open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mysaios

**Musaeus** (ar stumm stankañ hiriv), pe **Mysaios** ( Μυσαῖος e henc'hresianeg) zo anv tri barzh eus Hellaz kozh.

## Musaeus Aten, ar barzh mojennel
Barzh, soner, beleg pe diouganer e oa, etre gwirvoud ha mojenn.

Mab e oa da Eumolp ha da Selene hervez lod. Hervez lod all e oa pe diskib pe mab da Orfeos, ha diazezer ar varzhoniezh relijiel en Attika. 
Hervez Paosanias an douaroniour, e voe beziet e tosenn ar Museum, er gevred d'an Akropolis. Sevel a reas kanoù ha levrioù komz-plaen hag orakloù. Ar re-se a voe dastumet en amzer Peisistratus gant Onomacritus, a ouzhpennas displegadurioù. Orakloù Attika e gwerzennoù zo stag ouzh e anv, re Eleusis peurgetket. (Herodotos vii. 6; viii. 96; ix. 43). Ul levr *Titanomachia* ha *Theogonia* a zo bet lakaet war e anv gant Gottfried Kinkel (*Epicorum graecorum fragmenta*, 1878).

Hervez a skriv Herodotos e oa bet karget al lenneg Onomacritus, en amzer Pisistratus en Aten, da zastum orakloù Musaeus, nemet e ouzhpennas traoù ijinet gantañ, a voe diskoachet gant Lasus of Hermione.

## Musaeus Efesos
An eil Musaeus a oa ur barzh eus Efesos, a zaremprede lez rouaned Pergamon. Skrivañ a eure ur *Perseis*, ha barzhonegoù diwar-benn Eumenes hag Attalus Iañ (Suidas s.v.).

## Musaeus Grammaticus

An trede Musaeus (a veze anvet **Grammaticus** en holl zornskridoù) n'ouzer ket gwall vat pegoulz e vevas, nemet krediñ a reer peurvuiañ e oa e penn-kentañ ar , dre ma skriv e doare Nonnos. A-raok Agathias (530-582) e rank bezañ bevet, ha kavet ez eus bet e oa eñ ar mignon da b-Procopius en doa skrivet ar varzhoneg (340 hexameter lines) diwar-benn Hero ha Leandros hag a zo ar pep gwellañ bet skrivet en amzerioù-hont (moulet gant Franz Passow, 1810; G. H. Schafer, 1825; C. Dilthey, 1874). Ar varzhoneg vihan *Alpheus hag Arethusa* (*Anthol. pal.* ix. 362) a zo bet skrivet gant Musaeus ivez, a greder.

## Levrlennadur
* Parramon i Blasco, Jordi: *Diccionari de la mitologia grega i romana*. Edicions 62, Col·lecció El Cangur / Diccionaris, núm. 209. Barcelona, 1997. ISBN 84-297-4146-1, plana 153.
*William Smith, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, (1867)
Spes (doueez)

**Spes** a oa doueez henroman ar spi pe ar *goanag*. *Spes, ultima dea* ("Spes, an doueez diwezhañ") a veze graet anezhi ivez.

Aroueziañ a rae an esper da gaout eostoù puilh, kenkoulz ha bugale. Gervel hec'h anv a veze graet pa veze kresket an dud en un ti, pe eured war wel, pe da vareoù a bouez all.

Klotañ a rae gant an doueez Elpis henc'hresian. 

Un templ a oa dezhi er *[[Forum Holitorium]]*.

En oberoù arzel e weled Spes o troñsañ he sae en ur zerc'hel un dornad bleunioù pe korn ar builhded. Un delwenn anezhi zo er *Villa Ludovisi* e Roma.


Tempio della Speranza 1.JPG|Dismantroù an templ da Speser Forum Holitorium
Temple of Spes.jpg|Dismantroù templ Spes, e moger iliz*San Nicola in carcere*, e Roma
Spes3.jpg|*Spes*, ouzh talbenn ar Glyptothek, e München
Saint Aloysius Catholic Church (Bowling Green, Ohio) - sanctuary mural, Spes.jpg|Sankt-Aloysius-Kirche, Bowling Green, Ohio
Erigone

Erigone a oa karet gant Dionysos ha mamm e oa d’an haroz Stafilos.

He zad Ikarios, eus Aten, a oa hegarat ouzh Dionysos, hag an doue a roe gwin d'e vesaerien. 

## Ar vojenn
Un deiz e oant mezv, hag e soñje dezho en doa klasket Ikarios o c'hontammañ. Hag int, droug enne, d'e lazhañ. Kavet e voe e gorf gant e verc'h hag he c'hi Marea. Ma’z eas foll Erigone gant ar glac’har hag ez eas d’en em grougañ. 

Ha mantret Dionysos, ha droug ennañ. Da gentañ e lakaas ar vosenn da redek dre gêr Aten. Goude e vroudas ar merc'hed yaouank dizimez d’en em grougañ ouzh skourroù ar gwez pin. 

Kenderc’hel a reas an traoù er stumm-se betek an deiz ma lavaras orakl Delfi e oa ret kastizañ ar vesaerien a oa kiriek da vuntr Ikarios evit habaskaat Dionysos. Ma voent krouget d’o zro, ha lakaet e voe un deiz da enoriñ Erigone. 

 
## Ur vaouez all
* **Erigone** a zo merc'h da Aegisthus ha Klitemnestra, gwreg Agamemnon. Gant he hanter-breur, Orestes, he doa ganet Pentilus.

## Traoù all
*163 Erigone, a zo un asteroidenn. 

*Erigone, a zo ur rumm kevnid.
Lignezoù doueed Hellaz kozh

Setu amañ **lignezoù doueed ha harozed [[Henc'hres]]**.

## An hendadoù
* Χάος C'haos
* Γαῖα Gaia (doueez)
* Οὐρανός Ouranos
## Hil Ouranos ha Gaia

## Hil [[Afrodite]]

## Hil ar [[Giganted]]

## Hil [[Titaned]] ha Titanezed
* Τιτᾶνες Titaned ha Titanezed
* Μνημοσύνη Mnemosyne
* Θέμις Themis
## Hil [[Okeanos]]

## Hil [[Hyperion (Titan)|Hyperion]]

## Hil Iapetos

## Hil Koios
* Φοίβη Foibe
* Λητώ  Leto
* Ἀστερία  Asteria
## Hil Krios

## Hil [[C'hronos]]
* Ῥέα Rhea 
* Χείρων C'heiron
* Ενδηίς Endeis
* Ἑστία Hestia
## Hil [[Doueed an Olimpos|doueed an Olympos]]
### Hil [[Poseidon]]

### Hil [[Haides]]
* Δημήτηρ Demeter
### Hil [[Zeus]]

### Hil [[Ares]]

### Hil [[Apollon]]

### Hil [[Hermes]]

### Hil [[Hefaistos]]

## Hil Pontos

## Hil Eros
* Ἔρως Eros
** Ἡδονή Hedone

## Hil Erebos
* Ἔρεβος Erebos
* Χάρων C'haron
* Αἰθήρ Aither
* Ἡμέρα Hemera

## Hil Nyks

## Hil Tartaros
* Τάρταρος Tartaros
* Τυφῶν Tyfon
* Κέρβερος Kerberos
* Λερναία Ὕδρα Naer-zour Lerna
* Χίμαιρα C'himaira
* Λάδων Ladon
* Erer Kaokaz
* Ορθος Orthos
* σφίγξ Sfins
* Νεμέος λέων Leon Nemeos
* Ὑς Κρομμυων Gwiz Krommion

## Hil Amythaon

### Hil Flegias

### [[Nimfenn]]ed

### Tiegezhioù a bep seurt

## Mammennoù
*  
*
Pleg-mor Finland

**Pleg-mor Finland** (*Suomenlahti* e finneg, *Soome laht* en estoneg, *Finskij zaliv* e rusianeg, *Finska viken* e svedeg) zo ur vrec’h-vor e reter ar Mor Baltel, lec’hiet etre Finland (en norzh) hag Estonia (er su). E goueled ar pleg-mor emañ kêr Sant Petersbourg war aber ar stêr Neva, e Rusia. Kêrioù bras all a gaver a-hed arvor ar pleg-mor, evel Helsinki ha Tallinn.
Discordia

**Discordia** (*Dizemglev*) eo anv latin an doueez a glot gant Eris tud Hellaz. 
Hi an hini zo kaoz d'ar brezelioù ha d'an tabutoù, etre ar Bobl hag an Uhelidi, e Roma, hag e-barzh an tiegezhioù. N'eo ket blev, met naered, a zo war he fenn, hag un naer a vez ganti en he dorn. Gwad zo war he dilhad. 

*[[Concordia]]* eo hec'h enebourez.

## Lennegezh
El lennegezh e weler an doueez-se oc'h ober he reuz hag oc'h iriennañ enep an dud
*e La Gerusalemme liberata ar varzhoneg skrivet gant ar barzh italianek an Tasso (1544-1595)
*en Henriade gant ar gall Ronsard
*el Lutrin gant ar gall Nicolas Boileau (a c'haller lenn e skrid amañ:).
Leiden

**Leiden** (distaget ['lɛidən] pe ['lɛidə] e nederlandeg, skrivet **Leyden** gwechall) zo ur gêr gozh eus an Izelvroioù, e Holland ar Su, 15 km en norzh da Den Haag ha 40 km er mervent da Amsterdam. E Genver 2006 e oa 118 070 den o chom enni. Savet eo bet ouzh kember ar stêrioù Oude Rijn ha Nieuwe Rijn (ar "Roen kozh" hag ar "Roen nevez"), div vrec’h eus ar stêr Roen.

Ur gêr gozh eo Leiden, pa gaver meneg anezhi en istor abaoe an  da nebeutañ. Marteze ez eo *Lugdunum Batavorum* ar Romaned. Brudet eo he skol-veur, savet e 1575, unan eus skolioù-meur koshañ Europa. E levraoueg ar skol-veur-se emañ Dornskrid Leiden, skrivet en henvrezhoneg. E Leiden ivez e vije bet embannet, a-hervez, geriadur galleg-brezhoneg Cillart de Kerampoul, anavezet dindan an anv-pluenn *L'Armerye*.

## Gevelliñ
Gevellet eo gant:
* 
* 
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

* Kêr Leiden- e nederlandeg hag e saozneg
* Kumun Leiden - e nederlandeg hag e saozneg
Kelaino

**Kelaino** (Κελαινώ e henc'hresianeg) a oa unan eus ar seizh Pleiadenn. Ur mab he doe digant Poseidon, ha Likos e oa e anv. Roue ar Mariandinianed e oa, ha kavout a reer e anv e mojenn beaj an Argonaoted. 

## Tud all
***Kelaino** eo an anv all a vez graet eus Podarge, unan eus an Harpiezed.
*Kelaino, an Amazonenn lazhet gant Herakles e-kerzh e navet trevell.

## Steredoniezh
***Celaeno** (anv latin Kelaino) a vez graet eus ur steredenn e-touez ar Pleiadezed

## Hag ouzhpenn
Kemmesk a vez a-wechoù etre anv **Celaeno** ha hini Selene.
Beirout

**Beirout** (arabeg : **بيروت** *Bayrūt*) eo kêr-benn Liban, ha kêr vrasañ ar vro-se. E 2015 e oa 363 033 a dud o chom eno, ha tost da 2 vilion gant an trowardroioù war a zo bet brasjedet ; tost da 50% eus poblañs Liban zo o chom e Beirout.  Unan eus kêrioù koshañ er bed eo, pa oa bet diazezet 5 000 bloaz zo.

Sez ar gouarnamant eo. Ur greizenn a bouez evit ar c’henwerzh hag ar bankoù e oa er Reter-Nesañ a-bezh a-raok ar brezel diabarzh a c'hoarvezas etre 1975 ha 1990. En ur blegenn diaes emañ c'hoazh hiziv ar gêr hag ar vro, war dachenn an armerzh koulz hag ar politikerezh. Div darzhadenn a c'hoarvezas e porzh Beirout d'ar 4 a viz Eost 2020, o tistrujañ ar porzh hag an trowardroioù ; 2 750 ton a nitrat amoniom a vijet kaoz d'an dra-se hervez ar pennadurezhioù libanat.

### Gevelliñ
*  : Trieste (1956)
*  : Aten

## Tud
### Tud vrudet ganet eno
* Ibrahim Maalouf, trompilher ganet e 1980
* Carlos Ghosn, tud a afer, bet PPR ar strolladoù Renault ha Nissan
* Léa Salamé, kazetennerez c'hall
* John Dolmayan, tabouliner System of a Down
* Amin Maalouf, skrivagner
* Keanu Reeves, aktour kanadian

## Daveoù
Concordia

**Concordia** zo ur ger latin a dalv kement hag "Emglev", "gant ur galon", hag ivez 

*anv un doueez roman, gwelout Concordia (doueez)
*anv latin ul levr a-bouez er relijion luterian, embannet e 1580
*58 Concordia, un asteroidenn
*Concordia (Youth Service Volunteers) Ltd, un aozadur saoz evit an dud yaouank

Ouzhpenn-se e kaver an anv-se 
*e meur a skol-veur amerikan
*e meur a gêr dre ar bed.

## Kêrioù
A-wechoù e tiskoueze an anv e oa bet diazezet gant kenfeizidi Luther. 

### en Afrika
*Concordia, Free State
*Concordia, Western Cape
### en Eurasia
*Concordia (Alpoù), pe Konkordiaplatz
*Concordia, Pakistan

#### 
*Concordia sulla Secchia

### en Amerika an hanternoz
*Camp Concordia

#### 
*Concordia, Olancho, 

#### 
*Concordia, Sinaloa

#### 
*Concordia Parish, Louisiana
*Concordia, Kansas
*Concordia, Missouri
*Concordia, New Jersey

### en Amerika ar c'hreisteiz

#### 
*Concordia, Entre Ríos, pe San Antonio de Padua de la Concordia

* departamant Concordia en Argentina, ennañ Concordia da gêrbenn; 

#### 
*Concordia, Santa Catarina, Brazil
* e Belo Horizonte, e Brazil, ar c'harter Concórdia 

#### 
*Concordia, Antioquia, Colombia

## Traoù arall
*Concordia Publishing House, un ti-embann
*KTV Concordia, ur vreuriezh suis e Frauenfeld, 
*EUFOR Concordia, un oberiadenn kaset gant Unvaniezh Europa e 2003 eRepublik Makedonia
*Concordia, un evaj e Perou, 
*Concordia (barzhoneg), ur varzhoneg gant Richard of Maidstone a gont penaos e oa bet ehanet an dizemglev etre Richard II gant kêr Londrez e 1392.
*FC Concordia Basel, ur skipailh mell-droad e Suis, 
*ur priz e Bro-Spagn, ar *Premio Príncipe de Asturias de la Concordia*. 

## Gerioù kar
*Concord, e saozneg, anv meur a gêr, en o zouez kêrbenn New Hampshire e SUA.
*Concorde e galleg, bet anv ur c'harr-nij
Ampelos

**Ampelos** (Αμπελος, "gwini" e henc'hresianeg) a oa mab d'ur satir ha d'un nimfenn, hag arouez ar gwini en-eeun.

## Ar vojenn
Kile oa d'an doue Dionysos, a veze paotretaer a-wechoù, hag e garantez kentañ. Hervez Nonnos e oa ur gwaz kaeroc'h eget an doue, en doa gwarizi outañ. Met aon en doa ivez d'e goll. Bemdez e veze c'hoarioù ganto, gouren, chase, ha laosket e veze Ampelos da c'hounit gant an doue ha n'en doa ket lavaret piv e oa. Ur wech, pa oa redadeg gant Ampelos hag an daou satir Kisso ha Leneo, e reas d'an daou all gorrekaat evit ma vefe trec'h e garedig. Evit brabañsal dirak e vignon e veze Ampelos o pourmen war gein tigred, leoned pe arzhed. An doue a lavaras dezhañ diwall dreist-holl rak kerniel an tirvi. Mervel a reas koulskoude en-yaouank, lazhet gant un tarv. Gant e vignon doue e voe troet en ur blokad rezin, ha gant e wad e krouas ar gwin. 

## Ur vojenn all
Hervez ur vojenn arall, diwar zorn Ovidius, e oa kouezhet diwar un evlec'henn, goloet a *bambr* (latin *pampinus*) pa oa o kutuilh ar rezin. War c'houlenn e vignon Dionysos e voe lakaet da steredenn en oabl. a-hervez eo ar steredenn Vindemiatrix (e latin «mendemour»), eus steredeg ar Werc'hez. 

Evit doare, pa veze gwelet ar steredenn er reter, e miz Gwengolo ("miz Mendem" e brezhoneg ivez), e veze poent kutuilh rezin. Hiziv n'eo ket stered ar Werc'hez met re al Leon a vez gwelet d'ar c'houlz-se.

## Nimfenn
*Ampelos* zo ivez anv un Hamadriadenn, nimfenn ar gwini.

## Skridoù
* Nonnos, *Dionysiaca* (X.175-430; XI; XII.1-117);
* Ovidius, *Fasti* (III.407-414).
* G. López Monteagudo, *The Triumph of Dionysus in Two Mosaics in Spain*. Studienn diwar-benn marelladurioù roman kavet e *Baños de Valdearados*, e Spagn.
Re

**Re** a zo
*tri ger brezhonek
**un adverb 
*** evel e-barzh *re vihan*, hag a glot gant *rhy* e kembraeg, 
*** evel e-barzh *re a dud*, hag a glot gant *gormod* e kembraeg, 
**ur raganv, evel e-barzh *ar re vras*, hag a glot gant *rhai* e kembraeg 
**un anv-kadarn, evel e-barzh *ur re votoù*, pa vez kaoz eus div votez 
* ur stumm all da anv an doue Ra
* un notenn sonerezh, re (notenn)

## Lec'hanvadurezh
###### 
*ur gumun, Re (Italia), e Piemonte
*Anv meur a froud eo Re:
**Re di Anfo, e Proviñs Brescia 
**Re di Gianico, er Valle Camonica 
**Re di Niardo, er Valle Camonica 
**Re di Sellero, er Valle Camonica 
**Re di Tredenus, er Valle Camonica

###### 
*Ré, un enezenn
Hamadriadezed

An **Hamadriadezed** eo nimfezed ar gwez. 

## An anv
* Ἁμαδρυάδες* / *Hamadryádes*, pe *Ἀδρυάδες* / *Adryádes* e oa o anv e henc'hresianeg.

## Piv int
Ur rumm driadezed int, hag ar re-se zo ivez ur rumm nimfezed. Stag int ouzh ur wezenn, bevañ a reont dindan ar ruskenn. Ma varv ar wezenn e varvont ivez raktal. Se zo kaoz e vez kastizet ar re a ra droug d'ar gwez gant an driadezed hag an doueed. Kement-se a c'hoarvezas gant Erysic'hthon. 

Anaout a reer eizh Hamadriadenn, merc'hed Oksylos ha Hamadryas:
* Karya, plac'h ar gwez-kraoñ
* Balanos ()
* Kraneia (gwez hili-ho)
* Morea (gwez-mouar)
* Aigeiros (pupli du)
* Ptelea (evlec'h)
* Ampelos, plac'h ar gwini
* Syke, plac'h ar fiez.

## Liamm diavaez
* Theoi Project, Hamadryades
Concordia (doueez)

**Concordia** eo anv doueez henroman ar c'hengompren, an emglev en tiegezhioù, etre ar priedoù. A-wechoù ne ouzer ket ober ar c'hemm etre hi hag he c'hoar, ar Peoc'h.

Er Forum Romanum edo an templ koshañ savet dezhi ; savet e voe e 367 kent JK gant Marcus Furius Camillus. Alies en em vode Sened Roma ennañ.

## En arzoù
Diskouezet e veze Concordia en he c'hoazez, en he sae hir, o terc'hel ur *[[patera]]* (bolenn aberzhoù) hag ur ''gornucopia.

Klotañ a ra gant doueez Henc'hres Harmonia. Discordia eo an doueez kontrol dezhi.
Tot

**Tot** a oa unan eus doueoù pennañ relijion Henegipt. Doue ar ouiziegezh, ar furnez, al Loar hag ar skribed e oa.

Diskouezet e veze alies evel un den gant penn un ibiz (a-wechoù hini ur babouz), en un dorn ur was (bazh ar galloud), hag en e zorn all un ankh (arouez ar vuhez).
Neftis

E mitologiezh Henegipt eo *Neftis* un doueez eus Navad Bras Onou-Iounou (Heliopolis). *Neb-hout* pe *Nebet-hout* a oa hec'h anv egiptat, hervez an hieroglifoù, da lavaret eo "Intron ar c'hastell".
Merc'h Nout ha Geb eo, ha c'hoar ha gwreg an doue Seth.
Diskouezet e vez dindan stumm ur vaouez koefet gant daou hieroglif a dalvez da skrivañ hec'h anv.
Gwareziñ a ra ar re varv o teuler evezh ouzh o sarkofagenn. Skoazell a ra Hapi evit gwareziñ al lestr kanope ma vez lakaet skevent ar re varv.

Gant Isis, a skoazellas evit dastum tammoù korf he gwaz Osiris, ez eo unan eus an daou "skoul" youc'her a seblante teuler klemmvanoù kañvaouus. A-wezhioù e vez sellet outi evel serc'h Osiris. Engehentet he dije Anubis gantañ.

Emañ he neved pennañ e Heliopolis, e lec'h m'eo kontet e-touez doued an Navad Bras. Azeulet e veze ivez e Kom Mer (pe Kômir, en Egipt Uhel), e-pad ar prantad gresian-ha-roman, evel kenseurtez Anoukis. E templ Efdou e veze lidet ur gouel anvet "Sederaat a ra kalon Neftis" d'an 28vet devezh eus miz Farnouti, e koulz Peret.
Eumaios

**Eumaios** (*Εύμαιος* e henc'hresianeg, *Eumaeus* e latin) a oa moc'her Odysseüs, en *[[Odysseia]]*, ha mignon an haroz kent dezhañ mont da vrezeliñ da Droia.

Mab e oa d’ur roue, skrapet gant morlaeron a Fenikia. Deuet e oa da vezañ sklav ha diwaller-moc’h Laertes, roue Itaka. Pan eas Odysseüs d’ober brezel Troia e voe unan eus ar re a chomas feal d’ar mestr hag en degemeras gant levenez. Gras dezhañ e c’hallas Odysseüs, gwisket evel ur c’hlasker-bara, tostaat ouzh danvez-priedoù Penelope hag o lazhañ didruez.
Pa zistroas Odysseüs da Itaka e tegouezhas gant Eumaios, kentañ den a gavas war e hent. Goude ma n'anavezas ket e vestr kozh gwisket gant pilhoù e roas bod ha boued dezhañ.
Degemer a reas Telemac'hos, mab Odysseüs, o paouez distreiñ eus Pilos ha Sparta ivez, hag evel ar moc'her n'hallas ket ar mab anavezout e dad. E-keit ma oa Odysseüs er brezel e oa bet Eumaios evel un tad d'ar paotr yaouank.
Bout ma oa moc'her ne oa ket Eumaios dibeadra, pa oa mab ur roue, ha gallout a rae kaout ur sklav.
Kemeret e oa bet e voc'h gwellañ gant ar wazed a rae al lez da Benelope, ma ne chome gantañ nemet perc'hell bihan da zebriñ.
War-lerc'h, p'en doa anavezet e vestr a wechall, e sikouras anezhañ da lazhañ an danvez-priedoù.

N'eus nemet Eumaios a vez meneg anezhañ gant an dezreveller en eil gour : *δι Ευμαιη*, "te, Eumaios." Graet e vez "moc'her nobl" ha "priñs ar voc'herion" anezhañ ; hervez lod lenneion ec'h eo abalamour ma'z eo tomm kalon Homeros ouzh an den. 
 
## Lennegezh
En Ivanhoe, romant Walter Scott e 1820, ez eo meneget ar moc'her Gurth evel « an eil Eumaios » p'emañ o tivizout gant ar furlukin diwar-benn skraperezh kig ar chatal gant ar varoned norman.
Nonnos Panopolis

**Nonnos Panopolis** (Νόννος pe Νόννος ο Πανοπολίτης e henc'hresianeg, diwar νέννος / *nénnos* « eontr»), ganet e Panopolis, en Egipt, er , a oa ur barzh a skrivas e henc'hresianeg.

## Oberennoù

Bez ez eo unan eus oberourien egiptat e amzer a oa troet gant barzhoniezh Hellaz, evel 
*Tryphiodore, 
*Musaeus 
*Palladas.

### ''Dionusiaka''
Skrivañ a eure an *[[Dionusiaka]]* (Διονυσιακά / *Dionusiaká* e henc'hresianeg), un dastumad meurganoù, daou strobad 24 c'han oc'h ober anezho, gant mojennoù kontet diwar-benn Dionysos, savet gantañ etre 450 ha 470.

E penn-kentañ pep kan ez eus ur c'hinnig d'ar Muzezed. Savet eo ar skridoù hervez reolennoù ar retorik ha klask a reont keveziñ gant skridoù Homeros.

#### Embannadur kentañ
Un dornskrid diembann a voe kavet er  e Tarenta gant Sambucus hag embannet prestik goude gant Christophe Plantin.

## Kristen
Goude-se e troas Nonnos da gristen hag e savas un Aviel hervez Yann e gwerzennoù ( hexamètres dactyliques).

## Embannadurioù

* *Dionysiaca, nunc primum in lucem edita, ex bibliotheca Joannis Sambuci pannonii. Cum lectionibus & conjectururis Gerarti Falkenburgii Noviomagi & Indice copioso*, Christophe Plantin, Antwerpen, 1569.
Ma'at

E mitologiezh Henegipt eo Ma'at doueez an urzh, ar reizhded, ar peoc'h, ar justis ha kempouez ar bed. Ar c'hontrol eus an *isfet* (ar rouestl, an direizhded, an dizurzh sokial...) eo. 

Dre ma oa bet implijet Kelted 'zo evel goprsoudarded en Henegipt ez eus marteze ul liamm gant ar ger keltiek "mat".
Atoum

Atoum zo un doue eus mitologiezh Henegipt.
Doue an douar da gentañ, e voe sellet outañ tamm-ha-tamm evel an heol pa dremen an dremmwel.
Hervez mare an deiz en doa Atoum un doare disheñvel : pa save an heol en doa stumm un doue yaouank. Hemañ, anvet Nefertoum, da lavaret eo "An Atoum yaouank", a zeuas da vezañ un doue disheñvel gant an amzer. Ha da-heul ar c'hemm-se e veze sellet ouzh Atoum evel an heol o vont da guzh.
## Notennoù
Chou

Un doue eus mitologiezh Henegipt eo **Chou**. Ezel eo eus Navad Bras Onou-Iounou (Heliopolis).
Engehentet e voe gant e c'hoar Tefnis gant skop pe natur an doue Atoum.
Filoitios

**Filoitios** (henc'hresianeg : Φιλοίτιος) a oa mêsaer hag a ziwalle chatal Odysseüs. En em gannañ a eure a-gevret gant ar moc'her Eumaios hag e vestr, a-enep Melantios, paotr ar givri, a oa aet a-du gant ar re a glaske fred gant Penelope. Karget e voe da gastizañ Melantios ha da droc'hañ pennoù e izili dioutañ.
Ronan

**Ronan** zo un anv-bihan brezhonek ha gouezelek (*Rónán*). Renan zo un adstumm dezhañ. Dont a ra eus sant Ronan, manac'h iwerzhonat deuet da Vreizh.

## Tud
;Anv-bihan
;;
*Ronan Caerleon (1914-1986), emsaver ha skrivagner
*Ronan Huon (1922-2003), skrivagner brezhonek
*Ronan Leprohon (1939-2017), politikour
*Ronan Tremel (ganet e 1944), emsaver
*Ronan Guéblez (ganet e 1958), kaner
*Ronan Larvor (ganet e 1958), kazetenner
*Ronan Calvez, kelenner Skol-veur
*Ronan Le Coadic (ganet e 1962), sokiologour
*Ronan Pensec (ganet e 1963), marc'hhouarner
*Ronan Guéblez (ganet e 1963), politikour
*Ronan Le Crom (ganet e 1974), diwaller-pal
*Ronan an Deroff (ganet e 1975), troer
*Ronan Le Bars (ganet e 1968), soner
*Ronan Le Dissez, talabarder

* Ronan an Henaff, skrivagner, Youenn Kervalan e anv-pluenn

* Ronan & Erwan Bouroullec, dizagnourien

* Ronan Le Roux, (ganet e 1989), skrivagner hag enklaskour
;;
*Ronan Bennett, (ganet e 1956), skrivagner norzhiwerzhonat
*Ronan Hardiman (ganet e 1962), sonaozer
*Ronan Harris (ganet e 1967), soner
*Ronan Keane (ganet e 1932), barner
*Ronan Keating (ganet e 1977), kaner
*Ronan Kelly, produour
*Rónán Mac Aodha Bhuí (ganet e 1970), animatour skinwel
*Rónán mac Colmáin (died 605), roue
*Rónán Mullen (ganet e 1970), politikour
*Ronan O'Brien (ganet e 1974), skrivagner
*Ronan O'Gara (ganet e 1977), c'hoarier rugbi
*Ronan O'Rahilly (ganet e 1940), den a afer
*Rónán Ó Snodaigh (ganet e 1970), soner
*Ronan Rafferty (ganet e 1964), golfer norzhiwerzhonat
*Ronan Sheehan (ganet e 1953), skrivagner
*Ronan Tynan (ganet e 1960), tenor hag atletour paralimpek

;;A bep seurt
*Ronan Carolino Falcão (ganet e 1985), melldroader eus Ginea ar C'heheder
*Ronan Farrow (ganet e 1987), skrivagner ha difretour stadunanat
*Ronan Keenan (1932–2007), skrivagner suafrikan
*Ronan Lancelot, skridvarnour bannoù-treset
*Ronan Lee (ganet e 1976), politikour aostralian
*Ronan Parke (ganet e 1998), kaner saoz
*Ronan Queiroz de Paula Afonso (ganet e 1994), melldroader braziliat
*Ronan Vibert (ganet e 1964), aktour saoz

;Anv-tiegezh
*Alfred Ronan (ganet e 1947), politikour stadunanat
*Colin Ronan (1920–1995), steredoniour ha skrivagner saoz
*Daniel Ronan (1914–1969), politikour stadunanat
*Ed Ronan (ganet e 1968), c'hoarier hoke war skorn kanadian
*Frank Ronan (ganet e 1963), skrivagner iwerzhonat
*George Ronan, ofiser er US Army
*John Edward Ronan (1894–1962), sonaozer kanadian
*Niall Ronan (ganet e 1982), c'hoarier rugbi iwerzhonat
*Saoirse Ronan (ganet e 1994), aktourez iwerzhonat ha stadunanat

## Anv-lec'h
*Lokorn (Lokronan-Kerne), lec'h ma voe berniet Sant Ronan
* Lokournan (Lokronan-Leon),
* Lanreunan (Lanronan),
* bourc'h Sant-Reunan e Hilion
* chapelioù Sant-Ronan zo e parrezioù evel Plozeved pe Hilion,
*St Ronan's Well, Innerleithen, Bro-Skos
*Ronan (Montana), SUA
*St Ronan's School, Kent, Bro-Saoz
*Kilronan, Galway
*Ballyronan, kontelezh Derry

## Other
*Ronan, un dudenn e bed Harry Potter
*Ronan, ur ganaouenn gant Taylor Swift diwar-benn Ronan Thompson (2007–2011), marvet gant ar c'hrign-bev neuroblastom
*Ronan the Accuser, un dudenn e bed Marvel Comics
**[[St. Ronan's Well]]*, ur romant skrivet gant Sir Walter Scott e 1824
Uppsala

**Uppsala** (distaget [ɵpˈsɑːla]) zo ur gêr e-kreiz Sveden, brudet dreist-holl abalamour d’he skol-veur, an hini goshañ er vro hag e Skandinavia a-bezh. Sez arc’heskob Iliz Sveden eo ivez.

Lec’hiet eo Uppsala war-hed 70 km en norzh da Stockholm. Kêr-benn velestradurel kontelezh Uppsala eo. War-dro 180 000 a annezidi zo, ha gant se ez eo Uppsala ar pevare kêr vrasañ er vro (goude Stockholm, Göteborg ha Malmö). 

## Tud vrudet
* Anders Jonas Ångström
* Ingmar Bergman
* Hans Blix
* Anders Celsius
* Dag Hammarskjöld
* Carl von Linné
Aietes

**Aietes** (Αἰήτης / *Aiếtês* e henc'hresianeg, აიეტი Aietʼi, e jorjieg, *Aetes* e latin) a oa mab da Helios, ha d'an Okeanidenn Perseis, a oa roue Kolc'his. 

Breur e oa da b-Pasifae (a zo merc'h dezhañ e mojennoù 'zo) ha da g-Kirke.

Gant an eil, Idyia en doe ur mab, en doa bet div verc'h, Medeia, C'halkiope hag Absyrtos.

## Mojenn
Pa zegemeras Friksos en e rouantelezh e roas e verc'h C'halkiope dezhañ, hag e vab-kaer a roas d'e dad-kaer kroc'hen aour al loen en doa aberzhet da Zeus. Ispilhet e oa bet ar maoutken ouzh ur wezenn ha diwallet e veze gant un aerouant. 

Un toullad bloavezhioù goude e teuas an Argonaoted da Golc'his. Prometiñ a reas ar roue reiñ dezho ar c'hroc'hen gant ma raje Iason un nebeud amprouennoù a-raok. Bep tro e c'hounezas Iason, met nac'h seveniñ e bromesa a reas ar roue. Neuze ez eas Iason d'e laerezh, ha tec'hel a reas gant Medea, merc'h ar roue. En aner ez eas Aietes war o lerc'h.
Agamemnon

E gwengelouriezh Hellaz e oa **Agamemnon** (henc'hresianeg : Ἀγαμέμνων / *Agamémnôn*, « divrall, pennek ») roue Mykenai a rene ar c'hresianed e brezel Troia. Mab, (pe douaren) ar roue Atreus hag ar rouanez Aerope e oa, breur Menelaos, pried Klytaimnestra ha tad Ifigeneia, Elektra, Laodike, Orestes ha C'hrysothemis. Ar gwengeloù a ra roue Argos, pe Mykenai, anezhañ (anvioù lec'h disheñval evit an hevelep takad). Agamemnon a voe lazhet e kerzh e zistro a Droia, pe gant gwaz-kleiz e wreg Aegisthus pe gant e wreg he-c'hunan.

## Etymology
E anv, Ἀγαμέμνων, a dalv "kadarn", "diwevn" pe "youlek". Ar ger a za ag Ἀγαμέδμων (**Agamédmōn*), ag ἄγαν, "kalz" ha μέδομαι (**médonai*), "prederiañ".

## E dud
Mab e oa da Atreüs, roue Mykenai (pe Argos) ha d'ar rouanez Aerope, ha breur da Venelaos. Hervez mammennoù all e vefe mab da Bleisthenes (a oa mab pe tad Atreüs), a vije bet kentañ pried Aerope.

## Yaouankiz
War-lerc'h muntr Atreüs gant Aigisthos ha Thyestes, a gemeras penn rouantelezh Argos, e voe ret da Agamemnon ha Menelaos kemer hent an harlu. Repu a gavjont e ti Tyndareos, roue Sparta, ha dimeziñ a rejont gant e verc'hed, Klytaimnestra hag Helene.

Teir merc'h en doe Agamemnon gant e wreg : Ifigeneia, C'hrysothemis ha Laodike. Diwezhatoc'h e voe lakaet Elektra er vojenn ; ur mab o doe ivez, Orestes e anv.

## Brezel Troia
Kontet eo Brezel Troia en Ilias, meurgan Homeros.
Skrapet e oa bet Helene, pried Menelaos, gant Paris, ur mab da Briamos,roue Troia.

Agamemnon a gemeras penn un arme da vont da vrezeliñ ouzh Troia.

Prest e voent da vont kuit a Aoulis, ur geoded e Beotia, pa reas Agamemnon an anoaz d'an doueez Artemis. Meur a abeg a gaver d'he brouez, hervez ar gwengelioù : hervez Aesc'hulos e oa fuloret Artemis rak ar wazed yaouank hag a varvo e Troia. Met, hervez Sofokles e teuas ar bec'h eus disevender Agamemnon pa hemolc'has ul loen sakr d'Artemis ha pa lavaras bezañ par-ha-par dezhi a-fet helmoc'hiñ. Ur vosenn a zegouezhas-hi war ar bobl hag an avel a yeas kuit, ne c'hellent ket merdeiñ neuze. An diouganer Kalc'has a gemennas e vefe sioulaet brouez Artemis ma vefe aberzhet Ifigeneia, merc'h Agamemnon. Met Artemis a asantas ma vefe berzhet un heizez wenn, arpezh a voe graet, ha sevel a reas an avel en-dro.

Agamemnon a oa penn-komander ar C'hresianed e-pad Brezel Troia. E-kerzh ar stourm e voe lazhet Antifos ha pemzek Troian hervez ar skrivagner latin Caius Julius Hyginus. Met en Ilias emañ diskouezet evel lazher ur c'hantad ouzhpenn e-kerzh e *aristea* ("Deiz ar c'hlod", ur prantad ma vez graet devoudoù uhel gant ur brezeler hag a ya da vout un haroz karet bras gant an doueed)

Lakaet e veze Agamemnon da unan eus tri brezeler gwellañ ar C'hresianed, a-raok e *aristea* zoken. Taolennet eo e c'halloud gant Ac'hilleüs e kan XXIII an Ilias, ma anzav ec'h eo Agamemnon "an hini kreñvañ hag ampartañ er goafata". Ouzhpenn da se ne vez ket goulennet skoazell an doueed gantañ morse. Hepte e c'hallas degas an dismantr e-touesk renkadoù an Droianed memestra, tost kement hag Ac'hilleüs.

An Ilias a gont istor ar bec'h a savas etre Agamemnon hag Ac'hilleüs e bloavezhioù diwezhañ ar brezel.

## Notennoù
Erysic'hthon

Daou **Erysic'hthon** zo anavezet:
*an hini kentañ a oa mab da g-Kekrops, unan eus rouaned diazezerien Aten.
*an eil a oa mab d'ur roue eus Thessalia a reas ur sakrilaj spontus: diskar gwez ur c'hoad a oa gouestlet d'an doueez Demeter.
Kanton Erbigneg

**Kanton Erbigneg** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant al Liger-Atlantel e Breizh.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton Erbigneg e 1790. Lakaet e voe e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe miret ar c'hanton pa voe diskaret kantonioù arall gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
#### Kumunioù abaoe 1790
Kanton Erbigneg a yae peder c'humun d'ober anezhañ :
* Erbigneg, penn ar c'hanton,
* Azereg,
* Chapel-ar-Geunioù,
* Sant-Lefer.

### 
* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014.
## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Aguaneg

Ur yezh komzet gwechal e Perou, e Santa Cruz de Huallaga, eo an aguaneg. Spagnoleg a gomz an holl izili eus ar meuriad hiziv.

## Gwelet ivez

Yezhoù Perou

Yezhoù direnk
Strollad Broadel Skos

Ar **Scottish National Party** (SNP ; gouezeleg Skos : *Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba*, "Strollad Broadel Bro-Skos") zo ur strollad politikel eus an tu-kleiz a glask gounit frankiz Bro-Skos. An eil strollad pouezusañ er vro eo, pe a-wechoù an hini kreñvañ hervez ar mouezhiadegoù.

Liammet-start eo ouzh Plaid Cymru e Kembre, ha kenlabourat a ra o c'hannaded e Parlamant ar Rouantelezh-Unanet (*House of Commons*). Un ezel eus Emglev Libr Europa eo.

## Istor
Krouet e voe an SNP e 1934 dre unvaniezh an *National Party of Scotland* hag ar *Scottish Party*. E gador gentañ e palez Westminster a c'hounezas e 1945 met nac'hañ a reas Robert McIntyre (1913-1998), rener ar strollad, mont d'ar parlamant breizhveuriat ha koll a reas an SNP e sez tri miz diwezhatoc'h.

Ur gador nevez a c'hounezas e [1967}} pa voe dilennet Winnie Ewing ([1929-2023) da gannadez e pastell-vro Hamaltan (Kuzul Siorrachd Lannraig a Deas). Dre-se e kreskas levezon ar strollad : muioc'h a izili, hag ur pouez bras en aozadur ar *Royal Commission on the Constitution* (alias *Kilbrandon Commission*) e 1969. E zisoc'hoù gwellañ a c'hounezas e 1974 pa zastumas war-dro 30% eus ar mouezhioù : unnek kannad en doa bet neuze e palez Westminster.

Goude aozadur Parlamant Bro-Skos e 1999 e oa aet ar SNP d'ar strollad-eneberezh pennañ e Bro-Skos. Emañ bremañ o ren ar vro abaoe 2007, pa oa aet ar maout gantañ er vpuezhiadeg  evit Parlamant Bro-Skos. E 2011 e voe kreñvaet c'hoazh, pa dapas 69 c'hador diwar 129 e Parlamant Bro-Skos, ha tost d'ur "chelem meur" en deus graet ar strollad da-geñver votadegoù Parlamant ar Rouantelezh-Unanet e miz Mae 2015 gant 56 kador diwar 59.

D'ar 6 a viz Mae 2021 e voe trec'h an SNP en dilennadeg e Parlamant Bro-Skos.

*Hiziv (Ebrel 2024) ez eus 43 dilennad eus an SNP diwar 650 kador e Parlamant ar Rouantelezh-Unanet ; 2 zilennad eus an Alba Party zo, ha 3 eus Plaid Cymru.

## Renerion

## Levrlennadur
* Mitchell, James ha Hassan, Gerry : *Scottish National Party Leaders*, Biteback, 2016 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Plian

**Plian** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Ardamezioù
## Anv
* Bernard Tanguy (1992) : *"***Plugian***, 1224, 1225;* **par. de Pluguyan***, 1231;* **Pleguian***, 1255;* **Pleveguian***, 1289;* **eccl. de Pluguien***, c. 1330;* **Pleguyan***, 1551;* **Ploeguien***, 1606;* 
* Erwan Vallerie (1995) : **Pluguian**, 1224; **Pleguian**, 1255; **Ploeven** ? 1364; **Ploeguien**,1516; **Pleguian**, 1630;
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 95 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,96 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur c’harter-mestr fourier eus ar gumun d’an 9 a viz  Meurzh 1952 en ospital milourel e Tourane e proviñs Quang Nam en Annam er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Koad-ar-Sal.

Église Notre-Dame-de-Soumission de Pléguien.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
## Tud
*Vefa Sant-Pêr, emsaverez, ganet eno d'ar 14vet a viz Mae 1872. Anvet dre he anv pluenn *Brug ar Menez*. Aet da Anaon e Sant-Brieg d'ar 16vet a viz Mezheven 1967.
*André Le Troquer, politikour sokialour, bet ministr gouarnanmant Frañs ha prezidant ar Vodadenn vroadel. E vamm a oa ganet e Plian e 1864 ha he doa divroet da Baris.
### Ardamezeg ar familhoù

## Melestradurezh
## Levrlennadur
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Cotes d'Armor.* Chasse-Marée - Ar Men. 1992.
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez * Corpus * Traité de toponymie historique de la Bretagne*. An Here. 1995
## Liammoù diavaez

* Plian war lec'hienn Geobreizh
* Pajenn Plian war lec'hienn an etrekumuniezh
## Notennoù ha daveoù
Frehel

**Frehel** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Anv orin ar gumun eo **Pleherel**. Etre 1992 ha 2004 e oa unanet Pleherel gant kumun Plevenon gant an anv *Frehel*. Pa oa bet torret an unvanidigezh-se e oa bet miret gant Pleherel an anv *Frehel*, daoust m'emañ Kab Frehel war dachenn Plevenon.
## Douaroniezh

Les_Greves_-_panoramio_-_cisko66.jpg
La_plage_des_sables_d'or_-_panoramio_(4).jpg

* War lez Mor Breizh emañ Frehel.
## Istor
Sellit ouzh *Histoire du Pays de Fréhel*, gant Pierre Amiot.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 94 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,85 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911;d’an 22 a viz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel, e Bouge e Belgia, ez eas ur soudard eus an 45vet Rujumant Troadegiezh diwar wel .

#### [[Eil brezel-bed]]
* D'ar 5 a viz Genver 1944 e voe harzet ur Yuzev er gumun gant an Alamaned.
* Mervel a reas seitek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun en Ouled Abdallah (departamant Orléansville) d'an 28 a viz Du 1957.
## Brezhoneg
* 8,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Chapelle du Vieux Bourg de Pléhérel.jpg|Chapel bourk kozh Pleherel.
Chapelle Saint-Sébastien de Pléhérel.jpg|Chapel *Sant Sebastian*.

* Div chapel.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’ar 26 a viz Eost 1923.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Gevelliñ

## Tud
### Tud ganet eno
### Tud marvet eno
*Loeiz Andouard, den a vor, kelaouenner ha skrivagner brezhonek, e 1985.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Plelann-Vihan

Ur gumun ha penn-kanton eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo **Plelann-Vihan**.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Ploelan**, 1121; **Plelen**, 1407
## Ardamezioù

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 71 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,69 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 5 a viz Meurzh 1942 e voe drouklazhet ur prizoniad tennataer "senegalat" gant ur soudard alaman e "La Perrière-Mallet".

### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas tri milour er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri soudard.
## Brezhoneg
* 16,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Manoir des Fossés - Facade Ouest.jpg|Ar maner.

* Maner ar Fozioù.

Monument aux morts de Plélan-le-Petit (22).jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.

Plélan-le-Petit preĝejo.jpg|An iliz katolik.
Croix de l'église de Plélan-le-Petit (22) - 01.jpg|Ar groaz.

* Iliz katolik *Sant Pêr en Ereoù* hag he c'hroaz.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918)  en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Kroaz bez kentañ Koné Niang, tennataer "senegalat" drouklazhet gant ur soudard alaman, e bered ar gumun, kaset e voe e gorf da vered-veur milourel gall Santez-Anna-Wened.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Erinied

An **Erinied** a oa teir c'hoar, evel alies e relijion Hellaz kozh, a oa o c'hefridi heskinañ ar re a dorre urzh vat ar bed, an dorfedourien a bep seurt.

Korfoù askellek a oa dezho, naered war o fennoù, ha pennoù chas hervez lod, gwad a vere eus o daoulagad, ha skourjezoù ha flammerennoù a veze ganto.

## O anvioù
E henc'hresianeg e oant Ἐρινύες *Erinúes*, eus ar verb ἐρίνειν *erínein*, "heskinañ".

N'eo ket sur pet a oa anezho, met hervez Vergilius ne oant nemet teir: 
* Alekto, an Hini Didruez
* Tisifone, an Dialerez
* ha Megaira, ar Sorserez (dont a ra ar ger gallek *mégère* eus anv an hini diwezhañ). 
An **Eumenided** a veze graet anezho ivez, e henc'hresianeg Εὐμενίδες / *Eumenídes*, « ar madoberourezed », ur ger a veze lavaret gant aon da lavarout o gwir anv. 

Hervez ar vojenn e vez graet an anv-se anezho abaoe barn Orestes (gwelout amañ izeloc'h) gant an Areopagos. En Aten e veze lavaret ivez *σεμναὶ θεαί* / *semnaì theaí*, « doueezed enorus ». Un anv all a veze graet anezho c'hoazh: *χθόνιαι θεαί* / *c'hthóniai theaí*, « doueezed ifernus ».

Klotañ a reont gant Merc'hed ar Gounnar (*[[Furiae]]* pe *Diræ* e latin) e Roma gozh. *Kounnarverc'hed* a gaver e Geriadur Vallée ("furie").

## O lignez
* Merc'hed Gaia e oant, diwar gwad Ouranos a oa bet muturniet, hervez Hesiodos. 
* Hervez Epimenides e oant c'hoarezed d'ar Moirai, a oa merc'hed da g-Kronos ha da Euonyme.
* Hervez Aisc'hylos e oant merc'hed da Nyks (an Noz).
* Hervez Sofokles e oant merc'hed Gaia ha Skotos, an Deñvalijenn.

## O fouez
Dre ma oant doueezed kozh ne oant ket dindan Zeus. O chom e oant en Erebos (pe en Tartaros, hervez an oberourien), er bed dindanomp, o tiskuizhañ da c'hortoz bezañ galvet war an Douar. Goude ma'z int a orin doueel ne blijont ket nemeur da z-Doueed Olympos, gouzañvet int ganto, ha netra ken. An dud avat o devez aon razo. Se zo kaoz, dre ma tec'her razo atav, dre ma fell dezho bezañ anavezet ivez, e plegont da varnadenn Athena e pezh Aisc'hylos, en desped d'o c'hoant diwalc'hus a zial.

Doueezed c'htonian a zo anezhe. Hervez an hengoun orfek int ganet eus Haides ha Persefone. Enkorfañ a reont ar mallozh taolet gant un den, ha karget int da gastizañ an torfedoù e-pad buhez an torfedour, ha n'eo ket goude e varv.

## Trajedienn Aisc'hylos

En *[[Eumenidezed|Eumenided]]* gant Aisc'hylos, trede pezh an *[[Orestia]]*, emañ Merc'hed ar Gounnar, an Erinied, war-lerc'h Orestes. Hag eñ da lazhañ e vamm, Klytaimnestra, evit dialañ muntr e dad Agamemnon.

Kentañ ma voe c'hoariet trajedienn Aisc'hylos e spontas an arvesterien. 

War-lerc'h Alkmeion e oa an Erinied ivez, dre m'en devoa lazhet e vamm. Evel Orestes e oa bet bountet gant Apollon da zialañ e dad. Un erinienn a veze war e lerc'h dre ar vro, ken na gavas repu war un douar ha n'eus ket anezhañ pa oa bet lazhet e vamm, ma n'hall ket bezañ kavet ken gant Merc'hed ar Gounnar. 

## Azeulerezh
Deñved du a veze aberzhet dezho. Evet e veze νηφάλια (*nêphália*), ur seurt mez, diwar mel ha dour. 

Ul lec'h zo, en Arkadia ma'z eus daou santual d'an Erinied.

## Pennadoù kar
* Orestes
* Maniae

## Liamm diavaez
Megaira

**Megaira** (Μεγαιρα / Megaira, e henc'hresianeg, da lavarout eo « Kasoni », latinekaet e *Megaera*) a zo unan eus an Erinied. Hi eo a laka ar warizi da sevel en dud hag a ra dezho ober torfedoù. Goude-se e plij dezhi heskinañ, a-gevret gant he div c'hoar, ar vuntrerien he deus broudet da ober o zaol.

## Ger gallek
Diwar anv an doueez-se eo deuet ar ger gallek *« mégère »*, a vez graet er yezh-se eus ur vaouez dihegar pe drougoberius, pa vo graet keben anezhi e brezhoneg, diwar abegoù istorel.
Sina

**Sina** (中国 e sinaeg eeunaet, 中國 e sinaeg hengounel, *Zhōngguó* e pinyin, a c'haller treiñ *Bro ar C'hreiz*) zo ur vro eus Azia anavezet a-gozh. 

## Istor
*Gwelet [[Kronologiezh istor Sina]] ha [[Tierniezhioù istor Sina]].*

Hiziv ez eus div stad sinaat : 
* **[[Republik Pobl Sina]]** (Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó, 中华人民共和国 er skritur eeunaet ha 中華人民共和國 er skritur hengounel), a gaver enni an darn vrasañ eus an tachennoù annezet gant Sinaiz war kevandir Azia, a-gevret gant tachennoù all zo en he dalc'h ha pa ne vefent ket annezet gant Sinaiz, da gentañ (evel Tibet, Xinjiang pe Mongolia an Diabarzh). 
* **[[Republik Sina]]** (Zhōnghuá Mínguó, 中华民国 er skritur eeunaet ha 中華民國 er skritur hengounel), zo enni enez Taiwan hag un nebeud inizi bihan all. Daoust ma'z eo ur stad dizalc'h, n'eo ket anavezet gant Aozadur ar Broadoù Unanet na gant un toullad mat a stadoù.
Maigh Eo

:*Diwar-benn ur gêr eus Iwerzhon eo ar pennad-mañ. Ur pennad all zo diwar-benn [[Kontelezh Maigh Eo]]*
 
**Maigh Eo**, pe **Muigh Eo** pe **Maigh Eo na Sacsan** (*Mayo* e saozneg) zo ur gêr eus Iwerzhon, e-kreiz kontelezh Maigh Eo. Daoust ma teu anv ar gontelezh eus anv ar gêr-se, n'eo ket kêr-benn ar gontelezh. 

Un abati bras a voe e kêr Maigh Eo ha chom a ra aspadennoù anezhañ. Savet e voe an abati-se gant menec'h deuet eus Lindisfarne, e Bro-Saoz, e dibenn ar . Alese e teu an anv "Maigh Eo na Sacsan", bet roet d'o diazezadur e "plaenenn an ivin". En  ha  e oa Maigh Eo kreizenn un eskopti.
Al Lennadenn

***Al Lennadenn*** zo un daolenn livet gant al livour gall Édouard Manet war-dro 1865. 

Warni e weler familh an arzour: emañ Suzanne Manet, Leenhoff hec'h anv plac'h yaouank, en he c'hoazez war ur gourvezvank, troet he c'hein ouzh he mab, Léon Leenhoff, o selaou al lennadenn emañ ar paotr oc'h ober a vouezh uhel dezhi. 

Emañ *Al Lennadenn* e-touez ar poltredoù brudetañ eus an Itron Manet, evel *[[Suzanne Manet ouzh he fiano]]*.
Suzanne Manet ouzh he fiano

***Suzanne Manet ouzh he fiano*** zo un daolenn diwar zorn al livour gall Édouard Manet e dibenn ar bloavezhioù 1860. Enni e weler gwreg an arzour, Suzanne Manet ("Leenhoff" hec'h anv plac'h yaouank), o seniñ. Diskouez a fell d'he fried pegen bras e oa he donezon ken e sioulaas da Baudelaire war e dremenvan pa veze o seniñ sonerezh Wagner dezhañ.
Chapel-ar-Geunioù

**Chapel-ar-Geunioù** a zo ur gumun en hanternoz da baludoù ar Briver, e Breizh e Liger-Atlantel, nepell eus Mor-Bihan. E 25&nbsp;km e Norzh Sant-Nazer emañ, hag e 42&nbsp;km e Su Redon.

## Douaroniezh
## Anv
Stumm gozh bet roet

## Ardamezioù
*Tredeet kembaret : ouzh 1 en aour e bal holen en sabel peuliek, ouzh 2 en gul e baner blezhek en aour, ouzh 3 en geot e votez-koad en aour, e greiz-holl en argant e arbenn ejon en sabel.*
Aozer ː Ao. J.-P. Marzelière, diwar an teir breuriezh a ya da sevel ar barrez ː ar bal evit ar Paludoù, ar baner evit Mayun, ar votez-koad evit ar Vourc'h ; an arben ejon evit derc'hel soñj e oa ar gumun al lec'h ma veze dastumet holl chatal Bro-Wenrann da geñver Gouel Sant Korneli (16 a viz Gwengolo gwezhall, 2 a viz C'hwevrer hiziv).

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Chapel-ar-Geunioù e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Pontkastell-Keren hag e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe lakaet e Kanton Erbigneg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 97 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,16% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'ar 1 a viz Mae 1943 e kouezhas ur c'harr-nij Focke-Wulf Fw 190 eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) e Chapel-ar-Geunioù; e sturier a c'hellas gober gant e harz-lamm, gloazet e voe.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas pevar milour eus ar gumun hervez monumant ar re varv. 
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenrann pa voe diskaret Kanton Erbigneg e 2014.
## Brezhoneg
* 48,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

44 La-Chapelle-des-Marais Mediatheque.JPG

* Ar vediaoueg.
* Monumant kumunel ar re varv, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Liammoù diavaez

* Chapel-ar-Geunioù war lec'hienn Geobreizh

## Levrlennadur

* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996

## Notennoù ha daveoù
Mayo

**Mayo** zo un anv divoutin e meur a yezh ha meur a vro.

## Lec'hioù
###### 
* Mayo (Kebek)
* Mayo (Yukon)

###### 
* *Mayo*, pe Kontelezh Mayo, anv saoznek Kontelezh Maigh Eo 
* Mayo (kontelezh Mayo), ur gêriadenn

###### 
* Ar bobl Mayo, ur bobl henvroat e stadoù Sinaloa ha Sonora
**ar mayoeg, o yezh;
**ar stêr Mayo (Mec'hiko)

###### 
* Mayo (Florida)
* Mayo (Maryland)

### Stêrioù
* Stêr Mayo, anv meur a stêr er bed

## Tud
* Iban Mayo (ganet e 1977), marc'hhouarner euskarat
Sant-Lefer

**Sant-Lefer** zo ur gumun e Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro, er Briver.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː *Sanctus Lyphardus*, 1287.

## Ardamezioù
*Rannet : ouzh 1 en aour e adannaer en gul, ouzh 2 en gul e gleze ouzh kab en aour, e gab en erminoù*.

## Istor

Saint Lyphard.jpg

### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Lefer e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Erbigneg hag e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 106 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,43% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun hervez marilhoù ar gumun.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenrann pa voe diskaret Kanton Erbigneg e 2014.
## Brezhoneg
* 64,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.
* Brezhoneg a veze komzet e Sant-Lefer betek ar .

## Monumantoù ha traoù heverk
* Taol-vaen Kerbourg, taol-vaen hag alez toet eus an Neolitik.

* Peulvan Mézerac, pe *Roche de Len*, peulvan eus an Neolitik.
* Kerhinet, kêriadenn skouer eus ar Briwer gant he ostaleri, he mirdi, he marc'had.

* Monumant ar re varv (1914-1918) dirak ar vered, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
* *[[Le Rouge de Bréca]]* (François-Marie Moranton, 1863-1943), soner.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
* Erwan Vallerie ː *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Liammoù diavez
## Dave ha notennoù
Kanton ar Baol-Skoubleg

**Kanton ar Baol-Skoubleg** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant dekred an 29 a viz Genver 1985, e departamant al Liger-Atlantel e Breizh. Brasaet e oa bet da 6 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton ar Baol-Skoubleg a yae 2 gumun d'ober anezhañ:
***[[Ar Baol-Skoubleg]]**
*Pornizhan

### Abaoe 2015
Kanton ar Baol-Skoubleg a ya 6 kumun d'ober anezhañ:
* **[[Ar Baol-Skoubleg]]** ;
* Bourc'h-Baz ;
* Ar Groazig ;
* Pornizhan ;
* Ar Poullgwenn ;
* Sant-Andrev-an-Doureier.

## Daveoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Kerry

**Kerry** a c'hall bezañ meur a dra :

## Lec'hioù
* Kontelezh Ciarraí, pe *County Kerry* e saozneg, ur gontelezh eus Iwerzhon
* Ceri, pe *Kerry* e saozneg, ur gêriadenn e Powys, e Kembre

## Tud
**Kerry** zo ivez un anv-bihan hag un anv-familh :
* Kerry Ellis, kanerez hag aktorez saoz
* Kerry King, gitarour stadunanat
* Kerry Washington, aktorez stadunanat

* John Kerry, politikour stadunanat
* Margaret Kerry, aktorez stadunanat
* Mark Kerry, sportour aostralian
* Norman Kerry, aktor stadunanat.

## Traoù all
* Kerry Group, ur gompagnunezh bouedijinerezh.