open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Halia

**Halie** pe **Halia** ( Ἁλίη pe Ἁλία e henc'hresianeg, hervez ar rannyezh) zo anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh :

* Halie, un Nereidenn, merc'h da Nereüs ha Doris.
* Halia, un nimfenn hag a veve en un enez, hag a vo anvet Rodos diwar-lerc'h he merc'h, Rodos. Merc'h e oa Halia da Talassa, c'hoar da Telchines, pried d'an doue Poseidon. Un tamm goude ganet edo an doueez Afrodite o redek ar morioù. Mibien yaouank Halia, rok an tamm anezho, a nac'has leuskel Afrodite teurel troad war o douar, ha milliget e voent gant an doueez, hag int troet da folled. En o follentez e walljont o mamm, Halia. O zad Poseidon, evel kastiz, a zouaras anezho en kevioù an enez. Halia neuze en em daolas er mor ; hervez tud Enez Rodos e teuas da vout an doueez Leucothea, petra bennak mar deo Leucothea e vefe Ino hervez ar mammennoù all. 
* Halia, merc'h da Sybaris. Un deiz, en ur c'hoad sakr a oa da Artemis en em gavas gant that mated with her; their offspring were the first members of the clan *Ophiogeneis* ("Serpent-born"). ?
* Halie, merc'h da Tyllus. Dimeziñ a reas da Cotys, mab da Manes, kentañ roue Lydia, ha genel daou vab, Asies hag Atys, roue Lydia.

## References
Cuba le canta a Serrat

**Cuba le canta a Serrat** (*Kuba a gan Serrat*) zo un albom graet e Kuba gant kanerien ar vro o kanañ sonioù savet gant ar c'haner katalan Joan Manuel Serrat, embannet gant ar gompagnunezh Discmedi.

Embannet e voe an div bladenn en 2005 ha 2007. en un adembannadur all e voe lakaet un DVD gant skeudennoù eus ar sonerien ha kanerien a gane kanaouennoù Serrat, ha skeudennoù eus Enez Cuba. *Cuba le canta a Serrat* zo bet loreet gant ur Grammy Latinos evel gwellañ *Álbum tropical contemporáneo* en 2005.

## Cuba le canta a Serrat. Volumen 1 (2005)
CD 1 
* 01 Pancho Amat y el Cabildo del Son – Tarrés 
* 02 Omara Portuondo – Por dignidad 
* 03 Orquesta Aragón – No hago otra cosa que pensar en ti 
* 04 Grupo Compay Segundo – Como un gorrión 
* 05 Vania – Toca madera 
* 06 Ibrahim Ferrer – Te guste o no 
* 07 Silvio Rodríguez – Menos tu vientre 
* 08 Aceituna sin hueso – Para la libertad 
* 09 Haila – Lucía 
* 10 David Calzado y su Charanga Habanera – Señora 
* 11 Frank Fernández – Mediterráneo 
CD 2 
* 01 Pablo Milanés – Mensaje de amor de curso legal. 
* 02 Chucho Valdés – Paraules d’amor 
* 03 Pupy y los que Son Son- La mujer que yo quiero 
* 04 Trio Taicuba (gant Tata Güines) – Cantares
* 05 Somos Amigos – Aquellas pequeñas cosas 
* 06 Pío Leyva – Me gusta todo de ti (pero tú no)
* 07 Leyanis López- Tu nombre me sabe a yerba 
* 08 Familia Valera Miranda – Hoy puede ser un gran día 
* 09 David Álvarez y Juego de Manos – Desamor 
* 10 Bamboleo – Penélope

## Cuba le canta a Serrat. Volumen 2 (2007)
CD 1
* 1. Aguaje Ramos, Cachaíto López ha Guajiro Mirabal eus ar Buena Vista Social Club ha Manuel Galván Torralba - De cartón piedra
* 2. Osdalgia Lesmes - Bienaventurados
* 3. Buena Fe (daouad) - Disculpe el señor
* 4. Carlos Varela - Cada loco con su tema
* 5. Grupo Polo Montáñez - Querida
* 6. Orquesta Femenina Anacaona - Esos locos bajitos
* 7. José Luis Cortés y NG La Banda - Para vivir
* 8. Tata Güines ha Coco Freeman - Que va a ser de tí
* 9. Liuba María Hevia - Paraules d’amor
* 10. Tres de La Habana y su grupo - Mírame y no me toques
* 11. Orquesta Manolito Simonet y su trabuco - Mi niñez
* 12. Los Van Van - Si la muerte pisa mi huerto
CD2
* 1. Santiago Feliú - Mediterráneo
* 2. Síntesis - Nanas de la cebolla
* 3. Equis Alfonso - La saeta 
* 4. Polito Ibáñez - Sombras de la China
* 5. *[[Septeto Nacional]] Ignacio Piñeiro* - Vagabundear
* 6. Orquesta Adalberto Álvarez y su Son -De vez en cuando la vida 
* 7. Lissy Álvarez - Secreta mujer
* 8. Amaury Pérez - Es caprichoso el azar
* 9. *[[Barbarito Torres]] y su piquete cubano* - Habanera
* 10. Charanga Latina - Para piel de manzana
* 11. Grupo Sierra Maestra - No me importa
* 12. José María Vitier - Y el amor

## Film
* Film db Serrat ha Cuba : https://www.youtube.com/watch?v=L7NNq8PyuOo

## Notennoù
Roberto Torres

**Roberto Torres** zo anv meur a zen :
*Roberto Torres (kaner), kaner kuban
*Roberto Torres Morales, melldroader spagnol
*Roberto Torres Toledano, marc'hhouarner spagnol
*Roberto Blanco Torres, skrivagner galizek
*Roberto Ismael Torres Baez, melldroadour paraguayat

## Pennadoù kar
*Roberto
*Torres
Edmond Durtelle de Saint-Sauveur

**Edmond Durtelle de Saint-Sauveur** (Maezon-ar-Stêr, 3 a viz Meurzh 1881 - Roazhon, 5 a viz Here 1956) a oa kelenner war ar Gwir e skol-veur Roazhon hag istorour.

Ganet e voe e Maezon-ar-Stêr e hanternoz Bro-Naoned d’an 3 a viz Meurzh 1881. E dad, Yves Durtelle de Saint-Sauveur, a oa eus Perigord ; e vamm a oa eus ur familh gwiraourien eus Roazhon, ar familh Rubillon du Lattay. 

Studiañ ar Gwir a reas Edmond Durtelle de Saint-Sauveur e skol-veur Roazhon ha buan a-walc’h en em lakaas da studiañ istor ar Gwir. E 1904 e embannas ur studiadenn war al lizheroù-feurm e Breizh gwechall. Un dezenn a reas war gwirioù ar berc’henned dalc’hoù hag a oa en em gavet emzivaded. E 1911 e krogas da gelenn e skol-veur Aljer ; bet e voe o kelenn e skol-veur Kaero ivez, hag e 1920 e tistroas da Roazhon.Eno e tremenas ar peurrest eus e vuhez, o kelenn ar Gwir er skol-veur eus 1920 da 1953.

En e labour kelenner evel en e enklaskoù e pledas kalz gant istor Breizh. Kargoù melestradurel a sammas ivez er skol-veur : dean e voe e kevrenn ar Gwir eus 1938 da 1941. War e amzer vak e oa oberiant e Kevredigezh Henoniezh an Il-ha-Gwilen hag e Kevredigezh Istor hag Henoniezh Breizh. 

