open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kanton Rostrenenn

**Kanton Rostrenenn** zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet eus 6 da 29 c'humun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Rostrenenn a yae 6 kumun d'ober anezhañ:
* Groñvel
* Kergrist-Moeloù
* Plougernevel
* Plounevez-Kintin
* **[[Rostrenenn]]**
* Tremargad

### Abaoe 2015
Kanton Rostrenenn a ya 27 kumun d'ober anezhañ :
* **[[Rostrenenn]]** ;
* Berrepoz-ar-Blavezh ;
* Groñvel ;
* Gwareg ;
* Kanuhel ;
* Kergrist-Moeloù ;
* Larruen ;
* Leskoed-Gwareg ;
* Lokarn ;
* Melioneg ;
* Mêl-Karaez ;
* Ar Vouster ;
* Paoul ;
* Pellann ;
* Plevin ;
* Plougernevel ;
* Plounevez-Kintin ;
* Purid-Kintin ;
* Sant-Ijo ;
* Sant-Jili-Plijo ;
* Sant-Konan ;
* Sant-Nikolaz-ar-Pelem ;
* Sant-Trifin ;
* Trabrivan ;
* Trefrin ;
* Tremargad ;
* Treogan.

## Istor

## Daveoù


## Gwelet ivez
Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Sergipe

**Sergipe** zo unan eus stadoù kevreet Brazil, 21 910,3 km² dezhi, er rannvro anvet Nordeste, war ribl ar Meurvor Atlantel, etre stadoù Alagoas, en norzh, ha Bahia er su. A-vent eo gant El Salvador, ha stad vihanañ Brazil a zo anezhi. Aracaju eo ar gêr-benn.

## Gwelet ivez
*Listenn kumunioù Sergipe

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel gouarnamant Sergipe
Bèrtran Ôbrée

**Bèrtran Ôbrée** a zo ur c'haner gallaouek, krouet gantañ ar strolladoù sonerezh Ôbrée Alie ha Bèrtran Ôbrée Trio. Savet en deus ur geriadur divyezhek gallaoueg-galleg ha galleg-gallaoueg, *Motier de galo*.

## Aktour
C'hoariet en deus er sitcom Saga Brittia, *Breizh Uhel Breizh Izel* ; roll un den o komz gallaoueg en deus.

## Skrivagner
Skrivañ a ra pennadoù gallaouek e-barzh Nous Vous Ille, kelaouenn Kuzul-departamant Il-ha-Gwilun (na ro lec'h ebet d'ar brezhoneg).

Tro en deus bet ivez da skrivañ un doser war ar gallaoueg er gelaouenn ArMen (Niv. 174) gant Jean-Pierre Angoujard.

## Liammoù diavaez
*Lec’hienn ofisiel
*Pennad e-barzh Nous Vous Ille
Au Clair de la Lune

***Au clair de la lune*** zo ur ganaouenn boblek c'hallek eus ar XVIIvet pe XVIIIvet kantved.

## Istor
Darn a lavar e voe savet an ton gant Jean-Baptiste Lully, sonaozour ofisiel ar roue gall Loeiz XIV, hag ar son gant e vignon ar barzh Philippe Quinault, er XVIIvet kantved.

Darn all a lavar e voe savet diwezhatoc'h en XVIIIvet kantved, ha n'eo ket anavezet an oberour.

## Skrid gallek

:Au clair de la lune, mon ami Pierrot
:Prête-moi ta plume, pour écrire un mot.
:Ma chandelle est morte, je n'ai plus de feu.
:Ouvre-moi ta porte, pour l'amour de Dieu.

:Au clair de la lune, Pierrot répondit
:Je n'ai pas de plume, je suis dans mon lit.
:Va chez la voisine, je crois qu'elle y est
:Car dans sa cuisine, on bat le briquet.

:Au clair de la lune, l'aimable Lubin
:Frappe chez la brune, elle répond soudain
:« Qui frappe de la sorte ? », il dit à son tour
:« Ouvrez votre porte pour le Dieu d'Amour »

:Au clair de la lune, on y voit qu'un peu
:On chercha la plume, on chercha du feu
:En cherchant d'la sorte je n'sais c'qu'on trouva
:Mais je sais qu'la porte sur eux se ferma.

## Doareoù all
Doareoù all zo, gant komzoù all. 
Kanerien zo o deus kanet anezhi hervez o faltazi. Hini Colette Renard n'eo ket da reiñ da selaou d'ar vugale.
*  Komzoù kanaouennoù skoemp Colette Renard

## E brezhoneg
Lakaet eo bet e brezhoneg, a-hervez gant Roparz Hemon. Pa vo kavet ar skrid e vo lakaet amañ.
Trinity College

**Trinity College** (*Coláiste na Tríonóide* en iwerzhoneg), pe **Trinity College Dublin**, pe ivez gant un dro lavar all **College of the Holy and Undivided Trinity of Queen Elizabeth near Dublin**) a oa bet krouet e 1592 gant ar rouanez Elizabeth Iañ. Trinity College eo ar c'h-"college" nemetañ ezel eus skol-veur Dulenn (memes ma heñvelsterioù a vez graet kazi eus al lavaroù "Trinity College Dublin" ha "University of Dublin". An hollad graet eus ar skol-veur hag an Trinity a zo an hini koshañ en Iwerzhon, unan eus seizh koshañ er bed saoznek. Hag an hini nemetañ lec'hiet e-maez ar Rouantelezh-Unanet.
Moezeg

**Moezeg** (**' e galleg) zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
== Anv ==

* Erwan Vallerie ː **Moyseiensis** , 1086; **Moayseyo**, 1516

**Gerdarzh*'

== Ardamezioù ==
*En argant e gebrenn en glazur heuliet gant teir melionenn geotet*

Ardamezioù familh le Bariller

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 25 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,68% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. Ur soudard a varvas p'edo al lu gall o terc'hel [[Alamagn]] e [[1921]] goude ar brezel.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* D'an [[10 Mezheven|10 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij *P-47D* (marilhet 42-76501 ha kodet SX-D) eus [[aerlu]] [[SUA]] (*United States Army Air Forces*) e "Vieuville" e Moezeg; lazhet e voe e sturier, douaret eo er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]].
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Mouazé (35) Église 1.jpg|An iliz katolik.
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Melani*, 1897-1901.
<gallery>
Mouazé (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.
</gallery>
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù .
* Taolenn ar re varv (1914-1918) er maerdi, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn an nijour [[United States Army Air Forces|SUAat]] marvet e miz [[Even]] [[1944]], luc’hskeudenn.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==


== Melestradurezh ==
== Tud ==

=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Liammoù diavaez ==

* [http://www.mouaze.fr Lec'hienn web ar gumun]

== Levrlennadur ==

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Rovazil

**Rovazil** (** e galleg) zo ur gumun eus Breizh e Kanton Sant-Albin-Elvinieg e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pemzek gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 2,91 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* En noz etre ar 17 hag an 18 a viz Mae 1943 e kouezhas ur c'harr-nij *Dornier Do 217E-4* kodet *U5+LK* eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) e "Le Chemin de la Forge" e Rovazil; lazhet e voe e bevar nijour, douaret int e Mont-de-Huisnes.
## Monumantoù ha traoù heverk

Romazy (35) Église 10.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.

Romazy (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv (1914-1918) e-tal ar maerdi, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar re varv (1914-1918) er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Rovazil war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Sant-Jermen-an-Il

**Sant-Jermen-an-Il** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Meled e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Dezougen

Saint-Germain-sur-Ille - gare 01.JPG|An ti-gar.

* War al linenn hent-houarn Sant-Maloù Roazhon emañ Sant-Jermen.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 29 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,96% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe, soudard er 136vet Rujumant Troadegiezh e Biesmes en Emgann Charleroi e Belgia d’ar 24 a viz Eost 1914.
#### Trevadennoù
* Sav-Heol (Reter-Nesañ): mervel a reas ur soudard d'an 19 a viz Gouhere 1922 en El-Homman e Siria.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel, un implijadez eus ar Post en o mesk, drouklazhet e voe gant an Alamaned d'an 1 a viz Eost 1944. 
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Germain-sur-Ille (35) Église 2.jpg|
Saint-Germain-sur-Ille - église 01.JPG|

* Iliz katolik *Sant Jermen*.

Saint-Germain-sur-Ille - Château du Verger-au-Coq - Entrée 1.JPG|
Saint-Germain-sur-Ille - Château du Verger au Coq 02.jpg|

* Kastell *Le Verger-au-Coq*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn, bet savet e 1924.
* Plakennoù  ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn Armandine Mallet, implijadez eus ar Post, drouklazhet gant an Alamaned, luc’hskeudenn.
## Postoù

SGSI35_laposte.jpg|

*An ti-post kozh.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Sant-Jermen-an-Il war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Ôbrée Alie

Ur strollad sonerezh gallaouek eo **Ôbrée Alie**. Al lodenn vrasañ eus an testennoù a zo e gallaoueg, met kanañ a reont ivez e galleg ha zoken e kastilhaneg gwech ha gwech all. Bèrtran Ôbrée a zo kaner hag oberour er strollad-mañ. Er strollad Bèrtran Ôbrée Trio emañ ivez.

## Pladennoù
*« Venté sou léz saodd » – (p) Chubri 2004 (dasparzhet gant Coop Breizh)
*« Alment d’if » – (p) Coop Breizh 2000 (N'eus ket ken)

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel Ôbrée Alie
Yezh ar Sinoù Gallek

**Yezh ar Sinoù Gallek** (Galleg : *Langue des Signes Française*, *LSF*) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant kumuniezh ar re vouzar e Bro-C'hall (3 506 800) hag e meur a stad all.

## Notennoù
Carracci

**Carracci** (pe **Caracci** a-wechoù) a zo anv un tiegezh arzourien italian, anavezet dreist-holl e mare ar varokelezh, hag en o zouez:
*Lodovico pe Ludovico Carracci (1555-1619) 
*Agostino Carracci (1557-1602), kenderv da Lodovico 
*Annibale Carracci (1560-1609), breur Agostino 
*Antonio Carracci (war-dro 1583-1618) mab da Agostino 
*Francesco Carracci, niz da Agostino

Ganto e voe diazezet pezh a anver skol Bologna.

## Hag ivez
En  e oa José Caracci Vignati e-touez arzourien vrudetañ Chile.

## Liamm diavaez
* Diwar-benn buhez ar vreudeur Carracci
Annibale Carracci

**Annibale Carracci** (3 a viz Du 1560 - 15 a viz Gouhere 1609) zo ul livour italian, eus Bologna, e dibenn ar .

## Buhez
### Bologna
E 1585 e reas ar *Battesimo di Cristo* (Badeziant Jezuz), evit iliz San Gregorio e Bologna, ma tiskouez bout levezonet gant oberennoù Correggio, evel en e ziv daolenn anvet *Compianti sul Cristo Morto*, unan e Parma hag eben distrujet, hag en *Assunzione* e 1587, hiziv e Dresden (Alamagn).

## Oberennoù
* *[[San Girolamo (Annibale Carracci)|San Girolamo]]* (1585)
* *[[Uomo con scimmia (Annibale Carracci)|Uomo con scimmia]]* (wd. 1590)
* *[[La resurrezione di Cristo (Annibale Carracci)|La resurrezione di Cristo]]* (1593)
* *[[La scelta di Ercole]]* (1596)
* *[[Il trionfo di Bacco e Arianna]]* (1597 - 1600)
* *[[L'ira di Polifemo]]* (wd. 1600)
* *[[Domine, quo vadis?]]* (wd. 1602)
* *[[Paesaggio con la fuga in Egitto]]* (wd. 1604)
* *Annunciazione* (1593-1596) Mirdi al Louvre
* *Mangiafagioli* (1584-1585) Galleria Colonna
* *Due macellai*
* *La Samaritana al pozzo* Pinacoteca di Brera

## Pennadoù kar
* Carracci
* Agostino Carracci
* Ludovico Carracci
* Oberennoù Annibale Carracci e Mirdi an Ofisoù e Firenze
Rester

**Rester** (*Retiers* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h kanton Rester e oa betek 2015.
## Douaroniezh
* War lez ar Sec'h emañ ar gumun.
## Dezougen

Retiers - gare 05.jpg
Retiers - gare 04.JPG

* Al linenn hent-houarn Roazhon Kastellbriant a dreuz ar gumun; savet e voe e 1881. 
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Reester**, 868; **Resters**, 1201; **Restiers**, 1240; **Resteria**, 1516

**Gerdarzh**

## Ardamezioù
*En gul plezhek en erminoù*

Ardamezioù familh de Coësmes, aotrounez la Chenaudière (siell 1270)

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 129 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,35% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Retiers - Pierre de Richebourg 03.JPG|Ar peulvan.

* Peulvan Richebourg.

Retiers Eglise 20070408.JPG|Diavaez an iliz.
Retiers (35) Église Saint-Pierre - Intérieur - 01.jpg|Diabarzh an iliz.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.

Retiers (35) Église Saint-Pierre - Intérieur - 04.jpg

* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
* 

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Levrlennadur

* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
An Tilh

** An Tilh ** (**' e galleg) a zo ur gumun eus Kumuniezh-kumunioù Bro Maen ar Boudiged e Bro Witreg – Digoroù Breizh e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]] e [[Breizh]].
== Douaroniezh ==
* Ar gumun zo 30&nbsp;km gevred Roazhon. Kumunioù [[Ezieg]], [[Marc'helleg-Roperzh]], [[Rester]], [[Koem]], [[Santez-Koulm]] ha [[Gentieg]] zo tro-dro d'An Tilh.
== Dezougen ==
<gallery>
Gare-Le-Theil-de-Bretagne 05.JPG|An ti-gar.
</gallery>
* War al linenn [[Hent-houarn Kastell-Briant Roazhon|hent-houarn Kastell-Briant Roazhon]] emañ An Tilh.
== Anv ==
**Stummoù skrivet**

* Erwan Vallerie ː **Tillia**, 1330

**Gerdarzh**

« An Tilh » a teu eus al latin "tilia" (lec'h plantet tilh).
== Ardamezioù ==
== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 42 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,56% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas daou zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

== Anv an annezidi ==
**Tilhiz** ha **Tilhadezed*' a vez graet eus tud An Tilh.

== Melestradurezh ==







== Emdroadur ar boblañs 1962-2020 ==


== Lec'hioù ha savadurioù ==
<gallery>
Le menhir dit « La Pierre de Rumfort » au Theil-de-Bretagne - Ille-et-Vilaine - 2015 (02).jpg|Ar peulvan.
</gallery>
* Koad An Tilh hag ar peulvan.
Ar c'hoad-se zo e kreisteiz ar gumun war 400 ha. Gwelout a reer ar steudad maen iskis a c'hallfe bezañ eus an Neolitek. Lâret a reer diwar-benn ar peulvan « La Pierre de Rumfort », lec'hiet er c'hornôg ar c'hoad eo un aspadenn skilt ruz a oa bet lezet gant ar Boudiged p'o doa savet [[Maen ar Boudiged]].
* Ti Beauchène.
Dirak an ti-kêr emañ, an ti kozh se a oa bet terket dre ar gumun ha ivez ar four bara lec'hiañ war ar blasenn vihan.
<gallery>
Le Theil-de-Bretagne (35) Église Saint-Maimbœuf Extérieur 01.jpg|An iliz katolik.
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Maimbœuf*.
<gallery>
Le Theil-de-Bretagne (35) Chapelle ND de Beauvais 04.JPG
</gallery>
* Chapel *Intron Varia* Beauvais. O tont er-maez eus ar gumun etrezek Koem, savet a oa bet  kantved. Ar c'halvar lec'hiañ e-kichen ar chapel zo dlefe al lec'h an hengoun brav : ar re e pokint d'an droad an hengoun dimezet er bloaz !
* Ar Rigaudière
Dirak ar c'hastell, ar stank Rigaudière
* Monumant ar re varv a-drek d'ar maerdi, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù
== Tud ==

=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Gevelliñ ==
== Melestradurezh ==
== Liammoù diavaez ==
== Levrlennadur ==

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Sant-Marzh-an-Il

**Sant-Marzh-an-Il** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Meled]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
== Dezougen ==
<gallery>
Gare Saint Médard sur Ille.JPG|left|Arsav SNCF.
</gallery>
* Un arsav SNCF a zo er gumun, treuzet gant al linenn [[Hent-houarn Sant-Maloù Roazhon]].
== Anv ==

* Erwan Vallerie, heuliañ Jean-Yves Le Moing ː **Sancti Medardi**, XI<sup>vet</sup>

== Ardamezioù ==
''En glazur hadet gant flourdiliz en argant ha balafaned aour a-bep-eil''

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 41 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,93% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* D'an [[8 Gouere|8 a viz Gouere]] [[1943]] e voe kaset ur c'harr-nij ''Fieseler Storch Fi-156'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') d'ar strad e "Bellevue" e **Sant-Marzh*' gant un nijerez eus ar *400th Squadron* eus ar [[Royal Canadian Air Force]].
==== Brezelioù didrevadennañ ====
===== [[Brezel Aljeria]] =====
* Mervel a reas ur martolod mekanikour d'ar [[15 a viz Kerzu]] [[1958]] e [[Dar el Beida]] (departamant [[Aljer]]).
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Saint-Médard-sur-Ille (35) Église 1.jpg
Saint-Médard-sur-Ille (35) Église 3.JPG|Kostezenn e tu Kornôg an iliz.
Saint-Médard-sur-Ille (35) Église 4.JPG|Kostezenn e tu Kreisteiz.
FranceBretagneSaintMedardSurIlleChapelle.jpg|Chapel *Santez Anna ar Vageerien*.
FranceBretagneSaintMedardSurIlleChateauBoisgeffroy.jpg|Kastell Boisgeffroy.
FranceBretagneSaintMedardSurIlleCanalEcluse.jpg|Skluz.
Saint-Médard-sur-Ille (35) Monument aux morts.JPG|Monumant ar re varv.
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Marzh*, .
* Chapel *Santez Anna ar Vageerien*, 1954.
* Kastell Boisgeffroy  ha .
* Skluz ha ti-skluz.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==


== Melestradurezh ==
== Tud ==
=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Gevelliñ ==
== Liammoù diavaez ==

* [http://www.saint-medard-sur-ille.fr/ Lec'hienn web ar gumun]

== Levrlennadur ==

* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & d'Ille-et-Vilaine.* 2008
* Jean-Yves Le Moing : *Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne*. Coop Breizh. Spezed. 1990
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Sen

**Sen** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
== Anv ==

* Erwan Vallerie (1995), heuliañ J.Y Le Moing (1990)  ː **Sens*', 1092

== Ardamezioù ==
"*Goudreustellet etre aour ha gul a zek pezh''", hag a zo tennet diouzh ardamezioù de Volvire, bet baroned Sen.

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 69 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. Unan anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 en Emgann Rossignol e Belgia, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwezek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel; unan anezhe, bet prizoniet gant an Alamaned, a voe lazhet gante d’ar 7 a viz Even 1940 e Beaufort er Somme (Bro-C’hall), soudard e oa er 41vet Rujumant Troadegiezh.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Ur soudard ag ar 2vet Batailhon Tai a varvas e miz Even 1953 pa oa prizoniad.
##### [[Tunizia]]
* Ur milour ag ar gumun a varvas e Ferryville e miz Gouhere 1957, soudard e oa en 8vet Rujumant Tennatourion Tunizia. 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv ha kartenn-bost, savet e voe e 1921.
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
* En iliz-parrez eo e voe beziet mamm Beltram Gwesklin.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Sen war lec'hienn Geobreizh
* Lec'hienn web ar gumun

## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Ervrezhell

** Ervrezhell ** pe **Ervezel** (*Arbrissel* e galleg, *Arbeczèu* e gallaoueg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
### Kumunioù amezek
*Marc'helleg-Roperzh, 
*Gwisec'h, 
*Radenez, 
*Rester,
*Moc'heg.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 15 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,76% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Lazhet e voe ur serjant eus ar gumun e Marcoing (departamant Norzh, Bro-C'hall) d’an 10 a viz Even 1940.

## Monumantoù ha traoù heverk

Arbrissel Eglise 20070408.jpg|An iliz katolik. 

* Iliz katolik *Intron-Varia*,  ha  kantvedoù.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs
279 annezad e 2010.

### Emdroadur 1962-2010

## Melestradurezh
## Tud
*Robert d'Arbrissel, pe Roparzh Ervezel, manac'h

## Skridoù brezhonek
* *Notennoù da dresañ danevell-buhez Roparzh Ervezel savour abati Fontevraod*, gant Théophile Jeusset, Al Liamm (niverennoù 102).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Govelioù-ar-C'hoad

** Govelioù-ar-C'hoad** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 27 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 6,29% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas e Virton e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, er 130vet Rujumant Troadegiezh e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Un den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel e Mauthausen (Aostria) d’an 12 pe d’an 13 a viz Mae 1945. Ezel eus an SOE - Rouedad Buckmaster - Rouedad Oscar Parson e oa. Harzet e oa bet d’ar 7 a viz Kerzu 1943 .
## Monumantoù ha traoù heverk

Forges-la-Forêt - Église Saint-Martin 02.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katokik *Sant Varzhin*.
* Monumant ar re varv e kloz an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

Forges-la-Forêt - mairie.JPG|Ar maerdi.


## Tud
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Koem

**Koem** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Gwerc'h-Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
== Armerzh ==
<gallery>
Ardoisieres-coesmes-03.jpg
</gallery>
* Mengleuzioù [[maen-glas]] a oa er gumun.
== Anv ==

* Erwan Vallerie ː **Coismis**, 1205; **Quoismes**, 1311; **Coüesme**, 1731

== Ardamezioù ==
''En gul, plezhek en erminoù''

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 69 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,17% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a varvas e [[Belgia]] d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]], unan e [[Falisolles]], soudard e oa er [[136vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|136vet Rujumant Troadegiezh]], an daou all e [[Virton]], soudarded e oant er [[124vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|124vet Rujumant Troadegiezh]].
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar [[7 Gouere|7 a viz Gouere]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''B-26H'' (anvet "Miss Take", marilhet 42-95821 ha kodet O8-O) eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e "Les Places" e **Koem*'; un nijour a voe a voe tapet d'an [[Alamagn|Alamaned]], ar seizh nijour all a zeuas a-benn da adkavout o c'henvroidi,.
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Coësmes (35) Église Saint-Pierre Intérieur 07.jpg|Diabarzh an iliz katolik.
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Pêr*, 1905.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==


== Melestradurezh ==
== Tud ==

=== Ardamezeg ar familhoù ===

== Liammoù diavaez ==


== Levrlennadur ==

* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Marc'helleg-Roperzh

**Marc'helleg-Roperzh** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

MarcilleRobert LaVilleBedon.jpg|Karter *La Ville Bedon*.

## Douaroniezh
* War lez ar Sec'h emañ ar gumun.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 60 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,62% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 en Emgann Rossignol e Belgia.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, unan anezhe a oa un den nann-soudard.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour d'an 18 a viz Even 1954 e Dong Khê, Proviñs Quang Tri, en Annam e Vietnam.

## Monumantoù ha traoù heverk

Chateau de marcillé-robert.jpg|An dismantroù.

* Dismantroù kastell ar Grennamzer, -, bet entanet ha dismantret e 1595.

Marcillé -Robert (35) Église Saint-Ouen 01.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Owen*, 1688-1713.

Marcille-Robert Château et église.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell "La Motte", 1872-1873.

Marcillé -Robert (35) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) er maerdi, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Santez-Koulm

**Santez-Koulm** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas ugent gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,85% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.

## Monumantoù ha traoù heverk

Sainte-Colombe-FR-35-église-01.jpg|An iliz katolik.
Sainte-Colombe 35 - église 02.JPG|Ar c'hloc'hdi.

* Iliz katolik *Santez Koulm*, bet adsavet er , gant kemmoù hag ur c'hloc'hdi nevez e 1888.

Sainte-Colombe-FR-35-monument aux morts-2.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Tourig

**Tourig** (*Thourie* e galleg ofisiel) a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Gwerc'h-Breizh, en departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Sevnon emañ Tourig.
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː  **Turricensis**, IXvet ; **Turrich**, 845

## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 61 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,53% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; unan anezhe a varvas en Emgann Rossignol e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel e oa.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Thourie - église Saint-Barthélemy 03.JPG|An iliz katolik.
La_raimbaudiere.jpg|Ar c'hastell.
Thourie_-_émetteur_radio_OM.JPG|Ar skingaser.

* Iliz katolik *Sant Bertele*.
* Kastell La Raimbaudière. 
* Skingaser *Rennes - Thourie*.

Thourie (35) Monument aux morts - 01.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh

## Tud

* Jean Gascher des Burons, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1608

### Tud ganet eno

### Tud marvet eno
* Auguste Pavie a voe maer ar gumun; mervel a reas eno d'ar 7 a viz Mae 1925.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Levrlennadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Sant-Koneg

**Sant-Koneg** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Mur en Aodoù-an-Arvor. 
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 29 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,61% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe unan anezhe d’an 22 a viz Eost 1914 en Ham-sur-Sambre e Belgia, soudard e oa en 48vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'an 29 a viz Mae 1943 e kouezhas un nijerez *[[B-17]] F 25 DL* (marilhet 42-3113 ha kodet FR-F) eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e "La Lande de Carmoise" e Sant-Koneg; nav nijour a voe tapet gant an Alamaned.
* Mervel a reas tri den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri soudard.
## Brezhoneg
* 80,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église_Saint-Gonéry_de_Saint-Connec.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Koneri*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
*Rolland Le Lostec, maer (2001-), kelenner war e leve.
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Pajenn Sant-Koneg war lec'hienn an etrekumuniezh
* Sant-Koneg war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Sant-Jili-ar-C'hozhvarc'had

**Sant-Jili-ar-C'hozhvarc'had** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Mur en Aodoù-an-Arvor. 
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː **Vieulx Marche**, 1536
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 45 gwaz hervez monumant ar re varv er gumun hag hervez monumant Santez-Anna-Wened ivez, eleze 4,27 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911, abalamour d'ar brezel; lazhet e voe unan anezhe e Rossignol e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, soudard e oa er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel; lazhet e voe unan all e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, soudard e oa er 74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur gward republikan eus ar gumun d’an 1 a viz  Eost 1954  e  Vinh-Loc en Tonkin er Viêtnam .
## Brezhoneg
* 66,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir - Saint-Gilles-Vieux-Marché - Côtes d'Armor - Bretagne - France.JPG|Ar peulvan.
Saint-Gilles-Vieux-Marché - Château de Quélénec - AD22 - 16FI5547.jpg|Ar c'hastell.

* Ur peulvan.
* Kastell Kelenneg.

Ancienne église de Saint-Gilles-Vieux-Maché Transept et sacristie.jpg|An iliz katolik kozh.
Saint-Gilles-Vieux-Marché - Église et bourg - AD22 - 16FI5546.jpg|An iliz katolik nevez.

* Ilizoù katolik *Sant Jili*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn an ti-kêr
* Sant-Jili-ar-C'hozhvarc'had war lec'hienn Geobreizh
* Pajenn Sant-Jili-ar-C'hozhvarc'had war lec'hienn an etrekumuniezh
## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Nordeste

**Nordeste** a zo ur ger portugalek ha spagnolek (biz e brezhoneg) hag an anv roet 
* d'ur rannvro eus Brazil, enni 9 stad, lenn **[[Nordeste (Brazil)]]**,
* d'ur gêr en Asorez, **[[Nordeste (Asorez)]]**
* d'ur film : ***[[Nordeste (film)|Nordeste]]*** gant Juan Solanas (2004)

* d'ur rannvro istorel en Arc'hantina,  Nordeste (Arc'hantina), 
* d'ur rannvro velestradurel en Arc'hantina,  Nordeste (Arc'hantina).

## Pennad kar
*North East
Nordeste (Brazil)

**Nordeste** *([[biz (roud-avel)|biz]])* eo an anv roet d’ur rannvro eus Brazil, enni 9 Stad, e biz ar vro, hag o-nav sko ouzh arvor ar Meurvor Atlantel.

## An nav stad

## Istor
A-raok donedigezh tud Europa e oa annezet ar vro gant pobloù "tupi". Kentañ lec'hioù dizoloet gant Europiz e Brazil eo re arvor an Nordeste, ar re dostañ eus Europa, hag eus aodoù Afrika darempredet gant Portugaliz. D'an 22 a viz Ebrel 1500, e tegouezhas Pedro Álvares Cabral gant 1 500 a dud e Porto Seguro, e stad Bahia.

## Koad-Brazil, korz-sukr ha sklaved
Da gentañ e teuas Europiz da gerc'hat koad Brazil (*pau Brasil*, e portugaleg) , hag a veze implijet d'ober gwaregoù da son rebed (dreist-holl ar ouenn anvet *Pau de Pernambuco*) ha d'ober livaj ruz. Ouzhpenn e kave d'an dud e oa mat ouzh an naplez. 

Soudarded eus broioù evel Bro-C'hall a oa displijet ken e oant gant emglev Tordesillas, ma'z embanne ar pab spagnol Alesant VI e 1493 e oa rannet Suamerika etre Spagnoled ha Portugaliz. Ar re-se a veze dizehan o klask aloubiñ tachennadoù eus ar vro da laerezh ar c'hoad prizius.

## Tud
*Nordestinos* a vez graet eus tud ar vro, brudet da vezañ an hini baourañ e Brazil.

## Lennegezh
*En Europa ec'h anavezer romantoù Jorge Amado n'int ket holl diwar-benn kêr Salvador da Bahia, darn anezho zo diwar-benn kêrioù bihanoc'h eus an 'Nordeste'. N'anavezer ket ar varzhed ha skrivagnerien all, brudet e lennegezh portugalek Brazil.
Abdullah Gül

**Abdullah Gül** (ganet d’an 29 a viz Here 1950 e Kayseri) a zo ur politikour turk kendiazezer ar strollad AKP. Eus an 28 a viz Eost 2007 betek 2014 eo bet 11vet prezidant Republik Turkia. A-raok e oa bet bes-kentañ ministr ha ministr an aferioù diavaez war un dro etre 2003 ha 2007.
Urzh ar Vreudeur minor

**Urzh ar vreudeur minor** (*Ordo fratrum minorum* e latin), pe urzh ar Frañseziz, zo un aozadur relijiel katolik bet krouet gant Sant Frañsez a Asiz (Giovanni di Bernardone e anv gwirion), eus Assisi, en Italia. E 1210 e voe degemeret ar reolenn gentañ, "Reolenn sant Frañsez", gant ar pab Inosant III. Un urzh kesterien eo, evel ar re a voe savet en  en Europa.

## Anvioù ha rummoù
*Ordo fratrum minores* eo anv ofisiel an urzh, a vez berraet en "O.F.M.". Hiziv emañ ar skourr pennañ (an O.F.M.), ar vreudeur kouent (O.F.M. kouent) hag ar Gabusined (O.F.M. Kabusined). 
Lesanvioù zo bet roet da leaned an urzh-se : ar *Frañseziz*, ar "Gordennerien", ar "vreudeur-vihan".
E-maez an urzh e kaver kumuniezhoù katolik a ra dave da sant Frañsez a Asiz. Un urzh evit ar maouezed, Urzh an Itronezed paour, zo bet savet ivez en Asiz gant Santez Klara da vare sant Frañsez ha diwar e gelennadur.
Gant sant Frañsez ivez e voe savet an Trede Urzh frañsezat, ur gumuniezh tud lik a glask heuliañ reolennoù ar frañseziz hep mont da lean. Un nebeud kumuniezhoù Katoliked-kozh ha Protestanted-kozh zo ivez.

## Istor
Klask a reas sant Frañsez chom hep sevel un aozadur ken kemplezh hag ar re a oa evit an urzhioù menec'h all. E 1209 e krouas unan, a ziazezas war ar baourentez hag ar prezegerezh : diwar an aluzen ha labour o daouarn e ranke ar vreudeur bevañ.

E 1210 e roas ar pab Inosant III an aotre dre gomz da gendelc'her gant ar gumuniezh. E 1210 e voe savet un eil kumuniezh da heuliañ reolenn sant Frañsez : urzh an Itronezed paour, anvet ivet Urzh santez Klara diwar he diazezourez, Chiara Offreduccio di Favarone.

E 1217 e voe rannet Italia e rannvroioù frañsezat, ur "maodiern-rannvro" e pep hini anezho. Enebiñ a reas sant Frañsez ouzh un urzhazh kempleshoc'h. D'ar mare-se ez eas sant Frañsez da Balestina, o lezel daou vreur e penn an urzh.
Diwar intrudu an daou vreur-se ez embannas ar pab Honorius III ur vuilh a redias ar vreudeur nevez da gaout ur stummadur e-pad ur bloavezh, d'em ouestlañ ez-ofisiel er relijion gristen, hag a embannas e vije ensellet ar prezegerezh.
Enep ar c'hemmoù-se e savas sant Frañsez pa zistroas eus Palestina e 1220. Diwar gourc'hemenn ar pab e savas ar reolenn gentañ, anvet *Regula Prima* e latin.

E 1223 e rankas kemmañ ar *Regula Prima*, a veze barnet re hir ha re strizh. Un eil reolenn a voe neuze, anvet ar *Regula bullata* abalamour ma voe degemeret gant Honorius III dre ur vuilh all.
Frañsez a Asiz

**Frañsez a Asiz** pe **Frañsez Asiz** e brezhoneg, pe **Francesco d'Assisi** en *italianeg*, pe *Giovanni di Bernardone* hervez e wir anv, (1182-1226) a zo ul lean italian eus ar Grennamzer.

Krouet en deus kumuniezhioù relijiel katolik deuet da vezañ Urzh ar Vreudeur minor hag an aozadurioù relijiel levezonet gantañ. Pouezañ a rae war ar vuhez a baourentez o nefe bevañ al leaned hag ar gristenien ivez. Unan eus ar sent katolik brudetañ hag azeuletañ eo.

## Buhez
Mab e oa da b-*Pietro di Bernardone*, ur marc'hadour pinvidik o chom en Assisi, ha da b-Pica Bourlemont, e wreg a orin eus Bro-C'hall. 
Ganet e oa bet e 1181 p'edo e dad o veajiñ, badezet e voe hag anvet **Giovanni** (Yann) gant e vamm, Pica Bourlemont, en enor da sant Yann-Vadezour, pa felle dezhi kaout ur mab a vije en Iliz.

Met ne blijas ket an anv d'an tad avat, ha ne oa ket troet gant an Iliz. Fellout a reas dezhañ e vije graet *Francesco* (ar Gall) eus e vab, marteze evit enoriñ ar vamm a oa gallez, ha dre ma oa kustum d'ober kenwerzh gant Bro-C'hall.

Ne oa ket troet ar bugel gant ar c'henwerzh, muioc'h e plije dezhañ al levrioù, ha gant arc'hant an tad en doa gallet kaout deskadurezh ha deskiñ lenn latin. A-hend-all e plije dezhañ ober bos gant kamaraded, noblañsed arouarek ar vro. Marteze ez eas skuizh gant ar vuhez-se.

Un deiz, p'edo o lonkañ gant e gamaraded e tegouezhas ur c'hlasker bara da c'houlenn an aluzen. Pa ne rae van ar re all e roas Frañsez d'ar paour kement tra a oa en e c'hodelloù. Goap a reas ar re all, ha trelatiñ a reas e dad pa ouias. 
E 1201 e kemeras perzh en un droiad brezel a-enep Perugia, prizoniet e voe, ha kraouiet e-pad bloaz. Krediñ a reer e troas war-zu Doue tamm ha tamm dre levezon ar pezh a vevas, er vac'h hag er brezel.

Distreiñ a reas da Assisi e 1203, hag adkregiñ gant e vuhez dibreder. Met e 1204 evoe klañv-fall, ha stagañ a reas d'en em soñjal diwar-benn ar vuhez speredel. E 1205 ez eas da Buglia da vont d'an arme gant kont Brienne. Met war an hent, e Spoleto, en doe ur weledigezh hag a reas dezhañ distreiñ da Assisi, ma washaas da vagañ soñjoù relijiel. 

## Sellet ivez
* Kabusin
* Kabusined Rosko
* Urzh ar Vreudeur minor
Pempont

**Pempont** a zo ur barrez eus Breizh en arc'hdeaniezh ar Porc'hoed, a zo lodenn greisteizel eskopti kozh Aled-Sant-Mac'hlow, e reter Breizh-izel. Hiziv eman e kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh
*Koad Pempont.

## Anv

* Dauzat & Rostaing (1963-1978) : **Caput Pontis**, 832-850;          **Penpont**, 870.

* Jean-Yves Le Moing (1990) : **Caput Pontis**, & **Penpont**,          850; **Penpont**, 1192; **de Panis Pontis**, 1330;

* Erwan Vallerie (1995) : **Caput Pontus**, IXvet; **Pane Ponti**, 1082; **Penpont**, 1192; **Panis Pontis**, 1207; **Painpont**, 1406; **Penpont**, 1451; **Painpont**, 1516

* Embannadurioù Flohic (2000) : "eus al latin **caput  pontis**, "penn ar pont"

## Ardamezioù
"*en erminoù, e dorzhell meur en glazur karget gant teir c'hurunenn dug en aour*"

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 140 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,95 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas tri soudard.
## Brezhoneg
* 18,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Les Forges de Paimpont (35) - 04.jpg|Al lenn.

* Lenn Pempont.
* An abati, dirak al lenn. Brudet eo an abati, savet war-lerc'h ar manati krouet gant ar roue Yuzikael.

La chapelle de Coganne (35) - 03.jpg|Ar chapel.

* Chapel *[[Jakez, mab Alfae (abostol)|Sant Jakez]]*.

Monument - Paimpont.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik e Leurgêr ar Roue Sant Yuzikael ha kartenn-bost.
* Taolenn  ar re varv (1914-1918) er vered, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Taolenn  ar re varv (1914-1918) er chapel *[[Jakez, mab Alfae (abostol)|Sant Jakez]]*, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud

Maison de Gaulle.jpg|Ti Jeanne Maillot.
Plaque commémorative sur la maison habitée par Mme Henri de Gaulle, mère du Général de Gaulle à Paimpont..JPG|Plakenn ouzh an ti.

* Jeanne Maillot, mamm Charles de Gaulle, marvet e Pempont e 1940.
* Marthe Niel, nijourez, ganet e Pempont e 1878.
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Gevelliñ
* Cedeira (Proviñs A Coruña, Galiza)

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun
* Pempont war al lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Nazaret

**Nazaret** (en arabeg : الناصرة , en hebraeg : נצרת) a zo ur gêr e norzh Israel, e Galilea. Brasañ kêr arab ar vro eo : 77 445 annezad e 2019, Arabed 99,8% anezho. Kalz a gevredigezhioù relijiel disheñvel-kenañ zo e Nazaret.

Hervez an Aviel ez eo e Nazaret e voe Mari ha Jozef o vevañ, ha ma voe desavet Jezuz Krist. Ul lec'h a bouez eo evit ar birc'hirined. E kreiz kêr emañ bolz uhel bazilikenn ar C'hemennadur.


Habsora from selezian.jpg|Nazaret, gant Iliz ar C'hemennadur er c'hreiz
Nazareth neighbourhood at sunset.jpg|Ur c'harter eus Nazaret


## Notennoù
Ruzenn logigoù divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **ruzenn logigoù divouezh** treuzskrivet [s] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 132.

Kavet e vez stank-tre ar son [s] e-touez yezhoù ar bed, ha pa vez implijet ruzennoù gant ur yezh e vez implijet ganti hogozik atav ar son [s] ivez. Ral a-walc'h eo ar c'hensonennoù er yezhoù komzet en Aostralia dre vras ha ne vez implijet gante c'hwibanenn ebet, en o zouez ar gensonenn [s].

E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem mouezhiet par [z] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat daoust ha ma ne vez ket skrivet (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"): 

: [s] > [z]
: "**s**ent*" > "*ar **s**ent*" (distaget "*zent*")

==C'hwibanenn logigoù divouezh==
Peurliesañ e vez distaget ar fonenn [z] evel ur [[c'hwibanenn]] [[kensonenn logigoù|logigoù]] [[Mouezh (yezhoniezh)|divouezh]]

==Skouerioù==
*[[Euskareg]]: ***z**u* , "c'hwi"
*[[Burmeg]]: စု ***c**u.*  "rummataer evit strolloù"
*[[Tchekeg]]: ***s**vět* , "bed"
*[[Saozneg]]: ***s**and* , "traezh"
*[[Faeroeg]]: ***s**andur* , "traezh"
*[[Finneg]]: ***s**inä* , "te"
*[[Galleg]]:  *fa**c**e* , "dremm"
*[[Alamaneg]]:  *Bi**ss*** , "dentañ"
*[[Hungareg]]: ***sz**iget* , "enezenn"
*[[Japaneg]]: 複数形 , "liester"
*[[Norvegeg]]: ***s**and* , "traezh"
*[[Spagnoleg]]: ***s**altador* , "lammer" (an darn vrasañ eus [[rannyezh|rannyezhoù]] [[Suamerika]])
*[[Turkeg]]: ***s**u* , "dour"

==Ruzenn beg-logigoù divouezh ==
Gant yezhoù all avat e vez distaget ar fonem [z] evel ur [[ruzenn]] [[Kensonenn beg an teod|beg]]-[[kensonenn logigoù|logigoù]] [[Mouezh (yezhoniezh)|divouezh]], treuzksrivet dre implijout ur [[sinoù diakritek|sin diakritel]] isisial hervez reolennoù al [[LFE]]: 

===Skouerioù===
*[[Euskareg]]: *bo**s**t* , "pemp"
*[[Katalaneg]]: ***s**i**s*** , "c'hwec'h"
*[[Okitaneg|Okitaneg Lenguadoc]]: *do**s*** , "daou"
*[[Galizeg]]: *tre**s*** , "tri"
*[[Gwaskoneg]]: *do**s*** , "daou"
*[[Gresianeg]]: *'σ**αν , "evel"
*[[Spagnoleg]]: ''do**s*** , "daou" (an darn vrasañ eus [[rannyezh|rannyezhoù]] [[Spagn]])

==Ruzenn logigoù divouezh nann-c'hwibanus==

Ral a wezh e kaver ur [[ruzenn]] [[Kensonenn logigoù|logigoù]] [[Mouezh (yezhoniezh)|divouezh]] [[C'hwibanenn|nann-c'hwibanus]], hogozik atav evel [[alofonenn|alofennoù]] ur ruzenn [[kensonenn dent|dent]].

===Skouerioù===
*[[Islandeg]]: ***þ**akið'' , "toenn"
*[[Saozneg|saozneg Liverpool]]: ''coa**t**' , "mantell"

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn logigoù
* Kensonenn divouezh
* Ruzenn
Plelann-Veur

**Plelann-Veur** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Plelann-Veur e oa betek 2015.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Pluilan**, 834; **Ploelan**, 862; **Plebelan**, 866; **Plebe Lann**, 869; **Ploilan**, 871; **Plelan**, 1144; **Plelann**, 1333; **Plelan**, 1394, 1467; **Lerguedplelan**, 1630; **Ploelan**, 1636

**Gerdarzh** ː Plou-  ̝Lann

## Ardamezioù

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 168 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,75 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Dieubet e voe Plelann-Veur d'an 3 a viz Eost 1944 gant ar "Combat Command B" eus ar  Rannlu Hobregonet eus tirlu SUA.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: daou soudard a varvas.
## Brezhoneg
* 10,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Tour de l'église Saint-Pierre, Plélan-le-Grand, France.jpg
Plélan-eglise1.jpg|
Forges de Paimpont04.JPG|

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv er vourc'h.
* Monumant ar re varv er rann ''Le Thélin''.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
*Jean-Pierre Vincent, e 1936, bet e penn Kendalc'h.
### Tud marvet eno

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Kensonenn diweuz dre dostaat

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel eo ar gensonenn diweuz dre dostaat mouezhiet treuzskrivet hervez reolennoù LFE dre ouzhpennañ ar sin diakritek ispisial evit lakaat an diforc'h gant gensonenn diweuz dre daravat mouezhiet [β] evel-hen: [β̞].

Mouezhiet e vez ar c'hensonennoù dre dostaat atav hep par divouezh ebet.

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn diweuz
* Kensonenn dre dostaat
* Kensonenn mouezhiet
Breal-Moñforzh

**Breal-Moñforzh** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Reuz e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Breal**, 1157; **Breial**, 1202

## Ardamezioù
*Palefarzhet ː ouzh 1 ha 4 en aour e zelfin en glazur; ouzh 2 ha 3, leun a erminoù*

Kuzul ar Gumun ː 28 Gouere 1987.

Displegadur ː An delfin François (mab henañ da François Ier), a zo bet an hini gentañ da zougen an titl delfin ar Viennois ha dug a Vreizh. Aet eo da Anaon e 1536. Kousket en devoa e Breal d'an noz etre an 11 hag an 12vet a viz Here 1532.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Duguest e anv, hag ur c'hure, Le Gorre.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 98 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,63% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'an 13 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij *[[P-47]]D* (marilhet 44-23174 ha kodet LC-?) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*[[United States Army Air Forces]]*) en "Au Cassoir" e Breal-Moñforzh; lazhet e voe e sturier.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: tri milour a varvas.
## Brezhoneg
* 12,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Le Molant.png|Le Molant.
Bréal-sous-Montfort-chateau-hforet1.jpg|La Haute-Forêt.

* Daou gastell.

Bréal-sous-Montfort-eglise2.jpg|An iliz katolik.

*Iliz katolik *Sant Maloù*.

Bréal-sous-Montfort-eglise1.jpg|Ar groaz.

* Kroaz ar vered.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
*Édouard Nignon, keginour, marvet eno e 1934, e kastell La Haute-Forêt.

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel ar gumun
*  Breal-Moñforzh war Geobreizh

## Levrlennadur

* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù