open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eleonora Luisa Gonzaga

**Ur pennad [[Eleonora Gonzaga]] zo ivez.*

**Eleonora Luisa Gonzaga** ( 1686 – 1741) zo ur briñsez italian. 
## He buhez
Bugel nemeti he zud e oa. He zad e oa Vincenzo Gonzaga, Dug Guastalla ha Sabbioneta, hag he mamm, eil pried he zad, ha keniterv dezhañ, e oa Maria Vittoria Gonzaga.

E 1709 e voe dimezet en desped dezhi d'ar c'hardinal ( digardinalet) Francesco Maria de' Medici, dug Rovere ha Montefeltro, 26 vloaz koshoc'h egeti, tev evel ur varrikenn ha klañv-bras, evit reiñ un hêr d'e vreur Cosimo III de' Medici‎, dug-meur Toskana. 
Goude an eured avat ne fellas ket dezhi leuskel he fried kabac'h da dostaat dezhi. Mervel a reas Francesco Maria e 1710.
Bugel ebet n'he doa bet Eleonora.

## Intañvez
Goude marv he fried e kasas ur vuhez diroll. Chom a reas da gentañ e lez he niz Gian Gastone de' Medici (1671 - 1737), dug-meur Toskana. Goude e varv e veajas kalz dre Italia, da Badova ha Venezia dreist-holl, hag un tamm e-maez Italia. Meur a levrig a voe savet diwar-benn he c'harantezioù gant he servijourien ha meur a vastard he doe hervez ar c'hannad saoz Horace Mann: gant ur Monsù Filippo he devoa bet ur mab hag a voe anvet Ubaldo Velluti, ha lesanvet Mignonne, a voe rener ur skolaj e Roma, unan all a voe anvet Francesco Baulas, bet gant Pier Maria Materassi, lesanvet Monnicca; aet e vije ar Baulas da lean ha mervel (en em lazhañ marteze) a reas e 1765. Daou vab all he devoa bet ivez digant serc'heged all.

Dihelloù sirius avat a ra diouer, ha hervez Pieraccini, en e oberenn *La stirpe dei Medici di Cafaggiolo*, n'eo ket Eleonora Luisa a oa mamm d'an daou vastard all met he fried ar c'hardinal Francesco Maria, kalz a-raok e eured, digant ur vaouez anvet Teresa Rossimanni.

Eleonora Luisa Gonzaga a echuas he buhez e Padova, kollet he skiant ganti da vat, hag eno e varvas e 1741.
Beziet e voe er Basilica di Sant'Antonio da Padova e-tal Brigida Pico (1691-1706), rejantez Mirandola ha Concordia.

## C'hoariva
Diwar-benn an eured eo bet savet ar pezh-c'hoari italianek Nero Cardinale, gant Ugo Chiti, ha c'hoariet gant Alessandro Benvenuti e 2002 .

## Levrlennadur
*Conti G., *Firenze dai Medici ai Lorena*, Bemporad & Figlio, Firenze 1909.
*Pieraccini G., *La stirpe dei Medici di Cafaggiolo*, Nardini, Firenze 1986.
*Vannucci M., *I Lorena, granduchi di Toscana*, Newton & Compton, Roma 1998.
Francesco Maria de' Medici

**Francesco Maria de' Medici** (Firenze 1660 – Villa di Lappeggi 1711) a oa ur c'hardinal italian, Dug Rovere ha Montefeltro.

## E vuhez
Eil mab Ferdinando II de' Medici, dug-meur Toskana, ha Vittoria Della Rovere, e oa. Ganet e oa 18 vloaz war-lerc'h e vreur henañ, Cosimo III de' Medici‎, a voe dug-meur war-lerc'h o zad. 
 
E 1683 e voe anvet da c'houarnour Siena, hag e 1686 da gardinal.

Pa varvas e vamm e 1694 eo e teuas da vout dug Rovere ha Montefeltro.

O chom e veze er Villa di Lappeggi, adsavet gantañ, ha brud fall a dapas abalamour d'ar banvezioù hag orgedoù aozet eno. 

## Dimeziñ
E 1709, gwall fall e yec'hed gant ar seurt buhez, tev evel ur varrikenn, diaes dezhañ bale, e rankas plegañ da c'hoant e vreur, an dug Cosimo, ha dimeziñ da Eleonora Luisa Gonzaga (1686–1741), merc'h da Vincenzo Gonzaga, Dug Guastalla, evit saveteiñ al lignez a oa o vont da get. Evit dimeziñ avat e voe torret eus e garg a gardinal gant ar pab. 

Koll a reas an nebeud a yec'hed a chome dezhañ e gwele e wreg hogen aner e voe e strivoù. 

Mervel a reas e Bagno a Ripoli en 1711. Cosimo III de' Medici a varvas e 1723 hag e vab paotretaer Gian Gastone de' Medici a varvas divugel e 1737. Goude marv ar re-se ne chomas nemet Anna Maria Luisa de' Medici (1667-1743) evel Medici ken war an douar. 

## C'hoariva

* Ugo Chiti en deus skrivet ur pezh diwar-benn e eured, "Nero Cardinale".

## Levrlennadur
*Acton, Harold: The Last Medici, Macmillan, Londrez, 1980, ISBN 0-333-29315-0
Henri Pollès

**Henri Pollès** zo ur skrivagner, romantour, barzh ha saver arnodskridoù breizhat gallek bet ganet d'an 13 a viz Gouere 1909 e Landreger hag aet da Anaon d'an 30 a viz Gwengolo 1994 e Brunoy (Essonne). Brezhoneger e oa Henri Pollès ha plijout a rae dezhañ silañ liv ar brezhoneg war e c'halleg.

## Oberennoù

### Romantoù

* 1932 *[[Sophie de Tréguier]]* (Priz Eugène-Dabit ar “roman populiste” e 1933)
* 1934 *[[L'Ange de chair]]* ; *[[Les paralytiques volent]]*
* 1935 *[[Les Gueux de l'élite]]*
* 1939 *[[Toute guerre se fait la nuit]]*
* 1953 *[[Journal d'un homme heureux]]*
* 1956 *[[Journal d'un raté]]*
* 1959 *[[Prenez garde à la conscience]]*
* 1963 *[[Amour ma douce mort]]*
* 1964 *[[Le fils de l'auteur]]*
* 1982 *[[Sur le fleuve de sang vient parfois un beau navire]]*
* 1986 *[[Lettre à ma morte]]*

### Skridoù-arnod
* 1937 *[[L'opéra politique]]*
* 1949 *[[Psychanalyse du communisme]]*
* 1953 *[[Qu'est-ce que le socialisme ?]]*
* 1962 *[[Les drapeaux habillent mal]]*
* 2010 *[[Journal de la Mort]]*
Askorn kitern

An **eskern kitern** zo daou askorn eus ar c'hlopenn. Koublet int ouzh an askorn tal, ar genneg, an eskern ividig hag an askorn kilpenn. Stumm ur skouergorneg zo dezhe.
Askorn kilpenn

An **askorn kilpenn** zo un askorn eus ar c'hlopenn. Koublet eo ouzh an eskern kitern, an eskern ividig, ar genneg hag ar vellenn varc'h. Un toull hirgelc'hiek zo ennañ : ar foramen magnum (toull bras e latin). Drezañ e tremen an hirvel, ul lodenn eus ar c'hef empenn.
Sileg

Ar **sileg** zo un askorn eus ar c'hlopenn a zisparti kavenn ar fri diouzh an empenn. Emañ a-us d'ar fri hag etre an daou boull-lagad.

Evned zo, ha loened tremeniat all, o deus ur ouelezennad magnetit biologel en o sileg. Ganti e c'hellont santout gwarellegezh an Douar hag en em reteriañ.
Inizi Cook

**Inizi Cook** (*Cook Islands* e saozneg, *Kūki 'Āirani* e maorieg an inizi-se) a zo ur stad dizalc'h liammet frank gant Zeland-Nevez, n’eo ket ur riez. 15 enezennig a ya d'ober ar vro, gant ur gorread hollek a 240&nbsp;km², met ec'hon-meurbet eo he zakad armerzhel miret (TAM) gant 1 800 000&nbsp;km². Un tammig en tu-mañ da 20 000 a annezidi a zo o chom en inizi. Met enezourien eus Cook a gaver diazezet ivez kalzik e Zeland-Nevez (war-dro 58 000). Avarua eo ar gêr-benn.

## Inizi

An Inizi Cook zo inizi eus ar Meurvor Habask er biz da Zeland Nevez , etre Polinezia c'hall ha Samoa.

15 enezenn zo, gant enezennoùigoù tro-dro dezho, skignet a-hed hag a-dreuz 2.2&nbsp;milion km² a vor, rannet etre daou stroll:
*Inizi Cook an Hanternoz;
*Inizi Cook ar C'hreisteiz.

Ganet eo an inizi diwar menezioù-tan. Koshoc'h eo stroll an hanternoz, anezho atolloù deuet diwar menezioù-tan goloet gant koural. Klouar ha trovanel eo an hin.

Ar 15 enezenn ha div garreg a zo strollet evel-hen :
*Inizi Cook ar C'hreisteiz:
** Nga-pu-Toru ("Three Roots", er reter):
*** Atiu (Enua Manu pe Enez an Evned)
*** Ma'uke (Akatokamanava)
*** Mitiaro (Nukuroa)
*** Takutea
* Inizi Cook an Hanternoz:
** Manihiki (Te Fuinga o Niva)
** Nassau (Te Nuku o Ngalewu )
** Penrhyn Island (Tongareva pe Mangarongaro)
** Pukapuka (Te Ulu o te Watu)
** Rakahanga (Tapuahua)
** Suwarrow pe Suvorov
** Tema Reef (beuzet)
* Inizi all:
** Aitutaki (Araura Enua)
** Mangaia (Auau Enua)
** Rarotonga (Tumutevarovaro), ma emañ ar gêr-benn, Avarua.
** Palmerston Island (Pamati) a-wechoù strollet gant inizi an Hanternoz.
** Manuae
** Winslow Reef (beuzet)

## Yezhoù
Saozneg ha maorieg Inizi Cook eo ar yezhoù ofisiel.

## Notennoù ha daveoù
Ferdinando II de' Medici

**Fernando II de Medici**, (Firenze 1610 - 1670) a voe dug-meur Toskana entre 1621 ha 1670.

Mab e oa da Cosimo II de' Medici ha da Maria Magdalena Aostria, merc'h da Garl II Aostria, arc'hdug, ha da Varia Anna Bavaria.

## E vuhez

E dad a varvas pa oa 11 vloaz, hag e vamm a voe rejantez Toskana ha war e chouk, evel e vamm-gozh, Christine de Lorraine, e-pad 7 vloaz da c'hortoz ken na voe en oad da ren, en 1628. Paour-du e oa Toskana en amzer-se, ha klask a reas an dug-meur yaouank brokus ha desket, goude ma ne veze ket fin atav, pinvidikaat e vro gant skoazell e vreudeur, ha skañvaat gwask an Iliz katolik: Giovan Carlo de' Medici ( 1611 - 1663), kardinal, Mattias de' Medici ( 1613- 1667), gouarnour kêr Siena, Leopoldo de' Medici (1617 - 1675), kardinal, a zastumas a vernioù taolennoù hag a zo teñzor Firenze hag a weler hiziv en Ufizzi har er Palez Pitti, ar speredekañ eus an tiegezh, gwarezer meur an arzoù .
. 

### Dimeziñ
Dimeziñ a reas Ferdinando II da Vittoria della Rovere. Ur gwall zimeziñ e voe rak disheñvel e oa o zemz-spered ha ne oant ket troet gant ar memes traoù. Ferdinando a oa un den laouen anezhañ, troet gant ar skiantoù, ha tommoc'h ouzh ar baotred eget ouzh ar merc'hed; Vittoria a oa douget d'ar relijion.
Bec'h a voe etreze goude ganet ar mab pennhêr Cosimo e 1642: an tad a felle dezhañ reiñ un deskadurezh skiantel d'e vab, hag ar vamm e fiziout en dud a Iliz, ma rankas an tad plegañ. 

## Bugale
Daou vab o doe Ferdinando ha Vittoria della Rovere: 
* Cosimo III de' Medici (1642 – 1723), dug-meur war-lerc'h e dad; 
* Francesco Maria de' Medici (1660 – 1711), kardinal.

Triwec'h vloaz zo etre an daou vab. Dispartiet e oa an dug-meur hag e wreg, abaoe an deiz ma kouezhas Vittoria war he fried pa oa a-zevri o c'hoari-daou gant ur floc'h.
Askorn boc'h

An **eskern boc'h** pe **eskern jod** zo daou askorn eus ar c'hlopenn. Koublet int ouzh askorn ar garvan, an eskern ividig, ar genneg hag an askorn tal. Gante eo frammet ar c'hornioù-jod, tammoù eus ar poulloù-lagad, eus ar poulloù-ividig hag eus an ispoulloù-ividig.
Karvan

Ar **garvan**, pe **javed**, a c'hell ober anv eus daou dra :
* an askorn e krec'h ar genoù : sellet ouzh karvan (askorn)
* ar framm a-bezh, er genoù, a servij d'al loened da dapout krog en o boued : sellet ouzh karvan (genoù)
Karvan (askorn)

Ar **garvan** (lat. *maxilla*), pe **karvan-grec'h** pe **javed-krec'h**, zo un askorn eus ar c'hlopenn, graet gant daou askorn kenstag, hag a ya d'ober lodenn grec'h ar genoù. Ennañ emañ logigoù an dent krec'h. A-us d'ar c'haved emañ.

Ar garvan a ya d'ober :
* toenn kavenn ar genoù
* leur ha kostez kavenn ar fri
* kostez ar poulloù-lagad

## Evezhiadenn
Gallout a reer ober *karvan-grec'h* pe *javed-krec'h* eus ar garvan, dre enebiezh ouzh ar c'haved a vez graet *karvan-draoñ* pe *javed-traoñ* anezhi ivez.
Gaved

Ar **c'haved** (lat. *mandibula*), pe **javed-traoñ** pe **karvan-draoñ**, zo un askorn eus ar c'hlopenn hag a ya d'ober lodenn draoñ ar genoù. Ennañ emañ logigoù an dent traoñ. Stag eo ouzh an eskern ividig gant ar c'henvell ividig-gaved. An askorn lusk nemetañ er penn eo ar c'haved.
Eritrokit

An **eritrokitenn**, pe **kellig ruz** pe **globulenn ruz**, zo unan eus elfennoù ar gwad. Er bronneged eo ur gellig hep nukleus, gant hemoglobin en e sitoplasm. E roll eo treuzkas gazoù evel an dioksigen pe an dioksidenn garbon er c'horf.
Kigenn

Ur **gigenn** zo ur gwiad strishaus el loened hag a servij da broduiñ nerzh, d'en em embreger pe da lakaat an organoù diabarzh da fiñval. Daou seurt kigennoù a zo : ar c'higennoù rezennet hag ar c'higennoù lufr.

Kigennoù loened marv, lazhet a-ratozh pe get, a ra kig evit loened all, mab-den en o zouez.

