open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Guiòla

:*Gant ar ger "Laguiole" e tegouezher amañ. Evit ar fourmaj anvet evel-se, gwelet [[Laguiole (fourmaj)|amañ]], evit ar gontell, gwelet [[Laguiole (kontell)|amañ]].*


**La Guiòla** (*Laguiole* e galleg, distaget [lajɔl]) a zo ur gêrig eus Roergue en Okitania, ur gumun eus departamant an Avairon, er rannvro Kreisteiz-Pireneoù er Frañs. Pennlec'h kanton La Guiòla eo.
Gant hec'h anv gallek "Laguiole" eo brudet evit ar c'hontilli a vez graet eno (gwelet Laguiole (kontell)), hag ur fourmaj laezh buoc'h gant un anvadur orin kontrollet (AOK) hag un anvadur orin gwarezet (AOG), al laguiole (fourmaj).
## Istor
### [[Dispac'h gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton La Guiòla, e Distrig Sent Ginièis hag e departamant Avairon. Lakaet e voe en Arondisamant Espaliu pa voe krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 99 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,60% eus ar boblañs e 1911.
#### Kemm arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Rodés e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Brezelioù didrevadennañ
* Brezel Indez-Sina: mervel a reas daou vilour eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv er brezelioù en iliz katolik *Saint Mathieu*, luc’hskeudennoù.
## Pennadoù kar
*Laguiole, ar fourmaj graet eno.
*Laguiole, ar c'hontilli graet eno.
## Liammoù diavaez
Laguiole (kontell)

Ar gontell **Laguiole** (distaget [lajɔl]) a zo ur ganived graet da gentañ e kêrig La Guiòla – *Laguiole* eo doare gallek an anv – en Roergue, en Okitania. Ur gontell-bleg eo, gant arouez ur wenanenn (a-wechoù ur gelienenn pe un dra all bennak evel ur velchonenn-beder) war-c'horre, etre al lavnenn hag an troad.

## Liammoù diavaez
Laguiole (fourmaj)

Al **laguiole** (distaget [lajɔl]), **la Guiòla** en okitaneg, a zo ur fourmaj laezh buoc'h graet e korn-bro an Aubrac en Okitania. Dont a ra anv ar fourmaj diwar stumm gallek La Guiòla, ur vourc'hig eno. Un anvadur orin kontrollet (AOK) en deus ar fourmaj-se abaoe ar bloaz 1961 hag un anvadur orin gwarezet (AOG) abaoe 2008.

## Liammoù diavaez
Vasil Levski

**Vasil Levski** (bulgareg: Васил Левски) a oa un emsaver bulgar, bet ganet d'an 18 a viz Gouere 1837 e Karlovo, ha marvet d'an 18 a viz C'hwevrer 1873 e Sofia. Un haroz broadel bulgar zo anezhañ, an hini meurañ marteze, rak gantañ e voe prederiet diwar-benn ar stourm da zieubiñ Bulgaria diouzh beli an Otomaned. *Abostol ar Frankiz* a vez graet anezhañ.

E-harz menezioù ar Balkanoù e oa ganet **Vasil Ivanov Kuntchev**, mab d'ur micherour a Garlovo. Goude bezañ aet da vanac'h e tilezas ar feiz evit mont da Serbia, e 1862, e-lec'h ma oa bet krouet ur bagad-stourm bulgar bodet ennañ harluidi dispac'hus. Eno e voe anvet *Levski* (evel ul leon) gant e gamaladed abalamour d'e ampartiz. Ur wezh distro da Vulgaria ez eas da skolaer ur pennadig a-raok ober e seizh gwellañ evit reiñ he frankiz da Vulgaria. D'ar c'houlz-se e veze stourmet dreist-holl eus an estrenvro, gant Bulgariz aet d'an harlu e Romania, Serbia pe Rusia. Daoust da Vasil Levski kemer perzh ingal er Poellgor Kreiz Dispac'h Bulgaria e soñje dezhañ e ranke an emsavadeg bezañ diabarzh. Adalek 1868 ez eas war an dachenn eta, o veajiñ a-dreuz bro a-benn broudañ ha daremprediñ poellgorioù lec'hel. An holl anezho a veze bodet en Aozadur Diabarzh Dispac'h (ADD), krouet ha renet gantañ. Tamm-ha-tamm, o vont a gêr da gêr, e teuas a-benn da sevel ur rouedad hag a voe diazezet dispac'h miz Ebrel 1876 warni. Berzh a reas Levksi gant e vennozhioù ivez, awenet ma oa-eñ gant gwirioù Mab-Den. Goulenn a rae e vije savet ur Republik bulgar hag a vije kevatal holl hec'h annezidi, pe hini e vije o gouenn pe o relijion.

O vezañ bepred war an dachenn ez eo anat e oa deuet da vezañ Vasil Levski un arouez e Bulgaria, ar stourmer meur. Abaoe 1871 e oa klask war e lerc'h: an Otomaned a felle dezho en herzel ha dindan guzh eta e ranke beajiñ. E dibenn miz Kerzu 1872 e voe harzhet Levski e Kakrina, nepell diouzh kêr Lovetch. E Tarnovo e voe anavezet ha d'ar 4 a viz Genver e voe kaset da Sofia. Eno e voe goulennataet ha boureviet; hogen ne lavaras grik diwar-benn an holl obererezhioù a rae war o zro. D'ar 14 a viz Genver e voe barnet d'ar groug. D'an 18 a viz C'hwevrer 1873 e voe lakaet d'ar marv.
Trovan ar C'hrank

**Trovan ar C'hrank** a vez graet eus ar c'helc'h a ra tro an Douar hag a verk al lec'h ar muiañ en norzh ma c'hall an Heol bezañ er zenit (pe "neinboent"), a-us dres da benn an arseller eta, d'an eur kreisteiz. Kement-se a c'hoarvez da vare goursav-heol an Hañv (tro an 20 a viz Mezheven). 23° 26’ 16’’ a-us d'ar c'heheder eo ledredenn Trovan ar C'hrank. En eneb en hantervoul su eo Trovan ar C'havr a reer anezhi. 

Unan eus ar pemp ledredenn a reer ar muiañ ganti eo gant ar C'heheder, Trovan ar C'hrank, hag an daou gelc'h polel (kelc'h Arktika, kelc'h Antarktika).

## Anv
Dont a ra an anv diouzh steredeg ar C'hrank pa'c'h errue an Heol, e sin ar C'hrank da c'hoursav-heol an hañv e steredoniezh.

## Pennadoù kar
*Keheder
*Trovan
*Trovan ar C'havr
Trovan ar C'havr

**Trovan ar C'havr** a vez graet eus al ledred a ra tro an Douar hag a verk al lec'h ar muiañ er su ma c'hall an Heol bezañ er zenit (pe "neinboent"), dres a-us penn an arseller eta, d'an eur a greisteiz (12 h 00 min). Kement-se a c'hoarvez da c'hoursav-heol ar Goañv (war-dro an 21 a viz Kerzu). 23° 26’ 15’’ a-is d'ar c'heheder eo ledredenn Trovan ar C'havr. An eneb en hantervoul norzh eo Trovan ar C'hrank.

Unan eus ar pemp ledredenn implijetañ eo gant ar C'heheder, Trovan ar C'havr, hag an daou gelc'h polel (kelc'h Arktika, kelc'h Antarktika).

## Anv
Dont a ra an anv diwar hini steredeg ar C'havr pa'c'h antre an Heol e sin ar C'havr da c'hoursav-heol ar goañv e steredouriezh.

## Pennadoù kar
*Keheder
*Trovan
*Trovan ar C'hrank
Aneto

**Aneto** (*El Aneto* pe *Pico Aneto* e spagnoleg) eo menez uhelañ ar Pireneoù, gant 3 404 m. Emañ e Spagn, en Aragón. Trede uhelañ menez Spagn eo.

