open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Houmous

An **houmous** (arabeg : **حُمُّص**  *hoummous*, "piz-sizez" *Cicer arietinum*) zo ur meuz keginerezh boutin er Reter-Nesañ.

Yod piz-sisez ha *[[tahine]]* (*tahini*, *tehina* : yod sezam *Sesamum indicum*) a ya d'en ober. Skrivadurioù all zo, evel *hoummous*, *houmos*, ha *hummus* e saozneg. Arabat eo droukveskañ gant ar ger humus hag a zo en douar.

## Petra a zegas ar meuz-mañ ?
En houmous ez eus piz-sisez, a zegas proteinoù plant d'hon magadurezh evel an holl leguminegi. Ar sezam a zegas unan eus ar vitaminoù pe drenkennoù aminek ret d'an den hag a vank en hon magadurezh, ar metionin.

Kalz breun zo ivez er meuz-mañ, hag an druzoni zo dreist-holl mono-ansaturet.

## Doare d'ober
Evit ober houmous e vez mesket ar yod piz-sisez gant an *tahine* gant eoul olivez, chug suraval ha kignen friket. Ret eo dont a-benn d'ober ur yodenn pe un doazenn eouliek.

Servijet e vez yen gant eoul olivez, chug suraval, koumin ha pimant (*Capsicum sp.*) Aleppo.
Florian Baron

Florian Baron a zo ur soner breizhat. Seniñ a ra gant an oud, ar gitar hag an naï.

## Prizioù
* 2011: Priz kentañ ar Pemp Kentañ (RKB), asambles gant ar ganerez/an delennerez Anne Auffret, gant ar bladenn "Setu"
* 2010: Priz kentañ an Daouhadaou Libr, asambles gant e gomper Sylvain Barou, er C’hampionad Sonerezh Hengounel.

## Strolladoù
* AGB (Faustine Audebert/Gurvan Le Gac/**Florian Baron**)
* Anne Auffret/Florian Baron
* BarBar (Sylvain Barou/Florian Baron)
* Bayati
* Izhpenn12
* Erik Marchand/Florian Baron
* Marc Paulo/Florian Baron

## Pladennoù
* Anne Auffret/Florian Baron: *Setu*, Keltia Musique, 2010, kentañ priz ar Pemp Kentañ 2011
* Bayati: *Foñs ar bed*, DROM ASSO, 2010
* Kreiz Breizh Akademi: *Izhpenn 12*, 2010

## Liammoù diavaez
* M'hoc'h eus c'hoant da selaou BarBar e Gourin (2010)
* M'hoc'h eus c'hoant da selaou Izhpenn 12
Ben-Ami Koller

**Ben-Ami Koller** zo ul livour gall, a orin eus Roumania, ganet d'an 14 a viz Mae 1948 en Oradea (Roumania) ha marvet d'an 15 a viz Kerzu 2008 e Montreuil (Bro-C'hall). Kelenner war al liverezh e oa . 

## Buhez

Entanet-bras gant al liverezh hag an treserezh e oa bet abaoe e youankiz. Studioù war an arzoù-kaer e Bukarest en doa graet. Un nebeud bloavezhioù war-lerc'h ec'h eas da vevañ da Israel. Arruout a reas e Bro-C'hall e 1981. Awenet e oa bet, a-hed e vuhez, gant korf an dud. E fin e vuhez e savas taolennoù difetis kentoc'h.

## Oberenn

E Bro C'hall hag e meura vro all e kaver e oberennoù.

## Notennoù ha daveoù
Montreuil

**Montreuil** zo un anv-lec'h gallek, ha hini meur a gumun c'hall. 

## Orin
Dont a ra an anv Montreuil eus ar ger latin *Monasteriolum*, hag a dalv kement ha mousterig, pe *[[manati]]* bihan.

## Kumunioù anvet Montreuil, hep mui
* Montreuil, pe *Montreuil-sous-Bois* e Seine-Saint-Denis
* Montreuil, en Eure-et-Loir
* Montreuil-sur-Mer, e Pas-de-Calais
* Montreuil, e Vendée
* Montreuil, kumun gozh e Mayenne, hiziv e Montreuil-Poulay
* Montreuil, en Orne, hiziv e Montreuil-la-Cambe
* Montreuil, kumun gozh, hiziv e Versailles, en Yvelines.

## Kumunioù all anvet Montreuil
:Montreuil-au-Houlme, en Orne
:Montreuil-aux-Lions, en Aisne
:Montreuil-Bellay, e Maine-et-Loire
:Montreuil-Bonnin, e Vienne
:Montreuil-en-Auge, e Calvados
:Montreuil-en-Caux, e Seine-Maritime
:Montreuil-en-Touraine, en Indre-et-Loire
:Montreuil-Juigné, e Maine-et-Loire
:Montreuil-la-Cambe, en Orne
:Montreuil-l'Argillé, en Eure
:Montreuil-le-Chétif, e Sarthe
:Montreuil-le-Henri, e Sarthe
:Montreuil-Poulay, e Mayenne
:Montreuil-sur-Barse, en Aube
:Montreuil-sur-Blaise, en Haute-Marne
:Montreuil-sur-Brêche, en Oise
:Montreuil-sur-Epte, e Val-d'Oise
:Montreuil-sur-Loir, e Maine-et-Loire
:Montreuil-sur-Lozon, e Manche
:Montreuil-sur-Maine, e Maine-et-Loire
:Montreuil-sur-Thérain, en Oise
:Montreuil-sur-Thonnance, en Haute-Marne

### 
Peder c'humun en Il-ha-Gwilun: 
:*Montreuil-des-Landes*, pe Mousterel-al-Lann
:*Montreuil-le-Gast*, pe Mousterel-ar-Gwast
:*Montreuil-sous-Pérouse*, pe Mousterel-ar-Veineg
:*Montreuil-sur-Ille*, pe Mousterel-an-Il

## Lec'hanvioù arall

: Chiré-en-Montreuil, e Vienne
: La Chapelle-Montreuil, e Vienne
: La Madelaine-sous-Montreuil, e Pas-de-Calais
: Neuville-sous-Montreuil, e Pas-de-Calais
: Vaux-Montreuil, en Ardennes

## Pennad kar
* Geodis Bourgey-Montreuil

## Notennoù
Moyenneville

**Moyenneville** zo un anv-lec'h gallek: 

* Moyenneville, en Oise
* Moyenneville, e Pas-de-Calais
* Moyenneville, e Somme
Fasm

Amprevaned ha geotdebrerien eo ar **fasmed**. Laboused ha bronneged dreist-holl eo o freizherien. Evit chom bev e touellont anezho o kemer stumm delioù, skourroù ... a-neuz gant ar plantoù e lec'h ma vevont. Abalamour da-se e vezont anvet bizhier an diaoul ivez. 
En ur vransigellañ e tilec'hiont, evel un tamm koad o fiñval gant an avel. Gallout a reont chom a-sav e-pad eurvezhioù avat.
Feur-emglev Verdun

**Feur-emglev Verdun** a voe sinet e miz Eost 843 gant tri mab an impalaer Loeiz an Deol, mab da Garl Veur. Dre un emglev e asantas an tri breur e vije rannet Impalaeriezh ar C'hornôg etre teir rouantelezh, unan da bep hini anezhe. Echuiñ a reas ar brezel diabarzh a rae he reuz etre ar Garolingidi abaoe tri bloaz. 

## Kenarroud istorel
Ar c'hiz heuliet gant ar Franked a oa lodenniñ an tiriad dalc'het gant ur aotroù etre e holl vibien goude e varv. Kontrol e oa d'an hengoun roman ma ne veze ket rannet an impalaeriezh. Loeiz Deol en devoa klasket kavout un hent etre da viret unvaniezh e impalaeriezh. Kurunet e oa e vab henañ, Lotar, kenimpalaer gant ar pab Paskal I d'ar 5 a viz Ebrel 823
Disklêriet e oa bet ivez an *Ordinatio Imperii* a rae anezhañ hêr nemetañ an impalaer. E vreudeur a reseve ul lodenn eus an impalaeriezh met ret e oa dezhe sujañ dezhañ. Adlodennet e voe an impalaeriezh goude ganedigezh ur pevare mab (Karl) hag ar stourmoù etre an impalaer hag e vibien.

Pa varvas Loeiz Deol e 840, e vab henañ, Lotar Iañ, a c'houlennas bezañ anavet aotroù war rouantelezhioù e vreudeur hag harpañ a reas goulenn e niz Pepin II da vezañ roue Akitania. Goude ma voa faezhet e arme gant e vreudeur Loeiz ar German ha Karl Voal en emgann Fontenay e 841 ha ma oa skoulmet o c'hevredad gant Leoù Strasbourg e 842, Lotar a asantas klask un emglev e-lec'h derc'hel da vrezeliñ ha sinet e voe Feur-emglev Verdun.

## Ar ranniñ
* gant Lotar Iañ ez eas "Frankia greiz" (*Francia mediana*), eus aodoù Mor an Hanternoz betek kreisteiz Italia 
* gant Loeiz ar German, an Impalaer nevez, ez eas Frankia ar Reter (*Francia orientalis*) 
* gant Karl II (lesanvet Karl Voal) ez eas Frankia ar C'hornôg (*Francia occidentalis*), eus Flandrez betek ar Pireneoù

## Un heuliad

Frankia greiz a yeas buan da netra met Reter Frankia da lavaret eo Germania a zeuas da vezañ Alamagn war-lerc'h ha Kornôg Frankia a zeuas da vezañ Bro-C'hall.
Vittorio Emanuele

**Vittorio Emanuele** zo un anv bet roet da veur a briñs pe roue eus Tiegezh Savoia.

## Rouaned ha priñsed
*Vittorio Emanuele Iañ (1759 - 1824), roue Sardigna.
*Vittorio Emanuele II, kentañ roue Italia.
*Vittorio Emanuele III, trede roue Italia.
*Vittorio Emanuele di Savoia-Aosta, kont Torino.
*Vittorio Emanuele di Savoia, mab da ziwezhañ roue Italia Umberto II Italia.

## Tud all
* Vittorio Emanuele Orlando (1860-1952), politiker

## Lec'hioù
Meur a lec'h a voe roet dezho anv unan eus an dud-se:
*Corso Vittorio Emanuele
*Galleria Vittorio Emanuele II di Milano
*Galleria Vittorio Emanuele III di Messina

Un arsav eus linenn A ar metro e Roma zo anvet evel-henn ivez : 
*Vittorio Emanuele

## Listri
Listri zoKavout a reer ivez :
*Vittorio Emanuele, 

## Pennadoù kar
*Vittorio
*Emanuele
Victor

**Victor** zo un anv-bihan alamanek, gallek, ha saoznek, deuet diwar ar ger latin hag a dalv *an trec'hour*.

## Yezhoù all
* *Víctor* e spagnoleg
* *Viktor* e brezhoneg, tchekeg, hungareg, yezhioù skandinavek ha slavek,
* *Viktoro* en esperanteg 
* *Vitor* e portugaleg, galizeg, asturianeg: 
* *[[Vittorio]]* en italianeg,
** gwelout Vittorio Emanuele
* *Wiktor* e poloneg 
* *Віктар* (distaget *Viktar*) en belaruseg
* *Виктор * (distaget *Viktor*) en ruseg
* *Віктор* (distaget *Viktor*) en ukraineg
* *Bittor* en euskareg
* *Gwythyr* e kembraeg

## Tud
### Victor
#### Pibien
* **[[Viktor Iañ]]**, pab, anavezet evel *Sant Víctor*.
* **[[Viktor II]]**, pab.
* **[[Viktor III]]**, pab.
* **[[Viktor IV (eneppab)]]**.

#### Impalaerien

* Flavius Victor ː mab an impalaer Maximus hag Elen a Gaernarvon; Savet da impalaer er bloaz 387, hag ne oa ket nemet un bugel. Bet lazhet gant Arbogast, evit kont Theodosius Iñ, er fin ar bloaz 388.

#### Tud all
* Victor Fleming (1883-1949), filmaozer stadunanat, 
* Victor Franz Hess, fizikour aostrian, Priz Nobel ar Fizik en 1936.
* Victor Hugo (1802-1885), barzh gall
* Victor Jara, kaner chileat, muntret gant soudarded an diktatour Augusto Pinochet
* Victor Klemperer (1881-1960), skrivagner ha prederour alaman
* Victor-Emmanuel Leclerc (1772-1802), jeneral gall
* Victor Segalen (1878-1919), mezeg-mor, skrivagner, barzh, arkeologour ha sinologour breizhat
* Victor Schoelcher (1804-1893), politikour gall 
* Victor Serge (1890-1947), pe *Viktor Lvovitch Kibaltchiche* e wir anv, dispac'hour rus, ganet e Belgia.

### Víctor
* Víctor Fernández Freixanes, skrivagner galizek
* Víctor Lay Zerquera, sonaozour kuban.

### Viktor
* Viktor Vasnetsov (1848-1926), livour rusian
* Viktor Frankl, psikiatrour aostrian, diazezer al *[[Logoterapiezh]]*
* Víktor Korchnói, echedour sovietek
* Viktor Ivanov (1950), politikour rusian
* Viktor Yanukovich (1950), politikour, prezidant Ukraina (2010-2014)
* Viktor Iouchtchenko (1954), politikour, prezidant Ukraina (2005-2010)
* Orbán Viktor (1963), kentañ ministr hungarat

## Sevenadur
* Viktor ha Petronilh, ur romant diechu gant Roparz Hemon
* Viktor und Viktoria, film alaman e 1933

## Pennadoù kar
*Victoria
*Saint-Victor
Vittorio

**Vittorio** zo un anv-bihan italianek, hag a glot gant Victor en alamaneg ha saozneg.

## Adstummoù
* *Vittore, Vettore, Vittorino, Vettorino, Vittoriano*.
* Vittoria a roer evel anv-bihan d'ar merc'hed. 

## Tud

* Vittorio di Tunnuna, eskob hag istorour er VIvetkantved, 
* Vittorio Adorni, marc'hhouarner
* Vittorio Agnoletto, politikour ha mezeg 
* Vittorio Alfieri, barzh ha skrivagner 
* Vittorio Algeri, marc'hhouarner
* Vittorio Baccelli, skrivagner 
* Vittorio Belleli, kaner.
* Vittorio Caprioli, aktour.
* Vittorio Amedeo Cigna-Santi, librettista.
* Vittorio de Riccabona, politikour 
* Vittorio De Scalzi, soner ha kaner
* Vittorio De Sica, aktour ha filmaozer 
* Vittorio Duse, aktour ha filmaozer 
* Vittorio Foa, politikour
* Vittorio Gassman, aktour.
* Vittorio Imbriani, skrivagner 
* Vittorio Mascalchi, livour
* Vittorio Matteucci, kaner.
* Vittorio Miele, livour.
* Vittorio Parisi, kaner.
* Vittorio Pozzo, melldroader ha gourdoner.
* Vittorio Remino, soner.
* Vittorio Sereni, barzh.
* Vittorio Sora, politikour.
* Vittorio Torre, echedour

## Lec'hanvioù deveret
* San Vittore
* San Vittorino

## Pennadoù kar
* Vittorio Amadeo, anv tri roue italian
* Vittorio Emanuele, anv tri roue italian
Vittorio Amedeo

**Vittorio Amadeo** zo un anv-bihan italianek kevrennek, hag anv tri roue italian eus Tiegezh Savoia.

## Gerdarzh
Savet eo diwar an anvioù-bihan Vittorio hag Amadeo .

## Yezhoù all
** [[Victor Amadeus]] *, en alamaneg.

## Savoia
* **[[Vittorio Amedeo Iañ]]** (1587-1637), dug Savoia
* **[[Vittorio Amedeo II]]** (1666-1732), roue Sardinia, mab-bihan dezhañ,
** **[[Vittorio Amadeo, priñs Piemonte]]** (1699-1715), mab dezhañ,
* **[[Vittorio Amedeo III]]** (1726-1796), mab dezhañ.

## Priñsed Carignan
* **[[Vittorio Amadeo Iañ, Priñs Carignan]]** (1690-1741), mab-kaer da Vittorio Amadeo II;
*Vittorio Amadeo II, Priñs Carignan (1743-1780), mab-bihan dezhañ.

## Pennadoù kar
*Victor Amadeus
*Vittorio
*Amadeo
Oud (benveg-seniñ)

An **oud** a zo ur benveg-seniñ gant kerdin a vez sonet dre biñsañ. Kavet e vez er broioù arab, en Armenia, e Gres hag e Turki.

## Sonerien oud
* Florian Baron
* Titi Robin

## Sellit ivez ouzh
Lud
Ar Voul Strink

**Ar Voul Strink** a zo ul levr evit ar vugale, skrivet gant Stefan Carpentier, hag embannet e miz Gwengolo 2005 gant Keit Vimp Bev. Gounezet en doa eil Priz ar Yaouankiz e 2005.

## An istor
Degouezhout a ra Grival hag e vignoned en ur vro dianav dezhe. Buan e komprenont ez eus un dra bennak a ya a-dreuz eno, ha n'eo ket komzoù iskis ur vamm-gozh a zislavaro o soñj... 

## Yezh
Brezhoneg.
Sylvain Barou

**Sylvain Barou**, ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1978, a zo ur fleüter breizhat eus ar re vrudetañ. Seniñ a ra ivez ar bansuri, ar binioù-kozh, an duduk, al low whistle hag an uilleann pipes.

## Strolladoù

* Guidewires 2007-
* Dónal Lunny 2011-
* Sylvain Barou Project 2009-
* David Pasquet Group -2005
* Denez Prigent 1999-2005 
* Duo Jean-Charles Guichen/Sylvain Barou 2006- 
* Olli & The Bollywood Orchestra 2002-
* BarBar (Florian Baron/**Sylvain Barou**)
* Pasquet/Barou
* Sualtam
* Sylvain Barou Project feat.Smadj 2005- 
* Trio David Pasquet/Sylvain Barou/Jean-Charles Guichen -2003 
* Trio Sylvain Barou 2009- 
* Veillon/Hamon/Barou/Pellen/Genty 2010-

## Pladennoù
* 2011 : Guidewires "II"
* 2010 : Hamon Martin Quintet, "Du silence et du temps"
* 2010 : JB & Gidlas Boclé-Celtic Tales, *Crossfields*
* 2009 : Guidewires, *Live*
* 2008 : Olli & The Bollywood Orchestra, *Tantra*
* 2008 : Seheno, *Ka*
* 2007 : David Pasquet, *Sa difference*
* 2007 : Nuit de la Saint Patrick à Bercy
* 2007 : KV Express, *Luna*
* 2005 : Olli & The Bollywood Orchestra, *Kitch’En*
* 2005 : David Pasquet Group, *Breudeur Ar Stered*
* 2005 : *Wooden Flute Obsession Vol.1*
* 2005 : Chris Dawson & Keltiac, *Out on the edge*
* 2004 : Guichen, *Frères*
* 2004 : Aidan Burke, *Feel the bow*
* 2004 : Helen Flaherty, *Oft times I’ve been cheery*
* 2004 : Denez Prigent, *Sarac’h*
* 2003 : Yvan Cassar, *L’Odyssée de L’Espèce*
* 2003 : Comas
* 2003 : Nolwenn Korbell, *N’eo Ket Echu*
* 2003 : Beltaine, *Irish traditional dance music*
* 2003 : Land’s end, *Kildroennoù spered*
* 2002 : Karma, *Liesliw*
* 2002 : Sualtam, *Irish music*
* 2002 : Denez Prigent, *Live Holl A Grevret*
* 2000 : Denez Prigent, *Irvi*
* 2000 : Gwazigan, *Y’avait du monde*
* 2000 : Djal, *Nuits blanches*
* 2000 : Pigtown, *Irish music*
* 1999 : Ceol, *The last order*

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Sylvain Barou
* myspace Sylvain Barou
Louise Ebrel

**Louise Ebrel**, ganet e Trefrin d'ar 27 a viz Gouere 1932 ha marvet d'an 30 a viz Meurzh 2020 a zo ur ganerez vreizhat. Merc'h eo da Eugénie Goadec, unan eus ar C'hoarezed Goadeg, ha da Job Ebrel, kaner ivez. 
Kanañ a ra kan-ha-diskan ha gwerzioù. Adalek 1994 betek 2006 e kane asambles gant Denez Prigent, ha bremañ er festoù-noz asambles gant Ifig Flatrès.
Kenlabouret he deus gant kalz arzourien all: Bagad Lokoal Mendon, ar strollad sonerezh hengounel Dremmwel, ar strollad punk-keltiek Les Ramoneurs de Menhirs hag ar strollad rock-sonerezh ar bed Red Cardell da skouer. 
En abadenn-c'hoariva "L'abri du marin" he doa kemeret perzh gant Alain Meneust.

## Pladennoù
* 2010: *Ma zad ma mamm*, L'OZ Production, Kerne Production ha Keltia Musique, Priz Produet e Breizh 2011
* 1994: adembannet e 2009: *Gwrizioù*, Coop Breizh
* 1994: *Gwerz ha kan a boz*, Kerig
Gant tud all:
* 2010: Les Ramoneurs de Menhirs, *Amzer an dispac'h*, FZM
* 2009: Red Cardell, *La Fête au village*, Keltia musique
* 2008: Red Cardell, *Le Banquet de cristal*, Keltia musique
* 2007: Les Ramoneurs de Menhirs, *Dañs an diaoul*, FZM
* 2006: Red Cardell, *[[Naître]]*, Keltia musique
* 2006: Éric Gorce/Richard Bevillon, *Kerne Izel*, Coop Breizh
* 2006: Dremmwel, *Lañs*, Coop Breizh
* 2004: gant Ifig Flatrès *Tre Tavrin ha Sant Voran*, Coop Breizh
* 2004: Denez Prigent, *[[Sarac'h]]*, Barclay
* 2001: Dremmwel, *Glazik*, Coop Breizh

## Liammoù diavaez
* M'hoc'h eus c'hoant da selaou ''Ma zad ma mamm''
* Lenn ''Louise Ebrel'' gant Dominique Le Guichaoua (pennad gallek)
Amadeo

**Amadeo** zo un anv-bihan spagnolek hag italianek, diwar an anv latin Amadeus. 

## Adstumm
**Amadea* evit ar merc'hed.

## Lid
D'an 31 a viz Meurzh e vez lidet ar Gwenvidig Amadeo IX Savoia.

### Yezhoù all

## Tud
### Rouaned
* Amadeo Iañ, roue Spagn, eus 1870 betek 1873.
* Vittorio Amadeo, anv tri roue

### Tud all
*Amadeu Aragay, politikour katalan.
*Amadeo Bordiga, politikour italian.
*Amadeo Gabino, livour spagnol.
*Amadeo Marco Ilincheta, politikour spagnol.
*Amadeo Martínez Inglés, ofiser ha skrivagner spagnol.
*Amadeo Molina Rojo, sonaozour perouat.
*Amedeo Nazzari, aktour italian.
*Amadeo Rodríguez Magro, eskob Plasencia.
*Amadeo Roldán, sonaozour kuban
*Amadeo Rossi, krouer brazilian an embregerezh armoù-tan *Amadeo Rossi*.
*Amadeo Sabattini, mezeg ha polítikour arc'hantinat.
*Amadeo Vives, sonaozour spagnol .

### Amadea
* *Amadea de Montferrato* (1429-1440), rouanez Kiprenez, dimezet da Yann II Kiprenez

## Lec'hanvioù
*Lenn Amadeo

## Pennadoù kar
*Amadeus
*Amedeo
*Teofilo
Kangourou-gwez aour

Ar **c'hangourou-gwez aour** (*Dendrolagus pulcherrimus*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e norzh Ginea-Nevez.
Kangourou-gwez ar plaenennoù

**Kangourou-gwez ar plaenennoù** (*Dendrolagus spadix*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e gevred Ginea-Nevez.
Pipi

**Pipi** zo ur berranv roet d'an dud anvet Pêr pe *Pier* e Treger.

## Traoù
* *Buhez Pipi Gamarad*, pennad diwezhañ al levr En bro Dreger a-dreuz Parkoù, gant Erwan Berthou e 1900. 
* Pipi Gonto, anv meur a levr brezhonek gant Erwan ar Moal, an hini kentañ en 1902,
* *Pipi ludu*, anv roet d'ar pod-kafe, pa veze graet kafe war an oaled,
* *Pipi du*, anv roet d'ar c'hafe.

## Pennadoù kar
*Pippi Långstrump, plac'hig
*Pippin
Victor Amadeus

**Victor Amadeus** zo anv daou briñs alaman:

## Tud
*Viktor Amadeus von Anhalt-Bernburg-Schaumburg-Hoym (1744–1790)
*Victor Amadeus, Landgraf Hessen-Rotenburg (1779-1834) 

## Pennad kar
*Vittorio Amadeo
*Victor
*Amadeus
Amadeus

**Amadeus** zo un anv-bihan latin a dalv *a gar Doue* pe *karet gant Doue*, implijet er broioù alamanek ivez. Klotañ a ra gant Theophilos e henc'hresianeg.
 
## Yezhoù all
*Amadeo
*Amédée

## Tud
* Amadeus von Lausanne (1110-1159), eskob Lausanne
* Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791), *Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus* e anvioù-badez,
* Ernst Theodor Amadeus Hoffmann (1774–1821), 
* Karl Amadeus Hartmann (1905–1963).
* Amadeus August (1942 -1992) aktour alaman

## Film
* *[[Amadeus (Film)|Amadeus]]*
Kangourou-gwez Seri

**Kangourou-gwez Seri** (*Dendrolagus stellarum*) a zo ur bronneg godellek hag a vev e kreiz Ginea-Nevez.
Pa voe kavet e voe sellet outañ evel ouzh un is-spesad eus kangourou-gwez Doria *(Dendrolagus dorianus)*, met e 2005 e voe anzavet evel spesad gant an denoniour saoz Colin Groves.

## Dasparzh
Disheñvel eo dasparzh *Dendrolagus stellarum* diouzh hini ar c'hangouroued-gwez all, pa n'er c'haver gwezh ebet war dachennoù izeloc'h eget 2600 m. A-is ar vevenn-se e vez nebeutoc'h a ginvi er c'hoadegi hag e vez liesoc'h ar spesadoù gwez.
Den ne oar c'hoazh perak e vev ar c'hangouroued-gwez Seri ken uhel er goadeg.

## Deskrivadur
Gell teñval-teñval eo feur al loened yaouank, gant ul lost melen splann. A-feur ma koshaont e sklaera liv o lost, ha blev arc'hantet a zeu war o izili, ar pezh a zo un tres dibar d'ar spesad *Dendrolagus stellarum*.
Arc'hantet-mat eo feur al loened en o oad-gour, a c'hall chom darguzhet en un doare espar peogwir en em vesk o sae gant livioù ar man hag ar c'hinvi e koadegi uhel ar menezioù.

## Notennoù
Kangourou-gwez gell

Ar **c'hangourou-gwez gell** (*Dendrolagus ursinus*) a zo ur bronneg godellek a vev e kornaoueg pellañ Ginea-Nevez.
Ur wezh e oa

**Ur wezh e oa** a zo ul levr brezhonek gant ur bladenn da selaou, embannet e 2000 gant TES evit ar vugale, ha skeudennaouet gant skolidi. 

## Ar c'hontadennoù
* An tri Baotr yaouank (lâret gant Marsel Gwilhou)
* Partaj ar julod bras (lâret gant Chañ-Mai Skragn)
* Ar Gouron (lâret gant Daniel Carré)
* Porc'hell, porc'hell (lâret gant Bastian Gwilhou)
* Kontadenn Nedeleg (lâret gant Yann-Vadezour Lagadec)

## Ar skeudennaouerien
Bugale skolioù brezhonek Gwiseni, Karaez,Lannuon, Lesneven, Pondivi, Ar Releg, Rostrenenn, Sant-Brieg, Sant-Riwal
Amedeo

**Amedeo** zo un anv-bihan italianek

## Yezhoù all
* Amadeo
* Amadeus
* Amédée

## Tud
*Amadeo Iañ, kont Savoia (1047 pe 1048-1051 pe 1056).
*Amadeo II, kont Savoia (1060-1080).
*Amadeo III, kont Savoia (1103-1148).
*Amadeo IV, kont Savoia (1233-1253).
*Amadeo V, kont Savoia (1285-1323).
*Amadeo VI, kont Savoia (1343-1383).
*Amadeo VII, kont Savoia (1383-1391).
*Amadeo VIII, kont Savoia (1391–1416) ha kentañ dug Savoia (1416–1440).
*Amadeo IX, dug Savoia (1465-1472).
*Amedeo Avogadro, kimiour italian.
*Amedeo Minghi, kaner italian.
*Amedeo Modigliani, livour italian.

## Pennad kar
* Vittorio Amedeo

## Pennadoù kar
*Amadeo
*Amadeus
*Amédée
Ippolita Gonzaga Sforza

* *Ur pennad [[Ippolita Sforza]] zo*. 

**Ippolita Gonzaga Sforza** a oa ur briñsez italian, merc'h da Federico Sforza, kont Santa Fiora.

Dimeziñ a eure da Alessandro Gonzaga.
Robert Omnes

**Robert Omnes** pe **Roparz Omnes** (26 C'hwevrer 1930 e Dinan - 22 Mezheven 2010 e Ploveilh) a voe kelenner skol-veur ha maer Ploveilh. 

Maer Ploveilh e voe e-pad 30 vloaz, etre 1965 ha 1995. Kelenner spagnoleg e oa, e Skol-veur Breizh-Izel ha troet e oa gant ar brezhoneg ha gant istor ar vro. Bez' e voe unan eus ar vaered kentañ o lakaat panelloù brezhonek en e gumun, e 1968. E-pad e respet maer ivez e voe roet bod d'ur skol Diwan e Ploveilh. E penn ar c'hengevread Kendalc'h e voe eus 1961 da 1964. Hag e penn ar poellgor Breizh-Galiza e voe ivez etre 1982 ha 2000. Roet e voe kolier an Erminig dezhañ abalamour d'e obererezh, e 2002.
Mirdi ar mor, ar stêr ha porzh Rouan

**Mirdi ar mor, ar stêr ha porzh Rouan** a zo ur mirdi e kêr Rouan, e Normandi.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar mirdi
Thomas Domingo

**Thomas Domingo** a zo ur rugbier gall ganet e Tulle (Corrèze) d'an 20 a viz Eost 1985. C'hoari a ra er renk gentañ evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2004.

## Kluboù

* 2007-2008. Stade Aurillacois
* 2004-2011. ASM Clermont Auvergne
Lionel Faure

**Lionel Faure** a zo ur rugbier gall ganet e Montauban (Tarn-et-Garonne) d'ar 26 a viz Du 1977. C'hoari a ra er renk kentañ evit an ASM Clermont Auvergne adalek 2009. Bet eo war e leve e 2012, ha labouret en deus e bed ar skinwel.
## Kleuboù

* 1997-1998 : Avenir Valencien
* 1998-2001 : ASM Clermont Auvergne
* 2001-2003 : Stade Rochelais
* 2003-2005 : Section Paloise
* 2005-2009 : Sale Sharks
* 2009-2011 : ASM Clermont Auvergne
Teofilo

**Teofilo** zo un anv-bihan italianek, **Teófilo** e portugaleg ha spagnoleg, deuet diwar ar ger henc'hresianek Theophilos, *a gar [[Doue]]*. 
Pa voe troet e latin e teuas da vezañ Amadeus. 

## Anvioù kenorin
Un toullad anvioù all zo savet eveltañ war ar wrizienn Teo, doue: Teodoro, ha Dorotea, Teofrasto...

## Yezhoù all
* *[[Théophile]]* e galleg
* *Theophilus* e saozneg
* *Theophil* en alamaneg ha saozneg

## Tud
### Teofilo
* Teofilo Folengo, barzh italian, skrivet gantañ ar Baldus
* Teofilo Patini, livour italian
* Teofilo Rossi, politikour
* Teofilo Torri, livour italian

### Teófilo
* Teófilo Borunda (1912-), politikour mec'hikan, eus ar Partido Revolucionario Institucional.
* Teófilo Braga (1843 – 1924), barzh ha politikour portugalat, prezidant ar Republik
* Teófilo Ottoni, kazetenner brazilian

### Theophilos

### Theophilus
*Theophilus Cibber (1703 – 1758) aktour ha skrivagner saoz.

## Lec'hanvadurezh
*Teófilo Otoni, kêr ha kumun e Minas Gerais, e Brazil
Amédée

**Amédée** zo un anv-badez gallek roet d'ar baotred. Deveret eo eus an anv-bihan latin Amadeus (*a gar Doue* pe *karet gant Doue*).

## Yezhoù all
* Amadeo
* Amédée

### Tud
### 
* Amédée Guillotin de Corson (1837-1905), abad hag istorour 
* Amédée Ménard (1806-1879), kizeller
* Amédée Cozic (1880-1915), barzh brezhonek

### 
*Amédée Louis Michel Lepeletier, skiantour
*Amédée Ozenfant, livour

### 
*Amédé Ardoin, akordeoñser louizianat
Mario Ledesma

**Mario Ledesma** a zo ur rugbier arc'hantinat ganet e Buenos Aires (Arc'hantina) d'ar 17 a viz Mae 1973. C'hoari a ra er renk gentañ evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2005.

## Kluboù

* 2001-2003. RC Narbonne
* 2003-2005. Castres Olympique
* 2005-2011. ASM Clermont Auvergne
Willie Wepener

**Willie Wepener** a zo ur rugbier suafrikan ganet e Newcastle (Suafrika) d'an 2 a viz Ebrel 1981. C'hoari a ra er renk gentañ evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2009.

## Kluboù

* 2002-2003. Golden Lions
* 2004. Leopards
* 2005-2006. Griquas
* 2006. Cats
* 2007-2009. Lions
* 2009-2011. ASM Clermont Auvergne
Jamie Cudmore

**Jamie Cudmore** a zo ur rugbier kanadian ganet e Winnipeg (Kanada) d'ar 6 a viz Gwengolo 1978. C'hoari a ra en eil pe en trede renk evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2004.

## Kluboù
* 1999-2000. North Harbour RU
* 2000-2002. Victoria
* 2002-2004. Llanelli Scarlets
* 2003-2005. FC Grenoble
* 2005-2011. ASM Clermont Auvergne
Ti'i Paulo

**Ti'i Paulo** a zo ur rugbier samoat ganet e Christchurch (Zeland-Nevez) d'an 13 a viz Genver 1983. C'hoari a ra er renk gentañ evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2010.

## Kluboù

* 2004-2005. Canterbury RFU
* 2006-2007. Tasman RFU
* 2007-2008. Crusaders
* 2008-2009. Canterbury RFU
* 2009-2010. Crusaders
* 2010-2011. ASM Clermont Auvergne
Martín Scelzo

**Martín Scelzo** a zo ur rugbier arc'hantinat ganet e Buenos Aires (Arc'hantina) d'ar 5 a viz C'hwevrer 1976. C'hoari a ra er renk gentañ evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2004.

## Klub

* 1999-2000. Northampton Saints
* 2000-2004. RC Narbonne
* 2004-2011. ASM Clermont Auvergne
Loïc Jacquet

**Loïc Jacquet** a zo ur rugbier gall ganet e Saint-Doulchard (Cher) d'an 31 a viz Meurzh 1985. C'hoari a ra en eil renk evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2004.

## Kluboù

* 2004-2011. ASM Clermont Auvergne
Julien Pierre

**Julien Pierre** a zo ur rugbier gall ganet e Rodez (Aveyron) d'an 31 a viz Gouere 1981. C'hoari a ra en eil renk evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2008.

## Kluboù

* 2001-2002. Stade Rochelais
* 2002-2008. CS Bourgoin Jallieu
* 2008-2011. ASM Clermont Auvergne
Jason White

**Jason White** a zo ur rugbier skos ganet e Dinedin (Bro-Skos) d'an 17 a viz Ebrel 1978. C'hoari a ra en eil pe en trede renk evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2009.

## Kluboù
* 2000-2003. Glasgow Warriors
* 2003-2009. Sale Sharks
* 2009-2011. ASM Clermont Auvergne
Julien Bonnaire

**Julien Bonnaire** a zo ur rugbier gall ganet e Bourgoin-Jallieu (Isère) d'an 20 a viz Gwengolo 1978. C'hoari a ra en trede renk evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2007.
## Kluboù
* 1999-2007. CS Bourgoin Jallieu
* 2008-2011. ASM Clermont Auvergne
Alexandre Lapandry

**Alexandre Lapandry** a zo ur rugbier gall ganet e Paray-le-Monial (Saône-et-Loire) d'an 13 a viz Ebrel 1989. C'hoari a ra en trede renk evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2008, d'an aliesañ gant an niverenn 7 e tu dehou ar veskadeg.

## Kluboù

* 2007-2011. ASM Clermont Auvergne
Avaloù kontell

**Avaloù [[kontell]]**, pe *avaloù da zebriñ*, a vez graet eus gouennoù avaloù a zo mat da zebriñ, en kriz pe en poazh, e-skoaz ar gouennoù avaloù sistr a ranker tennañ o chug anezho d'e dreuzfeurmiñ dre c'hoiñ.

Dont a ra an anv deus ar fed n'eus ezhomm nemet ur gontell an aliesañ (pe beñveg ebet) evit galloud debriñ anezho. A-wechoù e vez renket en o zouez an avaloù da boazhañ.

## Pennad nes
* avaloù sistr
Elvis Vermeulen

**Elvis Vermeulen** a zo ur rugbier gall ganet e Senlis (Oise) d'ar 5 a viz Ebrel 1979. C'hoari a ra evel niverenn 8 evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2001.

## Kluboù

* 1999-2001. CA Brive
* 2001-2011. ASM Clermont Auvergne
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1905

E 1905 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder gall Louis Trousselier, a c'hounezas pevar zennad diwar an unnek a oa.
## Tennadoù-hent e Breizh
* 26 a viz Gouere : 9 tennad-hent etre ar Roc'hell (Charente-Maritime) ha Roazhon ; trec'h eo Louis Trousselier .
* 28 a viz Gouere : loc'het an 10 hag 2 diwezhañ tennad-hent eus Roazhon war-du Caen (Calvados).

## Renkadurioù

## Pennad kar
* Roll gounideien Tro Bro-C'hall
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1956

E 1956 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder gall Roger Walkoviak, daoust ma n'en deus gounezet tennad ebet, nag en Dro-mañ nag e Tro-C'hall all ebet.

## Pennad kar
*Roll gounideien Tro Bro-C'hall
Avaloù sistr

Avaloù sistr a vez graet deus ar gouennoù ne vezont ket debret kriz pe poaz met implijet evit fardañ an evajoù sistr, lambig hag all goude bezañ treuzfeurmet gant sikour ur go pe un distilhadur zoken.

Renket e vez ar gouennoù-se hervez o blaz (3 blaz pennañ, hag a-wechoù blazioù etrezo):

#trenk :
#c'hwerv :
#dous :

Evit fardañ sistr a-galite eo rediet an aliesañ meskañ meur a c'houenn. Pep farder sistr a ra ar meskaj hervez e skiant prenet hag ar seurt sistr en deus c'hoant fardañ.

## Pennad nes
* avaloù kontell
Kraou

Ur **c'hraou** (*krevier* el liester) zo ur savadur gant un doenn, ma vez lakaet al loened en un ti-feurm. Krevier a bep seurt zo.

## Krevier
*Ar *c'hraou-gevr*
*Ar *c'hraou-moc'h*
*Ar *c'hraou-saout*
*Ar marchosi, pe *kraou ar c'hezeg*,
*Ar *[[kouldri|c'houldri]]*, kraou ar c'houlmed

## Kraou Nedeleg
*Kraou Nedeleg a vez graet en ilizoù, hag en tiez kristen, da vare Nedeleg er broioù katolik

## Troioù-lavar
*Eus un ti pe ur gambr lous e vez lavaret eo *lous evel ur c'hraou-moc'h*.
Crèche

**Crèche** zo ur ger gallek hag a dalv kement ha kraou e brezhoneg, hag a gaver el lec'hanvadurezh c'hallek.

## Kumunioù gall
* La Crèche en departamant gall Deux-Sèvres .
* Crêches-sur-Saône en departamant gall Saône-et-Loire.

## Pennad kar
*Étable
Étable

**Étable** a vez graet e galleg eus ur c'hraou-saout. Ar ger a gaver ivez el lec'hanvadurezh c'hallek.

*Étable kumun c'hall en departamant gall Savoie (departamant)
**Étables-sur-Mer*, anv gallek Staol, kumun eus Goueloù, e Breizh.
Dremmwel

**Dremmwel** a c'hall bezañ :

* al linenn a weler er pelloù etre an oabl hag an douar. Gwelout Dremmwel (fizik)
* anv ur bier eus Breizh: gwelout Dremmwel (bier)
* anv ur strollad sonerien eus Breizh: gwelout Dremmwel (sonerien).

## Pennad kar
*Horizon
Dremmwel (bier)

**Dremmwel** a zo anv ur bier (4°-7°) graet gant ar Brasserie de Bretagne. Breset e vez er Vinic'hi ha lakaet e-barzh boutailhoù e Tregon.

Tri seurt a zo: hini melen, hini rous, hini du (ar *stout*), pe e boutailhadoù bihan (33 cl), pe e fustadoù (20 l) pe e packadoù.

Graet e veze **Dremmwel** gant ar Brasserie artisanale du Trégor betek 2002 pa voe prenet ar Brasserie artisanale du Trégor gant ar Brasserie de Bretagne.

Bieroù all a vez graet gant Brasserie de Bretagne : Ar-Men, Britt, Celtika, ha Sant.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ar vreserezh Brasserie de Bretagne
* Bier Breizh
Dremmwel (fizik)

* *Ur pennad [[dremmwel]] zo ivez*.

An **dremmwel** eo al linenn a weler er pelloù etre an oabl hag an douar, pe ar mor.

Dirak ur c'horreenn blaen (ar mor da skouer), un arseller lec'hiet en uhelder U a welo an dremmwel war-hed H dioutañ, hervez ar formulenn :

H = 3.57 \sqrt{U}  (U e metradoù, H e kilometradoù)

Setu un nebeud disoc'hoù : 

## Pennad kar
* Horizon
Horizon

**Horizon** zo ur ger gallek ha saoznek hag a dalv kement ha dremmwel e brezhoneg. Anv meur a dra eo.
### Skiant
*New Horizons, un egorsonderez kaset gant an NASA da studiañ Pluton ha Gourizad Kuiper.

### Politikerezh
* Ur strollad politikel gall eo Horizons ivez

### Gwask
* *[[Horizons (Algérie)|Horizons]]*, pemdeziek gallek en Aljeria .
* *Horizons*, kelaouenn c'hallek ar Fonds national suisse de la recherche scientifique (*Horizonte* en embannadur alamanek )

### Lennegezh
* *[[L'Horizon (romant)|L'Horizon]]* romant gallek gant Patrick Modiano en 2010.

### Filmoù
* *[[L'Horizon (film)|L'Horizon]]* ur film gant Jacques Rouffio en 1967
Dremmwel (sonerien)

**Dremmwel** a zo anv ur strollad sonerien vreizhat savet e 1986, pemp soner eus ar Vro C'hlazig ennañ. Klevet e vezont, Louise Ebrel o kanañ en o zouez a-wechoù, e-barzh festoù-noz, sonadegoù ha festivalioù, e Breizh hag e lec'h all (Europa, SUA). E 2011 e lidont 25 bloaz ar strollad en ur embann o zrede albom.

## Sonerien
* Daniel Cadiou: gitar
* Fabrice Carré: taboulinoù
* Dominique Le Guichaoua: akordeoñs, binioù-kozh
* Marin Lhopiteau: telenn, violoñs
* René Marchand: bombard, beuz

## Pladennoù
* 2011: *Troioù kaer*, Keltia Musique
* 2005: *Lañs*, Coop Breizh
* 1996: *Glazik*, Coop Breizh

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Dremmwel
* myspace Dremmwel
Lausanne

**Lausanne** (*Losena* en arpitaneg) zo ur gêr eus Suis, war ribl norzh Lenn Geneva. Emañ el lodenn c'hallek eus Suis, war-dro 60 km diouzh Geneva, er biz. Kêr-benn kanton Vaud eo.  a dud a oa o chom e Lausanne e dibenn 2007. 

E Lausanne emañ sez ar Poellgor Olimpek Etrebroadel.



## Douaroniezh
War ribl norzh Leman emañ Lausanne.

## Anv

### Hen-impalaeriezh roman

* **Leuso(nn)a**
* **Leusona** (*CIL* XII, 2040)
* **Vicus Lousonnensis**, diwar **Vikani Lousoonenses** (*CIL* XIII, 5026)
* **sevir augustalis et curator civium Romanorum conventus Helvetici** (menegioù ur c'hulator, *CIL* XIII, 5026)
* **(Lacum) Losonne, (Lacus) Losanenses** (*Taolenn Peutinger*, segm. III, 2)
* **(Lacu) Lausonio** (*It. Ant*. 348, 2)

### Impalaerezh roman izel & Krennamzer uhel

* **Lausonna** (*Geogr. Ravennat*, IV, 26)
* **(Rodanus) Lausonensis** (*id.* IV, 27)
* **Civitas Lausanna Quae Prius Aventicus et Vocata est Civitas Elvetiorum** (*Not. Gall*. cod. 36, 38, 42, 43)
* **Civitas Lausanum Antuati(c)um** (ibid. cod. 65)

### Gerdarzh

## Ardamezioù
***En gul e gab en argant***

## Istor

### Henamzer

* Lausanne e oa rannet etre Vidy, ul lec'h izel ouzh genoù ar stêr Flon war al lenn Leman, hag ar pezh e oa sur-awalc'h un *oppidum*, war ur roc'h a-us kember ar stêrioù Flon ha Louve. 
* Ur vicus (keriadenn) e oa bet aozet war dro ar bloaz 15 goude J.-K., da vare an impalaer Aogust.
* Eskopti *civitas Helvetorium* a zo staliet e Lausanne e-kerzh an eil lodenn ar Vt kd.

* Adalek Merovee, ur stal-labour evit ar moneiz a zo staliet e Lausanne.

### Krennamzer

### Amzer a-vremañ

* Eno e oa bet sinet Feur-emglev Lausanne, goude ar Brezel-bed kentañ, da dermeniñ harzoù republik Turkia.

## Monumantoù ha traoù heverk

Restr:Lausanne 1725.JPG|Lausanne, 1725
Restr:Cathédrale Lausanne 1873-1.jpg|Iliz-Veur, 1873
Restr:Lausanne, flamme olympique.jpg|Flamm olimpek


## Tud

* **Marius a Avenches**, meneget e-kerzh sened-iliz Mâcon, er bloaz 585 *episcopus ecclesiae Aventice*, a zo bet sebeliet er bloaz 594 en iliz Sant-Thyrse eus Lausanne.
* Eskob **Arricus**, meneget e-kerzh sened-iliz Neustria, etre 639 ha 654 a zo laret eskob Lausanne.
* Eskob Chilmesigelus, meneget er bloaz 670, a zo sebeliet ivez en iliz Sant-Thyrse eus Lausanne.

## Gevelliñ
Gevellet eo gant Osijek, e , abaoe 1997.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel kêr Lausanne

## Levrlennadur

* Catherine Santschi & Charles Bonnet ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. XV. Province ecclésiastique de Besançon (Maxima Sequanorum).* De Boccard. 2007

## Daveoù ha notennoù
Lemnos

**Lemnos** pe **Limnos** (*Λήμνος* e gresianeg) zo un enezenn eus Gres, e Mor Egea. Emañ el lodenn norzh eus ar mor-se, en hanternoz da enez Lesbos, etre Gres ha Turki. E 2001 e oa annezet gant 18 104 a dud, o vevañ war ur gorread a 476 km².

Reier volkanek a ya d'ober an enezenn, ha sevel a ra betek 430 m a uhelder. Myrina eo ar gêr vrasañ hag ar porzh pennañ, er mervent. Un aerborzh bihan zo ivez. Pouezus eo al labour-douar (gwini, tomatez, olivez, ed...). Brud vat zo gant gwin Lemnos.

## Istor
Annezet eo an enez abaoe an amzerioù koshañ. E Lemnos ez eus bet kavet ur maen, warnañ un enskrivadur en ur yezh, anvet lemneg, zo tost d'an etruskeg. Goude bezañ bet dindan yev impalaeriezhioù Roma ha Bizantion, e voe Lemnos ul lodenn eus Republik Venezia ivez. Aloubet e voe gant an Durked e 1478 ha goude se e voe en Impalaeriezh otoman. Dont a reas da vezañ unan eus inizi rouantelezh Gres e 1912.

## Mojennoù
E mojennoù Henc'hres e oa annezet an enez gant Hefaistos, doue an tan, ar govelioù hag ar menezioù-tan. Eno e oa bet taolet gant e dad, Zeus, pa oa bet skarzhet eus menez Olimpos, annez doueed Henc'hres.

E Lemnos ivez eo gwriziennet mojenn Hipsipile‎.
Kreizenn nukleel

Ur **greizenn nukleel** zo ul labouradeg ma vez rannet derc'hanoù atomek evit ober gwrez, hag ul lodenn eus an tommder (etre 30 % ha 40 %) a vez graet tredan ganti.

## Doareoù reaktor disheñvel
Lies eo an doareoù reaktor a gaver er c'hreizennoù nukleel.

Restr:PressurizedWaterReactor.gif|Plan ur greizenn nukleel doare PWR (pressurized water reactor) 
Restr:BoilingWaterReactor-fr.svg|Plan ur greizenn nukleel doare BWR (boiling water reactor)
Restr:Centrale_nucl%C3%A9aire_REP.png|Plan ledanoc'h ur greizenn doare PWR gant an tour yenaat


## Ur choaz politikel ha kevredigezhel
Polikirezhioù an energiezh liesseurt a zo er bed. Al lodenn vrasañ eus ar broioù avat n'en deus biken produet tredan dre en energiezh nukleel trevourel.
### Breizh hep kreizenn nukleel
N'eus kreizenn nukleel ebet ken o vont en-dro e Breizh, goude ma oa bet serret hini Brenniliz, daoust ma oa bet raktresoù da sevel unan all e Plougoñ, unan en Ardeven, ha daou war ribl ar Liger : unan e Pentelloù hag unan all e Aber al Liger (e Carnet). E Bro-C'hall emañ an tostañ kreizennoù ouzh Breizh bremañ :
* hini Flamanville eo an hini dostañ, dirak Gwernenez, war aod Cotentin ,
* hini Chinon, war lez ar stêr Liger,
* hini Blaye, en aber ar Gironde.

## Pennadoù kar
* Kreizennoù nukleel gall
* Energiezh nukleel
Dobranotch

**Dobranotch** (ruseg : Добраночь) zo ur strollad sonerezh etrevroadel bet savet, evit ar mare a denn d’o giz a-vremañ, e Naoned e 1997 get sonerion a Rousia, Moldova ha Liban. Get hengoun ar broioù-se ema levezonet o zonioù a vez sonet get binivioù klev, evel rebed, boest-an-diaoul, simbalum, tuba ha benveg tos. Dishañval-mik eo ar strollad Dobranotch diouzh an triad folk iwerzhonat a oa pa zeraouas e dibenn ar blezadoù 1990. Daet eo da vout ur strollad folk a veur a lec'h hag a gej folk ar Balkanioù, sonerezh klezmer ha luskoù arab. E 2001 en em stalias ar strollad e Sankt-Peterbourg.

## Izili ar strollad

* Mitya Khramtsov, ar rebedour hanter-yuzev a zegas ul levezon yuzev e son ar strollad, eo an ezel nemetañ ag ar strollad zo ennoñ abaoe ar penn-kentañ.
* Ussama Shakhin, soner benveg tos a Liban.
* Andrei Sapkevich, soner boest-an-diaoul bet stummet er mirva-sonerezh, zo eus Moldova e-menn e oa e dad ur rebedour folk desket drezoñ e-unan hag a sone en eured modovan.
* Zheka Lizin, soner simbalum.
* Alexei Stepanov, soner tuba, en deus studiet ha sonet klezmer get Zheka Lizin e-barzh ur strollad goubed en ur Greizenn ar gumuniezh yuzev.

## Pladennoù
* Musique russe et yiddish (« Sonerezh rusian ha yidek », pladenn-arc'hant, 1999)
* Чтоб душа развернулась (« Evit an ene dibleg », pladenn-arc'hant, 2001)
* Добраночь (« Dobranotch », pladenn-arc'hant, 2004)
* Handmade (« Graet gant an dorn », pladenn-arc'hant verr, 2005)
* Live in Krakow (« Sonadeg e Krakouv », DVD, 2006)
* На Востоке всё решает Солнце (« Er Reter, pep tra a vez divizet gant an Heol », pladenn-arc'hant, 2010)

## Liammoù diavaez
* Load ar strollad Dobranotch
* Dobranotch àr Myspace
Morgan Parra

**Morgan Parra** a zo ur rugbier gall ganet e Metz (Moselle) d'ar 15 a viz Du 1988. C'hoari a ra evel niverenn 9 evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2009.

## Kluboù

* 2006-2009. CS Bourgoin Jallieu
* 2009-2011. ASM Clermont Auvergne
Marius Joubert

**Marius Joubert** (Paarl, 10 a viz Gouere 1979) zo ur rugbier suafrikan. C'hoarier kreiz e voe war an dachenn evit ASM Clermont Auvergne adalek 2007 betek 2011.
## Kluboù
*1999-2001 : Boland Cavaliers
*2002-2006 : Western Province ha Stormers
*2007 : Free State Cheetahs ha Central Cheetahs
*2007-2011 : ASM Clermont Auvergne, a voe Kampion Bro-C'hall e 2010
*2011-2013 : Natal Sharks (ha Sharks e 2012)
Kini Murimurivalu

**Kini Murimurivalu** a zo ur rugbier fidjian ganet d'ar 15 a viz Mae 1989. C'hoari a ra evel askeller evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2009, gant an diwanidi da gentañ a-raok kregiñ gant ar skipailh kentañ a-enep Racing Métro 92 e miz Gwengolo 2010.

## Kleuboù

* 2009-2012. ASM Clermont Auvergne
Neptunus

**Neptunus** eo doue latin ar morioù, ar c'hezeg hag ar c'hrenoù-douar, kar d'ar Poseidon hellazat. Mab eo d'an doue Sadorn ha da g-Kibele, pe Rea. Breur e oa da Yaou ha Pluton. Poltredet e vez alies gant ur marc'h pe kezeg gwenn, o varc'hekaat ar gwag, un tridant gantañ en e zorn. 

***Neptunalia***, gouelioù Neptunus, e oa lidet an 23 Gouere = *X ante calendas Augustas*, en deiziadur hen-roman 

## Levrlennadur

* Georges Dumezil ː Fêtes romaines d'été et d'automne. Bibliothèque des Sciences Humaines. NRF. Gallimard. 1975
Brent Russell

**Brent Russell** a zo ur rugbier suafrikan ganet e Port Elizabeth (Suafrika) d'ar 5 a viz Meurzh 1980. Askeller eo evit ASM Clermont Auvergne abaoe 2007 daoust dezhañ bezañ c'hoariet un nebeud krogadoù evel niverenn 10.

## Kluboù

* 2001. Western Province
* 2002. Pumas
* 2003-2007. Natal Sharks / Sharks
* 2007. Western Province / Stormers
* 2007-2008. Saracens
* 2008-2011. ASM Clermont Auvergne
Danvez krai

**Krai**, pe **danvez krai**, pe **danvezioù diazez** a vez graet eus danvezioù orin, diazez, evel ma vezont kavet en natur. An danvezioù-se a c'hell bezañ implijet gant mab-den evit bezañ treuzfeurmet a-benn sevel madoù ha madoù oberiet, energiezh, pe dafar hanterour ha servijo da sevel madoù oberiet.

An droienn danvez krai a vez implijet evit ober eus danvezioù dizoberiet, pe naturel, pe labouret nebeut evel al latex krai, eoul diaoz, kotoñs, glaou, an aer, an dour, kailh houarn. An droienn danvez krai a-eil a vez implijet evit ober eus un danvez diazez hag a vez addimplijet ur wech adaozet hag adlakaet evel danvez da sevel produioù all.
Puig

:*Evit ar re a zo o klask ar ger brezhoneg puig, gwelet *'puig (evn)**.
<HR noShade>
**Puig** [put͡ʃ] zo ur ger [[katalanek]] evit ur menez bihan, hag ur ger a vez kavet stank e [[lec'hanvadurezh]] Katalonia. Un [[anv-tiegezh]] ez eo ivez.

==Yezhoù all==
*''Pech'' ha ''Puech'' en okitaneg. 
* ''[[Puy]]'' e galleg

===Menezioù===


* [[Puig Arboç]], anv meur a lec'h.
* [[Puig Cornador]]
* [[Puig d'Ases]]
* Puig de Galdent
* Puig de la Glòria (Llucmajor)
* Puig de l'Escolà
* Puig d'en Bord
* Puig d'en Canals
* Puig d'en Claret
* [[Puig d'en Roure]]
* [[Puig d'en Rovira]]
* [[Puig de les Basses]]
* ''Puig de les Bruixes'' (Menez ar Sorserezed) 
* Puig de Monti-sion
* [[Puig de Randa]]
* Puig de ses Roques
* [[Puig Gros]]
* [[Puig Major]]
* [[Puig Moltó]]
* [[Puig Penjat]]

E [[Mallorca]] e vez graet **puig''' eus tost kement menez zo en enez.

### Kumunioù
*Puig-reig, e Berguedà, 
*Puigpedrós pe Puig de Campcardós, 
*Puigcerdà kêr-benn istorel Cerdanya
*Puigmal, 
*El Puig, kumun eus ar País Valencià, en Horta Nord 
*El Puig de Rialb, e Baronia de Rialb (Noguera).

## Tud
* Cheo Belen Puig, soner kuban
* Felip Puig i Godes, politikour katalan 
* Josep Puig i Cadafalch, tisavour katalan 
* Pere Puig, anv meur a zen.
* Salvador Bécquer Puig, barzh uruguaiat.
* Salvador Puig i Antich, anarkour katalan lazhet en amzer diktatouriezh Franco.
* Valentí Puig, skrivagner malhorkat.

## Yezhoniezh
An Normes del Puig zo un doare da skrivañ yezh ar País Valencià, disheñvel diouzh hini ar c'hatalaneg.

## Pennadoù kar
*Tossal
*Puy en Aovergn
Oposom gloanek Derby

**Oposom gloanek Derby** (*Caluromys derbianus*) zo ur bronneg godellek a vev en Amerika (Mec'hiko, Belize, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Costa Rica, Panama, Kolombia, Ecuador).
Oposom gloanek skouarn c'hell

An **oposom gloanek skouarn c'hell** (*Caluromys lanatus*) zo ur bronneg godellek a vev e Suamerika (Kolombia, Venezuela, Guyana, Ecuador, Perou, Bolivia, Brazil, Arc'hantina, Paraguay).
Oposom korr Chaco

**Oposom korr Chaco** (*Chacodelphys formosa*) zo ur bronneg godellek a vev en Arc'hantina. Ar spesad nemetañ eo er genad *Chacodelphys*.
Erwan Tymen

**Erwan Tymen** a zo ul liorzhour breizhat.

## Levrlennadur
* 2010: *Dix-neuf jardins: Erwan Tymen*, Philippe Perdereau/Christine Barbedet, 208 p, Coop Breizh, gallek, ISBN-10: 2843464803, ISBN-13: 978-2843464805
* 2004: *Jardins de bord de mer*, Daniel Brochard/Erwan Tymen/Brigitte Perdereau/Philippe Perdereau, 160 p, Nathan Nature, gallek, ISBN-10: 2092610600, ISBN-13: 978-2092610602
* 1997 : *Les jardins paysages*, 144 p, Editions du Chêne, gallek, ISBN : 2-85108-935-8

## Pennadoù all
Liorzherezh

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Erwan Tymen
Oposom gloanek lost noazh

An **oposom gloanek lost noazh** (*Caluromys philander*) zo ur bronneg godellek a vev e Suamerika (Venezuela, Guyana, Surinam, Gwiana c'hall, Brazil, Trinidad ha Tobago, Bolivia).
Beuz

**Beuz** a c'hall bezañ:

* Anv ur spesad gwez : gwelet beuz
** *Koad beuz*, koad a servij d'ober bombardoù d'an talabarderien ha sutelloù biniaouoù d'ar viniaouerien
*** *C'hwezhañ er beuz*, seniñ bombard pe binioù,
** *[[Chistr]] beuz*, chistr el liv d'ar beuz, ha n'eo ket hini melen 
** Sul ar Beuz, ur sulvezh en deiziadur katolik
* Anv meur a seurt beuz: 
** beuz-bleiz

* Anv ur benveg-seniñ: gwelet beuz, graet e koad beuz, a orin.
Ifig Flatrès

**Ifig Flatrès**, ganet d'an 20 a viz Ebrel 1967 e Pont-'n-Abad er Vro Vigoudenn, a zo ur c'haner breizhat, bet rener Ti ar Vro e Kemper, o vont da skolaer hiriv. 

## Strolladoù
Kustum eo da ganañ gant tud all:
* kan ha diskan gant 
** Louise Ebrel
** Marsel Gwilhou
** Christian Rivoalen
* ul laz sonerien anvet Oktopus Kafé

## Pladennoù
* 2004 : *Tre Tavrin ha Sant Voran*, éd. Coop Breizh
* 2010 : Oktopus Kafe, *Ar vro didu*, éd. Poch an toer
* 2014 : Oktopus Kafe, *Signor Fildéro rêveur de tangos*, Poch an toer

## Liammoù diavaez
* myspace Oktopus Kafé
Beuz (gwez)

Anv ur seurt gwezennig eo ar **beuz**, *buxus* an anv latin, ha tost eo an anv brezhonek ouzh an hini latin. 

## Pennadoù all
* Sul ar Beuz (disheñvelout)
* Beuz-bleiz, beuz-an-diaoul
* Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h
Erwan Quintin (soner)

**Erwan Quintin** a zo bioliner ar strollad Kafe Koefet.

## Pladennoù
* Kafe Koefet: "Trouz ba' n Davarn", Autoprod, 2010
* *Nouvelles vagues celtiques*, Coop Breizh, 2008

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kafe Koefet
* myspace Kafe Koefet
Sul ar Beuz (barzhoneg)

**Sul ar Beuz** zo ur barzhoneg skrivet gant Añjela Duval diwar-benn ar Sul-se, en amzer he yaouankiz.

## Pennadoù kar
*Sul
*beuz
*Sul ar Bleunioù

## Liammoù diavaez
* Sul ar Beuz, gant Añjela Duval
Sul ar Beuz

**Sul ar Beuz** pe **Sul ar Bleunioù** zo ur gouel kristen mont-dont, d'ar Sul a-raok Sul Fask hervez an deiziadur katolik. Lidañ a reer neuze donedigezh Jezuz da Jeruzalem hag an degemer brav graet dezhañ hervez ar pevar Aviel.

E kalz ilizoù kristen e vez ingalet barroù palmez benniget (skoulmet e stumm krommelloù alies) d'ar feizidi. Abalamour ma'z eo diaes pourchas barroù Palmez da-geñver al lid-se e broioù zo abalamour d'an hin e vez implijet alies barroù deliaouek beuz, ivin, haleg pe gwez all eus ar vro.

## Diazez er Bibl hag arouezelezh

E danevell ar pevar aviel, e antre Jezuz e Jeruzalem war-dro ur sizhunvezh kent e zasorc'hidigezh.

Hervez an avieloù e antreas Jezuz e Jeruzalem war un azen, hag an dud en degemere a ledas o mantilli war al leur dirazañ, hag a lakaas ivez barroù gwez bihan war an douar. 

An azen a c'hell bezañ un dave d'un arouez eus hengoun ar reter a ra anezhañ un aneval a beoc'h, er c'hontrol d'al loen-kezeg, zo ul loen brezel Ur roue a antree e kêr war varc'h pa veze en imor brezeliañ ha war un azen pa felle dezhañ diskouez e teue e peoc'h. Jezuz war un azen a oa arouez priñs ar peoc'h..

E kalz lec'hioù eus ar Reter-Nesañ kozh e oa ar c'hiz goleiñ gant un dra bennak an hent ma tremene unan bennak a soñjed e oa dellezek eus ar brasañ enorioù. En Testamant Kozh (Rouaned 9:13) e taneveller e oa graet evel-henn en enor da Jehu, mab Jehoshafad. An Avieloù a zanevell e oa graet ivez en enor da Jezuz. En holl avieloù e reer anv eus tud a led o dilhad war hent Jezuz hag a droc'h broen e-kichen n'eus nemet en *Aviel Sant Yann* e reer anv eus barroù palmez. Ar barroù palmez a oa un arouez trec'hlid ha viktor en hengoun yuzev, hag implijet int evel-henn e lodennoù all eus ar Bibl (da skouer Leviticus 23:40 ha Diskuliadur 7:9). Abalamour da se eo deut da vezañ arouezius hag a-bouez an abadenn-se.

## El liderezh

### Kristeniezh ar c'hornôg
Da vare Sulvezh ar beuz, en iliz katolik, evel e kalz Ilizoù katolik ha breuriezhoù luterek, e vez benniget ar barroù palmez (pe barroù ur spesad all en hinoù yenoc'h) gant ar sparf e diavaez an iliz (pe en diabarzh pa vez re yen e-kichen an nor). Ur brosesion a vez ivez gant ar gloer hag ar golisted, ar Barrezianiz, ha kement zo...

## Notennoù

## Levrlennadur
*Charlez ar Gall, pennad diwar-benn *Sul ar Beuz*, e-barzh *Les Cahiers de l'Iroise*, ni. 1, 1964. Adembannet e-barzh *Breiz o veva - Vivre la Bretagne*, Emgleo Breiz, 2011.

## Gwelet ivez
* ''Sul ar Beuz'', ur barzhoneg gant Anjela Duval.