open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Los Sarrasins

**Los Sarrasins** zo ur gumun en departamant Tarn-ha-Garona hag er rannvro Midi-Pyrénées, e su Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Los Sarrasins eo.

 a annezidi a oa er  bloavezh , tud hag a reer *Castelsarrasinois* anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

Castelsarrasin - Eglise Saint-Sauveur - Vue de la Place de la Raison.jpg|Iliz Saint-Sauveur.
Hôtel Marceillac (Castelsarrasin).jpg|Hôtel Marceillac.
PortJYC.jpg|Porzh war kanol ar Garona.


## Kêrioù gevellet
* 

## Notennoù ha daveennoù


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Bec'h ar brouenn

**Bec'h ar brouenn** (pe *onus probandi*, hervez an droienn latin) a vez laret eus ar garg a zo gant un den da zegas prouenn, pe arguzenn fetis, ma fell dezhañ bezañ trec'h en ur gaoz bennak.

**Eilpennañ bec'h ar prouiñ** a vez lavaret pa ziskleir un den n'eo ket dezhañ da brouiñ pezh a lavar met d'e eneber.

Hervez Euklides, *ar pezh zo kinniget hep prouenn a c'hall bout dinac'het hep prouenn*, da lavarout eo n'eo ket trawalc'h lavarout eo gwir un dra evit ma vefe prouet: arguzenniñ zo ret.

E latin e vez laret **necessitas probandi incumbit ei qui agit**, da lavarout eo « da neb a glemm eo da brouiñ en deus gwir abeg da glemm », ha n'eo ket abegoù faltazius.
Arondisamant Draguignan

**Arondisamant Draguignan** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Var hag e rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Draguignan (betek 2014) e 12 kanton hag e 58 kumun :
*kanton Callas ;
*kanton Comps-sur-Artuby ;
*kanton Draguinhan ;
*kanton Fayence ;
*kanton Fréjus ;
*kanton Grimaud ;
*kanton Lorgues ;
*kanton Le Luc ;
*kanton Le Muy ;
*kanton Saint-Raphaël ;
*kanton Sant Tropetz ;
*kanton Salernes.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Var d'ar 1 a viz Genver 2017. 54 c'humun zo en arondisamant Draguignan bremañ.

## Daveoù
Maoris Duaod

**Maoris Duaod** (1113 pe 1115 e Kroeshañveg-1191 e Kloar-Karnoed), a voe abad kisterkiat Langoned (Kerne-Morbihan) ha diazezer abati Karnoed e Kloar-Karnoed (Kerne-Penn-ar-Bed).

## Dave ha notennoù
Brinholà

**Brinholà** zo ur gumun en departamant Var hag er rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur, e gevred Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Brinholà eo.

Er bloavezh  e oa  a annezidi hag a reer *Brignolais* anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

Brignoles Palais des comtes de Pro..jpg|Palez Konted Provañs.
Hospice Saint-Jean de Brignoles 5890.JPG|Ospis Sant-Yann.
Dolmens des Adrets n4.jpg|Taol-mein Adrets.


## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 
* 

## Notennoù ha daveennoù


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Arondisamant Ate

**Arondisamant Ate** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Vauclusa hag e rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Ate e 6 kanton (betek 2014) hag e 56 kumun :
*kanton Ate ;
*kanton Bonnieux ;
*kanton Cadenet ;
*kanton Cavaillon ;
*kanton Gordes ;
*kanton Pertuis.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Vauclusa d'ar 1 a viz Genver 2017. 57 kumun zo en arondisamant Ate bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Avinhon

**Arondisamant Avinhon** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Vauclusa hag e rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Avinhon e 10 kanton (betek 2014) hag e 37 kumun :
*kanton Avinhon-Reter ;
*kanton Avinhon-Norzh ;
*kanton Avinhon-Kornôg ;
*kanton Avinhon-Su ;
*kanton Bédarrides ;
*kanton Bollène ;
*kanton L'Isle-sur-la-Sorgue ;
*kanton Aurenja-Reter ;
*kanton Aurenja-Kornôg ;
*kanton Valréas.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Vauclusa d'ar 1 a viz Genver 2017. 17 kumun zo en arondisamant Avinhon bremañ.

## Daveoù
Arondisamant Carpentràs

**Arondisamant Carpentràs** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Vauclusa hag e rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Carpentràs e 8 kanton (betek 2014) hag e 58 kumun :
*kanton Beaumes-de-Venise ;
*kanton Carpentràs-Norzh ;
*kanton Carpentràs-Su ;
*kanton Malaucène ;
*kanton Mormoiron ;
*kanton Pernes-les-Fontaines ;
*kanton Sault ;
*kanton Vaison-la-Romaine.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Vauclusa d'ar 1 a viz Genver 2017. 77 kumun zo en arondisamant Carpentràs bremañ.

## Daveoù
Ate (Provañs)

**Ate** (**At** en okitaneg; **Ate**, e provañseg) zo ur gumun ur gêr eus kreisteiz Bro-C'hall, en departamant Vauclusa hag er rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur (*PACA*), e gevred Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Ate eo, gant 6 kanton ha 56 kumun enni.

Er bloavezh  e oa  a annezidi hag a reer *Aptésiens* anezho e galleg.

## Douaroniezh
War ar stêr Calavon, emañ Ate, etre menezioù al Luberon er c'hreisteiz hag uhelgompezenn Albion en hanternoz, er reter da gêr Cavaillon.

## Anv

### Stummoù skrivet
* **Colonia Iulia Apta** (*CIL*, XII, 1114, 1116, 1118)
* **Apta Iulia** (*gobedoù Vicarello; It. Ant. & Taolenn Peuntinger*)
* **Apta Iulia Vulgentium** (Plinus, *Hist. Nat.* III, 4, 36)
* **Civitas Aptensium** (*Not. Gall.* XVI, 2)

### Gerdarzh
* **Apta** = eus ur wrizienn kent-latin (marteze ligur HATH); (marteze anv menez ?)
* **Iulia** = diwar anv Julius Caesar;
* **Vulgentium** = eus anv ar bobl *Vulgentii*

## Ardamezioù

## Istor
**Apt** a zo bet savet war urzh Julius Caesar, e 45 kent JK, war an hent roman *Via Domitia*, eus Italia da Spagn, hag o trezĩ, douar ar Vulgented. Meneget eo gant Strabo (IV, 1, 3).

## Monumantoù ha traoù heverk

Restr:Porte à Apt.JPG|Ar befrez.
Restr:Cathedrale Sainte-Anne d Apt P1110586 13-06-2011 19-07-46 13-06-2011 19-07-45.jpg|An iliz-veur.
Restr:Sous préfecture à Apt.JPG|An isprefeti.


## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ar gumun

## Lervlennadur

* Pierre-A. Clément & Alain Peyre ː *La voir domitienne. De le Via Domitia aux routes de l'an 2000. Presses du Languedoc.* 1991
* Albert Dauzat & Charles Rostaing ː Dictionnaire étymologique des noms en lieux en France. Larousse, 1963; Guénégaud, 1978.)
* Paul-Albert Février ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. II. Provinces ecclésiastiques d'Aix et d'Embrun (Narbonensis Secunda & Alpes Maritimae)* . De Boccard. Paris. 1986
* Yan Loth ː *Tracé d'itinéraires en Gaule romaine (milieu Vè siècle)*. Editions Amatteis. 77190. Dammarie-les-Lys. 1986

## Notennoù ha daveennoù


## Levrlennadur

* Pierre-A. Clément & Alain Peyre ː *La voir domitienne. De le Via Domitia aux routes de l'an 2000. Presses du Languedoc.* 1991
*Albert Dauzat & Charles Rostaing ː Dictionnaire étymologique des noms en lieux en France. Larousse, 1963; Guénégaud, 1978.)
* Paul-Albert Février ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. II. Provinces ecclésiastiques d'Aix et d'Embrun (Narbonensis Secunda & Alpes Maritimae)* . De Boccard. Paris. 1986
*Yan Loth ː *Tracé d'itinéraires en Gaule romaine (milieu Vè siècle)*. Editions Amatteis. 77190. Dammarie-les-Lys. 1986

## Daveoù ha notennoù
Roll kumunioù ar Roen-Izel

__NOTOC__
Amañ e kavor roll ar 527 kumun a zo e departamant ar Roen-Izel, renket dre urzh al lizherenneg hervez o anv gallek ofisiel. An anvioù elzasek a roer ivez.
*''Underelsàss'' eo anv an departamant en elzaseg.

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## Z

## Levrlennadur
**Dictionnaire d'Amboise : Alsace*, Éditions d'Amboise, 1996, ISBN 978-2-903795-37-5 
* Michel Paul Urban, *Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace*, La Nuée Bleue, 2004, ISBN 978-2-7165-0615-1 

## Gwelet ivez
* Roll kumunioù ar Roen-Uhel

## Notennoù
Jordan von Sachsen

**Jordan von Sachsen** (anvet ivez *Iordanus de Saxonia*, *Jordanus Saxo*, *Gordanus*, *Girodanus*, *Jordanus de Alamania* pe *Jordanus Teutonicus*) oa un dominikan alaman. Ganet e oa war-dro 1190 e Burgsberg e-kichen Dassel (Saks-Izel). Aet eo da Anaon goude peñse ar vag edo warni war aodoù Siria d'an 12 a viz C'hwevrer 1237. Mestr Urzh ar Brezegerien eo bet etre 1222 hag e varv.

Bet eo bet graet den gwenvidik e 1825 gant ar Pab Leon XII. Lidet e vez e ouel d'an 13 a viz C'hwevrer.

Ganet eo bet war-dro 1190 e Burgsberg e Saks e familh konted Eberstein. Stusiañ a reas an deologiezh e Skol-veur Pariz. Eno e kejas gant Domingo de Guzmán e 1219.

Eil diagon ha bachelour war an deologiezh e voe e 1219. Levezonet gant Réginald d'Orléans e wisk abid an dominikaned e kouent Sant-Jakez deiz Merc'her al Ludu e 1220. Mont a reas gant tri breur all da gentañ chabistr meur an urzh bodet e Bologna daou viz goude. Ur wech distro e kelennas ar Skritur Sakr e Pariz betek ma voe anvet priol Proviñs Lombardia gant Sant Dominig.

Un nebeud mizioù war-lerc'h e voe dilennet mestr an urzh goude marv Sant Dominig. E-pad e amzeriad e voe krouet pevar Proviñs nevez ha 240 kouent evit breudeur pe leanezed. Labourat a reas kalz war reolennoù an urzh ivez.

Skrivet en deus al *Libellus de principiis Ordinis Praedicatorum*, un danevell eus buhez Domingo de Guzmán hag eus deroù an urzh.

Bras e voe e levezon speredel, bras e levezon bolitikel ivez ( krediñ a reas gourdrouz an impalaer Frederik II. Mignon e oa gant Diana degli Andaló hag eskemm a rejont kalz lizhiri.

E 1236 e yeas da weladenniñ tiez an urzh en Douar Santel. War hent a distro e reas peñse ar vag a zegase anezhañ d'an 13 a viz C'hwevrer 1237 er-maez da aodoù Siria. Adkavet e voe e gorf ha Beziet e voe e kouent Akr (bremañ Akko war dachenn stad Israel).
Cecilia Caesarini

**Cecilia Caesarini** oa ul leanez dominikan, unan eus keneilezed Diana degli Andalò. 

Ganet eo bet war-dro 1203. Aet eo da Anaon e 1290. Bet eo bet lakaet war roll an dud wenvidik gant ar Pab Leon XIII d'ar 24 a viz Kerzu 1891 asambles gant e geneilez Amata.
Amata Assisi

**Amata** oa unan eus al leanezed a zeus eus Roma e 1224 da sikour Diana degli Andalò da grouiñ kouent dominikan Santez Agnes e Bologna. N'ouzer ket kalz tra diwar he fenn. Anavezet he deus Sant Dominig. Lakaet eo bet war roll an dud wenvidik asambles gant Cecilia Caesarini d'ar 24 a viz Kerzu 1891 gant ar Pab Leon XIII.
Charlotte Valandrey

**Charlotte Valandrey**, bet ganet **Anne Charlotte Marie Pascal** (Pariz, 29 a viz Du 1968 - Pariz, 13 a viz Gouere 2022), a oa un aktourez hag ur skrivagnerez c'hall.

E 1985 e tibabas an anv &nbsp;Charlotte Valandrey&nbsp; en enor da Val-André, al lec'h ma voe desavet adalek an oad a c'hwec'h vloaz, a-raok mont da chom da Bariz, e penn-kentañ ar bloavezhioù 1980.

## Un nebeud filmoù
### Sinema
* 1985 : *[[Rouge Baiser]]*, sevenet gant Véra Belmont.
* 1986 : *[[Taxi Boy]]* gant Alain Page.
* 1987 : *[[Les Fous de Bassan (film)|Les Fous de Bassan]]* gant Yves Simoneau,I1987II*[[Fucking Fernand (film)|Fucking Fernand]]* gant Gérard Mordillat.
* 1991 : *[[Toujours seuls]]* gant Gérard Mordillat (eil film a-gevret).
* 1992 : *[[Orlando (film)|Orlando]]* gant Sally Potter.
* 1993 : *[[En compagnie d'Antonin Artaud]]* gant Gérard Mordillat (trede film a-gevret).
* 2007 : *[[La Mémoire de l'eau]]* gant Bernard Murat.
* 2009 : *[[Le Bal des actrices]]* gant Maïwenn.
### [[Skinwel]]
* 1991-2000 : *Les Cordier, juge et flic*.

## [[Arz ar c'hoariva|C'hoariva]]
 War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.
* 1993 : *Roméo et Jeannette* gant Jean Anouilh, leurennet gant Daniel Ivernel, Théâtre de l'Œuvre.
* 1998 : *Les Mains sales* gant Jean-Paul Sartre, leurennet gant Jean-Pierre Dravel, Théâtre Antoine.
* 2007 : *La Mémoire de l'eau* gant Shelagh Stephenson, leurennet gant Bernard Murat, Petit Théâtre de Paris.
* 2009 : *Le siècle sera féminin ou ne sera pas*, leurennet gant Dominique Coubes, Théâtre du Gymnase Marie Bell.

## Un nebeud levrioù
* *L'Amour dans le sang*, Le Cherche midi (2005) .
* *De Cœur inconnu*, Le Cherche midi (2011) .
* *N'oublie pas de m'aimer*, Le Cherche midi (2012) .
* *Vers le 8e ciel*, Xo (2014) (ISBN 2845636547).

## Liammoù diavaez
*Blog ofisiel
*'''Charlotte Valandrey''' war Internet Movie Database.
*'''Charlotte Valandrey''' war Les GENS du CINEMA.
Johannes von Wildeshausen

**Johannes von Wildeshausen**, anvet ivez Johannes Teutonicus, oa ul beleg dominikan, bet eo bet pevare mestr an urzh etre 1241 ha 1252. 

Ganet eo bet war-dro 1180 Wildeshausen e-kichen Oldenburg e Saks-Izel en ur familh nobl. Aet eo da Anaon d'ar 4 a viz Du 1252 e Straßburg. 

Studiet en deus e Bologna. Mignon oa gant an Impalaer Frederig II. 

Degemeret e voe en urzh gant Domingo de Guzmán e Bologna e dibenn 1219 pe e penn kentañ 1220. Kaset e voe da brezeg brezel ar Groaz gant kannaded ar Pab Honorius III en Impalaeriezh Santel e 1224. Hanterour e voe ivez en un diemglev etre tud Stedingen hag eskob Bremen. 
 
E penn Proviñs Hungaria e voe etre 1231 ha 1233. Anvet e voe Eskob Bosnia (lodenn eus Hungaria d'ar mare) e 1233 gant kannad ar Pab ar c'hardinal kisterkiat Giacomo da Pecorara evit kemer plas un eskob bet tennet e garg digantañ Chom a reas betek 1237. 

Karget e voe gant ar Pab Gregor IX d'ur gefridi e-kichen Ivan Asen II, roue ar Vulgared. 

E penn Proviñs Lombardia e voe etre 1238 ha 1240. Dilennet e voe Mestr an urzh e 1241 e Pariz. 

Pemp yezh a gomze. Darempredoù mat en doa gant ar Guria. Kregiñ a reas da unvaniñ liderezh an urzh dominikan. Aesaat a reas ar studi hag ar prezegennerezh o tigeriñ skolioù e Köln, Montpellier hag Oxford hag o telc'her chabistroù meur e kêrioù disheñvel Europa (Köln e 1245, Montpellier e 1247, Trier e 1249, Londrez e 1250) o lakaat un harz da wir-miret Bologna ha Pariz.
Humbert de Romans

**Humbert de Romans** oa ur beleg dominikan okitanat bet Mestr an urzh etre 1254 ha 1263.

Ganet eo bet e Romans (bremañ Romans-sur-Isère e departamant an Drôme hag anvet Rumans d'Isèria en okitaneg a-vremañ) en eskopti Vienne war-dro ar bloavezh 1194. Aet eo da Anaon e kouent Valence war-dro ar 14 a viz Gouere 1277.

Studier e Pariz oa e 1215. Degemeret e voe en Urzh ar Brezegerien e 1224. Kelenn a reas an deologiezh e skol kouent Lyon adalek 1226. Priol ar gouent-se e voe eus 1236 da 1239. Dilennet e voe e penn Proviñs Roma e 1240 hag e penn hini Frañs e 1244. Mirout a reas ar gag betek 1254 ma voe dilennet Mestr an urzh e-kerzh chabistr meur Budapest. Dilezel a reas e garg e 1263 e-kerzh chabistr meur Londrez a-raok en em dennañ e kouent Valence. 
 
Kroget en doa da labourat evit unaniñ liderezh an urzh adalek 1246 pa oa Johannes von Wildeshausen mestr an urzh. Kendelc'her a reas.

Aprouet e voe ur stumm kentañ leksional e-kerzh chabistr Metz e 1251. Ur skouerenn anezhañ a gaver e kouent Regensburg. Adwelet e voe hag aprouet e voe e 1254. Ur skouerenn eus al levr liderezh diwanet eus al labour-se ('Ecclesiastica officia') deuet eus kouent Sant-Jakez Pariz a gaver bremañ e Roma e dielloù kreiz an urzh dominikan.

Savet e voe ivez ul levr lennadennoù a-zivout buhezioù sent a voe implijet gant Jacques de Voragine evel dave en eil embannadur ar Vojenn Aour (La Légende Dorée).

Ne voe aprouet liderezh an dominikaned nemet e 1267 gant ar Pab Klemañs IV.

Tad-Paeron unan eus bugale Loeiz IX a Frañs e voe e 1256.

E 1256 e-kerzh chabistr Pariz e c'houlennas Humbert de Romans ma voe kaset dezhañ an holl danevelloù kentelius pe burzhudus a-zivout dominikaned 'zo a gaved (Dominig ha Pêr a Verona peurgetket). Goulenn a reas digant Géraud de Franchet bodañ ha renkañ anezho. "Vitae fratrum" a voe disoc'h al labour-se.

Etre 1263 ha 1277 e skrivas Humbert de Romans *Le Don de crainte* (pe *Traité de l'abondance des exemples*) ur dastumad tric'hant istor kentelius bennak evit sikour ar brezegerien da lakaat ar fideled war an "hent mat" ha da gemm o doareoù. Deskrivadurioù spontus hag istorioù skrijus a gaver el levr-se eta...

### Skridoù
*Humbert of Romans, Opera de vita regulari, 2 levrenn, embannet gant J. J. Berthier, Roma, Befani, 1888, adembannet e Torino gant Marietti e 1956.
*Humbert de Romans, Le Don de crainte ou L'Abondance des exemples (ISBN 2-72-970731-X)
Reginaldo da Bologna

**Reginaldo (pe Raniero) da Bologna** oa ur beleg dominikan italian, bet arc'heskob Armagh ha primad Iwerzhon etre 1247 ha 1256.

Ganet eo bet e Bologna war-dro 1200. Aet eo da Anaon en Agnani pe e Roma e 1256.

E-touez kentañ heulierien Domingo de Guzmán e voe. Degemeret e voe en Urzh ar Brezegerien e San Nicolò delle Vigne e Bologna hag e vevas e kouent Bologna goude. Kelenner eo bet er Skol-veur. Levezon en deus bet war Raymond de Peñafort.

E 1221 e voe e-touez arn doaouzek pe trizek breur kaset da Vro-Saoz gant Dominig un pennadig a-raok e varv. O c'hefridi oa ouzhpenn prezeg staliañ dominikaned e Breizh-veur hag Iwerzhon dindan renerezh Gilbert a Fresnay. Ne oa karg ofisiel ebet gant Reginaldo. Bale a reas dre Vreizh-Veur ha mont a reas da Iwerzhon.

Goude bezañ tremenet un nebeud bloavezhioù e Breizh-Veur e tistroas da Italia evit mont e servij ar Pab Gregor IX. Eñ eo a resevas keloù eus marv Jordan von Sachsen er-maez da aodoù Palestina. Mont a reas gant un dominikan all e servij ar Pab, Goffredo, da gas ar c'heloù da Bariz ha da lec'h all kazi sur, e-kerzh ar bloavezh 1237.

E 1247 e voe anvet gant ar Pab Inosant IV Arc'heskob Armagh ha primad Iwerzhon. Marteze peogwir e ouie saozneg met dreist-holl evit kontrollañ galloud Herri III a Vro-saoz. Ne ouie ger iwerzhoneg ebet. Daou zominikan all, David McKelly, arc'heskob Caiseal (Cashel), ha Alan O'Sullivan, eskob Cluain (Cloyne), a levezonas marteze ar Pab evit envel Reginaldo e plas Albert Suerbeer en do roet e zilez.

Dont a reas da Roma e 1252 evit e gweladenn "ad limina" d'ar Pab. Dleout a reas chom eno pellik amzer evit diskoulmañ kudennoù lezennel evit e eskopti. Pezh a reas mat. Ne eas ket en-dro da Iwerzhon ha mervel a reas el Lazio (pe e Roma pe e Aganni) e dibenn 1256.
Diana degli Andalò

**Diana degli Andalò** (pe *di Andalò*) a oa ul leanez dominikan italian, ganet e 1201, ha marvet e 1236, e kêr Bologna.

Krouet he deus ul leandi gouestlet da Santez Agnes e Bologna e 1223. Ganet eo bet e 1201. Aet eo da Anaon d'an 10 a viz Mezheven 1236. Lakaet eo bet war roll an dud wenvidik e 1888 pe e 1891 hervez ar mammennoù gant ar Pab Leon XIII. Lidet e vez he gouel pe d'an 9 pe d'an 10 a viz Mezheven hervez al lec'hioù.

En em staliañ a reas ar Vreudeur prezegerien e Bologna e 1218. E 1219 e voe roet dezho iliz San Nicolò delle Vigne a-drugarez d'ar c'hardinal Ugolino ha daoust da enebiezh Loderingo degli Andalò, breur Diana ha perc'henn an douaroù.

Levezonet gant he rener speredel an dominikan Reginaldo da Bologna e tilezas Diana he buhez mondian evit krouiñ ur gouent. Anavezout ha doujañ a rae Domingo de Guzmán. Goulenn a reas e sikour e 1221. Daoust da ziaesterioù a-berzh he familh e krouas d'an 13 a viz Mae 1223 kouent dominikan Santez Agnes e Bologna gant harp Jordan von Sachsen peurgetket. Keneiled tost e teujont da vezañ.

Priolez ar gouent e chomas betek he marv d'an 10 a viz Mezheven 1236.

Daou zeiziad a gaver evit hec'h enskrivadur war roll an dud wenvidik gant ar Pab Leon XIII pe d'an 8 a viz Eost 1888 pe d'ar 24 a viz Kerzu 1891 asambles gant he c'heneilezed Cecilia Caesarini hag Amata.
Étienne de Besançon

**Etienne de Besançon** oa ur beleg dominikan hag a voe mestr an urzh un nebeud bloavezhioù (1292-1294).

Ganet eo bet e Besançon (Kêr Dieub Impalaerel) war-dro 1250. Aet eo da Anaon d'an 22 a viz Du 1294 e Lucca o tistreiñ da Roma goude bezañ bet da weladenniñ kouentoù an urzh. 

Kroget oa gant e studioù e 1273 ha degemeret e voe *Baccalaureus biblicus* (Bachelour e Teologiezh ha Studioù Biblek) e 1286. Daou vloavezh war-lerc'h e voe degemeret *Magister* (Mestr) e Rann an Deologiezh Skol-veur Pariz. Lavaret e vez en dije skrivet un dastumad prezegennoù anavezet anvet *Alphabetum narrationem*. 

Kentañ Priol Proviñs Frañs e voe e 1291. Dilennet e voe Mestr an urzh e 1292. Klasket en deus adegas an urzh war-du e zoareoù start kentidik. Mervel a reas e Lucca e Toskana e 1294.
Samuel Gottlieb Gmelin

**Samuel Gottlieb Gmelin**, bet ganet e Tübingen (Impalaeriezh santel roman german d'ar mare-se) d'ar 4 a viz Gouere 1744 hag aet da Anaon en Achmedkent (Dagestan a-vremañ) d'ar 27 a viz Gouere 1774, a oa un ergerzher, ur mezeg hag un naturour alaman hag a lakaas e varregezhioù e servij Impalaeriezh Rusia.

Lod e oa eus ur familh a skiantourien vrudet : e dad Johann Konrad Gmelin (apotiker ha surjian, 1707-1759), e eontr Johann Georg Gmelin (kimiour ha louzawour, 1709-1755) hag e genderv Johann Friedrich Gmelin (kimiour ha naturour, 1748-1804).

Graet e vez gant ar berradur boas S.G.Gmelin (pe Gmelin c'hoazh) e metoù al loenoniezh.

## Listenn al laboused studiet gantañ
* **R**
: rulosteg du (*Phoenicurus ochruros*),
* **S**
: skoul gwenn (*Circus macrourus*).
Le Misanthrope

***Le Misanthrope***, pe *Le Misanthrope ou l'Atrabilaire amoureux*, zo ur pezh-c'hoari gant Molière e 1666. 

## E brezhoneg
Lakaet eo bet e brezhoneg gant Serj Richard, hag embannet gant Mouladurioù Hor Yezh e 2013, gant an titl *An Dengasaour*.
Fred Astaire

**Fred Astaire**, ganet *Frederick Austerlitz* d'an 10 a viz Mae 1899 en Omaha (Nebraska) ha marvet d'an 22 a viz Mezheven 1987 e Los Angeles (Kalifornia), a oa un dañser, korollour, kaner, muziker hag aktour amerikan.

## Filmoù
### Dremmour
#### Bloavezhioù 1930
* 1933 : *Dancing Lady*, sevenet gant Robert Z. Leonard (rann e-unan)
* 1934 : *Flying Down to Rio*, gant Thornton Freeland (rann *Fred Ayres*)
* 1934 : *The Gay Divorcee*, gant Mark Sandrich (*Guy Holden*)
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
*  Ul lec'hienn gouestlet da Fred Astaire
* War Internet Movie Database
Tuaim

**Tuaim** (*Tuam* e saozneg) zo ur gêr eus Iwerzhon, e kontelezh Gaillimh.

E 2011 e oa  a dud o chom enni.

Ur gêr anavezet a-walc'h eo en Iwerzhon, rak enni emañ sez arc'heskopti katolik Tuaim, abaoe 1152, ha sez eskopti anglikan Tuaim, Cill Ala hag Achadh Conaire (Tuam, Killala and Achonry) ; div iliz-veur zo enni eta, unan gatolik hag unan anglikan.

## Kêrioù gevellet
* 

## Liammoù diavaez
*1911 Encyclopædia Britannica, Volume 27, Tuam
Lauw (Elzas)

**Lauw ** zo ur gumun eus Elzas, e Kanton Masevaux, en arondisamant Thann-Gebweiler, e Haut-Rhin.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv Lauw eus « auw », « die Au » (pe « Auw » en alemaneg), ar « prad ». Deuet eo ar ger-mell gallek d'en em stagañ ouzh an anv, evel a zo c'hoarvezet en anvioù brezhonek zo.

## Stêr
*an Doller a dremen e-kichenik ar gêriadenn.

## Iliz
Un iliz zo da sant Eligius, sant Alar e brezhoneg.


Lauw, Eglise Saint-Éloi 1.jpg|tu kornôk
Lauw, Église Saint-Éloi à l'intérieur.jpg|diabarzh
Lauw, Eglise Saint-Éloi 2.jpg|tu kreisteiz
Albertus de Chiavari

Bet eo bet **Albertus de Chiavari** dekvet Mestr Urzh an Dominikaned e 1300. Un Dominikan italian oa. N'ouzer tost netra diwar e benn.
Bréville-sur-Mer

**Bréville-sur-Mer** zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Gerdarzh
* Diwar an anv den skandinavek *Brae* hag ar gêr latin *villa* (*domani*) ? 
* E 1957 e voe ouzhpennet *sur-Mer* ouzh anv ar gumun.
## Douaroniezh

FranceNormandieBrevilleSurMerDunes.jpg|An tevennoù.

* War aod Mor Breizh emañ Bréville.
## Istor
### 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Bréhal hag e Distrig Coutances. Lakaet e voe en Arondisamant Coutances e 1800.
### 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas seitek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,04% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a voe lazhet e Châtelet e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914, e penn- kentañ  ar brezel, soudard er 36vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwec'h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, pevar anezhe a oa tud nann-soudard.
* Emgann Normandi, 1944: d'ar 17 a viz Gouere e voe lazhet ur Rezistant gant an Alamaned.
## Monumantoù ha traoù heverk

FranceNormandieBrevilleSurMerEglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia*, gant lodennoù eus an .
* Monumant ar re varv er vered e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Plakenn e koun ar Rezistant bet lazhet e miz Gouhere 1944, luc'hskeudenn.
## Armerzh
## Dezougen
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012
## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Oberburbach

**Oberburbach** (en alamaneg), pe **Bourbach-le-Haut** (e galleg), zo ur gumun eus Kanton Masevaux, en Elzas, en arondisamant Thann-Gebweiler, en departamant gall Haut-Rhin.

## Monumant

* Iliz Saint-Michel (1922)
Sancho Fernández León

**Sancho Fernández León** «el Cañamero» (1186-1220), a oa mab da Fernando II León, ha d'e drede pried Urraca López de HaroBreur e oa da García Fernández León.

En aner e klaskas e vamm e lakaat envel da roue León.

Aotrou Monteagudo hag Aguilar e oa, hag e-pad ren e hantervreur Alfonso IX León, e voe alférez ar roue.
Bréville

**Bréville** zo un anv-lec'h gallek:

* Bréville, e Charente
-e Normandi
* Bréville-les-Monts e Calvados 
* Bréville-sur-Mer, e Manche

## Tud
* Pierre de Bréville (1861-1949), 
* Édouard Bréville
An Cloigeann

**An Cloigeann** (*Cleggan* e saozneg) zo ur porzh bihan war aod kornôg Iwerzhon, e kontelezh Gaillimh. Emañ 7&nbsp;km diouzh kêr An Clochán, er gwalarn.

Eus An Cloigeann e loc'h bigi da vont da Inis Bó Finne hag Inis Toirc.

Er geriadenn-se e voe Yann Fouere hag e familh o chom e-pad meur a vloaz, goude an Eil Brezel-bed.

## Notennoù
Teresa Fernández de Traba

**Teresa Fernández de Traba**, marvet d'ar 6 a viz C'hwevrer 1180 e León), a oa eil pried Fernando II León, roue León.

## Tiegezh
Teresa a oa merc'h bastard d'ar c'hont Fernando Pérez de Traba, den uhel e Galiza, kont Traba hag aotrou Trastamara, ha d'e bried-kleiz, Teresa León, Kontez Portugal.

He zud-kozh a-berzh tad e oa ar c'hont Pedro Froilaz hag ar gontez Urraca Froilaz. He zud-kozh a-berzh mamm e oa ar roue Alfonso VI León hag e bried-kleiz Jimena Muñoz.

Dimezet e oa bet d'ar c'hont Nuño Pérez de Lara en 1152.

Goude marv Nuño en 1177, ez eas Teresa da lez León. Hag eno, a-raok ar 7 a viz Here 1178, e timezas d'ar roue Fernando II León (1137&ndash;1188).

Goude an eured-se e c'hallas he bugale dont da chom d'al lez ha fougeal e oant bugale rouanez León : kement-se zo testeniet en un dihell ma weler he mab Álvaro oc'h ober un donezon da Abati Sobrado oc'h ober *filius comitis domni Nunonis et regine domne Tarasie* anezhañ e-unan.

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas eta:
; da Nuño Pérez de Lara
# Álvaro (marvet en Uclés, e 1218)dimezet da Urraca Díaz de Haro, met bugel ebet ne voe. Pa intañvezas ez eas da leanez, hag e teuas da vout abadez Manati Santa María (Cañas). Álvaro en doe meur a vugel digant e bried-kleiz Teresa Gil de Osorno. 
# Fernando
# Gonzalo (d. 1225), dimezet div wech;
#:*da Jimena Meléndez, bugel ebet n'o doe. 
#:*da María Díaz de Haro, merc'h da Diego López II de Haro, kerent da Leonor, Nuño, Teresa, Diego, ha Fernando González de Lara. Goude marv Gonzalo ez eas María da leanez hag abadez e voe war-lerc'h he moereb Mencía López de Haro e Manati San Andrés de Arroyo. 
# Sancha Núñez, dimezet da Sancho, Kont Provañs
# María, abadez Perales
# Elvira, kontez, dimezet da Ermengol VIII, Kont Urgell war-dro 1176.

;da Fernando II León, ha daou vab o doe;
# Fernando, Infant León (1179–1187).
# Sancho, Infant León (1180).

## He marv

Mervel a eure d'ar 6 a viz C'hwevrer 1180 en kêr León, er gwentloù.
Goude he marv ec'h addimezas ar roue Fernando II León da Urraca López de Haro.

## Notennoù
Port Omna

**Port Omna** (*Portumna* e saozneg) zo ur gêr grenn eus Iwerzhon, e gevred kontelezh Gaillimh, war harzoù kontelezh Tiobraid Árann. Emañ kêr el lec'h ma red ar stêr Sionainn e Loch Deirgeirt. Ul lec'h tremen a bouez eo bet a-hed ar c'hantvedoù. E-kichen kêr emañ kastell Port Omna.

## Notennoù
Ros Muc

**Ros Muc** zo ur gêrig vihan eus Iwerzhon, e kornôg kontelezh Gaillimh. Emañ war aod Bae Gaillimh, e-kreiz Gaeltacht Conamara. Uhel-mat eo an dregantad a dud a ra bemdez gant an iwerzhoneg eno, ouzhpenn 85% eus an dud en oad gour.

Patrick Pearse (Pádraig Mac Piarais), ar skrivagner hag an emsaver lazhet goude Emsavadeg Pask 1916, a dremenas amzer eno, evit deskiñ iwerzhoneg. Ur skrivagner iwerzhonek all, Pádraic Ó Conaire, a voe o chom eno ivez.

## Notennoù
Brüno (film)

**Brüno** a zo ur film komedi savet gant Larry Charles, doare falsteulfilm, ha deuet er-maez e 2009. Awenet eo gant tudenn Brüno, ur c'hazetenner-giz heñvelreviad aostrian krouet ha c'hoariet gant Sacha Baron Cohen en abadenn skinwel *[[Da Ali G show]]*.
## An danvez
Brüno a zo kazetenner-giz heñvelreviad dibar ha brudet-kenañ en Aostria, dreist-holl e-barzh bed ar c'hiz. C'hoant bras da vezañ brudetoc'h gantañ met ez a an aferoù war fallat evit e red-micher goude un atersadenn troet fall e-pad un zibunadeg dilhad. Neuze e tiviz ar paotr da vont war-zu Amerika...
## Fichenn deknikel
* Titl orin : Brüno
* Doare : Falsteulfilm
* Sevener : Larry Charles
* Skrid-aozañ ha divizoù : Sacha Baron Cohen, Anthony Hines, Dan Mazer, Jeff Schaffer, Peter Baynham
* Produiñ : 
** Produer : Sacha Baron Cohen, Jay Roach, Monica Levinson, Dan Mazer
** Kenbroduer : Jon Poll, Todd Schulman
** Produer kevelet : Jonah Hill
* Sonerezh : Erran Baron Cohen (breur Sacha)
* Frammañ : Scott M. Davids, James Thomas (IV), Eric Kissack, Jon Corn
* Embregerezhioù produiñ : Everyman Pictures, Four By Two, Media Rights Capital, Universal Pictures
* Rener al luc'hskeudennerezh : Anthony Hardwick, Wolfgang Held
* Kinklañ : Ute Bergk, Britt Woods
* Stumm : Liv - 1.85 : 1
* Bro orin : 
* Skigner : 
**  Bro-C'hall: Sony Pictures Releasing
**  SUA : Universal Pictures
**  Rouantelezh-Unanet : Universal Pictures International (UPI)
* Yezh : *[[saozneg]]*
* Boujedenn : 42 000 000 (priziadur)
* Deiziadoù dont er-maez : 
**  Bro-C'hall -  Breizh : 22 a viz Gouere 2009
**  Bro-Iwerzhon : 10 a viz Gouere 2009
**  SUA : 10 a viz Gouere 2009
**  Rouantelezh-Unanet : 10 a viz Gouere 2009
**  Japan : 20 a viz Meurzh 2010
## Komedianeta
* Sacha Baron Cohen : Brüno Gehard
* Gustaf Hammarsten : Lutz
* Clifford Banagale : Diesel
* Chibundu Orukwowu : O.J
## Filmvarnouriezh
## Prizioù ha rakdibaboù
### Prizioù
### Rakdibaboù
## Liammoù diabarzh
## Liammoù diavaez
* Brüno pajenn *[[Allociné]]*
## Notennoù ha daveoù
### Notennoù
### Daveoù
Giovanni da Vercelli

**Giovanni Garbella da Vercelli** oa ur breur prezeger italian bet c'hwec'hvet Mestr Urzh an Dominikaned eus 1264 betek e varv.

Ganet eo bet e Mosso Santa Maria e rannvro Biella er Piemonte war-dro 1205 en tiegezh Garbella. Aet eo da Anaon d'an 30 a viz Du 1283 e Montpellier. Lakaet eo bet war roll an dud wenvidik gant ar) Pab Pi X d'ar 7 a viz Gwengolo 1903. 

Studiet en deus da gentañ e Pariz a-raok ober studioù gwir e Pariz, Pavia ha Vercelli. Dont a reas da vezañ ezel eus Urzh ar Brezegerien e-kerzh ar bloavezhioù 1240. E1254 e voe dilennet priol kouent Bologna. Priol Proviñs Lombardia e voe etre 1257 ha 1264. 

Dilennet e voe Mestr Urzh an Dominikaned e 1264. Chom a reas e karg betek e varv e 1283. 

Brudet oa evit e eeunded hag e nerzh labour. Bet eo bet o weladenniñ tost holl diez an dominikaned war droad. Goulenn a rae digant e vreudeur ha c'hoarezed sentiñ feal ouzh reolennoù an urzh. 

E-kerzh e prantad ren Giovanni e fizias ar Pab Gregor X en dominikaned ar gefridi klask lakaat ar eoc'h etre ar stadoù italian a oa o vrezeliñ dizehan an eil ouzh eben. 

Ouzhpenn e voe goulennet digant Giovanni prientiñ ur framm-labour evit eil sened-meur Lyon a voe dalc'het e 1274 evit klask unaniñ Iliz ar C'hornôg hag hini ar Reter. Kenlabourat a reas neuze gant Mestr Jeneral ar Vreudeur Minor, Girolamo di Ascoli (a voe goude ar Pab Nikolaz IV). Kaset e voent o daou diwezhatoc'h da welout ar roue Fulup III a Frañs evit klask plaenaat un diemglev.

Goude ar Sened-meur e fizias Gregor X en dominikaned ur gefridi c'hoazh : diorren an deoliezh e-keñver Anv Santel Jezus. En em reiñ a reas Giovanni gant gred d'al labour-se.

E 1278 e voe kinniget dezhañ dont da vezañ Patriark Latin Jeruzalem. 
 
Aet eo da Anaon e Montpellier d'an 30 a vie Du 1293. 

Lakaet eo bet da wenvidig d'ar 7 a viz Gwengolo 1903 gant ar Pab Pi X. Sant Paeron Breuriezh Anvioù Santel-meubet Doue ha Jezus eo ar gwenvidig Giovanni
Dolleren

**Dolleren** zo ur gumun eus Kanton Masevaux, en Elzas, en arondisamant Thann-Gebweiler, en departamant gall Haut-Rhin.

## Monumant
Kirchberg

**Kirchberg** zo un anv-lec'h alamanek.

## 
* Kirchberg, e Tirol

## 
* Kirchberg (Saks), e Saks
* Kirchberg an der Jagst, e land Baden-Württemberg
* Kirchberg im Wald, en Bavaria,
* Kirchberg (Bavaria), en Bavaria
* Kirchberg (Rhein-Hunsrück), e Rheinland-Pfalz

## 
* Kirchberg (Elzas), e Haut-Rhin

## 
* Kirchberg (Luksembourg), karter e kêr Luksembourg

## 
* Kirchberg (Bern), e kanton Bern
* Kirchberg (Sankt-Gallen), e kanton Sankt-Gallen
Delyow Sevi

**Delyow Sevi** (*delioù sivi*) zo ur ganaouenn hengounel e kerneveureg. A-hervez e vije an hini nemeti a vije deuet betek ennomp. Kanet e voe gant ar ganourez Brenda Wootton, a-gevret gant Robert Bartlett.

## Gerioù
Ple'th esowgh hwi ow mos, mowes vludh ha teg 
Gans agas bejeth gwynn, ha'gas blew melyn?
:My a vynn mos dhe'n venten, syrra hweg
:Rag delyow sevi a wra mowesi teg.

A allav vy mos genowgh hwi, mowes, vludh ha teg
Gans agas bejeth gwynn, ha'gas blew melyn?
:Gwrewgh mar mynnowgh hwi, syrra hweg 
:Rag delyow sevi a wra mowesi teg.

Fatel vydh mar kwrav vy agas gorra hwi y'n dor,
Gans agas bejeth gwynn, ha'gas blew melyn?
:My a vynn sevel arta, syrra hweg,
:Rag delyow sevi a wra mowesi teg.

Fatel vydh mar kwrav vy agas dri hwi gans flogh,
Gans agas bejeth gwynn, ha'gas blew melyn?
:My a vynn y dhon, syrra hweg,
:Rag delyow sevi a wra mowesi teg.

Piw a vynnowgh hwi kavos rag syrra rag'as flogh,
Gans agas bejeth gwynn, ha'gas blew melyn?
:Hwi a vydh y syrra, syrra hweg,
:Rag delyow sevi a wra mowesi teg.

Pandr'a vynnowgh hwi kavos rag lennow rag'as flogh
Gans agas bejeth gwynn, ha'gas blew melyn?
:Y das a vydh treher, syrra hweg
:Rag delyow sevi a wra mowesi teg.
Kanton Bischheim

**Kanton Bischheim** zo ur c'hanton eus Elzas, en arondisamant Strasbourg-Campagne, en departamant Bas-Rhin. Krouet e o bet ar c'hanton en 1982, diwar rannañ kanton Schiltigheim. Bischheim eo ar pennkanton.

## Kumunioù

Div gumun zo ennañ
* Bischheim 
* Hœnheim
Zimmersheim

**Zimmersheim**, pe	**Zimersche** en elzaseg, zo ur gumun eus Elzas, en arondisamant Mülhausen, en departamant Haut-Rhin.
Paul Grimault

**Paul Victor Grimault**, bet ganet d'an 23 a viz Meurzh 1905 e Neuilly-sur-Seine (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 29 a viz Meurzh 1994 e Le Mesnil-Saint-Denis (Yvelines, Bro-C'hall), a oa un den a sinema gall.

Anavazet-mat eo en abeg da *[[Le Roi et l'Oiseau (film)|Le Roi et l'Oiseau]]*, ur film bevaat dibar sevenet gantañ hag a dapas ar Priz Louis Delluc e miz Kerzu 1979 kent mont e-maez e miz Meurzh... 1980.

## E vuhez

## E filmoù

## Notennoù ha daveennoù


## Liamm diavaez
* '''Paul Grimault''' war Internet Movie Database
Kanton Habsheim

**Kanton Habsheim** zo ur c'hanton eus Elzas, en Arondisamant Mülhausen, e departamant gall Haut-Rhin.Habsheim eo ar pennlec'h.

## Kumunioù
Pemp kumun zo :

* Eschentzwiller
* **[[Habsheim]]** (pennlec'h)
* Riedisheim
* Rixheim
* Zimmersheim
Arondisamant Strasbourg-Campagne

**Arondisamant Strasbourg-Campagne** a oa un arondisamant e Bas-Rhin, savet diwar Arondisamant Strasbourg. Diskaret eo bet d'ar 1añ a viz Genver 2015.

## Kantonioù
8 kanton a oa ennañ
* kanton Bischheim
* kanton Brumath
* kanton Geispolsheim
* kanton Hochfelden
* kanton Illkirch-Graffenstaden
* kanton Mundolsheim
* kanton Schiltigheim
* kanton Truchtersheim
Bischheim

**Bischheim**, **Bísche** en elzaseg, zo ur gumun eus Elzas, e Bas-Rhin, ha pennlec'h kanton Bischheim. 28&nbsp;512 a dud e 2011. En hanternoz da Strasbourg emañ, war lez ar stêr Ill.
Vodou zo Amañ

**Vodou zo Amañ** zo ul levr bannoù-treset e gwenn ha du gant Valériane Duvivier. Lakaet eo bet e brezhoneg gant Stefan Carpentier, embannet gant Ar Gripi e 2015.
Sklaer eo aergelc'h an oberenn pa lenner an titl. "N"eo ket evit ar vugale hag ar speredoù kizidik tamm ebet." a lenner en evezhiadenn a gaver e penn kentañ al levr. 

Bannoù-treset niverel a vez embannet bep lun.
 
## Istor Vodou 'zo amañ
Dek vloaz eo Sunday.
Ar Strobineller, an den divarvel a ren war ar Bayou, en deus lazhet he zud p’o devoa tec’het kuit diouzh e veli.
Ha da zek vloaz, en hec’h-unan e oar Sunday ne c’hall ket ober kalz a dra, neuze e wri ur verc’hodenn vodou, Mojo, ur c’hompagnon bihan hag he skoazello en he c’hest d’en em zialañ.

Skrapet eo Sunday avat gant Ar Re Varv War Vale, mevelien zombi ar Strobineller.
Da vMojo eo neuze da adkvaout e vamm vihan. Arvarus ken-ken eo ar Bayou pa reer tregont santimetr a vent.
Dañjerioù bras a zo koulz ha tud da reiñ dorn.
Hag ur pezh kontell kiger.

E Levr bras ar vodou I e kaver chabistroù 1 ha 2 ar webcomics Vodou zo amañ, koulz ha tresadennoù a bep seurt ha traoù all diembann betek-henn

## Liammoù diavaez
* Pajenn tañva war Twitter ar Gripi
* herebevoodoo 
* icivontlesmorts 

## Levlennadurezh
* Valérianne Duvivier, Vodou zo amañ, Ti-embann Ar Gripi, troidigezh gant Stefan Carpentier (136 pajenn) (ISBN 979-10-94291-00-9)
Noor Jordania

**Noor Jordania**, bet ganet **Elizabeth Najeeb Halaby** d'an 23 a viz Eost 1951, a oa ti-saverez ha rouanez Jordania.
An Cheathrú Rua

**An Cheathrú Rua** (distaget [] (saoznekaet e *Carraroe* pe *Carrowroe*) ; "ar c'harter ruz" eo ar ster e brezhoneg) zo ur geriadenn eus Iwerzhon, e kornôg kontelezh Gaillimh. Emañ en arvor Conamara, e-kreiz ar Gaeltacht, ar vro iwerzhonek. Ouzhpenn 60% eus annezidi An Cheathrú Rua a gomz ar yezh-se bemdez.

Er geriadenn e vez graet stajoù iwerzhoneg e-pad an hañv : bugale e Coláiste Chiaráin ha Coláiste Cholumba, koulz ha studierien hag oadourien en *Áras Mháirtín Uí Chadhain*, digoret e 1977 hag anvet diwar ar skrivagner iwerzhonek Máirtín Ó Cadhain. Lojet e vez an deskerien e tiez tud eus ar c'hornad, ma c'hallont ober war ar pemdez gant ar yezh a zeskont.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*An Cheathrú Rua ,
Pod-te Russell

**Pod-te Russell** zo ur barabolenn implijet gant Bertrand Russell (1872–1970) evit enebiñ ouzh diazezoù ar relijionoù, ha n'haller ket gwiriañ, da lavarout eo d'ar feizad d'o frouiñ.

Kemer a ra meizad ur pod-te a vije o treiñ en-dro d'an Heol, etre Meurzh hag an Douar. 

Damheñvel eo istor aotenn Ockham, an "Unkorneg Roz Diwelus", "Euzhvil ar Spaghetti-nij", pe "azeulerezh an Houad Plastik Melen" gant Leo Bassi.

Pod-te Russell a vez implijet evit arguzenniñ diwar-benn Doue, pe diwar-benn ar prouennoù da zegas en ur gaoz.
Rania al-Yassin

**Rania al-Abdullah**, bet ganet d'an 31 a viz Eost 1970 e Koweit, en un tiegezh a orin Palestina, a zo rouanez Jordania abaoe ar 7 a viz C'hwevrer 1999. Pried eo d'ar roue Abdullah II abaoe an 10 a viz Even 1993, rouanez yaouankañ er bed a-bezh.
Stella McCartney

**Stella Nina McCartney**, bet ganet d' an 13 a viz Gwengolo 1971 e Lambeth (Rouantelezh-Unanet), a zo ur stilourez saoz.

Merc’h eo d’ar soner ha kaner brudet Sir Paul McCartney ha d’e bried Linda McCartney, luc’hskeudennerez stadunanat aet d’an Anaon e 1998.

Stella McCartney a zo debrerez-linad. Ne implij na feur na lêr en he dilhad.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Le Palace

**Le Palace** a oa un toull-noz e Pariz etre 1978 ha 1995 war ar c'hiz er sevenadur underground. A-raok e oa bet ur sinema digoret e 1912, war lerc'h ur c'habared hag ur c'hoariva.

Serriñ a reas e 1996, hag ur skoat e teuas da vezañ. Addigeriñ a reas e 2008 evel sal-abadennoù, o tegemer arvestoù Valérie Lemercier pe c'hoazh re Florence Foresti.
George Catlin

**George Catlin**, ganet e Wilkes-Barre, Pennsylvania, d'ar 26 a viz Gouhere 1796, ha marvet e Jersey City, New Jersey, d'an 23 a viz Kerzu 1872, a zo ul livour amerikan brudet evit e daolennoù eus an Indianed hag o gizioù.

## Skeudennoù

George_Catlin_-_The_White_Cloud,_Head_Chief_of_the_Iowas_-_Google_Art_Project.jpg|The White Cloud,Penn an Iowaed
War on the Plains Comanche vs Osage by George Catlin 1834.png|*War on the plains* (1834)
George Catlin Bull Buffalo.JPG|*Buffalo Bull* (1845)
George Catlin Attacking the Grizzly Bear.jpg|*Attacking the Grizzly Bear* (1844)


## Liammoù diavaez

* Lec'hienn gouestlet d'an arzour
Wittersdorf

**Wittersdorf** zo ur gumun eus Elzas, e kanton Altkirch, en arondisamant Altkirch, hag en departamant Haut-Rhin.
Munio de Zamora

**Munio de Zamora** oa ur beleg dominikan spagnol, bet seizhvet Mestr Urzh an Dominikaned hag eskob Palencia.

Ganet eo bet e Palencia e 1237. Aet eo da Anaon d'ar 7 a viz Meurzh 1300 pe d'an 19 a viz C'hwevrer 1300.

Ne ouzer netra diwar-benn penn kentañ e vuhez.

Degemeret e voe en Urzh ar Brezegerien e kouent San Pablo de Palencia e 1257. N'en doa ket studiet e Skolioù-meur met gwelet oa evel ur merour eus ar c'hentañ.

Dilennet e voe Priol Proviñs Spagn e 1281. Dilennet e voe estr an urzh e chabistr meur Bologna e 1285 daoust d'ar C'hallaoued bezañ klemmet abalamour d'e live a studi.

Kresket en do buan an urzh d'ar mare-se. Ne oa ket an holl izili nevez a live ha ret oa alies digas soñj eus reolennoù an urzh.

Unan eus oberennoù pouezusañ voe reiñ reolennoù da Drede urzh an dominikaned : Regula Fratrum et Sororum Ordinis de Paenitentiae Beati Dominici (Reolenn breudeur ha c'hoarezed penedourien ar Gwenvidig Dominig). Reiñ a reas evel-se reolennoù d'al laiked ha laikezed a felle dezho ren ur vuhez awenet gant hini ar vreudeur. Lakaat a reas laiked ha beleien parrez dindan levezon an urzh hag e roas dezho ur gefridi "o klotañ gant o buhez dezho". Kreskiñ brav a reas an trede urzh goude-se. Talvezout a ra ar reolenn-se betek 1923. Aprouiñ a reas neuze Ludwig Theissling ur reolenn nevez evit klotañ gant kemmoù gwir a Iliz bet embannet e 1917, Reolenn trede urzh lik Sant Dominig. Ur 640 vloaz bennak e padas reolenn Munio.

Embannet e voe hollad reolennoù an dominikaned gant ar Pab Nikolaz IV, ur fransiskan.

E-kerzh e brantad ren e voe dalc'het chabistroù meur Bologna, Pariz, Bourdel, Lucca, Trier, Ferrara ha Palencia. Rannet e daou e voe Proviñsoù dominikan Lombardia, Roma, Frañs, Spagn ha Provañs.

Ur wech dilennet Nikolaz IV e krogas brudoù da redek a-zivout Munio. Tamallet e voe dezhañ bezañ bet dilennet a-drugarez da sikour ar roue Sancho IV a Kastilha hag ar rouanez María de Molina. Prenet e vije bet mouezhioù. Ouzhpenn e veze tamallet dezhañ bezañ divarrek da lakaat izili an urzh da sentiñ ouzh ar reolennoù, ha doareoù bevañ direizh ar vreudeur gant leanezed kouent Santa María la Real de las Dueñas de Zamora peurgetket.

Daoust d'ar prouennoù bezañ diresis e tibabas ar Pab goulenn digant Munio reiñ e zilez e 1289. Nac'hañ a reas Munio ha dilennet e voe en-dro gant chabistr meur 1290. Goude bezañ bet en entremar ha levezonet gant tud zo marteze e tivizas ar Pab tennañ e garg digant Munio dre ur vuilh eus an 12 a viz Ebrel 1291. N'erruas ket ar builh betek ar chabistr peogwir e voe taget an dougerien gant soudarded Sancho. Rediet evo an urzh da sentiñ e 1292.

Kemm a reas an traoù. A-drugarez da skoazell ar roue Sancho e voe anvet Munio eskob Palencia gant asant arc'heskob Toledo e 1294, Gonzalo Gudiel hag aprouet gant ar Pab Selestin V. Daou vlaoz war-lerc'h e c'houlennas ar Pab Bonifas VIII tennañ e garg digant Munio evit abegoù lezennel. Lezel a reas Munio e garg ha skuizh ha dipitet e reas e annez e kouent-kreiz an dominikaned e Santa Sabina e Roma ma varvas e 1300. Beziet e voe eno er benniliz.

## Notennoù
Thomas Herbert Parry-Williams

**Thomas Herbert Parry-Williams**, anavezetoc'h evel **T. H. Parry-Williams** (1887 - 1975), a oa ur barzh kembreat.

Ganet e voe e Rhyd-Ddu, e gwalarn Kembre. Studioù a reas e meur a skol-veur, en Aberystwyth, er Jesus College en Oxford, e skol-veur Freiburg hag er Sorbonne. Gounit a reas Kador ha Kurunenn an Eisteddfod en Eisteddfod Vroadel Wrecsam, e 1912, hag adarre en hini Bangor e 1915. Kelenner kembraeg e voe e skol-veur Aberystwyth, eus 1920 betek 1952. Eno e voe krouet gantañ ar Greizenn evit ar studioù kembraek ha keltiek. Un doktorelezh a dapas e Kembre e 1934 hag unan all en Oxford e 1937. En Aberystwyth e varvas e 1975.
Ben

**Ben** zo ur berranv saoznek ha gallek evit Benjamin, Benoît pe c'hoazh Benedict.
* Ben Barbaud, embreger breizhat, krouer an Hellfest
* *Ben*, anv Ben Vautier, arzour gall-ha-suis
* Ben Ainslie, sir Ben, merdeour saoz
* Ben Kingsley, aktour saoz
*Ben Stiller (g. e 1965), aktour stadunanat
*Ben Barnes (g. e 1981), aktour saoz
* Ben Affleck, aktour stadunanat
* Ben Harper, (g. e 1969), kaner-sonaozer ha soner stadunanat
* Big Ben, tour horolaj Palez Westminster e Londrez

## Gwelet ivez
* Ben Johnson, anv meur a zen

## En hebreeg hag arabeg
***Ben** ( בֶּן‎, mab en hebreeg) a gaver en anvioù-tud, evel *Abraham ben Abraham* ( אברהם בן אברהם‎, en hebreeg). Kevatal eo da Bar-, en arameeg, evel *Simon bar Kokhba* ( שמעון בר כוכבא‎ en hebreeg). 
*"Bin" (بن) pe "Ibn" (ابن) zo ivez (mab en arabeg).
Ben Vautier

**Benjamin Vautier**, pe **Ben**, a oa un arzour ar gweled gall ha suis, bet ganet d'an 18 a viz Gouere 1935 e Napoli ha marvet d'ar 5 a viz Even 2024 e Nisa. Mab-kuñv d'al livour suis Benjamin Vautier (1829–1898) e oa.

Brudet e voe kerkent ha dibenn ar bloavezhioù 1960, a-drugarez d'e « skriturioù » peurgetket, displeget e doareoù a bep seurt. Un arzour goude-modern anezhañ, emezelañ a reas el luskad Fluxus goude endevout kejet ouzh an arzour George Maciunas e Londrez e miz Here 1962.

Difenn a rae ar minorelezhioù en holl vroioù, a-du e oa gant Okitania dieub ha Tibet dieub, da skouer.

Diskouezet eo e oberennoù en ur bern mirdioù ha dastumadoù dre ar bed, en o zouez e Mirdi Arz Modern New York (MOMA) ha Kreizenn Georges Pompidou e Pariz. Savet e voe un diskouezadeg vras anezhañ e 2022 gant Mirdi Skol-veur Arz a Vremañ Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
* Liammoù ofisiel
* Mortuaj e The Guardian gant Marcus Williamson.
Ludwig Theissling

**Ludwig Theissling** (1856-1925) a oa ur beleg alaman ezel eus Urzh ar Brezegerien. 

Bet eo bet 77vet Mestr Urzh an Dominikaned etre 1916 ha 1925. 

Embannet en deus e 1923 ur reolenn nevez evit an trede urzh evit azasaat an hini bet embannet gant Munio de Zamora pa oa Mestr an Urzh etre 1285 ha 1291.