open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karl Ludwig von Baden

**Karl Ludwig** (* 1755 en Karlsruhe; † 1801 en Arboga, Sveden) a oa ur priñs eus dugelezh Baden.

## E vuhez
Karl Ludwig a oa mab d'an dug-meur Karl Friedrich von Baden ha d'e bried Karoline Luise von Hessen-Darmstadt (* 1723; † 1783), merc'h d'al Landgrav Ludwig VIII von Hessen-Darmstadt. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas Karl Ludwig e 1774 da Amalie von Hessen-Darmstadt (* 1754; † 1832), ur verc'h da Ludwig IX von Hessen-Darmstadt. 

## Bugale
Eizh bugel o doe, daou vab ha c'hwec'h merc'h dimezet mat e lezioù Europa. 

*div verc'h c'hevell:
**''Amalie'' Christiane (1776–1823), a chomas plac'h yaouank.
**Friederike ''Karoline'' Wilhelmine (*1776; †1841), dimezet e miz Meurzh 1797 d'an dug Masimilian von Zweibrücken (1756–1825), a voe anvet da priñs-dilenner Pfalz ha Bavaria, hag e 1804 da roue Bavaria, ma oa-hi dugez, priñs-dilennerez ha rouanez neuze;
*''Luise'' Marie Auguste (* 1779; † 1826), dimezet e 1793 d'an tsar Aleksandr Iañ (Rusia) (* 1777; † 1825)
*''Friederike'' Dorothea Wilhelmine (* 1781; † 1826), dimezet e 1797 da Gustav IV Adolf (1778–1837), roue Sveden; dizimeziñ a rejont e 1812;
*''Marie'' Elisabeth Wilhelmine (* 1782; † 1808), dimezet e 1802 d'an dug Friedrich Wilhelm von Braunschweig-Wolfenbüttel (1771–1815)
**Karl Friedrich* (1784–1785), marvet en-bihan;
*Karl Ludwig Friedrich (Karlsruhe 1786–1818 Rastatt), dimezet e 1806 da Stéphanie de Beauharnais (1789–1860), dug-meur Baden goude marv e dad-kozh;
*''Wilhelmine'' Luise (1788–1836), dimezet e 1804 d'he c'henderv an dug-meur Ludwig II von Hessen-Darmstadt (1777–1848), mamm da seizh bugel, hag unan anezho, Marie von Hessen-Darmstadt (1824-1880), a voe impalaerez Rusia evel he moereb ''Luise'' Marie Auguste.

## E varv
Mervel a reas e 1801, a-raok e dad a varvas e 1811, ha ne c'hallas ket ren. E vab, Karl Ludwig Friedrich Baden, an hini a voe anvet da zug-veur neuze.
Soulangy

**Soulangy** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas pevar den nann-soudard abalamour d'ar brezel e Soulangy, daou anezhe a voe mindrailhet e-pad Aloubadeg Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Peulvan ar *Vingt Acres*.

* Iliz katolik *Ginivelezh an Intron-Varia*,  kantved.
* Ur maner.
* Kastell *Saint-Loup*,  kantved.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 
 

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Georg Wilhelm von Hessen-Darmstadt

**Georg Wilhelm Hessen-Darmstadt**, en alamaneg *Georg Wilhelm von Hessen-Darmstadt* (ganet e 1722 en Darmstadt - 1782 idem) a oa ur priñs eus Landgraviezh Hessen-Darmstadt.

## E vuhez

Georg Wilhelm a oa eil mab Ludwig VIII Hessen-Darmstadt (1691–1768) hag e bried Charlotte Christine Magdalene Johanna von Hanau-Lichtenberg (1700–1726), ur verc'h d'ar c'hont Johann Reinhard III von Hanau.

Chom a reas en Hessen adalek 1738, e penn rejimant Hessen-Darmstadt. Er bloavezhioù 1740 e c'hoprae ur rejimant prusian. Dont a reas da vout jeneral er varc'hegiezh. Ober a rae war-dro aferioù an arme evit e dad Ludwig VIII von Hessen-Darmstadt. Diwar gement-se e oa savet gwarizi en e vreur henañ Ludwig IX von Hessen-Darmstadt en doa savet Pirmasens, ur gêr evit an arme. 

D'ar 16 a viz Meurzh 1748 e timezas da Maria Luise Albertine zu Leiningen-Dagsburg-Falkenburg. 
Gant e eured e veze degaset dezhañ an douaroù-mañ: Broich, Oberstein, Aspermont, Burgel et Reipolzkirchen. Bevañ a rae e Palez kozh Darmstadt, roet dezhañ gant e dad, a gare anezhañ muioc'h evit e vab henañ Ludwig.

## E vugale

* Ludwig Georg Karl (1749–1823)
:∞ dimezet en morganatek e 1788 da *Friederike Schmidt*, „Freifrau von Hessenheim“ (1751–1803)
* Georg Friedrich (1750−1750), marvet en bugelig
* Friederike (1752–1782)
:∞ dimezet e 1768 d'ar priñs Karl II von Mecklenburg-Strelitz (1741–1816)
* Georg Karl (1754–1830)
* Charlotte (1755–1785)
:∞ dimezet e 1784 d'ar priñs Karl II von Mecklenburg-Strelitz (1741–1816)
* Karl Wilhelm Georg (1757–1797)
* Friedrich (1759–1808)
: ∞ dimezet en morganatek e 1788 da Karoline Luise Salome Seitz, „Frau von Friedrich“ (1768–1812)
* Luise (1761–1829)
:∞ dimezet e 1777 d'al Landgraf Ludwig X von Hessen-Darmstadt, nachmaliger Großherzog von Hessen und bei Rhein (1753–1830)
* Auguste (1765–1796)
:∞ dimezet e 1785 d'an Dug Maximilian Joseph von Zweibrücken, a zeuas da vout roue Bavaria (1756–1825)

## Levrlennadur
* Johann Friedrich Schannat: ''Eiflia Illustrata...'' S. 515
* Philipp Alexander Ferdinand Walther: ''Darmstadt wie es war und wie es geworden'' S. 187
Ludwig VIII (Hessen-Darmstadt)

**Ludwig VIII von Hessen-Darmstadt** (1691–1768) a oa landgrav Hessen-Darmstadt. 

Mab e oa d'al Landgrav Ernst Ludwig von Hessen-Darmstadt (1667–1739) ha d'ar Vargravez Dorothea Charlotte von Brandenburg-Ansbach (1661–1705), merc'h d'ar Markgraf Albrecht von Brandenburg-Ansbach.

## Dimeziñ
Dimezet e oa da Charlotte Christine Magdalene Johanna von Hanau-Lichtenberg (1700–1726), ur verc'h d'ar c'hont Johann Reinhard III von Hanau.

## Bugale
C'hwec'h bugel o doe Ludwig hag e bried :
*Ludwig IX von Hessen-Darmstadt‎ (1719-1790), Landgrav Hessen-Darmstadt, kont Hanau-Lichtenberg; dimezet en 1741 da Caroline de Palatinat-Deux-Ponts-Birkenfeld (1721-1774) ;
* Charlotte (1720-1721) ;
*Georg Wilhelm von Hessen-Darmstadt‎ (1722-1782); dimezet en 1748 da Louise von Leiningen (1729-1818), merc'h d'ar c'hont Christian von Leiningen, ha bugale dezho; 
*Karoline Luise von Hessen-Darmstadt 1723-1783), dimezet en 1751 da Karl  Friedrich, margrav Baden (1728-1811) ;
* Louise (1725-1742) ;
* Johann (1726-1746).
Roxy Music

**Roxy Music** a zo ur strollad sonerezh rock a orin eus Londrez, Bro-Saoz. Krouet e oa bet gant Bryan Ferry, Brian Eno hag Andy McKay e 1971.

