open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Santa Coloma de Gramenet

**Santa Coloma de Gramenet** (gwechall : *Gramenet del Besòs)* zo ur gumun eus Katalonia, e proviñs Barcelona. Navvet kêr vrasañ ar vro eo.

Anvet eo bet ar barrez diwar santez Coloma Sens, ur verzherez gristen dibennet gant an impalaer roman Aorelian e 274 e Sens.

An "Església Major", an iliz vras, a voe savet etre 1912 ha 1915 en ur stil neo-gotek.

## Kêrioù gevellet
* en Europa:
** 
** 
** 
** 
** 
* e lec'h all dre ar bed:
** 
** 
** 
** 

### Tud
* Josep Lluís Trapero Álvarez (1965-) : poliser bet tremenet e yaouankiz eno
* Raúl Tamudo (1977-) : melldroader ganet eno

## Liammoù diavaez

*   Lec'hienn ofisiel ar gêr
Rajko Đurić

**Raјko Đurić** (*Рајко Ђурић* e serbeg, *Raiko Juric* e romani; 3 a viz Here 1947 e Malo Orašje, Smederevo, Serbia, Yougoslavia - 2 a viz Du 2020) a oa ur skrivagner rom eus Serbia hag ur politiker. Bet eo e penn Unvaniezh Romed Serbia (Unija Roma Srbije), ur strollad politikel hag a zifenn ar Romed e Serbia.

Studiet en doa prederouriezh e skol-veur Belgrad (1967–1972). E 1986 en doa tapet un doktorelezh gant e dezenn war *Sevenadur ar Romed e republik sokialour Yougoslavia*. E 1991 e oa aet da chom da Verlin evit tec'hout diouzh ar brezel a oa o ren e Yougoslavia d’an ampoent ha diouzh renad Slobodan Milošević.

Skrivet en deus ouzhpenn 500 pennad diwar-benn ar Romed ha meur a levr. Kenlabouret en doa gwechall gant ar gazetenn bemdeziek *Politika* e Serbia. Bet eo sekretour ha, goude, prezidant an Unvaniezh Romani Etrebroadel ha sekretour meur ar skourr romek eus International PEN. Troet eo bet e skridoù lennegel e meur a yezh. E 2011 e oa bet unan eus ar re o doa savet an *Akademiezh rom evit an arzoù hag ar skiantoù*, e Serbia.

## Skridoù
**Bi kheresko-Bi limoresko*, teskad barzhonegoù divyezhek, 1975
**Purano svato o dur themestar*, teskad barzhonegoù divyezhek, 1980
**A i U - A thai U*, teskad barzhonegoù divyezhek, 1982
**Hefestovi ucenici*, 1986
**Kultur der Roma und interkulturelle Beziehungen*, 1988–1990
**Paradigmen in der Kultur der Roma*, 1992
**Die Kultur der Roma und Sinti*, 1993

### Skridoù troet e galleg
* ‘’Les disciples d’Héphaïstos’’ (Cahiers Bleus Librairie, 1995)
* ‘’Les rêves de Jésus-Christ’’ (troet gant M. Robin, Éditions Noir & Blanc, 1996)
* ‘’Malheur à qui survivra au récit de notre mort’’ (Éditions Noir & Blanc, 2003)
* ‘’Les Rroms dans les belles lettres européennes’’ (gant M. Courthiade, L’Harmattan, 2004)
* ‘’Sans maison, sans tombe’’ (troet gant M. Courthiade, L’Harmattan, 2004)

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Ur varzhoneg
*Poezibao - Rajko Djurić
Flower of Scotland

***Flower of Scotland*** e saozneg, ***Flùr na h-Alba*** e gouezeleg, ***Flouer o Scotland*** e skoteg ("Flour Bro-Skos", da lavaret eo ar pep gwellañ eus Skosiz) eo kan broadel nann-ofisiel Bro-Skos. Savet eo bet gant Roy Williamson er bloavezhioù 1960 hag embannet er bloaz 1967 en albom gant The Corries *Bonnet, Belt and Sword*.

## Pozioù

## Gwelet ivez

* Roll ar c'hanoù broadel

## Liammoù diavaez
* 
## Notennoù
Alain Le Goff

**Alain Le Goff**, anvet ivez **Alan ar Gov**, **Lan ar Goff**, **Alan Yann** ha marteze **Lan ab Yan** ivez, ganet d'ar 14 Ebrel 1881 e Kerlouan ha marvet d'an 18 Eost 1926 e Lesneven, a oa beleg, skrivagner ha saver pezhioù-c'hoari brezhonek.

## Buhez
Goude e studioù e skolaj Lesneven ez eas da gloerdi Kemper, ha beleget e voe e 1905 d'an oad a 24 bloaz.
Mestr-studi e voe e Lesneven kent bezañ anvet da gure e Mahalon e 1908, hag e Lambaol-Gwimilio e 1909.
Klañvdiour e voe e-pad ar Brezel-bed kentañ ha goude-se, e 1919, e tremenas un nebeud mizvezhioù e Rieg. Dre ma oa aet e yec'hed da fall ne voe mui evit labourat, neuze e tistroas da Gerlouan ma tiskuizhas e-pad daou vloaz. Pelloc'h e tistroas da Lesneven ma voe chapalan e skol gristen ar baotred ; d'ar mare-se e krogas da ren *Kenstrivadeg ar [[kardinal|c'hardinal]] Dubourg*, a oa aozet gant Feiz ha Breiz evit bugale ar c'hatekiz. Sevel a reas pezhioù-c'hoari evel *An aotrou Keriouas* a voe c'hoariet e-kerzh gouelioù ar Bleun-Brug e Lesneven er bloaz 1923.

## Oberennoù
;Levrioù
* 1922 : *Iann an tachou-koz, c'hoariel farsus e pemp arvest great gant Alan Yann*, ti-moullañ *[[Le Courrier du Finistère]]*, Brest, in-12, 47 pajenn.
* 1923 : *An Drouis-Meur Laouenan*, romant istorel, ti-moullañ *Le Courrier du Finistère*, Brest, in-12, 134 fajenn.
*  1923  : *An aotrou Keriouas pe Feiz ha Breiz*, pezh-c'hoari, ti-moullañ *Le Courrier du Finistère*, Brest, in-8, 120 pajenn.
* 1924 : *Penaoz komunia ervat*, ti-moullañ *Le Courrier du Finistère*, Brest, in-12, 64 fajenn.
;Kenlabour
* 1919 : *Pevar bloaz : « Ar c'himiad », e *Feiz ha Breiz* ; [[barzhoniezh|barzhonegoù]] en *En Avant*, kannadig skolaj Lesneven.
* Pennadoù er gazetenn *Le Courrier du Finistère''.

## Liamm diavaez
*  Ur pennad diwar e benn

## Notennoù
Frañsez an Du

**Frañsez an Du**, bet ganet **François Yves Marie Le Du** e Kalanel d'an 30 Meurzh 1888 ha marvet e Plougernevel d'an 22 Ebrel 1945, a oa beleg, saver pezhioù-c'hoari, barzh ha skrivagner brezhonek.
*Fanchik*, *Roc'hlann* ha *Roc'h Kalanher* e oa e anvioù-pluenn.
## Buhez
Adalek 1987 betek 1906 e voe gant e studioù e skolaj Itron Varia Wengamp, ha Loeiz ar C'hlerg a voe unan eus e gelennerien eno. Hennezh eo moarvat a vroudas e skoliad da studiañ brezhoneg ha da skrivañ e yezh ar vro. 
Dek vloaz hepken e oa F. an Du pa roas e 1898 e varzhoneg vrezhonek kentañ, *An diskouiz*, da Frañsez Vallée evit ar gelaouenn nevez-krouet *[[Kroaz ar Vretoned]]*. Kalonekaet e voe ar paotrig pa welas e oberenn moullet war baper, ha diwar neuze e savas meur a varzhoneg all a voe degemeret gant *Kroaz ar Vretoned*, ha gant ar gelaouenn *[[Ar Vro (kelaouenn)|Ar Vro]]* bet krouet e 1904, pa oa F. an Du en e 16 bloaz.

Goude bet e vachelouriezh e 1906 ez eas da gloerdi bras Sant-Brieg, ha beleget e voe d'an 10 Mezheven 1911. Evezhier e oa dija e skolaj Gwengamp, ma chomas da gelenn adalek ar bloaz-se end-eeun.
Ouzhpenn bezañ kelenner e voe kure, e Gwengamp bepred, adalek 1919 betek 1930, pa voe anvet da berson e Sant-Trifin.Eno e savas ur pezh-c'hoari, *Tremeur* e anv, a voe moullet er sizhunieg *[[Breiz (sizhunieg)|Breiz]]* e 1934 ha c'hoariet er bloaz-se gant bugale Sant-Trifin.
E 1939 e voe kaset F. an Du da Blougernevel, da aluzener en ti-repu da gentañ kent bout person ar barrez e 1943.
Eno e varvas 17 vloaz goude.

## Oberennoù
;C'hoariva
**Trémeur* (3 arvest), ti-moullañ Tomaz, Gwengamp, 1934, 112 pajenn.
;Kantik
**Kantik da Santez-Berhet Plouagor, 1939.
;Kenlabour
**Kroaz ar Vretoned* : *An diskouiz*, 1898 ; *Krennard Breiz-Izel ha kanfarted Bro-C'hall*, [[1918]].
**Ar Vro* : *Calanher*, 1904 ; *Iliz Calanher*, 1906.
* Kannadig *Kevredigez Broadel Breiz* : *Kenavo* (eil priz KBB), [[1907]].
**Arvorig* : *D'am zelen, 1913 ; *Dalc'h Sonj*, 1926.
**Breiz* : *D'an otro Goasn, [[1929]] ; *Tremeur*, 1934.
**Breizadig* : *Iliz va farrouz*, [[1932]].
**Courrier du Finistère* : meur a bennad.

==Levrlennadur==
*Lukian Raoul : *Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien'', Al Liamm, 1992, p. 220-b
Lionel Henry

**Lionel Henry**, ganet d'ar 26 a viz Ebrel 1970 e Roazhon, zo un istorour hag ur politikour breizhat. Kelenner skolaj eo, war an Istor hag an Douaroniezh ha skrivet en deus meur a levr gallek diwar-benn Istor Breizh a-vremañ. 

Maer Mousterel-ar-Gwast eo abaoe miz Mezheven 2020.

Komz a ra brezhoneg. 

## Arroudenn

## Oberennoù moullet
* *Le retour du Mouvement breton après 1945 à travers le journal "L'Avenir de la Bretagne"*, Fouenant, Yoran Embanner, 2003.
* *FLB-ARB : l'histoire* (gant Annick Lagadec), Fouenant, Yoran Embanner, 2006.
* *Dictionnaire biographique du mouvement breton, XX-XXIe siècles*, Fouenant, Yoran Embanner, 2013.
* *Histoire de l'UDB, Union démocratique bretonne : 50 ans de luttes* (gant Jean-Jacques Monnier ha Yannick Quénéhervé, Fouenant, Yoran Embanner, 2014.
* *Bretagne : les questions qui dérangent !* (gant Mikael Bodlore-Penlaez ha Pierre-Emmanuel Marais), Fouenant, Yoran Embanner, 2014.
* *Montreuil-le-Gast : un village en Haute-Bretagne*, Roazhon, Bertaeyn d'Astoerr, 2019, 132 p.
Emsav Pobl Vreizh

**Emsav Pobl Vreizh** (*Entente Populaire Bretonne*) a oa ur strollad broadel breizhek savet e diskar-amzer 1947 evit gounit ar gwir evit ar Vretoned da ober o-unan war-dro traoù o bro :

E penn Emsav Pobl Vreizh e oa Yann ar Gouez (prezidant), Pierre Bodenan (eil-prezidant), Yann Olier (sekretour), André Hemlin (teñzorer).
Mont a reas da get e 1949.

## Notennoù
Machen

**Machen** zo ur gêriadenn bras a-walc'h eus kreisteiz Kembre, e kontelezh Caerffili.

Emañ ar gêriadenn e-harz Mynydd Machen, torgennoù hag en em astenn etre Castell-nedd ha Cas-gwent. 

Meur a vengleuz glaou zo bet en tolead ha pouezus e oa labour ar glaou hag an houarn er vro gwechall.

## Kêrioù gevellet
*
 
## Tud
*Alfred Edward Morgans (1850 – 1933), Kentañ ministr Western Australia e-pad 32 zeiz e 1901.
*Ron Davies, politiker hag a gemeras ur pezh bras e savidigezh parlamant ha gouarnamant Kembre pa oa Sekretour-stad evit Kembre e gouarnamant Tony Blair.
*Arthur Machen (Arthur Jones) (1863 - 1947), skrivagner saoznek.
Jean Roudot

**Jean Roudot**, ganet d'an 29 Gouere 1871 e Sant-Wazeg ha marvet d'ar 26 Gouere 1921 e Penharz, a oa beleg ha skrivagner brezhonek.

Kelenner e voe kloerdi bihan Pontekroaz (1894) ha goude-se kure e Lanniliz (1901). Troet e oa gant ar mennozhioù katolik sokial, ha lakaat a reas Marc Sangnier, krouer luskad *An Erv* (Le Sillon), da zont da brezegenniñ da Lanniliz, e 1910, er bloavezh end-eeum ma voe eskumunuget hennezh gant ar pab.

Krouiñ a reas ur gazetennig divyezhek anvet *Le petit semeur de Lannilis* (1909-1921) ha kenlabourat a reas gant Feiz ha Breiz. Skrivañ a reas pezhoù-c'hoari brezhonek ha lakaat a reas c'hoari anezho e Lanniliz.

Kuitaat a reas ar barrez-se e 1915 pa voe anvet da gure e Penharz.

## Oberennoù
* 1906 : *[[Maro Sant Tremeur]]*, Le Courrier du Finistère, Brest
* 1911 : *[[An aotrou Tromenec'h, pe Chapel an Absolven]]*, Moullerezh ar C'hastell, Brest (adembannet gant Aber, 2024)
* 1913 : *[[Salaün ar Foll]]*, Moullerezh ar C'hastell, Brest
Capel Celyn

**Capel Celyn** ( distagadur) a oa ur gêriadenn en hanternoz Kembre, e-kichen Y Bala, hag a voe beuzet e 1965 pa voe savet ur stankell war an Afon Tryweryn ha krouet ul lennad da bourchas dour da annezidi Liverpool.

A-raok bezañ beuzet e oa annezet gant un ugent bennak a familhoù labourerien-douar hag a oa o vevañ en ur gumuniezh hollgembraek he yezh hag he sevenadur.

Daoust da enebiezh kreñv annezidi Capel Celyn hag ur bern tud er vro a-bezh e voe kaset ar chanter war-raok ha beuzet ar gêriadenn. Kement-se a roas arguzennoù d’an dud a embanne ne c’halle Kembreiz ober netra dirak galloud kreiz Londrez hag a roas nerzh da emsav ar vrogarourien.
En amzer-se e voe krouet *[[Mudiad Amddiffyn Cymru]]* ("Luskad evit Difenn Kembre"), ur strollad hag a lakae bombezennoù da darzhañ e Kembre er bloavezhioù 1960. D'an 10 a viz C'hwevrer 1963 e voe un darzhadenn e chanter ar stankell hag un den a voe harzet da-heul, Emyr Llywelyn e anv, hag a voe kondaonet d’ur bloavezh toull-bac’h.

D'an 19 a viz Here 2005, tremen 50 vloaz war-lerc'h, e voe embannet gant kuzul-kêr Liverpool en doa keuz rak an darvoud-se hag e c'houlenne bezañ pardonet gant annezidi ar gêriadenn ha gant Kembreiz dre vras.

## Oriel

File:Remnants_of_Capel_Celyn_01.jpg|Remnants of Capel Celyn
File:Remnants_of_Capel_Celyn_02.jpg|Remnants of Capel Celyn
File:Remnants_of_Capel_Celyn_03.jpg|Remnants of Capel Celyn
File:Remnants_of_Capel_Celyn_06.jpg|Remnants of Capel Celyn
File:Remnants_of_Capel_Celyn_07.jpg|Remnants of Capel Celyn


## Notennoù
Llyn Celyn

**Llyn Celyn** (distaget [] e kembraeg) zo ul lennad zour savet etre 1960 ha 1965 e traoñienn ar stêr Tryweryn e kontelezh Gwynedd, e hanternoz Kembre. En em astenn a ra a-hed 4 km, war 1,6 km led, ha 43 m donder eo d'ar muiañ.

