open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eugène Chalm

**Eugène Chalm** — pe **Eujen Chalm** (hervez an doare skrivañ brezhonek) - zo ur skolaer ha skrivagner brezhonek bet ganet e 1919 e Prevel, e Bro ar C’hab, hag aet da anaon e 2002 e Roazhon. Skolaer eo bet er Mayenne hag eno ivez eo bet kelenner brezhoneg. Difazier e Skol Ober eo bet ivez e-pad pell amzer ha savet gantañ ur yezhadur evit aesaat an deskiñ d'an deskarded. Roet eo bet ar Priz Roparz Hemon dezhañ e 1998 evit e labour evit ar brezhoneg.

## Oberennoù
* *Eñvorennoù ur C’haper droch* (Eñvorennoù bugaleaj), Hor Yezh, 1984
* *Ur Breizhad skolaer er Mezven* (Eñvorennoù yaouankiz), Hor Yezh, 2000
* * [[La grammaire bretonne pour tous]] *, An Alarc'h Embannadurioù, 2008
Aleksander Koukouch

**Aleksander Koukouch** a zo ur mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Adalek an 10 betek an 13 a viz Du 2005, c'hoari a reas e Tournamant *Open* Leuven . Pevare e voe gant 6 poent.

2 219 edo e renk Elo e 2005.

C'hoari a ra er c'hleub "LV Leuven".
Kab

**Kab** (**kap** a-wechoù) zo un anv brezhonek, deuet eus ar ger latin *caput* (penn), a vez graet eus meur a dra.

## Douaroniezh
**Kab** a vez graet eus ur beg-douar en arvor, 
* eus ar C'hab Sizun
** ma vez graet *Kaper* eus un den eus ar vro-se (*Kaperien* el liester), evel a zo meneget e-barzh oberennoù zo, evel an danevell *Eur C'haper droch*, gant Ivon Krog, e-barzh e levr Eur Zac'had Marvailhou, pe *Eñvorennoù ur C'haper droch*, gant Eugène Chalm
** ma vez graet *Kapenn* eus ar plac'h eus ar vro
* hag a gaver en anv Kêr ar C'hab, kêr-benn barlamantel Suafrika

## Dilhad
**Kab** a vez lâret ivez eus dilhad, a c'holo ar penn a-wechoù, an divskoaz a-wechoù all, gwelout
* kap (dilhad)
* kabell
* kabig
* ar penngab, a wisk ar penn

## Ardamezouriezh
**Kab** a vez lavaret en ardamezouriezh evit ar pezh a c'holo lodenn grec'h ar skoed, gwelet kab (ardamezouriezh)
Toullañ korn al lagad

**Toullañ korn al lagad** zo un doare toullgorferezh, anvet ivez **toulladur enep-abrant** (e saozneg: *anti-eyebrow*). Toullet e vez an izeloc'h evit an abrant e lodenn uhelañ ar akorn ar jod evit gallout plantañ ur bravig ennañ. Ar bravig a c'hell bezañ plantet a-serzh pe a-led.

Peurliesañ e implijer ur varrennig met gallout a reer implijout ur walennig ivez. 

Etre 6 hag 8 sizhunvezh e pad ar maread pareañ dre vras.

Un doare toullgorferezh a-vremañ an hini eo, dres evel an darn vrasañ eus an doareoù toullgorfañ war-c'horre all. 

## Pennadoù kar:
* Toullañ an abrant
Rebed

Ar **rebed** (diwar an arabeg **رباب** *rabāb*) zo ur benveg-seniñ eus ar Grennamzer, a vije tad-kozh ar violoñs. Lavaret e vez e voe degaset da Europa gant an Arabed etre an  hag ar  dre Spagn. 

Graet eo en ur pezh koad kleuzet, evel ar *rabāb* arab. Div gordenn pe deir a vez outañ. Heñvel a-walc'h eo ouzh ar *rabel* spagnol, nemet perheñvel eo ar voest-dasson anezhañ.


Rebac.jpg|Ael rebedour (Gerard David, 1509)
Rabeca27012007.jpg|Zé de Oliveira, rebedour eus Ceará, Brazil


## Binvioù kar
*Gadulka, 
*Kemençe, 
*Dramyin, Himalaya 

## Liammoù diavaez

*''The Rebec''
Toullañ ar weuz

**Toullañ an weuz** zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez a-dreuz an weuz. Bez e c'hell bezañ toullet an weuz uhelañ pe ar weuz izelañ pe an div war un dro, kreizennet pe digreizennet. 

Hiziv e vez graet en Europa ha Norzhamerika gant toullgorferien a vicher evit plantañ ur bravig e-barzh: a-wechoù ur varrennig graet diouzh se, a-wechoù ur walennig hervez al lec'hiadur resis. Er penn-kentañ avat e vez plantet ur varrennig a-ratozh anvet ul *[[labret stud]]* ac'hell bezañ kemmet ur wezh m'eo pareet da vat. 

Peurliesañ e paree buanig a-walc'h an toullgorfadurioù en diweuz, etre 3 ha 4 sizhunvezh. E-kerzh ar maread-pareañ avat e ranker diwall da gontammiñ pe da atizañ al lodenn dener gant pezh a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...). 

Ar brasañ dañjer a deu eus ar bravig plantet en teod hag a deu da stekiñ ouzh an dent ha da zrailhañ anezhe. 

## Doareoù
Setu an doareoù toullgorfadurioù pennañ kaset da benn en diweuz.
* Labret : toullet etre ar weuz izelañ hag ar c'hroñj
* "Medousa" : toullet e-kreiz ar weuz uhelañ
* "Monroe" : toullet a-gostez er weuz uhelañ
* Pladenn-weuz : staliet ur bladenn en un toull bras er weuz izelañ
* Stagell ar weuz : toullet ar stagell etre etre ar c'hig-dent hag ar weuz (uhelañ pe izelañ) 

### "Skilfoù"
Graet e vez "skilfoù" pe "dantadurioù" (saozneg : *bites*) eus toullgorfadurioù staliet par-ha-par en diweuz. Setu an doareoù pennañ:

* ***Snakebite*** ("dantadur-naer"): daou vravig e pep tu eus ar weuz izelañ
* ***Spiderbite*** ("dantadur-kevnidenn"): daou vravig tost an eil ouzh egile er weuz izelañ
* ***Cyberbite***: ur bravig er weuz izelañ a-dl d'ur bravig er weuz uhelañ (d.l.e ul labret mui ur medousa) 
* ***Angelbite*** ("dantadur-ael"): daou vravig e pep tu eus ar weuz uhelañ
* ***Viperbite*** ("dantadur-gwiper"): etre ur "*snakebite*" hag ur "*spiderbite*"

## Istor
En meuriadoù'zo eus Afrika e wisk an dud pladennoù-gweuz bras er weuz izelañ. 

Deuet eo da vezañ ur c'hiz plantañ bravigigoù en diweuz en Europa hag e Norzhamerika adalek ar bloavezhioù 1980, dreist-holl e-touez yaouankizoù zo.

## Liammoù diavaez:
*Pennad diwar-benn ar riskloù (Lec'hienn APP: Kevredigezh an Doullgorferion A-vicher)
*Pennad war BMEzine
Toullañ etre an daoulagad

**Toullañ etre an daoulagad** zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez ar c'hroc'hen e rann uhelañ ar fri etre an daoulagad evit gallout plantañ ur bravig ennañ, en degouezh-mañ ur varrennig peurliesañ daoust ha ma c'heller gwaskañ ur walennig ivez.

Un doare toullgorferezh war-c'horre eo hemañ hag alies a-walc'h e vez distaolet ar bravig gant ar c'horf tamm-ha-tamm. Ma tenner kuit ar bravig e vano ur gleizenn war-lerc'h peurliesañ ivez.

Lod a lavar ivez e c'hall lakaat an daoulagad da luchañ, lod all a lavar n'eus dañjer ebet.

## Liammoù diavaez:
* Lec'hienn BMEzine
Toullañ ar fri

**Toullañ ar fri** zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez ar c'hroc'hen er fri evit gallout plantañ ur bravig ennañ, ur walennig peurliesañ.

Dre vras eo kalz boutinoc'h hag a-bell an doare toullgorfadurezh-mañ e-touez ar maouezed, daoust ma vez gwisket mui-ouzh-mui gant paotred ivez en Europa ha Norzamerika dreist-holl.

## Doareoù pennañ
* Toullañ ar fronell
* Toullañ ar septom
* Toullañ etre an daoulagad
Kledenn

**Kledenn** zo un anv divoutin brezhonek:

## Anv-den
*Kledenn, ur sant brezhon, a zo bet lakaet alies ur sant all en e blas, Klet.

## Anv-lec'h
*Kledenn-ar-C'hab, ur gumun er C'hab
*Kledenn-Poc'hêr, ur gumun e Poc'hêr, nepell diouzh Karaez

Arabat kemmeskañ gant Kleder, ur barrez eus Leon.
Erge

**Erge** zo un anv-lec'h brezhoneg a gaver
*en Erge-Vras, kumun e-kichen Kemper,
*en Erge-Vihan, bet kumun betek 1960, hiziv e Kemper,
*en Erge-ar-Mor, kumun e Pentevr, e Bae Sant-Brieg.
Pladenn-weuz

Ur **bladenn-weuz** zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez ar weuz, peurliesañ an hini izelañ met a-wezhoù ivez an hini uhelañ pe c'hoaz'h o-div war un dro, evit plantañ enni ur bladenn, great gant koad pe pri. Tamm-ha-tamm e vez astennet e vez an toull evit gallout implijout pladennoù brasoc'h-brasañ bewezh. Un doare labret astennet eo neuze.

Implijet e vez pladennoù-gweuz gant meuriadoù resis eus Afrika hag eus Suamerika ha Norzhamerika.

## Pladennoù-gweuz hengounel
### En Afrika
A-wechoù en Afrika e vez tennet an daou pe pevar dant izelañ eus dirak war un dro.

Gwechall e krede an dud e skeudenne brasder ar bladenn pe renk kevredigezhel pe ekonomikel a oa d'an den en e veuriad. Hiziv avat e kreder e tenn kentoc'h brasder ar bladenn da begen bras eo deuet an toull da vezañ evit gallout he flantañ e-barzh.

* Ar bobl sara (Tchad): betek ar bloavezhioù 1920 ec'h implije ar maouezed pladennoù plantet er weuz uhelañ;
* Ar bobl makonde (Tanzania ha Mozambik): betek nevezig 'zo e veze gwisket pladennoù er weuz uhelañ;
* Ar pobloù sourma ha moursi (Etiopia): hervez an hengoun e vez toullet gweuz ar bried gant he c'henmeuriadezed etre 6 ha 12 miz a-raok dimeziñ, ha hi etre 15 ha 16 vloaz. War a seblant avat, hiziv e tibab ar merc'hed etre 13 ha 16 vloaz toullañ o gweuz evit plantañ ur bladenn enni pe get.
* Ar pobloù nouba (Soudan) ha lobi (Ghana, Burkina Faso hag Aod an Olifant): toullet e vez an diweuz evit plantañ enne stouvoù kentoc'h evit kant plaen.

### En Amerika
#### Suamerika
E Suamerika e vez graet ar pladennoù gant koad skañv hogozik atav.

E meuriadoù 'zo eus Amazonia e vez toullet o weuz d'ar baotred pa guitaont bed ar maouezed ha mont da chom e ti ar wazed Bez' e c'hell bezañ liammet ar pladennoù-gweuz ouzh ar gomz hag ar c'han, ha gwisket e vez pladennoù bras gant ar gadourion pe ar brezegerion veur, evel da skouer Raoni eus ar bobl kayapo.

* Ar bobl suyá (Brazil): gwezhall e veze gwisket pladnnoù gant ar wazed. Bremañ ne ra ket gante an darn vrasañ dioute avat;
* Ar bobl botocudo (Brazil): er c'hantvedoù tremenet e veze implijet pladennoù-gweuz koulz gant ar wazed ha gant ar maouezed.
* Ar bobl zo'e (Brazil): gwisket e vez pladennoù-gweuz gant ar bobl a-bezh, koulz ar wazed hag ar maouezed. Stumm ur stouv a zo dezhañ avat kentoc'h evit ur c'hant plaen.

#### Norzhamerika
E Norzhamerika e veze gwisket pladennoù-gweuz gnt maouezed eus ar pobloù haida, tsimshian ha tlingit evit diswel e oa prest ur vaouez da eurediñ. Lidet e veze staliadur ar bladenn gentañ gant ur ouel vras.

## Pladennoù-gweuz a-vremañ
Abaoe un toullad bloavezioù e vez gwisket pladennoù-gweuz e broioù ar C'hornôg (Europa, Norzhamerika...) ivez.

## Mammennoù

## Pennadoù kar:
* Toullañ ar weuz
* Labret

## Liammoù diavaez:
*Youtube video showing Sara Kaba women with the double lip plates they used to wear
Ploueg

**Ploueg** zo un anv-lec'h brezhonek a gaver en anvioù-mañ:
* Ploueg-Grifed, e-kichen Pondivi
* Ploueg-ar-Mor, e Goueloù
* Ploueg-Pontrev, e Treger, e kanton Pontrev. 
* Marteze ivez en anv Ploheg, parrez eus Pentevr
Sant-Maloù (disheñvelout)

**Sant-Maloù** zo un anv-lec'h brezhonek savet diwar anv ar manac'h Maloù, a oa unan eus ar seizh sant brezhon a grouas seizh eus nav eskopti kozh Breizh. **Kêr [[Sant-Maloù]]**, e biz Breizh, eo al lec'h brudetañ. Meur a Sant-Maloù all zo e Breizh hag er bed avat.

## E yezhoù all
* *Saint-Malo* ha *Saint-Maclou* e galleg

## Sant-Maloù e Breizh
### 
Sant-Maloù eo ar gêr anvet diwar anv ar sant a veve en enezenn dirak Aled, ar porzh a zo e-tal Dinarzh. Bro-Sant-Maloù zo unan eus nav eskopti kozh Breizh, diwar anv ar gêr. Arondisamant Sant-Maloù zo unan eus arondisamantoù departamant an Il-ha-Gwilun. Daou ganton eus an arondisamant a zo : 
* Kanton Sant-Maloù-Norzh 
* Kanton Sant-Maloù-Su 

Div barrez Sant-Maloù all a zo e Bro-Sant-Maloù : Sant-Maloù-Benion, kumun e kanton Gwern-Porc'hoed, ha Sant-Maloù-an-Teir-Feunteun, e kanton an Drinded-Porc'hoed, bremañ e departamant ar Mor-Bihan.
### 
Sant-Maloù-Fili zo ur gumun e kanton Presperieg.
### 
Sant-Maloù-Gwersac'h zo ur gumun e kanton Mouster-al-Loc'h.
### 
Div gêriadennig zo, heñvel o anv :
**Le Petit-Saint-Malo*, e kumun Henant-Bihan
**Le Petit-Saint-Malo*, e kumun Plurien 
### A bep seurt
Straedoù Sant-Maloù zo e kêrioù zo evel Brest kozh ha Roazhon kozh. 

Ilizoù Sant-Malo zo e Dinan, Ivinieg, Sant-Maloù-Fili, Devrieg, Sant-Maloù-Benion ha Sant-Maloù-an-Teir-Feunteun.

## Saint-Malo ha Saint-Maclou er bed
Diwar anv ar sant hag ar gêr hollvrudet eo bet anvet lec'hioù all er bed :
### 
Tachennoù amezek da Vreizh zo bet levezonet ganti :
* Saint-Malô-du-Bois e Poatev (departamant ar Vande)
* Saint-Malo-en-Donziois e Bourgogn (departamant an Nièvre)

* Saint-Malo-de-la-Lande e Normandi (departamant ar Manche)
* Saint-Malo, kumun kozh stag ouzh La Fresnaye-au-Sauvage bremañ (departamant an Orne)
* Saint-Maclou e departamant an Eure
* Saint-Maclou, kumun kozh ar C'hCalvados stag ouzh Mesnil-Mauger bremañ
* Saint-Maclou-de-Folleville e Seine-Maritime
* Saint-Maclou-la-Brière e Seine-Maritime

Ilizoù Saint-Malo zo e Mouen, Gouville-sur-Mer, Valognes ha Saint-Malo-de-la-Lande.

