infanta Juana of Spain1.jpg|Giovanna d'Asburgo
Johanna Gabrielle of Austria 1762 by Liotard.jpg|Maria Giovanna d'Asburgo-Lorena
Telemac'hos

**Telemac'hos** (henc'hresianeg Τηλέμαχος *Têlémakhos*, « en em gann pell », oc'h ober dave d'e dad) a oa mab Odysseüs ha Penelope e mojennoù Henc'hres. Unan eus harozed an *[[Odysseia]]* hag eus an *[[Telegoneia]]* eo. 

## En ''Odysseia''
An *[[Odysseia]]*, savet gant Homeros, a grog gant avanturioù Telemac'hos. Ar peder rann gentañ a zanevell e veaj dindan gwarez Athena da glask kavout keleier diwar-benn e dad Odysseüs zo aet diwar wel goude Brezel Troia ha n'en deus ket gwelet biskoazh. 

Aet eo Odysseüs eus Itaka abaoe ugent vloaz abalamour da Vrezel Troia ha da veñjañs Poseidon. E-pad an amzer-se e oa bet aloubet e balez gant ur bagad pleustrerien a glask eurediñ gant Penelope hag a ra o renkoù eno. Telemac'hos a ya da gentañ da welet Nestor e Pilos ha degemeret mat eo gant an den kozh a gomz dezhañ eus kurioù e dad. Telemac'hos a loc'h goude gant mab Nestor, Pisitratos, betek Sparta da welet ar roue Menelaos hag e wreg Elena. Degemeret eo eno ivez gant holl an enorioù hag an dou bried a zanevell troioù-kaer e dad e Troia.

Chom a ra eno e-pad ur miz ha tremen a ra an *Odysseia* da avanturioù e dad betek ar c'han XV.

## En ''Telegoneia''

An *[[Telegoneia]]* zo ur skrid kollet anavezet dre skridoù eus skrivagnerien all. Danevell a ra buhez Odysseüs goude diwezh an *Odysseia*. 

Odysseüs zo lazhet gant Telegonos, ar mab dianav dezhañ en deus bet gant Kirke. Goude e varv e tegas Telegonos e gorf gant Penelope hag e vab all Telemac'hos en Enez-Aiaia. Deviñ a ra Kirke korf Odysseüs ha lakaat ar re all da vezañ divarvel. Dimeziñ a ra Telegonos gant Penelope, ha Telemac'hos gant Kirke.

## Hengounioù all

E mammennoù all e lenner e klaske Palamedes lakaat Odysseüs da gemer perzh gant an Akeaned all e Brezel Troia, hag e-giz ma rae van Odysseüs da vezañ diod e lakaas Palamedes ar bugel Telemac'hos dirak an arar a oa Odysseüs oc'h arat gantañ. Hervez mammennoù all ec'h engehentas Telemac'hos Perseptolis, gant Polykaste, merc'h Nestor, pe Naosikaa, merc'h Alkinoos. Re all a lavar e oa poulzet gant Athena da eurediñ Kirke, hag ec'h engehentas Latinos ganti, pe e timezas gant Kassifone, ur verc'h da Girke, met e-doug un tabut gant e lezvamm en dije diskaret anezhi, hag abalamour da se e vije bet lazhet d'e dro gant Kassiphone. Diouzh mammennoù all en dije bet ur verc'h anvet Roma, a zimezas gant Aineias. Un destenn a zanevell e oa kaset pell diouzh Itaka gant Odysseüs abalamour d'un diougan a lâre e oa dañjerus e vab evitañ. Hervez Servius en dije savet keoded Clusium en Etruria.

## Lennegezh c'hallek
Skrivet e voe e veajoù er  gant ar skrivagner gallek Fénelon, e *[[Les Aventures de Télémaque (Fénelon)|Les Aventures de Télémaque]]*.

## Notennoù
Mentor (mitologiezh)

**Mentor** (en henc'hresianeg : Μέντωρ *Méntôr*) a oa mestr Telemac'hos, mab Odysseüs, er wengelouriezh Hellaz.

## Mammennoù
* Joël Schmidt, *Dictionnaire Larousse de la mythologie grecque et romaine*, Paris, Larousse, 2005, ISBN 978-2-03-505550-7
Janed Naplez (1478-1518)

**Ur bajenn disheñvelout [[Janed Aragon]] zo ivez.* 
**Ur bajenn disheñvelout [[Janed Naplez]] zo ivez.* 

**Janed Naplez**, pe *Giovanna d'Aragona* (1478-1518), a oa rouanez Naplez, dimezet da Ferdinant II Naplez.

## Istor
Ganet e oa Janed e Naplez e 1478, ha merc'h e oa da Ferdinando Iañ Naplez ha d'e eil pried Janed Aragon (1454-1517). Merc'h-vihan e oa da Yann II Aragon ha d'e eil pried Juana Enríquez. Hanterc'hoar e oa da Alfonso II Naplez ha Frederico IV Naplez.

En 1496, d'he 17 vloaz, e voe dimezet Janed d'he niz Ferdinando II Naplez. Hennezh a oa mab d'he hantervreur Alfonso II Naplez. Ar voereb plac'h nevez a oa 17 vloaz, hag an niz paotr nevez 27 bloaz. Ha mervel a reas Ferdinando II d'ar 7 a viz Gwengolo er bloaz-se en-eeun. Bugel ebet ne oa bet. 

Fedrico IV Naplez, eontr Ferdinando, ha hantervreur Janed, an hini a voe anvet da roue. Janed a vevas daou vloaz warn-ugent c'hoazh, addimeziñ avat ne reas ket.

## Ar roue saoz Herri VII o klask gwreg
E miz C'hwevrer 1503 e kollas Herri VII, roue Bro-Saoz, e bried kentañ, Elizabeth of York. 46 bloaz e oa, ha c'hoant dezhañ addimeziñ. Ar rouanez Izabel Kastilha a gomzas dezhañ eus Janed Naplez, a oa 25 bloaz d'ar poent-se, marteze dre ma felle dezhi distreiñ selloù ar Saoz diouzh he merc'h Katelin Aragon. Ha Herri da gas kannaded da Naplez en 1505, da welout ha koant a-walc'h e vije an danvez-pried. Goulennoù Herri ha respontoù ar gannaded a voe meneget e buhezskrid Henry Bacon e 1622, ***The Historie of the Raigne of King Henry The Seventh***, hag embannet e Londrez 250 vloaz goude evel ***Instructions given by King Henry the Seventh, to his embassadors, When he intended to marry the young Queen of Naples: together with the answers of the embassadors*** (published in London: 1761, by T. Becket and P.A. De Hondt).
Ferdinando II Naplez

**Ferdinando II d'Aragona** pe **Ferdinando II di Napoli**, lesanvet *Ferrandino*, pe **Ferdinant II Naplez** (1469- 1496), a voe roue Naplez goude dimeziñ d'he moereb (yaouankoc'h) *Giovanna d'Aragona*, pe Janed Naplez (1478-1518). Mab bastard da Alfonso II Naplez, roue Naplez, ha da Ippolita Maria Sforza e oa.

Dilezel e garg a roue a reas e dad hag eñ an hini a voe lakaet da roue en e lec'h. Ken enebet e oa ar bobl ouzh e dad-kaer Ferdinando Iañ Naplez, hag ouzh e dad Alfonso II Naplez kemend-all, ma ne gare ket anezhañ ivez. Splann e voe kement-se pa deuas ar C'hallaoued er vro: prest e oa an noblañs koulz hag an arme hag ar bobl da sujañ kenkent d'ar roue gall Charlez VIII. 

Aloubet e voe kêr Naplez d'an 22 a viz C'hwevrer 1495. Met buan e voe kavet kalet rogoni ar C'hallaoued ha treiñ a reas ar bobl en o enep. En em sevel a reas tud Naplez ha kaset e voe ar C'hallaoued kuit. Neuze e voe galvet ar roue yaouank en-dro, a oa repuet en enez Ischia.

Prestik goude e varvas Ferdinando en 1496, hag eñ 26 vloaz. 

## Goude e varv
Digant e bried ha moereb Janed Naplez n'en doa bet bugel ebet. Hi ne addimezas ket. 

E eontr Federico Iañ Naplez a renas war e lerc'h.
Alfonso II Naplez

**Alfonso II di Napoli**, pe **Alfonso II Naplez**, ganet en 1448, marvet en 1495, a oa dug Calabria, ha roue Naplez war-lerc'h e dad.

## E vuhez
Mab e oa da Ferdinando Iañ Naplez, roue Naplez, ha da Isabel de Chiaramonte.
Dimezet e oa da Ippolita Maria Sforza, merc'h da Francesco Iañ Sforza, dug Milano.

