open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jack London

**Jack London** a oa anv-pluenn **John Griffith London**, pe **John Griffith Chaney**, a oa ur skrivagner stadunanat ganet d'an 12 a viz Genver 1876 e San Francisco ha marvet d'an 22 a viz Du 1916.

Yannig-mil-micher e voe a-raok plediñ gant ar skritur : martolod, kanner-dilhad, klasker aour...

## Romantoù
* *A Daughter of the Snows* (1902)
* *[[The Call of the Wild]]* (1903) - Galv ar Bed gouez (troidigezh Kristian Braz)
* *The Kempton-Wace Letters* (1903) 
* *The Sea-Wolf* (1904)
* *The Game* (1905)
* *White Fang* (1906)
* *The Iron Heel* (1908)
* *Martin Eden* (1909)
* *Burning Daylight* (1910)
* *Lost Face* (1910)
* *Adventure* (1911)
* *The Scarlet Plague* (1912), troet e brezhoneg gant Daniel Kernalegenn
* *A Son of the Sun* (1912)
* *The Abysmal Brute* (1913)
* *The Valley of the Moon* (1913)
* *The Mutiny of the Elsinore* (1914)
* *The Star Rover* (1915)
* *The Little Lady of the Big House* (1916)
* *Jerry of the Islands* (1917)
* *Michael, Brother of Jerry* (1917)
* *Hearts of Three* (1920)
Charles Perrault

**Charles Perrault** a oa ur skrivagner gall ganet d'an 12 a viz Genver 1628 e Pariz ha marvet d'ar 16 a viz Mae 1703 e Pariz ivez.

Brudet eo e gontadennoù dastumet el levr *[[Les Contes de ma Mère l'Oye]]*.

## Levrlennadur
* Charles Delain, *[[s:fr:Les Contes de ma mère l’Oye avant Perrault|Les Contes de ma mère l’Oye avant Perrault]]*, Pariz, Dentu, 1878.
* Paul Delarue ha Marie-Louise Ténèze, *Le conte populaire français, éd. en un seul volume et en fac-sim. des quatre tomes publiés entre 1976 et 1985*, Pariz, Maisonneuve et Larose, 2002, ISBN 2-7068-1572-8.
* Lois Marin, « L’ogre de Charles Perrault ou le portrait inversé du roi », e-barzh *L’Ogre : Mélanges pour [[Jacques Le Goff]]*, Pariz, Gallimard, 1992.
* Yvette Saupé, « Les *Contes* de Perrault et la mythologie », e-barzh *Papers on French Seventeenth Century Literature*, Seattle / Tübingen / Pariz, 1997.
* Marc Soriano, *Les Contes de Perrault : Culture savante et traditions populaires*, Pariz, Gallimard, 1968.
Roll rouaned Kartada

Betek -308 e oa Kartada ur vonarkiezh, daoust ma vez lakaet diaes an istorourien gant he bonreizh.

## Didoidi
* Dido (-814 - w-d. -760)
* *dianav*
* Hanno I (w-d. -580 - w-d. -556)
* Malchus (w-d. -556 - w-d. -550)

Goude ren Dido e voe lakaet e plas ur gouarnamant republikan hag oligarkel.

## Magonidi
* Mago Iañ (w-d. -550 - w-d. -530)
* Hasdrubal I (w-d. -530 - w-d. -510)
* Hamilcar I (w-d. -510 - -480)
* Hanno II (-480 - -440)
* Himilco I (-460 - -410) a renas e Sikilia
* Hannibal Mago (-440 - -406)
* Himilco II (-406 - -396)
* Mago II (-396 - -375)
* Mago III (-375 - -344)
* Hanno III (-344 - -340)

Goude marv Hamilcar I ez eas an darn vrasañ eus ar galloud gant Kuzul ar re Gozh.

## Hannonidi
* Hanno IV (-340 - -337)
* Gisco (-337 - -330)
* Hamilkar II (-330 - -309)
* Bomilkar (-309 - -308)

E -308 e klaskas Bomilkar daskoriñ ar galloud a-bezh d'ar roue met taol gwenn a reas hag e teuas Kartago da vezañ ur republik.

## Daveenn
Un droidigezh eus tammoù pennad ar wikipedia gallek eo ar pennad-mañ.

## Levrlennadur
* François Clément, *L'Art de vérifier les dates*, 1750, 4 levrenn, ademb. Moreau, Pariz, 1819
* Dureau de la Malle [& al.], *Afrique Ancienne*, 2 levrenn, coll. L'Univers, emb. Firmin Didot, Pariz, 1844
* Stéphane Gsell, *Histoire ancienne de l'Afrique du Nord*, 8 levrenn, emb. Hachette, Pariz, 1913-1929
* Auguste Pavy, *Histoire de la Tunisie*, emb. Bouslama, Tunis, 1977
* *Grand Larousse encyclopédique*, emb. Larousse, Pariz, 1960-1964

## Liamm diabarzh
* Kartada
Fokis

**Fokis** (Φωκίς / *Phôkís* e henc'hresianeg, Φωκίδα / Fokídha e gresianeg hon amzer) zo ur rannvro e-kreiz Hellaz er c'huzh-heol da Boiotia, a zo bet a bouez en istor ar vro, Delfi e oa ar gêr bouezusañ enni.
Klotho

**Klotho** (henc'hresianeg : Κλωθώ) a oa unan eus an teir Moira. E karg e oa eus dibun buhez mab-den, arouezet gant un neudenn, e mojennoù Hellaz kozh.

Merc'h e oa da Zeus ha Themis.
Gwilherm II (Bro-Saoz)

**Gwilherm II**, lesanvet *ar Ruz*, eil mab Gwilherm an Alouber, ganet war-dro 1060, a voe roue Bro-Saoz war-lerc'h e dad, eus 1087 betek 1100. 

Stourm a eure ouzh e vreur henañ Robert Courteheuse, ha n'en doa bet nemet dugelezh Normandi digant o zad. En 1096, pan eas Roparzh d'ober kentañ brezel ar groaz e teuas a-benn da lakaat e grabanoù war dugelezh e vreur, met mervel a reas dre wallzarvoud pevar bloaz goude, ma voe paouezet trumm gant unavanidigezh an div stad.

## Buhez prevez
Heñvelrevad marteze e oa Gwilherm. Ne fellas ket dezhañ dimeziñ, serc'h ebet n'en doe, na bugel ebet. 
Hervez Orderic Vital « n'en devoe pried ebet hervez al lezenn. Met, hep kaout e walc'h gwech ebet, e likouas muiañ ma c'hallas hag en devoa darempredoù hudur ».
Steven (Bro-Saoz)

**Steven**, **Steven Bleaz**,  pe **Stephen of Blois** e saozneg (pe * Estienne de Blois* e galleg), ganet etre 1092 ha 1096, marvet e 1154, a voe dug Normandi entre 1135 et 1144, kont Boulogne (a-berzh e wreg) entre 1125 ha 1146, ha roue Bro-Saoz eus 1135 betek e varv. 

Ganet e oa e kontelezh Bleaz. E dad Étienne-Henri a varvas, hag eñ yaouank c'hoazh, ma voe savet gant e vamm Adela Normandi, merc'h da Gwilherm an Alouber. Kaset e voe gant e vamm da lez e eontr, Herri Iañ Bro-Saoz. Plijout a reas an niz d'ar roue, a roas dezhañ douaroù bras. Dimeziñ a reas da Matilda Boulogne, pennhêrez douaroù bras ivez, e Kent hag e Boulogne, ma oant ar priedoù pinvidikañ e Bro-Saoz. 

Hogos e voe da Steven bezañ beuzet war un dro gant mab Henri Iañ, William Adelin, pan eas ar Blanche-Nef d'ar goueled en 1120. Goude marv William e oa diasur piv a yaje da roue. Neuze, pa varvas Henri en 1135, e teredas Steven a-dizh, eus Normandi, ha gant skoazell e vreur Henri, eskob Winchester hag abad Glastonbury, e voe anvet da roue Bro-Saoz ha kurunennet, o lavarout e tremene derc'hel d'an urzh vat a-raok e le da harpañ merc'h ar roue Henri Iañ, an Impalaerez Matilda.

Ne voe ket ur roue gwall ampart. Gwan e oa, ha ne gomze ket rust a-walc'h. E-kerzh e ren e voe brezel diabarzh gant e geniterv, an Impalaerez Matilda. War e lerc'h e renas Herri II, mab da Vatilda, ha kentañ roue anjevat ar vro. 

Brudet fall eo Steven abalamour ma voe ur roue meur en e raok, Herri Iañ, hag unan all war e lerc'h, Herri II, hag ar re-se a blijas muioc'h egetañ d'an istorourien, eme e zifennerien.
Poellata

Ar **poellata** zo un argerzh anaoudel a gevaraez da bourchas disoc'hoù nevez pe gwiriekaat un devoud dre arverañ "lezennoù" pe arnodoù, e nep domani arloadur e ve : jedoniel, reizhiad lezvarnel, fizik ha kimiezh (hentenn arnodel), diougonouriezh, h.a.

## Amkan ar poellataoù

Kas a reer poellataoù evit amkanioù disheñvel, a c'hell emgedaozañ :

* Kemer divizad ;
* Prouad un arguzennadur ;
* Kas un dienaat, un delakadenn, dervaat ur c'houlakadenn ;

Lavarout a reer ez efed an hinienn trereadurioù hag ez enver trevnad danzen an trereadurioù-mañ poellata.

## Pennadoù liammet
* Riñvañ erganadoù
* Poelloniezh
* Trereadur
* Skiant
Fazan Elliot

Ar **fazan Elliot** a zo un evn, *Syrmaticus ellioti* an anv skiantel anezhañ.

Deskrivet e voe, evit ar wech kentañ, gant an naturour saoz Robert Swinhoe (1836-1877) e 1872, bet roet an anv skiantel *Phasianus ellioti* d'al labous d'an ampoent.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra e koadegi bambouz meneziek e gevred Sina.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
*  ''Syrmaticus ellioti'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Syrmaticus ellioti'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Fazan Hume

Ar **fazan Hume** a zo ur spesad evned, *Syrmaticus humiae* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Calophasis humiae* (kentanv) da gentañ-penn (e 1881) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'e wreg, Mary Ann Grindall Hume.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar blant peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Syrmaticus humiae burmanicus*, eus biz Myanmar da hanternoz Thailand,
* *S. h. humiae*, e biz India, hanternoz Myanmar.

## Liammoù diavaez
*  ''Syrmaticus humiae'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Syrmaticus humiae'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).
* Kanioù ''Syrmaticus humiae'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Fazan Soemmerring

Ar **fazan Soemmerring** a zo ur spesad evned, *Syrmaticus soemmerringii* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar speasd e Japan.

## Notennoù ha daveennoù
Decapoda

***Decapoda*** zo un urzhiad e rummatadur ar c'hresteneged, ennañ kranked, grilhed pe chevr. 10 pav zo d'al loened-se, alese anv skiantel an urzhiad (*deca* dek; *poda* troad/treid).

## Isurzhiadoù
2 isurzhiad a ya d'ober anezhañ:
* *[[Dendrobranchiata]]*
* *[[Pleocyemata]]*
Leros

**Leros** a zo un enezenn hag ur gumun eus Gres er Mor Kreizdouarel.
## Istor
* Eil brezel bed: Emgann Leros, 3 a viz Gwengolo 1943 - 16 a viz Du 1943.
## Bered ar C'hommonwealth: ''Leros War Cemetery''

Ur vered ag an Eil Brezel Bed eo. Marvet eo ar vilourion douaret enni e 1943 e-pad Emgann Leros (Eil Brezel Bed). Digoret e voe ar vered gant pennoù luioù ar C'hommonwealth. Enni e voe bodet korfoù deuet eus al lec'hioù-emgann hag eus beredoù sivil ar gumun. Distrujet eo bet dielloù ar re-mañ gant an Alamaned: setu perak n'ouzer ket pelec'h ez resis emañ bezioù eus ul lodenn (17 eus Tirlu ar Rouantelezh-Unanet, unan eus Tirlu Afrika ar Su ) ag ar vilourion beziet enni .

## Dave ha notennoù
Mozoleon Halikarnassos

**Mozoleon Halikarnassos** (Henc'hresianeg Μαυσωλεῖον τῆς Ἁλικαρνασσοῦ) a oa unan eus Seizh Marzh ar Bed. Savet e voe evit bezañ ti-kañv Mausolos, roue Karia, marvet e 353 kent JK en Halikarnassos (hiziv an deiz Bodrum e Turkia).

Chom a reas e stad vat betek an , kent kouezhañ en e boull. Er  e voe implijet e zismantroù gant menec'h Urzh an Ospital evit sevel kastell sant-Pêr. 

Diwar anv ar roue Mausolos e vez graet bremañ mozoleon eus tier-kañv meurdezus.

## Levrlennadur
* *Bodream*, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme Ed., 2010, ISBN 978-2-35035-249-4.
Jutland

**Jutland** (*Jylland* e daneg, *Jütland* en alamaneg) zo ul ledenez etre ar Mor Baltel ha Mor an Hanternoz. Mont a ra d'ober ul lodenn vras eus Danmark (al lodenn gevandirel anezhañ) ha lodenn hanternosañ Schleswig-Holstein en Alamagn. En hanternoz d'al ledenez emañ ar Skagerrak, er biz ar c'h-Kattegat hag er reter inizi Danmark er Mor Baltel.

Plaen a-walc'h eo ar rannvro, gant torgennoù izel ha taouarc'hegi. En em ledañ a ra war 29 775 km2 hag annezet eo gant 2 491 852 den (e 2004).

Al lodenn greisteiz anezhi, zo e hanternoz Schleswig-Holstein, zo bet tro-ha-tro e dalc'h Alamagn pe Danmark a-hed ar c'hantvedoù. Ar wech diwezhañ ma voe ur c'hemm beli a voe war-lerc'h ar Brezel Bed Kentañ, pa voe staget hanternoz Schleswig ouzh Danmark goude ur vouezhiadeg.

Dont a ra an anv *Jutland* eus anv ar Juted, ur bobl c'herman a oa o vevañ eno er .
Trabant

Ar c'hirri **Trabant** (1957-1991), lesanvet **Trabi** a-wechoù, a oa kirri savet en DDR gant an embregerezh VEB Sachsenring Automobilwerke Zwickau. Un arouez eus an DDR e oa deuet da vezañ. Etre 1957 ha 1991 e voe savet 3 051 385 skouerenn. An hini ziwezhañ a oa roz.. E 2007 e chome war-dro 52 400 skouerenn a oa gouest da vont en-dro en Alamagn. Pa veze savet e oa unan eus ar c'hirri nemeto a gouste keroc'h eil-dorn evit pa vezent prenet nevez, peogwir e oa dav gortoz etre 10 ha 15 vloaz goude bezañ gourc'hemennet ar c'harr.. Trabant a zo ur ger alamanek a dalvez loarell.

## Istor
Labouradegoù Auto-Union AG a oa perc'hennet gant August Horch (krouer Audi). E dibenn an Eil Brezel-bed e voe diberc'hennet gant an Arme Ruz. E 1948 e voe produet ur c'harr nevez anvet F8 e labouradeg Zwickau. Diazez an Trabant 601 (1957) e voe.

Er c'hirri Trabant ne oa na pomp dour na pomp eoul ebet, na amredad lard-karr, na pomp tireoul : an trelosker a veze bouetaet gant ar pounnerder. Ar starderez a oa diazezet war pevar zaboulin hag ur rod dizalc'h a oa evit ma ne chomfe ket stardet ribouler ar c'heflusker daou bred. Gant plastik e oa savet ar c'harroñsadur. Kirri aes da dresañ er gêr gant ostilhoù eeun e oant.

## Patromoù
* Trabant 610 gant ur c'heflusker 4 sailh, etre 1973 ha 1979
* ur c'hentpatrom gant ur c'heflusker diesel e 1984. Distrujet e voe, met unan a voe adsavet gant tammoù, hag a c'haller gwelout e mirdi Horch e Zwickau;
* ur sistem ensinkladur elektronek a lakae an dispiggn tireoul da ziskenn eus 18%. met ne voe ket kendalc'het peogwir ne veze ket produet ar parzhioù elektronek ret en DDR
* keflusker Wankel gant ur ribouler-tro e 1965, ur c'hentpatrom e voe nemetken 
* kentpatromoù liesseurt : keflusker yenaet gant dour, pe keflusker tredan
* raktresoù liesseurt gant karroñsadurioù nevez;
* Trabant P100 gant karroñsadur nevez ha peder dor

### Liammoù diavaez

* Lec'hienn an Trabant 601z
* Pajenn internet diwar-benn ar Sachsenring Trabant

### Levrlennadur
* Rory MacLean, *Stalin's Nose: Across the Face of Europe*, HarperCollins, Londres, 1992 

## Notennoù
Jean-Charles Huchet

**Jean-Charles Huchet** a oa Enseller Akademiezh e departamant an Il-ha-Gwilun e 2009 hag en deus nac'het digeriñ ur c'hlas divyezhek nevez e Bruz evit lezel 49 bugel er memes klas.

D'ur c'hazetenner en deus lavaret e oa ur *yezh artifisiel* ar brezhoneg. Skrivet ez eus bet dezhañ gant Div Yezh (Yaou 17 a viz Gwengolo 2009) mont da ober e labour d'ur vro ma ne vo yezh ebet estreget galleg.

E 2103 e oa aet kuit pa oa bet anvet e Normandi.

## Oberennoù
**L'amour discourtois*, priz Biguet an Akademiezh C'hall e 1988.
**Tristan et le sang de l'écriture*, 1990 Paris, P.U.F,

## Liamm diavaez
* ''Bruz : "Ils veulent flinguer le breton"'' pennad gant ar gomzoù an aotrou Huchet
* Lizher gallek Div Yezh d'an Enseller
* Lizher UDB da rektor an Akademiezh
* Kemennadenn Emgann

## Notennoù
Inizi Galápagos

**Inizi Galápagos** (ent-ofisiel *Archipiélago de Galápagos*), anvet ivez *Archipiélago de Colón*, zo un enezeg er meurvor Habask.

Mont a reont d'ober ur broviñs eus Ecuador, Proviñs Galápagos, 972 km diouzh aodoù kornôk ar vro. Brudet int abalamour d'un toullad mat a loened ha plant ha na vezont kavet nemet er rannved-se. Brudet int ivez dre m'o deus talvezet da Charles Darwin evit e labourioù. Lakaet int bet war roll ar Glad bedel gant an UNESCO.

## An anvioù
An anv *Archipiélago de Colón* a oa bet roet dezho da enoriñ Kristof Kolomb, evel an inizi anvet Pinta...
An Inizi Isabela ha Fernandina zo bet anvet en enor d'ar Rouanez Izabel Iañ Kastilha, hag he fried Fernando II Aragon a rene en amzer Kristof Kolomb.

## Baot - Santa Cruz (Galápagos) - Chelonoidis_nigra

File:Gigantic Turtle on the Island of Santa Cruz in the Galapagos.JPG|Baot, Santa Cruz (Galápagos)
File:Side angle shot of a gigantic galapagos turtle on the island of santa cruz.JPG|Enez Santa Cruz - Baot
File:A gigantic galapagos tortuga on the island of santa cruz.JPG|Enez Santa Cruz - Baot
File:Gigantic galapagos turtle on the island of santa cruz.JPG|Enez Santa Cruz - Baot, Chelonoidis nigra
File:The Galápagos tortoise or Galápagos giant tortoise (Chelonoidis nigra) - Santa Cruz Island.jpeg|Enez Santa Cruz - Baot, Chelonoidis nigra
File:Galápagos tortoise - Chelonoidis nigra on the Santa Cruz Island - Galapagos.jpeg|Enez Santa Cruz - Baot, Chelonoidis nigra


## An inizi

## Pennadoù kar
* Kouraleg Vras
* Ledenez Valdés
500

*Diwar-benn bloavezh *'500*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa
* Lakaat a ra roue ar Franked C'hlodwig Iañ ar seziz war Avignon.
* tro 500 : diazezet eo Rouantelezh ar Franked.
#### Britannia
* tro 500 : Emgann Badon, trec'h eo ar Vrezhoned war un arme angl-ha-saoz.
* tro 500 : diazezet eo Rouantelezh Essex.

### Azia

### Afrika

### Amerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 500|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 500]]*

## [[:Rummad:Marvioù 500|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 500]]*
__NOTOC__
Proviñs Ascoli Piceno

**Proviñs Ascoli Piceno** zo ur broviñs en Italia, e rannvro Marche.

Ascoli Piceno eo he c'hêr-benn.

## Melestradur

Ascoli mappa.png|Kartenn ar broviñs
Provincia Ascoli Piceno-Locatie.svg|Kumunioù  ar broviñs


## Roll ar c’humunioù

### Kumunioù pennañ ar broviñs

## Notennoù
Redadeg 2010

**Redadeg 2010** eo anv ofisiel an eil redadeg evit ar brezhoneg a oa loc'het e Roazhon d'an 10 a viz Mae 2010 da 11 eur diouzh ar beure hag a oa echuet e Pondi d'ar 15, da 5 eur goude merenn, a-benn 1200 km. Klasket e oa bet dastum 100.000 €, an hanter a vo evit Diwan, an hanter evit raktresoù all. 

## Kanaouenn

Goulennet e oa bet sevel ur ganaouenn a vefe hini ofisiel ar Redadeg 2010, diwar-benn ar « brezhoneg er gêr ». Brudet eo bet ar ganaouenn Redadeg 2010 savet gant David ar Gall, kelenner e Diwan.

Div ganaouenn a oa bet kinniget e 2008 met ne oant ket bet gwall implijet. 
## Raktresoù

An arc'hant a vo dastumet gant ar Redadeg a vo roet da gevredigezhioù zo. Un hanter (50 000 €) a vo roet da Ziwan hag an hanter all (50 000 €) a vo rannet etre kevredigezhioù all a ginnig raktresoù evit ar brezhoneg. 

Ar raktresoù a zo bet dibabet evit bezañ skoazellet gant ar Redadeg 2010 a zo :

* Brudañ ha skignañ : 6 000 € - Sevel ur sistem podkast war internet evit selaouerien ar radio dre urzhiataer (ne vo ket klevet er skingomz) e brezhoneg.

* Al Liamm : 10 000 € - Sevel levrioù da selaou war pladennoù evit an dud deuet
* Comite départemental de Gouren des côtes d'Armor : 5 300 € - Krouiñ stajoù Gouren e brezhoneg
* Ti ar c'hoadoù : 10 000 € - Krouiñ ur valizenn bedagogel diwar-benn ar c'hoadoù hag ar c'harzhaoueg

An daou raktres-mañ a vo skoazellet ma vez dastumet arc'hant a-walc'h :

* Ar Vro Bagan : 6 000 € - Krouiñ ur pezh c'hoariva istorel evit ar grennarded

* Studi ha dudi : 6 000 € - Krouiñ ur staj brezhoneg ha dudi evit ar grennarded a zo o teskiñ ar yezh hag a fell dezho mont war-raok gant ar brezhoneg.

## Luc'hskeudennoù

Skeudenn:Redadeg2010Kervignag01.JPG|Kervignag, tro 6 eur d'ar Merc'her 12, redourion o c'hortoz kregiñ
Skeudenn:Redadeg2010KervignagLannarstêr.JPG|Ar redourion war ar pont etre Kervignag ha LannarStêr
Skeudenn:Redadeg2010LannarStêr01.JPG|Ur skipailh e LannarStêr evit reiñ kalon d'ar redourion
Skeudenn:Redadeg2010LannarStêr02.JPG|Ur banne kafe e LannarStêr 
Skeudenn:Redadeg2010Plañvour02.JPG|Redourion prest da adkregiñ e Plañvour, dirak ar greizenn Amzer Nevez
Skeudenn:Redadeg2010Plañvour01.JPG|Ar Redadeg o tremen e-bioù d'ar greizenn Amzer Nevez


## Pennadoù kar
*Redadeg 2008
*Redadeg 2012
*Redadeg 2014
*Redadeg 2016
*Redadeg 2018
## Liamm diavaez
*Hentad Redadeg 2010
Landtag

****** (liester : **') a reer eus parlamantoù al **' en Alamagn hag en Aostria. 

Ar voterezh kenfeurel eo an doare ma vez dilennet an dud el *Landtage* en Alamagn. Ar strolladoù tizhet ganto ouzhpenn 5 % eus ar votoù a c'hall kaout dileuridi, nemet e *Land* Bremen m'eo trawalc'h tizhout 5 % eus ar mouezhioù en unan eus an div gêr. 

Peurliesañ e pad pemp bloaz amzeriad ul landtag nemet e *Länder* Bremen, Hamburg Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg ma pad pevar bloaz.

*Landtag* Berlin zo anvet *Abgeordnetenhaus*, *Landtage* Bremen ha Hamburg zo anvet *Bürgerschaft*.

E kement *Land* zo ez eus ul lezenn votiñ disheñvel.

## Roll

: *: Gouarnamant bihanañniver.
Stad c'hall

Ar **Stad c'hall** eo an anv a roer : 
*d'ar Stad a zo e Bro-C'hall hiziv, hag a zo anvet **Stad c'hall** en holl yezhoù e-barzh ar feurioù-emglev etrebroadel, da lavaret eo ar Republik c'hall pa vez komzet en un doare ofisiel ; 
*d'ar Stad zo bet e Bro-C'hall a-hed hec'h istor, hep derc'hel kont eus ar renadoù politikel disheñvel zo bet etre mare ar rouaned hag ar republik a vremañ.
*d'ar **[[renad Vichy|Stad c'hall]]**, an anv ofisiel kemeret gant renad ar marevezh etre 1940 ha 1944, pa voe Philippe Pétain e penn Bro-C'hall (*État français* a veze skrivet en un doare ofisiel e galleg)
Inizi Friz an Hanternoz

**Inizi Friz an Hanternoz** zo ur strollad enezennoù e Mor an Hanternoz, dispartiet diouzh an douar-bras gant Mor Wadden, a-hed aodoù hanternoz Alamagn ha kreisteiz Danmark. Emañ an inizi alaman e Kreis (arondisamant) Nordfriesland, e Schleswig-Holstein. Emaint ivez e Park broadel Mor Wadden. 

An inizi danat en em astenn a-hed aod Jutland, en hanternoz d’an inizi alaman, zo e rannvro Syddanmark. Bremañ ne vez kaozeet frizeg nemet en inizi alaman, ken e virer an anv Inizi Friz an Hanternoz evito.

Enez Helgoland, zo kalz pelloc’h diouzh an douar-bras, a gonter ivez e-touez Inizi Friz an Hanternoz. 

## An inizi

*  Inizi danat :
** Langli
** Fanø
** Mandø
** Rømø
** Jordsand (beuzet e 1998-1999)

*  Inizi alaman :
** Sylt (Söl)
** Föhr (Feer)
** Amrum (Oomram)
** Pellworm (Pälweerm)

hag enezennoùigoù a c’hall bezañ beuzet gant ar mor pa vez reverzhi vras (Halligen) :
** Oland
** Langeneß
** Gröde
** Habel
** Hamburger Hallig
** Hooge
** Nordstrandischmoor
** Norderoog
** Süderoog
** Südfall

## Gwelet ivez
* Inizi Friz

## Levrlennadur
* *Friza an Hanternoz a-rez ar mor diroll*, Jorj Gwegen, Al Liamm, niv. 201, p. 276
Proviñs Macerata

**Proviñs Macerata** a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Marche, ha Macerata eo he c'hêrbenn.

 
## Kumunioù ar broviñs

## Dave ha notennoù
Mary Travers

**Mary Allin Travers** ( 9 a viz Du 1936 – 16 a viz Gwengolo 2009) a oa ur ganerez stadunanat er strollad kanerien Peter, Paul and Mary, gant Peter Yarrow ha Paul Stookey. 
Peter, Paul and Mary a oa brudet-kenañ er bloavezhioù 1960 pa veze krog ar skingomzoù europat da skignañ sonerezh SUA e deroù lanv ar saozneg.
Framm (jedoniezh)

E jedoniezh, ur **framm** a zezanv un damkaniezh « kreñvoc'h » eget damkaniezh an teskadoù, eleze un damkaniezh a c'hoarvez eus hollad an aksiomennoù, an arouezioù hag ar reolennoù.

Bez' ez eus anezhi enta un damkaniezh « diazezet » war damkaniezh an teskadoù, hogen oc'h enderc'hel destrizhoù ouzhpenn, perzhiek dezhi, hag a gevaraez en hevelep doare da zespizañ frammoù nevez parzhiat dezhi. Ar c'hel-mañ zo neuze ur c'hendaoliadur kreñv d'an delakadenn a lavar e pourchas damkaniezh an teskadoù diazezoù ar jedoniezh.

An termen-mañ zo orin d'ar pezh zo bet anvet ar **frammadelouriezh jedoniezhel**.
Bydgoszcz

**Bydgoszcz** (distaget [ˈbɨdgɔʃʧ] e poloneg, *Bromberg* en alamaneg) zo ur gêr vras eus Polonia, e kember ar stêrioù Brda ha Wisła (Vistula). Kêr-benn rannvro Kujawsko-Pomorskie eo, asambles gant Toruń.

Gant 358 337 a annezidi (2014), hag ouzhpenn 400 000 den o chom en tolpad-kêrioù, ez eo an eizhvet kêr vrasañ e Polonia.

## Istor
Roet e voe gwirioù ur gêr da v-Bydgoszcz e 1346, gant Kazimir III, roue Polonia. Er  e oa ur greizenn a bouez evit kenwerzh an ed hag an holen. E 1772 e voe staget ouzh Rouantelezh Prusia evit ar wech kentañ, evel un tamm mat eus kornôg Polonia. Etre 1815 ha 1871 e voe e Dugelezh Veur Poznań. Staget e voe ouzh an Impalaeriezh Alaman e 1871, dindan an anv Bromberg. Goude ar Brezel Bed Kentañ hag emsavadeg 1918-1919 e teuas da Bolonia en-dro. 

Ur skol-veur zo e Bydgoszcz, *Skol-veur Kazimierz Wielki*, meur a skol uhel all, ur mirdi, ur c'hoarigandi, un aerborzh, hag ur c’hroashent a bouez eo evit hentoù-houarn Polonia.

## Kêrioù gevellet
*  Tcherkassy (Ukraina) 
*  Hartford (USA)
*  Kragujevac (Serbia)
*  Krementchouk (Ukraina) 
*  Mannheim (Alamagn)
*  Ningbo (Sina)
*  Pavlodar (Kazakhstan) 
*  Patras (Gres) 
*  Perth (Bro-Skos)
* ,Abertawe (Kembre) 
*  Reggio nell'Emilia (Italia)
*  Tempe (USA)
*  Toloza (Okitania, Bro-C’hall)
## Lec'hioù heverk
* Uzin Nitro-Chem, an hini nemeti o produiñ TNT en Europa .

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel Bydgoszcz
## Notennoù ha daveennoù
Gwiñver korr Kreizamerika

**Gwiñver korr Kreizamerika** (*Microsciurus alfari*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Nicaragua, Costa Rica, Panamá ha Kolombia.
Gwiñver korr Amazonia

**Gwiñver korr Amazonia** (*Microsciurus flaviventer*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Kolombia, Ecuador, Perou ha Brazil.
Microsciurus

***Microsciurus*** a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered korr hag a vev e Kreiz ha Suamerika.

## Spesadoù
* gwiñver korr Kreizamerika, *Microsciurus alfari*
* gwiñver korr Amazonia, *Microsciurus flaviventer*
* gwiñver korr ar c'hornôg, *Microsciurus mimulus*
* gwiñver korr Santander, *Microsciurus santanderensis*
Saks-Anhalt

Land **Saks-Anhalt** (*Sachsen-Anhalt* en alamaneg) a zo unan eus al Länder a ya d'ober Alamagn. Savet eo bet e 1990. Magdeburg eo ar gêrbenn. Savet e oa bet dija e 1947 pa voe kendeuzet land Anhalt ha proviñs Saks Prusia. Miret e voe pa voe savet Republik Demokratel Alamagn e 1949, divodet e voe e 1952 ha rannet e daou zistrig : distrig Halle ha hini Magdeburg.

## Douaroniezh hag armerzh
Ur blaenenn implijet evit al labour-douar eo Saks-Anhalt dreist-holl. Er mervent e kaver menezioù Harz. An Elbe eo ar stêr bennañ a dreuz Saks-Anhalt eus ar gevred d'ar gwalarn. Ar Saale eo an eil stêr vrasañ, un adstêr eus an Elbe eo. 
A-bouez eo ivez ar produiñ boued, ha meuzioù evel "Baumkuchen" Salzwedel (Altmark) pe "Hallorenkugeln" Halle a zo brudet.
A-fet greanterezh ez eo a-bouez an embregerezhioù kimiezh. Un dachenn c'hreanterezh ha kimiezh a zo e-kichen Wolfen ha Bitterfeld. 

## Melestradur an tiriad
Tri distrig (Dessau, Halle ha Magdeburg) a voe divodet d'ar 1añ a viz Genver 2004.
D'ar 1añ a viz Gouere 1994 e voe krennet an niver a arondisamantoù eus 37 da 21, ha d'ar 1añ a viz Gouere 2007 e voe krennet c'hoazh o niver, eus 21 da 11. Hiziv an deiz ez eus 11 arondisamant ha 3 c'hêr-arondisamant e Saks-Anhalt. 

### Arondisamantoù (''Landkreise'') ha kêrioù-arondisamantoù (''kreisfreie Städte'')

### Kêrioù bras

## Monumantoù
* Brudet eo Saks-Anhalt peogwir e kaver ennañ kalz mirdioù, monumantoù dedennus a-fet arkitektouriezh ha liorzhoù kempennet brav. Iliz roman bihan hag ilizoù-meur gotek a zo evel e Magdeburg, Naumburg ha Halberstadt. A-fet arzoù modern e kaver savadur ar *[[Bauhaus]]* e Dessau-Roßlau. E-kichen Dessau e kaver ivez park brasañ Alamagn : *Dessau Wörtlitzer Gartenreich* e anv, dezhañ stumm ul liorzh mod saoz.
* E Saks-Anhalt e kaver ivez meur a lec'h dedennus a-fet ragistor evel Kelc'h Goseck pe Pladenn Nebra. 

## Gwelout ivez
* Bauhaus

## Liammoù diavaez

*Webportal Sachsen-Anhalt
Proviñs Pesaro e Urbino

**Proviñs Pesaro e Urbino** (en italianeg: * Provincia di Pesaro e Urbino*) zo ur broviñs en Italia, e rannvro Marche, div gêr-benn dezhi : Pesaro en arvor hag Urbino.

## Ar stêrioù
Eus an  hanternoz d'ar c'hreisteiz :
* ar stêr Conca, a dremen dre Cattolica e Misano Adriatico;
* ar stêr Foglia, a ya d'aberiñ e Mor Adria e Pesaro;
* ar Metauro, primo nelle Marche a ya d'aberiñ e Fano;
* ar  Cesano, a heuil mui pe vui an harzoù gant  proviñs Ancona e sfocia tra Marotta di Mondolfo e Cesano di Senigallia.

## Kumunioù ar broviñs
Bodet int e kumuniezhoù.
Gwiñver Deppe

***Sciurus deppei*** ("Gwiñver Deppe") zo ur bronneg krigner hag a vev e Kreizamerika.
En enor d'an naturour alaman Ferdinand Deppe (1794–1861) e vo anvet e 1863 gant e geneil Wilhelm Peters (1815–1883).
Gwiñver gellrous Mec'hiko

**Gwiñver gellrous Mec'hiko** (*Sciurus nayaritensis*) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko hag Arizona.
Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg

**Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg** (alamaneg : Mecklenburg-Vorpommern) a zo unan eus al Länder a ya d'ober Alamagn. Skeiñ a ra war ar Mor Baltel. Da vare rann Alamagn e oa lodenn hanternoz Republik Demokratel Alamagn. Lavaret e vez ivez «Meck-Pomm» en alamaneg. Skol-veur Rostock (krouet e 1419) ha hini Greifswald (krouet e 1456) a zo e-touez re goshañ Europa.

Stank e vez implijet an droienn Pomerania ar C'hornaoueg daoust ma c'haller faziañ, rak implijet e vez ivez da envel Voivodia Pomerania ar C'hornaoueg e Polonia, hag a zo tost ouzh Pomerania diaraok (*Vorpommern*). Staget e voe memestra ouzh an anv Mecklenburg a oa anv al Land bet divodet gant gouarnamant DDR e 1952, ha rannet e voe e tri distrig : hini Neubrandenburg, hini Schwerin ha hini Rostock.

Greifswald_-_Marktplatz_1.jpg|Greifswald
## Douaroniezh
Mecklenburg-Vorpommern Map Districts Border Mecklenburg Western Pomerania - Landkreise Grenzen Karte MV MeckPomm.svg|Mecklenburg & Pomerania
;Arondisamantoù (*Landkreise*) ha kêrioù-arondisamantoù (*kreisfreie Städte*)

Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg a zo rannet e 12 arondisamant (*Landkreise*) ha 6 kêr-arondisamant.
*12 arondisamant (Landkreise) Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg:

*6 kêr-arondisamant (kreisfreie Städte) Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg
# Greifswald
# Neubrandenburg
# Rostock
# Schwerin
# Stralsund
# Wismar

E miz Kerzu 2003 ez eus bet aozet kemmoù a-fet melestradur. Ar c'hemmoù-se a echuas e miz Here 2009, hag al Land a voe rannet e 5 arondisamant.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Land Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg
* Lec'hienn ofisiel kêr Schwerin
* Lec'hienn ofisiel kêr Rostock
Proviñs Matera

**Proviñs Matera** a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Basilicata, he c’hêr-benn eo Matera.

## Kumunioù pennañ ar broviñs
 
* Andon : Istat, 03.2009]
Gwiñver-menez Kreizamerika

**Gwiñver-menez Kreizamerika** (*Syntheosciurus brochus*) zo ur bronneg krigner a vev e Costa Rica ha Panama. Ar spesad nemetañ eo er genad *Syntheosciurus*.
Proviñs Potenza

**Proviñs Potenza** zo ur broviñs en Italia, e rannvro Basilicata ; he c’hêr-benn eo Potenza.

## Kumunioù pennañ ar broviñs
Eleonora di Napoli

**Eleonora di Napoli**, pe **Eleonora di Aragono**, pe c'hoazh ** Eleonora d'Aragona e Napoli** (en italianeg), pe **Eleonora Naplez**, pe **Leonor Aragon** (e brezhoneg), ganet d'an 22 a viz Mezheven 1450 ha marvet d'an 11 a viz Here 1493, a oa kentañ Dugez Ferrara, Modena ha Reggio en Italia er XVvet kantved. 

## He buhez
Merc'h e oa da Ferdinando Iañ Naplez, roue Naplez, ha d'e bried Isabella de Taranto. C'hoar e oa da Alfonso II Naplez, Federico Iañ Naplez ha da Beatrice d'Aragona, a voe rouanez Hungaria ha pried da Mattia Corvino (roue Hungaria) ha da Ladislao II Bohemia en e c'houde.

## Dimezioù
Dimezet e vije bet en-bugel da Massimiliano Sforza, Dug Bari. Karantez a voe etrezi hag ar c'hont yaouank Diego Iañ Cavaniglia di Montella.

D'an 3 a viz Gouhere 1473, da 23 bloaz, e voe dimezet da Ercole Iañ d'Este, Dug Ferrara. Goude an eured e Naplez ez eas da Ferrara da vevañ. 
Gouarn a rae gant furnez ha nerzh pa veze aet he fried diouzh ar gêr ha perzh a gemere en "Esame delle Suppliche", ma veze dieubet prizonidi Ferrara. 

## He bugale
C'hwec'h bugel he deus bet, div verc'h ha pevar mab:
* Isabella (1474-1539), a zimezas da Francesco II Gonzaga, markiz Mantova,
* Beatrice (1475-1497), a zimezas da Ludovico Sforza, lesanvet *il Moro*, dug Milano; mervel a reas da 22 vloaz; 
* Alfonso (1476-1534), a voe dug Ferrara war-lerc'h e dad, hag a zimezas da Anna Sforza ha da Lucrezia Borgia, 
* Ferrante d'Este (1477-1540), a iriennas a-enep e vreur dug;
* Ippolito (1479-1520), kardinal, 
* Sigismondo d'Este (1480-1524).

## Bez
Beziet e voe dindan ur pezh marbr e manati Corpus Domini e-kichen he mab Alfonso, he merc'h-kaer Lucrezia Borgia, ha daou niz, Alessandro d'Este hag Isabella d'Este .

## Levrlennadur
* Sarah Bradford, *Lucrezia Borgia*, Mondadori Editore, Milano,b2005, ISBN 88-04-55627-7

## Liamm diavaez
* Skeudenn ha lignez
Massimiliano Sforza

**Massimiliano Sforza**, pe **Ercole Massimiliano Sforza** ( *Hercule Maximilien* e galleg), ganet d'ar 25 a viz Genver 1493 e Milano, ha marvet en ofisiel d'ar 4 a viz Mezheven 1530 e Pariz, a oa dug Milano, eus an tiegezh Sforza . 

## Istor
Mab henañ Lodovico Sforza, dug Milano, e oa. Mont a reas da Alamagn da repuiñ gant e vreur Francesco pa voe trec'het ha bac'het o zad gant ar roue gall Loeiz XII.

Ren a reas e-pad tri bloaz (1512-1515), etre donedigezh an armeoù, gant ar roue Loeiz XII (1500-1513), ha hini Frañsez Iañ (Bro-C'hall) e 1515. Lakaet e voe da zug gant ar Suised a oa gwir vistri an dugelezh. 

Bac'het e voe gant ar C'hallaoued goude o zrec'h war ar Suised en Emgann Marignano. 
Gwerzhañ a reas e wirioù war an dugelezh d'ar roue gall Frañsez evit 30 000 dugad.
Mervel a reas e Pariz da 37 vloaz.

## Hendadoù
**Hendadoù Massimiliano Sforza **
Bleiz-koad

Ar **bleiz-koad** (*Anobium punctatum*) zo un amprevan a vev en tier war ar maez hag a zistruj an traoù prenn dre m'en em vag e larvennoù diwar koad.

An ûioù a vez dozvet en toulloù graet er c'hoad gant an imagoed pac'h eont er-maez goude o muzadur diwezhañ. Al larvennoù (preñved-koad pe preñved-prenn) a ziorro e-pad tri pe bevar bloaz.

En hañv dreist-holl e vez gwelet an imagoed. Ar re-se zo desachet gant ar gorreadoù gwenn.
Bleiz-gouel-Mikael

Ar **bleizi-gouel-Mikael**, pe **Treid-hir**, eo an amprevaned dinoaz a ya d'ober ar c'herentiad *Tipulidae*.

Hir ha bresk eo o favioù, berr o zastornelloù hag amparfal o nij evit ar re vrasañ.

An ûioù a vez dozvet war al luzern, ar melchon... Al larvennoù a vev en douar fresk, e-touez an delioù marv, er c'hoad bruket pe en dour. Larvennoù an eil remziad a dremen ar goañv en douar diouzh an deiz hag o krignat plant diouzh an noz.

An imagoed a zeu war-wel e miz Ebrel ha Mae. An eil remziad a nij war-dro miz Eost, miz Gwengolo.

Bihanoc'h eo ar pared evit ar parezed. Nijal a reont pa eo sioul an amzer a-raok ar c'huzh-heol ha diouzh ar beure.
Bleiz-bouzel

Ar **bleizi-bouzel**, pe **c'hwiled-kaoc'h**, zo amprevaned a'n em vag diwar fank.

Skilfoù kreñv zo e penn o favioù a-raok a-benn kleuziañ.

An ûioù a vez dozvet war, pe e-kreiz, bernioù boulheñvel graet gant kaoc'h, delioù pin ha tammoù koad ha lakaet e foñs ur riboul. Ar voul-mañ, stummet mat a-drugarez da bavioù a-dreñv ar bleiz-bouzel, a vo boued al larvenn nevez-digloret. Gant bleizi-bouzel 'zo e vez graet bouloù a-vent gant un aval. Preizhañ bouloù ar re all a seblant bezañ ur boaz e bed an amprevaned-se.

Adalek penn kentañ an nevez-amzer e vez gwelet an imagoed o kleuziañ garidennoù e-kichen pe dindan ur bouzel pe ur bern mon. Eno e vo berniet boued evite pe evit al larvennoù. Debriñ a reont kaoc'h, togoù-touseg kozh, gagnoù ha sev a lipont a-wechoù.

Ober a reont war-dro an ûioù hag al larvennoù.

Nijerien dizampart eo ar bleizi-bouzel.
Bleizig-teil

Ar **bleizig-teil**, pe **kazh-prad**, (*Gryllotalpa gryllotalpa*) zo un amprevan turier.

Bihan eo o fenn ha berr o zastornelloù. Un organ-skrilhat zo war eskell kentañ ar pared. Azasaet eo o favioù a-raok evit turiañ an douar ha dre-se e tennont da bavioù ar gozed. Dic'houest int da lammat hag e reont gant o eil ha trede re bavioù evit kerzhet.

War-dro 400 û a vez dozvet en ur gambr vras dindan-douar kleuziet gant ar barez. Honnezh a ziwall anezhe (hag al larvennoù war o lerc'h) ouzhpenn evit ur mizvezh-pad.
Goañviñ a ra al larvennoù don en douar ha muzañ div wech en nevez-amzer a-raok dont da vezañ imagoed.

Ar bleizigoù-teil a vez oberiant diouzh an noz etre miz Ebrel ha miz Here. Bevañ a reont e tachennoù fresk, liorzhoù, pradennoù hag e-kichen ar stankoù. Pa serr an noz e krog ar pared da ganañ.

Debriñ a reont gwrizioù, larvennoù amprevaned all, buzhug ha blotviled.
Buoc'hig-Doue

Ar **buoc'higed-Doue** (pe **Yarig-Doue**, **Aelig-Doue**, **C'hwilig-Doue**, **Bivig-Doue**) eo an amprevaned a ya d'ober ar c'herentiad *Coccinellidae*.

Heverk int gant o c'horf ront ha baotek, etre 1 ha 9 mm, ha gant o brizhelloù war o feureskell.

Ar parezed a dozv o ûioù war ar plant aloubet gant ar c'hwen-gwez. Al larvennoù a chom war ar memes plantenn hag a zebr betek 400 c'hwenenn-wez e-pad o buhez.

An hevelep reoliadur emvagañ a vo heuliet gant an imagoed. Preizhataerien int met chaseet ivez d'o zro hag evit skarzhañ o enebourien ec'h eztaolont un dourenn melen-orañjez flaerius.

90 spesad a vez kavet en Europa, disheñvel livioù ha niver ar pikoù war o feureskell. Ar vuoc’hig-Doue 7 pik eo an hini stankañ en hor bro.

#### Taol evezh

Roet eo bet anv ar vBuoc'hig-Doue gant Volkswagen d'ur wetur a zo hañvalik a-walc'h e stumm ouzh hini al loenig-mañ.

## Rummatadur
### Un nebeud spesadoù
* *[[Coccinella septempunctata]]*
Bremen

Land **Bremen** (alamaneg: *Freie Hansestadt Bremen* pe *Land Bremen*) zo ur gêr hag ur Stad war un dro. Unan eus ar 16 *land* a ya d'ober Alamagn eo, hag an hini nemetañ diazezet war daou diriad distok an eil ouzh egile : kêr Vremen (*Stadtgemeinde Bremen*) ha Bremerhaven, ur gêr bet savet e 1924 pa voe kendeuzet div gêr krouet en  hag anvet *Wesermünde* betek ma voe staget ouzh al *land* e 1947. War-dro 60 km zo etre an div gêr ; etrezo emañ land Saks-Izel. Ur gêr dizalc'h eus kevre an Hanse eo bet Bremen, alese orin an anv *Freie Hansestadt*.

Da 404 km² e sav gorread al land e norzh Alamagn ; e-tro 660 000 annezad zo ennañ, 547 360 (sifroù an 31/12/2008) anezho zo o chom e Bremen ha 114 506 e Bremerhaven. 

## Mont en-dro politikel ha melestradur
Gant *Bürgerschaft Bremen* (*Bremische Bürgerschaft* en alamaneg),83 ezel enni, emañ ar galloud seveniñ. Uv vodadeg kêr a vez e Bremerhaven hag e Bremen ez eus unan ivez anvet *Stadtbürgerschaft*. 

### Dilennadegoù 2007
Disoc'hoù dilennadegoù land Bremen, bet aozet d'an 13 a viz Mae 2007.

## Deskadurezh uhel

E Bremen ez eus ur skol-veur hag ur skol-veur arzoù (*Hochschule für Künste Bremen*, HfK Bremen). Ur skol-veur skiantoù pleustrek a zo e Bremen hag e Bremerhaven hag ivez ur skol-veur brevez anvet *Jacobs University Bremen*.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel al Land
* Lec'hienn ofisiel ar gouarnamant
* Bonreizh al land
Eost 2009 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2008 e Breizh - **2009 e Breizh** - 2010 e Breizh

2009 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

__NOTOC__
497

*Diwar-benn ar bloavezh *'497*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 497|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 497]]*

## [[:Rummad:Marvioù 497|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 497]]*
__NOTOC__
Jack and the Beanstalk (1922)

***Jack and the Beanstalk*** a zo ur film berr bevaat deuet er maez e Gwengolo 1922, produet gant ar studio Laugh-O-Gram, krouet gant Walt Disney e Kansas City, a-raok ma rafe freuz-stal e Gouere 1923 ha ma yafe Walt da Hollywood. Savet eo diwar ar gontadenn saoz* [[Jack and the Beanstalk]]*.

## Synopsis

## Fichenn teknikel

* Titl orin : *Jack and the Beanstalk*
* Heuliadenn : **Laugh-O-Gram**
* Realizatour: Walt Disney
* Senario : Walt Pfeiffer 
* Animatour : Walt Disney, Hugh Harman, Rudolf Ising, Carmen Maxwell, Lorey Taque, Otto Walliman
* Produer : Walt Disney
* Produerezh : Laugh-O-Gram Films
* Dasparzhadur : Leslie B. Mace
* Deiziad dont er-maez : Gwengolo 1922
* Stumm ar skeudenn : Du ha Gwenn
* Padelezh : ? min
* Yezh : 
* Bro :  Stadoù-Unanet
* Fichenn imdb : 

## Evezhiadenn
Ur stumm eus ar gontadenn-mañ gant Mickey Mouse evel tudenn pennañ, a zo bet produet e 1947, anvet eo *[[Mickey and the Beanstalk]]*

## Notennoù ha daveoù
C'hwiliorez

Ar **c'hwiliorez**, pe **gwespedenn-goad**, pe **chifronell**, pe **pennmarc'henn**, (*Vespa crabro*) zo un amprevan brasoc'h eget ar gwesped.

Gallout a ra ar parezed tizhout 40 mm.

Divorfilañ a ra ar rouanezed e kreiz miz Ebrel ha kregiñ a reont da sevel un neizh e toull ur wezenn pe en ur roc'h bennak. Gant ar micherourezed e vo kreñvaet ha brasaet an neizh graet gant paper diwar tammoù koad chaoket ha halo.

Al larvennoù a vev e kellouigoù ar ruskenn. Maget e vezont diwar boued (kelien pe larvennoù an aliesañ) chaoket gant ar micherourezed.

Ar c'hwiliorezed a c'hell nijal noz ha deiz, dindan ar glav pe en avel zoken. Debriñ a reont kelien dreist-holl met ivez dourennoù sukret.
E penn kentañ ar goañv ec'h ayo ar parezed frouezhusaet da gouskediñ pa varvo ar pared hag ar micherourezed.

C'hwiliorez Azia b, c'hwiliorezed Azia (*vespa velutina*, Lepeletier 1836) : eus Azia a vev e Norzh India, e Sina hag e menezioù Indonezia.

Gwelet eo bet evit ar wezh kentañ e Lot-et-Garonne (Frañs) e 2004. En em gavet en defe bet ur rouanez en kasedoù marc'hadourezhioù enborzhiet.
Saks

**Saks** (alamaneg *Sachsen*, sorabeg *Sakska*), anvet **Stad dieub Saks** (*Freistaat Sachsen*) ez-ofisiel a zo unan eus ar 16 land a ya d'ober Alamagn. Dresden eo ar gêr-benn, ha lesanvet eo *[[Firenze]] an Elbe* abalamour d'he finvidigezh a-fet tisavouriezh. Kêrioù bras all a gaver ivez e Saks : Leipzig ha Chemnitz. An Elbe eo ar stêr vrasañ a gaver e Saks. Da vare rann Alamagn e oa Saks en DDR, ha rannet e oa e tri distrig (Dresden, Leipzig ha Karl-Marx-Stadt). Adsavet eo bet al land d'an 3 a viz Here 1990.

## Aozadur an tiriad
### Distrigoù (''Direktionsbezirke'') Saks
Rannet eo Saks e 3 distrig anvet *Direktionsbezirke* abaoe ar c'hemmoù en aozañ arondisamantoù e Saks e 2008:
* Distrig Leipzig 
* Distrig Dresden
* Distrig Chemnitz

### Arondisamantoù (''Landkreise'') ha kêrioù-arondisamantoù (''kreisfreie Städte'')
Rannet eo Saks e 10 arondisamant ha teir c'hêr-arondisamant abaoe m'eo bet kemmet aozadur an tiriad e 2008. Betek-henn e oa 22 arondisamant, ha bremañ ez eus 10 anezho.

; Niver a annezidi en arondisamantoù 

#### Kêrioù pennañ

### Politikerezh
Abaoe m'eo bet adunvanet Alamagn e 1990 ez eo CDU strollad pennañ Saks. Setu amañ aozadur ar gouarnamant abaoe miz Kerzu 2019 :
* Pennmaodier: Michael Kretschmer (CDU)
* Energieezh, Gwarez an hin, Endrot ha Labour-douar, bespennmaodiern : Wolfram Günther (Grünen)
* Armerzh, Labourl ha Treuzkas, eil bespennmaodier e: Martin Dulig (SPD)
* Arc'hant : Hartmut Vorjohann (CDU)
* Justis, Demokratelezh, Europa ha Kevatalded : Katja Meier (Grünen)
* Aferioù diabarzh : Roland Wöller (CDU)
* Sevenadur: Christian Piwarz (CDU)
* Aferioù sokial hag Unanded sokial : Petra Köpping (SPD)
* Skiant : Sebastian Gemkow (CDU)
* Sevenadur ha Touristelezh : Barbara Klepsch (CDU)
* Diorroadur Stad Saks : Thomas Schmidt
* Kañsellerezh Stad Saks, maodiern an Aferioù kevreadel hag ar Media : Oliver Schenk (CDU)

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Dresden
* Lec'hienn ofisiel Leipzig
Arzhel

**Arzhel**, pe **Armael**, pe **Armel**, a oa un den a iliz a veve e Breizh e .

## Etre istor ha mojenn
Ur priñs brezhon e oa, ganet e kreisteiz Kembre e-tro ar bloaz 482. Unan eus mibien ar roue Hywel fab Emyr Llydaw e vije bet. Treuziñ a reas ar mor gant un nebeud kompagnuned da vont da Arvorig ha dilestrañ a reas e 518 en un aber anvet bremañ Aber-Ildud. 
Mont a reas pelloc’h en douaroù da sevel ur manati en ul lec’h deuet da vezañ Plouarzhel, e Bro-Leon. E Breizh Vihan e voe savet gantañ meur a iliz ha meur a abati, en Erge Vihan e-kichen Kemper, e Plouharnel (Plarnel) hag e Sant-Armael e Bro-Wened, e Ploermael hag e Sant-Armael-ar-Gilli e Breizh-Uhel. 
Mont a reas ivez da lez ar roue frank Childebert Iañ a oa e Pariz. Seizh vloaz e chomas e lez ar roue, hag eno e pareas, war a lavarer, unan dall hag unan kamm. Kontañ a reer ivez e voe trec’het gantañ un aerouant a sponte an dud e Breizh-Uhel. Beuzet e voe an euzhvil gantañ er stêr Sec'h. En em dennañ a reas en e vanati, e Sant-Armael-ar-Gilli, war-dro fin e vuhez. Eno e varvas e 552 hervez lod, pe e 570 hervez lod all.

Pedet e vez a-enep ar sec'hor ha sant patrom aluzenerien an ospitalioù eo ivez. D’ar 16 a viz Eost e vez goueliet.

## Anv-bihan
Dont a ra an anv Arzhel eus ur stumm kozh *Artmael* (*[[Arthfael]]* e kembraeg, *Armagilus* pe *Artmaglus* e latin), savet diwar an div elfenn *[[arzh]]*, al loen, ha *mael*, « priñs ». Troet e oa Artmael da *Armel* e yezh Gwened hag e galleg.
Anavezet eo an anvioù **Arzela** hag **Armelle** roet d'ar merc'hed. Tud vrudet :
*Arzel Even, yezhour
*Armel Morgant, kazetenner
* Armel Beaufils, kizeller
* Armel de Wismes, istorour
* Armel ar Sec'h-Keraod, livourez
* Armel Le Cleac'h, merdeer

## Anv-tiegezh
Un anv-familh anavezet, e Bro-Leon dreist-holl, eo Arzhel ivez. 
*Alfoñs Arzel (1927-2014), politikour breizhat, brudet abalamour d'ar stourm diwar-benn afer an Amoco Cadiz
* François Arzel (1921-1944), rezistant
* Gildas Arzel (g. e 1961), kaner-sonaozer, gitarour
* Nolwenn Arzel (g. e 1984), telennourez

## Levrlennadur
* Henri Poisson, *La vie de saint Armel*, 1958
* Louis-Auguste Bosseboeuf, *Vie de saint Armel, religieux de l’Angleterre et de la Bretagne*, 1918
* Joseph Macé, *Saint Armel (les saints de la Bretagne)*, 1910
* Sigismond Ropartz, *La légende de saint Armel, mise en vers français, sous forme de tragédie par Messire Baudeville*, 1855

## Liammoù diavaez
*Early British Kingdoms: St. Armel (saozneg)
*Mojenn Arzhel hag an aerouant (galleg)
*Blog André-Yves Bourgès (galleg)
*La vie de saint Armel ou Arzel, tennet eus La vie des saints de la Bretagne Armorique, gant Albert Le Grand (galleg)
Görlitz

**Görlitz** (sorabeg : Zhorjelc) a zo ur gêr-arondisamant e Saks, en Alamagn. War at stêr Neisse emañ, hag E-tal ar gêr boloniat anvet Zgorzelec. Ur gêr nemetken e oa an div gêr-se betek 1945. Mat eo an darempredoù etre an div gêr hiziv an deiz : daou bont a zo bet adsavet, boutin eo ar merañ, ha bodet e vez an daou guzul-kêr meur a wech ar bloaz. 56 724 annezad a oa e 2007. 

## Istor
Ne ouezer ket pe vare e voe savet Görlitz. E 1071 e voe meneget evit ar wech kentañ. D'ar mare-se e oa ur gêriadenn anvet Gorelic, e rannvro Luzasia, hag a voe staget goude-se ouzh Bohemia. Ur gêr e teuas da vezañ en  kantved. Goude-se e voe unan eus a 6 kêr a yae d'ober Kevredad ar C'hwech Kêr : Görlitz, Bautzen, Lauban, Löbau, Kamenz ha Zittau.

E Görlitz eo e voe ganet ar prederour alaman Jakob Böhme e 1575.

Goude Brezel Tregont Vloaz e voe perc'hennet Luzasia-Uhel gant Saks (1635). Goude brezelioù Napoleon e voe aozet Kendalc'h Vienna e 1815, ha roet e voe Görlitz da Brusia. Ul lodenn eus Silezia e voe neuze etre 1815 ha 1945. 

Da vare dibenn an Eil Brezel-Bed e voe lakaet holl bontoù ar stêr Neiße da darzhañ. E 1945 e voe kemmet an harzoù, ha neuze e voe rannet Görlitz : al lodenn war vord dehou ar stêr a voe roet da Bolonia hag anvet e voe Zgorzelec e 1948, padal e chomas al lodenn a-gleiz en Alamagn. Pa voe divodet ar stadoù kozh gant gouarnamant DDR e 1952 e voe lakaet Görlitz e distrig Dresden. Ar stadoù (Länder) a voe savet en-dro e 1990. 

Ur gêr a-bouez bras eo Görlitz a-fet tisavouriezh : savadurioù gotek, barok, arz nevez ha re eus an Azginivelezh a gaver enni. Un dra rouez eo, rak lod brasañ kêrioù Alamagn a zo bet distrujet e-pad an Eil Brezel-Bed.

## Tud vrudet bet ganet e Görlitz
* Michael Ballack (1976 - ), c'hoarier mell-droad
* Jens Jeremies (1974 - ), c'hoarier mell-droad
* Oskar Morgenstern (1902 - 1977), matematikour
* Thomas Ritter (1967 - ), c'hoarier mell-droad
* Reinhart Koselleck (1923-2006) - istorour

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel