open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bertègn Galèzz

**Bertègn Galèzz**, bet **Bertaèyn Galeizz**, a zo ur gevredigezh sevenadurel vreizhat he deus da bal broudañ ha ledañ anaoudegezh ar gallaoueg e-touesk an dud. Krouet e 1976 gant an anv **Amis du Parler Gallo**, e teu da vezañ *Bretagne Gallèse* e 1983 ha da c'houde *Bertaèyn Galeizz*. Arouezius eo ar c'hemm anv-se eus ledanadur palioù ar gevredigezh a dremen eus an dastum da dalvoudekadur ar gallaoueg. E 1978 e oa bet krouet kazetenn ar gevredigezh, *Le Lian* (anvet *Le Liaun* da c'houde). Goude meur a vloavezh e oa bet paouezet da embann ar gazetenn e stumm paper er bloavezhioù 2000. E 2009 e oa bet adlañset ar gazetenn, dindan ur stumm elektronek an taol-mañ.
E Roazhon emañ sez ar gevredigezh.

Ezel eo Bertaèyn Galeizz eus Kuzul sevenadurel Breizh, Défense et Promotion des Langues d’Oïl pe c'hoazh Skeudenn Bro Roazhon...

## Obererezhioù

Ur greizenn diellaouiñ vras war ar gallaoueg ha sevenadur "Bro-C'halloù" zo bet savet gant ar gevredigezh. Kavout a reer eno un diaz roadennoù dre urzhiataer enni muioc'h eget 100 000 pennger diwar-benn glad yezhel Breizh-Uhel.

Ul labour kelaouiñ an dud diwar-benn ar gallaoueg a vez graet gant Bertaèyn Galeizz, aozet e vez da skouer abadennoù e lec'h ma vez implijet ar yezh-se evit eskemm ha titouriñ an dud. Meur a zarvoud diwar-benn ar gallaoueg, en o zouez ar festival *Mill Góll (Mille Goules)* e miz Gwengolo war plasenn ar parlamant e Roazhon, a vez aozet gant Bertaèyn Galeizz, sonadegoù, abadennoù pe divizoù a zo.
Gant Bertaèyn Galeizz 22 e vez aozet *Le gallo en scène* er Pentevr, un doare eo evito da ziskouez pouez ar yezh e sevenadur bro Lambal.

Aozañ a reont kentelioù ha stalioù-labour war ar yezh pe c'hoazh deskoniadurioù pe stajoù. Tro o devez an nevez-c'hallaouegerien da selaou tud a gomz a-vihanik e-pad ar *Ramilhaéy de Mots* (dastumad gerioù) e-lec'h ma komzer eus un tem eus ar vuhez pemdeziek.

Kaset e vez da benn ul labour evit ma vefe anavezet ar gallaoueg gant an ensavadurioù publik hag evit gwir an dud da implijout ar gallaoueg mar fell dezho. Ur c'henlabour a vez etre ar strollegezhioù lec'hel (rannvro, departamantoù, tiez-kêr...) ha Bertaèyn Galeizz evit lakaat e pleustr ur politikerezh a-fed yezh ha sevenadur.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn Bertègn Galèzz
Marh al lorh

**Marh al lorh** zo ul levr brezhonek gant Per-Jakez Heliaz embannet e 1986. Diouzh an titl e komprener eo skrivet e falc'huneg, met ar film tennet dioutañ ha bet advouezhiet gant Dizale en deus *Marc'h al Lorc'h* da ditl.

## Embannadur gallek
Troidigezh Le Cheval d'orgueil Per-Jakez Heliaz eo, graet gant an oberour e-unan.

E 1975 e oa bet embannet ar skrid gallek gant an dastumad Terre Humaine e ti an embanner gall Plon e Pariz. 

## Embannadur brezhonek
E 1986, 11 vloaz war-lerc'h an embannadur gallek, e oa deuet er-maez ar skrid brezhonek, a oa ar skrid orin hervez an oberour. Embannet e oa ivez en dastumad Terre Humaine e ti an embanner gall Plon, e Pariz. Heñvel-vi e oa golo al levr brezhonek ouzh an hini gallek, war-bouez anv al levrioù : paper heñvel, golo kalet, keinet heñvel, un embannadur kaer evel n'eus ket kalz e brezhoneg. E falc'huneg e oa skrivet evel pennadoù Ouest-France.

Ne reas ket berzh tamm ebet avat, ha distrujet e voe ar miliadoù a levrioù na oant ket bet gwerzhet.

Un toullad bloavezhioù goude e oa bet Emgleo Breiz oc'h adembann levr Heliaz gant ur golo tanav ha war baper marc'had-mat.
Bursa

**Bursa** zo ur gêr e gwalarn Turkia, kêrbenn proviñs Bursa.

Hervez niveradeg 2007 eo pevare kêr vrasañ ar vro gant ouzhpenn 1.400.000 annezad enni (ouzhpenn 2.000.000 e 2009).
Le Cheval d'orgueil (levr)

***Le cheval d'orgueil*** ("Marc'h al Lorc'h") zo ul levr ennañ eñvorennoù bugaleaj Per-Jakez Heliaz, embannet e 1975 gant an embanner gall Plon, e Pariz, e-barzh an dastumad Terre Humaine. 

Savet e oa al levr diwar bennadoù divyezhek embannet e-barzh Ouest-France e-pad bloavezhioù.

Lavarout a rae ar skrivagner e oa bet skrivet e brezhoneg gantañ a-raok bezañ troet e galleg gantañ. 

Berzh en deus graet dre ar bed a-bezh, buan e voe gwerzhet ouzhpenn 500 000 skouerenn ha troet eo bet e 18 yezh. 

Tabut a savas gant Xavier Grall hag a embannas *[[Le Cheval couché]]*, ma tamalle da Bêr-Jakez Helias bezañ treset ur skeudenn eus ur Vreizh kozh.

Kontet eo buhez ur familh kouerien baour a Vro-Vigoudenn un tamm a-raok ar Brezel-bed Kentañ

## Film
Ur film a zo bet savet gant ar filmaozer gall Claude Chabrol diwar al levr e 1980, hag eilmouezhiet e brezhoneg gant Dizale gant an titl *Marc'h al Lorc'h*.

## Embannadur brezhonek
**Gwelout ar pennad [[Marh al lorh]].*
 
Meur a vloaz goude e voe embannet ar skrid brezhoneg gant Terre Humaine evel ma oa bet e galleg, paper heñvel, golo kalet, keinet heñvel, un embannadur kaer evel n'eus ket kalz e brezhoneg. E falc'huneg e oa skrivet evel pennadoù Ouest-France. Ne reas ket berzh tamm ebet avat, ha distrujet e voe ar miliadoù a levrioù na oant ket bet gwerzhet.

Un toullad bloavezhioù goude e oa Emgleo Breiz oc'h adembann levr Heliaz gant ur golo tanav ha war baper marc'had-mat, disheñvel-mat diouzh an embannadur kentañ.
Le Cheval d'orgueil (film)

***Le Cheval d'orgueil*** (*Marc'h al Lorc'h* hervez an doare advouezhiet e brezhoneg) a zo ur film gall sevenet gant Claude Chabrol, deuet er-maez e 1980, ha savet diwar al levr eñvorennoù gant Per-Jakez Heliaz.

## Synopsis

Ar vuhez war ar maez er Vro-Vigoudenn, e mervent Breizh, e penn kentañ an  kantved betek fin ar Brezel-bed kentañ. Paour-razh eo ar gouerien ha n'o deus ken pal nemet en em geitañ ganti kement ha ma c'hellont. Pêr-Alan a gej gant Anna-Vari, mevel eo e-barzh un ti-feurm hag ober a ra war-dro ar c'hezeg dreist-holl. O dimeziñ a zo un troc'h devezh a-raok distreiñ d'ar baourentez. Genel a raio ur mab: Pêr-Jakez lesanvet « Pêrig », hag a vo desavet gant e dad-kozh Alan. Deskiñ a raio ez eo war al lorc'h e saver pa ne vezer ket perc'henn d’ur marc'h.

## Evezhiadennoù

Er penn-kentañ en doa raktreset Claude Chabrol ober ur film diwar-benn peizanted ar Creuse e deroù an  kantved. Pa lennas best-seller Per-Jakez Heliaz e tibabas cheñch lec'h hag istor. Al levr a dres Breizh war ar maezioù e penn-kentañ an  kantved, un nebeud bloavezhioù a-raok ar Brezel-bed kentañ. An azasadur, bet fiziet e Daniel Boulanger, a zo tuet war-zu al lodenn eñvorennoù ha kont a ra buhez Pêr. N'eo ket bet degemer mat ar film gant ar filmvarnourien pa 'zo deuet ar-maez, ne weler ket anezhañ alies war ar skinwel. Kerse bras en deus bet Chabrol da na vezañ sevenet ar film e brezhoneg, dre m'en deus filmet an traoù e galleg ez eus bet un nebeud diaesterioù (da skouer pa n'en deus ket c'hoant Pêr deskiñ ar galleg er skol). Ar film-mañ a zo un azasadur feal d'an oberenn orin gant Per-Jakez Heliaz hag un tres eus ur rannvro gant un identelezh kreñv.

« Ce film est dédié au pays Bigouden » a zo an dediadenn a c'heller lenn e-pennkentañ ar film *Le Cheval d'Orgueil*.

Advouezhiet e oa bet ar film e brezhoneg e 2008 gant Dizale.

## Fichenn teknikel

* Sevener : Claude Chabrol
* Senario : Daniel Boulanger, Claude Chabrol hervez al levr gant ar memes anv skrivet gant Per-Jakez Heliaz
* Rener ar skeudenniñ : Jean Rabier
* Sonerezh : Pierre Jansen 
* Doare : kronikenn rannvroel 
* Padelezh : 113 minutenn (1 e 53)
* Deiziad dont er-maez : 

## Komedianed

* Michel Blanc : Corentin Calvez 
* Jacques Dufilho : Alain, an tad-kozh
* Bernadette Le Saché : Anne-Marie, ar vamm 
* François Cluzet : Pierre-Alain, an tad
* Ronan Hubert : Pierre-Jacques d'an oad a 7 bloaz
* Armel Hubert : Pierre-Jacques d'an oad a 11 bloaz
* Paul Le Person : Gourgon, paotr al lizhiri
* Pierre Le Rumeur : ar mojennour
* Dominique Lavanant : Marie-Jeanne, an amiegez
* Bernard Dumaine : ar c'hannad Le Bail 
* Michel Robin : ar markiz
* Pierre-François Duméniaud : ar c'hederv Jean
* Jacques Chailleux : Jeannot

## Notennoù


## Gwelet ivez

* *[[Le Cheval d'orgueil (levr)|Le Cheval d'orgueil]]*, al levr skrivet gant Per-Jakez Heliaz

## Liamm diavaez

* Le cheval d'orgueil war Internet Movie Database
Le Cheval d'orgueil

* ***[[Le Cheval d'orgueil (levr)]]*** a zo ul levr eñvorennoù gant ar skrivagner breizhat **[[Per-Jakez Heliaz]]** e 1975, 
** troet e brezhoneg, anvet Marh al lorh, hag embannet e 1986.
* ***[[Le Cheval d'orgueil (film)|Le Cheval d'orgueil]]*** a zo anv ar film bet sevenet gant **[[Claude Chabrol]]** (1980) diwar al levr.
Murat Iañ

**Murat I**, (e turkeg otomanek اول مراد), a voe trede sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe e 1326 e Bursa ha marvet e 1389.

Mab e oa da Orhan Gazi ha Nilüfer Hatun.

E 1359, goude marv e vreur henañ Süleyman pacha, e voe lakaet e penn al lu otoman e Roumelia.

## Ren
Ren a reas war-lerc'h e dad Orhan Gazi adalek 1360.

Aloubiñ a reas Edirne e 1362 hag e lakaas anezhi da gêrbenn ar vro. Kaset e voe di Turkmened eus Anatolia a-benn kreskiñ dregantad an Durked e Roumelia.

Tiriad an Otomaned a dremenas eus 95.000 km² e 1360 da 500.000 km² e 1389.

## Sevenadur
Phocoena

***Phocoena*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ morhoc'hed.

## Spesadoù
* morhoc'h lunedek, *Phocoena dioptrica*
* morhoc'h du, *Phocoena phocoena*
* morhoc'h Kalifornia, *Phocoena sinus*
* morhoc'h Burmeister, *Phocoena spinipinnis*
Morhoc'h

Ar **morhoc'hed** eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad *Phocoenidae* en urzhiad ar morviled.

## Genadoù
3 genad ha 6 spesad morhoc'hed zo :
* *[[Neophocaena]]* (1 spesad)
* *[[Phocoena]]* (4 spesad)
* *[[Phocoenoides]]* (1 spesad)

## Ster ledanoc'h
A-wechoù e vez graet **morhoc'hed** eus spesadoù delfined pe balumed 'zo :
* morhoc'h beg-hir evit an delfin boutin
* morhoc'h gwenn evit an delfin beg gwenn
* morhoc'h louet evit delfin Risso
* morhoc'h penn ront evit *[[Globicephala melas]]*
Pleg-mor Mec'hiko

**Pleg-mor Mec'hiko** (*Gulf of Mexico* e saozneg, *Golfo de México* e spagnoleg) zo ur pleg-mor bras eus ar Meurvor Atlantel e Norzhamerika. 

En-dro dezhañ emañ Mec'hiko (stadoù Yucatán, Campeche, Veracruz, Tamaulipas), Stadoù Unanet Amerika (stadoù Florida, Alabama, Louisiana, Mississippi, Texas) ha Kuba. Dre ur strizh-mor anvet Kanol Yucatán e tigor war ar Mor Karib, ha dre strizh-mor Florida e tigor war ar peurrest eus ar Mor Atlantel.

E-touez ar stêrioù bras en em daol e Pleg-mor Mec'hiko e c'haller menegiñ ar Mississippi, ar Río Bravo hag ar Río Grijalva. Porzhioù-mor bras a gaver war ribloù ar pleg-mor : Tampa, Orleañs Nevez, Houston, Tampico, Veracruz ha La Habana.
Urien Wiliam

**Urien Wiliam** (7 a viz Du 1929 - 21 a viz Here 2006) a oa ur skrivagner kembraek.

Ganet e oa en Abertawe, mab d'ar c'helenner skol-veur Stephen J. Williams ha breur da Aled Rhys Wiliam. 

## Oberennoù
### C'hoariva
* *Cawl Cennin* (1969)
* *Y Ffin* (1970)
* *Y Llyw Olaf* (1972)
* *Y Pypedau* (1973)

### Romantoù
* *Dirgelwch y rocedi* (1968)
* *Pluen yn fy het a Stafell Ddwbl* (1970)
* *Perygl o'r Sêr* (1972)
* *Tu Hwnt i'r Mynydd Du* (1975)
* *Chwilio Gem* (1980)
* *Breuddwyd Rhy Bell* (1995)
Ieuan Wyn Jones

**Ieuan Wyn Jones** (ganet d'an 22 a viz Mae 1949) zo ur politikour eus Kembre.

Eil Kentañ ministr Kembre evit ar mare.

Ganet eo bet e Dinbych, mab d'ur pastor badezour. Tremenet en deus e vugaleaj e Pontardawe hag e Bala. E studioù en deus graet e skol-veur Liverpool. Labouret en doa evel alvokad adalek 1974 betek 1987, pa voe dilennet da gannad e Ti ar C'humunioù evit Enez Môn.

Kadoriad ar strollad Plaid Cymru e voe etre 1980 ha 1982 hag etre 1990 ha 1992.

Kannad Sir Fôn e voe, en anv Plaid Cymru etre 1987 ha 2001. Dilennet e voe e Bodadenn Vroadel Kembre e miz Mae 1999. Dont a reas da vezañ prezidant Plaid Cymru war-lerc'h Dafydd Wigley. Goude votadeg 2003 e voe kemeret e lec'h gant Dafydd Iwan evel prezidant ar strollad ha dont a reas Ieuan Wyn Jones da vezañ rener kannaded Plaid Cymru er Vodadenn Vroadel. E 2007 e teuas da vezañ Eil Kentañ ministr Kembre er gouarnamant savet diwar un emglev etre Strollad al Labour ha Plaid Cymru.

E 2007 e voe anvet Ieuan Wyn Jones da "Bolitikour ar Bloavezh" gant BBC Kembre.

## Notennoù
394

1148 *Ab Urbe Condita* = 394 goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar C'hornog : Alouber emanvet : Eugenius
* Impalaerien ar Reter : Flavius Theodosius, Arcadius, Flavius Honorius
* Koñsuled : Virius Nicomachus Flavianus (Kornôg); Arcadius Aug. III & Honorius Aug. II

* 6 Gwengolo 394 : Emgann ar Frigidus (ar Stêr Yen), er Balkanoù. Faezhet eo Eugenius hag Arbogast gant Theodosius Iañ. Eugenius, lazhet pe en em zistrujet ? Arbogast : en em zistrujet d'an 8 Gwengolo.
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask ː 02 Ebrel
*Pab : Siricius 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 394|Ganedigezhioù 394]]

## [[:Rummad:Marvioù 394|Marvioù 394]]
393

1146 *Ab Urbe Condita* = 393 goude J.-K.

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar C'hornôg : Alouber emanvet : Eugenius
* Impalaerien ar Reter : Flavius Theodosius, Arcadius, Flavius Honorius 
* Koñsuled : Theodosius Aug. III & Eugenius Aug. (Kornôg); Theodosius Aug. III & Flavius Abundantius (Reter)
* Eost : C'hoarioù Olimpek diwezhañ.
### Afrika

### Reter Nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
* 20 Du 393 : Fallaenn war an heol, gwelet e Kergustentin.

## Relijionoù
* Sul-Fak ː 17 Ebrel 
*Pab : Siricius 
* Breud etre sant Yerom ha Jovinian
* Krog an tabut etre sant Yerom ha Rufin diwar prezegennoù Origenus
* Abalamour m'eo bremañ ar relijion gristen hini ar Stad, e-unan ha dleet, adalek an 8 a viz Du 392, ne vo kaoz ken eus gouelioù pagan en deiziadurioù roman da zont.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 393|Ganedigezhioù 393]]

## [[:Rummad:Marvioù 393|Marvioù 393]]

## Lidoù

__NOTOC__
392

1145 *Ab Urbe Condita* = 392 goude J.-K.

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Yaou hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar Reter : Flavius Theodosius
* Impalaer ar C'hornôg : Valentinian II
* Impalaer ar C'hornôg emanavezet : Eugenius 
* Koñsuled : Arcadius Aug. II & Flavius Rufinus

* Goude marv Valentinian II, drouklazhet d'ar 15 Mae 392, Arbogast mestr war armeoù ar c'hornôg, e sav **Eugenius** da impalaer ar C'hornôg, e Lyon. En em staliañ a ra hemañ e Trier.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul-Fask ː 28 Meurzh
*Pab : Siricius
* D'an 8 a viz Du 392 e embann an impalaer Theodosius Iañ ez eo ar relijion kristen hini an impalaeriezh, unan ha dibar. Ar relijionoù all zo forbannet.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 392|Ganedigezhioù]]

## [[:Rummad:Marvioù 392|Marvioù]]
* Valentinian II

__NOTOC__
391

1144 *Ab Urbe Condita* = 391 goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius hag Arcadius 
* Impalaer ar C'hornôg : Valentinian II
*Koñsuled : Flavius Eutolmius Tatianus & Quintus Aurelius Symmachus

### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha Skiantoù
## Relijionoù
* Sul Fask ː 06 Ebrel
*Pab : Siricius
* D'ar 24 C'hwevrer 391 eo embannet gant Theodosius e Milano al lezenn a-enep d'ar relijionoù pagan.
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 391|Ganedigezhioù 391]]

## [[:Rummad:Marvioù 391|Marvioù 391]]
Mallorca

**Mallorca** eo an hini vrasañ eus an Inizi Balearez (se zo kaoz ma vez laret ivez ar * Balear Major* anezhi), er Mor Kreizdouar. Bevañ a ra an enezourien (*mallorquins* e yezh azr vro). diwar an touristerezh hag al labour-douar. 3639 km2 eo gorread an enezenn. Palma eo kêr-benn an enezenn ha kêr-benn an enezeg, rannet entre *Ciutat*, kêr, hag ar *Part Forana* ar maezioù tro-dro. 

Enez  Cabrera  hag an enezennoùigoù tro-dro dezhi zo stag ouzh Palma ivez.

## Istor

## Notennoù
Ynys y Barri

**Ynys y Barri** zo ur gêriadenn hag un enezenn e kreisteiz Kembre, e-kichen Y Barri ha stag outi.

Dont a ra hec'h anv eus ur sant brezhon, Barrwg.
Rhaeadr Ewynnol

**Rhaeadr Ewynnol** zo ul lamm-dour e Kembre war an Afon Llugwy, un 3 c'hilometr bennak en hanternoz da Fetws-y-Coed. *[[Swallow Falls]]* eo an anv saoznek, un anv ijinet gant touristed saoz ha ne oant ket nec'het gant deskiñ an anv kembraek. Dont a ra an anv kembraek eus an eon (ewyn) a zo war an dour.
Swallow Falls

**Swallow Falls** (*lamm-dour bas* e brezhoneg) zo un anv-lec'h saoznek, roet da zaou lamm-dour er bed:

* Rhaeadr Ewynnol, e Kembre,
* *Swallow Falls* war ar Youghiogheny River e Maryland, e SUA, er Swallow Falls State Park.
Barry Island (Debenham Islands)

**Barry Island** zo un enezenn e-kreiz an Debenham Islands, er-maez da aod kornaoueg Graham Land, en Antartika. Roet e voe an anv gant John Riddoch Rymill a voe e penn un ergerzhadeg eno e 1936 ha 1937. 

## Pennad kar
* Barry Island
Barry Island

**Barry Island** zo anv -lec'h saoznek div enezenn:

* *Barry Island*, pe Ynys y Barri, e Kembre
*Barry Island (Debenham Islands)‎, en Antarktika
Kogiidae

***Kogiidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou spesad morviled. Ne vez ket graet gant ar c'herentiad-mañ en holl rummatadurioù hag e zaou spesad a c'hell bezañ renket e *[[Physeteridae]]* asambles gant ar c'hwezher bras.

## Spesadoù
* ar c'hwezher korr, *Kogia breviceps*
* ar c'hwezher bitous, *Kogia sima*
Kogia

***Kogia*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou spesad c'hwezhered. 

## Spesadoù
* ar c'hwezher korr, *Kogia breviceps*
* ar c'hwezher bitous, *Kogia sima*

## Rummatadur
Diouzh ar rummatadurioù e vez renket ar genad-mañ er c'herentiad *[[Kogiidae]]* pe e *[[Physeteridae]]*.
Physeteridae

***Physeteridae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ an tri spesad c'hwezhered.

E rummatadurioù 'zo e vez renket spesadoù ar genad *[[Kogia]]* en o c'herentiad dezho (*[[Kogiidae]]*) hag eo ar c'hwezher bras ar spesad nemetañ e *Physeteridae*.

## Spesadoù
* ar c'hwezher bras, *Physeter macrocephalus*
* ar c'hwezher korr, *Kogia breviceps*
* ar c'hwezher bitous, *Kogia sima*
C'hwezher

Ar **c'hwezhered** a zo bronneged en urzhiad ar morviled.

Diouzh ar rummatadurioù e vezont renket holl asambles er c'herentiad *[[Physeteridae]]*, pe dispartiet e daou gerentiad : *Physeteridae* ha *[[Kogiidae]]*.

## Spesadoù
* ar c'hwezher bras, *Physeter macrocephalus*
* ar c'hwezher korr, *Kogia breviceps*
* ar c'hwezher bitous, *Kogia sima*
Inizi antarktek ha tro-war-dro

Sed amañ ur roll eus an **inizi antarktek ha tro-war-dro** 

* An **inizi antarktek** eo an inizi e Meurvor ar Su en-dro da Antarktika, er su d'ar C'helc'h antarktek.

* An **inizi subantarktek** eo an inizi e Meurvor ar C'hreisteiz en-dro da Antarktika, en norzh d'ar C'helc'h antarktek (66° 33' 38").

## Inizi antarktek brasañ urzhiet hervez o ment

## Inizi tro-war-dro (subantarktek) (en norzh da 60° Su)

## Inizi antarktek  (er su da  60° Su)
Platanistidae

***Platanistidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ an delfined dour dous.

## Spesadoù
* delfin ar Ganga, *Platanista gangetica*

E *Platanistidae* pe *[[Iniidae]]* :
* delfin an Amazon, *Inia geoffrensis*

E *Platanistidae* pe *Iniidae* pe *Lipotidae* :
* baiji, *Lipotes vexillifer*

E *Platanistidae* pe *Iniidae* pe *Pontoporiidae* :
* delfin La Plata, *Pontoporia blainvillei*
Roosevelt Island

**Roosevelt Island** zo anv meur a enezenn.

## 
* Roosevelt Island (New York), e kêr New York
** Roosevelt Island (IND 63rd Street Line), un arsav metro
* Theodore Roosevelt Island, e Washington, D.C

## Antarktika
* Roosevelt Island, Antarktika, en Antarktika
Bear Island

**Bear Island** ( *Enez an Arzh*, e brezhoneg) zo anv saoznek meur a enezenn er bed. 

## 
* Bear Island (Smith's Cove), e mervent Nova Scotia
* Bear Island (LennTemagami), en hanternoz Ontario
* Bear Island (Nunavut), e Mor al Labrador, e Nunavut
* Bear Islands, Hudson Bay, Nunavut
* Bear Island (New Brunswick), New Brunswick

## 
*Bear Island (Connecticut), unan eus ar Thimble Islands
*Bear Island (Maine), e Northeast Harbor
*Bear Island (Maryland), e Montgomery County, Maryland, etre ar Potomac ha C&O Canal e-kichen Great Falls
*Bear Island (Norfolk County, Massachusetts)
*Bear Island (Plymouth County, Massachusetts)
*Bear Island (Minnesota), er Bear Island Lake, er c'hreisteiz da Ely
*Bear Island (Lake Winnipesaukee), e New Hampshire
*Bear Island (North Carolina)
*Bear Island (South Carolina), unan eus ar Sea Islands e Charleston County, South Carolina
*Bear Island (Wisconsin), unan eus an Apostle Islands el Lenn Superior

## Lec'hioù all
* Bear Island (Antarktika)
* Bears Island (Tasmania)
* *Bere Island*, pe *Bear Island*: anvioù saoznek Oiléan Béarra en Iwerzhon

## Traoù all
**Bear Island*, ur romant gant Alistair MacLean
*''Bear Island'' (1979 film), ar film graet gant Don Sharp diwar romant Alistair MacLean
Ivysaur

Ivysaur a zo ur spesad pokemon, anavezet evel stad deveret Bulbasaur. Diwezhatoc'h e emdro e Venusaur, e stad dioroetañ.
Pas tremen bulbasaur da ivysaur e kresk a-galz kement e-keñver ment evit e pouezh, met pouezusoc'h ; diwan a ra an danvez-plant lec'hiet war e gein ; ur plant roz a c'hello neuze dont diwar well, dezhañ pevar delienn.
Emily Huws

**Emily Huws** zo ur skrivagnerez kembraek evit ar yaouankiz, ganet e 1942, e Caeathro, e-kichen Caernarfon, e Tyddyn Llwyni, e-lec'h m'emañ o chom. Skoliet eo bet e Waunfawr, Caernarfon ha Bangor.

## Oberennoù

### Levrioù bugale
* *Cyfres Corryn: Chwannen*, Meurzh 1990, (Gwasg Gomer)
* *Wmffra*, 1992, (Gwasg Gomer) 
* *Tisio Tshipsan?*, 1993, (Gwasg Gomer) 
* *Mot*, Ionawr 1995, (Gwasg Gomer)
* *Cyfres Cled: Sgin Ti Drons?*, Hydref 1995, (Gwasg Gomer)
* *Llyfrau Darllen CBAC Cyfnod Allweddol 2 Ail Iaith (Lefelau 3/4): Busnesa*, Gorffennaf 1998, (Uned Iaith/CBAC)
* *Llyfrau Darllen CBAC Cyfnod Allweddol 2 Ail Iaith (Lefelau 3/4): Sosej i Carlo*, Gorffennaf 1998, (Uned Iaith/CBAC)
* *Llyfrau Darllen CBAC Cyfnod Allweddol 2 Ail Iaith (Lefelau 3/4): Symud Mynydd*, Gorffennaf 1998, (Uned Iaith/CBAC)
* *Anifeiliaid Aaron: 2. Carla*, Medi 2001, (Gwasg Gomer)
* *Anifeiliaid Aaron: 3. Jini Jinjila*, Medi 2001, (Gwasg Gomer) 
* *Cyfres Corryn: Tostyn*, Tachwedd 2002, (Gwasg Gomer) 
* *Cyfres Blodyn Haf: 1 Eco*, Tachwedd 2004, (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion)
* *Nid fy Mai i*, Ebrill 2005, (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion)
* *Ned*, Mai 2005, (Gwasg Carreg Gwalch)
* *Cyfres Blodyn Haf: 2 Carreg Ateb*, Mehefin 2005, (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion)
* *Cyfres Hwyl Gŵyl: Dathlu Calan Gaeaf* (Myrddin ap Dafydd, **Emily Huws**, Gordon Jones,Siân Lewis, Gwyn Morgan), Medi 2005, (Gwasg Carreg Gwalch)
* *Cyfres Blodyn Haf: 3 Babi Gwyrdd*, Ebrill 2006, (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion)
* *Lol neu Lwc?*, Tachwedd 2006, (Gwasg Gwynedd)
* *Hogan Mam, Babi Jam*, Tachwedd 2007, (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion)
* *Bownsio*, Hydref 2008, (Cymdeithas Lyfrau Ceredigion)

### Kasedoùigoù
* *Casetiau Cbac Cyfnod Allweddol 2 Ail Iaith (Lefelau 3/4): Ysbryd yn yr Ardd*, Rhagfyr 1998, (Uned Iaith/CBAC)
* *Casetiau CBAC Cyfnod Allweddol 2 Ail Iaith (Lefelau 3/4): Babi Tŷ Ni*, Rhagfyr 1998, (Uned Iaith/CBAC)
* *Casetiau CBAC Cyfnod Allweddol 2 Ail Iaith (Lefelau 3/4): Sosej i Carlo*, Rhagfyr 1998, (Uned Iaith/CBAC)
* *Casetiau CBAC Cyfnod Allweddol 2 Ail Iaith (Lefelau 3/4): Busnesa*, Rhagfyr 1998, (Uned Iaith/CBAC)
* *Casetiau Cbac Cyfnod Allweddol 2 Ail Iaith (Lefelau 3/4): Symud Mynydd*, Rhagfyr 1998, (Uned Iaith/CBAC)

= Prizioù =
* Gwobr Mary Vaughan Jones 1988
* Gwobr Tir na n-Og 1992 *Wmffra*
* Gwobr Tir na n-Og 1993 *Tisio Tshipsan?*
* Gwobr Tir na n-Og 2005 evit *Eco*.
* Gwobr Tir na n-Og 2006 evit *Carreg Ateb*.
* Gwobr Tir na n-Og 2009 evit *Bownsio*.

= Liammoù diavaez =
*  https://web.archive.org/web/20070928104208/http://www.cllc.org.uk/graphix/pdfs/AA_EmilyHuws.pdf Fichenn anavezout aozer (Cyngor Llyfrau)
Inaccessible Island

**Inaccessible Island** zo anv saoznek teir enezenn da vihanañ

*Inaccessible Island (Tristan da Cunha), er Meurvor Atlantel
*Inaccessible Island (Inizi Dellbridge)
*Inaccessible Islands (Inizi Orc'h ar Su)
Falc'heg

Ar **falc'heged** eo al loened divellkeinek a ya d'ober an urzhiad *Opiliones*. Er gevrennad *Arachnida* emaint, asambles gant ar c'hevnid, an tarlask pe ar c'hruged.

War-dro 6.400 spesad zo bet renablet.
Krenerez

Ar **c'hrenerezed** eo ar pesked plat, kar d'ar rae, a ya d'ober ar genad *Torpedo*.

Gouest int da broduiñ tredan evit lazhañ o freizhoù pe evit en em zifenn.

## Spesadoù
E-touez ar spesadoù krenerezed emañ :
* ar grenerez vrizh, *Torpedo marmorata*
* ar grenerez voutin, *Torpedo torpedo*
* krenerez Chile, *Torpedo tremens*
* krenerez Florida, *Torpedo andersoni*
* krenerez Kalifornia, *Torpedo californica*
...
Lamprez

Al **lamprez** (unander *lamprezenn*) eo ar pesked arvevat debradus a ya d'ober ar c'herentiad *Petromyzontidae* hag an urzhiad *Petromyzontiformes*.

## Genadoù
* *[[Geotria]]*
* *[[Mordacia]]*
* *[[Caspiomyzon]]*
* *[[Eudontomyzon]]*
* *[[Ichthyomyzon]]*
* *[[Lampetra]]*
* *[[Lethenteron]]*
* *[[Petromyzon]]*
* *[[Tetrapleurodon]]*
Barzh Bugale Kembre

**Bardd Plant Cymru** (*Barzh Bugale Kembre*) zo ur garg vloaziek enorus e Kembre. E-pad bloaz eo gopret ar barzh dilennet da zegas ar varzhoniezh kembraek er skolioù. 

Aozet eo ar garg diwar skouer Barzh Ofisiel ar Rouantelezh saoz, nemet n'eo ket e servij ar gouarnamant emañ ha ne bad ket keit all ar garg e Kembre. 

## Barzhed ar vugale
* 2000 Myrddin ap Dafydd
* 2001 Mei Mac (Meirion MacIntyre Huws)
* 2002-2003 Menna Elfyn
* 2003-2004 Ceri Wyn Jones
* 2004-2005 Tudur Dylan Jones
* 2005-2006 Mererid Hopwood
* 2006-2007 Gwyneth Glyn
* 2007-2008 Caryl Parry Jones
* 2008-2009 Ifor ap Glyn
* 2009-2010 Twm Morys
* 2010-2011 Dewi 'Pws' Morris
* 2011-2013 Eurig Salisbury

## Barzh Bugale Breizh
Un barzh brezhonek ofisiel e-pad bloaz a rafe mil vad d'ar yezh ha d'ar varzhoniezh.
Myrddin ap Dafydd

**Myrddin ap Dafydd** zo ur barzh kembraek, ganet e Llanrwst e 1956. Skrivagner komz-plaen eo ivez, koulz ha mouller hag embanner. Studioù en deus graet e skol-veur Aberystwyth a-raok sevel an ti-embann Gwasg Carreg Gwalch.
Grip A

An **influenzaviruz A** a zo ar viruz e kaoz e diorroadur sintomoù ar grip (pe v/barr-arouez) a-vareadoù pe er bed a-bezh (kleñved-bed). 

Viruz TRN int ha gouest diwar-se da gemm buan pe vuanoc'h en ur gontamaniñ spesadoù all ha dont da vezañ dañjerusoc'h. 

Daou enepgen war-c'horre o bolc'henn a ro o anv *HxNx*, is-tipoù anezho.
#hemagglutinin
#neuraminidaz

## Is-tip H1N1

Influenzaviruz A is-tip H1N1 a ro o anv d'ar viruz is-tip H1N1 eus al lignez tip A.
Kiriek int d'ar grip a-vareadoù dreistholl met ivez d'ar c'hleñvedoù-bed eus ar bloavezhioù 1918 ha 2009.

**Barr-arouez-bed A (H1N1) 2009** a zo diorroet dre ar viruz-mañ. Disklêriet eo bet kleñved-bed e miz mezheven 2009 gant an OMS. Meur a c'hen eus spesadoù disheñvel o deus savet ar viruz-mañ, hoc'h, yer ha den met ur viruz etre-den eo bremañ ha n'eo ket ken "viruz an hoc'h" evel ma z'eus bet tu ober anezhañ. 

Er bed a-bezh e seblant izelik a-walc'h ar varvelezh diwar e gontamadur daoust ma kendalc'ho tud da vervel diwarnañ ; un dreist-varvelezh a vez memestra gant ar maouezed o tougen hag an dud teuc'h. 

## Ar viruz
Seblant a ra bezañ dioroet diwar un adaozadur etre :
* viruz ur "grip-hoc'h" Amerika an Norzh, 
* viruz ur "grip-yer" Amerika an Norzh, 
* viruz ur "grip-den" tip A an is-tip H3N2,
* viruz ur "grip hoc'h ha yer" Eurazia.
Er-fin eo ar viruz nevez-mañ ur meskad dibar.
Gwasg Carreg Gwalch

**Gwasg Carreg Gwalch** zo un ti-embann kembraek krouet e 1980 e Llanrwst gant Myrddin ap Dafydd. Ur sekretouriezh zo ivez e Pwllheli.

## Liamm diavaez
* Gwefan Carreg Gwalch
Gadiformes

***Gadiformes*** a zo un urzhiad e rummatadur ar pesked, ennañ ar moru ha pesked kar dezhañ.

## Kerentiadoù
* *[[Bregmacerotidae]]*
* *[[Euclichthyidae]]*
* *[[Gadidae]]*
* *[[Lotidae]]*
* *[[Macrouridae]]* (ar greunadered)
* *[[Melanonidae]]*
* *[[Merlucciidae]]*
* *[[Moridae]]*
* *[[Muraenolepididae]]*
* *[[Phycidae]]*
Gadidae

***Gadidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar pesked, ennañ ar moru, al levneg pe an azen.

## Genadoù
* *[[Arctogadus]]*
* *[[Boreogadus]]*
* *[[Eleginus]]*
* *[[Gadiculus]]*
* *[[Gadus]]*
* *[[Melanogrammus]]*
* *[[Merlangius]]*
* *[[Microgadus]]*
* *[[Micromesistius]]*
* *[[Pollachius]]*
* *[[Raniceps]]*
* *[[Theragra]]*
* *[[Trisopterus]]*

E *Gadidae* pe *[[Lotidae]]* :
* *[[Brosme]]*
* *[[Lota]]*
* *[[Molva]]*
* *[[Ciliata]]*
* *[[Enchelyopus]]*
* *[[Gaidropsarus]]*

E *Gadidae* pe *[[Phycidae]]*:
* *[[Phycis]]*
* *[[Urophycis]]*
Boreogadus

***Boreogadus*** zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù
Ar spesad nemetañ gwiriekaet er genad-mañ eo moru ar penn-ahel (*Boreogadus saida*).

Evit :
* *Boreogadus esmarki*, sellet ouzh *[[Trisopterus esmarkii]]*
* *Boreogadus pearyi*, sellet ouzh *[[Arctogadus borisovi]]*
* *Boreogadus poutassou*, sellet ouzh *[[Micromesistius poutassou]]*
Eleginus

***Eleginus*** zo ur genad e rummatadur ar pesked, ennañ daou spesad kar d'ar moru.

## Spesadoù
* *[[Eleginus gracilis]]*
* *[[Eleginus nawaga]]*
Gadus

***Gadus*** zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù
* moru ar meurvor Habask, *Gadus macrocephalus*
* moru (pe moru ar meurvor Atlantel), *Gadus morhua*
* moru Greunland, *Gadus ogac*
Micromesistius

***Micromesistius*** zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù
* *[[Micromesistius australis]]*
* merlank glas, *Micromesistius poutassou*
Pollachius

***Pollachius*** zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù
* levneg, *Pollachius pollachius*
* levneg du, *Pollachius virens*
Jalaluddin Muhammad Akbar

**Jalaluddin Muhammad Akbar** (جلال الدین محمد اکبر en ourdou), anavezet ivez evel ***Akbar*** pe ***Akbar Veur*** (***Akbar-e-Azam***) (15 a viz Here 1542 - 27 a viz Here 1605) a oa e penn an Impalaeriezh Voghol en Indez, etre 1556 ha 1605. Sellet a reer outañ evel an hini galloudusañ eus an impalaerien voghol. 

Mont a reas war an tron pa ne oa nemet 13 vloaz, goude marv e dad Nasiruddin Humayun. Deuet e oa Humayun a-benn da adaloubiñ Delhi e 1555. Akbar, e-pad e ren, a dalas ouzh enebiezh diskennidi Sher Shah Suri hag a suraas harzoù an impalaeriezh e tu ar c’hornôg. En Eil Emgann Panipat, e 1556, e voe trec’h war ar roue indian Hemu. Stagañ a reas Malwa (1562), Gujarat (1572), Bengal (1574), Kaboul (1581), Kachmir (1586), ha Kandesh (1601) ouzh e impalaeriezh. Dindan ugent vloaz e voe kadarnaet e c’halloud hag en em astennas e grog war un tamm mat eus hanternoz ha kreiz India. Kreñvaat a reas e veli dre emglevioù gant aotrouien Rajput, ha dre zimeziñ gant priñsezed Rajput. Lemel a reas an telloù a veze savet war ar re na oant ket muzulmiz hag envel a reas Hindouiz e postoù uhel en impalaeriezh.

Dindan ren Akbar e vleunias an arz hag ar sevenadur. Dedennet-bras e oa gant al livadurioù ha kinklet e veze mogerioù e balezioù gant murlivadurioù. Ouzhpenn harpañ al livourien a bleustre e doare ar vro, e plije dezhañ ivez an taolennoù e doare Europa. Pitilh e oa gant al lennegezh ha meur a oberenn eus al lennegezh sañskritek a lakaas treiñ e perseg, ouzhpenn lakaat oberennoù persek anavezet da vezañ skeudennaouet gant livourien eus e lez. Lakaat a reas sevel meur a savadur bras a c’haller gwelet c’hoazh e Fatehpur Sikri a oa e gêr-benn. Dindan ren Akbar ivez e voe divizoù etre beleien uhel eus relijionoù disheñvel ar vro : Muzulmiz, Sikhed, Hindoued... ha Katoliged zoken (Jezuisted deuet eus Portugal). 

Mervel a reas en Agra ha beziet e voe e Sikandra, e-kichen Agra. E vab Jahangir a zeuas da vezañ impalaer war e lerc'h. 

## Liammoù diavaez
* ''Akbar et Fatehpur Sikri'', pennad gant Jean-Paul Roux e lec'hienn CLIO (e galleg)
Morlogod

Ar **vorlogodenn** (*Raniceps raninus*), liester **morlogod** (ger stroll), a zo ur pesk mor. Ar spesad nemetañ eo er genad *Raniceps*.
Trisopterus

***Trisopterus*** a zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù
* *[[Trisopterus esmarkii]]*
* moulleg, *Trisopterus luscus*
* *[[Trisopterus minutus]]*
Slochteren

**Slochteren** (distagañ https://web.archive.org/web/20130114105949/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e3/018_Slochteren.ogg) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar chêrioù ha kêriadenn da-heul a ya d'ober ar gumun : Blokum, Denemarken, Froombosch, Gaarland, Harkstede, Heidenschap, Hellum, Kolham, Lageland, Luddeweer, Overschild, De Paauwen, Ruiten (streek), Schaaphok, Scharmer, Schildwolde, Siddeburen, Slochteren, Steendam, Tjuchem, Wilderhof e Woudbloem.
Ur gumun kalz kêriadennoù enni eo, ha tro-dro dezhi e kaver tachennoù ma vez gounezet. Kalz annezidi a ya da labourat er c'hêrioù tost evel Hoogezand, Groningen ha Delfzijl. E Slochteren e kaver ivez ar Fraeylemaborg. Ur c'hastell bihan eo, al lodennù koshañ anezhañ a voe savet er Grennamzer. 

## Gaz
E-kreiz un dachenn ma'z eus bet kavet gaz emañ Slochteren. E 1959 e voe dizoloet, ar pezh a lakaas an Izelvroioù da vezañ e-touez ar broioù a c'hall ezporzhiañ gaz. E 2009 e voe jedet e oa ur mirad 2700 bilion m³ dezhañ.

## Kuzul-kêr
Disoc'hoù dilennadeg ar 7 a viz Meurzh 2006 ha re dilennadeg 2002. En holl ez eus 15 dileuriad er c'huzul-kêr.

Abaoe 2006 eo renet gant un emglev etre Partij van de Arbeid, VVD ha ChristenUnie.

## Notenn
Ten Boer

**Ten Boer** (distagañ https://web.archive.org/web/20130114110011/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/dd/020_Ten_Boer.ogg) a zo ur gêr hag ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. enni emañ ar c'hêrioù ha kêriadennoù-mañ : Garmerwolde, Lellens, Sint Annen, Ten Post, Thesinge, Winneweer, Wittewierum ha Woltersum.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Ten Boer ez eus 13 dileuriad :
*PvdA : 5 dileuriad
*CDA : 3 dileuriad
*ChristenUnie : 2 zileuriad
*Algemeen Belang : 2 zileuriad
*VVD : 1 dileuriad
Ieuan Wyn

Anv daou zen anavet eo **Ieuan Wyn** :

* Ieuan Wyn, soudard a Gembre er Brezel Kant Vloaz; 
* Ieuan Wyn, ur barzh kembraek.
Evan Evans

Meur a **Evan Evans** a zo:

*Evan Evans (Ieuan Fardd) (pe Ieuan Bryddydd Hir) (1731-1788), barzh 
*Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd) (1795-1855), barzh

## Tud all
*Evan Eynon Evans (1904-1989)
*Evan Gwyndaf Evans (1913-1986), barzh
*Evan Keri Evans (1860-1941)
*Evan Vincent Evans (1851-1934), embanner

## Pennadoù kar
*Evan
*Evans
Evan

Un anv kembraek a orin eo Evan, a-wechoù **Efan**, adstumm da Ieuan pe Iefan, kar d'ar Yann brezhonek eta.

Deuet eo da vout un anv-bihan saoznek, ha brudet a-walc'h e SUA.

## Stummoù all
Stummoù all zo e kembraeg:
* Ifan
* Ieuan

## Yezhoù all
* Ian, e Bro-Skos

## Stummoù deveret

* *Evanna* a gaver e SUA evit ar merc'hed
* Evans zo un anv tiegezh deveret
* Bevan, diwar **[[ab]]** hag **Evan**.

## Tud
* Evan Kim, aktour stadunanat
* Evan Price, politikour kembreat
* Evan Rachel Wood, aktourez stadunanat

## Dishañvalout
* Evan Davies
* Evan Davis
* Evan Evans
* Evan Ministered duff c
* Evan Williams

## Pennad kar
* Bevan
Evan Jenkins

**Evan Jenkins** zo anv:

* Evan Jenkins (himnour) (1781-1863)
* Evan Jenkins (barzh) (1895 - 1959)
* Evan Jenkin Evans (1882-1944), skiantour
Yen (disheñvelout)

**Yen** zo
* ur ger brezhonek, enebet ouzh tomm, gwelit yenijenn.
* ur ger japanek, anv ur moneiz, ar yen.

## Moneizoù

Ar **yen** zo anezhañ ur moneiz. Dont a ra ar ger japanek-mañ eus ar ger sinaek yuan, ar moneiz sinaat. Ober a rae Japan gant ar ger-se evit e drevadennoù ivez, a-raok an Eil Brezel Bed. 

Moneizoù kozh :
* yen japanat ar soudarded
* yen Korea
* yen Taiwan

## Lec'hioù
* Yen : ur gêr e su Kameroun

## Gwreskanvioù
* "YEN" a zo kod aerborzh an IATA evit Aerborzh Estevan
* "YEN" a dalv ivez Youth Employment Network
* YEN a zo ivez ur aozadur tud yaouank eus minolerezhioù europeat : Youth of European Nationalities.
Ieuan

**Ieuan** zo un anv-bihan kembraek, deuet eus ar Bibl, hag a glot gant Yann e brezhoneg. 
Kenster eo gant Ifan (pe Evan hervez an doare saoznek). 
Alies avat e vez implijet Siôn ivez, a zo kembraekadur an anv saoznek John.

## Tud
### 
* Ieuan Llwyd ab y Gargam

### 
* Ieuan Trefor, anv daou eskob 

### 
* Ieuan Gethin ab Ieuan ap Lleision , barzh 
* Deio ab Ieuan Du
* Ieuan Dyfi

### 
* Ieuan Fardd

### 
* Ieuan Gwyllt
* *Ieuan ap Iago*, anv-barzh Evan James.
* Ieuan Glan Geirionydd
* Ieuan Gwynedd

### 
* Ieuan Brydydd Hir
* Ieuan Evans, rugbier 
* Dafydd Ieuan, soner 

### 
* Ieuan Wyn Jones

### Hag ivez
Anvioù meur a zen
* Ieuan Wyn
* Ieuan Brydydd Hir

## Pennad kar
*Evan
Evan James

**Evan James**, pe **Ieuan ap Iago** e anv-barzh (1809 - 30 a viz Gwengolo 1878), eus Pontypridd, eo a savas gerioù *[[Hen Wlad fy Nhadau]]*, kan broadel Kembre. E vab James James, soner telenn anezhañ, a savas an ton.
## Pennadoù kar
*Evan
*Ieuan
Ieuan Trefor

**Ieuan Trefor** zo anv daou zen a zo bet eskob e Llanelwy er :

*Ieuan Trefor I (eskob Llanelwy 1352-1357)
*Ieuan Trefor II (eskob Llanelwy 1395-1410)
Ieuan Gwyllt

**Ieuan Gwyllt** a oa anv-barzh ar soner **John Roberts** (22 a viz Du 1822 - 14/16 a viz Mae 1877). 

## Notennoù
Ifan

**Ifan** zo un anv-bihan kembraek, Evan eo ar stumm saoznekaet. 

## Anvioù kevatal
*Ieuan
*Siôn

## Tud
*Ifan ab Owen Edwards (1895&ndash;1970), skrivagner
*Ifan ap Robert, penn Tierniezh Aberffraw goude marv e dad
*Maredudd ap Ifan, penn Tierniezh Cunedda goude marv e dad
*William Evans (Wil Ifan) (1883&ndash;1968), barzh hag arc'hdrouiz

## Lec'hioù
### 
*Betws Ifan, e Ceredigion, 
*Pentre Ifan, ur maner kozh, e Nevern, e Sir Benfro
*Ysbyty Ifan, e Sir Conwy, 

### Broioù all
*Ifan (Nigeria), ur gêr vras e Nigeria
Ekoreizhiad

Un **ekoreizhiad** anvet ivez **trevreizhiad**, pe c'hoazh **ekosistem**, zo un unvez a ya d'ober holl vevien un dachenn resis hag ar metoù fizikel ma vleuniont (doare an douar, gwrez, glav h.a.), pa stroller an holl blantennoù, loened, mikroorganegoù en ul lec'h ma labouront asambles gant an elfennoù nann-bevel en endro.. Bez ez eus ekorezhiadoù munut (un akwariom da skouer), ha reoù bras-bras evel ar c'hoadeier pe al lennoù. E-giz hini ar c'humuniezhioù, n'eo ket sklaer bepred bevenn an ekoreizhiadoù. Ar c'hêrioù hag an tiez-feurm a zo anezho skouerioù eus ekoreizhiadoù reoliet gant an dud. Skiantourien zo a soñj dezho ez eo ar blanedenn un ekoreizhiad bras ennañ holl ekoreizhiadoù lec'hel an Douar.

E 1930 e voe ijinet ar ger *ecosystem* gant Roy Clapham da livañ elfennoù fizikel ha bevoniel un endro gwelet evel un unannenn. An ekologour Arthur Tansley a spisaas ar ger diwezhatoc'h dre e lakaat da reizhiad etreoberiant savet etre biocenosis ha biotop.
 
Pa vez labouret war an ekologiezh e vez termenet an ekoreizhiad evel un teskad gant ur gumuniezh boudoù bev ennañ hag hec'h endro douaroniezhel hag aergelc’hel (ar biotop).

Forzh pegen ec'hon eo an ekoreizhiad, e vez lusket gant daou ober ha ne c'hellont ket bezañ deskrivet gant an darvoudoù a denn d'ar poblañsoù ha d'ar c'humuniezhioù : red an energiezh hag ar c'helc'hiadoù biogeokimiek. Ebarzhet e vez an darn vrasañ eus an energiezh dre berzh gouloù an heol e tost an holl ekoreizhiadoù. Kemmet e vez en energiezh kimiek gant an organeg aototrofek, kaset d'an organeg heterotrofek dre elfennoù organek ar boued ha skignet e stumm gwrez. An elfennoù kimiek e-giz ar c'harbon pe an azot a dremen-distremen etre an elfennoù bevedus hag anvevedus. An organeg luc'hkevanaozus a gemer an elfennoù-se eus an aer, an douar hag an dour en o stumm anorganek. Entoueziañ a reont anezho e molekul organek a c'hello bezañ bevezet gant an organeg heterotrofek. Distreiñ a ra an elfennoù en aer, en douar hag en dour goude bezañ bet implijet gant metabolegezhioù ar plant, al loened hag an organeg all a guzum an dilerc'hiadennoù organek hag an danvez organek marv evel ar bakteri, an arkeobakteri hag ar fungi.

Tremen-distremen a ra an energiezh hag ar materi en ekoreizhiadoù dre berzh treuzkas an danvez a c'hoarvez e-pad al luc'hkevanaoz hag ar boueta. Ar materi a c'hell bezañ adaozet, an energiezh ne c'hell ket avat. Dizehan e tle an ekoreizhiad resev energiezh eus ur vammenn diavaez, an heol peurliesañ. Berañ a ra an energiezh en ekoreizhiad, padal e vez adaozet ar materi.

E-barzh an ekoreizhiadoù ez eus kenstrolladoù spesadoù luziet pe luzietoc'h. En em glevout a ra an darn vrasañ eus ar skiantourion evit lavarout ez eus ouzhpenn 50% a blant hag a loened eus an Douar e-barzh koadegi an trovanoù.

## Liammoù diavaez
*''The ecosystem'' 

## Notennoù
Creative Commons

Bez’ ez eus eus aotreoù **Creative Commons** kevratoù, pe gontradoù, liesstumm e-keñver gwirioù an aozer, hag o wareziñ an doare da skignañ an oberennoù arzel dre-vras.

Eeun-hag-eeun, e tibab ar c'hrouer da skignañ e oberenn evit mann, met o heuliañ an diferadennoù resis-mañ :

*  rediet pe get embann anv an aozer (BY)
*  aotreañ pe get kemmañ an oberenn (ND)
*  aotreañ pe get ober kenwerzh gant an oberenn (NC)
*  rediañ an hevelep implijoù d'an oberenn lodennet pe deveret hag an oberenn gent (SA)

## Un tamm istor

En em stummet ha diorroet eo an aotreoù-mañ da heul ar prosezoù bet graet dre ar bed ouzh ar re a bellgarg sonerezh hag oberennoù a bep seurt dre ar rouedadoù par-ouzh-par (P2P) pe par-da-bar.

Levezonet mat int bet gant an aotreoù a zo bet savet gant bed ar poelladoù dieub, rak adtapet e vez diwarno pennsturienn ar gwarantiñ gwirioù. E gwirionez, ar c'hontrol eus doareoù aotreoù all giz ar SACEM pe kevredigezhioù a seurt-se, ec'h aotreont (o reiñ gwirioù) e-lec'h nac'h ha klask skoilhañ. An doare-mañ d'ober eo a ro dezho o fouez lezennel hollvedel.

## Ur skouer ekonomikel

Ar goulenn pennañ a zeu diwar se neuze a zo hemañ : penaos 'ta, e c'hell aozer un oberenn bevañ ma vez digoust pep tra ? ? ?
Graet e vez an hevelep goulenn ivez abaoe tremen 20 vloaz evit ar pezh a sell ouzh ar poelladoù dieub. En deiz a hiziv, 90% eus servijerien a zo war ar rouedad Internet zo diazezet war boelladoù dieub (Linux ha GNU-où all ha zoken Mac hag a zo deveret eus Linux)…

An ijinadenn (rak ijin 'zo) a zo homañ : an hini en deus c'hoant da implijout un dra grouet evit mann a rank embann e welladennoù evit mann ivez. Ma n'houl ket en ober, neuze e ranko kavout un emglev gant ar c'hrouer kent diwar varc'had, hag o paeañ ur gwenneg bennak evel-just.

Degas a ra an aotreoù CC gwelladennoù d'ar c'hrouidigezhioù er bed a-bezh o tegas digoll d'ar c'hrouerien.
Ar re a vefe diskredik c'hoazh, a rank gouzout penaos ez eus bet, e 2005, muioc'h eget 38 % eus an oberennoù sonerezh e Stadoù Unanet Amerika hag a vez embannet ha skignet gant aotreoù dieub. Setu perak e vez krouet alies gant an embregerezhioù bras amerikan lec'hiennoù da bellgargañ sonerezh evit mann.

Kinnig a ra Kaouenn.net ar seurt aotreoù-mañ dre ma soñj deomp e klotont mat gant hon raktres internet kevredigezhel 2.0, an holl oberennoù arzel breizhat ha mat-kaer gant ar muzik hengounel.

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn ofisiel Creative Commons
Evan Williams

## Tud
* Evan Williams (aktour), aktour kanadian
* Evan Williams (Twitter), unan eus krouerien Twitter
* Evan Williams (dañser), dañser saoz
* Evan Williams (melldroader), melldroader kembreat
* Evan Williams (kazetenner), kazetenner aostralian
* Evan Williams (politikour), politiker aostralian
* Evan Williams (tenor) (1867-1918), kaner stadunanat

## Wiski
* Evan Williams (wiski), bourbon stadunanat

## Pennadoù kar
*Evan
*Williams
Bevan

**Bevan** zo un anv-tiegezh kembraek, diwar ab hag Evan.

E Zeland-Nevez e vez kavet evel anv-bihan.

*Aneurin Bevan (1897–1960), politikour kembreat
*Bridget Bevan (1698-1779) madoberourez kembreat
*Edwyn Bevan (1870–1943), prederour saoz
*James Bevan (1856-1938), rugbier kembreat
*John Bevan, anv meur a zen
**Bevan Spencer von Einem (war-dro 1945–), torfedour aostralian 

## Pennadoù kar
*Beavan
*Bevin
*Bevins
*Bevon
William Evans (Wil Ifan)

**William Evans** (22 a viz Ebrel 1883 - 16 a viz Gouhere 1968), anavezet ivez evel **Wil Ifan** hervez e anv-barzh, a oa ur barzh kembraek a zo bet arc'hdrouiz en Eisteddfod adalek 1947 betek 1950.

## E oberennoù
**Dros y Nyth* (1915)
**Dail Iorwg* (1919)
**Plant y Babell* (1922)
**O Ddydd i Ddydd* (1927)
**Y Winllan Las* (1936)
**Unwaith Eto* (1946)
**Y Filltir Deg* (1954)
**Colofnau Wil Ifan* (1962)

## Notennoù
Lotidae

***Lotidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar pesked, ennañ ar vorleanenn pe al leogenn. Ne vez ket graet gant ar c'herentiad-mañ en holl rummatadurioù hag e spesadoù a c'hell bezañ renket e *[[Gadidae]]*.

## Genadoù
* *[[Brosme]]*
* *[[Ciliata]]*
* *[[Enchelyopus]]*
* *[[Gaidropsarus]]*
* *[[Lota]]*
* *[[Molva]]*
Gaidropsarus

***Gaidropsarus*** zo ur genad e rummatadur ar pesked, ennañ an darn vrasañ eus al leogenned.

## Spesadoù
* leogenn zu, *Gaidropsarus mediterraneus*
* *[[Gaidropsarus argentatus]]*
* *[[Gaidropsarus biscayensis]]*
* *[[Gaidropsarus capensis]]*
* *[[Gaidropsarus ensis]]*
* *[[Gaidropsarus granti]]*
* *[[Gaidropsarus guttatus]]*
* *[[Gaidropsarus insularum]]*
* *[[Gaidropsarus macrophthalmus]]*
* *[[Gaidropsarus novaezealandiae]]*
* *[[Gaidropsarus pacificus]]*
* *[[Gaidropsarus pakhorukovi]]*
* *[[Gaidropsarus parini]]*
* leogenn voutin, *Gaidropsarus vulgaris*
Venusaur

Venusaur a zo ur spesad pokemon, anavezet evel stad deveret diwezhañ Bulbasaur. Ar wech-mañ eo diwanet tout e bleuñv war e gein ; ha ken tev ha bras e teu da vezañ ken ma n'eo ket mui evit en em dec'hell war e zaou droad (evel ma rae alies Bulbasaur).
Bras-tre, e bleunienn a zo tost a-walc'h diouzh hini Raflesia, o euvriñ gouloù an heol evit en em vagañ. Anavezet eo evit bezañ kreñvoc'h eo e-pad en Hañv.

Dindan ar glav e zieub bleunienn Venusaur ur c'hwezh kreñv, dous ha sukret en tro-war-droioù.
Ieuan Brydydd Hir

**Ieuan Brydydd Hir** zo anv daou varzh kembraek brudet:

*Ieuan Brydydd Hir Hynaf

*anv-barzh Evan Evans, lesanvet ivez Ieuan Fardd.
Charmander

Charmander a zo ur spesad pokemon. Daoudroadeg, ur seurt glazard orañjez eo, melen e gof. Ur flammijenn a zo e beg e lost. Ma'z eo mouget e varv ar pokemon. En un doare boas e tiskouez ar flammijenn-se stadoù imor pe yac'hed ar pokemon.
Ciliata

***Ciliata*** a zo ur genad e rummatadur ar pesked, ennañ tri spesad leogenned.

## Spesadoù
* leogenn pemp mourrenn, *Ciliata mustela*
* *[[Ciliata septentrionalis]]*
* *[[Ciliata tchangi]]*
Black metal

Ar **Black metal** a zo un isrummad eus an heavy metal. Perzhioù boutin ar sonerezh-mañ zo un tempo fonnus, ur c'han kraouennek pe garmet, distreserezioù kreñv gant ar gitar tredan, elfedoù tremolo, enrolladennoù war ar prim, hag aergelc'hioù a-bouez. Alies e teu an arzourion war al leurenn gant o c'horf livet gwenn ha du evel tud marv, hag e vez implijet lesañvioù kalz ganto.

Er bloavezioù 1980, meur a strollad hag a rae thrash metal ha death metal o devoa taolet diazezoù ar black metal. Al lanv kentañ a oa Venom (eñ en deus roet an anv d'an doare sonerezh-mañ gant o albom "Black Metal" aet er-maez e 1982), Bathory, Mercyful Fate, Hellhammer ha Celtic Frost ennañ. Un eil lanv a c'hoarvezas e deroù ar bloavezhioù 90, distegnet gant strolladoù norvegiat evel Mayhem, Darkthrone, Burzum, Immortal, Emperor, Satyricon ha Gorgoroth. Leurenn ar black metal norvegiat o devoa kemmet ar stil un tamm hag al levezon-se a strewas davet Europa a-bezh, hag er Stadoù-Unanet, daoust ma tiorennas doareoù lec'hel hervez ar vro. Kalzig a strolladoù svedat a ziflukas e-kerzh al lanv-se, sturiet gant Dissection, Abruptum, Marduk, ha Nifelheim. Un nebeud eus ar strolladoù-mañ a embann e oa o fal en em gannañ a-enep lanv boblek an Death metal amerikan hag a oa mestr war ar metal d'ar mare-se.

Da gentañ e oa un term heñvelster a "Satanic metal", peogwir e vez savet meur a dabut outañ rak an ideologiezhoù staget ouzh an doare sonerezh-se. Arzoù a gonta o selloù dengasel ha un nebeud anezho a rann soñjoù enepkristenel, Sataniel, pe evit ur baganiezh genelel. Er bloavezhioù 90 e c'hoarvezas gwallzarvoudoù liammet ouzh bed ar black metal (gwalltan ilizioù ha lazhadennoù). Ennañ ez eus ul luskad neveznazi (an National Socialist black metal, "NSBM"), daoust ma vez tec'het gant peurvuiañ an arzourion. Dre vras e fell d'ar sonerien black metal e chomfe ar sonerezh-se ul lusk "underground".

## Levrlennadur
*  Ekeroth , Daniel : *Swedish Death Metal*. Bazillion Points Books, 2009 
*  McIver, Joel : *Justice for All – The Truth About Metallica*. Omnibus Press, 2009 
*  Patterson, Dayal : *Black Metal: Evolution of the Cult*. Feral House, 2013 

## Notennoù
Leogenn peder mourrenn

Al **leogenn peder mourrenn** (*Enchelyopus cimbrius*) a zo ur pesk mor. Ar spesad nemetañ eo er genad *Enchelyopus*.