open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Julie Bresset

**Julie Bresset** zo ur varc'hhouarnerez vreton bet ganet d'ar 7 a viz Mezheven 1989 e Sant-Brieg. Krog eo gant ar MTB (X-Country) pa oa 9 vloaz, e Ploheg. 2012 a voe ur bloavezh frouezhus-kenañ dezhi: e miz Eost ez eas ganti ar maout e C'hoarioù Olimpek Londrez e 2012, ha miz goude hini kampionad ar bed. 23 bloaz hepken e oa Julie Bresset; koulskoude e oa ar vaouez kentañ o c'hounit an div redadeg-se diouzh renk. An eil medalenn aour e oa ivez en istor marc'hhouarnerezh Breizh er C'hoarioù Olimpek.

## Skipailhoù
*2004-2009. Breiz Mountain 
*2010-2016. BH - Suntour

## Loreadeg
 **C'hoarioù Olimpek**: 2008
 **Kampionad ar bed (2)**: 2012, 2013
**Kib ar bed**: 2011
 **Kampionad Frañs (4)**: 2010, 2011, 2012, 2013

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Roger Laouenan

**Roger Laouenan**, ganet d'an 28 a viz Eost 1932 e Ploulec'h (Treger) ha marvet d'an 30 a viz Meurzh 2022 e Lannuon, zo ur c'hazetenner, ur skrivagner hag un istorour breizhat.

## Oberennoù
**La Nuit du pendu*, 1959 
**Le Dernier Breton*, Le Cercle d'or, 1978
**[[Anjela Duval]]*, Nature et Bretagne, 1982.
**Le Tocsin de la moisson*, Coop Breizh, 1994
**La Moisson rouge*, Coop Breizh, 1994
**Les Coquelicots de la Marne*, Coop Breizh, 1994
**Les Fiancés de la Toussaint*, Coop Breizh, 1996
**Nous les poilus*, Coop Breizh, 1998
**Les Semailles de guerre*, Coop Breizh, 2000
**Le Pays de Lannion dans la grande guerre*, Coop Breizh, 2002 
**Le Moral de l'arrière, le Trégor dans la Grande Guerre*, Coop Breizh, 2002
**Les Poilus : dans les tranchées de la Grande Guerre*, Le Télégramme Éditions, 2003
**Ce soir d'août*, Le Télégramme Éditions, 2004 
**Des Demoiselles au feu : l'épopée des fusiliers marins*, Coop Breizh, 2004
**Le repaire du papillon*, De Borée, 2009
**Le painn bleu*, De Borée, 2009
**Anjela Duval*, Yoran Embanner, 2012
Frumka

Ar **frumka** zo ur gwiskamant douget gant Yuzevezed eus ar ranngredenn Haredi en Israel, ma kaver maouezed hag a embann e rankont gwiskañ o c'horf penn-da-benn gant ur chal hag ur ouel peuzhañvaloc'h ouzh niqab eget ouzh burqa, hag anvet **frumka**, diwar ar ger yidek * frum* (*deol*) ha burqa. Ar stollad, anezhañ 100 a dud e 2008 ha meur a gant e 2011, a vev e Beit Shemesh. Enebiezh zo etre Yuzevien diwar-benn ar gwiskamant-se. 

## Liammoù diavaez
*La Frumka, le niqab juif : elles portent l'étoile jaune pour ne pas être confondues avec les musulmanes ! 
*https://blideodz.wordpress.com/2015/06/26/vous-netes-pas-dans-les-rues-de-larabie-saoudite-vous-etes-a-tel-aviv/ Vous n’êtes pas dans les rues de l’Arabie Saoudite … Vous êtes à Tel-Aviv !]
Émile Poilvé

**Émile Poilvé**, bet ganet d'an 19 a viz Gwengolo 1903 e Megrid (Aodoù-an-Hanternoz, Breizh) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Here 1962 e Leskoed-Lanyugon (Aodoù-an-Hanternoz, Breizh), a oa ur gourener breizhat.

Kemeret en devoa perzh e C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù), 1932 (e Los Angeles, Stadoù-Unanet Amerika) ha 1936 (e Berlin, Trede Reich) ma voe paket ar vedalenn aour (gouren dieub, rummad 72-79 kg) gantañ. E 1930 e kemeras perzh e Kampionad Europa gouren dieub e Brusel (Belgia) ma voe renket da drivet.

## Notennoù ha daveennoù
Molenez (Treger)

**Molenez** zo un enezennig a-vaez da Drebeurden, e Treger hag en Aodoù-an-Arvor, hag a c'hallfe bezañ beuzet a-benn ar bloavezh 2026.

Un erin zo anezhi, hag a zo bet damzistrujet gant korventenn an 10 a viz Meurzh 2008 .

## Notennoù
Nemosia

***Nemosia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Nemosia pileata]]*
** *N. p. caerulea*, *hypoleuca*, *interna*, *nana*, *pileata* ha *surinamensis*,
* *[[Nemosia rourei]]*.

C'hwec'h (6) isspesad en holl : o c'havout a reer e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Enez Miliev

**Enez Miliev**, pe **Milieo**, zo un enezenn 46 devezh-arat (23 ha) hag a zo un 365 metr er c'hornôg da borzh Trebeurden, e Treger hag en Aodoù-an-Arvor.

Ur c'hilometrad hed dezhi, dour dous enni, tudet eo bet a-raok bout dilezet.

## Skeudennoù

Restr:Milliau.jpg|alt=Vue depuis le N-O. En arrière-plan de g. à dr. : plage de Porz Termen et en face d'elle le rocher de Radénec ; port de Trébeurden ; plage de Tresmeur ; pointe de Bihit.|Enez Miliev ha Trebeurden.
Restr:L'îIle Millau - Bihit.JPG|Gwelet diouzh Penn Bic'hid.
Restr:Flore-IleMillau-Trébeurden.JPG|Plantennoù war an enez.
Restr:Allée couverte Ile Milliau vue nord.jpg|Alez-toet Enez Miliev.
Restr:Gite-IleMillau-Trébeurden.JPG|Tier evit an douristed.
Restr:MaisonAristideBriand-IleMillau-Trébeurden.JPG|Ti ''Aristide Briand''(diskaret e 2009).


## Daveoù ha notennoù
Rupicola rupicola

***Rupicola rupicola*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cotingidae.

Anvet e voe *Pipra Rupicola* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh a bep seurt dreist-holl, ha kemer amprevaned bras, stlejviled bihan ha raned ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en hanternoz Amazonia.

## Liammoù diavaez
*  ''Rupicola rupicola'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Rupicola rupicola'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Breizh War Raok

Ur strollad politkel breizhat eo **Breizh War-Raok**. Krouet eo bet e 2010. Anavezet eo dreist-holl dre e anv gallek, *Pour la Bretagne* (Mouvement Bretagne et Progrès (MBP) gwechall). Emrenour hag a-gleiz eo. Kristian Troadeg eo e vouezh-aotreet. Dilennidi all a zo izili, evel Kristian Derrien, maer kozh Langoned ha kuzulier kozh departamant er Mor-Bihan, ha tudennoù eus an Emsav evel André Lavanant ha Charlie Grall. Tost eo mennozhioù pennañ ar strollad da re Unvaniezh Demokratel Breizh (UDB), daoust d'an daou strollad bezañ heuliet strategiezhioù disheñvel en amzer dremenet.

## Istor
Krouet e oa bet Breizh War Raok e 2010, goude an dilennadegoù rannvro, pa oa bet tizhet 4,29% eus ar mouezhioù gant listenn Strollad Breizh ha Kristian Troadeg *[[Ni ho savo Breizh]]* e rannvro Breizh. Da c'houde ez eas war ar renk pe gant Strollad Breizh, pe gant strolladoù all eus an tu-kleiz, pe c'hoazh e-unan. E 2012 e voe tizhet 19,92% eus ar mouezhioù e pastell-vro Kastellin gant Kristian Troadec. 

A-raok dilennadegoù rannvro 2015 e voe savet un emglev etre Breizh War Raok hag UDB, ha krouet al listenn *[[Breizh Evel-Just]]* ganto. Dont a rejont a-benn da dizhout 6,71%, goude ma oa bet torret lañs o c'houlzad kabaliñ gant gwalldaolioù miz Du 2015 e Pariz. Ar bevare listenn e oa evit an disoc'hoù e rannvro Breizh. E 2016 e voe embannet e vefe kendalc'het gant Breizh Evel-Just e 2017, ha ledanaet an emglev e Breizh a-bezh, gant bro-Naoned.

E dilennadegoù Rannvro Breizh 2021 eo bet Kristian Troadeg war listenn ar prezidant PS Loig Chesnais-Girard en div dro ha dilennet eo bet kuzulier.

## Notennoù
Rannvroelouriezh

Ar rannvroelouriezh eo an ideologiezh a ra eus ar rannvroioù ar skeul gwellañ evit sammañ kirriegezhioù a-bouez eus an emsavadurioù, o rannañ anezho memestra gant ur galloud uheloc'h, a c'hall bezañ ur Stad, ur c'hevread pe ur c'hengevread. 

Gallout a ra bezañ ivez un tech da zifenn poblañs, ekonomiezh pe sevenadur ur rannvro bennak, ar c'hoant da sevel ur rannvro pa ne vez ket anezhi, pe c'hoazh ar c'hustum da blantañ danvez rannvroel e-barzh oberezhioù arzel (komz a reer da skouer "romantoù rannvroelour" ha n'eus netra politikel enno).

Alies mat e vez graet "rannvroelour" eus strolladoù a zo dizalc'hour pe emrenour e gwirionez, gant ar mediaoù, an emsavadurioù, pe c'hoazh gant ar strolladoù-se ganto o-unan, e Bro-C'hall dreist-holl.
Tu kleiz (politikerezh)

An **tu kleiz** zo ur meizad politikel istorel. Hiriv pa gomzer eus tu kleiz politikel e reer anv eus ur familh bolitikel ledan, hag a vod an holl strolladoù ha tudennoù a lavar stourm evit ur bed reishoc'h, a-enep an dizingalded etre an dud, hag evit o frankiz hiniennel. Peurliesañ e vez difennet gant an tu kleiz an demokratelezh, al laikelezh, ar servijoù foran, ar sindikadoù, ar reolennoù a zifenn al labourerien hag ar sikourioù roet d'ar re baour. Met strolladoù zo eus an tu kleiz pellañ n'eo ket tomm o c'halon ouzh an demokratelezh ; ha strolladoù zo eus an tu kleiz-kreiz a zo tost o mennozhioù da re ar frankizourien war an dachenn ekonomikel.

Diforc'hioù bras spontus zo bet, hag a zo c'hoazh, en tu kleiz neuze. Etre ar gomunourien, ar sokialourien, ar sokial-demokratourien, an anarkourien, ar frankizelourien pe c'hoazh al lodenn eus an ekologourien, an emrenourien hag an dizalc'hourien a soñj emañ o flas en tu kleiz, e c'hall bezañ diposupl en em glevout ken disheñvel eo o raktresoù politikel. Er broioù bet komunour ez eus bet harzet ha drouklazhet a-wechoù stourmerien eus strolladoù politikel eus an tu kleiz ha ne oant ket komunourien (hag ar c'hontrol a zo gwir ivez).

Unan eus elfennoù unaniñ gwellañ an tu kleiz eo ar stourm a-enep an tu dehoù ha dreist-holl an tu dehoù pellañ.
Upupa africana

***Upupa africana*** a zo ur spesad evned kribennek eus ar c'herentiad Upupidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus kreisteiz Republik Demokratel Kongo da Ouganda ha Kenya, war-du kreisteiz da Suafrika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Paroaria

***Paroaria*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Paroaria baeri]]*
** *P. b. baeri* ha *xinguensis*,
* *[[Paroaria capitata]]*
** *P. c. capitata* ha *fuscipes*,
* *[[Paroaria coronata]]*,
* *[[Paroaria dominicana]]*,
* *[[Paroaria gularis]]*
** *P. g. cervicalis* ha *gularis*,
* *[[Paroaria nigrogenis]]*.

C'hwec'h (6) isspesad en holl : o c'havout a reer e Suamerika.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er c'herentiad Emberizidae kent.

## Notennoù ha daveennoù
Rupicola

***Rupicola*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Rupicola peruvianus]]*
** *R. p. aequatorialis*, *peruvianus*, *sanguinolentus* ha *saturatus*,
* *[[Rupicola rupicola]]*.

O c'havout a reer e Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Lesula

**Lesula**(*Cercopithecus lomamiensis*) zo ur spesad marmouzien hag a vev e Republik Demokratel Kongo.

## Notennoù
La Prière

***La Prière*** zo ur varzhoneg relijiel c'hallek skrivet gant Francis Jammes, tennet eus e zastumad *L'Église habillée de feuilles*, kanet gant Georges Brassens war un ton savet gantañ, hag enrollet en 1953.

An ton en devoa servijet dija d'ar c'haner da ganañ ur varzhoneg all, *[[Il n'y a pas d'amour heureux]]*, savet gant Louis Aragon.

## Pozioù
:*Par le petit garçon qui meurt près de sa mère*
:*Tandis que des enfants s'amusent au parterre,*
:*Et par l'oiseau blessé qui ne sait pas comment*
:*Son aile tout à coup s'ensanglante et descend,*
:*Par la faim et la soif et le délire ardent :*
:*Je vous salue, Marie.*

:*Par les gosses battus par l'ivrogne qui rentre,*
:*Par l'âne qui reçoit des coups de pied au ventre*
:*Et par l'humiliation de l'innocent châtié,*
:*Par la vierge vendue qu'on a déshabillée,*
:*Par le fils dont la mère a été insultée :*
:*Je vous salue, Marie.*

:*Par la vieille qui, trébuchant sous trop de poids,*
:*S'écrie : "Mon Dieu !" Par le malheureux dont les bras*
:*Ne purent s'appuyer sur une amour humaine*
:*Comme la Croix du Fils sur Simon de Cyrène,*
:*Par le cheval tombé sous le chariot qu'il traîne :*
:*Je vous salue, Marie.*

:*Par les quatre horizons qui crucifient le Monde,*
:*Par tous ceux dont la chair se déchire ou succombe,*
:*Par ceux qui sont sans pieds, par ceux qui sont sans mains,*
:*Par le malade que l'on opère et qui geint*
:*Et par le juste mis au rang des assassins :*
:*Je vous salue, Marie.*

:*Par la mère apprenant que son fils est guéri,*
:*Par l'oiseau rappelant l'oiseau tombé du nid,*
:*Par l'herbe qui a soif et recueille l'ondée,*
:*Par le baiser perdu par l'amour redonné,*
:*Et par le mendiant retrouvant sa monnaie :*
:*Je vous salue, Marie.*

:*Par l'âne et par le boeuf, par l'ombre de la paille,*
:*Par la pauvresse à qui l'on dit qu'elle s'en aille,*
:*Par les nativités qui n'auront sur leurs tombes*
:*Que les bouquets de givre aux ailes de colombe,*
:*Par la vertu qui lutte et celle qui succombe :*
:*Je vous salue, Marie.*
Christine Gourmelon

**Christine Bonnamour-Gourmelon**, bet ganet e 1965 e Gwipavaz, zo ur varc'houarnerez vreizhat. Mamm eo da Franck Bonnamour, marc'hhouarner ivez.

