open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tübingen

**Tübingen** zo ur ger eus Alamagn, e Land Baden-Württemberg, e Landkreis Tübingen. War lez ar stêr Neckar emañ, war-hed 40 km er c'hreisteiz da Stuttgart. Brudet eo skol-veur Tübingen, an *[[Eberhard Karls Universität]]*, savet e 1477, unan eus ar re goshañ en Alamagn. Poblet eo gant 87 788 a dud (2009).

## Tud vrudet
*Leonhart Fuchs
*Johann Friedrich Gmelin
*Georg Wilhelm Friedrich Hegel
*Friedrich Hölderlin
*Johannes Kepler
*Eduard Mörike
*Ludwig Uhland
 
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Tübingen
*Tüpedia - Wiki Tübingen
Trapez

An **trapezoù** (a vez graet **trapezenn** anezho a-wezhioù, pe **tristurieg** peurliesañ) a zo anezho pevarc'hostezegoù o deus daou gostez enep parallelek. Graet e vez *diaz* eus an daou gostez-se.

Gant an termenadur-se ez eus trapezoù eus ar pevarc'hostezegoù *ABCD* hag *ABDC* o-daou war ar figurenn (hag a zo parallelek o c'hostezioù (*AB*) ha (*CD*) ).

Oberourien 'zo a laka ur redi ouzhpenn : konvekselezh ar pevarc'hostezeg. Gant se e vez dilezet an « trapezoù kroazet » evel *ABDC*.

## Perzhioù

Ar pevarc'hostezegoù konveksel a zo trapezoù anezho mar hag hepken mard o deus **ur** c'houblad kornioù kenheuliek kevatal o somm gant 360 derez pe π radian. Heñvel eo neuze somm an daou gorn all.

Da skouer : an daou goublad kornioù a zo (A,D) ha (B,C) o begoù.

Diwall : En trapezoù ne vez ket atav somm daou gorn kenheuliek kevatal gant 360 derez (ar c'hornioù lol ha B o begoù er figurenn da skouer).

## Trapezoù dibar

* Graet e vez **trapez skouer** eus an trapezoù o deus ur c'horn skouer da nebeutañ. En abeg d'ar perzh kent e vez atav daou gorn skouer da nebeutañ en trapezoù skouer. Ar skouergornegoù ivez a zo trapezoù skouer.

* An trapezeoù a vez graet **izoskelel** anezho pa wiriont unan eus ar perzhioù kendalvoudek-mañ :
:* Daou gorn stok ouzh ar memes diaz zo kevatal.
:* Keit eo ar c'hostezioù nann parallelek.
:* Keit eo an diagonalennoù.
:* An daou ziaz a zo dezho ar memes kreizskouerenn, hag honnezh zo ahel simetriezh d'an trapez.

* An trapezoù konveksel hag a zo keit o diazoù a zo neuze **[[parallelogram]]où**. Parallelek eo neuze an daou gostez all.
* Ar **[[skouergorneg]]où** zo trapezoù skouer hag izoskelel war un dro.

## Formulennoù

Dont a ra an eil formulenn evit jediñ ar gorread eus formulenn Heron evit jediñ gorread an tric'hornioù, hag ar formulennoù evit jediñ hirderioù an diagonalennoù eus teorem al-Kashi.

## Teorem an trapez

## Notennoù ha daveoù
Les Ours du Scorff

**Les Ours du Scorff** zo ur strollad kanerien c'hallek ha sonerien a Vreizh, krouet e 1993, ha 5 paotr ennañ. Kanaouennoù gallek a savont evit ar vugale, hag e 1994 e oa bet embannet o fladenn gentañ, anvet « Les ours du Scorff ». O muzik a zo levezonet mat gant un awen breizhek ha keltiek.

## Sonerien : 5 den disheñvel
Sede pemp den ar strollad:
*Gilbert Bourdin, lesanvet Gigi gant e vignoned, a zo ganet e Gwened. Kroget eo gant ar sonerezh pa oa yaouankik. Gantañ eo bet savet ar strollad, ha gantañ e vez savet ar c'hanaouennoù.
*Fañch Landreau, ganet e Trentemoult e-barzh ur familh sonerien, bioliner ha kaner eo.
*Laurent Jouin, ganet e Pariz. Desket en deus brezhoneg e Bro-Gwened. Kaner eo ha saver kanaouennoù ivez.
*Soïg Sibéril, ganet d’ar c’hentañ a viz Chwevrer 1953, gitarour brudet, a son gant Nolwenn Korbell ivez.
*Jacques Yves Rehault, gitarour, soner banjo ha biolin. Sonet en deus gant Philippe Tosor, bioliner brudet.

C’hoari ha kanañ a reont asambles abaoe 1993. C'hwec'h pladenn o deus graet dindan 16 vloaz. Lavaret ez eus bet e tenne o zestennoù da reoù ar c'haner gallek Boby Lapointe. Ur stil un tamm eus Iwerzhon eo mesket gant ur stil gall.

## Roll ar pladennoù
*1994 : *Les ours du Scorff* 
*1995 : *La maison des bisous* 
*1998 : *Le grand bal* 
*2000 : *Le retour d'Oné*
*2002 : *Le plus-mieux* 
*2005 : *La bonne pêche*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Maria Antonia Branconi

**Maria Antonia Branconi**, ganet *von Elsener* (1746-1793), a oa serc'h d'an dug Karl Wilhelm Ferdinand von Braunschweig. Hennezh a oa dimezet d'ur briñsez saoz, Augusta von Hannover, hag a oa merc'h da zanvez-roue Bro-Saoz. 
Brudet e oa da vezañ ar c'haerañ maouez en Alamagn. Mignonez e oa d'ar skrivagner alamanek Johann Wolfgang von Goethe.

Merc'h e oa da dud eus Alamagn aet da Italia da chom. Savet e voe ganto e Naplez. Da zaouzek vloaz e voe dimezet da Francesco de Pessina Branconi, hag ur verc'h hag ur mab o doe. Mervel a reas he fried en Here 1766), ha hi ugent vloaz. E miz Du 1766 e tegouezhas gant penhêr dugelezh Braunschweig a oa oc'h ober ur veaj-studi dre Europa goude e eured en 1764. Dont a reas da vezañ serc'h dezhañ ha mont a reas d'e heul da Vraunschweig, ma voe e bried-kleiz. Ur bugel o doe, Karl Anton Ferdinand (1767–1794). Maria Antonia Branconi a veve en he falez e Wilhelmstrasse e Braunschweig, ha perzh a gemere er gevredigezh. En 1774 e voe uhelaet, hag he bugale da-heul, gant an impalaer santel Joseph II, ma teuas da vout "von Branconi". 

Terriñ a reas he darempred gant Karl pan eas-eñ gant Luise Hertefeld en 1777. Maria Antonia a veajas dre Europa, hag a vevas e Paris e 1787–1791. Ur mab he doe, Jules Adolph Marie, e 1788.

## Levrlennadur
* Horst-Rüdiger Jarck (Hrsg.): *Braunschweigisches Biographisches Lexikon. 8. bis 18. Jahrhundert*, Seite 375, Braunschweig 2006, ISBN 3-937664-46-7
* Norman-Mathias Pingel: *Branconi, Maria Antonia, geb. von Elsner* in: Braunschweiger Stadtlexikon, herausgegeben im Auftrag der Stadt Braunschweig von Luitgard Camerer, Manfred R. W. Garzmann und Wolf-Dieter Schuegraf unter besonderer Mitarbeit von Norman-Mathias Pingel, Ergänzungsband, Seite 25, Braunschweig 1996, ISBN 3-926701-30-7
* W. Rimpau: *Frau von Branconi.*, Zeitschrift des Harzverein für Geschichte und Altertumskunde 33 (1900), S. 1-176.
* Genealogisches Handbuch des Adels, *Adelslexikon* Band II, Seite 55, Band 58 der Gesamtreihe, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1974
Marc'harid Aostria

**Marc'harid Aostria**, pe **Margarete von Österreich** en alamaneg, zo anv meur a briñsez eus an Tiegezh Habsburg . 

*Marc'harid Aostria, rouanez Bohemia, pe Margarete von Babenberg (war-dro 1204–1266), dugez Aostria ha Stiria, kenrouanez ar Romaned, kenrouanez Bohemia, dimezet da Herri II Sikilia da gentañ, da Ottokar II Bohemia da c'houde; 

* *Marc'harid Aostria* (1395-1447), pried Herri XVI, Dug Bavaria;

*Marc'harid Aostria (1480-1530), merc'h da Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel, gouarnerez an Izelvroioù evit he niz, an impalaer Karl V. 