Pa voe savet ar stankell ha krouet al lennad zour e voe beuzet ur gêriadenn Capel Celyn, daoust da enebiezh kalz tud er vro. Kornad Capel Celyn a oa unan eus kreñvlec'hioù ar c'hembraeg er vro ha pal ar chanter a oa gallout kas dour da gêr Liverpool e gwalarn Bro-Saoz. Mont a reas ar raktres war-raok daoust da enebiezh 35 eus ar 36 kannad kembreat a oa e Ti ar C'humunioù. E-leizh a vanifestadegoù a voe da neuze ha gwalldaolioù a voe a-enep ar chanter, gant Owain Williams, Emyr Llewelyn ha re all. D'ar mare-se e voe savet Byddin Rhyddid Cymru ha Mudiad Amddiffyn Cymru, strolladoù kuzh hag a rae gwalldaolioù. En amzer-se ivez e kreskas er vro ar skoazell roet d'ar gostezenn Plaid Cymru, a oa krenn a-enep raktres ar stankell. 
E miz Here 2005 e embannas kuzul-kêr Liverpool en doa keuz rak an darvoud hag e c'houlenne bezañ pardonet gant annezidi ar gêriadenn ha Kembreiz dre vras.
Alex Zülle

**Alex Zülle** zo ur reder marc'h-houarn, eus Suis, ganet d'ar 5 a viz Gouere 1968 e Wil, e kanton Sankt Gallen, reder arbennik eus 1991 betek 2004. Redet neus gant skipailhoù italian.

Anavezet eo da vezañ gwellañ ruilher hag arbennigour ar redadegoù dre brantad.
Gounezet en deus div wech Tro bro Spagn, hag echuet eo div wech en eil plas, en Tro Bro-C'hall.
Aet oa ar maout gantañ er c'hampionad bedel ar c'hontr la montr « redadeg dinadan amzer » e 1996.
Argaset voe eus Tro Bro-C'hall e 1998, anzav a rankas bezañ bet drammet, barzh an afer Festina.
E 1996 e kuitaas ar skipailh ONCE evit mont gant hini Festina.
E 1998 e voe sturier ar skipailh, e-kerz tro Italia, voe e penn ar renkadur, kent echuiñ da 14 vet. E-pad Tro Bro-C'hall e voe kavet dramach e-barzh karr-tan ar skipailh Festina. E-pad ar guarde a vue ez anzavas bout bet tapet dramm, pezh a ehanas anezhañ e-pad 7 miz. Distreiñ a reas, neoazh e Tro Bro-C'hall e 1999 gant ar skipailh Banesto, ma echuas da eilvet plas. Da c'houde ne voe ket dreistordinal e disoc'hoù.
1948 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1947 e Breizh - **1948 e Breizh** - 1949 e Breizh

## Darvoudoù
*Eost : kentañ staj Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion dalc'het e Kleder, adalek an 3 a viz Eost.

## Levrioù
**[[Supplément au Grand Dictionnaire français-breton]]*, gant Vallée

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1948|Ganedigezhioù 1948]]
*Yvon Abiven, politiker
*Gilles Le Baud, bageer-dre-lien
*Mich Beyer, skrivagnerez
*Patrik Ewen, kaner
*Frañsez Favereau, yezhoniour
*Alain Goutal, treser
*Odette Herviaux, politikerez
*Bernez Jestin
*Catherine Latour
*Jacqueline Le Guen
*Patrice Le Guen
*Micheline Le Moigne
*Yannick Pelletier, skrivagner
*Marcel Rogemont, politiker
*Marie-Josée Simon

## [[:Rummad:Marvioù 1948|Marvioù 1948]]
*Bertrand Loyer, beleg

__NOTOC__
The Painter and the Thief

***The Painter and the Thief*** ("Al Livourez hag al Laer") zo anv daou film :
* ur film berr (21 munutenn) bet skrivet ha sevenet e 2013 gant Jack Lawrence (Guernési, 1992), ma kont penaos e troas un tec'had kudennek hag un arzourez neurozek d'ur c'houblad torfedourien ;
* un teulfilm norvegiat-stadunanat sevenet e 2020 gant Benjamin Ree (OSlo, 1989) ; kontañ a ra istor ar vignoniezh a voe skoulmet etre an arzourez Barbora Kysilkova ha Karl Bertil-Nordland, un den hag a laere hec'h oberennoù.

## Notennoù
1949 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1948 e Breizh - **1949 e Breizh** - 1950 e Breizh

## Darvoudoù
*adsavet hag addigoret eo ar Pont Albert-Louppe etre Plougastell hag ar Releg-Kerhuon.

## Levrioù
* *Komzoù bev* gant Maodez Glanndour.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1949|Ganedigezhioù]]
*Soazig Aaron, skrivagnerez c'hallek
*Philippe Argouarc'h
*Dan ar Braz, gitarour
*Annick Chapron
*Joël Cornette, istorour
*Jean-Loup Hubert, filmaozer
* Loïc Kerbiriou, melldroader
*Erwan Kervella
*Jean-Yves Lagadeg, geriadurour ha yezhadurour
*Manu Lann Huel, kaner
*Malo Louarn, tresour
*Nono, tresour
*Yann Queffélec, skrivagner gallek
*Michel Rolland
*Bernez Tangi
*Michel Tonnerre, kaner
*Maria Vadillo, politikerez

## [[:Rummad:Marvioù 1949|Marvioù]]
*Louis-Marie Désiré-Lucas, livour
*Mari Manac'h, *Lady Mond*
*Meven Mordiern, skrivagner brezhonek
*François-Jean-Marie Serrand, eskob Sant-Brieg ha Landreger

__NOTOC__
Enez Aval

An **Enez Aval** zo un enezenn er reter d'an Enez-Veur, ha stag outi, e kumun Pleuveur-Bodoù, e Bro-Dreger hag en Aodoù-an-Arvor. War droad e c'haller mont di d'an izelvor.

Hervez ur vojenn ez eo Enez Avalon an enezenn-mañ hag e vije kousket ar Roue Arzhur enni. A-wezhioù e vez graet "bez Arzhur" eus an daol-vaen a zo war an enez.

## Istor
Menec'h a vije bet enni er  kantved. Labourerien-douar a vije bet betek 1950.

E miz Eost 2020 e voe prenet gant ur Parizian a orin kors.

## Liammoù diavaez
* ''Maouez beuzet''

## Notennoù
Sarah Willis

**Sarah Willis** zo ur sonerez korn-boud saoz, ganet en SUA en 1968. Seniñ a ra gant Laz-seniñ Berlin ha kas a ra abadennoù skinwel diwar-benn ar sonerezh klasel.
Loreta Janeta Velázquez

**Loreta Janeta Velázquez** (26 a viz Even 1842 –1923) a oa ur spierez stadunanat, marteze a orin kuban, hag a gemeras perzh, gwisket evel ur gwaz, e Brezel diabarzh ar Stadoù-Unanet. E 1861 eo ez eas da soudard, goude marv he fried. Stourm a reas en emgannoù Bull Run, Ball's Bluff ha Fort Donelson.

Kaset e voe kuit eus an arme pa voe diskoachet ar wirionez diwar-benn he reizh en Orleañs Nevez. Adarre ez eas d'an arme, ha stourm a reas en Emgann Shiloh (6 ha 7 a viz Ebrel 1862), ken na voe divasklet adarre. Neuze e kinnigas bezañ spierez.

## He levr
Embannet he deus ul levr e 1876. Er ger degemer, Velázquez a embann he deus skrivet al levr da gentañ holl evit rastellañ arc'hant evit desevel he babig.

Gwirvooud he istor a zo bet burutellet kreñv kerkent embannet al levr. Hiziv-an-deiz c'hoazh e vez douetañs gant an istorourien. Evit lod eo ijinet holl evit lod all munudoù 'zo en destenn hag a vefe bet diaes da ijinañ.

Nebeut amzer goude an embann ar jeneral Kengevreet Jubal Early en devoa disklêriet kreñv e oa un ijinadenn .
## Adwelouriezh
E miz Here 2016, William C. Davis en doa embannet ur levr-buhez eus Velázquez anvet *Inventing Loreta Velásquez: Confederate Soldier Impersonator, Media Celebrity, and Con Artist*. Implijet en deus kazetennoù, dielloù evit sevel un enklask hag embann a ra eo un ijinadenn holl he istor. 

Davis a embann ne oa ket Velázquez ur Gubanez nag ur soudard kengevreet. En gwirionez e vefe bet ur c'hast laer. Ganet e vije en New York, ha marteze ivez ur c'hwib hag ur c'hwep. Velázquez he devoa implijet kalz lesanvioù ha diaes eo gouzout pegoulz ha pelec'h e oa  ganet... Dibosubl eo betek-henn gouzout piv a oa he familh na peseurt orinoù gouennel he devoa. Hervezañ ar vaouez hag a oa Velázquez a oa bet toullbac'het evit laeroñsi ha torfedoù bihan, ijinet he devoa istorioù en ur implij he skiant-prenet desket pa oa hi o labourat evel gast. Labour Davisa zo unan enebet ouzh Velázquez met ouzhpenn-se e tegas douetañs war an istorioù maouezed bet o stourm e-kerzh ar Brezel diabarzh. Davis a zo deuet a-benn memestra da gavout un deiziad hag al lec'h marv evit Loretta J. Beard d'ar 26 a viz Genver 1923, en Ospital Santez Elizabet (unan evit ar re sot), e Washington.

El lodenn ziwezhañ eus al levr Davis a ersav a-enep implij Velazquez gant stoumerien politikel benelourien pe hispanek kement ha gant al lennegezh postmodern. An holl anezho a implij an dudenn evit difenn o mennozhioù padal ne ouier ket tamm ebet ar gwirvoud pe get a-dreñv he istor.

## Levrlennadur
*  L. J. Velázquez (1876) : *A Narrative of the Exploits, Adventures, and Travels of Madame Loreta Janeta Velazquez, Otherwise Known as Lieutenant Harry T. ... of Her Perilous Performances as a Spy*. CreateSpace Independent Publishing Platform, 2010 
## Notennoù ha daveennoù
Danske folkeæventyr

***Danske folkeæventyr*** zo un dastumad kontadennoù danek gant Svend Grundtvig. 

## Liamm diavaez
* ''Danske folkeæventyr''
Esben

**Esben** zo un anv-bihan danek.

## Tud
**Esbern Snare**, (1127–1204), brezelour danat, a gemeras perzh er groazadeg 1192.

## Lennegezh
*Esben Askepuster, kontadenn danek el levr Danske Folkeæventyr , gant Svend Grundtvig
*Esben and the Witch, kontadenn saoznek.
*Esben hag ar sorserez, kontadenn vrezhonek, kempennet diwar ar skrid saoznek.
1950 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1949 e Breizh - **1950 e Breizh** - 1951 e Breizh

## Darvoudoù

* krouet eo ar Poellgor evit studiañ ha liammañ interestoù Breizh (CELIB) gant un unbeud tud, en o zouez René Pleven, Joseph Halleguen, Joseph Martray, Paul Ihuel, André Morice, François Tanguy-Prigent.
* 17 Meurzh-24 Ebrel : harz-labour ha manifestadegoù gant micherourien e-leizh e Brest (arsanailh, porzh, sevel-tiez...).
*17 Ebrel : en ur vanifestadeg vras e Brest ez eus lazhet ur micherour gant ar polis, Édouard Mazé.

## Levrioù
**[[Alanig an Tri Roue]]*, gant Roparz Hemon
**[[Digor an abadenn]]*, dastumad kanaouennoù
**[[Koñchennou eus Bro ar Stêr Aon]]*, gant Yann ar Floc'h

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1950|Ganedigezhioù]]
*Jean-Marc Ayrault, politiker
*Patrick Béon, marc'houarner
*Bélom, treser
*Yvon Etienne, kaner
*Melaine Favennec, kaner ha soner
*Gweltaz ar Fur, kaner
*Aline Gleoneg, skrivagnerez vrezhonek ha troourez
*Jean Groix, emsaver eus UDB
*Riwanon Kervella
*Annick Lagadec, kazetennerez
*André Lavanant, stourmer evit ar brezhoneg, prezidant Diwan
*Lena Louarn, stourmerez evit ar brezhoneg, prezidantez Ofis ar Brezhoneg
*Mikael Madeg, skrivagner brezhonek
*Padrig Montauzier, stourmer politikel
*Patrick Pellen, politiker
*Erwan Roparz, soner
*Yann-Bêr Thomin, politiker

## [[:Rummad:Marvioù 1950|Marvioù]]
*Octave-Louis Aubert, skrivagner hag embanner
*René Cardaliaguet, beleg
*Pierre Roy, livour

__NOTOC__
1944 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1943 e Breizh - **1944 e Breizh** - 1945 e Breizh

## Darvoudoù
*9 Gwengolo : kantadoù a dud zo lazhet gant tarzhadenn er c'houdorenn Sadi Carnot, e Brest.
*24 Eost : distrujet eo pont Terenez, war ar stêr Aon.

## Levrioù
*''C'hoariva brezhonek'', embannet gant Skridoù Breizh.
**[[An ti Satanazet]]*, gant Jakez Riou.
**Kontadennoù a Vro-Skos*, lakaet e brezhoneg gant Roparz Hemon,
**[[Notennou diwar-benn ar Gelted koz, o istor hag o sevenadur]]*, gant Meven Mordiern.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1944|Ganedigezhioù]]
*Fañch Bernard, soner
*Marie-Hélène Delval, skrivagnerez c'hallek
*Paol Keineg, skrivagner gallek
*Xavier Leclercq, embreger
*Françoise Lermen, troerez
*Jean-Jacques Monnier, istorour
*Jean-François Prigent, melldroader
*Alain Le Quernec, skritellour
*Patrick Rimbert, politiker

## [[:Rummad:Marvioù 1944|Marvioù]]
*Aogust Bôcher, skrivagner brezhonek
*Frañsez Debauvais, politiker
*Daniel Le Flanchec, politiker
*Loeiz Gourlet, skrivagner brezhonek
*Jozef Kadiou, beleg
*Loeiz ar C'hlerg, beleg ha skrivagner brezhonek
*Paol Ladmirault, sonaozer
*Emmanuel de La Villéon, livour
*Pêr-Mari Lec'hvien, beleg
*Louis Henri Nicot, kizellour
*Loeiz Napoleon ar Rouz, brogarour

__NOTOC__
1952 e Breizh

## Darvoudoù
*adsavet eo pont Terenez.
*25 Mezheven : deroù Tro Bro-C'hall e Brest.

## Levrioù
*an *Aviel hervez Sant Mazhe*, embannet gant Studi hag Ober.
 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1952|Ganedigezhioù]]
*Daniel Delaveau, politiker
*Herve ar Gall, stourmer politikel ha skrivagner brezhonek
*Patrick Jeffroy, keginer
*Pêr-Vari Kerloc'h, drouiz
*Daniel Kernalegenn
*Mark Kerrain, kelenner, skrivagner brezhonek hag embanner
*Fulup Lannuzel, skrivagner brezhonek
*Jean Le Clerc de la Herverie, skrivagner brezhonek ha gallek
*Annick Le Roux, marc'hhouarnerez
*Andrew Lincoln, bet prezidant Diwan
*Denis Moutel, eskob Sant-Brieg ha Landreger
*Kristen Noguès, telennourez
*Yves Pajot, bageer

## [[:Rummad:Marvioù 1952|Marvioù]]
*Armel Beaufils, kizellour
*Louis Bernicot, bageer
*Pier Laorañs, barzh brezhonek
*Roperzh ar Mason, ofiser a vor ha skrivagner brezhonek
*Louis Page, barzh brezhonek

__NOTOC__
1953 e Breizh

## Darvoudoù

## Sevenadur
*Krouet eo Kerlenn Pondi
*Krouet eo Bagad Sant-Nazer
*Krouet eo Bagad Boulvriag
*Krouet eo Kevrenn Blouarzel e Ploermael
*Krouet eo Kevrenn Roazhon
*Krouet eo al laz-kanañ *Korrigans d'Arvor* gant René Abjean
*Gant Jord Cochevelou eo krouet an "delenn gentañ", a dalvezas da Alan Stivell da seniñ an delenn geltiek.

## Sport
* gant ar marc'hhouarner breizhat Louison Bobet ez a ar maout e Tro Bro-C'hall

## Levrioù

 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1953|Ganedigezhioù]]
*Philippe Abjean, saver *[[Traoñienn ar Sent]]*
*Gérard Cousseau, treser
*Laurent Dognin, eskob Kemper ha Leon
*François Goulard, politiker
*Tudual Huon, kelenner, embanner ha skrivagner brezhonek
*Jean-Guy Le Floch, penn embregerezh
*Pêr Morvan, stourmer politikel
*Marc Pajot, bageer
*Bernez Rouz, kazetenner, prezidant Kuzul Sevenadurel Breizh

## [[:Rummad:Marvioù 1953|Marvioù]]
*Loeiz Herrieu, skrivagner brezhonek
*Kristof Jezegoù, beleg ha skrivagner brezhonek
*Tangi Malmanche, skrivagner brezhonek
*Potr Treoure, beleg ha skrivagner brezhonek
*Louis Page, barzh brezhonek
*Bernard Roy, skrivagner gallek ha livour

__NOTOC__
1954 e Breizh

## Darvoudoù
*17 Gouere 1954 : digoradur ofisiel pont Rekourañs, adsavet e Brest, goude ar brezel. 

## Sevenadur
*Savet eo ar *[[Société d'études de Brest et du Léon]]*.

## Levrioù
**[[Va Zammig Buhez]]*, gant Jarl Priel.
 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1954|Ganedigezhioù]]
*Alan Botrel, kelenner ha skrivagner brezhonek
*Soazig Daniellou, filmaozerez
*Émile Granville, emsaver breizhat
*Padrig an Habask, kelenner ha rener ar gelaouenn *[[Al Lanv]]*
*Bernard Hinault, marc'hhouarner
*Yann-Fañch Jacq, kelenner hag embanner brezhonek
*Yann-Kel Kernalegenn, emsaver breizhat
*Alan Kervern, skrivagner ha troer
*Philippe Poupon, bageer

## [[:Rummad:Marvioù 1954|Marvioù]]
*Claude Cahun, luc'hskeudennerez ha skrivagnerez
*Fañch Kaorel, beleg ha skrivagner brezhonek
*Gwilhoù Sezneg, kondaonet d'ar galeoù e 1924
*Stefan ar Strad, beleg ha skrivagner brezhonek

__NOTOC__
Optant

Un **optant** a oa un den eus Elzas pe Mozel hag a zibabas kuitaat an douaroù staget ouzh an Impalaeriezh alaman en 1871 goude Brezel 1870 evit mirout ar vroadelezh c'hall.

## Ar re a zibabas ar vroadelezh c'hall
Da-heul mellad 2 Feur-emglev Frankfurt, d'an 10 a viz Mae 1871, sinet etre Alamagn ha Bro-C'hall, e c'halle an dud ganet er c'humunioù staget ouzh Alamagn mirout o broadelezh c'hall ma kuitaent Elzas pe Loren a-raok ar 1añ a viz Here 1872. 49 000 a dud a guitaas an departamantoù Bas-Rhin, Haut-Rhin ha Moselle hag a zibabas ar vroadelezh c'hall, diwar ar 1 597 000 a dud a oa o chom eno. Bro-C'hall a ginnigas ur yalc'had-studi evit sachañ tud e-touez an tiegezhioù ezhommekañ.
Le Petit Bleu des Côtes-du-Nord

***Le Petit Bleu des Côtes-du-Nord***, deuet diwezhatoc'h da vout **Le Petit Bleu des Côtes-d'Armor**, zo ur gelaouenn sizhuniek savet e Dinan e 1946 gant René Pléven, hag a vez embannet bep yaou.
Baraerez Aljubarrota

**Baraerez Aljubarrota** (portugaleg : *A Padeira de Aljubarrota*), pe **Brites de Almeida**, zo un harozez portugalat vojennel a gemeras perzh en he doare en Emgann Aljubarrota e 1385, ma voe trec'h Portugaliz war arme Roue Kastilha. Gant he fal-forn e lazhas seizh soudard kastilhat a oa o kuzhat en he zi-forn. 

## Liammoù diavaez
*  ''Brites de Almeida, padeira de Aljubarrota''
*  ''Brites de Almeida: Uma Lenda do Feminismo Medieval'', gant  João Correia de Sá, Capazes, 24/03/2018

## Notennoù
Constanza Kastilha (1354-1394)

**Constanza Kastilha** (1354-1394) a oa ur briñsez kastilhat, merc'h da Pedro Iañ Kastilha, ha pried d'ar priñs saoz Yann Gent.
Ion Druță

**Ion Druță** (ganet d'an 3 a viz Gwengolo 1928 e Horodiște, e Rouantelezh Roumania d'ar mare-se, e Republik Moldova bremañ) zo ur skrivagner, ur barzh hag un istorour eus Moldova. Abaoe 1969 emañ o chom e Moskov, e Rusia.

Embannet e voe e skridoù kentañ er bloavezhioù 1950. Da gentañ en doa skrivet e roumaneg, abaoe ar bloavezhioù 1960 e skriv ivez e rusianeg. Abaoe 1987 ez eo prezidant a enor Unaniezh Skrivagnerien Moldova. Ezel a enor eo eus Akademiezh Roumania ivez.
Emgann Aljubarrota

**Emgann Aljubarrota** a c'hoarvezas d'ar 14 a viz Eost 1385 en Estremadura entre armeoù Roue Portugal, sikouret gant bagadoù saoz ha renet gant João Iañ Portugal, hag e gonestabl Nuno Álvares Pereira, hag arme Juan Iañ Kastilha, roue Kastilha, hag e harperien. Unan eus emgannoù roueel ar Grennamzer e voe dre ma oa an daou roue enebour e penn pep arme.

Trec'h e voe arme Portugal war hini Gastilha. 
## Istor
E dibenn ar  e savas ur brezel hêrezh e Portugal. En amzer-se e oa emglev etre Kastilha ha Bro-C'hall, ha brezel etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz.
Divab e varvas roue Portugal, Fernando Iañ, e 1383. E verc'h Beatris (1372-1410) a oa dimezet d'ar roue Juan Iañ Kastilha, ha setu hennezh da c'houlenn ar gurunenn. Dre ma c'halle Portugal koll he dizalc'hted, setu bourc'hizien ar vro hag un darn eus an noblañsed, harpet gant kêr Lisboa, da ginnig ar gurunenn da vestr Urzh Aviz, João de Aviz, mab bastard d'ar roue Pedro Iañ Portugal. Da gentañ e voe anvet Joaõ da rejant Portugal, ha d'ar 6 a viz Ebrel 1385 e voe anvet da roue gant *Cortes* (parlamant) Coimbra. Ha roue Kastilha, pa glevas ar c'heloù, da fuloriñ ha da gas e arme da aloubiñ Portugal.


Batalha.jpg|Manati Batalha. An talbenn.
Mosteiro da Batalha (13).JPG|An iliz-veur
Istrumpa

An **istrumpa** pe ar **strumpa**, anvet ivez *lotta sarda*, zo un doare gouren a gaver e Sardigna.

Dont a ra an anv eus ar verb *istrumpare* a dalvez kement ha "taolet war al leur".- A-gozh e vez gourenet evel-se, evel m'en diskouez an delwennoù eus an henamzer dizoloet e Uta pe e Mont'e Prama.

E 1985 e voe dalc'het ar c'hampionad istrumpa kentañ, en Ollolai. Abaoe ez eus reolennoù skrivet sklaer evit ar sport-se, pa ne oa gwechall nemet reolennoù dre gomz. Rummadoù pouez zo bet savet. Er bloavezhoù 1990 e oa bet savet ur gevredigezh hag a zo bremañ ezel eus ar FILC (Fédération Internationale des Luttes Celtiques - International Federation of Celtic Wrestling). Abaoe 1997 eo degemeret an istrumpa ivez e-barzh ar FILJKAM (Federazione Italiana Judo Lotta Karate Arti Marziali).

En amzer wechall e veze gourenadegoù, d'an dud da ziskouez pegen kreñv e oant, pa veze gouelioù, pardonioù, euredoù, bodadegoù a bep seurt. Bremañ e vez aozet kampionadoù dre ar vro ha betek en estrenvro.

## Liamm diavaez
*YouTube

## Notennoù
Enez Aganton

**Enez Aganton** zo un enezenn didud 500 m er c'hornôg d'an Enez-Veur, e kumun Pleuveur-Bodoù, e Treger hag en Aodoù-an-Arvor. N'eus pont ebet a stag an enezenn-mañ ouzh a re all hogen moaien zo da vont di war droad d'an dazre dre ar wenodenn BH 34.

## Geografiezh

## Glad

File:2004Ilegde072.jpg|An div groaz vaen. 
File:Ile Aganton.- vue sur Dourin (Ile Grande).jpg|Enez-Veur gwelet diwar Aganton.
File:Ile d'Aganton (3).jpg|alt=Vue sur l'Île-Grande de l'île Aganton|Enez-Veur ha dismantroù un ti.
File:Île Aganton (2).jpg|Dismantroù un ti.
File:Ile Aganton, les anciennes carrières (2).jpg|Ul lenn e mengleuzioù kozh an enez.
File:Ile Aganton, les anciennes carrières-1.jpg|Mengleuzioù kozh Enez Aganton.
Pal-forn

Ur **bal-forn** a vez lavaret eus ur seurt pal troadet hir hag a servij da lakaat an toaz er forn ha da dennañ ar bara poazhet er-maez anezhi.

## Pennad kar
* Baraerez Aljubarrota

## Notennoù
Bieszczady

**Bieszczady** zo un darn eus ar C'harpatoù e gevred Polonia. 

Ar menez Tarnica eo ar menez uhelañ, gant 1 346 metr uhelder.
Salat (stêr)

Ar **Salat** (en okitaneg pe e galleg) zo ur stêr eus Okitania, adstêr d'ar Garona war e lez dehoù. Eieniñ a ra er Pireneoù, e broig Coserans, ha 74,5 km eo he hed. Kemberiñ a ra gant ar Garona e-kichen Bossens (Boussens).
Arrane Ashoonagh Vannin

***Arrane Ashoonagh Vannin*** e manaveg ("Kan broadel Manav"), anvet ***O Halloo Nyn Ghooie*** ("Hor bro c'henidik") ivez, eo kan broadel Enez Vanav.E 1907 e voe savet an ton gant William Henry Gill ; John J. Kneen a savas an ton manavek ha William Henry Gill a skrivas ar pozioù saoznek.

## Pozioù

## Gwelet ivez

* Roll ar c'hanoù broadel
Misbaha

Ur ** misbaha** pe **masbaha** (arabeg : **مِسْبَحَة** *misbaḥah*), anvet ivez **سُبْحَة‎** *subḥa* pe **تَسْبِيح‎** *tasbīḥ* pe *tespih* hervez ar broioù pe rannvroioù muzulman, zo ur chapeled islamek implijet da lavarout an dhikr, ennañ 99 anv Allah.

Bez' eo ur gordennig warni meur a voulennig implijet gant muzulmaned evit delc'her koun eus Allah. Graet e vezont gant koad, maen pe plastik. Dre ma vezont implijet evit derc'hel soñj eus 99 anv Allah e vezont kavet gant 33 pe 99 boulennig peurliesañ. 

E Turkia, hag e broioù all ivez, e vez implijet an *tespih* evel ar c'homboloi e Gres evit c'hoari gant ar bizied hepmuiken.

## Gwelet ivez
* Komboloi
* Chapeled
* Japa mala
*Tasbih
Baraer

Ur **baraer**, ur **fornier**, ur **pober**, ur **bouloñjer** zo un den a fard bara en ur forn.

Labourat a ra gant bleud ha dour d'ober an toaz en ul laouer-doaz. Goude e vez meret an toaz gantañ, ha lakaet da boazhat en ur forn tomm-gor, gant ur bal-forn.

Pastezerien e vez ar varaerien a-wechoù ivez. Hervez ar broioù e c'hallont kaout ur statud a artizaned, evel e Bro-C'hall ma'z eus muioc'h-muiañ a gevezerezh etre int ha ar gourstalioù.

## Anv-tiegezh
Evel kalz anvioù micher eo deuet da vezañ un anv-tiegezh brezhonek : *Fornier* hag *Ar Fornier*. Gallekaet eo bet e *[[Fournier]]* ha *Le Fournier* gant marilh ar boblañs.
New Hampshire

**New Hampshire** zo unan eus Stadoù Stadoù-Unanet Amerika. Lec'hiet eo er biz, e New England. Unan eus 13 Stad orin ar riez eo, .

## Kêrioù New Hampshire

#Manchester (115 644 a dud e 2020)
#Nashua (91 322)
#**[[Concord (New Hampshire)|Concord]]** (43 976)
#Derry (34 317)
#Dover (32 741)

## Liammoù diavaez
*   www.nh.gov
Micronologie

**Micronologie** zo ur strollad hip hop breizhat genidik eus Roazhon. Savet e oa bet e 2005 gant e izili, ar MC's K.Oni, Safirius, Casta hag an DJ Sambal. Awenet eo o stil gant ar rhythm and blues, ar soul, ar funk hag ar jazz. Permone eo pempvet ezel ar strollad, ur beatmaker eus ar stroll Drum Brothers. Dibradañ a reont Tal-lañs an Erer Kozh e 2008.

## Buhezskrid
Savet eo bet Micronologie e Roazhon. Ur berradur eus « microphone » ha « chronologie » eo o anv. Maget int bet gant al luskad « Native Tongue » en hip hop stadunanat (A Tribe Called Quest, Jungle Brothers, De la Soul) ha gant leurenn c'hall dibenn ar bloavezhioù 1990, da skouer Sages poètes de la rue, Saïan Supa Crew ha Scred Connexion. 

Goude o albom kentañ *Éponyme* embannet e Roazhon e 2005 hag un EP c'hwec'h titl e miz Du 2007 e kemeront perzh en Transmusicales e 2007. Met sachañ a reont an evezh dreist-holl o tibradañ taol-lañs Gouel an Erer Kozh e 2008. War-lerc'h e teu er-maez ur bladenn all, *Art Rythme éthique* d'ar 17 a viz Ebrel 2009. Dibabet eo ar strollad er printemps de Bourges 2010 evel "dizoloadenn hip hop". Embann a reont ar vinil 3 titl "Tubes à Essais" e miz Meurzh 2011. 

Kinniget e vez ganto klipoù digent war internet, savet gant Damien Stein peurliesañ.

## Pladennoù
* 2005 : *Éponyme*
* 2007 : *Eux = M.c's2* (EP, prod. SoulSquare)
* 2009 : *Art rythme éthique*
* 2011 : *Tubes à essais* (EP)
* 2014 : *Équations verbales*

## Notennoù ha daveoù

 
## Liammoù diavaez
Treuzkas ar plasoù sokial

Implijet e vez an droienn Treuskas ar plasoù sokial evit ober anv eus ur fenomen gwir dre vras, a gas al lod brasañ eus an dud o deus er gevredigezh ar plasoù talvoudekaet ar muiañ da hentañ o bugale evit m'o defe ar memes plasoù er gevredigezh, hag al lod brasañ eus an dud o deus ar plasoù talvoudekaet an nebeutañ da henchañ o bugale evit m'o defe ar memes plasoù er gevredigezh. Ar fenomen-se a zo disoc'h dibaboù emskiant ha diemskiant. 

## Termeniñ
Treuskas ar plasoù sokial a zo ur fenomen a c'haller merzout er gevredigezh dre vras, pa vez techet al lod brasañ eus bugale familhoù ur renkad sokial da zibab micherioù ha doareoù da vevañ a glot gant renkadoù sokial o zud. Merzhet e vez ar fenomen-se e kement lec'h, hogen kreñv pe greñvoc'h. E broioù hag e lec'hioù 'zo ez eo aesoc'h dibab micherioù ha doareoù da vevañ ha ne oant ket re ho familh, e lec'hioù all ez eo liammet strishoc'h gant treuzkal ur c'hapital, danvezel pe sevenadurel - neuze, ez eo diaes-kenañ da unan bennak ha ne oa ket pinvidik ha gouiziek e dud dibab unan eus ar micherioù a vez talvoudekaet ar muiañ, peogwir ne gredo ket ober peurvuiañ pe dre ma ne vezo ket asantet an aliesañ kinnig dezhañ micher-mañ-micher -.

Ar fenomen-se a c'haller merzout da skouer en ur lenn statistikoù sokio-micherel bro-mañ-bro, ha gwelet ped a "chañsoù" en dije mab ur micherour bennak da vont da sterniad, pe peseurt dregantad eus bugale ar sternidi a zo techet da vont da vicherour pe da implijad. 

## Studiadennoù o tennañ d'ar sujed

### Karl Marx
Daoust ma tennas dreist-holl studiadennoù Karl Marx da efed treuszkas ar c'hapital danvezel, e reas anv dija eus Treuzkas ar plasoù sokial. Kinnig a reas Karl Marx dasparzh ar plasoù sokial evel ur fenomen liammet strizh gant talvoudegezh ar c'hapital danvezel a vezer pec'hen warnañ.

### Bourdieu ha Passeron
Adalek 1964 e cheñchas da vat ar mod ma veze sellet ouzh Trezuskas ar plasoù sokial. Kement-se dreist-holl diwar an tabutoù a savas da heul embann Les Héritiers, ul levr bet skrivet gant Bourdieu ha Passeron, a glaskas lakaat war wel sklaer ha resis peseurt fenomen a lak bugale ar familhoù desket ar gwellañ en o aes er skol. Kement-se koulz dre ma vez studiet gant ar vugale un danvez o deus bet tro bugale ‘zo da glevet anv eus outañ (diwar al levrioù a zo bet kinniget dezho, ar journal a zo er gêr, an abadennoù tele a vez kinniget dezho ...), ha doareoù bezañ tost ouzh re ar gêr (klask kompren, bezañ seven, selaou mat ...). Tra ma vez an danvez koulz hag an doareoù gortozet er skol nevez ha displijus evit bugale all, boaz da ober ar pezh o deus c’hoant ha disteroc’h o barregezhioù a fed aked, kompren, kemer perzh eus ar mod a vez gortozet ...Gant ar memes enklaskerien e voe embannet e 1970 un eil levr, La violence symbolique, a glaskas lakaat war wel ez eo a-drugarez d’ur gwask e teu a-benn tud ‘zo da vezañ gwelet en o flas e lec’hioù ‘zo, gant an dud tro-dro ha ganto o-unan. 

### Raymond Boudon

### Studiadennoù o tennañ da vro Frañs
Sesters

Ar **sesters** (*sestersed* pe *sestersoù* el liester), pe **sestertius** (hervez al latin, ha *sestertii* el liester), e oa ar moneiz en amzer Republik Roma, implijet c'hoazh en amzer an impalaeriezh roman.
Gims

**Gims**, anvet **Maître Gims** betek miz Meurzh 2019, e wir anv **Gandhi Djuna**, zo ur raper, kaner ha sonaozer ganet d'ar 6 a viz mae 1986 e Kinshasa, e Republik Demokratel Kongo. Brudet eo bet war YouTube gant ouzhpenn 200 000 000 a selaouadenn a-wechoù.

Dont a ra eus ur familh sonerien : e dad a oa kaner er strollad "Viva la Musica" eus Papa Weba, e galleg pouezmouezhiet kreñv hag en ur yezh afrikan a-wechoù. Breudeur raperien en deus ivez. Ezel eo eus ar strollad milvrudet Sexion d'Assaut, ha seveniñ a ra "Subliminal", e bladenn gentañ, e-unan e 2013. Berzh bras a ra ar bladenn gant ouzhpenn 1 000 000 a skouerennùu gwerzhet. Kanañ a ra diwar-benn traoù ar vuhez pemdeziek gant sonerezh beat mui tekno efedoù un tammig stumm ar meziant "Sony Production". 

## Bugaleaj ha yaouankiz
Digouezhet e oa e familh e Bro-C'hall e 1988 pa ne oa nemet daou vloaz. E dud a oa dibaper, hag abalamour d'an dra-se en doa bet ur bugaleaj trubuilhet*amsklaer*. Degemeret e voe da vevañ en ur familh hag e skwatoù goude. Taolenniñ a ra an herrad-se en e levr "Vise le soleil". Pemzek a vreudeur zo en e familh. Tri breur dezhañ zo raperien ivez: Dadju ezel eus ar strollad The Shin Sekai, Bedjik, Xgangs ha Djelass*Tri pe bevar ?*.

Kemer perzh a ra e vreudeur war e bladenn "Subliminal" (2013). Kreskiñ a ra e 3de ranngêr Pariz, en 9vet ranngêr hag a-benn ar fin en 19vet. Heuliañ a ras studioù graferezh hag kehentiñ. Dibab a ras al lezanv « Maître Gims » e dave d'ar sinema azian ha bed an arzoù brezel.
## Gwallreuzioù
### Iriennour
Gims zo iriennour, difenn a ra mennozhioù dreistbelour du. A-du eo gant mennozhioù Cheikh Anta Diop, e vije bet tredan er biramidennoù  hag e vije bet lazhet ha kuzhet korfoù marc'hegerien du Europa. 
### Homofobiezh
Pa oa ezel eus ar strollad Sexion d'Assaut e kane komzoù a-enep an heñvelreizhidi Er ganaouenn "22h45" Maître Gims a gan: *« bande de PD, de pédales, de bâtards, les singes ne mangent pas que des bananes » *

### Tamalloù gwennañ arc’hant
E Meurzh 2026 eo bet lakaet Gims dindan ensell evit gwennañ arc’hant a-stroll e-kerzh un enklask war ur raktres savadurel e Marrakech.

## Liammoù diavaez
*Ur ganaouen bet o beuziñ gant Sexion d'Assaut (YouTube)
*Maitre Gims e-unan (YouTube) 
## Notennoù ha daveennnoù
Poell

Ar **poell** a zo ur meizad e prederouriezh a bled gant reolennoù furmel ar meizañ. Ar poell eo ar galloud da brederiañ gant ar pal klask ar wirionez.

Boaz eur d'he studiañ er brederouriezh met sellet e vez outi evel ouzh ur skourr eus ar matematikoù ivez.

## Gwelet ivez
* Poelloniezh (skiant)
* Poellata (argerzh)

## Daveoù
Machen (disheñvelout)

**[[Machen]]** zo ur gêriadenn e kreisteiz Kembre.

**Machen** a c'hall bezañ ivez :

## Lec'hioù
* Machen Isaf, ur gêriadenn e-kichen Machen
* Mynydd Machen, un dorgenn e-kichen Machen
* Bedwas, Tretomos a Machen, ur gumuniezh e kreisteiz Kembre, m'emañ kêriadenn Machen

## Tud
* Arthur Machen, anv-pluenn Arthur Llewelyn Jones (1863–1947), skrivagner saoznek eus Kembre
* Eddie Machen (1932–1972), bokser stadunanat
* Hervey Machen (1916–1994), politiker stadunanat
* John Gresham Machen (1881–1937), doueoniour stadunanat
* Willis Benson Machen (1810–1893), politiker stadunanat
Bellefontaine (Tintigny)

**Bellefontaine (Tintigny)** (gåmeg:*Bèlfantêne*, walloneg:*Belfontinne-e-Gåme *) a oa ur gumun eus Proviñs Luksembourg e Belgia. Gant Lezenn 1977 e voe lakaet e kumun Tintigny. 
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* D’an 22 a viz Eost 1914 e voe un emgann eno etre ar soudarded c'hall, gant ar 25vet Rujumant Troadegiezh en o mesk, hag an tirlu alaman.
## Monumantoù ha traoù heverk
 
Bellefontaine_050615_(3).JPG|An iliz katolik e kreiz ar vourc’h.
Bellefontaine_(Gaume)_JPG02.jpg|Ar c’hanndi.
Cimetière_militaire_du_Radan_(DSCF6799).jpg|Ar vered vilourel.
 
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Kanndi *La Fontaine du Centre*.
* Bered vilourel ar Radan, 1917, 527 bez gall ha 238 bez alaman enni 
## Notennoù
Gernikako Arbola

***Gernikako Arbola*** (*Gwezenn Gernika* e brezhoneg) zo ur ganaouenn eus an , savet gant Juan Maria Iparragirre, diwar-benn dervenn Gernika ha frankiz Euskal Herria (ar Vro-Vask). Ur c'han broadel eo evit Euskariz, e-kichen *[[Eusko Abendaren Ereserkia]]*, kan ofisiel Kumuniezh Emren Euskadi, sonet hennezh peurvuiañ kentoc'h eget kanet.

## Pozioù

## Liamm diavaez
*Gernikako Arbola, veritable hymne basque, Jean Haritschelhar, Lapurdum, 2000
*klevet ar ganaouenn – Wiki Kantuz
Minon

Ar ** Mino**, pe : ** Minon**, da lavarout eo *Hor Mammoù*, a oa anv ur rejimant brezelourezed, brudet ivez evel **[[Amazonezed]] [[Dahomey]]** gant skrivagnerien eus Europa, hag a badas betek dibenn an .

## Orin ar brezelourezed
Ar roue Ghezo a dutae gwazed koulz ha maouezed a-douez ar brizonidi estren, daoust ma veze tutaet brezelourezed ivez e-touez Dahomeadezed, ha lod adalek o 8 vloaz. A-douez gwragez ar roue, a oa kantadoù anezho, e veze tutaet ivez. Darn a zibabe mont da soudardezed, darn all a veze kaset gant o zadoù pe o friedoù, a glemme eus o emzalc'h, evit kaout an dizober anezho.

Amazones-Dahomey.jpg|Amazonezed Dahomey
COLLECTIE TROPENMUSEUM Groepsportret van de zogenaamde 'Amazones uit Dahomey' tijdens hun verblijf in Parijs TMnr 60038362.jpg|Amazonezed Dahomey deuet da Bariz e 1891
Les survivantes des Amazones de Behanzin (Dahomey).jpg| Maouezi bet e-touez Amazonezed Behanzin (Dahomey), e deroù an
Den flyvende Kuffert

***Den flyvende Kuffert*** (*An arc'h-nij*) zo ur gontadenn danek gant Hans Christian Andersen e 1839, diwar-benn un den yaouank hag a ya da Durki da weladenniñ merc'h ar sultan.
Marseillaise ar gumun

***La Marseillaise de la Commune***, e galleg, pe **[[Marseillaise]] ar gumun**, e brezhoneg, zo ur c'han skrivet gant an Itron Jules Faure e 1871 e-pad Kumun Pariz, war don ar Marseillaise. Kan broadel Kumun Pariz e oa ivez.

## Pozioù
*Français, ne soyons plus esclaves !,*

*Sous le drapeau, rallions-nous.* 

*Sous nos pas, brisons les entraves,*

*Quatre-vingt-neuf, réveillez-vous. (bis)* 

*Frappons du dernier anathème* 

*Ceux qui, par un stupide orgueil,* 

*Ont ouvert le sombre cercueil* 

*De nos frères morts sans emblème.*

**Diskan: **

*Chantons la liberté,* 

*Défendons la cité,*

*Marchons, marchons, sans souverain,*

*Le peuple aura du pain.*

## Selaou
*''Marseillaise de la Commune'' kanet gant Armand Mestral
Lego

**Lego** zo ur merk c'hoarielloù plastik, savet gant an embregerezh *[[The Lego Group]]*, diazezet e Billund, e Danmark. Tammoù plastik bihan eus meur a liv a c'hall bezañ lakaet asambles da sevel traoù a bep seurt, tiez, karbedoù... Gallout a reer tennañ an tammoù kuit da zivontañ ar pezhioù a zo bet savet hag adimplijout ar "brikennoù" plastik bihan da sevel traoù all.

*The Lego Group* a ra ar c'hoarielloù-se abaoe 1949. Meur a dra zo bet savet en-dro d'ar c'hoarielloù-se : filmoù, abadennoù... ha meur a bark dudi anvet Legoland ivez.

E miz C'hwevrer 2015 e oa bet renket Lego evel ar merk pouezusañ er bed, gant ar c'habined Brand Finance, e-lec'h Ferrari.
Annales (Tacitus)

An ***Annales***, anvet *Ab Excessu divi Augusti Historiarum Libri* ("Levrioù Istor adalek marv Aogust an doueel") ivez, zo un dastumad skridoù gant an istorour roman Tacitus hag e ziwezhañ oberenn, adal deroù ren Tiberius er bloaz 14 betek diwezh ren Nero, e 68.

Tacitus a skrivas an *Annales* e 16 levrenn, marteze ouzhpenn, met kollet eo al levrioù 7 betek 10, ha darn eus al levrioù 5, 6, 11 ha 16 zo diank.

## Liammoù diavaez
*
Poezell

Ur **boezell** (*poezell* eo ar ger) zo un endalc'her kranennek graet evit muzuliañ greun pe vleud.

A-raok ar sistem metrek e veze implijet en hanternoz ar rouantelezh c'hall hag e kêr Beauvais e talveze kement ha 12,67 litr.

E 1812 e voe diazezet ar *boezell vetrek* hag a dalveze kement ha 10 litr.
Traduttore, traditore

***Traduttore, traditore*** ("troer, trubard") zo ur c'hrennlavar italianek diazezet war an heñvelsoniezh, hag a dalv da lavarout eo heñvel labour un troer ouzh hini un treitour dre ma n'hallfed ket treiñ eus an eil yezh d'eben hep treitouriñ ar skrid orin.

Roud eus ar c'hrennlavar italianek a gaver ivez e galleg, en ur skrid gant Joachim du Bellay e 1549:

## Paronomaz
*Paronomaz* pe *damarresoniezh* a reer ivez eus ar seurt heñvelsoniezh, un doare da dostaat gerioù heñvelson.
Setu amañ un toullad skouerioù e yezhoù disheñvel.
:*Once a thief, always a thief* ("Laer ur wezh, laer bepred").
: *Qui vole un œuf vole un bœuf*.
: *Ni vu, ni connu*.
: *[[Ad augusta per angusta]]*(da gaout disoc'hoù bras dre hentoù strizh).
: *[[Veni, vidi, vici]]* ("Deuet on, gwelet em eus, trec'het em eus", a vefe bet distaget gant Julius Caesar).
: *Phoenix felix* (distaget "feniks feliks" : evurus ar feniks!, kavet ouzh ur voger e kêr Pompei).
: *Mens sana in corpore sano* ("Ur spered yac'h en ur c'horf yac'h").
: *Paris outragé ! Paris brisé ! Paris martyrisé ! Mais Paris libéré !* (Charles de Gaulle, d'ar 25 a viz Eost 1944).
: *De Gaulle comme une invocation, de Gaulle comme une provocation, de Gaulle comme une vocation*(François Hollande d'ar 27 a viz Mae 2015).

## Notennoù
Beaucaire (Gard)

:*Gant at ger "Beaucaire" e tegouezher amañ.*
**Beaucaire** zo ur gumun eus kreisteiz Frañs, en departamant Gard.

## Douaroniezh
Emañ war lez dehoù ar stêr Ron, e-tal Tarascon.

## Anv
* **Ugernum**
* **Beaucaire** ː ar vaen kaer

## Ardamezioù
*Palefarzhet etre aour ha gul*

## Istor
Diazezet e voe Beaucaire e-kerzh an VIIvet kantved kent J.K.

Edo *Ugernum* war an hent roman *Via Domitia*, a gas eus Itali da Spagn, 121 kent J.K.

*Ugernum* a oa unan eus ar 24 *oppida* dindan mestroni *Nemausus* (Nîmes). (Strabo IV, 186; Plinus, *N.H*. III, 37)

Eno e oa ur c'huzul anvet *centonarii Ugernenses*. (*CIL* XII, 2824)

An *Duioskured* e oa lidet eno ivez.

Ur sened a oa bet eno er bloaz 418 goude J.K.

Flavius Eparchus **Avitus**, ur Galian, a oa bet anvet da impalaer roman eno, gant skoazell ar Wizigoted, d'ar 7 Gouere 455. Goude se e vo anvet da vat da impalaer en Arle, d' an 9 Gouere 455.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Strobad tri maen-bonn roman

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn an ti-kêr

## Levrlennadur
* R. Chevallier : *Provincia.* Les Belles-Lettres. Paris. 1982
* Pierre A. Clément & Alain Peyre ː *La voie Domitienne. De la Via Domitia aux routes de l'an 2000*. Presses du Languedeoc / Max Chaleil Editeur. 1991 / 1992

## Notennoù ha daveoù