open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haganah

An **Haganah** (hebraeg : הַהֲגָנָה *ha-Haganah*, *"An Difenn"*) a oa ar strollad peuzsoudarded pouezusañ ar gumuniezh yuzev (Yichouv) e Palestina fiziadour. Savet e voe e 1920 goude kabaduilhoù e Jeruzalem. E benn kentañ e voe Yosef Hecht, ur soudard hag en doa servijet er Jewish Legion. Divodet e voe an Haganah e 1948 da vare krouidigezh stad Israel, ha servijout a reas da ziazez evit krouiñ Tsahal.
Tony Awards

An **Antoinette Perry Award for Excellence in Broadway Theatre**, brudetoc'h evel an **Tony Award**, a zo un doare enoriñ an dreistelezh e c'hoariva Broadway. Roet e vez ar prizioù gant an  American Theatre Wing ha The Broadway League e-kerzh ul lid bep bloaz e Manhattan. Al lid a zo dalc'het e miz Even peurvuiañ.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Suomi KP/-31

Ar **Suomi KP/-31**, hervez he anv ofisiel **Suomi-konepistooli m/31** ("pistolenn-vindrailher finlandat stumm 1931"), a zo ur bistolenn-vindrailher ijinet gant Aimo Lahti ha lakaet e servij e deroù ar bloavezhioù 1930 e arme Finland, hag implijet ganti e-pad ar Brezel Goañv (1939-1940) hag ar Brezel Kendalc'h (1941-1944) dreist-holl.

## Istor
An ijinour finlandat Aimo Lahti e kreiz ar bloavezhioù 1920 ar bistolenn-vindrailher KP/-26, met ne oa ket laouen ganti, abalamour da gudennoù skoilh stag ouzh he sistem pourveziañ. Etre 1930 ha 1931 e tegasas kemmoù dezhi, en ur vihanaat ar plas dirak ar gulasenn, en ur cheñch sistem stagañ ar c'harger, hag en ur adtresañ beg ar c'hanol, pa oa techet hini ar KP/-26 da sevel betek pa veze tennet. Choaz a reas ivez Lahti cheñch kalibr an arm ha mont gant an 9 mm Parabellum. Ur gartouchenn eeun e oa : aesoc'h e oa neuze ijinañ sistemoù tennata tro-dro dezhi evit ar 7,65 mm Parabellum, dezhi ur stumm boutailh. Lahti a dresas ivez daou garger evit e arm nevez, unan eeun 20 kartouchenn, hag unan ront 40 tenn.

Desachañ a reas an arm evezh Ministrerezh an Difenn finlandat, met ne oa embregerezh ebet prest da broduiñ anezhañ c’hoazh. Oscar Östman, a oa e penn an Tikkakoski Rauta ja Puuteollisuusyhtiö, a ziskouezas e interest, ha boulc’het e voe ar produiñ e 1931. Ur 4.000 skouerenn bennak eus ar KP/-31 a oa e servij en arme e deroù ar Brezel Goañv. Eno e tiskouezas bezañ fiziapl, ha ken resis e voe implijet gant tennerien resisted evel Simo Häyhä en e emgannoù kentañ. Koustus a-walc'h e oa an arm d'ober, hag Aimo Lahti a savas pimpatromoù marc'hamatoc'h da vare ar Brezel Kendalc'h, met ne voent ket produet a-yoc'h james. E-pad an Eil Brezel-bed e voe pourveziet an arm d'ar soudarded gant kargerioù eeun 50 tenn pe ront 71 tenn. Paouez a reas ar produiñ e 1944 goude harz-tan Moskov.

Daou stumm all, unan berroc'h "bunker", hag unan hiroc'h evit bezañ savet war-vourzh tankoù, a voe produet. Ur stumm eus ar KP/-31 diazez zo bet produet e Sveden gant Husqvarna. Ul lamm eeunoc'h, ur pontig ledanoc'h, hag ur c'houch reolius evit tennañ da 100, 200 ha 300 metr zo dezhi. Ma konter ar stumm-mañ e istimer ez eus bet savet war-dro 80.000 skouerenn eus ar bistolenn-vindrailher etre 1931 ha 1953.


Restr:Suomi M26 Rajamuseo.JPG|Ar Suomi KP/-26, a servijas da ziazez ar KP/-31
Restr:Suomi.png|Tres eus diabarzh ar KP/-31 tennet deus ar breved orin
Restr:Suomi M31 Korsu.JPG|Stumm *Bunker*
Restr:Vuosalmi etulinja 1944.jpg|Ur KP/-31 etre daouarn ur soudard finlandat da vare emgann Vuosalmi (strizh-douar Karelia)


## Levrlennadur
*  HEIDLER Michael, *Die finnische Maschinenpistole Suomi M/31: The Finnish Submachine Gun Suomi M/31*, 96 p., ISBN 978-3866190924

## Daveennoù
Arch

**Arch** a dalvez meur a draoù.

## Anvioù-tud
Ur stumm berr saoznek eus an anv-badez Archibald eo.

"The Arch" a oa lesanv Desmond Tutu (1931–2021), arc'heskob suafrikan.

## Anvioù-lec'h
* Inizi Arch, inizi vihan en enezeg Maloù
* Arch, ur gêr e kanton Bern e Suis
* Arches, ur gêr e departamant Vosges, e Loren

Meur a lec'h zo anvet "Arch Rock" en Aostralia ha SUA.

## E saozneg
E saozneg e talvez arch kement hag arc'h :
* Arch zo un dasparzh GNU/Linux 
* Arch Enemy, ur strollad death metal melodek svedat
* ar "Gateway Arch", ur monumant e St. Louis, Missouri, SUA
Archibald

**Archibald** zo un anv-badez saoznek roet d'ar baotred. Un anv-tiegezh eo ivez. Dont a ra eus an henc'hresianeg *[[:wikt:ἀρχι|ἀρχι]]*, hag a dalv "penn", hag eus an alamaneg uhel kozh *[[:wikt:bold|bold]]*, hag a dalv "kalonek". 

Erchambald, Erkanbold hag Erkanbald zo stummoù all en alamaneg uhel kozh. Archaunbault eo ar stumm e galleg kozh, Eorcenbald e saozneg kozh, Arquibaldo hag Arquimbaldo e portugaleg, Archibaldo e spagnoleg, Arcimboldo hag Arcimboldi en italianeg.

En istor, an anv zo bet roet da galzig a dud nobl e Bro-Skos.

## Tud
*Archibald Joseph Cronin (1896–1981), skrivagner skosat
*Archibald Alexander Leach (1904–1986, Cary Grant e anv-leurenn), aktour stadunanat

Tud faltazi :
* Archibald Haddock, kabiten ha mignon gwellañ Tintin en o zroioù-kaer.

## Notennoù ha daveoù
Tilaka

An **tilaka** (sañskriteg : तिलक, *merk, arouez*), anvet **tika** ivez, eo ar merk a vez livet pe pozet, en hindouegezh, war lodennoù zo eus korf Mab-den, a-wechoù war an *[[ajna chakra]]* (trede lagad, pe lagad speredel). Meur a stumm pe a zanvez a c'hall bezañ dezhañ. Hervez ar rannvroioù hag an hengounioù lec'hel e c'hall bezañ implijet bemdez, pe da-geñver lidoù ispisial.

## Skouerioù tilakaoù

Restr:Nice female of Nepal.jpg
Restr:Tilak Tika Tilaka Swami Ayyappan Hindu Hinduism Simon King.jpg
Restr:Sindoor in the Indian Hindu Wedding.JPG
Restr:Sindoor Play - Chhath Puja Ceremony - Baja Kadamtala Ghat - Kolkata 2013-11-09 4298.JPG

## Gwelet ivez
* Bindi

## Daveennoù
Tikkakoski (embregerezh)

: *Evit sterioù all, gwelet [[Tikka]].*
: *Evit ar gêr, gwelet [[Tikkakoski]].*

**Oy Tikkakoski Ab** a oa un embregerezh armoù-tan hiniennel ha mekanikoù da wriat finlandat bet krouet e 1893 ha divodet e 1983. Diazezet e oa e Tikkakoski, e distrig Jyväskylä, e kreiz Finland. Brudet eo dreist-holl dindan an anv Tikka evit e fuzuilhoù ha karabinennoù. Ar merk Tikka a vez implijet c'hoazh gant produioù zo eus an embregerezh SAKO.

## Istor
Digoret e voe an embregerezh e 1893 e Tikkakoski. Da gentañ e oa un atalier evit labourat an dir hepken. Pa zeuas Finland da vezañ dizalc'h e 1917 e kreskas an ezhomm evit armoù produet er vro, hag e krogas an embregerezh da sevel kanolioù evit fuzuilhoù Mosin-Nagant. E dibenn ar bloavezhioù 1920 e voe prenet tost holl lodennoù an embregerezh gant Willy Daugs, ur marc'hadour armoù alaman. Adalek 1931 e krogas an Oy Tikkakoski Ab da broduiñ a-yoc'h e arm klok kentañ, ar bistolenn-vindrailher Suomi KP/-31 bet treset gant Aimo Lahti, evit arme Finland.

Goude emglev-peoc'h Pariz e 1947 e teuas an URSS da vezañ perc'henn war an embregerezh. E 1957 e voe adprenet gant tud a aferioù finlandat en eskemm ouzh mekanikoù da wriat, hag a veze graet ennañ neuze. Adkregiñ a reas neuze an embregerezh da broduiñ armoù-tan hepken. Prenet e voe e 1974 gant Nokia, hag e 1983 e voe teuzet en embregerezh SAKO, hag a brodue armoù-tan ivez.

Hiziv an deiz e vez gwerzhet c'hoazh karabinennoù dindan an anv Tikka, en o zouez an T3x ha T1x. Perzh eo ar merk eus ar Beretta Holding, evel SAKO, abaoe 2000.

## Armoù brudet
* pistolenn-vindrailher Suomi KP/-31 (1931)
* karabinenn Tikka M-55 (1968)
* karabinenn Tikka M-65 (1969)
* fuzuilh-chase Tikka M07 (1974)
* karabinenn Tikka M558 hag M658 (1989)
* fuzuilh-chase Tikka 512S (2000)
* karabinenn Tikka T3 (2002)

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel (rann eus lec'hienn SAKO)

## Daveennoù
Glock

**Glock** zo un anv-tiegezh alamanek hag a dalvez "kloc'h". Gellet a ra ober dave da :
## Tud
* Albert Glock (1925-1992), arkeologour stadunanat ;
* Allison Glock, skrivagnerez stadunanat ;
* Gaston Glock (1929-2023), ijinour aostrian ;
* Liliane Glock, breutaerez c'hall ;
* Timo Glock (ganet e 1982), blenier kirri alaman ;
* Yves Glock (ganet e 1950), surjian ha skrivagner gall ;
* William Glock (1908-2000), sonerezhvarnour breizhveurat.

## Armoù
* an embregerezh Glock savet gant Gaston Glock e 1963, ha lod eus e broduioù :
** ar pistolennoù Glock ;
** ar Glock Feldmesser, ur gontell-emgann.

## Sevenadur
**[[Glock (kanaouenn, 2008)|Glock]]* (2008), ur ganaouenn gant ar strollad rap gall Sexion d'assaut.
Tikka

**Tikka** zo un anv finnek a c'hall ober dave da :

* Eeva Tikka (ganet e 1939), skrivagnerez finlandat ;
* Juha Tikka (1921-2001), neuñvier finlandat ;
* Pertti Tikka (ganet e 1955), ur c'hampion ski finlandat ;
* Pia Tikka (ganet e 1961), ur sevenourez finlandat ;
* Oy Tikkakoski Ab (1893-1983), un embregerezh mekanikoù da wriat hag armoù-tan hiniennel finlandat ;

## Gwelet ivez

* an tikka hag ar c'hig-yar tikka, meuzioù eus Pakistan hag India ;
* an tika, pe tilaka, ur merk war gorf an hindouaded ;
* Tikka Khan (1915-2002), ur jeneral pakistanat bet e penn armeoù e vro etre 1972 ha 1976.
Royal Artillery

Ar **Royal Regiment of Artillery**, berraet en **Royal Artillery** (**RA**) ha lesanvet "**The Gunners**", zo unan eus ar rejimantoùa ya d'ober skourr kanolierezh ar British Army. Rejimant roueel ar c'hanolierezh a zo savet gant trizek rejimant eus al lu, ar C'hing's Troop Royal Horse Artillery ha pemp rejimant nerzhioù adarmead

## Notennoù ha daveennoù
Exocet

An **Exocet** () zo ur misil enep-bag gall aer/mor pe mor/mor, stummoù lies dezhañ, hag a c'hell bezañ tennet eus listri war c'horre, listri-spluj, biñsaskellioù ha nijerezioù.

Exocet-mil.jpg|Tenn ur misil *Exocet*
## Gerdarzh
Anv ar misil a zo bet roet gant M. Guillot, hag a oa rener teknikel Nord Aviation.Ar ger galleg *exocet* a vez implijet evit ober anv eus ar pesk-nij, diwar al latin *exocoetus*, deuet eus ar gresianeg ἐξώκοιτος (*exōkoitos*, "gourvezet er-maez"), evit ar pesk a c'hell nijal betek ur vag : ἒξω,*κεῖμαι*, "kousket er-maez".

## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Lemnos

Trec'h e voe Kevre ar Balkanioù war an Impalaeriezh Otoman e Brezel kentañ ar Balkanioù, pezh a lakaas meur a diriad eus gevred Europa da vezañ tennet diouzh beli Turkia.

Inizi Mor Egea lec'hiet etre Turkia a-vremañ ha Bro-C'hres a voe aloubet ha staget diwezhatoc'h (e 1912) ouzh Rouantelezh Bro-C'hres.

Enez Lemnos a embannas un nebeud timbroù e 1911-1912 : timbroù gresianek eus penn-kentañ ar c'hantved e oant, moullet warno ΛHMNOΣ e liv du pe ruz (= LEMNOS). Kavet e vez ivez dreistmoulladrurioù fazius (AHMNOΣ), dreistmoulladurioù  doubl pe war an tu gin.

Timbroù Gres a voe implijet goude 1912.

## Pennadoù kar
* Timbroù Inizi Mor Egea
* Timbroù Gres
SHOT Show

Ar **SHOT Show** (gwreskanv evit "**Shooting, Hunting, and Outdoor Trade Show**") eo ar saloñs kenwerzhel armoù-tan ha dafar chaseal brasañ er Stadoù-Unanet. Aozet e vez gant an NSSF (National Shooting Sports Federation), un aozadur produerien ha gwerzherien armoù stadunanat, bep miz Genver abaoe 1979. Cheñch a rae e lec'h-degemer bep bloaz, met abaoe 2010 e vez aozet e Las Vegas (Nevada). E 2025 e oa bet war-dro 50.000 perzhiad eus ur 100 bro bennak o kemer perzh ennañ. Digor eo ar saloñs d'an dud a-vicher hepken, ha kazetennerien a vez kaset di gant an holl vediaoù a bouez eus bed an armoù, reoù Europa en o zouez. E-touez ar 25 saloñs kenwerzhel brasañ er Stadoù-Unanet emañ, ne vern ar pezh a vez gwerzhet enno.

## Gwelet ivez

* IWA

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
M270 Multiple Launch Rocket System

An **M270 Multiple Launch Rocket System** (**M270 MLRS**) zo ur c'harbed stourm hobregonet emlusk stadunanat evit bannañ roketennoù lies.

