open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gwengelouriezh lec'hlennat

Ar **wengelouriezh lec'hlennat**, pe ar **vitologiezh norsek**, a zo skourr anavetañ ar wengelouriezh c'herman. Hiziv eo dalc'het ar menozh e oa damhañvel rummad doueed an daou sevenadur daoust ma emdreas anvioù ha gwengeloù a bep tiriad bep ma tremene an amzer. 

Ne veze ket gwelet ar gwengeloù evel ar Bibl er gristeniezh, ne veze ket heuliet evel un doazhadur. Alato e oa bet savet ur seurt relijion norzhek gant pobl ar c'houlz-se, gant lidoù reizhet gant belegezed anvet *vǫlur*. Ne ouzer ket penaos e oa imlijet ar gwengeloù gant ar relijion evit gwir.

Kalzig a elfennoù dre skrid a chom diwarnañ betek hiziv. Ar roudoù anatañ lezet gant ar c'hermanek a zo ar vein runel. Met an titouroù resis a-zivout ar pobloù-se e oa bet skrivet gant ar romaned ha diwezhatoc'h gant ar c'hristened. Na a-orin na neptu eo ar c'heloù-mañ, disteraet e oa relijion an enebour ganto evit lezennekat o obererezhioù. 

Meur a wengel a vez anvet *[[saga]]*. Hag ul lodenn vras anezhe a c'hall bet kavet en Eddaoù (an Edda e komz-plaen, hag an Edda e gwerzennoù)

En 'Edda e komz-plaen' ha *[[Saga an Ynglingar]]* skrivet gant Snorri Sturluson e vez adkavet barzhonegoù eus an  'Edda e gwerzennoù'. Snorri a savas ur c'heneliezh hag ur fin eus an amzerioù gant ar varzhoneg *[[Voluspa]]* ('Kan ar vǫlur'). Hervez lod eus ar ouizieged e voe adkemeret gant Snorri ar mennozhioù-se diwar an daou levr kristen: *Genesis* hag *Apocalypsis Ioannis*. *[[Ragnarok]]* eo an anv implijet evit taolennañ fin an amzer.

Er wengelouriezh lec'hlennat e aozet an hollved hervez ur wezenn ramzel, ar wezenn-ved, anvet *[[Yggdrasil]]*, lies a ved a zo ennañ, en o-zouez e astenn *[[Midgard]]* (bed ar Mibien-den), *[[Asgard]]* (bed an Aesed), pe *[[Muspelheim]]* ivez (bed an tan), ha c'hwec'h bed all.
Kentnorseg

**Kentnorseg** (pe **Norseg Kozh**) a oa ur yezh Indezeuropek komzet e Lec'hlenn evel ur rannyezh tost eus ar c'hentgermaneg e-pad ar c'hantvedoù kentañ goude JK. Hennezh eo ar prantad abretañ eus ur yezh c'hermanek a zevero diouti war-lerc'h ar yezhoù skandinavek ha skritur ar Futhark. War-dro ar bloavezhioù 800 e emdroas da grouiñ rannyezhoù an norseg ha da-heul e oa diazez yezhoù arnevez Lec'hlenn (islandeg, norvegeg, daneg ha svedeg eo ar re bouezusañ).
Taylor

**Taylor** zo un anv-tiegezh saoznek par d'an anv brezhonek Kemener.

## Stummoù all
Taylors, Taylor's

## Tud vrudet
### Anv-tiegezh
* Elizabeth Taylor eo anv meur a zen, hag en o zouez :
** Liz Taylor (1932-2011), aktourez stadunanat ha saoz
#### 
* Brook Taylor (1685-1731), matematikour 
* Jane Taylor (1783–1824), barzhez 
* Elizabeth Taylor (1912-1975), skrivagnerez
* Trevor Taylor (1936-2010), blenier redadegoù kirri
#### 
* Charles Taylor (g. e 1948), bet prezidant ar vro, kondaonet evit torfedoù brezel ha torfedoù a-enep an denelezh 
#### 
* Zachary Taylor (1784-1850), 12vet prezidant ar vro
* Frederick Winslow Taylor (1856-1915), ijinour 
* Major Taylor (1878-1932), marc'hhouarner
* Matthew W. Taylor (g. e 1966), aktour
### Anv-bihan
Un anv-bihan eo deuet da vezañ er Stadoù-Unanet, da skouer :
* Taylor Lautner (g. e 1992), aktour
* Taylor Swift (g. e 1989), aktourez ha kanerez-sonaozerez

## A bep seurt
* heuliad Taylor ha teorem Taylor e matematikoù
* an dailoregezh, pe management skiantel
Midgard

**Midgard** (norseg *Miðgarðr*; "Gorzh ar c'hreiz") eo bed an dud er wengeloniezh norzhek, da lavaret eo an Douar. Ar bed-mañ zo e-touesk bedoù all eus Yggdrasil, gwez an hollved.
Mario Draghi

**Mario Draghi** (Roma, 3 a viz Gwengolo 1947) zo un armerzhour hag ur politiker italian hag a zo bet kentañ ministr Italia etre an  hag an .
Māoried

**Māori** eo anv ur bobl a zo staliet e Zeland-Nevez. Ar maorieg, pe *te reo Māori*, eo o yezh. Dont a rejont di etre 1320 ha 1350 o tont eus Polinezia ar Reter. Dre ar c'hantvedoù a tiorrojont ur sevenadur dibar, disheñvel diouzh re ar pobloù polinezian all gant e vojennoù, e artizanerezh hag e arvestoù. Europeiz en em stailhjont er vro adalek ar .

Hervez niveradeg 2018 ez eus 775 836 Māori er vro, da lavaret eo 16,5 % eus ar boblañs.

## Anzavadur ar sevenadur māori
Embannet he deus kentañ ministr Zeland-Nevez d'ar 4 a viz C'hwevrer 2021 e vo hiviziken un devezh-gouel dilabour ouzhpenn er vro, anvet Matariki, diwar anv maoriek steredeg ar Yar hag he foñsined a weler en oabl d'ar poent-se eus ar bloaz du-hont hag a verk ar bloaz nevez evit ar Vāoried.
Saint-Donatien

**Saint-Donatien**

* karter e Naoned
* *Cathédrale Saint-Donatien*, anv gallek iliz-veur Brugge

## Liammoù diabarzh
* Santo Donato
Santo Donato

**Santo Donato** zo anv meur a sant katolik.

## Sent

* Sant Donat d'Arezzo, sant italian ha patron 
** Acerno e proviñs Salerno en Campania
** Arezzo en Toskana
** Biccari e proviñs Foggia e Puglia
** Bomba e proviñs Chieti en Abruzzo
** Carbone e proviñs Potenza en Basilicata
** Castel del Monte e proviñs L'Aquila en Abruzzo
** Castiglione Messer Raimondo e proviñs Teramo en Abruzzo
** Celenza sul Trigno e proviñs Chieti en Abruzzo
** Cercepiccola e proviñs Campobasso en Molise
** Chianni e proviñs Pisa, en Toskana
** Contursi Terme e proviñs Salerno en Campania,
** Fossacesia e proviñs Chieti en Abruzzo
** Guardiagrele e proviñs Chieti en Abruzzo
** Mondovi e proviñs Coni e Piemonte
** Montefano e proviñs Macerata er Marche
** Pignerol e proviñs Torino e Piemonte
** Ripacandida e proviñs Potenza e Basilicata
** Soveria Simeri e proviñs Catanzaro en Calabria
** Val della Torre e proviñs Torino e Piemonte
* San Donato de Ripacandida, patron 
** Auletta e proviñs Salerno en Campania.
* San Donato, patron :
** Cividale del Friuli, e proviñs Udine
** Demonte, e proviñs Coni e Piemonte
** Pralormo, e proviñs Torino, e Piemonte
** Robilante, e proviñs Coni, e Piemonte.

## Lec'hioù
* *Colle San Donato*
** e kumun Fara Filiorum Petri e proviñs Chieti en Abruzzo
** e kumun Pescara e proviñs Pescara en Abruzzo
* Piane san Donato, e kumun Corropoli e proviñs Teramo en Abruzzo
* *San Donato*,
** e kumun Abbiategrasso e proviñs Milano en Lombardia
** e kumun Calenzano e proviñs Firenze en Toskana
** e kumun Carinola e proviñs Caserta en Campania
** e kumun Cittadella e proviñs Padova en Venezia
** e kumun Lamon e proviñs Belluno en Venezia
** San Donato, e kumun Orbetello, proviñs Grosseto, en Toskana
** e kumun Passignano sul Trasimeno e proviñs Perugia en Ombria
** e kumun Pratovecchio e proviñs Arezzo en Toskana
** e kumun Sestino e proviñs Arezzo en Toskana
** e kumun Tagliacozzo e proviñs L'Aquila en Abruzzo
* *San Donato in Collina*, e kumun Rignano sull'Arno e proviñs Firenze en Toskana
* San Donato di Lecce, kumun e proviñs Lecce e rannvro Puglia
* San Donato Milanese, kêr e proviñs Milano en Lombardia
* San Donato di Ninea, kumun e proviñs Cosenza e Calabria
* San Donato in Poggio, e kumun Tavarnelle Val di Pesa e proviñs Firenze 
* San Donato Val di Comino, kumun eus proviñs Frosinone e Lazzio.
Hag ivez:
* San Donà di Piave.
Étienne Marcel (skrivagnerez)

**Anna-Henriette-Caroline Thuez-Malimuska** (Le Bignon, 7 a viz Gwengolo 1832 – 1915) a oa ur skrivagnerez hag un droourez c'hall.
*Étienne Marcel* ha *Madame Étienne Marcel* e oa he anvioù-pluenn.

## Oberennoù
* 1846 : *1ère cracovienne - La Résurrection de la Pologne, chant français* ; *2ème cracovienne - Marseillaise des Cracoviens, chant slave et européen*
* 1866 : *Le Point d’honneur* ; *Histoire d’une corbeille de noces*
* 1867 : *Les Tuteurs d’Odette, ou la Famille et le monde* ; *Pile ou face* ; *Les Trois vœux*
* 1868 : *Un monsieur, ou la Campagne et la ville / Un secret merveilleux* ; *La Ballade du lac*
* 1869 : *Un noble cœur, suivi de : Colombe* ; *Juliette* ; *Souvenirs d’une jeune fille* ; *Un conte de fées*
* 1870 : *Laquelle ?* ; *Le Nid d’hirondelles / Lucien* ; *Comment viennent les rides*
* 1873 : *Les Héros d’Israël* ; *L’Héritière*
* 1875 : *Petite sœur* : *Irène* ; *Foi et patrie / Sous les lilas*
* 1876 : *Triomphes de femmes* (*Violette*, *La fille de mon ennemi*, *L'orage*)
* 1877 : *Deux Destinées* ; *Pour la patrie* ; *Le Chemin du bonheur* ; *Le Petit Pâtre* ; *Jeanne d’Aurelles*
* 1879 : *L’Hetman Maxime* ; *Le chef-d’œuvre d’un condamné*
* 1880 : *Les Aventures d’André / En Hollande* ; *L’héritage de Madame Hervette*
* 1881 : *Un chercheur d’or* (*Tempérance*, *La Soupe aux huîtres*) ; *La Famille du baronnet*
* 1882 : *Le vol de colombes* ; *Un soulèvement populaire au moyen âge. Page et perroquet* ; *Un monarque au violon*
* 1883 : *Dymitr le cosaque* ; *L’Argent et l’honneur* ; *Grand’mère*
* 1884 : *Un chercheur d’or / L’or* ; *Armelle* ; *Le Saint de neige*
* 1885 : *La Température, mœurs américaines* ; *La Soupe aux huîtres* ; *Pauvre Jean-Marie / Mon vieux professeur* ; *Un isolé*
* 1886 : *Elle et moi / La vengeance d’une reine*
* 1888 : *L’Argentier du Roi…*
* 1891 : *Le Petit pied de la reine Edwige, légende polonaise* ; *Monsieur le maréchal, scènes de l’Ukraine*
* 1892 : *Une amitié d’enfance*
* 1894 : *Le Berceau*
* 1896 : *La Fortune de Dambro*
* 1901 : *Avec et sans dot* ; *Renée* ; *Le Serment d’Yvonne* ; *Les Surprises de Tom*
;Er c'hazetennoù
* 1866 : *Le sort de Marie*, *[[L'Ouvrier|l'Ouvrier]]* niv. 246-253.
;Troet e brezhoneg
*1869 : *Mari*, troet gant Y. M. G. diwar *Violette*, embannet er gelaouenn Feiz ha Breiz e 1869.

## Troidigezhioù
* 1868 : Miss Ann Thackeray, *Le Roman d'Elizabeth / Grace Darling / Les régates universitaires*
* 1879 : Fernand Caballero, *La Future du baron Jean / La Comtesse d’Alcira*
* 1882 : Miss Thackeray, *Sur la falaise*

## Levrlennadur
*  Constans, Ellen. *Ouvrières des Lettres*. Limoges : Presses Universitaires de Limoges et du Limousin, 2007 

## Liammoù diavaez
*  ''Bibliothèque nationale de France''

## Notennoù
Zhou

[thumb|an anv-tiegezh Zhou e [sinaeg]]
**Zhou** eo skrivadur e pinyin meur a arouezenn sinaek, en o zouez 周 hag a zo an 10vet anv-tiegezh a gaver ar stankañ e Sina. **Chou** a vez skrivet gant an hentenn Wades-Giles, e Taiwan da skouer, ha **Tcheou** gant an hentenn c'hallek EFEO. 

## Stummoù all
* Jou e koreaneg
* Chou a Châou e vietnameg
* Chow e Hong-Kong
* Chao e Makao

## Anv-tiegezh
E proviñs Hunan eo e vez kavet ar muiañ. Dont a ra eus anv an tierniezh Zhou (1046-256 a-raok JK).

### Tud
* Zhou Weiqi, (g. e 1986), mestrc'hoarier echedoù
* Zhou Enlai (1898-1976), emsaver komunour, kentañ ministr Republik Pobl Sina
* Zhou Jianchao (g. e 1988), mestrc'hoarier echedoù
* Zhou Chuchu (g. e 1986), aktourez sinema ha skinwel 
* Raymond Chow (1927-2018), produer filmoù ha kinniger skinwel eus Hong-Kong
* Jay Zhou (g. e 1979), kaner ha soner taiwanat

## Melestradurezh
* *Zhou* (州) zo ur rann velestradurel sinaat kozh. Kavet e vez ar ger e meur a anv-lec'h evel proviñs Guizhou, kêrioù Guangzhou, Fuzhou, Hangzhou, Zhengzhou, Lanzhou, Suzhou, Wenzhou...

* *Zhou* a c'hall bezañ ivez ur gêr-prefeti, rann velestradurel gozh ur broviñs sinaat (*sheng*).

## A bep seurt
* *zhōu* zo ur seurt kondji, yod riz eus Sina
1931 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:1930 e Breizh - **1931 e Breizh** - 1932 e Breizh

## Darvoudoù
*Kerzu : e dilennadeg ar guzulierien gantonioù ez a ar broadelour Emmanuel Chevillotte war ar renk e kanton Lokournan. Tapout a ra 20% eus ar mouezhioù.
*26 ha 27 Kerzu : e Sant-Maloù kentañ kendalc'h al Ligue Fédéraliste de Bretagne, ur gostezenn bolitikel deuet diwar rannadur Strollad Emrenerien Vreiz, er miz a-raok.

## Levrioù
**[[Grand dictionnaire français-breton]]* gant Frañsez Vallée

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1931|Ganedigezhioù 1931]]
*Madalen an Amour
*Pierre Bernard
*Glenmor
*Gwen Jégou
*Fañch Morvannou
*Mona Ozouf
*André Pochon
*Michel Raoult
*Éric Tabarly

## [[:Rummad:Marvioù 1931|Marvioù 1931]]
*Ernest de Chamaillard
*Gabriel Guist'hau
*Yann-Vari Gwilhoù (Ar Mignon)
*Louis Harel de la Noë
*Émile Jourdan
*Joseph Le Brix
*Joseph Alexandre Ruellan

__NOTOC__
Erik Haraldsson

**Erik Haraldsson** (norseg: *Eiríkr Haraldsson*, norvegeg: Eirik Haraldsson; c. 885 – 954), lesanvet *Eirik Blodøks*, a oa roue e Norvegia en . Soñjal a reer e voe roue Norvegia e-pad ur pennadig, ha roue Northumbria dre ziv wech war-dro 947-948 ha war-dro 952-954.

Bez' e oa mab henañ Harald Iañ Hårfagre, roue kentañ Norvegia. E 920 e voe renet gant Erik ur bagad Vikinged a dagas hanternoz Rusia. Diwezhatoc'h, e Danmark, e voe pedet gant ar roue Gorm an Henañ da gemer perzh en ur banvez ma reas anaoudegezh gant merc'h Gorm, Gunnhild. Antronoz e timezas ganti. Gunnhild he doa brud da vezañ ur sorserez ha ganti galloudoù hud. 

E 931 e varvas e dad Harald I. Tabut a voe neuze etre mibien ar roue. Kontañ a reer e tibennas Erik an darn vrasañ eus e driwec'h breur, nemet Haakon a gavas repu e Bro-Saoz. Marteze e teu e lesanv *Blodøks* ("bouc'hal wadek") eus ar muntroù-se.

Erik ha Gunnhild o doe meur a vugel : 
* Gamle Eriksson
* Guttorm Eriksson
* Harald Gråfell
* Ragnfrød Eriksson
* Ragnhild Eriksdotter
* Erling Eriksson
* Gudrød Eriksson
* Sigurd Sleva (Eriksson)

E 934 e tistroas e vreur Haakon eus Bro-Saoz ha, gant skoazell noblañsed eus ar vro, e skarzhas Erik eus ar galloud. Goude klask adpignat war an tron, Erik a yeas kuit d'an inizi Orc'h ha goude-se da Northumbria. Eno e varvas, hervez a gonter, en un emgann e-kichen Stainmore.
Constantine III (Bro-Skos)

**Constantine III**, pe 	**Causantín mac Cuiléin**	Còiseam mac Chailein	a oa roue Bro-Skos eus 995 betek 997.
Constantinus III

**Flavius Claudius Constantinus**, anavezet ivez evel **Constantinus III** (marvet un tamm goude an 18 a viz Gwengolo 411), a oa ur jeneral roman hag en em savas a-enep an impalaer Flavius Honorius, hag a embannas bezañ impalaer roman ar C'hornôg  en Enez Vreizh er bloaz 407.

## Istor

En 406 en em savas proviñsoù Enez Vreizh. Ar gwarnizonoù  ne vezent ket paeet ken ha divizet o devoa dilenn o renerien. Da gentañ e voe dibabet Marcus ha Gratianus,  met ne blijas nag an eil nag egile d'ar soudarded goude ur pennad ha lazhet e voent. Dre m'o devoa aon rak an aloubadegoù german ha ma klaskent un tamm surentez en ur ur bed a seblante kouezhañ  buan en e boull e klaskas lejionoù Breizh dibab ur jeneral kreñv hag ampart : kemer a rejont un den hag a oa anvet evel an impalaer brudet e deroù ar IVvet kantved, Constantinus Veur, en devoa kemeret ar galloud goude emsevel e Breizh.
   
Constantinus a oa ur soudard ordinal, a greder, met ne oa ket dizampart, ha ne chomas ket da yariñ. Buan e treuzas Mor Breizh e Bononia (Boulogne) ha, hervez a gred an istorourien, e tastumas an holl soudarded a chome en Breizh, ma ne chomas ken stourmerien a gentañ linenn en Breizh ken. Mont a reas neuze da chom e Galia ha gantañ e holl soudarded prest da vont da vrezeliñ ouzh ar pobloù german o devoa treuzet ar Roen er goañvezh a-raok.
E Galia e savas al lejionoù roman a-du gantañ, ha kemend-all a reas re Hispania.

Constantinus a c'hounezas meur a emgann a-enep lejionoù an impalaer Flavius Honorius. Honorius a rannas ar galloud gantañ en 409.

Kenimpalaer e voe adal 409 betek e varv, pa voe tapet ha lazhet e 411.
Hedvig Catharina De la Gardie

**Hedvig Catharina De la Gardie**, bet ganet *Hedvig Catharina Lillie* (20 a viz Gwengolo 1695 – 13 a viz Here 1745) a oa ur gontez svedat hag a voe oberiant e politikerezh he bro, dre ar stollad Hattarna, harpet gant Bro-C'hall.

Pried Magnus Julius De la Gardie e oa, ha bugale o doe :
* ar gontez Eva Ekeblad (1724–1786) ;
* ar gontez Hedvig Catharina von Fersen (1732-1800), a oa mamm da Hans Axel von Fersen, Sophie von Fersen, ha Hedvig Eleonora von Fersen, kontez Klinckowström.
Einar Benediktsson

**Einar Benediktsson** (Elliethavatn,  – Herdísarvík, ) a oa ur barzh hag un alvokad islandat.
Klask a rae difenn danvezioù naturel ar vro, evel an tredan graet diwar nerzh al lammoù-dour. Dre e varzhonegoù e klaskas kas mennozh an dizalc'hted vroadel war-raok. Oberiant e voe er gostezenn *Landvarnarflokkurinngrande* ha sevel ha ren a reas ar gazetenn bemdeziek islandek kentañ, Dagskrá - Reykjavík.

Treiñ a reas barzhonegoù saoznek ivez, koulz ha *Peer Gynt*, ur pezh-c'hoari gant an Norvegiad Henrik Ibsen.

Bevañ a reas e-pad pell e Höfði, un ti e hanternoz Reykjavík, ma c'hoarvezas e 1986 Kuzuliadeg Reykjavík a lakaas fin d'ar Brezel Yen.

Douaret e voe Einar Benediktsson e Þingvellir, kêr-benn gozh Island.

## Oberennoù pennañ
* *Sögur og kvæði* ("Istorioù ha barzhonegoù", 1897)
* *Pétur Gautur* (1901) (troidigezh *Peer Gynt* Henrik Ibsen)
* *Hafblik* ("Pask", barzhoneg, 1906)
* *Hrannir* ("Boued", barzhoneg, 1913)
* *Vogar* ("Beajour", barzhoneg, 1921)
* *Hvammar* ("Bleiner", barzhoneg, 1930)
## Notennoù
Magnus Julius De la Gardie

**Magnus Julius De la Gardie** (1668-1741) a oa ur jeneral ha politiker svedat, e penn ar strollad politikel Hattarna.

## E vuhez
Ganet e oa d'ar 14 a viz Ebrel 1668 e Stockholm. Mab e oa da Axel Julius De la Gardie,

Mont a reas da soudard d'an arme c'hall da gentañ hag ober a reas brezel Hêrezh Spagn. Goude emgann Malplaquet e 1709, e voe anvet da goronal, ha lakaet e penn rejimant Dalarna, ha gantañ e kemeras perzh en emgann Gadebusch en 1712. Goude an trec'h e voe anvet da vajor jeneral, hag en  1717 da letanant jeneral.

Goude marv reuzus ar roue Karl XII en 1718, e teuas Magnus Julius De la Gardie da vezañ ezel eus Kuzul Sveden. Neuze e c'houlennas ouzh an tisavour Joseph Gabriel Destain sevel dezhañ  Palez Tullgarn. En 1719 e voe anvet da brezidant ar c'h- Kommerskollegium, hag e 1727 e voe anvet da varichal.

Mignon e oa Magnus Julius De la Gardie d'ar rouantelezh c'hall. Er Riksdag e 1734, e kinnigas tostaat ouzh Bro-C'hall. Diwar skouer ar gizioù gall ec'h aozas saloñsoù politikel, un dra nevez er vro e deroù an XVIIIvet kantved. Krediñ a c'haller e voe savet ar gostezenn *Hattarna* en unan eus ar saloñsoù-se.

## Eured ha bugale
Dimezet e oa da Hedvig Catharina Lillie (1695-1745) ha bugale o doe:
* Eva Ekeblad, skiantourez
* Hedvig Catharina De la Gardie, anvet evel he mamm, dimezet d'ar c'hont von Fersen.

## E varv
Mervel a reas e Stockholm e 1741.
E verc'h Hedvig Catharina De la Gardie, anvet evel he mamm, a gasas war-raok mennozhioù ar gostezenn Hattarna.
Hedvig Catharina von Fersen

**Hedvig Catharina De La Gardie**,  pe **von Fersen** (1732-1800), a oa ur gontez svedat.

## He buhez
Ganet e oa e Stockholm d'an  20 a viz Mae 1732. Merc'h e oa d'ar c'hont Magnus Julius De la Gardie, jeneral ha politiker, ezel eus kuzul ar rouantelezh  (*riksråd*) ha d'e bried Hedvig Catharina Lillie. C'hoar e oa d'ar skiantourez Eva Ekeblad.

Dimezet e oa da Fredrik Axel von Fersen

## Bugale
Mamm e oa da :
* Hans Axel von Fersen, kannad e Bro-C'hall, brudet e zarempred gant ar rouanez c'hall
* Sophie von Fersen, 
* Hedvig Eleonora von Fersen, kontez Klinckowström.
Méheut

**Méheut**, pe **Méheust**, zo un anv-tiegezh eus Breizh. Ur mammanv e vije, eus stumm kozh Matilda.

## Tud
* Bertrand Méheut (g. e 1951), bet prezidant ar strollad Canal +
* François Méheut (1905-1981), livour, kizeller, aet priz Roma gantañ
* Mathurin Méheut (1882-1958), livour, kizeller, kinklour, priour hag engraver
Amee

**Trần Huyền My** pe **Amee** evel anv-leurenn (ganet d'an 23 a viz Meurzh 2000 e Ha Noi), zo ur ganerez viêtnamat. Kroget he deus ur remzad kanerez e 2018, brud he deus bet er rouadedoù sokial da gentañ, selaouet e vez gant ar yaouankizoù dreist-holl. Fellout a ra dezhi meskañ an hengoun hag ar sonioù modern evit kas ar sonerezh viêtnamat d'an tuioù a-vremañ. A V-pop a vez graet eus ar sonerezh-se. 

## Pladennoù
* dreAMEE (2020)

## Liammoù diavaez
* Amee war YouTube
August Wilhelm

**August Wilhelm** zo un anv-bihan alamanek kevrennek. 

*August Wilhelm (Braunschweig-Wolfenbüttel) (1662–1731), Dug Braunschweig-Lüneburg ha Fürst Braunschweig-Wolfenbüttel,
*August Wilhelm (Braunschweig-Wolfenbüttel-Bevern) (1715–1781), Dug Braunschweig-Wolfenbüttel-Bevern ha jeneral prusian,
*August Wilhelm von Preußen (1722–1758), priñs prusian ha jeneral,
*August Wilhelm von Preußen (1887–1949), priñs prusian, ha SA-Obergruppenführer.

## Pennadoù kar
* August
* Wilhelm
Ar Fur

**Ar Fur** eo lesanv meur a zen istorel, hag un anv-tiegezh brezhonek ivez. Gallekaet eo bet e *Le Fur* gant marilh ar boblañs Bro-C'hall.

## Stummoù all
* Furig

## Anvioù-tiegezh kevatal er yezhoù all
* Lesage ha Le Sage e galleg
* Wise e saozneg

## Istor
* sant Gweltaz (war-dro 500 – 570), lesanvet Gweltaz ar Fur, manac'h brezhon
* Leon VI ar Fur (866-912), impalaer Bizantion 
* Oleg ar Fur (marv e 912), priñs vareg Rous Kiev
* Iaroslav ar Fur pe Iaroslav  (978-1054), Priñs Meur Kiev ha Priñs Novgorod
* Sancho VI ar Fur (1133? - 1194), roue Pamplona ha roue Navarra
* Yan (1190-1267), rejant kontelezh Bourgogn
* Alfonso X Kastilha (1221-1284), roue Kastilha ha Leon
* Charlez V (1338-1380), lesanvet Charlez ar Fur, roue Bro-C'hall
* Yann Iañ Alençon (1385-1415), kont ha dug Alençon, 
* Yann V (1389-1442), lesanvet Yann ar Fur, dug Breizh
* Dionisius ar Fur (war-dro 1440 - 1502 pe 1520), livour rusian
* Frederig III Saks (1463-1525), dug Saks

## Tud a-vremañ
### 
* Matilin Furig, anv gwir Matilin an Dall, talabarder
* René Le Fur (1872-1933), surjian hag emsaver
* Marc Le Fur (pe Mark ar Fur), politikour
* Gweltaz ar Fur (g. e 1950), kaner

### 
* Marie-Amélie Le Fur (g. e 1988), atletourez handisport
* Didier Le Fur, istorour
Documenti umani

***Documenti umani*** zo un dastumad kontadennoù italianek gant Federico De Roberto, embannet e 1888.

## An danevelloù
War-lerc'h ar rakskrid (*Prefazione*) setu anvioù pevarzek danevell al levr.
* *Documenti umani*
* *Il passato*
* *Una dichiarazione*
* *Il memoriale del marito*
* *Il ritratto del maestro Albani*
* *Studio di donna*
* *Il sacramento della penitenza*
* *Un caso imprevisto*
* *Donato del Piano*
* *La morta*
* *Le due facce della medaglia*
* *Una voce*
* *Epilogo*
* *L'orgoglio e la pietà*
Hattarna

** Hattarna**, an *Togoù*,  a oa ur gostezenn bolitikel e Sveden, oberiant e Marevezh ar Frankiz (1719–1772). Dont a ra an anv eus an tog tric'hornek a veze douget gant an ofiserien hag an dud uhel. Enebet e oant ouzh ar gostezenn Mössorna, ar *Bonedoù*, ret kompren ar *bonedoù-noz*, un anv roet gant an *Togoù* d'ober goap outo. Er galloud e voe an Togoù  adal  1738 betek 1765, a-du e oant gant politikerezh Bro-C'hall hag enebet ouzh Rusia. Ganto e voe graet daou vrezel drastus evit ar vro.
Auguste zu Mecklenburg

**Auguste zu Mecklenburg** ( 1674 -  1756) a oa ur briñsez alaman.

Merc'h e oa da Gustav Adolf von Mecklenburg-Güstrow.
C'hoar e oa d'ar rouanez Louise Danmark

Medalennet e voe gant he niz Christian IV Danmark,  roue Danmark.
Augusta Danmark

**Augusta Danmark**, pe **Augusta af Danmark og Norge** (e daneg), pe **Augusta von Dänemark** (1580–1639), a oa ur briñsez danat, dugez Schleswig-Holstein-Gottorf.

Ganet e oa d'an 8 a viz Ebrel 1580 e kastell Kolding, e Danmark. Trede merc'h rouaned Danmark e oa. He zad Frederik II (1534-1588) a oa dimezet da Sophie von Mecklenburg-Güstrow.

## Eured ha bugale
Dimezet e voe Augusta Danmark da Johann Adolf von Schleswig-Holstein-Gottorf e 1596, da 16 vloaz. Eizh bugel o doe: 
* Frederik III ( 1597- 1659), dug Schleswig-Holstein-Gottorf
* Elisabeth Sofie ( 1599;  1627); 
** dimezet d'an dug August von Sachsen-Lauenburg
* Adolf ( 1600- 1631)
* Dorothea Auguste ( 1602-1682); 
** dimezet d'an dug Joachim Ernst von Schleswig-Holstein-Plön (1595–1671)
* Hedwig (1603- 1657); 
** dimezet da August von Sulzbach
* Anna (* 19. Dezember 1604; † 20. März 1623)
* Johann (* 18. März 1606; † 21. Februar 1655)
* Christian (* 1añ a viz Kerzu 1609)
Jack Sheppard

**Jack Sheppard** (1702-1724) a oa ul laer saoz e Londrez e deroù an .

En miz C'hwevrer 1724 e voe tapet gant Jonathan Wild. Bac'het e voe al laer ha dont a reas a-benn da dec'hel. Teir gwech c'hoazh e voe tapet, ha bep tro e tec'has, ma veze meulet ha brudet e-touez ar re baour. 

En dro diwezhañ avat e voe barnet ha krouget e Tyburn, goude daou vloavezh a dorfedoù.
August Wilhelm (Braunschweig-Wolfenbüttel)

**August Wilhelm** (1662-1731) a oa dug Braunschweig ha Lüneburg, hag adal 1714 priñs Braunschweig-Wolfenbüttel.
Emgann Zamora

**Emgann Zamora**, anvet ivez **emgann Villagodio** en spagnoleg, zo un emgann e-kerzh Brezel dieubidigezh Spagn d'ar 6 a viz Genver 1809 e Zamora, en Spagn, etre un arme c'hall renet gant ar jeneral Pierre Maupetit hag ur bagad soudarded eus Galiza dindan Agustín Manso. Trec'h e voe ar C'hallaoued.

Tra m'edo arme Napoleone Buonaparte war-lerc'h ar Saozon e hanternoz Spagn abaoe dibenn 1808, e chomas sac'het marc'hegerien ar jeneral Maupetit dirak kêr Zamora, pa oa bet serret ar perzhier gant ar bobl. Soudarded all a zeuas da harpañ a-benn an 10 a viz Genver ha neuze e voe kemeret kêr gant ar Gall Maupetit.
Emgann Sahagún (1808)

**Emgann Sahagún** a c'hoarvezas e 1808 etre armeoù Bro-C'hall ha Bro-Saoz, e-kerzh Brezel dieubidigezh Spagn. Trec'h e voe ur rejimant dragoned saoz war daou rejimant gall.

E dibenn ar bloaz 1808 edo John Moore e penn an arme saoz kaset da walarn Spagn da skoazellañ ar Spagnoled en o stourm ouzh an alouberien c'hall. Un arme c'hall niverus (ar *[[Grande Armée]]*) a oa bet kaset di gant an impalaer gall Napoleon Iañ en sell da gadarnaat krog ar C'hallaoued a oa bet gwallgaset abaoe un toullad mizioù. Pa oa an arme c'hall o paouez kemer Madrid, d'ar 4 a viz Kerzu, e oa diaesaet kalz saviad an arme saoz.

Moore, a oa e benngarter e Mayorga, a soñje e oa poent d'e soudarded tostaat ouzh an aod pa wele penaos e troe an traoù. Gouzout a rae e oa soudarded ar marichal gall Jean-de-Dieu Soult o kampiñ tost d'ar stêr Carrión.
Roll an emglevioù etrebroadel etre an daou vrezel-bed

## A
* Emglev alaman-hag-estoniat
* Emglev alaman-ha-latviat
* Emglev alaman-ha-lituaniat
* Emglev alaman-ha-poloniat
* Emglev alaman-ha-soviedel

## B
* Emglev Berlin (1926)
* Emglev Bled (1938)
* Feur-emglev Briand-Kellogg

## K
* Emglev enep-Komintern

## D
* Emglev dir

## G
* Emglev gall-alaman (1938)
* Emglev gall-hag-italian (1935)
* Emglev gall-ha-tchekoslovakiat (1924)
* Emglev kenskoazell gall-ha-soviedel (1935)

## H
* Emglev He-Umezu

## I
* Emglev italian-hag-etiopiat (1928)

## L
* Emglevioù Locarno
* Eil emglev-mor Londrez
* Emglev-mor Londrez

## M
* Kendivizad Montreux
* Arsav-brezel Mudanya
* Emglevioù München

## P
* Kendivizad Pariz (1919)

## R
* Feur-emglev Riga (1920)
* Feur-emglev Riga (1921)
* Emglev etre ar Rouantelezh-Unanet hag Egipt (1936)

## S
* Emglev soviedel-ha-finlandat
* Emglev soviedel-ha-poloniat
* Kuzuliadeg Stresa

## T
* Feur-emglev Tartu

## W
* Emglev-mor Washington
Ha-Tsefira

**Ha-Tsefira** (הצפירה en hebraeg) a oa ur gazetenn hebraek embannet e Varsovia etre 1862 ha 1927.

E 1862 e voe savet gant C'haim Selig Slonimski. Ar gazetenn hebraek kentañ e oa ha reiñ a rae ur plas bras d'an nevezentioù, d'ar skiantoù ha d'an teknikoù. Goude un nebeud mizioù e voe serret, abalamour da Emsavadeg polonat 1863 hag abalamour ma oa bet anvet Slonimski e penn ur c'hloerdi yuzev.

E 1874 e voe adsavet gant Slonimski e Berlin, met adalek 1875 e voe embannet e Varsovia en-dro. Tamm-ha-tamm e veze graet anv muioc'h eus politikerezh er gazetenn. E 1886 e teuas ar sizhunieg da vezañ ur gazetenn bemdeziek. Adalek 1897 e teuas da vezañ mouezh an emsav sionour.

E 1906 e paouezas da zont er-maez. Etre 1910 ha 1914 hag etre 1917 ha 1927 e voe adembannet e Varsovia, bep sizhun adarre.

En-dro da Ha-Tsfira e voe krouet kazetennoù hebraek all, evel Ha-Shiloah. E-barzh Ha-Tsefira e voe embannet skridoù gant ur bern tud anavezet en emsav evit adsevel an hebraeg, evel Isaac Leib Peretz.

## Weblinks
* Ha-Tsefira e Levraoueg Vroadel Israel
Emglev alaman-ha-poloniat

An **Emglev alaman-ha-polonat** (*Feur-emglev anargadiñ etre Alamagn ha Polonia*, alamaneg : *Deutsch-polnischer Nichtangriffspakt*, poloneg : *Polsko-niemiecki pakt o nieagresji*) a voe sinet d’ar 26 a viz Genver 1934 etre Alamagn ha Polonia. Freuzet e voe untu gant Alamagn d’an 28 a viz Ebrel pa nac’has Polonia anzav destagadenn Trepas Danzig. Torret e voe da vat d’ar 1añ a viz Gwengolo 1939 pa voe taget Polonia gant Alamagn.


Bundesarchiv Bild 183-B0527-0001-293, Warschau, Empfang Goebbels bei Marschall Pilsudski.jpg|A-gleiz da zehou: ar c'hannad alaman von Moltke ha Joseph Goebbels degemeret gant Józef Piłsudski ha Józef Beck d'ar 15 a viz Even 1934.
Yves Hervochon

**Yves Louis Adolphe Hervochon** (Roazhon, 13 a viz Mezheven 1935 – Roazhon, 27 a viz Eost 2020) a oa ul livour breizhat.
HBO

**Home Box Office** (**HBO**) zo ur roudedad chadennoù skinwel stadunanat dre goumanant perc'hennet gant WarnerMedia Studios & Networks hag ab embregerezh Home Box Office, Inc. Darn eus ar programoù zo reoù dudi, evel filmoù bet embannet er sinema, stiradoù skinwel, filmoù skinwel, diell-filmoù hag abadennoù sonerezh pe fent.

HBO eo ar servij skinwel dre goumananant koshañ e Stadoù-Unanet Amerika. Kroget e oa da skignañ d'an 8 a viz Du 1972.
Emgann Sahagún

**Emgann Sahagún** zo anv daou emgann anavezet :
* Emgann Sahagún (VIIIvet kantved) etre Aigolando hag an impalaer frank Karl Veur meneget er Codex Calixtinus.
* Emgann Sahagún (1808) etre armeoù Bro-C'hall ha Bro-Saoz, e-kerzh Brezel dieubidigezh Spagn.
Aloubadeg Gwiana c'hall

**Aloubadeg Gwiana c'hall** zo un abadenn eus istor Portugal ha Brazil, e deroù an , hag a c'hoarvezas e-kerzh Brezel dieubidigezh Spagn.
D'ar poent-se e oa repuet João, priñs rejant Portugal, da-heul aloubadeg Portugal gant an arme c'hall. Se zo kaoz e fellas dezhañ kas an dorzh d'ar gêr ha mont da aloubiñ Gwiana c'hall e 1809. Mont a reas bagadoù eus Portugal ha Brazil, gant harp ar morlu saoz, da lakaat seziz war gêr Gayenne, kê-rbenn an drevadenn c'hall.

Ar Saozon ne gasjont nemet ul lestr-brezel, *HMS Confiance*, met ampart e oa ar c'habiten James Lucas Yeo hag e vartoloded.

Chom a reas soudarded Portugal eno betek miz Du 1817, daou vloaz goude emgann Waterloo e 1815, distro ar roue Loeiz XVIII ha kendalc'h Vienna.

Daskoret e voe o zrevadenn d'ar C'hallaoued neuze.
Stephan

**Stephan** pe **Stéphan** zo un anv-tiegezh a zeu eus an anv-bihan Stefan, kavet e Breizh, Suis hag Alamagn dreist-holl.

Un anv-bihan eo ivez en alamaneg ha saozneg, ur stumm all eus Stephen.

## Tud
### 
* Rudi Stephan (1887-1915), sonaozer
* Daniel Stephan (1973-), mell-dorner

### 
* Fañch Stephan (1904-1944), barzh, emsaver, rezistant
* Yvonne Stéphan (1904-1981), politikourez 
* Jean Stephan (1912-1942), rezistant
* Guy Stéphan (1956-), melldroader, gourdoner
* Brigitte Stephan (g. e 1957), embannerez
* Julien Stéphan (g. e 1980), melldroader ha gourdoner

### 
* Édouard Stephan (1837-1923), steredoniour

### 
* Tobias Stephan (g. e 1984), c'hoarier hoke-war-skorn

## Evel anv-bihan
* Stephan Eicher (g. e 1960), kaner-sonaozer suis
* Stephan El Shaarawy (g. e 1992), melldroader italian

## Pennadoù kar
* Stefan
* Stephen
* Stéphane
Stéphane

**Stéphane** zo un anv-bihan gallek kar d'an anv Stefan. 

## Tud
### 
* Stéphane Brizé (g. e 1966), filmaozer
* Stéphane Le Diraison (g. e 1966), bageer-dre-lien
* Stéphane De Vito (g. e 1968), boudgitarour
* Stéphane Mahé (g. e 1968), melldroader
* Stéphane Guivarc'h pe Stefan Gwivarc'h (g. e 1970), melldroader 

### 
* Stéphane Mallarmé, anv-pluenn Étienne Mallarmé (1842–1898), barzh
* Stéphane Audran, anv-aktourez Colette Dacheville (1932–2018), aktourez 
* Stéphane Freiss (g. e 1960), aktour, filmaozer ha saver senario
* Stéphane Le Foll (g. e 1960), politikour 
* Stéphane Bern (g. e 1963), kazetenner, animatour skingomz ha kinniger skinwel
* Stéphane Foucart, kazetenner
* Stéphane Diagana (g. e 1969), atletour

## Pennadoù kar
* Stephan
* Étienne
* Stéphanie
Brezel etre Polonia ha Tchekoslovakia

Ar **Brezel etre Polonia ha Tchekoslovakia** a voe ur brezel berrbad adalek an 23 a viz Genver 1919 betek an 30 a viz Genver 1919 etre an Eil Republik polonat hag ar Republik tchekoslovakiat, pa oa distabil an traoù diouzhtu goude dibenn ar Brezel-bed kentañ.


Wkroczenie wojsk polskich do Cieszyna po rozejmie z Czechami.jpg
Raszka_Skoczów_pomnik_ku_czci_poległych_w_obronie_Śląska_Cieszyńskiego.png
ZebrzydowicePLmariuszjbie.jpg
Stonawa5.jpg
Pomník_v_Orlové.jpg
Zaolzie_(mapa).JPG


Legionáři_z_Itálie_odjíždějí_na_Těšínsko.jpg|Al legion tchekoslovakiat o kuitaat Italia davet an talbenn poloniat e 1919.
Legionáři_z_Francie_v_bojích_o_Těšínsko.jpg|Legionourion tchekoslovakiat deuet a Vro-C'hall betek an talbenn poloniat e 1919.
Triakl

An **triakl** (θηριακή *thēriakē* "a zeu eus al loened" en henc'hresianeg) a oa un digontamm brudet.

## Notennoù
Diougan

Un **diougan** a zo ur c'hemennad embannet gant un diouganer hag a vez sañset o kehentiñ gant un doue. Ar c'hemennadoù-mañ zo gwelet evel ul lavar doueel neuze e roont ur galloud hag un atebegezh dispar d'an diouganer hag a vez selaouet en ur feson aketus gant e ziskibled. Pep relijion he deus he diouganerien, brudet pe brudetoc'h.

