open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Werner Naumann

**Werner Naumann** (16 a viz Even 1909 e Guhrau - 25 a viz Here 1982 e Lüdenscheid) a voe sekretour-stad ar *[[Propagandaministerium]]* dindan renerezh Joseph Goebbels e-pad an Trede Reich. E testamant diwezhañ Hitler e voe lakaet e penn ar ministrerezh. 

## E vuhez
Ezel e voe eus NSDAP azalek 1928, hag e 1933 e voe lakaet e penn ur vrigadenn SS. E 1938 e voe navet da skorer pennañ Joseph Goebbels hag e sekretour-soazeller e teuas da vezañ e 1942. Ezel e voe eus ar Freundeskreis Reichsführer SS hag e-pad ar brezel e voe ezel eus ar SS-Leibstandarte Adolf Hitler. Goude bezañ bet o repuiñ er Führerbunker e teuas a-benn da dec'hout d'an 29 a viz Ebrel 1945 gant Martin Bormann hag e teuas a-benn da vont betek Arc'hantina. Eno e reas war-dro ar gazetenn nevez nazi "Der Weg", embannet azalek miz Even 1947. Spierien Israel a glevas komz anezhañ, ha neuze e tistroas da su Alamagn. E 1949 e studias a-benn dont da vezañ mañsoner. 

Azalek 1950 e labouras en embregerezh ezporzhiañ-enporzhiañ *Cominbel* e Düsseldorf . Harzet e voe gant soudarded vreizhveuriat e 1953 ha tamallet da vezañ e penn ur strollad nevez nazi e bal en em silañ e strolaldoù politikel Alamagn ar C'hornôg. Seizh miz e chomas en toull-bac'h.
Goude-se e voe rener un embregerezh metal perc'hennet gant mab-kaer Goebbels e Lüdenscheid.

### Levrlennadur
* Norbert Frei: *Vergangenheitspolitik. Die Anfänge der Bundesrepublik und die NS-Vergangenheit*. 2. Auflage. München, 1997
*Ulrich Herbert: *Best. Biographische Studien über Radikalismus, Weltanschauung und Vernunft 1903-1989*. 2. Aufl., Bonn, 1996
*Rüdiger Jungbluth: *Die Quandts. Ihr leiser Aufstieg zur mächtigsten Wirtschaftsdynastie Deutschlands*. Frankfurt a. M., 2002
*Ernst Klee: *Werner Naumann*, Eintrag in ders.: *Das Personenlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945*. Aktualisierte Ausgabe. Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main, 2005
*Stefan Krings: *Das Propagandaministerium. Joseph Goebbels und seine Spezialisten*, in: Lutz Hachmeister /Michael Kloft (Hg.): *Das Goebbels-Experiment. Propaganda und Politik*, Stuttgart, 2005
*David K. Yelton: *Hitler's Volkssturm. The Nazi Militia and the Fall of Germany 1945-1945*, Lawrence (Kans.), 2002
*Norbert Frei: *Deutsches Programm. Wie Nordrhein-Westfalens FDP Anfang der fünfziger Jahre bewährte Nazis zur Unterwanderung der Partei einlud*, in: Die Zeit Niv. 23-29 a viz Mae 2002, S. 82.

## Liamm diavaez
*Dielloù diwar-benn Werner Naumann war lec'hienn Deutsche Nationalbibliotek
Alc'hweder lost ruz

An **alc'hweder lost ruz** a zo ur spesad evned, *Ammomanes phoenicura* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Mirafra phoenicura* (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant ar soudard hag an naturour breizhveuriat Franklin (war-dro 1783-1834).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Ammomanes phoenicura *'phoenicura**', (Franklin, 1831), e biz Pakistan, kreiz India,
* *A. p. testacea*, e kreisteiz India.

## Liammoù diavaez
*  ''Ammomanes phoenicura'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ammomanes phoenicura'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ammomanes

***Ammomanes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad :
* an alc'hweder tek (*Ammomanes cinctura*)
** *A. c. arenicolor*, ***cinctura*** ha *zarudnyi*,
* an alc'hweder arvelen (*Ammomanes deserti*)
** *A. d. akeleyi*, *algeriensis*, *annae*, *assabensis*, *azizi*, *cheesmani*, ***deserti***, *erythrochroa*, *geyri*, *insularis*, *iranica*, *isabellina*, *kollmannspergeri*, *mya*, *orientalis*, *parvirostris*, *payni*, *phoenicuroides*, *samharensis*, *saturata*, *taimuri* ha *whitakeri*,
* an alc'hweder lost ruz (*Ammomanes phoenicura*)
** *A. p. *'phoenicura**' ha *testacea*.

Seizh isspesad warn-ugent (27) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Burkini

Ar **burkini** pe **burqini®** (distaget *bourkini*), ger savet diwar an anvioù *[[burqa]]* ha *[[bikini]]*, zo un dilhad kouronkañ evit ar merc'hed muzulmat a fell dezho mont da neuial, graet gant an Aostralianez a orin libanat Aheda Zanetti evit ar gompagnunezh Ahiida.

Goloet penn-da-benn eo ar c'horf, ne chom dizolo nemet an dremm, an daouarn hag an treid. Skañv a-walc'h eo evit gallout neuial aes.

E deroù miz Eost 2009 ez eus bet difennet ouzh ur vaouez e Bro-C'hall neuial en ur poull-neuial e kêr, war zigarez ne oa ket un dilhad yac'h en ur poull-neuial.

E dibenn miz Eost 2009 eo bet aotreet ar burkini en Oslo, kêr-benn Norvegia.

E 2016 e oa un *devezh burqini®* da vezañ en ur poull-neuial e Marseille.
## Liammoù diavaez
* 
* 
* 

## Pennadoù kar
* Dilhad-kouronkañ
* Face-kini

## Notennoù
Alaudidae

**Alaudidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ an alc'hwedered, ar c'hogenneged hag ar c'hodioc'hed. Termenet e voe e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez a pevar genad golvaneged warn-ugent d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Alaemon]]* - Keyserling & Blasius, 1840 (2 spesad),
* *[[Chersomanes]]* - Cabanis, 1851 (2 spesad),
* *[[Ammomanopsis]]* - Bianchi, 1905 (1 spesad),
* *[[Certhilauda]]* - Swainson, 1827 (6 spesad),
* *[[Pinarocorys]]* - Shelley, 1902 (2 spesad),
* *[[Ramphocoris]]* - Bonaparte, 1850 (1 spesad),
* *[[Ammomanes]]* - Cabanis, 1851 (3 spesad),
* *[[Eremopterix]]* - Kaup, 1836 (8 spesad),
* *[[Calendulauda]]* - Blyth, 1855 (8 spesad),
* *[[Heteromirafra]]* - Grant, 1913 (2 spesad),
* *[[Mirafra]]* - Horsfield, 1821 (7 spesad),
* *[[Plocealauda]]* - Alström et alii, 2023 (5 spesad),
* *[[Amirafra]]* - Bianchi, 1906 (3 spesad),
* *[[Corypha (evned)|Corypha]]* - G.R.Gray, 1840 (11 spesad),
* *[[Lullula]]* - Kaup, 1829 (1 spesad),
* *[[Spizocorys]]* - Sundevall, 1872 (7 spesad),
* *[[Alauda]]* - Linnaeus, 1758 (4 spesad),
* *[[Galerida]]* - Boie, 1828 (7 spesad),
* *[[Eremophila (evned)|Eremophila]]* - Boie, 1828 (2 spesad),
* *[[Calandrella]]* - Kaup, 1829 (6 spesad),
* *[[Melanocorypha]]* - Boie, 1828 (5 spesad),
* *[[Chersophilus]]* - Sharpe, 1890 (1 spesad),
* *[[Eremalauda]]* - W.L.Sclater, 1926 (2 spesad),
* *[[Alaudala]]* - Horsfield & Moore, 1858 (6 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Stankioc'h Azia

Ar **stankioc'h Azia** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Limnodromus semipalmatus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, blotviled, kresteneged ha preñved-lec'hid dreist-holl hag a gav e bazeier ha lec'hidegi gleb.

## Annez
Neizañ a ra al labous e Siberia ha Manchouria ha nijal kuit da greisteiz Azia ha hanternoz Aostralia da c'hoañviñ.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ***Limnodromus semipalmatus*** en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.

## Liammoù diavaez
*  ''Limnodromus semipalmatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Kefeleg-koad Bukidnon

Ar **c'hefeleg-koad Bukidnon** (*Scolopax bukidnonensis*) a zo un evn hirc'harek hag a vev e Filipinez.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'hefeleged-koad en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.
Alc'hweder Gray

An **alc'hweder Gray** a zo ur spesad golvaneged, *Ammomanopsis grayi* (*Ammomanes grayi* kent) an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ er genad *Ammomanopsis* an hini eo.

Anvet e voe *Alauda grayi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1855) gant an naturour svedat Johan August Wahlberg (1810-1856) da zougen bri d'al loenoniour breizhveuriat John Edward Gray (1800-1875).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e mervent Afrika :
* *Ammomanopsis grayi grayi*, (Wahlberg, 1855), e kornôg-kreiz ha mervent Namibia,
* *A. g. hoeschi*, e gwalarn Namibia ha mervent Angola.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Ammomanes]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Ammomanopsis grayi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ammomanopsis grayi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kefeleg-koad Amerika

Ar **c'hefeleg-koad Amerika** a zo un evn hirc'harek, *Scolopax minor* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'hefeleged-koad en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.
Kefeleg-koad Molukez

Ar **c'hefeleg-koad Molukez** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Scolopax rochussenii* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Brosezat eo al labous e div enez vihan — Bacan hag Obi — eus Norzh Maluku (Indonezia).

## Liamm diavaez
*  ''Scolopax rochussenii'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Gioc'h Auckland

**Gioc'h Auckland** (liester: **Gioc'hed Auckland**), a zo un evn hirc'harek brosezat e Zeland-Nevez, *Coenocorypha aucklandica* eus e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Gioc'h Chatham

**Gioc'h Chatham** (*Coenocorypha pusilla*) a zo un evn hirc'harek brosezat e Zeland-Nevez.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket gioc'h Chatham en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.
Marc'heg marellek

Ar **marc'heg marellek** (*Limosa fedoa*) zo un evn hirc'harek.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar marc'heged en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.

## Annez
Bevañ a ra e Norzhamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Strelleg brizh

Ar **strelleg brizh** a zo un evn hirc'harek, *Tringa guttifer* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e reter Siberia ; goañviñ a ra eus gevred Azia da Filipinez hag Indonezia.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

* Fichenn eus Birdlife

## Daveennoù
Strelleg Sibiria

Ar **Strelleg Sibiria** a zo un evn hirc'harek, *Tringa brevipes* (gwechall *Heteroscelus brevipes*) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra er menezioù reter Siberia.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
*  ''Tringa brevipes'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tringa brevipes'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Strelleg kantreat

Ar **Strelleg kantreat** (liester: **Strelleged kantreat**) a zo un evn hirc'harek, *Tringa incana* (gwechall *Heteroscelus incanus*) an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Alaska ha reter Siberia; goañviñ a ra e lec'hioù trovanel ar Meurvor Habask.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
Libération (kazetenn)

**Libération** zo ur gazetenn bemdeziek c'hallek embannet e Pariz abaoe 1973. Savet eo bet gant Jean-Paul Sartre ha Maurice Clavel, hag embannet evit ar wech kentañ d'an 18 a viz Ebrel 1973 o adkemer anv ur gazetenn all a oa bet krouet e 1927 gant an anarkour Jules Vignes. An anv a oa bet implijet ivez gant unan eus kazetennoù Résistance renet gant Emmanuel d'Astier de La Vigerie.

Ar gazetenn a zo unan eus tu kleiz pellañ pa grog an embann, goude-se e vez Libération o vont etrezek an tu kleiz sokial-demokratel e fin ar bloavezhioù 1970 goude dilez Jean-Paul Sartre e 1974. E 1978, ar gazetenn n'eo ket mui Maoour : Serge July a ziskriv ar gazetenn evel « Frankizour-anarkour ». E 2002, linenn soñj ar gazetenn a zo er c'hreizh a-gleiz pe kleiz sokial-demokratel. Darn al lennerien a zo eus an tu kleiz. E 2020, hervez Dov Alfon, ar rener nevez, Libé a zo « ur gazetenn frankizour eus an tu kleiz »

## Embannadur
Etre 1999 ha 2019 eo tremenet an niver a c'hazetennoù prenet eus 169 427 da 71 450 e 2019.

## Tabutoù
Meur a dabut a zo tro-dro d'ar gazetenn Libération.
**Difennerezh ar pedofiliezh**
*Aferioù : Versailles, Dugué ha Flip Fnac*
E 2014, ul levr gant Anne-Claude Ambroise-Rendu, istorourezh arbennik war ar pedofiliezh, ar justis hag an torfedoù, he devoa diskouezet penaos e oa bet ar gazetenn o tifenn ar bedofiliezh hag o reiñ an tu da bedofiled 'zo da embann o soñjoù e fin ar bloavezhioù 1970. Embannet e oa bet tresadennoù pedopornografek d'ar 5 a viz Du 1978 gant ar strollad Bazooka, ur fellasion gant ur bugel d'un den gour, a oa bet enlakaet er pajennoù kelaouiñ « Taules ».
Glareell-garreg

Ar **c'hlareell-garreg** (liester : **glareelled-karreg**) a zo un evn, *Glareola nuchalis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* *Glareola nuchalis liberiae* a gaver eus Sierra Leone da gornôg Kameroun,
* *Glareola nuchalis nuchalis* a gaver eus Tchad da Etiopia, Mozambik, Namibia ha Zambia.

## Liamm diavaez
* ''Glareola nuchalis'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Glareell Madagaskar

Ar **c'hlareell Madagaskar** a zo ur spesad evned, *Glareola ocularis* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (Hymenoptera, Neuroptera ha c'hwiled peurgetket) dreist-holl.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Madagaskar.

