Istor Naoned

## Orin
Ur bobl anvet Namneted eo an dud kentañ anavezet en aber ar stêr Liger. Kelted e oant, ha divizet o devoa sevel o c’hêr-benn eno. N’haller ket lec’hiañ an dachenn-se resis hiziv an deiz, ha ne ouezer ket ha staliet e oant rik er memes lec’h evel kêr Naoned. Gouzout a reer e oa bet aloubet ar gêriadenn gant Caius Julius Caesar e 56 kent JK hag anvet gantañ *Portus Namnetus*, "Porzh an Namneted". Krediñ a reer edo ar gêriadenn-se en dachenn m'emañ karter ar Bouffay e Naoned.
Er memes bloavezh e oa bet sikouret Caius Julius Caesar gant Namneted a-benn trec’hiñ ar Weneted dre sevel bigi. En  hag er  e voe kemmet an anv *Condevicnum* evit kemer anv ar bobl a oa o ren ar vro, evel ma c’hoarvezas gant meur a gêr vras da neuze. Kemm anv ar c’hêrioù a ziskouez pegen gwanet e oa galloud Impalaeriezh Roma. Merzet eo bet dre-se un distro d’ar gizioù kozh : an doueed kozh a oa bet dilezet a voe pedet en-dro, delwennoù relijiel a voe savet en-dro, hag enskrivadurioù gouestlet d’an doueed kozh ivez. Adkavet o fivelezh gant ar pobloù-se neuze.

En IIIe kantved e voe kristenaet Naoned, an iliz-veur o tont da vezañ sez an eskopti, an harzoù anezhañ o vezañ tamm-pe-damm ar memes re ha departamant al Liger-Atlantel, petra bennak ma oa Craon (Mayenne) ennañ d'ar mare-se.
E fin an IIIe kantved e krogas ar vorlaeron da dagañ Naoned. Saksoned pe Friziz e oant, anvet *bagoded* gant annezidi ar vro. Dre ma oa dinerzh melestradurezh ha arme ar Romaned e voe ret da gêriz sevel mogerioù-difenn evit o gwareziñ pa veze enebourien o tont. Hewel eo ar mogerioù-se hiziv an deiz c’hoazh ; betek ar Grennamzer o deus bevennet kêr Naoned, a oa 78 hektar he gorread d’ar mare-se.

## Er Grennamzer

### Aloubadeg ar Vretoned (841-851)
E-pad 50 bloavezh e oa bet renet marzoù Breizh gant ar Widonided, un tiegezh frank-hag-italian, Naoned o vezañ kêr-benn unan eus kontelezhioù ar marzoù.
D'ar 25 a viz Even 841 en em gannas ar Widonid Lambert a-enep Ricuin a Naoned en Emgann Fontenoy-en-Puisaye (Yonne). Pa voe lazhet Ricuin e voe roet kontelezh Naoned da Renaud, kont Herbauges, gant Charlez ar Moal daoust ma c’houlenne groñs Lambert bezañ mestr war Naoned. Abalamour d'an nac'hadenn-se e troas kein da roue ar Franked evit mont war-du Nevenoe hag a enebe ouzh Charlez ar Moal.
D'an 23 a viz Mae 843 e voe trec’het ha lazhet Renaud a Naoned gant Lambert ha Nevenoe en Emgann Blaen. Met an Naonediz a nac’has beli Lambert, p'en devije sikouret ar Vikinged da breizhañ kêr ha lazhañ an eskob en iliz-veur.

Aet kuit e gevredidi skandinaviat e kemeras Lambert renerezh Naoned dindan an anv Lambert II a Naoned, kont Naoned. Gantañ e voe lazhet ar c’hont Bernard de Poitiers ha Hervé kont Herbauges, mab Renaud, en nevezamzer 844, er Su da Naoned. E fin miz Here pe e deroù miz Du 845 e voe dilezet Nevenoe gant Lambert II : e Teurgn, da vare Nedeleg, e tistagas e le a feizleunder da roue ar Franked hag a lezas dezhañ kontelezh Naoned. E miz Eost 846 avat e voe anvet Amaury da gont Naoned, Lambert II o vezañ lakaet e penn tiriad an abati Sainte-Colombe e Sens.
E 849 e voe adlakaet Lambert II e penn bro Naoned gant ar roue, a fizias ennañ ivez bro Roazhon hag un tiriad e Su ar stêr Liger. Distreiñ diouzh ar roue frank a reas ar c'hont adarre avat, ha mont a-du gant Nevenoe a-nevez. Goude ar 15 a viz Eost 850 e voe aloubet Naoned ha Roazhon gant Nevenoe hag e gevreded, ha diskaret mogerioù-difenn an div gêr a-benn mirout ouzh luioù ar roue frank a zistreiñ.
E 851, Lambert II a sikouras Nevenoe da dagañ Neustria. Goude marv Nevenoe e Vendôme d'ar 7 a viz Meurzh 851 en em lakaas Lambert II e penn luad ar Vretoned evit distreiñ da Vreizh ha beziañ Nevenoe e Redon. Gant Erispoe, mab Nevenoe ha dug nevez Breizh, e kemeras perzh en Emgann Jengland d'an 22 a viz Eost 851, ma voe faezhet ar Franked. E miz Gwengolo 851 e voe sinet "peoc'h Anjev" gant Erispoe ha Charlez ar Moal. Roue ar Franked a anzavas Erispoe evel roue ar Vretoned o ren war bro Naoned, bro Roazhon, bro Raezh ha marzoù kozh Breizh ; harzoù istorel Breizh ec'h eo an tiriad-se abaoe. Kollet pep spi gant Lambert II da ren war Naoned eta.

### Kontelezh Naoned dindan galloud Rouantelezh Breizh (851-908)
Goude feur-emglev Angers (851) e voe Naoned e Breizh evit un hanter-kant bloavezh bennak. Erispoe, roue Breizh, a zeuas da vezañ kont Naoned ; e vreur-kaer Salaun a voe kont en e c'houde, eus 857 betek 874. Pa varvas Salaun e savas jeu etre Gurvan, kont Roazhon ha mabeg Erispoe, ha Paskweten, kont Gwened ha mabeg Salaun, a-benn pakout an tron. Paskweten a voe kont Naoned, met ne renkas ket e gudenn gant Gurvan a-zivout kurunenn Breizh. E vreur Alan Iañ, a voe kont Naoned e 877, eo a zeuas da vezañ roue Breizh tro 890 betek e varv e 907.
### Emglev etre kontelezh Naoned hag Anjev (909-937)
Pa varvas Alan Iañ e kemeras Gourmaelon ar galloud. Kont Bro Gerne e oa, ha priñs Breizh ivez etre 908 ha 913. E 907 e krogas en-dro tagadennoù ar Vikinged war rouantelezh Breizh, setu perak ez aozas Roperzh Iañ, roue Bro-C'hall, hag a oa o enebiñ ouzh an Normaned *e trezek tout* Neustria, gant Foulk Iañ, kont Anjev, an difenn e harzoù kornôg Neustria. Foulk Iañ a resevas kontelezh Naoned. Karget e voe da zifenn ar vro a-enep an Normaned hag ar Vretoned.

### Naoned etre daouarn tiegezhioù Añjev ha Bro-Saoz
«&nbsp;Naoned, kontelezh kozh ha riek, bet dalc'het war-lerc'h gant tiegezhioù Añjev ha Bro-Saoz, hag unanet gant douaroù an dugelezh (Breizh) e 1182.&nbsp;»

## 
Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh pevar den eus Naoned, Michelle Roux (anvet *La Veillone* pe *L'Eveillone* ivez), *La Lejeune*, Lescuret ha Souvaget, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.

## [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Naoned e 1790. Lakaet e voe da benn Kanton Naoned ha da benn departamant al Liger-Izelañ. Gant lezenn ar 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Naoned da benn distrig Naoned.
* E 1800 e voe lakaet e penn Arondisamant Naoned. Lakaet e voe e penn c'hwec'h kanton e 1801.

## 
* Miz Eost 1851: tizhet e voe Naoned gant an hent-houarn.
* Eskoriñ a reas familhoù bras paramantourien (Dobrée da skouer) hag industriourien (LU e 1846, BN e 1896...).

## 
### Brezelioù-bed
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 6 797 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, d.l.e. 3,99% eus he foblañs e 1911.
* Pevar milour bet ganet e Naoned a voe fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ; gwelit ar pennad *[[Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]]*.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 19 a viz Even 1940 e tegouezhas al lu alaman en Naoned.
* D'an 30 a viz Even 1941 e voe dispartiet ar gêr-benn diouzh he bro diwar diviz ar marichal Pétain, penn-bras gouarnamant Vichy.
* D'an 2 a viz Kerzu 1941 e kouezhas ur c'harr-nij (*[[Bristol Beaufort|Beaufort]]* marilhet AW221 ha kodet OA-U) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e Chantenay, ur gumun a-wechall bet staget ouzh Naoned; mervel a reas e bevar nijour, douaret e voent e bered *Pont du Cens* e Naoned.
* Gwengolo 1943: d'ar 16 e voe bombezet Naoned gant 79 nijerez B-17 eus ar *1st Bombardment Division* *([[United States Army Air Forces]])*; 1 100 den nann-soudard a voe lazhet ha 400 savadur a voe distrujet razh ; bombezadegoù d'an 23 adarre : 46 den nann-soudard lazhet diouzh beure, ha tremen 200 d'abardaez pa voe bombezet Naoned gant nijerezioù ar *1st Bombardment Division* en-dro.
* Dieubet e voe Naoned d'an 12 a viz Eost 1944 gant tirlu SUA.
* D'ar 16 a viz Mae 1945 e voe kavet korf un den eus ar gumun, ezel eus ar Rezistañs, bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an 13 a viz Gouere 1944 gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr e Sant-Pêr-Kiberen.

ADLA, 15 Fi 2344.jpg
De-gaulle-nantes-1945.jpg


### Harzoù-labour e 1955
* Eost-Here: harzoù-labour.

## Notennoù