open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enezeg Douar an Tan

**Enezeg Tierra del Fuego**, pe **Inizi Douar an Tan** e brezhoneg, a zo un enezeg e beg Kreisteizamerika, er c'hreisteiz da strizh-mor Magallanes, etre ar Meurvor Habask er c'hornôg hag ar Meurvor Atlantel er reter, rannet etre Chile hag Arc'hantina. 

E penn kreisteisañ an enezeg emañ ar C'hab Horn.

## An enezeg
Isla Grande de Tierra del Fuego eo enezenn vrasañ an enezeg.

Chile.estrechodemagallanes.png|Douar an Tan ha strizh-mor Magallanes
NASA_Tierra_del_Fuego_image.jpg|Enezeg Tierra del Fuego gwelet eus an oabl
Puerto Williams1.JPG|Puerto Williams.
Ushuaia6a (js).jpg|Kêr Ushuaia]]


## Istor
Poblet eo ar vro abaoe ouzhpenn 10 000 vloaz. E-touez an annezidi kentañ e oa ar bobl Yaghan, ha roud anezho a gaver en enezeg en Enez Navarino.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel Tierra del Fuego, ar broviñs arc'hantinat

## Notennoù ha daveennoù
René Guy Cadou

**René Guy Cadou** a zo ur barzh gallek breizhat eus an . Ganet e oa bet e Santez-Rouanez-Breizh d'ar 15 a viz C'hwevrer 1920 ha mervel a reas e Lufer d'an 20 a viz Meurzh 1951.

E dud a oa Georges Cadou (1884-1940) hag Anna Benoiston (1889-1932). Bet o doa bet ur bugel kentañ e Penc'herieg, anvet Guy, hag a varvas abred-kenañ. O eil mab a oa anvet *"René Guy"* hervez ar c'hustum. Ar familh Benoiston a oa genidik eus Sant-Nazer. Ar familh Cadou a zeue eus su Bro-Naoned ha bevañ a raent e Pentelloù.

Skrivet en deus René Guy Cadou kalz barzhonegoù, en o zouez *La Maison d'été* embannet e 1955. Mestr-skol eo bet e meur a gumun eus Liger-Atlantel e-pad e vuhez. Hélène Cadou a oa e wreg ha skrivet en deus un dastumad barzhonegoù diwar he fenn : *Hélène ou le Règne Végétal* (embannet e 1951). Ezel e oa eus Skol Rochefort, ur strollad barzhed krouet e-pad renad ar Stad C'hall (Vichy). Aet e oa e darempred ivez gant barzhed all evel Max Jacob hag André Breton.

Ur greizenn René Guy Cadou a zo e Naoned hiziv an deiz, brudañ e oberenn ar pal anezhi.

Kavet 'vez skolioù kentañ derez anvet René Guy Cadou e Sant-Ervlan (Liger-Atlantel) hag e Tintenieg (Il-ha-Gwilen). Bez' ez eus ur skolaj René Guy Cadou en Ankiniz, Mouster-al-Loc'h, ha Sant-Brewenn (Liger-Atlantel). Roet eo bet ivez anv ar barzh d'ur skol kentañ derez e Kerverner-Raez.

E Gorre-Goulen, e-kichen Naoned, emañ ar vediaoueg a zoug e anv.

Beziet eo e Bered La Bouteillerie e Naoned.

## Pennad kar
*Hélène Cadou

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
*Mirdi René Guy Cadou e Lufer
Goronwy

Un anv-bihan kembraek eo **Goronwy**

## Tud
*Goronwy ab Ednyfed 
*Goronwy Owen 
*Goronwy ap Tudur Fychan 
*Goronwy ap Tudur 
*Goronwy Foel 
*Goronwy Rees 
*Goronwy ap Heilin 
*Goronwy ap Tudur Hen 

## Traoù
*C.P.D. Bro Goronwy 
*Ysgol Goronwy Owen
Georg von Ehingen

**Jörg von Ehingen**, pe **Georg von Ehingen** (1428 - 1508) a oa ur marc'heg alaman ganet e kastell Hohenentrigen, e kichen kêr vihan Rottenburg-am-Neckar e Swabia ( Baden-Württemberg hiziv), war lez ar stêr Neckar.

Skrivañ a reas un Deizlevr gant e eñvorennoù, ma kont an div veaj vras a reas, an eil d'an Douar Santel, eben da Bortugal ha Maroko. 

## Levrlennadur
* Franz Pfeiffer: *Des schwäbischen Ritters Georg von Ehingen Reisen nach der Ritterschaft.* Literarischer Verein, Stuttgart 1843.
Goronwy Foel

**Goronwy Foel** a oa ur barzh kembraek eus kreiz an XIIIvet kantved, genidik eus Deheubarth. Unan eus Barzhed ar Briñsed e oa-eñ. 
Tra ebet ne ouzomp diwar benn ar barzh nemet pezh a c'haller kavout er varzhoneg lakaet war e gont e Dornskrid Hendregadredd. Enni e kan meuleudi da goantiz *Marared ferch Rhys Fychan*. Gallout a rafe bezañ unan eus div verc'h anvet Marared (*Maryred*, pe Marged) en doe Rhys Ieuanc ap Rhys Mechyll, unan eus priñsed Deheubarth war-dro kreiz an XIIvet kantved. Mamm ar merc'hed-se e oa Gwladus ferch Gruffudd ap Llywelyn ap Iorwerth (marvet e 1244) eus Gwynedd, merc'h-vihan Llywelyn Fawr.

## Levrlennadur
Embannet eo bet **Mawl Marared ferch Rhys Fychan** gant R. Geraint Gruffydd e-barzh * N.G. Costigan ac eraill*, *Gwaith Dafydd Benfras ac Eraill* (Caerdydd, 1995), en dastumad Beirdd y Tywysogion.
Goronwy ap Heilin

**Goronwy ap Heilin** (marvet e 1283) a oa senesal Kembre en amzer ma oa Dafydd ap Gruffudd o ren evel Priñs Kembre.
Y Foryd

Aber ar Stêr Clwyd eo **Y Foryd**, en hanternoz Kembre, etre Sir Conwy (er c'hornôg) ha Sir Ddinbych. El lez dehoù emañ porzh Y Rhyl, e Sir Ddinbych. 
Ur pont zo etre an div lez, anvet *Pont y Foryd*.
Stêr Clwyd

**Ur pennad [[Clwyd]] zo ivez.*

Ar **Stêr Clwyd**, pe **Afon Clwyd** e kembraeg, zo ur stêr en hanternoz Kembre, hag a red a-hed Dyffryn Clwyd. Eieniñ a ra e-kichen Melin y Wig, tremen dre gêrioù Rhuthun, Dinbych, Rhuddlan hag aberiñ en Y Foryd, e Mor Iwerzhon, dirak kêr Y Rhyl. 

## Istor
Diwar anv ar stêr e voe anvet Kontelezh Clwyd en XXvet kantved.
Bidev

Ur **bidev** zo ur vazh hir gant ur c'hrog er penn, ur seurt bazh-krog eta, hag a servij da dapout kerdin pe traoù a bep seurt kouezhet en dour. Gant ur bidev e c'hall un den diwar e vag **bideviañ** korfoù tud beuzet.
Canibek Giray

**Canibek Giray** (distaget *Djanibek*), pe **Canbek Giray**, pe **Canıbek Giray**, a oa mab-bihan Devlet I Giray ha khan Krimea er XVIIvet kantved.

Teir gwech e pignas war tron Krimea ha teir gwech e voe lamet e garg digantañ. Etre e brantadoù ren e oa kaset en harlu da enez Rodos.

## Mammenn
* *Kırım hanlığı kronolojisi* gant Oğuz Çetinoğlu e *Bahçesaray*, niverenn 47-48, Gwengolo-Kerzu 2007
Mehmed III Giray

**Mehmed III Giray** a oa mab da Selamet I Giray ha khan Krimea er .

E 1624 e voe lamet e garg digantañ gant an Otomaned ha lakaet Canibek Giray en-dro war dron Krimea. Nac'h a reas Mehmed III dilezel ar galloud. Tarzhañ a reas ar brezel etre Mehmed III hag e arme Nogayed diouzh un tu ha Canibek Giray hag an arme otoman diouzh an tu all. Trec'het e voe an Otomaned. Mehmed III a aloubas Kefe ha gourc'hemenn ouzh ar boblañs otoman kuitaat ar vro. Emglev a voe sinet neuze hag anavezet Mehmed III evel khan Krimea gant Istanbul.

E 1628 e voe tennet e garg digantañ adarre hag adkroget an emgannoù. Ar wech-se ec'h eas an trec'h gant an Otomaned ha lazhet Mehmed III.

## Mammenn
* *Kırım hanlığı kronolojisi* gant Oğuz Çetinoğlu e *Bahçesaray*, niverenn 47-48, Gwengolo-Kerzu 2007
Melin y Wig

**Melin y Wig** zo ur gêriadennig e kreisteiz Sir Ddinbych, e-kichen Coedwig Clocaenog, war lez an Afon Clwyd
Llanfair

**Llanfair** zo anv meur a lec'h, parrez pe iliz, kêr pe gêriadenn, e Kembre. 

## Gerdarzh
Savet eo diwar ar ger llan, a zo lan e brezhoneg, ha Mair, anv ar Werc'hez Vari e kembraeg.
 

*Llanfair, kêriadenn e kreisteiz Gwynedd, e-kichenik Harlech
*Llanfair, e Bro Morgannwg

*Llanfair-ar-y-bryn, e-kichen Llanymddyfri e Sir Gaerfyrddin
*Llanfair Caereinion, e Powys
*Llanfair Clydogau, e Ceredigion
*Llanfair Dyffryn Clwyd, e Sir Ddinbych
*Llanfair Is Coed, e Sir Fynwy, 
*Llanfair-is-gaer, iliz en Arfon, Gwynedd
*Llanfairfechan, e Gwynedd
*Llanfair Pwllgwyngyll, en Ynys Môn
*Llanfair Talhaearn, e Sir Ddinbych
*Llanfair ym Muallt, e Powys
*Llanfair-yng-Nghornwy, en Ynys Môn
*Llanfair yn Neubwll, en Ynys Môn.
Dyffryn Clwyd

**Dyffryn Clwyd** zo ur saonenn, pe traonienn e Sir Ddinbych e biz Kembre a-hed ar Stêr Clwyd hag enni kêrioù Dinbych, Rhuthun, ha Llanelwy. 

Er Grennamzer e oa ur c'hantrev ivez, cantref Dyffryn Clwyd.
Herlegon jave gwenn

An **herlegon jave gwenn** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Egretta gularis* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Ardea gularis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1792) gant an naturour gall Louis-Augustin Bosc d'Antic (1759-1828).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vlotviled, kresteneged ha pesked bihan hep ober fae ouzh amprevaned, glazarded ha preñved.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Egretta gularis gularis*, eus aodoù Afrika ar C'hornaoueg da inizi Pleg-mor Ginea ha Gabon,
* *E. g. schistacea*, eus aodoù Afrika ar Reter da vMor Ruz, Pleg-mor Persia ha gevred India.

## Liammoù diavaez
*  ''Egretta gularis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Egretta gularis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lanius

***Lanius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ piged-spern, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tregont spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Lanius borealis]]*
** *L. b. bianchii*, ***borealis***, *funereus*, *mollis* ha *sibiricus*,
* *Lanius bucephalus* (pig-spern penn-ejen)
** *L. b. *'bucephalus*** ha ''sicarius'',
* ''Lanius cabanisi'' ([[pig-spern lost hir]]),
* ''[[Lanius collaris]]''
** ''L. c. aridicolus'', ***collaris***, ''marwitzi'', ''pyrrhostictus'' ha ''subcoronatus'',
* ''Lanius collurio'' ([[pig-spern kein rous]]),
* ''[[Lanius collurioides]]''
** ''L. c. '''collurioides*** ha *nigricapillus*,
* *[[Lanius cristatus]]*
** *L. c. confusus*, ***cristatus***, *lucionensis* ha *superciliosus*,
* *[[Lanius dorsalis]]*,
* *Lanius excubitor* (pig-spern c'hris)
** *L. e. algeriensis*, *aucheri*, *buryi*, *elegans*, ***excubitor***, *homeyeri*, *koenigi*, *lahtora*, *leucopygos*, *theresae* hag *uncinatus*,
* *[[Lanius excubitoroides]]*
** *L. e. boehmi*, ***excubitoroides*** hag *intercedens*,
* *[[Lanius gubernator]]*,
* *[[Lanius humeralis]]*
** *L. h. capelli*, ***humeralis*** ha *smithii*,
* *Lanius isabellinus* (pig-spern Kreizazia)
** *L. i. arenarius*, ***isabellinus*** ha *tsaidamensis*,
* *[[Lanius ludovicianus]]*
** *L. l. anthonyi*, *excubitorides*, *grinnelli*, ***ludovicianus***, *mearnsi*, *mexicanus* ha *migrans*,
* *[[Lanius mackinnoni]]*,
* *[[Lanius meridionalis]]*,
* *Lanius minor* (pig-spern tal du)
* *[[Lanius newtoni]]*,
* *Lanius nubicus* (pig-spern vailh),
* *[[Lanius pallidirostris]]*,
* *[[Lanius phoenicuroides]]*,
* *[[Lanius schach]]*
** *L. s. bentet*, *caniceps*, *erythronotus*, *longicaudatus*, *nasutus*, ***schach***, *stresemanni*, *suluensis* ha *tricolor*,
* *Lanius senator* (pig-spern penn ruz)
** *L. s. badius*, *niloticus* ha ***senator***,
* *[[Lanius somalicus]]*,
* *[[Lanius souzae]]*
** *L. s. burigi*, ***souzae*** ha *tacitus*,
* *[[Lanius sphenocercus]]*
** *L. s. giganteus* ha ***sphenocercus***,
* *[[Lanius tephronotus]]*
** *L. t. lahulensis* ha ***tephronotus***,
* *Lanius tigrinus* (pig-spern beg tev),
* *[[Lanius validirostris]]*
** *L. v. hachisuka*, *tertius* ha ***validirostris***,
* *[[Lanius vittatus]]*
** *L. v. nargianus* ha ***vittatus***.

## Notennoù ha daveennoù
Pig-spern Kreizazia

**Pig-spern Kreizazia** (*Lanius isabellinus*) zo un evn kigdebrer eus kerentiad al Laniidae.

## Doareoù pennañ
Lanius isabellinus phoenicuroides MHNT.ZOO.2010.11.213.17.jpg|*Lanius isabellinus phoenicuroides*

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous eus gevred an Altay da norzh-kreiz Sina; goañvin a ra en India ha kreiz ha reter Afrika.

## Daveennoù
Pig-spern tal du

Ar **big-spern tal du** zo un evn kigdebrer, *Lanius minor* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Europa hag Azia ar C'hreiz.

## Rummatadur

## Daveennoù
Pig-spern vailh

Ar **big-spern vailh** (liester : **piged-spern bailh**) a zo un evn kigdebrer, *Lanius nubicus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Anatolia; goañviñ a ra en Afrika.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Morvran Galápagos

**Morvran Galápagos** (*Phalacrocorax harrisi* pe *Nannopterum harrisi*) a zo un evn-mor brosezat en inizi Galápagos. 

## Doareoù pennañ

Anvet eo Morvran Galápagos pe Morvran diaskell. Ur spesad brosezat eus an Enezeg ar Galápagos.
Un evn tro-dro da 90 santimetr, gant un hed-eskell 100 santimetr. Gant ur pouez etre 2 500 ha 5 000 gramm. 

Re vihan eo e eskell evit nijal met neuial a ra mat.

## Boued

## Annez
Bevañ a ra siwazh hiziv hepken en aodoù inizi kornôg ar Galapagos.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morvrini en urzhiad *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Pelecaniformes]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Mair

**Mair** zo un anv-bihan kembraek hag a glot gant Mari e brezhoneg. N'eo ket un anv gwall stank e-touez an dud. 

**Mair Forwyn*, anv ar Werc'hez Vari

## Lec'hanvadurezh
*Llanfair, anv meur a lec'h
*Llanbrynmair , kêriadenn e Powys
*Llyn Mair, ul lenn
Morvran ar C'hab

**Morvran ar C'hab** (*Phalacrocorax capensis*) a zo un evn-mor. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous war aodoù Afrika ar Su.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morvrini en urzhiad *[[Ciconiiformes]]* pe *[[Pelecaniformes]]*.

## Dave
Rhodri ap Gruffudd

**Rhodri ap Gruffudd**, pe **Roderick Fitz Griffin** gouez d'ar Saozon, ganet war-dro 1230 ha marvet war-dro 1315, a oa ur priñs eus Gwynedd en XIIIvet kantved, mab da Gruffudd ap Llywelyn Fawr hag e bried Senana . Tri breur en doa: Llywelyn ap Gruffudd, Dafydd ap Gruffudd hag Owain ap Gruffudd. Div c'hoar en doa: Gwladus ferch Senana ha Margaret ferch Senana. N'ouzer ket pe an henañ pe ar yaouañ e oa. 

## E vuhez
Ganet e oa e deroù ar bloavezhioù 1230. E dad Gruffudd ap Llywelyn Fawr a oa mab bastard da Llywelyn Fawr, roue Gwynedd. Eus e vugaleaj n'ouzer hogos netra. Pa varvas e dad-kozh e 1240 eo gant e eontr Dafydd ap Llywelyn, lezvreur e dad, ez eas ar gurunenn ha n'eo ket gant e dad a oa ar mab henañ. Ha kenkent ar priñs Dafydd nevez da vac'hañ Gruffudd.

## E varv
A-benn 1282 (ha marteze a-raok) e oa deuet Rhodri da vout perc'henn maner Bidfield e Gloucestershire. Dimezet e oa da Beatrice de Malpas, merc'h un tiegezh pinvidik eus Cheshire, ha ganti he doa prenet an domani. 
Pa varvas e bried ec'h addimezas d'ur vaouez anvet Catherine ha war-dro 1309 en doa prenet maner Tatsfield e Surrey.
Mervel a reas Rhodri war-dro 1315. 
Evel breur diwezhañ bev Llywelyn Olaf,, goude 1283, e c'hallje bezañ bet lakaet da hêr kurunenn Gwynedd, ha da Briñs Kembre kenkoulz all. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas div wech:
#gant Beatrice, merc'h David, eus Malpas. 
#gant ur vaouez anvet Catherine, peuzdianav deomp. 
*Eus e eil pried en doe ur mab, Thomas ap Rhodri (marvet e 1363) a voe tad da zaou vugel:
**Owain Lawgoch (marvet e 1378). 
**Katherine, a zimezas da Gruffydd ap Gwenwynwyn, a oa eus an tiegezh De La Pole.

## Levrlennadur
*Spencer Smith, *"The end of The House of Gwynedd: Excavation of a Medieval Welsh Manor Complex in Tatsfield, Surrey"*.
Gwladus ferch Senana

**Ur pennad [[Gwladus]] zo ivez.* 

**Gwladus ferch Gruffudd ap Llywelyn**, pe Gwladus ferch Senana, a oa merc'h da briñs Gwynedd Gruffudd ap Llywelyn hag e bried Senana, ha c'hoar e oa da Llywelyn ap Gruffudd.

Dimeziñ a reas da Rhys Fechan, eus Ystrad Tywi, ha mervel e 1261. He fried a varvas e 1271.
Sizhunieg

Ur **sizhunieg** zo ur gelaouenn hag a vez embannet bep sizhun, en un doare sizhuniek enta. 

## Sizhuniegoù hervez ar yezhoù
### E brezhoneg
*Ya! eo ar sizhunieg nemetañ e brezhoneg.

### E galleg
*Le Canard enchaîné
*Charlie Hebdo
*Marianne
*L'Express

### E saozneg
*New Statesman
*The Economist
*The Spectator

### En alamaneg
*Der Spiegel
*Stern

## Penadoù kar
*Pemdezieg
Alc'hweder ar reter

**Alc'hweder ar reter** a zo un evn, *Alauda gulgula* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Azia.

## Rummatadur
Alauda arvensis japonica

***Alauda arvensis japonica*** a zo un isspesad eus Alc'hweder sant Pêr.

Betek 2011 e veze lakaet da vezañ ur spesad en e bart.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavet e vez al labous e Japan, en Inizi Kouril hag e Sac'halin.

## Rummatadur

## Liamm diavaez

* ''Alauda arvensis japonica'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Daveoù
Alc'hweder Raso

An **alc'hweder Raso** a zo ur spesad golvaneged bihan, *Alauda razae* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Spizocorys razae* (kentanv) da gentañ-penn (e 1898) gant an evnoniour saoz Boyd Alexander (1873-1910)

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Raso, un enezig eus Republik ar C'hab Glas daoust ma kred da skiantourien 'zo e c'halled e gavout gwechall en inizi Branco ha São Vicente ivez.

## Liammoù diavaez
*  ''Alauda razae'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alauda razae'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Blanche de France (1313-1358)

** Ur pennad [[Blanche de France]] zo ivez.* 

**Blanche de France** (1313 - 26 a viz Ebrel 1358) a oa pedervet merc'h de Philippe V de France ha Jeanne II de Bourgogne.

Pa voe bugel e voe lakaet en abati Longchamp ma wiskas sae Sant-Frañsez en 1319 ha ma varvas d'ar 26 a viz Ebrel e 1358. Emañ he c'halon en iliz des Cordeliers de Paris.
Baza (evn)

Ar **bazaed** eo an evned-preizh a ya d'ober ar genad *Aviceda*, krouet e 1836 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
* ar baza Afrika (*Aviceda cuculoides*)
** *A. c. batesi*, *cuculoides* ha *verreauxii*,
* ar baza Jerdon (*Aviceda jerdoni*)
** *A. j. borneensis*, *celebensis*, *ceylonensis*, *jerdoni* ha *magnirostris*,
* ar baza du (*Aviceda leuphotes*)
** *A. l. andamanica*, *syama* ha *leuphotes*,
* ar baza Madagaskar (*Aviceda madagascariensis*),
* ar baza-kuch (*Aviceda subcristata*)
** *A. s. bismarckii*, *coultasi*, *gurneyi*, *megala*, *obscura*, *pallida*, *reinwardtii*, *rufa*, *stenozona*, *stresemanni*, *subcristata*, *timorlaoensis* ha *waigeuensis*.

Pevar isspesad warn-ugent (24) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Baza Afrika

Ar **baza Afrika** (liester : **bazaed Afrika**) a zo ur spesad evned-preizh, *Aviceda cuculoides* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha stlejviled dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika issahara :
* *Aviceda cuculoides batesi*, eus Sierra Leone da Ouganda ha hanternoz Angola,
* *A. c. cuculoides*, Swainson, 1837, eus Senegal da vervent Etiopia ha hanternoz Republik Demokratel Kongo,
* *A. c. verreauxii*, eus reter Angola da Ouganda ha Suafrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Aviceda cuculoides'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aviceda cuculoides'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Baza Jerdon

Ar **baza Jerdon** (liester : **bazaed Jerdon**) a zo ur spesad evned-preizh, *Aviceda jerdoni* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Pernis Jerdoni* (kentanv) da gentañ-penn (e 1842) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873) da zougen bri d'ar skiantour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872). Hemañ ziwezhañ a voe e-touez kentañ evnoniourien, o teskrivañ un toullad mat a spesadoù laboused eus India peurgetket.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar akridi, glazarded hag amprevaned bras.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* *Aviceda jerdoni borneensis*, e Borneo,
* *A. j. celebensis*, en inizi Sulawesi, Banggai ha Sula,
* *A. j. ceylonensis*, e mervent India ha Sri Lanka,
* *A. j. jerdoni*, (Blyth, 1842), eus hanternoz India da greisteiz Sina, Myanmar hag Indez-Sina, Sumatera,
* *A. j. magnirostris*, e Filipinez.

