Kawan

**Kawan** (distaget ) zo ur gumun eus Bro-Dreger e kanton Bear, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
## Douaroniezh
* Ar stêr Gindi a dreuz Kawan.
* Kumunioù amezeg ː Kaouenneg-Lanvezeeg; Kemperven; Berc'hed; Prad; Plûnet; Tonkedeg
## Anv
* Berard Tanguy ː ***Ecclesia de Cavan***, 1170; ***Kaguan***, 1283; ***Cavan***, c. 1330; fin XIVvet kvd
* Erwan Vallerie ː **Kaguan**, 1283; **Cavarn** ?, 1298; **Cavan**, 1371, 1516; **Caven**, 1592; **Cahoen**, 1630
### Gerdarzh
Distaget e vez ['kawèn] anv ar barrouz gant tud ar vro ha n'eo ket [ka'wann] evel ma vez klevet re alies gant nevez-vrezhonegerien 'zo. Dont a rafe an anv-se eus un adanv da sant c'hGaran, Kadvan, moarvat, hag a zo testeniekaet e Kembre.
Div skol a zo diwar talvoudegezh anv ar Gumun :
* ar re hag a zo stag gant un anv den :
Ne deu ket anv ar gumun-mañ diwar ar ger kaouenn.
- B. Tanguy : diouzh henbrezhoneg *Catman*. (dislaret er bajenn Kaouenneg)
* ar re a zo kentoc'h a du gant : kaouenn, an evn:
- Marteville & Varin (1843);
- Jean-Yves Le Moing (2007); pajennoù 24 & 72. gwelout er bajenn kaozeadenn.
- Hervez Froger ha Pressensé, teir gaouenn a zo en ardamezioù (kanus) familh *Cavan*, XIIIvet kantved
(lodenn war ar stern)
## Ardamezioù
*En aour e deir c'haouenn en sabel, 2, 1.*
## Istor
### Nevezoadvezh ar maen hag ar mare gall-ha-roman
Abaoe nevezoadvezh ar maen e tle bezañ tud o vevañ e-lec'h m'emañ ar barrez.
Er mare galian-ha-roman e tremene an hent eus Landreger da g-Karaez hag an hini eus ar Roc'h da Louergad e-kichen ar bourk.

Cavan. Carte. La Messeliere.jpg|Kartenn. La Messelière 1933
Cavan. Carte. Le Diuzet.jpg|Kartenn. Alan An Diuzet. 1960]]
### Ar [[Krennamzer|grennamzer]]
E 1030 e oa bet renablet ar barrez er "Pouillé de Tours". D'ar veskontez Royanteline e oa en . Pa varvas ar veskontez e voe roet he douaroù da Zuk Breizh. War-lerc'h e kouezhas Kawan etre daouarn tud Pentevr ha goude re tud Avaogour.
E kentañ lodenn an  perc'henn aotrouniezh **Kawan** ha Kaouenneg a oa anvet Aymeri, bev e oa c'hoazh e 1280. Klask a reas e vab, Yann, stourm a-enep Dug Breizh, Yann Iañ, da sikour konted Pentevr. Koll a reas hag e tapas dug Breizh aotrouniezh Kawan digantañ, da reiñ da Yann a Kersaliou.
Aotrouien Kawan a douge ur skoed "aour e deir c'haouenn sabel".
Er  e voe reuz e Bro-Dreger etre tiegezh Moñforzh a oa skoazellet gant ar Saozon hag hini Bleaz a oa eus kostezenn ar C'hallaoued. Mervel a reas kalz a Saozon e Kawan setu perak ez eus bet anvet ul lec'h "Bered ar Saozon". Echuiñ a reas al luz pa oant bet skarzhet e 1347.
Er mare-se e oa Kawan ha Kaouenneg dindan dalc'h Gwengamp. Rannet e oa ar barrez hag e trev e meur a dalc'h lezennel bras.
### Ar C'hevre
E-kerzh brezelioù ar C'hevre Katolik en emgannas arme Bro-C'hall hag hini dug Mercœur, hag e voe distrujet bro Kawan e fin ar .
### An [[Dispac'h Gall]]
Feulster ha krizder a voe kaset gant an Dispac'h Gall e Kawan. D'an 10 a viz Gwengolo 1792 e oa bet tapet meur a zegad a annezidi eus ar barrez en un emgann etre ar Warded Broadel Lannuon ha 4 000 emsavad eus ar parrezioù tro-war-dro, ha rediet da dennañ warne.
Ar c'huzul-kêr kentañ da vezañ dilennet a oa e 1790.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 77 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,27 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Kemeret e voe 29 000 Lur en ti-post, gant tri ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 21 a viz Mae 1944, hag 20 000 Lur d'an 31 a viz Mae gant pevar ezel eus ar Rezistañs moarvat, hervez danevelloù sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas nav den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
### Iliz katolik ''Sant C'haran''
Diavaez

Diabarzh

Cavan. Eglise. N.D de Cavan.jpg|Itron Varia Kawan
Cavan. Eglise. N.D de Cavan. Piedestal.jpg|Enskrivadur war traoñ delwenn Itron Varia
Cavan. Eglise. N-D de Pitié.jpg|Itron Varia Druez
Cavan. Eglise. Saint Cheron.jpg|Sant Cheron
Cavan. Eglise. Bannière.jpg|Zant Garan, Pedet Evidomp

### Chapel Barderoù
Cavan. Chapelle de Barderou. 1.jpg|
### Maner Koad-Riou
Cavan. Boisriou. La Messelière.jpg|Koad-Riou. La Messelière. 1929]]
### Ti ar Vro (er presbital kozh)

Ti ar Vro Treger ha Goueloù.jpg|Ti ar Vro Treger ha Goueloù.

### Monumant ar re varv.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
## Brezhoneg

Divyezhegezh.jpg|A-bell 'zo ez eus panelloù divyezhek e Kawan

### Ya d'ar brezhoneg
* D’ar 27 a viz Mae 2006 eo bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun ha roet d'ar gumun war un dro al label Ya d'ar brezhoneg live 2.
### Deskadurezh
* Klasoù divyezhek zo eno abaoe 1987. 
* E distro-skol 2024 e oa 78 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (43 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
### An amzer a-vremañ

PYTremael.JPG|Pierre-Yvon Tremael

* Pêr ar Floc'h a voe dilennet maer e 1801. War-lerc'h e vezas heuliet gant Gwilhom Tremel, Gwilhom Razavet, F. Loeiz Droumaget, Yves-Marie Unwaz, Loeiz ar C'hwerv, Jozef Klec'h, Jozef ar Rolant, Jozef Helkin, Ujen an Hegarad, Fañch-Mari Perrot, Pierre-Yvon Tremael ha Pierre-Yves Nikol.

## Tud
Deuet eo Kawan da vezañ ur seurt "kêr-benn" evit sevenadur ar vro, ha deuet ez eus ur bern sonerien hag arzourien brudet e metoù sonerezh Breizh da vevañ e Kawan. En o zouez emañ: Gweltaz Moal, Hugues Besco, Louis-Jacques Suignard, Ifig Troadeg...

### Ardamezeg ar familhoù

## Darempredoù etrebroadel
### Gevelliñ
Gevellet eo Kawan gant ur gêr eus Kontelezh An Cabhán (*Cavan* e saozneg) en Iwerzhon.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kumun Kawan
* Kawan war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* J. Rigaud : *Géographie historique des Côtes du Nord.* Ti-moulerezh Guyon, Saint-Brieuc. 1890. Adembannet gant La Tour Gile, 1995.
* Régis de Saint-Jouan : *Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie*. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor*. Chasse-Marée. ArMen. 1992
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Notennoù ha daveoù