Embann gwenedek

*Gwenedek* eo an anv-gwan a implijer evit doareañ ar parlantoù hag an embannadennoù brezhonek o ferzhioù dibar a gaver e titirad priñselezh kozh Bro-Ereg, eleze mui pe vui hini eskopti kozh Gwened. Un doare-skrivañ dibar zo evit brezhoneg Gwened, adalek kreiz an  betek kreiz an . Rouez eo an implij-se bremañ, met embannet e vez skridoù brezhonek peurunvan gant perzhioù rannyezhoù Bro-Gwened.

## Arroudoù kentañ ha diorreadur an doare-skrivañ gwenedek
Ar skrid kentañ gant perzhioù gwenedek ennañ zo un dornskrid bet kavet e Kolpoù, moarvat eus deroù an XVIII kantved. Un teskad diouganoù eo, a c'heller lakaat da gentañ embannadenn wenedek ; n’eo ket un gwir embannadur avat, dre ma n’ouzer ket pet eilskrid a voe savet dioutañ.

Gant Yann Marion (1759-1824) ha Korneli an Diod (1797-1862) e voe savet levrioù relijel ma weler perzhioù brezhoneg Gwened. Kant vloaz diwezhatoc'h e voe savet reolennoù ar reizhskrivadur gwenedek diwar atiz tri beleg, Yann-Vari ar  Joubiouz, Joakim Gwilhom ha Korneli an Diod ; klokaet e voe ar reolennoù-se gant Loeiz Jegouzo, Pier ar Go hag Aogustin Gwilhevig.

Er c'hontrol, ne glaskas ket Pêr Barizi (1659-1719), person an Ignel adalek 1689 betek e dremenvan, treuzskrivañ perzhioù e vrezhoneg, pa savas an dornskrid *Cantiqueu spirituel* e 1710 en un doare-skrivañ dezhañ a lakae da vezañ komprenet gant pep brezhoneger. Implijerien bennañ ar brezhoneg e voe tud an Iliz katolik roman ha ne weler ket embannadennoù laik a-raok an XX  kantved.

Ne gaver ket embannadennoù gwenedek-rik a-raok kreiz an  ha rouesoc’h-rouesañ int bet goude ma oa bet savet un emglev evit reizhskrivadur boutin ar brezhoneg, ar brezhoneg peurunvan. Koulskoude, n'eo ket bet dilezet an doare-skrivañ gant an holl skrivagnezrien, ha pa voe lezet a-gostez gant beleien eskopti Gwened er bloavezhioù 1950. Un nebeud tud o doa lakaet embannan kelaouennoù bihan e gwenedeg, evel *[[An  Had]]*.

Lod eus ar skrivagnerien a orin eus Bro-Wened o doa heuliet Roperzh ar Mason, pa savas a-du gant an emglev evit peurunvaniñ doareoù-skrivañ ar brezhoneg e 1941. Un oberenn wenedek-rik, *[[Kammdro en Ankeu]]* gant Loeiz Herrieu, a voe treuzskrivet e brezhoneg peurunvanaet gant François Louis.

## Embannadennoù unskridoù gwenedek hervez ar bloavezh
An unskridoù nemetken zo bet renablet amañ. Pelloc'h er pennad-mañ emañ listenn ar mareadegoù.
;Deroù an XVIIvet kantved
* Dornskrid Kolpoù
; 1760
* Yann Marion, *Voyage mistérius de Inizi er Vertu*, Gwened, Moullerezh Galles. Troidigezh eus *Relation du voyage mystérieux de l’isle de la Vertu*, savet gant Jean-Thomas Hérissant, e 1684.
;1788
* Yann Marion, *Office bihan er naries, dédiet  da serviterion, devot Mari, guir Vam da Zoue : hac er matinezeu eit Noz Nendelêg; guet un Avis dre ré en dès er charité de zesquein leine de re al*, Gwened, Moullerezh Galles. 
;1790
* Yann Marion, *[[Magasin spirituel er beurerion]], en artisantet, er serviterion hac an dud diar er maezeu*, Gwened, Moullerezh Galles. Troet hag azasaet diwar *Magasin des pauvres, des artisans, domestiques et gens de campagne* (1768) hag eus *La dévotion éclairée, ou magasin des dévotes* (1779), savet o-daou gant Jeanne-Marie Leprince de Beaumont. 
* Yann Marion, *Instructioneu santel ar re guirionnéeu principal ag er religion eit bout lennet en tieguehaeu hac eit chervige d’explication d’er hatechim.*, Gwened, Moullerezh Galles.
;1792
* Yann Marion, *Histoerieu tennet hag er Skritur santel*, Gwened, Moullerezh Galles.
;1800
* Yann Marion, *Histoerieu ag en eu Testamand ancien ha nehué guet explicationeu en tadeu santel ag en ilis eit reglein erhad er vuhé é peb sort stad Guéned*, Gwened, Moullerezh Galles.
;1837
Korneli an Diod (a-gevret gant Yann Marion), *Officeu eit er sulieu ha gouilieu principal ag er blai gued excelticeu ur hréchen*, Gwened, Moullerezh Galles. 
;1838
* Yann Marion, *[[En or ag er vuhé devot]], pe instructioneu forh profitable eit condiure ha sonnat en inean én devotion*, Gwened, Moullerezh Galles.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    
;1844
* Yann Vari ar Joubiouz, *[[Doue ha mem bro]]*, Gwened, Moullerezh Galles. Teskad barzhonegoù.
;1849
* Joakim Gwilhom, *[[Livr el labourer]]*, Gwened, Moullerezh Delamarzelle. 
;1857                                                                                         
* Joakim Gwilhom, *Gwerzenneu eid Eskobty Guened…*, Gwened, Moullerezh Delamarzelle. Barzhoneg hir.
;1897
Yann-Vatilin Kadig, *En Est*, Gwened, Moullerezh Lafolye. Barzhoneg hir.
;1957
* Loeiz Herrieu, *[[Kammdro en Ankeu]]*

## Mareadegoù
### ''Lihereu Brédiah ar Fé''
E 1843, ar gelaouenn drimiziek *Brediah er Fé eit er Vretoned a eskobti Guéned* a voe embannet e Gwened gant an eskopti dindan renerezh an ao. Joubiouz, sekretour an eskob Charles-Jean de La Motte de Broons de Vauvert. Troidigezhioù diwar an ‘’Annales de la Propagation de la Foi’’ a veze graet gant tud a-youl-vat, personed peurvuiañ.
### ''Dihunamb''
### ''[[An Dasson]]''

## Levrlennadur
* Cédric Choplin, Myriam Guillevic, Tristan Loarer, Pascal Rannou (renerezh), *La littérature en langue bretonne, des origines à nos jours*, Gourin, Embann ar Menezioù Du, 2024
* Pier ar Go, *Petite histoire littéraire du dialecte breton de Vannes*, Galles, Gwened, 1924

## Pennadoù kar
* Lennegezh wenedek
* Roll ar skrivagnerien wenedek
*Reizhskrivadur brezhoneg Gwened

## Notennoù ha daveennoù