open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
War-raok Gwengamp

**En Avant de Guingamp** (*War-raok Gwengamp* eo an anv brezhonek nann-ofisiel) zo ur c'hleub mell-droad breizhat eus Gwengamp. E 2011-2012 eo adpignet en Eil Kevre-C'hoari gall goude ur bloavezh en Trede Kevre-C'hoari. E diwezh ar bloavezhiad 2012-2013 ec'h adpign e Lig 1. E 2014 e c'hounez kib Frañs 2-0 a-enep da Roazhon.

## Roll loreidi
***Kib Frañs** : **[[2009]]**, **[[2014]]**; gourfennad 1997
***Kib Intertoto**: **[[1996]]**
*Trofe ar Gampioned: gourfennad 2009, 2014
*Kampionad D2: beskampion 1995 ha 2000
*Kampionad D3: beskampion 1994
*Kampion DH Kornôg: **[[1976]]**

## Gwengamp er rummad kentañ

## Gwengamp er rummad kentañ a-enep ar skipailhoù breizhat

## Renkadur palerien wellañ Gwengamp er rummad kentañ

## Gwengamp e Kib Europa

## Skipailh 2014-2015

## Skipailh 2010-2011

Gourdoner:Josilin Gourvenneg

## C'hoarierien veur
* Vincent Candela
* Stéphane Carnot
* Fabrice Colleau
* Charles-Edouard Coridon
* Yves Deroff
* Didier Drogba
* Eduardo
* Fabrice Fiorèse
* Hubert Fournier
* Stéphane Guivarc'h
* Marek Jozwiak
* Raymond Keruzore
* Florent Malouda
* Claude Michel (melldroader) lesanvet "Coco"
* Gheorghe Mihali
* Daniel Moreira
* Jean-Pierre Papin
* Andrzej Szarmach
* Abdelhafid Tasfaout

## Gwenn-ha-Du
Boas e vez an arvesterien da zegas bannieloù gwenn-ha-du gante. Koulskoude ne vezont ket degemeret mat atav.
*Difennet diskouez ar Gwenn-ha-Du e Gwengamp

## Liammoù diavaez
* L'Ouest en mémoire (Ina) - War-raok Gwengamp
*  Lec'hienn ofisiel
*  Lec'hienn diwar-benn ar vell-droad e Breizh
----

## Notennoù ha daveoù
Lizherenneg siriek

Implijet e veze al **lizherenneg siriek** evit skrivañ ar sirieg adal an 2 kantved a-raok ar varevezh voutin. Un abjad an hini eo evel an darn vrasañ eus an doareoù-skrivañ implijet gant ar yezhoù semitek, bet diorroet diwar stumm red lizherennoù al lizherenneg fenisek.

Skrivet e vez al lizherennoù a dehoù da gleiz hag stag an eil ouzh eben peurliesañ. Stummoù disheñvel o deus lizherennoù zo hervez ma vezont implijet e pen-kentañ ur ger, en diwezh pe etre lizherennoù all.

Bez ez eus 22 lizherenn kensonennel ha ret eo d'an hini a lenn divinout ar vogalennoù a vank keit ha na vez ket implijout sinoù ispisial evit o diskouez en un doare resisoc'h.

Tri doare pennañ disheñvel ez eus evit skrivañ al lizherenneg siriek

* ***Estrangelā*** (diwar ar gresianeg στρογγυλη “ront”). Hennezh eo an doare koshañ ha klasel. Ne vez ket implijet ken an doare-skrivañ-mañ evit skrivañ ar sirieg en un doare ordinal;

* ***Sertā*** (“linenn”), anvet ivez *lizherenneg siriek ar c'hornôg* pe c'hoazh *lizherenneg maronitek* pe *jakobitek*. Anat eo e oa bet diorroet diwar patrom an estrangela, met eeunoc'h eo lizherennoù ar stil-mañ hag a oa bet savet al lizherenneg nabateek, orin al lizherenneg arabek, diwarnañ. Peurliesañ e vez diskouezet ar vogalennoù dre implijout lizherennoù gresianek bihan a-us, a-is pe goude ar c'hensonennoù: Α (pennlizherenn) evit *a* hag al lizherenn vihan (α) evit *ā* (distaget *o*), ε (lizherenn vihan) evit *e* hag *ē*, Ι (pennlizherenn) evit *ī* hag Υ (pennlizherenn) mui o) (lizherenn vihan) evit *ū*.

* ***Madnhāyā*** (“reter”), anvet ivez *lizherenneg asiriek*, *c'haldeek* pe c'hoazh *nestorek* diwar ul lesanv implijet gwechall evit kunujenniñ ar gristenien a veve e Impalaeriezh Persia. Tostoc'h eo stumm lizherennoù ar stil-mañ ouzh re an estrangela. Implijet e vez ur sistem pikoù ispisial evit diskouez ar vogalennoù a ranker distagañ.

## Lizherennoù al lizherenneg siriek

## Gwelet ivez
* Abjad
* Sirieg
* Lizherenneg aramaek

## Liammoù diavaez
* Al lizherenneg siriek
* Lizherennoù siriek evit pellgargañ
Indonezia

Ur vro hag un enezeg vras e gevred Azia eo **Indonezia**, an enezeg vrasañ a zo er bed, etre Indez-Sina hag Aostralia, hag etre Meurvor Indez hag ar Meurvor Habask.

## An inizi
Un enezeg vras eo Indonezia. Sed amañ an inizi brasañ a ya d'hec'h ober:
* Sumatra
* Java
* Kalimantan (lodenn su Borneo)
* Inizi bihan ar Sounda (gant Bali)
* Sulawesi
* Inizi Maluku (Molukez)
* Lodenn gornaoueg Ginea-Nevez (Papoua ar C'hornaoueg)

## Rannadurioù melestradurel
;Proviñsoù Indonezia gant o c'hêrioù-penn, hervez ar rannvroioù.
 Proviñs gant statud ispisial
Monegaskeg

Ur yezh romanek eus skourr ar yezhoù italek-romanek eo ar **monegaskeg** (monegaskeg: *munegascu*) komzet ez-hengounel e Monako. Ur yezh en arvar an hini eo, daoust dezhi bezañ kelennet er skolioù. 
Kar eo d'al ligurieg a vez komzet en-dro da Genova en Italia, met levezonet eo bet gant an okitaneg.

## Doare-skrivañ

Skrivet e vez ar monegaskeg evel an italianeg dre vras, war-bouez neubeud grafemennoù ispisial:
*an « ü » a vez distaget [y] evel er ger « ruz », a zo skrivet evel en alamaneg ha turkeg
*an « œ » a vez distaget [e] evel er ger « blé » e gwenedeg, skrivet evel e ligurieg
*an « ö » a vez distaget [ø] evel er ger « peu » e galleg
*ar « ç » a vez distaget [s] evel er ger « saotradur », skrivet evel e galleg ha portugaleg.
Permian

Ar **Permian** a zo ur marevezh douarouriel a grog tro-dro da 299 Ma hag a ya betek 248 Ma. Marevezh diwezhañ oadvezh ar Paleozoeg eo.
Simbol

Ar **simbol**, pe ar vuoc'h, a oa un dra (ur [botez-koad|votez-koa]]d da lakaat en e gerc'henn alies) a veze roet d'ur bugel pa veze tapet o komz brezhoneg er skolioù gallek.

D'e dro e c'halle e reiñ d'ur bugel a gleve o vrezhonegañ. An hini a veze ar simbol gantañ e diwezh an devezh a veze kastizet en un doare bennak gant ar skolaer. Evel-se e tesked d'ar vugale paouez da gomz brezhoneg, eveshaat ha flatrañ an eil egile.

Doareoù heñvel a veze e trevadennoù Bro-C'hall hag e re Bro-Saoz.

Ar simbol zo bet roet e parrez Boulvriag koulz er skol gristen hag er skol-Stad.
*E 1928-1932, er skol gristen e oa ur votez-koad gant ur fiselenn.
*E 1935 er skol-Stad e oa ur voest koaraj lakaet e kerc'henn ar vugale.
*E 1930-1936 e oa ur votezig-koad lakaet er c'hodell.
*E 1930-1938, er skol gristen, e oa ur baperenn skrivet warni e galleg "difennet eo komz brezhoneg".
*E 1930-1938, er skol-Stad, e oa ur ganetenn goad.

## Levrlennadur
*  Taldir-Jaffrennou. *Eñvorennoù – Ur wech e oa... ur c'–hrennard, un deskard, ur soudard*. Lesneven : Mouladurioù Hor Yezh, 1985 
* Norris, Sharon (2006). ''International Mother Language Day''
*  An Du, Claude. *Histoire d'un interdit – Le breton à l'école*. Lesneven : Hor Yezh, 2000 
*  Morvan, Françoise. *Le Monde comme si – Nationalisme et dérive identitaire en Bretagne*. Arles : Babel, 2005 
* Milin, Rozenn. *Du sabot au crâne de singe : histoire, modalités et conséquences de l'imposition d'une langue dominante : Bretagne, Sénégal et autres territoires*. Roazhon : Skol-veur Roazhon 2, 29 Gwengolo 2022 •
Romañcheg

Ar **romañcheg** zo ur yezh romanek e skourr ar yezhoù retoromanek. Kar eo d'al ladineg (komzet e Su Tirol, Trentino ha Veneto) ha d'ar friouleg (komzet e Frioul). Ur statud ofisiel zo gantañ e kanton Grischun e Suis.

War zigresk eo bet niver ar romañchegerien abaoe pell, ken m'emañ ar yezh en arvar da vont da get, daoust dezhi bezañ bet anzavet evel unan eus yezhoù broadel Suis e 1938. 

;Rannyezhoù
Pemp rannyezh zo :
* ar *sursilvan* (13 879 mammyezher) ;
* ar *vallader* (5 138 mammyezher) ;
* ar *puter* (2 343 mammyezher) ;
* ar *surmiran* (2 085 mammyezher) ;
* ar *sutsilvan* (571 mammyezher).

## Liammoù diavaez
* ''Lia Rumantscha''
* ''Dictionnaire historique de la Suisse'' - pennad ''Rhéto-romanche''
Brice Lalonde

**Brice Lalonde** a zo ur politikour gall, ganet e 1946 e Neuilly-sur-Seine.

## E vuhez
E 1981 ez eas war ar renk da zifenn ar mennozhioù ekologel da goulz an dilennadegoù prezidant, ma tapas 3,87% eus ar mouezhioù disklêriet.

Ministr an endro eo bet, dindan ar prezidant François Mitterrand, e gouarnamant Michel Rocard.

Krouet en deus Génération écologie, ha kuzulier-rannvro ar strollad-se e oa bet e Breizh, etre 1992 ha 2004. 

Maer Sant-Briag eo bet etre Miz Even 1995 ha Miz Meurzh 2008.

## Abaoe 2008

## Liamm diavaez
*http://www.reporterre.net/spip.php?article5663
Gwened Olimpek Klub

Ur c'hlub mell-droad bet krouet e 1998 dre genteuziñ ar « Véloce Vannes » hag « FC Vannes » (bet UCK) eo ar **Gwened Olimpek Klub**. A c'hoari ingal er National 3 (*CFA 2*).
## Roll loreidi
* Kampion National: 2008
* Kib ar C'hevre: *gourfennad [[2009]]*

## Daveoù ha notennoù
Paleogenel

Ar Paleogenel (pe Palaeogenel) a zo ur marevezh douarouriel a grog 66.0 milion hag a echu 23.03 milion bloavezh 'zo.
Paleosen

Ar **Paleosen** a zo unan eus marevezhioù geologel an Douar, etre fin ar C'hretase (un 66,0 milion a vloavezhioù zo) ha deroù an Eosen (un 56,0 milion a vloavezhioù zo).

## Isrummadoù ar Paleosen
Eosen

An **Eosen** eo an eil marevezh eus ar Paleogenel hag ivez an eil eus hoalad ar Senozoeg. Dont a ra war-lerc'h ar Paleosen hag a-raok an Oligosen. Mont a re eus 55,8 ± 0,2 da 33,9 ± 0,1 Ma (milion a vloavezhioù).

## Isrannadoù an Eosen
Menez-tan

Ur **menez-tan**, pe **volkan** a reer eus ur menez hag a daol er-maez danvezioù teuz pe solut (lava, mein), moged hag aezhennoù. Danvezioù piroklastek a vez graet eus an danvezioù solut-se. An darn vuiañ eus ar menezioù-tan n'o deus ket dislonket tra e-pad amzerioù hir, nemet pa vezont war lec'hioù dibar ar voul-douar, ar frailhennoù bras etre plakennoù a ya d'ober kreunenn an Douar.

Meur a seurt menez-tan zo, en o zouez :
* ar pikern-ludu ;
* ar menez-tan kemmesk pe menez-tan gweleadek ;
* ar menez-tan skoed.

## Eus ar magma d'al lava

En ul lec'h anvet « mirva ar magma don » ez eus ur seurt toaz gludek-pe-gludekoc'h ennañ gazoù andisolvus anvet ar magma. Diwar deuziñ reier mantell an douar e teu ar magma, tommoc'h eo eget 1000°c well-wazh.
Ne zeu ket ar magma eus kalon an Douar, met eus pluskenn an Douar.
"Mantell an douar" pe "kroc'hen an douar" a zo plakennoù divent ouzh hen ober. Ar plakennoù a neui war ar magma a zo o fiñval dizehan.

Pa vez re greñv gwask ar magma war ar plakennoù e vez lakaet ar re-se da derriñ pe da fiñval. Diwar-se e vez bountet ar magma gant an aezhennoù eus « mirva ar magma don » war-zu gorre an douar.

Goude bezañ tremenet e-barzh ar gambr vagmatek, ur seurt spouenn ma c'hell ar magma chom e-barzh e-pad kantvedoù ha kantvedoù, e sav ar magma gant ur san anvet « siminal ar menez-tan » betek an diavaez da lavaret eo penn konenn ar menez-tan. Pa vez degouezhet e krec'h ar menez-tan e tarzh hennezh en ur deurel er-maez bloc'hoù, bombezennoù ha ludu.

War un dro e tever un danvez tomm-berv anvet al lava diwar toull-diskarg ar menez-tan.

Al lava eo ar magma digazet : pa vez dourennek ar magma e c'hell ar gazoù a zo ennañ mont kuit ha diwar-se e ya ar magma da lava.

Pa strink al lava er-maez eus toull-diskarg ar menez-tan e red buan-tre a-hed torioù ar menez-tan hag e kalet dindan 900°C.

## Menezioù-tan pennañ ar bed
 
* Etna
* Stromboli
* Vesuvio
* Vulcano
* Soufrière (Gwadeloup)
* Soufrière (Montserrat)
* Menez Kenya
* Piton de la Fournaise
* Montagne Pelée
* Menez Rainier
* Menez Saint-Helens
* Chimborazo
* Popocatépetl
* Nevado del Ruiz
* Krakatau
* Merapi
* Mayon
* Pinatubo
* Menez Fuji
* Unzen
* Karymski

## Liammoù diabarzh
* Volkanegezh
Oligosen

An **Oligosen** a zo ur marevezh geologel a ya eus 33,9 ± 0,1 da 23,03 ± 0,05 Ma (milion a vloavezhioù). Dont a ra war-lerc'h an Eosen hag a-raok ar Miosen. An trede marevezh eo eus hoalad ar Senozoeg hag ivez an trede eus ar Paleogenel.

## Isrannadoù an Oligosen
Troad (yezhoniezh)

Dre verkañ anvioù-kadarn ur frazenn gant morfemennoù stag arbennik, ar **[[Renkadur hervez ar vorfologiezh|yezhoù daspegel]]** a deu a-benn da diskwel petra eo en un doare resis pe resisoc'h perzh ha ster ar gerioù-se er frazenn.

Setu amañ da heul ul listennad enni roll an troadoù pennañ implijet gant ar yezhoù daspegel.

## Troadoù a dalvez da resisaat al lec'h pe an amzer

:***Notenn*** : an darn vrasañ eus an troadoù a dalvez da resisaat al lec'h a c'hell bezañ implijet evit resisaat an amzer ivez .

### Al lec'hiañ

### Ar fiñval

### An troadoù pennañ e berr gomzoù

## Regennadur morfologel-kevreadurel

## O tennañ da liammoù

## Steradel

## O tennañ da stadoù

## Gwelet ivez:
* Nominativel-akuzativel
* Ergativel-absolutivel
Lizherennoù klaodiek

Ijinet e oa bet al **lizherennoù klaodiek** gant an impalaer roman Klaodius. Implijet e veze al lizherennoù nevez-se well-wazh keit ha ma renas-eñ war Roma met laosket e voent a-gostez goude e varv.

Teir lizherenn a oa bet ijinet gantañ: 

*ur C tu-gin (Ↄ)anvet *[[Sigma (lizherenn)|enepsigma]]* diorroet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Psi (Ψ) ha da vezañ implijet e lec'h BS pe PS dre evel ma vez implijet al lizherenn X e lec'h CS pe GS. N'eus bet kavet roud ebet eus implij al lizherenn dre skrid avat. Implijet e vez c'hoazh neoazh evit kontañ hervez sistem an niveroù roman;

*un F tro-penn (Ⅎ)anvet *digamma inversum* awenet sur-mat gant al lizherenn c'hresianek a-gozh digamma (Ϝ) da vezañ implijet evit skrivet an U kensonennel, da lâret eo /w/ pe /v/;

*un H troc'het e daou evit skrivañ ar son [y] skrivet gant al lizherenne c'hresianeg upsilon (Υ) e gerioù latin evel *Ol*'y*'mpicus*. War-lerc'h e voe bet ijinet al lizherenn Y, tostoc'h ouzh stumm al lizherenn c'hresianek a-roin, evit ober diouzh ar son-se e latin.

## Gwelet ivez
* Lizherenneg latin
* Latin
Ej

Ʒʒ
**Ej** eo anv ul lizherenn ispisial eus al lizherenneg latin skrivet **Ʒ**, **ʒ**. Implijet e vez gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel evit ober diouzh ar gensonenn skrivet *j* hervez reolennoù reishskrivadur ar brezhoneg. 

Implijet e vez evit skrivañ un nebeud yezhoù Afrika evel da skouer an ajaeg hag ivez evit samieg Skolt.
Eng (lizherenn)

**Eng** pe **engma** eo anv ul lizherenn ispisial eus al lizherenneg latin skrivet **Ŋ**, **ŋ**. Diouzh un tu e vez implijet en un doare teknikel gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel evit ober diouzh ar gensonenn staon dre fri [ŋ], ha diouzh un tu all e vez implijet en un doare boutin evit skrivañ yezhoù bev zo, en o zouez yezhoù Afrika (kentoc'h gant stumm ar pennlizherenn *Ŋ*) ha yezhoù samiek dreist-holl (pennlizherenn *Ŋ*).
Friouleg

Ar **friouleg** zo ur yezh romanek eus skourr ar yezhoù retoromanek. Kar eo d' ar romañcheg ha d'al ladineg. E 40% eus kumunioù Frioul e vez implijet ar friouleg er velestradurezh, hag e 1999 e oa bet anavezet evel yezh vinorel gant ar stad italian. 

## Skeudennoù

Skeudenn:Friulan language.PNG|Takad ar friouleg
Skeudenn:Road sign in Friulian.jpg|Panell-heñchañ divyezhek (italianek-frioulek)
Lizherenneg nabateek

Un abjad eo al *'lizherenneg nabateek* evel an darn vrasañ eus an doareoù-skrivañ implijet gant ar yezhoù semitek. Implijet e veze gant an Nabataed tro-dro d'an Eil Kantved a-raok ar varevezh voutin ha kavet ez eus bet kalz a roudoù dre skrid e Petra.

Evel ma tiskwel stumm al lizherennoù e oa bet diorroet al lizherenneg-mañ diwar patrom al lizherenneg aramaek.
Pleistosen

Bez’ ez eo ar **Pleistosen** ar c’hentañ prantad en amzer a-vremañ, pe ar Pevare Oalad. Padet eo eus talek 1 800 000 vloaz ‘zo betek bremañ pe dost. Fin an Henoalad a ziskouez ar Pleistosen bezañ.

E-pad ar Pleistosen ez eus bet pevar marevezh skorn en Alpoù, o tougen anvioù adstêrioù an Danav : hini Günz (eus 1,2 milion a vloavezhioù da 700 000 vloaz), hini Mindel (eus 650 000 vloaz da 350 000 vloaz), hini Riss (eus 300 000 da 120 000 vloaz), ha hini Würm (eus 80 000 da 10 000 vloaz). Etrezo ez eus bet prantadoù hep skorn anvet prantadoù etreskornel.

Pa vez ur marevezh skorn e vez mui-oc’h-mui a skorn o c’holoiñ ar voull douar dre ma vez nebeutoc’h a heoliadur, hervez tezenn Milankovic. Tapet e vez an dour gant ar skorn ha setu perak ec’h izela live ar morioù betek 100 m. Pa deuzas ar skorneier adarre e teuzas 50 milion a km3 a skorn. Abalamour da se e voe goloet adarre tost da 2 viliard a hektaradoù douar, setu penaos e voe krouet fjordoù Skandinavia hag aberioù Breizh.

## Notennoù
Holosen

Ar prantad geologek a-vremañ eo an **Holosen**. Kregiñ a reas war-dro 11 650 bloaz cal kent bremañ (war-dro 9700 a-raok J.-K.), goude ar marevezh skorn diwezhañ a echuas gant Kiladenn ar skorn en Holosen, ha diechu eo c'hoazh. An Holosen hag ar Pleistosen a oa araozañ a ya d'ober ar pevare ishoalad. Hevelebet eo bet an Holosen gant ar prantad tomm a vremañ, anvet MIS 1. Lod a soñj ez eo ur prantad etreskornel e diabarzh ar Pleistosen, anvet Prantad Flandrezat etreskornel. 

Klotañ a ra an Holosen gant skignadur ha kresk prim spesadoù mab-den hag al levezon o deus bet er bed a-bezh. C'hoarvezout a ra ennañ holl an Istor skrivet, ar reveulzioù teknologek, diorroadur ar sevenadurioù pennañ, hag an emdroadur a gasas d'ar vuhez e kêrioù en amzer a vremañ. Levezon mab-den war an Douar a vremañ hag e ekoreizhiadoù en do ur pouez bras war emdroadur da zont ar spesadoù. 

E miz Gouere 2018, an Unaniezh etrebroadel skiantoù an douarouriezh a zispartias an Holosen e tri oadvezh disheñvel diazezet war an hin : ar Greenlandian (etre 11 700 vloaz zo hag 8200 vloaz zo), Northgrippian (etre 8200 vloaz zo ha 4200 vloaz zo) hag ar Meghalayan (eus 4200 vloaz zo betek bremañ), war ginnig ar Bodad etrebroadel diwar-benn ar stratigrafiezh.. An oadvezh koshañ, ar Greenlandian, a welas an amzer o tommaat e-keñver ar marevezh skorn a oa bet a-raok. Anavezet eo an Northgrippian evit un distanadur bras eus an amzer da-heul an direihadenn degaset e red ar meurvorioù gant teuzidigezh ar skornegi. Ar Meghalayan a vremañ, oadvezh nevesañ an holosen, a grogas gant ur sec'hor bras hag a badas war-dro 200 years hag he doe ul levezon a-bouez war an holl sevenadurioù bras er bed.

## Etimologiezh
Savet eo ananv-se diwar daou c'her henc'hresianek : *Holos* (ὅλος) a dalvez "klok" ha *kainos* (καινός), a dalvez "nevez". Talvezout a ra ez eo "nevez penn-da-benn" an oadvezh-mañ. Kinniget e oa bet an anv "Holocène" e 1850 gant Paul Gervais (1816–1879), ur palaeontologour hag un entomologour gall. Implijet eo al lost-ger "-sen" en anvioù holl brantadoù ar C'henozoeg.

## Notennoù
Neogenel

Ar **marevezh neogenel** a zo ur marevezh douarouriezhel hag ur reizhiad hag a vez lakaet da vont eus 23.03 ± 0.05 milion a vloavezhioù 'zo betek 2.588 milion a vloavezhioù 'zo. An eil marevezh eo en hoalad ar C'henozoeg. Dont a ra war-lerc'h ar Paleogenel ha war e lerc'h e teu ar Pevare ishoalad.
Ti-embann

Un embregerezh evit lakaat da vezañ moulet ha skignet levrioù, kazetennoù ha n'eus forzh peseurt teul eo un ti-embann. Renet e vez gant unan pe vuioc'h embanner dezho ar micher klask an danvez da brientiñ evit bezañ lakaet e gwerzh. Ur ger nes da di-embann eo ar ger *embannadurioù*. An embannerezh eo micher an embanner.

## Micher an embanner

## Istor
Eth

: *Ur bajenn [[Eth (Nord)]] zo ivez.*

**Eth** eo anv ul lizherenn ispisial eus al lizherenneg latin skrivet **Ð**, **ð**. Implijet e vez al lizherenn vihan gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel evit ober diouzh ar gensonenn vouezhiet skrivet *th* hervez reolennoù reizhskrivadur ar saozneg, da skouer *this*. 

Implijet e veze gwechall gant an hensaozneg hag ar yezhoù skandinavek ha bremañ c'hoazh gant ar faeroeg hag an islandeg.
Kjell (lizherenn)

**Kjell** a zo anv ul lizherenn nevez bet kinniget, hanter evit farsal, e 2005 evit ober diouzh ar ar son norvegek [ç] skrivet *kj* (pe *tj*) hervez reolennoù reizhskrivadur ar yezh a-vremañ. 

Kinniget e oa bet al lizherenn ispisial-se rak kollet e vez tamm-ha-tamm ar sonioù [ç], deuet da vezañ [ʃ] e meur a lec'h.
Gha

**Gha** eo anv ul lizherenn ispisial eus al lizherenneg latin skrivet **Ƣ**, **ƣ**. Implijet e eo bet gwech ha gwechall evit skrivañ meur a yezh turkek, en o zouez an azeri pe an tatareg evit ober diouzh ar son [R]. 

Ne vez ket implijet gant reizhskrivadur a-vremañ yezh ebet ken abalamour da gudennoù evit gallout he moullañ.
Schwa

**Schwa** eo anv ul lizherenn ispisial eus al lizherennoù latin ha kirillek skrivet **Ə**, **ə**. Implijet e vez gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel evit ober diouzh ar vogalenn etre greiz.

Dont a ra hec'h anv diwar an hebraeg שְׁוָא (/ʃəˈwaʔ/, «mann ebet») ma rae dave d'an niqqud implijet evit skrivañ ar vogalen-se.

Implijet e vez evit skrivañ meur a yezh, da skouer gant al lizherenneg latin evit an azeri evit skrivañ ar vogalenn /æ/ hag gant al lizherenneg kirillek evit skrivañ ar c'hazac'heg, ar bachkireg pe an oudmourteg.
Hwair

**Hwair** (**Ƕ**, **ƕ**) eo anv ul lizherenn eus al lizherenneg c'hotek implijet e evit skrivañ ar son treuzskrivet *hw-* el lizherenneg latin (LFE): [xʷ] pe [ʍ]. 

## Gwelit ivez:
* Wh (lizherenn)
* Kensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat divouezh
Yogh

**Yogh** eo anv ul lizherenn ispisial eus al lizherenneg latin skrivet **Ȝ**, **ȝ**. Implijet e veze gwechall evit ober diouzh ar son [] e krennsaozneg ha krennskoteg. Implijet e veze ivez e krenngerneveureg evit skrivañ ar son [].

Ne blije ket d'an Normaned implijout lizherennoù estreget re voutin al lizherenneg latin ha gante e veze treuzskrivet al lizherenn ispisial-se *gh* hag a van hervez reolennoù reizhskrivañ ar saozneg c'hoazh e gerioù evel *cough*, *trough* ha *though*.

Heñvel-poch e oa stumm al lizherenn-se ouzh stummoù dornskrivet zo al lizherenn *z* ha kemmesket e veze an div lizherenn-se e skoteg alies a-walc'h ha moullet e veze *z* e lec'h yogh dreist-holl.
Lizherenneg vandaek

Al **lizherenneg vandaek**, savet diwar patrom al lizherenneg aramaek moarvat, a vez implijet evit skrivañ ar mandaeg.

Disheñvel eo diouzh an abjadoù implijet evit skrivañ an darn vrasañ eus ar yezhoù semitek dre ma vez skrivet an holl vogalennoù.

24 lizherenn ez eus el lizherenneg, met e gwirionez e oa bet ouzhpennet div wezh al lizherenn gentañ e diwezh al lizherenneg evit ma teufe da vezañ 24 lizherenn en holl rak un niveren ar chañs an hini eo hervez kredennoù ar Vandaed.
Steredenn David

**Steredenn David** (hebraeg: מגן דוד, magen David, "skoed David") eo arouez ar yuzevegezh. Implijet eo bet e-giz-se abaoe ar  d'an nebeutañ. A-raok e oa bet implijet an *hexagrammaton* evel tilsam gant yuzevien, kristenien ha muzulmaned. E 1948 ez eo bet lakaet da skoed-ardamez stad Israel.
Gwiniegi Aostria

Abaoe an  e vez produet gwin war dachenn Aostria a-vremañ, dreist-holl e Stadoù kevredet Aostria-Izel, Stiria, Burgenland ha Vienna e reter ar vro.

## Seurtoù pennañ
* *Grüner Veltliner* (gwin gwenn sec'h) - 36%
* *Welschriesling* (gwin gwenn gant blaz avaloù) - 9%
* *Roter Zweigelt* (gwin ruz sec'h) - 9%
* *Müller Thurgau* (gwin gwenn dous)- 6,8%

## Liammoù diavaez
*
Urien Rheged

**Urien** a oa roue Rheged, en Hanternoz Kozh Enez Vreizh, er , war-dro 550-590. Tad e oa da Owain mab Urien. 

## Istor
N'ouzer ket nemeur a dra diwar e benn. Mab e oa da g-Cynfarch Oer, ha breur da Llew ap Cynfarch. Stourm a reas ouzh Angled Bernikia, ar rouantelezh amezek. Alies e veze dizemglev etre ar rouaned vrezhon, pa ne veze ket brezel, met pa gerzhent a-unan e c'hallent trec'hiñ war an Angled, evel a rejont meur a wech, e Gwen Ystrad hag Alt Clut Ford da skouer. Meulet eo bet e emzalc'h en emgann gant Taliesin, a oa barzh en e lez. Hervez Historia Britonum, dornskrid Nennius, e voe lazhet war c'hourc'hemenn Morcant, ur roue brezhon all, a vage gwarizi ouzh e drec'hioù.

## E vugale
Pevar mab en doa:
* Owain,
*Riwallawn, pe Rhiwallon fab Urien,
*Run (pe Rhun), pe Rhun fab Urien,
*ha Pasgen, a voe roue war e lerc'h.

Kaoz zo ivez eus ur verc'h, Morfudd.

## Mojenn Arzhur
"King Urien of Gore" eo-eñ e mojenn ar roue Arzhur, hag Ywain eo e vab.
Ampflwang

**Ampflwang** (), **Ampflwang im Hausruckwald** an anv klok meneget evit ar wezh kentañ en un dornskrid eus 1169, zo ur gêriadenn en Aostria-Uhel, en {{Aostria]].

Eus 1766 betek 1995 e voe eztennet lignit eno, ha lod eus ar wazed a laboure evel mengleuzerien. Er bloavezhioù goude klozañ ar vengleuz e kollas Ampflwang betek 25% eus e annezidi. Saveteet eo bet ar gêriadenn gant an touristerezh avat. E 2006 e oa bet savet eno ur "c'helc'h gwezennoù hengeltiek" evit touellañ touristed dedennet gant ar c'hevrinerezh.

## Keginerezh Ampflwang
Meuz anavezetañ Ampflwang eo ar *Rossknödel* (pouloud dienn skornet gwarniset gant kraoñ malet).

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Tanac'h

Hollad skridoù santel ar yuzevegezh a vez graet **tanac'h** (תנ״ך, LFE: [ta'nax]) anezhañ. Ur verradenn eo ar ger-mañ, stummet diwar :
* <b>T</b>orah (תורה) - pemp levr Moizez
* Nevi'im (נביאים) - ar brofeded
** Nevi'im richonim (נביאים ראשונים) - profeded kentañ
** Nevi'im ac'haronim (נביאים אחרונים) - profeded diwezhañ
** Trey-Asar (תרי עשר) - profeded vihan
* <b>K</b>etouvim (כתובים) - skridoù

Klotañ a ra ar c'hanon-mañ gant Testamant Kozh ar Gristenien mui-pe-vui.
Seizh Marzh an Henved

**Seizh marzh ar bed** e oa ar monumantoù heverkañ a veze gwelet en Henamzer. Abred-kenañ e oa savet rolloù eus ar marzhoù a veze implijet gant ar veajerien. Lakaet int bet war gont Herodotos, Diodoros Sikilia, Antipater Sidon, Strabon ha Filon Bizantion.

An istorour Herodotos (484 kent J.-K., 425), al lenneg Kallimakos Kirene (305 kent J.-K., 240) e mirdi Aleksandria, o dije savet rolloù eus ar "Seizh Marzh" abred-kenañ met kollet eo o skridoù ha ne chom ken menegoù anezhe. 

Al levrig anvet *War sujed Seizh Marzh ar Bed* (Περὶ τῶν Ἑπτὰ Θεαμάτων) lakaet war gont Filon Bizantion, a veve e diwezh an III kantved kent J.-K, a oa skrivet er  pe er  goude J.-K. kantved moarvat, daoust ma skriv an aozer evel ma vije Keurzelwenn Rodos en he sav c'hoazh. Adembannet eo bet en embannadur Aelian gant R. Hercher (Teubner, 1858).

Stumm koshañ ar roll zo en hon c'herz a oa kendastumet gant Antipater Sidon, a zeskrivas anezhe en ur varzhoneg war-dro 140 kent J.-K. :

## Roll ar Seizh Marzh

# Piramidenn vras Gizah (Egipt) (ar « marzh » nemetañ zo chomet en e blom)
# Liorzhoù a-istribilh Babilon ;
# Delwenn aour-hag-olifant Zeus olympat en Olimpia ;
# Templ Artemis Efezos ;
# Mozoleon Halikarnassos ;
# Keurzelwenn Rodos, en Enez Rodos ;
# Tour-tan Aleksandria.

## Levrlennadur
* D'Epiro, Peter, ha Mary Desmond Pinkowish, "*What Are the Seven Wonders of the World? and 100 Other Great Cultural Lists*". Anchor. 1998. ISBN 0-385-49062-3 

## Liammoù diavaez

* The Seven Wonders of the Ancient World — gant ur c'helenner ijinouriezh sivil e skol-veur amerikan Dubai 
* Skeudennoù eus lec'h Seizh Marzh ar bed
* Video diwar Seizh Marzh ar bed, ur weladenn amwir dre loarell gant Google Earth
* Parkin, Tim, ''Researching Ancient Wonders: A Research Guide'', skol-veur Canterbury, Zeland-Nevez. - un dastumad levrioù ha dafar war ar Gwiad.
* Google Maps 7 Ancient Wonders of the World
* "Eternal wonder of humanity's first great achievements", gant Jonathan Glancey e *[[The Guardian]]*, miz Meurzh 2007
*  Heuliad Seizh Marzh ar bed evit ul laz-seniñ A symphonic suite inspired by the seven ancient monuments gant an aozer Stuart Mitchell - The Prague Symphony Orchestra
Lignez

Hollad diskennidi ar bevien eo al lignez kemeret he fenn diwar nep a hinienn. Un dalvez dibar a zo d'ar ger pa vez kaoz eus lignezoù ar pennoù bras, en o zouez ar roueed, ar brientinion ha, dre vras, tud an noblañs. Evit studiañ lignezoù an dud ez eus ur skiant anvet al lignezouriezh. Emañ al lignezourien o blediñ war roudoù an dud varv a c'hellfe bezañ chomet ken e savont taolennoù-lignez hag e reont ar micher evit adkavout piv eo hêr da biv hag evit dudi an dud veo ivez.

## Sell ivez
*Lignez denel
*Lignez gwer
*Lignez (marc'hadouriezh)
Bergen-Belsen

**Bergen-Belsen**, a vez graet **Belsen ** anezhañ ivez, a oa ur c'hamp-bac'h nazi e Saks-Izel, er mervent da gêr Bergen, damdost da Celle.

Da gentañ e oa ur c'hamp prizonidi-brezel (1940), nemet e 1942 e oa deuet da vezañ ur c'hamp-bac'h, dastumet ennañ Yuzevien, Romed hag heñvelreviaded. 
Boureviet e veze ar brizonidi alies, ha puilh e varvent gant an naon. Gwashaat a reas an doareoù-bevañ pa voe kaset di prizonidi a-leizh eus kampoù ar reter a-raok o dieubidigezh gant an armeoù soviedel.


Bergen-belsen.jpg|Monumant e-harz ar c'hamp


## Dieubidigezh

Dieubet e voe kamp Bergen-Belsen gant an arme saoz d'ar 15 a viz Ebrel 1945, goude-se e voe distrujet abalamour d'ar vrec'h-du a oa o ren eno. 

War-dro  a dud zo marvet eno, en o zouez e oa Anne Frank, marvet d'ar 15 a viz Meurzh 1945.

## Gwelout ivez
* Roll kampoù-bac’h an nazied

## Liammoù diavaez
Jean-Yves Urien

**Jean-Yves Urien**, a zo kelenner war skiantoù al lavar e Skol-Veur Breizh-Uhel, en deus skrivet: *Le Breton, la trame d'une langue.*
Samaritanegezh

Ar **samaritanegezh** a zo ur relijion undoueek diazezet war gredenn an Israelited (dek meuriad proto-yuzev) o chom e rouantelezh Israel a voe aloubet gant an Asirianed e 722 kent JK. 

N'anavez ket ar Samaritaned levrioù nevez an tanac'h, da lâret eo an holl levrioù estreget pemp levr Moizez (an Torah), evel skridoù santel. N'eus ket a rabined er samaritanegezh, met ur beleg meur hag a zo e penn ar relijion. Tremen a ra ar garg-se eus an eil beleg meur d'egile dre hêrezh.

Menez Garizim (hebraeg ar Samaritaned: Ar-garízim; arabeg: جبل جرزيم Jabal Jarizīm; hebraeg: הַר גְּרִיזִּים Har Gərizzim), ha n'eo ket Jeruzalem, eo kreizenn relijiel ar Samaritaned a savas un templ warnañ war-dro 330 kent JK. Distrujet e voe an templ-se gant Yann Hyrkan e 128 kent JK. 

E 2003 e konted 653 Samaritan e Palestina hag en Israel.
Anarawd ap Gruffudd

**Anarawd ap Gruffudd** (marvet e 1143) a oa priñs Deheubarth e mervent Kembre.

Mab henañ Gruffudd ap Rhys e oa. 

Pa varvas e dad digantañ e 1137 e teuas da vout e penn priñselezh Deheubarth. E 1138 ez eas gant e vreur Cadell ap Gruffudd a-gevret gant roue Gwynedd, Owain Gwynedd ha breur hennezh, Cadwaladr ap Gruffudd, da lakaat seziz war gastell Aberteifi a oa dalc'het gant an Normaned. Emglev o doa graet an arsailherien gant ur vorlu Vikinged met dilezet e voe ar seziz.

E 1140 ez eas Anarawd da reiñ skoazell da Owain Gwynedd en-dro, pa en doa tabut gant arc'heskob Canterbury diwar-benn envel eskob Bangor.

E 1143 e voe lazhet Anarawd dre dreitouriezh war urzh Cadwaladr, breur Owain. Ma savas droug en Owain, rak un harp divrall e oa bet Anarawd dezhañ, ha war-nes dimeziñ e oa-eñ gant merc'h Owain. Hag eñ neuze da gas e vab Hywel ab Owain Gwynedd da gastizañ e eontr Cadwaladr ha da dennañ digantañ an douaroù a zalc'he e Ceredigion.

War-lerc'h Anarawd ez eas e vreur Cadell ap Gruffudd da roue Deheubarth. E vab, **Einion ab Anarawd**, a voe lazhet gant e vevel e 1163, moarvat diwar c'hourc'hemenn ar c'hont norman Roger Hereford.

## Levrioù
*John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales: from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.)
Marianna Donnart

**Marianna Donnart**, bet ganet e Pempoull d'ar 05 a viz Du 1988, a zo bet kenskrivet ganti ha gant Moran Dipode daou levr faltazi-harozed *Brezel an Erevent*, aet gantañ Priz ar gwellañ levr evit ar re yaouank e 2006, hag *Hudour an Tour Du*, aet gantañ Priz ar gwellañ levr evit ar re yaouank e 2007

## Oberennou
**Brezel an erevent*, Keit Vimp Bev, 2006
**Hudour an tour du*, Keit Vimp Bev, 2007
*Kemeret perzh en dastumad lizhiri *Karantez dispaket*, An Alarc'h, 2007.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ma c'heller pellgargañ testenn ''Brezel an Erevent'' en he fezh
*Lec'hienn ma c'heller pellgargañ testenn ''Hudour an Tour Du'' en he fezh
Vorarlberg

Ur stad kevredet a Aostria eo **Vorarlberg** a zo Bregenz e gêr-benn. Bevennoù he deus ar vro gant Liechtenstein ha Suis er c'hornôg, Alamagn en norzh ha Tirol er reter.
Rannyezhoù alemanek a vez komzet e Vorarlberg, ha n'eo ket rannyezhoù aostriek-bavarek evel er peurrest eus Aostria. Betek an  e veze komzet reto-romaneg e su ar vro.

E 1919 e c'houlennas breujoù Vorarlberg e vefe staget o bro ouzh Suis, met nac'het e voe ar goulenn-mañ gant gouarnamant Bern. 

## Kêrioù pennañ Vorarlberg

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel stad kevredet Vorarlberg
Blev

Ar **blev** zo ur seurt feur, pe foulinenn, a c'holo korf an dud, pe lodennoù anezhañ, ha hini loened zo.
Graet int gant traoùigoù neudheñvel a gresk war ar c'hroc'hen, 4 milimetrad o gwriz dindanañ.
Korf an dud ne vez ket goloet penn da benn; hini al loened avat a vez, war-bouez lodenn dindan an treid, ar fri, ha tro-dro d'an toull-revr.

## Blev an dud
### Blev ar penn

War gern ar penn eo e vez ar stankañ hag an hirañ blev an dud. 
Ouzhpenn-se e vez blev ouzh an elgez pe ar groñj, a vez graet ar barv anezhe.
Ar re dindan ar fri a vez graet mourroù, pe moustachoù anezhe. 
Re an divjod a vez graet minvlev anezhe.
Blev a zo ivez e-barzh ar fri hag an divskouarn a-wechoù.

Eus ar blev a zo war gouzoug ar c'hezeg e vez graet moue, pe moueenn.

#### Touzañ ar penn

Ar c'hiz e oa touzañ blev ar re varv e Japan. 

Pa yae paotred Breizh d'an arme, en XXvet kantved, en amzer ar servij-soudard ret, e veze troc'het o blev dezho, berr-berr. Eus ar soudarded blev touz e veze graet ar pennoù-touz.

Tud yaouank eus an tu dehoù pellañ a blij dezho touzañ o blev hervez giz an arme.

## Ar blev all
Blev a vez un tamm e pep lec'h war ar c'horf, met stankoc'h eo war gorf ar wazed eget war hini ar maouezed. 
*War an izili, an divrec'h hag an divhar, hag en divgazel. . 
*War ar bruched. Met ar baotred a zo blouc'h, pe divarv, n'o devez ket nemeur. Merc'hed zo avat o devez blev war o divvronn.
*Er c'haol. Gwelout ar pennad blev-gaol.

## Disvleviñ
Plijout a ra d'ar merc'hed a-vremañ disvleviñ o divhar, un dra gozh en istor Mab-Den (graet e veze gant ar Romanezed pinvidik), met nevez evel reol-buhez evel ma'z eo deuet da vezañ. Sportourien zo, evel ar rederien war varc'h-houarn a zisvlev o divhar ivez.

A-hend-all e vez ret d'ar merc'hed a ya da heul ar c'hiz disvleviñ o divgazel, hag o gaol evit krediñ diskouez o c'horf war ar groioù. 

## Goleiñ ar blev
Goloet e vez ar blev gant pennwiskoù a bep seurt abalamour d'an tommder. met e broioù zo ivez (Soudan, Arabia, ...) e vez difennet d'ar merc'hed diskouez o blev.

## Gerioù kar
*Diwar ar ger blev:
** Ur **pennad blev** a vez graet eus ar blev zo war ar penn.
****Bleva** a zo klask blev da brenañ
**Blevenniñ zo dont blev war un dra bennak, pe da unan bennak, a vo neuze **blevek**, pe blevennek
** **Blev-foll**, pe marblev, zo blev tanav-tanav ha disliv
****Blev-[[kevnid]]** a zo gwiad kevnid.
** Un den divlev n'en deus ket blev
** Un den disvlev a zo bet tennet e vlev diwarnañ
** Divleviñ pe disvleviñ un den a zo tennañ ar blev diwar e groc'hen.

* Diwar gerioù all
**Un den **[[moal]],** pe moal e benn, pe disto e benn, n'en deus ket blev.
**Mar deo **tarvoal** n'eo ket moal penn-da-benn.

## Notennoù

## Pennadoù kar
*Blev-gaol
*Laou
Targoum

**Targoum** (liester: targoumim; "troidigezh, -ioù") a vez graet en hebraeg eus troidigezhioù aramaek an tanac'h. Troet int bet en Henamzer hag er Grennamzer gant kumuniezhoù yuzevien aramaeger.
Æ (lizherenn)

**Æ**, **æ** a zo ul lizherenn latin ispisial implijet en islandeg (distaget [ai]), e faeroeg (distaget [ɛa] pa vez hir hag [a] pa vez berr), e daneg (distaget [ɛ]) ha norvegeg (distaget [æ]).

Implijet e vez ivez gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel evit skrivañ son ar vogalenn [æ].

Implijet e veze ivez en hensaozneg evit skrivañ ar vogalenn [æ], distaget evel-se e rannyezhoù zo hiziv c'hoazh, nemet skrivet *a* bremañ . *Æsc* (“onnenn”) e oa anv al lizherenn-se, bet kemeret hervez anv ar run distaget en hevelep doare. 

E latin klasel e veze implijet al lizherenn-mañ ivez evit ober diouzh an diftongenn [ae], skrivet war-lerc'h *ę* hag *e* hepmuiken da c'houde.

Kavet e veze ivez e krennvrezhoneg, ha diwezhatoc'h zoken, betek ar brezhoneg rakvodern.
Eszett

**Eszett** pe ***scharfes s*** («s lemm») a zo anv ul lizherenn latin ispisial skrivet **ß** implijet evit skrivañ an alamaneg. N'he deus al lizherenn-mañ stumm ispisial ebet evit ober diouzh ar bennlizherenn.

Diorroet e oa bet al lizherenn-mañ diouzh un *s hir* (**ſ**) skrivet stag ouzh un *s berr* (**s**) pe ouzh ur **z**.

Implijet eo bet ar skritur *ſ + z* → *ß* en alamaneg abaoe ar Grennamzer ha hervez reolennoù reizhskrivañ an alamaneg a-vremañ e vez implijet *ß* goude ur vogalenn hir ha *ss* goude ur vogalenn verr, da skouer *Fuß* (, «troad») ha *Fluss* (, «stêr»). E Suis hag e Liechtenstein avat ne vez ket implijet *ß* ken abaoe kentañ hanterenn an , ha graet e vez gant *ss* en e lec'h. 

Implijet e veze ivez ar skritur *ſ + s* → *ß* e lec'h *s* e galleg pa veze skrivet gant an dorn betek ar .
Heng (lizherenn)

**Heng** a zo anv ul lizherenn latin ispisial skrivet **ɧ**.

Implijet eo bet a-wechoù e fonologiezh evit ober diouzh ur fonem difetis e saozneg hag a vefe distaget [h] e penn-kentañ ur ger ha [ŋ] e diwezh ur ger, da skouer : *hat* /ɧat/, *thing* /θıɧ/ ha *hang* /ɧaɧ/

Implijet e veze gwechall e diwezh ur ger evit ober diouzh ar son [R] dre skrid evit ar yezhoù mayaek.

Implijet e vez a-wechoù ivez evit skrivañ an tateg.
Kra (lizherenn)

**Kra** a zo anv ul lizherenn latin ispisial skrivet **ĸ** bet implijet gwechall evit skrivañ ar c'halaallisut evit ober diouzh ar son [q].

Bremañ, avat, e vez implijet al lizhernn *q* en he lec'h goude ma oa bet adwelet reizskrivadur ar yezh-se.
Thorn

**Thorn** (pe **Thorne**) zo ur ger saoznek, hag a dalv kement ha draen e brezhoneg, implijet evit meur a dra.

## Traoù
* Thorn (lizherenn) (Þ, þ), ul lizherenn hensaoznek hag islandek

## Lec'hanvadurezh
###### 
* Thorne, Kebek
* Thorne, Ontario

### Europa
* Thorn (Izelvroioù)
* *Thorn*, anv alamanek Toruń, e Pologn

========
* Thorn, Bedfordshire
* Thorn, Devon
* Thorn, Herefordshire
* Thorne, Yorkshire

###### 
* Thorn (Powys)

## Amerika
###### 
* Thorn, California
* Thorn, Mississippi
* Thorn, Utah

## Tud
* Thorn (anv-tud)
* Thorne (anv-tud)

## Lennegezh
* *[[Doctor Thorne]]*, romant saoznek gant Anthony Trollope e 1858 
* *[[Thorns]]*, romant saoznek gant Robert Silverberg e 1967

## Pennadoù kar
*Doorn, anv izelvroek
Wynn

**Wynn** zo anv meur a dra ha meur a zen. 

## Traoù
*Wynn (lizherenn) 

## Tud
**Wynn** zo un anv-tiegezh a orin kembraek, a-wechoù Wyn (gant ar c'hemmadur), diwar an anv-gwan gwyn, a zo gwenn e brezhoneg:
*Keenan Wynn
*Steve Wynn
*Early Wynn
*Ed Wynn (1886 – 1966), aktour stadunanat
*Ned Wynn
*Tracy Keenan Wynn
*John Wynn, anv meur a zen

## Lec'h
*Wynn Las Vegas

## Pennadoù kar
*Wynne
*Wyn
*ar Gwenn
Nevi'im

**Nevi'im** (hebraeg: נביאים, "profeded"), pe **Levrioù ar Brofeded**, a vez graet eus eil lodenn an Tanac'h, pe Bibl Hebraek, Bibl Yuzevien Palestina, bet skrivet en hebraeg pe en arameeg. .

Div pe deir lodenn a gaver enno : 

Nevi'im richonim (נביאים ראשונים) - ar Brofeded kentañ:

* Yehochoua [יהושע] en hebraeg - Jozue e brezhoneg
* Choftim [שופטים] - Barnerien
* Chmou'el [שמואל] - Samuel (1 & 2)
* Melac'him [מלכים] - Rouaned (1 & 2)

Er Bibl katolik e renker al levrioù-mañ e-touez al Levrioù Istorek gant Levrioù eilkanonel evel Levrioù an Danevelloù (kentañ hag eil), Levr Nehemia, Levr Tobit, Levr Youdith, Levr Ester ha Levrioù ar Vakabeed (kentañ hag eil). 

#### Ar Brofeded diwezhañ
Nevi'im ac'haronim (נביאים אחרונים) a reer anezho. En o zouez e tiforc'her :
*Ar Brofeded vras, an tri c'hentañ :
** Yechayahou [ישעיהו] - Izaia
** Yirmiyahou [ירמיהו] - Jeremia
** Yec'hezq'el [יחזקאל] - Ezekiel

*Ar Brofeded vihan, pe an Daouzek Profet :
** Trey Asar [תרי עשר], profeded vihan:
*** Hochea [הושע] - Ozea
*** Yo'el [יואל] - Joel
*** Amos [עמוס] _ Amos
*** Ovadyah [עבדיה] - Abdia
*** Yonah [יונה] - Jona
*** Mic'hah [מיכה] - Mika
*** Nac'houm [נחום] - Nahoum
*** C'habaqouq [חבקוק] - Habakuk
*** Tsefaniah [צפניה] - Sofonia
*** C'haggai [חגי] - Agae
*** Zec'hariah [זכריה] - Zakaria
*** Malac'hi [מלאכי] - Malaki
## Notennoù
Samaritaned

Ur strollad sokio-sevenadurel ha relijiel a bPalestina hag Israel eo ar **Samaritaned** (hebraeg: שומרונים, Shomronim; Hebraeg ar Samaritaned:שומרים, Shamerim; arabeg: سامريون). Ne vezont ket anavezet evel Yuzevien na gant an ortodoksiezh yuzev, na gant rabinat meur stad Israel hag a lavar ez eo "proselited diratozh" ha "diskennidi trevadennourien asirian" anezho - pezh ne seblant ket bezañ gwir. Hervez al lodenn vrasañ eus an istorourien ez int diskennidi poblañs israelitek ar vro. Koulskoude, pasporzhoù israelat a zo bet roet da gazimant an holl samaritaned e fin ar bloavezhioù 1990 - met re palestinat ivez.

E 2019 e konted 820 Samaritan o vevañ e Kiryat Luza e-kichen Nablous, Palestina hag e C'holon, Israel.

## Relijion
*Evit gouzout muioc'h diwar-benn relijion ar Samaritaned, sellit ouzh: [[Samaritanegezh]].*

## Yezhoù
Dre vras, e vez komzet arabeg gant Samaritaned Nablous ha hebraeg gant re C'holon. Hebraeg ar Samaritaned, skrivet gant al lizherenneg samaritanek, a vez implijet evel yezh al liturgiezh gant an daou strollad. Betek an  e oa ar *mehri* pe aramaeg ar Samaritaned yezh pemdeziek ar feizidi samaritan.

## Emdroadur ar boblañs samaritan

;Niver a feizidi samaritan
*  – 1 200 000
* 529 - 200 000
*  - 2000
*  – 200
*  – 140
*  – 150
*  – 150
* 1908 – 155
* 1917 – 146
* 1920 – 150
* 2003 – 654
* 2013 – 756
* 2019 – 820

## Roll ar veleien veur samaritan abaoe 1613

;Lignez Eleazar
* 1613-1624 Shelemiah ben Pinhas
;Lignez Itamar
* 1624-1650 Tsedaka ben Tabia Ha'abta'ai
* 1650-1694 Yitzhaq ben Tsedaka
* 1694-1732 Abraham ben Yitzhaq
* 1732-1752 Tabia ben Yiszhaq ben Avraham
* 1752-1787 Levi ben Avraham
* 1787-1855 Shalma ben Tabia
* 1855-1874 Amram ben Shalma
* 1874-1916 Yaacov ben Aaharon ben Shalma
* 1916-1932 Yitzhaq ben Amram ben Shalma ben Tabia
* 1933-1943 Matzliach ben Phinhas ben Yitzhaq ben Shalma
* 1943-1961 Abrisha ben Phinhas ben Yitzhaq ben Shalma
* 1961-1980 Amram ben Yitzhaq ben Amram ben Shalma
* 1980-1982 Asher ben Matzliach ben Phinhas
* 1982-1984 Phinhas ben Matzliach ben Phinhas
* 1984-1987 Yaacov ben Ezzi ben Yaacov ben Aaharon
* 1987-1998 Yosseph ben Ab-Hisda ben Yaacov ben Aaharon
* 1998- 2001 Levi ben Abisha ben Phinhas ben Yitzhaq
* 2001- 2004 Shalom ben Amram ben Yitzhaq (Saum Is'haq al-Samiri)
* abaoe 2004 Eleazar ben Tsedaka (Abdel Moein Sadaka, 131vet beleg veur)

## Gwelet ivez
* Samaritanegezh
* Hebraeg ar Samaritaned
* Aramaeg ar Samaritaned
* Lizherenneg samaritanek

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Samaritaned C'holon (e saozneg ha hebraeg).
* The Samaritan Update.
Penfro

**Penfro** (a vije *Penvro* e brezhoneg) a zo:
*ur gêr e kreisteiz kontelezh Sir Benfro, enni unan eus brudetañ kestell Kembre, kavell ar roue kembreat Herri VII a Vro-Saoz; gwelout Penfro (kêr);
**kastell Penfro, er gêr-se;
*ur gontelezh e mervent Kembre, ul lodenn deuet diwar rouantelezh kozh Deheubarth; gwelout Sir Benfro. 
* ur c'hantrev istorel er Grennamzer, gwelout kantrev Penfro.
Islandeg

Ur yezh c'hermanek eus skourr yezhoù skandinavek ar c’hornôg eo an **islandeg** (*íslenska*), komzet en Island dreist-holl. Un nebeud islandegerien a gaver ivez e Kanada hag e Stadoù Unanet Amerika.

An islandeg eo ar yezh skandinavek emdroet an nebeutañ e-keñver an henyezh. Furmoù disheñvel o devez an anvioù evit ezteurel o c’harg yezhadur : gant morfemoù e vez merket an troadoù, ar reizh hag an niver, evel ma veze graet en henskandinaveg. 

En abeg da se n'eo ket re ziaes da Islandiz hiziv an deiz lenn testennoù eus ar Grennamzer, evel sagaoù ar Vikinged, bet savet tremen seizh kantved zo. 

Skrivet e vez an islandeg gant al lizherenneg latin, gant un nebeud lizherennoù dibar evel : Á/á, É/é, Í/í, Ó/ó, Ú/ú, Ý/ý, Ð/ð (distaget evel an "th" saoznek er ger *this*), Þ/þ (distaget evel an "th" saoznek er ger *thin* pe evel ar  spagnolek er ger *cabeza*), Ö/ö hag Æ/æ. Ne reer ket gant al lizherennoù , ,  ha .

## [[Glanyezhouriezh]]
Evezh bras a daol an islandegerien ouzh « glanded » o yezh ; ne fell ket dezho e vefe gerioù estren enni. Abalamour da se e reer en islandeg gant gerioù disheñvel-mat diouzh re ar yezhoù indezeuropek all, evit ar meizadoù nevez a vez anvet e kalz yezhoù alies gant gerioù amprestet digant al latin pe ar gresianeg.

*Un nebeud skouerioù
::**urzhiataer** = *tölva* (savet diwar *tala*, "niver", ha *völva*, "divinourez", "urisinourez").
::**burev** = *skrifstofa* ("kambr skrivañ")
::**c’hoariva** = *leikhús* ("ti-c’hoari")
::**paseporzh** = *vegabréf* ("tremen-hent")
::**pouezventer** = *loftvog* ("mentel an aer")
::**margarin** = *smjörlíki* ("tra heñvel ouzh amann")
::**kenrouedad** = *veraldarvefurinn* ("rouedad bedel")

## Gerioù brezhonek amprestet digant an islandeg
* geiser, diwar Geysir, ar geiser anavezetañ en Island
* saga

## Ar ''[[Pater noster|Bater]]'' en islandeg

Faðir vor, þú sem er á himnum.
Helgist þitt nafn, til komi þitt ríki,
verði þinn vilji, svo á jörðu sem á himni.
Gef oss í dag vort daglegt brauð.
Fyrirgef oss vorar skuldir,
svo sem vér og fyrirgefum
vorum skuldunautum.
Og eigi leið þú oss í freistni,
heldur frelsa oss frá illu.
Því að þitt er ríkið, mátturinn og dýrðin
að eilífu amen.

## Liammoù diavaez

* Kentelioù islandeg e meur a yezh
* Íslensk málstöð (Ensavadur an Islandeg)
* Ethnologue
* Barzhoniezh vrezhonek troet en islandeg
Welsh Not

Ar ***Welsh Not*** ("Kembraeg Nann") pe *Welsh Note*, pe *Welsh Knot* ("Skoulm kembreat"), a oa un tamm koad, skrivet warnañ al lizherennoù *WN*, a veze lakaet e kerc'henn ar vugale a gomze kembraeg e skolioù saoznek Kembre en . 

An "not" a veze roet d'ar paotrig a veze klevet o komz kembraeg ; neuze e ranke e reiñ d'ur bugel all klevet gantañ o komz kembraeg ivez. A-benn fin ar sizhun e veze skourjezet an hini a veze an "not" gantañ. 

Gant an *not* e veze klasket dic'hoantañ ar skolidi da gembraegañ. An danevell-enklask savet e 1847 evit ar Parlamant saoz diwar-benn stad an deskadurezh e Kembre (*Brad y Llyfrau Gleision, Infamous Blue Books*) a zo test e oa eus ar c'hastiz-se dija e penn-kentañ ar c'hantved. Kondaonet e voe an doare-ober gant an enklaskerien, met gwallefed en doe o zeul parlamantel dre ma roe da soñjal e oa ar c'hembraeg an hini a oa pennabeg kudennoù Kembre. Reiñ a rejont da grediñ e vije ret kelenn e saozneg er skolioù, hag e oa arabat kelenn dre ar c'hembraeg.

Adalek fin an XIX kantved avat e krogas ar mennozioù da gemm, ha ne veze ket graet gant ar *Welsh Not* ken.

## Gwelout ivez
*Simbol
*Yezhlazh 

## Liammoù diavaez
* ''BBC''
Gaol

**Gaol** an den eo al lec'h etre e zivhar. Graet e vez an anv-se ivez eus al lodenn eus ar c'horf, e traoñ ar c'hof, a zo etre an divhar, hag enni reizh an den, goloet a vlev peurvuiañ, war-lerc'h ar gaezouregezh.

## Pennadoù kar dre o ster
* Kaezour
* Moudenn
* Blev-gaol
Kalc'h

**Ar c'halc'h** (pe **pidenn**) a zo un organ hag a dalvez da venveg-embarañ d'ar wazed. Unan eus lodennoù ardivink-genel ar wazed eo eta, war un dro gant an divgell. 

Benveg an troazhañ eo ivez d'ar wazed.

## Kalc'h hag ellig
Klotañ a ra ivez gant ellig ar maouezed, dre ma kreskont o-daou diwar ar memes framm orin. Kalc'h koulz hag ellig a zo gouest da stegnañ pa vezont atizet en ur mod bennak, gant ur flouradenn da skouer. Pa vez savet e galc'h e c'hall ar gwaz en em barañ.

## Korfadurezh

## Kalc'h al loened

## Kalc'h ar wazed

### Trodroc'hañ
Gant pobloù zo e vez trodroc'het ar c'halc'h.

### Toullañ
Lod tud, e-touez heñvelrevidi kentoc'h, a blij dezho toullañ o c'halc'h: un 12 doare bennak zo d'ober, hag un anv da bep hini.

## Gerioù arall
Un toullad mat a anvioù a vez graet eus ar c'halc'h: 
* *biroullig* 
* *[[biz]] warn-ugent*
* *[[buzhug]]enn*
* *[[filip]]*, ha *filipig* pa vez hini ur paotrig
* ibil
* lost
* kog
* peul
* pich

## Krennlavaroù
* *Pep hini zo libr Da c'hoari gant e filip*
* *Ar rann betek hanter-kant, Ar vuzhugenn betek-tri-ugent*

## Liammoù
* Organoù reizhel ar baotred (animation flash).

## Liammoù diavaez
* Gwelout un tres eus organoù reizhel ar baotred 
* Mojenn kalc'h bras dreist-muzul ar vorianed - Serge Bilé