Ar roue gall Charlez VIII, a oa pennhêr René Iañ Naplez, a c'houlennas rouantelezh Naplez a oa bet kemeret dre vrezel gant Alfonso V Aragon, tad-kozh Alfonso II, digant René Iañ.

## Bugale
Tri bugel o doe Alfonso hag Ippolita :
* Ferdinant II Naplez (1469-1496), dimezet d'e voereb (yaouankoc'h) Janed Naplez (1478-1518) 
* Isabella d'Aragona (1470-1524), dugez Bari (1470-1524), dimezet d'he c'henderv Gian Galeazzo Sforza, dug Milano, bugale dezho, en o zouez 
** Bona Sforza (1495 – 1558), dimezet da Sigismund Iañ, roue Pologn, ha c'hwec'h bugel dezho.
* Piero Rossano, Priñs Rossano (1472-1491), Lieutenant General Apulia, marvet diwar gontammadur-gloaz goude troc'haén gar.

Mervel a eure Ippolita e 1484, da 38 vloaz.

Alfonso neuze a zimezas d'e serc'h Truzia Gazzela (Trogia Gazzella), a oa mamm da zaou vugel all.
*Sancha d'Aragona (ganet e 1478 e Gaeta), dimezet da Goffredo Borgia;
*Alfonso d'Aragona (ganet e 1481 e Napoli, marvet e 1500), Priñs Salerno, Dug Bisceglie; dimezet e 1498 da Lucrezia Borgia; lazhet gant Cesare Borgia er Vatikan e 1500; tad e oa d'he mab.

## Marv Alfonso
Dilezel a reas e garg a roue e 1495, hag e vab Ferdinant an hini a gemeras ar gurunenn. Kuitaat a reas kêr Naplez da vont da chom da Sikilia ha mervel a reas prestik goude e miz Du 1495.

## Notennoù
Tour-tan ar C'hardenn Vras

**Tour-tan ar C’hardenn Vras** zo un tour-tan savet war ur garreg er gevred da enez Edig. 

Savet e oa bet etre 1875 ha 1879 gant an ijinour Léon Bourdelles. Adimplijet e oa bet mein eus kreñvlec’h Edig evit se. D’ar 1añ a viz Genver 1880 e oa kroget an tour-tan da vont en-dro, evit heñchañ ar bigi a glaske mont e-barzh pe e-maez bae Kiberen (pe ar « *Mor Bras* ») en ur ziwall diouzh ar reier niverus en em astenn er gevred da ledenez Kiberen hag en-dro da inizi Houad hag Edig. 

Tredanekaet e oa bet e dibenn ar bloavezhioù 1960. E 1973 e oa deuet da vezañ emgefreek, da lavaret eo e oa bet paouezet da gas gwarded di, ha renet e vez bremañ eus tour-tan ar Goulfar, en Enez ar Gerveur. En ur stad fall emañ, hervez kont, abaoe deroù ar bloavezhioù 2000, pa n’eus gward ebet ken ennañ ha pa ne vez ket graet labourioù ken evit derc’hel an diabarzh e ratre vat.

## Liammoù diavaez
* Tour-tan ar C’hardenn Vras, el lec’hienn phares.du.monde.free.fr
* Tour-tan ar C’hardenn Vras, el lec’hienn Patrimoine de France
* Pennad er gelaouenn ArMen niv. 193, Meurzh-Ebrel 2013
Alphonse

**Alphonse** zo un anv-bihan gallek.

## Yezhoù all
Brudetoc'h eo an anv italianek ha spagnolek, Alfonso, hag an eilstumm Alonso. E brezhoneg : Alfoñs.

## Tud

* Alphonse Guérin (1816-1895), mezeg breizhat
* Alphonse de Lamartine, barzh ha politikour gall
* Alphonse Allais, skrivagner gall
* Alphonse Alley, prezidant Benin
* Alphonse Arzel, politiker breizhat
* Alphonse Capone, pe Al Capone, torfedour stadunanat
* Alphonse de Châteaubriant, skrivagner gallek
* Alphonse Daudet, skrivagner gallek
* Alphonse Juin, jeneral gall
* Alphonse Karr, skrivagner gallek

## Pennad kar
*Saint-Alphonse
Afonso

**Afonso** zo un anv-bihan portugalek, implijet ivez evel anv-tiegezh er broioù portugalek.

## Yezhoù arall
*Alfonso e spagnoleg
*Alfoñs, e brezhoneg.
*Alphonse, e galleg.

## Tud
### 

#### [[Rouaned Portugal]]
* Afonso Iañ Portugal
* Afonso II
* Afonso III
* Afonso IV
* Afonso V
* Afonso VI
#### Priñsed
* Afonso, mab da Afonso Henriques
* Alfonso Iañ Bragança (1377 – 1461), kentañ Dug Bragança.
* Alfonso Braganza, kont Ourém (1402 – 1460).

