Yezhadur hollek

Ar **yezhadur hollek** (saoz. 'Universal grammar') a zo anezhañ un deorienn yezhoniel a glask lakaat war-wel ar perzhioù yezhadur hollek, da lâret eo ar perzhioù boutin a c'heller kavout en holl yezhoù. Pal enklaskoù a seurt-mañ a glask displegañ penaos e vez desket ar yezhoù gant an dud evit ar wech kentañ rak krediñ a ra lod ez eo bezañ gouest da deskiñ ur yezh ur perzh a-ouenn evit an dud. 

Faos e vefe krediñ avat e souten an deorienn-mañ ez eo peurheñvel yezhadur pep yezh, met kentoc'h e vez roet ganti un nebeud reolennoù evit diswel liammoù don etre strukturioù yezhoniel zo a-benn displegañ, war e dro, panaos e ra ar vugale evit deskiñ sevel frazennoù reizh en yezh kentañ ken buan all.

Bountet e oa bet al labour war an dachenn-mañ evit ar wech kentañ gant Joseph Greenberg o labourat dreist-holl gant perzhioù boutin kevreadurezh 30 yezh disheñvel.

Ur **'perzh hollek**' a zo ur perzh hag a zo gwir atav evit pep yezh pe d'ur perzh a vez kavet alies e meur a yezh. 

Da skouer :

:*Pep yezh he deus atav [[Anv kadarn|anvioù kadarn]] ha [[Verb|verboù]]*.

:*Pep yezh (estreget yezhoù sinet are re vut) he deus atav [[kensonenn]]où ha [[vogalenn]]où*. 

Liammoù strizh ez eus etre al labour enklask war an dachenn-mañ ha tachennoù all evel tipologiezh ar yezhoù hag an doare ma vez dielfennet ar yezhoù en empenn.

Graet e vez an diforc'h etre ar perzhioù hollek **rik** diouzh un tu hag ar re **ampleg** diouzh an tu all: 

* **'Perzhioù hollek rik**' (saoz. *absolute universals*): 

Ar perzhioù hollek rik a zo gwir atav hag evit pep yezh, da skouer : 

:*Pep yezh he deus atav [[Anv kadarn|anvioù kadarn]] ha [[Verb|verboù]]*. 

:*Pep yezh (estreget yezhoù sinet are re vut) he deus atav [[kensonenn]]où ha [[vogalenn]]où*.

Ret eo anzav n'eus ket kalz a reolennoù a seurt-mañ da gavout e-touez holl yezhoù ar bed e gwirionez, avat.

* **'Perzhioù hollek ampleg**' (saoz. *implicational universal*):

Ar perzhioù ampleg a vez urzhiet a seurt ma vez liammet ur perzh resis gant unan all, da lâret eo, 'bewech ma vez kavet X e vez kavet ivez Y', da skouer : 

:*Pep yezhoù ganti un [[Niver (yezhoniezh)|trider]] he do atav ivez an [[Niver (yezhoniezh)|daouder]]*

:*Pep yezh ganti [[kensonenn]]où [[doare distagañ|dre c'hwezhañ]] he do (pe he defe bet) ivez [[kensonenn]]où [[doare distagañ|stokus]].*

* **'Perzhioù damhollek**' (saoz. *universal tendancies*)

A-hendall, hervez ar statistikoù, daoust ha ma vez faos ur perzh yezhadurel evit un nebeudik yezhoù zo, e c'hell bezañ c'hoazh ur perzh damhollek evit an darn vrasañ eus yezhoù ar bed. Seurt perzhioù damhollek a c'hell bezañ *ampleg* pe *rik* diouzh o zu ivez.

Setu ur skouer o tennañ d'ur perzh yezhadurel damhollek rik: 

:*An darn vrasañ eus yezhoù ar bed o deus [[kensonenn]]où [[doare distagañ|dre fri]]*

An darn vrasañ eus ar perzhioù damhollek a zo ampleg avat, dres evel ar perzhioù hollek. 

Setu ur skouer o tennañ d'ur perzh yezhadurel damhollek ampleg: 

:*Peurliesañ e vez kavet [[araogenn]]où en ur yezh a ra gant an urzh [[Rener-Renadenn-Verb (urzh)|Rener-Renadenn-Verb]] (SOV)*. 

**'Tabutoù**'

Bez ez eus ivez ur re yezhonourion hag o deus savet a-enep d'an deorienn-mañ. Hervez Michael Tomasello, da skouer, ez eo gouest ar vugale da deskiñ yezhoù hep ma vefent ganet gant ur re reolennoù yezhadurel en o empenn endeo. Hervezañ, n'eus tu ebet da diskwel eo c'hell bezañ faos seurt teoriennoù rak ne raent nemet deskrivañ perzhioù yezhoù zo hep gallout mont pelloc'h ha reakwelet ar pezh a c'hellfe degouezhout en ur yezh bennaket pe get.

Ha koulskoude, alies e vez savet damkanoù a seurt-se gant ar re o deus fiziañs e gwirionez ar *'yezhadur hollek* - re alies, marteze, rak n'eo ket ral dezhe rakwelet traoù na c'hoarvez ket e gwirionez pe c'hoazh chom hep rakwelet traoù a c'hoarvez e yezhoù zo.

## Liamm diavaez:
* Kentelioù gant Skol-Veur Penn (SUA)