Ar stumm M270 eus an US Army a implij stern ar c'harbed stourm Bradley. Ar c'hentañ M270 a oa bet produet e 1983, hag implijet diouzhtu gant meur a ezel eus an AFNA hag armeoù zo er-maez eus an aozadur. Implijet e oa bet er stourm evit ar wech kentañ gant Stadoù-Unanet Amerika e-kerzh Brezel ar Pleg-mor e 1991. Meur a wech eo bet gwellaet abaoe e grouidigezh, evel an tu da dennañ misiloù sturiet. An M270 eus ar Rouantelezh-Unanet a oa bet implijet e-kerzh Aloubadeg Ukraina gant Rusia.
## Notennoù ha daveennoù
Kordit

Ar **c'hordit** zo un danvez-tarzh diazez-doubl bet ijinet e Bro-Saoz e 1889, gant ur bodad anvet *Explosives Committee* hag a oa renet gant Sir Frederick Abel. Pal ar bodad e oa krouiñ ur c'hargad-poulzañ divoged evel ar poultr ijinet gant ar Gall Paul Vieille e 1886. Savet e oa, a-fed mas, gant 58% nitroglikerin, 37% nitrokelluloz ha 5% vazelin. Implijet e voe da gentañ e munisionoù bihan o c'halibr, evel an .303 British, ar gartouchenn implijetañ en armoù hiniennel saoz e hanterenn gentañ an XX kantved, hag er .455 Webley, munision arm-dorn standart ar British Army e-pad un hanter-c'hantved bennak. Ar c'hordit a voe implijet evel propergol solut e fuzeeennoù, hag er vombezenn atomek stadunanat Little Boy bannet war Hiroshima d'ar 6 a viz Eost 1945.

Danvez-tarzh diazez ar British Army e chomas betek ar bloavezhioù 1950, met ne voe ket implijet ken er bed milourel goude-se, ha paouez a reas da vezañ produet e dibenn an XX kantved. Stumm bizhier orañjez a zo d'ar c'hordit er munisionoù.

## Daveennoù
Bradley (karbed stourm)

Ar **c'harbed stourm Bradley** (saozneg: **Bradley Fighting Vehicle** berraet en **BFV**) zo ur c'harbed stourm hobregonet biskoulet stadunanat ijinet gant FMC Corporation ha savet bremañ gant BAE Systems Land & Armaments, bet United Defense a-raok. Anvet eo bet en enor d'ar jeneral stadunanat Omar Bradley.

Ar Bradley a zo bet savet evit dezougen troadeien pe sklerijennerien gwarezet gant un hobregon, ha war ar memes tro e tegas ar c'harbed un harp-tan evit mougañ an enebourien war droad pe gant karbedoù hobregonet all. 

E-touez ar stummoù disheñvel emañ an c'harbed stourm troadegiezh M2 Bradley hag ar c'harbed sklêrijennañ M3 Bradley.
Isard (pistolenn)

An **Isard** (e katalaneg "chamoez ar Pireneoù") zo ur bistolenn damaotomatek produet etre 1936 ha 1938 dindan beli ar CIG (Comissió d'Indústries de Guerra), an aozadur savet gant ar Generalitat republikan (hiziv Generalitat de Catalunya) evit poellekaat ar produiñ armoù ha difenn ar Republik da vare Brezel Spagn. Heñvel a-walc'h eo ouzh ar Colt M1911, met kambret eo e 9 mm Largo, ar c'halibr armoù-dorn implijetañ e stad Spagn d'ar poent-se. Implijout a rae ur sistem kulasenn frank e-lec'h kulasenn blodet orin pistolenn Browning. 

Daou stumm eus an Isard a anavezer : an hini kentañ dezhañ ur framm en ur pezh, hag an eil dezhañ ur framm e daou bezh. Un niver bihan a Isard a voe produet e atalieroù bihan, dindan 250 kredabl, gant sikour armeurerien euskarat divroet. N'en doe ket an arm ur pouez bras war red ar brezel, met ur skouer vat e voe eus efedusted labour ar CIG. 

## Notennoù ha daveennoù
9 × 23 mm Largo

An **9 × 23 mm Largo**, anvet ivez **9 mm Largo**, pe **9 mm Bargmann-Bayard**, zo ur gartouchenn armoù-dorn, savet en Impalaeriezh alaman e 1901 gant Theodor Bergmann evit ar bistolenn Bergmann Mars. An arm a voe choazet gant arme Spagn adalek 1903. Er vro-se e tapas brud an 9 mm Largo dreist-holl, hag e 1921 e teuas da vezañ munision standart an arme. Etre ar bloavezhioù 1920 ha 1950 ez ae an 9 mm Largo d'ober etre 70% ha 80% eus an holl vunisionoù armoù-dorn implijet e Spagn, ha chom a reas poblek eno e metoù ar servijoù surentez betek ar bloavezhioù 1980, betek ma vije kemeret e blas gant an 9 mm Parabellum. Douilhezioù a vez produet c'hoazh evit an adkargerien.

## Armoù
Ar braz eus an armoù kambret e 9 mm Largo a zo bet ijinet pe produet e Spagn, dre broduer :

#### [[Anciens Etablissements Pieper|Anciens Establissements Pieper]] (AEP)
* Bergmann Mars (1901) hag ar rummad pistolennoù Bergmann-Bayard

#### Berthodl Geipel’s Erfurter Maschinenfabrik
* pistolenn-vindrailher VMP(Vollmer) EMP/MPE Erma : kopienn spagnolat anvet m41/44.

#### [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]]
* Esperanza y Unceta Campo-Giro Modelo 1912, 1913, 1913–16
* Esperanza y Unceta Astra 400 (Modelo 1921)
* Unceta y Compania Astra 400 (Modelo 1921)
* Astra Model F
* Astra A-80
* Astra Custom SPS (pistolenn savet evit an IPSC)

#### Arrizabalaga
* Arrizabalaga Sharp-Shooter
* Arrizabalaga  JO.LO.AR.

#### [[CETME]]
* pistolenn-vindrailher A.D.S.A. M1953
* pistolenn-vindrailher CETME C2

#### [[Comissió d'Industries de Guerra]] (CIG)
* pistolenn Isard

#### Ayra Duria et al., Jose Luis Maquibar, Onena Carbine, Ignacio Zubillaga

* karabinennoù Destroyer

#### Fábrica de Armas, [[A Coruña]]
* pistolenn-vindrailher Modelo 1941/44 (kopienn ar Vollmer Erma)
* kopienn ar bistolenn-vindrailher Bergmann MP28
* Astra 400

#### Fontbernat
* Labora Fontbernat M-1938

#### [[Llama (embregerezh)|Llama]]
* Gabilondo Llama Modelo IV
* Gabilondo Llama Modelo V
* Gabilondo Llama Modelo VII
* Gabilondo Llama Modelo VIII
* Gabilondo Llama Modelo Extra

#### Parinco
* pistolenn-vindrailher Model 3R

#### Republik Spagn
* pistolenn-vindrailher Naranjero (adstumm ar Bergmann MP28)
* Astra 400
* Pistol F. Ascaso

#### [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR, Bonifacio Echeverría]]
* Star Modelo Militar
* Star Modelo A
* Star Modelo M
* Star Modelo MD
* Star Modelo Super-A
* Star Modelo Super-M
* Star Modelo AS
* Star Modelo MS
* pistolenn-vindrailher Star Model Z-45
* pistolenn-vindrailher Model Z-62

## Liammoù diavaez
*  *[https://web.archive.org/web/20080214132444/http://www.9mmlargo.com/ 9mm Largo Webpage]*, ul lec'hienn diwar-benn an armoù a ra gant ar munision (diellet)

## Daveennoù
Comissió d'Indústries de Guerra

Ar **Comissió d'Indústries de Guerra** (e katalaneg *Bodad an Industriezhioù Brezel*), berraet e **CIG**, a oa un aozadur krouet d'ar 7 a viz Eost 1936 gant ar Generalitat republicana (hiziv Generalitat de Catalunya) evit pourveziañ armoù d'an arme republikan da vare Brezel Spagn, en ur unvaniñ ha poellekaat ar produiñ. Josep Tarradellas e oa e sekretour meur.

Ren a rae war 15 lec'h-produiñ perc'hennet pe seziset gant ar gouarnamant katalan, niveret eus F-1 da F-15 (evit *Fàbrica*, "uzin") ha dasparzhet er vro. O fal e oa produiñ poultr, produioù kimiek, kanolioù-mortez, armoù-tan hiniennel hag o munisionoù, greunadennoù, maskloù enepgazoù, kamionoù hag all. Betek war-dro 80.0000 den a labouras e uzinoù ar CIG. Divodet e voe d'an 11 a viz Eost 1938 pa dremenas an holl labouradegoù dindan beli eeun Is-sekretouriezh an Armoù ha Munisionoù spagnolat.

