open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҝ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ҝ**, **ҝ** implijet evit skrivañ ar azerieg e 1958.

Distaget e vez [g] dirak [i] hag [e]

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn К.
Ѕ

Naontekvet lizherenn al lizherenneg latin eo **S**, **s**, distaget [s]. 

Implijet e vez ivez **S**, **s** (***dze***) evel ul lizherenn ispisial gant al lizherenn girillek evit skrivañ ar makedoneg ispisial, distaget [dz].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek sigma (ς).

## Gwelet ivez
* Ŝ
* Ș
* Ş
* Ś
* Š
* Ṣ
* S hir
Ҙ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ҙ** (*dhe*) implijet evit skrivañ ar bachkireg.

Distaget e vez [ð].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek З.
Ў

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ў**, **ў** (*u nieskładovaje* pe "ou berr") implijet evit skrivañ ar belaruseg.

Distaget e vez  pe .

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek У.
Ќ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ќ**, **ќ** (**''kye**') implijet evit skrivañ ar makedonieg.

Distaget e vez [t'].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek К.

## Gwelet ivez
* Ѓ
* S
П

Seitekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **П**, **п** (***pe***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez [p] e ruseg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek pi (П).
Strollad Broadel Breizh

Daou "Strollad Broadel" a gaver en istor an Emsav e Breizh :

* Strollad Broadel Breiz, pe Strollad Broadelour Breiz, oberiant a-raok ar Brezel-bed kentañ, etre 1911 ha 1914, gant e gelaouenn *[[Breiz Dishual]]*,

* Strollad Broadel Breizh, oberiant etre 1931 ha dibenn an Eil Brezel-Bed, e 1944.
* Strollad Broadel Breizh (2021), ur strolladig oc'h adkemer mennozhioù ha doareoù komz Strollad Broadel Breizh (1931-1944)

Arabat e vefe o meskañ gant Strollad Emrenerien Vreiz (1927-1931)
Planedenn

E-pad pell ne oa termenadur resis ebet eus ar pezh a zo ur **blanedenn**. D'ar  ez eus bet degemeret gant an *International Astronomical Union* (IAU ; Unvaniezh Etrebroadel ar Steredoniezh , UES), e-kerzh he 26 emvod meur, ar ratozhiad 5A hag a dermen ar pezh a zo ur blanedenn.
;◆ E koskoriad an Heol
:1. Ur blanedenn zo ur c’horf-egor
::(a) a gelc’htro tro-dro d’an Heol ;
::(b) en deus a-walc’h a dolz evit ma c’hallfe e emc'havitadur bezañ trec'h war nerzhioù ur chorf kalet betek tizhout ur c'hempouez hisdrostatek (eleze bezañ peuzront) ;
::(c) en deus distrobet trowardroioù e gelc’htro.
:2. Ur gorrblanedenn zo ur c’horf-egor
::(a) a gelc’htro tro-dro d’an Heol ;
::(b) en deus a-walc’h a dolz evit ma c’hallfe e emc'havitadur bezañ trec'h war nerzhioù ur chorf kalet betek tizhout ur c'hempouez hisdrostatek (eleze bezañ peuzront) ;
::(c) n' en deus ket distrobet trowardroioù e gelc’htro ;
::(d) n'eo ket ul loarenn.
:3. "Korfoù bihan koskoriad an Heol" a vo graet eus kement tra all a geltro tro-dro d'an Heol, war-bouez al loarelloù.

;◆ En ur c'hoskoriad arall
Abaoe 1995 ez eus bet kavet 5 333 flanenedenn e 3 932 goskoriad en diavaez da goskoriad an Heol ; setu amañ termenadur hevelep korfoù-egor hervez an IUA.
:1. "Planedennoù" a reer eus korfoù-egor dezho ur gwir dolz bihanoc'h eget an hini a zo ret evit ma c'hoarvezfe uniadur termonukleel an deuteriom, a gelc'htro tro-dro da stered, da gorrennoù gell pe zilerc'hioù steredel, hag a zo feur o zolz e-keñver ar c'horf kreiz bihanoc'h eget ≈ 1/25, penaos bennak e vefent bet stummet. Heñvel ouzh an hini a vez implijet e koskoriad hon Heol eo ar vent vihanañ evit ma vefe lakaet ur c'horf-egor nann-heolel da blanedenn.
:2. "Korrennoù gell" a reer eus korfoù-egor bihanoc'h eget an Heol o gwir dolz bihanoc'h eget an hini a zo ret evit ma c'hoarvezfe uniadur termonukleel an deuteriom, penaos bennak e vefent bet stummet pe forzh pelec'h bennak e vefent.
:3. Ne reer ket "planedennoù" eus korfoù-egor dizalc'h e druilhadoù stered o zolz bihanoc'h eget an hini a zo ret evit ma c'hoarvezfe uniadur termonukleel an deuteriom, "is-korrennoù gell" a reer anezho (pe forzh pe anv hag a zere ar gwellañ).

En doare-se ez eus 8 planedenn en-dro d’an Heol (en urzh, adalek an Heol) : Merc'her, Gwener, an Douar, Meurzh, Yaou, Sadorn, Ouran, Neizhan.

Dirummet eo bet eta Ploudon hag a zeu da vezañ ur gorrblanedenn, ur rummad korfoù-oabl all ; *134340 Pluto* eo hec'h anv abaoe 2006.

## Gwelet ivez
* Korf bihan eus Koskoriad an Heol
* Ezplanedenn
## Notennoù
Tornaod

Un **tornaod** (diwar ar gerioù tor-an-aod), pe **pored**, zo evel kof (pe tor) an aod pa sav sonn a-us d'ar mor. Neuzioù a bep seurt a c'hall bout d'un tornaod hervez ar roc'helloù pe ar goulezennoù a ya d'e ober ha hervez efed ar c'hrignerezh. Kavet e vez tornaodoù uheloc'h eget 200 metrad e-lec'hioù zo, evel tornaodoù Moher en Iwerzhon, da skouer. 

Er menezioù e komzer eus tor ar menez, pe eus bri.

## Tornaodoù roc'hellek

## Tornaod krignet

Krignet e vez an tornaodoù gant ar mor. Hervez al lec'hioù, ha hervez pegen kalet eo ar roc'h, e kil an tornaod buan pe vuanoc'h, ha seul vuioc'h a se m'emañ ar blanedenn o tommaat ha live ar mor oc'h uhelaat: ur skouer anat eo chapel Beg ar Vann.

## Lennegezh
* Paotr Juluen. - *An Tornaod*. - Arvor, 1935.

## Pennad kar
* bri

## Skeudennoù
### En [[Europa]]

Image:Photo014 falaise de la cote d'Etretat.jpg‎|An tornaod en Étretat, e Bro-C'hall
Image:Islande falaises Latrabjarg.jpg|Tornaod Látrabjarg, en Island
Skeudenn:PanoramaSlieveLeague.jpg|Slieve League, e Donegal, en Iwerzhon.
Skeudenn:Cape Enniberg, Faroe Islands.JPG|Kab Enniberg, en Inizi Faero, re uhelañ Europa.
Skeudenn:Cabo Girao.jpg|Cabo Girao
Image:Nordkapp cliff.jpg|Kab an Hanternoz e Norge (300 metr uhelder)
Skeudenn:Acantilados-los-gigantes.JPG|Acantilados de los gigantes, e Tenerife
Skeudenn:ArkonaPeilturm.jpg|Kap Arkona, en enez Rügen, en Alamagn. 
Skeudenn:Ruskeala park.jpg|E Sortavala, e Karelia, e Rusia. 


### En [[Amerika]]

Image:BRZ-RS-Torres-PraiaGuarita-200601.jpg|Tornaod praia da Guarita e Torres, e Rio Grande do Sul, e Brazil.
Bangor

Meur a lec'h a zo anvet **Bangor** er broioù keltiek ha/pe saoznek. 

## Er broioù keltiek
Al lec'hanv-se a gaver e peder bro :

###### 
*Bangor, er Gêrveur

###### 
Bangor a zo anv teir c'hêr er vro :
*Bangor, ar gêr war an aod, dirak Enez Mon
*Bangor-is-y-Coed, a zo *Bangor-on-Dee* e saozneg, e kontelezh Wrecsam,
*Bangor Teifi, e kontelezh Ceredigion

###### 
*Bangors, kêriadenn e biz ar vro

###### 
**Bangor Erris* e kontelezh Maigh Eo, Beannchar en iwerzhoneg

#### Norzhiwerzhon
**Bangor* e kontelezh An Dún, Beannchar en iwerzhoneg

## Er broioù arall
###### 
*Bangor, e Sukembre-Nevez
*Bangor, e Aostralia ar Su
*Bangor, e Tasmania

###### 
*Bangor, e stad Maine

## Traoù
Ur ** bangor** zo un trouz ponner, ha **bangorat** ar verb savet diwarnañ.
Radio Kerne

Ur Skingomz brezhonek eus Bro-Gerne eo **Radio Kerne**. Savet e oa e 1998.

Radio Kerne zo ur radio kevredigezhel brezhonek. E Ploneiz emañ, tre e-kichenn Kemper. Skignet en doa evit ar wech kentañ e 1998 ha bremañ gant e dri frekañs ez a da skignañ war ul lodenn vat eus departamant Penn ar Bed.
5 den a zo implijet gant ar gevredigezh.
Krouet eo bet Radio Kerne da heul kinnigoù Kuzul Sevenadurel Breizh a-fed ar radio. E bal, ouzhpenn skignañ war Kerne a oa, hag a chom atav, reiñ da glevet d'ar re a faot dezho abadennoù brezhoneg pa garont e Kerne hag e lec'h all. Ar pal-se a zo stag eus ar soñj labourat asambles gant ar radioioù brezhoneg all.
Kinnig a reont 60 eurvezh abadennoù e brezhoneg bep sizhun, evit ar re vras hag ar re vihan. Ur program liesseurt, gant keleier, reportajoù, kronikoù hag abadennoù farsus. Ul lodenn vras eus an abadennoù-se a vez eskemmet pe kenbroduet gant ar radioioù brezhonek all (Arvorig FM, Radio Kreiz Breizh, Radio Bro Gwened).
Brudet eo e brogram sonerezh a lak war-wel arzourien eus ar vro hag a chom digor war ar bed a-bezh war an dro.

## Abadennoù
* *Levr ar sizhun*, kinniget gant Morgane Bramoullé, diwar-benn levrioù gallek.

## Istor

E 1994 e tibab un nebeud tud en em vodañ dre ma 'z int aet skuizh gant an diouer a vrezhoneg er servij publik. Sevel a reont raktres ur skingomz kevredigezhel e brezhoneg penn-da-benn. Loc'het e vo gant radio Kerne e 1998, gant ar frekañs 90.2 hepken. Staliet e oa ar skipailh tud a youl vat en ur burev e ti-kêr Ploneiz er pennkentañ.
E 2007 ez eus meur a cheñchamant evit ar radio. Un trede frekañs a dapont (97.5) ha prestet e vez dezho ur savadur nevez, gant ur gwir studio labour, gant ti-kêr Ploneiz

Hiziv an deiz ez eus pemp implijad e Radio Kerne, 4 anezho a ra al lodenn komzet hag egile a ra war-dro an teknik hag ar sonerezh. Ha gallout a reer selaou ar radio war-eeun adalek o lec'hienn internet.

## Aozadur
*Prezidant : Jean-Yves Kervarec

Emañ ar skinpeul e Ploneiz.

Chomlec'h : Radio Kerne, Ti an Dourigoù, 57 straed laeneg 29710 Ploneiz

Pellgomz : 02 98 91 05 00

## Frekañsoù
Teir frekañs a zo gant Radio Kerne :
*Kemper : 90.2
*Douarnenez : 92.0
*Kemperle : 97.5

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn Radio Kerne
*Lec'hienn ar radioioù e brezhoneg, e gallaoueg hag e galleg

## Notennoù
Lokmaria-ar-Gerveur

**Lokmaria-ar-Gerveur** a zo unan eus ar peder c'humun a zo en Enez ar Gerveur e Breizh, e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

* Er Gerveur emañ Lokmaria.
## Istor
### 
* Parrez kozh ar Gerveur (ploue), diazezet gant leaned abati Kroaz-Santel Kemperle en .
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Lokmaria-ar-Gerveur e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Porzh-Lae; e distrig an Alre e oa; gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe miret ar c'hanton dindan anv kanton ar Gerveur; lakaet e voe Lokmaria-ar-Gerveur en arondisamant an Oriant e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 50 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,25 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'an 28 a viz Even 1943 e kouezhas ur c'harr-nij eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e Lokmaria; lazhet e voe pemp nijour.
* E Sankenn an Oriant edo Lokmaria.
* Dieubet e voe ar gumun d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an Alamaned.
* Mervel a reas c'hwezek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kreñvlec'h Porzh-Maria : siminal.
* Kreñvlec'hioù bihan war an aod.
* Tiez kozh er pennkêrioù (Samzun).

Locmaria eglise.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Intron-Varia* -, delwenn ar Werc'hez gant ar Mabig Jezuz ().
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
### Tud marvet eno
### Tud liammet ouzh ar gumun
## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lokmaria-ar-Gerveur war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Porzh-Lae

**Porzh-Lae** (*Le Palais* e galleg, distaget *Palais* hep ar ger-mell gant tud ar bastell-vro) zo ur gumun e kanton Kiberen e departamant ar Mor-Bihan hag e Bro-Gwened e Breizh.
## Douaroniezh
* Er Gerveur emañ Porzh-Lae.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : krouet e voe ar gumun e 1790; gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e penn kanton Porzh-Lae; e distrig an Alre e oa; miret e voe ar c'hanton dindan anv kanton ar Gerveur gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Porzh-Lae en arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
### 
* Krouet e voe kumunioù Edig hag Houad d'ar 16 a viz Kerzu 1891 diwar ul lodenn eus kumun Porzh-Lae.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 102 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 2,06 % eus he foblañs e 1911.

Hôpital militaire - Hôpital complémentaire n°56, pour les prisonniers allemands - Le Palais - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APZ0000934.jpg|Ospital milourel evit ar brizonidi.

* Dalc'het e voe prizonidi alaman gant al lu gall er gumun.

#### Repuidi
* 1937 : degemeret e voe er gumun 2 500 a dud o tont eus Spagn, Euskariz en o mesk, e Breizh, abalamour da Vrezel Spagn.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* E Sankenn an Oriant edo Porzh-Lae.
* Dieubet e voe ar gumun d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an Alamaned.
## Monumantoù ha traoù heverk
*Gwikadell, savet gant Vauban ().
* Magoerioù-tro an  gant porzh-Bangor ha porzh-Vauban.
* Kastell Fouquet, .
* Ti al Louzaoueg,  XVII ha .
* Tiez, XVII ha XVIII kantved.
* Plasenn an ti-kêr.
* Iliz katolik *Sant Geran*, 1905.
* Chapel an Ospital .
* Chapel an Itron-Varia.
* Mirdi-istoer er wikadell.
* Monumant ar re varv er Brezel Gall-Prusian eus 1870.
* Monumant ar re varv er brezelioù-bed.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudennoù.
* Monumant ha bezioù ar brizonidi alaman e bered ar gumun.
### Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Marvet eo e-kerzh ar Brezel-bed kentañ, e miz Meurzh 1917. E vag a oa bet kaset d'ar strad gant ul lestr-spluj alaman. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud bet ganet eno
### Tud marvet eno
* Jean-Baptiste Belley, dispac'her gall, d'an *18 thermidor an XIII* (6 Eost 1805).
### Tud liammet ouzh ar gumun
## Gevelliñ
* Font-Romeu, , abaoe 2014.
## Liammoù diavaez

* Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Saozon (ar Gerveur)

**Gwelout ar pennad [[Saozon (disheñvelout)]].*


**Saozon** a zo ur porzh bihan hag ur gumun e Breizh, en Enez ar Gerveur, e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

Sauzon opentopomap.png|Kartenn.

* Er Gerveur emañ Saozon.
## Brezhoneg
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Saozon e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Porzh-Lae; e distrig an Alre e oa; gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe miret ar c'hanton dindan anv Kanton ar Gerveur; lakaet e voe Saozon en arondisamant an Oriant e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 53 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,60 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* E Sankenn an Oriant edo Saozon.
* Dieubet e voe ar gumun d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an Alamaned.
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas un nijour eus ar gumun d'an 12 a viz Eost 1958 e Taskriout (departamant Konstantin).
## Monumantoù ha traoù heverk

Sauzon - menhir Jean (01).jpg|Yann.
Sauzon - menhir Jeanne (03).jpg|Jan.

* Peulvini Yann ha Yannez.
* Kozh Kastell : difennoù galian.
* Dismantroù galian-ha-roman e lies lec'hioù.
* Kreñvlec'h Sarah Bernhardt, annez ar c'hoarierez gwezharall.
* Kreñvlec'hioù bihan war an aod.
* Tiez -.
* Iliz katolik *Sant Nikolaz*, nevez-roman, 1894.
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv en iliz katolik (1914-1918), luc'hskeudennoù
 ha (1939-1945) ha Brezel Aljeria, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
### Tud beziet eno
* Philippe de Broca (1933-2004), filmaozer gall.
### Tud liammet ouzh ar gumun
*Sarah Bernhardt (1844-1923), komedianez c'hall, savet ti ganti eno.
*Arletty (1898-1992), aktourez c'hall, prenet ganti un ti bihan pesketaerien. Vakañset he deveze eno etre 1947 ha 1974.

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Saozon war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Belz

Ur gumun e Breizh e kanton Kiberen e departamant ar Mor-Bihan eo **Belz**. Pennlec'h kanton Belz e oa betek 2015.
## Douaroniezh

Restr:Ile de Saint-Cado.jpg|Enez Sant-Kado.
Restr:BelzSant-Kado.jpg|Enez Sant-Kado gwelet eus Santez-Elen.
Restr:Saint-Cado-voilier.jpg|Nichtarger.


Pont-lorois.JPG|Pont-Lorois dreist da Stêr an Intel.

* Pont-Lorois o treuziñ Stêr an Intel, etre Belz (a-zehou) ha Pleheneg (a-gleiz).

## [[Ardamezioù]]

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh : savet e voe ar gumun e 1790 ha lakaet e Kanton Mendon, bet diskaret gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; e Bann an Alre e oa. Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant an Oriant pa voe krouet e 1800 ha da bennlec'h Kanton Belz, bet krouet e 1801.
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 133 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,04 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 20 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel; e miz Even 1944 e voe skrapet daou soudard alaman gant ar Rezistañs d'ar 17, ha lezet da vont un nebeud goude, rastellet e voe tud er vourc'h d'an 18 gant al lu alaman, daou anezhe a voe kaset d'ar c'hampoù-bac'h, unan anezhe a varvas e Neuengamme.
* Lazhet e voe c'hwec'h bugel gant ur vinenn d'ar 27 a viz Gwengolo 1945.

## Monumantoù ha traoù heverk
### En Enez Sant-Kado

Chapelle Saint-Cado de Belz 2.jpg|Chapel *Sant Kado*.


Saint Cado.JPG|Sant Kado ouzh dor ar chapel.
BelzBolzeChapelSantKado.jpg|Bolz.
BelzDelwennoùeChapelSantKado.jpg|Delwennoù. 
BelzDelwennSantRokeChapelSantKado.jpg|Delwenn Sant Rok.
BelzDelwennSantKadoeChapelSantKado.jpg|Delwenn Sant Kado. 


BelzEngouestleChapelSantKado02.jpg|Bag-engouestl. 
BelzEngouestleChapelSantKado01.jpg|Bag-engouestl.

* Chapel *Sant [[Kadog|Kado]]*,  kantved, rummet.

BelzKalvareSantKado.jpg|Kalvar, 1832

* Kalvar, 1832.
### Er vourc'h

BelzMonumantarrevarv.xcf|Monumant ar re varv.
BELZ04.xcf|An iliz katolik. 
BelzIlizkatolik02.xcf

* Monumant ar re varv e Leurgêr ar C'hadoriad René Cassin. Dioueliet e voe d’an 12 a viz Ebrel 1925 luc’hskeudennoù.
* Iliz katolik *Sant Saturninus*.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Post

BelzTi-post.xcf|An ti-post.

## Melestradurezh

 
 
 

## Levrlennadur
*Édouard Gillouard, *Petite histoire de la paroisse et de la commune de Belz*, imp. de Châtelaudren, 1976

## Tud

### Tud bet ganet eno

### Tud marvet eno

### Ardamezeg ar famihoù

## Liammoù diavaez

* Belz war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
An Ardeven

**An Ardeven** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Kiberen e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun an Ardeven e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Pleñver; e distrig an Alre e oa; gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe dilamet kanton Pleñver ha lakaet an Ardeven e Kanton Belz, bet krouet e 1801; lakaet e voe an Ardeven en Arondisamant an Oriant e 1800.
### 
* Krouet e voe kumun an Intel d'an 20 a viz Gouere 1850 diwar ul lodenn eus kumun an Ardeven.
### 
#### Brezelioù
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 105 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,88 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Reter-Nesañ]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun  d'an 30 a viz Eost 1920 e Qatma e Siria.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas 22 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 

Erdeven Roche Seche plage blockhaus.jpg|Dismantroù ur blockhaus alaman e Kerourieg, unan arall a weller er pellder, e Beg ar Roc'h Sec'h.

* E Sankenn an Oriant edo ar gumun e penn-kentañ miz Eost 1944, met ne badas ket: dieubet e voe an Ardeven d'an 12 a viz Eost 1944 gant ar Rezistañs FFI skoazellet gant pemp tank SUAat ha pemp *jeep* harzlammourion; diwar ar 80 milour alaman e voe lazhet 14 milour ha prizoniet 55 arall.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour eus ar gumun.
### 

* D'ar 16 a viz Kerzu 2011 e skoas ar sammlestr TK Bremen war draezhenn Kerminic'hi.
## Monumantoù ha traoù heverk
### [[Ragistor]]

Breizh 56 - An Ardeven - steutadoù kerzerho C.jpg
Breizh 56 - An Ardeven - steutadoù kerzerho 06.JPG
Breizh 56 - An Ardeven - steutadoù kerzerho 03.jpg

* Steudadoù Kerzerc'hoù.
### Relijion gatolik

AnArdevenIlizkatolik.jpg|An iliz katolik.
AnArdevenChapelarGroez.jpg|Chapel ar Groez.
AnArdeven01.JPG|Chapel ar Seizh Sant.

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*.
* Chapelioù.
### Brezelioù
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudennoù . Dioueliet e voe d’an 9 a viz Eost 1925.
* Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
* an Ardeven war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
An Arvor

: *Evit an anvioù all gant *'Arvor** pe **an Arvor**, gwelit ivez ar pennad [[Arvor|Arvor (disheñvelout)]].'' 
<HR noShade>

**An Arvor*' zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Plañvour]] e departamant ar [[Mor-Bihan]].

== Ardamezioù ==


== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ====
* Mervel a reas 65 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel. 
==== Krouidigezh ====
* Krouet e voe ar gumun d'an 2 a viz Ebrel [[1925]] diwar ul lodenn eus kumun [[Plañvour]].
==== [[Eil brezel-bed]] ====
* [[1942]]: harzet e voe ar familh Hanen, [[Yuzevien|Yuzevion]] a orin eus [[Gres]], gant ar polis gall, ar vamm hag an div verc'h d'ar 15 a viz Gouhere, an tad d'ar 5 a viz Du. Ar vamm hag ar merc'hed a voe kaset eus [[Angers]] da [[Kamp-diouennañ|gamp-diouennañ]] [[Auschwitz-Birkenau|Auschwitz]] ([[Polonia]]) er steudad Nn 8 d'an 20 a viz Gouere ; an tad a voe kaset eus [[Drancy]] da Auschwitz ivez er steudad Nn 45 d'an 11 a viz Du ; drouklazhet e voent eno.
* Mervel a reas 37 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D'ar [[27 a viz Gouere]] [[1944]] e kouezhas un nijerez (*Spitfire V* marilhet AR343 ha kodet AZ-?) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (*Royal Air Force*) en Arvor ; mervel a reas he nijour.
* E [[Sankenn an Oriant]] edo ar gumun ; dieubet e voe an Arvor d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an Alamaned.
==== [[Brezel Korea]] ====
* Lazhet e voe ur c’horporal eus ar gumun e Yanggu, e proviñs Gangwon e norzh ar vro, d’ar [[26 a viz Gwengolo]] [[1951]].
==== Brezelioù didrevadenniñ ====
===== [[Brezel Indez-Sina]] =====
* Mervel a reas seizh milour.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
* Monumant ar re varv e kreiz-kêr, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
<gallery mode="packed">
AnArvor04.JPG|Tiez-hañv.
AnArvor02.JPG|Feunteun.
Les villas de Kernevel.jpg|Kenkizoù Kernevel.
</gallery>
=== Iliz katolik *Intron Varia'' ===

AnArvor03.JPG|Diavaez.
IntronVariaanArvorluc'hskeudennKlaodanDuigou01.jpg|An aoter hag ar c'heur.
IntronVariaanArvorluc'hskeudennKlaodanDuigou02.jpg|Delwenn Sant Rok.
DelwennanIntronVariaenilizenArvorluc'hskeudennKlaodanDuigou03.jpg|Delwenn an Intron Varia.
EngouestlenIlizIntronVariaanArvorluc'hskeudennKlaodanDuigou01.jpg|Engouestl.
EngouestlenIlizIntronVariaanArvorluc'hskeudennKlaodanDuigou02.jpg|Engouestl.
IntronVariaanArvorluc'hskeudennKlaodanDuigou04.jpg|Traoñ an iliz.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Marvet eno
* 1960: Adolphe Beaufrère, livour-engravour breizhat.

## Gevelliñ
*
*

## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
* An Arvor war lec'hienn Geobreizh
Lokoal-Mendon

**Lokoal-Mendon** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Kiberen e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

Lokoal.jpg|Lokoal gwelet eus Santez-Elen. 

* War lez Stêr an Intel emañ Lokoal.
## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz: tud eus ar barrez a gemeras perzh e preizhadenn presbital Kervignag e 1675.
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumunioù Lokoal ha Mendon e 1790; e kanton Mendon e oant; diskaret e voe kanton Mendon gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; e distrig Henbont e oant. Lakaet e voe an div gumun en arondisamant an Oriant pa voe krouet e 1800 hag e Kanton Belz, bet krouet e 1801.
### 
* E 1806 e voe kendeuzet kumunioù Lokoal ha Mendon.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 106 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,69 % eus he foblañs e 1911, 26 anezhe a varvas e 1915.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Jean-Vincent Pessel, maer ar gumun, a voe digefridiet d'ar 27 a viz Kerzu 1940 gant Renad Vichy.
* D'ar 5 a viz Eost 1944 e kouezhas un nijerez *Waco* eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e Lokoal-Mendon.
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel, daou anezhe a oa en FFI.
#### [[Brezel Indez-Sina]]
* Daou waz a varvas. 
## Brezhoneg
* Klasoù divyezhek a zo eno abaoe 1994. 
* En distro-skol 2024 e oa 52 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (18,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez) .
* D'ar 7 a viz Ebrel 2015 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 6 a viz Mae 2016 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc'hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 8 a viz Here  1922.
* Bez ar soudard republikan lazhet e 1795.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Pajennoù kar
* Lokoal,
* Mendon,
* Kanton Mendon. 
## Liammoù diavaez

* Lokoal-Mendon war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveennoù
Republik Haiti

Ur stad e kornôg enez Hispaniola er C'harib eo **Republik Haiti** (*Repiblik d'Ayiti* e kreoleg, *République d'Haïti* e galleg, div yezh ofisiel ar vro). Pòtoprens (Port-au-Prince) eo he c'hêr-benn.

Ar bobl taino a oa o vevañ en enezenn pa erruas Kristol Goulm e 1492. Un drevadenn spagnol a zeuas da vezañ, ha gall diwezatoc'h. Krouet e voe Republik Haiti e 1804 goude trec'h sklaved ha tud a liv dieub war lu Napoleone Buonaparte e emgann Vertières e 1803. Paour ha feuls e vezas ar vro a-hed an  ha , e dalc'h ar re Duvalier ha Jean-Bertrand Aristide da skouer. Goude ar c'hrenndouar e 2010 e klask ar vro gwrizienniñ an demokratelezh.

Ezel ar Broadoù Unanet, Aozadur Stadoù Amerika, Kevredigezh Stadoù ar C'harib, Aozadur Etrebroadel ar Frankofoniezh, ar Font Moneizel Etrebroadel, Aozadur Bedel ar C'henwerzh ha Kumuniezh Amerika Latin ha Stadoù ar C'harib eo.

## Douaroniezh
War unan eus peder enezenn a ya d'ober an Antilhez Brasañ emañ Haiti, er Mor Karib. Ar vro zo 27 750 km2 enni, da lavaret eo an teir eizhvedenn eus enez Hispaniola, ar Republik Dominikan emañ el lodenn reter. E kôrnog Haiti emañ Kuba ha Jamaika, en norzh emañ ar Bahamas hag Inizi Turks ha Caicos.

Haiti map.png

## Istor
Enez Hispaniola (tainoeg: *Quisqueya*) a oa un drevadenn eus Impalaeriezh trevadennel Spagn, ha goude un drevadenn c'hall pinvidik abalamour da greantelezh ar sukr hag an indigo. Kalz sklaved a oa bet digaset eus Afrika. E-pad Dispac'h Haiti, trech e voe Jean-Jacques Dessalines e Emgann Vertières e 1803. Disklêriet e voe dizalc'hidigezh ar vro d'ar  a viz Genver 1804. Goude an disklêriadur dieubidigezh e voe lazhadegoù Haiti ur gouennlazh a-enep an dud gwenn a veve er vro. Gouzalc'het e voe ar vro gant Stadoù-Unanet Amerika eus 1915 betek 1934.

## Politikerezh adalek 1954
Ar Duvalier tad ha mab (François Duvalier ha Jean-Claude Duvalier) a stalias un diktatouriezh etre 1954 ha 1986. Goude-se e voe prezidant Jean-Bertrand Aristide ha René Préval.

Michel Martelly a voe prezidant etre 2011 ha 2016. Jovenel Moïse emañ e penn ar stad etre 2016 ha 2021 pa eo drouklazhet.

## Gwelet ivez
* Toussaint Louverture
* Dispac'h Haiti
* Dany Laferrière
Pleñver

**Pleñver** (*Ploemel* e galleg) a zo ur gumun e Breizh e kanton Kiberen e departamant ar Mor-Bihan.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Pleñver e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h kanton Pleñver gant div gumun ennañ: An Ardeven ha Pleñver; e distrig an Alre e oa; gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*, e voe dilamet kanton Pleñver ha lakaet Pleñver e kanton Belz, bet krouet e 1801; lakaet e voe en arondisamant an Oriant e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 62 waz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,03 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 15 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

IlizkatolikSantAndrevPleñverBroGwenedMorBihanBreizh.JPG|Iliz katolik *Sant-Andrev*.
MonumantarrevarvPleñverBroGwenedMorBihanBreizh.JPG|Monumant ar re varv.

* Chapel *Intron-Varia Rekourañs*, , er vourc'h.
* Iliz katolik *Sant-Andrev*, .
* Monumant ar re varv.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa 41 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (13,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
* D'an 21 a viz Genver 2021 e oa bet votet emezelañ d'ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
## Tud
### Tud bet ganet eno
* Joseph Le Pévédic, (3 a viz Kerzu 1879-9 a viz Here 1964 e Gwened), maer ar gumun, kuzulier Kanton Belz ha kannad ar Mor-Bihan e Kambr an deputeed.
* Jozef Madeg (1923-5 a viz C'hwevrer 2013), eskob katolik Fréjus-Toulon. Beleget e 1947 goude e studi e kloerdi sant Loeiz Roma (aotreeg war ar feizoniezh hag ar skiantoù war ar Bibl) e voe rener kloerdi Gwened e 1965. Anvet vikel-vras e 1975 e voe eskobet e 1983. D'ur mare m'edo an Iliz e Frañs o kouezhañ en he foull e tigoras ur c'hloerdi bras a reas berzh mat e Toulon hag e roas degemer d'ar c'humuniezhioù nevez a oa gwelet fall e Frañs: kumuniezh Sant-Marzhin, kumuniezh an Emmanouel, kumuniezh ar Verb a vuhez.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Pleñver war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Gavr (Mor-Bihan)

**Gavr** (*Gâvres* e galleg) a zo ur gumun eus arvor Breizh, e kanton Henbont, e departamant ar Mor-Bihan. En ul ledenez emañ, er reter da Enez Groe, e penn pleg-mor an Oriant, dirak Porzh-Loeiz.
## Douaroniezh

GavrBro-Gwened02luc'hsk.KlaodanDuigou.jpg|Ar porzh.
GavrBro-Gwened03bagpesketaluc'hsk.KlaodanDuigou.jpg|Ur vag pesketa er porzh.
GavrBroGwened04luc'hskKlaodanDuigou.jpg|Bigi er porzh.


MorbihanGavrluc'hskKlaodanDuigou.jpg|Mor bihan Gavr.
GavrBro-Gwened01luc'hsk.KlaodanDuigou.jpg|An aod hag ar meurvor.

Emañ kumun Gavr en ul ledenez, en aber Morlenn an Oriant. Stag eo al ledenez-se ouzh an douar-bras dre un erv-draezh. Dispartiañ a ra ul ledennad vor anvet Mor bihan Gavr diouzh ar meurvor.
## Istor
### 
* Deuet e oa Gavr da vezañ ur gumun d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1867. A-raok e oa stag ouzh Rianteg. Krouet e voe ar barrez katolik e 1868.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 40 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez, da lâret eo 3,15 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'ar 11 a viz Eost 1941 e kouezhas un nijerez (*[[Bristol Beaufort|Beaufort I]]* marilhet L9972 ha kodet MW-F) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (**[[Royal Air Force]]**) er mor, nepell eus Gavr. Un nijour a varvas, ne voe ket kavet e gorf ; an tri nijour all a voe serret gant an Alamaned.
* D'ar 26 a viz Du 1941 e kouezhas ur c'harr-nij (*Beaufort I* marilhet L9793 ha kodet OA-O) eus ar Royal Air Force e donvor Gavr. Un nijour a varvas, douaret e voe e bered ar gumun; an tri nijour all a voe serret gant an Alamaned.
* E Sankenn an Oriant edo ar gumun; dieubet e voe Gavr d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an Alamaned.
* Pemzek den eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### Brezel [[Indez-Sina]]
* Ul letanant eus ar gumun a varvas en Tonkin er Viêtnam e miz Du 1950.
## Monumantoù ha traoù heverk

GavrMonumantarrevarv.jpg|Monumant ar re varv.
IlizkatolikSantWeltazGavrBroGwenedluch'sk.KlaodanDuigou.jpg|Iliz katolik *Sant Weltaz*, 1892.

## Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

GavrBroGwenedMor-BihanBreizhBezioùarChommonwealth.jpg
BezannijourpoloniatGavrBroGwenedluchskKlaodanDuigou.jpg


Karrnijourion e oant holl. Marvet e oant e-pad an Eil Brezel-bed, daou anezhe e 1941, an tri arall e 1943.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

GavrMaerdi.jpg|Ar maerdi.


## Post

GavrTi-post.jpg|An ti-post a-vremañ. 

* Digoret e voe ar burev d'an 10 a viz Genver 1966.
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Gavr war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Santez-Elen

**Santez-Elen** zo ur gumun e Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Douaroniezh

* War lez Stêr an Intel emañ Santez-Elen.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 diwar ul lodenn eus parrez Lokoal; e kanton Kervignag hag e distrig Henbont e oa. Lakaet e voe en arondisamant an Oriant pa voe krouet e 1800 hag e Kanton Porzh-Loeiz, bet brasaet e 1801. 
### 
* E 1841 e voe lakaet c'hwec'h kêriadenn eus Pleheneg e kumun Santez-Elen.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 35 milour ag ar gumun, da lavaret eo 4,92 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri milour ag ar gumun hag ur glañvdiourez eus ar Rezistañs; war dalbenn Sankenn an Oriant edo Santez-Elen; pemp den nann-soudard eus ar gumun a voe lazhet. Kanoliataet hag entanet e voe ar vourc'h gant an Alamaned d'an 11 a viz Gwengolo 1944: an iliz katolik ha 90% eus an tiez a voe distrujet. Tapet e voe ar vourc'h gant an Alamaned d'an 28 a viz Gwengolo 1944 goude emgannoù start. Dieubet e voe ar gumun d'an 10 a viz Mae 1945. D'ar 6 a viz Du 1944 e kouezhas ur c'harr-nij *Douglas A24* marilhet N° 254--549 eus an aerlu gall (*Armée de l'Air*) e Santez-Elen; lazhet e voe an daou nijour a oa en e vourzh.
## Monumantoù ha traoù heverk

Santez-ElenDismantroùarchapel.jpg|Dismantroù ar chapel.

* Dismantroù ar chapel, 590, e Beg Santez-Elen.

Santez-ElenFeunteunervourc'h01.jpg
Santez-ElenFeunteunervourc'h02.jpg

* Ar feunteun er vourc'h,  kantved.

Santez-ElenIlizkatolik01.jpg|An iliz.
Santez-ElenIlizkatolik02.jpg|Ar c'hloc'hdi. 

* An iliz katolik a voe savet en  kantved hag adsavet e 1840 gant un embreger italian, La Casa. Relegoù Santez Elen ha Sant Steven a voe roet dezhi gant ar pab Pi VII e 1817. Adsavet e voe goude an Eil brezel-bed: tost distrujet razh e oa bet e miz Gwengolo 1944 gant ar c'hanolioù alaman. Miret eo bet an tour-iliz eus an  kantved.

Chapelle de Kerdavid (Sainte-Hélène).jpg|Ar chapel.
Sainte-Hélène - Église paroissiale 03.JPG|Ur gador-brezeg.
Santez-Elenkroaz01.jpg|Santez-Elen, ur groaz.

* Chapel *Intron-Varia Druez* e Kerdavid.
* Ur meni gador-brezeg e-tal an iliz ha kroazioù war ar maez.

Santez-ElenMonumantarrevarv.jpg|Santez-Elen, Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv, er vourc'h. Dioueliet e voe d’ar 25 a viz Eost 1923.
## Armerzh

Santez-ElenBagistrerezh.jpg|Ur vag istrerezh o tremen e-bioù d'ur park istr.

* Istr a saver er gumun e Stêr an Intel. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

Santez-ElenMaerdi.jpg|Ar maerdi.


 
 

## Tud
### Tud bet marvet eno
* Firmin Tristan (25 a viz Meurzh 1886 e Groe-10 a viz Meurzh 1965), maer Groe, kuzulier kanton Groe ha kannad ar Mor-Bihan e Kambr an deputeed.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Santez-Elen war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Kervignag

**Kervignag** a zo ur gumun e Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh

BlavezhKervignagLannarstêr.jpg|Ar Blavezh etre Kervignag (a-gleiz) ha Lannarstêr.

* War lez ar stêr Blavezh emañ Kervignag.
## Anv
* Erwan Vallerie ː *Veneacum plebem que postea vocata est Chernenac*,  ; *Kerveniac*, *Kereniac*, 1280 ; *Creveniac*, 1282 ; *Kaervinyac*, 1387 ; *Quiliviniac*, 1405 ; *Querviniac*, 1413 ; *Querveniac*, 1422 ; *Quirvinyac*, 1505 ; *Quirminac*, 1516 ; *Querviniiac*, 1630.
## Ardamezioù

## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz: preizhet e voe ar presbital gant an emsavidi, laeret loaioù ha fourchetezioù argant hag evet barrikennadoù gwin ar person ha klasket lazhañ e niz gant parrezianiz Kervignag, Rianteg, Lostenk, Brelevenez ha Lokoal; nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Kervignag, Jean Le Lénec ha Jean Steffan, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ha lakaet da bennlec'h kanton Kervignag, bet diskaret gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; e Bann Henbont e oa. Lakaet e voe ar gumun en arondisamant an Oriant pa voe krouet e 1800 hag e kanton Porzh-Loeiz, bet brasaet e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 92 milour eus ar gumun, eleze 3,77% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* War dalbenn Sankenn an Oriant edo Kervignag.
* Pemp den nann-soudard eus ar gumun a voe fuzuilhet gant an Alamaned er gumun d'an 23 a viz Gouere 1944.
* Naontek den nann-soudard en holl a varvas abalamour d'ar brezel, ha seitek milour eus ar gumun a gollas o buhez, tri anezhe er c'hampoù-prizonidi.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas daou vilour er Viêtnam. 
##### [[Maroko]]
* Mervel a reas ur milour d'ar 4 a viz Ebrel 1956. 
## Monumantoù ha traoù heverk

KervignagMonumantarrevarv.jpg|Ar monumant.
KervignagIlizkatolik.jpg|An iliz katolik.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik.
* Iliz katolik *Itron-Varia Druez*.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Post

Kervignaganti-post.jpg|An ti-post a-vremañ.

* Digoret e voe ar burev d'an 9 a viz Kerzu 1957.
## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno
* Jean Jaffré, beleg jatolik ha politikour gall, 29 a viz Du 1819.
* François Marie Falquerho, beleg katolik ha barzh, 1854.
### Ardamezeg ar familhoù

## Brezhoneg
### Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa 27 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (2,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). 
## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes du Finistère*. 2001
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Liammoù diavaez
* Kervignag war lec'hienn Geobreizh
## Daveoù ha notennoù
Kreoleg Haiti

Ur yezh kreolek eus is-skourr ar c'hreolegoù gallek eo **kreoleg Haiti** (*kreyòl ayisyen*) komzet gant war-dro 8 000 000 a dud e Republik Haiti, lec'h ma'z eo kenofisiel gant ar galleg abaoe 1961, ha gant war-dro 1 500 000 a zivroidi haitian e meur a vro all. Ar yezh kreolek muiañ komzet an hini eo.
Brelevenez (Mor-Bihan)

**Brelevenez** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Pleuwigner]] e departamant ar [[Mor-Bihan]].
<gallery>
BrelevenezBourc'h.jpg|Ar vourc'h.
BrelevenezMaezioùhabourc'h.jpg|Ar maezioù hag ar vourc'h.
</gallery>
== Douaroniezh ==
== Anv ==
* Erwan Vallerie ː **Breullevenez**, 1367; **Brellevenez**, 1372; **Brelevenez**, 1385, 1405, 1428; **Meurlevenez**, 1498; **Brelevenez*', 1516
== Ardamezioù ==
*Troc'het ː*

*ouzh 1, rannet*

*- ouzh 1 en aour e varc'h distern e zaou marc'heger an Templ gant goafioù ha skoedoù war e gein, an holl en sabel;*

*- ouzh 2 en gul e vilin-avel en argant mogeriet en sabel;*

*ouzh 2, en glazur e borched roman serret en argant;*

*ur c'housourin kommek en argant war al lodennadur*

Bet dignemeret ant kuzul ar Gumunn e 1992
== Istor ==
<gallery>
BrelevenezTrevalzun.jpg|Kêriadenn Trevalzur.
</gallery>
* E kêriadenn Trevalzur edo kreiz ar barrez-orin, ha Brelevenez a oa un drev a-raok dont da vour penn ar barrez.
===  ===
* [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: tud eus ar barrez a gemeras perzh e preizhadenn presbital [[Kervignag]] e 1675.
=== [[Dispac'h Gall]] ===
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e [[1790]] ha lakaet e [[Kanton Kervignag (1790)|kanton Kervignag]]; e [[distrig Henbont]] e oa. Lakaet e voe ar gumun en [[arondisamant an Oriant]] pa voe krouet e 1800 hag e [[kanton Porzh-Loeiz]], bet brasaet e 1801.
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* 54 milour eus ar gumun a gollas o buhez, da lavaret eo 4,06 % eus he foblañs e 1911.
==== [[Eil brezel-bed]]====  
* Daou vilour eus ar gumun a gollas o buhez.
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
* E [[Sankenn an Oriant]] edo Brelevenez; dieubet e voe ar gumun d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an [[Wehrmacht|Alamaned]].
<br />
== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
BrelevenezManer.jpg
</gallery>
* Maner Kergatorn.
<gallery>
BrelevenezMonumantarrevarv01.jpg
BrelevenezMonumantarrevarvfrazennvrezhonek.jpg
</gallery>
* Monumant ar re varv, ur frazenn vrezhonek outañ.
<gallery>
BrelevenezIlizkatolik.jpg|An iliz.
BrelevenezIlizkatolikporchedkreisteizhakloc'hdi.jpg|Ar porched kreisteiz hag ar c'hloc'hdi.
BrelevenezIlizkatolikporchedkreisteiz.jpg|Ar porched kreisteiz.
</gallery>
* Iliz katolik *Intron-Varia al Levenez*.
<gallery>
BrelevenezChapelarVadalen.jpg|Ar chapel.
</gallery>
* Chapel ar Vadalen.
<gallery>
BrelevenezFeunteunMaria.jpg
BrelevenezFeunteunMarialodenn.jpg
</gallery>
* Feunteun Maria.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==

== Melestradurezh ==
<gallery>
BrelevenezMaerdi.jpg|Ar maerdi.
</gallery>



 
 
 
 
 
 
 
 
 


== Post ==
<gallery>
BrelevenezTi-post.jpg|An ti-post.
</gallery>
* Digoret e voe ar burev-post e 1952.
== Tud ==
=== Ardamezeg ar familhoù ===

== Gevelliñ ==
== Levrlennadur ==
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes du Morbihan*. 1999
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995
## Liammoù diavaez
* Brelevenez war lec'hienn Geobreizh
## Daveoù ha notennoù
Lostenk

**Lostenk** a zo ur gumun e Breizh e Kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan. 
## Douaroniezh

LostenkAnAod.jpg|Lostenk ha Stêr an Intel gwelet eus Santez-Elen.

* War lez Stêr an Intel emañ Lostenk.
## Ardamezioù
*En glazur e sourin en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel peuliet, heuliet ouzh kab gant un dañvouezenn maiz en aour deliennet en geot, hag ouzh beg gant daou alc'hwez en aour lammellet.*
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Laustanc**, 1160; **Laustenc**, 1280; 1305; 1308; **Laustainc**, 1311; **Laustenc**, 1423; **Laustancq**, 1437; **Laustenc**, 1462; 1505; **Naustanc**, 1516; **Naustenc**, 1520; **Naustaing**, 1533; **Naustanc**, 1731; **Naustang**, 1779
## Istor
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz: tud eus ar barrez a gemeras perzh e preizhadenn presbital Kervignag e 1675.
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: savet e voe ar gumun e 1790 ha lakaet e kanton Kervignag, bet diskaret gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; e Bann Henbont e oa. Lakaet e voe ar gumun en arondisamant an Oriant pa voe krouet e 1800 hag e kanton Porzh-Loeiz, bet brasaet e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 55 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,69 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* E Sankenn an Oriant edo ar gumun e penn-kentañ miz Eost 1944, met ne badas ket: dieubet e voe ar gumun d'an 12 a viz Eost gant ar Rezistañs FFI. Chom a reas Lostenk war dalbenn ar Sankenn; pemp soudard "FFI" a varvas e-pad an diskaramzer 1944 e Lostenk.
* Mervel a reas c'hwec'h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur penn-marichal-al-lojeiz eus ar gumun d'an 8 a viz Mae 1959 .
## Monumantoù ha traoù heverk

Polissoir de Kergoh.JPG

* Lufrouer Kergoh. 

Nostang château du Rongouet.jpg|Ar c'hastell.
|Ar c’hastell.

* Kastell ar Rongouet, distrujet e-pad an Eil brezel-bed.

Chapelle de Locmaria de Nostang 3888.JPG|Lokmaria.
Chapelle Notre-Dame-de-Légevin 3894.JPG|*Intron-Varia*.
Chapelle Saint-Cado (Nostang) 4060.JPG|*Sant Kado * .

* Chapelioù.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Lostenk war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Papiamento

Ur yezh kreolek eus is-skourr ar c'hreolegoù portugalek eo ar **papiamento** (pe *papiamentu*) komzet gant 329 000 den en Aruba, Bonaire ha Curaçao ("inizi ABC"). Ofisiel eo eno.
Aar

Un adstêr d'ar Roen, e Suis, eo ar stêr Aar, *Aare* en alamaneg (*Abrinca* e latin), 295 km hirder dezhi. 
Tremen a ra dre gêr Bern, kêr-benn ar vro. 

## Skeudennoù

grimsel7.jpg|Eienenn an Aar nepell diouzh Ode Grimsel
Lutschinen, Aare Ravine, II, Bernese Oberland, Switzerland-LCCN2001701223.jpg|Traoñienn an Aar e-kichen Meiringen e 1900
Thun Blickrichtung Burg 1900.jpg|An Aar e-kichen Thun war-dro 1900
Alte-Aare.jpg|An "Aar kozh" (adlakaet en e stad naturel)
Aare-Tierpark.JPG|An Aar e Bern
A5_Aarebruecke.jpg|Pont e-kichen Arch
London2007zurich img 5743.jpg|Kember an Aar e-kichen Koblenz
Aarau2_b.jpg|An Aar en Aarau
Ѵ (lizherenn)

Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa **Ѵ**, **ѵ** (*izhitsa* pe *ijitsa*). Ne vez ken implijet ken al lizherenn gozh-mañ, aet da get penn-da-benn tro-dro da 1918 daoust ma ma oa bet implijet nebeutoc'h nebeutañ abaoe ar XIXvet Kantved.

Sañset e oa da vezañ distaget [y] (*u* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg), met buan-tre e teuas da vezañ distaget [i] dres evel al lizherenn И ha kemeret e oa bet he flas ganti.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Υ (''upsilon'').

Implijet e vez c'hoazh a-wechoù ganti an talvoud niverel 5, dre evel ma reer gant ar niverenn roman V. 

Kavet e vez ivez la lizherenn warni daou dired boud anvet *kendema* pe *kendima* (diwar ar gresianeg: *kentema*) evit ober diouzh ar son [i] hep taol-mouezh.
Ҕ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispsisial eo **Ҕ**, **ҕ** implijet evit skrivañ an abc'hazeg, distaget [ɣ].Renket e vez e c'hwec'hvet plas hervez urzh al lizherenneg abc'hazek.
Ѳ

Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa **Ѳ**, **ѳ** (*fita*). Ne vez ken implijet ken al lizherenn gozh-mañ, ha disheñvel eo diouzh al lizherenn girillek ispsial Ө implijet hiziv c'hoazh evit skrivañ yezhoù turkek zo hag ar mongoleg.

Sañset e oa da vezañ distaget  er penn-kentañ, met buan-tre e teuas da vezañ distaget  e ruseg ha kemeret e oa bet he flas neuze gant al lizherenn Ф (''ef'') e 1918. En darn vrasañ eus ar yezhoù slavek all e oa bet kemeret e flas avat gant al lizherenn T (''te''), da skouer:

:***Th'''eodor'' 
: Ruseg > ***F**yodor''
: Bulgareg > ***T*'(e)dor''

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek theta (Θ).

## Gwelet ivez
Ө
Җ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Җ**, **җ** implijet evit skrivañ ar tatareg, kalmoukeg, turkmeneg.

Distaget e vez [ʓ].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn Ж ([ʒ]).
Palotchka (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo **palotchka** (diwar ar ruseg па́лочка, "bazhig"), skrivet **Ӏ**, implijet e meur a yezh kaokazek, evel da skouer en avareg, e tchetcheneg, e dargineg, en ingoucheg, e [kabardeg], e [lakeg hag e lezgieg.

Peurlieseañ e vez implijet evit skrivañ kensonennoù tarzh, da skouer en avareg :
: кӀалъазе  "komz".

E yezhoù all, evel e tchetcheneg hag en ingoucheg, e talvez da skrivañ ar son [ʔ], da skouer, e kabardeg :
: елъэӀуащ  "un dra bennak a c'houlennas diganti".

## Gwelet ivez
* I
Ҥ

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ҥ**, **ҥ** implijet evit skrivañ ar yakouteg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek H ([n]).
Ѣ

Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa **Ѣ**, **ѣ** (*yat*, diwar henslaveg an iliz: ѣть *yět* deuet da vezañ ят *yat* pe двойно *e doubl* e ruseg a-vremañ), renket gwechall en eil plas ha tregont. Ne vez ket implijet ken al lizherenn gozh-mañ. 

E bulgareg avat e oa bet skarzhet diouzh ar reizhskrivadur ofisiel e 1945 nemetken ha ne blije ket an diviz-se da veur a hini rak diforc'hañ a ra ar bulgareg diouzh ar makedoneg.

Distaget e veze , deuet da vezañ distaget e meur a doare disheñvel er yezhoù slavek a-vremañ.
I (lizherenn)

Navet lizherenn al lizherenneg latin eo **I**, **i**, distaget [i] pe [ɩ]. Diorroet e oa bet diwar batrom al lizherenn c'hresianek I (''iota''). 

Dre fent e veze desket gwechall er skolioù : *i... gant ur [[pik]] war e fri.*

## Yezhoù all
E turkeg e vez graet an diforc'h etre un i gant ur pik (**İ**, **i**), distaget [i], hag un i hep pik (**I**, **ı**), distaget [ɩ].

## Lizherennegoù all
Implijet e vez ivez gant al lizherenneg kirillek evit skrivañ an ukraineg, ar c'hazac'heg hag ar belaruseg, distaget [i] ha kevatal d'al lizherenn I implijet evit skrivañ ar ruseg, bet implijet ivez al lizherenn-mañ gant ar ruseg betek ma oa bet skarzhet diouzh al lizherenneg e 1918.

## Arouezioù all

## Gwelet ivez
*Y
*И
*Ї
*Ў (lizherenn)
*Ј
Ҹ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ҹ**, **ҹ**, distaget [dʒ], bet implijet evit skrivañ an azeri e 1958

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Ч.