open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Keyboard man

: *Arabat eo droukveskañ* Keyboard man *ha* **[[Troll (internet)|Troll]]**.*
----
***Keyboard man*** ("paotr an [[Touchennaoueg (urzhiataerezh)|douchennaoueg]]"), ***keyboard warrior*** ("Kadour an douchennaoueg")  ([[sinaeg]] :键盘侠 *jiànpán xiá*) pe ***internet warrior*** ("kadour an [[internet]]"), a vez graet eus tud gant doareoù feuls, flatrerien, war an internet nemetken, da lavarout eo tud hag a vez doareoù ganto ha na vefent ket o re er vuhez pemdez.

Ar mennad zo bet lakaet war-raok goude an [[28 a viz Mae]] [[2014]], pa voe c'hwec'h ezel eus ar sektenn QuanNeng Shen o lazhañ ur vaouez en ur preti [[McDonald's]] e kêr [[Zhaoyuan]] (proviñs [[Shandong]]) e [[Sina]]. An termenadur a voe implijet evit ober anv eus an dud o devoa doareoù feuls pa gomzent eus testoù ar muntr n'o devoa bet graet netra evit saveteiñ ar vaouez.

D'ar [[4 a viz Even]] [[2014]], [[Renmin Ribao]] a embannas ur pennad a-enep doareoù mantrus "kadour an douchennaoueg" evit ober eus an dud "kalonek", pabor ha feuls war ar rouedad liammet ouzh tagadenn marvus ar vaouez. Goulennet e oa gant ar pennad ma vefe savet obererezhioù foran a-enep dezho. Ur gaoz vroadel a voe a-zivout petra d'ober.

Graet e vez ivez *internet warriors* eus an dud kalonek ha feuls war ar rouedad nemetken hiziv-an-deiz.

== Tagadennoù==

Seizh doare tagadennoù dre an internet zo diskouezet war ar skeudenn amañ a-zehou.
**Cyber-stalking* : bezañ atav war roudoù un den er genrouedad.
**Doxxing* : embann ditouroù personel un den ; un doare all eo diskuliañ piv eo an den a zo a-drek un anv-pluenn.
**Trolling* : embann skridoù diboell pe tagus en ur gaozeadeg, a-ratozh-kaer evit lakaat reuz ; koulz hiniennoù, strolladoù politikel ha Stadoù a ra.
**Cyber-bullying* : mazaouiñ buhez un den dre dagadennoù dizehan.
**Hate speech* : embann pennadoù leun a gasoni en andred un den, ur strollad politikel, ur relijion, hag all.
**Public shaming* : mezhekaat un den a-glev d'an holl.
**Intimidation / Threats* : abafaat / grourdrouz un den.

== Adkemer er sevenadur ==
=== Filmoù ===
* *Internet Tough Guy vs. Keyboard Warrior*, komedienn sevenet gant Zachariy Madson, pevare rann koulzad 4 ar stirad skinwel *Golden Toads*, 25/06/2012
=== Kanaouennoù ===
* *Les Vilains - Internet Warrior*, 2008, [https://www.youtube.com/watch?v=XI0-ah05mvg *YouTube'']

## Pennadoù kar
* Harellerezh-skol
## Notennoù ha daveennoù
Renmin Ribao

**Renmin Ribao**, pe "Pemdezieg ar Bobl", (sinaeg 人民日报, hanyu pinyin : Rénmín Ribao) zo strollad kazetenniñ brasañ Sina kement hag ar gelaouenn embannet ar muiañ er vro. Kazetenn ofisiel Strollad Komunour Sina eo. Gant tri milion a skouerennoù embannet e 2012, emañ e-touez an 10 kazetenn c'halloudusañ er bed hervez an Unesco.

Ar gazetenn Renmin Ribao a servij da embann komzoù ha selloù eeun gouarnamant komunour Republik Pobl Sina.
## Listenn prezidanted ar strollad
* Zhang Panshi ()
* Hu Qiaomu ()
* Fan Changjiang ()
* Deng Tuo ()
* Wu Lengxi ()
* Chen Boda()
* Hu Jiwei ()
* Qin Chuan ()
* Qian Liren ()
* Gao Di ()
* Shao Huaze ()
* Bai Keming ()
* Xu Zhongtian ()
* Wang Chen ()
* Zhang Yannong ()
* Yang Zhenwu ()
## Liammoù diavaez
* ''People's Daily'' Pajenn degemer 
* ''People's Daily'' doare saoz
Dido building Carthage

**Dido building Carthage**, pe, en e hed, ***Dido building Carthage, or The Rise of the Carthaginian Empire*** (*Didon o sevel Kartada, pe Savidigezh Impalaeriezh Kartada*) zo un eoullivadur gant al livour saoz William Turner e 1815, hag a zo war ziskouez en National Gallery Londrez. Unan eus pouezusañ taolennoù Turner eo, levezonet gant gwelvaoù klasel Claude Gellée, hag awenet gant mojenn ar rouanez Didon hag orin Kartada. Turner a lare e oa e bennoberenn.

## Taolennoù all

Claude Lorrain 008.jpg|Claude Gellée : *[[L'Embarquement de la reine de Saba]]* (Rouanez Saba o vont da lestrañ), 1648
Claude Lorrain, The Mill.jpg|Claude Gellée : *Landscape with the Marriage of Isaac and Rebecca* (Gwelva hag eured Izaag ha Rebekka), 1648
Joseph Mallord William Turner 049.jpg|William Turner *Sun Rising through Vapour, Fishermen Cleaning and Selling Fish*, 1807
William Turner - Crossing the Brook.jpg|William Turner : *Crossing the Brook*, 1815
Joseph Mallord William Turner - The Decline of the Carthaginian Empire - WGA23169.jpg|William Turner : *The Decline of the Carthaginian Empire*, 1817
Joseph Mallord William Turner

**Joseph Mallord William Turner** (1775 – 1851) a oa ul livour saoz, brudet e livadurioù eus ar maezioù. Eoullivadurioù koulz ha dourlivadurioù en deus graet hag anvet eo bet *livour ar gouloù* ("the painter of light").

## Oberennoù

File:Joseph Mallord William Turner - Clare Hall and King’s College Chapel, Cambridge, from the Banks of the River Cam - Google Art Project.jpg|*[[Clare College, Cambridge|Clare Hall]] ha [[King's College, Cambridge|King's College]] Chapel, Cambridge, gwelet eus lez ar stêr [[Cam]], 1793,* dourlivadur.
File:Joseph Mallord William Turner 024.jpg|*Calais Pier*, 1801, eoulivadur war lien, National Gallery
File:Joseph Mallord William Turner - Dutch Boats in a Gale - WGA23163.jpg|*Dutch Boats in a Gale*, 1801, eoulivadur war lien. Awenet gant arz al livour Willem van de Velde the Younger
File:Joseph Mallord William Turner 081.jpg|*[[Snow Storm: Hannibal and his Army Crossing the Alps]]*, 1812, eoulivadur war lien, Tate Britain
File:DortorDordrecht.jpg|*[[Dort or Dordrecht: The Dort packet-boat from Rotterdam becalmed]]*, 1818, eoulivadur war lien, Yale Center for British Art
File:Joseph Mallord William Turner, English - The Burning of the Houses of Lords and Commons, October 16, 1834 - Google Art Project.jpg|*[[The Burning of the Houses of Lords and Commons]]*, c. 1835, eoulivadur war lien, Philadelphia Museum of Art
File:Wreckers Coast of Northumberland Joseph Mallord William Turner.jpeg|*Wreckers Coast of Northumberland*, c. 1836, eoulivadur war lien, Yale Center for British Art
File:Chicago art inst turner vallee aoste.JPG|*Valley of Aosta: Snowstorm, Avalanche and Thunderstorm*, 1836–37, eoulivadur war lien, Art Institute of Chicago
File:The Fighting Temeraire, JMW Turner, National Gallery.jpg|*[[The Fighting Temeraire]] tugged to her last berth to be broken up*, 1838, eoulivadur war lien, National Gallery
File:Slave-ship.jpg|*[[The Slave Ship]]*, 1840, eoulivadur war lien, Museum of Fine Arts, Boston
File:Joseph Mallord William Turner - Snow Storm - Steam-Boat off a Harbour's Mouth - WGA23178.jpg|*[[Snow Storm: Steam-Boat off a Harbour's Mouth]]*, c. 1842, eoulivadur war lien, Tate Britain
File:Joseph Mallord William Turner, The Evening of the Deluge, c. 1843, NGA 46064.jpg|*The Evening of the Deluge*, c. 1843, National Gallery of Art
File:Turner - Rain, Steam and Speed - National Gallery file.jpg|*[[Rain, Steam and Speed – The Great Western Railway]]*, 1844, eoulivadur war lien, National Gallery
File:Joseph Mallord William Turner - Norham Castle, Sunrise - WGA23182.jpg|*[[Norham Castle, Sunrise]]*, c. 1845, eoulivadur war lien, Tate Britain 


## Pennadoù kar
* Barrad erc'h war ar mor
Wolfgang Schäuble

**Wolfgang Schäuble**, ganet d'an 18 a viz Gwengolo 1942 e Freiburg im Breisgau, zo ur politikour alaman ezel eus ar strollad Christlich Demokratische Union Deutschlands (CDU). Bez eo an ezel eus ar strollad-se a gadorias an hirañ er Bundestag, ma voe dilennet adalek 1972.

E 2005 ez eo ministr ar surentez evit gouarnamant kengevrad Angela Merkel ; evitañ ez eo ret kaout ur politikerezh ar surentez kalz kreñvoc'h. 

Lakaet e voe da vinistr an arc'hant e 2009, ha difenn a ra ar mennad e vez ret diwall mat rak an dispignoù en Europa, stourm a rae evit lakaat Bro-C'hres er-maez eus ar zonenn euro e 2015.
Urzh ar Maoutken Aour

**Urzh ar Maoutken Aour** zo un urzh marc'heien eus Spagn hag a oa bet krouet e Brugge gant dug Bourgogn, Fulup III Bourgogn er bloaz 1430 pa zimezas da Izabel Portugal. 
E 1431 e voe ur vodadeg veur e Lille, hag adal neuze e ranke an izili dougen kolier an Urzh, awenet gant mojenn henc'hresian ar Maoutken aour, ha koulskoude arouez Jeruzalem, a ranke marc'heien an Dug adkemer d'he reiñ d'an Iliz katolik.
Edgar

**Edgar** zo un anv-bihan saoznek.

## Orin
Eus an anv hensaoznek Eadgar (diwar ead "pinvidik" ha gar "goaf"). Evel kalz anvioù hensaoznek ez eas e-maez a c'hiz goude 1066 hag ar marvezh norman. Adimplijet e voent adalek an XVIIIvet kantved ha dreist-holl adalek 1819 diwar levezon ar romant The Bride of Lammermoor gant Walter Scott .

## Yezhoù all
**Edgardo*, en italianeg
**Edgard*

## Tud
### Rouaned
* Edgar Peoc'hgar, roue Bro-Saoz
* Edgar, roue Bro-Skos

### Tud all
*Edgar Allan Poe, skrivagner stadunanat
*Edgar Quinet (1803-1875), istorour gall
*Edgar Degas (1834-1917), livour gall
*Edgar Maxence (1871-1954), livour arouezeler breizhat
*Edgar Rice Burroughs (1875-1950), skrivagner stadunanat
* J. Edgar Hoover, rener an FBI
* Edgar P. Jacobs (1904-1987), aozer bannoù-treset belgiat

## Lennegezh
**Edgar Linton*, e *[[Wuthering Heights]]* gant Emily Brontë
Chaloni

Ar **chaloni** zo ur beleg, ezel eus chabistr an iliz-veur pe an iliz-chabistr. Bez’ ez eus ivez chalonied a enor. 

Amprestet eo bet ar ger-se digant al latin *canonicus*, dre ar galleg kozh *chanoni* (ar saozneg hag ar c'hembraeg a implij *canon*). 

Ar *chaloniezh* (gwechall *chaloniaj*) eo karg ar chaloni.

## Chalonied-menec'h
Ar chalonied-menec'h zo leaned en urzhioù (*chanoines réguliers* e galleg), evel ar chalonied-menec'h sant Aogustin, ar chalonied-menec'h eus Premontre.

## Chaloniezed
Ar chaloniezed zo leanezed en urzhioù, evel chaloniezed sant Aogustin eus ospital Pont-'n-Abad, eus ospital Malastred, pe e kouent Sant-Frañsez-Montroulez.

## Levrlennadur
* Olivier Charles, *Chanoines de Bretagne. Carrières et cultures d'une élite cléricale au siècle des Lumières*, Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2004, 467 p.
Priol

Ur **priol** (diwar ar ger latin *prior*, ar c'hentañ) zo ul lean e penn ur manati pe ur gouent, pe c'hoazh ur manac'h hag a skoazell an abad en abati.
Salzkammergut

**Salzkammergut** zo ur rannvro veneziek en Aostria, 650&nbsp;km ² he gorread, war harzoù Aostria-Uhel, Salzburg ha Stiria. Dont a ra hec‘h anv eus ar gweleadoù holen a gaver enni, korvoet abaoe Oadvezh an Arem. Lesanvet e vez "Suis Aostrian" abalamour d’he menezioù ha d’he zraoniennoù kaer. E 1997 e oa bet lakaet, gant an UNESCO, Rannvro Hallstatt-Dachstein/Salzkammergut war roll lec’hiennoù ar Glad bedel.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

*Salzkammergut
Egeria (nimfenn)

Hervez ar vojenn henroman, **Egeria** a oa un nimfenn, pe *[[camena]]*, hag a oa kuzulierez ar roue Numa Pompilius, eil roue sabin Roma.
Kuzuliañ a rae ar roue diwar-benn al lezennoù da sevel, diwar-benn al lidoù hag ar relijion. Pa varvas ar roue e ouelas Egeria kement ma reas ur feunteun gant he daeroù. Hervez Ovidius e voe troet e mammenn e koad Aricia gant an doueez Diana a oa aet skuizh gant he c'hlemmoù.

Hiziv c'hoazhe vez implijet anv Egeria evit komz eus kuzulierez un den.

## Mammennoù
* Ovidius, Fasti.
* Ovidius, *[[Metamorfozoù]]* (XV 479 ss).
Y Fro Gymraeg

**Y Fro Gymraeg** (distaget []), da lavaret eo *"Ar Vro Gembraek"*, eo an anv a reer eus al lodennoù eus Kembre ma vez komzet kembraeg gant an darn vrasañ eus an dud. Kreñvlec'h ar c'hembraeg eo ar c'hornioù-bro-se. Daoust ma vez implijet an droienn *Y Fro Gymraeg* gant kalzig a dud, n'eus ket emglev etre an holl war harzoù resis ar "vro"-se. Ha n'eus tamm anaoudegezh ofisiel ebet ganti evel ma'z eus en Iwerzhon gant ar Gaeltacht, ar c'hornioù-bro ma vez kaozeet iwerzhoneg gant an darn vrasañ eus an dud.

Gant Owain Owain, ur stourmer evit ar c'hembraeg, e voe displeget evit ar wech kentañ petra e oa *Y Fro Gymraeg*, er gelaouenn Tafod y Ddraig e miz Genver 1964, ha gantañ e voe treset ur gartenn eus ar vro-se. Displegañ a reas ar soñj e oa ret en em gannañ evit gwirioù ar gembraegerien er c'hornioù-bro-se da gentañ penn. Brudet eo chomet ar frazenn skrivet gantañ: *Enillwn y Fro Gymraeg, ac fe enillir Cymru, ac oni enillir Y Fro Gymraeg, nid Cymru a enillir* ("Gounezomp Y Fro Gymraeg, ha gounezet e vo Kembre ; anez gounit Y Fro Gymraeg, ne vo ket gounezet Kembre").

Goude se e voe savet al luskad Adfer gant Emyr Llewelyn, dezhañ da bal gwareziñ *Y Fro Gymraeg*. Abaoe 1964 avat eo aet gorread ar "Vro"-se war ziskar evel ma weler pa seller ouzh kartennoù a ziskouez disoc'hoù an niveradegoù a vez graet bep dek vloaz. 

Er bloavezhioù 1960 en em astenne eus an eil penn d'egile eus kornaoueg Kembre, eus Enez Mon er gwalarn da hanternoz Penfro ha harzoù Cwm Gwendraeth er c'hreisteiz, ha betek Dyffryn Aman e reter Sir Gaerfyrddin, ha lodennoù bras eus kornaoueg Powys ha kontelezh kozh Sir Clwyd. Hiziv avat eo digresket an dachenn ma vez kaozeet kembraeg gant ar muiañ-niver eus an dud. Peder eus kontelezhioù Kembre a c'haller lakaat er Vro Gembraek bremañ : kontelezh Gwynedd, Sir Gaerfyrddin, Ceredigion hag Enez Mon, daoust ma'z eus lec'hioù enno m'eo deuet ar saozneg da vezañ yezh ar muiañ-niver. Un nebeud lec'hioù all, e diavaez ar c'hontelezhioù-se a zalc'h da gaout dregantadoù uhel ar gembraegerien: lodennoù eus Castell-nedd Port Talbot, lec'hioù zo e kornaoueg Powys, hanternoz Sir Benfro, uhelennoù Sir Conwy (Dyffryn Conwy), uhelennoù ha diabarzh Sir Ddinbych, ha lodennoù eus Sir Abertawe.
Chikungunya

Ar **chikungunya** zo ur c'hleñved degaset gant ar viruz **CHIKV** ("chikungunya viruz"). Ar moustiked eus ar familh *[[Aedes]]* eo a zo kiriek da red ar c'hleñved e-touez an dud.
Ur ger makondek eo *chikungunya*, a dalvez kement ha « krommañ, daoudortañ », evel an delioù kouezhet eus ar gwez hag a vez o sec'hiñ.

Pa vezer klañv gant ar c'hleñved chikungunya e vez poan vras er melloù ha dont a ra an dud klañv da vezañ reut ; aes eo anavezout an dud tapet gant ar chikungunya dre ma vez ganto un dalc'h-korf krommet.

## Notennoù
Rouaned Roma

**Rouaned Roma** eo ar rouaned o deus renet e Henroma da vare Monarkiezh Roma, ur marevezh hag a grog gant savidigezh kêr Roma, a voe graet hervez ar vojenn gant Romulus en 753 kent JK hag a echu gant diskar Tarquinius Superbus ha savidigezh Republik Roma, en 509 kent JK. Seizh roue a vez meneget peurvuiañ, daoust ma voe re all met ar re-se ne renjont ket pell.

## Roll ordinal ha henvoazel rouaned Roma
Gant an istorour roman Quintus Fabius Pictor, war-dro 260 kent JK, e voe savet ur roll a seizh roue evit 243 bloavezh ren, ur pad keitat dezho a 35 bloavezh pep hini. 



ImageSize = width:1010 height:120
PlotArea = width:930 height:100 left:30 bottom:20

Colors =
    id:yellow    value:rgb(0.7,0.55,1) # light yellow
    id:red       value:rgb(1,0.7,0.7) # light red
    id:green     value:rgb(0.7,1,0.7) # light green
    id:blue      value:rgb(1,1,0.7)   # light blue
    id:cyan      value:rgb(0.7,1,1)   # light blue
    id:purple    value:rgb(1,0.7,1)   # light purple
    id:grey      value:gray(0.8)      # grey

Period = from:-760 till:-500
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:50 start:-750
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:-740

LineData =
 width:1
 at:   -753 color:blue tillpos:80

PlotData=
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5)
  at:  -753  shift:(0,40) color:blue width:25 text:Savidigezh Roma

LineData =
 width:1
 at:   -509 color:blue tillpos:80

PlotData=
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5)
  at:  -509  shift:(0,40) color:blue width:25 text:Republik Roma

BarData=
  bar:barre1
  bar:barre2
  bar:barre3

PlotData=
  bar:barre1
  from:    -753   till:  -753  color:white mark:(line,white)   fontsize:9  text:Savidigezh Roma
  from:    -509   till:  -509  color:white mark:(line,white)   fontsize:9  text:Republik Roma

  bar:barre2
  from:    -745   till:  -740  color:green     text:Titus Tatius
  from:    -508   till:  -507  color:yellow     text:Porsenna

  bar:barre3
  from:    -753   till:  -715  color:blue text:Romulus                         
  from:    -715   till:  -672  color:green     text:Numa Pompilius
  from:    -672   till:  -641  color:blue   text:Tullus Hostilius
  from:    -641   till:  -616  color:green   text:Ancus Marcius
  from:    -616   till:  -575  color:yellow   text:Tarquinus
  from:    -575   till:  -535  color:yellow text:Servius Tullius                         
  from:    -535   till:  -509  color:yellow     text:Tarquinus



## Notennoù

## Lennadur
Etrusked

An **Etrusked** (*Etrusci* pe *Tusci* e latin) a oa ur bobl eus ledenez Italia adal dibenn oadvezh an arem. Diganto e teu un darn eus sevenadur Henroma. An etruskeg, o yezh, ne oa ket indezeuropek.

O bro orin, Etruria, a glot dre vras gant Toskana, un darn eus Latium ha gwalarn Ombria. Da gentañ e oant ur c'hengevredad a 12 keoded, pep hini renet gant ur roue pe *zilath*.
Minez Sant-Jozeb

**Minez Sant-Jozeb** (*Calotte Saint-Joseph* e galleg) zo un dosenn 292 m uhelder e Langoned. 

## Douaroniezh

File:Botquelvez Trinité Langonnet.JPG| Bourk an Drinded e-harz ar *minez*. 
File:Calotte St Joseph Langonnet.JPG|Ar *minez*
Thomas Gwynn Jones

**Thomas Gwynn Jones** (10 Here 1871 – 7 Meurzh 1949), anavezetoc'h evel **T. Gwynn Jones**, a oa ur barzh kembraek, kelenner, skrivagner, troer ha kazetenner. Kalz labour a reas war dachenn al lennegezh kembraek ha studi ar c'hontadennoù kembraek e deroù an . Treiñ a reas e kembraeg kalz a oberennoù lennegel estren ivez, diwar ar saozneg, an alamaneg, ar gresianeg hag an iwerzhoneg.

Ganet e voe e Betws-yn-Rhos, e Sir Ddinbych da neuze, e 1871. E dad a oa pastor eno. Skoliet e voe ar paotrig e Dinbych hag en Abergele. E 1899 e timezas gant Margaret Jane Davies.

E-pad un nebeud bloavezhioù e labouras T. Gwynn Jones evit kelaouennoù kembraek. Mont a reas da is-pennskrivagner *[[Baner ac Amserau Cymru]]* (*[[Y Faner]]*) e 1890. A-benn 1898 e oa is-pennskrivagner *[[Yr Herald Cymraeg]]* hag an *Caernarvon and Denbigh Herald*. Goude e voe e penn *[[Papur Pawb]]*.

Goude bloavezhioù o labourat evel kazetenner, e tapas ur plas e Levraoueg Vroadel Kembre, en Aberystwyth, ha goude c'hoazh e voe anvet da gelenner e rann ar c'hembraeg e Skol-veur Aberystwyth, e 1919.

E 1902 e c'hounezas ar gador en Eisteddfod Vroadel e Bangor, gant e varzhoneg *Ymadawiad Arthur* ("Tremenvan Arzhur"). Garedonet e voe gant doktorelezhioù gant Skol-veur Kembre ha gant Skol-veur Iwerzhon. Ur peoc'hgarour touet e oa, hag ur wech, e-pad ar Brezel-bed Kentañ, e kuitaas Capel y Tabernacl, en Aberystwyth, pa oa ar pastor o pediñ evit trec'h Breizh-Veur er brezel.

## Liammoù diavaez
*Y Bywgraffiadur Cymreig
*Archifau Cymru
Krkonoše

Ar menezioù **Krkonoše** (distaget [] e tchekeg, **Karkonosze** ([] e poloneg, *Riesengebirge* en alamaneg) zo un aradennad menezioù war harzoù ar Republik Tchek ha Polonia. Tremen a ra ar vevenn etre an div stad e-kreiz ar menezioù a zisparti ivez broioù kozh Bohemia ha Silezia Emañ ar menez uhelañ, Sněžka (*Śnieżka* e poloneg, *Schneekoppe* en alamaneg) e Tchekia ha menez uhelañ ar vro-se eo, gant  metr a uhelder.

En daou du d'ar vevenn ez eus parkoù natur bras er menezioù : Park Broadel Krkonoše e Tchekia ha Park Broadel Karkonosze e Polonia. Eieniñ a ra ar stêr Elbe er menezioù Krkonoše. E meur a lec'h e c'haller skiañ er goañv ha kalzig a douristed a vez er vro, koulz er goañv evit skiañ hag en hañv evit bale pe mont war varc'h-houarn.

## Notennoù
Fasti (Ovidius)

Ar ** Fasti** zo ur varzhoneg gant ar barzh latin Ovidius, er bloavezh 15, savet diwar-benn an deiziadur roman hag ar gouelioù.

## Notennoù
Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes

An **Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes** zo ur geriadur divyezhek gant Émile Ernault e 1904.
Isparta

**Isparta** zo ur gêr eus mervent Turkia, kêr-benn proviñs Isparta, er menezioù Toros.

Ouzhpenn  a annezidi zo enni.

## Kêrioù gevellet
Gevellet eo Isparta gant ar c'hêrioù-mañ :
*
*
*
*

## Liamm diavaez
*Isparta
Nawaz Sharif

**Mian Muhammad Nawaz Sharif** (ourdou: میاں محمد نواز شریف), ganet d'ar 25 a viz Kerzu 1949 zo ur politikour ha den an aferioù eus Pakistan. Ezel eo eus ar strollad Kevre Muzulman Pakistan (N). Bet eo bet kentañ ministr Pakistan etre 2013 hag an 28 a viz Gouere 2017, pa voe digadoriet gant lez-varn uhelañ ar vro. 

Div wech a-raok e oa bet kentañ ministr er bloavezhioù 1990 (1990-93 ha 1997-99). Bez' e voe ivez penn ministr ar Panjab etre 1985 ha 1990. Bez' ez eo ar c'hentañ ministr a chomas ar pellañ en e garg en istor Pakistan. 

## Afer ar Panama Papers
Ur wech diskuliet restroù ar Panama Papers e voe anat d'an holl e oa familh Nawaz Sharif e penn un impalaeriezh arc'hantel gant milionoù a zollarioù en Europa ha Breizh-Veur dreist-holl. N'eo ket e anv nag hini e vreur yaouankoc'h Shebaz Sharif a oa kentañ ministr Panjab a oa bet liammet ouzh an afer end-eeun met ul lodenn eus ar familh, dreist-holl e vugale. D'an 28 a viz Gouhere 2017 e voe digadoriet gant lez-varn uhelañ Pakistan, evel kentañ ministr, ha difennet e voe outañ ivez derc'hel kargoù foran. Lakaet e oa da gablus gant e familh da vezañ "dizonest, ha kablus eus breinadurezh".
Dovrefjell

**Dovrefjell** zo un aradennad menezioù e-kreiz Norvegia. Un harz eo etre rannvroioù Trøndelag, Østlandet ha Vestlandet. Ul lodenn eus Alpoù Skandinavia eo.

Snøhetta eo ar menez uhelañ (2286 metr uhelder).
Felix Timmermans

**Leopold Maximiliaan Felix Timmermans** (5 Gouere 1886 – 24 Genver 1947) zo ur skrivagner nederlandek eus Flandrez. Troet eo bet e oberennoù e kalz yezhoù all. Kinnniget e oa bet e anv teir gwech evit Priz Nobel al lennegezh.

Ganet e voe Timmermans e kêr Lier, en ur familh pevarzek a vugale. Mervel a reas e Lier ivez da 60 vloaz. Skrivañ a reas pezhoù-c'hoari, romantoù istorel, oberennoù relijiel ha barzhonegoù. *Pallieter* (1916) eo e romant anavezetañ. Lod eus e skridoù zo bet sinet gant an anv-pluenn *Polleke van Mher*. Livour ha tresour e oa ivez.

E deroù an Eil Brezel-bed e oa Timmermans e penn ar gelaouenn vroadelour flandrezat *Volk*. Kemer a reas perzh ivez en *Europäische Schriftsteller-Vereinigung* (Kevre Skrivagnerien Europa), hag a oa bet diazezet gant an Nazied. Abalamour da se, hag abalamour ma resevas ar *Rembrandtprijs* (Priz Rembrandt) digant skol-veur Hamburg e 1942, e voe sellet outañ, goude ar brezel, evel ur "c'henlabourer sevenadurel". Didamallet e voe avat d'an 22 a viz Kerzu 1946.

## Notennoù
Menongue

**Menongue** zo ur gêr eus Angola, e proviñs Cuando Cubango. Kêr-benn ar broviñs eo. 

Un aerborzh bihan zo hag ul linenn hent-houarn a gas eus Menongue da Namibe e Namibia

En amzer ma oa Angola e dalc'h Portugal e oa anvet *Serpa Pinto*, en enor d'an ergerzher portugalat Alexandre de Serpa Pinto.
Ingvar Carlsson

**Gösta Ingvar Carlsson** (ganet d'an 9 a viz Du 1934) zo ur politikour svedat hag a voe Kentañ Ministr e vro div wech, eus 1986 da 1991 hag eus 1994 da 1996. E penn Strollad Sokialdemokrat Sveden (Socialdemokraterna) e voe etre 1986 ha 1996. Anavezet eo evel an hini a lakaas Sveden da vont e-barzh Unvaniezh Europa.

Kannad e voe Carlsson er Riksdag eus 1965 da 1996 en anv pastell-vro Stockholm. Ministr an Deskadurezh e voe eus 1969 da 1973, Ministr ar Yec'hed hag an Aferioù Sokial e 1973, hag adarre eus 1974 da 1976, ha Ministr an Endro eus 1985 da 1986. Eus 1982 da 1986 e voe bes-kentañ ministr ha mont a reas da Gentañ ministr pa voe muntret Olof Palme e miz C'hwevrer 1986.
Michael Rymer

**Michael Rymer**, ganet e miz Meurzh 1963 e Melbourne, Aostralia, zo ur sevener filmoù sinema ha skinwel. Brudet bras e voe evit e labour war ar stirad adsavet *Battlestar Galactica* evit ar skinwel. Bez e voe e penn ar ministirad e 2003 hag ul lodenn eus tammoù ar stirad 2004. Bet eo bet ivez rener war ar filmoù In Too Deep ha Queen of the Damned gant ar ganerez Aaliyah.

Michael a zo bet o studiañ e skourr sinema an University of Southern California.
## Filmlennadur
**[[Dead Sleep]]* (1990)
**[[Angel Baby (film, 1995)|Angel Baby]]* (1995)
**[[Allie and Me]]* (1997)
**[[In Too Deep (film, 1999)|In Too Deep]]* (1999)
**[[Perfume (film, 2001)|Perfume]]* (2001)
**[[Queen of the Damned]]* (2002)
**[[Battlestar Galactica (ministirad)|Battlestar Galactica]]* (2003)
**[[Battlestar Galactica (stirad skinwel 2004)|Battlestar Galactica]]* (2004–2009)
**Revolution* (2009)
**[[Face to Face (film, 2011)|Face to Face]]* (2011)
**[[American Horror Story: Asylum]]* (2012)
**[[Hannibal (stirad skinwel)|Hannibal]]* (2013–2015)
**[[Deadline Gallipoli]]* (2015)
**[[The Man in the High Castle (TV series)|The Man in the High Castle]]* (2015)
**[[Jessica Jones (stirad skinwel)|Jessica Jones]]* (2015)
**[[Picnic at Hanging Rock (stirad skinwel)|Picnic at Hanging Rock]]* (2018) (2 lodenn)

## Liammoù diavaez
* Michael Rymer war IMDB
Listenn c'hoarioù video Battlestar Galactica

Un toullad c'hoarioù video a zo bet a-ziwar bed ar stiradoù skinwel Battlestar Galactica.
## Stirad orin
### "Space Battle" & "Space Attack"

Mattel en devoa sevenet ur c'hoari anvet Space Battle evit Intellivision, ha Space Attack a oa war ar savenn Atari VCS/2600. Ar c'hoarioù a oa diazezet war ar stirad skinwel orin. Dre ur gudenn a wirioù e voe ret cheñch an anvioù ha kemmañ nebeut ar grafikoù evit chom hep bezañ maez lezenn.
## Stirad adsavet
### Battlestar Galactica (2003)
Berzh ar ministirad 2003 Battlestar Galactica a zegasas ur c'hoari war ar PlayStation 2 gant Sony ha war an Xbox gant Microsoft. Ar c'hoarierien a gemere roll ar C'homandant Adama pa oa nijer-brezel egorel en e yaounkiz. 

Ar pal a oa talañ ouzh tagadennoù listri egorel ar re Cylon. Dre istor ar c'hoari e oa tu heuliañ red-buhez Adama evel milour e-pad ar C'hentañ Brezel Cylon. Gant ma oa sañset bezañ ar c'hoari diazezet war ar stirad adsavet, adkavout a reer lodennoù eus ar stirad diazez. Gouennoù alien a vez gant o teknologiezhoù ar pezh ne oa ket adkavet er stirad adsavet. Mouezh Dirk Benedict a zo bet implijet evit roll al letanant Starbuck, hini Richard Hatch evit ar C'habiten Apollo padal aktourien nevez a oa bet implijet er stirad adsavet. Kuzhet e oa an dudennoù-se ha ret e oa implij kodoù evit lakaat anezho war-raok. Sevenet e oa bet ar c'hoari gant VU Games ha Warthog Games.

### Battlestar Galactica Deadlock (2017)
Battlestar Galactica Deadlock zo ur c'hoari video strategiezh embannet d'ar 1añ a viz Gwengolo 2017 war Microsoft Windows. Lec'hiet e-pad ar C'hentañ Brezel Cylon reiñ a ra an tu d'ar c'hoarier da vezañ un amiral penn-brezel trevadennel o stourm gant flodadoù brezel an 12 Trevadenn a-enep an enebourien Cylon. Sevenet eo gant ar studio aostralian Black Lab Games hag embannet gant ar studio saoz Slitherine Software. 

Battlestar Galactica Deadlock a zo diazezet war an emgannoù en egor e tri-ment. Lies eo al listri-egor trevadennel a c'heller kas en emgannoù, ar pal a zo da drec'hiñ ar flodadoù robotoù Cylon a-raok ma vefe riset an trevadennoù denel gante.
Kentañ Brezel Cylon

Ar **C'hentañ Brezel Cylon** pe **Cylon War**, zo ur brezel ijinet e bed ar stirad skinwel Battlestar Galactica adsavet. Ar brezel a oa bet etre 12 Trevadenn Kobol hag ar robotoù Cylon. Ar re-se a oa emsavet a-enep o vistri denel betek ma savfe ur brezel drastus evit an daou du. Goude daouzek vloaz hanter a stourm garv e oa bet kuitaet an egor denel gant ar re Cylon evit sevel o bed dezho. Tri devezh goude an terc'hadenn e oa bet goulennet un arsav-brezel gante. Darbet e oa bet d'an trevadennoù kouezhañ e-pad ar brezel met en desped da kolloù ramzel e oant deuet a-benn da dalañ ouzh o enebourien hag e fin ar brezel da adpakañ a nebeudoù planedennoùm d'ar Cylon.

## Kenaroud
Ar robotoù Cylon a oa bet krouet evit seveniñ al labourioù diaes, dañjerus. Plijet bras gant ar robotoù e oant implijet kement gant an trevourien evit gant ar soudarded. Un deiz e oant emsavet a-enep an dud, n'eo ket displeget perak met posubl eo e vefe bet dre ur viruz pe ur c'hemm deuet dre ar Cylon eus o savenn.
## Ar brezel
Ar re Cylon a oa mailh war ar stlenneg, implijet e oa ganto a-enep Mab-Den. Setu perak e oa bet choazet a-ratoz kaer gant Mab-Den chom hep implij teknologiezhoù nevez ha modern met distreiñ war-zu teknikoù diazez.

Goude tri bloaz brezel spontus gant kolloù ramzel evit an Trevadennoù e oa bet stabilaet ar brezel. C'hwitet e oa bet tagadenn veur ar re Cylon, ul lodenn eus an trevadennoù a oa bet savetaet. An holl dud a oa bet engouestlet dre ret er brezel kement ar merc'hed evit ar baotred.

Stabilded ar brezel ne oa ket un dra vat war un hir dermen rak ar re Cylon a c'helle krouiñ robotoù dibaouez met Mab-Den a oa goustadik o vont da get.

An Oberiadur-brezel Clean Sweep a roio an trec'h evit an 12 Trevadenn. Ar pal a oa disklêriañ e oa distrujet an holl listri-brezel bras labezet ha kuzhañ anezho. Evit ar re Cylon e oant bet kollet met en gwirionez e oant deuet da vezañ un adarmead lesanvet *The Ghost Fleet*. Ar re Cylon a dagas kreñv ar sistem Helios Alpha, met taget e voent gant ar flodad-se dre a-dreñv. Ur wech riset o flodad e voe taget o flanedennoù ha distrujet an uzinoù bras. Ar flodad a voe distrujet gante met adal ar poent-se e oa war zifenn an nerzhioù Cylon.
## Goude ar brezel
Ur wech sinet an arsav-brezel ne voe ket mui gwelet ur Cylon gant den ebet. Chom a raent en o bed egorel nepell diouzh hini an 12 Trevadenn met hep klask kaout liamm ebet gant Mab-Den. Pennoù bras al lu trevadennel a oa sot gant ar c'hoant kenderc'hel ar brezel bountet o devoa war gouarnamant an 12 Trevadenn evit kenderc'hel gant ar brezel met talet e oant bet. En desped da-se e voe kendalc'het gant neveshaat ar flodad brezel, betek ur c'hefrifi spiañ (c'hwitet) en egor Cylon.
Teko

Ar bobl **Teko** (anvet gwechall *Émerillons* e galleg) zo unan eus ar c'hwec'h pobl amerindian e Gwiana c'hall. Hiriv e vefe entre 250 ha 400 den anezho. A yezh ha sevenadur int tupi-guarani. Evel ar bobl Wayãpi e vevont en argoad Gwiana:
*er reter war lez ar stêr Oiapoque (Oyapock, e galleg), e kêriadenn Camopi, 
*er c'hornôg war lez ar Maroni hag an Tampok, e kêriadennoù Élahé, Kayodé, Taluwen ha Twenké.

Bevañ a reont diwar gounezerezh legumaj ha chaseal ha pesketa.

## Istor
Eus ar c'hwec'h pobl a veve e Gwiana c'hall a-raok an trevadennerezh ne chom ken nemet an Teko-Emerilhon. 

## Gwelout ivez
* Amerindianed Gwiana c'hall‎
George Everest

**George Everest** (1790 – 1866) a oa un ofiser kembreat en arme Breizh-Veur ha douaroniour. Karget e voe da sevel kartennoù eus India etre 1830 ha 1843.

Ganet e oa e Crucywel, Sir Frycheiniog (e Powys hiriv), e Kembre. 
Kenderc'hel a reas al labour boulc'het gant William Lambton en 1806, muzuliañ ar meridian adal kreisteiz India betek Nepal (war-dro 2400 km). E 1865 e voe kinniget gant ar Royal Geographical Society reiñ e anv d'ar Menez Everest petra bennak ma oa savet George Everest a-enep ar c’hinnig-se ; lavarout a rae e oa ret mirout d’ar menezioù o anvioù hengounel e yezhoù an tolead, anvioù a c’halle bezañ distaget gant tud ar vro. Bremañ eo anavezet evel “menez Everest” e kalz a yezhoù avat.
Sirinks

Ar **sirinks** eo anv ar fleüt a vije bet ijinet gant Kerambos, pe gant an doue Pan, hervez mojennoù Hellaz kozh.

Sonet e veze gant an Etrusked hag ar C'hresianed adalek ar VIvet kantved kent JK. Hiriv e vez sonet e sonerezh-pobl Roumania, Myanmar, Okeania, Chile ha Perou.

## Anvioù all
Anvioù all a vez roet d'ar benveg hervez ar broioù: 
**nai* e Roumania, Moldova, Ukraina
**siku* pe *antara* e broioù an Andoù (Perou, Ecuador, Bolivia, Chile).
**larchemi* ha *soinari*, e Jeorjia
**quills*, e SUA
**paixiao* e Sina
**siku*
**firlinfeu*, e Brianza, proviñs Monza en Italia.

## Pennadoù kar
* Binvioù dre c'hwezh
*Leo Rojas, soner ekuadorian
Syrinx

**Syrinx** (bet anvet da gentañ *La Flûte de Pan*) zo u pezh sonerezh evit ar fleüt savet gant ar sonaozour gall Claude Debussy (L. 129) en miz Du 1913 hag embannet goude e varv en 1927.

Dont a ra anv ar pezh eus ar sirinks, anv gresianek ar fleüt en Henamzer.
Baron Münchausen

Gottfried Franz - Munchhausen overriding a cannon-ball.jpg|Baron Münchhausen o veajiñ war ur bolod kanol.
Bruckner - Münchhausen.jpg|Ar gwir baron Münchhausen.

**Hieronymus Karl Friedrich, Freiherr von Münchhausen** (Bodenwerder, 11 a viz Mae 1720 – *idem*, 22 a viz C'hwevrer 1797) a oa un ofisour alaman hag ur goprsoudard el lu rusian. Istor ar baron a zo bet adsavet e stumm romantoù, e obererezhioù kalonek ha fentus o deus e lakaet da vezañ unan eus harozed brudetañ al lennegezh alamanek.

Ar baron gwir a oa un den pabor, e kelc'hioù an noblañs uhel e oa brudet evit gwellaat gwirionez e obererezhioù milourel. Goude bezañ bet klevet lod istorioù ar baron, Rudolf Erich Raspe a lakaas anezho dindan ur stumm lennegel dizanv. Da gentañ e voe en alamaneg e lodennoù embannet e kazetennoù, e saozneg goude-se e 1785 e stumm ur romant anvet *[[Baron Munchausen's Narrative of his Marvellous Travels and Campaigns in Russia]]*, embannet evit ar wech kentañ en Oxford gant ur gwerzher levrioù anvet Smith. 

Brud bras a voe gant al levr ha troet e voe e meur a yezh dre Europa. Un embannadur brasoc'h a voe en alamaneg gant ar barzh Gottfried August Bürger. Ar gwir varon Münchausen a oa bet sabatuet o welet un dudenn faltazius oc'h implij e anv hag e istor. Kemenn a reas e c'hoant da zougen klemm a-enep an embanner saoz. Gant aon rak ur prosez marteze, Raspe a nac'has e vuhez-pad bezañ an aozour met anat e oa ha kadarnet e voe goude e varv. 

Baron al lennegezh a ya gant hent obererezhioù dibosubl. Kontet er c'hentañ sell, ar baron a zo soudard, beajour, dont a ra a-benn da veajiñ war ur bolod kanol, da stourm a-enep ur c'hrokodil 20 metr, da dizhout al loar. Al levr a zo fentus a-ratozh, an darvoudoù kontet a zo droch. Ar baron a zo taolennet evel un den a liv gevier dibaouez o krediñ ez eo ar wirionez. A-dreñv an istor ez eus ivez ur flemmadenn sokial doare ludresadenn eus an noblañsoù hag an arme.
Sperc'heios

**Sperc'heios** (Σπερχειός, Sperkheiós e henc'hresianeg, *Spercheus* e latin) zo ur stêr e Thessalia hag a oa un doue-stêr e Fthia e Gres. 

## Stêr

Aberiñ a ra er Pleg-mor maliak.

## Krennamzer
E 997 e c'hoarvezas Emgann Sperc'heios, a lakaas fin da droiadoù brezel Bulgared en impalaeriezh Bizantion.
Ahmet Kutsi Tecer

**Ahmet Kutsi Tecer** (4 Gwengolo 1901 e Jeruzalem &ndash; 23 Gouere 1967 en Istanbul) a oa ur skrivagner hag ur politikour turk.

Studioù prederouriezh a reas en Istanbul ha stagañ gant ar vicher kelenner prederouriezh. Goude e labouras e Ministrerezh an Deskadurezh hag eus 1942 da 1946 e voe kannad e Parlamant Turkia. E 1950 e teuas da vezañ kuzulier evit an UNESCO, met distreiñ a reas d'e vicher kelenner goude, betek ar mare ma'z eas e retred e 1966. 

Kregiñ a reas da skrivañ barzhonegoù er bloavezhioù 1920, hag embann anezho e kelaouennoù a bep seurt ; e 1932 e embannas ur strobad anezho dindan an titl "*Şiirler*". Gwerzennoù seizhtroadek e oant, en doare hengounel, hag anv a oa enno eus brogarantez, evel en e bezhioù-c'hoari ivez, embannet gantañ adalek ar bloavezhioù 1940 hag e-lec'h ma kave abeg er strivoù da lakaat Turkia da gemm e giz broioù ar gornaoueg. Labouret en doa ivez war dachenn al lennegezh pobl hag ar c'hontadennoù.
Bazilig

Ur **bazilig** pe **bazilisk** (diwar βασιλίσκος / basiliskos, roue bihan e henc'hresianeg; *basiliscus* e latin), pe a-wechoù, ha diwezhatoc'h, **[[kokatris]]**, zo ul loen mojennel hag en devoa brud da gontammañ an dud ha da vezañ gouest d'o zreiñ e mein.

## Bazilig
Ar bazilig a oa un naer vihan kontammus hag a c'halle lazhañ gant ur sell hepken. Ganet e vije eus gwad Medusa, mamm un toullad euzhviled. Meneg anezhañ zo abaoe an Henamzer.
Adalek ar Grennamzer avat e veze kontet da vezañ ul loen hanter naer hanter kilhog hag a veze anvet *bazilikog* a-wechoù.
Hervez Isidoro Sevilla e oa ar basilisk roue an naered, dre ma c'halle lazhañ gant e selloù hag e anal kontammus.
Beda Venerabilis eo ar c'hentañ a reas anv eus mojenn ganedigezh ar basilisk eus vi ur c'hilhog kozh. Ar gouizieg saoz Alexander Neckam (1157–1217) en *[[De naturis rerum]]* (*c*. 1180) eo ar c'hentañ a skrivas ne oa ket sell ar loen met e anal a lazhe an dud, ha kemend-all a voe adlavaret gant Pietro d'Abano.
## Bazilikog
Ar bazilikog a deue, a greded, eus ur vi kilhog. Gant Geoffrey Chaucer eo meneget ar ger *basilicok* en e levr Canterbury Tales (1387-1400). Hervez mojennoù zo e c'hall ar bazilisk bezañ lazhet ma klev kan ur c'hilhog pe ma en em wel en ur melezour. Bazilisk Varsovia a voe lazhet, hervez ar vojenn gant un den a zalc'he melezourioù.
## Kokatris
Ar *[[kokatris|c'hokatris]]* a oa ul loen mojennel eus ar Grennamzer, droukvesket a-wechoù gant ar **bazilisk**.
## Lennegezh
* *Basilisc de Reus*, ul loen mojennel eus folklor Reus, e Katalonia.
*Ar bazilig meneget e Zadig, romant gallek gant Voltaire (pennad XVI).
*Ur bazilisk zo kaoz anezhañ er romant Kambr ar Sekredoù.
## Liamm diavaez
*Basilisk - The Medieval Bestiary
## Pennadoù kar
* Basiliscus plumifrons, glazard kreizamerikan,
* Cikavac, evn mojennel serb.

## Notennoù
Enric Prat de la Riba

**Enric Prat de la Riba i Sarrà** (29 a viz Du 1870 e Castellterçol &ndash; 1 a viz Eost 1917 e Castellterçol) a oa ur politiker, gwiraour ha skrivagner katalan.

Ezel e oa eus ar "Centre Escolar Catalanista", ur strollad tud a embannas unan eus kentañ termenadurioù ar vroadelouriezh katalan. Skrivañ a reas *La Nacionalitat Catalana*, ul levr a c’houlenne muioc’h a emrenerezh evit Katalonia. E 1907 e teuas da vezañ kentañ prezidant an Institut d'Estudis Catalans. Bez' e voe kentañ prezidant ar "Mancomunitat de Catalunya", adalek ar 6 a viz Ebrel 1914, ha chom a reas er garg-se betek e varv e 1917.
Bodrum

**Bodrum** (distaget [] e turkeg) zo ur gêr eus mervent Turkia, e proviñs Muğla. Ur porzh eo, en arvor Mor Egea, war lez pleg-mor Gökova. E 2013 e oa  a dud o chom e Bodrum.

Dont a ra an anv Bodrum eus an anv latin *Petronium*, abalamour ma voe savet ur c'hastell eno er  gant marc'heien Urzh Sant Yann Jeruzalem, hag a oa anvet "Kastell Sant Pêr". En Henamzer e oa eno ur gêr anvet Halikarnassos ( Ἁλικαρνασσός e henc'hresianeg). Brudet eo dre ma oa enni Mozoleon Halikarnassos, ur bez meur savet evit Mausolos, roue Karia, hag a zo unan eus Seizh Marzh an Henved.
Morlaeron ar Mor Karib

Marevezh **Morlaeron ar Mor Karib** a grogas e 1520 hag a badas betek 1720. En e varr edo entre 1640 ha 1680. Kreskiñ a reas ar flibusterezh diwar-goust Impalaeriezh trevadennel Spagn adal porzhioù Port Royal e Jamaika, hag Enez ar Vaot (Haiti) ha Nassau en Inizi Bahamas.

## Istor
Gant feur-emglev Tordesillas (1494) e oa bet rannet ar Bed Nevez entre ar Spagnoled hag ar Bortugaliz a-hed ul linenn a hanternoz da greisteiz un 370 lev (1 770&nbsp;km) er c'hornôg da inizi Cabo Verde. Kemen-se a roe da Spagn ar vestroni war an Amerikaoù. Spagn Nevez a oa graet eus ar c'horn-bro tro-dro ar C'harib. Met buan ez eas Bro-C'hall, ar Proviñsoù-Unanet ha Bro-Saoz e kevez ouzh Spagn.

## Er sevenadur
El romantoù :
* *[[Treasure Island]]* gant Robert Louis Stevenson (tudenn Long John Silver)
* *[[Peter Pan]]* gant J.M. Barrie (tudenn Captain Hook)

Er bannoù-treset :
* *[[One Piece]]*, ur vandenn-dreset gant Eiichiro Oda
* *Teñzor Rac'ham ar Ruz*, albom 12 troioù-kaer Tintin
* *[[Peter Pan (bannoù-treset)]]* gant Régis Loisel

Er sinema hag er c'hoarioù video :
* *[[Pirates of the Caribbean (heuliad filmoù)]]*, Gore Verbinski
* *[[Assassin's Creed]] IV: Black Flag*

## Notennoù
Sigurd Iañ

**Sigurd Iañ Magnusson** (war-dro 1090 – 26 a viz Meurzh 1130), anavezet ivez evel **Sigurd Jorsalfar** pe *Sigurd ar C'hroaziad*, a oa Roue Norvegia eus 1103 da 1130. Ren a reas asambles gant e lezvreur Eystein Iañ, betek marv Eystein e 1123. Sellet a ra an istorourien ouzh ar renad-se evel un oadvezh aour evit Rouantelezh kozh Norvegia. Brudet eo Sigurd I ivez abalamour ma renas Kroaziadeg Norvegiz (1107&ndash;1110), ha tapout evel-se al lesanv "ar C'hroaziad" (*Sigurðr Jórsalafari* e norseg kozh, *Sigurd Jorsalfar* e norvegeg).
Angélique Duchemin

**Angélique Duchemin**, ganet d'ar 26 a viz Even 1991 e Thuir (Pyrénées-Orientales) ha marvet e Perpinyà (Pyrénées-Orientales) d'an 29 a viz Eost 2017, a oa ur vokserez c'hall bet div wech kampionez Bro-C'hall hag Europa hag ur wech kampionez ar bed er rummad lijer.

Marvet eo en ospital Perpinyà war-lerc'h ur gudenn yec'hed e-pad ur c'hourdonadenn. Oadet e oa a 26 vloaz.
Kebnekaise

**Kebnekaise** (distaget [] e svedeg ; diwar an anv samiek *Giebmegáisi* pe *Giebnegáisi*, "kribenn ar gaoter") eo menez uhelañ Sveden. Div gern zo : an eil er c'hreisteiz, goloet gant skorn, a dap 2097,5 m uhelder, hag eben en hanternoz, hep skorn warni, a dap 2096,8 m uhelder. Emañ Kebnekaise e Lappland, war-dro 150&nbsp;kilometr en hanternoz d'ar C'helc'h arktikel, er gornaoueg da gêr Kiruna.
Shahid Khaqan Abbasi

**Shahid Khaqan Abbasi** (ourdou: شاہد خاقان عباسی‎), ganet d'ar 27 a viz Kerzu 1958, zo ur politikour eus Pakistan. Kentañ ministr ar vro ez eo abaoe ar 1añ a viz Eost 2017. Ezel eo eus ar strollad a zo e penn ar vro, Kevre Muzulman Pakistan (N). Ezel e oa bet eus ar Parlamant broadel abaoe 2008, a-raok e oa bet er parlamant etre 1988 ha 1999.

Kemeret en deus lec'h Nawaz Sharif, eus ar memes strollad, evel kentañ ministr goude ma vefe bet digadoriet hennezh, trapet en aferioù arc'hant breinet.

Un den mirour muzulman eo.
Syrinks

**Syrinks** (e henc'hresianeg Σῦριγξ / *Sûrigx*) zo un nimfenn e mojennoù Henc'hres. Evit tec'hel rak an doue Pan e troas e raoskl. Pan, neuze, a droc'has raosklennoù hag a begas anezho gant koar, ar fleüt Pan kentañ e voe.
 
## Sources

* Ovidius, *Metamorfozoù* (I, 689 ha war-lerc'h).
Fleüt Pan

**Fleüt Pan** zo ur benveg seniñ dre c'hwezhañ savet gant un hollad meur a duellenn pep a hirder disheñvel dezho, pep hini o reiñ un notenn disheñvel. Ur benveg sonerezh kozh-tre eo hag a gaver en holl gevandirioù. Savet e vezont gant korz peurliesañ : raoskl, bambouz...

## Pennad kar
*Sirinks
Ljudevit Gaj

**Ljudevit Gaj** (Krapina, 8 a viz Eost 1809 - Zagreb, 20 a viz Ebrel 1872) a voe ur politiker, yezhour ha skrivagner kroat. Un den a bouez e voe en Emsav illirian e-touez pobloù slav gevred Europa.

Mab e oa da alamanegerien eus Slovakia, met ganet ha desavet e voe e Kroatia.

E 1830 e embannas e Buda ul levrig e kroateg hag en alamaneg, anvet *Kratka osnova horvatsko-slavenskoga pravopisaňa* (*Kurzer Entwurf einer kroatisch-slawischen Orthographie*), hag a voe al levr kentañ a ginnige un doare-skrivañ unvan evit ar c'hroateg. Levezonet e oa bet Ljudevit Gaj gant labour Pavao Ritter Vitezović ha gant doare-skrivañ an tchekeg, ha klasket en doa implij pep hini eus lizherennoù al lizherenneg latin evit notenniñ sonioù ar c'hroateg, gant un nebeud sinoù diakritek ouzhpenn. 

Berzh a reas al levr-se ha brudet e voe Gaj gantañ. E 1834 e voe roet aotre dezhañ, gant gouarnamant Vienna, da embann ur gazetenn bemdeziek e kroateg. D'ar 6 a viz Genver 1835 e teuas *Novine Horvatske* ("Keleier Kroatia") er-maez, gant ur stagadenn lennegel, *Danicza horvatzka, slavonzka y dalmatinzka*, adalek an 10 a viz Genver. E deroù 1836 e voe cheñchet anvioù ar c'hazetennoù-se hag a zeuas da vezañ anvet *Ilirske narodne novine* ("Keleier Pobl Illiria") ha *Danica ilirska*. En amzer-se e kave d'an dud e oa ar Groated diskennidi da bobl Illiria gozh.

Ljudevit Gaj, ouzhpenn bezañ ur yezhour, a oa ivez ur barzh. Brudet eo e varzhoneg *"Još Hrvatska ni propala"* ("Kroatia n'eo ket kouezhet en he foull c'hoazh"), embannet e 1833.

Abalamour d'e holl labourioù e seller ouzh Ljudevit Gaj evel unan eus adsaverien ar c'hroateg.
Giriadur Gallek ha Brezonnek

Ar **Giriadur Gallek ha Brezonnek**, pe *Dictionnaire français-breton de poche comprenant 25.000 mots* zo ur geriadur divyezhek gant Frañsez Jaffrennou embannet e 1914.
Emgann Pontrev

**Emgann Pontrev** zo un emgann hag a c'hoarvezas e Pontrev goude un emsavadeg kouerien e 1792.

En deiz-se, 10 a viz Gwengolo 1792, pa c'hoarveze emgann Lannuon, e sonas kleier-galv ar vro hag e kerzhas etre 7 000 hag 8 000 kouer war-du Pontrev, ma tegouezhjont da greisteiz. 

Stanket e voe straedoù kêr gant ar warded nasional ha kaset kuit an emsavidi goude div eur emgann. 8 kouer a voe lazhet, un 20 gloazet, ha 44 prizoniet. Barnet e voe ar brizonidi e Sant-Brieg d'an 19 a viz Meurzh 1793. 8 den a voe kondaonet d'ar marv, 2 anezhe dre zesfailh. 

Evit spontañ ar re o defe c'hoant d'en em sevel e kornadoù all e voe dibennet ar 6 den an eil war-lerc'h egile e 6 penn-distrig : Sant-Brieg, Pontrev, Bronn, Dinan, Lodaog ha Rostren.

## Pennadoù kar
*Emgann Kergidu 

## Levrlennadur
*Roger Dupuy, La Bretagne sous la Révolution et l’Empire, 1789-1815, éditions Ouest-France université, Rennes, 2004, p. 94-95.
*François Cadic, Histoire populaire de la chouannerie, t. I, éditions Terre de Brume, 2003, p. 265.
*Danièle Vaudrey, Les grandes affaires criminelles des Côtes d'Armor, De Borée, 2007, p. 31.
Emgann Lannuon

**Emgann Lannuon** zo un emgann hag a c'hoarvezas e Lannuon goude un emsavadeg kouerien e 1792.

En deiz-se, 10 a viz Gwengolo 1792, e c'hoarvezas un emgann all, emgann Pontrev. Pa sonas kleier-galv ar vro e kerzhas etre 7 000 hag 8 000 kouer war-du Pontrev. 

## Istor
D'an 22 a viz Gouhere 1792 e voe gourc'hemennet gant Bodadenn vroadel Pariz, sevel 25 000 soudard "a-youl" ouzhpenn kemeret en departamantoù o devoa pourchaset re nebeud a soudarded, hag en o zouez departamant Côtes-du-Nord.

A-hervez e voe anvet ar bloaz 1792 *bloavezh an taolioù bazh* e Treger.

## Pennadoù kar
*Emgann Kergidu 

## Levrlennadur
*Roger Dupuy, La Bretagne sous la Révolution et l’Empire, 1789-1815, éditions Ouest-France université, Rennes, 2004, p. 94-95.
*François Cadic, Histoire populaire de la chouannerie, t. I, éditions Terre de Brume, 2003, p. 265.
*Danièle Vaudrey, Les grandes affaires criminelles des Côtes d'Armor, De Borée, 2007, p. 31.
Seziz Gwened

Meur a **Seziz Gwened** zo c'hoarvezet a-hed an amzerioù.

* Meur a seziz e-pad ar brezelioù enp ar Franked etre 474 ha 874;
** Kemeridigezh Gwened (753) : gant ar roue Pepin Grenn
* Meur a seziz ha preizhata gant ar Vikinged etre 830 ha 996
** Seziz Gwened (856) : gant un armead Vikinged danat renet gant Gotfried
** Seziz Gwened (919) : gant un armead Vikinged danat renet gant Ragenold
* 5 seziz entre 1156 et 1175.
** Seziz Gwened (1168) : gant ar roue Herri II (Bro-Saoz)
** Seziz Gwened (1175) : gant ar roue Herri II (Bro-Saoz)
* E-pad Brezel Hêrezh Breizh :
** Sezizoù Gwened en 1342 : seziz a voe lakaet warni peder gwech en ur ober bloaz .
*** Gant Charlez Bleaz
*** E dibenn-eost gant Robert III Artez
*** En Here gant Herve VII Leon hag Olivier IV Clisson
*** En Kerzu gant Edward III Bro-Saoz

## Pennad kar
* Emgann Gwened
Tin Ujević

**Augustin Josip Ujević**, anavezetoc'h evel **Tin Ujević** (5 a viz Gouere 1891 - 12 a viz Du 1955) a oa ur barzh kroat brudet, hag a seller outañ evel an hini pouezusañ e kroateg en  hag unan eus ar re bouezusañ en Europa er c'hantved-se.

Ouzhpenn sevel barzhonegoù en deus skrivet ivez danevelloù, arnodskridoù ha skridoù a skridvarnouriezh. Troet en deus e-leizh a varzhonegoù, a romantoù hag a zanevelloù diwar yezhoù all (Edgar Allan Poe, Walt Whitman, Marcel Proust, Joseph Conrad, Benvenuto Cellini, George Meredith, Émile Verhaeren, Arthur Rimbaud, André Gide ha re all c'hoazh).

## Oberennoù
* *Lelek sebra* (1920)
* *Kolajna* (1926) 
* *Auto na korzu* (1932)
* *Ojađeno zvono* (1933)
* *Skalpel kaosa* (1938)
* *Ljudi za vratima gostionice* (1938)
* *Žedan kamen na studencu* (1955)
Narcís

**Narcís** zo un anv-bihan katalanek a orin gresianek.

## Gerdarzh
Eus an anv henc'hresianek Narkissos, pe Narkis (pa denner al lostger)

## Yezhoù all
* Narciso en italianeg
* Narsis e brezhoneg

## Tud
*Sant Narcís Girona, eskob Girona