open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Soyouz (egorlestr)

**Soyouz** (rusianeg: Союз, "unaniezh") a zo un egorlestr soviedat da gentañ, ha rusian adalek 1991, graet evit kas-digas tud en egor. Sevenet e voe er bloavezhioù 1960 met kendalc'het e vez d'ober gantañ betek bremañ. Un egorlestr brudet evit e soliusted eo.

## Liammoù diavaez
Inspecteur Lavardin

***Inspecteur Lavardin*** a zo ur film-drama gall, sevenet gant ar filmaozour gall Claude Chabrol, hag a oa deuet er-maez d'an 12 a viz Meurzh 1986.

Troet e oa bet e Breizh.

## An danvez
Raoul Mons, skrivagner katolik hag eil gwaz Hélène Mons, a zo bet kavet marv hag en e noazh, "pemoc'h" skrivet e liv ruz war e gein, war draezhenn Sant-Enogad. 

Gwechall-gozh e oa Hélène dousig Lavardin. Met Hélène a zo o ouelañ c'hoazh d'he c'hentañ pried, Pierre Manguin, kollet er mor gant gwreg Claude, breur Hélène.

## Roll ar gomedianed pennañ
* Jean Poiret : Inspecteur Lavardin
* Bernadette Lafont : Hèlène Alvarez, intañvez Mons
* Jean-Claude Brialy : Claude Alvarez, breur Hélène
* Jean-Luc Bideau : Max Charnet, perc'henn an toull-noz *Tamaris*
''
Jeriko

**Jeriko** (en arabeg أريحا Rīḥa ou Arīḥā, en hebraeg יריחו, Yerīḥo, e gresianeg Iεριχώ) a zo ur gêr e Sisjordania, unan eus ar re goshañ er bed, war ribl kôrnog ar Jordan.

War dro 20 000 a dud a oa o chom eno e 2007.

## Gevelliñ
Gevellet eo Jeriko gant :
Heinrich Heine

**Christian Johann Heinrich Heine** (Düsseldorf, 13 a viz Kerzu 1797 — Pariz, 17 a viz C'hwevrer 1856 ) a oa ur barzh hag ur c'hazetenner alamanek.

## Buhez
Diasur eo deiziad ganedigezh H. Heine. Ur marc’hadour mezher yuzev e oa e dad, Samson Heine ; e 1825 e tilezas Heine relijion e dud hag e troas da gristen avielour.

Da Vro-Saoz ha da Italia e veajas goude e studi. E 1831 e kuitaas Alamagn hag ec'h eas da Vro-C’hall da chom, da-heul Reveulzi Gouere. Sevel a rae a-du gant mennozhioù monarkiezh vonreizhel Bro-C'hall, gant ar frankiz a oa er vro-se gant ar skrivagnerien hag ar gazetennerien, ha gant mennozhioù nevez ar prederour Henri de Saint-Simon (1760-1825).

E Pariz e voe Heinrich Heine kenskriver ar gazetenn alamanek *Allgemeine Zeitung* eus Augsburg. Tud vrudet a zarempredas e Pariz, evel Gérard de Nerval ha Hector Berlioz, hogen atav e chomas un tamm e diavaez ar metoù-se. Ne oa ket troet kement-se gant al lennegezh c'hallek ha ne skrive nemet en alamaneg. E 1833 e voe berzet e skridoù e Prusia hag e 1835 e Stadoù all ar C'hengevread alaman.

Pa voe emsavadegoù dre Europa e 1848 ne savas ket a-du gant Dispac'h miz C'hwevrer e Bro-C'hall, met en deroù d'an nebeutañ e savas a-du gant an dispac'h er Stadoù alaman, evit goulenn ma vefent demokratel hag unvan.

E 1841 e timezas d'ar C'hallez Mathilde Mirat (1815-1883). Adalek 1845 e c'houzañvas diwar ur c'hleñved nervel hag adalek 1848 e rankas chom war e wele. Pa ne c'helle ket skrivañ ken e c'houlenne ouzh ur sekretour skrivañ e werzennoù evitañ. D’ar 17 a viz C'hwevrer 1856 e varvas e Pariz, ma voe beziet e bered Montmartre.

## Oberennoù
Barzhoniezh leun a velkoni a gaver e skridoù Heine, romantelezh mesket gant gwirionded an emsav *Junges Deutschland* ("Alamagn Yaouank"). Ur c'hazetenner modern e oa war an dro, ha skriver feilhetonoù. Lod eus e varzhonegoù a voe lakaet sonerezh warno gant sonaozourien evel Franz Schubert, Robert Schumann, Johannes Brahms, Felix Mendelssohn, Franz Liszt, Richard Wagner ha brudetoc’h c’hoazh e voe e labour dre-se. An hini vrudetañ eus e varzhonegoù, ''Die Lore-Ley'', a voe lakaet sonerezh warni gant Friedrich Silche.

Da vare an Trede Reich e voe berzet skridoù Heine abalamour ma oa eus ur familh yuzevien, ha devet e voent e-kerzh un *[[Auto de fé]]* e miz Mae 1933.

### Barzhoniezh
* *Gedichte* ("Barzhonegoù", 1822 ; adembannet e 1827 en un dastumad brasoc’h anvet *Buch der Lieder* "Levr ar C'hanoù"
* *Romanzero* (1851)
* *Deutschland – Ein Wintermärchen* ("Alamagn– Ur gontadenn c'hoañv, 1844)
* *Atta Troll – Ein Sommernachtstraum* ("Arra Troll – Hunvre un noz en hañv", 1847)
### Komz-plaen
* *Reisebilder* ("Skeudennoù beaj", 4 levrenn, 1826-31)
* *Die Harzreise* ("Ar veaj en Harz", 1826)
* *Zur Geschichte der Religion und Philosophie in Deutschland* ("A-zivout Istor ar relijion hag ar brederouriezh en Alamagn", 1834)
* *Die romantische Schule* ("Ar skol romantel", 1836)
* *Der Rabbi von Bacherach* ("Rabin Bacherach", 1840)
* *Der Doktor Faust* ("An doktor Faust", 1851)
* *Vermischte Schriften* ("Skridoù liesdoare", 3 levrenn, 1854)

## Liammoù diavaez

* Heinrich-Heine-Portal 
* Heinrich-Heine-Net 
## Notennoù
Seizhvet brezel Italia

**Seizhvet [[Brezelioù Italia|brezel Italia]]** a badas eus 1526 da 1529. 
D'ar 14 a viz Genver 1526 e oa bet sinet feur-emglev Madrid (1526) gant ar roue gall Frañsez Iañ, ha hervez ar baperenn sinet e ranke paouez da deurel e c'hoant war Italia, leuskel Bourgogn gant Spagn, leuskel Flandrez hag Artez, ha dimeziñ da Eleonora Aostria, c'hoar Karl V.
Pa voe lezet ar roue gall en e frankiz avat, d'ar 17 a viz Meurzh 1526, goude leuskel e zaou vab etre daouarn e enebour, ha pa zistroas da Vro-C'hall, ne reas forzh ebet gant an emglev hag ar promesaoù ken : abeg a voe kavet neuze e Spagn da ober vil da vibien ar roue falstouer.

D'an 22 a viz Mae 1526 e voe savet Kevre Cognac gant roue Bro-C'hall, ar pab Klemez VII, dugelezh Milano, Bro-Saoz, Venezia ha Firenze a-enep an Impalaer. Gwanaet e oa arme an impalaer gant ar c'hleñvedoù hag an diouer a arc'hant evit paeañ goproù ar soudarded, ha se zo kaoz e chomas dug Urbino, Francesco Maria della Rovere, e penn armeoù ar C'hevre, hep lammat war Milano, ha ma c'hortozas nerzhioù nevez.

E miz Gwengolo 1526, goude trec'het Hungariz e Mohács gant Suleiman ar Meurdezus, ha dindan gwask noblañsed Roma, e rankas ar pab Klemez VII plegañ d'ober un arsav-brezel gant an impalaer.

A-benn nevezamzer ar bloaz 1527 ne c'halle ket Charles de Bourbon paeañ goproù soudarded arme an impalaer ken, enni un 12&nbsp;000 pe 15&nbsp;000 *[[landsknecht]]* renet gant Georg von Frundsberg : da virout ouzh e arme da vont a bep tu e prometas dezhi e c'hallje preizhata e kêrioù Toskana ha Stadoù ar Pab.

Kêrioù Firenze ha Bologna a zeuas a-benn da baeañ an arme impalaerel evit ma'z aje da lec'h all da breizhañ, ha setu hi war-du Roma. Sur e oa ar pab Klemez VII e c'hallje marc'hata ivez, ken ne reas mann da zifenn kêr.

Da veure ar 6 a viz Mae 1527, evel respont d'an emglev etre ar pab Klemez VII hag ar roue gall enep dezhañ, e c'hourc'hemennas Charles de Bourbon d'e arme kemer kêr Roma, hep kanolioù na seziz. Lazhet e voe Bourbon e-kerzh an arsailhadeg, met kemeret e voe Roma a-benn un nebeud eurvezhioù.

Meur a zevezh e padas arigrap Roma. Preizhet e voe e pep lec'h, en ilizoù, e ti tud eus kostezenn an impalaer zoken. Goude teir sizhunvezh seziz e voe kemeret Castel Sant'Angelo‎, ma oa repuet ar pab ha kardinaled. Ret e voe d'ar pab paeañ 70&nbsp;000 dugad aour evit bezañ dieubet. Bras e voe brud preizhadeg Roma er bed kristen, un arouez eus youl Doue da galz a dud. Ne voe kuitaet Roma gant an arme impalaerel nemet e miz C'hwevrer 1528, pan eas da Naplez. E-pad ar breizhadeg e oa aet an armeoù gall da aloubiñ Rouantelezh Naplez ha da lakaat seziz dirak kêr Naplez e miz Ebrel 1528.

Gant ar c'hleñvedoù-red, gant an amiral Andrea Doria, eus Genova, o cheñch tu d'e borpant, e rankas ar C'hallaoued kuitaat Naplez. Adarre e voent trec'het e Lombardia.

Echuet e voe ar brezel gant Peoc'h an Itronezed‎, d'ar 5 a viz Eost 1529.

## Notennoù
Los Banhs de Rènnas

**Los Banhs de Rènnas** (okitaneg; *Rennes-les-Bains* e galleg) a zo ur gumun en departamant Aude e rannvro Languedoc-Roussillon e Bro-C'hall.

172 a dud a oa o chom eno e 2009.

## Gevelliñ
Gevellet eo Los Banhs de Rènnas gant :
*

## Gwelout ivez
* Roll kumunioù gevellet Breizh

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn an ti-kêr
*  Ar gêr-zour
Beinn Laomainn

**Beinn Laomainn** (*Ben Lomond* e saozneg) a zo ur menez brudet ha heverk en Uheldirioù Bro-Skos. Daoust ma n'emañ ket e-touez menezioù uhelañ pa ne dap nemet 974 m, ez eus anezhañ ar brudetañ eus ar *[[munro]]*ioù pa'z eo an hini ar muiañ er su, hag aes krapat betek krec'h, ha heverk ivez dre ma'z eo digenvez ha ma vez gwelet a-bell. Emañ war ribl reter Loc'h Laomainn.
Penn Sardin

Graet e vez **Penn Sardin** eus un den eus Douarnenez, hag ivez eus unan hag a wiske koef Douarnenez.

E bro ar "Pennoù Sardin" emañ:
*Douarnenez (hag ar c'humunioù a zo stag outi bremañ: Ploare, Pouldahu, Treboull
*Beuzeg-ar-C'hab, evit un darn
*Gwaien, evit un darn
*Koñforzh-Meilar, evit un darn
*Ploeneg, evit un darn
*Pouldregad
*Poullann

hag "enezennoù" e-lec'h all:
*Enez-Tudi
*Konk-Kerne
hag e Gourenez Kraozon:
*Kameled
*Kraozon
*Lañveog
*Roskañvel
*Terrug

## Levrlennadur
*R.-Y. Creston, *Le costume breton*, Tchou, 1978, p.116-123.
Yves Hernot

**Yves Hernot** (pe marteze «Hernaut» an anv ofisiel) eo anv daou gizeller, tad ha mab, hag a renas ar Stal-gizellañ Yves Hernot e Lannuon etre 1844 ha 1929. Kalvarioù ha bezioù o deus kizellet dreist-holl.

## Yves Hernot an Henañ (1820-1890)
**Yves Hernot an Henañ**, ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1820 e Plouared hag aet d'an Anaon d'ar 17 a viz C'hwevrer 1890 e Lannuon, a oa mab ur mañsoner.

Labourat a reas gant e dad da gentañ, e 1838, a-raok digeriñ ur stal-gizellañ e Lannuon e 1844. 517 kalvar ha kalz bezioù a zo bet kizellet gant e stal e-pad e vuhez.

Pa oa o labourat e savas meur a ganaouenn vrezhonek (relijiel pe bolitik a-wechoù) ivez, bet moullet war follennoù-nij.

### Un nebeud oberennoù

## Yves Hernot ar Yaouankañ (1861-1929)
Dindan renerezh Yves Hernot ar Yaouankañ, goude marv e dad, e vije bet kizellet ouzhpenn 440 kalvar gant ar stal.

### Un nebeud oberennoù
*Kalvar ar Vretoned e Lourd.
*Bez Marc'harid Fulup, e bered Pluzuned.
Alamhagh

**Alamhagh** pe **Allmagh Mòr** (gouezeleg; *Alloa* e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Chlach Mhannainn e Bro-Skos.

## Daveoù ha notennoù
Irbhinn

**Irbhinn** (gouezeleg; *Irvine* e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Àir a Tuath e Bro-Skos.

## Daveoù ha notennoù
Giofnag

**Giofnag** (gouezeleg; *Giffnock* e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Rinn Friù an Ear e Bro-Skos. 9 353 a annezidi a oa e 2001 hervez an niveradeg. Emañ ar gêr-mañ er c'hreisteiz da C'hlasc'ho.

## Tud
### Tud ganet eno
*1951 : Gordon Brown, Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet (2007-2010)

## Daveoù ha notennoù
Pàislig

**Pàislig** (gouezeleg ; *Paisley* e skoteg hag e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Rinn Friù e Bro-Skos.
Tobar na Màthar

**Tobar na Màthar** (gouezeleg; *Motherwell* e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Lannraig a Tuath e Bro-Skos.

## Daveoù ha notennoù
Livingston

**Livingston** a c'hall bezañ meur a dra :

## Tud
*Edward Livingston (1764-1836), politikour stadunanat
*Jay Livingston (1915–2001), sonaozour stadunanat
*Philip Livingston (1716-1778) politikour stadunanat
*Robert R. Livingston (1746-1813), politikour stadunanat
*Ron Livingston (1967-), aktor stadunanat
*Shaun Livingston (1985-), c'hoarier base-ball stadunanat
*William Livingston (1723–1790), politikour stadunanat

## Lec'hioù
### 
**Livingston* pe Baile Dhùnlèibhe e gouezeleg

### 
* Livingston (Guatemala)

### 
*Livingston (Alabama)
*Livingston (Kalifornia)
*Livingston (Montana)
*Livingston (New Jersey)
*Livingston (Tennessee)
*Livingston (Texas)
*Livingston (Wisconsin)

Hag ivez :
*Livingston County, anv meur a gontelezh er Stadoù Unanet
*Livingston Island, en Inizi Shetland ar Su

## Gwelet ivez
* Livingstone
Baile Adainn

**Baile Adainn** (gouezeleg; *Haddington* e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Lodainn an Ear (*East Lothian*) e Bro-Skos.

## Daveoù ha notennoù
Cair Cheann Tulaich

**Cair Cheann Tulaich** pe **Cathair Cheann Tulaich**(gouezeleg; *Kirkintilloch* e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Ear e Bro-Skos.

## Daveoù ha notennoù
Emgann Roncevaux (778)

**Emgann Roncevaux** zo un emgann e 778 er Pireneoù ma voe trec'h ar Vaskoned war arme an impalaer Karl Veur ha ma varvas Roland, niz d'an impalaer.
(3281) Maupertuis

**(3281) Maupertuis** a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.

Roet eo bet an anv-se en enor d'ar matematikour, astronomour ha bevoniour Pierre Louis Moreau de Maupertuis (1698-1759), ganet e Breizh e Sant-Yowan-an-Havreg.

## Daveoù
Comic Book Legal Defense Fund

|-
| align="center" width="125px" | 
| align="center" width="110px" | 
|-

Ar **Comic Book Legal Defense Fund** berraet e **CBLDF** a zo un aozadur digorvo krouet e 1990 gant ar pal pennañ da zifenn 1añ amandamant Stadoù Unanet Amerika evit krouerien, embannerien ha gwerzherien ar vandennoù-dreset

Krouet eo bet an aozadur Comic Book Legal Defense Fund dindan un doare ofisiel er bloavezh 1990 memes ma oa bet kroget al labour abaoe 1986 hag afer Michael Correa. 
## Kefridioù ar CBLDF
Liestachenn ez eo ar Comic Book Legal Defense Fund. Difenn ar 1añ amandamant amerikan evit bed ar bandennoù-treset a zo ar c'hefridi pennañ, brudañ ar c'hudennoù hag a-sav tro-dro, mont dre ar skolioù evit displegañ pouezhusted an amandamant-se.

An aozadur a zegad harp d'an embannerien pe d'an aozourien dre an arc'hantaouiñ, embann an oberennoù difennet hag o werzhañ, reiñ a reont ivez kuzulioù a-fed Gwir betek kas alvokaded da zifenn an aferioù grevusañ.

Ouzhpenn da-se ar CBLDF a c'hell embann pe gwerzhañ oberennoù difennet.

## Liammoù kengred
#### Aozadurioù
D'an 23 a viz Gwengolo 2015 ez eo bet roet harp d'an aozadur Comic Book Legal Defense Fund gant an embregerezh Humble Bundle. Ar pal a oa da reiñ an tu d'ar pratikoù da brenañ bandennoù-treset difennet er Stadoù-Unanet dindan ar stumm enlinenn a-benn rastellañ arc'hant evit ar CBLDF hag an aozourien.

Ar CBLDF a zo harp d'ar Banned Books Week

Liammoù a zo bet dija etre ar CBLDF hag aozadurioù all evel ar Kids Right to Read Project, an American Library Association pe c'hoazh an Office of Intellectual Freedom.

#### Aozourien
Aozourien e-leizh a zo a-du pe liammet ouzh ar CBLDF lod anezho o vezañ brudet-mat dre ar bed:
* Bill Hader
* Frank Miller‎
* Jeff Smith‎

## Aferioù brudetañ

* 1986: Afer Michael Correa Michael Correa rener ur stal a zo harzet gant ar garg da werzhañ oberennoù hudur.
* 1991: Afer Paul Mavrides 5 bloaz stourm evit talañ ouzh un tailh nevez war ar vandennoù-dreset Comics 
* 2010: Afer Christopher Handley Un dastumer Manga eus Iowa a zo kondaonet da 6 miz toull-bac'h evit bezañ perc'hennet oberennoù manga hudur.

## Embannadurioù
* CBLDF Defender Digital Comics: ur gazetenn elektronek embannet gant ar CBLDF a-benn reiñ an tu da welet stad ar gwir da embann er Stadoù-Unanet ha peseurt aferioù a zo bet harpet gant an aozadur.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar CBLDF
* http://cbldf.org/
## Notennoù ha daveennoù
Emgann Roncevaux

Meur a emgann zo anvet **Emgann Roncevaux**

*Emgann Roncevaux (778), etre Franked Karl Veur ha Roland hag ar Vaskoned;
*Emgann Roncevaux (812), etre ar Franked hag ar Vaskoned;

*Emgann Roncevaux (824), etre ar Franked hag ar Vaskoned, a c'hallas goude sevel Rouantelezh Pamplona.
*Emgann Roncevaux (1813), entre an arme c'hall hag an armeoù saoz ha portugalat.
Emgann Roncevaux (824)

**Emgann Roncevaux** en 824 a c'hoarvezas etre un arme vaskon hag un armead Franked hag a glaske teurel o c'hrabanoù war Navarra.

Gant an trec'h -se e c'hallas ar Vaskoned krouiñ Rouantelezh Pampelona.
Touseg gwiliouder

An **touseg gwiliouder** a zo un divelfenneg, *Alytes obstetricans* an anv skiantel anezhañ.

## Boued
Debriñ a ra amprevaned dreist-holl (fubu, c'hwiled...). Gallout a ra klokaat gant melc'hwed, maligorned, buzhug, kevnid pe c'hoazh laou-dar.
## Annez
Bevañ a ra e kornôg Europa.
Alytes obstetricans dis.png|An touseg-se a vez kavet e takadoù gleb, e-lec'h ma c'hell en em zouarañ e douaroù blod, tost da boulloù hag er pradoù. Gwellet e vez anezho er bodoù skañv, evel ma vez kavet er mengleuzioù, er reier, er mogerioù kozh, war ribl ar stankoù, leton pe lanneier, met morse ne vezont en takadoù heveuz. A-wechadigoù int kavet er c'hoadoù e-kichen tier dilezet. Bevañ a reont er Pireneoù betek 2600m hag e traoniennoù an Alpoù, ar Jura ha Tolzennad Kreiz betek 1600 metr. Ampart int war ar c'hrapañ (er c'hleuzioù...).

Peurliesañ int kuzhet dindan ar mein, etre an daroù, e sichenn ar mogerioù kozh, e-touesk ar gwriziennoù ha dindan tammoù koad brein. Gallout a reont kleuzañ douarennoù gant o favioù dirak. Ne vern d'ar benndologed an dour-red pe difiñv, laosket int e poulloù er pradoù pe en taouarc'h, gwazhoù-dour, stankoù bihan pe c'hoazh dour er c'hleuzioù. Gouzañv a ra mad ar benndologed dourioù saotret. Kenbevañs a zo gant Mab-den e lec'hioù evel al liorzhoù ha gourliorzhoù, pe er beredoù.

## Gouennadur
Klevet e vez ar biri o c'hwitellat un doare tio...tio...tio...(damheñvel ouzh kan an toud korr), da gendrec'hiñ ur barez adalek miz Meurzh. Kroget e vez da ganañ en tu all da 4°C. Gellet a raer e glevet adalek miz C'hwevrer ha betek miz Du, moarvat miz Kerzu e gevred Bro-C'hall, padal etre miz Mae ha miz Eost en hanternoz hag er menezioù.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Pentrecwrt

**Pentre-cwrt**, pe **Pentrecwrt**, zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ hantern-hent etre Ceinewydd en hanternoz ha Caerfyrddin er c'hreisteiz, un tammig er mervent da Llandysul.

Ganet e voe ar skrivagner T. Llew Jones er gêriadenn e 1915. Skrivet en deus ur varzhoneg diwar-benn ar vilin c'hloan a gaver e Cwm Alltcafan, nepell diouzh kreiz ar gêriadenn.

Ar pastor badezour Christmas Evans, brudet evit e brezegennoù, a reas e brezegenn gentañ e Pentrecwrt.

## Notennnoù
Baile na h-Eaglaise

**Baile na h-Eaglaise** pe **Bàgh na h-Eaglaise** (*Kirkwall* e saozneg) eo pennlec'h Inizi Orc'h e Bro-Skos.
Na Monaidhean a Deas

**Na Monaidhean a Deas** ("menezioù ar su"; *Southern Uplands* e saozneg) a zo unan eus an teir rannvro douaroniezh bras a zo e Bro-Skos. Ur rannvro dorgennek an hini eo, e su ar vro, hag un darn eus an Izeldirioù. Mearaig eo an dorgenn uhelañ gant 843 m.
Izeldirioù Bro-Skos

An **Izeldirioù** eo al lodenn eus Bro-Skos a eneber ouzh an Uheldirioù. Ur rann istorel ha sevenadurel eo. E saozneg e vez lavaret *Lowlands* (= izeldirioù) met e gouezeleg e vez lavaret *a' Ghalldachd* (= bro an estrenien, bro ma ne gomzer ket gouezeleg, ha ma'c'h adkaver an elfenn "Gall" e-barzh, ur meni "Bro-C'hall" eta), dre ma reer *[[Gàidhealtachd]]* (gouezelegva) eus an Uheldirioù.

## Gwelet ivez
*Uheldirioù Bro-Skos
Jean Monnet

**Jean Monnet**, ganet e Cognac d'an 9 a viz Du 1888 ha marvet d'ar 16 a viz Meurzh 1979 e Bazoches-sur-Guyonne, a zo ur politikour gall lakaet da vezañ unan eus "Tadoù Europa" a-gevret gant Robert Schuman.

## Liammoù diavaez
Maximum The Hormone

**Maximum The Hormone** zo ur strollad nu metal, bet savet e 1998 e Tokyo, Japan.

## Izili
* Daisuke-han − kan, rap (1998–)
* Nao − kan, batri (1998–)
* Maximum the Ryo-kun − kan, gitar (1999–)
* Ue-chan − gitar boud (1999–)

## Pladennoù
**[[A.S.A. Crew]]* (1999)
**[[Hō]]* (2001)
**[[Mimi Kajiru]]* (2002)
**[[Kusoban]]* (2004)
**[[Rokkinpo Goroshi]]* (2005)
**[[Bu-ikikaesu]]* (2007)
**[[Yoshū Fukushū]]* (2013)

## Daveoù
Sliabh Dónairt

**Sliabh Dónairt** (*Slieve Donard* e saozneg) eo pennlein Ulaidh ha Norzhiwerzhon gant 849 m. Emañ e kontelezh An Dún e biz an enez.
Johann Gottlob Schneider

**Johann Gottlob Schneider** (18 a viz Genver 1750 - 12 a viz Genver 1822) a oa ul lizheregour ha naturelour alaman.
## Labourioù
* Handwörterbuch der griechischen Sprache. Vogel, Leipzig 1828.
* Griechisch-deutsches Wörterbuch. Hahn, Leipzig 1819.
* Kritisches griechisch-deutsches Wörterbuch. Frommann, Jena, Leipzig 1805/06.
* Eclogae physicae, ex scriptoribus praecipue Graecis excerptae. Frommann, Jena, Leipzig 1800.
* Historiae amphibiorum naturalis et literariae. Frommann, Jena 1799–1801.
* Kritisches griechisch-deutsches Handwörterbuch. Frommann, Jena, Züllichau 1797.
* Amphibiorum physiologiae specimen. Apitz, Frankfurt (Oder) 1790–97.
* Ad reliqua librorum Friderici II. et Alberti Magni capita commentarii ... Müller, Leipzig 1789.
* Zweyter Beytrag zur Naturgeschichte der Schildkröten. Müller, Leipzig 1789.
* Erster Beytrag zur Naturgeschichte der Schildkröten. Müller, Leipzig 1787.
* Sammlung vermischter Abhandlungen zur Aufklärung der Zoologie und der Handlungsgeschichte. Unger, Berlin 1784.
* Allgemeine Naturgeschichte der Schildkröten. Müller, Leipzig 1783.
* Ichthyologiae veterum specimina. Winter, Frankfurt (Oder) 1780.
* Anmerkungen über den Anakreon. Crusius, Leipzig 1770.
* Neues Magazin für Liebenhaber der Entomologie. Strasland 1791, 1792, 1793, 1794
Emgann Stamford Bridge

**Emgann Stamford Bridge** a c'hoarvezas d'ar 25 a viz Gwengolo 1066 e Stamford Bridge e Yorkshire - teir sizhun a-raok Emgann Hastings - etre strolladoù saoz Harold Godwinson ha nerzhioù norvegiat Harald Hardrada.
Merkañ a reas fin an oadvezh viking.

## Liammoù diavaez
*YouTube - Battle of Stamford Bridge
Bêlon

Ar **Bêlon** a zo ur stêr vihan (26,3 km a hed) e gevred Kernev. Eieniñ a ra e Banaleg hag aberiñ a ra etre Rieg ha Molan. Brudet eo istr ar Bêlon.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Robert Schuman

: *Arabat droukveskañ gant [[Robert Schumann]], sonaozour ha pianoour alaman*

**Jean-Baptiste Nicolas Robert Schuman**, anavezet dre an anv, **Robert Schuman**, ganet e Kêr-Luksembourg d'an 29 a viz Mezheven 1886 gant ar vroadelezh alaman ha marvet d'ar 4 a viz Gwengolo 1963 e Siegach (Loren) gant ar vroadelezh c'hall, a zo ur politikour lakaet da vezañ unan eus "Tadoù Europa" a-gevret gant Jean Monnet.

Prezidant kuzul ar vinistred eo bet eus ar 24 a viz Du 1947 d'an 19 a viz Gouhere 1948.

## Liammoù diavaez
An tSionainn

**An tSionainn** (*Shannon* e saozneg) eo stêr hirañ Iwerzhon gant 360,5 km hag an hini vrasañ he fonnder gant 208,1 m³/s (keidenn etre). Tarzhañ a ra e Lag na Sionna ("toull ar Sionna") e Kontelezh An Cabhán ha redek a ra a-dreuz plaenenn kreiz Iwerzhon a-raok diskargañ he dourioù er Meurvor Atlantel en un hir a aber (102 km).

## An anv
Dont a ra an anv diwar hini *Sionna*, un doueez kelt.

## Kêrioù treuzet
* An Damhshraith
* Cora Droma Rúisc
* Rúscaigh
* Droichead na Sionainne
* Cluain Mhic Nóis
* Baile Átha Luain 
* Beannchar na Sionna 
* Port Omna 
* Cill Dalua
* Luimneach
* Tairbeart

E penn an aber e kaver ur gêr nevez anvet An tSionna, diwar anv ar stêr, hag un aerborzh a-bouez war hent Amerika an Norzh: Aerfort na Sionainne.

## Adstêrioù
*Abhainn na Mainistreach
*An Bhúill
*An Bhrosnach
*An Daoil
*An Eithne
*An Ghaothach
*An Mháigh
*An Mhaoilchearn
*An tSuca

## Loc'hoù
Meur a loc'h a gaver a-hed ar stêr, en o zouez:
*Loch Aillionn
*Loch Deirgeirt
*Loch Rí

## Liammoù diavaez
Dassault Rafale

An **Dassault Rafale** a zo un nijerez emgann liesperzh c'hall.

## Koustoù ha gwerzhioù
Divizet eo gant Bro-C'hall sevel he c'hirri-nij dezhi e 1985, peogwir he doa ezhommoù disheñvel ouzh he c'hevelerien europat. Nijal a reas an diskouezer evit ar wezh kentañ e 1986, hag ar c'hentpatromoù adalek 1991. Roet e voe lañs d'ar programm e 1988. E-pad pell en deus bet Bro-C'hall diaesamantoù gwerzhañ ar Rafale d'an estrennvro, re ger ha "moedus" e oa gwelet e-keñver kirri-nij ar Stadoù-Unanet, Alamagn, Spagn pe Rusia.
* Force maritime de l'aéronautique navale (aervorlu Frañs), abaoe 2000
* Armée de l'air (aerlu Frañs), abaoe 2006
* aerlu Egipt, abaoe 2015
* aerlu India, kevrat sinet e 2016
* aerlu Katar, kevrat sinet e 2015

Koustet en deus ar program 46,4 miliard a euroioù. Roet en deus labour da galz ezmbregerezhioù an armerezh gall : MBDA, Dassault Aviation, Thales, Safran ha 500 EBE.

## Brezelioù
Implijet eo bet ar Rafale gant Bro-C'hall e-pad Brezel Afghanistan (2001-2014), e Mali, e Irak, e Siria hag e Libia.

## A bep seurt
Ur c'harr-nij trouzus-kenañ eo, ha diaezet e vez an dud gantañ, evel ar re a zo o chom en-dro da von aervorlu Landivizio pe da hini Lann Bihoue.

## Daveoù ha notennoù
Saab JAS 39 Gripen

Ar **Saab JAS 39 Gripen** ("gripi") a zo un nijerez emgann liesperzh svedat.

## Implijerien
* Flygvapnet (aerlu Sveden), abaoe 1993
*Empire Test Pilots' School (Rouantelezh-Unanet), abaoe 1999
* Magyar Légierő (aerlu Hungaria) abaoe 2003
* České letectvo (aerlu ar Republik Tchek), abaoe 2005
* South African Air Force (aerlu Suafrika), abaoe 2008
* กองทัพอากาศไทย (aerlu Thailand), abaoe 2011
* Força Aérea Brasileira (aerlu Brazil), abaoe 2015

## Liammoù diavaez
Galaksienn Gometenn

Ar **C'halaksienn Gometenn** zo ur c'halaksienn droellennek hag a zo war-dro 3,2 milmilion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar en druilhad Abell 2667.
Abell 2667

**Abell 2667** a zo un druilhad stered war-dro 3 miliard a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar C'hizeller.
Bon aervorel Landivizio

**Bon aervorel Landivizio** (e galleg: *Base d'aéronautique navale de Landivisiau*, berraet e *BAN Landivisiau*) a zo ur bon eus aervorlu Frañs lec'hiet e-kichen Landivizio e gwalarn Breizh, war dachenn kumunioù Bodiliz, Sant-Servez evit ar pep brasañ, hag ivez Sant-Derc'hen, Gwikar ha Gwineventer. Digoret e oa bet e 1965.

## Liammoù diavaez
*Istor ha titouroù

## Daveoù ha notennoù
Bon aervorel Lann Bihoue

**Bon aervorel Lann Bihoue** (e galleg: *Base d'aéronautique navale de Lann-Bihoué*, berraet e *BAN Lann-Bihoué*) a zo ur bon eus aervorlu Frañs lec'hiet e-kichen an Oriant e mervent Breizh, war dachenn kumun Plañvour evit ar pep brasañ, met ivez Kewenn ha Gwidel. Savet eo bet gant an Alamaned e 1940.

## Liammoù diavaez
*Istor ha titouroù

## Daveoù ha notennoù
Maria Tereza Spagn

**Maria Tereza Spagn** zo anv meur a briñsez :

* María Teresa de Austria (1638–1683), merc'h da Felipe IV, dimezet d'ar roue gall Loeiz XIV;
* Maria Tereza Spagn (1726–1746), merc'h da Felipe V, dimezet d'an daofin gall Loeiz Bro-C'hall, mab da Loeiz XV;
* Maria Tereza Portugal (1793-1874), Infantez Portugal ha Brazil, dimezet d'an Infant Carlos Spagn (1788-1855), Kont Molina, anvet a-wechoù *Maria Tereza Spagn*;
* Infantez Maria Teresa Spagn, merc'h da Alfonso XII Spagn, dimezet da Ferdinand Bavaria.
Klann (Bro-Skos)

Ur **c'hlann** (liester: **klannoù**; gouezeleg Skos: *clann*; saozneg: *clan*) a zo un aozadur kevredigezhel hengounel eus Bro-Skos diazezet war ar gerentiezh, ma tiskenner eus un hendad boutin.

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger *klann* eus ar gouezeleg *clann* (ger benel gant ur ster hollek) hag a dalvez "bugale ur familh, diskennidi", diwar an henouezeleg *cland*, a zeu diwar ar predeneg *plant*, a zeu e-unan eus al latin *plant* (plant); e kembraeg e talvez ar ger *plant* kement ha "bugale".

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Bon aervorel Lañveog-Poulmig

**Bon aervorel Lañveog-Poulmig** (e galleg: *Base d'aéronautique navale de Lanvéoc-Poulmic*, berraet e *BAN Lanvéoc-Poulmig*) a zo ur bon eus aervorlu Frañs lec'hiet e Gourenez Kraozon e kornaoueg Breizh, war dachenn kumun Lañveog. Savet eo bet e 1937.

## Liammoù diavaez
*Istor ha titouroù

## Daveoù ha notennoù
McDonnell Douglas F/A-18 Hornet

Ar **McDonnell Douglas F/A-18 Hornet** ("c'hwiliorez") a zo un nijerez emgann liesperzh amerikan.
Ar c'hentañ wech ma voe implijet an Hornet er stourm a voe e-pad bombezadeg Libia 1986, goude-se e voe implijet lies e-pad Kentañ brezel Irak hag e-pad an Oberiadur brezel Iraqi Freedom. An F/A-18 Hornet en doa bet degaset tresoù diazez ar Boeing F/A-18E/F Super Hornet.

## Implijerien
* US Navy (aervorlu ar Stadoù-Unanet), abaoe 1978
* United States Marine Corps
* NASA
* Royal Australian Air Force, abaoe 1984
* Royal Canadian Air Force
* aerlu Koweit, abaoe 1991
* aerlu Finland, abaoe 1995
* aerlu Spagn, abaoe 1995
* aerlu Suis, abaoe 1996
* aerlu Malaysia, abaoe 1997

## Liammoù diavaez
Gripi (mojenn)

Ar **gripi**, pe ar **grifon**, a zo ul loen mojennel, dezhañ penn, divaskell ha krabanoù un erer, korf, lost ha pavioù a-dreñv ul leon, ha divskouarn evel reoù ur marc'h.

RochesterBestiary detail Griffin.jpg|Gripi er *Rochester Bestiary*, 	
Martin Schongauer Griffin.jpg|Engravadur gant Martin Schongauer, war-dro 1475-85
Trede brezel Italia

**Trede brezel Italia** a vez laret eus ur brezel a c'hoarvezas en Italia etre 1501 ha 1504. 

Ur wech taolet e grabanoù war dugelezh Milano, e troas Loeiz XII war-du rouantelezh Naplez. Ur wech c'hoazh e voe roet skoazell dezhañ gant ar pab Alesant VI a gave da damall d'ar roue Frederig II Naplez an emglev digristen en devoa graet gant an Durked.
D'an 11 a viz Du 1500 e sinas Loeiz XII Feur-emglev Granada gant Fernando II Aragon diwar-benn rannidigezh rouantelezh Naplez: Puglia ha Calabria da Aragon en un tu, Naplez, Douar al Labour hag Abruzzi da Vro-C'hall en tu all.

E 1501 e lammas Bro-C'hall ha Spagn war Naplez ma rankas ar roue kaezh kodianañ d'ar 26 a viz Gwengolo 1501. Repuiñ a reas e Bro-C'hall ma voe anvet da Gont Anjev, goude dilezel e wirioù war rouantelezh Naplez. 
Er c'heid amzer-se, gant asant Bro-C'hall, e kouezhas Cesare Borgia, mab d'ar pab Alesant VI, war Romagna (1500), ha Dugelezh Urbino (Mezheven 1502). Loeiz XII avat a viras outañ d'ober kemend-all da Republik Firenze. D'an 31 a viz Kerzu 1502 eo e lakaas lazhañ baroned an Tiegezh Orsini e Senigallia. 
 
E rouantelezh Naplez e oa savet bec'h, kenkent ha 1502, etre ar C'hallaoued, chomet e kornioù zo daoust d'an emglevioù, ha Fernando II Aragon .
 
E 1503 e varvas ar pab Alesant VI. Pi III ne renas war e lerc'h nemet un toullad mizioù. Goude e teuas un enebour touet d'an Tiegezh Borgia, ar pab Jul II. Cesare Borgia a voe rediet da zaskoriñ kêrioù ha kreñvlec'hioù, ha da dec'hel da Spagn, ma voe bac'het, hag ac'haleno da Navarra, da di e dad-kaer, ma varvas en 1507.

Faezhet e voe ar C'hallaoued en emgannoù Seminara, Cerignola ha Garigliano a-enep Gonzalvo Córdoba, ma voe kollet ganto Naplez, ha goude Gaeta d'an 1 a viz Genver 1504. 

E miz C'hwevrer 1504 e voe sinet arsav-brezel Lyon ha lezel a reas Loeiz XII rouantelezh Naplez gant Fernando II Aragon. Loeiz XII en devoa roet tro d'ar pab da greskiñ e c'halloud ha d'ar Spagnoled da gemer Naplez.

## Pennad kar
*Brezelioù Italia
Jean-Pierre Mathias

**Jean-Pierre Mathias**, ganet e 1956 e Bagar-Morvan, e Bro-Dol, zo ur c'honter breizhat, hag a gont marvailhoù e galleg ha gallaoueg.

## Prizioù
* Tolgenn aour ar gonterien e Redon e 2000
* Kan ar Bobl ar gonterien e Pondivi e 2005
Feur-emglev Cateau-Cambrésis

**Feur-emglev Cateau-Cambrésis** a vez lavaret eus daou feur-emglev sinet gant Bro-C'hall e beg Ebrel 1559 e Cateau-Cambrésis, un 20 km er c'hreisteiz da gêr Cambrai. An eil a voe sinet d'an 2 a viz Ebrel 1559 etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz, ma rene Elesbed Iañ, ha d'an 3 gant Spagn, ma rene Felipe II, ha dugelezh Savoia. Fin a voe lakaet gantañ d'ar bec'h a oa savet etre Bro-C'hall en un tu ha Spagn hag an Impalaeriezh santel en tu all, an div stad a oa bet renet gant Karl V an Impalaeriezh Santel. Lavaret e vez anezhañ eo ar feur-emglev pouezusañ bet sinet etre stadoù er . Padout a reas an emglev e-pad ouzhpenn kant vloaz. Goude-se e rankas Bro-C'hall paouez da lakaat he fri en aferioù Italia, ha kreskiñ a reas pouez Spagn en Europa.
Melanerpes flavifrons

***Melanerpes flavifrons*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

Anvet e voe *Picus flavifrons* (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Anvioù lec'hel
Ober a ra ar bortugalegerien "benedito-de-testa-amarela" pe "pica-pau-de-testa-amarela" anezhañ tra m'e anavez ar spagnolegerien evel "carpintero arcoíris" (*kalvez kanevedennek* pe *liesliv*) pe "carpintero de frente amarilla" (*kalvez melendal*).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus gevred ha reter Brazil da reter Paraguay ha biz Arc'hantina (Misiones).

## Liammoù diavaez
*  ''Melanerpes flavifrons'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanerpes flavifrons'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveoù
Herri ar Borgn

**Herri ar Borgn**, ganet e Berc'hed (Bro-Wened) d'an 11 a viz Gwengolo 1937 ha marvet e Ploue d'ar 26 a viz Gwengolo 2015, a oa ur skrivagner brezhonek.

## Romantoù ha danevelloù
* 1998 : *[[Moc’h-gouez Kenekan]]*, Skol Vreizh
* 2004 : *[[Pennduig ma c’hazhez]]*, Skol Vreizh
* 2013 : *[[Bleuñvenn mam buoc'h]]*, Skol Vreizh

## Dastumadoù barzhonegoù
* 2001 : *[[Glaou bev]]*, Mouladurioù Hor Yezh
* 2009 : *[[Son ar sell]]*, Skol Vreizh
* 2017 : *[[Ruzoni ar serr-noz]]*, Skol Vreizh

## Levr divyezhek
* *[[Man’ken piss ar Gemene]]*, Seglian, Kafé-Bara-Amonenn

## Studiadenn
* 2012 : *[[Brezhoneg ar Skorf : Trésors parlés du Val de Scorff]]*, Skol Vreizh
Lockheed Martin F-22 Raptor

Al **Lockheed Martin F-22 Raptor** ("skraper") a zo un nijerez emgann c'hougelek amerikan, produet etre 1996 ha 2011.

## Liammoù diavaez
Joan Pau Verdier

**Joan Pau Verdier** (ganet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1947 e Periguers ha marvet d'an 20 a viz Mezheven 2020) zo ur c'haner okitanek. Brudet-kaer e voe da vare azginivelezh ar c'han okitanek er bloavezhioù 1970, asambles gant kanerien all, evel Claudi Martí, Patric, Maria Roanet, Mans de Breish...

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
*Abadenn skinwel, 2 Gwengolo 1973
Mor Sibiria ar Reter

**Mor Sibiria ar Reter**, pe *Mor Siberia ar Reter*, pe c'hoazh **Mor Retersibiria** (ha *Retersiberia*) (e rusianeg: Восто́чно-Сиби́рское мо́ре, *Vostotchno-Sibirskoye more*) a zo ur mor e Meurvor Arktika. Bevennet eo gant Sibiria er su, enezeg Sibiria-Nevez er c'hornaoueg hag Enez Wrangel er reter.
Inizi Sibiria-Nevez

**Inizi Sibiria-Nevez**, pe *Inizi Siberia-Nevez* (e rusianeg: Новосиби́рские острова, *Novosibirskiye Ostrova*; e yakouteg: Саҥа Сибиир арыылара, *Saŋa Sibiir aryylara*) a zo un enezeg e norzh pellañ Kevread Rusia, etre Mor Laptev ha Mor Sibiria ar Reter.
Klann Fraser

:*Arabat eo droukveskañ gant* Klann Fraser of Lovat.

**Klann Fraser** a zo ur c'hlann eus Izeldirioù Bro-Skos.
Lockheed Martin F-35 Lightning II

Al **Lockheed Martin F-35 Lightning II** (*[[luc'hed]]*) a zo un nijerez emgann liesperzh amerikan.

## Liammoù diavaez
Anvioù touristel aodoù Breizh

Roll an anvioù en ur heuliañ an aod adalek reter an norzh betek ar su.

## Mor Breizh
*Aod an Emrodez (etre Kankaven ha Kab Frehel
*Aod al Lann (etre Plougouskant ha Louaneg)
*Aod ar Vein Ruz (Perroz-Gireg, Tregastell, Trebeurden)
*Aod ar Brug (etre Lannuon ha Plistin)
*Aod ar Mojennoù (aod Bro Bagan)
*Aod an Aberioù

## Mor Keltiek ha Mor an Hirwazh

## Meurvor Atlantel
*Riviera Breizh (Benoded, Fouenant hag ar Forest-Fouenant)
*Aod ar Veurvein
*Aod ar Garantez
*Aod ar Vein Jed
Blaenrheidol

**Blaenrheidol** zo ur gumuniezh eus Kembre, e Ceredigion. Emañ el lodenn uhelañ eus traoñienn ar stêr Rheidol, er reter da Aberystwyth. Enni emañ menez Pumlumon ha kêriadennoù Ponterwyd hag Ystumtuen.

E 2001 e oa 493 a dud o chom e Blaenrheidol. E 2011 e oa 495 ha 207 anezho a oa kembraegerien (43,6%).

## Notennoù
Mari Anjev

**Mari Anjev** (1404 – 1463) a oa rouanez Bro-C'hall ha pried ar roue gall Charlez VII adalek 1422 betek 1461. Merc'h henañ Loeiz II Anjev e oa. He zad a oa roue Naplez, roue Sikilia, hag he mamm Violante Aragon, a oa rouanez Aragon. Mamm e oa d'ar roue gall Loeiz XI.

### He bugale
* Loeiz (1423-1483), roue Bro-C'hall war-lerc'h e dad,
* Jean, marv-ganet d'an  19 a viz Gwengolo  1425.
* Radegonde, ganet e   Chinon e 1428, marvet e  Teurgn  e  1445, prometet  en 1430 da Sigismund Aostria;
* Catherine, ganet war-dro 1431 pe 1432 ha marvet  en 1446, pried da Charlez an Her, neuze kontCharolais
* Jacques (1432-1437)
* Yolande (1434-1478) dimezet da Amedeo  a voe dug Savoia  en 1452. Pa varvas he fried e voe rejantez Savoia.
* Jeanne (1435-1482), dimezet  en 1452 da Jean II de Bourbon.
* Philippe (1436-1436)
* Marguerite (1437-1438)
* Jeanne (1438 - 1446) ;
* Marie ((1438 - 1439)
* Marie (1441-1441) ;
* Madalen (1443-1495), en 1462,
** dimezet da  Gaston Foix, priñs Viana ; rejantez Navarra adal 1479 betek1494 
* Charlez Bro-C'hall (1446-1472).
Violante Aragon (1381-1443)

**Violante Aragon** , pe * Violant d’Aragó* en katalaneg (1381-1443), a oa rouanez Aragon. Merc'h e oa da Joan Iañ, roue Aragon, ha d'e bried Yolande de Bar,

Mamm e oa da Mari Anjev, a zimezas da Charlez VII, roue Bro-C'hall.
Pommier

**Pommier** (*gwezenn-avaloù* e brezhoneg) zo un anv-lec'h gallek.

## 

* **[[Pommier (Creuse)|Pommier]]**, kumun gwechall e Creuse, hiziv e Saint-Dizier-Leyrenne
* **[[Pommier (Pas-de-Calais)|Pommier]]**, e Pas-de-Calais
* **[[Pommier-de-Beaurepaire]]**,en Isère

Skrivet *Pommiers* :
* **[[Pommiers (Aisne)|Pommiers]]**, en Aisne
* **[[Pommiers (Gard)|Pommiers]]**, e Gard
* **[[Pommiers (Indre)|Pommiers]]**, en Indre
* **[[Pommiers (Loire)|Pommiers]]**, e Loire
* **[[Pommiers (Rhône)|Pommiers]]**, e Rhône
* **[[Pommiers-la-Placette]]**, en Isère
* **[[Pommiers-Moulons]]**, e Charente-Maritime
Y Faenor (Ceredigion)

**Y Faenor** zo ur gumuniezh e Ceredigion, e Kembre. Emañ e-kichen kêr Aberystwyth, hag enni emañ kêriadennoù Waunfawr, Comins Coch ha Capel Dewi. 

E 2011 e oa  a dud o chom er gumuniezh hag 823 anezho a oa kembraegerien (32,9%).

## Notennoù
Lluís Companys

**Lluís Companys i Jover ** (ganet en El Tarròs, e Tornabous, d'an 21 a viz Mezheven 1882 – marvet e Barcelona, d'ar 15 a viz Here 1940) a oa un alvokad ha politikour katalan republikan, fuzuilhet gant gouarnamant spagnol Francisco Franco.

Kentañ prezidant Parlamant Katalonia e voe (1932-1933), ministr Gouarnamant Republik Spagn (eil hanterenn 1933), prezidant Generalitat Katalonia republikan (1934 ha 1936–1940, bloavezh e varv) e-pad Eil Republik Spagn, ha prezidant ERC (1933-1934). Harluet e voe e Breizh, er Baol-Skoubleg, goude Brezel Spagn. Eno e voe harzet gant ar polis gall, roet d'ar Gestapo alaman, ha roet gant an Alamaned da c'houarnamant Francisco Franco. Lakaet e voe d'ar marv e Montjuich, ma huchas a-raok mervel « Per Catalunya! ».

Betek-henn n'eus nemetañ, eus prezidanted gouarnamantoù er bed, dilennet hervez ar reolennoù demokratel, a zo bet lakaet d'ar marv.
Vitiensis

**Vitiensis** a vez laret, e latin, eus meur a loen pe blantenn eus an Inizi Viti (pe Fidji):

## A
*Agathiphaga vitiensis, ur valafenn
*Aglaia vitiensis, plant

## B
*Bastilla vitiensis, ur valafenn

## C
*Cellana vitiensis, ul loenig-mor, 
*Cytaea vitiensis, ur gevnidenn 
**[[Columba vitiensis]]*, ur goulm
*Clytorhynchus vitiensis, un evn

## G
*Gmelina vitiensis, plant

## M
*Mocis vitiensis, ur valafenn

## P
*Platymantis vitiensis, ur glesker
*Palpita vitiensis, ur valafenn

## S
*Schefflera vitiensis, plant 
*Schrankia vitiensis, ur valafenn
*Serianthes vitiensis, legumaj
*Storckiella vitiensis, legumaj

## V
*Veitchia vitiensis, plant 
## W
*Weinmannia vitiensis, plant
Viti Levu

**Viti Levu** (*Viti vras*, e brezhoneg; distagañ [ˈβitʃi ˈleβu]) eo ar vrasañ eus an Inizi Viti, pe Fidji, a ya d'ober Republik Fiji. Enni emañ an darn vrasañ eus tud ar vro (75%) o chom, hag enni emañ ar gêr-benn, Suva.

10 388 km² zo dindani, kement ha stadoù Liban pe Connecticut (e SUA), 146 km a reter da gornôg, 106 km a hanternoz da greisteiz. Trede brasañ enez ar meurvor Habask eo, war-lerc'h Hawaii ha Grande Terre e Kaledonia-Nevez.
Seren Cymru

**Seren Cymru** zo ur gazetenn gembraek, savet e 1851 e Caerfyrddin gant Samuel Evans (Gomerydd) (1793-1856).

Bep pemzektez e teue er-maez en deroù. Nebeut a verzh a reas avat ha paouez a reas da zont er-maez e 1852. E 1856 e voe adsavet, dindan renerezh John Emlyn Jones (Ioan Emlyn) (1818-1873) ha muioc'h a verzh a reas neuze. Dont a reas da vezañ ur gazetenn sizhuniek e 1863. Enni e veze kavet keleier lec'hel, keleier eus Kembre hag eus ar bed, ha pennadoù ma veze embannet soñjoù radikal. Perc'hennet e oa gant W. Morgan Evans, ur mouller, a-raok ma voe gwerzhet e 1880 d'ur strollad badezourien. Goude-se e voe renet gant Benjamin Thomas (Myfyr Emlyn) (1836-1893), John Jenkins (Gwili) (1872-1936) ha David Eirwyn Morgan (1918-1982).

Derc'hel a ra Unvaniezh Badezourien Kembre (Undeb Bedyddwyr Cymru) da embann *Seren Cymru* betek hon amzer.
 
## Notennoù
Hans Christoph von Königsmarck

**Hans Christoph von Königsmarck** zo anv daou jeneral :
* Hans Christoph von Königsmarck (1600-1663), jeneral svedat, 
* Hans Christoph von Königsmarck (1701-1779), jeneral prusian.

## Pennad kar
*Königsmarck
Abercraf

**Abercraf** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre e kreisteiz Powys. Emañ el lodenn uhelañ eus Cwm Tawe, traoñienn ar stêr Tawe, war harzoù Park Broadel Bannau Brycheiniog. Tremen a ra an hent a gas eus Abertawe da Aberhonddu hebiou ar gêriadenn. 

Gwechall e oa kalzik mengleuzioù glaou er c'horn-bro, met serret e voent holl er bloavezhioù 1960.

E-kichen ar gêriadenn emañ menez Cribarth, unan eus menezioù Bannau Brycheiniog, lesanvet *Y Cawr Cwsg* (ar ramz kousket).
Hans Christoph von Königsmarck (1600-1663)

**Hans Christoph Graf von Königsmarck** (pe * Hans Kristoffer, Hans Christoff, Hans Christopher* pe * Hans Christoffer*), ganet e 1600 en Kötzlin in der Prignitz ha marvet e 1663 en Stockholm, a oa ur c'hont ha jeneral alaman en arme Sveden,

Mab e oa da Konrad von Königsmarck ha Beatrix von Blumenthal (merc'h da Johann von Blumenthal hag Ursula von Sparr). Tad e oa da Kurt Christoph von Königsmarck (1634-1673) hag Otto Wilhelm von Königsmarck (1639–1688).

Edo e penn skouadrenn skañv ar roue Gustav II Adolf. anvet e voe da jeneral en 1640, da c'houarnour Bremen-Verden en 1645, da guzulier prevez en 1651, da feldmarschall en 1655. Kas a reas emgann Praha en 1648, ha gantañ e voe lakaet fin da Vrezel an Tregont Vloaz.
Alkyone

**Alkyone** (henc'hresianeg : Ἀλκυόνη *Halkyónēa*, "diredig") oa merc'h da Aiolos (mestr an Avelioù), pe da Aiolos (mab da Hellen), e mojennoù Henc'hres.

Dimezet e oa Alkyone da Geiks ha gwenn e oa bed an daou bried en Trac'his; hervez Pseudo-Apollodoros e raent "Zeus" ha "Hera" an eil eus egile, dre fent, ma konnaras an doue meur Zeus.

Un deiz ma oa aet Keiks war vor da-gaout un orakl, gouez da Ovidius, e skoas Zeus e lestr gant ar c'hurun. Morfeus neuze, e stumm Keiks, a deuas en hunvre Alkyone da zegas ar c'heloù, ma en em daolas ar vaouez er mor gant ar glac'har. Gant an druez outo e reas an doueed o soñj treiñ an daou bried en evned anvet *alkioned* diwar hec'h anv-hi, alese ar c'herentiad Alcedinidae.


Johann Wilhelm Baur - Morpheus in the house of Ceyx, before Alcyone.jpg|*[[Morfeus]] dirak Alkyone er stumm da Geiks*Engravadur evit levrenn XI *[[Metamorfozoù]]* Ovidius
Ceyx prenant conge d'alcyone.jpg|*Keiks o kimiadiñ diouzh Alkyone*Bro-C'hall, 


## Pennad kar
*Alcione, anv-bihan portugalek
Morfeüs

**Morfeüs** (*Μορφεύς / Morpheús*, e henc'hresianeg, eus μορφή / *morphế*, « stumm ») e oa doue an hunvreoù e mojennoù Hellaz kozh.
Keyks

Daou zen zo anvet **Keyks** (henc'hresianeg : Κήϋξ *Kēüx*) e mojennoù Hellaz kozh :
*mab Eosforos
*niz Amfitryon

## Mab Eosforos
Keyks a oa mab da Eosforos (ar sterenn veure), ha roue Trac'his e Thessalia. E bried Alkyone a oa pe merc'h da Aiolos (mestr an Avelioù), pe da Aiolos (mab da Hellen).

Bod a roas da Herakles p'edo an haroz o tec'hel rak e genderv. D'e drugarekaat ez eas Herakles da vrezeliñ ouzh an Dryoped. Ur mab da Geyks, Hippasos, a voe lazhet pan eas da-heul an haroz d'ober brezel da Eurytos.

## Niz Amfitryon
Karl Johann von Königsmarck

**Karl Johann von Königsmarck** a oa ur marc'heg svedat eus Urzh Malta, hag un avanturour brudet. 

Mab e oa d'ar c'hont Kurt Christoph von Königsmarck (1634-1673) marvet e seziz Bonn, ha da Maria Christina von Wrangel (1628-1691), ha mab-vihan da Hans Christoph von Königsmarck (1600-1663).

Ur breur ha div c'hoar en doa:
* Philipp Christoph von Königsmarck a voe serc'h d'ar briñsez Sophie Dorothea von Braunschweig-Lüneburg, ha hi pried da roue Bro-Saoz, George Iañ, a oa ur priñs alaman a ouenn; krediñ a reer e voe muntret abalamour da se.
*Amalia Wilhelmina -*von Lewenhaupt* dre he dimeziñ - a oa un arzourez dilettante. 

Ouzhpenn-se e oa hantervreur d'ar brezelour svedat Carl Gustav Wrangel, kont Salmis.
Aberllynfi

**Aberllynfi** (*Three Cocks* e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e reter kontelezh Powys. E kumuniezh Gwernyfed emañ, war ribl ar stêr Gwy, er c'hreisteiz da Y Gelli Gandryll. Redek a ra ar stêr Llynfi un tammig er c'hornôg d'ar gêriadenn ha kemberiñ a ra gant ar Gwy.
U2

**U2** (distaget: ) a zo ur strollad rock iwerzhonat bodet er bloaz 1976 ha deuet da vezañ unan eus strolladoù rock pennañ ar bed.

## Izili
*Bono, kan, gitar
*The Edge, gitar, klaouieroù
*Adam Clayton, gitar boud
*Larry Mullen Jr., taboulinoù, toserezh

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel

## Daveoù
Bono (disheñvelout)

*Bono, kaner ha pennden ar strollad rock iwerzhonat U2,
*anv gallek ar Bonoù, kumun e Bro-Gwened e Breizh,
*Bono, ur gêr e Sardigna.

## Anv da dostaat
*Bonno, unan eus inizi ar Jentilez e Breizh.
Lockheed U-2

Al **Lockheed U-2**, lesanvet **Dragon Lady**, a zo un nijerez anavezadenniñ a-uhelder-bras amerikan en implij abaoe 1957. Unan eus arouezioù ar Brezel Yen eo pa dalveze da spiañ an URSS hag he c'hevredidi.
## Implijerien
* USAF (abaoe 1956)
* CIA (1956-1971)
* NASA (abaoe 1981)
* Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) (1958-1960)
* aerlu Republik Sina (Taiwan) (1960-1974)
Bono

**Bono** (distaget: ) eo anv arzour **Paul David Hewson**, ganet d'an 10 a viz Mae 1960, e Dulenn, eo pennganer ha pennden ar strollad rock iwerzhonat U2.

## Liammoù diavaez
Boeing B-52 Stratofortress

Ar **Boeing B-52 Stratofortress** a zo un nijerez vombeziñ amerikan savet gant ar c'hevredad Boeing abaoe 1952.

## Liammoù diavaez

*Ar B-52 war lec'hienn an USAF
Gliese 581 c

**Gliese 581 c** a zo un ezplanedenn e kelc'htro sinkronel en-dro da Gliese 581.
 
Lec'hiet eo evel an Douar (war-dro 20,3 bloavezh-gouloù diouzhimp) en takad annezus e-skoaz he steredenn.
Chloephaga melanoptera

***Chloephaga melanoptera*** zo anv skiantel ur spesad evned e-touez ar c'herentiad Anatidae. "Wallata" pe ""wachwa" a vez graet anezhañ e ketchwaeg hag en aymareg.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra an evn en Andoù, en un takad hag a ya eus kreisteiz Perou da walarn Arc'hantina ha kreiz Chile. Daremprediñ a ra al lennoù hag ar geunioù a gaver er menezioù-se, peurvuiañ en tu all da 3 000 m uhelder.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

*   ''Chloephaga melanoptera'' war al lec'hienn BirdLife International.
*   ''Chloephaga melanoptera'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Gwobr Glyndŵr

**Gwobr Glyndŵr** zo ur priz roet bep bloaz d'un arzour e Kembre. Gant Ymddiriedolaeth Tabernacl Machynlleth eo e vez roet. Anvet eo ar priz diwar anv Owain Glyndŵr, a voe anvet da Briñs Kembre e Machynlleth.

Ur vedalenn vras en arc'hant eo Gwobr Glyndŵr, gant un dresadenn ma weler Bae Ceredigion, ar stêr Dyfi, ha Machynlleth en aour kembreat pur 18 ct, eus mengleuz Gwynfynydd , e-kichen Ganllwyd, e Dolgellau, treset gant Kelvin Jenkins e 1995, hag unan nevez a vez graet gantañ bep bloaz.

## Notennoù
Chloé (Lefebvre)

**Chloé** zo ul livadur gant Jules Joseph Lefebvre, e 1875, anezhañ poltred ur Barizianez yaouank. 
Abaoe 1909 emañ an daolenn e sal-evañ ar * Young and Jackson Hotel* en Melbourne, en Aostralia.

## Istor
Berzh a reas *Chloé* e Salon Paris en 1875; ur vedalenn en doe Lefebvre en 1872 ganti. Diskouezet e voe e Sydney International Exhibition en 1879 hag e Melbourne International Exhibition en 1880.

### Ar vaouez
Marie, ha n'eo ket Chloé, e oa anv ar vaouez. Ganet e oa e 1856, paour e oa he zud, a orin eus Pers. Kuitaat ar gêr a reas abred, gant he c'hoar, ha pozañ a rae evit arzourien da gaout peadra da vevañ. 19 vloaz e oa pa voe poltreded gant Lefebvre, da vezañ Chloé.

Dizemglev zo diwar-benn he darempred gant Lefebvre, ha kalz a drouz zo bet ivez. Darn a lare e kouske gantañ, re all e oa chomet hep ober. Tud all a laras en devoa kousket gant an div c'hoar. Un dra zo sur : bloaz goude ober ar poltred e timezas da c'hoar Marie. Ha bloaz goude, pa oa Marie en he zi gant mignoned, e savas da vont d'ar gegin da lonkañ kontamm. Perak, n'ouzer ket. Neuze e voe kontet e oa abalamour ma vage karantez ouzh Lefebvre.