open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Crimson Fairy Book

***The Crimson Fairy Book*** zo ul levr saoznek embannet e 1903 gant Andrew Lang, anezhañ an eizhvet levr diwar ugent en dastumad *[[The Lang's Fairy Books]]*. 

## Ar c'hontadennoù
36 kontadenn zo el levr, deuet eus Hungaria, Rusia, Finland, Island, Tunizia, hag ar broioù balt dreist-holl.

## Levrlennadur
* Lang, Andrew : *The Crimson Fairy Book*, CSIPP, 2017
Manati ar Jeronimed

**Manati ar Jeronimed** (*Mosteiro dos Jerónimos* e portugaleg) pe **Mosteiro de Santa Maria de Belém**, zo ur manati bras ha pinvidik e Lisbon, e Portugal, savet gant Urzh Sant Jerom er . Abaoe 2016 eo Panteon Broadel ar vro.
## Skeudennaoueg


The Monastery of Jerónimos, Lisbon, Portugal. jeny1.jpg|Manati ar Jeronimed
Jeronimos-KingManuel-WesternPortal.jpg|Manuel Iañ Portugal daoulinet dirak Sant Jerom, ouzh an nor gornok
Lisbonne - Hyéronimites - Portail Sud.jpg|Dor reter
Mosteiro dos Jeronimos - Igreja 2.jpg|En Iliz Santa Maria
Cloisters at Mosteiro Dos Jerónimos2.jpg|Kloastr
Mosteiro dos Jeronimos 63a.jpg|Diavaez ar c'hloastr
Mosteiro dos Jeronimos - Claustro 7.jpg|Munud
JeronimosCloister.jpg|Diabarzh ar c'hloastr
Monastere des Hieronymites Lisbonne no 03 20021229.JPEG|Bolzoù ar c'hloastr
Monastère des Hiéronymites.jpg|Bolzoù
Mosteiro dos Jeronimos 22a.jpg| Munud 


Vasco da Gama Jerónimos 2008-1.jpg|Bez Vasco da Gama 
Jeronimos 12.jpg|Bez Luís de Camões
Purgator Sant Padrig

**Purgator Sant Padrig** (*Purgadóir Naoimh Phádraig* en iwerzhoneg, *St Patrick's Purgatory* e saozneg, *Purgatorium Sancti Patricii* e latin) zo ul lec'h-pirc'hirinañ en Iwerzhon a zo bet brudet er Grennamzer. Emañ en *Inis an Turais* ("Enez ar Birc'hirinded") (*Station Island* e saozneg), e Loch Dearg, e Kontelezh Dún na nGall.

Ur manati a oa en unan eus inizi Loch Dearg, ha dont a ra tud da birc'hirinañ di bep bloaz e koun sant Padrig a vije bet o vevañ eno er . Diwar-benn ar birc'hirinded-se e voe skrivet an dornskrid brudet *[[Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii]]*.

Hervez ar vojenn, er , e teuas Jezuz da ziskouez ur vougev da Sant Padrig, a vije bet toull-dor ar Purgator.

## Istor
Kemmañ a ra lec'h Purgator Sant Padrig hervez ar skridoù. 
Kentañ ma voe meneget a oa gant ar manac'h saoz Josselin, pe Jocelin, eus Furness e Lancashire, en 1183. Hervezañ e oa al lec'h santel war ar menez Cruachán Aigle, pe Croagh Patrick (*Cruach Phádraig* e gouezeleg), e kontelezh Maigh Eo.

Gerallt Gymro, eskob kembreat, a veneg Enez ar Sent e Loch Dearg e Dún na nGall en e *Topographia Hibernica* en 1187.

*Meneget eo gant Rabelais e Gargantua, a ra anv eus *toull Sant Padrig*.
**El Purgatorio de San Patricio*, gant Calderón de la Barca; 
*Meneget eo en Histoire des voyages de Scarmentado écrite par lui-même gant Voltaire e 1756.
**[[Station Island (barzhoneg)|Station Island]]* zo ur varzhoneg hir gant Séamus Heaney diwar-benn e droiad-birc'hirinañ di. 
*Meneget eo bet ivez gant barzhed all, evel Denis Devlin ha Patrick Kavanagh. 
*E-barzh "The Lough Derg Pilgrim" e kont ar skrivagner iwerzhonat William Carleton e droiad dre eno, ma tilezas ar soñj da vout beleg katolik, evit bezañ beleg eus Iliz Iwerzhon.
*E Purgadóir Naoimh Phádraig e c'hoarvez eil hanter ar pezh-c'hoari brezhonek Louis Eunius ou Le Purgatoire de Saint Patrice (1793-1800).

## Pennadoù kar
* L'Espurgatoire Seint Patriz
* Louis Eunius
* Puñs Sant Padrig, en Italia.
* Flores Historiarum

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Jean Huber

**Jean Huber**, lesanvet *Huber-Voltaire* (Prégny-Chambésy, 13 Genver 1721 - Lausanne, 21 Eost 1786), a oa ur soudard ha goude ul livour suis.
Brudet eo e boltredoù eus Voltaire, a oa deuet da chom da Genève.
Anne Parsons

**Anne Parsons** (1735-1814) a oa ur gourtizanez saoz e-touez an noblañs hag ar bolitikerien e Bro-Saoz.

## He buhez
Ganet e vije e 1735, ha marteze e oa kemener he zad en Bond Street en Londrez. Da gentañ e oa gast a vicher, hag aet e vije da Jamaika gant un den anvet Horton, pe Houghton, ha marteze e timezjont eno ha mervel a reas ar gwaz. Pa zistroas Anne da Londrez e veze graet "Mrs Horton" anezhi.

En 1760 e oa kourtizanez a renk uhel gant tud eus an noblañs, hag en o zouez kont Shelburne, Arnold Nesbitt, ha Richard Rigby.

In 1764, he doe un darempred gant Augustus FitzRoy, 3e Dug Grafton, pa oa dougerez e bried Anne FitzPatrick; FitzRoy a viras Anne Parsons en e di, e kêr, hag a gase anezhi gantañ d'ar c'hoarigandi. Kement-se a feuke ar gevredigezh vat. Chom a reas e ti an Dug e 1765 pa voe anvet an dug da Sekretour stad.

E 1767 e teuas an Dug da vout Kentañ ministr hag Anne a voe ken bras he levezon evel hini e bried. Richard Rigby a ouias implij al levezon-se evit treiñ an dud a-enep pried an Dug. Mont a reas an teodoù en-dro adarre pa voe gouvezet e oa dougerez an dugez diwar oberoù he serc'heg, Kont Upper Ossory. Torret e voe eured an Duged e 1769. Anne Parsons a c'hallje bezañ bet pried ar C'hentañ ministr panevet e voe diskuliet e oa-hi krog da zaremprediñ John Sackville, 3e Dug Dorset.

War-dro 1770 e voe poltredet gant Joshua Reynolds, hag e 1771 gant George Willison

Hi ha Sackville a chomas a-gevret betek 1706, pa sachas Anne Parsons evezh Charles Maynard, eil beskont Maynard : eñ a oa 23 bloaz, ha hi dek vloaz muioc'h. Eureujet e voent d'ar 24 a viz Gwengolo 1776 en Londrez a-raok mont da Italia.

## He marv
Mervel a eure e-kichen Pariz en 1814 pe 1815.
The Brown Fairy Book

**The Brown Fairy Book** zo ul levr kontadennoù saoznek embannet e 1904 gant Andrew Lang, anezhañ unan eus ugent levr an dastumad The Lang's Fairy Books. 

## Ar c'hontadennoù
Istorioù zo ennañ eus koshañ mojennoù Aostralia, Afrika, Amerika, Brazil koulz ha Kanada, India, Pers, Laponia. 

**[[What the Rose did to the Cypress]]
**Ball-Carrier and the Bad One
**[[How Ball-Carrier finished his Task]]
**The Bunyip*, eus [[Aostralia]], 
**Father Grumbler
**[[The Story of the Yara]]
**The Cunning Hare
**[[The Turtle and his Bride]]
**How Geirald the Coward was Punished
**[[Habogi]]*, eus Island
**[[How the Little Brother set Free his Big Brothers]]
**The Sacred Milk of Koumongoe
**[[The Wicked Wolverine]]
**The Husband of the Rat's Daughter*, eus Japan;
**The Mermaid and the Boy
**[[Pivi and Kabo]]
**The Elf Maiden
**[[How Some Wild Animals became Tame Ones]]
**Fortune and the Wood-Cutter
**[[The Enchanted Head]]
**The Sister of the Sun
**[[The Prince and the Three Fates]]
**The Fox and the Lapp
**[[Kisa the Cat]]
**The Lion and the Cat
**[[Which was the Foolishest?]]
**Asmund and Signy
**[[Rubezahl]]
**Story of the King who would be Stronger than Fate
**[[Story of Wali Dad the Simple-hearted]]
**Tale of a Tortoise and of a Mischievous Monkey
*''The Knights of the Fish

## Pennadoù kar
* The Blue Fairy Book
* The Crimson Fairy Book
* The Green Fairy Book
* The Grey Fairy Book
* The Lilac Fairy Book
* The Pink Fairy Book
* The Olive Fairy Book
* The Orange Fairy Book
* The Red Fairy Book
* The Violet Fairy Book
* The Yellow Fairy Book
Stonewall Jackson

**Thomas Jonathan "Stonewall" Jackson**, ganet d'an 21 a viz Genver 1824 hag aet da Anaon d'an 10 a viz Mae 1863, a oa un jeneral kengevreet (1861–1863) e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Chomet eo unan eus ar jeneraled brudetañ e tu ar re gengevreet goude ar jeneral Robert E. Lee. Jackson zo bet un ofisour a bouez en emgannoù garv Talbenn Reter ar brezel diabarzh betek e varv. Ur roll bras en deus bet ivez evit kalz trec'hioù, alies a-enep nerzhioù kalz niverusoc'h ha galloudusoc'h.

Evit an istorourien vilourel, Jackson zo gwelet evel unan eus gwellañ jeneraled istor Stadoù-Unanet Amerika. Kadoniezhoù ar jeneral zo studiet hiziv-an-deiz c'hoazh. Pa varvas e voe skoet da vat tu ar re gengevreet, n'eo ket hepken war an dachenn vilourel met ivez a-fed kalon evit e lu hag evit ar bobl. Goude marv Jackson, e drec'hioù a oa deuet da vezañ ur gwir vojenn. Ha goude e oa deuet da vezañ un elfenn a bouez en ideologiezh al "Lost Cause".
The Blacklist (stirad skinwel)

**The Blacklist** zo ur stirad skinwel polis stadunanat skignet evit ar wech kentañ war NBC d'an 23 a viz Gwengolo 2013. Raymond "Red" Reddington (James Spader), un ofiser stadunanat eus an US Navy troet da dorfedour, a godian d'an FBI goude degadoù a vloavezhioù klask war e lerc'h. Disklêriañ a ra d'an FBI ez eus gantañ ul listenn torfedourien a zo klask warno gant nerzhioù polis ar bed a-bezh. Savet eo bet al listenn-se gantañ a-hed bloavezhioù hag embann a ra ez eo prest da sikour an FBI da harzañ anezho en eskemm ouzh un divec'h dibad. Goulenn a ra ivez labourat gant un ajantez nevez diplomet nemetken hag a zo ur profiler anvet Elizabeth Keen (Megan Boone). Er stirad e adkaver an aktourien Diego Klattenhoff, Ryan Eggold, ha Harry Lennix. Al lodenn gentañ-tout a oa bet skrivet gant Jon Bokenkamp ha sevenet gant Joe Carnahan. Produerien ar stirad eo Bokenkamp, John Eisendrath, ha John Davis evit Sony Pictures Television, Universal Television, ha Davis Entertainment.

D'an 12 a viz Mae 2018, ar stirad a oa adlañset evit ur c'hwec'hvet koulzad, hag a zo kroget da vezañ skignet d'an 3 a viz Genver 2019. D'an 11 a viz Meurzh 2019, NBC a adlañse ar stirad evit ur seizhvet koulzad.

Ar stirad skinwel a zo bet degemeret mat, burutelladennoù mat-tre a zo bet evit doare c'hoari Spader.
James Spader

**James Todd Spader**, ganet d'ar 7 a viz C'hwevrer 1960, zo un aktour stadunanat. Brudet eo evit rolloù istrogelled evel en drama Sex, Lies, and Videotape (1989), ar film skiant-faltazi Stargate (1994), ar thriller Crash (1996), hag ar film erotek-karantez Secretary (2002).

Brudet mat eo ivez er skinwel evel an alvokad Alan Shore er stirad The Practice hag er spin-off Boston Legal (enoret eo bet gant tri Emmy Awards), ha Robert California er gomedienn-mockumentary The Office. C'hoari a ra an torfedour a sikour an FBI Raymond "Red" Reddington er stirad skinwel polis war NBC The Blacklist. Evit ar roll-se eo bet lakaet e anv div wech evit ur Golden Globe.
Jon Bokenkamp

**Jon Bokenkamp**, ganet e 1974, zo ur senarioour ha produer skinwel stadunanat. Brudet eo bet evit e labour war senario Taking Lives, The Call, ha krouidigezh ar stiradoù skinwel The Blacklist ha The Blacklist: Redemption war NBC.
## Fillennadur
### Filmoù

### Skinwel

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Twitter Jon Bokenkamp
* Jon Bokenkemp war IMDb
Jean-Claude Van Damme

**Jean-Claude Camille François Van Varenberg**, ganet d'an 18 a viz Here 1960, brudet evel **Jean-Claude Van Damme** pe **JCVD**, zo un aktour ha mestr arzoù emgannañ belgiat. Dreistbrudet eo bet evit e rolloù e filmoù emgannañ. E-touez an holl re-se emañ Bloodsport (1988), ar frañchiz Kickboxer (1989-2018), Cyborg (1989), Lionheart (1990), Double Impact (1991), ar frañchiz Universal Soldier (1992-2012), Nowhere to Run (1993), Hard Target (1993), Timecop (1994), Street Fighter (1994), Sudden Death (1995), The Quest (1996), Inferno (1999), Replicant (2001), In Hell (2003), Until Death (2007), JCVD (2008), The Expendables 2 (2012), Dragon Eyes (2012), hag an tresadennoù-bev Kung Fu Panda 2, ha Kung Fu Panda 3 (2011–2016).

E filmoù o deus bet kalz levezon dreist-holl e sinema Azia.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Van Damme war IMDb
Istor milourel Stadoù-Unanet Amerika

**Istor milourel Stadoù-Unanet Amerika** zo ledet war daou gantved. E-pad ar bloavezhioù-se, Stadoù-Unanet Amerika a zo tremenet eus un drevadenn o stoum a-enep ar Rouantelezh-Unanet evit bezañ dieub (1775–1783), ha goude-se eo bet rannet ar vro e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861–1865). Goude o deus bet ur roll bras e fin ar C'hentañ Brezel-bed (1917-1918) hag e-pad an Eil Brezel-bed (1941–1945), ha deuet int da vezañ un nerzh milourel bedel betek an deiz-ha-hiziv.
## Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet
## Kentañ Brezel-bed (1917-1918)
## Eil Brezel-bed (1941–1945)
## Levrlennadur
* Allison, William T., Jeffrey G. Grey, Janet G. Valentine. *American Military History: A Survey from Colonial Times to the Present* (eil embannadur e 2012) 416p
Puñs Sant Padrig

**Puñs Sant Padrig**, pe *Pozzo di San Patrizio* en italianeg, zo ur puñs istorel en Orvieto en Ombria, savet gant an ijinour Antonio da Sangallo, eus Firenze, entre 1527 ha 1537, war c'houlenn ar pab Klemez VII, repuet en Orvieto e-pad arigrap Roma en 1527 gant Karl V.

En un enskrivadur e lenner : *QUOD NATURA MUNIMENTO INVIDERAT INDUSTRIA ADIECIT*.

Pozzo di San Patrizio 3, Orvieto.jpg|Genoù ar puñs.
File:Pozzo di San Patrizio Oriveto.JPG|Er puñs.
Orvieto

**Orvieto** zo ur gêr eus Italia, e proviñs Terni en Umbria, ha 20 253 a dud o chom enni.

## Gwelet ivez
* Puñs Sant Padrig
Katie Swan

**Katie Swan**, ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1999 e Bristol, zo ur c'hoarierez tennis saoz.
## Buhez
### Yaouankiz
Swan a zo bet ganet e Bistol, merc'h da Nicki ha Richard Swan. Pa oant e vakañsoù e Portugal ha pa oa-hi 7 vloaz, e voe enskrivet e kentelioù tennis. Ar c'helenner, en devoa c'hoariet evit skipailh Portugal ur wech, en devoa embannet d'ar gerent e oa donezonet ar plac'hig ha ma kendalc'hfe gant an tennis e c'hellfe dont da vezañ c'hoarierez a-vicher.
Beskontez Rothermere

**Beskontez Rothermere** zo anv div vaouez a renk uhel e Bro-Saoz. 

*Patricia Harmsworth, Beskontez Rothermere (ganet Matthews; 1929–1992) (pried kentañ an Trede Beskont)
*Maiko Jeong Shun Lee, Beskontez Rothermere (ganet e 1949) (eil pried Trede Beskont)
Diana Beauclerk

**Diana Beauclerk** (1734-1808), ganet **Lady Diana Spencer**, anavezet ivez evel **Diana St John, Viscountess Bolingbroke**, a oa ur veskontez saoz hag un arzourez. Poltredet e voe gant Joshua Reynolds.
Oumra

An **Oumra** ( عمرة en arabeg) eo ar pirc'hirinaj graet gant ar vuzulmaned da Vekka hag a c'haller ober ne vern pegoulz e-kerzh ar bloaz. Pirc'hirinaj bihan a vez lâret ivez, e-skoaz an Haj eo ar pirc'hirinaj bras.
Alice Spencer

**Alice Spencer**, kontez Derby (4 Mae 1559 – 23 Genver 1637), a oa ur veskontez saoz, gwarezerez arzourien. Gant ar barzh Edmund Spenser e oa un "Amaryllis", en e vêsaergan *[[Colin Clouts Come Home Againe]]* (1595), ha dezhi e tedias e varzhoneg *[[The Teares of the Muses]]* e 1591.

## He buhez
Div wech e timezas :
*da Ferdinando Stanley, 5vet Earl Derby, ha teir merc'h o doe, 
**Anne Stanley, kontez Castlehaven, hêrez d'ar rouanez Elesbed Iañ ;
**Frances Stanley ;
**Elizabeth Stanley, kontez Huntingdon ;
*e 1600 da Thomas Egerton, 1añ Beskont Brackley.
Susannah Hornebolt

Livourez flandrezat e oa **Susannah Horenbout** (1503 – 1545), saoznekaet hec'h anv en **Hornebolt** e 1534.

Merc'h e oa da Gerard Hornebolt ha c'hoar da Lucas Horenbout. Deskiñ livañ a reas gant he zad. Brudet e voe en Europa en 1521 pa voe prenet unan eus hec'h oberennoù gant Albrecht Dürer.

Mont a reas da Vro-Saoz evel dimezell a enor gant Jane Seymour, Anne von Kleve, Catherine Parr ha marteze gant ar rouanez Mary Tudor. Gwelet e oa evel un arzourez gant ar roue Herri VIII hag e lez.

Div wech e timezas: da John Parker, ha goude marv hennezh, da John Gilman.
Syfy

**Syfy** (stumm leun **Sci-Fi Channel** pe **Sci-Fi**; skrivadur arzel **SYFY**) zo ur chadenn skinwel stadunanat dre loarell ha neudenn. Perc'hennet eo gant NBCUniversal Cable Entertainment Group skourr an NBCUniversal, un is-embregerezh eus Comcast. Ar chadenn a skign danvez skiant-faltazi, moliac'h, spont, dreistordinal, paranormal, drama, ha skinwel gwirion. Syfy a zo bet prenet gant 92,4 milion a diegezhioù e Stadoù-Unanet Amerika. Krouet e oa bet d'ar 24 a viz Gwengolo 1992.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Diwan al Lez

**Diwan al Lez** (Diwan of Royal Court) zo unan eus uhelañ pennadurezhioù sultaniezh Oman, anezhañ Kabined ar Sultan Qabus ibn Said. Merañ e vadoù hag aozañ e oberoù foran a ra, hag ober jubenn entre ar soveren hag e bobl.

## Pennad kar
* Diwan al madhalim
Sirkasia

**Sirkasia** zo ur vro istorel war lez ar Mor Du, en hanternoz d'ar menezioù Kaokaz. 

Kaset e voe ar vroiz kuit e dibenn ar brezel gant ar Rused, a grogas e 1764 hag a echuas e 1864. Repu a gavjont en impalaeriezh otoman. Ar re a zo chomet zo anvet Adigeed bremañ. 

E-maez ar vro e vezont anvet Sirkasianed alies. Sirkasianed a gaver e Turkia, en Siria, e Liban, en Jordania (niveruzik), en Egipt (gant mamelouked), en Israel (kêriadennoù Kfar Kama ha Rehaniya abaoe 1880), en Bulgaria.

Lod zo ivez e SUA (stadoù New York ha New Jersey), en Alamagn, en Izelvroioù hag en Bro-C'hall.

Ur gumuniezh a oa e Kosovo betek 1998, met tec'hel a rankjont abalamour d'an UÇK.

## An anv
Dont a ra an anv latin * Circassia* eus anv ar bobl, Cherkess (*Çerkes* e turkeg), anv turkek ar bobl Adyghe.

## Pennad kar
* *[[La Circassienne au Bain]]*
Helena Cain

An Amiral **Helena Cain** zo un dudenn ijinet er stirad skinwel skiant-faltazi Battlestar Galactica. An dudenn a zo c'hoariet gant an aktourez Michelle Forbes.

## Liammoù diavaez
* Helena Cain war Battlestar Wiki
Battlestar (lestr-egor ijinet)

Al listri-egor brezel **Battlestar** a zo bigi diazez ar Flodad trevadennel e bed ar stirad skinwel Battlestar Galactica. Adkavet e vezont kement er filmoù ha stirad Battlestar Galactica, e Galactica 1980, hag er stirad adsavat e 2004 anvet Battlestar Galactica. An hini brudetañ anezho eo ar Battlestar Galactica.
## Battlestar Galactica (1978–1980)
Al listri-egor Battlestar zo bigi brezel diazez an 12 Trevadenn. Doare Douger-nijerezioù int, servij a reont kement evit tagañ hag evit difenn, hag implij nijerezioù brezel bliv. Ouzhpenn-se ez int savet evel Egorrederioù brezel, gant pezhioù kanol ha misiloù lies.
Filmadurezh Jean-Claude Van Damme

Amañ e vo kavet filmlennadur Jean-Claude Van Damme.
### Filmoù

### C'hoarioù video

## Notennoù ha daveennoù
Emir Kusturica

**Emir Kusturica** (serbeg: Емир Кустурица), ganet d'ar 24 a viz Du 1954, zo ur sevener filmoù, aktour ha soner serbiat.
Nerzhioù Demokratel Siria

An **Nerzhioù Demokratel Sirian** (arabg: قوات سوريا الديمقراطية‎, Quwwāt Sūriyā al-Dīmuqrāṭīya, kurdeg: Hêzên Sûriya Demokratîk‎, sirieg: ܚܝ̈ܠܘܬܐ ܕܣܘܪܝܐ ܕܝܡܩܪܛܝܬܐ‎, treuzlizherennet Ḥaylawotho d'Suriya Demoqraṭoyto), berraet en **SDF**, **HSD** pe **QSD**, zo ur c'hengevread bezenoù Kurded, Arabed hag Asirianed, gant un nebeud Turkmened ha Tchetcheniz. Kemer a ra perzh e Brezel diabarzh Siria ha pouezus eo bet er stourm a-enep ar Stad Islamek. An NDS zo stag ouzh Unvezioù Difenn ar Bobl (YPG), ur bezen kurd evit an darn vrasañ eus an izili.

An Nerzhioù Demokratel Sirian, savet e miz Here 2015, a stourm evit sevel ur Stad demokratel, kevredadel ha lik e Siria. E miz Kerzu 2016, bonreizh an tiriad emren e Norzh ha Reter Siria a lakae an NDS evel nerzh lu ofisiel evit difenn an tiriad. Enebourien diazez an NDS eo an islamourien hag ar strolladoù broadelourien arab engouestlet er brezel diabarzh, dreist-holl sponterien ar Stad Islamek, an nerzhioù enebiñ sirian harpet gant Turkia, skourroù Al-Qaida. An NDS en deus lakaet darn eus e nerzhioù stourm a-enep ar Stad Islamek. Deuet eo a-benn da dalañ ha goude-se da vountañ war ar nerzhioù stourm ar c'halifad. Adkemeret ez eus bet ganto lec'hioù strategel pouezus evel Al-Hawl, Shaddadi, Tishrin Dam, Manbij, al-Tabqah, Tabqa Dam, Baath Dam, ha dreist-holl kêr-benn ar Stad Islamek, kêr Raqqa.

E miz Meurzh 2019, an Nerzhioù Demokratel Sirian o deus embannet faezhadenn ar Stad Islamek e Siria, ur wech aloubet ganto Baghuz, ar gêr ziwezhañ dalc'het gant ar c'halifad. E 2017 e istimed e oa gant an NDS war-dro 60 000-75 000 ezel.
Hayat Tahrir al-Sham

**Hay'at Tahrir al-Sham** (arabeg: هيئة تحرير الشام‎, Hayʼat Taḥrīr al-Shām, "Aozadur evit Dieubiñ ar Sav-heol"), anvet alies **Tahrir al-Sham**, brudet ivez evel **[[al-Qaeda]] e [[Siria]]**, zo ur strollad Salafisted sunnit oberiant hag a gemer perzh e Brezel diabarzh Siria. Krouet e oa bet ar strollad d'an 28 a viz Genver 2017 pa voe kendeuzet ar strolladoù Jabhat Fateh al-Sham (Talbenn al-Nusra), Talbenn Ansar al-Din, Jaysh al-Sunna, Liwa al-Haqq, hag al Luskad Nour al-Din al-Zenki. Ur wech embannet ha lañset an aozadur nevez, strolladoù hag hiniennoù all a zo deuet e-barzh. 

Abaoe 2021, an HTS eo bet al luskad milourel galloudusañ en Eneberezh sirian. Renket eo bet e-touez an aozadurioù sponterien gant Stadoù-Unanet Amerika, ar Rouantelezh-Unanet, Rusia, Kanada, an Unvaniezh Europat ha lod broioù all.
Emgann Baghuz Fawqani

**Emgann Baghuz Fawqani** a zo bet un argadenn gant Nerzhioù Demokratel Siria, harpet gant ur c'hengevread renet gant Stadoù-Unanet Amerika o tegas harp bombezenniñ, kanolierezh ha nerzhioù ispisial. Kroget e oa d'an 9 a viz C'hwevrer 2019, ul lodenn e oa eus Kampagn Deir ez-Zor e-pad Brezel diabarzh Siria. An emgann hag a zo bet un heuliad argadennoù lec'hel war-zouar, a zo bet lec'hiet e trowardroioù kêr sirian Al-Baghuz Fawqani e-kreiz Traoñienn ar stêr Eufrates, nepell diouzh ar vevenn etre Siria hag Irak. Gwelet eo bet evel emgann diwezhañ ar Stad Islamek e reter Siria.

Goude bezañ bountet soudarded ar Stad Islamek war-zu ur gêr teltennoù ha tiez bihan poblet stank nepell diouzh ar stêr Eufrates e-doug ur sizhun, Nerzhioù Demokratel Siria a oa aet goustadik war-raok. Goulennet e oa bet dezho gant o harperien da vont goustadik evit reiñ an tu d'an drevourien, an darn anezho familhoù ar stourmerien islamourien estren, da vont kuit. Argadennoù bihan met kreñv a voe graet neuze, gant ehanoù. E-pad an ehanoù-se e oa tu d'ar stourmerien eus ar Stad Islamek da godianañ, d'ar re skrapet da dec'hout, ha d'ar familhoù stanket en dachenn vihan da vont kuit ivez. Ar strategiezh "trickle-out" (takenn-ha-takenn), gant stourm garv soudarded ar Stad Islamek en ul lec'h bihan met poblet stank en deus lakaet an emgann da badout pelloc'h. Nerzhioù Demokratel Siria o deus embannet e oa echu an emgann ha trec'het ar Stad Islamek e Al Baghuz Fawqani d'an 23 a viz Meurzh 2019. Gant disoc'h Emgann Baghuz Fawqani ez eo echuet gant ar c'halifad e Siria.
Battlestar Galactica (stirad skinwel 2004)

**Battlestar Galactica** (**BSG**) zo ur stirad skinwel skiant-faltazi milourel stadunanat. Ul loden eo eus ar frañchiz Battlestar Galactica. Sevenet gant Ronald D. Moore ha produet gant Moore ha David Eick, un adsevel eo eus ar stirad skinwel Battlestar Galactica eus 1978 krouet gant Glen A. Larson. Al lodenn pilot eus ar stirad skinwel a zo bet skignet evel ur ministirad teir eurvezh (e gwirionez peder eurvezh rannet e div lodenn) e miz Kerzu 2003 war ar chadenn skinwel Sci-Fi Channel. Dre ar berzh bras e voe heuliet ar ministirad gant pevar c'houlzad. Echuet e oa ar stirad d'an 20 a viz Meurzh 2009. Aktourien bennañ ar stirad skinwel adsavet eus 2004, Edward James Olmos ha Mary McDonnell, zo bet meulet evit o doare c'hoari, ha tapet o deus ur Peabody Award, priz ar bloaz gant an Television Critics Association. Lakaet eo bet ar stirad da dalvezout e renkadur ar 100 stirad skinwel gwellañ. Lakaet eo bet anv ar stirad war ar renk evit meur a briz: Emmy award evit ar skrivañ, renerezh, tresañ an treuzwiskoù,efedoù ispisial, kempenn ar son. Gounezet e oa bet un Emmy award evit an efedoù ispisial hag evit kempenn ar son.

Battlestar Galactica a dremen en ur sistem egorel pell diouzh hon hini. Ur sevenadur denel en deus trevadennet planedennoù anvet an 12 Trevadenn. En amzer dremenet, an trevadennoù denel a zo bet o vrezeliñ taer a-enep robotoù savet gant Mab-den hag anvet Cylons. Sikouret hep ma vije a-ratozh gant an Doktor Gaius Baltar, ar Cylons a dag an trevadennoù en un dagadenn veur a zistruj darn eus an denelezh e-doug un nebeud eurvezhioù. Poblañs an 12 trevadenn a oa bilionoù a dud, met goude an holokost ne chom mui nemet e-tro 50 000 den a oa chomet bev. An holl re-se a oa e listri-egor trevour ha setu perak n'int ket bet lazhadeget. 
## Ar stirad
Ioánnis Metaxás

**Ioánnis Metaxás** (e gresianeg : Ιωάννης Μεταξάς), ganet d'an 12 a viz Ebrel 1871 ha marvet d'an 29 a viz Genver 1941, a oa un ofiser hag ur politiker eus Gres. Kentañ Ministr Rouantelezh Gres e voe adalek 1936 betek e varv, da vare un diktatouriezh anvet "Renad ar 4 a viz Eost". Ren a reas ar vro hervez ar vonreizh e-pad mizioù kentañ e respet, hag evel un diktatour da c'houde. D'an 28 a viz Here 1940 e nac'has kodianañ gant Italia Mussolini, ar pezh gasas d'ar brezel etre Gres hag Italia.

Awenet e voe renad Metaxas gant faskouriezh Benito Mussolini. Amsklaer e oa ideologiezh e renad ; anv a veze graet gantañ eus un "Trede Sevenadur Hellazat", ur meizad hag a vije bet par da zaou vare all eus istor ar vro, Gres an Henamzer pagan hag an Impalaeriezh vizantat kristen.

Krouet e voe ur polis anvet Asfaleia (Ασφάλεια, "surentez"), war skouer ar Gestapo. Savet e voe ur strollad yaouankiz, Ethnikí Orgánosis Neoléas (EON), war skouer an Hitlerjugend nazi. Berzet e voe ar strolladoù politikel hag harzet e voe an dud a oa a-enep ar renad : tost da 15 000 den a voe harzet ha bac'het e-pad diktatouriezh Metaxás. Kresket ha modernaet e voe arme ar vro, gant skoazell an Trede Reich ivez.
 
War dachenn an aferioù diavaez e klaskas Metaxás chom neptu er bloavezhioù 1930, hanter-hent etre Breizh-Veur, ur galloud a bouez er Reter-Nesañ, hag Alamagn gant e renad nazi. E miz Here 1940 e voe taget Gres gant armeoù Italia, diazezet en Albania. Hogen arme Gres, modernaet gant Metaxás hag ar jeneral Aléxandros Papágos, a zeuas a-benn da ziarbenn an alouberien, d’o bountañ kuit ha da vont tre en Albania zoken. 

Daoust ma ne zeuas ket Metaxás a-benn da vezañ deuet-mat d’ar bobl evit keloù-se, e voe gwelet evel un haroz hag a oa deuet a-benn da vountañ un arme bras a alouberien er-maez. Derc’hel a reer da lidañ bep bloaz *Epéteios tou Ochi* ("deiz an nann"), d’an 28 a viz Here, e koun an deiz eus Here 1941 ma oa bet nac’het ultimatom Mussolini gant Metaxás. Hiziv e vez gwelet gant kalz a C'hresianed evel un diktatour, met evit lod e voe ur brogarour a zifennas ar vammvro.

Mervel a reas d’an 29 a viz Genver 1941, diwar gleñved moarvat, daoust ma voe ar vrud ivez e oa bet muntret gant spierien saoz. War e lerc’h ez eas Aléxandros Koryzís e penn ar vro. Dindan ren hennezh e voe aloubet Gres gant armeoù Italia hag Alamagn, deuet da sikour Mussolini, adalek miz Ebrel 1941.
Elly Mayday

**Ashley Shandrel Luther**, ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1988 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Meurzh 2019, muioc'h anavezet evel **Elly Mayday**, a oa un top model ha stourmerez evit ar maouezed kanadian. Brudet eo deuet da vezañ en abeg d'he stourm a-enep krign-bev ar vierez. Kendalc'het he doa da labourat tra ma oa klañv hep kuzhat he c'hleizennoù surjianerezh.
## Marv
Pa varvas Mayday e Vancouver e miz Meurzh 2019 e oa oadet a 30 vloaz. Ar c'hleñved a oa aet bliv e-pad mizioù diwezhañ he buhez. Ar vedisined ne c'hellent mui netra eviti. Ur gamaladez skol a-gozh hag a oa deuet da weladenniñ anezhi he doa embannet e oa prest Mayday da zegemer he marv. Pa varvas Mayday, he fajenn Facebook a oa heuliet gant 500 000 den.

## Liammoù diavaez
* Pajenn Facebook Elly Mayday
* ''A Perfect 14'' en IMDb
Jeannot et Colin

***Jeannot et Colin*** zo ur gontadenn c'hallek gant Voltaire, embannet e 1764.
## Ar gontadenn
Jeannot ha Colin zo mignoned e kêr Issoire, en Aovergn, en Gall.
Bet int o-daou o studiañ er skol. Tad Jeannot, markiz ar Jeannotière, a gas e vab da Bariz. Colin a skriv d'e gamarad, met ar markiz bihan ne respont ket.
## Liamm diavaez
* Skrid orin - Wikiskource
Alexandria Ocasio-Cortez

**Alexandria Ocasio-Cortez** (New York, 13 Here 1989) zo ur bolitikourez stadunanat demokrat.
Dilennet e voe d'an 3 a viz Genver 2019 evel dileuriadez 14 distrig New York, da lavaret eo rann reter ar Bronx ha darn eus rann norzh kreiz Queens.

## Liammoù diavaez
* ''Courrier International''
Großstadt

**Großstadt** zo un daolenn eus 1928 gant al livour alaman Otto Dix (1891–1969).

Un deirzaolenn eo, a ziskouez ur gêr diouzh an noz da vare Republik Weimar. Al lodenn gleiz a ziskouez ur soudard kozh mac'hagnet o vont etrezek gisti. An daolenn greiz a ziskouez diabarzh un davarn-noz gant ur strollad sonerien o lakaat tud pinvidik da zañsal. An daolenn dehoù a ziskouez gisti evit an dud pinvidik gwisket gant feur a zo o vale e-kichen ar soudarded vac'hagnet hep sellet outo.

Temoù lies a gaver en daolenn. Penaos bezañ ur vaouez, ar reizh, freuz ar mad en ur gêr vras vodern. Hervez ar gelennerez war an arzoù Marsha Meskimmon, ar soudarded kozh zo « diskouezet gwan e nouspet doare dre revelezh tagus maouezed Weimar. An ekonomiezh ha galloud ar reizh zo chomet etre daouarn merc'hed hep vertuz taolennet evel euzhviled ar vodernelezh. » 

E Kunstmuseum Stuttgart emañ an daolenn abaoe 1972.
## Liammoù diavaez
*An daolenn
## Notennoù
Der Krieg

**Der Krieg** ("Ar Brezel"), anvet raloc'h *Dresden War Triptych*, zo un deirzaolenn (gant ur *predella*) gant al livour alaman Otto Dix. Stumm hag aozadur an daolenn zo deuet eus teirzaolennoù arz relijiel an Azginivelezh.E 1929 e voe boulc'het al livadur, hag echuet e 1932. Bez eo bet lakaet da arvestiñ er Galerie Neue Meister e Dresden abaoe 1968. Unan eo eus labourioù peoc'hgarour niverus Dix er bloavezhioù 1920 eo. Awenet eo bet gant eñvorennoù an aozour eus brezel ar fozioù-difenn e-pad ar C'hentañ brezel-bed.
## Diskrivadur
An deirzaolenn a zo savet gant tri panell bras, ha gant ur pevare hini en diaz pe predella a-zindan an hini kreiz. An daolenn kreiz a ra 204 × 204 sm ; ar re a-bep tu a ra an hanter; ar predella en traoñ en deus ar memes hirder met an uhelder n'eo nemet 60.
### Panelloù
Eus an tu kleiz d'an tu dehoù: a gleiz e vez gwelet ur golonenn soudarded alaman o pignat war-zu an talbenn lec'h ma vez latar ar brezel a-us d'an dachenn-emgann er panell kreiz.

An daolenn e kreiz a ziskouez un dachenn gêrel peurzistrujet gant dafar brezel labezet ha lodennoù korfoù soudarded ledet a-bep tu. Un doare adstummañ eus taolenn 1923 *Ar foz difenn* eo. Ar wech-mañ eo rannet evel un daolenn eus ar , stern-aoter Isenheim gant Matthias Grünewald gant un tu buhez a-gleiz en traoñ hag un tu ar marv a-us a-zehoù. Bez ez eus un den askorn a-us d'al leurenn, o tiskouez an tu dehoù. Ur soudard a zo gant ur maskl gaz en traoñ, kalz gar a zo en traoñ a-zehoù ar pezh a ra dave da re ar C'hrist en daolenn gant Grünewald a bled gant tem Kroazstgadur ar C'hrist.

An daolenn a-zehoù a ziskouez tudnenoù o terc'hout diouzh an dachenn emgann. Unan a zo griz, o sikour ur gamarad gloazet, ur poltred eus Otto Dix eo, hag amañ e vez graet dave d'ur pietà pe diskenn eus ar groaz. 

Er predella, meur a soudard mac'hagnet a zo gourvezet kichen-ha-kichen, marteze emaint o kousket met marteze eo korfoù soudarded aet da Anaon. An daolenn-se a zo diazezet war *[[Korf ar C'hrist er bez]]* gant Hans Holbein the Younger.

A-fed livioù an daolenn Der Krieg a implij nebeut anezho, dreist-holl reoù teñval gant gwer, griz ha gwenn teñval. Meur a zoare ruz, orañjez lufrus evit ar gwad, an distrujoù ha tarzhadennoù.

## Notennoù
Deadpool

**Deadpool**, pe **Wade Winston Wilson**, zo un dudenn ijinet er c'homics stadunanat gant Marvel Comics. Krouet eo bet gant ar skrivagner Fabian Nicieza hag an tresour ha skrivagner Rob Liefeld. Un enep-haroz eo ha gwelet e oa bet evit ar wech kentañ en The New Mutants #98 (e miz C'hwevrer 1991). Da gentañ e oa Deadpool un dudenn vil ; gant an amzer ez eo deuet da vezañ kentoc'h un enep-haroz. Deadpool, Wade Wilson e anv gwir, zo ur goprsoudard disneuziet gant ur galloud dreistordinal a-fed pareañ e gorf. An dudenn a zo brudet evel "*Merc with a Mouth*" dre ma vez atav o komz hag oc'h embann traoù droch pe farsadennoù.
## Liammoù diavaez
* Deadpool war Marvel.com
* Deadpool war IMDb
Boba Fett

**Boba Fett** zo un dudenn ijinet e bed ar frañchiz *[[Star Wars]]*. El lodenn Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back (1980) e vez kefridiet gant Darth Vader da harzañ Han Solo. Adwelet a reer an dudenn e palez Jabba the Hutt el lodenn Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983). E 1997 e voe ouzhpennet er film Star Wars Episode IV: A New Hope (1977). Er film en a-raok Episode II: Attack of the Clones (2002) eo displeget ez eo an dudenn ur c'hlon eus ar chaseour prim Jango Fett , hag en devoa desavet anezhañ evel e vab. Boba a vez gwelet ivez e lodennoù ar stirad skinwel tresadennoù-bev The Clone Wars (2008), evel-se e voe savet ul liamm etre an daou heuliad filmoù.
Danna (enez)

**Danna** zo ul ledenez eus Bro-Skos, e kontelezh Argyll ha Bute. Un enezenn eo pa vez lanv, ha d'an tre eo stag ouzh gourenez Taigh a' Bhealaich, er c'hreisteiz da vrec'h-vor An Linne Rosach. N'eus mui den ebet o chom warni.
Na h-Eileanan Flannach

**Na h-Eileanan Flannach**, pe **inizi Flannach**, zo inizi bihan e Bro-Skos, er gornaoueg da enez Leòdhas. *Flannan Isles* pe *Seven Hunters* a reer anezho e saozneg.

Meur a enezenn hag a garreg zo en enezeg : *Eilean Mòr* ("enez vras"), er biz, *Eilean Taighe* ("enez an ti"), *Soray* (pe "Eastward Isle"), *Sgeir Tomain*, *Eilean a' Gobha* ("enez ar gov") er gornaoueg, *Roaireim* ha *Bròna Cleit*. En holl ez a gorread an inizi da ober 50 hektar, ha 17,5 hektar eo an enezenn vrasañ, *Eilean Mòr*. Sevel a ra poent uhelañ *Eilean Mòr* betek 88 metr uhelder.

Brudet eo an enezeg abalamour ma'z eas gwarded tour-tan Eilean Mòr diwar wel e miz Kerzu 1900. Biskoazh ne voe adkavet o c'horfoù.

## Notennoù
Cdiscount

**Cdiscount** zo ul lec'hienn kenwerzh enlinenn gall. Gwerzhet e vez danvez lies : elektronek, sevenadurel, boued, sport hag all. En holl e vez gwerzhet 30 milion a broduioù disheñvel. Krouet e oa bet e miz Kerzu 1998.

Da gentañ e oa bet krouet Cdiscount evel ul lec'hienn da werzhañ danvez distaolet, dreist-holl pladennoù. Hiziv-an-deiz ez eo al lec'hienn kenwerzh gall pouezusañ hag a gresk dibaouez, a-us da geidenn al lec'hiennoù gwerzhañ enlinenn e 2013. Al lec'hienn Cdiscount ne werzh nemet e Bro-C'hall.

Cdiscount en deus rastellet 1.6 miliard a euroioù e 2013.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Carmen Electra

**Tara Leigh Patrick**, ganet d'an 20 a viz Ebrel 1972, brudet dre he lesanv **Carmen Electra**, zo un top model, aktourez, kinnigerez skinwel, kanerez rap ha dañserez stadunanat. Kroget e oa gant ar c'han hag ar vicher aktourez pa oa aet da vevañ da Minneapolis, Minnesota. Eno e tarempredas Prince, eñ eo a broduas he fladenn. Goude-se e oa aet da vevañ da Los Angeles (Kalifornia), evit kenderc'hel gant an hent a aktourez. Brud a dapas gant roll Lani McKenzie er stirad skinwel Baywatch.

Krog e oa da vezañ aktourez en ur c'hoari er film spont-fent American Vampire (1997), ha goude-se eo bet o c'hoari rolloù e filmoù parodienn, evel Scary Movie, Date Movie, Epic Movie, Meet the Spartans, ha Disaster Movie. Electra a zo bet gwelet er gelaouenn Playboy evel playmate, ha labouret he deus evel dañserez gant ar Pussycat Dolls.

## Filmlennadur

### Filmoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Carmen Electra
* Carmen Electra war IMDb
Leisure Suit Larry: Box Office Bust

**Leisure Suit Larry: Box Office Bust** zo ur c'hoari video avantur sevenet gant Team17 hag embannet gant Codemasters war Microsoft Windows, Xbox 360 ha PlayStation 3. Embannet e oa bet d'ar 27 a viz Meurzh 2009 e Norzhamerika. An eizhvet c'hoari eo en heuliad c'hoarioù Leisure Suit Larry, hag an hini kentañ en heuliad o vezañ embannet war al letrinoù 7vet remziad. Kemennet e oa bet an embannadur d'ar 17 a viz Genver 2008 dre gazetennoù arbennikaet war ar c'hoarioù video.

Ar filmig tañva a oa bet embannet d'ar 16 a viz C'hwevrer 2008 dre Gametrailers.com. Kroget e oa bet un adsevel evit ar Wii ha da vezañ embannet e oa daou viz goude an embann HD eus ar c'hoari. Ken fall e oa bet degemeret ar c'hoari ma voe paouezet al labour. 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Filmig tañva ar c'hoari
Nvidia

**Nvidia Corporation**, brudetoc'h evel **Nvidia** (stilizet **NVIDIA**), zo un embregerezh teknologel stadunanat eus Delaware ha diazezet e Santa Clara, Kalifornia.
Fardañ a ra prosezerioù grafek (*Graphics Processing Units*, GPUs) evit ar c'hoarioù video hag ar marc'had micherel. Sevel a ra ivez *Systems on a Chip* (SoCs) evit ar poellgomzerioù.
Ar c'hartennoù grafek diazez savet gant an embregerezh eo ar rummad anvet "GeForce", hag a zo kevezer ouzh re Advanced Micro Devices (AMD) ha re Radeon. Krog eo Nvidia da ledanaat e c'halloud e bed ar c'hoarioù video dre Shield Portable, Shield Tablet ha Shield Android TV.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Nvidia
Elegua

**Elegua** zo un oricha (Yoruba : **Èṣù-Ẹlẹ́gbára**, skrivet ivez **Eleggua** pe **Eleguá** en Amerika spagnolek) doue an hentoù e relijionoù ar Santeria, Umbanda, Quimbanda, Candomblé ha Palo Mayombe. Klotañ a ra gant Sant Mikael, Sant Anton Padova pe Mabig Jezuz Atocha er relijion gatolik.

## Azeulerezh
Da Eleguá e vez kinniget pesked, gwinardant, butun. Aberzhet e vez mennoù givri, kilheien, logod, pe *hutia* pe *jutia* .
Mabig Jezuz Atocha

**Mabig Jezuz Atocha** (e spagnoleg **Santo Niño de Atocha**) zo un anv roet d'ar Mabig Jezuz enoret e Spagn, en Atocha, ur c'harter eus Madrid bremañ. Enoret eo ivez en Amerika spagnolek, e Mec'hiko dreist-holl, hag er Filipinez.

## Mec'hiko
E Mec'hiko e vez enoret e Plateros, Fresnillo, Zacatecas, e div iliz en Tuxtla Gutiérrez hag Aguascalientes, hag e div barrez, Guadalajara, e stad Jalisco, ha Matehuala, e stad San Luis Potosí.
PNL (strollad sonerezh)

**PNL** (**P**eace **N**' **L**ovés) zo ur strollad rap savet e 2008 gant daou vreur, Tarik ha Nabil Andrieu (lesanvet **Ademo** ha **N.O.S**), e Corbeil-Essonnes (Enez-Frañs).

O albom kentañ, *Le Monde Chico*, a zeuas er-maez e 2015. Berzh-bras a reas o eil albom e 2016, *Dans la légende*, rak an albom muiañ gwerzhet e voe e Frañs, ur milion a skouerenn a voe gwerzhet er bed. O zrede albom, *Deux frères*, a zeuas er-maez e 2019, hag ivez ar single "À l'ammoniaque", "91's" hag "Au DD".

Ar strollad ne ra morse atersadennoù gant ar mediaioù. Ober a reont klipoù nevezus filmet dre ar bed.

War leurenn Gouel an erer kozh e oant e 2017.
Albert Pierrepoint

**Albert Pierrepoint**, ganet d'an 30 a viz Meurzh 1905 hag aet da Anaon d'an 10 a viz Gouhere 1992, a oa ur bourev saoz. Krouget en doa etre 435 ha 600 den e-doug 25 bloaz micher, ha paouez a reas e 1956. E dad, Henry, hag e eontr Thomas a oa bet krougerien ofisiel araozañ.
Taol-emfichañ

Un **daol-emfichañ**, anvet ivez **taolig emgribañ** ha **taol-emgempenn**, zo ur pezh arrebeuri, hag a gaver e kambr ur vaouez, gant ur melezour warni, dezhi da gribañ pe broustañ he blev.

## Notennoù
Dwayne Johnson

**Dwayne Douglas Johnson**, ganet d'an 2 a viz Mae 1972, brudetoc'h dre e lesanv ring **The Rock**, zo un aktour, produer ha katchour stadunanat. Johnson a zo ganet en Hayward (Kalifornia). Dilojet e oa da Florida e 1989 hag eno e oa kroget gant ar vell-droad e skol-veur Miami. Gounezet en doa ar c'hampionad broadel gant ar skipailh-se e 1991. Soñjet en doa da gentañ mont gant hent ar vell-droad a vicher, a-benn ar fin Johnson a oa kroget gant ar gourdoniñ evel katchour e-pad an hañv 1995 goude bezañ gloazet don en e skoaz. Johnson a oa bet lakaet e anv evel unan eus ar c'hant den o deus ar muiañ a levezon dre ar bed er bloavezh 2016 gant ar gazetenn Time.
## Liammoù diavaez
* Dwayne Johnson war IMDb
* Facebook Dwayne Johnson
Roberta Collins

**Roberta Collins**, ganet d'ar 17 a viz Du 1944 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Eost 2008, a oa un aktourez sinema ha skinwel. Brudet e oa abalamour d'he blev melen ha d'he neuz a geñverier gant Marilyn Monroe. C'hoariet he deus e kalz filmoù dieub, evel ar c'hast Clara er film *Eaten Alive* gant Tobe Hooper, pe evel Matilda the Hun er film skiant-faltazi *[[Death Race 2000]]*.

Jack Hill, hag a oa bet rener ar film *[[The Big Doll House]]*, en doa disklêriet diwar he fenn, "I think she could have had a great career, but she couldn't get her personal life together ... she would be fantastic one day, do everything right, and then she would be out until 4 am partying and the next day she would be useless."
## Marv
Goude emlazh he mab Michael, Roberta a oa bet tapet gant ar boan-spered. Marvet eo d'ar 16 a viz Eost 2008 gant un taol-kalon, goude bezañ kemeret re a louzoù. Oadet e oa a 64 vloaz.

## Notennoù ha daveennoù
Louisa Moritz

**Ciro Netto Castro**, brudetoc'h dre he lesanv **Louisa Moritz**, ganet d'ar 25 a viz Gwengolo 1936 hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Genver 2019, a oa un aktourez hag un alvokadez kuban-stadunanat. Ur wech erruet e New York o tont eus Kuba, he devoe tapet ur vestroni war ar Gwir. Goude-se e oa deut da vezañ aktourez. Brudet eo bet dre he rolloù evel en *[[One Flew Over the Cuckoo’s Nest]]* gant Jack Nicholson, Myra en *[[Death Race 2000]]* ha dre ar stirad skinwel *[[Love, American Style]]*.
## Marv
Marvet eo goude ur gouezhadenn, oadet e oa a 82 vloaz.

## Bill Cosby
E miz Du 2014 e oa bet Louisa Moritz unan eus ar maouezed kentañ oc'h embann e oa Bill Cosby un torfedour reizhel. Embannet he devoa e oa bet arsailhet gantañ er green room eus an abadenn *[[The Tonight Show]]* e 1971. Cosby en devoa embannet e oa ul liverez gevier. Douget he devoa klemm evit tagadenn war he brud, hec'h alvokad a gendalc'h gant ar c'hlemm goude he marv.

## Notennoù ha daveennoù
Angwazhiad

**Angwazhiad** a vez graet eus un harz trumm eus donedigezh ar gwad en ul lec'h resis eus ar c'horf, ar pezh a grou un oaled iskemiezh lec'hel. An angwazhiad a zo liammet ouzh un Thrombus e red ar gwaziennoù a-raok lec'h an iskemiezh. Ar stouf a c'hell bezañ awenet gant meur a dra evel lipidoù, kellligoù gwad, pe diskolpadennoù kelligoù Endothelium.
## Abegoù
Meur a abeg a c'hell bezañ abeg d'an angwazhiad : an oad, an hêrezh, ar reizh (paotr), an arsez, ar butun, an deuc'hegezh, re a lipidoù pe sukr (an diabet) gwask-gwad gwaziennel.
Van Loo

**Van Loo** zo anv un tiegezh livourien c'hall, a orin izelvroat: 
**Jacob van Loo (1614-1670)
**Jean van Loo
**Louis-Abraham van Loo (v. 1641-1712)
**Jean-Baptiste van Loo (1684-1745)
**Louis Michel van Loo (1707-1771) 
**François van Loo (1708-1732) 
**Charles Amédée Philippe van Loo (1717-1795)
**Charles André van Loo (1705-1765), lesanvet « Carle Van Loo»
**Jules-César-Denis van Loo (1743-1821), e vab 
*Albert Vanloo (1846-1920), skrivagner belgiat
Zuzana Čaputová

**Zuzana Čaputová**, ganet Strapáková d'an 21 a viz Even 1973, zo ur bolitikourez, alvokadez ha stourmerez slovak. Dilennet eo bet da brezidantez ar vro, kadoriet e vo d'ar 15 a viz Even 2019. Čaputová e vo ar c'hentañ maouez hag ar yaouankañ e penn ar vro abaoe deroù istor Republik Slovakia e 1993, pa vo kadoriet d'an oad a 45 vloaz.

Da gentañ penn eo bet brudet dre he stourm a-enep ul lastezerezh kontammus e Pezinok, al lec'h ma veve. Enoret e oa bet evit ar stourm-se gant ar Goldman Environmental Prize e 2016.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Zuzana Čaputová
Adsao

**Adsao** e oa kazetenn viziek ar strollad rannvroelour breton katolik gant ar memes anv er bloavezhioù 1929 ha 1935. Krouet e oa bet gant an aotrou Madeg, unan eus pennoù ar Bleun Brug hag a oa bet evel an aotrou Perrot o vont etrezek an emsav broadelour breton en desped da urzhioù eskob Kemper Adolphe Duparc.

Brud bras a oa bet gant al luskad hag ar gazetenn betek ma vefe kendeuzet gant ar Confédération des anciens combattants.

## Liamm diavaez
*Adsao 1932-1935 - Bibliothèque Numérique Bretonne
Emgann Five Forks

**Emgann Five Forks** a oa bet stourmet d'ar 1añ a viz Ebrel 1865, e mervent Petersburg, e Virginia, e SUA, war-dro kroashent linennoù tren Five Forks, en Dinwiddie County, e fin Sez Petersburg. Fin ar Brezel diabarzh stadunanat e oa.

An Union Army renet gant ar major jeneral Philip Sheridan en devoa trec'het un nerzh kengevreet eus an Army of Northern Virginia renet gant ar major jeneral George Pickett. Nerzhioù an Unaniezh a oa deuet a-benn da lazhañ ouzhpenn 1000 soudard kengevreet ha da bakañ ur 4000 prizoniad bennak. Deuet e oa an Unaniezh a-benn da aloubiñ Five Forks, ur c'hroashent strategel evit ar Su a-fed linennoù dezougen dre dren. 

Goude Emgann Dinwiddie Court House (31 a viz Meurzh) da 10:00 eur noz, ar Vvet korfad traodegiezh a errue nepell diouzh an dachenn-emgann evit reiñ harp da korfad marc'hegiezh Sheridan. Urzhioù Pickett a-berzh e penn ofiser ar jeneral Robert E. Lee a oa da zifenn kroashent dezougen Five Forks "at all hazards" (ne ra forzh ar goust) dre ma oa ur poent strategel evit ar su.

## Enorioù Medal of Honor
Ar soudarded eus an Union Army : Wilmon W. Blackmar, John Wallace Scott, Robert F. Shipley, Thomas J. Murphy, August Kauss, William Henry Harrison Benyaurd, Jacob Koogle, George J. Shopp, Joseph Stewart, William W. Winegar, Albert E. Fernald, Adelbert Everson, James G. Grindlay, Charles N. Gardner, Henry G. Bonebrake, Hiram H. De Lavie ha David Edwards a voe holl enoret gant ar Medal of Honor evit o obererezhioù en emgann.
George Pickett

**George Edward Pickett**, bet ganet d'ar 16 a viz Genver 1825 hag aet da Anaon d'an 30 a viz Gouhere 1875, a oa un ofiser en United States Army ha deuet da vezañ major jeneral e Lu Stadoù Kengevreet Amerika e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.

Brudet ha gwallvrudet e voe war ar memes tro evit bezañ bet e penn an argadenn graet *[[Argadenn Pickett]]* anezhi, un argadenn didalvoud met gwadus e-pad trede devezh Emgann Gettysburg. E vuhez evel ofiser a oa echuet er vezh pa voe trec'het garv e rann-arme en Emgann Five Forks.

Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|*Battle of Gettysburg* (Thure de Thulstrup, 1887) — War an tu dehoù emañ *Pickett's Charge*
Emgann Spotsylvania

**Emgann Spotsylvania Court House**, pe **Emgann Spotsylvania** (pe *Spottsylvania*) hepmui, a oa eil emgann al letanant jeneral Ulysses S. Grant e kampagn Overland e 1864, e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. 

## Istor
Goude Emgann Wilderness, a oa bet gwadus met hep trec'her anat ebet, lu Grant a oa kilet evit pellaat diouzh ar jeneral kengevreet Robert E. Lee hag e lu. Aet e oa lu an Unaniezh war-zu ar gevred, o klask desachañ Lee evit trapañ anezhañ en ul lec'h aesoc'h a-fet strategiezh. Unvezioù eus lu Lee a oa deuet a-benn da dalañ ouzh an Union Army e meur a lec'h e kroashentoù Spotsylvania Court House, Virginia, ha kroget e oant da doullañ fozioù-difenn. Argadennoù lies a voe gant ehanoù adal an 8 betek an 21 a viz Mae 1864. Grant en doa klasket terriñ al linennoù kengevreet e meur a lec'h met en aner. A-benn ar fin ne oa bet trec'her anat ebet en emgann-se, ur wech ouzhpenn. Gant 32 000 soudard kollet en daou du e oa bet an emgann gwadusañ eus ar c'hampagn brezel.

Grant en doa adlakaet mat e linennoù evit klask freuzañ al linennoù enebour ur wech c'hoazh met en ur glask kaout un hent aesoc'h evit tagañ Lee. Kroget e voe gant an rgadenn ziwezhañ gant Hancock d'an 18 a viz Mae, met un taol-kleze en dour e voe. Ur sklêrijennadenn nerzhus gant al letanant jeneral Richard S. Ewell en Harris Farm d'an 19 a viz Mae a voe ur c'hwitadenn wadus. D'an 21 a viz Mae, Grant a gile e nerzhioù lu ha tec'hout war-zu ar gevred o klask tremen dreist tu dehoù Lee. Kampagn Overland a gendalc'ho gant Emgann North Anna.
## Kolloù
Pemp ofiser jeneral a voe lazhet pe gloazet e-pad an emgann: evit an Unvaniezh major jeneral John Sedgwick hag ar jeneraled brigadenn James C. Rice ha Thomas G. Stevenson; evit ar re Kengevreet Junius Daniel hag Abner M. Perrin.
John Sedgwick

**John Sedgwick**, bet ganet d'an 13 a viz Gwengolo 1813 hag aet da Anaon d'an 9 a viz Mae 1864, a oa ur c'helenner, ofiser a vicher ha jeneral en Union Army e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Gloazet e oa bet teir gwech e-pad Emgann Antietam e penn e zivizion en un argadenn c'hwitet, ha n'en doa ket gallet kemer perzh en Emgann Fredericksburg. Dindan e urzhioù, ar VIvet Korfad a oa bet a-bouez e-pad Kampagn Chancellorsville, er stourm a-enep an nerzhioù kengevreet en Eil emgann Fredericksburg hag Emgann Salem Church. E gorfad a oa erruet da ziwezhañ war dachenn Emgann Gettysburg ha ne reas ket kalz traoù eno. 

Sedgwick a voe lazhet gant ur mailh-tenner e-pad Emgann Spotsylvania Court House d'an 9 a viz Mae 1864. Deuet e oa neuze dres a-us d'ar major jeneral James B. McPherson, ar major jeneral Joseph K. Mansfield, ar major jeneral John F. Reynolds (4 a viz Gouhere 1863, emgann Gettysburg) an ofiser uhelañ en istor Stadoù-unanet Amerika e-pad ar brezel diabarzh stadunanat. Brudet mat eo chomet e frazenn ziwezhañ: "They couldn't hit an elephant at this distance." (ne c'hellfent ket tizhout un olifant keit-se".
Enez Lord Howe

**Enez Lord Howe** (*Lord Howe Island* e saozneg, *Lord Howe's Island* gwechall) zo un enezenn aostralian, er Mor Tasman, etre Aostralia ha Zeland Nevez, 600 km er reter da Bort Macquarie, 780 km er biz da Sydney ha 900 km er mervent da Enez Norfolk.
Joseph K. Mansfield

**Joseph King Fenno Mansfield**, bet ganet d'an 22 a viz Kerzu 1803 hag aet da Anaon d'an 18 a viz Gwengolo 1862, a oa un ofiser a vicher en United States Army, un ijinour trevour hag ur jeneral en Union Army e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Unan eus an ofiserien uhelañ e voe ken na voe lazhet e-pad ar brezel diabarzh, en Emgann Antietam.