open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emgann Medina de Rioseco

**Emgann Medina de Rioseco**, pe **emgann ar  Moclín**, eo an anv roet d'ur c'hrogad brezel hag a c'hoarvezas d'ar 14 a viz Gouhere 1808 nepell diouzh  Medina de Rioseco, hiziv e proviñs Valladolid,  e-kerzh Brezel Dizalc'hiezh Spagn.  

E penn an arme spagnol e oa daou jeneral : García de la Cuesta ha Joaquín Blake, dirak ar marichal gall Jean-Baptiste Bessières.

Trec'h e voe ar C'hallaoued, ha meneget eo an trec'h-se war bolz-enor Pariz, ma'z eo merket "M. del Rioseco".

## Istor
Goude trec'h an arme c'hall d'an 12 a viz Mezheven en emgann Cabezón ez eas lod eus an arme da gêr Valladolid, dilezet ganti tri devezh war-lerc'h.
Emgann Roliça

**Emgann Roliça**'  zo un emgann hag a c'hoarvezas d'ar 17 a viz Eost 1808 e Roliça e Portugal, e-kerzh Brezel Dizalc'hiezh Spagn, etre un arme saoz ha portugalat renet gant ar jeneral Arthur Wellesley, hag an arme c'hall kaset gant ar jeneral Henri François Delaborde.

## Istor
Kentañ emgann ar Saozon er brezel-se e voe.
Paulus (comes)

**Paulus** a oa ur jeneral ha *comes* roman, breur d'ar jeneral Flavius Orestes, hag eontr d'an impalaer bugel Romulus Augustus. 
Lazhet e voe gant Odovacer e miz Gwengolo 476 ha diskaret e voe an impalaer Romulus Augustus.
Emgann an Alre

Meur a emgann e Breizh zo anvet **Emgann an Alre**:

*Emgann an Alre (1364)
*Emgann an Alre (1795)
*Emgann an Alre (1815)
Emgann an Alre (1815)

**Emgann an Alre** zo un emgann e Breizh d'an 21 a viz Mezheven 1815, da vare chouanerezh 1815. Trec'h e voe arme an impalaer gall war ar chouaned ha kemer a reas kêr An Alre.
Heliornis

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1791 gant an naturour gall Pierre Joseph Bonnaterre (*ca* 1752-1804).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Heliornis fulica]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Podica

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Podica senegalensis]]*, pevar isspesad (*Podica senegalensis camerunensis*, *P. s. petersii*, *P. s. *'senegalensis**' ha *P. s. somereni*) dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Discworld

**Discworld** zo ur bed ijinet gant Terry Pratchett. Ennañ ez eus ur blanedenn blat douget gant pevar olifant en o sav war ur vaot bras-meurbet.

## Levrioù
* *The Colour of Magic* (1983)
* *The Light Fantastic* (1986)
* *Equal Rites* (1987)
* *Mort* (1987)
* *Sourcery* (1988)
* *Wyrd Sisters* (1988)
* *Pyramids* (1989)
* *Guards! Guards!* (1989)
* *Eric* (1990)
* *Moving Pictures* (1990)
* *Reaper Man* (1991)
* *Witches Abroad* (1991)
* *Small Gods* (1992)
* *Lords and Ladies* (1992)
* *Men at Arms* (1993)
* *Soul Music* (1994)
* *Interesting Times* (1994)
* *Maskerade* (1995)
* *Feet of Clay* (1996)
* *Hogfather* (1996)
* *Jingo* (1997)
* *The Last Continent* (1998)
* *Carpe Jugulum* (1998)
* *The Fifth Elephant* (1999)
* *The Truth* (2000)
* *Thief of Time* (2001)
* *The Last Hero* (2001)
* *The Amazing Maurice and His Educated Rodents* (2001)
* *Night Watch* (2002)
* *The Wee Free Men* (2003)
* *Monstrous Regiment* (2003)
* *A Hat Full of Sky* (2004)
* *Going Postal* (2004)
* *Thud!* (2005)
* *Wintersmith* (2006)
* *Making Money* (2007)
* *Unseen Academicals* (2009)
* *I Shall Wear Midnight* (2010)
* *Snuff* (2011)
* *Raising Steam* (2013)
* *The Shepherd's Crown* (2015)

## Daveoù
Bellovesos

**Bellovesos** a oa ur pennbrezel galian er VI kantved kent JK, meneget e anv en Istor Roma gant Titus Livius, hag en dije kaset e bobl da chom da hanternoz Italia. Ur roue mojennel a vije anezhañ.

Er VI kantved kent JK edo ar roue Ambigatos o ren war ar bobl gelt anvet Bituriged, a oa meur a bobl all stag outo. Dre ma kreske ar pobloù-se e rankjont mont da glask douaroù all. Daou niz ar roue a yeas da glask, Segovesos ha Bellovesos.
Emgann Pavia (476)

En **emgann Pavia ** pe **seziz Pavia ** e 476, e oa ar jeneral roman Flavius Orestes, tad an impalaer Romulus Augustus, o tifenn kêr dirak arme ar jeneral Odovacer. 

Odovacer a gemeras Pavia, hag a lazhas Orestes. Un toullad mizioù goude ar seziz e tiskaras Romulus, diwezhañ impalaer ar C'hornôg, hag e kasas da Gergustentin an arouezioù impalaerel. Ne fellas ket dezhañ bezañ kenimpalaer, kemer a reas an anv a *rex gentium*, da lavarout eo Roue Italia, a voe anavezet gant Zenon, impalaer roman ar reter.
Penang

**Penang** zo
* un enezenn: Enez Penang
* ur stad: Stad Penang

*Pont Penang zo etre an douar-bras hag an enez.
Loaven

**Enez Loaven**, pe **Loaven** nemetken, zo un enezenn brevez war aod reter kumun Plougouskant, e Bro-Dreger hag en Aodoù-an-Arvor. 

Ur chapelig zo warni, gouestlet da santez Elibouban, mamm sant Koneri. Ur chapel vihan eo, kouezhet en he foull e dibenn an  hag adsavet diwezhatoc'h. Pardon santez Elibouban a vez ur wech ar bloaz, e fin miz Gouere. Mont a ra ar birc'hirined eus chapel sant Koneri e bourk Plougouskant betek chapel ar santez en enez Loaven.

## Notennoù ha daveoù
Nieul-le-Dolent

**Nieul-le-Dolent** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790; lakaet e voe e Kanton Poiroux da gentañ, lakaet e voe e Kanton La Mothe-Achard e 1801. E Bann Les Sables-d'Olonne e oa. Lakaet e voe kumun Nieul-le-Dolent  en Arondisamant Les Sables-d’Olonne bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 72 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,12% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur  milour d’ar 4 a viz Gwengolo 1961 en Oum Toub (departamant Constantine), serjant  e oa en 43 B.I.Ma (B.I.Ma Bataillon d'Infanterie de Marine).
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de la Burcerie.jpg|Ar c’hastell.

* Kastell La Burcerie, .

003 Nieul-le-Dolent( 85430).JPG
005 Nieul-le-Dolent ( 85430 ).JPG
008 Nieul-le-Dolent ( 85430 ).JPG

* Iliz katolik *Sant Pêr*.

004 Nieul-le-Dolent ( 85430 ).JPG

* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. D’ar 7 a viz Eost 1921 e voe votet gant kuzul ar gumun e sevel ur sammad 6 000 Lur evit e sevel; dioueliet e voe d’an 1 a viz Here 1922.
* Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Tud
## Daveoù ha notennoù
FK Jonava

**Futbolo Klubas Jonava** zo ur c’hlub mell-droad krouet e 1991 eus kêr Jonava, e Lituania.

## Sportva
C'hoari a reont e sportva *Jonavos miesto centrinis stadionas*, digoret e 1946, gant 2 000 plas.

## Titloù
* **Kampionad [[Lituania]]:** 
:: Pirma lyga (D1) : 1992-93, 1998-99, 2012, 2015
* **Kib mell-droad Lituania** (LFF taurė)
::
* **[[Supertaurė]]:**
::

## Stadegoù (2000.–...)
{|
|-valign="top"
|-
|

{|
|-valign="top"
|-
|

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar c'hlub 
* FK Jonava: toplyga.lt
* FK Jonava: Soccerway
* Globalsportsarchive
1905 e Breizh

## Darvoudoù
*19 Du : peñse an *Hilda* dirak aod Sant-Maloù ; 120 den zo beuzet.

## Sevenadur
*Genver : kentañ niverenn ar gelaouenn ''Dihunamb', savet gant Andrev Mellag ha Loeiz Herrieu.
*10 Gwengolo : kentañ Gouel ar Rouedoù Glas e Konk-Kerne, evit sikour labourerien ar friturioù sardin.
*12 Gwengolo : krouidigezh kevredigezh ar Bleun-Brug, gant Yann-Vari Perrot.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1905|Ganedigezhioù 1905]]
*Auguste Boncors, skrivagner gallek
*Añjela Duval, skrivagnerez vrezhonek
*Fañch Fave, marc'hhouarner
*Henri Fréville, politiker
*François Méheut, kizeller ha livour
*Pêr Peron, livour ha tresour
*Tal-Coat, livour

## [[:Rummad:Marvioù 1905|Marvioù 1905]]
*Jules Arnous de Rivière, c'hoarier echedoù
*Yann-Vari Deguignet, skrivagner gallek ha brezhonek
*Amédée Guillotin de Corson, beleg ha istorour
*Jules Verne, skrivagner gallek

__NOTOC__
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 e 2000

**Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2000** a voe 54 koulzad Formulenn 1. 17 redadeg a voe redet etre miz Meurzh ha miz Here ha gant Michael Schumacher e oa aet ar maout evit ar vlenierien ha gant Scuderia Ferrari e oa aet ar maout evit ar saverien.

## Blenierien ha saverien

† An holl gefluskerioù a oa 3.0 litrad, V10.

## Prizioù Bras 2000

## Renkadur
D'ar c'hwec'h blenier erruet da gentañ e veze roet poentoù, diouzh an diazez da heul :

### Blenierien

**Notes:**
* † – Ne oa ket echu ar redadeg gant ar blenier, met renket e oa bet dre ma oa bet graet ouzhpenn 90% eus hirder ar redadeg.

### Saverien

**Notes:**
* † – Ne oa ket echu ar redadeg gant ar blenier, met renket e oa bet dre ma oa bet graet ouzhpenn 90% eus hirder ar redadeg.

## Gwelet ivez
Combat Breton

**Combat Breton**, krouet e Sant-Brieg e 1975, a oa ur gelaouenn bolitikel e galleg.

E 2004 ez eas da get.

Adkemeret e voe an anv-se ivez gant ar strollad Emgann evit e gelaouenn viziek er bloavezhioù 1990.

## Liamm diavaez
*IDBE
Priz Bras kirri Emilia-Romagna

**Priz Bras Emilia-Romagna** zo ur redadeg kirri dalc'het abaoe  e-kerzh kevezadeg bed ar Formulenn 1. Aozet e oa bet evit ar wezh kentañ e-lec'h Prizioù Bras nullet abalamour d'ar bedreuziad COVID-19, war Autodromo Enzo e Dino Ferrari, a reer alies Imola anezhañ diwar ar gêriadenn nepell. Eno e oa bet aozet Priz bras Italia e  ha Priz Bras San Marino etre  ha .

## Roll al loreidi

### Blenierien

### Skipailhoù

## Liammoù diavaez
Acanthisitta

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1842 gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : *[[Acanthisitta chloris]]*, daou isspesad (*Acanthisitta chloris *'chloris**' hag *A. c. granti*) dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Alexandru Ioan Cuza

**Alexandru Ioan Cuza** (distaget []), pe **Alexandru Ioan I** (20 Meurzh 1820 – 15 Mae 1873) eo ar priñs kentañ a renas war Priñselezhioù Roumania pa voe dilennet e penn priñselezh Moldavia d'ar 5 a viz Genver 1859 hag e penn priñselezh Valakia d'ar 24 a viz Genver 1859. Evel-se e voe unanet an div stadig. Da-heul e anvadur e penn an div briñselezh e roas lañs da bolitikerezhioù evit modernaat ar gevredigezh hag aozadur  ar gouarnamant. 

Evel penn an div briñselezh e klaskas lakaat an Impalaeriezh otoman da anavezout unvaniezh Moldavia ha Valakia ha klask a reas ivez unvaniñ an div stad d'ober ur vro hepken. E 1862 e voe kemeret gant an div briñselezh an anv nevez *Priñselezhioù Unanet Roumania*, gant ur gêr-benn (Bukarest), ur parlamant hag ur gouarnamant hepken.

A-enep politikerezhioù Alexandru Ioan Cuza e savas kalz a dud, anezho mirourien pe er c'hontrol frankizourien. D'an 22 a viz C'hwevrer 1866 e rankas dilezel e garg ha kuitaat ar vro. Tremen a reas ar peurrest eus e vuhez en harlu e Pariz, Vienna ha Wiesbaden, asambles gant e wreg hag e zaou vab. Mervel a reas e Heidelberg e 1873.
Emgann an Ticino

**Emgann an Ticino** a c'hoarvezas e 600 kent JK, e kember an Ticino hag ar Po, e-lec'h ma voe savet kêr Pavia. Emgann a voe  etre ar Gelted kaset gant Bellovesos hag an Etrusked. 

## Droukvesk
Arabat droukveskañ an emgann-se hag an hini a c'hoarvezas e 218 kent JK er memes ardremez etre Hannibal Barca hag an arme roman e-kerzh ar brezel punek.
Saint-Julien-des-Landes

**Saint-Julien-des-Landes** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790; lakaet e voe e Kanton La Mothe-Achard. E Bann Les Sables-d'Olonne e oa. Lakaet e voe kumun  Saint-Julien-des-Landes en Arondisamant Les Sables-d’Olonne bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 44 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,40% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.

## Monumantoù ha traoù heverk

Château de la Bassetière.png|Kastell La Bassetière.

* Kastell La Bassetière. 
* Kastell La Garangeoire.
* Kastell La Forêt.
* Lenn Le Jaunay.
* Iliz katolik * Sant Sulian *.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.  
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Tud bet ganet ha marvet eno

Edouard, Jean-Baptiste, Henri Morisson de La Bassetière.jpg

* Edouard Morisson de La Bassetière, 1825-1885, kuzulier jeneral ha depute.
* Louis Morisson de La Bassetière, mab da Edouard Morisson de La Bassetière, 1857-1941, kuzulier jeneral ha depute.
## Daveoù ha notennoù
Jean Lassalle

**Jean Lassalle**, ganet d’an  e Lourdios-Ichère (Pireneoù-Atlantel), zo ur politikour gall.

Div wech e oa bet danvez prezidant. E 2017 ez eas 1,21% eus ar mouezhioù eztaolet gantañ hag e 2022 ez eas 3,13% eus ar mouezhioù eztaolet gantañ.

En eil tro an dilennadeg 2022 e embannas e oa chomet hep votiñ. Abalamour da se e voe nullet an holl zisoc’hoù en e gumun.

## Daveoù
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 e 2010

**Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2010** a oa 64 bloavezh Formulenn 1. 19 redadeg a oa bet redet etre miz Meurzh ha miz Du. Gant Sebastian Vettel e oa aet ar maout evit ar vlenierien ha gant Red Bull-Renault e oa aet ar maout evit ar saverien.

## Blenierien ha saverien

## Prizioù Bras 2010

## Renkadur
Poentoù a oa roet d'an dek blenier kentañ.

### Blenierien

### Saverien

## Gwelet ivez
Kenteliou euz ann aviel

**Kenteliou euz ann aviel a vez kanet pe lennet enn oferenn d'ar zuliou ha d'ar goueliou brasa epad ar bloaz**  zo ul levr brezhonek troet gant Yann-Vari Nikolaz diwar *Les Évangiles des dimanches et fêtes* hag embannet e 1898 e Kemper gant Arsène de Kerangal.
Ticino (stêr)

An **Ticino** (*Tessin* en alamaneg ha galleg, *Ticìn*, *Tisín*, *Tesìn*, *Tsei* pe *Tzìch* e lombardeg ha  piemonteg) zo ur  stêr eus Suis hag Italia, 248 km hed dezhi, adstêr d'ar Po.
Mapouched

Ar **Mapouched** (mapoudoungouneg : *Mapuche*) zo ur bobl henvroidi hag a vev e Patagonia, e su Chile hag e mervent Arc'hantina.
Mark Zuckerberg

**Mark Elliot Zuckerberg**, ganet d’ar , zo un embreger stadunanat, diazezer ar rouedad sokial Facebook.

## Buhez

Pa oa 12 vloaz e teskas programmiñ e BASIC. Aozañ a reas meziantoù e-pad e yaouankiz. Mont a reas da studiañ e skol-veur Harvard, hag eno ec'h embannas stumm kentañ Facebook a-raok dilojañ da bPalo Alto, er Silicon Valley.

## Daveoù
Milan Rastislav Štefánik

**Milan Rastislav Štefánik** (Košariská, 21 Gouere 1880 — Ivanka pri Dunaji, 4 Mae 1919) a oa ur politiker, diplomat, nijer ha steredoniour slovak hag a voe jeneral en aerlu Bro-C'hall e-pad ar Brezel Bed Kentañ. Kemeret en doa perzh e krouidigezh Tchekoslovakia. Etre an 28 a viz Here 1918 hag ar 4 a viz Mae 1919 e voe ministr ar Brezel e Kentañ Republik Tchekoslovakia. 

Dre obererezh ar bolitikerien tchek harluet Tomáš Masaryk hag Edvard Beneš hag ar Slovak Štefánik e voe anavezet gouarnamant da c’hortoz Tchekoslovakia gant stadoù an Emglev tridoubl a-raok ma vije bet embannet dizalc’hiezh ar vro-se en douaroù kontrollet gant Aostria-Hungaria.

E-kreiz 1915 e oa bet bodet Beneš ha Štefánik gant Masaryk e Pariz ha deuet e oant a-benn da sachañ pennoù bras Bro-C’hall d’o zu ha d'o lakaat da soñjal ne oa tu ebet da lakaat sistem politikel Aostria-Hungaria da gemm na da anavezout gwirioù broadel ar pobloù slav. Kregiñ a rejont neuze da stourm evit ur stad dizalc’h en un Europa ma vefe doujet da wir an holl bobloù d’en em ren o-unan. E 1916 e voe savet gant an tri anezho Kuzul broadel Tchekoslovakia, evit kenurzhiañ oberoù an holl re a stourme ouzh impalaeriezh Aostria-Hungaria, e darempred gant pennadurezhioù an Emglev tridoubl. Mont a reas Štefánik e-barzh aerlu Bro-C’hall e 1915 ha buan-tre e krogas da sevel un arme emouestlidi tchek ha slovak, e Bro-C’hall da gentañ hag e broioù all da c’houde, da stourm ouzh impalaeriezh Habsburg. Mervel a reas en ur gwallzarvoud nijerez, e-kichen Bratislava, pa oa bet galvet da vont da stad nevez Tchekoslovakia. 

Aerborzh Bratislava zo bet roet anv Štefánik dezhañ.
Caloperdix

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1861 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Caloperdix oculeus]]*, tri isspesad (*Caloperdix oculeus borneensis*, *C. o. ocellatus* ha *C. o. *'oculeus**') dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Rollulus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1791 gant an naturour gall Pierre Joseph Bonnaterre (*ca* 1752-1804).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad fazaned er genad-mañ : *[[Rollulus rouloul]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Sainte-Flaive-des-Loups

**Sainte-Flaive-des-Loups** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton La Mothe-Achard. E Bann Les Sables-d'Olonne e oa. Lakaet e voe kumun   Sainte-Flaive-des-Loups en Arondisamant Les Sables-d’Olonne bet krouet e 1800.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 90 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,62% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 2 a viz Gouhere 1962 e Wahrān.

## Monumantoù ha traoù heverk

Église Sainte-Flaive de Sainte-Flaive-des-Loups (vue 1, Éduarel, 8 mai 2017).jpg

* Iliz katolik *Sainte Flaive*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.  
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Lerwa

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Lerwa lerwa]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Joachim du Bellay

**Joachim du Bellay**, pe **Joachim Du Bellay** (Liré en Anjev, war-dro 1522 – Pariz, 1añ a viz Genver 1560) a oa ur barzh gall.

Gant Pierre de Ronsard e savas ar Pléiade, ur strollad barzhed c'hallek ; e 1549 e skrivas *[[La Défense et illustration de la langue française|La Deffence et Illustration de la Langue Francoyse]]*, a oa manifesto ar strollad.

E bennoberenn eo *[[Les Regrets]]*, un dastumad sonedennoù savet da-geñver ur veaj da Roma etre 1553 ha 1557. *[[Heureux qui, comme Ulysse, a fait un beau voyage]]* eo e varzhoneg brudetañ.

## Daveoù
Priz Bras kirri Bahrain

**Priz Bras Bahrain** (arabeg : جائزة البحرين الكبرى) zo ur redadeg Formulenn 1 aozet e Bahrein abaoe , bep bloaz war-bouez e . Ar Priz Bras kentañ dalc'het er Reter-Kreiz eo. Peder gwezh e oa bet redadeg kentañ ar bloaz, oc'h eskemm he flas gant Priz Bras Aostralia e  pa oa bet daleet redadeg Aostralia abalamour da C'hoarioù ar C'hommonwealth, e , hag implijet ar bloaz-se stumm hir an droiad da lidañ 60 kevezadeg ar Formulenn 1, e  pa oa bet nullet Priz Bras Aostralia abalamour d'ar bedreuziad COVID-19 hag e  da chom hep beajiñ etre esaeoù rak-koulzad a oa bet dalc'het e Barhein. Abaoe  e vez redet diouzh noz.

E  e oa bet nullet ar redadeg abalamour d'ar manifestadegoù a-enep ar gouarnamant. Distroet e oa e  daoust ma oa tamallet d'ar vro chom hep doujañ da wirioù an dud.

## Roll al loreidi

### Blenierien

### Saverien

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar Priz Bras
Priz Bras kirri Arabia Saoudat

**Priz Bras Arabia Saoudat** (arabeg: جائزة السعودية الكبرى) zo ur redadeg Formulenn 1 dalc'het en Arabia Saoudat abaoe , ha redet war droiad Jeddah. Ur redadeg diouzh noz eo. Tamallet e oa bet d'ar Formulenn 1 mont da Arabia Saoudat daoust d'ar c'hudennoù gwirioù an dud, ouzhpenn d'ar c'hudennoù e-keñver an en-dro, gant ur pempvet redadeg diouzh noz ha war un droiad savet a-ratozh evit tri bloaz hepken a-raok mont d'undtroiad all.

## Roll al loreidi

## Liammoù diavaez
Penaos karet Jezus-Krist

**Penaos karet Jezus-Krist** zo ul levr brezhonek embannet e 1900 e Kemper.
Bez' ez eo un droidigezh gant Gab Milin diwar *[[Pratica di amar Gesù Cristo]]*,  ul levr italianek savet gant an eskob ha sant italian  Alfonso Maria de' Liguori e 1768.

## Liamm diavaez
* Wikimammenn
Alfonso Maria de' Liguori

**Alfonso Maria de' Liguori** (27 a viz Gwengolo 1696 e Naplez – 1 a viz Eost 1787 e Nocera dei Pagani) a oa un eskob katolik ha sonaozour italian. Sevel a reas an aozadur Kenvreuriezh an dasorc'her santel-kenañ ha skrivañ levrioù relijiel ha kanennoù. E 1816 e voe anvet da wenvidig hag e 1839 da sant.

Unan eus e oberennoù zo bet lakaet e brezhoneg gant Guillaume Le Lez : *Faeçon da garet Jesus-Christ, dre ar gomportamant pe an oeuvrou*, embannet e 1842. Gant Gab Milin e oA bet troet ivez : *[[Penaos karet Jezus-Krist]]*, embannet e 1900.
Priz Bras kirri Miami

**Priz Bras Miami** a vezo ur redadeg Formulenn 1 raktreset da vezañ redet e-kerzh ar gevezadeg 2022. Ur gevrat 10 vloaz a oa bet sinet da lakaat ar Formulenn 1 da redek war Kirriva etrevroadel Miami, savet a-ratozh tro-dro d'ar stadiom Hard Rock.

## Roll al loreidi
Alfonso Maria

**Alfonso Maria**, en italianeg, pe **Alfonso María** e spagnoleg, zo un anv-bihan kevrennek, savet diwar Alfonso ha Maria, hag anv meur a zen.

#### 
* Alfonso Maria Fusco ( 1839 – 1910), beleg 
* Alfonso Maria de' Liguori, eskob ha sant
* Alfonso Maria Giuseppe Alberto di Borbone-Due Sicilie (Caserta, 28 Meurzh 1841 – Cannes, 26 Mae 1934), kont  Caserta,
* Alfonso Maria Di Nola

#### 
*Alfonso María de Borbón y Pintó, nobl hag ofiser
*Alfonso María Buteler, eskob en Arc'hantina

## Pennadoù kar
*Alfonso
*Maria
*María
Kib

Ur **gib** zo ul lestr bras,  e stumm ur werenn vras, un troad dezhañ atav, hir pe verr, daouzorn a bep tu aliezik, e metal prizius peurvuiañ. 

Ma servij da evañ evel ur werenn, e vez roet ivez da c'hounideien kenstrivadegoù sportel pe tournamantoù, evel re ar rugbi, ar vell-droad ha re all.

## Kiboù er Ragistor hag en Henamzer

File:Longshan eggshell thin cup.jpg|Kib du eus sevenadur Longshan, 2900-1900 kent an oadvezh boutin. Skol-veur Beijin
file:Prehistoric Times of Bohemia, Moravia and Slovakia - NM Prague 18.JPG| Kib eus Oadvezh an Arem – Mirdi broadel Praha.
file:Kylix euerdiges.jpg|Kiliks gant dremmoù ruz, diwar zorn Livour Euergides, war-dro  -500, British Museum
file:MMA etruscan cup 3.jpg|Kib etrusk.


## Pennadoù kar
*bolenn
*gob
*guampa 
*gwerenn (lestr)
*kalir
*krater
*tas
Nanometr

**An nanometr** (arouez SI : **nm**) zo un unanenn hed  eus ar reizhad metrek, hag a dalvez 0.000000001 metr.  Un nanometr a c'hall bezañ skrivet evel 1×10−9 m. 1 nm = 10−3 µm = 10–6 mm = 10–9 m.

Savet eo e anv diwar ar rakger *nano-* (eus an henc'hresianeg νάνος, *nanos*, "korr") ha *metr*, anv an unanenn muzuliañ (eus an henc'hresianeg μέτρον, *metrοn*, "unanenn muzuliañ").

Alies e vez implijet an nanometr da reiñ muzulioù e skeul an atom : treuzkiz un atomenn heliom, da skouer, zo war-dro 0.06&nbsp;nm, hag hini ur ribozom zo war-dro 20&nbsp;nm. Implijet e vez an nanometr da reiñ hirder gwagenn ar skinoù tredanwarellek tost da lodenn welus ar spektr tredanwarellek : ar gouloù a c'haller gwelet a ya eus 400 da  700&nbsp;nm. An angström, a dalvez 0.1&nbsp;nm, a veze implijet a-raok evit ar muzulioù-se.

Abaoe fin ar bloavezhioù 1980 eo bet implijet ivez da zeskrivañ ment pezhioù zo, evel ar skoulmoù hanterc'honduer 32 nm ha 22 nm, e rummadoù eus follennoù hent an ITRS, en industriezh an hanterc'honduerioù

## Daveoù
Bob McGrath

**Robert Emmet McGrath**, anavezet evel **Bob McGrath**, ganet d'an 13 a viz Mezheven 1932 en Ottawa, en Illinois hag aet da Anaon d'an 22 a viz Kerzu 2022, a oa ur c'haner hag aktor stadunanat. Kemeret en deus perzh en abadenn skinwel evit ar vugale *[[Sesame Street]]*.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Priz Bras kirri Singapour

**Priz Bras Singapour** zo ur redadeg Formulenn 1 a zo perzh eus ar gevezadeg bed. Redet eo war troiad Marina Bay e kêr Singapour. Ar redadeg kentañ redet diouzh noz an hini eo.

## Roll al loreidi
*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

### Blenierien
*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

### Saverien
*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

## Cheñchamantoù en droiad

Restr:Singapore street circuit v2.svg|Troiad orin (2008–2012)
Restr:Singapore street circuit v3.svg|Troiad kemmet, tennet ar chikan "Talienn Singapour" (2013–2014)
Restr:Marina bay circuit.svg|Troiad kemmet e virajoù 11–13 (2015–2017)
Restr:Marina bay circuit.svg|Troiad a-vremañ, gant kemmoù e virajoù 16–17(2018–present)


## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Filippo Strozzi an Henañ

**Filippo Strozzi il Vecchio** (1428-1491) a oa un arc'hantour hag ur politiker italian e Firenze en eil hanterenn ar .
Barbara Torelli

**Barbara Torelli** (Montechiarugolo, ~1475 – Bologna, goude ar 7 a viz Du 1533) a oa un Italianez eus an noblañs izel en Emilia.

Merc'h e oa da  Marsilio Torelli ha Paola Secco. He zad Marsilio en devoa dilezet e garg en Iliz e 1462, pa oa beuzet e vreur henañ Marcantonio Torelli en ul lenn, hag aet e oa da servij an Tiegezh Sforza :  evito e rae war-dro douar Montechiarugolo.
He mamm a oa merc'h da Francesco Secco (Caravaggio, 1423 - Vicopisano, 1496), kabiten a vrezel, a oa dimezet e 1451 da Gaterina Gonzaga, bastardez da varkiz Mantova, Ludovico III Gonzaga ; dre-se e oa Barbara kar da renerien Mantova.

## Eured kentañ : Ercole Bentivoglio

Dimeziñ a reas Barbara d'ar brezelour Ercole Bentivoglio (1459-1507), c'hwezek vloaz koshoc'h egeti.
Hennezh a oa mab da Sante, ha da Ginevra Sforza. E dad a oa aotrou kêr Bologna, e vamm a oa ur verc'h vastard da Alessandro Sforza, aotrou Pesaro.
Ercole a oa ivez niz da dad-kozh Barbara, Francesco Secco, kabiten en arme Firenze, a vrezelas a-enep Genova. Bugale o doe, met ne voe ket ur briedelezh eürus.

E Pisa e oant o chom adal fin 1491 betek deroù 1494. Er bloavezhioù-se eo e voe ganet o div verc'h, Costanza ha Ginevra. E 1494 ez eas Bentivoglio d'ober brezel da gêr Bisa. En hañvezh 1500 ez eas Barbara da chom da Fermo, en ur palez prestet d'he fried, hag a oa e-keit-se o servij Stadoù ar Pab. Eno e c'hoarvezas ar reuz a lakaas fin d'ur briedelezh ha ne oa ket bet eürus nepred. Kavout a reas Bentivoglio e oa bet ur mevel o laerezh, ha hennezh, evit bezañ didamallet, a lavaras edo e vestrez o klask kontammañ he fried tra ma oa o toganiñ he fried gant ur c'henvreur brezelour.

## Eil eured : Ercole Strozzi
Daremprediñ a reas lezioù dugelezh Mantova ha dugelezh Ferrara, ma anavezas Isabella d'Este, Lucrezia Borgia hag ar barzh Ercole Strozzi, a voe hec'h eil pried. Lazhet e voe Ercole e 1508 e Ferrara. 

## Ur sonedenn lakaaet war anv B. Torelli
Goude ma ne oa ket barzhez e vez lakaet ur sonedenn war he c'hont, savet en eñvor d'he fried drouklazhet, ur pezh hag a voe meulet en hec'h amzer
.
Spenta è d'Amor la face, il dardo è rotto,
e l'arco e la faretra e ogni sua possa,
poi che ha Morte crudel la pianta scossa,
a la cui ombra cheta io dormia sotto.

Deh perché non poss'io la breve fossa
seco entrar, dove l'ha il destin condotto,
colui che appena cinque giorni e otto
Amor legò pria de la gran percossa?

Vorrei col foco mio quel freddo ghiaccio
intepidire, e rimpastar col pianto
la polve, e ravvivarla a nuova vita:

e vorrei poscia, baldanzosa e ardita,
mostrarlo a lui, che ruppe il caro laccio,
e dirgli: - Amor, mostro crudel, può tanto

## Notennoù
Priz Bras kirri ar Stadoù-Unanet

**Priz Bras ar Stadoù-Unanet** (saozneg : *United States Grand Prix*) a zo ur redadeg kirri aozet evit ar wezh kentañ e Priz Bras kirri ar Stadoù-Unanet 1908 dindan an anv **American Grand Prize**. Deuet eo da vezañ perzh eus kevezadeg bed ar Formulenn 1. Goude  e oa bet aozet 50 gwezh e dek lec'h disheñvel. Abaoe  e reder bep bloaz e Troiad an Amerikaoù en Austin, Texas, war-bouez e  pa oa bet nullet ar redadeg abalamour d'ar bedreuziad COVID-19.

## Roll al loreidi

*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

### Blenierien
*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

### Saverien
*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

## Liammoù diavaez

* Circuit of The Americas
Ercole Bentivoglio (condottiero)

**Ercole Bentivoglio** (1459-1507) a oa *[[condottiero]]*, da lavarout eo brezelour italian, er .
Mab e oa  da Sante Bentivoglio, a oa aotrou Bologna d'ar poent, ha da Ginevra Sforza, merc'h vastard da Alessandro Sforza, aotrou Pesaro. Da dri bloaz e voe kaset Ercole pell diouzh Bologna, da Firenze, evit bezañ savet en tiegezh Medici, hag eno e oa pa varvas e dad  er brezel, e 1463. Ne oa Ercole nemet pevar bloaz. 

E 1464 ec'h addimezas e vamm da Giovanni Bentivoglio, ur c'henderv d'he fried marv, hag a oa serc'heg dezhi abaoe meur a vloaz, ha hennezh a voe lakaet e penn Bologna gant ar Medici.

Adal e 23 bloaz, e 1483 e servijas dindan Lorenzo de' Medici ha kabiten e voe en arme Firenze en emgann Lunigiana a-enep Genova. E 1486, pa voe kemeret  Pietrasanta diwar-goust Republik Genova e voe anvet Ercole da c'houarnour.

D'an 28 a viz Genver 1487 e voe pedet da eured e lezvreur Annibale Bentivoglio, mab da Giovanni ha d'e vamm Ginevra Sforza, gant Lucrezia, bastardez Ercole d'Este, hag eno ivez edo holl bennoù-stad Italia, betek ar pab Inosant VIII.

## Eured
Mont a reas da chom da gêr Pisa adal miz Here 1491, hag eno e euredas da Barbara Torelli (1475-1533), a oa c'hwezek vloaz yaouankoc'h egetañ, anezhi ur verc'h da Marsilio Torelli, kont Montechiarugolo, ha div verc'h o doe, Costanza ha Ginevra. 

## Brezel adarre
Pa voe kaset kuit Piero de' Medici eus Firenze e 1494, e reas ar Republik brezel da Pisa, ha faezhet e voe Bentivoglio gant Lucio Malvezzi war ar  Serchio. Trec'h avat e voe  goude e Cascina,  hag e Bientina e miz Ebrel 1496, war arme Venezia kaset gant Giampaolo Manfrone: en emgann-se e voe lazhet ar c'habiten Francesco Secco hag a oa ivez tad-kozh d'e wreg Barbara.

E 1497 e koumanantas gant kêr Siena, hag e miz Gouhere gant ar pab Alesant VI, a glaske teurel e zorn war ar Marche ha kreskiñ domani Stadoù an Iliz evit e vab Cesare. 

E 1500 ez eas Barbara da chom da Fermo, en ur palez prestet  d'he fried, pa oa Ercole o vrezeliñ en arme ar pab Jul II, dindan ar brezelour meur  Francesco Maria Iañ della Rovere.

E 1501 e tec'has Barbara da Urbino, da di he mamm, rak-aon rak he fried en devoa gourdrouzet he lazhañ.

Mervel a reas Ercole e Mezheven 1507.
Addimeziñ a reas e intañvez d'ar barzh Ercole Strozzi e miz Gwengolo 1507. Mont a reas an teodoù en-dro peogwir e kaved e oa addimezet gwall vuan. 

## Lizher
D'ar 25 a viz C'hwevrer 1506 e skrivas da Machiavelli ul lizher ma ra anv eus «questi tempi tanto infelici» (an amzerioù-mañ ken reuzeudik) evit Italia ha «la mala sorte nostra de questi tempi» (hor gwallchañs en amzerioù-mañ) ha kavout a rae dezhañ e teuje ouzhpenn gwalloù all, ha lavarout a rae esperout e c'hallje  Machiavelli, gant e oberenn a istorour, adpriziañ dirak daoulagad o warlerc'hidi labour ar re o devoa klasket bezañ "ar re o deus "miret enor ha brud Italia".

## Levrlennadur
*  Jacopo Nardi, *Istorie della città di Firenze*, Firenze, Società Editrice delle Storie del Nardi e del Varchi, 1838.
*  Cherubino Ghirardacci, *Della Historia di Bologna parte terza*, Cura di Albano Sorbelli, Bologna, Zanichelli, 1929.
Homo sum: humani nil a me alienum puto

***Homo sum : humani nil a me alienum puto*** ("Un den on : netra denel ne gavan estren din") zo ul lavared latin hag a vez lakaet war gont Terentius (*-184, †-159) en e gomedienn *[[Heautontimorùmenos]]*, e 165 kent JK, ma'z eo lavaret gant Chremes :


CH. **homo sum: humani nil a me alienum puto**.
vel me monere hoc vel percontari puta:
rectumst ego ut faciam; non est te ut deterream. 


Daoust da se e vez lavaret ivez eo diwar zorn Seneca ar Yaouankañ (*-4, †65) en e Lizhiri da Lucilius :

*Natura nos cognatos edidit, cum ex isdem et in eadem gigneret; haec nobis amorem indidit mutuum et sociabiles fecit. Illa aequum iustumque composuit; ex illius constitutione miserius est nocere quam laedi ; ex illius imperio paratae sint iuuandis manus. Ille uersus et in pectore et in ore sit : *'Homo sum, humani nihil a me alienum puto*'. Habeamus ! In commune nati sumus. Societas nostra lapidum fornicationi simillima est, quae, casura nisi in uicem obstarent, hoc ipso sustinetur.* 


Hiriv e servij a-wechoù da ziskouez penaos e tle bezañ emzalc'h an dud : uvelded e-lerc'h lorc'hentez.

Heñvel dra a vez lavaret e yezhoù all e doareoù tostik :
*en alamaneg :  *Ich bin ein Mensch, nichts Menschliches ist mir fremd*;
*en italianeg : *Sono un essere umano, niente di ciò ch'è umano ritengo estraneo a me*;
*e katalaneg : *Sóc home, res del que és humà no m'és indiferent* ;
*e spagnoleg : *Soy un hombre, nada humano me es ajeno*.

## Notennoù
Priz Bras kirri Mec'hiko

**Priz Bras Mec'hiko** (spagnoleg : *Gran Premio de México*) zo ur redadeg kirri a zo perzh eus kevezadeg bed ar Formulenn 1 abaoe . Redet e voe e-maez ar gevezadeg evit ar wezh kentañ e  a-raok bezañ redet e-barzh ar gevezadeg etre  ha  hag etre  ha . E  e oa bet anvet **Priz Bras Kêr Vec'hiko** (spagnoleg : *Gran Premio de la Ciudad de México*) evit abegoù arc'hant.

## Roll al loreidi

*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

### Blenierien
*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

 Trec'h rannet gant Trevor Taylor

### Saverien
*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

## Liammoù diavaez
Climacteris

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1820 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Climacteris affinis]]*
** *C. a. *'affinis*** ha ''superciliosus'',
* ''[[Climacteris erythrops]]'',
* ''[[Climacteris melanurus]]''
** ''C. m. '''melanurus*** ha *wellsi*,
* *[[Climacteris picumnus]]*
** *C. p. melanotus*, ***picumnus*** ha victoriae*,
* *Climacteris rufus''.

## Annezva
O c'havout a reer en Aostralia, seizh (7) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Atrichornithidae

**** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1885 gant ar skiantour stadunanat (a orin norvegat) Leonhard Hess Stejneger (1851-1943).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :

## Genadoù
* *[[Atrichornis]]* - Stejneger, 1885 (2 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Tasmant Kyiv

**Tasmant Kyiv** (ukraineg: Привид Києва, romanekadur: Pryvyd Kyieva, distaget [ˈprɪʋɪd ˈkɪjeʋɐ]) a oa lesanv ur sturier karr-nij brezel mojennel, MiG-29 Fulcrum en dije distrujet c'hwec'h karr-nij brezel rusian a-us da Gyiv e-kerzh an Argadenn war Kyiv d'ar 24 a viz C'hwevrer 2022. Meur a vammenn, evel Servij Surentez Ukraina, o doa embannet e oa bet an tasmant o tistrujañ betek 10 karr-nij enebour d'ar 27 a viz C'hwevrer. A-benn ar fin, mojenn Tasmant Kyiv zo un obererezh propaganda kement hag ur fulenn spi evit Ukrainiz .

D'an 30 a viz Ebrel 2022, pennoù nerzhioù aerlu Ukraina o doa embannet e oa “Tasmant Kyiv ur vojenn dreist-harozel, an dudenn o vezañ bet krouet gant tu Ukraina”. Displeget o devoa ivez ne oa ket un dudenn hiniennel nemetken met ur meskaj eus skeudenn an holl nijerien ukrainat kemmesket.

## Notennoù ha daveennoù
Atrichornis

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1885 gant al loenoniour stadunanat Leonhard Hess Stejneger (1851-1943).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Atrichornis clamosus]]*,
* *[[Atrichornis rufescens]]*
** *A. r. ferrieri* ha ***rufescens***.

## Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Aostralia, daou (2) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Rouantelezh Provañs

**Rouantelezh Provañs**, pe *Reialme de Proensa* e provañseg ar mare, a oa ur rouantelezh en . 

Savet e voe diwar Bourgogn impalaerel, da vare feur-emglem Prüm e 855.
Lerwa lerwa

****** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Lerwa* an hini eo.

Anvet e voe Perdix Lerwa (kentanv) da gentañ-penn (e 1833) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annezva
Bevañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus an Himalaya da greiz Sina.

## Liammoù diavaez
*  '''' el lec'hienn BirdLife International.
*  '''' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Priz Bras kirri Brazil

**Priz Bras Brazil** (portugaleg : *Grande Prêmio do Brasil*) zo ur redadeg kirri a zo perzh eus kevezadeg ar Formulenn 1. Dalc'het eo en Autódromo José Carlos Pace e karter Interlagos e São Paulo. Adalek  e oa bet redet dindan an anv **Priz Bras São Paulo** (portugaleg : *Grande Prêmio de São Paulo*) dre abegoù arc'hant.

## Roll al loreidi

*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

### Blenierien
*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

### Saverien
*Ur foñs roz a ziskouez ur redadeg ne oa ket perzh eus Kevezadeg bed ar Formulenn 1.*

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar Priz Bras
Cormobates

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1922 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Cormobates leucophaea]]*
** *C. l. grisescens*, ***leucophaea***, *intermedia*, *metastasis* ha *minor*,
* *[[Cormobates placens]]*
** *C. p. meridionalis* ha ***placens***.

## Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Aostralia (*C. leucophaea*) ha Ginea Nevez (*C. placens*), seizh (7) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Helen Shapiro

**Helen Kate Shapiro** (ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1946) zo ur ganerez hag un aktourez saoz. Er bloavezhioù 1960 e rae berzh ken e rae. E 1961 en em gavas e barr ar gwerzhioù pladennoù gant *You Don't Know* ha *Walkin' Back to Happiness*, pa ne oa nemet 14 vloaz. E 1963 e reas un droiad er vro gant The Beatles.
Academy Award

An **Academy Awards** pe **Oskar** zo ur priz stadunanat roet bep bloaz gant Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Fiñvskeudenniñ ‎e Beverly Hills (Kalifornia), SUA. Ar pal a zo enoriñ un dreistelezh arzel pe teknikel en industrielezh ar filmoù. An Academy Awards a vez gwelet evel ar priz enorusañ en industrielezh an dudi er Stadoù-Unanet Amerika kement ha dre ar bed. Delwenn an Oskar a zo ur marc'heg doare Art Deco.

Ar rummadoù brudetañ a vez roet e-kerzh un abadenn skignet war ar skinwel en Hollywood e miz C'hwevrer pe Meurzh. Al lid koshañ eo dre ar bed a-fed enorioù dudi.
Nanoteknologiezh

An **nanoskiantoù** ha **nanoteknologiezhoù** (eus an  henc'hresianeg νάνος, « korr »), pe NST, a c'hall bezañ termenet evel hollad ar studiadennoù hag an doareoù da sevel ha da vaneañ frammoù (fizikel, kimiek pe biologek), stignadurioù ha reizhadoù danvezel e skeul an nanometr (nm), da lâret eo e renk braster an hed etre div atomenn.

Anavezet eo bet an nanodanvezioù evel danvezioù pistrius evit gwiadoù an Den hag ar c'helloù gounezet in vitro. Studiañ a ra an nanopistrioniezh ar riskloù evit an endro hag ar yec'hed liammet ouzh an nanoteknologiezh. 

Meur a viliard a zollaroù a vez postet evit an enklask hag evit diorren an nanoteknologiezhioù. Europa he deus roet 1,3 miliard euro e-pad ar prantad 2002-2006 ha 3,5 miliards euro e-doug ar prantad 2007-2013. E deroù ar bloavezhioù 2000, lod a ziougane e c'hallfe tizhout ar marc'had bloaziek er bed war-dro 1000 miliard a zollaroù amerikan adalek 2015 (hervez *[[National Science Foundation]]* e 2001), ha betek 3000 miliard a zollaroù (hervez *Lux Research Inc* e 2008).

=Notennoù=
Juan Hidalgo de Polanco

**Juan Hidalgo de Polanco** (1614-1685) a oa un telennour ha sonaozour spagnol, en doare barok, a savas ar c'hoarigan spagnol hag ar zarzuela.
Marcantonio Torelli

**Marcantonio Torelli** (Guastalla, ... – Eost 1462) a oa kont Montechiarugolo.

Mab e oa da Cristoforo Iañ Torelli ha Taddea Pio. E dad a oa kont Guastalla ha Montechiarugolo.

Mervel a reas p'edo o tistreiñ eus ar brezel e Naplez : e miz Eost 1462 e c'hoantaas kouronkañ en ul lenn en Abruzzo, ken tomm e oa an amzer. Ne soñjas ket tennañ e harnez-brezel ha beuzet e voe.
 
Dre ma oa dizimez ha divugel ez eas e vadoù gant e vreur Marsilio Torelli.
Ithaginis

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Ithaginis cruentus]]*, daouzek isspesad (*Ithaginis cruentus affinis*, *I. c. beicki*, *berezowskii*, *clarkei*, ***cruentus***, *geoffroyi*, *kuseri*, *marionae*, *michaelis*, *rocki*, *sinensis* ha *tibetanus*) dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
L'Île-d'Olonne

**L'Île-d'Olonne** a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall .
## Douaroniezh
## Dezougen

Gare de l'Île-d'Olonne.JPG

* An ti-gar, serret.
## Armerzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ; lakaet e voe e Kanton Olonne da gentañ hag e Kanton Les Sables-d’Olonne e 1801. E Bann Les Sables-d'Olonne e oa. Lakaet e voe kumun L'Île-d'Olonne en Arondisamant Les Sables-d’Olonne bet krouet e 1800 .
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 56 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 6,00% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: mervel a reas daou vilour eus ar gumun en Tonkin er Viet-Nam, unan d’ar 26 a viz Gouhere 1949 en ospital en Hanoi, serjant e oa en RICM, egile d’ar 25 a viz Even 1952 en ospital en Haiphong, pennserjant e oa en 32 BMTS (Bataillon de Marche de Tirailleurs Sénégalais).
## Monumantoù ha traoù heverk

P1080346 Eglise de l'Ile d'Olonne.JPG
W2240-IleDOlonne StMartinDV 1600XX° Nef 93124.JPG
W2239-IleDOlonne StMartinDV 1600XX° MaitreAutel 93138.JPG
W2241-IleDOlonne StMartinDV 1600XX° Stalles 93140.JPG
W2237-IleDOlonne StMartinDV 1600XX° Confessionnal 93143.JPG
W2238-IleDOlonne StMartinDV 1600XX° FontsBaptismaux1665 93144.JPG

* Iliz katolik *Sant Varzhin Gwerzhav*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.  
## Tud
## Daveoù ha notennoù
Heniwerzhoneg

An **heniwerzhoneg**, anvet ivez **henouezeleg** (en heniwerzhoneg : *goídelc* ; Ogham: ᚌᚑᚔᚇᚓᚂᚉ ; en iwerzhoneg a vremañ : *Sean-Ghaeilge*, ; gouezeleg Bro-Skos : *Seann-Ghàidhlig* ; Manaveg : *Shenn Yernish* pe *Shenn Ghaelg*) eo ar stumm koshañ eus an iwerzhoneg a c'haller adsevel hiziv en un doare feal pe fealoc'h diwar ar mammennoù a c'haller da gaout. 
Implijet e oa etre ar IVe kantved hag an  kantved. War-dro 900 e oa tremenet ar yezh d'ar c'hrenniwerzhoneg dija. Lod eus an testennoù en heniwerzhoneg zo bet skrivet en  kantved, Daoust ma'z int moarvat eilennoù eus testennoù savet abretoc'h ha dianav dimp.   

Kavout a reer roudoù kentañ an heniwerzhoneg e spisc'herioù skrivet e marz dornskridoù latin eus ar  kantved. Kavet ez eus bet ivez un nebeud roudoù, anvioù tud dreist-holl, skrivet e stumm kozh ar yezh-se (anvet heniwerzhoneg kentidik) war monumantoù maen. Skrivet eo an enskrivadurioù-se gant an ogham, ul lizherenneg keltiek hag a veze implijet en Iwerzhon hag e kornôg Breizh-Veur er . 

Daoust d'an iwerzhoneg da vezañ diaraoger ar yezhoù a vremañ evel an iwerzhoneg, ar gouezeleg hag ar Manaveg ez eo disheñvel dioute koulskoude. N'eo ket ken kemplezh ar yezhoù-mañ war an dachenn morfologek ha fonologek.

Levezonet e vez c'hoazh ar studiadennoù hiziv an deiz gant labourioù un dornad skiantourien, en o zouez Rudolf Thurneysen (1857-1940) hag Osborn Bergin (1873-1950). Hiziv c'hoazh e seller ouzh o oberennoù evel labourioù-dave evit an holl zo intereset gant an heniwerzhoneg.

## Notennoù
Menuridae

**** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1828 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :

## Genadoù
* *[[Menura]]* - Latham, 1801 (2 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Txoria txori

***Txoria txori*** ("Un evn zo un evn") zo ur varzhoneg euskarek savet gant Joxan Artze Agirre (1939-2018), lakaet war gan gant Mikel Laboa Mantzizidor (1934-2008).
* *(H)egoak* ("Eskell") a vez graet anezhi ivez a-wechoù, diwar ar ger kentañ.

Perc'hennez ur preti anvet *Aurrera* er straed Urbieta e Donostia a zastume barzhonegoù hag en o lakae da voullañ war he serviedennoù ; Mikel Laboa hag e wreg a yeas di da zebriñ, ha pa lennas ar soner ar varzhoneg-se war e serviedenn e c'houlennas a-zivout an aozer&middot;ez. Pa ouezas e oa bet skrivet gant J. Artze ez eas e darempred gant ar barzh, ha sonerezh a voe lakaet war ar pozioù.

Ur varzhoneg a-zivout ar frankiz nac'het eo *Txoria txori*. Disklêriet en deus Joxan Artze en devoa skrivet ar varzhoneg e 1964 pe 1965. "Alies", emezañ, "e kaver dodenn an evned en hor c'hanaouennoù kozh. Soñjet em boa neuze e c'hallen liammañ skeudenn an evn ouzh hini ar frankiz. Amañ e kaver ur gudenn, hini frankiz un den hon eus c'hoant da berc'hennañ. Dre unan-a-zaou, pe e vac'hit an den evel un evn en e gaoued, pe en e garit evel m'emañ, ha ma fellfe dezhañ pe dezhi ho tilezel, leuskit eñ pe hi da vont a-raok..."

Diouzh e du, Mikel Laboa en deus disklêriet penaos en deus desket ar c'homzoù-se. "Un abardaez bennak e 1968, edon en un ti-debriñ e Donostia. Daoust d'ar gwerzennoù-se bezañ diembann c'hoazh, e oant bet moullet war ar serviedennoù. Un oberenn a stourm e oa a-enep lezennoù Franco hag a verze ober gant an euskareg. Plijet e oant bet din diouzhtu, ha pa'z on erruet er gêr em eus savet ar sonerezh. N'on ket bet pell o sevel an ton. »
Ret eo gouzout ivez e oa bet difennet outañ gwerzhañ e bladennoù gant kontrollerezh Franco. Neuze e c'heller astenn ster dodenn ar frankiz e *Txoria txori* eus an den d'ar vro evel m’en deus graet ar stourmer enepfrankoour ivez.

## Ar ganaouenn
* *Klik dehou war an titl euskarek evit selaou Mikel Laboa o kanañ.


==Doareoù==

==Liammoù diavaez==
*    [https://www.celticscores.com/sheet-music/932_Txoria_txori_(The_Bird_is_a_bird) *Txoria txori'' kempennet evit 4 mouezh]
## Notennoù
Canachites

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1885 gant al loenoniour stadunanat Leonhard Hess Stejneger (1851-1943).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezho
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *Canachites canadensis*, c'hwec'h isspesad (*Canachites canadensis atratus*, *C. c. canace*, ***canadensis***, *isleibi*, *franklinii* hag *osgoodi*) dezhañ.Graet e vez skilgog-Kanada anezhañ e brezhoneg.

## Notennoù ha daveennoù
Menura

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1801 gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837)

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Menura alberti]]*,
* al lostloureg (*Menura novaehollandiae*)
**  *M. n. edwardi*, ***novaehollandiae*** ha *victoriae*.

## Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Aostralia, tri (3) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Choluteca

*Choluteca *' zo ur stêr eusHonduras, ar Río Choluteca, pe Stêr  Choluteca.

Hag ivez:
* an Departamant Choluteca, unan eus an triwech a zo der vro. 
* kêr Choluteca, penngêr an departamant, war lez ar stêr heñvelanvet.
Haematortyx

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1879 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : *[[Haematortyx sanguiniceps]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Melanopareiidae

**** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2010 gant an nevezevnoniour svedat Per G.P. Ericson (1956-) hag e genlabourerion .

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad.

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Melanopareia]]* - Reichenbach, 1853 (5 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Melanopareia

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezho
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Melanopareia bitorquata]]*,
* *[[Melanopareia elegans]]*
** *M. e. *'elegans*** ha ''paucalensis'',
* ''[[Melanopareia maranonica]]'',
* ''[[Melanopareia maximiliani]]''
** ''M. m. argentina'', ***maximiliani*** ha ''pallida'',
* ''[[Melanopareia torquata]]''
** ''M. t. rufescens'' ha ***torquata'''.

## Annezva
O c'havout a reer e Suamerika, seizh (7) isspesad dezho en holl.

## Notennoù ha daveennoù