Jacques Brel

**Jacques Brel,** ganet d'an 8 a viz Ebrel 1929 e Schaarbeek, ur gumun eus Rannvro Brusel-Kêrbenn, a oa ur c'haner hag ur saver-filmoù belgiat. Marvet eo d'an 9 a viz Here 1978 e Bobigny e Bro-C'hall.

## Buhezskrid
O tont e oa eus ur familh flamank katolik o labourat en industriezh. Er skol ne oa intereset nemet gant ar galleg ha ne veze ket labouret kalz gantañ en danvezioù all. Bloavezhioù goude ez eo lakaet da labourat gant e dad e uzin kartoñs ar familh met siwazh evito ne vo ket muioc'h intereset eget ar skol. Soñjal a ra labourat evel desaver yer pe evel kanour; benn ar fin e tivizo kemer hent ar c'han. Kregiñ a ra da skrivañ n'eus forzh pelec'h ha n'eus forzh pegoulz, skrivañ a ra e gentañ meuleudioù war e biano ha war e gitar.

E 1947 e anavez Thérèse Michielsen, anvet « Miche » el luskad katolik eus ar Franche Cordée; tri bloavezh goude-se e eured ganti d'ar c'hentañ a viz Even. Ar 6 a viz Kerzu 1951 e c'han e verc'h kentañ : Chantal. Da c'houde ez eo tro Frañs d'an 12 a viz Gouere 1953 hag a benn ar fin e erru Isabelle e Eost 1958. 

Kregiñ a ra da skrivañ e ganaouennoù kentañ evit kabaredoù bihan e Brusel ha evit e familh e 1952. Siwazh e vez gwelet re spered ar skouted. Klask a ra e familh e paouezfe gant ar c'han, daoust da-se e kendalc'h da ganañ.

E 1953 e teu er maez e kentañ 78 tro, goude se e gemer hent Pariz galvet gant Jacques Canetti a zo o klask tud gant talantoù nevez e Philips hag a zo perc'henn ar c'habared « Les trois Baudets ». Laoskel a ra e familh en em zibrouilhañ e unan en ur gwarn ur plas e uzin ar familh. Kregiñ a ra da c'hounez argant en reiñ kentelioù gitar evit an dañsour ha gwinider Francesco « Cocky » Frediani, un arzour italian a zremene en amzer-se e kabared *La nouvelle Ève*. « Cocky » a oa an hini gentañ o welout deizioù kentañ Jacques Brel a ambrougo anezhañ e-pad ma tremeno evit ar wech kentañ en Olympia. Stad Jacques Brel en Olympia a oa diaes rak n'en doa ket a loj ha ret e oa dezhañ en em cheñch a-dreñv an davarn. E fin un abadenn, Bruno Coquatrix en doa doa dija merzhet, a gourc'hemenn anezhañ eus e abadenn ha pediñ a ra anezhañ da welout anezhañ en-dro evit komz evit ma tremenfe ur wech all en Olympia.

E eil verc'h a gan nebeut amzer goude, met siwazh an diaesterioù a gendalc'h. E Genver 1955, e grog Brel en « Ancienne Belgique », ur sal brudet tre eBrusel, evit penn-kentañ programm Bobbejaan Schoepen. E 1955, e teu e gwreg hag e daou verc'hig e Pariz, en em staliañ a reont e Montreuil. Ar bloavezh-mañ e vez embannet e kentañ 33 tro. Intret c'hoazh gant e zeskadurezh skout ha katolik (memes ma ne oa ket e vuhez santimantel gwall katolik), Georges Brassens a lesanv anezhañ « ar beleg Brel ».
 
E 1956, e kej gant François Rauber, ur c'hoarier piano a teuio da vezañ e ambrouger. E 1957, e anavezo Gérard Jouannest, a gemero plas François Rauber. Dont a ra Rauber en dro evit bezañ e penn al laz-seniñ. An daou soner-se a chomo fidel da Brel betek e marv ha pelloc'h c'hoazh. 

Tamm-ha-tamm e gav Brel e stumm da ganañ, dre-se ar publik a grog da vat da zont en abadennoù. E 1957, an eil 33 tro a vez gourc'hemennet gant ar priz bras eus Akademiezh Charles-Cros hag e 1958, bloavezh ganedigezh e trede merc'h Isabelle ez eo ar pennvad en Olympia el lodenn kentañ; da c'houde ez eo deuet an dud evitañ e Bobino e fin 1959. A neuze e krog an triadoù a wechoù e veze graet muioc'h a abadennoù eget a zevezioù en ur bloaz. E 1966,e ziviz da baouez gant ar ganaouenn hag d'ar 16 a viz Mae e vez graet gantañ e abadenn ziwezhañ e Roubaix. Met e-pad an amzer-se e kemer perzh en ur film, e-pad an hañv 1967, *Les risques du métier* eus an oberer André Cayatte. Ar film a zo ur pennvad publik. Goude-se en em lak da veajiñ war e vag-dre-lien. Er bloavezh 1968, e Brusel e dro e galleg ar pezh-c'hoari *L'Homme de la Mancha*, c'hoari a raio Don Quichotte gant Dario Moreno e Sancho Pança. Goude marv Dario e c'hoario e-kichen Robert Manuel a adgemero e flas e tudenn Sancho pa vo diskouezet ar pezh-c'hoari e miz Kerzu e Pariz.

E-penn kentañ an hañv 1969, ar c'hanour a c'hoari e-barzh *Mon oncle Benjamin*, e film Édouard Molinaro, met krouiñ a raio ivez ar sonerez gant François Rauber. Claude Jade, en doa 20 vloaz en amzer-se a lavaro : « Va gejadenn gant Jacques Brel a oa e Vézelay […] plijus tre e oa bet […] O paouez e oa gant e abadennoù skuizhus eus *L'Homme de la Mancha* ha gwarnet en doa ar blev hir eus Don Quichotte […] Sichant e oa met ivez brokus, gantañ an amzer e-pad ma veze filmet a oa seder ha kredus. […] Plijet bras e oa gant an nijerezh […] e tachenn nijerezh Toussus-le-Noble, an devezh diwezhañ […] plijet bras e oa o soñjal e oemp o vont betek Su Bro-c'hall e-pad ar veaj en deus kozet deomp eus ar veajoù an oabl ...». E 1971 e grou e film kentañ a va anvet *Franz* ne vo ket skrivet ar ganaouennoù gantañ met gant Barbara (c'hoari a raio gantañ er film) da c'houde e vo graet un eil film gantañ anvet *Far West* deuet er maezh e 1973 siwazh ne vo ket brudet. En e roll brudet tre diwezhañ, François Pignon un den glac'haret gant ul lazher a vicher (Lino Ventura) e barzh ar film "L'emmerdeur" krouet c'hoazh gant Édouard Molinaro.

Brudet e vo kalz ivez e Stadoù-Unanet hag e Rouantelezh-Unanet. Troet e vo meur a ganaouennoù evel *Amsterdam* gant David Bowie, Scott Walker (*Amsterdam*, *Mathilde*), Marc Almond, ar strollad Goodbye Mr. Mackenzie (*Amsterdam*) ha gant Terry Jacks hag Alex Harvey. Krouet ez eo bet ur gomedienn-war-gan e 1968 a vo c'hoariet er bed a-bezh e-pad bloavezhioù ha bloavezhioù, *Jacques Brel is alive and well and living in Paris*, e 1974 ar gomedienn-se zo krouet er sinema. E 1974, e baouez gan e abadennoù ha mont a ra kuit e vag dre lienn gant Maddly Bamy en deus anavezet e *L'aventure c'est l'aventure* eus Claude Lelouch.

Met siwazh ez eo dija Brel klañv bras ha operet ez eo eus krign-bev ar skevent. Diviz a ra neuze da vont betek an inizi Markiz. Daoust d'ar c'hleñved, e 1977 e teu en dro da Bariz evit enrollañ un 33 tro diwezhañ. « Veux-tu que je te dise / Gémir n'est pas de mise / Aux Marquises » gant ar pozioù-se eus ar ganaouenn *Les Marquises* e echu an albom. Dont a ra endro er Markiz goude an enrolladen-mañ a-raok ma vefe kaset en dro e Bro-C'hall e Gouere 1978 dre ma za war wasaat e c'hleñved. Mervel a raio d'an 9 a viz Here 1978 e hospital Bobigny. Interet ez eo Jacques Brel e bered Atuona e Hiva Oa, en enezennoù Markiz e-kichen Paul Gaugin.

## Pladennoù
*1953 : Single kentañ enrollet e Brusel : *La foire / Il y a*
*1954 : Albom kentañ: *Jacques Brel et ses chansons*
*1957 : *[[Quand on n'a que l'amour]], Heureux, Pardons, …*
*1958 : *Je ne sais pas, Au printemps, …*
*1958 : *Disque pour le magazine Marie-Claire* hag intrudu ar Ginivelezh hag an Aviel hervez Sant-Luk.
*1959 : *La valse à mille temps*, *Ne me quitte pas*, *Je t'aime*, *[[Isabelle (Jacques Brel)|Isabelle]]*, *La mort*, …
*1961 : *Marieke, Le moribond, …*
*1963 : *Les Bigotes, Les Vieux, La Fanette, …*
*1964 : J*ef, Les bonbons, Mathilde, Amsterdam…*
*1965 : *Ces gens-là, Fernand, …*
*1967 : *67 comprenant Mon enfance, À jeun, …*
*1968 : *Vesoul, L'éclusier, …*
*1970 : *L'Homme de la Mancha*
*1972 : *Nouveaux enregistrements de vieilles chansons*
*1977 : *Les Marquises*

## Kanaouennoù brudetañ
**Quand on n'a que l'amour*
**Ne me quitte pas*
**Amsterdam*
**La valse à mille temps* e 1963
**Madeleine*
**Les Bourgeois*
**Vesoul*
**La Chanson des vieux amants*
**Le Plat Pays*
**Les Singes*
**Rosa*
**Les Vieux*
**Mathilde*
**Les Flamandes*
**Les Bonbons*
**Orly*
**Ces gens-là*

## Filmoù
*1956 : *[[La grande peur]]*, gant an ao. Clément, metraj-berr gant Paul Dichens
*1960 : *Le panier à crabes* gant Joseph Lisbona (Sonerezh hepken)
*1960 : *Le petit jour*, metraj-berr gant Jacques Pierre (Sonerezh hepken)
*1963 : *Un roi sans divertissement*, gant François Leterrier (sonerez gant ar sonaozour Maurice Jarre)
*1967 : *Les Risques du métier*, gant André Cayatte
*1968 : *Un idiot à Paris*, gant Serge Korber (Ar c'hanaouennoù hepken)
*1968 : *La Bande à Bonnot*, gant Philippe Fourastié
*1969 : *Mon oncle Benjamin*, gant Édouard Molinaro
*1969 : *Tintin et le temple du soleil*, tresadennoù-bev gant Raymond Leblanc (Ar c'hanaouenn hepken)
*1970 : *Mont-Dragon*, gant Jean Valère
*1971 : *Les Assassins de l'ordre*, gant Marcel Carné
*1971 : *Franz* (Sevenidigezh)
*1972 : *[[L'aventure c'est l'aventure]]*, gant Claude Lelouch
*1972 : *Le Bar de la fourche*, gant Alain Levent
*1973 : *Le Far West* (Sevenidigezh)
*1973 : *[[L'Emmerdeur]]*, gant Édouard Molinaro
*1974 : *Jacques Brel est toujours vivant et il vit heureux à Paris*, gant Denis Héroux (diell) : Jacques Brel