Saig ar Go

**Saig ar Go** (*Jean François Marie Le Goff* er marilhoù-kêr), bet ganet d’ar 1añ a viz C’hwevrer 1893 e Plouider ha marvet d’an 19 a viz C’hwevrer 1956 e Plouneour-Traezh, a oa ur beleg katolik, ur person hag ur skrivagner brezhonek. Un emsaver breizhek e voe, pa 'c'h eas da sekretour ha besprezidant Unvaniez Yaouankiz Vreiz. Sevel a reas meur a varzhoneg, pezh-c'hoari ha pennad brezhonek. 

## Buhez
Hag eñ emzivad ec'h eas da Gloerdi Bihan Kastell-Paol, hag e c’hellas mont war e studi e Ensavadur Itron Varia ar C’hreiz-kêr, er memes kêr. E Kloerdi Bras Kemper e krogas gant ar stummadur war ar velegiezh, met galvet e voe da soudard e 1914. Da rez is-letanant e pignas en 19vet rejimant troadegiezh p'en em ganne war talbennoù Maissin ha Charleroi, hag eñ gloazet eno. Roet e voe Kroaz ar Brezel ha Medalenn ar Soudarded dezhañ.

Ur wezh disoudardet ec'h adkrogas gant e studi beleg e Kemper e 1919, hag, er bloaz-se, e roas e anv d’ar strollad emsaverien nevez, Unvaniez Yaouankiz Vreiz ; prezidant kentañ anezhi e voe da gentañ, besprezidant da c'houde. D’ar Sul 15 a viz Gouere 1923 e voe beleget gant an Aotrou Duparc.
Da gure parrez Douarnenez e voe anvet e dibenn ar bloaz da vare emsavadeg ar pennoù-sardin. Eno e tiorroas oberoù parrez evel digeriñ ur patronaj nevez, krouiñ klub mell-droad Stella Maris ha Yaouankiz kristen ar mor. Broudañ a reas  ar yaouankizoù war-zu ar feiz breizhek dre ur c'helc'h keltiek, An Erminig e anv ha gwelet e voe oc'h ober abadennoù e gouelioù ar Bleun-Brug. Gantañ e voe aozet gouel ar Bleun-Brug lidet e 1929 e Douarnenez.
Hervez Per Denez e voe lamet e garg digantañ pa gave d'an eskob e oa re dost d'ar Bleun-Brug, met diwar ar mortuaj embannet gant an eskopti e komprener e c'hellas hegaziñ an eskopti gant e engouestl er Yaouankiz kristen labourer, ken e voe kaset da Skolaj Sant-Frañsez evel kelenner, e Lesneven, e 1934.

Enluet el lu gall en-dro e 1940 e voe prizoniet e Bro-Friz (Izelvroioù) ha kaset da gamp endrediñ an ofiserien, an Oflag IIIA, e Lückenwalde, 50 kilometr eus Berlin. Eno e voe strollet ar brizonidi vrezhon a-raok ma voe kinniget dezho distreiñ d'ar vro. E-pad ar mizioù bac'hañ ec'h aozas obererezhioù e brezhoneg.
Goude bezañ bet kure-skoazeller e Mêlwenn ez eas da berson Kernevel e Mezheven 1942 en ur barrez ma oa kalz a dud digredenn. E 1951 e voe anvet da berson Plouneour-Traezh, nepell diouzh e lec'h ganedigezh ha poblet gant boazerien niverus an iliz-parrez. Krouiñ a reas kelaouennig ar barrez, Kannadig Plouneour-Traezh. Pa oa tomm ar soñj eus Mikael an Noblez eno e lakaas anezhañ evel ur patrom hag e soñje sevel ur pezh-c'hoari diwar-benn e vuhez.
E dibenn 1955 e voe tizhet gant ur c'hleñved grevus hag e penn-kentañ C'hwevrer 1956 e c'houlennas ma vefe roet an nouenn dezhañ ha person-kanton Lesneven asambles gant personed all a zeuas d'e skoazellañ d'an 8 a viz C'hwevrer. Mervel a reas d'ar sul penn-sizhun, met etretant en doa-eñ kaset ur c'henavo d'an holl dre gannadig ar barrez.

## Selloù war hent ur beleg brezhoneger, helavar, gouiziek ha sokial
Er mortuaj embannet gant an eskopti e kaver daou goun eus e dremen e Kloerdi Bras Kemper : an den a veze kaset gant ar gloer da hanterouriñ gant an tad superior (rener ar c'hloerdi) hag ar studier difaezhus, ezel Kenvreuriez ar Brezoneg, da-heul Yann-Vari Perrot, a oa bet oberiant e-barzh ivez.
Goude bezañ meulet e helavarded, e ouiziegezh war Breizh, e granded, e varregezh evit komz ouzh pep hini e klask saver ar mortuaj ; - ur F. G. bennak, e anv an eskob - ; displegañ perak e oa bet diskarget a-daol trumm eus e vikelded e 1934.

F. G., *La Semaine religieuse de Quimper et Léon*,  1956, p. p. 459‐461;474‐477.
Pouezañ a ra ar c'hanmeuler war an abegoù o tennañ d'ar c'hudennoù sokial dre ma vije bet *Saig ar Go* re dost ouzh an dud vunut, hag a-hend-all e ra meneg eus e emzalc'h vreizhek. Per Denez, a rae anv eus "e galvidigezh vreizhek" (vocation bretonne) hag a c'houlakae e oa bet tennet eus an dra-se an abeg da zilec'hiañ anezhañ. Bezet pe vezet, gant Adolphe Duparc e voe roet ar c'hastiz nebeut amzer goude ma voe kaset Yann-Vari Perrot da berson ar barrez digristenañ en eskopti, Skrigneg. Hag ar memes eskob a fizias e Saig ar Go personiezh Kernevel, ur barrez na brasoc'h, na troet muioc'h ouzh ar feiz kennebeut.
Goude marv Adolphe Duparc e 1946 e voe aesoc'h da Saig ar Go sevel darempredoù gant ar Bleun-Brug, pa roas div destenn vrezhonek d'ar c'helaouennoù *Kroaz Breiz* ha *Bleun-Brug*.

## Filmañ Salaun ar Foll e 1953
E 1953 e skoazellas ar vreudeur Kaouisin da gavout 300 ledc'hoarier, pa oant o filmañ *[[Mister ar Folgoad]]* er  Folgoad ha tro-war-dro.

## Embannadennoù
;Levrioù
* *Bokedig Sant Telo*, Kemper, 1950. Barzhonegoù
* *An ed e bleuñv*, Kemper. Pezh-c'hoari
* *Sant Herve*. Pezh-c'hoari savet da-geñver Gouel ar Bleun-Brug Lokournan, e 1954.
* *Mervel da vevañ*
* *Pedomp*, teskad kantikoù evit Yaouankiz kristen ar maezioù.
;Pennadoù
* "Istor bleiz Sant Herve". E-barzh *Kroaz Breiz*, niv. 23-24, 1950.
* "Kalon S. Erwan". E-barzh *Bleun-Brug*, niv. 45, 1952.
;Troidigezh
* François Cornou, *Etre dent ar rod*, troidigezh eus *L'engrenage*.
;Dalif
* "Un torkad barzhonegoù". E-barzh *[[Al Liamm]]*, niv. 73, 1959.
* "Diskuiz". E-barzh *Lizeriou Breuriez ar Feiz*, niv. 684, 1987. Barzhoneg.

## Enorioù
* Kroaz-brezel gant tri meneg
* Marc'heg al Lejion a enor (1921)

## Levrlennadur
* Mortuaj Jean-François Le Goff. E-barzh  *Semaine religieuse de Quimper et Léon*, 1956, p. 157 ([lakaet enlinenn gantLevraoueg Eskopti Kemper ha Leon. Brassellet d'ar 16 a viz Kerzu 2024).
* Lukian Raoul, *Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien*, Embannadurioù Al Liamm, 1992. Pennad : Le Goff, (Jean) François, Marie.
* Per Denez, « Kanaouennoù war follennoù distag (a-douez paperioù Saig ar Go) ». E-barzh *Hor Yezh*, niv. 229, Meuzh 2002. Digoret ar pennad gant buhezskrid Saig ar Go.

## Notennoù ha daveennoù