Azen

**Azen** eo an anv a vez graet eus ul loen pevarzroadek ha bronnek kar d'ar c'hezeg. **Azenez** a vez graet eus ar barez. 

Doñvaet eo bet an ezen gant Henegiptiz, met gouennoù ezen gouez zo en Afrika hag en Azia.

## O neuz
Diwar-benn an ezen e c'haller lavarout: 
* int bihanoc'h eget ar c'hezeg ;
* eo hiroc'h o divskouarn ;
* eo troet o daoulagad war-zu pezh zo dirazo, pa n'eo ket gwir evit ar c'hezeg ;
* eo louet o blevenn dre vras, nemet o c'hof hag o min, ha tro-dro o daoulagad a zo gwenn. 

Gouennoù zo a zo du o blevenn (azen Berry), pe gell (azen Poatev), pe gwenn (azen Egipt). War ar re louet e weler ur groaz du, anvet « kroaz sant Andrev ». 

Livioù etre louet ha gell zo d'ar gouennoù gouez, gell-ruz zoken a-wechoù (kiang Tibet).

## Gouennoù disheñvel

Dre o neuzioù disheñvel (penn, blev, gouzoug, pavioù) e reer ar c'hemm etre ar gouennoù: 

* an azen boutin (*[[Equus asinus]]*) a gaver e pep bro.
* azen gouez Azia (*[[Equus hemionus]]*) a vev en kreiz Azia ;
* azen gouez Persia (*Equus hemionus onager*) a vev en Iran, 
* ar ouenn Kiang en Himalaya ;
* azen gouez Afrika (*[[Equus africanus]])* a vev e Reterafrika, en Somalia dreist-holl.

Diwar an ezen doñv ez eus deuet gouennoù gouez en Aostralia hag en Amerika .

Ur spesad albinos a zo ivez en enez Asinara er-maez da gornôg Sardinia.

### En Gall
Seizh gouenn zo anavezet gant Ministrerezh al Labour-Douar gall hag ar Marchosioù Broadel gall. 

* *azen Poatev*, 

* *azen Berry*

* *azen Kotentin*

* *an azen norman*

* *azen Provañs*

* *azen ar Pireneoù*

* azen ar Bourbonnais

## Gouennañ
E galleg e vez graet *baudet* eus ne vern pe azen-gouennañ, ouzhpenn *azen Poatev*, anvet e galleg "baudet du Poitou" (:fr:baudet du Poitou).

Etre 12 ha 13 miz e vez an azenez o tougen, ouzhpennik a-wechoù. Un tamm muioc'h evit ar gazeg eta (etre 10 ha 12 miz).

## Talvoudegezh an ezen

Pell amzer e voe implijet an ezen doñvaet evel ar c'hezeg, rak nebeutoc'h e kouste o magañ, hag e broioù zo e vez graet *«kezeg ar re baour*» anezho. Ouzhpenn-se e c'hall an azen krapat gant diribinoù, se zo kaoz e veze implijet er menezioù ha war zouaroù meinek.

## Laezh
Al laezh azen (azenezed, kentoc'h) a zo damheñvel e berzhioù ouzh hini ar maouezed. 

## Kig
E Provañs e vez graet silzig sec'h gant kig azen. 

## Sotoni
Lakaet eo bet an azen da sot dre ma n'eo ket ul loen ken sentus hag ar marc'h. Kavout a ra d'e zifennerien eo dousoc'h ha speredkoc'h avat, hag e fell dezhañ kompren a-raok sentiñ. War evezh e vez atav, ha setu perak eo diogeloc'h e gerzhed er menezioù.

## Ezen brudet

* An Azen Aour e romant latin Apuleus 
* Azen ar gontadenn Kroc'hen Azen, gant Charles Perrault
* Azen Buridan
* Aliboron, anv an azen e meur a fablenn gant Jean de La Fontaine
* Boronali, anv savet diwar *Aliboron*, anv arzour an azen *Lolo*, a livas un daolenn gant e lost, hag a c'hounezas ur priz en ur saloñs e Pariz er bloavezhioù 1900
* Cadichon, azen ar romant gallek *Mémoires d'un âne* gant kontez Ségur
* Modestine, azenez Stevenson
* Platero, el levr "Platero y yo", gant Juan Ramón Jiménez, priz Nobel al Lennegezh
* an azen Trotig, e levrioù ha fiñvdresadennoù evit bugale
* an azen Balthazar, er film gallek *Au hasard Balthazar* gant Bresson
* an azen Culotte, er romant gallek *L'Ane Culotte*, gant Henri Bosco. 

## Troiennoù
* *Azen gornek!* kunujenn
* *Taol troad an azen*. Diwar un droienn c'hallek deuet eus unan eus Fablennoù Jean de La Fontaine, *Ar Leon aet da vout kozh*, savet diwar ur fablenn gant Phaedrus. Arouez an dreitouriezh.

## Lavaredoù
:*Bezañ evel azen Lizilour*, 
:*Ha ne boanie na gant taolioù bazh na dre gomzoù flour*.

### Krennlavaroù
* *Azen dre natur ne oar ket lenn e skritur*.
* *An hini a lavar e oar pep tra A ziskouez eo an azenañ.*
* *Un azen bev zo gwelloc’h eget daou varc’h marv*.

## Hag ivez
* *Asinus asinum fricat a zo daou azen o'n em lipat*. Jakez Riou, An Ti Satanazet. Frazenn meneget gantañ diwar ul levr-skol latin, hag ur bomm brezhonek da zegas ur glotenn.
* *Moulpenn*, lesanv an azen hervez *Fablennoù Jean de La Fontaine*, troet gant Yves Louis Marie Combeau ha Daniel Doujet (notennoù, pajenn 506).

## Arz

Louis Le Nain 005.jpg|Louis le Nain
August Macke 007.jpg|August Macke - *Marc'heger war un azen* (1914)
Isaac Israels - Donkeyride.jpg | Isaac Israels - *Ezeltje rijden op het strand* - 1898-1900.
Lid Nishapur MET38-40-279.jpg | Golo gant un tigr war-lerc'h un azen, - kantved, Nishapur.
Cup donkey Louvre OA7475.jpg | Kib gant un azen. Pri-poazh,, Iran, - kantved.
Eva Gonzalès - - The Donkey Ride.jpg | Eva Gonzalès, *Pourmenadenn war un azen* - 1880
Donkey head rhyton Louvre Cp3555.jpg | Rhyton e stumm ur penn azen, o skeudenniñ Dionysos. Eus Aten, 440–430 kent JK. Mirdi al Louvre. 
9836 - Milano - Sant'Ambrogio - Pergamo (secc. XI-XII) - Foto Giovanni Dall'Orto 25-Apr-2007.jpg | Azen o seniñ al lourenn. Izelvos, -, Sant'Ambrogio, Milano
Burro (PSF).jpg
Pirosmani. man on donkey.jpg | *Gwaz war un azen*, gant Niko Pirosmani, war-dro 1900.


### Liammoù

*  Salomon Reinach, Azenazeulerezh, *Cultes, Mythes et Religions*, Tome I, Éditions Ernest Leroux, Paris, 1905, p. 342-346.
*  Eloge de l'Asne, gant dom Joseph Cajot embannet en 1769 e Londrez.
*  Asinerie du Net, ezen ha muled .
*  Bourricot and Co, Le monde des ânes sur le web : actualité, infos, sélection de sites et annuaire
*  Elevage Cotent'âne, l'âne du Cotentin.
*  Fédération nationale ânes et randonnées
*  Fédération nationale des ânes miniatures et de petite taille
*  FUIVES - Catalan donkey's worldwide center