*Marc'harid Aostria (1522-1586), bastardez Karl V ha Johanna Maria van der Gheynst, gouarnerez an Izelvroioù spagnol (1559-1567) evit he hantervreur Fulup II (Spagn).

*Marc'harid Aostria (1536-1566), merc'h da Ferdinand Iañ an Impalaeriezh Santel, impalaer roman german , ha da Anna Jagellon, rouanez Hungaria. Marvet dizimez ha divugel. 
*Marc'harid Aostria (1584-1611), pe *Marc'harid Aostria-Stiria*, arc'hdugez Aostria, priñsez Stiria, merc'h da Karl II Aostria, dug Aostria-Izel, ha da Maria Anna Bavaria. Dimezet da Fulup III (Spagn), roue Spagn.
* Marc'harid Tereza Aostria (1651-1673), infantez Spagn, impalaerez santel, dimezet da Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel.

### Poltredoù

Image:MargarethevonParma02.jpg| Marc'harid Parma (1522-1586), gant Antonio Moro
File:Margaret of austria 1609.jpg | Marc'harid Aostria (1584-1611), gant Bartolomé González y Serrano 
File:Diego Rodriguez de Silva y Velázquez - Infanta Margarita Teresa in a Blue Dress - Google Art Project.jpg| Marc'harid Tereza Aostria (1651-1673), poltred gant Diego Velázquez


## Pennadoù kar
*Marc'harid
*Aostria
*Margarete 
*Österreich
Alessandro de' Medici

Daou zen zo anavet evel **Alessandro de' Medici** :
*Alessandro de' Medici (dug Firenze)
* *Alessandro de' Medici*, anavezetoc'h evel ar pab Leon XI. 

Gwelet ivez :
*Alessandro
*Medici
Urrotz (Malerreka)

** Urrotz** (euskareg hag ofisiel; *Urroz de Santesteban* hervez ar stumm spagnolek diofisiel) zo ur gumun en hanternoz Nafarroa en Euskal Herria, e komark Malerreka.

## Kumunioù amezek
Ultzama

**Ultzama** (*Ulzama* hervez ar stumm spagnolek diofisiel) zo ur gumun en hanternoz Nafarroa en Euskal Herria.

## Gerdarzh
Gallout a rafe dont eus ur ger keltiek, *Uxama* (*uhelañ*), evel Eusa. Met diwar ar stumm *Urçama* e 1366 e wel lod all ar ger euskarek *ur*, a zo dour.

## Kumunioù amezek
Tiebas-Muru Artederreta

**Tiebas-Muru Artederreta ** zo ur gumun e Nafarroa, en Euskal Herria. *Tiebas-Muruarte de Reta* eo an anv ofisiel spagnolek. 

## Poblañs
629 den a oa o chom enni e 2009.
Kristof ar Menn

**Kristof ar Menn** pe **Krismenn** hervez e anv arzour, a zo ur c'haner kan-ha-diskan, ur saver pozioù ha tonioù hag ur soner gourebed, dobro ha beat-box. 

## E vuhez, e yaouankiz
Ganet e oa d'ar 14 a viz Meurzh 1981 e Landerne, tremen a reas e yaouankiz e Plougastell-Daoulaz. Komañset e oa da seniñ tamboulinoù e bagad Plougastell pa oa 11 vloaz ha kroget e oa da seniñ gitar er memes mare. Da 18 vloaz e oa aet da chom da g-Kreiz Breizh da zeskiñ brezhoneg ha kan-ha-diskan gant ar re gozh. Graet en deus studioù war ar brezhoneg e skol-veur Brest hag ar c'hleweled e Roazhon. 

### Kaner kan-ha-diskan
Da 17 'vloaz en deus dizoloet ar c'han-ha-diskan. Dedennet gant ar c'han-ha-diskan en deus dibabet mont da zeskiñ an doare-se da ganañ 'ba kostez Poullaouen gant Bastian Gwern ha Jean-Yves ar Rouz. Selaouet en deus dielloù Dastum ivez ha plijet bras eo bet gant kanerien evel Katrin Gwern deus Plouie. Desket en deus kanañ er C'hreiz-Breizh Akademi gant Erik Marchand ivez.
Gounezet en deus ar c'han ar bobl e 2002. Beajet en deus en Amerika, India hag Albania evit pinvidikaat e sonerezh, e gan, en ur selaou diouzh sonerezh disheñvel eus hini Breizh.

### Kaner a-vremañ
E-penn kentañ en devoa c'hoant Krismenn da zeskiñ kanañ ar gavotenn nemetken. Met tamm-ha-tamm eo kroget da zeskiñ kanañ dansoù-all hag ivez kanañ rap, e brezhoneg. Sot gant al lusk hag gant pouez-mouezh ar brezhoneg en deus klasket sevel pozioù rap en ur implij rimoù diabarzh ha da lakaat ar c'hlotennoù-se war an taol-mouezh. Kinnig a ra e ganaouennoù war al leurennoù e-unan. Evit an abadenn-se, seniñ a ra gitar dobro, gourebed, beat-box, kanañ a ra ha lakaat a ra ivez un neubeut a enrolladennoù eus tud o komz e brezhoneg. Gant binvioù sonveskañ e lak ar gourebed, ar gitar bodro... da dreiñ hag en em servij a ra eus efedoù ivez, ha tout-se e-unan. Seniñ a ra e doare fest-noz pe e doare ur sonadeg war al leurenn. Ober a ra ar sonerezh a blij dezhañ, selaoù a ra ur bern sonerezh, beajiñ a ra, hag e-barzh e sonerezh en deus tout ar pezh en deus levezonet anezhañ.

## Ar Sonerezh
### Sonerien ha strolladoù
Kanañ a ra kan-ha-diskan gant Jean-Pierre Quéré, Erik Marchand, Erik Menneteau ha Gwenola Coic, hag ivez 'barzh ur strollad fest-noz, Darhaou. Seniñ ha kanañ a ra e solo (e doare fest-noz pe e doare ur sonadeg).

### Pladennoù
*Norkst
*An deirvet gant Darhaou 
*EP Krismenn (pladenn 5 titl anezhi) (2011)
*N'om gustumiñ deus an deñ eus an deñvalijenn (2017)

### Prizioù
Gounezet en doa Kan ar bobl e 2002 ha priz kentañ "concours de la chanson écologique" aozet gant "la citrouille" e 2009 gant ar ganaouenn "ar bolitiklaerien" sonet gant toull revr explosion.

## Filmoù
* Philippe Guilloux, *Kan ha beat*, Carrément à l'Ouest, azvent 2012, Tébéo / TébéSud

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Maion & Wenn

**Maion ha Wenn** zo div ganerez c'hallek a gan diwar-benn ar garantez hag e vez lakaet da gostez gante an « tabou » ha kodoù an dereadegezh vat. Lakaat nerzh ha c'hoarzh, setu ar pezh a reont. 

## Buhez
Gounezet o deus e 2008 priz « les Jeunes Charrues » ar c'honkour 'mañ 'zo evit strolladoù yaouank hag ar re a c'hounez a c'hall digeriñ gouel an Erer Kozh ar gwener war an eil leurenn. Tremenet int ivez e 30 bloaz diwan e Karaez c'hoaz 

Gwenn Jouin a zo eus ur familh sonerien a vicher. Da 8 vloaz e krog da zeskiñ piano ha buan-tre e son e nozhvezhioù prevez,marc'hadoù, tavarnioù hag all .Met kavout a ra gwelloc'h kanañ, kanañ a ra e-barzh ul lazh-kanañ hag e solo abaoe ma z'eo bihan,neuze e krogas da grouiñ tonioù hag e kajas gant Marion Guen 

Marion Guen a ra c'hoariva abaoe pell (ar Vro-Bagan pe le panthéatre ) kavet 'vez anezhi un tamm sot. Abred tre e krog de grouiñ abadennoù (Breizh pride, la boite a Meuh ). Bet eo bet e diwan eus ar skol-vamm betek al lise. Labourat a ra ivez gant TV Breizh ha Frañs 3 .Dizoloiñ a ra ar c'han en ur genlabourat d'an ober eus « les soeurs André ». Skrivañ a ra kanaouennoù ha c'hoant he doa abaoe pell da lakaat anezhe e muzik.

Hag ivez DJ Blunt d'ar platines/canevas,Paco ar serial lover d'an akordeoñs ha Fred d'ar gitar

## Oberennoù
2 bladenn-arc'hant:
* *Maion et Wenn vous parlent d'amour*, 2008, Coop Breizh 
* Maion et Wenn et les garçons

### Liammoù
http://www.myspace.com/maionetwenn
Torres del Río

**Torres del Río** zo ur gumun e Nafarroa, en Euskal Herria. 158 a dud a oa o chom eno e 2007. 

## Poblañs
Santsol

**Santsol** (pe *Sansol* hervez ar spagnoleg ofisiel) zo ur gumun e kornôg Nafarroa, en Euskal Herria. 

## Poblañs
Vilanòva de Magalona

**Meur a lec'h all zo anvet [[Vilanòva]], pe [[Vilanova]]*.

**Vilanòva de Magalona** (*Villeneuve-lès-Maguelone* e galleg) zo ur gumun e departamant Hérault, war aod ar Mor Kreizdouar. 
## Anv okitanek

Un tamm brud he doa tapet e miz Du 2010, pa oa bet embannet ur varnadenn gant lez-varn ar velestradurezh a-enep ar panelloù lakaet gant an ti-kêr, gant anv okitanek ar gumun. Torret eo bet barnadenn al lez-varn vestradurel gant al lez velestradurel galv e 2012 ha barnet an aozadur a oa savet a-enep, ar Mouvement Républicain de Salut Public, da baeañ 2 000 € d'ar gumun war ar marc'had.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Bodyboard

Ar **bodyboard** a zo ur sport mor, gant ar gwagennoù. Un tammig 'vel ar surf, met implijet e vez ur plankenn gwevnoc'h. Ar sport-mañ a zo dreist-holl gouestlet da floumi!!!
San Pietro in Vincoli

**San Pietro in Vincoli**, *Sant Pêr en ereoù*, zo un anv-lec'h italianek.

***[[San Pietro in Vincoli]]**, un iliz-rouanez e Roma
***[[San Pietro in Vincoli (Madignano)|San Pietro in Vincoli]]**, un iliz e Madignano e Proviñs Cremona,
***[[San Pietro in Vincoli (Sestri Levante)| San Pietro in Vincoli]]**, un iliz e Sestri Levante e Proviñs Genova,
***[[San Pietro in Vincoli (Ravenna)|San Pietro in Vincoli]]**, karter e Ravenna
Girona

**Girona** (anv katalanek ofisiel), *Gerona* e spagnoleg, zo ur gêr e hanternoz Katalonia, war lez ar stêr Onyar, ha pennlec'h komark Gironès ha Proviñs Girona. Poblet e oa gant 101 932 a dud e 2021.

## Kazetennoù
* El Punt eo kazetenn ar vro. 
* E ti-moullañ El Punt e vez moullet ar sizhunieg brezhonek Ya!.
Saldias

**Saldias** (stumm ofisiel euskarek; *Saldías*, e spagnoleg, stumm diofisiel) zo ur gumun e hanternoz Nafarroa en Euskal Herria, er vro euskarek.
Adiós

**Adiós** zo ur ger spagnolek, hag anv meur a dra.

* ur ger a dalvez kement ha kenavo
* anv spagnolek kumun Adiotz, e Nafarroa, 
* anv meur a ganaouenn pe bladenn 

## Sonerezh
* Adiós al Séptimo de Línea, kan broadel Chile
* * [[Adiós, Nonino]] *, ur pezh tango gant ar soner arc'hantinat Astor Piazzola e 1969
* *[[Adios (KMFDM)|Adios]]* - albom gant KMFDM e 1999
* *Adios* - en albom *[[Mutter]]* gant Rammstein e 2001
* *Adiós* - en albom *Lo que te conté mientras te hacías la dormida* gant La Oreja de Van Gogh e 2003
* *[[Adios (Böhse Onkelz)|Adios]]* - albom gant Böhse Onkelz e 2004

## Lennegezh
* Adiós al Séptimo de Línea, ur romant gant ar skrivagner chileat Jorge Inostrosa Cuevas en 1955, anvet diwar anv kan broadel Chile

## Filmoù
* *Adiós, Sabata*, ur western spaghetti, gant Yul Brinner.

## Pennadoù kar
* kenavo
* ciao
Skin (geometriezh)

E geometriezh klasel e vez lavaret **skinoù** ur c'helc'h pe ur sferenn eus ar segmantoù a zo etre ar greizenn hag ar poentoù eus ar c'helc'h-se pe eus ar sferenn-se. Dre astenn-ster e vez lavaret **skin** ar c'helc'h pe ar sferenn eus hirder un hevelep segmant, hag an hanter eus an diametr eo.

En un doare hollekoc'h, e geometriezh, e skiant, en ijinerezh ha war meur a dachenn all, e vez graet skin un dra bennak (da skouer : ur granenn, ur poligon, ur pezh mekanikerezh, un toull pe ur steredeg) eus ar pellder etre e greizenn pe e ahel simetriezh hag ur poent eus ar bord : peuliesañ ar poent pellañ diouzh ar greizenn pe an ahel (ar skin *hirañ*, pe a-wezhioù ar poent tostañ (ar skin *berrañ*). Mar n'eus kreizenn anat ebet e kemerer skin ar c'helc'h troskrivet pe ar sferenn droskrivet. A-benn neuze e c'hell ar skin bezañ hiroc'h eget an hanter eus an diametr (a vez termenet peurvuiañ evel ar pellder brasañ etre daou boent eus ar figurenn).

## Daveoù

## Liamm diavaez
*
Merindadoù Nafarroa

**[[Merindad]]où** a veze lavaret eus rannvroioù dindan lezenn ur merino, den karget eus merañ ur c'hornad-bro, hag ober war-dro an arc'hant, an ekonomiezh, ar justis. Savet e voent e rouantelezh Nafarroa dre ma veze aloubet douaroù nevez (Durangaldea, Bizkaia, Álava ha Gipuzkoa) en 1200, evit aozañ doareoù d'en em zifenn. 

## Istor
 

## Poblañs ar pemp merindad

## Notennoù
Merindad (disheñvelout)

**Merindad** zo ur ger spagnolek a vez lavaret eus meur a dra:
* en istor, ar Merindad, zo ur rann velestradurel eus ar vro, e Kastilha ha Nafarroa en XIIvet kantved, en-dro d'ur gêr vras;
* *Merindades de Navarra* a vez lavaret eus merindadoù Nafarroa hiziv; 
* Las Merindades zo anv ur c'homark en hanternoz proviñs Burgos e Spagn.
Volver a empezar

**Volver a empezar** ("azderaouiñ", "adkregiñ gant un dra bennak" e spagnoleg) zo anv div oberenn :
**[[Volver a empezar (film)|Volver a empezar]]*, ur film spagnol sevenet gant José Luis Garci ha deuet er-maez e 1982, anvet *[[Begin the Beguine]]* e saozneg,
**[[Volver a Empezar (telenovela)|Volver a Empezar]]*, un *telenovela*, da lavaret eo ur stirad evit ar skinwel mec'hikan e-kreiz ar bloavezhioù 1990.

