open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Julio Llamazares

**Julio Llamazares**, ganet d´an 28 a viz Meurzh 1955 e Vegamián, e Proviñs León, e Spagn, zo ur skrivagner ha kazetenner spagnolek 

Ganet e oa nebeut amzer a-raok ma voe beuzet e gêriadenn gant stank ar stêr Porma. Goude distruj Vergamián e yeas ar familh da chom da Olleros de Sabero. E vugaleaj en div gêriadenn-se zo pouezus en e oberenn. Aotreet war ar Gwir, e tilezo ar vicher-se evit gouestlañ e vuhez d´ar c´hazetennerezh dre skrid ha dre c´hleweled e Madrid, e-lec´h m´emañ o chom.

En 1983 e krogas skrivañ *Luna de lobos* (Loar bleizi), e romant kentañ (1985), y e 1988 eh embannas *La lluvia amarilla* (Ar glav melen). *Escenas de cine mudo* (Arvestoù Sinema mut) e 1994 zo unan eus e oberennoù pouezus all.

## Lennegezh beajoù
**El río del olvido* (Stêr an ankounac´h)(1990)
**Trás-os-montes (1998) 
**Cuaderno del Duero* (1999)
Esaeoù: 
*El entierro de Genarín*, 1981 ha *Los viajeros de Madrid*, 1998) 

==Pennadoù kazetennerezh== 
*En Babia*, 1991 ha *Nadie escucha*. 

==Romantoù ha danevelloù==
**Luna de lobos* (1985),  
**La lluvia amarilla* (1988),  
**Escenas del cine mudo* (1994), 
**En mitad de ninguna parte* (1995), danevelloù
**Tres historias verdaderas* (1998), danevelloù 
**El cielo de Madrid* (2005), romant

==Barzhonegoù==
**La lentitud de los bueyes* (1979) 
**Memoria de la nieve* (1982)

==E brezhoneg==
**Kroashent-houarn hep kloued*, danevell tennet eus *En mitad de ninguna parte'', troet gant Gwenael Emelyanoff, in Al Liamm nn 385, 2011.
Hissène Habré

**Hissène Habré** (ganet d'an 13 Eost 1942) zo ur politikour bet prezidant Tchad etre 1982 ha 1990.

Goude e studioù war ar skiantoù politikel e Pariz (Bro-C'hall) e tistroas da Dchad e 1971 hag e labouras er gouarnamant. Goude-se e kuitaas e vro da vont da Libia hag emezelañ er FAN (*Forces armées du Nord*), ur strollad emsavidi eus Tchad.
D'an 29 a viz Eost 1978 e teuas da vezañ Kentañ Ministr Tchad e gouarnamant ar prezidant Félix Malloum. D'ar 7 a viz Even 1982 e tistroadas Goukouni Oueddei, a oa bet dilennet da brezidant e 1979, gant un taol-Stad skoazellet gant ar CIA. Mont a reas neuze da brezidant.

Sikouret e voe Habré gant SUA ha Bro-C'hall er brezel etre Tchad ha Libia. Aloubet e oa bandenn Aozou, e norzh Tchad, gant arme Mu'ammar al-Qaddafi hag e 1983 eo norzh a-bezh Tchad hag a oa dindan dalc'h Libia. Met e 1988, gant skoazell an div Stad eus ar C'hornôg, e voe lakaet un termen d'ar brezel, gounezet gant Tchad.

E fin 1990 e voe distroadet Habré gant un arme emsavidi renet gant Idriss Déby. Habré a skarzhas kuit da Gameroun ha kavout repu goude-se e Senegal.

Miliadoù a dud a voe harzet, jahinet ha lazhet-pad ren Hissène Habré hag a badas betek 1990. En un teul embannet gant gouarnamant Tchade e 1992 ez eus kaoz eus 40 000 den muntret ha 200 000 den jahinet. E 2008 e voe kondaonet d'ar marv dre zesfailh gant ul lez-varn e Ndjamena.

## Levrlennadur
* SALL, Alioune : *L'affaire Hissène Habré : aspects judiciaires nationaux et internationaux*, L'Harmattan, Paris, 2013
Clara Elisabeth von Platen

**Clara Elisabeth von Platen** (14 a viz Genver 1648 - 30 a viz Genver 1700 e Kastell Monplaisir, deuet da vezañ Von-Alten-Garten (Hannover) hiziv an deiz, a oa ur gontez alaman, serc'h da Ernst August (1629–1698), dug Braunschweig-Lüneburg, ha perzh a gemeras en afer Philipp Christoph von Königsmarck‎.

## He buhez
Merc'h henañ Georg Philipp von Meisenbug hag Anna Elisabeth von Meisenbug e oa. He zad a glaskas kavout kargoù uhel dezhi ha d'he c'hoar Catharina e lez Bro-C'hall, e kastell Versailhez, met ne deuas ket a-benn. Neuze e lakaas anezho e lez Ernst August, e Hannover, ha Clara a oa dimezell a enor gant an dugez Sophie von der Pfalz. Eno eo e sachas ar plac'h evezh an dug, ha serc'h e voe dezhañ daoust ma oa-eñ naontek vloaz koshoc'h egeti. 

E 1673, da 25 bloaz, e timezas da Franz Ernst von Platen, met an dug an hini a voe tad he daou vugel. Er memes koulz e oa he c'hoar yaouankoc'h, Catharina von Busche hec'h anv, mestrez ar priñs Georg Ludwig, mab an dug, betek e zimeziñ gant ar briñsez Sophie Dorothea von Braunschweig-Lüneburg-Celle e 1682.

Levezon vras he doa war an dug, ha splann e voe da vare afer Königsmarck‎.

## Afer Königsmarck
Ur serc'heg all he doe ivez, war-dro 1688, Philipp Christoph von Königsmarck‎, a oa seitek vloaz yaouankoc'h egeti. Sophia Dorothea von Celle, merc'h-kaer an dug, a oa sot gantañ avat. Meur a wech e voe trouz er palez abalamour da se, ha darbet e voe d'ar priñs Georg Ludwig, mab an dug ha pried dogan, krougañ e wreg.

Pa voe dilezet ar gontez kozh gant ar brezelour yaouank ez eas ar vaouez warizius da flatrañ avoultriezh Sophie ha Philipp d'an dug, dezhañ d'o c'hastizañ. A voe graet en un doare skrijus.

## Bugale
Daou vugel he doe: 
*Ernst August (1674–1726) 
*Sophia Charlotte von Platen-Hallermund (1675–1725).

## Levrlennadur
* Paul Gerhard Zeidler: *Elisabeth von Platen, eine deutsche Pompadour.* Roman 1921
* Paul Morand: *Sophie Dorothea von Celle. Die Geschichte eines Lebens und einer Liebe.* Christian Wegner Verlag 1968, ISBN 3-9800226-0-9
* Thea Leitner: *Skandal bei Hof - Frauenschicksale an europäischen Königshöfen.* Piper Verlag München 1997, ISBN 3-492-22009-6
* Elisabeth E. Kwan / Anna Eunike Röhrig: *Vergessene Frauen der Welfen.* Göttingen : MatrixMedia Verl. 2008, ISBN 978-3-932313-30-1
* Elisabeth E. Kwan / Anna Eunike Röhrig: *Frauen vom Hof der Welfen. 20 Biografien.* Göttingen : MatrixMedia Verl. 2006, ISBN 3-932313-17-8
Ernst August von Hannover (1629-1698)

**Ernst August von Braunschweig-Calenberg ** (1629, Herzberg am Harz– 1698, Herrenhausen) a oa dug Braunschweig-Lüneburg ha priñs Calenberg (ha Hannover ar gêr-benn anezhi) adal 1679 betek e varv. En 1692 e voe anvet da briñs-dilenner gant an impalaer santel Leopold Iañ .

## E vuhez
Mab e oa da Georg, dug Braunschweig-Lüneburg. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1658 da Sophie von der Pfalz (1630-1714).

* Georg Ludwig (1660–1727), a voe roue Breizh-Veur 
* Friedrich August (1661- 1690), marvet e Brezel Bras an Durked 
* Maximilian Wilhelm (1666–1726), 
* Sophie Charlotte (1668–1705), dimezet e 1684 gant ar priñs-dilenner Friedrich III Brandenburg, rouanez Prusia azalek 1701 – anvet eo Charlottenburger Schloss (Berlin) diwar hec'h anv dezhi
* Karl Philipp (1669 -1690), marvet e Brezel Bras an Durked e Priština
* Christian Heinrich (1671 - 1703), jeneral bet beuzet en Danav e-kichen Ulm e-kerzh un emgann a-enep ar C'hallaoued e-pad Brezel hêrezh Spagn 
* Ernst August (1674–1728), dug York hag Albany


Maximilian William of Brunswick-Lüneburg.jpg|Maximilian Wilhelm


### Besterd
Gant e serc'h Clara Elisabeth von Platen en doe daou vastard :
* Ernst August (1674-1726) 
* Sophie Charlotte (1675 - 1725),
Brandenburg-Prusia

**Brandenburg-Prusia ** (*Brandenburg-Preußen* en alamaneg ) eo an anv roet d'ar rouantelezh e dalc'h an Tiegezh Hohenzollern, eus Brandenburg, etre 1618 ha 1701. Diazezet e oa war Priñselezh Dilenner Brandenburg, skourr pennañ an Tiegezh Hohenzollern a reas kendimezioù gant ar re a zalc'he Dugelezh Prusia, hag a gemeras ar stur e 1618. 

Goude Feur-emglev Xanten e 1614 e tegouezhas ouzhpenn priñselezhioù Kleve, Mark ha Ravensberg.

## Istor
Abaoe 1415 edo Marz Brandenburg etre daouarn ur skourr yaouank eus an Tiegezh Hohenzollern. Unan anezho, Yann III Sigismond, a zeuas da vout priñs-dilenner en 1608 goude marv e dad Joachim III Friedrich.

## Levrlennadur
* Jean-Paul Bled, *Histoire de la Prusse*, Fayard, 2007
Bakili Muluzi

**Elson Bakili Muluzi** (ganet d'ar 17 a viz Meurzh 1943) zo ur politikour eus Malawi. Eil prezidant ar vro eo bet etre 1994 ha 2004.

Trec'h e voe e dilennadegoù 1994 a-enep Hastings Banda, prezidant nemetañ Malawi abaoe dizalc'hiezh ar vro. Addilennet e voe e 1999 gant 52.4% eus ar mouezhioù. E 2002 e klaskas lakaat cheñch ar Vonreizh evit gallout lakaat e anv un trede gwech en dilennadegoù met ret e voe dezhañ dilezel ar soñj-se. Neuze e roas e skoazell da vBingu wa Mutharika evit dilennadegoù 2004 met dizemglev a savas etre an daou zen nebeut goude.

Abaoe 2004 ez eus bet savet klemm outañ meur a wech evit goubrenerezh. E miz Meurzh 2011 e voe aozet e varnadenn evit bezañ diheñchet 8,6 milion a euroioù diwar ar skoazell etrebroadel bet gant e vro pa oa an naonegezh oc'h ober he reuz e Malawi.

## Notenn
Sauropsida

Ar **saoropsided** (***Sauropsida***) (« neuz ur stlejvil ») zo ur strollad amnioted a vod an holl stlejviled hag an evned hag o hendadoù karrekaet, en o zouez an dinosaored, hendad eeun al lapoused. Lakaet e vez kemm etre ar saoropsided hag an theropsided ("pennoù loened"), anvet aliesoc'h sinapsided, en o zouez e kaver a bronneged hag o hendadoù karrekaet.

## Notennoù
Königsmarck

**Königsmarck** zo un anv-lec'h alamanek hag un anv-tiegezh.

## Lec'hanvadurezh
*Königsmark, kêriadenn en Alamagn, e Sachsen-Anhalt.

## Tud
### XVIvet kantved
*Franz von Königsmarck (war-dro 1503–1585), mestr-kelenner en iliz-veur St. Mauritius e Magdeburg 

### XVIIvet kantved

### XVIIIvet kantved
* Hans Christoph von Königsmarck (1600–1663), jeneral 
* Kurt Christoph von Königsmarck (1634–1673), kont ha brezelour 
** e vab Philipp Christoph von Königsmarck (1665–1694), kont ha brezelour 
** e verc'h Aurora von Königsmarck (1670–1728), serc'h da roue Pologn
** e verc'h Amalia Wilhelmina von Königsmarck, livourez
* Otto Wilhelm Graf von Königsmarck (1639–1688), pennjeneral e Venezia, 
* Hans Karl Graf von Königsmarck (1659–1685), ofiser, marc'heg eus Urzh Valta, avanturer.

### XIXvet kantved
*Otto Graf von Königsmarck (1815–1889), Oberpräsident proviñs Posen ha ministr al labour-douar e Prusia
*Carl von Königsmarck (1839–1910), perc'henn war douaroù hag ezel eus parlamant (Reichstag) Kengevredad Norzh Alamagn

### XXvet kantved

*Diethard von Koenigsmarck (1923–2010), embreger

## Traoù all

Ar c'hleze berr anvet *colichemarde* a c'hallfe dont eus anv an Tiegezh **Königsmarck**, bet un tiegezh brezelourien.

## Pennadoù kar
*Königsmark
*Koenigsmark
Königsmark

**Ur pennad [[Königsmarck]] zo ivez*.

Königsmark (*marz ar roue*) zo ur gêriadenn hag ur gumun gozh en Sachsen-Anhalt, en Alamagn, hag abaoe 2009 e kêr Osterburg (Altmark) .
Gilgamech

**Gilgamech** (/ɡilˈɡa:mɛʃ/, e skritur gennheñvel Akkadek:  , *Gilgameš*, anvet ivez **Bilgames** en testennoù sumerian kentañ) a oa pempved roue Uruk, er vro zo Irak ha Koweit hiziv (tierniezh abred II, kentañ tierniezh Uruk), hag en dije renet war-dro 2500 vloaz kent J.K. Hervez ar rolloù rouanez sumerian en dije renet e-pad 126 vloaz.

Hervez **enskrivadur Tummal,** Gilgamech hag e vab Urlugal, a adsavas santual an doueez Ninlil, e Tummal, ur c'harter sakr en he c'heoded Nippur. Gilgamech eo haroz pennañ *[[Meurgan Gilgamech]],* an oberenn vrasañ eus lennegezh kozh Mezopotamia zo chomet betek ennomp.

Er meurgan, e dad a oa Lugalbanda hag e vamm Ninsun (anvet Rimat Ninsun gant lod), un doueez. E mitologiezh Mezopotamia, Gilgamech a oa un hanterzoue, dezhañ un nerzh dreistdenel, a savas murioù keoded Uruk da zifenn e bobl diouzh gourdrouzoù an diavaez, hag a reas ur veaj hir hag arvarus da gejañ gant ar fur Utnapishtim, a oa chomet bev war-lerc'h al Liñvadenn Veur. Deskrivet e vez peurliesañ evel doue evit div drederenn ha den evit un drederenn.

## Liammoù diavaez

* Abbé Sauveplane, "Une épopée babylonienne Is-Tu-Bar - Gilgamès" *Revue des Religions* (1892-1893) war wikisource

## Notennoù


|-
Ernst August

**Ernst August** zo bet anv meur a briñs alaman :

*Ernst August von Hannover (1629-1698), Priñs-dilenner (1629–1698)
*Ernst August Iañ (Sachsen-Weimar-Eisenach), Dug (1688–1748) 
*Ernst August II (Sachsen-Weimar-Eisenach), Dug (1756–1758) 
*Ernst August Iañ von Hannover, Roue (1771–1851) 
*Ernst August (Braunschweig), Dug (1913–1918) 

## Pennadoù kar
*Ernst August von Hannover
*Ernst
*August
Sam Nujoma

**Sam Daniel Shafiishuna Nujoma** (ganet d'an 12 a viz Mae 1929) zo ur politikour bet prezidant kentañ Namibia.

E 1960 e teuas da vezañ prezidant ar SWAPO. Goude bezañ goulennet en aner digant ar Broadoù Unanet lakaat Suafrikaned da baouez gant o zrevadennerezh e Mervent Afrika (anv kent Namibia) ec'h aotreas an emsav armet e 1966. Deroù brezel dieubidigezh Namibia e voe. Dre ma oa Nujoma e penn ar SWAPO e voe lakaet da brezidant Namibia pa voe dizalc'h ar vro e 1990. Addilennet e voe e 1994 hag e 1999 gant ouzhpenn 76% eus ar mouezhioù bewech.
SWAPO

Ar **SWAPO** (*South West Africa People's Organization* - *Aozadur Pobl Mervent Afrika*) eo strollad politikel pennañ Namibia abaoe dizalc'hiezh ar vro e 1990. Ur sindikad marksour e oa da gentañ, a-raok dont da vezañ ul luskad armet a stourme evit dieubidigezh Namibia. Ezel eo eus an Etrebroadelenn sokialour.
Brezel dieubidigezh Namibia

**Brezel dieubidigezh Namibia** zo ur gouvrezel a badas eus 1966 da 1990 etre broadelourien Namibia (anvet Mervent Afrika d'ar c'houlz-se) ha gouarnamant Suafrika.

E-pad ar Brezel-bed kentañ e voe skrapet tiriad Mervent Afrika gant Suafrika digant an Alamaned. Dindan melestradurezh ar Suafrikaned (ha dre-se politikerezh gouennelour an apartheid) e chomas ar vro betek 1966, pa voe disklêriet gant ar Broadoù Unanet e vefe melestret Mervent Afrika gante diwar neuze. Padal e nac'has Suafrika anzav an disentez-se ha kenderc'hel a reas da velestriñ ar vro *[[de facto]]*.

D'ar 26 a viz Eost 1966 e krogas ar brezel evit an dieubidigezh pa voe taget nerzhioù difenn Suafrika gant brezelerien ar SWAPO en Omugulugwombashe. Un devezh gouel eo deuet da vezañ e Namibia hiziv an deiz.

Echuiñ a reas ar brezel gant dizalc'hiezh Namibia d'an 21 a viz Meurzh 1990 ha trec'h ar SWAPO en dilennadeg.
Gouvrezel

Ur **gouvrezel** pe **guerilla** zo ur seurt brezel etre ur strollad stourmerien, siviled armet en o zouez, hag un arme. Ober a ra ar c'houvrezelidi gant taktikoù soudardel (brezel war api, tarverezh, dilec'hiañ prim...) a-benn heskinañ un arme brasoc'h pe skeiñ gant ul lec'h strategel ha skampañ kuit kerkent.

E-touez ar gouvrezelioù kaset da vat en XXvet kantved e c'heller menegiñ gouvrezelioù : 
* Mao Zedong hag arme pobl an dieubidigezh e brezel Sina-Japan (1937-1945) ha brezel diabarzh Sina ;
* Fidel Castro, Che Guevara ha Luskad ar 26 a viz Gouere e dispac'h Kuba ;
* Ho Chi Minh e brezel Vietnam
* an IRA e brezel dizalc'hiezh Iwerzhon

## Notenn
Kontelezh Mark

**Kontelezh Mark** (*Grafschaft Mark* pe *Die Mark* en alamaneg; *Comté de La Marck* e galleg) a oa ur gontelezh en Impalaeriezh santel roman german, en daou du d'ar stêr Ruhr, a-hed ar stêrioù Volme ha Lenne, ha konted Mark a oa an aotrouien c'halloudusañ e Westfalia en amzer-hont. 

E deroù ar  e voe ebarzhet en Niederrheinisch-Westfälischer Reichskreis pe Kelc'hiad Izelroenat-Westfalian.

## Lec'hiadur

En norzh dezhi e oa priñselezh Münster, er reter dugelezh Westfalen, er su hag er c'hornôg e oa dugelezh Berg.

Ar pennañ kêrioù e oa Hamm, Soest hag Iserlohn

## Istor
Savet e voe ar gontelezh diwar kontelezh Altena, roet gant Adolf II, kont Berg, d'e vab Eberhard. Kreskiñ o zachenn a reas an diskennidi war-du an hanternoz. War-dro 1200 e kemeras Adolf Iañ an titl a gont Mark. En 1368 e tegouezhas kontelezh Kleve gant e ziskennidi, a voe savet da zugelezh en 1417 ; da neuze edo kontelezh Mark dindan dugelezh Kleve. En 1614 e tegouezhas gant Tiegezh Brandenburg. En 1701 e teuas dilenner Brandenburg da vezañ Roue Prusia. En 1807 e voe ebarzhet e dugelezh Berg, hag e 1815 e voe roet da Brusia en-dro.

## Konted Mark
Tiegezh Mark zo ur skourr eus Tiegezh Berg. Ur skourr all eus Tiegezh Berg (koshoc'h hogen bihanoc'h he fouez en istor Europa) a deuas da vout konted Isenberg, ha goude konted Limburg ha Limburg Styrum.
* 1160–1180 Eberhard Iañ, mab da Adolf IV, Kont Berg
* 1180–1198 Frederick Iañ, mab da Eberhard I
* 1198–1249 Adolph Iañ, mab da Frederick I. Hennezh e voe kentañ kont Mark en tiegezh, en 1202; ne reas ket nemeur gant titloù Berg pe Altena.
* 1249–1277 Engelbert Iañ
* 1277–1308 Eberhard II
* 1308–1328 Engelbert II
* 1328–1347 Adolf II
* 1347–1391 Engelbert III
* 1391–1393 Adolf III, breur da Engelbert III, Kont Kleve abaoe 1368, bet eskob Münster hag Arc'heskob Köln,
* 1393–1398 Dietrich
* 1398–1448 Adolf IV, mab da Adolf III, hag ivez Kont Kleve 1394–1417, Dug Kleve 1417–1448
* 1437–1461 Gerhard, breur da Adolf IV – Rejant, hogen ne oa ket aotreet d'ober gant an titl a gont Mark .
* 1448–1481 Johann Iañ, mab Adolf IV, ha Dug Kleve abaoe 1448.
* 1481–1521 Johann II, mab, ha Dug Kleve.
* 1521–1539 Johann III, mab, ha Dug Jülich-Berg adal 1511.
* 1539–1592 Wilhelm, mab, ha Dug Jülich-Berg, Dug Gelder 1538–1543.
* 1592–1609 Johann Wilhelm, mab, ha Dug Jülich-Berg. Dilignez. 

### Tiegezh Hohenzollern
* 1614–1619 Johann Sigismund von Hohenzollern.
* 1619–1640 George Wilhelm, mab 
* 1640–1688 Friedrich William Iañ, mab. 
* 1688–1713 Frederick Iañ, mab, *[[Roue en Prusia]]* adal 1701.
* 1713–1740 Friedrich William Iañ, mab, Roue en Prusia.
* 1740–1786 Friedrich II, mab, Roue Prusia adal 1772.
* 1786–1797 Friedrich William II, niz, roue Prusia.
* 1797–1807 Friedrich William III, roue Prusia.
*Aet gant Bro-C'hall e 1807  dre [[Feur-emglev Tilsit]], ebarzhet e [[Dugelezh-veur Berg]]*.

## Hiziv
Chomet eo an anv Mark en anv Märkischer Kreis er c'hreisteiz d'ar stêr Ruhr e Nordrhein-Westfalen, en Alamagn. Rann hanternoz ar gontelezh (en hanternoz d'ar stêr Lippe) a vez graet Hohe Mark ("Mark Uhelañ") anezhi, e-skoaz ar "Mark Izelañ" (etre Ruhr ha Lippe) a zo tostik en he fezh e tachenn ar Ruhr.
Romagne

**Romagne** zo un anv-lec'h gallek meur a gumun e Bro-C'hall. 

* Romagne - e Gironda
* Romagne - e Vienne
* Romagne-sous-les-Côtes - e Meuse
* Romagne-sous-Montfaucon - e Meuse

## La Romagne
* La Romagne, en Ardennes 
* La Romagne, e Maine-et-Loire
* La Romagne, kêriadenn e Saint-Maurice-sur-Vingeanne, e Côte-d'Or

## Pennadoù kar
* Romagna
* Romagné
Alkinoos

**Alkinoos** (Ἀλκίνοος e henc'hresianeg, da lavarout eo « spered galloudus ») a oa ur mab da Nausithoos pe da Feaks. Pried e oa da Arete ha tad e oa da Naosikaa, Halios, Klytoneos ha Laodamas.

## Mojennoù

### Argonaoted
Hervez mojenn Iason hag an Argonaoted edo Alkinoos o chom gant e wreg Arete e Drepanon. Pa zistroas an Argonaoted eus Kolc'his e teujont d'e enezenn. Pa zeuas tud Kolc'his war o lerc'h betek Drepanon e c'houlennjont ma vije daskoret o friñsez Medea, serc'h Iason, dezho, hag Alkinoos a lavaras e vije roet dezho ma oa gwerc'hez bepred, met ma oa gwreg Iason e vije diwallet gwreg hag ozhac'h gantañ. Ma rankas tud Kolc'his mont kuit hep o friñsez. Evel-se e c'hallas an Argonaoted distreiñ d'ar gêr, ha gante profoù digant Alkinoos.

### En ''[[Odysseia]]''
Hervez Homeros, edo Alkinoos o ren war ar Faiakiaiz (en Enez Sc'herie a-hervez), ha gant e bried Arete en devoa bet pemp mab hag ur verc'h, Naosikaa.

## Notennoù
Kontelezh Ravensberg

**Kontelezh Ravensberg** a oa ur briñselezh eus an Impalaeriezh santel roman german. Bielefeld a oa ar gêr bouezusañ enni.

Krouet e voe en  kantved, hag adalek 1346 e voe stag ouzh dugelezh Berg. Adalek 1437 e voe stag ouzh dugelezhioù Jülich-Berg hag e 1521 e voe stag ouzh Dugelezhioù unvan Jülich-Berg-Kleve. E 1614 e voe perc'hennet gant Brandenburg-Prusia. E 1719 e voe unvanet gant priñselezh Minden hag e teuas da vezañ ur rann velestradurel eus Minden-Ravensberg. E 1807 e voe staget ouzh Rouantelezh Westfalen.
Markgrafelezh Brandenburg

**Kontelezh Marz Brandenburg** pe **Markgrafelezh Brandenburg** (*Markgrafschaft Brandenburg* en alamaneg) a voe ur Stad istorel en Impalaeriezh santel roman german adalek 1157 betek 1806. *Mark Brandenburg* a reer ivez eus ar Stad-se en alamaneg.
Pouezus-bras e voe perzh Markgrafelezh Brandenburg en Istor Alamagn hag en hini Kreizeuropa, pa gemeras ar vargrafed perzh e dilennadeg an impalaer adalek ar bloavezh 1326 ; *Kurfürstentum Brandenburg* ("dilennouriezh Vrandenburg") a voe graet eus ar Stad neuze.

Dont a ra an anv eus an alamaneg *Mark* ("marz", "harzoù" an impalaeriezh), *Grafschaft* ("kontelezh"), hag anv kêr Vrandenburg. Er bloavezh 1417 e teuas Berlin da vezañ kêr-benn ar Stad, e-lec'h Brandenburg eta.
Gant an amzer e kemmas harzoù ar vargrafelezh, met stabil a-walc'h e chomjont adalek 1455 betek 1806.

## Tiriad
Pa oa *Mark Brandenburg* ur varkgrafelezh en em astenne war an douaroù a zo hiziv e reter Alamagn (an darn vrasañ eus al *Länder* Brandenburg ha Berlin a-vremañ, ha norzh ar Saks-Anhalt) hag e kornaoueg Polonia (Lubusz ha kornaoueg Pomerania).

## Proviñsoù
* Altmark (Stendal, Tangermünde)
* Prignitz (Perleberg, Pritzwalk, Kyritz, Wilsnack)
** Mittmark (Brandebourg-sur-la-Havel, Potsdam, Ruppin, Brietzen, Berlin, Charlottenbourg, Francfort-sur-l'Oder)
* Uckermark (Prenzlau, Templin, Neu-Angermünde)
* Neumark, anezhi :
** Custrin
** kelc'hiadoù kentañ (Soldin, Koenigsberg, Landsberg an der Warthe)
** kelc'hiadoù enteuzet (Stensberg, Zullichau, Cottbus)

## Pennad kar
*Brandenburg
Melusine von der Schulenburg

**Ehrengard Melusine von der Schulenburg**, Dugez Kendal ha Dugez Munster (1667 – 1743), a oa ur gontez alaman, dimezell a enor gant Sophie von der Pfalz, pried Ernst August, a oa dilenner Hannover abaoe 1698.

## He buhez
Keniterv e oa da Dorothea von Velen, serc'h da Johann Wilhelm II, dilenner Pfalz, naplezek ha divugel. 
 
Dont a reas Melusine da vout serc'h Georg Ludwig, mab da Ernst August, ha tri bugel da vihanañ he doe gantañ.

## Bro-Saoz
Pa voe anvet Georg Ludwig da roue Bro-Saoz e 1714 ez eas gantañ di da chom. Eno e voe anvet da Zugez Munster, en Iwerzhon.

## He bugale
Teir merc'h he doe
*Anna Luise (1692 - 1773), *kontez von Delitz*, dimezet da Ernst August von dem Bussche-Ippenburg
*Petronella Melusina (1693- 1778), * kontez Walsingham*, dimezet da Philip Stanhope, 4. Earl of Chesterfield
*Margarethe Gertrud (* 1701; † 1728), * kontez Oeynhausen*, dimezet da Albrecht Wolfgang Graf zu Schaumburg-Lippe

## Marv Georg
Mervel a reas Georg e 1727. 
Goude e varv he doe ur vran a grede dezhi e oa ar roue deuet en-dro d'he bete.

Mervel a reas Melusina e 1743, ha dizimez e oa, nemet e vije dimezet e kuzh da George Iañ, evel a gred lod.

## Notennoù

## Levrlennadur
*Dietrich Werner Graf von der Schulenburg, Hans Wätjen: *Geschichte des Geschlechts von der Schulenburg 1237-1983*. Hempel, Wolfsburg 1984, ISBN 3-87327-000-5
*Ragnhild Hatton: *George I, Elector and King*. Thames and Hudson, London 1978, ISBN 0-500-25060-X
George IV

**Jorj V** pe **George IV** (George Augustus Frederick; 1762-1830) a voe roue Bro-Saoz, pe Roue Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon ha roue Hannover goude marv e dad George III, e Genver 1820, e-pad dek vloaz. Abaoe 1811 avat, betek marv e dad, e oa Priñs Rejant abalamour da gleñved-spered e dad.

## Dimeziñ
Dimezet e oa d'ar briñsez alaman Caroline von Braunschweig-Wolfenbüttel.
Louis d'Orléans

**Loeiz Orleañs**, pe **Louis d'Orléans** e galleg, zo bet anv meur a briñs gall.

En Tiegezh Valois :

*1392-1407 : Loeiz Iañ, dug Orleañs (1372-1407), mab d'ar roue gall Charlez V ;
*1465-1498 : e vab-bihan Loeiz XII (1462-1515), roue Bro-C'hall adal 1498, dimezet da Anna Vreizh ;
*1549-1550 : Louis de France (1549-1550), mab d'ar roue Herri II.

En Tiegezh Bourbon :

* Loeiz IV, dug Orleañs (1703-1752), mab da Philippe d'Orléans (1674-1723), Rejant Bro-C'hall.
* Louis d'Orléans (1814-1896), dug Nemours, mab da Loeiz-Fulup, roue ar C'hallaoued
* Louis d'Orléans (1845-1866), dug Condé, mab henañ dug Aumale ha Caroline Auguste de Bourbon, priñsez an Div Sikilia, dugez Aumale; mervel a reas e Sydney (Aostralia) e 1866 d'an oad a 21 bloaz.

## Pennadoù kar
*Louis Dorléans
*Tiegezh Orléans
**Louis Philippe d'Orléans
**Philippe d'Orléans
**Charles d'Orléans
** Marie d'Orléans
Arete (pried Alkinoos)

Ar rouanez **Arete** (Ἀρητή, Arêtê e henc'hresianeg), merc'h da Reksenor, ha c'hoar da C'halkiope. Nizez ha pried e oa da Alkinoos, roue Enez Sc'heria. 

Mamm e oa da Naosikaa ha Laodamas. Degemer a reas Odysseüs en he falez ha brav a reas dezhañ.
Amalie Sophie von Wallmoden

**Amalie Sophie Marianne von Wallmoden** (1añ a viz Ebrel 1704 - 19 pe 20  a viz Here 1765), a oa ur briñsez alaman, serc'h da Georg August (1683 -1760), dug Braunschweig-Lüneburg, ha roue Bro-Saoz evel George II. 

## He buhez
Ganet e oa Amalie Sophie Marianne von Wendt d'ar 1añ a viz Ebrel 1704. Merc'h e oa d'ar jeneral Johann Franz Dietrich von Wendt, eus Hannover, ha da Friderike Charlotte von Wendt (ganet Von dem Busche). Nizez e oa da Melusine von der Schulenburg, Dugez Kendal, a oa serc'h da George Iañ, priñs dilenner Hannover ha roue Bro-Saoz.

E 1727, da 23 bloaz, e timezas da Gottlieb Adam von Wallmoden, hag ur mab o doe, Franz Ernst von Wallmoden. Hervez testenioù e oa un duardez, daoulagad du dezhi, neuziet brav, mentet krenn, plijus he doare. 
George II a voe sachet daveti e 1735 pa deuas da ober un dro da Hannover, m'edo-hi o chom gant he fried. E 1736 he doe ur mab, Johann Ludwig, Reichsgraf von Wallmoden-Gimborn, a oa, hervez ar vrud, ur bastard d'ar roue. 

A-benn 1738 e rae George II beajoù niverus a-walc'h da Hannover da welout Amalie ken e skrivas Samuel Johnson flemmadennoù en e varzhoneg "London". 
 Pa varvas gwreg ar roue, Caroline von Brandenburg-Ansbach, e miz Du 1737, e paouezas ar roue gant e veajoù da Hannover, goude lakaat Amalie da zont da Vro-Saoz, met ne baouezas ket Johnson gant e flemmadennoù evit kelo-se. E 1739 e skrivas : 
:*"his tortured sons shall die before his face / While he lies melting in a lewd embrace"*.

E 1739 e voe torret dimeziñ Amalie von Wallmoden hag he fried. E 1740 e voe roet ar vroadelezh vreizhveurat dezhi, hag anvet e voe da gontez Yarmouth, gant-se e voe an diwezhañ serc'h roueel enoret en doare-se. 

Mervel a reas ar roue e miz Du 1760, ha distreiñ a reas Amalie da Hannover ma varvas e miz Here 1765.

## Notennoù
Priñselezh Calenberg

**Ur bajenn disheñvelout [[Kalenberg]] zo ivez.*

** Priñselezh Calenberg ** a oa ur briñselezh en Impalaeriezh santel roman german a oa deuet da vout **[[Priñselezh Hannover]]** pa voe unanet gant Priñselezh Lüneburg-Celle en 1705. Dont a ra an anv eus Kastell Calenberg a zo e Pattensen, ma oa ar gêr-benn betek e 1636, 13 km er c'hornôg da Hildesheim. Goude-se eo kêr Hannover an hini a voe kêr-benn. 

## Istor
C'hoarvezout a rae ar briñselezh, renet gant un dug, eus rannidigezh dugelezh Braunschweig-Lüneburg. 
*E 1494 e tegouezhas gant Erik, eil mab an dug Wilhelm II Braunschweig-Lüneburg. 
*E 1495 e stagas Erik Priñselezh Göttingen ouzh e zomani.
*En 1584 e voe ebarzhet en Priñselezh Wolfenbüttel hag en 1634 e voe distaget evit skourr Braunschweig-Lüneburg: d'ar mab henañ Lüneburg-Celle, d'an eil hini Calenberg. 
*En 1692 
*En 1705 e tegouezhas Lüneburg-Celle gant mab Ernst August, ar priñs-dilenner Georg Ludwig. Stagañ a reas an div briñselezh, adsavet e oa dugelezh Braunschweig-Lüneburg, war-bouez Wolfenbüttel.

Ne voe ket eus ar briñselezh ken pa voe krouet rouantelezh Hannover en 1803.
Yingluck Shinawatra

**Yingluck Shinawatra** (thai: ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร) zo ur bolitikourez ha den a afer eus Thailand, deuet da vezañ Ministrez Kentañ ar rouantelezh e 2011.

Ganet eo d'an 21 a viz Even 1967. C'hoar eo da Dhaksin Shinawatra, bet Kentañ Ministr Thailand ivez. D'ar 16 a viz Mae 2011 e voe lakaet e penn ar strollad politikel Pheu Thai daoust ma n'he doa tamm skiant prenet ebet e politikourezh. Goude ma voe aet ar maout gant he strollad en dilennadeg kannaded aozet d'an 3 a viz Gouere 2011 e voe dilennet da Vinistrez Kentañ gant ar Parlamant d'ar 5 a viz Eost. Yingluck Shinawatra eo ar vaouez kentañ e Thailand e penn ar gouarnamant.
Naosikaa

**Naosikaa** (Ναυσικά/Ναυσικᾶ e henc'hresianeg, "dever listri") zo ur plac'h yaouank meneget hec'h anv en *[[Odysseia]]*, oberenn Homeros. 

Merc'h eo da Alkinoos hag Arete, roue ha rouanez ar Faiaked, ha magañ a ra un tamm karantez ouzh Odysseüs.

## En ''Odysseia''

E C'hwec'hvet levrenn an *[[Odysseia]]* e teu lestr Odysseüs d'ober peñse war aod enez Sc'herie. Naosikaa hag he mitizhien zo aet da gannañ war aod ar mor. 

Dihuniñ a ra Odysseüs, kuzhet noazh er c'hoad nepell, o klevout anezho, ma spont ar mitizhien. Sikour a c'houlenn ouzh Naosikaa. Ha hi da reiñ un tamm dilhad dezhañ ha d'e ambroug betek kêr. Kompren a ra ez aio an teodoù en-dro ma vez gwelet o pourmen gant ar gwaz. Hag int da leuskel Odysseüs e-unan aze, ha mont d'ar gêr. Met lavarout a ra ar plac'h da Odysseüs mont rag-eeun da di Alkinoos ha displegañ e stad d'he mamm Arete. Brudet eo Arete da vout furoc'h eget he fried Alkinoos, hag eñ zo kustum da selaou hec'h alioù. Odysseüs a ya neuze da-gaout Arete, a zo prest d'e sikour, ha degemeret eo gant ar roue. E-pad e chomadenn e kont Odysseüs e droioù da Alkinoos hag e lez, hag an danevell-se a ya d'ober un darn vras eus an Odysseia. Alkinoos neuze a bourchas listri da Odysseüs da zistreiñ da Itaka.

Yaouankik ha koantik eo Naosikaa, hag Odysseüs a lavar e tenn d'un doueez, da Artemis dreist-holl. Hervez Aristoteles ha Diktys Kreta e timezas Naosikaa goude da Delemac'hos, mab Odysseüs, hag ur mab o doe, anvet Perseptolis pe Ptoliporthos.

Taolenniñ a ra Homeros ar garantez chomet dilavar, marteze ar skouer gentañ anezhi el lennegezh.
Strizh-mor Bass

**Strizh-mor Bass** zo ur strizh-mor etre Aostralia ha Tasmania. Dont a ra e anv diouzh hini George Bass, ur surjian hag ergerzher saoz a dreuzas anezhañ e 1798.

War-dro 300 km hirder zo dezhañ.
Ilham Aliyev

**Ilham Aliyev** (en azeri: İlham Heydər oğlu Əliyev) zo ur politikour ha prezidant Azerbaidjan abaoe 2003. Mab eo d'ar prezidant kent Heydar Aliyev.

Ganet eo Ilham Aliyev d'ar 24 a viz Kerzu 1961 e Bakou. D'ar 4 a viz Eost 2003 e voe anvet da gentañ Ministr Azerbaidjan gant e dad. E miz Here 2003 e voe dilennet da brezidant daoust d'ar c'hlemmoù koulz er vro hag en estrenvro ouzh amreizhder an dilennadeg. Addilennet e oa bet d'ar 15 a viz Here 2008. Addilennet e 2013 gant 80% eus ar mouezhioù evit pemp bloavezh ouzhpenn, met douetañs bras a zo war reizhded an disoc'h-mañ.
Lanzerotto Malocello

**Lanzerotto Malocello** (pe Lanzarotto, pe Lancelotto) a oa ur merdeour eus Republik Genova hag a roas e anv d'an enezenn Lanzarote, unan eus inizi Kanariez.

Hervez Charles Verlinden e oa Lanzerotto Malocello ur merdeour eus Genova hag a servijas roue Portugal dindan urzhioù an amiral Manuel Pessagno. *Dizoleiñ* a reas enezenn Lanzarote, hep en em staliañ eno, war-dro 1336 war gont Portugal. Divroañ a reas goude-se da Vro-C'hall (alese e anv gallekaet **Lancelot Maloisel**) a-raok distreiñ da Bortugal e fin ren Pedro Iañ Portugal. Chom a reas e Kanariez un 20 vloaz bennak, kuit ac'hano ec'h eas war-dro 1376, met eno e voe lazhet nebeut amzer a-raok 1385.

Kavet e vez meneg kentañ enezenn Lanzarote e portolan Angelino Dulcert treset e 1339, en anv *Insula de Lanzarotus Marocelus* gant kroaz ruz Genova. Hervez Charles de la Roncière e vefe bet *dizoloet* an enezenn gant Lanzerotto Malocello e 1312.

## Daveennoù
Dendrokronologiezh

An **dendrokronologiezh** eo ar skiant a studi kelc'hennoù ar gwez a-benn deiziata anezhe ha studiañ cheñchamantoù en hin hag en endro. Ijinet ha diorroet e voe an dendrokronologiezh gant ar steredoniour stadunanat A. E. Douglass e fin an  ha penn kentañ an  kantved. Ar studiadennoù kentañ a voe graet e kreiz SUA ma'z eus gwezennoù milvedel eus ar spesad *[[Pinus aristata]]*.

## Studiadennoù
Eus penn kentañ an nevez-amzer betek fin an hañv e kresk ar gwez. Diazezet eo an dendrokronologiezh war ar fed e cheñch stumm ar c'hoad produet gant ar gwez diouzh mare ar bloaz : en nevez-amzer eo sklaer ar gelc'henn dre m'eo brasoc'h ar gwazhied a dremen ar sap dreze. Efedoù diavaez a c'hell levezoniñ stumm kelc'hioù ar gwez : tagadennoù gant amprevaned ha mikroboù pe gant bronneged (karveged), prantadoù sec'hor... Ar c'helc'h tostañ ouzh ar rusk a glot gant bloavezh marv ar wezenn.

Daou seurt standilhon a c'hell bezañ studiet : un troc'h (e kef ar wezenn da skouer) pe ur garotezenn tennet gant ur wimeled.

Savet ez eus bet rummadoù (pe bankoù) standilhonoù gant ar skiantourien en ur studiañ gwez eus ar memes genad en un takad geo-klimatek roet. Evel-se e c'heller keñveriañ ar c'hoad studiet ouzh ar standilhon evit deiziata anezhañ. Bankoù standilhonoù a vez implijet kalzig evel unan savet gant skol-veur Stuttgard-Hohenheim evit ar genad *[[Quercus]]* a c'hell servijout evit ul lodenn vras eus ar studiadennoù graet en Europa. Unan all savet en Iwerzhon a c'hell bezañ implijet evit ul lodenn vras eus Breizh.

Ouzhpenn d'ar gwez o-unan e vez studiet pezhioù arrebeuri pe oberennoù arzel a c'heller neuze deiziata d'ar bloavezh rik. An aliesañ ne vez ket studiet un tamm koad drezañ e-unan met meur a damm (strollad treustoù ul lein da skouer).

## Daveennoù
* *La dendrochronologie* gant A. V. Munaut e *Bulletin de l'Association française pour l'étude du quaternaire*, 1979
* *Pratique de la dendrochronologie* gant C. Lavier, P. Perrier, S. Vincenot, G. Lambert e *Histoire et mesure*, 1988
* *Dendrochronologie et préhistoire* gant C. Lavier ha G. Lambert
Gwez (plant)

Ur **wezenn** zo ur blantenn goadek gant brankoù stag ouzh ur c'hef. Hervez skiantourien 'zo e rank uhelder ur blantenn bezañ 3 metrad (6 metrad hervez lod) d'ar bihanañ evit ober **gwezenn** anezhi. 

Elfennoù a-bouez eus an natur eo ar gwez : produiñ a reont dioksigen ha digreskiñ an dioksidenn garbon en aergelc'h, skoilhoù int ouzh ar c'hrignerezh, goudor a roont d'un ekosistem en o deil ha pourveziñ a reont frouezh, koad ha keuneud... hep ankouaat o ferzh e kaerder ar maezioù.

## Morfologiezh
An elfennoù pennañ a ya d'ober ur wezenn eo ar gwrizioù, ar c'hef hag ar brankoù. Gronnet eo ar c'hef hag ar brankoù gant kelligoù marv (ar rusk) hag a warez o lodenn vev. An darn vrasañ eus ar gwez en deus delioù hag a zo e karg eus ar fotosintezenn.

Bep ma kresk ar wezenn e krou koad nevez tro-dro d'ar c'hoad kozh. Ma troc'her kef ur wezenn e c'heller gwelet evel-se kelc'hennoù sklaer ha teñval a-bep eil. Er metoù kerreizh (ur c'houlzad sec'h hag ur c'houlzad gleb ar bloaz) e vez ouzhpennet ur re gelc'henn (unan sklaer hag unan deñval) bep bloaz. Gant an dendrokronologiezh e c'heller dielfennañ ar c'helc'hennoù-se evit anavezet oad ur wezenn.

## Ar stummoù gwez

### Ar gwez frank o stumm
Ar gwez frank o stumm zo gwez hag a zo kresket en un doare naturel. Stouet e c'hall bezañ o c'hefioù. Pa vez gwez gant ur c'hef hepken ha ma kresk ar skourroù kostez adalek an diaz e komzer eus Garenn Varrek en Diaz (GBD).

### Al lañsennoù
Al lañsennoù o deus ur c'hef hepken adalek o diaz. En em gavout a reer gant kefioù evel-se rak ar skourroù a dorr o-unan pe a vez troc'het en eil war-lec'h egile.

### Ar gwez lieskef
Ar gwez lieskef zo gwez hag o deus meur a gef adalek o diaz.

En natur e vez krouet plant seurt-se gant ar gwallzarvoudoù pe gant ar geotdebrerien.

Er splusegoù e vez diuzet seurtoù gwez evel-se evit o c'hened.

### An targosioù
An targosioù zo gwez hervek o stumm, "tev o fenn" abalamour d'an doare dibar ma vezent korvoet gwechall, pa vezent diveget ingal.

Ganto e c'halled kaout keuneud pe koat-plañsonañ; an delioù fresk goude diskoultrañ a c'helle talvezout da voueta ar chatel hag ar skourroù sec'het da voued ouzhpenn.
Kef

Ar **c'hef**, pe ar **fust**, eo ahel koadek pennañ ur wezenn. Dalc'het eo ouzh an douar gant ar gwrizioù hag ar brankoù zo stag outañ. Goloet eo gant ar rusk. Ledanaat a ra a vloaz da vloaz. Oad ur c'hef a c'hell bezañ jedet gant an dendrokronologiezh.
Anna Bohemia (1366-1394)

**Anna Bohemia** (11 a viz Mae 1366 - 7 a viz Even 1394) a oa rouanez Bro-Saoz dre he dimeziñ gant Richarzh II e 1382. Merc'h henañ e oa da Karl IV, impalaer santel ha da Elizabeth Pomerania.

Liammet eo eured Anna ouzh Richarzh II gant Skism meur ar C'hornôg ha gwelout a c'heller ennañ levezon ar pab Urban VI a felle dezhañ krouiñ un emglev etre Bro-Saoz hag an impalaeriezh santel roman german evit bezañ kreñvoc'h a-enep Bro-C'hall hag an eneppab Klemañs VII. Ne zegase Anna argouroù ebet ha degemeret fall e voe an eured gant an noblañs hag izili ar Parlamant. Dimeziñ a rejont koulskoude en abati Westminster d'an 22 a viz Genver 1382.

Anna a varvas divugel gant ar vosenn e 1394.
Cozumel

**Cozumel** (*douar ar [[gwennili]]* e mayaeg) zo un enezenn er Mor Karib e reter Ledenez Yucatán (Mec'hiko). E Stad Quintana Roo emañ. San Miguel de Cozumel eo kêr vrasañ an enez. A-bouez eo an touristerezh eno.

Cozumel zo 48 km a hirder dezhi ha 16 km ledander. 20 km diouzh an douar bras emañ.

Annezet e voe gant ar Vayaed da gentañ. E 1519 ec'h erruas Hernán Cortés hag a zistrujas meur a dempl maya. Diwar an 40 000 den a oa o chom en enezenn e penn kentañ ar  kantved ne chome nemet un 30 den bennak e 1570 dre ma oa bet diskaret ar boblañs gant ar vrec'h degaset gant ar Spagnoled.

## Loened
Spesadoù brosezat a zo o vevañ e Cozumel, en o zouez emañ ar rakoun korr, ar c'hrigner *Reithrodontomys spectabilis*, koati Nelson pe risweer Cozumel.
Kanton Blangy-le-Château

**Kanton Blangy-le-Château** a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi-Izel.
## Istor
* En Arondisamant Pont-l'Évêque edo ar c'hanton betek 1926 ma voe dilamet an arondisamant ha lakaet e holl gantonioù en Arondisamant Lisieux.

## Kumunioù
**Kanton Blangy-le-Château** a yae 15 kumun d'ober anezhañ:

## Dave ha notennoù
Kanton Trévières

**Kanton Trévières** a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi. Brasaet e oa bet da 68 kumun gant dekred ar 17 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015
Kanton Trévières a yae 25 kumun d'ober anezhañ:

### Abaoe 2015
Kanton Trévières a ya 68 kumun d'ober anezhañ:
* **[[Trévières]]**
* Aignerville
* Asnières-en-Bessin
* Balleroy
* La Bazoque
* Bernesq
* Blay
* Le Breuil-en-Bessin
* Bricqueville
* Cahagnolles
* La Cambe
* Canchy
* Cardonville
* Cartigny-l'Épinay
* Castillon
* Castilly
* Colleville-sur-Mer
* Colombières
* Cormolain
* Cricqueville-en-Bessin
* Crouay
* Deux-Jumeaux
* Écrammeville
* Englesqueville-la-Percée
* Étréham
* La Folie
* Formigny
* Foulognes
* Géfosse-Fontenay
* Grandcamp-Maisy
* Isigny-sur-Mer
* Lison
* Litteau
* Longueville
* Louvières
* Maisons
* Mandeville-en-Bessin
* Le Molay-Littry
* Monfréville
* Montfiquet
* Mosles
* Neuilly-la-Forêt
* Noron-la-Poterie
* Osmanville
* Les Oubeaux
* Planquery
* Rubercy
* Russy
* Saint-Germain-du-Pert
* Saint-Laurent-sur-Mer
* Saint-Marcouf
* Saint-Martin-de-Blagny
* Saint-Paul-du-Vernay
* Saint-Pierre-du-Mont
* Sainte-Honorine-de-Ducy
* Sainte-Honorine-des-Pertes
* Sainte-Marguerite-d'Elle
* Sallen
* Saon
* Saonnet
* Surrain
* Tour-en-Bessin
* Tournières
* Le Tronquay
* Trungy
* Vaubadon
* Vierville-sur-Mer
* Vouilly

## Dave ha notennoù
Piramidenn (savouriezh)

Ur **biramidenn** zo ur savadur tric'hornek e dalioù. Ar stumm boutinañ eo ar biramidenn karrezek he sichenn ha pevar zal dezhi. Ar re anavezetañ eo piramidennoù Egipt hag ar piramidennoù rakkolombian (sevenadurezhioù aztek, maya, inka...) e Kreiz ha Suamerika.

E-pad milvedoù e voe ar piramidennoù ar savadurioù brasañ war an Douar. Ar biramidenn ruz e bered-veur Dahchour a voe an hini uhelañ betek ma voe savet piramidenn vras Gizah (e 2560 kent JK well-wazh) en Egipt. Piramidenn Cholula, e Mec'hiko, eo an hini gant an ec'honad brasañ.
Pennahel ar Su

**Pennahel ar Su**, pe **Penn-ahel ar Su**, pe **Pol Su**, eo poent suañ an Douar, en Antarktika. Poent-kej ahel an Douar gant e c'horre eo.

Izili un ergerzhadenn norvegat kaset gant Roald Amundsen a voe an dud kentañ a dizhas pennahel ar Su. D'ar 14 a viz Kerzu 1911 e oa. War o lerc'h e voe un ergerzhadenn saoz kaset gant Robert Falcon Scott hag a dizhas ar pol Su d'an 12 a viz Genver 1912, a-raok mervel holl gant an naon hag ar yenijenn war hent an distro.

D'an 29 a viz Du 1929 e tremenas ur c'harr-nij a-us Pennahel ar Su evit ar wech kentañ. Bleinet e oa gant Bernt Balchen, asambles gant Richard Byrd, Harold June hag Ashley McKinley.

Savlec'h Amundsen-Scott a voe savet etre 1956 ha 1957. Annezet diehan eo bet diwar neuze.

D'an 30 a viz Kerzu 1989 e teuas a-benn Arved Fuchs ha Reinhold Messner da dizhout ar pol Su hep loen na karbed dre geflusker ebet. Gant skioù ha skoazell an avel e rejont an taol-kaer-se.

## Liammoù diavaez
Pennahel an Norzh

**Pennahel an Norzh**, pe **Penn-ahel an Norzh**, pe **Pol Norzh**, eo poent hanternosañ an Douar, e Meurvor Arktika. Unan eus daou boent-kej ahel an Douar gant e c'horre eo (Pennahel ar Su eo egile).

Dre m'emañ ar pol Norzh e-kreiz Meurvor Arktika, goloet gant ur vorskorneg, eo dibosupl sevel ur savlec'h evel m'eo bet graet er pol Su war kevandir Antarktika. 4 261 m eo donder ar mor e pennahel an Norzh. An tamm douar tostañ anezhañ (war-dro 700 km) a vefe enez Kaffeklubben, e norzh Greunland.
Arondisamant Kemperle

**Arondisamant Kemperle** a zo un arondisamant kozh e departamant Penn-ar-Bed, krouet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1800 ha dilamet d'an 10 a viz Gwengolo 1926. Lakaet e voe e gantonioù en Arondisamant Kemper.

## Kantonioù
* Kemperle, 
* An Arzhanaou, 
* Banaleg,
* Kemperle, 
* Pont-Aven, 
* Skaer.
Volkswagen (embregerezh)

**Volkswagen AG** (*AktienGesellschaft*, alamaneg a dalvez kevredad dre gevrannoù) a zo ur stroll embregerezhioù sevel kirri krouet e 1937. E Wolfsburg (Saks-Izel, Alamagn) emañ sez ar stroll. 18% eus kevrannoù ar stroll a zo perc'henn gant Land Saks-Izel. Savet ez eus bet ul lezenn a vir ouzh ar gevranneien all a gaout kement a vouezhioù hag al Land, daoust ma c'hallont bezañ perc'henn war muioc'h a gevrannoù. 

## Ar stroll embregerezhioù

Abaoe an 18 a viz Kerzu 2009 (hag an tostaat da Porsche SE) ez eus perc'hennet 17% eus kevrannoù Volkswagen AG gant ar C'hatar dre Qatar Holdings. 

Perc'hennet eo ar merkoù da-heul gant ar stroll embregerezhioù : 

* Audi (Alamagn), abaoe 1969 (bet Auto Union, NSU, Horch, Wanderer, DKW)
* Bentley (Rouantelezh-Unanet), abaoe 1999. Perc'henn ivez war ober war-dro ar c'hirri Rolls-Royce bet savet a-raok 2003
* Bugatti (Frañs, Elzas), abaoe 1998
* Lamborghini (Italia), abaoe 1998
* Seat (Spagn), abaoe 1986
* Škoda (Republik Tchek), abaoe 1991
* Volkswagen (Alamagn)
* Volkswagen Nutzfahrzeuge, kirri gwazadur

Daoust ma n'emañ ket ar muiañ eus ar c'hevala en e zalc'h e talc'h ivez :

* Scania (Sveden), kirri-samm, abaoe 2001
* MAN, kirri-samm, abaoe 2006
* 49,9 % eus Porsche, abaoe miz Kerzu 2009
* 19,9 %, eus Suzuki abaoe miz Kerzu 2009 

## Sifroù

### Sifroù 2008
* 6,2 milion a girri savet
* kengreadur : 113,808 miliard a euroioù 
* disoc'h goude bezañ paeet an tailhoù : 6,272 miliard a euroioù 
* 369 900 implijiad
* 60 lec'hienn sevel kirri, e 19 bro disheñvel
* Kirri gwerzhet e 153 bro
* Lodenn eus ar marc'had bedel : 12,1 %
* Lodenn eus marc'had Europa : 18,9 %

### Sifroù  2010
* 7,2 million a girri savet
* kengreadur : 126,9 miliard a euroioù
* disoc'h goude bezañ paeet an tailhoù : 7,1 miliard a euroioù

## Notennoù


### Gwelout ivez
* Volkswagen

### Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
* Video ma weler penaos e vez savet ur  Golf
*
Arondisamant Pont-l'Évêque

**Arondisamant Pont-l'Évêque** zo un arondisamant kozh e departamant Calvados, krouet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1800 ha dilamet d'an 10 a viz Gwengolo 1926. Lakaet e voe e gantonioù anezhañ en Arondisamant Lisieux.

## Kantonioù
* Blangy-le-Château, 
* Cambremer, 
* Dozulé,
* Honfleur, 
* Pont-l'Évêque,
* Trouville-sur-Mer.
Wolfsburg

**Wolfsburg** zo ur gêr-arondisamant en Alamagn, e Land Saks-Izel, nepell diouzh ar stêr Aller ha stok ouzh kanol hirañ Alamagn, Mittellandkanal hec'h anv.

E Wolfsburg emañ sez Volkswagen.


VW Wolfsburg.JPG|Al labouradeg Volkswagen AG
12-03-01-autostadtr-by-RalfR-08a.jpg|Ar milionvet VW Käfer (1955)

## Istor
D'ar 1an a viz Genver 1938 e voe krouet Wolfsburg gant an anv *Stadt des KdF-Wagens bei Fallersleben* (kêr ar Volkwagen Käfer e Fallersleben). Fellout a rae da bennoù bras an Trede Reich kaout ur gêr da lojañ labourerien labouradeg Volkswagen a oa bet krouet eno.

D'an 11 a viz Ebrel 1945 e voe bombezennet al labouradeg, an div drederenn anezhi a voe distrujet. Ha goude ar brezel e vo anvet «Wolfsburg», diwar anv ar gêr gozh a oa bet savet diwarni.

Goude-se e voe renet labouradeg Volkswagen gant ar major saoz Ivan Hirst.

E 1955 e voe savet ar milionvet Käfer e Wolfsburg.

E-pad bloavezhioù ar burzhud ekonomikel e kreskas kêr, ha labourerien estren a voe degemeret enni, al lod brasañ anezho a oa Italianed.

E 1972 e voe kendeuzet ar c'humunioù nesañ (evel Fallersleben ha Vorsfelde) e Wolfsburg. Ar mirdi arzoù a voe digoret e 1994.

E 2000 e voe krouet an diskouezadeg-mirdi anvet *die Autostadt* (kêr ar c'hirri). E 2003 e voe savet *Arena* Volkswagen. Pa voe savet pempvet rummad ar Volkswagen Golf e voe anvet Wolfsburg *Golfsburg*, etre ar 25 a viz Eost hag an 10 a viz Here 2003.

## Tud vrudet
* Peter Bialobrzeski (1961), luc'hskeudenner
* Dero Goi (1970), soner
* Stefanie Gottschlich (1978), c'hoarier mell-droad
* August Heinrich Hoffmann von Fallersleben (1798–1874), barzh
* Karin Janke (1963), sprinter
* Wolfgang Müller (1957), soner
* Sascha Paeth (1970), soner
* Tim Burrows (1990), c'hoarier hockey war skorn

## Gevelliñ
* Proviñs Pesaro hag Urbino, , 1975
* Togliatti, , 1991
* Halberstadt, , 1989
* Marignane, , 1963
* Bielsko-Biała, , 1998
* Luton, , 1950
* Sarajevo, , 1985
* Toyohashi, , 2002
* Changchun, , 2006
* Distrig Jiading, , 2007

## Sportoù
* Klub mell-droad Wolfsburg, VfL Wolfsburg e anv, zo perc'hennet gant Volkswagen. Er rummad kentañ (*Bundesliga* en alamaneg) emañ.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Wolfsburg
* ''Autostadt''
* Lec'hienn Mirdi an Arzoù Wolfsburg
Hent Bulad

**Hent Bulad** a zo ur strollad sonerien eus Kerne Uhel.
## Sonerien
* Anne Auffret: kan, telenn
* Lors Dacquay: biolin, saz
* Ronan Le Dissez: fleüt
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Mazhev Arras

**Mazhev Arras** (1290? en Arras – 1352 e Praha) a oa un tisavour, kizeller ha mestr-mañsoner gall. Kentañ tisavour an Iliz-veur Sant Vitus, e Praha, e voe.

## E vuhez
Ne ouezer ket kalz tra diwar-benn e vuhez a-raok m'en em gavje e Praha. Gouzout a reer e kemeras perzh e lez ar Pab en Avignon. Eno eo e kejas gant Charlez IV hag a ginnigas dezhañ lakaat sevel un iliz-veur evit eskob Praha a oa bet lakaet da arc'heskopti. Kregiñ a reas ar chanter e 1344 hag e reas war e dro betek e varv e 1352. E Hradčany en em stalias Mazhev Arras. Adalek 1356 e voe kendalc'het ar chanter gant Peter Parler. 

## Oberennoù
* Iliz-veur Sant Vitus Praha
* Pont Charlez
* steuñv Kêr nevez Praha
* Iliz Itron Varia Týn
* Kastell Karlštejn 

## Notennoù
Hirc'hareg

An **hirc'hareged** zo evned a vev e-kichen an dour hag o deus pavioù hir. Gallout a reont mont en dourioù bas er gwernioù pe war vord ar mor. An darn vrasañ anezhe zo evned tremeniat. Ar sourouc'haned, ar Skaseged, ar C'hwiboned, ar garaned, ar c'herc'heized hag ar morlividi zo hirc'hareged. N'eo ket un takson mat ken. Implijet e vez ar ger-se el levrioù kozh peotramant da zeskrivañ evned dezhe pavioù hir met n'int ket kar an eil re ouzh ar re all abalamour da se.

## Istor
Kozh eo ar rummad-se rak anadiñ a reas e galleg er *Bulletin des sciences de la Société philomatique* de Paris en 1799. 

Carl von Linné, e c'hwec'hvet embannadur *[[Systema Naturæ]]* aziazezas e rummatadur eus an evned war stumm o figos ha ar pavioù. Termeniñ a ra ar *Grallae*, unan eus ar 6 strollad laboused. Ar strolladoù all zo an *Accipitres* da lâret eo al laboused preizh, ar Picidae er ster ledan, an *Anseres* - strollad al laboused tost d'ar gwazi ha d'an houidi - ar *Gallinae* - spesadoù tost d'ar fazaned ha d'ar yer -, hag ar *Passeres*. *Grallae* a dalvez « skasoù » e latin.

## Notennoù