Montroulez

**Montroulez** zo ur gumun etre Leon ha Treger, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
## Douaroniezh


Baie de morlaix.jpg|Kastell an Tarv e Bae Montroulez.

## Anv
*Ogée : *Cette ville, qui se nommait Julia du temps de César, est une des plus anciennes et des plus célèbres de la province*.
*Cambry, *Finistère,* p. 5 : *Ainsi Morlaix, si nous en croyons Conrad, archevêque de Salisbury, écrivain du douzième siècle, fut d'abord nommée Julia* [...]. – *Ainsi Drennalus, disciple de Joseph d'Arimathie, à son retour de l'île de Bretagne, passa par Morlaix, l'an 73 de J.C, en convertit les habitants ; ce lieu se nommait alors Saliocan ou Hanterallen.*
* Albert. Le Grand : *Julia*'.
* Ch. Frochen, *Finistère, Léon*, p. 97 : *Son nom vient probablement du celte Motreleg ("rue resserrée")*.
* Bernard Tanguy, *Communes du Finistère*, p. 134 : *Castrum Mons Relax*, 1128 ; *ecclesia S. Martini de Monte Relaxo*, 1128 ; *ecclesia Beati Melanii de Monte Relaxo*, 1170 ; *Mont Relays*,  ; *(in) Montereleis*, 1217 ; *Montrelès*, 1296 ; *Montrelez*, 1352 ; *Morloys*, 1371 ; *Morlais*, 1376 ; *Morelaiz*, 1385 ; *Mourlaix*, 1455 ; *Montrelaes*, *Montrelaix*, *Mourlaix*, 1464 ; *Montrolaes*, *Morlaix*, 1499 ; breton : *Montroulez* ; *Ce mot ... (Relaix) ... n'est autre que le vieux-français "releis", "relais", « délaissé, abandonné ».*
* Éditions Flohic : *noté Mons-Relaxus en 1128, du français "mont" et de l'ancien français "relais", « délaissé, abandonné ».*
* Daniel Delattre : *Castrum Mons Relaxus au XIIè* ; Montereleis au XIIè.*.
;Gerdarzh
**Relax* = lec'h ehan war un hent roman (heñvelster *insula* = enez ; *stabula* = staol).
== [[Ardamezouriezh]] ==

== Istor ==
===[[Dispac'h Gall]]===
* Dre lezenn ar [[26 a viz C'hwevrer]] [[1790]] e voe lakaet Montroulez da benn [[distrig Montroulez]].
* Dekred ar [[26 a viz Du]] 1790 war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Le Noannès, person parrez Sant-Melani, ha Pitot, person, ha Le Moine, kure, eus parrez Sant-Vazhev ; daou gure eus Sant-Melani, Le Ffevre ha Lucas, a reas al le.
======
;Dezougen
*[[1865]]: tizhet eo Montroulez gant an [[hent-houarn]].
;[[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas 144 gwaz ag ar gumun, eleze 1,02% ag he foblañs e [[1866]].
======
;[[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 604 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 3,96% ag he foblañs e [[1911]].
;[[Eil brezel-bed]]
*[[1943]]: d'an [[29 a viz Genver]] e voe bombezet Montroulez gant ar [[Royal Air Force]] pa glaske distrujañ ar [[Pont-meur Montroulez|pont-meur hent-houarn]] ; lazhet e voe 39 bugel hag o skolaerez er skol *Itron Varia Lourd*, ha 27 den nann-soudard all. Kontet eo an darvoud e *Gwerz Lazadeg Skolidigou Itron Varia Lourd*.
* Nijerezioù [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|ar Gevridi]] aet d'ar strad e Montroulez : d'ar [[4 a viz C'hwevrer]] [[1941]] e kouezhas ur [[Bristol Blenheim|Blenheim IV]] marilhet T2283 ha kodet PZ-F eus *55th Squadron* ar Royal Air Force ; lazhet e voe he zri nijour, ne voe ket kavet o c'horfoù ; d'an [[28 a viz Eost]] 1941 e kouezhas un [[Hawker Hurricane|Hurricane II]] marilhet BD857 eus *247th Squadron* ar Royal Air Force nepell eus Montroulez ; tapet e voe he levier gant an [[Alamagn|Alamaned]] ; d'ar [[25 a viz Ebrel]] [[1942]] e kouezhas pemp [[Supermarine Spitfire|Spitfire Vb]] eus ar *501st Squadron* eus ar Royal Air Force er mor e tu Montroulez ; pevar levier a varvas, met ne voe kavet korf ebet ; unan all a voe gloazet hepken ; d'ar [[6 Gwengolo|6 a viz Gwenholon]] [[1944]] e kouezhas un nijerez [[Republic P-47 Thunderbolt|P-47]] (486 Bombing Group, 362 FG, 378 FS) eus [[aerlu]] [[SUA]] (*United States Army Air Forces*); he leviour a c'hellas adkavout e genvroidi.
* Dieubet e voe Montroulez d'an [[8 a viz Eost]] [[1944]] gant lu ar Stadoù-Unanet.
;[[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ul letanant-koronal eus an [[Armée de l'air|Aerlu gall]] d'an [[21 a viz Here]] [[1952]] e Chua-Chan e [[Viêtnam]].
;[[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an [[2 a viz Meurzh]] [[1957]].
;Stagidigezh
* E [[1959]] e voe staget kumun [[Plouyann]], en norzh da gêr, ouzh Montroulez.
== Brezhoneg ==
=== Ar Brezoneg er Skol ===
* [[1934]]-[[1936]] : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol]] (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skolioù.
=== Ya d'ar brezhoneg ===
* D’ar [[27 a viz Mezheven]] [[2008]] e voe votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun.
* Al label live 1 a oa bet roet da gumun Montroulez d'ar [[6 a viz C'hwevrer]] [[2009]].
=== Deskadurezh ===
* Ur skol divyezhek zo eno abaoe [[1988]].
* Ur skol [[Diwan]] zo e Montroulez ivez.
* E distro-skol [[2023|2024]] e oa enskrivet 57 bugel er skol Diwan, 77 er skol bublik ha 0 er skol gatolik, eleze 130 en holl.</ref>.
=== Buhez foran ===
* E Montroulez emañ sez an embannadurioù [[Skol Vreizh]] a embann levrioù brezhonek ha gallek.
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery mode="packed" heights="180px" caption="Pont-meur Montroulez">
Morlaix. Viaduc. 1878.jpg|1878.
Gravure-viaduc-morlaix.JPG|?
Viaduc.jpg|Plasenn ar Ouestlidi.
</gallery>
* Kouent kozh ar Jakobined.
* Iliz katolik *Sant Martin*.
* Iliz katolik *Sant Melani*.
* Karterioù kozh gant tiez koad, pondalez.
* Straedoù-diri.
* Savadurioù ar "Manu" (butunerezh kozh Montroulez).
== Tud ==
* [[Charles Cornic du Chesne]] ([[1731]]-[[1809]]), ofiser-a-vor ha kourser.
* Mathieu Beaumont, barner-koñsul e [[1760]] ; dimezet gant Charlotte Le Mérer.
===Tud bet ganet eno===
* [[1756]] ː Jean Marie Charles Beaumont, maer Montroulez, [[1810]]-[[1813]] ha [[1819]]-[[1826]] ; anvet da isprefed e [[1814]]
* [[1763]] : [[Jean Victor Marie Moreau]], jeneral e-pad [[Brezelioù Napoleone]]
* [[1777]] : [[Aleksandr Ledan]], mouller ha skrivagner
* [[1806]] : [[Émile Souvestre]], skrivagner gallek
* [[1834]] : [[Feliks Brignou]], skrivagner ha troour brezhonek
* [[1845]] : [[Tristan Corbière]], barzh gallek
* [[1878]] ː Marie Le Gac-Salonne ː gwregelourez ha stourmerez 
* [[1889]] : [[Francis Gourvil]], skrivagner ha kelaouenner
* [[1904]] : [[Per Roy]], emsaver ha skrivagner brezhonek
* [[1908]] : [[Henri Rol-Tanguy]], rezistant komunour
* [[1914]] : [[Michel Mohrt]], skrivagner gallek
* [[1920]] : [[Roparzh Broudig]], skrivagner brezhonek
* [[1928]] : Julien Guiomar, aktour
* [[1939]] : [[Brigitte Fontaine]], kanerez c'hallek
* [[1944]] : [[Dominique Lavanant]], aktourez
* [[1979]] : [[Clarisse Lavanant]], kanerez
===Tud bet marvet eno===
* [[1830]] : Jean Marie Charles Beaumont, [[31 a viz Eost]]
* [[1855]] : Aleksandr Ledan
* [[1870]] : [[Yann-Vari ar Skourr]], barzh brezhonek
* [[1873]] : [[Prosper Proux]], saver kanaouennoù
* [[1875]] : Tristan Corbière
* [[1887]] : [[Adolphe Le Flô]], jeneral, ministr [[Bro-C'hall|gall]] ar Brezel e 1870
* [[1927]] : [[Paul Sérusier]], livour gall
* 1939 : [[Hollsent ar Garreg]], skrivagner brezhonek
* [[1969]] : [[Yann Kerlann|Yann Gerlann]], emsaver
* [[1970]] : François-Tanguy Prigent, kouer ha politiker
* [[2007]] : [[Alexis Gourvenneg]], sindikader al labour-douar
===Tud liammet ouzh kêr===
*[[Jean-Loup Chrétien]], sterdead, bet desavet e Montroulez

=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 ==
<timeline>
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize  = width:900 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:20000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData= 
  bar:1793 text:93
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 text:06
  bar:1821 text:21
  bar:1831 text:31
  bar:1836 text:36
  bar:1841 text:41
  bar:1846 text:46
  bar:1851 text:51
  bar:1856 text:56
  bar:1861 text:61
  bar:1866 text:66
  bar:1872 text:72
  bar:1876 text:76
  bar:1881 text:81
  bar:1886 text:86
  bar:1891 text:91
  bar:1896 text:96
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:06
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:21
  bar:1926 text:26
  bar:1931 text:31
  bar:1936 text:36
  bar:1946 text:46
  bar:1954 text:54
  bar:1962 text:62
  bar:1968 text:68
  bar:1975 text:75
  bar:1982 text:82
  bar:1990 text:90
  bar:1999 text:99
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:12
  bar:2013 text:13
  bar:2020 text:20
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 10393
  bar:1800 from:0 till: 9351
  bar:1806 from:0 till: 9937
  bar:1821 from:0 till: 9781
  bar:1831 from:0 till: 9596
  bar:1836 from:0 till: 9740
  bar:1841 from:0 till: 10539
  bar:1846 from:0 till: 11529
  bar:1851 from:0 till: 12393
  bar:1856 from:0 till: 12904
  bar:1861 from:0 till: 14008
  bar:1866 from:0 till: 14046
  bar:1872 from:0 till: 14389
  bar:1876 from:0 till: 15183
  bar:1881 from:0 till: 15346
  bar:1886 from:0 till: 16013
  bar:1891 from:0 till: 16300
  bar:1896 from:0 till: 16027
  bar:1901 from:0 till: 16086
  bar:1906 from:0 till: 15984
  bar:1911 from:0 till: 15262
  bar:1921 from:0 till: 13931
  bar:1926 from:0 till: 13959
  bar:1931 from:0 till: 14073
  bar:1936 from:0 till: 13944
  bar:1946 from:0 till: 15121
  bar:1954 from:0 till: 15037
  bar:1962 from:0 till: 18866
  bar:1968 from:0 till: 19919
  bar:1975 from:0 till: 19237
  bar:1982 from:0 till: 18348
  bar:1990 from:0 till: 16701
  bar:1999 from:0 till: 15590
  bar:2006 from:0 till: 15695
  bar:2012 from:0 till: 15507
  bar:2013 from:0 till: 15264
  bar:2020 from:0 till: 14709
  </timeline>
*Mammenn : Cassini hag [[EBSSA]]

== Melestradurezh ==


== Kêrioù gevellet ==
* : [[Würselen]] ([[1976]]
* : [[Truru]] ([[1979]]) – Ur *Morlaix Avenue* zo e Truru.
* : [[Réo]] ([[1991]])
* : [[Chełm]]

==Sportoù==
* [[30 a viz Mezheven]] [[1974]] : 3 tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1974|Tro Bro-C'hall]] etre Montroulez ha [[Sant-Maloù]] ; [[Patrick Sercu]] ([[Belgia]]) a voe trec'h.

== Levrlennadur ==
*  Embannadurioù Flohic : *Le Patrimoine des communes du Finistère*. 1998
*  J.B. Ogée : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne*. 1780
*  Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
*  Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère*. Chasse-Marée. ArMen. 1990
*  Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
== Liammoù diavaez ==

*  [https://web.archive.org/web/20071217161421/http://www.ville.morlaix.fr/ Lec'hienn an ti-kêr]
*  [https://web.archive.org/web/20160307080702/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29151 Geobreizh]
* [https://web.archive.org/web/20161203020613/http://www.morlaix.cci.fr/ *Chambre de Commerce et d'Industrie'']
## Daveoù ha notennoù