## Pennad kar
*Volver
Gloria Estefan

**Gloria María Milagrosa Fajardo García Estefan**, anavezetoc'h evel **Gloria Estefan**, ganet e La Habana (Cuba) d'ar 1añ a viz Gwengolo 1957, zo ur ganerez ha sonaozourez kuban, o chom e SUA. Gant Celia Cruz eo unan eus tud vrudet Cuba, e-maez ar vro, savet a-enep gouarnamant Fidel Castro. 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Gloria Estefan
* Gloria Estefan Official Fan TV (YouTube)
* Facebook Oficial de Gloria Estefan
Tren tizh bras

**''Evezhiadenn** : Gant an droienn "Tren tizh bras" (liester : trenioù tizh bras) e vez graet e brezhoneg abaoe pellik. Implijet e vez ivez "Tren Tizh-ha-tizh" evit seurt trenioù. Gwelet ivez ar pennad kroget gant an anv Tren_Tizh-ha-Tizh.*

An tren tizh bras, pe TTB, a c'hell bezañ termenet a daou zoare. An TTB a zo :
*un tren a ya gant tizh bras war an hentoù-houarn. Hervez an  e vez galvet trenioù tizh bras ar re hag o deus un tizh brasoc'h eget 250 km/e war linennoù ispisializet ha war dro 200 km/e war linennoù nevesaet. 
*anv ar merk (*TGV* e galleg) krouet gant an [[SNCF]] evit lakaat da talvezout an tren nevez hag a c'hell mont da 270 km/e e 1981. Erruet eo 1989 an TTB e Breizh ha war-dro 2015 e vo savet ul linenn hent-houarn nevez hag a c'hallo an TTB mont warni evit mont deus Roazhon da Baris en un eurvezh hanter.<br />
Trenioù tizh bras all a zo dre ar bed evel an [[Shinkansen]] e bro-Japan pe an [[ICE]] e bro Alamagn.

=Orin an Tren tizh bras=
=Steudadoù (*séries*)=
=An tren tizh bras e Breizh=
==TTB-Atlantel (1989)==
An tren tizh bras a erru Roazhon ar wech kentañ e 1989. A drugarez d'ar programm TTB ha kinnig al linennoù beajiñ end-eeun "Pariz-Brest" ha "Pariz-Kemper" eo bet tredanaet al linennoù [[Hent-houarn_Brest_Roazhon|Brest-Roazhon]] (1987 hag echuet e 1989) ha [[Hent-houarn_Landerne_Redon|Kemper-Roazhon]] (1991 hag echuet e 1992).

==Programm *tizh bras e Breizh''==
*Linenn hent-houarn nevez etre Roazhon ha Le_Mans
*Neveziañ al linennoù Roazhon-Brest ha Roazhon-Kemper
=Trenioù tizh bras dre ar bed=
## Shinkansen
## ICE
## Eurostar

=Daveennoù=
Volverás

**Volverás** (*Distreiñ a ri*) zo anv meur a ganaouenn spagnolek.

## Kanaouennoù
**Volverás*, ur ganaouenn kanet gant Gloria Estefan en hec'h albom spagnolek *Mi Tierra* e 1993.
**hag adkanet gant Alejandro Fernández en e albom *[[Me Estoy Enamorando]]* e 1997;
**Volverás*, ur ganaouenn kanet gant Ricky Martin en e albom *[[A Medio Vivir]]* e 1995;
**Volverás* ur ganaouenn kanet gant Paulina Rubio en hec'h albom *[[Pau-Latina]]* e 2004.

## Film
**Volverás*, film spagnol e 2002, renet gant Antonio Chavarrías.
Hent-houarn Brest Roazhon

Ul linenn hent-houarn zo etre Roazhon ha Brest, niverennet 420000 en anvadur *Réseau Ferré de France* (RFF). An tamm eus al linenn Pariz-Brest a zo e Breizh eo e gwirionez.

## Istor
Al linenn-mañ zo bet staliet etre 1857 ha 1865. E miz mae 1857 e voe digoret an troc'had Pariz-Roazhon, e miz Gwengolo 1863 e voe tizhet Gwengamp, ha Brest e 1865.

Etre 1987 ha 1989 e vo tredanaet al linenn. E 1990 e oa 58 tren ha 43 anezhe gant beajourien enne.

Nevesaet eo bet al linenn gant Rannvro Breizh er bloavezhioù 2010.

## Tres
Dre astenn emañ ebarzhet tier-gar al linenn da Bariz hag a zo e Breizh.
***PK** = *Poent Kilometrek*, an hed etre ti-gar Paris-Montparnasse hah ar porzh-houarn e Breizh.

## Aveadur
Tredanet eo gant  V – 50 Hz. D'an 23 a viz Ebrel 1987 e oa bet tredanet al linenn eus Roazhon da Sant-Brieg, ha d'an 12 a viz Gwengolo 1989 e voe tizhet Brest

Dre ar reizhiad BAPR (*Block Automatique à Permissité Restreinte*) ha BAL *Block Automatique Lumineux* e vez meret ar c'hemennerezh a-hed al linenn.

## Trenioù
### Marc'hoù-du CCFO
Stlejerezioù *030* a veze implijet gant CCFO (*Compagnie des Chemins de Fer de l'Ouest) war-dro ar [[bloavezhioù 1880]], met chom a ra da wiriekaat e vezent implijet war al linenn-mañ.

Adalek [[1855]] e voe implijet ar stlejerezioù *111* Ar re *111* ne c'hellent ket stlejañ trenioù abalamour da ziribinoù serzh war al linenn Roazhon-Brest, setu ma voe implijet marc'hoù-du *121* fardet etre [[1860]] evit ar re gentañ ha [[1888]] evit ar re diwezhañ.

Goude-se e voe implijet stlejerezioù mod *220* ; unan anezhe a tizhas 138&nbsp;km/e e [[1889]]. Ar re 220-500, hag a voe degaset etre [[1897]] ha [[1900]], a voe implijet evit mont da Vrest.

Adalek [[1896]] e vo fardet stlejerezioù dre aezhenn e mod *230*.

Da-heul e voe ar marc'hoù-du *231 Pacific'', ar re gentañ e Bro-C'hall, hag a voe implijet war al linenn mañ adalek 1908.

PLM_Cite_du_train.JPG|Stlejerez 030
2010 02 08 Locomotive 111-Buddicom, Mulhouse.jpg|Stlejerez 111
231-E-41_a.jpg|Stlejerez 231 E41

## Tremenerezh
Tri rummad tremenerezh a oa e 2008 e oa, hervez 3 rummad tremenerezh.
*Etre 200 000 ha 420 000 den war ar beajoù-mañ : Brest - Landerne ha Sant-Brieg - Roazhon.
*Etre 44 000 ha 200 000 beajer war Landerne - Montroulez, Sant-Brieg - Lambal ha Brest - Roazhon.
*Nebeutoc'h eget 44 000 a dud war ar beajoù penn - dibenn all.

## Gwelet ivez
*THR Breizh
*Tren tizh bras

## Notennoù
Merindad

Ur **merindad** zo ur rann velestradurel eus hanternoz Spagn, e Kastilha ha Nafarroa en XIIvet kantved, en-dro d'ur gêr vras, dindan galloud ur merino, anezhañ un doare gouarnour anvet gant ar roue, hini Kastilha pe Nafarroa, da gas en-dro ar velestradurezh hag ar justis.

Ur velestradurezh etre galloud ar roue, en un tu, ha hini ar c'hêrioù pe an aotrouien, en tu all, e oa ar merindad. 

## Istor
*Gwelout Merindadoù Nafarroa.

## Lec'hanvadurezh
E proviñs Burgos emañ ar c'humunioù-mañ: 
* Merindad de Cuesta Urria 
* Merindad de Montija 
* Merindad de Río Ubierna 
* Merindad de Sotoscueva 
* Merindad de Valdeporres
* Merindad de Valdivielso
* Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja
San Adrian (Nafarroa)

**Ur pennad [[San Adrián‎]] zo ivez.* 

**San Adrian**, pe *San Adrián* hervez ar spagnoleg ofisiel, zo ur gumun e kreisteiz Nafarroa, en Euskal Herria. 

## Poblañs
San Adrián

**San Adrián** zo un anv-lec'h spagnolek, savet en enor d'ur sant Adrian, pe Hadrian. 

* *San Adrián*, pe San Adrian hervez an euskareg:
**San Adrian, kumun e Nafarroa
***San Adrian*, karter e Bilbo, e Bizkaia
* *San Adrián del Besós*, anv spagnolek kêr Sant Adrià de Besòs, e Katalonia, war lez ar stêr Besòs, 
* San Adrián de Juarros, kumun e proviñs Burgos, e kumuniezh emren Castilla y León.
* San Adrián del Valle, kumun e proviñs León, e kumuniezh emren Castilla y León. 
* Iglesia de San Adrián, anv un toullad ilizoù da Sant Adrian.
San Martin Unx

** San Martin Unx ** , pe * San Martín de Unx* hervez ar spagnoleg ofisiel, zo ur gumun e kreisteiz Nafarroa, en Euskal Herria, e Merindad Olite. 

## Poblañs
Santakara

** Santakara **, pe * Santacara* hervez ar spagnoleg ofisiel, zo ur gumun e Nafarroa, en Euskal Herria. 

## Poblañs
Tren

Evit termeniñ elfennoù an trenioù, gellet a c'heller kemer harp war an teul kinniget gant Ofis ar brezhoneg.

## Istor
### An deroù er Rouantelezh-Unanet
### An hent-houarn etrezek Amerika war ober
### Trenioù tizh-ha-tizh
Tren tizh bras
## Isframm evit lakaat da red un tren
Hent-houarn
## Trenioù a bep seurt
### Tren beajourien
Un tren beajourien a c'hell implij ur stlejerez liammet d'ur strobad gweturioù hag a c'heller lakaat beajourien enne. Tamm-ha-tamm e vez lakaet da vont strobadoù emlusk e-lec'h m'he deus pep gwetur ur mekanik stlejañ.
Harp a ra an tren beajourien en ul lec'h ma'z eo bet savet ur c'hae, ar peurliesañ e vez en ur porzh-houarn.
### Tren marc'hadourezh
Un tren marc'hadourezh a vo ar peurliesañ ur strobad bagonioù stlejet gant ur stlejerez. Alies e vez ar stlejerez o vont en-dro gant diesel hag an tren marc'hadourezh a ya dousikoc'h eget unan gant beajourien. Displeg a reomp an dra-se gant ma vez al linennoù marc'hadourezh leusket a-gostez da geñver al linennoù beajerien : n'int ket tredanaet hag o tres n'eo ket bet gwellaet abaoe pell 'zo.

### Tren war bigi
### Tren evit al labourioù

## Trenioù brudet

*Treuzsiberian : 
*Tren herrek an Oriant : 
*Ar saezh aour : 
*An tren c'hlas : 
*20th Century Limited : 

*Tren herrek ar skorneg : 

## Embregerezhioù sevel trenioù
## Trenioù en hor sevenadur
### Sirk

"Catch Me Who Can" a oa ur stlejerez krouet gant Richard Trevithick. Aozet eo bet e 1808 gant teuzerezh Rastrick and Hazledine e Bridgnorth (bro-Saoz). Kinniget e oa d'an dud ar marc'h-du-mañ e diabarzh ur sirk anvet "steam circus" lec'hiet e Bloomsbury, war un hent-houarn e stumm ur c'helc'h. Ar marc'h-du a c'helle mont betek un tizh a 19 km/e met re bouner e oa evit ar roudennoù. Serret e voe ar sirk ken-ha-ken ma voe ur roudenn distrujet abalamour da bouezh ar stlejerez. Ur c'hopi a zo war ober gant an *Trevithick 200 charity*...

### Lenegezh
### Pentur
### Sinema
, ur film hep son graet gant Buster Keaton e 1926.

## Notennoù ha daveoù
Zanbrana

**Zanbrana** (en euskareg), *Zambrana* (e spagnoleg hag ent-ofisiel), zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Poblañs
Zalduondo

**Zalduondo** (en euskareg hag ent-ofisiel), *Zalduendo* pe *Zalduendo de Álava* (e spagnoleg ha diofisiel), zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Poblañs
Kripan

**Kripan** (stumm ofisiel euskarek; *Cripán* e spagnoleg, stumm diofisiel), zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Poblañs
Ekora

**Ekora** (*Yécora* e spagnoleg, kenofisiel), zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Poblañs
Okondo

**Okondo** (stumm euskarek hag ofisiel; spagnoleg: *Oquendo* (diofisiel)), zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria. 

## Poblañs
Burgelu

**Burgelu** pe **Bugu** (en euskareg ofisiel), pe *Elburgo* (e spagnoleg, kenofisiel), zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Poblañs
Laudio

**Laudio** (euskareg; *Llodio* e spagnoleg, kenofisiel) zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Poblañs
Oyón

**Oyón** zo un anv-lec'h spagnolek, a orin euskarek.

**Oyón*, pe **[[Oion]]** en euskareg, ur gumun e proviñs Araba‎, en Euskal Herria.
* *Oyón*, distrig e Perou, e Proviñs Oyón, e Rannvro Lima .
Leza

**Leza** zo un anv-lec'h spagnolek.
# Leza : kumun en Araba, en Euskal Herria,
# Leza de Río Leza: kumun e proviñs La Rioja e Spagn
# ar Stêr Leza: e La Rioja e Spagn.
Emgann Chearsley

E 527 e vefe c'hoarvezet **emgann Chearsley** e-kichen ar gêriadenn anvet Chearsley hiziv moarvat, e Wessex en amzer-se. Enebiñ a reas roue kentañ Wessex, Cerdic, ouzh ul lu brezhon dianav hec'h orin. N'eus livadur ebet eus an emgann n'anavezer nemet dre un arroudenn verr er C'hronik angl-ha-saoz.
Moreda Araba

**Ur pennad [[Moreda]] zo ivez.*

**Moreda Araba** (*Moreda de Álava* e spagnoleg kenofisiel) zo ur gumun e gevred proviñs Araba‎, en Euskal Herria. 

## Poblañs
Moreda

**Moreda** (*[[mouar]]eg*, pe *[[drez]]eg* e brezhoneg) zo un anv-lec'h galizek ha spagnolek.

#### 
***Moreda de Álava**, a zo Moreda Araba en euskareg, en Araba.

#### 
### [[Parrezioù Galiza|Parrezioù]]
* **[[Moreda, Monforte de Lemos|Moreda]]** e kumun Monforte de Lemos, e comarca da Terra de Lemos.
***[[Moreda, Pantón|Moreda]]** e Pantón, e comarca da Terra de Lemos
***[[Moreda, Taboada|Moreda]]** e Taboada, e comarca de Chantada.
### Lec'hioù arall
***[[Os Feás de Moreda, San Cosme de Barreiros, Barreiros|Feás de Moreda]]** e parrez San Cosme de Barreiros e kumun Barreiros.
***[[Moreda, Seoane do Courel, Folgoso do Courel|Moreda]]** e parrez Seoane do Courel e kumun Folgoso do Courel.
***[[O Castro de Moreda, Moreda, Monforte de Lemos|Castro de Moreda]]** e parrez Moreda e kumun Monforte de Lemos.
***[[Moreda, O Souto, A Peroxa|Moreda]]** e parrez Souto e kumun Peroxa.
***[[Moreda, Ribadulla, Santiso|Moreda]]** e parrez Ribadulla e kumun Santiso.
***[[Moreda, Vilaescura, Sober|Moreda]]** e parrez Vilaescura e kumun Sober.
***[[Moreda de Abaixo, Moreda, Taboada|Moreda de Abaixo]]** e parrez Moreda e kumun Taboada.
***[[Moreda de Arriba, Moreda, Taboada|Moreda de Arriba]]** e parrez Moreda e kumun Taboada.
***[[Moreda, San Martiño de Lanzós, Vilalba|Moreda]]** e parrez San Martiño de Lanzós e kumun Vilalba.

#### 
***[[Moreda, Granada|Moreda]]**, e proviñs Granada.
***[[Moreda, León|Moreda]]**, e proviñs León.

## Tud
*Alicia Moreda (1912-1983), aktourez puertorikoat (→w:en).
Charlez Gwennou

**Charlez Gwennou** (**François Charles Marie Guennou** e marilh ar boblañs), ganet d'ar 14 a viz Mae 1851 e Lezardrev ha marvet d'ar 7 a viz C'hwevrer 1915 e Vitry-sur-Seine, a oa ur Breizhad aet da vevañ da gorn-bro Pariz. 

Mab e oa da Erwan Gwennou, maltouter, ha da vMari-Jann ar C'holen. Labourat a reas evit an hentoù-houarn du-hont met kelenn brezhoneg a reas ivez da Vretoned Pariz ha skrivañ e-leizh a bennadoù e kelaouennoù evel *[[Kroaz ar Vretoned]]*, *[[Ar Vro (Karaez)|Ar Vro]]*, *[[L'Hermine]]*. Gantañ e voe adaozet mister kozh *Buhez Santez Trifina*, war c'houlenn Frañsez Jaffrennou.

## Oberennoù
**[[Santez Trifina hag ar Roue Arzur]], mister e pemp arvest, dibabet e meur a skrid koz, kempennet, nevezaet ha skrivet e rimou brezounek gant Ch. Gwennou*, Montroulez, 1899.

## Troidigezhioù
* 1892 : François Coppée, *[[Ar Bater]]* (diwar *Le Pater*, 1889), Dumont.
* 1904 : Renan Midy, *[[Gwin Person Koataskorn]]* (diwar *Le vin du Recteur de Coatascorn*), Prud'homme.
Cuhelm ap Bleidudd

**Cuhelm ap Bleidudd** a oa roue diwezhañ isrouantelezh Dunoding. Netra eo anavezet diwar-benn e vuhez ha staget e voent e dirioù goude e varv.
Arabed

An **Arabed** (عربي, ʻarabī en arabeg) zo ur bobl zo hec’h orin en Arabia. Ster ar ger, ha meizad ar **bobl arab** o deus cheñchet a-hed an amzer. Alies int bet, pe e vezont c’hoazh, kemmesket gant aduidi an Islam, met bremañ ez eo gant ar yezh a gaozeont e vezont termenet peurliesañ ha n’eo ket gant ar relijion, ar sevenadur, an istor pe ar politikerezh.

## Orin ar ger "arab"
An implij koshañ eus ar ger "arab" a gaver e Mezopotamia, evit ober anv eus tud a veve eno en IXvet kantved kent J.K.

Ar wrizienn a gaver er ger "arab" (-R-B) he deus meur a ster er yezhoù semitek: "kornôg", "dezerzh", "marc‘hadour", "bran". Marteze a-walc’h e teu ar ger "arab" eus an eil pe eben eus ar gwriziennoù-se.

## Yezh ha sevenadur
An arabeg, an elfenn bennañ da unaniñ an Arabed, zo ur yezh semitek, a veze kaozeet da gentañ e ledenez Arabia. Alese ez eo bet ledet e-touez meur a bobl o deus degemeret ar yezh-se da yezh kentañ pe da eil yezh ha dreist-holl da yezh ar relijion evit an holl vuzulmiz e kornôg Azia ha hanternoz Afrika. Ar re anezho o deus degemeret an arabeg da yezh kentañ, ha cheñchet yezh, a vez graet Arabed anezho bremañ. An arabekaat-se zo bet ur pezh kemm evito alies, a-fet sevenadur, ha c’hoarvezet eo pa oant o treiñ da vuzulmiz alies.

## Emled an Arabed
Gant emled an Islam adalek ar  eo deuet an arabeg, yezh levr sakr ar relijion-se, ar C'horan, da vezañ un doare lingua franca en-dro d'ar Mor Kreizdouar. A-raok e oa bet un emled kentañ eus an arabeg, en eil kantved, kaset war-raok gant kristenien. aet eus ledenez Arabia war-zu an hanternoz (Siria, Palestina). Etre 5% ha 10% eus an Arabed hiziv zo kristenien.
 

Hiziv en em led ar "bed arab" war un dachenn vras, tost da 14 000 000&nbsp;km², etre ar Meurvor Atlantel er c'hornôg ha Mor Arabia er reter. Komzet e vez yezhoù arabek en holl vroioù-se gant 300 milion a dud.

Ouzhpenn-se ez eus milionoù a Arabed (etre 30 ha 50 milion) o vevañ er bed a-bezh. Bez ez int tud genidik pe bugale tud genidik eus ar broioù arab. Ouzhpenn an hanter eus an diaspora arab-se zo o vezañ e Suamerika. E kornôg Europa hag e Norzhamerika ez eo niverus an Arabed ivez.

## Notennoù


## Gwelet ivez
* Arabia
* Yezhoù arabek
* Kevre ar Stadoù Arab
Parrez

Ur **barrez** (*parrouz* e Treger) zo ur rann eus ar vro, ha diazez istorel an Ilizoù kristen. Hogen sterioù all zo d'ar ger, hervez ar vro hag an amzer.

* Parrez (relijion), rann diazez ar vuhez relijiel ha kevredigezhel er gristeniezh. E Breizh eo deuet ar barrez da vezañ ur gumun. 
* Parrez (melestradurezh), rann velestradurezhel e broioù zo:
** e Jerzenez ha Gwernenez
** en Asturias ha Galiza,
** e Portugal (freguesia)
** e Louiziana
** e Jamaika.
Aramaio

**Aramaio** (*Aramayona* e spagnoleg, diofisiel) zo ur gumun eus proviñs Araba‎, en Euskal Herria.

## Poblañs
Ottawa

**Ottawa** eo kêr-benn Kanada, e proviñs Ontario. War ribl ar stêr Ottawa emañ, e-tal Hull, e Kebek. 883 391 a dud a oa o chom enni e 2011

**<u>Maerioù Ottawa (abaoe ar bloavezh 2000</u>)**

*
Liv an amzer

**Liv an amzer** zo un droienn vrezhonek hag anv meur a dra:
*un abadenn skingomz gant Fañch Broudig en , eus hec'h anv leun “Liv an amzer ha spered an dud”;
*ur bladenn gant ar Sonerien Du e 2008;
*ur c'heriaoueg, gant Mark Kerrain, embannet gant Sav-Heol.
Katell Leon

**Katell Leon** zo bet kelennerez brezhoneg en deskadurezh-stad e Naoned . Labouret he deus bet gant Kentelioù an Noz  ha gant Embannadurioù an Amzer. 

## Oberennoù
**Kit de survie dans les banlieues bretonnes* , gant Visant Roue, Katell Leon. Skeudennnet gant Nono. Editions du Temps, Naoned. 
## Notennoù ha daveennoù
Quod erat demonstrandum

**Quod erat demonstrandum** (pe **Q.E.D.**) zo ur frazenn latin a lavarer e fin un displegadenn, da gemenn eo bet displeget ha prouet ar pezh a glasked ober. E gwirionez avat e teu eus ur frazenn henc'hresianek, *ὅπερ ἔδει δεῖξαι/hóper édei deîxai*, hag a oa bet troet e latin. 
E galleg, ur yezh latin koulskoude, e vez lavaret *CQFD* e-lec'h al lizherennoù latin.

## Elfennoù Euklides

Kavout a reer an droienn *ὅπερ ἔδει δεῖξαι* (hóper édei deîxai) e skridoù henc'hresianek Elfennoù Euklides, ul levr-deskiñ savet gant Euklides .
E dibenn an displegoù emañ ar frazenn *hoper edei deixai*.
Implijet e vez an droienn ken alies ha bemdez, gant tud zo, da glozañ ur gaoz pa gred d'ar c'haozeer, pe brezeger, en deus degaset arguzennoù a-walc'h da gendrec'hiñ e gengaozeerien.
Francesco de' Medici

**Francesco de' Medici** zo anv meur a zen:

*Francesco Iañ de' Medici (1541-1587), dug-meur Toskana adal 1574
*Francesco di Ferdinando de' Medici (1594-1614)
*Francesco di Cosimo de' Medici (1614-1634) 
*Francesco Maria de' Medici (1660-1711), kardinal
Alessandro

**Alessandro** zo un anv-bihan italianek roet d'ar baotred.
Klotañ a ra gant Alessandra, an anv-bihan italianek roet d'ar merc'hed.

## Berranvioù ha deveradurioù
**Sandro*, ha *Sandra* evit ar merc'hed. 
*Diwar ar stumm Alessandrina e teu *Sandrina*, deuet da vout Sandrine e galleg. 

## Yezhoù all
*Aleksandr, e brezhoneg ha ruseg
*Alejandro, e spagnoleg
**Aleksandar*, e bosnieg, kroateg
**Aleksander* e poloneg.
*Alexandre, e galleg ha portugaleg
*Alexander, e latin, nederlandeg, saozneg, slovakeg, tchekeg
***Alex* e saozneg
* *Alexandru*, e roumaneg
* * Sándor* en hungareg

## Tud
*Alessandro Farnese, anv meur a zen
*Alessandro Gonzaga, anv meur a zen
*Alessandro de' Medici, anv meur a zen

### kantved
* Alessandro Sforza (1409–1473), condottiero
* Alessandro de Ritiis, skrivagner (ganet e 1434)
**Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi*, anavezet evel Sandro Botticelli (1445-1510), livour.

### kantved

* Alessandro Piccolomini (1508 - Siena, †1578), skivagner ha steredoniour,
*Alessandro Allori (1535-1607), lesanvet *Bronzino*, livour
*Alessandro dal Borro (1600–56), condottiero toskan.

### kantved
**Alessandro Ludovisi* (1554-1623), ar pab Gregor XV
*Alessandro Varotari (1588-1649), livour

#### Politikourien
* Alessandro Battilocchio.
* Alessandro Fortis.
* Alessandro Natta.
* Sandra Lonardo

#### Skrivagnerien
* Alessandro Barbero, 
* Alessandro Poerio,
* Alessandro Verri. 

### kantved
* Alessandro Volta (1745–1827), fizikour
* Alessandro Manzoni (1785-1873), barzh ha romantour
* Alessandro Asinari di San Marzano (1830–1906), ofiser ha politikour.

### kantved
* Alessandro Ballan, marc'hhouarner.
* Alessandro Baricco, ganet e 1958, skrivagner
* Alessandro Pertini, stourmer enepfaskour, Prezidant Republik Italia eus 1978 betek 1985.

## Pennad kar
*Alessandria
Alessandra

**Alessandra** zo un anv-bihan italianek roet d'ar merc'hed.

Klotañ a ra gant Alessandro, an anv-bihan italianek roet d'ar baotred. 

## Berranvioù ha deveradurioù
*Sandra 
*Diwar ar stumm Alessandrina e teu Sandrina, deuet da vout Sandrine e galleg.

## Yezhoù all
*Alejandra, e spagnoleg
*Alexandra, e saozneg ha meur a yezh arall
*Alexandrina, e saozneg
*Alexandrine, e galleg

## Tud

* Alessandra Ambrosio, dougerez dilhad vraziliat
* Alessandra Amoroso, kanerez italian
* Sandra Lonardo, politikourez italian
* Alessandra Mari (1770-1848), emsaverez
* Alessandra Mastronardi, aktourez
* Alessandra Mussolini, politikourez italian
* Alessandra Riegler, echedourez
Sandra Bullock

**Sandra Bullock**, ganet d'ar 26 a viz Gouhere 1964, en Arlington, Virginia, SUA, zo un aktourez stadunanat. 
Brudet e voe adalek ar bloavezhioù 1990, gant filmoù evel *Speed* pe *L'Amour à tout prix*, *Miss Détective* ha *Collision*. 

En 2007 e oa anavezet evel 14vet pinvidikañ maouez he bro gant 85 milion a zolarioù war hec'h anv. En 2009, da 45 bloaz, he deus graet daou film a reas berzh: La Proposition ha The Blind Side, gant hennezh hedeus gounezet ur Golden Globe hag Oscar ar gwellañ aktourez.

Hervez Forbes magazine e oa an aktourez gwellañ gopret en Hollywood en 2010 gant 56 milion a zollaroù ar bloaz.

* In Love and War, film gant Sandra Bullock evel Agnes von Kurowsky ha Chris O'Donnell evel Ernest Hemingway.

## He filmoù

* *[[Hangmen]]* (1987)
* *[[Religion. Inc.]]* (1989)
* *[[Bionic Showdown: The Six Million Dollar Man and the Bionic Woman]] * (1989)
* *[[Who Shot Patakango?]]* (1989)
* *[[Delitto al Central Park]]* (1989)
* *[[Lucky/Chances]]* (1990)
* *[[When the Party's Over]]* (1992)
* *[[Love Potion No. 9]]* (1992)
* *The Vanishing*, 1993
* *[[The Thing Called Love]]* (1993)
* *[[Demolition Man]]* (1993)
* *Fire on the Amazon*) (1993)
* *[[Wrestling Ernest Hemingway]]* (1993)
* *Our Father* (*Our Father*) (1993)
* *[[Who Do I Gotta Kill? (Me and the Mob)]]* (1994)
* *[[Speed (film 1994)|Speed]]* (*Speed*) (1994)
* *While You Were Sleeping* (1995)
* *The Net* (1995)
* *Two If by Sea* (1996)
* *A Time to Kill* (1996)
* *In Love and War* (1996)
* *Speed 2: Cruise Control* (1997)
* *Hope Floats* (1998)
* *[[Making Sandwiches]]* (1998)
* *Practical Magic* (1998)
* *The Prince of Egypt* (1998) 
* *[[Trespasses]]* (1999)
* *Forces of Nature* (1999)
* *[[Gun Shy]]* (2000) 

* *[[Gun Shy]]* (2000)
* *28 Days* (2000)
* *[[Miss Detective]]* (*Miss Congeniality*) (2000)
* *[[Lisa Picard is Famous]]* (2000)
* *[[Welcome to Hollywood]]* (2000) 
* *[[Miss Kovis]]* (2000) 
* *Murder by Numbers* (2002)
* *Divine Secrets of the Ya-Ya Sisterhood* (2002)
* *Two Weeks Notice* (2002)

* *[[Crash (vuoden 2004 elokuva)|Crash]]* (2004)
* *Farm of the Yard* (2005) 
* *[[Loverboy (film)|Loverboy]]* (2005) 
* *Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous* (2005)
* *[[Infamous]]* (2006)
* *The Lake House* (2006) 
* *[[Premonition (film 2007)|Premonition]]* (2007)
* *Farm of the Yard: Saddles for Wild Horses* (2009) 
* *The Proposal* (2009)
* *The Blind Side* (2009)
Sandra

**Sandra** zo un anv-bihan italianek, deuet eus berraat an anvioù Alessandra pe Cassandra, hag a gaver en kalz a vroioù. 

## Tud

*Sandra, anv-micher Sandra Lauer, kanerez alaman
*Sandra Ballesteros, aktourez arc'hantinat
*Sandra Borgmann, aktourez alaman
*Sandra Bullock, aktourez stadunanat
*Sandra Cisneros, skrivagnerez stadunanat
*Sandra Cretu, kanerez alaman
*Sandra De Sá, kanerez vrazilian
*Sandra Dee (1942 – 2005), anv-micher Alexandra Cymboliak Zuck, aktourez stadunanat,
*Sandra Denton, kanerez jamaikan.
*Sandra Echeverría (1981-), kanerez hag aktourez vec'hikan 
**Sandra Hüller*, aktourez alaman
*Sandra Levenez, rederez vreizhat
*Sandra Lozano, aktourez perouat
*Sandra Mason, politikerez 
*Sandra Mihanovich, kanerez arc'hantinat
*Sandra Milo ( 1933-), anv-micher *Elena Salvatrice Greco*, aktourez italian, a c'hoarias e meur a film gant Federico Fellini, 
*Sandra Mora, aktourez kolombian
*Sandra Oh, aktourez kanadian
*Sandra Martinez, anv meur a vaouez
*Sandra Nurmsalu, kanerez ha biolinourez estonat
*Sandra Polop, kanerez spagnol
*Sandra L. Smith, penn Strollad Komunour Kanada (Marksour-Leninour) adalek 1997. 

#### Film
**Sandra*, anv gallek ha saoznek ar film italianek *Vaghe stelle dell'Orsa* gant Luchino Visconti e 1965 .

## Pennad kar
*Sondra
Anna ar Beg

**Anna ar Beg**, ganet e Kemper d'an 30 a viz Ebrel 1942, zo un emsaverez evit ar yezh.

Abaoe pell e labour war-dro KEAV, Mouladurioù Hor Yezh (sekretourez), Kevre Breizh (sekretourez).

Labouret he deus ivez war-dro Kuzul ar Brezhoneg (prezidantez eo bet) ha sekretourez UGB.
Juhel

**Juhel** zo un anv-bihan kozh eus Breizh-Uhel, hiriv anv-tiegezh, savet gant an elfennoù brezhonek "yuz" (nobl, priñs) hag "hael". Ar stummoù **Jutel** (ha marteze *Juteau*) ha **Juzel** a zeu diwar ar memes anv.

## Priñsed
* Juhel Iañ Mayenne
* Juhel II Mayenne, aotrou kêr Mayenne (1110-1161)
* Juhel III Mayenne, aotrou kêrioù Mayenne ha Dinan (1168-1220)
* Juhel Bérenger, pe Yuzhael Berengar hervez tud zo, kont Roazhon en Xvet kantved, tad da g-Konan Iañ, dug Breizh.
* Juhel of Totnes, brezelour brezhon a eas da Vro-Saoz da-heul Gwilherm an Alouber en XIvet kantved

## Anv-tiegezh
* Pierre Juhel (1910-1980), emsaver roueelour gant Restauration nationale ;
* Louis Juhel, e vab, kazetenner hag emsaver roueelour gant Restauration nationale;
* Jean-Luc Juhel, livour gall.
* *Robert Juhel*, maer Lostenk etre 2001	ha 2008
* Fabienne Juhel, romantourez c'hallek, Priz Karaez gant ar romant *Les oubliés de la lande* (Éditions du Rouergue) e 2013.
* *Jean-Charles Juhel*, maer La Varenne.

## Lec'hanvioù
###### 
**Kerjuhel*, e Kistreberzh
**La Ville-Juhel*, e kumun Krehen

###### 
*Villaines-la-Juhel, penn-kanton e Mayenne.

## Pennadoù kar
* Gicquel
* Judicaël

## Daveennoù
Alexandra

**Alexandra** zo un anv-bihan alamanek ha saoznek roet d'ar merc'hed, skrivet **Aleksandra** e ruseg.
Klotañ a ra gant Alexander, an anv-bihan roet d'ar baotred .

## Doareoù all
*Alexandrina
* Alex, berrstumm saoznek
* Sacha, berrstumm rusek

## Yezhoù all
*Alejandra, e spagnoleg,
*Aleksandra, e poloneg ha ruseg,
*Alessandra, en italianeg.

## Tud

### Priñsezed
*Alexandra Amalie Bavaria (1826-1875) 
*Alexandra Danmark (1844–1925), priñsez danat deuet da vout Rouanez Breizh-veur hag Iwerzhon.

### Tud all
* Alexandra, anv-micher ar ganerez alaman *Doris Nefedov* (1942 - 1969).
* Alexandra Burke, kanerez saoz
* Alexandra David-Néel, ergerzhourez ha skrivagnerez
* Alexandra Kollontai, skrivagnerez ha politikourez rus
* Alexandra Maria Lara, aktourez alaman
* Alexandra Stewart (1939-), aktourez kanadian
* Alexandra Lapierre , skrivagnerez c'hall
* Alexandra Maria Lara (g. e 1978), aktourez alaman
* Alexandra Le Hénaff (g. e 1978), marc'houarnerez vreizhat.

### Aleksandra
* Aleksandra von Engelhardt (1754-1838), kontez rus, serc'h d'ar ministr Potemkin
* Aleksandra Feodorovna, anv rusek Alix von Hessen, gwreg an tsar Nikolaz II,
* Aleksandra Tolstaja, merc'h d'ar skrivagner Lev Tolstoy

## A bep seurt
**Alexandra Vogel*, kefrisa Malko Linge, alias S.A.S., un dudenn levrioù spierezh gallek.
*Alexandrie Alexandra eo anv unan eus kanaouennoù brudetañ Claude François.

## Lec'hioù
* Alexandra (Zeland-Nevez), kêr e Zeland-Nevez.
* Alexandra (Victoria), kêr en Aostralia
* Alexandra (Gauteng), township e-tal Johannesburg, e Suafrika

## Pennadoù kar
*Sandra, berranv
*Alexandria, anv-lec'h
Aleksandra von Engelhardt

**Aleksandra von Engelhardt** (1754-1838), anavezet ivez evel *Sasjenka* ha *kontez Branicka*, a oa ur gontez rus en . Nizez e oa, ha serc'h moarvat, d'ar ministr Grigory Potyomkin, ha dimezell a enor gant Katelin II.Unan eus an dud a bouez e lez Rusia e oa e-kerzh ren Katelin II. Ken uhel e oa he renk evel pa vije bet unan eus priñsezed tiegezh impalaerez Rusia.

## He buhez
Merc'h e oa da Wassily von Engelhardt ha da Marfa Yelena Potemkin, e bried, ha neuze nizez da Grigory Potyomkin, ministr an impalaerez.

### El lez
E 1775 e voe kinniget Aleksandra von Engelhardt e lez Rusia, war un dro gant he femp c'hoar, ha dreist-holl Varvara (1752–1815) ha Yekaterina (1761–1829), hag he breur.

Dizesk ha diouiziek e oant holl da gentañ, met speredek ha youlek e oant, hag Aleksandra dreist he c'hoarezed, ha kenteliet e voent ha buan e voent e-touesk ar re enoret ar muiañ evel pa vijent bet izili eus tiegezh an impalaerez. Lavaret e veze e oant "hogos dugezed-meur" hag e oant bravigoù ha kinkladur lez Rusia.
 
Potemkin a roas dezho dowries bras hag a reas da Gatelin II kemer anezho evel dimezelled a enor. Kontet e veze e oant serc'hed o eontr, unan eus ar brudetañ teodadoù eus an amzer. E serc'h kentañ anezho e oa Varvara: pa zimezas-hi e 1779, eo Aleksandra, yaouankoc'hik, a gemeras he lec'h. Pa baouezas o darempred, e 1779 ivez, eo he c'hoar yaouankoc'h Jekaterina a eas da dommañ gwele an eontr, hag a reas c'hoazh bep an amzer goude dimeziñ betek marv ar priñs. Kement-se ne viras ket ouzh ar vignoniezh da badout etre Aleksandra ha Potemkin .

## Dimeziñ

En 1781 e timezas Aleksandra von Engelhardt da Franciszek Ksawery Branicki. Graet e voe an dimeziñ evit kaout darempred e Pologn.

Aleksandra a oa troet gant an aferioù hag ampart. Milionoù a c'hounezas o werzhañ koad hag ed. Evurus e oa gant he fried. Eñ a zispigne he gwenneien hag a samme bernioù dle, ha hi a veze o c'hounit milionoù er c'heid-se hag a dremene war e lerc'h da baeañ.

En 1791 e c'hoantaas lakaat Potemkin da vezañ roue Pologn. E-kichen da se e voe brud e Pologn, e-pad meur a vloaz, edo Potemkin o klask lakaat he bugale da bennhêred kurunenn Pologn.

Ober a reas war-dro Potemkin keit ma oa klañv. 

## Dimeziñ ha bugale
Pemp bugel he doe:
*Katarzyna Branicka
*Aleksander Branicki
*Władysław Grzegorz Branicki
*Zofia Branicka
*Elżbieta Branicka - karantez vras kuzh ar barzh Pouchkin .

## Levrlennadur
* Simon Sebag Montefiore : Potemkin (2006)
* Marian Kukiel, Książę Adam, Warszawa 1993.
* Henryk Mościcki, Aleksandra Branicka, w: Polski Słownik Biograficzny, t. II, Kraków 1936