The Katzenjammer Kids

***The Katzenjammer Kids*** zo bannoù-treset amerikan skrivet gant an Alaman-Amerikan Rudolph Dirks (1877-1968) ha treset gant Harold Hering Knerr (1882-1949) e-pad 37 bloaziad.
D'an 12 a viz Kerzu 1897 e voe embannet an istor kentañ, en *American Humorist*, stagadenn suliek ar gazetenn *New York Journal* a oa perc'hennet gant William Randolph Hearst (1863-1951).
Rudolph Dirks e voe ar senarioour kentañ o tiskouez kendivizoù e dudennoù dre lagadennoù.

Goude un arridennad prosezioù a voe etre 1912 ha 1914 e tilezas R. Dirks an *New York Journal* hag e roas lañs d'ur stirad nevez, *Hans und Fritz*, a voe anvet *The Captain and the Kids* diwezhatoc'h. Heñvel e oa an tudennoù ouzh re *The Katzenjammer Kids*, a voe kendalc'het gant H. H. Knerr en e unan.
Kevezerezh a voe etre an div gentel eus ar bannoù-treset-se betek ma paouezas *The Captain and the Kids* e 1979 goude ur remzad a 60 bloaziad.

Hiziv an deiz e vez skignet c'hoazh *The Katzenjammer Kids* gant an aozadur *King Features Syndicate* : ar stirad bannoù-treset koshañ eo, hag an hini padusañ ivez.

Dindan an talbenn *Pim, Pam, Poum* e vez embannet e galleg.

## Krenngevell
Meur a dudenn zo en ur meni tiegezh a zo o chom war Enez Bongo, en Afrika.
* Ar vamm, a zo tev hag aotrouniek, a ra war-dro an ti hag a fard gwastilli evit he daou vab ; armet gant he rollon e teu a-benn da genurzhiañ an tiad, daoust dezhi bout hegredik ha truchet alies gant an tudennoù all.
: Da voereb he bugale, *Tante Pim* hec'h anv, eo bet lakaet en embannadur gallek.
* Hans ha Fritz, daou vab gevell ar vamm, eo tudennoù pennañ ar stiriad. Ne soñjont nemet en ober tapoù d'an tudennoù all ; alies e vezont tapet d'o zro, ha tersataet e diwezh pep istor.
:*Pam* ha *Poum* eo o anvioù en embannadur gallek.
* Ar C'habiten, a zo tev ha barvek, ne soñj nemet en evañ sistr, kousket ha c'hoari ar c'hartoù.
* Enseller ar skolioù, a zo mignon d'ar C'habiten hag a-zoare gantañ, en deus ur barv gwenn hir hag un tog foñs hir.
:Steredoniour eo en embannadur gallek, ma vez anvet *L'Astronome*.
* Miss Twiddle, a zo kelennerez-ti, a glask skoliata Hans, Fritz ha daou vugel all an tiad.
:*Miss Ross* eo hec'h anv en embannadur gallek.
* Rollo, ur paborig a baotr, a oar c'hoari troioù-kamm ha lezel ar c'hastiz gant Hans ha Fritz.
:*Adolphe*, kenderv Hans ha Fritz, eo en embannadur gallek.
* Lena, ur plac'h jentil a c'houlenn alies digant Hans ha Fritz he skoazellañ da gaout he dial eus goapadennoù ar C'habiten hag an Enseller.
: C'hoar da Rollo / Adolphe eo en embannadur gallek.
* Ar roue Bongo, a ren war an enez, e plij dezhañ c'hoari hag evañ gant e vignoned ar C'habiten hag an Enseller.
* Makoko, ur bugel henvroat a zo mibin ha speredek-kenañ, a oar en em zic'hizañ e loen pe blantenn evit ober tapoù da Hans ha Fritz ; alies e tec'h kuit war kein ur c'hwibon rak gouzout a ra yezh al loened.

## Istor
### 1897-1914 : an deroù

Ur gontadenn skeudennaouet alemanek anvet *[[Max und Moritz (kontadenn)|Max und Moritz – Eine Bubengeschichte in sieben Streichen]]*, bet embannet er gelaouenn *Fliegende Blätter* adal ar 4 a a viz Ebrel 1865 gant Wilhelm Busch, eo andon *The Katzenjammer Kids*.

Tri faotrig a oa er penn-kentañ, met buan ne chomas nemet an daou vreur gevell Hans ha Fritz, a vez atav o sevel enep o mamm ha, drezi, enep pep beli. Tudennoù pennañ all ar stiriad eo ar C'habiten, anezhañ ur moraer peñseet a dalvez da dad ar vugale, hag an Enseller, unan eus pennadurezhioù ar skol. Bez' emañ ivez ar morlaer John Silver hag e vagad, ha c'hoazh ar roue morian hefil King Bongo a ren war un enez drovanel en Afrika.
Ur pouez-mouezh brizhalamanek zo gant meur a dudenn pa gomzont saozneg.

Bepred e vez ar vugale oc'h ober tapoù d'an oadourion, bepred e vezont hetaet da c'houde, bepred e vezont paket ha bepred e vezont tersataet e dibenn an istor.
Kement ha "leñv ar c'hizhier" e talvez ar ger alamanek *Katzenjammer*, met "keuzidigezh a-c'houde ur c'hwitadenn" eo e ster boutin ; "poan vlev" eo ar ster all koulz e saozneg hag en alamaneg.

Echu e voe gant *Max und Moritz* goude o seizhvet tap, pa gendalc'has *The Katzenjammer Kids* da vont, ha bev int c'hoazh hiziv an deiz.
Meur a dresadenn-vev a voe savet diwar ar bannoù-treset. E 1903 e voe diskouezet ur pezh-c'hoari.

### Rudolph Dirks ha Harold H. Knerr

Kement a berzh a rae *The Katzenjammer Kids* ma troas da zaou stiriad kevezer ha da zanvez ur prosez : nac'hañ a reas an *New York Journal* e paouezje Rudolph Dirks goude pemzek bloavezh labour. Paouez a reas R. Dirks koulskoude, hag e-unan e kendalc'has Harold H. Knerr. Prosez a voe graet gant R. Dirks neuze ; goude bloavezhiadoù e voe aotreet Randolph Hearst da virout ar stiriad, hag aotreet e voe R. Dirks da varilhañ ur stiriad damheñvel e ti Pulitzer. Adal ar varnadenn-se ez emdroas pep stiriad diouzh e du.

Tudennoù nevez a voe e *The Katzenjammer Kids* er bloavezhioù 1930 dindan pluenn H. H. Knerr : dont a reas ur gelennerez-ti pompadus anvet *Miss Twiddle* ("an dimezell Frizennek") hag he nizez speredek Lena da chom gant ar vreudeur e 1936 ; diwezatoc'h e teuas *Rollo Rhubarb*, ur paotrig donezonet dreist a oa bet skoliad d'an dimezell, da chom ivez. Atav e vez Rollo vrasonius o klask bout speredekoc'h eget Hans ha Fritz, met alies e ra tro-wenn hag e c'houzañv diwar e droioù-kamm.

*Hans und Fritz* e voe anv kentañ ar stiriad "nevez" gant R. Dirks, a zibabas an talbenn *The Captain and the Kids* adalek 1918. Damheñvel e oa an istorioù ouzh re *The Katzenjammer Kids*, met poblekoc'h e oa a-fed yezh. Efedusoc'h e chomas tresadennoù ha fent H. H. Knerr.
Daoust da gement-se e teuas *The Captain and the Kids* da ober kement a verzh ha *The Katzenjammer Kids*. Kuitaat Pulitzer a reas R. Dirks evelato, ha mont da di *United Feature Syndicate*.

Tudennoù nevez a voe e *The Captain and the Kids* ivez : *Ginga Dun*, a zo un nevidour emvennus a zo speredekoc'h eget forzh piv, hag a gomz e gwerzennoù hepken ; *Captain Bloodshot* zo ur c'hevezer da John Silver, ar morlaer e *The Katzenjammer Kids*.

### Ar bloavezhioù 1950
Bemdez e voe embannet *The Captain and the Kids* a-hed ar bloavezhioù 1930 kent bout da Sul hepken e-pad dekvloazhiadoù.
Adalek 1946 e krogas John Dirk, mab da Rudolph, da labourat mui-ouzh-mui war ar stiriad. Tudennoù nevez all a voe kinniget er bloavezhioù 1950.
Petra bennak ma rae e vab an darn vrasañ eus al labour e sinas R. Dirks ar stiriad betek e varv e 1968. Feal e chomas John da zoare tresañ e dad betek diwezh an embann e 1979.

Betek e varv e 1949 e voe H. H. Knerr o tresañ *The Katzenjammer Kids*. Gant Charles H. Winner e voe kendalc'het betek 1956, gant Joe Musial da c'houde. E 1976 e voe tro Mike Senisch betek 1981, ha hini Angelo DeCesare betek 1986. Hy Eisman eo an treser abaoe, ha betek hiziv an deiz.
Tremen 50 kazetenn ha kelaouenn a embann *The Katzenjammer Kids* er bed a-bezh.

Habaskaet eo bet an darempredoù etre ar C'habiten hag ar baotred e kentelioù nevesañ ar stiriad : gouest int da gendivizout e-lec'h emgannañ bepred. E Polinezia emañ King Bongoo ren bremañ. Kalz istorioù kozh zo bet adimplijet gant Hy Eisman er bloavezhioù diwezhañ.

## Tresadennoù-bev

Ken abred ha 1898 e voe tresadennoù-bev mut gant tudennoù *The Katzenjammer Kids*.
*The Katzenjammer Kids In School* a voe graet evit *Biograph Company* Herman Casler gant William George Bitzer. E 1900 e voe *The Katzenjammer Kids in Love*, gant an hevelep re.

Etre miz Kerzu 1916 ha miz Eost 1918 e voe graet 37 filmoù mut gant studio William Randolph Hearst's. Paouezet e voe goude-se, dres pa oa berzh bras ganto, en abeg d'ar bommoù alamanek rik goude ar Brezel-bed kentañ. Kemmet e voe talbenn ar bannoù-treset zoken, a voe *The Shenanigan Kids*, ha pemp film a voe kenderc'het gant an titl-se e 1920. Buan avat e tistroas ar stiriad d'e dalbenn orin.

E 1938 e voe graet filmoù *The Captain and the Kids* gant ar gompagnunezh Metro-Goldwyn-Mayer. Pa oa Hans ha Fritz pennharozioù ar bannoù-treset ez eo ar C'habiten a rene war ar filmoù, ar pezh na blijas ket d'an arvesterion : bloaz ha 15 film goude e voe paouezet gant ar c'henderc'hañ.

## Skinwel
E 1971 e voe blivet *The Captain and the Kids* evit ar skinwel.

## Notennoù


## Liammoù diavaez
*Doare Hy Eisman