## Daveennoù
Pêr Chapalan

**Pêr Chapalan**, en ur mod ofisiel **Pierre Chapalain,** a oa ul labourer-douar, ur politikour, ur skrivagner hag ur prezegenner breton. Ganet e oa bet d'an 21 a viz Here 1929 e Kastell-Paol, ha marvet d'an 12 a viz Here 2023 e Ploueskad. Skrivet en doa un dastumad barzhonegoù, bet embannet e 1990, skeudennet gant Yvon Briand, met brudet e oa dreist-holl evit ar stourm a gasas evit ar JAC hag ar SICA, hag e brezegennoù dreist-holl.

## Buhez

### Bugaleaj
E dad a oa genidik eus Enez-Vaz, hag e vamm eus Kastell-Paol. Ne gomze nemet brezhoneg pa oa en em gavet er skol hervez e vugale, ar pezh a oa boutin a-walc'h d'ar c'houlz-se. Bet e oa goude-se e skolaj ar C'hreiz-kêr e Kastell-Paol. Eno e tapas e sertifikad ha kregiñ gant e vuhez labourer-douar. 

### Emouestl er JAC
Sot e oa dija gant ar barzhonegoù hag ar prezegennoù, met a-drugarez d'ar JAC en doa bet tro da zistagellañ e deod da vat. Kinnig a reas e anv evit bezañ prezidant rann Departamant Penn-ar-Bed, ha dilennet e voe e 1961. Eno e kejas gant Rosalie, a zimezas ganti un tammig diwezhatoc'h (1955). Savet e vo un tiegezh ganto e Gwinevez-Lokrist. 

Kemeret en doa perzh evit sevel ar SICA e Kastell-Paol. 

### Maer
Dilennet e voe da vaer Gwinevez evit ar wech kentañ e 1971, goude bezañ bed e-pad ur pennad e penn listennad tu enep an aotroù maer a oa bet en e raok. Maer Gwinevez e chomas betek 2001.

### Kleñved Aujeszky
E 1976 e voe tapet e voc'h gant kleñved Aujeszky. Rivinet e voe neuze, ha rankout a reas gwerzhañ kalz eus e zouaroù.  

### Barzhonegoù
E 1990 e voe embannet gant Pêr Chapalan un dastumad barzhonegoù, *Kan ar vuhez Kan ar bed*, skeudennaouet gant Yvon Briand. Ur rakskrid a voe savet gant an eskob Visant Fave. Komz a ra er rakskrid-mañ eus Pêr Chapalan en ur ober anezhañ « ar barzh-Labourer, Pêr a Lezkoad. War-lerc’h Loeiz Herieu, ar Gwenedour, war lec'h Anjela Duval, an Dregeriadez ».  Daoust d'ar c'heñveriadennoù brav-mañ e chomas un tamm mat treutoc'h oberenn Pêr Chapalan, rak ne embannas ket barzhonegoù all ouzhpenn 50 barzhoneg an dastumad-mañ, estreget evit broudañ e labour a aotroù maer. 

### Leve
Kinniget e voe da Bêr Chapalan skrivañ sevel ul levr diwar kaozeadennoù gant Bernard Kabon, a voe embannet gant Skol Vreizh e 2016, dindan an titl *Opala Chapalain !*.

## Oberennoù

* *Kan ar vuhez Kan ar bed*, moullet e ti Provost (Lesneven), 1990, 104 p.
* *Opala Chapalain ! 1950-2000 : an hanter-kant vloaz o deus eilpennet maezioù Bro Leon*, Skol Vreizh, 2016, 176 p. ISBN 978-2-36758-055-5

## Daveennoù
Timbroù Enez Saseno

Saseno eo anv italianek enez Sazan ( Sazani en albaneg), un enezenn vihan pa ‘z eer e-barzh Bae Vlorë en Albania, tost ouzh strizh-mor Otranto.

Goude fin Eil Brezel ar Balkanioù e 1913 e pouezas Italia hag Aostria-Hungaria  war ar Gres evit ma kuitfe he soudarded ar rannvroioù aloubet ganti e su Albania (Epira an Norzh). Asantiñ a reas gouarnamant Aten hag aloubet e voe enez Sazan gant Italia d'an 30 a viz Here 1914, staliet eno un nerzh milourel. Kadarnaet e voe an treuzkas-se d'ar 26 a viz Ebrel 1915 gant Feur-emglev kuzh Londrez ha diwezhatoc’h (e miz Gwengolo 1920) e voe asantet ez-ofisiel ar cheñchamant gant Albania.

Italian eo chomet an enezenn adalek 1920 betek 1947, pa voe distroet da Albania.

E-pad an darn vrasañ eus ar prantad-se e voe implijet timbroù-post italian. Koulskoude, e 1923, eizh timbr italian a voe dreistmoullet SASENO gant burev-post Enez Sazan evit bezañ implijet er vro. Timbroù boutin e oant, o kinnig poltred ar roue Vittorio Emanuele III eus Italia. Skridennet eo an talvoud-gwerzh e moneiz Italia, da lavaret eo 100 centesimi a oa par da 1 Lira, gant talvoudoù a save da 10, 15, 20, 25, 30, 50, 60 centesimi hag 1 lira.Pep hini moullet gant livioù disheñvel an eil d’egile, dreist-holl e livioù orañjez, gell ha glas

N'eo ket gwall rouez an eizh timbr-mañ, daoust ma o oa ral o implij war ar goloioù-lizher.

## Pennadoù kar
* Timbroù Italia
* Timbroù Albania
Astra 400

An **Astra 400** zo ur bistolenn damaotomatek un-ober produet adalek 1921 gant an embregerezh euskarat Astra y Unceta, Cía (Gernika, Euskal Herria). Er memes bloaz e voe choazet evel arm-dorn standart gant arme Spagn, goude ur genstrivadeg, dindan an anv **Pistola de 9 mm modelo 1921**. Kalz a skouerennoù anezhi a voe produet betek 1946, ha servijout a reas da skouer e-pad brezel Spagn, en daou du. Lesanvet eo bet ***Puro*** ("segalenn") pe ***Astrona*** gant ar stourmerien, hag an dastumerien hiziv an deiz.  

## Deskrivadur
An Astra 400 zo ur bistolenn un-ober, dezhañ ur morzhol diabarzh hag ur sistem tennata dre argil. kambret e 9 mm Largo, ur c'halibr hag a oa standart en arme spagnolat abaoe deroù an XX kantved dija. Ur arm ponner, solut ha fiziapl e oa, brudet evit gellet tennañ munisionoù 9 mm all evit e re orin hep ne vije ret kemmañ an arm, en o zouez an 9 mm Parabellum, an 9 mm Steyr pe an .380 ACP. Ur c'harger 8 kartouchenn zo dezhi, met kargerioù 16 pe 20 tenn zo bet produet gant ar Republik da vare ar brezel diabarzh.  

### Adstummoù
Diwar c'houlenn an arme alaman da vare an Eil Brezel-bed, a rae dija gant an Astra 400 met o doa bet kudennoù en ur implijout o munisionoù 9 mm Parabellum enne, Astra y Unceta a savas e 1943 an **Astra 600**, ur stumm savet a ratozh evit ar munision standart alaman. Ur stumm godell berroc'h, an **Astra 300**, kambret e .32 ACP ha .380 ACP, hag ijinet abretoc'h (1923), a voe gwerzhet d'an Alamaned ivez d'ar mare-se.  

E 1945, bloaz a-raok e vije paouezet gant produiñ an arm, un nebeud skouerennoù eus ur stumm anvet **Astra 400 Target** a voe graet ivez, evit ar sportoù tennañ. Gwellaet e oa bet e gouch ha skañvaet pouez-loc'hañ e zraen.  

## Produiñ hag implij
105.275 skouerenn eus an Astra 400 a voe produet en holl etre 1921 ha 1946. E-pad brezel Spagn e istimer e oa ur 25.000 bennak etre daouarn ar republikaned, ha tro 20.000 gant ar frankisted. D'ar poent-se e voe produet an Astra 400 e daou lec'h ouzhpenn gant ar republikaned : València (stumm merket R.E., *República Española*, war-dro 15.000 skouerenn), ha Tarrasa (Barcelona, stumm merket *Francisco Ascaso* izeloc'h e galite ha pourveziet d'an anarkourien katalan). An daou stumm zo heñvel ouzh an Astra 400 war-bouez o rizennoù e diabarzh o c'hanolioù.  

Tennet e voe an arm eus ar servij ofisiel en arme spagnolat e 1946, ha paouez a reas e broduiñ er memes bloaz. Goude an Eil Brezel-bed e voe rediet Alamagn da adwerzhañ kalz skouerennoù eus an Astra 600 da vorlu Portugal, hag a re a chome gante a voe roet d'ar polis alaman dindan an anv *Pistole 3*. Arme Chile a reas gant an arm ivez.  

## Er sevenadur
An Astra 400 a weler e meur a film, en o zouez *[[Land and Freedom (film, 1995)|Land and Freedom]]*, sevenet gant Ken Loach e 1995. Gellet a raer c'hoari ganti e *[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns: Guns Disassembly]].*

## Levrlennadur
*  GUILLOU Luc, GOURIO Philippe, *Les pistolets Astra*, Pardès, 1991, ISBN 978-2867141089

## Daveennoù
.450 Bushmaster

Ar **.450 Bushmaster**, anvet ivez **.450 BM**, zo ur munision armoù-skoaz savet gant ar Stadunanad Tim LeGendre e 2007 dindan aotre an embregerezh Bushmaster, ha produet da gentañ gant Hornady. Soñjet e voe evit bezañ implijet e fuzuilhoù-arsailh doare AR-15 hag M16, en ur heuliañ ar meizad *Thumper* savet gant Jeff Cooper, da lavaret eo kaout ur gartouchenn evit an armoù damaotomatek a vije galloudus ha bras a-walc'h he c'halibr evit lazhañ ul loen da 250 yards (war-dro 230 metr) en un tenn, ar pezh n'eo ket anat gant ur gartouchenn .223 Remington implijet en un arm doare AR-15.

Diazezet eo ar munision war an .284 Winchester, hag implijet e vez e Norzhamerika dreist-holl. Ouzhpenn da armoù familh an AR-15 e kaver un nebeud fuzuilhoù-morailh kambret e .450 Bushmaster, evel ar Mossberg Patriot, ar Savage Model 110, ar Ruger Gunsite Scout pe ar Winchester XPR.

## Liammoù diavaez
* **** Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Prosez lu

**Prosez lu** a vez graet eus ur prosez foran lec'h ma 'z eo divizet en a-raok mar deo kablus pe diglablus an hini tamallet. Pal ur prosez evel-se a zo da sevel un abadenn foran eus an tamalladur hag ar varn, evit ober ur skouer ha lakaat an dud all da ziwall na pa vefent disivouderien pe treuzkrederien.

Ar prosezioù lu a zo muioc'h reoù paedigezh evit na vezont reoù reizhañ, ha mennet int gant ur pal propaganda. Pa vezont prosezioù a-enep hiniennoù, ar re-se a zo prosezioù gwask politikel.

Un doare damheñvel a vez ar prosezioù graet "kangaroo court" anezho.
## Notennoù ha daveennoù
Man

Ar ger **man** a c'hall ober dave da veur a dra. E brezhoneg, man a zo plant hep bleuñv na gwrizioù.

## Geriaoueg
* e brezhoneg e kaver "man" en troioù-lavar "ober van ouzh" hag "ober van da"
* e saozneg e talvez kement ha den, ha kavet e vez e kalz troioù-lavar ha titloù

## Douaroniezh
* "Man" eo anv Manav e meur a yezh
* Man, un departamant en Aod-an-Olifant

## Sevenadur
* Man, ur strollad rock war-raok kembreat
* Man Ray (1890-1976), livour, luc’hskeudenner ha filmaozer stadunanat
Timbroù Roenland-Pfalz

Aloubet e voe tiriad ar Reich trec’het e 1945 gant armeoù Kevredidi an Eil Brezel-bed, da lâret eo Unaniezh Soviedel, Stadoù-Unanet Amerika, ar Rouantelezh-Unanet ha Bro-C'hall. Fiziet e voe er Stad c’hall ar garg da verañ tiriadoù Roenland-Pfalz, Baden hag ul lodenn eus  Württemberg. Dont a reas Saarland da vezañ ur vro warezet gant ar Frañs.

Etre miz Kerzu 1947 ha 1948 e voe implijet timbroù moullet gant an alc'hwez **Zone française** ha **Briefpost** hogen ar velestradurezh a savas timbroù ispisial da vezañ implijet e pep rannvro e 1948 ha 1949.
Heñvel awalc’h e oa stumm an timbroù embannet e Roenland-Pfalz ouzh re Baden pe Württemberg : 

* Timbroù-boutin o skeudenniñ poltred tud meur (Beethoven, von Ketteler, Karl Marx, Johannes Gutenberg), savadurioù (Iliz-veur Sant-Pêr e Worms, “Porta Nigra” e Trier). 
* Timbroù bras o kinnig gweledvaoù ar rannvro.
* Timbroù-lidañ, savet evit enoriñ 200vet kantved Goethe, 100vet deiz-ha-bloaz an timbroù, 75vet deiz-ha-bloa Unvaniezh Postoù ar Bed.


Fr. Zone Rheinland-Pfalz 1947 2 Wilhelm Emmanuel von Ketteler.jpg|Von Ketteler
Fr. Zone Rheinland-Pfalz 1947 13 Johannes Gutenberg Denkmal in Mainz.jpg|Johannes Gutenberg
Fr. Zone Rheinland-Pfalz 1947 10 Dom in Mainz.jpg|Mainz
Fr. Zone Rheinland-Pfalz 1947 12 Ludwig van Beethoven.jpg|Beethoven
Fr. Zone Rheinland-Pfalz 1947 14 Pfalz bei Kaub, Burg Gutenfels.jpg|Kastell Gutenfels
Fr. Zone Rheinland-Pfalz 1947 6 Teufelstisch Kaltenbach.jpg|"Taolenn an Diaoul" Kaltenbach
Fr. Zone Rheinland-Pfalz 1949 51 Weltpostverein.jpg|Deiz-ha-bloaz an UPB (1949)


## Pennadoù kar
* Timbroù Baden
* Timbroù Württemberg
M3 Bradley

An **M3 Bradley karbed stourm  marc'hegiezh** (saozneg: *M3 Bradley cavalry fighting vehicle*, berraet en *CFV*) zo ur c'harbed hobregonet sklêrijennañ stadunanat savet gant BAE Systems Platforms & Services (bet United Defense a-raok). Ar c'harbed a zo unan eus ar familh karbedoù stourm Bradley, an M3 CFV a zo implijet gant unvezioù marc'hegiezh hobregonet ponner en tirlu stadunanat.

## Istor
An M3 Bradley CFV a zo damheñvel ouzh an M2 Bradley IFV (karbed stourm troadegiezh) ha dafaret eo gant ar memes dourribell kanol 25 mm Bushmaster gant ur vindrailherez M240C kalibr 7,62 mm. An diforc'hioù gant ar stumm M2 a zo munut hag a zo ivez hervez an implij a vez graet eus ar c'harbed. An M3 a zo lakaet er c'hlasad karbedoù hobregonet sklêrijennañ. An M3 a zo dafaret gant muioc'h a misiloù TOW ha gant munisionoù ouzhpenn evit ar c'hanol 25 mm kement hag ar vindrailherez 7,62 mm.
M2 Bradley

An **M2 Bradley**, pe **Bradley IFV**, zo ur c'harbed stourm troadegiezh stadunanat eus familh ar c'harbedoù stourm Bradley. Savet eo gant BAE Systems Land & Armaments (bet United Defense). Degemeret eo bet er servij e 1981, ha kroget da vezañ implijet war an dachenn e 1983.

Ar Bradley a zo bet ijinet evel karbed sklêrijennañ ha dezougen troadegiezh, evit ur bagad nav soudard. Hobregonet eo evit talañ ouzh tennoù armoù skañv, ha gellet a ra degas un harp-tan evit mougañ enebourien troadeien ha karbedoù stourm gant un hobregon skañv. Savet eo bet evit bezañ prim hag aes da fiñval, evel-se e c'hell ambrougañ karbedoù hobregonet ponneroc'h e-kerzh ur mont war-raok. Tri den a ranker kaout evit implijout an M2 da nebeutañ : ar c'homandant, an tenner, hag ar blenier. Ouzhpenn ar re-se e c'hell dezougen betek c'hwec'h soudard dafaret holl.

Er bloavezh 2000, koust hollek ar program a oa 5 664 100 000 US$ evit un hollad 1602 garbed savet. Keidenn koust pep hini anezho e oa 3 166 000 $, ha pignet eo da 5 841 000 $ e 2025.
## Notennoù ha daveennoù
Kammigell

Ur **gammigell** pe ur **gourgamm** zo ul linenn dorr gant kornioù askek ha balegek. Evit a sell ouzh simetriezh, tresañ a ra ur gammigell reoliek un hent etre div linenn kenstur, o tegas da soñj e dent-heskenn.

## Skouerioù gammigelloù
* ur wagenn dric'hornek, hent-heskenn.
* e gwrierezh, ur c'hraf a c'hall bezañ kammigellek pa vez implijet ur mekanik.
* kavet e vez ar wareg kammigellek er savouriezhioù islamek, bizantat, norman ha romanek.
* e seismologiezh, ar seismograf a dres ul linenn gammigellek pa c'hoarvez krenoù-douar.


CarpentersRule.png|Ur reolenn kalvez, 2 vetr hirder dezhi, evit muzuliañ e santimetr.
NO road sign 102.1.svg|Ur banell-hent o kemenn plegoù-hent da zont.
Kinemetrics seismograph.jpg|Ur seismograf o tiskouez kammigelloù.
JPEG ZigZag.svg|Ur skouer all eus kammigelloù.


## Istor
Dont a ra an engravadur koshañ eus Trinil, ul lec'hienn e Java, en Indonezia. Graet e voe 500 000 bloaz zo gant un *[[Homo erectus]].* Kammigelloù treset gant ur benveg begek war krogenn ur blotvil eo.

## Notennoù ha daveoù
Fuck Tree

Ar **Fuck Tree** zo ur wezenn-derv e West Heath, en Hampstead Heath, e norzh Londrez. Emañ en ul lec'h brudet evit bezañ unan ma teu heñvelrevidi da bourmen. Brudet eo evit kaout ur c'hef gourvezet hag a aesa ar seks heñvelreizh.
## Notennoù ha daveennoù
An Deunff

**Deunff** pe **an Deunff**, pe c'hoazh **an Deuñv**, zo un anv-tiegezh brezhonek hag a dalv an deuñv, ar mab-kaer. Gallekaet eo bet e *Le Deunff* gant marilh ar boblañs gall. Kalz stummoù a zo : *Le Deun, Le Dun, Ledeun, Le Deunf, Le Deuf, Le Deuff, Le Doeuf, Le Doeuff, Le Dunf, Le Dunff*.

Marteze eo bet anvet evel-se unan bennak en doa bet un ti da hêrezh digant e dad-kaer.

## Ar memes anv-tiegezh e yezhoù all
Setu anvioù-familh kar d'an Deunff e yezhoù all :
* e galleg : Legendre
* e saozneg : Genders
* e normaneg : Fillastre

## Tud
* Marie-Morgane Le Deunff (g. e 2002), marc'houarnerez
* Ledeunff, anv-leurenn David Le Deunff (g. e 1982), soner-sonaozer, ezel eus ar strollad Hocus Pocus
Clayton Kirkpatrick

**Clayton Kirkpatrick**, ganet d'an 8 a viz Genver 1915 hag aet da Anaon d'an 19 a viz Even 2004 , a oa ur c'hazetenner stadunanat ha rener skridaozañ ar gazetenn *[[Chicago Tribune]]* eus 1969 betek 1979. Dre e atiz e oa bet modernaet an *Tribune*, troet eus ur gazetenn keleier war-zu ur gazetenn gant savboentoù tuet evel gant ar c'hentañ pajenn a oa bet o c'houlenn dilez ar prezidant Richard Nixon e 1974.
## Notennoù ha daveennoù
Mauser C78

Ar **Mauser C78** (evit ***Construktion 1878)*** zo ur revolver un-ober alaman ijinet gant Paul Mauser e 1877-1878. Lesanvet eo bet **Zick-Zack** ("kammigell") er broioù alamanek, ha **Zig-zag** e kalz broioù all, abalamour d'ar rizennoù diavaez war e daboulin. Produet e oa gant an embregerezh Mauser.            

## Istor ha deskrivadur
Treut e oa an niver a armoù-dorn a galite etre daouarn ar soudarded eus an daou du da vare ar brezel etre Frañs ha Prusia e 1870-1871. E 1873 e tibabas an arme c'hall ar Chamelot-Delvigne, ur revolver modern, fiziapl ha savet mat. Ar marc'hegerezh alaman a c'houlennas kaout armoù-dorn a seurt-se ivez, hag ur bodad amprouiñ a voe savet adalek 1877 e arsanailh Spandau.            

Paul Mauser a ginnigas neuze ar C78, ur revolver disheñvel diouzh ar re anavezet betek-neuze pa veze digoret dre an traoñ evit e adkargañ. Ur c'halibr 10,6 mm hag un daboulin c'hwec'h tenn a oa dezhañ. Rizennoù diavaez an daboulin a servije da lakaat anezhi da dreiñ pa veze stegnet ar c'hi, a-drugarez d'un ibil hag a dape krog er rizenn.            

Solut e voe kavet an arm gant ar bodad-amprouiñ, met sioù en doa : kizidik e oa rizennoù diavaez e daboulin d'al loustoni, ha luziet e oa e vekanikerezh da sevel ha implijout. Digeriñ ar revolver dre an traoñ evit adkargañ anezhañ ne oa ket akomod-tre ivez. Nac'het e voe neuze an arm e 1879 gant ar bodad-amprouiñ, a gavas gwelloc'h ar Reichsrevolver savet e arsanailh Spandau. Un eil stumm, dezhañ ur framm difiñv, a voe kinniget gant Paul Mauser d'an arme c'hoazh, met nac'het e voe ivez.            

Mauser a werzhas neuze ar C78 d'ar siviled e tri c'halibr : 7,6 × 20 mm R, 9,3 × 25 mm R ha 10,6 × 25 mm R. Produet e voe betek 1884, ha paouezet e voe da vezañ gwerzhet e 1896 pa zeuas ar C96, unan eus ar pistolennoù damaotomatek kentañ, en e blas. Un 3.000 skouerenn bennak eus ar Mauser  C78 a vije bet produet hepken, ur pezh ral eo neuze hiziv.            

## Daveennoù
Chicago Tribune

Ar ***Chicago Tribune*** zo ur gazetenn pemdeziek stadunanat diazezet e Chicago, Illinois, bet savet e 1847. He lugan e oa "Gwellañ kazetenn ar bed" ("World's Greatest Newspaper"), ar pezh a roio an anvioù WGN radio ha WGN television. Bez eo ar gazetenn pemdeziek lennet ar muiañ e takad kêrel Chicago ha Rannvro al Lennoù meur, hag ar c'hwec'hvet kazetenn hervez an niver a niverennoù moullet e Stadoù-Unanet Amerika.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Palle Huld

**Palle Huld**, ganet d'an 2 a viz Eost 1912 e Hellerup (Danmark) ha marvet d'ar 26 a viz Du 2010 e Kopenhagen, a oa ur boy-scout hag un aktour danat.

## Buhez
E miz Meurzh 1928, da bemzek vloaz, e reas Palle Huld tro ar bed e 44 devezh, da-geñver ur genstrivadeg aozet gant ar gazetenn danat Politiken en enor da Jules Verne. Tremen a reas dre ar Rouantelezh-Unanet, Kanada, Japan, Korea, Sina, URSS, Polonia hag Alamagn. Brud a dapas e-lec'h ma 'z eas, ha degemeret e voe gant 20.000 den pa zistroas da gKopenhagen. Un eil beaj a reas un tamm goude, gwisket evel ar boy-scout ma oa ar wech-mañ, ma kejas gant Baden-Powell. Tremen a reas dre Sveden ha Frañs ivez, hag eno e lakaas bleunioù war bez Jules Verne e Amiens. Skrivañ a reas ur romant (*Jorden rundt i 44 Dage*, "Tro ar bed e 44 devezh") ennañ kontet e veaj. Aktour e voe e filmoù danat etre ar bloavezhioù 1940 ha 1970 dreist-holl.

Hervez e awenas Huld an tresour Hergé pa savas tudenn Tintin e 1929.

## Daveennoù
Éric Grauffel

**Éric Grauffel**, bet ganet d'an 8 a viz Kerzu 1979 e Kemper, zo un tenner sport breton, arbennik war an tenn pleustrek gant armoù-dorn. Nav gwech eo bet kampion ar bed abaoe 1999, ha gwelet e vez evel unan deus an dennerien wellañ a-viskoazh en e rummadoù. Ezel eo eus ar skipailh CZ Shooting Team, arc'hantaouet gant an embregerezh tchek Česká zbrojovka.

## Buhez
Pa oa bugel e kase Éric Grauffel kalz amzer er c'hleub-tennañ renet gant e dad, ar Stand 29, war hent Douarnenez e Kemper. Kregiñ a reas da dennañ da 8 vloaz, ha kemer a reas perzh en e genstrivadegoù IPSC kentañ da 10 vloaz. Da bemzek vloaz e teuas da vezañ kampion Europa ha beskampion ar Bed er rummad Junior, hag e tapas e gevratoù sponsoring kentañ, ar pezh a roas tu dezhañ da bleustriñ digoust.

Bet eo nav gwech kampion ar bed IPSC abaoe 1999, hag an hini nemetañ er bed o vezañ bet kampion e tri rummad disheñvel (*Open*, *Production* ha *Standard*). An tenner gantañ an ELO uhelañ er rummad *Production* e oa e 2025. Bet eo 9 gwech kampion Europa ivez etre 1998 ha 2023. E 2025 e tenne Éric Grauffel gant ur bistolenn CZ Shadow 2. Embann a rae tennañ 150.000 kartouchenn ar bloaz evit pleustriñ e 2014 , ha labourat gant un ijinour hag un den all uzin e armoù en Italia.

Ur mab en deus, Robin, en deus tapet e gib european kentañ e 2023, er rummad *Production Super Junior*.

E miz Gwengolo, asambles gant Jean-Michel Lamy hag ar merk CZ, Éric Grauffel en deus digoret e Kemper ar greizenn-dennañ diabarzh brasañ e Breizh hag e Bro-C'hall, EG-CZ Academy he anv. Perc'henn eo ivez éric Grauffel war ur stal dafar hag armoù.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn an EG-CZ Academy

## Daveennoù
Timbroù Moldova

Emañ Republik Moldova e Reter Europa, skoachet etre Roumania er c'hornôg hag Ukraina er biz, en hanternoz, er su. Ul lodenn eus ar vro a voe staget ouzh Roumania e 1918 tra ma voe savet ar Republik Sokialour Moldav, RESS Moldova, ezel eus an Unvaniezh Soviedel er peurrest eus ar vro.

Disklêriañ a reas Moldova e oa ur Stad dizalc'h e 1991, en ur virout an hevelep harzoù ha RESS Moldavia.

Ur vandenn eus tiriad Moldavia war ribl reter ar stêr Nistru a zo dindan kontroll gouarnamant disrannour Treuznistria abaoe 1990.

Timbroù kentañ Moldavia dizalc'h a oa bet treset gant Grigoriy Bronza hag embannet e 1991. Nann-kranellet e oant, o kinnig banniel ha skoed-ardamez ar vro. Un toullad timbroù-boutin eus an Unvaiezh Sovidel a voe dreistmoullet  gant **MOLDOVA** e 1992, gant tresadenn ur blokad rezin a-wechoù.

Klasket e vez gant Postoù Moldova enoriñ tudennoù an istor (priñsed ar rouantelezh, skrivagnerien…), savadurioù Molodova, gwinoù ar vro… 

Timbroù a denn da demoù a blij d’an dastumerien en estrenvro a gaver ivez : balafenned, C’hoarioù Olimpek, Diana Spencer, kizhier ha chas, togoù-touseg….

## Pennadoù kar
* Timbroù Treuznistria
* Timbroù Roumania
* Timbroù Ukraina

## Liammoù diavaez
*Strollad timbrawourien
*Postoù Moldova
Springfield Model 1922

Ar **Springfield Model 1922** a zo ur fuzuilh-kelenn stadunanat produet etre 1922 ha 1942 gant arsanailh Springfield. Diazezet e oa war ar Springfield M1903, a oa neuze arm standart troadegiezh an US Army. Ur fuzuilh dre vorailh eo, kambret e .22 Long Rifle ha pourveziet gant ur c'harger fiñv 5 tenn.

## Istor ha stummoù
E 1919 e soñjas pennoù an NRA stadunanat e oa ret kaout ur fuzuilh diazezet war ar Springfield Model 1903 hag a c'hallje bezañ implijet evel fuzuilh-kelenn er skolioù, er c'hleuboù-tennañ, ha gwerzhet d'he izili. Dindan renerezh ar major Julian S. Hatcher e voe kinniget disoc'h al labour e 1922, hag anvet an arm **Model of 1922, Cal .22**. War-dro 2000 skouerenn anezhi a voe produet etre 1922 ha 1924.

Er bloavezh-se e voe choazet an arm evel fuzuilh-kelenn gant an arme, ha daou stumm gwellaet diwar c'houlenn Jean-Cantius Garand a grogas da vezañ produet, dezhe ur c'hanol, ur c'houch hag ur gambr disheñvel diouzh ar stumm orin : unan evit ar soudarded, anvet **M1922 M1**, hag unan evit ar siviled, anvet **M1922 M1 NRA**. Disheñvel e oa o lammoù dreist-holl. Produet ha gwerzhet e voent adalek 1926. E 1932 e voe degaset kemmoù all d'ar vorailh, d'ar graban ha d'an draen. Anvet e voe ar stumm-mañ **M1922 M2**. 11.172 skouerenn eus ar stumm-mañ a voe produet betek 1942, ha kalz stummoù koshoc'h a voe kemmet evit doujañ da berzhioù teknikel an M2. Servijout a reas ar Model 1922 evit kelenn diazezoù an tennañ da galz soudarded stadunanat da vare an Eil Brezel-bed.

E 1957 e voe gwerzhet ul lodenn eus e fuzuilhoù M1922 gant an arme d'ar siviled.

## Liamm diavaez

*  *[https://www.rifleman.org.uk/Springfield-M2_training_rifle.html The SPRINGFIELD 1922, M1 & M2 TRAINING RIFLES]*, pajenn enni mod-implij orin ar Springfield M1922

## Daveennoù
Gouel ar sonerezh

**Gouel ar sonerezh** (galleg : **Fête de la Musique**) eo anv ur gouel bloaziek a vez d'an 21 a viz Even. D'an devezh-se e vez broudet an dud d'ober sonerezh e lec'hioù foran, evel parkoù... Kalz abadennoù sonerezh digoust a zo aozet, ar sonerien, amatourien anezho alies, a son evit ar blijadur hag evit dudiañ ar brasañ niver. Ar c'hentañ gwech ma voe eus Gouel ar sonerezh a oa bet e 1982 e Bro-C'hall, diwar atiz Jack Lang, ministr ar Sevenadur neuze.
## Notennoù ha daveennoù
Toussaint

**Toussaint** zo un anv-badez gallek hag un anv-tiegezh, talvezout a ra kement ha Hollsent. Toussainte eo ar stumm gwregel, met ral-kenañ eo. Lidet e vez d'ar  a viz Du, evel ar gouel kristen.

## Tud
* Toussaint Rallier du Baty, (1665-1734), maer Roazhon
* La Motte Picquet, Toussaint-Guillaume Picquet de La Motte en e anv klok (1720-1791), ofiser a vor breizhat
* Toussaint Louverture (1743-1803), brogarour ha dispac'hour haitiat
* Toussaint du Breil de Pontbriand (1776-1844) penn ar chouaned ha soudard
* Henri Toussaint (1849-1911), livour, engravour ha skeudennaouer gall
* Santu Casanova (Pierre-Toussaint Casanova ent-ofisiel) (1850-1936), skrivagner korsek
* Hollsent ar Garreg (Toussaint Le Garrec e marilh ar boblañs) (1862-1939), skrivagner brezhonek
* René-Toussaint-Eugène Péan, dre e anv beleg dom Bernard (1893-1970), beleg breizhat, abad Itron-Varia Maguzzano e Lonato del Garda e Lombardia, beniget e 1935

## Anvioù-lec'h
* Toussaint, ur gumun e Saena-an-Arvor, e Normandi
* strizh-mor an Hollsent, an anv roet gant Magellan da strizh-mor Magellan
* stêr Toussaint, un adstêr da virlenn Gouin, e Kebek

## Pennadoù kar
* Hollsent
* All saints
Timbroù Bro-Ljubljana

## Aloubadeg Italia
Taget e voe Yougoslavia gant Ahel Roma-Berlin-Tokyo e deroù miz Ebrel 1941. D'an 8 a viz Gouere e voe staget ul lodenn eus Slovenia (Stiria-izel) gant an Alamaned. Aloubet e voe  Proviñs Ljubljana (Slovenia) gant armeoù Italia. Padout a reas betek 1943 pa tivizas Rouantelezh Italia paouez gant an emglev gant Alamagn ha souten Kevredidi an Eil Brezel-bed.

Un toullad timbroù a voe moullet gant ar velestradurezh italian e1941. Implijet e voe timbroù Yougoslavia (poltred ar roue Pêr II dreistmoullet gant ** ''Co. Ci.''  ** (= « Commissariato Civile » en italianeg).

Hiroc'h ha sklaeroc’h eo dreistmoulladur an eil rummad savet an hevelep bloaz : **R. Commissariato Civile Territori occupati LUBIANA**

Timbroù evit ar postoù dre-nij ha timbroù-taos a voe dreistmoullet heñvel.

## Aloubadeg Alamagn

Ar soudarded alaman a gemeras plas an Italianed adalek 1943 betek fin ar brezel. Ganto e voe embannet timbroù Italia dreistmoullet gant **Provinz Ljubljanika Laibach PO Krajina** e 1944. 

Ur rummad ispisial gant an alc’hwez divyezhek PROVINZ LAIBACH – LJUBLIANSKA POKRAJINA a voe lakaet e gwerzh e 1945. Kinnig a raent gweledvaou ha savadurioù ar vro (kestell, pont, iliz..), tresadennoù  unliv er-maez eus endro ar brezel a darzhe koulskoude.

Goude ar brezel e teuas ar proviñs da vezañ ul lodenn eus Slovenia, e Stad Yougoslavia, betek ma voe embannet dizalc’hidigezh ar vro ha lakaet Ljubljana da gêr-benn Slovenia e 1991.

## Pennadoù kar
*Timbroù Slovenia
*Timbroù Italia
*Timbroù Yougoslavia
Unvez 731

,berradur eus **Disparti Mandchou 731**, brudet ivez evel **Disparti Kamo** pe an **Unvez Ishii**, a oa un unvez enklask ha diorroiñ biologel ha kimiek eus Lu Impalaeriezh Japan. Pal an unvez e oa seveniñ taolioù-arnod marvus denel liammet ouzh ar gimiezh hag ar c'hleñvedoù-red, evit kaout armoù nevez e-kerzh an Eil brezel etre Sina ha Japan (1937–1945) hag an Eil Brezel-bed. Diaes eo gouzout an niver gwirion a c'houzañverien. Etre 1936 ha 1945, e voe tro 14 000 den lazhet gant an unvez 731. Ouzhpenn an dud lazhet e-kerzh taolioù-arnod niverus e voe lazhet d'an nebeutañ 200 000 all dre kleñvedoù-red stlapet gant an Unvez 731 pe gant skourroù enklask all liammet outi. Pennlec'h an unvez a oa e Pingfang distrig eus Harbin, kêr vrasañ ar Stad margodenn japanat eus Mandchoukouo (hiziv e Dongbei) ha skourroù enklask all a oa dre Sina a-bezh hag Azia ar gevred.
## Notennoù ha daveennoù
Kartell drammoù

Ur **C'hartell drammoù** zo un aozadur torfederezh savet gant aotrouien an dramm emrenn met a gendeuz evit klask muioc'h a c'halloud hag arc'hantaouiñ ha bezañ mestr war an trafikerezh dramm dilezennel. Ar c'harteloù dramm a zo aozadurioù savet evit kaout ar muiañ a c'halloud war ekonomiezh pourvezadur an dramm maez lezenn en ur glask kaout ar prizioù an uhelañ posubl. Brudet-mat eo kartelloù dramm Amerika Latin met en gwirionez e vezont kavet un tammig pep-lec'h dre ar bed. Kevezerezh a zo etre an aozadurioù hag a c'hell lakaat da darzhañ brezelioù gwadus. 

Ar c'harteloù dramm a zo arbennikaet war dezougen hag gwerzh an drammoù ha produioù narkotek. Ne vez ket implijet alies an droienn "Kartell narkotek" evit ober eus seurt aozadurioù hag a zezougen produioù en un doare er maez eus al lezenn evel ar marijuana da skouer.
Karantoer (kumun nevez)

** Karantoer ** a zo ur gumun nevez e Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan. 
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2017 e voe bodet kumunioù Karantoer ha Kelenneg d'ober kumun nevez Karantoer.
## Pennadoù kar
* An Templ,
* Karantoer, 
* Kelenneg.

## Brezhoneg
* 16,3 % eus anvioù-lecʼh kumun gozh Karantoer ha 16,6 % eus re kumun gozh Kelenneg a zo brezhonek.

## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kartell Sinaloa

**Kartell Sinaloa** (spagnoleg: *Cártel de Sinaloa*), a-ziwar anv ar rannvro Sinaloa), brudet ivez evel *CDS*, pe *Guzmán-Loera Organization*, pe ar *C'hevredad*, pe ar *C'hartell eus Sinaloa*, pe anvet ivez **Kartell Habask** (saozneg: *Pacific Cartel*), zo ur c'hartell drammoù, treuzvroadel, lakaet da dalvezout war listenn an aozadurioù sponterezh gant departamant Stad Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada hag a zo diazezet e Culiacán, Sinaloa, Mec'hiko,. Arbennikaet eo an aozadur war ar floderezh, gwerzhañ drammoù ha naetaat moneizh lous.

Istor Kartell Sinaloa a zo kroget pa oa un aozadur torfederezh vihan ha dre implij ur feulster garv eo aet war-gresk dibaouez betek dont da vezañ unan eus ar re vrasañ er bed a-fed trafikerezh drammoù. Savet e fin ar bloavezhioù 1960 gant Pedro Avilés Pérez e Sinaloa, ar c'hartell a oa arbennikaet war floderezh ha gwerzh ar marijuana etrezek Stadoù-Unanet Amerika. Pérez a vez laret da vezañ kavet mennozh implij kirri-nij evit dezougen an dramm. Implij ar fiñv war-zouar a oa neuze evit dezougen sammadoù ramzel en un taol nemetken. E aozadur a oa bet al lec'h gourdoniñ evit an eil remziad trafikerien dramm sinaloan.

Kartell Guadalajaral a oa bet kengrouet gant Félix Gallardo etre 1978 ha 1980, ar pezh a oa bet an eil pazenn en istor ar c'hartell. Dindan ren Gallardo, ar c'hartel a oa mestr war darn an hentoù en harzoù etre Mec'hik hag ar stadoù-Unanet er bloavezhioù 1980. Goude ma vije bet harzet Gallardo e 1989, ar c'hartel a oa tarzhet e meur a aozeadur bihanoc'h, e-touez anezho e oa Kartell Sinaloa.
## Notennoù ha daveennoù