### Pladennoù
* Roxy Music (1972)
* For Your Pleasure (1973)
* Stranded (1973)
* Country Life (1974)
* Siren (1975)
* Manifesto (1979)
* Flesh and Blood (1980)
* *[[Avalon (albom, Roxy Music)|Avalon]]* (1982)

## Liammoù diavaez
* The Bryan Ferry & Roxy Music Archive/
Kraftwerk

**Kraftwerk** a zo ur strollad sonerezh elektronek a orin eus Düsseldorf, Bro-Alamagn. 

### Pladennoù
* Kraftwerk (1970)
* Kraftwerk 2 (1972)
* Ralf und Florian (1973)
* Autobahn (1974)
* Exceller 8 (1975)
* Radio-Activity (1975)
* Trans-Europe Express (1977)
* The Man-Machine (1978)
* Computer World (1981)
* Techno Pop (1986)
* The Mix 1991)
* Tour de France Soundtracks (2003)
* Minimum-Maximum (2005)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Saint-Martin-de-Mieux

**Saint-Martin-de-Mieux** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* 1858: kendeuzet e voe kumunioù **Saint-Vigor-de-Mieux** ha **Saint-Martin-de-Bû** d'ober kumun **Saint-Martin-de-Mieux**. 
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas seizh den nann-soudard e Saint-Martin abalamour d'ar brezel e mizioù Even hag Eost e-pad Emgann Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*,  kantved.
* Chapel *Saint Vigor*,  kantved.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Hermione

**Hermione** zo un anv-bihan saoznek, a orin gresianek.

## Gerdarzh
Dont a ra eus anv henc'hresianek Ἑρμιόνη/ Hermionê.

## Yezhoù all
Distagadurioù disheñvel zo hervez ar yezhoù.
**Ermione*, en italianeg
**Hermíone, Hermione, Hermiona, Harmiona* e spagnoleg
**Hermíone* e portugaleg

## Tud

* **[[Hermione (merc'h Menelaos)|Hermione]]**, unan eus an Atrided, merc'h da Venelaos ha da Elena Troia, e mojennoù Hellaz kozh.
* Hermione Efesos, santez kristen
* Hermione von Preuschen‎, livourez alaman
* Hermione Baddeley (1906–1986), aktorez saoz
* Hermione Cobbold (1905–2004), 
* Hermione Gingold (1897–1987), aktorez saoz
* Hermione Gulliford, aktorez saoz
* Hermione Hammond (1910–2005), livourez saoz
* Hermione Hannen (1913–1983), aktorez saoz
* Sarah Millicent Hermione Tuchet-Jesson, pe *Churchill*, Baronez Audley ( 1914 - 1982), merc'h da Winston Churchill, aktourez ha korollerez saoz;
* Hermione Lee (1948-)
* Hermione Norris (1968-), aktorez saoz

## Lennegezh

* *Queen Hermione of Sicily*, rouanez er pezh *[[The Winter's Tale]]* gant William Shakespeare
* Hermione Shotover, ur vaouez er pezh Heartbreak House gant G. B. Shaw

* *Hermione*, ur vaouez er romant *[[Women in Love]]* gant D.H. Lawrence
*Hermione Bostock, e-barzh ar romant saoznek Uncle Dynamite, gant P. G. Wodehouse. 
* Hermione Granger, e romantoù saoznek an heuliad *[[Harry Potter]]*

## Lec'hioù
* Hermione, ur gêr en Henc'hres hag ur gêriadenn hiriv

## Oberennoù
**Ermione*, c'hoarigan gant Gioachino Rossini
* ***[[Cadmus et Hermione]]***, trajedienn gant Jean-Baptiste Lully.
* ***Letter to Hermione***, kanaouenn en albom *[[Space Oddity]]* , gant David Bowie.

## Listri
**[[Hermione (lestr)|Hermione]]* ul lestr-brezel gall a gasas Gilbert du Motier de La Fayette eus Rochefort da Voston en 1780.
**[[Hermione (1804)]]*, ul lestr-brezel gall all.

## Asteroidenn
*(121) Hermione, un asteroidenn
Arkadia (Henamzer)

**Arkadia** (Ἀρκαδία *Arkadía* en henc'hresianeg, e gresianeg a-vremañ : Αρκαδία) zo ur vro eus Henc'hres, e menezioù kreiz ar Peloponnesos, mor Egea er reter dezhi. Dont a ra an anv eus hini un haroz mojennel, anvet Arkas.

Anvet ez eus bet ur prefeti kozh eus Bro-C'hres er memes anv, met brasoc'h e oa evit Arkadia an Henamzer.

## Geografiezh

Meneziek e oa ar pep brasañ eus Arkardia, nemet ar c'hompezennoù e-kichen Tegea ha Megalopolis, ha traoñiennoù ar stêr Alfeios hag ar stêr Ladon.

Abalamour ma oa ur vro meneziek-kenañ e seblant e talvezas Arkadia da lec'h repu. Pa oa degaset rannyezhoù dorek er Peloponnesos, e-pad an Oadvezh teñval, e chomas bev ar yezh kozh en Arkadia evit doare, ha renket eo yezh hec'h annezidi er strollad yezhoù arkadek-ha-kiprenezek. Herodotos a lavar e oa poblet ar vro gant Pelasged, an anv a roed e henc'hresianeg da henvroidi Bro-C'hres, a oa o vevañ eno a-raok degouezh ar meuriadoù hellenek.

## Istor
Arkadia zo unan eus ar broioù deskrivet e "katalog al listri" en *[[Ilias]]*.

Adalek ar  kent J.-K. e oa Sparta ar Stad kreñvañ eus ledenez Peloponnesos, ha rediañ a rae hec'h amezeien, Arkadia en o zouez, da gemer perzh e Kevre Peloponnesos ha d'he harpañ e-doug he brezelioù. Domaniezh armeoù Sparta an hini a roe an tu dezhi da bouezañ en aferioù diabarzh Arkadia a echuas a-daol e 371 kent J.-K., pa oa bet trec'het penn-da-benn un arme eus Sparta en Leuktra gant Epaminondas hag arme Tebez. Goude diskar galloud Sparta e oa savet Kevre Arkadia, enni keodedoù eus Arkadia bodet en ur c'hevre nevez. Goude e savidigezh e c'hoarias Kevre Arkadia ur roll a-bouez e politikerezh Peloponnesos.

Koulskoude e 362 kent J.-K. e oa bet rannet Kevre Arkadia gant ar re a felle dezhe derc'hel da vezañ kevredidi eus Tebez hag ar re o doa c'hoant da enebiñ ouzh he hegemoniezh. En em gannañ a reas keodedoù Arkadia en div arme eta en Emgann Mantinea. Goude an emgann ha diwezh hegemoniezh Tebez e tigreskas levezon Kevre Arkadia.

## Hiriv
Hiriv eo un distrig eus periferia Peloponnesos, ha Tripoli eo ar pennlec'h.

## Notennoù
Vietnameg

Ar **vietnameg** (*tiếng Việt*, pe dibaotoc'h a wezh *Việt ngữ*) eo yezh ofisiel ha broadel ar Vietnam. 86% eus poblañs Viet Nam ha war-dro tri milion a Vietnamiz eus tramor o deus ar yezh-mañ da yezh-vamm. Komzet e vez evel eil yezh gant kalz minorelezhioù etnek e Vietnam. Ur yezh eus skourr ar yezhoù aostrez-aziatek eo, hag an hini ar muiañ komzet eo er strollad yezhoù-se hag a-bell (meur a wezh muioc'h a dud a vez ouzh he c'homz evit a dud a gomz ar yezhoù aostrez-aziatek all lakaet a-gevret). 
Ul lodenn vras eus geriaoueg ar vietnameg a oa amprestet digant ar sinaeg, hag a veze skrivet gwezhall oc'h ober gant reizhiad skrivañ Bro-Sina, daoust ma veze treset en ur stumm all ha ma oa distaget e giz ar vro. Da-heul an trevadennerezh gall eo bet levezonet ar vietnameg gant ar galleg, hag ar reizhiad skrivañ vietnamek (quốc ngữ) implijet hiziv zo ur stumm azasaet eus al lizherenneg latin, gant sinoù diakritek evit toniadoù hag un nebeud lizherennoù ispisial.

## Notennoù
Ludwig IX (Hessen-Darmstadt)

**Ludwig IX** (* 1719 en Darmstadt; † 1790 en Pirmasens) a oa landgraf Hessen-Darmstadt adalek 1768.

Mab e oa da Ludwig VIII Hessen-Darmstadt (1691–1768), ha da Charlotte Christine Magdalene Johanna von Hanau-Lichtenberg (1700–1726), ur verc'h d'ar c'hont Johann Reinhard III von Hanau.
Landgraviezh Hessen-Darmstadt

**Landgraviezh Hessen-Darmstadt** (*Landgrafschaft Hessen-Darmstadt* en alamaneg) (1567–1806) a oa ul landgraviezh en Impalaeriezh Santel Roman ha Darmstadt e oa ar gêr-benn. 

Savet e voe e 1567 goude rannidigezh landgraviezh Hessen etre pevar mab Phillip von Hessen, diwezhañ landgrav Hessen. 

E mare brezelioù Napoleon, pa voe diskaret an Impalaeriezh Santel Roman e 1806, e teuas da vout *Dugelezh-Veur Hessen hag ar Roen* a badas betek 1918. Neuze e voe ebarzhet e Republik Weimar.

## Al landgraved
## Landgrafen

## Pennadoù kar
* Hessen (disheñvelout)
* Landgraviezh Hessen
Kevioù hag Erevent

**Kevioù hag Erevent** - *Dungeons & Dragons* e saozneg (berraet alies gant D&D pe DnD) - a zo unan deus ar c'hoarioù-rol kentañ. Krouet eo bet gant E. Gary Gygax ha Dave Arneson e-pad ar bloavezhioù 1970. Gant Gygax e voe krouet ivez ar c'hentañ embregerezh embann c'hoarioù-rol, TSR (*Tactical Studies Rules*), evit skignañ ar c'hoari-mañ.

## Pevare embannadur
E-pad an hañv 2008 e teuas er-maez pevare embannadur ar c'hoari-roll Kevioù hag Erevent.
Disheñvel a-walc'h e oa ar reolennoù nevez diouzh an embannadurioù a oa a-raok. Ur c'hoari disheñvel e oa eta ar pevare embannadur. Lod eus ar c'hoarierien o deus choazet derc'hel da c'hoari gant an embannadur 3.5, ha lod all o deus choazet prenañ ha implijout ar c'hoari nevez.

Pal an embannadur nevez a oa eeunaat hag arnevesaat ar c'hoari. Tabut a zo war ar poent-se rak lod ne gredont ket eo gwelloc'h ar reolennoù nevez. 

Gwelout listenn al levrioù K&E4

## Pennadoù kar
* Krouadurioù kevioù hag erevent
Marksouriezh

Ar **varksouriezh** a zo ur meizad politikel, kevredigezhel hag ekonomikel diazezet war mennozhioù Karl Marx ha Friedrich Engels. Diazezet eo war un doare danvezelour da zielfennañ an Istor, un doare daelerezhek da welet ar c'hemmoù sokial hag ur c'hritik eus ar gapitalouriezh. Degas a ra ar meizad-se un damkaniezh ekonomikel varksour, un damkaniezh sokiologel hag un doare da welet ar c'hemmoù sokial en un doare dispac'hel. Kement-se holl en deus bet ul levezon vras war luskadoù sokialour ar bed a-bezh. Mennozh pennañ ar varksouriezh eo "stourm ar renkadoù". Gant ar gapitalouriezh e vez perc'hennet an araezioù produiñ gant ur bihanniver (ar vourc'hizien) tra ma vez produet an trenaoù gant ur muiañniver ledan, ar broleteriezh. Hervez kelennadurezh ar varksouriezh e teufe ar c'hemmoù sokial diwar ar stourm etre ar renkadoù pa'z eus keneberezh etrezo. Hervez an dezrannerezh marksour e vez mac'homet ar broleteriezh gant ar gapitalourien, ha diwar-se e rank genel dispac'h ar broleteriezh.

## Addoareoù
* Marksouriezh-leninouriezh
* Maoouriezh
* Trostkouriezh

## Gwelet ivez
* Karl Marx
* Komunouriezh
* Sokialouriezh

## Levrlennadur
**Manifesto ar Strollad Komunour*, Karl Mark ha Friedrich Engels, troet diwar ar saozneg gant Frañsez Favereau, Preder, 1968.
**Manifesto ar Strollad Komunour*, Karl Mark ha Friedrich Engels, troet diwar an alamaneg gant Alan ar Berr, Preder, 1978.
* 
* Jon Elster, *An Introduction to Karl Marx*. Cambridge, England, 1986.
* Michael Evans, *Karl Marx*. London, 1975.
Emilianus

**Emilion**, pe **Emilianus** (e anv latin) (aet da anaon e 767) a oa merour kont Gwened, manac'h ha penitiour e Breizh. Ur sant eo en Iliz katolik hag en Iliz reizhkredennour ha lidet e vez d'ar 16 a viz Du. 

## Buhez

Ganet e oa e Gwened, kêr-benn Bro-Ereg en Breizh hag e teuas da vezañ merour ur c'hont eus Gwened. N'ouzer ket avat pe anv e oa hemañ. Hervez ar vojenn e roe bara da re baour Gwened e kuzh diouzh e vestr. Fellout a reas d'ar c'hont tapout anezhañ war an tomm. Sourpren a reas anezhañ gant e vantell leun a vara da reiñ d'ar re baour. Pa c'houlennas ar c'hont digantañ digeriñ e vantell en dije graet Emilianus ur burzhud o treiñ an torzhioù bara e tammoù keuneud.

Dont a reas da vezañ manac'h e Saujon (e Salignac), e kichen Saintes. Rediet e voe da dec'hout abalamour d'an niver a berc'hirined a zirede da-heul e vurzhudoù. Mont a reas d'ul lec'h digenvez da chom, e Combes, e-kichen ar pezh zo deuet da vezañ Saint-Émilion, ha mervel a reas e 767.

Savet e voe ur manati eno goude e varv hag ur penniliz monolitek, en - kantved, kleuzet en un tornaod, a zeuas da vezañ iliz parrez, betek an Dispac'h.

## Lec'hanvadurezh
### 
**Gwaz Emilion*, gwazh etre Plougraz ha Gwerliskin.
* Iliz Sant Emilion, e Logivi-Plougraz

###### 
*Saint-Émilion, kumun e Gwaskogn.

## Notennoù
Kastell Kronborg

**Kastell Kronborg** a zo ur c'hastell e Danmark, e-kichen kêr Helsingör, war enez Sjælland, a-dal da aod Sveden. Lakaet e oa bet war roll savadurioù Glad an denelezh, gant UNESCO, e 2000.

Eus mare an Azginivelezh eo ar c'hastell-se, pa oa bet savet adalek 1574. Ur plas a bouez en deus bet en istor broioù Skandinavia, etre ar  hag ar . Asambles gant kreñvlec'h Helsingborg, e Sveden, en tu all d'ar mor, e roe an tu da gontrollañ an tremen dre strizh-mor an Øresund da vont d'ar Mor Baltel.

Un arouez istorel eo c'hoazh evit tud Danmark. Ha brudet eo ivez evel kastell ar roue en drajedienn *[[Hamlet]]*, skrivet gant William Shakespeare.Anvet eo *"Elsinore"* er pezh-c'hoari, diwar an anv *Helsingör*. C'hoariet e oa bet *Hamlet* e kastell Kronborg e 1816, da verkañ 200vet bloavezh marv ar skrivagner. Hag adc'hoariet eo bet eno meur a wech abaoe.

## Notennoù
Saint-Pierre-du-Bû

**Saint-Pierre-du-Bû** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas pevarzek den nann-soudard e Saint-Pierre abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr*.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Friederike Hannover ha Cumberland

**Friederike Hannover ha Cumberland**, pe *Friederike Sophie Marie Henriette Amelie Therese von Hannover und Cumberland* (* 9 a viz Genver 1848 en Hannover; † 16 a viz Here 1926 en Biarritz) a oa ur briñsez eus Tiegezh Hannover. Merc'h e oa da Georg V (1819-1878), diwezhañ roue Hannover.Dimeziñ a reas d'ar Baron Alfons von Pawel-Rammingen (1843–1932), mab d'un den e karg e gouarnamant Dugelezh Saks-Coburg-Gotha. Goude an eured e vevas an daou bried e Bro-Saoz.
Friederike Hannover (1954-)

**Friederike Hannover** pe **Friederike Elisabeth Viktoria-Luise Alice Olga Theodora Helena**, ganet e 1954 e Salem, e Baden-Württemberg, zo ur briñsez alaman, merc'h da Georg Wilhelm von Hannover ha da Sophie Gres ha Danmark, c'hoar d'ar priñs saoz Philip, Dug Edinburgh. 

