Alexandre Dumas (tad)

**Alexandre Dumas** (1802-1870) a oa ur skrivagner gall eus an , brudet gant e romantoù istorel.

Mab e oa d'ar jeneral gall Thomas Alexandre Dumas (1762-1806). E vab Alexandre Dumas (1824-1895) a oa skrivagner ivez. 

## Buhez

### Mab-bihan ur sklavez

Mab-bihan ur sklavez bet ganet e Monte Cristi e Santo Domingo a oa Alexandre Dumas. Marie-Cessette Dumas a oa anv ar vaouez-se, dimezet da Alexandre Antoine Davy de La Pailleterie, un nobl diarc'hant eus Normandi aet da c'hounit e vuhez e plantadegoù sukr ar C'haraib. Evit paeañ e veaj distro da Frañs, tro-dro 1774, en doa gwerzhet en-dro e wreg hag o fevar bugel. Koulskoude diwezhatoc'h en doa adprenet e vab henañ Thomas Alexandre Dumas evit kas anezhañ da vro C'hall ha reiñ dezhañ un deskadurezh e doare noblañs ar mare-se. 

Lakaat a reas Thomas Alexandre Dumas e anv e rejimant dragoned ar Rouanez e 1786. Dont a reas da vezañ ur jeneral e-pad an Dispac'h, an hiron kentañ o tizhout ar renk-se el lu. Dimezet e oa da verc’h un ostalerour eus Villers-Cotterêt, Louise Labouret. Tri bugel en doa bet ar c'houplad : div blac'h hag ur mab, Alexandre Dumas, bet ganet d'ar 24 a viz Gouere 1802.

### Bugaleaj ha yaouankiz

Mervel a reas ar jeneral Dumas e 1806. Skoliataet e voe Alexandre Dumas e skolaj Villers-Cotterêt, met skañv e chomas e zeskadurezh. E 1816 e krogas da labourat evel skoazeller evit un notaer. Ne oa ket pinvidik tamm ebet. Tri bloaz war-lerc'h e reas anaoudegezh gant Adolphe de Leuwen a lakas anezhañ da zizoloiñ ar barzhoneg hag ar c'hoariva. 

E 1823 e tivizas mont da Bariz evit gounit e vuhez o skrivañ pezhioù-c'hoari e stil "vaudeville". Ne reas ket berzh a-raok 1825 met e voe skoazellet gant ar jeneral Foy a oa mignon e dad, evit kavout ul labour er velestradurezh.

Kerkent ha Reveulzi Gouere 1830 e kemeras perzh e emgannoù e straedoù Pariz evit enebiñ ar rouantelezh ha souten ar Republikaned.

Gant *Henri III et sa cour* (1828), e bezh istorel kentañ, e voe lañset e vrud war leurenn al lennegezh e Pariz. Alies e voe taget abalamour da liv e groc'henn.

Evit tec'het kuit ouzh ar c'holera ez eas da Suis e 1832 e lec'h e reas anaoudegezh gant Châteaubriand. Kregiñ a reas ur prantad beajoù da Italia, Alamagn, Belgia, Spagn, Aljeria a vago e levr *Impressions de voyage*.

### Romantoù-kazetenn

E 1836 e voe embannet e kelaouenn *La Presse*, ar romant-kazetenn kentañ e Frañs, gant ur skrid savet gantañ. Adalek 1840 hag e-pad 11 bloaz e kenlaboure evit ar romantoù-kazetenn gant Auguste Maquet, met ne voe embannet an istorioù nemet dindan anv Dumas. Skrivañ a rae dibaouez ha karantez al lennerien evit e romantoù a vage gwerzh ar c'hazetennoù e lec'h e vejont embannet : *Les Trois mousquetaires* (1844), *Le comte de Monte Cristo* (1844-1846), *La Reine Margot* (1844-1845), *Vingt ans après* (1845)... Ijinañ  a rae ar romantoù a-feur ma veze embannet er c'helaouennoù, o skrivañ meur a hini d'ar memes koulz hep meskañ nag an istorioù, nag ar c'henarroudoú istorel. 

