Yann-Vari Perrot

**Yann-Vari Perrot** (3 a viz Gwengolo 1877-12 a viz Kerzu 1943) a oa ur beleg katolik hag ur skrivagner brezhonek hag a voe drouklazhet e 1943 e Skrigneg. Labouret en doa a-hed e vuhez evit ar brezhoneg. Rener ar gazetenn “Feiz ha Breiz” ha saver ar “Bleun-Brug” e oa.

Hiziv eo brudet muioc'h abalamour d'an doare garv ma oa marvet eget d'al labour en doa graet evit ar brezhoneg hag e feiz..

Dre ma oa emzivad e sine *Minor Kerbrieg* (M. K.) a-wechoù.

## E vuhez
Ganet e voe Yann-Vari Perrot e Plouarzhel e ti labourerien-douar, Yann-Vari Perrot e oa anv e dad ha Loeiza 'n Eskob e vamm . Eizh miz e oa ar bugel pa varvas e vamm, ma voe desavet gant ur c'hoar d'e vamm-gozh, e Kerbrieg, e parrez Lanriware, da gentañ, hag e Brendege, e Lokmaria-Plouzane, da c'houde.
D'e 11 vloaz ez eas Yann-Vari d'ar skolaj Gwengamp ma oa un eontr dezhañ, ar frer Agathange, o kelenn ennañ, pa voe c'hoant gant ar paotrig da vont da veleg. Pa voe 14  ez eas d'ober e studioù da gloerdi bihan Pontekroaz, ha diwezhatoc'h da gloerdi bras Kemper.
Beleget e voe d'ar 25 a viz Gouere 1903. Mont a reas da gure da Sant-Nouga e-pad dek vloaz. 
E miz Meurzh 1914 e voe kaset da gure da Sant-Tegoneg, met e miz Eost e rankas mont d'ar brezel. 
Kravazhataer e voe da gentañ, ha sekretour ur bredvezeg da c'houde. E miz Genver 1919 e tistroas da Sant-Tegoneg gant ar Groaz a Vrezel ha, bloaz goude, e voe anvet da gure e Plougerne, e-lec'h ma chomas dek vloaz.

Pa glaskas adsevel ar Bleun Brug e 1920 e santas e oa ezhomm eus embann levrioù relijiel e brezhoneg. Kejañ a reas alies gant tud Walarn, Youenn Drezen a sachas eus e du e 1924, Roparz Hemon, da-c'houde, pa voe Moulerezh ar C'hastell, ti-moullañ Emgleo Sant Iltud, krouet diwar e atiz, Gwalarn. Moullet e veze ar gelaouenn gant an ti-moullañ-se ha Skrid ha Skeudenn, an tiez-embann  brestiz a glaske sevel levrioù brezhonek da-gentañ holl.

E 1930 e voe anvet da berson ha kaset da Skrigneg en ur gumun bell ha digenvez, pa intente Eskob Kemper ha Leon lakaat diaesoc'h e oberioù evit difenn mennozhioù breizhek re splann.

Drouklazhet e voe d'an 12vet a viz Kerzu 1943 en ur vont da gas an nouenn en ur gêriadenn digenvez.

E-pad pell e voe kevrinus anv an torfedour hag e abegoù, met e spurmanter anezho e amzerioù teñval ar stourmoù ouzh ar c'houzalc'herien alaman.

## Obidoù
Lidet e voe obidoù war un ton bras d'an 15vet a viz Kerzu e iliz Skrigneg hag e voe interet e-kichenn chapel Koad-Kev, pa voe deuet an eskob Duparc, un tri-ugentad veleien ha kalz a dud eus Breizh a-bezh. Dileuriet e voe André Dezarrois gant prefed Rannvro Vreizh, Jean Quenette hag e reas un brezegenn gañv ofisiel, goude hini eskob Kemper ha Per Mocaer. P. Mocaer a zisklêrias e brezhoneg : *…Diou garantez a vage er bed-man : hini ar Feiz hag hini Breiz kemmesket o-diou en eur sert mod, ken en e galon, ken en e spered ma oant deuet da vezan nemet unan*.

