open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kempen

**Kempen** a c'hall bezañ meur a dra:

## Lec'hioù
* Kempen (Alamagn), ur gêr e Nordrhein-Westfalen, en Alamagn
* anv alamanek Kępno, ur gêr eus Polonia
* Kempen (rannvro), ur rannvro eus Belgia hag an Izelvroioù, anvet ivez Kempenland pe Campine e galleg

## Tud
* Harry Kempen (1937–2000), ur psikologour eus an Izelvroioù
* Van Kempen, un anv-familh
Kell-Gougleiz

**Kell-Gougleiz** (** e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e kanton Sant-Brizh-Gougleiz e departamant Il-ha-Gwilen.

Kendeuzet e oa bet gant Gougleiz ha Montourz d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Dorioù-ar-Gougleiz.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 32 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,17% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou anezhe a varvas e miz Eost 1914 e Belgia:
** unan en Arsimont e Belgia d’an 21 a viz Eost 1914, soudard er 71vet Rejimant Troadegiezh e oa,
** egile d’an 22 e Virton, er 124vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

La Selle-en-Coglès (35) Église Saint-Pierre - Extérieur - 01.jpg|Tal Kornôg
La Selle-en-Coglès (35) Église 02.jpg|Diabarzh.

* An iliz katolik.

La Selle-en-Coglès35Monument aux morts 01.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv etre ar maerdi hag an iliz katolik,  luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* Dorioù-ar-Gougleiz,
* Gougleiz,
* Montourz.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Glad Kell-Gougleiz.
## Dave ha notennoù
Ar Wazh-Wenn

**Ar Wazh-Wenn** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Baen-Veur e departamant Il-ha-Gwilen.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 65 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,63 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel, tri anezhe a oa tud nann-soudard.
* D'ar 16 a viz Gwenholon 1943 e voe taolet un nijerez *Focke-Wulf 190 A-5* eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) d'an diaz e "La Trabatière" er Wazh-Wenn gant ur c'harr-nij bombezañ eus ar Re Gevredet; lazhet e voe he sturier, douaret eo e Mont-de-Huisnes.
## Brezhoneg
* 29,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Santez Anna*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Dilennadegoù
*E kentañ tro dilennadeg prezidant ar Republik C'hall, e miz Ebrel 2012, e oa ar gumun eus departamant Il-ha-Gwilen a roas ar muiañ a vouezhioù da Marine Le Pen.
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun
## Notennoù ha daveoù
Kreven

**Kreven** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Baen-Veur e departamant Il-ha-Gwilen.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 20 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,76% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; daou anezhe a varvas en Emgann Rossignol e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel e oant.
#### [[Eil Brezel-bed]]
*Lazhet e voe ur rezistant eus ar gumun d'ar 4 a viz Eost 1944 e Bouquelon (Eure, Bro-C'hall).
## Brezhoneg
* 5,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Crevin église.JPG
Crevin-eglise1.jpg

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2007

## Deskadurezh

Crevin-college1.jpg

* Ar skolaj.
## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Pantieg

** Pantieg ** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Baen-Veur e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
* Ar stêr Sevnon a dreuz Pantieg.
## Istor
## [[Krennamzer]]
### 
* Ar roue Salaun en-doa un annez eno.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 59 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 28 a viz Eost 1940 e kouezhas un nijerez *Junkers JU 88 A-1* kodet *1G+* eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) e "La Potine" e Pantieg gant pevar nijour en he bourzh; lazhet e voent holl, douaret int en Huisnes-sur-Mer (Bro-C'hall).
## Monumantoù ha traoù heverk

Pancé-FR-35-menhir anthropocène-1.jpg|Ar peulvan.

* Ur peulvan er vourc'h.

Pancé - Chapelle Saint-Melaine 01.JPG|Chapel *Sant Melani*.
Pancé - Église Saint-Martin 02.JPG|An iliz katolik.

* Chapel *Sant Melani*, 1729. Distrujet e voe e dibenn an  hag adsavet e 1890-1891 gant an ti-savour Arthur Regnault.
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, 1860-1865.
* Chapel Santez-Katell-ar-Fretay, bet savet e-tal o maner gant aotrouion ar Fretay.
* Chapel ar Ménillet pe Chapel La Chênette-Tirel.
* Chapel Solleux, savet e 1884 gant an tiegezh Solleux.

Pancé-FR-35-calvaire-01.jpg

* Ur c'halvar.

Pancé-FR-35-monument aux morts-02.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Polinieg

**Polinieg** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Baen-Veur e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
* Treuzet eo ar gumun gant ar stêr Sevnon.
## Anv
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 36 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,60% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
* Fuzuilhet e voe ur milour breizhat ag ar gumun, bet soudardaet e Laval, gant al Lu gall d'an 30 a viz Du 1914 e Sainte-Catherine-lès-Arras, Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
## Monumantoù ha traoù heverk
 

Poligné - Château du Bois-Glaume.jpg|Ar c'hastell.
Poligné - Château du Bois-Glaume chapelle.jpg|Chapel ar c'hastell. 
Le pigeonnier du Château du Bois Glaume.jpg|Ar c'houldri.

* Kastell *Le Bois-Glaume*, penn-kentañ an , e chapel hag e gouldri.

Poligné église.JPG|Talbenn an iliz katolik.
Poligné porche.JPG|Porched an iliz.
Poligné colombage.JPG|Tiez kozh.
Poligné-FR-35-monument aux morts-4.jpg|Ar monumant.

* An iliz katolik.
* Tiez-prenn kozh er vourc'h.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud
* Jean-Marie Lecompte, ganet e Polinieg d'an 20 a viz Mezheven 1880, kouer, soudard en Eil rujumant war-droad, fuzuilhet d'an 30 a viz Du 1914 evit bout *«dilezet e bost dirak an enebour dre emvuturgn»*.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Tilheg

::*Arabat eo droukveskañ gant [[Tilhieg]].*
**Tilheg** (*Teillay* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Baen-Veur e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
* Ar stêr Bruz a ra ar vevenn etre Soulvac'h ha Tilheg hag a gember gant ar Sevnon e Tilheg.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 55 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,59% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e Belgia, unan e Châtelet, soudard e oa er 136vet Rujumant Troadegiezh, unan en Ethe, kanolier e oa er 26vet Rujumant Kanolierezh Drevadennel hag unan en Emgann Rossignol e Belgia, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Daou vilour ag ar gumun a varvas, unan ag ar 6vet Rujumant Troadegiezh e Tiskrai e kumun Bouira e departamant Kabilia-Veur d'an 10 a viz Kerzu 1957 hag ag ar 29vet BCP en El Kseur e departamant Bejaia d'an 6 a viz Ebrel 1959.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost. 
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
Gevellet eo ar gumun gant:
* 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Herzieg-Mez

** Herzieg-Mez ** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Baen-Veur]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==

* War lez ar stêr [[Sevnon]] emañ Herzieg-Mez.

== Anv ==

* Erwan Vallerie ː **de Erceio**, 1145; **Erceium in Media**, 1516

**Gerdarzh*'

* Dauzat & Rostaing, heuliet gant Emb. Flohic ː anv den latin *Hirpicius*, diwar *Hirpius*, gant lostger *-acum*
**-media* ː bro ar c'hreiz

== Ardamezioù ==
N'ez eus ket evit ar poent

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 96 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,83% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel. 
* D'ar [[16 Gwengolo|16 a viz Gwengolo]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij *B-17F* (anvet "El diablo", marilhet 42-29893 ha kodet WA-Q) eus [[aerlu]] [[SUA]] (*United States Army Air Forces*) e "La Nouette" en Herzieg-Mez; c'hwec'h nijour eus e laz a zeuas a-benn da achap, daou all a voe lazhet, daou vilour all a voe tapet d'an [[Alamagn|Alamaned]].
* D'ar [[4 Eost|4 a viz Eost]] [[1944]] e voe dieubet ar gumun gant lu [[SUA]].
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Ercé-en-Lamée - église Saint-Jean-Baptiste 01.JPG|An iliz katolik.
Ercé-en-Lamée - chapelle Saint-Fiacre.JPG|Chapel La Fleuriais.
Ercée-en-Lamée (35) Monument aux morts.jpg|Monumant ar Re Varv.
</gallery>
* Kastell La Motte des Vaux.
* Iliz katolik *Yann-Vadezour*.
* Chapel *Sant Fieg* e La Fleuriais.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù .
* Taolennoù  ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==


== Melestradurezh ==





== Tud ==

=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Liammoù diavaez ==

* [https://web.archive.org/web/20181230021256/http://erce-en-lamee.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun]
== Levrlennadur ==

* Albert Dauzat & Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
*Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
*Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
171

924 *Ab Urbe Condita* = **171** goude J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Marcus Aurelius (Marcus Ælius Aurelius Verus) (08.03.161 / 17.03.180)
* Koñsuled : Titus Statilius Severus & Lucius Alfidius Herennianus

* Marcus Aurelius a ya da vrezeliñ war an Danav ouzh Quaded ha Marcomaned
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Pab : Soter (166 - 175)
## Ganedigezhioù 171
## Marvioù 171
## Daveoù
__NOTOC__
173

926 *Ab Urbe Condita* = **173** goude J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Marcus Aurelius (Marcus Ælius Aurelius Verus) (07.03.161 / 17.03.180)
* Koñsuled : Cneus Claudius Severus II & Tiberius Claudius Pompeianus II.
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
* Avidius Cassius a wastr emsavadeg ar boukoloi
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Pab : Soter  (166 - 175)
## Ganedigezhioù 173
*Liu Qi
*Maximinus Thrax, impalaer roman
*Mi Heng
## Marvioù 173
## Levrioù talvoudus
## Daveoù
__NOTOC__
175

928 *Ab Urbe Condita* = **175** goude J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Marcus Aurelius (Marcus Ælius Aurelius Verus), (07.03.161 / ??.02.168 / 17.03.180)
* Koñsuled : Lucius Calpurnius Piso & Publius Salvius Iulianus.

* 7 Gouere : Kommod a zo roet dezhañ titl *caesar* ha toga gour, e Sirmium, e Pannonia Izellañ.
* Marcus Aurelius a zo trec'h war ar Jaziged.
* E miz Mae, Avidius Cassius, gouarner rannvroioù ar Reter, klevet gantañ e oa marv Marcus Aurelius, en em embann impalaer. Drouklazhet eo triz miz war lec'h.
### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Pab : Eleutherius (174 - 189)
## Ganedigezhioù 175
## Marvioù 175
## Daveoù

__NOTOC__
176

929 *Ab Urbe Condita* = **176** goude J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Marcus Aurelius (Marcus Ælius Aurelius Verus), (07.03.161 / 17.03.180) 
* Koñsuled : Titus Pomponius Proculus Vitrasius Pollio II & Marcus Flavius Aper II.

* 27 miz Du : Marcus Aurelius ha Kommod a zo trec'h war ar Jermaned e Pannonia.
* 23 miz Kerzu : lid-trec'h  Marcus Aurelius war ar Jermaned.
*Ur golonenn a zo savet e Roma en enor Marcus Aurelius

### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Pab : Eleutherius (174 - 189)
## Ganedigezhioù 176
## Marvioù 176
## Levrioù talvoudus

* Mario Meunier : Marc-Aurèle. *Pensées pour moi-même*, suivies du *Manuel d'Epictète*. Farnier-Flammarion. GF 16. 1964
*Georges Depeyrot : *Les légions face aux Barbares. La colonne de Marc Aurèle*. Editions Errance. Paris. 2011

## Daveoù
__NOTOC__
177

930 *Ab Urbe Condita* = **177** goude J.-K.

## Darvoudoù
### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaer : Marcus Aurelius (Marcus Ælius Aurelius Verus) (08.03.161 / 17.03.180)
* Iñ Genver : Savet eo Commodus (Lucius Aelius Aurelius Commodus) da eil-impalaer gant e dad. (01.01.177 / 31.12.192). Roet eo dezhañ Bruttia Crispina evit gwreg er bloaz.
* Koñsuled : Imp. Caesar L. Aelius Aurelius Commodus Augustus & Marcus Peducaeus Plautius Quintilius

### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Pab : Eleutherius (174 - 189)
* Lyon : merzher santez Blandina ha Pothin.
## Ganedigezhioù 177
## Marvioù 177

* Blandina ha Pothin, merzherien

## Daveoù
__NOTOC__
178

931 *Ab Urbe Condita* = **178** goude J.-K.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaerien : Marcus Aurelius (Marcus Ælius Aurelius Verus) (08.03.161 / 17.03.180) & Commodus (Lucius Aelius Aurelius Commodus) (01.01.177 / 31.12.192)
* Koñsuled : Servius Cornelius Scipio (Salvidienus) Orfitus & Didius Velius Rufus (Iualianus)

* 3 Eost : Marcus Aurelius ha Commodus a gemer an hent evit mont da vrezeliñ a-enep ar Varkomaned.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab : Eleutherous (174 - 189)

## Ganedigezhioù 178

## Marvioù 178

## Daveoù

__NOTOC__
180

933 *Ab Urbe Condita* = 180 goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Marv an impalaer Marcus Aurelius goude ur ren a 18 bloaz.
* Commodus (01.01.177 / 31.12.192), impalaer. E unan, adalek ar 17 Meurzh 180

* Echu eo marevezh ar pemp impalaer mat. (?)
* Konsuled : Lucius Fulvius Caius Bruttius Praesens  & Sextius Quintilius Condienus
* Erru ar C'hoted war ribloù ar Mor Du

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Eleutherius (174 - 189)

## Ganedigezhioù 180

## Marvioù 180
## Daveoù

__NOTOC__
181

934 *Ab Urbe Condita* = 181 goude J.-K.
## Darvoudoù

#### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Commodus (Lucius Aelius Aurelius Commodus) (17.03.180 / 31.12.192)
* Koñsuled : Imp. Caesar Marcus Aurelius Commodus Antoninus Augustus III & Lucius Antistius Burrus.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab : Eleutherius (174 - 189)

## Ganedigezhioù 181

## Marvioù 181

## Daveoù

__NOTOC__
183

936 *Ab Urbe Condita* = **183** goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Commodus (Lucius Aelius Aurelius Commodus) (01.01.177 / 17.03.180 / 31.12.192)
* Koñsuled : Imp. Commodus IIII & Caius Av(f)idius Victorinus

* Lucilla, intañvez Lucius Verus, a sav un irienn a-enep Commodus ha Bruttia Crispina. Dizoloet, Lucilla a zo kaset en harlud gCapri, ha lakaet d'ar marv.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Ganedigezhioù 183

## Marvioù 183

* Lucilla, intañvez Lucius Verus, drouklazhet e Capri

## Daveoù

__NOTOC__
197

950 *Ab Urbe Condita* = **197** goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaerien  ː
* Septimius Severus (Lucius Septimius Severus) (9 Ebrel 193 / 4 C'hwevrer 211)
* Clodius Albinus (Decius Clodius Septimius Albinus) (?? Genver 196 / 17-19 C'hwever 197) 
* Koñsuled ː Titus Sextius Lateranus & Lucius Cuspius Rufinus

* Trec'het da vat eo Clodius Albinus er blaenenn an Trevoux, e-kichen Lyon, an 17 pe 19 C'hwevrer 197. En emlazhañ a ra gant e c'hougleze. Septimius a lak troc'hañ e benn, ha kas anezhi da Roma. Lakat a ra ivez da lazhañ familh Albinus, e vignoned eus Galia hag Hispania, ha da heul 29 senedour e Roma. Lyon a zo tapet ha devet.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Victorius (195 - 198)

## Ganedigezhioù 197

## Marvioù 197

* Clodius Albinus

## Daveoù

__NOTOC__
198

951 *Ab Urbe Condita* = **198** goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer ː Septimius Severus (Lucius Septimius Severus) (9 Ebrel 193 / 4 C'hwevrer 211)
* Koñsuled ː Publius Martius Sergius Saturninus & Lucius Aurelius Gallus

* 12 Here (?) 198, sevel a ra Septimius e vab henañ Septimius Bassianus (Caracalla), oajet a 10 bloaz, da *aogust* (impalaer), hag e vab Lucius Septimius Geta da *gaezar* (eil impalaer)

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Pab ː Victorius (195 - 198); Zephyrinus (198 - 217)

## Ganedigezhioù 198

## Marvioù 198

## Daveoù

__NOTOC__
199

952 *Ab Urbe Condita* = 199 goude J.-K.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezn roman

* Impalaer ː Septimius Severus (Lucius Septimius Severus) (09.04.193 / 04.03.211) & Caracalla (Septimius Bassianus) (12.10.198 / 08.04.217)
* Koñsuled ː Publius Cornelius Anullinus II & Marcus Aufidius Fronto

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù

* Zephyrinus (198 - 217)

## Ganedigezhioù 199

## Marvioù 199

## Daveoù

__NOTOC__
Jelvestr

Un anv-bihan brezhonek eo **Jelvestr**, anavezetoc'h avat evel troidigezh an anv-bihan gallek *Sylvestre* eget evel anv-bihan roet da baotredigoù Breizh.

Dont a ra eus al latin *silva*, a dalv kement ha koadeg, gwezeg.

## Tud
### Sent ha pibien
Anaout a reer, en anv-se:
*seizh sant **Jelvestr**
*pevar fab (tri fab hag un eneppab, e gwirionez): ar pab Jelvestr Iañ a zo bet lakaet da sant eo a vez lidet d'an 31 a viz Kerzu

### Tud
*Jelvestr Gwerc'h, eskob Roazhon
*Jelvestr Seveno, skrivagner brezhonek

## Hengoun
Kustum e oa ar familhoù da reiñ an anv-se d'ur paotrig ganet da zeiz diwezhañ ar bloaz, deiz Sant Jelvestr. Ur skouer a gement-se a gaver gant ar skrivagner brezhoneg Jelvestr Seveno.

## Ur ganaouenn
Anavezet eo ar ganaouenn Silvestrig, anvet diwar ar stumm gallek brezhonekaet.

## Er yezhoù all
*E saozneg e kaver an anv Sylvester (pe *Silvester*) evel anv-bihan kenkoulz evel anv-tiegezh pe anv-lec'h.
*E galleg ivez e kaver an anv *Sylvestre* evel anv-bihan kenkoulz evel anv-tiegezh (*[[Silvestre]]* peurvuiañ) pe anv-lec'h.

## Stummoù kar
E galleg e anavezer an anvioù 
**Sylvain*, evel en anv Sylvain Botrel, soner ha komediañcher e Strollad Kallag
**Sylvie*, pe *Silvia*, evel en anv Sylvie Vigourouz, komediañcherez e Strollad Penn-ar-Bed,
*Sylvia, anavezet e meur a yezh all. 

En italianeg e anavezer an anvioù *Silvestro* roet d'ar baotred, ha *Silvestra* roet d'ar merc'hed.
Teatr Penn ar Bed

**Teatr Penn-ar-Bed** zo ur strollad c'hoariva brezhonek diazezet e Brest hag a zo bet renet e-pad pell gant Remi Derrien.

## Pezhioù c'hoariet

**[[Yerma]]* gant Federico García Lorca (troidigezh gant Ronan Hirrien)
 
## Gwelet ivez
*Jakez Andre

## Liammoù diavaez
*Teatr Penn ar Bed war lec'hienn "C'hoariva"
Strollad Kallag

**Strollad Kallag** zo ur strollad c'hoariva brezhonek savet e 1993, kevrenn Amikal laik Kallag ha renet gant Marie-Hélène Morvan ha Sylvain Botrel, ar bennc'hoarierien.

## O fezhioù-c'hoari
**Heritaj ar vamm-gaer*, bet kinniget a-raok gant Strollad Speied (1994-1995)
**Bitekle, pe war hent ar Baradoz*, skrivet gant Gwilhoù Kergourlae ha laket e brezhoneg gant Remi Derrien (Strollad Penn Ar Bed) (1996-1998)
**[[Lubaner Kreiz Breizh]]*, troet gant Sylvain Botrel ha Marie-Hélène Morvan diwar *The Playboy of the Western World* gant John Millington Synge (1999-2001)
**Tro d'ar jeu, pe tud dilikat war ur plankon ledan*, troet gant Sylvain Botrel ha Marie-Hélène Morvan diwar *La Balade des planches* gant Jean-Paul Alègre (2001-2003)
**Merc'h an Aotroù Doue*, diwar *La Vie commence au théâtre* gant Jean-Paul Alègre. Laket e brezhoneg gant Sylvain Botrel ha Marie-Hélène Morvan (2002-2004)
**Salokras ! pe ar seizh pec'hed kapital*, skrivet gant Sylvain Botrel ha Marie-Hélène Morvan (2005-2007)
**Mazheas ar c'higer*, troet gant Sylvain Botrel ha Marie-Hélène Morvan diwar *Histoire de Maheu le boucher* gant Eduardo Manet (2008-2011)
**Komedienn mil luiet*, troet gant Sylvain Botrel ha Marie-Hélène Morvan diwar *The Comedy of errors* gant William Shakespeare (krouet e miz Here 2013)
**Kontadenn Luduennig*, arvest margodennoù evit ar vugale, savet gant Marie-Hélène Morvan ha Sylvain Botrel diwar ur gontadenn bobl (krouet e miz Gwengolo 2015)
**Artichoed ar Maharaja*, arvest margodennoù, savet gant Marie-Hélène Morvan ha Sylvain Botrel diwar *Les concombres du roi*, ur gontadenn skrivet gant Évelyne Brisou-Pellen diwar un istor deus Kambodja (krouet e miz Genver 2022)

### Krouidigezhioù all
*An disput *Trouz diwar-benn an tele louz*, skrivet gant Sylvain Botrel ha Marie-Hélène Morvan, a oa aet ar priz kentañ ganti da-geñver championad ar bed an disputchoù e Gwerliskin, e 2003.
**Disput an dour*, skrivet gant Sylvain Botrel ha Marie-Hélène Morvan
**Avanturioù mab Emon*, parodienn savet gant Sylvain Botrel ha Marie-Hélène Morvan diwar ur pezh kozh, *Buhez ar pevar mab Emon*.
**'Barzh an toull-noz*, laket e brezhoneg gant Sylvain Botrel ha Marie-Hélène Morvan : ur plac'h yaouank kozh hag ur paotr digavandad o-hunan e-barzh un toull-noz... Diviz diboell ha leun a fent (fent glas a-wechoù)
**Lein ar re gozh*, savet ha c'hoariet asambles gant Strollad Gwerliskin
**Sal ar gouelioù*, savet ha c'hoariet asambles gant Strollad Gwerliskin (krouet e miz Gwengolo 2012)
**Piw, penaoz ha petra ?* savet ha c'hoariet asambles gant Strollad Gwerliskin (krouet e miz Du 2018)

## Levrlenadurezh
* Manon Deniau, *Bev eo an teatr e Kreiz-Breizh*. E-barzh Ya!, niv. 965, 5 Kerzu 2023.
Felgerieg-Veur

**Felgerieg-Veur** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Felgerieg-Veur e oa betek 2015.

## Douaroniezh
* War lez ar C'haer emañ Felgerieg-Veur.

## Anv
* Erwan Vallerie, 1995: *Fulkeriac*, 859; *Felkeriac*, 888; *Fulkeriac Major* ,903; *Felgeriacum*, 1123
* Un druilhad anvioù brezhonek zo bet evit ar gêr: *Foujere* (1929, 1930), *Felkerieg* (1931), *Felgerieg* (1936, 1976, 1977), *Felgerieg-Meur* (1978), *Foujereg Veur* (1979), *Felgerieg-Veur* (1993, 1995, 1998).

## Ardamezioù

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 148 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, d.l.e. 4,13% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. Seizh anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e Belgia: unan e Tamines, soudard e oa er 25vet Rujumant Troadegiezh, pevar e Virton, daou a oa soudard er 124vet Rujumant Troadegiezh, unan a oa kanolier en 31vet Rujumant Kanolierezh Drevadennel hag unan all, soudard er 130vet Rujumant Troadegiezh, mui daou soudard eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel en Emgann Rossignol.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas naontek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Daou vilour ag ar gumun a varvas er Vietnam e 1947, unan ag ar 6vet Rujumant Troadegiezh Drevadennel e Chiêm Hóa en Tonkin e miz Here hag unan ag ar Rujumant Kanolierezh Drevadennel Maroko en Hanoi en Tonkin e miz Du.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Ur milour ag ar gumun a varvas en Aboukir e miz C'hwevrer 1957, soudard e oa er 54vet Batailhon Treuskasadennoù.

## Brezhoneg
* 6,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Grand-Fougeray Tour Duguesclin.jpg|Tour ar Gwesklin.
Grand-Fougeray église.jpg|Iliz katolik *Pêr ha Paol*.
Grand-Fougeray siègeCCGF.jpg|An ti-justis kozh.

* Monumant ar re varv; dioueliet e voe d’an 28 a viz Here 1923.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Jelvestr Seveno

**Jelvestr Seveno** (1864-1925) a oa ur skrivagner a lakaas meur a levr relijion e brezhoneg Gwened (31 levr meneget e *[[Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien]]*).

## E vuhez
Ganet e oa e Mourieg, da zeiz diwezhañ ar bloaz 1864, setu a belec'h e teu e anv-bihan, ha mervel a reas e Gwened d'an deiz diwezhañ a viz Genver 1925.

E kloerdi Santez-Anna-Wened e reas e studi kent monet da gloerdi ar Misionoù.

Skrivet en deus pennadoù evit ar gelaouenn Dihunamb.

## Oberennoù
E-mesk e oberennoù emañ :
* *Histoér er perhinded a Santez Anna*, Guéned. Mollereh Lafolye. 1907.
* *Histoér en Iliz, é ber girieu*, Ti-moul. Normand, Henbont, 1912, in-8, 107 p.
* *Buhé en eutru Viannei*, Person Ars. Normand. Hennebont. 1912.
* *Histoér er Vretoned*, Imprimerie Normand, An Henbont. 1913.
* *Er guir devosion é kevér er Huerhiéz Vari revé en Eutru Grignon de Montfort*, Imprimerie Normand. Henbont. 1915.
* Treiñ a reas *[[En Nor ag er Vuhé Devot]]*, embannet e Gwened e 1917, diwar an Introduction à la vie dévote gant Sant Frañsez a Sal, a oa bet troet dija gant Charlez ar Brizh hag embannet e 1709, anvet neuze, *Introduction dar Vuez Devot*.
* *Buhé Sant Uisant Ferrié, patrom eskopti Guened*, Mollereh er vreder Lafolye. Gwened. 1919.
* *Er burhudeu ag er purgatoér*, Vannes. Imprimerie Lafolye Frères & Cie. 1922.

## Notennoù
Medusa (Caravaggio)

***Medusa*** zo un eoullivadur war lien, lakaet war ur skoed prenn, graet gant Caravaggio e 1598.

E welout a c'haller er Galleria degli Uffizi e Firenze.

Goulennet e oa bet an oberenn gant ar c'hardinal Del Monte, ha roet gantañ goude evel prof d'ar roue Ferdinando Iañ de' Medici.

## Liammoù diavaez
*  Galleria degli Uffizi di Firenze - lec'hienn ofisiel
* Culturanuova Srl Arezzo Ditouroù diwar-benn kempenn an oberenn goude bet drailhet (gwaskañ war *exempla>dipinti su tavola e tela*)
Aberzhidigezh Izaag (arz)

**Aberzhidigezh Izaag** zo anv meur a oberenn en istor al livouriezh, awenet gant mojenn ar Bibl, p'edo Abraham o vont da aberzhiñ e vab Izaag ha pa zeuas un ael da herzel e vrec'h. 

## Taolennoù brudetañ

Anaout a reer dreist-holl:
* div daolenn gant Caravaggio, anvet Aberzhidigezh Izaag o-div (1603-1604). 
* un daolenn gant Rembrandt An ael a vir a aberzhiñ Izaag (1635), e mirdi ar Peniti, e Sant Petersbourg.

Ouzhpenn se e weler an hevelep mojenn diskouezet e taolennoù all: 
* gant Domenichino 
* gant Andrea del Sarto (1520-1525) 
* gant Giovanni Lanfranco 
* gant Empoli (1590) 
* gant Jacopo Ligozzi (1596) 
* gant Alessandro Allori, e 1601 , war ziskouez e Mirdi an Ofisoù e Firenze, 
** gwelout Listenn livourien Ofisoù Firenze‎
* gant Cigoli (1625) 
* gant al livour gall Laurent de La Hire, e 1650,
* gant Andrea Lanzani (dibenn ar XVIIvet kantved)
* gant Tiepolo (1726-1729)
* gant Gerhard Wilhelm von Reutern e 1849
* gant Marc Chagall (1960-1965)

## Kizelladurioù

Kizelladurioù brudet zo ivez:
* gant Lorenzo Ghiberti (1401)
* gant Filippo Brunelleschi (1401)
* gant Donatello (1418)
* gant Pedro Berruguete (1526-1532)

## Lennegezh
*An Ordinalia e kerneveg

## Livadurioù all


File:Abraham and Isaac before the Sacrifice, Jan Victors, 1642.jpg|*Abraham hag Izaag a-raok an aberzh*, gant Jan Victors, 1642
File:Giovanni Battista Tiepolo 001.jpg|Giovanni Battista Tiepolo
File:Tissot Isaac Bears the Wood for His Sacrifice.jpg|James Tissot
File:ReuternAbraham.jpg|Reutern
File:Franz Anton Maulbertsch - The Sacrifice of Isaac - WGA14681.jpg| Franz Anton Maulbertsch]]
Alessandro Allori

**Alessandro Allori** , lesanvet **Bronzino**, a oa ul livour eus Firenze (ganet eno d'an 31 a viz Mae 1535 - ha marvet eno ivez d'an 22 a viz Gwengolo 1607).

Deskiñ a reas ar vicher gant Angelo Allori, kentañ hini a voe anvet *Bronzino*, ha goude gant Michelangelo Buonarotti. Tad Cristofano Allori e oa. Godhvos al livouriezh gant Melozzo da Forlì. 

Oberour un "Aberzh Abraham" e vije, a weler en Mirdi an Ofisoù e Firenze, hag an * Avoultrerez *, en iliz ar Spered Santel e Firenze ivez. Studiañ a reas ar gorfadurezh ha feal e oa e stumm da dresañ. 

## Oberoù

## Liamm diabarzh
*Oberennoù Alessandro Allori e Mirdi an Ofisoù e Firenze
Beloen

**Beloen** (*Baolon* e galleg) zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwizien e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv
***Beingloen**, 843; **Plebe Bicloen**, 869; **Beaulon**, VIIt; **Baulon**, XVIt; **Boulon**, 1630

## Ardamezioù
*"brizhet e lammell en gul"*

Ardamezioù ar familh de Baulon (siell 1378).

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar c'hure, Persuis e anv, ha daou veleg, Durielle hag Haltais.

### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 84 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,36% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911;
pevar anezhe a varvas e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914: daou en Emgann Rossignol
ha daou all e Virton.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
* D'an 28 a viz Eost 1940 e kouezhas un nijerez *[[Junkers Ju 88]] A-1* eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) e "La Lande du Chêne" e Beloen; lazhet e voe tri nijour, douaret int e Huisnes-sur-Mer.
* Dieubet e voe Beloen d'an 3 a viz Eost 1944 gant ar "Combat Command A" eus ar 4 Rannlu Hobregonet eus tirlu SUA.

## Brezhoneg
* 10,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Baulon-mairie1.jpg|Ar c'hoc'hu e-tal ar maerdi.
Baulon-eglise1.jpg|An iliz katolik.
Baulon-eglise2.jpg|Ar groaz hag an iliz.

* Ar c'hoc'hu.
* Iliz katolik *Sant Tudwal*, 1831-1849.
* Ar groaz.
*  Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
***Eon de Baulon** e gemeras perzh en engerzhadegoù ar Gwesklen.
***Yves Brullon**, prokulor an dugez Anna, mestr ar Rekedoù en he zi, kannadour Breizh e-kichen an impalaer Masimilian, ha kannad e-kichen ar roue Charlez VIII evit marc'hata e zimeziñ gant an dugez Anna.
***Pierre Brullon**, aotrou de la Muce / Musse, prezidant Breujoù Breizh, anvet da varc'heg urzhioù ar roue, ha degaser ar gannadourien. Mervel e reas en e gastell la Muce / Musse, d'ar 24 a viz Genver 1594.

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Gwikomm

**Gwikomm** (*Bourg-des-Comptes* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwizien e departamant an Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
War lez ar stêr Sevnon emañ Gwikomm.

## Anv
* Erwan Vallerie ː **Plebe que vocatur Coms**, 866; **Plebs Cons**, 871; **de Coons**, 1224; **Bourg-des-Comps**, 1624; **Bourdecomps**, 1731

### Gerdarzh
Diwar gwik (bourc'h) ha komm.

## Ardamezioù

## Istor
### 
* E 1449 e voe lakaet ar barrez en Eskopti Redon, bet savet e miz Even ha diskaret e miz Kerzu.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 65 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, d.l.e. 4,09% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas e Robelmont e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, soudard e oa er 130vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Monumantoù ha traoù heverk

Le-Menhir-de-la-Dent-de-Gargantua-Bourg-des-Comptes-Ille-et-Vilaine-Fevrier-2015.jpg

* Peulvan Dant Gargantua.

Bourg-des-Comptes - Château du Boschet 20150713-02.jpg|Ar c'hastell.
Bourg-des-Comptes - Château du Boschet 20150713-18.jpg|Sal-degemer ar c'hastell.
Bourg-des-Comptes église.jpg|An iliz katolik.

* Kastell Boschet, 1660-1680, nevesaet ha brasaet 1720-1740.
* Iliz katolik *Intron-Varia*, 1851.

Déversoirs, moulin de Gailieu, Bourg-des-Comptes, France.jpg|Milin Gailieu.


Bourg-des-Comptes-35-memorial-01.jpg|Ar monumant.

* Monumant foran ar re varv e-tal an iliz katolik.
* Taolenn ar re varv en iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Isaac de Lescoët du Boschet, jeneral war an Argant e Kambr ar C'hontoù Breizh e 1617.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  bourgdescomptes.fr, lec'hienn ofisiel ar gumun

## Levrlennadur
*  Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Spagnol

**Spagnol** zo ur ger a denn :
* d'an dud ha d'an traoù a Vro-Spagn, kaoz a vo neuze :
** eus ur *Spagnol* ha *Spagnoled* (anv-kadarn, n'eus ket eus ar ger Spagnoliz, evel n'eus ket eus ar ger Spagnolad)
** eus ar c'heginerezh spagnol (anv-gwan)
* d'ur ouenn chas : ar spagnol, pe ki-Spagn, en o zouez spagnol Breizh
* da besked zo : ur spagnol (spagnoled) a vez graet ivez :
** eus an touilh(ed)
** eus ur pesk anvet e latin *Scomber colias*, kar d'ar brizhili.
Santez-Anna-ar-Gwilen

**Santez-Anna-ar-Gwilen** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Felgerieg-Veur e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
* Ar Gwilen hag ar C'haer a gember e Santez-Anna.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 83 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,78% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; c’hwec’h anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e Belgia:
** tri e Virton, daou anezhe a oa er 130vet Rujumant Troadegiezh, an hini diwezhañ a oa er 117vet Rujumant Troadegiezh,
** unan e Falisolle, er 136vet Rujumant Troadegiezh e oa ,
** unan all e Maissin, er 62vet Rujumant Troadegiezh e oa,
** hag unan eus ar 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel en Emgann Rossignol.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar 16 a viz Gwengolo 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F (marilhet 42-29901 ha kodet LF-K) eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) en "Tertre" e Santez-Anna-ar-Gwilen; c'hwec'h nijour eus e laz a varvas, douaret e voent er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin e departamant Manche e Bro-C'hall, pevar milour a voe tapet d'an Alamaned hervez  ar vammenn ABSA, gell a rejont achap hervez Memorial Genweb. 
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard er 105vet Rujumant Ijinouriezh d’an 11 a viz Du 1958 e Duvivier.
## Brezhoneg
* 4,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Sainte-Anne-sur-Vilaine château Port de Roche.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell *Port de Roche*.

Sainte-Anne-sur-Vilaine église.jpg|An iliz katolik.
Chapelle-Sainte-Anne.jpg|Ar chapel.

* Iliz katolik *Santez Anna*, 1832-1846.
* Chapel *Santez -Anna*.

Mémorial ste anne.JPG|Monumant an nijourion.

* Monumant an nijourion SUAat. 
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv ouzh talbenn an iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Santez-Anna-ar-Gwilen war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Doveneleg

**Doveneleg** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Felgerieg-Veur e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 108 gwaz ag ar gumun d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 7,07% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun.
## Brezhoneg
* 6,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant Nikolaz*.
* Monumant ar re varv e-tal  iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2007

## Melestradurezh

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Cristofano Allori

**Cristofano Allori** (17 a viz Here 1577 - 1añ a viz Ebrel 1621) a oa ul livour italian. Mab e oa d'al livour Alessandro Allori. *Bronzino* a veze graet anezhañ, evel eus e dad, hogen trec'h d'e dad e oa evit c'hoari gant al livioù.

E oberenn vrudetañ eo *[[Judit gant penn Holofern]]* war ziskouez er Palez Pitti. E batrom evit an daolenn e oa e serc'h Mazzafirra, a weler ivez en un daolenn all gantañ, *Madalen*. Tud zo a lavar eo penn an arzour emañ o terc'hel.
Gwinien

**Gwinien** (*Guignen* e galleg) zo ur gumun e Breizh e Kanton Gwizien e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː *Vicaria Winnona*, 843 ; *Guinnon*, 1108 ; *Guingamp*, *Guignan*, 1304ː *'Guignan*, 1306 ; *Guinguen*, 1630 ; *Guingneu*, 1654.
## Ardamezioù
*En gul e helm en argant kandailhek war e c'hostez, heuliet gant tri fenn bleiz diframmet ivez en arc'hant.*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Paris e anv, ha daou gure, Gautier ha Gaudin.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 156 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,04% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e Belgia, unan e Maissin, soudard e oa er 62vet Rujumant Troadegiezh, unan e Virton, soudard e oa er 124vet Rujumant Troadegiezh hag unan en Emgann Rossignol e Belgia, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Triwec’h den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel; pemp anezhe a varvas er c’hampoù-bac’h en Alamagn, unan hag a oa bet dieubet gant ar Groaz-Ruz a varvas e Sveden d’ar 24 a viz Mae 1945 .
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Tri milour ag ar gumun a varvas, unan ag ar 3vet BTA en Aljer e miz Ebrel 1956, unan ag ar 6vet Rujumant Troadegiezh e Medea e miz Gwengolo 1957 hag unan ag ar 29vet BCP e Bejaia (departamant Setif) e miz Here 1960. 
## Brezhoneg
* 10,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Guignen-eglise1.jpg
Guignen (35) Église 03.JPG
Guignen (35) Église 06.JPG
Guignen (35) Église 07.JPG

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.

Guignen (35) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv,
* Maen-koun an dud deportet.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2011

## Melestradurezh

## Tud
*Jean de Saint-Amadour, marc'heget gant Charlez VIII e Fornovo, d'ar 16 a viz Gouere 1495. Savet da veskont Gwinien e 1519.
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''
*Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Notennoù ha daveoù
Lalieg

** Lalieg ** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Bruz e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Dezougen

HalteLaille.JPG|An arsav-trenioù.

*  Arsav-tren Lalieg war al linenn hent-houarn Roazhon Redon e kumun Gwizien.
## Ardamezioù

## Istor
### 
* Brezel 1870-1871: mervel a reas c’hwezek soudard eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 101 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 6,12% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; pevar anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e Belgia, daou e Virton, soudarded e oant er 130vet Rujumant Troadegiezh, unan e Falisolle, korporal e oa er 136vet Rujumant Troadegiezh hag unan en Emgann Rossignol e Belgia, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel.
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 29 a viz Mae 1943 e kouezhas ur c'harr-nij Focke-Wulf Fw 190A- eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) e "Le Bois de Laillé" e Lalieg; gloazet e voe e sturier, mervel a reas un nebeud deizioù war-lerc'h, douaret eo e bered Saint-Désir-de-Lisieux (Bro-C'hall).
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur c’horporal ag ar *CC Secteur Est du Haut-Laos* d’an 28 a viz C’hwevrer 1949 en ur gwallzarvoud nijerez e Traoñienn an Nam Hane el Laos.

## 2022
*E miz Mae ez eus bet  3 dibennsizhuniad  "rave", ur rekord e Breizh: 
*14-15 Mae, *21-22 Mae, 
*28-29 Mae.

## Brezhoneg
* 4,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Laillé église.jpg|An iliz katolik.
Laillé - Notre-Dame-du-Désert 5.JPG|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Chapel *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv e parklec'h ar maerdi, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Lalieg war Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Lazig

**Lazig** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwizien e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Becel e anv, hag ur c'hure, Huë.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 20 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,22% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 en Emgann Rossignol e Belgia.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas ur soudard ag ar gumun abalamour d'ar brezel d'an 12 a viz Even 1940 e Dormans er Marne (Bro-C'hall). 
## Brezhoneg
* 5,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Lassy (35) Église Saint-Martin - Extérieur - 02.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*, bet savet en , nevesaet en  hag e 1848.
* Ur groaz war vord un hent hag ur groaz-vered.
* Milin-dour Le Bignon .

Lassy (35) Monument aux morts.jpg|Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Notennoù
Giulia Lama

**Giulia Elisabetta Lama**, bet ganet d'ar 1añ a viz Here 1681 e Venezia hag aet da Anaon d'an 10 a viz Here 1747 e memes kêr, zo anavezet evel livourez ha barzhez italian en .

## Oberennoù
* Judit ha Holofern, war-dro 1730, Gallerie dell'Accademia, Venezia.
* Teir sonedenn ha div ganaouenn en dastumad *Componimenti poetici delle più illustri rimatrici di ogni secolo curati, raccolti da Luisa Bergalli* (1726).

Giulia Lama.jpg|Emboltred(bloavezhioù 1720)
(Venice) Judith and Holofernes by Giulia Lama - Gallerie Accademia.jpg|*Judit ha Holofern**c.* 1730

## Notennoù
Sant-Senour

**Sant-Senour** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwizien e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh

Pont ferroviaire sur la Vilaine à Saint-Senoux.jpg|Pont hent-houarn dreist d'ar Gwilen.

* Ar stêrioù Sevnon ha Gwilen a gember e Sant-Senour.
## Dezougen

Saint-Senoux - Pléchâtel gare.jpg|Ar porzh-houarn.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Julienne e anv, hag ur c'hure, Perruchot.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 54 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,45% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a yeas diwar wel d’an 22 a viz Eost 1914 e Belgia en Emgann Rossignol e Belgia, soudarded e oant o-zri er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel, disklêriet e voent marvet goude ar brezel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 15,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Senoux église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Senour ha Sant Abdon*, 1896-1901, diwar tres an ti-savour Arthur Regnault.

Élavation amont, moulin de la Molière, Saint-Senoux, France.jpg|Ar velin.

* Melin *La Molière*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù .
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh

## Tud
* Bertrand Huchet de Quénétain, sekretour a stad ha goude gward ar sielloù dug Breizh e 1421
*Bertrand Huchet de Quénétain, jeneral, ofiser meur al lejion a enor c'hall 
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Anast

**Anast** (*Maure-de-Bretagne* e galleg) a oa ur gumun e Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Anast e oa betek 2015.
Kendeuzet e oa bet gant Kempel d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Traoñ Anast.
## Anv
* Erwan Vallerie ː *Anast*, 832 ; *de Maura*, 1152 ; *More*, 1630.
## Ardamezioù
*En gul e greskenn vrizhet*
*Ardamezioù ar familh Maure (siell 1298).
## Douaroniezh
## Dezougen

Maure-de-Bretagne - ancienne gare 01.JPG|An ti-gar kozh.

* War al linenn hent-houarn Kastell-Briant Ploermael, serret, emañ Anast.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Bertier e anv, pevar c'hure, Esnaud, Martin, Chevrel ha Poirier, ha daou veleg, Roul ha Chevrel.
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 175 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,55% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Dieubet e voe Anast d'an 3 a viz Eost 1944 gant ar "Combat Command A" eus ar 4 Rannlu Hobregonet eus tirlu SUA.
* Mervel a reas 23 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Brezhoneg
* 15,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Maure de Bretagne.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*, bet savet gant Arthur Regnault etre 1894 ha 1898.
* Kroez ar vered ( kantved) zo ur monumant istorel aboe 1910.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Pennadoù kar
* Kempel,
* Traoñ Anast.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Notennoù ha daveoù
Bovel

**Bovel** (** e galleg ivez) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Anast e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
*  Mervel a reas 40 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 6,79% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun abalamour d'ar brezel en Oberehnheim (Elzas) e miz C'hwevrer 1945.

## Brezhoneg
* 10,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Bovel (35) Église 02.JPG|Kostezenn Su.
Bovel (35) Église 06.JPG|Kustod delwenn an Intron-Varia.
Bovel (35) Église 04.JPG|Porzh Kreisteiz.

* Iliz katolik *Intron-Varia*.
 Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù