Katoligiezh e Breizh

Ar gatoligiezh eo ar relijion gentañ e Breizh, a-raok an islam hag ar brotestantiezh. Avielet e voe an Arvorig hag Enez Vreizh e-pad an Impalaeriezh roman hag ar Grennamzer Uhel. Merket en deus ar gatoligiezh istor ar vro, ar glad ha sevenadur ar bobl. Stank eo ar savadurioù relijiel a zo bet adeiladet a-hed ar c'hantvedoù : ilizoù, chapelioù, manatioù, pe c'hoazh kroazioù lakaet er c'hroashentoù ha war bord an hentoù, ken stank e Breizh. E-touez ar sent vreizhat pennañ anavezet gant an Iliz katolik roman e c'haller mennegiñ Erwan Helouri (1253-1303) ha Jeanne Jugan (1792-1879). 

Abaoe an eil lodenn eus an  eo aet ar gatologiezh war ziskar.

## Istor ar gatoligiezh e Breizh
*Gwelet ivez [[Istor an Iliz katolik]].*

Disklêriañ a reas an Impalaer roman e oa ar gristeniezh ar relijion ofisiel ha nemeti en impalaeriezh er bloaz 392. Pa voe ganet Breizh en  e oa dija un douar kristen abaoe kantvedoù. Avielet e oa bet an Arvorig gant Sent Breizh deuet eus Enez Vreizh pe Iwerzhon, ha dreist-holl ar seizh sant diazezer.

Daou roue breizhat eus ar Grennamzer Uhel a voe lakaet da sant gant an Iliz : Yezekael (tro 590-tro 658), roue Domnonea, ha Salaun (?-†874), roue Breizh. Adalek an  e voe savet abatioù hag ilizoù-meur e Breizh evel en Europa a-bezh. E hini Wened ez eus ul lodenn eus relegoù ar beleg katalan Visant Ferrer (1350-1419) hag en doa prezeget en Europa ar C'hôrnog a-bezh, eus Bro-València da Vro-Skos. Pedet e voe da zont da Vreizh e 1418 gant Yann V ar Fur (1399-1442). Mervel a reas e Gwened d'ar 5 a viz Ebrel 1419 ha goulenn a reas an Dug a vefe lakaet ar misioner da sant. Embannet e voe e santelezhadur gant ar pab Kallistus III e 1455.

Pa zeuas war-wel ar brotestantiezh adalek ar  e chomas Breizh un douar katolik daoust ma voe tud troet gant ar relijion adreizhet. Er , da vare an enepdisivouderezh ha war roudoù Sened-Iliz Trento e voe un nevezadur katolik kreñv e Breizh. Redek a reas misionerien evel Mikael an Nobletz ha Juluan Maner dre ar vro. Misionerien vreizhat e-leizh a yeas da avieliñ ar Bed Nevez.

E-pad an Dispac'h Gall e voe embannet al Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien. Kloer didou a raed eus an dud a iliz a oa a-enep al lezenn-se, hag abalamour da se e voent heskinet. Ar Chouaned a zifennas o bro met ivez o feiz ouzh digristenerezh an dispac'h.

Jeu a voe e 1905 hag er bloavezhioù da heul pa voe lakaet e-pleustr al Lezenn disparti etre an Ilizoù hag ar Stad.

Adalek kreiz an  eo aet war zigresk pouez ar relijion er gevredigezh vreizhat, evel e pep lec'h e bed ar C'hornôg. D'ar memes amzer m'en deus kresket an dizoueegezh ez eus deuet e Breizh relijionoù ha speredelezhioù nevez evel an avielouriezh, an islam hag ar voudaegezh.

Ur wech hepken ez eus deuet ur pab da Vreizh, Yann-Baol II, d'an 20  a viz Gwengolo 1996 e Santez-Anna-Wened. 150 000 den a zeuas da welout anezhañ. Ur plas a-feson a voe roet d'ar brezhoneg e-pad an oferenn. Kanet e voe tri c'hantik e yezh ar vro : *[[O rouanez karet an Arvor]], [[Kalon sakret Jezuz]]* ha *[[Da Feiz hon Tadoù Kozh]]*. Lavaret e voe ar bedadenn hollvedel e brezhoneg, hep troidigezh c'hallek. Distaget e voe un nebeud gerioù e brezhoneg gant Yann-Baol II zoken evit ober dave da welidigezh Iwan Nikolazig :  

Evit klozañ an abadenn e voe kanet meur a gan, en o zouez Bro gozh ma zadoù hag ar ganaouenn An den Estrañj.

## Ar pirc'hirindedoù, ar pardonioù hag an trovenioù
Hini Santez-Anna-Wened eo ar birc'hirinded vrasañ e Breizh, sachañ a ra 800 000 den bep bloaz. Ha bep 26 a viz Gouere e vez etre 20 000 ha 30 000 pirc'hirin a zeu da kemer perzh e pardon bras Santez Anna eno.

An Tro Breizh a zo anavezet mat ivez. Ober a ra ar birc'hirinded-mañ tro ar vro en ur weladenniñ kêrioù seizh sant diazezer Breizh.

Ar pardonioù a zo ur seurt gouel gant un oferenn hag ur brosesion. An trovenioù a zo ur seurt prosesion hag a ra un dro.

## Katoliked vrudet
☆ *Gwelet ar pennadoù [[Sent Breizh]] ha [[Seizh sant diazezer Breizh]] ivez.*
Katoliked zo o deus c'hoariet ur roll dibar e katoligiezh Breizh ha/pe ar bed :

Plouyé 24 église paroissiale statue de Saint-Salomon.JPG|Salaun (etre 810 ha 820-874 er Merzher-Salaun), roue Breizh ha sant.
Weyden_Ivo.jpg|Erwan Helouri (1253 er Vinic'hi -1303 er memes lec'h), beleg ha sant, alvokad ar re baour.
Michel_Nobletz.jpg|Mikael an Nobletz (1577 e Plougerne - 1652 e Konk-Leon), beleg, teologour ha misioner e Breizh-Izel evit an Adkempenn katolik.
PoltredIwanNikolazigepennilizSantez-Anna-Gwened.JPG|Iwan Nikolazig (1591 e Plunered - 1645 e Santez-Anna-Wened, e Plunered), kouer
Julien_Maunoir.jpg|Juluan Maner (1606 e Sant-Jord-Restembaod - 1683 e Plevin), beleg, prezeger brezhonek e Breizh-Izel ha geriadurour brezhoneg.
Jeanne Jugan.jpg|Jeanne Jugan (1792 e Kankaven - 1879 e Sant-Pern), leanez ha santez, bet savet ganti Seurezed Bihan ar Re Baour.
Saint Mother Theodore 8x10.jpg|Théodore Guérin (1798 e Staol - 1856 e Saint Mary-of-the-Woods, Indiana), leanez ha santez.
Abbé Perrot.jpg|Yann-Vari Perrot (1877 e Plouarzhel - 1943 e Skrigneg), beleg, rener ar gazetenn “Feiz ha Breiz” ha saver ar “Bleun-Brug”.
Jean-Pierre en permission militaire, cliché Le Diberder.jpg|Yann-Bêr Kalloc'h (1888 en Enez Groe - 1917 en Urvillers, Bro-C'hall), barzh awenet gant e feiz kristen.
Bretagne Finistere Bodilis1 tango7174.jpg|Job an Irien (1937 e Bodiliz - 2025 e Brest), beleg, prezidant Minihi Levenez


Teologourien hag apologourien vrudet : 

Abelard and Heloise.jpeg|Pêr Abalard (1079 er Palez - 1142 e Saint-Marcel, Bourgogn), manac'h, kelenner, teologour ha prederour
Людовик Мария Гриньон де Монфор.jpg|Louis-Marie Grignion de Montfort (1673 e Moñforzh - 1716 e Saint-Laurent-sur-Sèvre, Bro-C'hall.), beleg, misioner, teologour ha sant.
Anne-Louis Girodet-Trioson 006.jpg|Chateaubriand (1768 e Sant-Maloù - 1848 e Pariz), skrivagner embannet gantañ an oberenn apologetek *[[Génie du christianisme]]* e 1802.
Lancôme - Portrait de Félicité Robert de Lamennais (1782-1854), écrivain et philosophe - P848 - Musée Carnavalet (cropped).jpg|Félicité de Lamennais (1782 e Sant-Maloù - 1854 e Pariz), beleg, teologour ha prederour.
Jean-Marie de La Mennais par Jean-Baptiste Paulin GUÉRIN 1827.tif|Jean-Marie de Lamennais (1780 e Sant-Maloù - 1860 e Ploermael), beleg, teologour ha krouer Frered an deskadurezh kristen a Bloermael.
Ernest Renan.jpg|Ernest Renan (1823 e Landreger - 1892 e Pariz), skrivagner, istorour embannet gantañ an oberenn teologek *Histoire des origines du christianisme* etre 1863 ha 1883.
Ernest Hello by Vallotton.jpg|Ernest Hello (1828 en Oriant - 1885 er memes lec'h), apologour.


## Ar savadurioù

Kalz ilizoù ha chapelioù a zo e Breizh, triwec'h penniliz ha nav iliz-veur, hep ankounaat santual Santez-Anna-Wened. Kroazioù ha kalvarioù a zo ivez e-leizh, ha 23 forzh-bered e Bro-Leon.

Setu roll nav iliz-veur Breizh : 
* Iliz-veur Sant-Kaourintin e Kemper
* Iliz-veur Sant-Paol ha Sant-Pêr e Naoned
* Iliz-veur Sant-Paol-Aorelian e Kastell-Paol
* Iliz-veur Sant-Pêr e Gwened
* Iliz-veur Sant-Tudgual e Landreger
* Iliz-veur Sant-Stefan e Sant-Brieg
* Iliz-veur Sant-Pêr e Roazhon
* Iliz-veur Sant-Samzun e Dol
* Iliz-veur Sant-Visant e Sant-Maloù

Abatioù ha kouentoù brudet : Abati Sant Wenole Landevenneg savet er , Abati Verrepoz diazezet e 1184, Abati Boporzh savet e 1202, Abati Itron-Varia Dimadeg krouet e 1841.
☆ *Gwelet ivez [[Abatioù Breizh]].*

### En estrenvro
E Fontevraud-l'Abbaye (Anjev) emañ Abati Fontevraud diazezet e 1101 gant Roperzh Ervrezhell, ur manac’h prezeger breizhat.

E 1122 pe 1123 en em stalias Abalard evel ermit e Nogent-sur-Seine (Bro-C'hall), ha sevel a reas un ti-pediñ. E 1131 e teuas al lec'h da vezañ ur prioldi. E 1133 e voe krouet urzh ar Paraclet eno gant Abalard ha Loiza. E 1135 e voe anvet Loiza da abadez.

E Roma emañ Iliz Sant Erwan ar Vretoned (*Sant'Ivo dei Bretoni* en italianeg), iliz vroadel ar Vretoned er Gêr beurbadus abaoe ar .

Kaset ez eus bet daou galvar eus ar  da Velgia evit enoriñ ar soudarded vreizhat marvet e-pad ar Brezel-bed kentañ : unan eus Louergad da vBoezinge e Flandrez e 1929, egile eus An Treoù-Leon da vMaissin e Wallonia e 1932.  

E 2025 e oa bet adkavet ur c'hloastr breton eus ar  e Mirdi arz Nelson-Atkins e Kansas City e Missouri er Stadoù-Unanet. Kloastr an Aogustined a oa bet gwerzhet d'ar chevañsour William Hearst gant ur Garaezadez, dre hanterouriezh un hendraour gall eus Beauvais, ha kaset d'ul lec'h dianav.


Panorama from Fontevraud abbey.jpg|Abati Fontevraud : penn an iliz-abati a-zehoù ha savadurioù porzh Sant-Benead a-gleiz.


## Ar brezhoneg
Buhez ar Sent a zo ul levr relijiel brezhonek embannet e 1752 evit ar wech kentañ, hag adembannet meur a wech goude. Berzh bras a reas e-touez ar vrezhonegerien e dibenn an XIX kantved ha deroù an XX kantved. Embannet e voe an Testamant Nevez troet e brezhoneg evit ar wech kentañ diwezhat a-walc'h, e 1827, hag ar Bibl a-bezh e 1866, o-daou troet gant Yann-Frañsez ar Gonideg.
 
Kavet e vez frazennoù brezhoneg en ilizoù pe monumantoù relijiel zo. Implijet e vez ar brezhoneg er c'hantikoù niverus a zo. Oferennoù e brezhoneg a vez a-wechoù da sul.

## An Iliz katolik e Breizh
An Iliz katolik e Breizh a zo ur rann eus an Iliz katolik roman (hag ur rann eus Iliz katolik Frañs). E-pad pell e oa nav eskopti e Breizh : 
* eskopti Dol
* eskopti Sant-Maloù
* eskopti Roazhon
* eskopti Naoned
* eskopti Gwened
* eskopti Sant-Brieg
* eskopti Kerne
* eskopti Leon
* eskopti Treger

Bremañ ez eus pemp, unan evit pep departamant.

## Kongregadurioù krouet gant Bretoned
* Urzh ar Paraclet (*Paraclitum* e latin, "frealzidigezh"), krouet gant Abalard ha Loiza e 1133 e Nogent-sur-Seine (Bro-C'hall). An urzh-manac'h kentañ evit ar merc'hed hepken eo.
* Merc'hed ar Furnez diazezet e 1703 ha Kompagnunezh Mari krouet e 1713 gant Louis-Marie Grignion de Montfort,
* Frered an deskadurezh kristen a Bloermael, krouet e 1819 gant Jean-Marie de Lamennais ha Gabriel Deshayes,
* Seurezed Bihan ar Re Baour, krouet e 1839 gant Jeanne Jugan,
* Seurezed ar Brovidañs Saint Mary-of-the-Woods, krouet e 1840 gant Théodore Guérin en Indiana (SUA).
## Kevredigezhioù ha tiez-embann katolik brezhonek
* ar gelaouenn Feiz ha Breizh
* an aozadur Bleun-Brug
* kreizenn Minihi-Levenez, embann a ra levrioù relijiel e brezhonek
* ar gevredigezh katolik Emglev an Tiegezhioù
* al lec'hienn internet Ar Gedour

## Daveoù