open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gazi II Giray

**Gazi II Giray**, lesanvet *Bora* (*Ar Gorventenn*), a oa mab da Devlet I Giray ha khan Krimea adalek 1588.

Prizoniad e voe en Iran e-pad un nebeud bloavezhioù ha tremen e amzer o skrivañ barzhonegoù ha studiañ ar sonerezh hag ar steredouriezh. Dont a reas a-benn da achap kuit ha kavout repu e lez ar sultan otoman. Anvet e voe khan gant Murat III goude marv e vreur İslam II Giray e 1588. Kregiñ a reas gant e ren o lakaat urzh en-dro er c'hanat ha reiñ e bardon d'an holl. Distreiñ a reas Safa Giray, mab Mehmed II, da Grimea neuze.

Ar Rusianed a glaske astenn o ziriad war-zu ar su. Aloubiñ a raent tamm-ha-tamm an Daghestan, er C'haokaz, ha brezel a rene etrezo hag an impalaeriezh otoman. E 1591 e kasas Gazi II Giray un ergerzhadenn vrezel a-enep Moskov a echuas gant drouziwezh an arme tatar. Ne viras ket ar faezhadenn-se ouzh ar c'han da adkas ur brezel e 1592 ha distrujañ rannvroioù rusian e-kichen Krimea. Ar wech diwezhañ e voe da datared Krimea kas ergerzhadennoù bras a-enep Moskov. 

E 1596 e voe galvet gant an Otomaned da vont da Dreuzsilvania. Kas a reas e vreur ha kalgay, Fetih. Sinan Paşa, vizir ar sultan otoman, a zivizas neuze lemel e garg digant Gazi II hag envel Fetih Giray khan Krimea. Mehmet III, gant aon rak un ensavadeg er c'hanat, a skarzhas e vizir hag adlakaat Gazi II war an tron. Kuit na darzhfe ur brezel diabarzh e kavas gwelloc'h Gazi II lakaat lazhañ Fetih Giray hag e nav bugel. Envel a reas Selamet Giray da galgay ha Тоktamış Giray da *nureddin*.

Gazi II Giray a gemeras perzh e meur a vrezel e tu an Otomaned : e 1598 e oa en Aostria, e 1602 e Beograd (ma skriv e varzhoneg *Kahve ve Bade*).

Mervel a reas gant ar vosenn e 1607 pe 1608.

## Mammenn
* *La Moscovie, l'Empire ottoman et la crise successorale de 1577-1588 dans le khanat de Crimée* gant Chantal Lemercier-Quelquejay hag Alexandre Bennigsen e *Cahiers du monde russe et soviétique*, niverenn 14-4, 1973.
* *Le khanat de Crimée en mai 1607 vu par un voyageur français* gant Paule Koehler e *Cahiers du monde russe et soviétique*, niverenn 12-3, 1971.
Devlet Iañ Giray

**Devlet I Giray** (1512 ?-1577) a oa mab da Mübarek Giray, mab-bihan da Mengli I Giray, ha khan Krimea er XVIvet kantved.

Savet e voe e lez ar sultan otoman Süleyman ar Meurdezus en Istanbul ha lakaet war tron khanat Krimea gantañ e 1551 e plas Sahib I Giray. Lakaat a reas lazhañ Sahib Giray hag e familh nebeud goude.

Dindan e ren eo e voe klasket gant an Otomaned sevel ur ganol etre ar stêrioù Volga ha Don. Itriket en dije Devlet Giray a-enep ar raktres-se gant aon e vefe kresket betek re levezon an Otomaned war Krimea.

Meur a wech ec'h eas da dagañ ar Rusianed gant e arme kreñv ha, d'ar 24 a viz Mae 1571, e lakaas tan e Moskov ha distrujañ ar gêr. Goulenn a reas digant Ivan IV Kazan hag Astrahan ha, pa chome an tsar en entremar, e kasas adarre un ergerzhadenn vrezel e 1572. Met ar wech-se e voe faezhet an arme tatar.

Mervel a reas gant ar vosenn e 1577. Goude e varv, ha betek donedigezh Gazi II Giray e 1588, e renas ul luziadenn bolitikel diabarzh e khanat Krimea.

## Mammennoù
* *Les expéditions de Devlet Giray contre Moscou en 1571 et 1572* gant Chantal Lemercier-Quelquejay e *Cahiers du monde russe et soviétique*, niverenn 13-4, 1972.
* *Le khanat de Crimée au début du XVIe siècle : de la tradition mongole à la suzeraineté ottomane* gant Chantal Lemercier-Quelquejay hag Alexandre Bennigsen e *Cahiers du monde russe et soviétique* niverenn 13-3, 1972.
Proviñs Jujuy

**Jujuy** zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober Republik Arc'hantina, e gwalarn ar vro, a-stok ouzh Bolivia ha Chile. San Salvador de Jujuy eo anv ar gêr-benn. 

## Proviñsoù amezek
Setu int: Salta, Tucumán, Santiago del Estero, Córdoba, ha La Rioja. Er c'huzh-heol emañ Chile, en hanternoz emañ Bolivia.


File:Cerro de los siete colores.jpg|
File:Pucará de Tilcara 01.JPG|
File:Camino a Villa Nougues (Tucumán).jpg|
File:Jujuy-Capital-P3110030.JPG|


## Liammoù diavaez
Jujuy

**Jujuy** zo un anv-lec'h eus Arc'hantina :
*Proviñs Jujuy, en gwalarn ar vro
* San Salvador de Jujuy, kêr-benn ar broviñs
*San Pedro de Jujuy, ur gêr er broviñs
* An Avenida Jujuy e kêr Buenos Aires
La Rioja (proviñs)

**Ur bajenn disheñvelout [[La Rioja]] zo ivez.*

**La Rioja** zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober Republik Arc'hantina. Kêr La Rioja eo anv ar gêr-benn. 

## Liammoù diavaez
Mendoza

**Mendoza** zo un anv-lec'h hag un anv-tud spagnolek.
## Lec'hanvadurezh
### 
*Proviñs Mendoza e kornôg ar vro, brudet he gwiniegi.
***[[kêr Mendoza]]**, kêr-benn Proviñs Mendoza, 
* ar **[[Gran Mendoza]]**, en-dro dezhi..

### 
* kêriadenn **[[Mendoza (Araba)|Mendoza]]**, e kumun Gasteiz, en Araba.
*Mendaza, e Nafarroa.

### 
## Tud
### Tiegezh Mendoza
Noblañsed uhel, en o zouez: 
* **[[Ana de Mendoza (duquesa del Infantado)|Ana de Mendoza]]** 
* **[[Ana de Mendoza de la Cerda]]** 
* **[[Andrés Hurtado de Mendoza]]** 
* **[[Antonio de Mendoza]]** 
* **[[Antonio Hurtado de Mendoza]]** 
* **[[Diego Hurtado de Mendoza (almirante mayor de Castilla)]]**
* **[[Diego Hurtado de Mendoza y Figueroa (1415 -1479), Primer Duque del Infantado]]** 
* **[[Diego Hurtado de Mendoza y Luna (1461-1531), Tercer Duque del Infantado.]]** 
* **[[Íñigo López de Mendoza]]** 
* **[[Íñigo López de Mendoza (Duque)]]** 
* **[[Íñigo López de Mendoza y Luna]]** 
* **[[Íñigo López de Mendoza y Pimentel]]**

### Tud ordinal
* **[[Alberto de Mendoza]]** 
* **[[Alonso de Mendoza]]** 
* **[[Baltasar de Zúñiga Guzmán Sotomayor y Mendoza]]** 
* **[[Catalina Gómez de Sandoval y Mendoza]]** 
* **[[César Mendoza Durán]]**
* **[[Raúl Mendoza Cánepa]]** 
* **[[Diego de Silva y Mendoza]]** 
* **[[Diego Hurtado de Mendoza (explorador)]]** 
* **[[Diego Hurtado de Mendoza (poeta y diplomático)]]** 
* **[[Eduardo Mendoza]]** 
* **[[Eliseo Mendoza Berrueto]]** 
* **[[Élmer Mendoza]]** 
* **[[Fernando Díaz de Mendoza]]** 
* **[[Gabriel Mendoza]]** 
* **[[García Hurtado de Mendoza]]** 
* **[[García Hurtado de Mendoza y Manríquez]]** 
* **[[Inés Mendoza]]** 
* **[[Jacinto Ruiz y Mendoza]]** 
* **[[Jesús Mendoza Aguirre]]**
* **[[Juan de Mendoza y Luna]]** 
* **[[Juan de Palafox y Mendoza]]** 
* **[[Juan González de Mendoza]]** 
* **[[Juan Ruiz de Alarcón y Mendoza]]** 
* **[[Lourdes Mendoza del Solar]]** 
* **[[María Francisca de Silva Mendoza y Sandoval]]** 
* **[[Pedro de Mendoza]]** 
* **[[Pedro González de Mendoza]]**
* **[[Cardenal Pedro González de Mendoza]] o [[Cardenal Mendoza]]** 
* **[[Ramón Mendoza]]**
* **[[Rodrigo Díaz de Vivar Sandoval y Mendoza]]** 
* **[[Tomás de Acosta y Hurtado de Mendoza]]** 
* **[[Toribio Rodríguez de Mendoza]]**
Sint-Jan-Ter-Biezen

** Sint-Jan-ter-Biezen** en izelvroeg, **Sient-Jan-ter-Biezn** e flandrezeg kornôgel, zo ur gêriadenn e kumun Poperinge e Flandrez Belgia, e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. 

## Monumantoù ha traoù heverk
Sint-Jan-ter-Biezen - Sint-Janskerk 2.jpg|An iliz katolik *Sint-Jans*
Logaritm neperian

Al **logaritm natural** pe **logaritm neperian**, a zo, e matematik, al logaritm a ziaz e. Resiprokenn ar fonksion eksponantel a ziaz e eo. Primitivenn ar fonksion kontrol termenet war  ]0 ; + \infty[  hag a zo nul e 1 eo.

Logaritm natural x a zo ar galloud a raker lakaat da e evit kavout x.

Ar fonksion-se a zo bet e-pad pell zo notennet **Log** evit ober an difoc'h etre ar fonksion log (logaritm a ziaz liesseurt, pe dekvedennel). Kavet e vez bremañ an notadur *ln* peurvuiañ.
Faith

**Faith** zo ur ger saoznek a dalvez feiz, hag a zo un anv-bihan ivez, stag ouzh ar relijion gristen, hag ouzh ar vertuz kristen da gentañ penn (Hope ha Charity zo anvioù-bihan saoznek all diwar an div vertuz all). 

## Santez
Dont a c'hallfe eus saoznekadur anv Santez Fides, ur santez c'halian eus an IIIde kantved, met hiziv n'eo ket d'ar santez e vez graet dave ken e saozneg.

## Yezhoù all
*Fede en italianeg
*Fe e spagnoleg.

## Tud
### Anv-bihan
*Faith Evans, kanerez stadunanat
*Faith Hill, kanerez stadunanat
*Faith Yang, (ganet e 1974), kanerez eus Taiwan 
*Fede Galizia, livourez italian er - kantved.

### Anv-tiegezh
* Adam Faith, (1940-2003) kaner saoz


Judith with the head of Holofernes.jpg|*Judit gant penn Holofern*, livet gant Fede Galizia (1596). Dremm al livourez e vije hini Judit, a-hervez
Faith Hill 2006.jpg|Faith Hill, kanerez
Faith Yang.jpg|Faith Yang, kanerez


## Lec'hanvadurezh
### 
*Faith (Carolina an Norzh), 
*Faith (Norzhdakota), 
*Faith (Sudakota), diwar anv Faith Rockefeller, merc'h-vihan da William Rockefeller, krouer ar Standard Oil.

## Sonerezh
*al laz-seniñ Blind Faith e 1969, gant Eric Clapton, Ginger Baker, Steve Winwood ha Ric Grech
* ar strollad rock Faith No More
*Faith, anv meur a albom :
**gant The Cure e 1981
**gant George Michael, e 1987
**gant Faith Evans
**gant Faith Hill e 1998
**gant Hyde e 2006
**gant Eyes of Eden e 2007
Barbados

**Barbados** zo un enezenn hag ur stad etre ar Mor Karib hag ar Meurvor Atlantel. Bridgetown e parrez St. Michael eo ar gêr-benn.

## Melestradur

Dizalc'h eo abaoe miz Du 1966. Etre 1966 ha 2021 e oa stag ouzh ar Rouantelezh-Unanet. Rouanez Bro-Saoz e oa penn ar Stad hag ur c'hentañ ministr a veze anvet goude un dilennadeg.
D'an 30 a viz Du 2021 eo deuet da vezañ ur republik, gant Sandra Mason, bet dilennet da brezidantez d'an 20 a viz Here 2021, en he fenn ha Mia Mottley da gentañ ministr.
 
### Rannoù melestradurel
Rannet eo an enez e parrezioù, evel Jerzenez ha Gwernenez. Unnek parrez zo :

## Istor
N'ouzer ket gwall vat piv e voe an Europiz kentañ o tegouezhout e Barbados, met sur eo ne oa ket a-raok dibenn ar , ha kentoc'h er . Kalz a soñj e oant Portugaliz, war o hent da Vrazil, met marteze e oa bet Spagnoled en o raok. E-pad pell ne reas ket van Europiz eus an enez, nemet dont a reas Spagnoled da sklaveta meur a wech, ma tigreskas ar boblañs orin, ouzhpenn ma tec'has lod da inizi all.

Er  e tegouezhas ar Saozon.

## Notennoù
Feiz, Esperañs ha Karitez

Ar sentezed **Feiz** (Πίστις /Pistis, e henc'hresianeg, 12 vloaz anezhi), **Esperañs** (Ἐλπίς /Elpis, 10 vloaz), **Karitez** (Ἀγάπη / Agape, 9 bloaz) hag o mamm **[[Sofia (prederouriezh)|Sofía]]** (Σοφία) a oa merc'hed kristen a veve en Roma en IIvet kantved hag a voe merzheriet war urzh an impalaer Hadrian, war-dro 137. Marvet he merc'hed, mervel a reas o mamm ivez gant ar glac'har, goude o lakaat en douar.

## O anvioù
*Ar Feiz roman-mañ n'eo ket ar santez c'halian Foy (santez). 
*Vera eo anv slavek Feiz.

Klotañ a ra anvioù ar merc'hed gant an teir vertuz kristen: feiz, esperañs, karitez.

## Liderezh
Lidet e vez ar vamm hag he merc'hed d'ar 17 a viz Gwengolo. 

## Notennoù


## Pennadoù kar
* Feiz, Fe, Faith
* Esperañs, Esperanza, Hope
* Karitez, Caridad, Charity
Vera

**Vera** zo 
*un anv-bihan slavek, hag a dalv kement ha Feiz, hag a zo stank en Alamagn ivez;
*ul lec'hanv spagnolek.

## Yezhoù all
**Vyera*, e ruseg,
**Wera*, a-wechoù, en alamaneg

## Tud
### Santez
*Santez Vera* eo Santez Feiz, merzherez e Roma.

### Tud all

#### XXvet kantved
*Vera Fischer, miss Brazil 1969, aktourez
*Vera Henriksen, romantourez norvegek, 
*Vera Komissarzhevskaya, aktourez rus,
*Vera Lengsfeld, politikerez alaman, CDU,
*Věra Linhartová, skrivagnerez tchekek
*Věra Ludíková, barzhez tchekek
*Vera Lynn (1917-2020), kanerez saoz,
**Vera Menchik*, pe Vyera Mentchikova
*Vera Mujina, kizellerez sovietek
ha 
*Wera Frydtberg, aktourez alaman
*Wera Apollonowna Obolenskaja, harozez c'hall enepnazi, a orin rus, dibennet gant an nazied.

#### XXIañ kantved
*Vera Katharina Böhnisch, kanerez aostrian, anavezet evel *Vera*, ken eeun ha tra;

## Lec'hanvadurezh
### 
*Vera, Santa Fe
*Departamant Vera

### 
*Vera (Mato Grosso)

### 
**Vera de Bidassoa*, a zo Bera en euskareg, e Nafarroa.

### 
*Vera, kumun e proviñs Almería
*Vera de Moncayo, e proviñs Zaragoza

#### e [[proviñs Cáceres]]
*Aldeanueva de la Vera 
*Jaraíz de la Vera
*Jarandilla de la Vera
*Losar de la Vera
*Madrigal de la Vera 
*Talaveruela de la Vera
*Viandar de la Vera

### 
*Vera, Oklahoma

### Pennadoù kar a bell pe a dost
*Vera Cruz
*Veracruz

## Lennegezh
**[[Vera; or, The Nihilists]]*, pezh-c'hoari saoznek gant Oscar Wilde.
*''Vera'', romant saoznek gant Elizabeth von Arnim

## Kan ha sonerezh
*Vera (Pink Floyd), ur ganaouenn gant Pink Floyd.

## Steredoniezh
*245 Vera, un asteroidenn
Vertuz kristen

Ar **[[vertuz]]ioù kristen** a zo teir anezho : ar Feiz , an Esperañs hag ar Garitez. Er gelennadurezh kristen, ar vertuzioù-mañ a vez anavezet doueoniel *theologicae*, diwar ar gresianeg θεός, "Doue" ha λόγος, "ger".

Kas a reont buhez mab-den war-zu Doue, dre e c'hras hepken e c'hell bezañ roet. Hervez sant Paol, « ar brasa eus ar vertuziou eo ar garantez ». Teir ensiklik nevez a denn d'ar vertuzioù doueoniel : *Deus Caritas Est* (Doue a zo karantez, e 2005) ha *Spe Salvi* (salvet gant ar spi, 2007), skrivet gant ar pab Benead XVI, ha *Lumen Fidei* (sklerijenn ar feiz, 2013), embannet gant ar pab Frañsez.

## Gwelet ivez
* Feiz, Esperañs ha Karitez
Salta

**Salta** zo un anv-lec'h a c'haller kavout e meur a vro.

## Lec'hanvadurezh
### 
* Proviñs Salta
* Kêr Salta, ar gêr-benn anezhi.

### 
* Salta

### 
*Sao Antonio da Salta, e Pará.

### 
* Salta, e Cumbria.

### 
* Salta, adstêr d'an Iza, a zo adstêr d'an Tisza, a zo adstêr d'an Danav.

## Istor
* **[[Emgann Salta]]**, d'an 20 a viz C'hwevrer 1813, e Brezel Dizalc'hted Arc'hantina. 
* **[[Kendiviz Salta]]**, 1823-1824, entre ar brigadier Baldomero Espartero hag ar jeneral Juan Gregorio de Las Heras.
Salta (proviñs)

**Ur pennad [[Salta]] zo ivez.*

**Salta** zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober Republik Arc'hantina. Kêr Salta eo ar gêr-benn anezhi.. 

## Proviñsoù amezek
Setu int: 
*Proviñs Jujuy, en hanternoz dezhi; 
*proviñsoù Formosa ha Chaco er reter dezhi; 
*Santiago del Estero, er gevred 
* Catamarca ha Tucumán, er c'hreisteiz dezhi

Er c'huzh-heol emañ Chile.

## Liammoù diavaez


File:Salta-Square2.jpg
File: Cable Car to the Cerro San Bernardo - Salta - Argentina.jpg
File: Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg
File: Argentine vineyard and mountains..jpg
File:Tour to the Quebrada de las Conchas.jpg
File: Quebrada de las Flechas - Argentina.jpg
File:Iruya 1.jpg
File: Salinas Grandes 052.JPG
File:Cachi 01.jpg
File:Camino a Cachi.jpg
Gavin Williams

**Gavin Williams** a zo ur rugbier samoan ganet e Zeland-Nevez e Auckland d'ar 25 a viz Du 1979. C'hoarier kreiz eo war an dachenn pe a-wechoù askeller pe adreger. Er c'hampionad zelandneveziat en deus c'hoariet da gentañ gant skipailhoù Southland ha Auckland. E 2005 en deus erruet e Europa evit c'hoari gant skipailh proviñs Connacht e Iwerzhon. Kib ar Bed 2007 en deus graet Gavin Williams dindan roched an inizi Samoa daoust ma c'hoarie e dad evit an All Blacks. Goude-se eo bet e Dacs daou vloaz betek an diskenn e Pro D2. E-pad an diskar-amzer 2009 en deus sinet evit Clermont evel joker.

## Kluboù

* 2002-2005. Southland RFU
* 2005.  Auckland RFU
* 2005-2007. Connacht Rugby
* 2007-2009. US Dax
* 2009-2012. ASM Clermont Auvergne
Gonzalo Canale

**Gonzalo Canale** a zo ur rugbier italian ganet e Córdoba (Arc'hantina) d'an 11 a viz Du 1982. C'hoarier kreiz eo war an dachenn gant ASM Clermont Auvergne ha gant skipailh rugbi Italia. 
E Italia e oa abaoe daou vloaz p'eo bet dibabet ar wech kentañ evit c'hoari gant an *Azzurri* e 2003. Div Gib ar Bed en deus c'hoariet ganto ha lidet en deus e hanterkantvet dibab e fin 2009. Sinet en deus gant Clermont e 2005 goude krogadoù european mat gant e skipailh Treviso.

## Kluboù

* 2001-2005. Benetton Treviso
* 2005-2011. ASM Clermont Auvergne

## Loreadeg

* Kampionad Italia 2003; 2004
* European Challenge Cup 2007
* gourfennad Kampionad Frañs 2007, 2008 ha 2009
Legumaj

Al **legumaj** (pe louzoù-kegin) zo plant a vez gounezet gant an dud evit bezañ debret, an hollad anezho pe ul lodenn anezho hepken. **Legumaj** a reer ivez eus al lodennoù-se, a c'hall bezañ bleuñv, delioù, korzennoù, gwrizioù, torzhelloù pe frouezh, gant ma ne vint ket dous. 
N'eo ket ur ger skiantel avat ha war dachenn ar boued e vez implijet kentoc'h eget war hini ar plant. A-wechoù e lakaer ivez an togoù-touseg hag ar bezhin en o zouez, dre ma vezont debret ivez. 

E-touez ar plant a vez debret o delioù e c'haller menegiñ al letuz ; e-mesk ar re a vez debret o c'horzennoù emañ an asperjez ; ar c'harotez zo gwrizioù, ar c'haol-fleur zo bleunioù. E-touez ar frouezh a vez implijet da legumaj e c'haller menegiñ an tomatez hag e-mesk ar re a vez debret o greun emañ ar piz pe ar maiz.

## Un nebeud legumajoù

* Ach
* Artichaod
* Asperjez
* Aval-douar
* Beotez
* Berjinez
* Beterabez ruz
* Brouskaol
* Chalotez
* Endivez

* Fanouilh
* Fav
* Irvin
* Irvin-ruz
* Kaol
* Kaol-fleur
* Karotez
* Kokombrez
* Kourjetez
* Letuz

* Maiz
* Ognon
* Panez
* Per-douar
* Pinochez
* Piz-bihan
* Piz-sisez
* Pour
* Sitrouilhez
* Tomatez

## Liammoù diavaez
*  National Center for Home Food Preservation - Canning Vegetables
*  Giant Vegetable Web Directory


Skeudenn:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|Ur marc'had e Frankfurt
Skeudenn:Vegetables.jpg|Legumaj
Skeudenn:Capsicum1.jpg|Skilbebr
Skeudenn:Arcimboldo Vegetables.jpg| Poltred gant legumaj, gant Giuseppe Arcimboldo
Ar gentel sonerezh

***Ar gentel sonerezh*** (De muziekles) a zo ul livadur bet livet gant Johannes Vermeer etre 1662 ha 1665. Gwelet e vez ur plac'h yaouank o teskiñ seniñ. Gallout a reer gwelout an daolenn-se er Royal Collection, e Saint James's Palace e Londrez.

## Liamm diavaez
* video ha displegadennoù e saozneg
Ofiser ha plac'h o c'hoarzhin

**Ofiser ha plac'h o c'hoarzhin** a zo ul livadur livet gant Johannes Vermeer e-tro 1657 hag a c'haller gwelout e The Frick Collection e New York.

Dodenn ar merc'hed hag o danvez-pried a oa un dodenn a veze kavet kalz en arzoù izelvroat. Implijet eo bet an dodenn-se gant Vermeer a-benn labourat war ar gouloù. Trolinenn deñval an ofiser a zegas donder d'an daolenn, hag ez eo gwall zisheñvel diouzh ar gouloù a weler war ar plac'h hag an holl draoù azo er pezh m'emaint ennañ. Ar gartenn a weler ouzh ar voger a voe embannet e 1621. Ar gartenn-se, koulz hag ar c'hadorioù, a weler e taolennoù all gant Vermeer.
Trinidad

**Trinidad**, anv spagnolek an Drinded, zo un anv-lec'h spagnolek, skignet dre Amerika gant ar Spagnoled.

## Relijion
Roet eo bet an anv Trinidad da enoriñ an Drinded kristen.

## Lec'hanvadurezh
### 
*Trinidad, e proviñs San Juan;
*Enez Trinidad, e Proviñs Buenos Aires, er su da veg-douar Punta Alta;
*La Trinidad, e Proviñs Buenos Aires

### 
*Trinidad, pennlec'h departamant Beni;

### 
*Trinidad, e departamant Santa Bárbara;

### 
*Trinidad, kumun e departamant Casanare;

### 
*Trinidad, kêr en arvor kreisteiz an enezenn.

### 
**Isla Trinidad*, anv spagnolek Saunders Island en Inizi Maloù;

### 
*La Trinidad, karter e kêr Málaga;

### 
*Trinidad, e Colorado;

### 
*Enez Trinidad, un enezenn er Mor Karib, ar vrasañ eus Republik Trinidad ha Tobago;

### 
*Trinidad,pennlec'h departamant Flores;

### 
*La Trinidad, kumun e stad Yaracuy

## Tud
*José Dionisio de la Trinidad de Herrera y Díaz del Valle, politikour eus Honduras en  kantved
* Trinidad Jiménez, politikourez spagnol
* Trinidad Rollán Sierra, politikourez spagnol

### Trini
**Trini** eo berradur an anv **Trinidad**.
* Trini De Combe (ganet e 1982), skrivagnerez chileat
* Trini López, kaner

## Filmoù
* *[[Affair in Trinidad]]*, e 1952 gant Rita Hayworth.

## Pennadoù kar
* Santísima Trinidad
* Tríada 
* Trinity, e saozneg
* Trindade, e portugaleg
* Trinded, pe Treinded e brezhoneg
* Trindod, e kembraeg.
Plac'h yaouank gant ur potev

**Plac'h yaouank gant ur potev** a zo ul livadur bet echuet gant al livour izelvroat Johannes Vermeer etre 1660 ha 1662. Gallout a reer gwelout an daolenn-se er Metropolitan Museum of Art e New York. 
Al livadur-se a c'haller renkañ gant livadurioù all savet gant Vermeer e lodenn gentañ ar bloavezhioù 1660. D'ar mare-se e pellaas diouzh reolennoù strizh ar perspektiverezh hag ar ventoniezh, hag e labouras kentoc'h war ar gouloù, ha livañ un den nemetken en e daolennoù.

## Liammoù diavaez
* Essential Vermeer: Young Woman with a Water Pitcher
* smARThistory: ''Young Woman with a Water Pitcher''
* Vermeer's ''Young Woman with a Water Jug'' and What Men and Women Are Hoping for in Marriage gant Julie ha Robert Jensen
* Essay on this painting from the book ''Beauty and Terror'' by Brian A. Oard
Trinidad ha Tobago

**Ur pennad [[Trinidad]] zo ivez*.
----

**Trinidad ha Tobago** zo ur republik er Mor Karib, anezhi div enezenn, Enez Trinidad hag Enez Tobago. Port of Spain, en enez Trinidad, eo ar gêr-benn.

## Douaroniezh
Er biz da Venezuela emañ Trinidad ha Tobago, hag er su da C'hrenada, en Antilhez Bihanañ. 

Bevennoù war vor zo gant Stadoù arall: Barbados er biz, Guyana er gevred, ha Venezuela er su hag er c'hornaoueg.

## Istor
Gant Kristol Goulm e voe anvet *La Ysla de la Trinidad* ("Enez an Drinded"), hervez ur gouestl en devoa graet a-raok e drede treizhadenn.

Colomb a lavaras bezañ gwelet Tobago er pellder, hag hec'h envel a eure *Bellaforma*, hep diskenn d'an aod Dont a rafe an anv *Tobago* eus an anv kozh, *Tobaco*. Izelvroiz ha Kurzeme (tud eus Kourland, e Latvia) a oa deuet da chom da Dobago er XVI ha XVII kantvedoù da c'hounit butun ha kotoñs.

Etre marevezh Kristof Goulm ha 1802 edo Trinidad ha Tobago en Impalaeriezh Spagn evel trevadenn ; e 1802 neuze e voe roet d'ar Rouantelezh-Unanet. Startaat a reas krog Breizh-Veur war ar vro e-pad brezelioù Napoleon I. E 1889 e voe unanet trevadennoù Trinidad ha Tobago.

Ur Stad dizalc'h eo Trinidad ha Trobago abaoe 1962.

## Arouezioù broadel
*Dibabet e voe ar banniel e 1962.
*Dibabet e voe an ardamezioù gant Kuzul an Dizalc'hted (*Independence committee*), ha warne an Ibiz ruz (un evn eus Trinidad), an evn ''Cocrico'' (eus Tobago) ha kolibried war ar skoed. Tri lestr zo ivez, arouezioù an Drinded, ha war un dro tri lestr Kristoc'h Koulm.
:Sturienn : *Together we aspire, together we achieve* ("Kevret e vennomp, kevret e sevenomp").


Flag of Trinidad and Tobago.svg|Banniel
Coat of arms of Trinidad and Tobago (2025).svg|Ardamezioù


## Sevenadur
Brudet eo karnaval Trinidad ha Tobago, ha meur a sonerezh krouet en inizi : steelpan, calypso, soca ha limbo.

## Skeudennaoueg

TobagoBeach5.jpg|Store Bay e Tobago
TobagoBeach1.jpg|Traezheg e Crown Point, Tobago
San fernando, Trinidad & Tobago - Jama Masjid.jpg|Moskeenn e San Fernando. An islam eo ar pevare relijion er Stad.


## Notennoù
Trindade

**Trindade** zo un anv portugalek a glot gant Trinidad e spagnoleg, ha Trinded e brezhoneg.

### 
* Enez Trindade, enezennig er Meurvor Atlantel, en enezeg Trindade e Martim Vaz, stag ouzh Stad Espírito Santo ;
* Trindade - kumun e Stad Goiás;
* Trindade - kumun e Stad Pernambuco;
* Trindade - karter e Florianópolis, Santa Catarina;
* Trindade - karter e São Gonçalo, Rio de Janeiro.

### 
* Trindade - parrez e Beja.
* Trindade - parrez e Vila Flor.
* Trindade
* Trindade - asav er Metro do Porto.

### 
* Trindade - pennlec'h distrig Mé-Zóchi

## Lennegezh
* Trindade (pezh), ur pezh-c'hoari gant ar skrivagner brazilian Caio de Andrade.
Gulden

Ar **gulden** e oa moneiz an Izelvroioù, adalek 1279 betek an 28 a viz Genver 2002, a-raok ma voe lakaet an euro en e lec'h.

Aroueziet e oa gant ƒ pe fl., diwar an anv florin, pe *gulden florijn* (gouden florijn) , da lavarout eo *florin aour*, deuet eus ar *fiorino d'oro* en italianeg dre ma oa bet krouet gant tud Firenze en Italia.

## Rannadur
Rannet e oa e 100 cent abaoe 1816.


Behrens 66.jpg|Gulden 1341, Lübeck, aour
Guildiner 661828.jpg|Gulden 1486, Tirol, arc'hant
Netherlands, 1897 - Guilder, Welhelmina.jpg|Gulden 1897, Izelvroioù, arc'hant
Netherlands Antilles 10 Gulden.jpg|10 gulden 2012, Antilhez Nederlandat
Cent

Ar **cent** a zo ur moneiz a gaver e meur a vro, anezhañ kantvet (1/100) rann ar moneiz diazez.

Evit ar moneiz implijet e Stadoù Unanet Amerika hag e Kanada e vez graet gant an arouez « **¢** » (Unicode U+00A2).

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger *cent* eus ar ger latin "centum", da lavarout eo kant.

## Broioù
Dre vras e vez kavet ar cent er broioù a ra gant ur moneiz anvet dolar (pe dollar) pe euro, daoust ma kaver anvioù all ivez, evel SUA ha Kanada, Aostralia, Zeland-Nevez, Singapour, Hong Kong, Taiwan, Barbados, Bahamas, Belize, Bermuda, Brunei, Fidji, Grenada, Jamaika, Liberia, Namibia, Zimbabwe, inizi all er Mor Karib hag en Unaniezh Europa. 
Dre vras ivez eo broioù saoznek a ra gant ar ger.

## Penny
E SUA ha Kanada, e vez lavaret *[[penny]]* alies eus ar pezh 1¢, diwar anv ofisiel ar pezh a vez implijet e Breizh-Veur, hag a zo bremañ kantvet rann al lur sterling.

En Iwerzhon e vez lavaret *penny* a-wechoù eus ar pezh 1 cent (kantvet rann an euro), abalamour ma tenn d'ar penny iwerzhonat hag a oa kantvet rann al lur iwerzhonat, a laoskas e lec'h d'an euro e 2002.

## E brezhoneg
Evit kantved rann an euro e ra lod gant ar stumm brezhonekaet *sent* (liester *sentoù*), tra ma vez lod all oc'h ober gant *santim* (diwar kantvet rann al lur gall pe diwar an doare erbedet e galleg Bro-C'hall a zo *centime (d'euro)*), pe *kantim*, *kentim*, pe lod all c'hoazh oc'h ober gant *[[liard]]* (diwar anv brezhonek ar pezh moneiz a dalveze ur c'hard eus ur gwenneg) evel en ur ganaouenn diwar-benn implij ar chekennoù brezhonek.

## Notennoù

## Pennadoù kar
* Santim
* Céntimo
Sant Yann

**Sant Yann** eo an anv brezhonek a reer 
* eus meur a sant enoret gant a bep seurt ilizoù kristen; en o zouez emañ:
** Yann ar Badezour, Iañ kantved (ganet er bloaz 8); 
** Yann an Avielour, Iañ kantved 
** Yann I (470 -526), pab italian, 
** Yann Diarc'hen (1280-1349); ganet e Sant-Nouga, e Leon, sant breizhat;
** Yann an Aluzener, lidet d'an 23 a viz Genver, pe a viz Du e reter Europa 
** Yann Bosco, sant italian
** Yann Brébeuf
** Yann Cassien
** Yann Capistran
** Yann Krizostom
** Yann Klimak
** Yann ar Groaz, ur sant spagnol a oa *Juan de Yepes* e wir anv, 
** Yann Damasken
** Yann Doue
** Yann Efeza
** Yann Eudes
** Yann de Lalande
** Yann Matha
** Yann Nepomuken
** Yann Sant-Tomas
* diwar an anv-se ez eus bet anvet meur a lec'h e Breizh, klask Sant-Yann
Plac'h o lenn ul lizher ouzh ur prenestr digor

**Plac'h o lenn ul lizher ouzh ur prenestr digor** (*Brieflezend Meisje bij het Venster* e nederlandeg) a zo un eoullivadur bet livet gant al livour izelvroat Johannes Vermeer e-tro 1657. War ziskouez emañ er Gemäldegalerie Alte Meister e Dresden.

## Al livadur

Ar plac'h livet gant Vermeer a denn d'an hini a livas en e daolenn *[[Itron en glas o lenn ul lizher]]*, bet livet gantañ e 1662. Hervez tud zo e vefe e wreg, Catharina Bolnes hec'h anv.

Dre implijout skinoù X ez eus bet dizoloet roudoù un daolenn ma weler Kupidon, staget ouzh ar voger a-dreñv ar plac'h. Heñvel ouzh an daolenn a weler el livadur *[[Itron en he sav ouzh ur c'hlav-kerdin]]* eo.

## Istor an oberenn
Prenet e voe an daolenn e 1724 gant August III, priñs-dilenner Saks ha roue Polonia. Da gentañ e soñje d'an dud e oa bet livet gant Rembrandt pe gant Govaert Flinck. Anv "Van der Meer de Delft" a voe meneget evit ar wech kentañ e 1806 met e 1817 e voe roet en-dro da Flinck. Etre 1826 ha 1860 e soñjas an dud e oa bet livet gant Pieter de Hooch. E 1862 e voe roet da Vermeer. 

Gwerzhet e voe an daolenn da Pieter van der Lip e Amsterdam e 1712. An testeni nemetañ o vezañ : « Ur plac'h o lenn en ur gambr, gant van der Meer a Delft », neuze eo diaes gouzout hag-eñ e oa an daolenn-se pe *[[Itron en glas o lenn ul lizher]]* a zo war ziskouez er Rijksmuseum en Amsterdam.

## Notennoù


### Liamm diavaez
* Displegadennoù e lec'hienn Essential Vermeer
An Houlierez

**An Houlierez**, pe **De koppelaarster** e nederlandeg, zo anv meur a daolenn :
*An Houlierez (Vermeer), gant Johannes Vermeer, 
*An Houlierez (Van Honthorst), gant Gerard van Honthorst.
*An Houlierez (Dirck van Baburen), gant Dirck van Baburen
Ar sonadeg (Vermeer)

**Ar sonadeg** (nederlandeg : *Het concert*) a zo un eoullivadur bet savet gant Johannes Vermeer etre 1665 ha 1666. War ziskouez e oa en Isabella Stewart Gardner Museum e Boston ken na voe laeret d'an 18 a viz Meurzh 1990. N'eo ket bet adkavet an daolenn.

## Al livadur
Un den a weler o seniñ virjinal ha kein un den all o seniñ lud dirak ur vaouez en he sav en e gichen. En dalenn gentañ e weler un doubier lakaet war un daol, ur violoñs hag ur gourrebed lakaet war al leur. 

## Diwar-benn al livadur
E 2006 e voe savet un teulfilm anvet *STOLEN* gant Rebecca Dreyfus diwar-benn laeroñsi an daolenn. 
Er romant *Plac'h he ferlezenn*, e skriv Tracy Chevalier ez eo Pieter Van Ruijven an den a weler en daolenn. Madoberour Vermeer e oa.

### Liammoù diavaez
* An daolenn dielfennet e lec'hienn Essential Vermeer
* ''STOLEN'', teulfilm diwar-benn Ar sonadeg
Bananez

Ar **bananez** zo frouezh melen pe ruz a vez gounezet er broioù dindan an trovanoù. Kavet e vezent da gentañ e broioù eus gevred Azia ha goude-se e voe kroget da c'hounit bananez en Afrika, en inizi ar Meurvor Habask hag e Suamerika. E kalz eus ar broioù-se ez eo ar bananez ul lodenn a bouez eus ar magadur.

Dont a ra ar ger brezhonek "bananez" eus anv gallek ar frouezh-se a zeu e-unan eus an arabeg : talvezout a ra ar wrizienn *banan*, er yezh-se, kement ha "biz", abalamour da stumm ar frouezh.

## Ar frouezh

Emañ ar bananez e-touez ar frouezh a vez gounezet ar muiañ er broioù trovanel. E 1992 e oa bet gounezet 66 milion a donennoù anezho dre ar bed. Ar bananez, pa vezont darev, zo kalz potasiom ha sukr enno. Degas a reont kalz a energiezh ivez (375KJ/100g) ha diazezet mat e vezont gant ar benvegad-treizhañ abalamour ma n'eus ket kalz druzoni enno. Peurvuiañ e vezont debret ent kriz en hor broioù, met poazhet e c'hallont bezañ ivez. Er plantadegoù bananez e vezont kutuilhet pa vezont glas c'hoazh, rak aesoc'h e vezont da gas evel-se, pa n'int ket ken bresk. Kaset e vezont da werzhañ da greizennoù dasparzh hag a-wechoù e vezont lakaet eno da zareviñ buanoc'h war-bouez etilen (pe *eten*). En natur e vez krouet an danvez-se gant ar plant o-unan.

## Ar plant

Daoust ma c'hall ar bananezenned bezañ bras a-wechoù (betek 9 metr), n'int ket gwez hogen plant geotennek, rak n'eus ket gwiennoù koadek enno ha n'o devez kef gwirion ebet. Lostigoù an delioù bras, a-gevret, a stumm un dra heñvel ouzh un doare kef avat. Bras-kenañ eo an delioù pa c'hallont tapout 4 metr hed hag 1 metr led. Berr eo garennoù ar bananezenned ha dindan an douar emaint. Kreskiñ a reont a-ziwar dangorz, a daol garennoù nevez bep an amzer. Ouzh an dangorz-se ez eus gwrizioù hir ha moan. 



## Liammoù diavaez

*  Bsnana and Plantain Section of Biodiversity International
*  Musa x paridasiaca
*  Banana, CRFG Publications
An Houlierez (Van Honthorst)

**Ur pennad [[An Houlierez]] zo ivez.*

***An Houlierez*** , pe **De koppelaarster** e nederlandeg, zo un eoullivadur gant al livour izelvroat Gerard van Honthorst, graet er bloaz 1625. E welout a c'haller e Mirdi kêr Utrecht en Izelvroioù. 

E doare al livour italian Michelangelo Merisi (anavezetoc'h evel Caravaggio) e kar Gerard van Honthorst lakaat tudennoù e daolennoù en-dro d'ur gouloù bennak, darn sklerijennet ha darn all en damdeñvalijenn.

An houlierez eo ar vaouez en tu kleiz a zo o tiskouez ar paot gant he biz d'ar plac'h yaouank a zo o terc'hel ul lud, arouez buhez dibreder ha diroll an arzourien. 

## Levrlennadur
* Rynck, Patrick de: Gerard van Honthorst, «La alcahueta», pp. 258-259 e *Cómo leer la pintura*, 2005, Grupo Editorial Random House Mondadori, S.L., ISBN 84-8156-388-9
Alison

**Alison** pe **Allison** zo un anv-bihan saoznek, roet d'ar merc'hed. Deuet eo diwar al lesanv norman *Alison*, deuet eus Alice. 
Peurvuiañ e vez lavaret eo disheñvel an anv **Allison**, anv a orin skosat roet d'ar baotred .

## Doareoù all
**Allyson, Alysson, Alyson, Alisson* 
**Berradurioù : *Allie, Ali, Ally, Aly,  Alli*.

## Tud

*Alison Brown, gitarourez stadunanat
*Alison Carroll, gizourez hag aktourez saoz
*Alison Goldfrapp, sonerez saoz
*Alison Green, skrivagnerez hag embannerez saoz
*Alison Kennedy, skrivagnerez skosat
*Alison Krauss, sonerez stadunanat
*Alison Mosshart, kanerez stadunanat
*Allison Wolfe, kanerez stadunanat

## Lennegezh
**Alison* (pe *Alyson* pe *Alys*), anv Gwreg Bath (*the Wife of Bath*) e Canterbury Tales Geoffrey Chaucer.
Gerard van Honthorst

**Gerrit van Honthorst** pe **Gerard van Honthorst** (Utrecht, 4 a viz Du 1592 — Utrecht, 27 a viz Ebrel 1656) a oa ul livour izelvroat.

## Livadurioù

Gerard_van_Honthorst_001.jpg|Azeulidigezh ar vesaerien
Gerard_van_Honthorst_003.jpg|Diskred sant Tomaz
Gerard van Honthorst 004.jpg|Ar mab foran (1623)Alte Pinakothek, München
Gerard van Honthorst - Prince Frederik Hendrik and his wife Amalia van Solms - 005.jpg|Ar briñsed Frederik Hendrik hag Amalie von Solms
Gerrit van Honthorst - Frederik Henderik van Nassau, prins van Oranje en Stadhouder.jpg|Frederik Henderik van Orange-Nassau
Frederik Hendrik (1584-1647), prins van Oranje (Atelier of Gerard van Honthorst, 1650).jpg|Frederik HendrikPriñs Oranje, 1650
Amalia van Solms (Gerard van Honthorst, 1650).jpg|Amalia vanSolms-Braunfels
Elizabeth, Queen of Bohemia by Gerrit van Honthorst.jpg|Elizabeth Stuart, rouanez Bohemia
Gerrit van Honthorst - De Verloochening van Sint Petrus.jpg|*De Verloochening van Sint Petrus*Dinac'h sant Pêr*c.* 1612Mirdi an Arzoù-kaer, Roazhon
Gerard van Honthorst 001.jpg|Ginivelezh (1622)
The Concert A22894.jpg|The Concert, 1623National Gallery of ArtWashington, D.C.
Gerrit van Honthorst - Het Concert.jpg|*Het Con cert*Ar Sonadeg (1624)
Gerard van Honthorst - Granida and Daifilo - Google Art Project.jpg|Granida ha Daifilo
Gerard van Honthorst - The procuress - Google Art Project.jpg| ''An Houlierez'' 
Gerrit van Honthorst (Dutch - Musical Group on a Balcony - Google Art Project.jpg|Lazh-seniñwar ur balkon


## Pennad kar
*An Houlierez (Van Honthorst)
Wesley Fofana

**Wesley Fofana** a zo ur rugbier gall ganet d'an 20 a viz Genver 1988. Sinet en deus evit Clermont e 2008 goude bezañ stummet gant PUC. C'hoarier kreiz a oa pa en deus graet e grogad kentañ e miz Genver 2009 enep Montalban. Evit skipailh rugbi VII Frañs a c'hoari Fofana ivez.

## Kluboù

2008-2011. ASM Clermont Auvergne
An Houlierez (Vermeer)

An **Houlierez**, pe **De koppelaarster** e nederlandeg, zo un eoullivadur graet gant al livour izelvroat Jan Vermeer e 1656. 

## An daolenn
An houlierez eo ar vaouez gwisket e du he deus kinniget ur plac'h yaouank d'ar baotred. Soñjal a ra lod e c'hallfe Vermeer bezañ unan anezhe.

## Sinadur
Sinet eo an daolenn er c'horn dehou, en traoñ (i v Meer. 1656). Dizoloet e voe ar sinadur gant Thoré-Bürger e 1859. 

## Perc'henned an daolenn
E 1741 e voe prenet gant Aogust III, priñs-dilenner Saks. Tapet e voe gant soudarded an Arme Ruz e fin an Eil Brezel-bed, hag adroet da Staatliche Kunstsammlungen, Gemäldegalerie Alte Meister (Dresden) e 1955.
Krist e ti Marta ha Mari

**Krist e ti Marta ha Mari** a zo un eoullivadur bet livet gant an arzour izelvroat Johannes Vermeer e 1655. War ziskouez emañ en National Gallery of Scotland e Dinedin.

## An daolenn
Gwelout a reer Jezuz degemeret gant Marta ha Mari Betania, hervez an Aviel.

## Liammoù diavaez
* Al livadur e lec'hienn National Galleries of Scotland
* Al livadur e lec'hienn Essential Vermeer
Ar banne gwin

**Ar banne gwin** (nederlandeg : **Het glas wijn**) a zo un eoullivadur bet livet gant an arzour izelvroat Johannes Vermeer e-tro 1658-1660. War ziskouez emañ er Gemäldegalerie e Berlin. En daolenn e weler ur vaouez azezet hag un den ar e sav oc'h evañ ur banne gwin e diabarzh un ti. Arouezius eo an oberenn eus ar re bet savet gant arzourien skol Delft e dibenn ar bloavezhioù 1650, diwar skouer oberennoù Pieter de Hooch. Gwelout a reer div dudenn en un ti sklaer ha bras, ha resis eo munudoù arkitektouriezh an ti. Gwelout a reer ivez emañ an div dudenn e-kreiz an daolenn, ha n'eo ket er foñs.

Diskouez tud oc'h evañ ha merc'hed oc'h evañ a zo diazezet war "Ur porzh izelvroat" gant De Hooch. Deuet eo a-benn Vermeer da bellaat diouzh patroù De Hooch koulskoude : pinvidikoc'h eo an ti ziskouez deomp, evel ma verzer pa seller ouzh an doubier, an daolenn ouzh ar voger a-dreñv an den hag an ardamez a weler er prenestr digor.

En daolenn e kaver elfennoù boutin da veur a oberenn bet savet gant Vermeer. En e daolenn *Ar plac'h he banne gwin* (1659–1660) e weler daou baotr, met ivez ur vaouez ouzh taol gant ur banne gwin en he dorn. Damheñvel eo ivez al leur hag ar prenestr. Ar picher gwin a adkaver ivez en e daolenn "Plac'h o vorediñ" (1657).

## Notennoù

## Levrlennadur
* Gowing, Lawrence. *Vermeer*. University of California Press; 1 edition 5 December, 1997. ISBN 0-520-21276-2
* Liedtke, Walter. "Vermeer and the Delft School". New York: Metropolitan Museum of Art, 2001. ISBN 0-300-08848-5
* Wheelock, Arthur. *Vermeer*. Yale University Press; 1st edition, 25 October, 1995. ISBN 0-300-06558-2

## Liamm diavaez
* Sie sind jetzt hier: Staatliche Museen zu Berlin
Plac'h he zog ruz

**Plac'h he zog ruz** a zo un eoullivadur bet livet gant al livour izelvroat Johannes Vermeer e 1665-1666. War ziskouez emañ en National Gallery of Art e Washington, D.C.. Livet eo war ur banell goad (marteze a-walc'h un tamm derv).

### Istor
Soñjal a reer e oa unan eus al livadurioù bet perc'hennet gant Pieter Claesz van Ruijven (1624-1674), hag eñ madoberour Vermeer. Dre hêrezh e vefe bet roet goude-se d'e wreg Maria de Knuijt (marvet e 1681); d'e verc'h Magdalena van Ruijven (1655-1682); ha da waz Magdalena, Jacob Abrahamsz Dissius (1653-1695) e anv. Soñjal a reer ivez e voe gwerzhet en Amsterdam d'ar 16 a viz Mae 1696 (marteze a-walc'h niv. 39 pe 40). Prenet e voe e-pad ur werzh en Hôtel de Bouillon, e Pariz, d'an 10 a viz Kerzu 1822 (niv.28.) gant ar baron Louis Marie Atthalin (1784-1856). Dre hêrezh e voe perc'hennet goude-se gant e niz, Laurent Atthalin e anv. Gwerzhet e voe an daolenn gant *M. Knoedler & Co., New York and London*, e miz Du 1925, ha neuze e voe perc'hennet gant Andrew W. Mellon hag a roas an oberenn d'an *A.W. Mellon Educational and Charitable Trust* e Pittsburgh, ha goude-se e voe roet da skipailh an National Gallery of Art e 1937.

### Diskouezadegoù al livadur
* 1925&nbsp;— "Loan Exhibition of Dutch Masters of the Seventeenth Century", M. Knoedler & Co., New York, 1925, niv. 1
* 1928&nbsp;— "A Loan Exhibition of Twelve Masterpieces of Painting", M. Knoedler & Co., New York, 1928, niv. 12
* 1995&nbsp;— "Dutch Cabinet Galleries", National Gallery of Art, Washington, D.C., 1995-1996, 
* 1995&nbsp;— "Johannes Vermeer", National Gallery of Art, Washington, D.C.; Royal Cabinet of Paintings Mauritshuis, Den Haag, 1995-1996, niv. 14, 
* 1998&nbsp;— "A Collector's Cabinet", National Gallery of Art, Washington, D.C., 1998, niv. 60
* 1999&nbsp;— "Johannes Vermeer: The Art of Painting", National Gallery of Art, Washington, D.C., 1999-2000, levrig, skeudenn 11
* 2001&nbsp;— "Vermeer and the Delft School", The Metropolitan Museum of Art, New York; The National Gallery, Londrez, 2001, niv. 74

## Notennoù

## Liamm diavaez
* An daolenn e lec'hienn National Gallery of Art, Washington
Plakenn litosferek

Ar **plakennoù litosferek**, pe ar **plakennoù dektonikel**, a zo un deorienn skiantel hag a zeskriv fiñvadennoù an douar (litosferenn). Skeudennet eo bet plakennoù litosferek ar bed e-pad eil hanterenn an 20vet kantved 

A-bouez eo evit ar vuhez war an Douar abalamour d'ar perzh hag a ra e kelc'hiad ar c'harbon hag a zalc'h ar c'hempouez karbon etre ar vevsferenn, litosferenn, hidrosferenn, hag atmosferenn.

Ar memes fenomen a c'hell c'hoarvezout war ar c'horfoù all pa vezont douarheñvel. Savet eo an deorienn-mañ diwar mennozhioù "driv ar c'hevandirioù", ijinet ha displeget gant Alfred Wegener. 

Ar plakennou litosferek a zo deuet diwar tarzhadur al litosferenn dre nerzhioù diabarzh ha riklañ a reont war an asthenosferenn.

## Gwelet ivez
*Dilec'hiadur ar c'hevandiroù
*Tektonik ar plakennoù
Nitrat

An **nitrat**, hag a oa anvet gwechall-gozh an nitr, hag a oa alies heñvelster da "holen-moger" a zo holenoù an drenkenn nitrek. Formulenn gimiek an ion nitrat a zo NO3-.

Nitrat en dour a zo ur merk eus ar saotradur gant al labour-douar (ludu), ar c'hêrioù (gwall mont-en-dro rouedadoù yac'haat) pe greanterezh. En Europa, ar "Sturiad Nitrat" a zo he fal digreskiñ ar saotradur-mañ.

E kalz a vroioù e rank an dourioù gouestlet da vezañ evet gant an den doujañ ouzh liveoù harz (da skouer 50mg/l e Bro-C'hall pe Europa) evit bezañ graet dour-evadus anezho. ABY a ali chom hep mont en tu-hont da 25mg/l.

Arabat kemmeskañ nitrat gant nitrit NO2- holenoù an trenkenn nitrus hag a zo disoc'h reduktadur an nitrat gant bakteri a zere.

## Implijoù
Nitrat potasiom (holen-moger) zo implijet er poultr du.Nitrat sodiom (holen-moger Chile) ha Nitrat amoniom zo implijet e temzoù zo.Nitrat amoniom mesket gant mazout a ya d'ober un danvez-tarzh galloudus met stabil hag a rank bezañ antellet evit tarzhañ.

## Saotradur an dour gant an nitrat
### Nitrat hag eutrofeladur
Evel ma oa bet diskouezet splann (Lenn València da skouer) eo ar fosfat an oberer pennañ evit eutrofelaat an dourioù dous war hir dermen. An nitrat eo an eil oberer pouezus hag a zegouezh a-gevret alies en dourioù dous pe holenet sac'het pe nebeut adnevezet.
Popocatépetl

Menez-tan **Popocatépetl** (e nahouatleg, *popoca*, « divogediñ » ; *tepetl*, « menez» ; ar menez a zivoged) a zo ur Menez-tan oberiant lec'hiet e Mec'hiko e Stad Puebla. An eil menez uhelañ e Mec'hiko eo war-lerc'h ar pikern Orizaba. Er park broadel Iztaccíhuatl-Popocatépetl emañ.
Un dislonkadenn bouezus a oa bet e 1947: d'an 21 a viz Kerzu e 1994 e skarzhas ar menez-tan ludu hag aezhennoù hag a voe kaset 25 km ac'hann gant an avel. Lakaet e voe an dud da guitaat ar c'hêrioù tostañ.

E miz Kerzu 2000, dekmiliadoù a dud a zo bet lakaet da dec'hout pa ez eo bet brallet ar c'heleier gant ar skiantourien. Ar menez-tan en doa difretet un tammig met n'eo nemet d'ar 1 a viz Kerzu en doa skarzhet ur golonenn a ludu uheloc'h eget 2 km.

## Mojenn Popocatépetl hag Ixtaccíhuatl
Er relijion aztek e oa Popocatépetl ur brezeler e karantez gant ur briñsez anvet Ixtaccíhuatl.

Tad Ixtaccíhuatl a gasas Popocatépetl da lazhañ un enebour eus o meuriad ha prometiñ a reas dezhañ e verc'h da zimeziñ ma teuje bev en-dro. Marvet e oa Ixtaccíhuatl gant ar glac'har pa oa bet kemennet dezhi oa bet lazhet Popocatépetl. Pa oa distroet en-dro e varvas gant glac'har ivez pa ouias e oa marv e zousig. An doueed a lakaas erc'h war o c'horfoù hag a droas anezho e menezioù.

## Liammoù diavaez

## Notennoù
Hebe Camargo

**Hebe Maria Camargo** (Taubaté, São Paulo, 8 a viz Meurzh 1929) zo ur ganerez hag aktourez brazilian a labour dreist-holl da ginnig abadennoù skinwel.
C'hwevrer 2010 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2009 e Breizh - **2010 e Breizh** - 2011 e Breizh

2010 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

__NOTOC__
Selim Iañ Giray

**Selim I Giray** a oa mab da Bahadır I Giray ha khan Krimea peder gwech e fin ar XVIIvet ha penn kentañ an XVIIIvet kantved.

Kemer a reas perzh er brezel etre an impalaeriezh otoman hag an impalaeriezh aostrian, kroget e 1683 hag echuet e 1699 gant feur-emglev Karlofça.

E miz Meurzh 1691 e tilezas e garg khan Krimea evit mont da birc'hirinañ da Vekka. War e ginnig e voe lakaet Saadet III Giray war tron khanat Krimea.

## Mammenn
* *Le khanat de Crimée et les campagnes militaires de l'Empire ottoman : Fin du XVIIe-début du XVIIIe siècle, 1687-1736* gant Dilek Desaive e *Cahiers du monde russe et soviétique* niverenn 11-1, 1970
Julien Malzieu

**Julien Malzieu** a zo ur rugbier gall ganet er Puy-en-Velay (Haute-Loire) d'ar 4 a viz Mae 1983. Askeller kleiz eo war an dachenn gant ASM Clermont Auvergne. Eilc'hoarier e oa gant ASM betek 2006 pa oa disoc'hoù ar skipailh war wellaat. Manket en deus an div c'hourfenn diwezhañ Kampionad Frañs: n'eo ket bet dibabet e 2008 ha gloazet e oa e 2009.

Daoust ma c'hoari Malzieu Tournamant ar 6 broad abaoe tri bloaz en deus c'hoariet gant skipailh rugbi VII Frañs da gentañ. Div Gib ar Bed en deus graet dija gantañ e 2005 ha 2009. C'hoarier gwellañ eo bet anvet e 2005 goude an trec'h gall e Tournamant Pariz: e istor ar rugbi VII e oa ar wech kentañ a zeue ar maout gant ur skipailh hag ur c'hoarier gall.

## Klub
* 2002-2011. ASM Clermont Auvergne

## Loreadeg
* European Challenge Cup 2007
* gourfennad Kampionad Frañs 2007
* Tournamant Paris Sevens 2005
* anvet C'hoarier gwellañ Tournamant Paris Sevens 2005
Leda hag an alarc'h (Leonardo da Vinci)

***Leda hag an alarc'h*** zo un daolenn gant Leonardo da Vinci hag a zo aet da goll, nemet anavezet eo dre ar studiennoù graet gantañ, tresadennoù diwar e zorn, hag an eillivadurioù zo bet graet gant e ziskibien evel Cesare da Sesto.

## Ar vojenn
Leda, merc'h roue Etolia ha pried Tindareos, roue Sparta en harlu. Karet eo gant Zeus a deu d'ober e lez dezhi e korf un alarc'h. Diwar e garantez ez eus ganet daou vugel: Elena ha Polideükes, ganet en ur vi, tra ma'z eo ganet Kastor ha Klitemnestra en ur vi all.

## Taolennoù
Meur a daolenn a zo bet livet diwar taolenn pe studioù Leonardo.
Peurvuiañ e weler ur vaouez c'hadalus, an doueez Leda, o vriata un alarc'h, an doue Zeus, hag eñ ur gurunenn aour en e gerc'henn.

E-harz treid Leda emañ ar vioù a vije ganet anezho ar c'hoarezed Elena ha Klitemnestra hag an Dioskured, ar vreudeur Kastor ha Polideukes. 

En taolennoù anavezet ez eus kevredet daou vare disheñvel, hini emgav Leda hag an evn, ha hini diglorañ ar vioù ha ganedigezh ar pevar bugel.

## Istor
Er Galleria Borghese en Roma emañ an daolenn abaoe 1693. N'ouzer ket gant piv e voe urzhiet avat.
## Leda war bennoù he daoulin

### Giampietrino, Leda hag he bugale (1508 -1513)

### Cesare da Sesto, Leda hag an alarc'h (1505 - 1515)
Pell amzer e voe soñjet e oa diwar zorn Leonardo. Hiziv e soñjer e oa un eillivadur, ha n'eo ket diwar an daolenn orin, met un oberenn all savet diwar ar c'hartoñs graet gant Cesare da Cesto diskibl da Leonardo.

## Eillivadurioù

Ken brudet e oa Leda Leonardo ma voe graet kalz a eillivadurioù anezhi.

## Notennoù


## Levrlennadur
*"Leonardo", *Los grandes genios del arte*, n.º 17, Eileen Romano (dir.), Unidad Editorial, S.A., 2005, ISBN 84-89780-69-2
Devlet II Giray

**Devlet II Giray** a oa mab da Selim I Giray ha khan Krimea div wech e penn kentañ an XVIIIvet kantved.

Kalgay e voe d'e dad pa oa hemañ khan evit an eil gwech (1684-1691), da Saadet III Giray (1691), da Sefa Giray (1691-1692) ha d'e dad adarre e-pad e drede ren (1692-1699).

Da heul feur-emglev Pruth (1711-1712) a lakae fin d'ar brezel etre an impalaeriezh otoman ha Rusia e voe fiziet ennañ, asambles gant ar c'homandant turk İsmail Paşa, evezhiañ distro Charlez XII, roue Sveden, d'e vro. Hemañ a glemmas d'ar sultan ne oa ket bet graet brav dezhañ gant Devlet Giray ha lamet e voe e garg digant khan Krimea. Kaset e voe en harlu da enez Rodos.

## Mammenn
* *Le khanat de Crimée et les campagnes militaires de l'Empire ottoman : Fin du XVIIe-début du XVIIIe siècle, 1687-1736* gant Dilek Desaive e *Cahiers du monde russe et soviétique* niverenn 11-1, 1970
Saadet III Giray

**Saadet III Giray**, mab Kırım Giray, a oa khan Krimea e 1691.

Pignat a reas war tron ar c'hanat pa 'c'h eas Selim I Giray da birc'hirinañ da Vekka e miz Meurzh 1691.

D'an 20 a viz Eost e voe pilet an arme otoman e Slankamen, e-kichen ar stêr Danav, gant an Aostrianed ha lazhet ar vizir Köprülü Fazıl Mustafa Paşa. Saadet Giray a erruas re ziwezhat evit kemer perzh en emgann. Pa voe echu an ergerzhadenn vrezel e miz Kerzu 1691 e voe lamet e garg digantañ hag anvet Sefa Giray en e blas.

## Mammenn
* *Le khanat de Crimée et les campagnes militaires de l'Empire ottoman : Fin du XVIIe-début du XVIIIe siècle, 1687-1736* gant Dilek Desaive e *Cahiers du monde russe et soviétique* niverenn 11-1, 1970 

## Notennoù ha daveoù
Maouez gant un dro-c'houzoug perlez

**Maouez gant un dro-c'houzoug perlez** (nederlandeg :* Vrouw met parelsnoer*) a zo un eoullivadur savet gant al livour izelvroat Johannes Vermeer e 1664. War ziskouez emañ er Staatliche Museen Preussischer Kulturbesitz, er Gemäldegalerie e Berlin. 

## Al livadur
Gwelout a reer ur vaouez dirak ur melezour, o wiskañ un dro-c'houzoug perlez. Dirazi ez eus un daol ma weler meur a dra a vez implijet d'en em fichañ. Er c'horn kleiz ez eus un doubier e-kichen ul lestr. Gouloù an deiz a zeu dre ar prenestr : lakaat a ra liv ar satin melen da vezañ splann, ha lakaat a ra ivez ar perlez da lufrañ. 

## Al livadur en ur romant
Er romant *Plac'h he ferlezenn* gant Tracy Chevalier e lenner e vefe ar vaouez diskouezet en daolenn gwreg Pieter Van Ruijven, hag a oa madoberour Vermeer. Ar vantell satin hag ar perlez a vefe re Catharina Bolnes, ha hi gwreg Vermeer. 

### Notenn


### Liamm diavaez
* An daolenn dielfennet e lec'hienn Essential Vermeer