open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maesaer

Ur **maesaer** zo un den hag a vez o vaesa bagadoù loened, o tiwall saout pe deñved peurvuiañ, war ar maez, a-wechoù er menezioù.
Goro hag ober keuz a ra a-wechoù ivez.

## Istor

Maesa loened, pe diwall loened, zo unan eus koshañ micherioù an dud war an Douar. Krog e oa 5000 bloaz zo en Azia Vihanañ. An deñved a roe laezh, kig, ha gloan d'ober dilhad, ma c'halled bevañ mann nemet gante. Tamm-ha-tamm e voe astennet ar sevel deñved er broioù tro-dro, en Europa hag Azia.

## Breizh
E Breizh gwechall, ha betek deroù ar bloavezhioù 1960, e veze lakaet bugale da vaesa ar saout er parkeier. *Paotred-saout*, *bugulion* a veze graet anezho, *[[berjelenn]]ed* eus ar merc'hed. Evel-se eo e krogent gant ar vicher a vevelien en atantoù, ma veze ezhomm tud da labourat. Kemm a voe gant ar « paotr-saout elektrik », pa ne veze ket ezhomm anezho ken, tra ma weled traktorioù o tont da gemer lec'h ar c'hezeg.

Meneg zo er c'hanaouennoù kozh eus maesarien ha berjelenned, eus c'hoarioù ha karantezioù bugale. Ha mojennoù zo diwar-benn ar bugul-noz.

## Broioù all
Disheñvel eo an doareoù-ober er broioù evel Aostralia, Zeland-Nevez, Arc'hantina, Texas, ma vez savet loened e tachennoù bras-ec'hon ha plaen, diouzh ar re a vez gant maesaerien a c'hiz kozh, en Afghanistan pe Siria, pe re ar menezioù.

## Relijion
"Maesaer" pe "pastor" a vez implijet d'ober anv eus Doue er skridoù yuzev ha kristen (Ar Bibl, Salm 23), ha d'ober anv eus Jezuz en Aviel*Pe hini ?*, a lavar *ar Pastor mat* anezhañ e-unan.
Ur bobl maesaerien e oa bet tud Israel, ha kalz anezho a vage deñved, evel Abraham ha Jakob, an daouzek meuriad, Moizez, ar Roue David, ar profed Amos, a veve war-dro Tekoa.
En Testamant Nevez ez eas aelez da gemenn ganedigezh Jezuz d'ar bastored, ma voe savet meur a gantik diwar-benn an darvoud.

Pastored a vez graet alies eus ar veleien gristen, ha bazh ar mesaer a vez gant an eskibien gatolik, anglikan, hag Iliz Sveden. *Mag ma deñved* a lavar Jezuz da Bêr.

## Skeudennoù

Robert Eberle - Young shepherds with their flock.jpg|*Maesaerien yaouank gant o bagad*Robert Eberle, *c.* 1850.
Evariste-Vital Luminais - Le Pâtre de Kerlaz.jpg|*Maesaer Kerlaz*Évariste-Vital Luminais, 1852.
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Young Shepherdess (1868).jpg|*Maesaerez yaouank*William Bouguereau, 1868.
Ernst Meissner Schäfer.jpg|*Maesaer gant e dropellad en erc'h*Ernst Meissner, 1902.


BergerLandais2.jpg|Maesaerien el Landes, a-raok 1900.
Unai landatarrak1.jpg| Maesaerien el Landes, a-raok 1900.
Berger_pyrenees.jpg| Maesaer deñved er Pireneoù, 2006.
Col Peyresourde 4x4 berger 2009.jpg|Karr ur maesaer e Peyresourde, e 2009 .


## Notennoù

## Liammoù diavez
Eil brezel Italia

**Eil brezel Italia** (1499–1504) zo ur brezel kaset gant ar roue gall Loeiz XII a-enep Fernando II Aragon gant skoazell un nebeud priñsed italian. Goude Kentañ brezel Italia e felle d'ar roue lakaat da dalvezout e wirioù war dugelezh Milano ha rouantelezh Naplez. 

## Prientiñ ar brezel
Setu Loeiz XII anvet da roue, dezhañ gwirioù an dierniezh Valois war rouantelezh Naplez, hag ouzhpenn da se gwirioù war dugelezh Milano dre e vamm-gozh Valentina Visconti, eus an Tiegezh Visconti. Ha Loeiz XII da brientiñ aloubadeg Italia a-zevri gant kuzulioù mat ar c'hardinal Georges d'Amboise, arc'heskob Rouan.
Da gentañ e klaskas ober brav d'an Tiegezh Borgia, rak skoazell digant ar pab Alesant VI a felle dezhañ kaout evit terriñ e eured da Janed Bro-C'hall ha gallout addimeziñ da Anna Breizh, intañvez e genderv Charlez VIII, evit gallout mirout dugelezh Breizh. 
Ha Cesare Borgia da zegas dezhañ builh ar pab da freuzañ e zimeziñ. Evel prof e roas roue Bro-C'hall d'ar c'hannader un dugelezh, hini Valentinois,  hag ouzhpenn da se dorn Charlotte d'Albret, c'hoar da roue Navarra, evit brasañ plijadur ar pab ha ne glaske nemet an tu da reiñ madoù a-leizh d'e holl vugale e korn pe gorn eus Europa. 

Tommaat a reas Loeiz XII ouzh Republik Venezia ha sinañ ganti feur-emglev Blois d'an 2 a viz C'hwevrer 1499, ma promete ar roue leuskel tolead Cremona gant ar Republik ma kerzhje gantañ a-enep Milano. D'ar 16 a viz Meurzh 1499 e voe sinet feur-emglev Luzern entre Bro-C'hall ha Kantonioù Suis. Emglevioù all a reas gant Herri VII ha danvez roue Kastilha, Fulup Iañ Kastilha. A-benn ar fin en em gavas gronnet ha digenvez Dug Milano, Ludovico Sforza.

## Ar brezel
E miz Gouhere 1499 e voe arsailhet dugelezh Milano gant an arme c'hall, renet gant condottiero Jacques de Trivulce ha gant soudarded Venezia. Ne voe ket skoazellet Ludovico il Moro gant an Impalaer santel, ne oa ket evit ober brezel e daou dalbenn, ma klaskas repu e Tirol. Ha Trivulce da gemer Milano d'an 2 a viz Gwengolo 1499. Genoa a voe kemeret ivez gant ar C'hallaoued. Loeiz XII ac'h eas neuze da gaout Trivulce da Vilano, hag a zistroas d'e rouantelezh, goude leuskel ar galloud en dugelezh gant e jeneral. Ludovico Sforza a savas un arme a nevez hag a adkemeras Milano en miz Meurzh 1500.
Ha Loeiz XII neuze da gas La Trémoille ha Georges d'Amboise da adkemer an dugelezh. Ludovico il Moro n'en doa ket paeet e c'hoprsoudarded c'hoazh hag ar re-se neuze da nac'h en em gannañ ouzh an arme c'hall, ha da dapout an dug d'e reiñ d'ar C'hallaoued d'an 10 a viz Ebrel 1500.

## Goude ar brezel
Kaset e voe Ludovico il Moro da brizoniad da Vro-C'hall ma varvas en 1508. Charles II d'Amboise de Chaumont a voe anvet gant Loeiz XII da c'houarnour dugelezh Milano.
Leonard Cohen

**Leonard** Norman **Cohen**, ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1934 e Montréal (Kebek) hag aet d'an Anaon d'ar 7 a viz Du 2016 e Los Angeles (Stadoù-Unanet Amerika) a oa ur barzh, ur romantour hag ur c'haner kanadian.

Ganet e oa da Yuzevien a orin lituanat. E dad Nathan Cohen, a oa e penn ur stal-dilhad, a varvas pa oa 9 bloaz e vab.

Deskiñ seniñ ar gitar a reas Leonard pa oa krennard, a-raok krouiñ ul laz *country-folk* anvet Buckskin Boys.

## Oberennoù
### Levrioù
;Dastumadegoù barzhonegoù
* 1956 : *Let Us Compare Mythologies*
* 1961 : *The Spice-Box of Earth*
* 1964 : *Flowers for Hitler*
* 1966 : *Parasites of Heaven*
* 1968 : *Selected Poems 1956–1968*
* 1973 : *The Energy of Slaves*
* 1978 : *Death of a Lady's Man*
* 1984 : *Book of Mercy*
* 1993 : *Stranger Music: Selected Poems and Songs*
* 2006 : *Book of Longing*
* 2009 : *The Lyrics of Leonard Cohen*
* 2011 : *Poems and Songs*
* 2012 : *Fifteen Poems*
* 2018 : *The Flame*
;Romantoù
* 1963 : *The Favourite Game*
* 1966 : *Beautiful Losers*
* 2022 (dalif) : *A Ballet of Lepers: A Novel and Stories*
### Albomoù studio
Gant Columbia Records e veze embannet albomoù Leonard Cohen.
* 1967 : *[[Songs of Leonard Cohen]]*
* 1969 : *[[Songs from a Room]]*
* 1971 : *[[Songs of Love and Hate]]*
* 1974 : *[[New Skin for the Old Ceremony]]*
* 1977 : *[[Death of a Ladies' Man (albom, Leonard Cohen)|Death of a Ladies' Man]]*
* 1979 : *[[Recent Songs]]*
* 1984 : *[[Various Positions]]*
* 1988 : *[[I'm Your Man (albom, Leonard Cohen)|I'm Your Man]]*
* 1992 : *[[The Future (albom, Leonard Cohen)|The Future]]*
* 2001 : *[[Ten New Songs]]*
* 2004 : *[[Dear Heather (albom)|Dear Heather]]*
* 2012 : *[[Old Ideas]]*
* 2014 : *[[Popular Problems]]*
* 2016 : *[[You Want It Darker (albom)|You Want It Darker]]*
* 2019 : *[[Thanks for the Dance (albom)|Thanks for the Dance]]*

### Albomoù a-glev d'an holl
* 1973 : *[[Live Songs]]*
* 1994 : *[[Cohen Live: Leonard Cohen In Concert]]*
* 2000 : *[[Field Commander Cohen: Tour of 1979]]*
* 2009 : *[[Live in London (albom, Leonard Cohen)|Live in London]]*
* 2009 : *Live at the Isle of Wight 1970*
* 2010 : *[[Songs from the Road]]*
* 2014 : *[[Live in Dublin (albom, Leonard Cohen)|Live in Dublin]]*
* 2015 : *[[Can't Forget: A Souvenir of the Grand Tour]]*

## Liammoù diavaez
*  O kanañ ''Dance Me to the End of Love'' war al leurenn.
*  O kanañ ''Hallelujah'' war al leurenn.
*  O kanañ ''So Long, Marianne''.
*  O kanañ ''Suzanne'' war al leurenn.
Sung Jae-gi

**Sung Jae-gi**(Korea:성재기 成在基, ganet d'an 11 Gwengolo 1967 e Daegu, Sukorea - 26 Gouere 2013 e Seoul) a oa ur stourmer evit Gwirioù Mab-Den e Sukorea.

## Gwelet ivez
* ''Police continue search for missing men's rights activist'', Yonhapnews
* ''South Korean channel films suicide''
* ''Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación''
* ''Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión''
* ''In memoriam 2013''

## Levrlennadur
* Gwregelouriezh
* Masculism

## Notennoù
Canton (Ohio)

**Canton** zo ur gêr lec'hiet e reter-kreiz stad Ohio e Stadoù-Unanet Amerika. Goustadik e tisken an niver a anneizidi. Bez e oa 73 007 a annezidi e 2010 ha 72 683 hervez un istimadur eus 2012. Krouet e oa bet ar gêr-se e 1805. Deuet e oa da vezañ ur greizenn greantel dre an niver a linennoù-tren a dreuze kêr.

## Skeudennoù

Image:Football Hall of Fame.JPG |
Image:Canton, Ohio - St. Peter 2011-02-04.JPG |
Image:Brooke and Anna E. Martin House (Canton, OH).JPG |
Image:Benders Restaurant-Belmont Buffet.jpg |


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Pottoka

Ar **pottoka** pe **pottok** a zo ur marc'h bihan a-orin eus Bro-Vask. Implijet eo bet e-pad kantvedoù gant an Euskariz evit al labour-douar hag evit labourat e-barzh ar mengleuzioù.

Pottok a dalv « marc'h bihan » en euskareg, « Pottokak » eo al liester.

## Liammoù diavaez
Canton

**Canton** zo anv meur a lec'h.

###### 
**Canton*, anv istorel Guangzhou, 

### 
* Canton, California
* Canton, Connecticut
* Canton, Georgia
* Canton, Illinois
* Canton, Iowa
* Canton, Kansas
* Canton, Maine
* Canton, Baltimore
* Canton, Massachusetts
* Canton, Michigan
* Canton, Minnesota
* Canton, Mississippi
* Canton, Missouri
* Canton, Montana, beuzet bremañ
* Canton, New Jersey
* Canton (town), New York
* Canton (village), New York
* Canton, North Carolina
* Canton City, North Dakota
* Canton (Ohio), ar gêr bobletañ er vro en anv-mañ
* Canton, Oklahoma
* Canton, Pennsylvania
* Canton, South Dakota
* Canton, Texas
* Canton, West Virginia
* Canton, Wisconsin, 
* Canton, Barron County, Wisconsin, 

### 
* *Canton*, anv saoznek Treganna, e Kerdiz.

## Pennadoù kar, a bell pe a dost
* Cantone
* Kanton
Guangzhou

**Guangzhou** eo trede brasañ kêr Sina, ur porzh bras, ha kêr-benn proviñs Guangdong, ur 120 km er gwalarn da Hong Kong, hag er biz da v-Macau.
Txingudi

**Txingudi** eo anv ar vroig en Euskal Herria en daou du da aber ar stêr Bidasoa.

Enni emañ:
*Hondarribia
*Irun
*Hendaia
*Biriatu

## Bae
Bae Txingudi eo anv aber ar stêr Bidasoa.
Bae Txingudi

**Bae Txingudi** (*Txingudiko badia* en euskareg) a vez lâret eus aber ar stêr Bidasoa, diwar an anv Txingudi, ar vroig en daou du d'ar stêr. Bevennet eo er c'hreisteiz gant ar pontoù dreist ar stêr etre Hendaia en Iparralde hag Irun en Hegoalde, e Gipuzkoa, hag en hanternoz gant Beg ar Fiezenn (*Higer lurmuturra*) e lez kleiz an aber, en Hondarribia, ha beg Sokoburu el lez dehou.

Ul lenn sioul eo ar bae d'an uhelvor, un aber lec'hidek d'an daere. Da Euskariz n'eo nemet un aber, d'ar stadoù avat eo un harz naturel etre Spagn ha Bro-C'hall.
Brezel Ferrara

**Brezel Ferrara** pe **Brezel an Holen** (*Guerra del Sale* en italianeg) a c'hoarvezas etre 1482 ha 1484 hag a echuas gant peoc'h Bagnolo, sinet d'ar 7 a viz Eost 1484. Enebet e oa Ercole Iañ d'Este, dug Ferrara, hag e dad-kaer Ferdinando Iañ Naplez, ouzh Republik Venezia ha Stadoù ar Pab, dindan Sist IV.

## Istor
E Gwengolo 1480 e oa erruet Girolamo Riario e penn Forlì. Klask a rae kreskiñ galloud ha domani an tiegezh Della Rovere, ha soñjal a rae e dugelezh Ferrara. Fellout a rae dezhañ lakaat Republik Venezia da ober brezel d'an dugelezh. En amzer-se e klaske Venezia kreskiñ he douaroù war an douar-bras. Ouzhpenn-se e oa displijet bras o welout Ferrara oc'h ober holen e Comacchio rak hervez an emglevioù ne oa aotreeet kenwerzh an holen nemet da Venezia.

E 1482 e voe disklêriet brezel gant Venezia ouzh Ferrara, ma rene an dug Ercole Iañ, hag a rae kenwerzh an holen. 

E penn arme Venezia e oa ar c'h-condottiero Roberto da Sanseverino, a sailhas war douaroù Ferrara hag a lakaas Adria en arigrap, a gemeras Comacchio, a gemeras Argenta war lez ar paludoù hag a lakaas seziz war Ficarolo en miz Mae.