## Liammoù diavaez
Beneluks

Ar **Beneluks** (pe **Benelux**) a zo un unaniezh stadoù etre Belgia, Nederland (an Izelvroioù) ha Luksembourg, teir bro amezek eus Europa ar C'hornaoueg, anezho-holl monarkiezhioù parlamantel. Ur gwreskanv eo, savet diwar penn kentañ stummoù anvioù an teir bro-se : **BE**LGIË/BELGIQUE/BELGIEN - **NE**DERLAND – **LUX**EMB(O)URG. Un unvaniezh valtoutel e oa da gentañ, lakaet e pleustr d'ar 1añ a viz Genver 1948.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Glas evel daoulagad c'hlas na oant ket ma re

***Glas evel daoulagad c'hlas na oant ket ma re*** zo titl un danevell hir (kant div bajennad) gant Pêr Denez bet embannet gant *[[Al Liamm]]* e dibenn 1979.

## An danevell
En ur gêr bennak e Breizh, nepell diouzh ar mor, emañ ar c'houblad Madeg o telc'her ur stal-apotikerezh bet prenet gante digant un apotiker kozh aet war e leve, hag int-i en tu all d'o hanter-kant vloaz pe dost. Evite da vezañ chomet divugale ez int liammet an eil ouzh egile c'hoazh gant ar pezh a denn kentoc'h d'un deneridigezh don eget da garantez diroll o yaouankiz. War-lerc'h ugent bloavezh a vuhez voutin digoumoul n'int ket debret mui gant *diaoul ar c'hig*. Pep hini anezhe en deus kavet, diouzh e du, un tremen-amzer da blediñ gantañ : plijout a ra d'ar wreg liorzhañ ha, dreist-holl, ober war-dro he gwez-roz ; emañ ar gwaz o paouez prenañ ur vag da vont da verdeiñ bewech ma c'hell. A-greiz-holl ez eo torret an eürusted-mañ d'ur Sul noz pa zeu daou archer da gemenn d'ar wreg eo bet kavet diwerniet bag he gwaz er c'hostez, den ebet e-barzh.

Setu m'emañ an danevell o kregiñ da vat, dezrevellet an holl zarvoudoù anezhi gant gwreg an den aet da Anaon. Goude bezañ diskoachet div velionenn c'hlas sec'h e-touez paperioù kozh he gwaz e kav roudoù splann ur vaouez all, Kristina Moenner hec'h anv. Na pegen mennet ha kriz e tiskouezo bezañ ar wreg tromplet da gas he dial divoas betek penn...!

## Troidigezhioù
Troet e oa bet an danevell e saozneg gant Ian J. Press - *Blue Like Blue Eyes which Were Not My Own* an titl saoz anezhi - hag embannet e oa bet e 1993 gant Mouladurioù Hor Yezh.
Nazaret (disheñvelout)

**Nazaret** pe **Nazareth** a c'hall ober dave da:
*Nazaret, en Douar Santel, bremañ en Israel, ma voe desavet Jezuz hervez an Aviel, anv orin an darn vrasañ eus ar reoù all.

## Lec'hioù
###### 
*Nazareth (Belgia)
###### 
*Ur c'harter hag ur barrez eus Plangoed
*Ul lec'h e Sant-Kongar

###### 
*Adama, anvet gwechall "Nazrat" pe "Nazareth"
###### 
*Nazareth (Tamil Nadu)
###### 
* Nazareth (Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet)
###### 
*Nazareth (Lesotho)
###### 
*Nazareth (Perou)
###### 
*Nazareth (Pennsylvania)
*Nazareth (Texas)
###### 
* Nazareth, ur gêr e Pentecost Island

## Sonerezh
* Nazareth (strollad), ur strollad rock skosat

## Tud
* Jezuz Nazaret

## Pennadoù kar
*Nasareth, e Kembre
The Notting Hillbillies

**The Notting Hillbillies** zo anv ur strollad sonerezh breizhveuriat hag a oa bet krouet e dibenn ar bloavezhioù dek ha pevar-ugent. C'hoari a ra an anv-mañ gant ar gerioù saoz *Notting Hill* (ur c'harter eus Kêr Londrez) ha *Hillbilly* (a denn d'an dud diwar ar maez, ha d'ar sonerezh folk, hini an Appalachoù alies, enebet ouzh ar sonerezh kenwerzhel aozet en ur studio).

Deuet e oa er-maez an albom *[[Brothers in Arms]]*, bet savet gant Dire Straits, e penn-kentañ miz Mae 1985. C'hoant kement hag ezhomm en devoa Mark Knopfler, hag eñ kaner ha soner gitar ar strollad-mañ, d'ober un tammig ehan. Se zo kaoz e oa aet da seniñ da Holbeck (eur c'harter eus Leeds) e-barzh *The Grove Inn*, a-gevret gant mignoned kozh dezhañ, Brendan Croker ha Steve Philips : ganet e oa ar strollad **The Notting Hillbillies** d'an 31 a viz Mae 1986 eta.

Ur soner all, Guy Fletcher, hag eñ ezel eus Dire Straits ivez, a voe galvet gant Knopfler da gas da benn enrolladenn ar bladenn nemeti bet savet gant **The Notting Hillbillies**, *[[Missing... presumed having a good time]]* an anv anezhi. Deuet e oa er-maez e penn kentañ miz Meurzh 1990, blaz ar blues hag ar rock-country gant an unnek kanaouenn a yae d'hec'h ober. 496 800 skouerenn anezhi a zo bet gwerzhet e Bro-C'hall.

## Pennad kar
*Hillbilly
Buffalo Springfield (strollad)

**Buffalo Springfield** zo ur strollad sonerezh rock stadunanat bet boulc'het ar grouidigezh anezhañ gant Stephen Stills e miz Ebrel 1966. Richie Furay, Dewey Martin, Bruce Palmer ha Neil Young a oa bet ar c'hentañ izili.

Enrollet e oa bet tri albom nemetken :
* *[[Buffalo Springfield]]*, deuet er-maez d'ar 5 a viz Kerzu 1966,
* *[[Buffalo Springfield again|Buffalo Springfield Again]]*, deuet er-maez d'an 30 a viz Here 1967,
* *[[Last time around|Last Time Around]]*. Jim Messina a oa o kanañ hag o seniñ ar gitar-boud en albom-mañ ivez. Deuet e oa er-maez d'an 30 a viz Gouere 1968, un nebeud mizvezhioù (e miz Ebrel 1968) goude m'o devoa izili ar strollad graet o soñj da vont an eil diouzh egile.
Herman's Hermits

**Herman's Hermits** zo anv ur strollad sonerien vreizhveuriat hag a oa bet krouet e Manchester (Bro-Saoz) kerkent ha 1963. Karl Green (kaner ha soner gitar), Keith Hopwood (kaner ha soner gitar), Peter Noone (kaner), Steve Titterington (soner taboulin) hag Alan Wrigley (kaner ha soner gitar-boud) a voe ar c'hentañ izili anezhañ.

Anavezet eo ar strollad-mañ a-drugarez da ganaouennoù 'zo - *[[No Milk Today]]* (1966), *[[There's a Kind of Hush All Over the World]]* (1967) da skouer - hag o devoa graet berzh bras pa oant deuet er-maez d'an ampoent.

## Liamm diavaez
*No Milk Today
*There's a Kind of Hush All Over the World
The Box Tops

**The Box Tops** zo anv ur strollad sonerien stadunanat bet krouet e Memphis (Tennessee) e 1967 gant ar soner taboulin Danny Smythe a-gevret gant Alex Chilton (pennganer ha soner gitar), Bill Cunningham (soner gitar-boud, klavier ha kenganer), John Evans (soner gitar-boud, klavier ha kenganer) ha Gary Talley (pennsoner gitar ha kenganer). Da gentañ-penn e oa bet anvet ar strollad *The Devilles* (ha *Ronnie and the Devilles* ivez e-pad ur pennad amzer) e 1963 a-raok d'e izili kavout e oa eus strolladoù all gant an hevelep anv.

Mil anavezet e oa deuet ar strollad-mañ da vezañ a-drugarez d'ar ganaouenn *[[The Letter]]*, savet gant Wayne Carson Thompson hag aet er-maez e miz Eost 1967.

## Liamm diavaez
* The Letter
Darwin (Tiriad an Norzh)

:*Evit sterioù all *'Darwin**, gwelit ar pennad disheñvelout: [[Darwin]].''
<HR noShade>

**Darwin''' eo kêr-benn Tiriad an Norzh en Aostralia. War aod Mor Timor eo diazezet. 145 916 a dud a oa o vevañ eno e 2016. Ar pemzekvet kêr a-fed poblañs eo eus ar vro.

## Liammoù diavaez
Henri Delacoux de Marivault-Emeriau

**Henri Delacoux de Marivault-Emeriau** a oa bet ganet d'an 22 a viz Mezheven 1821 e Châteauroux hag aet e oa da Anaon d'ar 26 a viz Du 1910 e Pariz.

Tremenet en devoa e vicher a-bezh er morlu adalek 1837 betek ar 14 a viz Genver 1881 ma oa bet aotreet da vont war e leve, goude bezañ bet anvet da gabiten lestr d'an 2 a viz Kerzu 1864.

Pa oa bet roet e zilez gant Émile de Kératry e oa bet anvet **Henri Delacoux de Marivault-Emeriau** e penn Kamp Koñli dre zekred ar 7 a viz Kerzu 1870, roet e oa bet dezhañ ar rez a jeneral rannarme war un dro, hag eñ da zont da vezañ trede pennrener Arme Breizh. Dindan e veli eo o devoa staget, d'an 12 a viz Kerzu 1870, ar miliadoù a soudarded eus Breizh da guitaat al lec'h milliget-se a denne kentoc'h d'ur gêr fank eget d'ur c'hamp aozet mat.

Roet e voe dezhañ ar rez a gomander en Urzh broadel al Lejion a enor d'an 29 a viz Eost 1872.
The Byrds

**The Byrds** zo anv ur strollad sonerien stadunanat hag a oa bet krouet e 1964 e Los Angeles. Er penn kentañ e oa bet savet ar strollad *The Jet Set* gant an tri soner folk Gene Clark, David Crosby ha Jim McGuinn, an holl anezhe levezonet-mat gant tonioù The Beatles ha Bob Dylan d'an ampoent. Degemeret e voe ar soner taboulin Michael Clarke gante e-kreiz 1964 kement hag ar soner mandolinenn Chris Hillman e miz Here. N'eo nemet e dibenn miz Du 1964 ma oa kemmet anv ar strollad e **The Byrds** da vat.

E-touez ar bern kanaouennoù a oa bet enrollet gant **The Byrds** n'haller ket tremen hep menegiñ *Mr. Tambourine Man* (savet gant Bob Dylan) na *[[Turn! Turn! Turn!]]* (savet gant Pete Seeger).

## Pennadoù kar
* The Bells of Rhymney
* Turn! Turn! Turn!

## Liamm diavaez
* Mr. Tambourine Man
* Turn! Turn! Turn!
Vanlée

Ar **Vanlée** zo ur stêr e Normandi e Bro-C'hall a dreuz Manche hag a aber e Mor Breizh e Lingreville (Calvados).
## Kumunioù douret
* Hudimesnil (andon),
* Coudeville-sur-Mer,
* Chanteloup,
* Bricqueville-sur-Mer ha Lingreville (aber).

## Liamm diavaez
Fichenn ar stêr, SANDRE
Lakarri

**Lakarri** zo ur gumun gozh e Zuberoa, en Iparralde Euskal Herria hag a voe staget e 1831 ouzh Arhane ha Sarrikotagaine d'ober kumun Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine (*Lacarry-Arhan-Charritte-de-Haut* e galleg).

E Lakarri emañ ti-kêr ar gumun. Un iliz zo ivez, hag ar vered en-dro dezhi.
The Easybeats

**The Easybeats** zo anv ur strollad sonerien rock aostralian bet krouet e-kichen Sydney e-kerzh 1964. An holl izili anezhañ a oa deuet o familh eus broioù estren d'ober o annez da Aostralia. Dick Diamonde, soner gitar-boud ha Harry Vanda, pennsoner gitar a zeue eus an Izelvroioù. Gordon “Snowy” Fleet, soner taboulin ha Stevie Wright a zeue eus Bro-Saoz. George Young, soner gitar a zeue eus Bro-Skos. An hini brudetañ e-touez ar strolladoù rock aostralian e oa bet hep mar na marteze, ha kement-se betek ar pennad amzer ma oa bet divizet gant izili **The Easybeats** mont kuit an eil diouzh egile e dibenn 1969.

Degaset e oa bet berzh ha brud dezhe pa oa aet er-maez ar ganaouenn mil vrudet *[[Friday on My Mind]]* d'ar 17 a viz Du 1966. Perzh eo eus sonerezh orin ar film Good Morning England.

## Liamm diavaez
*Friday on My Mind
Porzhe

Ar **Porzhe** zo ur vroig eus Kernev, etre Gourenez Kraozon en norzh hag ar C'hab er su, digor war Bae Douarnenez. Diouzh tu ar sav-heol eo bevennet en norzh gant Menez C'homm hag an uhelennoù a stag anezhañ ouzh ar peurrest eus ar Menez Du, er reter gant ar Stêr Deir, hag er su gant menezioù ha koadeier Lokorn.

## Kumunioù
Er Porzhe emañ ar c'humunioù-mañ:
#Kast
#Kemeneven
#Kerlaz
#Lokorn
#Ploeven
#Plonevez-Porzhe
#Ploudiern
# Sant-Vig

## Anv
Dont a ra an anv diwar ul liester kozh eus porzh, da lavaret eo ar porzhioù-mor bihan a oa e foñs ar bae.

## Notennoù ha daveennoù
Angostrina i Vilanova de les Escaldes

**Angostrina i Vilanova de les Escaldes** zo ur gumun eus departamant Pireneoù-ar-Reter, e bro Cerdanya, e Katalonia an Norzh.

## Ar vaered

## Poblañs

## Notennoù ha daveennoù
En bro Dreger a-dreuz Parkoù

***En bro Dreger a-dreuz parkoù (gizioù, boazioù, skouerioù)*** zo titl ul levr a zaouzek pajennad ha pevar-ugent bet embannet gant *[[Mouladurioù Hor Yezh]]* e miz Ebrel 1985.

Da-heul ur rakskrid gant Pêr Denez e kaver ennañ pemp pennad brezhonek ha hanter-kant savet gant ar barzh Erwan Vertou e-tro ar bloavezh 1900. Abalamour d'e vicher a ijinour e oa bet ret dezhañ mont da labourat e-maez Breizh, d'an Havr-Nevez ha da Bariz peurgetket. Ar pezh ne viras ket outañ a skrivañ notennoù gallek hir pe hiroc'h a voe embannet gant ar gelaouenn divyezhek *[[Kloc'hdi Breiz]]* (*Le Clocher Breton* e galleg) e 1910-1911. Dreze e veze taolennet «&nbsp;boazioù, gizioù ha skouerioù&nbsp;» Tregeriz, dreist-holl reoù tud, brudet pe get, o chom e trowardroioù Pleuvihan e-lec'h ma oa bet ganet d'ar 4 a viz Gwengolo 1861.

;♦ Ar pemp pennad ha hanter-kant ♦

*1. An tiegezhioù
*2. 'Lec'h ma vezo gwelet labour-douar an ed-du o vont da goll
*3. Amañ e weler un danvez-tan talvoudus
*4. Ar mammennoù-dour
*5. Droug ar roue
*6. An terzhiennoù
*7. An darouedennoù koll gwad
*8. Goanac'henn
*9. Ar c'hezeg
*10. Ar moc'h
*11. 'Enep d'al loened bulumus
*12. An daoulagad
*13. Drougoù heugus
*14. Ar chas klañv
*15. Ar vouzarded
*16. Ar seizadur hag ar remm
*17. Kentañ santual kristen ar vro
*18. Kleñvedoù ar c'hroc'hen
*19. Ar feunteunioù burzhudus
*20. Ar vugale c'hoantaet
*21. Ar strobinelloù : ar gouestl
*22. Ar geotenn hag a ziank an dud
*23. Ar vugelien-noz
*24. Kentañ redadeg kezeg e Sant Brieg
*25. Kannerezed-noz hag all
*26. Moc'h Marc'harid Gouronneg
*27. Strobinelloù
*28. Orezon ar binvidigezh
*29. An droug dent
*30. Ur sant ha n'ez eo ket marteze ur sant
*31. Ar sorserien
*32. Droug tennadeg ar bilhed
*33. An diaoul hag iliz-veur Landreger
*34. An teñzorioù kuzhet
*35. Hêrezh tramor
*36. Breujoù Brezih
*37. Ar werzoniezh er milinoù
*38. An danevellourien
*39. Ar varzhed baleerien : Yann ar Minouz
*40. Yann ar Gwenn
*41. Ar c'hoarioù er pardonioù
*42. Ur prestour hael
*43. Ar C'hont Plu
*44. Berthou, tamaller pobl
*45. Aotronez Rospidou
*46. En-dro d'an euredoù
*47. An eost hag ar wastell
*48. Al leurioù nevez
*49. Kouignaoua egin an ed
*50. Ar gerentiezh
*51. Al lesanvioù
*52. Falc'herien ar mor
*53. Person kozh Lanvilin
*54. Ur paourkaezh den a furnez
*55. Buhez Pipi Gamarad
Chambéry

**Chambéry** (galleg; arpitaneg: *Chambèri*; italianeg: *Ciamberì*) eo pennlec'h departamant ar Savoie, er Frañs. Kêr-benn istorel Savoia eo ivez. 57 342 a annezidi a oa e 2010.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
Annecy

**Annecy** (galleg; arpitaneg: *Èneci*) eo pennlec'h departamant an Haute-Savoie, unan eus an daou zepartamant savet gant ar gouarnamant c'hall diwar Savoia.  a annezidi a oa e .

Kresket eo bet ar gumun d'ar 1 a viz Genver 2017 goude bezañ bodet gant Annecy-le-Vieux, Cran-Gevrier, Meythet, Pringy ha Seynod.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
Auxerre

**Auxerre** (distagadur LFE: [o.sɛʁ]) eo pennlec'h departamant ar Yonne e Bro-C'hall. 36 200 a dud a oa o chom e kêr e 2010 ha 92 937 en tolpad-kêr.

## Douaroniezh
War lez kornog ar stêr Yonne emañ kêr Auxerre, etre Sens ha Paris ouzh an norzh hag Avallon ha Autun ouzh ar c'hreisteiz.

## Anv

### Stummoù skrivet

* **Autisiodor** (It. Ant.)
* **Avtessioduro** (Taolenn Peuntinger; *CILn* XVII, 2, 490)
* **Avtosidorvm** (Amm. Marcellin)
* **Avtissiodvrensivm Civitas** (CIL, XIII, 921)
* **Civitas Avtissiodorvm** (Not. Gall)
* **Autisiodorense Oppidum**
* **Authiciodero, Auteciodero, Auticiodero** (Kronikenn Fredegarius)
* **Autis(s)iodurum** (Jonas de Bobbio, *Vita S. Colombani*)
* **Avtixiodiro, Avtiziodiro, Avtixiodero** (pezhioù moneiz)
***Autcedre, Auceurre** (xivt) 
***Auxerre** (xvit).

### Gerdarzh

* diouzh an anv den galian *Autessios*, ha diouzh *duros* = kreñlec'h

## Istor
Bro Auxerre e oa ul lodenn eus pobl anvet *Senones* = Senoned (= *ar re henañ*).

Auxerre a zo bet freuzet gant Attila, hag aloubet goude se gant Clovis.

Dont e reas da vezañ kêrbenn ur gontelezh .

## Ardamezioù
"*en glazur hadet gant kanochennoù en aour, e leon ivez en aour, krabanet ha teodet en gul*"

## Monumantoù

## Tud
Douaret eo en Auxerre ar skrivagner evit ar c'hoariva Gwilhou Kergourlez hag e wreg :fr:Nina Vidrovitch.

## Sportoù
*AJ Auxerre, skipailh football.

## Gevellerezh
Gevellet eo Auxerre gant:
* Greve in Chianti ()
* Płock ()
* Redditch ()
* Rosko ()
* Sankt Amarin ()
* Varaždin ()
* Worms ()

## Levrlennadur
*Jean-Charles Picard ː *Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. VIII. Province ecclésiastique de Sens (Lugdunensis Senonia)*. De Boccard. Paris. 1992

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn kêr
* Lec'hienn ti an douristed
Puèi Domat

**Puèi Domat** pe **Puèi de Doma** (*Puy de Dôme* e galleg) a zo ur menez en Torosad Kreiz, en Arvern, en Okitania. Ur menez-tan kozh eo, eus ar seurt anvet "menez-tan gris", manet divev abaoe un 8 000 bloaz 'zo bennak, nepell diouzh kêr Clarmont d'Auvernha. Tapout a ra 1.464 m uhelder. Ul lec'h touristel brudet eo, hag e penn ar menez ez eus ur pikol gwern skignañ. Aspadennoù hendraouriezh a zo e beg ar menez ivez, gant un templ kozh gouestlet d'an doue Merc'her.

Anv gallek ar menez en deus talvezet da envel un departamant, ar Puy-de-Dôme.

## Liammoù diavaez
Puèi de Sant Circ

**Puèi de Sant Circ** (*Puy de Sancy* e galleg), anvet gwechall **Puèi de la Crotz** (menez ar groaz), eo menez uhelañ an Torosad Kreiz, en Okitania, gant 1 886 m. Ur menez-tan kozh eo.

## Liammoù diavaez
Monts Domats

**Monts Domats** pe **Linha daus Puèis** (en okitaneg; e galleg eo *La Chaîne des Puys*) a zo un aradennadig menezioù-tan kozh en Arvern, en Torosad Kreiz, en Okitania. Ur 80 menez-tan a zo, a-hed ur 45 km bennak. Ar Puèi Domat eo an hini uhelañ, a-bell.

## Liammoù diavaez
Chaumont (Haute-Marne)

**Chaumont** a zo ur gumun ha pennlec'h departamant an Haute-Marne, er rannvro Grand Est e Bro-C'hall.  den a oa o vevañ e kêr e .

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ti-kêr Chaumont
Kloc'hdi Breiz

**Kloc'hdi Breiz** zo ur gelaouenn lennegel viziek divyezhek - *Le Clocher Breton* e galleg - hag a oa bet krouet en Oriant e miz Gouere 1895 gant ar varzhez Florentine Monier (Madeleine Desroseaux hec'h anv-pluenn) hag he gwaz Andre Degoul (Renan Saib e anv-pluenn). Dindan baeroniezh ar skrivagner gall Pierre Loti, diouzh ar c'hiz d'an ampoent, e oa bet embannet an niverenn gentañ anezhi.

Diaes e voe d'ar gelaouenn kendelc'her da zont e-maez dre ma oa aet meur a genlabourer d'an talbenn adalek 1914 ; embannet e oa bet an niverenn diwezhañ (242) e miz Eost 1915 eta.

## Liamm diavaez
*idbe-bzh.org
Anvadur orin kontrollet

**Anvadur orin kontrollet**, berraet en **AOK**, a zo ul label evit gwareziñ un orin douaroniezhel ha doareoù ober evit boued graet « e-giz ar vro ». Talvezout a ra, da gentañ-penn, evit gwin, fourmaj-laezh, frouezh ha legumaj... Klotañ a ra gant an Anvadur orin gwarezet (AOG) e lezennoù Unaniezh Europa.

Implijet e vez e Frañs, Suis, Luksembourg, Belgia, Maroko, Tunizia hag Aljeria. "*Appellation d'Origine Contrôlée*" pe AOC eo an anv e galleg. E Bro-Suis eo bet kemeret an anv AOP pe "*Appellation d'origine protégée*" e 2013 evit ar produioù estreget ar gwin.

## Daveoù
Cevenas

Ar **Cevenas**, pe **Cevena** (okitaneg; *Cévennes* e galleg), a zo un torosad e penn gevred an Torosad Kreiz en Okitania. Emañ war varc'h departamantoù al Lozère hag an Gard. Ar "Menez Losera" (Mont Losera), 1 699 m, eo al lec'h uhelañ. Ur "Park Broadel ar Cevenas" (*Parc national des Cévennes*) a zo bet savet e 1970. Alès eo ar gêr bennañ en tolead.

## Anv
Lakaet e vez an anv da zont eus ar c'heltieg kozh, diwar ur ger kar d'ar brezhoneg kein (*cefn* e kembraeg).

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Park Broadel ar Cevenas
Vivarés

Ar **Vivarés** (*Vivarais* e galleg) a zo ur vroig istorel eus Lengadok en Okitania, en-dro da eskopti kozh Vivièrs. Klotañ a ra he zachenn, tamm-pe-damm, gant hini departamant an Ardèche.
Plom dau Cantal

**Plom dau Cantal** (*Plomb du Cantal* e galleg) eo menez uhelañ Menezioù Cantal e Bro-Arvern. Gant 1 855 m eo an eil menez uhelañ eus an Torosad Kreiz war-lerc'h ar Puèi de Sant Circ (1 886 m).
Bourbonez

**Bourbonez** (*Bourbonnais* e galleg, distaget ); *Borbonés* pe *Barbonés* en okitaneg), a reer eus ur broviñs kozh e-kreiz Rouantelezh Bro-C'hall hag e norzh Okitania. Emañ an hanterenn su en Okitania, gant kêrioù Montluçon ha Vichèi, hag an hanterenn norzh e Bro-C'hall eus tu kêr Moulins a zo kêr-benn ar vro. Gwechall e oa un dugelezh, "Dugelezh Bourbon". Staget eo bet ouzh Rouantelezh Frañs e 1531.

## Eus ar proviñs d'an departamantoù
Abaoe rannidigezh Rouantelezh ar Frañs e departamantoù emañ ar pep brasañ eus Bourbonez e departamant an Allier, un darnig a zo en hini ar Cher, hag un nebeudig kumunioù en Nièvre, er Saône-et-Loire hag er Puy-de-Dôme. Hiziv an deiz eo stag eta ar braz eus Bourbonez ouzh rannvro vodern Arvern daoust ma n'emañ ket e Bro-Arvern.

## Notennoù
Gavaudan

Ar **Gavaudan** pe **Gevaudan** (okitaneg; *Gabalitanus pagus* e latin; *Gévaudan* e galleg) a zo ur vroig istorel hag a oa ur gontelezh e  Lengadok, en Okitania. Mende e oa ar gêr-benn, ha kêr an eskob.

Gant an Dispac'h gall e 1790 e oa aet d'ober ar pezh a zo bremañ departamant al Lozère, war-bouez  un darnig,  kanton Saugues, a oa bet staget ouzh an Haute-Loire. 

Brudet e voe en XVIIIvet kantved gant istor Loen Gavaudan.
Yann ar Minouz

**Yann ar Minouz**, bet ganet d'ar 25 a viz Du 1827 e Lezardrev (Aodoù-an-Hanternoz d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 21 a viz Mezheven 1892 e Pleuveur-Gaoter (Aodoù-an-Hanternoz) a oa ur saver kanaouennoù eus Bro-Dreger.

Hervez Charlez ar Govig e savas Yann ar Minouz ouzhpenn 300 kanaouenn.

Meneg a voe graet eus Yann ar Minouz gant ar skrivagner tregeriat Jarl Priel en e oberenn *[[Va Zammig Buhez]]* (pajenn 23) embannet e 1954.

El levrig *[[En bro Dreger a-dreuz Parkoù]]* gant Erwan Vertou, embannet e 1985, ez eus un nebeud linennoù (pajennoù 50-52) diwar-benn unan eus "Ar varzhed baleerien : Yann ar Minouz" : skrivet en devoa "e oa ganet" "E Pleuveur Gaoter, parrez stok ouzh Pleuvian,".

## Liammoù diavaez
* ''Covision Iann-Grennard''
* Daniel Giraudon, ''Iann ar Minous (1827-1892) Du broyeur de lin au barde errant''.

## Daveennoù
Cantal (menezioù)

Ar **Menezioù Cantal** (en okitaneg: *Cantal*, *Chantal*, *Cantau* pe *Chantau*, pe c'hoazh *Monts de Cantal*; e galleg *Monts du Cantal*), a zo un torosad volkanek en Torosad Kreiz, e Bro-Arvern (Okitania). Ar menez uhelañ eo ar Plom dau Cantal (1 858 m). Roet o deus o anv d'an departamant Cantal. Ar gêr vrasañ en tolead eo Riòm de la Montanhas.
Châteauroux

**Châteauroux** (distagadur gallek: [ʃa.to.ʁu]) eo pennlec'h departamant an Indre er rannvro Centre-Val de Loire e Bro-C'hall.  a annezidi a oa e , ha 90 573 er gêrva (1999).

## Gwelet ivez
*La Berrichonne de Châteauroux, skipailh football kêr

## Liammoù diavaez
Brezhoneg ar Mor

***Brezhoneg ar Mor*** zo titl ul levr gant Loeiz Andouard hag a oa bet embannet gant *[[Hor Yezh]]* e miz Mezheven 1973 da gentañ-penn, a-raok bezañ embannet en-dro e 1983 gant *[[Mouladurioù Hor Yezh]]*.

## Al levr
Ar c'hant c'hwec'h pajenn ha tregont anezhañ a ya d'ober ur geriadur gallek-brezhonek eus geriaoueg ar mor. Skrivet e peurunvan, rummet eo ar gerioù hervez urzh al lizherenneg. Nevezc'her ebet ennañ dre ma ne oa bet dastumet nemet gerioù a veze graet gante gant an dud a vor war ar pemdez. Skeudennaouet eo an oberenn-mañ war-bouez an naontek skeudenn amañ dindan :
#Merkoù bezioù kozh e stumm eorioù,
#Eorioù kozh hag a-vremañ,
#Lestr-balumeta kozh,
#Biskinenn eus Konkaven,
#Nadoz-vor ar Vretoned,
#Bigi kregin war an traezh,
#Roued-pesked,
#Morskoul,
#Sturioù ar bagoù bihan ha bras,
#Higennoù,
#Goueletenn islandat,
#Al lestr-grilhek “Kador”,
#Nadoz hag estell,
#Anahita,
#Gouel gornek,
#Bag sardin kozh,
#Bag-toun dre lien,
#Bag-toun selenner,
#Teir-gwern morueta eus Sant-Malo.

Un nebeud stagadennoù a gaver ivez e dibenn al levr : ar Skeul Beaufort (Nerzh an avel), Hentoù ur vag hervez an avel, Anvioù bagoù (hervez ur roll savet gant Kerlannn) ha Gouelioù un teirgwern vark hag he c'herdin-red.
Ivonig Picard

**Ivonig Picard** pe **Ivonig Pikard** (Yves Picard diouzh e anv gallek) a oa bet ganet d'an 29 a viz Kerzu 1859 er Fouilhez hag aet da Anaon d'an 10 a viz Ebrel 1925 e Roazhon.

Bet e oa bet e skol-vistri Kemper, mestr-skol ha goude kelenner war an Istor hag al Lizhiri.

## E oberennoù
**Trémintin ou le pilote de l'île de Batz - Un des survivants du drame du Panayoti (4 novembre 1827)*, 1896, Montroulez, Imprimerie du Commerce.
**An iliz Digor/L'Eglise ouverte*, 1919, Annales de Bretagne, Levrenn 34, pajennoù 504-507 : ur gontadenn vrezhonek dastumet er Fouilhez ha lakaet du war wenn gant Ivonig Picard.
**Kanaouennou Brezel*, 1919, Sant-Brieg, Imprimerie Francisque Guyon.
**Yann ar Chaseer hag e droiou chase souezus*, 1919, Sant-Brieg, Imprimerie Saint-Guillaume.
**E Menez Arre ha war hor maeziou*, 1922, Sant-Brieg, Imprimerie Francisque Guyon.
**Gloan ha Pilhou pe Istor, Bourdou ha Traou-all*, 1922, Sant-Brieg, Imprimerie Francisque Guyon.
**E gwasked Roc'h Trevezel*, 1924, Landivizio, Imprimerie Moderne.
**Er Fouilhez gwechall*, 1992, *[[Hor Yezh]]* : un nebeud barzhonegoù dibabet gant Gwendal Denez.
Alpoù (disheñvelout)

An **[[Alpoù]]** a zo un aradennad venezioù uhel e kreiz-su Europa.

## Menezioù
An anv "Alpoù" a zo ivez anv aradennadoù menezioù all dre ar bed:
*Alpoù Aostralia, en Aostralia
*Alpoù Apuan, en Italia
*Alpoù Dinarek, er Balkanioù
*Alpoù Japan, e Japan
*Alpoù Lyngen, e Norvegia
*Alpoù Skandinavia, e Norvegia ha Sveden
*Alpoù ar Su, e Zeland-Nevez
*Alpoù Transilvania, e Roumania

## Tiriadoù Frañs
### Rannvroioù
*Ron-Alpoù, Rhône-Alpes
*Provañs-Alpoù-Côte d'Azur, Provence-Alpes-Côte d'Azur

### Departamantoù
*Alpoù-an-Arvor, *Alpes-Maritimes*
*Alpoù-Izel, "Basses-Alpes", anv kozh Alpoù-Provañs-Uhel
*Alpoù-Provañs-Uhel, "Alpes de Haute-Provence"
*Alpoù-Uhel, *Hautes-Alpes*
Amédée Cozic

**Amédée Cozic**, bet ganet e Tregonev d'an 30 a viz Meurzh 1880, a oa ur barzh brezhonek, *Karedik* e anv-pluenn.

P'en devoa tarzhet ar brezel-bed kentañ en devoa enrollet er 48 rejimant soudarded war droad eus Gwengamp. Isletanant anezhañ e oa aet da Anaon d'ar 14 a viz Gouere 1915 en Argonne.
Pladenn Miuvachas

**Pladenn Miuvachas** (*Replanat Miuvachas* en okitaneg, *Plateau de Millevaches* e galleg) a zo ur bladenn c'hreunvaenek uhel e Bro-Lemojez en Okitania. Ar pep brasañ a zo e departamant ar C'horrèze, met ivez e su hini ar C'hreuse ha reter an Haute-Vienne. Meur a stêr a zo o andon eno, evel ar C'horresa, ar C'hruesa, ar Vinhana.

## An anv
Dont a ra an anv diwar hini ur gêriadenn a zo bremañ ur gumun: Miuvachas. Breud a zo diwar-benn talvoudegezh an anv-se avat.

## Park Naturel
Ur park naturel a zo, anvet Parc Naturel Régional de Millevaches en Limousin.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar park naturel
March

**March** zo anv meur a dra.

## Anv-tiegezh
*Ausiàs March (war-dro 1397-1459), barzh katalanek
*Joan March Ordinas (1880-1962), politikour spagnol.
*Jane March (1973- ), aktourez saoz; 

## Lennegezh
**Amy, Beth, Jo, Meg, ha Robin March*, er romant saoznek Little Women (anavezet e galleg evel *les Quatre Filles du Docteur March*), gant ar skrivagnerez stadunanat Louisa May Alcott.
* *March*, romant saoznek gant Geraldine Brooks
* *The March*, romant saoznek istorel gant E. L. Doctorow e 2005 .

## Lec'hioù
###### 
* March, Breisgau, kumun e Breisgau-Hochschwarzwald

###### 
* March, Cambridgeshire

###### 
* Distrig March

## Pennadoù kar
*Marcha
*Marche
*Marches
*Marsch
*Marc
*Mark
Marche (disheñvelout)

An anv **Marche** a c'hall bezañ:
*Marche, distaget ['marke], anv ur rannvro en Italia
*Marche, distaget [maʁʃ], anv gallek ur vro eus Okitania, ar Marcha

## Kumunioù
###### 
*Marche-en-Famenne
*Marche-les-Dames, kumun gozh, bremañ ur rann eus Namur

###### 
*La Marche, ur gumun e departamant an Nièvre 
*Marches, ur gumun e departamant an Drôme, en Okitania
*Les Marches, ur gumun e departamant ar Savoie, e Savoia
Jos Kuilhandr

**Jos Kuilhandr** (Joseph Cuillandre e anv gallek ha *Glanmor* e anv-pluenn), bet ganet war Volenez d'an 23 a viz Gwengolo 1880 hag aet da Anaon e Roazhon d'ar 4 a viz Meurzh 1955, a oa ur c'helenner hag ur skrivagner, hag eñ brezhoneger a-vihanik.

## Buhez
Ne voe ket aes buhez ar paotrig war an enezenn rak, d'e c'hwec'h vloaz en devoa kollet e dad (Anselm e anv-bihan), mestrouer anezhañ, beuzet e biojoù ar Gazeg Koz d'ar 25 a viz Kerzu 1886. Addimeziñ a reas he mamm gant ur pesketaer all (François Masson) e 1888, ha koll a reas e 1891 an daou vugel o devoa bet asambles. E 1892 ez eas hec'h eil gwaz da Anaon. E 1893 e oa marvet he mamm hag he zad ur miz diwezhatoc'h gant ar c'holera a rae e reuz e Molenez d'an ampoent. Diwar neuze e voe desavet Jos hag e vreur Paol gant o mamm hec'h-unan-penn, gwall dreut ar peuriñ gant an tiegezh peurliesañ. Skuizh-divi gant an dioueroù ez eas Marie Perrine Coquet (anv-bihan e vamm) da Anaon d'an 8 a viz Eost 1898.

Person ar barrez, Gwilhom ar Yaouank, en devoa bet ul levezon vras war donkadur Jos Kuilhandr : merzet gantañ e oa speredet-lemm ar c'hrennard e oa deuet a-benn da gendrec'hiñ e vamm evit ma vije kaset he mab d'ar c'hloerdi an abretañ ar gwellañ. Ar pezh a voe graet d'e bevarzek vloaz hag eno e oa bet tapet e vachelouriezh gantañ. E Skol-veur Roazhon eo, e kevrenn al Lizhiri, en devoa kendalc'het gant e studioù, tapet un aotreegezh war al Lizhiri klasel gantañ ha boulc'het un dezenn doktorelezh Stad.

A-benn paeañ e studioù e oa aet da evezhier pañsion ha da gazetenner er pemdezieg L’Ouest-Éclair da c'houde. Dimezet ha tri bugel en e diegezh ez eas da gelenner war ar galleg, al latin hag an henc'hresianeg e liseoù Brest, Kemper, Montroulez ha Roazhon, en ur labourat war e dezenn a voe dalc'het ar soutenañs anezhi - *La droite et la Gauche dans les poèmes homériques en concordance avec la doctrine pythagoricienne et avec la tradition celtique* - e 1943. Goude ma voe echu e vicher a gelenner e lise Roazhon (Lise Émile Zola an deiz hiziv) en devoa lakaet e anv da gaout ur gador-gelenn geltieg a voe roet d'ar chaloni Frañsez Falc'hun e 1951 a-barzh fin ar gont. A-raok e varv e 1955 en devoa kroget da sevel ur geriadur kerneveurek.

## Oberennoù
* *Mouez an Aochou - La Voix des grèves*, 1903, Rennes, Imprimerie Bretonne : barzhonegoù brezhonek gant o zroidigezhioù gallek
* *Un “Loup-de-mer” poète*, 1905, Annales de Bretagne, Levrenn 21, niverenn 4
* *A propos de la “Légende de la Mort”*, 1923, Annales de Bretagne, Levrenn 35, niverenn 4
* *Le “broella” d'Ouessant et La navigation des Molénais dans l'autre monde*, 1924, Annales de Bretagne, Levrenn 36, niverenn 2
* *La Droite et la Gauche dans l'orientation bretonne*, 1927, Annales de Bretagne, e-maez rummad
* *La droite et la gauche dans les poèmes homériques en concordance avec la doctrine pythagoricienne et la tradition celtique*, 1943, Rennes, Imprimeries Réunies
* *La répartition des aires dans la rose des vents bretonne et l’ancienne conception du monde habité en longitude*, 1943, Annales de Bretagne, Levrenn 50, niverenn 1
* *Les noms des roches, basses, chenaux …. Des environs de Molène et Ouessant*, 1948.
Corresa (stêr)

**Corresa** (okitaneg; *Corrèze* e galleg) a zo ur stêr en Okitania, adstêr d'ar Vesera, hag adadstêr d'an Dordonha. 95 km eo he hed. Eieniñ a ra e Pladenn Miuvachas. Kemeret eo bet hec'h anv evit envel un departamant, hini Corresa (*Corrèze* e galleg).

## Kêrioù treuzet
*Tula
*Mala Mòrt
*Briva

## Liammoù diavaez
Roussillon

**Roussillon** zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù

### 
*proviñs istorel Rousilhon, e Norzhkatalonia, aet d'ober an departamant 
*er proviñs-se e oa kontelezh Rousilhon, 
*kontelezh Roussillon, en Daofinez, qui ne doit pas être confondu avec le précédent
#### Kumunioù
* Roussillon, en Isère, pennlec'h kanton Roussillon
* Le Péage-de-Roussillon, en Isère
* Roussillon, e Vaucluse
* Roussillon, hameau e kumun La Tour, en Alpes-Maritimes 
* Roussillon-en-Morvan, e Saône-et-Loire
-- e Rousilhon (hag en departamant Pyrénées-Orientales)
* Canet-en-Roussillon, 
* Château-Roussillon, e Perpignan,

#### Gwinieg
* Côtes du Roussillon, gwinieg e Rousilhon .

## Istor
*Embann Roussillon, graet en 1564 e Roussillon (Isère), gantañ e oa bet lakaet ar bloaz da gregiñ d'an 1 a viz Genver; en France le 1er janvier.
*ar rejimant Royal-Roussillon, er XVIIvet kantved.
**Guerre du Roussillon*, anv gallek Brezel Rousilhon, etre Bro-C'hall ha Spagn adal 1793 betek 1795.
Cantal (fourmaj)

Ar **c'hantal** (*cantal* e galleg; *cantal*, *chantal*, *cantau* pe *chantau* en okitaneg), a zo ur fourmaj laezh buoc'h graet en Arvern (Okitania), en departamant Cantal a-bezh, hag en un nebeud kumunioù eus an departamantoù amezek: 23 eus ar Puy-de-Dôme, 8 kumun eus norzh an Aveyron, 7 kumun eus reter ar C'horrèze hag ur gumun eus an Haute-Loire. Un AOK eo abaoe 1956, hag un AOG e live Europa.

## Darevidigezh
Cheñch a ra hervez an doareoù:
*Cantal yaouank : eus 30 da 60 devezh dareviñ
*Cantal etre daou : eus 90 da 210 devezh
*Cantal kozh: 240 devezh da vihanañ

## Liammoù diavaez

* (Lec'hienn ofisiel Comité Interprofessionnel des Fromages)
* (lec'hienn an Association des Fromages d'Auvergne)
Tarn (stêr)

An **Tarn** (okitaneg ha galleg) a zo ur stêr eus Okitania, adstêr d'ar Garona. 381 km eo he hed hag eieniñ a ra e Menez Losera, er Cevenas. Roet eo bet hec'h anv da zaou zepartamant, an Tarn hag an Tarn-ha-Garona.

## Adstêrioù pennañ
*Dordon de Camarés
*Tarnon
*Jonta
*Avairon
*Agot

## Liammoù diavaez
Ventor

**Ventor** pe, raloc'h, **Mont Ventor** (*Mont Ventoux* e galleg), a zo ur menez e Provañs (Okitania). Tapout a ra 1 912 m. Lesanvet eo *«lo Gigant de Provença»* (Ramz Provañs), hag ur menez aroueziek eus Provañs eo.

## Marc'houarnañ
Brudet eo e-touez ar varc'hhouarnerien, ha meur a wech eo bet tremenet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn dre eno. Eno e varvas ar reder saoz Tom Simpson e 1967.
Jean-Mathurin Cadic

**Jean-Mathurin Cadic** a oa ur beleg (beleget e 1869) hag ur barzh brezhonek, bet ganet e Kerforn d'an 2 a viz Ebrel 1843 hag aet da Anaon d'an 13 a viz Mezheven 1917. Kenderv da Frañsez-Mari Kadig eo.

Oferennet en devoa e Baden (1870), e Plouharnel (1874), en Alre (1876) hag e Bizhui-an-Dour adalek 1892 betek e varv.

Tra ma oa e karg en Alre en devoa embannet ur romant-kazetenn diwar-benn ar chouanerezh ha, diwezhatoc'h (e 1897), un hir a varzhoneg (*En Est*) a zezrevelle mont en-dro an eostvezh e maezioù ar Mor-Bihan. Bez' e oa bet e-touez ar veleien vrezhonek o devoa dastumet ha treuzskrivet ar c'hanaouennoù pobl hag ar gwerzioù e dibenn an  kantved hag e penn kentañ an  kantved, oc'h ober gant an anv-pluenn *Yann Kerhlen*.

## E oberennoù
* Augustin Guillevic ha Jean-Mathurin Cadic, *Chants et airs traditionnels du pays vannetais*.
## Notennoù ha davennoù
Bolquera

**Bolquera** zo ur gumun eus Alta Cerdanya, e Katalonia, e departamant ar Pyrénées Orientales.

## Ar vaered

## Poblañs

## Notennoù ha daveennoù
Touren

**Touren** (*[[Touraine]]* e galleg) a zo ur proviñs kozh eus Bro-C'hall. Teurgn (*Tours* e galleg) eo ar gêr-benn.

## Eus ar proviñsoù d'an departamantoù
Pa oa bet dispennet ar proviñsoù evit ober departamant e oa aet al lodenn vrasañ eus Touren d'ober departamant an Indre-et-Loire, ul lodenn vihanoc'h a oa aet d'ober an departamant Indre (departamant), hag un nebeud kumunioù d'ober Loir-et-Cher ha Vienne.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Berry (proviñs)

**Berry** zo ur broviñs kozh hag ur vro hengounel e-kreiz Bro-C'hall. Bourges eo ar gêr-benn.

Ar pep brasañ eus ar broviñs zo rannet bremañ etre departamantoù ar Cher hag an Indre.

Eus al latin *Pagus Biturígum*, "Bro ar Vituriged" e teu an anv "Berry", koulz ha hini "Bourges".

## Eus ar proviñs d'an departamantoù

## Pennadoù kar
*Bourges

## Levrlennadur
* Vocabulaire du Berry et des provinces voisines, H.-F. Jaubert, embanndur kentañ 1838, advoullet e 1985 hag e 2013.

## Notennoù
Yann-Vari Kerwerc'hez

**Yann-Vari Kerwerc'hez** oa anv-pluenn Jean Edmond Constant Guerchet, lesanvet **Gwerc'head** , **Yann-Vari Mab Koig**, ganet d'an 3 a viz Here 1910 e Naoned (Liger-Izelañ, Breizh) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Kerzu 1974 e Pariz (Bro-C'hall), a oa ur c'hazetenner gallek. Ur romant brezhonek zo bet skrivet gantañ.

Skrivañ a reas ur romant-polis, *[[En ur rambreal]]* e anv, levezonet gant ar romantoù-polis saoz (Skridoù Breizh, 1943). Arroudoù enepyuzev hag enepsaoz a gaver el levr-se. An arroudoù-se zo bet lamet kuit e-barzh embannadur 1980 *[[Al Liamm]]*. Kontañ a ra istor ar soner Yun Pulluc'h hag e vignon bras ar pennenseller Bondu, eus ar *[[Polis broadel (Bro-C'hall)|Police Nationale]]*.

## Broadelour breizhat

Ezel eo bet eus Strollad Broadel Breizh. Kavout a reer testennoù gantañ er gazetenn *L'Heure Bretonne*, liammet ouzh rann ekonomikel ar Strollad Broadelour anvet Kevar. Yann-Vari Kerwerc'hez a oa prezidant ar rann-se.

## E oberenn
**En ur rambreal* 1943, Brest, *Skridoù Breizh* (bet adembannet en ur stumm c'hwennet gant *Al Liamm* e 1980)

## Notennoù ha daveennoù
Touraine

**Touraine** zo un anv-lec'h gallek.

* *Touraine*, pe Touren, proviñs c'hall
* *Touraine*, gwin eus Touren.
**La Touraine républicaine*, kazetenn e kêr Teurgn gwechall

## Tud
*Alain Touraine (1925), kevredoniour gall
*Marisol Touraine (1959), politikourez c'hall
Camarga

**Camarga** (okitaneg; *Camargue* e galleg) a zo ur rannvro naturel e Provañs, dindan 145 300 ha, en Okitania, stummet gant delta ar Ron, war vord ar Mor Kreizdouar. Ur "park naturel rannvro" a zo, ar *[[Parc naturel régional de Camargue]]*. E-touez ar c'hêrioù pennañ eno emañ Arle ha Lei Santei Marias de la Mar, anezhi kêr-benn Camarga, e-lec'h ma'z eus ur pirc'hirinaj brudet, hini ar Romed.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn Park naturel Camarga
*Burev touristerezh Lei Santei Marias de la Mar
Arhane

**Arhane** zo ur gumun gozh e Zuberoa, en Iparralde Euskal Herria, hag a voe staget e 1831 ouzh Lakarri ha Sarrikotagaine d'ober kumun Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine (*Lacarry-Arhan-Charritte-de-Haut* e galleg).

## Skeudennoù

Arhan (Lacarry e.a., Pyr-Atl, Fr) pont sur l'Apoura.JPG|Pont war ar stêr Apura en Arhane entre Sarrikotagaine hag Altzai
Lacarry (Lacarry e.a. Pyr-Atl, Fr) Fronton.JPG| Moger-bolotenn en Arhane
Charritte

**Charritte** zo 
*un anv-lec'h gallek eus Euskal Herria, en Iparralde, 
*un anv-tiegezh, deuet diwar an anv-lec'h.

## Lec'hioù
*e Nafarroa Beherea: 
***Charritte*, anv gallek Sarrikota, kumun gwechall, hiziv e-barzh Arrueta-Sarrikota, 
*e Zuberoa: 
***Charritte-de-Bas*, a zo Sarrikotapea en euskareg, kumun e Kanton Maule-Lextarre; 
***Charritte-de-Haut*, a zo Sarrikotagaine en euskareg, kumun betek 1831, pa voe staget ouzh Lakarri hag Arhane d'ober kumun Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine (*Lacarry-Arhan-Charritte-de-Haut* e galleg).

## Tud
Tud eus an tiegezh Casamajor, aotrouien Charritte :
*Jean-Pierre de Casamajor de Charritte (1648-1723), gouarnour gall an inizi Martinik ha Saint-Domingue (trevadenn)
*e vab-bihan Charles de Charritte (1733-1815), besamiral gall.
Sarrikota

**Sarrikota** (*Charritte* e galleg ofisiel) zo ur gumun gozh eus Nafarroa Beherea, en Iparralde Euskal Herria, hiziv ur rann eus kumun Arrueta-Sarrikota. 

## Pennadoù kar
* Arrueta-Sarrikota
* Sarrikotapea
* Sarrikotagaine
* Charritte
Lei Santei Marias de la Mar

**Lei Santei Marias de la Mar** (e galleg ofisiel: *Saintes-Maries-de-la-Mer*), "Sentezed Maria ar Mor", pe ent-berr **Lei Santas**, "ar Sentezed", a zo ur gumun e departamant ar Bouches-du-Rhône, e Provañs (Okitania), anezhi kêr-benn Camarga, ur rannvro naturel stummet gant delta ar Ron. Ul lec'h pirc'hirinañ brudet eo, darempredet gant Romed Europa a-bezh. Hervez ar vojenn ez eus interet eno div eus an teir Mari, Mari Salome, ha Mari Madalen, hag ivez Sarah Zu (*Sara e Kali* e romeg), o matezh, anezhi patronez ar Romed.

## Yezh
En okitaneg Provañs eo *Lei Santas* pe *Lei Santei Marias de la Mar*, hervez an okitaneg klasel, pe *Li Santo / Li Sànti Marìo de la Mar* hervez doare mistralian; en okitaneg krennamzerel e oa *La Vila de la Mar / Nòstra Dòna de la Mar*.

## Liammoù diavaez

* Ti an Douristed

## Pennad kar
*María del Mar
Marsch

**Marsch** zo daou anv alamanek: 

*unan (*Marsch, Marschen* el liester), hag a dalv kement ha geun e brezhoneg, hag a zo kar d'ar ger saoznek marsh, a zo deuet da vezañ un anv-lec'h hag un anv-tud;
*unan all, deuet diwar ar ger gallek *marche*, a dalv kement ha ton-bale. 

## Lec'hioù
*an Elbmarsch, paludoù war lez ar stêr Elbe 
*Weser Marsch pe *Wesermarsch*, *Kreis* (distrig) e Niedersachsen, en Alamagn.

## Filmoù
*Der Marsch zum Führer, film nazi e 1940

## Boued
*Gaisburger Marsch, keusteurenn eus Gaisburg, 

## Sonerezh
An anv a gaver en anv meur a don-bale
*Badenweiler Marsch, ton-bale bavarian gant Georg Fürst
*Erzherzog-Albrecht-Marsch, ton-bale alaman gant Karel Komzák II
*Indigo-Marsch, ton-bale gant Johann Strauss II
*Königgrätzer Marsch, ton-bale alaman gant Johann Gottfried Piefke
*Persischer Marsch, ton-bale gant Johann Strauss II en 1864
*Radetzky Marsch, ton-bale gant Johann Strauss an Henañ en 1848, an hini brudetañ anezho holl;
*Yorckscher Marsch, ton-bale gant Ludwig van Beethoven

## Pennadoù kar
*Marc
*March
*Mark
*Marsh
*Mersch
Saint-Domingue (disheñvelout)

**Saint-Domingue**, pe **Saint Domingue** evel en dihelloù koshañ), zo un anv-lec'h gallek, deuet eus an anv spagnolek Santo Domingo, hag anv meur a dra.

*anv gallek all Enez Hispaniola, an enez a zo warni div stad hiziv:
** Republik Haiti er c'hornôg, 
** hag ar Republik Dominikan er reter; 

*anv gallek ar gêr anvet Santo Domingo, kêr-benn ar Republik Dominikan ; 
*dre astenn ar ster, anv gallek ar Republik Dominikan hec'h-unan; 

*en Istor, anv trevadenn Saint-Domingue, an drevadenn c'hall a zo deuet da vezañ ur stad dizalc'h e 1804, hag anvet Republik Haiti.
Marsh

**Marsh** zo ur ger saoznek hag a dalvez geun, palud, hag a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro saoznek.

## Lec'hioù

###### 
* Bacchus Marsh, Victoria

###### 
* Marsh (Buckinghamshire)
* Marsh (West Yorkshire)
* Marsh Baldon, Oxfordshire
* Marsh Gibbon, Buckinghamshire
* Marsh Green (Devon)
* Marsh Green (Kent)
* Marsh Lane (Derbyshire)
* Marsh Lane (Gloucestershire)
* Marsh Lock, skluz war ar stêr Thames

###### 
* *Marsh*, anv kozh Avon, Contra Costa County, California
* Marsh Township, Barnes County, North Dakota
* Ar Stêr Marsh, e Minnesota

## Tud
*George Marsh (1515-1555), merzher protestant saoz. 

*Carol Marsh, aktourez saoz. 
*Joan Marsh (1913 – 2000), aktourez stadunanat.
*Mae Marsh (1894-1968), aktourez stadunanat.

## Pennadoù kar
* Marsh Island
* Marsh Lake
Vert

**Vert** zo ur ger gallek hag a dalv kement ha *[[glas (liv)|glas]]* pe *[[gwer (liv)|gwer]]*, hag a gaver ivez en anvioù-lec'hioù.

## Douaroniezh
### Inizi
Meur a enezenn zo anvet Île Verte

### Kumunioù gall
* Vert (Landes), en departamant Landes 
* Vert (Yvelines), en departamant Yvelines 
* Vert-en-Drouais, en Eure-et-Loir
* Vert-le-Grand, en Essonne
* Vert-le-Petit, en Essonne
* Vert-Saint-Denis, e Seine-et-Marne
* Vert-Toulon, e Marne

### Stêrioù
* Vert (stêr Bearn), stêr e Bearn
* Vert (Lot), stêr e Lot

## Pennadoù kar
*Glas
*Green
*Verde
Green

**Green** zo ur ger saoznek hag a dalv kement ha glas pe gwer, hag a gaver ivez en anvioù-lec'hioù hag en anvioù tud.

## Anvioù-lec'hioù
*Green Island
*Greenwood

###### 
* Green (Kalifornia) 
* Green (Kansas 
*Green (Kentucky)
* Green (Ohio)

## Anvioù tud
* Alison Green, skrivagnerez hag embannerez saoz
* Cee Lo Green, aktour ha sonaozer stadunanat
* Eva Green, aktourez c'hall
* Julien Green, skrivagner gallek
* Monica Green, politikourez svedat
* Thomas Hill Green, prederour saoz
* Tom Green, aktour kanadian

## Pennadoù kar
* Glas
* Greene
* Greens 
* Grün
* Grin 
* Verde
* Vert
* Verte
Mende (disheñvelout)

**Mende** zo anv meur a dra.

## Lec'hioù
* Mende, pennlec'h an departamant gall Lozère.

* Mende, kumun en Hungaria.

## Tud
* Erich Mende (1916-1998), politikour alaman.

## Stêrioù
* Gwazh Mende en Auvergne, adstêr d'an Dore

## Pennadoù kar
* Mendé
* Mendè