### E penn ur sal-c'hoariva

Sevel a reas e c'hoariva dezhañ e Pariz, an Théátre historique, bet digoret e 1847. Aze e veze savet pezhioù-c'hoari diwar e romantoù. Pinvidik mor e oa Alexandre Dumas d'ar c'houlz-se ha dispignañ a rae divuzul. Stardet e voe gant Dispac'h 1848, o koll e-pad mizioù e c'hounidoù boas (c'hoariva, romantoù-kazetenn) hag o lakaat e startijenn o kabaliñ evit dilennadegoù ar Breujoù hep dont a-benn da vezañ dilennet hag o souten Eugène Cavaignac a-enep Louis-Napoléon Bonaparte evit dilenn prezidant an eilvet Republik. Freuz-stal a reas e sal-c'hoariva e 1850.

### Divroañ

Sailhet gant dleoù ha kounnaret gant taol-Stad Bonaparte e tivroas e 1851 da Belgia asambles gant Victor Hugo. Echuet e voe neuze ar c'henlabour gant Maquet. Evit distreiñ da Bariz, ar pezh a c'hoarvezas e 1853, e rankas reiñ 45% eus e wirioù aozer a-vremañ ha dazont d'e gredourien. Tabut a savas an diskoulm-mañ etre Dumas ha Maquet. Neuze e lañsas Dumas e gelaouenn bemdeziek anvet *Le Mousquetaire* e lec'h e embanne eñvorennoù ha romantoù istorel.

E 1854 e reas berzh bras e vab, anvet eveltañ, gant ar pezh c'hoari *La Dame aux camélias*.

Ur veaj hir da Rusia a reas e 1858-1859 gant ur mignon livour, Jean-Pierre Moynet. E 1860 e werzhas madoù evit prenañ armoù ha skoazellañ Giuseppe Garibaldi e Italia. Kas a reas e-unan an armoù ha test an emgannoù e voe. Treiñ a reas e galleg eñvorennoù Garibaldi ivez. Chom a reas e-pad tri bloaz e Napoli, betek 1861, o ren furchata ha mirdi Pompei.

### '''Republikan en XIX<sup>vet</sup> kantved'''
Ur spered republikan ha digor a oa gant Alexandre Dumas. Evel e dad e oa kizidik da vuhez ar re zu o c'hroc’henn ha da zivizoù ar gouarnamant war ar sujed-se. Ne felle ket dezhañ plegañ kennebeut e-tal urzh divezek ar Gatoliked. Setu perak eo bet kontrollet alies e oberennoù gant ar gouarnamant pe dre wask ar Gatoliked ; evel-se n’en doa ket gellet mont betek penn e romant-gazetenn *Isaac Laquedem* a gonte buhez ar Boudedeo. E 1863 o doa embannet ar gardinaled en Index Librorum Prohibitorum e vije difennet d'ar Gatoliked lenn romantoù Dumas tad ha mab.

### Merc’hetaer eus ar c'hentañ

Bezañ tad 250 bastard e babore Alexandre Dumas. En o zouez n’en doa anavezet nemet daou vugel : Alexandre, ganet e 1824 eus e amezegez Laure Dabay, a deuio da vezañ skrivagner evel an tad ha Marie Alexandrine, ganet e 1831 eus Belle Kreilssamer, un aktourez. Dimezet e voe bet e-pad eizh bloaz d’un aktourez all, Ida Ferrier ; an disparti en doe koustet ker dezhañ, rediet e voe da werzhañ ar c’hastell en doa savet e Marly. 

### '''Breizh en e oberennoù'''
Meur a-wech en doa ijinet Alexandre Dumas istorioù liammet da Vreizh. Da goulz ar romantelezh e oa bet awenet, evel kalz a arzourien all, gant tem ar chouanerezh a vez kavet e-barzh *La comtesse de Charny* (1842), *Jeannic le Breton, ou le gérant responsable* (pezh c’hoari, 1842), *Les compagnons de Jéhu* (1857) pe *Les louves de Machecoul* (1858). 

E-barzh *Le capitaine Paul* (1838) e ijinas penn kentañ buhez Paul Jones, haroz James Fenimore Cooper e-barzh *The Pilot, a tale of the sea* (1824). Profitet en doa Dumas eus ur veaj da Naoned evit mont betek An Oriant ha klask e dielloù ar Morlu roudoù ouzh donedigezh Paul Jones ; displeg a reas ar raklabour-se e rakskrid e romant.

Komz a zo ivez eus Beltram Gwesklin e-barzh *Le Bâtard de Mauléon* (1846).

Teir gwech d’an nebeutañ e mennegas kêr Naoned pe Liger-Atlantel o vezañ perzh ouzh Breizh : e-barzh *Le chevalier d’Harmental* (1843), *Le vicomte de Bragelonne* (1847) ha *Les louves de Machecoul* (1858). Ar skridoù-se a zo implijet gant stourmerien adunanidigezh melestradurel Breizh evit difenn o sav-boent.

E 1869 e teuas Alexandre Dumas da Roazhon da enklask diwar-benn marv iskiz Pierre Charles Silvestre de Villeneuve (1763-1806), an amiral a rene morlu Frañs ha Spagn a-enep ar Rouantelezh Unanet e-pad emgann Trafalgar. Fellout a rae da Dumas sevel ur romant diwar-benn an istor-se, met ne reas ket.

### Bloavezhioù diwezhañ

E miz Ebrel 1864 e tistroas eus Italia da Bariz. Prezegennoù a roas e kêrioù Frañs diwar-benn e eñvorennoù, kenderc'hel a reas da embann romantoù, beajiñ a reas e Aostria-Hungaria e 1865 hag e Alamagn e 1866. E gelaouenn *Le Mousquetaire* a adlañsas e 1866 ha zoken e lañsas e 1868 ur gelaouenn nevez, *D’Artagnan*.

### E oberenn ziwezhañ skrivet e Rosko

E fin e vuhez e oa mennet mab bihan ostalerour Villers-Cotterêt da embann *Geriadur meur ar gegin*, un oberenn gant 3 000 rekipe, pep hini bet tañvaet gantañ hervezañ. E 1869 e tilojas eta da Rosko e Penn-ar-Bed evit bodañ e skridoù e-pad an Hañv. Ar dornskrid a roas d’e embanner e Meurzh 1870, c’hwec'h miz a-raok bezañ tapet gant ur gwallzarvoud gwazhienn ha mervel e ti e vab, d’ar 5 a viz Kerzu 1870, da lavaret eo e-pad ar brezel a-enep an Alamaned. Douaret e voe e gorf en ur gêriadenn nepell ouzh Dieppe. Abalamour d’ar brezel e voe ret gortoz 1872 evit kas e arched da vered Villers-Cotterêt ha ne voe ket embannet e *C'heriadur meur* a-raok 1873.

### Herezh
D’an 30 a viz Here 2002 e voe treuzkaset e gorf d’ar Panthéon e Pariz.

Hervez Index translatonium an Unesco emañ Alexandre Dumas e-touez ar skrivagnerien a zo bet troet o oberennoù ar muiañ. An 13vet plas en deus gant 2540 troidigezh.

## Oberennoù
### C'hoariva
# *[[La Chasse et l'Amour]]*, 1825
# *[[La Noce et l'Enterrement]]*, 1826
# *[[Henri III et sa cour]]* , 1829
# *[[Christine (Dumas)|Christine, ou Stockholm, Fontainebleau et Rome]]*, 1830
# *[[Napoléon Bonaparte (Dumas)|Napoléon Bonaparte ou Trente Ans de l’Histoire de France]]*, 1831
# *[[Antony (Dumas)|Antony]]*, 1831
# *Charles VII chez ses grands vassaux* , 1831
# *Teresa*, 1831
# *[[La Tour de Nesle]]*, 1832
# *[[Kean (Dumas)|Kean]]*, 1836
# *Piquillo* (opera-komek)
# *Caligula*, 1837
# *Mademoiselle de Belle-Isle*, 1837
# *L'Alchimiste* (pezh-c'hoari), 1839
# *Les Demoiselles de Saint-Cyr*, 1843
# *Louise Bernard*, 1843
# *Halifax*, 1842
# *Le Laird de Dumbiky*, 1844
# *Contes*, 1844

### Danevelloù
# *Blanche de Beaulieu* (e *Nouvelles contemporaines*), 1826
# *[[Crimes célèbres]]*, 1839–1841

### Eñvorennoù-beajoù
# *Impressions de voyage*, 1833
# *Nouvelles Impressions de voyage (Midi de la France)*, 1841
# *Excursions sur les bords du Rhin*, 1841
# *Souvenirs de voyage : Une année à Florence*, 1841

### Romantoù
# *Souvenirs d’Anthony*, 1835
# *Chroniques de France : Isabel de Bavière*, 1835
# *La Salle d’armes* / *[[Pauline (Alexandre Dumas)|Pauline]]*, 1838 
# *Leo Burckart* gant Gérard de Nerval
# *Le Capitaine Paul*, 1838
# *Le Capitaine Pamphile*, 1839
# *La Comtesse de Salisbury*, 1839
# *Acté*, 1839
# *Napoléon*, 1840
# *Aventures de John Davys*, 1840
# *Othon, l’archer*, 1840
# *Les Stuarts*, 1840
# *Maître Adam le calabrais*, 1840
# *Le Maître d’armes*, 1840–1841
# *Praxède*, 1841
# *Aventures de Lydéric, grand-forestier de Flandre*, 1841
# *Un mariage sous Louis XV* (pezh-c'hoari), 1841
# *Jeanne la pucelle (1429-1431)*, 1842
# *[[Le Speronare]]*, 1842
# *Le Capitaine Arena *, 1842
# *[[Le Chevalier d'Harmental]]*, 1842
# *[[Le Corricolo (Dumas)|Le Corricolo]]*, 1843
# *Filles, Lorettes et Courtisanes*, 1843
# *[[Georges (romant)|Georges]]*, 1843
# *Ascanio ou l'Orfèvre du roi*, 1843
# *Amaury*, 1843
# *Sylvandire*, 1844
# *Fernande*, 1844
# *[[Les Trois Mousquetaires]]*, 1844
# *Albine ou le Château d’Eppstein*, 1844
# *Cécile ou la Robe de noces*, 1844
# *Gabriel Lambert*, 1844
# *Louis XIV et son siècle*, 1844
# *[[Vingt ans après]]*, 1845
# *La Guerre des femmes*, 1845
# *[[Le Comte de Monte-Cristo]]*, 1845–1846
# *Une fille du régent*, 1845
# *[[La Reine Margot]]*, 1845
# *Les Médicis*, 1845
# *Les Frères corses*, 1845
# *[[Le Chevalier de Maison-Rouge]]*, 1845–1846
# *[[La Dame de Monsoreau]]*, 1846
# *Le Bâtard de Mauléon*, 1846
# *[[Joseph Balsamo (roman)|Joseph Balsamo]]*, 1846 – awenet gant buhez Giuseppe Balsamo
# *Les Deux Diane*, 1846
# *Impressions de voyage : De Paris à Cadix*, 1847
# *[[Les Quarante-Cinq]]*, 1847
# * [[Catilina (tragédie)|Catilina]]* (théâtre), 1848
# *Hamlet, prince de Danemark* (pezh-c'hoari), 1848
# *[[Le Vicomte de Bragelonne]] ou Dix ans plus tard*, 1848
# *Les Mille et Un Fantômes*, 1849
# *[[Le Collier de la reine]]*, 1849 – awenet gant afer karkan ar Rouanez
# *[[La Femme au collier de velours]]*, 1850
# *[[La Tulipe noire (roman)|La Tulipe noire]]*, 1850
# *Le Trou de l’enfer*, 1850
# *La Colombe*, 1850
# *La Chasse au chastre* (pezh-c'hoari), 1850
# *Montevideo ou Une nouvelle Troie*, 1850
# *Le Drame de quatre-vingt-treize*, 1851
# *Impressions de voyage : [[Suisse]]*, 1851 
# *[[Ange Pitou (roman)|Ange Pitou]]*, 1851
# *Olympe de Clèves*, 1851
# *Conscience l'innocent*, 1852
# *Un [[Histoire de Gil Blas de Santillane|Gil Blas]] en Californie*, 1852
# *Histoire de la vie politique et privée de Louis-Philippe*, 1852
# *La Maison de Savoie, depuis 1555 jusqu'à 1850*, 1852-1856
## *Emmanuel Philibert*, t. 1, 1852
## *Léone-Léona*, t. 2, 1853
## *Mémoires de Jeanne d’Albert de Luynes, comtesse de Verrue, surnommée la Dame de Volupté*, t. 3, 1855
## *De Victor Amédée III à Charles Albert*, t. 4, 1856
# *[[La Comtesse de Charny]]*, 1853
# *Le Pasteur d’Ashbourne*, 1853
# *Isaac Laquedem*, 1853
# *Les Drames de la mer*, 1853
# *Ingénue*, 1853
# *La Jeunesse de Pierrot*, 1854 
# *Une vie d’artiste*, 1854
# *Catherine Blum*, 1854
# *Saphir*, 1854
# *Vie et Aventures de la princesse de Monaco*, 1854
# *Le Marbrier* (pezh-c'hoari), 1854
# *La Conscience* (pezh-c'hoari), 1854
# *Le Capitaine Richard*, 1854
# *[[Les Mohicans de Paris]]*, 1854-1855
# *Souvenirs de 1830 à 1842*, 1854
# *La Jeunesse de Louis XIV* (pezh-c'hoari), 1854
# *La Dernière Année de Marie Dorval*, 1855
# *Marie Giovanni, journal d’une parisienne*, 1855
# *Le Gentilhomme de la Montagne (El Salteador)*, 1855
# *Le Page du duc de Savoie*, 1855
# *Les Grands Hommes en robe de chambre : César, Henri IV, Richelieu*, 1855–1856
# *Mémoires d'une aveugle ou Madame du Deffand*, 1856
# *[[Les Compagnons de Jéhu]]*, 1856
# *Les Crimes célèbres*, 1856
# *La Tour Saint-Jacques* (pezh-c'hoari), 1856
# *Le Fils de la nuit ou Le Pirate* (pezh-c'hoari), 1856 – Kenlabour gant Gérard de Nerval, Bernard Lopez ha Victor Séjour
# * Un cadet de famille ou Mémoires d'un jeune cadet*, 1856
# *L’Homme aux contes*, 1857
# *Charles le Téméraire*, 1857
# *Le Meneur de loups*, 1857
# *L'Invitation à la valse* (pezh-c'hoari), 1857
# *La Dame de volupté ou Mémoires de Jeanne d’Albert de Luynes, comtesse de Verrue*, 1857
# *[[Les Louves de Machecoul]]*, 1858
# *Black*, 1858
# *De Paris à Astrakan*, 1859
# *Jane*, 1859
# *L'Île de feu*, 1859
# *Le Fils du forçat, ou Monsieur Coumbes, ou Histoire d’un cabanon et d’un chalet*, 1859
# *La Maison de glace*, 1860
# *La Route de Varennes*, 1860
# *Mémoires de Garibaldi*, 1860
# *Une aventure d’amour*, 1860
# *Le Roman d'Elvire* (opera-komek)
# *Le Père La Ruine*, 1860
# *Le Père Gigogne, contes pour les enfants*, 1860
# *La Marquise d’Escoman*, 1860
# *L'Envers d'une conspiration* (pezh-c'hoari), 1860
# *Une nuit à Florence sous Alexandre de Médicis*, 1861
# *Les morts vont vite*, 1861
# *Bric-à-brac*, 2 vol. 1861
# *La Princesse Flora*, 1863
# *La Boule de neige*, 1863
# *La Dame de volupté ou Mémoires de Jeanne d’Albert de Luynes*, 1863
# *[[La San Felice]]*, 1864 :
## *La San Felice*
## *Emma Lyonna*
## *Le Destin de la San Felice*
# *Pietro Monaco sua moglie Maria Oliverio e i loro complici*, 1864
# *Les Deux Reines*, 1864
# *[[Souvenirs d'une favorite|Lady Hamilton ou Souvenirs d'une favorite]]*, 1865 (embannet e vez a-wechoù ar romant-mañ dindan an titl *Confessions d'une favorite*)
# *Le Fils du forçat*, 1865
# *[[Les Blancs et les Bleus]]*, 1867 
# *Les Hommes de fer*, 1867 
# *Histoire d'un lézard (Souvenirs de Naples)* (moullet e *Gazette du grand monde*), 1867/8
# *La Terreur prussienne, souvenirs dramatiques*, 1868

### Oberennoù dalif
# *L'Assassinat de la rue Saint-Roch*, 1861 . Diwar un danevell gant Edgar Allan Poe 
# *Ali Pacha*, 1862 
# *Création et Rédemption*, 1863 
# *La Fille du marquis*, 1863
# *Le Prince des voleurs*, 1863
# *Robin Hood le proscrit*, 1863
# *L’Île de feu*, 1863
# *Le Comte de Moret*, 1865 
# *Parisiens et Provinciaux*, 1867
# *Le Chevalier de Sainte-Hermine*, 1869 
# *Création et Rédemption : Le Docteur mystérieux / La Fille du marquis*, 1872
# *Le Prince des voleurs / Robin Hood le proscrit*, 1872-1873
# *Grand Dictionnaire de cuisine*, 1873

## Notennoù