## Feur-emglev
Gant Feur-emglev Bagnolo, sinet d'ar 7 a viz Eost 1484 e voe echuet ar brezel. Ercole a zilezas Rovigo, e Polesine, kollet adal an deroù, ha Venezia a dennas he soudarded eus Ferrara. Kreskiñ he douaroù war an douar-bras a reas Venezia. 

## Skeudennoù

Ercole I d'Este.jpg| Ercole Iañ d'Este
Ferdinando I Napoli.JPG| Ferdinando Iañ Naplez
Pope Sixtus IV (head).jpg| Ar pab Sist IV
Argenta

**Argenta** zo un anv-lec'h hag anv-tiegezh italianek.

## Lec'hioù
* Argenta (Italia), kumun e proviñs Ferrara, en Italia
* **[[Argenta (Kanada)|Argenta]]** – kêr e Kanada e  British Columbia
* **[[Argenta (Illinois)|Argenta]]** – kêriadenn stadunanat en  Illinois

## Tud
* Argenta** – anv-bihan italianek
*[[Ataúlfo Argenta]], soner spagnol
* **Nancy Argenta** – kanerez kanadian


==Traoù all==
*''Argenta'', bank belgiat
* **Fiat Argenta''' – karr italian

## Pennadoù kar
*Arc'hantina
*Arc'hant hag Arc'hant (disheñvelout)
*Argent
*Argento
*L'Argent
Argenta (Italia)

**Argenta** (*Arzènta* er rannyezh) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Ferrara, e rannvro Emilia Romagna. War lez kleiz ar stêr Reno (gwechall *Pô di Primaro*) emañ. 22.578 a dud o chom enni.

## Kumunioù amezek
*Portomaggiore 13 km,
*Molinella (BO) 15 km,
*Alfonsine (RA) 17 km,
Reno (stêr)

Ar stêr **Reno**, a red e hanternoz Italia. Eieniñ a ra e Toskana ha treuziñ Emilia-Romagna. Aberiñ a ra er Mor Adria, er c'hreisteiz d'ar Po. 

## Yezh
An anv Reno, a zo ivez anv italianek ar stêr Roen, a deu eus an anv latin Rhenus. *Raggn* eo er rannyezh anvet *bolognese* (eus anv kêr Bologna). 

## Lennegezh
Meneget eo gant Dante Alighieri en Divina Commedia, "fra Sàvena e Reno".
Reno di Lei

Ar **Reno di Lei** zo un adstêr d'ar Roen hag a red en Italia, e saonenn ar Val di Lei, e proviñs Sondrio. 

## Liamm diavaez
Emglev etre Suis hag Italia diwar-benn ar Reno di Lei.
Polesine

Ar **Polesine** (*Połéxine* er rannyezh *polesano* ha *Pulésan* e rannyezh Ferrara), a-wechoù ** Polesine di Rovigo** zo ur rannvro istorel italian. Klotañ a ra dre vras gant Proviñs Rovigo, ha kêr Rovigo eo ar gêr vrasañ. Polesine eo an douaroù etre ar stêrioù Adige (en hanternoz) ha Po ( er c'hreisteiz), ha Mor Adria er reter.
René Anjev

**René Anjev**, pe **René Iañ Anjev**, pe ** Renato Iañ Naplez**, lesanvet ivez « Le Bon Roi René », ganet d'ar 16 a viz Genver 1409 en Angers, ha marvet d'an 10 a viz Gouhere 1480 en Aix-en-Provence, a oa kont Guise (1417-1425), dug Bar (1430-1480) *de facto* adal 1420, dug kenseurt Loren (1431-1453), dug Anjev (1434-1480), kont Provañs ha Forcalquier (1434-1480), kont Piemonte, kont Barcelona, roue Naplez (1435-1442), roue Jeruzalem (1435-1480), roue Sikilia (1434-1480) ha Roue Aragon (1466-1480), Markiz Pont-à-Mousson (-1480), 

## E vuhez
Mab e oa da Loeiz II Anjev ha d'e bried Violanda Aragon. Ganet e oa d'ar 16 a viz Genver 1409 en un tour eus kastell Angers, e-kreiz ar goañv kalet. Er c'hastell-se e voe savet gant e vamm, hag e Berry, e-touez breudeur ha c'hoarezed, ha gantañ e genderv Charlez Bro-C'hall, kont Ponthieu, pevare mab ar roue gall Charlez VI (Bro-C'hall) hag ar rouanez Isabeau Bavaria, hag a reno war-lerc'h e dad evel Charlez VII.

Merañ mat a reas e zouaroù en Anjev, e Loren hag e Provañs. Dindanañ e pinvidikaas kêrioù Angers, Aix-en-Provence, Avignon ha Tarascon.

Kuzuliet e oa gant e gambrelan Fouquet d'Agoult hag e sekretour Guillaume de Rémerville .

## Dimeziñ ha bugale
Mary Don't You Weep

***Mary Don't You Weep*** ("Na ouelit ket, Mari") zo ur c'han sklaved eus an amzer a-raok Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.

## Ar ganaouenn
Awenet eo gant an Aviel. Kontañ a ra istor Mari Betania o c'houlenn digant Jezuz lakaat he breur Lazar da sevel a varv da vev. 

## Enrolladurioù
* E 1915 e voe graet an enrolladur kentañ, gant ar *Fisk Jubilee Singers* .
* An enrolladurioù brudetañ eo re kanerezed al laz gospel *[[The Caravans]]* e 1958, gant Inez Andrews evel pennganerez, ha hini *[[The Swan Silvertones]]* e 1959. Dont a reas "Mary Don't You Weep" da vezañ brudetañ kanaouenn The Swan Silvertones, hag ar werzenn distaget gant ar pennganer Claude Jeter, "I'll be a bridge over deep water if you trust in my name", eo ar frazenn a servijas da Paul Simon da skevel, e 1970, ar ganaouenn "Bridge over Troubled Water". 

## Kanerien
Kanet eo bet gant tud a-leizh :
*Stonewall Jackson , e 1960, en doa savet ur ganaouenn nevez diwar-benn ur vaouez yaouank a wel he fried o vont kuit da noz an eured da vont d'ar brezel.
*Aretha Franklin, e 1972 en hec'h albom *Amazing Grace*.
*Nat King Cole
*Aaron Neville
*Pete Seeger
*Bruce Sprinsteen

## Yezhoù all
*E gresianeg : *Mairi Mi Lypasai Pia*, gant Manos Xydous, e 2010, en e albom *Otan tha fygo ena vrady apo 'do*.
*E brezhoneg : *Mari na ouel ken*, savet e brezhoneg gant Mark Kerrain, embannet el levr Parkadoù Sivi Da Viken (Sav-Heol, 2015).

## Kanaouennoù damheñvel
*''Only lyrics''

## Liammoù diavaez
* Komzoù hag istor
* Lyrics at Gospelsonglyrics.org ''Gospelsonglyrics
* Matt Orel's recordings history
*Kanet gant Bruce Springsteen, war ''YouTube''

## Notennoù
Mamoudzou

**Mamoudzou** eo pennlec'h departamant tramor Mayotte e Meurvor Indez. Anvet Momoju e *shimaore*, ar rannyezh swahilek lec'hel, ez eo kumun bobletañ Mayotte. Dzaoudzi, war an enez vihan Petite Terre (pe Pamanzi), e oa ar gêr-benn gozh met dibabet e voe Mamoudzou da gêr-benn e 1977. Enni emañ an holl frammadurioù melestradurel, politikel, kenwerzhel hag artizanel kreiz. 
Ouzhpenn  annezad a zo bremañ o chom enni (war-dro 30 % eus poblañs hollek Mayotte).

## Douaroniezh

Emañ kêr Vamoudzou war arvor biz Grande-Terre (pe Mahoré) a-dal da enez Petite-Terre (pe Pamanzi) e Kanol Mozambik, etre norzh Mozambik ha norzh Madakaskar.
A-ramp war ar menez hag an arvor emañ, alese e loc'h ar c'hobiri a ya eus Grande Terre da Petite Terre.

Ouzhpenn kreiz Mamoudzou e-unan ez a seizh kêriadenn d'ober ar gumun : Cavani, Kawéni, Mtsapéré, Passamaïnty, Vahibé, Tsoundzou I ha Tsoundzou II. Ar c'hêrioù tostañ eo Dzaoudzi, Pamandzi, Koungou, Dembéni hag Ouangani. 

### Douarouriezh ha torosennadur
Emañ reter ar gumun en arvor, war ribl daou ouf dispartiet gant beg Mahabo. Ur blaenenn strizh eo hag a ya d'ober un drederenn eus tiriad ar gumun war-bouez nebeud. Naou-dinaou pe meneziek eo kreiz ha kornôg Mamoudzou, gant gwezh ha gwezh all traoñiennoù ar stêrioù hag a dreuz anezhi en tu kornôg-reter. Emañ beg uhelañ ar gumun e Menez Mtsapéré en norzh (572 m).

### Hidrografiezh
Meur a stêr a dreuz douaroù Mamoudzou :
* Kwalé
* Gouloué
* Doujani
* Majimbini
* Kawéni la joli

## Istor
Diorroet e voe Mamoudzou adal ar bloavezhioù 1860 evit eilañ ar pennlec'h Dzaoudzi. Tamm-ha-tamm e voe enframmet kêriadennoù kozh da heul ar c'hêriekadur. Lod eus ar c'hêriadennoù-se a oa anezho abaoe kantvedoù : Kaweni (), Mtsapéré (dibenn an ), Choa pe « pointe Mahabou », kêriadenn savet er bloavezhioù 1830 gant ar Sakalava a oa deuet a-gevret gant Andriantsoly. E Kaweni hag e Kavani e voe savet div blantadeg korz-sukr gant labouradegoù en eil hanterenn eus an . Gallout a reer gwelet aspadennoù anezho c'hoazh.

## Melestradurezh

PrefMDZ.jpg|Prefeti Mayotte.
Mamoudzou City Hall (10030018363).jpg|An ti-kêr.


Prefeti Mayotte eo ar gumun. Rannet eo e tri c'hanton : Mamoudzou-1, Mamoudzou-2 ha Mamoudzou-3.

### Roll ar vaered

## Poblañsouriezh

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
*  Kumunioù Mayotte e lec'hienn an EBSSA

## Notennoù ha daveoù
Frog Went A-Courtin' (levr)

**Frog Went A-Courtin' ** zo ul levr-bugale saoznek gant John Langstaff, skeudennaouet gant Feodor Rojankovsky, hag embannet gant Harcourt e 1955. Diazezet war ar ganaouenn Frog Went A-Courting. Loreet e voe gant ar c'h*[[Caldecott Medal]]* e 1956 abalamour d'ar skeudennoù. 

## Liamm diavaez
*American Library Association: Frog Went A-Courtin' 1956 Medal Winner
Arondisamant Nanterre

**Arondisamant Nanterre** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Hauts-de-Seine hag e rannvro Île-de-France.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Nanterre e 24 c'hanton (betek 2014) hag e 15 kumun :
*kanton Asnières-sur-Seine-Nord
*kanton Asnières-sur-Seine-Sud
*kanton Bois-Colombes
*kanton Clichy
*kanton Colombes-Nord-Est
*kanton Colombes-Nord-Ouest
*kanton Colombes-Sud
*kanton Courbevoie-Nord
*kanton Courbevoie-Sud
*kanton Garches
*kanton ar Garenne-Colombes
*kanton Gennevilliers-Nord
*kanton Gennevilliers-Sud
*kanton Levallois-Perret-Nord
*kanton Levallois-Perret-Sud
*kanton Nanterre-Nord
*kanton Nanterre-Sud-Est
*kanton Nanterre-Sud-Ouest
*kanton Neuilly-sur-Seine-Nord
*kanton Neuilly-sur-Seine-Sud
*kanton Puteaux
*kanton Rueil-Malmaison
*kanton Suresnes
*kanton Villeneuve-la-Garenne

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù an Hauts-de-Seine d'ar 1 a viz Genver 2017. 17 kumun zo en arondisamant Nanterre bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Créteil

**Arondisamant Créteil** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Val-de-Marne hag e rannvro Enez-Frañs.

## Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Créteil e 25 kanton hag e 23 c'humun :
* kanton Alfortville-Nord
* kanton Alfortville-Sud
* kanton Boissy-Saint-Léger
* kanton Bonneuil-sur-Marne
* kanton Charenton-le-Pont
* kanton Choisy-le-Roi
* kanton Créteil-Nord
* kanton Créteil-Ouest
* kanton Créteil-Sud
* kanton Ivry-sur-Seine-Est
* kanton Ivry-sur-Seine-Ouest
* kanton Maisons-Alfort-Nord
* kanton Maisons-Alfort-Sud
* kanton Orly
* kanton Saint-Maur-des-Fossés-Centre
* kanton Saint-Maur-des-Fossés-Ouest
* kanton Saint-Maur-La Varenne
* kanton Sucy-en-Brie
* kanton Valenton
* kanton Villecresnes
* kanton Villeneuve-le-Roi
* kanton Villeneuve-Saint-Georges
* kanton Vitry-sur-Seine-Est
* kanton Vitry-sur-Seine-Nord
* kanton Vitry-sur-Seine-Ouest
Arondisamant Toulon

**Arondisamant Toulon** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Var hag e rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Toulon e 22 ganton (betek 2014) hag e 34 c'humun :
*kanton Le Beausset
*kanton Collobrières
*kanton La Crau
*kanton Cuers
*kanton La Garde
*kanton Hyères-Est
*kanton Hyères-Ouest
*kanton Ollioules
*kanton Saint-Mandrier-sur-Mer
*kanton La Seyne-sur-Mer
*kanton Six-Fours-les-Plages
*kanton Solliès-Pont
*kanton Toulon-1
*kanton Toulon-2
*kanton Toulon-3
*kanton Toulon-4
*kanton Toulon-5
*kanton Toulon-6
*kanton Toulon-7
*kanton Toulon-8
*kanton Toulon-9
*kanton La Valette-du-Var

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Var d'ar 1 a viz Genver 2017. 32 gumun zo en arondisamant Toulon bremañ.

## Daveoù
Dousenn

Un **dousenn** zo un unanenn-vuzuliañ, enni daouzek unanenn. 

Traoù zo a vez kontet *a-zousennoù* pe *a-zousennadoù*, ha komzet e vez eus *un dousenn vioù, un dousenn grampouezh, un dousenn batatez, un dousenn dud, ... un dousennad soudarded*. 
Lavaret e vez neuze e vez an traoù "diouzh an dousenn". 

Komzet e vez eus un *hanter dousenn* pe *hanter zousenn* ivez evit c'hwec'h.

## Yezh
Graet e vez ivez gant stummoù deveret: **dousennad** ha **dousenniad**, pe **douseniad**. Ar ger **daouzegad** avat ne seblant ket gwall implijet. 

## Orin an doare kontañ
Krediñ a reer eo gwall gozh an doare-kontañ a zousennoù dre ma'z eo un niver aes da rannañ : 12 = 2 × 6 = 3 × 4 = 1 × 12. Dont a rafe eus Mezopotamia hag eus ar boaz da gontañ eskern ar bizied gant ar meud. Evel-se, gant un dorn, e c'haller kontañ betek daouzek, ha gant daou zorn betek 144. 
Ur gros zo kement ha daouzek dousenn (12 x 12), 144 eta. 

## Trizek evit dousenn
Ur boaz kenwerzh eo kontañ a-wechoù trizek en un dousenn; ne vez paeet nemet daouzek, unan evit netra a vez dreist-kont eta. E Breizh e vez trizek istrenn en dousenn istr. Ha hervez ar c'hrennlavar: « Trizek evit dousenn, Kont ar vioù e Lesneven*» .

==Gerdarzh==
Dont a ra eus ar ger gallek *douzaine*, a gaver ivez e saozneg (*dozen*), e kembraeg (*dwsin*) ha yezhoù all, ha hennezh a deu eus ar ger latin *duodecim*, a dalv kement ha [[daouzek]]. <br />
E [[nederlandeg]] e kaver daou c'her: unan damheñvel ouzh ar ger gallek, *dozijn* (evel dousenn eta), hag unan germanek rik *twaalftal* (un tamm evel *daouzegad* e brezhoneg).

== Levrlennadur ==
*  Georges Ifrah (1994), *Histoire universelle des chiffres – L'intelligence des hommes racontée par les nombres et le calcul'', Robert Laffont, ISBN 978-2-221-90100-7 
:Gwelit al levrenn I, pp. 224-225.

## Liammoù diavaez

## Notennoù
Frog Went A-Courting

**Frog Went A-Courting** zo ur ganaouenn saoznek eus ar bloavezhioù 1600, diwar-benn dimeziñ ur glesker hag ul logodenn. Meneget eo bet e Wedderburn's Complaynt of Scotland (1548) hag anvet "The frog came to the myl dur", hogen e skoteg e oa kentoc'h eget saoznek. Meneget eo bet ivez el *London Company of Stationers' Register* e 1580 evel "A Moste Strange Weddinge of the Frogge and the Mouse." Meur a zoare all zo c'hoazh, hag an ton koshañ meneget a gaver e Melismata, gant Thomas Ravenscroft, e 1611.

## Kanerien
Kanet hag enrollet eo bet 
* e 1950 gant Jimmie Rodgers war ur bladennig; 
* e 1953 gant Pete Seeger, en American Folk Songs for Children;
* e 1970 gant Elvis Presley ("Froggie Went A-Courtin'") en "Walk a Mile in My Shoes - The Essential 70's Masters";
* e 1992 gant Bob Dylan en albom Good as I Been to You.
* gant Woody Guthrie, ha kalz a re all.

## E yezhoù all
*E galleg, e 1965, un doare parizian kenañ, gant ur Stadunanadez anvet *Eileen*.

## Levr
Ul levr bugale anvet Frog Went A-Courtin' zo bet embannet diwar-lerc'h ar ganaouenn. 

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Pennad db ar ganaouenn : https://web.archive.org/web/20140217154426/http://www.sweethappylife.com/2011/activities/toddler-games-activities/song-of-the-week-froggy-went-a-courtin
* Doare Woody Guthrie http://www.youtube.com/watch?v=KCjkuF5F3kk
* Doare Jimmie Rodgers e 1950 : https://web.archive.org/web/20140217154426/http://www.sweethappylife.com/2011/activities/toddler-games-activities/song-of-the-week-froggy-went-a-courtin
Buhez Santez Katell

**Buhez Santez Katell** zo ur skrid krennvrezhonek e komz-plaen diwar-benn buhez ur gristenez ha merzherez yaouank eus Egipt, deuet da vout santez, hag anavezet evel Katell Aleksandria. 

Moullet eo bet al levr e 1576, e manati Sant Frañsez Cuburien. E ditl e oa *Aman ez dezraou buhez an itron sanctes Cathell guerhes ha merzeres*. 

## Liammoù diavaez
*Buhez an itron Sanctes Cathell guerhes ha merzeres el lec'hienn Bretania
*Gallica

## Notennoù
Banniel Sant Dewi

**Banniel [[Sant Dewi]]** (*Baner Dewi Sant* e kembraeg) zo graet gant ur groaz velen war ur foñs du, met kavet e veze ivez, gwechall, ur groaz du war ur foñs melen. 

Implijet eo bet evel banniel Kembre, evel an "Aerouant Ruz", tre evel kroazioù all, re Sant Andrev, Sant Jorj, Sant Padrig, Sant Piran, a zo arouezioù Skos, Bro-Saoz, Iwerzhon, Kernev-Veur.
Daouzek

**Daouzek** eo an niver etre unnek ha trizek. Un niver naturel eo.

## Matematikoù
Daouzek zo un niver hollgaer peogwir int niveroù peurvat niver e rannerioù ha sammad e rannerioù.

An hini bihañ eus an niveroù puilh eo.

## Traoù a ya dre zaouzek

*an daouzekvet eur, hini kreisteiz ha hini hanternoz 
*daouzek taol ar c'hreisteiz ha re an hanternoz, e tour an ilizoù
*daouzek miz ar bloaz
*daouzek sin ar zodiak kornogel hag ar zodiak sinaat

Aroueziañ a ra daouzek stered Banniel Europa ar peurvad, al leunded hag an unelezh. 

## Henamzer
*Daouzek trevell Herakles, e mojennoù Hellaz
*daouzek doue Olimpos
*daouzek meuriad Israel 
*an daouzek abostol, en Aviel

## Sinema
* *[[12 Monkeys]]* gant Terry Gilliam, aktourien Bruce Willis ha Madeleine Stowe
* *[[The Dirty Dozen]]* gant Robert Aldrich, aktourien Lee Marvin, Ernest Borgnine, Charles Bronson, John Cassavetes, Telly Savalas, Donald Sutherland...
* *[[12 Angry Men]]* gant Sidney Lumet, aktour pennañ Henry Fonda
The Vikings

***The Vikings*** (*Ar Vikinged* e brezhoneg) zo ur film troioù-kaer hag istorel, sevenet gant ar filmaozour stadunanat Richard Fleischer, hag a oa deuet e-maez d'an 11 a viz Mezheven 1958 e New York. Goude bezañ deuet e-maez d'an 28 a viz Mezheven er Stadoù-Unanet a-bezh, ne voe nemet d'ar 15 a viz Kerzu da-heul ma c'hallas an arvestourien arvestiñ ouzh ar film e Bro-C'hall.

Azasaet e oa bet ar senario gant Dale Wasserman ha Calder Willingham diwar ar romant *[[The Viking]]* (1951) gant ar skrivagner stadunanat Edison Tesla Marshall.

Troet e oa bet film e Norvegia nemet darvoudoù argadenn kastell Aella a voe savet e Roc'h Goueon (Plevenon).

Ar film-mañ hag a bad kant c'hwezek munutenn a oa bet savet ar sonerezh anezhañ gant ar sonaozour italian Mario Nascimbene.

## An danvez
En dekvet kantved emeur ha dont a ra ar Vikinged da blantañ freuz ha reuz war aodoù Bro-Saoz ingal. Lazhañ roue ar vro a ra Ragnar, roue ar Viginked, ha gwallañ e wreg. Genel a ra homañ ziwezhañ ur mab, Erik e anv, hag a vo paket ha desavet evel sklav gant ar Vikinged. Deuet d'e oad gour e tal ouzh Einar, mab Ragnar, o tizremmañ anezhañ goude teuler e falc'hun outañ. Un tamm diwezhatoc'h ez eo skrapet Morgana (danvez rouanez Bro-Saoz) gant Einar a glask he lubaniñ. En aner dre m'eo-hi sodet gant... Erik.

## Roll ar gomedianed pennañ
* Kirk Douglas : Einar, mab Ragnar,
* Tony Curtis : Erik, sklav ha laeradenn Ragnar,
* Ernest Borgnine : Ragnar, ar roue viking,
* Janet Leigh : Morgana, danvez pried ar roue saoz Aella ha piket he c'halon gant Erik,
* Orson Welles : an daneveller (eilmouezhiet gant Yves Montand en doare gallek).

Evit da Ernest Borgine bezañ ur miz yaouankoc'h eget Kirk Douglas e oa bet fiziet ennañ roll Ragnar, tad Einar.Da-geñver ar film-mañ en devoa adkavet Kirk Douglas Richard Fleischer, pevar bloaz goude *[[20,000 Leagues Under the Sea (1954 film)|20,000 Leagues Under the Sea]]*.E 1960 e troio Kirk Douglas en-dro gant Tony Curtis, en ur film savet gant Stanley Kubrick ar wech-mañ : *[[Spartacus (film)|Spartacus]]*.

## Goproù

## Liammoù diavaez
*Tañvaenn orin '''''The Vikings'''''
* '''''The Vikings''''' war Internet Movie Database
* '''''The Vikings''''' war Cinémathèque de Bretagne
Rann

Ur **rann**, pe **kevrenn** zo ul lodenn pe un toullad lodennoù eus un niver anterin rannet e lodennoù kevatal. 

Da skouer ar gevrenn \frac{56}{8} a dalv kement ha 56 rannet dre 8. Par eo ar rann-se da 7 rak 7×8 = 56. 

## Notennoù
I Shall Not Be Moved

**I Shall Not Be Moved** zo ur ganaouenn sklaved e saozneg, a zo deuet da vezañ brudet evel **We Shall Not Be Moved**. Kanet e veze neuze gant labourerien o stourm, ha goude gant stourmerien republikan Iwerzhon.

## Ar ganaouenn

Sed amañ an doare kanet gant Pete Seeger e 1989 en Arc'hantina .

## Ar ganerien
Setu kanerien o deus enrollet *I Shall Not Be Moved*:
* Charley Patton (1929)
* Lonnie Donegan en *Lonnie Donegan Showcase* (1956)
* The Million Dollar Quartet (Elvis Presley, Jerry Lee Lewis, Carl Perkins, ha Johnny Cash) (1956)
* Ella Fitzgerald en *[[Brighten the Corner]]* (1967)
* Son House en *The Real Delta Blues-14 songs from the man who taught Robert Johnson* (1974)
* Ricky Van Shelton en *[[Don't Overlook Salvation]]* (1992)
* Yellowman en *Yellow Gold* (2002) as *I Shall not Remove*
* Devil in a Woodpile en *Division Street* (2000)
* Johnny Cash en *My Mother's Hymn Book* (2004)
* Mavis Staples en *We'll never Turn Back* (2007)
* Shirley Ann Lee on *Songs of Light* (2012)

## Notennoù ha daveennoù
Martini & Rossi

**Martini & Rossi** a zo un embregerezh italian a werzh alkool er bed a-bezh. Ober a ra kalz Vermouth dindan an anv Martini, a c'hell bezañ *bianco* (gwenn) pe *rosso* (ruz). Produiñ a ra ivez gwin eonennek.

Anavezet eo evit e vruderezh, met dreist holl e bed ar redadeg kirri evit bezañ sponsoret meur a skipailh dindan an anv Martini Racing, eus Brabham adanvet *Martini Racing* just a-walc'h, betek Williams adanvet *Williams Martini Racing*. Sponsoret eo bet gantañ ivez ar Scuderia Ferrari etre 2006 ha 2008.
Martini Racing

**Martini Racing** a zo an anv dindan anezhañ o deus redet un nebeud skipailhoù e redadegoù kirri, sponsoret gant Martini & Rossi, adalek 1968. Livet e vez ar c'hirri gant bandennoù glas teñval, glas sklaer ha ruz Martini, war kirri gwenn, glas pe ruz.

## An Andur

Krog eo Martini da sponsoriñ skipailhoù redadegoù kirri e 1968 gant Alfa Romeo en Andur, met en doare-se da redek eo anavezet kalz gant e gevelerezh gant Porsche, oc'h aozañ ar skipailh *Martini Porsche* e-pas ar bloavezhioù 1970. Sponsoret en deus ivez Lancia a-raok ma ne yafent d'ar ralli kentoc'h, e bloavezhioù 1980.

## Formulenn 1
Krog eo Martinia da sponsoriñ ar skipailh italian Tecno e 1972. Siwazh ne oa ket kevezus ar c'harr ha dilezet en deus Martini ar F1 e fin 1973 hep disoc'h pennañ.

Deuet eo en-dro e 1975 gant un emglav gant Brabham, renet gant Bernie Ecclestone, deuet da gemer an anav **Martini Racing**, gant ur c'harr gwenn mui bandennoù Martini da gentañ. E 1976 ha 1977, gant donedigezh keflusker Alfa Romeo eo bet erlec'hiet ar gwenn gant al liv ruz.

E 1979 e ya Martini da sponsoriñ Team Lotus, ar skipailh kampion, met n'eo ket ken kevezus ar c'harr nag e vlenier Mario Andretti ha dilezel a ra Martini ar Formulenn 1 e fin ar bloaz. Ober a ra un distroig e 2006, o vezañ sponsor bihan Ferrari betek 2008.

E 2014 e tiskleri Martini ha Williams un emglev evit bezañ pennsponsor ar skipailh evit meur a vloaz. Gwenn eo ar c'harr gant bandennoù Martini warnañ. Kemer a ra ar skipailh an anv **Williams Martini Racing**.

## Ar Rallioù
E rallioù en deus sponsoret Martini Porsche, Lancia ha M-Sport.
Frañseza Kervendal

**Frañseza Kervendal** eo anv-pluenn Morwenna Steven (*Marcelle Stéphan* en ti-kêr), ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1915 ha marvet e Ploare d'ar 25 a viz Eost 2001 d'an oad a 86 vloaz, ha gwreg Per Denez. Skrivañ he deus graet dreist-holl e-barzh *[[Al Liamm]]* ha *[[Barr-Heol]]*.

## Levrioù
**Un aod... ur galon*, Hor Yezh, 1987 (Priz Langleiz), 157 p.
Emgann Chipka

**Emgannoù Chipka** zo emgannoù a c'hoarvezas entre arme an Impalaeriezh otoman, en un tu, ha re an impalaeriezh rus hag emsaverien vulgar en tu all, en 1877 ha 1878, e-kerzh an Dekvet brezel rus-ha-turk, ma voe savet Bulgaria emren goude en Impalaeriezh otoman.

## Skeudennoù

File:View from Shipka.JPG| Menez Chipka
File:Snow Scene at Shipka Pass 1.JPG|Koadeg en Ode Chipka
File:Bulgaria Shipka-01.JPG|Monumant Chipka
File:Rojdestvo Hristovo, Shipka, Bulgaria.jpg|Manati Chipka
File:Bulgaria Shipka-04.JPG| Kanolioù er Menez Chipka
File:Cannons on Shipka pass.jpg
File:Паметникът на свободата на връх Шипка 02.jpg
Gaston Lagaffe

**Gaston Lagaffe** (*Gaston Beiadeg* e brezhoneg) a zo un haroz bannoù-treset savet gant André Franquin e miz C'hwevrer 1957 hag embannet er gelaouenn Spirou.
Istorioù berr-berr int, ur bajenn pe un hanter bajenn, ha fentus. Gaston a zo implijet e ti ar gelaouenn "Spirou", ur mell lezireg a zo anezhañ, ha ne ra nemet garzajoù.

Atav e vez heskinet Gaston gant Léon Prunelle, a zo skridaozer e ti Spirou ha karget d'e lakaat da labourat. En abeg da fallvarc'hoù Gaston ne zeu morse Prunelle a-benn da sinañ kevratoù kevrinus gant an ao. De Mesmaeker.
Mignon eo Gaston da ziellourez Spirou, an dimezell Jeanne (*M'oiselle Jeanne*), a gav atav digarezioù d'e vourdoù, ha karantez a sav tamm-ha-tamm etrezo.
Brudet eo karr Gaston, ur Fiat 509 (1925-1929).

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Abercuch

**Abercuch** pe **Abercych** zo ur gêriadenn vihan eus mervent Kembre, e Sir Benfro, war lez ar stêr Cuch, er c'hreisteiz da Dyffryn Teifi, hanter hent etre Castell Newydd Emlyn er reter hag Aberteifi er c'hornôg.
Llanwnda (Sir Benfro)

**Llanwnda** zo ur gêriadenn vihan eus mervent Kembre, e Sir Benfro.

Da Sant Gwyndaf (pe Gwnda) eo gouestlet an iliz-parrez. 

E-kichen ar gêriadenn emañ al lec'h ma tilestras kantadoù a soudarded c'hall e miz C'hwevrer 1797, da argadiñ Breizh-Veur, keit ha ma oa soudarded all o vont da reiñ sikour da emsaverien republikan Iwerzhon, dindan renerezh Lazare Hoche. Ober a rejont ar riñs war ilizoù ar c'hornad ha war hini Llanwnda en o zouez.

## Notennoù
Llanwnda

**Llanwnda** zo un anv-lec'h kembraek.

## Gerdarzh
Dont a rafe eus an anv Gwyndaf, pe *Gwnda*, sant brezhon.

## Lec'hioù
*Llanwnda, e Gwynedd.
*Llanwnda, e Sir Benfro.
Bryn-crug

** Bryn-crug ** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh en hanternoz Kembre, e kreisteiz kontelezh Gwynedd, er biz da gêr Tywyn. Nepell er c'hornôg e red an Afon Dysynni.

Er mervent emañ maner Ynysymaengwyn, savet e 1758. Er c'hreisteiz emañ moudenn-gastell Cynfal, savet e 1137 gant Cadwaladr ap Gruffudd, breur da Owain Gwynedd.
Richard Fleischer

**Richard O. Fleischer**, bet ganet d'an 8 a viz Kerzu 1916 e Brooklyn hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Meurzh 2006 e Woodland Hills (Los Angeles), a oa ur filmaozour stadunanat.

E-touez ar filmoù a oa bet kaset da benn gantañ e c'haller menegiñ *[[20,000 Leagues Under the Sea (1954 film)|20,000 Leagues Under the Sea]]* *(Ugent mil Lev Dindan ar Mor)*, *[[The Vikings]]* *(Ar Vikinged)* ha *[[Soylent Green]]* peurgetket.
Arondisamant Brignoles

**Arondisamant Brignoles** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Var hag e rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Brignoles e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 61 kumun :
* kanton Aups
* kanton Barjols
* kanton Besse-sur-Issole
* kanton Brignoles
* kanton Cotignac
* kanton Rians
* kanton La Roquebrussanne
* kanton Saint-Maximin-la-Sainte-Baume
* kanton Tavernes

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Var d'ar 1 a viz Genver 2017. 67 kumun zo en arondisamant Brignoles bremañ.

## Daveoù
Treletert

**Treletert** (*Letterston* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e Kembre, e hanternoz Sir Benfro. 

Dont a rafe anv ar gêriadenn, a greder, eus anv ur Flandrezad anvet Letard Litelking, lazhet gant Anarawd ap Gruffudd e 1137.

## Notennoù
Viktor Vasnetsov

**Viktor Mikhaïlovitch Vasnetsov** (Виктор Михайлович Васнецов e ruseg), ganet e 1848 e Lopial e-tal Viatka ha marvet e 1926 e Moskou, a oa ul livour rus. Awenet eo bet gant ar mojennoù kozh hag an istor. 

Mab e oa da Mikhail Vassilievitch Vasnetsov, beleg e kêriadenn Viatka, den desket ha troet gant ar skiantoù, ar brederouriezh, hag al livañ. E dad-kozh a oa livour ikonennoù. 

## Livadurioù

Image:Vasnetsov Kuindzhi.jpg| Arkhip Kouïndji. 1869
Image:Vasnetsov Grave digger.JPG|*An Touller-bezioù*. 1871
Image:Vasnetsov Nepomnjaschij.jpg|*Disamm a diegezh* (Непомнящий родства). 1871
Image:Vasnetsov Moving House.jpg|*Kimiadiñ eus ar gêr*. 1876
Image:Vasnetsov samolet.jpg|*An Tapis-nij*. 1880
File:Vasnetsov Alenushka.jpg|Alyonushka, 1881
file:Vsnetsov God Son.jpg|*Mab Doue* , 1885-1896
file:Vasnetsov Temptation.jpg|*Temptadur*, 1885-1896. (Freskenn en Iliz-veur Sant Volodymyr)
file:Kiev vasnetcov.jpg|Badeziant Kievans
file:Vasnetsov Bogomater Vladimir.jpg|*Gwerc'hez hag he mab*, 1887
Image:Igorsvyat.jpg|*Aerva entre [[Igor Sviatoslavitch]] hag ar [[Polovtsed]]]*, 1889
File:Ivan Tsarevich i lebed.jpg|*Ivan Tsarevitch hag an Alarc'h*.
file:Vasnetsov Russian Bishops.jpg|Eskibien rus (Freskenn en Iliz-veur Sant Volodymyr). 
file:Vasnetsov Bapt Vladimir.jpg| Vladimir Iañ, 1890
file:Vasnetsov Sirin Alkonost.jpg|Sirin hag Alkonost: , 1896
file:Vasnetsov Entombing.JPG|Sebeliadur, 1896
file:Gamaun.jpg|Gamayun, an evn profed, 1897
file:Vasnetsov Ioann 4.jpg|An Tsar Ivan IV (Rusia), 1897
file:Vasnetsov Maria Magdalene.JPG|Maria Magdalena, 1898
file:Viktor Vasnetsov - Богатыри - Google Art Project.jpg|An tri Bogatyr, 1898
file:Vasnetsov Snegurochka.jpg|Sneguročka, 1899
file:Trizna 1899.jpg|Fest Oleg, 1899
file:Vasnetsov Bogomater.JPG|*Mamm Doue*, 1901
file:Vasnetsov Madonna.JPG|*Gwerc'hez Vari ha Mabig Jezuz*, 1901
file:Vasnetsov Savior.JPG|*Salver*, 1901
file:Vasnetsov Last Judgment.jpg|Barn diwezhañ, 1904
file:Vasnetsov Fatherhood.JPG|*Bout tad*, 1907
file:Monomakh's hunting.jpg|Monomach 
file:Vasnetsov Sergei Alexandrovich Cross.jpg|Kroaz el lec'h ma voe muntret an Dug-meur Sergei Alexandrovich Rusia.
file:Баян.jpg|Boyan, 1910
file:Vastnetsov_1914.jpg|Ilja Muromez, 1914
file:Бой скифов со славянами.jpg|Emgann Skited ha Slaved
file:Vasnetsov Frog Princess.jpg|*An tsarevna-glesker*. 1918
file:Vasnetsov Nesmeyana.jpg|*An Tsarevna Nesmeyana*. 1916-1926
file:Viktor Vasnetsov Kashchey the Immortal.jpg|Koschtschei an Divarvel, 1917–1928
Geriadur Brezhoneg-Saozneg

Ar **Geriadur Brezhoneg-Saozneg** zo ur geriadur divyezhek, gant Remon ar Porzh, a zo bet embannet teir levrenn anezhañ, etre 1986 ha 1993, gant Mouladurioù Hor Yezh. Ne ya ket pelloc'h eget al lizherenn G avat.
Gros

Ur **gros** zo un unanenn vuzuliañ hag a zo kement ha 12 dousenn.

Kemm a vez graet ivez etre ar re-mañ: 
*ar gros bihan : 12 x 12 = 144.
*ar gros bras : 12 x 12 x 12 = 1728 .

## Notennoù
Bwlchtocyn

** Bwlchtocyn** zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre, e kumuniezh Llanengan. Emañ e mervent ledenez Llŷn, er gevred da gêriadenn Llanengan hag er c'hreisteiz da Abersoch.
Carmel (Gwynedd)

** Carmel** zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre. E Dyffryn Nantlle emañ, etre Groeslon hag Y Fron, e harz Mynydd y Cilgwyn. 

Dont a ra an anv eus anv chapel ar vetodisted, kalvinourien a ziazezas eno e 1827, hag a oa anvet war-lerc'h Menez Karmel ar Bibl.
Clynnog Fawr

**Clynnog Fawr**, pe **Clynnog-fawr**, pe **Clynnog** hepken gant tud ar vro alies, zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre, war an hent etre Caernarfon ha Pwllheli. E 2011 e oa poblet gant 954 a dud, ha 698 anezho (73.2%) a oa kembraegerien.

Eno e c'hoarvezas Emgann Bron yr Erw e 1075.

* Y Foel (Clynnog)

## Liammoù diavaez

## Notennoù
Chwilog

**Chwilog** zo ur gêriadennig e Gwynedd, en hanternoz Kembre. E gwalarn Eifionydd emañ, etre Pwllheli ha Llanystumdwy, war lez an Afon Wen, a ziskenn war-du Bae Tremadog. E kumuniezh Llanystumdwy emañ ar gêriadenn.
Cwm-y-glo

**Cwm-y-glo** (*Traoñ ar glaou*, e brezhoneg) zo ur gêriadennig e Gwynedd, en hanternoz Kembre, un hanter lev bennak er reter da Caernarfon, e tolead Arfon, etre Llanberis ha Llanrug, tost da benn hanternoz Llyn Padarn, e-lec'h m'emañ ar stêr Rhythallt o tont e-maez al lenn.

## Istor
Diorren a reas ar gêriadenn en-dro d'ar vengleuz anvet Chwarel Dinorwig, petra bennak ma'z eus tier koshoc'h c'hoazh. 

Pemp den a voe lazhet eno e 1869 gant nitroglikerin eus ur vagoniad kaset da sklenteg Llanberis.

## Skol
*Ysgol Cwm y Glo* eo anv ar skol, a zo e kembraeg, stag ouzh Ysgol Brynrefail, skol eil derez Llanrug.
Nant Peris

**Nant Peris**, pe **Nantperis**, zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre. 

Gouestlet eo an iliz da sant Peris, en deus roet e anv ivez da Llyn Peris, Llanberis ha Bwlch Llanberis, er c'horn-bro.

## Douaroniezh
E-harz ar Wyddfa emañ Nant Peris hag e skeud ar menezioù e chom ar geriadenn e-pad 6 sizhun er goañv. Bep bloaz e c'hortoz an dud distro an heol d'an 13 a viz Genver. D'an deiz-se ne vez gwelet nemet un daou vunut bennak met goude-se e kresk pad ar sklêrijenn bemdez, tamm-ha-tamm. Gant ma ne vefe ket re a goumoul evel-just !

## Tud
Ganet e voe ar skrivagner William John Davies e Nant Peris e 1888. Daoust ma vevas e Caernarfon e oa chomet stag ouzh e geriadenn ha Gwilym Peirs e oa e anv-pluenn.

## Liamm diavaez
*''Yr haul yn ail-ymddangos mewn pentref ar ôl chwe wythnos'' - BBC Cymru, 15 Ionawr 2020
Fernando II

**Fernando II** zo bet anv meur a roue:
*Fernando II León, roue León (1157-88).
*Fernando II Aragon, roue Aragon, lesanvet *ar C'hatolik* (1479-1516);
*Fernando II Navarra (1759), anavezetoc'h evel Fernando VI, roue Spagn ;
*Fernando II Portugal (1816-1885), roue Portugal evel pried Maria II Portugal

## Pennadoù kar
*Fernando Iañ
*Fernando III
*Fernando
*Ferdinando
Fernando Iañ

**Fernando Iañ** zo bet anv meur a roue:

* **[[Fernando Iañ León]]** (1010-1065), pe *Fernando Sánchez, Fernando El Magno, Fernando el Grande*;
* **[[Fernando Iañ Portugal]]** (1345-1383), pe *Fernando Iañ Borgonha*, 
* **[[Fernando Iañ Aragon]]** (1380-1416), pe *Fernando el Justo, Fernando Iañ Antequera*;
* **[[Fernando Iañ Navarra]]** (1452-1516), anavezetoc'h evel **Fernando V Kastilha**;

## Pennad kar
*Fernando II
*Fernando
Adolfo Alsina

**Adolfo Alsina** (Buenos Aires, 4 a viz Genver 1829 - Carhué 29 a viz Kerzu 1877) a oa ur gwiraour hag ur politikour eus Arc'hantina en . Bez' e voe unan eus saverien ar Partido Autonomista hag ar Partido Autonomista Nacional (PAN). Besprezidant Republik Arc'hantina e voe pa oa prezidant Domingo Faustino Sarmiento etre 1868 ha 1874.
Nick Heidfeld

**Nick Lars Heidfeld** (bet ganet d'an  e Mönchengladbach, Alamagn ar Ch'ornôg) a zo ur blenier redadegoù kirri alaman a red en Andur gant Rebellion Racing. Redet en deus ivez e Formulenn 1 etre 2000 ha 2011. Redet en doa gant Prost, Sauber, Williams, BMW Sauber ha Renault met daoust da se n'eo ket deuet a-benn da gaout un trec'h e-pad e red-vicher. Ar blenier en deus ar muiañ poentoù didrec'h eo.
Jarno Trulli

**Jarno Trulli** (distagadur italian : [ˈjarno ˈtrulli]) (bet ganet d'an  e Pescara, Abruzzo) a oa ur blenier redadegoù kirri italian en deus redet e Formulenn 1 etre 1997 ha 2011 ha redet en deus evit Minardi, Prost, Jordan, Renault, gant ar skipailh-se en deus bet e drec'h nemetañ, ha war-lerc'h evit Toyota ha Lotus Racing. Kenberc'henner eo da winiegi ha produiñ ha gwerzhañ a ra e win-dezhañ.
Ralf Schumacher

**Ralf Schumacher** (bet ganet d'an  e Hürth) a oa ur blenier redadegoù kirri alaman en desu redet e Formulenn 1 etre 1997 ha 2007. Redet en deus evit Jordan, Williams ha Toyota, o c'hounit c'hwec'h redadeg, ha 27 podiom e 180 redadeg. Skazrhet eo bet kuit eus Toyota goude ur bloavezh diaes ha daoust ma en deus graet esaeoù gant Force India n'eo ket deuet a-benn da gaout ur plas evit redek a-benn 2008. Neuze en deus redet e DTM gant Mercedes-Benz betek 2012.

Breur Michael Schumacher eo, an hini a zo aet gantañ ar maout seizh gwezh e kevezadeg bed ar vlenierien e Formulenn 1.
Takuma Sato

**Takuma Sato** (佐藤 琢磨 Satō Takuma) (bet ganet d'an  e Tokyo) a zo ur blenier redadegoù kirri eus Japan a red en IndyCar abaoe 2010, da gentañ gant KV Racing Technology, war-lerc'h gant A. J. Foyt Enterprises, o tont da vezañ ar blenier eus Japan kentañ o c'hounit en IndyCar. Kevezet en deus evit an trec'h en Indianapolis 500 2012 met kollet en deus kontrol e garr er c'horn diwezhañ, o lezel an trec'h da zDario Franchitti. A-benn ar fin e tapas an trec'h en Indianapolis 500 e 2017.

A-raok redadegoù kirri Amerika an Hanternoz en deus redet Sato e Formulenn 1 etre 2002 ha 2008, o redek evit Jordan, BAR-Honda, o pignat war ur podiom, hag evit Super Aguri.
Fernando III

**Fernando III** zo bet anv meur a roue:
* **[[Fernando III Kastilha]]** (1199-1252), *el Santo*, Roue Kastilha ha León;
* **[[Fernando III Navarra]]** (1833), anavezetoc'h evel **[[Fernando VII]] Kastilha**.

## Pennadoù kar
*Fernando II
*Fernando IV
Fernando Iañ León

**Fernando Iañ León**, lesanvet *el Magno* pe *el Grande* (war-dro 1016 – León, 27 a viz Kerzu 1065), a voe kont Kastilha adal 1029 ha roue León adal 1037 betek e varv.

## E vuhez
Mab e oa da Sancho Garcés III Pamplona, lesanvet *el Mayor*, roue Pamplona, ha d'e bried Muniadona, pe Munia Mayor, c'hoar da García Sánchez Kastilha.

En 1029 e voe lazhet Kont Kastilha, García Sanchez, a oa breur d'e vamm. Kont Kastilha e voe adal 1029, hogen ne c'houarnas nemet adal marv e dad e 1035.

Roue León e teuas da vezañ goude dimeziñ da Sancha León (1013-1067), c'hoar d'ar roue Bermudo III.
Hi a gemeras an armoù enep he breur. Brezel a voe. En emgann Tamarón (30 a viz Eost pe 1añ a viz Gwengolo 1037) e-kichen Burgos, e voe trec'h Fernando Iañ war arme León, ha lazhet e voe e vreur-kaer, ar roue Bermudo III León, hag eñ divugel. 

Seziz a lakaas neuze war gêr León. Goude kemeret kêr gantañ e wiskas Fernando kurunenn rouaned León, d'an 22 a viz Mezheven, dre wirioù e bried Sancha León, c'hoar d'ar roue lazhet.

Bec'h en doe neuze gant uhelidi Galiza ha León na felle ket dezho plegañ d'ur roue estren. Goude-se en em savas e vreur García IV, roue Navarra, diwar-benn douaroù kemeret digant Leon ha Kastilha gant o zad, en Araba hag a-hed harzoù reter Kastilha. 

E miz Eost 1054 e faezhas arme Navarra en Atapuerca e-tal Burgos, hag e lazhas e vreur en emgann. Gant se e c'hallas kemer ar Rioja.
Trec'h e voe ivez war ar Vuzulmaned, kemer a reas Coimbra en 1064. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Sancha León, merc'h da Alfonso V, roue León, ha bugale o doe:
* Urraca de Zamora (c. 1033–1101), itron Zamora.
* Sancho (1038–1072), roue Kastilha evel Sancho Iañ, ha roue León evel Sancho II (1065–1072).
* Elvira, (m. 1101), itron Toro.
* Alfonso (1040–1109), roue León (1065–1072), Kastilha ha Galiza (1072–1109), evel Alfonso VI.
* García (1042–1090), roue Galiza (1066–1071 ha 1072–1073), evel García II.

## Notennoù