open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Voulouz loar

***Voulouz loar*** zo ur bladenn vrezhonek gant Annie Ebrel.

## Kanaouennoù
# Ololé, 01:45
# Skolvan, 03:38
# Teñval eo an noz, 03:05
# Baleerezh, 01:43
# Dañs tro Lors, 03:17
# Dom Yann Derrian - Ur veaj prometet, 06:25
# Daeroù ho tivlagad, 04:51
# Kanennoù - Gouloù an deiz	8	00:01:44
# Voulouz loar, 05:40
# Pach pi, 02:58
# Apollon
Yuhina

***Yuhina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800/1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Yuhina bakeri]]*,
* *[[Yuhina brunneiceps]]*,
* *[[Yuhina flavicollis]]*
** *Y. f. albicollis*, *constantiae*, ***flavicollis***, *rogersi* ha *rouxi*,
* *[[Yuhina gularis]]*
** *Y. g. *'gularis***, ''omeiensis'', ''uthaii'' ha ''vivax'',
* ''[[Yuhina humilis]]''
** ''Y. h. clarki'' ha ***humilis***,
* ''[[Yuhina nigrimenta]]'',
* ''[[Yuhina occipitalis]]''
** ''Y. o. obscurior'' hag ***occipitalis**'.
Trizek (13) isspesad dezhe en holl.

## Rummatadur
Dilec'hiet eo bet ar spesadoù *Yuhina castaniceps*, *everetti*, *torqueola* er genad *[[Staphida]]* ha *diademata* er genad *[[Parayuhina]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Potala

Palez **Potala** (པོ་ཏ་ལ *Po ta la* e tibeteg, 布达拉宫 *bùdálā gōng* e sinaeg) zo ur palez war un dorgenn e Lhasa, e Tibet. Meur a savadur zo ennañ e gwirionez, hag en o zouez ur "palez gwenn" hag ur "palez ruz". Ul lec'h a bouez e oa Potala evit melestradur Tibet hag ennañ e oa unanet ar galloud politikel hag ar galloud relijiel. Savet e voe gant ar 5 dalai-lama, Lobsang Gyatso (1617-1682), ha lec'h-annez an holl re a zo deuet war e lerc'h eo bet, betek 1959, pa dec'has Tenzin Gyatso, ar 14 dalai-lama da India.

Bremañ ez eo deuet da vezañ ur mirdi hag ul lodenn eus "glad broadel" Republik Pobl Sina eo abaoe 1961. Lakaet eo bet war roll lec'hiennoù Glad ar Bed, abaoe 1994.

Trizek estaj zo gant ar palez hag en  e oa unan eus savadurioù uhelañ ar bed.


Lhasa-Potala-18-Weisser Palast-2014-gje.jpg|
Lhasa-Potala-26-Aufstieg-2014-gje.jpg|
Lhasa-Potala-48-Klosterhof-2014-gje.jpg|
Lhasa-Potala-62-Nordseite-Abstieg-2014-gje.jpg|
Lhasa-Potala-Ausblick-02-2014-gje.jpg|
Lhasa-Potala-nachts-20-gespiegelt-2014-gje.jpg|
Spinus

***Spinus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an naturour alaman Carl Ludwig Koch (1778-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Ugent spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Spinus atratus]]*,
* *[[Spinus atriceps]]*,
* *[[Spinus barbatus]]*,
* *[[Spinus crassirostris]]*
** *S. c. amadoni* ha ***crassirostris***,
* *[[Spinus cucullatus]]*,
* *[[Spinus dominicensis]]*,
* *[[Spinus lawrencei]]*,
* *[[Spinus magellanicus]]*
** *S. m. alleni*, *bolivianus*, *capitalis*, *hoyi*, *ictericus*, *longirostris*, ***magellanicus***, *paulus*, *peruanus*, *santaecrucis*, *tucumanus* hag *urubambensis*,
* *[[Spinus notatus]]*
** *S. n. forreri*, ***notatus*** hag *oleaceus*,
* *[[Spinus olivaceus]]*,
* *[[Spinus pinus]]*
** *S. p. macropterus*, *perplexus* ha ***pinus***,
* *[[Spinus psaltria]]*
** *S. p. colombianus*, *hesperophilus*, *jouyi*, ***psaltria*** ha *witti*,
* *[[Spinus siemiradzkii]]*,
* *[[Spinus spinescens]]*
** *S. s. nigricauda* ha ***spinescens***,
* *[[Spinus spinus]]*,
* *[[Spinus thibetanus]]*,
* *[[Spinus tristis]]*
** *S. t. jewetti*, *pallidus*, *salicamans* ha ***tristis***,
* *[[Spinus uropygialis]]*,
* *[[Spinus xanthogastrus]]*
** *S. x. stejnegeri* ha ***xanthogastrus***,
* *[[Spinus yarrellii]]*.

Tri isspesad ha tregont (33) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Spinus thibetanus

***Spinus thibetanus*** (*Serinus thibetanus* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.

Anvet e voe *Chrysomitris thibetana* (kentanv) da gentañ-penn (e 1872) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Nepal da vervent Sina ha hanternoz Myanmar.

## Liammoù diavaez
*  ''Serinus thibetanus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Serinus thibetanus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Llandeilo Gresynni

**Llandeilo Gresynni** (saoznekaet e *Llantilio Crossenny*) zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ e hanternoz ar gontelezh, hanter-hent etre Y Fenni ha Trefynwy. Anvet eo diwar an iliz, gouestlet da sant Teilo.

E 2011 e oa poblet gant  a dud, ha 70 anezho (9,9%) a oa kembraegerien.

## Daveoù
Mirafra microptera

***Plocealauda microptera*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Alaudidae.

Anvet e voe *Mirafra microptera* (kentanv) da gentañ-penn (e 1873) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo ar spesad e kreiz Myanmar.

## Liammoù diavaez
*  ''Mirafra microptera'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Mirafra microptera'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da v*[[Mirafra assamica]]* kent, a gevret gant ar spesadoù *[[Mirafra affinis|affinis]]* hag *[[Mirafra erythrocephala|erythrocephala]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Llandeilo Bertholau

**Llandeilo Bertholau** (saoznekaet e *Llantilio Pertholey*) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ en hanternoz da Y Fenni. Er gumuniezh emañ, ouzhpenn kêriadenn Llandeilo Bertholau hec'h-unan, kêriadenn Llanddewi Ysgyryd.

Er gumuniezh emañ torgenn Ysgyryd Fawr, krec'henn uhelañ ar Mynydd Du, a zo 486 metr uhelder.

Eus an  eo iliz Sant Teilo. E Llandeilo Bertholau e voe prizoniet Rudolf Hess e-pad ur pennad.

E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant  a dud, ha 382 anezho (10,2%) a oa kembraegerien.

## Daveoù
Stachyridopsis

***Stachyridopsis*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1883 gant an naturour saoz Eugene William Oates (1845-1911).

## Spesadoù
C'hwec'h spesad golvaneged a yae d'ober ar genad : *Stachyridopsis ambigua*, *chrysaea*, *pyrrhops*, *rodolphei*, *ruficeps* ha *rufifrons* kent bezañ dilec'hiet er genad *[[Cyanoderma]]*.
Gwerz Skolvan

**Skolvan**, pe **Gwerz Skolvan** zo ur werz e brezhoneg diwar-benn un den anvet Iannik Skolan, pe Skolvan, en deus lazhet ur beleg, c'hwezet an tan en un iliz, jahinet e c'hoarezed. Pardon eus e bec'hedoù a c'houlenn digant e vamm.

Tennañ a ra d'ur varzhonek kembraek, *[[Yscolan]]*, e Levr Du Caerfyrddin ha lakaet war gont Myrddin. 
## Dastumerien
Dastumet eo bet gant :
* Yann-Vari Penwern (Yannic Scolant)
* Kervarker, hag anvet Yannig Skolan er Barzhaz Breizh ;
* Gab Milin, (Iann-Es-Kolmwenn) e 1862 ;
* Fañch an Uhel, (Iannik Skolan) e 1867 ;
* Claudine Mazéas, eus Gwengamp, a lakaas Marie-Josèphe Bertrand da ganañ eviti en enrolladenn gentañ zo bet graet (1959).
* Donatien Laurent, en deus dastumet meur a stumm etre 1959 ha 1968.

Meur a stumm zo eta.

## Kanerien
* Yann-Fañch Kemener a enrollas *Ballade de Skolvan* war e gentañ albom, adenrollet er bladenn *[[Swing and Tears]]* gant al laz Skolvan.
* Anne Auffret 
* Annie Ebrel.

## [[Koulmkell]]
Hervez Donatien Laurent e vefe gwerz Skolvan diwar-benn buhez Sant Koulmkell. 

Al "levr bihan" meneget er werz en dije da welet neuze gant an dornskrid bet adskrivet diwar hini Sant Finnian a Moville, a vije bet kaoz hervez lod da emgann Cul Dréimhne. En abeg d'al lazhadeg-se e vije bet roet pinijenn da Sant Koulm kuitaat e vro, ha mont da dreiñ ouzh Doue kement a eneoù estren evel ma oa bet lazhet en emgann.

## Notennoù
Google Earth

**Google Earth** zo ur meziant hag a ziskouez an Douar e teir ment a-drugarez da skeudennoù tennet gant loarelloù. Savet e oa bet ar meziant-se gant Keyhole, Inc. ha prenet e oa bet gant Google e 2004.

Meur a zoare Google Earth zo pe a zo bet, digoust an holl anezho.
:;*Google Earth*
::Embannet e 2005. Ar meziant a c'heller tizhout dre forzh pe urzhiataer eo ; stumm diwezhañ : 9.0, Ebrel 2017)
:;*Google Earth Plus*
::Paouezet e 2008).
:;*Google Earth Pro*
::Evit an embregerezhioù e oa bet ijinet ha lakaet e pleustr betek 2015 ; *Google Earth* eo abaoe.
:;*Google Earth Enterprise*
::Evit an embregerezhioù, paouezet e 2015 met dalc'het e ratre betek 2017.
:;*Google Earth Studio*
::Stummet evit bevaat skeudennoù teirment (3D) al loarelloù ; ret eo kevreaén evit rakwelout ar skeudennoù.
:;*Google Earth 9*
::Stumm nevez war an Internet, embannet e miz Ebrel 2017. Graet eo evit beajiñ war an Douar, dre skeudennoù al loarelloù bepred ; tu zo da vont d'ul lec'h termenet dre vannaén un diñs, gwelet ar skeudennoù ha lenn ar pennad Wikipedia a bled gant al lec'h-se.
:;*Google Earth Plug-in*
::Embannet e 2008. Un doare c'hoari-video savet diwar skeudenn al loarelloù, paouezet e 2016.
:;*Google Earth VR*
::Embannet e miz Du 2016. "Gwirvoud galloudel" (GG) eo talvoudegezh *Virtual Reality* (VR), ijinet evit ar savenn c'hoarioù Valve's Steam, ma c'heller merdeiñ e GG.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel ''Google Earth''
Huell Howser

**Huell "Burnley" Howser**, bet ganet d'an 18 a viz Here 1945 e Gallatin (Tennessee, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Genver 2013 e Palm Springs (Kalifornia, SUA), a oa un arzour hag ur produour skinwel stadunanat.
Swing and Tears

**Swing and Tears** zo un albom gant Skolvan e 1994.

## Titloù
Trizek titl zo 
#*Tears (l'appel)*	
#*Boules et guirlandes	*
#*Bal plinn du vertige	*
#*Ton-doubl plinn*	
#*Kalon intañvez* : anv brezhonek, ton sonet hep kan ebet 
#Gwerz Skolvan : ur vunutenn eus enrolladur ar werz kanet gant Marie-Josèphe Bertrand
#*... and swing *
#Son ar vot	
#Ronds de saint vincent sur oust	
#La banane dans l'oreille	
#Les pêcheurs	
#*Loudia	*
#*Tears (Skolvan)* : gwerz Skolvan kanet gant YF Kemener.

## Notennoù
Yuhina humilis

***Yuhina humilis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Zosteropidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Yuhina humilis clarki*, (Oates, 1894), e reter Myanmar,
* *Y. h. *'humilis**', (Hume, 1877), e gevred Myanmar ha kornôg Thailand.

## Liammoù diavaez
*  ''Yuhina humilis'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Yuhina humilis'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Llanwytherin

**Llanwytherin** (saoznekaet e *Llanvetherine*) zo ur gêriadenn hag ur barrez e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er reter da gêr Y Fenni, war an hent da Ynysgynwraidd.

Savet e voe an iliz gant sant Gwytherin. Ur maen zo bet kavet gant an enskrivadurioù latin *S. Vetterinus* ha *Ixcob Psona*, ma c'hallfe bezañ anv eus ur person anvet Jacobus. Bremañ eo gouestlet an iliz da sant Jakez an Henañ.

E-kichen Llanwytherin emañ Castell Gwyn, ur c'hastell eus ar Grennamzer, anvet da gentañ *Kastell Llandeilo*, hag unan eus an tri c'hastell bras a voe savet er c'horn-bro goude aloubadeg an aotrouien norman evit kabestrañ al lodenn-se eus Marz Kembre.

Tremen a ra Gwenodenn Kleuz Offa dre ar gêriadenn.

## Daveoù
Emgann Cul Dréimhne

**Emgann Cúl Dreimhne** zo bet er  e Sligo e gwalarn Iwerzhon.

Hervez a gonter e oa savet, war-dro 560, tabut etre an abad Koulmkell hag an abad Finnian Cluain Eraird abalamour d'ul levr salmoù. Koulmkell en devoa eilskrivet an dornskrid er scriptorium dindan Sant Finnian, hag en-sell e oa da virout an eilskrid. Sant Finnian a nac'has ar gwir-se outañ.

Ar roue Diarmait mac Cerbaill a varnas: "Da bep buoc'h he leue, da bep levr e eilskrid."

Koulmkella lakeas klan Uí Néill d'en em sevel ouzh ar roue Diarmait. Emgann a voe, ma voe lazhet 3,000 den.

An istor-se eo a vefe kontet en Gwerz Skolvan.
Suicide by cop

**Suicide by cop** (emlazh gant ar polis) a vez graet eus un doare emlazh, lec'h ma vez un den o tagañ ar polis ha gantañ c'hoant da vezañ lazhet ganto.
## Suicide by cop
Bez ez eus daou zoare a vez graet "suicide by cop" eus outo. 
*An hini kentañ zo gant un torfedour a gav gwelloc'h mervel evit bezañ tapet gant an archerien. 
*An eil doare zo gant tud o deus klasket en em lazhañ hag a soñj e vezo un doare mat da vervel rediañ an ofiserien polis da lazhañ anezho.

## Istor
Meur a kaz a zo bet klasket gouzout ma oant emlazhioù dre ar polis a-raok ma vefe lakaet war-raok an doare emlazh-se. An istorourien kement hag ofiserien polis a glask lakaat kazioù da vont gant stern an doare emlazh-se, met diaes meurbet eo da brouiñ peseurt kaz a zo un emlazh pe get. 
## Skouerioù brudet
* Cherif ha Saïd Kouachi ar vreudeur o devoa sevenet Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e-ti Charlie Hebdo o devoa sevenet un emlazh suicide by cop a-enep ar GIGN ur wech enkelc'hiet.
Stachyridopsis rufifrons

***Stachyridopsis rufifrons*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Timaliidae.

Anvet e voe *Stachyris rufifrons* (kentanv) da gentañ-penn (e 1873) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* *Stachyridopsis rufifrons obscura*, e kreisteiz Myanmar ha mervent Thailand,
* *S. r. pallescens*, e kornôg Myanmar,
* *S. r. poliogaster*, (Hume, 1880), e kreisteiz Malezia, Sumatera ha hanternoz, kreiz Borneo,
* *S. r. rufifrons*, e gevred Myanmar ha kornôg Thailand,
* *S. r. sarawacensis*, e gwalarn Borneo.

## Liammoù diavaez
*  ''Stachyris rufifrons'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Stachyris rufifrons'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Parlez-moi d'amour (kanaouenn)

***Parlez-moi d'amour*** a zo ur ganaouenn c'hallek savet e 1924 gant Jean Lenoir (1891-1976).

Krouet e voe gant ar saver pozioù ha sonaozer gall e-pad an noz da-heul ur pennad sach-blev gant e vignonez Mistinguett (1875-1956). Ankouaet e voe ar sonenn gantañ a-raok he reiñ d'ur ganerez yaouank o kregiñ gant he micher. Klevet e voe ***Parlez-moi d'amour*** e 1930 gant Lucienne Boyer (1901-1983) tra m'edo an deskardez ouzh he c'hanañ war leurenn L'Européen, ur sal-abadennoù e Pariz XVII. Ken entanet e voe Boyer ma yeas da gaout Lenoir evit ma vije roet an aotre dezhi d'he lakaat en he sac'h kanaouennoù.

Enrollet e voe ganti eta hag embannet, e 1930, war ur bladenn-goar daou ditl (*Dans La Fumée* titl eben) : Mlle Lucienne Boyer ‎– Dans La Fumée / Parlez-Moi D'Amour. Berzh bras a reas ar ganaouenn ha hi troet en ouzhpenn tregont yezh disheñvel.

Kanet e voe gant ur bern arzourien all : Vicki Brown, Patrick Bruel, Gigliola Cinquetti, Dalida, Sacha Distel, Carlos Gardel, Juliette Gréco, Dayna Kurtz, Marie Laforêt, Bruno Laplante, Les Stentors, Catherine McKinnon, Mireille Mathieu, Milva, Akihiro Miwa, Nana Mouskouri, Linda Ronstadt, Demis Roussos, Lucienne Vernay, Wallace Collection en o zouez...

## Liammoù diavaez
*  ''Parlez-moi d'amour'' kanet gant Lucienne Boyer.
*  ''Parlez-moi d'amour'' kanet e galleg gant Carlos Gardel.

## Notennoù ha daveennoù
Sylvia althaea

***Sylvia althaea*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sylviidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Iran, kreisteiz Turkmenistan da hanternoz Pakistan ha kreiz Azia.

## Liammoù diavaez
*  ''Sylvia althaea'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Sylvia althaea'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kersti Kaljulaid

**Kersti Kaljulaid**, ganet d'an 30 a viz Kerzu 1969 e Tartu, zo ur bolitikourez eus Estonia.
Dilennet e oa bet da bempvet prezidant Estonia d'an 3 a viz Here 2016, a-raok kemer he c'harg d'an 10 a viz Here da-heul.
## Yaouankiz
E 1987 e oa bet tapet un diplom ganti el lise Mustamäe e Tallinn. E-pad he studioù e oa ezel eus ar gevredigezh skiantoù, studiañ a rae al laboused dre an evnoniezh. Ezel e oa bet eus ar gevredigezh Filiae Patriae abaoe 1990. Daou vloaz war-lec'h e oa bet tapet ganti ur master bevoniezh e skol-veur Tartu.
Marc'heger ar Gergoad

***Marc'heger ar Gergoad*** a zo ur gontadenn gant Yeun ar Go (1897-1966), klevet gant ar skrivagner brezhonek, pa oa-eñ yaouank, digant "*eun [[dardoup]] yaouank hag a oa mevel e ti*" e "*vamm, e [[Pleiben]]*".

Embannet e voe e 1939 evit ar wech kentañ gant Breuriez ar brezoneg er skoliou dindan stumm ul levrig, c'hwec'h pajenn ha pevar-ugent dezhañ. Skeudennet e voe an oberenn war-bouez unnek tresadenn gant Eujen ar Gelleg. Rannet eo al levrig etre tri fennad :
#PENNAD I (pajennoù 3-25) : Gwrac'hig ar c'hoad ha paotr e vantell zu,
#PENNAD II (p. 27-50) : Marc'heger ar Gergoad e lez roue Breiz,
#PENNAD III (p. 51-86) : Mariolu - Marioloñ rouannez bro-indez.

Adembannet e oa bet e 2009 gant Hor Yezh.

## Notennoù ha daveennoù
Hallelujah (kanaouenn Leonard Cohen)

***Hallelujah*** a zo ur ganaouenn saoznek savet gant Leonard Cohen e 1984, en albom *[[Various Positions]]*.

## Liamm diavaez
*Leonard Cohen - Hallelujah, YouTube
When Harry Met Sally...

***When Harry Met Sally...*** (*P'en em gavas Harry gant Sally...*) a zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozour stadunanat Rob Reiner (1947-2025) ha deut e-maez e miz Gouere 1989 e Norzhamerika.

## Liamm diavaez
* ''When Harry Met Sally...'' war Internet Movie Database.
Pierre Tchernia

**Pierre Tcherniakowski**, anavezet evel **Pierre Tchernia**, bet ganet d'an 29 a viz Genver 1928 e Pariz hag aet d'an Anaon d'an 8 a viz Here 2016 er memes kêr, a oa ur sevener hag ur c'hinniger evit ar skinwel gall.

E Nevez eo bet beziet.

## Un nebeud abadennoù
### Evel kinniger

* 1951-???: *Les Amoureux de la tour Eiffel* (RTF)
* 1955-1960: *La Boîte à sel* (RTF), ijiner ivez
* *Monsieur Muguet s'évade* (RTF), ijiner ivez
* 1958-1959: *La Clé des champs* (RTF), ijiner ivez
* 1958-1974: *Concours Eurovision de la chanson* pe *Grand Prix Eurovision de la chanson européenne* (RTF ha goude ORTF), addispleger
* 1959-1961: *Discorama* (RTF) 
* 1961-1978: *L'Ami public numéro un* (RTF ha goude ORTF ha goude TF1), ijiner ivez
* 1963: *La Revue des feuilletons*, ijiner ivez
* 1964-1978: *SVP Disney* (ORTF ha goude Antenne 2), ijiner ivez
* 1965-1966: *Cinq colonnes à la une* (ORTF)
* 1966-1967: *Septième art, septième case* (ORTF), ijiner ivez
* 1967-1972/1975-1980: *Monsieur Cinéma* (ORTF ha goude Antenne 2), ijiner ivez
* 1969: *Le Francophonissime* (rann 1)
* 1976-1995: *César du cinéma* (Antenne 2, France 2, Canal+)
* 1980-1981: *Jeudi Cinéma* (Antenne 2), ijiner ivez
* 1982-1987: *Mardi Cinéma* (Antenne 2), ijiner ivez
* 1988-1989: *Bonjour la télé* (Antenne 2)
* 1993: *Notre télévision* (France 2)
* 1994-2006: *Les Enfants de la télé* (TF1), kinniger asambles gant Arthur
Pteruthius

***Pteruthius*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pteruthius aenobarbus]]*,
* *[[Pteruthius aeralatus]]*
** *P. a. annamensis*, ***aeralatus***, *cameranoi*, *ricketti*, *ripleyi*, *robinsoni*, *schauenseei* ha *validirostris*,
* *[[Pteruthius flaviscapis]]*,
* *[[Pteruthius intermedius]]*
** *P. i. aenobarbulus* hag ***intermedius***,
* *[[Pteruthius melanotis]]*
** *P. m. *'melanotis*** ha ''tahanensis'',
* ''[[Pteruthius rufiventer]]'',
* ''[[Pteruthius xanthochlorus]]''
** ''P. x. hybrida'', ''occidentalis'', ''pallidus'' ha ***xanthochlorus**'.

C'hwezek isspesad (16) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Leiothrichidae

**Leiothrichidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1831 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

Diouzh Doare 12.1 an *IOC World Bird List* ez a c'hwezek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad bremañ :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>

* *[[Grammatoptila striata|Grammatoptila]]* - Reichenbach, 1850 (1 spesad),
* *[[Cutia]]* - Hodgson, 1837 (2 spesad),
* *[[Laniellus]]* - Swainson, 1832 (2 spesad),
* *[[Trochalopteron]]* - Blyth, 1843 (19 spesad),
* *[[Montecicla]]* - Robin et alii, 2017 (4 spesad),
* *[[Heterophasia]]* - Blyth, 1842 (7 spesad),
* *[[Actinodura]]* - Gould, 1836 (9 spesad),
* *[[Leiothrix]]* - Swainson, 1832 (2 spesad),
* *[[Minla]]* - Hodgson, 1837 (1 spesad),
* *[[Leioptila annectens|Leioptila]]* - Blyth, 1847 (1 spesad),
* *[[Liocichla]]* - Swinhoe, 1877 (5 spesad),
* *[[Argya]]* - Lesson, 1831 (16 spesad),
* *[[Turdoides]]* - Cretzschmar, 1826 (19 spesad),
* *[[Garrulax]]* - Lesson, 1831 (14 spesad),
* *[[Ianthocincla]]* - Gould, 1835 (8 spesad),
* *[[Pterorhinus]]* - Swinhoe, 1868 (23 spesad).


## Rummatadur
Dilec'hiet e oa bet un nebeud spesadoù :
* reoù *[[Babax]]* ha *[[Kupeornis]]* en hini *[[Pterorhinus]]* ; hini nemetañ *Phyllanthus* en hini *[[Turdoides]]*
* reoù *[[Crocias]]* en hini *[[Laniellus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Pteruthius intermedius

***Pteruthius intermedius*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Vireonidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Pteruthius intermedius aenobarbulus*, Koelz, 1954, e biz India,
* *P. i. *'intermedius**', (Hume, 1877), eus Myanmar da hanternoz Indez-Sina ha kreisteiz Sina, uhelgompezenn Đà Lạt (kreisteiz Viêt Nam).

## Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da b*[[Pteruthius aenobarbus]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Arcanatoridae

**Arcanatoridae** a oa ur c'herentiad e rummatadur an evned hag a gaver ar genadoù anezhañ en Afrika.

N'eus ken anezhañ dre ma oa bet lakaet e dri genad — *[[Modulatrix]]*, *[[Arcanator]]* ha *[[Kakamega]]* — er c'herentiad nevez Modulatricidae.

## Notennoù ha daveennoù
Tan-gwall ar c'hoariva Iroquois

An ***Iroquois Theatre fire***, **tan-gwall ar C'hoariva Irokat** a vez graet eus un tan-gwall a oa beter C'hoariva Irokat e Chicago, Illinois.

Lec'hiet e oa ar C'hoariva Irokat etre an niverennoù 24 ha 28 e West Randolph Street, etre State Street ha Dearborn Street, e kreiz-kêr Chicago. Gouest e oa da zegemer 1&nbsp;602 a dud war tri live arvest.
D'an 30 a viz Kerzu 1903 e voe ennañ an tan-gwall drastusañ evit ur c'hoariva, kement hag an tan-gwall drastusañ evit ur savadur en istor Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e voe d'an nebeutañ 602 den marvet dre an tan, met ne ouier ket resis an niver dre ma voe tennet korfoù eus al lec'h a-raok ma vefed krog da gontañ an niver a dud lazhet.
Pyrgilauda blanfordi

***Pyrgilauda blanfordi*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Passeridae.

Anvet e voe *Montifringilla Blanfordi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1876) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'ar skiantour saoz William Thomas Blanford (1832-1905).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Pyrgilauda blanfordi barbata*, e hanternoz-kreiz Sina,
* *P. b. blanfordi*, e kornôg Sina, Tibet ha Nepal,
* *P. b. ventorum*, e gwalarn Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Montifringilla blanfordi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Montifringilla blanfordi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Eurier

Un **eurier**, pe ur **montr**, zo un horolaj hezoug treloc'hel pe elektronek hag a vez douget gant e berc'henn pe e berc'hennez.
Tri seurt eurieroù a gaver hiriv : an **eurier-brec'h** (anvet ivez **horolaj-dorn**), hag a vez douget ouzh an arzorn, an **eurier-ispilhenn** hag a vez douget evel un dro-c'houzoug ha, raloc'h bremañ, an eurier-godell. 
Brudet eo eurieroù Suis, a-douez reoù arall.

Ur seurt boest eo an eurier, rod kendantañ pe amredoù elekronek enni, goloet gant ur werennig ma lenner an eur drezi.

## Parzhioù un eurier

### Eurier treloc'hek

### Eurier [[elektronek]]

## Eurier gant bizied
Hennezh a ziskouez an eur dre zaou viz hefiñv, unan bihan evit an eurioù, unan brasoc'h evit ar munutennoù. Ur biz all a vez ouzhpenn alies da ziskouez an eilennoù. Ne c'haller ket diforc'hañ ar beure diouzh an noz : war 12 e vo an daou viz, ha pa vefe kreisteiz pe hanternoz.
Treloc'hek pe elektronek e c'hall bezañ.

## Eurier niverel
Dre sifroù e vez diskouezet an eur gant seurt eurieroù. Da skouer, evit diskouez ez eo unnek eur ha kard, e tiskouezo 11:15 (unnek eur ha pemzek munutenn). Bez' e c'heller reizhañ an eurier evit ma tiforc'hfe etre beure hag abardaez, dre e reizhañ war un diskouez 12 eurvezh, ma vo 11:15 AM (latin *ante meridiem*, "a-raok kreisteiz") pe 11:15 PM (*post meridiem*, "goude kreisteiz"), pe war un diskouez 24 eurvezh, ma vo 11:00 da veure ha 23:00 da noz.
Elektronek bepred e vez an eurieroù niverel, evel-just.

## Notennoù
Việt Minh

**Việt Minh**, **Viet-Minh**, **Viêt-Minh** pe **Vietminh**, berradur eus **Việt Nam Độc Lập Đồng Minh Hội** "Kevread evit Dizalc'hiezh Viêt Nam", a oa ur c'hevread broadel evit dizalc'hiezh Viêt Nam savet e Pác Bó d'an 19 a viz Mae 1941.
Ar *Việt Nam Độc Lập Đồng Minh Hội* a oa bet ganet e Nanjing, Sina, etre miz Eost 1935 ha fin ar bloavezh 1936 pa voe kavet an tu gant broadelourien nann-komunour Viêt Nam da gejañ gant holl nerzhioù broadelour ar vro evit sevel un talbenn unvan enep-impalaeriel. 

An aozadur a gouezas goustadik en e boull betek ma voe adlañset da vat gant ar Strollad Komunour Indezat-sinat, Hồ Chí Minh en e benn e 1941. Ar Việt Minh en em roas evel pal pennañ deubiñ ar vro diouzh an Impalaeriezh Trevadennel C'hall. E-pad an Eil Brezel-bed, ar Stadoù-Unanet kement ha Republik Sina a roas harp d'ar Viêt Minh a-enep an alouberien japanat. Goude ar Brezel-bed, pa grogas ar stourm a-enep an drevadennerien c'hall, e voe harpet ar C'hallaoued gant SUA a-enep ar Viêt Minh. Ur wech kollet ar brezel gant ar C'hallaoued en em gavas ar Viêt Minh o stourm kement a-enep nerzhioù SUA evit re Republik Su Vietnam. 

## Eil Brezel-bed
E-pad an Eil Brezel-bed, Impalaeriezh Japan a aloubas an trevadennoù c'hall indez-sinaat. Ar Viêt Minh a stourmas a-enep Japaniz hag ivez a-enep an nerzhioù C'hall a oa chomet evit derc'hel an trevadennoù. E dibenn ar bloavezh 1944, ar Viêt Minh a embanne bodañ 500&nbsp;000 a izili, 200&nbsp;000 anezho en Tonkin, 150&nbsp;000 en Annam ha 150&nbsp;000 e Kochinchina. Pa godianas Japan e miz Eost 1945 e roas he beli war lod savadurioù foran betek reiñ lod eus hec'h armoù tapet digant al lu c'hall d'ar Việt Minh, a oa renet gant Hồ Chí Minh. Ar pal a oa lakaat pennoù broadelour Viêt Nam da stourm a-enep an drevadennerien c'hall. Lod soudarded Lu Impalaeriezh Japan a emezelas er Viêt Minh evit reiñ o harp d'ar stourm dieubidigezh e-ser distreiñ da Japan.

## Viêt-Minh ha Breizh
E Breizh, ar vroadelourien eus al luskad Breiz Atao a glaskas reiñ o harp d'ar Viêt Minh dre ur santimant enepgall. Er gazetenn *[[Breiz Atao (kazetenn)|Breiz Atao]]* e voe embannet neuze pennadoù a harpe dieubidigezh Viêt Nam pe a roe meul d'ar vroadelourien a oa o stourm eno evit o frankiz. Célestin Lainé, er bloavezhioù 1950, a roas un harp milourel dezho. Ul liamm a vez graet etre an trevadennoù c'hall en estrenvro ha Breizh.
Setu amañ ar pezh a skrivas "J. La B." (Olier Mordrel) e skrid-digeriñ *Breiz Atao* niverenn 1 :

*«&nbsp;Par le Fer et par le Feu*
*Beaucoup de personnes s’étonnent de l’attitude de Breiz Atao parce qu’elles ne comprennent pas et ne reconnaissent pas que la Bretagne soit opprimée. […]*
*Nous sommes opprimés parce qu’au lieu de nous gouverner nous-mêmes, nous sommes gouvernés par des étrangers à notre Pays. […]*
*Les Africains du Nord, animés par ce grand souffle moderne qui veut qu’aucun peuple ne soit l’esclave d’un autre, revendiquent leur autonomie. La répression ne s’est pas faite attendre […]*
*En Indochine, la même politique de la matraque et de la calomnie […]*&nbsp;»

## Pennadoù kar
* Viet Cong
* Pathet Lao
Pathet Lao

Ar **Pathet Lao** (Lao: **ປະເທດລາວ**, *Pa thēt Lāo* "Broad Lao") a vez graet eus un aozadur politikel ha milourel komunour e Laos, savet e-kreiz an . Al luskad a gemeras ar galloud e 1975, goude brezel diabarzh Laos. Ar Pathet Lao a oa chomet liammet don gant komunisted Vietnam. E-pad ar brezel-diabarzh, e oa urzhiet, dafaret betek suj da Arme Pobl Vietnam. Stourmet o devoa asambles a-enep an nerzhioù enep-komunour e-pad Brezel Vietnam. Gant an amzer o redek an anv Pathet Lao a zo deuet da vezañ un termenadur hollek evit ar gomunourien eus Laos.
## Istor
Ar strollad politikel Pathet Lao a oa anvet da gentañ "Strollad ar re Lao" (1955–1972) ha goude-se "Strollad dispac'hel ar bobl Lao" (1972–bremañ). Pennoù bras ar Pathet Lao e oa ar Priñs Souphanouvong, Kaysone Phomvihane, Phoumi Vongvichit, Nouhak Phoumsavanh ha Khamtay Siphandone.

Skourr politikel ar Pathet Lao, anvet an "Talbenn brogarour Lao" (Lao: *Neo Lao Hak Xat*) a voe implijet e meur a gevredad e gouarnamantoù adalek ar bloavezh 1956.
Pycnonotus erythropthalmos

***Pycnonotus erythropthalmos*** a zo ur spesad bulbuled eus ar c'herentiad Pycnonotidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Malezia, Sumatera, Borneo.

## Liammoù diavaez
*  ''Pycnonotus erythropthalmos'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pycnonotus erythropthalmos'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Père Fouettard

Ar **Père Fouettard** (/pɛʁ fwɛ.taʁ/ e galleg) zo un dudenn eus mojenn c'hallek Sant Nikolaz; *Père Lapouque* a vez lavaret anezhañ e Normandi. E gevatal a gaver e yezhoù all pe broioù all : **[[Hans Trapp]]**, en elzaseg, **[[Zwarte Piet]]** en Izelvroioù hag e Flandrez, **Knecht Ruprecht** e Norzhalamagn, **Houseker** e Lusembourg, **Klaubauf** e Bavaria hag Aostria, **Belsnickel** pe **Pelznickel** e mervent Alamagn, **Schmutzli** e Suis, ha re all c'hoazh.

Un dudenn hirisus hag a ambroug Sant Nikolaz e-kerzh e droiou er familhoù, d'ar 6 a viz Kerzu, pe diouzh an abardaez. E-keit ma vez Sant Nikolaz o reiñ profoùigoù d'ar vugale fur e vez ar **Père Fouettard** o reiñ taolioù skourjez d'ar gañfarded a zo bet disent. E lec'hioù 'zo eus Belgia e vez digaset kargadoù glaou pe beterabez sukret gantañ.

Gwisket gant kroc'hen loened, gant ur varv hir, un dremm teñval ha blev gouez dezhañ, alies e vez gantañ ur skourjez pe un tamm *branken* (?). Gourdrouz a ra ar vugale bet disentus pe ar re a zinac'h dibunañ c'hwek o fedennoù, spontañ a ra anezho o lakaat da grediñ o c'haso gantañ en ur seurt panerad war e gein. Alies e vez liammet anezhañ gant an trouz kreñv, gant ar skourjez o strakal, pe chadennoù o wigoural, e-touez e vitrakoù. Gant e votoù-koad ledan e skrab trouzus al leur en ur vont war-raok.
Hervez ar vojenn, eo e 1737 e bro Hanau Lichtenberg e teuas war wel evit ar wech kentañ un oristal a zen hag e voe graet anv eus ar marichal Yann an Dratt (Hans von Trotha) unan kriz ha gwadek, a spourone an dud en-dro dezhañ. En e gastell e Berwarstein, e-tal kichen Wissembourg e laere o taosañ war o zremen, arc'hant ar veajourien ha kouerien. Ken spontus e oa en o c'heñver m'eo chomet kreñv an eñvor anezhañ, hag eo deuet da vout ar Père Fouettard. Anavezet e oa er vroad a-bezh hag en tu-hont. Evit ul lod all e c'hellfe dont al lesanv eus an trouz "trappen", graet gant roud e dreid evit argas ar speredoù fall.

Jules Hoche a skrivas e 1897 a-zivout Hans Trapp : "E-tal-kichen Christkind (ar Mabig Jezuz), e enkorf, eñ, ur seurt Lusifer, kannad an diaoul, ha na gomz nemet elzaseg."

## Notennoù
Lenn Maggiore

Al **Lenn Maggiore**, pe **Lago Maggiore**, pe **Verbano** en italianeg (*Lagh Magior* e piemonteg, *Lagh Magiô* en lombardeg), zo ul lenn etre Italia, da lavarout eo rannvroioù Piemonte ha Lombardia, ha kanton Ticino e Suis. Eil brasañ lenn Italia eo war-lerc'h lenn Garda, hag an eil donañ war-lerc'h lenn Como.

## Inizi

El Lago Maggiore ez eus 11 enezenn, bras pe vihan. 8 zo e Piemonte, 2 e Suis hag unan e Lombardia.
*An **[[Isole Borromee]]**
** Isola Bella
** Isola Madre
** Isola dei Pescatori (pe *Isola Superiore* pe * Isola Superiore dei Pescatori*)
** Isolino di San Giovanni
** Isolotto (o scoglio) della Malghera
* **[[Isole di Brissago]]**
** Isola di San Pancrazio (pe * Isola Grande*)
** Isola di Sant’Apollinare (pe * Isolino*)
* Castelli di Cannero
* Isolino Partegora

Etre Stresa ha Verbania emañ enezeg an Isole Borromee: an Isola Madre (ar bellañ er reter), an Isola Bella hag an *Isola Superiore dei Pescatori* (anvet ivez *Isola dei Pescatori* pe *Isola Superiore*)

Dirak Brissago, e Suis, emañ an div enez anvet *Isole di Brissago*.

Ret eo menegiñ ivez enezennig San Giovanni dirak Verbania, gant ar Palazzo Borromeo, euis ar XVIIvet kantved, ma vedo ar rener laz-seniñ Arturo Toscanini o chom, enezennig La Malghera pe an *Isola delle Bambole*, etre an Isola Bella ha hini ar *Pescatori* hag ivez an *Isolino Partegora* e pleg-aod Angera.

William Stanley Haseltine - Lago Maggiore - Google Art Project.jpg
Ferdinand Bonheur (attr.) - Motiv vom Lago Maggiore.jpg
Jakob Alt - Ansicht von Lago Maggiore - ca 1833-34.jpeg
Casper Scheuren - Blick auf den Lago Maggiore mit der Isola Bella.jpg
Italy by Frank Fox (54).jpeg
Charles Cornwallis

**Charles Cornwallis**, **1añ markiz Cornwallis**, ezel eus ar Most Noble Order of the Garter hag eus Her Majesty's Most Honourable Privy Council, ganet d'an 31 a viz Kerzu 1738 e Londrez (Grosvenor Square) hag aet da anaon d'ar 5 a viz Here 1805 en India, **Beskont Brome** etre 1753 ha 1762, anavezet evel **ar c'hont Cornwallis** etre 1762 ha 1792, a oa un ofiser e lu Rouantelezh Breizh-Veur hag ur melestrour trevadennel.

Er Stadoù-Unanet pe er Rouantelezh-Unanet e vez dalc'het soñj anezhañ evel unan eus ar jeneraled saoz e-pad Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet. E godianidigezh e 1781 d'un nerzh Gall-Amerikan e-pad Seziz Yorktown a roas lamm da lod eus an obererezhioù brezel e Norzhamerika.

Servijet en doa ivez evel gouarnour sivil ha milourel en Iwerzhon hag en India; en div vro e tegasas kemmoù anat, gant skrid-emglev an unvaniñ en Iwerzhon (Act of Union in Ireland), hag ar C'hod Cornwallis kement hag an trevadenniñ dibad en India.

## Istor
Ganet en ur familh noblañs ha desavet en Eton ha Cambridge, Cornwallis a emezelas el lu e 1757, gwelet a raio an dachenn brezel e-pad Brezel Seizh Vloaz. Pa varvas e dad e 1762 e teuas da vezañ Earl Cornwallis hag e voe degemeret en House of Lords. Adal 1766 betek 1805 e voe koronal er 33rd Regiment of Foot. Goude-se e welas tachennoù emgann Brezel dieubidigezh ar Stadoù-Unanet adal 1776. Bez e voe eno enaouer d'al lañs gant ar British Army e-pad meur a gampagn, e 1780 e roas un drouglamm drastus d'al lu stadunanat e-pad emgann Camden pa voe flastret lu su ar Stadoù-Unanet. 

## Charles Cornwallis ha Breizh
E-pad Emgann Camden, nerzhioù Charles Cornwallis, dreist-holl ar varc'hegerien, en em gavas e-tal lejion Armand Tuffin ar Roueri. En desped da galonegezh al lejion ne voe ket gallet eilpennañ an traoù e-pad an emgann.
-66

*Diwar-benn ar bloavezh *'66 kent JK*' en [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*
688 *Ab Urbe Condita* = 66 kent J.-K.
### Europa
#### Republik roman
* Diktatour (*imperium extraordinarium*) : Cneus Pompeus
* Koñsuled : M' Aemilius Lepidus & Lucius Volcacius Tulles
### Afrika
#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XII Neos Dionysos ''Auletes'' 
### Reter nesañ
#### Judea
* Aristobul II
#### Pontus
* ''Mithridates Veur'', adstaliet. 
* Brezel nevez a-enep ar Romaned, kaset ar wech-mañ gant Pompeus.
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Ganedigezhioù
## Marvioù
## Daveoù
__NOTOC__
-68

*Diwar-benn ar bloavezh *'68 kent JK*' en [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*
686 *Ab Urbe Condita* = 68 kent J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Republik roman
* Koñsuled : Lucius Caecilius Metellus & Quintus Marcius Rex. *Suff.* : Servilius Vatia
### Afrika
#### Ejipt
* Faraon : Ptolemaios XII Neos Dionysos ''Auletes'' 
### Reter nesañ
#### Judea
* Salome Aleksandra
#### Pontus
* Mithridates Veur, repuad en Armenia.
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
## Ganedigezhioù
## Marvioù
## Daveoù
__NOTOC__
-69

*Diwar-benn ar bloavezh *'69 kent JK*' en [[deiziadur gregorian]] eo ar bajenn-mañ.*
685 *Ab Urbe Condita* = 69 kent J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Republik roman
* Koñsuled : Quintus Hortensius Hortalus & Quintus Caecilius Metellus
* Julius Caesar quaestor en Hispania.

### Afrika
#### [[Egipt]]
* Ptolemaios XII Neos Dionysos ''Auletes'', faraon nemetañ, hep Kleopatra V.

### Reter nesañ
#### Judea
* Salome Aleksandra
#### Pontus
* Mithridates Veur. Bet trec'het ur wech ouzhpenn gant Lucullus, Mithridates a dec'h da Armenia.
### Azia
#### [[Siria]]
* Gnaeus Pompeius Magnus a laka Antiochus XIII Asiaticus evel roue Siria.

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
## Ganedigezhioù
## Marvioù
## Daveoù
__NOTOC__
Leponti

Al **Leponted**, pe **Lepontii** (Ληπόντιοι en henc'hresianeg) a oa Kelted  pe Ligured o chom er saonennoù er c'hreisteiz d'an Alpoù, war lezioù Lenn Como ha Lago Maggiore e dibenn marevezh La Tène.
Hervez Julius Caesar e eiene ar Roen e bro al Leponted. Hervez oberourien all edont o chom tost da eien ar Ron hag ar Roen.

Meur a vartezeadenn zo bet steuñvet war o divout: hervez unan anezho e c'hallent bezañ Ligured keltiekaet.

Oscela e oa o c'hêr-benn, anvet *Oscela lepontorum* gant ar Romaned ; Domodossola eo hiziv. Ur gêr all dezho e oa *Bilitio*, a zo Bellinzona, anezhi  kêr-benn kanton Ticino e Suis.


R%C3%B6mische_Provinzen_im_Alpenraum_ca_14_n_Chr.png|Pobloù Suis en Henamzer, kent JK, al Lepontii en o zouez. 
Historische_Karte_CH_Helvet.png|Ar pobloù kozh e Suis er bloaz 1 kent JK ; er Su emañ al Leponti


## Notennoù
-72

682 *Ab Urbe Condita* = **-72** kent J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Republik roman
* Koñsuled : Lucius Gellius Poplicola & Cneus Cornelius Lentulus Clodianus

* Eil bloavezh brezel ar sklaved, kaset gant Spartacus. Trec'h eo Spartacus war an daou koñsul Gellius & Lentulus.

### Afrika

#### Egypt

* Faraon : Ptolemaios XII Neos Dionysos ''Auletes'' (-80 / -58)

### Reter nesañ

#### Judea

* Salome Aleksandra (-76 / -67)

#### Pontus

* Mithridates VII Epurator / ''Mithridates Veur'' (-123 / -69)

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
## Ganedigezhioù -72
## Marvioù -72
## Daveoù
__NOTOC__
-75

679 *Ab Urbe Condita* = -75 kent J.-K.
## Darvoudoù
### Europa
#### Republik roman
* Koñsuled : Lucius Octavius & Caius Aurelius Cotta
### Afrika
#### Egypt
* Faraon : Ptolemaios XII Neos Dionysos Auletes (-80 / -58)
### Reter-Nesañ
#### Bithynia
* Nikomedes III (-90 / -75). Dont a ra Bithynia da vezañ ur rann-vro an impalaeriezh roman.
#### Judea
* Salome Aleksandra (-76 / -67)
#### Pontus
* Mithridates VII Epurator, anvet *Mithridates Veur*
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Ganedigezhioù -75
## Marvioù -75
__NOTOC__
Pseudopodoces humilis

***Pseudopodoces humilis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Paridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Pseudopodoces* an hini eo.

Anvet e voe *Podoces humilis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1871) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Tibet.

## Liammoù diavaez
*  ''Pseudopodoces humilis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pseudopodoces humilis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Paper timbr

**Paper timbr** a vez graet eus unan eus an daou zoare timbroù-tailh. An hini all eo an timbr da begañ. Ar paper timbr a zo anvet ivez an timbr-tailh ideet.

Er Frañs da vare ar Renad kozh, ar paper timbr a oa ur paper bet ouzhpennet ur siell warnañ a-enep d'ur paeamant. Implijet e veze ar paperioù-se evit enrollañ aktoù gwirion evel ar re sevenet gant un noter pe c'hoazh reoù marilhoù ar parrezioù evit ar badeziantoù, an dimezioù pe ar beziadurioù. 

## Emsavadeg ar paper timbr
Ar paper timbr a vezo kaoz d'un emsavadeg e 1675, anvet Emsavadeg ar paper timbr pe Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
Roger Salengro

**Roger Salengro**, ganet d'an 30 a viz Mae 1890 ha marvet d'an 18 a viz Du 1936, a oa ur politkiour sokialour gall. Kannad eus Norzh ar Frañs ha maer Lille, deuet e voe da vezañ maodiern ar surentez evit ar gouarnamant Blum e 1936. Emlazhañ a ra e miz Du ar bloavezh-se, goude bezañ bet louset gant ur c'hampagn tagañ o tiskleriañ e vefe bet dizertour e-pad ar C'hentañ Brezel-bed.

## An Afer Salengro
Adalek an hañv 1936, Roger Salengro a voe gouzañver d'ur c'hampagn feuls a-berzh ar c'heleier, enaouet gant kazetennoù an tu dehoù pellañ. Ar pal a voe d'en em veñjiñ diouzh e obererezhioù a-enep ar c'hevreadoù (lezenn war disolvañs ar c'hevreadoù, mennad evit broadelat ar c'hazetennoù eus an tu dehoù pellañ).

Krog eo an afer d'ar 14 a viz Gouhere 1936 gant kazetenn Charles Maurras, an Action française, hag a embann ur pennad hep sinadur o tiskleriañe oa ur vezh da welet Roger Salengro o vont war bez ar soudard dianav. Ar c'hampagn a zo adkemeret gant e benn enebour kuzul-kêr Lille e kambr an deputeed, Henri Becquart, adalek ar 14 a viz Gouhere 1936.

D'an 21 a viz Eost 1936, ar gazetenn broadelour Gringoire a embann ur pennad o zegas ar goulenn « Perak Roger Salengro, maodiern ar surentez, en d'eus dizertet d'ar 7 a viz Here 1915 ? » An tamalladur-se a oa bet graet dija, e 1923, gant ar Strollad Komunour Gall.

An Action française a adkemer an tamall en ur reiñ un nerzh brasoc'h dezhañ c'hoazh.
Hans Trapp

**Hans Trapp** zo un dudenn eus mojenn Sant Nikolaz en Elzas. E gevatal a gaver e yezhoù all pe broioù all : Zwarte Piet en Izelvroioù, **[[Knecht Ruprecht]]** e Norzhalamagn, **Houseker** e Lusembourg, **Klaubauf** e Bavaria hag Aostria, **Belsnickel** pe **Pelznickel** e mervent Alamagn, **Schmutzli** e Suis, ar **[[Père Fouettard]]** e Bro-C'hall, ha re all c'hoazh.
Zwarte Piet

**Zwarte Piet** ("Pêr an Du") zo un dudenn eus mojennoù an Izelvroioù ha Belgia hag unan eus eilerien Sant Nikolaz. *Schwaarze Péiter* a vez laret anezhañ e Luksembourg. Ur morian eo, hag ar re a vez o treveziñ anezhañ a laka livaj du war o c'hroc'hen, ha hini ruz war o muzelloù.

## Istor

Dont a rafe Zwarte Piet eus ur c'hrouadur aozet e dibenn ar XVIvet kantved da vare aloubadeg spagnol an Izelvroioù. Bez e vefe skeudenn soudarded an Inkizision, a veze gwelet evel an diaoul gant Izelvroiz.

Roud zo eus Zwarte Piet adalek deroù an XIXvet kantved. A-raok e veze e-unan Sant Nikolaz, pe a-wechoù gant an diaoul. En Europa d'ar poent-se ne veze ket graet nemeur a gemm etre diaoul ha den du, ha ne oa nemet ur *Zwarte Piet*.

E 1845 e skrive Jan Schenkman *St. Nikolaas en zijn knecht* (« Sant Nikolaz hag e vevel»).

E 1891 el levr *Het Feest van Sinterklaas* e veze graet *Piet* eus ar mevel. Betek 1920 e kaver meur a anv dezhañ hervez al levrioù.


St. Nikolaas op de schoorsteen.jpg|Zwarte Piet ha San Nicola e *Sinterklaas en zijn knecht*
Restr:St. Nikolaas bij stoute kinderen.jpg
Nikolaus krampus.jpg|Sant Nikolaz ha Krampus o weladenniñ un tiegezh e goañvezh 1896
02 Plegtige intogt van Sint Nikolaas.png|Zwarte Piet ha San Nicola el levr *Sinterklaas en zijn knecht* gant Jan Schenkman


## Enebiezh
Abaoe 2013 ez eus savet enebiezh ouzh Zwarte Piet a vefe un doare da zismegañsiñ ar vorianed.

## Pennadoù kar
* Black Pete

## Notennoù
Knecht Ruprecht

**Knecht Ruprecht**, a zo anavezet ivez e saozneg evel *Farmhand Rupert* pe *Servant Rupert*, zo un eiler da Sant Nikolaz e folklor Alamagn. Meneg anezhañ zo abaoe ar  e prosesion Nedeleg e Nürnberg.

Anavezet eo mojenn Sant Nikolaz hag e eilerien e broioù kozh an Impalaeriezh Santel. Jacob Grimm a ra anv anezho en e levr *Deutsche Mythologie*, 

## Lennegezh
*"Knecht Ruprecht", barzhoneg alamanek gant Theodor Storm e 1862.

## Notennoù ha daveennoù
Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia

Ar **Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia-Ejército del Pueblo** ("Nerzhioù Armet Dispac'hel Kolombia-Arme ar Bobl"), berraet e **FARC–EP** pe **FARC**, a reer eus ur strollad marksour-leninour en deus stourmet gant armoù e Kolombia adalek ar bloavezh 1964.

Brudet eo evit bezañ bet implijet kadegoù brezel disheñvel e-leizh ouzhpenn da zoareoù sponterezh. Ar FARC-EP, a oa bet savet e-kerzh ar Brezel yen evel un nerzh labourerien-douar marksour-leninour, a zifenn ur sell enep-impalaeriel hag a-du gant al labourerien-douar.

Oberiadurioù ar FARC–EP a oa arc'hantaouet dre ar skraperezh mac'hiaded en eskemm ouzh sammadoù arc'hant ; mengleuzioù enep-lezennel ; distoupadoù pe dre an tailh reveulzier war meur a zoare obererezhioù ekonomikel. Da ouzhpennañ e vez an tailh, produerezh ha gwerzh drammoù. An ABU a istimas e voe lazhet 12% eus an holl siviled lazhet e-kerzh ar brezel gant ar re FARC ha brezel-kuzh an Ejército de Liberación Nacional (ELN), ar peurrest, 80%, dre nerzhioù ar gouarnamant hag ar beuzsoudarded.

Nerzh ar FARC–EP a zo unan uhel niver ; e 2007, ar FARC a zisklerie kaout un nerzh milourel a 18 000 soudard paotr ha plac'h ; e 2010, al lu kolombiat a jedas e vije nerzhioù ar FARC gant tro-dro 13 800 ezel, 50 dre gant anezho o vezañ nerzhioù ar brezel-kuzh. E 2011, prezidant Kolombia, Juan Manuel Santos, a zisklerie e oa izeloc'h evit 10 000 ezel e nerzhioù lu ar FARC-EP. E 2013 e oa lakaet war-raok ur c'holl a 26 648 ezel d'ar FARC ha d'an ELN o devoa en em divodet abaoe 2002.

E miz C'hwevrer 2008, milionoù a dud e Kolombia a vanifestas a-enep ar FARC. E 2012, ar *Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia* a embann ne vo ket mui implijet ar skraperezh mac'hiaded a-benn arc'hantaouiñ o stourm. Dieubiñ a reont an dek soudard ha poliser diwezhañ a chome ganto en toullioù-bac'h evel prizonidi, ne embannont netra siwazh a-ziwar ar c'hantadoù a siviled a vefe bet skrapet ganto. Ouzhpenn-se kenderc'hel a refont da skrapañ soudarded kement ha trevourien.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar FARC-EP
Accipiter badius

***Accipiter badius*** a zo ur spesad evned-preizh bihan eus ar c'herentiad Accipitridae.

Anvet e voe *Falco badius* (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
* *Accipiter badius badius*, e mervent India, Sri Lanka,
* *A. b. cenchroides*, eus ar C'haokaz da greiz Azia ha gwalarn India,
* *A. b. dussumieri*, e kreiz India, Bangladesh,
* *A. b. poliopsis*, (Hume, 1874), eus hanternoz India da greisteiz Sina hag Indez-Sina,
* *A. b. polyzonoides*, eus kreisteiz Republik Demokratel Kongo (RDK) ha kreisteiz Tanzania da Suafrika,
* *A. b. sphenurus*, eus Senegal ha Gambia da vervent Arabia da hanternoz Tanzania ha hanternoz RDK.

## Liammoù diavaez
*  ''Accipiter badius'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Accipiter badius'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Antoine

**Antoine** zo un anv-bihan gallek, deuet diwar an anv latin Antonius. Antoinette eo ar stumm eus an anv roet d'ar merc'hed.

## Berrstummoù
*Toine
*Toinon, roet d'ar merc'hed

## Anvioù deveret ha berrstummoù
*Antonin.
*Antoinette

## Yezhoù all
* Anthony, e saozneg
* Anton, en alamaneg, brezhoneg, rusianeg ha yezhoù all
* Antonio, en italianeg, portugaleg ha spagnoleg,

## Tud

* Antoine de Févin (1470-1511), sonaozour pikard
* Antoine Galland (1646-1715), oriantalour gall
* Antoine Watteau (1684-1721), livour gall
* Antoine Lavoisier (1743-1794), kimiour gall
* Antoine de Rivarol (1753-1801), skrivagner gall
* Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944), nijer ha skrivagner gall
* Antoine, kaner gall
* Antoine Kombouaré (g. e 1963), gourdoner melldroad gall
* Antoine Griezmann (g. e 1991), melldroader gall

## Pennad kar
* Saint-Antoine
Toine

**Toine** zo ur berrstumm d'an anv-bihan gallek Antoine.

## Lennegezh
*Toine (danevell)
*Toine (dastumad) gant Guy de Maupassant
Anthony

**Anthony** zo un anv-bihan saoznek, savet diwar an anv latin *[[Antonius]]*. 

## E yezhoù all:
*alamaneg: "Anton"
*Arabeg: ونيو ('Tanios')
*brezhoneg: "Anton"
*Latin: "Antonius"
*Katalaneg: "Antoni", "Toni"
*Kroateg: "Antun", "Anton", "Ante" ( berranv "Toni", "Tonči", "Tonček", "Tuna")
*Tchekeg: “Antonín”, “Tonda”, “Toník”, “Toňa”, “Tóna”
*nederlandeg: “Antonie”, “Anthonie”, “Antoon”, “Anton”, “Anthonis”, “Antheunis”, “Toon”, “Ton”, “Teunis”, “Tony”, “Tonnie”
*Estoneg: “Anton”, “Tõnis”, “Tõnn”, “Tõnu”
*Finneg: “Toni”
*Galleg: “Antoine”
*Gresianeg: "Αντώνης" (distaget 'A(n)donis') (berranv: Nanaqui, Naki)
*Hungareg: “Antal”
*Iwerzhoneg: “Antaine”
*Italianeg: “Antonio”
*Lituaneg: “Antanas”
*Norvegeg: “Tonik”
*Oriyeg: “Totono”
*Poloneg: “Antoni”, “Antek”
*Portugaleg Portugal: “António” (Portugaleg Brazil: “Antônio”)
*Ruseg: “Антон” ('Anton')
*Saozneg: Anthony
*Sikilieg”: “Antonino”
*Spagnoleg: “Antonio” (berranvioù: Toño)
*Turkeg: “Antümi”

## Tud
* Anthony Burgess, skrivagner saoz
* Anthony Davidson, bleiner kirri Formulenn 1
* Anthony Floch, rugbier gall
* Anthony W. Gardiner, prezidant Liberia
* Anthony Le Gall, melldroader breizhat
* Anthony Mann, filmaozer stadunanat
* Anthony Perkins, aktour stadunanat
* Anthony Robic, melldroader breizhat