Annwn

**Annwn**, **Annwfn** pe **Annwvyn** eo anv krenngembraek Bed All ar Gelted e gwengelouriezh Kembre. Un doare baradoz eo *Annwn* er skridoù koshañ. War an diwezhadoù avat e teuas da vout ur seurt ifern, dindan levezon ar gristeniezh.

Er *[[Mabinogi]]* eo Arawn eo roue Annwn, diwezhatoc'h e kaver anv eus Gwyn ap Nudd e lennegezh arzhurel. E mojenn *[[Pwyll Pendefig Dyfed|Pwyll priñs Dyfed]]* (kembraeg *[[Pwyll Pendefig Dyfed]]*) hag e danevelloù all e tiskouezer *Annwn* evel ul lec'h a levenez hag a builhentez.

## Etimologiezh
Damantañ a ra ar mammennoù krenngembraek e roed d'ar ger ar ster « don-kenañ » er Grennamzer Kavout a reer ar stumm galianek *antumnos* war ar plom al Larzac a lakfe da soñjal e teu an anv eus **ande-dubnos*, ur ger a gaver e predeneg hag e galianeg gant ar ster lizherennel « ar bed a-zindan ».. Distagadur ar ger kembraek a-vremañ a zo [ˈanʊn].

## Lec'hierezh
Klotañ a ra ar mojennerezh predenek gant an hini gouezelek amañ. Krediñ a raed edo ar Bed All pe war un enezenn pe dindan an douar. E kentañ skourr ar *Mabinogi* n'eo ket meneget pelec'h emañ *Annwn*, zoken ma komprener e c'hellfe bezañ e Dyfed. Er barzhoneg krenngembraeg *[[Preiddeu Annwfn]]* a gaver e *[[Levr Taliesin]]* eo diskouezet *Annwn* evel un enezenn : "*yg kaer pedryfan ynys pybyrdor*" ("e Kêr Pedryvan, enez an nor galet", rann 3, gwerzenn 2). Daou vanvez hud all a c'hoarvez en eil skourr ar *Mabinogi* ; lec'hiet int en Harlech, e Gwalarn Bro-Gembre, ha war Enez Gwales e Mervent Sir Benfro.

## Lennegezh kembraek
### Er ''Mabinogi''
Kavout a reer Annwn e *Pevar Skourr ar Mabinogi*, ur strollad peder mojenn eus penn-kentañ ar Grennamzer.

Er c'hentañ skourr, an danevell ''Pwyll Priñs Dyfed'', e weler Pwyll o vont da chaseal da saonenn Glyn Cuch, a zo e Dyfed. Gant e chas ez a war-lerc'h ur c'harv a vo lazhet gant chas iskis Arawn. Annoazhañ a ra Pwyll Arawn pa gemer e chas dezhañ preiz roue Annwn. A-benn bezañ daskoret e kinnig Arawn un emglev. Kudenn en deus gant ur priñs all, Hafgan, hag a-benn hen skoazell-eñ e kinnig da bPwyll eilpennañ o flasennoù - bez e vo Pwyll roue Annwn e-pad ur bloaz, hag Arawn roue Dyfed en hevelep mare. Asantiñ a ra Pwyll. Neuze e ro an danevell un daolenn eus Annwn ha buhez Pwyll aze. Laouen eo Pwyll e-pad ar bloavezh-se ha tennañ a ra pep plijadur eus Annwn hep kousket gant gwreg Arawn. E penn ar bloaz e c'hounez grad vat Arawn ha reiñ a reer dezhañ an anv *Penn Annwn*.

Er pevarvet skourr ne weler ket Arawn zoken mard eo meneget pa gas ur prof da hêr Pwyll, Pryderi. Moc'h hud eo ar prof, ha degas a ra ur brezel etre Dyfed ha Gwynedd.

### E testennoù predenek all
Deskrivañ a ra ar barzhoneg harozel *[[Cad Goddeu]]* (e-barzh *Levr Taliesin*) ur gad etre Gwynedd ha lu *Annwn* dindan gourc'hemenn Arawn. Laeret en doa Amaethon, niz Math roue Gwynedd, ur giez, ur gernigell hag ur yourc'h digant tud ar Bed All, ha setu penaos e oa kroget ar brezel. Taolennet eo annezidi *Annwn* evel tud iskis ha spontus gant korfoù n'int ket denel. Trec'hiñ a ra Gwydion, haroz ha hudour, lu Arawn en ur gilhañ ar gwez d'en em gannañ hag en ur zivinout anv unan eus harozed an enebour, Bran.

Kavout a reer *Annwn* e-barzh *[[Preiddeu Annwfn]]*, ur barzhoneg all eus *Levr Taliesin*. Deskrivañ a ra beaj ar Roue Arzhur da *Annwn*. Kontañ a ra an daneveller penaos ez eas Arzhur gant teir lestrad tud da *Annwn*, ha penaos na zistroas nemet seizh anezho. Anvioù a-leizh en deus *Annwn* er barzhoneg : "Caer Pedryvan", "Caer Sidi", "Caer Vedwyd", "Caer Rigor", "Caer Wydyr", "Caer Golud", "Caer Vandwy", "Caer Ochren". An anvioù-se a c'hellfe bezañ anvioù disheñvel evit *Annwn*, pe anvioù lec'hioù en *Annwn* ; n'eo ket splann ar barzhoneg.

E-barzh danevelloù all e weler Gwyn ap Nudd gant karg roue Annwn. Un hemolc'her a vlein eneoù ar re varv, ha soñjal a reer e c'hellfe bezañ enkorfañ ar goañv e mojennerezh Bro-Gembre. E *Vita Collen* (*Buhez Sant Collen*) e trec'h ar sant war lez Gwyn en ur implijout dour-benniget. E mojenn *[[Kulhwch hag Olwen]]* e lavarer e roas Doue reoliañ an aerewent da c'hGwyn ap Nudd. Kavout a reer en hengoun menegiñ Gwyn o hemolc'hiñ eneoù gant ur bagad chas-spes anvet Cwn Annwn ("Kon Annwn").

## Annwn er sevenadur a-vremañ
Diazezet eo film John Fawcett *[[The Dark]]* (2005) war romant Simon Maginn *[[Sheep]]*, hag e-barzh e kaver mojenn *Annwn*.

E-barzh e romantoù Sorrowline ha Timesmith e tiskouez ar skrivagner saoz Niel Bushnell un enezenn anvet *Annwn* er Bed All.

Kemeret en doa ar skrivagner kembreat David Jones Annwn (ganet e 1953) e anv e 1975 en homaj d'e eontr, ar barzh kembreat Henry Lloyd "ap Hefin" ("map deiz gouel Yann").

Implijet e oa ar ger galianek *antumnos* ha menegoù d'ar Bed All gant ar bagad suis Eluveitie en oc'h albom *Origins* (2014).

Implijout a ra ar c'hoari-roll-stroll *Vindictus* an anv Annwyn evit unan eus lec'hioù o bed. Diazezet eo ar c'hoari tamm-pe-damm war ar mojennerezh keltiek, hag anavezet eo e Broioù ar Reter dindan an anv *Mabinogi: Heroes*.

Sevel a reas ar c'hompozer amerikan Mick Barr un albom anvet *Annwn* e 2008. Un eil albom, *Annwn 2*, a oa savet e 2012 hag adstummet e oant o-daou e 2015 dindan titl *Cruinn Annwn*.

Anv un daouad pagan-folk alamanat eo *Annwn*.

## Gwelout ivez
*Anaon
*Baradoz
*Avalon
*Ifern
*Mabinogi

## Notennoù