open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Robert Walser

**Robert Walser** (15 a viz Ebrel 1878, Bienne, Suis - 25 a viz Kerzu 1956, Herisau, Suis) a oa ur skrivagner hag ur barzh suis a skrivas en alamaneg.

## E vuhez
E familh Walser e oa eizh bugel. Ar skol a guitaas d’an oad a bevarzek vloaz, ha ti e dud a guitaas pa oa seitek vloaz. Meur a veaj a reas goude-se, ha klask a reas sevel pezhioù-c’hoari, hep ober tamm berzh ebet. Bewech ma laboure e tileze e labour kerkent hag e oa pinvidik a-walc’h evit kaout amzer da skrivañ hep bezañ rediet da labourat.
Levezonet e voe gant ar micherioù liesseurt a reas : mevel, sekretour, pe c’hoazh implijiad ti-bank.

E 1904 e voe embannet e skrid kentañ : *Fritz Kochers Aufsätze* (skridaozadennoù Fritz Kocher), met ne reas ket berzh a-walc’h evit gounit e vara. Mont a reas da chom e ti e vreur (Karl Walser) e Berlin hag e daolenniñ a reas en danevell anvet “Buhez ul livour” (dastumadeg *Seeland*, 1920). 
Etre 1907 ha 1909 e skrivas lodenn gentañ e oberenn : *Geschwister Tanner* (Ar vugale Tanner) e 1907, *Der Gehülfe* (Ar mevel) e 1908 ha *Jakob von Gunten* e 1909.
Berzh a reas e-touez skrivagnerien Berlin ha meulet e voe gant re bouezusañ ar mare-se, Robert Musil ha Franz Kafka en o zouez.
E 1913 ez eas kuit eus Berlin hag en em stalias e Bienne. Ne ouezer ket re perak e tec’has kuit eus Berlin, Walser a lavaras e felle dezhañ bezañ en ur aergelc’h sioul a-benn skrivañ. Met e gwirionez e voe paket gant un diwaskadenn.
Lakaat a reas embann danevelloù ha barzhonegoù : *Geschichten* (Istorioù) e 1914, *Der Spaziergang* (Ar bourmenadenn) e 1917 ha *Die Rose* (Ar rozenn) e 1925. Chom a reas e diavaez ar gevredigezh hag e diavaez birvilh bed al lennegezh. Gant *Ar rozenn* e voe echu e oberenn : e 1929 ez eas da ti ar re sot e Herisau. Eno e chomas betek devezh Nedeleg 1956 : en deiz-se ez eas kuit da bourmen, hag e valeas betek ma vefe skuizh ha ma varvfe.

## Oberennoù
* *Fritz Kocher Aufsätze*, 1904 
* *Geschwister Tanner*, 1907 
* *Der Gehülfe*, 1908 
* *Jakob von Gunten*, 1909 
* *Geschichten*, 1914 
* *Der Spaziergang*, 1917
* *Die Rose*, 1925
* *Seeland*, 1920
* *Poetenleben*, 1917

## Liammoù diavaez
*  Robert-Walser-Archiv savet e 1973 gant diazezedur Carl Seelig e Zürich.
*  ''The case of Robert Walser'' e vuhez

## Notenn
N’eus liamm ebet etre Robert Walser hag ar skrivagner alaman Martin Walser (1927-).
Adlane Arab

**Adlane Arab** a zo bet ganet e 1980.

C'hoarier echedoù aljerian.

Mestr Etrebroadel eo abaoe 2025 ha Gourdoner FIDE abaoe 2019.

2 465 edo e renk Elo *Standard* e miz Gwengolo 2025, 2 412 e renk *Fonnapl*, 2 414 e renk *Luc'hed*.
### Tournamant Etrebroadel [[Sousse|Hammam Sousse]] ([[Tunizia]])
E miz Gouere 2008 e voe trec'h gant 7,5 poent, un hanter-boent dirak Oleg Koulikov (Rusia) hag Aimen Rizouk (Aljeria).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiad]]
C'hoari a reas e skipailh broadel Aljeria:
* e 2002 er 35 Olimpiad e Bled (Slovenia),
* e 2006 er 37 Olimpiad e Torino (Italia).
### Tournamant ''Fonnapl'' [[Koweit (kêr)|Kêr Koweit]]
E miz Du 2025 e tapas an deirvet plas, 6,5/9.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* E stadegoù en Olimpbase
Chiapas

**Chiapas** zo unan eus an 31 a stadoù kevredet a ya d'ober Bro-Vec'hiko. E gevred ar vro emañ ha Tuxtla Gutiérrez eo ar gêr-benn. Gwechall e oa e Rouantelezh Guatemala

, da vare an trevadennerezh spagnol. E 1824, goude ur boblvouezhiadeg, e teuas da voud unan eus stadoù Mec'hiko.

Brudet eo Palenque, lammoù-dour Agua Azul, hag an emsavadeg ouzh ar gouarnamant. 118 kumun zo, ha 29 MAREZ (*municipios autónomos en rebeldía*).
Chihuahua

**Chihuahua** zo un anv-lec'h eus Mec'hiko:
* anv ur stad : Chihuahua (stad), 
* anv ur gêr Chihuahua (kêr), kêrbenn ar stad-se.
* Gouelec'h Chihuahua, er stad-se
* Chihuahua (chas), ur ouenn chas eus ar vro.
Coahuila

**Coahuila**, a zo *Estado Independiente, Libre y Soberano de Coahuila de Zaragoza* hec'h anv ofisiel, zo unan eus an 31 a Stadoù kevredet a ya d'ober riez Mec'hiko, en hanternoz ar vro.

Saltillo eo ar gêr-benn hag unan eus ar 37 kumun. Ar re vrasañ all eo : Torreón, Monclova, Piedras Negras ha Ciudad Acuña.
Colima (stad)

**Colima** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e kornôg kreiz ar vro, etre Jalisco en hanternoz hag er sav-heol, ha Michoacán er c'hreisteiz, stok ouzh ar Meurvor Habask. Unan eus ar stadoù bihanañ eo, 5 455 km² dezhi. E niveradeg 2005 e oa 567,996 den o chom enni.

Colima eo ar gêr-benn. Manzanillo (Mec'hiko) ha Tecomán eo ar c'hêrioù bras all.
Durango (stad)

**Ur bajenn disheñvelout [[Durango]] zo ivez.* 

**Durango** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, un tamm en hanternoz da greiz ar vro. 

Victoria de Durango eo ar gêr-benn.
Mahfoud Boudiba

**Mahfoud Boudiba** a zo bet ganet e 1966 ha marvet d'ar 14 a viz Du 2017.

Ur c'hoarier echedoù aljerian e oa.

Mestr Etrebroadel e oa.

2 094 edo e renk Elo *Standard* diwezhañ.

Gourdoner er c'hleub *[[Aleksandr Alec'hin|Alekhine]]* e Noisy Le Grand (Bro-C'hall) e oa.

C'hoari a rae e Kleub Tremblay e Bro-C'hall. 

Kampion Echedoù Aljeria en Aljer e 1988.

C'hoari a reas e skipailh broadel Aljeria en 28 Olimpiad e 1988 e Thessaloniki (Gres) hag en 29 Olimpiad e 1992 e Manila (Filipinez).

Aozet e voe an *Tournamant Mahfoud Boudiba* en e enor e Tremblay e Bro-C'hall e miz Gwengolo 2019 hag ar *Memorial Mahfoud Boudiba* en Aljer e miz Ebrel 2020.

## Liammoù diavaez
* E c'hoari e Chessgames 
* E fichenn FRBE 
* E stadegoù en Olimpbase 
## Notennoù ha daveennoù
Sharat Chandra Chatterji

**Sharat Chandra Chatterji** (anavezet ivez evel **Sarat Chandra Chattopadhyay** pe **Sharat Chandra Chatterjee** (15 Gwengolo 1876 - 16 Genver 1938) a oa ur skrivagner eus India. Unan eus ar romantourien brudetañ e oa e Bengal, en 20vet kantved. 

Plediñ a ra e skridoù, evel filmoù Satyajit Ray diwezhatoc'h, gant an dislavarioù a oa da neuze e kevredigezh ar Bengal, etre an hengoun hag ar vuhez vodern. Unan eus e romantoù brudetañ zo anvet Devdas, ha meur a film a zo bet savet diwarnañ abaoe.

## Oberennoù
* *Bindur Chhele* (1913)
* *Ramer Shumoti* (1914)
* *Baradidi* (1907)
* *Arakhsanya* (1916)
* *Devdas* (1917, skrivet e 1901)
* *Parineeta* (1914)
* *Biraj Bou* (1914)
* *Palli Shomaj (1916)
* *Choritrohin* (1917)
* *Srikanto* (4 lodenn, 1917, 1918, 1927, 1933)
* *Datta* (1917-19)
* *Grihodaho* (1919)
* *Dena Paona* (1923)
* *Pother Dabi* (1926)
* *Ses Prasna'' (1931)
Arkadij Naiditsch

**Arkadij Naiditsch** a zo bet ganet d'ar 25 a viz Here 1985 e Riga e Latvia.

Mestrc'hoarier echedoù alaman.

Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) eo abaoe miz Ebrel 2001.

Trec'h eo bet e Tournamant Echedoù Dortmund e 2005, dirak Loek van Wely, Veselin Topalov, Piotr Svidler, Vladimir Kramnik, Michael Adams ha Péter Lékó.

Kampion Echedoù Alamagn e Ghert e 2007.

2 665 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
Zacatecas

** Zacatecas** zo un anv-lec'h e Mec'hiko:
*anv ur stad e Mec'hiko, Zacatecas (stad), diwar anv ar bobl o chom eno.
*anv ur gêr, Zacatecas (Zacatecas), kêr-benn ar stad anvet *Zacatecas *
Guanajuato

**Guanajuato** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e-kreiz ar vro. 

Guanajuato eo ar gêrbenn. León eo ar gêr vrasañ.
León (Mec'hiko)

* *Ur bajenn disheñvelout [[León]] zo ivez.*
**León**, pe **León de los Aldama**, eo kêr vrasañ stad Guanajuato zo e Republik Mec'hiko, e-kreiz ar vro.
## Istor
Guerrero

** Guerrero** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Bro-Vec'hiko, e kreisteiz ar vro. Anvet eo diwar-lerc'h Vicente Guerrero, ur politikour a stourmas evit dizalc'hted Mec'hiko. 

Chilpancingo de los Bravo eo ar gêr-benn. Acapulco eo ar gêr vrasañ.
Kelc'h Kreisau

**Kreisauer Kreis** (Kelc'h Kreisau) a oa bet ur strollad rezistanted a-enep an naziegezh en Alamagn etre 1940 ha 1944. 25 ezel a voe en aozadur ar penn uhelañ a oa Helmuth James Graf von Moltke. Al lec'h kejañ a oa bet e skraper oabl er gêraidenn war ar maez Kreisau, e Silezia.

Izili ar c'helc'h a oa dreist-holl paotred gant nebeut maouezed. An orinoù sokial relijiel pe relijiel a oa lies, kavet e veze: tud noblañs, protestanted, katoliked, sokialourien pe mirourien. en desped d'an diforc'hioù-se izili an aozadur Kreisau a oa holl a-du evit stourm a-enep ren Hitler war Alamagn kement evit abegoù a-vad pe relijiel. E-pad an emvodoù, ar c'helc'h a glaske kavout penaos e vefe adaozet Alamgn ur wech echuet gant ren an Trede Reich. Ar c'helc'h ne oa ket un aozadur feuls ne faote ket dezho lakaat trumm ar riez da gouezhañ, an nazied o devoa tamallet dezho da vezañ treitourien dre ma oant holl a-du hag asur e vefe kollet ar brezel gant Alamagn.

Fin ar strollad a grogas pa voe harzet Helmuth von Moltke gant ar Gestapo e miz Genver 1944. Darn bras an izili a voe harzet goude taol lazhañ Hitler c'hwitet gant Claus von Stauffenberg d'an 20 a viz Gouhere 1944. An izili harzet a voe lakaet d'ar marv memes ma ne oant ket liammet end eeun gant ar gwalldaol c'hwitet.
## Izili bennañ :
 
:Alfred Delp
:Horst von Einsiedel
:Otto Heinrich von der Gablentz
:Eugen Gerstenmaier
:Hans-Bernd von Haeften
:Theodor Haubach
:Paulus van Husen
:Albrecht von Kessel
:Lothar König
:Julius Leber
:Hans Lukaschek
:Carlo Mierendorff
:Helmuth James von Moltke
:Hans Peters
:Harald Poelchau
:Adolf Reichwein
:Augustin Rösch
:Theodor Steltzer
:Carl Dietrich von Trotha
:Adam von Trott zu Solz
:Peter Yorck von Wartenburg

## Er sevenadur
* Ar *c'helc'h Kreisau* a adkaver en heuliad c'hoarioù Wolfenstein. Gant lod eus izili ar strollad eo sikouret an haroz en e stourm a-enep an nazied.

## Liamm diavaez
*http://resistanceallemande.online.fr/kreisau/kreisau.htm
Aksoum

Ur gêr eus Etiopia eo **Aksoum** (አክሱም, Aksum). Er stad kevredadel anvet Tigrae emañ. Hervez Ajañs Kreiz Stadegoù Etiopia ez eus 47.320 annezad o chom enni.

Kêr-benn relijiel Iliz ortodoks Etiopia eo. Ortodoks eo 75% eus an Aksoumiz. Muzulmaned sunit ha kristenien all eo ar peurrest eus an annezidi. Kêr sakrañ Etiopia eo hag unan eus lec'hioù pirc'hirinañ pennañ ar vro. T'imk'et (Gouel ar Rouaned), d'ar 7 a viz Genver ha Maryam Zion e dibenn miz Du eo ar gouelioù relijiel pouezusañ.

## Ur rouantelezh eus an Henamzer
Kêr-benn rouantelezh Aksoum, savet er c'hantved Iañ, e voe. Ur briñselezh e voe er penn kentañ. En em ledañ a reas buan ar rouantelezh eus Yemen betek reter Soudan o lonkañ ar rouantelezhioù bihan tro-dro. En he barr e voe er Vvet kantved. Ur vro genwerzhel c'halloudus e voe d'ar mare-se. Kontrollañ a rae an hentoù kenwerzhel etre Afrika hag Azia. Ergerzhadegoù a gaso da-benn en tu al eus ar Mor Ruz, evel e 571 a-enep Mekka. Ar vro gentañ a skoas moneiz en Afrika e voe.

Ar mein-sonn eo savadurioù pouezusañ Aksoum : pikol obeliskennoù kizellet gant tresoù int. Hervez an henoniourien e oant bet savet a-us da vezioù penntierned ar rouantelezh kozh. E-touez ar mein-sonn-se emañ an unvein benet brasañ er bed. 35 metr uhelder e oa an obeliskenn uhelañ. Sur a-walc'h he doa kantennoù metal war ar c'hostezioù.
Bezioù niverus zo bet kavet, reoù zo a oa bet gweladennet dija. E mirdioù Aksoum hag Addis Abeba emañ ar pinvidigezhioù enno.
E norzh kêr Aksoum emañ strollet an darn-vrasañ eus ar mein-sonn. Enskrivet eo lec'hiad henoniezh Aksoum e roll glad bedel an UNESCO abaoe 1980.
Lec'hioù all a ya d'ober glad Aksoum evel Itron Varia Sion bet savet e 1665. Hervez kont emañ Arc'h ar c'hevredad enni. En iliz-se e veze kurunet impalaerien Etiopia betek Fasilides (XVIIvet kantved), ha diwezhatoc'h adalek Yohannes IV (XIXvet kantved) betek ma 'z eas an impalaeriezh da get.

## An orin
En em gavout a reas Sabaiz, Mineiz hag Homerited en Etiopia eus rouantelezhioù « Arabia Eürus » (Yemen) etre 1 000 ha 400 a-raok J.-K.

## A bep seurt

Un aerborzh zo en Aksoum (kod AITA : AXU).
Igor C'henkin

**Igor C'henkin** a zo bet ganet d'ar 21 a viz Meurzh 1968 e Vladimir (Rusia).

Mestrc'hoarier echedoù alaman.

Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) eo abaoe 1992.

Trec'h eo bet e Tournamant Echedoù Andorra e miz Gouere 2006 gant 7 poent diwar 9.

Kemer a reas perzh e Kampionad bedel an echedoù (FIDE) ha skarzhet e voe en eil tro gant Roustam Kasimdjanov.

2 655 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg) 
* E c'hoari e 365chess (e saozneg)
Daniel Fridman

**Daniel Fridman** a zo bet ganet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1976 e Riga (Latvia).

Mestrc'hoarier echedoù alaman ag orin eus Latvia.

Dimezet eo gant ar vestrc'hoarierez Anna Zatonskih.

Mestr Etrebroadel (FIDE) abaoe 1994, Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) abaoe 2001.

Kampion Echedoù Alamagn e Bad Wörishofen e 2008.

C'hoari a ra er C'hleub "SV Mülheim-Nord".

2 637 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
* Ur pennad diwar e benn e lec'hienn Kevre Alaman an Echedoù (en alamaneg)
Tigrae

**Tigrae**, pe **Tigray** (geuzeg : ትግራይ) zo ur rannvro e norzh Etiopia, war ribl an harzoù gant Eritrea pelloc'h en norzh, Soudan er c'hornôg ha rannvro Amhara er su. Mek'ele eo ar gêr-benn. Al lod brasañ eus ar boblañs a zo eus ar genel heñvelanvet. 

Gouarnamant Tigrae a zo rannet gant ur galloud seveniñ renet gant ar prezidant Tadesse Werede, gant ur galloud lezenniñ, ur C'huzul-Stad hag ur skourr justis hag a zo suj d'al lezvarn uhelañ.

E penn-kentañ miz Du 2020 e oa kroget ur bec'h etre Talbenn poblek dieubidigezh Tigrae (TPLF) ha gouarnamant kevredadel Etiopia (harpet gant Eritrea) ; buan eo aet ar bec'h betek dont da vezañ Brezel Tigrae, o plantañ reuz bras er rannvro, ha deuet eo war wel anat e oa ur c'hampagn naetadur etnek eus ar boblañs tigraean Ouzhpenn da 600&nbsp;000 den a vije bet lazhet e-kerzh ar brezel.

## Notennoù
Jan Gustafsson

**Jan Gustafsson** a zo bet ganet d'ar 25 a viz Even 1979 e Hamburg (Alamagn).

## C'hoarier [[echedoù]]

Mestrc'hoarier echedoù alaman .

Mestr Etrebroadel (FIDE) abaoe 1999, Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) abaoe 2003.

C'hoari a ra er C'hleub "Hamburg SK".

Ezel eus skipailh broadel echedoù Alamagn abaoe 2002.

C'hoari a reas e skipailh broadel echedoù Alamagn en Olimpiadoù Echedoù e Calvià e 2004.

2 620 edo e renk Elo e miz Gouere 2008. E wellañ renk Elo a voe 2 627, bet tapet e miz Imbril 2005.

## Disoc'hoù
Kampion Echedoù dre skipailh eus Alamagn dindan 13 vloaz e 1992.

Kampion Echedoù hiniennel Alamagn dindan 15 vloaz e 1994.

Kampion Echedoù hiniennel Alamagn dindan 17 vloaz e 1996.

Kampion Echedoù dre skipailh eus Alamagn dindan 20 vloaz e 1996.

Kampion Echedoù "blitz" Alamagn e 2001.

Eilvet e Kampionadoù Echedoù Alamagn e 2004 ha 2005.

## C'hoarier [[poker]]

C'hoari a ra poker a-wezhoù; skrivet en deus ul levr a-zivout ar poker, a-gevred gant ar c'hoarier a-vicher izelvroat Marcel Lüske.

## Liamm diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chessgames (e saozneg)
* official website
Hidalgo (stad)

** Hidalgo** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e kreiz ar vro. 

Pachuca de Soto eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.
Mek'ele

Kêr-benn rannvro-stad Tigrae eo Mek'ele (መቀሌ en amhareg), e norzh Etiopia. 169.207 annezad a oa o chom enni e 2005. En XIXvet kantved en doa an impalaer Yohannes IV Etiopia staliet e annez duhont.

Ur gêr hag ur woreda eo Mek'ele (13°29′N 39°28′R). Emañ e takad Su Tigrae rannvro-stad Tigrae. Lec 'hiet eo da 2 060 m uhelder ha da 780 km en norzh da Addis Abeba.
Maria Annunziata Carolina Buonaparte

**Maria Annunziata Carolina Buonaparte**, a zo anavezet e galleg evel *Caroline Bonaparte*, a oa c'hoar d'an impalaer Napoleone Buonaparte. Dugez-veur Berg ha Cleves e oa, kenrouanez Naplez ha Sikilia, priñsez Murat, ha kontez Lipona. Ganet e oa en Aiacciu, Corsica, d'ar 25 a viz Meurzh 1782 &ndash; ha marvet d'an 18 a viz Mae 1839 e Firenze), a oa ar seizhvet bugel, eus ar re chomet bev, da Carlo Buonaparte ha Letizia Ramolino. 
He zud a oa noblañsed vihan. A orin eus Toskana e oa an tiegezh, deuet da chom da Gorsika er  kantved. 
## He buhez
Ganet e oa en Aiacciu e 1782. C'hoar e oa da Joseph Bonaparte, Napoleone Buonaparte, anavezetoc'h en e stumm gallekaet Napoléon Bonaparte, da Luciano Buonaparte, Maria Anna Buonaparte, Luigi Buonaparte ha Maria Paoletta Buonaparte, koshoc'h egeti, ha da Girolamo Buonaparte, a oa yaouankoc'h.

E 1793 ez eas an tiegezh da chom da Vro-C'hall e-pad an Dispac'h gall. 
Eno ez eas e karantez ouzh Joachim Murat, ur jeneral d'he breur, ha lidet e voe an eured d'an 20 a viz Genver 1800. Ur plac'h yaouank 17 vloaz e oa Maria Annunziata Carolina, gallekaet e Caroline, en amzer-se. Da gentañ ne fellas ket d'ar breur bras Napoleone o lezel da zimeziñ, met a-benn ar fin e voe kendrec'het gant e wreg Joséphine. 
Caroline a oa bet er skol e St. Germaine diazezet gant Jeanne Campan. Ganti e oa Hortense, merc'h Josephine ha pried breur Caroline, Luigi, pe Louis.

## He bugale

Pevar bugel o devoa Maria Annunziata Carolina ha Joachim :
* *Achille*, pe *priñs Achille Charles Louis Napoléon Murat*, kentañ Priñs Soveren Pontecorvo, Eil Priñs Murat]] (Pariz, 21 a viz Genver, 1801 - Jefferson County, Florida, 15 a viz Ebrel, 1847), dimezet e Tallahassee (Florida), d'an 12 a viz Gouhere 1826 da Catherine Daingerfield Willis (e-kichen Fredericksburg, Virginia, 17 a viz Eost 1803 - Tallahassee, Florida, 6 a viz Eost 1867), merc'h Colonel Byrd C. Willis (Eost 29, 1781 - 1846) ha d'e wreg Mary Lewis, marvet divugale
* Priñsez Marie Letizia Josephine Annonciade Murat (Pariz, Ebrel 26, 1802 - Bologna, Meurzh 12 1859), m. Venice, Here 27, 1823 Guido Taddeo Marchese Pepoli, Conte di Castiglione (Bologna, Gwengolo 7, 1789 - Bologna, Meurzh 2, 1852), hag he doe ur verc'h
* ''Lucien'' Charles Joseph Napoléon Murat, eil Priñs Pontecorvo, 3de Priñs Murat (Milano, 1803 - Pariz, 1878), dimezet e Bordentown (New Jersey) e 1831 da Caroline Georgina Fraser (Charleston (South Carolina), 1810 - Pariz, 1879), merc'h da Thomas Fraser ha pried da Anne Lauton, and had issue; he was an associate of his first cousin Napoleon III of France
* Louise Julie Caroline Murat (Pariz, 21 a viz Meurzh, 1805 - Ravenna, 1añ a viz Kerzu, 1889), dimezet e Trieste d'ar 25 a viz Here 1825 da Giulio Conte Rasponi (Ravenna, 19 a viz C'hwevrer, 1787 - Firenze, 19 a viz Gouhere, 1876).

## Rouanez Naplez
E 1806 e teuas da vout dugez-veur Berg ha dugez Kleve. 
E 1808 ez eas da-heul he fried anvet da Roe Naplez gant he breur Napoleone.

## Notennoù
Karolina Světlá

**Karolina Světlá** (**Johanna Rottová** hec'h anv plac'h yaouank), ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1830 ha marvet d'ar 7 a viz Gwengolo 1899, a oa ur skrivagnerez tchekek eus an . He romant kentañ, *Vesnický román* (Romant ur gêriadenn), a voe embannet e 1867. Kontadennoù he deus skrivet ivez.

## Hec'h oberennoù
**První Češka* (1861)
**Kříž u potoka* (1868)
**Vesnický román* (1869)
**Černý Petříček* (1876)
**Frantina* (1876)
**Nemodlenec* (1878)

## Liammoù diavaez
* He buhez, e tchekeg
Yucatán (stad)

**Yucatán** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Bro-Vec'hiko, e penn pellañ reter ar vro, e ledenez Yucatán.

Bevennet eo gant stadoù Campeche er mervent ha Quintana Roo er biz hag en hanternoz gant Pleg-mor Mec'hiko.

Mérida eo ar gêr-benn.
Tlaxcala

**Tlaxcala** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, hag ar vihanañ anezho, e-kreiz ar vro.

Tlaxcala de Xicohténcatl eo ar gêrbenn.

## Istor

Ur vroad dizalc'h diouzh an Impalaeriezh Aztek e oa Tlaxcala pa erruas ar Spagnoled.
Gwengolo 2008 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2007 e Breizh - **2008 e Breizh** - 2009 e Breizh

2008 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
## Yaou [[4 Gwengolo|4 a viz Gwengolo]]
* digoradur skolaj Diwan al Liger-Atlantel, e Sant-Ervlan.
## Sadorn [[27 Gwengolo|27 a viz Gwenholon]]
* bet roet Kolier an Erminig da Roger Abjean, Gweltaz ar Fur, Yvonne Breilly-Le Calvez ha Viviane Helias, e Roazhon.
 

__NOTOC__
Stad Mec'hiko

** Stad Mec'hiko** (berraet alies en "Edomex", diwar *Estado de México* e spagnoleg) zo unan eus an 31 a stadoù a ya d'ober Bro-Vec'hiko. E-kreiz ar vro emañ. Toluca eo ar gêr-benn. Kêr-Vec'hiko n'emañ ket enni.

Enni emañ dismantroù Teotihuacan.
Bamako

Kêr-benn Mali eo **Bamako**. Emañ war ribl ar stêr Niger, e mervent ar stad. E 2006 e oa 1.690.471 a dud enni, annezet war 267 km². Dont a ra an anv *Bamako* eus ur ger a dalvez "poull ar c’haiman" e bambareg.

Annezet eo al lec’h abaoe ar ragistor moarvat. Krouet e voe kêr er  gant ar bobl *niaré*, zo chomet ur roud eus hec’h anv e *Niaréla*, unan eus karterioù Bamako.

E 1883 e voe aloubet ar c’hornad gant ar C'hallaoued. E 1899 e teuas Bamako da vezañ kêr-benn rannvro *Senegal-Uhel* hag adalek 1920 e voe hini *Soudan*. E 1960, pa teuas Mali da vezañ ur stad dizalc’h, e teuas Bamako da vezañ e gêr-benn.

## Liammoù diavaez
*  Lec’hienn ofisiel Bamako
Leu

**Leu** zo
*ur ger gallek kozh, heñvelster gant *loup*, eus an anv latin *lupus*, a veze graet eus ar bleiz, 
**chomet bev en droienn c'hallek *à la queue leu leu*;
*un anv-bihan gallek kozh, 
**kenster gant Loup, e galleg, Lupus e latin, hag Otxoa en euskareg
**a gaver en anv-lec'h Saint-Leu
***deut da vout un anv-tud: *Kont Saint-Leu* e oa anv diwezhañ Luigi Buonaparte .

## Moneiz
Anv ur moneiz eo ivez (kar d'al lur brezhonek, diwar al latin *libra*)
*e Roumania, al leu rouman
*e Moldova, al leu moldav
Saint-Leu

**Saint-Leu** zo un anv-lec'h gallek, deuet diwar anv ur sant Leu, pe Loup. 
Teir c'humun c'hall zo en anv-se :
* Saint-Leu, ur gumun en Enez ar Reünion ;
* Saint-Leu-la-Forêt, ur gumun er Val-d'Oise ;
* *Saint-Leu*, anv-kozh Arzew (departamant Oran) da vare Trevadenn Aljeria (1830-1962) ;

## Lec'hioù all
* Saint-Leu-Taverny, ur gumun c'hall ha n'eus ket anezhi ken.
* Château de Saint-Leu, ur c'hastell savet e kumun Saint-Leu-la-Forêt distrujet en 1837.

## Tud
**Kont Saint-Leu*, anv Luigi Buonaparte, bet roue Holland, e fin e vuhez.
Michoacán de Ocampo

**Michoacán** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko e mervent ar vro.

Morelia eo ar gêr-benn.
Nuevo León

**Nuevo León** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, en hanternoz ar vro, er c'hreisteiz da SUA ha Texas. 

Er su ha mervent dezhi emañ San Luis Potosí; er reter Tamaulipas, er c'hornôg Coahuila. 

Monterrey eo ar gêr-benn.
Oaxaca

**Oaxaca** (distaget /waˈxaka/ e spagnoleg; *Huāxyacac*, /ʋaːsʃʲa'kakʰ/ e nahouatleg) zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Bro-Vec'hiko, e kreisteiz ar vro. Oaxaca de Juárez eo ar gêr-benn.
Querétaro

**Querétaro** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Bro-Vec'hiko, e-kreiz ar vro. Santiago de Querétaro eo ar gêr-benn.
San Luis Potosí

** San Luis Potosí** zo un anv-lec'h e Mec'hiko:
*anv ur gêr, San Luis Potosí (kêr), kêr-benn ar stad anvet *San Luis Potosí*
*anv ur stad e Mec'hiko, San Luis Potosí (stad).

## Pennadoù kar
*San Luis
*Potosí
Sonora (stad)

* *Evit al lec'hioù all anvet heñvel, sellit ouzh [[Sonora]]*

** Sonora** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e gwalarn ar vro, a-stok ouzh Arizona (SUA) a zo en hanternoz dezhi, a-hed aod Mor Cortés

Hermosillo eo ar gêr-benn.
Tamaulipas

**Tamaulipas** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e biz ar vro, stok ouzh Texas (SUA) a zo en hanternoz dezhi. Ciudad Victoria eo ar gêr-benn.
Veracruz de Ignacio de la Llave

** Stad Veracruz** pe **Veracruz de Ignacio de la Llave**, zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e reter ar vro, a-hed Pleg-mor Mec'hiko.

Kêr Veracruz eo ar gêr-benn.

## Monumantoù
* Kêr rakkolombian El Tajín, gant Piramidenn al Lochoù brudet-bras.
Ledenez Baja California

**Ledenez Baja California**, pe **Ledenez Kalifornia Izel**, zo ul ledenez e Norzhamerika e gwalarn Bro-Vec'hiko. En em astenn a ra a-hed 1 250 km, adalek Mexicali (Baja California) en hanternoz, betek Cabo San Lucas e Baja California Sur, etre ar Meurvor Habask ha Pleg-mor California, anvet ivez Mor Cortés.
Campeche

**Campeche** zo un anv-lec'h, hag a vije a orin maya, hag a gaver e Mec'hiko, pezh zo reizh, hag e Brazil, pezh zo souezhusoc'h.

## Orin
Dont a ra eus anv ar gwez *campeche*, pe *kampech* e brezhoneg, pe Haematoxylum campechianum, a orin eus Mec'hiko.

#### 
*ur stad e Republik Mec'hiko, e Ledenez Yucatán, Campeche (stad)
*San Francisco de Campeche, kêr-benn ar stad-se en-eeun, anvet *Campeche* ivez dre verrdro. 
*Campeche (Campeche) , ar gumun (*municipio*) ebarzhet enni San Francisco de Campeche .

#### 
*Campeche zo un distrig eus kumun Florianópolis, kêr-benn stad Santa Catarina, en Enez Santa Catarina,
**Praia do Campeche zo un draezhenn eus Enez Santa Catarina, a-dal d'un enezenn all anvet Enez Campeche . 
**Enez Campeche zo un enezenn vihan nepell diouzh Enez Santa Catarina, e stad Santa Catarina.
Colima

**Colima** zo un anv-lec'h spagnolek e Mec'hiko: 
* anv stad Colima, unan eus stadoù kevredet ar vro ;
* Colima, ar gêr-benn anezhi;
* Menezieg Colima e stad Colima ;
** an Nevado de Colima, uhelañ kern ar venezieg;
* Colima, al lodenn danveneziek anezhi.
*ar yezh colima, e Kolombia.

## Gwelet ivez
Arabat kemmeskañ gant an anv Kolima.
Durango

**Durango** zo un anv-lec'h spagnolek, a orin euskarek.

#### 
* Durango, kumun e Bizkaia
* Emgann Durango, un emgann eus an Impalaeriezh C'hall Kentañ e 1808

#### 
* stad Durango, e Gwalarn kreiz ar vro
* kêr Victoria de Durango, kêr-benn ar stad-se

## 
* Durango, kêriadenn e stad Kolorado, 
* Durango, kêriadenn e stad Iowa.
San Luis

**San Luis** zo anv spagnolek ur sant katolik hag un anv-lec'h a gaver er broioù spagnolek. Klotañ a rafe gant *[[Sant Loeiz]]* e brezhoneg.

### Ilizoù
*Iglesia de San Luis de los Franceses (e Madrid hag e Sevilla)

## Lec'hanvadurezh
#### 
* **[[San Luis (proviñs)|San Luis]]**, proviñs.
* **[[San Luis (kêr-benn)|San Luis]]**, kêr-benn proviñs San Luis.

#### 
* **[[San Luis (parrez)|San Luis]]**, e proviñs Chimborazo.

#### 
* **[[San Luis(El Petén)|San Luis]]**, kumun e departamant El Petén.

#### 
* **[[San Luis (Honduras)|San Luis]]**, kumun e departamant Comayagua.

#### 
* **[[San Luis (Antioquia)|San Luis]]**, kumun e departamant Antioquia, 
* **[[San Luis (Tolima)|San Luis]]**, kumun e departamant Tolima, 
* **[[San Luis (San Andrés y Providencia)|San Luis]]**, kêriadenn e San Andrés y Providencia.

#### 
* **[[San Luis, Pinar del Río (Kuba)|San Luis]]**, kumun e proviñs Pinar del Río.
* **[[San Luis (Kuba)|San Luis]]**, kumun e proviñs Santiago de Cuba.

#### 
* **[[San Luis Potosí]]**, stad.
* **[[San Luis Potosí (kêr)|San Luis Potosí]]**, kêr-benn stad San Luis Potosí. 
* **[[San Luis Río Colorado]]** e Sonora

#### 
* **[[Distrito de San Luis|San Luis]]**, distrig Lima, Perou.
* San Luis de Cañete

#### 
* *San Luis*, stumm spagnolek ar gumun a zo, ent-ofisiel, Sant Lluís, e Menorca, en Inizi Balear.
* **[[San Luis (Boal)|San Luis]]**, en Asturiez.

#### 
* **[[San Luis (Arizona)|San Luis]]**, kêr e stad Arizona.
* **[[San Luis Obispo (California)|San Luis Obispo]]**, kêr e stad California.

#### 
* **[[San Luis (Uruguay)|San Luis]]**, e departamant Canelones.
* **[[San Luis al Medio]]**, e departamant Rocha, tostik d'an harzoù gant Brazil.

#### 
* San Luis
* San Luis

## Pennadoù kar
* Luis
* Saint-Louis, e galleg 
* São Luís, e portugaleg
Hendrik Geeraert

**Hendrik Geeraert** a zo bet ganet d'ar 15 a viz Gouere 1863 e Nieuwpoort ha marvet d'ar 17 a viz Gouere 1925 e Brugge. 

Un haroz poblek mojennel eo e Belgia. Etre an daou vrezel-bed e teuas da vout an den-skouer ag eneberezh start ar siviled ouzh an aloubadeg alaman. 

E-doug ar Brezel bed kentañ dija e teuas Hendrik Geeraert da vout brudet gant soudarded Belgia drek d’an Ijzer evel ar merdead a Nieuwpoort a zigoras ar skluzioù en Nieuwpoort e miz Here 1914, pezh a lakaas un harz da aloubadeg al lu alaman war Dalbenn an Ijzer. 

Hendrik a zo bet ganet en niverenn 40 ag al Langestraat e Nieuwpoort. E dad, Augustinus, a oa ur pesketour "ag Island" hag e vamm, Anna Veranneman, ur vatezh hag un dantelezerez. Hendrik a labouras evel merdead war e dra. P'edo 24 vloaz e timezas gant Melanie Jonckheere e Veurne: eizh bugel a c’hanas dezhe. Mervel a reas en un c'hlañvdi e Brugge d’ar 17 a viz Gouere 1925 . 

Tro hanter miz Here 1914 e kejas ouzh unanad ar brezelijinourezh belgiat a ziwalle ar skluzioù e Nieuwpoort. Arvarus eo an traoù, an Alamaned a gemer Lombardsijde; tostaat a reont eus ar pontoù dreist d'an Ijzer. Divizet eo gant ar pennlu belgiat beuziñ polder Nieuwendamme (Nieuwpoort), pezh a zo bet graet d'an 21 a viz Here gant skoazell Geeraert.

N'eo ket trawalc'h: divizet eo d'an 26 a viz Here beuziñ ar vro etre Nieuwpoort ha Diksmuide. Karel Cogge a ro e skoazell. N'eo ket efedus an taol kentañ. Geeraert a zeu a-benn da gendrec'hiñ ar pennlu da lakaat da zigeriñ dor bras an Noordvaart (*Kanol an Norzh*) er *Ganzepoot* e Nieuwpoort: graet eo d'an 29 a viz Here. Al lu alaman a rank kilañ en ur lezel dafar-brezel ha korfoù-marv soudarded war e-lerc'h. 

Roet e voe da Hendrik Geeraert Kroaz Marc'heg Urzh Leopold (en izelvroeg : *Leopoldsorde*, e galleg: *Ordre de Léopold*), uhelañ urzh milourel Belgia; dibaot-tre eo evit un den nann-soudard. 

E 1950, e boltred a voe lakaet ouzh ur vilhetenn-vank 1 000 Lur Belgiat. Moullet e voe 203 075 000 skouerenn anezhi. Implijet e voe betek 1962. 

## Notennoù ha daveoù
Chihuahua (stad)

**Chihuahua** zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, en hanternoz ar vro.
Chihuahua eo ar gêr-benn. Ciudad Juárez eo ar gêr vrasañ.
Aguascalientes

**Aguascalientes** zo un anv-lec'h e Mec'hiko.
* stad Aguascalientes
* kêr Aguascalientes, kêr-benn ar stad-se
* ar stêr Aguascalientes a red er stad-se end-eeun.

Un *hidrocálido* a vez lavaret eus un den eus ar stad.

## Pennadoù kar
*Agua Caliente hag Agua Caliente, California
Guanajuato (disheñvelout)

**Guanajuato** zo un anv-lec'h eus Mec'hiko. 

* Guanajuato, unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Republik Mec'hiko, e-kreiz ar vro. 
* Guanajuato, kêrbenn ar stad-se. 
* Ar stêr Guanajuato.
Gundomar

**Gundomar** pe **Godomar** a oa diwezhañ roue ar Vurgonded. Mab Gundobad a yeas da roue goude ma oa bet faezhet e vreur Sigismund Burgondia gant ar Franked e 524. Gant skoazell an Ostrogoted e teuas a benn d'adaloubiñ e rouantelezh, met er fin e voe faezhet ha lazhet e 534 ha disrannet e voe rouantelezh ar Vurgonded etre ar rouaned frank.
Ceolred Mercia

**Ceolred Mercia** a voe roue Mercia eus 709 da 716.

Mab e oa da Æthelred Mercia ha d'ur vaouez ha ne oa e wreg anavezet nemeti a-hervez. Roueet e voe goude dilez Cenred ha gwall yaouank e oa d'ar mare-se moarvat. N'ouzer ket nemeur a dra diwar-benn e vuhez hag an darn vrasañ a zo fall.

E 715 e stourmas tud Mercia ouzh Ine Wessex e "Woden's Barrow", met n'anavezer ket piv a c'hounezas. Ceolred a varvas er bloavezh war-lerc'h.

## Daveoù
Tizhog

Un tizhog (pe **tizog**, pe **spazh**, pe **eunuk**) zo un den karget da ziwall gwreg pe gwragez e vestr, en un harem alies, hag a zo bet spazhet pe troc'het, abred a-walc'h en e yaouankiz, da virout outañ da gaout darempredoù revel gant ar merc'hed.
Disamm ma vezont eus binvioù an engehentiñ, n'eo ket an dizhoged evit dozviñ e neizhoù o mistri. Peurvuiañ ne vez troc'het nemet an divgell, met a-wec'hoù e vez troc'het kalc'h an den ivez. 

## Gerioù
**Eunuk** a deu eus ar henc'hresianeg, eunouc'hos/ εὐνοῦχος, pe eus ar ger latin deveret, eunuchus. E latin e veze graet gant ar gerioù spado (eus ar ger henc'hresianek « σπάδων », spadon), ha *castratus*.

## Tizhoged vrudet
* Sima Qian

## Lennegezh
* *An Tizhog*, gant Publius Terentius Afer

## Notennoù
Gnaeus Julius Agricola

**Gnaeus Julius Agricola** eo ar jeneral roman a oa e penn an armeoù roman en Enez Vreizh hag a aloubas hanternoz ar vro. Skrivet e voe e vuhez gant e vab-kaer Tacitus en e levr De vita et moribus Iulii Agricolae. 

## E vuhez
Ganet e oa e Forum Iulii (Fréjus hiziv) war dro ar bloaz 40 goude JK. Mab e oa da Julius Grecinus, eus an urzh senedourel, ha da Julia Procilla. Yaouank e oa pa grogas gant ar politikerezh ha pa glaskas enorioù an arme. Tribun ar bobl e oa e 66, praetor e 68, hag etre 70 ha 73, e oa e penn an XXvet lejion en Enez Vreizh. Anvet e voe da gannad an impalaer Vespasianus eus talek 74 betek 76, ha kaset e voe adarre da Vreizh e 77 evel gouarnour hag eno e chomas betek 84.

Dimezet e oa bet da Domitia Decidiana, eus ur renk uhel.

Dre ma oa bet drouklazet e vamm ha gwastet gant soudarded Marcus Salvius Otho e 69, e savas a du gant Vespazian.

## Pennad kar
* Agricola
Enez Santa Catarina

**Enez Santa Catarina** zo un enezenn er Meurvor Atlantel, dirak aod kreisteiz Brazil, e stad Santa Catarina . Warni emañ Florianópolis, kêr-benn ar stad, ha 315 000 a dud zo o chom enni.

N'eus nemet un toullad kantmetradoù aleshont d'an douar bras, ha daou bont zo: 
- ar pont Hercílio Luz, arouez Florianópolis, ha zo berzet hiriv,
- un daoubont anvet pont Colombo Salles ha pont Pedro Ivo Campos.
Enez Campeche

**Enez Campeche** zo un enezenn er Meurvor Atlantel, er reter da Enez Santa Catarina, e stad Santa Catarina e kreisteiz Brazil.
Listenn inizi Santa Catarina

Setu listenn inizi stad Santa Catarina, e Brazil.

* Ilha do Amendoim
* Ilha de Anhatomirim
* Ilha de Araçatuba (pe Ilha da Fortaleza)
* Ilhas das Aranhas
* Ilhas do Arvoredo
* Ilha do Badejo
* Ilha do Campeche, pe Enez Campeche
* Ilha dos Cardos
* Ilha do Carvão
* Ilha da Casca
* Ilha do Coral
* Ilha Deserta
* Ilha Diamante
* Ilha Feia
* Ilha do Francês
* Ilha das Galés
* Ilha das Garças
* Ilha Guarazes
* Ilha dos Guarás Grande
* Ilha dos Guarás Pequena
* Ilhas Três Irmãs
* Ilha Irmã Costeira pe Ilha Irmã Pequena
* Ilha Irmã de Fora
* Ilha Irmã do Meio
* Ilha das Laranjeiras
* Ilha do Largo
* Ilha Maria Francisca
* Ilha Mata-fome
* Ilha do Maximiliano
* Ilhas dos Moleques do Norte
* Ilhas dos Moleques Pequenos
* Ilhas dos Moleques do Sul
* Ilha dos Noivos
* Ilha dos Papagaios Grande
* Ilha dos Papagaios Pequena
* Ilhota da Palhoça
* Ilha da Paz
* Ilha do Rato
* Ilha Ratones Grande
* Ilha Ratones Pequeno
* Ilha dos Remédios
* Ilha de Santa Catarina, pe Enez Santa Catarina
* Ilha de São Francisco do Sul
* Ilha da Vaca
* Ilha das Vinhas
* Ilha do Xavier
Praia do Campeche

**Praia do Campeche** zo un draezhenn e kumun Florianópolis, en arvor reter Enez Santa Catarina, e stad Santa Catarina e Brazil, a-dal d'un enezenn all anvet Enez Campeche, etre traezhenn Praia da Joaquina ha Morro das Pedras, e distrig Campeche.
Monterrey (disheñvelout)

**Monterrey** zo un anv-lec'h spagnolek, a glot gant ar Montréal gallek. Ar stumm Monterey a gaver er broioù saoznek dreist-holl. 

## Lec'hioù
* Monterrey, pe Monterrei e galizeg, ur gumun e Galiza, e proviñs Ourense;
** Monterrei (DO) , gwin ar c'hornad
* Monterrey, ur gêr e Nuevo León, e Mec'hiko 
* Monterrey, ur gumun e Casanare, e Kolombia

## Pennad kar
* Monterey
* Montréal
Martial Pézennec

**Martial Pezenneg**, ganet e Groñvel e 1933 ha marvet e Roazhon d'ar 5 a viz Gwengolo 2010, a oa ur soner hag a zo bet oberiant e bed ar sonerezh hag an dañserezh breizhek.

## Bugaleaj ha yaouankiz
Savet eo e Groñvel. Aet e oa e-barzh kelc'h keltiek Groñvel e 1946 ha da soner e Kevrenn Rostrenenn e 1948. Kengrouer Kelc'h Keltiek Abati Langoned (Korollerien an Ele) e oa gant Sam Le Poupon ha Fañch Auffret e 1952. Kontet en deus e vugaleaj en ul levr anvet *De mémoire vive* e 2009

## Ar soner
Adalek 1953 ez a da soner e Kelc'h Keltiek Roazhon hag e Kevrenn Roazhon. Gant Jean-Yves Roche e krou ar bagad evit ar vugale "Yaouankiz Breizh" a zeuio da vezañ Bagad Kadoudal.
Mont a ra e bodad renerezh Bodadeg ar Sonerion e 1962. Titl gwellañ soner daou-ha-daou e Breizh e 1963 a dap gant e vignon Sam Le Poupon ha gantañ ec’h embann meur a bladenn sonerezh : "Dañs Fisel", "Au pays des Mille Boutons", "Noce bretonne à Plouray".

## Ekonomiezh ha politikerezh
Distroet d’ar vro e 1967 e sav un ti-moulañ (Ti-moulañ Kreiz-Breizh) e Rostrenenn. Engouestlet eo neuze e buhez sevenadurel, armerzhel ha kevredigezhel ar vro. Krouer ha kadoriad Foar-diskouez Kreiz-Kornôg Breizh eo neuze hag e ro lañs da gevredigezh kevelouriezh Rostrenenn gant Kantirk (Iwerzhon). Dilennet eo e kuzul kêr Rostrenenn ha deuet oe da vezañ eilmaer e 1983.

En e di-moulañ e veze moulet ''La Nation Bretonne'', kelaouenn Glenmor, Xavier Grall hag Alain Guel.

## Bodadeg ar Sonerien
E 1962 e voe dilennet e Komite Ren BAS (Bodadeg ar Sonerion). E 1982, e voe dilennet e plas Polig Monjarret e penn BAS. E-pad 9 bloaz e vez addilennet. Asantiñ a reas e 1986 derc’hel post kadoriad kreizienn sevenadurel Amzer Nevez e Plañvour e-lec’h ma chom e-pad 13 vloaz. He c'hadoriad a-enor eo bet da c'houde.
Diouzh un tu all e chom ezel eus meur a gevredigezh (SUAV, "Glenmor : an distro", h. a.).

## Enorioù
Roet eo bet dezhañ kolier "Urzh an Erminig" e 2007 e Sant-Brieg.

## Liammoù diavaez
*Video kinnig Skol-Uhel ar Vro
Tierniezh Qin

: *Arabat kammgemer evit [[Tierniezh Qing]]*

**Tierniezh Qin** (Sinaeg 秦朝) a oa an dierniezh gentañ da unvaniñ Sina a-bezh. Goude an Dierniezh Zhoù hag ar stadoù gladdalc'hel eus Marevezh ar Rouantelezhioù Brezelour e teuas hag erlec'hiet e voe gant an Dierniezh Han goude ur marevezh a vrezel diabarzh. Krouet e oa bet gant roue Qin, Qin Shi Huang, impalaer kentañ Sina goude ma oa bet aloubet an holl stadoù arall gantañ.

## Daveoù

* Bodde, Derk. (1986). "The State and Empire of Ch'in," in *The Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220*. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24327-0.
Tierniezh Zhou

An **Dierniezh Zhou** (sinaeg: 周朝, pinyin: zhouchao), a voe an trede hini en Istor Sina, adalek war-dro 1122 kent JK betek 256 kent JK, da-heul an Shan Shang, hag en em astenn a rae he zachenn a-hed traoñienn ar Stêr Velen. Krouet e voe an dierniezh Zhou gant an tiegezh Ji, hag e Hao edo ar gêr-benn (e-kichen Xi'an a-vremañ).
E 770 kent JK e voe distrujet ar gêr-benn gant meuriadoù *barbar* deuet eus ar c'hornôg, hag ar roue Ping a zilec'hias ar gêr-benn war-du ar c'hreisteiz da Luoyi (Luoyang hiziv an deiz). Sellet e vez outañ evel dibenn marevezh Zhou ar C'hornôg.
War-lerc'h ar re Zhou e teuas Tierniezh Qin.
## Daveoù
* Ebrey, Patricia Buckley, Anne Walthall, James B. Palais (2006). *East Asia: A Cultural, Social, and Political History*. Boston: Houghton Mifflin Company. ISBN 0-618-13384-4.
* Lee, Yuan-Yuan and Shen, Sinyan. (1999). *Chinese Musical Instruments (Chinese Music Monograph Series)*. Chinese Music Society of North America Press. ISBN 1-880464-03-9
* Shen, Sinyan (1987), Acoustics of Ancient Chinese Bells, *Scientific American*, 256, 94. 
* Sun, Yan. 2006. "Cultural and Political Control in North China: Style and Use of the Bronzes of Yan at Liulihe during the Early Western Zhou." In: *Contact and Exchange in the Ancient World*. Edited by Victor H. Mair. University of Hawai'i Press, Honolulu. Pages 215-237. ISBN 9780824828844; ISBN 0-8248-2884-4.
* Feng, Li. 2006. Landscape and Power in Early China: The Crisis and Fall of the Western Zhou 1045-771 BC
* Schirokauer & Brown 2006. "A Brief history of Chinese civilization: second edition" Wadsworth, a division of Thomson Learning, pp.25-47
* Leeman, Bernard. 2005.*Queen of Sheba and Biblical Scholarship*. Queensland Academic Press Australia. ISBN 0-9758022-0-8
Sant Mesrop

**Sant Mesrop** (Mesrop Mashtots) (361/362-440) en doa krouet al lizherenneg armeniek e 405. Implijet e vez evit skrivañ an armenieg.

Posupl eo e vije bet levezonet diorroadur al lizherenneg gant un doare-skrivañ all, da skouer ar pahlavi, lizherenneg ar sirieg pe c'hoazh hini ar fenesieg. Met dre vras ez eo kazi sur e vije bet kemeret lizherenneg ar gresianeg da batrom pennañ evit krouiñ al lizherenneg armeniek.

## Gwelit ivez:
* Romanekadur an armenieg
* Lizherenneg armeniek
Gwyneth Paltrow

**Gwyneth Kate Paltrow**, ganet d'ar 27 a viz Gwengolo 1972, zo un aktourez, maouez an aferioù, kanerez stadunanat. Krog eo da vezañ brudet dre ar filmoù evel Seven (1995), Emma (1996), Sliding Doors (1998) pe A Perfect Murder (1998). Paltrow a zo deuet da vezañ dreistbrudet gant ar film Shakespeare in Love (1998), ha gant ar film-se ez eo bet enoret gant un Academy Award hag ur Golden Globe Award evel aktourez gwellañ.
## Yaounkiz
Paltrow a zo ganet e Los Angeles, merc'h an aktourez Blythe Danner hag ar produer filmoù Bruce Paltrow (1943–2002).

## Filmlennadur

### Filmoù

### Skinwel

## Gwelet ivez

### Liammoù diavez

* Gwyneth Paltrow war IMDb
Pleg-mor Bengal

**Pleg-mor Bengal** (e banglaeg বঙ্গোপসাগর, *Bangópaságara*, en hindieg बंगाल की खाड़ी, *Bangála kí kháda*, e telougoueg బంగాళాఖాతం, *Bangálákhátam*, e tamileg வங்காள விரிகுடா, *Vankála virikutá*, e saozneg *Bay of Bengal)* zo ul lodenn eus Meurvor Indez, e stumm un tric'horn, bevennet er c’hornôg gant Sri Lanka hag India, en hanternoz gant Bangladesh, er reter gant Birmania hag an enezegoù Andaman ha Nikobar.

Kalz eus stêrioù India, pa ya o dourioù war-zu ar reter, en em daol e Pleg-mor Bengal : ar Ganga, ar Meghna hag ar Brahmaputra en hanternoz, hag ar Mahanadi, ar Godavari, ar stêr Krishna hag ar stêr Kaveri er c’hreisteiz. Ur goadeg manglez vras, ar Sundarban, a gaver en delta stummet gant ar Ganga, ar Brahmaputra hag ar Meghna. Ar stêr Irrawaddy, e Birmania, en em daol e Pleg-mor Bengal ivez.

Porzhioù-mor bras zo war aodoù Pleg-mor Bengal : Chennai (anvet Madras gwechall), Vishakhapatnam, Chittagong, Kolkata (anvet Calcutta gwechall) ha Puducherry (anvet Pondichéry gwechall).
Jeff Beck

**Geoffrey Arnold "Jeff" Beck** (24 a viz Even 1944 e Wallington, Londrez - 10 a viz Genver 2023 e Sussex ar Reter), a oa ur gitarour rock saoz. Sonet en deus e-barzh meur a strollad pouezus dalaek 1964 betek 2023. 

E zoare da seniñ rhythm and blues ha jazz a lakaas anezhañ da vezañ unan eus gitarourien wellañ e rummad.

Goude c'hwitadenn an eil "Jeff Beck Group" e 1972 e krouas Beck al laz *Beck, Bogert & Appice*, un trikon gant Carmine Appice (taboulinoù) ha Tim Bogert (gitar boud). Met ne oa ket berzh gante, neuze e tivizjont echuiñ gant ar strollad. E 1975 e krouas Beck un albom Jazz fusion anvet *Blow by Blow*. Diouzhtu e resevas meur a varnadenn vat, hag e pignas e 4 plas ar *Charts US*. Heuliet e voe gant an albom*Wired* e 1976, ur c'henlabour gant ar c'hlavierour Jan Hammer, hag a resevas kement a vrud.

Resev a reas Jeff Beck e 3 Grammy Award evit ar gasadenn wellañ e Rock ar wech-mañ, gant ar sonenn *Dirty Mind* tennet eus an albom *You Had It Coming* (2001).

E albom eus 2003 a laka war wel ar stil elektro-gitar implijet war e zaou albom diwezhañ. A-drugarez d'ar sonenn *Plan B* e resevas e 4 Grammy Award.

## E albomoù
;Studio
* *The GTO's*, 1967
* *Truth*, 1968
* *Beck-Ola*, 1969
* *Rough and Ready*, 1971
* *Jeff Beck Group*, 1972
* *Beck, Bogert & Appice*, 1973
* *Blow by Blow*, 1975
* *Wired*, 1976
* *There and Back*, 1980
* *Flash*, 1985
* *Jeff Beck's Guitar Shop*, 1989
* *Crazy Legs*, 1993
* *Who Else!*, 1999
* *You Had It Coming*, 2001
* *Jeff*, 2003
* *Emotion & Commotion*, 2010
* *Loud Hailer*, 2016
* *18*, 2022
;Leurenn
* *Live in Japan*, 1973
* *Jeff Beck with the Jan Hammer Group Live*, 1977
* *Live at BB King Blues Club*, 2006
* *Live in Tokyo 1999*, 2006
* *Live ar Ronnie Scott's*, 2008
* *Live and Exclusive from the Grammy Museum*, 2010
**Rock & Roll Party: Honoring Les Paul*, 2011
* *Live +*, 2015
* *Live at the Hollywood Bowl*, 2017
;Dastumadoù
* *The Best of Jeff Beck (1967–69)*, 1985
* * Beckology*, 1991
* *The Best of Beckology*, 1995
;Sonerezh filmoù
* *Frankie's House*, 1992

## Notennoù
Hansaviertel

**Hansaviertel** a zo anv ur c'harter eus Berlin, lec'hiet en arondisamant *[[Berlin-Mitte]]* abaoe adreizhadenn 2001.

A-raok an adreizhadenn-se e oa e karter Tiergarten. 

Ar c'harter a-bezh pe dost a voe distrujet da vare an eil Brezel Bed, hag adsavet eo bet etre 1957 ha 1961. ur genstrivadeg savourien anvet Interbau a voe aozet, e-touez ar re a gemeras perzh e oa Alvar Aalto, Egon Eiermann, Walter Gropius pe c'hoazh Oscar Niemeyer.
Saint James

**Saint James** zo un anv saoznek, anv-tud hag anv-lec'h.

## Yezhoù all
*Sant-Jakez, e brezhoneg

## Tud
*Graet e vez an anv-mañ ouzh sent a zo Jakez o anv e brezhoneg, ha darn anezho meneget en Testamant Nevez. 

## Porzhioù-houarn
*Saint James station zo anv meur a borzh-houarn er bed.

## Listri
*HMS St. James (D65)

## Ilizoù
*Kalzik a ilizoù a zo St. James' Church er bed.

## Lec'hioù
###### 
*St James, Victoria
*St James, Western Australia

###### 
*Saint-James, kumun e departamant ar Manche, e Normandi.

###### 
*St. James's, karter er City of Westminster, e Londrez
**St. James's Palace, palez 
**St. James's Park,
**St James's Street, 
**St James's Theatre n

###### 
*St. James, Winnipeg, Manitoba, e bannlev Winnipeg, Manitoba

###### 
*James Street, Hyderabad, India

###### 
*St. James's Gate Brewery, e Dulenn, an ti ma vez breset ar bier Guinness .

###### 
*Saint James Parish, Jamaica, parrez

### 
*Saint James, Indiana
*St. James, Maryland
*St. James, Minnesota
*St. James, Missouri
*St. James, New York
*Saint James Parish, Louisiana

###### 
*Saint James, Trinidad and Tobago, kêr e-kichen Port of Spain 

###### 
*St. James Theatre (Auckland), c'hoariva
*St. James Theatre (Wellington), c'hoariva

## Sonerezh
*St. James Infirmary Blues, ur ganaouenn stadunanat, brudet gant Louis Armstrong e 1928.

## Pennadoù kar
* James
* Santiago 
* San Diego
* Sant-Jakez
Babaorum

**Babaorum** (distaget *baba-o-rom*), a zo un anv-lec'h gallek ijinet gant René Goscinny hag Albert Uderzo, diwar an anv gallek *[[baba au rhum]]* (baba dre rom), evit ar rummad bannoù-treset *[[Asterix ar Galian|Asteriks hag Obeliks]]* e galleg. En troidigezhioù brezhonek eo *Milingom* anv ar c'hamp-se. Anv unan eus kampoù ar Romaned eo. Emañ lec'hiet ar c'hamp-se en Arvorig (Breizh en deiz a hiziv), e su da hini ar Gelted disuj, hag a vefe sikouret gant un died hud. E-kerzh o istorioù e tremeno Asteriks hag Obeliks alies dre v-Babaorum, betek diskar pep tra a-wechoù, hag o reiñ un trepan d'an holl soudarded roman a zo war al lec'h alies-mat.

Setu anv an tri c'hamp all a gaver tro-dro da gêriadenn Asteriks hag Obeliks:
* Aquarium (*Meljostrom* e brezhoneg)
* Laudanum (*Pikerom* e brezhoneg)
* Petibonum (*Pitiboulom* e brezhoneg)
Implijet e vez ar c'hoarioù gerioù gant Goscinny hag Uderzo evit an anvioù tud er rummad istorioù-se (evel da skouer *[[Panoramix]]* eus ar gallek *«panoramique»* pe c'hoazh *Garmonparnas, Fecarabos*)...
Ernst Röhm

**Ernst Röhm** (28 a viz Du 1887 e München - lazhet d'an 2 a viz Gouere 1934 e toull-bac'h Stadelheim (München)), a oa un ofiser alaman, ha krouer Sturmabteilung (SA).

## Röhm ha Hitler
Ofiser en arme e voe Ernst Röhm e-pad ar Brezel-bed kentañ. Ne asantas biskoazh he dije kollet e vro ar brezel. E 1919 e voe degemeret e-touez pennoù-bras Reichswehr e Bavaria. Eno e kejas gant Adolf Hitler. Hemañ a laboure evit servijoù kuzh an arme, hag e c'hefridi a oa evezhiañ DAP (Deutsche Arbeiterpartei, Strollad Labourerien Alamagn), ur strollad politikel, o paouez bezañ savet gant Anton Drexler. An daou anezho a emezelas er strollad-se a-benn ar fin.

### SA
E 1921 e voe skarzhet Anton Drexler gant Adolf Hitler, hag hemañ en em gavas e penn ar strollad. Gant Hitler e voe adaozet ar strollad en-dro gant ar pal rastellat muioc'h a izili nevez. Adprenañ a reas ivez ur gelaouenn sizhuniek anvet Völkischer Beobachter. Asambles gant Röhm e savjont SA (ar rochedoù gell), evit kaout ur servij-urzh d'ar strollad.

E miz Du 1923 e klaskas Hitler mont da ziskar  gouarnamant Bavaria. Gouzout a rae a-walc’h pegen poazh e oa aet an Alamaned rak aloubidigezh ar Ruhr gant arme Bro-C'hall hag hini Belgia. An taol-se a vez anvet “putsch an davarn”, hogen c'hwitet e voe gant Hitler, diwar-se e voe kaset eta d’an toull-bac’h, e-pad 13 miz. Da Volivia ez eas Röhm da repuiñ.

Gant Hitler e voe galvet en-dro, goude berzh ar strollad nazi e dilennadegoù miz Gwengolo 1930, hag adkemer a reas kiriegezh an SAed. A-benn 1932 e veze kontet war-dro 400 000 den SA, met gwelet fall e oant gant an dud abalamour d’o doareoù feuls, ar pezh a lakaas disoc’hoù an NSDAP en dilennadegoù da ziskenn.

Ernst Röhm a felle dezhañ mont pelloc’h gant an dispac’h, en ur lakaat e grabanoù war Reichswehr, ha lakaat an SA da vout un aozadur armet eus tuadur kleiz an NSDAP. Kement-se a zisplijas kalz da Hermann Göring (prezidant ar Reichstag) ha da Heinrich Himmler (penn an SS), gant-se e kendrec’hjont Hitler e oa Röhm oc'h irienniñ a-enep dezhañ. Adalek 1932 e oa savet reuz etre Röhnm ha Hitler, pa oa hemañ tostaet eus pennoù bed an ekonomiezh hag eus ar strolladoù kilstourmer, gant ar pal tapout prezidantelezh ar vro.

## Pennad kar
* Nozvezh an Hirgontilli

## Notennoù