## Liammoù diavaez
*  ''Glareola ocularis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Glareola ocularis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Timadell India

An **dimadell India** a zo un evn, *Cursorius coromandelicus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en India hag e Pakistan.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an timadelled en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.
Timadell Burchell

**Timadell Burchell** (*Cursorius rufus*) a zo un evn hag a vev e mervent Afrika.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an timadelled en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.
Morfedenn zu

Ar **vorfedenn zu** (*Arenaria melanocephala*) a zo un evn.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous tost aodoù kornôg Alaska.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morfedenned en urzhiad *[[Charadriiformes]]* pe *[[Ciconiiformes]]*.

## Liammoù diavaez
*  ''Arenaria melanocephala'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Arenaria melanocephala'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Junko

Ar **junkoed** eo an evned a ya d'ober ar genad *Junco*, krouet e 1831 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Junco bairdi]]*,
* ar junko glas-sklent (*Junco hyemalis*)
** *J. h. aikeni*, *caniceps*, *carolinensis*, *cismontanus*, *dorsalis*, ***hyemalis***, *mearnsi*, *montanus*, *mutabilis*, *oreganus*, *pinosus*, *pontilis*, *shufeldti*, *townsendi* ha *thurberi*,
* *[[Junco insularis]]*,
* *[[Junco phaeonotus]]*
** *J. p. alticola*, *fulvescens*, *palliatus* ha ***phaeonotus***,
* *[[Junco vulcani]]*.

O c'havout a reer e Kreiz ha Norzhamerika, naontek (19) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Mario Rigoni Stern

**Mario Rigoni Stern**, ganet en Asiago d'ar 1añ a viz Du 1921 ha marvet en hevelep lec'h d'an 16 a viz Even 2008, a oa ur skrivagnour italian.

## Oberennoù skrivet
**[[Il sergente nella neve]]* (1953) - Priz Bancarellino 1963
**[[Il bosco degli urogalli]]* (1962)
**[[Quota Albania]]* (1971)
**[[Ritorno sul Don]]* (1973)
**[[Storia di Tönle]]* (1978) - Priz Campiello ha Priz Bagutta
**[[Uomini, boschi e api]]* (1980)
**[[L'anno della vittoria]]* (1985)
**[[Amore di confine]]* (1986)
**[[Il libro degli animali]]* (1990)
**[[Arboreto salvatico]]* (1991)
**[[Le stagioni di Giacomo]]* (1995) - Priz Grinzane Cavour
**[[Sentieri sotto la neve]]* (1998)
**[[Inverni lontani]]* (1999)
**[[Tra due guerre e altre storie]]* (2000)
**[[L'ultima partita a carte]]* (2002)
**[[Aspettando l'alba e altri racconti]]* (2004)
**[[I racconti di guerra]]* (2006)
**[[Stagioni]]* (2006)
548

*Diwar-benn ar bloavezh *'548*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 548|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 548]]*

## [[:Rummad:Marvioù 548|Marvioù]]
* Teodora pried Justinian, Impalaer ar Reter,
* Theudis, roue ar Vizigoted, en Hispania. 

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 548]]*
__NOTOC__
Strigidae

**Strigidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ touded ha kaouenned, *[[Strix]]* ar genad skouer anezhañ.

Diouzh Doare 14.2 an *IOC World Bird List* ez a pevar genad warn-ugent d'ober ar c'herentiad hiziv an deiz :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Otus]]* - Pennant, 1769 (60 spesad),
* *[[Psiloscops]]* - Coues, 1899 (1 spesad)
* *[[Megascops]]* - Kaup, 1848 (22 spesad),
* *[[Pyrroglaux]]* - Yamashina, 1938 (1 spesad)
* *[[Margarobyas]]* - Olson & Suárez, 2008 (1 spesad)
* *[[Ptilopsis]]* - Kaup, 1848 (2 spesad),
* *[[Bubo]]* - Duméril, 1805 (10 spesad),
* *[[Ketupa]]* - Lesson, 1830 (12 spesad),
* *[[Scotopelia]]* - Bonaparte, 1850 (3 spesad),
* ***[[Strix]]*** - Linnaeus, 1758 (22 spesad),
* *[[Jubula]]* - Bates, 1929 (1 spesad)
* *[[Lophostrix]]* - Lesson, 1836 (1 spesad)
* *[[Pulsatrix]]* - Kaup, 1848 (3 spesad),
* *[[Surnia ulula|Surnia]]* - Duméril, 1805 (1 spesad)
* *[[Glaucidium]]* - Boie, 1826 (29 spesad),
* *[[Xenoglaux]]* - O'Neill & Graves, 1977 (1 spesad)
* *[[Micrathene]]* - Coues, 1866 (1 spesad)
* *[[Athene]]* - Boie, 1822 (9 spesad),
* *[[Aegolius]]* - Kaup, 1829 (5 spesad, 1 aet da get en o zouez),
* *[[Ninox]]* - Hodgson, 1837 (37 spesad),
* *[[Uroglaux]]* - Mayr, 1937 (1 spesad)
* (†) *[[Sceloglaux]]* - Kaup, 1848 (1 spesad, aet da get)
* *[[Nesasio]]* - Peters, 1937 (1 spesad)
* *[[Asio]]* - Brisson, 1760 (9 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
Asio abyssinicus

***Asio abyssinicus*** a zo ur spesad evned-preizh e-touez kerentiad ar *[[Strigidae]]*. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ — *Asio abyssinicus abyssinicus* hag *Asio abyssinicus graueri* — en Etiopia ha tro-war-dro lennoù Victoria ha Tanganyika.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Asio abyssinicus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Athene

***Athene*** a zo ur genad e rummatadur an evned, kaouenned ennañ, krouet e 1822 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Athene blewitti]]*,
* *[[Athene brama]]*
** *A. b. *'brama***, ''indica'', ''mayri'', ''pulchra'' hag ''ultra'',
* ''[[Athene cunicularia]]''
** ''A. c. amaura'' (†), ''boliviana'', ''brachyptera'', ''carrikeri'', ***cunicularia***, ''floridana'', ''grallaria'', ''guadeloupensis'' (†), ''guantanamensis'', ''hypugaea'', ''juninensis'', ''minor'', ''nanodes'', ''partridgei'', ''pichinchae'', ''rostrata'', ''tolimae'' ha ''troglodytes'',
* ''[[Athene granti]]'',
* ''[[Athene jacquinoti]]''
** ''A. j. eichhorni'', ''floridae'', ***jacquinoti*** ha ''mono'',
* ''[[Athene malaitae]]'',
* ar [[kaouenn vihan|gaouenn vihan]] (''Athene noctua'')
** ''A. n. bactriana'', ''glaux'', ''impasta'', ''indigena'', ''lilith'', ''ludlowi'', ***noctua**', *orientalis*, *plumipes*, *saharae*, *somaliensis*, *spilogastra* ha *vidalii*,
* *[[Athene roseoaxillaris]]*,
* *[[Athene superciliaris]]*.

