Palladiom

Un elfenn gimiek eo ar **palladiom** ; **Pd** eo e arouez kimiek, **46** e niver atomek ha **106,42** e dolz atomek. Ur metal ardreuzat eo.

*Teskad ar [[palladiom]]* (TaP) a reer eus ar metaloù ardreuzat 44Ru, 45Rh, 46Pd, 76Os, 77Ir ha 78Pt.
Ral eo ar palladiom, ha ne vez kavet nemet kevret gant unan eus metaloù TaP — kementadoù bihan ag ar metaloù-se a vez tapet diwar puraat kouevr ivez. 
E Rusia e voe kenderc'het ar muiañ a balladiom e 2011 (85 tonennad). Suafrika (78 t), Kanada (18 t) ha Stadoù-Unanet Amerika (12, 5 t) a voe war-lerc'h, heuliet gant Zimbabwe (7,4 t) hag ar broioù all (6,1 t). War-dro 100 000 tonennad TaP a chomje en Douar.

## Istor
Gant ar c'himiour saoz William Hyde Wollaston e voe dizoloet un elfenn nevez e 1802 en un tamm kailh platin ; *palladium* eo an anv a roas dezhi, en enor d'an asteroidenn Pallas a oa bet dizoloet daou vloaz kentoc'h hag a oa bet anvet diwar an doueez Pallas Athene. E 1803, goude bezañ puraet trawalc'h eus ar metal, en e lakaas en ur stal e karter *Soho* e London.
Goude ma voe disklêriet gant ar c'himiour iwerzhonat Richard Chenevix ne oa ar palladiom nemet platin ha bevargant kendeuzet e kinnigas W. H. Wollaston ur priz a 20 £ evit 20 greunenn a gendeuzad palladiom, met R. Chenevix eo a voe enoret evit e labour war ar palladiom. Pa 'z embannas W. H. Wollaston bezañ dizoloet ar rodiom e 1804 e venegas e labour war ar palladiom, hag e 1805 ez arc'has bezañ anavezet evel dizoloer ar palladiom ivez. 
## Perzhioù
Ur metal blot lufrus liv an argant, damheñvel ouzh ar platin, eo ar palladiom ; 12,02 g/cm3 eo e zouester. Da 1 555°C e teuz, ha da 2 963&nbsp;°C e verv.
Dont a ra da vezañ *orjalennus* pa vez tommet, da lavaret eo e c'haller e astenn hep na dorrfe ; kaletoc'h eget en natur e teu avat pa vez yenaet. 
### Kimiek
Oksidet e vez da ≈800&nbsp;°C, ur gwiskad *oksidenn balladiom* (PdO) a zeu warnañ neuze ; koll a ra e lufr pa vez lakaet en un aergelc'h sulfurek ha mouest. Tu zo d'e zileizhañ en drenkenn nitrek HNO3 hag en drenkenn sulfurek H2SO4.
### Izotopoù
Seizh izotop eus palladiom a gaver en natur, c'hwec'h anezho o vezañ stabil. 
**<sup>107</sup>Pd** eo ar skinizotop stabilañ a gaver en natur ; 6,5 milion a vloavezhioù eo e hanter-vuhez. Triwec'h skinizotop all zo bet hiniennekaet, eus **<sup>91</sup>Pd** betek **<sup>123</sup>Pd** ; 21 eurvezh eo an hanter-vuhez hirañ, hini **<sup>112</sup>Pd**.
## Arver

War-dro 25 % eus kement traez a vez kenderc'het hiziv a endalc'h palladiom pe vetaloù eus TaP.
* Kimiezh : arveret e vez evel trelusker evit kenderc'hañ trenkenn nitrek HNO3 ha silikon. Kleuzeurioù e palladiom a vez implijet evit lakaat strinkennoù dreistpur da greskiñ kent bezañ arveret e greanterezh an elektronik.
* Greanterezh : fardañ emdroerioù treluskel evit ar c'hirri-tan a-benn digreskiñ ar saotradur a reer gant palladiom.
En elektronik ez implijer palladiom a-filmadoù evit fardañ korrgrugoù ha kantennoù kalet a-benn brasaat o endalc'h ; dougelloù liesgwiskad e prierezh a farder ivez, hag amredoù kevanek.
E greantelerezh ar gwer e vez implijet palladiom da fardañ neud gwer, skrammoù strinkennoù liñvel ha skrammoù plat.
* Bravigerezh : kendeuzadoù palladiom a vez labouret pe deuzet da fardañ bravigoù.
* Mezegiezh : da gempenn an dent.

## Notennoù


## Daveennoù
* ''American Chemical Society''  Liamm oberiant 25 DU 12
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Gimiezh*, Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 Preder
* AN NOALLEG Yann-Baol, *Geriadur ar Fizik*, Preder, Plomelin, 2006 ISBN 978-2-901383-64-2
* *Annales de chimie et de physique*, Gallica / ''Bibliothèque nationale de France''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)* ''Pure an Applied Chemistry''  Liamm oberiant 26 HER 12
* *Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements* ''National Institute of Standards and Technology''  Liamm oberiant 18 HER 12
* ''Bureau de Recherche Géologique et Minière (BRGM)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* CONSIDINE Glenn D., *Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry*, Wiley-Interscience, 2005 ISBN 978-0-471-61525-5 
* DEPOVERE Paul, *La classification périodique des éléments — La merveille fondamentale de l'Univers*, De Boeck, Brussels, Belgia, 2002 ISBN 978-2-8041-4107-3 
* EMSLEY John, *Nature's Building Blocks — An A-Z Guide to the Elements*, Oxford University Press, 2001 ISBN 978-0-19-850341-5 
* *Geriadur brezhoneg* An Here, Plougastell-Daoulaz, 2001 ISBN 978-2-86843-236-0
* ÉTIENNE Guy, *Geriadur ar Stlenneg*, Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, *History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers*, New York, 2001 ''Brookhaven National Laboratory''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)''  Liamm oberiant 26 HER 12
* ''Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)''  Liamm oberiant 25 DU 2012
* LIDE David R., *CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition*, CRC Press, 2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 
* ''National Nuclear Data Center''  Liamm oberiant 09 KZU 12
* ''Royal Society of Chemistry''  Liamm oberiant 03 KZU 2012
* STWERTKA Albert, *A Guide to the Elements*, Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 
* ''Webelements''  Liamm oberiant 26 HER 2012