open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caergwrle

**Caergwrle** zo ur gêriadenn e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ un tammig en hanternoz da Wrecsam, tost da gêriadenn Abermorddu, e-harz Mynydd yr Hob, un dorgenn izel.

Emañ Caergwrle war ribl ar stêr Alun. E-kichen ar gêriadenn emañ dismantroù Kastell Caergwrle, ur c'hastell savet en  gant ar priñs Dafydd ap Gruffudd, breur da Llywelyn ap Gruffudd, war douaroù roet dezhañ gant Edouarzh I, roue Bro-Saoz. Ur pont kozh, eus ar , zo er gêriadenn ; darbet e voe dezhañ bezañ distrujet gant un dic'hlann dour e 2000, met adkempennet eo bet abaoe.

E kumuniezh Yr Hob emañ Caergwrle.
Carmel (Sir y Fflint)

**Carmel** zo ur gêriadenn vihan e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ er c'hornôg da Dreffynnon, gant Chwitffordd er gwalarn ha Pantasaph er c'hreisteiz.

Deuet eo anv ar geriadenn diwar anv Menez Carmel er Bibl.
Caradog Prichard

**Caradog Prichard** (3 a viz Du 1904 – 25 a viz C'hwevrer 1980) a oa ur barzh hag ur romantour kembraek.

Ganet ha maget e voe Caradog Prichard e Bethesda, e kontelezh Gwynedd, e bro ar mengleuzioù mein-glas. Yaouankik e oa pa varvas e dad er vengleuz hag ur c'hleñved spered a oa gant e vamm. E 1923 e voe kaset ar vamm da ospital Dinbych hag eno e tremenas ar rest eus he buhez. Labourat a reas Prichard evel kazetenner, e kembraeg da gentañ hag e saozneg da c'houde, evit *[[Yr Herald Cymraeg]]* e Caernarfon, *[[Y Faner]]*, ar *[[Western Mail]]* e Kerdiz, an *[[News Chronicle]]* e Londrez hag an *[[Daily Telegraph]]* evit echuiñ. E Londrez e tremenas ar braz eus e vuhez.

## Oberennoù
*Un Nos Ola Leuad* eo e romant nemetañ, brudet-mat, embannet e 1961. Kontañ a ra buhez kalet ur paotrig e hanternoz Kembre e deroù an . Ar baourentez, ar follentez, an emlazh eo an temoù a gaver el levr-se hag a adkaver en e oberennoù all.

Danevelloù a skrivas ivez ha barzhonegoù. Gounit a reas ar gurunenn en Eisteddfod Vroadel, dre deir gwech, e 1927, e 1928 hag e 1929. Prizioù all a c'hounezas ivez ha tapout a reas ar Gador en Eisteddof 1962 e Llanelli.

**Canu Cynnar*, barzhonegoù (1937)
**Terfysgoedd Daear*, barzhonegoù (1939)
**'R wyf Innau'n Filwr Bychan*, eñvorennoù (1943), embannet gant an anv-pluenn "Pte P."
**Tantalus*, barzhonegoù (1957)
**Un Nos Ola Leuad*, romant (1961)
**Llef Un yn Llefain*, barzhonegoù (1963)
**YGenod yn ein Bywyd*, danevelloù 1964
**Afal Drwg Adda*, eñvorennoù (1973)
**Cerddi Caradog Prichard*, barzhonegoù (1979)

Troet e voe *Un Nos Ola Leuad* e meur a yezh, e saozneg, galleg, tchekeg, spagnoleg, alamaneg, gresianeg, nederlandeg, daneg.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*BBC Cymru - Gogledd Orllewin - "Awdur Un Nos Ola Leuad ac enillydd tair coron a chadair Eisteddfodol" 
*Dictionary of Welsh Biography
Cefn-y-bedd

**Cefn-y-bedd** zo ur gêriadenn vihan e reter Sir y Fflint, e biz Kembre.

Emañ Cefn-y-bedd en hanternoz da Wrecsam. Un ti-gar bihan zo, gant trenioù da vont da Wrecsam ha da Liverpool.
Pontybotgyn

**Pontybotgyn**, skrivet ivez a-wechoù **Pontybotgin** pe **Pont-y-botcin** (*Pontybodkin* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ e-kichen Coed-llai.
Idylle (danevell)

***Idylle*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1884

## Istor
Da gentañ e voe embannet *En voyage* er gelaouenn *[[Gil Blas]]* d'an 12 a viz C'hwevrer 1884. 
Adembannet e voe en dastumad ''Miss Harriet''.

## An danevell
En tren etre Gevova ha Marseille, er vagon diwezhaén, ur gwaz hag ur vaouez. Hi zo pemp bloaz warn-ugent, ha lart ken ez eo; eñ zo treut, rous e groc'hen, o veajiñ gant ur bal, da vont da glask labour da Vro-C'hall.
Bernieridae

**Bernieridae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2010 gant Alice Cibois, Normand David, Steven M.S. Gregory & Éric Pasquet, *[[Bernieria madagascariensis|Bernieria]]* ar genad skouer anezhañ.

Diouzh Doare 9.1 an *IOC World Bird List* ez a eizh genad golvaneged, brosezat an holl anezhe e Madagaskar, d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Oxylabes madagascariensis|Oxylabes]]* - Sharpe, 1870 (1 spesad),
* ***[[Bernieria madagascariensis|Bernieria]]*** - Pucheran, 1855 (1 spesad),
* *[[Cryptosylvicola randrianasoloi|Cryptosylvicola]]* - Goodman, Langrand & Whitney, 1996 (1 spesad)
* *[[Hartertula flavoviridis|Hartertula]]* - Stresemann, 1925 (1 spesad)
* *[[Thamnornis chloropetoides|Thamnornis]]* - Milne-Edwards & Grandidier, 1882 (1 spesad)
* *[[Xanthomixis]]* - Sharpe, 1881 (4 spesad),
* *[[Crossleyia xanthophrys|Crossleyia]]* - Hartlaub, 1877 (1 spesad),
* *[[Randia pseudozosterops|Randia]]* - Delacour & Berlioz, 1931 (1 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Callaeidae

**Callaeidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1836 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).

Diouzh Doare 6.1 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad hiziv an deiz :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Callaeas]]* - Forster, 1788 (2 spesad),
* *[[Philesturnus]]* - Geoffroy Saint-Hilaire, 1832 (2 spesad),
* † *[[Heteralocha]]* - Cabanis, 1851 (1 spesad).

O c'havout a reer holl e Zeland-Nevez.

## Notennoù ha daveennoù
Deiz ar serviedenn

**Deiz ar serviedenn** (*Towel Day* e saozneg) a vez lidet bep bloaz d'ar 25 a viz Mae evit enoriñ deiz marv Douglas Adams. Pedet e vez an dud da dapout pep a serviedenn koronk ganto e-pad an deiz. Kroget e oa bet al lid e 2001 goude marv Douglas Adams d'an 11 a viz Mae 2001. Diwar penn-oberenn ar skrivagner (*[[The Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]*) eo ar serviedenn. Klotañ a ra deiz ar serviedenn gant ar Geek Pride Day.
Tufañ bigorned

An tufañ bigorned zo ur sport. Pal ar sport-se eo tufañ ur bigorn ar pellañ ar gwellañ en ur ziwall diouzh an avel. N'eus bodadeg ebet c'hoazh evit ar sport-se.

Bep hañv e vez dalc'het e Mogerieg, porzh Sibirill (Bro-Leon), kenstrivadeg bedel an tufañ bigorned. Un dachenn dufañ 20 metr he hirder ha 3 metr he ledander a zo. Pep kevezer en deus tri zaol-esae.

Rekord ar bed zo bet tapet gant ar Breizhad Alain Jourden d'ar 5 a viz Eost 2012 gant un dufadenn 10,57 m.

## Disoc'hoù kenstrivadeg Sibirill

## Daveennoù
* Dominique Aymard, Eric Jouan, Patrick Poivre d'Arvor (rakskrid), *Les miscellanées du docteur Le Dantec : Tout ce que vous avez toujours voulu savoir sur la Bretagne sans jamais oser le demander*, Ouest-France, 2012
Mengleuz ar Re Fuzuilhet

**Sabreg ar re Fuzuilhet**, pe **Mengleuz ar re Fuzuilhet**, a vez graet eus ur vengleuz el lec'h e oa bet fuzuilhet ostajoù gant an Alamaned d'an 22 a viz Here 1941 e Kastell-Briant. Lazhet e oant bet e rebourserezh d'an ober rezistañs. Ul letanant-koronal, Karl Hotz, eus ar Wehrmacht a oa bet lazhet e Naoned. Daou zevezh war-lec'h e oa bet divizet lakaat 48 ostaj d'ar marv : 27 e Kastell-Briant, 16 e Naoned ha 5 e Pariz. Guy Môquet, 16 vloaz, a oa en o zouez.

## Monumantoù
* Monumant Kamp Choisel.
## Dave ha notennoù
Bernard Lasbleiz

**Bernard Lasbleiz**, ganet d'an 22 a viz Kerzu 1951 e Pariz, a zo ur soner akordeoñs diatonek hag ur c'helenner eus Bro-Dreger. Embannet en deus pladennoù ha levrioù. 

## Oberennoù
Tri levr skridoù-sonerezh en deus graet :
**Tonioù a blij din - 100 ton evit an akordeons diatonik*, Coop Breizh. 2000
**An ton hag ar pardon - skridoù-sonerezh, evit soloioù, daouadoù, triadoù sonerien akordeoñs diatonik*, Coop Breizh. 2004
* *Ma'm bije bet kreion - Kronikoù sonerezh eus Bro-Dreger ha broioù all e Breizh*, Dastum. 2007

D'an unan a viz Kerzu 2012 en deus soutenet e dezenn *War Don... les timbres des chansons et cantiques populaires en langue bretonne (XVIIème - XXème siècle)*, e Skol-Veur Brest.
Amsterdam (Jacques Brel)

***Amsterdam*** zo ur gananouenn skrivet ha kanet e 1964 gant Jacques Brel, awenet marteze gant an ton saoz hengounel *[[Greensleeves]]*.
Biskoazh n'eo bet enrollet gant Jacques Brel en ur studio ; n'eus anezhi nemet un enrolladenn diwar leurenn an Olympia, enrollet e 1964. War pladenn an enrolladenn-se e lenner ez eo bet skrivet an ton hag ar c'homzoù gant Brel.

## Notennoù
Camille Saint-Saëns

**Camille Saint-Saëns** (distaget [] e galleg) a oa un sonaozour, soner piano hag ograour gall eus marevezh ar romantelezh, bet ganet d'an 9 a viz Here 1835 e Pariz ha marvet d'ar 16 a viz Kerzu 1921 en Aljer.

## Oberennoù brudet
Ouzhpenn 600 oberenn a zo bet sonaozet gant Camille Saint-Saëns.
* Meurlarjez al Loened
Horzh

An **horzh** a zo ur seurt morzhol bras, dezhañ ur penn metalek ponner-kenañ, betek meur a gilogram a-wechoù. Implijet e vez er mañsonerezh evit terriñ mein pe diskar mogerioù. Ober a raer gant un horzh ivez evit sankañ gennoù e tammoù koad a-benn faoutañ anezhe.
Quidditch

Ar c'h-**Kiditch** a zo ur c'hoari sportel a faltazi deuet eus an heuliad romantoù skrivet gant J. K. Rowling diwar-benn istor Harry Potter.

Er c'hoari-se e vez enebet daou skipailh, seizh c'hoarier e pep hini, gant ur garg hag ur pal dishenval da bep hini.  
*tri anezho zo anvet *bannerien*, hag a glask merkañ ar poentoù gant ul Lenk,
*un Diwaller, a ziwall ar gwalennoù,
*daou *skoer*, karget da gas kuit ar "sklofoù" drouk
*un Taper,  a glask tapoutar Fich aour.

C'hoariet e vez ar sport-se war skubellennoù-nij ha gant un astell koad. Kregiñ a ra ar c'hoari en ur teurel etre an daou skipailh ur volotenn anvet *Lenk* en aer. Ret eo tapout pe skeiñ al "Lenk", ur volotenn ruz,  e barzh unan eus an teir gwalenn, pe lagadenn,  hag a zo e skourr en aer, e kamp pep skipailh, en daou benn d'an dachenn-c'hoari. 

Evit diaesaat ar c'hoari div volotenn all anvet Sklofoù a zo diskroget en aer, an div se a zo strobinellet evit reiñ bec'h d'ar c'hoarierien da dizhout ar palioù.
Ur mod all evit gounid a zo tapout ur volotenn bihan anvet fich aour,  a lak ar c'hoari da echuiñ met diaes spontus eo tapout anezhañ.

## Notenn
Vangelis

**Vangelis**, ganet **Evangelos Odysseas Papathanassiou** (Agriá,  – Pariz, ), a oa ur sonaozour gresian.

## Liammoù diavaez
*  ''Elsewhere – The independent Vangelis website''
Yeshaia

**Yeshaia**, pe **Izaia** pe **Ezai**, יְשַׁעְיָהוּ en hebreeg, a zo unan eus profeded "vras" an Tanac'h. E anv a dalv kement ha "Doue a ro silvidigezh".

Ar profed meneget ar muiañ en Testamant Nevez eo, hag an hini a vez lennet an aliesañ el lidoù kristen.

## Buhez
Yeshaia, mab Amos, a zo bet ganet war-dro 765 KJK, moarvat e Jeruzalem. Dre e diegezh e oa eus brientinelezh Rouantelezh Yehouda. un den desket e oa, kustum ouzh ar politikerezh, en darempred gant melestrerezh ar stad, ha marteze eo bet e-unan un den eus sekretouriezh ar roue. "Gouzout a ra mat petra a dremen, ha n'en deus ket aon da gomz kreñv ha dichek".
Kregiñ a reas da brezegenniñ e 740, bloavezh marv ar roue Ouzia (781-740). Kendelc'her a reas da brezeg dindan Yotam (740-736), Ac'haz pe Ahaz (736-716) ha Yehizkia pe Hizkia pe Ec'hiskia (716-687). War-dro 700 KJK e koller roudoù Yeshaia. Hervez un hengoun yuzev e vefe bet merzheriet didan ren Menashe pe Manase.

Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour a-zivout Yeshaia : " Hep mar ebet hon eus an Izaia ur skrivagner bras, leun a dan hag a faltazi, unan hag a oar displegañ e soñjoù en ur yezh splann, mentet-kaer, pezh a vez santet zoken en troidigezhioù. Parfeter e yezh hag uhelder e spered a ra anezhañ profed meur an Testamant kozh, hag unan eus skrivagnerien vrasañ lennegezhioù ar bed."

Levr Yeshaia a gaver teir lodenn ennañ. Skrivet e vefe bet al lodenn gentañ gant Yeshaia ha meur a aozer a vefe bet evit eil hag an trede lodenn.

## Daveoù
Pontblyddyn

**Pontblyddyn** zo ur gêriadenn vihan e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ war harzoù Coed-llai. Redek a ra ar stêr Alun dre ar gêriadenn.
Menashe (roue Yehouda)

Hervez ar Bibl (2Dn **33**, 1-20) e voe **Menashe** pe **Manase** roue Rouantelezh Yehouda goude e dad Yehizkia pe Hizkia.

## Daveoù
Margherita Farnese

**Margherita Farnese** (Parma, 7 a viz Du 1567 – Piacenza, 13 a viz Ebrel 1643) a oa ur verc'h da Alessandro Farnese, dug Parma ha Piacenza, ha d'e bried Maria d'Aviz, nizez d'an impalaer santel Karl V. Anvet e voe Margherita, diwar-lerc'h anv he mamm-gozh, mamm he zad, Marc'harid Aostria, bastardez d'an impalaer.

## He buhez
### Eured
D'an 2 a viz Meurzh 1581, e Piacenza, e timezas Margherita Farnese, 13 vloaz anezhi, da Vincenzo Gonzaga, mab da Guglielmo Gonzaga, dug Mantova ha da Eleonora d'Austria. Pal an eured e oa moarvat krouiñ un emglev padus etre Farnese ha Gonzaga a-enep da Firenze hag ankouaat ar gasoni gozh, savet e 1547 entre an daou diegezh pa iriennas Ferrante Iañ Gonzaga a-enep Pier Luigi Farnese, kentañ dug Parma ha Piacenza. Ha d'an 30 a viz Ebrel e tegouezhas ar priedoù nevez e kêr Mantova.

Bloaz goude, bugel ebet : ne oa ket bet sevenet an eured, dre ma oa ur si bennak e korf ar wregig moarvat. Bec'h a savas etre an daou diegezh en abeg da se : an tad Gonzaga a felle dezhañ ez afe kuit Margherita hag an tad Farnese a gave e oa un dichekadenn hag a roas da c'houzout ne oa bugel ebet abalamour d'an ozhac'h yaouank na oa ket gouest d'ober bugale. A-benn ar fin ez eas ar Farnese kozh a-du gant an torr-dimeziñ, a voe embannet d'ar 26 a viz Mae 1583.
Neuze e tistroas Margherita da gêr Parma, ambrouget gant he breur Ranuccio.

Torret e voe an eured daou vloaz goude, rak ne oa ket bet sevenet an eured, dre ma oa ur si bennak e korf ar wregig moarvat. Ha kaset e voe ar wregig Margherita d'ar gouent.

## Er gouent
Kaset e voe da leandi San Paolo, e Parma, hag anvet eno seurez Maura Lucenia. Diwezhatoc'h e voe abadez Sant'Alessandro.

Addimeziñ a reas Vincenzo e 1584 da Eleonora de' Medici, ha c'hwec'h bugel o devoe.

Goude 1616, goude dastum arc'hant ar gristenien vat, e c'hallas seurez Maura peurechuiñ savidigezh iliz ar sent Gervaso ha Protaso, gouestlet hiriv d'ar Santissima Annunziata, hervez mennad Giambattista Fornovo.

## Film
E 1966 e voe graet ar film *Una vergine per il principe*, awenet gant istor Margherita, ha c'hoariet gant Vittorio Gassman, Virna Lisi hag Anna Maria Guarnieri.
Armada de Chile

An **Armada de Chile** eo arme-vor Republik Chile. 25 000 den a zo enni, hag en o zouez 5000 soudard war-droad. 

## Gwelet ivez
*Armeoù Republik Chile

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Ebba ar Yaouankañ

**Æbbe** pe Ebba, lesanvet *ar Yaouankañ*, zo ul leanez ha merzherez saoz hag a vije marvet d'an 2 a viz Ebrel 870 e prioldi Coldingham, e Bro-Skos, petra bennak ma n'eur ket sur e vije bet anezhi ervat.

Leanez e oa en abati Coldingham, ha troc'het he dije he fri hag he muzell uhelañ evit dizarbenn ar breizherien viking a glaske he gwallañ, ma voe heuliet he skouer gant al leanezed all. Gwallet ne vije ket bet, met marvet e vije e tangwall an abati.

Kentañ ma voe meneget Æbbe a voe gant daou gronikour eus an XIIIvet kantved, Matthieu Paris, en e Chronica Majora ha Roger de Wendover en e Flores Historiarum. Dre ma n'eus meneg ebet anezhi e skrid ebet a-raok ne gred ket an istorourien e vije gwir an istor.
Ebba Stenbock

**Ebba Gustavsdotter Stenbock** (marvet e 1614, en Finland) a oa un itron svedat. Goude marv he fried Clas Eriksson Fleming (1530-1597), gouarnour Finland, e tifennas Ebba kastell Turku evit ar roue Sigismund III Vasa p'edo an dug Karl o klask kemer ar gurunenn.

## Tiegezh
Ebba Stenbock a oa merc'h d'ar riksråd Gustaf Olofsson Stenbock ha d'e bried Brita Eriksdotter Leijonhufvud. C'hoar e oa da rouanez Sveden, Katarina Stenbock (1535-1621), a oa trede pried ar roue Gustav Vasa (1496-1560). Nizez e oa d'ar rouanez Margareta Leijonhufvud, ha dre se keniterv d'he bugale, da lavarout eo d'an danvez rouaned Johan III ha Karl IX Sveden.

Dimezet e oa da Clas Eriksson Fleming (1530-1597), gouarnour Finland, en 1573.

## Eured
En 1573 e timezas da Clas Eriksson Fleming e ti he c'hoar, Katarina Stenbock, en Stockholm, ha gant he fried ez eas da Finland. Pevar bugel he doe : teir merc'h, Katarina, Hebla ha Margareta, hag ur mab, Johan Fleming. En 1594 e voe anvet he fried da c'houarnour Finland.

Brudet e oa Ebba Stenbock abalamour d'hec'h emzalc'h dispont dirak an Dug Karl. Pa grogas ar brezel diabarzh en 1595 etre Sigismund III Vasa hag e eontr Karl, a renas evel Karl IX, edo he fried e-touez harperien Sigismund III Vasa a-enep e eontr Karl. Derc'hel a reas proviñs Finland, e rouantelezh Sveden, a-enep an dug Karl.

En amzer-se e tarzhas Brezel ar Bizhier en Finland en 1596.
En miz Ebrel 1597, lakaet fin da Vrezel ar Bizhier, hag o prientiñ stourm ouzh aloubadeg an Dug Karl, e varvas Fleming. War e lerc'h e voe anvet Arvid Stålarm ar Yaouankañ da c'houarnour. Met Ebba a gemeras penn ar stourm hag a reas he soñj kenderc'hel da zifenn kastell Turku diouzh arme an Dug Karl gant sikour daou ofiser. Prientiñ a reas ar seziz, en ur c'hortoz sikour digant ar roue Sigismund a oa e Pologn. E miz Eost 1597 e teuas an Dug Karl gant e arme da aloubiñ Finland. Kemer a reas Åland, a oa douar he c'hoar rouanez, Katarina Stenbock
Nivlennad al Luc'hsae

**[[Nivlennad]] al [[Luc'hsae]]**, anvet ivez **IC 4406**, zo un nivlennad lec'hiet e steredeg ar Bleiz.

Dizoloet eo bet e 1899 gant ar steredoniour amerikan DeLisle Stewart.
La Ficelle

***La Ficelle*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1883

## Istor
Da gentañ e voe embannet *La Ficelle* er gelaouenn *[[Le Gaulois (France)|Le Gaulois]]* d'ar 25 a viz Du 1883. 
Adembannet e voe en dastumad ''Miss Harriet''.

## An danevell

Deiz ar marc'had e Goderville e Normandi. Hauchecorne, kouer, a ya di. Dastum a ra un tamm fiselenn dindan selloù ur c'houer all, Malandain, un enebour dezhañ.

Ur yalc'h zo bet kollet, ha tamallet da Hauchecorne bezañ kavet anezhi, ha miret.
Binig-Staol

**Binig-Staol** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Plouha e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Krouet eo bet d'ar 1 a viz Meurzh 2016, o vodañ kumunioù Binig ha Staol.

## Brezhoneg
* 8,1 % eus anvioù-lecʼh Binig ha 12,2 % eus re Staol a zo brezhonek.
* E distro-skol 2024 e oa 14 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Monumantoù ha traoù heverk

Etables sur mer chapelle notre dame esperance.jpg|Chapel Itron-Varia an Esperañs e Staol.
Église Notre-Dame-de-Bon-Voyage de Binic-3286.jpg|Plasenn an Iliz e Binig.


## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud

## Pennadoù kar
* Binig,
* Staol.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Mohoidae

**Mohoidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2008 gant Robert C. Fleischer, Helen F. James & Storrs L. Olson.

Diouzh Doare 6.1 an *IOC World Bird List* ez ae daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* † *[[Chaetoptila angustipluma|Chaetoptila]]* (1 spesad, aet da get),
* † *[[Moho (genad)|Moho]]* (4 spesad, aet da get).

Edo brosezat an holl en Hawaii.

## Notennoù ha daveennoù
L'Héritage

***L'Héritage*** zo anv gallek meur a oberenn.

## Levrioù
* L'Héritage zo ur romant kebekat gant Victor-Lévy Beaulieu.
* L'Héritage zo un danevell gant Guy de Maupassant.
* L'Héritage zo ur romant gall gant Colette Audry.

## Pladennoù
* Héritage des Celtes zo ur bladenn gant Dan ar Braz ha kanerien all; un tamm brezhoneg a glever enni.
Yehezkel

**Yehezkel** pe **Ezekiel** (en hebraeg: יְחֶזְקֵאל, Y'ḥez'qel, distaget [jəħezˈqel]), zo unan eus profeded veur an Tanac'h. Talvezout a ra e anv "Ra vo kreñvaet gant Doue" pe " Doue a greñvaio anezhañ". Tudenn bennañ Levr Yehezkel eo.

Ur beleg oa Yehezkel. Harluet e voe da Vabilon gant ar roue Yehoyac'hin er bloaz 597 KJK. Ober a reas e annez en ul lec'h anvet Tell-Aviv ("Torgenn an Dourioù) war ribl ar stêr Kevar nepell diouzh Babilon.

Hervez ar Bibl e voe kaset da brezeg e-touez an harluidi, en devoe eno gweledigezhioù a-berzh Doue, gant ar gefridi da lavarout e gomzoù d'ar bobl harluet, da vezañ gedour evito, ma ne selaouint ket ar falsprofeded, hogen ma tistroint davet an Aotrou. Kemenn a reas d'ar bobl, diskred ha disuj, kastiz Jeruzalem en arbenn d'he difealded e-keñver Doue. War-lerc'h dismantr Jeruzalem e kemmas e zoare d'ober, o kourfediñ an harluidi da zougen selloù etrezek an dieubidigezh, an distro d'ar mor, an dazont a c'hloar war-lerc'h ar c'hastiz.
Promesaoù a seurt-se ne c'hellent ket chom hep en em gavout gant speredoù disfiz ha diskred, ha kavout a reas ar profed enebiezh war e hent.

## Daveoù
Moho (genad)

***Moho*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1830 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù
Pevar spesad golvaneged ac'h ae d'ober ar genad :
* † *[[Moho apicalis]]* (aet da get)
* † *[[Moho bishopi]]* (aet da get)
* † *[[Moho braccatus]]* (aet da get)
* † *[[Moho nobilis]]* (aet da get).

O c'havout a raed holl en Hawaii ; renket e vezent er c'herentiad Meliphagidae betek 2008.

## Notennoù ha daveennoù
Branta hutchinsii

***Branta hutchinsii*** a zo ur spesad evned palvezek eus ar c'herentiad Anatidae.

Anvet e voe *Anser Hutchinsii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an naturour skosat John Richardson (1787-1865) : dougen a ra anv an naturour breizhveuriat Thomas Hutchins (1730-1790).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar blant dreist-holl ; debriñ a ra amprevaned, blotviled ha kresteneged ivez avat.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Branta hutchinsii hutchinsii*, o neizhañ e hanternoz-pellañ Kanada ; o c'hoañviñ e kreisteiz-kreiz Stadoù-Unanet Amerika (eus New Mexico da Louisiana, ral a-wech er reter da New York) ha biz Mec'hiko,
* *Branta hutchinsii leucopareia*, o neizhañ a-dachadoù en Inizi an Aleouted ha Semidi, Alaska ; o c'hoañviñ en Oregon, Kalifornia,
* *Branta hutchinsii minima*, o neizhañ war aodoù kornôg Alaska ; o c'hoañviñ e Kalifornia,
* *Branta hutchinsii taverneri*, o neizhañ eus kreiz Alaska da zelta ar stêr Mackenzie ; o c'hoañviñ e Mec'hico.

## Liammoù diavaez
*  ''Branta hutchinsii'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Branta hutchinsii'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Rederig

Ur **rederig** a oa ur c'harr sachet gant kezeg da zougen beajourien etre ar c'hêrioù. 


Coach (PSF).jpg| Rederig.
Post und Reisecarte der Wege durch Frankreich 1703.PNG|Hentoù dre ar rederig en Gall en 1703
Wilhelm von Diez Postkutschenreise.jpg|Diligence, a zouge ivez ar post.
Cruikshank - Traveling in France.png|**Le voyage en France** pe **Le départ de la diligence**Tresadenn gant George Cruikshank (1818).
Gotthardpostkutsche.jpg|Ar rederig *Gothard* '.
Dámaso Pérez Prado

**Dámaso Pérez Prado** (Matanzas, Kuba, 11 a viz Kerzu 1916 - Ciudad de México, 14 a viz Gwengolo 1989), lesanvet "el Rey del Mambo", ha "Cara de foca", a oa ur soner mec'hikan genidik a Guba.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
* Cerezo Rosa, gant Pérez Prado
Irmandades da Fala

An **Irmandades da Fala** (*Breuriezhioù ar Yezh*) a oa ur gevredigezh vroadelour eus Galiza hag a voe oberiant etre 1916 ha 1931. Ar strollad kentañ e oa e Galiza hag a rae gant ar galizeg hepken.

## Istor
E 1915 e voe embannet ur galv gant Aurelio Ribalta, ur skrivagner galizeg o vevañ e Madrid, d'an dud da zifenn ar yezh. D'ar 6 a viz Genver 1916, er bloaz war-lerc'h, e stagas Antón Villar Ponte gant al labour da sevel ul luskad difennourien ar galizeg, dre ar gazetenn *[[La Voz de Galicia]]* hag e miz Meurzh 1916 e voe embannet gantañ ul levrig anvet *Nacionalismo gallego (Apuntes para un libro). Nuestra afirmación regional* ("Broadelouriezh c'halizat (Notennoù evit ul levr). Hon diogeladur rannvroel") ma plede gant difenn yezh ar vro.

Degemeret mat e voe e c'halv, gant tud a bep seurt. Ha d'an 18 a viz Mae 1916 en em vodas tud e ti ar Real Academia Galega en A Coruña, da sevel un *Hirmandade dos Amigos da Fala* ("Breuriezh Mignoned ar Yezh"), gant Antón Villar Ponte en he fenn. Goude e voe krouet strolladoù all e meur a lec'h dre ar vro, e Santiago de Compostela, Monforte de Lemos, Pontevedra, Ourense...

A-raok pell e oa skourroù e 27 lec'h disheñvel hag aozet e voe a bep seurt abadennoù ganto, kentelioù yezh hag all. D'ar 14 a viz Du 1916 e teuas er-maez an niverenn gentañ eus o c'helaouenn, *A Nosa Terra* ("Hon Douar"), e galizeg penn-da-benn, ha ganti 2000 koumantanter adalek an deroù. E dibenn 1917 e voe graet emglev etre an Irmandades da Fala ha Katalaned al Lliga Regionalista Catalana evit kinnig tud e mouezhiadeg 1918, en aner avat.

Er vodadeg vloaziek kentañ, e miz Du 1918, e voe embannet ur "manifesto broadelour" a voe diazez programmoù an holl vroadelourien e Galiza betek Brezel diabarzh Spagn : disklêriet e veze ennañ e oa Galiza ur vroad, goulennet e veze un emrenerezh klok evit ar vro hag ar galizeg da yezh kenofisiel. E-pad diktatouriezh Miguel Primo de Rivera e tigreskas an niver a izili en Irmandades. Met kreskiñ a reas adarre goude se.

Goude ar seizhvet bodadeg vloaziek e 1931 e voe savet ur gwir strollad politikel, anvet Partido Galeguista. Ha goude-se e voe fin, tamm-ha-tamm, d'an Irmandades.
La cumbia del mole

**La cumbia del mole** zo ur ganaouenn savet gant ar ganerez vec'hikan Lila Downs, enrollet en hec'h albom La cantina er bloaz 2006. Enni ez eus kaoz eus ar meuz anvet mole hag eus gizioù stad Oaxaca.
Pen-y-ffordd

**Pen-y-ffordd** pe **Penyffordd** zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ er gevred da gêr Bwcle.

Div skol kentañ derez zo er gêriadenn hag ur porzh-houarn.

E 2011 e oa  a dud o chom e kumuniezh Brychdyn a Bretton ha 413 anezho a oa kembraegerien (10,9%).

## Notennoù
Cindy Blackman

**Cindy Blackman**, ganet e 1959, zo un daboulinerez jazz stadunanat. Dimezet eo d'ar gitarour mec'hikan Carlos Santana. 
## Liamm diavaez
*Cindy Blackman o taboulinat gant he fried gitarour
Tehuantepec

**Tehuantepec** zo un anv-lec'h eus Mec'hiko.

* strizh-douar Tehuantepec, e gevred ar vro.
* pleg-mor Tehuantepec, e stadoù Oaxaca ha Chiapas.
* Territorio de Tehuantepec, anv kozh un diriegezh.
* Santo Domingo Tehuantepec, kêr en Oaxaca.
* Stêr Tehuantepec, en Oaxaca.
Strizh-douar Tehuantepec

**Strizh-douar Tehuantepec** zo ur strizh-douar e kreisteiz Mec'hiko, etre Pleg-mor Mec'hiko hag ar Meurvor Habask.
NGC 1705

**NGC 1705** a zo ur c'halaksienn ferennek lec'hiet 17 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg al Livour.
Llorona

**Ur pennad all a vo diwar-benn ar ganaouenn [[La Llorona]] .*

Al ***Llorona*** (*al leñverez*) zo un tasmant brudet e Suamerika. Hervez ar vojenn e vefe ur vaouez he deus kollet he bugale hag a c'harm ouzh o c'hlask a-hed ar stêr, hag a ra droug d'ar re a zegouezh ganti.

Diwar hec'h anv e teufe hini ar ganaouenn La Llorona, heñvel ouzh ur werz, koulskoude n'eus tost netra voutin etre ar werz hag ar vojenn.

## Mojenn
Tasmantoù o ouelañ e-kichen stêrioù a gaver e-leizh e mojennoù pobloù rakspagnek Suamerika.

## Sonerezh
**Gwelout [[La Llorona]].*
* En Oaxaca ez eus ur ganaouenn, evel ur werz, anvet *[[La Llorona]]*, a gemm ar pozioù anezhi hervez al lec'hioù hag ar ganerien, ha kaoz enni eus karantez ha melkoni evel er vojenn.
* E-touez ar ganerien brudet a gan La Llorona emañ Joan Baez, Eugenia León, Chavela Vargas, Lila Downs, Banda Bostik, Susana Harp, Voodoo Glow Skulls ha Caifanes .
* Ar ganerez kanadian-mec'hikan Lhasa de Sela he deus graet, en 1998, uur bladenn a sonerezh mec'hikan anvet *La Llorona*.
* Spagnoled al laz Mägo de Oz a son *La leyenda de la Llorona* en o albom *Gaia*.
*Al laz stadunanat Beirut en deus savet ur ganaouenn anvet *La Llorona* a glever en o albom *[[March Of The Zapotec/Holland|The Marche of the Zapotec]]*.
* Al laz Caifanes, en o fladenn diwezhañ, *[[El nervio del volcán]], *a gan ur ganaouenn anvet *La Llorona*.
La negra Tomasa

**La negra Tomasa**, anavezet ivez evel **Bilongo**, pe **Mandinga**, zo ur ganaouenn spagnolek savet a-raok 1937 (er bloaz ma voe embannet) gant ar soner kuban Guillermo Rodríguez Fiffe (Mayari 1907-Miami 1995). Hennezh a oa gitarour ha kaner e meur a laz: *Caribe Oriental, Trio Azul, Trio Siboney, Cuarteto Compay Gallo*, hag adkemeret e veze e sonioù gant lazoù all evel hini Benny More, ar Septeto Habanero, an Trio Matamoros, René Cabel, Roberto Espi, Los Hermanos Lebatard, Hermanos Palau, Conjunto Casino.

Kaoz zo enni eus un den sot gant an Negra Tomasa (ar vorianez Tomasa) ha ne c'hall ket tremen hepti abalamour d'ar c'hwistantin a lak en he boued hag en he c'hafe... Ha pan a-hi kuit e vez trist meurbet.

Ouzhpenn ur ganaouenn eo deuet da vezañ peogwir e vez sonet gant kalz sonerien Latin Jazz.

## Komzoù

:Estoy tan enamorao, de la negra tomasa
:Que cuando se va de casa
:Que triste me pongo
:Estoy enamorao, de la negra tomasa
:Que triste me pongo

:Ay, ay, ay
:Esa negra linda
:Que me hecho bilongo
:Esa negra linda, (relinda)
:Que me hecho bilongo

:Na' ma' que me gusta la comi'a
Que me cocina
:Na' ma' que me gusta la cafe
:Que ella me cuela
:Na' ma' que me gusta la comi'a
:Que me cocina
:Na' ma' que me gusta la cafe
:Que ella me cuela

:Ay, ay, ay
:Esa negra linda, (relinda)
:Que me hecho bilongo, (bilongo)
:Esa negra linda, (relinda)
:Que me hecho bilongo

:Estoy tan enamorao de la negra tomasa
:Que cuando se va de casa
:Que triste me pongo
:Estoy tan enamorao de la negra tomasa
:Que cuando se va de casa
:Que triste me pongo

:Ay, ay, ay
:Esa negra linda, (relinda)
:Que me hecho bilongo, (bilongo)
:Esa negra linda, (relinda)
:Que me hecho bilongo

:Quiquiribu, mandinga
:Quiquiribu, mandinga
:Alla en la habana, tasajo
:Y alla en oriente, mabinga
:Yo conoci a un cocinero
:Que cocinaba mabinga
:Y machacaba los ajos
:Con la cabeza' el mortero
:Como bailaba tomasa
:En el barrio de la timba
:Quiquiribu, mandinga

## Kanerien
Kanet eo bet gant tud e-leizh, koulz e Kuba evel e broioù spagnolek all Amerika, gant tud evel ar re-mañ: 
*Compay Segundo, 
*Buena Vista Social Club, 
*Son Varadero, 
*Caifanes, laz rock mec'hikan, en o albom *Caifanes*
* Ismael Rivera, kaner 
* Tito Rodriguez, 
* Eddie Palmieri, penn laz-seniñ
* Joe Ruiz, 
* Cano Estremera, 
* Ernesto "Fruko" Estradas, 
* Ernesto Tito Puentes, 
* Israel "Cachao" Lopez, 
* Chucho Valdes, 
* Ibrahim Ferrer, 
* Ruben Gonzalez, sonet gant ar piano.
* Richard Bona, soner jazz kamerounat.

## Liammoù diavaez
* https://web.archive.org/web/20170417105514/http://www.carmencita.fr/joomla-fr/mas-musica/102-titres-et-chansons/208-bilongo-la-negra-tomasa-mandinga-chanson-eternelle
* Kanet gant Conjunto Casino, e Mec'hiko, e 1944 : https://www.youtube.com/watch?v=0BeCFgL1Kb0&spfreload=10
* Kanet gant ar Son Varadero : https://www.youtube.com/watch?v=rRo3gx4JIHI
* Kanet gant ar Charanga de la 4, ha sonet dispar gant ar piano : https://www.youtube.com/watch?v=ZMXhUGMRTfU
* gant laz Eddie Palmieri kanet gant Ismael Quintana
Trelogan

**Trelogan** zo ur gêriadenn vihan e biz Kembre, e Sir y Fflint. E kumuniezh Llanasa emañ, hanter-hent etre Trelawnyd er c'hornôg ha Mostyn er reter. En hanternoz emañ kêriadenn Llanasa.

Ur skol kentañ derez zo hag un davarn. Betek 2005 e oa un ti-post ivez met serret eo bet.
Los Payos

**Los Payos** a oa ul laz sonerien andalous ma sone tri mignon eus kêr Sevilla, Eduardo Rodríguez Rodway (1945), Luis Moreno Salguero (1945) ha José Moreno Hurtado Josele (1944).

En 1969 e voe embannet ar ganaouenn María Isabel, a deuas da vout *kanaouenn an hañv*, hag a reas berzh bras.

En 1971 e rejont o LP nemetañ, *Lo mejor de Los Payos*, met ne rejont ket biken un taol ken kaer evel hini María Isabel.

## Pladennoù
### Pladennoù bihan
* Como Un Adiós (1968)
* Adiós, Angelina (1968). Diwar Bob Dylan.
* María Isabel (1969)
* Pequeña Anita (1969)
* Señor Doctor (1970)
* Un Tipo Raro (1970)
* La Paz, El Cielo y Las Estrellas (1971)
* Vuelve Junto a Mí (1972)

### Kendastumadoù
* Lo Mejor de Los Payos (1971)
* Grandes Éxitos (1973)
* Los Payos (Yerbabuena. Todas sus grabaciones) (2000). Hollad o oberenn.
Arnaldo Otegi

**Arnaldo Otegi Mondragon** a zo ur politikour euskarat, stourmer dizalc'hour. Mouezh ar strollad Sortu eo. Ganet eo d'ar 6 a viz Gouhere 1958 e Elgoibar, ur gêriadennig eus proviñs Gipuzkoa e bro Euskadi su.

Ul lisañs prederouriezh ha lizhiri a zo bet tapet gantañ. Dimezet eo ha daou vugel en deus.

Stourmer e oa er strollad Euskadi ta Askatasuna (ETA), skourr bolitikel-soudardel, ret e voe dezhañ kuitaat e vro ha terc'hout da Frañs e 1977. Harzet ha skarzhet e voe, ha lakaet etre daouarn ar servijoù surentez spagnol e 1987. Barnet e voe prim e Madrid ha kondaonet da 6 vloaz toull-bac'h. Dieubet e voe e 1990.

E 1997 e oa bet dilennet evel ezel e bodad ren da c'hortoz ar strollad Herri Batasuna.

Otegi a zo bet dieubet eus an toull-bac'h d'ar 1añ a viz Meurzh 2016. An dieubidigezh a oa bet degemeret mat gant pennoù an tu kleiz abertzale, ha gant pennoù ar strollad Podemos ; kement-se a blanto reuz e-barzh ar strolladoù politikel all dreist-holl Ciudadanos, hag ul lod eus bed ar c'helaouiñ El Mundo e-penn.
## Levrlennadur
*  Demain, Euskal Herria - Entretien avec Arnaldo Otegi, embannadur Gara-Gatuzain, 168 pajenn, 1añ aviz Even 2006 (ISBN 978-2913842410)
## Film
* Julio Medem, Euskal pilota: larrua harriaren kontra
## Notennoù ha daveennoù
N44

**N44** a zo un nivlennad lec'hiet war-dro 165 000 a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e Koumoulenn vras Magellan, e steredeg an Aouredenn.
LH 95

**LH 95** a zo un druilhad stered, da gelc'htreiñ ar Hent Sant Jakez, lec'hiet e steredeg an Aouredenn .
Druilhad an Aouredenn

**Druilhad an Arouadenn** a zo un druilhad galaksioù lec'hiet e steredeg an Aouredenn.

## Galaksioù
*NGC 1533
*NGC 1553
*NGC 1566
Hagen

**Hagen** (distaget [] en alamaneg) zo ur gêr vras en Alamagn. Emañ e stad Nordrhein-Westfalen, e lodenn su takad ar Ruhr, 15&nbsp;km diouzh Dortmund, el lec'h ma kember ar stêrioù Lenne ha Volme gant ar Ruhr. E miz Kerzu 2010 e oa  a dud o chom enni.

E Hagen emañ FernUniversität Hagen, ur skol-veur ma kelenner dre bellgelennerezh, an hini nemeti arc'hantet gant gouarnamant kreiz Alamagn. Gant ouzhpenn  studier (e miz Meurzh 2010), ez eo ar skol-veur vrasañ en Alamagn.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Hagen gant ar c'hêrioù-mañ :

## Notennoù

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel Hagen
Koumoulenn vihan Magellan

**Koumoulenn vihan Magellan** a zo ur c'halaksienn gorr direolek, tost d'an Hent Sant-Jakez, lec'hiet e steredeg an Toukan.

## Daveennoù
Regret (Maupassant)

***Regret*** zo un danevell gant Guy de Maupassant embannet e 1883.

## An istor
*Regret* a oa bet embannet e Le Gaulois ar 4 a viz Du 1883, hag en dastumad Miss Harriet.

## An danevell

## Embannadurioù
* En dastumad *[[Miss Harriet (dastumad)|Miss Harriet]]*, embannet gant Livre de poche, ha Gallimard Poche.

## Liammoù diavaez
*Lenn ar skrid e Wikisource
NGC 2683

**NGC 2683** a zo ur c'halaksienn troellennek lec'hiet war-dro 25 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg al Liñs.
Yun Hyon-seok

**Yun Hyon-seok**(hangeul: 윤현석, hanja: 尹賢碩) anvet **Yukwudang**(육우당, 六友堂) (7 a viz Eost 1984 en Incheon - 26 a viz Ebrel 2003 e Dongdaemun, Seoul) a oa ur skrivagner eus Sukorea hag ur stourmer evit gwirioù Mab-Den ha gwirioù an heñvelrevourien.

D'an 26 a viz Ebrel 2003 e oa en em grouget.

## Gwelet ivez
* LGBT
* Gae

## Liammoù diavaez
* Protecting sexual minorities Koreatimes 2013.08.23 
* Queer Rights Activists in South Korea Step Up Efforts to Support LGBTQ Youth 
* 육우당(六友堂), ‘성소수자 해방’을 위해 지다 참세상 2008.05.01 (Sukorea)
* "가식적인 기독교에 깨달음을"…어느 10대의 죽음 프레시안 2013.04.21 (Sukorea)
* 청소년유해매체물에 '동성애' 삭제키로 오마이뉴스 2003.04.29 (Sukorea)

## Notennoù ha daveennoù
Nivlennad ar Pilikant

**Nivlennad ar [[Pilikant]]** anvet ivez **IC 5070** hag **IC 5067** a zo un nivlennad lec'hiet lec'hiet war-dro 1800 a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an Alarc'h.
NGC 7000

**NGC 7000**, anvet ivez **Nivlennad [[Norzhamerika]]** zo un nivlennad lec'hiet war-dro 1600 a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an Alarc'h.
Plocepasser

***Plocepasser*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1872).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Plocepasser donaldsoni]]*,
* *[[Plocepasser mahali]]*
** *P. m. ansorgei*, ***mahali***, *melanorhynchus* ha *pectoralis*,
* *[[Plocepasser rufoscapulatus]]*,
* *[[Plocepasser superciliosus]]*.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze er c'herentiad Passeridae kent.

## Notennoù ha daveennoù
Levi (mab Jakob)

**Levi** (לֵּוִי en hebraeg) a oa, hervez Levr ar C'heneliezh (Gen 29:34), trede mab Jakob hag e wreg Lea ha diazezer Meuriad Levi (al Levidi), unan eus daouzek meuriad Israel (Er 1:2).

E Levre ar C'heneliezh, Levi, gant e vreur Simeon, a lazhas holl dud kêr Shec'hem abalamour ma oa bet gwallet e c'hoar Dinah gant priñs ar gêr-se.

Pa voe rannet Kanaan ne voe roet douar ebet da Levi, met ur garg relijiel. Moizez hag Aaron a oa izili eus meuriad Levi.

## Notennoù
Pseudonigrita

***Pseudonigrita*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1903 gant al loenoniour alaman Anton Reichenow (1847-1941).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pseudonigrita arnaudi]]*
** *P. a. *'arnaudi**', *australoabyssinicus* ha *dorsalis*,
* *[[Pseudonigrita cabanisi]]*.
O c'havout a reer en Afrika, tri (3) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze er c'herentiad Passeridae kent.

## Notennoù ha daveennoù
NGC 4605

**NGC 4605** a zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet war-dro 15 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an c'hKarr-kamm Bras.
Dorchester (Dorset)

**Dorchester** (distaget [] e saozneg) zo ur gêr eus Bro-Saoz, pennlec'h kontelezh Dorset. Emañ etre Poole ha Bridport, war an hent bras. Ur greizenn genwerzh eo **Dorchester**, a-gozh, war lez ar stêr Frome.

E **Dorchester** e oa ar skrivagner Thomas Hardy o chom, ha gant ar gêr-se e voe awenet evit sevel e romant *The Mayor of Casterbridge*.

Da vare niveradeg 2011 e oa  annezad o chom e **Dorchester**.

## Douaroniezh
Restr:Dorchester - Dorset dot.png|
|

## An anv
Dont a ra anv **Dorchester** eus an anv latin *Durnovaria*, deuet eus ur ger brezhonek kar d'hon ger dorn.

E hensaozneg e oa *Dornwaraceaster* (an anv "ceaster" a veze roet e hensaozneg d'ar c'herioù a orin roman).

Evit **Durnovaria** : Rivet & Smith, p.&nbsp;345-346

* I.A. 48615 (Iter XV) : **DURNONOVARIA**; 4836 : **DURNONVARIA / DURNOVARIA**
* Ravenna 10522 : **DURIARNO**

Talvoudegezh : pe "*ar c'hreñvlec'h war ar stêr Arnus*" ?, pe "*meil-dorn (maen heñvel ouzh ur meilh-dorn) e-kichen ar stêr*" .

Evit **Dorchester** : Eilert Ekwall

* **Dorcic, Dorciccaestrae**, c 730 Bede
* **Dorceceaster**, 635 ASC
* **Dorchecestre**, DB
* **Dorkecestr**, 1190 P

Talvoudegezh : diouzh ur wrizienn **derk-* (breton *derch*, kembraeg *drych* = aspect), da lavarout : "*bright or splendid place*" = ur blas kaer-tre

## Ardamezioù
## Istor
Durnovaria e oa kêrbenn an Durotriges e koulz ar Romaned. War a seblant Maiden Castle e oa o c'hreñvlec'h (bet aloubet gant Vespazian war dro 44 goude J.-K.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus **Dorchester** gant ar c'hêrioù-mañ :
*
*
*

## Liammoù diavaez

## Notennoù
Gymnoris

***Gymnoris*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1845 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Gymnoris dentata]]*,
* *[[Gymnoris pyrgita]]*
** *G. p. pallida* ha *pyrgita*,
* *[[Gymnoris superciliaris]]*
** *G. s. bororensis*, *flavigula*, *rufitergum* ha *superciliaris*,
* *[[Gymnoris xanthocollis]]*
** *G. x. transfuga* ha *xanthocollis*.

## Rummatadur
Renket e veze ar pevar spesad er genad *[[Petronia (evn)|Petronia]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
La India

* *Arabat eo droukveskañ gant ar ganerez kuban [[La India de Oriente]].*


**Linda Bell Viera Caballero** (bet ganet d'an 9 a viz Meurzh 1969 e Rio Piedras, Puerto Rico), anavetoc'h evel ***La India*** ("An Indianez"), zo ur ganerez puertorikan, lesanvet ivez *La Princesa de la Salsa*.
Kanañ a ra *salsa*, *bolero*, *baladas*, *pop music*, *house music*, *dance music*, *reggaeton*, *bachata*.

Mont a reas gant he zud da chom da New York, SUA, e karter ar Bronx, gant he mamm-gozh. Er skol e oa mignonez da Louie Vega, DJ, hag e 1990 e timezas dezhañ da 19 vloaz.

## Pladennoù
* *Breaking Night* (1990)
* *Llegó la India Via [[Eddie Palmieri]]* (1992)
* *Dicen Que Soy* (1994)
* *Jazzin' with [[Tito Puente]]* (1996)
* *Sobre el Fuego* (1997)
* *Sola* (1999)
* *Latin Songbird: Mi Alma Y Corazón* (2003)
* *Soy Diferente* (2006)
* *Unica* (2010)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Trelawnyd

**Trelawnyd** zo ur gêriadenn vihan e biz Kembre, e Sir y Fflint. Anvet e oa *Newmarket* e saozneg etre 1710 ha 1954. Emañ Trelawnyd en ur c'hornad torgennoù izel, etre Diserth ha Trelogan. En hanternoz emañ kêriadenn Gwaenysgor.
Sychdyn

**Sychdyn** (*Soughton* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ en hanternoz da gêr Yr Wyddgrug.

Dont a ra an anv *Sychdyn* eus an anv saoznek *Soughton*, a dalvez kement ha "kêr ar c'hreisteiz".

En ur c'hornad parkeier ha koadeier emañ Sychdyn. Kalz eus an annezidi zo tud hag a labour e Chester, Liverpool pe Wrecsam. Un davarn zo, ur stal-voued, un ti-post hag ur skol kentañ derez.

Bodet e voe e lez gant ar priñs Llywelyn ap Gruffudd e Sychdyn, d'ar 27 a viz Eost 1275.
La Bretagne libertaire

***La Bretagne libertaire*** zo un embannadenn eus 1921.

Dindan an titl-se e teuas er-maez, er bloavezh-se, ur c'haier 66 pajennad en dastumad *[[Les Humbles]]*, ur gelaouenn renet gant Maurice Wullens hag a zeue er-maez ur wech an amzer, gant an istitl "Revue Littéraire des Primaires", etre 1913 ha 1940.

Gant Camille Le Mercier d'Erm e oa bet savet ar c'haier-se, gant ur pennad bras anvet « *La Nation bretonne et l’Internationale* ». Pennadoù berroc'h a oa, gant tud a bep seurt, e galleg ar braz anezho met lod e brezhoneg ivez, gant Félicité Robert de Lamennais, Ernest Renan, Olier Souetr, Aristide Briand, Gustave Hervé, Yves Le Febvre, Guillaume Carantec, Émile Masson, Jos Le Bras, Louis Napoléon Le Roux, Le Mercier d’Erm, Frañsez Jaffrennou ha Charlez Rolland. Koadengravadurioù a oa, diwar zorn Jeanne Malivel.

## Notennoù

## Liamm diavaez
* ''La Bretagne libertaire'' e *Portail Archives Numériques et Données de la Recherche*.
Abroscopus

***Abroscopus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1930 gant an evnoniour breizhveuriat Edward Charles Stuart Baker (1864-1944).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Abroscopus albogularis]]*
** *A. a. *'albogularis***, ''fulvifacies'' ha ''hugonis'',
* ''[[Abroscopus schisticeps]]''
** ''A. s. flavimentalis'', ''ripponi'' ha ***schisticeps***,
* ''[[Abroscopus superciliaris]]''
** ''A. s. bambusarum'', ''drasticus'', ''euthymus'', ''flaviventris'', ''papilio'', ''sakaiorum'', ''schwaneri'', ''smythiesi'', ***superciliaris**' ha *vordermani*.

O c'havout a reer en Azia, c'hwezek (16) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e vezent er c'herentiad Sylviidae kent.

## Notennoù ha daveennoù
Galaksienn ar C'helc'hier

**Galaksienn ar C'helc'hier** a zo ur c'halaksienn lec'hiet war-dro 13 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar C'helc'hier. Unan eus ar galaksioù tostañ da Hent Sant-Jakez eo.
Cettiidae

**Cettiidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2006 gant ar skiantourien svedat Per Alström, Per G.P. Ericson, Urban Olsson & Per Sundberg.

Dont a ra e anv eus hini ar jezuist italian Francesco Cetti (1726-1778) a oa loenoniour ha matematikour.

## Genadoù
Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a seizh genad golvaneged bihan d'ober ar c'herentiad ; setu-i, renket diouzh an urzh filogenetek :

## Notennoù ha daveennoù
Phyllergates

***Phyllergates*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1883 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged bihan a ya d'ober ar genad :
* *[[Phyllergates cuculatus]]*
** *P. c. batjanensis*, *cinereicollis*, *coronatus*, ***cuculatus***, *dumasi*, *everetti*, *hedymeles*, *malayanus*, *meisei*, *philippinus*, *riedeli*, *stentor*, *thais* ha *viridicollis*,
* *[[Phyllergates heterolaemus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Ardeola bacchus

***Ardeola bacchus*** a zo ur spesad kerc'heized eus ar c'herentiad Ardeidae.

Anvet e voe *Buphus bacchus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1855) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, kresteneged ha pesked.

## Annez
Neizhañ a ra ar spesad e douaroù izel Azia ar Su ha nijal kuit da Inizi bras ar Sounda da c'hoañviñ.

## Liammoù diavaez
*  ''Ardeola bacchus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ardeola bacchus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ernst Hartert

**Ernst** Johann Otto **Hartert**, bet ganet d'an 29 a viz Here 1859 e Hamburg (Kengevread alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Du 1933 e Berlin (Trede Reich d'an ampoent), a oa un evnoniour alaman.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Aeronautes]]*,
* **C** : *[[Cataponera]]*,
* **G** : *[[Goodfellowia]]*, *[[Graueria]]*, *[[Guadalcanaria]]*,
* **H** : *[[Hypocryptadius]]*,
* **L** : *[[Lophozosterops]]*,
* **M** : *[[Madanga]]*, *[[Mandingoa]]*,
* **S** : *[[Salvadorina]]*, *[[Sapayoa]]*,
* **T** : *[[Taeniotriccus]]*.

### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Aglaiocercus berlepschi]]*, *[[Anas smithii]]*, *[[Anthus hellmayri]]*, *[[Antrostomus salvini]]*, *[[Apus alexandri]]*,
* **B**
: *[[Batrachostomus poliolophus]]*, *Bostrychia rara* (ibiz jave brizh),
* **C**
: *[[Cataponera turdoides]]*, *Columba junoniae* (kudon lore), *[[Cyornis colonus]]* hag *[[Cyornis oscillans|oscillans]]*,
* **D** : *[[Dacnis berlepschi]]*,
* **E**
: *[[Egretta dimorpha]]*, *[[Eumyias additus]]*, *[[Eurostopodus argus]]*,
* **F** : *[[Fringilla polatzeki]]*,
* **G**
: *[[Geokichla dohertyi]]* ha *[[Geokichla joiceyi|joiceyi]]*, *[[Goodfellowia miranda]]*, *[[Graueria vittata]]*, *[[Guadalcanaria inexpectata]]*, *[[Gymnophaps mada]]*,
* **H**
: *Haematopus chathamensis* (morbig Chatham), *[[Heleia crassirostris]]*, *[[Henicophaps foersteri]]*, *[[Hydrochous gigas]]*, *[[Hydrornis schneideri]]*,
* **L**
: *Lanius cabanisi* (pig-spern lost hir), *Larvivora ruficeps* (eostig penn rous), *[[Lophozosterops dohertyi]]*, *[[Lophozosterops goodfellowi|goodfellowi]]*, *[[Lophozosterops squamiceps|squamiceps]]* ha *[[Lophozosterops superciliaris|superciliaris]]*, *Loxia scotica* (beg-kroaz Skos),
* **N**
: *[[Nyctiphrynus rosenbergi]]* ha *[[Nyctiphrynus yucatanicus|yucatanicus]]*,
* **P**
: *[[Patagioenas goodsoni]]*, *[[Phylloscartes flaviventris]]*, *[[Pitta superba]]*, *[[Psittiparus bakeri]]*, *[[Ptilinopus granulifrons]]*,
* **R**
: *[[Rigidipenna inexpectata]]*, *[[Rukia ruki]]*,
* **S**
: *[[Sapayoa aenigma]]*, *Scolopax mira* (kefeleg-koad Amami),
* **T**
: *[[Taeniotriccus andrei]]*, *[[Tolmomyias flavotectus]]*, *Turnix everetti* (turniz Sumba),
* **Z**
: *[[Zoonavena thomensis]]*, *[[Zoothera talaseae]]*, *[[Zosterops kuehni]]*, *[[Zosterops kulambangrae|kulambangrae]]*, *[[Zosterops luteirostris|luteirostris]]*, *[[Zosterops meeki|meeki]]*, *[[Zosterops murphyi|murphyi]]*, *[[Zosterops splendidus|splendidus]]* ha *[[Zosterops vellalavella|vellalavella]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Tesia

***Tesia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged bihan a ya d'ober ar genad :
* *[[Tesia cyaniventer]]*,
* *[[Tesia everetti]]*
** *T. e. *'everetti*** ha ''sumbawana'',
* ''[[Tesia olivea]]''
** ''T. o. chiangmaiensis'' hag ***olivea**',
* *[[Tesia superciliaris]]*.

## Notennoù ha daveennoù