An Turball

**An Turball** a zo ur gumun eus Bro-Wenrann, e departamant al Liger-Atlantel, e Su Breizh hag e rannvro Broioù-al-Liger. *Turballiz* eo anv an annezidi. Ur porzh-pesketa hag ul lec'h touristel eo war un dro.
## Douaroniezh

Emañ kumun an Turball e gourenez Gwenrann, e Kornôg ar paludoù-holen. Kelc'hiet eo gant kumunioù Gwenrann er Reter, Penc'herieg en Norzh hag ar Groazig er Su, en tu all da *Benn Bronn*.
Rannet eo ar gumun a-vremañ etre div barrez : hini an Turball hag hini *Treskalan*. 
Un draezhenn hir, ar *Pored Bras* he anv abalamour da uhelder hec'h erin, zo etre *Penn Bronn* hag ar porzh. Koad *Penn Bronn*, etre an draezhenn-se hag ar paludoù-holen, a zo ur c'hoad gwez-pin gwarezet. E *Penn Bronn* ivez e voe savet ur yec'hedva e dibenn an XIXvet kantved. En Norzh d'ar porzh eo kalz roc'hekoc'h an aod.
War an dorgenn uhelañ emañ iliz *Treskalan* e lec'h ma'z eus ur gwel dispar war ar paludoù. Kêriadennoù all a gaver war diriad ar gumun.
### Kumunioù amezek

## Istor

Meneget e voe an Turball evit ar c'hentañ gwech e 1452. Er mare-se ne oa ket ur vourc'h c'hoazh met ur strollad bihan a diez e krec'h an erinoù.
Ar gêr a ziwanas e-barzh breuriezh *Treskalan* a oa dindani un darn eus kêriadennoù parrez Gwenrann. E 1698 e voe savet ur chapel e *Treskalan*. (Adsavet e oa bet an iliz a vremañ e 1847.)
### 
* E 1836 e oa 219 den o chom en Turball, 30 pesketaer en o zouez.
* E bloaz 1847 e teuas breuriezh *Treskalan* – evel hini *Koazpean* – da vezañ ur barrez dizalc'h. Er bloaz-se e oa dija muioc'h a annezidi en Turball eget e *Treskalan*.
Dre na baouezas ket da greskiñ ar pesketaerezh e teuas an Turball da vezañ ur gumun d'ar 17 a viz Mae 1865.
Krouet e voe diwar ul lodenn eus tiriad kumun Gwenrann ha lakaet e voe e Kanton Gwenrann. Daou viz war-lec'h e voe dilennet he c'hentañ maer, Alfred Pellier.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 100 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,55% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* E-pad an Eil Brezel Bed e voe savet meur a *"vlockhaus"* gant an Alamanted e kêr an Turball, dreist-holl war an traezhennoù evit kreñvaat moger ar Meurvor Atlantel. Un eil linenn difenn a oa etre *Treskalan* ha *Forn Vihan*, hag un drede a dremene dre *Goazpean*.
* Bombezet e voe an Turball e 1942. Padal e soñjer ne voe ar vombezadeg-se nemet ur fazi a-berzh ar Royal Air Force. Dre chañs, ne voe lazhet den ebet.
* Etre miz Mezheven 1944 hag an Dieubidigezh, d'an 11 a viz Mae 1945 – tri deiz goude kodianidigezh Alamagn –, e oa an Turball e-barzh Sankenn Sant-Nazer dalc'het gant an Alamanted.

## Brezhoneg
* 78,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Turballe église 2.JPG|Iliz *Intron-Varia an Druez*.
La Turballe église Sainte-Anne 3.JPG|Iliz *Santez Anna*.
Croix de Brogard 1.JPG|Ar groaz.

* Iliz katolik *Intron-Varia an Druez*, e Treskalan, luc’hskeudennoù.
* Iliz katolik *Santez Anna*, bet savet e 1852, luc’hskeudennoù.
* Chapel e Penn-Bronn, luc’hskeudennoù.
* Kroaz Brogard.
* Kastell Lauvergnac e Penn-Bronn, 1824-1887.
* Monumant ar re varv er Brezel-bed kentañ, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv er Brezel-bed kentañ en iliz katolik *Intron-Varia an Druez* e Treskalan.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Pevar soudard a zo douaret e bered **An Turball**. Diwar an tri anavezet o anv, daou a varvas d'ar 17 a viz Even 1940 pa voe kaset d'ar strad ar mordreizher *RMS Lancastria* eus ar Rouantelezh-Unanet e donvor Sant-Nazer.

## Ardamezouriezh

## Sevenadur hag henvoazioù

### Brezhoneg
### Gouel Santez Anna
Gouel Maeronez ar besketaerien a zo e diwezh miz Gouhere. Kregiñ a ra hemañ gant un oferenn war ar porzh. War-lec'h e pella ar bigi-roueder evit bennigadenn ar mor. Bannet e vez ur vanalenn e koun ar re gollet war vor.
### Gouel ar Sardin
Bep bloaz e vez renket ur gouel poblek e hanter-Gouhere hag hanter-Eost. War ar porzh e vez tu eus unnek eur mintin betek dibenn an nozvezh da zebriñ sardined, ar pesked a zo arouez ar gêr.
### Festival Anna Vreizh
An dugez a blije dezhi kalz Bro-Wenrann. E 1505 e profas teir c'hurun : unan aour da Wenrann, unan arc'hant da *Selak* hag unan gouevr da *Drescalan*. Lakaet e oa ar c'hurunioù war bennoù ar gwragez nevez. Kollet e oa bet an div gentañ e-pad an Dispac'h gall met hini *Treskalan* a zo anezhi c'hoazh. Renevezet e oa bet en XIXvet kantved.

Savet e oa kentañ festival Anna Breizh e Gwenrann e 1995. E 2006 e oa bet aozet en Turball. D'ar c'houlz-se e oa bet diskouezet kurunenn an dugez en ti-kêr.

### Isframmadurioù
Ul levraoueg enni muioc'h eget 17 110 diell a gaver en *Espace Garlahy*. Eno e vez aozet abadennoù buheziñ ivez : ur c'hlub-lenn evit ar vugale, arvestoù, diskouezadegoù...

E *Treskalan* he doa prennet ar gêr ar fiñvskeudennva a oa perc'henn warni ur gevredigezh bet krouet e 1995. Renevezet e oa bet ar sal hag addigoret d'ar c'hentañ a viz Gouhere 2000. Klaset eo er rummad *"arz hag esae"*.

## Armerzh

Bez' eo porzh an Turball Porzh-pesketa kentañ Liger-Atlantel gant 81 bag-roueder. Porzh kentañ an aod atlantel eo ivez evit ar sardin hag ar genoù-kamm. E 2000 e oa produet 15 000 tonad pesked (talvoud : 180 milion lur). Bep vloaz e vez produet 7000 tonad genoù-kamm. Labourat a ra 300 den evit ar porzh. Bemdez er sizhun e vez renket ur werzhidigezh e sav-taol adalek 6 eur.

Porzh-plezañs an Turball a ginnig 345 plasenn, 30 evit ar weladennerien en o zouez.
Er gumun e kaver ivez un dakad-dornvicher a vod 42 embreg war ur gorread a 8 hektar. Ouzhepenn-se eo ivez an Turball un hañvlec'h a bouez.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Gevelliñ
 Gevellet eo **an Turball** gant :
* , e departamant ar Vosges
* 

## Pennad kar
* Gwenrann.
## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez
* Ti-kêr an Turball.
* Ofis an douristed.
* Cap Atlantique.