open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ysbyty Ifan

**Ysbyty Ifan** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh en hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ ar gêriadenn war lez ar stêr Conwy, er c'hreisteiz da Bentrefoelas. "Dolgynwal" e oa anv ar gêriadenn gwechall.

Er Grennamzer e oa tolead Ysbyty Ifan e kombod Is Aled, e kantrev Rhufoniog. Dont a ra anv ar gêriadenn eus unan eus an ospitalioù ("ysbyty" e kembraeg) savet gant Marc'heien Urzh an Ospital, er bloavezh 1190, hervez ar richenn. Ne chom roud ebet eus ar savadur-se hiziv avat. Daoust ma seblant Ysbyty Ifan bezañ en ul lec'h digenvez hiziv, e oa war en ur c'hroashent a bouez er Grennamzer, war an hent a gase eus harzoù Kembre er reter da Llŷn hag Eryri er gornaoueg, ha war an hini a gase eus Abati Aberconwy da Abati Cymer. Dindan gwarez Llywelyn Fawr ha Llywelyn ap Gruffudd e voe an ospital ha brudet e oa evel lec'h da gaout bod, e-touez ar birc'hirined a yae da Ynys Enlli. Betek ar  e voe ul leti brudet.

E 2011 e oa 196 a dud o chom en Ysbyty Ifan ha 151 anezho a oa kembraegerien (79,1%).

## Tud vrudet
*Rhys Fawr ap Maredudd, uheliad hag a voe o'n em gannañ a-du gant Harri Tudur en Emgann Bosworth.
*Wiliam Cynwal, barzh kembraek eus ar 

## Notennoù
Ferrières (Somme)

Ferrières (Fr-80), entrée, panneaux.jpg|Antre ar geriadenn. 

**Ferrières** a zo ur gumun eus departamant Somme (Bro-C'hall).
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Ur soudard breizhat a voe fuzuilhet eno gant al lu gall d'ar 15 a viz Mezheven 1915.
## Monumantoù ha traoù heverk

Ferrières château 1.jpg|Kastell.
Ferrières cimetière (croix fer forgé) 1.jpg|Kroaz.

* Ar c'hastell.
* Monumant ar re varv.
* Ur groaz er vered.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Tud
### Tud marvet eno
* Pierre Marie Guellec, ganet d'an 21 a viz C'hwevrer 1886 e Landrevarzeg, kanolier bleiner er 1añ Rujumant Kanolierezh Trevadennel (1e RAC), fuzuilhet d'ar 15 a viz Mezheven 1915 e-pad ar Brezel-bed kentañ gant al lu gall, evit *«bezañ lazhet ur brigadier eus ar memes rujumant»*.

## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Ernée

**Ernée** zo ur gumun en departamant Mayenne hag er rannvro Broioù al Liger, e kornôg Bro-C'hall.

Er bloavezh  e oa  a annezidi hag a reer *Ernéens* anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

Ernée - Allée couverte de la Tardivière 02.jpg|Alez toet la Tardivière.
Ernée - Dolmen de la Contrie 03.jpg|Taol vaen la Contrie.


## Kêrioù gevellet
* 
* 

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Picus viridanus

***Picus viridanus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad eus Myanmar da vMalezia.

## Liammoù diavaez
*  ''Picus viridanus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Picus viridanus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Saint-Maurice-sur-Mortagne

**Saint-Maurice-sur-Mortagne** zo ur gumun c'hall, eus departamant ar Vosges, e rannvro Grand Est. 
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Ur soudard breizhat a voe fuzuilhet eno gant al lu gall d'ar 4 a viz Kerzu 1915.
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Maurice-sur-Mortagne église 01.JPG

* Iliz katolik * Sant Maoris*.
* Monumant ar re varv.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Tud
### Tud marvet eno
* Jean Thérin, ganet e Pledran d'ar 24 a viz Mae 1889, fuzuilhet d'ar 4 a viz Kerzu 1915 e-pad ar Brezel-bed kentañ gant al lu gall, abalamour da *«feulster armet war ur gward»*.
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Rebecca

**Rebecca**, pe **Rebekka**, zo un anv-bihan saoznek a orin hebreek.

## Adstummoù
**Becky, Beckie, Beck...*, berranvioù saoznek.

## Tud
*Rebecca Rolfe, anavezetoc'h evel Pocahontas (1595–1617), un ameridianez vrudet.
*Rebecca West (1892-1983), skrivagnerez saoz.
*Rebeca Pous Del Toro, kanerez katalan.
* Rebeka Warrior, kanerez ar strollad Sexy Sushi.

## Lennegezh
*Rebecca, pe Rivka, pried Izaag, er Bibl
*Rebecca Thatcher, pe Becky Thatcher, er romant saoznek Tom Sawyer.
**[[Rebecca (romant)|Rebecca]]*, ur romant gant Daphne du Maurier e 1938. 

## Filmoù
**[[Rebecca (film e 1940)|Rebecca]]*, ur film gant Alfred Hitchcock, diwar romant Daphne du Maurier,
* *[[Rebecca (film e 2020)|Rebecca]]*, ur film breizhveuriat Netflix sevenet gant Ben Wheatley.

## Lec'hioù
*Rebecca, ur gêriadenn vihan e Jorjia, SUA

## Istor
*Kabaduilhoù Rebecca, emsavadeg en  e Kembre.

## Pennadoù kar
*Becca
*Becki 
*Rivkah
Bourg-et-Comin

**Bourg-et-Comin** a zo ur gumun e departamant an Aisne, e rannvro Hauts-de-France e Frañs.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Fuzuilhet e voe ur soudard breizhat eno gant al lu gall d'an 2 a viz Here 1914.
#### [[Eil brezel-bed]]
## Douaroniezh
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
### Tud marvet eno
* Louis Longuetaud, ganet e Naoned d'an 12 a viz Gwengolo 1889, soudard en 249 Rujumant Troadegiezh, fuzuilhet gant al lu gall d'ar 14 a viz Meurzh 1915 e-pad ar Brezel-bed kentañ, evit *«feulster ha gourdrouz ouzh unan a-us»*.
## Notennoù ha daveennoù
Colius

***Colius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Colius castanotus]]*,
* *[[Colius colius]]*
** *C. c. colius* ha *C. c. damarensis*,
* *[[Colius leucocephalus]]*
** *C. l. leucocephalus* ha *C. l. turneri*,
* *[[Colius striatus]]*
** *C. s. affinis*, *C. s. berlepschi*, *C. s. cinerascens*, *C. s. congicus*, *C. s. hilgerti*, *C. s. integralis*, *C. s. jebelensis*, *C. s. kikuyensis*, *C. s. kiwuensis*, *C. s. leucophthalmus*, *C. s. leucotis*, *C. s. minor*, *C. s. mombassicus*, *C. s. nigricollis*, *C. s. rhodesiae*, *C. s. simulans* ha *C. s. striatus*.

O c'havout a reer holl en Afrika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Craonne

**Craonne** a zo ur gumun e departamant an Aisne, e rannvro Hauts-de-France e Frañs.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]

Craonne - IMG 3207.jpg|Lec'h ar geriadenn gozh.

* Distrujet razh e voe ar geriadenn.
* Roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun.
* Fuzuilhet e voe ur soudard breizhat eno gant al lu gall d'ar 4 a viz Genver 1918.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, 1931.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
### Tud marvet eno
* Pierre Keraudren, ganet e Brest d'an 20 a viz Kerzu 1896, fuzuilhet d'ar 4 a viz Genver 1918 gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ evit *«hutinerezh»*.
## Notennoù ha daveennoù
Europeada

An **Europeada** zo un tournamant mell-droad, aozet evit skipailhoù eus minorelezhioù broadel Europa. Aozet eo gant Unaniezh Kevreadel Kumuniezhoù Etnek Europa (*Föderalistische Union Europäischer Volksgruppen (FUEV)* en alamaneg), e kenlabour gant kevredigezhioù eus ar vinorelezh ma vez degemeret an tournamant.

Ar wech kentañ ma oa bet aozet a oa e Mezheven 2008, a-raok Kampionad europat ar vell-droad, e kanton Grischun, e Suis, e bro ar romañchegerien. An eil a oa bet e Mezheven 2012, e bro ar Sorabed e Saks. An trede zo bet e Mezheven 2016, e rannvro emren Sutirol en Italia.

## Notennoù
Gwerz Metig

**Kloarec Koat ar Rannou ha Penn-herez Kerzanton** zo ul levrig brezhonek, gant Yann-Vari ar Skourr, embannet e 1870. Brudet eo bet dreist-holl dre ma oa embannet war follennoù distag.

Anavezet eo ar skrid-se dindan stumm ur ganaouenn a zo brudet e-touez ar ganerien festoù-noz, hag anvet "Metig" ganto peurvuiañ, pe **Gwerz Metig**, pe **Son Metig** .

Savet eo ar werz e gwerzennoù trizeksilabennek, gant un ehan goude ar seizhvet silabenn (7 + 6), ha gant se e c'haller hec'h implij aes da ganañ gavotenn.

## Kanerien
Kanet eo bet gant tost an holl ganerien festoù-noz, er-maez eus Bro-Wened : C'hoarezed Goadeg, Breudeur Morvan, ha gant Alan Stivell. 

E 2023 eo bet kanet e Kan ar Bobl Pondivi gant bugale eus Skol Diwan Gwengamp.

## Liammoù diavaez
*Alan Stivell o kanañ "Metig"

## Notennoù
Oujda

**Oujda** (, **Wejda / ⵡⴻⵊⴷⴰ** e tamazight), arabeg: وجدة‎ ) a zo ur gêr e biz Maroko. Emañ war-dro 15 km er c'hornôg d'an harzoù etre Maroko hag Aljeria ha war-dro 60 km er su d’ar Mor Kreizdouar. Poblañs : war-dro 500 000 a dud. Kêr-benn rannvro ar Reter eo.

## Armerzh
* Ur gêr greantel eo. 
## Skol-veur
* Eno emañ skol-veur Mohammed Iañ, digoret e voe e 1978.  
## Dezougen
* Aerborzh Oujda-Angads. 
* Un hent-houarn a liamm Oujda ouzh Fes ha Casablanca er c'hornôg ; ul lodenn eus ul linenn a-dreuz ar Maghreb a liamme Maroko, Aljeria ha Tunizia e oa, met abalamour d'an trubuilhoù en Aljeria n'eus servij ebet en tu all d'an harzoù abaoe 1994.
## Istor
* Kavout a reer un nebeud testenioù eus bezañs ar Romaned amañ pa oa ul lodenn eus proviñs Mauretania Tingitana. Krouet e voe ar gêr a-vremañ e 994 gant Ziri ibn Atiyya, roue ar Zenata Berber. Adsavet e voe kêr en  gant ar sultan Abou Youssef . Aloubet e voe gant Bro-C'hall e 1844 hag adarre e 1859. Dindan kontroll Bro-C'hall e voe implijet Oujda gant ar C'hallaoued evel kamp milourel evit mestroniañ reter Maroko.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Fuzuilhet e voe daou soudard breizhat eno gant al lu gall, unan d'an 13 a viz Meurzh 1915, egile d'an 30 a viz Here 1916.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Tud
* Sidi Yahya, sant mojennel.
## Tud bet ganet en Oujda
* Abdelaziz Bouteflika, (1932-2021), politikour ha prezidant aljerian,
* Khedidja Chellali (1938/1939-1957), brogarourez aljerian,
* Nathalie Delon, (1941-2021), aktourez c’hall ;
* Chakib Khelil, (1939-), politikour aljerian,
### Tud marvet eno
#### Soudarded vreizhat fuzuilhet gant al lu [[gall]]
* Jean Baptiste Le Garff, ganet en Oriant d'ar 21 a viz Du 1887, soudardaet en Oriant, bet fuzuilhet d'an 30 a viz Here 1916.
* François Thomas, ganet e Koadoud d'ar 27 a viz Mae 1885, soudard en 11vet strollad ispisial, fuzuilhet d'an 13 a viz Meurzh 1915 evit *«tagadenn ouzh daou uhelad, dismeg ouzh un uhelad e-pad ar servij, rebellerezh ouzh an arme graet gant ouzhpenn daou zen dizarm»*.
## Gevelliñ
* Sirt, Libia.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Reinwardtipicus validus

***Reinwardtipicus validus*** (*Chrysocolaptes validus* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Reinwardtipicus* an hini eo.

Anvet e voe *Picus validus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1825) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858) : 
dougen a ra anv an naturour izelvroat Caspar Georg Carl Reinwardt (1773-1854).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Reinwardtipicus validus validus*, e Jawa,
* *R. v. xanthopygius*, eus kreisteiz-pellañ Thailand da Sumatera, Borneo, Kepulauan Riau, hanternoz Kepulauan Natuna.

## Liammoù diavaez
*  ''Chrysocolaptes validus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Chrysocolaptes validus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Dendrocoptes dorae

***Dendrocoptes dorae*** (*Dendrocopos dorae* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Desertipicus dorae* (kentanv) da gentañ-penn (e 1935) gant an naturour stadunanat George Latimer Bates (1863-1940) hag al loenoniour skosat Norman Boyd Kinnear (1882-1957). Dougen a ra anv-bihan — Dora — gwreg ar Breizhveuriad St John Philby (1885-1960) a gustume kenlabourat gante gwech an amzer.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad e mervent Arabia.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Dendrocopos]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Dendropicos dorae'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dendropicos dorae'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Belleray

**Belleray** zo ur gumun eus Bro-C'hall, en departamant Meuse, er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine. 
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Fuzuilhet e voe ur soudard breizhat eno gant al lu gall d'ar 25 a viz Du 1916.
#### [[Eil brezel-bed]]
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Paol*.
## Douaroniezh
* War lez ar Stêr Meuse emañ Belleray.
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
### Tud marvet eno
* Pierre Arsène Marie Autret, ganet e Gwaien e 1886, soudard en 19vet rujumant war-droad, fuzuilhet d'ar 25 a viz Du 1916 gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ evit «*ravoltadeg*».
## Notennoù ha daveennoù
Urocolius

***Urocolius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Urocolius indicus]]*
** *U. i. indicus*, *U. i. lacteifrons*, *U. i. mossambicus*, *U. i. pallidus* hag *U. i. transvaalensis*,
* *[[Urocolius macrourus]]*
** *U. m. abyssinicus*, *U. m. griseogularis*, *U. m. laeneni*, *U. m. macrourus*, *U. m. massaicus* hag *U. m. pulcher*.

Unnek (11) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
L'Aveu (Maupassant)

***L’Aveu*** (*Anzav* e brezhoneg) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, embannet en 1884.

## Istor
Embannet e voe e *[[Gil Blas]]* e miz Gouhere 1884, hag adembannet e *[[Contes du jour et de la nuit]]* e 1885.

## Ar gontadenn
Céleste Malivoire zo ur plac'h yaouank diwar ar maez hag a zo vont d'ar park da c'horo gant he mamm, poan dezhi dougen he daou gelorniad. Anzav a rank ouzh he mamm emañ o c'hortoz ur bugel, graet dezhi gant ar chalboter Polyte ha ne lakae ket anezhi da baeañ pan ae en kêr.
Ar vamm a sko ganti, fuloret o soñjal er vrud fall a deuio war an tiegezh, ouzhpenn ma n'emañ ket ar chalboter a-renk ganto, ha ne gav ket bras an espern. Petra ober ? Pa 'z eo gwir eo erruet ar gwall e talc'ho Celeste da vont gant ar gariolenn, hep lavarout grik da Bolyte, hag o lezel anezhañ da sentiñ ouzh e gorf, abalamour d'arboellañ un nebeud gwenneien c'hoazh.

## Liammoù diavaez
*  Pennad diwar-benn an daolenn *La traite dans les champs* (Goro er parkeier) ''Peintres & Sculpteurs''.
Le Bonheur (Maupassant)

***Le Bonheur*** (*An Evurusted*) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet e 1884.

## Istor
Embannet e voe er pemdezieg *[[Le Gaulois]]* d'ar 16 a viz Meurzh 1884, hag adembannet e *[[Contes du jour et de la nuit]]* en 1885. 

## Ar gontadenn
Un den, un noz, dirak aod Korsika, a deu soñj dezhañ eus ur veaj graet en enezenn, hag eus un nozvezh e ti tud kozh. Pinvidik e oa bet ar vaouez ha kontaén a ra d'ar beajour pegen evurus eo bet he buhez gant an ofiser en devoa he skrapet eus ti he zud.
Piculus aurulentus

***Piculus aurulentus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus aurulentus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1821) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus doaroù izel gevred Brazil da viz Arc'hantina ha reter Paraguay.

## Liammoù diavaez
*  ''Piculus aurulentus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Piculus aurulentus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ján Kollár

**Ján Kollár** (29 a viz Gouere 1793 - 24 a viz Genver 1852) a oa ur skrivagner, barzh, arkeologour ha politikour slovak hag a gemeras ur perzh bras en emsav hollslavek.

## E vuhez
Ganet e voe e Mošovce ha mont a reas da lise luterat Pressburg (Bratislava bremañ). E 1817 ez eas da Skol-veur Jena. Gouzout a reer e oa bet o kemer perzh er Wartburgfest (18 a viz Here 1817). Moarvat e oa bet levezonet gant ar vodadeg studierien alaman-se, ma voe goulennet ur stad vroadel evit Alamagn hag ur vonreizh hag a rofe kalz a frankiz d’an dud. Evel-se moarvat e voe heñchet war-zu an hollslavegezh. Beleget e voe ha mont a reas da b-Pest da labourat evel pastor luterat a-raok mont da gelenn, adalek 1849, e skol-veur Vienna, en Aostria, gant ur post kelenner arkeologiezh. Meur a wech e voe kuzulier gouarnamant Impalaeriezh Aostria evit ar pezh a denne da aferioù ar Slovaked.

Mont a reas e-barzh an emsav broadel slovak, pa oa en e zeroù. Met kavout a rae dezhañ ne rae an Tcheked hag ar Slovaked nemet ur bobl, hag a gomze meur a rannyezh, hini Bohemia, hini Moravia hag hini Slovakia. E tchekeg e skrive eta ha disteurel a rae strivoù ar vrogarourien slovak a glaske sevel ur slovakeg distag. 

Evitañ e oa peder yezh slavek standard : ar rusianeg, ar poloneg, an tchek-ha-slovakeg hag ar serb-ha-kroateg. 

## Oberennoù pennañ
**Slávy dcera* (Merc’h Slava, barzhoniezh, 1824)
**O literárnej vzájemnosti mezi kmeny a nářečími slávskými* (Eus ar c’heneskemmoù lennegel etre ar pobloù hag ar yezhoù slavek, 1836)
**Paměti z mladších let života* (Eñvorennoù ma yaouankiz, 1863)
**Cestopis do horní Itálie* (Danevell veaj en Italia uhel, 1843)
Trefriw

**Trefriw** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ war lez ar stêr Conwy, er gornaoueg dezhi.

Emañ Trefriw er gwalarn da gêr Llanrwst hag en hanternoz da Betws-y-Coed. Er gêriadenn emañ an Afon Crafnant o kemberiñ gant ar stêr Conwy. Treuzet eo Trefriw gant bevenn Park Broadel Eryri, gant an darn vrasañ eus ar gêriadenn er park.

E 2011 e oa 783 a dud o chom en Trefriw ha 342 anezho a oa kembraegerien (44,9%).

## Istor
Nepell diouzh Trefriw emañ kreñvlec'h roman *Canovium* (Caerhun). Tremen a rae an hent roman kozh Sarn Helen dre Drefriw, daoust ma ne weler roud ebet anezhañ bremañ. Kouronkañ a rae ar Romaned e dourioù karget a houarn ar stêr.

Kontañ a reer e oa boas ar priñs Llywelyn ab Iorwerth da zont da hemolc'hiñ en tolead en  hag en doa un ti-chase eno. Hervez ar richenn ez eo gantañ e voe lakaet sevel iliz Trefriw, rak skuizh e oa e wreg Siwan o rankout kerzhet betek iliz Llanrhychwyn. Pennlec'h kombod Nant Conwy ha kantrev Arllechwedd e oa Trefriw en amzer-hont.

En  e oa listri o sevel gant ar stêr Conwy betek Trefriw, hag eno e oa ur c'hae. Gant al listri-se e veze kaset marc'hadourezh betek ar mor ha degaset touristed betek ar gêriadenn. Kement-se a voe graet betek ar bloavezhioù 1930.

## Tud vrudet
* Thomas Wiliems (1545 pe 1546 - 1622?), saver ur geriadur latin-kembraeg.
* Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd), barzh ganet e Trefriw e 1795.
* William John Roberts (Gwilym Cowlyd) (1828 - 1904), barzh ha mouller.
* William Jones (1896 - 1961), barzh ganet e Trefriw.
* Dafydd Parri, skrivagner levrioù kembraek evit ar vugale (*Cyfres y Llewod*).
* ar « Breur Cadfael », e romantoù istorel Ellis Peters.

## Notennoù
Praia das Bananas

**Praia das Bananas** (*Traezhenn ar Bananez*) zo un draezhenn eus enezeg São Tomé ha Príncipe, en hanternoz da Enez Príncipe entre Enez ar Mosteiros ha Praia das Burras.

## Liammoù diavaez
* Kartenn eus São Tomé ha Príncipe
Praia das Burras

**Praia das Burras** (*Traezhenn an Azenezed*) zo un draezhenn eus enezeg São Tomé ha Príncipe, en hanternoz da Enez Príncipe, entre Praia das Bananas ha Praia de Santa Rita, tost da aber ar Rio Voltas.

## Liammoù diavaez
* Kartenn eus São Tomé ha Príncipe
Rio Voltas

Ar **Rio Voltas** zo ur stêr eus Enez Príncipe, en enezeg São Tomé ha Príncipe, hag a ya da aberiñ er Praia das Burras.
Santo António (São Tomé ha Príncipe)

**Santo António** eo kêr-benn Enez Príncipe, ha hini distrig Pagué, a glot gant an enezenn, e São Tomé ha Príncipe. War lez ar stêr Río Palhota emañ. Brudet eo an tier kozh hag an ilizoù.

## Poblañs
1.156 a dud zo o chom e kêr Santo António.

## Istor
Kêr-benn an enezeg e oa Santo António etre 1753 ha 1852.

## Aerborzh
Un aerborzh zo, an hini nemetañ en enez, daou all zo en Enez São Tomé, ar vrasañ eus an enezeg.

## C'hoariva
C'hoariet evez an **Auto da Floripes**

## Notennoù
Menoued

## Anv galleg
Aspérule odorante, Gaillet odorant

## Anv latin
*Galium odoratum*

## Bleunienn
Gwenn adalek miz Ebrel betek miz Even

## Uhelder
0,10 - 0,30 m

## Perzhioù
Kavet e vez er c’hoadoù fresk.
Delioù padus.
C’hwezh vat o sec’hañ ; ur meskaj vanilhez, mel ha foenn nevez falc’het.

Ar frouezh a zo goloet gant blevennoù krogek a laka anezho da vezañ strewet gant loened evel al lern hag al lapined.

## Implij
Kalz a berzhioù mat a zo gant ar blantenn-mañ : enepkaouledus, distanus evit pareañ an nervusted pe an digousked...

Implijet e vez ivez evit diwall diouzh an tartouz pe evit digas c’hwezh vat d’ar gwestell pe da evajoù ’zo.

Ur blantenn-liorzhañ dedennus eo ivez evit goloiñ an douar dindan ar gwez.

## Daveoù
Ya ! Sizhuniek nn 528 - 24 a viz Gouere 2015 pennad gant Joseph Tanguy
Palhota

**Palhota** zo un anv-lec'h portugalek. 

## Lec'hioù
###### 
* Palhota (Cartaxo), e kumun Cartaxo
* Palhota (Palmela), e kumun Palmela

## Pennad kar
* *Palhota*, anv portugalek all evit ar mucambo, lochenn blouz er broioù tomm.
Mucambo

**Mucambo** pe **mocambo**, **palhoça** pe **tejupar** zo anvioù roet e portugaleg da lochennoù bresk a-walc'h savet gant tud dister, gant plouz alies.

## Levrlennadur
* Freyre, Gilberto; *[[Sobrados e mucambos]]*;
* Lira, José Tavares Correia de; *Mocambo e Cidade: regionalismo na arquitetura e ordenação do espaço habitado*
Piculus simplex

***Piculus simplex*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Chloronerpes simplex* (kentanv) da gentañ-penn (e 1870) gant ar skiantour saoz Osbert Salvin (1835-1898).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Kreizamerika, eus Honduras da gCosta Rica ha kornôg Panamá.

## Liammoù diavaez
*  ''Piculus simplex'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Piculus simplex'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Pêr-Mari Lec'hvien

**Pêr-Mari Lec'hvien** (1885-1944) a oa ur beleg breizhat, ganet e Plaeraneg (Goueloù).

Beleget e voe e miz Gouere 1914 ha goude-se ez eas d'an talbenn ha kemer perzh er Brezel-bed kentañ evel klañvdiour hag aluzener ur batailhon. Goude ar brezel e voe, tro-ha-tro, kure e Ploueg-ar-Mor, aluzener seurezed ar Groaz e Landreger, person Treglañviz ha person Kemper-Gwezhenneg. Sekretour ar Bleun-Brug e voe evit Treger-Goueloù-Kerne, ha lakaat a rae ar vugale da zeskiñ ar c'hatekiz e brezhoneg. Muntret e voe gant stourmerien eus ar Rezistañs d'an 10 a viz Eost 1944.

Eontr e oa da Job Lec'hvien, ar beleg a droas meur a levrenn eus ar Bibl e brezhoneg.

Brud a oa er c'hanton e oa bet graet ar muntr gant ur paotr yaouank eus an FTP (renet gant ar PCF) hag a skrivas e eñvorennoù goude.

## Skridoù
* *War hent ar ger. Istor tri brizonier breizat e-pad ar brezel bras 1914-1918 skrivet gant unan anê* (embannet a bennadoù er gazetenn Breiz e 1928 hag e stumm ul levrig)
* *Ofis Sant Erwan, oferenn ha gousperou*, moullet gant Breiz, 1930
* *Ofis nevez ar Galon-Sakr*, moullet gant Breiz, 1930
* *Ofis Jezuz-Krist roue ar bed*, moullet gant Breiz, 1930 
* *Ofis ar Pantekost*, moullet gant Breiz, 1931
* *Hent ar Groaz*, moullet gant Breiz, 1932

## Levrlennadur
* *L'abbé Pierre-Marie Lec'hvien (1885-1944)*, gant an aotrou Henri Poisson, 1959, 110 p.

## Liammoù diavaez
* http://www.argedour.bzh/1914-1918-ces-pretres-bretons-heros-oublies-5496172/
* *Indésirable Désiré*, gant Désiré Camus, skeudennet gant Malo Louarn, Skol Vreizh, 12 .

## Notennoù
Kravazh

Ur **c'hravazh** (*krivizhier* el liester) zo ur pezh dafar implijet da zougen tud gloazet pe glañv.

Krivizhier a veze implijet ivez gant bezhinaerien da zougen bezhin d'o lakaat war ur c'harr.
Charpai

**Charpai**, **Charpaya** pe **Charpoy** (Hindi : चारपाई, Urdu, Saraiki, Pandjabeg, Pachtoueg چارپائی; *char* "forn" + *paya* "troadet") zo ur gwele plezhet implijet en India . 

## Notennoù
Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder

Setu ur roll eus ar stêrioù hirañ e Breizh
## Ouzhpenn 1 000 km
* Liger, 1 012 km

## Ouzhpenn 200 km
*Gwilun, 230 km (218 e Breizh)

## Ouzhpenn 100 km

* Sevr 159 km
* Blavezh 151 km
* Oud 146 km
* Stêr Aon 139 km
* Liger 106 km e Breizh, 1 012 km en holl	
* Renk 105 km
* Kouenon 102 km

## Etre 50 km ha 100 km

## Etre 30 ha 50 km

## Etre 20 ha 30 km

## Etre 10 hag 20 km

* Daoulaz (Blavezh) 19 km
* Urn 19 km
* Richer Zaoulaz 18 km
* Stêr Arc'hant 18 km 
* Ig 17,3 km
* Penfell 16 km
* Bizien 11,5 km
* Froud (Kemper) 11,4 km
* Flora (stêr) 10,2 km
* Eon (stêr) 10 km

## Dindan 10 km
* Aber-Ac'h 3,6 km
* Saezh 
* Richer ar Faou		
* Gouedig

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
Celeus galeatus

***Celeus galeatus*** (*Hylatomus galeatus*, *Dryocopus galeatus* kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus galeatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1822) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus koadeier gleb gevred Brazil da reter Paraguay ha biz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Hylatomus galeatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Hylatomus galeatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kempten (Allgäu)

**Kempten (Allgaü)**, pe **Kempten**, zo ur gêr dizalc'h (*kreisfreie Stadt*) eus Bavaria, en Alamagn. Emañ e mervent stad Bavaria, er vroig anvet Allgäu.
 
Ouzhpenn  a dud zo o chom e Kempten. Ur greizenn a bouez eo en Allgäu, evit an ekonomiezh, ar c'henwerzh, an deskadurezh. An eil kêr vrasañ eo er vroig-se, goude Augsburg. Unan eus kêrioù koshañ Alamagn eo ivez, pa'z eus meneg anezhi da vare ar Romaned, gant an anv *Cambodunum*.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Kempten gant ar c'hêrioù-mañ :
* 
* 
* 
* 
* 

## Notennoù
Aer (Oud)

An **Aer** (*Arz* e galleg), zo ur stêr eus Breizh, 67 km hed dezhi, adstêr d'an Oud.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Aer (disheñvelout)

**Aer** a c'hall bezañ :

*an aer, ur meskad gazoù en-dro d'ar voull-douar.

*div stêr zo anvet **Aer** e Breizh:
**Aer (Ele)
**Aer (Oud)
Ig

An **Ig** zo ur stêr eus Breizh, 17,3 km hed dezhi, hag a ya da aberiñ e Mor Breizh e Binig, e Goueloù. 

Eieniñ a ra e Plouvara, tremen goude dre Plerneg, Pleuloc'h, Tregonveur, Lannidig, Porzhig, hag aberiñ e Binig 

Adstêrioù zo dezhi : ar C'hamet hag ar Rondo.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Gouedig

Ar **Gouedig** zo ur stêr vihan e kêr Sant-Brieg, adstêr d'ar Goued e porzh Sant-Brieg. 9,1 km eo he hed.
Eieniñ a ra e Ploufragan.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Liamm diavaez
*Sandre
Wi-Fi

Ar **Wi-Fi**, skrivet ivez **wifi** a vez graet eus un teknologiezh a servij da liammañ binvioù elektronek (urzhiataer, smartphone, boestoù internet...) gant ur rouedad lec'hel doare wireless LAN (WLAN) . Dre vras e vez implijet ar gwagennoù radio 2.4 gigahertz (12 sm) UHF ha 5 gigahertz (6&nbsp;cm) SHF ISM. Ur rouedad WLAN a vez lakaet e surentez dre ur ger-kuzh met a c'hell chom digor d'an holl ar pezh a ro an tu da lugañ outañ ne ra forzh gant piv na peseurt benveg.

Ar Wi-Fi Alliance (brezhoneg: Kengevread ar Wi-Fi) a zispleg eo ar Wi-Fi ur "rouedad lec'hel hep neudoù" pe WLAN (wireless local area network) diazezet war skouer an Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE) 802.11. A vras e vez implijet an termenadur "Wi-Fi" evel heñvelskouer da "WLAN" dre ma z'eo diazezet ar rouedadoù WLAN war ar memes skouerioù. "Wi-Fi" a zo ur merk eus ar Wi-Fi Alliance.

## Riskloù yec'hed
Aozadur Bedel ar Yec'hed a ziskler er bloavezh 2006 ne oa "Efed yec'hed ebet da vezañ gortozet dre bezañ espozet d'ar gwagennoù doare RF lañset dre ar boestoù kas pe ar rouedadoù hep neudoù (Wi-fi)".

Er bloavezh 2016 eo kemmet selloù an ABY o lakaat war-raok e vije marteze ar gwagennoù elektromagnetek abeg da grignoù-bev ar familh 2B (krignoù-bev an empenn), ar studiadenn a oa unan war ar pellgomzioù hezoug muioc'h evit na vije war ar WI-Fi.

## Notennoù ha daveennoù
Mastin

Ur **mastin** zo ur c'hi-gward bras ha kreñv, tev a-wechoù. Meur a ouenn mastined zo: *napolitan, spagnol, belgiad, tibetan*, ha re all c'hoazh. 

Hervez ar vojenn e tiskennfent eus chas-diwall ar Romaned a veze lakaet d'en em gannañ er sirk gant bleizi pe leoned. 

## Pennadoù kar
*bulldog

## Notennoù
Celeus ochraceus

***Celeus ochraceus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus ochraceus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant al loenoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e reter Brazil.

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da *[[Celeus flavescens]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Celeus ochraceus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Celeus ochraceus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Arzhur Mari ar Bayon

**Arzhur Mari ar Bayon** (22 a viz Eost 1830 en Alre-29 a viz Gwengolo 1908 er Gerveur) a oa ur beleg eus eskopti Gwened.

Kelenner e voe e kloerdi bihan Santez-Anna-Gwened, goude-se kure en enez Groe hag en Oriant, ha goude c'hoazh person e Groe, da gentañ, hag er Gerveur, betek fin e vuhez.

Sevel a reas ur yezhadur eus brezhoneg Gwened, embannet div wech e 1888 ha 1896, hag advoullet e 1986 gant Mouladurioù Hor Yezh.

## Notennoù
Celeus obrieni

***Celeus obrieni*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Dougen a ra anv an evnoniour stadunanat Charles E. O'Brien (1905-1987).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e reter Brazil (kornôg Piauí).

## Rummatadur
Sellet e voe outañ evel un isspesad da *[[Celeus spectabilis]]* (anvet e voe *Celeus spectabilis obrieni* gant an evnoniour stadunanat Lester Leroy Short (1933-) da gentañ-penn).

## Liammoù diavaez
*  ''Celeus obrieni'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Celeus obrieni'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Alfred Malherbe

**Alfred Malherbe**, bet ganet d'ar 14 a viz Gouere 1804 e Port Nord-Ouest (kêr-benn Moris) hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Eost 1865 e Metz (Moselle, Bro-C'hall), a oa un naturour hag ur reizhaouer gall.
An darn vrasañ eus e amzer vak a gasas da studiañ al louzawouriezh hag al loenoniezh (an evnoniezh dreist-holl).

Savet gantañ peder levrenn *Monographie des picidées ou Histoire naturelle des Picidés, Pigumminés, Yuncinés ou Torcols* e voent embannet gant un ti-embann eus Metz etre 1859 ha 1862.

Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù evned — *[[Columba malherbii]]* ha *[[Cyanoramphus malherbi]]* — da zougen bri dezhañ.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **C** : *[[Chloropicus]]*,
* **D** : *[[Dendropicos]]*,
* **G** : *[[Colaptes|Geopicos]]*,
* **L** : *[[Leuconotopicus]]*.
### [[Spesad]]où
* **C**
: *[[Campethera cailliautii]]* ha *[[Campethera caroli|caroli]]*, *[[Celeus grammicus]]* ha *[[Celeus lugubris|lugubris]]*, *[[Chloropicus pyrrhogaster]]*, *[[Colaptes aeruginosus]]*, *[[Colaptes atricollis|atricollis]]* ha *[[Colaptes chrysoides|chrysoides]]*,
* **L** : *[[Leuconotopicus stricklandi]]*,
* **M** : *[[Melanerpes pucherani]]*,
* **P**
: *[[Piculus leucolaemus]]*, *[[Picumnus castelnau]]* ha *[[Picumnus lafresnayi|lafresnayi]]*, *[[Picus vaillantii]]*,
* **V**
: *[[Veniliornis cassini]]* ha *[[Veniliornis kirkii|kirkii]]*,
* **Y** : *[[Yungipicus temminckii]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Alfred Lajat

**Alfred Lajat**, ganet d'an  e Kintin ha marvet d'ar  e Naoned, a oa mouller ha rener kazetennoù. Ezel e voe eus Gorsez Barzhed Breizh, gant an anv barzh *Mab An Argoat*.

## E vuhez
Mab d'un apotiker e oa Alfred Lajat. E-pad ur pennad en doa bet c'hoant da vont da veleg met dilezel a reas ar soñj ha dont da vezañ komis noter.

War ali Frañsez Vallée e prenas ar gazetenn sizhuniek *[[La Résistance]]*, e 1898. Ober a reas anaoudegezh gant Frañsez Jaffrennou, a oa kenderv d'e wreg, Marie-Angèle Jaffrennou. Asambles gant Jaffrennou e savas *Ti Kaniri Breiz* ha mont a reas e-barzh Gorsez Barzhed Breizh asambles gantañ ivez, e 1910, gant an anv *Mab an Argoat*.

E 1905 e oa deuet da vezañ eil-prezidant an Union Régionaliste Bretonne, met e zilez a roas e 1909.

Pa voe krouet ar gazetenn divyezhek *[[Ar Vro]]* gant Jaffrennou e 1904, e kutaas Lajat renerezh *La Résistance* ha kemer a reas penn *Ar Vro*. E 1906 e prenas un ti-moullañ e Montroulez hag ennañ e voullas meur a gazetenn vreizhek ha meur a levr brezhonek :
*ar sizhunieg *[[L'Écho du Finistère]]*, savet gantañ e 1905, ur gazetenn "rannvroelour" hag a zeuas er-maez betek 1912 ; 
**[[Buhez Breiz]]*, ar gelaouenn viziek krouet gant Pêr Mokaer ;
* ar gazetenn sizhuniek *[[Mouez ar Vro]]*, krouet gant e vignon Francis Gourvil ;
* ha meur a levr, evel an *[[Notennou diwar-benn ar Gelted koz, o istor hag o sevenadur]]*, *Bleuniou Yaouankiz* gant Aogust Bôcher, *An Divroet* gant Maoris Nikolaz...

E 1927 ez eas war e leve hag e kuitaas Montroulez da vont da Naoned. Eno e savas ur c'helc'h keltiek, gant un nebeud tud all evel Paul Ladmirault, e 1929. E Naoned e varvas d'an oad a 86 vloaz. 
 
## Levrlennadur
* Lukian Raoul, *Un siècle de journalisme en Bretagne*, Ar Gelveneg, Le Signor, 1981, pp.&nbsp;473–474.

## Notennoù
Casmorys

**Casmorys** (*Castlemorris* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan eus mervent Kembre. Emañ e Sir Benfro, etre Abergwaun ha Tyddewi.
Cilgeti

**Cilgeti** zo ur gêriadenn vras eus mervent Kembre. Emañ e kreisteiz Sir Benfro, etre Dinbych-y-Pysgod hag Arberth. E kumuniezh Cilgeti a Begeli emañ.

Un ti-gar zo e Cilgeti, p'emañ war unan eus hentoù-houarn Rheilffordd Gorllewin Cymru.

## Liamm diavaez
*Fotoioù eus Cilgeti ha tro-dro e geograph.org.uk
Vihuela

Ar **vihuela** zo ur benveg-seniñ dre gerdin a veze sonet stank e Ledenez Iberia (Spagn ha Portugal) hag ivez un tamm en Italia, er . Al laúd a veze sonet ivez, met muioc'h er broioù all, en Europa.

Vihuela1954Text2.jpg|Vihuela fardet gant ar c'hizeller Kahlil Gibran e 1954
El arroyo que murmura

***El arroyo que murmura*** zo ur ganaouenn spagnolek en doare guajira, savet gant Jorge Anckermann (La Habana 1877-1941).

## Liammoù diavaez
*Kanet gant Guillermo Portabales. 
*Sonet
* Komzoù.
Colaptes auricularis

***Colaptes auricularis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Chloronerpes auricularis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1889) gant an daou skiantour saoz Osbert Salvin (1835-1898) ha Frederick DuCane Godman (1834-1919).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Mec'hiko, eus kreisteiz stad Sonora da greiz hini Oaxaca.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Piculus]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Colaptes auricularis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Colaptes auricularis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Colaptes fernandinae

***Colaptes fernandinae*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Dont a ra e anv eus an hini — Fernandina — a voe roet da Enez Kuba gant ar roue Fernando II Aragon (1452-1516) dre ur Real cédula embannet d'an 28 a viz C'hwevrer 1515.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo ar spesad e Kuba.

## Liammoù diavaez
*  ''Colaptes fernandinae'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Colaptes fernandinae'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Micropternus brachyurus

***Micropternus brachyurus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Micropternus* an hini eo.

Anvet e voe *Picus brachyurus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

Sevel a ra e neizh e-touez reoù *[[Crematogaster]]* (ur genad merien).

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an dek isspesad anezhañ :
* *Micropternus brachyurus annamensis*, e Laos, Kambodja ha kreisteiz Viêt Nam,
* *M. b. badiosus*, e Borneo ha hanternoz inizi Natuna,
* *M. b. badius*, e Malezia, Sumatera, hag inizi Bangka, Belitung ha Nias,
* *M. b. brachyurus*, e Jawa,
* *M. b. fokiensis*, e gevred Sina ha hanternoz Viêt Nam,
* *M. b. holroydi*, e Hainan (er-maez da c'hevred Sina),
* *M. b. humei*, eus gwalarn India da gornôg Nepal,
* *M. b. jerdonii*, e kreiz ha kreisteiz India, Sri Lanka,
* *M. b. phaioceps*, eus kreiz Nepal ha biz India da mervent ha kreisteiz Sina, hanternoz ha reter Thailand ha Myanmar,
* *M. b. williamsoni*, e mervent ha kreiz Thailand.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Celeus]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Micropternus brachyurus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Micropternus brachyurus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Prosobonia

***Prosobonia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù
Ne chom nemet ur spesad er genad hiziv an deiz :
* (†) *[[Prosobonia cancellata]]* (aet da get),
* (†) *[[Prosobonia ellisi]]* (aet da get),
* (†) *[[Prosobonia leucoptera]]* (aet da get),
* *[[Prosobonia parvirostris]]*.

O c'havout a raed e Polinezia C'hall.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Hunvre Jakob

***Hunvre Jakob*** (*El sueño de Jacob* e spagnoleg) zo un eoullivadur krouet e 1639 gant an arzour spagnol José de Ribera (lesanvet *Lo Spagnoletto*). War ziskouez emañ e Mirdi ar Prado e Madrid.

Gwelet a reer Jakob evel ur mêsaer o kousket, gant ur wezenn a-dreñv dezhañ. En tu all, pell en a-dreñv e weler ur skeuliad gouloù, "skeul Jakob", gwelet gantañ dre e gousk. N'eo ket ur gwir skeul, graet gant tammoù koad, met skeulioù heol, ha drezo e tremen an aeled da bignat d'an neñv pe da ziskenn dioutañ.

Ul livadur eus skol spagnol ar  eo. Taolennet ez eus aze un arvest a gonter en Testamant Kozh, e Levr ar C'heneliezh, er pennad 28.

## Liamm diavaez
*  El sueño de Jacob, El Prado
Leuconotopicus borealis

***Leuconotopicus borealis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus borealis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1809) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-koad, biskoul, c'hwiled, kevnid ha merien hep ober fae ouzh frouezh ha hugennoù gwech an amzer.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e pinegi gevred Stadoù-Unanet Amerika.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Picoides]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Leuconotopicus borealis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Leuconotopicus borealis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Marília Mendonça

**Marília Dias Mendonça**, lesanvet *Rainha da Sofrência* ("Rouanez ar Boan"), (Cristianópolis, 22 a viz Gouere 1995 — Piedade de Caratinga, 5 a viz Du 2021), a oa ur ganerez-sonaozerez vrazilian en doare sertanejo. Hec'h eil pladenn a oa deuet er-maez d'ar 4 a viz Meurzh 2016. Un toullad kanaouennoù he deus savet evit kanerien all ivez, ha dreist-holl evit ar gevellezed Maiara & Maraisa.

Marília zo anavezet evel krouerez an doare sonerezh *[[feminejo]]* — *sertanejo* graet gant merc'hed evit merc'hed — entre ar bloavezhioù 2010 ha 2020.

## He marv

Mervel a reas d'ar 5 a viz Du 2021 en ur gwallzarvoud karr-nij p'edo o vont da Garatinga, Brazil.

## Pladennoù
* *Marília Mendonça (EP)* (2014)
* *Marília Mendonça - Ao Vivo* (2016)
* *Realidade* (2017)
* *Todos os Cantos* (2019)
* *Nosso Amor Envelheceu* (2021)
## Notennoù
Tambora (taboulin)

An **tambora** zo un daboulin eus ar Republik Dominikan hag a vez sonet gant ar sonerien merengue.
E meur a vro eus ar Mor Karib e veze graet an taboulinoù-se gant barrikennoù war-lerc'h rom.
*Tamboreros* a vez lâret e spagnoleg eus ar sonerien tambora.

## Notennoù
Llangwm (Sir Benfro)

**Llangwm** (distaget [] e kembraeg ; [] e saozneg) zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh e mervent Kembre. Emañ war lez an Afon Daugleddau, er gevred da Hwlffordd, e Sir Benfro. Emañ Llangwm e kreisteiz ar gontelezh, el lodenn saoznek anezhi.

Evel en daou lec'h all anvet Llangwm e Kembre, eo gouestlet an iliz-parrez da sant Jerom.

Kokousa zo bet un obererezh a bouez er c'hornad e-pad bloavezhioù.

E 2011 e oa poblet Llangwm gant 875 a dud, ha 100 anezho (11,7%) a oa kembraegerien.

## Daveoù
Pontfaen

:*Pennadoù [[Pont-faen]] hag [[Y Bont-faen]] zo ivez.*

**Pontfaen** zo ur gêriadenn e Kembre, e Sir Benfro. Emañ er gevred da Abergwaun. 

Dont a ra anv ar gêriadenn eus ar pont maen a zo enni, dreist an Afon Gwaun.
Picumnus castelnau

***Picumnus castelnau*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Dougen a ra anv an ergerzher ha naturour gall Francis de Laporte de Castelnau (1810-1880).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Suamerika, e kornôg Amazonia.

## Liammoù diavaez
*  ''Picumnus castelnau'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Picumnus castelnau'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Juda

**Juda** eo an doare boas da skrivañ an anv hebreek Yehudah (יְהוּדָה), roet da veur a zen.

## Tud
* Yehouda, pevare mab Jakob ha Leah ; hendad Meuriad Yehouda ;
* Juda Makab, unan eus pennoù emsavadeg ar Vakabeed;
* Juda Hanassi, dastumer skridoù ar Mishna en IIvet kanved;
* Leon Juda : Jezuz, hervez Lukaz, diskennad eus meuriad Yehouda, al leon o vezañ arouez Yehouda.

## Lec'h
* Juda (Wisconsin), e SUA
Merengue

Ar **merengue** zo ur sonerezh eus an Antilhez hag a vez sonet gant an tambora, ar güiro, hag an akordeoñs.

## Sonerien
*Johnny Ventura, 
* Wilfrido Vargas y "Los Beduinos", 

## Liammoù diavaez
* https://books.google.fr/books?id=MChHDgphlAwC&pg=PA57&lpg=PA57&dq=MERENGUE+CON+CHACHA&source=bl&ots=7QdLzC-cQy&sig=VzyLu8XMVGOSUJOnbeSnySwvhRE&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwiEkdjC3dLNAhWD5xoKHTLlBcwQ6AEIUTAJ#v=onepage&q=MERENGUE%20CON%20CHACHA&f=false
Montel Williams

**Montel Brian Anthony Williams**, bet ganet e Baltimore (Maryland, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 3 a viz Gouere 1956, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Sparl

Ur **sparl** zo ur pezh koad eeun, a servije da serriñ un nor, hag ivez ur pezh koad a servije da stagañ ouzh ur c'habestr hag un denn.
Lamm Ikaros

**Lamm Ikaros** zo un daolenn livet gant Pieter Brueghel gozh e 1568, hag a zo kollet an doare kentañ anezhi. Daou eillivadur a zo war ziskouez e Brusel avat : unan er Mirdi van Buuren hag egile e Mirdi an Arzoù-kaer.

## Arvar
E 1996 e kavas da arbennigourien e oa un eillivadur ha n'eo ket asur diwar zorn piv eo. 

## An daolenn
Kentañ tra a weler eo al labourer-douar oc'h arat gant e benn-kezeg, arouez buhez ha stad mab-den war an Douar ; da c'houde e weler ur maesaer deñved o sellout ouzh an oabl. Petra en deus gwelet ? Ikaros o klask nijal, da lavarout eo o klask achap diouzh dere an dud war an Douar ha tostaat d'an doueed. Pelloc'h war tu dehou an daolenn e weler un divhar un den dreist gorre ar mor : Ikaros eo c'hoazh, goude e gouezhadenn – den ne c'hall tec'hel a-zirak e blanedenn, ret eo d'an dud bevañ war an Douar ha tennañ o magadur dioutañ.

Diazezet eo an daolenn war mojenn Ikaros kinniget gant ar skrivagner roman Ovidius en e levr *[[Metamorfozoù]]*. Enni e weler ul labourer-douar oc'h arat e bark.

## Barzhonegoù
**Lanscape with the Fall of Icarus*, gant ar barzh stadunanat William Carlos Williams (1883–1963).
**Musée des Beaux-Arts*, barzhoneg saoznek gant W. H. Auden, diwar anv ar mirdi.

## Liammoù diavaez
*  ''La chute d'Icare''
Sasia africana

***Sasia africana*** (pe *Verreauxia africana*) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus kreisteiz Kameroun da reter Republik Demokratel Kongo, mervent Ouganda ha gwalarn Angola.

## Liammoù diavaez
*  ''Verreauxia africana'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Verreauxia africana'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Nesoctites micromegas

***Nesoctites micromegas*** a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Picidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Nesoctites* an hini eo.

Anvet e voe *Picumnus micromegas* (kentanv) da gentañ-penn (e 1866) gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned — en o zouez c'hwiled ha merien dreist-holl — ha frouezh.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an daou isspesad anezhañ :
* *Nesoctites micromegas abbotti*, e Gonâve (un enezenn er-maez da gornôg Republik Haiti),
* *N. m. micromegas*, e Hispaniola.

## Liammoù diavaez
*  ''Nesoctites micromegas'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Nesoctites micromegas'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Juan Bautista de Vivar

**Juan Bautista de Vivar** a oa ur barzh eus Kantved Aour Spagn, hiriv kouezhet en ankoun.

## Pennadoù kar
*payada
Melanerpes chrysauchen

***Melanerpes chrysauchen*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Dont a ra e anv eus ar gerioù gresianek "χρυσός" (aour) hag "αυχένα" (kilpenn).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Kreizamerika, e mervent Costa Rica ha kornôg-tost Panamá.

## Liammoù diavaez
*  ''Melanerpes chrysauchen'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanerpes chrysauchen'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Anabacerthia

***Anabacerthia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Anabacerthia amaurotis]]*,
* *[[Anabacerthia lichtensteini]]*,
* *[[Anabacerthia ruficaudata]]*
** *A. r. flavipectus*, ***ruficaudata*** ha *subflavescens*,
* *[[Anabacerthia striaticollis]]*
** *A. s. anxia*, *montana*, *perijana*, ***striaticollis***, *venezuelana* ha *yungae*,
* *[[Anabacerthia variegaticeps]]*
** *A. v. schaldachi*, *temporalis* ha ***variegaticeps***.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Melanerpes cruentatus

***Melanerpes cruentatus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus cruentatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus reter Kolombia d'ar Gwianaoù‎‎, reter Bolivia, biz Brazil ha Mato Grosso.

## Liammoù diavaez
*  ''Melanerpes cruentatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanerpes cruentatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Melanerpes herminieri

***Melanerpes herminieri*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus Herminieri* (kentanv) da gentañ-penn (e 1830) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849) : dougen a ra anv an apotiker ha naturour gall Félix Louis L'Herminier (1779-1833).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo ar spesad e Gwadeloup ma vez graet "Tapé" pe "Toto bwa" anezhañ e kreoleg ar c'horn-bro.

## Liammoù diavaez
*  ''Melanerpes herminieri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanerpes herminieri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Payada

Ar **payada** (en Arc'hantina, Uruguay, kreisteiz Brazil ha darn eus Paraguay), pe * paya* (en Chile) eo anv an arz ma weler un den, ar *payador*, o werzaouiñ hag o kanañ un istor, e dekgwerzennoù anvet *decimas*, war ar prim. Pa vez daou o kanañ e vez laret «contrapunto». Pep payador a rank respont da c'houlennoù ar payador all, hag ober goulennoù all outañ. Tennañ a reont d'an *disputoù* brezhonek a veze poent zo bet, pa oa c'hoazh brezhonegerien savet er yezh war ar maez, ha dreist-hol d'ar bertsolarismo en Euskadi.

Ar *payadas* a bad eurvezhioù, a-wechoù devezhioù. An doare sonerezh implijet eo ar cifra hag ar milonga.

## Istor
Labour Bartolomé Hidalgo (ganet en Montevideo d'ar 24 a viz Eost 1788) a vefe orin arn doare arz-mañ, er Río de la Plata. Hidalgo a vez gwelet evel ar c'hentañ barzh gaucho. Deiz e c'hanedigezh eo "Deiz ar Payador" en Uruguay.

En Arc'hantina eo an 23 a viz Gouhere eo "Devezh ar Payador" e koun ar payada brudet etre Juan Nava ha Gabino Ezeiza en Paysandú en 1884 . Ezeiza an hini a voe trec'h gant e *Salute to Paysandú*, enrolladenn nemeti eus mouezh Ezeiza.

Kentañ payador anavezet e oa Simón Méndez (lesanvet*Guasquita*), soudard a vrezelias en aloubadeg ar Saozon er Río de la Plata.

## Pennadoù kar
* Martín Fierro
* Santos Vega
* Jayme Caetano Braum
* punto cubano

## Notennoù