Andel

**Andel** a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Lambal, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
## Douaroniezh
Kumunioù amezek : Plangonwal, Sant-Araon, Maroue, Koedmaeg, Morieg
## Anv
* J-Y Le Moing (1990) : " **Andel***, 1157, Bulletin d'information des maires;* **Andel***, 1200; Anciens évêchés de Bretagne & Prieuré St Martin de Lamballe*".
* B. Tanguy : **Andel**, XIIvet
* E. Vallerie : **Andel**, 1145; **Andel**, 1405; **Andel**, 1516
* Embannadurioù Flohic (1998) : " *diouzh latin* **doliacus** *ou* **andoliacus***, désignant les sites caractérisés par un méandre*".
Restr:Andel. T-A partiel colorise.gif|Kadastr kozh livet

## Ardamezioù
N'ez eus ket
## Istor
### kantved
* Miz Mezheven 1719 : abalamour d'an dienez, daou garrad gwinizh a oa harzet ha kaset dre heg da marc'had Lambal.
### kantved
* 1875 : distrujet e voe bourk Andel gant un tangwall.
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 36 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,09 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadenniñ
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur c’hartermestr tommer eus ar gumun d’ar 15 a viz Even 1946 e Cholon e Saigon e Kochinsina er Viêtnam.
## Brezhoneg
* 12,7 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skolioù kentañ derez, asambles gant kumunioù all eus bro-Lambal evel Maroue (e Lambal hiziv), Henon ha Pledeliav.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise Saint-Pierre-et-Saint-Jean-Baptiste.jpg|An iliz katolik.
Chevet et façade sud de la chapelle du Saint-Esprit.jpg|Ar chapel.
Ancien presbytère à Andel.jpg|Ar presbital.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Yann-Vadezour* (1591, 1737, 1845, 1878).
* Chapel *ar Spered Santel* (c. 1769).
* Ar presbital kozh.
* Chapel *Sant Reun* ar C'hloz-Nevez (XVIIIvet).
* Maner Lourmel, aet da di-feurm.
* Maner La Ville-Corhen (war dro 1600), aet da di-feurm.
* Maner La Forrière, gwechall Maison-Basse de la Ville-Corhen, aet da di-feurm.
* Monumant foran ar re varv, luc’hskeudenn.
* Monumant ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* **Jakez-Nikolaz Hingant**, ganet er Forges Andel d'an 10 a viz Gwengolo 1745, rektour Andel kent an Dispac'h, kannad an Iliz ouzh Stadoù Jeneral (1790). Nac'her, e yeas da Jersey. Pa deut ar peoc'h en dro, eo bet person Andel. Aet da Anaon d'an 3 a viz Gwengolo 1822.
* **Bonaventure Le Saulnier du Vauhello**, ganet e Sant-Brieg d'an 9 a viz Ebrel 1751; alvokad ouzh Breujoù Breizh, 1777; prokulor jeneral Aodoù an Hanternoz, 1792; toull-bac'het e-kerzh ar Spont-Bras, 1793-1794; alvokad ar Chouanted hag an Divroidi; aet da Anaon e Lambal an 21 Here 1826.
* **Hyppolite Le Saulnier du Vauhello**, ganet e Sant-Brieg ar e miz Meurzh 1796; kabiten lestr; en eus savet skridoù diwar dourlec'hiadurezh. Aet da Anaon e Pariz d'an 11 a viz Gouere 1858, hag interet en Andel.
* **Bonaventure-Marie Le Saulnier de la Cour**, ganet e Sant-Brieg ar 5 Ebrel 1821. Kabiten fourgadenn; major jeneral e Brest. Aet da Anaon e Brest d'ar 14 a viz Ebrel 1880. E gwreg e oa merc'h bezamiral baron Grivel, par Bro-C'hall.

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrioù
* François Falc'hun : *Les noms de lieux celtiques. Première série. Vallées et plaines*. Editions armoricaines. Roazhon. 1966 (chap. II : dol, dolen. p.&nbsp;26 / 35)
* Régis de Saint-Jouan : *Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie*. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification*. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus*. An Here. 1995
## Liammoù diavaez
*Andel war Geobreizh.com
## Notennoù ha daveoù