Eizh isspesad ha tregont (38) bev c'hoazh en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar spesad *blewitti* e-unan-penn evel ur genad — *Heteroglaux* — ha *superciallis* er genad *[[Ninox]]* betek 2018.

## Notennoù ha daveennoù
Bubo

***Bubo*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1805 gant al loenoniour gall André Marie Constant Duméril (1774-1860).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Dek spesad touded a ya d'ober ar genad :
* *[[Bubo africanus]]*,
* *[[Bubo ascalaphus]]*,
* *[[Bubo bengalensis]]*,
* an toud meur (*Bubo bubo*)
** *B. b. borissowi*, ***bubo***, *hemachalanus*, *hispanus*, *interpositus*, *jakutensis*, *kiautschensis*, *nikolskii*, *omissus*, *ruthenus*, *sibiricus*, *tarimensis*, *tibetanus*, *turcomanus*, *ussuriensis* ha *yenisseensis*,
* toud bras ar C'hab (*Bubo capensis*)
** *B. c. *'capensis***, ''dillonii'' ha ''mackinderi'',
* ''[[Bubo cinerascens]]'',
* ''[[Bubo magellanicus]]'',
* ''[[Bubo milesi]]'',
* ar [[kaouenn-erc'h|gaouenn-erc'h]] (''Bubo scandiacus''),
* an [[toud-Virginia]] (''Bubo virginuanus'')
** ''B. v. algistus'', ''deserti'', ''elachistus'', ''heterocnemis'', ''lagophonus'', ''mayensis'', ''mesembrinus'', ''nacurutu'', ''nigrescens'', ''pacificus'', ''pallescens'', ''pinorum'', ''saturatus'', ''subarcticus'' ha ***virginianus**'.

## Notennoù ha daveennoù
Kaouenn gorr Eurazia

**Kaouenn gorr Eurazia**, pe **kaouennig Eurazia**, a zo un evn-preizh bihan. *Glaucidium passerinum* eo e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* *Glaucidium passerinum passerinum*, e Skandinavia, menezioù eus Europa da Siberia, Sakhalin ha biz Sina,
* *Glaucidium passerinum orientale*, eus kreiz ha reter Siberia da Manchouria.

## Notennoù ha daveennoù
Versailhez

**Versailhez** (** e galleg) a zo ur gumun c'hall e departamant an Yvelines er rannvro Enez-Frañs. Pennlec'h departamant an Yvelines eo.

Eus ar latin, *versus*, *versail* e galleg kozh, hag a dalvez "an erv" pe "irvi" e brezhoneg, e teu an anv.

Anavezet eo ar gumun abalamour d'ar c'hastell, kastell Versailhez, ha da Feur-emglev Versailhez.

## Poblañs
Sevel a ra poblañs an tolpad-kêrioù da 83 587 a annezidi e 2021.

## Melestradurezh

## Gevelliñ
Gevellet eo gant 5 kêr :
* Nara 
* Pouchkin (e-kichen Sankt-Peterbourg), lesanvet "Versailhez Rusia" 
* Canberra 
* Gießen 
* Taipei 

## Liammoù diavaez

*  versailles.fr, lec'hienn ofisiel ar gumun

## Daveoù ha notennoù
Mesolongi

**Mesolongi** (gresianeg: Μεσολόγγι) zo ur gêr e kornôg Hellaz. Da 12 785 a dud e save ar boblañs e 2011.

Eno e varvas ar barzh saoz Lord Byron e 1824

## Notennoù
Al Gore

**Albert Arnold Gore, Jr.**, anavezetoc'h gant an anv **Al Gore**, a zo ur politikour hag un den a afer amerikan ganet d'an 31 a viz Meurzh 1948 e Washington D.C. (Washington (stad), Stadoù Unanet). Eus 1977 da 1985 eo bet en United States House of Representatives, senedour an Tennessee eo bet eus 1985 da 1993 hag eus 1993 da 2001 eo bet besprezidant Bill Clinton.

Danvez prezidant e oa evit ar strollad demokrated e 2000. Zoken ma oa ar muiañ niver a vouezhioù gant Al Gore hag ivez goude ar c'hlemmoù dirak al lez-veur da geñver ar c'hontañ e Florida, en deus gounezet George W. Bush, hag en doa ar muiñ niver a voterien meur.

E 2007 ez eo kenloread, gant an IPCC (*Intergovernmental Panel on Climate Change*, GIEC e galleg), evit Priz Nobel ar Peoc'h evit "leurs efforts afin de mettre en place et diffuser une meilleure compréhension du changement climatique causé par l'homme, et de jeter les bases des mesures nécessaires pour contrecarrer un tel changement".

## Daveoù
Poecile

***Poecile*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Poecile atricapillus]]*
** *P. a. atricapillus*, *bartletti*, *fortuitus*, *garrinus*, *nevadensis*, *occidentalis*, *practicus*, *septentrionalis* ha *turneri*,
* *[[Poecile carolinensis]]*
** *P. c. agilis*, *atricapilloides*, *carolinensis* hag *extimus*,
* Pennglaou an taiga (*Poecile cinctus*)
** *P. c. cinctus*, *lapponicus*, *lathami* ha *sayanus*,
* *[[Poecile davidi]]*,
* *[[Poecile gambeli]]*
** *P. g. atratus*, *baileyae*, *gambeli* hag *inyoensis*,
* *[[Poecile hudsonicus]]*
** *P. h. columbianus*, *farleyi*, *hudsonicus*, *littoralis* ha *stoneyi*,
* *[[Poecile hypermelaenus]]*,
* *[[Poecile hyrcanus]]*,
* ar pennglaou teñval (*Poecile lugubris*)
** *P. l. anatoliae*, *dubius*, *kirmanensis*, *lugens* ha *lugubris*,
* ar pennduig-haleg (*Poecile montanus*)
** *P. m. affinis*, *anadyrensis*, *baicalensis*, *borealis*, *kamtschatkensis*, *kleinschmidti*, *montanus*, *restrictus*, *rhenanus*, *sachalinensis*, *salicarius*, *songarus*, *stoetzneri* hag *uralensis*,
* Pennduig-ar-wern (*Poecile palustris*)
** *P. p. brevirostris*, *dresseri*, *ernsti*, *hellmayri*, *hensoni*, *italicus*, *jeholicus*, *kabardensis*, *palustris* ha *stagnatilis*,
* *[[Poecile rufescens]]*
** *P. r. barlowi*, *neglectus* ha *rufescens*,
* *[[Poecile sclateri]]*
** *P. s. eidos*, *garzai*, *rayi* ha *sclateri*,
* *[[Poecile superciliosus]]*,
* *[[Poecile weigoldicus]]*.

Daou isspesad ha tri-ugent (62) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Soudan (disheñvelout)

**Soudan** a c'hall bezañ :
*Soudan ha Soudan ar Su, a zo Stadoù en Afrika ;
*Soudan C'hall, un drevadenn c'hall en Afrika a zo Mali hiziv ;
*Soudan (Minnesota), ur gêr en SUA ;
*Soudan (Deux-Sèvres), ur gumun e Bro-C'hall ;
*anv ofisiel gallek ur gumun el Liger-Atlantel, anvet Saoudan e brezhoneg.
Periparus

***Periparus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1884 gant ar politikour ha skiantour belgiat Edmond de Sélys Longchamps (1813-1900).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* ar pennduig kilpenn gwenn (*Periparus ater*)
** *P. a. aemodius*, *ater*, *atlas*, *britannicus*, *cypriotes*, *derjugini*, *eckodedicatus*, *hibernicus*, *insularis*, *kuatunensis*, *ledouci*, *martensi*, *melanolophus*, *michalowskii*, *moltchanovi*, *pekinensis*, *phaeonotus*, *ptilosus*, *rufipectus*, *sardus* ha *vieirae*,
* *[[Periparus rubidiventris]]*
** *P. r. beavani*, *rubidiventris*, *saramatii* ha *whistleri*,
* *[[Periparus rufonuchalis]]*.

Pemp isspesad warn-ugent (25) en holl.

## Rummatadur
An tri spesad a oa er genad *[[Parus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Paridae

**Paridae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).

Da-heul labourioù filogenetek kaset da benn war ar c'herentiad e voe adurzhiet ar spesadoù anezhañ adalek 2013.

Diouzh Doare 7.1 an *IOC World Bird List* ez a pevarzek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Cephalopyrus flammiceps|Cephalopyrus]]* - Bonaparte, 1854 (1 spesad)
* *[[Sylviparus modestus|Sylviparus]]* - Burton, 1836 (1 spesad)
* *[[Melanochlora sultanea|Melanochlora]]* - Lesson, 1839 (1 spesad)
* *[[Periparus]]* - de Sélys-Longchamps, 1884 (3 spesad),
* *[[Pardaliparus]]* - de Sélys-Longchamps, 1884 (3 spesad),
* *[[Lophophanes]]* - Kaup, 1829 (3 spesad),
* *[[Baeolophus]]* - Cabanis, 1850 (5 spesad),
* *[[Sittiparus]]* - de Sélys-Longchamps, 1884 (5 spesad),
* *[[Poecile]]* - Kaup, 1829 (15 spesad),
* *[[Cyanistes]]* - Kaup, 1829 (3 spesad),
* *[[Pseudopodoces humilis|Pseudopodoces]]* - Zarudny & Loudon, 1902 (1 spesad),
* *[[Parus]]* - Linnaeus, 1758 (4 spesad),
* *[[Machlolophus]]* - Cabanis, 1850 (5 spesad),
* *[[Melaniparus]]* - Bonaparte, 1850 (15 spesad).


## Notennoù ha daveennoù
538

*Diwar-benn ar bloavezh *'538*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh
#### [[Italia]]
* 12 a viz Meurzh: dibenn seziz Roma gant ar C'hoted, a gil betek Ravenna. 

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 538|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 538]]*

## [[:Rummad:Marvioù 538|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 538]]*
__NOTOC__
Lophophanes

***Lophophanes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* ar pennglaouig kuch (*Lophophanes cristatus*)
** *L. c. abadiei*, *baschkirikus*, *bureschi*, *cristatus*, *mitratus*, *scoticus* ha *weigoldi*,
* *[[Lophophanes dichrous]]*
** *L. d. dichroides*, *dichrous*, *kangrae* ha *wellsi*.

Unnek (11) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Passeridae

**Passeridae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).

Diouzh Doare 8.2 an *IOC World Bird List* ez a eizh genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Hypocryptadius]]* - Hartert, 1903 (1 spesad),
* *[[Passer]]* - Brisson, 1760 (28 spesad),
* *[[Carpospiza]]* - Müller, 1854 (1 spesad)
* *[[Petronia (evn)|Petronia]]* - Kaup, 1829 (1 spesad),
* *[[Gymnoris]]* - Blyth, 1845 (4 spesad),
* *[[Montifringilla]]* - Brehm, 1828 (3 spesad),
* *[[Onychostruthus]]* - Richmond, 1917 (1 spesad)
* *[[Pyrgilauda]]* - Verreaux, 1871 (4 spesad).


## Rummatadur
Renket e veze ar genadoù *[[Histurgops]]*, *[[Philetairus]]*, *[[Plocepasser]]* ha *[[Pseudonigrita]]* er c'herentiad kent.

## Notennoù ha daveennoù
Asiago

**Asiago** (e tsimbreg: **Slege**, distaget , en alamaneg: *Schlegen*) a zo ur gumun ag Italia e Proviñs Vicenza e rannvro Veneto.

## Tud dibar
* Giovanni Carli, *partizan *
* Mario Rigoni Stern, skrivagner
Parus

***Parus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Parus cinereus]]*
** *P. c. ambiguus*, *caschmirensis*, *cinereus*, *decolorans*, *hainanus*, *mahrattarum*, *planorum*, *sarawacensis*, *stupae*, *templorum*, *vauriei* ha *ziaratensis*,
* ar pennglaou (*Parus major*)
** *P. m. aphrodite*, *blanfordi*, *bokharensis*, *corsus*, *ecki*, *excelsus*, *ferghanensis*, *intermedius*, *kapustini*, *karelini*, *major*, *mallorcae*, *newtoni*, *niethammeri*, *terraesanctae* ha *turkestanicus*,
* *[[Parus minor]]*
** *P. m. amamiensis*, *commixtus*, *dageletensis*, *minor*, *nigriloris*, *nubicolus*, *okinawae* ha *tibetanus*,
* *[[Parus monticolus]]*
** *P. m. insperatus*, *monticolus*, *legendrei* ha *yunnanensis*.

Daou-ugent (40) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
C'hartoum

**C'hartoum** pe **Al-C'hartoum** (*الخرطوم*, *al-Kharṭūm* en arabeg, *Khartoum* e galleg hag e saozneg) eo kêr-benn Soudan. Emañ e kember an Nil Gwenn, a zeu eus al Lenn Victoria, hag an Nil Glas a red eus Etiopia. Diwar kengej an div stêr-se e red an Nil war-zu an hanternoz, betek ar Mor Kreizdouar.

Ouzhpenn daou vilion a dud zo o chom e C'hartoum.
Passer

***Passer*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
An evned-se a vez graet *Golvan* anezhe e brezhoneg dre vras.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Passer ammodendri]]*
** *P. a. ammodendri*, *P. a. nigricans* ha *P. a. stoliczkae*,
* *[[Passer castanopterus]]*
** *P. c. castanopterus* ha *P. c. fulgens*,
* *[[Passer cordofanicus]]*,
* *[[Passer diffusus]]*
** *P. d. diffusus*, *P. d. luangwae*, *P. d. mosambicus* ha *P. d. stygiceps*,
* ar golvan tiez (*Passer domesticus*)
** *P. d. bactrianus*, *P. d. balearoibericus*, *P. d. biblicus*, *P. d. domesticus*, *P. d. hufufae*, *P. d. hyrcanus*, *P. d. indicus*, *P. d. niloticus*, *P. d. parkini*, *P. d. persicus*, *P. d. rufidorsalis* ha *P. d. tingitanus*,
* *[[Passer eminibey]]*,
* *[[Passer euchlorus]]*,
* *[[Passer flaveolus]]*,
* *[[Passer gongonensis]]*,
* *[[Passer griseus]]*
** *P. g. griseus*, *P. g. laeneni* ha *P. g. ugandae*,
* *[[Passer hemileucus]]*,
* ar golvan-Spagn (*Passer hispaniolensis*)
** *P. h. hispaniolensis* ha *P. h. transcaspicus*,
* *[[Passer iagoensis]]*,
* *[[Passer insularis]]*,
* ar golvan-Italia (*Passer italiae*),
* *[[Passer luteus]]*,
* *[[Passer melanurus]]*
** *P. m. damarensis* ha *P. m. melanurus*,
* *[[Passer moabiticus]]*
** *P. m. mesopotamicus*, *P. m. moabiticus* ha *P. m. yatii*,
* Golvan-ar-maezioù (*Passer montanus*)
** *P. m. dilutus*, *P. m. dybowskii*, *P. m. hepaticus*, *P. m. kansuensis*, *P. m. malaccensis*, *P. m. montanus*, *P. m. saturatus*, *P. m. tibetanus* ha *P. m. transcaucasicus*,
* *[[Passer motitensis]]*
** *P. m. benguellensis*, *P. m. motitensis* ha *P. m. subsolanus*,
* ar golvan-Sindh (*Passer pyrrhonotus*),
* *[[Passer rufocinctus]]*,
* *[[Passer rutilans]]*
** *P. r. cinnamomeus*, *P. r. intensior* ha *P. r. rutilans*,
* *[[Passer shelleyi]]*,
* *[[Passer simplex]]*
** *P. s. saharae* ha *P. s. simplex*,
* *[[Passer suahelicus]]*,
* *[[Passer swainsonii]]*,
* *[[Passer zarudnyi]]*.

Eizh isspesad ha daou-ugent (48) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Petronia (evn)

***Petronia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

Diouzh Doare 6.1 an *IOC World Bird List* n'eus nemet ur spesad golvaneged hag a ya d'ober ar genad :
* ar golvan-karreg (*Petronia petronia*)
** *P. p. barbara*, *P. p. brevirostris*, *P. p. exigua*, *P. p. intermedia*, *P. p. kirhizica*, *P. p. petronia* ha *P. p. puteicola*.

## Liammoù diavaez
Montifringilla

***Montifringilla*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1828 gant an evnoniour alaman Christian Ludwig Brehm (1787-1864).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Montifringilla adamsi]]*
** *M. a. adamsi* ha *M. a. xerophila*,
* *[[Montifringilla henrici]]*,
* ar golvan-erc'h (*Montifringilla nivalis*)
** *M. n. alpicola*, *M. n. gaddi*, *M. n. groumgrzimaili*, *M. n. kwenlunensis*, *M. n. leucura*, *M. n. nivalis* ha *M. n. tianshanica*.

## Rummatadur
Un nebeud spesadoù a zo bet renket er genadoù all :
* *Onychostruthus*
** *[[Onychostruthus taczanowskii|Montifringilla taczanowskii]]*.
* *[[Pyrgilauda]]*
** *[[Pyrgilauda blanfordi|Montifringilla blanfordi]]*,
** *[[Pyrgilauda davidiana|Montifringilla davidiana]]*,
** *[[Pyrgilauda ruficollis|Montifringilla ruficollis]]*,
** *[[Pyrgilauda theresae|Montifringilla theresae]]*.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Proviñs Chieti

**Proviñs Chieti** a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Abruzzo, ha Chieti eo he c'hêrbenn.

## Kumunioù Proviñs Chieti
Proviñs Pescara

**Proviñs Pescara** a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Abruz, ha Pescara eo he c'hêrbenn.
## Kumunioù Proviñs Pescara
Fringilla

***Fringilla*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad : 
* ar pint (boutin) (*Fringilla coelebs*)
** *F. c. africana*, *alexandrovi*, *canariensis*, ***coelebs***, *gengleri*, *harterti*, *maderensis*, *moreletti*, *ombriosa*, *palmae*, *sarda*, *solomkoi*, *spodiogenys*, *syriaca* ha *transcaspia*,
* *[[Fringilla montifringilla]]* (pint an hanternoz, pint penn du),
* *[[Fringilla polatzeki]]*,
* ar pint glas (*Fringilla teydea*).

## Notennoù ha daveennoù
Carpodacus

***Carpodacus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ beraned, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Carpodacus davidianus]]*,
* *[[Carpodacus dubius]]*,
** *C. d. deserticolor*, ***dubius*** ha *femininus*,
* *[[Carpodacus edwardsii]]*
** ***C. e. edwardsii*** ha *rubicundus*,
* ar beran skarlek (*Carpodacus erythrinus*)
** ***C. e. erythrinus***, *ferghanensis*, *grebnitskii*, *kubanensis* ha *roseatus*,
*(†) *[[Carpodacus ferreorostris]]* (aet da get),
* *[[Carpodacus formosanus]]*,
* *[[Carpodacus grandis]]*,
* *[[Carpodacus pulcherrimus]]*
** *C. p. argyrophrys* ha ***pulcherrimus***,
* *[[Carpodacus puniceus]]*
** *C. p. humii*, *kilianensis*, *longirostris*, ***puniceus*** ha *sikangensis*,
* *[[Carpodacus rhodochlamys]]*,
* *[[Carpodacus roborowskii]]*,
* *[[Carpodacus rodochroa]]*,
* *[[Carpodacus rodopeplus]]*,
* ar beran-Pallas (*Carpodacus roseus*)
** *C. r. portenkoi* ha ***roseus***,
* ar beran bras (*Carpodacus rubicilla*)
** *C. r. diabolicus*, *kobdensis*, ***rubicilla*** ha *severtzovi,
* *Carpodacus rubicilloides*
** *C. r. lucifer* ha ***rubicilloides***,
* ar [[beran lostek]] (*Carpodacus sibiricus*)
** *C. s. henrici*, *lepidus*, *sanguinolentus*, ***sibiricus*** hag *ussuriensis*,
* *Carpodacus sillemi*,
* *Carpodacus sipahi*,
* *Carpodacus stoliczkae*
** *C. s. beicki*, *salimalii* ha ***stoliczkae***,
* *Carpodacus subhimachalus*,
* *Carpodacus synoicus*,
* *Carpodacus thura*
** *C. t. blythi* ha ***thura***,
* *Carpodacus trifasciatus*,
* *Carpodacus verreauxii*,
* *Carpodacus vinaceus*,
* *Carpodacus waltoni*
** *C. w. eos* ha ***waltoni***.

Seizh isspesad ha tregont (37) dezhe en holl.

==Rummatadur==
Betek [[2012]] e veze renket ar spesad *sipahi* er genad *Haematospiza* ha hini *ferreorostris* er genad *Chaunoproctus''.

## Notennoù ha daveennoù
Rochus Misch

**Rochus Misch** (29 a viz Gouere 1917 en Oppeln, hiziv an deiz Opole) a oa gward ar paotr ar pellgomz Adolf Hitler. Oberscharführer eo ar grad diwezhañ a dizhas en arme.

## E vuhez
E dad a varvas un nebeud eurvezhioù a-raok ma vefe ganet, hag e vamm a varvas e 1920, neuze e voe desavet gant e dud-kozh. Goude bezañ bet er skolaj e studias an tresañ.
Da-geñver C'hoarioù olimpek 1936 e Berlin e doe tro da welout Adolf Hitler.
E 1937 e reas e servij-soudard er Verfügungstruppe, un unvez surentez.

E 1939 e voe gloazet pa voe taget Polonia gant arme an Trede Reich. P'edo war e bare e voe tutet evel gward, paotr ar pellgomz ha paotr-kefridi Adolf Hitler. Azalek miz Ebrel 1940 e stagas gant ar post-labour-se, ha lojet e voe er C'hañsellerdi e Berlin. 
E 1945 e voe e-karg eus ar standard pellgomz er Führerbunker e Berlin. D'ar mare-se e oa serjant SS. 
Rochus Misch a lavar a e welas ar Führer evit ar wech diwezhañ d'an 30 a viz Ebrel 1945 : *E-tro 11e e oa. Tremen a ra dirazon, chom a-sav, sellout a ra ouzhin hag hanterdro ha kuit.*
Misch a welas Magda Goebbels o wiskañ he c'hwec'h bugel a-raok ampoezoniñ anezho. Gwelout a reas ivez Joseph Goebbels pa oa o vont d'en em lazhañ. 
Tapet e voe Misch gant soudarded an Arme Ruz d'an 2 a viz Mae 1945 ha bac'het e voe e toull-bac'h al Loubianka. Nav bloaz a gasas e toulloù-bac'h Kazakhstan ha Siberia. E 1954 e tistroas da Verlin, ma savas un embregererzh livañ. E karter Rudow emañ o chom.

Rochus Misch a lavar ne voe morse ezel eus NSDAP.

## Levrlennadur
Ar c'hazetenner gall Nicolas Bourcier en deus skrivet al levr *J'étais garde du corps d'Hitler* (Le Cherche Midi, 2006) diwar gaozeadennoù en doe gant Rochus Misch e 2004 hag e 2005.

## Rochus Misch er sinema
* Michael Kitchen eo an aktor a c'hoari perzh Misch er film skinwel amerikan *The Bunker* (1981).
* Heinrich Schneider eo an aktor a c'hoari perzh Misch er film alaman *[[Der Untergang]]* (2004).
*Florian Lukas eo an aktor a c'hoari perzh Misch er film skinwel alaman *Die Letzte Schlacht* (2005).

## DVD
* *Rochus Misch erzählt*. D'an 3 a viz Here 2008 ez eus deuet er-maez un DVD aozet gant Animation Ltd. ma weler Rochus Misch. Misch a laka an arvesterien da weladenniñ ar C'hañsellerdi hag ar bunker e teir ment. Produet eo an DVD gant an istorour alaman Christoph Neubauer, hag ul lodenn eus ar rummad *Albert Speers Berlin* eo. Gwelout :DVD.

## Liamm diavaez
*Titouroù war Rochus Misch war lec'hienn Deutsche Nationabibliotek
Carduelis

***Carduelis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* ar pabor kanaber (*Carduelis carduelis*)
** *C. c. balcanica*, *brevirostris*, *britannica*, *caniceps*, *carduelis*, *colchica*, *frigoris*, *niediecki*, *paropanisi*, *parva*, *subulata*, *tschusii*, *ultima* ha *volgensis*,
* *[[Carduelis citrinella]]*,
* ar seran Korsika (*Carduelis corsicana*).

O c'havout a reer en Europa, pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Serinus

***Serinus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an naturour alaman Carl Ludwig Koch (1778-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Serinus alario]]*
** ***S. a. alario*** ha *leucolaemus*,
* *[[Serinus canaria]]*,
* *[[Serinus canicollis]]*
** ***S. c. canicollis***, *griseitergum* ha *thompsonae*,
* *[[Serinus flavivertex]]*
** ***S. f. flavivertex***, *huillensis* ha *sassii*,
* *[[Serinus nigriceps]]*,
* *[[Serinus pusillus]]*,
* ar seran penn melen (*Serinus serinus*),
* *[[Serinus syriacus]]*.

Eizh (8) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Pyrrhula

***Pyrrhula*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pyrrhula aurantiaca]]*,
* *[[Pyrrhula erythaca]]*
** ***P. e. erythaca*** hag *owstoni*,
* *[[Pyrrhula erythrocephala]]*,
* *[[Pyrrhula leucogenis]]*
** ***P. l. leucogenis*** ha *steerei*,
* ar beufig Azorez (*Pyrrhula murina*),
* *[[Pyrrhula nipalensis]]*
** ***P. n. nipalensis***, *ricketti*, *uchidai*, *victoriae* ha *waterstradti*,
* ar beuf (*Pyrrhula pyrrhula*)
** *P. p. caspica*, *cassinii*, *cineracea*, *europaea*, *griseiventris*, *iberiae*, *pileata*, ***pyrrhula***, *rosacea* ha *rossikowi*.

Naontek (14) isspesad dezhe en holl.

## Liammoù diavaez
Coccothraustes

***Coccothraustes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad golvaneged hag a ya d'ober ar genad :
* ar beg-tev (*Coccothraustes coccothraustes*)
** *C. c. buvryi*, ***coccothraustes***, *humii*, *japonicus*, *nigricans* ha *shulpini*.

E gavout a reer en Europa a-bezh hag e hanternoz Afrika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Bucanetes

***Bucanetes*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* ar beran trompilh (*Bucanetes githagineus*)
** *B. g. amantum*, *crassirostris*, ***githagineus*** ha *zedlitzi*,
* ar beran Mongolia (*Bucanetes mongolicus*).

Pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Siegfried Knappe

**Siegfried Knappe** (15 a viz Even 1917 – 1añ a viz Kerzu 2008) a oa ofiser er *[[Wehrmacht]]* e-pad an Eil Brezel-bed. Da vare emgann Berlin e voe e-karg eus ar rentaoù-kont pemdeziek er Führerbunker.

## E vuhez
Knappe a oa letanant kanolierezh er 1 Panzerarmee pa gemeras perzh en emgann Frañs. Goude emgannoù ar 14 a viz Even 1940 e kanol an Ourcq e voe roet ur vedalenn (Kroaz houarn a eil renk hag ivez *Arouez du ar re c'hloazet*) dezhañ peogwir e oa bet gloazet (aet e oa ur boled en e zorn). Kaset e voe da Alamagn en-dro d'an 19 a viz Even. 
Goude-se e vrezelias war dalbenn ar reter hag e-pad Koulzad brezel Italia. Ar Groaz houarn 1añ renk a resevas da enoriñ e galonegezh e-pad Taol Barbarossa e 1941. Div wech ouzpenn e voe gloazet, ha lakaet e voe da gomandant.

Da vare dibenn ar brezel ez eas da repuiñ er Führerbunker ma labouras dindan urzhioù ar jeneral Helmut Weidling. Weidling eo a zezrevellas dezhañ ar galv d'ar vrezelourien alaman diwezhañ da zilezel o armoù. 
Goude ar brezel e tivroas d'ar Stadoù-Unanet gant e familh. Eno e skrivas e eñvorennoù embannet e saozneg dindan an titl *Soldat: Reflections of a German Soldier, 1936-1949*. E eñvorennoù a voe implijet da sevel ar film alaman *[[Der Untergang]]* (2004).
Christian Vieri

**Christian Vieri** zo ur c'hoarier mell-droad italian ganet e Bologna d'an 12 a viz Gouere 1973.

C'hoariet en deus e skipailh broadel Italia adalek 1997 betek 2005.
Werner Haase

**Werner Haase** (2 a viz Eost 1900 e Köthen – 30 a viz Du 1950 e Moskov) a oa kelenner medisinerezh hag ofiser SS. Unan eus mezeien personnel Adolf Hitler e voe. *SS-[[Obersturmbannführer]]* eo ar grad diwezhañ a dizhas.

## E vuhez
Emezelañ a reas en NSDAP e 1933 hag en SS e 1941. Etre 1935 ha 1945 e voe unan eus mezeien Hitler, hag a gasas ur pellskrid dezhañ da-geñver e zeiz-ha-bloaz.

E dibenn emgann Berlin e miz Ebrel 1945 e sikouras Ernst Günther Schenck da louzaouiñ tud gloazet (siviled ha soudarded) a oa bet bodet en ur gwarez staliet dindan ar C'hañsellerdi, e-kichen ar Führerbunker. D'an 29 a viz Ebrel e voe galvet er Führerbunker ma sikouras Ludwig Stumpfegger da reiñ sianur da Blondi (ki Hitler), peogwir e felle da Hitler gouzout hag efefus e oa ar c'hapsulennadoù sianur. Er bunker e chomas betek m'en em lazhef Hitler, ha goude-se e tistroas da labourat er gwarez, ma voe tapet gant soudarded an Arme Ruz. 
D'ar 6 a viz Mae e c'houlennas ar Soviediz digant Haase bezañ e-touez ar re o doe da anavezout korfoù devet Joseph Goebbels, Magda hag o c'hwec'h bugel. Haase eo a anavezas korf Goebbels, a-drugarez d'an harp a oa ouzh e c'har dehou.

Haase a chomas prizoniad ar Soviediz betek e varv. E miz Even 1945 e voe tamallet outañ bezañ bet *unan eus mezeien personnel Hitler ha bezañ louzaouet pennoù-bras all gouarnamant Hitler hag ivez izili NSDAP ha re an SS*. Mervel a reas e miz Du 1950 abalamour d'an droug-skevent. Mervel a reas e toull-bac'h-ospital Boutyr, da lavaret eo marteze toull-bac'h Boutyrka e Moskov.

Er film alaman *[[Der Untergang]]* (2004) ez eo an aktor Matthias Habich a c'hoari perzh Haase.

## Notennoù
Nicolaus von Below

**Nicolaus von Below** (20 a viz Gwengolo 1907 e Jargelin - 24 a viz Gouere 1983 e Detmold) a oa ur brientin ofiser el *[[Luftwaffe]]* a-raok hag e-pad an Eil Brezel-bed.

### E vuhez
 
 
Adjudant el *[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]* e voe Below eus 1937 betek 1945. Daoust ma n'en doa ket fiziañs Hitler er vrientinien e tizhas Below ar grad a goronal.

Etre Nedeleg 1944 hag ar 1añ a viz Genver 1945 e lavaras Hitler da von below e soñje dezhañ e oa kollet ar brezel. Met Hitler, hag a soñje bepred en irienn an 20 a viz Gouhere a lakaas an dra-se war choug ar re o doa prientet ar gwalldaol. Hag e lavaras da von below "Biken n'en em zaskorimp, marteze e vimp diskaret, met ur bed en e bezh a vo diskaret ganeomp."

D'an 12 a viz Ebrel 1945 e voe pedet von Below da arvestiñ ouzh abadenn ziwezhañ laz-seniñ Berlin gant Albert Speer.Goude-se e skrivas: "Ar sonadeg a adkasas ac'hanomp d'ur bed all."

D'an 29 a viz Ebrel e voe von Below unan eus an dud pedet da arvestiñ ouzh Hitler o skrivañ e destamant diwezhañ, met ne sinas ket an diell, hag e kuitaas Berlin d'an 30 a viz Ebrel 1945.

### Goude ar brezel
Goude ar brezel e skrivas Below ul levr eñvorennoù diwar-benn an Eil Brezel-bed anvet *Als Hitlers Adjutant 1937-45* (2001).

## Er sinema
* Richard Pescud eo an aktor a c'hoari perzh von Below er film breizhveuriat *Hitler: The Last Ten Days* (1973).
* Julian Fox eo an aktor a c'hoari perzh von Below er film skinwel breizhveuriat *The Death of Adolf Hitler* (1973).
* Julian Fellowes eo an aktor a c'hoari perzh von Below er film amerikan *The Bunker* (1981).

## Notennoù
Dourlaouig

An **dourlaouiged** pe **mouilc'hi-dour** eo an evned a ya d'ober ar genad *Cinclus*, genad nemetañ ar c'herentiad Cinclidae.
Krouet e oa bet ar genad e 1797 gant an naturour alaman Moritz Balthasar Borkhausen (1760-1806).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad **dourlaouiged** a zo :
* an dourlaouig-spluj (*Cinclus cinclus*)
** *C. c. aquaticus*, *C. c. baicalensis*, *C. c. cashmeriensis*, *C. c. caucasicus*, *C. c. cinclus*, *C. c. gularis*, *C. c. hibernicus*, *C. c. leucogaster*, *C. c. minor*, *C. c. olympicus* (†), *C. c. persicus*, *C. c. przewalskii*, *C. c. rufiventris* ha *C. c. uralensis*,
* an dourlaouig penn gwenn (*Cinclus leucocephalus*)
** *C. l. leucocephalus*, *C. l. leuconotus* ha *C. l. rivularis*,
* *[[Cinclus mexicanus]]*
** *C. m. anthonyi*, *C. m. ardesiacus*, *C. m. dickermani*, *C. m. mexicanus* ha *C. m. unicolor*,
* an dourlaouig gell (*Cinclus pallasii*)
** *C. p. dorjei*, *C. p. pallasii* ha *C. p. tenuirostris*,
* an dourlaouig gouzoug rous (*Cinclus schulzii*).

## Annez

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù