open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rich Kids of Tehran

***Rich Kids Of Tehran*** ("Bugale binvidik Tehran"), skrivet **#RichKidsofTehran** pe **#RKOT**, zo ur gont Instagram hag a ziskouez tud yaouank pinvidik Tehran o klask keveziñ dre ledañ o arc'hant dre boltredoù gant yaouankizoù ar C'hornôg ; war Facebook ha Twitter e reont ivez. Brudet mat eo ar gont met gwelet fall-tre eo gant pennadurezhioùoù politikel ha relijiel Iran.
Merc'hed ha mibien pinvidien ar vro n'int ket tomm ouzh ar pennoù relijiel strizhkredennerien anezho. Kavout a reont gwelloc'h diskouez ha ledañ o finvidigezh hag o doare da vevañ dieub diouzh an Islam (evañ, gwiskañ lijer, butuniñ...). Gwelet fall eo ivez an doare d'ober-se gant un toullad tud eus ar vro hag a vev er baourentez pe a vez gwasket gant ar Stad.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Instagram
* Facebook
* Twitter
Mac'hagnadur politikel en Impalaeriezh Bizantion

Boaz e oa Impalaeriezh Bizantion da vac'hagnañ an dorfedourien, met implijet e veze ivez evit pinijennañ war an dachenn bolitikel. Un diazez prederiet a oa a-dreñv ar binijenn bolitikel, da skouer : dallañ un enebour politikel hag a nac'h fiñval evel a-raok met ouzhpenn-se a nac'h bezañ e penn ul lu e-pad un emgann, ar pezh a oa diazez evit kemer ar galloud en impalaeriezh (en Impalaeriezh Bizantion, bezañ sparlet evit un den a dalveze evitañ e oa hanter varv) ; spazhañ un den hag a nac'he kaout bugale hag o defe gellet bezañ un dañjer evit an impalaer hag e vugale.

Mac'hagnadurioù all a veze implijet, evel troc'hañ ar fri pe an daouarn pe an treid pe an teod. Ouzhpenn ar mac'hagnadurioù e c'helle ar c'houzañvidi bezañ harluet.
## Ur binijenn prederiet
Mac'hagnañ an enebourien bolitikel, ha dreist-holl kevezerien an impalaer, a veze gwelet evel un doare lezennel hag efedus da beurzistrujañ o lañs. Ur wech sparlet un den, ne rae forzh an nerzh a oa bet dastumet gantañ, ne oa mui un dañjer gwirion evit ar galloud. Un toullad tizhoged a oa bet lakaet e postoù uhel, dreist-holl el lez impalaeriel hag er velestradurezh. Hervez sevenadur an impalaeriezh, an impalaer a oa unan dre c'hras Doue ha dre-se e ranke bezañ disi. Doue hag a zo peurvat n'en deus mac'hagnadur ebet, dreist-holl war e zremm. Un den hag a c'hoantaje bezañ impalaer ne oa ket sañset bezañ mac'hagnet. Unan memestra a oa deuet a-benn : an Impalaer Justinian II (ὁ Ῥινότμητος, "an difri"), a oa bet troc'het e fri dezhañ (gresianeg : *rhinokopia*) pa oa bet skarzhet eus e dron e 695 met deuet e oa a-benn da zistreiñ warnañ e 705.
Bad Cat

***Bad Cat*** a zo ur film tresadennoù-bev turkek, sevenet gant ar filmaozer turk Mehmet Kurtuluş hag Ayşe Ünal.

Produet e voe gant *Anima Istanbul* ha skignet gant *Odin's Eye Entertainment* evit ar wech kentañ d'ar 5 a viz C'hwevrer 2016 e Turkia.

### Mouezhioù
* Uğur Yücel : Shreo
* Demet Evgar : Misscat, Taco
* Okan Yalabık : Zombie
* Yekta Kopan : Black
* Güven Kıraç : Riza
* Gökçe Özyol : Rifki
* Ahmet Mümtaz Taylan : Tank
* Cezmi Baskın : Semi
* Ayşen Gruda : Hazel

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Official web-site
*  Bad Cat en Internet Movie Database.
Beyond the Sea (kanaouenn)

***Beyond the Sea*** zo ur ganaouenn saoznek, savet ar c'homzoù anezhi gant ar sonaozer stadunanat Jack Lawrence (1912-2009) war don ar ganaouenn c'hallek ''La Mer'', gant Charles Trenet. Disheñvel-bras eo ar c'homzoù avat diouzh re Trenet.

Sonenrollet eo bet gant kalzik tud, en o zouez Benny Goodman (1948), Mantovani, Roger Williams (1955) ha Gisele MacKenzie. Doare Bobby Darin avat e 1959, eo an hini a reas ar brasañ berzh. Goude e voe kanet gant kalz a dud all evel George Benson, Miguel Bosé, Bobby Caldwell, Eric Comstock, Sacha Distel, Barry Manilow, Johnny Mathis, Gene Nery, Helen Shapiro, Rod Stewart, The Sandpipers, Carol Welsman, Robbie Williams.

Doareoù spagnolek, italianek, izelvroek hag okitanek zo ivez.

En holl ez eus ur pevar c'hant sonenrolladur anezhi.
Charles Trenet

**Charles Trenet**, ganet e 1913 e Narbonne ha marvet e 2001 e Créteil, zo ur c'haner ha sonaozer gall. Brudet eo e ganaouennoù 
gallek (''La Mer'', *Y'a d'la joie, L'Âme des poètes, Ménilmontant, Douce France*), ha darn anezho zo bet kanet e yezhoù all.

## Liamm diavaez
*Charles Trenet, l'ombre au tableau - YouTube
Gerardo Machado

**Gerardo Machado** pe **Gerardo Machado y Morales** (1871-1939) a oa ur jeneral ha politiker kuban.

Ganet e oa e Camajuaní, e Kuba, d'an 28 Gwengolo 1871. Stourm a reas e Brezel Dieubiñ Kuba e 1898, ha prezidant e vro e voe (1925–1933).
La Chambelona

**La Chambelona** zo ur ganaouenn spagnolek eus Kuba e deroù an , en amzer ar prezidant García Menocal en 1916, savet marteze, hervez an istorour Fernando Ortiz, diwar ur ganaouenn spagnolek kozh.

## Istor
E 1917 e c'hoarvezas emsavadeg, anvet 'La Chambelona', kaset gant tud eus ar strollad *liberal*en Oriente , a-enep kostezenn ar prezidant, nevez-adanvet, Mario García Menocal, ur mirour anezhañ. Implijet e voe ar c'honga evel kan ar * Partido Liberal de Cuba* gant un diskan a veze adlavaret dizehan.

## Kanaouennoù
* An ton conga *la chambelona* : 
** gant ar Septeto Habanero
** gant Celia Cruz
** gant ar Sonora Matancera
** gant Los Papines : https://www.youtube.com/watch?v=947zU18q1E0
* E *la rumba chambelona*, gant Sara Montiel en hec'h albom *La Reina del Chantecler*, e 1963, eo adkemeret diskan ar c'honga :.

## Liammoù diavaez
* “La Chambelona”: caramelos y congas, Pennad istorel e Radio Television Marti.

## Notennoù
Nguyễn Du

* *Gant un den eus [[Vietnam]] e pled ar pennad-mañ ;* **Nguyễn** *eo anv ar familh neuze*.

**Nguyễn Du** (阮攸 ; 1766-1820) a oa ur barzh hag ur skrivagner vietnamek brudet, hag a rae gant an chữ nôm, doare-skrivañ kozh ar vietnameg. Ganet e voe e 1766 e Bích Câu, Thang Long, en ur familh nobl. E dad, Nguyễn Nghiễm, a oa bet kentañ ministr evit rouaned an tiegezh Lê, hag 21 bugel en doa bet gant 8 gwreg.

E oberenn anavezetañ eo *Truyện Kiều* (傳翹, da lavaret eo *Istor Kiều*), anvet da gentañ *Đoạn Trường Tân Thanh* (斷腸新聲), istor ur plac'h kaer hag a zimez evit saveteiñ he familh. Skrivet eo e gwerzennoù, en ur stumm klasel eus al lennegezh vietnamek. Hiziv c'hoazh eo brudet ar skrid hir-se ha studiet e vez er skolioù. Skrivet e voe, evel ar skridoù all en , er skritur chữ nôm. Lakaet e voe sonerezh warnañ gant Quách Vĩnh Thiện.

Skridoù all a savas Nguyễn Du, e vietnameg hag e sinaeg.
Notturno indiano

***Notturno indiano*** zo ur romant italianek gant Antonio Tabucchi embannet e 1984.

Ur film gall zo bet savet diwar ar romant.
Ar gwellañ bed a c'hall bezañ

**Ar gwellañ bed a c'hall bezañ** (e galleg *le meilleur des mondes possibles*, en alamaneg *Die beste aller möglichen Welten*) zo ur bomm-lavar savet gant ar prederour alaman Gottfried Leibniz e 1710 en e *[[Essais de Théodicée sur la bonté de Dieu, la liberté de l'homme et l'origine du mal]]*.
Antonio Tabucchi

**Antonio Tabucchi** (1943 e Vecchiano - 2012 e Lisbon) zo ur skrivagner italian, pitilh gant al lennegezh portugalek. Troet en deus oberennoù Fernando Pessoa en italianeg. Kelennet en deus yezh ha lennegezh Portugal e Siena.

## Oberennoù
Joseph Hooker

**Joseph Hooker**, ganet d'an 13 a viz Du 1814 hag aet da Anaon d'an 31 a viz Here 1879, a oa un ofiser en United States Army. Tizhet en devoa ar renk a vajor jeneral en Union Army e-pad ar brezel diabarzh stadunanat. Daoust m'en doa servijet an arme gant berzh bras ha kalon dre-vras, a-hed ar brezel, Hooker a vez dalc'het soñj anezhañ evel an hini a voe trec'het garv gant ar jeneral kengevreet Robert E. Lee e-pad Emgann Chancellorsville e 1863.

Hooker a oa bet lesanvet "Fighting Joe" dre fazi skrivañ ur c'hazetenner en un dezrevell eus Emgann Williamsburg; chomet e oa al lesanv goude-se. Brud en doa ar jeneral da vezañ ul lonker bras hag ur merc'hetaer daonet. E bennlec'h a oa brudet evit bezañ ul lec'h c'hoari kartoù ha festoù. N'eus ket a brouennoù avat e oa ar jeneral o voesoniñ eñ e-pad ar festoù-se.
Naonegezh e Bihar e 1873-1874

**Naonegezh Bihar e [[1873]]-[[1874|74]]**, pe **Naonegezh Bengal**, zo un naonegezh hag a c'hoarvezas en India goude ur sec'hor e Bihar, e Bengal hag e Proviñsoù ar Gwalarn war un dachennad a 140 000 km² en holl, hag a skoas ur boblañs a 21,5 milion a dud.

## Levrlennadur
*Hall-Matthews, David (1996), "Historical Roots of Famine Relief Paradigms: Ideas on Dependency and Free Trade in India in the 1870s", Disasters, 20 (3): 216–230, doi:10.1111/j.1467-7717.1996.tb01035.x
"Chapter X: Famine", Imperial Gazetteer of India, III: The Indian Empire, Economic, Published under the authority of His Majesty's Secretary of State for India in Council, Oxford at the Clarendon Press, 1907, pp. 475–502
*Nisbet, John (1901), Burma Under British Rule - and Before, II, Westminster: Archibald Constable and Co. Ltd
*Yang, Anand A. (1998), Bazaar India: Markets, Society, and the Colonial State in Bihar, Berkeley: University of California Press
*Bhatia, B. M. (1991), Famines in India: A Study in Some Aspects of the Economic History of India With Special Reference to Food Problem, 1860–1990, Stosius Inc/Advent Books Division, p. 383, ISBN 81-220-0211-0
*Dutt, Romesh Chunder (1900), Open Letters to Lord Curzon on Famines and Land Assessments in India, London: Kegan Paul, Trench, Trubner & Co. Ltd (reprinted 2005 by Adamant Media Corporation), ISBN 1-4021-5115-2
*Dyson, Tim (1991), "On the Demography of South Asian Famines: Part I", Population Studies, 45 (1): 5–25, doi:10.1080/0032472031000145056, JSTOR 2174991
*Dyson, Tim (1991), "On the Demography of South Asian Famines: Part II", Population Studies, 45 (2): 279–297, doi:10.1080/0032472031000145446, JSTOR 2174784
*Famine Commission (1880), Report of the Indian Famine Commission, Part I, Calcutta
*Ghose, Ajit Kumar (1982), "Food Supply and Starvation: A Study of Famines with Reference to the Indian Subcontinent", Oxford Economic Papers, New Series, 34 (2): 368–389
*Report of the Commissioners Appointed to Enquire into the Famine in Bengal and Orissa in 1866, I, II, Calcutta: Government of India, 1867
*Hall-Matthews, David (2008), "Inaccurate Conceptions: Disputed Measures of Nutritional Needs and Famine Deaths in Colonial India", Modern Asian Studies, 42 (1): 1–24, doi:10.1017/S0026749X07002892
*Hill, Christopher V. (1991), "Philosophy and Reality in Riparian South Asia: British Famine Policy and Migration in Colonial North India", Modern Asian Studies, 25 (2): 263–279, doi:10.1017/s0026749x00010672
*Klein, Ira (1973), "Death in India, 1871-1921", The Journal of Asian Studies, 32 (4): 639–659, doi:10.2307/2052814
*McAlpin, Michelle B. (1983), "Famines, Epidemics, and Population Growth: The Case of India", Journal of Interdisciplinary History, 14 (2): 351–366, doi:10.2307/203709
*Temple, Sir Richard (1882), Men and events of my time in India, London: John Murray.
Leidy Carolina Salgado

**Leidy Carolina Salgado** zo un akordeoñserez ha kanerez kolombian.

E 2016, da 14 vloaz, ez eas d'ar *Festival Vallenato femenino profesional*, ma c'hounezas ar genstrivadeg dirak akordeoñserezed 20 vloaz pe goshoc'h.

## Pladennoù
* ''Jorge Oñate & Leidy Carolina Salgado en Barranquilla''
* ''Leidy Carolina Salgado o kanañ "Mañanitas de invierno"''
* Leidy Salgado o seniñ gant he c'hoar yaouank Wendy
## Liammoù diavaez
* Twitter Leidy Carolina Salgado
* Instagram Leidy Carolina Salgado
Natalia

**Natalia** zo un anv-bihan italianek, spagnolek, rusek, roumanek , hag a gaver ivez e  yezhoù all. Natacha (Наташа) zo ur berrstumm e ruseg.

## Yezhoù all
* Natália/Nathália e portugaleg, slovek ha hungareg
* Natàlia e katalaneg
*Natalie e saozneg ha yezhoù all
*Nathalie e galleg
* ნატალია e jorjieg

## Tud
*Natalia Avelon, kanerez alaman
*Natalia Ginzburg, skrivagnerez ha politikerez italian
*Natalia Lafourcade, kanerez vec'hikan 
*Natália Lage, aktourez vrazilian
*Natalia Tena, aktourez saoz
*Natalia Verbeke, aktorez arc'hantinat

## Istor
* Natalia (Suafrika), ur stad.
Edmund Kirby Smith

**Edmund Kirby Smith**, ganet d'ar 16 a viz Mae 1824 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Meurzh 1893, a oa un ofiser en United States Army hag en devoa brezeliet er Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet. Goude-se e oa bet gant nerzhioù Lu Stadoù Kengevreet Amerika e-pad ar Brezel diabarzh stadunanat. E-pad kentañ mizioù ar brezel e voe lakaet da jeneral. Brudet mat eo evit bezañ bet penn an Trans-Mississippi Department goude kouezhadenn Vicksburg d'an Union Army.

Smith a oa bet gloazet e-kerzh Kentañ emgann Bull Run hag a voe kalonek e-pad an Heartland Offensive, un taol kleze en dour gant ar re Gengevreet evit aloubiñ Kentucky e 1862. Lakaet e oa bet e penn zonenn an Trans-Mississippi Department e miz Genver 1863. Eno e oa bet an darn vrasañ eus an emgannoù er reter d'ar Menezioù Roc'hellek hag er c'hornôg d'ar Mississippi. E 1863, Smith en doa kaset unvezioù lu evit sikour terriñ Seziz Vicksburg, en aner. Goude kouezhadenn Vicksburg a oa bet aloubet gant an Unaniezh e miz Gouhere, ar zonenn Trans-Mississippi a oa bet troc'het diouzh ar peurrest eus ar C'hengevread. Deuet e oa de facto da vezañ ur Stad emren, lesanvet 'Kirby Smithdom'. E-pad an Argadenn war Red River en hañv 1864, Smith a oa dindan urzhioù ar jeneral Richard Taylor hag e penn unvezioù hag a oa deuet a-benn da drec'hiñ war hollad nerzhioù an Union Army hag ar morlu renet gant Nathaniel P. Banks.

D'an 2 a viz Even 1865, Smith en devoa kodianet e Galveston, Texas, pa oa ar jeneral diwezhañ gant un nerzh lu kreñv er brezel diabarzh. Tec'het e oa buan da Vec'hiko ha goude-se da Guba evit chom hep bezañ harzet evel treitour. Deuet e oa e wreg a-benn da varc'hata e zistro pa oa bet embannet distaolioù gant ar gouarnamant kevredadel en eskemm ouzh ul le d'ar gouarnamant (oath of loyalty).
Rapa Iti

**Arabat eo droukveskañ Rapa Iti gant [[Rapa Nui]] ("Rapa Vras"), a zo [[Enez Pask]].*

**Rapa Iti** ("Rapa Vihan") zo un enezenn 40,5 km² he gorread e Polinezia c'hall. Menez Perahu eo al lec'h uhelañ (650 m) ; da 512 annezad e save ar boblañs e deroù 2019.
## Yezh
Dre ma'z eo pell-mat diouzh an inizi all eo disheñvel a-walc'h yezh an enezenn, ar rapaeg (pe *Reo Rapa* e yezh an enez) diouzh ar yezhoù polinezek arall.
## Liamm diavaez
*''Le Figaro'', 23 a viz Mae 2019
Trans-Mississippi Department

An **Trans-Mississippi Department** a oa ur rann eus ar Confederate States Army, evit stadoù Missouri, Arkansas, Louiziana (er gornaoueg d'ar stêr Mississippi), Texas, tiriad Arizona (gant lodenn su a-hiziv New Mexico), an tiriadoù indian (Oklahoma a-hiziv). Ar rann diwezhañ eus al lu kengevreet e oa bet o kodianañ gant nerzhioù lu an Union Army e 1865.
## Pennoù
Pennoù lies a zo bet d'an "department" etre ar 26 a viz Mae 1862 hag ar 26 a viz Mae 1865:

* Brig. jen. Paul Octave Hébert (26 a viz Mae 1862 – 20 a viz Even 1862)
* Maj. jen. John B. Magruder (urzhiet d'an 20 a viz even 1862, nac'het gantañ)
* Maj. jen. Thomas C. Hindman (20 a viz Even 1862 – 16 a viz Gouhere 1862)
* Maj. jen. Theophilus H. Holmes (July 30, 1862 – February 9, 1863)
* Lt. jen. Smith (7 a viz Meurzh 1863 – 19 a viz Ebrel 1865)
* Lt. jen. Simon Bolivar Buckner (19 a viz Ebrel 1865 – 22 a viz Ebrel 1865)
* Jen. Smith (12 a viz Ebrel 1865 – 26 a viz Mae 1865)

## Levrlennadur
*[The Civil War Civil War in the Trans-Mississippi Theater gant Jeffery S. Prushankin (2015 studiadenn vilourel)](https://history.army.mil/html/books/075/75-3/cmhPub_75-3(rev).pdf)
Paul Octave Hébert

**Paul Octave Hébert**, ganet d'an 12 a viz Kerzu 1818 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Eost 1880, a oa bet 14vet gouarnour Louiziana etre 1853 ha 1856. Bet e oa ivez jeneral brigadenn er Confederate States Army.
Martin Garrix

**Martin Garrix**, bet ganet **Martijn Gerard Garritsen** d'ar 14 a viz Mae 1996 en Amstelveen, zo un DJ ha produer sonerezh elektronek izelvroat, anavezet evit e ganaouennoù evel *Animals*, *Wizard* (gant Jay Hardway), *In the Name of Love* (gant Bebe Rexha) ha *Like I Do* (gant Brooks ha David Guetta).
Quantrill's Raiders

**Quantrill's Raiders** a oa ur vandennad torfedourien a-du gant Stadoù Kengevreet Amerika hag a implije kadoniezhoù doare guerrilla (ar ger "bushwhackers" a roer da hollad ar soudarded evel-se) o devoa stourmet e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Penn ar vadennad hag a roas e anv dezhi a oa William Quantrill. Izili brudet all a oa bet evel ar vreudeur James (Jesse James ha Frank James) pe John Noland, ur soudard kengevreet afro-amerikan. E penn kentañ ar brezel diabarzh stadunanat, Missouri ha Kansas a oa chomet en Unaniezh ha suj d'ar gouarnamant. Met dont a reas an div stad-se da vezañ palioù evit ar bushwhackers kengevreet kement hag evit ar stoumerien enep sklavelezh pe Jayhawkers. An daou du a oa enebet daonet ha gant feulster diroll etrezo met ivez a-enep an drevourien evit bezañ mistri war an tiriadoù ha redian ar boblans d'o heuliañ. 
## Poltriji

Quantrill's Raiders Reunion.jpg|Emvod Quantrill's Raiders goude ar brezel diabarzh
Frank James (1843 - 1915).jpg|Frank James
Jesse James, half-length portrait, facing front, holding handgun in left hand at his waist LCCN2005682818.jpg|Jesse James
Capt William Clarke Quantrill.png|William Quantrill
Undeb Cymru Fydd

**Undeb Cymru Fydd** a oa ur gevredigezh vrogar eus Kembre en .

Savet e voe e 1941 pa voe unanet *Undeb Cenedlaethol y Cymdeithasau Cymreig* ("Unvaniezh vroadel ar c'hevredigezhioù kembraek") ha *Pwyllgor Amddiffyn Diwylliant Cymru* ("Poellgor Difenn Sevenadur Kembre") d'ober ur strollad nevez a oa e bal kas yezh ha sevenadur Kembre war-raok. Kemeret e oa bet an anv *Undeb Cymru Fydd* da zegas koun eus ul luskad brogar all, koshoc'h, anvet Cymru Fydd.

Thomas Iorwerth Ellis (1899 - 1970), mab d'ar politiker Thomas Edward Ellis (1859 - 1899) hag a c'hoarias ur roll a bouez el luskad *Cymru Fydd*, a voe lakaet da sekretour an Unvaniezh nevez hag a chomas en he fenn betek 1967.

Unan eus stourmadegoù kentañ an Unvaniezh e oa bet ar stourm evit gwareziñ tolead Mynydd Epynt hag a felle da arme Breizh-Veur implijout da dachenn bleustriñ e deroù an Eil Brezel-bed.

Klask a rae an Unvaniezh pouezañ war gouarnamant ar Rouantelezh Unanet evit ma vije degemeret politikerezhioù a-du gant an digreizennañ hag a-du gant ar c'hembraeg, dreist-holl war dachenn an deskadurezh hag hini ar skingomz ha skinwel. Ganti ivez e voe embannet levrioù ha kelaouennoù evel *[[Cofion Cymru]]* evit Kembreiz en armeoù Breizh-Veur da vare an Eil Brezel-bed.

Met palioù politikeloc'h a oa ivez. E 1950 e voe dalc'het ur vodadeg vras da reiñ lañ d'ur c'hampagn evit ur Parlamant kembreat. Er bloavezhioù 1960 e voe kollet eus he nerzh gant an unvaniezh, abalamour ma kreske luskadoù brogar all e Kembre, evel Plaid Cymru ha Cymdeithas yr Iaith Gymraeg. Echuet e voe da vat ganti e 1969.

## Levrlennadur
*T. I. Ellis, *Undeb Cymry Fydd* (1960)
*William George, *Cymru Fydd* (1945)
*R. Gerallt Jones, *A Bid for Unity* (1971)
Farid Ortiz

**Farid Ortiz** (La Loma, Cesar, 15 a viz Eost 1964) zo ur sonaozer ha kaner kolombian sonerezh vallenata. 

## Liammoù diavaez
*E vuhez: https://www.buenamusica.com/farid-ortiz/biografia
*O kanañ 
**O kanañ "Se Acabaron'', gant un akordeoñser pemp bloaz.
**O kanañ.
**''El Vallenato''.
Karen Lizarazo

**Karen Lizarazo** zo ur ganerez kolombian sonerezh vallenata. Goude studioù alvokadez ez eas da ganerez a vicher. 
## Liammoù diavaez
*News 247
*YouTube
*YouTube gant Diomedes Díaz
Patricia Teherán

**Patricia Teherán** (10 a viz Even 1969-19 a viz Genver 1995) a oa ur ganerez vallenato kolombian hag a ganas gant al laz Las Musas del Vallenato.

## He buhez
En 1988 e voe pedet gant Graciela Ceballos da gemer perzh en he raktres, sevel ul laz merc'hed anvet Las Musas del Vallenato, ha teir fladenn a reas ganto. Goude enrollañ an trede, *Explosivas y Sexys* ez eas da sevel ul laz all, Las Diosas del Vallenato.

Patricia Teherán a savas he c'hentañ kanaouenn *Dueño de mi pasión* evit an albom *Con aroma de mujer*.

## He marv
Mervel a reas en ur gwallzarvoud war an hent, en 1995, p'edo o kas he c'harr eus Barranquilla da Cartagena : bet e oa o sinañ ur gevrat da gemer perzh gant he laz e Carnaval Barranquilla, pa darzhas ur pneu da 4 e gm, e Loma de Arena, pa oa o vleinañ a-dizh, ha pa droas ar c'harr war e gein.

He mamm a varvas daou vloaz goude, hag he zad en 2015.

Ur mab he doa bet, Yuri Alexander Teherán Romero, a zeuas da vout DJ a vicher.

## He fladennoù
### Gant Las Musas del Vallenato

### Pladennoù arall

## Notennoù
Gordianus

**Gordianus** zo un anv latin ha hini tri impalaer roman.
*Gordianus Iañ (c.159–238), impalaer e-pad miz gant e vab; 
*Gordianus II (c.192–238), mab da Gordianus Iañ, impalaer e-pad miz gant e dad;
*Gordianus III (225–244), mab-bihan da Gordianus Iañ, impalaer roman 238–244;
*Sant Gordianus, anv meur a sant katolik;
*Gordianus the Finder, e romantoù Steven Saylor.
Gordianus Iañ

**Caesar Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus Augustus** (159-238), anavezet ivez evel **Gordianus Iañ **, zo bet impalaer roman e-pad teir sizhun, gant e vab Gordianus II, e 238, Bloavezh ar C'hwec'h Impalaer.

Emsavet e oa ouzh an impalaer Maximinus Thrax, ha trec'het e voe gant soudarded Maximinus. Emlazhañ a eure goude marv e vab.

Daoust dezhañ e voe anvet Gordianus da impalaer gant pobl kêr a oa aet skuizh gant Maximinus a c'houlenne arc'hant hep distag, ma voe lazhet ar prokulator. Dre ma ne oa ket yaouank -flamm, 78 vloaz dezhañ, e kemeras e vab Gordianus da eiler. Keloù a gement-se a roas d'ar Sened, hag aprouet e voe.

EnNumidia avat e coa chomet feal al legad Capellianus da Maximinus. Kas a reas an IIIde lejion Augusta a-enep hini an daou C'hordianus: en emgann e voe lazhet ar mab, Gordianus II. Pa glevas an tad ar c'heloù en em lazhas raktal, goude ur miz ren.
Bloavezh ar C'hwec'h Impalaer

**Bloavezh ar C'hwec'h Impalaer** a reer eus ar bloaz 238 en Impalaeriezh roman.

Maximinus Thrax Musei Capitolini MC473.jpg|Maximinus Thrax
Gordian I Musei Capitolini MC475.jpg|Gordianus Iañ
Gordiano II (emperador) escultura.jpg|Gordianus II
Pupienus Musei Capitolini MC477.jpg|Pupienus
Balbinus Hermitage.jpg|Balbinus
Bust Gordianus III Louvre Ma1063.jpg|Gordianus III

## Istor
E deroù 238 e oa Maximinus Thrax an impalaer hag o ren abaoe 235. Hervez mammennoù zo e oa un tirant kriz hag e Genver 238 e voe emsavadeg en proviñs roman Africa. 

Un toullad uhelidi yaouank a vuntras tailhanter impalaerel Afrika hag a c'houlennas digant ar gouarnour, Gordianus Iañ, 80 vloaz dezhañ, embann e kemerje ar garg a impalaer. Hennezh a sentas enep dezhañ hag a gemeras e vab gantañ evel kenimpalaer. An eil hag egile a voe anavezet evel impalaerien gant Sened Roma.
Chela Ceballos

**Graciela Ceballos Paccini**, anavezet evel **Chela Ceballos** (1965-2016), a oa un akordeoñserez, sonaozerez ha kanerez kolombian hag a savas al laz merc'hed Las Musas del Vallenato. 

Ganet e oa en Barrancabermeja. Merc'h e oa da Bertha Paccini ha Ramiro Ceballos, ha pevar breur yaouankoc'h he doa.

E kêr Gartagena (Bolívar), eo e savas al laz ma kanas ar ganerez Patricia Teherán.

E-pad 15 vloaz diwezhañ he buhez e c'houzañvas eus krign-bev al lagad. Mervel a eure e kêr San Cristóbal, e Venezuela, d'an 13 a viz C'hwevrer 2016, eus ar gwall gleñved-se.

## Kanaouennoù
*Kanaouennoù savet ganti : *Cambia o me pierdes*, *Entre dos Amores*, *¿Que tiene ella que no tenga yo?*, *Amante perfecta*, *¿Donde estarás sin mi?*, *Dueña de tu amor*, kanet gant he laz.

## Liammoù diavez
* Diwar-benn he marv
Las Musas del Vallenato

**Las Musas del Vallenato** zo ul laz merc'hed eus Kolombia hag a son hag a gan sonerezh vallenato. Savet e voe gant an akordeoñserez Chela Ceballos.

E 1988 e teuas ar ganerez Patricia Teherán da gemer perzh el laz.

## Liammoù diavaez
* O kanañ Me dejaste sin nada
Wolfenstein: Youngblood

**Wolfenstein: Youngblood** zo ur c'hoari video first-person shooter sevenet gant MachineGames hag Arkane Studios hag embannet gant Bethesda Softworks. Ur spin-off eo d'an heuliad c'hoarioù video Wolfenstein. Ar c'hoari video a zo da vezañ embannet war ar savennoù Microsoft Windows, Nintendo Switch, PlayStation 4 hag Xbox One d'ar 26 a viz Gouhere 2019.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Southeast Asia Treaty Organization

Ar **Southeast Asia Treaty Organization** (**SEATO**) pe **Aozadur Feur-emglev Gevred Azia** a oa un aozadur difenn etrebroadel en Azia ar gevred savet da-heul ar Southeast Asia Collective Defense Treaty, pe Manila Pact, sinet e miz Gwengolo 1954 e Manila, Filipinez. An aozadur ofisiel a oa bet savet d'an 19 a viz C'hwevrer 1955 e-pad un emvod eus an izili e Bangkok, e Thailand. Pennlec'h an aozadur zo chomet e Bangkok. Eizh ezel a oa d'an aozadur. Daoust d'an anv e oant broioù, alies, hag a oa e diavaez ar rann-se eus ar bed : Aostralia (hag a rene Papoua Ginea-Nevez), Bro-C'hall (a oa o paouez kuitaat Indez-Sina), Zeland-Nevez, Pakistan (Kornaoueg ha Reter), Filipinez, Thailand, ar Rouantelezh Unanet (a rene Hong Kong, Norzh Borneo ha Sarawak) ha Stadoù Unanet Amerika. E gevred Azia ne oa nemet Filipinez ha Thailand hag a oa e-barzh an aozadur.

Da zigentañ e oa bet krouet an aozadur evit talañ ouzh ar gomunouriezh en Azia ar gevred. Ar SEATO a vez gwelet hiziv-an-deiz evel un taol kleze en dour dre ma oa sach-blev etre an izili ha dre-se ne oa ket posupl implij an nerzh milourel kevredet. En desped da se e oa bet krouet un diazez a-fet ar sevenadur hag an deskadurezh hag a zo chomet e-pad pell en tachennoù-se. Roet e oa bet lamm d'ar Southeast Asia Treaty Organization d'an 30 a viz Even 1977, ur wech kollet ar c'hoant gant an izili da sikour hag implij an aozadur.
Manuel Belgrano

**Manuel José Joaquín del Corazón de Jesús Belgrano**, pe **Manuel Belgrano** ent-berr (3 Mezheven 1770 – 20 Mezheven 1820), a oa un alvokad, ur jeneral hag ur politiker eus Arc'hantina. Bez' eo unan eus Libertadores Arc'hantina hag un haroz broadel eo er vro-se.

Unan eus renerien emsavadeg 1810 e voe. Ha dont a reas da vezañ jeneral en arme dieubidigezh a stourme ouzh ar roueelourien spagnol. Meur a emgann a c'hounezas er bloavezhioù 1810. Unan eus sinerien Disklêriadur Dizalc'hiezh Arc'hantina e voe, e San Miguel de Tucumán d'an 9 a viz Gouere 1816.

Meur a lec'h zo bet lakaet en e anv en Arc'hantina, hag ul lestr brezel, an ARA General Belgrano, hag a voe kaset d'ar strad e Brezel an Inizi Maloù, e 1982.
Tampico

**Tampico** zo anv meur a dra.
## Lec'hioù
;
*Tampico (Tamaulipas)
*Tampico Alto, kumun e stad Veracruz de Ignacio de la Llave
;
*Tampico (Illinois), kavell ar prezidant Ronald Reagan
*Tampico (Indiana)
*Tampico (Ohio)
*Tampico (Washington)
**Tampico*, anv kozh Center (Indiana)
## Istor
*Emgann Tampico (1829)
*Emgann Tampico (1835)
*Emgann Tampico (1839)
*Emgann Tampico (1863)
## Oberennoù
;Lennegezh
*Tampico, ur romant saoznek gant ar skrivagner stadunanat Joseph Hergesheimer e 1926
;Kanaouennoù
**Tampico* (June Christy)
**Tampico* (Heino)
**Tampico* (Eddie Meduza)
**Tampico*, (Allan Roberts and Doris Fisher, 1945)
**Tampico Trauma* (Jimmy Buffett)
**Tampico Twist* (Bill Haley & His Comets)
**Beguine Tampico* (Tony Mottola)
**De Tampico à Panama* (Rico´s Creole Band, 1952)
**Einmal in Tampico* (Freddy Quinn)
**En Tampico Está Lloviendo ([[Lydia Mendoza]])
**La Conocí en Tampico* ([[Pepe Marchena]])
**Zwischen Panama und Tampico'' Gerhard Wendland.
Tampico (Tamaulipas)

**Tampico** zo ur gêr e Stad Tamaulipas e Mec'hiko, war lez ar Mor Karib, en aber ar Río Pánuco, anezhi eil porzh ar vro hag unan eus kêrioù bras ar Vro Huasteca.
Julia Roberts

**Julia Fiona Roberts**, ganet d'an 28 a viz Here 1967, zo un aktourez ha produerez stadunanat. Brudet eo bet en Hollywood goude bezañ bet o c'hoari er gomedienn karantez Pretty Woman (1990), he devoa rastellet 464 milion a zollaroù dre ar bed. Gounezet he deus tri Golden Globe Awards, 8 gwech lakaet he anv war-raok, lakaet he anv peder gwech evit un Academy Awards evit priz ar film acting. Gounezet he deus un Academy Award for Best Actress evit he roll en Erin Brockovich (2000).

Roberts a oa bet an aktourez paeet ar muiañ er bloavezhioù 1990 hag e deroù ar bloavezhioù 2000.
William Owen Pughe

**William Owen Pughe** (7 Eost 1759 &ndash; 4 Mezheven 1835) a oa un hendraour, ur yezhadurour hag ur geriadurour eus Kembre, anavezet abalamour d'e *Welsh and English Dictionary*, ur geriadur embannet e 1803, hag a gaver ennañ e-leizh a nevezc'herioù a reer "Pughisms" anezho e saozneg.

## Buhez
Ganet e voe **William Owen** e Llanfihangel-y-pennant, e Sir Feirionnydd, met dilojañ a reas e dud da vont da Ardudwy pa oa bugel. E 1776 ez eas da Londrez. Eno e reas anaoudegezh gant Owen Jones, un hendraour ha lenneg kembreat, ha mont a reas e 1782 e-barzh kevredigezh ar Gwyneddigion, m'en em vode Kembreiz Londrez troet gant al lennegezh kembraek. Labourat a reas e burev un alvokad da gentañ hag evel kelenner da c'houde, kelenner matematik en ur skol verc'hed ha kelenner-ti evit bugale familhoù pinvidik.

En em lakaat a reas da sevel ur geriadur kembraeg-saozneg. Evel geriadurour ha yezhadurour e savas martezeadennoù souezhus ha kinnig a reas kemmoù da zoare-skrivañ ar c'hembraeg.

E 1790 e timezas da Sarah Elizabeth Harper. Tri bugel o devoe, div verc'h hag ur mab, anavezet diwezhatoc'h evel lenneg hag istorour, Aneurin Owen.

E 1806 en devoe da hêrezh ti an aotrou Rice Pughe, eus Nantglyn, e Sir Ddinbych, hag a oa kar a-bell dezhañ. Neuze e ouzhpennas "Pughe" d'e anv William Owen. Diwar neuze e vevas en e aez hag e c'hallas gouestlañ e holl amzer vak d'e enklaskoù ha d'e skridoù. Pa'z eas kozh e tistroas da vevañ da Gembre, e 1825. Mervel a reas dek vloaz goude, e-kichen Llyn Mwyngil.

## Oberennoù
*(gol.), *Barddoniaeth Dafydd ap Gwilym* (1789)
*(gol.), *The Heroic Elegies of Llywarch Hen* (1792-94)
*(gol.), *The Myvyrian Archaiology of Wales* (1801-07)
**The Cambrian Biography* (1803)
**A Grammar of the Welsh Language* (1803)
**Geiriadur Cymraeg-Saesneg* (1803)
**Cadwedigaeth yr Iaith Gymraeg* (1808)
**Coll Gwynfa* (1819), troet diwar *Paradise Lost* gant John Milton.
**Hu Gadarn* (1822)

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* Y Bywgraffiadur Cymreig Ar-lein
Manifestadegoù ar blasenn Tiananmen e 1989

**Manifestadegoù ar blasenn Tiananmen**, anvet e Sina **Gwallzarvoud ar 4 a viz Even** (sinaeg : 六四事件 *liùsì shìjiàn*) pe **C'hwec'h Pevar**, a vez graet eus un heuliad manifestadegoù studierien e Beijing e-kreiz ar bloavezh 1989.

Ul luskad broadel a oa bet o heuliañ manifesterien Beijing er mare-se. Graet e vez a-wechoù "Luskad Demokratel 89" (sinaeg: 八九民运 *bājiǔ mínyùn*) eus hollad ar manifestadegopù e Sina. Flastret e oa bet ar manifestadegoù goude ma oa bet disklêriet al Lezenn vilourel ha kaset Arme Dieubidigezh Pobl Sina da greiz kêr Beijing.
Hiziv e vez anvet an darvoud ivez **Lazhadeg al leurgêr Tiananmen**, an nerzhioù lu sinaat o devoa tennet gant mindrailherezioù hag implijet tankoù a-enep ar vanifesterien a oa o klask talañ ouzh donedigezh al lu war ar blasenn. Diaes eo gouzout pet den a gollas o buhez e gwirionez met istimañ a reer e oa bet lazhet etre un nebeud kantadoù ha 2 600 a studierien, gant meur a vil den gloazet.
Angelina Jolie

**Angelina Jolie**; ganet **Voight**, ha deuet da vezañ **Jolie Pitt**, ganet d'ar 4 a viz Even 1975, zo un aktourez ha sevenerez filmoù stadunanat. Meur a wech eo bet enoret gant prizioù evel un Academy Award ha tri Golden Globe Awards. Meur a wech eo bet an aktourez paeet ar muiañ eus Hollywood.
Emsavadeg republikan Pariz e miz Even 1832

**Emsavadeg republikan Pariz e miz Even 1832**, anvet ivez **Emsavadeg Even e Pariz** pe **Emsavadeg Pariz e 1832** (galleg : *Insurrection républicaine à Paris en juin 1832*), a oa bet un emsavadeg a-enep ar rouantelezh c'hall gant ar republikaned e Pariz etre ar 5 hag ar 6 a viz Even 1832. Ar romant ''Les Misérables'' gant Victor Hugo a dremen e-pad Emsavadeg 1832.
Marocchinate

Ar ***marocchinate*** zo ur ger italianek da envel ar torfedoù brezel e 1944 e Ciociaria, e Lazio hag e Toskana, anezho gwalladegoù ha lazhadegoù tud ordinal disoudard graet gant soudarded arme c'hall Afrika dindan ar jeneral Alphonse Juin da goulz emgann Monte Cassino en Italia.
Eus *Marocco*, anv italianek Maroko e teu *marocchinate*, abalamour ma oa genidik eus Maroko an darn vuiañ eus soudarded ar jeneral Juin. Implijet eo bet an darvoudoù-se en ur romant gant Alberto Moravia, deuet da vezañ ur film er sinema gant Vittorio De Sica : La ciociara.
## Liammoù diavaez
* ''Libération'', 15/05/2005
Eurillas

***Eurillas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
* *[[Eurillas ansorgei]]*
** *E. a. *'ansorgei*** ha ''kavirondensis'',
* ''[[Eurillas curvirostris]]''
** ''E. c. '''curvirostris*** ha *leonina*,
* *[[Eurillas gracilis]]*
** *E. g. extrema*, ***gracilis*** hag *ugandae*,
* *[[Eurillas latirostris]]*
** *E. l. australis*, *congener* ha ***latirostris***,
* *[[Eurillas virens]]*
** *E. v. amadoni*, *erythroptera*, ***virens***, *zanzibarica* ha *zombensis*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, pemzek (15) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad *[[Andropadus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Long John Silver

**Long John Silver** zo ur morlaer a faltazi krouet gant ar skrivagner skosat Robert Louis Stevenson en e romant *[[Treasure Island]]* (1883).
Lakaet eo bet da dudenn e meur a oberenn all gant skrivagnerien all.
Treasure Island

***Treasure Island*** zo ur romant saoznek gant ar skrivagner skosat Robert Louis Stevenson, e 1883. Kaoz zo ennañ eus morlaeron hag o deus kuzhet un teñzor en un enezenn, ha brudet eo anv keginer al lestr, Long John Silver.

Kentañ ma voe embannet *Treasure Island* a voe a-dammoù en ur gelc'hgelaouenn skosat anvet *Young Folks*, etre ar 1añ a viz Here 1881 hag an 28 a viz Genver 1882, ha sinet « Captain George North ». Goude un nebeud kemmoù e voe embannet e stumm ul levr.

E 1885 e voe embannet an doare gallek, *L'île au trésor*, gant an ti-embann Hetzel.

## Embannadurioù brezhonek
Gant Al Liamm e 1997 e voe embannet **Enez an Teñzor**, hervez troidigezh Yeun ar Gow (1897-1966). Un adembannadur skañvaet zo bet goude.

## Istor
Jim Hawkins a labour e tavarn e vamm, e-kichen Bristol.
That's All, Brother

***That's All, Brother*** zo ur c'harr-nij Douglas C-47 Skytrain a oa bet e-touez an 800 karr-nij o devoa kaset war-dro 13 000 harzlammer stadunanat da zeiz an D-Day, d'ar 6 a viz Even 1944, da gregiñ gant dieubidigezh Bro-C'hall. Goude an Eil Brezel-bed e oa bet degaset en-dro ar c'harr-nij d'ar Stadoù-Unanet ha gwerzhet da drevourien. Laosket e oa bet hep ober war e dro betek ma vefe adkavet en ur vered kirri-nij en Oshkosh (Wisconsin) e 2015. Darbet e oa dezhañ bezañ distrujet ha troet ar pezhioù e reoù evit motorioù kirri-nij a-vremañ. Abaoe ez eo bet kempennet ha deuet eo da vezañ ul lodenn eus ar flodad Commemorative Air Force.

Ar frazenn *That's All, Brother* a oa bet laket da anv d'ar c'harr-nij a oa ul lugan skrivet evit Adolf Hitler gant an nijerien.
Thapsinillas

***Thapsinillas*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1905 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
* *[[Thapsinillas affinis]]*
** *T. a. *'affinis*** ha ''flavicaudus'',
* ''[[Thapsinillas longirostris]]''
** ''T. l. aurea'', ''chloris'', ''harterti'', ***longirostris**', *lucasi* ha *platenae*,
* *[[Thapsinillas mysticalis]]*.

O c'havout a reer en Inizi Maluku, eizh (8) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Bobby Joe Long

**Robert Joseph Long**, ganet d'ar 14 a viz Here 1953 ha marvet d'an 23 a viz Mae 2019, brudet ivez evel **Bobby Joe Long**, a oa ul lazher a steudad ha gwaller stadunanat. Lakaet eo bet d'ar marv evit muntr Michelle Denise Simms. Skrapañ a rae maouezed e-pad lajadoù amzer hir, evit gwallañ ha goude-se muntrañ anezho.Dek maouez d'an nebeutañ a vefe bet lazhet gantañ e Tampa Bay e Florida e-pad 8 miz er bloaz 1984. Dieubet en devoa unan eus ar gouzañvadezed diwezhañ, ur plac'h 17 vloaz anvet Lisa McVey, goude bezañ bet gwallet anezhi e-pad 26 eur. McVey a oa deuet a-benn da reiñ titouroù d'ar polis hag a sikouras da dapout an torfedour.

Long a oa bet kondaonet d'ar marv evit daou vuntr diwar zek. Lazhet eo bet dre enflistradur marvel d'an 23 a viz Mae 2019.
## Gouzañvadezed
Ashley Massaro

**Ashley Marie Massaro**, ganet d'ar 26 a viz Mae 1979 ha marvet d'ar 16 a viz Mae 2019, a oa ur gatcherez, ur vaouez a skinwel hag un *top model* stadunanat. Brudet e oa bet evit bezañ kemeret perzh er World Wrestling Entertainment (WWE) hag e .

En em lazhet eo, oc'h en em grougañ.

## Filmlennadur

### Filmoù sonerezh

## Notennoù ha daveennoù
Baeopogon

***Baeopogon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an evnoniour alaman Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
* *[[Baeopogon clamans]]*,
* *[[Baeopogon indicator]]*
** *B. i. *'indicator**' ha *leucurus*.

O kavout a reer e takadoù 'zo eus Afrika ar C'hornaoueg hag ar C'hreiz, daou (2) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Stoke-on-Trent

**Stoke-on-Trent** (pe **Stoke** hepmuiken) zo ur gêr eus kreiz Bro-Saoz, e Staffordshire. 

Savet e voe Stoke-on-Trent e 1910 pa voe unanet c'hwec'h kêr vihanoc'h, en o zouez Stoke-upon-Trent, al lec'h m'emañ ar gar bennañ, hag a roas he anv d'ar gêr vras nevez. Hanley eo al lec'h kreiz evit ar c'henwerzh ; Burslem, Tunstall, Longton ha Fenton eo ar c'hêrioù all. En em astenn a ra Stoke-on-Trent war 93,45 km² ha poblet eo gant  a dud (e 2017).

Gevellet eo gant Erlangen en Alamagn.

Brudet eo kleub mell-droad Stoke, anvet Stoke City Football Club, an hini koshañ er Premier League (Kampionad mell-droad Bro-Saoz).

## Liammoù diavaez
*  Stoke-on-Trent City Council
*  Stoke City FC
*  Ofis an Douristed
Ygritte

**Ygritte** zo un dudenn ijinet e bed an heuliad romantoù fantasy A Song of Ice and Fire gant ar skrivagner stadunanat George R. R. Martin, hag an adsevel doare stirad skinwel Game of Thrones.

Krouet e oa bet e 1998 er romant A Clash of Kings, adkavet e voe goude-se er romant A Storm of Swords. Ganet eo ha bevañ a ra en tiriadoù e norzh Westeros a-dreñv ar voger veur. Graet e vez "Gouezarded" eus an dud evelti dre ma n'int ket suj d'an urzh gladdalc'hel a vez er Seizh Rouantelezh er su d'ar voger. Hi hag e re a ra "tud dieub" anezho o-unan. 

Ygritte a zo c'hoariet gant an aktourez skosat Rose Leslie er stirad skinwel gant HBO.
Rose Leslie

**Rose Eleanor Arbuthnot-Leslie**, bet ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1987 en Obar Dheathain, zo un aktourez skosat. E 2009 e krogas gant ar vicher, er film *New Town* evit ar skinwel.
Brud bras a c'hounezas dre he roll er stirad *[[Game of Thrones]]* adalek 2011, ma c'hoarias Ygritte. Gwelet a reer anezhi ivez er filmoù *Now is Good* (2012) ha *The Last Witch Hunter*.
## Buhez
Rose Leslie a voe ganet en Obar Dheathain ha desavet betek he 10 bloaz e Lickleylead Castle en Auchleven m'eo bet he ziegezh o vevañ e-pad pemp kantved. Merc'h eo da Sebastian Artuthnot-Leslie, penn Klann Leslie, hag e wreg Candida Mary Sybil Weld eus Klann Fraser ; trede bugel diwar pemp en tiegezh eo Rose.
Goude bezañ bet skoliataet e Raon *(Old Rayne)* ez eas da skol Millfield e Street (Somerset) ma studias ar c'hoariva. Goude pemp bloavezh eno ez eas d'al *London Academy of Music an Dramatic Art* (LAMDA) e Londrez, ma voe diplomet gant enorioù e 2008.

D'an 23 a viz Even 2018 e timezas gant an aktour Kit Harington, a zo bet an dudenn Jon Snow e *[[Game of Thrones]]*. 
## Respet
Kentañ roll a-vicher tapet gant Rose Leslie goude he diplom el LAMDA e voe en ur stirad teulfilmoù evit ar skinwel, *Banged Up Abroad* (2008). E 2009 e voe gwelet er skinwel adarre, pa c'hoarias e *New Town* ; ur BAFTA skosat a voe deroet dezhi : Gwellañ c'hoarierez ha Donezon nevez.
E 2010 e c'hoarias Rose Leslie an dudenn Gwen Dawson er stirad breizhveuriat *Dowton Abbey* e-pad seizh pennad a-raok c'hoari er pezh *Dedlam* er Globe Theatre e Londrez.
Bloaz goude, e 2011, e tistroas d'ar skinwel gant ar stirad *Case Histories* ma voe Laura Wyre e-pad daou bennad.
E 2012 e voe Lena Holgate e *The Ghost Position*, eil pennad ar stirad *Vera* ; en hevelep bloavezh e c'hoarias Ygritte en eil koulzad *Game of Thrones*.
## Rolloù
### Sinema

### Skinwel

### C'hoariva

## Liammoù diavaez
* 
## Notennoù
Chlorocichla

***Chlorocichla*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1882 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
* *[[Chlorocichla falkensteini]]*,
* *[[Chlorocichla flaviventris]]*
** *C. f. centralis*, *flaviventris* hag *occidentalis*,
* *[[Chlorocichla laetissima]]*
** *C. l. *'laetissima**' ha *schoutedeni*,
* *[[Chlorocichla prigoginei]]*,
* *[[Chlorocichla simplex]]*.

O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika issahara, pemp (5) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Xanthomixis

***Xanthomixis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1881 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Xanthomixis apperti]]*,
* *[[Xanthomixis cinereiceps]]*,
* *[[Xanthomixis tenebrosa]]*,
* *[[Xanthomixis zosterops]]*
** *X. z. andapae*, *ankafanae*, *fulvescens* ha ***zosterops***.

Brosezat int e Madagaskar, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Bleda (genad)

***Bleda*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1857 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
* *[[Bleda canicapillus]]*
** *B. c. *'canicapillus*** ha ''morelorum'',
* ''[[Bleda eximius]]'',
* ''[[Bleda notatus]]''
** ''B. n. '''notatus*** hag *ugandae*,
* *[[Bleda syndactylus]]*
** *B. s. *'syndactylus**' ha *woosnami*.

O c'havout a reer en Afrika ar C'hornaoueg hag ar C'hreiz, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ixos

***Ixos*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1825 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
* *[[Ixos malaccensis]]*,
* *[[Ixos mcclellandii]]*
** *I. m. canescens*, *griseiventer*, *holtii*, *loquax*, ***mcclellandii***, *peracensis*, *similis*, *tickelli* ha *ventralis*,
* *[[Ixos nicobariensis]]*,
* *[[Ixos virescens]]*
** *I. v. sumatranus* ha ***virescens***.

Unnek (11) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Gordianus II

**Gordianus II**, pe ** Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus** (war-dro 192 - 12 a viz Ebrel 238), oa kenimpalaer roman gant e dad anvet eveltañ (159-238), hag anavezet ivez evel Gordianus Iañ.

E 238 e oa bet broudet e dad, prokonsul proviñs Africa, da gemer penn un emsavadeg a-enep an impalaer roman Maximinus Thrax, ha da embann kemer an titl a impalaer. Hag an tad, 78 vloaz dezhañ, da gemer e vab da genimpalaer. Anavezet e voe an impalaerien nevez gant Sened Roma.

E Numidia avat, ar broviñs amezek, e oa ul legad hag a oa chomet feal da Maximinus. Hag eñ da sevel un arme, ha d'ober brezel d'an daou C'hordianus. Miz goude dezho kemer ar galloud e voe trec'het o arme, renet gant Gordianus II, a voe lazhet en emgann. Hag e dad d'en em lazhañ pa glevas ar c'heloù.

## Goude e varv
Anvet e voe e niz, Gordianus III, da Gaesar gant Sened Roma d'an 22 a viz Ebrel 238), ha tri miz goude, da impalaer nemetañ d'an 29 a viz Gouhere, goude marv an daou genimpalaer Pupienus, a oa e penn an armeoù, ha Balbinus, karget eus an urzh vat e kêr Roma, lazhet gant ar warded pretorian.
Iole (genad)

***Iole*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
* *[[Iole cacharensis]]*,
* *[[Iole charlottae]]*,
* *[[Iole crypta]]*,
* *[[Iole palawanensis]]*,
* *[[Iole propinqua]]*
** *I. p. aquilonis*, *innectens*, *myitkyinensis*, ***propinqua*** ha *simulator*.
* *[[Iole viridescens]]*
** *I. v. cinnamomeoventris*, *lekhakuni* ha ***viridescens***,

Eizh (8) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Phyllastrephus

***Phyllastrephus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Ugent spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
* *[[Phyllastrephus albigula]]*,
* *[[Phyllastrephus albigularis]]*
** *P. a. *'albigularis*** ha ''viridiceps'',
* ''[[Phyllastrephus alfredi]]'',
* ''[[Phyllastrephus baumanni]]'',
* ''[[Phyllastrephus cabanisi]]''
** ''P. c. '''cabanisi*** ha *sucosus*,
* *[[Phyllastrephus cerviniventris]]*
** *P. c. *'cerviniventris*** ha ''schoutedeni'',
* ''[[Phyllastrephus debilis]]''
** ''P. d. '''debilis*** ha *rabai*,
* *[[Phyllastrephus fischeri]]*,
* *[[Phyllastrephus flavostriatus]]*
** *P. f. *'flavostriatus***, ''graueri'', ''kungwensis'', ''olivaceogriseus'', ''tenuirostris'', ''uzungwensis'' ha ''vincenti'',
* ''[[Phyllastrephus fulviventris]]'',
* ''[[Phyllastrephus hypochloris]]'',
* ''[[Phyllastrephus icterinus]]'',
* ''[[Phyllastrephus lorenzi]]'',
* ''[[Phyllastrephus placidus]]'',
* ''[[Phyllastrephus poensis]]'',
* ''[[Phyllastrephus poliocephalus]]'',
* ''[[Phyllastrephus scandens]]''
** ''P. s. orientalis'' ha ***scandens***,
* ''[[Phyllastrephus strepitans]]''
* ''[[Phyllastrephus terrestris]]''
** ''P. t. intermedius'', ''rhodesiae'', ''suahelicus'' ha ***terrestris***,
* ''[[Phyllastrephus xavieri]]''
** ''P. x. serlei'' ha ***xavieri**'.

O c'havout a reer en Afrika issahara, tri isspesad warn-ugent (23) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Lance Henriksen

**Lance James Henriksen**, ganet d'ar 5 a viz Mae 1940, zo un aktour mouezher hag arzour stadunanat. Brudet mat eo evit rolloù bihan e filmoù skiant-faltazi ha filmoù spont evel e rolloù Bishop er frañchiz filmoù Alien ha Frank Black er stirad skinnwel Millenium war ar chadenn Fox. Henriksen zo ivez un aktour mouezh evit Kerchak ar gorilh er film bevaat Tarzan eus 1999 gant Walt Disney.
## Liammoù diavaez
* Lance Henriksen war  an IMDb
Mark Goldblatt

**Mark Goldblatt**, zo ur sevener ha frammer filmoù stadunanat. Diplomet eo bet el London Film School, ezel ha prezidant eo eus an American Cinema Editors, pe ACE society. Ezel eo ivez eus an Academy of Motion Picture Arts and Sciences. Tad an aktour ha sevener filmoù Max Goldblatt eo.
## Filmlennadur
Foar

Ur **foar** zo ur vodadeg vras a varc'hadourien en ul lec'h resis, ma vez gwerzhet traoù e-pad ur pennad-amzer strizh. Kantvedoù zo e reer foarioù en holl vroioù.
En Istor Europa e veze foarioù bras brudet, e lec'hioù zo, da zeiziadoù lakaet ; hag en-dro d'ar prenañ ha d'ar gwerzhañ a veze graet enno e oa a bep seurt traoù all da ziverrañ amzer an dud a zeue di. E Breizh e oa brudet foarioù ar c'hêrioù bras koulz ha re ar bourc'hioù bihan : Foar Vre, Foar an Nec'h e Montroulez, foar Béré e Kastellbriant, foarioù Gourin, Karaez, Plevin, Lambal... a oa pouezus evit al labourerien-douar.

Ar foarioù a c'hoarvez ur wech an amzer, un devezh pe meur a hini, met ur wech an amzer hepken, ur wech ar bloaz pe meur a wech en ur bloaz. Ne vezont ket graet ingal evel ar marc'hadoù, a vez bep sizhun peurliesañ. 


1590 Mostaert Dorfkirmes anagoria.JPG|Ur foar er Grennamzer e Flandrez, taolennet gant Gillis Mostaert (1590)
Brest, la place de la liberte.JPG|Foar Vikael e Brest (2003)
Dyrskue Hobro.jpg|Ur foar labour-douar e Danmark (2008)


## Gwelet ivez
* saloñs
Oxylabes madagascariensis

***Oxylabes madagascariensis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Bernieridae.

Anvet e voe [*Motacilla*] *madagascariensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).Ar spesad nemetañ er genad *Oxylabes* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged a bep seurt, bihan pe grenn ar ment anezhe.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Madagaskar.

## Liammoù diavaez
*  ''Oxylabes madagascariensis'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Oxylabes madagascariensis'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù