open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rodrigo y Gabriela (pladenn)

***Rodrigo y Gabriela*** eo titl eil pladenn studio an daouad mec'hikan Rodrigo y Gabriela. Embannet e voe en Iwerzhon d'ar 17 a viz C'hwevrer 2006 ma tizhas diouzhtu renk kentañ an *hit-parade*. Enni e kaver tonioù brudet evel "Stairway to Heaven" (Led Zeppelin), " Orion" Metallica, daou strollad a vez megenet evel levezonioù gant Rodrigo ha Gabriela. Ur bladenn blatin e teuas da vezañ en Iwerzhon.
Er bladenn gwerzhet e Japan ez eus un ton ouzhpenn titlet "Señorita Xxx".

## Roll an tonioù
*Tamacun
*Diablo Rojo
*Vikingman
*Satori
*Ixtapa
*Stairway to Heaven
*Orion
*Juan Loco
*PPA

## Gwerzh

## Notennoù
Sambuca Pistoiese

**Sambuca Pistoiese** a zo ur gumun ag Italia e proviñs Pistoia. 

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gumun .
Live in Japan (Rodrigo y Gabriela)

Eil pladenn live an daouad mec'hikan Rodrigo y Gabriela eo **Live in Japan**. Embannet eo bet d'ar 17 a viz Here 2008 en Iwerzhon ha d'an 20 a viz Here er Rouantelezh Unanet. Enni e klever sonadeg Rodrigo ha Gabriela bet enrollet d'an 30 a viz Meurzh 2008 en Duo e Tokyo.

## Roll an tonioù
*OK Tokyo
*Juan Loco
*Orion
*Foc
*Satori
*Ixtapa
*Vikingman
*Take Five
*One
*Gabriela Solo
*Rodrigo Solo
*Stairway to Heaven
*Tamacun
*Diablo Rojo

## Notenn
11:11

Trede pladenn studio an daouad mec'hikan Rodrigo y Gabriela eo **11:11**. Embannet eo bet er bed a-bezh etre an 2 hag an 8 a viz Gwengolo 2009 gant Rubyworks. Ouzhpenn Rodrigo ha Gabriela e kemeras perzh ivez Strunz & Farah ("Master Maqui") hag Alex Skolnick ("Atman"). "Buster Voodoo" a voe sonet d'ar 1añ a viz Here 2009 da-geñver *The Tonight Show* hosted gant Conan O'Brien hag ivez da-geñver *The Late Late Show with Craig Ferguson* d'an 28 a viz Here 2009. Kement ton a zo er bladenn a zo kinniget d'un arzour pe d'ur strollad en deus levezonet Rodrigo ha Gabriela.

## Roll an tonioù
*Hanuman, da Carlos Santana
*Buster Voodoo, da Jimi Hendrix
*Triveni, da Le Trio Joubran
*Logos, da Al Di Meola
*Santo Domingo, da Michel Camilo
*Master Maqui, gant Strunz & Farah, da Paco de Lucía
*Savitri, da Shakti
*Hora Zero, da Ástor Piazzolla
*Chac Mool, da Jorge Reyes
*Atman, gant Alex Skolnick, da Dimebag Darrell
*11:11, da Pink Floyd

## En hit-parade

## Notennoù
Istria

**Istria** (*Istra* e kroateg hag e sloveneg, *Istria* en italianeg) zo ul ledenez vras en arvor Mor Adria. En em astenn a ra war ur gorread a 2 820 km².

Emañ al lodenn vrasañ eus al ledenez e Kroatia, bremañ, gant lodennoù bihanoc'h e Slovenia hag en Italia. Aod kornogel Istria zo 242,5 km hec'h hed (hep kontañ inizi bihan) hag an aod reterel zo 202,6 km hec'h hed (hep kontañ enezennoùigoù ivez).

E-touez kêrioù bras Istria emañ Buje, Buzet, Koper, Labin, Motovun, Pazin, Poreč, Pula ha Rovinj.

## Istor
Dont a ra an anv eus hini ur bobl illyrek anvet *Histri* en [Henroma ha ''Ιστρών έθνος'' en [Henc'hres. Evit ar Romaned e oant morlaeron griz hag aloubet e voe ar vro gant armeoù Henroma war-dro ar bloaz 177 kent JK.

Goude diskar an Impalaeriezh roman e voe aloubet Istria gant Lombarded ha Goted, hag a-benn ar fin en em gavas e Republik Venezia e 1420. Ur broviñs eus Impalaeriezh Aostria-Hungaria e voe goude bezañ bet ul lodenn eus Rouantelezh Italia hag eus Proviñsoù Illyria, da vare Napoleon Iañ.

War-lerc'h ar Brezel-bed Kentañ e teuas da vezañ ul lodenn eus Italia, dre Emglev Versailhez hag e dibenn an Eil Brezel-bed e voe roet da Yougoslavia.

## Yezh
Abalamour d'an istor-se ez eus bremañ el ledenez italianeg]]erien, kroategerien ha slovenegerien.

Istrieg zo ur yezh romanek komzet gant war-dro 3 000 a dud e mervent al ledenez.

## Liammoù diavaez

* 
*
Sélune

Ar **Sélune** zo ur stêr 91&nbsp;km hed eus Normandi. Redek a ra e departamant ar Manche. En em deurel a ra e Bae Menez-Mikael, e-kichen Avranches, tost da aber ar stêr Sée. E-touez ar c’hêrioù treuzet gant ar Sélune emañ Barenton, Saint-Hilaire-du-Harcouët ha Ducey.

Pont-hent-houarndreistd'arSéluneePontaubaultMancheBro-C'hall.jpg|Pont-hent-houarn dreist d'ar Sélune. 
Pont-hentdreistd'arSéluneePontaubaultMancheBro-C'hall.jpg|Pont-hent dreist d'ar Sélune.

* Pontoù e Pontaubault.
## Adstêrioù
* an Oir e Ducey,
* ar Beuvron e Saint-Aubin-de-Terregatte,
* al Lair e Saint-Laurent-de-Terregatte,
* an Airon e Saint-Hilaire-du-Harcouët,
* an Argonce e Parigny,
* ar Gueuche e Milly,
* ar c'h-Cance e Notre-Dame-du-Touchet.
## Istor
### [[Krennamzer]]
E-pad ur pennad e talveze ar stêr-mañ da verkañ ar vevenn etre Breizh ha Normandi, etre 933 ha 1009. Goude-se e voe kaset an harzoù un tammig pelloc’h er c’hornôg, war ar stêr Kouenon. 
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: tost didorr e oa ar pont-hent e Pontaubault pa voe kemeret gant Trede Lu SUA (, ,  ha  Korf Lu) ar Jeneral Patton. Kemeret e voe ar pont gant ur rakward SUAat eus ar 4 Rannlu d'an 30 met adtapet e voe d'an 31 gant Kampfgruppe alaman al Letanant-Koronal Bacherer. En abardaevezh e voe tapet en-dro gant harz-lammourion SUAat. Kerkent e voe lakaet soudarded Patton da dremen, hag e-dan tri devezh e c'hellas tremen seizh rannlu, da lâret eo tremen 100 000 soudard ha 1 500 karr a-bep seurt evit mont war-zu Entraven, Dinan, Roazhon, Naoned, al Liger, Alençon ha Le Mans.
## Notennoù

## Liamm diavaez
* Ar Sélune e lec’hienn SANDRE
Édith Piaf

**Édith Piaf** pe « **la Môme Piaf** » (**Édith Giovanna Gassion** diouzh hec'h anv gwir), bet ganet d'an 19 a viz Kerzu 1915 e Pariz hag aet da Anaon d'an 10 a viz Here 1963 e Grassa (Alpes-Maritimes) a oa ur ganerez hag un aktourez c'hallek.

Bet eo bet mamm d'un niver bras a ganaouennoù brudet-mat hiziv-and-deiz c'hoazh evel *La Vie en rose; Non, je ne regrette rien, l'Hymne à l'amour, Mon légionnaire, [[La Foule]], Milord, Mon Dieu*.
Nighthawks

**Nighthawks** a zo un eoullivadur war lien bet livet e 1942 gant al livour amerikan Edward Hopper. En daolenn e weler tud azezet en un *diner* (leti amerikan), e kreiz-kêr ha diouzh noz. Taolenn vrudetañ Hopper eo, hag ivez unan eus an taolennoù amerikan brudetañ. War ziskouez emañ en *[[Art Institute of Chicago]]*.

Hervez Françoise Barbe-Gall e vije bet awenet Hopper gant *The Killers *, un danevell bet skrivet gant Hemingway ha bet embannet e 1927. En danevell ez eus kaoz eus muntrerien o c'hortoz en un davarn.

*Nighthawks* a zo bet implijet meur a wech. Da skouer ez eus bet savet ur skritell ma weler Humphrey Bogart, Elvis Presley, Marilyn Monroe ha James Dean e-lec'h an dud bet livet gant Hopper. Implijet eo bet e-barzh bannoù-treset evel *Pearls Before Swine*, hag ivez e-barzh *[[The Simpsons]]*, *Dead Like Me* ha *That 70's Show*. Orin titl trede pladenn Tom Waits (*Nighthawks at the Diner*) eo ivez ha diazez ur senenn eus ar film *The End of Violence* gant Wim Wenders.

## Notenn


## Liamm diavaez
http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/111628 Nighthawks e lec'hienn Art Institute of Chicago
Valdemar

**Waldemar** pe **Valdemar** zo anv meur a zen hag a briñs e broioù Lec'hlenn.

## Rouaned ha priñsed

### 
* Waldemar, Margrav Brandenburg-Stendal pe Waldemar Veur (c. 1280–1319)
* Woldemar, Priñs Lippe (1824–1895)

#### [[Prusia]]
* Waldemar Prussia (1817-1849), mab d'ar priñs William
* Waldemar Prussia (1868-1879), mab d'an impalaer Frederick III
* Waldemar Prussia (1889-1945), mab d'ar priñs Henry

### 
* Valdemar I Danmark pe Waldemar Veur (1131–1182)
* Valdemar II Danmark pe Waldemar an Trec'hour (1170–1241)
* Valdemar (III) (1209-1231) kenroue Danmark eus 1215 betek 1231
* Valdemar III Danmark (Valdemar V Schleswig) (1314–1364)
* Valdemar IV Danmark (Valdemar *Atterdag*) (war-dro 1320–1375)
* Valdemar Danmark (eskob) (1157/1158-1235 pe 1236)
* Priñs Valdemar Danmark (1858–1939)

#### [[Schleswig]]
* Valdemar Iañ  Schleswig 
* Valdemar II Schleswig 
* Valdemar III Schleswig, dug Schleswig ; 
* Valdemar IV Schleswig dug Schleswig (1283-1312);
* Valdemar V Schleswig roue Danmark dindan an anv Valdemar III Danmark.

### 
* Valdemar Sveden (1239–1302)

## Tud all

* Waldemar Bonsels, skrivagner alaman
* Waldemar Christofer Brøgger (douarour), douarour norvegat
* Waldemar Christofer Brøgger (skrivagner), skrivagner norvegat
* Waldemar Levy Cardoso, marichal a vrezel en arme Brazil, 
* Waldemar Deonna (1880-1959), luc'hskeudenner suis
* Waldemar Haffkine, medisin
* Waldemar Januszczak, arzvarnour saoz
* Waldemar Łysiak, skrivagner polonat
* Waldemar Maciszewski, sonaozour polonat
* Waldemar Matuška, Czecho-Slovak singer
* Waldemar Milewicz, kazetenner polonat
* Waldemar Pawlak, politikour polonat
* Waldemar Sorychta, soner alaman
* Waldemar Starosta, politikour polonat
* Waldemar Witkowski, politikour polonat
* Waldemar Wilenius, tisavour finnat

## Pennadoù kar
* Vladimir
* Woldemar
* Rouaned Danmark
* Rouaned Sveden
Mercedes de Acosta

**Mercedes de Acosta**, ganet d'an 1 a viz Meurzh 1893 e New York, marvet d'an 9 a viz Mae 1968, a oa ur skrivagnerez saoznek stadunanat, a orin spagnol.

Pevar fezh-c'hoari ganti a voe c'hoariet, ur romant ha tri dastumad barzhonegoù a voe embannet.

Hogen brudet eo dreist-holl abalamour d'he c'harantezioù lesbian gant maouezed brudet evel Marlene Dietrich, Greta Garbo, Alla Nazimova, Tamara Karsavina, Eva Le Gallienne, Isadora Duncan, Katharine Cornell, Maude Adams, Ona Munson, Adele Astaire (c'hoar da Fred Astaire) hag ivez Tallulah Bankhead, e-touez re all, meneget en he emvuhezskrid.

## He buhez
He zad Ricardo de Acosta a oa eus Cuba, he mamm Micaela Hernandez y Alba, a oa ur Spagnolez eus tiegezh brudet duged Alba. 
E 1920 e timezas Mercedes de Acosta gant Abram Poole (1882–1961), ul livour brudet, heñvelrevad evelti. Dizimeziñ a rejont en 1935.

E 1931 eo e reas anaoudegezh gant Greta Garbo. Diwezh o darempred, e 1944, a voe brasañ ranngalon he buhez.

En 1960 e voe embannet he levrad eñvorennoù, *Here Lies the Heart*, ma venegas holl he serc'hed. Meur a hini ne c'houzañvas ket ar brud roet d'o buhez prevez.

Mervel a reas en ankounac'h da 75 bloaz.

## Hec'h oberenoù
* Mercedes de Acosta, *Here lies the heart*, Ayer Co Pub, 1975. ISBN 0405073607
* Mercedes de Acosta, *Six women in turmoil. Six plays*, Southern Illinois University press, 2003. ISBN 0809325098

## Lennegezh
* «El secreto de la Garbo», gant Montero Glez, el levr *Polvo en los labios* (Editorial Lengua de trapo, 2012). diwar-benn an darempred etre Greta Garbo ha Mercedes Acosta .

## Levrlennadur
*McLellan, Diana (2001). The Girls: Sappho Goes to Hollywood. St. Martin's Griffin. ISBN 0-312-28320-2. 
*Stern, Keith (2009), "de Acosta, Mercedes", Queers in History, BenBella Books, Inc.; Dallas, Texas, ISBN 978-1933771-87-8

## Liammoù diavaez
*  - Buhez Mercedes De Acosta - skeudennoù
*Mercedes de Acosta at the Internet Broadway Database
*Mercedes de Acosta Revisted
*Mercedes de Acosta: Playwright, Lesbian Pioneer and Lover to the Stars
*Mercedes de Acosta &mdash; One Woman's Meeting With Enlightenment
*The Awakener Magazine
*''Lord Meher,'' pp. 1940, Bhau Kalchuri, Manifestation, Inc.

## Notennoù ha daveennoù
Loos

**Loos** zo un anv-lec'h hag un anv-tud.

## Tud
* Adolf Loos (1870-1933), tisavouraostrian ;
* Anita Loos (1889-1981), skrivagnerez stadunanat;
* Charles Loos (1951-), soner belgiat;
* François Loos (1953-), politikour gall ; https://web.archive.org/web/20130217040019/http://www.francois-loos.com/
* Ludo Loos (1955-), marc'hhouarner belgiat.

## Lec'hioù
* Loos, kumun c'hall er Pyrénées-Atlantiques, hiziv e Caubios-Loos
* Loos-lez-Lille, kumun c'hall en Nord
* Loos-en-Gohelle, kumun c'hall er Pas-de-Calais
* Caubios-Loos, kumun c'hall er Pyrénées-Atlantiques

* Karrek Loos y'n Koos
Menez Mikael

**Menez Mikael** zo anv meur a lec'h:

#### 
*Menez-Mikael-an-Are, 380 m, e kumun Sant-Riwal;

#### 
* *Menez-Mikael*, pe Michaelsberg, pe Mont Saint-Michel, 437 m, menez en Elzas, er Vojoù, e kumun Saint-Jean-Saverne.
* Menez-Mikael-ar-Mor, enez ha kumun, gwechall e Breizh, bremañ e Normandi.
* Saint-Michel-Mont-Mercure, kumun eus Vendée.

#### 
*Karrek Loos y'n Koos, anvet ivez *Menez Mikael* e brezhoneg, ha St Michael's Mount e saozneg.

#### 
* Mont-Saint-Michel (Québec) war ar rivière du Lièvre.

## Pennadoù kar
* Saint-Michel
* Michaelsberg
* St Michael's Mount
Romaine Brooks

**Romaine Brooks**, pe **Beatrice Romaine Goddard**, ganet e Roma e 1874 ha marvet e Nisa e 1970, a oa ul livourez stadunanat, brudet evel serc'h ar skrivagnerez Natalie Clifford Barney. 

Anavezet eo he foltredoù maouezed gwisket e tog, evel hec'h emboltred e 1923. Peder zaolenn ganti a weler e Mirdi Sainte-Croix e Poitiers, e Bro-C'hall.

## He buhez
Pinvidik e oa he zud, hag arc'hant he doe digante a-hed o buhez. Ganet e oa e Roma met distreiñ a reas an tiegezh da SUA prestik goude. Pa voe seizh vloaz e voe roet da sevel d'un tiegezh paour.

En 1893 ez eas da Bariz ha kanañ a rae eno er c'habaredoù. Goude ez eas da Roma ha da Enez Capri da studiañ al liverezh. En 1901 e tistroas da di he mamm a oa gwall glañv. Pa varvas e teuas dezhi arc'hant bras he zad-kozh. 

Entre 1903 ha 1904 e voe Romaine Brooks dimezet da John Ellington Brooks, ur pianoour.

## He c'harantezioù
Meur a serc'h he doe e-touez an arzourien a bep seurt, gant Dolly Wilde, nizez da Oscar Wilde, an dañserez Ida Rubinstein pe ar skrivagner ha politikour faskour Gabriele D'Annunzio. Met karantez vras he buhez e oa ar skrivagnerez lesbian Natalie Clifford Barney, a zarempredas adal 1915 e-pad 50 vloaz.

## He liverezh
Poltrederez e oa dreist-holl, hag al liv louet hag ar re all tost-kar a implije kenañ adalek 1904.

## Oberennoù
* *The Black Cap*, 1907
* *Portrait de la Contesse Anna de Noailles*, 1908
* *Weiße Azaleen*, 1910
* *Das Kreuz Frankreichs*, 1914
* *L'Amazone*, 1915 
* *Renata Borgatti am Klavier*, 1920
* * Emboltred *, 1923 
* *Peter, ein junges englisches Mädchen*, 1923-1924, ein Porträt des Künstlers Gluck
* *The Impeders*, 1930

Dek oberenn ganti a weler er pennad saoznek :en:Romaine Brooks ha n'haller ket gwelout amañ en abeg d'ar gwirioù miret. 

## Levrlennadur
* Françoise Werner, *Romaine Brooks*, Paris, Plon, 1990.
* Diana Souhami, *Wild Girls: Paris, Sappho, And Art, the Lives And Loves of Natalie Barney And Romaine Brooks*, St Martin’s Griffin, 2007.
* Andrea Weiss und Susanne Goerdt: *Paris war eine Frau*, Rowohlt Verlag (2006) ISBN 3-499-24224-9

## Liammoù diavaez
*  Romaine Brooks en Artcyclopedia

## Pennadoù kar
* Ida Rubinstein
* Nathalie Barney
* Gabriele D'Annunzio
* Renata Borgatti
Llanbradach

**Llanbradach** zo ur gêriadenn e Kembre, en hanternoz da g-Caerffili e Kontelezh Caerffili. Gwechall e oa e Gwent. 

## Gerdarzh
Eus stumm kemmet *glan* (*lan*) (brezhoneg: *glann*), treuzkomprenet evel llan, ha Bradach, anv ar stêr, ha marteze un anv den a orin gouezelek.

## Glaou
Ur vengleuz glaou a voe digoret eno er bloavezhioù 1890 hag a yeas mat en-dro betek ar bloavezhioù 1930. Klozet eo bet e 1961.

## Tud vrudet
* Morgan John Rhys

## Gevelliñ

## Notennoù ha daveennoù
Bradach

**Bradach** a zo un anv kembraek, a orin gouezelek marteze, hag a gaver e Kembre:
*e Nant Bradach
*e Llanbradach

## Broioù all
*Bradach Manor, ul leti e Knysna, e proviñs ar Western Cape, e Suafrika

## Tud
Un anv tiegezh eo Bradach ivez:
**Travis Bradach-Nall*, soudard stadunanat lazhet en Irak e 2004.
Renata Borgatti

**Renata Borgatti** (1894 – 1964) a oa ur sonerez italian. Merc'h e oa d'ar c'hoariganer Giuseppe Borgatti (1871-1950), a gane e La Scala Milano hag a vanas dall. Lakaet e oa bet da zeskiñ dañsal met dilezel a reas an dañs da seniñ piano, ha dreist-holl oberennoù ar sonaozer gall Claude Debussy.

Lesbianez e oa a-wel d'an holl hag e 1918 ez eas da chom da Enez Capri, e-lec'h ma oa ur gumuniezh heñvelrividi o vevañ, pell diouzh selloù ar galloud. E-pad ur pennadig e tarempredas ar varonez Mimì Franchetti, unan eus maouezed kenedek pinvidik an enezenn. 

Daremprediñ a reas ivez Faith Mackenzie, gwreg da Compton Mackenzie, a skrivas ar romant *Extraordinary Women*, embannet e 1928, diwar-benn lesbianezed oc'h erruout en Enez Sirene, ur seurt Capri a faltazi. 

E 1919 e oa serc'h d'al livourez Romaine Brooks, a reas he foltred. E 1920 ez eas Renata Borgatti kuit eus Capri ha pell diouzh Brooks da genderc'hel da ober he micher en Europa hag e SUA.

Er bloavezhioù 1920 e taremprede Winnaretta Singer, pennhêrez an tiegezh Singer, ar gompagnunezh gwrierezioù. E-keit-se e sone gant ar violinourez Olga Rudge, a oa serc'h d'ar barzh Ezra Pound. Pound a skrive diwar-benn ar sonerezh da neuze, ha ne oa ket plijet kaer gant doare-seniñ Renata. Evel kalz sonerien all en amzer-se ne oa ket Renata evit gouzañv Ezra, un den ha ne gemere ket ar boan da zisplegañ e varnadennoù krenn. Daoust da se e sonas pellik amzer gant Olga, hep ma ne vije bet darempred ebet etreze estreget evit ar vicher hag ar sonerezh. 

E dibenn he buhez e kelenne ar sonerezh. Mervel a reas gant al leukemia e Roma e 1964.
Notenn sonerezh

Un **notenn** a lavarer, pa gomzer eus sonerezh, da envel un arouez a implijer da skeudenniñ uhelder ha padelezh keñverel ur son, pe uhelder ar son e-unan. 

## Arouezioù solferezh
E solferezh e notenner an notennoù sonerezh war ur skrid-sonerezh a vo lennet gant ar sonerien. Pevar ferzh o deus an notennoù : padelezh, uhelder, nerzhenn ha sonliv. 
Gant un notenn ec'h arouezier he fadelezh (perzh *a-blaen* ar solferezh) hag he flas
er regenneg (perzh *sonn*).

:
an notennoù

## Frekañs
Kement son (pe notenn) en deus ur frekañs diazez a glot gant e uhelder. 
Ma vez div notenn gant frekañsoù-diazez o ratio kevatal da zaou (an hanter, an doubl, pe ar pevarc'hement) e vo damheñvel o sonioù. Sed penaos e renker an notennoù-se er memes rummad uhelder. 
E sonerezh broioù ar C'hornôg e ranner an uhelder e seizh notenn : *do*, *re*, *mi*, *fa*, *sol*, *la* ha *si*. An esaouenn etre daou uhelder (frekañs an eil o talvezout an doubl pe an hanter eus egile) a zo anvet eizhvedell. A-benn gouzout an diforc'h etre div notenn gant ar memes anv e div eizhvedell disheñvel e niverenner an eizhvedelloù, hag an niverenn a vez roet d'an notennoù. Da skouer «La<sub>3</sub>» (pe A4), he frekañs o vezañ 440Hz. Gant ur bondoner e c'haller kaout ar frekañs-se. 

Ar formulenn o vezañ : f_n = f_0 \times a^n. Gant a o vezañ 12 gwrizienn daou ha n an niver a hanterdonennoù a-us an notenn-loc'hañ f_0. Merzout a reer e kresk ar frekañs en u doare mentoniel keñveriet gant an notennoù. 

### Derezioù ha skeulioù sonerezh
E sonerezh e reer gant ar ger derez, a dalvez d'an uhelder en ur skeul resis. Meur a zoare a zo da zibab frekañs an notennoù en un eizhvedell. Dibab ar skeulioù a zo stag ouzh ar mare, ar binvioù-sonerezh hag an doare sonerezh.
Diouzh ar skeul dibabet e vo skeulennoù disheñvel. Er sonerezh klasel e reer gant div skeul : ar skeul gromatek hag an hini diatonek.

## Anvioù
E sonerezh broioù ar C'hornôg e reer gant daou zoare da envel an notennoù :
* *ut, re, mi, fa, sol, la* ("si" a voe ouzhpennet diwezhatoc'h), krouet gant Guido Arezzo en  kantved, hag implijet e su Europa. 
:**ut = do*, implijet dreist-holl pa gomzer eus alc'hwezioù, ton…*

**A* (la), *B* (si), *C* (do), *D* (re), *E* (mi), *F* (fa) ha *G* (sol), diwar hêrezh [[Gres]] an Henamzer, hag a vez implijet er broioù saoznek ha german. 
:* Er Rouantelezh-Unanet, *B* =  *si (B minor = Si leiañ pe B♭ major = Si♭ muiañ)*.
:* En Alamagn, *B = si ♭ ha H = si ♮ (b-Moll = Si ♭ leiañ pe H-Dur = Si muiañ)*.

E diavaez broioù ar C'hornôg eo bet dibabet an daou zoare meneget a-us, met e broioù' zo ez eus bet miret doareoù dibar. En [[India]] e vez implijet [[svara]]. Seizh svara a zo : स *Sa*, रे *Ré*, ग *Ga*, म *Ma*, प *Pa*, ध *Dha*, नि *Ni''.
Zagreb

**Zagreb** (distaget [ˈzaːgrɛb] e kroateg), *Agram* en alamaneg, *Zágráb* en hungareg) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Kroatia. E 2008 e oa annezet gant 786 200 a dud (war-dro 1,2 milion en tolpad-kêrioù). Emañ war ribl ar stêr Sava, 122 m a-us live ar mor.

Emañ Zagreb e mervent plaenenn Pannonia hag e kroashent an hentoù etre Kreiz Europa ha Mor Adria. Ar gêr vrasañ eo e Kroatia hag ur greizenn armerzhel ha sevenadurel a bouez eo evit ar vro.

### Distrigoù

17 distrig (kroateg : gradska) a zo e Zagreb:

### Gevelliñ
Roll ar c'hêrioù gevellet gant Zagreb

### Kevelerezh

## Notennoù



## Liammoù diavaez

* Kuzul-kêr Zagreb, e kroateg hag e saozneg
Eillivadur

Un **eillivadur** zo ul livadur graet diwar skouer unan all. Brudet eo an eillivadurioù diwar daolenn gollet Leonardo da Vinci, Leda hag an alarc'h.

Eillivadurioù zo bet graet kalzik diwar daolennoù brudet. Livourien zo a rae anezho evit deskiñ ar vicher, ha netra ken, tud all avat a rae evit klask gounit arc'hant o lakaat da grediñ e oa an oberenn orin.
Bronisław Komorowski

**Bronisław Maria Komorowski** (ganet d'ar 4 a viz Mezheven 1952 en Oborniki Śląskie, e mervent Polonia zo un istorour hag ur politikour. Prezidant Polonia etre ar 6 a viz Eost 2010 hag ar 6 a viz Eost 2015.

Goude ar gwallzarvoud karr-nij ma varvas ar prezidant kent Lech Kaczyński d'an 10 a viz Ebrel 2010, e teuas Bronisław Komorowski da vezañ prezidant da c'hortoz, hervez bonreizh ar stad, dre ma oa prezidant ar Sejm (parlamant Polonia). D'ar 4 a viz Gouere e voe dilennet da brezidant, a-enep Jarosław Kaczyński, breur ar prezidant kozh, a oa war ar renk ivez. Ha d'ar 6 a viz Eost e teuas da vezañ prezidant da vat.

Ezel eo Bronisław Komorowski eus ar strollad frankizour Platforma Obywatelska, evel ar c'hentañ ministr Donald Tusk.

## Notennoù ha daveennoù
Dañs-punk

**Dañs-punk** (**dance-punk** e saozneg), pe **disco-punk** pe c'hoazh **indie-dance**, a zo ur seurt sonerezh a voe krouet e dibenn ar bloavezhioù 1970. Liammet eo ouzh ar sonerezh post-punk ha no wave .

## Diaraogerien
Kalz strolladoù post-punk a implijas luskoù a lakae ar selaouerien da zañsal. Levezonet e voe ar strolladoù-se gant ar sonerezh disko, funk, ha seurtoù sonerezh dañs all a rae berzh d'ar mare-se, hag ivez gant pladennoù all eus dibenn ar bloavezhioù 1970 evel re David Bowie, Brian Eno hag Iggy Pop, hag ivez pladennoù strolladoù alaman' zo a rae sonerezh krautrock. Er bloavezhioù 1980 e c'haller menegiñ Public Image Ltd., Gang of Four, New Order, Killing Joke, The Cure, Siouxsie and the Banshees, ha Sigue Sigue Sputnik. E New York e oa strolladoù evel Material, the B-52's, Blondie, James Chance and the Contortions, Cristina Monet, ESG, Liquid Liquid ha Talking Heads. E 1983 e reas berzh ar ganerez alaman Nina Hagen gant he zon "New York New York", m veske he doare punk (hag opera) da ganañ gant luskoù disko. Sonerezh dance-punk a ziwanas ivez en Alamagn (Neue Deutsche Welle), Bro-C'hall (coldwave) hag e Brazil. Diaraogerien ar sonerezh dance-punk en em veske ivez gant strolladoù synthpop, elektropop, new wave, art punk, hag ivez strolladoù rock gotek' zo.

Pa zeuas ar sonerezh tekno ha house da vezañ brudet er bloavezhioù 1980 ha 1990 e voe levezonet strolladoù post-punk' zo gant ar sonerezh elektronek, dreist-holl strolladoù al luskas anvet Madchester, evel Happy Mondays ha The Stone Roses, a veske sonerezh *indie* ha sonerezh rave.

## Dance-punk er bloavezhioù 2000
Ar sonerezh anvet dance-punk a ziwanas en-dro e penn-kentañ ar 21 kantved gant strolladoù evel Liars, The Rapture, Radio 4, !!! ha The Faint. Da-heule voe ivez Death from Above 1979, Yeah Yeah Yeahs, Test Icicles, Fake Shark - Real Zombie!, The Presets, The Kills ha Q and Not U hag a liammas ar sonerzeh dance-punk ouzh levezonioù all evel ar sonerezh post-hardcore ha re all c'hoazh. A-fet ti-embann pladennoù e c'haller lakaat DFA Records da di-embann pennañ ar sonerezh dance-punk. Ouzhpenn skignañ pladennoù LCD Soundsystem e skignont ivez re Brinvonda, Shit Robot, Delia Gonzalez & Gavin Russom, Booji Boy High, Shocking Pinks, Holy Ghost!, Still Going, Syclops ha YACHT. En dance-punk e c'haller renkañ ivez Crystal Castles could be argued as belonging to the genre, but their music also borders on Noise Pop, and New Rave.

## Notennoù

## Levrlennadur
* Simon Reynolds, "Mutant Disco and Punk-Funk: Crosstown Traffic in Early Eighties New York (and Beyond ...)." *Rip It Up and Start Again: Post-punk 1978-84*. Londrez, Faber and Faber, Ltd., 2005

## Liammoù diavaez
* Nervous Gender
* Synth punk
* Tc Electropunk
Idas

**Idas** (Ἴδας, Ídas e henc'hresianeg) a oa mab da Afareüs hag Arene ha breur da Lynkeüs an Argonaot e mojennoù Hellaz kozh. Eñ hag e vreur a gare div c'hoar, Hilaeira ha Foibe, hag abalamour dezho e savas kann etreze ha daou vreur all, Kastor ha Polydeükes, ma voe lazhet Kastor. 
Bez' e oa ivez e-touez an Argonaoted ha perzh a gemeras e chaseadeg hoc'h-gouez Kalydon.

Skrapañ a reas Marpessa. Apollon ivez a gare anezhi, ha Zeus a reas d'ar plac'h dibab etreze o-daou.

Ur verc'h en doa Idas anvet Kleopatra.

## References
2001: A Space Odyssey (film)

***2001: A Space Odyssey*** (“2001: un droiadenn er spas” pe “2001: un imram en egor”) a zo ur film breizhveuriat-amerikan a skiant-faltazi aozet gant Stanley Kubrick e 1968. An istor a zo bet tennet eus danevelloù bet skrivet gant Arthur C. Clarke ha dreist-holl *[[The Sentinel (danevell)|The Sentinel]]*. Ar romant gant ar memes anv a voe skrivet er memes koulz hag aozadur ar film gant Clarke, a oa ivez skrivagner evit ar film.

## Rolloù

* Keir Dullea : Pr. David Bowman
* Gary Lockwood : Pr. Frank Poole
* William Sylvester : Pr. Heywood R. Floyd
* Daniel Richter : Moonwatcher
* Leonard Rossiter : Dr. Andrei Smyslov
* Margaret Tyzack : Elena
* Robert Beatty : Dr. Halvorsen
* Sean Sullivan : Dr. Michaels
* Douglas Rain : mouezh HAL 9000
* Frank Miller : merour ar mission
* Alain Gifford : tad an Dr. Poole
* John Ashley : an astraer
* Brunell Tucker : al luc'hskeudenner
* John Swindel : ar c'hentañ teknikour er spas
* John Clifford : an eilteknikour er spas
* Vivian Kubrick : merc'h an Dr. Floyd
* Martin Amor : kazetenner ar World Toonight
* Penny Brahms hag Edwina Caroll : Ostizezed ar spas
* Ledaktored : Glenn Beck, Bill Weston, Mike Lovell, Edward Bishop, Ann Gillis, Heather Downham, Jimmy Bell, David Charkham, Simon Davis, Jonathan Daw, Peter Delmar, Terry Dugan, David Fleetwood, Danny Grover, Brian Hawley, David Hines, Tony Jackson, John Jordan, Scott Mackee, Laurence Marchent, Darryl Paes, Joe Refalo, Andy Wallace, Bob Wilyman, Richard Wood

## Sonerezh
Setu an tonioù pennañ a vez e-pad ar film:
* Richard Strauss : digoradur *[[Also sprach Zarathustra (Strauss)|Also sprach Zarathustra]]*
* Johann Strauss mab : *[[An der schönen blauen Donau]]*
* György Ligeti : tammoù *[[Requiem]]*, *[[Lux Æterna]]*.
* Aram Khatchaturian : tammoù an heulienn*Gayane*
Alghero

**Alghero** (italianeg; *L'Alguer* e katalaneg, *S'Alighéra* e sardeg ha *L'Aliera* e sassareg) a zo ur gêr eus Sardigna, enni 42 000 annezad, lec'hiet e proviñs Sassari, e gwalarn an enez.

## Yezh

Un enezenn eo ar gêr e-keñver ar yezh: 60 % eus an annezidi a gomz c'hoazh un doare katalaneg kozh, levezonet gant an italianeg, an algereg. Anavezet eo evel yezh vinorel, ha kelennet e vez er skolioù hag implijet ez-ofisiel gant ar velestradurezh, koulz hag en anvioù-lec'h: divyezhek eo ar panelloù.

## Tud
* Franca Masu: kaner 
* Antoni Lofrasso: (1521-1595) barzh
* Giuseppe Manno: (1786-1868) prezidant Sened Rouantelezh Sardigna ha Rouantelezh Italia
* Pino Piras: (1941-1989) kaner
* Franco Restaino: (1938) prederour
* Àngel Ceràvola: kaner
* Antonel·lo Colledanchise: kaner
* Pasqual Gal·lo: kaner
* Joan Palomba: skolaer, difenner ar yezh
* Antoni Ciuffo: barzh
* Enzo Favata: soner jazz
* Maria Aurora Salvagno: atletourez 
* Rafael Caria: (1941-2008) skolaer, difenner ar yezh
Marpessa

**Marpessa** (Μάρπησσα / *Márpêssa* e henc'hresianeg) a oa ur briñsez eus Aitolia, merc'h-vihan da Ares.
Skrapet e voe gant Idas. Apollon ivez a gare anezhi, ha Zeus a reas d'ar plac'h dibab etreze o-daou, ha hi da zibab Idas.
Ur verc'h o doe, Kleopatra Alkyone hec'h anv.

Hervez ur vojenn all e oa merc'h da Euenos hag Alkippe.

## Amazonenn
Marpessa a oa anv unan eus rouanezed an Amazonenned.

## Lestr
*Marpessa*, a oa un eoullestr 206,000 tonell d'ar gompagnunezh Shell Oil, ar brasañ eoullestr a yeas d'ar strad biskoazh e 1969. Aet e oa eus Europort, Rotterdam d'ober e veaj kentañ, un darzhadenn a voe, ha mont a reas da goll dirak aodoù Kornogafrika.
Foebe

**Foebe** pe **Febe**, pe **Phoebe** pe **Phebe**, zo un anv-bihan e saozneg ha meur a yezh, deuet eus an anv gresianek **Φοίβη** roet d'ar merc'hed, hag a dalv kement ha *doueez koant*, diwar ar ger 'phoibos' (φοιβος). 

## Yezhoù all
**Febe*, e spagnoleg
**Phoebé, Phébé, Phébée* e galleg.

## Mojennoù Hellaz kozh
*Foebe (Titanez), unan eus an Ditaned 
*Unan eus an Heliadezed troet e puplienn, evel he c'hoarezed, 
*Foebe, merc'h da Leukippos, c'hoar da Hilaeira, 
*Un anv all roet d'an doueez Artemis
*C'hoar Elena, merc'h da Leda
*Unan eus an Amazonenned a stourmas ouzh Herakles

## El lennegezh
*Phoebe (kristenez), ur v aouez meneget gant an abostol Paol Tars en e lizhir d'ar Romaned (16:1)
*Phebe, mesaerez er pezh *[[As You Like It]]* gant Shakespeare 
* *Phoebe Pyncheon*, ur vaouez el romant The House of the Seven Gables gant Nathaniel Hawthorne

## Tud

*Phoebe Cates, aktourez stadunanat 
*Phoebe Dynevor (ganet e 1995), aktourez saoz
* Phoebe Hearst, mondianez stadunanat 
*Phoebe Snow, kanerez stadunanat 
*Phoebe Morrison

## Steredoniezh
**Febe* pe *Phoebe*, unan eus loarioù ar blanedenn Sadorn.
*Tolead Foebe, , ur gompezenn en hanterenn greisteiz ar blanedenn Gwener. 

## Pennad kar
* Phoebus

## Notennoù
José Ángel Valente

**José Ángel Valente** zo ur barzh galizat, ganet en Ourense d'ar 25 a viz Ebrel 1929 ha marvet e Jeneva, e Suis, d'an 18 a viz Gouhere 2000, a skrivas e spagnoleg dreist-holl.

Gwir a studias e Santiago de Compostela, ha yezhoù latin e Complutense. Kelenn a reas en Oxford. Entre 1958 ha 1980 e vevas e Jeneva. 

E gontadenn "El uniforme del general", el levr *El número trece*, a sachas bec'h war e choug gant an arme en amzer an diktatouriezh en 1972. 

## E oberenn
### E galizeg
Berr eo e oberenn e galizeg:
**Sete cántigas de alén*, 1981, Ediciós do castro, A Coruña. 
**Cántigas de alén*, 1989. Adembannadur eus al levr kentañ, kresket. 
 
### E spagnoleg
**A modo de esperanza*, M., Col. Adonais, 1955. 
**Poemas a Lázaro*, M., Índice, 1960. 
**Sobre el lugar del canto*, B., Colliure, 1963. Adembannadur eus an daou levr kentañ kevret. 
**La memoria y los signos*, M., Revista de Occidente, 1966. 
**Siete representaciones*, B., Col. El Bardo, 1967. 
**Breve son*, B., Col. El Bardo, 1968. 
**El inocente*, México, Joaquín Mortiz, 1970. 
**Presentación y memorial para un monumento*, M., Poesía para todos, 1970. 
**Punto cero*, B., Barral, 1972. 
**Material memoria*, B., La Gaya Ciencia, 1979. 
**Estancias*, M., Entregas de la ventura, 1980. 
**Tres lecciones de tinieblas*, B., La Gaya Ciencia, 1980. 
**Mandorla*, M., Cátedra, 1982. 
**Nueve enunciaciones*, Málaga, Begar, 1982. 
**Tránsito*, M., Cuadernillos de Madrid, 1982. 
**El fulgor*, M., Cátedra, 1984. 
**Nueve poemas*, Granada, Aula de poesía, 1986. 
**Al dios del lugar*, B., Tusquets, 1989. 
**Treinta y siete fragmentos*, B., Ambit Serveis, 1989. 
**No amanece el cantor*, B., Tusquets, 1992. 
**Fragmentos de un libro futuro*, B., Círculo de Lectores, 2000. 
## Levrlennadur
* Dario Puccini, *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976.
Hilary

**Hilary**, pe **Hillary**, zo un anv-bihan saoznek deuet eus Hilarius e latin, hag a vez roet d'ar baotred evel d'ar merc'hed. 

## Yezhoù all
*Hilaire e galleg
*Ilario en italianeg

## Tud
### Hilary

* Hilary of Chichester (war-dro 1110–1169), eskob Chichester
* Hilary A. Herbert (1834–1919), politikour stadunanat
* Hilary Putnam (1926-), prederour stadunanat
* Hilary (soner) (1950-2007), kaner stadunanat

* Hilary Armstrong (1945-), politikourez saoz
* Hilary Benn (1953-), politikour saoz
* Hilary Duff (1987), aktourez stadunanat
* Hilary Swank (1974-), aktourez stadunanat

### Hillary

*Hillary Carlip (1956-), skrivagner stadunanat
* Hillary Clinton (1947- ), politikourez stadunanat
* Hillary Scott (1983-), aktourez stadunanat
* Hillary Waugh (1920-), skrivagner stadunanat

#### Anv-tiegezh
* Edmund Hillary (1919–2008), ergerzhour nevezzelandat ha kentañ den o tizhout kern ar Menez Everest

## Lec'hanvadurezh
*Saint Hilary, e Kernev-Veur (e kerneveureg Sant Eler pe Pluweler)
*Saint Hilari, e Bro Morgannwg (Kembre)

## Pennad kar
*Saint-Hilaire
Hilarius Gilges

**Hilarius Gilges** (28 a viz Ebrel 1909 e Düsseldorf - 20 a viz Even 1933), anavezet gant al lesanv "Lari" Gilges, a oa un dañsour stlakerezioù, aktor ha komunour alaman-afrikan. Drouklazhet e voe gant an nazied. 

## Buhez
Unan eus an nebeud tud du o c'hroc'hen ha ganet en Alamagn a-raok ar Brezel-bed Kentañ e voe Hilarius Gilges. E vamm, Maria Stüttgen hec'h anv, a oa ul labourerez gwiad e Düsseldorf. Ne ouezer ket piv a oa e dad, marteze ur martolod Afrikan a laboure war ul lestr-stlej war ar Roen. Maria a zimezas gant Franz Peter Gilges en 1915, sed orin anv-familh Hilarius. 

Gilges a voe savet e bed micherourien Düsseldorf hag ec'h emezelas er Yaouankiz komunour alaman e 1925 pe 1926. Dont a reas da vezañ aktor er strollad c'hoariva komunour "Nordwest ran", renet gant Wolfgang Langhoff. E 1931 e voe harzet ha kondaonet da chom ur bloavezh-pad en toull-bac'h abalamour d'e vennozhioù politikel. Dieubet e voe e 1932 hag e stagas gant ar politikerezh en-dro. 

Dimeziñ a reas gant Katharina Hubertine Laatsch (ganet Vogels), daou vugel a voe ganet.

## Marv
E penn-kentañ 1933 en em gavas an nazied e penn ar vro. Klask a reas Gilges kuzhat met diaes e voe dezhañ abalamour da liv e groc'hen. E miz Even 1933 e voe skrapet en e ranndi e distrig *Altstadt* e Düsseldorf. Jahinet ha lazhet e voe. Soñjal a reer e voe lazhet gant c'hwec'h ezel eus Gestapo pe SS. Memes goude diskar an naziegezh ne voe kondaonet den ebet.
E intañvez hag e vugale a zeuas a-benn da dreuzvevañ, marteze a-walc'h e voent sikouret gant o amezeien en *Altstadt*. E 1949 e voe roet 12 000 Deutschmark d'e wreg da zigoll.

## Koun
D'an 23 a viz Kerzu 2003 e voe anvet ur blasenn gant e anv gant ti-kêr Düsseldorf. E karter akademiezh arzoù-kaer Düsseldorf emañ ar blasenn. E 1988 e oa bet staliet c'hoazh ur blakenn-koun tamm-pe-damm el lec'h ma voe drouklazhet. Savet e oa bet gant Hannelore Köhler diwar c'houlenn skipailh mirdi kêr Düsseldorf. 

## Daveoù
*Clarence Lusane: *The Historical Experiences of Afro-Germans, European Blacks, Africans, and African Americans in the Nazi Era*. Routledge, 2002, ISBN 0-415-93121-5
*Lothar Pützstück: „AfrikanerInnen in Deutschland und schwarze Deutsche – Geschichte und Gegenwart. Beiträge zur gleichnamigen Konferenz vom 13.-15. Juni 2003 im NS-Dokumentationszentrum Köln“. In: Marianne Bechhhaus-Gerst, Reinhard Klein-Arendt (Hrsg.): *Begegnungen. Geschichte und Gegenwart der afriknisch-europäischen Begegnung*. LIT Verlag, 2004

## Notennoù

## Liamm diavaez
*hilarius-gilges.de
Foibe (merc'h Leukippos)

**Foibe** (henc'hresianeg : Φοίβη *Phoibe*) a oa merc'h da Leukippos ha Filodike, ha c'hoar da Hilaeira, e mojennoù Hellaz kozh. *Leukipidezed* a vez lavaret anezho ivez en abeg da se.

## Notennoù
Hilaire

**Hilaire** zo un anv-bihan gallek, deuet eus an anv latin Hilarius. 

## Stummoù all
* Merc'hed : Hilarie, Hilarionne
* Paotred : Hilarion

## Yezhoù all
* Hilary pe Hillary, e saozneg

## Tud

* *Hilaire*, anv gallek Hilaeira, c'hoar da Foebe e mojennoù Hellaz kozh.
**Hilaire*, pe *Saint Hilaire*, anv gallek meur a sant galian, gwelout Hilarius 
*Jean-Hilaire Belloc, livour breizhat, ganet e Naoned
*Hilaire Belloc, e vab, skrivagner saoznek
*Hilaire Couvreur, marc'hhouarner belgiat
*Hilaire Rama (bet ganet e 1948), soner gitar-boud breizhat a orin martinikat

### Anv-tiegezh
* Georges Hilaire, kargiad uhel e gouarnamant Bro-C'hall etre 1942 ha 1944
* Émile-Marc Hilaire (1796 - 1887), anavezetoc'h evel Émile Marco de Saint-Hilaire, istorour gall

## Lec'hanvadurezh
*Saint-Hilaire

## Pennad kar
* Hilary
Abergwaun

**Abergwaun** (*Fishguard* e saozneg) zo ur gêr en arvor Sir Benfro, e Kembre. Emañ en hanternoz Sir Benfro, war aod bae Abergwaun, a zo un darn eus Bae Ceredigion. 

## Gerdarzh
Dont a ra anv ar gêr eus hini ar stêr Gwaun en em daol er mor eno.

## Porzh
Ul linenn listri zo etre porzh nevez Abergwaun, en Wdig, ha porzh Ros Láir en Iwerzhon. Liammet eo Abergwaun ouzh Londrez war-bouez ul linenn hent-houarn hag ur gourhent. 

## Tud vrudet
*D. J. Williams (David John Williams), ur skrivagner brudet, o voe kelenner en Abergwaun e-pad bloavezhioù.

## Gevelliñ
Proviñs Sassari

**Proviñs Sassari** a oa ur broviñs en Italia, e rannvro Sardigna, ha Sassari e oa he c'hêr-benn.

## Istor
Krouet e oa bet e 1859. 
Abaoe 2021 eo deuet da vezañ Meurgêr Sassari.

## Kumunioù pennañ Proviñs Sassari
*Sassari
*Alghero
*Porto Torres
*Sorso
*Ozieri

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Cölln

**Cölln** (pe **Altkölln**) a oa un enezenn war ar Spree. Hiziv an deiz ez eo ur c'harter e kreiz-kêr Berlin, e karter *[[Mitte]]* en arondisamant Berlin-Mitte. Krouet e voe Cölln e 1237 ha kendeuzet e voe gant Berlin e 1709. Meur a briñs eus an tiegezh Hohenzollern a voe ganet e Cölln er  ha  kantved. Hiziv an deiz e kaver roud eus anv Cölln er c'harter anvet Neukölln e Berlin.

## Poblañs hag armerzh
Savet e voe Cölln en  kantved tro-dro da *bPetriplatz*. Dont a ra anv ar blasenn eus hini iliz Sant-Pêr, a voe distrujet e-pad an Eil Brezel-bed. An dismantroù a voe skarzhet diouzh *Gertraudenstrasse* er bloavezhioù 1950. Er memes plasenn e oa ivez an ti-kêr (e *Brüderstrasse*). Roet e voe anv sant-Pêr d'an iliz peogwir e oa kalz tud eus Cölln a veve diwar ar peskerezh er Grennamzer. E ribl all ar stêr Spree e oa Berlin, ma oa kenwerzherien ha sanailhoù.

## Istor
Meneg kentañ anv Cölln a voe graet e 1237 da lavaret eo seizh vloaz a-raok hini Berlin. E 1307 e voe strollet melestradur an div gêr ha krouet e voe Berlin-Cölln : liammet eoa an div gêr gant ur stankell. E 1308 e voe krouet kevre kêrioù Marzoù Brandenburg, ennañ Berlin-Cölln, Frankfurt (Oder), Brandenburg an der Havel ha Salzwedel.

Etre 1658 ha 1683 e voe savet mogerioù-kreñv tro-dro da Verlin ha Cölln diwar c'houlenn ar priñs-dilenner Friedrich Wilhelm Iañ.

Fabourzioù *Friedrichswerder*, *Dorotheenstadt* ha *Friedrichstadt* a voe kendeuzet gant Berlin ha Cölln e 1710 hag evel-se e voe krouet «kêr roueel Berlin» (*königliche Haupt- und Residenzstadt Berlin*). E 1834 e voe diskaret ar mogerioù-kreñv evit ma c'hallfe Berlin kreskiñ.
Pont Glienicke

**Pont Glienicke** a zo ur pont etre Berlin ha Potsdam, a-us ar stêr Havel. 

A-raok unvanidigezh Alamagn e oa ul liamm etre an tiriad amerikan (e Berlin ar C'hornôg) ha DDR. Implijet e voe meur a wech evit eskemm spierien e-pad ar Brezel yen.

## Eskemmoù spierien
* Miz C'hwevrer 1962 : al levier amerikañ Gary Powers hag ar spier komunour Rudolph Abel. 
* E 1985 : 23 frizoniad politikel eus DDR hag 4 spier a oa bac'het er Stadoù-Unanet.
* Miz C'hwevrer 1986 : 4 spier soviedat hag an disrannad Anatoli Chtcharanski ha 4 spier eus ar C'hornôg.

## Liammoù diavaez
* Glienicke Bridge
* Glienicker Bruecke
* Glienicke Bridge e lec'hienn Structurae
Evelyn

**Evelyn** zo un anv-bihan saoznek, roet d'ar baotred koulz evel d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Lod a lavar e teu eus an anv-bihan gallek *Aveline*, a dalvezfe *evn bihan*. Lod all eo un adstumm da Eve pe Eva.

## Stummoù all
***Evylen**, **Evelyne**, **Evelynne**, **[[Evelina]]**, **Evelin**, **Eveline**, **[[Ewelina]]** hag **Evelien**.

## Yezhoù all
* alamaneg: Evelin, Evelyn
* finneg: Eveliina, Evelina, Evelyn
* galleg: Éveline, Évelyne
* italianeg: Evelina
* islandeg: Evelyn
* izelvroeg: Evelyn
* norvegeg: Evelyn
* poloneg: Ewelina
* sloveneg: Evelina
* svedeg: Evelina
* tchekeg: Evelína, Evelin

## Tud
### Merc'hed

*Evelyn Ashford (1957-), atletourez ha rederez stadunanat, Medalenn Aour e redadeg ar 100 m e C'hoarioù Olimpek 1984 
*Evelyn Margaret Ay, Miss America e 1954 
*Evelyn Beatrice Hall (1868 - 1956), skrivagnerez saoz, a skrivas buhez Voltaire
*Evelyn Brent (1899–1975), aktourez stadunanat
*Evelyn Chai 
*Evelyn De Morgan (1855–1919), livourez saoz
*Evelyn Garcia
*Evelyne Gebhardt (1954-), politikourez alaman, kannadez europeat 
*Evelyn Gigantes (1945), politikourez kanadian
*Evelyn Glennie, sonerez skosat bouzar
*Evelyn Beatrice Hall, skrivagnerez saoz
*Evelyn Keyes (1919-2006), aktourez stadunanat, Suellen O'Hara er film *Gone with the Wind* e 1939, 
*Evelyn King (kanerez) (1960-), kanerez stadunanat 
*Evelyn Lau (1971), barzhez ha romantourez sinaat-kanadian 
*Evelyn Laye (1900–1996), aktourez saoz
*Evelyn Lear (ganet e 1926), c'hoariganerez stadunanat
*Evelyn Beatrice Longman (1874–1954), kizellerez stadunanat
*Evelyn Nesbit (1884–1967), gizourez stadunanat, brudet abalamour da vuntr ur serc'h dezhi gant ur pried dezhi
*Evelyn Ntoko (1922–2004), klañvdiourez suafrikan, pried kentañ Nelson Mandela
*Evelyn Preer (1896–1932), aktourez stadunanat, ha kanerez blues 
*Evelyn Underhill (1875–1941), barzhez saoz

### Paotred

###### 
*Evelyn Waugh (1903–1966), romantour saoz; e wreg kentañ a oa anvet Evelyn eveltañ
*Evelyn Wood (ofiser saoz) (1838–1919), ofiser saoz
*Evelyn Baring (1841–1917), Konsul-jeneral en Egipt etre 1883 ha 1907
*Evelyn Baring (1903–1973), Gouarnour Kenya etre 1952 ha 1959

###### 

*Richard Evelyn Byrd, ofiser morlu stadunanat, a vije bet an hini kentañ o nijal us d'ar Pennahel kreisteiz

## Kanaouennoù
**Evelyn, a Modified Dog* gant Frank Zappa and The Mothers of Invention en albom *[[One Size Fits All]]*

## Film
**Evelyn*, ur film gant Bruce Beresford e 2001

### Anv-tiegezh
*John Evelyn (1620–1706), skrivagner saoz ha liorzhour.

## Lec'hanvadurezh
###### 
*Evelyn, Londrez
###### 
*Evelyn, Ontario, Kanada
###### 
*Evelyn (Kalifornia), 
*Evelyn (Michigan).

## Pennad kar
*Eveline
Evelina

**Evelina** zo un anv-bihan italianek, **Ewelina** e poloneg. 

## Yezhoù
**Evelina* e sloveneg ha svedeg
**Ewelina* e poloneg

**Evelin*, en alamaneg
**[[Eveline]], [[Evelyne]]*, en galleg

## Tud

###### 
*Evelina Cattermole (1849-1896), barzhez italianek
*Evelina Gori, aktourez 
*Evelina Nazzari, aktourez 
*Evelina Paoli, aktourez 
*Evelina Santangelo, skrivagnerez 
*Evelina Zamperini Pucci, skrivagnerez

###### 
*Evelina Papantoniou (1979), gizourez c'hresian
*Evelina Papoulia (ganet e 1971), aktourez c'hresian
###### 

*Ewelina Flinta (1979-), kanerez 
*Ewelina Hańska, kontez polonat, karet gant Balzac
*Ewelina Serafin, aktourez 

###### 
Eveline Widmer-Schlumpf, politikourez

## Lennegezh
**Evelina, or the History of a Young Lady's Entrance into the World*, romant saoznek gant Fanny Burney, en 1778. 

## Pennadoù kar
*Eveline
*Evelyn
Évelyne

**Évelyne**, pe **Éveline**, zo un anv-bihan gallek, skrivet **Eveline** a-wechoù.

## Stummoù all
**Yveline* a-wechoù e Breizh.

## Yezhoù
**Evelin*, en alamaneg
*Evelina en italianeg
*Ewelina e poloneg
*Evelyn e saozneg

## Tud
*Evelyne Brisou-Pellen, skrivagnerez vreizhat
*Evelyne Gebhardt, politikourez alaman, kannadez europeat
*Évelyne Huytebroeck, politikourez velgiat
*Eveline Widmer-Schlumpf, politikourez suis

## Lennegezh
**Eveline*, un danevell gant James Joyce e 1904, en dastumad Dubliners, diembann e brezhoneg.
Tour-tan ar C'hreac'h

**Tour-tan ar C'hreac'h** zo un tour-tan el lec’h anvet « ar C'hreac'h » (ar c'hrec'h, an uhelenn), e gwalarn enez Eusa, e Breizh. Unan eus kreñvañ tourioù-tan aodoù Europa eo.

## Istor
* E miz Kerzu 1863 e voe enaouet an tan kentañ e lein un tour ront 46,50 m uhelder. Anv a oa bet da sevel un tour-tan e kornôg Eusa abaoe amzer Vauban, e dibenn ar .
* E 1867 e voe staliet, e-kichen an tour-tan, ur bouder (korn-boud) a veze lakaet da vont en-dro gant ur manej kezeg.
* E 1888 e voe tredanekaet ar gouleier. Hiziviken e voe taolet gant an tour-tan 2 vomm sked gwenn bep 10 eilenn. Kaset e voe al lampoù kozh da dour-tan ar Stif. 
* E 1939 e voe staliet lampoù nevez. Evel-se e teuas an tour-tan da vezañ an hini kreñvañ er bed. 

## Bremañ
Un tour ront eo, gant savadurioù en traoñ e stumm un U. Livet eo gant bandennoù gwenn ha du a-led. Seizh den a vez o labourat e-barzh, noz ha deiz. Aleshont e vez pellgontrollet meur a dour-tan all e departamant Penn-ar-Bed.

Abaoe 1988 emañ Mirdi an tourioù-tan hag ar balizennoù er savadur a zo e-harz an tour. Meret eo ar mirdi-se gant Park Naturel Arvorig. Ne c’haller ket gweladenniñ an tour. 

Ur monumant istorel eo tour-tan ar C’hreac’h abaoe 2005.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn an Direction départementale des territoires et de la mer – tour-tan ar C’hreac’h.
* Skeudennoù eus tour-tan ar C’hreac’h
*Tour-tan ar C'hreac'h, el lec’hienn Patrimoine de France
Stêr Pennerv

**Stêr Pennerv** pe **Aber Pennerv** (galleg: *rivière de Penerf*), zo ur stêr, pe gentoc'h un aber ma kej meur a wazh, etre Damgan ha Sarzhav, dirak porzh Pennerv, hag a zigor war ar Meurvor Atlantel.

Div wazh a zegouezh en aber:
*Gwazh (an) Drayag
*Gwazh Penbulzo

Serret eo an aber gant erv Pennerv er c'hreisteiz, ha warnañ emañ porzhig Pennerv.

Brudet eo istr an aber.
Pennerv

**Pennerv** zo ur porzhig e kornôg kumun Damgan, e Bro-Gwened. E penn un erv traezhek emañ, ha setu moarvat orin e anv. 
En hanternoz emañ Stêr Pennerv, er c'hreisteiz ar Meurvor Atlantel.
Ur chapel zo dirak ar porzh, ur preti, hag un ostaleri darempredet gant an hañvourien ha tud war o leve, paot-mat eno e-pad ar mizioù tommañ.
Tohon

An **Tohon**, pe, ent-hir **Gwazh Melin Tohon**, pe c'hoazh *gwazh Sant-Teliav*, zo ur stêr eus Bro-Gwened. Eienañ a ra e Langroez, redek a ra dre gumunioù Kistreberzh, Noal-Muzilheg ha Muzilheg hag en em deuler a ra er mor dre Stêr Beler, un tamm er c'hornôg d'ar Gwilun.

## Red

Vilaine River Drainage Basin map-br.svg|Red an **Tohon** hag ar Gwilun


## Kumunioù douret
* Langroez (andon),
* Kistreberzh,
* Noal-Muzilheg,
* Muzilheg,
* Beler hag Ambon(genoù).

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn SANDRE

## Notennoù ha daveennoù
Aber ar Gwilen

Etre kumunioù Beler, en hanternoz, ha Pennestin, er c'hreisteiz, emañ **[[aber]] ar [[Gwilen]]**, er gevred da c'hourenez Rewiz, dirak ar Meurvor Atlantel hag inizi Houad hag Edig er c'huzh-heol dezhi.


Restr:Pont de La Roche-Bernard002.jpg|Pont kozh ar Roc'h-Bernez 
Restr:Pont-La-Roche-Bernard-Morbihan-2010.JPG| Pont ar Roc'h-Bernez 
Restr:Pont du Morbihan.jpg|Ur sell war Pont ar Morbihan
Restr:La-Roche-Bernard-port-2010.JPG| Porzh ar Roc'h-Bernez 
Restr:La Roche-Bernard depuis Marzan.jpg|Ar Gwilen er Roc'h-Bernez 
Restr:La Vilaine, depuis le Pont de La Roche-Bernard.jpg| Ar Gwilen ha pont du morbihan, diwar Pont ar Roc'h-Bernez
Mirdi Brücke

**Mirdi Brücke** (alamaneg : Brücke Museum) a zo ur mirdi e karter Dahlem e Berlin, ma kaver dastumad brasañ arzourien *[[Die Brücke]]*, ul luskad arzoù bet krouet e Dresden e 1905. 

E 1967 eo bet digoret hag e kaver ennañ war-dro 400 livadur ha delwenn, ha miliadoù a dresadennoù hag a zourlivadurioù bet savet gant izili *Die Brücke*. E dastumad ar mirdi e kaver ivez oberennoù bet roet gant al livour Karl Schmidt-Rottluff ha gant Erich Heckel. 

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ar mirdi
Sozialistische Einheitspartei Deutschlands

**Sozialistische Einheitspartei Deutschlands**, **SED** (alamaneg a dalvez Strollad sokialour unvan Alamagn) a oa strollad politikel pennañ DDR.

## Istor
E miz Ebrel 1946 e c'houlennas ar Soviediz digant izili SPD ha re KPD a oa en tiriad aloubet ganto ma vefe kendeuzet an daou strollad ha ma vefe savet ur strollad marksour-leninour nemetken. Sed penaos e voe krouet SED, an aozañ o vezañ heñvel ouzh hini Strollad komunour URSS. E penn ar strollad e voe lakaet ar c'homunour Wilhelm Pieck hag ar sokial-demokrat Otto Grotewohl. E penn DDR e voe SED betek diskar moger Berlin e 1989. Kadarnaet e voe e berzh pennañ e bonreizh DDR 1968, ar pezh a badas betek ar 1añ a viz Kerzu 1989. 

Pa voe diskaret DDR e teuas SED da vezañ PDS e 1990, gant ar breutaer Gregor Gysi en e benn. Ar gomunourien na sajvont ket a-du a savas KPD nevez (:en:Communist Party of Germany (1990)), ma kemeras perzh Erich Honecker ennañ.

Da-geñver dilennadegoù 2005 e voe un emglev etre PDS ha WASG (kaset gant Oskar Lafontaine) gant an anv *Die Linkspartei* («Strollad an tu-kleiz»). An daou strollad a gendeuzas e 2007 hag evel-se e voe krouet *[[Die Linke]]*.

## Roll ar re bet e penn SED
* 21 a viz Ebrel 1946 : kendalc'h kentañ SED. Wilhelm Pieck hag Otto Grotewohl en e benn.
* 24 a viz Gouere 1950 : Walter Ulbricht e penn SED. 
* 3 a viz Mae 1971 : Erich Honecker.
* 18 a viz Here 1989 : skarzhet Honecker, Egon Krenz a gemer e blas.
* 3 a viz Kerzu 1989 : Egon Krenz a goll e bost.

## Notennoù