### 
Dre oa Jakez Karter, "dizoloer" ar vro, genidik eus Sant-Maloù eo bet anvet lec'hioù zo evel se :

* Saint-Malo, kumun e Manitoba
** ha Park-proviñs Saint-Malo
* Saint-Malo, kumun e Kebek
* Saint-Malo, karter kozh kêr Gebek stag bremañ ouzh karter Saint-Sauveur

### 
* Saint Malo (Louiziana) a oa ur gêriadenn pesketerien anvet diwar Jean Saint Malo, ur sklav emsavet krouget e 1784 en Orleañs-Nevez.

### An douaroù aostral
#### 
An inizi-mañ e su ar Meurvor Atlantel zo bet anvet o soñjal er vartoloded eus Sant-Maloù a oa eno d'ur mare bennak.

#### [[Inizi Kergelenn]]
*Anse Saint-Malo*, e don Mor-bihan Kergelenn, en inizi Kergelenn e su ar Meurvor Indian.
Aubrey Beardsley

**Aubrey Vincent Beardsley** (Brighton, 21 a viz Eost 1872 - Menton, 16 a viz Meurzh 1898) a oa ur skrivagner hag ur skeudennaouer breizhveuriat. 

## Buhez
E Brighton e voe ganet e 1872, hag e 1883 en em stalias e familh en em stalias e Londrez. Er bloavezhioù da heul e voe diskouezet Beardsley asambles gant e c'hoar e-pad sonadegoù, rak barrek-tre e oa war ar seniñ.
E 1884 e voe kaset d'an *Hove and Sussex Grammar School* e Brighton, hag e 1888 e voe degemeret evel skoazeller gant ur savour. E 1891, diwar ali al livour gall Pierre Puvis de Chavannes (1824-1898) ha hini al livour breizhveuriat Edward Burne-Jones, e stagas gant an arzoù-kaer da vat.

E 1892 e heulias kentelioù er *Westminster School of Art* e Londrez. Brud a zeuas dezhañ a-drugarez d'an tresadennoù a reas evit ar gelaouenn *[[The Yellow Book]]*. Evit div gelaouenn all e labouras ivez : *The Savoy* ha *The Studio*. Skeudenniñ a reas testennoù liesseurt evel *[[Le Morte d'Arthur]]* Thomas Malory, istorioù Edgar Allan Poe, *[[Lysistrata]]* Aristofanes ha *[[Salomé]]* Oscar Wilde. Flemmskeudennoù a dresas ivez.
Skrivañ a reas ivez un un istor erotek chomet diechu diwar-benn mojenn Tannhäuser.

E miz Meurzh 1897 e kemmas e gredenn hag e troas da gatolik. Neuze e c'houlennas digant e embanner [| ([1861-1907) distruj an holl dresadennoù en doa savet evit *Lysistrata* ; Smithers ne reas ket, er c'hontrol e kendalc'has da werzhañ tresadennoù Beardsley ha tresadennoù faos.

Nebeut a-raok e 26 gouel-bloaz e varvas A. Beardsley e Menton abalamour d'an droug-skevent.


Le morte d-arthur-201.gif|*Le Morte d'Arthur*
Edgar Allan Poe Aubrey.Beardsley.jpg|Edgar Allan Poe
Aubrey-beardsley-lysistrata-01 (cropped).jpg|*Lysistrata*
Beardsley-peacockskirt.PNG|*The Peacock Skirt* e *Salomé*
Terminator ar Varn ziwezhañ

**Terminator ar Varn ziwezhañ**  (saozneg: **Terminator 2: Judgment Day**) berraet en **T2** a zo ur film skiant-faltazi amerikan bet sevenet gant James Cameron ha deuet er-maez er Stadoù-Unanet d'an 3 a viz Gouere 1991. Ennañ e c'hoari Arnold Schwarzenegger, Robert Patrick, Linda Hamilton hag Edward Furlong. Pa'z eo deuet er-maez e voe brudet a-drugarez d'an efedoù ispisisal a gaver ennañ : teknik ar *morphing* a voe implijet kalz ennañ.

## Synopsis
D'an 29 a viz Eost 1997 e voe an Varn ziwezhañ. Goude ar brezel nukleel e rank ar dud o deust dreistvevet stourm a-enep da ziktatouriezh ar roboted. E 1991, goude c'hwitadenn an Terminator kentañ, e kas Skynet unan nevesoc'h war an douar. Anvet eo T-1000. Ur robot savet gant dir dourennek eo, ha gellout a ra cheñch stumm pa fell dezhañ. Met un Terminator all, bet adlakaet da vont en-dro gant ar stourmerien, a stourm a-enep dezhañ. Unan eus kefridioù an Terminator-se a zo ivez gwareziñ John Connor, ha dieubiñ e vamm, hag a zo bet lakaet en un ospital evit a re sot peogwir he deus klasket distruj ul labouradeg urzhiataerioù.

## Perzhioù teknik
* Titl orin : Terminator 2: Judgment Day
* Seveniñ: James Cameron
* Senario : James Cameron ha William Wisher Jr.
* Sonerezh : Brad Fiedel, Guns N' Roses
* Produour : James Cameron
* Produiñ : Carolco Pictures, StudioCanal, Lightstorm Entertainment, Pacific Western
* Rener al luc'hskeudenniñ : Adam Greenberg
* LIver dremmoù : Stan Winston ha Jeff Dawn
* Rener arzoù : Joseph P. Lucky
* Frammerien : Conrad Buff, Mark Goldblatt ha Richard A. Harris
* Efedoù ispisial : Stan Winston, Joe Viskocil
* Gwallammerien: Gary Davis, Joel Kramer
* E-karg eus ar c 'hinklañ : Joseph Nemec III, John M. Dwyer
* Buheziñ hag efedoù gwelet : Dennis Muren
* kenbroduour : Stephanie Austin, B.J. Rack
* Bro orin : Stadoù-Unanet, Frañs
* Doare : skiant-faltazi
* Stumm : Liv - Son Dolby SR, 2:35.1 Cinémascope, 35 mm
* Budged : 102 milion $
* Padelezh : 136 munutenn
* Deuet er-maez : Stadoù-Unanet : 3 a viz Gouere 1991, Frañs : 16 a viz Here 1991
* Difennet dindan 12 vloaz

## Prizioù
* Oscar an efedoù gwelet gwellañ (1991)
* Oscar ar sonframmañ gwellañ (1991)
* Oscar ar son gwellañ (1991)
* Oscar al livañ dremm gwellañ (1991)

## Gwelout ivez
* The Terminator
* Terminator 3: Rise of the Machines
Bre

**Bre** zo ur ger brezhonek kozh a gaver e lec'hanvadurezh Breizh, kar d'ar ger *[[bryn]]* e kembraeg. 

## Lec'hioù

###### 
**Bre**, hag a ra dave d'un uhelenn, a vez kavet e meur a anv (da skouer e Brelevenez, anv div gumun e Breizh) : 
* e  :
** Menez Bre, menez sakr Treger
** kumun Brelidi, a zo *Beurleudi* e brezhoneg ar vro 
** parrez Brelevenez, e Lannuon hiziv
** kumun Brengoloù, e kanton Plagad, 
* e 
** Brelivet, anv-lec'h hag anv-tiegezh
* e 
** Brelevenez

#### Pennadoù kar :
** [[Bri (menez)]]*
** [[Bronn (disheñvelout)]]*
* *[[Brenn]]*
** [[Torgenn]]*

### 
* Bredon Hill, anv un dorgenn e Worcestershire : "bre-don hill" zo ur relavar tripl !
* Brewood, ur gêr e Staffordshire.

### 
* Ceann Bhré (*Bray Head* e saozneg), ur dorgenn e kontelezh Cill Mhantáin,
* Bré, ur gêr e kontelezh Cill Mhantáin, met n'eo ket torgenn he gerdarzh.

### 
* Pen-bre, ur geriadenn (Bre a dalv beg-douar amañ)

### 
* Karn Bre
* Bre Garn
* Karnbre
* Bre Skoul
### 
* Monte Brè, ul lein en Alpoù suis e-kichen Lugano

## A bep seurt
* ar brezhoneg hervez ar reolad ISO 639-2
* Stéphane Bré (1966-), un tredeog melldroad breizhat
Pêr III

**Pêr III** zo bet anv meur a zen.

## Impalaerien

*Pêr III Rusia, impalaer Rusia en 1762
*n'eus ket bet impalaer ebet e Brazil en anv **Pêr III**, met 
***Pêr III Brazil*, (1921–1940) an anv roet, gant tud eus kostezenn ar skourr henañ, d'ar priñs Pierre du Brésil (1875–1940), mab-bihan d' an impalaer Pedro II (impalaer Brazil).
***Pêr III Brazil*, (1921–1981) an anv roet, gant tud eus kostezenn ar skourr yaouañ, d'ar priñs Pierre Henri du Brésil (1909–1981), mab-kuñv d'an impalaer Pêr II (impalaer Brazil).

## Rouaned
**Pêr III*, pe Pedro III Aragon, roue Aragon adal 1276 betek 1285	 
**Pêr III*, pe Pedro III Portugal, roue Portugal adal 1777 betek 1786
* Pêr III Bulgaria (war-dro 1072)
* Pedro III Kongo (roue Kongo 1669)

## Tud a Iliz
* Pêr III Alexandria, pe *Pêr ar Gag* pab adal 477 betek e varv e 490.
* Pêr III, eskob Uzès etre 1400 ha 1405

## Tud all
*Pietro III di Arborea (... – 1347), barner Arborea adal 1336 betek e varv e 1347.

## Pennadoù kar
*Pêr II
*Pêr IV
*Pedro III
Pêr V

**Pêr V** pe *Pedro de Alcântara Maria Fernando Miguel Rafael Gonzaga Xavier João António Leopoldo Victor Francisco de Assis Júlio Amélio de Bragança, Bourbon e Saxe Coburgo Gotha* hervez e wir anv, ganet e Lisboa e 1837 ha marvet e Lisboa e 1861, a voe roue Portugal e-pad 8 vloaz, eus 1853 betek 1861.

Mab e oa d'ar rouanez Maria II Portugal ha d'he fried Ferdinant II .

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas da Stephanie von Hohenzollern e 1858. Mervel a reas ar wreg yaouank er bloaz goude, da 22 vloaz, ha divugel. Ar roue intañv a varvas daou vloaz goude.

## Pennad kar
*Pêr Portugal
Pêr IV

**Pêr IV** zo bet anv meur a zen anavezet en istor.

## Rouaned
**Pêr IV*, pe Pedro IV Aragon, roue Aragon eus 1336 betek 1387
**Pêr IV*, pe Pedro IV Portugal, roue Portugal en 1826 hag impalaer Brazil adal 1822 betek 1831 evel *[[Pedro Iañ Brazil]]*.

## Priñsed, duged, konted
**Pêr IV Brazil*, abaoe 1940, eo an anv roet gant an dud eus kostezenn an impalaeriezh e Brazil, pa savont a du gant ar skourr henañ, d'ar priñs Pierre Gaston du Brésil (ganet en 1913), gourvab d'an impalaer Pedro II Brazil.

## Tud a iliz
**Pêr IV* a veze graet eus an den a zeuas da vout eskob Usès en 1427.

## Pennadoù kar
*Pêr III
*Pêr
Peter

**Peter** zo un anv-bihan saoznek hag alamanek, a gaver ivez e yezhoù all, diwar an anv latin Petrus, hini an abostol a voe pab kentañ an Iliz; klotañ a ra gant Pêr e brezhoneg.

## Berranv
Anaout a reer ar stumm *Pete* e saoznek.

## Tud

E-leizh a dud zo bet anvet *Peter*, en o zouez:
*Peter Drucker, kuzulier ha damkanour ar merañ aostrian
*Peter Gabriel, soner saoz
*Peter Handke, skrivagner aostrian
*Peter Jackson (g. e 1961), filmaozer zelandneveziat
*Peter O'Toole (1932-2013), aktour iwerzhonat
*Peter Simon Pallas (1741-1811), loenoniour ha louzawour alaman
*Peter, Paul and Mary, kanerien stadunanat
*Peter Thomas, anv daou bolitikour kembreat
*Peter Ustinov, aktour saoz
*Pete Seeger, kaner stadunanat
hag ivez
*Pete Rodríguez, anv meur a zen

## Traoù a bep seurt
*Peter Pan, tudenn lennegel
* Peter's Friends, ur gomedienn saoz sevenet e 1992
*Pennaenn Peter, goveliet gant Laurence J. Peter: "En ur hierarkiezh e striv pep implijad da sevel betek e live a zivarregezh " 

## Gwelet ivez
* Saint Peter
Pedro

**Pedro** zo un anv-bihan galizek, spagnolek ha portugalek, roet d'ar baotred; klotañ a ra gant Pêr e brezhoneg.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv latin Petrus, hini an abostol a voe pab kentañ an Iliz. Dont a ra eus ar ger latin "petra" (maen), deuet eus ar ger henc'hresianek "η πετρα", hag a dalvez "maen, roc'h". Troidigezh an anv arameek Kephas, pe Cephas n'eo ken, ur ger hag a dalvez "maen".

## Adstummoù
* *Pêro*, henstumm 
* *Perico*, stumm-bihanaat e spagnoleg.

## Yezhoù all
**Gwelout er pennad [[Pêr]].*

## Tud
### Rouaned
* Pedro Iañ
* Pedro II
* Pedro III
* Pedro IV
* Pedro V

*Pedro de Aragón, anv meur a roue
*Pedro de Castilla, anv meur a roue
*Pedro de Portugal, anv meur a roue

### Tud all
E-leizh a dud zo bet anvet *Pedro*, en o zouez:
*Pedro Almodóvar, filmaozer spagnol
*Pedro Calderón de la Barca (1600-1681)
*Pedro Delgado, marc'hhouarner spagnol
*Pedro Infante, kaner mec'hikan.

## Disheñvelout
### Anv-bihan hag anv-tiegezh

## Lec'hioù
* *Pedro*, kêriadenn e kumun Montejo de Tiermes, en proviñs Soria, e Spagn;
* Point Pedro, Sri Lanka

## Pennadoù kar
*San Pedro
*São Pedro
Bagad Boulvriag

**Bagad Boulvriag** zo ur bagad sonerien savet e Boulvriag e 1995, diwar ar skol sonerezh hengounel a oa er gumun abaoe 1991.

## An istor
Bagad Boulvriag a zo bremañ e trede rummad er strollad kentañ (e 3de A). Logo ar Bagad a zo ur valafenn, gant he divaskell o tiskouez an daou B e **B**agad **B**oulvriag (unan 'zo en tu-gin).

### 1995-1996. Ganedigezh ar bagad

### 1997-1999. An deskadurezh

### 2000-2002. Soliad met sac'hadur

### 2003-2008. Ul lañs nevez
Thibaut Maenhout

**Thibaut Maenhout** a zo bet ganet e 1989.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Mestr FIDE eo.

Adalek an 2 betek an 10 a viz Gouere 2005, c'hoari a reas e Kampion Belgia a voe en Aalst . Pevare e voe gant 5,5 poent.

Adalek an 9 betek an 22 a viz Du 2005, c'hoari a reas e Kampionad Bedel ar Re Yaouank. 6,5 poent a voe merket gantañ.

2 232 edo e renk Elo e miz Here 2008.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 93 partienn, Maenhout en deus :
* gounezet 41 bartienn, 
* kollet 36 partienn, 
* nulaet 16 partienn.
52 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Toullgorferezh war-c'horre

An **toullgorferezh war-c'horre** zo unan eus an daou doare toullgorferezh pennañ.

Peurliesañ e toullañ a du da du a-dreuz d'ur groc'henenn, da skouer flip ar skouarn pe fronell ar fri, pe c'hoazh d'ul lodenn geinek eus ar c'horf, da skouer beg ar vron. Gant an toullgorfadurezh war-c'horre avat e touller a-blaen da c'horre ar c'horf kentoc'h evit a-dreuz dezhañ ha staliet e vez ar bravig war-eeun dindan ar c'hroc'hen a-dreuz dezhañ. 

Diaesoc'h eo maread pareañ an toulladurioù war-c'horre dre vras hag alies a-walc'h e vezont distaolet gant ar c'horf tamm-ha-tamm. 