## Ar c'higennoù rezennet
Graet int gant daou seurt gwiennoù, pe neudennoù, (ar gwiennoù gorrek hag ar gwiennoù prim) hag a c'hall strishaat evit stegnañ ar c'higennoù.
### Kigennoù ar [[skeledenn]]
Implijet e vezont dre youl pe dre zastaol. Kontrollet int gant ar reizhiad nervel kreiz.
### Kigenn ar [[kalon|galon]]
Disheñvel eo diouzh kigennoù ar skeledenn rak emren eo kigenn ar galon, evel ar c'higennoù lufr.

## Ar c'higennoù lufr
Strishaat a reont hep gouzout d'an den ha hollbouezus int evit chom bev, evel kigennoù ar benvegad koazhañ da skouer.
Asdrubale de' Medici

**Asdrubale de' Medici** (... – Malta 1565) a oa condottiero italian, mab bastard d'ar c'hardinal Ippolito de' Medici (1511 – 1535), eus Firenze, ha da Giulia Gonzaga, a oa bet skoazellet gant ar c'hardinal pa dec'has rak ar morlaer Barbarossa pa oa o klask skrapañ anezhi.

Yaouank e oa pan eas da varc'heg gant Urzh Malta ha kabiten e voe en enezenn.
E 1554 e tec'has kuit eus Malta gant tud all eus Firenze, hag alese da Porto Ercole da vont da servij en armeoù gall evit klask distroadañ e genderv Cosimo Iañ  de' Medici, nevez anvet dug Firenze ha war-nes bout anvet kentañ dug-meur Toskana.

Etre 1555 ha 1557 e kemeras perzh e difenn Republik Siena diouzh c'hoant-kreskiñ Cosimo ha diskleriet e voe evel enebour gant e genderv. 

Mervel a reas Asdrubale de' Medici e Malta, e 1565.
Mogn

Un den **mogn** pe **moñs** zo un den hep un dorn, ur brec'h, un troad pe ur c'har. Gallout a ra bezañ ganet mogn (pa eo skoanet an ezel e komz ar vezeien eus dismelia). Gallout a ra bezañ bet troc'het outañ, komz a reer eus ampid neuze. Kement se a c'hoarvez abalamour d'un c'hleñved bennak pe d'ur c'hloaz. Kalz soudarded a zo bet divrec'het pe dic'haret e-pad ar brezelioù. 

## Istor
Mogned brudet :
* Miguel de Cervantes, skrivagner kastilhanek lesanvet *Mogn Lepanto*, mognet en emgann Lepanto e 1575
*Horatio Nelson, amiral saoz, mognet en emgann Santa Cruz de Tenerife e 1797
*Marc'harid Fulup, lesanvet *Godig ar Voñsez* 

## Lennegezh
**Egil ar Mogn*, ur berserker er saga islandat Egils saga einhenda ok Ásmundar berserkjabana.

## Gwelet ivez
* ar Mogn, un anv-tiegezh brezhonek 
* Ar Mogn bras, en emsavadeg ar Bonedoù Ruz e Kastellin
Roll eskern korf mab-den

Skeledenn skouer un den deuet d'e oad a c'hoarvez eus 206 askorn.

*Eskern ar [[klopenn|c'hlopenn]] (8):*
* askorn tal
* askorn kitern (2)
* askorn ividig (2)
* askorn kilpenn
* genneg
* sileg

*Eskern an [[dremm]] (14):*
* gaved
* karvan (2)
* askorn staon (2)
* askorn boc'h (2)
* askorn fri (2)
* askorn an daeroù (2)
* soc'heg
* krogen draoñ ar fri (2)

*Er [[skouarn]] grenn (6):*
* morzhol (2)
* annev (2)
* stleug (2)

*Er [[gourlañchenn|c'hourlañchenn]] (1):*
* askorn uheñvel

*Er [[skoaz]] (4):*
* plankenn-skoaz (2) 
* ibil-skoaz pe trebez-skoaz (2)

*Er [[bruched]] (25)*: 
* klerenn pe sternom (1)
** A c'hell bezañ kontet evel tri askorn : dornell ar glerenn, korf ar glerenn ha lech
* kostezennoù (2 x 12)

*El [[livenn-gein]] (24)*: 
* melloù ar gouzoug (7)
* melloù ar c'hein (12)
* melloù an dargreiz (5)

*Er [[Brec'h (ezel)|vrec'h]] (2)*: 
* paler (2)
*En [[arvrec'h]] (4)*: 
* gwerzhid (2)
* helmo (2)

*En [[dorn]] (54)*: 
* Eskern an arzorn :
** skafeg (2)
** loareg (2)
** trizueg (2)
** pizenneg (2)
** tristurieg (2)
** eiltristurieg (2)
** pennog (2)
** bac'heg (2)
* Er palv :
** Eskern ar palv (5 x 2)

* Oeñsoù ar bizied :
** oeñs nesañ (5 x 2)
** oeñs krenn (4 x 2)
** oeñs pellañ (5 x 2)

*El [[lestr (askorn)|lestr]] (4):*
* askorn kroazell
* askorn belost
* askorn klun pe askorn al lez (2)

*Er [[morzhed|vorzhed]] (2)*: 
* askorn-morzhed (2)

*Er [[gar|c'har]] (6)*: 
* boled ar glin (2)
* skin (2)
* spilhenn (2)

*En [[troad]] (52)*: 
* Eskern ar chouk-troad :
** askorn seul (2)
** askorn fer pe astragal (2)
** bulzuneg (2)
** eskern gennheñvel (3 x 2)
** diñseg (2)

* Er c'hreiztroad :
** Eskern ar c'hreiztroad (5 x 2)
* Oeñsoù ar bizied-treid :
** oeñs nesañ (5 x 2)
** oeñs krenn (4 x 2)
** oeñs pellañ (5 x 2)
Inizi Cocos (Keeling)

**Tiriad Inizi Cocos (Keeling)** (*Territory of the Cocos (Keeling) Islands* e saozneg, yezh ofisiel), anvet ivez ent-berr **Inizi Cocos** *(Cocos Islands)* pe **Inizi Keeling** *(Keeling Islands)*, a zo un tiriad eus Aostralia, lec'hiet e Meurvor Indez, er gevred da Enez Christmas ha hanter-hent, pe war-dro, etre Aostralia ha Sri Lanka.

Graet e vez gant an anv *Keeling* (anv aet kozh), etre krommelloù dre vras, evit dishañvalout anezho diouzh an inizi Cocos all a gaver dre ar bed.

## Ar vro
Daou atoll ha 27 enezenn gouralek a ya d'ober an tiriad en e bezh. N’eus nemet West Island ha Home Island a-gement a zo poblet, gant ur 600 a dud bennak.

## An dud
An dud orin eus ar vro (war-dro 70%) a zo Malezianed, ha komz a reont malayeg. Ar re all a zo tud a-orin eus Aostralia pe eus Breizh-Veur. Gant ar re-mañ e vez saozneg.

## Pennadoù kar
* Gallirallus philippensis andrewsi

## Lec'hiennoù
*  Lec'hienn ar gouarnamant
Askorn staon

An **eskern staon** zo daou askorn stok-ha-stok er c'hlopenn, stumm un L dezhe. Kemer a reont perzh e framm leur ha kostez kavenn ar fri, toenn ar genoù (ar staon) ha leur ar poulloù-lagad. Pep hini zo koublet ouzh ar genneg, ar sileg, ar garvan, krogen draoñ ar fri, ar soc'heg hag an askorn staon all.
Soc'heg

Ar **soc'heg** zo un askorn eus an dremm, koublet ouzh ar sileg, ar genneg, an eskern staon hag ar c'harvanoù. Mont a ra d'ober ul lodenn eus speurenn ar fri.

An organ soc'heg-fri zo un organ kemoresever tost ouzh ar soc'heg hag ouzh an eskern fri. Diorroet eo e loened 'zo evel ar c'hizhier. Ur roll en defe e klevet feromonoù.
Bretteville-sur-Laize

**Bretteville-sur-Laize** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. Pennlec’h Kanton Bretteville-sur-Laize eo.

## Istor
### kantved
* E-pad nozvezh ar 6 a viz Even 1832 e voe distrujet ul lodenn ag ar vourc'h gant un tangwall.
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**:
* goude emgannoù start etre ar Re Gevredet, Kanadianed ha Breizhveuriz, ouzh an Alamaned e voe peurzieubet Bretteville d'an 20 a viz Eost; 
* 34 den nann-soudard hervez ar CNRS, 48 hervez "Ouest-France", a varvas abalamour d'ar brezel e Bretteville; 
* 1944: bombezet e voe Bretteville gant ar Re Gevredet e-pad Emgann Normandi, d'an 10 a viz Even, 25 den nann-soudard a varvas abalamour d'ar vombezadeg; bombezet e voe en-dro d'an 18 a viz Gouere, pevar den a varvas d'an deiz-se hag unan un tammig war-lerc'h; distrujet e voe an ti-post, ar maerdi, an archerdi, ar skolioù ha tiez all er vourc'h; 
* 1945: lazhet e voe daou zen nann-soudard e miz Eost gant dafar-tarzh ha daou all gant ur vinenn e miz Kerzu 
.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Intron Varia* Quilly. 

* Abati Barbery.
* Kastell Quilly.
### Bered ar C'hommonwealth: ''Bretteville-sur-Laize Canadian War Cemetery''

Ur vered eus an Eil brezel-bed eo.
## Dezougen

* Al linenn hent-houarn eus Caen da Falaise eus Hentoù-houarn Calvados a servijas ar gumun adalek 1902 betek 1932.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2010

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Roer

**Roer** zo
* Roer (stêr), ur stêr en Alamagn, Belgia, hag an Izelvroioù; 
* Roer (departamant), un departamant gall en Alamagn
Barbery (Calvados)

**Barbery** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

* An abati sistersian, dilezet abaoe an Dispac'h Gall.
* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Kastell Mesnil-Aumont,  kantved.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Kanton Bretteville-sur-Laize

**Kanton Bretteville-sur-Laize** a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi-Izel.
## Istor
* Krouet e voe ar c'hanton e 1800. En Arondisamant Falaise edo. Pa voe dispennet Arondisamant Falaise e 1926 e voe lakaet ar c'hanton en Arondisamant Caen.
## Kumunioù
**Kanton Bretteville-sur-Laize** a yae 29 c'humun d'ober anezhañ:

## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Daveoù
Askorn fri

An **eskern fri**, pe **eskern ar fri**, zo daou askorn bihan ha hirvoan eus an dremm hag a ya d'ober kribenn ar fri. Pep hini zo koublet ouzh an askorn tal, ar sileg, ar garvan hag an askorn fri all.

Ar peurrest eus framm ar fri zo graet gant migorn.
Askorn an daeroù

**Eskern an daeroù** zo daou askorn eus an dremm. Eskern bihanañ ha breskañ an dremm int. Pep hini anezhe zo koublet ouzh an askorn tal, ar sileg, krogen draoñ ar fri hag ar garvan.

Kemer a reont perzh e kostez ar poulloù-lagad ha hini kavenn ar fri.
Derc'hen

**Derc'hen** zo un anv-bihan brezhonek a orin henvrezhonek.

## Orin
Dont a ra eus an henvrezhoneg *deru* "derv", ha *gen* "gouenn", "lignez".
Meneget eo dindan ar stumm *Dergen* e 903 e diellevr Redon da envel unan eus pemp mab roue Breizh a oa Alan Iañ e anv d'ar mare-se : *Pascuuethan et Dergen et Budic, filii ejus* "Paskwezhen, **Derc'hen** ha Budig, e vibien".
*Dergen* zo deuet da vezañ **Derc'hen**, pe Derrien, ar stumm nemetañ a gaver e galleg, eo hendad lignez Elven hag an Argoed.

## Adstumm
*Derrien eo ar stumm anavezetañ, evel anv-tiegezh hag en anvioù-lec'hioù, evel ar Roc'h-Derrien.

## Tud
** [[Derc'hen (sant)|Sant Derc'hen]].*
*Derc'hen Coster, aktour belgiat

### Anv-bihan berzet
E miz Eost 2017 e voe nac'het degemer an anv gant ti-kêr Roazhon ha prokulor ar republik.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Les compagnons de Saint Derrien
Krogen draoñ ar fri

**Krogenoù traoñ ar fri** zo div laonenn askornek eus an dremm, e kavenn ar fri. Sevel a reont diouzh ar c'harvanoù, er c'hontrol eus ar c'hrogenoù fri all (ar grogen grenn hag ar grogen grec'h) hag a sav diouzh boest ar c'hlopenn. Rak-se, n'eus nemet ar grogen draoñ a vez kontet evel un askorn drezañ e-unan e korf an den. An div grogen all zo lodennoù eus eskern ar c'hlopenn.

Roll ar c'hrogenoù fri eo tommañ, glebiañ ha naetaat an aer analet.
Plankenn-skoaz

Ar **plankennoù-skoaz** zo daou askorn plat tric'hornek lec'hiet e tu a-dreñv an divskoaz. Liammañ a reont ar paler ouzh an trebez-skoaz.

Asambles gant an trebez-skoaz ec'h eont d'ober gouriz an ezel krec'h.


Scapula ant.jpg|Ur plankenn-skoaz
Rotatorcuff.jpg|Ar plankenn-skoaz (*Scapula*) er skoaz
Ibil-skoaz

An **ibilioù-skoaz**, pe **trebezioù-skoaz**, zo daou askorn plat eus ar skoaz, a-us d'ar gostezenn gentañ, hag a liamm ar plankennoù-skoaz ouzh ar glerenn. Bez' int an eskern hir nemete e korf an den hag a zo a-blaen.

Asambles gant ar plankennoù-skoaz ec'h eont d'ober gouriz an ezel krec'h.
Bretteville-le-Rabet

**Bretteville-le-Rabet** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
## Monumantoù ha traoù heverk

Bretteville-le-Rabet église Saint-Lo.JPG|An iliz.

* Iliz katolik *Sant Lo*,  kantved, giz romanek, savet e voe an nev en  kantved .
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2011

## Melestradurezh

 
 

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Vikram Samvat

Ar **Vikram Samvat** (**Bikram Sambat**, **Vikram Samvat** pe **Vikram Samwat**, Devanagari:विक्रम संवत्, berraet "V.S.") zo un deiziadur savet gant an impalaer Indian Vikramaditya. Implijet e vez gant ur bern tud en India ha deiziadur ofisiel Nepal an hini eo.

Savet e oa ar Vikrama Samvat gant an impalaer Vikramaditya eus Ujjain da-heul e drec'h war ar Sakaed e 56 kent J.K., daoust ma'z eo liammet alies ha dre fazi ouzh ar roue Chandragupta Vikramaditya a zeuas e c'houde. Un deiziadur loarel eo diazezet war an hengoun hindouek kozh (sellet ouzh deiziadur hindouek hag Unanennoù muzuliañ India). An deiziadur Vikram Samvat zo erru 56,7 vloaz goude an Deiziadur gregorian. Da skouer, ar bloavezh 2056 BS a grog e CE 1999 hag a echu e CE 2000. En norzh India e krog an deiziadur gant an deiz kentañ goude al loar nevez e miz Chaitra, ar pezh a glot peurliesañ gant miz Meurzh/miz Ebrel en Deiziadur gregorian. En kornôg India e krog gant ar c'hentañ deiz goude al loar nevez e miz Kartika, ar pezh a glot peurliesañ gant miz Here ha miz Du en Deiziadur gregorian. En Nepal e teraou e kreiz miz Ebrel ha merkañ a ra deroù ar bloavezh heolel nevez.

En India e vez implijet an Deiziadur Saka ez-ofisiel met interesant eo gouzout, diwar-benn stumm hindek eus rakprezeg Bonreizh India, ez eo skrivet an deiziad ma oa digemeret, d'ar 26 a viz Du 1949, hervez ar Vikram Samvat (Margsheersh Shukla Saptami Samvat 2006 ).

## Mizioù

## Istor
Dont a ra anv an deiziadur-se diwar hini ar roue Vikramaditya a Ujjain. Goude seizidigezh ar galloud gant gant an oligarked Rana en Nepal, e teuas ar Vikram Sambat da vezañ implijet en un doare diofisiel e-kichen ar Shaka Sambat a oa an deiziadur ofisiel e-pad pell. Paouez a rejont d'ober gant ar Shaka Sambat en e 1823vet bloavezh hag a implijas ar Vikram Samwat en e lec'h evit an deiziadoù ofisiel abaoe. Vikram Sambat a grogas da vezañ implijet en un doare ofisiel en e 1958vet bloavezh. Implijet e vez stank an deiziadur-se e kornôg India, ma vez anvet Vikram Samvat.

Deroù an deiziadur zo sañset lidañ trec'h ar roue Vikramaditya war ar Sakaed, o doa aloubet Ujjain. 

## Notennoù


## Daveoù
* "The dynastic art of the Kushan", John Rosenfield.
* http://lawmin.nic.in/coi/preamble.pdf

## Liammoù diavaez
* Converter''' || Nepaleg - saozneg 
* Nepali Patro (deiziadur Nepalek klok)
* Plugin deiziadur nepalek evit Firefox & Thunderbird
* Deiziadur da bellgargañ er stumm .ics format
* Deiziadur Nepalek 
* Nepali Date Converter
* Nepali New Year 2079
* Jubennour deiziadoù Nepaleg > saozneg 
* Deiziadur Nepalek gant Festivalioù, euredoù, deiziadoù Bratabandha hag Annaprasan
Deiziadur broadel India

**Deiziadur broadel India** (anvet **deiziadur Saka** a-wezhioù) eo an deiziadur ofisiel sivil implijet en India. Implijet e vez war un dro gant an Deiziadur gregorian, gant *[[The Gazette of India]]*, abadennoù keleier All India Radio, hag an deiziadurioù hag an embannoù graet gant gouarnamant India.

En un doare forc'hellek e c'hall an anv-se bezañ implijet evit komz eus an deiziadur hindouek, hag an oadvezh Saka a zo implijet gant meur a zeiziadur disheñvel ivez.

## Framm an deiziadur

Er bloavezhioù bizeost, Chaitra zo 31 deiz ennañ hag a grog d'an 21 a viz Meurzh kentoc'h. Ar mizioù e hanterenn gentañ ar bloavezh zo enne pep a 31 deiz, da zerc'hel kont eus fiñv goustatoc'h an Heol a-dreuz d'an ekliptik d'ar mare-se.

Dont a ra anvioù ar mizioù eus deiziadurioù hindouek koshoc'h. Abalamour da se ez eus kemmoù en doare da zistagañ anezhe, hag ez eus peadra da faziañ pa glasker goût da betore deiziadur e tenn un anv miz.

Kontet e vez ar bloavezhioù en oadvezh Saka, a laka e vloavezh 0 da gregiñ er bloavezh 78 eus an Oadvezh kumun. Da c'houzout pegoulz e vez ar bloavezhioù bizeost e lakaer 78 ouzhpenn an niver a vloavezhioù eus ar bloavezh Saka - ma kaver un disoc'h a glot gant ur bloavezh 
bizeost en deiziadur gregorian, neuze ez eo ar bloavezh saka ur bloavezh bizeost ivez. Heñvel eo e framm ouzh hini deiziadur Persia.

## Implij
Kroget e oad da implij an deiziadur-se gant ar Bodad da adreizhañ an deiziadur e 1957, en ul lodenn eus kendeiziadur hag eus almanak merdeerezh India, a gaved ennañ ivez titouroù all diwar-benn ar stered, ha reolennoù ha koulzioù da brientiñ deiziadurioù evit ar relijion hindouek, en ur striv da glask unvaniñ ar gizioù-se. Daoust d'ar striv-se, stummoù lec'hel diazezet war mammennoù evel ar Surya Siddhanta a zo anezhe c'hoazh.

Kregiñ a reas implij ofisiel an deiziadur-se d'ar c'hentañ a viz Chaitra, 1879 eus an oadvezh Saka, pe d'an 22 a viz Meurzh, 1957. Koulskoude, war a hañval, ne reont van implijidi ar gouarnamant ouzh deiz-kentañ'r bloaz an deiziadur-sehag a implij kentoc'h an deiziadurioù relijius.

## Notennoù


**Mapping Time: The Calendar and its History* by E.G. Richards (ISBN 0-19-282065-7), 1998, pp.&nbsp;184–185.

## Liammoù diavaez
* Calendars and their History (by L.E. Doggett)
* Indian Calendars (by Leow Choon Lian, pdf, 1.22mb)
* Positional astronomy in India
* Indian National Calendar abstract
 
## Notennoù
Kavenn ar brusk

**Kavenn ar brusk** eo lodenn ar c'horf gwarezet gant kest ar brusk.

Enni emañ :
* ar galon ha gwazhied (an aortenn, talmerenn ar skevent, ar gwazhied kav, gwazhied ar skevent, ar wazhienn ampar)
* ar vriant, ar bronkez, ar skevent
* an treizher
* gwagrennoù 'zo evel an toazon
* tammoù eus ar reizhiad nervel
* san ar brusk

Ar poullkreiz, pe mediastinum, a glot gant kavenn ar brusk hep ar skevent.
Boulon (Calvados)

**Boulon** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 

## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: mervel a reas dek den nann-soudard abalamour d'ar brezel e mizioù Even ha Gouere 1944 e-pad Aloubadeg Normandi, nav anezhe abalamour d'ar bombezadegoù; an dekvet hini a oa ur gwaz bet fuzuilhet gant an Alamaned d'ar 14 a viz Gouere.

## Monumantoù ha traoù heverk

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Klerenn

Ar **glerenn**, pe **sternom**, zo un askorn plat ha hir e-kreiz ar brusk, stumm un T dezhi. Stag eo ouzh ar c'hostezennoù gant migorn evit reiñ framm da kest ar brusk a warez ar galon, ar skevent hag ar gwazhied pennañ.

Teir rann a ya d'ober ar glerenn :
* an dornell (e krec'h), stag ouzh an trebezioù-skoaz hag ouzh an div gostezenn gentañ
* ar c'horf, stag ouzh migorn an eil kostezennoù betek ar 7vet re
* al lech, stag ouzh migorn ar 7vet kostezennoù, asambles gant korf ar glerenn. Ma vez pouezet fall war ar brusk e-kerz un obererezh advevañ kalon ha skevent e c'hell al lech terriñ kuit ha mont en avu ma vo kaoz eus ur gwadliñv diabarzh.
Cathair Uí Mhóráin

**Cathair Uí Mhóráin** (saozneg: *Blennerville*) zo ur gêriadennig e kontelezh Ciarraí, e mervent Iwerzhon. Ur bannlev da dTrá Lí eo. 
Porzh Trá Lí e oa gwechall hag ur ganol a liamm c'hoazh Cathair Uí Mhóráin ouzh kêr-benn ar gontelezh. Ul lodenn eus ar gêriadenn zo e-barzh pastell-vro votiñ ti-kêr Trá Lí, 157 den oa o vevañ el lodenn-se e 2006. 554 den oa o vevañ el lodenn all eus ar gêriadenn e 2006, e diavaez harzoù kêr Trá Lí.

Ur vilin-avel a oa bet savet gant Sir Rowland Blennerhassett e 1800, met e 1846 e kouezhas en he foull. Adsavet eo bet e 1981 gant kuzul-kêr Trá Lí.
Iain Noble

**Iain Andrew Noble** (**Sir Iain Andrew Noble, trede baron Ardkinglas hag Eilean Iarmain** a oa den a afer, perc’henn douaroù en Enez Sgitheanach, e Bro-Skos, hag unan eus difennerien gouezeleg Bro-Skos.

Ganet e oa bet e Berlin e 1935, mab d’un diplomat eus Breizh-Veur ha d’ur vamm eus Norvegia. E studioù a reas en Arc’hantina hag e Bro-Saoz (Eton, Oxford). Kregiñ a reas da labourat evel bankour e Bro-Skos. Pa voe adprenet e vank gant kevezerien e prenas douaroù en Enez Sgitheanach ha lañs a roas da veur a obererezh eno : ul leti, ur gompagnunez wiski anvet Pàbann na Linne, ul labouradeg stamm...
 
Deskiñ a reas gouezeleg ha klask a reas kas ar yezh-se war-raok dre e vicher : implijout a rae tud a oa gouezelegerien, da skouer, ha bez’ e voe an den kentañ a voe moullet chekennoù gouezelek evitañ. Sevel a reas un ensavadur kelenn uhel e gouezeleg, Sabhal Mòr Ostaig, zo kresket abaoe ha deuet da vezañ ul lodenn hollouezelek eus Skol-veur an Uheldirioù hag an Inizi.

Mervel a reas d’ar 25 a viz Kerzu 2010.

## Notennoù
Vieux-Fumé

**Vieux-Fumé** a oa ur gumun e Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e voe d'ar 1 a viz Genver 2017 gant trizek kumun all d'ober ur gumun nevez : Mézidon-Vallée-d'Auge.
## Istor
### 
* E 1831 e voe staget kumun **Quatre-Puits** (68 annezad) ouzh **Vieux-Fumé** (226 annezad).
### 
* Eil brezel-bed, 1944 : mervel a reas un den nann-soudard e Vieux-Fumé en ur vindrailhadeg e miz Even e-kerzh Aloubadeg Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Germain*, .
* Kastell Mesnil d'O, 

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Notennoù ha daveoù
Urville (Calvados)

**Urville** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 

## Istor
### kantved
**[[Eil brezel-bed]]**, 1944: lazhet e voe un den nann soudard gant tennoù kanol en Ussy e miz Even e-pad Emgann Normandi.

## Monumantoù ha traoù heverk

Skeudenn:Urville église 01.jpg|An iliz
Skeudenn:Urville église 02.jpg|Ar c'hloc'hdi

* Iliz katolik *Intron Varia*, 1606.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Mell ar gouzoug

**Melloù ar gouzoug** (pe **mellennoù ar gouzoug**) a vez graet eus melloù uhelañ el livenn-gein. Emaint dindan ar c'hlopenn. Seizh mellenn ar gouzoug zo en den. Dibar eo an div gentañ : an atlas (pe mellenn varc'h) hag an aksis (pe mellenn ahel). Melloù bihanañ al livenn-gein eo melloù ar gouzoug.

Gant hollad melloù ar gouzoug e vez douget ar penn hag e vez roet dezhañ e du da fiñval da zurc'haat organoù ar skiantoù. 

## El loened all
Seizh mellenn ar gouzoug a gaver gant an darn vrasañ eus ar bronneged, al logod, koulz hag ar jirafenned. C'hwec'h zo gant an ejened-mor hag an ounaoued avat ha nav gant lezireged ar genad *[[Bradypus]]*.
Peurliesañ ez eus muioc'h a velloù ar gouzoug en evned.
Gouriz an ezel krec'h

**Gouriz an ezel krec'h** eo hollad an eskern a liamm an izili krec'h (an divrec'h en den) ouzh eskern ar c'horf bras. En den eo an trebezioù-skoaz hag ar plankennoù-skoaz a ya d'ober ar gouriz-mañ.

Ar c'henvell klerenn-trebez eo ar c'houbl nemetañ a zo en den etre ar gouriz ha peurrest skeledenn ar c'horf bras. N'eo ket koubloù a zo etre ar plankennoù-skoaz ha kest ar brusk met kigennoù.
Brie

Kalz a lec’hioù zo anvet *Brie* :
* Brie (rannvro), rannvro eus Bro-C'hall ;
* Anv gallek Brev en Il-ha-Gwilen ;
* Brie (Aisne), kumun Bro-C’hall en Aisne ;
* Brie (Ariège), kumun Bro-C’hall en Arieja ;
* Brie (Charente), kumun Bro-C’hall e Charente ;
* Brie (Deux-Sèvres), kumun Bro-C’hall e Deux-Sèvres ;
* Brie (Somme), kumun Bro-C’hall e Somme ;

* ar Brie (keuz) zo ur seurt keuz ivez (anvet diwar e rannvro orin).

## Gwelet ivez
* Bri
Saint-Sylvain (Calvados)

**Saint-Sylvain** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas pemzek den nann-soudard e Saint-Sylvain abalamour d'ar brezel e-pad Emgann Normandi, daouzek anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg d'ar 17 a viz Gouere ha daou all gant an Alamaned d'an 18 a viz Eost.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Saint Sylvain*.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Helmo

An **helmo**, pe **kevilin**, zo un askorn hir en arvrec'h, etre an ilin hag an arzorn, a-stur gant ar werzhid.

A-bouez eo an helmo evit treiñ an arvrec'h hag an dorn.

## Dave
Skafeg

Ar **skafeg** zo unan eus eskern an arzorn, lec'hiet eus tu ar biz-meud.

Koublet eo ouzh an tristurieg, an eiltristurieg, ar pennog hag al loareg en arzorn hag ouzh ar werzhid er vrec'h.
Askorn kroazell

An **askorn kroazell**, pe **sakrom**, zo un askorn tric'hornek eus al lestr, e traoñ al livenn-gein hag etre an daou askorn klun. Koublet eo e krec'h ouzh mellenn ziwezhañ an dargreiz hag en traoñ ouzh an askorn belost. Lodenn greiz an askorn kroazell zo krommet war-zu ar peñsoù, ar pezh a ro muioc'h a blas e kavenn al lestr.

Graet eo an askorn kroazell gant pemp mellenn, distag an eil diouzh eben er vugale, hag a gendeuz d'an oad deuet (etre 18 ha 26 vloaz peurliesañ).

## Dimorfegezh revel
Ledanoc'h eo askorn kroazell ar merc'hed eget hini ar baotred.
Penn-kil-ha-troad

**Penn-kil-ha-troad**, zo ul levr gant Georges Boulestreau, embanner an Editions Buissonnières e Kraozon, a zo bet skrivet e galleg hag embannet e brezhoneg gant TES e 2002. N'eo ket merket gant piv eo bet troet.
Eskern an arzorn

**Eskern an arzorn** zo eizh askorn bihan renket war div linenn. Liammañ a reont an arvrec'h ouzh eskern ar palv.

Linenn gentañ (tostañ ouzh an arvrec'h) :
* skafeg
* loareg
* trizueg
* pizenneg

Eil linenn (tostañ ouzh ar palv) :
* tristurieg
* eiltristurieg
* pennog
* bac'heg
Askorn belost

An **askorn belost** zo un askorn tric'hornek eus al lestr, dindan an askorn kroazell. Graet eo gant peder mellenn (a-wechoù teir pe pemp) teuzet asambles peurliesañ.

Un aspadenn eus al lost eo an askorn belost en den hag er marmouzien meur. Meur a gigenn, stirenn ha stagell a zo stag outañ.
Pesked (steredeg)

Ar **Pesked** (*Pisces*, berraet e *Psc*) zo ur steredeg eus ar zodiak. Liester ar ger pesk eo e anv latin, hag  eo e arouez. Emañ etre ar Skuilher-dour er c'hornôg hag ar Tourz er reter. Kroaziañ a ra an ekliptik ar keheder an neñv e-barzh ar steredeg-se hag er Werc'hez.

## Perzhioù heverk
Da gedez an nevezamzer a vez lec'hiet er Pesked da gustum, pell e su ω Psc, hag, abalamour d'ar presesiad, e tilec'h goustadik dindan pesk ar c'hornôg trema Skuilher-dour.

Emañ Steredenn Van Maanen, dezhi 12,36 meurez, er steredeg-mañ.

Er Pesked ez eus ur c'halaksienn hag a gaver e-barzh katalog Charles Messier. Anvet eo bet ar c'halaksienn-se Messier 74.

## Mitologiezh

Taolennet e vez ar steredeg-se dindan stumm daou besk, ereet gant ur gordenn hir er memes lec'h war-bouez o lost. Koulskoude an ereoù a c'hall bezañ gwelet evel korf tud neudennheñvel (Ar "pesked" a vefe o fenn neuze). E danevelloù eus mitologiezh koshañ Henc'hres ez int gwelet evel daou zen ereet en ul lec'h, ha ne veze sellet nemet ouzh Piscis Austrinus evel ur pesk.

Hervez ur vojenn eus Henc'hres, ar Pesked a daolenn ar pesked a zeuas Afrodite hag he mab Eros da vezañ abalamour da dec'hout rak an doue Tifon. Ereet int gant ur gordenn war-bouez o lost, kuit ma tiankfe unan anezhe. Lod a lavare ivez e oant bet lakaet en neñv en enor eus an taol harozek o doa kaset da benn o skoazell Afrodite hag Eros diouzh Tifon er ster Eufratez.

## Traoù oabl
Emañ andoret ar c'halaksienn M74 hag ar c'houblad galaksioù en etregwered NGC 520.

## Levrlennadur
* Ian Ridpath ha Wil Tirion (2007). *Stars and Planets Guide*, Collins, London. ISBN 978-0027251209. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0-691-13556-4.
* Richard Hinckley Allen, *Star Names, Their Lore and Legenc*, New York, Dover, deiziadoù disheñvel.
* Thomas Wm. Hamilton, *Useful Star Names*, Holbrook, NY, Viewlex: 1968.

## Liammoù diavaez

* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Pisces
* Star Tales – Pisces

## Notennoù
Paler

Ar **paler** zo un askorn hir er vrec'h etre ar skoaz hag an ilin.

E krec'h eo koublet penn ar paler ouzh ar plankenn-skoaz. En traoñ eo koublet ouzh ar werzhid hag ouzh an helmo.

E-touez ar c'higennoù stag outañ emañ ar gigenn delta hag ar gigenn drifenn.
Askorn klun

An **eskern klun**, pe **eskern al lez**, zo daou askorn eus al lestr, a bep tu d'an askorn kroazell. An daou askorn klun a framm kostezioù kavenn al lestr.

Teir lodenn zistag a ya d'ober askorn klun ar vugale. D'an oad gour e kenteuz an askorn koazez, an askorn kaezour hag an askorn klun asambles evit stummañ un askorn hepken.

Koublet eo pep askorn klun ouzh :
* an askorn kroazell
* an askorn klun all el lec'h anvet juntad ar c'haezour (lodenn araok al lestr, a-us an organoù gouennañ).
* an askorn morzhed
La grammaire bretonne pour tous

**La grammaire bretonne pour tous** zo ul levr yezhadur, embannet gant An Alarc'h Embannadurioù e 2008 diwar danvez dastumet gant Eugène Chalm. Un embannadur brezhonek zo anv da gaout. 

## Evezhiadennoù
*N'eo ket merket orin ar skouerioù : marteze int bet ijinet gant ar skridaozerien, evel a c'hoarvez alies er yezhadurioù (Merser, Trepos).
*Pajenn E-86 e lenner, en embannadur kentañ : *Avec *nemet*. ... l'utilisation de  *'ket*' entraînant une phrase de sens contraire : *Ne ra ket nemet debriñ ha kousket. Il/elle ne fait pas que manger et dormir*.* "N'eus nemet" ha "n'eus ket nemet " zo heñvel o ster, koulskoude. Reizhet eo bet ar rannbennad-se en adembannadur eus al levr.
*Pajenn E-87 e lenner : *l'adverbe arabat*. Arabat zo anv-kadarn hag anv-gwan e Geriadur istorel ar brezhoneg hag e Geriadur Favereau, met adverb ivez e Geriadur brezhoneg An Here hag e Geriadur Hemon-Huon 2005.
*Teir fajennad diwar-benn an araogennoù (ma ne gonter ket re an taolennoù displegadurioù), e-skoaz 30 e Yezhadur bras ar brezhoneg.

## Priz
*Prix Culturels "Produit en Bretagne" - 2009 

## Pennad kar
*Yezhadurioù ar brezhoneg

## Notennoù
Kotoñs

Ar **c'hoton**, anvet **kotoñs** ivez, zo un danvez hag a zeu eus ar vrousgwezenn *Gossypium arboreum* (Linnæus, 1753).
Gant an danvez-se e vez graet neud hag a vez gwiadet d'ober dilhad.
## Istor
En  e voe diorroet gounezerezh ar c'hoton e stadoù gevred SUA, diazezet war ar sklavelezh.

Cotton field.jpg|Ur parkad en Oklahoma, SUA, er bloavezhioù 1890

## Pennadoù kar
*Koton (plant)
*Gourizad koton
Juntad ar c'haezour

**Juntad ar c'haezour** eo koubl diaraok al lestr, stummet gant an daou askorn klun. Emañ dirak ar c'hwezigell hag a-us an organoù gouennañ : kourzh ar barez ha kalc'h ar par.

Er vaouez dougerez, juntad ar c'haezour a dremen eus 4-5 mm da 9 mm. A-wechoù e c'hell distagañ an daou askorn klun an eil diouzh egile pe da vare ur gwilioud, pe a-raok.
Brosnach

**Brosnach** (saozneg: *Brosna*) zo ur gêriadenn eus bro Iwerzhon, e kontelezh Ciarraí. 16 km zo etre Brosnach hag Oileán Chiarraí. 1 200 den a oa o vevañ eno e 2006.

Armerzh ar gêriadenn a zo diazezet war ar gounezerezh dreist-holl. Div iliz, div skol, un ti-post ha pemp tavarn a c'heller kavout e Brosnach.

## Douaroniezh
Teir stêr zo o mammenn e Brosnach: ar Claoideach, ar Braonach hag an Abhainn Mhór. Menez Eagle eo beg uhelañ ar gêriadenn. E baronelezh Triúcha an Aicme emañ.

Ur menez all zo, menez Crochaun, gant un uhelder a 430 metrad. Bevennet eo harzoù Brosnach gant reoù kontelezh Korkig ha kontelezh Luimneach.
Maddalena di Lorenzo de' Medici

**Maddalena di Lorenzo de' Medici** (Firenze 1473 – Roma 1519) a oa merc'h Lorenzo il Magnifico ha Clarice Orsini. *Maria Maddalena Romola* e oa hec'h anv-bihan pa voe badezet en deiz war-lerc'h ma oa ganet. Kelennet e voe evel he breudeur ha c'hoarezed gant lenneien a-seurt gant Agnolo Poliziano. 

E 1487 e voe dimezet da Franceschetto Cybo, mab d'ar pab Inosant VIII, ha mont a reas Maddalena da chom da Roma, met goude marv he zad e 1492 e reas chomadennoù e Toskana ha Liguria.

Pa voe dilennet he breur Giovanni da bab Leon X e reas chomadennoù hiroc'h e Roma, hag eno e varvas e 1528. 

Beziet e voe en iliz-veur Sant Pêr war urzh he c'henderv, ar pab Klemañs VII.

## Bugale

Seizh bugel he doe
# Lucrezia Cybo (1489 - 1492) 
# Clarice Cybo (1490-1492) ganet nammet, marvet da zaou vloaz
# Innocenzo Cybo (1491 - 1550) kardinal , badezet hervez anv pab e dad -kozh,
# Lorenzo Cybo (1500 - 1549) Dug Ferentillo, a zimezas da Ricciarda I Malaspina, penn an tiegezh Cybo Malaspina 
# Caterina Cybo (1501 - 1557), a zimezas da zug Camerino eus an tiegezh Varano 
# Ippolita Cybo (1503 - 1562) 
# Giovanni Battista Cybo (1505 - 1550) 

## Pennad kar
*Maddalena de' Medici
Organ

Un **organ** zo ur strollad gwiadoù frammet a-benn seveniñ ur roll resis.

Peurliesañ e kaver en un organ gwiadoù dezhañ e-unan (ar parenkin) ha gwiadoù all (ar stroma) a servij da sterniañ, leuniañ, boueta anezhañ. Ur benvegad, pe reizhiad, zo ur c'henlabour etre organoù 'zo a-benn seveniñ ur garg resis (ar benvegad koazhañ da skouer). Organoù a zo en holl vevedegoù biologel diorroet (loened ha plant).

## Organoù ar [[plant]]
Rannet eo organoù ar plant e daou strollad : an organoù struzhek (gwrizioù, barroù, delioù) hag an organoù gouennañ (bleuñv, frouezh, had, aval-pin...).

## Organoù al [[loen]]ed
Sed amañ ar benvegadoù pennañ el loened :
* benvegad kas ar gwad, pe gwazhiadurezh : benvegad ma red ar gwad drezañ (kalon, gwazhied, talmerennoù, gwad) 
* benvegad koazhañ : gwagrennoù an halv, treizher, stomog, avu, kellenn vestl, ilgreiz, bouzelloù, kolon, youlc'h, fraezh
* benvegad enborc'hañ : eskemmoù e-barzh ar c'horf gant hormonoù krouet gant ar gwagrennoù enborc'hañ (skoedenn, ...)
* benvegad troazhañ : lounezhi, sanioù-troazh, c'hwezigell, kanioù-troazh
* benvegad korfwiskel : kroc'hen, blev, ivinoù 
* benvegad limfek : treuzkas al limf etre ar gwiadoù hag ar gwad. Ennañ emañ ar reizhiad imunekaat
* reizhiad kigennel : kigennoù 
* reizhiad nervel : dastum, kas ha dielfennañ ar c'hemennoù (empenn, mel-livenn, nervennoù)
* benvegad gouennañ : gant an ardivink-genel (vierez, gouhin, divgell, kalc'h...)
* benvegad analiñ : gargadenn, garloc'henn, briant, bronkez, skevent, kelc'hspeurenn
* ar skeledenn : dalc'h ar framm ha gwarez (eskern, migorn, stirennoù, stagelloù)
Móstoles

**Móstoles** zo ur gêr vras eus Spagn, e Kumuniezh Madrid. Emañ war-hed 18 km diouzh kreiz-kêr Madrid. 206 478 den a oa o chom enni e 2009.

E Móstoles emañ ar skol-veur *Universidad Rey Juan Carlos*.

## Tud vrudet
### <small>Tud bet ganet eno</small>
* Iker Casillas, melldroader etrebroadel spagnol, 20 a viz Mae 1981.
Clarice Orsini

**Clarice Orsini** (Roma war-dro 1453 – Firenze, 1487), zo ur briñsez italian, merc'h da Jacopo ha Maddalena Orsini, hag a zimezas da Lorenzo il Magnifico. Mamm e oa d'ar pab Leon X. 

## Dimeziñ
E 1468 e voe an dimeziñ, ha d'ar 4 a viz Mezheven 1469 e voe graet an eured. Ar c'hentañ Medici e voe Lorenzo da zimeziñ d'ur plac'h eus an noblañs. Evel-se e voe skoulmet un emglev etre an tiegezhioù Medici hag Orsini a vo an alc'hwez a zigoro an nor da limestra ar gwiskamant kardinal d'o mab Giovanni. O mab Piero a zimezas ivez d'ur plac'h eus an tiegezh Orsini

## Bugale
Nav bugel o devoe. Darn anezho a voe bras o levezon en istor Firenze ha hini Italia an Azginivelezh.

## Pennadoù kar
*Clarice
*Orsini
Clarice

**Clarice** zo un anv-bihan italianek. Ar stumm *Clerice* zo anavezet ivez.

## Yezhoù all
**Clarisse*, e galleg. 
* *Klarissza*, e hungareg.

## Orin
Dont a ra eus ur stumm krennamzerel gallek ha saoznek eus an anv latin *Claritia*, deuet eus an anv latin Clara, goude bet staget un dibenn *-ice* hag a gaver e Beatrice, Berenice, Doralice hag Alice.

## Liderezh
Dre ma'z eo deveret an anv Clarice e vez lidet da zeiz ma lider ur santez en ur stumm *orin*, d'an 11 a viz Eost deiz gouel Chiara, ma lider Chiara d'Assisi.

## Tud

### XVvet-XVIvet kantved
*Clarice Orsini (Roma war-dro 1453 – Firenze, 1487), pried da Lorenzo il Magnifico.
*Clarice de' Medici (Firenze, 1493 – Firenze, 1528), priñsez 

### XVIIvet-XXvet kantved
*Clarice Benini (1905-1976), echedourez italian.
*Clarice Lispector (1920-1977), skrivagnerez ha livourez vrazilian a orin ukrainat, 
*Clarice Tartufari, skrivagnerez italian.

## En arzoù
Clarice zo ivez:
*ur vaouez er c'hoarigan *[[La pietra del paragone]]*, gant Gioachino Rossini.
*ur vaouez er commedia *[[Il servitore di due padroni]]*, gant Carlo Goldoni.

*Clarice Starling e romantoù Thomas Harris, hag er filmoù diwarne, *[[The Silence of the Lambs]]* hag *[[Hannibal]]*.

## Notennoù
Saint-Laurent-de-Condel

**Saint-Laurent-de-Condel** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 

## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas pemp den nann soudard e Saint-Laurent abalamour d'ar brezel e mizioù Even, Gouere hag Eost e-pad Emgann Normandi, tri anezhe a voe lazhet gant ar bombezadegoù hag unan all gant tennoù kanol.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Saint Laurent*,  kantved.
* Kastell *Saint Hubert*,  kantved 
* Maner Arzhur,  kantved 
* Koad Cinglais

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Cintheaux

**Cintheaux** a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* Eil brezel-bed: lazhet e voe triwec'h den nann-soudard e Cintheaux d'an 18 a viz Gouere 1944 gant ur vombezadeg e-pad Aloubadeg Normandi.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Jermen*,  kantved.
### Bered ar C'hommonwealth : ''Bretteville-sur-Laize Canadian War Cemetery''

Ur vered eus an Eil brezel-bed eo gant tro 2 958 bez. An darn vrasañ eus ar soudarded douaret enni a oa en 2 Korf Kanadian; mervel a rejont e-pad stourmoù diwezhañ Emgann Normandi e 1944.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh
## Gevelliñ
## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù