Toud-pesketaer rous

An **toud-pesketaer rous** zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad ar Strigidae, hini an touded hag ar c'haouenned, *Ketupa zeylonensis* an anv skiantel anezhañ.
Bevañ a ra e rannoù tomm ha gleb Azia kevandirel hag e lod inizi. An hini paotañ eus pevar isspesad ar genad *[[Ketupa]]* eo, hag an hini anavezetañ. Kavet e vez adalek Sina betek Pakistan, er Reter Nesañ e Siria, hag e Turkia.
## Rummatadur
Er genad *[[Ketupa]]* emañ renket *Ketupa zeylonensis* hiziv, goude bout bet anvet *Bubo zeylonensis*. Gwechall e veze disrannet ar pevar isspesad an eil re diouzh ar re all er genad, met dre ma oa amresis disoc'hoù an dielfennañ TDN e vezent lakaet er genad *[[Bubo]]* peurliesañ, rak ouzhpenn an TDN emaint tost da *Vubo* dre o eskern. Mat eo ar genad *Ketupa* marteze, petra bennak ma chom ur gudenn gant evned-preizh ar genad *[[Scotopelia]]* ha daou labous all : *[[Bubo nipalensis]]* ha *[[Bubo sumatranus]]* ; goude o studiañ a-dostoc'h e vo divizet o renkañ er genad *Ketupa*, pe dilezel ar genad-se en e bezh ha distreiñ d'an anv kozh *Bubo zeylonensis*.
## Doareoù pennañ

Krenn eo mentoù *Ketupa zeylonensis* er genad *Ketupa*, ha tagosek eo al labous : etre 48 ha 61 cm a hirder, etre 1,25 ha 1,40 m a hed-eskell, etre 1,1 ha 2,5 kg a bouez ennañ. Brasikoc'h eget ar pared e vez ar parezed.
Div gribell-blu zo war e benn, evel p'en devije un divskouarn. Rous eo e gein roudennet e du ha gell teñval ; louet-gell pe arwenn eo ar c'hof roudennet e gell teñval gwagennek hag a varrennoù gell moanoc'h. Un dro-c'houzoug wenn zo dindan e benn, ha dispis eo kantenn e zremm. Alaouret eo an daoulagad bras, louet ar pigos ha louet-gell an treid. Sklaeroc'h eget hini an oadourien e vez liv ar ploged koshc'h eget daou vloaz. N'eus diforc'h a neuz ebet etre ar pared hag ar parezed.

Tagosekoc'h c'hoazh eget laboused ar genad *[[Bubo]]* eo an toud-pesketaer rous, gant eskell brasoc'h hag un divhar kalz hiroc'h ; evel en holl spesadoù ar genad *Ketupa* ez eus kribennoù kalet dindan an treid, evit gallout tapout krog e preizhoù riklus evel ar pesked. Dre zoare e zivesker hag e dreid e ouzer eo boas al labous da dapout pesked, pa gaver an hevelep tresoù e laboused-preizh all evel *Pandion haliatus*, an erer-spluj. Dibar avat eo treid *Ketupa zeylonensis*, p'en deus melloù krabanoù kreñv ha kromm gant ul lavnenn lemm dindan ar biz kreiz ha lavnennoù bihanoc'h ken lemm all ouzh ar bizied all, par da re ar genad *Bubo*.

Ur perzh dibar all eo e ya *Ketupa zeylonensis* da batouilhat en dourioù bas evit pesketa, padal e chom al laboused pesketaer all hep glebiañ an disterañ tamm eus o c'horf war-bouez o zreid. N'eo ket flour pluñv an toud-pesketaer rous, n'en deus ket pluñvennoù tanav par d'ar blev a gaver ouzh an touded all hag a servij dezho da nijal didrouz evit preizhañ. Trouzus eo nij *K. zeylonensis* pa flap e velloù eskell ; peogwir e ya da besketa ne ra van ebet al labous eus an trouz, setu perak ez eo ken dispis bevennoù e zremm rak seul bouezusoc'h ar son evit preizhañ, seul zonoc'h kantenn an dremm.
## Boued

Un evn noz eo *Ketupa zeylonensis*, met alies e c'heller e gavout war an deiz dre ar strolladoù labousedigoù a zeu d'e harellat pa vez branket en ur wezenn. E lod takadoù ez eus bet gwelet touded-pesketaer rous o hemolc'hiñ war an deiz, pa vez koumoulek an amzer.

Evit preizhañ e chom al labous kludet war ur roc'hell pe ur skourr war valir a-us dour, pe e ya da batouilhat e dourioù bas. Kavout a ra e voued dre blaviñ a-rez gorre an dour a-raok astenn e bavioù hir a-daol-trumm.
Pesked, raned ha kresteneged dour (kranked eus ar genad *[[Potamon]]*, dreist-holl) a ya gantañ. Brasañ pesked al lennoù pe ar poulladoù dour chag a vez dibabet gantañ peurliesañ ; dibaot a wech e klask e voued e red ar stêrioù. Gouest eo al labous da breizhañ e stankoù al liorzhoù pe er peskerezhioù kenwerzhel, ma vez aesoc'h dezhañ kavout e voued.
Estreget kranked ha pesked a ya da voueta *Ketupa zeylonensis* : logod-dall ha bronneged bihan all, glazarded, naered, amprevaned dour, ha laboused dour a-wechoù (Houidi *[[Dendrocygna javanica]]* ha kerc'heized *[[Ardeola grayii]]* dreist-holl). E Mirva Melghat e Stad Maharashtra en India ez eo kranked dour dous boued pennañ an touded-pesketaer rous, heuliet gant razhed, krignered all eus ar c'herentiad Muridae ha minoc'hed indian *(Suncus murinus)*. Pa vez marnaoniek e c'hall en em voueta diwar gagnoù.

## Annez hag isspesadoù

Pevar ispesad zo anavezet.
**K. z. leschenaulti* (Temminck, 1820) : eus India da Vyanmar betek kornôg Thailand.
:En India, e Myanmar hag e Thailand e vev an ispesad. Sklaeroc'h eo roudennoù e bluñv eget re *Kupeta zeylonensis zeylonensis* ha *K. z. orientalis* met teñvaloc'h eget re *K. z. semenowi*.
**K. z. orientalis* (Delacour, 1926) : eus biz Myanmar betek gevred Sina, Indez-Sina ha ledenez Malaysia.
:E biz Myanmar, e Viêt Nam hag e gevred Sina e kaver al labous-se, a zo brasoc'h ha teñvaloc'h eget *K. z. leschenaulti*. Koulskoude, lod skiantourien n'e ziforc'hont ket diouzh *K. z. leschenaulti*.
**K. z. semenowi* (Zarudny, 1905) : eus gevred Turkia betek gwalarn India.
:E Siria, e Su Turkia ha betek Pakistan dre Vezopotamia e kaver an isspesad-se, an hini sklaerañ e liv a-douez ar spesad. Lod skiantourien e laka d'ur spesad a-ziforc'h.
**K. z. *'zeylonensis**' (Gmelin, 1788) a gaver e Sri Lanka.
:E Sri Lanka hepken e vev al labous-se, an hini bihanañ ha teñvalañ er spesad.

Marteze e oa eus ar spesadoù-se tro-dro d'ar Mor Kreizdouar er ragistor, en inizi ar c'hreiz hag ar reter pergen. E dibenn oadvezh ar Pleistoken (*c.* –12&nbsp;600 → *c.* –11&nbsp;700) e veve eno *Bubo insularis* (Mourer-Chauviré & Weesie, 1986), ar fosil anezhañ o tiskouez e oa ken bras ha *[[Bubo africanus]]* hogen bihanoc'h eget *Ketupa zeylonensis* evel m'emañ bremañ.
E Korsika ha Sardinia ez eus bet kavet eskern ur spesad koshoc'h eget deroù ar Plioken (*c.* pemp milion a vloavezhioù zo) bet anvet *Bubo zeylonensis insularis* (Mourer-Chauviré & Weesie, 1986) ; paot-kenañ e veze 120&nbsp;000 vloaz zo, met da get e yeas e rann gornôgel ar Mor Kreizdouar a-c'houde ar skornvezh diwezhañ (*c.* –115&nbsp;000 → *c.* 11&nbsp;700 ).

Etre miz Du ha miz Ebrel e ouenn *Ketupa zeylonensis*, abretoc'h e rann Norzh e diriad ha diwezhatoc'h er rann Su, ma vez trovanel an hin. Bewech e klot amzer ar gouennañ gant live izelañ an dourioù, pa vez aesoc'h tapout kranked ha pesked.
An touded-pesketaer rous ne savont neizh ebet ; goudor a glaskont en disheol, alies nepell diouzh dour : e skalfoù skourroù tev gwez uhel, e kaniennoù gleb, e toulloù bras e glannoù serzh ar stêrioù, war ribl kanolioù, e rizegi ha zoken e kêriadennoù. A-wechoù ez annezont neizhi a zo bet dilezet gant bultured pe erered.
Daou vi a vez dozvet gant ar barez, ur vi hepken a-wechoù ; war-dro 58 x 48 mm eo mentoù keitad ar vioù, brasoc'h un tamm e vezont en Norzh. E-pad 38 devezh e vezont goret hag ur 7 sizhun bennak goude o ganedigezh e vez gouest ar ploged da nijal.

## Statud
N'emañ ket *Ketupa zeylonensis* en arvar hervez an IUCN. Daoust da gement-se ne vezont ket kavet stank, war-bouez e Sri Lanka ma'z int boazet ouzh annezioù an dud. En India evel en Europa e vez lazhet touded dre vrizhkredennoù o laka da ziaoulek pe evit klask gounit galloudoù en hudouriezh du.
Da get e ya ar spesad pa vez distrujet e endro naturel, evel m'eo c'hoarvezet a-c'houde savidigezh stankelloù. N'eus mui toud-pesketaer rous ebet en Israel, lazhet m'eo bet ar boblañs gant al louzeier disrazhediñ hag a bistrias koulz ar preizhoù hag an dourioù.
## Liammoù diavaez


## Notennoù