## Liammoù diavaez
*  ''Aviceda jerdoni'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aviceda jerdoni'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Baza du

Ar **baza du** (liester : **bazaed du**) a zo ur spesad evned-preizh bihan, *Aviceda leuphotes* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Falco leuphotes* (kentanv) da gentañ-penn (e 1820) gant an evnoniour gall Charles Henri Frédéric Dumont de Sainte-Croix (1758-1830).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Aviceda leuphotes andamanica*, en Inizi Andaman,
* *A. l. leuphotes*, (Dumont, 1820), eus mervent India da greisteiz Myanmar ha kornôg Thailand,
* *A. l. syama*, eus kreiz menezioù Himalaya da greisteiz Sina ha hanternoz Myanmar.

## Liammoù diavaez
*  ''Aviceda leuphotes'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aviceda leuphotes'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Baza Madagaskar

Ar **baza Madagaskar** (liester : **bazaed Madagaskar**) a zo ur spesad evned-preizh deiz, *Aviceda madagascariensis* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Pernis Madagascariensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1834) gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1872).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, glazarded ha mellkeineged bihan all.

## Annez

Brosezat eo ar spesad e Madagaskar.

## Liammoù diavaez
*  ''Aviceda madagascariensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aviceda madagascariensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Baza-kuch

Ar **baza-kuch** (liester : **bazaed-kuch**) a zo ur spesad evned-preizh, *Aviceda subcristata* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Lepidogenys subcristatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1838) gant an evnoniour saoz John Gould (1804-1881).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar fasmed koulz ha diwar amprevaned bras all, evned bihan, frouezh ha saorianed.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an trizek isspesad anezhañ :
* *Aviceda subcristata bismarckii*, en enezeg Bismarck,
* *A. s. coultasi*, en inizi an Amiraliezh,
* *A. s. gurneyi*, en inizi Salomon,
* *A. s. megala*, e reter Ginea Nevez,
* *A. s. obscura*, e Biak (er-maez da hanternoz Ginea Nevez),
* *A. s. pallida*, en inizi Kai ha Seram Laut (Su Molukez),
* *A. s. reinwardtii*, en inizi Ambon, Boano, Haruku ha Seram (Su Molukez),
* *A. s. rufa*, en inizi Bacan, Dagasuli, Halmahera, Morotai, Obi, Ternate ha Tidore (kreiz ha hanternoz Molukez),
* *A. s. stenozona*, en inizi Aruha kornôg Ginea Nevez,
* *A. s. stresemanni*, e Buru (kreiz Molukez),
* *A. s. subcristata*, (Gould, 1838), e hanternoz ha reter Aostralia,
* *A. s. timorlaoensis*, en inizi bihan ar Sounda,
* *A. s. waigeuensis*, en enez Waigeo (er-maez da gornôg Ginea Nevez).

## Liammoù diavaez
*  ''Aviceda subcristata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aviceda subcristata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Gwezenn-gerentiezh

**Gwezenn-gerentiezh**, pe *gwezenn-lignez* a-wechoù, a vez graet eus ur gartenn a ziskouez an darempredoù en ur gerentiezh pe un tiegezh e stumm ur wezenn, gant he skourroù.
Agnese del Maino

**Agnese del Maino**, ganet war-dro 1401 ha marvet d'an 13 a viz Kerzu 1465, a oa ur briñsez eus Milano, merc'h da *Ambrogio del Maino* a oa kont palatin ha kestor dug Milano. 
Daou vreur he devoa, Lancillotto hag Andreotto, o daou e lez hag e kuzul an dug..

Dont a reas da vout serc'h da Filippo Maria Visconti (23 a viz Gwengolo 1392- 13 a viz Eost 1447), diwezhañ dug Milano eus an Tiegezh Visconti.

## Mamm

Div verc'h he doe gant an dug:
*Bianca Maria Visconti (31 a viz Meurzh 1425- 28 a viz Here 1468), a voe anvet dugez Milano e 1450, eviti da vout bastardez; dimeziñ a reas da Francesco Sforza, ha gantañ e tremenas dugelezh Milano eus an Tiegezh Visconti d'an Tiegezh Sforza; 
*Caterina Maria, marvet un nebeud deizioù goude bout ganet, e 1426.

Daou bried en doe Filippo Maria: 
*Beatrice di Lascaris, merc'h da ziwezhañ kont Tenda, 
*Maria di Savoia.
Met bugel ebet n'en doe an dug digante, ha se zo kaoz e c'houlennas digant an impalaer Sigismondo di Lussemburgo anavezout Bianca Maria evel hêrez dezhañ. 
E 1431 e voe kaset mamm ha merc'h da chom da gastell Abbiate, a zo Abbiategrasso hiriv. Filippo Maria en devoa roet urzh da aozañ ur ranndi ma c'hallje Bianca vihan kreskiñ e-kichen he mamm.

## Poltredoù
Daou boltred anezhi zo anavezet, hag a weler amañ o-daou, met n'ouzer ket gant piv int bet graet.

## C'hoarigan
Agnese del Maino zo unan eus tudennoù ar c'hoarigan Beatrice di Tenda gant Vincenzo Bellini e 1833. Anna del Serre an hini a oa Agnese pa voe c'hoariet da gentañ en Teatro La Fenice e Venezia d'ar 16 a viz Meurzh 1833.

## Notennoù


## Pennadoù kar
*Bianca Maria Visconti
*Beatrice di Tenda
*Filippo Maria Visconti
Frank Bodenes

**Frank Bodenes**, bet ganet d'ar 16 Ebrel 1969 e Brest, zo ur skrivagner hag un troour brezhonek. Bevet en deus e Lambezelleg e-pad e yaouankiz ha klevet brezhoneg bemdez pa 'z ae e vamm hag e dad kenetrezo er yezh o doa desket war barlenn o mammoù, e Plougin evit e vamm hag er C'hrouaneg evit e dad. Bet eo kelenner war ar saozneg e Pikardi hag e Breizh.

Kelenn a ra brezhoneg e staj Ar Falz, hag e Plouezoc'h abaoe 2023.
Dimezet eo bet da Gatia Bodenes, bet kenbrezidantez Sked, e Brest.

## Oberennoù
### Skridoù
Embannet en deus danevelloù ha barzhonegoù e Brud Nevez, Al Liamm ha Ya!.
#### Enorioù
;2009
*Priz kentañ ar juri e festival Kann al Loar (rann danevell e brezhoneg, tud gour) evit e zanevell *Luduennig, mojenn wir*.
;2023
*Priz  Telenn evit e varzhoneg *Rodig digor*.
*Priz CEL Lokireg 2023 (rann skrid brezhonek) evit e zanevell *Open spas lez da blas*, bet embannet e *[[Le Trégor]]*.
### Ya!
Skrivet en doa pennadoù tost bep sizhun e-barzh Ya! er bloavezhioù 2010.

### Levrioù
* 2021 : *Kezeg direizh*, Skol Vreizh https://web.archive.org/web/20240107075724/https://www.coop-breizh.fr/10275-kezeg-direizh-danevellou-9782367581279.html
* 2013 : *Tilda*, Emgleo Breiz
* 2011 : *Tramor son ha ton*, Keit vimp bev
* 2010 : *Kriz ar yaouankiz*, Emgleo Breiz
* 2007 : *Kaz dall, ki tomm, tomato sketchop*, Emgleo Breiz

### Troidigezhioù
* 2022 : Manon Vuillermet, *Rouge gorzène - Ruz gorzen* (kendroet gant Sylvain Botrel), RAZ
* 2022 : Seongwoo Kang, *Poésie du barde Canard - Barzhonïezh ar Barzh Houad*, RAZ
* 2022 : Lancelot Roumier, *Le pain des jours - Bara an deizioù*, RAZ
* 2022 : Anne-Marie Gentric, *Seule - He-unan*, RAZ

## Liesseurt
* *A-zivout ur mignon brestad*, barzhoneg skrivet gant Mark Kerrain diwar e benn, dastumadeg *[[Un dornad limerigoù]]*, Sav-Heol, 2019

## Liammoù diavaez
*''Envazao''
*''pili ha lipig''

## Daveoù
Henri Dorsel

**Henri Dorsel** eo anv-pluenn ar skrivagnerez **Sarah Chedifer**.

Aet e oa Priz France 3 ganti e 2009 evit he dastumadeg danevelloù *Mervel eul lunvez*. Meur a zanevell zo bet embannet dindan an anv-bluenn Henri Dorsel e Brud Nevez, Al Liamm ha Ya !.

## Oberennoù
*2007 : *Hañvezh an dermajied*, Keit Vimp Bev.
*2009 : *Mervel eul lunvez*, Emgleo-Breiz.
*2020 : *Goude Marv DJ Mao*, Keit Vimp Bev.

## Liammoù diavaez
* Skrivagnerien – Sarah Chedifer, *[[Brezhoweb]]*, 22 a viz Du 2016

## Notennoù ha daveoù
Senana

**Senana** (pe **Senena**) **ferch Caradog ap Thomas** (war-dro 1210 - 1260) a oa merc'h d'ar priñs Caradog ap Thomas ha dre e berzh e oa gourverc'h d'ar roue Owain Gwynedd. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a eure da Gruffudd ap Llywelyn, mab da Llywelyn Fawr, priñs Gwynedd, ha meur a vugel he doe:
*pevar mab: 
** Llywelyn ap Gruffudd , a voe priñs Gwynedd war-lerc'h e dad ha priñs Kembre;
**Dafydd ap Gruffudd, a stourmas ouzh e vreur henañ,
**Rhodri ap Gruffudd 
**Owain ap Gruffudd 
*div verc'h:
**Gwladus ferch Senana 
** Margaret ferch Senana.

## He buhez
N'ouzer ket kalz a dra diwar he fenn, met hervez dihelloù ar mare ne oa ket bihan ar perzh kemeret ganti en aferioù Gwynedd, ha dreist-holl en darempredoù gant Bro-Saoz . 
E miz Eost 1241 ez eas eus Gwynedd da gaout ar roue saoz Herri III da Amwythig da c'houlenn dieubiñ Gruffudd, he fried, eus karc'har e vreur Dafydd ap Llywelyn, priñs Gwynedd. 

Goude-se, pa voe kaset Gruffudd da Vro-Saoz, ha bac'het e Tour Londrez ez eas di d'e welout.

## Levrlennadur
*J. Beverley Smith, *Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru* (Caerdydd, 1986)
Gruffudd ap Llywelyn Fawr

**Gruffudd ap Llywelyn Fawr** pe **Gruffudd ap Llywelyn ab Iorwerth**, ganet war-dro 1198-1200, ha marvet d'ar 1añ a viz Meurzh 1244) a oa mab henañ bastard da Llywelyn Fawr ha d'e serc'h Tangwystl, marvet er gwentloù, ha tad da Llywelyn Ein Llyw Olaf ha Dafydd ap Gruffudd

## E vuhez
Pa oa bugel e voe kaset gant e dad evel gouestl da lez ar roue saoz Yann Dizouar, e testeni a feiz vat. Pa varvas e dad en 1240 e c'hallje bezañ bet ul lodenn eus rouantelezh e dad hervez lezenn Kembre d'ar c'houlz-se, met gant e vab all Dafydd ap Llywelyn, mab ar briñsez Siwan, eo ez eas ar rouantelezh. Klasket en doa Llywelyn aesaat an traoù evit Dafydd dre ma ouie e savje enebiezh ouzh ur mab hanter saoz. 

### Prizoniet

Prizoniet e voe Gruffydd gant Dafydd pa voe anvet da Priñs Gwynedd war-lerc'h marv o zad.
Pa voe aloubet reter ar vro gant ar roue saoz Herri III en 1241 e rankas Dafydd reiñ e vreur Gruffudd d'ar roue, ha bac'het e voe e Tour Londrez. Paeañ a reas Senana, gwreg Gruffudd, 600 mark d'ar roue saoz evit frankiz he fried ha hini Owain, o mab henañ.

### E varv
E 1244 e klaskas tec'hel. Evit-doare e stagas liñselioù d'ober ur gordenn da ziskenn eus e brenestr, met re bonner e oa ha kouezhañ a reas. Kavet e voe e gorf en deiz war-lerc'h ouzh troad an Tour Gwenn.
En 1248 e c'houlennas ebed Strata Florida hag Aberconwy degas e gorf da Wynedd, ha beziet e voe gant e dad en Aberconwy.

Prenestr e gell, e tu kreisteiz an tour, hag el lein anezhañ. Stouvet e voe gant brikez met aes eo da welout hiriv c'hoazh. 

## E vugale
Dimezet e oa da Senena, merc'h Caradoc ap Thomas eus Enez Môn. Pevar mab o doa bet: 
*Owain Goch
*Llywelyn
*Dafydd 
*Rhodri 
Bec'h ha kann a voe etreze, Llywelyn a voe trec'h war ar re all, hag a voe diwezhañ roue meur Kembre.
Abati Aberconwy

**Abati Aberconwy** a oa un abati sistersian er Grennamzer e Kembre, el lec'h m'emañ kêr Conwy hiziv. Diwezhatoc'h e voe kaset da Maenan e-kichen Llanrwst, e Dyffryn Conwy. En XIIIvet kantved e oa pouezusañ abati Kembre.
Owain Goch

**Owain ap Gruffudd**, pe **Owain Goch** (*Owain Ruz*), marvet e 1282, a oa mab henañ Gruffudd ap Llywelyn Fawr‎, ur priñs eus rouantelezh Gwynedd, en hanternoz Kembre, en XIIIvet kantved, ha breur da Llywelyn Olaf ha da Dafydd ap Gruffudd. Ren a reas ur pennadig en un darn eus Gwynedd e deroù ar bloavezhioù 1250. 

## Bac'het

Mab henañ Gruffudd ap Llywelyn Fawr e oa, ha mab-bihan da Llywelyn Fawr. Lakaet e voe er vac'h gant e eontr Dafydd ap Llywelyn, war un dro gant e dad, e Kastell Cricieth e 1239. Daou vloaz goude e voe roet an daou brizoniad d'ar roue saoz Herri III en devoa aloubet ar vro, ha bac'het e voent e Tour Londrez. Mervel a reas e dad o klask tec'hel eus an tour e 1244. Gant se n'hallas ket Herri gwaskañ kement war ar roue Dafydd ap Llywelyn pa n'halle ket implij e vreur Gruffudd enep dezhañ. Ha setu adkrog ar brezel etre Dafydd ha Herri e 1244. Dieubiñ Owain a reas neuze, gant esper e raje brezel d'e eontr. Met chom a reas e Caer, war an harzoù. Pa varvas Dafydd e miz C'hwevrer 1246, ha mab ebet dezhañ, e voe kemeret ar gurunenn gant e vreur Llywelyn. 

## Feur-emglev Woodstock
Sinet e voe Feur-emglev Woodstock etre Owain ha Llywelyn ha Herri III.

## Bac'het ha dieubet

Goude lamet e vreudeur diwar e hent e c'hallas Llywelyn astenn domani rouantelezh Gwynedd ken na en em lede war Gembre tost penn da benn, ha ma kemeras an anv a Briñs Kembre. Bac'het e voe Owain adarre hag er vac'h e chomas betek 1277.
Skrivet e voe al linenn-mañ gant ar barzh Hywel Foel ap Griffri, diwar-benn bac'hidigezh Owain:
:*Gŵr ysydd yn nhŵr yn hir westai* / Un den zo en tour kouviad e-pad pell. 
Daoust ma n'ouzer ket pelec'h e voe bac'het Owain e kav da istorourien zo e oa e kastell Dolbadarn e-kichen Llanberis.

Pa voe dieubet ez eas Owain da chom en e zouaroù ma varvas war-dro 1282.

## Levrlennadur
*J. Beverley Smith (1986) *Llywelyn ap Gruffudd: Tywysog Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru, Cardiff)
Shrewsbury

**Shrewsbury** (*Amwythig* pe *Yr Amwythig* e kembraeg) zo ur gêr eus Bro-Saoz, pennlec'h kontelezh Shropshire, er reter da Gembre.

## Lennegezh
* Ar breur Cadfael, manac'h kembreat en abati Shrewsbury, e romantoù Ellis Peters.
Aeromys

***Aeromys*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad gwiñvered-nij eus gevred Azia zo ennañ :
* gwiñver-nij du (*Aeromys tephromelas*)
* gwiñver-nij Thomas (*Aeromys thomasi*)
Gwiñver-nij du

Ar **gwiñver-nij du** (*Aeromys tephromelas*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e gevred Azia (Thailand, Brunei, Malaysia hag Indonezia).
Gwiñver-nij Namdapha

**Gwiñver-nij Namdapha** (*Biswamoyopterus biswasi*) zo ur bronneg krigner a vev en India. Ar spesad nemetañ eo er genad *Biswamoyopterus*.
Gwiñver-nij Kachmir

**Gwiñver-nij Kachmir** (*Eoglaucomys fimbriatus*) zo ur bronneg krigner a vev en India, Pakistan hag Afghanistan. Ar spesad nemetañ eo er genad *Eoglaucomys*.
Glaucomys

***Glaucomys*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad gwiñvered-nij eus Amerika a zo ennañ:
* gwiñver-nij an norzh (*Glaucomys sabrinus*)
* gwiñver-nij ar su (*Glaucomys volans*)
Gwiñver-nij an norzh

**Gwiñver-nij an norzh** (*Glaucomys sabrinus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Norzhamerika (Kanada, Stadoù-Unanet).
Gwiñver-nij pavioù blevek

Ar **Gwiñver-nij pavioù blevek** (*Belomys pearsonii*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e gevred Azia. Ar spesad nemetañ eo er genad *Belomys*.
Marlene

**Marlene**, pe **Marleen**, eo berradur an anv-bihan alamanek* [[Maria Magdalene]]*, a zo Mari Madalen e brezhoneg.

## Yezhoù all
**Marlène* e galleg; kalz a dud a gred e teu eus berradur *[[Marie]]-Hélène* pa'z eo gallekadur an anv alamanek.
**Marlene* en saozneg;
*Marleen en alamaneg ha nederlandeg;
*Marlena en poloneg.

## Tud
* Marlene Dietrich, kanerez alaman;
* Marlene Favela, aktourez vec'hikan;
* Marlène Jobert, aktourez c'hall.

## Kanaouenn
**[[Lili Marleen]]*, kanaouenn alamanek brudet gant Marlene Dietrich, bet lakaet e brezhoneg gant Jakez Konan.

## Pennadoù kar
*Magdalene
*Magdalena
*Maria Magdalena.
Abigail

**Abigail** zo un anv-bihan hebreek deuet eus ar Bibl, en Testamant Kozh, hag un anv-bihan saoznek.

## Yezhoù all
* saozneg : *Abigail*, hag alies *Abbie, Abby*
* gresianeg : Αβιγαία
* hebreeg : אביגיל, (Abigajil), אֲבִיגַל (Abigal)
* nederlandeg : Abigaïl
* spagnoleg : Abigaíl
* hungareg : Abigél
* italianeg : *Abigaille*
* galleg : *Abigaïl* pe *Abigaël*

## Tud

### Er Bibl
***[[Abigail (pried David)]]**, maouez eus Moab, a oa pried da Nabal, ha goude, trede pried ar roue David
* Abigail (mamm Amasa)
### Tud all
#### -
* Abigail Williams (1680–c.1697), tamallerez e prosezioù sorserezed Salem, e SUA ; tudenn eus ar pezh-c'hoari The Crucible, gant Arthur Miller
*Abigail Hill, dimezell a enor gant ar rouanez Anne Breizh-Veur
* Abigail Adams (1744–1818), pried John Adams, eil prezidant SUA

#### -
* Priñsezed eus Hawai'i : 
** Abigail Maheha (1832&ndash;goude 1846)
** Abigail Kuaihelani Campbell
** Abigail Campbell Kawānanakoa (1882–1945)
** Abigail Kapiolani Kawānanakoa (1903–1961)
** Abigail Kinoiki Kekaulike Kawānanakoa (1926) 
**Abigail Breslin*, aktourez stadunanat
**Abigail Cornish*, aktourez aostralian
*Abigail Fillmore, pried Millard Fillmore, trizekvet prezidant SUA
**Abigail Rogan*, anavezet evel * Abigail*, aktourez aostralian, ur sex symbol en he bro er bloavezhioù 1970

## Steredoniezh
* Abigail, ur c'hrater war blanedenn Gwener
Iomys

***Iomys*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
2 spesad gwiñvered-nij eus gevred Azia a zo ennañ:
* gwiñver-nij Java (*Iomys horsfieldii*)
* gwiñver-nij Mentawai (*Iomys sipora*)
Gwiñver-nij Java

**Gwiñver-nij Java** (*Iomys horsfieldii*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Singapour, Malaysia, Brunei hag Indonezia.
Ambra

**Ambra** zo un anv-bihan italianek, roet d'ar merc'hed, hag a dalv kement ha goularz e brezhoneg. 

## Orin
Peurvuiañ e kreder e veze roet er Grennamzer d'ar merc'hed abalamour dezhe da gaout kroc'hen kaer evel ar goularz. 

## Yezhoù all
* Amber, e saozneg
* Ambre, Ambrette e galleg

## Tud

* Ambra Angiolini, kanerez hag aktourez italian
* Ambra Vallo, dañserez klasel italian.

## Lec'hanvadurezh
* Ar stêr Ambra, adstêr d'an Arno e proviñs Siena tost d'ar Monte Luco.

## Lennegezh
* Ambra, ur varzhoneg italianek gant Lorenzo il Magnifico er  kantved ; Ambra e oa anv e genkiz e Poggio a Caiano, diwar anv ur vaouez a vije bet anvet *Ambra*, karet gant doue ar stêr Ombrone, hag a vije bet troet e maen gant an doueez Diana.

## Fest
Pa n'eus santez ebet e vez lidet da Ouel an Hollsent.
Hylopetes

**Hylopetes** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered-nij.

## Spesadoù
**[[Hylopetes alboniger]]*
**[[Hylopetes bartelsi]]*
**[[Hylopetes lepidus]]*
**[[Hylopetes nigripes]]*
**[[Hylopetes phayrei]]*
**[[Hylopetes platyurus]]*
**[[Hylopetes sipora]]*
**[[Hylopetes spadiceus]]*
**[[Hylopetes winstoni]]*
Gwiñver-nij Mentawai

**Gwiñver-nij Mentawai** (*Iomys sipora*) a zo ur bronneg krigner hag a vev en inizi Mentawai (Indonezia).
Petaurillus

***Petaurillus*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged.

## Spesadoù
3 spesad gwiñvered-nij eus gevred Azia zo ennañ :
* *[[Petaurillus emiliae]]*
* *[[Petaurillus hosei]]*
* *[[Petaurillus kinlochii]]*
Petinomys

***Petinomys*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered-nij.

## Spesadoù
* *[[Petinomys crinitus]]*
* *[[Petinomys fuscocapillus]]*
* *[[Petinomys genibarbis]]*
* *[[Petinomys hageni]]*
* *[[Petinomys lugens]]*
* *[[Petinomys mindanensis]]*
* *[[Petinomys sagitta]]*
* *[[Petinomys setosus]]*
* *[[Petinomys vordermanni]]*
Callosciurus

***Callosciurus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered.

## Spesadoù
* *[[Callosciurus adamsi]]*
* *[[Callosciurus albescens]]*
* *[[Callosciurus baluensis]]*
* *[[Callosciurus caniceps]]*
* *[[Callosciurus erythraeus]]*
* Gwiñver Finlayson, *Callosciurus finlaysonii*
* *[[Callosciurus inornatus]]*
* *[[Callosciurus melanogaster]]*
* *[[Callosciurus nigrovittatus]]*
* *[[Callosciurus notatus]]*
* *[[Callosciurus orestes]]*
* *[[Callosciurus phayrei]]*
* Gwiñver Prevost, *Callosciurus prevostii*
* *[[Callosciurus pygerythrus]]*
* Gwiñver Anderson, *Callosciurus quinquestriatus*
Amber

**Amber** zo un anv-bihan saoznek, hag a dalv kement ha goularz, hag a vez roet d'ar merc'hed. Un anv-lec'h eo ivez.
## Yezhoù all
* Ambra en italianeg 
* Ambre e galleg

## Tud
*Amber, kanerez alaman, *Marie-Claire Cremers* he gwir anv.
*Amber Benson, aktourez stadunanat.
*Amber Chia, dougerez dilhad malaysiat.
*Amber Heard (g. e 1986), aktourez ha produerez stadunanat.
*Amber Kuo, kanerez taiwanat.
*Amber Valletta, aktourez stadunanat, bet dimezet da Hervé Le Bihan .

## Lennegezh
**[[Forever Amber]]*, romant saoznek gant Kathleen Winsor e 1944.
**[[The Chronicles of Amber]]*, kelc'hiad romantoù ha danevelloù gant Roger Zelazny.

## Film
**Forever Amber* , ur film e 1947 gant an 20th Century Fox, savet diwar ar romant, ha kaset da benn gant Otto Preminger.

## Lec'hanvadurezh
;
*Ar stêr Amber, e Derbyshire.
;
*Amber (India), ur gêr en India.
;
*Amber (Oklahoma).

## Gwelout ivez
*Ambert
Kastell ar Roc'h-Morvan

Emañ **Kastell ar Roc'h-Morvan** e kumun ar Roc'h-Morvan, e Bro-Leon. Ne chom nemet rivinoù anezhañ, met kempennet int bet ha gallout a reer gweladenniñ al lec’h. War un dorgenn eo bet savet ar c’hastell, e-kreiz bourc’h ar Roc'h-Morvan bremañ.

## Istor
Ar meneg kentañ a gaver anezhañ er skridoù zo e 1263. Moarvat e voe savet ar c’hastell kentañ en , gant ur beskont *Morvan*. En  e tremenas ar c’hastell eus daouarn beskonted ar Faou da re beskonted Leon. Dre ma oa e-kreiz Bro-Leon e oa aes d’ar veskonted ren alese war o domani. Da-heul un dimeziñ e voe perc’hennet ar c’hastell gant tiegezh ar Roc'haned, er . Ganto e voe brasaet war-dro 1421. Met dismantret e voe gant ar C'hallaoued e 1490 ; e 1678 e oa deuet da vezañ un toull-bac’h. En ur skrid eus 1695 e lenner e oa o kouezhañ en e boull. En  hag en  e voe implijet ar mein anezhañ da sevel tiez er c’hornad. 

E 2002 e voe prenet ar rivinoù gant departamant Penn-ar-Bed hag abaoe ez eus bet graet furchadegoù war al lec’h. N’eus ket bet kavet traoù a dalvoudegezh vras gant an henoniourien, met gant o furchadegoù e ouzer gwelloc’h bremañ peseurt stumm a oa gant ar c’hastell d’ar mareoù disheñvel eus e istor.

## Liammoù diavaez
*''Le château de Roc'h-Morvan, une forteresse bretonne'', gant Jocelyn Martineau, er gelaouenn ''Archéopages'', pp. 18-25
* Skeudenn eus kastell ar Roc'h-Morvan
Petaurista

***Petaurista*** zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered-nij.

## Spesadoù
* *[[Petaurista alborufus]]*
* *[[Petaurista elegans]]*
* *[[Petaurista leucogenys]]*
* *[[Petaurista magnificus]]*
* *[[Petaurista nobilis]]*
* *[[Petaurista petaurista]]*
* *[[Petaurista philippensis]]*
* *[[Petaurista xanthotis]]*

## Liammoù diavaez
Aimée

**Aimée** zo un anv-bihan gallek roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv gourel **[[Aimé]]**.

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger latin *amatus* (karet), ret kompren *amatus Dei*, *karet gant Doue*, da dostaat ouzh anvioù evel Amédée, Désiré ha *Desideratus*, *Deodat*, ha *Théophile*.
Dre ar ster eo kar d'an anv David.

## Yezhoù all
**Aimee*, e saozneg, doare saoznek an anv gallek
*Amy, un anv saoznek, deuet diwar *Aimée*.

## Tud
### 
*Aimée Rene Horne; kanerez hag aktourez

### 
*Aimée Bologne-Lemaire, stourmerez enepnazi, difennerez ar waloneg

### 
*Aimée du Buc de Rivéry
*Aimée Antoinette Camus, louzawourez

### 
*Aimee Osbourne, kanerez

### 
*Aimée Beekman, skrivagnerez

### 
*Aimée Orange-Nassau, van Vollenhoven-Söhngen (ganet e 1977), anv ofisiel Aimee Songhen abaoe dimezet

###### 
*Aimee Chan, *Miss Hong-Kong* 2006

### 
*Aimee Duffy, kanerez saoznek, ha kembraegerez
*Aimee-Ffion Edwards, aktourez, saoznek ha kembraek

### 
*Aimeé Campos, gitarourez ha kanerez el laz Morena Son, eus Santiago de Cuba,
*Aymée Nuviola, ganet e La Habana, pianoourez, kanerez, aktourez, aet da chom da Viami.

### 
*Aimee Bender, romantourez
*Aimee Echo, kanerez
*Aimee Garcia (ganet e 1978), aktourez
*Aimee Mann (ganet e 1960), kanerez ha gitarourez
*Aimee Mullins, atletourez hag aktourez, troc'het he divesker outi
*Aimee Nezhukumatathil (ganet e 1974), barzhez
*Aimee Phan, skrivagnerez
*Aimee Semple McPherson, avielourez
*Aimee Sweet (ganet e 1977), aktourez
*Aimee Teegarden (ganet e 1989), aktourez


Aimee Garcia by Gage Skidmore.jpg|Aimee Garcia
Aimee Mullins by David Shankbone.jpg|Aimee Mullins e 2008
Aimee Teegarden by David Shankbone.jpg|Aimee Teegarden
Aimee Mann October 2005.jpg|Aimee Mann


### Anv-tiegezh
**Françoise Sorya Dreyfus*, anavezet evel Anouk Aimée (ganet e 1932), aktourez c'hall
*Janique Aimée, maouez en un heuliad filmoù-skinwel gallek er bloavezhioù 1960.

## Lennegezh
*Aimée & Jaguar, romant istorel alamanek, gant Erica Fischer, e 1997. Ur film zo bet savet diwar al levr.

## Film
**Aimée und Jaguar*, ur film alamanek

## Skinwel
*Aimee Montes de Oca (pe *Aimeé* pe *Aimée*, n'eo ket gwall sklaer), e-barzh an telenovela Corazón salvaje (2009), c'hoariet gant Aracely Arámbula.

## Bag
* Aimée Hilda, anv ur c’hanod saveteiñ renket « Monumantoù istorel ».

## Pennadoù kar
*Aime
*Amado
*Amato
Gwiñver Anderson

**Gwiñver Anderson** (*Callosciurus quinquestriatus*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e gevred Azia (Sina ha Myanmar).
Aimé

**Aimé** zo un anv-bihan gallek roet d'ar baotred, hag **[[Aimée]]** eo ar stumm gwregel anezhañ.

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger latin *amatus* (karet), ret kompren *amatus Dei*, *karet gant Doue*, da dostaat ouzh anvioù evel Amédée, Désiré ha *Desideratus*, *Deodat*, ha *[[Théophile]]*.
Dre ar ster eo kar d'an anv David.

## Yezhoù all
**Aimee*, e saozneg, doare saoznek an anv gallek
*Amy, un anv saoznek, deuet diwar *Aimée*.
*Amado, e portugaleg ha spagnoleg
*Amato, en italianeg

## Tud
Daou sant zo anavezet
*Aimé de Remiremont
*Aimé de Sion

### 
*Aimé Paine, kanerez (un anv mapuche eo Aimé).

### 
*Bernard Aimé Léonard du Bus de Gisignies, evnoniour

### 

*Aimé Le Breton, lesanvet "Breton bihan", beleg hag emsaver, bet person Gwanac'h, bet bac'het war zigarez ma vije bet en FLB er bloavezhioù 1970.
*Aimé Picquet du Boisguy, jeneral chouan, ganet e Felger, a stourmas ouzh ar Republik c'hall e Breizh-Uhel.

### 
*Aimé Barelli, penn-laz-seniñ ;
*Aimé Auguste Cotton, fizikour 
*Aimé Césaire, barzh martinikat
*Aimé Jacquet, melldroader ha gourdoner
*Aimé Millet, kizeller

## Pennadoù kar
*Aimée
*Aime
*Amado
*Amato
Gwiñver Prevost

**Gwiñver Prevost** (*Callosciurus prevostii*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e gevred Azia (Thailand, Brunei, Malaysia, Indonezia).
Dremomys

***Dremomys*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered.

## Spesadoù
* *[[Dremomys everetti]]*
* *[[Dremomys gularis]]*
* *[[Dremomys lokriah]]*
* *[[Dremomys pernyi]]*
* *[[Dremomys pyrrhomerus]]*
* *[[Dremomys rufigenis]]*
Constable Burton

**Constable Burton** a zo ur gumun hag ur geriadenn eus kontelezh Yorkshire e Bro-Saoz. 
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud dibar ganet e Constable Burton
* Marmaduke Wyvill, politikour ha mestrc'hoarier echedoù, e 1814.
## Liammoù diavaez
* Constable Burton Gardens website
## Notennoù ha daveoù
Exilisciurus

***Exilisciurus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered korr hag a vev en Azia ar gevred.

## Spesadoù
* *[[Exilisciurus concinnus]]*
* *[[Exilisciurus exilis]]*
* *[[Exilisciurus whiteheadi]]*
Gwiñver korr Borneo

**Gwiñver korr Borneo** (*Glyphotes simus*) zo ur bronneg krigner a vev e menezioù hanternoz Borneo (etre 1.000 ha 1.700 metr a-us live ar mor). Ar spesad nemetañ eo er genad *Glyphotes*.
Hyosciurus

***Hyosciurus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered hag a vev en enez Sulawesi (Indonezia).

## Spesadoù
* *[[Hyosciurus heinrichi]]*
* *[[Hyosciurus ileile]]*
Dour-beuz

**Dour-beuz** a vez pa vez goloet ur gorread bras a zouar gant dour, deuet eus ur stêr o tic’hlannañ, eus ar mor, pe diwar glaveier bras. **Liñvadenn** a reer ivez eus an dra-se ha brudet eo al Liñvadenn Veur a gonter er Bibl.

Er broioù sec’h ne vez ket euvret mat an dour glav gant an douar ha pa vez glaveier bras ne c’hall ket an douar lonkañ ar reñver a zour. Redek a ra an dour-se d’ar stêrioù ha pa vez leun ar re-se e teu an dour er-maez eus o naoz ha goleiñ an douar tro-dro : "dic'hlann" pe *dour-bras* a reer eus an dra-se. Pa vez dizoloet an douar en-dro e chom lec’hid alies a-ziwar-lerc’h an dour. Gant ar ouelezenn-se e vez frouezhusaet an douaroù zo war ribloù ar stêrioù, un dra vat evit al labour-douar. En istor eo brudet dic’hlannoù an Nil en Ejipt, en Henamzer, kenkoulz ha re ar stêrioù Eufratez ha Tigris e Mezopotamia.

Dour-beuz a c’hall bezañ ivez war aodoù ar mor : pa vez reverzhi vras ha pa vez avel greñv e c’hall ar mor sevel uheloc’h eget boaz ha goleiñ douaroù izel an arvor. Ma vez kalz a zour ouzhpenn er stêrioù en em daol er mor, e c’hall an dour-beuz-se bezañ drastus. Kement-se a oa c’hoarvezet war aodoù an Izelvroioù d’an 31 a viz Genver 1953 (1 835 den lazhet). Ingal e c’hoarvez dourioù-beuz ivez e kêrioù eus Breizh zo e goueled aberioù, evel Montroulez, Kastellin, Kemperle, Landerne. 

Gant dour ar mor ivez e c’hall an arvor bezañ beuzet da-heul un tsunami, krouet gant ur c’hren-douar. Kement-se a oa c’hoarvezet war an aodoù gant kren-douar ha tsunami 2004 er Meurvor Indian. 

D’en em wareziñ diouzh an dour-beuz e c’haller sevel chaoserioù, da zispartiañ ar mor pe ar stêrioù diouzh an douaroù izel zo en o c’hichen. Brudet eo ar re zo en Izelvroioù, da wareziñ ar vro-se diouzh ar mor.


Vidourlade à Sommières.jpg|Dour-beuz e Someire, en Okitania, e 2002.
Haiti flood 1.jpg|Dour-beuz en Haiti, e 2004.
Watersnoodramp_1953.jpg|Dour-beuz e Zeeland e 1953.
Fouras xynthia 01.jpg|Dour-beuz e Fouras da-heul ar gorventenn Xynthia, war aodoù Bro-C’hall, d'an 28 a viz C’hwevrer 2010.


## Gwelet ivez
* Liñvadenn Veur
* Sec'hor
* Tsunami
* Dic'hlann
Amato

**Amato** zo un anv-bihan italianek, roet d'ar baotred, **Amata** a vez roet d'ar merc'hed. 

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger latin *amatus*, karet, da gompren *karet gant Doue *. Gant se eo kar, dre ar ster, d'an anv David. 

## Yezhoù all
*Amado, e spagnoleg
*Aimé hag Aimée, e galleg

## Tud
*Amata Assisi, leanez
*Amato Amati, istorour ha politikour
*Amato Lusitano, mezeg yuzev portugalat

## Lec'hanvadurezh
*Amato (Italia), e Calabria.

## Pennad kar
*Aimé
*Amati
*D'Amato
Proviñs Tierra del Fuego (Chile)

* *Ur pennad [[Douar an Tan|Tierra del Fuego/Douar an Tan]] zo ivez.*


**Tierra del Fuego** (*Provincia de Tierra del Fuego* e spagnoleg) zo ur broviñs eus Chile, e rannvro Magallanes, e su pellañ ar vro, anvet ivez "Rannvro XII", e kornôg Enez Douar an Tan, er su da strizh-mor Magallanes. Porvenir eo anv ar pennlec'h. Ur gorread a 29.484,7 km² zo dezhi ha 6.904 a dud a oa o chom eno e 2002.

## Liamm diavaez
* Mirdi Porvenir