Guy Étienne

**Guy Étienne** zo bet ganet e 1928, e Sant-Kareg (Breizh-Uhel), ha marvet d'ar 6 a viz Genver 2015 e Kastellin. Anavezet eo evit bout krouet ar gelaouenn *[[Emsav (kelaouenn)|Emsav]]* hag an ti-embann Preder. Dindan e anv kefridiel, pe dindan meur a anv-bluenn evel *Abanna*, *Gwion Steven* pe *Gi Étienne*, e skrivas meur a bennad, a c'heriadur hag a varzhoneg. Edo e penn embannadur ar gelaouenn skiantel *[[Lavar]]* a zo he fal krouiñ nevezc'herioù hag emsoñjal a-zivout an arver anezho.

## Buhez

Ganet e voe e 1928 e Sant-Kareg, e Bro Sant-Brieg. Ur c'habiten a vor a oa e dad, hag e vamm a oa eus tu harzoù Kernev e-kostez Mur ha Sant-Vaeg.

Skoliataet eo bet e Sant-Brieg, c'hoant gantañ da vezañ moraer d'ar c'houlz-hont. Bet eo bet e skolaj Sant-Charlez hag aet da Bariz evit studiañ ar vezegiezh. Kregiñ a reas da studiañ ar brezhoneg d'an oad a ugent vloaz e kostez Pariz, gant Andreo ar Merser e Kêr-Vreiz hag all, hag e-doug stajoù KEAV e-men e reas anaoudegezh gant Abeozen pe Yeun ar Gow.

Neurobredvezeg eo bet eus e vicher : da gentañ e Bro-Berry ma reas anaoudegezh gant e wreg Gizella ha, da heul, evel rener klañvdi prevez Kerfriden - pe Klinikenn ar Stêr-Aon - e Kastellin eus 1957 betek 1995.

Guy Étienne zo tad da c'hwec'h bugel - Gwilhen, Genovefa, Iwan, Brenda, Gurvan hag Uriel - a skoliataas e brezhoneg er gêr, d'ur c'houlz ne oad ket kustumet ken d'en ober.

Aet eo d'an Anaon, d'ar 6 a viz Genver 2015 e Kastellin, d'an oad a 86 vloaz, tapet ma oa gant ur c'hleñved abaoe deroù miz Kerzu 2014. E obidoù a voe e Kastellin d'an 10 a viz Genver 2015. Douaret eo bet d'an 12 a viz Genver e Sant-Kareg.

## Obererezh
### Oberennoù kentañ

Hervez Abeozen, Guy Étienne en doa skrivet un teskad barzhonegoù e galleg a-raok dont da vout boas d'en ober e brezhoneg.

Da gentañ-holl e skrivas barzhonegoù brezhonek evit ar gelaouenn Al Liamm adalek 1953, evel *Eil pedenn evit gorreoù Nedeleg* pe *Trec'h ar barzh* Treiñ a reas un nebeud pennadoù a-ziwar yezhoù arall, ivez.

E 1959, kemer a reas perzh er gelaouenn bolitikel *[[Ar Vro (kelaouenn)|Ar Vro]]*, a-gevret gant Pêr Denez ha Ronan Pennek.

Adalek 1960, kregiñ a reas da skrivañ pennadoù diwar-benn tonkad an Emsav hag ar politikerezh evel *Eus an Emsav d'an emframm*, *Ur gefridi bolitikel : diorren ar yezh resis* *Eil tezenn vrezhonek ar c'hantved*, *Lennegezh ha Dispac'h*, *Ar paradozioù kollet* pe *Preder e 1970* e-men e weler e oa deuriet gant diorren ar yezh arnevez hag ar c'hrouiñ-gerioù, a zo deuet da vout e dachenn bennañ a labour abaoe ar bloavezhioù dek-ha-tri-ugent.

### Prederouriezh

E 1958 e savas ar gelaouenn *Preder* ma voe kavet e brederiadennoù enni. E bennadoù a oa a-zivout ar yezh hag amzer da zont broadelouriezh Breizh en ur savboent stadel hag arnevez, pell diouzh pezh a rae «ledemsav» anezhañ, da lavarout eo ar vroadelouriezh vreizhat c'hallek klasel (Yann Fouéré, Olier Mordrel...).

E 1962 e savas ur strollad skol dre lizher, Strollad An Deskadurezh Eil Derez (SADED), gant Paol Kalvez, Youenn Olier ha Gwilherm Dubourg a oa he c'hefridi reiñ d'an dud un deskadurezh eil-derez evit stummañ begenn an Emsav a-fet Istor, gramadeg pe skiantoù.

Goude-se, e 1967, e savas ur framm politikel, Emsav Stadel Breizh (ESB), gant ar gelaouenn *Emsav*, a-gevret gant Paol Kalvez, Youenn Olier, Pêr Denez ha Goulven Pennaod. Er gelaouenn-se e klaske sevel ur brezhoneg a-live gant yezhoù pennañ ar bed. Tamm-ha-tamm e voe kuitaet ESB gant lod eus perzhidi ar gelaouenn n'edont ket a-du gant pennaennoù politikel Guy Étienne. Hennezh a zifenne galvedigezh Breizh da zont da vout ur Stad hervez kealiadurezh ar vroadelourion vreizhat, levezonet ma oa gant ur meni marksouriezh. Dezhañ da vout skrivet pennadoù lennegel, politikel koulz ha yezhel e teuas da vout un arbennigour war ar geriaouiñ en ur zilezel al lennegezh hag ar politikerezh mui-pe-vui war-lerc'h marvedigezh e gelaouenn *Emsav* e 1978. Adalek 1979, en ur genderc'hel pezh a voe krog d'ober e pennadoù 'zo er gelaouenn *Al Liamm* e tolpas e labour war ul luskad sturyezhañ, a-gevret gant Goulven Pennaod, evel ma weler displeget fraezh er pennad *Notennoù sturyezhouriezh*. E *Preder* eo e weler disoc'hoù an enklaskoù-se.

Abalamour d'an dispartioù etre Guy Étienne hag e genlabourerion (dreist-holl Youenn Olier ha Pêr Denez) ez eas ESB hag he c'helaouenn Emsav da get e 1978.

E-pad un amzerig ez embannas ur gelaouenn evit ar grennarded, *Ar Gevnidenn*, asambles gant e vugale Gwilhen ha Genovefa e penn kentañ ar bloavezhioù naogont.

### Ar geriadurour
En deroù e oa *Preder*, ur rummad kaieroù savet diwar-benn skiantoù an den, ha da c’houde e troas da gelaouenn breder un emsav nevez. Peogwir e kav d'ar skipailh-embann ne oa ket resis a-walc'h na klok a-walc'h ar yezh henvoazel e sav gerioù nevez. Peurliesañ, al labour-geriaouiñ graet gant Guy Étienne zo ul labour hag a grou gerioù adalek gwriziennoù keltiek kavet en henvrezhoneg, er c'hrennvrezhoneg, er c'hembraeg pe er c'herneveureg en ur nac'hañ ober gant gerioù a orin latin pe gerioù etrebroadel. Labour diazez Léon Fleuriot war ar spisc’herioù henvrezhonek kavet e dornskridoù ar Grennamzer (embannet e 1964 a voe ur vammenn a-bouezh evit lakaat da advevañ gerioù kozh.

Skrivet en deus geriadurioù bet ganet adalek an enklaskoù graet e niverennoù *Lavar* : *Geriadur ar bredelfennerezh* (1983), *Geriadur ar stlenneg* (1995), *Geriadur ar gorfadurezh* (1999), *Geriadur ar vezekniezh* (2007-bremañ). Peurliesañ e vez kavet teir yezh en e c'heriadurioù : Brezhoneg, Galleg ha Saozneg. Latin koulz hag Alamaneg a vez kavet ivez, a-wezhioù. Lod a skrivas gant e genlabourer Yann-Baol an Noalleg, unan eus atebeion an ti-embann Preder.

Un nebeud eskemmoù-lizheroù etre Guy Étienne ha Roparz Hemon war dodenn an imbourc'hioù a-fet nevezc'herioù a gaved er c'helaouennoù *Preder* hag *Emsav* etre 1957 ha 1977. Adalek an eskemmoù-se e teuas da soñj da Guy Étienne sevel ur gelaouenn hag a dolpje an eskemmoù a-fet gerioù en dije bet gant skrivagnerion vrezhonek arall ha, diwar-neuze, e krouas an heuliad studiadennoù a gaver er gelaouenn *Lavar* adalek 1966 betek hiziv-an-deiz. Gant *Lavar* e vez renablet an eskemmoù en deus bet Guy Étienne gant Roparz Hemon, Goulven Pennaod, Yann-Baol an Noalleg, Martial Ménard, Yann-Varc'h Thorel ha tud arall o deus kemeret perzh e KIS a zo ur gevredigezh gouestlet d'an imbourc'hioù war arver, ster ha termenadur ar ger-mañ-ger.

## Levezon Gi Étienne war ar brezhoneg skrivet
Levezonet-bras eo bet ar gevarzhe An Drouizig gant *Geriadur ar Stlenneg* Guy Étienne. Al levezon-se a gaver e labourioù Martial Ménard evit sevel e c'heriadur divyezhek *Dictionnaire français-breton*, gant Tugdual Kalvez evit e c'heriadur *Geriadur ar brederouriezh* pe gant skrivagnerion ar c'helaouennoù lennegel *[[Aber (kelaouenn)|Aber]]* (skrivet en deus Guy Étienne evit ar gelaouenn-se evel ar pennadoù *GottFried Benn* pe *Paul Celan*) ha *[[Nidiad]]*.

### Ar barzh

Un teskad barzhonegoù en deus embannet ivez : *Diazerc’h* (Preder, 1976), ha dastumadegoù evel *Tri Barzh* (Preder, 1978), *Maen ar ya / La pierre du Oui* (1989), *Krennlavarioù nevez an Ifern* (Preder, 2005). Peurvuiañ e skriv e varzhonegoù en ur brezhoneg resis ha diaes gant gerioù nevez. E savboent war al lennegezh zo hini un ezel a'r vegenn.

Gant e oberenn *Maen ar ya / La pierre du Oui* e oa krog da skrivañ barzhonegoù e galleg, dre levezon Paol Keineg a skriv dastumadennoù barzhonegoù liesyezhek.

Oberennoù barzhoniel arall a reas estreget barzhonegoù. Meur a droidigezh en deus savet ivez. Adskrivet ha troet en deus ar romant *Mari Vorgan* gant Roparz Hemon e galleg. Meur a gounskrid a skrivas en enor Roparz Hemon e stumm barzhonegoù pe bennadoù : *Pemp maen evit bez Roparz Hemon* (pemp barzhoneg) pe *Gouelioù*.

## Oberennoù

### Barzhonegoù
* *Diazerc'h*, Barzhonegoù ha skridoù all, Preder, 1975, 61 p.
* *Krennlavaroù nevez an ifern* : *Krennlavarioù an ifern* ; - *Froud ar vuhez* ; - *Raksantad* ; - *Mervel a ranker dre m'o anavezer* ; - *Araokaat* ; - *Pempet Marvnad* (arroud) ; - *Tier a Zanmark* ; - *An Hipopotam* ; - *Dic'hoanag* ; - *Kevreadur* ; - *Uheladeiladoù* ; - *A-zerc'h emaon* ; - *Gwener ar groaz* (arroud) ; - *[[Buhez ar Sent]]* ; - *Ar picheroù* ; - *An dinaou* ; - *Tenebrae* ; - *Salm* , tresadennoù gant Liu Nan Liu; BLAKE William ; HÖLDERLIN Friedrich ; RILKE Rainer Maria ; NOVOMESKY Laco ; ELIOT T. S. ; BENN Gottfried ; BECHER R. Johannes ; PLATH Sylvia ; LOUP Armande ; MIATLEV Adrian ; CELAN Paul. - Preder, 2005. - 189 f.
* *La Pierre du Oui / Maen ar Ya*, barzhoniezh, divyezhek galleg-brezhoneg, AR BERR Alan-E.- Éditions de la Différence, 1989. - 221 b.

### Geriadurioù
* *Geriadur a gorfadurezh, rann 1*, 1960, Preder.
* *Geriadur a gorfadurezh, rann 2*, 1961, Preder.
* *Geriadur a gorfadurezh, rann 3*, 1963, Preder.
* *Geriadur ar Mediaoù*, (Dictionnaire du cinéma et de la vidéo) gant Pascal Le Moal, 2000, Preder.
* *Geriadur ar Stlenneg* (Dictionnaire de l'informatique en trois langues : français, anglais, breton), 1995, Preder.
* *Geriadur ar Bredelfennerezh e peder yezh : Galleg, alamaneg, Saozneg, Brezhoneg* ( dictionnaire de Psychanalyse en quatre langues : Français, Allemand, anglais, Breton), Preder, 1983
* *Geriadur ar Gorfadurezh* (Dictionnaire de l'anatomie conforme à la nomenclature internationale PNA en français, latin et breton), 1999, Preder.
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 1, A - Auscultation*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2007. - pp.&nbsp;1–160.
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 2, Auscultation - Chaîne*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2008. - pp.&nbsp;161–320.
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 3, Chaîne - Déplétion*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2009. - pp.&nbsp;321–480.
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 4, Dépôt - Expressivité*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2010. pp.&nbsp;481–640.
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 5, Exsanguination - Homosexuel*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2011. - pp.&nbsp;641–800.
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 6, Homozygote - Lagophtalmie*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2012. - pp.&nbsp;801–960.
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 7, Lait - Miliaire*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2013. - pp.&nbsp;961–1120.
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 8, Miliaire - Ostéite*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2014. - pp.&nbsp;1121–1280.
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 9, Ostéoarthrite - Polyvalent*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2015. - pp.&nbsp;1281–1440.
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 10, Polyviscéral - Récepteur*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2017. - pp.&nbsp;1441–1600. (gant Yann-Baol an Noalleg)
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 11, Récepteur - Spectrine*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2020. - pp.&nbsp;1601–1760. (gant Yann-Baol an Noalleg)
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 12, Spectographie - Tuberculine*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2021. - pp.&nbsp;1761–1920. (gant Yann-Baol an Noalleg)
* *Geriadur ar Vezekniezh, Rann 13, Tuberculisation - Zymotique*, Galleg-Saozneg-Brezhoneg, Preder, 2022. - pp.&nbsp;1921–2050. (gant Yann-Baol an Noalleg)

### Studiadennoù
* *Un Hent hag un dremmwel*- *Tonkad Harki* / Yann Mikael 
**Ar gwez el latar* / Joëlle Kermoal ; 
**Ha brav e oa ar skolveur* / Joëlle Kermoal ; 
**Ur sizhunvezh dispac'h* / Yann Mikael ; 
**Roazhon bepred* / Pierrette Kermoal ; 
**Pa save al loar* / Pierrette Kermoal ; 
**Ar pezh a chom* / Joëlle Kermoal ; 
**Kimiad d'ur c'hi* / Yann Mikael. / KERMOAL Joëlle ; KERMOAL Pierrette ; MIKAEL Yann ; ETIENNE Gi-ABANNA (Préface de). - Preder, 1971. - 126 p.

### Troidigezhioù
* Duyckaerts, *Keal an emrenerezh psikologek*, Emb. Preder, 1958.
* Buytendijk, *Moneadur an anevaled*, Emb. Preder, 1958.
* Hemon, *La Marie-Morgane*, 1981.

## Menegoù
### Diskan bugel

### Eus an emsav d'an emframm

## Ereoù diavaez
* Lec'hienn ''Preder'' 

## Levrlennadurezh
* Lionel Henry, ‘’Dictionnaire biographique de Mouvement breton*, Yoran embanner, 2013. Pennad : Étienne, Guy.
* Geoorges Cadiou, *Emsav : Dictionnaire critique, historique et biographique'', Coop Breizh, 2013. Pennad : Étienne, Guy.
* Véronique Mosser, « L’éditeur Preder, à Plomelin, fait vivre la langue bretonne ». E-barzh ‘’Ouest-France’’, 23 Here 20.

## Notennoù ha daveennoù