Alice Guy

**Alice Guy** (Saint-Mandé, 1añ a viz Gouere 1873 – Wayne, New Jersey, 24 a viz Meurzh 1968) a oa ur filmaozourez, ur broduerez, ur senarioourez hag un aktourez c'hall koulz en he bro hag e Stadoù-Unanet Amerika.

Unan eus ar c'hentañ tud a-vicher er sinema e voe. Moarvat e voe ar vaouez nemeti war ar vicher betek 1906. War meur a dachenn e voe un diorroerez : danvez he oberennoù, aktourien du, kempredekaat son ha skeudenn, manaozadoù.

Tresadennoù-bev a oa bet graet e 1892 gant Charles-Émile Reynaud, met Alice Guy e voe ar filmaozourez kentañ a gontas un istor war ur film argantek 35&nbsp;mm gant *La fée aux choux* (1896). Ganti e voe graet ar c'hentañ filmoù en doare *peplum* er bed, ma kontas buhez Jezuz Nazaret dre 11 film. Ganti ivez e voe graet ar *making-of* kentañ.

E 1910 e voe Alice Guy ar vaouez kentañ o krouiñ he embregerezh evit kenderc'hañ filmoù, en SUA, a anvas *[[Solax Film Company]]*, ha kement-se a-raok ma voe eus Hollywood.

## Buhez
E 1863 ez eas he zad Émile Guy hag he mamm Marie Clotilde Aubert da Suamerika ma tigorjont levrdioù e Santiago ha Valparaiso e Chile. Dek vloaz goude e tistroas an itron Guy da Bariz, ma c'hanas he pempvet bugel, Alice Ida Antoinette d'ar 1añ a viz Gouere 1873 e Saint-Mandé (Seine da neuze, Val-de-Marne hiziv). Goude gwilioudet e tistroas ar vamm da Chile en ur lezel he merc'h gant he zud-kozh e Suis, ma chomas betek he zrivet bloaz ; da neuze ez eas da Chile.

Da 6 vloaz e tistroas Alice da Vro-C'hall, ma voe lakaet en un ti-lojañ gant he c'hoarezed koshoc'h. E-keit-se, he zud a reas freuz-stal e Chile, he breur a varvas d'an oad a 17 vloaz hag he zad a varvas ivez ; distreiñ da Bariz a reas ar vamm.

Alice a stagas gant studioù berrskriverezh, a oa ur vicher nevez d'ar mare-se.

### Resped e Bro-C'hall
E 1894, oadet 21 bloaz, e voe Alice Guy sekretourez merañ er gompagnunezh *Comptoir général de la Photographie*, renet gant Léon Gaumont (1864-1946) ; pa voe lakaet ar gompagnunezh e gwerzh e 1895 e voe prenet gant L. Gaumont, a viras an implijidi.

E-pad ma voe o labourat eno, Alice Guy a sellas a-dost ouzh araokadennoù al luc'hskeudennerezh hag a heulias kentelioù al luc'hskeudenner Frédéric Dellaye, en ur zeskiñ a-zivout taolioù-arnod Wilhelm Röntgen war al luc'hskeudenniñ dre skinoù X.

E miz Meurzh 1895, Alice Guy ha Léon Gaumont a sellas ouzh ur film sevenet gant Auguste ha Louis Lumière e Pariz. Dont a reas da soñj L. Gaumont gwerzhañ binvioù da vannañ filmoù-bev. E dibenn ar bloaz e prenas L. Gaumont breouioù ar *Phonoscope* bet ijinet gant Georges Demenÿ (1850-1917), met izel e voe ar gwerzhioù. Evit klask plaenaat ar reuz e kinnigas Alice Guy ma vije profet filmoùigoù fentus e doare *L'arroseur arrosé* Louis Lumière (1895), a sevenje-hi. A-du e savas L. Gaumont, hag e 1896, d'an oad a 23 bloaz, ez aozas Alice Guy he film kentañ, *La fée aux choux*, a bade 1 vunutenn. Un eil doare a voe sevenet ganti e 1900..

Berzh bras a reas ar film, neuze e voe lakaet A. Guy gant L. Gaumont e penn ur skourr karget da seveniñ filmoùigoù all, ar pezh a reas adalek 1896 betek 1907. En hec'h unan e reas ar filmoù kentañ a-raok tuta ur skipailh, ar filmaozer Ferdinand Zecca (1864-1947) en o zouez e 1904 ; gant F. Zecca evit Gaumont e oa bet sevenet ar film *Les Méfaits d’une tête de veau* dija e 1899. E 1905, ar senarioour Louis Feuillade (1873-1925) a ginnigas istorioù a voe prenet gant Alice Guy, a ginnigas dezhañ seveniñ e-unan e filmoù ; nac'h a reas Feuillade, met asantiñ a reas e 1906.

Dre ma oa re ger ha fall a-walc'h ar filmoù lenkr 58&nbsp;mm e voe dibabet ober gant filmoù 35&nbsp;mm trebarzhet, hag azasaet e voe koulz ar c'hamera hag ar banner.

Er bloavezhioù 1898-99 e troas Alice Guy un doare filmoù nevez : istor *[[Pasion Jezuz]], dre 11 film a veze gwerzhet a-zisrann ; hir-mat e oa an oberenn, pa dizhe 35 munutenn en holl. Lakaet e vez ar stirad-se da gentañ *peplum* istor ar sinema. ; levezonet gantañ e voe an tiez-filmoù all. E 1906, Alice Guy a reas un doare all eus ar stirad, en ur film 30 munutenn e 25 arvest, 300 a dud o c'hoari ennañ ; medalenn kêr [[Milano|Vilano]] a voe deroet dezhi evit ar film-se.

Etre [[1902]] ha 1906 e sevenas Alice Guy ur 100 bennak a filmoùigoù ma enrollas abadennoù [[opera]], sketchoù pe ganaouennerien ; gant *Chronomégaphone* L. Gaumont e veze savet ha skignet ar filmoùigoù : gant *Phonoscope* G. Demenÿ e veze enrollet ar skeudennoù, gant *Phonograph* [[Thomas Edison]] ar son war rolloù koar, ha gant ur vangounell e veze amplaet ar son evit bout skignet en ur sal, betek 4&nbsp;000 a dud enni ; ijinet ar *play-back* gant Alice Guy eta.

E-kerzh unan eus an abadennoù-se e savas ar c'hentañ *making-of*, a zo anvet *Alice Guy tourne une phonoscène* hiziv ; diskouez a ra penaos ez eo bet troet unan eus ar filmoùigoù : ar pezh a vez graet a-raok enrollañ (lec'hiañ an dud, reizhañ an ardivinkoù hag ar gouleier), hag ar filmañ.

Alice Guy hec'h-unan he deus savet kalz filmoù berr a bep doare, koulz istorioù faltazius ha sioù ar mare — ur [[Gwregelouriezh|wregelourez]] e oa ar filmaozerez ivez, evel a weler e *Les Résultats du féminisme* (1906) ma eilpennas perzhioù ar wazed hag ar maouezed er gevredigezh, hag e *The Lure* ("Al lorb", [[1914]]) ma weler ur plac'h lakaet en ur [[gasterezh|fouzhlec'h]] gant he danvez-pried. Kalz e plije dezhi leurenniñ maouezed, evel en *Une femme collante* ha *Madame a des envies* (1906 ivez o-daou).

E bloaz [[1907]] e timezas Alice Guy gant [[Herbert Blaché|Herbert Blaché-Bolton]] ([[1882]]-[[1953]]), ur c'hameraer e skourr Gaumont e [[Londrez]]. En ampoent e voe kaset H. Blaché d'ar Stadoù-Unanet evel rener Gaumont eno ; lezel he c'harg da L. Feuillade a reas Alice Guy, ha mont da-heul he fried d'en em staliañ e [[New York]].

=== Resped er Stadoù-Unanet ===

Goude daou vloaz o klask gwerzhañ *Chromophone* Gaumont, Alice Guy ha Herbert Blaché a savas o c'hompagnunezh dezho, *The Solax Film Company* e New York (1910). Brasañ studio SUA e voe kent ganedigezh Hollywood.

Tra ma kendalc'he H. Blaché da verañ ar studioioù Gaumont e New York, Alice Guy a rene Solax en ur seveniñ filmoù he c'hompagnunezh : skrivañ an istorioù, tuta aktourien hag aktourezed, hag o ren war al leurenn m'he devoa lakaet staliañ ur mell panell a embanne *Be Natural!*, "Bezit diardoù !" ; arnodennoù a reas evit gwellaat ar son, ha klask a reas mont pelloc'h eget ar gwenn-ha-du dre lakaat livañ filmoù skeudenn-ha-skeudenn. Finborte a reas Solax, ha buan e voe ret brasaat an ti : studioioù nevez a voe savet e Fort Lee, nepell eus New York, e [[1912]], ma voe kenderc'het daou film berr (10 mn) bep sizhun well-wazh. Meur a gompagnunezh all a feurmas studioioù digant Solax, *Metro Pictures* ([[1915]]), *Goldwyn Pictures* ([[1916]]-[[1917|17]]), *Pathé* ([[1918]]) en o zouez.

Kenderc'hel a reas Alice Guy da seveniñ filmoù a bep doare : [[western]]ioù (*Greater Love Hath no Man*, [[1911]]), [[melodrama]]où (*Falling Leaves*, 1912), a-zivout [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] (*For the Love of the Flag*, 1912), ha diwar-benn ar bihanniveroù kenelel (*Across the Mexican Line*, 1911 ; *A Man is a Man*, 1912 ; *Making of an American Citizen*, [[1913]]).

E 1912 e nac'has aktourien wenn c'hoari gant re zu ; respont a reas-hi gant *A Fool and His Money* (1912), ar film kentañ ma n'eus nemet tud du o c'hoari.

E-kerzh ar mare-se e tilezas A. Guy ar filmoù 15 mn (ur veni) evit reoù teir beni (45 mn), evel *Fra Diavolo* (1912) ha *Dick Whittington and his Cat* (1913)

E 1913, H. Blaché a guitaas Gaumont hag anvet e voe da gadoriad Solax gant e wreg ; tri miz goude e savas e gompagnunezh, *Blaché Features*, evel ur skourr eus Solax evit sevel filmoù hir. Solax a baouezas gant ar filmoù berr kent treiñ d'ur skourr eus  *Blaché Features*. E 1913 ivez e voe brasaet ar studioioù evit daougementiñ an niver a filmoù troet eno ; 10 film a voe sevenet gant Alice Blaché er bloaz-se.

Evit kompagnunezhioù all ivez e voe sevenet filmoù gant A. Guy-Blaché goude ar [[Brezel-bed kentañ]]. Aet d'ur [[greanterezh]] bras ez eas ar c'henderc'hañ filmoù da Hollywood e [[Kalifornia]].

=== Diwezh ===
E [[1919]], H. Blaché a guitaas e wreg da vont gant un aktourez da Hollywood. E-pad ur mare ez eas Alice Guy d'e skoazellañ evit seveniñ daou film betek ma voe torret an dimez da vat. Distreiñ da Fort Lee a reas, ha ret e voe dezhi gwerzhañ he studioioù evit paeañ an dleoù a oa bet lezet gant he fried.

Bloaz goude, e [[1922]], e tistroas da Vro-C'hall gant he daou vugel ; ganto e ez eas da [[Nisa]] da chom gant he c'hoar. Klask a reas aozañ filmoù eno hag e Pariz, hep ober dont a-benn avat. Biken mui ne sevenas film ebet.

E [[1927]] e tistroas d'ar Stadoù-Unanet evit klask kaout he filmoù endro ; tri anezho hepken a gavas. Skrivañ kontadennoù evit ar vugale a reas, hag ober prezegennoù e skolioù-meur ha bodadegoù gouestlet d'ar sinema.

Er bloaz [[1963]] e voe aterset gant Victor Bachy, a vennas embann he buhezskrid, ar pezh a voe graet e [[1976]] ; un oberenn dalif e voe, pa varvas Alice Guy e 1968 er Stadoù-Unanet, en he 95 bloavezh, hep bezañ bet gouest da zastum he oberennoù ha lakaat he buhezskrid er moull. E bered Maryrest e Mahwah, New Jersey, emañ he bez.

== Enorioù ==
* 1900 (oadet 27 vloaz) : testeni digant an embregerezh Gaumont en Diskouezadeg Hollvedel e Pariz hag e Diskouezadeg [[Lille]], 
* [[1903]] (30 vloaz) : medalenn aour e Diskouezadeg Hollvedel [[St. Louis (Missouri)]], 
* 1905 (32 vloaz) : medalenn aour e Diskouezadeg Hollvedel [[Liège]], 
* 1906 (33 bloaz) : medalenn aour e Diskouezadeg Hollvedel [[Milano]], 
* 1907 : &nbsp;*Palmes académiques* (evel «&nbsp;renerez [[c'hoariva]]&nbsp;»), .
* [[1957]] (84 bloaz) : enoret gant ar *Cinémathèque française* (diwar intrudu Louis Gaumont, mab Léon Gaumont), 
* [[1958]] : &nbsp;*Légion d'Honneur*, .
* [[2011]] (dalif) : *Directors Guild of America Award* evit he resped.
* [[2018]] : krouidigezh ar Priz Alice Guy, a vez deroet d'ur film aozet gant ur vaouez.

== Hêrezh ==

* [[1996]] : teulfilm *Le jardin oublié – La vie et l'œuvre d'alice Guy-Blaché* sevenet gant Marquise Lepage.
* [[2008]] : teulfilm *Looking for Alice* sevenet gant Claudia Collao.
* [[2019]] : teulfilm *Be Natural : The Untold Story of Alice Guy- Blaché* sevenet gant Pamela B. Green.

== Filmlennadur ==
Alice Guy he deus sinet 290 oberenn, produet 17 film, ha skrivet senario evit 12 film all.
=== Filmaozourez ===
<div style="width:140px;">
;1896<hr>
</div>
* *La Fée aux choux*
<div style="width:730px;">
;1897<hr>
</div>

<div style="width:720px;">
;1898<hr>
</div>

<div style="width:590px;">
;1899<hr>
</div>

<div style="width:1200px;">
;1900<hr>
</div>

<div style="width:415px;">
;1901<hr>
</div>

<div style="width:950px;">
;1902<hr>
</div>

<div style="width:1240px;">
;1903<hr>
</div>

<div style="width:460px;">
;1904<hr>
</div>

<div style="width:650px;">
;1905<hr>
</div>

<div style="width:680px;">
;1906<hr>
</div>

<div style="width:460px;">
;1907<hr>
</div>

<div style="width:140px;">
;1910<hr>
</div>
* *A Child's Sacrifice*
<div style="width:450px;">
;1911<hr>
</div>

<div style="width:810px;">
;1912<hr>
</div>

<div style="width:465px;">
;1913<hr>
</div>


<div style="width:390px;">
;1914<hr>
</div>

<div style="width:220px;">
;1915<hr>
</div>
* *My Madonna*
* *The Song of the Wage Slave*
* *The Vampire*
* *The Heart of a Painted Woman*
<div style="width:170px;">
;1916<hr>
</div>
* *The Ocean Waif*
* *What Will People Say?*
<div style="width:400px;">
;1917<hr>
</div>

<div style="width:160px;">
;1918<hr>
</div>
* *The Great Adventure*
<div style="width:170px;">
;1920<hr>
</div>
* *Tarnished Reputations*
* *Vampire*

=== Produerez ===
<div style="width:210px;">
;1912<hr>
</div>
* *Making an American Citizen*
* *A Fool and His Money*
* *The Sewer*
* *Hubby Does the Washing*
* *Tarnished Reputations*
<div style="width:220px;">
;1913<hr>
</div>
* *Shadows of the Moulin Rouge*
* *Matrimony's Speed Limit*
* *A House Divided*
* *Beasts of the Jungle*
<div style="width:180px;">
;1914<hr>
</div>
* *The Woman of Mystery*
<div style="width:465px;">
;1915<hr>
</div>

<div style="width:180px;">
;1916<hr>
</div>
* *What Will People Say?*

=== Senarioourez ===
<div style="width:220px;">
;1913<hr>
</div>
* *Shadows of the Moulin Rouge*
* *Kelly from the Emerald Isle*
* *Beasts of the Jungle*
* *Dick Whittington and his Cat*
<div style="width:180px;">
;1914<hr>
</div>
* *The Lure*
* *The Woman of Mystery*
* *The Dream Woman*
* *Beneath the Czar*
<div style="width:115px;">
;1915<hr>
</div>
* *My Madonna*
<div style="width:175px;">
;1917<hr>
</div>
* *House of Cards*
* *A Man and the Woman*
* *The Empress*

== Levrlennadur ==
*  Guy, Alice. *Autobiographie d'une pionnière du cinéma*. Paris : Denoël, 1976 
*  Bachy, Guy (1963). *Alice Guy-Blaché 1873-1968– La première femme cinéaste du monde*. Perpinyà : Institut Jean Vigo, 1993 
*  Briselance, Marie-France & Morin, Jean-Claude. *Grammaire du cinéma*. Paris : Nouveau Monde, 2010 
*  Chocron, Daniel. *Alice Guy – Pionnière du cinéma*. Paris : Le Jardin d'essai, 2013 
*  Dietrick, Janelle. *Illuminating Moments – The Films of Alice Guy Blaché*. Pennsauken, New Jersey : BookBaby, 2017 
*  Fort Lee Film Commission. *Fort Lee – Birthplace of the Motion Picture Industry*. Charleston, South Carolina : Arcadia Publishing, 2006  • 
*  Gaume, Emmanuelle. *Alice Guy – La première femme cinéaste de l'Histoire*. Paris : Plon, 2015 
*  Le Bris, Véronique. *100 grands films de réalisatrices*. Paris : Gründ, 2021 
*  McMahan, Alison. *Alice Guy Blaché – Lost Visionary of the Cinema*. London : Continuum, 2003 

== Liammoù diavaez ==

*  Filmlennadur Alice Guy
*  *A Solax Celebration* (1912)
*  *Be Natural: The Untold Story of Alice Guy-Blaché* (2018)
*  Kinnig *Be Natural* en SUA (2018)
*  *Alice Guy tourne une photoscène* (1907)
*  *Madame a des envies* (1906)
*  *Une femme collante'' (1906)

## Notennoù