open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Scott Wilson (aktour)

**Scott Wilson** (ganet **William Delano Wilson**, d'an 29 a viz Meurzh 1942 hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Here 2018) a oa un aktour filmoù ha skinwel stadunanat. C'hoariet en devoa e-barzh un 50 film bennak, en o zouez In the Heat of the Night, In Cold Blood, The Great Gatsby, Dead Man Walking, Pearl Harbor, ha Junebug. E 1980, Wilson a oa lakaet e anv evit ur Golden Globe for Best Supporting Actor – Motion Picture evit e roll en The Ninth Configuration. Brudet e voe evit e roll klañvdiour loened Hershel Greene er stirad skinwel The Walking Dead war AMC etre 2011 ha 2014. Ur roll en doa bet ivez er stirad skinwel  evel ar penn rener kazino Sam Braun.
## Marv
Kadarnaet e oa bet d'ar 6 a viz Here 2018 e vije Wilson o tistreiñ evel aktour er stirad skinwel The Walking Dead evit adkemer roll Hershel, e-pad 9vet koulzad ar stirad. D'ar memes devezh e oa bet embannet e oa aet da Anaon d'an oad a 76 vloaz.
Charles Aznavour

**Charles Aznavour** (armenieg : Շառլ Ազնաւուր), ganet **Shahnourh Varinag Aznavourian** (armenieg : Շահնուր Վաղինակ Ազնաւուրեան) d'an 22 a viz Mae 1924 e Pariz hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Here 2018 e Mouriès (Bouches-du-Rhône), zo un aozer-sonaozer-kaner, aktour ha skrivagner gall-hag-armenian.

Kroget e oa da ganañ e 1946, en holl en deus bet enrollet 1 200 kanaouenn e meur a yezh : e galleg, saozneg, italianeg, spagnoleg, alamaneg, armenieg *(Yes kou rimet'n tchim kidi)*, napolitaneg *(Napule amica mia*), rusianeg ha kabileg. Skrivet pe genskrivet en devoa e-tro 1 000 kanaouenn, evitañ pe evit arzourien all.

Unan eus ar C'halloued brudetañ eo dre ar bed. Graet eus outañ « Doue ar pop gall » gant ar buruteller sonerezh Stephen Holden, Charles Aznavour a oa bet sakret « kaner "variété" pouezusañ an xxvet kantved » gant CNN hag an Time dirak Bob Dylan, Frank Sinatra ha memes Elvis Presley.

Hep sevel a-enep e sevenadur gall, bez' e voe kannad Armenia e meur a aozadur etrebroadel diplomatel adalek 1995. Roet e oa bet dezhañ ar vroadelezh armenian e 2008. Kannadour Armenia e oa e Suis, ma oa o chom abaoe ar bloavezhioù 1970. E 1995 e oa kannadour ha dilennad Armenia evit an UNESCO.

## Tailhoù
1st North Carolina Regiment

Ar **1st North Carolina Regiment** a oa bet savet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1775, e Wilmington (North Carolina), evel lodenn eus ar Continental Army. E miz Genver 1776 e oa savet gant eizh kompagnunezh. Francis Nash a oa bet lakaet e penn gant ar renk a goronal e miz Ebrel 1776. Ar rejimant en doa kemeret perzh e emgann Fort Sullivan e 1776. Kaset e oa bet eus kostezenn su ar Reveulzi etrezek lu George Washington e miz C'hwevrer 1777. D'ar mare-se, Thomas Clark a oa deuet da vezañ koronal evit ar 1st Regiment. An unvez a oa deuet da vezañ ul lodenn eus an Nash's North Carolina Brigade e miz Gouhere.

E 1777 ar 1st North Carolina a gemeras perzh en emgannoù Brandywine ha Germantown hag ivez en hini White Marsh. Francis Nash a oa bet lazhet e-pad Emgann Germantown ha lakaet e voe Clark en e blas. Stourm a voe e Monmouth e miz Even 1778. 

An North Carolina Brigade a voe kaset er su dindan urzhioù ha renerezh James Hogun hag a erruas e Charlestown (South Carolina) e miz Meurzh 1780. Ar 1st Regiment a oa bet tapet gant ar British army e-pad Sez Charleston d'an 12 a viz Mae 1780. Clark ha 287 soudard a oa bet prizoniet. Ar rejimant a voe adsavet e-pad hañv 1781 hag a stourmas e brigadenn Jethro Sumner en Eutaw Spring e miz Gwengolo. Ar 1st North Carolina a voe lakaet war e leve d'an 23 a viz Ebrel 1783 e James Island, South Carolina ha divodet d'ar 15 a viz Du 1783.
## Levrlennadur
* Boatner, Mark M. III (1994). Encyclopedia of the American Revolution. Mechanicsburg, Pa.: Stackpole Books.
* Morrissey, Brendan (2008). Monmouth Courthouse 1778: The last great battle in the North. Long Island City, N.Y.: Osprey Publishing.
* Wright, Robert K. Jr. (1989). The Continental Army. Washington, D.C.: US Army Center of Military History. CMH Pub 60-4.
## Notennoù ha daveennoù
Esther Vanhomrigh

**Esther Vanhomrigh**, anavezet ivez evel **Vanessa** (*c.* 1688 – ), a oa un Iwerzhonadez a orin izelvroat, serc'h ha kenskriverez ar skrivagner Jonathan Swift. Goude he marv e voe embannet lizhiri Swift dezhi.

Eviti e voe ijinet an anv *[[Vanessa]]* gant Swift, a gemeras ar silabenn *Van* eus hec'h anv-tiegezh, Vanhomrigh, hag *Esse*, eus hec'h anv-bihan Esther.
Meneg anezhi, evel "Vanessa", a lenner 27 gwech er varzhoneg *Cadenus and Vanessa* savet gant Swift e 1713 hag embannet e 1726, ma skrivas er gwerzennoù 734-735 :

## He buhez
Merc'h e oa da Bartholomew Vanhomrigh, ur marc'hadour eus Amsterdam hag a deuas da chom da Zulenn. Gant ar roue William e voe anvet da gomiser e vagazinoù pa reas e dro-vrezel da Iwerzhon. E 1697-98 e oa maer Dulenn. He mamm, a oa Esther ivez, ha merc'h da John Stone, ur c'homiser iwerzhonat. He bugaleach a dremenas e Celbridge Abbey e kontelezh Kildare. Mervel a eure he zad en 1703 ha dilojañ a reas an intañvez gant he bugale da Londrez en 1707. E miz Kerzu er bloaz-se eo e reas Esther anaoudegezh gant Swift pa oa an tiegezh en hent, e Dunstable, hag eno eo e krogjont gant o darempred a badas 17 vloaz. 22 vloaz yaouankoc'h eget Swift e oa. Kelenner-ti e voe Swift dezhi.

Goude marv he mamm en 1714, ez eas Esther gant Swift da Iwerzhon, da chom da Celbridge Abbey, met gwallevurus e voe-hi eno. Bec'h a savas etrezo. E 1723 e krogas Swift da zaremprediñ ur vaouez all, Esther Johnson, lesanvet "Stella" gantañ.

## Poltred
Mervel a reas Esther "Vanessa" Vanhomrigh e 1723, met e 1868 e voe graet ur poltred anezhi gant John Everett Millais.

## Pennad kar
* Vanessa

## Liammoù diavaez
*  ''Cadenus and Vanessa'' (1801)
Chi war Dreth

**Chi war Dreth** (pe *Tywardreath* e saozneg) zo ur gêriadenn e Kerne-Veur, etre Sen Ostell ha Fowydh, en arvor Mor Breizh, war un dorgenn.

Kreskiñ a reas ar gêriadenn en-dro d'ur prioldi beneadat savet da vare aloubadeg Bro-Saoz gant an Normaned. 

Eno edo ar skrivagnerez saoznek Daphne Du Maurier o chom.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn Chi war Dreth
Denis Vrain-Lucas

**Denis Vrin Lucas**, pe « Vrain-Lucas », ganet d'ar 1añ a viz Kerzu 1816 e Lanneray (Eure-et-Loir) ha marvet d'an 11 a viz Ebrel 1881 e Châteaudun, a oa ur falser gall hag a werzhe lizheroù gallek skrivet gant Aristoteles pe Jezuz. 