## Skouerioù

E-touez an toullgorfadurioù pennañ emañ:

* Ar c'hein (''korfkenn'')
* Ar ''madison''
* Tragus a-serzh
* Ar c'hilpenn
* Ar groazlez
* Kroc'hen an dorn
* Ar sternom
* Ar meilh-dorn

## Pennadoù kar
* Toullgorferezh

## Liammoù diavaez
* Perak e vez distaolet toullgorfadurioù war-c'horre gant ar c'horf? Pennad er BMEZine
Terminator 3: Rise of the Machines

**Terminator 3: Rise of the Machines** berraet e **Terminator 3** pe **T-3** a zo ur film skiant-faltazi amerikan bet sevenet gant Jonathan Mostow ha deuet er-maez e 2003.

## Synopsis
2003. Goude bezañ deuet a-benn da virout ouzh ar brezel a-enep ar roboted da gregiñ, e vez John Connor o kuzhat, peogwir ne fell ket dezhañ bezañ lazhet gant ar roboted bet kaset war an douar gant Skynet. Ouzhpenn John Connor eo bet raktreset lazhañ Kate Brewster. Un T-X a zo bet kaset war an douar a-benn kas ar c'hefridi-se da benn. Un Terminator nevez (T-850) a zo kaset war an douar ivez, a-benn gwareziñ anezho ha klask paouez ar Varn ziwezhañ a-roak ma grogfe.

## Perzhioù teknik
* Titl orin :*Terminator 3 : Rise of the Machines*
* Filmaozañ : Jonathan Mostow, eil skipailh : Simon Crane
* Senario : John D. Brancato, Michael Ferris ha Tedi Sarafian
* Produiñ : Mario Kassar, Andrew G. Vajna, Colin Wilson, Joel B. Michaels ha Hal Lieberman.
* Luc'hskeudenniñ : Don Burgess
* Sonerezh : Marco Beltrami
* Frammañ : Neil Travis
* Kinklañ : Jeff Mann
* Efedoù ispisial : Stan Winston, Pablo Helman 
* Dilhad : April Ferry
* Liverien dremmoù : Jeff Dawn ha Stan Winston
* Gwallammerien : Simon Crane
* Deuet er-maez : d'ar 6 a viz Eost 2003
* Broioù orin : Stadoù-Unanet, Japan, Alamagn, Rouantelezh-Unanet
* Doare : Skiant-faltazi
* Padelezh : 109 munutenn
## Aktourien

* Arnold Schwarzenegger : Terminator
* Kristanna Loken : T-X
* Nick Stahl : John Connor
* Claire Danes : Kate Brewster
* Mark Hicks : enseller Martinez
* David Andrews: jeneral Robert Brewster
* Mark Famiglietti : Scott Peterson
* Choper Bernet : Tony
* Earl Boen : Dr Peter Silberman
* Jay Acovone : Poliser e Westside Street
Toullañ ar septom

**Toullañ ar septom** zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez fronell ar fri a du da du evit gallout lakaat ur bravig ennañ, peurliesañ ur walennig en degouezh-mañ.

Raloc'h e touller ar septom evit ar fronell pa douller ar fri. E gwirionez, kentoc'h evit toullañ migourn ar septom war-eeun e touller an tamm kroc'hen er penn anezhañ.

Meur a nervenn zo er fri ha peurliesañ eo poanius toullañ anezhañ. Lakaat a reer etre miz hanter ha tri miz da bareañ dre-vras.

Bez' e c'heller astenn an toull tammig-ha-tammig, da lavaret eo d'ar muiañ 1 mm bewezh en ur c'hortoz miz d'an nebeutañ etre pep tro.

Ez hengounel e veze toullet o septom evit gwiskañ bravigoù gant pobloù zo eus Norzhamerika, da skouer pennoù-meur ar meuriadoù shawnee, tecumseh ha tenskwatawa.

## Pennadoù kar
* Toullañ ar fri
* Toullañ ar fronell
Toullañ ar fronell

**Toullañ ar fronell** zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez kroc'hen ar fronell evit gallout plantañ ur bravig ouzh ar fri, ur walennig peurliesañ.

Unan eus an doareoù toullgorferezh boutinañ eo hemañ, war-lerc'h toullañ flip ar skouarn

Toullet e vez alies fronell ar fri en India: kentoc'h ar fronell gleiz e norzh ar vro hag ar fronell dehoù er su. En India e talvez ar bravig plantet er fronell da goantaat ur vaouez dreist-holl, hag gwezhall (XVIvet kantved) evit merkañ he renk er gevredigezh hag evit enoriñ Pārvatī, doueez an dimeziñ hervez an hindouegezh. Hiziv e vez gwisket kalz bravigoù er fronell koulz en India hag e Bangladesh hag e Pakistan, met e Pakistan e reer kentoc'h gant un tamm diamant bihan kentoc'h evit ar gwalennoùigoù a gaver peurliesañ en India.

Toullet e vez ar fronell e meur a vro arab eus ar Reter-Kreiz ivez abaoe kantvedoù, ha meneget e vez er Bibl zoken (Isa. 3:21, Gen. 24:47, Krennlav. 11:22, Hos. 2:13)

Deuet eo da vezañ ur c'hiz ivez e broioù ar C'hornôg (Europa, Norzhamerika, Aostralia...) abaoe ar bloavezhioù 1960 ha 1970, gwisket gant an hippied, ha neuze gant ar re b-punk er bloavezhioù 1990. Daoust ma vez gwisket muioc'h gant maouezed evit gant gwazed e vez gwelet gant paotred ivez hiziv.

## Pennadoù kar
* Toullañ ar fri
* Toullañ ar septom
Toullañ an arzorn

Un doare toullgorferezh eo **toullañ an arzorn**. Toullet e vez kroc'hen an arzorn evit gallout staliañ ur bravig ennañ, ur varrennig en degouezh-mañ.

Un toullgorfadur war-c'horre an hini eo hag alies e vez distaolet gant ar c'horf dre m'emañ ar meilh-dorn o fiñval dibaouez hag ivez dre ma stok ar bravig alies-tre ouzh an dilhad hag ouzh traoù all. 

Un doare toullkorferezh a-vremañ an hini eo, dres evel an darn vrasañ eus an toullkorfadurioù war-c'horre all.

## Liammoù diavaez
* Teuliad pdf
Seladrin

Ur **seladrin** (saozneg Celadrin) a zo ur seurt eladrin gant ul lodenn eus e hendadoù o vezañ aeled ivez. Kavet e vezont er bed an Rouantelezhioù Ankouaet (Forgotten Realms e Saozneg) er c'hoari-rol faltazi Kevioù hag Erevent.
Rouantelezhioù Ankouaet

Ar **Rouantelezhioù Ankouaet** (e saozneg The Forgotten Realms, e galleg Les Royaumes Oubliés) a zo ur bed faltazi evit ar c'hoari-roll Kevioù hag erevent. Meur a levr reolennoù hag a romantoù a zo deuet er-maez evit deskrivañ ar Rouantelezhioù Ankouaet. Deuet eo da vezañ ar bed faltazi ar muiañ diorroet er bed. Ur bed klasel a-walc'h eo gant elfed, tud, korrien, orked, ramzed hag erevent.
da gentañ penn eo bet krouet ar Rouantelezhioù Ankouaet gant Ed Greenwood evit e vignoned. Degemeret eo bet evel unan eus bedoù ofisiel Kevioù hag erevent ha kalz tud o deus kenlabouret evit diorren anezhañ.

Aet eo kalz war-raok gant embannadur diwezhañ ar c'hoari (Kevioù hag Erevent, pevare embannadur, 2008).
Wim Maes

**Wim Maes** a zo bet ganet d’ar 1añ a viz Even 1972.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat.

Mestr FIDE eo.

Adalek an 20 a viz Eost betek an 28 a viz Eost 2005 e kemeras perzh e Brasschaat en Tournamant "Open"; eilvet e voe gant 8 poent diwar 9.

D’ ar 27 a viz Eost 2006 e voe trec’h e Brasschaat en Tournamant "Open".

2 294 edo e renk Elo e miz Here 2008.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 193 partienn, Maes en deus :
* gounezet 61 bartienn, 
* kollet 67 partienn, 
* nulaet 65 partienn.
48 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
The Platters

Ur strollad kanerien eus prantad kentañ ar rock and roll eo **The Platters**. O doare da ganañ a oa evel ur pont etre ar rak-rock giz hengoun an Tin Pan Alley hag an doare nevez a oa o tont war wel. Izili kentañ ar strollad a oa Alex Hodge, Cornel Gunter, David Lynch, Joe Jefferson, Gaynel Hodge ha Herb Reed. Goude bezañ sinet gant Buck Ram, e voe meur a chañchamant er strollad a-raok dont da vezañ brudet war rolloù ar c'hanaouennoù diouzh ar c'hiz, hag e voe neuze ar strollad en e vrud vrasañ gant ar penn-tenor Tony Williams, David Lynch, Paul Robi, Herb Reed, ha Zola Taylor. Ar vuzikerien ambroug a oa neuze Louis Caron ha Larry Menshek.

#### Kanaouennoù

#### Liammoù
* https://web.archive.org/web/20160306225843/http://www.kaouenn.net/?q=br%2Fnode%2F198
Tom Piceu

**Tom Piceu** a zo bet ganet d’an 20 a viz Here 1978.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Mestr FIDE eo.

Kentañ e voe e Tournamant an Nevez-Amzer e 2003.

Pevare e voe e Kampionad Flandrez Belgia e 2002 gant 3 foent.

Adalek an 2 a viz Gouere betek an 10 a viz Gouere 2005, c'hoari a reas e Kampion Belgia a voe en Aalst . Pevarzekvet e voe gant 3,5 poent.

Adalek an 6 betek an 13 a viz Eost 2005 e kemeras perzh e Tournamant Hogeschool Zeeland e Vlissingen (Izelvroioù); market e voe 6,5 poent diwar 9 gantañ.

2 379 edo e renk Elo e miz Here 2008.

C’hoari a ra er c’hleub Het Trouwe Paard en Oostkamp. Kadoriad ar c’hleub eo.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 140 partienn, Piceu en deus :
* gounezet 41 bartienn, 
* kollet 46 partienn, 
* nulaet 43 partienn.
45 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
*E fichenn FIDE
*E c'hoari e Chessgames
*Verslagen IC KBSK 2007-2008
Richard Polaczek

**Richard Polaczek** a zo bet ganet d’ar 17 a viz Even 1965.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Mestr Etrebroadel FIDE eo.

2 419 edo e renk Elo e miz Here 2008.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 402 bartienn, Polaczek en deus :
* gounezet 144 bartienn, 
* kollet 97 partienn, 
* nulaet 161 bartienn.
55 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Martinus Teurgn

* *Ur pennad [[Martinus]] zo ivez*.

**Martinus** (*Sanctus Martinus Turonensis*) a oa anv orin latin trede eskob Teurgn, a vez graet **Martin** anezhañ e galleg (hag e saozneg ha meur a yezh all), ha **Marzhin** pe **Martin**, e brezhoneg. 

Ur sant brudet eo, ha roet en deus e anv da veur a lec'h.

## Lec'hioù
###### 
*Sant-Martin-war-ar-Maez, e Leon
*Sant-Varzhin, anv div gumun

###### 
* Saint-Martin, anv meur a lec'h

## Pennadoù kar
* Martin
* Marinus

## Notennoù ha daveennoù
Danial Saiboulatov

**Danial Saiboulatov** a zo bet ganet e 1970.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Mestr Etrebroadel FIDE eo.

Trede e voe en Tournamant aozet gant ar c’hleub CREC e Marchienne-au-Pont adalek ar 15 a viz Eost betek an 22 a viz Eost 2002.
Adalek an 2 a viz Gouere betek an 10 a viz Gouere 2005, c'hoari a reas e Kampion Belgia a voe en Aalst . Unnekvet e voe gant 4,5 poent.

2 360 edo e renk Elo e miz Here 2008.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 54 fartienn, Saiboulatov en deus :
* gounezet 19 partienn, 
* kollet 13 partienn, 
* nulaet 22 bartienn.
55 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
*E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Martin

**Martin** zo un anv-bihan gallek, saoznek (deuet da Vreizh-Veur gant aloubidigezh Gwilherm II Normandi), portugalek, okitanek, alamanek hag e meur a yezh all, hag a glot gant Marzhin e brezhoneg. Dont a ra eus an anv latin *[[Martinus]]*.

Un anv-tiegezh stank kennañ  eo e kalz broioù ivez.

## Brud
Brudet eo an anv abalamour da Martinus Teurgn, ur sant hag a voe trede eskob Teurgn, e Galia, genidik eus Pannonia (Hungaria a-vremañ).

## Deveradurioù
*Martine ha Martina, anvioù-bihan plac'hed .
**Martinet* ha *Martineau, Martinot*, anvioù-tiegezh .
 
## Yezhoù all
* *Máirtín*, anv-bihan iwerzhonek.
* Martín, e spagnoleg.
** Diwar an anv-se e teu an anv-tiegezh Martínez.
* *[[Martino]]*, en italianeg.
** Diwar an anv-se e teu an anv-tiegezh Martini.
* *[[Martiño]]*, en galizeg.
* *[[Martinho]]*, en portugaleg.
* Martí, en katalaneg.
* Marzhin, e brezhoneg.

## Tud

### Anv-bihan
#### Sent
*Martin Braga, sant portugalat
*Martinus Teurgn, sant galian-roman
#### Pibien
*Pemp pab zo bet anvet Martinus, hag a vez lavaret Martin anezhe ivez.
#### Tud all
*Martin Heidegger (1889–1976), prederour alaman
*Martin Luther, beleg katolik alaman, krouer ar brotestantiezh
*Martin Luther King, pastor protestant stadunanat
*Martin McGuinness, politiker iwerzhonat, bet e-touez renerien an Irish Republican Army.
*Martin Schongauer (1450 – 1491), livour elzasat
*Martin Scorsese (ganet e 1942), filmaozer stadunanat
*Martin Van Buren (1782 – 1862), 8vet prezidant Stadoù-Unanet Amerika
#### Martinho
* Martinho da Vila, kaner brazilian
### Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh stank en holl broioù saoznek eo, hag ivez er broioù gallek, en Estonia, e rannvroioù zo Italia, en Alamagn, er broioù skandinaviat hag all.
* Robert fitz Martin (c. 1095 – c. 1159), marc'heg norman, aotrou Cemais, e Kembre
* Thérèse Martin (1873-1897), leanez c'hall, *[[Sainte Thérèse de Lisieux]]*
* Ivona Martin, (1907-2005), emsaverez
* George R. R. Martin (g. e 1948), skrivagner stadunanat romantoù moliac'h, spont ha skiant-faltazi
* Janick Martin, akordeoñser eus an Duo Hamon Martin hag an Hamon Martin Quintet
* Chris Martin (g. e 1977), kaner ar strollad Coldplay

### Disheñvelout
Anv meur a zen

## Lec'hanvadurezh
*Saint-Martin
*Sant-Martin
*St Martin
*Sant-Varzhin

## Pennadoù kar
*Martinho
*Martinez
*Martino
*Martini
*Martins
Eddy Van Beers

**Eddy Van Beers** a zo bet ganet e 1973.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Mestr Etrebroadel International Master eo.

E 2001, c’hoari a reas en Tournamant ’’Tilburg Weekend’’. Pevare e voe gant 4,5 poent.

C’hoari a reas e skipailh Belgia en 36vet Olimpiadoù Echedoù e Calvià e 2004, a-gevred gant Ekrem Cekro, Laurent Bruno ha Geert Van der Stricht.

Stummet eo gant an aozañ kudennoù echedoù.

2 313 edo e renk Elo e miz Gouere 2016.

## Liammoù diavaez
*  E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Kap

**Kap** zo
* ur ger brezhonek, skrivet ha distaget kab alies
** ur pezh dilhad, kap (dilhad)
* ul lizherenn e doare-skrivañ ar yezhoù semitek: Kap (lizherenn)
Orne (stêr)

An **Orne** zo ur stêr e Normandi, e Bro-C'hall. An eil stêr hirañ e Normandi eo war-lerc'h ar Seine.

An departamant gall Orne zo bet anvet diwarni.
## Anv
Gant Ptolemaios e oa skrivet *Olina*, ar pezh a zo reizh koulz e-keñver ar wrizienn c'halianek **olina* "ilin" ha stumm red ar stêr en he fezh.

## Red
Eienañ a ra en Aunou-sur-Orne (Orne), treuziñ a ra an departamant Calvados ma tremen dre Gaen a-raok mont d'en em deurel e Mor Breizh.

Orne Putanges 7.JPG|An Orne e Putanges-Pont-Écrepin
Orne in Caen.jpg|An Orne en Caen
Orne estuaire sallenelles P1000225 2.jpg|Gwernioù aber an Orne e Sallenelles
El Greco

**El Greco** (Candia, 1541 – 7 a viz Ebrel 1614 Toledo) a oa lesanv ul livour spagnol, anvet Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (Doménikos Theotokópoulos), hag ar gwellañ eus livourien an Azginivelezh e Spagn. Genidik e oa eus Kreta, a oa dalc'het neuze gant Republik Venezia, ha kreizenn an arz bizantat nevez. Ur mestr e teuas da vout en doare-livañ-se a-raok mont da Venezia pa oa 26 vloaz, evel arzourien all eus Hellaz en e raok. E 1570 ez eas da Roma, ma tigoras ur stal-livañ ha ma krogas da labourat.
Gwinêgr

Ar **gwinêgr** (liester : gwinêgroù) zo ul liñvenn drenk a zeu eus oksidadur an etanol a c'hoarvez er gwin, er sistr, er bier hag en evajoù fardet diwar ar goadur. Eno e c'hell bezañ kavet etre 5 ha 15% a drenkenn aketek ha trenkenn sitrek ha trenkenn dartrek ouzhpenn. Diwar alkool ha beterabez e vez gounezet gwinêgr ivez.

Merzet eo bet a-gozh e teu ar gwinêgr war gorre ar gwin (pe hini un evaj goet all) pa chom goullo un darn vras eus an donell ha pa zeu ar wrez da vezañ re domm.
Ne veze ket komprenet orin an anadenn betek ma kinnigas ar foueoniour suafrikat Christiaan Hendrik Persoone (1761–1836] e 1822 e oa ar vakterienn *Acedobacter suboxydans* a oa abeg eus donedigezh an drenkenn aketek.
## Implijoù
;Keginerezh
A-gozh eo bet implijet eo bet ar gwinêgr evit reiñ ur blaz trenk d'ar boued ha lazhañ an druzoni ennañ.. Prizius eo bet ivez evit mirout ar boued.
;Mezegiezh
Implijet e vez ar gwinêgr er vezegiezh ivez pa 'z eus perzhioù enepbreinus gantañ.
;Yec'hederezh
Gwinêgr trenk pe drenkoc'h a vez implijet evit peurnaetaat, dizruzañ, digrestenañ ha dilouezañ binvioù an tiez (kastelodennoù, pezhioù-arrebeuri, yenerezioù hag all).
Marzhin

**Marzhin**, pe **Marzin** (hervez an doareoù-skrivañ rakpeurunvan )
*zo un anv-bihan brezhonek, deuet diwar an anv latin Martinus; **Marzhina** eo an anv-plac'h deveret.

*zo ivez un den e mojennoù Arzhur, anavezet ivez gant ar stumm Merzhin pe Merlin.

## E yezhoù all
*Martin, e galleg, saozneg ha kalz yezhoù all.
**[[Martín]]* e spagnoleg.
** Diwar an anv-se e teu an anv-tiegezh Martínez.
**Martino*, en italianeg.
** Diwar an anv-se e teu an anv-tiegezh Martini.

## Tud
**Ivona Marzin*, sekretourez Roparz Hemon e Roazon Breiz 
**Pierre Marzin*, maer Lannuon er bloavezhioù 1970. 
*Marzhin Iañ, pab (649-653)
*Marzhin IV, pab (1281-1289)
*Marzhin V, pab (1417-1431)

## Lec'hanvadurezh
E gavout a reer en anv-lec'h Sant-Varzhin

## Pennadoù kar
*Martin
*Martinus
*Merzhin
Logivi

**Logivi** zo un anv-lec'h brezhonek, diwar *Lok* hag Ivi, anv ur sant.

Anaout a reer:
*Logivi-Lannuon, e kumun Lannuon bremañ
*Logivi-Plougraz, e kanton Plouared
*Logivi-Plaeraneg, *Loguivy de la mer* e galleg, bremañ stag ouzh kumun Plaeraneg, e kanton Pempoull.
*Logivi Tremeven, e kumun Tremeven-Kemperle
Fabian

**Fabian** zo un anv-bihan a gaver e meur a yezh (saozneg, alamaneg), deut diwar an anv latin Fabius.

## Yezhoù all
*Fabián e spagnoleg,
*Fábián e hungareg,
*Fabio ha Fabiano en italianeg,
*Fabien e galleg, bet diouzh ar c'hiz er bloavezhioù 1980 ha 1990, a-gevret gant Fabienne.

## Tud
*Fabian Bolivar, melldroader braziliat
*Fabian Cancellara, marc'hhouarner suis
*Fabian Jeker, marc'hhouarner suis
*Fabian Wegmann, marc'hhouarner suis
*Fabian Wrede, anv meur a gont svedat

###### 
* Fabian von Fersen, soudard
* *Fabian Wrede*,anv meur a zen
** Fabian Wrede (1641-1712) 
** Fabian Wrede (1648-1710)
** Fabian Wrede (1694-1768) 
** Fabian Wrede (1760-1824) 
** Fabian Wrede (1802-1893)

## Anv-arzour
*Lara Fabian, anv-leurenn Lara Crokaert
*Françoise Fabian, anv-aktourez Michèle Cortés

## Lec'hanvadurezh
*Fabian, kêriadenn en Okitania .

## Pennadoù kar
*Fabian society
*San Fabián, anv-lec'h spagnolek
Kont

**Ur c'hont** pe ur **gontez** a zo un titl hengounel a noblañs a gaver e  broioù Europa hag a glot gant ur statud etre e skeul ar vrientelezh. Ur c'hont a ren war ur "gontelezh", un douar ereet ouzh ur gumun pe meur ag unan.

## Gerdarzh
Dont a ra ar c'herienn ag an anv gallek *comte*, ag an anv latin *comes*,  hag a dalv "keneil" ha diwezhatoc'h "kannad an impalaer". E diwezh an impalaeriezh Roman, e veze graet  *comes* ouzh ur brezelour e penn ur broviñs.

## Roll a gontelezhioù

### Frañs

* Kont Tolloza
* Kont Flandrez
* Kont Champagn

* Kont Angoulême
* Kont Anjev
* Kont Anjev
* Konted Aovergn
* Kont Bar
* Kont Blois
* Kont Boulogne
* Konted Foix
* Kont Montpensier
* Kont Poitiers

#### Alamagn
*Landgraf* e vez graet ag ur c'hont en alamaneg.

* Landgraved Thuringia
* Landgraved Leuchtenberg, situated around a Bavarian castle (later raised into a duchy)
* Landgraved Stühlingen [de]
* Landgraved Klettgau [de]
* Fürstenberg-Weitra
* Fürstenberg-Taikowitz

#### Italia an Norzh
* Kont Puglia
* Kont Savoia
* Kont Asti
* Konted Montferrato
* Konted Montefeltro
* Kont Tusculum

#### E Dietsland

* E Belgia :
** Kont Flandrez
** Kont Hainaut
** Kont Namur
** Kont Leuven
** Kont Mechelen
* En Izelvroioù
** Kont Guelders
** Kont Holland
** Kont Zeeland
** Kont Zutphen

#### E Suis

* Kont Geneva
* Kont Neuchâtel
* Kont Toggenburg
* Kont Kyburg
* Kont Salis-Soglio
* Kont Salis-Seewis
* Kont Panzutti
* Kont In-Albon

#### Spagn

* Kont Barselona
* Kont Aragon
* Kont Castile
* Kont Galiza
* Kont Lara
* Kont Cassius,
* Kont Urgell, kenstaget e Priñselezh Katalonia.
Mathias de Wachter

**Mathias de Wachter** a zo bet ganet d'an 28 a viz Meurzh 1979.

Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.

Mestr FIDE eo.

2 296 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.

## Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 143 fartienn, de Wachter en deus :
* gounezet 53 fartienn, 
* kollet 52 bartienn, 
* nulaet 38 partienn.
50 eo e dregantad a drec'hoù neuze.

## Liammoù diavaez
*  E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
Struj trovanel

*** Struj trovanel***, pe *** Gwel eus ar Martinik*** (*Végétation tropicale, Martinique* e galleg), zo un daolenn livet gant Paul Gauguin e 1887 en enez Martinik. War ziskouez emañ en Dinedin, en National Gallery of Scotland.

Un toullad mizioù e chomas Gauguin er Martinik, gant al livour Charles Laval.


Image:Koh Tao Mae Haad papaya.jpg|Gwezenn papaia
Image:Pelee 1902 3.jpg|Al lec'h goude tarzhadenn ar Montagne Pelée, e 1902.
Image:Baie de Saint-Pierre.jpg|Pleg-mor Saint-Pierre.


## Notennoù
Me ho salud Mari

**Me ho salud Mari** zo anv ur bedenn gatolik e brezhoneg, troet diwar ar bedenn latin *[[Ave Maria]]*.

## Ar bedenn

## Pennadoù kar
*Ave Maria
*Añjeluz
*Mari

## Liammoù diavaez
* « Me ho salud Mari », ton gant Mikael Skouarneg, war lec'hienn eskopti Kemper ha Leon
Jean-Yves Jouannais

**Jean-Yves Jouannais** (ganet e 1964) a zo ur skrivagner hag ur buruteller arzoù gall. Unan eus krouerien ar gelaouenn *Revue Perpendiculaire* eo bet, ha skrivañ a ra pennadoù er gazetenn *[[Art Press]]*. Skridoù-arnod ha romantoù a vez skrivet gantañ.

## E oberennoù
* *Artistes sans œuvres - I would prefer not to*, embannadurioù Hazan, 1997
* *Des nains, des jardins, essais sur le kitsch pavillonnaire*, embannadurioù Hazan, 1999
* *Jésus Hermès Congrès*, embannadurioù Verticales, 2001 
* *L'idiotie. Art. vie. politique - méthode*, embannadurioù Beaux-Arts Magazine livres, 2003 
* *Prolégomènes à tout château d'eau*, embannadurioù Inventaire, 2004
Indira Gandhi

**Indira Gandhi** (Devanāgarī: इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी, distaget IPA: ), a zo bet ganet d'an 19 a viz Du 1917 ha marvet d'an 31 a viz Here 1984. Politikourez ha den-Stad indiat.
Emboltred. Ar reuzeudien

**Emboltred. Ar reuzeudien**, pe *Autoportrait (Les Misérables)* e galleg, pe **Emboltred gant poltred Bernard**, zo un daolenn gant Paul Gauguin a zo hiziv er Mirdi Van Gogh, en Amsterdam. Un emboltred eo, ma weler ivez un daolenn a zo poltred Émile Bernard.

## Notennoù
Joder

**Joder** zo
*ur ger spagnolek [ xoˈð̞eɾ ] a dalv kement ha fouzhañ, 
**hag a zo ivez ur ger gros implijet evel estlammadell, un tamm evel kaoc'h ;
*ur gêr eus Nebraska, e Stadoù-Unanet Amerika, Joder (distaget *"yoder"*)
Bernard Madoff

**Bernard Madoff**, ganet d'an 29 a viz Ebrel 1938 e New York a oa un arc'hanter stadunanat, prezidant ar Bernard L. Madoff Investment Securities, ur gompagnunezh karget da bostañ arc'hant an dud. Tamallet ez eus dezhañ bezañ "kollet" 50 miliard a zolaroù e miz Kerzu 2008. Dastumet eo bet gant an FBI d'an 12 a viz Kerzu. E-touez arbankoù a zo bet teuzet o arc'hant e oa BNP Paribas Bro-C'hall ha Banco Santander Bro-Spagn.
Martina

**Martina** zo un anv plac'h a gaver en italianeg hag e meur a yezh all. Klotañ a ra gant Marzhina e brezhoneg. Savet eo diwar an anv Martin. 

## E yezhoù all
*Marzhina e brezhoneg.
*Martine e galleg. 

## Tud
#### Anv-bihan

* Santez Martina, merzherez kristen en IIIde kantved
* Martina, impalaerez vizantat.
* Martina Arroyo, (1937 - ), c'hoariganerez soprano
* Martina Feri, kanerez ha pianoourez
* Martina Gedeck, aktorez alaman
* Martina Hingis, tenniserez suis.
* Martina Kociánová, kanerez soprano tchek,
* Martina McBride, (1966 - ) kanerez stadunanat
* Martina Melani, aktorez italian.
* Martina Merlino, aktorez italian.
* Martina Navratilova, tenniserez.
* Martina Pinto,aktorez italian.
* Martina Stella (1984 - ), aktorez italian.
* Martina Warren, aktourez pornografek saoz.

#### Anv-tiegezh

* Churandy Martina, rederez eus an Antilheznederlandat.
* Mija Martina, kanerez eus Herzegovinia .

## Traoù all
* Martina (albom), albom Martina McBride .
* A.C. Martina, skipailh mell-droad italian .
* 981 Martina, ur blanedennig.

## Pennadoù kar
*Marzhin
*Martine
Sant-Ke

**Sant-Ke** zo un anv-lec'h brezhonek, diwar anv ur sant Ke. 

Anv div gumun eo e Breizh:
*Sant-Ke-Perroz, ur gumun e kanton Perroz-Gireg, e Treger,
*Sant-Ke-Porzh-Olued, ur gumun hag ur porzh e kanton Staol, war aod Goueloù.
Toullañ goloenn an ellig

Un doare toullgorferezh eo **toullañ goloenn an ellig**. Toullet e vez goloenn an ellig (pe "pod an ellig"), evit gallout staliañ ur bravig ennañ, a c'hell bezañ ur walennig pe ur varrennig gromm en degouezh-mañ.

Toullet e c'hell bezañ kroc'hen goloenn an ellig a-led pe a-serzh, en ur chom hep toullañ mezenn an ellig hec'h-unan. Pa vez toullet a-serzh e van ar bravig a-blaen war mezenn an ellig ha neuze e c'hell kreskin kresk ar blijadur reizhel.

Pareañ a ra buanig a-walc'h (etre 4 ha 6 sizhunvezh peurvuiañ), met re eo diwall rak kleñvedoù-red keit ha m'emañ ar c'hloaz o pareañ.

## Liammoù diavaez
* Female Genital Piercing
Martina McBride

**Martina Mariea Schiff**, ganet e 1966 e Sharon (Kansas), zo ur ganerez stadunanat. Berzh a ra en he bro gant he c'hanaouennoù doare country. 

## Pladennoù
*1992: *[[The Time Has Come (Martina McBride album)|The Time Has Come]]*
*1993: *[[The Way That I Am]]*
*1995: *[[Wild Angels]]*
*1997: *[[Evolution (Martina McBride album)|Evolution]]*
*1998: *[[White Christmas (Martina McBride album)|White Christmas]]*
*1999: *[[Emotion (Martina McBride album)|Emotion]]*
*2001: *[[Greatest Hits (Martina McBride album)|Greatest Hits]]*
*2003: *[[Martina (album)|Martina]]*
*2005: *[[Timeless (Martina McBride album)|Timeless]]*
*2007: *[[Waking Up Laughing]]*
*2009: *Martina McBride*
Martine

**Martine** zo un anv-bihan gallek, a zo bet diouzh ar c'hiz er bloavezhioù 1950 hag e e deroù ar bloavezhioù 1960. 

## Yezhoù all
* Martina e meur a yezh: 
* Marzhina e brezhoneg 

## Tud
*Martine Aubry, politikourez 
*Martine Carol, aktourez c'hall
***Martine Le Coz**, skrivagnerez c'hallek, Priz Renaudot en 2001
*Martine Sarcey (1928-2010), aktourez c'hall.

## Lec'hanvadurezh
*Sainte-Martine , e Kebek
 
## Levrioù bugale
Brudet eo *levrioù Martine*, ur plac'hig eus ar bloavezhioù 1950.