Yeun ar Gow

**Yeun ar Gow**, *Yves Le Goff* er marilhoù-kêr, bet ganet d'ar 7 a viz Here 1897 e Pleiben ha marvet d'an 22 a viz C'hwevrer 1966 e Gouezeg, a oa un noter hag ur skrivagner brezhonek lakaet da vezañ unan eus ar re wellañ hag eus ar re fonnusañ a zo bet en . Un emsaver katolik pennek eo bet ha diaesterioù en deus bet gant an Iliz katolik ha gant tud ar Rezistañs.

## Buhez
Mab e oa da Yeun ar Gow ha da Varijanig Gwilhoù, o-daou genidik eus Pleiben (Penn-ar-Bed) ha pinvidik a-walc'h pa oant o terc'hel un embregerezh dezougen. E-kerzh e vugaleaj, pa oa pemp pe c'hwec'h vloaz, e reutaas e c'har da heul ur gwallzarvoud hag e voe rediet da chom gourvezet e-pad ur maread hir a-walc'h. E-lec'h mont da c'hoari mell-droad e chome da lenn levrioù er gêr. A-drugarez da se, en ur mod, eo deuet da vezañ gouiziek-tre. Ur beleg eus Pleiben a zesachas evezh Yeun ar Gow war ar brezhoneg ha traoù ar vro.

E desteni-studi gantañ, e chomas er gêr da skoazellañ e vamm pa varvas e dad e 1907. Ur pennadig amzer war-lerc'h, e reas labourioù bihan er vro a-raok mont da gomis e ti noter ar vourc'h. Damc'houde, ez eas da Gastellin da labourat evit an ao. Gwiader-Desprées. E-pad ar Brezel-bed kentañ e talc'has ar stal e-unan. An arnodennoù-Stad en e c'hodell, e kavas labour un tamm e pep lec'h dre ar vro (Pleiben, Pontrev, Pondivi) kent tapout ur plas a eil-noter e Ploudiern.

P'edo eno eo e voe kinniget dezhañ studi noter an ao. Danieloù e Gouezeg. Anvet e voe da noter gant ar Republik c'hall d'an 29 a viz Eost 1927, en e dregonvet bloaz.

E-doug ar bloaz-se ivez e timezas gant ur vaouez eus Gouezeg anvet Anna Bozeg, a varvas nepell goude bezañ ganet tri bugel ; unan anezho, Mikael, a zo bet noter e Gouezeg ivez.

Desavet e brezhoneg penn-da-benn e oa bet Yeun ar Gow, bevet en deus en un endro brezhonek hepken ha labouret en deus, ar pep brasañ eus e amzer, e yezh ar vro (er mare-se e ranke an holl notered staliet war ar maez e Breizh-Izel bezañ akuit war ar brezhoneg). Brezhoneger war ar pemdez e oa, gant e familh koulz ha gant e bratikoù.

E vuhez-pad e klaskas difenn ar brezhoneg gant daou vignon, Remont ar Porzh ha Frañsez Kervella. Kensevel a rejont an aozadur *Breuriez ar brezoneg er skolioù* evit skorañ ar steuñv brezhon savet gant Eskopti Kemper ha Leon dre skoazellañ mistri-skol ar skolioù kristen a roe kentelioù e brezhoneg. Koulskoude, diwar an abeg ma oa nes d'ar vroadelourien vrezhon e nac'has an ao. Gall, person parrez Gouezeg, reiñ an absolvenn dezhañ.

E-pad an dalc'hidigezh alaman en Eil Brezel-bed ne ehanas ket Yeun ar Gow da embann skridoù e meur a gelaouenn : ''Arvor', ''Gwalarn'', ''SAV''. Goude ar brezel e voe kaset da doull-bac'h Sant-Charlez e Kerfeunteun abalamour d'e vennozhioù broadelour.

Da Anaon ez eas diwar an diabet hag eñ aet da beuzdall bloavezioù-pad dija ken e tlee goulenn da dud nes lenn levrioù ha pennadoù dezhañ hag adlenn ar pezh en doa skrivet.

### Ar skrivagner hag ar c’hristen
Un deskadurezh kristen-tre en doa bet er gêr, ha merzet e vez kement-se en e skridoù. Pouezus-kenañ e oa ar relijion evitañ. Diouzh e skridoù e tenner skouerioù talvoudus ha resis eus ur gevredigezh aet da get.

C'hoant en deus bet Yeun ar Gow da skrivañ evit kaerded ar yezh. Klasket en deus a-hed e vuhez pinvidikaat ar yezh, hep klask implijout re a nevezc'herioù, o sevel skridoù lennegezh, kelennadurezh ha studiadennoù yezh ivez. Un den asur eus e yezh e oa. Ur skrivagner pervezh ivez, ne laoske netra drochet, bastrouilhet pe c'hraet dreist penn-biz. Resis-tre e oa e zoare skrivañ. Paotr ar brezhoneg kaer e oa, skrivañ a rae e brezhoneg evel n'eus ket bet kalz oc'h ober. Evit ar braz eus an dud, ez eo Yeun ar Gow unan eus ar gwellañ skrivagnerien breizhat ha brezhoneger a zo bet.

## Mennozhioù politikel
Broadelour e oa ha c'hoant en doa da welout e vro dizalc'h diouzh Bro-C'hall. Labouret en deus gant fealded evit *Ministère de la Justice* ar Republik C'hall e Breizh. Embann a rae e vennozhioù hep aon ebet, rak c'hoant en doa m'o defe ar skrivagnerien ar gwir da skrivañ ar pezh o doa c'hoant e brezhoneg hep bevañ gant an aon da vezañ harluet, toullbac'het pe c'hoazh drouklazhet.

## Embannadennoù
;A bep seurt
**Pedennou evit eun noz-veilh gant eun den maro*, Ar Voulerien Unanet, 1953.
**[[Ar Person touer]] : C'hoari trubuilhus e tri devez hag e gwerzennou*, 1961.
**[[Diwar Dorgenn Karreg-an-Tan]]*, Mouladurioù Hor Yezh, 1999. Pennadoù.
**Geriaoueg ha notennoù yezh, [[Hor Yezh]] 2000. Savet diwar notennoù an obereour e meur a gelaouenn, evel [[Sav]] pe [[War-du ar pal]].
**Skridoù*, [[Hor Yezh]] 2001. Eñvorennoù ha barzhonegoù.
;[[Emvuhezskrid]]
**E Skeud Tour Bras Sant Jermen*, 1955. Adembannet gant [[Al Liamm]] 1978, hag [[Emgleo Breiz]]-Brud Nevez 2003. 
;Komz-plaen
**Ur galedenn a zen*, [[Hor Yezh]] niv. 81a. miz Genver 1973. Skeudennoù gant Nono. Danevell bet moulet evit ar wech kentañ e miz Mae 1939 e-barzh ar gelaouenn *Gwalarn*, niverenn 126.
**Marc'heger ar Gergoad*, Breuriez ar brezoneg er skoliou, 1939, [[Hor Yezh]] 1994. Romant istorel.
**Kontadennoù Kernev*, div levrenn, [[Al Liamm]] 1998, 1999. Kontadennoù bet embannet e-barzh [[Brud]] pe [[Al Liamm]].
**Ar gêr villiget*, [[Mouladurioù Hor Yezh]] 2001.
**Kontadennoù ha danevelloù : Contes & nouvelles* (troet e galleg gant Mikêl Ar Gow ha Jefig Roparz), Al Leur Nevez 2005. Divyezhek.
;Pennadoù
**Al laer dienn*, [[Gwalarn]] niv. 98, 1937, p. 20
**Ur skrivagner brezhonek dianvez : an Aotrou Moal*, Gwalarn, Niv. 136-137, 1941, p. 392
**Sorserezh beleg*, *SAV* niv. 11, 1938, p. 17
**Gerioù brezhoneg bev nebeut anavezet*, *War-zu ar pal* niverenn 1, 1938, p. 22
* *Enezenn Iz goueledet er mor*, a-gevret gant Ywan an Diberder, SAV, niverenn 19, 1941, p. 9-42
* *Geriou brezoneg beo nebeut anavezet gant ar Skrivagnerien*, SAV, niv. 19, 1941, p. 55 
*"Geriou nebeut anavezet". E-barzh SAV, niv. 23, Nevez-Ammzer 1942, p. 63.
**Al levited nevez*, [[Barr-Heol]], niv. 44, 1965, p. 55
**Tenzor al laeron-Vor*, [[Feiz ha Breiz]], 1937
**Yun ar C'halvez*, [[Arvor]], niv. 55, 1942, p. 4
**Nedeleg Berc'hed*, [[Breizh]], niv. 63, 1962, p. 1
**Kil rouanez Bro-Iwerzhon*, [[Al Liamm]], niv. 49, 1955, p. 33
**Emgann an Tregont*, [[Bleun-Brug]], niv. 39-40, 1951, p. 17
**Ar c'hoari bazh-dotu*, [[Stur]], niv. 9, 1937, p. 47
**Les formes impersonnelles en breton (Quelques exemples dans le parler de Pleyben)*, [[Annales de Bretagne]], levrenn 70, 1963
;Troidigezhioù
**Enez an Teñzor*. Troidigezh diwar [[Robert Louis Stevenson]], Embannadurioù Al Liamm 1997.
**Abrobin*, troet diwar [[Daniel Defoe]], [[Robinson Crusoe]], Embannadurioù Al Liamm, 1964. Adembannet gant Al Liamm e 2005 dindan an talbenn : Daniel Defoe, *Robinson Crusoe*, brezhoneg gant Yeun ar Gow.

Troet int bet diwar ar galleg moarvat, hag *Abrobin* diwar ur skrid gallek skañvaet evit ar yaouankizoù. 

==Levrlennadur==
* Lukian Raoul, *Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien*, [[Embannadurioù Al Liamm]], 1992, pp. 232b-234a 
* Marc Gontard (renerezh), *Dictionnaire des écrivains bretons du XXème siècle* (pennad Le Goff, Yves), [[Presses universitaires de Rennes|PUR]], 2002 
* Lionel Henry, *Dictionnaire biographique du mouvement breton* (Pennad Le Goff Yves / Ar Gow Yeun), Yoran Embanner, 2013 
* [[Pierrette Kermoal]], "Yeun ar Gow en hol lennegezh". E-barzh *Aber*, niv. 76, 2019.
* Gwenael Maze, *Yeun ar Gow, emsaver*. E-barzh Gwenael Maze, *Yezh hag Emsav'', Landeda, Aber, 2021, pp. 143-192 

## Notennoù ha daveennoù