open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Friedrich Wilhelm Iañ (Sachsen-Weimar)

**Friedrich Wilhelm Iañ von Sachsen-Weimar** (* 1562 en Weimar; † 1602 en Weimar) a voe Dug Sachsen-Weimar adalek 1573 betek e varv. mab e oa da Johann Wilhelm Iañ (Sachsen-Weimar) (1530–1575) ha d'e bried Dorothea Susanne von der Pfalz (1544-1592). 

Div wech e timezas.
Kozaked

Ar **Gozaked** (unander: **Kozak**, liester **Kozaked**; ukraineg: козаки́, *kozaky*; rusianeg: казаки́, *kazaki*) a zo ur boblad slav eus Ukraina ha su Rusia. Brudet int evit o youl da vevañ dieub (talvezout a ra end-eeun o anv kement ha “den dieub”). Brudet int ivez evit bezañ gwall varrek da vrezeliñ, ha dreist-holl da vezañ marc'hegerien gwall ampart. Bras eo bet perzh ar Gozaked en istor Ukraina ha Rusia. Kavet e vez roud eus ar Gozaked adalek ar bloaz 1395. Da vare Reveulzi 1917 e oant savet a-enep ar renad bolchevik ha da c'houzañv o deus bet an takadoù bro ma oant o chom diwar an naonegezh.

## Pennadoù kar
* Emelian Pougatchev
* Holodomor

## Liammoù diavaez
Skarpin

**Skarpinoù** zo botoù moan a c'haller lakaat ha tennañ hep o frennañ war an troad. Gwisket e vezont gant ar merc'hed ha darn a vez seulioù uhel dezhe. 

Dont a ra an anv eus ar ger italianek "scarpino" (botez vihan).
La Cambe (Calvados)

**La Cambe** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aure emañ La Cambe.
## Istor
### 
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* 1944-1945: mervel a reas trizek den nann soudard e La Cambe abalamour d'ar brezel, lod anezhe a voe lazhet gant minennoù.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar vered alaman eus an Eil brezel-bed.
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 
 

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Apaxco

**Apaxco** zo ur gumun e stad Mec'hiko, e Mec'hiko. Eizh km ha hanter-kant eus Kêr-Vec'hiko. Nahuatlek eo hec'h anv. 
*Apaxco de Ocampo* eo pennlec'h ar gumun.

 
## Notennoù


## Lec'hienn diavaez
*  Portal de Apaxco
Elio Di Rupo

**Elio Di Rupo** (ganet d’an 18 a viz Mezheven1951 e Morlanwelz) a zo ur politikour eus Belgia, e penn ar Strollad Sokialour gallek (PS). Etre miz Kerzu 2011 ha miz Gwengolo 2014 eo bet Kentañ Ministr Belgia.

## Buhez
Mab da enbroidi eus Italia eo Elio Di Rupo. Mervel a reas e dad e 1952, pa ne oa nemet bloaz ha desavet e voe gant e vamm. Graet en deus studioù uhel ha tapet un doktorelezh war ar gimiezh e skol-veur Mons-Hainaut.

Er bloavezhioù 1980 e krogas e vuhez politikour, e-barzh ar Strollad Sokialour. E 1982 e voe dilennet da vaer e Mons. E 1987 e voe dilennet da gannad evit pastell-vro Mons hag e 1991 e voe dilennet da senedour. Etre 1992 ha 1994 e voe ministr an Deskadurezh ha ministr ar C'hleweled e Kumuniezh C'hall Belgia. E 1994 e voe anvet e gouarnamant kreiz Belgia, da ves-kentañ ministr.
 
E 1999 e teuas da vezañ prezidant ar PS. E penn gouarnamant Wallonia e voe e-pad un nebeud mizioù e 1999, hag adarre etre 2005 ha 2007. Strivet en deus da glask gwellaat skeudenn diavaez Strollad Sokialour Wallonia, a oa hini ur strollad bet breinet e-pad bloavezhioù gant aferioù arc’hant amsklaer. E miz Gouere 2007 e oa bet addilennet Di Rupo e penn ar Strollad Sokialour gant 89,5% eus ar mouezhioù.

Embannet en doa ent-foran, e 2001, e oa heñvelrevour.

Da-heul ar votadeg a oa bet e Mezheven 2010 evit dilenn kannaded Belgia, e oa bet gwelet evel unan eus an dud a c’hallje mont da gentañ ministr Belgia, dre ma oa bet tapet kalz mouezhioù gant ar Strollad Sokialour er Gumuniezh c’hallek. N’eo nemet e miz Kerzu 2011, goude 540 devezh a gaozeadennoù etre ar strolladoù, e oa bet kavet un emglev ha savet ur gouarnamant, harpet gant 6 strollad ha renet gant Elio Di Rupo.

## Notennoù


## Liammoù diavaez

* Blog ofisiel Elio Di Rupo
* Pennad-kaoz gant Elio Di Rupo, Télémoustique 21/03/1996
Kantolor

Ur **c'hantolor** zo ur pezh arrebeuri a dalv da zougen meur a gantol hervez niver ar skourroù anezhañ.

## Pennadoù kar
*Menora
Kantolor-skourret

Ur **c'hantolor-skourret** zo un doare kantolor istribilhet ouzh an terest en ur sal bennak. 

## Skeudennoù


Crystal Chandelier Al Ameen-Mosque (retouched).jpg|Unan eus brasañ kantolorioù-skourret ar bed, savet evit moskeenn Al Ameen en Maskato (Oman) nebeut a-raok bezañ degaset di
Chandelier in Kurhaus Baden-Baden.JPG|E Kurhaus Baden-Baden, en Alamagn
Republik Kevreadel Alamagn (1949-1990)

**Republik Kevreadel Alamagn** (*Bundesrepublik Deutschland* berraet e **RKA**, *BRD*) eo an anv ofisiel a oa etre 1949 ha 1990 gant al lodenn eus Alamagn a oa bet savet gant an teir rann a oa e dalc’h ar Stadoù-Unanet, ar Rouantelezh-Unanet hag ar Frañs. Ar rann diwezhañ, a oa e dalc'h an Unaniezh Soviedel, a yeas d'ober Republik Demokratel Alamagn (*RDA/DDR*). Er yezh pemdez e veze graet dre vras gant **Alamagn ar C'hornaoueg/C'hornôg** (*Westdeutschland* en alamaneg) evit ober anv anezhi. D’an 3 a viz Here 1990 e voe adunanet ar vro, war ziazez ar Republik Kevreadel. Bonn e oa ar gêr-benn.
Roskilde

**Roskilde** (distaget [ˈʁʌskilə] e daneg) zo ur gêr eus Danmark, e rannvro Sjælland, war-hed 30 km er c'hornôg d'ar gêr-benn Kopenhagen. E 2011 e oa 47 117 a dud o chom e kêr Roskilde ha 82 542 a annezidi er gumun.

Savet e voe kêr Roskilde e 998. Sez un arc'heskopti katolik e voe betek 1536 (Refurm protestant) hag eno ivez e oa lez rouaned Danmark betek ar .

E 1658 e voe sinet eno Feur-emglev Roskilde, a lakae fin d'ar brezel etre Danmark ha Norvegia en un tu ha Sveden en tu all. 

Abaoe 1995 emañ iliz-veur Roskilde war roll lec'hiennoù ar Glad bedel, gant UNESCO. Kroget e voe d'he sevel en . En iliz-veur c'hotek-se e kaver bezioù 39 eus rouaned ha rouanezed Danmark.

## Kêrioù gevellet
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun
* Vikingeskibsmuseet
Hanoukia

Un **hanoukia**, pe ur **c'hanoukia** (חַנֻכִּיָּה en hebraeg), pe **menorah c'hanoukkah**, zo ur c'hantolor navskourrek hag a vez implijet e relijion ar Yuzevien. Unan eus ar skourroù zo anvet *shamash*, ha disheñvel eo e doare pe zoare diouzh ar re all, ha gantañ eo e vez enaouet ar re all.

Implijet evez da-geñver gouel Hanoukka, gouel ar gouleier, e koun un emgann a-enep armeoù Antiochos IV (-175 – -163).

Anavet eo an anv **Hanoukia** abaoe fin an , implijet e veze e Jeruzalem gant gwreg Eliezer Ben-Yehuda, an den a advevaas an hebreeg.

## Liammoù diavaez
Heinrich von Preußen (1726-1802)

**Heinrich von Preußen** (1726–1802) pe **Heinrich Prusia**, pe **Herri Prusia**, a oa ur jeneral prusian, mab da Friedrich Wilhelm Iañ, roue Prusia, ha da Sophie Dorothea von Hannover, ha dre-se breur da Frederig II Prusia (1712–1786), a renas war-lerc'h o zad. 

## E vuhez
Ganet e oa e Berlin, hag eñ 13vet bugel ar *roue-soudard*. En 1740 ne oa nemet 14 vloaz, pa voe anvet da goronal gant e vreur.

E 1752 e timezas e Charlottenburg da Wilhelmine von Hessen-Kassel (1726-1808). Bevañ a raent e Rheinsberg, profet dezho gant ar roue. Bugel ebet n'o doe. 
Heinrich a oa breur muiañ karet Friedrich, war-lerc'h o c'hoar henañ Wilhelmine, hogen bec'h a savas etrezo meur a wech. N'en doa ket fiziañs Heinrich en ampartiz e vreur bras war ar brezeliañ na war e bolitikerezh diavaez. En 1753 ec'h embannas e eñvorennoù, sinet « maréchal Gessler ».
 
E 1786, pa oa 60 vloaz, e voe kaoz ur predig d'e gas da vout anvet da roue pe da brezidant Stadoù-Unanet Amerika. 

## Taolioù kaer ar soudard

Pa darzhas ar Brezel Seizh Vloaz en 1756 edo Heinrich e penn ur vrigadenn ac'h argadas Priñselezh Saks. D'ar 16 a viz C'hwevrer 1757 e voe anvet da letanant jeneral. A-bouez e voe e berzh en emgann Praha, ur marzh d'ar soudarded hag ofisourien.

Goude bout faezhet en emgann Kolin, e kemeras penn ar giladeg gant ar feldmarschall James Keith. En emgann Rossbach, d'ar 5 a viz Du 1757, edo Heinrich e penn soudarded an askellad dehoù a reas an argadenn a gasas d'an trec'h. Gloazet e voe avat, ma rankas chom ur pennad e Leipzig da zigleñvel betek nevez-amzer 1758. Goude pareet e voe kaset da gemer penn ur rejimant da Saks. Ken brav e c'hoarias ouzh ar C'hallaoued ma kemeras dugelezh Braunschweig-Luneburg. Argadiñ a reas arme an impalaer santel ha trec'h e voe warni war lez ar stêr Main, en 1759.

En emgann Kunersdorf, d'an 12 a viz Eost goude bout trec'h war un askellad eus armeoù unanet Aostria ha Rusia, ec'h aspedas Heinrich e vreur Friedrich II da baouez gant an emgann, met ar roue en devoa kaset keloù da Verlin e oa deuet an trec'h gant Prusia, hag a c'hourc'hemennas mont d'an emgann. A-benn ar fin eo an armeoù unanet a voe trec'h war arme Prusia, ken en em gavas ar vro hep difenn ken. Eñ an hini a voe karget da aozañ ar faezhadenn, ha diwar neuze e fizias Frederig ennañ da gas arme Prusia d'an emgann war talbenn ar reter. Ha mat e reas rak emgann ebet ne gollas ken e vreur. Trec'h e voe war ur bagad aostrian en emgann Hoyerswerda, e Gwengolo 1759, hag unan all e Pretzsch (Elbe) e miz Here. 

En 1760 edo e penn ur c'horfarme a 36 000 soudard en Silezia, karget da zerc'hel penn ouzh ar Rused ha da eveshaat ar stêr Oder.
 
Daoust ma oa ar bihanañ niver gant arme Prusia e teuas a-benn da zerc'hel a-enep ar Rused, a zieubas Breslau a oa gronnet gant arme Aostria.
Emelian Pougatchev

**Yemelyan Ivanovitch Pougatchov** pe **Emelian Ivanovitch Pougatchev** (*Емелья́н Ива́нович Пугачёв* e ruseg), ganet war-dro 1742 e Zimoveyskaya, ur gêriadenn en Impalaeriezh Rus, ha marvet e 1775 e Moskou, a oa ur c'hozak hag a glaskas kemer ar gurunenn en amzer an impalaerez Katelin II.
August Karl von Goeben

**August Karl von Goeben** pe **August Karl** Friedrich Christian **von Goeben** (1816 en Stade -1880 en Koblenz ), a oa ur jeneral prusian hag a oa e penn an arme a drec'has ar C'halloued en emgann Saint-Quentin e 1871.
Emgann Saint-Quentin

Meur a **emgann Saint-Quentin** zo bet e Saint-Quentin, en Pikardi (Bro-C'hall), a-hed an Istor.

* Emgann Saint-Quentin, e Genver 859, pa drec'has Sunifred war arme Loeiz II Germania
* Emgann Saint-Quentin, pa drec'has ar Spagnoled war ar C'hallaoued en 1557, e-pad Brezelioù Italia.

* Emgann Saint-Quentin, e-pad Brezel 1870-1871 
* Emgann Saint-Quentin, pe *Emgann Guise*, etre an armeoù gall hag alaman e-pad kiladeg ar Marne (1914). 
* Emgann Saint-Quentin, prantad kentañ an argadeg ''Michael'' gant an Alamaned (1918).

## Pennadoù kar
*Emgann menez Saint-Quentin- argadeg er menez Saint-Quentin e-tal Péronne gant arme Aostralia e miz Eost 1918.

## Pennad kar a bell
* Emgann Sant Quintí e-pad Brezel Dizalc'hiezh Spagn, en 1810 e Cardona, e Katalonia.
Kapitanskaia dotchka

**Kapitanskaia dotchka** (Капитанская дочка, “merc'h ar c'habiten”) zo anv ur romant rusek gant Aleksandr Pouchkin e 1836. Ennañ e kont an oberour un abadenn eus emsavadeg ar C'hozak Emelian Pougatchev en  kantved e kreisteiz ar menezioù Oural mesket gant istor karantez daou zen yaouank. 

N'eo ket bet troet an oberenn e brezhoneg.
Pouchkin

**Pouchkin** (Пушкин e ruseg) zo anv meur a dra: 

* Aleksandr Sergeyevitch Pouchkin (1799-1837), barzh rusek 
* Abaoe 1937, kêr Tsarskoye Selo, en enor d'ar barzh ;
* Anv Leurgêr Pouchkin, e Moskou, abaoe 1937, gwechall Leurgêr Tver.

## Pouchkine
**[[Pouchkine (telefilm, 1972)|Pouchkine]]* zo un telefilm gall graet gant Jean-Paul Roux, diwar levr Henri Troyat.
Taras Bulba

**Taras Bulba**, pe **Taras Boulba** (*Тара́с Бу́льба, "Taras Boul’ba"*), zo anv un danevell rusek gant Nikolai Gogol diwar-benn ur C'hozak ukrainat anvet Taras Bulba. Daou zoare zo d'an danevell: an hini kentañ, en dastumad Mirgorod e 1835, hag unan hiroc'h en 1843.
N'eo ket bet troet an oberenn e brezhoneg.

## An istor
Ar C'hozak zaporog Taras Boulba en deus daou vab, Andrei hag Ostap, hag o-zri ez eont da vrezeliñ ouzh Pologn. Mervel a raio Taras Boulba. 

## Filmoù
Meur a film zo bet savet diwar an danevell.
Ivan Tourgeniev

**Ivan Sergeievitch Tourgeniev** (1818-1883) zo ur skrivagner ha romantour rusek eus an . Bevañ a reas e Berlin hag e Pariz. Mignon e oa da Gustave Flaubert hag Émile Zola.

## Oberennoù
Daoust ma n'eus bet troet netra diwar e bluenn e brezhoneg setu titloù brezhonek e oberennoù anavezetañ.
* *Tadoù ha mibien*. 
* *Eñvorennoù ur chaseour*. Diwar-benn buhez ar gouerien hag a-enep ar sklavelezh. 
* *Kentañ karantez*.

Pezhioù evit ar c'hoariva a skrivas ivez.
Litiom

Al **litiom** zo un elfenn gimiek ; **3** eo e niver atomek ha **Li** e arouez. War taolenn beriodek an elfennoù emañ er strollad 1, hini ar metaloù alkalin.
Beriliom

Ar **beriliom** zo un elfenn gimiek ; **4** eo he niver atomek ha **Be** hec'h arouez.

O vombezañ atom beriliom war-bouez ur skinad alfa (o tont eus atom poloniom) e oa bet kavet an neutron gant ar fizikour saoz Sir James Chadwick e 1932.
Svetlana Allilouyeva

**Svetlana Iosifovna Allilouyeva** (rusianeg: Светла́на Ио́сифовна Аллилу́ева; jorjieg: სვეტლანა ალილუევა), anavezet diwezhatoc'h evel **Lana Peters** war-lerc'h he dimeziñ gant un arkitektour amerikan, a oa merc'h da Jozef Stalin, anezhi ar bugel yaouankañ hag ar verc'h nemeti en devoa bet gant e eil gwreg Nadejda Allilouyeva. Ganet e oa bet d'an 28 a viz C'hwevrer 1926 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Du 2011. Mont kuit a reas da SUA e 1967. Distreiñ a reas d'an URSS e 1987.
Wilhelmine von Hessen-Kassel

**Wilhelmine von Hessen-Kassel** (Kassel 1726 - 1808 Berlin ) a oa ur briñsez alaman, eus landgraviezh Hessen-Kassel, deuet da vout priñsez a Brusia dre zimeziñ. 

## He buhez
He zad e oa ar priñs Maximilian von Hessen-Kassel, ur breur da Wilhelm VIII von Hessen-Kassel, Landgrav Hessen-Kassel, ha da Friedrich von Hessen-Kassel, deuet da vout Fredrik Iañ Sveden, roue Sveden . 
He mamm e oa Friederike Charlotte von Hessen-Darmstadt (1698–1777), merc'h da Ernst Ludwig von Hessen-Darmstadt, Landgrav Hessen-Darmstadt. 
Brud he doa da vezañ ur vaouez kenedus ha plijus he doare.

## Dimeziñ
E 1751 e teuas ar priñs Heinrich von Preußen (1726-1802), ur breur da Frederig Veur, roue Prusia, da weladenniñ Kassel . 

Dimeziñ a rejont e Mezheven 1752 e kastell Charlottenburg. Ar roue Frederig a roas dezho kastell Rheinsberg, petra bennak ma veze tabut alies etre an daou vreur ha brudet o dizemglev. Ur palez o doa ivez e Berlin, en Unter den Linden.

‎Dispartiañ a reas an daou bried e 1766 ha bugel ebet n'o doa. Kaoz a voe eus un darempred avoultr a-berzh ar briñsez, dilezet alies gant he gwaz a gave gwell kompagnunezh ar soudarded evit hini e wreg. 

Hi a chomas en he falez en Unter den Linden, savet etre 1748 ha 1766 (a zo hiziv Skol-veur Humboldt Berlin). Ar priñs a veze e-keit-se oc'h ober war-dro an aferioù-brezel, digarez da vezañ gant soudarded ha da dabutal gant e vreur roue. Mervel ar reas e 1802.

Pa erruas Napoleon Iañ e Berlin e 1806 e oa pevar-ugent vloaz ar briñsez, hag an hini nemeti, pe dost, eus an tiegezh roueel a oa chomet er gêr-benn.

## Levrlennadur
*Albert Moll, *Die konträre Sexualempfindung*, Fischer's Medicin Buchhandlung, 1899, p. 128.
*Frank Bauer, *Napoleon in Berlin*, Berlin Story Verlag, 2006, p. 78.
Aleksandr Iañ (Rusia)

**Aleksandr Iañ**, pe Александр I Павлович (Aleksandr I Pavlovitch) e ruseg, 
(1777 -1825), a oa tsar, pe impalaer Rusia adalek miz Meurzh 1801. Roue Pologn e oa ivez adalek 1815 ha Dug-Meur Finland ha Lituania. Brezeliñ a reas a-enep an impalaer gall Napoleon Iañ.

Mab e oa d'an impalaer Pavel Iañ ha d'e bried Sophie Dorothee von Württemberg ur briñsez alaman anvet *Maria Fyodorovna* e Rusia.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas da Luise von Baden (1779–1826). Div verc'h o doe, hogen mervel a rejont en-bihanik.
* Maria Aleksandrovna (1799-1800)
* Elizabeta Aleksandrovna (1806-1808)

## War e lerc'h
* *Аммон Ф. Г.* В фаворе у кесаря: Александр I и Аракчеев
Aleksandr II

**Aleksandr II** a c'hall bezañ :

*Aleksandr II (Makedonia), roue Makedonia en Henamzer.
*Aleksandr II (pab), pab an Iliz katolik roman etre 1061 ha 1073
*Aleksandr II (Bro-Skos) (1198-1249), roue Bro-Skos
*Aleksandr Iañ (Jorjia) (1478-1442), roue Jorjia
*Aleksandr II (Rusia) (1818-1881), impalaer Rusia

## Pennad kar
*Aleksandr Iañ
Amalie Christiane von Baden

**Amalie Christiane von Baden** (* 1776 en Karlsruhe; † 1823 en Bruchsal) war a oa ur briñsez alaman. 

Merc'h henañ Karl Ludwig von Baden hag Amalie von Hessen-Darmstadt e oa, ha hanter-gofad he c'hoar Karoline Friederike Wilhelmine von Baden, a voe rouanez Bavaria. C'hoar e oa ivez da Luise Augusta von Baden, pried d'an tsar Aleksandr Iañ (Rusia). 

Klasket e voe he dimeziñ met bep tro e troas fall an traoù. Ne zimezas ket eta ha n'he doe bugel ebet. Bevañ a reas e ti he c'hoarezed dimezet, e Bavaria, pe Rusia, pe e lez Baden.
Treuzlizherennadur ar rusianeg e brezhoneg

**Treuzlizherennadur ar rusianeg e brezhoneg** eo an doare da skrivañ ar rusianeg, a vez skrivet gant lizherennoù kirillek, e brezhoneg, a vez skrivet gant lizherennoù latin. Meur a sistem a zo dre ar bed evit treuzlizherennañ ar rusianeg, met n'eus hini ebet c'hoazh (2011) a gement a vefe degemeret gant an holl, koulz ensavadurioù etrebroadel hag ar yezhoù.

Diazezet eo an daolenn-mañ war an daolenn a gaver er stagadenn a zo e dibenn levr Anna Mouradova *Kudennoù an treiñ diwar ar rusianeg e brezhoneg* (Barn, Mouladurioù Hor Yezh, 1999, p. 164-165). Al lizherennoù war ur foñs liv a zo lizherennoù na vez ket graet ganto ken.

## Gwelet ivez
*lizherenneg kirillek
*rusianeg
*treuzlizherennadur ar rusianeg
Aleksandr III

**Alesant III**, pe **Aleksandr III**, zo bet anv meur a roue.

** Alesant III Makedonia *, pe Alesant Veur (-356–-323), 
*Alesant III  (impalaer), impalaer Bizantion (912–913)
*Aleksandr III (pab), pab adalek 1159 betek 1181
*Alesant III (Bro-Skos) (1241–1286), roue Bro-Skos
*Alesant III Imereti (1609–1660), roue Imereti
*Aleksandr III (Rusia) (1845–1894), impalaer Russia, ha diwar e anv 
**Pont Alexandre III, ur pont e Pariz
**ul lestr-brezel rus

## Gwelet ivez
*King Alexander
Troiou-kamm Alanig al Louarn

***Troiou-kamm Alanig al Louarn*** zo troidigezh e komz-plaen gant Jakez Riou eus *[[Reineke Fuchs]]* J. W. von Goethe (1794), embannet e Gwalarn niv. 89 (Ebrel 1936) ha niv. 97 (Kerzu 1936), skeudennaouet gant Pêr Peron ; adembannet e voe gant An Alarc'h e 2011, gant tresadennoù Maël Verot .

JRiou TKAAL 1 Gwalarn89 1936.jpg|Golo al levrenn 1
JRiou TKAAL 2 Gwalarn97 1936.jpg|Golo al levrenn 2
Mael Vérot

**Mael Verot** zo un treser breizhat, eus Bro-Dreger, o chom e Roazhon, hag en deus graet tresadennoù evit meur a levr brezhonek.

Labouret en deus evit an tiez-embann Sav-Heol hag An Alarc'h.
## Levrioù skeudennet gantañ
**[[Ar Mell Irvinenn]]*, Sav-Heol, 2011 (ISBN 978-2-9534848-6-1)
* *Kevrin ar c'hizhier bihan*, Sav-Heol, 2011 (ISBN 978-2-9534848-7-8)
**[[Troiou-kamm Alanig al Louarn]]*, An Alarc'h, 2011 (ISBN 978-2-916835-29-7)
* *[[Pa nijo ar moc'h]]*, Mark Kerrain, Sav-Heol, 2011 (ISBN 978-2-9534848-8-5)
* *Mammig a zo droug enni*, Sav-Heol, 2012 (ISBN 979-10-90456-02-0)
* *Ar c'hwenenn a felle dezhi mont da gorollerez*, Sav-Heol, 2014 (ISBN 979-10-90456-14-3)
**[[Macha hag an Arzh]]*, Sav-Heol, 2015 (ISBN 979-10-90456-18-1)

## Liammoù diavaez
* Mael Vérot war lec'hienn Kuzul ar Brezhoneg
* Mael Vérot war lec'hienn an DataBNF
## Daveennoù
Aalborg

**Aalborg** (distaget [ˈʌlb̥ɒːˀ] e daneg) zo ur gêr eus Danmark, e hanternoz ledenez Jutland. Unan eus kêrioù brasañ Danmark eo-hi : 103 545 a annezidi a oa e kêr e 2011 ha 197 426 a dud er gumun e 2010.

Ar roudoù koshañ eus Aalborg zo eus ar bloavezh 700 pe war-dro. Emañ war ribl ar Limfjord, ur fjord a dreuz al ledenez hag a liamm Mor an Hanternoz ouzh ar c’h-Kattegat. Ur porzh bras e oa Aalborg er Grennamzer. Diwezhatoc’h e teuas da vezañ ur greizenn a bouez evit ar greanterezh hag evit ar velestradurezh.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Aalborg gant :

## Notennoù
Aleksandr III (Rusia)

**Aleksandr III** (10 a viz Meurzh 1845–1añ a viz Du 1894) a voe impalaer Rusia adalek an 13 a viz Meurzh 1881 betek e varv. Mab e oa d'an impalaer Aleksandr II ha d'e bried Marie von Hessen-Darmstadt.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa d'ar briñsez Dagmar Danmark ha c'hwec'h a vugale o doe.
Aleksandr II (Rusia)

**Aleksandr II** (ruseg : Александр II Николаевич *Aleksandr II Nikolayevitch*) bet ganet e 1818 ha marvet e 1881,  a voe impalaer Rusia adalek miz Meurzh 1855 betek an deiz ma voe muntret gant ar strollad anarkour Narodnaya Volya (Наро́дная во́ля, "Youl ar bobl").

Roue Polonia ha dug-meur Finland e voe ivez.

Dimeziñ a reas d'ar briñsez alaman Marie von Hessen-Darmstadt hag eizh bugel o doe, en o zouez an *tsar* Aleksandr III a renas war e lerc'h.
Luise von Preußen (1838-1923)

**Luise von Preußen** pe **Luise Marie Elisabeth von Preußen** (Berlin 1838-1923 Baden-Baden) a oa ur briñsez eus rouantelezh Prusia deuet da vout dugez-veur Baden dre zimeziñ.

## He buhez
Merc'h e oa da Gwilherm Iañ Alamagn ha d'e bried Augusta von Sachsen-Eisenach.
E Mezheven 1856 e timezas e Berlin da Friedrich Iañ von Baden (1826-1907)
Tri bugel o doe:
Augusta von Sachsen-Eisenach

**Augusta Marie Luise Katharina von Sachsen-Weimar-Eisenach**, pe **Augusta von Preussen** goude he dimeziñ, pe *Augusta Prusia* (1811–1890), a oa pried Gwilherm Iañ Alamagn (1797-1888), impalaer Alamagn, ha dre-se rouanez Prusia hag impalaerez Alamagn.

## He bugale
* Frederig III Alamagn (1831-1888), impalaer Alamagn; dimezet en 1858 da Victoria von Sachsen-Coburg-Gotha (1840-1901), ha bugale dezho; ren a reas war-lerc'h e dad en 1888.
* Luise von Preußen (1838-1923), a zimezas da Friedrich Iañ, dug-meur Baden (1826-1907) en 1856, ha bugale dezho.
Trévières

**Trévières** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Trévières eo.
## Douaroniezh

* Pont dreist an Aure. 

* War lez ar stêr Aure emañ Trévières.
## Istor
### 
* E 1858 e voe staget ul lodennig eus kumun Engranville ouzh Trévières (1 100 annezad).
### 
#### [[Eil Brezel-bed]]

Trevieres placemarche 1944.jpg|Ar vourc'h e 1944
Trevieres rue 1944.jpg|Un tourter o kempenn ar straedoù

* Dieubet e voe ar gumun gant an *38th Regimental Combat Team* eus an Eil Rannlu SUAat d'an 9 ha d'an 10 a viz Even 1944; lazhet e voe pemzek den nann soudard gant tennoù kanol e Trévières e miz Even 1944 e-pad Emgann Normandi; un den all a varvas abalamour d'ar brezel e 1945.
## Monumantoù ha traoù heverk

Trevieres église.jpg|Iliz katolik * Saint Aignan et Saint-Exupère*. 
Trevieres moulin.jpeg|Melin ar Bosq.
Trevieres Mirbeau.jpg|Ti genidik Octave Mirbeau.

## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

|}
## Tud
* Octave Mirbeau, skrivagner gall, a voe ganet e Trévières e 1848. 
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Ludwig Iañ

**Ludwig I** zo anv meur a zen.

## Tud

### XIIvet kantved
* Ludwig Iañ (Thüringen), Landgraf (1130–1140)
* Ludwig Iañ (Württemberg), Graf (1136–1158)
* Ludwig Iañ, dug Bavaria, (1173–1231)

### XIVvet kantved
* Ludwig Iañ (Brandenburg) (1315–1361) ist: Ludwig V. (Bayern)

### XVvet kantved
* Ludwig Iañ von Hessen, Landgraf (1413–1458) 
* Ludwig Iañ (Württemberg-Urach), kont (1419–1450)
* Ludwig Iañ (Flandrez), kont (1322–1346)

### XVIIvet kantved
* *Ludwig Iañ (Anhalt-Köthen)*, Fürst (1606–1650)

### XIXvet kantved
* Ludwig Iañ von Hessen-Darmstadt, dug-meur Hessen-Darmstadt (1806–1830) 
* Ludwig Iañ von Baden (1763–1830), dug-meur Baden (1818–1830)
* Ludwig Iañ Bavaria (1786-1868), roue Bavaria (1825–1848)
Ludwig Iañ von Baden

**Ludwig Iañ von Baden** (1763–1830) a oa dug-meur Baden adalek 1818. Mab e oa da Karl Friedrich von Baden ha d'e bried Karoline Luise von Hessen-Darmstadt.
 
## E vuhez
Ren a reas war-lerc'h e niz Karl Ludwig Friedrich von Baden, anvet *Karl II* neuze. Brud en doa da vout rouler ha gastaouer, ha marteze e voe serc'heg d'e lezvamm Louise Geyer von Geyersberg, kontez Hochberg, ha kontet e veze e oa « tad d'e vreudeur ». 

Mervel a reas e vreur henañ en ur gwallzarvoud e 1801, hag e dad, ar markgrav Karl Friedrich von Baden, 73 bloaz dezhañ, a laoske anezhañ da ren an dugelezh en e lec'h. 

Ludwig, a en em gleve marteze gant ar gontez Hochberg, a felle dezhañ mirout ar galloud, ha klask a reas levezoniñ e niz, ar priñs Karl Ludwig Friedrich von Baden, 15 vloaz dezhañ hag e gas a reas d'ar vuhez diroll ma varvas buan ar priñs.
 
En 1806, e teuas ar varkgraviezh da vout un dugelezh-veur hag ezelañ a reas e Kengevredad ar Roen dindan askell an impalaer gall Napoleon Iañ, mestr war Alamagn, a zimezas Karl II d'e verc'h adverc'het Stéphanie de Beauharnais, ha lakaet e voe Ludwig a gostez. 

Darn a soñj gante e voe kemeret perzh gant Ludwig hag ar gontez Hochberg e koll ar priñs pennhêr bihan, mab Karl II, a deuas en-dro er gouloù e 1828 e Nürnberg, dindan an anv Kaspar Hauser goude un hir a vac'hadigezh kuzh. 

En 1818 e voe anvet Ludwig da zug-veur goude marv e niz Karl. 

En 1825 e savas Skol-veur Karlsruhe. Ne zimezas ket, goude ma wele a-walc'h e oa an tiegezh o vont da get. Krediñ a c'haller e talc'he ar gontez Hochberg evit ma ne raje ket, dezhi da lakaat he mab Leopold von Baden da gemer war-lerc'h Ludwig, ha souezhus eo e vije ken bras he levezon.

Mervel a reas Ludwig en 1830. Ne seblantas ket naturel e varv d'e gempredidi. Gantañ e echuas lignez skourr pennañ Baden-Durlach. War e lerc'h e voe anvet e hantervreur, Leopold, mab henañ ar gontez Hochberg, da zug-veur.

## Pennad kar
*Dugelezh-veur Baden
Ludwig von Baden

**Ludwig von Baden** zo anv meur a briñs eus Baden.

* Ludwig Wilhelm von Baden-Baden (*Türkenlouis*; 1655–1707), Markgraf Baden-Baden ha jeneral a stourmas a-enep an Durked; 

* Ludwig Iañ von Baden (1763–1830), dug-meur Baden
* Ludwig II von Baden (1824–1858), dug-meur Baden, 

* Ludwig Wilhelm von Baden (1865–1888)
Lesdain

**Lesdain** zo un anv-lec'h gallek.
* e Belgia, Lesdain, kêriadenn e Brunehaut
* e Bro-C'hall, Lesdain (Bro-C'hall) en departamant gall Nord (departamant)
Vesterålen

**Vesterålen** (*Viestterálas* e samieg an norzh) zo un enezeg eus arvor Norvegia hag un distrig e kontelezh Nordland, en norzh da Lofoten.

Setu amañ an inizi pennañ : Langøya, Andøya, Hadseløya hag al lodenn reter eus Hinnøya, an enezenn vrasañ. Inizi bihan all zo ivez.

Annezet eo enezeg Vesterålen gant 30 059 a dud (1añ a viz Gouere 2009). Sortland eo ar gêr vrasañ. Gant ur vag-treizh e c’haller mont eus Lofoten da Vesterålen. Stag eo an enezeg ouzh an douar-bras ha stag eo inizi an enezeg kenetrezo ivez war-bouez pontoù.
Jubenniñ

:*Ur ster all zo ivez gant *Jubenniñ* pa dalvez ivez kement ha *Bazhvalaniñ*.*

**Jubenniñ** zo lavaret en un eil yezh ar pezh zo bet lavaret en ur yezh kentañ. Ar **jubenner** eo an den a ra al labour-se, da zisplegañ da dud ha ne gomprenont ket ur yezh ar pezh zo bet lavaret er yezh-se gant ur c'homzer kentañ.

**Jubenniñ** a reer ivez eus ober an hini a eztaol e yezh ar sinoù, evit an dud vouzar, ar pezh zo bet lavaret dre gomz pe ar c'hontrol.
Dimeziñ dre jubenn

An dimeziñ a veze graet dre jubenn alies e-touez an tiegezhioù uhel hervez an ezhommoù politikel. An tad a varc'hatae, hag a zivize, hag ar mab pe ar verc'h a sente. 

A-wechoù e vez kaoz da zimeziñ unan kozh, ur gwaz pinvidik peurliesañ, intañv alies, gant unan yaouank paouroc'h. 

## Pennadoù kar
*Dimeziñ dre heg
*Torr-dimeziñ
*Freuz-dimeziñ
Aignerville

**Aignerville** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.

Bodet e oa gant teir c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Formigny-la-Bataille.

* An ti-kêr.
## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*,  kantved. 
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Szeged

**Szeged** (distaget [ˈsɛɡɛd] en hungareg) zo ur gêr eus Hungaria, er c’hreisteiz da Vudapest, e kember ar stêrioù Tisza ha Maros, e kontelezh Csongrád. War-dro 170 000 a annezidi zo enni (e 2011).
 
Kêr bennañ kreisteiz Hungaria eo, nepell diouzh harzoù Serbia ha Roumania, ha brudet eo Skol-veur Szeged. Anavezet eo korn-bro Szeged abalamour ma c’hounezer kalz paprika ennañ.

A-gozh eo anavezet Szeged ha *Partiscum* e oa hec’h anv da vare ar Romaned. Eus 1183 eo ar meneg kentañ eus an anv hungarek *Szeged*. Sez gouarnamant enep-dispac’hel Hungaria e voe Szeged e 1919, pa oa bet embannet Republik Soviedel Hungaria gant ar gomunourien e Budapest. 

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Szeged gant : :

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel Szeged 
* Universitat de Szeged

## Notennoù
Pašman

**Pašman** (distaget [pǎʃman] e kroateg) zo un enezenn war aod Kroatia, etre kêr Zadar, war an douar-bras, hag enez Dugi Otok, en diavaez. Annezet eo gant 2 004 a dud (2001), o vevañ war ur gorread 60,11km².
Friedrich Wilhelm III (Prusia)

**Frederig Gwilherm III Prusia** , pe **Friedrich Wilhelm III** (1770-1840) a oa roue Prusia adalek 1797, war-lerc'h e dad Friedrich Wilhelm II Prusia. 

E vamm e oa Friederike Luise von Hessen-Darmstadt.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas en 1793 da Luise von Mecklenburg-Strelitz (1776-1810), ur verc'h da Karl II von Mecklenburg-Strelitz ha da Friederike von Hessen-Darmstadt. Brudet e oa kened e bried ha levezon vras he doe adal 1807 betek he marv en 1810.

## E vugale

Dimezet e oa da Luise von Mecklenburg-Strelitz (1776–1810).
* Ur verc'h ganet-marv (*/† 1794)
* Friedrich Wilhelm&nbsp;IV. (1795–1861); dimezet e 1823 da Elesbed Ludovika Bavaria
* Wilhelm (1797–1888); dimezet e 1829 da Augusta von Sachsen-Weimar-Eisenach
* Charlotte (1798–1860); dimezet e 1817 da Nikolaz Iañ (tsar), tsar Rusia;
* Friederike (1799–1800)
* Carl (1801–1883); dimezet e 1827 da Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach (1808–1877)
* Alexandrine (1803–1892); dimezet e 1822 d'an Dug-Meur Paul Friedrich eus Mecklenburg-Schweri
* Ferdinand (1804–1806)
* Luise (1808–1870); dimezet e 1825 d'ar priñs izelvroat Frederik van Oranje-Nassau
* Albrecht (1809–1872); dimezet div wech:
# e 1830–1849 da Marianne der Niederlande (1810–1883), ur c'hoar da Friedrich, Prinz der Niederlande
# e 1853 da Rosalie von Rauch, ur verc'h d'ar Jeneral Gustav von Rauch, spätere Gräfin von Hohenau (1820–1879)

Addimeziñ a reas da Auguste von Harrach, Priñsez Liegnitz, hogen divugel e voe.
Sodiom

Ar **sodiom** pe **natriom** zo un elfenn gimiek hag ur metal alkalin ; **11** eo e niver atomek ha **Na** e arouez (eus al latin *natrium*).
Parabolenn (Aviel)

Ar **parabolennoù** zo danevelloù berr a gaver en Aviel, traoù a vije bet kontet gant Jezuz Krist, hag a zo kentelioù buhezegezh da dennañ diouto.

Kavet e vezont en avieloù Mark, Mazhev ha Lukaz. En Aviel Yann, ne gaver parabolenn ebet.

## Enrolladennoù aodio koshañ e brezhoneg
An enrolladenn koshañ e brezhoneg anavezet hiziv an deiz eo hini parabolenn ar mab foran, lennet gant Aline Lebot hag enrollet d'an 20 a viz Gouere 1900 gant an doktor hag antropologour Léon Azoulay da vare an diskouezadeg hollvedel e Pariz.

## Skouerioù parabolennoù
* parabolenn Ar Blouzenn hag an Treust
* parabolenn ar Mab foran (Lukaz 15:11-32)
* parabolenn an Hader (Mazhev 13:4-8)
* parabolenn an Dañvad dianket (Mazhev 18:12-14)
## Notennoù ha daveennoù
Beinn Nibheis

**Beinn Nibheis** (distagadur gouezelek: ; *Ben Nevis* e saozneg) eo menez uhelañ Bro-Skos, gant 1 344 m. War un dro ez eus anezhañ ivez menez uhelañ Breizh-Veur ha Keltia. Emañ nepell diouzh kêr An Gearasdan (Fort William). Ur 100 000 a dud bennak a ya da grapat betek krec'h ar menez-se bep bloaz.
Antell

Un **antell**, pe **griped**, zo ur benveg da chaseal, ha da dapout loened gouez. A bep seurt antelloù zo. 

Gant ur griped e taper loened blevek. Gant rouedoù e taper pesked pe evned.
Friederike Luise von Hessen-Darmstadt

**Friederike Luise von Hessen-Darmstadt**, pe **Friederike von Preußen** (1751–1805) a oa rouanez Prusia goude dimeziñ da Friedrich Wilhelm II Prusia. 

Merc'h e oa da Ludwig IX von Hessen-Darmstadt (1719–1790) ha d'e bried Henriette Karoline von Pfalz-Zweibrücken (1721–1774), ur verc'h d'an Dug Christian III von Zweibrücken-Birkenfeld.
Friederike Charlotte von Hessen-Darmstadt

**Friederike Charlotte von Hessen-Darmstadt** (* 1698 en Darmstadt; † 1777 in Darmstadt) a oa ur briñsez eus Landgraviezh Hessen-Darmstadt a zeuat da vout priñsez eus Landgraviezh Hessen-Kassel.

## He buhez
Friederike Charlotte a oa merc'h d'al landgrav Ernst Ludwig von Hessen-Darmstadt (1667–1739) ha d'e bried Dorothea Charlotte (1661–1705), ur verc'h d'ar Markgraf Albrecht II von Brandenburg-Ansbach. 
Dimeziñ a reas e miz Here 1720 da Maximilian von Hessen-Kassel (1689-1753).

## He bugale
Eizh bugel he doe:
# Karl ( 1721-1722)
# Ulrike Friederike Wilhelmine (* 1722 en Kassel, † 1787 en Eutin), a zimezas e 1752 d'an dug Friedrich August von Oldenburg
# Christine Charlotte (* 1725 en Kassel, † 1782 ivez), leanez en abati Herford
# Maria (* 1726 en Kassel, † 1727 ivez)
# Wilhelmine (1726–1808), a zimezas e 1752 d'ar Priñs Heinrich von Preußen (1726-1802)
# ur bugel marv-ganet (1729 en Kassel)
# Elisabetha Sophia Louisa (* 1730 en Kassel, † 1731 ivez)
# Caroline Wilhelmina Sophia (1732-1759), dimezet e 1753 d'ar priñs Friedrich August von Anhalt-Zerbst

## Levrlennadur
* Rainer Maaß: *Mach er, dass ich 300 Gulden krieg!". Eine Annäherung an Prinzessin Friederike Charlotte v. Hessen-Darmstadt (1698-1777).* In: Archiv für hessische Geschichte (2009), S. 29-87
Edvard Munch

**Edvard Munch** (distaget:  *mounk*) a oa ul livour norvegiat.
Ganet e oa bet d'an 12 a viz Kerzu 1863 e Løten e Norvegia, met en Oslo en doa tremenet e vugaleaj. Breur d'an istorour Peter Andreas Munch e oa.

E-kerzh e vugaleaj e varvas e vamm hag e c'hoar. Ober a reas studioù er skol teknikel a-raok treiñ d'an arzoù. Er penn-kentañ e reas taolennoù en doare al livourien realour c'hall gant ar pal livañ e vuhez dezhañ : da skouer, an daolenn "Noz", hag a zo teñval, a livas goude marv e dad.
D'ar mare-se e krogas da aozañ e daolenn vrudetañ, *[[Skrik|Ar Garm]]* (1893).

Diwezhatoc'h e voe pedet gant klub arzourien Berlin, met berz a voe lakaet war e daolennoù gant an nazied, ar pezh el lakaas trist ha dinerzhet.

Kalz a levezon en devoe war an arzourien tchek.

E 1902, goude un emgann gant e wreg, e voe gloazet e zorn kleiz gant un boled revolver, hag e 1908, goude touelladurioù ha dinerzhadennoù, e voe kaset da ospital København.

En Ekely e-kichen Oslo e varvas d'an 23 a viz Genver 1944, d'an oad a 80 vloaz.

## Pennad kar
*Skrik ("Ar Garm")

## Liammoù diavaez
* ''Munch-museet'' (Mirdi Munch)   
* Palier Munch
* ''Artcyclopedia''
Djouang

Unan eus ar 56 minorelezh c’houennel anavezet gant Republik Pobl Sina eo ar vDjouanged (Sinaeg: 壮族/壯族; pinyin: Zhuàngzú; djouangeg: Bouчcueŋь / Bouxcuengh). 18,540,000 e oant e 2010. E biz Sina, e Rannbarzh Emren Djouang e Guangxi (14,207,143 e oant e 2000), e proviñs Yunnan (1,144,021 e oant e 2000) - e rannvro Wenshan- e vev an darn vrasañ eus ar vDjouanged daoust ma' z eus un nebeud anezho o chom e proviñsoù Guangdong (e rannvro Lianshan, 570,200 e oant eno e 2000) ha Hunnan (e rannvro Yongzhou, 23,559 e oant eno e 2000).

## Yezh
War-dro 15 360 000 anezho (kontadeg 2010) a gomz o yezh c’hoazh. Gant ar sinaeg a ra a reoù arall. Ur yezh taiek-kadaiek eo ar djouangeg daoust m’he renk klaskourien ’zo en ur skourr dieub eus ar familh sinek-tibetek.

## Relijion
Boudaiz eo ar vDjouanged met azeuliñ doueed lec’hel a reont ivez.

## Gwelet ivez
*Rouantelezh Wenshan 
*Rouantelezh Lianshan 

=
Balaneg (disheñvelout)

**Balaneg** a c'hall bezañ meur a dra:
*Un dachenn dindan balan (pe "banal")
*Balaneg, un enezenn en enezeg Molenez
*Balaneg, un enezenn en inizi Glenan
*Balaneg, un enezenn eus Treger, dirak aod Bugelez

## Gwelet ivez
*Banaleg (disheñvelout)
Banaleg (disheñvelout)

**Banaleg** a c'hall bezañ meur a dra:
*un dachenn dindan banal (pe "balan");
*Banaleg, ur gumun e Bro-Gerne
*Banaleg-ar-Gevred, ur gumun er Winieg, e su Bro-Naoned

## Tud
* Jean-Luc Bannalec, anv-pluenn Jörg Bong, skrivagner alaman.

## Gwelet ivez
*Balaneg (disheñvelout)
Sophie Luise von Mecklenburg-Schwerin

**Sophie von Mecklenburg-Schwerin**, pe **Sophie Luise von Preußen** (1685-1735), a oa merc'h da Frederig Iañ von Mecklenburg-Schwerin. Mervel a reas divugel, aet he spered diganti. 

Dimeziñ a reas en miz Du 1708, da 23 bloaz, da Frederig Iañ (Prusia) (1657-1713), roue Prusia, 27 vloaz koshoc'h egeti. Hec'h anv-hi eo a voe roet d'an iliz Sophienkirche en Berlin. Eured Sophie Luise a voe jubennet gant Johann Kasimir Kolbe von Wartenberg, ministr-prezidant, a zalc'he war ar roue intañv dre ma ne oa pennhêr ebet c'hoazh. 

Brudet e oa kened Sophie Luise, ma veze graet *Gwener Mecklenburg* („mecklenburgische Venus“) anezhi. Met ne oa ket desket kaer, goude ma ouie eus ar sonerezh ha komz galleg. Ne oa ket skañv avat, ha troet e oa gant ar relijion. Met ne oa ur spered kaer evel ar rouanez Sophie Charlotte en he raok. Tamm-ha-tamm e voe lakaet a-gostez e buhez al lez e Berlin.

Klask a reas, gant skoazell Mademoiselle Gravenitz, treiñ he fried roue diwar ar galvinegezh da vont a-du gant al luterianegezh. Gant se e save tabut etreze aliezik. 

Un enebourez he devoa ivez, Catharina Rickers (1670, Lobith - 1734, Den Haag), a oa pried d'ar ministr Wartenberg, ha serc'h d'ar roue ouzhpenn. 

Sophia Louise ne oa ket evit itrikoù ha kabaloù lez Berlin. Dindan levezon August Hermann Francke e oa ha repuiñ a rae er Pietism. Mont a reas he spered e belbi er Berliner Schloss ha spontañ a reas ar roue Frederig ken e kredas eo hi an hini a oa an "Iton Wenn " a c'hallje rakkemenn e varv dezhañ. 

A-benn ar fin e troas he spered ha n'halle ket en em ziskouez ken dirak zan dud. E miz Genver 1713, un nebeud sizhunioù a-raok he marv, e voe kaset en dro da di he zud war urzh ar roue Frederig, da Mecklenburg-Schwerin. 
Bevañ a reas neuze e kastell Grabow.
Pa varvas e voe beziet en iliz Schelfkirche St. Nikolai en Schwerin.
Viborg

**Viborg** (distaget [ˈʋibɒːˀ] e daneg zo ur gêr eus Danmark, e kreiz Jutland. Ur gumun eo ha pennlec'h ar rannvro Midtjylland eo ivez. E miz Genver 2011 e oa annezet kêr gant 35 893 a dud, hag ar gumun gant 93 498 a dud. An eil kumun vrasañ eus Danmark eo Viborg ; enni emañ lez-varn uhelañ ledenez Jutland.

Unan eus kêrioù kozh Danmark eo Viborg, ha roudoù zo bet kavet eus diazezadur ar Vikinged enni, e dibenn an . En ur c'hroashent a bouez e oa Viborg, er Grennamzer, e-kreiz al ledenez. Ur voudenn-gastell a oa eno. Dont a ra an anv *Viborg* eus ar benrann *vi* a dalvez « lec'h sakr, gwenn » ha *berg* a dalvez « menez ».

Brudet eo iliz-veur Viborg. Savet e voe etre 1130 ha 1180. Met meur a wech eo bet distrujet hag adsavet abaoe.

## Kêrioù gevellet
* Dalvíkurbyggð  
* Hamar  
* Kecskemét  
* Lund  
* Lüneburg  
* Marijampolé  
* Porvoo 

## Notennoù
Dimeziñ dre heg

An **[[dimeziñ]] dre heg** eo an doare da zimeziñ tud hep goulenn o ali diganto hag en desped dezho. Hiziv, en Europa, e vez gwelet evel ur gwallober ouzh Gwirioù Mab-Den. Gwechall e oa ar boaz en tiegezhioù uhel, en noblañs dreist-holl, hag ivez e tiez ar vourc'hizien, ma oa hollc'halloudek an ozhac'h.

E kevredigezhioù zo, en Azia hag e broioù muzulman dre vras, e vez c'hoazh dimeziñ dre heg, evel en Europa gwechall.

## Istor

## Lennegezh
Stank eo kaoz an dimeziñ dre heg e lennegezh ar  ha .
Abancourt

**Abancourt** zo un anv-lec'h gallek.

## Kumunioù
###### 
* Abancourt (Norzh)
* Abancourt (Oise)

### Kumunioù gwechall
* Abancourt, e Seine-Maritime, hiziv e Saumont-la-Poterie
* Abancourt, e Somme (departamant), enteuzet e Warfusée-Abancourt, a zo bet enteuzet e Lamotte-Warfusée

## Tud
* Willemain d'Abancourt (1745-1803), skrivagner gall.
Sofia (anv-bihan)

**Ur pennad [[Sofia]] zo ivez, diwar-benn kêr-benn Bulgaria, hag ur pennad [[Sofia (disheñvelout)]]*.
**Sofia**, pe **Sophia**, zo un anv-bihan a gaver e meur a yezh.

## Orin
Dont a ra eus ar ger henc'hresianek *Sofia*, hag a dalv kement ha *furnez*.

## Yezhoù all
**Sofia*, en italianeg ha svedeg,
**[[Sofía]]* e spagnoleg
*Sofie pe **Sofia** e svedeg 
**[[Sophia]]*, e saozneg
*Sophie en alamaneg ha galleg
**[[Zofia]]* e poloneg

## Tud
### Rouanezed ha priñsezed
*Sofia Minsk (1140-1198)
*Anna Sofia Danmark (1647-1717)
*Sofia Romanova (1657-1704), rejantez Rusia
*Sofia Magdalena Danmark (1746-1813), rouanez Sveden
*Sofia Sveden, anv meur a briñsez
*Sofia Albertina Sveden, priñsez svedat
*Sofia Bernadotte, priñsez svedat

### Tud all

#### XVI kantved
* Sofia Johansdotter Gyllenhielm (1556/59-1583), bastardez da roue Sveden
#### XVII kantved
*Sofia Alekseyevna (1657-1704), rejantez Rusia

#### XVIII kantved
* Sophia Baddeley (1745–1786), aktourez ha kourtizanez saoz
* Sophia Lee (1750 – 1824), romantourez saoz

#### XIX kantved
* Sophia Karp (1861–1904), akourez rouman yidek
* Sofia Kovalevskaya (1850-1891), matematikourez rus
* Sophia Peabody Hawthorne (1809-1871), livourez stadunanat

#### XX kantved
* Sofia Berntson, kanerez svedat
* Sofia Coppola, filmaozerez stadunanat
* Sofia Gubaidulina (1931-), sonaozourez rus-tatar
* Sofia Källgren, kanerez svedat
* Sophia Loren, aktorez italian
* Sofia Milos, aktourez italian-gresian
* Sofia Polgar, echedourez hungarat
* Sofia Rotaru, kanerez moldav

## Sofie
*Sofie Sager, skrivagnerez svedek

## Pennad kar
*Sofia Karlsson, anv meur a vaouez.
Susana Harp

**Susana Harp Iturribarria** , ganet d'an 8 Ebrel 1968 en Oaxaca, Oaxaca, Mec'hiko, zo ur ganerez ha sonaozourez vec'hikan.

Kanañ a ra Harp e meur a yezh, spagnoleg ha saozneg dreist-holl avat, goude ma toug bri d'he gwrizioù ha d'ar pobloù orin mixtek, zapotek, maya ha náhuatl, ha da sonerezh Oaxaca, hogen oberennoù personel a gan ivez.

## He fladennoù
* 1997 *Xquenda*.
* 2000 *Béele crúu* (Cruz del cielo).
* 2002 *Mi tierra*.
* 2003 *Arriba del cielo*.
* 2005 *Ahora*.
* 2008 *Fandangos de ébano*.
* 2009 *De jolgorios y velorios*.
* 2010 *Mi tierra, Vol. II*.
* 2011 *Mexicanisima*.
* 2012 *[[Aguadiosa]]*.
* 2014 *[[Misterios Gozosos]]*.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Susanaharp.com, pajenn ofisiel
* Susana Harp Blog
* He c'hanaouennoù .
Merkur

Ar **merkur**, **arc'hant-bev**, pe **bevargant**, zo un elfenn gimiek. **80** eo e niver atomek ha **Hg** e arouez.

Dont a ra an arouez-se eus e anv latin *hydrargyrum*, a-orin henc'hresianek, hag a dalvez “arc'hant-dour”, pa'z eo ar metal liñvek nemetañ. Gwechall-gozh e veze graet *arc'hant-bev* anezhañ.

## Notennoù
Hollved

Graet e vez gant **hollved** evit ober anv eus kement tra a zo. E-barzh emañ kement tra fizikel, an energiezh, ar planedennoù, ar stered, ar galaksiennoù, ha kement tra eus an egor. Gant an arsellet e c'haller gwelet diorroadur an hollved pell-bras 'zo, koulz lavaret betek ar Big Bang. War a greder eo renet an hollved gant ar memes lezennoù fizikel ha koñstantennoù abaoe an deroù eus e astenn.
Hasta siempre

***Hasta Siempre, Comandante*** ("Kenavo, Komandant"), berraet alies e *Hasta siempre*, zo ur ganaouenn spagnolek bet savet e 1965 gant ar soner cuban Carlos Puebla da ganañ meuleudi da Che Guevara goude m'en devoa kuitaet gouarnamant Fidel Castro da ledañ an dispac'h en Afrika, e Kongo da gentañ.

## Ar son
Simon Sebag Montefiore

**Simon Jonathan Sebag Montefiore**, ganet e 1965 e Londrez zo un istorour ha skrivagner saoz. Brudet eo e levrioù diwar-benn Katelin II ha Stalin. Meulet ha loreet eo bet an oberenn *Stalin: The Court of the Red Tsar*, troet e 25 yezh. 

## Buhez prevez
Dimezet eo d'ar romantourez saoznek Santa Montefiore, hag e Londrez emaint o chom. mab-kaer eo d'ar mondian arc'hantinat Charles Palmer-Tomkinson, ha breur-kaer d'ar vondianez Tara Palmer-Tomkinson. Mignon eo d'ar priñs Charlez, da David Cameron ha Koo Stark.

## E levrioù
* *Jerusalem: the Biography*, 2011 ISBN 978-0-297-85265-0
* *101 World Heroes*, 2009
* *Monsters – History's most evil men and women*, 2008
* *Young Stalin*, 2008
* *Stalin: The Court of the Red Tsar*, 2005, 2004 ISBN 1400042305 ISBN 978-1400042302
* *Potemkin: Catherine the Great's Imperial Partner*, 2005*Catherine the Great and Potemkin*, 2004
* *Speeches that Changed the World: The Stories and Transcripts of the Moments that Made History*, 2008, 2007*Speeches that Changed the World*, 2007
* *Piggy Foxy and the Sword of Revolution: Bolshevik Self-Portraits (Annals of Communism Series)* with Alexander Vatlin, Larisa Malashenko and Vadim A. Staklo, 2006
* *A History of Caucasus*, 2005 ISBN 0297819259 ISBN 978-0297819257
* *King's Parade*, 1992

### Romantoù
* *Sashenka*, 2008
* *My Affair with Stalin*, 2004

## Pladennoù
* *Speeches that Changed The World*

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Lec’hienn ofisiel
Siboney

**Siboney** zo un anv a denn da Enez Kuba.

Bez ez eo:
*da gentañ anv ur bobl a veve e Kuba a-raok o distruj gant tud Europa: Siboney (pobl)
*ur gêr: Siboney (Kuba)
*ur ganaouenn, Siboney (kan)

A-hend-all e kaver an anv evel merk segalennoù, rom, ha bier.
Zofia Potocka

**Zofia Clavone**, pe **Zofia Konstantinova Potocka Potocka** (1760 —1822) a oa ul louvigez c'hresian, sklavez, spierez hag a deuas da vout pried Stanisław Szczęsny Potocki. Brudet e oa en hec'h amzer abalamour d'he buhez skrijus, d'he c'harantezioù ha d'he serc'heg Grigory Potyomkin.

## He buhez
Ganet e oa Zofia Clavone e Bursa, merc'h da Konstantin ha Maria Clavone. He mamm a werzhe legumaj, hag a werzhas he merc'h e 1772 e Konstantinopolis, pa ne oa nemet 12 vloaz ar plac'hig, da gannad Pologn a veze o c'hastaoua evit roue Pologn. He c'hoar a voe gwerzhet d'ur pacha turk. Serc'h d'ar c'hannad e voe betek 1778, pan eas da c'hast. neuzee e kemeras an anv *Sophie de Tchelitche*. E 1779 e voe prenet gant ur Polonad , Józef Witt, a zimezas dezhi, ha daou vab o doe, Jan ha Kornel. Witt a gasas anezhi da Bariz gant ar briñsez Nassau-Siegen da vezañ desket war doareoù ar gevredigezh uhel. Berzh a reas e Paris, ma veze graet *La Belle Phanariote* anezhi, ha brudet e oa he bomm-lavar: "Poan o deus ma daoulagad ". Lavaret e veze anezhi eoa kaerañ maouez Europa. E-kerezh he chomadenn e Pariz he devoe pep a zaempred gant breudeur ar roue gall Loeiz XVI, da lavarout eo kont Provañs ha kont Artez.

En 1787 e veajas an div vaouez da Istanbul, pa oa ar brezel etre Turki ha Rusia o vont da zigeriñ. Bloaz goude edo Zofia e kamp mignon bras Katelin II, Grigory Potyomkin, ma teuas da vout serc'h dezhañ, hag e chomas betek e varv.

E-pad seziz Khotyn, en Ukraina, e oa he fried polonat e Bulgaria, bet anvet da c'houarnour Kamenets, oc'h aozañ ur rouedad spierien evit Potemkin, gant tud e kêr Khotyn, evel c'hoar Zofia, deuet da vout pried pacha Khotyn.

Potemkin a anvas he fried da c'houarnour Cherson hag implij a reas anezhi evel spierez e-touez Poloniz ha Turked. Kinniget e voe evel serc'h ofisiel Grigory Potyomkin en un dañsadeg pan eas ar ministr da weladenniñ Peterbourg e 1791. Kaset e voe kuit gant Aleksandra von Engelhardt da varv Potemkin.

En 1798 ec'h addimezas da Stanisław Szczęsny Potocki, szlachta polonat, he devoa anavezet ha darempredet e Jassy, hag a skoazellas anezhi da lakaat terriñ he dimeziñ kentañ.

## He bugale
E-touez he bugale:
* Zofia Kisielew

## He marv
Mervel a reas en Berlin d'ar 24 a viz Du 1822, d'an oad a 62 vloaz.

## Skeudennoù

Image:Zofia Wittowa.jpeg|E 1780
Image:Sofia Wittowa.jpg|War-dro 1785
Image:Zofia Wittowa Potocka.jpeg|1790/1800
Image:Zofia Potocka.jpeg|War-dro 1805


## Notennoù


## References

* 
* Łojek J. (1983, wyd. II), Potomkowie Szczęsnego. Dzieje fortuny Potockich z Tulczyna 1799-1921, Lublin, Wydawnictwo Lubelskie, ISBN 8322201192
* Stachniak E. (2007), Ogród Afrodyty, Wydawnictwo: Świat Książki, ISBN 9788324701704
* Łojek J., Dzieje pięknej Bitynki, Wydawnictwo PAX, Warszawa 1982, ISBN 83-211-0337-5
Sati

Ar **sati** eo emaberzh un intañvez goude marv he fried en Indez gwechall pan a en tan da-heul korf he fried. Berzet eo hiziv er vro.
Siboney (kan)

***Siboney*** zo ur ganaouenn spagnolek savet gant ar sonaozour kuban Ernesto Lecuona e 1929. Skrivet e vije bet ar c'homzoù pa oa Lecuona pell diouzh Kuba, taget gant kleñved ar gêr, ha Siboney n'eo nemet Kuba.

## Ar son
Setu amañ deroù ar pozioù :

## Brud
*E 1931 e reas berzh pa voe kanet gant Alfredo Brito. Kanet eo bet abaoe gant Caterina Valente, Xiomara Alfaro, Dizzy Gillespie, Nana Mouskouri ha Percy Faith.
*Klevet e vez Siboney gant Nino Rota er film *[[Amarcord]]* filmaozet gant Federico Fellini.
*Kanet eo bet gant Connie Francis er film *[[2046 (film)|2046]]*.
*Sonet eo gant Eliades Ochoa en e bladenn *[[Estoy Como Nunca (albom)|Estoy Como Nunca]]* e 2002.

## Notennoù ha daveennoù
Blay

**Blay** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Arabat droukveskañ gant Blaye, ur gumun c'hall all e Gironde.

## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik,  kantved, bet adkempennet en  kantved.
* Maner Cléronde, 1639. 
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Jadwiga Maria Potocka

**Jadwiga Maria Potocka** (1899-1963) a oa ur gontez polonat ( szlachta).

Dimezet e oa da Stanisław Bohdan Grabiński d'an 19 a viz Du 1921 en Kraków , ha da Andrzej Adam Potworowski e 1945. He mab Władysław Krzysztof a en em gannas en Emsavadeg Varsovia e 1944.