Studierez eo bet er Simon Fraser University e British Columbia, e Kanada er bloavezhioù 1970.
Leonor Kastilha (1191-1244)

**Leonor Kastilha** (1202-1244) a oa infantez Kastilha ha rouanez Aragon dre zimeziñ.

Merc'h e oa da Alfonso VIII Kastilha ha da Leonor Plantagenêt (1160-1214).

Dimezet e voe e Mezheven 1221 en Àgreda (hiriv e proviñs Soria) da Jaime Iañ *el Conqueridor*, roue Aragon ha Kont Barcelona. 

Ur mab he doe, Alfonso Aragon ha Kastilha (1222-1260), a voe anvet da bennhêr e 1228 hag a varvas e 1260.

Freuzet e voe an dimeziñ e 1229, ha mont a reas Leonor da leanez da gouent Las Huelgas, e Burgos, ma varvas e 1244. 
En hec'h obidoù ne oa nemet he mab Alfonso hag al leanezed.

Addimeziñ a reas Jaime.
Isigny-sur-Mer

**Isigny-sur-Mer** zo ur gumun e departamant Calvados e Normandi (Bro-C'hall). Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017 goude bezañ bodet gant Castilly, Neuilly-la-Forêt, Les Oubeaux ha Vouilly.
Pennlec'h Kanton Isigny-sur-Mer e oa betek 2015.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aure emañ Isigny.
## Istor
### 
### 
**[[Emgann Normandi]]**, 1944: mervel a reas 35 den nann soudard en Isigny e penn-kentañ miz Even abalamour d'ar bombezadegoù ha d'an tennoù kanol, diouzhtu goude Dilestradeg Normandi.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieIsignySurMerEglise.jpg|Iliz katolik *Sant Jord*.
Castilly - Château (2).JPG|Kastell Castilly.
Église Notre-Dame de Vouilly.jpg|Iliz katolik *Itron-Varia* e Vouilly.
Église Notre-Dame de l’Assomption de Neuilly-la-Forêt 06.JPG|Iliz katolik *Itron-Varia* e Neuilly-la-Forêt.
FranceNormandieLesOubeauxEglise.jpg|Iliz katolik Les Oubeaux.

## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008
## Melestradurezh

 

## Tud
* Orin familh Walt Disney zo en Isigny hervez un istorour norman.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Alfonso Aragon ha Kastilha

**Alfonso Aragon ha Kastilha** (1222 - Calatayud 1260), a oa Infant Aragon. 

Mab henañ Jaime Iañ *el Conquistador* ha Leonor Kastilha (1202-1244) e oa. Anvet e voe da bennhêr en 1228, met mervel a reas en 1260, hep bezañ renet. 

Divugel e oa, goude ma oa dimezet da Constanza de Montcada, merc'h da Gastón VII de Bearne. 
E lezvreur, an infant Pedro, a voe anvet da bennhêr, hag a voe roue Pedro III da varv o zad e 1276.
Dle

An **dle** eo an arc'hant dleet gant un den da un den all goude un amprest pe ur brenadenn.

## Liamm diabarzh
* Dle Haiti da Vro-C'hall
Euhemeros

**Euhemeros** (en henc'hresianeg : Εὐήμερος, *Euhếmeros*, latinaet en *Euhemerus*), ganet war-dro 316 kent J.-K., marvet war-dro -260, a oa ur mitografour gresian eus lez Kassandros, roue Makedonia. Skrivet en deus ur romant beaj boemus, ar *Sritur sakr*. N'ouzer ket resis pelec'h e oa ganet. Messina e Sikilia pe Messenia e Peloponnesos eo an daou lec'h gwirheñvelañ, met lod all a soñj dezhe e oa kaoz eus C'hios pe Tegea.

En e romant e kinnig e zamkaniezh, an "evemeregezh". Troet e oa bet e oberenn e latin gant Ennius. Lavaret a ra en e romant e oa an doueed c'hresian harozet pe tud veur doueelaet goude o marv. Danevelliñ a ra ur veaj en dije graet en un enezenn anvet Panc'haia m'en dije gellet sellet ouzh ur golonenn aour ma oa danevellet oberoù, met ivez marv tud zo er memes anv ha doueed Henc'hres. Zeus a vefe bet ur roue madelezhus ha fur, Afrodite ur serc'h da roue Kiprenez a vije bet douelaet gantañ hag Athena ur rouanez douget da vrezeliñ. Sextus Empiricus, pa zanevell komzoù Euhemeros, a ro ur gwel un tamm disheñvel war mennozhioù Euhemeros. Doueelezh an doueed-se, hervezañ, ne zeue ket eus enorioù an divarvelezh roet dezhe gant tud all, mes eus un titl o dije roet dezhe o-unan. Skrivañ a ra Sextus Empiricus en *Enep kelennadurezh ar skiantoù* :

« Euhemeros, lesanvet dizoue, a lavar ar pezh zo da-heul : pa ne oa ket c'hoazh sevenaet an dud, ar re a oa trec'h war ar re all war dachenn an nerzh pe ar spered, da rediañ an holl d'ober ar pezh a felle dezhe, evit ma toujfe ha ma estlammfe muioc'h an dud oute, a embannas o doa ur galloud dreist da hini an dud ha memes ur galloud doueel, ar pezh a lakaas ar muiañ niver da sellet oute evel doueoù. » 


Diwezhatoc'h e voe adkemeret e zamkaniezh gant skrivagnerien gristen da stourm ouzh ar relijion roman.

## Levrlennadur
* *Évhémérisme, lexique d'histoire et de civilisation romaines*, Jean Luc Lamboley .

## Liammoù diavaez
* ''Évhémère et les monstres'', pennad gant Michel Meurger
Retz (disheñvelout)

**Retz** zo un anv-lec'h en alamaneg hag e galleg.

**[[Retz]]*, kumun en Aostria
**Retz*, pe *Pays de Retz*, Bro-Raez e brezhoneg, ur c'hornad-bro e Breizh, er mervent d'al Liger

## Tud
* Franz von Retz (1343–1427), dominikan aostrian
* Franz Retz (1673–1750), jezuist aostrian
* Adolf Retz (1942-), politikour alaman

* Albert de Gondi, dug Raez (1552–1602) 
* Henri de Gondi, kentañ kardinal Raez (1572–1622)
* Jean-François Paul de Gondi, kardinal Raez (1613–1679), skrivagner gallek
Erik XIV

**Erik XIV** (1533-1577) a voe roue Sveden etre 1560 ha 1568. Mab e oa da Gustav Vasa ha d'ar briñsez alaman Katarina von Sachsen-Lauenburg.

Ren a reas war-lerc'h e dad. En em sevel a reas e zaou hantervreur, Johan III ha Karl IX, a-enep dezhañ.

Dimeziñ a reas e miz Gouere 1567 da Karin Månsdotter (1550–1612).

Mervel a reas Erik e 1577, ampoezonet gant e vreur Johan III, moarvat, e kastell Örbyhus, e proviñs Uppland.

## Lennegezh
Ur pezh-c'hoari *"Erik XIV"* zo bet skrivet gant August Strindberg.
Birgitte Gøye

**Birgitte Gøye** (1511-1574) a oa un itron eus noblañs Danmark. Ober a reas war-dro kelenn merc'hed an noblañs. Sevel a reas skol Herlufsholm.