Sklaer-tre e voe meuleudioù An Aotrou Duparc  a bouezas war servjoù kravazhaer en doe rentet ar beleg er brezel : 
Nac'hañ a reas André Dézarrois degas komzoù ofisiel hag e adkemeras re an eskob war vrogarouriezh ar mammvro a vage an den lazhet hag e obererezh speredel.. Prezegennoù-kañv an eskob, Per Mocaer hag André Dézarrois a voe embannet e niverenn 1-1944 Feiz ha Breiz ne voe kaoz nemet eus Yann-Vari Perrot enni.

## Ar brezhoneg
### Heñcher ar gloer kizidik ouzh ar yezh
Pa erruas Yann-Vari e Gwengamp e lavaras e eontr dezhañ : "Difennet eo komz brezhoneg er skolaj !" Sentiñ a ra ar c'hrennard, met kavout a reas direizh al lezenn. Adkavout a ra ar yezh er c'hloerdi. Beleien Breizh-Izel o doe ezhomm eus ar brezhoneg bemdez ha kentelioù brezhoneg a veze roet e kloerdioù ar brezhonegva, pa venne d'an Iliz katolik ober e gentelioù gant yezh a veze implijet e bro-mañ-bro. Bodañ a reas ar gloer hag ar veleien gar-o-yezh tro dro dezhañ en ur adsevel Kenvreuriez ar Brezoneg evit ma vo diorroet an deskadurezh kristen dre ar brezhoneg.

E 1902 e kemeras perzh e Kendalc'h an Oberoù. Pep bloaz, etre 1885 ha 1908, e veze aozet ur seurt kendalc'h gant ar gloer o-unan. E Kloerdi bras Kemper, hag e voe darbennet gant ar vodadeg,pa embannas: *Un ober sokial eo miridigezh ar brezhoneg hag an hengounioù mat staget outañ, rak ur moien da vont d'ar bobl eo ar brezhoneg…* (La conservation du breton et des bonnes traditions qui s'y rattachent est une œuvre sociale et le breton (…) un moyen d'action nécessaire pour aller au peuple)..
E 1911 e sav un embannadur nevez eus Buez ar Zent, ur pikol levr, 917 pajenn ennañ, hag a reas berzh e meur a ziegezh brezhonek. Dont a reas er-maez un embannadur azazaet evit lodenn vrezhonek Eskopti Sant-Brieg, bloaz goude, a-drugarez da Erwan ar Moal, piler ar gazetenn gristen, *[[Kroaz ar Vretoned]]*, asamblez gant Frañsez Vallée.
### Feiz ha Breiz

E Sant-Nouga e labour kalz ar c'hure yaouank gant ar brezhoneg en ur aozañ ar patronaj e oa d'ar gureed ober war-dro dezho ha priziet e veze lakaat ar re yaouank c'hoari pezhioù-c'hoari berr kentelius. E 1907 e voe aotreet person Sant-Nouga, Frañsez Kardinal, mont da rener ar gelaouenn Feiz ha Breiz hag e resisas an eskob ma (vo aotreet) "an aotrou Perrot, kure, a laboura gant e berson". Pa kuitaas Sant-Nouga ar berson, e penn 1907, ez eas Yann-Vari Perrot da rener e-unan. gl
Er c'hloerdi e skrive pennadoù evit ar gazetenn vrezhonek *Feiz ha Breiz*. E 1911 e teu da vezañ rener ar gazetenn hag ober a ra war he zro betek e varv. Bep miz ec'h embann *Feiz ha Breiz* keleier, pennadoù diwar-benn istor Breizh, kontadennoù ha kanaouennoù. Lennet e vez e 10 000 tiegezh e Leon hag e Kernev.
### Bleun Brug
Pa komprene e voe diouer bras d'ar vrezezhonegerien eus diduamantoù brezhonek a live dereat e savas ar c'hure yaouank ur strollad c'hoariva : Paotred Sant-Nouga hag e savas  pezhioù-c'hoari evitañ. E kement parrez ma vo anvet e savas strolladoù c'hoariva : Paotred Sant-Tegoneg, Paotred Mikael an Nobletz, Paotred Skrignag. Merc'hed a zo er strolladoù-se, un dra nevez eo. 
Da-heul un abadenn gant Paotred Sant-Nouga e Kastell Keryann e sav Yann-Vari Perrot hag un nebeud pennoù bras ur gevarzhe nevez : ar Bleun-Brug. 
Difenn spered Breizh eo pal ar Bleun Brug. Bep bloaz e vez gouelioù bras en ur barrez, ken un doare “Eisteddfod” ez eo gant oferenn ha gousperoù, prezegennoù kan ha c'hoariva ha ... tud a-viliadoù o tont eus Breizh-Izel a-bezh. Goude ehan ar brezel e lakaas ar Bleun Brug da adsevel, pa aozas gouelioù ar Bleun Brug e Kastell Paol e 1920.
### Dastumer kanaouennoù-pobl
Dastum a reas kanaouennoù-pobl e bastell-vro Goueled Leon. Kenskrivañ a reas gant merc'h-vihan Kervarker, p'he doe dastumet kanaouennoù ar vro-se ivezh.
### Brouder evit lakaat war wel ar c'hentañ [[ti-embann brezhonek]], [[Emgleo Sant Iltud]]
O vezañ ma voe ur beleg e voe techet da bourveziñ traoù dereat ha kentelius da vezañ kinniget d'ar feizourien, ha d'ar yaouankañ anezho dreist-holl, e santas e c'hellfe lakaat da embann pezhioù-c'hoari berr ha buhezioù sent ivez, ar re-se tennet eus e pikol levr *Buhez ar Sent*.

E 1921, e kendrec'has darn pennadurezhioù ar Bleun-Brug sevel ar gevelouri evit en embann brezhonek, Emgleo Sant-Iltud, e anv. Staliet e voe e vurev e savadur *Imprimerie de la presse libérale en Finistère*, anvadur ofisiel Moulerezh ar C'hastell e gêr gozh Brest. Goulenn a reas digant Youenn Drezen dont da gemer ur post skridaozer er C'hourrier du Finistère ha merour ar gevelouri embann asamblez. .

## Ar politikerezh
### Ar vroad

Un amzer gaer eo ar « Belle Epoque » evit sevenadur Breizh. 
Theodore Botrel hag Anatol ar Braz a zo e-kreiz o brud. Skrivagnerien ampart a labour e brezhoneg: Frañsez Vallée, Erwan ar Moal, Job ar Bayon, Yann-Ber Kalloc'h, Ivon Krog, Tangi Malmanche ... 
Al lezennoù a-enep an iliz a lak ar veleien da embann levriou ha kazetennoù. Skrivet int en ur brezhoneg kempenn ha n'eo ket e "brezhoneg beleg". 
Ur vroad eo Breizh evit an holl dud-se met n'int ket broadelourien. Krediñ a reont e ranker mirout sevenadur ar vro.
### Ar vroadelouriezh
Ar gatoliked o deus un abeg mat evit difenn ar brezhoneg. An doareoù-bevañ nevez, ha digristen, a zeu gant ar galleg. Krediñ a reont e c'heller, gant ar brezhoneg, mirout an doareoù-bevañ kozh ha kristen. 
Kredenn kure yaouank Sant-Nouga eo ivez: "Ar Brezhoneg hag ar Feiz A zo breur ha c'hoar e Breizh." 
Buan, avat, e kas ar gudenn war dachenn ar politikerezh. 
Ur vro gatolik eo Breizh. Gouarnamant Pariz a vot lezennoù a-enep an iliz. Kontrol eo al lezennoù-se da sonjoù ar Vreizhiz. Dont a ra Yann-Vari Perrot da gredin e-rank ar Vreizhiz sevel o-unan al lezennoù evit Breizh. Dont a ra da vezañ broadelour eta. 
E vroadelouriezh a zo diskleriet fraezh en e destamant savet e-pad ar Brezel Bras.
### Breiz Atao
Frankiz politikel Breizh a zo, dres, pal ar re yaouank a embann ar gazetenn « Breiz Atao » adalek 1918. Ganet int war-dro 1900 ha gwelet o deus Iwerzhon o c'hounit he frankiz. 
Laouen eo Yann-Vari Perrot o welout ar re yaouank o labourat hag o stourm evit frankiz politikel Breizh. E gouelioù ar « Bleun Brug » e tegemer tud « Breiz Atao » ha skolaerien « Ar Falz ». Labour ar re-mañ evit ar brezhoneg er skolioù-Stad a zo ur skouer evit ar skolioù kristen. 
Nec'het eo ar beleg gant un dra : lik eo « Breiz Atao ». Da be vad difenn Breizh hep difenn ar feiz ? Ha n'ez eus emsav broadelour ebet evit ar gristenien yaouank !
### 1927
Kavout a ra an diskoulm. 
E 1927 e kemm reolieg ar Bleun-Brug. 
Palioù ar gevarzhe a oa difenn sevenadur Breizh hag ar feiz. Reiñ a ra ur pal nevez dezhi: labourat evit emrenerezh Breizh. 
Displijout a ra ar c'hemm-se da eskob Kemper-ha-Leon, an Aotrou Duparc. Hemañ a zifenn ouzh ar veleien labourat evit ar Bleun-Brug. Ret eo da Yann-Vari Perrot dilezel ar politikerezh ha distreiñ d'ar sevenadur.
### Tabutoù
N'eo ket echu gant an tabutoù etre an eskob hag e berson broadelour. Lennet pizh e vez Feiz ha Breiz ha roll abadennoù ar Bleun Brug gant sekretourien an eskob. Sonjit 'ta ! E-pad Brezel Spagn emañ ar gatoliked e genou dirak Francisco Franco. Hemañ eo difennour bras ar relijion en tu all d'ar Pireneoù. Ha setu Yann-Vari Perrot o tifenn Euskariz! 
Spontet an Eskob! Person Skrignag a respont dezhañ ez eus kalz beleien euskarat o stourm a-enep Franco.
### Skrigneg
Kalz beleien a zo da vare Yann-Vari Perrot. Ret eo dezho gortoz pell a-raok bezañ anvet da berson. 
53 bloaz eo Yann-Vari Perrot. Poent eo envel anezhañ e penn ur barrez. Daoust pelec'h e vo kaset ar beleg broadelour ? 
Kavout a ra an eskob an diskoulm. Kas a ra Yann-Vari Perrot da Skrignag. Ur barrez paour eus Menez Are eo ha, dreist-holl, ur barrez e-lec'h ne c'houlenn ket an dud ali o ferson a-raok mont da votiñ.

