Terbiom

Un elfenn gimiek eo an **terbiom** ; **Tb** eo e arouez kimiek, **65** e niver atomek ha **158,925** e dolz atomek.

## Istor
E 1843 e voe dinoet an terbiom en un tamm kailh *gadolinit*, war an dro gant erbiom 57Er hag iterbiom 70Yb, gant ar c'himiour svedat Carl Gustaf Mosander.
Deveret eus Ytterby, anv ur gêriadenn tost da Stockholm ma teue an tamm kailh, eo anv an elfenn 65.

## Perzhioù
Ur metal liv an arc'hant eo an terbiom ; *orjalennus* eo, da lavaret eo e c'haller e astenn hep na dorrfe, ha *govelius* eo, da lavaret eo e c'haller e bladañ a-daolioù mailh. Ken blot eo ma c'haller troc'hañ un dolzennad Tb gant ur gontell.
N'eus ket kalz terbiom e krestenenn an Douar, war-dro 1,2 mg/kg hepken ; al lantanid kentañ o vont da get e vo hep mar. Evit poent e vez gounezet dre genderc'hañ lantanidoù pounner evel ar samariom 62Sm, an europiom 63Eu hag ar gadoliniom 64Gd.
''Ferromagnetek'' eo an terbiom e gwrezverkoù yenoc'h eget -54,15&nbsp;°C : treiñ a ra da warell.
### Kimiek
* Buan e tazgwered an terbiom gant dour zomm, gorrekoc'h gant dour yen :
:2 Tb [k] + 6 H2O [d] → 2 Tb(OH)3 [dz] + 3 H2 [g]
* Aes eo lakaat terbiom da zeviñ :
:8 Tb + 7 O2 → 2 Tb4O7
* Aes ivez eo dileizhañ an terbiom en drenkenn sulfurek :
:2 Tb + 3 H2SO4 → 2 Tb3+ + 3 SO4 + 3 H2
Liv rozwenn eo Tb3+, evel ar c'henaozad [Tb(OH2)9]3+.
* Gant an holl halogenoù, aroueziet amañ dre *X*, e tazgwered Tb :
:2 Tb + 3 *X*2 → 2 Tb*X*3
### Izotopoù
Terbiom-159 (159Tb) eo an izotop stabil nemetañ a gaver en natur. Skinizotopoù zo bet deskrivet ivez, 36 anezho ; kevanaozet eo bet lod skinizotopoù, Tb-157 ha Tb-158 o vezañ ar re stabilañ, gant un hanter-vuhez a 71 bloavezh ha 180 bloavezh a-getep.

## Arver
* Kendreluc'h oksidenn an terbiom Tb2O3 a implijer da fardañ kleuzeurioù (lampoù) ha skrammoù skinoù X. 
* Terbiom a lakaer kevret gant *oksidenn [[zirkoniom]]* ZrO2 er podoù dre helosk evit o stabilaat pa labouront e gwrezverkoù uhel.
* Gant terbiom e pister *[[fluor]]id [[kalkiom]]* CaF2, *[[wolfram|tungstat]] kalkiom* CaWO4 ha *[[molibden|molibdat]] [[strontiom]]* SrMoO4 a-benn fardañ ardivinkoù elektronek.
* Haloù Tb a implijer da fardañ laserioù.

## Notennoù


## Daveennoù
* ''American Chemical Society''  Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Gimiezh*, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Fizik*, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* *Annales de chimie et de physique*, Gallica / ''Bibliothèque nationale de FranPr''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)* ''Pure an Applied Chemistry''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements* ''National Institute of Standards and Technology''  Liamm oberiant 18 HER 12
* ''Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., *Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry*, Wiley-InterscienPr, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
* DEPOVERE Paul, *La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers*, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
* EMSLEY John, *Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements*, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
* *Geriadur brezhoneg* An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, *Geriadur ar Stlenneg*, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, *History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers*, New York, 2001 ''Brookhaven National Laboratory''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''Jefferson Lab''  Liamm oberiant 22 KZU 2012
* ''Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)''  Liamm oberiant 25 DU 2012
* ''Les propriétés chimiques''  Liamm oberiant 07 GEN 13
* LIDE David R., *CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition*, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
* ''Royal Society of Chemistry''  Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, *A Guide to the Elements*, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
* ''Webelements''  Liamm oberiant 26 HER 2012