open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hervé Gouédard

**Herve Gouedard**, ganet e 1961 e Ploheg, e Breizh-Uhel ( e-kreiz departamant Aodoù an Arvor), zo ur skrivagner brezhonek.

Savet en deus buhezskridoù ha troet danevelloù, diwar an alamaneg, oberennoù embannet e-barzh al Liamm. Savet en deus pennadoù er sizhunieg Ya.

## Oberennoù
* *[[Liñvadenn Kastellaodren ha danevelloù all]],* Al Liamm, 2010. Priz Lennegel Sten Kidna ha Priz Langleiz.
* *[[Kergelen]], alouber an dremmwel,* Al Liamm, 2010
* *[[Paul Sérusier]], ul livour e Breizh,* Al Liamm 2013
* *A-dreuz ar c'hantvedoù,* Al Liamm, 2014
* *Karnedoù un ergerzhour difiñv*, Al Liamm, 2020
* *[[Enez-Vriad]]*, Al Liamm, 2021
* *Marc'hadour livioù*, ∞, Al Liamm, 2022
* Renabl peuzhollek an netraigoù, Al Liamm, 2022

## Troidigezhioù
Diwar Hermann Hesse, Arthur Schnitzler, Stefan Zweig, Leo Perutz, Franz Kafka.
Rannvro emren Bougainville

**Rannvro emren Bougainville**, anvet betek 2005 **Proviñs Salomon an Norzh**, a zo ur rannvro emren e Papoua Ginea-Nevez. Meur a enezenn a ya d'hec'h ober ; an hini vrasañ eo Bougainville hag Arawa ar gêr-benn anezhi. E-barzh emañ enez Buka hag Inizi Carteret ivez. Ur boblañs a  a dud he devoa e 2000.
Torit

**Torit** eo kêr-benn stad Equatoria ar Reter e Susoudan. Penn kontelezh Torit eo ivez. Kontelezh Torit a voe krouet e 1934 pa voe beuzet kontelezhioù Teretenya hag Opari. Opari a oa ar greizenn velestradurel eus broioù ar pobloù Madi hag Acholi. Gwasket e oa bet ar rannvro e-pad an Eil Brezel diabarzh Soudan hag an emgannoù ouzh Lu ag Harz eus an Aotrou.
Vogalennoù a gentañ renk

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **vogalenn a gentañ renk** (saoz.: ''cardinal vowel'') war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ur rummad vogalennoù resis hag a dalvez da daveennoù diazez evit gallout deskrivañ lec'h distagañ holl vogalennoù ur yezh resis, da skouer bez e c'heller deskrivañ ar vogalenn "i" e brezhoneg dre he c'heñveriañ gant ar vogalenn a gentañ renk [i].

Peuraozet e oa bet ar reizhiad implijet bremañ gant ar fonetikour Daniel Jones e penn-kentañ an XXvet kantved diwar kealioù bet diazezet abretoc'h gant fonetikourion evel Ellis and Bell dreist-holl.

Termenet e vez teir eus ar vogalennoù a gentañ renk (anvet a-wezhioù "vogalennoù korgn") hervez bep o lec'h distagañ:

: : produet gant ar teod an uhelañ hag ar muiañ a-raok posupl er genoù en ur leuskel an aer da redek hep daravat ha gant an diweuz plaen pe stegn;
: : produet gant ar teod an izelañ hag ar muiañ a-dreñv posupl er genoù en ur leuskel an aer da redek hep daravat;
: : produet gant ar teod an uhelañ hag ar muiañ a-dreñv posupl er genoù en ur leuskel an aer da redek hep daravat ha gant an diweuz rontaet;

Termenet e vez ar vogalennoù a gentañ renk all hervez lec'hiadur an teir vogalenn diazez ([i,ɒ, u] dre isrannañ egor ar genoù a-serzh e tammoù heñvel o hirder evel-hen: 

: Pevar derez digoradur ue uhelder:
:: Serr (teod uhelañ)
:: Peuzserr
:: Peuzdigor
:: Digor (teod izelañ).

Ouzhpenn e vez isrannet egor ar genoù dre e hed evel-hen:

: Pevar derez a-led:
:: A-raok (teod an tostañ ouzh penn a-raok ar genoù)
:: Tost a-raok
:: Tost a-dreñv
:: A-dreñv (an teod an tostañ ouzh foñs ar genoù)

Eizh vogalenn a gentañ renk ez eus en holl neuze, plaen an holl vogalennoù a-raok ha ront an holl vogalennoù a-dreñv: 

: Vogalennoù a gentañ renk plaen (a-raok):
:: [i, e, ɛ, a]

: Vogalennoù a gentañ renk ront (a-dreñv):
:: [u, o, ɔ, ɑ]

Ma vez eilpennet an doare gweuzadur e produer an eizh **vogalennoù a eil renk**, kalz raloc'h e yezhoù ar bed evit ar vogalennoù a gentañ renk kavet e holl yezhoù ar bed:

: Vogalennoù a eil renk ront (a-raok):
:: [y, ø, œ, ɶ]

: Vogalennoù a eil renk plaen (a-dreñv):
:: [ɯ, ɤ, ʌ, ɒ]

Vogalennoù all ez eus dre lakaat da dalvout lec'hiadurioù etre ar re bennañ meneget a-us, dreist-holl meur a vogalenn greiz.

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
Antikythera

**Antikythera** pe **Adikythera** (Αντικύθηρα e gresianeg) zo un enezenn eus Hellaz, etre Kythera ha Kreta.

Bet eo pell amzer e dalc'h Republik Venezia hag anvet e oa *Cerigotto*. Brudet eo abalamour ma voe dizoloet eno "mekanik Antikythera", koshañ mekanik da jediñ anavezet en istor. 

## Liammoù diavaez
*   Kumuniezh an enezenn
* Furchal an douar
Hugennekadur

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **hugennekadur** (saoz.: *uvularisation*) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un seurt doare distagañ a eil renk ma vez strishaet an hugenn keit ha ma vez distaget ur gensonenn pe ur vogalenn gant ul lec'h distagañ pennañ all.

A-wezhoù e vez deskrivet kensonennoù stambouc'hus an arabeg evel kensonennoù hugennekaet daosut ha ma vezont dielfennet peurlesañ evel kensonennoù gargadennekaet pe c'hoazh evel goueliekadur hervez ar rannyezhoù resis.

## Gwelit ivez:
* Doare distagañ a eil renk
* Doare distagañ
* Lec'h distagañ
* Kensonenn
* Staonekadur
* Gargadennekadur
* Kensonenn hugenn
Equatoria ar Reter

**Equatoria ar Reter** (saozneg: *Eastern Equatoria*) a zo unan eus 10 stad Soudan ar Su. 82,542 km² eo he gorread ha Torit eo he c'hêr-benn.

Harzoù he deus gant Ouganda er su, Kenya er gevred hag Etiopia er biz. Tabut a zo pe a zo bet gant ar riezioù amezek (Kenya, Etiopia) a-zivout Tric'horn Ilemi etre Equatoria ar Reter hag al lenn Turkana.
Berr-tre (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **berr-tre** (saoz.: ''Extra-short'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur fonenn, peurliesañ ur vogalenn distaget berroc'h evit boaz. 

Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel e vez merket dre skrivañ ur sin diakritek ispisial anvet "breve" a-us d'an arouezenn bennañ, da skouer, . 

A-wezhoù e vez implijet an hevelep sin a-us d'ur vogalenn evit merkañ ar fed m'az eus ur vogalenn nann-silabennek anezhi en ur c'hoût e rank bezañ skrivet dindan an arouezenn bennañ gant an implij-se hervez reolennoù ofisiel al LFE, da skouer, [aɪ̯]. 

Da diwall zo ivez rak implijet e vez ivez a-wezhoù ar breve evit merkañ kensonennoù dre stlakat hep arouezennoù ispisial, da skouer ,  ha . 

## Gwelit ivez
* Vogalenn
* Hirder vogalennek
* Kronem
* Breve
Tenuis (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tenuis ** (saoz.: ''tenuis'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn dre serriñ pr dre fic'hal divouezh, amc'hwezh ha nann troc'h-avel, da lâret eo ur gensonenn plaen he fonadur, da skouer . 

Dont a ra an termen "tenuis" diwar yezhadur an henc'hresianeg ma vez graet un diforc'h etre tri rummad kensonennoù:

: **[[Mouezh (yezhoniezh)|Mouezhiet]]**: *[[Beta (lizherenn)|β]], [[Delta (lizherenn)|δ]], [[Gamma (lizherenn)|γ]]*
: **[[C'hwezhadur (yezhoniezh)|C'hwezhet]]**: *[[Phi (lizherenn)|φ]] [[Theta (lizherenn)|θ]] [[Khi (lizherenn)|χ]]*
: **Tenuis**: *[[Pi (lizherenn)|π]] [[Tau (lizherenn)|τ]] [[Kappa (lizherenn)|κ]]*

Kavet e vez diforc'hioù heñvel e yezhoù indezeuropek all.

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
Ec'hinades

An **Ec'hinades** (αἱ Ἐχινάδες νῆσοι hervez Herodotos, Thucydides, ha Strabon) zo Inizi Ionian dirak aod Akarnania, en Hellaz. 

Rannet e vez an enezeg e teir lodenn:
* an Drakoneres en hanternoz
*ar Modia er c'hreiz
*an Ouniades er c'hreisteiz.
C'hwec'h anezho zo bet prenet gant Hamad Ben Khalifa Al-Thani, emir Qatar evit 8,5 milion a euroioù.

## Mojenn
Bez' e vijent peder nimfenn troet en inizi penegwir o devoa ankounac'haet enoriñ an doue-stêr Ac'heloos, ha kaset e voent gant dour ar stêr konnaret betek an donvor.

## Istor
Tost dezho e c'hoarvezas emgann an Ec'hinades en 1427 hag Emgann Lepanto en 1571 .

## Levrlennadur
*Richard Talbert, Barrington Atlas of the Greek and Roman World, (ISBN 0-691-03169-X), p. 54.

## Liammoù diavaez
*Island of Petalas for sale
*Another island for sale
Lalladur

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **lalladur** (saoz.: ''Lallation'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus distaget siek ar fonenn "r", peurliesañ distaget evel un doare "l" . 

Unan eus perzhioù boutinañ doare-komz ar vugale vihan an hini eo pa vezont o teskiñ komz.
Efed Doppler

An **Efed Doppler-Fizeau** zo an diferañs etre frekañs ar wagenn skingaset hag ar wagenn resevet pa ez eus ul lusk etre ar skingaser hag ar resever.
Dizoloet en deus Christian Doppler an efed-mañ e 1842. Implijet en deus Hippolyte Fizeau diwar benn ar wagenn elektromagnetik e 1848.
## Displegadenn fizik
Emañ an den war e sav en dour, war vord ar mor. Ar gwagennnoù zo o tont war e zreid pep dek segond. Bremañ e red da geze ar gwagennoù. Kejal a ra ar gwagennoù gant ur frekañs brasoc'h (eizh segond da skouer). Ober a ra an den un hanter-dro ha redek a ra da geze an draezhenn. Izeloc’h eo frekañs ar gwagennoù bremañ (pemzek segond da skouer).

Goulakomp ur skingaser a zo o tilec’hiañ d’ur resever diloc'h (degouezh simpl). ***b*** zo buander ar wagenn ha ***bs*** zo buander ar skingaser. Ma zo ***f0*** frekañs ar wagenn skingaset, reseviñ a ra ar resever ur wagenn gant ur frekañs hewel ***fh***:

:f_h = \frac{b}{b-b_s} \cdot f_0

## Skoueroù all hag implijoù

### Skouer brudet-mat
Emañ un den war vord an hent; ur c’harr zo o tont, o tremen dirakañ hag o vont. Skiltr eo trouz ar c’harr da gentañ, da c’houde boudoc’h-boudañ hag a-benn ar fin boud-tre.

### Radar ar polis
Frekañs ar wagenn dameuzhet gant ar c’harr zo disheñvel diouzh ar frekañs skingaset gant ar radar. Buander ar c'hirri a anavez ar polis gant an disheñvelder etre an div frekañs.

### Steredoniezh

Implijet eo an efed Doppler evit anavezout buander ar stered hag ar stergoumoulennoù. N’eo ket dizehan skalfad ar stered. Ez eus bannoù lugañ abalamour d’an danvez a zo treuziet gant ar gouloù. Gallout a reer gwellout an efed Doppler peogwir n’emañ ket ar bannoù lugañ d’ar frekañs optenet gant ur steredenn dilusk (an heol).

### Ekografiezh
Implijet eo ivez an efed Doppler evit muzuliañ buander ar gwad er gwazhennoù. Livet eo ar skeudenn ekografek hervez buander an heklevioù. Gallout a reer e-giz-se gwelout red ar gwad er c’horf.
Madhya Pradesh

**Madhya Pradesh** (hindeg: मध्य प्रदेश, LFE: [məd̪ʰjə prəd̪eːʃ]), anvet alies *Kreizenn India*, a zo ur stad e kreiz India. Bhopal eo e gêr-benn. Ar stad vrasañ e oa betek miz Du 2000 pa voe krouet stad Chhattisgarh diwar he zachenn. Harzoù he deus gant Uttar Pradesh, Chhattisgarh, Maharashtra, Gujarat ha Rajasthan.
Mirdi Frans Hals

E kêr Haarlem, en Izelvroioù emañ ar **Mirdi Frans Hals**, anvet war-lerc'h al livour izelvroat Frans Hals, a veve er XVIIvet kantved. Lakaet eo bet ar mirdi en ospis ar re gozh, savet er c'hantved-se, a oa bet poltredet ar renerien anezhañ gant al livour en e amzer. 

## Oberennoù
Ouzhpenn livadurioù Frans Hals e vez gwelet ivez oberennoù livourien all eus e amzer, ha dreist-holl:
*Jan Steen 
*Pieter Saenredam 
*Pieter Claesz 
*Jacob van Ruisdael 

Oberennoù arzel a-vremañ zo ivez war-ziskouez er mirdi. 

## Levrlennadur
*Antoon Erftemeijer, Henriëtte Fuhri Snethlage, Neeltje Köhler : *Le musée Frans Hals, Haarlem*, éd. Ludion, 2003.
Dzongkhag

An **dzongkhagoù** a zo rannoù melestradurel boutanat kevatal ouzh ur bann. Rannet eo ar vro en 20 dzongkhag.
Tric'horn vogalennoù

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **tric'horn vogalennoù** (saoz.: ''vowel triangle'') war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus un tric'horn derc'hel implijet evit diskwel lec'hiadur an teod pa distager ur vogalenn.

Peurliasañ e vez skeudennet evel un tric'horn skalenek gantañ stumm ur V lec'hiet e diabarzh genoù un den o sellet war-du tu-kleiz ar bajenn. A-wezhoù e vez skeudennet gant an drekstaon e-krec'h hepmuiken pe c'hoazh evel div linenn dreuzvegell hep linenn grec'h ebet.

Implijet e vez atav an teir vogalenn [a, i, u] evel vogalennoù dave lec'hiet e pep korn eus an tric'horn.

## Gwelit ivez:
* Vogalenn
Kensonenn daouzant

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kensonenn daouzant** (saoz.: ''bidental consonant'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti an dent uhelañ hag an dent izelañ da lec'h distagañ pennañ.

Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel ledanet e vez merket al lec'h distagañ-mañ gant ur sin diakritek ispisial () skrivet a-us hag a-is d'un arouezenn bennañ, da skouer 

Peurliesañ e vez kavet fonennoù a seurt-se e distagadurioù siek.

Testeniet eo bet avat implij seurt kensonennoù daouzant en distagadur reizh en ur yezh d'an neubeutañ: en unan eus isrannyezhoù rannyezh chapsougek ("shapsug") an adigeg e kaver ur ruzenn daouzant nann-c'hwibanus  e lec'h [x] e rannyezh all ar yezh-se.

## Gwelit ivez:
*Lec'h distagañ
*Kensonenn
Mikaela Kerdraon

**Mikaela Kerdraon** zo ur skrivagnerez hag ur skridvarnourez, arbennigourez war oberennoù Tangi Malmanche ha Xavier Grall anezhi. Ganet eo bet e 19... e Brest.

## Buhez
Kelennerez war al lizhiri gallek eo bet.

## Oberenn
Skrivet he deus un studiadenn vrezhonek e niverenn 114 Al Liamm diwar-benn ar dramaour brezhonek Tangi Malmanche a-raok skrivañ ul levr gouestlet dezhañ.
Goude e talc'has da studiañ spis oberenn ar skrivagner ha kelaouenner breizhat Xavier Grall. Harpet gant intañvez ar skrivagner e c'hellas renabliñ an holl destennoù ha pa vefent diembann. Lakaet he da deus embann pennadoù berr Xavier Grall roet d'ar gelaouenn "La Vie catholique" hag e genskriverezh gant Glenmor.

## He skridoù
### E [[brezhoneg]]
Tangi Malmanche. *In* *Al Liamm*, n° 114, 1968

### E [[galleg]]
* Mikaela Kerdraon (adaozet gant), *Kan ha Diskan*, kenskriverezh Glenmor ha Xavier Grall, Coop Breizh : 2007
* Grall, Xavier, *Au nom du père : Chroniques du Logéco*, pennadoù berr adembannet hag adaozet gant Mikaela Kerdraon, An Here : 2003.
* Mikaela Kerdraon, *Xavier Grall : Une sacrée gueule de breton*, buhezskrid Xavier Grall. An Here : 2000.
* Mikaela Kerdraon, *Tanguy Malmanche, témoin du fantastique breton*, 1975.
Brigitte Bardot

**Brigitte Bardot** (distaget ), ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1934 e Pariz ha marvet d'an 28 a viz Kerzu 2025, a oa un aktourez, kanerez, diskouezerez-c'hiz c'hall, ha stourmerez evit gwirioù al loened. E barr he brud e oa er bloavezhioù 1950 ha 1960, anavezet er bed a-bezh evel *BB*.

Ur ganerez eo bet ivez, ha kanaouennoù Serge Gainsbourg zo deuet da vout brudet ganti. Goude ur respet diskouerez-giz e voe-hi merket gant al leurenner Roger Vadim a zimezas dezhi goude.

## Soñjoù
### Difenn al loened
E 1973, oadet a 39 bloaz, e tilezas ar sinema d'ober war-dro difenn al loened. Stourmet he deus evit berzañ lazhañ ar reuniged evit o feur peurgetket. Savet he doa ar *Fondation Brigitte Bardot* e 1986 evit kas stourmoù evit al loened da benn. Ur vag eus an aozadur Sea Sheperd, arc'hantaouet ganti, a voe adanvet *Brigitte Bardot* en he enor e 2011.
### Politikerezh
Soutenet he doa Valéry Giscard d'Estaing da vare e goulzadoù kaballiñ evit bezañ prezidant. Pemp gwech eo bet kondaonet e Bro-C'hall evit atizerezh d'ar gasoni ouennelour, a-enep an envroidi, lazhadenn lid al loened, e-keñver an islam, an heñvelreizhidi hag an hironañ. Meur a wech he deus embannet e souten evit ar strollad politikel eus an tu dehoù pellañ Rassemblement National adalek ar bloavezhioù 2010.

## Filmoù
### Bloavezhioù 1950
* 1952 : *[[Le Trou normand]]* • *[[Manina la fille sans voiles]]* • *[[Les Dents longues]]*
* 1953 : *[[Le Portrait de son père]]*  • *[[Un acte d'amour]]* ( *Act of Love*) • *[[Si Versailles m'était conté]]*
* 1954 : *[[Haine, amour et trahison]]* ( *Tradita*) • *[[Hélène de Troie (film)|Hélène de Troie]]* ( *Helen of Troy*) • *[[Le Fils de Caroline Chérie]]*
* 1955 : *[[Futures Vedettes]]* • *[[Rendez-vous à Rio]]* ( *Doctor at Sea*) • *[[Les Grandes Manœuvres]]* • *[[La Lumière d'en face]]* • *[[Cette sacrée gamine]]*
* 1956 : *[[Les Week-ends de Néron]]* ( *Mio figlio Nerone*) • *[[En effeuillant la marguerite]]* • *[[Et Dieu… créa la femme]]* • *[[La Mariée est trop belle]]*
* 1957 : *[[Une Parisienne]]*
* 1958 : *[[Les Bijoutiers du clair de lune]]* • *[[En cas de malheur]]* • *[[La Femme et le pantin]]* • *[[Babette s'en va-t-en guerre]]*
* 1959 : *[[Voulez-vous danser avec moi ?]]*
* 1960 : *[[L'affaire d'une nuit]]* • *[[La Vérité (film)|La Vérité]]*

### Bloavezhioù 1960
* 1961 : *[[La Bride sur le cou]]* • *[[Les Amours célèbres]]*
* 1962 : *[[Vie privée (film)|Vie privée]]* • *[[Le Repos du guerrier]]*
* 1963 : *Paparazzi* • *[[Le Mépris]] [[:it:Il disprezzo|(Il disprezzo)]]* • *[[Une ravissante idiote]]*
* 1964 : *[[Marie Soleil]]* • *[[Dear Brigitte]]*
* 1965 : *[[Viva Maria]]*
* 1966 : *[[Masculin, féminin]]*
* 1967 : *[[À Cœur joie]]*
* 1968 : *[[Histoires extraordinaires]]* • *[[Shalako]]*
* 1969 : *[[Les Femmes]]*
* 1970 : *[[L'Ours et la poupée]]* • *[[Les Novices]]*
### [[Bloavezhioù 1970]]
* 1971 : *[[Boulevard du rhum]]* • *[[Les Pétroleuses]]*
* 1972 : *[[Don Juan (film, 1973)|Don Juan 73 ou si Don Juan était une femme]]*
* 1973 : *[[L'Histoire très bonne et très joyeuse de Colinot trousse-chemise]]*

## Daveennoù
Gewog

Ur **gewog** (boutaneg tolpad) a zo ur bagad a gêriadennoù e Bhoutan a furm un disrannadur melestradurel etre ar gêriadenn hag an dzongkhag.

Adalek penn ar bloavezhioù 1980 e oa krog roue Bhoutan Jigme Singye Wangchuck da zigreizennañ e velestradur. E 1991 ez eas ar gewog da zisrannadurioù melestradurel ofisiel, ur *gup* en o fenn. D'an amzer-se e voe aozet an dilennadegoù kentañ e Bhoutan, ma votas penn pep tiegezh da zibab ar *gup*.
Bann Samtsi

Bann Samtsi a zo unan eus an 20 dzongkhag eus Boutan. Muzuliañ a ra 1 500 km² hag harzoù en deus gant Sikkim ha Bengal ar C'hornôg. E 16 gewog eo disrannet.

1. Bara 
2. Biru 
3. Charghary 
4. Chengmari 
5. Denchukha 
6. Dorokha 
7. Dungtoe 
8. Ghumauney 
9. Lehereni 
10. Mayona 
11. Nainital 
12. Pagli 
13. Samtse 
14. Sipsu 
15. Tading 
16. Tendu 

## Istor ha sevenadur

Nebeut poblekaet e oa bann Samtsi gwechall peogwir o doa Boutaniz aon rak ar c'hleñvedoù trovanel, boutinoc'h en izeldirioù. E-derou an , avat e teuas tud eus Nepal da zigoadañ ha da heul e poblas ar bann.

E bann samtsi e vev al Lhopued, ur bobl nebeut anavezet a vefe, hervez tud ar vro, diskennidi ar Voutaniz kentañ.

## Armerzh ha deskadurezh

War ar gouniderezh-douar eo diazezet armerzh ar bann c'hoazh. Ennañ e kaver talk ha dolomit. Daou gampus perc'hennet gant National Institute of Education a zo e bann Samtsi. Un darn eus Skol-veur Roueel Boutan eo.
Istor Brezel Peloponnesos

***Istor Brezel Peloponnesos*** zo ul levr gant Toukidides, hag a zo kontet ennañ Brezel Peloponnesos en Henamzer. 

20 vloaz e padas ar brezel-se etre 
*Kevre Peloponnesos, a oa renet gant Sparta
* ha Kevre Delos, gant Aten er penn. 

Skrivet eo bet an oberenn-se gant Toukidides, ur c'heodedour atenat a oa bet strategour e-doug ar brezel-se. Sellet e vez ouzh al levr-se evel un oberenn glasel a-bouez hag evel ar c'hentañ oberenn istor hervez ar ster modern. 

## Rannoù
Rannet e oa an *Istor* en eizh levrenn gant embannerien eus diwezh an henamzer.

Evit an amzeroniezh ez eus teir lodenn en oberenn: 
* ur brezel dek vloaz (levrioù I-V.24), 
* un arsav-brezel seizh vloaz (ar peurrest eus al levrenn V) 
* an eil brezel a badas dek vloaz all (levrioù VI-VIII).

## Ul levr a-bouez
En **Istor Brezel Peloponnesos** eo dezrevellet ar brezel bras kentañ a chom ur roud skrivet a dalvoudegezh anezhañ. 

Kontet eo ar brezel gant an istorour atenat adalek penn kentañ ar brezel betek ar bloaz 411 kent JK.
E penn kentaén ar brezel e oa an oberour o c'hourc'hemenn an arme, hag e oa mignon da Berikles. E 424 e voe harluet pa ne oa ket bet gwarezet ur gêr gantañ evel ma oa dleet.

Adalek neuze e krogas da skrivañ e levr. 

Eus labourioù an istorourien arall a gendalc'has gant e labour. Ne chom nemet Hellenika an istorour Xenophon, a ya eus 411 da 362 kent JK, met n'eo ket prizet kement, abalamour d'ar pezh a guzh, pe d'an diouer a neptuegezh. 

## Notennoù


## Liammoù divaez
*Lewis, John ''Thucydides and the Discovery of Historical Causation'' January 6, 2004 

## Troidigezhioù
* Thomas Hobbes, 1628: testenn glok
* William Smith, 1753
* Richard Crawley, 1874: testenn glok
* Benjamin Jowett, 1881: testenn glok
* Edgar C. Marchant, 1900
* Charles Forster Smith, 1919
* Rex Warner, 1954
* John H. Finley, Jr., 1963
* Walter Blanco, 1998
Ystrad Tywi

**Ystrad Tywi** a oa ur rannvro eus mervent Bro-Gembre, lec'hiet war riblennoù ar ster Tywi, e reter rouantelezh kozh Dyfed; dre vras e klot gant Sir Gaerfyrddin a hiziv.
 
## Rannoù
Etre tri c'hantrev e oa rannet Ystrad Tywi : 
*Cantref Mawr, 
*Cantref Bychan 
*ha Cantref Eginawc pe Eginog. 

E deroù an VIIIvet kantved e oa ur rann eus rouantelezh Dyfed. Met e 730, pe seik, e tiframmas Seisyll ap Clydog, roue Ceredigion, Ystrad Tywi digant Rhain ap Cadwgan, roue Dyfed, ha staget e voe gantañ ouzh Ceredigion. Neuze e voe anvet Seisyllwg ar rouantelezh nevez kresket. E 894 e voe aloubet ar vro gant Anarawd Gwynedd hag ar roue saoz Alfred Meur, met divarrek e voent d'he mirout.
E 920 e voe unanet Seisyllwg ha Dyfed gant Hywel Dda da sevel Deheubarth.

En XIvet kantved ez eas Eginog gant an Normaned, ma ne chomas ken nemet an daou gantrev all en Ystrad Tywi. 

Da gontelezh Carmarthen e voe lakaet Ystrad Tywi gant Edouarzh Iañ Bro-Saoz pa embannas Statud Rhuddlan e 1284.

Biskoazh ne voe Ystrad Tywi ur rouantelezh hag un abeg a vrezel etre ar rouantelezhioù e voe alies. E fin ar  kantvet e voe skrapet digant Dyfed gant roue Ceredigion Seisyll ap Cadog. Ur rouantelezh nevez - Seisyllwg hec'h anv - a savas neuze hemañ. Honnezh eo orin rouantelezh Deheubarth e vo.

## [[Kombodoù Kembre|Kantrevoù ha kombodoù]]
 
*Y Cantref Mawr
**Mabelfyw
**Mabudryd
**Gwidigada (Widigada)
**Catheiniog
**Maenor Deilo (Maenordeilo)
**Mallaen
**Caeo
*Y Cantref Bychan
**Hirfryn
**Cwmwd Perfedd
**Is Cennen
*Cantref Eginog
**Cydweli
**Carnwyllion
**Gŵyr

## Levrlennadur
* John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co}

## Liammoù diavaez
* Istor Carmarthenshire
Marlon Brando

**Marlon Brando** a oa un aktour amerikan ganet d'an 3 a viz Ebrel 1924 en Omaha (Nebraska) ha marvet d'ar 1añ a viz Gouhere 2004 e Los Angeles, Kalifornia.

Tapout a reas brud e 1947 a-drugarez an arvest *A streetcar named desire*. E 1951 e krogas gant un esped aktour etrevroadel. Gounezet en deus un oscar e 1954 evit *On The Waterfront* hag e 1973 evit *The Godfather*. Hemañ a nac'has, avat, enebiñ ouzh gwaskerezh an Amerindianed.

Krediñ a rejod e oa kouezhet en dienez e fin e vuhez met goude e varv e verzjod a oa perc'henn war 20 milion a zollaroù hag e oa un enezenn er Meurvor Habask war e anv. Ober van da vezañ paour a rae peogwir ne felle ket dezhañ paeañ pañsion e wreg kozh.

## Filmoù

* *The Men* (1950)
* *A Streetcar Named Desire* (1951)
* *Viva Zapata!* (1952)
* *Julius Caesar* (1953)
* *The Wild One* (1953)
* *On the Waterfront* (1954)
* *Désirée* (1954)
* *Guys and Dolls* (1955)
* *Operation Teahouse* (1956) 
* *The Teahouse of the August Moon* (1956)
* *Sayonara* (1957)
* *The Young Lions* (1958)
* *The Fugitive Kind* (1959)
* *One-Eyed Jacks* (1961) 
* *Mutiny on the Bounty* (1962)
* *The Ugly American* (1963)
* *Bedtime Story* (1964)
* *Morituri* (1965)
* *The Chase* (1966)
* *The Appaloosa* (1966)
* *Meet Marlon Brando* (1966) 
* *A Countess from Hong Kong* (1967)
* *Reflections in a Golden Eye* (1967)
* *Candy* (1968)
* *The Night of the Following Day* (1968)
* *Burn!* (1969)
* *King: A Filmed Record... Montgomery to Memphis* (1970)
* *The Nightcomers* (1972)
* *The Godfather* (1972)
* *Last Tango in Paris* (1972)
* *The Missouri Breaks* (1976)
* *Raoni* (1978) (teulfilm) (konter)
* *Superman* (1978)
* *Apocalypse Now* (1979)
* *The Formula* (1980)
* *A Dry White Season* (1989)
* *The Freshman* (1990)
* *Hearts of Darkness: A Filmmaker's Apocalypse* (1991) 
* *Christopher Columbus: The Discovery* (1992)
* *Don Juan DeMarco* (1995)
* *The Island of Dr. Moreau* (1996)
* *The Brave* (1997)
* *Free Money* (1998)
* *The Score* (2001)
* *Superman Returns* (2006) - 
* *Superman II: The Richard Donner Cut* (2006)
* *Brando (2007) (teulfilm TCM )
* *Blood, Sweat, & Brando* (2008) (video sevenet gant John Hedlund)
* *Big Bug Man* (2008) (mouezh)
==Liammoù doavaez==
* [https://www.imdb.com/name/nm0000008/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_4_nm_4_q_MArlon%2520Brando *Internet Movie Database'']
Amfipolis

**Amfipolis** (Ἀμφίπολις *Amphípolis* e henc'hresianeg) a oa ur geoded hellazat e reter Makedonia. Savet e oa en ur gompezenn war vord ar stêr Strimon, 4 km en hanternoz d'an aber e mor Egea. Krouet e voe en 437 kent J.-K., ha dilezet war-dro an  kantved eus hon amzer. 

## Orin ar geoded
A-hed an  kantved kent JK edo Aten o klask astenn he beli war Trakia, ur vro a-bouez dezhi abalamour d'an danvezioù krai a oa enni, ar metaloù (aour hag arc'hant) eus Menez Pangea, ar c'hoad da sevel listri, hag abalamour ma oa war an hent war-du an Hellespontos hag ar Mor Du e teue drezañ ed eus bro ar Skited. 

Goude c'hwitet ar c'hentañ taol-arnod da drevadenniñ ar vro e 497 kent J.-K. graet gant tirant Miletos, Histie, e voe savet o zrevadenn gentañ eno gant Ateniz en *Ennéahodoï* (Nav hent) e 465 kent J.-K., met lazhet e voe an dek mil trevadenner gant an Draked (Toukidides I, 100, 3). Graet e voe un eil arnod e 437 kent J.-K. er memes lec'h dindan renerezh Hagnon, mab Nikias, o kemer harp war porzh Eion, e genoù ar ster Strimon, ul lec'h a oa bet implijet gant ar Bersed dija, kemeret gant Kimon ha deuet da vezañ ur c'hontouer eus Aten.

## Gerdarzh
Amfipolis, pe « en-dro da gêr », zo bet kaoz vras diwar-benn hec'h anv gant ar c'heriadurourien, en desped d'an displegadurioù sklaer roet gant Toukidides (IV.102.3): en un notenn eus ar Souda (a gaver ivez e *Leksikon* Photius) e lenner un ali all diwar un displegadur bet roet da gentañ, hervez Harpokration, gant Marsyas Pella (FGrH 135/6), ha gouez dezhañ e vije bet kalz a dud o chom en-dro da gêr. 

Aliesoc'h e vez degaset da soñj un displegadur aesoc'h da grediñ, bet roet gant ar yezhadurour Julius Pollux (*Onomasticon*, 9.27.5) : tost e vije bet kêr ouzh ur strizh-douar, pe ur roudour. 

## Pennadoù kar
* Aloubadegoù Perdiccas II Makedonia: Amphipolis kemeret gant Brasidas.

### Levrlennadur
* L. Heuzey, H. Daumet, *Mission archéologique de Macédoine*, Paris, 1876;
* N. Zikos, *Amphipolis paléochrétienne et byzantine*, Athènes, 1989 (guide archéologique);
* D. Lazaridis :
** *Amphipolis*, Athènes, 1986 (guide archéologique);
** *La cité grecque d'Amphipolis*, in *Comptes-rendus de l'Académie des Inscriptions et des Belles-Lettres* (CRAI) 1977, 194-214;
*  M. Hatzopoulos, *Macedonian Institutions under the King*, Athènes, 1996;
*  A. Dunn, “From Polis to Kastron in Southern Macedonia: Amphipolis, Khrysoupolis, and the Strymon Delta”, *Castrum* 5, *Archéologie des espaces agraires méditerranéens au Moyen-Âge*, Murcie, 1992, 399-413.

## Liammoù diavaez

*  Ministrerezh ar sevenadur eus Gres:
** Amphipolis kozh : kinnig al lec'hienn hag istor ar geoded
** Amphipolis kristen : evit ar marevezh kristen
** Mirdi arkeologel Amphipolis
** Mirdi arkeologel Kavala ennañ ivez pezhioù eus lec'hiad Amphipolis

## Notennoù
Clydog ap Arthlwys

Map Arthlwys ap Arthwfoddw ha roue Ceredigion e oa Clydog ap Arthlwys. N'eo anavezet nemet dre nestedoù kembraek ha hogozik netra ne ouzer a-zivout e vuhez nag e ren.

E vap, Seisyll ap Clydog, a renas-war-e lerc'h
Telenn skosat

## Istor

Hervez ur vojenn dastumet en inizi Bro-Skos e oa deuet an delenn da Vro-Hebridez dre ar mor. Ur paotr yaouank en defe kavet anezhi, ha debochet gant ar sonerezh kerdin fraoñv gant an avel, en defe klasket c'hoari en aner. Ma n'he doa e vamm da werzhañ he eneñv, moarvat n'en defe ket bet James ar c'hentañ telennour...kantvedoù bennak a-raok Ossian, barzh bras amzer kentañ kristeniezh.
Ne lâr ket ar mojenn deus pelec'h e oa an delenn. Gouzout a reer bro-Skos ha bro Iwerzhon o doa ur sevenadur tost tre. Gwelout a reer an dra-se gant ar sonerezh, hag an delenn. Dre vras ar blanedenn a voe memes er div vro. E-barzh an dousenn delenn gozh miret er bed keltiek: Lamont Harp (XV vet kantved) ha Queen Mary Harp (XV/XVIvet kantved) zo skosad, diskouezet er Museum of Scotland (Edimbourg).
An heñvelder eus an eil a ziskouez gant an delenn anvet Brian Boru, miret e Dulenn, zo ken fromus en em c'houlennont ispisialisourion ma n'o defe ket deuet an div delenn eus ar memes ti-labour.
Ar c'hoshoc'h benvioù eus bro-Skos a voe c'hoariet e Lowlands hag e Highlands e lec'h m'o doa noblañsoù telennerien ganto. E diskar, diouzh an eil lodenn XVIIIvet kantved a voe dilerc'h an diankedenn reizhad klanik, kildornad fortun hag ar saoznekadur ar renk aristokrat.
An arzh Clarsach a zalc'has e-pad an XIX vet kantved, hag a voe adinterested gant ur c'honkour krouet e 1892 dre Archibald Campbell, duk Argyll. Unan eus gouniderezed a oa Emily MacDonald a gemennas he donedigezh da Vreizh e-pad an hañv 1898. Mankout a rae kenstriverien pa echuas ar c'honkour e 1909, hag a adteuas e 1920. Ar pennvad eus ar c'honkour-mañ a voe kaoz krouidigezh a gevredigezh Communn na Clàrsaich.

## Notennoù
Gary Benson

**Gary Benson** a zo bet ganet e 1957 e Sydney (Aostralia).

C'hoarier poker a-vicher ha mestrc'hoarier echedoù aostralian.

## [[Echedoù]]
13 vloaz edo pa grogas gant c'hoari an echedoù er *Correspondence Chess League of Australia (CCLA)* (Kevre Aostralian ar Pellechedoù) e 1970. Kampion Aostralia Pellechedoù e voe e 2003. Mestr Etrebroadel Pellechedoù abaoe 2004 ha Mestr Etrebroadel Kozh Pellechedoù abaoe 2005.

## Liammoù diavaez
*PokerPages Profile
*PokerNetwork Player Page
*Hendon Mob tournament results
*Correspondence Chess League of Australia (CCLA)
Disvleviñ

**Disvleviñ** (pe : **divleviñ**) zo tennañ blev diwar ul lodenn eus ar c'horf. Kement-se a vez graet koulz gant paotred evel merc'hed, dre abegoù a c'hall bezañ yec'hed pe kened, elevez pe vuhezegezh zoken. 

## An disvleviñ hervez an amzer hag ar pobloù
### En Egipt
En Egipt an Henamzer e veze divlevet ar c'horf evit en em c'hlanaat, ar blev o vezañ un arouez dic'hlan.
### Binvioù
E penn kentañ an amzervezh kristen e veze implijet ar rousin hag ur seurt gevel, hervez Tertulian, diwar skouer tud Hellaz emezañ.
 
Hiriv e vez disvlevet an dud abalamour d'o c'hoantaat, ar blev (blev zo da vihanañ, hervez o lec'h war ar c'horf) o vezañ arouez ar vilded, hervez an talvoudoù brudet gant ar varc'hadourien skeudennoù (skinwel, bruderezh, giz) hag ar c'hompagnunezhioù a werzh aozadoù-koantaat.

## Pennadoù-kar
*Blev
*Blev-gaol
San Francisco

**San Francisco** eo anv spagnolek meur a sant (gwelout Frañsez) hag anv meur a lec'h dre ar bed .

## Anvioù-lec'hioù
### Kêrioù

### Kumunioù
;
*San Francisco (Zulia) e Stad Zulia
### Distrigoù
;
* Distrig San Francisco de Daguas e proviñs Chachapoyas, departamant Amazonas
* Distrig San Francisco del Yeso e proviñs Luya, departamant Amazonas

## Lec'hioù all
* Ar Paso de San Francisco a gas a-dreuz an Andoù etre Chile hag Arc'hantina
* Barrio San Francisco, karter e Bahia Blanca, e stad Buenos Aires, en Arc'hantina

## En arz
* Basílica y Convento de San Francisco e Lima, Perou
* San Francisco, film W.S. Van Dyke (1936)

## [[Mell-droad]]
* Club San Francisco, e karter San Francisco e Bahía Blanca , (rc'hantina

## Traoù all
* San Francisco (evaj)San Francisco, un evaj

## Kanaouennoù
* *[[San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)]]*, Scott McKenzie, 1967 
* *San Francisco*, Van Dyke Parks ha Brian Wilson, 1995
* *San Francisco*, Vanessa Carlton en hec'h albom *Harmonium*
* *[[San Franciscan Nights]]*, Eric Burdon ha The Animals
* *[[San Francisco (magazine)|*San Francisco*]]*, ur mizieg e korn-bro bae San Francisco, Kalifornia
* *[[City of San Francisco]]*, un tren
Amfiteatr

Un **amfiteatr** a zo ur mell savadur kelc'hiek, diri ennañ, ul leur en e greiz.

Gant ar Romaned e oa ur savadur ma veze aozet emgannoù etre gladiatoured pe loened ferv. Chom a ra kalzik anezho.

En amzer a-vremañ e vezont implijet c’hoazh: da skouer, savet eo bet ar Bat Flight Amphitheater e 1966 evit gwelout eskell-kroc’henn e New Mexico (SUA).

## Gerdarzh
Dont a ra diwar ar gerioù henc'hresianek ἀμφί (*amphi*), a dalv kement hag "en daou du" pe "en-dro da" ha θέατρον (*théātron*), a dalv kement ha "lec'h evit gwelet".
Stumm un hirgelc'h zo d'un amfiteatr, aliesoc'h eget hini ur c'helc'h. Gwelout ha klevout mat a ra an arvestourien ennañ.

## Istor
### A belec'h e teu an amfiteatroù?
Un amfiteatr zo evel daou deatr, pe c'hoariva, lakaet penn ouzh penn. E-kreiz ez eus ul leur hag en-dro dezhi diri o sevel.
### An arvestoù en amfiteatr

En amfiteatr e c'hoarveze emgannoù gladiatourien dreist-holl. En deiz a-raok e veze aozet ur banvez, *Cena libera*, a oa evit mann, ha ma c'halle an dud dont da welout an emgannerien.

Emgannoù war listri (*[[naumachiae]]*) a c'halle bout aozet e darn eus an amfiteatroù. Dourbontoù zo bet savet evit kas dour da leuniañ al leur.

## Er skolioù-meur
Amfiteatroù a vez graet ivez eus salioù bras war-zinaou gant diri, evit reiñ tu da galz a dud war un dro da glevout kentelioù, a-wechoù meur a gant den.

Panoramic photograph of interior of Colosseum.jpg|Un alberz eus diabarzh ar C'holliseom
Pula1.jpg|Amfiteatr Pula
Amphitheater_santa_maria_capua_vetere.jpg|Amfiteatr Capua, en Italia
MeridaAnfiteatro.jpg|Amfiteatr Merida e Spagn.
ElJem_amphi.jpg|Amfiteatr El Jem, e Tunizia.
Opening to Carlsbad Cavern-1.JPG|Bat Flight Amphiteater, New Mexico, SUA


## Notennoù

## Liammoù diavaez

*  https://web.archive.org/web/20070927004217/http://www.icomos.org/studies/theatres.htm
*  https://web.archive.org/web/20151223173058/http://theatreromain.com/
Arondisamant Ankiniz

**Arondisamant Ankiniz** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Liger-Atlantel e rannvro Broioù-al-Liger.
## Istor
* Krouet e voe arondisamant Ankiniz d'ar 17 a viz C'hwevrer 1800 ha dilamet d'an 10 a viz Gwengolo 1926. Adsavet e voe e 1943.
* Kendeuzet e oa gant arondisamant Kastell-Briant d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober arondisamant Kastell-Briant-Ankiniz.

## Kantonioù
Rannet e oa arondisamant Ankiniz e 5 kanton :

*Kanton Ankiniz
*Kanton Gwared
*Kanton Legneg
*Kanton Rialeg
*Kanton Sant-Marzh-an-Olivenn

## Daveoù ha notennoù

## Gwelet ivez
*Kantonioù Liger-Atlantel
*Kumunioù Liger-Atlantel
Marlene Dietrich

**Marlene Dietrich** a oa un aktourez hag ur ganourez alaman ganet d'ar 27 a viz Kerzu 1901 e Berlin ha marvet d'ar 6 a viz Mae 1992 e Pariz.

Perzhioù a "femme fatale" he doa c'hoariet hag ur "sex-symbol" e oa e-pad ar bloavezhioù 30. Goude ober berzh bras er film *Der blaue Engel* ez eas kuit da chom da Stadoù-Unanet Amerika ma sinas-hi ur c'hontrad seizh vloaz gant ar gompagnunezh Paramount.

E 1939 e teuas da vezañ keodedourez eus ar Stadoù-Unanet. Enebet e oa ouzh Adolf Hitler ha nac'hañ a reas c'hoari evit ur gompagnunezh alaman ha distreiñ d'he mammvro a-raok 1945. Nebeutoc'h a filmoù a reas goude an Eil Brezel Bed met berzhioù niverus he deus bet er ganaouenn. E 1976 e paouezas gant hec'h esped ha kregiñ a reas he c'hounskrid.

Tremen a reas bloavezhioù diwezhañ he buhez e Pariz.

## Filmoù

* *Im Schatten des Glücks* (1919)
* *Love Tragedy* (1923)
* *The Little Napoleon* (1923)
* *Man by the Wayside* (1923)
* *Leap Into Life* (1924)
* *Dance Mad* (1925)
* *The Bogus Baron* (1926)
* *[[Manon Lescaut]]* (1926)
* *Madame Doesn't Want Children* (1926)
* *A Modern DuBarry* (1927)
* *Chin Up, Charley!* (1927)
* *His Greatest Bluff* (1927)
* *Cafe Electric* (1927)
* *Princess Olala* (1928)
* *Dangers of the Engagement Period* (1929)
* *I Kiss Your Hand Madame* (1929)
* *The Woman One Longs For* (1929)
* *The Ship of Lost Men* (1929)
* *[[Der blaue Engel|The Blue Angel]]* (1930)
* *[[Morocco (1930 movie)|Morocco]]* (1930)
* *[[Dishonored]]* (1931)
* *[[Shanghai Express (Film)|Shanghai Express]]* (1932)
* *[[Blonde Venus]]* (1932)
* *[[The Song of Songs]]* (1933)
* *[[The Scarlet Empress]]* (1934)
* *The Fashion Side of Hollywood* (1935) 
* *[[The Devil is a Woman]]* (1935)
* *I Loved a Soldier* (1936) (unfinished)
* *[[Desire (1936 film)|Desire]]* (1936)
* *[[The Garden of Allah (film)|The Garden of Allah]]* (1936)
* *[[Knight Without Armour]]* (1937)
* *[[Angel (1937 film)|Angel]]* (1937)
* *[[Destry Rides Again]]* (1939)
* *Seven Sinners* (1940)
* *[[The Flame of New Orleans]]* (1941)
* *[[Manpower (1941 film)|Manpower]]* (1941)
* *The Lady Is Willing* (1942)
* *[[The Spoilers (1942 film)|The Spoilers]]* (1942)
* *[[Pittsburgh (1942 film)|Pittsburgh]]* (1942)
* *[[Show Business at War]]* (1943) 
* *[[Follow the Boys]]* (1944)
* *[[Kismet (1944 film)|Kismet]]* (1944)
* *[[Martin Roumagnac]]* (1946)
* *[[Golden Earrings]]* (1947)
* *[[A Foreign Affair]]* (1948)
* *[[Jigsaw (1949 film)|Jigsaw]]* (1949) (cameo)
* *[[Stage Fright (film)|Stage Fright]]* (1950)
* *[[No Highway in the Sky]]* (1951)
* *[[Rancho Notorious]]* (1952)
* *[[The Monte Carlo Story]]* (1956)
* *[[Around the World in Eighty Days (1956 film)|Around the World in Eighty Days]]* (1956) 
* *[[Witness for the Prosecution]]* (1957)
* *[[Touch of Evil]]* (1958)
* *[[Judgment at Nuremberg]]* (1961)
* *Black Fox: The True Story of Adolf Hitler* (1962) 
* *[[Paris, When It Sizzles]]* (1964) 
* *[[An Evening With Marlene Dietrich]]* (*I Wish You Love*) (1972) 
* *[[Schöner Gigolo, armer Gigolo|Just a Gigolo]]* (1979)
* *[[Marlene (1984 film)|Marlene]]* (1984)

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
470

*Diwar-benn bloavezh *'470*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* Emgann Deol : faezhet eo ar penn-brezel Riothamos gant Euric, roue ar Vizigoted.

#### Breizh

#### Frañs
#### Enez Vreizh
* Ar pobloù Votadini a sav rouantelezh Gododdin en hanternoz d'ar stêr Tweed.

### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 470|Ganedigezhioù]]

*Buddhapalita, gouizieg Indian
*Dionysius Exiguus, krouer Anno Domini

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 470]]*

## [[:Rummad:Marvioù 470|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 470]]*
__NOTOC__
Glywys

Roue kentañ Glywysing, e gevred Kembre, e oa **Glywys** er Vvet kantved. E anv a roas d'e rouantelezh.

Mab koshañ ar roue Solor e oa Glywys, ha meneg zo anezhañ evel un den santel en un enskrivadur en Ogmore. Dimezet e oa da Gwawl, merc'h d'ar roue Ceredig, eus Ceredigion, ha daou vab warn-ugent o dije bet.

Hervez an hengoun en defe tremenet bloavezhioù diwezhañ e vuhez evel penitiour. Mont a reas da gernev-Veur, ma savas iliz Penryn. Se zo kaoz e vez graet Glywys Cernyw anezhaén alies.

D'e rouantelezh, anvet Cerniv betek-hen, e rojod e anv goude e varv. 

Evel ma oa ar c'hiz en amzer-hont e voe rannet etre e bevar mab: Gwynlliw Farfog, Pawl, Merchwyn Vesanus, hag Edelig Edeligion. Tri c'hantrev a voe krouet: Gwynllwg, Penychen ha Gorfynydd.

## Liammoù diavaez

*St. Glywys Cernyw, King of Glywysing
Trabrivan

**Trabrivan** pe **Tabrien** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 73 gwaz o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,91 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 26 den abalamour d'ar brezel, unnek anezhe er c'hampoù-bac'h en Alamagn; harzet e oant vet gant ar Wehrmacht hag ar Bezen Perrot d'an 29 a viz Even 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Notre-Dame-de-Pitié de Trébrivan 01.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia a Druez*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud
* Yann-Vari Koutelleg, Kloareg Trabrien diouzh e anv-pluenn : barzh brezhonek.
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Michel Priziac,*Trébrivan, terre d’histoire*, Ki-dour Editions.
## Liammoù diavaez

* Trabrivan war lec'hienn Geobreizh
* Istor lec'hel
* Infobretagne.com Trabrivan war Infobretagne
## Notennoù ha daveoù
Rez (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **rez** (saoz.: ''register'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma vez implijet doareoù fonadur a-gevret gant tonennoù en ur sistem unvan, da lâret eo emañ stag un donenn ouzh un doare fonadur resis.

E yezhoù 'zo emañ distag an tonennoù diouzh an doareoù fonadur implijet gant ar yezhoù-se. E meur a yezh all avat, ar burmeg hag ar shanghaieg en o zouez, e vez implijet rezioù, enne un donenn hag un doare fonadur resis stag an eil ouzh egile war un dro.

E burmeg ez eus tri pe bevar rez vogalennek: 

## Gwelit ivez:
* Fonadur
* Tonenn (yezhoniezh)
Edelig Edeligion

Mab yaouankañ Glywys ha roue kentañ Edeligion e oa **Edelig Edeligion**. Dezhañ e voe roet reter rouantelezh e vab. Meneget eo e **Buhez Sant** Cadog hag e **Buhez Sant-Cybi**. D'hemañ e felle en em staliañ en Edeligionmet nac'het e voe gant Edelig. Outañ e rebechas neuze ha d'ar sant e roas Edelig tirioù bras a-walc'h da sevel div iliz.

## Liammoù diaveaz

Edelig Edeligion, King of Edeligion
Ar Vreudeur Marx

**Ar Vreudeur Marx** a oa ur bagad komedianed farsus brudet evit o fezhioù-c'hoari hag o filmoù. Ganet e voent e New York ha mibien embroidi yuzev deuet eus Alamagn. Eus Friz ar Reter e teue o mamm, Miene Schönberg, tra ma oa o zad, Simon “Frenchy” Marx, un Elzasad.

## Liammoù diavaez
* www.marx-brothers.org
* The Marx Brothers Museum
Klervi

**Klervi** zo un anv-bihan brezhonek, a oa *Chreirbia* ha *Creirvia* en henvrezhoneg, kar d'an hengembraeg *Creirvy*, "bravig", alese "plac'h koant".

Santez Klervi (a skriver ivez *Klerwi*) a oa merc'h da sant Fragan ha santez Gwenn, deuet eus Kembre da Vreizh er . Tri breur he doa, ar sent Jagu, Gwezhenneg ha Gwenole. 

Kontañ a reer e voe graet ur burzhud un deiz gant Gwenole, pa oa bihan he c’hoarig Klervi. Ur waz he doa kroget e daoulagad ar plac’hig ha debret anezho. He breur Gwenole, pa welas kement-se, a yeas da gavout ar waz, he zoullgofas hag a adkavas an daoulagad. Rentet e voe he daoulagad da Glervi, a adkavas ar gweled evel-se a-drugarez he breur.

## Tud
*Klervi Ily, oberourez vrezhonek
*Klervi Rivière, kanerez
Aias

**Aias** (pe **Ajaks**) zo anv :

*daou haroz eus Brezel Troia, e mojennoù Hellaz
**Aias Telamonios, roue Salamis 
**Aias Oileos, roue Lokris. 

**Aias*, trajedienn c'hresianek gant Sofokles, diwar-lerc'h an haroz kentañ. 

*Ajax Amsterdam, anv ur skipailh mell-droad, en Izelvroioù.

## Aias, Ajaks
Ajaks eo ar stumm a gaver e geriadur brezhonek-gallek Roparz Hemon.
Mael Lhopiteau

**Mael Lhopiteau** zo telenner ha kaner, eus Kemper. Telenniñ en deus graet gant ar strollad Safar, kanañ er festoù-noz gant Louise Ebrel ha gant ar strollad Plantec.
Frida Kahlo

**Frida Kahlo** (1907-1954) a oa ul livourez eus Mec'hiko, brudet he fried Diego Rivera, hag he darempred gant ar politikour Lyev Trotsky.

## He buhez
**Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón** zo ganet e Coyoacán, er c'hreisteiz da Gêr-Vec'hiko, d'ar 6 a viz Gouhere 1907. Daoust da se e lavare Frida bezañ ganet en 1910, er bloavezh ma krogas an Dispac'h Mec'hikan, dre ma felle dezhi e vije kroget he buhez gant hini ur Mec'hiko modern.

Kement se n'eo nemet ur skouer eus he fersonelezh, plac'h a benn ha dizalc'h, enebet ouzh an urzh kevredigezhel, ha war un dro lorc'h enni gant he sevenadur mec'hikan, enebet ouzh an doareoù stadunanat o vont war-raok.

Trede merc'h Guillermo Kahlo, a orin alaman, ha Matilde Calderón González e oa.

## He zud
He mamm, livourez a vicher, anavezet evel "El condabrebbra", a oa ganet e Kêr-Vec'hiko (1876-1932). Merc'h e oa da Isabel González y González ha da Antonio Calderón, luc'hskeudenner a orin indian.

Tad Frida, Wilhelm Kahlo (1872-1941), mab d'an orfebour Jakob Heinrich Kahlo hag Henriette Kaufmann, a oa ganet e Pforzheim, e-kichen Baden-Baden, en Alamagn. A-hervez e oant bourc'hizien eus ar c'hornad, ha luterianed. Koulskoude e vez lavaret alies e oa yuzev tad Frida, a orin eus Oradea en Roumania. D'he 19 vloaz e voe roet arc'hant dezhañ da vont da Vro-Mec'hiko e 1891. Spagnolekaat a eure e anv-bihan, gounit e vuhez o labourat er stalioù evel implijad. Pa varvas e wreg kentañ digantañ e timezas da Matilde Calderón en 1898 hag e teskas ar vicher luc'hskeudenner gant e dad-kaer.

## Buhez Frida
Dimeziñ a reas da Diego Rivera d'an 21 a viz Eost 1929. Dizimeziñ a rejont e 1939.

## Film
**Frida* e 2002.

## Pennadoù kar
*Ramon Mercader

## Notennoù ha daveennoù


## Liammoù diavaez

* "Frida Kahlo" en ArtCyclopedia
* Frida Kahlo en Olga's Gallery
* Kahlo paintings en Ten Dreams Galleries
* Frida Kahlo fan site He buhez, he livadurioù ha skeudennoù anezhi. Sinit he levr aour a-raok he c'hantved deiz ha bloaz, digwener 7 a viz Gouhere 2007.

### Pennadoù a bep seurt
*  "Dolor y arte: Frida Kahlo" from Psikeba Magazine
* "Frida Kahlo & contemporary thought"
* "Frida by Kahlo"

### Filmoù
* 
* Documentary Film, ''Frida Kahlo''

### Mirdioù , diskouezadegoù
* "The Frida Kahlo Museum", by Gale Randall
* Exhibition guide from Tate Modern
* The Heart of Frida exhibition in San Miguel de Allende, Mexico showcasing recently discovered letters and artwork.
Periboia

Nav flac'h zo anavet evel **Periboia** (henc'hresianeg : Περίβοια *Periboia* ; latin :*Periboea*) e mojennoù [Henc'hres].
#Periboia, [merc'h da Kyc'hreüs roue Salamis, pe da Alkathoos. He mamm a oa pe Pyrgo pe Euaic'hme, merc'h Megareüs. Eureudiñ a reas Telamon ha mamm e oa da Aias. Daremprediñ a reas Theseüs un tamm bennak ivez.
#Periboia, merc'h Eurymedon ar Ramz. Mamm e oa da Nausithoos, ha Poseidon an hini e oa an tad.
#Periboia, gwreg Polybos, lezvamm Oidipoüs
#Periboia, un naiadenn. Pried e oa da Ikarios, mamm Penelope ha Perileos
#Periboia, merc'h Hipponoos ha mamm Tydeüs, Oineüs a oa an tad
#Periboia,
#Periboia,
#Periboia, un Okeanidenn
#Periboia,
Salamis

**Salamis ** (Σαλαμίς / *Salamís* e henc'hresianeg) pe **Salamina** (Σαλαμίνα / *Salamina*) hervez ar gresianeg a vremañ, zo un enezenn eus Hellaz, Attika, e toull-dor pleg-mor Eleusis. 19&nbsp;000 a zo enni, ha 95&nbsp;km² he gorread. Heñvel eo anv ar pennlec'h ha hini an enez. 

## Mojenn
**Salamis** a oa anv merc'h an doue-stêr Asopos, a zimezas d'an doue Poseidon. Brudet eo enez Salamis evel mammvro daou haroz eus brezel Troia, Aias Telamonios ha Teukros, mibien ar roue Telamon.

## Istor
E 480 kent JK e c'hoarvezas emgann Salamis er-maez d'an enez, etre morlu hellazat Eurybiade ha Thémistocle ha hini Persed Xerxes.

E 1823 eo eno e oa diazezet gouarnamant Hellaz, e-pad brezel dieubidigezh Hellaz. 

## Tud vrudet Salamis

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel kumun Salamina 
*Lec'hienn ofisiel kumun Ampelakia
Lokris

**Lokris** ( Λοκρίς Lokrís e henc'hresianeg) a oa ur vro eus kreiz Hellaz en Henamzer. rannet e voe etre daou, Lokris ar sav-heol ha Lokris ar c'huzh-heol, gant pobl ar Fokidianed, a orin dorian, en XIIvet kantved kent JK. 

Hervez an *[[Ilias]]* eo Aias Oileos an hini a oa e penn arme Lokris e-pad Brezel Troia.
Palladion

Ar **Palladion** (Παλλάδιον / *Palládion* e henc'hresianeg, *Palladium* e latin) a oa un delwenn sakr da Ballas Athene, o tougen armoù, goaf-bann ha skoed Athena.

## Mojenn
Gant Athena e oa bet lazhet he c'henc'hoarierez Pallas. Neuze ec'h aozas un delwenn dezhi, ar "Palladion", a lakaas e-kichen an doue Zeus.

Un deiz edo Elektra o klask tec'hel dirak Zeus, hag o kuzhat a-drek an delwenn. Fuloret an doue meur, ma taolas an delwenn eus barr an neñvoù. 

Kavet e voe an delwenn gant Ilos, saver kêr Troia (*Ilion*), dirak e deltenn, ma kasas anezhi d'ar gêr gantañ. E Troia e savas un templ evit he lakaat hag hec'h enoriñ.
Mouezh sourrus

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **mouezh sourrus** (saoz.: ''breathy voice'' pe ''murmured voice'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un doare fonadur ma vez lakaet kerden ar vouezh da daravat met digoroc'h evit gant ar vouezh plaen ha neuze e red muioc'h a er dreze, da skouer

: saozneg: ar gensonenn "h" etre vogalennoù distaget , unan eus alofonennoù an arc'hfonem |H| 

: hindeg: c'hwezhadur ar c'hensonennoù mouezhiet

fonemek e c'hell bezañ ar vouezh sourrus ivez, da lâret eo e c'hell talvezout da diforc'hañ gerioù peurheñvel produet gant doareoù fonadur all. E hindeg hag e yezhoù bantouek evel ar zouloueg hag ar swatieg, da skouer, e vez diforc'het etre kensonennoù mouezhiet, kensonennoù sourrus, kensonennoù divouezh (nann-c'hwezhet) ha kensonennoù divouezh c'hwezhet. Peurliesañ e talvez an diforc'h-mañ evit kensonennoù dre serriñ] dreist-holl hag a-wezhoùigoù ivez evit kensonennoù dre fic'hal (enne un elfenn dre serriñ) met morse evit kensonennoù dre daravat.

## Gwelit ivez:
* Fonadur
* C'hwezhadur (yezhoniezh)
* Rez (yezhoniezh)