## Yann-Vari Perrot e-kreiz e vrud
### Ar pont
Un den brudet eo Yann-Vari Perrot en Emsav. Darempredoù gant mistri-skol publik bodet gant Ar Falz e chome pa gave mat o oberezhioù evit ar brezhoneg er skol. Mont a reas da obidoù Yann Sohier e 1935, kerkoulz ha Marcel Cachin.

Ur pont eo etre an amzer wechall hag an amzer da zont. Laouen eo yaouankiz Breiz Atao o kavout un den eus an Emsav kozh hag a gompren o mennozhioù. 
E labour pennek evit ar yezh a zo ur skouer evit difennerien yaouank ar brezhoneg. E feiz start e talvoudegezh ar frankiz politikel evit Breizh a zo ur skouer all.
Ken darempredet eo presbital Skrigneg ha ma vo, diwezhatoc'h, ti Anjela Duval. 
Ur pont eo ivez etre ar Vreizhiz hag an Emsav. Bez emañ Yann-Vari Perrot e penn ar Bleun Brug ha Feiz ha Breiz. Anavezet eo e anv, hini ar gevarzhe hag hini ar gazetenn, gant milieroù a dud.
### An Eil Brezel-bed
E-pad ar brezel e talc'h person Skrigneg da embann *Feiz ha Breiz*, da aozañ gouelioù ar Bleun Brug ha da zaremprediñ an emsaverien. 
Kemmoù a zo er saviad politikel, pa ya  P.N.B da vezañ ur strollad politikel kreñvoc'h, met gwelet re dost d'an ac'huberien alaman. En e benn emañ Remont Delaporte, ur broadelour kristen, hag a zo bet e penn ar Bleun Brug. 
Pa n'eus ket mui ar gureed yaouank aet d'ar brezel, kresket eo samm ar person kozh. Ret eo dezhañ lojañ Alamaned en e bresbital. 
Ne c'houlenne ket Skrignegiz ali o ferson evit votiñ ha n'int ket chalet gant  ali Vichy pe Berlin kennebeut. Kalz anezho a zeu da vezañ stourmerien er strouezheg levezoned gant ar gomunourien. Disfiz o deus lod, pa welont tud n'anavezont ket da gaout ar person
### Ar bloavezh 1943
E miz Even 1943, ec'h embannas Perrot un destenn anvet *Karnel Katyn* en e gelaouenn Feiz ha Breiz. Ur skrid enepkomunour a-grenn e oa, ha taolenniñ a rae lazhadeg Katyn ma voe lazhadeget Poloniz, prizonidi brezel anezho, gant al Lu Ruz dindan urzhioù Stalin er bloavezh 1940. En destenn e promet d'ar Vretoned e vijent aberzhet memes mod evel Poloniz ma vefe trec'h ar Soviediz er Brezel-Bed. Klasket e voe lazha~~ar beleg d'ar 25 a viz Du 1943, met un dro wenn e voe.

D'an 12 a viz Kerzu 1943, eo bet enskrivet anv Perrot gant ur gleizenn war monumant ar re varv eus ar brezel bras, war blasen ar bourk ; pa oa o tont eus ur chapel, o vale en un hent don, e oe lazhet person Skrigneg gant ur tenner yaouank kefridiet gant pennadurezhioù an harzherezh komunour Penn ar Bed.
### Abegoù ar muntr goulakaet
Meur a vartezeadenn a zo bet dispaket evit displegañ abegoù muntr Yann-Vari Perrot.

Div zisplegadenn a zo bet :
*Hervez kalz tud e Skrigneg eo bet lazhet ar person gant sponterien ar vro abalamour m'en dije roet harp d'an Alamaned.
*Evit kalz tud en Emsav eo bet lazhet Perrot war urzh pennoù bras ar sponterezh e liamm gant Moskou. C'hoant o doa spontañ an emsaverien. Yann-Vari Perrot a oa doujet gant an holl, lazhañ anezhañ a oa skeiñ an holl, en o c'hreiz

N'eus prouenn ebet eus kenlabour Yann-Vari Perrot gant an Alamaned nemet ar fed ma'z eo bet lazhet gant un den eus ar strouezheg.
N'eus prouenn ebet da ziskouez e teue an urzh eus pennoù bras an harzerezh nemet efed marv Yann-Vari Perrot. Skoet eo bet Breizh a-bezh gantañ ha ne c’helle strouezheg Skrigneg kemer divizoù evit Breizh a-bezh.

Ar gazetenn l'Heure Bretonne, hini Strollad Broadel Breizh a savo meur a bennad war muntr Yann-vari Perrot, embannet e vezo ivez e zestamant dindan an titl*Ra chomo peb unan Breizhad. Dre holl, bepred, betek mervel!" oc'h adkemer ur frazenn eus an testamant*.

## Goude e varv
Ur c'hazetenner, Thierry Guidet, en deus klasket dirouestlañ ar gudenn. Un dra hepken a zo anat, emezañ : biskoazh n'en doa labouret Yann-Vari Perrot gant an Alamaned. Lazhet e vije bet Yann-Vari Perrot abalamour da stad follentez ar speredoù en Breizh. En un tu ar re o tagañ ar bed breizhek, ha gante banniel ar gomunouriezh, levezonet gant Moskva, en tu arall tud troet war difenn o yezh diouzh dañjer bras ar mare-se hag a zo Bro-C'hall. Un enebiezh a savas etre Bretoned hag a oa broadelourien, a enep-bro c'hall ha Bretoned all, evit ar "mere patrie" hag a oa komunourien, pezh a reas d'an darempredoù bezañ kriz ha taer e 1943. 
Ar brezel a oa o ren e Skrigneg. Kalz eus paotred ha merc'hed ar strouezheg a oa marvet etre daouarn an Alamaned. Ret e oa dezho kavout an hini kablus, ha respont en un doare kalet ha kalz aesoc'h e oa lazhañ ur beleg broadelour eget tagañ an arme alouber.
An Aotrou Perrot a oa person, - da lavarout eo enep-komunour, - ha broadelour breizhat, - da lavarout eo, war a greded, tost d'an Alamaned. Un dañjer e oa evit stourmerien ar strouezheg ha ret e oa lazhañ anezhañ. N'ouzer ket hiroc'h.

Ur groaz-ruz a zo bet savet war al lerc'h m'edo bet drouklazhet an aotrou Perrot nebeut bloavezhioù war-lerc'h. Er bloavezh 1982 ez eo troc'het, nebeut mizioù da heul Talbenn Dieubidigezh Breizh pe FLB a zistruj ar mein-koun d'ar re varv e Skrigneg . Abaoe ez eo bet adsavet ar groaz-ruz.

12 a viz Kerzu 1985 ez eo c'hoariet ur pezh-c'hoari war buhez Yann-Vari Perrot gant ar strollad c'hoariva en Brezhoneg Strollad ar Vro Bagan e Montroulez. Trouz a vo tro-dro d'ar pezh-c'hoari a-wechoù e vezo difennet

Ingal e vez lidet un devezh e koun Yann-Vari Perrot gant ar gevredigezh Unvaniezh Koad Kev.
#### Distruj bez Yann-Vari Perrot e 2018

D'ar sadorn 31 a viz Meurzh 2018 e voa taolet evezh, gant ur Skrignagadez, e oa bet distrujet kroaz bez Yann-Vari Perrot. An deiz war-lerc'h e voe kavet luganioù skrivet gant pentur ruz war ar bez, ouzh Chapel Koad Kev. Al luganioù a zo reoù eus an tu kleiz pellañ hag a embann: *FTP*, *Menez Are enep faskour*, *faskourien er maez*.

Douget e voe klemm gant parrez Sant Herbod, skourr eskopti Kemper, hag unan all gant perc'hennerien ar bez.

## Oberennoù

### Kanaouennoù ha kantikoù
**Gwerz hag istor Koatkeo*, Saint-Pol-de-Léon, Feiz ha Breiz, 1933, 23 p.
* *Soniou Feiz ha Breiz*, embannet e 1930 (120 pajenn)
* *Beleg da viken*, 1937, 3 p.
### Buhez ar Sent
**[[Buez ar Zent (1911)|Buez ar Zent]]*, Ar Gwaziou, Montroulez, 1911, 917 p.
**[[Bue ar Zent (1912)|Bue ar Zent]]*, evit Eskopti Sant-Brieg ha Landreger, gant E. ar Moal, Ar Gwaziou, Montroulez, 1912, 955 pajenn.
### Pezhioù c'hoari
**[[Alanik al Louarn]]. Pe "n'euz den fin n'en deuz e goulz". Pez c'hoari plijadurus rimet e daou Arvest*, Brest, Moullerez "Ar c'hourrier", 1905, 104 p. Savet diwar ar pezh gallek "La Farce de maître Pathelin".
**[[Ar C'hornandoned]]*, Imprimerie Simon, Roazhon, 1907. C'hoari farsus. 42 bajenn.
**[[Dragon Sant Paol]]*, Imprimerie Simon, Roazhon, 1907. Drama e gwerzennoù. 95 pajenn.
*Job ar Bayon, *Dizro an dianket Keriolet*, savet gant J. ar Bayon, lakaet e brezhoneg Leon gant Perrot, Ti-embann Simon, Roazhon, 1908, 15 p.
**Mouez ar goad*, savet gant , lakaet e brezhoneg Leon gant Perrot, Le Goaziou, Montroulez, 1912, 46 p.
**[[An Aotrou Kerlaban]]*, 1922. Savet diwar Molière *Monsieur de Pourceaugnac*.
**Eun Nozveziad reo gwenn*, savet gant R. G. Berry, troet e brezhoneg diwar kembraeg gant Y.-V. Perrot ha Geraint Dyfnallt Owen, Brest, Emgleo Sant-Iltud, 1922, 18 p.
**Yann Landevenneg*, savet gant François Cornou, lakaet e brezhoneg Leon gant Perrot, Brest, Emgleo Sant-Iltud, 1924, 151 p.
**[[E-tal ar poull]]*, Brest, Emgleo Sant-Iltud, 1928, 16 p., diwar ar pezh gallek *La [[Farce du Cuvier]]*.
**En o eil bugaleach*, savet gant R. G. Berry, troet e brezhoneg diwar kembraeg gant Y.-V. Perrot ha Geraint Dyfnallt Owen, Brest, Moullerez ru ar C'hastell, 1928, 22 p.
**Ar Vamm*, diwar Betty Eynon Davies ha Kate Roberts (*Y Vam*), troet e brezhoneg diwar kembraeg gant Y.-V. Perrot et Meirion Dyfnallt Owen, Castell-Paol, éd. d’Arvor, 1935, 23 p.
### Goude e varv
**Nonik, ar filouter fin*, savet diwar Molière, *Les Fourberies de Scapin*. Meneget gant Lukian Raoul, hogen roud ebet eus embannadur ebet.
**Barzaz Bro-Leon*, kanaouennoù dastumet e Goueled Leon gant Yann-Vari Perrot, embannet gant Eva Guillorel, Presses Universitaires de Rennes, 2012, 605 p. 

## Enorioù
* Kroaz a Vrezel

## Levrlennadur
* ''En eñvor da Yann-Vari Perrot, hor mestr''. Niverenn ispisial  ''Feiz ha Breiz'', Genver-C'hwevrer 1944, 32 p.. Enlinenn war an IDBE - Diazez Yann Fouere.
* « 10vet Bloavez maro an Ao. Perrot », *Bleun-Brug*, niv. 66, kerzu 1953, 27 p.
* Henri Poisson, *L'abbé Jean-Marie Perrot*, rakskrid gant François Falc'hun, Roazhon, Plihon, 1955.
* Strollad ar Vro Bagan, *Yann-Vari Perrot - Istor ur pezh-c'hoari*,  Embannadurioù Al Lanv, 1991.
* Thierry Guidet, *Qui a tué Yann-Vari Perrot ?*, Coop Breizh (1997), .
* *L'abbé Jean-Marie Perrot, fondateur du [[Bleun-Brug]]*, adembannet gant Unvaniezh Koad-Kev (1998).
* Yvon Tranvouez. E-barzh "Actes du Colloque de l'université de Brest (2001) :  *Bretagne et identités régionales pendant la Seconde Guerre mondiale* ", er .
* Henri Fréville, *Archives secrètes de Bretagne, 1940-1944*, Ouest France, 2004.
* Kristian Hamon, *Les nationalistes bretons sous l'occupation*, An Here, 2001, 
* Maoris ar C'hollo, *Stourm Yann-Vari Perrot en-dro d'ar Bleuñ-Brug*. E-barzh *[[Al Liamm]]*, niv. 185, p.&nbsp;456.
* Paskal ar Marc'heg, *Yann-Vari Perrot*. E-barzh *[[Evit ar brezhoneg]]*, Genver 1994
* Yann Fournis, *Le deuxième Emsav : des nationalistes bretons, en général et du Bezen Perrot, en particulier*, Institut d'études politiqes de Touluose, Mémoire 1994-1995.
* Kristian Hamon, *Le Bezen Perrot : 1944, des nationalistes bretons sous l'uniforme allemand*, Yoran embanner, 2004
* Henri Poisson, *Yann-Vari Perrot : l'abbé Jean-Marie Perrot, fondateur du Bleun Brug : 1877-1943*, eil embannadur kresket, Binic, Celtics chadenn, 2004, 463 p.
* Éva Guillorel, *Barzaz Bro-Leon: une expérience inédite de collecte en Bretagne*, heuliet gant ar c'hanaouennoù dastumet gant Yann-Vari Perrot e enezeier ha Su Bro Leon, Roazhon, Presses universitaires de Rennes ; Brest, Centre de recherche bretonne et celtique, 2012, 605 p. 
* Françoise Morvan, *Miliciens contre maquisards : enquête sur un épisode de la Résistance en Bretagne*, Roazhon,  Ouest-France, 2012, 505 p.
*  Youenn Caouissin,  *Vie de l'abbé Yann-Vari Perrot : j'ai tant pleuré sur la Bretagne : un prêtre pour notre temps et nos patries*,Via romana, 2017, 508 p.
*  Youenn Caouissin, *Yann-Vari Perrot, une âme pour la Bretagne*, kentskrid gant an Aotrou Raymond Centène, Via Romana/Éditions ar Gedour, 2021, 342 p.

## Adkemer er sevenadur
##### Diell filmoù
* An Taol Lagad, *Enklask war vuhez ha marv Yann-Vari Perrot*, gant Fañch Broudig, 8 a viz Kerzu 1985

##### C'hoariva
* Pezh c'hoari "Yann-Vari Perrot", Strollad ar Vro Bagan, gant Goulc'han Kervella, 12 a viz Kerzu 1985 Montroulez (kentañ wech c'hoariet)

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Yves Floc'h gant ur pennad brezhonek diwar-benn YV Perrot
*Yann-Vari Perrot - lec'hienn Phase-Iroise
*Lec'hienn Prêtres et religieux collecteurs
*Feiz ha Breiz, niv. Genver-C'hwevrer 1944, ''En eñvor da Yann-Vari Perrot, hor mestr''

## Pennadoù kar
*Bezen Perrot
* Emgleo Sant Iltud
*Farce du Cuvier
* Lazhadeg Katyn

## Notennoù ha daveennoù