Inizi Kalzenez

An **Inizi Kalzenez** (*Îles Chausey*  e galleg), zo un enezeg e Pleg-mor Sant-Maloù, ul lod eus an Inizi Angl-ha-Norman a-fet douaroniezh, hag ul lod eus kêr C'hranville ha departamant Manche (Bro-C'hall) a-fet melestradurezh. War-hed 17 kilometr diouzh Granville ha Beg an Trein emañ war un dro.

## Gerdarzh
Testeniekaet eo ar stumm *Calsoi* e 1022-1026 (*insula que dicitur Calsoi*), ha *Chausie* en 1322. Daou c'her zo en anv Kalzenez (pe *Chausey* e galleg ha saozneg a-vremañ). Ar penn-kentañ Kalz- (pe Cals- e latin) zo anv un den, ha div vartezeadenn a zo : an anv angl-ha-saoz Chols- evel e Cholsey (Bro-Saoz, Berkshire, *Ċeolesiġ* e 891), pe an anv-den norsek *Kál* evel an enezenn Kalsoy en inizi Faero. An dibenn-ger -ey a dalv enez e norseg, an hini a gaver ivez e *Jersey*, *Alderney* ha *Guernsey* e saozneg, holl enezennoù eus an inizi angl-ha-norman, met ivez en *[[Anglesey]]* (anv saoznek Enez Von, e Bro-Gembre) hag *Orkney* (inizi Orc'h, e norzh Bro-Skos).

## Douaroniezh
E-barzh Torosad Arvorig emañ an inizi Kalzenez. Er su d'an Inizi angl-ha-norman emaint, e Mor Breizh eta, e Pleg-mor Sant-Maloù. Emaint war-hed 17 km diouzh C'hranville er reter, 17 km ivez diouzh Beg an Trein er su, ha 39 km diouzh Sant-Heler, kêr-benn Jerzenez, er gwalarn.

Kalz inizi zo e "Kalz-enez" : un ugent bennak a enezennoù, ouzhpenn 130 enezennig, ha kerreg. Lod a lavar ez eus 365 enezenn eno, unan evit pep deiz eus ar bloaz. *Grande-Île* eo an enezenn vrasañ, an hini nemeti annezet, 1,5 km war 0,5 km en he ledanañ, ha tro-dro 90 devezh-arat dindani. Mareoù bras a vez, evel e Pleg-mor Sant-Maloù a-bezh, ha pa vez izel ar mor e c'hall en em astenn an enezeg war 4 000 devezh-arat en un hirgarrez tro-dro 6,5 km led ha 12 km hed. Unan eus lanvre brasañ Europa eo, betek 14 metr etre ar gourlanv hag an daere.

Anv ar *Sound*, ar vrec'h-vor vras a-hed ar *Grande Île*, a zeu eus ar ger norsek kozh *Sund*, ur ger par d'ar saozneg *sound*, an daou o talvezout kement ha "brec'h-vor" end-eeun.

### An enezennoù brasañ
* Grande île : 45 ha
* La Genétaie : 1,82 ha
* La Meule : 1,38 ha
* La Houllée : 0,86 ha
* L'île aux Oiseaux : 0,62 ha
* Grand Épail : 0,29 ha

## Istor

Roudoù mab-den zo bet kavet e Kalzenez, eus an neolitik, da skouer krommlec'h an Œillet e norzh ar *Sound* hag a ya war-wel d'an izelvor. D'ar Goriosolited e oa an inizi angl-ha-norman da vare ar C'halianed. Se zo kaoz eo ken kar ar gouennoù saout melen Bro-Leon ha Jerze. Da vare divroadeg ar Vrezhoned d'an Arvorig e oa kalz anezho o chom eno ivez, pe oc'h implijout anezho evel bod en o beaj etre an div Vreizh.

Staget e voe Kalzenez, Mîntchièrs hag Êcrého ouzh Normandi gant Gwilherm Hir e Gleze, dug Normandi, e 933. Donezonet e voe Kalzenez ha baronelezh Saint-Pair-sur-Mer e 1022 gant Richarzh II (dug Normandi) da leaned Menez-Mikael-ar-Mor hag a savas war an enezenn vras ur prioldi beneadat nepell diouzh an "atant" a-vremañ. Kavout a reer evit ar wech kentañ an anv *Calsoi* er skrid dilez. E 1066 e teuas Kalzenez da vezañ ur sujed eus Rouantelezh Bro-Saoz, aloubet ma voe gant Gwilherm an Alouber. Koulskoude e savas bec'h etre roue Bro-Saoz ha Dug Normandi Yann ha e amezeg roue Bro-C'hall Fulup II an Aogust hag a glaske lakaat e grabanoù war Normandi hag a aloubas e 1204. Met ne zeuas ket a-benn da gemer an inizi angl-ha-norman. Kadarnaet e voe ar c'holl eus Normandi gant roueed Bro-Saoz dre Feur-emglev Pariz e 1259, met an inizi a chomas ganto, dindan pennaotrouniezh roue Bro-C'hall. Echuet e voe ar wazoniezh e 1360 dre Feur-Emglev Brétigny.

Melestret e voe Kalzenez eus Jerzenez betek 1499. Dont a reas da vezañ ur repu evit morlearon ha floderien a bep seurt, rak ar *Sound* a oa un eorlec'h a-feson evit kuzhat. Savet e voe ar c'hreñvlec'h Matignon e 1559, ha brasaet e voe e 1740 met distrujet e voe gant ar Saozon e 1744. Unan all a voe savet er penn all d'an enezenn ha distrujet e voe hennezh gant ar Saozon ivez e 1756. Donezonet e voe an enezeg d'an abad Nolin gant ar roue gall Loeiz XV e 1772. Urzh a voe roet da sevel ar c'hreñvlec'h a-vremañ gant an impalaer Napoleon III e 1859, ar pezh a voe echuet e 1866. Servijout a reas da vac'hañ Komunarded e 1871, ha 300 Alaman hag Aostrian e-pad ar Brezel-bed Kentañ. Renevezet e voe etre 1922 ha 1924 gant ar greanter Louis Renault hag en doa prenet an inizi, hag anvet e voe *Château Renault* diwar neuze. Ur gwarnizon alaman a oa eno e-pad an Eil Brezel-bed.

Bremañ eo staget Kalzenez ouzh an douar-bras a-fet ar velestradurezh rak n'eo ken nemet ur c'harter eus kumun Granville.

## An obererezhioù ekonomikel
Goumon zo stank e Kalzenez. Dastumet e voe adalek ar  evit kaout soda d'ober soavon ha gwer, hag adalek an  evit kaout iod d'ober livaj iod evit ober dilouezerioù en apotikerezh. Tud eus Blainville a eztenne ar soda el lec'h anvet bremañ *"village des Blainvillais"*, e norzh an enezenn. Er  e teue Malaouiz da eztennañ greunit en ul lec'h anvet bremañ *"village des Malouins"*, e Port Homard. Gant greunit Kalzenez eo bet savet Menez-Mikael-ar-Mor, riblennoù Pariz hag adsavet Sant-Maloù goude en Eil Brezel-Bed.

Bremañ eo an touristerezh hag ar pesketaerezh an obererezhioù pennañ. Pesketaet e vez ligistri, chevr ruz, sili-mor, draeneged, meilhed ; mesklerezh hag istrerezh zo ivez. Daou vod zo evit an douristed, an eil en atant kozh (oberiant betek 1989) hag egile e Port Marie. Ul leti, ur preti hag un ispiserezh zo ivez.

## An natur
Ur gwarezva evned a voe krouet e 1987. Kemer a ra perzh an enezeg er program Natura 2000.

## Glad ha gouel
An doris eo ar vag pesketa hengounel. Bep bloaz e miz Eost e vez ur gouel gant redadegoù bigi, ur genstrivadeg pouleñvat ha c'hoarioù a bep seurt.

## Tud
* Jean-François de Briselance (1623-1667), letanant-gouarnour an inizi Kalzenez er .
* an abad Jean-Michel Nolin (?-1773), ezel eus luskad ar fiziokrated, roet an enezenn dezhañ gant ar roue gall Loeiz XV.
* Louis Renault (1877-1944), greanter, diazezer ar merk kirri Renault.
* Marin-Marie (1901-1987), skrivagner ha livour ar morlu, en deus bevet en enezenn.

## Skeudennoù

Chausey la navette de Granville.JPG|Bulzun Granville.
Chausey le fort.JPG|Ar c'hastell.
Chausey Phare et paysage environnant.jpg|An tour-tan.
Chapelle Chausey.jpg|Ar chapel Itron-Varia.
Chausey maison de Marin Marie.JPG|Ti al livour Marin-Marie, gwelet eus ar reter.
Maison de Marin-Marie a Chausey.jpg|Ti al livour Marin-Marie, gwelet eus ar biz.
Chausey flotille de voiliers a maree bassemaree basse.JPG|Ur flodilh gouelieroù d'an izelvor. 
Chausey maree basse.JPG|Ar Sound d'an izelvor. 
Sound de chausey par mauvais temps.JPG|Ar Sound en amzer lug.
Chausey.jpg|Ar gwel war an enezenn vras pa erruer eus Granville.
Chausey nord.JPG|Lodenn walarn an enezeg.
Iles Chausey.jpg|Gwel war an inizi Kalzenez. 
Archipel-de-Chausey sous un ciel d orage.jpg|An enezeg dindan an oabl arnevek.


## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Gwarezva evned Kalzenez
*  Ul lec'hienn diwar-benn Kalzenez
* Luc'hskeudenn dre nij eus an enezeg
*  ''"Chausey, Ile Anglo-Normande"'', video eus 1962 war lec'hienn Ensavadur broadel ar c'hleweled.
## Daveoù ha notennoù