* Afonso de Portugal, mab da João II
* Afonso de Portugal, mab da Manuel I
*
#### Tud all
* Afonso Sanches, mab bastard da Dinis Iañ Portugal
* Afonso de Albuquerque (1453-1515), merdeour portugalat
* Afonso Henrique de Bragança, dug Porto
* Afonso Domingues, tisavour er XIVvet kantved.
* Afonso de Paiva, merdeour gant Pêro da Covilhã er Reter.
* * *José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos* pe Zeca Afonso (1929-1987), sonaozer portugalat;
* Nadir Afonso, tisavour ha livour 
* João Afonso de Aveiro, merdeour er XVvet kantved.
* *Yves Afonso* (1944-2018), aktour gall.

### 
* Afonso Eduardo Reidy, tisavour

## Lec'hioù
* Paulo Afonso, e Brazil.

## Pennad kar
*Alonso
Afonso Henriques

**Afonso Henriques** a c'hall bezañ :
*Afonso I, pe *Dom Afonso Henriques*, kentañ roue Portugal;
*Afonso Henrique de Bragança pe *Dom Afonso Henriques * (1865-1920), eil mab ar roue Luís Iañ ha breur Carlos I  Portugal, dug O Porto ha diwezhañ besroue an Indez Portugalat .

## Pennadoù kar
*Afonso
*Henriques
Afonso Iañ Portugal

* *Ur bajenn disheñvelout [[Afonso Henriques]] zo ivez. *

**Afonso Henriques**, pe **Afonso I Portugal**, ganet e Guimarães, pe Viseu, e 1109 (?), ha marvet e Coimbra d'ar 6 a viz Kerzu 1185, a voe kentañ roue Portugal e 1139. Lesanvet e voe *O Conquistador*, *O Fundador* pe *O Grande* dre an abeg ma aloubas kalz douaroù. 

Mab e oa da Henrique de Borgonha, pe Herri Bourgogn, kont Portucale, ha da Deresa, infantez rouantelezh León, ha kontez Portucale, ur gontelezh e-barzh rouantelezh León .

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a eure e 1146 da Mafalda de Sabóia, kontez Savoia ha Maurienne (1125 - 1157), anavezet ivez evel Matilda Savoia .

Seizh bugel o doe, hag o mab Sancho I a voe roue war e lerc'h.

* Henrique Afonso, Infant Portugal (1147-1157), marvet da zek vloaz
* Urraca Portugal (1148-1211?), dimezet da Fernando II Leon
* Teresa de Portugal, Kontez Flandres (1151-1218), adanvet *Matilde* pe *Mafalda*, goude dimezet da Fulup Iañ, Kont Flandrez, ha goude da Eudes III, Dug Bourgogn 
* Mafalda Afonso, Infantez Portugal (1153-1162), a zlee dimeziñ da Alfonso II Aragon, panevet he marv da nav bloaz;
* Sancho Iañ Portugal (1154-1211), roue Portugal 
* João Afonso Portugal (1156-1163), marvet da seizh vloaz
* Sancha Afonso Portugal ( 1157-1167), marvet da zek vloaz

Hag ivez
* Ur mab dianav e vamm: 
** Pedro Afonso, mestr Avis (war-dro 1130-1169)

* Bugale gant Chamoa Gomes: 
** Teresa Afonso (1134) (ca. 1134-?) dimezet
*** da Sancho Nunes de Celanova, Aotrou Celanova, 
*** ca. 1154 da Fernão Mendes de Bragança, *o Bravo*, Aotrou Bragança-->
** Afonso Portugal, Mestr-meur an Ospital (1135-1207), Konestabl ar Rouantelezh ha 12vet Mestr-meur an Ospital; Manuel de Abranches de Soveral considera Afonso, grão-mestre do Hospital, e Fernando Afonso, alferes-mor do Reino, como dois filhos diferentes

* Ur verc'h digant Elvira Gálter: 
** Urraca Afonso (1130), 1ªñ itron Avô, roet dezhi gant he zad e 1185, eskemmet ouzh 1ª itron Aveiro e 1187 (ca. 1130-?), 
*** dimezet da Pedro Afonso Viegas, pe Lumiares, 

## Pennad kar
* Rouaned Portugal

## Notennoù
Rouaned León

Rouantelezh León a gendalc'has Rouantelezh Asturiez, ha García Iañ a voe ar roue kentañ, a gasas al lez da gêr León.

## Tierniezh Astur-León

## Tierniezh Navarra

Goude faezhañ arme León en emgann Tamarón, ma voe lazhet ar roue Bermudo III León, e voe kemeret kurunenn León gant Fernando Iañ dre wirioù e bried Sancha León, c'hoar d'ar roue lazhet Bermudo III.

## Tiegezh Bourgogn

Pa varvas Alfonso IX León eo e vab, Fernando III, hag eñ roue Kastilha, a gemeras kurunenn rouantelezh León, petra bennak ma oa bet dishêret gant e dad. Diwar neuze e voe unanet rouantelezhioù Kastilha ha León dindan ar memes kurunenn.

* *[[Juan de Castilla "el de Tarifa"]]* (*[[1296]] - [[1300]]*) Mab e oa da Alfonso X ar Fur. En 1296, pa oa minor Fernando IV Kastilha, ec'h embannas bout roue León, roue Galiza ha Sevilla, ma voe kurunennet hag olevet en iliz-veur kêr Leon D'ar 26 a viz Mezheven 1300, e kêr Valladolid ha dirak lez Kastilha ha Leon, e tilezas e wirioù war rouantelezhioù León ha Kastilha, hag anaout a reas Fernando IV evel gwir roue, ma touas bout feal dezhañ..

## Pennadoù kar a bell pe a dost

## Notennoù
Sancha

**Sancha** zo un anv-bihan spagnolek eus ar Grennamzer, roet d'ar merc'hed, diwar an anv Sancho, roet d'ar baotred. 

## Yezhoù all
**Sança* e katalaneg
**Sancia* en italianeg
**Sancie* e galleg

## Tud
*Sancha Aragon, anv meur a briñsez pe rouanez
*Sancha Mallorca, anv meur a briñsez pe rouanez
*Sancha Kastilha, anv meur a briñsez pe rouanez
*Sancha León, anv meur a briñsez pe rouanez

*Sancha Gómez (¿?-¿983?). rouanez León, pried d'ar roue Ramiro III León, merc'h d'ar c'hont Gómez Díaz, kont Saldaña.

*Sancha Pamplona (?-989). Merc'h e oa da Sancho Garcés Iañ  Pamplona, roue Pamplona, ha d'ar rouanez Toda de Navarra. Rouanez León ha kontez Kastilha e oa goude dimeziñ da Ordoño II León. Addimeziñ a reas da Álvaro Herrameliz, kont Araba, ha goude da Fernán González, kont Kastilha.

*Sancha Sánchez Kastilha (1006-1027), merc'h da Sancho García, kont Kastilha, ha da Urraca Gómez. Kontez Barcelona e oa goude dimeziñ da Berenguer Ramón I. 
*Sancha León (1013-1067). Merc'h da Alfonso V León, pried da Fernando Iañ León, roue Kastilha ha León; rouanez León.
*Sancha Kastilha ha Pologn (1154/56-1208), merc'h da Alfonso VII an Impalaer, roue Kastilha ha León, ha pried da Alfonso II Aragon, roue Aragón.

*Sancha Kastilha ha Barcelona (1137-1179) Rouanez kenseurtez Navarra. Merc'h da Alfonso VII el Emperador, roue Kastilha ha León, pried da Sancho VI el Sabio, roue Navarra.

*Sancha Provañs (1225-1261). Merc'h da Ramón Berenguer V Provañs, kont Provañs, pried da Richarzh Kernev-veur, roue ar Romaned, ha mab da Yann Dizouar. 

*Sancha Raimúndez (1095/1102-1159), merc'h d'ar rouanez Urraca Iañ León, c'hoar da Alfonso VII León.

## Anv-tiegezh
*Ciriaco Sancha y Hervás