open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
T-shirt

Un **tee-shirt** pe **T-shirt** zo ur ger saoznek (*ticheurt* a-wechoù e brezhoneg) a vez graet eus ur seurt roched, milginoù berr dezhi, fardet gant kotoñs pe poliester. Pa oa bet ijinet e veze implijet evel ur pezh dilhad-dindan, hiziv an deiz avat e vez gwisket evel ur roched. Peurliesañ e tiskouez ez eo dinec’h an neb a wisk anezhañ, dreist-holl e-pad an hañv. Gwisket e vez dre ar penn rak gwevn eo kerc’henn an t-shirt.

Peurliesañ e tiskenn an t-shirt betek an divgroazell. E-pad ur pennad eo bet diouzh ar c’hiz gwiskañ t-shirtoù ledan-tre. A-wechoù e vez gwisket t-shirtoù berr ha tost ouzh ar c’horf gant ar maouezed, diskouez a reont neuze o c’hof hag o begel. 

T-shirtoù milginoù hir a gaver ivez ha re all gant ur c’habell. Disheñvel eo an t-shirt, dre ar stumm hag an danvez anezhañ, diouzh ar sweat-shirt a zo tevoc’h ha ledanoc’h .

## Istor an t-shirt
En XIXvet kantved e voe gwisket t-shirtoù gant labourerien SUA. Adalek 1899 e voe lakaet da roched dindan ret e US Navy. Degemeret e voe evel roched war-dro ar bloavezh 1920, a-drugarez d’ar sport, rak implijet e oa gant sportourien.
Hollvrudet e teuas da vezañ pa zilestras ar GI en Europa, adalek 1943.
An t-shirtoù kentañ implijet evit ober bruderezh (« *I like Ike* ») pe kinklet a zeuas war wel er bloavezhioù 1930. Er bloavezhioù 1950 e voe gwisket t-shirtoù gant aktourien vrudet evel John Wayne, Marlon Brando pe c’hoazh James Dean.
Hiziv an deiz e vez gwisket t-shirtoù gant an holl dud er bed a-bezh.
An dreserien dilhad a vez diehan oc’h ijinañ t-shirtoù nevez (a-fet stumm, liv, danvez).
Implijet e vez ivez evel doare da ober bruderezh gant embregerezhioù pe forzh pe aozadur a fell dezhañ kemenn tra pe dra. E 1932 e voe implijet un t-shirt evit ober bruderezh evit ar wech kentañ, da-geñver ar film “Strobineller Oz”.

An doare ma vez fardet hag an danvez implijet a gont ivez : kavet e vez t-shirtoù doare kenwerzh reizh, pe re all fardet gant kotoñs biologel. Muioc’h-mui a embregerezhioù a implij seurt t-shirtoù evit ober bruderezh, evel-se e tiskouezont e toujont d’an diorren padus.

Ma’z eo sklaer an t-shirt e teu da vezañ treuzwelus pa vez glebiet. Abalamaour d’ar perzh-se e vez aozet kenstrivadegoù t-shirtoù gleb.

## T-shirt diouzh an hini a wisk anezhañ

Liesseurt eo an doareoù da gemmañ, personelaat pe kinklañ un t-shirt : aergraferezh, pe broderezh da skouer.
Gant moulerezed lazer zo e c’haller kinklañ un t-shirt ivez : da gentañ e vez moulet an dresadenn war baper ispisial, goude-se e vez lakaet war an t-shirt. 

### T-shirt frank a wirioù
E dibenn miz Even 2008 ez eus deuet war wel un t-shirt frank a wirioù a-fet arz. Un t-shirt warnañ un dresadenn “gwarezet” gant copyleft eo.

## Liammoù diavaez

* Moullañ war t-shirtoù
* T-shirt frank a wirioù
Babydoll

Ur **babydoll** a zo ur hiviz-noz verr pe ur skañwisk implijet evel dilhad-noz gant ar merc'hed. Peurliesañ e vez fardet gant danvezioù skañv : niloñs pe seiz da skouer. Damheñvel ouzh ur sae vihan eo, rak tapout a ra betek an daoulin, dizolo e c’hall bezañ ivez, neuze e teu da vezañ ur pezh dilhad hoalus.
Dont a ra ar ger eus anv ar film *[[Baby Doll (film)|Baby Doll]]*, e 1956. 
Er bloavezhioù 1990 e voe brudet ar Babydoll (doare kinderwhore d’en em wiskañ) dre ma voe gwisket gant kanerezed amerikan al luskadoù Riot Grrrl ha grunge, evel Courtney Love pe Kat Bjelland.
Bragoù-bihan brazilian

Ar **bragoù-bihan brazilian**, a zo ur pezh dilhad-dindan pe un dilhad-kouronkañ a guzh ar gaezourenn. Kalz tud a vesk string, tanga ha *bragoù-bihan brazilian*, met traoù un tamm disheñvel int.

Ur pezh dilhad-dindan daou damm dezhañ, e danvez, lêr pe lateks, eo ar bragoù-bihan brazilian. An daou damm (gant ur vandenn) a zo dezho ur stumm tric’hornek, ar pezh a ziskouez ez eo disheñvel diouzh ar string ha diouzh an tanga. Betek an hanter eus ar feskennoù a c'haller goleiñ gant ur bragoù-bihan brazilian.

Meur a seurt bragoù-bihan brazilian a zo: pa vez ledan ar vandenn ha pa ziskenn izel a-walc’h war ar feskennoù e vez anvet **[[shorty]]**.

Pa wisker ur bragoù-bihan brazilian e ranker alies disvleviñ ar gaol, pe ar gaezourenn. Blev ar gaezourenn a zeu neuze da vezañ ur vandenn vihan, pe un tric’horn bihan-tre, ur seurt kribenn a vez graet “trim” anezhi e saozneg .

## Bragoù-bihan-kouronkañ brazilian
Damheñvel eo ar **bragoù-bihan-kouronkañ brazilian** ouzh ur bikini, met un tamm mat bihanoc’h eo : bihanoc'h evit ur bragoù-bihan ha brasoc'h evit ur string). Stank e vez kavet e Suamerika. Heñvel e vez an tu dirak ouzh an tu a-dreñv, ha stummet eo evel un tanga: n'eo ket bras al lodenn eus ar feskennoù a zeuer a-benn da c'holeiñ gantañ, met n'eo ket evit se eo graet.
Walter Auerbach

**Walter Auerbach** (22 a viz Gouere 1905 e Hamburg - 23 a viz Meurzh 1975 e Bonn) a oa ur politikour alaman, ezel eus SPD ha stourmer enepnazi.
 
Studiañ a reas al lizhiri alamanek, an istor hag ar sokiologiezh e Hamburg, Freiburg hag e Köln. 
E zoktorelezh (anvet "Kazetennoù hag emskiant renkad") a dapas kaout e 1929. Ezel e voe eus SPD adalek 1926.

Etre 1930 ha 1933 e labouras evel implijiad-pad en ur sindikad. 
D'an 2 a viz Mae 1933 e voe toullbac'het. Dont a reas a-benn da dec'hout kuit da Amsterdam d'ar 16 a viz Mae. Eno e labouras evel pennskrivagner ar servij "faskouriezh" e sekretouriezh veur Kevread etrebroadel labourerien an transportoù.

E miz Here 1939 e tivroas d'ar Rouantelezh-Unanet gant e familh.
Etre miz Here 1969 ha miz Ebrel 1972 e voe sekretour-stad e ministrerezh kevreadel al labour.

## Liammoù diavaez
* Walter Auerbach e dielloù  Friedrich-Ebert-Stiftung
* Walter Auerbach e-barzh ''Sozialistischen Mitteilungen'', Friedrich-Ebert-Stiftung
* Deutsche Exilzeitschriften 1933-1945
Liane Berkowitz

**Liane Berkowitz** (7 a viz Eost 1923 e Berlin – lakaet d’ar marv d’ar 5 a viz Eost 1943 e toull-bach Plötzensee e Berlin) a oa ur stourmerez enepnazi alaman.

Merc’h ar soner violoñs hag ar penn laz-seniñ Victor Wasiljew hag e wreg (kelennerez kan) e oa Liane Berkowitz. E 1923 e tec’has kuit he familh eus an Unvaniezh Soviedel hag e repuas e Berlin. Pa varvas he zad e timezas he mamm gant Henry Berkowitz. E 1941 e voe enskrivet Liane en ul lise prevez, gant ar pal tapout he bachelouriezh.

Eno e kejas gant meur a zen, en o zouez Eva Rittmeister hag he gwaz John Rittmeister, hag ivez Ursula Goetze, Otto Gollnow, Fritz Thiel ha Friedrich Rehmer. Diwar atiz John Rittmeister e teuas ar strollad mignoned-se da vezañ ur strollad stourmerien enepnazi. Kenlabourat a reas ar strollad-se gant Harro Schulze-Boysen (ezel eus al Laz-seniñ Ruz. Karantez a voe etre Liane ha Friedrich Rehmer; pa voe harzet e oa dougerez.

Asambles gant Otto Gollnow (d’ar mare-se e oa gloazet Rehmer hag en ospital e oa) e pegas Berkowitz war-dro 100 skritell etre Kurfürstendamm hag *Uhlandstraße* (e Berlin), e-pad nozvezh ar 17 a viz Mae 1942. Warno e c’halle an dud lenn:
* "diskouezadeg hollbad – baradoz nazi – brezel - naon - gevier- [[Gestapo]] –pegeit c’hoazh?“*.

Fellout a rae dezho sevel a-enep d’an diskouezadeg “Ar baradoz soviedel” bet aozet gant servij propaganda ar Reich ha diskouez e oa c’hoazh stourmerien enepnazi en Alamagn. Hiziv an deiz ne ouezer ket ha deuet e oa Harro Schulze-Boysen ganto. 

Liane Berkowitz a voe bac’het ha tamallet d’ar 26 a viz Gwengolo 1942. Friedrich Rehmer, hag a oa e ospital Britz e Berlin (gloazet e oa bet war dalbenn ar reter) a voe skarzhet eus an ospital ha bac’het d’an 29 a viz Du. D’an 18 a viz Genver 1943 e voe kondaonet Berkowitz, Rehmer ha re all gant eil kambr lez-varn vrezel ar Reich evit bezañ bet o pegañ o skritelloù (“... abalamour d’ar sikour a-benn prientiñ un taol trubarderezh ha kenlabour gant an enebourien”). Irina, merc’h Liane a voe ganet d’an 12 a viz Ebrel 1943 e toull-bac’h maouezed straed Barnim. Adalek miz Gouere 1943 e voe desavet Irina gant he mamm-gozh.

Pa voe kaset ar varnedigezh da Adolf Hitler e c’houlennaas izili al lez ma vefe dieubet Liane Berkowitz dre ma oa dougerez. Nac’het e voe, ha kadarnaet e voe ar varnedigezh gant ar jeneral Wilhelm Keitel.

Liane Berkowitz a voe dibennet d’ar 5 a viz Eost 1943 e toull-bac’h a Plötzensee (Berlin). Friedrich Rehmer a oa bet dibennet d’an 13 a viz Mae. O merc’h a varvas e ospital Eberswalde e miz Here 1943. Ne ouezer ket hag-eñ e varvas abalamour d’un taol aozet gant an nazied pe peogwir ne oa ket bet bouetet a-walc’h pa oa dougerez he mamm.

Liane Berkowitz a oa o chom e karter Schöneberg, (niverenn 1, plasenn Viktoria-Luise) eno ez eus ur blakenn d’he enoriñ. D’an 18 a viz Genver 2000 eo bet digoret ez-ofisiel plasenn *Liane-Berkowitz* e karter Friedenau, etre *Südwestkorso*, straed *Wilhelmshöher* ha straed *Rheingau*.

## Gwelout ivez
* Listenn ar stourmerien alaman enepnazi
Willi Graf

**Willi Graf** (2 a viz Genver 1918 e Kuchenheim - 12 a viz Here 1943 e München) a oa ur stourmer enepnazi alaman, ezel eus Ar Rozenn Wenn (alamaneg *Die Weiße Rose*).

Willi Graf a voe harzet e München d'an 18 a viz C'hwevrer 1943 asambles gant e c'hoar Anneliese. Kondaonet e voe d'ar marv d'an 19 a viz Ebrel 1943.
 
## Gwelout ivez
* Hans Scholl 
* Sophie Scholl
* Listenn ar stourmerien alaman enepnazi
Gouriz

Ur **gouriz** a zo ur vandenn danvez pe lêr (pe danvezioù all) gwevn peurliesañ, stag pe get ouzh an dilhad. Gwisket e vez tro-dro d'an dargreiz a-benn derc'hel ar bragoù. Implijet e vez ivez evel bitrak giz.

Hervez ar c'hiz e vez gwisket ar gouriz uhel pe get : etre an hantergorf hag an divlez.
Ma'z eo gourizoù lêr ar re voutinañ ez eus ivez gourizoù danvez pe plastik. Kinklet e vezont ivez : plezhet pe kinklet gant tachoù e c'hallont bezañ.
Meur a zoare a zo ivez da lakaat ur gouriz da zerc'hel : gant ur skoulm, gant ul lagadenn pe un doare all da stardañ.

## Gourizoù arbennik

Gourizoù micher zo ivez, evel re ar boliserien, ar soudarded, re ar venec'h.
Anaout a reer ivez:
* ar gourizoù boledoù
* gouriz diorged
* gouriz surentez

## Gourizadoù
Anv a vez eus *gourizadoù* e douaroniezh ha steredoniezh. 
*gourizad Kuiper
## Pennadoù kar
* obi
* Sacro Cingolo

## Skeudennoù

Image:Belt Gürtel.jpg|Gouriz lêr klasel, a vez serret gant ul lagadenn
Image:Vag120menos (Large).jpg|Gourizoù liesseurt
Skeudenn:Ceintures.jpg|Lagadennoù gourizoù
Kenstrivadeg t-shirtoù gleb

Ur **genstrivadeg t-shirtoù gleb** a zo un abadenn a vez aozet peurliesañ e tavarnioù pe e toulloù-noz. E-pad an abadennoù-se e c’hall an arvesterien, pe ur juri bennak, dilenn ar plac’h vravañ e-touez an holl re a gemer perzh. An holl blac’hed-se a vez gwisket gant un t-shirt gwenn pe forzh pe liv sklaer all, ne wiskont tamm brennidenn ebet, ha strinket e vez dour warno, ar pezh a laka o divvronn da zont muioc'h war wel.

A-wechoù e c’haller strinkañ dour skornet, ar pezh a laka ar begoù-bronnoù da sonnaat. Gwechoù zo e c’hall ar plac’hed a gemer perzh e seurt abadennoù diwiskañ o z-shirt zoken.
Kenstrivadegoù t-shirtoù gleb a vez aozet evit ar baotred ivez.

## Orin
Hervez lod e teufe ar c’henstrivadegoù-se eus ur film anvet *The Deep* (1977). E penn-kentañ ar film-se e weler an aktourez Jacqueline Bisset o neuiñ, ha pa guitaa an dour e weler he deus gwisket dilhad kouronkañ start hag un t-shirt gleb.
Abaoe ar film-se ez eus bet meur a vaouez vrudet o wiskañ un t-shirt gleb, evel Kylie Minogue, Claudia Schiffer, Stephanie Seymour, pe c’hoazh Estella Warren.

## Gwelout ivez
* t-shirt
Labour-douar organek

Al **labour-douar organek** zo un doare da labourat an douar, da c'hounit legumaj ha frouezh en un doare naturel, pe organek, hep temzoù kimiek, louzoù diouennañ, pe organoù kemmet

Gant an doare-ober-se e klasker diwall ar vuhez e pep stumm, an endro, ha labour organek an douar.

Al labourerien-douar a labour en doare-se a ra gant temzoù naturel, teil naturel, ha c'hwennat a reont an douar e-lec'h skuilhañ a bep seurt dourennoù kimiek.
Er bed ez eus 31 milion a hektaroù labouret en un doare organek.

## Douar
Bec'h a vez o kavout douar d'ober labour-douar organek: arc'hant zo d'ober hentoù dre ar parkeier ma vo kollet an douar da viken, da skoazellañ al labour-douar organek avat n'eus ket.

## Notennoù

## Levrlennadur
* *La bio, de la terre à l'assiette*, gant Pascale SOLANA, Sang de la Terre, 1999
* *Bio, raisonnée, [[Organisme génétiquement modifié|OGM]], Quelle agriculture dans notre assiette ?*, gant Claude Aubert ha Blaise Leclerc, Terre Vivante, 2003
* *Agriculture et santé, l'impact des pratiques agricoles sur la qualité de vos aliments*, gant Guillaume Mauricourt, éditions Dangles, 2005
* *Passions bio, des produits, des hommes, des savoir-faire*, gant Pascale Solana et Nicolas Leser, éditions Aubanel, 2006

## Liammoù diavaez
* Al labour-douar organek e lec'hienn ar Gomision Europat 
* Le site officiel de gestion des variétés disponibles en semences issues de l'agriculture biologique
* Fédération Nationale de l'Agriculture Biologique
* Fédération internationale de l'Agriculture Biologique
Gouzougenn

Ur **c'houzougenn ** zo ur pezh dilhad hag a veze gwisket en-dro d'ar gouzoug, er .
Diouzh ar c'hiz e voe adarre en , hag en , e-kerzh an Impalaeriezh c'hall kentañ, ha da vare distro ar roueed.
 
Ur seurt gouzougenn eo ar frezenn. 

## Poltredoù gouzougennet

### Da vare an [[Azginivelezh]] (XVIvet kantved)

Isabella of Portugal by Titian.jpg|Isabel de Portugal en 1548, gant Tizian. 
Image:Marguerite de France ou Marguerite de Valois, surnommée Margot.jpg|Marguerite de Valois, gant François Clouet
Image:Margot.JPG|Marguerite de Valois, eoullivadur gant François Clouet.
Image:Louise de Lorraine.jpg| Louise de Lorraine
Image:DowagerduchessofGuise.jpg|Catherine de Clèves, dugez Guise, kontez Eu.
Image:Louise Lorraine.jpg|Louise de Lorraine-Vaudémont


### Er XVIIvet kantved

Image:Pourbus, Frans - Portrait of Maria de' Medici, Queen of France (Galleria Palatina).jpg| Maria de' Medici, Rouanez Bro-C'hall
Image:Anne of Austria by Rubens (c.1622, Prado).jpg|Maria Anna Spagn, gant Rubens
Diego Velázquez - Maria Anna of Spain - Prado.jpg | Poltred Maria Anna Aostria hag Aostria-Stiria (1606-1646) gant Diego Velázquez
Image:AnnaofAustria01.jpg|Anna Aostria, Rouanez Bro-C'hall, mamm ar roue gall Loeiz XIV.
Image:HenriettaMariavonFrankreich.jpg| Henrietta Maria Bro-C'hall


## Pennad kar
*Gouzougenn uhel
Toneg

Un **doneg** (diwar ar ger latin *tunica*) zo ur pezh dilhad a wisk ar c'horf tost penn-da-benn, eus an divskoaz betek an daoulin. E gwirionez e vez berr pe verroc'h hervez ar vro, ar marevezh istorel, ha renk an dud zoken. Hag ar milginoù a vez berr pe hir. 

## Istor
Dindan o harnezioù soudarded e veze un doneg c'hloan gant gwazed al lejion. Kaoze bras zo c'hoazh da c'houzout pe livet en ruz e oa tonegoù soudarded al lejionoù roman pe ne oant ket ; dislavar a gaver er skridoù diwar an afer-se. Marteze e oa ruz tonegoù an ofiserien, pa ne oa ket re ar soudarded dindane.


Tunikaklädd romersk arbetare.jpg|Ul labourer roman en e doneg verr
Thorsberg Tunic.jpg|Toneg c'herman eus ar IVvet kantved


## Pennadoù kar
*Aodai
*Gandourah
Tongzhi

An imapalaer Tongzhi, badezet Zaichun pa oa ganet (27 a viz Ebrel 1856 - 12 a viz Genver 1875) a oa an navet impalaer eus an tierniezh manchou Qing, hag an eizhvet eus e linez a renas war Sina, etre 1861 ha 1875.

Dont a reas Tongzhi da vezañ impalaer da 5 bloaz pa'z eas e dad, an impalaer Xianfeng, da anaon. E vamm, Cixi, a zeuas da vezañ an impalaerez trederannerez Ci'an, hag e eontr, ar priñs Gong, a zeuas da vezañ rejañt goude bezañ skarzhet an hini kentañ, Sushun.

Mervel a reas gant ar vrec'h da 18 vloaz.
Xianfeng

**Xianfeng** (1831-1861), Impalaer Sina eetre 1850 ha 1861, zo ur rieg eus an Dierniezh Qing. 

Bet ganet e 1831, hag anvet Aixinjueluo Yizhu d'ar c'houlz-se, e oa pevare mab an impalaer Daoguang ha breur ar briñsed eus Sina Chun ha Gong. Mervel a reas e-doug e unnekved bloavezh ren, e 1861.

E-pad e ren e oa taget an Dierniezh Qing a bep tu : emsavadegoù kouerien a oa bet en holl impalaeriezh ; aloubet e oa porzh Da Gu Kou ha Tianjin gant armeoù estren a gerzhas neuze etrezek Beijing. 
Tec'hout a reas neuze an impalaer Xianfeng betek unan eus e balezioù hañv, e Chengde, e lec'h ma varvas en e wele.

Dont a reas unan eus e serc'hed da vezañ an impalaerez trederannerez Cixi, mamm d'he mab ha pennhêrTongzhi.
Ploare

**Ploare** zo ur gumun a-wechall e Kerne Penn-ar-Bed, stag ouzh Douarnenez abaoe 1945.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Le Clec'h, person, ha Gloaguen, kure. 
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 122 waz eus ar gumun, eleze 3,71% eus ar boblañs e 1911abalamour d'ar brezel.
* Fuzuilhet e voe ur milour bet ganet er gumun gant al lu gall d'an 2 a viz Here 1914.

#### Staget ouzh douarnenez
* Staget e voe Ploare ouzh kumun Douarnenez e 1945.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Kizellet e voe bet gant Émile Armel-Beaufils.
* Iliz katolik *Sant Erle*.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Armerzh

## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
*René Quéré, livour.
* Pierre Marie Prigent (14 a viz Even 1887), soudard en 318vet rujumant war-droad, fuzuilhet d'ar 2 a viz Here 1914 gant al lu gall e Jaulzy, Oise (Bro-C'hall).

### Tud marvet eno
*Reun Laenneg, medisin.
*Frañseza Kervendal, skrivagnerez vrezhonek.
*Beziet eo an aktour Noël Roquevert e bered Ploare.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kejadenn

**Kejadenn ** a zo kevredigezh ar studierien ha studierezed brezhoneg ha yezhoù keltiek e skol-veur Breizh-Uhel.
staliet eo er sal L230, er savadur L, e kampus Keryann.

## 2008-2009
Tud ar burev e 2008-2009 zo:
*Prezidant: Mael Becouarn
*Sekretour: Klemañs Bourgeon
*Teñzorerez: Géraldine Marrec

An traoù 'vez aozet gant an holl er gevredigezh avat.

Kentelioù kinniget:
-Dañs eus Breizh (gant Jan-Mai Ricaud eus Malastred ha Charlène)
-Kan ha Diskan (gantañ adarre)
-Gallaoueg

Aozet 'vez ivez festoù-noz, dibennoù-sizhun evit degemer an deraouidi.
Tud eus Kejadenn a vo a youl-vat evit festoù-noz aozet gant Skeudenn Bro-Roazhon, da skouer Yaouank e miz Du e Roazhon.

## Liammoù diavaez
*https://web.archive.org/web/20081114195219/http://kejadenn.free.fr/welcome/index.php
Emsavadeg ar Vokserien

**Emsavadeg ar Vokserien**, a oa un emsavadeg a oa kaset en-dro gant izili eus ur gevredigezh sinat anvet « Yi he tuan » (Milis ar Justis hag ar Gengarantez), pe « Yi-ho k'iuan » (Meilhoù-dorn ar Justis hag ar Gengarantez) a oa a-enep levezon ar broioù estren war tachennoù ar c'henwerzh, ar politikerezh, ar relijion hag an deknologiezh. Padout a reas an emsavadeg eus miz Du 1899 betek ar 7 a viz Gwengolo 1901, e-doug bloavezhioù diwezhañ ren ar Manchoued e Sina, dindan ren an dierniezh Qing .

Anvet e veze izili ar gevredigezh "Bokserien" gant Kornôgiz abalamour ma embregent d'an arzhoù gour ha d'an "arzoù kalistenek". Loc'hañ a reas an emsavadeg, harpet gant kouerien dreist-holl, e norzh Sina. Embann a rae mennozhioù enepestrañjour hag enepimpalaerelour. Tagañ a rejont estrenien a oa o sevel hentoù-houarn abalamour ma torrent reolennoù ar Feng shui, hag ar Gristenien a veze tamallet oute aotroniezh ar broadoù estren e Sina. E miz Even 1900 e oa aloubet Beijing gant ar Vokserien a lazhas 230 den estren. Kristenien sinat a oa lazhet ivez, er Shandong hag er Shanxi dreist-holl.

Gouarnamant an impalaerez trederannerez Cixi a lezas ober ha ar gannaded, ar siviled estren, soudarded hag un nebeud kristenien sinat a a rankas souchañ e karter ar c'hannadtiez (legationoù) e lec'h ma taljont ouzh an emsavadeg e-doug 55 devezh. Neuze e tegouezhas un nerzh liesbroadel, enni 20000 soudard, da sikour anezhe. Rediet e oa gouarnamant Sina da zigoll ar re o doa gouzañvet diwar an emsavadeg ha da asantiñ da c'houlennoù ar broadoù estren. Adreizhadennoù graet da-heul emsavadeg ar Vokserien a zegasas evit lod diwezh an dierniezh Qing ha diazezidigezh Republik Sina.
Kreizamerika

**Kreizamerika** (spagnoleg : *América Central* ha *Centroamérica*) zo ul lodenn eus ar c'hevandir amerikan etre harzoù su Mec'hiko e Norzhamerika ha harzoù gwalarn Kolombia e Suamerika, da lavaret ar strizh-douar a zo etre div rann vras ar c'hevandir. A-wechoù e vez lakaet an Antilhez e-barzh.

En tu-hont d'ar yezhoù amerindianek orin eo spagnolek an holl Stadoù kreizmerikan war-bouez Belize, ma'z eo ar saozneg ar yezh ofisiel.
Hermann Frieb

**Hermann Frieb** (11 a viz Kerzu 1909, Mauerkirchen - 12 a viz Eost 1943, München) a oa ur politikour sokial-demokrat alaman hag ur stourmer enepnazi. Ezel eus ar rouedad Neu Beginnen e oa.

## Gwelout ivez
* Listenn ar stourmerien alaman enepnazi
Ar Pok (Hayez)

**Meur a oberenn zo bet anvet [[Ar Pok]].*

**Ar Pok** (*Il Bacio* er yezh orin, an italianeg) a zo un eoullivadur graet gant Francesco Hayez e 1859, ma weler daou zen yaouank o pokat an eil d'egile. Oberenn vrudetañ al livour eo. War ziskouez emañ e Milano er Pinacoteca di Brera.

Gwelet eo an daolenn evel un arouez eus ar Romantelezh en Italia.
Gouriz diorged

Ur **gouriz diorged** zo ur seurt gouriz, met ur benveg kentoc'h eget ur pezh dilhad pa veze graet en houarn ha gant ur potailh stag outañ, a veze lakaet d'ar merc'hed, gant ar baotred, evit mirout outo da gaout darempredoù reizhel. 
Abaoe ez eus bet ijinet re all evit lakaat d'ar baotred ivez.

## Istor
Kalz mojennoù zo en-dro d'ar gourizoù diorged. Hervez ar vrudetañ anezho e vijent bet graet er Grennamzer, hag e vezent lakaet gant brezelourien ar Groaz d'o gwragez, a-raok mont da Balestina. Graet e oant evit doare, da ziwall diouzh ar gwalladennoù, hag ouzh an temptatur. E gwirionez n'eus prouenn ebet a gement-se na roud ebet eus ar gouriz kentañ a-raok ar  kantved, da lavarout eo 100 vloaz war-lerc'h dibenn ar Groazadeg diwezhañ. Ma'z eus bet gourizoù diorged er Grennamzer, n'eus ket bet kalz anezho, ha gant an doare da labourat an houarn (pe ur metal all) e vije bet gwall ziaes da ober ur gouriz da zougenn pell amzer

Hervez an istorourien e vijent deuet da vare an Azginivelezh kentoc'h, hag implijet gant ezhec'h kozh gwarizius ha pinvidik evit diwall vertuz o gwragez yaouank, kalz yaouankoc'h evite. 
Ar pezh a zo sur avat eo ez eus bet implijet lod da virout ouzh ar vugale da c'hoari gant o filipig etre 1700 ha 1930.

Daou c'houriz zo diskouezet e Mirdi Cluny en Pariz.
An hini kentañ n'eus anezhañ nemet ur c'helc'h goloet a voulouz hag ur seurt asied houarn a vije bet douget gant ar rouanez Caterina de' Medici.

## Ouzh ar c'hoari bazh-noilh
Adalek ar bloavezhioù 1700 betek ar bloavezhioù 1930 e lavare un toullad medisined e oa dañjerus ar c'hoari bazh-noilh evit ar baotred yaouank, ken evit yec'hed o c'horf, ken evit hini o spered. Kalzik a roudoù skrivet zo, e kazetennoù medisinerezh eus an amzerioù-hont, eus implij seurt gourizoù evit bugale ha krennarded.

## Arouez
Arouez an oberezh sadek ha masoc'hek e vezont peurvuiañ bremañ.

## Notennoù

## Skeudennoù

Image:16thc-German-woodcut-Chastity-belt.jpg|Ludresadenn alaman eus mare an Azginivelezh o tiskouez ur pried kozh ha pinvidik hag ur wreg yaouank dimezet en desped dezhi, gant he serc'heg koant. 
Image:Alfons luder kunde.gif|Doare all: anatoc'h ar gouriz amañ.
Image:Venetian-chastity.JPG|Gouriz diorged veneziat, war ziskouez e Palez an Dojed, hag a vije eus ar XVIvet pe XVIIvet kantved. 
Skeudenn:Keuschheitsgürtel (Museum-Kasteel Sypesteyn, Nieuw-Loosdrecht) aus der Sonderausstellung "100.000 Jahre Sex" im de-Helms-Museum Hamburg-Harburg.jpg|Gouriz diskouezet en Hels Museum e Hamburg (Alamagn) da-geñver un diskouezadeg vras (*10 000 bloaz ar reizh*)
Image:Fomfr chastity belt2.jpg|Gouriz diorged a veze war wel e Mirdi ar Jahinañ, e Freiburg im Breisgau, a-raok dezhañ serriñ e 2006. 
Image:Chastity belt Heyser 0.png|Gouriz diorged graet evit ar baotred yaouank.
Image:Corsetto onanista p. 627 1.jpg|Korfkenn evit mirout ouzh ar baotred da c'hoari bazh-noilh.
Fritz Erler

**Fritz Erler** (14 a viz Gouere 1913 e Berlin - 22 a viz C'hwevrer 1967 e Pforzheim a oa ur politikour alaman, ezel eus SPD. E-pad an Eil Brezel Bed e voe ezel eus Neu Beginnen, ur strollad stourm enepnazi. Arbennik e oa evit a sell ouzh an difenn, ar surentez hag an darempredoù etrestadoù. Ezel eus skipailh gouarnamant Willy Brandt e voe e 1961 hag e 1965 ha prezidant strollad SPD er Bundestag etre 1964 ha 1967.

## Gwelout ivez
* Listenn ar stourmerien alaman enepnazi

## Levrlennadur
*  Hartmut Soell, *Fritz Erler: Eine politische Biographie*, Dietz
*  Hans-Rainer Sandvoß, *Widerstand in Prenzlauer Berg und Weißensee*(dir.), *Widerstand 1933-1945*, Gedenkstätte Deutscher Widerstand
Shoegaze

**Shoegaze** (pe *shoegazing*) a vez implijet evit deskrivañ ul luskad sonerezh tost eus ar sonerezh dream pop. Krouet eo bet al luskad e su ar Rouantelezh-Unanet e dibenn ar bloavezhioù 1980.

## Perzhioù al luskad
Krouet eo bet ar ger shoegaze gant kazetennerien ar gelaouenn sonerezh breizhveuriat Sounds, hag adimplijet ha brudet gant re *New Musical Express* (NME). 

Dont a ra eus ar ger *shoe* (botez) hag eus ar verb *gaze* (sellout), da ober anv eus ar sonerien gitar a oa boas da chom da sellout ouzh o zroadikelloù efedoù e-pad o abadennoù. Rak diazezet eo al luskad sonerezh-se war implij ar gitar tredan gant efedoù liesseurt, dreist-holl distorsion ha fuzz. 
Peurliesañ e vez kuzhet ar c’han a-dreñv ur voger son, met pouezus e chom memestra ar sonenn er c’hanaouennoù shoegaze.
Adalek 1991 ez eas al luskad war ziskar, pa zeuas ar sonerezh grunge eus ar Stadoù-Unanet, ha pa grogas al luskad breizhveuriat nevez anvet Britpop.

## Strolladoù hag arzourien shoegaze
Ma lavarer eo bet diazezet al luskad hag ar son shoegaze gant ar bladenn *Loveless* (My Bloody Valentine, 1991) e teu dizemglev, ha tud zo a soñj dezho ez eo Nowhere (Ride, 1990) ar bladenn shoegaze kentañ. 
War wel e teuas ar strolladoù shoegaze er Rouantelezh-Unanet goude ur pennad bet skrivet gant Steve Lamacq e NME (ennañ e skrivas e oa Ride “evel The House of Love gant hanochennoù”). Plijet e voe ivez John Peel, ha lod brasañ ar strolladoù shoegaze a enrollas ur Peel Session pe ouzhpenn. E-touez ar strolladoù shoegaze pouezusañ emañ My Bloody Valentine, Slowdive, Ride, Spiritualized, Lush, Moose, The Boo Radleys, ha The Pale Saints.
Hiziv an deiz ez eus c’hoazh strolladoù shoegaze evel Airiel, Asobi Seksu, M83 pe Mallory.
Levezonet eo bet al luskad shoegaze gant The Velvet Underground, Cocteau Twins, The Jesus and Mary Chain, Spacemen 3, Galaxie 500 pe c’hoazh The Cure.
Luis

**Luis** zo un anv-bihan spagnolek, kevatal gant Loeiz e brezhoneg

## Yezhoù all
*Luís, e portugaleg
*Loeiz, e brezhoneg
*Louis, e galleg ha saozneg
*Ludwig, en alamaneg
*Lewis e saozneg
*Ludovico en italianeg

## Tud
###### 
* Lucho Gatica (1928-2018), kaner chileat
* Luis Sepúlveda (1949-2020), skrivagner

###### 
* Luis Iañ ( 1707-1724), a renas 229 deiz ; mab e oa da Felipe V ha María Luisa de Saboya
* Luis Cernuda (1902-1963), skrivagner, barzh, dramaour
* Luis Buñuel, filmaozer spagnol 
* Luis Cabeza de Vaca, eskob Palencia e 1537-1550
* Luis de Góngora y Argote, barzh
* Luis Ocaña, marc'hhouarner ha gounezer Tro Bro-C'hall
* Luis Tristán (1585-1624), livour

## Pennadoù kar
Alexandre Cabanel

**Alexandre Cabanel** (Montpellier, 28 a viz Gwengolo 1823 – Pariz, 23 a viz Genver 1889), zo ul livour gall akademek eus an .

## Livadurioù

1863 Alexandre Cabanel - The Birth of Venus.jpg|*[[Ganedigezh Gwener (Cabanel)|Ganedigezh Gwener]]*, 1863
Inf. 06 Alexandre Cabanel, Morte di Francesca da Rimini e di Paolo Malatesta, 1870.jpg|*Marv [[Francesca da Rimini]] ha [[Paolo Malatesta]]*, 1870
Alexandre Cabanel - Harmonie.jpg|*Harmonia* (1877)
Alexandre Cabanel - The Daughter of Jephthah (1879, Oil on canvas).JPG|*Merc'h [[Jephtah]]*, 1879


Alexandre Cabanel, Ophelia.JPG|*[[Ophelia]]*, 1883
Alexandre Cabanel - Albayde.jpg|*Albayde*, 1884
Alexandre Cabanel - Cléopatre essayant des poisons sur des condamnés à mort.jpg|*[[Kleopatra VII|Kleopatra]]**oc'h arnodiñ kontammoù war tud kondaonet d'ar marv*, 1887
Alexandre Cabanel - Echo.jpg|*[[Ec'ho]]*, 1887
Kleñved ar medalennou

**Kleñved ar medalennou** (*medalennoù* a skriver bremañ) zo ur pezh-c'hoari fentus gant Ivon Krog, ur skrivagner brezhonek eus ar C'hab, bet embannet e 1909. Ennañ e ra goap eus an dud a vez sorc'hennet gant medalennoù. 

## Ar pezh
Emañ Fistoulig er gêr o c'hortoz ar vedalenn zo bet prometet dezhañ, ken ne soñj nemet en dra-se ken. E vevelien a ra goap anezhañ.
Tarija

**Tarija**, ent-istorel **Villa de San Bernardo de la Frontera de Tarixa**, eo kêr-benn departamant Tarija en Bolivia.

## Douaroniezh
Emañ war lez ar stêr Guadalquivir pe, ent-ofisiel, Nuevo Guadalquivir.

## Notennoù
Etrezomp e brezhoneg

**Etrezomp e brezhoneg** zo
*anv ur pennad sizhuniek brezhonek zo bet e-barzh La Liberté du Morbihan
*anv ur rummad levrioù, dastumad ar pennadoù-se pa oant skrivet gant Job Jaffre, kempennet evit an embann gant Daniel Doujet, hag embannet gant Emglev Bro an Oriant.
***Etrezomp e brezhoneg 1980-1981* (2008)
***Etrezomp e brezhoneg 1982-1983* (2009)
***[[Etrezomp e brezhoneg 1974-1975]]* (2010)
***Etrezomp e brezhoneg 1976-1977* (2011) (gant Pierre Le Sausse)
***Etrezomp e brezhoneg 1984-1986* (2012)
***Etrezomp e brezhoneg 1978-1979* (2013) (gant Pierre Le Sausse)
Pierre Le Sausse

**Pierre Le Sausse**, *Pier ar Saoz* e brezhoneg (Sant-Karadeg-Tregonvael 28 a viz Here 1899 -Gwened Kerzu 1980), a oa ur skrivagner hag un troour brezhonek.
Meur a anv-pluenn en doa, *Bleu Benal* an hini brudetañ, ha *Karadeg Treglomel*. Kemer a reas perzh e Dihunamb pa oa yaouank-flamm. Skrivañ a rae ur pennad sizhuniek brezhonek, "Etrezomp e brezhoneg", e-barzh La Liberté du Morbihan, a-bep-eil gant Job Jaffre.

## Troidigezh
* Jeanne de Lias, *[[Pecherel an Evnetaour]]* (diwar *Pécherel l'empailleur*), moullet a-rannoù war ar gazetenn *[[Arvor (kazetenn)|Arvor]]* e 1942.

## Notennoù ha daveennoù
Miterned

Ar **miterned** zo traoù pe tud, ha ne oant na den, nag evn, na loen,* nemet un dra bennak ag an tri*, hag a rae aon d'an dud.

*Redek war-lerc'h miterned* a oa bout prest da grediñ ne vern petra.

## Levrlennadur
*Job Jaffre, *Redek ar-lerc'h miterned*, Etrezomp e brezhoneg, pajenn 304
C'hoariganed

**C'hoariganed** zo un anv a veze graet eus tud anvet ivez Bohemianed, hag ouzhpenn eus ur seurt korriganed, hervez a lenner er pennad *C'hoariganed, Torriganed, Nozeganed*, gant Job Jaffre, el levr Etrezomp e brezhoneg.
Toluca

**Toluca**, pe *Toluca de Lerdo* gwechall, eo kêr-benn Stad Mec'hiko (berraet alies en "Edomex", diwar *Estado de México* e spagnoleg) , e Republik Mec'hiko, 63 km er mervent da Kêr-Vec'hiko, a zo en Distrito Federal. 

## An Anv
Dont a ra an anv Toluca eus anv Náhuatl ar c'hornad, pa voe adanvet gant an Azteked e 1473. 
*Toluca de Lerdo* e oa an anv kemeret e 1861 en enor da Sebastián Lerdo de Tejada, prezidant ar Republik.
Machu Picchu Pueblo

**Machu Picchu Pueblo** (spagnoleg), **Machu Pikchu llaqta** e ketchwaeg (gwechall *Aguas Calientes*), zo ur gêr e Perou war lez ar stêr Urubamba, ha tostañ kêr da v-Machu Picchu.
Zacatecas (Zacatecas)

**Zacatecas** eo kêrbenn ar stad Zacatecas e Mec'hiko, en hanternoz da Aguascalientes ha d'ar Sierra Fría, e-harz ar Cerro de la Bufa, en un draonienn a zo 2 450 m.

108 000 a oa o chom enni e 2005.

Kreiz-kêr Zacatecas zo bet diskleriet evel Glad bedel gant an UNESCO en 1993.

## Istor
Diazezet e voe kêr Zacatecas d'an 8 a viz Gwengolo 1546, hag anvet neuze* Minas de los Zacatecas*. Mengleuzioù pinvidik a oa, ha pinvidikaet e voe gante rouantelezh Spagn, ma voe anvet ivez *Ciudad de Nuestra Señora de los Zacatecas*.
Veracruz

**Veracruz** zo ur porzh-mor ha brasañ kêr Stad Veracruz (anvet ivez Veracruz de Ignacio de la Llave), e Republik Mec'hiko, war aod Pleg-mor Mec'hiko, met n'eo ket kêrbenn ar stad: Xalapa an hini eo. 
Alies e vez graet *Puerto de Veracruz* anezhi, d'he disheñvelout diouzh stad Veracruz.

*[[Jarocho]]s* a vez graet eus an annezidi.
E 2005 e oa 444,438 e kêr, ha 512,310 er gumun.

## Istor

Diazezet e voe ar pozh gant ar c'honkistador Hernán Cortés, a zilestras eno e 1519, a-raok mont da aloubiñ Bro-Mec'hiko evit Spagn. Envel a reas anezhi **La Villa Rica de la Vera Cruz** ("Kêr Binvidik ar Gwir Groaz"; a-wechoù e vez lavaret e oa *La Rica Villa de la Vera Cruz*). 
Porzh pouezusañ Spagn Nevez e oa. Eno e karged arc'hant ha marc'hadourezh eus listri ar Meurvor Habask, bet diskarget en Acapulco ha degaset dre zouar da adkargañ war listri ar Meurvor Atlantel, da gas da Spagn.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  Ti-kêr Veracruz
*  Mirdi Veracruz

## Skeudennoù

Image:Ver-Pal Mpal.jpg|Palez kêr Veracruz
Image:Veracruz Nebel.jpg|Veracruz, war-dro ar bloavezh 1834
Image:Mexico.Ver.Veracruz.01.jpg|Tour-tan Carranza dirak ar *malecón*
Image:Veracruz 1854.png|Veracruz e 1854
Image:GrandCafeParroquiaVeracruz.JPG|Ar "Grand Café de la Parroquia", brudetañ kafedi Veracruz. Eno e vez evet "lechero", kafe doare *expresso* gant laezh eonek.
C86

**C86** a zo anv ur c'hasedig bet embannet e 1986 er gelaouenn vreizhveuriat New Musical Express. Ennañ e oa tonioù savet gant strolladoù sonerezh nevez, ha stag ouzh tiez embann pladennoù dizalc'h.
Goude-se eo bet miret an anv C86 a-benn deskrivañ strolladoù a aoz tonioù levezonet gant sonioù gitar evel re The Byrds ha tonioù pop da vat, daoust ma oa a bep seurt doareoù sonerezh war ar c'hasedig.
Levezonet eo bet ivez ar strolladoù-se gant ar spered Do It Yourself bet diazezet gant ar bunked. Gwechoù zo e vez goapet ar strollaodù a gaver war C86 dre ma soñj da lod e oa milis ha kamm o c'hanaouennoù.Hiziv an deiz avat e soñj da lod brasañ an dud eo bet embann C86 ur bazenn a-bouez e istor sonerezh pop ar Rouantelezh-Unanet.

### Listenn an tonioù

#### Tu A
# Primal Scream - "Velocity Girl"
# The Mighty Lemon Drops - "Happy Head"
# The Soup Dragons - "Pleasantly Surprised"
# The Wolfhounds - "Feeling So Strange Again"
# The Bodines - "Therese"
# Mighty Mighty - "Law"
# Stump - "Buffalo"
# Bogshed - "Run to the Temple"
# A Witness - "Sharpened Sticks"
# The Pastels - "Breaking Lines"
# Age of Chance - "From Now On, This Will Be Your God"

#### Tu B
# The Shop Assistants - "It's Up to You"
# Close Lobsters - "Firestation Towers"
# Miaow - "Sport Most Royal"
# Half Man Half Biscuit - "I Hate Nerys Hughes (From The Heart)"
# The Servants - "Transparent"
# The Mackenzies - "Big Jim (There's no pubs in Heaven)"
# Big Flame - "New Way (Quick Wash And Brush Up With Liberation Theology)"
# Fuzzbox - "Console Me"
# McCarthy - "Celestial City"
# The Shrubs - "Bullfighter's Bones"
# The Wedding Present - "This Boy Can Wait"
La Liberté du Morbihan

**La Liberté du Morbihan** a oa ur pemdezieg gallek zo bet er Mor-Bihan en hanterenn ziwezhañ an XXvet kantved e Gwened hag en Oriant a c'houdevezh. Dont a rae er-maez d'ar pardaezh da gentañ hag d'ar mintin erfin . Embannet e voe adal ar 5 a viz Eost 1944 betek 28 a viz Here 1995.

## Istor
Anv ar gazetenn, ganet d'an 18 a viz Eost 1944, a oa **Le Morbihan Libéré** da gentañ, anezhi kazetenn ar Rezistañs a oa bet embannet he niverenn gentañ d'ar 5 a viz Eost, bout ma oa merket ar 6 warni. Aotreet e voe an embannadur d'an 18 a viz Eost da c'houde gant prefed ar Morbihan nevez anvet hag ebarzhet madoù an *Nouvelliste du Morbihan*d'an embregerezh gwask nevez, pa voe bet kenkizet ar gelaouenn gozh evit bezañ bet chomet oberiant ha bezañ kenlabourer ar c'houzalc'herien alaman.
Kentañ rener e voe Jean Le Duigou ha ne badass ket en e blas a-raok da zont da vezañ kelaouenner en-dro. Krouet e voe ar c'hevredad dre gevrannoù e miz Here 1944. Dezhañ e voe ur reneriezh aozet gant tudelezhioù dibabet diwar o liammoù gant ar Rezistañs. Teir gevrann warn'ugent a yae d'ober kevala o sammañ 11 500 lur gall :
* tri evit izili at c'hoskor
* unan evit ar CGT,
* unan evit ar CFTC,
* unan evit ar pesketae a vicher, anvet gant, membre du Comité Départemental de la Libération du Morbihan;
* seitek warn'ugent evit politikourien (sokialourien ha demokrated kristen) ha pennadurezhioù all.

E miz Meurzh 1951 e eas sez ar gelaouenn da vezañ staliet en Oriant.

Hervez ar gazetenn *Libération* e voe tennet war-dro 18 000 skouerenn en e varr ingal ha 7 000 er bloavezhioù diwezhañ nemetken. Niverenn diwezhañ La Liberté du Morbihan a zeuas er-maez d'an 28 a viz Here 1995. 

## Brezhoneg
Pennadoù brezhoneg a veze enni bep sizhun, savet da gentañ gant Job Jaffre ha Pier ar Saoz, ha gant Daniel an Doujet goude.

## Gwelet ivez
* Le Nouvelliste du Morbihan

## Levrlennadur
* Annik Le Guen, *L'épuration dans le Morbihan*, Emembann, 1992, p. p. 64-66, 1992,  .
* Gaby Le Cam,  Société d'Archéologie et d'Histoire du Pays de Lorient, Gaby Le Cam.
* Bernard Lebeau et Patrick Mahéo, Communication à la Société Polymathique du Morbihan, "L'Imprimerie du Commerce de Vannes", mercredi 10 octobre 2001.

## Notennoù
CSS (strollad)

**CSS** (*Cansei de Ser Sexy*, Aet skuizh o vezañ sexy, e portugaleg) a zo ur strollad sonerezh eus São Paulo (Brazil) bet savet e miz Gwengolo 2003. Levezonet eo sonerezh ar strollad gant ar sonerezh elektro-rock, hag arzoù liesseurt, evel an design pe ar sinema. Peurliesañ ez eo fentus komzoù o c'hanaouennoù, kanet e saozneg pe e portugeg. Bet eo ar strollad o seniñ e Breizh e Roazhon e 2006, e-pad an Transmusicales.
 
## Izili ar strollad
* Lovefoxxx - kan
* Adriano Cintra - taboulinoù, gitar, gitar boud, kan ha produiñ
* Luiza Sá - gitar ha touchennaoueg
* Ana Rezende - taboulinoù, gitar ha harmonica 
* Carolina Parra - gitar ha taboulinoù

## Pladennaoueg
* *Em Rotterdam Já É uma Febre* 
* *'A Onda Mortal / Uma Tarde com PJ* 
* *Cansei de Ser Sexy* 
* *CSS SUXXX* 
* *Cansei de Ser Sexy* (Sub Pop, Warner)
* *Donkey* (Sub Pop, Warner)

## Liammoù diavaez

*  Luc'hskeudennoù un abadenn e Londrez Londres
*  Myspace
Richie Hawtin

**Richie Hawtin** (bet ganet d'ar 4 a viz Even 1970 e Banbury, Rouantelezh-Unanet) a zo un DJ hag ur prodour sonerezh elektronek kanadian. Meur a lesanv en deus ouzhpenn : Plastikman ha F.U.S.E. e-touez ar re vrudetañ.

Da 15 vloaz e krogas Richie Hawtin da vont e toulloù-noz Detroit, Music Institute en o zouez. Da 17 vloaz e teuas da vezañ DJ. 
Meskañ a ra sonerezh house ha tekno gant sonerezh EBM. Levezonet eo bet gant Jeff Mills, un DJ a grogas da veskañ er bloavezhioù 1980.
Asambles gant John Acquaviva en deus Richie Hawtin krouet an ti-embann Plus 8 e 1989, ha M_nus e 1998. Nozvezhioù sonerezh elektro kentañ Detroit (anvet "Warehouse parties") a voe bet aozet ganto.
Tonioù kentañ Richie Hawtin a zo deuet er-maez e 1993, peurliesañ gant an anvioù Plastikman pe F.U.S.E.. Goude-se en deus produet meur a bladenn sonerezh elektronek arnodiñ.
E Berlin e vez o chom abaoe 2003.
Pa vez o veskañ e kemmesk sonioù binvioù elektronek ha re bladennoù vinil.

## Pladennaoueg (un tañva)
* F.U.S.E. - Dimension Intrusion (1993)
* Plastikman - Sheet One, (1993)
* Plastikman - Musik, (1994)
* Plastikman - Consumed, (1998)
* Plastikman - Artifakts (bc) (1998)
* Concept 1 - *96 VR* (1998)
* Concept 1 - *96 CD* (1998)
* Richie Hawtin - Decks, EFX & 909 (1999)
* Richie Hawtin - Minus Orange (1999)
* Richie Hawtin - DE9: Closer to the Edit (2001)
* Richie Hawtin - Orange (2002)
* Richie Hawtin - Closer (2003)
* Richie Hawtin - DE9 | Transitions (2005)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Richie Hawtin
* Lec'hienn Plus 8 Records 
* Lec'hienn M-nus
Bro Pourlet

**Ar Vro Pourlet** zo unan eus broioù bihan Breizh, a glot mui pe vui gant kanton ar Gemene. 21 barrez a ya d'ober anezhi. Laret e vez *Bro ar Gemene* anezhi ivez, ha *Bro ar mil bouton* a veze laret ivez gwechall, abalamour da wiskamant ar baotred. 

Ur sevenadur dibar zo enni : un taol-mouezh gwenedeg, dilhadoù hengounel, sonerezh ispisial. 
thumb|right|Broioù Breizh

## Dilhad
Ar *garrikell * a vez lâret eus ar c'hoef.

## Skridoù
**Laret e vez *ar Vro Pourlet* ha neket **ar Vro Bourlet". Job Jaffre, Etrezomp e brezhoneg.

## Tud
*Job Jaffre, kazetenner.

## Levrlennadur
*CRESTON R.-Y. (1974 et rééd. 1978), *Le costume breton*, Paris : Tchou.
*CRESTON, R.-Y. (2000), *Le costume breton*, Paris : Champion, et Spézet : Coop Breizh.
*CHEVEAU, L. (2007), *Approche phonologique, morphologique et syntaxique du breton du Grand Lorient (bas-vannetais)*, tezenn doktorelezh e Skol-Veur Breizh-Uhel, (diembann).
*McKENNA, M. (1976), "The Breton of Guémené-sur-Scorff, part I", in *Zeitschrift für celtische Philologie*.
*McKENNA, M. (1988), *A Handbook of Modern Spoken Breton*, Tübingen: Max Niemeyer Verlag.
Malecón

Ur **malecón** zo ur chaoser a-hed an aod er broioù spagnek, ma ya an dud da bourmen. Brudet eo hini La Habana.

A-wechoù avat e vez roet an anv-se d'ul lec'h pourmen ha netra ken, evel ar *Malecón Simón Bolivar* e Guayaquil en Ecuador.
Sebastián Lerdo de Tejada

**Sebastián Lerdo de Tejada y Corral **(Jalapa, Veracruz, 24 a viz Ebrel, 1823 – 21 a viz Ebrel 1889 kêr New York) a zo bet prezidant Mec'hiko.
Dante

**Dante** zo un anv-bihan italianek, deiet diwar an anv Durante. 

## Doareoù all
* Durando, Durantino.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv latin *Dans* eus ar verb *do, das, dedi, datum, dare* (dare), ha talvezout a ra kement hag *an hini a ro*. 
 
## Lid
Ur **San Dante** a vez enoret d'an 11 a viz C'hwevrer .

## Sant
**San Dante* a oa ur sant kristen en Afrika, merzheriet e Kartada er IVvet kantved, gant Dativo, senedour roman, ha Saturniano beleg.

## Tud
*Dante Alighieri, barzh
*Dante Gabriel Rossetti, livour ha barzh saoz.
Dourliverezh

Un **dourlivadur** zo un doare livadur graet war baper, pe kartoñs a-wechoù, gant livioù ha dour, hep eoul eta. **Dourliverezh** eo an anv a vez graet eus an arz ha doare-ober.
Un arz diaes eo abalamour d'an dour ha n'eo ket un elfenn stabil. Se zo kaoz e vez implijet paper arbennik, paper dourliverezh. Ret e vez labourat a-blaen.

## Dourlivourien

Unan eus an **dourlivourien** brudetañ eo ar saoz Joseph Mallord William Turner (1775-1850), en deus savet taolennoù leun a sklêrijenn hag a vuhez.
Rod-avel

Ur **rod-avel** zo ur mekanik, pe un ardivink lusket gant nerzh an avel a-benn bangounellat dour pe fardañ tredan. Implijet e vez abaoe pell gant an dud evit aesaat o labour, malañ bleud er vilin da skouer.

## Istor
Charles Francis Brush a zo bet an hini kentañ o sevel ur rod-avel vihan evit reiñ tredan d'e di, gant batirioù, e 1888. Ar rod-avel gentañ bet krouet evit ar rouedad a zo bet savet gant Paul La Cour en 1890. Un nebeud bloavezhioù goude e savas ar rod-avel Lykkegard. E Bro-C'hall e oa krog da arnodiñ hag implijout ar rodoù-avel e 1955 gant EDF. Charles F. Brush eo an den kentañ da implijout ha da sevel ur rod-avel evit pourvezañ e di gant ur sistem batirioù, e 1888. An doare kentañ bet industrializet a zo bet savet gant Paul La Cour, e 1890. E 1957 eo e krouas Johannes Juul an « durbinenn Gedser » a servij da skouer evit ar rodoù-avel modern. Ar rod-avel Gedser he deus ur pourvezer a dri bann.

## Mont en-dro ar rod-avel
Ur rod-avel a zo ur mekanik hag a zo lusket gant nerzh an avel a-benn bangounellat dour pe ober tredan.
Galloudegezh ur rod-avel a zepant eus al lec'h m'emañ. Ul lec'h gant avel 30km/h, dre vras, a vo eizh gwech efedusoc'h eget ul lec'h gant avel 15km/h. 
Ur rod-avel a gerzh gwelloc'h pa vez avel alies ha reoliek. Tu zo d'implijout ur rod-avel adal ma vez avel etre 10 hag 20km/h.

## Kreñvder ur rod-avel
Ur greizenn nukleel a brodu tro-dro da  MW d'ar muiañ tout. Kreñvder ur rod-avel a ya eus 1 da 6 MW. Ret eo kaout tro-dro da  rod-avel evit kaout ar memes kreñvder hag ur greizenn nukleel.

Ret eo kaout 2 wech muioc'h a vetoñs ha 3 gwech muioc'h a dir evit ober ur parkad rodoù-avel eget ur greizenn nukleel. Ur rod-avel a dro e-pad 6-7 eur (pa ne vez ket trawalc'h a avel pe pa vez re ne dro ket). E-pad an amzer a chom e vez produet tredan gant ur greizenn dermek, da gentañ-penn gant glaou.

## Perak lakaat rodoù-avel
Lakaet e vez muioc'h-mui a rodoù-avel rak un *energiezh padus* eo an avel, hag atav e vo anezhi.
*Se zo ur mod da broduiñ tredan adalek un energiezh difin, an avel, hag a vez, e-lec'h ma vezont staliet, kazi bemdez.*
Sant Liberale

**Sant Liberale** (*San Liberale* en italianeg) zo ur sant eus deroù ar , enoret e Veneto. Sant paeron eo e Castelfranco Veneto. 

Krediñ a raed ez eo-eñ a zo bet livet war aoter an iliz, ul livadur anavezet evel Pala di Castelfranco, e-kichen ar Werc'hez ha sant Frañsez Asiz gant Giorgione. 

Un iliz en e anv zo ivez e Pedeserva di Belluno.
Tours Football Club

An **[[Tours Football Club]]** a zo ur C'hlub mell-droad krouet e 1951.

Pa c'hoari an Tours FC er gêr e c'heller gwelet anezho er Stade de la Vallée du Cher e Tours.

## Roll loreidi

*Kampion Frañs an eil rummad: 1984
*Kampion Frañs an trede rummad: 1927
*Iskampion Frañs an eil rummad: 1980
*Iskampion Frañs National : 2006, 2008
*Hanter gourfennad Kib Bro-C'hall: 1982, 1983
*Kampion rummad Honneur Lig ar Centre :  1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1930, 1932, 1949, 1952, 1960, 1965, 1968, 1973, 1997 (eil skipailh)
*Iskampion Frañs an trede rummad (Centre-Ouest) : 1974
*Kib ar Centre : 1998, 1999, 2000

## C'hoarierien ha gourdonerien brudet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
*  Lec'hienn all (ket ofisiel)
*  Forom
*  Lec'hienn all (ket ofisiel)

----
Melilla

**Melilla** (*Melilla* e spagnoleg, **مليلية** *Maliliyah* en arabeg, *Tamlit* e berbereg) zo ur gêr dalc’het gant Spagn en arvor Afrika an Norzh, damenklozet e Maroko, war vord ar Mor Kreizdouar. Evit Maroko ez eo ul lodenn eus he ziriad, trevadennet gant Spagn, evel Ceuta hag an enezennoùigoù spagnat zo a-hed aod hanternoz Maroko, anvet Plazas de soberanía. Ur gêr emren eo Melilla, abaoe 1995, enni war-dro 70 000 a annezidi. Komzet e vez berbereg ar Rif gant ar braz eus an dud e kêr hag ivez arabeg, spagnoleg hag un tammig galleg.

E dalc’h ar Fenikianed, ar Romaned, ar Vandaled, ar Wizigoted... eo bet Melilla. E-pad ur pennad e oa bet ur porzh eus an Impalaeriezh vizantat, a-raok bezañ ul lodenn eus rouantelezhioù arab Maroko. Aloubet e oa bet gant Spagn e 1497. Abaoe eo chomet dindan beli ar vro-se. E 1995 e oa bet roet da v-Melilla, evel da gêr Ceuta, ur statud a gêr emren. 

Ur bern repuidi eus broioù Afrika a glask dont da v-Melilla, evit gallout mont e-barzh Unaniezh Europa da c'houde. 

## Liamm diavaez
* Ciudad Autónoma de Melilla
 
## Gwelet ivez
Plaza de soberanía
Tempera

An** tempera** (*tempera all'uovo* hervez an anv rik en italianeg) eo an doare da livañ muiañ implijet a viskoazh, abaoe liverezh Egipt, livourien skeudennoù Bizantion, re Europa er Grennamzer. Ober a reer gant melen-vi da liammañ ar pigmantoù. 

Evel-se e reer da livañ war ar plastr, pe war daolennoù koad. A-wechoù e veze lakaet mel e-lec'h gwenn vi, pe laezh, pe traoù all c'hoazh. Da neuze e komzer ivez eus tremplivadur.
Er XVvet kantved e veze graet kemend-all war lien ivez. 

Pa veze kel a livañ war un daolenn goad pe ur voger e veze graet gant un indu kleiz pe plastr ennañ.
Bonaire

**Bonaire** zo un enezenn er Mor Karib, unan eus an Antilhez Bihanañ, perc'hennet gant an Izelvroioù, en hanternoz da aod Venezuela. Ur gumun eus an Izelvroioù gant ur statud ispisial ez eo.

Kralendijk eo ar gêr-benn. Dirazi, un enezennig 6 km², didud, anvet Klein Bonaire (*Bonaire vihan*).
Sint Eustatius

**Sint Eustatius**, hag a vez graet anezhi **Statia** pe **Statius** gant tud ar vro alies, zo un enezenn er Mor Karib, er reter da bPuerto Rico, unan eus an Antilhez Bihanañ, Oranjestad eo anv ar gêr-benn.

perc'hennet gant an Izelvroioù, evel Saba, an enezenn dostañ er gwalarn dezhi. Er gevred emañ Sant Kitts,  a zo unan eus div enenezenn veras stad Saint Kitts ha Nevis. 

Ur gumun izelvroat eo, nemet arbennik he statud, abaoe ar 1añ a viz Gouhere 2007, goude divodet stad emren Kevredad an Antilhez Nederlandat a oa-hi ezel anezhi.

## Istor

Indianed, pe Karibed, e oa an annezidi gentañ, degouezhet eno eus an douar-bras, hini Kreisteizamerika war-dro dibenn ar . A-bell e voe gwelet an enezenn gant Kristoc'h Koulm e 1493, ha 22 wech e voe kemmet ar vro oa perc'henn dezhi en ur ober 150 vloaz goude-se.

## Tudañ
Nederlandeg eo ar yezh ofisiel. Spagnoleg ha saozneg a vez komzet gant an dud ivez. 

Kalz a dud a zo gourvibien d'ar sklaved du degaset eus Afrika, met tud a bep orin a zo ivez. 

### Liammoù diavaez

*  Kartenn an enezenn
*  Touristerezh
*  Park Broadel
Castelfranco Veneto

**Castelfranco Veneto** (*Casteo* e veneto) zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia, ha 33 361 a dud enni.

## Kumunioù amezek
Castello di Godego, Loreggia, Resana, Riese Pio X, San Martino di Lupari, Santa Giustina in Colle, Vedelago