open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Daniel Kernalegenn

**Daniel Kernalegenn** a zo un troour hag un istorour brezhonek. Graet en deus war-dro ar skolioù brezhonek, ha bet eo e Kuzul-ren Diwan e-pad meur a vloaz. Bremañ e klask skoazellañ par ma c'hell an embann brezhonek.

## Buhez
Ganet eo Daniel Kernalegenn d'an 19 a viz Eost 1952 e Landrevarzeg e Kerne, e-kichen Kemper, e kanton Brieg. N'en d'eus ket graet studioù hir er skolioù met tapet en deus ur vachelouriezh F3 (elektronik) e 1970.

Pa oa bihan, en doa klevet brezhoneg 'vit ar wech, gant e dud ha gant e vamm-gozh hag a oa o vevañ gantañ, ha ne veze nemet brezhoneg etrezo. Ouzhpenn-se, e oa eno un ostaliri a-ziwar ar maez ganto ha ne veze ken nemet brezhoneg etre an dud. Desket en deus lenn ha skrivañ brezhoneg drezañ e-unan.

Pa oa e-tro 13 vloaz en deus skrivet traoùigoù bihan. Plijout a rae dezhañ lakaat kanaouennoù eus ar c'hiz d'ar mare-se e brezhoneg, ar re a gane Antoine da skouer. Gortozet en deus e 40 vloaz evit stagañ da skrivañ da vat.

## Oberennoù
### Troidigezhioù
**Ar vosenn skarlek*, diwar « The scarlet plague » gant Jack London, emb. Al Lanv, 2002, 120 p.
**Colomba*, diwar danevell Prosper Mérimée, emb. Al Lanv, 2005, 251 p. 
**Frederig*, diwar un droidigezh c'hallek eus levr Hans Peter Richter, « Damals war es Friedrich », emb. Keit Vimp Bev, 2007, 206 p.
**Devet ez vev*, diwar ul levr gant Souad, emb. Al Lanv, 2013, 354p.

### Oberennoù savet gantañ
* *Les noms de lieux de Landrevarzec*, Landrevarzeg, emb. Ti-kêr Landrevarzeg, 2006, 114 p.
* *Kernalegenn : ur familh, 1426-2008*, Kemper, emb. Al Lanv, 2009, 210 p.
* *Kernalegenn : une famille, 1426-2008*, Brest, emb. war e gont, 2009, 210 p.

### Kenlabourioù
**Geriaoueg matematik : roll ar gerioù implijet e Penaos 'mañ kont ?*, Ti-Embann ar Skolioù, Sant-Brieg, 1998, 45 p.	
**Penaos 'mañ kont ? Klas 5 : Matematik*, Ti-Embann ar Skolioù, Sant-Brieg, 1995, 225 p.

## Liammoù
https://web.archive.org/web/20160911111013/http://kaouenn.net/?q=br%2Fnode%2F726, https://web.archive.org/web/20160306225854/http://www.kaouenn.net/?q=br%2Fnode%2F894 Daou bennad-kaoz gant Daniel Kernalegenn diwar gKaouenn.net
Sylvie Robert

**Sylvie Robert** zo ur bolitikourez vreizhat, ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1963 e Naoned, hag ezel eus ar PS.

## Kargoù
*Kuzulierez-kêr eo abaoe 1989 e Roazhon, dileuriet e Roazhon Meurgêr hag eil eilmaerez karget eus ar c'hehentiñ abaoe 2014.
*Besprezidantez Kuzul Rannvro Breizh e oa etre 2004 ha 2010.

## Sevenadur
Ober a ra pe a rae war-dro ar sevenadur 
*e Ti-kêr Roazhon
*e Roazhon Meurgêr
*e Rannvro Breizh
*e Livre et lecture en Bretagne
*e-barzh kuzul-ren ar PS e Pariz.

## Traoù all
Kamaradez eo da Françoise Morvan, hag evel kalzik eus pennoù ar PS e Breizh n'eo ket troet-kaer gant "Naoned e Breizh". 

## Liammoù
*He fajenn war lec'hienn Roazhon Meurgêr
*Sylvie Robert hag ar sevenadur ha "Naoned e Breizh" (ABP)
Na Hearadh

**Na Hearadh** (distaget  e gouezeleg; *Harris* e saozneg) zo un enezenn e gwalarn Bro-Skos, unan eus Inizi Gall er Meurvor Atlantel. E gwirionez eo stag ouzh Leòdhas, a zo en hanternoz dezhi, met lavaret e vez Leòdhas agus na Hearadh (Leòdhas ha na Hearadh) evel pa vijent div.
War-dro 2 000 a dud zo o chom enni.
An Tairbeart eo porzh ha kêr-benn Na Hearadh. 

## Gerdarzh
Na Hearadh e vije an enezenn meneget evel *Adru* (a dalv tev, tolzennek) e kartenn Klaudios Ptolemaios eus Enez Vreizh hag an inizi amezek. E norseg, *Hérað* a oa ur seurt distrig. An darn vrasañ eus anvioù-lec'h Na Hearadh a zo anvioù norsek gouezelekaet.

## Douaroniezh
Rannet eo Na Hearadh etre div lodenn, hini an hanternoz ha hini ar c'hreisteiz, gant Loch A Siar (*West Loch Tarbert*) ha Loch an Tairbeairt (*East Loch Tarbert*). Etre an div loc'h ez eus ur strizh-douar m'emañ An Tairbeart (*(An) Tairbeart* pe *Tairbeart na Hearadh* e gouezeleg, *Tarbert* e saozneg). 

Hervez niveradeg 2011 e oa 1 916 a dud o chom en enez, ha 60% anezho a oa gouezelegerien. 

### Hanternoz Na Hearadh

E hanternoz Na Hearadh, tostik ouzh Leòdhas, emañ *[[An Cliseam]]*, uhelañ menez an Inizi Gall pellañ gant 799 metr.

### Er c'hreisteiz

N'eo ket ken meneziek kreisteiz an enezenn. Traezhegi gwenn zo en arvor kornôk. 

## Filmoù
Pennadoù filmet eus an enezenn a zo bet lakaet gant Stanley Kubrick da c'horre ar blanedenn Yaou en e film *[[2001, A Space Odyssey]]*.

## Liammoù diavaez

* https://web.archive.org/web/20120724030248/http://www.leverburgh.co.uk/
* http://www.explore-harris.com/
* skeudennoù eus an enez
* Gwelvadoù eus an enez (Ret eo kaout QuickTime)
* Gwelout muioc'h ha gouzout hiroc'h diwar-benn Na Hearadh
* Glad Na Hearadh an Norzh
* Scarista Beach

## Notennoù
Harris

**Harris** zo un anv saoznek a gaver el lec'hanvadurezh hag evel anv-tiegezh, e Bro-Saoz ha Bro-Gembre a-orin. Dont a ra eus an anv Harry, hag a zeu eñ eus Henry. 

Hervez niveradeg 2010 er Stadoù-Unanet e oa Harris ar 25 anv-familh stankañ, gant 624 252 enmont.

## Lec'hioù
E Bro-Skos: 
* Harris, anv saoznek Na Hearadh :
** "enez" Na Hearadh hag a zo staget ouzh un "enezenn" all anvet Leòdhas ("Lewis"), hag a reont an enezenn vras "Lewis and Harris" pe Leòdhas agus na Hearadh e gouezeleg
** Harris, ul lec'h en enez Rùm

E Kanada:
* Harris (Ontario)
* Harris (Saskatchewan)

E Montserrat:
* Harris

E SUA
*Harris (Indiana)
*Harris (Iowa)
*Harris (Kansas)
*Harris (Michigan)
*Harris (Minnesota)
*Harris (Missouri)
*Harris (Wisconsin)

## Tud
* Emmylou Harris (g. e 1947), kanerez stadunanat
* Ed Harris (g. e 1950), aktour ha filmaozour stadunanat
* Kamala Harris (g. e 1964), besprezidantez SUA
* Simon Harris (g. e 1986), kentañ ministr Republik Iwerzhon

## Pennadoù kar
*Harrisburg 
*Harrison
*Harrisonburg
*Harrisville

## Notennoù ha daveoù
Leòdhas agus na Hearadh

**Leòdhas agus na Hearadh** a vez lavaret e gouezeleg (*Lewis and Harris* e saozneg) eus an div enezenn stag, Leòdhas en hanternoz ha Na Hearadh er c'hreisteiz, en Inizi Gall. Ober a reont brasañ enezenn Bro-Skos ha Breizh-Veur.Etrezo hag an douar-bras emañ ar strizh-mor anvet the Minch.

## Anv
|Kartenn Ordnance Survey. Roman Britain

Rivet & Smith, p. 342 

* Plin *NH* IV, 104 : **DUMNAN** 
* Ptol. II, 3, 14 & VIII, 3, 10 : **DUMNA INSULA** 

Talvoudegezh : diwar **dumn-* = bed, pe don (= pellañ dre ar sell)

Quicherat & Daveluy, (goude pajenn 1292) eil rummad, p. 53 : *Dumna*. Plin. : enez amezek eus an Orcades

## Pennadoù karenn

* Leòdhas
* na Hearadh
* Inizi Gall

## Levrioù talvoudus

* L. Quicherat & A. Daveluy : *Dictionnaire Latin-Français* ... Hachette. 1868
* Ordnance Survey : *Map of Roman Britain*. Southampton. 1956.
* A.L.F Rivet & Colin Smith : *The Place-names of Roman Britain*. Batsford Ltd. 1979. Édition 1982.

## Liammoù

* Google map
* hebrides.ca Lec'hienn ar Skosiz argaset eus Leòdhas da Gebek er bloavezhioù 1838-1920

## Notennoù
Ouderwijk

**Audruicq** e galleg, **Ouderwijk** en izelvroeg, a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Dieubet e voe Ouderwijk d'ar 6 a viz Gwengolo 1944 gant an 18 Rejimant Kirri-hobregonet hag an 12 Rejimant *Manitoba Dragoons* eus an tirlu kanadian.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Ar velin-avel, adsavet e mirdi ar melinoù e Villeneuve-d'Ascq.
* Ar c'hastell, .
* Iliz katolik *Sant-Varzhin*, .
## Melestradurezh
## Tud
* Ar skrivagnour gall Paul Nizan, milour el lu gall, a voe lazhet en Ouderwijk d'an 23 a viz Mae 1940, e-pad an Eil Brezel-bed.
## Emdroadur ar boblañs 1793-2006


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4700
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 1704
  bar:1800 from:0 till: 1874
  bar:1806 from:0 till: 2252
  bar:1821 from:0 till: 2212
  bar:1831 from:0 till: 2287
  bar:1836 from:0 till: 2373
  bar:1841 from:0 till: 2299
  bar:1846 from:0 till: 2296
  bar:1851 from:0 till: 2263
  bar:1856 from:0 till: 2254
  bar:1861 from:0 till: 2225
  bar:1866 from:0 till: 2479
  bar:1872 from:0 till: 2397
  bar:1876 from:0 till: 2428
  bar:1881 from:0 till: 2615
  bar:1886 from:0 till: 2703
  bar:1891 from:0 till: 2862
  bar:1896 from:0 till: 2979
  bar:1901 from:0 till: 3009
  bar:1906 from:0 till: 3034
  bar:1911 from:0 till: 3011
  bar:1921 from:0 till: 3190
  bar:1926 from:0 till: 3065
  bar:1931 from:0 till: 3040
  bar:1936 from:0 till: 3010
  bar:1946 from:0 till: 3029
  bar:1954 from:0 till: 3033
  bar:1962 from:0 till: 3388
  bar:1968 from:0 till: 3606
  bar:1975 from:0 till: 3616
  bar:1982 from:0 till: 4078
  bar:1990 from:0 till: 4586
  bar:1999 from:0 till: 4555
  bar:2006 from:0 till: 4626



## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Lumbres

**Lumbres** a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Penn-lec'h Kanton Lumbres eo.
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: ''Lumbres Communal Cemetery''

Implijet e voe bered ar gumun da veziañ pemp soudard eus ar Rouantelezh-Unanet (daou anezhe a zo chomet dianv) e-pad ar Brezel-bed kentañ hag ur soudard all eus ar Rouantelezh-Unanet e-pad an Eil brezel-bed.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1793-2007


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:4200
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006 text:2006
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 484
  bar:1800 from:0 till: 510
  bar:1806 from:0 till: 533
  bar:1821 from:0 till: 685
  bar:1831 from:0 till: 802
  bar:1836 from:0 till: 863
  bar:1841 from:0 till: 908
  bar:1846 from:0 till: 928
  bar:1851 from:0 till: 941
  bar:1856 from:0 till: 918
  bar:1861 from:0 till: 921
  bar:1866 from:0 till: 928
  bar:1872 from:0 till: 967
  bar:1876 from:0 till: 1036
  bar:1881 from:0 till: 1139
  bar:1886 from:0 till: 1374
  bar:1891 from:0 till: 1349
  bar:1896 from:0 till: 1382
  bar:1901 from:0 till: 1428
  bar:1906 from:0 till: 1568
  bar:1911 from:0 till: 1833
  bar:1921 from:0 till: 2031
  bar:1926 from:0 till: 2223
  bar:1931 from:0 till: 2395
  bar:1936 from:0 till: 2552
  bar:1946 from:0 till: 2646
  bar:1954 from:0 till: 2686
  bar:1962 from:0 till: 3207
  bar:1968 from:0 till: 3599
  bar:1975 from:0 till: 3803
  bar:1982 from:0 till: 4107
  bar:1990 from:0 till: 3944
  bar:1999 from:0 till: 3873
  bar:2006 from:0 till: 3763
  


## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Guînes

**Guînes** e galleg, **Giezene** e flandrezeg kornôgel, zo ur gumun hag ur gêrig e departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).

## Emdroadur ar boblañs 1793-2021


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize = width:800 height:350
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:6000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:93
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 text:06
  bar:1821 text:21
  bar:1831 text:31
  bar:1836 text:36
  bar:1841 text:41
  bar:1846 text:46
  bar:1851 text:51
  bar:1856 text:56
  bar:1861 text:61
  bar:1866 text:66
  bar:1872 text:72
  bar:1876 text:76
  bar:1881 text:81
  bar:1886 text:86
  bar:1891 text:91
  bar:1896 text:96
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:06
  bar:1911 text:11
  bar:1921 text:21
  bar:1926 text:26
  bar:1931 text:31
  bar:1936 text:36
  bar:1946 text:46
  bar:1954 text:54
  bar:1962 text:62
  bar:1968 text:68
  bar:1975 text:75
  bar:1982 text:82
  bar:1990 text:90
  bar:1999 text:99
  bar:2006 text:2006
  bar:2007 text:07
  bar:2021 text:21
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till: 2342
 bar:1800 from:0 till: 2598
 bar:1806 from:0 till: 3016
 bar:1821 from:0 till: 3207
 bar:1831 from:0 till: 3859
 bar:1836 from:0 till: 3775
 bar:1841 from:0 till: 4097
 bar:1846 from:0 till: 4618
 bar:1851 from:0 till: 4134
 bar:1856 from:0 till: 4425
 bar:1861 from:0 till: 4446
 bar:1866 from:0 till: 4572
 bar:1872 from:0 till: 4247
 bar:1876 from:0 till: 4364
 bar:1881 from:0 till: 4290
 bar:1886 from:0 till: 4374
 bar:1891 from:0 till: 4502
 bar:1896 from:0 till: 4270
 bar:1901 from:0 till: 4157
 bar:1906 from:0 till: 4407
 bar:1911 from:0 till: 4358
 bar:1921 from:0 till: 4287
 bar:1926 from:0 till: 4270
 bar:1931 from:0 till: 4223
 bar:1936 from:0 till: 4273
 bar:1946 from:0 till: 4347
 bar:1954 from:0 till: 4590
 bar:1962 from:0 till: 4724
 bar:1968 from:0 till: 4984
 bar:1975 from:0 till: 5034
 bar:1982 from:0 till: 5174
 bar:1990 from:0 till: 5105
 bar:1999 from:0 till: 5222
 bar:2006 from:0 till: 5291
 bar:2007 from:0 till: 5302
 bar:2021 from:0 till: 5545
TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text:



## Notennoù ha daveoù
Pok d'an dorn

Ar **pok d'an dorn** a vez graet e broioù zo, e-touez tud zo. Pevar doare pokoù d'an dorn zo anavezet dreist ar re all:
*pokoù ar wazed da zorn ar maouezed 
*pok ar gristenien da zorn ar beleg, pe an eskob, pe da hini ar pab;
*pok da zorn ar roue
*pok tud ar mafia da zorn ar paeron, brudet gant ar film The Godfather.
Met re all zo c'hoazh.

## Pok da zorn ar maouezed
Ur merk a zoujañs, a sevenadur, hag a renk kevredigezhel eo war un dro. Gwechall e veze poket da zorn ar maouezed e-touez an dud uhel hepken. 

## Pok da zorn ur roue

Un doare da ober le a wazoniezh e oa pokat da zorn ar roue. Heñvel eo ar pok-dorn er mafia.

## Pokoù all
Anaout a reer meur a zoare all c'hoazh. Dirak an impalaered roman e ranke an dud daoulinañ. Darn a stoke dousik ouzh traoñ sae an impalaer neuze hag a boke d'o dorn goude.
Kunik

**Kunik** eo an anv a vez graet eus an doare pok a vez roet gant Inuited zo. En Europa hag e Stadoù-Unanet Amerika e vez anvet * [[pok eskimo]] * alies, dre fazi. 

Krediñ a ra an dud alies e vez roet pokoù gant ar fri e-touez an Inuited da ziskouez karantez. N'eo ket se ar c'huni. Gant ar fri hag ar weuz uhelañ e vez roet, ha war ar jod. 

## Pennad kar
*Pok eskimo
Pok eskimo

**Pok eskimo** a vez lavaret alies, dre fazi, ha dre fallgompren kunik an Inuited, eus an doare pokat a vije gant an Inuited, o frotañ beg o fri. 

N'eo ket se a dle mirout ouzh an dud da implij ar fri e-lec'h muzelloù ma karont, na da glask ur ger gwell. Da c'hortoz n'eus nemet ober gant ar ger anavezet, o c'houzout ez eo ur fallanvadur deuet diwar ar boan a vez o kompren ar sevenadurioù all.
Pod

**Pod** a vez lavaret e brezhoneg eus meur a dra.

* Alies e vez lavaret *pod* hepken eus ur pod-pri, graet gant ur *poder*, met podoù all a vez graet e metal, e gwer, graet evit lakaat boued pe traoù all.
* ar pod-bleunioù, da lakaat douar ha bleunioù
* ar pod-bronnek, anvet evel-hen abalamour ma kemer lec'h bronn ar vamm da reiñ laezh, graet e gwer pe plastik,
** anvet ivez *pod-sunik, buredig* 
* ar pod-espern, ma vez lakaet an arc'hant espernet gant ar vugale, 
* ar pod-houarn (pe *pothouarn*), graet gwechall en houarn, hag anvet ivez kaoter, *chaodourenn*, hag anvioù all c'hoazh
* ar pod-kafe, d'ober kafe
** a zo anvet ivez greg, pe cheftadenn
* ar pod-kambr, a veze implijet gwechall er c'hambreier da droazhañ ha da zifankañ
* ar pod-kaotigell, e gwer peurvuiañ
* ar *pod-laezh*, a servije da vont da gerc'hat laezh, en amzer ma teue al laezh eus ar park hep tremen dre ul labouradeg
* ar pod-lagad, e-lec'h m'emañ al lagad er c'hlopenn
** a zo ivez ar poull-lagad
* ar pod-louzoù, ma vez lakaet louzoù-pod
* *pod ar vezenn*, pe ar pod-mezenn, war kalc'h ar baotred
* ar pod-skarzhañ, ouzh lost un tangarr
* ar pod-soubenn, d'ober soubenn
* ar *pod-sukr*, da lakaat sukr
* ar pod-te, d'ober te
* pod an tog, pe *podenn an tog*
* pod-tredan, da zastum tredan, pe baterienn (diwar ar saozneg)

## Hag ivez
* ur golo-pod
* ur jarl

## Skeudennoù

Image:Smoke kitchen.jpg|Pod-houarn, pe gaoter, ispilhet en un oaled en ur gegin a wechall.
Image:French press.jpg|Unan eus ar mil doare pod-kafe zo er bed.
Skeudenn:Pot d'échappement.jpeg|Pod-skarzhañ ouzh lost un tangarr.


## Pennad kar
* podenn
* podad
* podez
* amforenn
* lestr
Poull-lagad

Daou **boull-lagad** zo e klopenn an den, daou doull enno pep a lagad, gant e stagelloù. Stumm ur pikern pe ur biramidenn bevarc'hostezek zo dezho.

## Eskern
Seizh askorn a ya d'ober poull-lagad an den : an askorn tal, askorn an daeroù, ar sileg, an askorn boc'h, ar garvan, an askorn staoñ hag ar genneg.
Podenn

**Podenn** (diwar ar ger pod) a vez lavaret e brezhoneg eus meur a dra.

* ur bodenn a zo ur pod-pri, graet gant ur poder;
* podenn ar penn , pe ar bodenn-benn, a vez lavaret eus ar c'hlopenn ivez
* podenn an tog, ma lakaer ar penn

## Pennadoù kar
* pod
* podez
Kuzulierien-departamant Liger-Atlantel

## Etre 2008 ha 2011

Kostezennoù ha niver a guzulierion enne:

* Ar Re C'hlas: 1
* Strollad Komunour Gall (*PCF*): 1
* Strollad Sokialour Gall (*PS*): 27
* Unvaniezh evit an Demokratelezh C'hall (*UDF*): 1
* Modem : 1 
* Unvaniezh evit ul Luskad Poblel (*UMP*): 11
* Tu-dehoù, distrollad (*DVD*): 5
* Tu-kleiz, distrollad (*DVG*): 11
* Digostezenn (*DIV*): 1
* Arall

## Notennoù
Skifos

Ur skifos (σκύφος / *skúphos* e henc'hresianeg) a oa ur c'hobed, ul lestr da evañ, ur 5 pe 15&nbsp;cm uhelder dezhañ, didroad peurvuiañ. 

Tri seurt a oa anezho:

* en doare korintat: troet ar bord war an diabarzh;
* en doare en doare attek A : dornioù a-blaen outañ dindan ar bord ;
* en doare attek B : un dorn a-blaen, unan all a-serzh, o-daou dindan ar bord ;
* ar skifos muzellek (pe kib-skifos) : dornioù kromm stag war-dro ar c'hreiz, troet ar bord war an diavaez. 

Eus Korint e teuas ar skifos eta betek Aten ma plijas d'ar boderien. 

## Levrlennadur

*  Maxwell G. Kanowski, *Containers of Classical Greece*, University of Queensland Press, Saint Lucia, 1984.
*  Gisela M. A. Richter, Marjorie J. Milne, *Shapes and Names of Athenian Vases*, Metropolitan Museum of art, New York, 1935.

## Skeudennoù

Attic red-figure skyphos by the Penelope Painter Antikensammlung Berlin.jpg|Skifos eus Atika gant tudennoù e ruz o tiskouez Gouel ar Bleunioù en Aten.

Satyros_aulos_Louvre_MNE987.jpg|Skifos, ur satir warnañ
Skyphos Corinth Louvre D100.jpg|Skifos korintat
Hetaera urinating into a skyphos at a Kylix by the Foundry Painter Antikensammlung Berlin.jpg|En Hellaz kozh: un hetaira o troazhañ en ur skifos.
Pod-kafe

Ur **pod-kafe**, pe **greg**, pe **cheftadenn** (*caffettiera* en italianeg, *coffee pot* e saozneg), zo ur pod d'ober kafe da evañ, dre lakaat dour berv da c'hlec'hiañ kafe malet ha da dremen dre ur sil-kafe. 

A bep seurt podoù-kafe zo, ha tud zo a ra dastumadoù anezho.
Pod-espern

Ar **pod-espern** zo ur pod ma vez lakaet an arc'hant espernet gant ar vugale.
## Porc'hell
Alies e vez graet ar podoù-espern e stumm ur porc'hell, abalamour ma vez graet *piggy bank* eus an dra e saozneg. Adkemeret eo bet ar ger e yezhoù zo. Gallout a reer ober anezho e stumm ne vern pe loen all, ma n'omp ket saoznegerien. 

## Maneki-neko
E Japan e vez graet ar maneki-neko, kazh ar chañs, savet gantañ e bav, hag a servij da bod-espern ivez.

## Pennadoù kar
*Espern
*C'hoariell

## Skeudennoù

Image:Majapahit, Piggy Bank.jpg|Unan kozh-kozh. Pri-poazh, Majapahit, er XIVvet pe XVvet kantved kent JK, eus Trowulan, reter Java. Dastumad Mirdi Broadel Indonezia, e Jakarta. A-hervez e vije ur pod-espern, dres e doare ar saoznegerien. 
|Unan kozh. Pod-espern aostrian, graet e 1840. N'eo ket ur porc'hell. 
Image:Kasica-prasica.jpg|Unan melen
Image:Sparschwein Haspa01.jpg|Unan roz
|Unan naturel, graet gant ur graoñenn goko.
Pod-bleunioù

Ur **pod-bleunioù** zo ur pod ma vez lakaet douar ha bleunioù da greskiñ ennañ. Alies e vezont e pri-poazh, a-wechoù e koad, e maen, en plastik. 
Peurvuiañ e vez un toullig en diaz, d'an dour da vont kuit. Se zo kaoz e vez lakaet ur pladig dindan da virout an dour-se a vo kemeret gant ar blantenn hervez hec'h ezhomm gant he gwrizioù.
Pod-kambr

Ur **pod-kambr** zo ur pod a veze er c'hambreier, kuzhet en un daol-noz, da droazhañ e-pad an noz, kuit da vont e-maez an ti dindan an amzer, a-raok marevezh sevenadurel ar privezioù e pep ti. *Skudell-revr* a veze laret ivez, dre fent. 
Hiziv c'hoazh e vez graet podoù plastik evit ar vugale a zo re vihan da vont d'ar privezioù o-unan, ha desket e vez dezho *mont war ar pod*.

## Istor
Ar re goshañ anavet a zo eus an XIvet kantved ha ne vezent implijet nemet gant tud uhel da gentañ. 
A-wechoù e vezent lakaet en ur gador-doull.
E deroù an XXvet kantved e vezent kavet e kement ti ma venned dougen bri d'an naetadurezh.

## Prezeger
Ur seurt podoù a oa graet evit ar merc'hed hepken, a c'hallent lakaat dindan o sae, ha zoken en o sav, gant ur beg a-raok uheloc'h hag a vire ouzh an takennoù da gouezhañ e-kichen. Hennezh a veze anvet *Bourdaloue*, diwar anv Louis Bourdaloue (1632 - 1704), ur beleg-prezeger er XVIIvet kantved. Hervez ar vojenn e teue ar maouezed a renk uhel d'an iliz d'e selaou gant o fod-kambr, ken hir e veze ar sarmonioù gantañ.

## Mirdi
*Mirdi ar Pod-kambr* a zo e Spagn e Ciudad Rodrigo (e proviñs Salamanca), gant ouzhpenn 1300 pod eus un 30 bro disheñvel .

## Liammoù diavaez

* Penaos deskiñ d'ur bugel a gompren spagnoleg mont war ar pod 

## Skeudennoù


Skeudenn:Chamber pot.jpg|Pod-kambr
Skeudenn:Edo period chamber pot 1.jpg|Pod-kambr eus Japan, er marevezh Edo.
Skeudenn:Edo period chamber pot 2.jpg|Pod-kambr eus Japan, er marevezh Edo.
Skeudenn:Hetaera urinating into a skyphos at a Kylix by the Foundry Painter Antikensammlung Berlin.jpg|En Hellaz kozh: un hetaira o troazhañ en ur skifos.
Maneki-neko

Ar **maneki-neko** (招き猫) zo un delwennig vihan hag a ziskouez ur c'hazh o sevel e bav, hag a zo anavezet ivez evel "kazh ar chañs" pe "kazh ar blanedenn vat " e Japan. Graet eo e pri-gwenn, a-wechoù pri-poazh, ha lavaret e vez e tegas chañs d'e vestr.
Gwelet e vezont er stalioù, pretioù. Mar bez savet ar pav dehoù e lavarer e tegas arc'hant, mar bez ar pav kleiz e tegas gweladennerien. Kemm a ra an doare da sevel ar pav. Seul uheloc'h ar pav, eme an dud, hag a seul belloc'h e teuy an arvalien. 

## Gerdarzh
Dont a ra *maneki* (招き) eus ar verb *maneku* (招猫) hag a dalv "pediñ da dremen" pe "saludiñ". *Neko* (猫) a dalv "kazh". Lakaet kichen-ha-kichen e talv ar gerioù "kazh a bed da zont e-barzh". Hervez an henvoaz japanat e lavar ar c'hazh gant e bav : "Deus tre, mar plij. Degemeret mat e vi."

## Mojennoù
Meur a vojenn diwar-benn orin ar c'hazh-mañ. Setu unan anezho :
*War-dro ar  e oa e Tokyo un templ a oa o vont da fall ha ne veze ket roet profoù ken gant an dud. Paour-razh e oa erru ar beleg ken e ranke rannañ e voued gant e gazh, anvet Tama.*

*Un deiz e voe tapet un den pinvidik a renk uhel en ur gorventenn a-greiz ma oa o chaseal ha repu a gavas dindan ur wezenn e-kichen an templ. Tra ma oa o c'hortoz ar glav hag an avel da devel e welas ur c'hazh hag a rae sin dezhañ da dostaat ouzh dor an templ. Kuitaat a eure ar repu en doa kavet dindan ar wezenn ha tostaat ouzh ar c'hazh iskis*...

## Livioù
Hervez al liv e vez sterioù damzisheñvel:
*pa vez gwer : surentez er gêr
*pa vez gwenn: Chañs en aferioù
*pa vez glas : lakaat an hunvre da zont da wir
*pa vez ruz : karantez
*pa vez melen-aour : espern
*pa vez du : pellaat an droukchañs ha kreskiñ ar garantez 
*pa vez roz : dibab an danvez-pried.

## Skeudennoù

Glückskatze.JPG|Daou vaneki-neko en ur gichen. 
Maneki-neko-ja.jpg|Ur *maneki-neko* triliv.
Seto Maneki-Neko Museum.jpg|Mirdi e Seto


## Liammoù
*Maneki-neko graet gant Lego
Sgalpaigh

**Sgalpaigh** zo anv gouezelek div enezenn e Bro-Skos, o-div anvet *Scalpay* e saozneg:
**Sgalpaigh*, pe Sgalpaigh na Hearadh, e-kichen Na Hearadh;
**Sgalpaigh*, pe Sgalpaigh an t-Sratha, e-kichen An t-Eilean Sgitheanach.
Sgalpaigh na Hearadh

**Sgalpaigh**, pe **Sgalpaigh na Hearadh** ent-hir (div enezenn anvet Sgalpaigh a zo), a zo un enezenn e-kichen Na Hearadh e Bro-Skos. 322 a dud a oa o chom enni e 2001. En An Acarsaid a Tuath (North Harbour) emañ ar braz eus an dud o vevañ. "Beinn Scorabhaig" eo ar menez uhelañ.

Eilean Glas Sgalpaigh na Hearadh zo ul ledenezig en aod ar reter ma weler ar c'hentañ tour-tan savet en Inizi Gall Pellañ.

## Liamm diavaez
* Island website

## Pennad kar
* Ailein duinn
Eilean Glas

**Eilean Glas**, a zo *Enez C'hlas* e gouezeleg, a zo anv meur a enezenn e Bro-Skos. 

*Eilean Glas Sgalpaigh na Hearadh, e Sgalpaigh na Hearadh.
*Eilean Glas e Loch Fyne
*Eilean Glas e Loch Crinan
*Eilean Glas e Loch Scavaig

Re all zo c'hoazh a zo anvet Glas Eilean.
Eilean Glas Sgalpaigh na Hearadh

**Eilean Glas Sgalpaigh na Hearadh** zo ul ledenezig en Enez Sgalpaigh na Hearadh, e Bro-Skos. En aod reter an enezenn emañ, hag eno e weler ar c'hentañ tour-tan savet en Inizi Gall Pellañ.
Inbhir Aora

**Inbhir Aora** (Inveraray e saozneg) zo ur gêr eus Argyll, war lez Loch Fyne‎, ha kêrbenn kontelezh kozh Argyll, ma edo Dug Argyll o chom.

## Notennoù
Kuzulierien-departamant Il-ha-Gwilen

E Kuzul-departamant Il-ha-Gwilen, en em vod e Roazhon, e kaver 53 c'huzulier.

## Kostezennoù
* Kreiz Nevez (*NC*)
* Strollad Radikal an Tu-kleiz (*PRG*)
* Strollad Sokialour Gall (*PS*)
* Unvaniezh evit an Demokratelezh C'hall (*UDF*)
* Unvaniezh evit ul Luskad Poblel (*UMP*)
* Tu-dehoù, distrollad (*DVD*)
* Tu-kleiz, distrollad (*DVG*)
* Digostezenn (*DIV*)
* Arall

## Roll ar guzulierien

## Notennoù


## Lec'hienn
*Lec'hienn ofisiel ar c'huzul-departamant: http://www.ille-et-vilaine.fr
Loch Fìne

**Loch Fìne** (*Loch Fyne* e saozneg) zo unan eus loc'hoù Bro-Skos, en arvor kornôk Bro-Skos, e distrig Argyll and Bute, dezhi 65km hed adalek ar Sound of Bute betek ar penn pellañ en douaroù. Stag eo ouzh An Linne Rosach (anv gouezelek *Sound of Jura*) gant ar c'h-Crinan Canal.
Brudet eo an istregi. 

## Skeudennoù

Image:Inveraray Bridge - Loch Fyne.jpg|Pont Inbhir Aora war Loch Fìne. Gwelet e vez korzennoù kastell Inbhir Aora war an tu kleiz.
Image:Wfm loch fyne.jpg|Loch Fìne e porzh Inbhir Aora.
Image:2008-08 - Plum Island and Cowal Games 543.jpg|


## Liammoù diavaez
* Skeudennoù
* 
* Lochfyne.info - Lec'hienn gouestlet d'al Loch.
Anna Mouradova

**Anna Mouradova**, bet ganet **А́нна Рома́новна Мура́дова** *Ánna Románovna Mourádova* d’an 12 a viz Kerzu 1972 e Moskov, Rusia, zo ur yezhoniourez, ur skrivagnerez hag ur gazetennerez. Treiñ a ra romantoù ha danevelloù e brezhoneg hag e rusianeg.

## Buhez
Goude ma veze komzet rusianeg er gêr, he deus desket ivez yezh he zad, an arameeg pe sirieg, hag a vez komzet en Iran, Irak, Siria, ha broioù ar C'haokaz, hag e kreisteiz Rusia, e troas he spered ouzh meur a yezh. Deuet e oa he zud eus Iran da Jorjia e dibenn an .

Desket he deus galleg ha saozneg er skol, ha latin ivez evit he flijadur.

Pa voe pemzek vloaz, dre ma oa dedennet Anna gant ar yezhoù keltiek he doa dibabet deskiñ brezhoneg hec’h-unan gant levrioù roet gant Viktor Kalygin, un enklasker war an iwerzhoneg. Dezhañ en doe lavaret e intente *bezañ an hini gentañ o komz brezhoneg e Moskov*. Da naontek vloaz e oa aet Anna da Roazhon da zeskiñ donoc’h ar brezhoneg.  O chom e oa e Breizh etre 1992 ha 1994. Plijout a ra ar yezhoù dezhi, ar re geltiek en o zouez, p'he deus desket ivez iwerzhoneg kozh, gresianeg kozh ha kerneveureg.

Eus 2001 da 2018 he voe gopret evit ober enklaskoù war ar brezhoneg e Skol Uhel ar Yezhoniezh e Moskov. Kelenn e reas ar galleg er MGIMO ivez.

Aet e oa-hi da chom da Jorjia, da Tbilisi, e 2009 evit bezañ tost ouzh he c'herent-nes a oa deuet di. Kendalc'het he deus gant an ensklaskoù yezh e Skol-Veur Shota Rustaveli e Tbilisi.

E 2023 e lenner emañ en arvar da vout skarzhet kuit da Rusia.

## Studioù
E Skol-Veur MGLU, ur skol-veur da zeskiñ alamaneg, galleg hag all, e studias Anna etre 1990 ha 1992. Da c’houde eo bet e Skol-Veur Roazhon etre 1992 ha 1994, a-drugarez d'ur yalc'had-studi debarzhet gant Skol-Uhel ar Vro. Distreiñ a reas da skol-veur MGLU etre 1994 ha 1997. Etre 1997 ha 2002 e savas un dezenn war yezh kontadennoù ar Vretoned.

## Oberennoù
Savet he deus danevelloù evit Al Liamm. Troet he deus e brezhoneg romantoù ha danevelloù evit brudañ ar skrivagnerien rusianek e metoù ar vrezhonegerien : Anton Tchec'hov, Viktor Astafiev, Vladimir Tendriakov, Rezo Gabriadze (ur Jorjian anezhañ) ha Nikolai Gogol. Lakaet he doe da embann ul levr kontadennoù brezhonek troet e rusianeg ganti.

### Troidigezhioù
;Diwar ar rusianeg etrezek ar brezhoneg
*Rezo Gabriadze, *Koutaisi*, Embannadurioù Hor Yezh, 1994
*Viktor Astafiev *Ludotchka* (peder danevell), Skrid, 1998.
*Vladimir Tendriakov, *Parania*, Skrid, 1998.
*Nikolai Gogol, *Ar fri*, An Alarc'h, 2023.

;Diwar ar brezhoneg etrezek ar rusianeg
* Un teskad kontadennoù hengounel

### Savet ganti
**Un dornad kraoñ-kelvez*, Mouladurioù Hor Yezh, 1998 
**Kudennoù an treiñ diwar ar rusianeg e brezhoneg*, *Barn*, Mouladurioù Hor Yezh, 1999 

## Prizioù
* Priz Imram 1998
* Kolier an Erminig 2020

## Levrlennadur
* *Un emgalv gant Anna Mouradova*,Ya !, niv. 810, 18 a viz Kerzu 2020.
* GOV (AR) Y. Y., *Anna Mouradova e dañjer*, Ya !, 10 a viz Mae 2023.

## Notennoù ha daveennoù
Roll ar Pennoù Stad e 510

Pennoù Stad ar bloaz 509 - Darvoudoù ar bloaz 510 - Pennoù Stad ar bloaz 511 - Pennoù Stad dre vloaz

## [[Azia]]
;Sina - Tiernezhioù ar Su hag an Norzh
*Tiernezh Liang : Wu Liang, Impalaer Liang (502-549)
*Tiernezh Wei an Norzh : Xuanwu Wei an Norzh, Impalaer Wei an Norzh (499-515)
;Japan (Marevezh Kofun)
*Impalaer Keitai, Impalaer Japan (c.507-c.531)
;Korea (Prantad an teir rouantelezh)
*Baekje : Muryeong, Roue Baekje (501-523)
*Goguryeo : Munjamyeong, Roue Goguryeo (491-519)
*Silla : Jijeung Roue Silla (500-514)

## [[Europa (kevandir)|Europa]]
;Heptarkiezh Angl-ha-Saoz
*Bretwalda Aelle Sussex (c.477-c.514)
;Saksoned ar Su
*Aelle, Roue Sussex (c.477-c.514)
;Kent
*Oisc, Roue Kent (488-c.512)
;Burgonded
*Gundobad, Roue ar Vurgonded (473-516)
;Impaeleriezh Bizantion
*Anastasius I, Impalaer Bizañs, (491-518)
;Rouantelezh an Ostrogoted
*Teodoric Meur, Roue an Ostrogoted, (493-526)
;Rouantelezh ar Wizigoted
*Gesalec, Roue ar Vizigoted, (507-511)
Gesaleg

**Gesalec** a voe roue ar Vizigoted adal 507 betek 511. Ur mab bastard d'ar roue Alarig II e oa. 

Pa voe lazhet ar roue Alarig en Emgann Vouillé, e 507, gant ar Franked, ne oa e vab Amalarig nemet ur bugelig c'hoazh. **Gesalec** neuze an hini a voe dilennet da roue. Kenderc'hel a reas gant ar brezel a-enep ar Franked, hogen faezhet e voe, hag aloubet e voe e gêr-benn Toloza. 

Goude ma oa bet aloubet Narbona gant ar Vurgonded e repuas ar Vizigoted en Iberia ha d'o sikour ez eas Teodorig Veur, roue an Ostrogoted (Goted ar reter), diazezet en Italia.

E 511 e voe kaset kuit gant Ibbas ha tec'hel a reas da Afrika ma esaeas kevrediñ gant ar Vandaled. Ne zeuas ket a-benn, avat. Goude-se ec'h aloubas Iberia eus Akitania met faezhet ha lazhet e voe gant arme Ibbas e 513.

## Pennad kar
*Rouaned ar Vizigoted
Genver 2009 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2008 e Breizh - **2009 e Breizh** - 2010 e Breizh

2009 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
*16 a viz Genver : rener ar Post evit Penn-ar-Bed hag ar Mor-Bihan a zisklêr ne c’hall ket e vekanikoù ober ouzh an anvioù-lec’h brezhonek er chomlec’hioù war al lizhiri. 

__NOTOC__
Kuzulierien-departamant Aodoù-an-Arvor

## Kuzulierion jeneral [[Aodoù-an-Arvor]] betek 2015

Kostezennoù :
* Strollad Komunour Gall (*PCF*)
* Strollad Sokialour Gall (*PS*)
* Unvaniezh evit an Demokratelezh C'hall (*UDF*)
* Unvaniezh evit ul Luskad Poblel (*UMP*)
* Tu-dehoù, distrollad (*DVD*)
* TSSG : Tost ag ar Strollad Sokialour Gall 
* Tu-kleiz, distrollad (*DVG*)
* Strollad Sokialour Gall (*PS*)
* Digostezenn (*DIV*)

## Notennoù ha daveoù
Hugo Tirard

**Hugo Tirard** a zo bet ganet e 1977 e Deauville.

Mestrc'hoarier echedoù gall eo.

Mestr Etrebroadel eo.

2 426 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Genver 2009.

## Liammoù diavaez
*E fichenn FIDE
*E c'hoari e Chessgames
*E c'hoari e 365Chess
Tùr Chliamainn

**Tùr Chliamainn** (Tour Klemañs), pe **Eaglais Roghadal** (Iliz Rodel) zo un iliz en Enez Na Hearadh e Bro-Skos.
Eilean Chaluim Chille

:*Arabat kemmeskañ gant [[Ì Chaluim Chille]] (a zo anavezet evel "Iona" e saozneg ha meur a yezh all) na gant an [[enezennig]] e [[Loch Phort Rìgh]] en [[An t-Eilean Sgitheanach]].‎*


**Eilean Chaluim Chille** ("Enez (sant) Koulm") zo un enezennig didud en Inizi Gall, dezhi anv ar sant meur Calum Cille (Sant Koulm). 

Emañ er reter da Leòdhas, en aber Loch Èireasort. Pa vez tre e c'haller mont di eus Leòdhas gant ur chaoser, adalek Crobeag.
Ceann na Creige

**Ceann na Creige** (pe **Kennacraig** e saozneg, pe *Penn ar Garreg* e brezhoneg) zo ur gêriadenn war lez West Loch Tarbert, er c'hreisteiz da Tarbert e ledenez Cinn Tìre, e Bro-Skos.

Ac'haleno e kemerer al lestr-treizh da vont betek Port Ellen pe Port Askaig en Enez Islay.
Port Ìlein

**Port Ìlein** (*Port Ellen* e saozneg) a zo ur porzh en Enez Ìle, en Inizi Gall Bro-Skos, hag eil kêr an enez war-lerc'h Am Bogha Mòr. 

Eno e tegouezh al lestr-treizh eus Ceann na Creige (*penn ar garreg*) e Bro-Skos. Ur strilherezh zo, ne vez ket graet wiski enni ken abaoe 1983, met malt a vez graet evit strilherezhioù all an enez.
V1 (fuc'hell)

Ar **V1** (diwar an alamaneg: *Vergeltungswaffe* pe *arm distro-gwall*) a zo ur vombezenn-nij hag ar gentañ fuc'hell-red eus istor an aer-nijouriezh.

Implijet e voe gant an Trede Reich adalek an 13 a viz Even 1944 betek an 13 a viz Meurzh 1945 a-enep d'ar Rouantelezh-Unanet e-pad an Eil brezel-bed.

Diwezhatoc'h e voe kemeret lec'h ar V1 gant ar V2.

Sellet ouzh :Rummad:Diazlec'hioù fuc'helloù V1 ivez.
## Pennadoù kar
* Wunderwaffe
Impalaer Nintoku

**Impalaer Ninkotu** (仁徳天皇,*Nintoku-tennō*) a oa 16vet impalaer Japan, hervez an urzh-susesoriezh hengounel N'eo ket sklaer pegoulz en-doa renet. Krediñ a reer en-doa renet ar vro e fin ar  hag e derou ar  met nebeut a dra a ouzer diwar-e-benn.

Hervez *[[Nihonshoki]]* e vefe bet pevare mab an Impalaer Ōjin ha tad an Richū, Hanzei, ha Ingyō.

## Daveoù

## Liammoù diavaez

* ''Encyclopedia of Daisen Kofun''
Bowmore

**Bowmore** a zo
* anv saoznekaet kêrbenn Ìle, Am Bogha Mòr
* anv ar wiski graet eno, gwelout wiski Bowmore. 

Ar ger 'more' n'eo nemet distresadur ar ger gouezelek **mòr**, kar d'ar gerioù **mawr** e kembraeg ha **meur** e brezhoneg.
Wiski Bowmore

**Bowmore** zo anv ur wiski graet en Enez Ìle, en Inizi Gall e Bro-Skos.

Savet eo bet al labouradeg war aod Loch Indaal. Brudet eo da vezañ an hini goshañ eus Skos, marteze e voe savet e 1779. 

Perc'hennet eo ar stal gant Morrison Bowmore Distillers Ltd, a zo perc'hennet gant ar gompagnunezh japanat Suntory. 


Skeudenn:Bowmore_Legend_Single_Malt_Whisky.jpg|Bowmore Legend
Skeudenn:Bowmore_Dusk_Single_Malt_Whisky.jpg|Bowmore Dusk
Skeudenn:Bowmore_Darkest_Single_Malt_Whisky.jpg|Bowmore Darkest
Skeudenn:Bowmore_Dawn_Single_Malt_Whisky.jpg|Bowmore Dawn


## Liamm diavaez
* Lec'had ofisiel
Na h-Eileanan Ascrib

**Na h-Eileanan Ascrib** (*Ascrib Islands* e saozneg) a zo un enezeg vihan e Loch Snìosort, ul loc'h-vor er biz da an t-Eilean Sgitheanach, en Inizi Gall, en Uheldirioù Bro-Skos.

## Anvioù
Pemp enezenn zo, hag un toullad kerreg. Ascrib a Deas eo an hini vrasañ ha suañ. 
Ar re all zo : Scalp Rock, Eilean Garave, Sgeir a' Chapuill, Sgeir a' Chuain, Eilean Creagach hag Eilean Losal.

War un dro gant Ìosaigh e Loch Dhùn Bheagain int bet lakaet da Dachenn-Virlec'h ar reuniged (*Phoca vitulina*). Plaen a-walc'h eo an inizi, 41 m eo al lec'h uhelañ, ha n'eus gwezenn ebet warno. 

Un ti zo en enezenn vrasañ.
Lakaet e oa bet an enezeg e gwerzh e dibenn 1990 ha prenet gant Peter Palumbo, ur baron saoz dastumer taolennoù ha marc'hadour-tiez. 

## Liammoù diavaez
*  Scottish Natural Heritage - Ascrib Isay and Dunvegan Special Area of Conservation
*  European Environment Agency - Ascrib, Isay and Dunvegan
Kuzulierien-departamant Penn-ar-Bed

## Kuzulierion-departamant [[Penn-ar-Bed]]

Kostezennoù :
* Strollad Sokialour Gall (*PS*)
* Unvaniezh evit ul Luskad Poblel (*UMP*)
* Tu-dehoù, distrollad (*DVD*)
* Tu-kleiz, distrollad (*DVG*)
* Emglev evit Penn-ar-Bed

## Kuzulierien-departamant Penn-ar-Bed
Heisgeir

**Heisgeir** , pe *Monach Islands* e saozneg, a zo un enezeg en Inizi Gall, e gwalarn Bro-Skos. Er c'hornôg da North Uist emaint. Arabat faziañ war o anv, damheñvel ouzh hini Hyskeir, en Inizi Gall Tostañ, hag ouzh Haskeir a zo tost dezho.
Mor an Inizi Gall

**Mor an Inizi Gall** (*Cuan Uibhist* e gouezeleg, da lavaret eo “mor-bras Uibhist”; *Sea of the Hebrides* e saozneg) a zo ur mor eus ar Meurvor Atlantel, e gwalarn Bro-Skos, etre div enezeg an Inizi Gall, enne war-dro 500 enezenn, da lavarout eo:
* Na h-Eileanan Siar, an enezeg kornaouek, an hini bellañ eus douar-bras Bro-Skos, ha
* Na h-Eileanan a-staigh an enezeg reter, tost d'an douar-bras.
Mor an Inizi Gall a sko war-eeun er Meurvor Atlantel er su hag en un doare dieeun gantañ dre meur a strizh-mor a zo etre an Inizi Gall diavaez, er c'hornôg, ha dre ar strizh-mor anvet "The Little Minch", e saozneg. Hennezh a sko er "Minch" en norzh, ur mor all eus ar Meurvor Atlantel.
Kerien (disheñvelout)

Meur a lec'h zo anvet **Kerien** e Breizh:
* Kerien, kumun e Penn-ar-Bed, e kanton Skaer
* Kerien, kumun en Aodoù-an-Arvor, e kanton Boulvriag, anvet Kerien-Boulvriag ent-hir
* Kerien, ur gêriadenn e Perenezeg, en Aodoù-an-Arvor e kanton Kez, brudet evit he fardon
Chapel Brancacci

Ar **chapel Brancacci** zo ur chapel en iliz Santa Maria del Carmine, e karter an Oltrarno, e kêr Firenze, en Italia. E 1386 e voe lakaet sevel gant ar marc'hadour Piero di Piuvichese Brancacci, da enoriñ Sant Pêr.

E 1424 eo e niz, Felice di Michele Brancacci a urzhias kinkladur ar chapel digant Masolino da Panicale.

## Livourien
Masolino a grogas gant al labour e 1424 met mont a reas kuit da Vudapest e-pad tri bloaz ma voe livour el lez. Gant Filippino Lippi e voe echuet al labour etre 1480 ha 1485.

## An izelvosoù

Skeudenn:03 2015 Basilica di Santa Maria del Carmine (Firenze)-Cappella Brancacci-Adamo Eva Cacciata Paradiso terrestre-Masaccio- Photo Paolo Villa FOTO9202 tris.jpg
Skeudenn:Masaccio-TheExpulsionOfAdamAndEveFromEden-Restoration.jpg|*Adam hag Eva kaset e-maez ar Baradoz *a-raok an adkempenn ha goude.
### Ar Pec'hed Orin
:;Izelvos uhelañ
:* En tu kleiz : *Temptadur Adam*, gant Masolino 
:* En tu dehoù : *Adam hag Eva kaset kuit eus ar Baradoz*, gant Masaccio
### Buhez Sant Pêr

## Levrlennadur
*  Baldini, Umberto & Casazza, Ornella : *The Brancacci Chapel*, Harry N. Abrams, 1992 
*  Baldini, Umberto & Casazza, Ornella : *Die Brancacci-Kapelle, Fresken von Masaccio, Masolino, Filippino Lippi in Florenz*, Metamorphosis Verlag, 1997 

## Notennoù ha daveennoù
Goañv

Ar **goañv** zo unan eus peder rann ar bloaz, war-lerc'h an diskaramzer, hag a-raok an nevezamzer. Evit ar steredoniezh e krog ar rannvloaz-se d'an 21 a viz Kerzu en hantervoul zo en norzh d'ar c'heheder ha d'an 21 a viz Mezheven er su d'ar c'heheder. Echuiñ a ra d'an 21 a viz Meurzh en hantervoul norzh ha d'an 21 a viz Gwengolo en hantervoul su. Evit kalz tud ez eo mizioù Kerzu, Genver ha C'hwevrer a ya d'ober ar goañv e broioù an norzh. Hervez deiziadur ar Gelted kozh avat e oa miz Here, miz Du ha miz Kerzu oc'h ober ar goañv, ha setu perak e reer *[[Kala-Goañv]]* eus ar 1añ a viz Du e brezhoneg, ha *miz Kala-Goañv* eus miz Du e brezhoneg Gwened.

## Liammoù diavaez
Kala-Goañv

**Kala-Goañv** a vez graet eus ar 1añ a viz Du, diwar ar ger latin *[[Calendae]]*. 

## Oberennoù
**[[Pirc'hirin Kala-Goañv]]*, anv un danevell hag un dastumad danevelloù gant Abeozen.

## Pennadoù kar
*Samhain
*Kala
*Kala-Mae
*Kala-Meurzh
Santana

**Santana** zo un anv portugalek ha spagnolek, deuet diwar **[[Santa Ana]]**.

## Lec'hioù

### Brazil
Kalzik a gumunioù zo anvet **Santana**. 
#### [[Alagoas]]
* Santana do Ipanema 
* Santana do Mundaú 
#### [[Amapá]]
* Santana (Amapá) 
#### [[Bahia]]
* Feira de Santana 
* Riacho de Santana (Bahia) 
* Santana (Bahia)
* Santana (Salvador), karter e Salvador
#### [[Ceará]]
* Santana do Cariri 
* Santana do Acaraú 
#### [[Espírito Santo]]
* Santana (Cariacica) - karter e kêr Cariacica
#### [[Minas Gerais]]
* Santana de Cataguases 
* Santana do Deserto 
* Santana do Garambéu 
* Santana do Jacaré 
* Santana do Manhuaçu 
* Santana dos Montes 
* Santana do Paraíso 
* Santana de Pirapama 
* Santana do Riacho 
* Santana da Vargem 
#### [[Maranhão]]
* Santana do Maranhão 
#### [[Pará]]
* Santana do Araguaia 
* Santana - karter e Santarém

#### [[Paraíba]]
* Santana de Mangueira 
* Santana dos Garrotes 
* Barra de Santana 
* Campo de Santana 

#### [[Paraná]]
* Santana do Itararé 
 
#### [[Piauí]]
* Santana do Piauí

#### [[Rio de Janeiro]]
* Santana da Barra
* Nossa Senhora Santana (Barra do Piraí) 
* Parque Santana (Barra do Piraí)
* Catedral de Santana (Barra do Piraí)
#### [[Rio Grande do Norte]]
* Santana do Matos 
* Santana do Seridó 
* Riacho de Santana (Rio Grande do Norte) 
#### [[Rio Grande do Sul]]
* Santana do Livramento 
* Sertão Santana 
* Capela de Santana 
* Santana (Porto Alegre) - karter eus Porto Alegre
* Santana da Boa Vista 
#### [[São Paulo]]
* Santana de Parnaíba 
* Santana da Ponte Pensa 
* Subprefeitura de Santana
* Santana (distrito de São Paulo)
* Santana (bairro de São Paulo)
#### [[Sergipe]]
* Santana do São Francisco 

### [[Colombia]]
* Santana, kumun e departamant Boyacá.

### Portugal
* Santana (Madeira)
* Santana (Figueira da Foz)
* Santana (Nisa)
* Santana (Nordeste)
* Santana (Portel)
* Santana (freguesia)
* Santana (Cartaxo)

### [[Spagn]]
* Santana, en Alcalá la Real, e Proviñs Jaén, e Spagn.

### [[São Tomé ha Príncipe]]
*Ur gêriadenn anvet Santana.

## Tud
### Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh anavezet eo er bed spagnolek.
* Carlos Santana, soner mec'hikan
* Manuel Santana, tenniser spagnol

## Ouzhpenn da se
* Santana, anv laz-seniñ Carlos Santana;
* an tangirri spagnol Santana Motor.
* Volkswagen Santana, un tangarr brazilian

## Gwelout ivez
* Sant'Anna
* Santa Ana
* Santa Anna
Sainte-Anne

**Sainte-Anne** zo un anv-lec'h gallek, a glot gant Santez-Anna e brezhoneg, diwar anv Anna, mamm Mari er relijion gristen. Un anv eo a gaver e Kebek hag e Kanada, evel e Breizh hag e Bro-C'hall.

## E [[Breizh]]
N'eus nemet div gumun:
* *Sainte-Anne-sur-Brivet*, Santez-Anna-ar-Brived e brezhoneg, kumun e kanton Pontkastell-Keren. 
* *Sainte-Anne-sur-Vilaine*, Santez-Anna-ar-Gwilen e brezhoneg, kumun e Kanton Felgerieg-Veur.
Meur a gêriadennig hag a chapelig zo en anv-se a-hend-all, met ar brudetañ eo *Sainte-Anne-d'Auray*, Santez-Anna-Wened, lec'h-pirc'hirinañ, anvet ivez *Keranna*, e-kichen an Alre.
Anv ur c'harter eus Naoned eo ivez, war tosenn Santez-Anna (*"Butte Sainte-Anne"*).

*Gwelout [[Santez-Anna]]*

## E Kanada
* Sainte-Anne, ur gêr e Manitoba (Kanada)

### E New Brunswick
* Sainte-Anne, kêriadenn e New Brunswick.
Hag ivez ar c'hêriadennoù
* Baie-Sainte-Anne, 
* Sainte-Anne-de-Kent, 
* Sainte-Anne-de-Madawaska.

### E Kebek
* Sainte-Anne-de-Beaupré, kêr 
* Sainte-Anne-de-la-Pérade, kumun 
* Sainte-Anne-de-la-Pocatière,
* Sainte-Anne-de-la-Rochelle, 
* Sainte-Anne-de-Sabrevois,  
* Sainte-Anne-des-Lacs, 
* Sainte-Anne-des-Monts, kêr
* Sainte-Anne-de-Sorel, 
* Sainte-Anne-des-Plaines, kêr
* Sainte-Anne-du-Lac, 
* Sainte-Anne-du-Sault, 

## E Bro-C'hall
* Sainte-Anne (e departamant an Doubs)
* Sainte-Anne (e departamant ar Gers)
* Sainte-Anne (Loir-et-Cher)
* Sainte-Anne-Saint-Priest (Haute-Vienne)
* Sainte-Anne-sur-Gervonde (Isère)

## E Gwadeloup
* Sainte-Anne, Gwadeloup

## E Martinik
* Sainte-Anne, Martinik

## Pennad kar
*Fort Sainte Anne
*Saint Ann
Moel Druman

**Moel Druman** zo ur menez e Gwynedd, e Kembre, en Eryri, 676 metr dezhañ. Unan eus ar Moelwynion eo.

Warnañ ez eer adalek kêriadenn Tanygrisiau a-hed Cwmorthin.
Isère (departamant)

An **Isère** (**Isera** en arpitaneg; **Isèra** en okitaneg) zo un departamant krouet e 1790, e gevred Bro-C'hall, en Alpoù, ha roet dezhañ anv ar stêr Isère a dremen drezañ. Grenoble eo ar penn-kêr anezhañ, hag an 38 an niverenn roet dezhañ. Diwar un tamm eus Daofinez eo savet. Al lodenn suañ (war-dro 14% eus an hollad) a zo en Okitania, ar peurrest a zo en Arpitania.

## Arondisamantoù an Isère
* Grenoble
* La Tour-du-Pin
* Vienne

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar C'huzul-departamant
* Lec'hienn ar stad c'hall en departamant

## Daveoù ha notennoù
Sant'Anna

**Sant'Anna** zo 
*un anv-lec'h italianek
*un anv-lec'h portugalek eus Brazil

## E Brazil
*Enezeg Sant'Anna,
*Iliz Sant'Anna (Armação dos Búzios)
*Iliz Sant'Anna (Macaé)

## En Italia
-kumunioù:
* Sant'Anna Arresi,  e proviñs Carbonia-Iglesias e Sardegna
* Sant'Anna d'Alfaedo
* Boschi Sant'Anna

-frazioni:
* Sant'Anna, anv kozh ur c'harter  en  Enna, 
* Sant'Anna e kumun Chioggia, e proviñs Venezia.
* Sant'Anna kêriadenn e kumun Omegna  e  proviñs Verbano Cusio Ossola
* Sant'Anna, e kumun  Stazzema, e proviñs Lucca, 
* Sant'Anna e proviñs Agrigento.
* Sant'Anna, karter e Rapallo, e  proviñs Genova.
* Sant'Anna, ur fabourzh eus kêr Lucca.
* *Sant'Anna*, anv aerborzh Crotone.

## Pennadoù kar
*Santana
*Santa Anna
*Santez-Anna
*Sainte-Anne
Isère (stêr)

* *Ur pennad [[Isère]] zo ivez.*


An **Isère** (e galleg; *Isera* en arpitaneg, *Isèra* en okitaneg), zo ur stêr eus Savoia ha Daofinez. 298,1 km eo he hed ha diskenn a ra eus an Alpoù ha redek dre un departamant anvet Isère ivez. Adstêr eo d'ar Ron nepell diouzh Valence.

## Skeudennoù

Image:200604 - Montmelian Pont Isere.JPG|Pont dreist an Isère e Montmélian 
Image:Pont Marius Gontard à Grenoble.JPG|An Isère goude treuziñ Grenoble
Image:Romansvg.jpg|An Isère e Rumans
Image:Isere à Daille.jpg|An Isère gwet eus La Daille, e-kichen Val-d'Isère
Image:Antoine Guindrand - Paysage de l'Isère - 1836.JPG|*Paysage de l'Isère* (1836)livet gant Antoine Guindrand


## Liammoù diavaez
Frazione

Ur **frazione** (*frazioni* el liester), en Italia, zo ur rann-gumun hag ur *gêriadenn*, enni tiez tost an eil ouzh egile, distag ouzh ar c'hêriadennoù all hag eus ar bourk, a zo pennlec'h ar gumun (« capoluogo »). Klotañ a ra un tamm bennak gant parrezioù Portugal ha Galiza.

Lavaret e vez « *località* » ivez; en Umbria e lavarer « *vocabolo* » ivez.

A-wechoù e vez un istor hag ur santimant a gumuniezh er c'hêriadennoù-se 

Kalz « *frazioni* » zo bet savet en amzer ar faskouriezh evit eeunaat ar melestriñ. Alies e oant kumunioù kozh kollet gante o statud.

Gallout a ra ar c'humunioù reiñ un tamm emrenerezh bennak dezho. 

### Liammoù diavaez
* Melestradurezh Italia
* Kumun en Italia