## Levrlennadur
* Georges Cadiou : *Les grands cyclistes bretons*, Éditions Alain Sutton, 2005 
* Georges Cadiou : *Le grand dictionnaire du cyclisme breton*, Éditions Cristel, 2021
Teddy Riner

**Teddy Riner**, bet ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1989 e Les Abymes (Gwadeloup, Bro-C'hall), a zo ur judoka gall e-barzh rummad ar 100&nbsp;kg.

Gantañ ar rekord 10 titl kampion ar bed ha kampion olimpek ivez e Londrez en 2012 hag en Rio de Janeiro e 2016. Ur vedalenn arem en deus bet e Beijing en 2008 ha pemp kwech kampion Europa eo bet ivez. Anvet eo bet kannad a youl-vat en UNICEF e 2018.

Skouer skipailh Frañs eo en 2016 e c'hoarioù olimpek Rio de Janeiro. Gounit a ra du-hont e dekvet medalenn aour olimpek a-enep d'ar japanat Hisayoshi Harasawa, ha dont a ra da vezañ ar judoka gant ar muiañ a ditloù en istor, ar pezh a lak anezhañ da vezañ pouezus-tre e bed ar judo.

Dehouiad eo hag ur gobari-bras gantañ (2,04 m et 131&nbsp;kg), e c'hounez e holl ditloù bedel er rummad pounnerañ:e Rio de Janeiro en 2007, en Rotterdam e 2009, e Tokyo en 2010, e Paris en 2011, e Rio de Janeiro ur wech c'hoazh en 2013, e Tcheliabinsk en 2014, en Astana e 2015, e Budapest en 2017, hag en « holl rummad » e Levallois-Perret en 2008 hag e Marrakech en 2017. Abred-tre, adalek 2006, e c'hounez un titl european ha bedel junior. Ar bloavezh war-lec'h e teu da vezañ ar c'hampion yaouankañ eus Europa er rummad pounnerañ hag ar c'hampion yaouankañ er bed gourel.
Psilopogon annamensis

***Psilopogon annamensis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.

Anvet e voe *Cyanops oorti annamensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1919) gant an daou loenoniour saoz Herbert Christopher Robinson (1874-1929) ha Cecil Boden Kloss (1877-1949).

Dougen a ra anv an Annam, ar vro dindan warezveli c'hall (adalek 1883 betek 1945) ma oa bet kavet ar spesad.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e kreisteiz ha reter Laos ha Viêt Nam.

## Liammoù diavaez
*  ''Psilopogon annamensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Psilopogon annamensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Anas georgica

***Anas georgica*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar blant peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ:
* *Anas georgica georgica*, e Georgia ar Su,
* *A. g. spinicauda*, eus douaroù uhel kreisteiz Kolombia da Enezeg Douar an Tan hag Inizi Maloù.

Aet e oa da get *A. g. niceforoi* e-tro 1952 ; daremprediñ a rae Andoù Kolombia.

## Liammoù diavaez
*  ''Anas georgica'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Anas georgica'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Cuco Valoy

**Cuco Valoy** ganet e 1937 e Santo Domingo, zo ur c'haner dominikan salsa, son montuno ha merengue. 
Er bloavezhioù 1950 e krogas da ganañ gant e vreur Martín el laz *Los Ahijados* ; e 1975 e savas al laz *Los Virtuosos*.Juliana eo e ganouenn brudetañ.
Entre todas las mujeres

***...Entre todas las mujeres*** zo un albom spagnolek gant trizek kanerez o kanañ trizek kanaouenn savet gant ar c'haner spagnol Joaquín Sabina, hag enrollet en 2003.

War-bouez ar ganaouenn enrollet gant ar ganerez arc'hantinat Adriana Varela en Buenos Aires e voe enrollet ar peurrest e Spagn, ha kenaozet gant ar c'haner Víctor Manuel.

## Kanaouennoù ha kanerien
#«Que se llama Soledad» (Rosario Flores)
#«Con la frente marchita» (Adriana Varela)
#«Calle Melancolía» (Carmen París)
#«Quién me ha robado el mes de abril» (Ana Belén)
#«Corre dijo la tortuga» (Julieta Venegas)
#«Contigo» (Niña Pastori)
#«Noches de boda» (Chavela Vargas)
#«Y nos dieron las 10» (Tamara)
#«Con dos camas vacías» (María Jiménez)
#«La canción de las noches perdidas» (Pasión Vega)
#«A la sombra de un león» (Soledad Giménez)
#«Esta boca es mía» (Olga Román)
#«Por el bulevar de los sueños rotos» (Lúa Ríos)
Rosario Flores

Rosario Flores zo ur ganerez spagnol, merc'h da Lola Flores, ha c'hoar da Lolita Flores.

## Liammoù diavaez
* **[http://www.rosarioflores.info/ Rosario Flores]** - Web Oficial
* **[https://web.archive.org/web/20220818035343/https://fansrosarioflores.es/ CLUB DE FANS ]** - Web CLUB DE FANS Oficial--
* **[https://web.archive.org/web/20140309112140/http://entre-arte.es/rosario/index.html Prensa y Contratación]** - Microsyte en Web Oficina prensa y contratación --
* **[http://open.spotify.com/artist/05xSLrRgGwm2nCH2SmnNMW Rosario Flores]** en Spotify
Anas andium

***Anas andium*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

Anvet e voe *Querquedula andium* (kentanv) da gentañ-penn (e 1873) gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Anas andium altipetens*, e hanternoz Andoù ar Reter Kolombia hag Andoù Venezuela,
* *A. a. andium*, e kreiz ha kreisteiz Andoù ar Reter Kolombia hag Andoù Ecuador.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da *[[Anas flavirostris]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Anas andium'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Anas andium'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Anas zonorhyncha

***Anas zonorhyncha*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar blant hag a bak dre foutouilhat e doureier ar geunioù hag al lennoù.

## Annez
Kavout a reer ar spesad o neizhañ e biz Azia hag o c'hoañviñ e kreisteiz Sina, Taiwan ha Filipinez.

## Liammoù diavaez
*  ''Anas zonorhyncha'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Anas zonorhyncha'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Dorota Miśkiewicz

**Dorota Miśkiewicz** (distaget  e poloneg), ganet d'an 12 a viz Gwengolo 1973, zo ur ganerez polonat ; troet eo gant ar jazz ha sonerezh Brazil. 

Perzh he deus kemeret en albom *[[Rogamar]]*, gant Cesária Évora. E 2008 ec'h enrollas ar bladenn *Caminho*, ma klever samba ha bossa nova. 

## Liammoù diavaez

* O kanañ gant Cesária Évora.
* Lec'hienn ofisiel
Anas wyvilliana

***Anas wyvilliana*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

Dougen a ra anv ar skiantour skosat Sir Charles Wyville Thomson (1830-1882) a renas an Ergerzh Challenger dre meurvorioù ar bed (ar Su, Atlantel, Habask hag Indez) eus miz Genver 1872 da viz Mae 1876.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar blant dour dous koulz hag amprevaned, blotviled ha divellkeineged-dour all.

## Annez
Ar spesad zo brosezat en inizi Hawaii (Kauai hag Oahu).

## Liammoù diavaez
*  ''Anas wyvilliana'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Anas wyvilliana'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kayah (kanerez)

**Kayah** eo anv-micher ar ganerez polonat **Katarzyna Magda Rooijens**, ganet d'ar 5 a viz Du 1967 e Varsovia.

Daouzek albom he deus graet. Kanet he deus ivez gant Cesária Évora.
* 1988: *[[Kayah (albom 1988)|Kayah]]*
* 1991: *[[Kayah (albom 1991)|Kayah]]*
* 1995: *[[Kamień (albom)|Kamień]]*
* 1997: *[[Zebra (albom Kayah)|Zebra]]*
* 1999: *[[Kayah i Bregović]]*
* 2000: *[[JakaJaKayah]]*
* 2003: *[[Stereo typ]]*
* 2005: *[[The Best & The Rest]]*
* 2007: *[[MTV Unplugged (albom Kayah)|MTV Unplugged]]*
* 2009: *[[Skała (albom Kayah)|Skała]]*
* 2010: *[[Kayah & Royal Quartet]]*
* 2010: *[[Panienki z temperamentem]]*
Spatula platalea

***Spatula platalea*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

Anvet e voe *Anas platalea* (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar blant-dour hag a sil war-bouez e bigos ; kemer a ra divellkeineged bihan ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus kreiz Chile ha kreisteiz Brazil da Enezeg Douar an Tan, kreisteiz Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Spatula platalea'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Spatula platalea'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Psilopogon australis

***Psilopogon australis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.

Anvet e voe *Bucco australis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1821) gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Bali ha Jawa.

## Rummatadur
Rannet e oa bet ar spesad etre daou : ***Psilopogon australis*** a-vremañ ha *[[Psilopogon duvaucelii]]* (c'hwec'h isspesad dezhañ).

## Liammoù diavaez
*  ''Psilopogon australis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Psilopogon australis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Alc'hwezioù Sant Pêr

**Alc'hwezioù Sant Pêr** eo arouez an Iliz Katolik, abalamour ma oa an abostol Pêr e oa ar pab kentañ. Droukvesk a vez gant ar meizad Alc'hwez ar baradoz, a vefe, hervez ar vojenn, dalc'het gantañ ivez.
Danuta Lato

**Danuta Lato** zo ur ganerez polonat, bet brudet un tamm da goulz ar c'hiz disco er bloavezhioù 1980.

## He fladennoù
**Touch My Heart* (1987)
**Whenever You Go* (1987)

## Liammoù diavaez
* Touch My Heart
Psilopogon chersonesus

***Psilopogon chersonesus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.

Anvet e voe *Cyanops asiatica chersonesus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1927) gant an daou loenoniour saoz Frederick Nutter Chasen (1896-1942) ha Cecil Boden Kloss (1877-1949).

Dont a ra e anv eus ar gresianeg "χερσόνησος" a dalv kement ha ledenez.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù reter Thailand ar Su.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da b*[[Psilopogon asiaticus]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Psilopogon chersonesus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Psilopogon chersonesus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Anas smithii

***Anas smithii*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.

Anvet e voe *Spatula smithii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1891) gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933) da zougen bri d'ar skiantour skosat Andrew Smith (1797-1872).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar blant hag a bak dre foutouilhat en dour ; degouezhout a ra dezhañ kemer amprevaned ha blotviled ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad a-dakadoù en Afrika ar Su.

## Liammoù diavaez
*  ''Spatula smithii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Spatula smithii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kayah

**Kayah** zo :
**Kayah*, ur bobl anavezet ivez evel *Karenni*, e Stad Kayah e Myanmar ;
* *Kayah*, ur Stad e Myanmar
* *[[Kayah (kanerez)|Kayah]]*, ur ganerez polonat.

## Pennadoù kar
* Kaya
* Kaja
Danuta

**Danuta** zo un anv-bihan polonek roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
**Danutė*, e lituaneg.

## Tud

*Danuta Anna (1358-1424), dugez Varsovia.

### XXvet kantved
*Danuta Szaflarska (ganet e 1915), aktourez
* Danuta Czech (1922–2004), istorourez
*Danuta Wałęsa (ganet e 1949), pried ar prezidant Lech Wałęsa
*Danuta Stenka, ganet e 1961, aktourez, 
*Danuta Lato (ganet e 1965), kanerez er bloavezhioù 1980-1990

## Pennadoù kar
*Dana
*Daniela
Cecil Boden Kloss

**Cecil Boden Kloss**, bet ganet d'an 28 a viz Meurzh 1877 en Acocks Green (Warwickshire, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 19 a viz Eost 1949 e Chichester (Kornôg Sussex, Bro-Saoz), a oa un evnoniour hag ul loenoniour saoz, hag eñ barrek war ar bronneged hag an evned eus Azia ar Gevred.

## Listenn al laboused studiet gantañ
* **C**
: *[[Cutia legalleni]]*,
* **P**
: *[[Psilopogon annamensis]]*, *[[Psilopogon auricularis]]*, *[[Psilopogon chersonesus]]*,

## Notennoù ha daveennoù
Psilopogon flavifrons

***Psilopogon flavifrons*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.

Anvet e voe *Bucco flavifrons* (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl, ha diwar amprevaned ivez, ral a wech avat.

## Annez
Ar spesad zo brosezat e Sri Lanka.

## Liammoù diavaez
*  ''Psilopogon flavifrons'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Psilopogon flavifrons'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Michel Gérard

**Michel Gérard**, bet ganet d'an 2 a viz Gouere 1737 e Roazhon (Il-ha-Gwilun, Breizh) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Kerzu 1815 e Menezgervant (Il-ha-Gwilun, Breizh), a oa ur c'houer breizhat.

Anavezet-mat eo dre ma voe-eñ ar c'houer nemetañ bet dilennet da gannad an Trede-Stad e 1789. Mont a reas da Versailhez eta da gemer perzh e labourioù ar Vodadenn vonreizhañ vroadel, hag eñ gwisket evel ma veze war ar pemdez. Ar pezh a zegasas brud dezhañ diouzhtu ha graet e voe "père Gérard" anezhañ ker buan all. Pa voe digoret an dalc'h d'ar 5 a viz Mae 1789 e voe ar c'hannad nemetañ a gomzas ar roue Loeiz XVI outañ o lâret dezhañ « Bonjour mon bonhomme ! ». **Michel Gérard** an hini eo a ginnigas ar vonreizh da Loeiz XVI d'an 3 a viz Gwengolo 1791, kement-mañ diwar c'houlenn prezidant ar Vodadenn Théodore Vernier (1731-1818).

Chom a reas e karg eus ar 17 a viz Ebrel 1789 betek an 30 a viz Gwengolo 1791 pa voe divodet ar Vodadenn vonreizhañ vroadel ha distreiñ da Vreizh da-heul hep ober war-dro ar politikerezh ken.

Roet e voe e anv d'ur straed e Roazhon (d'ar 25 a viz Gouere 1983) koulz hag e kêrioù all e Breizh evel Lannuon (Aodoù-an-Arvor), Menezgervant evel-just, Pazieg ha Torigneg-Fouilharzh (Il-ha-Gwilun).

## ''Almanach du Père Gérard''
D'an 20 a viz Gwengolo 1791 e voe roet lañs d'ur genstrivadeg, e Pariz, gant "Kevredigezh Mignoned ar Vonreizh" evit kavout un doare efedus da reiñ d'ar bobl da anavezout perzhioù mat ar reizhiad politikel nevez an abretañ ar gwellañ. Kefridiet e voe c'hwec'h barner — Étienne Clavière, Nicolas de Condorcet, Jean Dussaulx, Henri Jean-Baptiste Grégoire, François Xavier Lanthenas hag Étienne Polverel — da zibab etre an daou raktres ha daou-ugent a oa bet kinniget a-benn ar fin.*Almanach du Père Gérard* gant Jean-Marie Collot d'Herbois (1749-1796) a yeas ar maout gantañ. Embannet e miz Here da-heul e oa un almanag a-benn 1792 : un deiziadur hag ar zodiak ennañ evel-just ha daouzek kaozeadenn (sañset) an tad Gérard gant annezidi e gorn-bro.

Savet e voe an oberenn e yezhoù rannvro ivez : brezhoneg, flandrezeg ha provañseg. Troet e voe en alamaneg ha saozneg zoken. Adkavet e oa bet gant Gwennole ar Menn (1938-2009) div droidigezh e brezhoneg eus al levrig 
* doare Brest : *Armanac an tad Gerard evit ar Bloas 1792, An trede hini eus al liberte ; Labour en deus gounezet ar Pris preposet gant Compagnunez Mignounet ar Constitucion, sieget er Jacobinet, e Paris*,
* doare Kemper : *Armanac an tad coz Gerard evit ar Blavez 1792, Ar bevare eus al Liberte* embannet e penn-kentañ 1792.

## Livadurioù all gant [[Jacques-Louis David]]

## Levrlennadur
* Charles Tillon, *Le Laboureur et la République : Michel Gérard, député paysan sous la Révolution française*, Fayard, 1983.

## Notennoù ha daveennoù
Katica Illényi

**Katica Illényi**, ganet e 1968, zo ur ganerez ha biolinerez hungarat.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel
* O seniñ un tango
Sophia von Sachsen-Weißenfels

**Sophia von Sachsen-Weißenfels** zo anv meur a briñsez alaman eus Sachsen-Weißenfels : 

*Sophia von Sachsen-Weißenfels (1684–1752), deut da vout margravez Brandenburg-Bayreuth
*Sophia von Sachsen-Weißenfels (1654–1724), deuet da vout Fürstin Anhalt-Zerbst
Sophie von Sachsen-Lauenburg

**Sophie von Sachsen-Lauenburg** zo anv meur a briñsez alaman eus Sachsen-Lauenburg: 

* Sophie von Sachsen-Lauenburg (1395–1462), dugez Pommern
* Sophie von Sachsen-Lauenburg (1444-1473)
* Sophie von Sachsen-Lauenburg († 1473)

## Pennad kar
* Sophie von Sachsen
Villa Romana del Casale

Ar **Villa Romana del Casale** pe **Villa del Casale**, zo un ti, pe ur genkiz eus an Henamzer, savet e dibenn an , ur pevar c'h-km diouzh Piazza Armerina, en Sikilia.

## Marelladurioù

### Bikini
En 1959-60 e voe dizoloet ur marelladur war leur ar gambr anvet *Sala delle Dieci Ragazze* (kambr an dek paotrez) lesanvet abaoe "ar plac'hed en bikini", maz weler merc'hed oc'h ober sport.

### Chase
En ur marelladur all e weler un abadenn chase.

## Notennoù ha daveennoù
Antoine Griezmann

**Antoine Griezmann** (), bet ganet d'an 21 a viz Meurzh 1991 e Mâcon (Saône-et-Loire, Bro C'hall), a zo ur melldroader etrebroadel gall. *Grizou, Grizi* pe c'hoazh *El diablo* a vez graet anezhañ gant e vignoned.

C'hoari a ra e Atlético de Madrid evel askeller kleiz/araoger kreiz abaoe 2014, goude tremen pemp koulzad e Real Sociedad Donostia (Gipuzkoa, Euskal Herria).

## Buhezskrid
Antoine Griezmann a zo mab da Alain Griezmann, a orin eus Elzas, ha da Isabelle Lopes, genidik eus Portugal. Tud Isabelle, Carolina hag Amaro Lopes, a oa deuet da gêr vMâcon d'ober o annez e 1957. Pemp bugel o deus bet, Isabelle en o zouez. Amaro Lopes, tad-kozh a-berzh mamm Antoine Griezmann, a oa bet melldroader, difenner e bost dezhañ war an dachenn, e Futebol Clube Vasco da Gama deuet da vezañ Futebol Clube Paços de Ferreira (lec'hiet e Paços de Ferreira, Distrig Porto) e 1960.

## Stadegoù

### Alc'hwezː
Kaː Kampionad

Kː Krogad

Pː Pal

Kpː Kasadenn pal

## Loreidi

### E klub

 **[[Real Sociedad]]** 
* **[[Segunda División]]**
** Trec'hour e 2010

 **[[Atlético de Madrid]]** 
* **[[Primera División]]**
** Beskampion e 2018 hag e 2019
* **[[Gourkib spagn]]**
** Trec'hour e 2014
* **[[Kevre Kampioned an UEFA|Kevre ar gampioned]]**
** Gourfenner e 2016
* **[[Kevre europa]]**
** Trec'hour e 2018
* **[[Gourkib europa]]**
** Trec'hour e 2018

 **[[Futbol Club Barcelona|FC Barcelona]]** 
* **[[Primera División]]**
** Beskampion e 2020
* **[[Kib spagn]]**
** Trec'hour e 2020
* **[[Gourkib spagn]]**
** Gourfenner e 2021

### E skipailh broadel
 '''Frañs'''
* '''Kib ar bed'''
** **Trec'hour** e 2018
* ** [[Kevre an vroadoù]]**
** **Trec'hour** e 2021
* '''Kampionad Europa'''
** **Gourfenner** e 2016

## Liamm diavaez
* Krogadoù Antoine Griezmann war 11v11.
El Choclo

***El Choclo*** ("an doc'hadenn vaiz") zo un tango brudet, savet e 1903 gant Angel Villoldo (1861-1919).
Daskemmet e voe ar c'homzoù gant Enrique Santos Discépolo e 1947. 

## Liammoù diavaez
*Kanet gant Libertad Lamarque en 1947 
*Kanet gant Tita Merello en 1949;
*Sonet gant Katica Illényi (YouTube)
*Kanet gant Cecilia Milone
Lizher kentañ d'an Desalonikidi

« Eus al lizheroù bet skrivet gant Sant Paol ha deuet betek ennomp eo al **lizheroù  d'an Desalonikidi** a vefe ar re goshañ. Testenn goshañ an Testamant Nevez eta.

Skrivet e vefe bet an hini kentañ e Korintoz e dibenn 50 kent JK pe e penn kentañ 51.

### Piv en deus skrivet al lizher-mañ
Menegiñ a ra Paol Silaz ha Timozeoz, e skoazellerien, e penn kentañ al lizher met n'eus den evit lakaat en arvar e voe krivet an destenn gant Paol Tars.

### Pegoulz, pelec'h hag evit piv e voe skrivet al lizher

Avielet oa bet tud Thessaloniki gant Paol e-kerzh e eil beaj (Oberoù **17**, 1-10) en hañv 50. Rediet e voe Paol da guitaat ar gêr evit Berea, Aten ha Korintoz. Skrivañ a reas al lizher er gêr-mañ moarvat e-kerzh ar goañv 50-51 goude bezañ klevet keleier mat a-zivout an Desalonikidi bet degaset dezhañ gant Timozeoz.

« Tesalonike, pozh-mor asur-meurbet, a oa d'ar c'houlz-se kêr-benn Makedonia,[...] a oa neuze poblet-stank gant tud deuet a bep tu, en o zouez un drevadenn niverus a-walc'h a Yuzevion. ».

Skrivañ a ra Maodez Glanndour : « Paol a glaskas meur a wech distreiñ da Desalonike, met hep gellout dont a-benn, ha setu perak en devoa kaset en-dro Timozeoz betek du-hont. Diwar ar c'heloù degaset dezhañ gant an diskibl e skriv neuze Paol e lizher kentañ d'ar gumuniezh yaouank, moarvat e-pad m'emañ e Korintoz, war-dro 51-52. »

### Danvez al lizher

Kavout a reer komzoù leun a garantez hag a fiziañs e-keñver tud Tesalonike el lizher (1 Tes **1-3**) : 
«  Bennozhioù dizehan a lavaromp da Zoue en abeg deoc'h-c'hwi holl, oc'h ober meneg ac'hanoc'h en hor pedennoù, o kaout soñj bepred eus oberiantiz ho feiz, eus labour ho karantez, eus dalc'husted hoc'h esperañs en hon Aotroù Jezuz Krist; dirak Doue hon Tad ; » (1 Tes **1**, 2-3).

Goude e kaver « gourc'hemennoù a vuhez kristen » (1 Tes **4**, 1-12 ; **5**, 12-28) ha respontoù a-zivout « ar re varo hag ar re vev da zeiz Donedigezh an Aotroù » (1 Tes **4**, 13 ; 5, 11)

#### Notennoù ha daveennoù
Mi veneración

**Mi veneración** zo ur ganaouenn spagnolek, anavezet ivez evel **«[[Virgen de la Caridad]]»** (met meur a gan all zo en anv-se), savet gant Miguel Matamoros (1894-1971) en enor da Werc'hez El Cobre, nepell diouzh Santiago de Cuba, en Enez Kuba, anavezet e spagnoleg evel **[[Nuestra Señora de la Caridad del Cobre]]**, pe ** Virgen de la Caridad del Cobre**, **Caridad del Cobre** pe ** Cachita**, a zo patronez ar vro. E relijion ar santería e klot gant Oshun.

Pa voe enrollet en 1974 gant al laz *[[Los Melódicos]]*, ha kanet gant Victor Piñero, e voe anvet «Veneración» ha manet eo an anv nevez.

## Kanerien all
Enrollet eo bet gant ar ganerien-mañ:
*Trio Matamoros
*Los Melódicos 
*Roberto Torres.

## Liammoù diavaez
* Kanet gant Miguel Matamoros : https://www.youtube.com/watch?v=TcHOsDIf510
* Kanet gant Idalvelis Vaillant Lois : https://www.youtube.com/watch?v=HMrI9LkvfsI
* Kanet gant Maria Caridad : https://www.youtube.com/watch?v=UPyIzXugR2A
Bertrand Piccard

**Bertrand Piccard**, ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1958 e Lausanne, a zo ur bredvezeg hag un nijour a vro Suis. Brudet eo evit bezañ deuet a-benn, gant ar blenier kirri-nij breizhveuriat Brian Jones, d'ober kentañ tro-ar-bed gant ur baloñs (eus ar 1añ d'an 21 a viz Meurzh 1999) anvet Breitling Orbiter 3. Brudet eo ivez evit bezañ bet dioroer ha blenier an nijerez dre heol Solar Impulse, gantañ e vo graet un tro-ar-bed all etre Meurzh 2015 ha Gouhere 2016.

Bet eo Bertrand Piccard mab d'ar moroniour Jacques Piccard ha mab-bihan d'ar fizikour Auguste Piccard.
## Buhez
Er bloavezhioù 1960, bevañ a ra e Florida gant e dad, Jacques Piccard, hag a labour er strollad Grumman evit krouiñ lestr loarel ar program Apollo. Wernher von Braun, hag a oa bamet gant Auguste Piccard abaoe e yaounkiz ha deuet da vezañ kamalad d'ar familh Piccard, a ro an tu da Bertrand Piccard da arvestiñ dizouaroù ar fuzeennoù Saturn V ar c'hefridioù Apollo 7 ha 12.

## Oberennoù
* 1998 - *Une trace dans le ciel*, 176 pajenn, ( 225 x 295 mm) Embannadur Oresol (Frañs) - Moullet e Suis 
* 1999 - *Quand le vent souffle dans le sens de ton chemin*, Embannadur La Nacelle, Geneva - "Breitling Orbiter 1" Skrid digeriñ gant Nicolas Hulot 
* 1999 - *Le tour du monde en 20 jours*, Robert Laffont, Even 2000 - *Sur les traces de Jules Verne, le récit d'une aventure extraordinaire, un rêve d'enfant devenu réalité* 
* 2005 - *Une trace dans le ciel*, 240 pajenn, Embannadur Favre S.A. - Lausanne - Skrid digeriñ gant Patrick Poivre d'Arvor - Moullet e Frañs 
* 2009 - *À la conquête du ciel et des abysses*, Auguste-Jacques-Bertrand Piccard, Embannadur Gallimard-Loisirs 
* 2010 - *À la conquête du ciel et des abysses*, Bertrand Piccard hag André Borschberg, Embannadur Favre - Lausanne
* 2010 - *Solar impulse : HB-SIA*, 174 pajenn, Bertrand Piccard ha Jacques-Henri Addor, Embannadur Favre - Lausanne 
* 2014 - *Changer d'altitude, quelques solutions pour mieux vivre sa vie*, Bertrand Piccard - Skrid digeriñ gant Matthieu Ricard - Kerzu 2014, 302 pajenn, Embannadur Stock, Pariz (ISBN 
* 2020 - *Le futur de l'avion : Les prochains défis de l’industrie aéronautique*, Bertrand Piccard hag Francis Pollet, 160 pajenn, FYP Édition - Ivry-sur-Seine
Orun

**Orun** eo anv an neñv, bed ar spered, e yoroubeg, hag er relijion yorouba, enebet ouzh Aiye, bed an dud. Kement tra a zo en Orun a genvez en Aiye.
Battlestar Galactica (disheñvelout)

**[[Battlestar Galactica]]** a c'hall bezañ :

*Battlestar Galactica (lestr-egor ijinet), lestr diazez bed Battlestar Galactica

## Bed diazez (1978-1980)
* Battlestar Galactica (stirad skinwel 1978), stirad skinwel orin
* Saga of a Star World, Lodenn unan skignet er sinema e 1978 gant an anv "Battlestar Galactica"
* Galactica 1980, ur stirad skinwel berr-bad doare spin-off eus ar stirad skinwel orin bloavezh 1978

## Bed adsavet (2003-2012)
* Battlestar Galactica (ministirad), ur berrstirad a bad teir eurvezh
* Battlestar Galactica (stirad skinwel 2004), ar stirad reoliek o heuliañ ar ministirad
* Battlestar Galactica (koulzad 1)
* Battlestar Galactica (koulzad 2)
* Battlestar Galactica (koulzad 3)
* Battlestar Galactica (koulzad 4)
* Battlestar Galactica: The Resistance, Dek webisodes doare spin-off d'ar stirad adsavet
* Battlestar Galactica: Razor Flashbacks, seizh webisodes doare prequel da istor an heuliad adsavet
* Battlestar Galactica: Razor, film skinwel bloavezh 2007 d'an heuliad adsavet
* Battlestar Galactica: The Face of the Enemy, dek webisode e bed an heuliad adsavet, o kemer plas etre ar c'houlzad 4.0 hag ar c'houlzad 4.5
* Battlestar Galactica: The Plan, film skinwel bloavezh 2009 e bed an heuliad adsavet
* Caprica (stirad skinwel), anvet ivez "Battlestar Galactica: Caprica", ur stirad doare kentistor a c'hoarvezh 50 bloaz a-raok ar stira adsavet
* Battlestar Galactica: Blood & Chrome, ur stirad doare kentistor a gemer plas etre darvoudoù an heuliad Caprica hag an heuliad adsavet Battlestar Galactica

## Filmoù
* Saga of a Star World, Lodenn unan skignet er sinema e 1978 gant an anv "Battlestar Galactica"
* Battlestar Galactica: Razor, 2007 film skinwel
* Battlestar Galactica: The Plan, 2009 film DVD 
* Battlestar Galactica: Blood & Chrome, 2012 film skinwel
## C'hoarioù
* Listenn c'hoarioù video Battlestar Galactica
## Bandennoù-treset
* Battlestar Galactica (comics) meur a adkemer da bed Battlestar Galactica e-stumm bandennoù-treset Comics
Psilopogon malabaricus

***Psilopogon malabaricus*** a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Megalaimidae.

Anvet e voe *Bucco malabaricus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1847) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e mervent India (eus stad Goa da hini Kerala ha kornôg hini Tamil Nadu).

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da b*[[Psilopogon rubricapillus]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Psilopogon malabaricus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Psilopogon malabaricus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eil lizher d'an Desalonikidi

Hervez ar viblourien, a-douez al lizheroù bet skrivet gant Sant Paol ha deuet betek ennomp eo al lizheroù d'an Desalonikidi a vefe ar re goshañ. Testennoù koshañ an Testamant Nevez int eta.

Skrivet e vefe bet an hini kentañ e Korinthos e dibenn 50 pe e penn kentañ 51 hag an eil un nebeud mizvezhioù goude, e Korinthos ivez.

## An aozer
Kalz traoù heñvel ouzh Al lizher kentañ d'an Desalonikidi a gaver el lizher-mañ ken eo bet soñjet gant biblourien zo e c'hellje bezañ bet ur skrid faos aozet gant unan en dije trevezet stil Paol Tars. Ne weler ket mat perak e vije bet graet se. Eeunoc'h eo soñjal en doe Paol c'hoant da resisaat poentoù zo eus e lizher kentañ. N'eus dislavar ebet etre an div destenn, klokaat a reont an eil gant eben. Bepred eo bet soñjet gant an Iliz katolik roman e oa al lizher diwar dorn Paol.

## Ar c'henarroud
Avielet oa bet tud Thessaloniki gant Paol e-kerzh e eil beaj (Oberoù **17**, 1-10) en hañv 50. Rediet e voe Paol da guitaat ar gêr evit Berea, Aten ha Korinthos.

« Tesalonike, porzh-mor asur-meurbet, a oa d'ar c'houlz-se kêr-benn Makedonia,[...] a oa neuze poblet-stank gant tud deuet a bep tu, en o zouez un drevadenn niverus a-walc'h a Yuzevion. »

Hervez Maodez Glanndour e klaskas Paol a meur a wech distreiñ da Desalonike, met hep gellout dont a-benn, ha setu perak en devoa kaset en-dro Timozeoz betek du-hont. Diwar ar c'heloù degaset dezhañ gant an diskibl e skriv neuze Paol e lizher kentañ d'ar gumuniezh yaouank, moarvat e-pad m'emañ e Korinthos. Al lizher-mañ a vefe bet skrivet un nebeud mizvezhioù war-lerc'h e 51 e Korinthos ivez.

## Danvez al lizher
War a seblant ez eus un tamm dizurzh e diabarzh ar gumuniezh gant ar re ne fell ket dezho labourat abalamour da zistro ar C'hrist hag an heskinerezh o kregiñ. Fellout a ra da Baol resisaat e soñj a-zivout Parousiezh ar C'hrist eta.

Setu soñj Maodez Glanndour :
« Pegoulz e vo an deiz-se ? Sekred an Tad ez eo. A-raok fin ar bed e tle en em ziskouez an Enep-Krist, hag hemañ evit ar mare (evit ur mare diresis) e vez harzet outañ. Ne lavar ket dimp Paol, siwazh, petra eo an dra-se a vir outañ  d'en em ziskouez.[...] Ne vern. Sellomp kentoc'h ouzh ar benngelennadurezh a welomp dija displeget amañ : ar C'hrist dasorc'het, Doue an Tad, gras ar Spered santel ; ar stourm er bed a-vremañ, trec'h Doue gant ar bed da zont ; galv ar re a gred d'un dasorc'h a beoc'h peurbadel. »

## Notennoù ha daveennoù
Clifton Davis

**Clifton Duncan Davis**, bet ganet e Chicago (Illinois, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 4 a viz Here 1945, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Bleuniou Breiz

**Bleuniou Breiz** zo un bokedad barzhonegoù embannet e 1862 ; dianav eo an dastumer(ez) anezhañ.

## Danvez al levr
*Pelerinez Rumengol, gant Clec’h, 2
*Kimiad eur zoudard iaouank, gant Prosper Proux, 14
*Breïz-Izel, gant an Uhel, 26
*Ar Breizad, gant Kervennic, 36
*Iliz Ploneour, gant Kersalé, 40
*Maro barz Breïz-vihan, gant an Uhel, 52
*Kloarek Laoudour (Gwerz kozh), 72
*Fontanella, kan Trémel (Gwerz kozh) , 92
**Ar Roue Gralon ha kear Is*, gant Olier Souetr, 116. Anavezet hiriv evel Gwerz Ker Is. 
*Koat-Elez (Gwerz kozh), 144
*Ar Barz, gant Fañch ar Skour 156
*Kan ar Goukou, gant Pierre Huon 176
*Kimiad d’ar iaouankiz (Son gozh) 188
*Hunvre, ann duk a vreiz, Iann pevare, gant Clec’h

## Pennad kar
*Bleuniou Breiz-Izel

## Notennoù
Molenez

**Molenez** zo anv div enezenn e Breizh.

## Gerdarzh
Eus *moal*, hag *[[enez]]*.

## Inizi
*Molenez, en Enezeg Molenez, e Leon;
*Molenez, en Treger, er-maez da Drebeurden.
Cobre

**Cobre** ("kouevr") zo un anv-lec'h spagnolek e meur a vro.

## Lec'hioù

### 
*Cobre (Vegadeo), e Vegadeo, Asturiez,

### 
*Cobre, Nevada, kêr tasmant

### 
*Rio Cobre, stêr e Jamaika

## Oberennoù
**Cobre... poder y pasión*, stirad skinwel chileat

## Pennadoù kar
*El Cobre, anv meur a lec'h
*Cobres, en Arc'hantina
*Rio Cobres, stêr e Portugal.
Canaouennou gret gant eur C’hernewod

***Canaouennou gret gant eur C’hernewod*** zo un dastumad kanaouennoù savet gant Prosper Proux e 1838, hep na vefe meneget en anv war ar golo.

Adembannet e voe gant Frañsez Jaffrennou e 1913 en e dezenn : *Prosper Proux (1811-1873) – Studiaden var e vuez, e lizerou, e varzoniez*, en doare-skrivañ orin, ha gant Goulven Pennaod e ti Preder e 1975 e peurunvan.

## Kanaouennoù
**Ar merc’hetaer*
**Guerz var maro an targaz Grigri*
**Ar paour quèz Lazar*, a zo bet advoullet e *[[Bombard Kerné : Jabadao ha Kaniri]]*
**An amzer guech all ac an amzer breman*
**Guillemet ar gouilhouren*
**An dogan*
**Meurlarge*
**Quimiat eur zoudard yaouank*, a zo bet advoullet e *Bombard Kerné : Jabadao ha Kaniri*
**Quelennadurez d’ar merc’het*
**An den samet pounner*
**Divis entre eur c’hliant yaouanc ac eur risquerès coz*
**Caz Pipi*
**Pipi an Divead*
**Ar veuc’h laër*
**Covesçion eur pautr dilicat*
**Yan-Pipi, e vestrès, ac al laëron*

## Pennad kar
* *[[Bombard Kerné : Jabadao ha Kaniri]]*
Ilur

**Ilur** zo un enezenn e Mor Bihan Gwened, entre Arzh ha Sarzhav. 

### Daveennoù
*Ur pennad eus ar gazetenn Ouest-France diwar-benn an enezenn
Isaac Le Chapelier

**Isaac**-René-Guy **Le Chapelier**, bet ganet d'an 12 a viz Mezheven 1754 e Roazhon hag aet da Anaon d'an 22 a viz Ebrel 1794 e Pariz (Seine, Bro-C'hall), a oa un alvokad breizhat.

Goude bezañ tapet e ziplom alvokad e Kevrenn ar Gwir Roazhon ha diskouelet e Breujoù Breizh e oa ur prezeger eus an dibab e voe dilennet da gannad an Trede-Stad. Delc'her e garg a reas eus ar 17 a viz Ebrel 1789 d'an 30 a viz Gwengolo 1791 er Vodadenn vonreizhañ vroadel : ar prezidant anezhi e voe eus an 3 d'ar 17 a viz Eost 1789 zoken.

Bezañ e voe e-touez ar gannaded, a grouas ar C'hleub breton d'an 30 a viz Ebrel 1789 a-raok d'ar strollad-mañ mont da Gleub ar Jakobined diwezhatoc'hik.

Gantañ an hini eo e voe savet al Lezenn Le Chapelier a verze ar c'horfuniadoù, ar gompagnunelezh, ar c'henemsavioù labourerien hag ar gwir ec'hwelañ.

Aet an diskred warnañ a-barzh fin ar gont e voe barnet gant Lez-varn an Dispac'h, kondaonet d'ar marv ha dibennet.

Roet e voe e anv d'ur straed e Roazhon d'ar 15 a viz C'hwevrer 1888.

## Notennoù ha daveennoù
Nuestra Señora de la Caridad del Cobre

Iliz **Nuestra Señora de la Caridad del Cobre** (*Itron Varia ar Garitez El Cobre*) zo ur santual katolik e Kuba en El Cobre, nepell diouzh Santiago de Cuba. Enni e vez azeulet ar Werc'hez Vari, lesanvet **Cachita**.

## Kanaouennoù
* Mi veneración
**Caridad del Cobre* gant Celina y Reutilio : https://www.youtube.com/watch?v=7UrnRxFCZvM
* *Virgen de la Caridad*, gant Celia Cruz (ha war un dro kan d'an doueed afrikan) : https://www.youtube.com/watch?v=anboQIT_35w

## Filmoù
**La virgen de la Caridad*, film romantel, renet gant Ramón Peón, e 1930
* Film war un dro gant kanaouenn Miguel Matamoros : https://www.youtube.com/watch?v=3F9HKDaXI28
* Film bruderezh katolik db istor ar santez : https://www.youtube.com/watch?v=TOhN1U-O6FU
* Film doare Hollywood : https://www.youtube.com/watch?v=A70J39Uzki4
El Cobre

**El Cobre** ("ar c'houevr") zo un anv-lec'h spagnolek e meur a vro.

## Lec'hioù
### 
**El Cobre* pe El-Cobre-Dammbruch e Chile
### 
**[[El Cobre (Kuba)]]*, kêr ha mengleuzioù, tostik da Santiago de Cuba;
** Iliz ar Virgen de la Caridad del Cobre, en El Cobre.

### 
*El Cobre (Mec'hiko)
*Barrancas del Cobre, odeoù e Chihuahua.

### 
**El Cobre*, karter en Algeciras.

### 
*El Cobre (Venezuela), e Jose Maria Vargas en Táchira (stad).

## Pennadoù kar
*Río El Cobre
*Cobre
*Cobres, en Arc'hantina
*Rio Cobres, stêr e Portugal.
Say It Ain't So, Joe (kanaouenn)

***Say It Ain't So, Joe*** (*Lâr n'eo ket gwir, Joe*) a zo ur ganaouenn saoznek (4:36 he fadelezh), savet ha kanet gant an arzour saoz Murray Head (1946-).

Lod eo eus eil albom Head — *[[Say It Ain't So (albom)|Say It Ain't So]]* an titl anezhañ — a voe enrollet e studioioù e Londrez ha Willesden (Bro-Saoz) hag embannet e 1975. Dont a reas e-maez ur bladennig e 1975 ivez, ***Say It Ain't So, Joe*** war an tu A ha *Don't Forget Him Now* war an tu B.

En e albom *[[When You're in Love (albom)|When You're in Love]]* (1995) m'en devoa adkemeret ar ganaouenn ennañ e tisplegas Murray Head e oa deuet an awen dezhañ goude bezañ gwelet un teulfilm diwar-benn Afer Watergate. Meneg a oa bet graet ennañ eus Shoeless Joe Jackson (1887-1951), ur c'hoarier baseball stadunanat (Chicago White Sox) hag a voe dic'hopret en abeg da grogadoù falset hag en devoa kavet gwelloc'h tevel warne (Afer Black Sox a voe graet eus kement-se).

Kanet e oa bet e 1977 gant Roger Daltrey (1944-) ivez da-geñver e drivet albom *One of the Boys*.

## Ar gerioù
*War al lec'hienn METROLYRICS.

## Liammoù diavaez
* Gerioù '''''Say It Ain't So, Joe''''' kanet gant Murray Head.
*  '''''Say It Ain't So, Joe''''' kanet gant Roger Daltrey.

## Notennoù ha daveennoù
Roger Daltrey

**Roger** Harry **Daltrey**, bet ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1944 e Shepherd’s Bush (Londrez, Bro-Saoz), a zo un aktour hag ur c'haner rock saoz.

Pennkaner ar strollad sonerien rock The Who e voe.