Keriom

Un elfenn gimiek eo ar **c'heriom** ; **Ce** eo e arouez kimiek, **58** e niver atomek ha **140,116** e dolz atomek.

## Istor
Div wezh e 1803, e daou lec'h pell an eil diouzh egile, e c'hoarvezas dizoloadenn an elfenn 58 : e Bastnäs (Sveden) gant ar gimiourien svedat Jöns Jakob Berzelius ha Wilhelm Hisinger, hag e Berlin gant ar c'himiour prusian Martin Heinrich Klaproth. Oksidenn an elfenn 58 eo a voe hiniennekaet e gwirionez, a voe anvet *ceria* kent bezañ anvet *cerium* hervez ar gorrblanedenn 1 Keres a oa bet dizoloet e 1801 hag anvet hervez Keres, doueez roman ar gounezerezh.
E dibenn ar bloavezhioù 1830 e teuas ar c'himiour svedat all Carl Gustaf Mosander a-benn da hiniennekaat keriom en e stumm glan.

## Kenderc'hadur
Er c'hailhoù *allanit* (Ca,Ce,La,Y)2(Al,Fe)3(SiO4)3(OH), *bastnäsit* (Ce,La,Y)CO3F, *monazit* (Ce,La,Th,Nd,Y)PO4 pergen e kaver douaroù rouez, n'int ket ken rouez-se : war-dro 32 g anezho a gaver dre gilogramm e krestenenn an Douar.
N'eus ket kalz mengleuzioù doaroù rouez er bed koulskoude. E Stadoù-Unanet Amerika hag e Sina e kaver ar muiañ a *vastnäsit* ; *monazit* a gaver er Stadoù-Unanet hag e Sina ivez, koulz hag en Aostralia, Brazil, India, Malaysia, Sri Lanka, Suafrika ha Thailand. Lec'hioù all zo da vezañ dizoloet c'hoazh, gant kailhoù *apatit*, *cherallit*, *eudyalit*, *loparit* ha *fosforit*. Un andon all eo an dileizhennoù uraniom bet arveret er greanterezh ur wezh dija.

## Perzhioù
Ur metal liv an argant gwenn, blot, govelius hag orjalennus eo ar c'heriom.
### Kimiek
Aes eo oksidañ ar c'heriom en aer ; lonket e vez skinoù uslimestra ar gouloù gant oksidennoù ar c'heriom.
E 150&nbsp;°C e tev ar c'heriom da reiñ *oksidenn keriom(IV)* :
:Ce + O2 → CeO2
Dazgwerediñ gorrek e ra Ce gant dour yen, ha buan gant dour zomm da reiñ *hidroksidenn keriom* :
:2 Ce [k] + 6 H2O [d] → 2 Ce(OH)3 [dz] + 3 H2 [g]
Gant an holl halogenoù e tazgwered ar c'heriom ivez :
:2 Ce (k) + 3 F2 (g) → 2 CeF3 (k) [gwenn]
:2 Ce (k) + 3 Cl2 (g) → 2 CeCl3 (k) [gwenn]
:2 Ce (k) + 3 Br2 (g) → 2 CeBr3 (k) [gwenn]
:2 Ce (k) + 3 I2 (g) → 2 CeI3 (k) [melen]

### Izotopoù
Eus Ce-123 betek Ce-152 ez astenn skalfad izotopoù ar c'heriom.
Pevar izotop stabil a gaver en natur : 136Ce, 138Ce, 140Ce (an hini paotañ) ha 142Ce.
Skinizotopoù zo bet kavet ivez, 26 anezho, an hini stabilañ o vezañ Ce-144 gant un hanter-vuhez a 284,893 devezh ; eus ar skiriad derc'hanel e teu 144Ce, a voe arveret da sevel kefluskerioù nukleel evit ar c'harr-nij *Convair X-6* bet studiet evit aerlu Stadoù-Unanet Amerika etre 1946 ha 1961 hep bezañ savet biskoazh.

## Arver
* **CeO<sub>2</sub>** a implijer da lenkrañ ferennoù an ardivinkoù luc'honiel. Evit fardañ gwer e vez arveret ivez, evit e zislivañ hag e lakaat da herzel ouzh ar skinoù uslimestra ; melen eo CeO2, setu e vez implijet kevret gant TeO2 da reiñ ul liv melen-aour d'ar gwer.
Evel al lantanom e veze implijet keriom en e stumm CeO2 da fardañ envezioù-kannded (anvet "envezioù Welsbach" ivez).
* **Ce<sub>2</sub>O<sub>3</sub>** a implijer e korzennoù-moged-treluskañ ar c'hirri-tan ; e trelosk ar c'hirri diesel en e lakaer ivez, evit bihanaat ar c'hementad a CO a vez bannet en aer gant ar c'hirri-tan.
Evel trelusker c'hoazh ez implijer Ce2O3 e greanterezh an eoul-maen, hag evit fardañ fornioù emnaetaat.
* Ur meskaj CeO2-Ce2O3 a vez arveret da genderc'hañ hidrogen.
* Dre ma chom CeO2 stabil er gouloù en e lakaer e skrammoù gwer ar binvioù-skinwel hag er c'hleuzeurioù kendreluc'h.
* Keriom a lakaer en dir a-benn e galetaat, er potin a-benn ma vije govelius, en aluminiom a-benn herzel ouzh an daskrign, er c'hendeuzadoù magneziom (kevret gant zirkoniom) a-benn moanaat o greunennegezh ha gallout o moullañ e stummoù kemplezh.
* Kevret gant lantanom ha lantanidoù all ez implijer keriom da fardañ *mischmetal* evit "maen-tan" an dirennoù.

## Notennoù


## Daveennoù
* ''American Chemical Society''  Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Gimiezh*, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Fizik*, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* *Annales de chimie et de physique*, Gallica / ''Bibliothèque nationale de France''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)* ''Pure an Applied Chemistry''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements* ''National Institute of Standards and Technology''  Liamm oberiant 18 HER 12
* ''Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., *Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry*, Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
* DEPOVERE Paul, *La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers*, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
* EMSLEY John, *Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements*, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
* *Geriadur brezhoneg* An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, *Geriadur ar Stlenneg*, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, *History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers*, New York, 2001 ''Brookhaven National Laboratory''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''Jefferson Lab''  Liamm oberiant 22 KZU 2012
* ''Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)''  Liamm oberiant 25 DU 2012
* ''Les propriétés chimiques''  Liamm oberiant 07 GEN 13
* LIDE David R., *CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition*, CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
* ''Royal Society of Chemistry''  Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, *A Guide to the Elements*, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
* ''Webelements''  Liamm oberiant 26 HER 2012