Brudet eo evel oberour an « dastumad Chasles », ur pakad falsdornskridoù a zeuas a-benn da werzhañ d'ar matematikour Michel Chasles, goude kontañ e oant gwir zornskridoù.

Mab e oa d'un devezhour ha d'ur vatezh. Yaouankik e krogas da labourat er mereurioù met deskiñ a reas lenn ha skrivañ er skol. Goude e reas studioù; hep tremen e vachelouriezh avat.
Alvin York

**Alvin Cullum York**, ganet d'an 13 a viz Kerzu 1887 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Gwengolo 1964,lesanvet **Sergeant York**, a oa unan eus soudarded enoretañ Stadoù-Unanet Amerika er C'hentañ Brezel-bed. Enoret e voe gant ar Medal of Honor evit bezañ bet e penn un argadenn war ur vindrailherez alaman. Paket e voe ur vindrailherez d'an nebeutañ, lazhet 25 soudard enebour ha prizoniet 132. 

An darvoud a voe abeg medalenn a enor York a oa bet e lodenn stadunanat an Argadenn Meuse-Argonne e Bro-C'hall er bloavezh 1918. Pal an argadenn a oa bet freuzañ al Linenn Hindenburg ha rediañ an Alamanted da godianañ. Enoret eo bet Alvin York gant meur a vedalenn a-berzh broioù estren e-pad ar C'hentañ Brezel-bed: gant Bro-C'hall, Italia ha Montenegro.
Thibault Cauvin

**Thibault Cauvin**, bet ganet e 1984 e Bourdel, zo ur gitarour gall. Nav albom en deus graet ha gounezet meur a briz.
## Albomoù
 
## Liamm diavaez
* Film YouTube
Sen Gwynnek

**Sen Gwynnek** (*St Winnow* e saozneg)) zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel e Kerne-Veur. Dont a ra an anv eus hini sant Winog pe hini sant Gwenole. E 2011 e oa 328 a annezidi. 
 
Emañ an iliz-parrez war lez reter ar stêr Fowi, er c'hreisteiz da Lostwydhyel.

## Notennoù
Gewehr 43

Ar **Gewehr 43** pe **Karabiner 43** (berraet en **G43**, **K43**, **Gew 43** ha **Kar 43**) a zo ur garabinenn alaman damaotomatek kambret e 7,92 × 57 mm Mauser. Savet e oa bet e 1943 gant an embregerezh Carl Walther evit arme an Trede Reich e-pad an Eil brezel-bed.

## Istor
Er bloavezhioù 1930 e klaske an Alamaned sevel ur fuzuilh damaotomatek. E 1940 e voe amprouet div anezhe gant ar Wehrmacht : ar **Gewehr 41 (M)** produet gant Mauser hag ar **[[Gewehr 41 (W)]]** savet gant Walther. Ne ziskouezas ket an daou arm bezañ fiziapl-kenañ. Ar **G41 (W)** a rae gant ar sistem amprest gazoù implijet e fuzuilhoù an Dan Søren Hansen Bang etre an daou vrezel-bed. Goude deroù an oberadur Barbarossa e 1941 e voe tapet fuzuilhoù SVT-40 digant ar Rusianed. Kalz gwelloc'h ha fiziaploc'h e oa an arm soviedel. An Alamaned a savas ar Gewehr 43, dezhi tres hollek ar G41 (W) ha gwellaennoù awenet gant an SVT-40. Resis e oa ar G43. Implijet e voe kalzik evel fuzuilh-resisted war Talbenn ar Reter.

Ul lodenn eus ar Gewehr 43 a voe produet gant labourerien rediet er Gustloff-Werke II, un is-kamp eus Buchenwald.

## Daveennoù
Vianne

**Vianne** (e galleg ofisiel), pe **Viana** (en okitaneg), zo ur gumun c'hall e Lot-et-Garonne, e Nouvelle-Aquitaine.

## Pennadoù kar
*Vienne
*Vianney

## Notennoù
Sturm Zigaretten

**Sturm Zigaretten** a oa un embregerezh butun savet gant ar Sturmabteilung (SA), ur skourr eus ar strollad nazi. Ar moneiz rastellet gant an embregerezh a servije da arc'hantaouiñ an SA.

Ar rediañ hag ar feulster e oa an doareoù implijetañ evit ma rafe berzh butun Sturm Zigaretten.
Grândola, Vila Morena

***Grândola, Vila Morena*** zo ur ganaouenn bortugalek savet gant ar c'haner ha sonaozer Zeca Afonso, hag a gont ar gamaradiezh etre an dud o chom e Grândola, ur gêr vihan eus Alentejo. En amzer renad an diktatour António de Oliveira Salazar e veze sellet ouzh ar ganaouenn-se evel unan a-du gant ar gomunouriezh ha difennet e oa kanañ anezhi e Portugal.

Kanet e voe evit ar wech kentañ gant Zeca Afonso en ur sonadeg e Santiago de Compostela, e Galiza, e miz Mae 1972.

D'ar 25 a viz Ebrel 1974, da hanternoz ugent e voe skignet ar ganaouenn-se gant Radio Renascença, ur skingomz katolik eus Portugal. Ganti e voe kemennet d'ar soudarded en em sevel a-enep ar gouarnamant. Merkañ a ra neuze deroù Dispac'h ar Jenofl hag a ziskaras ar gouarnamant. Arouez an dispac'h-se eo eta, ha kanet e voe en-dro da ziskouez enebiezh ouzh ar gouarnamant, evel da skouer e miz C'hwevrer 2013 pa voe troc'het e gaoz da gentañ ministr Portugal gant tud o kanañ anezhi er parlamant.

Kanet eo bet gant kanerien all ivez, evel gant Linda de Suza pe Amália Rodrigues.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Komzoù ha sonerezh ar ganaouenn
*kanet gant Zeca Afonso - YouTube
*kanet gant Zeca Afonso ha tud all - YouTube
Zeca Afonso

**José Afonso** eo anv-micher **José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos** (Aveiro,  - Setúbal, ), kaner ha sonaozour portugalat, anavezet ivez evel **Zeca Afonso**, ur berranv ha n'en deus morse implijet en e vicher kaner koulskoude.

Meur a ganaouenn en deus savet a-enep gouarnamant an diktatour António de Oliveira Salazar a renas Portugal entre 1933 ha 1974. Unan anezho, *[[Grândola, Vila Morena]]*, a roas lañs da Zispac'h ar Jenofl, pa voe skignet er radio d'ar 25 a viz Ebrel 1974.

## Pladennoù

* *[[Baladas e Canções|Baladas e canções]]* (1964)
* *[[Cantares de Andarilho|Cantares de andarilho]]* (1968)
* *[[Contos Velhos, Rumos Novos|Contos velhos rumos novos]]* (1969)
* *[[Traz Outro Amigo também|Traz outro amigo também]]* (1970)
* *[[Cantigas do Maio]]* (1971)
* *[[Eu Vou Ser como a Toupeira|Eu vou ser como a toupeira]]* (1972)
* *[[Venham mais Cinco|Venham mais cinco]]* (1973)
* *[[Coro dos Tribunais|Coro dos tribunais]]* (1974)
* *[[Com as Minhas Tamanquinhas|Com as minhas tamanquinhas]]* (1976)
* *[[Enquanto Há Força|Enquanto há força]]* (1978)
* *[[Fura Fura|Fura fura]]* (1979)
* *[[Fados de Coimbra e Outras Canções]]* (1981)
* *[[Como se Fora Seu Filho|Como se fora seu filho]]* (1983)
* *[[Galinhas do Mato|Galinhas do mato]]* (1985)

### Sonadegoù enrollet
* *[[José Afonso in Hamburg]]* (1982)
* *[[Ao Vivo no Coliseu]]* (1983, albom doubl)
Jacques Martin

**Jacques Martin**, ganet d'ar 25 a viz Gwengolo 1921 e Strasbourg ha marvet d'an 21 a viz Genver 2010 en Orbe, e Bro-Suis, a oa ur saver bannoù-treset gallek, anavezet evel oberour Alix ha Lefranc.

## Notennoù
Denis Diderot

**Denis Diderot**, ganet d'ar 5 a viz Here 1713 e Langres ha marvet d'an 31 a viz Gouhere 1784 e Pariz, a oa ur skrivagner, prederour, holloueziadurour gall eus luskad ar Sklêrijennoù, romantour, dramaour, barzh, buruteller arzel ha lennegel, troour.

Diderot zo brudet evit bezañ un den barrek ha desket-bras. Deuet eo a-benn da zegas nevezintioù e meur a dachenn lennegel. Diazezet en deus an drama bourc'hiz evit ar c'hoariva, a-fed romant e tegaso nevezinti gant Jacques le fataliste et son maître. Ijinet en doa ar burutellerezh dre e Saloñsoù ha bez e voe unan eus skrivagnerien brudetañ an Encyclopédie. A-fed prederouriezh ivez, Diderot zo dibar p'en deus degaset danvez prederiañ d'al lenner e-serr kenteliañ anezhañ en ur sistem prederiañ reut. Kentañ gerioù al levr Pensées sur l'interprétation de la nature (2vet embannadur, 1754) zo :
Haikou

**Haikou** (海口, *Hǎikǒu* e sinaeg) zo ur gêr vras e kreisteiz Sina. Kêr-benn proviñs Hainan eo. E 2018 e oa  a dud o vevañ enni. 

## Liammoù diavaez

*Gouarnamant Haikou 
*Gouarnamant Haikou
Louzaouenn-ar-wiber

**Louzaouenn ar wiber** zo ur blantenn eus kerentiad ar Asteraceae.

## Descrivadur
### Uhelder
0,10 cm betek 0,50 cm.

### Bleunioù
Melen, adalek miz Mae betek miz Gouere.

## Perzhioù

## Implij

### Keginerezh
Mat eo an delioù nevez da zebriñ er salad.

### Louzawouriezh
Erbedet e oa evit pareañ ouzh flemmoù an naered.

Troazhus, skarzhus ha c'hwedus eo ar gwrizioù.

## Levrlennadur
* Ya! Niv. 690 - p11
Manahan

**Manahan** (*Manaccan* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel eus Kerne-Veur. Emañ e gourenez Lysardh, er reter da Hellys hag er mervent da Aberfal.
Scopidrone

**Scopidrone** zo un embregerezh filmañ breizhat diazezet e Redon. Lugan an embregerezh a zo "videos by drone". Arbennikaet eo an embregerezh Scopidrone war ar filmañ en ur implij dronoù.
## Liammoù diavaez
* Scopidrone lec'hienn ofisiel
## Notennoù ha daveennoù
Hannah Harper

**Hannah Harper**, ganet d'ar 4 a viz Gouhere 1982 en Devon, zo un aktourez pornografek, manikin ha produerez filmoù saoz. Bez eo bet aktourez pornografek etre 2001 ha 2008. En holl he deus troet 166 film ha savet 6.
## Filmoù
* 2008 : Fantasy All Stars 9
* 2007 : Pussy Treasure
* 2006 : Pink Paradise 1
* 2005 : Anal Beauties
* 2004 : Anal Delinquents 1
* 2003 : Pussy Foot'n 7
* 2002 : Les Campeuses de Saint-Tropez
* 2001 : The 4 Finger Club 16
## Liammoù diavaez
* Hannah Harper war IMDb
Oscar Temaru

**Oscar Manutahi Temaru**, ganet d'ar 1añ a viz Du 1944 e kumun Faʻaʻā, e Tahiti, zo ur politikour broadelour dizalc'hour eus an tu kleiz eus Polinezia C'hall. Maltouter war e leve, Temaru a zo penn al luskad dizalc'hour Tavini huiraʻatira hag an den pouezusañ eus an tu kleiz en enezeg. Enebour daonet Gaston Flosse, dilennet eo pemp gwech da brezidant Polinezia c'hall dindan 7 vloaz : eus ar 14 a viz Even d'an 22 a viz Here 2004, eus an 3 a viz Meurzh 2005 d'ar 26 a viz Kerzu 2006, eus an 13 a viz Gwengolo 2007 d'an 23 a viz C'hwevrer 2008, eus an 11 a viz C'hwevrer d'ar 24 a viz Du 2009 hag eus ar 1añ a viz Ebrel 2011 d'ar 17 a viz Mae 2013. Eus an 29 a viz C'hwevrer 2008 betek an 11 a viz C'hwevrer 2009 hag eus an 9 a viz Meurzh 2010 betek ar 1añ a viz Ebrel 2011, ez eo dilennet da brezidant parlamant Polinezia c'hall.
## Levrlennadur
* Jean-Marc Régnault, Le pouvoir confisqué en Polynésie française : l'affrontement Temaru-Flosse. Les Indes savantes, 2005.
Iliz an Drinded (Kerfeunteun)

**Iliz an Drinded** eo iliz parrez Kerfeunteun, hiriv e kumun Kemper, e Kerne, e departamant Penn-ar-Bed.

## Istor
Savet e voe an iliz etre 1520 ha 1595, en doare gotek. E 1953 e voe graet ur chantele nevez.

War ur werenn-livet eus 1550 e weler gwezenn Yese.

## Arkitektouriezh
### An diavaez
;Ar porzh
A-us krommvegenn porched ar c'hornôg ez eus un tour amordinal, hep garidoù.

;Ar sekretiri

;Ar c'halvar
War ar rakleur ez eus ur c'halvar eus ar  zo taolennet an Drinded warnañ.

;Ar feunteun

;Ar vered
Er vered emañ bez ar barzh Frederig ar Gwiader.

### An diabarzh
;Ar chantele
Er chantele ez eus ur werenn vras eus 1520 a daolenn gwezenn Yese zo kontet warni lignez ar C'hrist.

;Delwenn
Un delwenn a gont buhez ar Werc'hez.

;An nev hag an adnevoù

;Ar gwerennoù-livet

## Azeulerezh, lidoù hag abadennoù
;Ar pardon bras

## Skeudennaoueg

058 Kerfeunteun église.jpg| Iliz ar barrez
Quimper (29) Kerfeunteun Église de la Trinité 02.JPG|Talbenn
Quimper (29) Kerfeunteun Église de la Trinité 01.JPG|Ar vered hag ar penn-chantele.
040 Kerfeunteun église Plaque tombe François Valentin.jpg| Skrid-bez al livour François Valentin er porched
Quimper (29) Kerfeunteun Église de la Trinité 04.JPG|Ar c'halvar
Quimper (29) Kerfeunteun Église de la Trinité 03.JPG|Ar feunteun
048 Kerfeunteun église Vue intérieure.jpg|An nev
044 Kerfeunteun église Piétà.jpg| Ar pietà
Frederig ar Gwiader

**Frederig ar Gwiader**, ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1847 e Brasparzh, ha marvet d'ar 24 a viz Du 1926 e Kerfeunteun, zo ur skrivagner galleg eus Breizh. Skrivet en deus pezhioù c'hoari ha barzhonegoù.

## Buhez
### Yaouankizoù
Mab d'un noter e oa, ha ganet e oa e 1847 e Brasparzh. Ar brezhoneg e oa e yezh vamm. Studiañ a reas e skolaj Kemper, lec'h ma tremenas e vachelouriezh, ha goude e Kevrenn ar gwir Roazhon.
Gisela João

**Gisela João** , ganet e 1983 e Barcelos (Portugal) zo ur ganerez portugalat.

## He fladennoù
* *Gisela João* (CD, Edições Valentim de Carvalho, 2013)
* *Sem Filtro* (CD, Edições Blitz, 2015)
* *Ao Vivo* (CD+LP, Edições Valentim de Carvalo | Exclusivo Fnac, 2015)
* *Nua* (CD, Edições Valentim de Carvalho, 2016)
Evliya Çelebi

**Evliya Çelebi** ( - 1682) a oa un Turk otoman. Brudet eo abalamour d'e veajoù dre an Impalaeriezh otoman. Foetañ bro a reas e-pad ouzhpenn 40 vloaz, ha skrivañ diwar-benn e veajoù en un oberenn anvet Seyahatnâme (*Levr ar beajoù*).

## E vuhez
Ganet e voe e 1611 en Istanbul. E dad, Derviş Mehmed Zılli, a oa orfebour e lez ar sultan. Studioù mat a reas ar paotr.
Kregiñ a reas da skrivañ diwar-benn ar pezh a wele en-dro dezhañ, ar savadurioù, ar marc'hadoù, ar sevenadur... en Istanbul. Adalek 1640 en em lakaas da veajiñ e-maez kêr ha kenderc'hel da skrivañ diwar-benn ar pezh a wele dre ma'z ae. Dre an Impalaeriezh otoman a-bezh e veajas ha pelloc'h zoken : Aostria, Izelvroioù, Rusia. Mont a ra e notennoù beaj da ober dek levrenn ha c'hwec'h mil pajennad. Diwar-benn Istanbul eo al levrenn gentañ, ha diwar-benn Kaero an hini ziwezhañ. Talvoudus-bras eo e notennoù da c'houzout penaos e oa ar vuhez en Impalaeriezh otoman en amzer-hont. Diwar-benn yezhoù ha rannyezhoù an impalaeriezh eo dudius e skridoù ivez : gantañ e voe deskrivet ar yezhoù kaokazek evit ar wech kentañ.

*Mehmed Zılli* e oa anvet, evel e dad. Roet e voe dezhañ al lesanv *Çelebi*, un anv enorus hag a dalvez kement hag "aotrou" e turkeg hag *Evliya* zo un anv kevatal da "Gwazdoue", un anv hag a veze roet da gloareien ha da dud santel. 

Mervel a reas e 1684 met ne ouzer ket gwall vat pelec'h, en Istanbul pe e Kaero.
Verre églomisé

***Verre églomisé***, berraet alies en ***églomisé*** end-eeun, zo un termen gallek hag a ra dave d'un teknik implijet en arz an engraverezh abaoe an Henamzer.

Pouezus eo bet e diorroadur al luskadoù Arz Nevez (1890-1910) hag Art Déco (1910-1939).

## Istor
Henegiptiz a ouie soudañ ur follenn aour pe arc'hant tanav etre daou wiskad gwer moan. Da vare an Azginivelezh e veze aouret gwer evit kinklañ taloù tiretennoù an arrebeuri.

Buan en em skuilhas ar c'hiz dre Europa a-bezh war goloioù boestoù a bep doare (madigoù, butun) ha war melezourioù. *Zwischengoldglas* ("aour etre gwer") a veze graet eus an teknik-se pa veze implijet war strink e Bohemia dalc'het gant an Impalaeriezh santel roman german.

Ar Gall Jean-Baptiste Glomy (*c.* 1720-1786), sternier taolennoù ar rouaned Loeiz XV ha Loeiz XVI, a zegasas ar c'hiz da Vro-C'hall en-dro. Aouret e veze ar sternioù a farde evit an engravadurioù, ha dre-se e voe roet e anv d'an teknik, *(verre) églomisé* en Europa a-bezh adalek ar bloavezhioù 1780. En  e voe mesket *églomisé* ha livadurioù war plakennoù gwer evit kinklañ selioù, mogerioù ha diaraogoù ar stalioù, e Pariz da gentañ e-pad ar *[[Belle Époque]]* (1871-1914) hag en holl gêrioù bras ar bed da c'houde. Astennet e voe implij an *églomisé* eus an traoù munut evel medalennoùigoù betek ar re vras evel taolennoù en o fezh.

An engraver Pierre Roche, unan eus diaraogerien al luskad Arz Nevez ha tad Louis Massignon, a reas oberennoù en *églomisé* e dibenn an XIX kantved.

Adimplijet e voe an teknik er bloavezhioù 1930 evit kinklañ arrebeuri gant arzourien al luskad Art Déco.

Ur c'hinkladur divent e *verre églomisé* graet e 1955 gant an arzour gall Robert Pansart (1909-1973) zo e c'hoariva kozh Poitiers.

## Teknik
Gant peg fardet diwar gelatin e c'holoer ur follenn aour, arc'hant pe ur metal all tanav kent he foazhañ er vurezh, ar pezh a ro ul lufr par da hini ur melezour dezhi.

Daou zoare zo da ginklañ ar follenn : livañ ur skeudenn eilpennet war ar follenn a-raok ar gouronkadenn er vurezh, pe engravañ ar skeudenn eilpennet er metal gant ur goustilh goude ar gouronkadenn. Atav e vez treset da gentañ ar pep pouezusañ er skeudenn, hag an drektal – e liv du, peurliesañ — war-lerc'h. Goude-se e peger ar follenn vetal ginklet war ur blakenn wer voan. Lod arzourien a gav gwelloc'h engravañ ar blakenn wer kentoc'h eget labourat war ar metal. Bresk eo an disoc'h avat, en abeg da voander ar gwer ha da ziskolpadur ar metal dre an amzer, bannoù an heol hag an tommerezh. Un doare da fardañ oberennoù solutoc'h eo pegañ un eil plakenn wer voan pe ledañ ur gwiskad gwer tomm war tu noazh ar follenn vetal, kement-se evit he lakaat etre daou wiskad gwer.

## Skeudennaoueg

Ditmar Kahrs - Box with Profile Images of the Six Children of Tsar Paul I - Walters 5745 - View A.jpg|Boest-vutun, Rusia, *c.* 1795
France Profile of a man.jpg|Gwaz war gostez, Bro-C'hall, *c.* 1800
Souvenir mortuaire-Alsace.jpg|*Leichentext* (skrid-eñvor), Elzas, 1892
Boulangerie 19 rue Montgallet à Paris le 19 août 2015 - 6.jpg|Baraerezh, Pariz, 1900
No Bra Day

An **No Bra Day** (devezh hep brennidenn) zo un devezh aozet bep bloaz d'an 13 a viz Here, ma vez broudet ar maouezed da chom hep gwiskañ brennidennoù abalamour da gizidikaat ar brasañ niver ouzh krign-bev ar vronn. An No Bra Day a voe kroget d'an 9 a viz Gouhere 2011, met goude tri bloaz e oa bet cheñchet an deiziad evit hini an 13 a viz Here, miz ar stourm a-enep krign-bev ar vronn. Implijerien ar mediaoù sokial a zo broudet da bostañ kemennadennoù pe poltriji gant an hashtag **#nobraday**. Klasket e vez ivez dre an devezh-se degas muioc'h a ingalded etre ar baotred hag ar merc'hed. Lod eus ar re a gemer perzh en devezh-se a lak poltriji anezho hep brennidenn. Lod maouezed a wel an No Bra Day evel un devezh stourm politikel ; evit lod all ez eo un devezh aester ha frankizour.
## Notennoù ha daveennoù
Touadenn ar c'hoari bolod

**Touadenn ar c'hoari paume** (galleg: *Serment du Jeu de paume*), a voe un darvoud a-bouez eus an Dispac'h Gall. Un douadenn a unvaniezh a oa bet embannet d'an 20 a viz Even 1789 e sal ar c'hoari Paume, e Versailles, gant 300 kannad eus an Trede-urzh, gant nebeut kannaded eus ar gloer hag an noblañs e-pad Stadoù-meur 1789. 

Touet e voe gant ar gannaded sevel ur vonreizh. An douadenn-se, e-maez lezenn hervez gwir ar Renad kozh, a voe un arouez politikel kreñv hag a voe diazez en Dispac'h Gall. Diskouez a rae anat e oa ar galloud o vont eus ar roue etrezek ar bobl. Ar wech kentañ e oa bodañ kannaded an teir urzh (noblañs, kloer, Trede stad) en ur vodadeg-seveniñ vroadel (« Assemblée nationale constituante »). Eus ar vodadeg-se e teuio fin an dreistgwirioù (4 a viz Eost 1789), Disklêriadur Gwirioù Mab-den hag ar c'heodedour (26 a viz Eost 1789), ha pennaennoù ar vonreizh (fin 1791).
## Pennadoù kar
* Stadoù-Meur (1789)
Isola dei Cavoli

**Isola dei Cavoli** ("Enez ar C'haol") zo un enezennig tostik da aod gevred Sardigna, stag ouzh kumun Villasimius. Dont a rafe anv an enez eus ar spesad kaol (*Brassica insularis*) a gresk enni.

Penn uhelañ an enezenn n'eo ket uheloc'h eget 40 m, anezhañ diazez dismantroù un tour-difenn savet gant soudarded Spagn e 1591.

Tour-tan Isola dei Cavoli, a zo bet savet e 1856, zo 37 m a uhelder.
Roll ar berradurioù brezhonek ordinal

Berradurioù ordinal implijet e brezhoneg:

;a
**Ao.* : aotrou
**Ao.Ao.* : aotrounez

;d
**Dim.* : dimezell
**Dr.* : doktor
**dsk* : da skouer

;g
**geg* : graet er gêr
**ght* : graet ha tout
**GhD* : (ar) gwenn-ha-du

;h
**ha* : hag all
**hkz* : ha kement zo
**HS* : Hor Salver

;j
**It.* : itron
**It.It.* : itronezed

;j
* *JK* : Jezuz-Krist

;n
**nk* : netra ken

;p
**Pk /pk* : petra ken

;s
**So*: sellet ouzh
* *St* : Sant 

;u
* *ub* : unan bennak
* *udb* : un dra bennak
* *ulb* : ul lec'h bennak
* *utb* : un tu bennak
El Heraldo

**El Heraldo** zo anv meur a gazetenn spagnolek:
* *[[El Heraldo (Barranquilla)|El Heraldo]]*, pemdeziek savet en 1933 e Barranquilla, e Kolombia;
* *[[El Heraldo de Madrid]]*, e Madrid entre 1890 et 1939 ;
* *[[Heraldo de Aragón]]*, savet en 1895.
Jack LaLanne

**François Henri Lalanne**, pe **Jack LaLanne**, bet ganet e San Francisco (Kalifornia, Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 26 a viz Gwengolo 1914 ha marvet d'an 23 a viz Genver 2011 e Morro Bay (Kalifornia, SUA), a ginnige abadennoù skinwel diwar-benn ar fitness hag mezhur er Stadoù Unanet. A-wechoù e reer *"Godfather of Fitness"* anezhañ ("Paeron ar Fitness").
Akli Tadjer

**Akli Tadjer**, ganet e 1954 e Pariz, zo ur skivagner gallek a orin aljerian.

## Oberennoù
* 1985 : *Les A.NI. du Tassili* (Prix Georges Brassens 1985)
* 2000 : *Courage et patience* (Grand Prix du Var)
* 2002 : *Le Porteur de cartable* (Prix Maghreb-Méditerranée-Afrique)
* 2005 : *Alphonse*
* 2006 : *Bel-Avenir* (Prix populiste 2006)
* 2008 : *Il était une fois... peut-être pas* (Prix auféminin.com. Prix des lecteurs du Var)
* 2009 : *Western*
* 2012 : *La Meilleure Façon de s'aimer*
* 2014 : *Les Thermes du paradis, Prix Albert Bichot dans le cadre du Salon de Livres en Vignes 2014*
* 2015 : *Un semplice gesto di tenerezza : Garzanti*
* 2015 : *Paradisbaden : Sekwa*
* 2016 : *La Reine du Tango* (Prix Nice Baie des Anges)
* 2016 : *Das Paradis gleich um die ecke : Blanvalet*
* 2018 : *La vérité attendra l'aurore*.

## Liamm diavaez
* Des lycéens de la Somme refusent de lire son roman : "Ce n'est pas normal qu'on en soit là en 2018", réagit Akli Tadjer - Europe 1

## Notennoù
Castañar

**Castañar** zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun e Spagn.

; e proviñs Cáceres, en Extremadura; 
* Castañar de Ibor, 
* Casas del Castañar,

; e proviñs Salamanca, en Castilla y León. 
* Miranda del Castañar, 
* Castañar de Béjar, ranngumun e Béjar, e proviñs Salamanca,
* San Martín del Castañar. 

## Pennad kar
* Castañares
Castañares

**Castañares** zo un anv-lec'h spagnolek, deuet da vout anv-tud.

* Castañares (Burgos), e Burgos; 
* Castañares de Rioja, e La Rioja (Spagn); 
* Castañares de las Cuevas

## Tud
* Jon Castañares
* Joaquín Beltrán Castañares, jeneral mec'hikan

## Pennadoù kar
*Castañar
Castañer

**Castañer** zo un anv-tiegezh spagnolek, diwar an anv katalanek Castanyer.

## Tud
*Manuel Castañer (1786-1826), ofiser arc'hantinat.
*Angelino Castañer (1905-1974), politikour ha barzh spagnol.
*Ramón Castañer Segura (1929-2011), livour spagnol.
*Luis Castañer (ganet en 1932), melldroader spagnol.
*Christophe Castaner (ganet en 1966), politikour gall.

### Embregerezh
* Castañer (embregerezh), embregerezh katalan.

## Pennadoù kar
* Castanyer
* Castañar
* Castañares
* Castañeda
Castanyer

**Castanyer** zo un anv-tiegezh katalanek.

## Gerdarzh
*Eus ar ger katalanek *castanyer*, gwezenn-gistin (e spagnoleg e lavarer *castaño*). 
*Ur ger spagnolek damheñvelson eo *castañar*, a zo kistineg.

## Adstummoù
*E galleg: *Castaner* pe *Castanier*.
*E spagnoleg: Castañer.

## Anvioù-tud
* Joan Castanyer, anavezet ivez evel *Jean Castanier* (1903-1972), filmaozer katalan.

## Lec'hioù
*An Tour Castanyer, e Barcelona.

## Pennadoù kar
* Castañer
Alfonsina Grecco Constantino

**Alfonsina Grecco Constantino** (1906-2001), pe ** Perlita Greco** hervez hec'h anv-micher, a oa ur ganerez tango arc'hantinat, ganet e Rosario (Santa Fe).

## He buhez
Alfonsina Grecco Constantini, ganet e Rosario a oa merc'h da Giovina Constantini (1886-1969) divroet da Arc'hantina eus kêriadennig de Casacanditella, en Abruzzo. Anv he zad e oa Grecco (gant div lizherenn "c"). Giovina, intañvezet yaouank, a lakaas anv he merc'h en er * Santa Unión de los Sagrados Corazones1*, un urzh relijiel spagnol ma veze kelennet kan ha dañs, ha seniñ gitar, ha senién piano a reas ouzhpenn.

En 1924, ez eas gant he mamm da chom da gêr Buenos Aires.
Stefán Karl Stefánsson

**Stefán Karl Stefánsson**, bet ganet e Hafnarfjörður (Island) d'an 10 a viz Gouere 1975 ha marvet d'an 21 a viz Eost 2018 en Island, a oa un aktor ha kaner islandat.
Castañeda

**Castañeda** zo un anv-lec'h spagnolek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Lec'hioù
### en Spagn
* **[[Castañeda (Cantabria)|Castañeda]]** en Cantabria
* **[[kontelezh Castañeda]]**, en Cantabria
* **[[Castañeda (Salamanca)|Castañeda]]**, kêriadenn e kumun Villagonzalo de Tormes, en proviñs Salamanca, e Castilla y León
* **[[San Martín de Castañeda]]**, kêriadenn e kumun Galende, en proviñs Zamora, e Castilla y León

### 
* **[[Castañeda (Gijón)|Castañeda]]** , en Gijón 
* **[[Castañeda (Avilés)|Castañeda]]** en Avilés

### 
* **[[A Castañeda]]** en A Coruña

## Tud
* **[[Juan de Castañeda]]** (XVIvet kantved), istorour spagnol
* **[[Abdón Castañeda]]** (1580-1629), livour spagnol
* **[[Benjamín Castañeda]]** (1846-1913), soner perouat
* **[[Patricia Castañeda]]** (1978-), aktourez kolombian
Lezenn Jante

**Lezenn Jante** pe **janteloven** en daneg (**jantelagen** e svedeg) zo un hollad dek reolenn-emzalc'h a faltazi krouet gant ar skrivagner danat Aksel Sandemose. Dont a ra an anv-se eus ar romant *En flygtning krydser sit spor* (Un tec'hour o tispenn e roudoù) en 1933, ma lavar an oberour eo ar reolennoù-se a zo o ren en e gêr c'henidik e Jutland.

## Lezenn Jante e broioù Lec'hlenn
*  : **Janteloven**
*  : **Janteloven**
*  : **Jantelagen**
*  : **Janten laki**
*  : **Jantulógin**

## An 10 reolenn
* *Du skal ikke tro du er noget !* - Arabat dit krediñ out un den spesiel ! 
* *Du skal ikke tro du er lige meget som os !* - Arabat dit krediñ e talvezez kement ha ni ! 
* *Du skal ikke tro du er kloger en os !* - Arabat dit krediñ ez out speredekoc'h egedomp ! 
* *Du skal ikke innbille dig at du er bedre en os !* - Arabat dit soñjal ez out gwelloc'h egedomp ! 
* *Du skal ikke tro du ved mere en os !* - Arabat dit krediñ e ouezez muioc'h egedomp ! 
* *Du skal ikke tro du er mere en os !* - Arabat dit krediñ ez out muioc'h egedomp ! 
* *Du skal ikke tro at du duger til noget !* - Arabat dit krediñ ez out gouest d'ober an disterañ tra ! 
* *Du skal ikke grine af os !* - Arabat dit c'hoarzhin goap ac'hanomp ! 
* *Du skal ikke tro at nogen kan lide dig !* - Arabat dit krediñ e c'hallfes plijout da unan bennak !
* *Du skal ikke tro du kan lære os noget !* - Arabat dit krediñ e c'hallez deskiñ un dra bennak dimp !
Núño

**Núño** zo un anv-bihan spagnolek.

## Gerdarzh
Eus an anv latin Nunnius. Diwar Núño e teu an anv-tiegezh Núñez.

## Tud
* Nuño Rasura (789–862) 	 
* Nuño Pérez de Lara (1101–1177) 
* Nuño Sánchez (1190–1242) 
* Nuño de Guzmán (1490–1544), konkistador

## Lec'hioù
* Nuño Gómez, kumun e proviñs Toledo

## Pennad kar
* Núñez

.
Marsilio Ficino

**Marsilio Ficino** (en latin **Marsilius Ficinus**), ganet e 1433 e Figline Valdarno, en Toskana, ha marvet e Careggi e-tal Firenze e 1499, a oa ur barzh ha prederour italian. Edo e penn an Akademiezh Firenze krouet gant Cosimo de Medici en 1459, ha kenlabourat a rae gant Giovanni Pico della Mirandola, Angelo Poliziano ha Girolamo Benivieni.

Treiñ a reas oberennoù Platon ha Plotin, lennet en devoa oberenn Aristoteles.

## E vuhez
Mab e oa da Diotifeci d'Agnolo, ha da Alessandra di Nanoccio. E dad a oa medisin personel Cosimo il Vecchio. Studiañ a reas e Firenze dindan Luca de Bernardi ha Comando Comandi, ha kregiñ da zeskiñ henc'hresianeg gant Francesco da Castiglione,.

E gelenner prederouriezh e oa Niccolò Tignosi, ar medisin aristotelisian a skrivas *De anima* ha *De ideis*.

En 1459 e teuas Marsilio da vout skoliad da Giovanni Argiropulo a gelenne henc'hresianeg ha lennegezh Hellaz.

## Notennoù
Korinna

**Korinna** (Κόριννα / Kórinna e henc'hresianeg) a oa ur varzhez eus ar VIvet kantved kent JK en Hellaz kozh.

Hervez Ploutarc'hos pe Paosanias, e oa ganet e Tanagra, en Beotia, ma keveze ouzh ar barzh brudet Pindaros.

Div varzhoneg ganti zo deuet un diverrañ anezho betek ennomp.

## Un darn eus ur varzhoneg gant Korinna

## Pennad kar
* Corinne
Pleg-mor Alaska

**Pleg-mor Alaska** zo ur pleg-mor e norzh ar Meurvor Habask, dirak aod kreisteiz Alaska. Emañ etre Gourenez Alaska hag an Inizi Kodiak er gornaoueg hag an Enezeg Alexander er reter.

A-hed an aod e kaver koadoù bras, menezioù ha skornegoù. Skornegoù brasañ Alaska, evel Skorneg Malaspina ha Skorneg Bering, en em daol er mor war an aod-se. E goueled Pleg-mor Alaska e kaver div vrec'h-vor vras, Cook Inlet ha Prince William Sound, ha re all c'hoazh, bihanoc'h.

Bevennet eo Pleg-mor Alaska er su, hervez an douaroniourien, gant ul linenn a dap eus penn kreisteiz Enez Kodiak er gornaoueg betek ar strizh-mor anvet Dixon Entrance er reter.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* Gulf of Alaska – Map & Description
Corinne

**Corinne** zo un anv-bihan gallek.

## Gerdarzh
Eus an anv gresianek Korinna, marteze diwar ar ger *korê*, plac'h yaouank, gwerc'hez.

## Yezhoù all
*Corina
*Corinna, en italianeg ha saozneg
*Korinna

## Brud
Brudet eo bet an anv en Europa en XIXvet kantved gant al levr *Corinne ou l'Italie* , skrivet gant Madame de Staël. E Bro-C'hall eo bet brudet adarre er bloavezhioù 1960, hiriv eo damankouaet.

Lidet e vez d'an 18 a viz Mae ha d'an 12 a viz Kerzu.

Brud a zo bet en-dro war an anv Corinne pa voe rebechet gant Éric Zemmour da Hapsatou Sy ne oa ket anvet Corinne .

## Tud

###### 
* Corinne ar Mero, kinnigerez skinwel, troerez
* Corinne Le Gal, marc'hhouarnerez

###### 
* Corinne Lepage, alvokadez ha politikourez
* Corinne Masiero, aktourez

###### 
* Corinne Griffith, aktourez 
* Corinne Roosevelt Robinson, barzhez

## Lec'hioù
* **[[Corinne (Utah)|Corinne]]**, kumun eus Utah, e SUA.

## Oberennoù
* ***[[Corinne ou l'Italie]]***, oberenn gant Germaine de Staël.
## Notennoù ha daveennoù
Magnús Scheving

**Magnús Örn Eyjólfsson Scheving**, bet ganet e Borgarnes (Island) d'an 10 a viz Du 1964, zo un aktour ha skrivagner islandat, bet un atletour ivez.

Un embleustrer eo Magnús Scheving : ober a ra an arzoù emgannañ hag an dro-ouesk (ober a ra arvestoù tro-ouesk war al leurenn). Ur c'hampion war ar jiminas aerobik eo ivez : kampion Europa div wech eo bet, ha tapet en deus ur vedalhenn arc'hant hag ur vedalenn arem e kampionnadoù ar bed. Anvet eo bet "Sportour islandat ar bloaz" e 1994.
Dhafer Youssef

**Dhafer Youssef** (en arabeg : ظافر يوسف) hogen *Dhafer bin Youssef bin Tahar Maarref* e wir anv, ganet d'an 19 a viz Du 1967 e Teboulba, zo ur soner ha kaner tunizian. Kregiñ a reas da ganañ en euredoù, evel alies er broioù muzulman. Buan e voe brudet e vouezh ma voe pedet da ganañ er skingomz Radio Monastir.

E-pad dek vloaz, entre 1989 ha 1999, eo bet o chom hag o labourat e Vienna, en Aostria. Abaoe 2002 emañ e Pariz o chom. Levezonet eo bet gant sonerezh India, ha kenlabouret en deus gant tud e-leizh : Carlo Rizzo, Paolo Fresu, Nguyên Lê, Iva Bittová, Omar Sosa, Bill Laswell, Nils Petter Molvær, Bugge Wesseltoft, Eivind Aarset, Markus Stockhausen, Gilad Atzmon, Jack DeJohnette hag ar gitarour aostrian Wolfgang Muthspiel, a sone gantañ e 2007 en albom *Glow*. 

## E bladennoù
* 1996 : *Musafer*
* 1998 : *Malak* (Enja Records ENJ-9367 2)
* 2001 : *Electric Sufi* (Enja Records ENJ-9412 2)
* 2003 : *Digital Prophecy* (Enja Records ENJ-9439 2)
* 2006 : *Divine Shadows* (Jazzland Records).
* 2007 : *Glow* (Material Records).
* 2010 : *Abu Nawas Rhapsody* (Jazzland Records).
* 2013 : *Birds Requiem* (Okeh Records).
* 2016 : *Diwan of Beauty and Odd* (Okeh Records).
* 2018 : *Sounds of Mirrors*.
Plotinos

**Plotinos** (Πλωτῖνος e henc'hresianeg), pe **Plotinus** en latin (205 - 270), a oa ur prederour roman, o kelenn hag o skrivañ e gresianeg. Ganet e vefe bet e Lykopolis (Egipt). Kentelioù Ammonios Saccas a heuilhas e Aleksandria. Sevel a reas e skol e Roma en 246, hag Amelius an hini a voe e ziskibl kentañ. Gant e ziskibl Porphýrios e voe embannet e skridoù anvet Εννεάδες, *Enneades*, da lârout eo "Navadoù" (diwar ar henc'hresianeg *ennea*, "nav", dre ma'z eo bet renket skridoù Plotinos gant Porphyrios e 6 levrenn 9 skrid e pep hini).

E zoare da adlenn divizoù Platon, a anver « nevezplatonegezh », a voe ur stivell awenus d'ar brederourien gristen a oa o tiwan en amzer-se ha da Aogustinus Hippona, ha levezon bras he doe war brederouriezh ar c'hornôg.
Lazhadeg lise liesteknik Kerch

**Lazhadeg lise liesteknik Kerch** zo ul lazhadeg c'hoarvezet en ur skol, lise liesteknikel Kerch e Krimea, d'ar 17 a viz Here 2018. Tennet e voe war an dud yaouank hag ur vombezenn a darzhas er sal-debriñ. 21 lisead a voe lazhet gant tennoù (ar muntrer en o zouez) ha 70 all a voe gloazet.

Ar muntrer, Vladislav Roslyakov, a oa bet lisead el lise-se hag a oa c'hoant gantañ en em veñjiñ. Hervez an enklask diechu e c'hellfe bezañ bet awenet gant lazhadeg lise Columbine e SUA.

## Gwelet ivez

* Feulster gant armoù-tan

## Daveennoù
Scum (c'hoari video)

**Scum** zo ur c'hoari video dreistbevañ liesc'hoarier en ur bed digor, sevenet gant ar studio Gamepires, eus Kroatia. Produet eo bet gant Croteam hag embannet gant Devolver Digital. Embannet eo bet dre ar stumm Early Access war ar savenn Steam.

Hervez sevenerien ar c'hoari ez eo Scum ur c'hoari "dreistbevañ emsavadeg toull-bac'h" gant ur bed digor. Degemeret eo bet e programm ar Steam's early access d'an 29 a viz Eost 2018. Da vezañ embannet dre un doare leun eo er bloavezh 2019. Implijet eo bet al lusker c'hoari video Unreal Engine 4.
## Istor
An istor a dremen e Kroatia, a-benn nebeut bloavezhioù. Un studio skinwel,TEC1, a zo prest da embann un eil koulzad eus "Scum" un abadenn skinwel gwirion feuls. Prizonidi a zo kaset war un enezenn hag a rank dreistbevañ evit dont a-benn da derc'hout diouzh al lec'h.
## Berzh
Berzh bras a zo bet gant ar c'hoari Scum: 250 000 kopienn gwerzhet e doug ar 24 eurvezh kentañ, 700 000 en ur sizhun, hag ur milion kopienn en trede sizhun goude digoradur an early access.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Scum
* Twitter ofisiel
## Notennoù ha daveennoù
Agnese di Montefeltro

**Arabat droukveskañ gant *'Agnese da Montefeltro** (1431-1456).''

**Agnese di Montefeltro''' (Gubbio, 1470 – Roma, 1añ a viz Ebrel 1523) a oa ur varkizez italian, merc'h da Federico da Montefeltro, dug Urbino, ha da Battista Sforza e eil pried. 

Koll a reas he mamm da zaou vloaz, e 1472, hag he zad da 12, e 1482, ha neuze e voe fiziet en he c'hoarezed henañ, dindan evezh breur he zad, Ottaviano Ubaldini della Carda. Kelennet e voe marteze gant Vespasiano da Bisticci, a oa levraouegour he zad, an dug Federico, ha kelenner he breur bihanañ Guidubaldo. 

## Dimeziñ ha bugale
E 1489, da 19 vloaz, e timezas da Fabrizio Colonna (1460–1520), dug Paliano, ha c'hwec'h bugel o doe, en o zouez ar varzhez Vittoria Colonna.

Mervel a reas war he hent da Roma, goude bet o pirc'hirinañ e Loreto (Italia).
Waterstone's

**Waterstones**, eus e anv gwir **Waterstone's**, zo ur gwerzher levrioù saoz. 383 stal levrioù, er Rouantelezh-Unanet dreist-holl, a ya d'ober ar strollad stalioù.

E miz C'hwevrer 2014 e oa e-tro 3500 labourer er stalioù-se er Rouantelezh-Unanet hag en Europa. Keidenn an niver a levrioù gwerzhet en ur stal doare Waterstones a zo tostik-tost da 30000 levr. Savet e oa bet ar c'hentañ stal e 1982 gant Tim Waterstone, ar stalioù a zo anvet en e anv abaoe. Buan eo aet an niver a stalioù levrioù war gresk betek ma vefe gwerzhet ar strollad e 1993 da WHSmith.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisel ar stalioù Waterstone's
* Twitter Waterstone's
* Facebook Waterstone's
Francesco Ferrante d'Ávalos

**Fernando Francesco d'Ávalos** pe **Ferrante Francesco d'Ávalos**, pe **Francisco Fernando de Ávalos** e spagnoleg (1489 – 1525) a oa 5vet markiz Pescara, ha condottiero italian a orin spagnol, a vrezelias e Brezelioù Italia. 

Prizoniet e voe gant ar C'hallaoued en emgann Ravenna en 1512.

Dimeziñ a reas da Vittoria Colonna.

Gloazet e voe en emgann Pavia (1525), ma voe prizoniet ar roue gall,  ha mervel a reas prestik goude.
Giovanni Argiropulo

**Giovanni Argiropulo** (ganet war-dro 1400 e Kergustentin ha marvet e 1487 e Roma a gelenne henc'hresianeg ha lennegezh Hellaz en Italia. Ur perzh bras en deus bet en azginivelezh ar sevenadur klasel e kornôg Europa er , p'en deus troet kalz testennoù e latin.
Veleda

**Veleda**, skrivet ivez *Velleda*, a oa belegez ha diouganerez ar bobl c'herman Bructeri, brudet e 69–70 da goulz emsavadeg penn ar Vataved, Gaius Julius Civilis, pa ziouganas reizh berzh amzerioù kentañ an emsavadeg a-enep al lejionoù roman.

## Hec'h anv
Lod a wel un anv keltiek, marteze titl un diouganerez, diwar **welet-* "gwelout". Ar C'hermaned kozh a wele an diouganerezed evel doueezed. Ar Veleda-mañ, en eil hanterenn ar , a oa hogozik doueez ha levezon bras he doa. O chom e oa en un tour war lez ar stêr Lippe, adstêr d'ar Roen.

## He buhez
Merc'h e oa da Segenax, eus pobl ar Bructeri, hag o chom en un tour war lez ar stêr Lippe. Levezon bras he doa war ar pobloù german amezek.

Annezidi kêr roman Colonia Claudia Ara Agrippinensium (Köln hiriv) o doa he c'hemeret da dredeogez en un tabut gant an Tencteri, ur bobl c'herman hag a oa e-maez limes an Impalaeriezh roman. Evel tredeogez ne oa ket aotreet ar gannaded d'he gwelout, hag un hanterour a gase o c'himiniadez dezhi hag a zisklêrie hec'h embannoù dezho goude. Koulz hag un doueez e oa, e darempred gant an doueed Sucellus ha Nantosuelte.

E 69, Bloavezh ar Pevar Impalaer, e c'hoarvezas emsavadeg ar Vataved, a oa bet diouganet gant Veleda.

## Lennegezh
* E 1795, er romant alamanek *Velleda, ein Zauberroman* (Velleda, ur romant hud), e kont Christiane Benedikte Naubert buhezioù Boudica ha Veleda, anvet ganti *Boadicea* ha *Velleda*.
* Gant Veleda eo bet awenet François-René de Chateaubriand pa skrivas Les Martyrs. Hec'h anv zo bet roet d'an tour e ti Chateaubriand e Vallée-aux-Loups.

## Steredoniezh
An asteroidenn 126 Velleda.

## Veleda en arz

Velleda,_Laurent-Honoré_Marqueste.jpg
Velléda_jardin_luxembourg.JPG
Affiche pneus Velleda Acatêne.jpg


## Liammoù diavaez
* missgien.net

## Notennoù
Bloavezh ar Pevar Impalaer

**Bloavezh ar Pevar Impalaer** e voe ar bloaz 69 en impalaeriezh roman pa en em gannas pevar jeneral hag a voe impalaerien lerc'h-ouzh-lerc'h.
 
## An impalaerien
* Galba, impalaer adalek an 11 Mezheven 68. 
* Vitellius (Aulus Vitellius) adal an 2 a viz Genver; dic'houzouget e voe Galba war urzh ar jeneral Othon d'ar 15 Genver 69.
* Othon (Marcus Salvius Otho) a zo anavezet gant e arme. D'ar 14 Ebrel, emgann Bedriac. Trec'het Othon gant Vitellius, en em zistruj a ra d'ar 16 Ebrel 69.
*D'an 19 a viz Ebrel, anavezet Vitellius gant ar Sened . 
*D'ar Iañ a viz Gouere, eo anavezet Vespasianus (69-79) en Egipt. D'an 20 a viz Du e c'hoarvezas emgann Roma etre soudarded Vitellius ha re Vespasianus. Tapet eo Vitellius ha lazhet. Vespasianus a zo anvet da impalaer.

## Pennadoù kar
*Bloavezh ar Pemp Impalaer (193)
*Bloavezh ar C'hwec'h Impalaer (238)

## Lenn
* *[[De Vita Caesarum]]*, gant Suetonius.
* *The year of the four emperors*, Peter Greenhalgh (1975).
* *[[Historiae]]*, Tacitus.
* *69 AD: The Year of Four Emperors*, Gwyn Morgan (2006).
Kastell Montsoreau

**Kastell Montsoreau** a zo ur c'hastell gall e Montsoreau, e departamant Maine-et-Loire, e rannvro Broioù al Liger, dirak kember al Liger hag ar Vienne.

Monumant istorel eo abaoe 1862 hag enskrivet eo bet e-touez glad bedel an UNESCO er bloavezh 2000 asambles gant lec'hienn sevenadurel ar Val de Loire.

## Ar savadur
## Istor

## Brud
*Brudet eo bet gant François Rabelais en e romant Gargantua, a roas Montsoreau da Ithybole
*ar romantour gall Alexandre Dumas a skrivas e romant La Dame de Monsoreau eno etre 1845 ha 1864
*al livour saoz William Turner a reas un dourlivadur anezhañ
*ar c'hizeller gall Auguste Rodin a reas un dresadenn anezhañ, miret er Mirdi Rodin

## Ar c'hastell bremañ
Abaoe 2016 ez eus ur mirdi arz a-vremañ er c'hastell.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel
Strizh-mor Hormuz

**Strizh-mor Hormuz**, pe **strizh-mor Hormoz** (arabeg: مضيق هرمز - *Madīq Hurmuz* ; perseg تنگه هرمز *Tange-ye Hormoz*) zo ur strizh-mor etre Pleg-mor Persia er gornaoueg ha Pleg-mor Oman er reter. En hanternoz d'ar strizh-mor emañ Iran, hag er c'hreisteiz emañ an Emirelezhioù Arab Unanet hag un tamm eus Oman.

63 km eo e hirder ha 40 km e ledander. Pouezus eo ar strizh-mor rak an hent nemetañ eo da zont er-maez eus Pleg-mor Persia. Drezañ e tremen 35% eus an eoul-maen kaset gant bagoù er bed a-bezh.
Bloavezh ar Pemp Impalaer

**Bloavezh ar Pemp Impalaer** a vez lavaret eus ar bloaz 193 abalamour d'ar pemp den a glaskas bout impalaer Roma neuze.

D'an 21 a viz Kerzu 192 e voe lazhet an impalaer Commodus ha d'an 1 a viz Genver 193 e voe embannet e oa bet anvet ar prefed Pertinax da impalaer gant ar Sened. 

D'an 28 a viz Meurzh e voe drouklazhet Pertinax gant Gwarded pretorian, ha lakaet e voe Didius Julianus en e lec'h. Hennezh avat a voe godiset gant an engroez ha ne voe ket degemeret na gant ar Sened na gant an armeoù. Septimius Severus a voe anvet da impalaer gant an armeoù en Pannonia, Pescennius Niger ivez en Siria, ha Clodius Albinus en Enez Vreizh.

Septimus Severus a lakaas e arme da gerzhout war-du Roma ma voe lazhet Didius Julianus. Emglev a reas gant Clodius Albinus, ha mont da vrezeliñ ouzh Niger. Goude e lazhas Clodius Albinus en 196.

## Pezhioù

file:PertinaxSest.jpg|Pertinax
file:Dupondius-Didius Julianus-RIC 0012.jpg|Didius Julianus
file:Aureus-Septimius Severus-l8augusta-RIC 0011,Aureus.jpg|Septimius Severus
file:Denarius-Pescennius Niger-RIC 0015var.jpg|Pescennius Niger


## Pennadoù kar
* Bloavezh ar Pevar Impalaer
Hent-houarn kozh Kemper Douarnenez

Ul linenn hent-houarn a oa etre **[[Kemper]] ha [[Douarnenez]]**. Ne oa ket ul linenn hent-houarn strizh 1 metr he zreuz evel ar braz eus linennoù aRouedad Breizh, met ne oa ket tredanaet. An niverenn 478 000 eo en anvadur *Réseau ferré de France* (RFF).

## Bloaziadoù
*7 a viz Ebrel 1884 : digoradur al linenn.
*29 a viz Genver 1894 : linenn hiraet betek Gwaien.
*1972 : klozet d'ar veajourien.
*1988 : klozet d'ar fred.
*18 a viz Kerzu 1991 : klozadur.
*1995 : prenet gant Kuzul-departamant Penn-ar-Bed evit digeriñ un hent glas.

## Istor
E 1863 ec'h erruas an tren e Kemper. E 1878 e voe divizet astenn al linenn betek Douarnenez hag e 1882 e voe kroget gant al labourioù.

Er bloaz 1884 e voe digoret al linenn. An tren a rae 3 beaj bemdez, war-dro 1 eurvezh e pade ar veaj, gant un ehan e ti-gar Gwengad hag unan all e hini Ar Yeuc'h.

E 1972 e voe erlerc'hiet ul linenn kirri-boutin ouzh al linenn hent-houarn evit ar veajourien. Kendalc'het e oa bet gant trenioù-marc’hadourezh, gant danvezioù eus ar mor, ar greanterezh hag ar gounezerezh.

E-kerzh ar bloavezhioù 1970 e oa digresket a-galz an niver a zanvezioù kaset evel-se ; e 1988 neuze e reas an tren e veaj diwezhañ.

Goude klozadur al linenn gant an SNCF e voe prenet e 1995 gant Kuzul-departamant Penn-ar-Bed evit ober un hent glas, eleze un hent evit an dud war droad pe war varc'houarn, berzet d'ar c'harbedoù-tan.

## Tres
***PK** = *Poent Kilometrek*, an hed adalek porzh-houarn Kemper.