Kreskad (yezhoniezh)

War dachenn ar yezhoniezh e implijer an termen **kreskad ** (e gresianeg: *αύξηση*; e sañskriteg: आगम *āgama*) pe **augment** (diwar al latin *augmentum*) evit komz eus ur silabenn ouzpennet ouzh penn-kentañ ur ger e degouezhioù kevreadurezhel resis e yezhoù indezeuropek 'zo, en o zouez dreist-holl ar gresianeg (kozh ha modern), an armenieg hag ar yezhoù indez-aryek, da skouer ar sañskriteg.

Ledanaet eo bet implij an termen evit gallout kaozeal eus elfennoù damheñvel o mont-en-dro e yezhoù nann indez-europeg, en o zouez ar rakger *ō-* a dalvez da verk an amzer dremenet strizh e nahouatleg.

Implijet e vez an aliesañ ar c'hreskad gant ar yezhoù indez-europek evit sevel stummoù verbel peurachu diwar ur wrizienn diazez, da skouer: 

Diwar ar wrizienn indezeuropek **bʰer-*, 'dougen' e saver stummoù an amzer dremenet dre ouzhpennañ ouzh penn-kntañ ar wrizienn diazez ur c'hreskad vogalennek: 
* henc'hresianeg: **ἔ**-φερε ('dougas')
* sañskriteg: ***á'''-bharat'' ('dougas')
* armenieg: ***e**-ber''('dougas')

==Orinoù==
N'eo ket sklaer hervz an enklaskoù bet kaset da-benn war an dachenn-mañ gant ar [[:Rummad:Yezhoniezh istorel|yezhoniezh istorel]] hag-eñ e oa ar c'hreskad unan eus perzhioù orin an holl yezhoù indez-europek ha bet kollet da c'houde gnt an darn vrasañ anezhe keit ha ma'c'h aent war diorren pe get.

==Mont-en-dro==
Rannet e vez ar c'hreskad e daou rumm disheñvel hervez [[fonenn|son]] kentañ ar [[ger]] (pe ar [[gwrizienn (yezhoniezh)|wrizienn]]) outañ:

===Kreskad silabennek===
Staget e vez ur [[silabenn]] ouzh ur ger pa grog hennezh gant ur [[kensonenn|gensonenn]].

Da skouer, e [[gresianeg]] e saver an [[Amzer (yezhoniezh)|amzer dremenet amstrizh]] dre ouzhpennañ ar c'hreskad ***ἐ-***:
: λαμϐάν-ω ('kemer a ran') → **ἐ**-λάμϐαν-ον ('kemer a raen')

===Ar c'hreskad nann-silabennek===
Nann-silabennek eo ar c'hreskad pa vez ouzhpennet ouzh ur ger gant ur vogalenneen e benn hag en degouezhioù-mañ e vez [[hirder vogalennek|hiraet]] ar vogalenn gentañ-se. Graet e vez ***kreskad amzerel*** eus ar c'hreskadoù nann-vogalennek. 

Da skouer, e sañskriteg:
: ***a*'ś-* 'debriñ') →  ***ā**ś-nā-m* (gant an [[enger]] *-nā-* ouzhpenn) 

==Lec'h ar c'hreskad==
Pouezus eo ober an diforc'h etre ar [[gwrizienn (yezhoniezh)|wrizienn]] diouzh un tu hag ar [[Kelf (yezhoniezh)|c'helf]] bewezh mar bez ezhomm evit lec'hiañ ar c'hreskad, staget ouzh penn kentañ ar wrizienn atav. Neuze, pa implijer [[rakgerioù]] stag ouzh ar wrizienn e vez implijet ar c'hreskad un tammig evel un [[enger]] staget etre ar rakger ha penn-kentañ ar wrizienn dre ma vez staget ouzh penn-kentañ ar wrizienn atav kentoc'h evit ouzh penn-kentañ ar c'helf (en degouezh-mañ ar rakger mui ar gwrizienn).

Alies en degouezhioù-mañ e laker e plesutr argerzhioù [[fonetik|morfofonetikel]] all, da skouer reolennoù [[sandhi]].

Da skouer:
: * Sañskriteg: amzer a-vremañ *ap**a**-bharati* →  amzer dremenet amstrizh  *ap**ā**-bharat* ('degas a rae')
:: d.l.e **apa-**a**-bhar-at* gant [[sandhi]] dre [[Strizhadur (yezhoniezh)|strizhadur]] etre ar vogalenn diwezhañ hag ar rakger verbel  *apa-* hag ar c'hreskad

: * Gresianeg : amzer a-vremañ  ἀπο-φέρω → amzer dremenet amstrizh ἀπ-*'έ'''-φερον ('kas a raen ganin')
:: d.l.e gant avec koazhadur voggalenn diwezhañ ar rakger verbel ἀπο- dirak ar c'hreskad).