open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yaniet Marrero López

**Yaniet Marrero López** (Majibacoa, Kuba, 4 a viz Ebrel 1983)  a zo ur c'hoarierez echedoù kuban.

Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2008.

He renk Elo uhelañ a voe 2 349, bet tizhet e  miz Du 2010, 2 139 e oa he  renk Elo e 2022.
### Kevezadegoù Kuba
* Kampionez ar Skolidi er rummadoù 11-12vloaz e 1995 , categoría e 13-14 vloaz e 1996 ha 15-16 vloaz e 1999.
* Kampionez Kuba ar Merc'hed Yaouank e 2001 ha beskampionez e 2002.
* Kampionez Kuba ar Maouezi e 2011 ha beskampionez e 2007.
* Trec'h e voe e 2010 en Tournamant *Memorial [[Maria Teresa Mora]]* e La Habana.

### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
* C'hoariet he deus e skipailh kuban ar maouezi peder gwezh: 
* e 2004, er 36 Olimpiad  e  Calvià (Spagn),
* e 2006, er 37 Olimpiad e Torino (Italia),
* e 2008, en 38 Olimpiad e Dresden (Alamagn)
* e 2010, en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia); eno e tapas ar vedalenn aour hiniennel ouzh an deirvet tablezenn.

### Kampionad bedel ar Maouezi
* Kemer a reas perzh e Kampionad 2015 e Sotchi e Rusia: er rondenn gentañ e voe trec'h war Elina Danielian, koll a reas an eil rondenn a-enep da Meri Arabidze.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  He fichenn FIDE
*  47 partienn '''Yaniet Marrero López'''  e  Chess Games
*  He fichenn e 365 Chess
Prizoniad brezel

Ur **brizoniad brezel** (anvet ivez en un doare etrebroadel **POW** evit *Prisoner of war*) a vez graet eus un den hag a zo dalc'het gant un nerzh bellour e-kerzh pe dres goude ur bec'h armet. Gant emglevioù etrebroadel eo termenet ao doareoù ma ranker ober ouzh ar brizonidi vrezel (dreist-holl gant trede emglev Geneva, sinet e miz Eost 1949).

## Notennoù ha daveennoù
The Last Samurai

***The Last Samurai*** zo ur film epek, istorel, drama ha birvidik stadunanat embannet e 2003. Produet ha filmaozet gant Edward Zwick, hag en doa kenskrivet ar senario gant John Logan ha Marshall Herskovitz a-ziwar un istor gant Logan. Aktourien ar film eo Tom Cruise, hag en doa produet ivez, gant Timothy Spall, Ken Watanabe, Billy Connolly, Tony Goldwyn, Hiroyuki Sanada, ha Koyuki Kato.
Istor ar film a zo diazezet war Emsavadeg Satsuma e 1877, renet gant Saigō Takamori, a-enep kornôgadur Japan diwar atiz broioù estren.

Cruise a c'hoari an dudenn Nathan Algren, ur c'habiten stadunanat eus ar 7th Cavalry Regiment, hag a zo klañv e spered goude ar brezelioù indian. Harzet e vo e Japan gant samouraied e-kerzh an Adsav Meiji en 19vet kantved e Japan. An dudenn Algren a zo dammdiazezet war Eugène Collache ha Jules Brunet, daou ofiser eus gwarda impalaerel Bro-C'hall hag o devoa stourmet gant Enomoto Takeaki e-penn kentañ Brezel ar Boshin.

*The Last Samurai* en doa rastellet 456 milion $ er box office ha deuet e oa da vezañ ar c'hwec'hvet film hervez an arc'hant rastellet e 2003. Degemret mat eo bet evit c'hoari an aktourien, ar filmañ hag an efedoù ispisial ha sonerezh Hans Zimmer. Meur a wech eo bet lakaet e anv evit prizioù, evit pevar Academy Awards, tri Golden Globe Award, ha daou National Board of Review Awards.
## Notennoù ha daveennoù
Jean-Baptiste Legeay

**Jean-Baptiste Legeay**, ganet e 1897 hag aet da Anaon e 1943, eus e anv relijiel **breur Clair-Marie**, a oa ur breur hag ur rezistant breton. Ezel eus Frered an deskadurezh kristen a Bloermael, bez e voe e-kerzh an Eil Brezel-bed aozer ur rouedad titouriñ hag ezsilañ nijerien kevredet e Breizh. Flatret, harzet ha deportet e voe e 1941. Dibenn e voe e Köln e 1943, devezh e 46 vloaz.

## Buhez
Genidik e oa eus Banaleg-ar-Gevred (kumun Monteverzh d'ar c'houlz-se) e Bro-Naoned. Engalvet e voe evit ar Brezel-bed kentañ, ha gloazet e voe. Goude ar brezel e teuas d'an deskadurezh en-dro ha dont a reas da vezañ rener-skol e Naoned.
Islam e Breizh

An Islam eo an eil relijion e Breizh, goude ar gatoligiezh. N'emañ ket er vro abaoe pell e-keñver an istor avat.

## Istor
### Ar Sarazined
Mont a reas kalz noblañsed vreton, ha bourc'hizien ivez, d'ar Sav-Heol evit pirc'hirinañ pe evit brezeliñ ouzh ar Sarazined e-pad ar c'hroaziadegoù. Alan Fergant e gemeras perzh er groaziadeg gentañ e 1098. Mont a reas Pêr Brizhkloareg da vrezeliñ e 1240 ha 1248, hag e vab  Yann a yeas da Duniz e 1269-1270.

### An Islam e Breizh
Degaset eo bet an Islam da Vreizh gant an enbroiz vuzulman deuet d'ar vro abaoe an eil lodenn eus an , dreist-holl eus broioù ar Maghreb hag Afrika zu, eus Turkia, ha nevesoc'h eus ar C'haokaz. Kresket en deus fonnus ar relijion vuzulmanat abaoe ar bloavezhioù 1980.

Savet e voe ur pirc'hirinded kristen-ha-muzulman e chapel ar Seizh Sant er C'houerc'had e 1954, diwar atiz an islamoniour Louis Massignon. 

## Al lec'hioù azeuliñ hag an aozadurioù muzulmanat e Breizh

39 moskeenn a zo e Breizh, er c'hêrioù bras hag etre. Ar re c'hentañ a voe savet er bloavezhioù 1980, met al lodenn vrasañ anezho a zo eus an . Salioù-pediñ a zo ivez.

Seizh moskeen a zo e Naoned, en o zouez : 
* moskeenn Assalam Naoned, e karter Malakoff-Sant-Donasian.  Emañ sez an *"Association Islamique de l'Ouest de la France"* (AIOF) eno. Ur greizenn sevenadurel a zo e-kichen ar voskeenn.
* moskeen Osmanli (pe "Moskeen an Durked"), meret gant « *Association Culturelle Turque de Nantes* ». E karter Bellevue - Chantenay - Santez-Anna emañ.
* moskeenn Arrahma, e karter "Naoned Norzh", meret gant an *"Association Mosquée Arrahma"*.

C'hwec'h moskeenn a zo e Roazhon, en o zouez ar greizenn sevenadurel islamek savet e 1983 boulouard Portugal, hag ar greizenn Avicenne e karter Keryann, savet e 2006.

Teir zo e Brest : moskeen Assalam, moskeen El Madina ha moskeen Sunna.

## Gwelet ivez
* Chapel ar Seizh Sant er C'houerc'had, e Bro-Dreger.

## Daveoù
Boudaegezh e Breizh

Ar voudaegezh a zo ur relijion nevez awalac'h e Breizh, degaset gant an enbroidi aziat pe gant Bretoned androet ouzh ar voudaegezh.

## Istor Breizh
Ar Voudaidi gentañ a bleustras douar Breizh a voe moarvat an daou gannadour eus Rouantelezh Siam hag o heul (boudaidi theravada) a borzhas e Brest d'an 18 a viz Even 1686, evit mont da welout Loeiz XIV e Versailhez. Mont a rejont a-raok eus Brest d'an 9 a viz Gouere evit koaniañ e Landerne. D'an 10 e koanjont e Kastellin hag e kousjont e Kemper, koaniañ a rejont e Henbont ha mont a rejont da gousket en Alre d'an 12. D'an 13 e voent degemeret e Gwened, ha mont a rejont da gousket e Muzilheg. Koaniañ a rejont er Roc'h-Bernez d'ar 14, ha mont a rejont da gousket e Pontkastell. Koaniañ a rejont e Templ-Breizh d'ar 15, ha mont a rejont da gousket e Naoned. Kuitaat a rejont Naoned d'an 17 a mont a rejont da Ankiniz da gouronkañ el Liger ha da chom evit an nozvezh. Kuitaat a rejont Breizh d'an 18 a viz Gouere en ur dreuziñ ar stêr evit mont da Ingrandes.

Badizet eo bet straed bennañ Brest Straed Siam e koun ar chomadenn dibar-mañ.

## Ar c'hreizennoù boudaat e Breizh
Ur c'hongregadur boudaat a-bouez a zo e Plourae (Bro-Gwened), anvet Pel Drukpay Tcheutsok ha krouet e 1985. Sez europat skourr Drukpa skol Kagyupa ar voudaegezh tibetan eo. Dileuriad Europa "Gyalwang Drukpa", penn ar skourr Drukpa, eo Drubpön Ngawang Tenzine, hag emañ o chom e Plourae.

Emañ pagodenn Van Hanh e Sant-Ervlan. Savet e voe gant repuidi viêtnamat ha laosat izili eus « Kevredigezh Voudaat ar C'hôrnog ».

Ul lec'h Shambhala ha ur greizenn sevenadurel boudaata zo e Roazhon.

E Naoned emañ Kreizenn studi ha darvestiñ ar voudaegezh tibetan, Kreizenn Voudaat Nichiren, ha Kreizenn Voudaat Kadampa Toushita.

E Kemper emañ Kreizenn Kemper ar voudaegezh tibetan KTT (Karma-kagyu), eus Dhagpo Quimper, ha dojo strollad zen Kemper eus kevredigezh zen Kerne, e skolaj La Sablière.

## An Dalai-Lama e Breizh
Tenzin Gyatso, ar 14 Dalai Lama, a weladennas Bro-C'hall ha Breizh etre an 12 hag ar 24 a viz Eost 2008 evit reiñ e gelenn boudaat e Ensavadur Ganden Ling e Veneux-les-Sablons, e pagodenn Khánh-Anh e Évry, e Vajradhara-Ling e Normandi, e Pel Drukpay Tcheutsok e Plourae (5000 den), e Naoned (9000 den er Zenit), hag e Lerab Ling e Lodève.

## An aozadurioù
Bodañ a ra Unaniezh vouvaat Frañs ("*Union bouddhiste de France*" pe UBF), diazezet e 1986, ar c'hevredigezhioù boudaat e Frañs. Ezel eo eus Unaniezh voudaat Europa.

Ur c'hevread boudaat tibetan a zo ivez (kevredigezh lezenn 1901).

## Boudaidi eus Breizh
Treiñ a reas al livourez Yahne Le Toumelin (1923-2023) ouzh ar feiz voudaat e 1967. Dont a reas da vezañ leanez zoken. He mab Matthieu Ricard a zo manac'h boudaat ha troer ofisiel an Dalai Lama e Frañs.

## Levrlennadur
*  *Pour que refleurisse le monde*, gant Jetsun Pema (c'hoar vihan ar 14 Dalai-Lama) hag Irène Frain, 2002, Emb. Presse de la Renaissance, . Divizout a ra ar Reteradez hag ar Gornôgadez diwar-benn sell pep eil war sevenadur eben, hag ar sell boudaat war an deskadurezh hag ar veneliezh.

## Daveoù
Timbroù Penang

Penang (Pulau Pinang e malayeg) zo unan eus an trizek Stad a ya d’ober Malaysia bremañ. Lec'hiet eo war aod kornôg ledenez Malaysia.

Dindan beli an East India Company e voe etre dibenn an  hag ar bloaz 1826. Asambles gant Singapour, Melaka ha Dinding e voe ul lodenn eus trevadenn ar Rouantelezh-Unanet anvet Tiriadoù ar strizh-mor (Melaka) (= Straits Settlements e saozneg) betek ma voe aloubet ledenez Malaysia gant arme Japan e-pad an Eil Brezel-bed.

N’eus mui eus an drevadenn goude ar 1añ a viz Ebrel 1946 : trevadennoù o-unan eo Singapour (a-raok bezañ dizalc’h e 1959), Penang ha Melaka a zibabas emezelañ da Unaniezh Malaya e 1948. Dont a reas Penang da vezañ ezel eus Kevread Malaya e 1948, evel ar stadoù bihan el ledenez, mui Borneo an Norzh ha Sarawak. Savet e voe Stad vMalaysia e 1963.

## An East India Company
Timbroù an Indez saoz a voe implijet e Penang e-pad ar prantad-amzer ma oa dindan ren an East India Company. Kachedet e veze an timbroù gant ur siell dibar.

## Timbroù Tiriadoù ar strizh-mor
Etre 1867 ha 1941 e voe implijet timbroù Strizh-mor Melaka gant ar meneg **Straits Settlements**.

## Aloubadeg Japan
Pa voe aloubet al ledenez e 1942 e teuas er-maez timbroù Malaysia dreistmoullet gant **DAI NIPPON 2602 PENANG**.

## Timbroù Malaya

E 1948 e voe adembannet timbroù diwezhañ Tiriadoù strizh-mor Malaka, warno poltred ar roue George VI, ar wech-mañ gant an alc’hwezioù MALAYA en nec'h ha PENANG en traoñ. 20 timbr a yae d’ober ar rummad-mañ, dezho talvoudegezhioù-gwerzh a save etre 1 sent (liv du) ha 5 dollar (livioù kistin ha gwer).

Goude marv ar roue e voe lakaet war-wel poltred Elesbed II (e 1954-55) war ur rummad 16 timbr savet war batrom ar re a-raok, dremm ar rouanez troet war-du tu kontrol hini he zad avat.

E 1957 e teuas er-maez un toullad timbroù a vent vrasoc’h, heñvel ouzh ar re embannet  gant sultanelezh Kedah, o kinnig savadurioù ha degouezhoù ar vuhez pemdez : ar produiñ ananas ha koprah, ur vag-pesketa, ur voskeenn, chaseourien… Adembannet e voe e 1960 gant ur cheñchamant a-bouez koulskoude : lamet poltred rouanez ar Rouantelezh-Unanet ha lakaet en e lec'h skoed-ardamez ar vro.

## Kevread Malaysia

En ur vont e-barzh ar c'hevread e paouez Penang da embann timbroù dindan e anv. Bep an amzer kouskoude e tivizas Postoù Malaysia lakaat embann ur rummad timbroù kaer gant anv pep Stad mui MALAYSIA e lizherennoù brasoc’h. *Pulau Pinang* eo anv ar vro hiviziken. Fleurennoù zo bet danvez ur rummad timbroù e 1965 hag e 1979, balafenned e 1977, produioù al labour-douar e Malaysia e 1986 ha 2002….
BT-5

Ar **BT-5** ("Bystrohodnyi tank" pe "Tank prim Doare 5") a oa an eil tank soviedel eus ar familh BT. Ar BT-5 a oa ur stumm gwellaet eus ar BT-2, gant un douribell nevez armet gant ur c'hanol eneptank 45 mm hag a oa implijet ivez war an T-26 ha war ar BT-7, ur welladenn eus ar BT-5. Ar BT-5 a oa bet laaket e servij en nerzhioù lu e 1933, hag implijet er stourm n'eo ket gant al Lu Ruz met gant an Eil Republik spagnol e-kerzh Brezel diabarzh Spagn e 1937, ha goude-se betek fin an Eil Brezel-bed. Etre 1884 ha 2108 tank a oa bet produet adalek Meurzh 1933 betek fin ar produerezh e 1935.

## Notennoù ha daveennoù
Pandemiezh

**Bedreuziad**, pe **pandemiezh** a vez graet eus ur c'hleñved-red hag a dap muioc'h-mui a dud en un doare prim hag a red war tachennoù ledan, da skouer war meur a gevandir pe dre ar bed. Poreet e vez un niver bras a dud eus ur boblañs pa vez kaoz eus ur bedreuziad. Ne vez ket graet bedreuziad eus kleñvedoù endemek gant un niver a glañvidi stabil evel distroioù bloaziek ar grip dre ma vez tizhet rannvroioù ledan eus ar bed muioc'h evit na vefe eus ur c'hleñved-red o redek dre ar bed-holl.

E-kerzh istor an denelezh ez eus bet bedreuziadoù lies evel ar vrec'h. Ar Vosenn Zu, degaset gant ar Vosenn, a oa bet marvus betek lazhañ an hanter eus poblañs Europa er . D'ar mare-se ne veze ket graet gant an droienn pandemiezh. Diwezhatoc'h eo bet implijet ar ger-se, evel e 1918 gant ar bedreuziad anvet grip spagnol hag a chom ar bedreuziad marvusañ en istor Mab-den. Ar bedreuziadoù nevesañ eo hini ar SIDA, ar Grip A ha bedreuziad COVID-19. Darn eus ar c'hleñvedoù-se a gendalc'h e-touez an denelezh met gant dilec'hioù kalz izeloc'h evit na oa bet. 

## Notennoù ha daveennoù
Teletank

An **Teletankoù**  a oa bet un heuliad tankoù arnodiñ hep bourzhidi ha pellgourc'hemennet graet en Unvaniezh soviedel er bloavezhioù 1930 ha betek penn-kentañ ar bloavezhioù 1940. Ar pal a oa izelaat ar riskloù koll soudarded. Un teletank a veze sturiet dre implij ur radio adalek un tank sturiañ hag a c'helle bezañ pell betek 500–1500 metr. Eus an daou dank e veze graet ur *strollad skinmekanikel*. 

Ne oa ket boas implij an teletankoù gant soudarded al Lu Ruz met implijet e oa bet e-kerzh ar Brezel Goañv a-enep Finland, ha bez e oa div vatailhon teletankoù war talbenn reter an Eil Brezel-bed.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Studiadenn an tank nemetañ TT-26 teletank war tankarchives
Ortodoksiezh e Breizh

An ortodoksiezh a zo ur relijion bihanniver e Breizh, daoust ma gont kalz Ilizoù disheñvel. Degaset e voe er vro gant enbroidi eus "ar Reter", reter Europa hag ar Sav-Heol.

## Istor an ortodoksiezh e Breizh
Goude ar Skism Kornôg-Reter e 1054, ha dreist-holl goude krouidigezh Patriarkiezh latin Jeruzalem e 1099, e yeas Iliz ar C'hôrnog hag Iliz ar Reter pep hini d'he zu. Chom a reas Breizh da vezañ ur vro katolik, zoken pa zeuas war-wel ar brotestantiezh adalek ar . 

Se zo kaoz ne vo kroget da sevel ilizoù ha chapelioù ortodoks en Europa ar C'hôrnog nemet adalek an , pa voe damantusoc'h ar gevredigezh ouzh an ilizoù kristen all. Adalek an  e voe kumuniezhoù reizhkredenn gant enbroidi o tont eus broioù kumunour ar Reter (ar Rusianed wenn, Roumaniz, Serbed, Ukrainiz, Jorjianed, Armeniz...) met ivez Gresianed, ha kristenien ar Reter-Kreiz.

Krouet e voe ar barrez ortodoks kentañ e Naoned e 1927 gant ur hieromanac'h, an tad Pierre (Verdène), bet beleg katolik ha distroet ouzh Iliz mariavit Polonia. Ur gumuniezh a Rusianed wenn en doa en em staliet er vro goude an Dispac'h rusian, brasaet gant degouezh Gresianed eus Azia-Vihanañ o doa tec'het kuit Brezel dizalc'hiñ Turkia. Dedennus eo teurel kont amañ e oa divoas ar grouidigezh-mañ peogwir ne oa ket graet an traoù dre atiz "metropoliezh" (pe penneskopti) Pariz, met gant tud Naoned dre o fenn o-unan.. Marilhet e voe statudoù « kevredigezh-azeuliñ ortodoks al Lizer-Izelañ » hag embannet er Gazetenn Ofisiel d'an 11 a viz Even 1932. Feurmet e voe ul lec'h straed Galileo evit ober ur chapel. A-benn ar fin e voe savet un iliz etre 2004 ha 2005 boulouard ar Beaujoire, e karter Naoned Erzh. Ar 56 tonenn a hanochennoù koad, plankennoù, dorioù ha prenestroù a voe degaset eus Rusia. Servijout a ra an iliz evit an holl gumuniezhoù ortodoks eus ar Rannvro hiziv.

## Al lec'hioù azeuliñ e Breizh
E Naoned e voe savet e 2005 Iliz Sant-Bazil-Kesare-ha-Sant-Aleksei-Ugena boulouard ar Beaujoire, karter Naoned Erzh. Dediet eo da sant Bazil hag Aleksei Ugena. Ilizoù ortodoks all a zo e Naoned, annezet en ur chapel peurvuiañ.

E Roazhon emañ Chapel Sant Frañsez Zavier, staget ouzh moger kôrnog Iliz an Hollsent, a vez prestet evit an azeulerezh reizhkredenn ha goudoriñ a ra parrez Sant Yann Kronstadt ha Sant Nektarios Aegina. Heuliañ a ra ar barrez-mañ al lid bizantat hag e-barzh Patriarchiezh eukumenek Kergustentin emañ. Nepell alese emañ iliz katolik ortodoks Itron-Varia-Andon-Vevaus ha Sant-Padrig, straed ar serjant Guihard, nepell diouzh liorzh an Thabor. Darempredet e vez gant Jorjianed ha parrezianiz all. Ur chapel Santez Anna a zo ivez war hent An Oriant abaoe 2014 evit Roumaniz.

E Kemper, ur chapel neogotek savet e 1875 e trev Kuzon a zo bet prestet d'an azeulerezh ortodoks gresian.
## Aozadurioù
Ul lodenn vras ​​eus an ilizoù kanonek a zo o eskobelezhoù ezel eus "Bodadeg Eskibien reizhkredour Frañs" (AEOF).

## Levlennadur
* Samuel Le Corre, *Annuaire de l'Église orthodoxe en France*, Villebazy, manati Cantauque, abaoe 2010 (embanndur diwezhañ e  2024) .

## Daveoù
Timbroù Perlis

Perlis eo an hini vihanañ eus ar stadoù a ya d'ober Malaysia. Lec'hiet e-kichen harzoù Thailand, bet e oa e-pad pell o tougen gwazoniezh da rouantelezh Siam.

E 1909, gant ar feur-emglev sinet etre Siam hag ar Rouantelezh-Unanet e voe fiziet er vro ziwezhañ-se gwareziñ broioù Perlis, Kelantan, ha Trengganu. Chom a rejont e-maez Kevread Stadoù Malaysia savet gant Selangor, Perak, Negeri Sembilan ha Pahang etre 1896 ha 1946, hag e-maez Tiriadoù strizh-mor Melaka, dindan beli Breizh-Veur.

Staget e voe Perlis ouzh Thailand e-pad an Eil Brezel-bed. Emezelañ a reas Perlis ouzh Unvaniezh Malaya etre 1946 ha 1948, hag ouzh Kevread Malaysia betek 1963 pa voe krouet Stad vMalaysia. 
Kentañ timbroù Perlis a voe embannet e 1948 gant melestradurezh Breizh-veur : un timbr evit lidañ euredoù arc’hant koublad roueel Bro-Saoz, a gaver e kement trevadenn eus an impalaeriezh gant un alc’hwez disheñvel hervez ar vro.

Etre ar bloaz 1951 ha 1955 e voe lakaet e gwerzh ur rummad 21 timbr-boutin ha war pep hini anezho poltred ar Raja Syed Harun Putra gant an alc’hwez **MALAYA PERLIS**. Tost-tre e oa ar stumm ouzh an timbroù savet diagent hag a ziskoueze dremm George VI pe hini Elesbed II

E 1957 e voe moullet ur rummad a gaver e Stadoù all, hag a ginnig savadurioù, an natur ha degouezhoù eus ar vuhez pemdez e ledenez Malaysia : ur voskeenn, chaseourien, tresadenn un tigr… Emañ penn ar Rajah Syed Putra e-barzh un ovalenn, e-kichen an dresadenn. Skrivet eo Perlis gant lizherennoù arabek ha latin.

## Malaysia
Implijet e voe timbroù Malaysia goude 1963, met bep an amzer e voe embannet ur rummad timbroù gant an anv MALAYSIA mui hini pep stad rannvroel. Fleurennoù zo bet danvez un nebeud timbroù e 1965 hag e 1979, balafenned e 1977, produioù al labour-douar e Malaysia e 1986 ha 2002….

Penn-meur Perlis a voe enoret e 1971 hag e 2001 gant timbroù spisverkus a lide deiz-ha-bloaz e ren.
María Teresa Mora Iturralde

right|180px|María Teresa Mora Iturralde tro 1950.
**María Teresa Mora Iturralde** (La Habana, Kuba, 15 a viz Here 1902 - er memes lec'h, 3 a viz Here 1980) a oa ur c'hoarierez echedoù kuban.

Ur bugel marzh e meur a dachenn e voe, hag en echedoù en o mesk, an den nemetañ o kaout kentelioù gant ar c'hampion bedel kuban José Raúl Capablanca.

E 1950 e teuas da vout Mestrez-veur Etrebroadel (WIM), an hini gentañ eus Kuba hag eus 
Amerika Latin.

## Kevezadegoù Kuba
* Kampionez Kuba er c'hampionad kemmesk e 1922 (*Copa Dewar*) e  Kleub Echedoù La Habana. ar vaouez nemeti o vout bet trec'h er c'hampionad kemmesk.
* Kampionez Kuba ar Maouezi adalek 1938 betek 1960, ma paouezas gant ar c'hevezadegoù echedoù.
### Kampionadoù bedel ar Maouezi
* E 1939 e Buenos Aires e Kampionad bedel ar Maouezi, 7-8 rampo e voe   diwar ugent c'hoarierez, Vyera Mentchikova a voe trec'h.
* E 1949/50 e kemeras perzh e Kampionad bedel ar Maouezi e Moskov, 10-11 rampo e voe gant J. Langos diwar c'hwezek c'hoarierez, Lyoudmila Roudenko a voe trec'h.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  38 partieenn '''María Teresa Mora Iturralde''' e Chess Games
Snorkel

**Schnorchel** (stumm alamanek), pe **snorkel** a vez graet eus un duellenn implijet gant al listri-spluj evit gellet pakañ aer en ur vezañ dindan  an dour. Izili ar Royal Navy a ra **snort** eus ar benveg. Ijinet e voe gant ijinourien izelvroat hag implijet stank gant an U-bootoù alaman e-kerzh an Eil Brezel-bed. 
## Istor
A-raok krouidigezh an nerzh nukleel, al listri-spluj a oa bet krouet evel listri war-c'horre ar mor dreist-holl hag a c'helle mont dindan vor evit tec'hout kuit pe tagañ e-kerzh an devezh. Betek implij ledanoc'h-ledanañ ar radar, goude 1940, e oa gwelloc'h d'al listri-spluj tagañ diouzh an noz en ur vezañ war-c'horre an dour evit bezañ dindan vor, dre ma oa efedus ar sonar evit merzout listri dindan vor ha ket war vor. Dre ma oa bet gwellaet ar radarioù pa bade ar brezel, al listri-spluj (dreist-holl an U-bootoù alaman e-kerzh Emgann ar Meurvor Atlantel) a oa bet rediet da dremen muioc'h-muiañ a amzer dindan ar mor. Implij a raent kefluskerioù tredan en degouezh-se met ne oa ket tu dezho na da fiñval bliv, na da fiñval e-pad pell.
## Notennoù ha daveennoù
PSS (pistolenn)

Ar **PSS** (rusianeg : **ПСС***, *Пистолет Специальный Самозарядный, *Pistolet Spezialni Samosarjadni*, «Pistolenn Ispisial Aotomatek»), anvet ivez **Vul**, zo ur bistolenn damaotomatek daou-ober, ijinet en URSS e dibenn ar bloavezhioù 1980 evit izili ar c'hKGB ha soudarded zo eus ar Spetsnaz hag eus an nerzhioù armet soviedel. Lakaet e voe e servij war-dro 1983.

Ur sistem tennata dre argil hag ur c'harger c'hwec'h tenn zo ganti. Dibar eo he mont en-dro, pa voe savet an arm evit bezañ didrouz penn-da-benn, a-drugarez d'e gartouchennoù 7,62 × 42 mm SP-4 ha d'e sistem piston a vir gazoù tarzhadenn an tenn e diabarzh an arm. Efedus eo ar boled betek 25 metr. Perzh fall an arm eo e strink douilhezioù aes da anavezout, ar pezh a c'hall bezañ kudennek evit servijoù kuzh. Ar peurrest eus gwikefre ar PSS zo diazezet war ar Makarov.

Un eil stumm (PSS-2), kambret evit ur munision primoc'h (300 m/s e-lec'h 200 m/s) ha lakaet e servij adalek 2011, a vez implijet gant an FSB hag ar Spetsnaz. Ur reilh Picatinny zo dindani.

## Er sevenadur
Ar PSS a c'haller implijout en un dornad c'hoarioù video evel *[[World of Guns: Gun Disassembly]]*.

## Daveennoù
CCI

**CCI** a c'hall ober dave da veur a dra, en o zouez :

* Cascade Cartridge Inc., un embregerezh munisionoù stadunanat ;
* Cricket Club of India, ur c'hleub kriked diazezet e Mumbai (India) ;
* ar C'hambroù Kenwerzh ha Greanterezh e Bro-C'hall ;
* 201 e sifroù roman.
Martha Washington

**Martha Dandridge Custis Washington**, ganet **Dandridge** d'an 2 a viz Even 1731 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Mae 1802, a oa gwreg George Washington, hag a oa unan eus Tadoù diazezerien ha kentañ prezidant Stadoù-Unanet Amerika. En gwirionez ne oa ket c'hoazh eus an titl pa oa-hi marvet, met graet e vez eus outi ar c'hentañ First Lady of the United States, ha kemeret e vez c'hoazh evel pimpatrom gwreg ar prezidant stadunanat hag ar roll da gaout kement hag an doare d'en ober. E-kerzh resped he gwaz, e veze graet "Lady Washington" eus outi.
Timbroù Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver

Emañ Kolombia Breizh-Veur hag enez Vancouver e kornaoueg Kanada. A-raok dont da vezañ ur broviñs e oant trevadennoù eus ar Rouantelezh-Unanet.

Un timbr a voe embannet dindan anv *British Columbia and Vancouver Island* e 1861, o kinnig poltred ar rouanez Victoria.

E 1865 avat e voe embannet daou rummad disheñvel : unan gant an alc'hwez **VANCOUVER ISLAND**, egile gant **BRITISH COLUMBIA POSTAGE**, warno tresadenn ur gurunnenn hag al lizherenn V (diouzh *Victoria*). 
Adembannet e voe an eil rummad-se e 1868-71. 

Timbroù Kanada a vez graet gante abaoe 1871.

## Pennad kar
* Timbroù Kanada
Sulennis Piña Vega

**Sulennis Piña Vega** (Jiguaní, Kuba, 8 a viz Genver 1981) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban.

E 1997 e teuas da vout Mestrez Etrebroadel (WIM) ha Mestrez-veur Etrebroadel (WGM) e 2002.

He renk Elo a oa 2 302 e 2022.
## Kampionad Panamerikan ar Maouezi
* Trec'h e voe e 2001, e 2005 hag e 2006 e San Salvador.
## Kevezadegoù Kuba
* Kampionez Kuba ar Merc'hed Yaouank e 2001 habeskampionez e 2002.
* Kampionez Kuba ar Maouezi e 2005 hag e 2014, beskampionez e 2001.

## [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh kuban ar maouezi eizh gwezh etre 2002 ha 2014.
* e 2002, er 35 Olimpiad e Bled (Slovenia), 
* e 2004, er 36 Olimpiad e Calvià (Spagn),
* e 2006, er 37 Olimpiad e Torino (Italia),
* e 2008, en 38 Olimpiad e Dresden (Alamagn),
* e 2010, en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia),
* e 2012, en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2014, er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia).

## Kampionad bedel ar Maouezi
* E 2001 e kollas er rondenn gentañ a-enep da Xu Yuanyuan.
* E 2006 e  kollas er rondenn  gentañ a-enep da Ekaterina Kovalevskaya.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  He fichenn e 365 Chess.com
*  148 partienn '''Sulennis Piña Vega''' e  Chess Games
Ascensor da Glória

An **Ascensor da Glória**, brudet ivez evel **Elevador da Glória** zo ul linenn tramgarr dre fun e parrez Santo António, e Lisbon, e Portugal. Meret eo gant an embregerezh foran Carris. Al linenn tram a liamm karter izel Baixa Pombalina (adalek plasenn ar Restauradores) ouzh ar Bairro Alto (liorzh *São Pedro de Alcântara*). An daou garbed heñvel a oa bet savet gant Maschinenfabrik Esslingen e 1957. Al linenn zo chomet en implij tost dibaouez abaoe 1885. D'an 3 a viz Gwengolo 2025, seitek den a zo marvet hag 21 gloazet pa oa bet direilhet unan eus an tramioù. Pep tram a c'hell kas 42 den ouzhpenn ar blenier.
Mauser M712

Ar **Mauser M712 Schnellfeuer** ("tenn prim") zo ur bistolenn ijinet e 1931-1932 gant an embregerezh alaman Mauser. Un adstumm aotomatek d'ar Mauser C96 eo, met gellet a raer tennañ e mod damaotomatek ganti ivez. 

## Istor
Er bloavezhioù 1920 e ranke an embregerezhioù armoù-tan alaman doujañ ouzh reolennoù strizh bet lakaet e plas goude feur-emglev Versailhez. An aergelc'h politikel a grogas da cheñch e deroù ar bloavezhioù 1930 gant kresk an naziegezh er vro. Mauser a adkrogas da ginnig produioù kozh evel ar bistolenn C96, met homañ a oa bet kopiet gant embregerezhioù euskarat er bloavezhioù kent. Astra y Unceta, en o zouez, a ginnige abaoe 1928 ur stumm aotomatek eus an arm. 

Mauser a zivizas kinnig e stumm aotomatek dezhañ eus ar C96. An ijinour Josef Nickl a vreouas un doare pistolenn kentañ hag a voe produet 5000 skouerenn anezhi etre 1931 ha 1932, a-raok bezañ dilezet abalamour d'he loc'henn evit tremen e mod aotomatek bezañ re dost ouzh bizied an tenner, ar pezh a c'halle degas gwallzarvoudoù tennañ. An eil stumm a voe kemmet gant an ijinour Karl Westinger ha produet adalek 1932. 

100.000 skouerenn eus an arm, anvet M712, pe Modell 1932, a voe savet en holl betek 1936. Ar braz anezhe a voe implijet e Sina. Un nebeud a servijas e-pad an Eil Brezel-bed etre daouarn soudarded zo eus an Heer, ar Kriegsmarine hag ar Waffen-SS. 

## Deskrivadur
Savet e oa an M712 gant gwikefre ar C96, ha kambret e oa e 7,63 × 25 mm Mauser ivez. An diforc'h nesañ gant ar bistolenn orin, ouzhpenn ar mod aotomatek, e oa he c'harger fiñv 20 kartouchenn (ha 10 a-wechoù) a gemere plas ar sistem pourveziañ dre laonennoù-kargañ.

Etre 900 ha 1000 tenn/mn eo lusk-tennañ an M712. Talvezout a ra e c'hall bezañ goulloet ur c'harger 20 tenn en ur segondenn tamm-pe-damm.

## Levrlennadur
*  HUON Jean, *Histoire des pistolets Mauser*, Crépin-Leblond, 2009, 176 p., ISBN 978-2703003229
*  FERGUSON Jonathan, *The ‘Broomhandle’ Mauser*, Osprey Publishing, 2017, 80 p., ISBN 978-1472816153

## Daveennoù
Vivian Ramón Pita

right|180px
**Vivian Ramón Pita** (Kuba, 2 a viz Mae 1963) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban.     

Mestrez-veur etrebroadel (WGM) eo abaoe 1998, an hini gentañ eus Kuba o tapout an titl; Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1982.

He renk Elo a oa 2 076 e 2024.

## Kevezadegoù
### Kampionad Kuba ar Maouezi
* Kampionez Kuba ar Maouezi seizh gwezh: e 1982, e 1984, e 1989, e 1990, e 1991, e 1998 hag e  2000.

### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh kuban ar maouezi :
* e 1984 ouzh an dablezenn gentañ, er 26 Olimpiad e Thessaloniki (Gres),
* e 1986 ouzh an dablezenn gentañ, er 27 Olimpiad e Dubai (Emirelezhioù Arab Unanet),
* e 1988 ouzh an deirvet tablezenn, en 28 Olimpiad e Thessaloniki (Gres), 
* e 1990 ouzh an dablezenn gentañ, er 29 Olimpiad e Novi Sad (Yougoslavia), 
* e 1996 ouzh an eil tablezenn, en 32 Olimpiad e Yerevan Armenia,
* e 1998 ouzh an dablezenn gentañ, en 33 Olimpiad en Elista (Rusia),
* e 2000 ouzh an eil tablezenn, er 34 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2002 ouzh an dablezenn gentañ, er 35 Olimpiad e Bled (Slovenia), 
* e 2004 ouzh an dablezenn gentañ, er 36 Olimpiad e Calvià (Spagn).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* 69 fartienn ''Vivian Ramón Pita''' e Chess Games
Senarioour

Ur **senarioour** a vez graet eus un den hag a skriv istorioù evit mediaioù ar c'hleweled. Skrivañ a ra istorioù filmoù berr, filmoù hir, programoù skinwel, bruderezhioù skinwel, stiradoù skinwel c'hoarioù video, ha muioc'h-mui evit abadennoù pe stiradoù skinwel war internet.
## Notennoù ha daveennoù
American Handgunner

***American Handgunner*** (« *Tenner armoù-dorn amerikan* ») zo ur gelaouenn saoznek diwar-benn bed an armoù-dorn. Embannet e vez div wech ar miz er Stadoù-Unanet abaoe 1976. Perzh eo eus ar strollad FMG Publications. E-touez he skivagnerien vrudetañ e oa Massad Ayoob, John Taffin ha Mike Venturino.

121.000 skouerenn a veze tennet anezhi e 2025. 35 bloaz eo keidenn-oad he lennerien, ha 96% anezhe a zo paotred.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn internet ar gelaouenn
*  Chadenn liesvedia ''American Handgunner''

## Daveennoù
Timbroù Nevis

Un enezenn er Mor Karib eo Nevis, bet trevadennet gant ar Rouantelezh-Unanet abaoe al lodenn gentañ eus ar .

A-raok ar bloaz 1861 e veze implijet timbroù Bro-Saoz enni, kachedet gant ur siell **A09**.

War an timbroù kentañ e oa skeudennet div vaouez e-barzh ur feunteun dour-bouilh. Tra ma oa engravet an timbroù e voe adembannet ar rummad e 1876 gant teknik ar maendreserezh. Erlerc’hiet e voent gant timbroù boutin e 1879, warno poltred ar rouanez Victoria.

Etre 1890 ha 1903 e veze graet gant timbroù Inizi an Avel gant annezidi an enezenn.

Etre 1903 ha 1952 e voe unvanet melestradurezh postoù Nevis gant hini Sant Kitts, ha diwezhatoc’h (1952) gant hini Anguilla, anezho trevadennoù all eus Breizh-Veur en Antilhez. Treiñ a reas alc’hwez an timbroù moullet evit ar strobad inizi evit derc’hel e kont ar cheñchamant.

Daoust ma oa Nevis ul lodenn eus an drevadenn anvet *Saint-Kitts and Nevis*, e voe krouet ur velestradurezh postel distag war an enezenn e miz Kerzu 1980 hag e krogas da broduiñ he heuliad timbroù hec'h-unan. Enezenn Anguilla he doa kuitaet ar c'hevredad dija.

Gant an emrenerezh nevez-flamm e voe troet timbrawourieh Nevis d’ur greanterezh savet evit dastumerien ar bed. Etre 1980 hag ar bloaz 2000 e voe embannet tost da 1500 timbr dindan anv Nevis, ur vro poblet gant nebeutoc’h evit 15 000 den… 

Timbroù liesliv hag a vent vras int peurliesañ. An temoù dibabet evit skeudenniñ an timbroù a gaver er broioù nevez dizalc’h : tiegezh ar rouanez Elesbed II, ar c’hirri-tan, tudennoù Disney, Elvis Presley, loened, gouel Nedeleg, kiboù mell-droad…

## Pennadoù kar
*Timbroù Saint Kitts ha Nevis
*Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz

## Levrlennadur
*Borromeo, Federico. The Philately of Nevis. Congleton: British West Indies Study Circle, 2001  ISBN 0-953880-43-5 32p.

## Liammoù diavaez
*Postoù Nevis
Giorgio Armani

**Giorgio Armani**, ganet d'an 11 a viz Gouere 1934 e Piacenza (Italia) ha marvet e Milano d'ar 4 a viz Gwengolo 2025, a oa ur stilour italian, saver ar strollad Giorgio Armani, brudet evit e zilhad paotred ha merc'hed. Kroget eo e vrud en e labour gant Cerruti 1881. Abaoe krouidigezh an embregerezh Armani eo bet ledet an aferioù, n'eo ket hepken war bed ar giz met ivez war tachenn ar sonerezh, ar sport hag al letioù pinvidik.
## Yaouankiz
Giorgio Armani a oa bet ganet d'an 11 a viz Gouhere 1934 e kêr Piacenza e norzh Italia. Mab e oa da Ugo Armani, kontaouer evit un embregerezh dezougen, ha da Maria Raimondi. Desavet eo bet asambles gant ur breur koshoc'h, Sergio, hag ur c'hoar yaouankoc'h, Rosanna. Paour e oa bet ar familh e-kerzh an Eil Brezel-bed, hag eñ a oa bet devet garv gant un obuzenn kanolierezh didarzh met a oa tarzhet p'en doa c'hoariet gantañ. Pa oa skoliataet en eil derez el lise skiantel Leonardo da Vinci e Milano, Giorgio Armani en doa bet c'hoant da labourat er medisinerezh, dreist-holl goude bezañ bet lennet ar romant *[[The Citadel (romant)|The Citadel]]* gant A. J. Cronin. Enskrivet e oa e skourr medisinerezh skol-veur Milano. E 1953, goude tri bloaz studioù e oa aet kuit evit emezeliñ en tirlu italian. Dre ma oa un den desket e oa bet kaset da ospital milourel Verona, hag eno e oa bet o welet abadennoù en Arena. Goude-se en doa klasket un hent micherel all.
## Daveennoù
Vogue (kelaouenn)

***Vogue***, brudet ivez evel ***American Vogue***, a zo ur gelaouenn giz stadunanat miziek, hag a bled gant nevezintioù bed ar c'hiz evel an dilhadouriezh, ar c'hened, sevenadurezh, ha doareoù bevañ. Ul lodenn eo eus an dastumadenn hollek Condé Nast, perc'hennet gant VOGUE media. Ar gelaouenn zo renet gant Anna Wintour, hag a zo da vezañ erlec'hiet gant Chloe Malle. 

Lec'hiet er One World Trade Center e karter an aferioù eus al Lower Manhattan, *Vogue* a oa kroget da vezañ embannet er bloavezh 1892 evel ur gazetenn sizhuniek a-raok treiñ d'ur gelaouenn viziek un nebeud bloavezhioù war-lerc'h. Abaoe he c'hrouidigezh eo bet *Vogue* o kinnig pennadoù diwar-benn aktourien, sonerien, top-modeled, sportourien ha tud vrudet lies.
Lisandra Teresa Ordaz Valdés

right|180px|Lisandra Teresa Ordaz Valdés e 2011.

**Lisandra Teresa Ordaz Valdés** (Pinar del Río, Kuba, 25 a viz Du 1988)  a zo ur c'hoarierez echedoù kuban.
Mestr-Meur Etrebroadel eo abaoe 2018, Mestrez-veur etrebroadel (WGM) eo abaoe 2011, an hini  gentañ eus Kuba o tapout an titl.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
* Trec'h e voe e miz Meurzh 2003 e Pinar del Río en Tournamant  etrebroadel *XXI. Hermanos Saíz Memorial*.
* Eilvet e voe e miz Ebrel 2004 e Santa Clara war-lerc’h Maritza Arribas Robaina en Tournamant Istakadel.
* E miz Here 2006, e Ciudad de Guatemala, e voe trec'h e Kampionad  Yaouaer Kreiz Amerika er rummad Merc'hed e-dan 20 vloaz.
* E Kampionad kuban ar Maouezi e tapas ar vedalenn argant e 2008 hag ar vedalenn arem e 2011.
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
C'hoariet he deus e skipailh kuban ar maouezi :
* e 2002, er 35 Olimpiad e Bled (Slovenia), 
* e 2004, er 36 Olimpiad e Calvià (Spagn),
* e 2006,  er 37 Olimpiad e Torino (Italia),
* e 2008, ouzh an eil tablezenn en 38 Olimpiad e Dresden (Alamagn), (+4, =5, -1), 
* e 2010, ouzh an dablezenn gentañ en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia), (+3, =7, -1),
* e 2012,ouzh an dablezenn gentañ en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia), (+4, =4, -2),
* e 2014, ouzh an dablezenn gentañ er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia), (+2, =7, -1),
* e 2018, ouzh an dablezenn gentañ en 43 Olimpiad e Batoumi (Jorjia), (+2, =3, -4).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Film hir

Ur **film hir**, anvet ivez **film sinema**, a vez graet eus ur film gant ur badelezh hir a-walc'h evit bezañ un oberenn he-unan en ur stumm kenwerzhel ha dudi. Alies e vez a-us da 70 munutenn. Krog e oad da implij an droienn *feature film* e saozneg pa oa anv eus ur film hir met ivez eus ur film berr gant keleier. Programoù ar mintin, dreist-holl er Stadoù-Unanet ha Kanada a oa alies reoù gant tresadennoù-bev, diouzh an abardaez e oa filmoù a lodennoù hag ur wech bep sizhun e veze skignet ur film hir, alies e-kerzh an dibenn-sizhun.
Timbroù Katar

Betek 1915 e oa Katar ul lodenn eus an Impalaeriezh Otoman, daoust ma oa renet ar vro war ar bemdez gant un emir eus an tiegezh Al Thani. Dont a reas da vezañ ur “vro warerezet” gant ar Rouantelezh-Unanet e 1916, ar pezh a c’hoarvezas gant un toullad stadoù bihan arabek e pleg-mor Persia d’ar c’houlz-se. Breizh-Veur a asantas merañ ur servij post er vro.

Betek 1950 e voe fiziet servij ar Postoù e Melestradurezh Indez (Breizh-Veur) e Bahrein.  D'an 18 a viz Mae 1950 e voe krouet ur velestradurezh-post saoz e Doha, dre ma oa bet embannet dizalc’hidigezh India e 1947, ha gwerzhet e veze ennañ timbroù Arabia ar Reter ha Masqat. Evit ar wech kentañ e veze kachedet al lizhiri eno, ket mui e Bahrein.

E kreiz ar bloaz 1957 eo e voe lakaet e gwerzh timbroù saoz dreistmoullet gant **QATAR**, en o zouez ar rummad Welding gant fas Elesbed II ha timbroù-lidañ o lakaat war-wel kastell Carrickfergus (2s 6d), kastell Caernarfon e Kembre (5s) ha hini Dinedin (10s). Ouzhpennet e oa bet ar priz e moneiz Indez : etre 1 naya paisa (1np) ha 10 roupi indian (10r). Moneiz Katar d'ar mare-se a oa 100 naye paise = 1 roupi. Diwezhatoc'h (e 1957) e voe embannet tri zimbr eus an heuliad *British Scouting Jubilee*, hag e 1960 timbroù eus ar rummad Wilding gant ur filigran disheñvel.
 

Met tamm ha tamm e zilesas melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet he flas da hini Katar. Krouet e voe melestradurezh ar postoù e Katar d'an 23 a viz Mae 1963. Emezelañ a reas da Unvaniezh Postoù ar Bed e miz Genver 1969.

E miz Gwengolo 1961 e voe embannet timbroù kentañ Katar : skeudennoù eus buhez ar vro (ur voskeen, ur vag dre lien, un derrick...) ha poltred an emir Hamad Bin Ali Al-Thani (1922-1977) e-barzh un ovalenn.
E 1966 e voe kemmet ar moneiz er rouantelezh dre implij an dirham hag ar riyal e lec’h ar roupi.

## Katar dizalc'h (1971)

Derc’hel a reas Katar ul liamm gant ar Rouantelezh-Unanet betek an 3 a viz Kerzu 1971, pa zeuas da vezañ ur Stad dizalc'h. Merkañ e voe an darvoud gant ur rummad pevar timbr. Pep bloaz e vez lakaet er-maez un toullad timbroù evit lidañ deiz-ha-bloaz an degouezh a-bouez-se evit ar vro.

Tapet e voe melestradurezh Katar gant ar pleg-fall embann kalz kalz timbroù etre 1966 ha 1972, evit pourvezañ marc’had an dastumerien. Un tamm furoc’h eo ar velestradurezh abaoe ar bloavezhioù 1970. Poltred an emired (Khalifa Bin Hamad Al-Thani, Tamim bin Hamad Al Thani a vez skeudennet alies war an timbroù, ar re voutin da gentañ. Un darn mat eus an timbroù zo gouestlet d’an degouezhoù etrebroadel, da deiz-ha-bloaz ur frammadur pe un darvoud bennak, d’an natur (loened, plantennoù..).

## Pennadoù kar
*Timbroù Indez Breizh-Veur

## Liamm diavaez
 Lec’hienn evit dastumerien timbroù Katar
New Providence

**New Providence** eo an enezenn pobletañ eus enezeg Bahamas, gant ouzhpenn 70% eus hollad ar boblañs. E reter an enezenn e kaver Nassau, ar gêr-benn, hag a zo annezet gant 246 329 a dud hervez sifroù 2010, ha gant 292 522 a dud hervez sifroù 2022. Tost d'an tri c'hard eus poblañs ar Bahamas a vev e New Providence.

An enezenn a oa dindan ren Spagnoliz goude beajoù Kristol Goulm er Bed Nevez, met gouarnamant Bro-Spagn ne oa ket gwall zedennet gant diorroadur an enezenn (ha kement-mañ evit Bahamas). Nassau, kêr vrasañ an enezenn, a oa anvet *Charles-town*, met devet e oa bet gant Spagnoliz e 1684. Adsavet e voe hag anvet Nassau e 1695 gant Nicholas Trott, ur perc'henner douaroù, evit enoriñ ar Priñs eus Oranje-Nassau hag a oa deuet da vezañ William III Bro-Saoz.

## Notennoù ha daveennoù
Irvin Kershner

**Irvin Kershner**, ganet **Isadore Kershner** d'an 29 a viz Ebrel 1923 hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Du 2010, a oa ur filmaozer stadunanat brudet evit e filmoù hir ha filmoù skinwel.

Da gentañ e oa bet,  evel filmaozer, o seveniñ filmoù dizalc'h dramael, hag o labourat war ar memes tro evel prezegenner e skol-veur Su Kalifornia. Goude-se e oa kroget da labourat war filmoù blockbusters gant budjedoù uhel evel *[[Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back|The Empire Strikes Back]]*, azasadur James Bond anvet *[[Never Say Never Again]]* ha *[[RoboCop 2]]*. Enoret eo bet alies a-hed e vuhez vicherel, o vezañ lakaet e anv evit ur Primetime Emmy Award ha betek ur Palme d'Or.
University of Southern California

**Skol-veur Su Kalifornia** (saozneg: *University of Southern California*), berraet en **USC**, **SC**, pe **Southern Cal**, zo ur skol-veur brevez enklask e Los Angeles, e Kalifornia, e Stadoù-Unanet Amerika. Savet e voe e 1880 gant Robert M. Widney, hag ar skol-veur enklask koshañ eo e Kalifornia, hag en holl ez eus ouzhpenn 47 000 studier enni.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Aziliz Manrow

**Aziliz Manrow**, ganet d'an 9 a viz Genver 1984 e Pariz, zo ur ganerez pop folk keltiek.
## Buhez
**Aziliz Manrot** a zo ganet d'an 9 a viz Genver 1984 e Pariz, ha tremenet he deus he bugaleaj e Molan. Merc'h-vihan zo da Jean-Jacques Le Goarnig eus tu he zad ha da Jean Moign eus tu he mamm, Corinne Moign.

## Pladennoù
* 2013 : *Aziliz Country Band*
* 2016 : *Let it be beautiful*
* 2019 : *Earth*

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Aziliz Manrow war Instagram
Manufrance Robust

Ar **Robust** zo ur fuzuilh-chase daou ganol flour kichen-ha-kichen da wintañ, produet etre 1913 ha 1980 gant an embregerezh gall Manufrance. Unan eus ar fuzuilhoù-chase poblekañ eo bet e Bro-C'hall, hag ouzhpenn 800.000 skouerenn anezhi a zo bet graet.

Breouet e voe he stumm kentañ e 1905, met gwellaet e voe a-raok ma krogje da vezañ gwerzhet e 1913. Berzh a reas e-mesk ar chaseourien c'hall abalamour d'he friz izeloc'h evit an Ideal, ur fuzuilh all produet gant Manufrance adalek 1888. Anduriñ a rae ar poultr divoged, pa rae kalz chaseourien gant poultr du ha kartouchennoù brochennet e deroù an XX kantved c'hoazh. Daou zraen ha distrinkerioù he doa. Ul lêrenn aotomatek a voe enbarzhet en he lamm adalek 1949.

Meur a stumm anezhi a zo bet, dezhe hirderioù kanolioù disheñvel. Kinniget eo bet e kalibr 12 (gant kambroù 70 pe 76 mm) hag e kalibr 16.

## Levrlennadur
*  MOURNETAS Jean-Claude, *Le fusil Robust*, Pécari, 2006, 164 p., ISBN 978-2912848611

## Daveoù
Keleier sinema

**Keleier sinema** a oa ur stumm diellfilm berr, keleier, hag a oa bet eus ar bloavezhioù 1910 betek kreiz ar bloavezhioù 1970. Skignet e veze keleier er sinema, evit titouriñ an dud, dudiañ hag a-wechoù evel doare propaganda evit milionoù a arvesterien. Ar c'heleier sinema a veze skignet an aliesañ a-raok ma vije skignet ar film hir. Bez e oa sinemaioù hag a oa reoù keleier sinema nemetken e kêrioù bras er bloavezhioù 1930 ha 1940, hag ar salioù sinema bras o devoa a-wechoù ur sal vihan da skignañ keleier nemetken a-hed an deiz.

E fin ar bloavezhioù 1960 ar c'heleier er skinwel a oa bet o kemer 
lec'h ar c'heleier er sinema. Ar c'heleier sinema a zo gwelet hiziv-an-deiz evel restroù istorel dedennus, rak un doare eo da welet an darvoudoù istorel pe sevenadurel pouezusañ gant ar skeudenn hag ar son.
## Notennoù ha daveennoù
Sinema keleier

Ur **sinema keleier** a oa ur sinema arbennikaet war filmoù berr, diellfilmoù berr hag a veze skignet dibaouez. An holl anezho a oa liammet ouzh ar c'heleier hag an darvoudoù a oa tremenet nepell 'zo. En desped d'an anv, an doare sinemaioù-se ne oant ket reoù o skignañ keleier nemetken, met ur plas bras a oa ganto memestra.
## Notennoù ha daveennoù

## Pennadoù kar
* Keleier sinema
* sinema (sal)
Pagodenn

Ar **pagodennoù** zo savadurioù lec'h ma vez gwarezet relegoù boudaat. Lec'hioù azeuliñ ha pirc'hirinañ int evit ar voudaidi.

Tourioù kelc'hiek, eizhkognek pe garrezek o stumm eo ar pagodennoù, meur a estaj dezho, gant un doenn arfrank pe a-veskell. Kavout a reer o orin er stoupa indian met o dizain a zeu eus Nepal. Un elfenn eus arkitektouriezh hengounel Sina int, hag eus Azia ar Gevred dre vras.

Gallout a reont bezañ e koad, e mein pe e brik.

## Pagodennoù e Breizh
*Gwelet ar pennad [[Boudaegezh e Breizh]].*
Un bagodenn voudaat a zo e Sant-Ervlan, savet gant enbroidi viêtnamat ha laosat : pagodenn Van Hanh.
## Gwelet ivez
* Pagodenn veur ar Waz Ouez e Sina,
* Pagodenn vihan ar Waz Ouez e Sina.
## Daveoù
Sal sinema

Ur **sinema** pe **sal sinema** a vez graet eus un embregerezh gant meur a selaouvaoù evit arvestiñ ur film evit kaout dudi. An darn eus ar sinemaioù a zo reoù gant ur pal kenwerzhel hag a werzh tikedoù evit gellet mont da welet ar filmoù, met ivez boued, evajoù ha dafar dudi liammet ouzh ar sinema pe ar filmoù skignet (rochedoù, bitrakoù...).
Ar film a zo skignet gant ul luc'hvaner ouzh ur skramm e-tal ur selaouva, padal ar c'homzoù pe trouzioù, pe sonerezh a zo skignet gant uhelgomzerioù staget ouzh ar mogerioù. Abaoe ar bloavezhioù 1970, ar sonioù boud a zo skignet gant subwooferioù. 

Abaoe ar bloavezhioù 2010, darn ar salioù sinema a zo bet dafaret evit skignañ oberennoù sinema niverennel, ar pezh en doa roet lamm d'an ezhomm dezougen kopiennoù eus ar filmoù.
Assassin's Creed IV: Black Flag

***Assassin's Creed IV: Black Flag*** zo ur c'hoari video birvidik-avantur sevenet gant Ubisoft Montreal hag embannet gant Ubisoft. Ar c'hewec'hvet c'hoari video eo er frañchiz *[[Assassin's Creed]]*. Tremen a ra an istor goude *[[Assassin's Creed III]]* (2012), met al lodennoù a-vremañ a zo goude an *III*. *Black Flag* a zo bet embannet da gentañ war al letrinoù c'hoari PlayStation 3, Xbox 360, ha Wii U e miz Here 2013 ha miz war-lec'h e oa embannet ivez war PlayStation 4, Windows, hag Xbox One. Goude-se e voe azasaet war an Nintendo Switch evel lodenn eus *The Rebel Collection* gant *[[Assassin's Creed Rogue]]* e miz Kerzu 2019. Ar c'hoari video a zo bet embannet war Google Stadia e miz Gwengolo 2021.
Subwoofer

Ur **subwoofer** (berraet en **sub**) zo un uhelgomzer savet evit ar sonioù gant ur frekañs boud, hag o deus ur frekañs izeloc'h evit ar re a c'haller klevet gant ur woofer. Ar frekañs boaz gant ur subwoofer a zo 20–200 Hz evit darn ar produioù da brenañ, dindan 100 Hz evit an dud a-vicher pa vez kaset ar son eeun (sonadeg da skouer), ha dindan 80 Hz evit ar sistemoù THX.
Nora Laya Cabrera

**Nora Laya Cabrera** (Sagua la Grande, Kuba,  21 a viz Meurzh 1950) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban ha SUAat. 
 
## Kevezadegoù
Kampionez Kuba ar Maouezi e 1966, e 1967, e 1968 hag e 1972.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Tania Regla Hernandez Alvarez

**Tania Regla Hernandez Alvarez** (Kuba, 1963) a zo ur c'hoarierez echedoù kuban ha kostarikan. 

Mestrez-veur (WIM) eo abaoe 1995 ha Gourdoner FIDE abaoe 2019.

2 032 edo he renk Elo *Standard* e miz Gwengolo 2025, 1 986 he renk *Fonnapl* ha 1 938 he renk *Luc'hed*.
He renk Elo uhelañ a voe 2 275, tizhet e voe e miz Gouhere 1998.

## Kevezadegoù hiniennel
* Kampionez Kuba ar Maouezi e voe e 1985.
* Kampionez Kosta Rika ar Maouezi e voe e 2019, e 2021 hag e 2022.

## [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]
* C'hoariet he deus e skipailh kuban ar maouezi:
** e 1984, er 26 Olimpiad e Thessaloniki (Gres), 
** e 1994, er 31 Olimpiad e Moskov (Rusia), 
** e 1996, en 32 Olimpiad e Yerevan (Armenia),
** e 1998, en 33 Olimpiad en Elista (Rusia).
* C'hoariet he deus e skipailh kostarikan ar maouezi, ouzh an dablezenn gentañ, er 44  Olimpiad e 2022, 7/10.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* Chess Base
* Chess.com
Supertramp

**Supertramp** a oa ur strollad rock breizhveuriat bet savet e Londrez e 1969 gant Rick Davies ha Roger Hodgson. Berzh a reas er bloavezhioù 1970 gant pladennoù evel *[[Crime of the Century]]* (1974) ha *[[Breakfast in America]]* (1979). Ouzhpenn 70 milion a bladennoù zo bet gwerzhet gante.

## Pladennoù
* 1970 : *[[Supertramp (album)|Supertramp]]*
* 1971 : *[[Indelibly Stamped]]*
* 1974 : *[[Crime of the Century]]*
* 1975 : *[[Crisis? What Crisis?]]*
* 1977 : *[[Even in the Quietest Moments…]]*
* 1979 : *[[Breakfast in America]]*
* 1982 : *[[…Famous Last Words…]]*
* 1985 : *[[Brother Where You Bound]]*
* 1987 : *[[Free as a Bird (album)|Free as a Bird]]*
* 1997 : *[[Some Things Never Change]]*
* 2002 : *[[Slow Motion]]*

## Daveennoù
Fred Dekker

**Fred Dekker**, ganet d'an 9 a viz Ebrel 1959, zo ur senarioour ha filmaozer stadunanat. Brudet mat eo bet gant e filmoù komedienn-spont *[[Night of the Creeps]]* ha *[[The Monster Squad]]* (kenskrivet gant Shane Black). Sikouret en deus en ur zegas mennozhioù evit *[[House (film, 1985)|House]]* (1985) ha *[[Ricochet (film, 1991 )|Ricochet]]* (1991), ha bet eo filmaozer ha kenskrivagner ar film *[[RoboCop 3]]* gant Frank Miller.
## Filmlennadur
### Filmoù hir

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Fred Dekker war IMDb