open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Friederike von Hessen-Darmstadt (1752–1782)

thumb|Friederike Caroline Luise von Hessen-Darmstadt

**Friederike Caroline Luise von Hessen-Darmstadt** (1752-1782 Hannover) a oa dugez Mecklenburg-Strelitz, mamm d'ar Rouanez Luise. 

## He buhez
Friederike a oa merc'h da Georg Wilhelm von Hessen-Darmstadt (1722–1782) ha d'e bried Maria Luise Albertine zu Leiningen-Dagsburg-Falkenburg (1729–1818). He zad a oa mab da Ludwig VIII von Hessen-Darmstadt, ha d'ar gontez Maria Louise Albertine von Leiningen-Falkenburg-Dagsburg; he mamm a oa merc'h d'ar c'hont Christian Karl Reinhard von Leiningen-Dagsburg.

Dimeziñ a eure da 16 vloaz, e 1768, e kêr Darmstadt, da Karl II, Dug Mecklenburg-Strelitz (1741–1816), unnek vloaz koshoc'h egeti. Hennezh a oa gouarnour rouantelezh Hannover evit e vreur-kaer George III, a oa roue Bro-Saoz ha roue Hannover war un dro. 

## He bugale
Dek bugel he deus bet:
* Charlotte (1769-1818), priñsez Sachsen-Hildburghausen; 
* Karoline Auguste (1771-1773)
* Georg Karl Friedrich (1772-1773)
* Therese ( 1773-1839), priñsez Thurn und Taxis 
* Friedrich Georg Karl (1775- 1775)
* Luise von Mecklenburg-Strelitz (1776- 1810), rouanez Prusia, 
* Friederike von Mecklenburg-Strelitz (1778- 1841), rouanez Hannover
* Georg (1779-1860), dug-meur Mecklenburg-Strelitz
* Friedrich Karl Ferdinand ( 1781-1783)
* Augusta Albertina (1782-1782)

Brudet e oa kened he feder merc'h, Charlotte, Therese, Luise, ha Friederike.

## He marv
Mervel a eure e Hannover, da 30 vloaz, goude ur gwilioud poanius ma varvas ar bugel. 
He c'hoar Charlotte von Hessen-Darmstadt (1755–1785) a zimezas d'an intañv daou vloaz goude, e 1784, hag a varvas evelti da 30 vloaz, 2 vloaz goude, er gwentloù. 

En 1794 e voe anvet he fried da zug Mecklenburg-Strelitz, evel Karl II, hag e 1815, e Kendalc'h Vienna, e voe anvet da zug-meur.

## Poltredoù

Restr:Charlottesahi1800.JPG|He merc'h Charlotte
Restr:Thérèse-Mathilde-Amélie de Mecklembourg-Strelitz by François Gérard.jpg|He merc'h Therese 
File:Grassi, Josef Mathias - Luise von Mecklenburg-Strelitz.jpg|He merc'h Luise 
file:Friederike von Preussen - 1796.jpg| He merc'h Friederike
Friederike Hannover

**Friederike von Hannover** zo anv meur a briñsez alaman

* Friederike Hannover ha Cumberland (1848-1926)
* Friederike von Hannover (1917-1981), priñsez alaman, rouanez Gres
* Friederike von Hannover (1954-), merc'h da Georg Wilhelm von Hannover ha da Sophie Gres ha Danmark

## Pennadoù kar
*Friederike 
*Hannover (bro)
Charlotte Amalie (Inizi Gwerc'h)

* *Ur bajenn disheñvelout [[Charlotte Amalie]] zo ivez.*

**Charlotte Amalie** eo kêrbenn an Inizi Gwerc'h Stadunanat er Mor Karib, en Enez Saint Thomas . 19 000 a dud a zo o chom enni. 

Anvet eo kêr diwar-lerc'h Charlotte Amalie von Hessen-Kassel (1650–1714), pried Christian V Danmark.
Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet

* *Ur pennad [[Inizi Gwerc'h]] zo ivez.*

**Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet** (stumm ofisiel saoznek: *Virgin Islands of the United States*, anvet alies *United States Virgin Islands*, *U.S. Virgin Islands* pe *USVI*) pe an **Inizi Gwerc'h Stadunanat**, a zo ur strollad inizi eus an Antilhez, anezho un takad enezel eus ar Stadoù-Unanet. Un darn int eus enezeg an Inizi Gwerc'h, en Antilhez Bihanañ.

Saint Croix, Saint John, hag Enez Saint Thomas eo an inizi pennañ, ha Water Island zo bihanoc'h ha disparti evel ma'z eo inizi bihan all ivez.

108,612 a dud a oa o chom eno e 2001, hag an touristerezh eo ar gennad pennañ en ekonomiezh.

Betek 1916 e oa dalc'het an inizi gant Danmark. Hervez ABU eo un tiriad diemren, hag e statud hervez SUA eo hini un "tiriad aozet ha diembarzhet".

## Istor
An Arawaked e voe an annezidi gentañ, war-dro 1500 kent JK. War-dro kreiz ar XVvet kantved e voent kaset kuit hant ar Garibed.

En 1493 e voent dizoloet gant Christophe Colomb e-kerzh e eil beaj. O enveal a reas Las Virgenes (« Ar Gwerc'hezed ») en enor da vojenn Santez Ursula hag ar gwerc'hezed merzheriet war un dro ganti. Da neuze, eo **Inizi ar Gwerc'hezed** eo e tlefent bezañ anvet e brezhoneg, ha *Virgin*'s*' Islands* e saozneg. 

Trevadennet e voent gant Daniz en 1672 , hag anvet *Indez Kornôk Danat*.

En 1917 e voent gwerzhet gant an annezidi da SUA evit 25 milion a zolaroù.
Amalie

**Amalie** zo un anv-bihan alamanek.

## Gerdarzh
Diwar Amal

### Anvioù all deveret
Amalberga, *Amalfrieda*, *Amalgunde*, *Amalgard*, *Amalhilde*, *Amalinde*.

## Eilstummoù
* Amalia, Amália, Amelie, Amelia, Amely, Male
* Charlotte Amalie

## Yezhoù all
* Amalia en italianeg
* Amália e portugaleg ha spagnoleg
* Amélie e galleg

## Tud
### Rouanezed ha Priñsezed

 
 
 

#### XVvet kantved
* Amalie von Brandenburg (1461–1481), 

#### XVIvet kantved

#### XVIIvet kantved
* Amalie Elisabeth von Hanau-Münzenberg ( 1602- 1651) 
* Amalia van Solms (1602-1675)
* Sophie Amalie von Braunschweig-Lüneburg (1628–1685), rouanez kenseurtez Denmark ha Norge
* Charlotte Amalie von Hessen-Kassel (1650-1714) , rouanez Danmark

#### XVIIIvet kantved
* Amalie Sophie von Wallmoden (1704 -1765) , serc'h ar roue saoz George II
* Anna Amalie Prusia (1723-1787), sonaozourez alaman
* Amalie von Sachsen-Hildburghausen (1732–1799), priñsez Hohenlohe-Neuenstein zu Oehringen
* Anna Amalia von Sachsen-Weimar-Eisenach (1739-1807), sonaozourez alaman,
* Adelheid Amalie von Gallitzin (1748-1806), katolikez romantel
* Amalie von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld-Bischweiler (1752-1828)

#### XIXvet kantved
* Amalie von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld-Bischweiler (1752-1828)
* Amalie von Hessen-Darmstadt (1754-1832)
* Amalie Zephyrine von Salm-Kyrburg (1760–1841), priñsez Hohenzollern-Sigmaringen, 
* Caroline Amalie Elisabeth von Braunschweig-Wolfenbüttel (1768–1821), a zimezas d'ar roue saoz George IV; rouanez Breizh-Veur.
* Amalie Luise von Arenberg (1789–1823).
* Amalie von Sachsen (1794–1870), priñsez ha sonaozourez.
* Amalie von Württemberg (1798–1848), dugez Württemberg ha dugez Sachsen-Altenburg
* Amalie Auguste von Bayern (1801-1877)
* Amalie Adlerberg, pe Amalie von Lerchenfeld (1808-1888)
* Amalie von Schintling (1812–1831) 
* Amalie von Oldenburg (1818-1875), rouanez Gres 
* Elisabeth Eugenie Amalie (1837-1898), anavezet evel **[[Sisi]]**, Impalaerez Aostria
* Amalie von Sachsen-Coburg und Gotha (1848-1894)
* Amalie in Bayern (1865-1912)

### Tud ordinal
* Amalie Sieveking (1794-1859), madoberourez alaman
* Amalie Dietrich (1821-1891), loenedoniourez alaman
*Amalie Skram (1846 -1905 ) , skrivagnerez norvegat
* Amalie 'Emmy' Noether (1882-1935), matematikourez alaman
* Leni Riefenstahl (Berta Helene Amalie Riefenstahl; 1902-2003), filmaozourez alaman
* Amalie Pinkus (1910–1996), emsaverez suis evit gwirioù armerc'hed

## Pennadoù kar
* Zeche Amalia, Zeche Amalie
Astérix ar Galian

Troioù-kaer **Astérix ar Galian** (*Astérix le Gaulois* en e doare gallek orin; **Asteriks ar Galian** en embannadurioù brezhonek) zo ur stirad bannoù-treset skrivet gant René Goscinny ha skeudennaouet gant Albert Uderzo betek 1977, ha skrivet ha skeudennaouet gant Uderzo hepken goude 1977 da heul marv Goscinny. Er gelaouenn Pilote, e dibenn ar bloavezhioù 1950, e voe loc'het troioù-kaer Astérix ar Galian. 

Astérix, e vignon Obélix hag e gi Idéfix eo tudennoù pennañ ar stirad.

Daoust m'eo bet troet troioù-kaer Astérix en un niver bras a yezhoù dre ar bed-holl, n'eus bet troet nemet tri anezho e brezhoneg : Asteriks e Breizh hag Emgann ar pennoù e 1976 gant Preder, hag Asteriks hag an distro gant Albert René Éditions e 2004.
Inizi Gwerc'h Nederlandat

**Ur pennad [[Inizi Gwerc'h]] zo ivez.*

An **Inizi Gwerc'h Nederlandat** zo bet anezho etre 1625 ha 1680 en Inizi Gwerc'h. Bez e oant:

* Saint Croix: Diazezet e oa Izelvroiz er reter, ha Saozon er c'hornôg. Bec'h a savas etreze. Mont a reas Izelvroiz da St. Eustatius, ha kemeret e voe neuze gant Spagn.
* Tortola: E 1648 e tegouezhas kentañ. the WIC opened a successful post on the island. E 1665 e tegouezhas Izelvoiz gant sklaved du, d'ober war-dro gonit korz-sukr. Kemeret e voe an nezenn gant Bro-Saoz e 1672.
* Anegada: Kemeret e voe gant ar Saozon war-dro 1680 .
* Saint Thomas: Trevadennet e voe e 1657, hag aloubet gant Danmark e 1666.
* Virgin Gorda: Trevadennet adal 1628. Kemeret e voe gant ar Saozon e 1680 .
Inizi Gwerc'h Spagnol

**Ur pennad [[Inizi Gwerc'h]] zo ivez.*

An **Inizi Gwerc'h Spagnol** ( e spagnoleg e lavarer **Islas Vírgenes Españolas**, pe **Islas del Pasaje** , pe **Islas Vírgenes de Puerto Rico**) zo un enezeg er reter da enezenn Puerto Rico, ha stag outi. N'emaint ket en Inizi Gwerc'h Stadunanat, a zo er reter dezhe, hag alies ne weler ket anezho evel un darn eus an Inizi Gwerc'h, daoust ma'z int lodek eus an aradennad inizi.

## Notennoù
Inizi Gwerc'h Breizhveurat

* *Ur pennad [[Inizi Gwerc'h]] zo ivez.*

An **Inizi Gwerc'h** (anv ofisiel hag istorel: *Virgin Islands* e saozneg), pe **Tiriad an Inizi Gwerc'h** (*Territory of the Virgin Islands*), anvet alies **Inizi Gwerc'h Breizhveurat** (pe reishoc'h **Breizhveuriat**) pe c'hoazh **Inizi Gwerc'h Breizh-Veur** (*British Virgin Islands* e saozneg: berradur: BVI) evit o dishañvalout diouzh Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet, zo un Tiriad Breizhveurat Tramor er Mor Karib er reter da enezenn Puerto Rico. 
Road Town eo ar gêr-benn, e Tortola, an enezenn vrasañ, dezhi 20 km hed ha 5 km led. 22 000 a dud zo o chom er vro, ha 18 000 anezhe e Tortola.

## An inizi
Bez' ez int:
* Tortola, 
* Virgin Gorda, 
* Anegada 
* Jost Van Dyke, 
* hag un 50 enezennig all, didud peurvuiañ. 
N'eus tud nemet en ur 15 anezho.

## Liammoù diavaez

## Daveennoù
Wilhelmina

** Wilhelmina** zo un anv-bihan alamanek hag un anv-bihan svedek roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Savet eo diwar an anv-bihan Wilhelm, eus *will* "youl", ha *helm* "gwarez".

## Adstumm
Wilhelmine a vez skrivet alies en alamaneg.

## Tud

* Amalia Wilhelmina von Königsmarck (1663-1740), arzourez svedat;
* Wilhelmina Krafft (1778-1828), livourez svedat;
* Wilhelmina an Izelvroioù (1880–1962), rouanez an Izelvroioù;
* Wilhelmina Harper (1884-1973), skrivagnerez stadunanat evit ar vugale
* Wilhelmina Cooper (1939–1980), gizourez stadunanat;
* Wilhelmina Drucker, kelaouennerez izelvroat.

## Douaroniezh
*Ar menezioù Wilhelmina e Suriname.
Kastell Komborn

**Kastell Komborn** zo ur c'hastell e kumun Komborn, e Bro-Sant-Maloù hag en Il-ha-Gwilen, un 40 km bennak en hanternoz da Roazhon. 

## Istor
Savet e voe ar c'hastell etre an  hag ar , war un dorgenn, nepell diouzh ul lenn. Savet e oa bet ar c'hastell kentañ e 1016, gant eskob Dol, evit difenn e zouaroù. Tremen a reas ar c'hastell hag e zouaroù etre daouarn meur a diegezh nobl goude-se. D'ar familh Gwesklin e voe da skouer. E 1761 e voe gwerzhet gant e berc'henn da neuze, Emmanuel-Félicité de Durfort, da René-Auguste de Chateaubriand, ur paramantour pinvidik eus Sant-Maloù, tad d'ar skrivagner François-René de Chateaubriand (1768–1848). En eñvorennoù hennezh e reer kalz anv eus ar c'hastell, al lec'h ma tremenas e vugaleaj er bloavezhioù 1770. Preizhet e voe ar c'hastell e-pad an Dispac'h Gall ha dibennet e voe e berc'henn, Jean-Baptiste de Châteaubriand, ur breur da François-René. 

Er bloavezhioù 1870 e voe adkempennet ar c'hastell, gant alioù an tisavour Eugène Viollet-le-Duc. Emañ war roll ar monumantoù istorel abaoe 1966. Gweladenniñ anezhañ a c'haller.

## Skeudennoù

Restr:Château de Combourg - Façade de l'entrée.jpg|alt=Façade de l'entrée.|
Restr:Château de Combourg - Vue de l'Ouest.jpg|alt=|
Restr:Château de Combourg - Blason des Chateaubriand sur la façade de l'entrée.jpg|Ardamezioù tiegezh Chateaubriand.
Restr:Château de Combourg - La Tour du Chat vue des remparts.jpg|Tour Sybil.
Restr:Château de Combourg - La Tour Sybil vue des remparts.jpg|Tour Sybil.
Restr:Château de Combourg - La Tour du Croisé vue des remparts.jpg|Tour Croisé.
Restr:Château de Combourg - La Tour du Maure vue des remparts.jpg|Tour Maure.
Restr:Château de Combourg - Girouette de la Tour du Croisé.jpg|alt=La girouette de la Tour du Croisé.|
Restr:Château de Combourg - Le lac.jpg|Al lenn.
Restr:Château de Combourg - Le parc.jpg|Ar park.
Restr:Château de Combourg - Croix de Lucille.jpg|Kroaz Lucille.
Restr:Château de Combourg - Le faux Cyprès de Lawson (250 ans).jpg|Ar siprezenn Lawson (250 bloaz).

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel Kastell Komborn
*  Luc'hskeudennoù eus kastell Komborn
Beyoncé Knowles

**Beyoncé**, pe *Beyoncé Giselle Knowles*, zo ur sonaozourez-kanerez amerikan, ganet d'ar 4 a viz Gwengolo 1981 e Houston (Texas). Dimezet eo gant Jay-Z, ur *raper*. 

## Buhezskrid
Mathew Knowles, tad Beyoncé, zo un aozer muzik a-vicher ha Tina Knowles, he mamm, zo un aozerez dilhad hag ur berukennerez. Ur c'hoar anvet Solange he deus Beyoncé.

Krouet he doa ur strollad anvet Destiny's Child e fin ar bloavezhioù 1990 a-raok dont da vezañ kanerez dindan hec'h anv dezhi. Ar ganaouenn he doa graet ar berzh brasañ eo *Say My Name*, he doa roet lañs d'ar strollad, unan e-touez ar strolladoù merc'hed o deus gwerzhet ar muiañ a bladennoù int. 

Graet he deus pevar album solo: Dangerously in love (2003) ; B'Day ( 2006) ; I am … Sasha Fierce ( 2008); 4 (2011) (Sasha Fierce eo anv an dudenn krouet gant Beyoncé pa vez war ar leurenn).
Ad hoc

***Ad hoc*** zo un droienn latin a dalv kement hag « evit se ».

Peurvuiañ e vez implijet d’ober anv eus un dra pe un diskoulm resis hag a glot gant ur gudenn resis, ha n’haller ket implij evit traoù all : arbennigourien *ad hoc*, da skouer.
Er Wikipedia, ar pajennadoù **ad hoc** eo ar re a zo bet savet evit plediñ gant un dodenn resis : ne skriver ket a-zivout brini er bajenn unkorneg. 

## Pennadoù kar
* *[[Ad libitum]]*
* *[[Ad infinitum]]*

## Gwelet ivez
* Listennad lavaredoù latin
Amélie

**Amélie** zo un anv-bihan gallek

## Yezhoù all
*Amelia
*Amelie
*Amalia
*Amalie

## Tud

### Rouanezed ha priñsezed
* Amélie de Bourbon, anv meur a briñsez eus Tiegezh Bourbon
* Amélie de Beauharnais, pe *[[Amélie von Leuchtenberg]]* (1812 -1873) Impalaerez Brazil.
* Amélie d'Orléans, merc'h da Philippe d'Orléans (1838-1894), rouanez Portugal

### Tud all
* Amélie Beaury-Saurel (1849–1924), livourez c'hall
* Amélie d'Orléans (1865–1951), merc'h henañ ar priñs gall Philippe, kont Pariz
* Amélie Gex (1835–1883), barzhez savoiat
* Amélie Linz (1824–1904), skrivagnerez alaman
* Amélie Helga Lundahl (1850–1914), livourez finlandat
* Amélie Mauresmo (1979-), tenniserez c'hall
* Amélie Nothomb (1967-), skrivagnerez velgiat
* Amélie Plume (born 1943), skrivagnerez suis
* Amélie Rives Troubetzkoy (1863–1945), barzhez ha romantourez stadunanat

### Amelita
*Amelita Galli-Curci, pe Amelita Galli, (1882 – 1963), c'hoariganerez italian.

## Lennegezh
**Occupe-toi d'Amélie*, komedienn c'hallek gant Georges Feydeau e 1908, deuet da vout ur film. 
* *Amélie*, eil lodenn *Les Semailles et les moissons* gant Henri Troyat.

## Filmoù
**Occupe-toi d'Amélie*, ur film gallek diwar komedienn Georges Feydeau. 
**Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain*, film gallek.

## Lec'hanvadurezh
* Amélie-les-Bains-Palalda zo ur gumun c'hall, adeu hec'h anv eus ar rouanez Amélie de Bourbon (1782-1866)
Amelia

**Amelia** zo un anv-bihan italianek, saoznek, ha polonek. 

## Yezhoù all
*Amalia, en alamaneg ha portugaleg
*Amalie
*Amélia, e portugaleg
*Amélie e galleg

## Tud

### Priñsezed
* Amelia Breizh -Veur (1711 – 1786), eil merc'h ar roue saoz George II .
* Amelia ar Rouantelezh-Unanet (1783 – 1810), merc'h d'ar roue saoz George III. 

### XIXvet kantved
* Amelia Curran (1775–1847), livourez iwerzhonat. He c'hoar, Sarah Curran, a oa da zimeziñ da Robert Emmet.
*Maria-Amélia de Bragança

### XXvet kantved
* Amelia Earhart (1897 -1937), nijerez stadunanat
* Amelia Bence (Buenos Aires, 1919) anv micher an aktourez arc'hantinat *María Amelia Batvinik*.
* Amelia Rosselli (1930 – 1996), barzhez italianek 
* Minnie Driver, anv-micher *Amelia Fiona J. Driver* ( 1970- ), aktourez saoz
* Amelia Warner (1982 –), aktourez saoz
* Amelia Adamo, kelaouennerez svedat
* Amelia Andersdotter, politikerez svedat

## Lennegezh
*Amelia (romant) , romant saoznek gant Henry Fielding

## Film
*Amelia (film) , film saoz e 2009 diwar-benn Amelia Earhart 

## Lec'hanvadurezh
### 
* Amelia Cove, kêriadenn e Newfoundland and Labrador, e St. Barbe District, nepell diouzh Griguet.

### 
*Amelia (Terni), kumun e proviñs Terni, en Umbria, en Italia. 

### 
* Amelia, Louisiana, 
* Amelia, Nebraska, 
* Amelia, Ohio, 
* Amelia City, Florida,
* Amelia County, Virginia, 
* Amelia Courthouse, Virginia, 
* Amelia Island, enezenn kreisteisañ ar Sea Islands, tost da Florida
Grand dictionnaire français-breton

**Grand dictionnaire français-breton**, lesanvet **Geriadur Vallée** dre verrdro, zo ur geriadur galleg-brezhoneg savet gant Frañsez Vallée hag embannet e 1931.

## Rakskridoù
Pennadoù gallek zo e deroù ar geriadur:
* *Bibliographie*
* *Avertissement des éditeurs*
* Ur pennad hir anvet *Introduction*

## Eil embannadur
Ar *[[Supplément au Grand Dictionnaire français-breton]]*, a oa bet embannet e 1948, zo bet adembannet, a-gevret gant ar *Grand dictionnaire* en e eil embannadur, e 1980. 

Evit ar ger *culture* e kinnig *sevenadurez* ha *diouezerez*; evit *civilisation* e kinnig *sevenadur, sevenadurez*, ha *diouezadur, diouezidigez*.
Samuel Arnold

**Samuel Arnold** zo un anv saoznek ha hini meur a zen.

* Samuel Arnold (sonaozour) (1742–1802), sonaozour hag ograour saoz, lavaret ezeus e c'halle bezañ mab d'ar briñsez Amelia Breizh-Veur;
* e vab Samuel James Arnold, dramaour saoznek
* meur a bolitikour stadunanat:
**Samuel Arnold (Connecticut) (1806–1869), Dileuriad eus Connecticut
**Samuel Arnold (irienner) (1838–1906), kenirienner da skrapañ ar prezidant Abraham Lincoln
**Samuel G. Arnold (1821–1880), Senedour eus Rhode Island
**Samuel W. Arnold (1879–1961), Dileuriad eus Missouri
Amelia Breizh-Veur

**Ur pennad all zo diwar-benn [[Amelia ar Rouantelezh-Unanet]] (1783–1810)*.

**Amelia Breizh-Veur** (1711–1786) a oa ur briñsez saoz eus Hannover, eil merc'h ar roue saoz George II. 

Ganet e oa  d'an 30 a viz Mae 1711 e kastell Herrenhausen. Merc'h e oa da George, dug Cambridge, a vo anvet da roue breizh-Veur e 1727, ha d'e bried  Caroline von Brandenburg-Ansbach, merc'h da Johan-Friedrich, margrav Brandenburg-Ansbach.

Chom a reas dizimez. Lavaret ez eus bet e oa mamm d'ar sonaozour Samuel Arnold (1742–1802).
Amalia Wilhelmina von Königsmarck

**Amalie Wilhelmine von Königsmarck** (en alamaneg), pe **Amalia Wilhelmina Königsmarck** (e svedeg), ganet e 1663 ha marvet e 1740, a oa ur gontez svedat, livourez, barzhez svedek, hag aktourez. 

## He buhez
Merc'h e oa da Kurt Christoph von Königsmarck (1634-1673) ha da Maria Christina Wrangel. C'hoar e oa da Philipp Christoph von Königsmarck, Aurora von Königsmarck ha Carl Johan von Königsmarck, ha nizez e oa da Otto Wilhelm von Königsmarck. Dimeziñ a reas d'ar c'hont Carl Gustaf Lewenhaupt (1662-1703) e 1689. 

E lez Sveden e oa e-touez studierezed David Klöcker Ehrenstrahl. 

Livet he deus un emboltred (1688), ur poltred eus he c'hoar Aurora, eus ar briñsez Katarina Ebba Horn (1698) hag eus Sophia Dorothea von Hannover. 

Evel he c'hoar Aurora e kemeras perzh e c'hoariva al lez, gwarezet gant ar rouanez Ulrika Eleonora Danmark. 

Sevel barzhonegoù a reas ivez.

## Levrlennadur
* Svenskt konstnärslexikon (Swedish Art dictionary) Allhems Förlag Malmö
* Lars Löfgren: Svensk teater (Swedish theatre) Natur och Kultur, Stockholm 2003, sid. 46. ISBN 91-27-09672-6.
Wilhelmine Ernestine Danmark

**Wilhelmine Ernestine Danmark ha Norvegia** (*Vilhelmine Ernestine* e daneg, *Wilhelmine Ernestine* en alamaneg), ganet e 1650 ha marvet e 1706, a oa ur briñsez danat eus an Tiegezh Oldenburg, deuet da vout Priñsez-dilennerez Pfalz.

## He buhez
Merc'h e oa da roue Danmark, Frederik III ha da Sophie Amalie von Braunschweig-Lüneburg, an trede eus o femp merc'h.

Dimezet e voe da Karl, mab Dilenner Pfalz, e 1671. Ne blije ket e wreg d'ar priñs. N'o doe bugel ebet.
Samuel Arnold (sonaozour)

**Ur pennad [[Samuel Arnold]] zo.* 
**Samuel Arnold** (10 a viz Eost 1740 – 22 a viz Here 1802) a oa ur sonaozour hag ograour saoz

Ganet e oa Samuel Arnold e Londrez. Lavaret ez eus bet e oa mab d'ar briñsez Amelia Breizh-Veur ha d’un Thomas Arnold.
Kregiñ a reas da skrivañ sonerezh evit ar c’hoariva war-dro 1764. Un toullad bloavezhioù goude e oa rener sonerezh er Marylebone Gardens, ha kalz eus e bezhioù a voe savet evit se. E 1777 ez eas da labourat evit George Colman the Elder er Little Theatre, Haymarket.

E 1783 e voe anvet da ograour er Chapel Royal, hag e 1793 en Abati Westminster ma voe beziet e 1802.

## Oberennoù
**The Maid of the Mill* (1765)
**[[Abimelech (oratorio)|Abimelech]]* (1768)
**The Prodigal Son* (1773)
**[[The Baron Kinkvervankotsdorsprakingatchdern]]* (1781)
**The Castle of Andalusia* (1782)
**Turk and No Turk* (1785)
**[[Inkle and Yarico]]* (1787)

Ober a reas ivez war-dro embann dastumad kentañ oberennoù 
Georg Friedrich Händel etre 1787 ha 1797, a voe embannet e 180 rann.

## Notennoù
Pask

**Pask** a zo ur gouel kristen a orin yuzev. Gouel pennañ ar gristenien eo pa lidont dasorc'hidigezh ar C'hrist. A bep seurt lidoù pobl a vez ivez da heul pe e-tro ar gouel-se, koulz gwechall ha bremañ, pa glot dre vras gant penn-kentañ an nevezamzer.

## Yuzevegezh
*Gwelet ar pennad [[Pesac'h]].*

## Kristeniezh
Hervez ar gristenien eo an deiz ma savas Jezuz a varv da vev.
Lidet e vez d'ar Sul kentañ goude al loargann kentañ war-lerc'h kedez an nevezamzer, etre ar 22 a viz Meurzh d'an abretañ hag ar 25 a viz Ebrel d'an diwezhatañ neuze.

## Lidoù pobl

## Liammoù diavaez
*  
*
Gracias a la vida

**Gracias a la vida** (*Trugarez d'ar vuhez* e brezhoneg) zo anv meur a oberenn spagnolek:
* Gracias a la vida (kan), kan gant ar ganerez chileat Violeta Parra.
* Gracias a la vida (albom Joan Baez), albom spagnolek e 1974 gant Joan Baez.
* Gracias a la vida (albom Inti-Illimani), albom Inti-Illimani e 1979.
* Gracias a la vida (albom Pasión Vega), albom Pasión Vega e 2009.
Gracias a la vida (kan)

***Gracias a la vida*** zo ur ganaouenn spagnolek, savet gant ar ganerez chileat Violeta Parra, a glever en hec'h albom *[[Las Últimas Composiciones]]* eus 1966, hag adkanet gant meuz a ganerez abaoe.
Bloaz goude en em lazhas. 

Meur a wech ez eus bet skrivet e oa unan eus ar c'hanaouennoù bravañ e spagnoleg. 

## Ar ganaouenn
::***Gracias a la vida***

:Gracias a la vida, que me ha dado tanto.
:Me dio dos luceros, y cuando los abro,
:Perfecto distingo lo negro del blanco,
:Y en el alto cielo su fondo estrellado,
:Y en las multitudes al hombre que yo amo. 

::Gracias a la vida, que me ha dado tanto.
::Me ha dado el oído que, en todo su ancho,
::Graba noche y día grillos y canarios,
::Martillos, turbinas, ladridos, chubascos,
::Y la voz tan tierna de mi bien amado. 

:Gracias a la vida, que me ha dado tanto.
:Me ha dado el sonido y el abecedario,
:Con él las palabras que pienso y declaro,
:madre y amigo, hermano y luz alumbrando
:la ruta del alma del que estoy amando.

::Gracias a la vida, que me ha dado tanto.
::Me ha dado la marcha de mis pies cansados.
::Con ellos anduve ciudades y charcos,
::Playas y desiertos, montañas y llanos,
::Y la casa tuya, tu calle y tu patio. 

:Gracias a la vida, que me ha dado tanto.
:Me dio el corazón, que agita su marco,
:Cuando miro el fruto del cerebro humano,
:Cuando miro al bueno tan lejos del malo,
:Cuando miro el fondo de tus ojos claros. 

::Gracias a la vida, que me ha dado tanto.
::Me ha dado la risa, me ha dado el llanto.
::Así yo distingo dicha de quebranto,
::Los dos materiales que forman mi canto,
::Y el canto de ustedes que es el mismo canto,
::Y el canto de todos que es mi propio canto.

## Kanerien all
* Mercedes Sosa en *Homenaje a Violeta Parra* (1971).
* Joan Baez en *[[Gracias A la Vida (albom Joan Baez )|Gracias a la Vida]]* (1974).
* Gabriella Ferri en *Remedios* (1974).
* Elis Regina en *[[Falso Brilhante]]* (1976).
* Richard Clayderman en *América Latina…Mon Amour * (1992).
* Issac Delgado en *La Formula* (2000).
* Alberto Cortez en *Leyendas: Alberto Cortez* (2005).
* Yasmin Levy en *La Judería - Ladino meets Flamenco* (2005).
* La Oreja de Van Gogh en "Festival de Viña del Mar" (2005)
* Verónica Garay Opaso en "Así"' (2007).
* Pasión Vega en "Gracias a la vida"' (2009).

## Liammoù diavaez
* Komzoù  ''Gracias a la Vida'' troet e saozneg
* Kanet gant Mercedes Sosa:[ http://www.youtube.com/watch?v=cIrGQD84F1g&feature=fvst ]
*Gracias a la vida گراسیاس آلا ویدا (+ translation into 12 languages)
Jharkhand

**Jharkhand** (झारखंड en hindieg, ঝাড়খণ্ড e banglaeg) zo unan eus stadoù India, e reter ar vro. Savet e oa bet e miz Du 2000, gant un tamm eus stad Bihar. Emañ Jharkhand etre ar stadoù-mañ : Bihar en hanternoz, Uttar Pradesh ha Chhattisgarh er c'hornôg, Orisa er c'hreisteiz, ha Kornôg Bengal er reter. Poblet eo gant 26 909 428 a dud (2001), ha gant se ez eo an 13vet stad vrasañ en India e-keñver poblañs. An 28vet stad vrasañ eo a-fed gorread. An hindieg eo ar yezh ofisiel.

Ranchi eo ar gêr-benn, ha Jamshedpur eo ar gêr vrasañ er stad. "Bro ar c'hoadoù" e vefe ster an anv *Jharkhand*. 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel stad Jharkhand
Thorn (lizherenn)

**Ur bajenn [[Thorn]] zo ivez*.
Þþ

**Thorn** a zo anv ul lizherenn latin ispisial skrivet **Þ**, **þ ** bet implijet gwechall evit skrivañ an hensaozneg ha hiziv c'hoazh an islandeg evit ober diouzh ar son .

Diorroet e oa bet, evel ƿ, diwar stumm ur run.

E saozneg e veze distaget  ivez met e islandeg e vez implijet al lizherenn Ð, ð evit ober diouzh ar son mouezhiet-se. 

Kavet e vez c'hoazh a-wechoù ur stumm heñvel ouzh an *y* ha droukkemmesket gantañ evit lakaat anv ur stal da hañvalat bezañ kozh, dreist-holl e lec'hioù touristel e Bro-Saoz. 

## Gwelet ivez
*Wynn
Wynn (lizherenn)

**Ur pennad [[Wynn]] zo ivez*. 

**Wynn** pe **wen** a zo anv ul lizherenn latin ispisial skrivet **Ƿ ƿ** bet implijet gwechall evit skrivañ an hensaozneg evit ober diouzh ar son .

Diorroet e oa bet, evel þ, diwar stumm ur run, met kemeret e oa bet he flas en-dro gant al lizherenn *uu* tro-dro da 1300 da geñver marevezh ar c'hrennsaozneg, deuet da c'houde da vezañ *w*.

## Gwelet ivez
*Thorn
John Wynn

**John Wynn** zo anv meur a zen:

*John Wynn ap Maredudd (1525–1559), penn Tiegezh Cunedda, tad Sir John Wynn 
*e vab Sir John Wynn (1553–1627), kannad pastell-vro Sir Gaernarvon, 1586 
*Sir John Wynn, 5vet Baronet (1628–1719)
*Sir John Wynn, 2nd Baronet (1701–1773)

## Pennad kar
*John Wynne
*John Wynn Baker, armerzhour
*Jon Wynne-Tyson, skrivagner
Stadoù ha tiriadoù India

India zo rannet etre 28 stad ha 7 tiriad.

**Stadoù :**

**Tiriadoù an Unaniezh :**

A. Inizi Andaman ha Nikobar
B. Chandigarh
C. Dadra ha Nagar Haveli
D. Daman ha Diu
E. Lakshadweep
G. Pondicherry


**Tiriad ar Gêr-benn Vroadel :**

F. Delhi


## Istor
Da vare Impalaeriezh Breizh-Veur e oa broioù all en Indez, ouzhpenn India, broioù zo aet abaoe d'ober stadoù Pakistan ha Bangladesh (Nepal, Bhoutan ha Birmania a oa bet stag ouzh Indez ivez da vareoù zo). En Indez vreizhveurat e oa meur a zoare stad : ar *proviñsoù* a oa renet gant ur gouarnour anvet evit se gant Breizh-Veur hag ar *stadoù priñsel* a oa renet gant ur priñs pe ur roue, emren a-walc'h diouzh Breizh-Veur ha pa asantfe ober gwazoniezh da roue Breizh-Veur.

Pa voe dispartiet Pakistan diouzh India e 1947, e voe staget ar proviñsoù hag ar priñselezhioù-se ouzh an eil bro pe eben, war-bouez Panjab ha Bengal a voe rannet etrezo. En em glevet a reas an div vro evit lezel renerien ar "stadoù priñsel" da zibab ouzh pehini e felle dezho bezañ staget. Stad Hyderabad (en Andhra Pradesh bremañ) a oa renet gant ur priñs a glaskas chom dizalc’h diouzh an div vro nevez, met en aner : staget e voe e zouaroù ouzh India, dre heg. Er gwalarn, e Jammu ha Kachmir, e voe bec’h etre India ha Pakistan, pa glaske pep bro lakaat he c’hrabanoù war ar stad-se, poblet gant muzulmiz dreist-holl (77% a vuzulmiz), met renet gant ur priñs hindou, ur "Maharaja". Goude un tamm brezel e voe rannet Jammu ha Kachmir, gant ul lodenn vihan a voe staget ouzh Pakistan hag al lodenn vrasañ a chomas stag ouzh India.

Er bloavezhioù goude an dizalc’hiezh, e 1947, e voe troet ar stadoù priñsel tamm-ha-tamm, e proviñsoù evel ar re all, hag e kollas ar briñsed o galloud. Goude se, er bloavezhioù 1950, e voe adwelet an doare ma oa rannet ar proviñsoù. E 1956 e voe krouet stadoù nevez, a glote gwelloc‘h o bevennoù gant harzoù yezhel. E deroù ar bloavezhioù 1960 e voe staget ouzh India an trevadennoù gall ha portugalat oa c’hoazh el ledenez, ha dont a rejont da vezañ tiriadoù eus an Unaniezh : Puducherry, Dadra ha Nagar Haveli, Goa, Daman ha Diu.

Diwezhatoc’h e voe krouet stadoù all pe e voe adwelet bevennoù ar stadoù : Haryana, 1966, a voe distaget diouzh Panjab. E 2000 e voe krouet teir stad nevez Jharkhand, Chhattisgarh ha Uttaranchal. Rouantelezh kozh Sikkim a voe staget ouzh India, evit dont da vezañ unan eus he stadoù, e 1975. En Asam e voe krouet meur a stad vihan, da respont da c’houlennoù an annezidi er bloazhioù 1960 ha 1970.

E 2014 eo bet rannet Andhra Pradesh ha savet Telangana diwarni.

## Notennoù
Eng

**Eng** a zo un anv alamanek hag a c'hell bezañ:
*al lizherenn Ŋ: gwelout Eng (lizherenn)
*un anv-tud hag un anv-lec'h

## Tud
Un anv-tiegezh alamanek eo. 
* Holger Eng (* 1961)
* Martin Eng (* 5. 1986)
* Peter Eng (1892–1938)
* Philipp Eng (* 1990)

## Lec'hanvadurezh
*Eng (Vomp), ur gêriadenn en Aostria.
Bragoù

Ar **bragoù** ( *bragaouioù*, *brageier* el liester) zo ur pezh dilhad da wiskañ traoñ ar c'horf adalek an dargreiz betek an daouufern. Ur pezh dilhad evit ar baotred eo bet pell amzer : e dibenn ar bloavezhioù 1960 e veze difennet c'hoazh d'ar skoliadezed gwiskañ brageier da vont da skolioù a zo e Breizh.

## Bragaouioù merc'hed
A-raok an  e oa ral ar merc'hed hag a wiske bragaouioù evel ma rae George Sand. Aesoc'h e kavent gwiskañ brageier da varc'hegañ. Lod a gave gwell gwareziñ o c'horf, evel merc'hed ar mengleuzioù.

Goude ar Brezel-bed kentañ e krogas ar merc'hed pinvidik da wiskañ bragaouioù ha da droc'hañ o blev, da zilezel doareoù stag ouzh ar gevredigezh kozh ma ranke ar merc'hed plegañ da reolennoù strizh en o dilhad evel en o emzalc'h.

Hiziv e plij d'ar merc'hed gwiskañ bragaouioù a bep seurt, berr pe verroc'h, hervez an amzer, pe a-wechoù hervez pezh a fell dezho diskouez.

Gant emdroadur ar gevredigezh e karterioù a zo e vez ret zoken d'ar merc'hed gwiskañ brageier mar ne fell ket dezho bezañ kunujennet pe gwallgaset war zigarez e vijent gwisket evel gisti.


Sans-culotte.jpg|Ur «&nbsp;*[[Dispac'h gall|sans-culotte]]*&nbsp;» e 1792
Wigan pit brow lass.jpg|Ur vengleuzerez kostez Manchester, ~1850


## Pennadoù kar
* Bragoù berr
* Bragoù-dindan
* Bragez
Attila e Cabrita

***Attila e Cabrita*** zo ur romant brezhonek gant Jean-Christophe Bozec. Embannet e oa bet gant Emgleo Breiz d'ar 16 a viz Gwengolo 2009.

## Ar romant
Kontañ a ra an oberour istor ur paotr daou vloaz ha tregont, Fañch An Dorner e anv, o chom e ti e dud.

## Levrlennadur
**Attila e Cabrita*, Jean-Christophe Bozec. Emgleo Breiz 

## Notennoù ha daveennoù
Mor Kara

**Mor Kara** (*Ка́рское мо́ре*, *Karskoye More*, e rusianeg) zo ur mor e Meurvor skornek Arktika, en hanternoz da Rusia. Rannet eo diouzh Mor Barents er c'hornôg gant enezeg Novaya Zemlya, ha diouzh Mor Laptev er reter gant inizi Severnaya Zemlya.

En em astenn a ra Mor Kara war 1 450 km hed ha 970 km led, gant ur gorread war-dro 880 000 km². Goloet e vez gant skorn a-hed nav miz bep bloaz.
Frederig II (Prusia)

**Frederig II**, pe **Frederig Veur** (e brezhoneg) pe *Friedrich der Große* pe *der Alte Fritz* (en alamaneg) (1712–1786), a voe roue Prusia adalek 1740. War un dro e oa Frederig IV Brandenburg evel priñs-dilenner Brandenburg, ha Frederig II Prusia evel trede roue Prusia (1740-1772). 

Troet-kenañ e oa gant ar galleg hag ar brederouriezh. Daremprediñ a reas Voltaire e-pad ur pennad. Troet e oa gant ar soudarded yaouank ivez. 

## E vuhez
Mab e oa da Friedrich Wilhelm Iañ ha d'e bried Sophie Dorothea von Hannover. 

E 1733 e voe dimezet da Elisabeth Christine von Braunschweig-Bevern (1715–1797).

## Skrivet gantañ
* « *Diplomategezh hep an armoù zo evel sonerezh hep binvioù* » (« *Diplomatie ohne Waffen ist wie Musik ohne Instrumente* »)

* « *Nerzh ar stadoù zo diazezet war an dud veur zo bet ganet dezho d'ar c'houlz vat *»

## Notennoù
Brozh verr

**Brozh verr**, **berrvrozh** a reer eus ur vrozh (*brozhioù, brezhier,* el liester), da lavarout eo ur pezh dilhad a ziskenn a-hed ar c'horf adalek an dargreiz, ha ne dap ket izeloc'h eget an daoulin.
Strizh e vez ar brezhier berr peurvuiañ, met war zigeriñ e c'hallont bezañ ivez.

Berroc'h c'hoazh eget ar berrvrozhioù zo : ar brozhioùigoù berr-berr.

## Istor
En Henamzer e veze gwisket brezhier berr gant ar wazed.

En  e oa kroget giz ar brezhier berr. E kabared ar *Folies Bergère* e Pariz e 1926 e touge Josephine Baker ur vrozh verr graet gant bananez. Ret e voe gortoz ar bloavezhioù 1960 koulskoude evit gwelout ar c'hiz-se oc'h en em skignañ dre Europa.

## Sportoù

Brezhier berr a vez douget gant ar merc'hed e sportoù zo, evel an tennis.
Adalek ar bloavezhioù 1940 da vihanañ e voe gwelet brezhier berr gant ar sportourezed.
Lavaret e vez ez eo kresket niver ar sellerien abadennoù tennis er skinwel abaoe m'eo berraet kalz brezhier ar merc'hed.

## Levrlennadur
*  Bianca Lang, Tina Schraml, Lena Elster: *Der Minirock. Die Revolution - Die Macher - Die Ikonen.* Edel-Edition, Hamburg 2009, ISBN 978-3-941378-05-6.
Wyn

**Wyn** zo un anv kembraek, deuet eus gwyn.

## Tud

*A. A. Wyn (1898–1967), 
*Aled Wyn Davies (1974-), tenor kembreat
*Alun Wyn Davies, rugbier kembreat
*Alun Wyn Jones ( 1985-), rugbier kembreat
*Cerith Wyn Evans (1958-), arzour
*Dyfed Wyn-Evans (born 1969), c'hoariganer
*Eirug Wyn (1950–2004), skrivagner kembraek
*Eliseus Williams (Eifion Wyn) (1867–1926), barzh kembraek
*Elizabeth Wyn Wood (1903–1966), kizeller kanadian
*Emyr Wyn Lewis (1982-), rugbier kembreat
*Eurig Wyn (1944-), politikour kembreat
*Geraint Wyn Davies (1957-), aktour kanadian
*Hedd Wyn (1887–1917), barzh kembraek lazhet er brezel, ur film diwar e benn
*Ieuan Wyn Jones, (1949-), politiker e Plaid Cymru, 
*Llewelyn Wyn Griffith (1890–1977), romantour*
*Owen Wyn Owen, mekaniker
*Percy Wyn-Harris (1903-), 
*Wyn Calvin (1926), komedian kembreat
*Wyn Cooper, barzh stadunanat
*Wyn Jones (1953), politiker eus Plaid Cymru 
*Wyn Morris (1929–2010), 
*Wyn Roberts, Baron Roberts of Conwy (1930-), politiker

## Pennadoù kar
*Wynn
*Wynne
Amalberga

**Amalberga** zo un anv frankek.

## Eilstumm
*Amalaberga

## Sentezed
*Amalberga Maubeuge, mamm da santez Gudula, er VIIvet kantved
*Amalberga Gent, en VIIIvet kantved

## Levrlennadur
* Gerhard Köbler, *Gotisches Wörterbuch*, Brill, Leiden 1989, ISBN 90-04-09128-9
Kanetenn

Ur **ganetenn** zo ur voulig da c'hoari.
**Got** (ur *c'hot*) a vez lavaret eus ur ganetenn vras. 

C'hoariet e vez gante er porzhioù-skol.
Amalberga Maubeuge

**Ur pennad [[Amalberga]] zo ivez.*

**Amalberga Maubeuge** († war-dro 670) a oa ur santez frank, lidet d'an 10 a viz Gouhere. Arabat e vije droukveskañ hec'h anv gant hini Amalberga Gent, gwerc'hez eus Gent.

## He buhez
He mamm a oa c'hoar da Pepin Landen († 640), maer-ar-palez gant ar roue frank Sigebert III. Dimezet e voe d'ar c'hont Witger, ha bugale o doe:
*div verc'h, Gudula, paeronez Brusel, ha Reinelde, sentezed o-div;
*ur mab, sant Emebert. 

Goude ganet Gudula e tivizas Amalberga ha Witger dispartiañ da vont da servij Doue. Witger a eas da vanac'h hag a varvas prestik goude, hag Amalberga da leanez da vanati Maubeuge, diazezet gant ul leanez kar dezhi, Aldegonde Maubeuge. Sant Aubert Cambrai, eskob Cambrai, an hini a roas ar ouel leanez dezhi.

## Levrlennadur
***Vita Amalbergae viduae** = 'De S. Amalberga vidua Lobiis et Binchii in Belgio', Sollerius J.B. ed., *Acta Sanctorum Mensis Julii* Tomus III (1723) 63-70. 
*Vita sanctae Amalbergae viduae (buhezskrid latin eus an XIvet kantved)
Amalberga Gent

**Ur pennad [[Amalberga]] zo ivez.*

**Amalberga Gent** (pe *Amalberga von Temse*, *Amalberga von Munsterbilzen*, *Amalberge* hag *[[Amalia]]*; marv war-dro 772) a oa ul leanez. Arabat e vije droukveskañ hec'h anv gant hini Amalberga Maubeuge, kontez ha leanez eus Gent.

Unan eus he burzhudoù e voe treuziñ ur stêr vras war gein ur pesk bras.
Concepción (Chile)

* *Ur pennad [[Concepción]] zo ivez.*

**Concepción** a zo ur gêr eus Chile, kêrbenn proviñs Concepción ha Rannvro ar Biobío (gwechall Rannvro VIII). Dont a ra hec'h anv eus hini ar Werc'hez Vari, en droienn *[[Imaculada Concepción]]*. 

E miz Genver 2002 e oa 216 061 a annezidi. 

Drezi e tremen ar Stêr Biobío.

## Skeudennoù

Arco de Medicina UdeC.jpg|
Moderno Edificio en Concepción.jpg|
Desembocadura del Biobío.jpg| Aber ar Stêr Biobío.
Ex Catedral de Concepción.jpg|
Biobus01.jpg|
Hotel El Araucano.JPG|
Plaza de Armas Concepción.jpg|


## Gevelliñ
Concepción en deus diorroet kevelerezhioù gant:
* Cascavel 
* Monterrey  
* Cuenca (Ecuador)  
* Guayaquil  
* La Plata  
* Auckland  
* Bethlehem 
* Minnesota 

## Daveoù
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Encyclopædia Britannica — Concepción
Roman de Renart

**Roman de Renart** a vez lavaret eus un dastumad danevelloù krennamzerel gallek eus an XIIvet ha , kaoz enne eus loened a en em zalc'h evel tud. Skrivet e vije bet darn anezho war-dro 1170 gant un den anvet Pierre de Saint-Cloud, re all diwezhatoc'h gant *Richard de Lison*, *Pierre de Saint Cloud* ha *le Pretre de la Croix en Brie*.

Ul loen anvet Renart, anv-den a orin germanek (Reinhardt), eo an dudenn greiz, ul louarn anezhañ.

## Skolioù
Embannadurioù e galleg a-vremañ a zo graet evit ar skolioù.

## Brezhoneg
Troet, pe azasaet, e brezhoneg, eo bet an doare alamanek, Reineke Fuchs, ur skrid gant Goethe, hag anvet neuze Alanig al Louarn.

## Levrlennadur
;Galleg
*Maurice Delbouille *Les fabliaux et le roman de Renart* in *Lettres belges de langue française"* (directeurs Charlier et Hanse), La Renaissance du livre, Bruxelles, 1958.
*Elisabeth Schulze-Busacker, *Renart, le jongleur étranger : analyse thématique et linguistique à partir de la Branche Ib*, in Actes du III Colloque International « Beast Epic, Fable and Fabliau », Münster 1980, Köln / Wien (Böhlau), 1982, 380-391.
*Édition Michel Lévy Frères éditeurs, Collection Hetzel & Lévy.Paris, 1858.
*Version nouvelle de Paul Tuffrau. L'Artisan du Livre, 1942 (avec des gravures sur bois de Lucien Boucher).
*Réédition du Manuscrit de Cangé par Mario Roques, 1955. 
*Réédition d'Honoré Champion, 1960 - 1983.
*Ed. L'Art - H Piazza 1966, couverture et ornements decoratifs par Jan-Loic Delbord, 204 p.
*Le Roman de Renart, traduction de H. Rey-Flaud et A. Eskénazi, Paris, Champion, 1971.
*Le Roman de Renart, Édition Flammarion, 1985, établi et traduit par Jean Dufournet et Andrée Méline.
*Édition complète, Bibliothèque de la Pléiade, avril 1998.
*Édition de Félix Lecoy d'après le manuscrit Cangé. 1999 [160 pages].
;Yezhoù arall
*  Anthony Lodge, *The Earliest Branches of the « Roman de Renart »*, Éditions Peeters, Louvain, Paris, 2001.
*  *The Romance of Reynard the Fox*. Ed. and trans. Roy Owen. Oxford : Oxford UP.
*  Antonio Domínguez, *El Roman de Renard y la cuentística española : In Estudios en Homenaje al Dr. Antonio Beltrán Martínez*, Zaragoza: Facultad de Filosofía y Letras de la Universidad de Zaragoza, 1986. 953-68.
*  Carlos García Gual, *El Roman de Renard : carrera de un héroe anticaballeresco*, In García Gual, Primeras novelas europeas. 2ª ed. Madrid: Istmo, 1988. 277-89.
Gudula

**Gudula**, *Gudula Brusel*, pe *Gudula Moorsel*, pe *Santez Gudula*, marvet d'an 8 a viz Genver, entre 680 ha 714, zo ur santez frank ha paeronez kêr Brusel, ha santez vroadel Belgia.

## Istor ha mojenn
Hervez Vita Gudilae, skrivet en abati Lobbes entre 1048 ha 1051, e oa ur briñsez hag a oa merc'h da Witger, dug Lotaringia ha kont Brabant, ha da Amalberga Maubeuge, santez Maubeuge. Filhorez e oa da Gertruda Nivelles. 

Troet e oa gant ar relijion, yunañ, pediñ Doue, ha mont d'an oferenn. Bep beure ec'h ae d'an iliz a oa div lev diouzh he zi, e Moorsel. Mont a rae gant ul letern hag an diaoul farser a glaske lazhañ he gouloù, evit ober dezhi koll he hent. Met un ael a veze kaset gant Doue d'e enaouiñ en-dro.

## He marv

## Skeudennoù

Skeudenn:Goedele.jpg|
File:Gudula.jpg|Skeudenn en ur gradual flamank, e 1494. Hiziv en Haarlem (New York Public Library, MA 092, fol. 251)
File:2004 Brussel Kathedraal interieur.jpg|En iliz-veur Brusel
File:Kloster Eibingen01.JPG|Abati Eibingen. Eno eo bet miret klopenn ar santez. 


## Levrlennadur
*P. Bonenfant, « La charte de fondation du chapitre de Sainte-Gudule à Bruxelles » in *Bulletin de la Commission Royale d'Histoire*, 115, 1950, 17-58.
*R. Podevijn, « Hubert, l'auteur de la vita Gudulae » in *Revue Belge de Philologie et d'Histoire*, 15, 1936, 489-496.
*R. Podevijn, « Étude critique sur la Vita Gudulae » in *Revue Belge de Philologie et d'Histoire*, 2 (1923) 619-641.
*P. Lefèvre, « Une conjecture à propos de la date et de l'auteur du *Vita Gudile* » in *Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis*, 14/1, Bruxelles, 1935, 98-101. 
*Léon van der Essen, « Étude critique et littéraire sur les vitae des saints Mérovingiens » in *Recueil de travaux publiées par les membres des conférences d'histoire et de philologie*, 17, Louvain, 1907, 296-311.

## Notennoù
Agnese Visconti

**Agnese Visconti** (Milano, 1363 – Mantova, 1391) a oa ur briñsez italian, merc'h da Bernabò Visconti, aotrou Milano, ha da Beatrice della Scala.

## Hec'h eured
Ganet e oa Agnese en Milano, en Italia, hag an navet bugel eus seitek bugel he mamm hag he zad e oa.
C'hoar e oa da Taddea Visconti, dimezet da Stephen III, Dug Bavaria hag a oa mamm da Isabeau Bavaria, pried da Charlez VI Bro-C'hall. Agnese evel he c'hoarezed a oa da ober euredoù a dalvoudegezh politikel.

He zad Bernabò a oa un despot kriz ha didruez, enebet ouzh an Iliz. Kemer a reas kêr Bologna digant ar pab, disteurel aotrouniezh ar pab, teurel e grabanoù war madoù an Iliz, ha difenn ouzh e sujidi kaout afer ebet gant Curia Roma. Eskumunuget e voe e 1363 gant Urban V eta, d'ar mare ma oa ar pab o prezeg brezel ar groaz enep dezhañ When Bernabò was in one of his frequent rages, only the children's mother, Beatrice Regina, was able to approach him.

E 1375 e oa bet prometet gant he zad he dimeziñ da vab Ludovico II Gonzaga. Evel argouroù e oa 50.000 skoed aour ha kêrioù Parma, Cremona, Brescia ha Bergamo. E 1380 e timezas da Francesco Iañ Gonzaga aotrou Mantova. Da geñver hec'h eured e roas Bernabò ha Beatrice d'o merc'h ul *Libro delle Istorie del Mondo*, un oberenn gant Giovanni di Benedetto da Como.

## Mamm
Ur verc'h he doe:
*Alda (?-30 a viz Gouhere 1405), a zimezas e 1405 da Francesco II Novello da Carrara, Aotrou Padova.

## Distroadet he zad
Pa c'hoarvezas an taol-stad a-enep Bernabò, kaset gant Gian Galeazzo Visconti, a lakaas bac'hañ, e kastell Trezzo, e eontr hag e vibien Ludovico ha Rodolfo, ec'h embannas Agnese e save a-grenn a-enep gwalloberoù he c'henderv. 
Degemer a reas e Mantova harluidi eus Milano a oa enebet ouzh aotrou nevez Milano.

## Kondaonet d'ar marv
Tamallet e voe dezhi bezañ avoultrez ha dibennet e voe war un dro gant he serc'heg, Antonio da Scandiano. Abegoù politikel a oa moarvat d'he c'hondaonidigezh.

## Goude he marv
Daou vloaz goude ec'h addimezas Francesco da Margherita Malatesta, hag e skoulmas un emglev gant aotrouien Rimini a-enep galloud Visconti Milano.

## Notennoù


## Pennadoù kar
*Bernabò Visconti
*Visconti
Kastell Goueled ar Forest

Dismantroù **kastell Goueled ar Forest** a c'haller gwelet er Forest-Landerne, e-kichen aber an Elorn.

Hervez ar richenn e voe diac'hubet ar c'hastell-se gant Lanselod, e mojenn Arzhur. 

Hervez an istorourien e chom bremañ rivinoù eus ur c'hastell a oa bet savet gant beskonted Leon, en  ha . Met sur a-walc’h e oa bet ur c'hastell all koshoc’h eno a-raok. Savet e oa bet ur c’hastell el lec’h-se gant beskonted Leon, evit gallout kontrollañ aber an Elorn, kenkoulz hag an hent kozh etre Brest ha Landerne. Ouzhpenn se e c'halle an aotrouien, alese, chaseal en ur goadeg vras miret evito, a gaver roud anezhi en anvioù “Goueled ar Forest” hag “ar Forest-Landerne”.

E-pad Brezel hêrezh dugelezh Breizh e tremenas ar c'hastell etre daouarn beskonted Roc’han, e 1363. Gouzañv kalz a reas kastell Goueled ar Forest diwar Brezel an Hêrezh. E dibenn ar  e voe dilezet gant e berc’henned a gavas gwelloc’h tennañ splet eus kastell ar Roc'h-Morvan, a oa d’an tiegezh Roc’han ivez abaoe 1363, ha diazezet en ul lec’h kreiz, etre Brest, Montroulez, Kemper ha Lesneven. Difoeltret e voe kastell Goueled ar Forest gant ar C'hallaoued e 1490, evel hini ar Roc’h Morvan, evit ma ne c’hallfe ket bezañ adkemeret gant ar Vretoned. En  hag en , e voe implijet ar mogerioù da vengleuz gant tud an trowardroioù.

Hiziv an deiz ne chom nemet aspadennoù eus an tourioù, 7 pe 8 anezho gwechall, hag eus ar mogerioù a stumme ul lieskorneg 90 metr war 60 metr, gant ur porzh bras e-kreiz. Ne oa tour-meur ebet war a seblant. Furchet e oa bet ar rivinoù gant tud a youl vat etre 1967 ha 1977.

Perc’hennet eo ar rivinoù hiziv c’hoazh gant diskennad ar Roc’haned, an dug Josselin de Rohan.

## Notennoù

## Levrlennadur
*Jehan Bazin, *Le château de Joyeuse Garde*, Bulletin de la Société Archéologique du Finistère XCIV, 1968, pp. 43-79

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar Forest-Landerne
Elisabeth Christine von Braunschweig

**Elisabeth Christine von Braunschweig ** zo anv meur a briñsez alaman eus Dugelezh Braunschweig :

* Elisabeth Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel (1691–1750), pried da Karl VI an Impalaeriezh Santel, mamm da Maria Theresia, Impalaerez Aostria;
* Elisabeth Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel-Bevern (1715–1797), rouanez Prusia, pried da Friedrich II .
* Elisabeth Christine Ulrike von Braunschweig-Wolfenbüttel (1746–1840), priñsez prusian, pried d'ar roue Friedrich Wilhelm II .

## Pennadoù kar
*Elisabeth 
*Christine
*Braunschweig
Maria Anna Aostria

**[[Maria Anna von Österreich]]**, pe **Maria Anna von Habsburg**, pe ** Maria Anna Aostria**, zo anv meur a briñsez eus Aostria: 

* Maria Anna Bavaria (1574-1616), merc'h da Wilhelm V, pried da Ferdinant II an Impalaeriezh Santel
* Maria Anna Aostria hag Aostria-Stiria, pe María Ana Spagn (1606-1646),  merc'h da Felipe III, roue Spagn, pried da Ferdinand III an Impalaeriezh Santel .
* Maria Anna Aostria (1610-1665), merc'h da Ferdinant II an Impalaeriezh Santel, pried da Masimilian Iañ (dug Bavaria), 
* Maria Anna Aostria (1634-1696), merc'h da Ferdinand III, pried da Fulup IV Spagn,
* Maria Anna Aostria (1654-1689), merc'h da Ferdinand III, pried da Johann Wilhelm von der Pfalz
* Maria Anna Aostria (1683-1754), merc'h da Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel, pried da João V, roue Portugal,
* Maria Anna Aostria (1718-1744), merc'h da Karl VI (Impalaer santel), c'hoar d'an Impalaerez Santel Maria Theresia, pried da Karl Alexander von Lothringen, 
* Maria Anna Aostria (1738-1789), merc'h da Maria Theresia ha da Franz Iañ an Impalaeriezh Santel.
* Maria Anna Aostria (1835-1840), merc'h da Franz Karl Aostria, gwelit Franz Karl von Österreich
* Maria Anna Aostria (1882-1940), merc'h da Friedrich von Österreich-Teschen ha pried da Elias Bourbon-Parma

## Poltredoù

file:Joseph Heintz d. Ä. 005.jpg| Maria Anna Bavaria (1574-1616). Poltred gant Joseph Heintz an Henañ
File:Diego Velázquez - Maria Anna of Spain - Prado.jpg | An Impalaerez santel Maria Anna Aostria hag Aostria-Stiria (1606-1646), poltredet gant Diego Velázquez.
file:Joachim von Sandrart - Erzherzogin Maria Anna (1610-1665), Kurfürstin von Bayern.jpg|Maria Anna Aostria (1610-1665), arc'hdugez Aostria, dugez Bavaria, poltredet gant Joachim von Sandrart, 1643, Kunsthistorisches Museum, Vienna.
File:Diego Velázquez 032b.jpg |Maria Anna Aostria (1634-1696) gant Diego Velázquez 
File:Anonym Erzherzogin Maria Anna Josepha.jpg|An arc'hdugez Maria Anna Josepha Aostria (1654–1689), Stadtmuseum Landeshauptstadt Düsseldorf. 
Restr:Archduchess Maria Anne of Austria.jpg| Maria Anna von Österreich (1738-1789)

## Pennadoù kar
*Maria Anna
*Anna Aostria
*Maria Aostria
*Maria Tereza Aostria
*Mariana
Giovanni Visconti

**Giovanni Visconti** zo anv meur a zen

*Giovanni Visconti (arc'heskob) (1290-1354), oa arc'heskob Milano hag aotrou kêr Milano ha Lombardia adalek 1339,
*Giovanni Visconti da Oleggio, diskibl d'an arc'haeskob Giovanni Visconti, aotrou Bologna (1355-1360) 
*Giovanni Visconti di Gallura, tad da Nino Visconti, eil diwezhañ barner Gallura. 

*Giovanni Visconti (marc'hhouarner)

## Pennadoù kar
*Giovanni Maria Visconti
Eso no es na

**Eso no es na** (*Se n'eo netra*) zo anv div ganaouenn spagnolek (da vihanañ):
*hini ar sonaozer kuban Graciano Gómez, kanet gant tud evel María Teresa Vera
*hini ar sonaozer kolombian Romualdo Brito, kanet gant Diomedes Díaz, en doare vallenato.

## Notennoù