open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hunvre Macsen

**Hunvre Macsen**, pe **Breuddwyd Macsen** pe **Breuddwyd Macsen Wledig** e kembraeg (pe *Breudwyt Maxen (Wledic)* hervez ar c'hrenngembraeg), zo unan eus an danevelloù a gaver er Mabinogi, kontadennoù skrivet e krenngembraeg en , ha kaoz enne eus Macsen Wledig, an impalaer.

Kavet eo bet stumm koshañ an danevell en un dornskrid anvet Llyfr Gwyn Rhydderch, met un doare nevesoc'h zo en Llyfr Coch Hergest. En abeg d'ar vrogarantez ouzh Arfon hag a zo diskouezet splann gant an daneveller e c'haller lavarout, hep aon da faziañ, e oa un den genidik eus Rouantelezh Gwynedd.

## An danevell
Div rann zo en danevell:
*en hini gentañ emañ istor hunvre Macsen, hag ar pezh dremenas goude,
*en eil rann ha n'eo ket ken plijus e-keñver lennegezh, ez eus meur a dra diwar-benn Macsen, e wreg Elen, hag ar Vrezhoned, mesk-ha-mesk. 

Kregiñ a ra an danevell gant Macsen Wledig, impalaer e Roma, o vont da chaseal gant *daou roue ha tregont a rouaned kurunennet*, tud dindanañ, d'un draoñienn nepell diouzh kêr. Met c'hoant da chaseal n'en deus ket ha mont a ra d'ur c'hornig sioul da ober ur pennad kousk goude kreisteiz. ...Ha hunvreal a ra. Emañ o veajiñ, dreist an Alpoù, o treuziñ Galia, o treizhañ Mor Breizh, betek Enez Vreizh.

## En-dro d'ar skrid
Skolveuridi zo a gred e oa an Elen-se o ren en Enez Vreizh hag e oa un doueez kelt.

Mesk zo en danevell etre div blac'h disheñvel, da lavarout eo Elen Luyddog hag Elen ferch Eudaf.

## Hunvreoù
Un doare lennegezh e oa an hunvreoù e meur a sevenadur, ha gant ar Gelted ivez. 
*E Kembre: *[[Breuddwyd Rhonabwy]]* 
*En Iwerzhon: an *aisling*, evel *[[Aislinge Oenguso]]* ('Hunvre Angus').

## Levrlennadur
*Ifor Williams (ren.), *Breuddwyd Maxen* (Bangor, 1920)
*Ar skrid orin en doare-skrivañ orin e daou zastumad J. Gwenogvryn Evans:
**The Text of the Mabinogion... from the Red Book of Hergest* (Rhydychen, 1887)
**The White Book Mabinogion* (Pwllheli, 1907; adembannet gant R. M. Jones, *Llyfr Gwyn Rhydderch*, Gwasg Prifysgol Cymru, 1973)

## Diwar-benn ar skrid
*Rhiannon a Dafydd Ifans, *Y Mabinogion* (1980). E kembraeg a vremañ
*Rachel Bromwich, 'Dwy Chwedl a Thair Rhamant', en *Y Traddodiad Rhyddiaith yn yr Oesau Canol*, Geraint Bowen ren. (Gwasg Gomer, 1974)
*Gwynfor Evans, *Macsen Wledig a Geni'r Genedl Gymreig* (Abertawe, h.b.= 1983) 

## Pennadoù kar
*Elen Luyddog
*Macsen Wledig
*Owain fab Macsen Wledig
*Peblig
Walter Arencibia

**Walter Arencibia Rodriguez** a zo bet ganet d'ar 21 a viz Even 1967 
e Holguín e Proviñs Holguín (Kuba).

Mestrc'hoarier echedoù kuban.

Kregiñ a reas c'hoari an echedoù p'edo 8 vloaz.

Mestr Meur eo abaoe 1990.

2 486 edo e renk Elo d'ar 1 a viz Gwengolo 2025, he renk uhelañ a voe 2 573, bet tizhet e miz Genver 2008.

Kampion eus re yaouank Kuba e 1985.

Kampion "junior" ar bed e 1986 e Gausdal.

Kampion Kuba e 1986 hag e 1990.

9 gwezh (1986, 1990, 1994, 1996, 1998, 2000, 2002, 2004 ha 2006) e kemeras perzh en Olimpiadoù echedoù e skipailh broadel Kuba gant an disoc'hoù-mañ: +25 –17 =38.
  
Disoc'hoù heverk arall:
* 2002 : 1° e Toronto,
* 2005 : 1° e Guayaquil,
* 2006 : =1° , a-gevred gant Corrales Jimenez er *Memorial [[José Raúl Capablanca|Capablanca]]* e La Habana,
* 2006 : =1° a-gevred er *Canadian Open Chess Championship*,
* 2007 : 1° e Santa Clara.

## Notennoù ha daveoù

Savet eo bet ar pennad-mañ diwar pennad ar Wikipedia italianek :it:Walter Arencibia

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chessgames
* E lec'hienn
Roll rieien Bohemia

Setu amañ roll rieien Bohemia : duged (war-dro 870-1085, 1092-1158, 1172-1198) ha rouaned (1085-1092, 1158-1172, 1198-1918).

## Duged
{| border = 1 border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;"
|-
| colspan="4" align="center" bgcolor="red"|**Duged Bohemia**
|-
| align="center" colspan="4"|**[[Tierniezh Přemyslid]]**
|-
| align="center"|**Skeudenn**
| align="center"|**Anv**
| align="center"|**Deiziadoù**
| align="center"|**Notenn**
|-
|
|Bořivoj I
|w-d 870–888/9
|
|-
|
|Spytihněv I
|894–915
|Mab Bořivoj I
|-
|
|Vratislav I
|915–921
|Breur Spytihněv I
|-
|
|Václav I Svatý (Wenceslas)
|921–935
|Mab Vratislav I ; anavezet evel **Sant Wenceslas**
|-
|
|Boleslav I Ukrutný (Boleslav ar C'hriz)
|935–972
|Breur Václav I
|-
|
|Boleslav II Pobožný (Boleslav II an Deol)
|972–999
|Mab Boleslav I
|-
|
|Boleslav III Ryšavý (Boleslav III Blev ruz)
|999–1002
|Mab Boleslav II
|-
|
|Vladivoj
|1002–1003
|eus an tierniezh Piast (?). 
|-
|
|Boleslav III.
|1003
|Eil prantad
|-
|
|Boleslav Chrabrý (Boleslav Kadarn)
|1003–1004
|eus an tierniezh Piast; breur Vladivoj (?). Dug – ha roue war-lerc'h – Polonia (dindan an anv Bolesław I Chrobry).
|-
|
|Jaromír
|1004–1012
|Breur Boleslav III.
|-
|
|Oldřich
|1012–1033
|Breur Jaromír. 
|-
|
|Jaromír
|1033–1034
|Eil prantad
|-
|
|Oldřich
|1034
|Eil prantad
|-
|
|Břetislav I
|1034–1055
|Mab Oldřich.
|-
|
|Spytihněv II
|1055–1061
|Mab Břetislav I
|-
|
|**[[Vratislav II]]**
|1061–1092
|Breur Spytihněv II. **Roue** 1085–1092 dindan an anv Vratislav I.
|-
|
|Konrád I Brněnský (Konrad eus Brno)
|1092
|Breur Vratislav II
|-
|
|Břetislav II
|1092–1100
|Niz Konrád I, mab Vratislav II
|-
|
|Bořivoj II
|1101–1107
|Breur Břetislav II
|-
|
|Svatopluk Olomoucký (Svatopluk eus Olomouc)
|1107–1109
|Kenderv Bořivoj II
|-
|
|Vladislav I 
|1109–1117
|Breur Bořivoj II
|-
|
|Bořivoj II
|1117–1120
|Eil prantad
|-
|
|Vladislav I
|1120–1125
|Eil prantad
|-
|
|Soběslav I 
|1125–1140
|Breur Vladislav I
|-
|
|**[[Vladislav II]]**
|1140–1172
|Niz Soběslav I, mab an dug Vladislav I“”. **Roue** 1158–1172 dindan an anv Vladislav I.
|-
|
|Bedřich (Frederig) 
|1172–1173
|Mab Vladislav II
|-
|
|Soběslav II 
|1173–1178
|Kenderv Bedřich, mab Soběslav I
|-
|
|Bedřich
|1178–1189
|Eil prantad
|-
|
|Konrád II Ota 
|1189–1191
|Diskennad Konrád I
|-
|
|Václav II 
|1191–1192
|Breur Soběslav II
|-
|
|Ottokar I Přemysl
|1192–1193
|Mab Vladislav II
|-
|
|Jindřich Břetislav (Herri Břetislav) 
|1193–1197
|Kenderv Ottokar I Přemysl
|-
|
|Vladislav III Jindřich
|1197
|Breur Ottokar I Přemysl
|-
|
|Ottokar I Přemysl
|1197–1198
|Eil prantad. Aet da roue e 1198, ha miret an titl gant e ziskennidi.


## Rouaned
Y Faenor

**Y Faenor** (*ar maner* e brezhoneg) zo un anv-lec'h e Kembre, ha hini div gêriadenn.

* Y Faenor, e Ceredigion
* Y Faenor, e Merthyr Tudful

## Pennad kar
*Maenor
Y Cilgwyn

**(Y) Cilgwyn** zo anv meur a lec'h e Kembre

## Kêriadennoù
* Cilgwyn (Sir Benfro)
* Cilgwyn (Sir Gaerfyrddin)
* Cilgwyn (Ceredigion)
* Cilgwyn (Gwynedd)

## Traoù all
* Mynydd y Cilgwyn, ur menez e Dyffryn Nantlle, e Gwynedd
* Chwarel y Cilgwyn, ur vengleuz war ar menez.
Himachal Pradesh

***Himachal-Pradesh*** (हिमाचल प्रदेश en hindieg) zo unan eus stadoù India, en hanternoz ar vro, e-harz ar menezioù Himalaya. E miz Genver 1971 e teuas Himachal Pradesh da vezañ ur stad distag, pa oa ul lodenn eus Panjab a-raok. Emañ etre Tibet er reter, Jammu ha Kachmir en hanternoz hag er gwalarn, Panjab er mervent, Haryana hag Uttar Pradesh er c'hreisteiz, hag Uttaranchal er gevred. Simla eo ar gêr-benn.

Gant 88,9 % eus annezidi ar stad e vez komzet hindieg, gant 6,3 % pandjabeg ha gant 1,9 % ourdoueg. Hindieg ha dogreg (pahari) eo div yezh ofisiel ar stad.
Plounez

**Plounez** zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Hanternoz. Ul lodenn eus kumun Pempoull eo bremañ. 
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Pleniz**, 1237; **Plenez**, 1256; **Ploenez**, 1257; **Pleniz**, 1266; **Ploenet**, 1268; **Ploenet**, **Ploenez**, 1330; **Plouenes**, 1401; **Ploenes**, 1403; **Ploenevez**, 1405; **Plenez**, 1420; **Ploenez**, 1437; **Ploebrez** ?, 1516; **Plounez**, 1592; **Plouneiz**, 1636; **Plonnes Paimpaul**, 1731.
## Ardamezioù
## Istor
* Plounez a oa ur barrez eus eskopti Sant-Brieg e Bro-Oueloù gwechall, Pempoull a oa un drev dezhi. 
### [[Dispac'h Gall]]
* E 1790 e voe krouet ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 83 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,07 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Kendeuziñ
* E 1960 e voe bodet kumunioù Keriti, Plounez ha Pempoull da sevel "Pempoull Vras".
## Monumantoù ha traoù heverk

Plounez - Château de Kerraoul - AD22 - 16FI4437.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Kerraoul.

Plounez église.JPG|An iliz katolik.
Chapelle Kergrist.JPG|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Pêr*, 1892-1895. Brudet eo tour an iliz a vez gwelet a-bell.
* Chapel *Intron-Varia* Kergrist.
* Monumant ar re varv.
## Dezougen
* Un ti-hent-houarn bihanik zo, war lez al linenn ac'h a eus Pempoull da Wengamp, dre Frinaoudour, ha Pontrev. 
## Brezhoneg - Deskadurezh
* E bourk Plounez emañ Skol Diwan Pempoull.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
* Olivier Maignou a oa maer e 1793, François Guillermic a oa maer e 1826, Lamandour e 1837 ha Maignou e 1860.
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Pennadoù kar
* Keriti-Pempoull, 
* Pempoull.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kloge

Ul **loa-bod** pe ur **gloge** (**kloge** eo ar ger) zo ur benveg hag a gaver en ur gegin, ur seurt loa vras ha don, gant un dorn hir, da gemer ha da servij soubenn, pe laezh pe dour. 


D'ober krampouezh e vez ezhomm eus ur gloge da lakaat an toaz dourek war ar billig.
Bryn Gwyn

**Bryn Gwyn** pe **Bryngwyn** (*[[Bre]] gwenn*) zo un anv-lec'h kembraek.

## 
### Kêriadennoù
* Bryngwyn (Ceredigion)
* Bryngwyn (Powys)
* Bryngwyn (Sir Fynwy)
### Lec'hioù all
* Castell Bryn Gwyn, en Enez Von 
* Meini hirion Bryn Gwyn, peulvanoù en Enez Von 
* Ysgol Gyfun Bryngwyn, e Llanelli
* *Y Gwynfryn*, en danevell Branwen ferch Llŷr, an eil eus ar Mabinogi, ma voe troc'het penn Bendigeidfran.

## 
* Bryn Gwyn, e-kichen Gaiman er Wladfa.
Meini hirion Bryn Gwyn

**Meini hirion Bryn Gwyn**, pe **Mein hir Bryn Gwyn**, zo peulvanoù e mervent Enez Môn e Kembre, e-kichen Castell Bryn Gwyn, war-dro 5 km er reter da Niwbwrch ha 3 km er c'hornôg da Vrynsiencyn.

## Skeudennoù

Skeudenn:Bryn Gwyn slab stone with large adult 11102009.JPG|Unan eus ar *meini*. 
Skeudenn:Bryn Gwyn slab stone with small adult 11102009.JPG|Ar maen brasañ
Skeudenn:Bryn Gwyn stones, large adult in front of slab stone, 11102009.JPG|
Skeudenn:Bryn Gwyn stones, small adult leaning on slab stone, 11102009.JPG|Etre an daou beulvan
Ystrad

**Ystrad** zo ur ger kembraek hag a dalvez *strad, saonenn,* hag a gaver e lec'hanvadurezh Kembre.

*Ystrad Aeron, kêriadenn e *Dyffryn Aeron*, Ceredigion
*Ystrad Alun, kantrev krennamzerel e gevred Kembre
*Ystrad Clud, rouantelezh vrezhon en Hanternoz Kozh, 
*Abaty Ystrad Fflur, pe *Strata Florida* e latin abati kozh e Ceredigion
*Ystradgynlais, kêr e *Cwm Tawe Uchaf*, e Powys
*Ystrad Marchell, kombod krennamzerel, e Powys
**Abaty Ystrad Marchell, *Strata Marcella* e latin, abati kozh
*Ystrad Meurig, kêriadenn e Ceredigion
**Castell Ystrad Meurig
*Ystrad Mynach, kêr e Sir Caerffili 
*Ystrad Rhondda (pe 'Ystrad'), kêriadenn e Rhondda Cynon Taf
*Ystrad Tywi, rannvro istorel, a glot gant Sir Gaerfyrddin dre vras

Hag ivez:
*Afon Ystrad, Clwyd
*Llanfihangel Ystrad, Ceredigion
Kador-vrec'h

Ur gador-vrec'h zo ur pezh arrebeuri, ur seurt kador, danvez blot warni, ha div vrec'h outi.

## Skeudennaoueg

Image:Fauteuil transparent.png|Kador-vrec'h *cabriolet*
Image:VOLTAIRE Seat.jpg|Kador-vrec'h *Voltaire*
Image:Vaux-le-Vicomte 23.jpg|
File:Ann-Margret35.JPG| Ann-Margret en ur gador-vrec'h
Afon Braint

An **Afon Braint** zo ur stêr en Enez Vôn, dezhi daou aber. Eieniñ a ra e Llyn Llwydiarth etre Pentraeth ha Llanddona kent redek war-du ar mervent.

An hent B5420 a dreuz ar stêr e Sarn Fraint, e Penmynydd.

Adalek Llanfairpwllgwyngyll e tiforc'h d'ober div stêr :
*an eil a red war-du ar gevred da aberiñ er Menai, nepell diouzh Pwllfanogl ;
*heben a red war-du ar mervent da aberiñ er Menai ivez tost da Zwyran.

Gallout a rafe an anv *Braint* dont eus hini an doueez *[[Brigantia]]*, a oa ivez en anv ar bobl vrezhon *[[Brigantes]]* a oa e reter Enez Vreizh en Henamzer.
William Morgan

**William Morgan** zo un anv brudet ha boutin e Kembre evel er broioù saoznek:

## 
*William Morgan (marvet e 1584), eskob ha troour ar Bibl e kembraeg; 
*William Morgan, Jezuist
*William Morgan (1750-1833), skiantour
*William Morgan (1801-1872), pastor gant ar Vadezourien. 

## 
* **[[William Frend De Morgan]]** (1839 - 1917), poder,
* **[[William Morgan (filmaozer)|William Morgan]]**, filmaozer
* **[[William Wilson Morgan]]** (1906 - 1994), steredoniour
Talhaearn

**Talhaearn** pe **Talhaiarn** zo un anv kembraek, hag a glot gant Talhouarn e brezhoneg.

## Barzhed
*Talhaearn Tad Awen, er VIvet kantved,
*Talhaiarn, en XIXvet kantved. 

## Lec'hanvadurezh
*Llanfair Talhaearn, kêriadenn e Sir Ddinbych.

## Pennadoù kar
*Talhouarn
*Taldir
Talhouarn

**Talhouarn** zo un anv-tiegezh brezhonek, savet diwar tal ha houarn.

## Pennadoù kar
*Talhaearn
*Taldir

## Liamm diavaez
*Niver an dud anvet Talhouarn
Du (anv-tud)

**Du** zo un anv-tud, a gaver evel lesanv e Kembre, evel anv-tiegezh brezhonek e Breizh.

Gallekaet eo bet e *Le Du*, *Le Dû* ha *Le Duff* (hervez ar stumm krennvrezhonek). *Le Duigou, Duedal, Penndu, Le Pendu* zo adstummoù gallekaet.

Du zo un anv-tiegezh sinaek ivez. Ober a ra an anv dave da daou dra : ur seurt gwez-per, pe ar verb herzel. Ar 49vet anv stankañ e Sina e oa e 2019.
## 
*Alan an Du (circa 1100 - 1146), lesanv Alan Pentevr, aotrou breton 
*Frañsez an Du (1888-1945), beleg ha skrivagner brezhonek
**Klaoda an Du, skolaerez, ensellerez, ha skrivagnerez
*Jean Le Dû, bet o kelenn brezhoneg e skol-veur Brest gant Frañsez Falc'hun,
*Louis Le Duff, penn-rener La Brioche Dorée 
*Klaod an Duigou, emsaver

## 
*Deio ab Ieuan Du, priñs
*Gwladus Ddu (marvet e 1251) pe Gwladus ferch Llywelyn, priñsez
*Dafydd Ddu o Hiraddug (marvet e 1371) pe Dafydd Ddu Athro o Hiraddug, barzh
*Daniel Ddu o Geredigion, barzh
*Barti ddu, pe Bartholomew Roberts, morlaer
*Llewelyn Ddu o Fon

#### 
Du eo an anv-tiegezh sinaek 杜 :
*Du Fu (杜甫) (712-770), barzh sinaat
*Sun Du (1898-1967), jeneral sinaat

## Pennadoù kar
*Duff
*Du (disheñvelout)
*ar Gwenn
Lega Nord

**Lega Nord** pe **Kevre an Norzh**, pe **Lega Nord per l'indipendenza della Padania** a zo ur strollad politikel italian. Graet e vez **Lega** anezhañ nemetken abaoe 2018. 

Goulenn a rae gwechall disrannañ al lodenn norzh eus Italia diouzh ar vro, met tremenet eo eus ar rannvroelouriezh d'ar vroadelouriezh italian. Tabut a zo etre an arbennigourien war ar politikerezh evit gouzout hag ur strollad faskour eo gant ar ster istorel pe get
## Ren Salvini
Matteo Salvini, ganet d'an 9 a viz Meurzh 1973 e Milano, zo ur c'hannad europat abaoe 2004, ha sekretour kevredadel al Lega Nord abaoe 2013. Dindan e renerez ez eus paouezet goustadik gant rannvroelouriezh ar strollad evit mont war-du ur sell identelour hag emveliour italian. Gantañ e vez dilaosket ivez an enep-faskouriezh hag an enep-kreizennañ. Diwar e atiz e voe kemmet anv ar strollad deuet da vezañ *Lega* nemetken.
## Notennoù ha daveennoù
Du (lec'hanvadurezh)

**Du** zo ur ger hag a gaver e lec'hanvadurezh Breizh,  e hini Kembre hag e kalz broioù all. Talvezout a ra evit al liv Du er yezhoù keltiek.

#### 

*An Dourdu, anv meur a stêr
*Ar Menez Du, menezioù
*Ar Pouldu, porzhig en aber al Laeta (e kumunioù Kloar-Karnoed ha Gwidel)
*Kergidu, e Gwinevez, e Leon, ma c'hoarvezas Emgann Kergidu
*Tour-tan an Vein Zu ha chaoser ar Vein Zu
*Tour-tan an Enez Du ?
*Lendu (Lenn Zu), kêriadenn ha lenn e Kemper
*Stang Du (Stank Du), kêriadenn e Bubri
¨Santig Du, delwenn e park an delwennoù, Karnoed

Du kemmet da Zu (kembraek Ddu)
*Gwaremm Zu, tachenn douar e Tregon
*Nalzu (distagadur krennet An Alez Zu), kêriadenn e Sant-Ivi
*Stang Zu (Stank Zu), kêriadennoù e Kemper ha Banaleg

#### 
*Rhyd Ddu, kêriadenn e Gwynedd
*Mynachlog-ddu kêriadenn e Sir Benfro
*Afon Ddu, ur stêr
*Ogof Ffynnon Ddu, ur vougev
*Bryn Celli Ddu, ul lec'h en Enez Mon
*Hendre-Ddu, ur vaengleuz e Gwynedd
*Erw y Ddafad-ddu, kern en Aran Fawddwy
*Banc y Ddafad Ddu, un ti-bank gwechall
*En anvioù tavarnioù kozh : *Y Ceffyl Du* ("Ar Marc'h Du") hag *Y Llew Du* ("Al Leon Du")

#### 
*Dulenn, "Lenn Zu"
*Kennedy, a vije *penn du* en iwerzhoneg.

## E lec'h all

*Ar Mor Du, etre Europa hag Azia
*Ar Menez Du, anv meur a venez
*An Ardennoù (*Arduenna* e latin), anv menezioù a vefe keltiek, o talvezout kement hag "an hini du" a-hervez
*Ar C'hoad Du, un aradennad menezioù en Alamagn
*Ar stêr zu a gaver :
**e Viêt Nam : Stêr Zu
**er Reter-Pellañ : anv mandchouek ha mongolek ar stêr Amour
*Ar Perigòrd du en Okitania
*An Enez Du en inizi Kergelenn

## Lec'hioù faltazi
*An Enez Du e troioù-kaer Tintin
*Ar Goadeg Zu pe Koadeg Mirkwood ijinet gant J.R. R. Tolkien 

## Gwelout ivez
* Gwenn (lec'hanvadurezh)
Kaer (anv-tiegezh)

**Kaer** (hag **ar C'haer** pa vez implijet gant ar ger-mell) zo un anv-tiegezh brezhonek, savet diwar ar ger .

*(Le) Caer*, pe *(Le) Caër*, eo ar stumm ofisiel gallek boas. *Le Cadre* zo ur stumm all a gaver e Breizh-Uhel.

## Tud
*Gwion ar C'haer (1837-1910), beleg ha yezhadurour
*Yann-Frañsez ar C'haer (1861-1937), beleg ha saver levrioù relijion
*Émile Caër, kuzulier-merañ Ensavadur Lokarn
* Nolvenn Le Caër (g. e 1978), kampionez marc'h-houarn treuz bro (MTB)

## Liamm diabarzh
* Caer

## Liamm diavaez
*Lec'hienn c'hallek db an anvioù-tiegezh

## Daveoù ha notennoù
Bryniau Clwyd

Clwyd** (pe **Moelydd Clwyd*', *Clwydian Range* e saozneg) zo un aradennad [[torgenn]]où, 21 bennak anezhe, e biz [[Kembre]].

==Ar *Moelydd''==
### An torgennoù, a hanternoz da greisteiz
#Bryn Coed yr Esgob (211m) SJ06808120
#Moel Hiraddug (265m) SJ063785
#Mynydd y Cwm (300m) SJ073768
#Moel Maenfa (290m) SJ085745
#Moel y Parc (381m) SJ114703
#Penycloddiau (440m) SJ127678
#Moel Plas-yw (420m) OS: SJ 152 669 
#Moel Arthur (456m) SJ145661
#Moel Llys-y-coed (465m) SJ145655
#Moel Dywyll (475m) SJ151632
#Moel Famau (554m) SJ161626
#Moel y Gaer (Llanbedr) (339m) SJ148617 
#Moel Fenlli (511m) SJ162600
#Moel Eithinen (434m) SJ168592
#Gyrn (384m) SJ165586
#Moel Gyw (467m) SJ171575
#Moel Llanfair (447m) SJ169566
#Moel y Plâs (440m) SJ170554
#Moel y Gelli (361m) SJ166545
#Moel y Waun (412m) SJ168534
#Moel yr Acre (400m) SJ169525

### Skeudennoù

Skeudenn:Moel y Parc.jpg|Moel y Parc
Skeudenn:Clwydian Hills - geograph.org.uk - 43226.jpg|Penycloddiau
Skeudenn:Offa's Dyke Path - geograph.org.uk - 241679.jpg|Penycloddiau
Skeudenn:Penycloddiau - geograph.org.uk - 43229.jpg|Penycloddiau
Skeudenn:Moel Arthur - geograph.org.uk - 198600.jpg|Moel Arthur 
Skeudenn:MoelFamauSummit(JohnSTurner)Feb2004.jpg|Moel Famau
Skeudenn:Foel Fenlli from Offa's Dyke Path.jpg|Moel Fenlli
Skeudenn:Offa's Dyke Path - geograph.org.uk - 205230.jpg|Moel Gyw


## Pennadoù kar
*Kleuz Offa
*Listennad menezioù Kembre
Chubut (proviñs)

**Chubut** zo unan eus proviñsoù Arc'hantina, e rannvro Patagonia Arc'hantina . Enni emañ y Wladfa, ar vro annezet gant tud a orin eus Kembre, ha kembraegerien anezho. 

Poblet eo Chubut gant 425.375 a dud (2001), en o zouez ez eus war-dro 25.000 a gembraegerien, en-dro da gêrioù Trelew ha Trevelin dreist-holl. 

## Kêrioù
*Comodoro Rivadavia eo ar gêr vrasañ er c'hreisteiz, 125 000 a dud enni. 
*Trelew eo ar gêr vrasañ en hanternoz, gant 93 386 a annezidi (2006). 
*ha Rawson eo kêr-benn ar broviñs, hag enni 25 000 den hepken.
E-touez ar c'hêrioù all emañ Sarmiento, Esquel, Trevelin, Gaiman, Rada Tilly ha Porth Madryn.

## Departamantoù
Setu amañ listenn 15 departamant ar stad, gant o fennlec'h etre krommelloù.

## Liammoù diavaez
* gouarnamant proviñs Chubut
Tahsin Yücel

**Tahsin Yücel** zo ur skrivagner turk ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1933 en Elbistan, e proviñs Kahramanmaraş, hag aet da chom da Istanbul adalek 1945.

Graet en deus studioù war ar yezh hag al lennegezh c'hallek e skol-veur Istanbul.

Skrivet en deus danevelloù, romantoù, esaeoù ha troet meur a levr, en o zouez oberennoù gant Guy de Maupassant, André Gide pe Albert Camus.

## Liamm diavaez
Lec'hienn Tahsin Yücel (e turkeg)
Gaiman

**Gaiman** zo ur gêr e Chubut e Patagonia Arc'hantina, hag er vro anvet *[[Y Wladfa]]* e kembraeg. Eno eo emañ ar c'hembraeg en e splannañ. 
Ur 6,000 a oa enni o chom e 2001. Tostik eo d'an Afon Camwy (pe stêr Chubut), war-dro 17 km er c'huzh-heol da gêr Trelew.

## Gerdarzh
Eus ar yezh henvroat tehuelche e teu an anv, ha *beg roc'hellek* eo ar ster.

## Istor
E 1874 eo e voe savet kêr gant tud eus Kembre.
E 1906 e voe savet kentañ skol eil derez Patagonia, en Gaiman. Kelennet e veze en teir yezh, spagnoleg, kembraeg ha saozneg. 
E 1908 e tegouezhas ar Central of Chubut Railway d'he liammañ ouzh kêr Trelew. 
Kembraeg a vez komzet gant un toullad kantadoù a dud. Un *[[Eisteddfod del Chubut]]* a vez e miz Here bep bloaz.

## Touristed
Dont a ra touristed da welout tud iskis ar vro ma komzer kembraeg ha dreist-holl an tier-te, an *Tai Tê Cymreig* a zo niverus a-walc'h. 
Ur *Museo Histórico Regional* zo, gant panelloù divyezhek, kembraek ha spagnolek ma weler istor ar Wladfa. 
Chapelioù protestant zo, ha Capel Bethel eo ar vrasañ. 
10 km alese emañ Bryn Gwyn (Bre Gwenn), un duchenn ma c'haller gwelout fosiloù.
Chubut

**Chubut** zo un anv-lec'h en Arc'hantina:
*ar stêr Chubut, ur stêr vras e kreisteiz ar vro,
*Proviñs Chubut, ur broviñs anvet diwar anv ar stêr.
*El Chubut, pemdeziek spagnolek
*Chubut (lestr), lestr arc'hantinat a sikouras Kembreiz enbroet.
Llwyd ap Iwan

**Llwyd ap Iwan**, pe **Lewis Jones**, a oa ur C'hembread (marvet d'an 29 a viz Du 1909 hag un den a bouez en istor y Wladfa gembraek e Patagonia.

## E vuhez
Mab e oa da Michael D. Jones, unan eus ar re a empentas krouiñ ar Wladfa. Dont a reas da Batagonia e 1886 evel mekaniker war hent-houarn Chubut, a oad oc'h ober etre Y Wladfa ha Puerto Madryn. 

Etre 1893&ndash;1894, etre 1894&ndash;1895 hag e 1897, e reas beajoù da glask kornioù er vro ma ne oa bet den gwenn ebet a-raok, gant heñcherien eus ar bobl Tehuelche.

E beg an XXvet kantved ez eas Llwyd ap Iwan hag e diegezh da chom d'al lec'h anvet Cwm Hyfryd (anvet goude *Colonia 16 de octubre*). 

Ober a rae war-dro skourr *Arroyo Pescado* ar gompagnunezh *Compañía Mercantil del Chubut*, war-dro 30&nbsp;km eus Esquel. D'an 29 a viz Du 1909 e voe lazhet Llwyd ap Iwan gant daou forban stadunanat, Wilson hag Evans, a glaske laerezh e arc'hant. 

Oberourien zo o deus bet skrivet e oa bet lazhet gant Butch Cassidy hag ar Sundance Kid met lazhet e oant bet e Bolivia a-raok ar poent-se.
Dolavon

**Dolavon** zo ur gêr vihan e Proviñs Chubut, en Arc'hantina er Wladfa. 2,929 a oa e 2001 

Emañ Dolavon war-hed 18 km er c'huzh-heol da gêr Gaiman war an hent da Esquel. 

## Gerdarzh
Un anv kembraek eo, savet diwar ar gerioù dôl (prad) hag afon (stêr).

## Istor
E 1865 eo e tegouezhas ar c'hentañ Kembreiz er vro. E 1915 e tegouezhas ar *Central of Chubut Railway* , ul liamm gant kêr Trelew, hag e 1919 e voe krouet ar gumun en ofisiel.

## Armerzh

## Skeudennoù


Image:Dolavon - Chubut.JPG|Noria 
Image:Municipio-Dolavon.JPG|Sal nevez ar gumun


### Liammoù diavaez
* Pajenn ofisiel Dolavon
* La Voz de Dolavon
* Blog del Concejal Radical, Jorge Uzal
* Vistas del Valle - Dolavon
* Dolavon en Geocities
* Gouarnamant Chubut
Esquel

**Esquel** zo ur gêr e gwalarn Proviñs Chubut, en Arc'hantina er Wladfa, tost d'an harzoù gant Chile, e departamant Futaleufú. 30 000 a dud zo bet kontet e 2001 .

## Gerdarzh
Ur ger mapuchek eo anv Esquel, hag a dalv kement ha drein. 

## Istor

## Touristelezh
Daou *di-te* kembreat zo e kêr, hag ur chapel brotestant anvet Capel Seion.

## Lennegezh
Meneg zo eus an tren bihan *[[La Trochita]]* e levr Paul Theroux, *The Old Patagonian Express*.

## Gevellez
Gevellet eo Esquel gant kêr Aberystwyth e Kembre abaoe miz Mae 2009.

## Liammoù diavaez
* Kumun Esquel - Keleier e spagnoleg ha saozneg 
* La Trochita
* Keleier evit an douristed ha luc'hskeudennoù
Mona Lisa

**Mona Lisa** (anavezet ivez evel ***La Gioconda*** en italianeg ha ***La Joconde*** e galleg) zo un daolenn brudet, marteze an daolenn vrudetañ er bed, graet gant al livour italian Leonardo da Vinci e kêr Firenze e Toskana e deroù ar . Un eoullivadur eo, graet war ur banell koad pupli hag unan eus pennoberennoù an Azginivelezh italian. Emañ war ziskouez e Mirdi al Louvre, e Pariz, e Bro-C'hall.

## An anv
Meur a dezenn zo, met bremañ e soñjer e talv *Mona* kement ha *Ma donna* (*ma itron, itron*) ha Lisa eo anv an itron Lisa Gherardini, gwreg ar marc'hadour Francesco del Giocondo (1475-1538), ha setu perak e vez kaoz eus *La Gioconda*, stumm gwregel anv an tiegezh.

## Istor
Hervez Giorgio Vasari ez eo poltred Lisa del Giocondo, pe Lisa Maria Gherardini hec'h anv plac'h yaouank, bet ganet e miz Mae 1479 e Firenze. Ne oa ket pinvidik he zud ha dimezet e voe da 16 vloaz da vab ur marc'hadour sidan, anvet Francesco di Bartolomeo del Giocondo. Hennezh a oa intañvezet div wech, ha 19 vloaz en doa war Lisa. Pemp bugel o doe etre 1496 ha 1507 : Piero, Camilla, Andrea, Giocondo ha Marietta (a gemeras an anv *Ludovica* e 1521) ; ur verc'hig a voe kollet e 1499

Dont a ra an anv Mona eus Madonna (*Ma itron*, evel *milady* e saozneg), berraet e *Monna*, ha Lisa, anv-bihan kentañ ar vaouez.

## Ar poltred

Leonardo da Vinci 043.jpg|Penn Mona Lisa
MonaLisa sfumato.jpeg|A-dostoc'h
Leonardo da Vinci 044.jpg|Daouarn Mona Lisa 


## Hêrezh
* *Mona Lisa*, ur ganaouenn gant Ray Evans ha Jay Livingston kanet gant Nat King Cole er film *Captain Carey*, e 1950.

## Notennoù
Danichmended

An **Danichmended** (*Danişmendliler* e turkeg) a oa un dierniezh turk a renas war ur beylik e biz Anatolia etre 1071 ha 1178.

## Krouidigezh ar beylik
Diazezer an dierniezh, Danişmend Ahmet Gazi, a oa komandant dindan urzh ar sultan seldjouk Alp Arslan hag a c'hounezas brud vat e-kerzh emgann Malazgirt (pe Manzikert) e 1071.

E 1080 e kemeras Sivas digant ar Vizantiniz. Diwar an trec'h-se e c'hellas diazezañ e c'halloud war an trowardroioù ha stagañ Amasya, Tokat, Niksar, Kayseri, Zamantı, Develi ha Çorum ouzh e veylik.

E 1100 e voe lakaet ar seziz war Malatya gant an Danichmended ha skrapet ganto Bohemond Taranto, diazezer priñselezh Antioka. Un daspren 260.000 dinar a voe roet dezho evit dieubidigezh Bohemond hag a voe laosket da vont e 1103.

Lazhet e voe Danişmend Gazi e Maraş e 1104. E vab, Melik Gazi (pe Gümüştekin Gazi), a renas war e lerc'h.

## An diskar
Goude marv Melik Gazi e 1134 e renas e vab, Melik Mehmet, betek 1146. Hemañ a astennas ar beylik betek Finike. War e lerc'h e voe roet ar galloud d'e vab henañ, Zünnun, ar pezh na voe ket anavezet gant breur Melik Mehmet, Nizameddin Yağıbasan. Rannet e voe ar beylik neuze : Zünnun a'n em stalias e Kayseri ha Yağıbasan e Malatya. D'ar mare-se e trenkas ar soubenn etre an Danichmended hag ar Seldjouked.

Yağıbasan a varvas e 1164. E 1175 e voe staget tiriad an Danichmended ouzh e zomani gant ar sultan Kılıç Arslan II. E-pad un nebeud bloavezhioù e treuzvevas c'hoazh ur skourr Danichmend e Malatya met staget e voent da vat ouzh douaroù ar Seldjouked e 1178.
Bona Pisa

**Bona Pisa** (war-dro 1156 – 1207) a oa ul leanez italian, eus Pisa, a sikoure ar veajourien hag ar birc'hirined hag a zo bet lakaet da santez.
Bona di Savoia

**Bona di Savoia** zo bet anv meur a briñsez :
* Bona di Savoia (1275 – 1300), merc'h da Amedeo V ha da Sibilla de Baugé, a zimezas
** da Yann Iañ Viennois 
** da Ugo Bourgogn, aotrou Montbauson; 
* Bona di Savoia (1388-1432) (1388–1432), merc'h da Amedeo VIII ha da Maria di Borgogna;
* Bona di Savoia (1415-1430) (1415 – 1430), merc'h da Ludovico di Savoia ha da Anna Lusignan;
* Bona di Savoia (dugez Milano) (1449 – 1503), merc'h da Amedeo IX ha da Iolanda di Francia, a zimezas da Galeazzo Maria Sforza (1444–1476), dug Milano.
Artouked

An **Artouked** (*Artuklular* e turkeg) a oa un dierniezh turkmen e gevred Anatolia a renas war ur beylik etre 1102 ha 1409.

Dont a ra o anv eus hini Artuk Bey, diazezer an dierniezh, a varvas e Jeruzalem e 1091.

Rannet e oa an Artouked e tri skourr :
* Hini Sökmen Bey, mab Artuk, a'n em stalias e Diyarbakır. Diskaret e voe e 1231.
* Hini İlgazi Bey, e Mardin, diskaret e 1409. Gwaz e voe ar skourr-mañ d'ar Seldjouked, Eyyoubed ha Mogoled diouzh renk.
* Hini Melik İmameddin Ebubekir (deuet eus skourr Mardin), e Harput. Mont a reas da get e 1224.
Llwyd

**Llwyd** zo ur ger hag un anv-tud kembraek, alies en doare saoznekaet **[[Lloyd]]**, kar d'ar ger brezhonek louet, hag a gaver en anvioù tud ha lec'hioù Kembre.

## Anv-bihan
*Llwyd ap Iwan 
*Llwyd Owen 

## Anv-tiegezh pe lesanv
### Barzhed
*Alan Llwyd
*Dafydd Llwyd o Fathafarn
*Morgan Llwyd
*Gruffudd Llwyd 
*Huw Cae Llwyd
*Huw Llwyd
*Ieuan Llwyd ab y Gargam
*Iwan Llwyd 
*Robin Llwyd ab Owain 
*Yr Ustus Llwyd

### Tud all
*Elfyn Llwyd, politikour
*Lleucu Llwyd, plac'h eus ar XIVvet kantved 
*Edward Lhuyd pe Edward Llwyd.
 
## Lec'hanvadurezh
*Afon Llwyd
*Afon Porth-llwyd

## Pennad kar
*Lloyd
Anthoscopus

***Anthoscopus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* ar remiz Carol (*Anthoscopus caroli*)
** *A. c. ansorgei*, ***caroli***, *hellmayri*, *pallescens*, *rankinei*, *rhodesiae*, *robertsi*, *roccatii*, *sharpei*, *sylviella* ha *winterbottomi*,
* remiz ar c'hoadeier (*Anthoscopus flavifrons*)
** *A. f. *'flavifrons***, ''ruthae'' ha ''waldronae'',
* [[remiz ar C'hab]] (''Anthoscopus minutus'')
** ''A. m. damarensis'', ''gigi'' ha ***minutus**',
* *[[Anthoscopus musculus]]*,
* ar remiz melen (*Anthoscopus parvulus*)
* ar remiz Soudan (*Anthoscopus punctifrons*).

Seitek (17) isspesad en holl.

## Annez

Kavout a reer ar genad en Afrika issahara.

## Notennoù ha daveennoù
Yeter

**Yeter** zo un anv-den turkek roet d'ar baotred koulz ha d'ar merc'hed. Talvezout a ra kement ha *Trawalc'h* ha roet e vez gant ar gerent a faot dezho e vefe o bugel diwezhañ.

## Traoù all
**Yeter*, anv ur bladenn gant ar ganerez Yonca Lodi.
Bonne

**Bonne** zo un anv-bihan gallek a gaver e noblañs ar Grennamzer.

## Yezhoù all
*Bona, en italianeg

## Tud
* Bonne d'Artois
* Bonne d'Armagnac
* Bonne de Berry
* Bonne de Bourbon
* *Bonne de Savoie*, anv gallekaet Bona di Savoia, anv meur a briñsez savoiat.
* Bonne Bohemia

## Lec'hanvadurezh
* Bonne, Haute-Savoie, kumun c'hall, en Haute-Savoie.
* Bonne Terre (Missouri), e SUA

## Pennad kar
* Bonne Nouvelle
Bona

***Bona*** zo un anv-bihan italianek kozh, roet d'ar merc'hed, hag ur ger a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro.

## Yezhoù all
* Bonne eo ar stumm gallek

## Tud
* Bona Pisa (war-dro 1156–1207), santez italian 
* Bona Luksembourg, pe Bona Boemia, pe Jutta Boemia (1315 – 1349), pried ar roue gall Yann II
* Bona Bourbon (1341 – 1403 ), kontez Savoia, pried Amadeo VI, mamm Amadeo VII;
* Bona de Berry, merc'h-vihan da Bona Luksembourg, a oa kontez Savoia, pried Amadeo VII, mamm Amadeo VIII; bec'h he doe gant he mamm-gaer Bona Bourbon, 
* Bona di Savoia, dugez Milano
* Bona Sforza (1494–1557), dugez Milano, ha rouanez Pologn.
* Maria Bona di Savoia-Genova (1896–1971), priñsez italian en XXvet kantved
* Bona Mangangu (* 1961), skrivagnerez c'hallek ha livourez kongoat

### Anv-tiegezh
* Alberto Bona, filmaozer italian.
* Richard Bona, soner jazz kamerounat
* Giovanni Bona (1609–1674), kardinal ha skrivagner italianek
* Giovanni Leonardo di Bona (1542–1587), echedour italian 
* Pasquale Bona, sonaozour er bloavezhioù 1800.
* Tiegezh Bona, un tiegezh kozh eus Dubrovnik e Kroatia.

## Doueez
* **[[Bona Dea]]** , doueez roman.

## Lec'hanvadurezh
* Bona (Bro-C'hall) kumun c'hall, e Nièvre , Bourgogn.
* *Bona*, gwechall kêr Ippona hag hiziv Annaba en Aljeria
* Bona , pennlec'h arondisamant Bona (rannvro Sédhiou, Senegal)
* Bona, Sveden, ur gêr e kontelezh Östergötland e Sveden
* Menez Bona, menez-tan en Alaska.

### Skol
* Bona Espero, anv ur skol esperantek e Brazil

## Film
* ***[[Bona (film)|Bona]]***, ur film e 1980 dir, kaset da benn gant Lino Brocka

## Pennad kar
* Bonne, anv-bihan gallek
Deniz

**Deniz** zo un anv den turkek roet d'ar baotred koulz ha d'ar merc'hed. Talvezout a ra kement ha *Mor*.

## Tud
* Deniz Barış, melldroader turk (g. 1977)
* Deniz Baykara, melldroader turk (g. 1984)
* Deniz Gezmiş, unan eus diazezerien ar strollad politikel armet THKO, (1947-1972)
* Deniz Baykal, politikour hag alvokad turk (g. 1938)
* Deniz Arcak, kanerez turk (g. 1968)

### Anv-tiegezh
* Erhan Deniz, bokser turk (g. 1985)
* Atiye Deniz, kanerez (g. 1988)
Onur

**Onur** zo un anv-den turkek a dalv kement hag *Enor* (diwar ar galleg *honneur*).

## Tud

* Onur Kumbaracıbaşı, politikour turk (g. 1939)
* Onur Öymen, politikour turk (g. 1940)
* Onur Karakabak, melldroader turk (g. 1992)
* Onur Recep Kıvrak, melldroader turk (g. 1988)
* Onur Karakuş, melldroader turk (g. 1985)
* Onur Tuncer, melldroader turk (g. 1984)
* Onur Şipal, bokser turk (g. 1989)
* Arif Onur Saylak, aktour turk (g. 1977)
* Onur Ünsal, aktour turk (g. 1985)

## Traoù all
* Onur Air, kompagnunezh-aer turk

## Daveoù
Sözlerin Soyağacı: Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü
Yılmaz

**Yılmaz** zo un anv-den hag un anv-tiegezh turkek a dalv kement ha *Dispouron* pe *Kalonek*.

## Tud

*Yılmaz Argüden, akademiad
*Yılmaz Aslantürk, treser
*Yılmaz Büyükerşen, politikour
*Yılmaz Erdoğan, aktour
*Yılmaz Güney, aktour
*Yılmaz Karakoyunlu, politikour
*Yılmaz Köksal, aktour
*Yılmaz Öztuna, skrivagner
*Yılmaz Tatlıses, soner
*Yılmaz Onay, skrivagner

## Anv-tiegezh

* Ahmethan Yılmaz, barzh
* Alper Yılmaz, basketballer
* Atıf Yılmaz, produer, sevener, senarioer
* Atilla Yılmaz, kaner
* Aydın Yılmaz, melldroader
* Burak Yılmaz, melldroader
* Ceyhun Yılmaz, aktour
* Cem Yılmaz, aktour
* Deniz Yılmaz, soner
* Durali Yılmaz, skrivagner
* Efe Yılmaz, soner
* Erdoğan Yılmaz, melldroader
* Ertan Yılmaz, barzh
* Esra Yılmaz, volleyballerez
* Mehmet Ali Yılmaz, politikour
* Mehmet Yılmaz, melldroader
* Mesut Yılmaz, politikour
* Nevriye Yılmaz, basketballerez
* Okan Yılmaz, melldroader
* Ömer Yılmaz, tenor
* Serra Yılmaz, aktourez
* Şevki Yılmaz, politikour
Charles d'Orléans

Meur a briñs gall zo bet anvet **Charles d'Orléans**.

*Charles d'Orléans (1394-1465), mab da Loeiz Iañ, dug Orleañs ha da Valentina Visconti, dug Orleañs, barzh gallek, tad ar roue gall Loeiz XII; 
**Charles d'Orléans* (1459-1496), kont Angoulême, tad ar roue gall Frañsez Iañ 
**Charles II d'Orléans* (1522 - 1545), trede mab ar roue gall Frañsez Iañ hag e bried Klaoda Bro-C'hall, breur da Frañsez III, dug Breizh, ha da Herri II, roue Bro-C'hall;
**Charles d'Orléans de Rothelin* (1691-1744), eus an Akademiezh c'hall (adalek 1728), lesanvet *l'abbé de Rothelin*, 
*Charles d'Orléans (1820-1828), dug Pentevr, 4vet mab ar roue gall Louis-Philippe Iañ 
*Charles d'Orléans (1875-1875), gourvab da Louis-Philippe Iañ 
*Charles Philippe d'Orléans (1905-1970), gourvab da Louis d'Orléans 
*Charles-Louis d'Orléans (1972-), mab-bihan da Henri d'Orléans 
*e genderv Charles Philippe d'Orléans (1973-).

## Pennadoù kar
*Tiegezh Orléans
** Louis d'Orléans 
** Marie d'Orléans 
** Philippe d'Orléans
Arunachal Pradesh

**Arunachal Pradesh** (अरुणाचल प्रदेश en hindieg, distaget [ʌruˈɳɑːʧʌl prʌˈdeːɕ]) zo unan eus stadoù India, e biz ar vro, e-harz ar menezioù Himalaya. Itanagar eo kêr-benn ar stad. En-dro da Arunachal Pradesh emañ stad Asam er c’hreisteiz ha Nagaland er gevred. Er c’hornôg emañ Bhoutan, en hanternoz Tibet (Sina) hag er reter emañ Myanmar (Birmania).

Embann a ra Republik Pobl Sina e tlefe Arunachal Pradesh bezañ en he dalc’h, dre ma vefe un tamm eus Tibet. 

Un tamm eus stad Asam e oa Arunachal Pradesh betek ar bloavezh 1987. Talvezout a ra an anv Arunachal Pradesh kement ha *"bro ar sav-heol"*.

Meur a zek yezh disheñvel a vez komzet en Arunachal Pradesh, an darn vrasañ anezho o vezañ eus familh ar yezhoù tibetek-burmek. E-touez annezidi ar stad e kaver meur a gumuniezh sevenadurel : an darn vrasañ eus an dud zo Tibetiz a-fet sevenadur hag ul lodenn anezho zo repuidi eus Tibet ; kalz a dud genidik eus lec’hioù all en India hag eus Bangladesh a gaver ivez.
Ayşe

**Ayşe** zo un anv-plac'h turkek a glot gant an anv arabek Aisha (*A'isha* عائشة‎), unan eus priedoù Mohammed.

## Tud

* Ayşe Hafsa Sultan, pried ar sultan Selim I ha mamm Süleyman ar Meurdezus (1479-1534)
* Ayşe Seniyeperver, pried ar sultan Abdülhamit I ha mamm Mustafa IV (1761-1828)
* Ayşe Sultan, merc'h ar sultan Abdülhamit II (1887-1960)
* Ayşe Afet İnan, istorourez (1908-1985)
* Ayşe Arman, skrivagnerez ha kazetennerez (g. 1969)
* Ayşe Hatun Önal, kanerez (g. 1978)
* Ayşe Kulin, skivagnerez ha kazetennerez (g. 1941)
* Ayşe Hür, istorourez ha skrivagnerez (g. 1956)
Ayşe Hafsa Sultan

**Ayşe Hafsa Sultan** (1479 - 1534) a oa pried ar sultan otoman Selim I ha mamm Süleyman ar Meurdezus. Dont a reas da vezañ Valide Sultan pa erruas he mab war tron an impalaeriezh e 1520. Levezon vras he defe bet war divizoù he mab.

Div vartezeadenn zo war hec'h orin :
* Hervez mammennoù 'zo e oa Ayşe Hafsa Sultan merc'h Mengli Iañ Giray, khan Krimea.

* Hervez mammennoù all e oa Süleyman ar Meurdezus mab ur vaouez a orin eus Europa.

Sebeliet e voe e moskeenn Sultan Selim en Istanbul.
Brynrefail

**Brynrefail**, pe *Bryn-yr-efail* ( *Bre ar c'hovel*, diwar ar gerioù kembraek bryn ha gefail) zo anv meur a gêriadenn e Kembre:

* Brynrefail, e Gwynedd , e-kichen Llanberis.
* Brynrefail, kêriadennig e biz Enez Mon.

## Pennad kar
*Tonyrefail
Nyctibius

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).Ar genad nematañ an hini eo er c'herentiad Nyctibiidae.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Nyctibius aethereus]]*
** *N. a. *'aethereus***, ''chocoensis'' ha ''longicaudatus'',
* ''[[Nyctibius bracteatus]]'',
* ''[[Nyctibius grandis]]'',
* ''[[Nyctibius griseus]]''
** ''N. g. '''griseus*** ha *panamensis*,
* *[[Nyctibius jamaicensis]]*
** *N. j. abbotti*, *costaricensis*, ***jamaicensis***, *lambi* ha *mexicanus*,
* *[[Nyctibius leucopterus]],
* *Nyctibius maculosus''.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha takadoù 'zo eus Suamerika, dek (10) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Brynhyfryd

**Brynhyfryd** zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar ar gerioù bryn (bre, menez) ha hyfryd (brav).

## Yezhoù all
Ne gaver ket ar c'hevatal e brezhoneg, met e yezhoù all e kaver anvioù damheñvel:
*Belmont ha Beaumont, en galleg, 
*Belmonte, en italianeg, portugaleg, spagnoleg,
*Montebello, en italianeg
*Schönberg, en alamaneg

## Lec'hanvadurezh
*Brynhyfryd (Abertawe), kêriadenn e Sir Abertawe
*Brynhyfryd (Wrecsam), kêriadenn e-kichen Wrecsam, anvet *[[Summerhill]]* e saozneg
*Ysgol Brynhyfryd, skol eil derez e Rhuthun, e Sir Ddinbych

## Lennegezh
**Brynhyfryd* (1959), kentañ romant Eigra Lewis Roberts

## Pennad kar
*Cwm Hyfryd, e Patagonia Arc'hantina.
Nyctibiidae

**Nyctibiidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1851 gant an daou skiantour gall Jean-Charles Chenu (1808-1879) ha René Primevère Lesson (1794-1849), ennañ spesadoù kar d'an adrened.

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* n'eus nemet ur genad oc'h ober ar c'herentiad :

## Genadoù
* *[[Nyctibius]]* - Vieillot, 1816 (7 spesad).

## Annezva
Bevañ a ra an holl spesadoù e Kreizamerika hag en takadoù 'zo eus Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Podargidae

**** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù kar d'an adrened, termenet e 1847 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez ae tri genad  d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Podargus]]* - Vieillot, 1818 (3 spesad),
* *[[Rigidipenna]]* - Cleere hag alii, 2007 (1 spesad),
* *[[Batrachostomus]]* - Gould, 1838 (12 spesad).

## Annezva
O c'havout a reer en Aostralazia hag Azia ar Gevred.

## Notennoù ha daveennoù
Doryfera

***Doryfera*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad : 
* *[[Doryfera johannae]]*
** *D. j. guianensis* ha ***johannae***,
* *[[Doryfera ludovicae]]*
** *D. l. *'ludovicae**' ha *veraguensis*.

## Annezva
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Cwm Hyfryd

**Cwm Hyfryd** zo un anv roet gant Kembreiz d'ar c'horn-bro en-dro da gêriadenn Trevelin e Chubut, en Arc'hantina, e-harz an Andoù. E spagnoleg, yezh ofisiel nemeti, eo **Valle 16 de Octubre** pe *Valle Hermoso*.

E 1884 eo Luis Jorge Fontana (1846 - 1920) a oa gouarnour kentañ proviñs nevez Chubut. Goulenn a reas Kembreiz digantañ aotre da vont da ergerzhout an Andoù da glask douar frouezhus nevez peogwir e oa kemeret an holl zouaroù mat e Dyffryn Camwy dija. 

Divizout a reas Fontana mont ganto hag e 1885 ez eas e penn ur strollad anvet *Rifleros del Chubut*, ennañ un toullad mat a Gembreiz eus ar Wladfa, en o zouez John Daniel Evans, da zizoleiñ lodenn uhelañ Dyffryn Camwy, war-zu an Andoù. 

Kavout a rejont ur c'hornad a voe anvet Cwm Hyfryd gant tud Kembre. Douar strujus a oa eno, hag aozet e voe degas trevadennerien kembreat eus izelennoù Dyffryn Camwy. 

Diazezet e voe ar rannvro en ofisiel d'an 18 a viz Here 1888, ha se zo kaoz e voe roet an anv **Valle 16 de Octubre** dezhi. E miz Here 1891 e teuas John Evans hag e diegezh da Gwm Hyfryd, ha savet e voe ur vilin ganto, ha Trefelin e voe anvet al lec'h. 

 

Diwezhatoc'h e voe savet kêr Esquel, a oa da gentañ ul lec'h arsav da gousket kent tizhout Cwm Hyfryd.

## Liammoù diavaez
* Trevadenniñ Cwm Hyfryd
Mango (evn)

Ar **mangoed** eo an evned-kelien a ya d'ober ar genad *Anthracothorax*, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
* *Anthracothorax dominicus* (mango Antilhez)
** *A. d. aurulentus* ha ***dominicus***,
* *Anthracothorax mango* (mango Jamaika),
* *Anthracothorax nigricollis* (mango gouzoug du),
* *Anthracothorax prevostii* (mango Prévost)
** *A. p. gracilirostris*, *hendersoni*, *iridescens*, ***prevostii*** ha *viridicordatus*,
* *Anthracothorax veraguensis* (mango Panamá),
* *Anthracothorax viridigula* (mango ar mangrovennoù),
* *Anthracothorax viridis* (mango glas).

O c'havout a reer holl en Amerika dre-vras, seizh (7) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Campylopterus

***Campylopterus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.

## Spesadoù
* *[[Campylopterus curvipennis]]*
* *[[Campylopterus duidae]]*
* *[[Campylopterus ensipennis]]*
* *[[Campylopterus excellens]]*
* *[[Campylopterus falcatus]]*
* *[[Campylopterus hemileucurus]]*
* *[[Campylopterus hyperythrus]]*
* *[[Campylopterus largipennis]]*
* *[[Campylopterus phainopeplus]]*
* *[[Campylopterus rufus]]*
* *[[Campylopterus villaviscensio]]*
Eulampis

***Eulampis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
* *[[Eulampis holosericeus]]*
** *E. h. chlorolaemus* ha ***holosericeus***,
* *[[Eulampis jugularis]]*.

O c'havout a rer e Karib, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Lophornis

***Lophornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.

## Spesadoù
* *[[Lophornis adorabilis]]*
* *[[Lophornis brachylophus]]*
* *[[Lophornis chalybeus]]*
* *[[Lophornis delattrei]]*
* *[[Lophornis gouldii]]*
* *[[Lophornis helenae]]*
* *[[Lophornis magnificus]]*
* *[[Lophornis ornatus]]*
* *[[Lophornis pavoninus]]*
* *[[Lophornis stictolophus]]*
Trelew

**Trelew** zo ur gêr e biz Proviñs Chubut, en Arc'hantina, er Wladfa. Emañ war lez traonienn izelañ an Afon Camwy, pe Río Chubut, 25 km eus ar mor ha 17 km eus Rawson, kêrbenn ar broviñs, e departamant Rawson, 

## Gerdarzh
Dont a ra anv kêr (*tre* e kembraeg) eus anv Lewis Jones, unan eus Kembreiz kentañ a ziazezas er vro.

## Istor
Krouet e voe kêr gant enbroidi eus Kembre war-dro ar bloavezh 1886.

## Kêr
Kreskiñ a reas kêr pa voe digoret hent-houarn kreiz Chubut da liammañ traonienn izelañ Dyffryn Camwy ha porzh-mor Porth Madryn. E 1888 n'ae ket al linenn pelloc'h er c'hornog eget Trelew.

100 000 a oa o chom eno er bloaz 2000, met abaoe ma'z eo krog an enkadenn d'ober he reuz e kresk ar baourentez ha niver an dud o vont kuit. 

Un aerborzh zo, hini bouezusañ kreiz Patagonia.

### Liammoù diavaez

*  Istor berr (prosiect ysgol)
*  Hafan y ddinas
Discosura

***Discosura*** zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.

## Spesadoù
* *[[Discosura conversii]]*
* *[[Discosura langsdorffi]]*
* *[[Discosura letitiae]]*
* *[[Discosura longicaudus]]*
* *[[Discosura popelairii]]*
Trochilus

***Trochilus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned-kelien, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Trochilus polytmus]]*
* *[[Trochilus scitulus]]*.

Brosezat eo ar genad e Jamaika.

## Notennoù ha daveennoù
Chlorostilbon

***Chlorostilbon*** zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.

## Spesadoù
* *[[Chlorostilbon alice]]*
* *[[Chlorostilbon assimilis]]*
* *[[Chlorostilbon auriceps]]*
* *[[Chlorostilbon bracei]]*, aet da get
* *[[Chlorostilbon canivetii]]*
* *[[Chlorostilbon elegans]]*, aet da get
* *[[Chlorostilbon forficatus]]*
* *[[Chlorostilbon gibsoni]]*
* *[[Chlorostilbon lucidus]]*
* *[[Chlorostilbon maugaeus]]*
* *[[Chlorostilbon melanorhynchus]]*
* *[[Chlorostilbon mellisugus]]*
* *[[Chlorostilbon olivaresi]]*
* *[[Chlorostilbon poortmani]]*
* *[[Chlorostilbon ricordii]]*
* *[[Chlorostilbon russatus]]*
* *[[Chlorostilbon stenurus]]*
* *[[Chlorostilbon swainsonii]]*
Colibri

***Colibri*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned-kelien, krouet e 1824 gant an evnoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Colibri coruscans]]*
** *C. c. *'coruscans*** ha ''germanus'',
* ''[[Colibri cyanotus]]''
** ''C. c. cabanidis'', ''crissalis'', ***cyanotus**' ha *kerdeli*,
* *[[Colibri delphinae]]*,
* *[[Colibri serrirostris]]*,
* *[[Colibri thalassinus]]*.

O c'havout a reer e Kreiz hag e Suamerika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl. 

## Notennoù ha daveennoù
Florisuga

***Florisuga*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad : 
* *[[Florisuga fusca]]*,
* *[[Florisuga mellivora]]*
** *F. m. flabellifera* ha ***mellivora***.

O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Eupherusa

***Eupherusa*** zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.

## Spesadoù
* *[[Eupherusa cyanophrys]]*
* *[[Eupherusa eximia]]*
* *[[Eupherusa nigriventris]]*
* *[[Eupherusa poliocerca]]*
Cynanthus

***Cynanthus*** zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ daou spesad evned-kelien.

## Spesadoù
* evn-kelien beg ledan, *Cynanthus latirostris*
* *[[Cynanthus sordidus]]*
Patagonia Arc'hantina

**Ur pennad [[Patagonia]] zo.*
**Patagonia Arc'hantina** (*Patagonia argentina* pe *región patagónica* e spagnoleg) eo anv lodenn su Arc'hantina. Un darn eus Patagonia eo, rak rannet eo etre stadoù Chile hag Arc'hantina.

Ar c'hêrioù bras eo: Neuquén (kêr) en Alto Valle, Comodoro Rivadavia ha San Carlos de Bariloche.

## Proviñsoù
 

Setu anvioù ar proviñsoù :
* **[[Proviñs an Neuquén]]**, ha kêr Neuquén eo ar gêr-benn anezhi. 
* **[[Proviñs Río Negro]]**, ha Viedma eo ar gêr-benn anezhi.
* **[[Proviñs Chubut]]**, ha Rawson eo ar gêr-benn anezhi.
* **[[Proviñs Santa Cruz]]**, ha Río Gallegos eo ar gêr-benn anezhi.
* **[[Proviñs Tierra del Fuego (Arc'hantina)|Proviñs Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur]]**, hag Ushuaia eo ar gêr-benn anezhi.

## Istor
Gwechall e oa ur Gobernación de la Patagonia, hag enni La Pampa, su Buenos Aires betek cabo de Hornos. Viedma e oa ar gêr-benn anezhi.


Image:Landschaft von Patagonien.jpg|E-harz an Andoù
Image:Fitz Roy framed trees (colour balans).jpg|Menez Fitz Roy pe Chalten e proviñs Santa Cruz, war an harzoù gant Chile.
Image:Iconos de la energia.JPG
Image:Argentinosaurus.jpg