open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Moger

Ur **voger** (eus ar ger latin *maceria*, sellout ouzh **magoer** e gwenedeg), pe *mogerioù* el liester, a zo un dra savet gant mein da ober ur gwasked, pe un harz, en ul lec'h bennak. Ur **vogerenn** a vez graet eus un darn eus ur voger. 

Mogerioù a bep seurt zo hervez penaos int graet, ha pegen uhel int, ha petra a glasker ober ganto. Darn zo tev, izel, darn zo graet gant koad, pri, brik. Lod zo graet gant mein, bihan pe vras, berniet hepken, lod all gant mein peget gant pri, morter pe simant pe traoù all. 

Mañsonerezh a vez graet eus ar sevel mogerioù alies. 

## Talvoudegezh

Er savadurioù (tiez pe savadurioù uhel) e vez savet ar mogerioù evit krouiñ ar c'hostezioù (pevar gostez peurvuiañ) hag ar pezhioù-ti e-barzh. Evit dougen ar solieroù hag an toennoù e vezont savet, nemet pa vez staget ar mogerioù-rideoz ouzh frammadur diabarzh ar savadur uhel-tre (ar skraberioù-oabl da skouer). Pa vez tanav ar mogerioù diabarzh e vez kaoz eus speurennoù e prenn, e plastr, e betoñs, e brik hag all.

Pa vez savet mogerioù dindan an amzer e intenter lakaat un disparti etre daou spas digor ken e vez krouet un vevenn surentez war unan eus an tuioù. Evit diwall ma ne ya ket loened ha tud e lec'hioù zo e vezont savet ivez. Savet e vez mogerioù evit bezañ gwarezet ouzh fenomennoù naturel evel an dour, an avel pe an heol pe ouzh an trouz (moger eneptrouz).

## Seurtoù mogerioù
* fardell
* mogeriad
* moger-difenn
* moger dreuz
* moger enepdiruilhad-erc'h
* moger eneptrouz
* moger gêr
* moger grapadenn
* moger greñv
* moger harp
* moger harz-tan
* moger-souteniñ
* moger dro

## Mogerioù a bep seurt
Moger a vez graet eus traoù damheñvel ouzh ur voger fetis.
* Moger an Atlantel, un hollad difennoù spannaennek
* Moger ar son a dalvez un harz difetis a c'hell bezañ treuzet gant ar c'harbedoù (buanoc'h eget tizhded ar son)

## Mogerioù bras

* Moger an Daeroù
* Moger Hadrian
* Moger Antonin
* Moger Vras Sina
* Moger Berlin

## Lec'hanvadurezh
Kavet e vez ar ger e lec'hanvioù brezhonek ha darn anezho a vez gwelet evel roudoù kozh-tre galian-ha-roman peurliesañ. Gwelet e vez *Kervoger* (Kermoguer), *Porzh Moger*, *Penn ar Voger*, *Roz ar Voger*.

## Yezh
* **Mogeriañ** ur gêr zo sevel ur voger en-dro dezhi.
RSS Azerbaidjan

Unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel e oa **Republik Sokialour Soviedel Azerbaidjan** (azeri: Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası; lizherennoù kirillek: Азәрбаjҹан Совет Сосиалист Республикасы). 

Bakou e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ.

Krouet e oa bet d'an 28 a viz Ebrel 1920 evel ur *Republik Soviedel Sokialour*, hag adal ar 21 a viz Meurzh 1922 betek ar 5 a viz Kerzu 1936 e o ur rann eus ar RSKS Treuzkaokazek gant RSS Armenia ha RSS Jorjia. Dont a reas a-benn da vezañ RSS Azerbaijan, unan eus Republikoù diazez URSS, d'ar 14 a viz Meurzh 1937. 

D'an 10 a viz Du 1990 e oa adanvet *[[Azerbaidjan|Republik Azerbaidjan]]*, ha menel a ra c'hoazh e-pad bloaz ouzhpenn en Unaniezh Soviedel a-raok disklêriañ he dishualded diouti.

## Gwelet ivez
* Azerbaidjan
Republik Poblel ha Demokratel Korea

**Korea an Norzh** pe **Norzhkorea**, ent-ofisiel **Republik Poblel ha Demokratel Korea** (e koreaneg, *조선민주주의인민공화국 Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk*), a zo ur riez eus Azia ar reter, dindan hanterenn norzh ledenez Korea. Pyongyang eo kêrbenn ar vro ha war ar memes-tro an hini vrashañ. En norzh hag er gwalarn eus ar vro e vez Sina ha Rusia a-hed ar stêrioù Amnok (pe Yalu e sinaeg) ha Tumen. Er su e vez Korea ar Su, etre an div vro e adkaver an takad disoudardet Korea pe Demilitarized Zone (DMZ) a ra an harz.

Norzh Korea evel e amezeg eus ar su a embann bezañ ar galloud nemetañ war Korea a-bezh: al ledenez hag an enezeier. Norzh ha Su Korea a zo bet degemeret evel ezel eus Aozadur ar Broadoù Unanet e 1991.

E 1910, Korea a oa bet aloubet gant Impalaeriezh Japan. Ur wech kodianet ar Japaniz e fin an Eil Brezel-bed e 1945, Korea a voe rannet e div lodenn. Unan en norzh e dalc'h an URSS, hag unan er su e dalc'h Stadoù-Unanet Amerika. Taolioù marc'hata, unvaniñ a voe klasket en aner, hag e 1948, e voe savet gouarnamantoù disheñvel. Eus un tu Republik Poblel ha Demokratel Korea evit an norzh, Republik Korea kapitalour evit su al ledenez. Norzh Korea en devoa aloubet ar su e 1950 ar pezh en devoa degaset Brezel Korea (1950–1953). Un arsav-brezel a voe e 1953, met hiziv-an-deiz c'hoazh ez eo an div vro hep kaout un emglev peoc'h.

## Gwelet ivez
* Juche
Saladin

**Saladin** pe **Salahudin** (Zazaeg:*Selahedîn Ayûbî*; arabeg: صلاح الدين يوسف بن ايوب *Al-Malik al-Nāṣir Ṣalāḥ al-Dīn Yūsuf ibn Ayyūbbet*) ganet e 1137 pe 1138 e Tikrit, marvet d'ar 4 a viz Meurzh 1193.
 
Brezelour ha penn-Stad kurdat muzulman ag an .
Richarzh Iañ (Bro-Saoz)

**Richarzh Iañ**, roue Bro-Saoz, a oa ivez **Richarzh IV**, dug Normandi. Ganet e oa d'an 8 a viz Gwengolo 1157, ha marvet d'an 6 a viz Ebrel 1199. Trivet mab ar roue saoz Herri II hag e bried Eleanora Akitania e oa. Roue Bro-Saoz e voe adalek 1189 betek 1199. Lesanvet e voe **Richarzh Kalon Leon** (**Richard the Lionheart**).

## E vreudeur
Tri breur en deus bet.
* E vreur henañ Gwilherm a oa marvet da dri bloaz 
* E eil breur Jafrez II a oa dug Breizh
* E drede n'en doa bet netra a oa bet anvet Yann Dizouar.

## E vuhez

Ne oa ket Richarzh da vout roue. Moumoun e vamm e oa ha pa zispartias e dud e voe roet kurunenn Akitania dezhañ e 1168, ha titl kont Poitiers.

Gant an troubadour Bertran de Born e oa bet lesanvet *Òc-e-Non* ('Ya-ha-Nann'). Sevel a rae kanaouennoù en okitaneg, ur yezh en doa desket gant e vamm Eleanora Akitania.

Saozneg ne gomze ket, ha ne voe ket pelloc'h eget 6 miz o chom e Bro-Saoz. Pelloc'h amzer e voe o vrezeliñ, ouzh e wizien emsavet, ouzh ar roue gall, pe ar Sarazined eget oc'h ober war-dro e rouantelezh.

Pinijenn a rae hag en em skourjezañ abalamour m'en devoa graet ar pec'hed a sodomiezh.

Mervel a reas pa oa 41 bloaz, e-kichen Limoges dirak kreñvlec'h un aotrou emsavet enep dezhañ.

## Eured
*Berengaria Navarra

## Levrlennadur
* Régine Pernoud, Richard Coeur de Lion, Fayard

## Pennad kar
*Tiegezh Plantagenet
RSS Ouzbekistan

Unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel e oa **Republik Sokialour Soviedel Ouzbekistan** (ouzbekeg: *O'zbekiston Sovet<br />Sotsialistik Respublikasi*). 

Betek 1930 e oa bet Samarkand kêr-benn ar Republik soviedel-mañ, met ar bloaz-se e oa bet adlec'hiet e Tochkent.

Krouet e oa bet d'an 27 a viz Here 1924 evel ur *Republik Soviedel Sokialour*. 

Dindan beli Stalin, Komisear evit ar Broadoù, en ur ober hervez urzhioù Lenin, e oa bet kemmet e 1924 bevennoù politikel Kreiz Azia hervez orin etnikel an dud a oa o vevañ eno. Skarzhet e oa bet neuze RSSE Turkestan, Republik Poblel Buc'haran ha Republik Poblel C'horezmia hag isrannet e oa bet o zakadoù etre pemp Republik Soviedel Sokialour (RSS) nevez, en o zouez **Republik Sokialour Soviedel Ouzbekistan**, ha bloaz war-lerc'h e teuas da vezañ unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel. 

Betek 1929 e oa bet enbarzhet e RSS Ouzbekistan Republik Sokialour Soviedel Emren (RSSE) Tadjikistan betek ma oa bet roet ur statud RSS dezhi ivez ar bloaz-hont.

Lamet e oa bet RSSE Karakalpak diouzh RSS Kazac'hia e 1936 ha staget ouzh RSS Ouzbekistan ha da heul an Eil Brezel Bed e oa bet staget takadoù all ouzh RSS Ouzbekistan dilamet c'hoazh diwar RSS Kazac'hia.

Da geñver an Eil Brezel Bed e oa bet kaset meur a industriezh betek Ouzbekistan, dilec'hiet evit gallout o gwareziñ gwelloc'h. Diwar-se e teuas ivez kalzik a dud eus Republikoù all URSS d'en em staliañ eno, dreist-holl Rusianed hag Ukrainianed ha kemet e oa bet neuze ar c'hempouez etnikel er Republik.

D'ar 1 a viz Gwengolo 1991 e oa bet adanvet Republik Ouzbekistan hag en em zisrannañ a reas ez-ofisiel diouzh URSS d'ar 26 a viz Kerzu 1991.

## Gwelet ivez
* Ouzbekistan
RSS Bielorusia

Unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel e oa **Republik Sokialour Soviedel Bielorusia** (belaruseg: *Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка*). Anvet e veze ivez *Rusia Wenn*.

Minsk e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ.

Krouet e oa bet d'ar 1añ a viz Genver 1919 evel ur *Republik Soviedel Sokialour*. 

Unan eus peder Republik kentañ an Unaniezh Soviedel e 1922 e oa RSS Bielorusia gant RSS Ukraina, ar RSKS Treuzkaokazek ha RSKS Rusia.

Roet e oa bet ur sez da RSS Bielorusia er Broadoù Unanet ouzhpenn hini an Unaniezh Soviedel hag hini RSS Ukraina.

Goude Taol-stad miz Eost e oa bet disklêriet he dishualded diouzh URSS d'ar 25 a viz Eost 1991 ha dont a reas da vezañ *[[Belarus|Republik Belarus]]* d'an 19 a viz Gwengolo 1991. 

D'an 8 a viz Kerzu 1991 e kensinas gant Rusia hag Ukraina Emglevioù Belaveja hag a dalvezas da grouiñ Kenglad ar Stadoù Dizalc'h e-lec'h URSS.

## Gwelet ivez
* Belarus

## Notennoù
Belarus

**Belarus** (belaruseg: Беларусь, lizherenneg latin ispisial '' Łacinka'': Biełaruś; ruseg: Беларусь, Белору́ссия), pe **Rusia wenn** gwechall (un droidigezh eus an anv), ent-hir **Republik Belarus**, a zo ur vro eus reter Europa. Harzoù he deus gant Rusia war-du ar reter, gant Polonia war-du ar c'hornôg, gant Ukraina, war-du ar su, gant Lituania ha Latvia war-du an norzh. Minsk eo he c'hêr-benn. Ar c'hêrioù pennañ arall a zo Brest, Grodno, Gomel, Mahilioŭ, Vitebsk ha Bobruisk. Unan eus an div vro tizher ar muiañ gant Gwallzarvoud Tchernobil eo.

## Melestradur

Un aozadur melestradurel eus ar marevezh soviedel he deus miret Belarus. Disrannet eo he zachenn e c'hwec'h proviñs ("voblasts") hag a denn o anv eus o c'hreizenn velestradurel. Ur statud ispisial he deus kêr Minsk ha n'emañ e proviñs ebet. E *[[raion]]*où e vez disrannet ar proviñsoù. Kuzulioù ar raionoù a vez dilennet gant o annezidi met gant ar broviñs e vez anvet o galloud ober. Ar memes tra zo gwir evit ar proviñsoù a zo dilennet o farlamant tra ma vez dilennet o galloud-ober gant ar gouarnamant.

### Roll proviñsoù Belarus

# Minsk (kêr-benn)
# Voblast Brest (Brest)
# Voblast Homiel (Homyel)
# Voblast Hrodna (Hrodna)
# Voblast Mahilyow (Mahilioŭ)
# Voblast Minsk (Minsk)
# Voblast Vitsebsk (Vitsebsk)

## Liammoù diavaez

### Mediaoù
* News of Belarus (bel)
* Belarus News and Analysis

### Lec'hiennoù ofisiel
* Lec'hienn ofisiel ar stad
Tan-gwall bras Londrez

**Tan-gwall bras Londrez** a voe un tan-gwall a zistrujas tost razh kêr Londrez adalek an 2 a viz Gwengolo betek ar 5 a viz Gwengolo 1666. An tan a oa bet e-kreiz kêr Londrez dreist-holl e-barzh al lodenn enkelc'hiet gant mogerioù kozh eus mare ar romaned.

Riskl a oa bet ez afe an tan e-kostez lec'hioù annez an noblañs e distrikt Westminster, Palez Whitehall hini Charlez II, ha darn ar bannlevioù.[2] Devet e oa bet 13200 ti, 87 iliz parrez, Iliz-veur Sant Paol Londrez, ha darn savadurioù melestradurel Londrez. Istimet e vez e vefe bet distrujet tiez 70000 anneziad ar gêr war un hollad a 80000. Ne ouier ket pet a dud a zo aet da Anaon dre an tan-gwall met a hengoun e vez diskleriet e oa bet izel an niver, n'eus nemet 6 a dud marvet ent ofisiel. Hervez an istorourien e seblant iskis e vefe bet ken nebeut a dud. Ul lod anezho a ziskler e vefe chomet izel an niver dre chom hep kontañ an dud paour pe etre. Ouzhpenn an tan a oa ken kreñv ma oa devet holl korfoù ar gouzañverien. Un tamm poderezh a vez tu gwelet hiziv an deiz er Museum of London kavet gant arkeologourien e Pudding Lane, lec'h ma krogas an tan, a lak war-wel e oa pignet temperadur an tan betek 1700 °C.

An tan bras a oa kroget e ti ar baraer Thomas Farriner (pe Farynor) lec'hiet e Pudding Lane dres goude hanternoz d'ar sul 2 a viz Gwengolo bliv ez eas war-raok war zu kornôg kêr Londrez. 

Ur mell tan-gwall arall a oa bet e 1212.
## Levrlennadur
* Morgan, Kenneth O. (2000). *Oxford Illustrated History of Britain*. Oxford: Oxford.
* Tinniswood, Adrian (2003). *By Permission of Heaven: The Story of the Great Fire of London*. Londrez: Jonathan Cape.

* Leasor, James (2011 adembannadur) [1961]. *The Plague and the Fire*. (ISBN 978-1-908291-22-6).
Bloemfontein

**Bloemfontein** (sothoeg: **Mangaung**, "lec'h ar c'hizhier-ki"), kêr-benn Stad dieub Oranje ha kêr-benn Suafrika evit ar justis abaoe 1910.

E anv a dalv "feunteun ar bleuñv" e nederlandeg hag en afrikaneg.

## Douaroniezh ha poblañs

Ar gêr zo lec'hiet e 1 400 m uhelder. 370 000 annezad zo enni, 650 000 gant an tolpad.

## Istor

Ur gêr istorel afrikaner eo Bloemfontein. Diazezet e voe e 1846 gant ur major breizhveurat. Kêr-benn ar republik voer Stad dieub Oranje e voe eus 1854 da 1902. 

E-pad Brezel ar Boers ha dalc'hidigezh gant ar bagadoù breizhveurat e sav ar re-mañ unan eus ar vrasañ kampoù-bac'h e-lec'h m'eo serret miliadoù a vaouez ha bugel boer. Ar c'hentañ kamp gweladennet gant Emily Hobhouse an hini e voe e 1900. Deskivañ a reas an drastoù delazhet gant ar siviled dre ar wallvagañ hag an treitourajoù.

## Tud dibar
* John Ronald Reuel Tolkien, skrivagner saoz bet ganet e Bloemfontein.
Solidarność

**Solidarność** ("Kenskoazell"), kevre sindikadoù poloniat, bet krouet d'an 31 a viz Eost 1980, gant Lech Wałęsa en e benn er penn kentañ.
RSS Moldavia

Unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel oa **Republik Sokialour Soviedel Moldavia** (Moldoveg (roumaneg, lizherennoù kirillek: *Република Советикэ Сочиалистэ Молдовеняскэ*; lizherennoù latin a-vremañ: *Republica Sovietică Socialistă Moldovenească*). 

Chişinău e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ, anavezet ivez gwechall dindan an anv *Kichinev*.

Unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel e oa bet etre 1940-1941 ha 1945-1990. 

D'an 12 a viz Here 1924 e oa bet krouet gant an Unaniezh Soviedel Republik Soviedel Sokialour Emren (RSSE) Moldavia evel ur rann eu RSS Ukraina etre ar stêrioù Dniester ha Buog.

Abalamour d'ar Feuremglev Molotov-Ribbentrop sinet etre an Unaniezh Soviedel hag Alamagn e teuas da vezañ takadoù Roumania er reter d'ar stêr Prout dindan kontroll URSS, ha neuze en hañv 1940 e oa bet krouet a-nevez RSS Moldavia d'an 2 a viz Eost 1940.

En hañv 1941 en em stagas Roumania ouzh an Trede Reich ha stourm a reas keñver-ouzh-keñver gant an Nazied evit aloubiñ an Unaniezh Soviedel. Da ziwezh an Eil Brezel Bed e teuas Reter Moldavia dindan beli URSS adarre hag adsavet e oa bet RSS Moldavia en-dro.

Dindan beli an Unaniezh Soviedel e veze klasket lakaat ar moldaveg da vezañ disheñvel diouzh ar roumaneg ha skrivet e veze gant lizherenneoù kirillek. 

D'an 23 a viz Mae 1991 e kemmas anv ar vro da zont da vezañ *[[Moldova|Republik Moldova]]* ha disklêriañ a reas he dishualded diouzh an Unaniezh Soviedel d'ar 27 a viz Eost 1991.

Er penn-kentañ e oa bet klasket en em unvaniñ ouzh Roumania bet bec'h a zo abalamour da Dreuznistria abaoe 1992.

## Gwelet ivez
* Moldova
Brezel Reveulzier Amerikan

**Brezel dieubidigezh ar Stadoù-Unanet** (saozneg: *American War of Independence*)  pe **Brezel Reveulzier Amerikan** (saozneg: *American Revolutionary War*), berraet ivez en **Brezel Reveulzier** (saozneg: *Revolutionary War* ) a reer eus ur brezel etre Europiz trizek trevadenn vreizhveuriat e Norzhamerika, skoazellet gant Spagn, Bro-C'hall hag an Izelvroioù, ha Rouantelezh Breizh-Veur. PAdet eo eus an 19 a viz Ebrel 1775 betek an 3 a viz Gwengolo 1783. Bez eo al lodenn bec'h armet eus eizh bloavezh diwezhañ an darvoud ledanoc'h anvet ar Reveulzi Amerikan, lec'h ma oa bet brogarourien Amerika aozet er C'hontinental Army ha renet gant George Washington o trec'hiñ ar British Army.

E miz Mezheven 1775 e voe boulc'het hag e 1783 ec'h echuas, pa rankas Breizh-Veur anzav e oa bet trec'het hag asantiñ da dizalc'hidigezh ar Stadoù-Unanet gant Emglev Pariz (1783).

Ar brezel a oa bet awenet evit an darn dre ar c'hoant gant poblañsoù an trevadennoù da dalañ ouzh tailhoù nevez hag uhel a oa bet votet gant Parlamant ar rouantelezh. An emsaverien chomet hep bezañ selaouet a grogas gant boycott.

E 1763, goude bezañ bet trec'h war ar C'hallaoued e-kerzh Brezel Seizh Vloaz e oa deuet da vezañ an Impalaeriezh Saoz ar galloudusañ en Norzhamerika. Tabutoù ha tennderioù a oa kroget etre ar saozon hag an Trizek trevadenn , dreist-holl goude ma vije bet lakaet da dalvezout an aktaoù war an timbroù ha reoù Townshend. Tirlu Bro-Saoz a oa bet o respont dre klask lakaat un dalc'h milourel war Boston, an disoc'h a oa bet Lazhadeg Boston d'ar 5 a viz Meurzh 1770. E-kreizh 1774, an tennderioù a oa bet gwasaet c'hoazh etre ar hag an trevadennoù, parlamant Bro-Saoz en doa votet an Intolerable Acts, un doare da zizarmañ an Amerikaned, met a oa bet mammenn Emgannoù Lexington ha Concord e miz Ebrel 1775, kentañ brezelioù ar brezel dieubidigezh. 
## Tud engouestlet en darvoud

## Red an darvoudoù

;1781
*29 a viz Gwengolo - 19 a viz Here :  Emgann Yorktown, ma voe trec'het lu Lord Cornwallis
Emglev Pariz (1783)

**Emglev Pariz (1783)** etre ar Stadoù Unanet ha Rouantelezh Breizh-Veur a lakas un dermen da Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet. D'an 3 a via Gwenholon 1783 e voe sinet.
S/2003 J 10

**S/2003 J 17** a zo ul loarenn gilgradek direizh eus Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol-veur Hawaii e voe dizoloet e 2003. Lodek eo-hi e strollad Karme, ur strollad loarennoù a gelc'htro etre 23 milion ha 24 milion a gilometradoù gant ur stouadur a 165°.
Republik Korea

**Korea ar Su** pe **Sukorea**, pe **Republik Korea** ent-ofisiel (Hangul: 대한민국, Hanja: 大韓民國, [tɛːhanminɡuk̚], *Daehan-Minguk*, e koreaneg), a zo ur Stad dizalc'h eus reter Azia el lodenn su eus ledenez Korea.
Emañ Republik Pobl Sina er c'hornôg dezhi, Bro-Japan er reter, Korea an Norzh en norzh, ha Mor Reter Sina ha Taiwan er su. 
Hin Korea ar Su zo un hin gevandirel gleb gant un dachenn veneziek dindan un hin istrovanel gleb. Tizhout a ra he zachenn 99 392 kilometr karrez evit tost 50 milion a annezidi. Seoul eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ gant 10 421 782 annezad.

## Istor Korea
Diskouez a ra kavadennoù an arkeologourien e oa annezet ledenez Korea da vare Henoadvezh diwezhañ ar maen. Kregiñ a ra istor Korea gant diazezadur Gojoseon e 2333 kent J.-K. gant Dan-gun, un haroz mojennel. Da-heul unanidigezh teir rouantelezh Korea dindan Silla e 668, Korea a oa renet gant an dierniezh Goryeo hag an dierniezh Joseon an eil goude eben en ur vroad hepken betek diwezh an impalaeriezh korean e 1910, pa oa staget Korea ouzh Bro-Japan dre nerzh.

Goude dieubidigezh ha dalc'herezh Korea gant an Unvaniezh soviedel hag ar Stadoù-Unanet e fin an Eil Brezel Bed e oa rannet ar vroad etre an norzh hag ar su. Dont a reas an hini diwezhañ da vezañ un demokratiezh e 1948 daoust ma voe ur bern trubuilhoù politikel ha prantadoù ma oa renet gant an arme ha dindan al lezenn brezel, kent savidigezh ar c'hwec'hvet republik e 1987.

Tarzhañ a reas ur brezel etre an div Gorea hag o c'hevreidi pa oa aloubet Korea ar Su gant Korea an Norzh d'ar 25 a viz Gouere 1950. Paouez a reas war-lerc'h un emglev arsav-brezel e 1953, met an harzoù etre an div vro zo ar re ar muiañ kreñvaet ha difennet er bed abaoe.

## Korea ar Su hiziv-an-deiz
Goude ar brezel e kreskas ekonomiezh Korea ar Su forzh pegement hag e teuas ar vro da vezañ unan eus an 20 ekonomiezh pennañ er bed (ar G-20), un demokratiezh wirion, hag ur galloud lec'hel en Azia ar Reter.

Korea ar Su zo ur republik prezidantel, enni 16 rann velestradurel. Ur vro diorroet eo, dezhañ ul live bevañ uhel-kenañ. Pevare armerzh brasañ Azia eo hag ar 15 ekonomiezh vrasañ (hervez ar produadur diabarzh gros, pe PDG) pe an 12 (hervez ar parder galloud prenañ). Diazezet eo an ekonomiezh war an ezporzhiañ, gant produadoù elektronek, kirri-tan, listri, ardivinkoù, ar betrokimiezh, robotoù. Ezel eo Korea ar Su eus Aozadur ar Broadoù Unanet, ABK, OKDE hag eus armerzhoù bras ar G-20. Unan eus izili diazezer an APEC eo ivez.

## Rannoù melestradurel

Rannoù melestradurel pennañ Korea ar Su zo *proviñsoù*, *Kêrioù bras* (kêrioù n'int ket e proviñs ebet hag en em ren o unan), hag ur **gêr dibar**.

## Notennoù
RSS Jorjia

Unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel etre 1936-1991 oa **Republik Sokialour Soviedel Jorjia** (jorjieg: საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, *Sak'art'velos Sabčota Soc'ialisturi Respublika*).

Tbilisi e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ, anavezet ivez gwechall dindan an anv *Tifilis*.

Krouet e oa bet evel Republik Soviedel Sokialour (RSS) d'ar 25 a viz C'hweverer 1921, hag adalek an 12 a viz Meurzh 1922 betek ar 5 a viz Kerzu 1936 e oa enbarzhet evel ur rann eus ar RSKS Treuzkaokazek gant RSS Armenia ha RSS Azerbaidjan.

D'ar 15 a viz Du 1990 e kemmas hec'h anv da zont da vezañ Republik Jorjia, ha d'an 9 a viz Ebrel 1991 e tisklêrias he dishualded diouzh an Unaniezh Soviedel, bet anavezet ganti evel ur vro dishual e miz Gwengolo.

## Gwelet ivez
* Republik Jorjia

>
Georgian soviet republic1922.png|1922
Georgian soviet republic1957 1991.png|1957-1991
Hawaii

**Hawaii** (*Hawai‘i*, en hawaieg) eo an 50vet ha diwezhañ Stad deuet da vezañ ezel eus unaniezh Stadoù-Unanet Amerika d'an 21 a viz Eost, 1959. Hawaii eo ur stad nemeti eus ar Stadoù-Unanet a ya inizi hepken d'he ober. E-kreiz ar Meurvor Habask emañ an "Aloha State", evel e vez lavaret. Anavezet eo bet Hawaii evit he menezioù-tan hag he surferien.

## Douaroniezh
Un enezeg eo, en hanternoz ar Meurvor Habask, 3&nbsp;700&nbsp;km eus an douar-bras. E-pad an  (etre 1778 ha 1898) e veze graet Inizi Sandwich eus an enezeg ivez.

### An inizi pennañ

* Hawai‘i	10,432.5 km² 148,677 a dud
* Maui	1,883.4 km² 144,444 a dud
* Kahoʻolawe115.5 km2
* Lānaʻi	363.9 km 23,193 a dud
* Molokaʻi	673.4 km2 7,404 a dud
* Oʻahu	1,545.4 km2	 876,151 a dud
* Kauaʻi1,430.5 km2 58,303
* Niʻihau 69.5 km2
Volta-Uhel

**Volta-Uhel** (galleg: *Haute-Volta*) eo anv kozh **[[Burkina Faso]]**.

Savet eo bet er bloaz 1921 ha torret er bloaz 1932, hag adsavet e 1947, a-raok dont da vezañ Burkina Faso d’ar 4 a viz Eost 1984. Un darn eus Afrika ar C'hornaoueg C'hall e oa.

Dont a ra an anv "Volta-Uhel" eus ar stêr Volta e red al lodenn grec’h anezhi er vro-se.

Tri skourr a zo gant ar stêr-se :
* ar Volta Du,
* ar Volta Gwenn,
* ar Volta Ruz. 

War banniel broadel Volta-Uhel e oa aroueziet an tri skourr-se gant livioù ar bandennoù.

## Gwelet ivez
*Burkina Faso
Te melen

An **te melen** (黃茶) a zo un doare te prientet evel an te glas met sec'het goustadikoc'h. Ul liv melen-glas en deus ha disheñvel eo e vlaz diouzh hini an te glas ha diouzh hini an te gwenn.

## Doareoù teoù melen
; *[[Junshan Yinzhen]]*: eus Hunan, Sina 
; *[[Huoshan Huangya]]*: eus Menez Huo, Anhui, Sina.
; *[[Meng Ding Huangya]]*: eus Menez Meng, Sichuan, Sina.
; *[[Da Ye Qing]]*: eus Guangdong, Sina.
; *[[Huang Tang]]*: eus Zhejiang, Sina.
RSS Estonia

Unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel etre 1940-1991 e oa **Republik Sokialour Soviedel Estonia** (estoneg: *Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik*).

Tallinn e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ.

Krouet e oa bet evel Republik Soviedel Sokialour (RSS) d'ar 21 a viz Mezheven 1940.

Dont a reas Estonia da vezañ 16vet Republik an Unaniezh Soviedel ez-ofisiel d'ar 6 a viz Eost 1940. Trec'h a oa bet warni an Alamagn da geñver an Eil Brezel Bed e 1941, met adtapet e oa bet gant URSS hag adsavet ar Republik Soviedel adarre e 1944. 

Ne oa ket bet anavezet biskoazh ar fed ma oa bet enbarzhet Estonia en Unaniezh Soviedel na gant ar Stadoù-Unanet, na gant ar Rouantelezh-Unanet na gant an Alamagn ha gante e veze darempredoù diplomatel dalc'hmat gant Republik Dishual Estonia.

D'ar 8 a viz Mae 1990 e kemmas hec'h anv da zont da vezañ Republik Estonia hag en em zisrannas ez-ofisiel diouzh URSS evel ur vro dishual d'an 20 a viz Eost 1991, anavezet evel-se un nebeud sizhunioù war-lerc'h. 

## Gwelet ivez
* Estonia
Halldór Kiljan Laxness

**Halldór Kiljan Laxness** a oa ur skrivagner islandek en deus tapet Priz Nobel al lennegezh. Ganet e oa bet d’an 23 a viz Ebrel 1902 ha mervel a reas d’ar 1 a viz C'hwevrer 1998.

**Halldór Guðjónsson** e oa e anv gwir. Dibab a reas *Laxness* da anv-pluenn, diwar anv ar gêriadenn ma oa o vevañ pa oa bugel.

Ne oa nemet 14 vloaz pa voe embannet e skrid kentañ er pemdezieg *Morgunblaðið*. Goude-se ne baouezas ket da skrivañ a-hed e vuhez. E romant kentañ a voe skrivet gantañ pa oa 17 vloaz. Goude ar brezel bed kentañ e veajas kalz a-hed hag a-dreuz Europa hag ar Stadoù Unanet. E 1923 e teuas da vezañ katolik ha tremen a reas amzer e manatioù hag e penitioù e Londrez, e Lorda (Lourdes) hag e Roma. D’ar mare-se eo e kemeras an anv Kiljan, diwar anv ar sant eus Iwerzhon. Un nebeud bloavezhioù war-lerc’h avat e troas kein ouzh ar gatoligiezh hag e teuas da vezañ komunour.

E 1930 e tistroas Laxness da Island. Skrivañ a reas skridoù a blede gant buhez ar bobl. E 1932 ez eas da veajiñ d’an Unaniezh Soviedel ha tamm-ha-tamm e voe heuget gant ar stalinouriezh ha gant ar baourentez a rene eno. Dilezel a reas e gredennoù komunour diwezhatoc’h hag en em dreiñ a reas war-zu relijionoù ha prederouriezh broioù reter Azia.

E 1955 e voe roet Priz Nobel al lennegezh da Halldór Kiljan Laxness.

## E skridoù

* *Barn Náttúrunnar* (1919)
* *Nokkrar Sögur* (1923)
* *Undir Helgahnúk* (1924)
* *Vefarinn Mikli fra Kasimir* (1927)
* *Kvæðakver* (1927)
* *Salka Valka* (1931/32)
* *Sjálfstætt fólk* (1934/35)
* *Heimsljos* (1937-40)
* *Islandsklukkan* (teir levrenn, 1943-46)
* *Atomstöðin* (1948)
* *Gerpla* (1952)
* *Brekkukotsannáll* (1957)
* *Paradísarheimat* (1960)
* *Innansveitarkroníka* (1970)
* *Kristnihald undir Jökli* (1978)

## Liammoù diavaez
* lec’hienn Priz Nobel al lennegezh
* Mirdi Halldór Laxness
Trede Kroaziadeg

An **Trede Kroaziadeg** a-enep muzulmiz er Reter Nesañ a voe renet etre 1189 ha 1192 evit adaloubiñ an Douar Santel.

E 1187 e oa bet aloubet Jeruzalem gant ar sultan Saladin, trec'h war ar groazidi en emgann Hattin (4 a viz Gouere 1187). Lezet e voe o buhez gant ar gristenien a oa o chom e Jeruzalem da dennañ daspren diganto ha ne voe ket distrujet an ilizoù savet gant ar Franked. Lezet e voe ar gristenien da vont kuit da gaout repu e Tir. Ar Bez Santel a voe lezet etre daouarn kristenien ha gallout a reas ar birc’hirined kenderc’hel da zont da Jeruzalem. Er skridoù, ken ar re savet gant kristenien ken ar re savet gant muzulmiz en amzer-se, e reer anv eus Saladin evel un den "a zalc'he d'e c'her".

Pa voe klevet en Europa e oa bet aloubet Jeruzalem avat e voe spontet an dud en Europa. Galvet e voe d’ur groaziadeg nevez gant ar pab Gregor VIII. Renet e voe ar groazidi gant pennoù bras kornôg Europa : Fulup II, roue Bro-C'hall, gant Richarzh Kalon Leon, roue Bro-Saoz, ha gant Frederig Barbarossa, impalaer an Impalaeriezh santel roman.

E-keit ma oa armeoù Fulup Aogust ha Richarzh Kalon Leon o vont war vor hag o touarañ war aodoù ar Reter-Nesañ, e oa bet soudarded an impalaer Frederig Barbarossa, deuet war droad eus Europa, o treuziñ douaroù Impalaeriezh Bizantion, gant diaesterioù bras. Treuzet e oa bet strizh-mor an Dardanelloù ganto e miz Meurzh 1190, goude tremen ar goañv en Adrianopolis. Faezh e oa ar groazidi gant ar sec’hed hag an naon. D’an 10 a viz Mezheven 1190 e veuzas Frederig e Kilikia, pa oa o klask treuziñ ur stêr anvet bremañ Göksu. Goude marv an impalaer e voe diskaret e arme : lod eus ar groazidi a varvas gant ar vosenn en Antioc'heia hag ar re all a zistroas d’o bro.

Richarzh Kalon Leon, war e hent dre vor d’an Douar Santel, a aloubas Kiprenez, kemeret digant Impalaeriezh Bizantion, e 1191 Dont a reas Kiprenez da vezañ un diazez start evit ar groazidi, ha chom a reas etre daouarn tud eus kornôg Europa e-pad meur a gantved, betek ma voe aloubet gant an Impalaeriezh otoman e 1571.. Fulup Aogust a erruas e Siria hag a lakaas, asambles gant Richarzh Kalon Leon, seziz war Akko. Kemeret e voe kêr ganto ha prizoniet e voe an holl soudarded vuzulmat a oa enni, a-raok o lazhañ. Fulup Aogust a zistroas da Vro-C'hall goude an trec'h-se.

Kenderc’hel a reas arme ar groazidi da vont trema ar c'hreisteiz, a-hed an aod, renet gant Richarzh Kalon Leon. Kemeret e voe porzh Jaffa ganto, hag erruout a rejont dirak Jeruzalem. Hogen soñjal a reas Richarzh ne vefe ket gouest da chom mestr war Jeruzalem ma vefe kemeret gantañ, abalamour ma tistroje kalz a groazidi da Europa, goude an trec’h. Setu ma echuas an Trede Kroaziadeg, hep kemer Jeruzalem. Mont a reas Richarzh kuit, e miz Here 1992, goude bezañ graet emglev gant Saladin. Hervez ar skrid-emglev-se e chome an Douar Santel dindan aotrouniezh ar vuzulmiz, nemet kêrioù an arvor a oa etre daouarn ar groazidi, met gallout a rae pirc'hirined kristen hep armoù dont da Jeruzalem evel ma karent.

## Notennoù
Robert Silverberg

**Robert Silverberg** (Brooklyn, New York), ) zo ur skrivagner skiant-faltazi stadunanat. Meur a wech en-deus gounezet ar prizioù Hugo ha Nebula.

Silverberg, ul lenner bras anezhañ, a grogas da ginnig danevelloù da gelaouennoù skiant-faltazi pa ne oa nemet ur c'hrennard. E Skol-Veur Columbia e studias ha degemer a reas ur *Bachelor of Arts* e lennegezh saoznek e 1956. Embann a reas e romant kentañ, *Revolt on Alpha C* e 1955 hag er bloaz war-lerc'h e c'hounezas ar priz Hugo. Betek 1959 e skrivas danevelloù niverus evit kelaouennoù skiant-faltazi. Pa'z eas fall an traoù gant al lennegezh SF ha treut ar peuriñ gant ar skrivagnerien er bloavezhioù 1960 e voe rediet Silverberg da labourat war dachennoù lennegel arall, adalek an Istor betek ar *[[pornografiezh|soft-porn]]*.

En eil hanterenn ar bloavezhioù 1960 avat e krogas skrivagnerien da gaout c'hoant da skrivañ gwelloc'h lennegezh. Frederik Pohl, rener teir c'helaouenn, a ginnigas da Silverberg skrivañ evitañ. Adkregiñ a reas neuze da skrivañ skiant-faltazi. Kalz muioc'h e taolas evezh neuze ouzh an tudennoù hag ar c'hevredigezhioù a live.

Al levrioù a skrivas er maread se a vez kavet kalz gwelloc'h eget ar re a skrive kent. An hini kentañ anezho a voe *To Open the Sky* ma liv-eñv ur relijion nevez o skoazell an dud da dizhout ar stered. Heuliet e voe gant *Downward to the Earth*, ur romant levezonet gant oberennoù Joseph Conrad.

E 1969 e c'hounezas R. Silverberg ar priz Hugo evit e romantig *Nightwing*. Ar priz Nebula a c'hounezas e 1970 evit an danevell *Passangers*, e 1971 evit ar romant *A Time of Changes]*, e 1975 evit e romantig *Born with the Dead* hag e 1986 evit *Sailing to Byzantium*. E 1990 e c'hounezas an Hugo adarre evit ar romantig *Enter a Soldier. Later: Enter Another* hag e 2004 e voe anvet da Vestr Bras gant an aozadur *Science Fiction Writers of America*.

Skuizh ha klañv en em stalias Silverberg war an aod kornôgel e 1972, hag e 1975 ec'h embannas e paoueze da skrivañ. D'al lennegezh e tistroas e 1980 avat gant *Lord Valentine's Castle*, a zo aet da sichenn ar stirad *Majipoor*.

Div wech e oa bet dimezet. Gant e wreg kentañ, Barbara Brown, e oa bet dimezet e 1956. Dibriediñ a reas e 1986 ha gant Karen Haber e timezas e 1987. O chom e Montclair e Kalifornia emañ.

## Oberennoù

### Romantoù

### Dastumadoù danevelloù

### Levrioù arall

## Notennoù
Lur Katanga

Lur Katanga a oa ur moneiz implijet er stad disranner Katanga, e su Republik Demokratel Kongo etre 1960 ha 1963. Paouez a rejod d'ober gantañ pa voe adstaget ar rannvro ouzh Republik Demokratel Kongo. An hevelep talvoudegezh hag Lur Kongo en doa.

## Pezhioù ha bilhedoù
* Pezhioù : 1 lur ha 5 lur.
* Bilhedoù : 10 lur, 20 lur, 50 lur, 100 lur, 500 lur ha 1 000 lur.

## Liammoù diavaez
*Pezhioù
*Bilhedoù
RSKS Treuzkaokazek

Unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel oa **Republik Sokialour Soviedel Treuzkaokazek** (ruseg: *Закавказская Советская Федеративная Социалистическая Республика*), krouet d'an 12 a viz Meurzh 1922. Ne badas nemet etre 1922 ha 1936.

Bodet e veze er Republik-mañ a-raok ma voe roet ur statud Republik Soviedel Sokialour dezhe, Jorjia, Armenia hag Azerbaidjan.

Tbilisi e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ, anavezetoc'h d'ar mare-se dindan ar stumm *Tiflis*.

## Gwelet ivez
* RSS Jorjia
* RSS Armenia
Usai ap Ceredig

Unan eus mibien Ceretic Ceredigion ha roue Ceredigion e oa **Usai ap Ceredig**. N'eo anavezet nemet gant nestedoù ha ne ouzer netra diwar-benn e ren.
Jerzenez

**Jerzenez** pe **Jerze** a zo un enezenn eus Mor Breizh. Graet e vez *Jersey* anezhi e saozneg hag e galleg, ha *Jèrri* e jerzenezeg. An enezenn vrasañ eus an Inizi Angl-ha-Normand eo, ha tost da 100 000 a dud a zo o chom enni. Beliezh Jerzenez, anezhi an enez hag un nebeud enezennoùigoù all ha kerreg, a zo un dalc'h eus Kurunenn Breizh-Veur hep bezañ lod er Rouantelezh-Unanet ha n'emañ ket en Unaniezh Europa kennebeut. 

## Enezeg

Inizi bihan zo tro-dro da Jerzenez: Les Dirouilles, Les Écréhous, Les Minquiers, Les Pierres de Lecq.

## Yezhoù
Jerzenezeg (*Jèrriais*) eo ar yezh oil normanek a vez komzet e Jerzenez.

Er bloavezhioù 1960 e voe saoznekaet an deskadurezh kentañ a veze e galleg betek-hen. Gant donedigezh tud pinvidik bras eus Bro-Saoz ouzhpenn e krogas lanv ar saozneg. Stank eo ar panelloù divyezhek, gant anvioù-lec'hioù gallek kozh e-kichen anvioù nevezsaoznekaet. 

Portugaleg a vez komzet ivez gant diskennidi Portugaliz deuet eus Madeira da labourat el letioù. Ul levraoueg portugaleg zo e Saint Hélyi. 

## Istor an enez

### 
* Eil Brezel-bed:
** nav den nann-soudard a voe lazhet pa voe taget porzh Saint Hélyi gant kirri-nij alaman d'an 28 a viz Even 1940;
** an Alamaned a zegouezhas en aerborzh d'ar 1añ a viz Gouere 1940;
** dalc'het e voe an enezenn gant an Alamaned adalek ar 1añ a viz Gouere 1940 betek an 9 a viz Mae 1945.

## Ar statud politikel
Renet eo gant ur beli hag ur parlamant (Breujoù Jerzenez gant 53 ezel).
Jerzenez a vez dileuriet e Caen, e Normandi douar-bras.

### Parrezioù

## Tud

## Pennadoù kar
* Jersey
* Anv ur stad amerikan a zo tennet eus Jerzenez : gwelet Jerzenez Nevez.

## Liammoù diavaez

## Levrlennadur
* *"Un droiad e Jerze"* gant Ivetig an Dred-Kervella, 1971, Al Liamm nv 144, p.11.
## Dave ha notennoù
Gwernenez

**Gwernenez** pe **Gwernze** zo un enez e Mor Breizh. An eil enez vrasañ en Inizi Angl-ha-Normand eo.

*Bailliage dé Guernési*  e gwernenezeg, *Bailiwick of Guernsey* e saozneg, *Baillage de Guernesey* e galleg, gant enez Gwernenez, Aldernez ha Sark, pep a barlamant ganto (an daeloù-se a vez graet Ar Stadoù anezho) hag enezigoù (Herm, Jétho ha Lihou), e dalc'h Kurunenn Breizh-Veur hep bezañ lod er Rouantelezh-Unanet, ha n'emañ ket en Unaniezh Europa kennebeut.

## Yezh
An normaneg eo ar yezh anevezet adalek ar Grennamzer, daoust ma'z eo distag an enezeg diouzh Dugelezh Normandi abaoe ar bloaz 1204. "Gwernenezeg" (*Guernesiais*) a vez graet eus ar stumm lec'hel. Nebeut a dud a c'hell komz anezhi hiziv. Ar saozneg eo ar yezh ofisiel hag an hini anavezetañ.

## Istor
### 
Evel Jerzenez e oa lod eus Rouantelezh Breizh en , ha preizhet e voe gant ar Vikinged ivez.
### 
;Eil Brezel-bed:
*22 zen nann-soudard a voe lazhet pa voe taget an enezenn gant kirri-nij alaman d'an 28 a viz Even 1940;
*Dalc'het e voe an enezenn gant an Alamaned adalek ar 1añ a viz Gouere 1940 betek an 9 a viz Mae 1945.

Bundesarchiv Bild 101I-014A-0656-05A, Englische Kanalinseln, Betanken eines Flugzeuges.jpg|Milourion alaman hag ur c'harr-nij en nijva e 1940

;Goude ar brezel
Goude distruj he chaoser bras ha pa ne voe ket beliezh Aldernez gouest kavout arc'hant evit e adober e tivizas pennoù-bras an iliz goulenn ma voe staget ouzh beliezh Gwernenez, betek ma vefe posubl mont da vezañ emren en-dro. 
;Bremañ
*Nav ezel ha hanter-kant (59) zo e Stadoù Gwernenez.
*Da 67 334 a dud e save ar boblañs e 2016.
## Melestradurezh

## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Rouantelezh Breizh-Veur

**Rouantelezh Breizh-Veur** a oa ur stad eus kornôg Europa, etre ar 1añ a viz Mae 1707 ha 1800. Krouet e voe dre unvaniezh Rouantelezh Bro-Saoz ha Rouantelezh Bro-Skos gant Skrid unvaniezh 1707. Ur parlamant hepken, lec'hiet e Westminster, e Londrez, a rene ar rouantelezh nevez. Ar rouantelezhioù a Vro-Saoz hag a Vro-Skos a oa an hevelep den en o fenn abaoe ma oa aet Jakez VI Bro-Skos da Jakez I Bro-Saoz e 1603.

E 1801 e teuas da vezañ Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon, goude staget Rouantelezh Iwerzhon outi dre Skrid unvaniezh 1800, da-heul emsavidigezh iwerzhonat 1798.

E kentañ bloavezhioù an aozadur politikel nevez e voe gwelet emsavadegoù Jakobited feuls, betek flastradenn ar re Stuart en emgann Culloden e 1746. Diwezhatoc'h e 1763, an trec'h e-pad brezel ar seizh vloaz a roas ul lañs bras da Vreizh-veur ha d'an impalaeriezh betek reiñ ar galloud brasañ dezhi e-pad ur 100 vloaz bennak ha krouiñ an impalaeriezh vrasañ en istor Mab-den.
E 1922, 5/6 diouzh Iwerzhon a guitaas an aozadur a zeuas da vezañ betek an deiz-ha-hiziv an "United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland".
Strollad al Labour (R.U.)

Ur strollad politikel breizhveuriat a-gleiz, pe a-gleiz kreiz, eo **Strollad al Labour** (diverret e *Labour* pe *Lab* e saozneg). Memes ster hag ar ger brezhonek heñvel. Ezel an Etrebroadelenn sokialour eo. Tony Blair a zo en e benn ha 3 gwezh da heul e oa aet ar maout gantañ e 1997, 2001 ha 2005. Koll a reas ar votadegoù war-lerc'h pa oa renet gant Gordon Brown, bremañ eo kaset war-raok gant Keir Starmer.

## Kronologiezh
*1900 : Krouidigezh gant ar sindikadoù.
*1906 : 29 kannad.
*1906 : James Keir Hardie e penn.
*1922 : Erru strollad pennañ a-enep ar virourien.
*1924 (Genver) : Savet ur gouarnamant diwar ur muiañ-niver hepken.
*1924 (Gwengolo) : Echu gant ar gouarnamant.
*1929 (Mae) : Eil gouarnamant savet diwar ur muiañ-niver hepken.
*1931 (Eost) : Aet ar gouarnamant da get abalamour da zisemglevioù diwar-benn an enkadenn ekonomikel.
*1940 (Mae) : Aet gant gouarnamant ledan ar brezel.
*1945 (Gouere) : Aet ar maout gant ar strollad. Dindan ar Stad e voe lakaet ur bern embregerezhioù.
*1951 (Here) : Dilennadegoù kollet.
*1964 : Savet ur gouarnamant diwar ur muiañ-niver hepken.
*1966 : Gounezet splann an dilennadegoù.
*1964-1970 : Steuñv adreizhadennoù sokial (heñvelrevelezh diouzh lezenn, echu gant kastiz d'ar marv
*1970 : Dilennadegoù kollet.
*1974 : Aet ar gouarnamant mirourel da get abalamour da harz-labour implijidi ar mengleuzioù glaou. Savet ur gouarnamant gant al Labour diwar ur muiañ-niver hepken.
*1979 : Harzoù-labour disehan. Echu gant ar gouarnamant. Margaret Thatcher e penn ar vro.
*1983 : Disoc'h gwashañ en dilennadegoù abaoe ar brezel. 
*1987 : Dilennadegoù kollet.
*1992 : Dilennadegoù kollet diwar nebeut.
*1994 : Tony Blair e penn ar strollad.
*1994 : Kemmet mellad IV bonreizh ar strollad.
*1997 : Gounezet an dilennadegoù.
*2001 : Gounezet an dilennadegoù.
*2005 : Gounezet splann an dilennadegoù daoust ma'z eus bet kollet 47 kannad.
*2007 : Gordon Brown e penn ar strollad.
*2010 : Koll er votadegoù hag Ed Miliband e penn ar strollad
*2015 : Jeremy Corbyn e penn ar strollad

## Pennoù

*Keir Hardie 1906-1908 
*Arthur Henderson 1908-1910 
*George Nicoll Barnes 1910-1911 
*Ramsay MacDonald 1911-1914 
*Arthur Henderson 1914-1917 
*William Adamson 1917-1921 
*John Robert Clynes 1921-1922 
*Ramsay MacDonald 1922-1931 
*Arthur Henderson 1931-1932 
*George Lansbury 1932-1935 
*Clement Attlee 1935-1955 
*Hugh Gaitskell 1955-1963 
*Harold Wilson 1963-1976 
*James Callaghan 1976-1980 
*Michael Foot 1980-1983 
*Neil Kinnock 1983-1992 
*John Smith, 1992-1994 
*Tony Blair 1994-2007
*Gordon Brown 2007-2010
*Ed Miliband 2010-2015
*Jeremy Corbyn 2015-*bremañ*

## Gouarnamantoù
*1924 (gant ar Frankizourien)
*1929-1931 (gant ar Frankizourien)
*1940-1945 (emglev ar brezel)
*1945-1951
*1964-1970 (muiañ-niver betek 1966)
*1974-1979 (muiañ-niver)
*1997- 2010

## Niver a izili

450 000 ezel a vefe e 2006 pa oa 250 000 anezho e 1995. 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar strollad
Kelc'h keltiek

Kelc'h keltiek eo an anv a roer en deiz a hiziv d'ur strollad tud a ginnig dañsoù Breizh war al leurennoù, dreist-holl e-kerzh an hañv. Pa oa bet krouet ar c'helc'hioù keltiek e penn-kentañ ar bloavezhioù '30 gant Erwanez Galbrun hag he fried, en doa an anv-se ur ster tostoc'h ouzh hini ur greizenn sevenadurel. En tu-hont d'an dañsoù e veze kelennet ar yezh, istor ha douaroniezh Breizh hag all. Siwazh, en abeg d'ar Brezel Bed diwezhañ ha da zro-spered an dud da c'houde, ez eo strishaet ar ster evit dont da dalvezout kement ha strolladoù dañsal evit arvestourien dreistholl. Setu perak e voe ranket krouiñ kreizennoù sevenadurel er bloavezhioù '70 evit ober al labour bet dilezet gant bed an dañserien. 

An deiz a hiziv e c'heller kavout kelchioù keltiek ha na reont nemet dañsal war leurennoù e-korf an hañv evit an douristed gant gizioù eus o bro asambles gant sonerien, met e c'heller kavout kalz muioc'h a strolladoù a reont ivez traoù all tro dro da sevenadur Breizh evel kentelioù brezhoneg, broderezh, enklaskoù diwar ar gizioù a-wechall ha krouidigezeh gizioù mod gwechall pe nevesaet, sonerezh (Breizh), arvestoù lies, c'hoariva hag all hag all.

Lodenn vrasañ ar strolladoù anvet kelc'hioù keltiek a zo strollaet en unan eus an daou gengevread dañserezh breizhek a zo : Kengevread Kendalc'h hag hini War 'l Leur. An eil hag egile a ra war-dro an hevelep dañsoù, an diforc'hioù etrezo o vezañ filozofel ma n'eo ket politikel. Pep hini eus an daou gengevread-se a zo urzhiet gant ur gevredigezeh (kevread) e pep departamant eus Breizh istorel hag unan all evit Peurest ar Bed (Bretoned divroet). Ur gevredigezh all (kengevread)a glask kenaozañ ar c'hevredigezhioù departamentel.
Ul lodenn eus ar strolladoù a zo ezel eus ur gevread departamant ha n'eo ket eus ar gengevread. 
Nebeud strolladoù n'int ket ezel eus kenvread ebet.

## Pennadoù kar
*Listenn ar c'helc'hioù keltiek
Kreizenn sevenadurel Breizh

E-kerzh ar bloavezhioù '70 e voe savet **kreizennoù sevenadurel** a bep seurt dre ma ne veze ket aozet gouelioù 'zo pe kentelioù 'zo war ar brezhoneg, ar sonerezh, an istor, an douaroniezh hag all, gant ar c'helc'hioù keltiek. Pinvikaet o deus ar c'hinnig sevenadurel breizhat a galz. Degaset o deus giz ar festoù-noz en-dro dre holl dre ar vro.

Kreizennoù sevenadurel a zo bet savet neuze e Lannuon, an Oriant, Sant-Brieg, Gwengamp, Roazhon, Brest, Tregastell... Kalz anezho a zo bev c'hoazh.
Jean Jaurès

**Jean Jaurès** (anv leun: *Auguste Marie Joseph Jean Léon Jaurès*) bet ganet d'an 3 a viz Gwenholon 1859 e Castras (*Castres*), en Okitania, ha drouklazhet e Pariz (Bro-C'hall) d'an 31 a viz Gouere 1914.

## Buhez
Politikour gall e oa. Drouklazhet eo bet e Pariz, d'an 31 a viz Gouere 1914 gant Raoul Villain. Prezeger ha dileuriad sokialour anezhañ, eo brudet evit bezañ a-enep ar brezel, e koulz ar Brezel-bed kentañ. 
Ganet eo bet e Castres e 1859 en ur familh a vourc'hizien uvel. Ur skoliad donezonet eo ha dont a ra da vezañ skoliad e lise Louis Le Grand e Pariz. E 1878 eo degemeret e Normale Sup', kentañ er genstrivadeg dirak Henri Bergson. E 1881 en deus bet e "agrégation" e Prederouriezh, en trede renk. Mont a ra da gelenner, neuze. Difenn a ra Alfred Dreyfus, tamallet da vezañ treitour gant an arme, ha klask harpañ ar Republik. Nec'het bras eo gant gant ar brezel a zeu. Gervel a ra gant ar strollad sokialour nevez-krouet gantañ ha gant mouezh e gazetenn "l'Humanité" al labourerien da herzel al labour a-enep ar brezel. Kaz o deus ar vroadelourien c'hall outañ. Drouklazhet eo e tavarn "le Croissant", d'an 31 a viz Gouere 1914, nebeut amzer goude marv Franz Ferdinand, hêr Aostria-Hungaria.
Castras

**Castras** (okitaneg: *Castras*, galleg: *Castres*) a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant an Tarn en Okitania er Stad C'hall.

## Tud
* Pierre de Fermat, matematikour ha gwiraour gall bet ganet e Castras.
* Jean Jaurès, politikour gall bet ganet e Castras.

## Gevelliñ
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel kêr
Joseph de Jussieu

**Joseph de Jussieu**, bet ganet d'an 3 a viz Gwenholon 1704 e Lyon, (Bro-C'hall), marvet d'an 11 a viz Ebrel 1779 e Pariz (Bro-C'hall).

Ul louzawour gall e oa.
Oliver Cromwell

**Oliver Cromwell**, bet ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1599, marvet d'an 3 a viz Gwengolo 1658.

Milour, politikour ha penn-Stad saoz. Bez e oa un soudard saoz hag ur sturier politikel. Lord gwarezer ar C'hommonwealth Saoz, Skos hag Iwerzhon.

Ganet er vouc'hizelez krenn, daoust dezhañ disken eus c'hoar ar roue Henry VIII, ar ministr Thomas Cromwell, hogen kevrinus e chomas a-walc'h, 40 bloavez kentañ e vuhez. 

Goude un herrad a enklask relijiel personel, e troas evit ar feiz Puritan dizalc'h e 1630, hag ec'h emdroas e soñj, e-ser asantiñ digemerout pep sekten Protestan, er vro. Krediñ a rae start edo doue o heñchañ e drec'hiou pa c'honeze un emgan. Dilenet e voe ezel ar Parlamant evit Huntingdon e 1628 hag evit Cambridge gant ar Parlamant „berbad“ hag „hir“ (1640-1649). Kroget eo ar brezel diabarz saoz hag edo deus tu ar "Roundheads" pe Parlamantarianed. Lezanvet "Old Ironsides", pignat trumm a reas a renk, eus levier ur strollad marc'hegerien da sturier an arme nevez, o kemer ur perzh a-bouez evit faezañ an nerzhiou royalist.

Dibabet e voe evit ren un argad saoz en iwerzhon e 1649-50. Armeou Cromwell a faezhas ar re gevreded hag ar Rouelourien en iwerzhon hag a ac'hubas ar vro, hag mougañ ar reveulziig: brezel an iwerzhoniz kevreded. E kerz ar maread-se, ur c'hementad Lezenou kastizañ a voe mouezhiet a-enep an dud romaned-katolik, ur bihan niver anezho o vezañ Saoz pe Skosad hogen ar brasañ niver o vezañ en Iwerzhon, eveljust. Ur c'hementad a bouez eus o douarou hag o bro a voe laeret diganto, piaouet int bet ganto koa... Cromwell en deus etretan kaset a-benn un argad enep arme Skosaad e 1650-51.

D'an 20 a viz Ebrel 1653 e voe skarzet gantañ izili ar Rump Parliament dre nerzh, evit seveniñ bodad lezanvet ar Barebone Parlamant, a-raok bezañ bet pedet gant e vignoned- sturierien evit bezañ anvet da ren: e gizh lord Protector evit bro Saoz, Kembre, Skos hag Iwerzhon. E giz rener e sevenas ur bolitikerez diavaez taer hag efedus evit difen interestou ar saozon. Pa varvas e 1658, e voe douaret en abati Westminster. Hogen pa voe distroet ar rouelourrien d'ar galoud e 1660 e tizouarjont e gorf, e stagjont anezhañ ouzh chadennou hag e tibenjont anezhañ, ar c'horf esker, ananat.

Cromwell a zo unan eus tudennou buruteletañ en istor an inizi Breizhveuriad, lakaet da diktatour regicid (rouelaz) gant istorourien evel David Sharp, un diktatour soudardel evit Churchill, met un aroz a frankiz evit John Milton, Thomas Carlyle ha Samuel Rawson, hag ivez ur reveulsiour evit ar renkadou evit Leon Trotsky. Kerz ur sontadeg e 2002 aozet gant ar BBC e voe dibabet Kromwell en top 10 brasañ Briton a holl viskoaz. Koulzkoude e oberereziou enep katoliked e Skos hag en Iwerzhon eo bet gwelet evel gouennlazher, hag en Iwerzhon dreist holl e vez burutelet taer en deiz a hiziv c'hoazh.
Mogeriadur

Ur **mogeriadur** a zo un hollad mogerioù uhel ha hir a-walc'h. Kavet e vezont peurvuiañ tro-dro d'ur savadur pe d'ur gêr. Gwechall, a-raok diorroadur ar c'hanolierezh en 18vet kantved, e veze difennet ar c'hêrioù en ur sevel ur sistem mogerioù difenn a c'hellent bezañ hir-tre. Ar mogeriadurioù brudetañ en istor a zo bet Moger Vras Sina, Mogeriadur Mikenas, Mogeriadur Roma hag Mogeriadur Kergustentin.

## Istor ar mogeriadur
War-dro - 1300 kent Jezuz-Krist eo bet savet mogeriadur Mikenas a zo bet lesanvet ar "mogeriadur kiklopel" pa lavare ar vojenn e oant bet savet gant ar Gigloped, ramzed hantezoueed ar vitologiezh gresian.
En Egipt, e mare an Henamzer, eo bet savet ivez meur a vogeriadur evit diwall ned aje an dud da lec'hioù 'zo (palezioù, temploù) hep bezañ aotreet.
E Bro-C'hres koulz hag e Henroma ha e broioù ar Mor Kreizdouar ez eus bet savet mogeriadurioù tro-dro d'ar c'hêrioù pennañ.
Savet en deus an impalaerien Bro-Sina ur mogeriadur, anvet Moger Vras Sina, an hini hirañ a zo bet, evit difenn Norzh Sina diouzh an aloubadegoù (savet a-frapadoù etre ar 7vet kantved kent Jezuz-Krist hag ar 7vet kantved goude Jezuz-Krist.
Deskrivet en deus Kezar ur seurt mogeriadur a save ar C'halianed evit difenn o c'hêrioù, ar murus gallicus, graet gant prenn ha douar-barr.

## Mogeriadurioù e [[Breizh]]
*Mogeriadur Gwennrann
*Mogeriadur Kemper

## Liammoù diavaez
Diane de Poitiers

**Diane de Poitiers** a oa un dugez c'hall bet ganet pe d'an 3 a viz Gwenholon 1499 pe d'an 9 a viz Genver 1500, e Saint-Vallier pe en Étoile (en Drôme hiziv) ; marvet eo d'ar 26 a viz Ebrel 1566 en Anet (Eure-et-Loir).

Serc'h eo bet d'ar roue Herri II a oa levezonet-bras ganti, ha brudet-meurbet he c'hened en hec'h amzer.

Embannet eo bet he *lizhiri* e 1866 gant *Georges Guiffrey*.

Sevenet eo bet ar film *Diane de Poitiers* gant David Miller e 1956, doare Hollywood ken-ha-ken dezhañ, gant Lana Turner evel Diane ha Roger Moore evel ar roue Henri II.


François Clouet 002.jpg|*Dame au bain*, F. Clouet, ~1571, diwar Anne de Poitiers
LeBaindeDianeClouet.jpg|*Le bain de Diane*, François Clouet, ~1558


## Levrlennadur
*Ivan Cloulas *Diane de Poitiers* Librairie Arthème Fayard, 1997 
*Sabine Melchior-Bonnet *L'Art de vivre au temps de Diane de Poitiers* Nil, 1998-4  

## Liammoù diavaez
* Diane de Poitiers

## Pennadoù kar
* Charlez VII a Vro-C'hall
* Herri II a Vro-C'hall
* Charlotte de Valois
* Louis de Brézé
* Jacques de Brézé
* Priedoù-kleiz ar rouaned c'hall