E 1935 e embannas e *Histoire de la Bretagne des origines à nos jours*, ul levr hag a dapas ar priz Gobert gant an Akademiezh C'hall hag a voe adembannet peder gwech. Un istor diazezet war an darvoudoù e oa, war an traoù meur c'hoarvezet a-hed an amzer, ha n’eo ket unan diazezet war buhez ar gevredigezh evel ma voe graet diwezhatoc’h, met gouzout a rae Durtelle de Saint-Sauveur sellet pizh ouzh e vammennoù ha burutellañ anezho. Ur plas bras a roas en e levr d’an Dispac'h gall evel ma oa c’hoarvezet e Breizh ha d’e heuliadoù.

E pennad klozañ pevare embannadur e Istor Breizh e tisplegas Edmond Durtelle de Saint-Sauveur petra e oa e savboent :
« *Justement fière de son passé, la Bretagne quelles que soient les difficultés de l'heure présente est confiante en son avenir. Elle a foi dans la persistance de son individualité, conservée jusqu'ici à travers toutes les vicissitudes de l'histoire présente. Elle a dans plus d'un cas, il faut le reconnaître, souffert d'une centralisation excessive. Elle a parfois l'impression fâcheuse d'être traitée avec moins de bienveillance que d'autres régions plus favorisées. Que si elle demande un meilleur aménagement de la maison nationale, il ne convient pas de la suspecter. Bien plutôt, c'est de sa part un désir parfaitement légitime. Il peut et il doit trouver sa réalisation dans le cadre sacré de l'unité.* »

Goude embann e Istor Breizh e labouras Edmond Durtelle de Saint-Sauveur evit lakaat embann *L'Histoire des institutions de la Bretagne* gant Marcel Planiol.

Mervel a reas e 1956, a-raok echuiñ e labour, hag a voe echuet gant Jacques Bréjon de la Vergnée, kelenner war ar Gwir ivez e skol-veur Roazhon.
Loriculus

***Loriculus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1849 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevarzek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Loriculus amabilis]]*,
* *[[Loriculus aurantiifrons]]*
** *L. a. batavorum*, *aurantiifrons* ha *meeki*,
* *[[Loriculus beryllinus]]*,
* *[[Loriculus camiguinensis]]*,
* *[[Loriculus catamene]]*,
* *[[Loriculus exilis]]*,
* *[[Loriculus flosculus]]*,
* *[[Loriculus galgulus]]*,
* *[[Loriculus philippensis]]*
** *L. p. apicalis*, *bonapartei*, *bournsi*, *chrysonotus* (†), *dohertyi*, *mindorensis*, *philippensis*, *regulus*, *siquijorensis* ha *worcesteri*,
* *[[Loriculus pusillus]]*,
* *[[Loriculus sclateri]]*
** *L. s. ruber* ha *sclateri*,
* *[[Loriculus stigmatus]]*
** *L. s. croconotus*, *quadricolor* ha *stigmatus*,
* *[[Loriculus tener]]*,
* *[[Loriculus vernalis]]*
** *L. v. phileticus* ha *vernalis*.

Naontek (19) isspesad bev c'hoazh en holl ; o c'havout a reer en Azia ar Su.

## Notennoù ha daveennoù
Roberto Torres (kaner)

**Roberto Torres**, ganet d'an 10 a viz C'hwevrer 1940 e Güines e Kuba, lesanvet *El Caminante*, zo ur c'haner kuban, aet da chom da SUA. Bet eo e-touez kanerien al laz Sonora Matancera e 1969. Brudet eo evel kaner ar ganaouenn *[[Caballo Viejo (kanaouenn)|Caballo Viejo]]* savet gant Simón Díaz. Perzh a gemeras er film *[[Son, la antesala de la salsa]]*, diwar-benn istor ar Son cubano, gant Arturo Sandoval, Rosendo Rosell, Celia Cruz hag Eloy Crespo.

D'e 16 vloaz, e 1956,  e stagas da ganañ e meur a laz, Conjunto Universal de Malena del Sur hag Orquesta Swing Casino en o zouez. Evel kalz arzourien e kuitaas an enez e 1959 abalamour da drec'h an Dispac'h kuban. Mont a reas da gêr Miami hag ac'hane da New York ma reas e annez. Eno neuze e savas ar *Charanga Broadway* e 1962 gant ar fleütour kuban Eddy Zervigón hag e vreudeur Rudy ha Kelvin, ha gante e reas eizh albom, etre 1964 ha 1968.

E 1969 ez eas da ganañ er Sonora Matancera, al laz brudetañ e Kuba d'an ampoent, evel lazkaner, ha gante e chomas tri bloaz met n'en devoe ket tro da vout pennganer. War un dro e sonas gant al laz José Antonio Fajardo.
E 1972 ec'h enrollas ur bladenn gant al laz Latin Dimension, dindan Mike Martínez, evel pennganer.

E kreiz ar bloavezhioù 1980 e savas La Charanga Vallenata da seniñ sonerezh *[[vallenata]]*.

E Miami emañ Roberto Torres o chom hiziv.

## Liamm diavaez
;Buhezskrid
*  
;;Kanaouennoù
* ''El Duro del Guaguanco'' e 1978
* ''Caballo Viejo'' hag en ur sonadeg e Madrid
* ''El que sembra su maiz''
* ''El paralitico''
* ''El cantor de Fonseca''
* ''Ahí Na'ma''.
* ''¡Para que aprendas!'' (Ar c'homzoù)
* Un heuliad tonioù
* Un heuliad all
Hertogenwald

**Hertogenwald** (da lavaret eo *Koad an dug*) zo ur goadeg e reter Belgia, e proviñs Liège. Koadeg vrasañ Belgia eo gant  hektar.

En em astenn a ra ar goadeg war douaroù kumunioù Eupen ha Raeren (Kumuniezh alamanek Belgia), Baelen, Limbourg ha Jalhay (Kumuniezh c'hallek Belgia).

En  e oa e dalc'h duged Limburg ha goude se e tremenas etre daouarn duged Brabant. Er Grennamzer en em astenne ar goadeg betek Aachen, er reter. E 1795 e teuas da vezañ ur goadeg-stad e Bro-C'hall ; e 1815 e voe rannet etre an Izelvroioù ha Prusia. Adalek 1920 e voe penn-da-benn e Belgia. E 1830 e oa bet rannet ar goadeg e div lodenn, an eil er gornaoueg a oa e Belgia, hag eben er reter a oa e Prusia. Betek hiziv e talvez ar rannadur-se, pa'z eus div velestradurezh disheñvel eus Belgia o plediñ gant pep lodenn, dispartiet gant ar stêrig Hill. Miret eo lodenn ar gornaoueg d'ober un dachenn chaseal evit roue Belgiz.

Dre ma veze dreist-implijet ar c'hoad d'ober glaou-koad ha ma veze kalz deñved o peuriñ eno e oa erru krin ar c'hornad en . Da neuze e voe divizet gant gouarnamant an Izelvroioù aostrian, e Brusel, plantañ gwez-spruñs el lannegi adalek 1775. En  e voe plantet kalz anezho ivez el lodenn brusian eus an tolead. Hiziv an deiz ez eus er goadeg 2/3 a wez rousinek hag 1/3 a wez deliaouek. Gant ar programm *[[Natura 2000]]* e tlefe lodenn ar gwez deliaouek kreskiñ en amzer da zont.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Chasses de la couronne - Hertogenwald
Güines

**Güines** pe **San Francisco Javier y San Julián de los Güines**, zo ur gêr eus Enez Kuba, betek 2010 e proviñs La Habana, 32&nbsp;km er c'hreisteiz da gêr La Habana , war lez ar stêr Mayabeque, en ur blaenenn strujus.

En 1735 e voe savet an iliz, iliz San Julián. Betek 2010 e oa e proviñs La Habana. Abaoe an 1 a viz Genver 2011 emañ e proviñs Mayabeque .
Al linenn La Habana-Güines a voe hini kentañ Kuba ha Spagn, hag Amerika spagnol, e 1837.
Son, la antesala de la salsa

**Son, la antesala de la salsa** zo ur film kuban diwar-benn ar son cubano.Un eur hanter e pad. Dont a ra anv ar film eus ur frazenn deuet gant ar sonaozer Miguel Matamoros. 

Unan eus an doareoù da zisplegañ ar ger "son" e Kuba, a glever er film, eo *sonerezh da zañsal a-zaou*.

Lakaat a ra gwrizioù ar *son* er XVIvet kantved, e 1582, gant ar pevarad savet gant Pascual de Ochoa, Pedro Almanza hag an div c'hoar Teodora Ginés ha Micaela de la Mateodora. Kalz eus an displegadennoù zo roet gant Celia Cruz ha Roberto Torres (kaner), bet o-daou o kanañ er Sonora Matancera.

## Notennoù
Llanarmon-yn-Iâl

**Llanarmon-yn-Iâl** (**Llanarmon** hepmuiken e kembraeg komzet) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Sir Ddinbych, e Kembre. Emañ er reter da gêr Rhuthun, er c'hreisteiz da Yr Wyddgrug. Redek a ra ar stêr Alun hebiou ar gêriadenn hag emañ Gwennodenn Kleuz Offa un tammig pelloc'h er gornaoueg. 

Ouzhpenn kêriadenn Llanarmon ez eus kêriadennoù all bihanoc'h er gumuniezh, evel Eryrys ha Graeanrhyd.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Llanarmon-yn-Iâl

Gouestlet eo an iliz, eus ar , da Sant Garmon (Jermen Auxerre). War dreuzoù ar gêriadenn e weler aspadennoù eus ur voudenn-gastell eus an , anvet *Tomen y Faerdre*. Eno moarvat edo kreizenn aotrouien kombod Iâl, e rouantelezh Powys. 

E kumuniezh Llanarmon ivez ez eus ur vougev ma'z eus bet kavet roud eus tud a oa o vevañ  bloaz zo, da vare Krennoadvezh ar maen.

## Tud vrudet
* Robert Bryan (1858–1920), barzh ha sonaozer.

## Notennoù
Teodora Ginés

**Teodora Ginés** (Santiago de los Caballeros, er Republik Dominikan) 1530-1598
a oa ur sonerez kuban eus ar XVIvet kantved. Ganti e vefe bet krouet ar son montuno, ha savet ar ganaouenn "Son de la Má Teodora".

## He buhez

Ganet e oa Teodora Ginés e Santiago de los Caballeros, en enez La Española. Sonerez bandola e oa. Gant he c'hoar Micaela e tivroas da Guba ma kroged da deurel evezh ouzh sonerezh ar sklaved, ha disklavet e vijent bet o-div evit mont da seniñ gant laz iliz-veur Santiago de Cuba: Micaela evel violoñserez, ha Teodora evel sonerez bandola. Eno e sonent gant ar violoñser spagnol Pedro Almaza, eus Malaga, hag ar Portugalad Jacome Viceira, a sone « schawm » (fleüt barok).

Teodora he defe savet " Son de la Má Teodora", war-dro 1562. Met gallout a rafe bezañ bet savet diwezhatoc'h, en enor dezhi.

Dastumet e voe ar ganaouenn gant ar C'huban Laureano Fuentes Matons, en e levr «Las artes en Santiago de Cuba», embannet en 1893. Hervezañ eo ar c'hentañ kanaouenn savet en istor Kuba. Ma vefe gwir ne vefe nemet ar c'hentañ kanaouenn spagnolek, rak an indianed Taino a save kanaouennoù a-raok donedigezh ar Spagnoled hag o sklaved du.

## Ar ganaouenn ''Son de la Ma Teodora''
Kanet e veze en un doare kan ha diskan

:¿Dónde está la Má Teodora?
:*Rajando la leña está*

:¿Con su palo y su bandola?
:*Rajando la leña está*

:¿Dónde está que no la veo?
:*Rajando la leña está*

## Notennoù
Cacique (disheñvelout)

Ar ger **cacique** a c’hall bezañ:
* un anv a veze implijet gant ar Spagnoled evit ober anv eus ne vern peseurt tiern pe briñs amerindian, **[[Cacique]]**, brezhonekaet e *kasik*.
*ur merk rom, ar rom Cacique.

*un anv den
**Cacique Angaco, kasik er , en Arc'hantina hiriv
**Cacique Mulato, anv ur priñs eus Patagonia
**Cacique Upar, anv ordinal ar roue Upar, e Kolombia.

*un anv-lec’h
**Cacique Doble, e Brazil
Pour

Ar **pour** (anv skiantel : *Allium porrum L* pe *Allium ampeloprasum L.*) zo plant geotennek daouvloaziek a vez gounezet evit o delioù gwenn ha glas debret evel legumaj.

Kar eo ar pour d'ar c'hignen ha d'an ognon.

Poazhet e vez o delioù. Debret e vezont e soubennoù, e saladennoù, e meuzioù tomm a bep seurt, ragout, kichennoù, tartezennoù, kreienadoù...

Abaoe an Henamzer e vezont debret. Eus broioù ar Mor Kreizdouar int bet ledet dre Europa a-bezh ha pelloc'h.
Omri

Hervez an Tanac'h goude m'en dije Zimri lazhet Ela e savas an arme (a oa o kampiñ nep ar Felishtiz e Gibeton) hag ar bobl. « Ha roue a reas Israel Omri, jeneral an arme, war Israel, an deiz-se er c'hamp . » (1R **16**, 16).

« Hag e pignas Omri, hag holl Israel gantañ, eus Gibeton da ober seziz Tirsa. Pa welas Zimri e oa tapet kêr, ez eas e tour-meur ar roue, hag e têvas warnañ ti ar roue, en tangwall, hag e varvas […]. » (1R **16**, 17-18).

« Neuze e lodennas pobl Israel dre an hanter : un hanter eus ar bobl war-lerc'h Tivni ; mab Ginat, d'ober anezhaén roue, hag an hanter allwar-lerc'h Omri. Hag e trec'has an dud war-lerc'h Omri war an dud a heuilhe Tivni, mab Ginat : mervel a reas Tivni, hag e renas Omri. » (1R **16**, 21-22)

Ober a reas Omri eus Shomron kêr-benn rouantelezh Israel e-lec'h Tirsa.

Hervez Kentañ Levr ar Rouaned, « e reas Omri ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, gwashoc'h eget an holl re a oa bet a-raok dezhañ, en ur gerzhout a-grenn war roudoù Yarovam, mab Nevat, hag er pec'hedoù en devoa laket Israel da ober, o hegasiñ an Aotroù, Dpue Israel, gant falsdoueed. » (1R **16**, 25-26)

E vab Ahav a renas war e lerc'h.

#### Notennoù ha daveennoù
Tivni

Hervez an Tanac'h e oa **Tivni**, mab Gilat, un den a glaskas bezañ roue Israel gant skoazell un hanter eus ar bobl pa oa bet Omri dibabet gant an hanter all goude ma voe bet lazhet Ela gant Zimri e 885 KJK.

Trec'h e voe tu Omri ha « mervel a reas Tivni » (1R **16**, 21-22).

#### Notennoù ha daveennoù
Joze 'r C'hoed

**Marie-Josèphe Bertrand** a oa ur ganerez eus Kanuhel, ganet e 1886 ha marvet e 1970. Studiet eo bet he mouezh, he c'hanaouennoù hag he stil  da heul enrolladennoù graet gant Claudine Mazéas er bloavezhioù 1950.

Ganet eo e metoù paour ar votaouerien-goad. Derc'hel a reas un davarn a-raok an Eil Brezel-bed e bourc'h Kanuhel. Lesanvet e voe ***Joze 'r C'hoed*** gant tud ar c'hornad. Brudet e oa evit he mouezh hep he far e Bro-Fañch a-bezh ma kane er rannyezh anezhi.

Levezonet he deus stil meur a ganer – Yann-Fañch Kemener en o zouez, hag en doa he anavezet pa rae kenstrivadegoù e kêr Sant-Nikolaz-ar-Pelem – o deus kanet kalz eus ar c'hanaouennoù e voe Joze 'r C'hoed ar vouezh anezho, evel Nolùen Le Buhé, Annie Ebrel pe Marthe Vassalo en o albom *Teir*.

## Enrolladennoù
**Dastum /5 - Pays Fañch* (1978)
**Grands interprètes de Bretagne /4 - Marie-Josèphe Bertrand, chanteuse du Centre-Bretagne*, Dastum (Meurzh 2009)
Benedicta Henriette Philippine von der Pfalz

**Benedicta Henriette Philippine von Pfalz-Simmern** (Pariz, 14 a viz Meurzh 1652 – Asnières-sur-Seine, 12 a viz Eost 1730) a oa ur briñsez baleziat alaman.

Merc'h e oa d'ar priñs paleziat Eduard von der Pfalz (1625-1663) ha d'e bried Anna Gonzaga (1616-1684). 
D'an 30 a viz Du 1630, d'an oad a 14 vloaz, e timezas Benedicta da zug Braunschweig-Lüneburg, Johann Friedrich von Braunschweig-Calenberg (1625-1679).
James Lee Peters

**James Lee Peters**, bet ganet d'an 13 a viz Eost 1889 e Boston (Massachusetts, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 19 a viz Ebrel 1952 e Cambridge (Massachusetts) (SUA), a oa un evnoniour stadunanat.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Kerentiad]]où
* **P** : Parulidae.
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Aenigmatolimnas marginalis|Aenigmatolimnas]]*,
* **C** : *[[Cyanolimnas cerverai|Cyanolimnas]]*,
* **E** : *[[Eunymphicus]]*,
* **M** : *[[Mentocrex]]*, Mesembrinibis,
* **P** : *[[Pseudeos]]*, *[[Ptilorrhoa]]*.
### [[Spesad]]où
* **C** : *[[Cyanolimnas cerverai]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Tommaso

**Tommaso** zo un anv-bihan italianek.

## Yezhoù all
* Thomas, e galleg ha saozneg
* Tomaz, e brezhoneg

## Tud

* Tomaso Albinoni, sonaozour italian
* Tommaso d'Aquino
* Tommaso de Vio
* Tommaso Salvadori
* Tommaso Campanella

## Notennoù ha daveennoù
Touit

***Touit*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Touit batavicus]]*,
* *[[Touit costaricensis]]*,
* *[[Touit dilectissimus]]*,
* *[[Touit huetii]]*,
* *[[Touit melanonotus]]*,
* *[[Touit purpuratus]]*
** *T. p. *'purpuratus**' ha *viridiceps*,
* *[[Touit stictopterus]]*,
* *[[Touit surdus]]*.

O c'havout a reer en darn vrasañ da Amerika Latin.

## Notennoù ha daveennoù
Maiden Castle

**Maiden Castle** zo ur c'hreñvlec'h eus Oadvezh an Houarn, er mervent da gêr Dorchester, e kreisteiz Bro-Saoz.
Kreñvlec'hioù evel-se, a anver *[[bryngaer]]ioù* e kembraeg, a voe savet war torgennoù un tamm e pep lec'h dre Enez Vreizh da vare Oadvezh an Houarn, gant fozioù ha kleuzioù douar ha mein, graet d'en em zifenn a bep tu.

Ne ouzer ket petra eo orin an anv *Maiden Castle* : gallout a rafe bezañ un anv saoznek modern, o talvezout kement ha "kastell ar werc'hez", abalamour ma seblante diaes da aloubiñ, pe gallout a rafe bezañ un anv keltiek, deveret eus *mai-dun,* elez "kreñvlec'h meur".

En em astenn a ra war tost da 19 hektar. Soñjal a reer e voe savet an difennoù kentañ war-dro 2000 kent JK. Furchet e voe al lec'h gant an arkeologour Mortimer Wheeler ha gantañ e voe kavet roudoù eus ur gêriadenn eus Oadvezh an Houarn, war-dro 400 kent JK. Aloubet e voe gant ar Romaned er bloavezh 43 ha dilezet e voe war-dro 70.

## Notennoù
Enicognathus

***Enicognathus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Enicognathus ferrugineus]]*
** *E. f. ferrugineus* hag *E. f. minor*,
* *[[Enicognathus leptorhynchus]]*.

O c'havout a reer el lodenn greisteiz eus Suamerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Deutsche Dogge

**Deutsche Dogge** (*Great Dane* e saozneg ; *dogue allemand* e galleg) zo anv ur ouenn chas alaman eus ar re vrasañ.
Psilopsiagon

***Psilopsiagon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1912 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Psilopsiagon aurifrons]]*
** *P. a. aurifrons*, *P. a. margaritae*, *P. a. robertsi* ha *P. a. rubrirostris*,
* *[[Psilopsiagon aymara]]*.

O c'havout a reer holl e Suamerika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Bolborhynchus

***Bolborhynchus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1857 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Bolborhynchus ferrugineifrons]]*,
* *[[Bolborhynchus lineola]]*
** *B. l. lineola* ha *B. l. tigrinus*,
* *[[Bolborhynchus orbygnesius]]*.

O c'havout a reer holl en Amerika latin.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Se canta

**[https://web.archive.org/web/20140919035033/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/oc/7/72/Oc-Se_canta.ogg Se canta]** (stummoù all : *Se chanta*, *Se canti*, *Se canto*), pe **Aquelas montanhas** (stummoù all : *Aqueras montanhas*, *Aqueres montanhes*, *Aquelei montanhas*, *Aqueli montanhas*) pe **La font de Nimes** (stummoù all : *La fònt de Nimes*, *la hont de Nimes*) pe c'hoazh **Montanhes Araneses**, zo ur ganaouenn okitanek anavezet gant meur a stumm e broioù Okitania. Kontañ a reer e oa bet skrivet gant Gaston Fèbus, kont Fois ha beskont Bearn. Sellet a reer outi bremañ evel kan broadel Okitania. Meur a stumm zo anezhi, hervez ar rannyezhoù hag ar rannvroioù.

Ar stumm kanet e Traoñienn Aran, anvet *Montanhes araneses*, zo kan ofisiel ar vroig-se.

Lakaet eo bet en aragoneg ivez, gant an titl *Aqueras montanyas*, ha kanet eo bet gant meur a ganer eus Aragon, en o zouez ar barzh José Antonio Labordeta hag ar strollad Biella Nuei.

## Komzoù e rannyezh Lengadok

Dejós ma fenèstra
I a un auselon
Tota la nuèch canta
Canta sa cançon.

Diskan :

**Se canta que cante**
**Canta pas per ieu**
**Canta per ma mia**
**Qu'es al luènh de ieu.**

Aquelas montanhas
Que tan nautas son
M'empachan de veire
Mas amors ont son.

Aquelas montanhas
Tard s'abaissaràn
E mas amoretas
Se raprocharàn.

Baissatz-vos montanhas
Planas, levatz-vos
Per que pòsca veire
Mas amors ont son.

Al fons de la prada
I a un píbol traucat
Lo cocut i canta
Benlèu i a nisat.

## Liammoù diavaez
* Pennad gallek diwar-benn ''Se canta'' - Occitanica 
* YouTube - Se canta, kanet gant Patric, gant ar pozioù en okitaneg, saozneg ha galleg
* - Se canta, kanet gant Nadau

## Notennoù
Myiopsitta

***Myiopsitta*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Myiopsitta luchsi]]*,
* ar peroked manac'h (*Myiopsitta monachus*)
** *M. m. calita*, *cotorra* ha ***monachus***.

O c'havout a reer en takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Margaret Mitchell

**Margaret Mitchell** (8 a viz Du 1900 – 16 a viz Eost 1949) a oa ur skrivagnerez saoznek stadunanat hag a c’hounezas ar Priz Pulitzer e 1937 gant he romant *Gone with the Wind* ("Aet gant an avel"). Berzh bras en deus graet ar romant-se, pa’z eus bet gwerzhet anezhañ ouzhpenn 30 milion a skouerennoù. Ur film a oa bet savet diwarnañ e 1939, gant Clark Gable ha Vivien Leigh da aktored pennañ, ur film hag en doa graet berzh bras ivez.

Ganet e voe Margaret Mitchell en Atlanta, e stad Georgia. Koulz he zad, a oa un alvokad pinvidik anezhañ, hag he mamm a oa diskennidi da enbroidi deuet eus Iwerzhon. Mervel a reas he mamm e 1919, diwar ar grip. En he bugaleaj e klevas ar plac’hig istorioù e-leizh diwar-benn Brezel diabarzh ar Stadoù Unanet, gant ar re gozh en he familh.

Labourat a reas evit ar gazetenn *The Atlanta Journal-Constitution*, ma sine he fennadoù gant an anv-pluenn Peggy Mitchell, etre 1922 ha 1926. E-touez ar pennadoù savet ganti e voe ur pennad-kaoz gant an aktor brudet Rodolfo Valentino ha meur a bennad hag a gonte buhez jeneraled ar Brezel diabarzh. Paouez a reas da labourat e 1926, goude bezañ torret he ufern ha divizout chom er gêr. Neuze e krogas da sevel he romant. E 1935 e tiskouezas dornskrid al levr savet ganti d’un embanner. Dont a reas al levr er-maez e Mezheven 1936, ul levr 1037 pajenn hag a gonte ar vuhez e Su ar Stadoù Unanet goude ar brezel.

Diouzhtu e reas berzh bras he romant ha brud a dapas betek an estrenvro. War-dro ur milion a zolaroù a c’hounezas, dindan pevar bloaz, gant gwirioù al levr ha gwirioù ar film a voe savet da-heul. An istorioù kontet dezhi gant he zad, gant ar vevelien zu, gant tud all c’hoazh e-touez he c’herent hag he mignoned, diwar-benn ar Su gwechall, diwar-benn distruj kêr Atlanta gant ar jeneral William T. Sherman, diwar-benn adsavidigezh ar Su, kement-se holl a yeas d’ober ur romant en he spered. 

Div wech e voe dimezet Margaret Mitchell, e 1922 hag e 1925 (e eil pried a oa paotr-enor en he eured kentañ).

Mervel a reas goude ur gwallzarvoud karr-tan e 1949 ha douaret e voe e bered Oakland en Atlanta.
## Liammoù diavaez

*Obituary, NY Times, August 17, 1949 ''Miss Mitchell, 49, Dead of Injuries'' 
*New Georgia Encyclopedia 

## Notennoù
Lorne Cardinal

**Lorne Cardinal**, bet ganet e Sucker Creek (Alberta, Kanada) d'ar 6 a viz Gouere 1964, a zo un aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) kanadian.
Battlefield Hardline

**Ur bajenn disheñvelout [[Battlefield]] zo ivez*.

 

**Battlefield hardline** a zo ur c'hoari tenn kentañ sell sevenet gant Visceral Games hag embannet gant Electronic Arts. An 12 vet c'hoari pe astenn c'hoari e voe d'an heuliad c'hoarioù video Battlefield.

Embannet eo bet e miz Meurzh 2015 war ar savennoù Microsoft Windows, PlayStation 3, PlayStation 4, Xbox 360 hag Xbox One. Dsiheñvel eo diouzh ar c'hoarioù Battlefile dall dre ma vez diazezet war ar brezel etre torfedourien laerien bankoù hag an archerien ha n'eo ket luioù evel boaz en heuliad.

Pa voe embannet, ar c'hoari a zougas ur brud etre, ar c'hoari enlinenn kement evit ar vouezhioù a oa douget mat, met istor ar c'hoari hag an aergelc'h nevez ne oant ket gwelet evel un nevezinti speredek d'an heuliad.
## Tro-dro d'ar c'hoari
Keñveriet eo bet alies Battlefield Hardline gant an heuliad c'hoarioù Payday dre diazez aergelc'h ar c'hoarioù: torfedourien laerien tiez bank enebet ouzh nerzhioù polis. Produerien an heuliad c'hoarioù Payday o deus bet goapaet memes eus kevezerezh Battlefield d'o heuliad ..

## Liammoù diavaez
* Lechienn ofisiel Battlefield Hardline
* Battlefield Hardline: Filmig tañva ofisiel
## Notennoù ha daveennoù
Eupsittula

***Eupsittula*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Eupsittula aurea]]*,
* *[[Eupsittula cactorum]]*
** *E. c. cactorum* hag *E. c. caixana*,
* *[[Eupsittula caniculari]]*
** *E. c. canicularis*, *E. c. clarae* hag *E. c. eburnirostrum*,
* *[[Eupsittula nana]]*
** *E. n. astec*, *E. n. nana* hag *E. n. vicinalis*,
* *[[Eupsittula pertinax]]*
** *E. p. aeruginosa*, *E. p. arubensis*, *E. p. chrysogenys*, *E. p. chrysophrys*, *E. p. ocularis*, *E. p. griseipecta*, *E. p. lehmanni*, *E. p. margaritensis*, *E. p. paraensis*, *E. p. pertinax*, *E. p. surinama*, *E. p. tortugensis*, *E. p. venezuelae* hag *E. p. xanthogenia*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
James Francis Stephens

**James Francis Stephens**, bet ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1792 e Shoreham-by-Sea (Kornôg Sussex, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Kerzu 1852 e Londrez (Bro-saoz), a oa un amprevanoniour ha naturour saoz.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Anous]]*,
* **B** : *[[Biziura]]*, *[[Bonasa]]*, *[[Botaurus]]*,
* **C** : *[[Chaetura]]*,
* **D** : *[[Daption capense|Daption]]*,
* **F** : *[[Francolinus]]*, *[[Fulmarus]]*,
* **G** : *[[Goura]]*,
* **I** : *[[Indicator]]*,
* **M** : *[[Mareca]]*,
* **P** : *[[Phaenicophaeus]]*, *[[Plectropterus]]*,
* **R** : *[[Rissa]]*,
* **T** : *[[Trichoglossus]]*.

### [[Spesad]]où
* **A** : *Apaloderma narina* (trogon narina),
* **C**
: *Catharus fuscescens* (milc'hwid rous), *[[Centropus sinensis]]*, *Chroicocephalus novaehollandiae* (gouelanig gris), *[[Chrysococcyx klaas]]*, *Cuculus gularis* (koukoug Afrika) ha *[[Cuculus solitarius|solitarius]]*,
* **G** : *Galerida magnirostris* (kogenneg beg tev),
* **I** : *[[Indicator minor]]*,
* **P** : *Phalacrocorax fuscicollis* (morvran India),
* **T** : *Tachybaptus novaehollandiae* (plomer Aostralazia).

## Notennoù ha daveennoù
Unreal Engine

|-
| align="center" width="125px" |
| align="center" width="110px" |
|-

**Unreal Engine** zo ul lusker grafik a servij da sevel c'hoarioù video, krouet gant ar studio Epic Games. Krouet hag implijet e oa bet evit ar wech kentañ pa voe savet hag embannet ar c'hoari kentañ d'an heuliad c'hoarioù video Unreal Tournament er bloavezh 1998.

Gant ma oa bet krouet e-penn kentañ evit ar c'hoarioù tenn kentañ sell pe FPS, adimplijet eo bet gant berzh evit doareoù c'hoarioù all evel ar re MMORPG, pe reoù RPG. Kod ar mortor video Unreal Engine a zo bet skrivet gant an doare C++, al lusker Unreal Engine a zegas aezamant evit cheñch savenn d'ur c'hoari setu pênaos e vez implijet kalz c'hoazh al lusker gwellaet gant saverien c'hoarioù video hiziv-an-deiz c'hoazh.

An doare a vez implijet bremañ a zo unan doare Unreal Engine 4, sevenet evit un implij gant Microsoft DirectX 11 ha 12 (war Microsoft Windows, Xbox One, Windows RT); OpenGL (evit OS X, Linux, PlayStation 4, iOS, Android, Ouya ha Windows XP); Vulkan (evit Android); Metal (evit iOS); ha JavaScript/WebGL (evit ar luskerioù internet HTML5).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Chadenn Youtube Unreal Engine
CryEngine

|-
| colspan="2" align="center" | 

|-

**Cry Engine** a zo ul lusker tresel hag a servij da sevel c'hoarioù video.
Gant ar studio Crytek e voe krouet e 2004, hag implijet evit ar wech kentañ evit amprouiñ ar gartenn dresel Nvidia. Ken mat e voe disoc'hoù an amprouadenn ma voe savet ur c'hoari diwarni, deuet da vezañ an heuliad c'hoarioù video *[[Far Cry (disheñvelout)|Far Cry]]*.

Kenderc'hel a ra al lusker CryEngine da vezañ implijet ha gwellaet hiziv-an-deiz c'hoazh evit bezañ implijus war ar savennoù nevez a degouezh e bed ar c'hoarioù video.
Crytek hag Ubisoft eo implijerien bennañ Cryengine, met dibabet ez eus bet reiñ an dro da saverien c'hoarioù video nann arbennikaet d'e implijout gant ur stumm *Pay What U Want* ("Paeit ar pezh a fell deoc'h"). Ubisoft a implij al lusker gant ur stumm perc'hennet gantañ e-unan, anvet Dunia Engine, evit kenderc'hel gant an heuliad c'hoarioù video *Far Cry*.

Hervez ar c'heloù diwezhañ, adprenet eo bet CryEngine e miz Ebrel 2015 gant Amazon evit US$ 50–70 milion. Dre-se e vefe deuet war-wel e miz C'hwevrer 2016 un doare CryEngine adsavet gant Amazon hag anvet Amazon Lumberyard.

## CryEngine 1

CryEngine 1 zo ul lusker c'hoarioù video implijet da zigentañ evit amprouiñ ar gartenn video Nvidia. Ken brav e oa deuet gant ar sevenerien ma voe roet lañs d'ur c'hoari adal an amprouadenn-se, anvet *Far Cry*. Pa voe embannet kartennoù tresel a c'helle embregiñ ar stummoù Pixel 3.0 ha skeudoù Vertex, Crytek a loc'has CryEngine 1.2, a embreg an holl stummoù tresel nevez-se evit kaout c'hoarioù bravoc'h c'hoazh. Diwezhatoc'h e sevenas Crytek ar stumm CryEngine 1.3, o reiñ an tu da implij ar gouloù doare HDRI *(High-Dynamic-Range Imaging)*.

Al lusker zo bet lakaet dindan lañvaz evit NCsoft pa voe savet o c'hoari doare MMORPG, **. D'an 30 a viz Meurzh 2006, Ubisoft a brenas an holl wirioù e-liamm war an heuliad c'hoarioù *Far Cry* hag ur gwir didermen da implijout stumm *Far Cry* al lusker tresel.

## Arc'hweloù
* Ostilhoù evit an hentoù ha stêrioù
* Ostilh sevel kirri
* Reizhiad evit kemm mare an devezh
* *[[Streaming]]*
* Trouzioù an endro

## Liammoù diavaez
* CryEngine lec'hienn ofisiel
* Twitter ofisiel Cry Engine

## Notennoù ha daveennoù
Pterodroma

***Pterodroma*** a zo ur genad e rummatadur an evned-mor, krouet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad ha tregont a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Pterodroma alba]]*,
* *[[Pterodroma arminjoniana]]*,
* *[[Pterodroma atrata]]*,
* *[[Pterodroma axillaris]]*,
* *[[Pterodroma baraui]]*,
* *[[Pterodroma brevipes]]*
** *P. b. brevipes* ha *P. b. magnificens*,
* *[[Pterodroma cahow]]*,
* (†) *[[Pterodroma caribbaea]]*,
* *[[Pterodroma cervicalis]]*,
* *[[Pterodroma cookii]]*,
* *[[Pterodroma defilippiana]]*,
* *[[Pterodroma deserta]]*,
* *[[Pterodroma externa]]*,
* *[[Pterodroma feae]]*,
* *[[Pterodroma hasitata]]*,
* *[[Pterodroma heraldica]]*,
* *[[Pterodroma hypoleuca]]*,
* *[[Pterodroma incerta]]*,
* *[[Pterodroma inexpectata]]*,
* *[[Pterodroma lessonii]]*,
* *[[Pterodroma leucoptera]]*,
* *[[Pterodroma longirostris]]*,
* *[[Pterodroma macroptera]]*
** *P. m. gouldi* ha *P. m. macroptera*,
* *[[Pterodroma madeira]]*,
* *[[Pterodroma magentae]]*,
* *[[Pterodroma mollis]]*,
* *[[Pterodroma neglecta]]*
** *P. n. juana* ha *P. n. neglecta*,
* *[[Pterodroma nigripennis]]*,
* *[[Pterodroma occulta]]*,
* *[[Pterodroma phaeopygia]]*,
* *[[Pterodroma pycrofti]]*,
* *[[Pterodroma sandwichensis]]*,
* *[[Pterodroma solandri]]*,
* *[[Pterodroma ultima]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Castelana

**Castelana** (hervez an okitaneg ; *Castellane* e galleg) zo ur gumun c'hall en departamant Alpes-de-Haute-Provence, er rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur. Gant  annezad hepken e 2013 ez eo ar gêr vihanañ er Stad C'hall gant un isprefeti.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Castelana gant :
* 

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn an ti-kêr
Cwm (Sir Ddinbych)

* *Meur a lec'h zo anvet [[Cwm]] e Kembre*.

**Cwm** pe **Y Cwm** zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez e Sir Ddinbych, e Kembre. Emañ e kumuniezh Tremeirchion, Cwm a'r Waun.

Emañ e traoñienn Dyffryn Clwyd, en tu reter anezhi, nepell diouzh Diserth, er reter da gêr Rhuddlan. "Saonenn" eo ster an anv *[[cwm]]*, hag evel m'en diskuez an anv, emañ ar gêriadenn en ur saonenn er c'huzh-heol da v-Bryniau Clwyd. Un hent a dremen dre ar saonenn da-gaout Treffynnon.

Gouestlet eo an iliz-parrez da sent Mael ha Sulien. Ur grugell ragistorel zo war un dorgenn er c'hreisteiz d'ar gêriadenn hag ur c'hreñvlec'h bihan war un dorgenn all en hanternoz.

Krediñ a reer e voe ganet ha maget ar barzh Dafydd Ddu o Hiraddug (marv war-dro 1370) er barrez.

E 2011 e oa  a dud o chom e Cwm ha 99 anezho a oa kembraegerien (27,5%).

## Notennoù
Un sage

***Un sage*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1883.

## Istor
*Un sage * zo bet embannet e *[[Gil Blas]]* ar 4 a viz Kerzu 1883, ha sinet Maufrigneuse.

Adembannet eo bet en 1884 en dastumad *[[Les Sœurs Rondoli (dastumad)|Les Sœurs Rondoli]]*.

Dediet e oa da Ludovic de Vaux a skrive ivez e Gil Blas.

## Deverrañ

## Notennoù
Le Parapluie (danevell)

***Le Parapluie*** zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1884.

## Istor
*Le Parapluie * zo bet embannet e *[[Le Gaulois]]* an 10 a viz C'hwevrer 1884.

Adembannet eo bet en 1884 ivez en dastumad *[[Les Sœurs Rondoli (dastumad)|Les Sœurs Rondoli]]*.

Dediet e oa da Camille Oudinot, breur da Hermine Lecomte du Nouÿ, a veze darempredet gant Maupassant.

## An danevell
Skragn eo an itron Oeille, ken e rank he fried goulenn arc'hant-godell diganti.

## Notennoù
Pyrrhura

***Pyrrhura*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Pyrrhura albipectus]]*,
* *[[Pyrrhura amazonum]]*
** *P. a. amazonum*, *P. a. lucida* ha *P. a. snethlageae*,
* *[[Pyrrhura calliptera]]*,
* *[[Pyrrhura cruentata]]*,
* *[[Pyrrhura devillei]]*,
* *[[Pyrrhura egregia]]*
** *P. e. egregia* ha *P. e. obscura*,
* *[[Pyrrhura emma]]*,
* *[[Pyrrhura frontalis]]*,
* *[[Pyrrhura griseipectus]]*,
* *[[Pyrrhura hoematotis]]*
** *P. h. hoematotis* ha *P. h. immarginata*,
* *[[Pyrrhura hoffmanni]]*
** *P. h. gaudens* ha *P. h. hoffmanni*,
* *[[Pyrrhura lepida]]*
** *P. l. anerythra*, *P. l. coerulescens* ha *P. l. lepida*,
* *[[Pyrrhura leucotis]]*,
* *[[Pyrrhura lucianii]]*,
* *[[Pyrrhura melanura]]*
** *P. m. berlepschi*, *P. m. chapmani*, *P. m. melanura*, *P. m. pacifica* ha *P. m. souancei*,
* *[[Pyrrhura molinae]]*
** *P. m. australis*, *P. m. flavoptera*, *P. m. hypoxantha*, *P. m. molinae*, *P. m. phoenicura* ha *P. m. restricta*,
* *[[Pyrrhura orcesi]]*,
* *[[Pyrrhura perlata]]*,
* *[[Pyrrhura picta]]*
** *P. p. caeruleiceps*, *P. p. eisenmanni*, *P. p. picta* ha *P. p. subandina*,
* *[[Pyrrhura pfrimeri]]*,
* *[[Pyrrhura rhodocephala]]*,
* *[[Pyrrhura roseifrons]]*
** *P. r. dilutissima*, *P. r. parvifrons*, *P. r. peruviana* ha *P. r. roseifrons*,
* *[[Pyrrhura rupicola]]*
** *P. r. rupicola* ha *P. r. sandiae*,
* *[[Pyrrhura viridicata]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Brotogeris

***Brotogeris*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Brotogeris chiriri]]*
** *B. c. behni* ha ***chiriri***,
* *[[Brotogeris chrysoptera]]*
** *B. c. *'chrysoptera***, ''chrysosema'', ''solimoensis'', ''tenuifrons'' ha ''tuipara'',
* ''[[Brotogeris cyanoptera]]''
** ''B. c. beniensis'', ***cyanoptera*** ha ''gustavi'',
* ''[[Brotogeris jugularis]]''
** ''B. j. exsul'' ha ***jugularis***,
* ''[[Brotogeris pyrrhoptera]]'',
* ''[[Brotogeris sanctithomae]]''
** ''B. s. '''sanctithomae*** ha *takatsukasae*,
* *[[Brotogeris tirica]]*,
* *[[Brotogeris versicolurus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Psittacara

***Psittacara*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Unnek spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Psittacara brevipes]]*,
* *[[Psittacara chloropterus]]*
** *P. c. *'chloropterus*** ha ''maugei'' (†),
* ''[[Psittacara erythrogenys]]'',
* ''[[Psittacara euops]]'',
* ''[[Psittacara finschi]]'',
* ''[[Psittacara holochlorus]]''
** ''P. h. brewsteri'' ha ***holochlorus***,
* ''[[Psittacara leucophthalmus]]''
** ''P. l. callogenys'', ***leucophthalmus*** ha ''nicefori'',
* ''[[Psittacara mitratus]]''
** ''P. m. chlorogenys'', ***mitratus*** ha ''tucumanus'',
* ''[[Psittacara rubritorquis]]'',
* ''[[Psittacara strenuus]]'',
* ''[[Psittacara wagleri]]''
** ''P. w. frontatus'', ''minor'', ''transilis'' ha ***wagleri**'.

## Notennoù ha daveennoù
Pionus

***Pionus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Pionus chalcopterus]]*,
* *[[Pionus fuscus]]*,
* *[[Pionus maximiliani]]*
** *P. m. lacerus*, *P. m. maximiliani*, *P. m. melanoblepharus* ha *P. m. siy*,
* *[[Pionus menstruus]]*
** *P. m. menstruus*, *P. m. reichenowi* ha *P. m. rubrigularis*,
* *[[Pionus senilis]]*,
* *[[Pionus seniloides]]*,
* *[[Pionus sordidus]]*
** *P. s. antelius*, *P. s. corallinus*, *P. s. mindoensis*, *P. s. ponsi*, *P. s. saturatus* ha *P. s. sordidus*,
* *[[Pionus tumultuosus]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Briançon

**Briançon** (e galleg pe en okitaneg) zo ur gumun c'hall eus departamant Hautes-Alpes, er rannvro Auvergne-Rhône-Alpes. E Daofinez e oa gwechall, e lodenn okitanek ar broviñs-se.

E  e oa  a dud o chom e kêr.

Gwellaet e voe ar mogerioù-difenn en-dro dezhi gant Vauban, ha savet e voe meur a greñvlec'h tro-dro. Abalamour d'ar savadurioù-se e oa bet lakaet Briançon war roll ar glad bedel, gant an UNESCO, e 2008.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Briançon gant ar c'hêrioù-mañ :
*
*
*

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn an ti-kêr 
* La cité Vauban
Forpus

***Forpus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1858 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Forpus coelestis]]*,
* *[[Forpus conspicillatus]]*
** *F. c. caucae*, *F. c. conspicillatus* ha *F. c. metae*,
* *[[Forpus crassirostris]]*,
* *[[Forpus cyanopygius]]*
** *F. c. cyanopygius* ha *F. c. insularis*,
* *[[Forpus modestus]]*
** *F. m. modestus* ha *F. m. sclateri*,
* *[[Forpus passerinus]]*
** *F. p. cyanochlorus*, *F. p. cyanophanes*, *F. p. deliciosus*, *F. p. passerinus* ha *F. p. viridissimus*,
* *[[Forpus spengeli]]*,
* *[[Forpus xanthops]]*,
* *[[Forpus xanthopterygius]]*
** *F. x. flavescens*, *F. x. flavissimus* ha *F. x. xanthopterygius*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Les Idées du colonel

***Les Idées du colonel*** zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1884.

## Istor
Kentañ ma voe embannet a oa er pemdezieg e *[[Le Gaulois]]* an 9 Mezheven 1884. 
Adembannet e voe en dastumad ''Yvette'' e 1884 ivez.

Savet eo diwar div zanevell all, *[[Le Mariage du lieutenant Laré]]*, embannet en 1878, ha *[[Souvenir]]*, embannet en 1882.

## An danevell
Emañ ar c'horonal kozh Laporte o kontañ unan eus e istorioù. Ar soudard gall, hervezañ, en em zalc'h evel un haroz seul wech ma vez dindan selloù ur vaouez.
Le Mariage du lieutenant Laré

***Le Mariage du lieutenant Laré*** zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1878.

## Istor
Embannet e oa bet er gelaouenn *La Mosaïque*, d'ar 25 a viz Mae 1878, sinet Guy de Valmont.
Adembannet e oa bet en dastumad Misti, gant Le Livre de poche e 1967.

## An danevell
C'hoarvezout a ra an istor e-pad brezel 1870 etre Prusia ha Bro-C'hall. Al letanant Laré en deus bet urzh da vont da sikour ur bagad soudarded c'hall a zo o stourm e Blainville.Hag eñ en hent gant tri c'hant den. pan erru nepell diouzh kastell Blainville, e sikour ur c'hozhiad hag e verc'h a zo o tec'hel rak ar Brusianed.

Bloaz goude e timezo Laré d'an Dimezell Ronfé-Quédissac.

## Embannadurioù
* *Le Mariage du lieutenant Laré*, e **[[Misti (dastumad)|Misti]]**, dastumad ugent danevell gant Maupassant, Éditions Albin Michel, Le Livre de poche n° 2156, 1967.
* *Le Mariage du lieutenant Laré*, e Maupassant, *Contes et Nouvelles*, tome I, Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1974 .

## Liamm diavaez
* Le Mariage du lieutenant Laré, Œuvres complètes de Guy de Maupassant, volume 1, Edition L. Conard er Projet Gutenberg
Karl XV

**Karl XV**, Carl Ludvig Eugen, ganet d'an 3 a viz Mae 1826 e Stockholm hag aet da Anaon e Malmö d'an 18 a viz Gwengolo 1872 a oa roue Sveden, hag ouzhpenn roue Norge evel Karl IV. 

Mab e oa da Oscar Iañ Sveden ha da Josefina av Leuchtenberg.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Lovisa an Izelvroioù.
*Lovisa Sveden (1851-1926), rouanez Danmark ;
*Carl-Oscar
Sergei Aleksandrovitch

An **Dug-meur Sergei Aleksandrovitch a Rusia** (rusianeg : **Сергей Александрович Романов**, **Sergei Aleksandrovitch Romanov**), ganet d'an 11 a viz Mae 1857 e Tsarskoie Selo ha drouklazhet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1905 e Moskva, a oa unan eus pemp mab an Tsar Aleksandr II a Rusia, hag e 7vet bugel 

"Muntret" e oa bet "war-greiz an deiz p'edo o tont e-maez e di er C'hremlin, rak er mare-se ne oa ar C'hremlin nemet ul leurgêr voutin ma tremene drezi neb a gare, hep skoilh ebet, [...] (1)."

## Adkemer er sevenadur
#### Lennegezh

## Notennoù ha daveennoù
Colline Hill

**Colline Hill** pe **Blandine Coulet** hec'h anv en ti-kêr, bet ganet d'an 31 a viz Eost 1980 e Pluveleg, a zo ur ganerez-c'hitarourez vreizhat ha saverez kanaouennoù saoznek folk. Goude bet o chom ur pennad en iwerzhon emañ bremañ o chom e Liège.

## Un nebeud pladennoù
### Albom verr
2009: *Cause I Love*, Akamusic
# **'
# '' ''
# **'

### Albomoù studio
* 2012: *Wishes*, Akamusic
# **'
# **'
# **'
# **'
# **'
# ''Rassure-Toi''
# **'
# **'
# **'
# **'
* 2015: ''Skimmed'', Hill & Lake Productions, Priz bras [[Le Télégramme]]
# **'
# **'
# **'
# **'
# **'
# **'
# **'
# **'
# **'
# **

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Guantánamo (kêr)

**Guantánamo** zo ur gêr e gevred Enez Kuba ha kêr-benn proviñs Guantánamo, ma emañ diazezet kamp-arme Guantánamo, abaoe 1903. Bevañ a ra kêriz eus gounezerezh ar c'hafe, ar sukr, ar c'hakao, an holen hag an tomatez.

Diazezet e voe kêr e 1797 war zouar un atant bras anvet Santa Catalina. Un anv Taíno eo "Guantánamo" ha talvout a ra kement ha "douar etre div stêr".

Ur 15&nbsp;km eus kêr emañ bae Guantánamo ma'z eus bet savet ur c'hamp-arme stadunanat abaoe brezel 1898 pa voe kemeret digant Spagn en emgann bae Guantánamo. En 1903 e voe feurmet an dachenn da SUA.

## Kanaouennoù
**En Guantánamo* https://www.paroles-musique.com/paroles-Papaito-En_Guantanamo-lyrics,p019549207.
Richard Gendall

**Richard Gendall** zo ur stourmer evit ar c’herneveureg, bet ganet e 1924 ha marvet e 2017.

Diazezer *[[Kernuack Nowedga|Curnoack Nowedga]]* ("Kerneveureg Nevez") eo. Er bloavezhioù 1980 e voe rannet an emsav evit ar c’herneveureg e daou skourr : lod eus an dud, gant Ken George en o fenn, a rae dave d’ar c’hrenngerneveureg evel mammenn evit ar yezh a vremañ, ha lod all, gant Richard Gendall a glaske o awen e testenioù eus yezh an , evel ma oa bet skrivet gant tud evel Nicholas ha John Boson, hag en aspadennoù keltiek a oa c’hoazh er rannyezhoù saoznek komzet e Kernev-Veur. 

Kenlabouret en deus Richard Gendall gant Skol-veur Exeter ha skrivet en deus e-leizh a levrioù hag a varzhonegoù, sinet gant e anv-barzh "Gelvinak".
Soner eo ivez, ha skrivet en deus kanaouennoù a zo bet kanet gant Brenda Wootton.

Savet en deus ar gevredigezh *[[Teere ha Tavaz]]*, evit brudañ an doare yezh anvet *Curnoack Nowedga*, pe *Kerneveureg Nevez*, hag evit embann skridoù en doare kerneveg-se. 

## Oberennoù
* *Kernewek Bew (Living Cornish)*. 1972
* *The Pronunciation of Cornish*. Teere ha Tavaz, Mahunyes, 1991.
* *A Students' Grammar of Modern Cornish*. Cussel an Tavas Kernuack, Mahunyes, 1991.
* *1000 Years of Cornish* (eil embannadur). Teere ha Tavaz, Mahunyes, 1994
* *Dictionary of Modern Cornish*. Teere ha Tavaz, Mahunyes, 1992-1997.
* *Tavaz a Ragadazow &ndash; The Language of my Forefathers.* Teer ha Tavaz, Mahunyes. 2000.
* *Practical Modern Cornish*. Teer ha Tavaz, Mahunyes. 2003.
* *The Language of our Cornish Forefathers*. Keskowethyans an Taves Kernewek. 2009.