## Levrlennadur
* Axel Liljefalk: Herluf Trolle og Birgitte Gjøe, deres Liv, deres Gerning, 1910. 
* G.L. Wad (red.): Breve til og fra Herluf Trolle og Birgitte Gjøe, 1893.
* T.A. Becker: Herluf Trolle og Birgitte Gøie, 1885.
Rannoù melestradurel Bro-Skos

Rannet eo **[[Bro-Skos]]** e 32 rann, anvet *council areas* e saozneg (“takadoù kuzul”), renet gant *unitary authorities* (aotrouniezhioù unvan) anvet *councils* ("kuzulioù"), war-bouez unan, Na h-Eileanan Siar hag a ra gant ar gouezeleg, ma'z eo anvet *comhairle*. Er fedoù e ra ivez kuzul Highland gant un anvadur divyezhek. 

Mont a reont en-dro abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1996, hervez lezenn gouarnamant lec'hel Bro-Skos e 1994.

Etre 1975 ha 1996 e oa rannet Bro-Skos e rannvroioù (*regions*), hag ar rannvroioù-se a oa rannet e distrigoù (*districts*).

Etre 1889 ha 1975 e oa rannet ar vro e kontelezhioù, kontelezhioù kêrioù, e *burgh*où bras ha *burgh*où bihan.

## An 32 ''Council Area/Comhairle''



## Stadegoù



## Letanantiezhioù
Letanantiezhioù Bro-Skos eo an takadoù implijet evit al lorded-letanant lidek, dileuridi Rouaned ar Rouantelezh-Unanet. Damheñvel int ouzh  ar c'hontelezhioù istorel hag ar c'hontelezhioù marilhadur, met n'int ket heñvel oute. Peder c'hêr Obar Dheathain, Dùn Dèagh, Dinedin, ha Glasc'ho da skouer a ya d'ober takadoù disparti diouzh ar vro tro-war-dro, gant Lord provost pep kêr oc'h ober *[[ex officio]]* evit lord-letanant.
Hermione von Preuschen

**Hermione von Preuschen** (1854 en Darmstadt - 1918 en Lichtenrade e-tal Berlin), pe *Hermine von Preuschen*, a oa ul livourez, skrivagnerez ha barzhez alaman.

### Lennegezh
* 1888 *Reginae Vitae* (Gedichte)
* 1893 *Tollkraut* (Novelle)
* 1895 *Via passionis* (Gedichte)
* 1900 *Vom Mondberg* (Gedichte)
* 1901 *Dunkelkammer* (Novelle)
* 1902 *Lebenssphynx* (Novelle)
* 1905 *Halbweiber* (Novelle)
* 1907 *Kreuz des Südens* (Gedichte)
* 1909 *Durch Glut und Geheimnis* (Reisebericht)
* 1911 *Wie meine symbolistischen Bilder entstanden* (Kommentar zum Werk) 
* 1920 *Yoshiwara, vom Freudenhaus des Lebens*, Roman in drei Teilen, Berlin
* 1922 *Erloschene Vulkane* ( Romant), Verlag Otto Janke, Berlin
* 1926 *Der Roman meines Lebens - ein Frauenleben um die Jahrhundertwende* (eñvorennoù)
Pellgomz

Ar **pellgomz**, a vez graet **telefon** anezhañ ivez, ger degemeret en ur bern yezhoù (eus an henc'hresianeg τῆλε, *tēle*, "pell" ha φωνή, *phōnē*, "mouezh"), a zo un ijin pellgehentiñ hag a c'hall resev pe kas sonioù, mouezhioù tud peurgetket. Dre vras e servij da zaou zen da gomz an eil gant egile p’emaint pell pe belloc'h, miliadoù a gilometradoù a-wechoù. Hiziv an deiz eo unan eus ar binvioù a vez implijet ar muiañ er vuhez vodern.

Pa vez anv eus ar benveg e reer ivez gant ar ger **pellgomzer**. Pep pellgomzer en deus ur mikrofon evit komz, ur selaouell evit klevet, peadra da seniñ pe da reiñ da c'houzout evit diskouez e vez un den o klask pellgomz, hag un douchennaoueg evit ober an niverenn bellgomz a-benn tizhout an den a venner komz gantañ. Evit gallout kehentiñ e oa ret tremen dre orjal gwechall, bremañ e c'haller tremen ivez dre wagennoù radio. Pep linenn bellgomz he deus un niverenn disheñvel.

## Istor
Dre vras e vez lakaet ar pellgomz da vezañ bet ijinet er bloaz 1876 gant Alexander Graham Bell, anezhañ ur Skosad hag a oa o vevañ er Stadoù-Unanet. Un toullad bloavezhioù a-raok koulskoude, e 1857, e oa bet ijinet ur benveg damheñvel gant un Italian aet d'ar Stadoù-Unanet da chom, Antonio Meucci. Savet en doa an "teletrofono" evit gallout komz gant e wreg a veze klañv war he gwele evit gallout mont e darempred ganti pa veze-eñ o labourat. Bell eo bet an den kentañ o vrevetiñ e ijinadenn.

## Gwelet ivez
* Linenn bellgomz
Juan Aragon

**Juan Aragon**, pe **Juan de Aragón** e spagnoleg, zo bet anv meur a zen.

## Tud
### Rouaned Aragon
Daou roue Aragon zo bet:
*Juan Iañ Aragon (1350-1396), 
*Juan II Aragon (1397-1479)

### Priñsed all
*Juan Aragon hag Anjev (1301-1334), mab d'ar roue Jaime II Aragon, arc'heskob Tarragona.
*Juan de Aragón y Castilla (1330-1358), infant Aragon, mab da Alfonso IV Aragon ha da Leonor Kastilha ha Portugal.
*Juan de Aragón y Castilla (1478-1497), eil mab ar Rouaned Katolik, Izabel Kastilha ha Fernando II Aragon, marvet da 19 vloaz.

### Arc'heskibien Aragon
*Juan Aragon Iañ (1439? - 1475), arc'heskob Zaragoza (1458 -1475), mab d'ar roue Juan II Aragon ha lezvreur da Fernando II Aragon.
*Juan Aragon II, arc'heskob Zaragoza (1520-1530), mab d'an arc'heskob Alonso de Aragón ha kenderv da Carlos Iañ Spagn.
Joseph Karl Stieler

**Joseph Karl Stieler** (1781–1858) a oa ul livour e lez Bavaria en . 

Gantañ e voe graet an darn vrasañ eus poltredoù ar Schönheitengalerie (*Poltredaoueg ar gened*). 

 

## Liamm diavaez
Asnières-en-Bessin

**Asnières-en-Bessin** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
* 1945: mervel a reas tri den nann-soudard en Asnières e miz Here 1945 pa darzhas ur sammgarr SUAat leun a dennoù.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Armerzh

* Iliz katolik *Saint Vigor* 
.

* Ar c'hastell, bet savet e 1693 hag adkempennet e 1783.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
* Arthur Le Duc (1848-1918), kizellour gall, a voe maer eus ar gumun.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Maximiliane Borzaga

**Maximiliane Borzaga** (1806-1837), a oa ur goantenn eus kêr München a voe poltredet e 1827 hag an daolenn lakaet war-ziskouez e Schönheitengalerie roue Bavaria, Ludwig Iañ.

## Levrlennadur
Gerhard Hojer: *Maximiliane Borzaga* In: *Die Schönheitsgalerie König Ludwig I.* Verlag Schnell & Steiner GmbH, Regensburg. 6. Auflage 2006
Canchy (Calvados)

**Canchy** zo ur gumun e departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aure emañ Canchy.
## Istor
### 
### 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Ar c'hastell, -. 
* Iliz katolik *Ginivelezh an Intron-Varia*, , stag ouzh ar c'hastell .
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Cardonville

**Cardonville** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
* Eil Brezel-bed: savet e voe un nijva er gumun gant an USAAF e penn-kentañ miz Even 1944; implijet e voe betek dibenn miz Eost 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Yann*, - kantved.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Tauffkirchen

**Tauffkirchen** zo un anv-tiegezh alamanek.

* Carl von Tauffkirchen-Guttenberg (1826–1895), Diplomat alaman
* Isabella von Tauffkirchen-Engelberg (1808–1855), Kontez vavarian
Isabella von Tauffkirchen-Engelberg

**Isabella von Tauffkirchen-Engelberg** a oa ur gontez eus Bavaria, o chom e München, ha brudet he c'hened ma voe poltredet gant Joseph Karl Stieler ha serret an oberenn e dastumad Ludwig Iañ, roue Bavaria, ha diskouezet e Poltredaoueg ar gened. 

Merc'h e oa d'ar c'hont Josef Maximilian von Tauffkirchen zu Guttenburg und Engelburg ha d'e bried italian ar gontez Maria Anna di Lodron-Laterano ha Castell Romano (1756 - 1825). 
En Ebrel 1830 e timezas d'ar c'hont Hektor Julian Roman von Kwilecky, eus Kwicz, e dugelezh-veur Posen (e Prusia neuze, e Pologn hiriv). Mervel a reas he gwaz d'an 30 a viz Eost 1843. Hi a varvas d'an 13 a viz Mezheven 1855. 

## Pennad kar
*Poltredaoueg ar gened
Karl Iañ Braunschweig-Wolfenbüttel

**Karl Iañ Braunschweig-Wolfenbüttel** (1713 eBraunschweig - 1780 e Braunschweig) a oa dug Braunschweig-Lüneburg ha priñs Wolfenbüttel adalek 1735 betek e varv .

Dimezet e oa da Philippine Charlotte von Preußen.
Kos

**Kos**, (en henc'hresianeg Κῶς, e gresianeg Κως, en turkeg *Istankoy*) zo un enezenn eus Bro-C'hres e su an inizi Sporades, e-kichen pleg-mor Gökova. An enezenn zo 40 km a hed hag 8 km a led dezhi. Emañ 4 km diouzh aod Bodrum, e Turkia, er vro anvet Karia en henamzer. Ur gumun eo e diabarzh unanenn beriferel Kos, anezhi ul lodenn eus periferia Enezvor ar Su. Emañ kêr bennañ an enezenn ha sez ar gumun e kêr Kos. 30 947 den zo o chom en enezenn. 

Kos zo meneget en *[[Ilias]]* Homeros e "Katalog al listri" a gaver en eil kan. Kontañ a ra Homeros e tegasas gant Kalimnos, Nissiros, Kassos, ha Karpatos, tregont lestr dindan renerezh Fidippos hag Antifos da arme Agamemnon hag Ac'hilleüs. En Henamzer e oa anavet Kos abalamour d'he skol vedisinerezh brudet, kenvreuriezh an Asklepiaded. Hippokrates eo moarvat an enezad brudetañ a oa ganet eno biskoazh. 

E digor ar porzh e c'haller gwelet c'hoazh ur c'hreñvlec'h savet e 1315 gant marc'heien Urzh Sant Yann Jeruzalem.

En Impalaeriezh otoman e voe an enezenn etre 1525 ha 1912. D'ar mare-se e voe aloubet gant Italia, evel ul lodenn vras eus inizi an Dodekanesa. Goude diskar Italia Mussolini e 1943 e oa roet lañs da emgann an Dodekanesa gant Breizhveuriz e miz Gwengolo 1943, mes o soudarded a gollas emgann Kos e 1943 hag ul lodenn eus an Dodekanesa. Adkemeret e oa Kos neuze gant an arme alaman betek 1945. Goude ma kodianas an Alamanted e teuas Kos da vezañ ur vro warezet dindan Breizh-Veur e-doug daou vloaz a-raok dont da vezañ ul lodenn eus Bro-C'hres e 1947 evel Dodekanesa a-bezh. 

## Daveoù
Dodekanesa

An **Dodekanesa** (Δωδεκάνησα, en henc'hresianeg *Dōdekánēsa*, e gresianeg a vremañ *Dodekánisa*, en italianeg *Dodecaneso*, e turkeg *Oniki Ada*) zo un enezeg eus an Enezvor a vod en tu all da 160 enezenn hag enezennouigoù, en o mesk 26 enezenn didud. Hec'h anv a dalvez « daouzek (*dōdeka*) enezenn (*nēsos*) ».

E-maez da aod gevred Turkia emaint, er su da Samos hag er biz da Greta. Bevennañ e ra Mor Kreta er reter. Ul lodenn eus strollad an Inizi Sporades eo inizi an Dodekanesa. Un istor pinvidik o deus hag e kalz anezhe, e-touez ar re vihanañ zoken, e kaver ilizoù bizantat ha kastelloù eus ar Grennamzer.

## An inizi pennañ
An enezenn vrasañ ha brudetañ eo Enez Rodos he deus kontrollet ar vro tro-ha-tro e-pad kantvedoù. E-mesk ar re all ez eo a-bouez Kos ha Patmos war dachenn an istor. An nav enezenn all zo Astipalea, Kalimnos, Karpatos, Kasos, Leros, Nisiros, Simi, Tilos ha Kastelorizo. Gallout a reer menegiñ ivez inizi Agatonisi, Alimia, Arkoi, Chalki, Farmakonisi, Giali, Kinaros, Levita, Lipsi, Nimos, Pserimos, Saria, Sirna ha Telendos

## Istor
Luziet eo istor an Dodekanesa. Liammet eo ouzh istorioù ar C'hroaziadegoù, an Impalaeriezh otoman, Italia, ha hini an Eil Brezel-bed.

N'eo anavezet an enezeg dindan an anv-se nemet abaoe 1908. D'ar mare-se e tivizas an daouzek enezenn unaniñ da stourm ouzh gouarnamant Turkia.

## Notennoù
Kastell Vincennes

**Kastell Vincennes** zo ur c'hastell eus ar  a oa da rouaned Bro-C'hall, e-kichen Pariz. Gant e dour-meur 52 vetr uhelder emañ e-touez ar c'hestell uhelañ en Europa. 

Da gentañ ne oa eno nemet un ti-chase a oa d'ar roue Loeiz VII, e koad Vincennes, er reter da Bariz. Dindan ren Fulup Aogust ha Loeiz IX e teuas da vezañ lec'h-annez ar roueed. Daou roue a zimezas eno (Fulup III e 1274 ha Fulup IV e 1284) ha tri roue a varvas eno (Loeiz X e 1316, Fulup V e 1322 ha Charlez IV e 1328).

Gant Fulup VI Valois e voe roet lañs da labourioù bras evit ober anezhañ ur c'hastell-kreñv ha sevel an tour-meur, war-dro 1337. Ganet e voe Charlez V eno hag ober a reas anezhañ e di-annez ha sez e c'houarnamant hag e velestradur. En tour-meur e voe toullbac'het tud vrudet, evel Herri III Navarra (Herri IV Bro-C'hall) er c'hastell, e-pad ar Brezelioù a relijion, pe c'hoazh Jean-François Paul de Gondi, kardinal Raez, ha Nicolas Fouquet.

Loeiz XIV a lakaas sevel div gazel nevez, treset gant Louis Le Vau, a-raok dilezel kastell Vincennes ha lakaat sevel kastell Versailhez. En  e oa ur prizon ma voe bac'het tud evel markiz Sade, Mirabeau ha Diderot. Goude an Dispac'h Gall, e 1796, e teuas da vezañ un arsanailh evit an arme. Labourioù bras a voe graet ennañ da neuze. Distrujet e voe an ti-chase eus mare Loeiz IX ha savet e voe savadurioù nevez. 

Ar jeneral Pierre Daumesnil, a oa bet anvet da c'houarnour ar c'hastell gant Napoleon, a zifennas anezhañ e-pad 5 miz, e 1815, pa oa bet lakaet seziz warnañ gant soudarded Prusia. Dindan ren Napoleon III e voe adkempennet ar savadurioù gant Eugène Viollet-le-Duc hag adaozet al liorzh. Mata Hari, a oa bet tamallet dezhi bezañ spierez evit Alamagn e-pad ar Brezel-bed Kentañ, a voe fuzuilhet e fozioù kastell Vincennes d'ar 15 a viz Here 1917. E 1944 ivez e voe fuzuilhet 30 den eno, tud bet harzet gant an Alamaned. 

Hiziv an deiz eo perc'hennet ar c'hastell gant Ministrerezh gall ar Sevenadur ha hini an Difenn. Er c'hastell emañ dielloù an arme, e servij istorel Ministrerezh an Difenn (Service Historique de la Défense).

## Liammoù diavez

* Lec'hienn ofisiel Kastell Vincennes
* Fichenn diwar-benn kastell Vincennes e structurae.de (galleg, saozneg, alamaneg)
* Fichenn diwar-benn kastell Vincennes el lec'hienn montjoye.net.
Ogwen

**Ogwen**, pe **Ogwan**, zo un anv kembraek eus Gwynedd, e Kembre.

* Afon Ogwen, ur stêr e Gwynedd 
* Llyn Ogwen, lenn etre Gwynedd ha Conwy ha mammenn ar stêr 
* Dyffryn Ogwen, saonenn ma red an *Afon Ogwen*

;Skol
* Ysgol Dyffryn Ogwen, e Bethesda, e Gwynedd

;Tud
* John Ogwen, un aktor eus ar c'hornad.

;Kelaouenn
**[[Llais Ogwan]]* ('Llais Ogwen'), kelaouenn ar c'hornad
Leverkusen

**Leverkusen** (distagadur alamanek: [ˈleːvɐˌkuːzn̩]) a zo ur gêr-arondisamant (kêr frank) e Nordrhein-Westfalen (Alamagn). War ribl dehou ar Roen emañ, lec'hiet etre Köln, er su, ha Düsseldorf en norzh. 161 000 a dud a zo o vevañ enni. Brudet eo evit an embregerezh etrebroadel Bayer a zo diazezet eno hag evit he skipailh football, ar Bayer 04 Leverkusen.

## Liammoù diavaez

* Leverkusen Lec'hienn ofisiel kêr
* Leverkusen
Sant-Gwenole

**Sant-Gwenole** zo un anv-lec'h roet en enor da sant Gwenole, diazezer abati Sant-Gwenole Landevenneg. Kavet e vez e anv meur a savadur relijiel e Breizh hag e Kernev-Veur ivez.

## 
### 
* chapel Sant-Gwenole An Trevoù

### 
* chapel Sant-Gwenole Brest

### 
* chapel Sant-Gwenole An Erge-Vras
* iliz Sant-Gwenole Konk-Kerne
* iliz Sant-Gwenole Lokenole
* Sant-Wennole, porzh e Penmarc'h

### 
* iliz Sant-Gwenole e Bourc'h-Baz

## 
* iliz Sant-Gwenole e Gwynnwalow
* iliz Sant-Winwallow e Lanndewynnek

## A bep seurt
* sant Gwenole ar Yaouank, manac'h Taurac gant sant Iduned, diskibl Sant Gwenole Landevenneg
* *Saint Guénolé*, ur skloup kregina savet e 1948

## Notennoù ha daveennoù
Paeron

Ar **paeron** hag ar **vaeronez** eo an dud dibabet gant un tad hag ur vamm da lakaat ur bugel da vezañ evezhiet a-bell outañ. Ur c'harg arouezel eo peurvuiañ.

## Relijionoù kristen
E darn eus ar relijionoù kristen e vez dibabet ur *paeron* hag un *vaeronez* pa vez lidet vadeziant ur bugel. Ar **[[filhor]]** pe ar **filhorez** a vez lavaret eus ar bugel neuze. Anvet e vezont *tad-paeron* ha *mamm-baeronez* ivez. Koulskoude n'eo ket ur bugel e vez ar filhor atav, pa c'hall bezañ un den deuet d'e vent ivez.

Er relijion katolik e vez anvet *paeron* pe *[[Patrom (sant)|sant paeron]]* ha *maeronez* pe *santez maeronez* ar sant pe ar santez m'eo bet roet e anv d'un den.

## Relijion yuzev
Ar paeron eo an den a zalc'h ar bugel a vo trodroc'het, anvet sandek neuze, pe an hini a gemer ar bugel digant ar vamm d'e gas d'an ti ma vo trodroc'het, ha neuze e vez lavaret kvater anezhañ.

## Paeroniezh republikan
Er Stad c'hall eo bet aotreet lidañ ar badeziant republikan gant ar Republik kentañ gant paeronioù ivez. N'eus pouez lezennel ebet hag ne vez ket ar c'humunioù rediet d'e lidañ.
D'ar sadorn 26 a viz Eost 2013 e oa bet aozet ur vadeziant republikan e brezhoneg e ti-kêr Landivizio.
Nouadhibou

**Nouadhibou** (en arabeg: **نواذيبو**, *Nawāḏībū*) a zo ur gêr eus Maouritania. E gwalarn ar vro emañ-hi ha kêr-benn ekonomikel Maouritania ez eo tra ma'z eo Nouakchott ar gêr-benn bolitikel. War-dro 90 000 a dud a zo o chom en tolpad-kêr.

## Gwelet ivez
*Ras Nouadhibou
Retz

**Retz** a zo ur gumun eus Aostria, e stad Aostria-Izel, er c’horn-bro anvet ‘’Weinviertel’’ (kornad ar gwin). 
En em astenn a ra kumun Retz war 45,01 km². Annezet eo gant 4200 a dud. Emañ e biz Aostria, en hanternoz d’ar gêr-benn, Vienna, hag er c’hreisteiz d’an harzoù gant ar Republik Tchek.

## Gevellet eo gant
* 
*  abaoe 2006
*  Znojmo, Tchekia
Naboukadnesar (disheñvelout)

**Naboukadnesar** a oa anv meur a roue eus Babilonia.

* Naboukadnesar I, a renas Impalaeriezh Babilonia en  kantved a-raok J.-K.
* Naboukadnesar II (634-562 a-raok J.-K.), ar roue babilonian meneget e *Levr Daniel*, en Testamant Kozh. 
* Naboukadnesar III (Niditou-bel), en em savas a-enep Darius Iañ e 522 a-raok J.-K.
* Naboukadnesar IV (Arakha), a en em savas a-enep Darius Iañ e 521 a-raok J.-K.

Gallout a ra bezañ ivez :
*Naboukadnesar (gwin), ur voutailhad enni 15 litrad gwin
* ''Naboukadnesar'' (Blake), ur skrid eus 1795 savet gant William Blake
* Naboukadnesar e anv lestr Morpheus er film skiant-faltazi *Matrix* ha *Matrix Reloaded*
Bro-Raez

**Bro-Raez** (*Pays de Retz* e galleg, *Paes de Réz* e gallaoueg) zo ur vroig istorel e gevred Breizh, er c'hreisteiz d'al Liger.

Emañ Bro-Raez etre aber al Liger hag ar Geunioù Brezhon, etre Bae Bourc'hnevez hag al Lenn Veur.

## Kumunioù Bro-Raez
### [[Kanton Bouez]]
Diskaret eo bet ar c'hanton e 2014.
* Bouez, penn-kanton • Brenn • Reudied (rann) • Sant-Lezer-ar-Gwiniegi • [Sant-Enion-al-Lenn-Veur]] • Pont-Marzhin.
### [[Kanton Bourc'hnevez-Raez]]
* Bourc'hnevez-Raez, penn-kanton • Kerverner-Raez • Keverieg • Sant-Eler-Kaleon • Mousteroù-Raez • Onnod-Raez
### [[Kanton Machikoul]]
*Machikoul, penn-kanton, kêr-benn gozh ar c'horn-bro • Maeron • Palud • Sant-Stefan-Melveurzh • Sant-Marzh-ar-C'hoad • Sant-Masen-ar-Porzh
### Kanton Pembo
*Pembo, penn ar c'hanton • Korzed • Sant-Brewenn
### [[Kanton Pentelloù]]
*Pentelloù, penn ar c'hanton • Ar Menez • Gwagenez • Keiz-Raez • Porzh-Pêr • Rodent • Sant-Yann-ar-Granneg • Santez-Pezhenn
### [[Kanton Pornizh]]
*Pornizh, penn ar c'hanton • Arzhon-Raez • Kalveg • Kerverner-Raez • Plaen-Raez • Pradvael • Sant-Mikael-Keveger
### [[Kanton Sant-Filberzh-Deaz]]
*Sant-Filberzh-Deaz, penn ar c'hanton • Kerc'haoueg • Kerc'hevrel • Kerlouevig • Sant-Koulman • Sant-Leven-ar-C'hoad
### [[Kanton Sant-Pêr-Raez]]
*Sant-Pêr-Raez, penn ar c'hanton • Frozieg • Sant-Widel-Skovrid

## Istor

En  e voe aloubet ar c'horn-bro gant armeoù ar Vretoned, renet gant Nevenoe hag e vab Erispoe, a voe trec'h war ar Franked etre 843 ha 851. Da-heul Feur-emglev Angers (851), skoulmet etre Karl Voal hag Erispoe e voe roet Bro Raez, pe "*Ratense*", d'ar Vretoned.

Ar baron Jili Raez, a damaller dezhañ bezañ muntret ha gwallet e-leizh a vugale vihan, a oa un denjentil eus Bro-Raez.

E-pad Brezel Vendée, da vare an Dispac'h Gall, e oa ar c'horn-bro unan eus lec'hioù kreñv ar roueelourien.

## Yezhoù
Hanter-hent etre ar poateveg hag ar gallaoueg eo ar parlantoù a veze komzet e Bro-Raez gwechall. Tennañ a raent muioc'h d'ar poateveg e kreisteiz ar vro.

Kavout a reer roudoù eus ar brezhoneg en anvioù-lec'h Bro-Raez, war an aod dreist-holl, evel Beg Sant-Gweltaz (*Pointe Saint-Gildas*), anv-lec'h *"La Fontaine-aux-Bretons"*, kêr Pornizh (*Pornic*) ha Gourmalon (ur c'harter eus Pornizh). Komzet e vez ar brezhoneg gant lod hiziv c'hoazh, ha kevredigezhioù sevenadurel a zo er vro (kentelioù noz, kelc'hioù keltiek hag all). Sez An Amzer embanner emañ ivez e Bro-Raez, kentañ ti-embann da dreiñ Harry Potter pe mangaoù e brezhoneg.

## Notennoù
Nekropol Gizah

:  *Evit kêr Gizah, gwelet [[Gizah|amañ]]*
**Nekropol Gizah** pe **bered-veur Gizah** (en arabeg: جيزة يسروبوليس), a reer eus ul lec'hienn arkeologel en Egipt lec'hiet war glann gleiz an Nil e bannlev Kaero.
Brudet eo al lec'hienn-se er bed a-bezh abalamour da biramidennoù bras, C'houfou, C'hefren ha Mikerinos, hag eus Sfiñs, testenioù eus sevenadurezh Henegipt, war ur bladenn, un nebeud kilometradoù diouzh kêr.

## Bered-veur Gizah

Emañ Bered-veur Gizah war ur bladenn, er gouelec'h, 8 km diouzh kreiz-kêr Gizah ha 25 km diouzh Kaero.
Eno emañ Piramidenn C'houfou (Anavezet ivez evel ar "Biramidenn vras" ha "Piramidenn C'houfou"); Piramidenn C'hefren, un tamm bihanoc'h ; Piramidenn Menkaoura (pe Mikerinos), krenn a-walc'h he ment, asambles gant un niver a savadurioù bihanoc'h anvet "piramidennoù rouanez"; ha Sfiñs Gizah.

Diwar an deir vrasañ, hini C'hefren hepken he deus miret ul lodenn eus he gwiskad orin e maen-raz levnet, tost d'hec'h apex. Seblantout a ra brasoc'h ar biramidenn-se evit hini C'houfou zo en he c'hichen abalamour ma oa bet savet en ul lec'h uheloc'h, ha dre ma'z eo sershoc'h speurennoù ar savadur. E gwirionez ez eo bihanoc'h koulz e-keñver he ment hag he zolzennad.

Bered-Veur Gizah zo bet darempredet abaoe an Henamzer gant beajerien ha touristed, ha brudet e oa er Marevezh hellenadek pa oa lakaet ar Biramidenn vras war roll seizh marzh ar bed gant Antipater Sidon. Hiziv an deiz ez eo an hini nemetañ eus holl ar marzhoù-se a chom.

## Liammoù diavaez
* War Google Maps
* Poltredoù war bladenn Gizeh
* Ar Sfiñs ha pyramidennoù Gizeh

## Notennoù
Calon lân

**Calon Lân** (*kalon c'hlan*) a zo ur c'han kembraek. Skrivet eo bet en  kantved gant Daniel James (23 a viz Genver 1848–11 a viz Meurzh 1920), hag an ton a zo savet gant John Hughes (1872-1914). Alies e vez implijet ar c'han-mañ gant ar *Welsh Rugby Union*.

### Komzoù
Bolchevik

Graet e vez **Bolcheviked** (unander: **Bolchevik**; rusianeg большевики, (unander) большевик, distaget: [bəlʲʂᵻˈvʲik], deveret diouzh *bol'shinstvo*, "muiañ niver") eus ar rann eus ar strollad marksour Strollad Sokial Demokratel Labourerien Rusia (SSDLR), renet gant Lenin, a zispartias diouzh ar rann Menchevik (eus *men'shinstvo*, "bihan niver"). C'hoarvezout a reas an disrann-se e-kerzh an Eil Kendalc'h e 1903, ha dont a rejont da vezañ dizalc'h e 1912. Da heul Dispac'h 1917 e teujont da vezañ e penn ar galloud gant Dispac'h miz Here en anv ar soviedoù. Er bloaz 1922 e teuas ar strollad da vezañ Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel.

Ar Volcheviked, krouet gant Vladimir Lenin hag Alexander Bogdanov, a oa e 1905 un aozadur galloudus gant un diaz kreñv a labourerien renet gant ur hierarkiezh demokratel kreizennet. An izili en em wele evel begenn ar reveulzi a oa da zont evit klas al labourerien e Rusia. An doareoù d'ober hag o mennozhioù a vez graet **bolchevouriezh** anezho. 
## Orin an anv

An div luskad a oa anvet da zigentañ "kreñv" (harperien Lenin) ha "sioul" (harperien Martov). Gant an amzer o redek e voe kemmet an anvioù "Bolcheviked" ha "Mencheviked", a-ziwar ar rusiange "bolshinstvo" (muiañ niver) ha "menshinstvo" (bihan niver).

Eus un tu all, harperien Martov a c'hounez ar vot war kudenn an emezeliñ er strollad. Ne oa ket bet eus un tu sklaer na gant Lenin na gant Martov. E-pad ar c'hendalc'h e oa bet kannaded o skampañ kuit ha reoù all o cheñch tu meur a wech. E fin ar c'hendalc'h e oa bet rannet sklaer an traoù etre div luskad

Adalek 1907, er yezh saoznek e vez pennadoù oc'h ober gant ar ger "Maximalist" evit "Bolchevik" ha "Minimalist" evit "Menchevik", ar pezh na oa ket sklaer rak bez e oa ul luskad "Maximalist" e-touezh ar Strollad Reveulzier Sokialour e 1904–06 (hag a savas e 1906 un unvaniñ anvet Unvanidigezh ar Sokialourien-Reveulzierien uhelañ).

## Izili ar strollad
Keidenn oad izili ar strollad a zo yaouank. E 1907, 22% eus ar volcheviked a zo dindan 20 vloaz, 37% a zo etre 20–24 ha 16% a oa etre 25 ha 29. E 1905, 62% eus an izili a oa labourerien ar greanterezh (3% eus hollad poblañs 1897. 22% eus ar volcheviked a oa noblañsoù (1.7% eus hollad ar boblañs), 38% a oa peizanted hep douar perc'hennet. Evit ar Mencheviked e oa 19% ha 26% peizanted doare-se. E 1907, 78.3% eus ar volcheviked a oa rusianed ha 10% a oa yuzevien (34% hag 20% evit ar re Mencheviked). En holl e oa 8400 ezel e 1905, 13 000 e 1906 ha 46 100 e 1907 (8400, 18 000, 38 200 evit ar Mencheviked). E 1910, an div luskad kemmesket o devoa nebeutoc'h evit 10000 ezel en holl.
## Penn-kentañ reveulzi 1905
An div luskad a oa mesk-divesk e 1903–04 kalz izili a yae eus un tu ha distreiñ d'an tu all. Krouer ar varksouriezh rusian Georgy Plekhanov, a oa harper da Vladimir Lenin ha d'ar volcheviked, a oa aet eus e du e 1904.