open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ippolito Costa

**Ippolito Costa** (Bologna pe Mantova, 1506 - Mantova, 8 a viz Du 1561) a oa ul livour italian eus ar XVIvet kantved e Mantova. Mab e oa da Lorenzo Costa il Vecchio, ha tad da Lorenzo Costa il Giovane.
Styks

**Styks** (henc'hresianeg : Στύξ, *Styx*) a oa un nimfenn, merc'h da Okeanos ha Tethys e mojennoù Hellaz kozh. Anv ur stêr eus an Ifernioù e oa ivez. 

## Styks, nimfenn
Orgediñ outi a reas an Titan Pallas, mab da Grios. Gantañ he doe pevar bugel : Zelos (an Treflamm), Kratos (ar Galloud), Bia (an Nerzh) ha Nike (an Trec'h). 

### Ar vojenn
D'ar mare ma rankas Zeus brezeliañ ouzh an Ditaned e tegouezhas da gentañ, gant he bugale, da skoazellañ mestr an doueed. Evit he zrugarekaat e reas anezhi liamm sakr promesaoù an doueed : ne oa ket gwashoc'h kastiz eget an hini roet d'an dud a dorre o fromesa pa veze touet en hec'h anv. Leoù Zeus e-unan n'hallent ket bout torret.

## Ar stêr

Mestrez ur feunteun en Arkadia e oa ivez. Redek a rae an dour anezhi d'ober ur wazh a yae en ur frailh hag a gase d'an Ifernioù, hag eno e teue da vezañ ur stêr ledan, stêr veur an Ifernioù, ar Styks.

Evit ma vije trec'h an haroz Ac'hilleüs en emgann atav e voe glebiet gant e vamm Tethys e dour ar stêr Styks. Nemet derc'hel ar babig dre e seul a rae ar vamm, ha dre aze eo e voe lazhet. 

Abalamour da se eo ar Styks stêr an dud varv ivez.

## Pennad kar
*Styx River
Aleksandr Grichtchouk

**Aleksandr Igorevitch Grichtchouk** ( ruseg :Александр Игоревич ГрищукПётр) a zo bet ganet d'an 31 a viz Here 1983 e Moskov (Unaniezh Soviedel).

C'hoarier echedoù rusian.

Kampion an echedoù ar re yaouank a Rusia en holl rummadoù oad. Ne zeuas ket a-benn da vout Kampion bedel an echedoù dindan 18 vloaz.

2708 edo e renk Elo e 2024; 2732 e voe e renk Elo gwellañ e miz Gouere 2003.

### Olimpiadoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE )
* E bartiennoù e Chessgames
Konstantin Sakaiev

**Konstantin Sakaiev** a zo bet ganet en ur familh tatar d'an 13 a viz Imbril 1974 e Leningrad (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarier echedoù rusian ha soviedat eo.

Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe 1992.

2634 edo e renk Elo e miz Gouere 2007; 2677 e voe e renk Elo gwellañ e Genver 2005.

## Liammoù diavaez
* fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù e Chessgames (e saozneg)

## Oberebboù skrivet
* Konstantin Sakaiev, *Expert's Guide to the 7.Bc4 Gruenfeld*, ISBN 9789548782487.
* Konstantin Sakaiev, *Latest Trends in the Semi Slav: Anti-meran*, (gant Semko Semkov) ISBN 9789548782425.
* Konstantin Sakaiev, *How to Get the Edge Against the Gruenfeld*, ISBN 9789548782357.
Lorenzo Costa il Giovane

**Lorenzo Costa il Giovane** ( Mantova 1537 - Mantova 1583) a oa ul livour eus an Azginivelezh italian.

Mab e oa da Ippolito Costa ha mab-bihan da Lorenzo Costa il Vecchio

KInklet en deus ar *Palazzo Belvedere di Roma* ha lod eus ar murlivadurioù er *Palazzo Ducale* e Mantova.
Styx River

**Styx River** zo un anv-lec'h saoznek roet da veur a stêr, war-lerc'h anv ar stêr Stiks, anavet e mojennoù Hellaz kozh.

## Stêrioù
* Styx River en Ontario, Kanada
* Peder Styx River zo e Zeland-Nevez

### 
* Styx River e Tasmania, Aostralia
* Styx River e New South Wales, Aostralia

### 
* Styx River en Alabama 
* Styx River e Alaska 
* River Styx e Florida 
* River Styx e Georgia 
* River Styx e Kentucky 
* Div stêr River Styx e Michigan 
* Styx River en Ohio
Julio Granda

**Julio Ernesto Granda Zúñiga** a zo bet ganet d'ar 25 a viz C'hwevrer 1967 e Camaná (Perou).

Mestrc'hoarier echedoù perouat.

Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe e 19 vloaz.

Seizh gwezh eo bet Kampion Perou.

Kampion Bedel ar Vugale e 1981 e Mazatlán (Mec'hiko) .

Kampio Panamerikan ar Re Yaouank e 1984 e Lima (Perou) .

Trec'h en 38vet Tournamant Etreboadel "Capablanca In Memoriam" e La Habana (Kuba) .

Trec'h en Tournamant "Magistral Entel" e Chile, 2005.

2592 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2646 e voe e renk Elo gwellañ, bet tapet e 2006.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù e Chessgames (e saozneg)
Caol Ila (wiski)

**Caol Ila** zo anv ur strilherezh e-kichen Port Asgaig en enez Ìle (*Islay* e saozneg), e Bro-Skos. Brudet eo he wiski single malt Scotch, a zo anvet **Caol Ila** ivez. 

## Istor
**Caol Ila** (evit Caol Ìle) zo bet diazezet e 1846 gant Hector Henderson. N'eas ket mat ar stal, gwerzhet e voe e 1854 ha prenet gant Norman Buchanan, perc'henn strilherezh an Isle of Jura Single Malt en enez Diùra.

E 1863 e voe prenet gant Bulloch Lade & Co, eus Glasgow, marc'hadourien wiski. War-dro 1880 e veze graet tremen 147,000 gallon wiski bep bloaz.

E 1920 e voe divodet Bulloch Lade ha savet ar c'h-*Caol Ila Distillery Company Ltd*. A-benn 1927 e oa dalc'het an darn vrasañ eus lodennoù ar gompagnunezh gant Distillers Company Limited, hag e 1930 eo ar Scottish Malt Distillers Ltd a brenas an holl lodennoù. Serret e voe ar stal adalek 1941 betek 1945, abalamour ma oa berr an heiz gant al lambigerien e-pad ar brezel.

Perc'hennet eo hiziv gant Diageo, ur gompagnunezh vras hag a zo perc'henn ivez war stalioù wiski eus ar re wellañ (Talisker), en enez zoken (Lagavulin), ha war stalioù bier en Iwerzhon (Guinness, Smithwicks, Harp).

## An died
Caol Ila zo unan eus ar skañvañ wiskioù aozet en enezenn: sklaer eo al liv, skañv eo blaz an taouarc'h, kreñvoc'hik hini ar bleuñv hag ar pebr. 

Caol Ila an hini a vez implijet ivez da aozañ ar meskajoù Johnnie Walker ha Black Bottle.

## Liammoù
* Lec'hienn ofisiel Caol Ila
* Titouriñ diwar-benn
* Islay Whisky Society
Roll Rouaned Bro-Skos

### Rouaned pikt diwezhañ

### Lignez MacAlpin, 889-1034

### Lignez MacAlpin, 1034-1286

Marc'harid Iañ Bro-Skos(1283-1290) a voe anavezet evel rouanez Bro-Skos gant Gwarded Bro-Skos dre Feur-emglev Birgham a voe sinet e Salisbury e 1289 hag e Birgham e 1290 ; biskoazh avat ne lakaas ar plac'hig troad e Bro-Skos, ha biskoazh ne voe kurunennet e Sgàin.

### Lignezoù Balliol ha Bruce

### Lignez Stewart
#### Lignez Stewart kentañ: 1371-1567

#### Lignez Stewart an diwezhadoù: adalek 1567

Adalek 1707 ez eo direizh ober dave da "roue Bro-Skos'" ha "rouanez Bro-Skos" ; evit a sell ouzh rouaned ha rouanezed goude 1707, gwelit Rouaned ar Rouantelezh-Unanet.

### Emvennerion [[Jakobitelezh|jakobat]]
* Jakez VIII Bro-Skos *(Seumas VIII)*, lesanvet *an Emvenner Kozh*, mab da Jakez VII, a voe emvenner eus 1701 betek e varv e 1766.
* Charlez III Bro-Skos *(Teàrlach III)*, lesanvet *an Emvenner Yaouank* hag ivez *Bonnie Prince Charlie* alies, mab da Jakez VIII, a voe emvenner adalek marv e dad betek e hini e 1788.
* Herri I Bro-Skos *(Eanraig I)*, breur da Charlez III ha mab yaouankañ of Jakez VIII. Divugel e oa pa varvas e 1807.
* Goude 1807 e tremenas an emvennadoù jakobat da Dierniezh Savoia (1807–1840), kent tremen da skourr modenat an Dierniezh Habsburg-Lorraine (1840–1919), hag en diwezh da Dierniezh Bavaria (abaoe 1919). Franz, dug Bavaria (bet ganet e 1933) eo an emvenner hiziv an deiz. Nag eñ nag e gentidi abaoe 1807 n'o deus goulennet ar gurunenn.

## Notennoù ha daveennoù
Doueez

Un **doueez** a zo un doue gwregel. Alies e vez an doueezed en ur reizhiad liesdoueek.

## Mamm-Douar
E kalz sevenadurioù e vez enoret Mamm-Douar evel Tellus (anvet *Terra Mater* e latin ivez), Demeter (doueez al labour-douar hag an eost),  gant ar Romaned, pe Gaia e mojennoù Hellaz kozh.

## Liesdoueegezh istorel

### Reter nesañ
#### Henegipt
* Doueezed Ennead Heliopolis : Isis, Nut, Nephthys, Tefnut
* Doueezed Ogdoad Hermopolis : Naunet, Amaunet, Kauket, Hauhet ; kehelerezh da Hathor a orin
* Satis hag Anuket eus triad Elephantine


Skeudenn:Ägyptischer Maler um 1360 v. Chr. 001.jpg|An doueez Isis.
Skeudenn:Goddess Neith E3730 mp3h8826.jpg|Delwenn d'an doueez Neith gant he deshret, kurunenn Egipt-Izel (en hanternoz) ha cobra


#### Mezopotamia
Ishtar (Inanna) e oa doueez pennañ Babilon hag Asiria.

#### Kanaan

Doueezed relijion Kanaan : Ba`alat Gebal, Astarte, Anat.

#### Arabia ragislamek
E Mekka ragislamek edo an doueezed Uzza, al-Manāt ha al-Lāt anavezet evel "merc'hed doue".

#### Gresian ha latin
* Eleusinian Mysteries: Persephone, Demeter, Baubo
* Afrodite : doueez ar garantez, ar gened, ar c'hoant reizhel.
* Artemis : doueez al loar hag ar strujusted, ar chase, ar gwilioud.
* Athena :
* Cybele
* Eris : doueez an dizemglev
* Hera : doueez an dimeziñ hag an tiegezh. Pried Zeus an hini eo ha rouanez ar Menez Olimpos. Mamm eo da Ares.
* Hekate :
* Iris : kannadez an doueed
* Nike : doueez an trec'h.
* Potnia Theron
* Selene:

#### Kelted

Doueezed al liesdoueegezh keltiek :
* en Henamzer geltiek: Brigantia
* doueezed galian-roman : Epona, Dea Matrona
* doueezed Enez Vreizh hag Iwerzhon : Mórrígan-Nemain-Macha-Badb, Brigid, Ériu, Danu, Rhiannon,

## Notennoù
Bugel-bihan

Ar **vugale-vihan** eo bugale ar mab pe ar verc'h, hervez sellboent an tad-kozh pe ar vamm-gozh. Ur bugel-bihan a c'hall bezañ ur **mab-bihan**, pa vez ur paotr, hag ur **verc'h-vihan**, pa vez ur plac'h. 

## Gizioù
Ar c'hiz a veze, betek ar bloavezhioù 1960, da reiñ d'ur mab anv-bihan e dad-kozh, ha d'ur verc'h anv-bihan he mamm-gozh. Un hengoun kozh eo en Europa, pa seller ouzh istor anvioù priñsed evel Ermengarde, Foulk, Jafrez.

## Hiziv
N'eo ket ken pouezus al liamm etre ar vugale-vihan hag o zud-kozh, dre ma vevont alies pell an eil re diouzh ar re all. 

## Bugale-vihan er sevenadur poblek
* Ar C'habellig Ruz zo ur plac'hig o vont da weladenniñ he mamm-gozh, er gontadenn hollvrudet.
* Heidi zo ur romant hag a gont troioù-kaer ur plac'h vihan e ti he zad-kozh en Alpoù, e Kanton Graubünden e Suis.
* *Sniegouritchka* eo merc'h-vihan an tad-kozh Nedeleg er sevenadur rusian.
Timbroù Kirgizstan

Emañ Republik Kirgizstan e kreiz Azia. Ur Republik eus an Unvaniezh Soviedel eo bet, dindan an anv Kirgizia, a-raok ma voe torret al liammoù gant Moskov e 1991. 

Betek ar bloaz-se ez eus bet implijet eno timbroù an Unvaniezh Soviedel. Un darn anezho zo gouestlet d’ar Republik azian, da skouer e 1951 (25vet deiz-ha-bloaz Kirgizia), e 1957 (40vet deiz-ha-bloaz Dispac’h miz Here 1917), e 1960 (an dispac’hour M. Frounze), e 1962 (ar barzh Togolok Moldo), e 1963 (kantved ar stagidigezh), e 1968 (menezioù)…

Kirgizstan a embannas bezañ dizalc’h e miz Eost 1991, met an timbroù kentañ a voe lakaet e gwerzh e miz C’hwevrer 1992.

Gant lizherennoù kirilleg ha latin war ur dro e rankfe bezañ skrivet anv ar vro war bep timbr, nemet ne vez ket doujet ouzh a reolenn-se gant ar velestradurezh dalc’hmat, an anv Kirgizstan o vezañ kavet pe dindan ar stumm latin pe dindan an hini e kirilleg hepken a-wechoù.

E miz Ebrel ha miz Even 1993 ez eus bet lakaet er-maez timbroù rusian dreistmoullet gant un dalvoudegezh e roubl, hag e miz Eost timbroù e moneiz ar Stad (tyiyn).

Melestradurezh Kirgizstan he deus ranket taliñ ouzh an embann timbroù faos, savet gant embregerezhioù prevez evit abegoù kenwerzhel hepken. An dastumerion a ranko diwall ouzh o frenadennoù neuze…

## Liammoù diavaez
* Roll an timbroù faos dindan anv Kirgizstan Notices of illegal issues
* Lec’hienn ar velestradurezh

*State enterprise Kyrgyz stamp : 42, St. Isanova, Bishkek  720017 Kyrghyz Republic
*Posteloù : kyrgyzmarka@netmail.kg - kgstamps@elcat.kg

## Pennad kar
* Timbroù Unvaniezh Soviedel
Timbroù Ascension

Emañ Ascension (“Ascension Island” e saozneg) e Su ar Meurvor Atlantel, evel Santez-Helena, an div enezenn o vezañ tiriadoù tramor ar Rouantelezh Unanet.

Adalek an 3 a viz Meurzh 1867 e veze implijet timbroù ar Rouantelezh-Unanet war c’holoennoù-lizher Ascension, betek 1922 pa zeu an enezenn dindan aotrouniezh velestradurel Santez-Helena.

D’an 2 a viz Du 1922 e vez lakaet e gwerzh nav zimbr Santez-Helena soulgarget gant anv ASCENSION. 

E 1924 e vez embannet ur rummad timbroù boutin gant skeudenn ur vag pe lec'hiennoù heverk an enezenn ha poltred ar Roue George V, heuliet gant un eil e 1934 bravoc’h ha liesoc’h an danvez dezhañ : gweledvaoù an enezenn ha kartenn ar vro.

Adembannet e vez ar rummad e 1938 nemet poltred ar Roue George VI an hini eo a zo engravet e lec’h hini e dad.

Ur rummad a 13 timbr, heñvel a-walc’h o stumm ouzh ar re kent nemet bihanoc’h, a vo embannet e 1956. Skeudenniñ a reont loened an enez, buhez ar vro ha kartennoù. Ret eo gortoz 1963 evit gwelet ur rummad nevez 14 timbr gouestlet d’an evned.

Fur eo melestradurezh ar postoù er bloavezhioù 1990 oc’h embann 5 pe 6 rummad a bevar pe bemp timbr pep hini, evit un implij war an enez koulz hag evit degas moneiz da ekonomiezh an tiriad. Ur bochad timbroù zo gouestlet d’an natur (loened ha plantennoù), d’ar Rouanez Elizabeth II ha d’he familh, hep disoñjal ur rummad evit Nedeleg bep bloaz.

## Pennad kar
*Timbroù Santez-Helena

## Liammoù diavaez

*Lec’hienn ar velestradurezh : Mont di

*Postel : PostOffice@atlantis.co.ac
* Chomlec’h : Ascension Island Post Office,
Georgetown,
Ascension Island,
South Atlantic Ocean
ASCN 1ZZ
Louis Eunius

**''Louis Eunius** ou Le Purgatoire de Saint Patrice* zo ur [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]] [[brezhonek]] a zo bet aozet war-dro dibenn an  ([[1793]]-[[1800]]).

E yezhoù [[Treger]] ha [[Goueloù]] (implij *pif* evit *piv*) ez eo bet skrivet an 3 635 gwerzenn a zo er skrid. 

Kontañ a ra troioù-kamm ha torfedoù Louis Eunius, ar pec'her bras : lazhet en deus meur a zen, skrapet en deus e geniterv eus ur gouent kent he lakaat da vont da [[gast|c'hast]], a-douez torfedoù all e buhez diroll ur ribouler hag ul laer. Goude tremenet dre [[Purgator Sant Padrig|burgator sant Padrig]] e dibenn e vuhez e tro ouzh ar [[relijion]] [[kristeniezh|gristen]].

==Levrlennadur==
*Dottin, Georges. *Louis Eunius ou Le purgatoire de saint Patrice''. Paris : Honoré Champion, 1911 • 

## Notennoù
Roll ar Pennoù Stad e 735

Pennoù Stad ar bloaz 734 - Darvoudoù ar bloaz 735 - Pennoù Stad ar bloaz 736 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

* **[[Makuria]]** - ?
* **[[Rouantelezh Nekor|Nekor]]** - Salih I ibn Mansur, Roue Nekor (710-749)

## Amerika

* **[[Copán]]** - Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil, (675-738)
* **[[Tikal]]** - Yik'in Chan Kawil, (734-766)

## Azia

* **[[Sina]]** (Tiernelezh Tang) - Xuanzong, Impalaer Sina (712-756)
* **[[Japan]]** (Marevezh Nara) - Shōmu, Impalaerezh Japan (724-749)
* **[[Korea]]** - Balhae ha Silla
** **[[Silla]]** - Seongdeok Meur, Roue Silla (702-737)
** **[[Balhae]]** - Mu Balhae, (718-737)
* **[[Pallava]]** - Parameswaran II, Roue Pallava, (710-775)
* **[[Tibet]]** - Impalaer Tibet
** Khri-lde gtsug-brtan, (680-743)
** Khri-srong lDe-btsan, (730-785)

## Europa
* **[[Buellt]]** - Tedwr ap Pasgen - Roue Buellt 715-745
* **[[Rouantelezh Asturia]]** - Pelayo, Roue Asturia (718-737)
* **[[Bulgars]]** - Roue Bulgaria 
*# Kormesiy, (721-738)
*# Sevar, (738-753)
* **[[Impaeleriezh Bizañs]]** - Leo III , Impalaer roman (717-741)
* **[[Dál Riata]]** - Muiredach mac Ainbcellaig, Roue Dál Riata ((733-736)
* **[[East Anglia]]** - Aelfwald, Roue East-Anglia (713-749)
* **[[Rouantelezh Essex|Essex]]** - Roue Essex
** Saelred, (709-746)
** Swaefbert, (715-738)
* **[[Franked]]**
** Charles Martel, Maer an ti-meur (714-741)
*** **[[Aquitaine]]** - Hunald, Dug Akitania (735-748)
* **[[Gwynedd]]** - Rhodri Molwynog ap Idwal Roue Gwynedd (720-754)
* **[[Iwerzhon]]** - Aedh Allan, Pennroue Iwerzhon (730-738)
** **[[Connacht]]** - Aed Balb mac Indrechtach, Roue Connacht (735-742)
** **[[Hy-Many]]** - Roue Hy-Many -Dluthach mac Fithcheallach, (711-738)
** **[[Laighin]]** - Roue Laighin - Faelan mac Murchad, (728-738)
** **[[Ulaid]]** - Cathasach, Roue Ulaid (733-749)
* **[[Lombarded]]** - Liutprand, Roue al Lombarded (712-744)
* **[[Kent]]** - Roue Kent 
*** Eadbert I, (725-748)
*** Æthelbert II, (725-762)
* **[[Klarjeti]]** - Nerse, Duk eus Klarjeti (705-742)
* **[[Mercia]]** - Ethelbald, Roue Mercia (716-757)
* **[[Northumbria]]** - Roue Nothumbria Ceolwulf Northumbria(7297-737)
* **[[Pikted]]** - Onuist mac Urguist, Roue ar Bikted (729-761)
* **[[Rouantelezh Strathclyde|Strathclyde]]** - Teudebur, roue Strathclyde (722-752)
* **[[Venezia]]** - Orso Ipato, Doj Venezia (726-742)
* **[[Wessex]]** - Aethelheard, Roue Wessex (726-740)
** **[[Rouantelezh Sussex]]** - Roue Sussex, Aethelbert (725-750)

## Reter-kreiz

* **[[Armenia]]** - Achod Bagratuni, Priñs Armenia(732-745
* **[[Caliphat]]** - Hisham, Kalif Damascus (724-743)
Olga Suc'hareva

**Olga Mic'hailovna Suc'hareva ** a zo bet ganet e 1984 e Rusia (Unaniezh Soviedel).

Meurc'hoarierez echedoù rusian eo.

Mestrez war an echedoù eo.

2112 edo he renk Elo (FIDE) e miz Here 2007.

Kampionez Bedel (Maouezi) an Echedoù dre lizher adalek 2002 betek 2006.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
Timbroù Armenia

Armenia zo ur vro enezennet ha menezek lec'hiet e Kaokaz ar Su, etre Europa hag Azia.

Bet eo bro ar C’haokaz dindan beli Tsared Rusia betek ma tarzh an Dispac'h bolchevik e 1917 hag ec’h embann kreisteiz ar vro e frankiz dindan anv “Republik dizalc’h Kaokaz”. Ne bad ket ar Stad yaouank avat, rak e 1918 e tiwan teir Stad emren : Armenia, Azerbaidjan ha Jorjia. Dizemglev a sav etre ar republikoù nevez kement hag ez int aloubet gant an Arme Ruz e 1921. Dre urzh ar gouarnamant bolchevik int bodet en-dro dindan anv “Kevredad Treuzkaokaz” ha degemeret en Unaniezh Soviedel e miz Kerzu 1922.

Timbroù rusian 1918 dreistmoulet « K 60 K » zo bet implijet en Armenia da gentañ (1919), a-raok na vefe moulet e liv du pe glas-mouk al lizherenn Հ sparlet, da lavaret eo berradur “Republik Armenia”.

Dav eo gortoz 1920 evit gwelout an timbroù kentañ engravet, treset gant Archak Fetvajian hag o skeudennaouiñ arouezioù ar vro nevez-dieub : an erer, ar menez Ararat, ur vaouez azezet o nezañ. Hervez reolennoù Unvaniezh Postoù ar Bed e c’heller lenn anv ar vro e lizherennoù latin koulz hag e lizherennoù armeniek (ՀԱՅԱՍՏԱՆՒ).

Pa teu da vezañ ur “Republik Sokialour Kevredek Soviedel”, Armenia a embann un toullad rummadoù timbroù gant menegoù e yezh ar vro nemetken. Arouezioù ar falz hag ar morzhol, pe hini ar steredenn, zo splann war an holl dimbroù pe dost, ha dre lenn al lizherennoù ՌՈՒԲԼՒ e kompreno an dud ez eus kaoz eus Armenia.

Timbroù ar Republik Treuzkaokazek a voe implijet e 1923. Timbroù rusian pe armenian e oant, dreistmoullet gant ur steredenn, en he c’hreiz al lizherennoù З С Ф С Р a dalv kement ha *[[RSKS Trezukaokazek|Republik Sokialour Kevredek Soviedel Treuzkaokazek]]*e rusianeg. Ur rummad gouestlet d’ar menez Ararat ha da puñsoù tir-eoul a voe embannet e 1923.

Etre 1924 ha miz Du 1991 emañ Armenia unan eus Republikoù an Unaniezh Soviedel ha timbroù ar Stad-se a vez implijet. Timbroù zo gouestlet da savadurioù pe da dudennoù Armenia : ur strollad armenianed (e 1933, en ur rummad diwar-benn pobloù an Unvaniezh), ardamez Armenia (e 1947), 30vet deiz-ha-bloaz ar Republik (e 1950), deiz-ha-bloaz marv ar skrivagner K. Abovian (e 1956), al livour G. Bachindjaguiane (1957), Erevan (1958), gizioù Armenia (1961), 1600vet deiz-ha-bloaz ganedigezh ar skrivagner Mesrop Machtotzhag ar barzh Saïate Nova (1962), ar barzh Manouk Abjegian (1965), an dispac’hour S. Chaoumian (1968.

E 1991 eo dismantret Stad an Unaniezh Soviedel. Melestradurezh Armenia a embann timbroù evit ar vro diwar-vremañ.

Stepanyan_1_3.jpg|Timbr Armenia – 1998
ArmenianStamps-330.jpg|Timbr Armenia – 2005

## Liammoù diavaez
*  Lec’hienn ar velestradurezh
* Chomlec’h : Namakanish 22 Saryan Str., 9th floor, Yerevan (Republic of Armenia)
## Pennad kar
* Timbroù RSKS Treuzkaokazek
Georges Dottin

**Georges Dottin** a oa ur yezhour ha kelenner war an henc'hresianeg e skol-veur Roazhon hag a ouestle e amzer vak d'al labour war dachenn ar yezhoù hag al lennegezhioù keltiek. Ganet e oa e Liancourt (Oise) e 1863 ha marvet eo bet e Roazhon e 1928.

Hag eñ warlerc'hiad Joseph Loth evel dean Kevrenn al Lizhiri e 1911, Georges Dottin en deus kendalc'het gant studioù pizh eus ar yezhoù keltiek. 

Embannet en deus pennadoù e-leizh e-barzh an *[[Annales de Bretagne]]* hag ar *[[Revue Celtique]]*.

Kuzulier-kêr e oa bet, a hend-all, etre 1908 ha 1928. Dilennet e oa bet war listenn Jean Janvier, e 1908.

## Oberennoù
* *Le breton à la faculté des Lettres de l'Université de Rennes*. In : Revue Celtique, 1912. 
* *Manuel pour servir à l'étude de l'Antiquité celtique*. Paris, Champion, 1913. Adembannet e 1915.
* *Manuel d'Irlandais Moyen*. Paris : Slatkine, 1913.
* *Les littératures celtiques*. Paris : Payot, 1924.
* *Les Celtes*. Genève : Minerva, 1977.
* *La langue gauloise : Grammaire, Textes et Glossaire*. Paris : C. Klincksieck, 1920. Adembannet e 1985 gant ur rakskrid gant François Falc'hun. 
* *Glossaire des parlers du Bas-Maine (département de la Mayenne)*, Welter, Paris, 1899. Adembannet gant Slatkine https://books.google.fr/books?id=mcykCmekgioC ; 
* *Glossaire du parler de Pléchâtel (canton de Bain-de-Bretagne|Bain, Ille-et-Vilaine), précédé d'une étude sur les parlers de la Haute-Bretagne et suivi d'un relevé des usages et des traditions de Pléchâtel*, Rees, 1901 http://bibnum.univ-rennes2.fr/items/show/685
Roll ar geltiegourien

Ar geltoniourien eo an arbennigourien a studi sevenadur ar Gelted a-raok o romanekadur. Un darn a zo hendraourien pa reont war-dro roudoù sevenadurioù Hallstat ha sevenadurioù La Tène koshañ. Un nebeud anezho a ra war-dro studi ar yezhoù keltiek kozh evel ar galianeg hag ar galateg. Keltiegourien koulz hag hendraourien int. Un darn all eus ar geltonourien a zo istorourien rik.

## A
* Henri d'Arbois de Jubainville, istorour
## B
* Jean-Baptiste Colbert de Beaulieu
## C
* Nora Kershaw Chadwick
## D
* Joseph Déchelette
* Georges Dottin
* Paul-Marie Duval
## E
* Hermann Wilhelm Ebel
## G
* Patrick Galliou
* Albert Grenier
* Christian-Joseph Guyonvarc'h
## K
* Venceslas Kruta	
## L
* Pierre-Yves Lambert
* Jean-Pierre Le Bihan
* Françoise Le Roux
## S
* Marie-Louise Sjoestedt-Jonval
* Claude Sterckx

## T
* Rudolf Thurneysen
## V
* Joseph Vendryes
Canu'r Bwlch

**Canu'r Bwlch** eo an anv a reer eus ar varzhoniezh kembraek er marevezh war-lerc'h diwezh an Hengerdd ha deroù marevezh *Beirdd y Tywysogion*, pe Barzhed ar Briñsed, dre vras eta etre ar  hag an .

## Alberz
Disheñvel diouzh barzhed an Hengerdd, n'eo ket gwall anavezet anvioù an darn vrasañ eus ar varzhed a gane en amzer a anver Canu'r Bwlch . 

E-touez an nebeud anvioù anavezet ganimp emañ re Afan Ferddig, Arofan, Meigan ha Dygynnelw, aet o labour da goll. Diwar-benn an hini lakaet war gont Llywarch Hen ha Heledd n'eur ket asur. 

N'eus nemet an oberenn lakaet war gont Taliesin e Levr Taliesin a zo da limmañ ouzh an dudenn istorel, met diskouezet ez eus bet gant Ifor Williams int gwerzioù deuet diwezhatoc'h (ac eithrio rhyw ddwsin o destunau dilys gan y Taliesin go iawn) hag int bet savet war-dro an . Perthyn i draddodiad yn hytrach na bardd hanesyddol y mae'r cerddi a briodolir i Fyrddin yn Llyfr Du Caerfyrddin yn ogystal. 

Ceir hefyd nifer o gerddi eraill, gan gynnwys y darogan cynnar *[[Armes Prydain]]*, canu natur, cerddi crefyddol, englynion am arwyr (Englynion y Beddau) a cherddi sy'n ymwneud â gwirioneddau amlwg (gwirebau). Ni wyddom ddim am awduron y testunau hyn. 

Goude ma'z eo nevesoc'h an dastumadoù barzhonegoù berr anavezet evel Trioedd Ynys Prydain ez eo sklaer emañ o orin en amzerioù-hont ivez. 

## Gwelout ivez
*Cynfeirdd
Goueloù

**Goueloù**, pe **Goelo**, pe **Bro-Oueloù**, zo ur gontelezh kozh eus Breizh, e kornôg Bro-Sant-Brieg, dre vras adalek kêr Sant-Brieg betek genoù an Trev.

Degouezhout a ra gant douar ar vro roman gozh « velaviensis pagus ». A-wechoù e soñj da lod brezhonegerien emañ Gouelo e Breizh-Izel penn-da-benn, met n'eo ket gwir. 
Enni emañ 
*kantonioù Pempoull, Lannolon, Plouha, Plagad, e Breizh-Izel,
*kantonioù Kastellaodren, Staol, e Breizh-Uhel,
*kumunioù Kemper-Gwezhenneg, Sant-Kleve ha Sant-Jili e Breizh-Izel,
*kumunioù Porzhig, Plerin ha Tremuzon, e Breizh-Uhel.

A-wechoù e kred lod emañ (pe e oa, rak pell zo eo echu mare Goueloù istorel) kanton Pontrev e Treger, a-wechoù e Goelo. E gwirionez eo kalz koshoc'h Goueloù eget ar c'hanton (1790), ha Pontrev a oa al lec'h tremen etre Treger ha Goueloù : e Goueloù emañ (pe e oa) ar parrezioù war lez dehoù an Treñv.

## Konted Goueloù
E-touez konted Goueloù e c'haller menegiñ Alan Iañ Pentevr (ganet e-tro 1151 - † 29 a viz Kerzu 1212), mab da Herri Pentevr, a lakaas sevel abati Boporzh, e-kichen Pempoull.

## Levrlennadur
*  *Histoire du Goëlo* gant R. Brouté – *Les Carnets du Goëlo* n°1 (1985), n°2 (1986) ha n°3 (1987), kannadig *[[Société d'études historiques et archéologique du Goëlo]]*.

## Liammoù diavaez
* Roll kumunioù Bro-Oueloù war lec'hienn Geobreizh

## Daveoù ha notennoù
Aleksandr Morozevitch

** Aleksandr Sergeievitch Morozevitch ** (e ruseg : Александр Сергеевич Морозе́вич) a zo bet ganet d'an 18 a viz Gouere 1977 e Moskov (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarier echedoù rusian ha soviedat .

Mestr Meur Etrebroadel eo.

2755 edo e renk Elo e miz Here 2007, da lâret eo an 6vet c’hoarier ag ar bed ; 2762 eo bet e renk Elo gwellañ, e miz Imbril 2007 .

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù e Chessgames (e saozneg)
*Alexander Morozevich E lec’hienn ofisiel (e ruseg hag e saozneg)
Ladinia

**Ladinia** eo an anv a roer d'ar vro ma vez kaozeet ladineg (ur yezh romanek kar da romañcheg Suis) e hanternoz Italia. Emañ war harzoù proviñsoù Bozen, Trento ha Belluno.
Fra Angelico

**Guido di Pietro** a oa ur manac'h italian anvet **Fra Giovanni**, hag ivez **Beato Angelico**, pe **Fra Angelico**, hag a oa livour meur e penn-kentañ ar XVvet kantved. Lakaet eo bet da Wenvidig gant ar pab Yann-Baol II e 1984

Ganet e oa bet e Vicchio di Mugello e 1387 ha marvet e Roma d'an 18 a viz C'hwevrer 1455) 

Klasket en deus ober gant doareoù-livañ an Azginivelezh italian en ur chom feal da dalvoudoù an arz krennamzerel a venne kenteliañ hag ober un implij relijiel eus ar sklerijenn.

* Oberennoù Fra Angelico e Mirdi an Ofisoù e Firenze
Hermann Göring

**Hermann Wilhelm Göring**, ganet d'an 12 a viz Genver 1893 ha tremenet d'ar 15 a viz Here 1946, a oa ur politikour, ur rener milourel, un ezel-sturier eus an NSDAP, eil penn an Trede Reich goude Adolf Hitler ha rener al Luftwaffe. Göring en doa gounezet brud e pad ar brezel bed kentañ e lec'h m'en doa diskouezet kalonegezh. 

Tamallet e oa bet e-pad Prosez Nürnberg evit torfedoù a-enep an denelezh e-doug ar brezel, e 1945 ha 1946, ha kondaonet e oa da vezañ krouget. En em lazhañ a reas avat oc'h ober gant un ampoezon a-raok ma vefe disklêriet e gastiz.
John von Neumann

**John von Neumann** (en hungareg *Margittai Neumann János Lajos*), ganet d'an 28 a viz Kerzu 1903 e Budapest ha marvet d'an 3 a viz C'hwevrer 1957 e Washington, a oa ur jedoniour brudet evit e labour war dachenn ar Mekanikerezh kwantik, Teorienn ar gempoellerezh hag an Armerzh. Gant Oscar Morgenstern en doa skrivet *The Theory of Games and Economic Behavior* a chom diaz teorienn ar c'hoarioù.

## Liammoù diavaez
* John von Neumann's contribution to economic science — By Maria Joao Cardoso De Pina Cabral, *International Social Science Review*, Fall-Winter 2003
* Von Neumann vs. Dirac — eus *Stanford Encyclopedia of Philosophy.*
* John von Neumann Postdoctoral Fellowship - Sandia National Laboratories
* His biography at Hungary.hu
* John Von Neumann Memorial e Find A Grave
Roll ar Pennoù Stad e 708

Pennoù Stad ar bloaz 707 - Darvoudoù ar bloaz 708 - Pennoù Stad ar bloaz 709 - Pennoù Stad dre vloaz
-----
## [[Afrika]]
;Makuria
*[Merkurios]], Roue Makuria (697-722)
;Nekor
*Salih I ibn Mansur, Roue Nekor (710-749)
## [[Amerika]]
;Calakmul
*Yuknoom Yich'aak K'ak, (702-731)
;Copán
*Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil, (675-738)
;Tikal
*Hasaw Chan K'awil, (682-732)
## [[Azia]]
;Sina (Tiernelezh Tang)
*Zhongzong, Impalaer Sina (705-710)
;Japan (Marevezh Asuka
*Gemmei, Impalaerezh Japan (707-715)
;Korea (Balhae ha Silla)
*Balhae : Go Balhae, anvet Dae Joyeong ivez (699-718)
*Silla : Seongdeok Meur, Roue Silla (702-737)
;Pallava
*Parameswaran II, Roue Pallava, (705-710)
;Tibet
*Khri-lde gtsug-brtan, Impalaer Tibet (680-743)
## [[Europa (kevandir)|Europa]]
;Bulgars
*Tervel, Roue Bulgaria (721)
;Impalaeriezh Bizantion
*Justinian II Rhinotmetus, Impalaer Roman (717-741)
;Dál Riata
*Selbach mac Ferchair, Roue Dál Riata (700-723)
;East Anglia
*Ealdwulf, Roue East-Anglia(663/4-713)
;Essex - Roue Essex
*Sigeheard, (694-709)
*Swaefred, (695-709)
;Franked
*Chilperic II, Roue ar Franked (695-711)
*Pippin Herstal, Maer an ti-meur (687-714)
;Gwynedd
*Idwal Iwrch ap Cadwaladr Roue Gwynedd (682-720)
;Iwerzhon
*Congal Ceann Maghair, Pennroue Iwerzhon (702-708)
**Connacht : Domnall mac Cathal mac Rogallach, Roue Connacht (707-714)
**Hy-Many : Seachnasach, Rooue Hy-Many (691-711)
**Laighin : Cellach Cualann mac Gerthide, Roue Laighin (693-715)
;Kent
*Wihtred, Roue Kent (690-725)
;Klarjeti
*Nerse, Duk eus Klarjeti (705-742)
;Lombarded
*Aripert, Roue al Lombarded (701-712)
;Mercia
Cenred, Roue Mercia (704-709)
;Northumbria
*Roue Nothumbria Osred I (705-716)
;Pikted
*Nechtan mac Derile, Roue ar Bikted (706-724)
;Serbia
*Ratimir, Roue Serbia (700-730)
;Strathclyde
*Bili, roue Strathclyde (694-722)
;Venezia
*Paolo Lucio Anafesto, Doj Venezia (697-717)
;Wessex
*Ine, Roue Wessex (688-726)
;Rouantelezh Sussex - Roue Sussex 
:#Nothelm (fl.692-725)
:#Watt (fl.692-725)
## [[Reter-Nesañ]]
;Kalifelezh
*al-Walid I, Kalif Damask (705-715)
Orest

**Orest**, pe **Orestes**, zo un anv-den, deuet da vout un anv-bihan, a zo e orin e mojennoù Hellaz kozh. *Ορεστης / Orestis* eo an anv henc'hresianek orin, da lavarout eo "an hini a zo war ar menez". 

## Istor
Da gentañ e oa anv **[[Orestes mab Agamemnon]]** ha Klitaimnestra, breur Elektra hag Ifigenia, roue Mikene, Argos ha Sparta.

Diwar-se eo anv un drajedienn, *[[Orestes (Euripides)|Orestes]]* gant Euripides.

## Anv-bihan
Un anv-bihan polonek ha saoznek eo. Un anv-bihan rusek hag ukrainek eo ivez, ha skrivet eo Орест neuze. Anaout a reer:
* Orest Miller, skrivagner rus,
* Orest Subtelny, istorour kanadian a orin ukrainat,
* Orest Danilovich Khvolson (Орест Данилович Хвольсон), fizikour rus.

## Stummoù all
*Orestes a gaver ivez e latin, ha diwar-se e saozneg a-wechoù.
*Arestis (Αρεστης) eo ar stumm e gresianeg a vremañ, anavezet dreist-holl e Kiprenez. Diwarnañ e teufe an anv italianek *Aresti*. 
*Orestis, stumm a gaver evel anv-tiegezh e SUA, diwar an anv gresianek. 
*Oryst, stumm all eus *Orest*, a gaver a-wechoù e-touez tud a orin eus Ukraina e SUA.
*Oreste, e doare-skrivañ ar galleg hag an italianeg, distaget disheñvel evel-just.

## Gwelout ivez
* Oreste
* Orestes
Sigeheard Essex

**Sigeheard Essex** a voe roue Essex asambles gant e vreur Swaefred eus 694 da 709. E 705 en doe tabut gant Ine Wessex peogwir en doa gwarezet unan eus e gevelerien. An enkadenn a badas betek sinod Brentford ma'z asantas Sigeheard o c'has kuit eus e rouantelezh tra ma prometas Ine ne dagje ket Essex. Disklaer eo darvoudoù arall ar ren ha n'ouzomp ket hag-eñ e renas asambles betek 709 Sigeheard ha Swaefred pe hag-eñ e varvas Swaefred kent e vreur.
Orestes

**Orestes** zo un anv a gaver e latin hag e meur a yezh all, deuet diwar an anv henc'hresianek *Orestes*, a zo Orest e brezhoneg. Un anv-bihan spagnolek ha portugalek eo ivez.

* Da gentañ e oa anv Orestes mab Agamemnon ha Klitaimnestra, breur Elektra hag Ifigenia, roue Mikene, Argos ha Sparta.
* Diwar-se eo anv un drajedienn, Orestes gant Euripides.

## Tud
* **[[Orestes (prefed)|Orestes]]** a oa prefed Alexandria er Vvet kantved goude JK.
* **[[Flavius Orestes]]** tad an impalaer roman Romulus Augustulus.
* ur jeneral, kuzulier Attila, roue an Huned, a oa anvet *Orestes*
* Rufius Gennadius Probus Orestes, konsul roman e 530 
* Sant Orestes, ur merzher kristen en amzer an Impalaeriezh Roman 

### Amzer-vremañ
**Orestes Junior Alves*, melldroader brazilian
**Orestes López*, breur da * [[Israel "Cachao" López]] *, ha tad da * [[Orlando "Cachaito" López]] * .
**Orestes Matacena*, filmaozer kuban
**Orestes Quércia*, politikour brazilian, bet gouarnour stad São Paolo;
**Orestes Varona* , soner kuban
**Orestes Vilató*, soner kuban
Un anv poblek eo *Orestes* e Brazil hag e Kuba, evel a weler.

## Lec'hioù
*Orestes (Indiana), ur gêr en Indiana, SUA.

## Traoù all
*"Orestes", ur ganaouenn gant A Perfect Circle en o albom *Mer de Noms*.
**[[Callosciurus orestes]]* ur spesad gwiñvered

## Gwelout ivez
*Orest
*Oreste
Oreste

*Oreste* zo un anv gallek hag italianek deuet diwar an anv henc'hresianek **Orestis**, a zo Orest e brezhoneg. 
Un anv-bihan eo deuet da vezañ, en Italia dreist-holl.

### E galleg
Kavout a reer ar stumm gallek *Oreste* evel anv-tiegezh:
* **[[Michel Oreste]]**, bet prezidant Haiti (1913-1914).

### En italianeg
Ar stumm italianek *Oreste* zo un anv-bihan.
*Sant'Oreste, zo ur gumun e Lazio, en Italia, diwar ar sant Orestes.
*Oreste Baratieri, (Condino, 12 a viz Du 1841 – Vipiteno, 8 a viz Ebrel 1901) a oa ur jeneral ha politikour italian.
**Oreste Scalzone*, emsaver eus an tu-kleiz pellañ, kensaver Potere Operaio hag Autonomia Operaia.

## Lennegezh
* *Oreste*, trajedienn gant Voltaire. 
* *Oreste et Pilade* , trajedienn c'hallek gant François-Joseph de Chancel. 

## Gwelout ivez
*Orest
*Orestes
Kybele

**Kybelê** (henc'hresianeg : Κυϐέλη / Kybélê "gwardez ar gouiziegezhoù") zo un doueez eus Frygia, anavezet ivez evel **Agdistis** er vro-hont. Degaset e voe aleshont da Hellaz ha da Roma. Skeudenn hag arouez an natur c'houez eo. Kinniget e vez ivez evel ar *Vamm Veur*, *Mamm an Doueed*, pe an *Doueez Veur*.

E Roma e veze enoret ivez evel *Idaea mater* ("mamm Ida") pe *Magna Mater* ("Mamm Veur"). Kemmesket e voe eno gant Keres.

E mojennoù Hellaz kozh eo anavezet ivez evel Damia.

## Mojenn
Lec'h kreiz he c'hehelidigezh a oa e Pessinos, war menez Dindymon, ma vije bet kouezhet eus an neñv ar maen a oa skeudenn anezhi. Doueez ar frouezhusted e oa, met hini an natur c'houez e oa ivez, aroueziet gant al leoned a veze ouzh he heul. Pareañ ar c'hleñvedoù a c'halle ober, a lavared, met o c'has ivez d'an dud, ha diwall ar bobl a rae e-pad ar brezelioù. Anavet e oa en Hellaz adal ar , ha kemmesket e voe a-benn ar fin gant mamm an doueed Rea ha Demeter.

## Da Roma
E 204 kent JK , e-kreiz an eil brezel punek, e voe kaset kannaded gant ar Romaned da Vessinos. Heuliañ a raent un diougan eus Levrioù ar Sibillezed, hag un orakl delfian. Karget e oant da zegas da Roma ar maen sakr.

 

## Levrlennadur
*  Lynn E. Roller, *In Search of God the Mother: the cult of Anatolian Cybele*, University of California Press, 1999 .

## Liammoù diavez

* ''Cybèle et les monnaies de l'empire romain''
Veritas

**Veritas** ("gwirionez" e latin) a oa doueez henroman ar wirionez. Merc'h an doue Sadorn ha mamm Vertuz e oa.
Krediñ a raed edo o chom en ur puñs, peogwir e oa kuzh. Skeudennet e vez evel ur werc'hez yaouank gwisket e gwenn.
Bloneg

**Bloneg** zo
*lart ar c'hig-moc'h
*loened-mor, anvet bloneg pe bloneg-mor, pe morgaoul (keñveriañ gant ar ger soav hag al loened-mor anvet *soaved*)
*anv ur gwiskad gwak ha gwenn a zo etre derc'h ha rusk ar gwez, anvet ivez gwignenn, pe gwenngoad.
**rouzañ ar bloneg* da unan bennak, a zo tremen dirakañ ha kemer e lec'h
Diwar an anv **bloneg** eo savet ar ger blonegenn a zo 
*un tamm bloneg
*un den lart, paotr pe blac'h, ur vlonegenn 
**ur ger kunujenniñ taolet d'un den lart
Bloneg-mor

**Bloneg-mor** zo loened-mor, anvet ivez **morgaoul**, damheñvel ouzh un disglavier.
Brudet int da flemmañ an dud ha darn a c'hall bout dañjerus. E Sina, da ziwall diouzh o flemm e vez gwisket un nilong fangshai toutao gant an neuierien.
Strollad Pobl Pakistan

Ar **Pakistan Peoples Party** (**PPP**) (en Ourdoueg : پاکستان پیپلز پارٹی, Strollad Pobl Pakistan) zo ur strollad politikel eus Pakistan. Ezel eo eus an Etrevroadelenn sokialour. Renet e oa gant Benazir Bhutto betek he muntr d'ar 27 a viz Kerzu 2007.

Diazezet e voe d'an 30 a viz Du 1967 ha dont a reas Zulfikar Ali Bhutto da vezañ e brezidant kentañ. Kredenn ar strollad a zo : "Islam eo hor feiz; demokratelezh eo hor politikerezh; sokialouriezh eo hon armerzh; an holl c'halloud d'ar bobl."

War-lerc'h ur stad a reuziad, drouklazh Benazir Bhutto hag ur sav feulster e c'hounez ar muiañ a vouezhioù e dilennadegoù kannaded Bodadenn Vroadel Pakistan d'an 18 a viz C'hewrer 2008. 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn internet saoznek
* Lec'hienn ourdouiek
Falstamall

Ur **falstamall** zo un tamall direizh, graet e gaou, a ra droug da enor un den, hag a zegas droukvrud (pe fallvrud, pe brud fall) warnañ.

Meneget ha termenet eo hervez mellad 29 lezenn an 29 a viz Gouhere 1881 er Stad c'hall, lezenn savet diwar-benn frankiz ar c'hazetennoù. 

"Kement lavar distaget en sell da lakaat un ober war gont unan bennak pe ouzh ur c'horf-micher bennak evit noazout ouzh e enor pe ouzh e vrud a zo kement ha droukvrudañ"...
Andrey Rychagov

** Andrey Rychagov ** a zo bet ganet d'an 3 a viz Eost 1979 en Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel.

Mestrc'hoarier echedoù rusian eo.

Mestr Meur eo.

2528 edo e renk Elo e miz Here 2007.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù e Chessgames (e saozneg)
* E stadegoù e Chessmetrics
Priz Imram

Ar **Priz Imram** zo ur pril lennegel savet e 1984 e Sant-Maloù gant Annaig Renault evit enoriñ oberenn ur barzh brezhonek. Roet e vez bep bloaz d'an donezonad da-geñver an *Emgavioù barzhoniezh e Sant-Maloù* aozet gant Ti etrebroadel ar varzhoniezh. 

Koulskoude ne vez ket roet atav da dud o deus skrivet barzhoniezh: roet eo bet da ganerien, ha da bolitikerien.

## Anv
Dont a ra anv ar priz diwar hini ar barzhoneg hir savet gant Maodez Glanndour en deus resevet ar garedon er bloaz kentañ.

## Roll loreidi ar Priz Imram

* 1984 - Maodez Glanndour, barzh brezhonek
* 1985 - Yann-Ber Piriou, barzh brezhonek
* 1986 - Bernez Tangi, barzh brezhonek
* 1987 - Naig Rozmor, barzhez
* 1988 - Ronan Huon, barzh brezhonek
* 1989 - Goulc'han Kervella, den a c'hoariva
* 1990 - Gwendal Denez, barzh brezhonek
* 1991 - Fañch Peru, barzh brezhonek
* 1992 - Youenn Gwernig, barzh brezhonek
* 1993 - Pêr ar Bihan, barzh brezhonek
* 1994 - Yann-Fañch Kemener, kaner
* 1995 - Anne Auffret, kanerez
* 1996 - Pêr Denez, barzh brezhonek
* 1997 - Tudual Huon, barzh brezhonek
* 1998 - Anna Mouradova
* 1999 - Annaig Renault, barzhez ha romantourez vrezhonek
* 2000 - Alan Botrel, barzh brezhonek
* 2001 - Lan Tangi, barzh brezhonek
* 2002 - Tugdual Kalvez, barzh brezhonek
* 2003 - Reun ar C'halan, barzh brezhonek
* 2004 - Nolwenn Korbell, kanerez
* 2005 - Daniel Doujet, aozer sonioù
* 2006 - Alan Stivell, kaner
* 2010 - David ar Gall, kelenner
* 2011 - Mai-Ewen, barzhez ha skrivagnerez vrezhonek
* 2012 - Lena Louarn, politikerez
* 2013 - Youenn Kervalan, barzh ha skrivagner brezhonek
* 2014 - Paskal Tabuteau, barzh ha skrivagner brezhonek

## Prizioù lennegel all roet evit an oberennoù brezhonek
* Priz Langleiz
* Priz Roparz Hemon
* Priz ar Yaouankiz

## Notennoù
Silvanus

**Silvanus** zo un anv latin roet da veur a zen:
* Silvanus , doue roman ar c'hoadoù,
* Silvanus (prefed)
* Marcus Ceionius Silvanus, senedour roman,
* Claudius Silvanus, ur jeneral roman a orin frank, lazhet e 355 e Galia. 
* Silvanus, pe Silas, ur c'hristen, kile da Baol, ar sant, 
* Sant Silvanus, unan a seizh mab santez Felicity e Roma en IIvet kantved, 
* Sant Silvanus, eskob Emesa e Fenikia, merzheriet gant sant Lukaz an Diagon ha sant Mucius al Lenner da vare heskinadeg Maximian, war-dro 311
* Silvanus an Dek-ha-Tri-Ugent, ur c'hristen meneget en Aviel e-touez dek abostol ha tri-ugent Jezuz, a vije bet eskob Salonika diwezhatoc'h, 
* *Kelennadurezh Silvanus*, ur skrid *Gnostic* eus levraoueg Nag Hammadi 
*Silvanus von Köln, eskob.

## Anv-bihan
Un anv-bihan saoznek eo ivez, skrivet Sylvanus a-wechoù, da skouer Sylvanus Olympio (prezidant kentañ Togo).
Silvanus (doue)

**Silvanus** pe **Sylvanus** e oa doue roman ar c'hoadoù. Seblantout a ra dont eus an doue etrusk *Selvans*. Faunus, hag a oa doue ar maezioù kentoc'h, a oa hini ar c'hoadoù ivez koulskoude. 

Meneget eo Silvanus gant Cato an Henañ en e oberenn *De agri cultura*: ur c'hinnig a vez graet da *Meurzh Silvanus* evit yec'hed ar chatal.

Heñvelekaet eo bet ouzh an doue kelt Sukellos.
Nantosuelta

Nantosuelta a oa un doueez kelt e Galia. Gwreg Sukellos e oa, ha doueez an natur, an tan, ar frouezhusted. 

## Hec'h anv
Techet eur da welout en hec'h anv ar gerioù nant ha heol.

Gant ar Mediomatrici, en Elzas, eo bet diskouezet o terc'hel un ti bihan, pe ur ruskenn. Kavet eo bet hec'h anv en enskrivadurioù, delwennoù zo bet savet dezhi. 

Bez e vije doueez an natur ivez e relijion Lusitania. 

## Levrlennadur
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur*. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5
* S. & P.F. Botheroyd: *Lexikon der keltischen Mythologie*; Diedrichs 1992. ISBN 3-424-01077-4
* *Année Epigraphique*, volume 1896.
* Centre for Advanced Welsh and Celtic Studies. Proto-Celtic—English lexicon. University of Wales. (See also this page for background and disclaimers.) 
* *[[Corpus Inscriptionum Latinarum]]* (CIL), volume 13, *Tres Galliae*.
* Delamarre, X. (2003). *Dictionnaire de la Langue Gauloise*. 2nd edition. Paris, Editions Errance. ISBN 2-87772-237-6
* Deyts, S., Ed. (1998) *A la rencontre des Dieux gaulois, un défi à César*. Paris, Réunion des Musées Nationaux. ISBN 2-7118-3851-X
* Jufer, N. and T. Luginbühl (2001) *Répertoire des dieux gaulois*. Paris, Editions Errance. ISBN 2-87772-200-7
* Le Roux (1952) "Le soleil dans les langues Celtiques." *Ogham* **4**, p.93.
* Olmstead, G. (1994) *The Gods of the Celts and the Indoeuropeans*. Innsbrucker Beiträge zur Kulturwissenschaft-Archaeolingua, Sonderheft 92.
* Polomé, E. C. (1997) *Zeitschrift für celtische Philologie*, **49-50**.
* Porkorny, Julius (1959) *Indogermanisches etymologisches Wörterbuch* Berlin: Franke Verlag
* Reinach, S. (1922) *Cultes, mythes et religions*.
Yr Ustus Llwyd

**Yr Ustus Llwyd** a oa unan eus barzhed kembraek ar  a vez graet Barzhed an Uhelidi anezho. N'ouzer tra diwar e benn nemet pezh a gaver en e werzennoù. Krediñ a reer e oa eus tolead Mawddwy.

## Levrlennadur
Embannet eo bet an oberenn anavet a zindan e bluenn gant Twm Morys el levr *Gwaith Madog Benfras ac eraill o feirdd y bedwaredd ganrif ar ddeg*, Barry J. Lewis (gol.), Aberystwyth, 2007. Cyfres Beirdd yr Uchelwyr.
Rovaniemi

**Rovaniemi** zo ur gêr eus Finland, e Bro-Lap. 
Brudet eo abalamour ma' z eus savet un industriezh eno diwar-benn an Tad Nedeleg.
Dmitriy Yakovenko

** Dmitriy Yakovenko ** (e ruseg:Дмитрий Яковенко) a zo bet ganet d'an 28 a viz Even 1983 en Omsk (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarier echedoù rusian.

Deskiñ a reas c'hoari an echedoù p'edo 3 bloaz.

Kampion ar bed ag ar c'hoarierion dindan 18 vloaz e 2001.

Dont a reas ar maout gantañ e Tournamant Open Saint-Vincent e 2001.

Mestr Meur eo.

2710 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2735 eo bet e renk Elo gwellañ e miz Gouere.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E bartiennoù e Chessgames (e saozneg)
* E stadegoù e ChessWorld (e saozneg)
* Pennad-kaoz (e saozneg)
Levrioù brezhonek da studiañ yezhoù all

N'eus ket bet savet kalz a levrioù-studi evit mont eus ar brezhoneg d'ur yezh all. Ar skridoù deskiñ kentañ a zo bet savet gant Roparz Hemon p'en doa klasket broudañ ar vrezhonegerien da zeskiñ an esperanteg. Eus 1928 betek 1930 e stagas d'e gelaouenn lennegel Gwalarn ur stagadenn esperantek, Nord Okcidento.

## [[Esperanteg]]
* Erwan ar Menga., *Deskomp Esperanteg. Yezhadur Esperantek*, Hor Yezh, 1978.
* Merwen Runpaot. *Komprenit an esperanteg*. Lesneven, Hor Yezh, 1993.

## [[Kembraeg]]
*Abeozen ha Kerverzhiou. *Skol vihan ar c'hembraeg*, Skridou Breizh, Brest, 1944.
* Yvan Guehennec. Kembraeg evit ar Vrezhoned. Ploveilh, Preder, 1997.

## [[Iwerzhoneg]]
*Arzel Even. *Skol vihan an iverzoneg*. Hor Yezh, 1959.
*Máiread Ní Ghráda. O teskiñ iwerzhoneg. Plufur, Skol Ober, 1983.

## [[Manaveg]]
*Padrig ar Besko. *Dornleor manaveg*. Emgleo Breiz, 2000.

Er pennad Geriadurouriezh ar brezhoneg ez eo bet renablet ar geriadurioù *brezhoneg-yezh all* hag ar c'hontrol.
Farouk Amonatov

**Farouk Amonatov** a zo bet ganet d'an 13 a viz Imbril 1978 en Unaniezh Soviedel.

Meurc'hoarier echedoù tadjik.

Mestr Meur eo abaoe 2002, an Tadjik nemetañ gant an titl.

Trec'h eo bet e meur a dournamant etrebroadel, c'hoari a ra enne dindan banniel e vro.

Kampion Moskov e voe e 2003. Eno e vez o vevañ hag o pleustriñ.

## Liammoù diavaez

*  E fichenn FIDE
*  E e Chessgames
*  E stadegoù e ChessWorld.net
Inkane

Un **[[inkane]]** a zo, pe a oa, ul loen-kezeg bihan, ur gazeg kentoc'h, sioul ha reizh, aes mont warni, dizañjer, evit an dimezelled. Dont a ra ar ger eus ar ger gallek kozh *haquenée* moarvat, nemet e vije eus ar stumm saoznek *hackney*.

## Orin ar ger
Diasur eo orin ar ger. Hervez lod e teufe ar ger gallek eus ur ger saoznek kozh, *hackney*, hervez lod all e teufe ar ger saoznek *hackney* eus ur ger gallek kozh.
*Dont a rafe ar ger gallek *haquenée* eus ar ger saoznek *hackney*, kazeg desket da gerzhout, a vije e orin en ur vourc'hadenn anvet Hackney er reter da Londrez, brudet ar c'hezeg savet eno. 
*Gallaoued zo a gont e teu an anv eus Normaned anvet *Haquenée*, aet da Vro-Saoz da-heul Gwilherm an Alouber, hag a voe saoznekaet o anv en Hackney. 

*Bezet a vezo, er Grennamzer e oa ur gazeg reizh, a ouenn saoz, krouet war-dro ar bloavezh 1300, a gerzhe plaen, desket dezhi sevel an daou bav war ar memes kostez. Ral e oa an inkaneed, ha ker e koustent evel-just. Klask e veze warne da reiñ d'ar merc'hed a renk uhel. 

Pa'z a war-raok ur marc'h dre sevel an daou bav war ar memes kostez ez a d'ar paz inkane.

## Hiriv, ur ouenn
Ur ouenn kezeg saoz zo anvet *"hackney"* hiziv. Ur ouenn da sachañ karroñsoù ha da drotal eo. N'int ket evel **inkaneed** ar Grennamzer eta.

## Gwelout
*Ar ganaouenn an inkane gwenn er Wikimammenn.

## Levrlennadur
**The Encyclopedia of Horses & Ponies*, gant Tamsin Pickeral, Barnes & Noble Books, ISBN 0-7607-3457-7, p. 311.

## Liammoù diavaez
* American Hackney Horse Society
Alexei Dreiev

**Alexei Sergeievitch Dreiev** (e ruseg:Алексей Сергеевичa Дреев) a zo bet ganet d'an 30 a viz Genver 1969 e Stavropol, Rusia (Unaniezh Soviedel).

Meurc'hoarier echedoù rusian ha soviedat.

Mestr Meur eo.

2607 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2705 e voe e renk Elo gwellañ, e miz Here 2003 hag e miz Imbril 2005.

C'hoari a ra er C'leub Echedoù *Reverté Albox - Costa de Almería* e Spagn. Gant e gleub e voe Kampion Spagn dre Skipailh er Rummad ag Enor e 2005.

## Liammoù diavaez

*E fichenn FIDE (e saozneg)
*E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
*Lec'hienn Ofisiel Kleub Echedoù ''Reverté'' (e spagnoleg)
Timbroù Bamra

Unan eus Stadoù-priñselezh India e oa Bamra da vare mestroniezh ar vro-se gant ar Rouantelezh-Unanet. Emañ an tiriad e reter an Unvaniezh Indian, e Stad Orissa bremañ.

Gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet e-pad an , embannet e oa bet un nebeud timbroù gant Bamra etre 1889 ha 1891 evit bezañ implijet er vro hepken.

Timbroù eeun int, un tamm paper karrezek gant ar meneg BAMRA Postage e saozneg hag en oriyeg. Timbroù gant ur meneg fazius a c'heller kavout, da skouer *Ecudatory*  pe *Foundatory* e-lec'h *Feudatory*, pe **BAMBA** e-lec’h **BAMRA**.

Timbroù kemedel (*Paper stamps* e saozneg) a oa bet embannet ivez, poltred ar Raja warno, betek deroù an .

## Liamm diavaez
* Pennad diwar-benn timbroù kemedel Bamra (e saozneg)
Timbroù Datia

Unan eus Stadoù-priñselezh India e oa Datia da vare mestroniezh ar vro-se gant ar Rouantelezh-Unanet, lec’hiet e kreiz ar vro, enklozet e Stad Gwalior. Emezelet en deus d'an Unvaniezh Indian e 1948. Emañ an tiriad e Stad Madhya Pradesh abaoe 1956.

Ur vro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet e oa abaoe 1804. Gant melestradurezh Datia ez eus embannet un nebeud timbroù etre 1893 ha 1919 evit bezañ implijet er vro. Timbroù an India saoz zo bet graet gante war-lerc’h.

An anv “DUTTIA STATE” a lenner war an timbroù, war-bouez an hini kentañ skrivet e yezh ar vro, moulet e 1893, hag a ziskouez un dresadenn eeun eus an Doue Ganesha.

War gein pep timbr zo bet embannet ur c’helc’hig e liv glas pe glas-mouk, siell ar Maharajah