Sed ul lod anezho hervez ar relijionoù:
* Henegipt : ar veleien vras, ar faraoned
* Henc'hres : ar pythiezed, ar sibillezed
* Kelted : an drouized
* Boudaegezh : Siddhartha Gautama
* Yuzevegezh : Moizez
* Kristeniezh: Jezuz Nazaret
* Islam : Mahomed

## Gwelet ivez
* Tonkadur
Natalie

**Natalie** zo un anv-bihan saoznek, alamanek ha svedek roet d'ar merc'hed.

## Er yezhoù all
* Nathalie e galleg, saozneg, svedek, nederlandeg, italianeg
* Natalia en italianeg, spagnoleg, ruseg, poloneg

## Tud
* Natalie Clifford Barney (1876-1972), skrivagnerez, barzhez ha romantourez stadunanat
* Natalie Wood (1938-1981), aktourez stadunanat
* Natalie Cole (1950-2015), kanerez-sonaozerez hag aktourez stadunanat
* Natalie Imbruglia (g. e 1975), sonerez-sonaozerez, dizkouezerez-c'hiz hag aktourez aostralian-breuzhveuriat
* Natalie Portman (g. e 1981), aktourez israelat-stadunanat
Wrong Turn (heuliad filmoù)

***Wrong Turn*** ("Kammdro faziek") zo un heuliad filmoù stadunanat slasher ha spont krouet gant Alan B. McElroy. Seizh film a ya d'ober an heuliad, c'hwec'h anezho o vezañ heuliadoù hag unan o vezañ un adsevel. Ar c'hwec'h film kentañ a ro tro da heuliañ torfedoù familhoù tuddebrerien distummet o chaseal hag o lazhañ tud e Kornôg Virginia dre doareoù skrijus kemmesk etre implij trapoù hag armoù lieseurt. Er film adsevel eus 2021 e vez heuliet torfedoù ur sektenn o vezañ feuls gant an estrañjourien a dremen war o douaroù.
## Filmoù

### Wrong Turn (2003)
* *Pennad spisoc'h: [[Wrong Turn (film, 2003)]]*

Kentañ film an heuliad. Ur strollad c'hwec'h hinienn zo chaseet gant tuddebrerien (One Eye, Saw Tooth, ha Three Finger). Chris Flynn (Desmond Harrington) zo rediet da cheñch hent goude ur gwallzarvoud kimiek war e hent. Ur gwallzarvoud a vo gantañ pa stoko ouzh un oto a oa bet trapet gant pej ar familh tuddebrerien. O klask sikour, ar strollad zo chaseet gant an tri euzhvil. E fin ar film ne chom bev nemet Chris ha Jessie Burlingame (Eliza Dushku).

### Wrong Turn 2: Dead End (2007)
* *Pennad spisoc'h: [[Wrong Turn 2: Dead End]]*

En eil film e vez gwelet muioc'h a dud eus ar familh tuddebrerien: Ma, Pa, breur ha c'hoar. Three Finger hag Old Man eo an tudennoù nemeto a zo distroet diouzh ar c'hentañ film. Ar wech-mañ e vez chaseet ur strollad kevezerien eus ar skinwel gwirion o kemer perzh en un abadenn dreistbevañ filmet.

### Wrong Turn 3: Left for Dead (2009)
* *Pennad spisoc'h: [[Wrong Turn 3: Left for Dead]]*

Wrong Turn 3: Left for Dead a heuilh istor ur strollad prizonidi ha gwarded. Three Finger a zeu a-benn da grouiñ ur gwallzarvoud d'ur bus prizonidi a dec'h. An ofiserien bolis, Nate (Tom Frederic) ha Walter (Chucky Venn) zo prizoniet ganto. O tec'hout, ar strollad a gav ur c'hamion bank gant moneiz e-leizh. Bez emañ ivez Alex Miles (Janet Montgomery), a zo bet chomet kollet er c'hoad goude ma vefe bet lazhet e holl gamaladed gant ar familh muntrerien. Three Toes (niz Three Finger) zo lazhet gant Chavez. Kavet eo penn an niz gant Three Finger, treiñ a ra da sot gant ar c'hounnar. Ar prioniad bev nemetañ a-benn neuze, Brandon, a zeu a-benn da gendrec'hiñ an ofiser polis Nate ez eo digablus. Laosket eo da vont dieub. E fin ar film Nate a zistro d'ar c'hamion evit laerezh an arc'hant a oa bet c'hoantaet gant Chavez. Brandon ar prizoniad a oa bet dieubet a lazh anezhañ gant un ten en e benn gant un arbalastr. Brandon a gemer an arc'hant evitañ met siwazh evitañ e vez gwelet un dendebrer oc'h erruout a-dreñv dezhañ hag o lazhañ anezhañ dre skeiñ gant un tamm koad houarnet. E fin ar film ne chom nemet Alex hag a zo bev.
Wrong Turn (film, 2021)

**Wrong Turn** (brudet ivez evel **Wrong Turn: The Foundation**) zo ur film spont slasher stadunanat embannet e 2021. Sevent eo bet gant Mike P. Nelson ha skrivet an istor gant Alan McElroy. Ar film a zo un adsevel kement hag ar seizhvet hini eus an heuliad filmoù Wrong Turn. An aktourien eo Charlotte Vega, Adain Bradley, Emma Dumont, Dylan McTee, Daisy Head, Bill Sage ha Matthew Modine. Produet eo bet etre meur a vro, Stadoù-Unanet Amerika, Alamagn ha Kanada. 
## Aktourien
* Charlotte Vega evit Jen
* Adain Bradley evit Darius
* Bill Sage evit Venable
* Emma Dumont evit Milla
* Dylan McTee evit Adam
* Daisy Head evit Edith
* Matthew Modine evit Scott
* Vardaan Arora evit Gary
* Adrian Favela evit Luis
* Tim de Zarn evit Nate Roades
* Rhyan Elizabeth Hanavan evit Ruthie
* Chaney Morrow evit Hobbs
* Damian Maffei evit Morgan / Deer Skull
* Mark Mench evit Standard / Wolf Skull
* David Hutchison evit Cullen / Boar Skull
* Chris Hahn evit Samuel / Elk Skull
* Valerie Jane Parker evit Corrine
* Daniel R. Hill evit Reggie
## Degemer
Ar film zo bet degemeret etre. Nick Allen eus RogerEbert.com en deus bet roet teir steredenn a-ziwar peder, o skrivañ "*McElroy and Nelson evolve Wrong Turn into a bizarre, winding odyssey, albeit with a lot more on its mind than just a cool kill.*". Burutelladennoù zo bet abalamour ma vefe bet klasket degas ur spered "araokour" d'an oberenn gant tud a liv hag heñvelreizh met o chom re mod kozh. Eus un tu tud yaouank eus kêr Millennial/Gen Z, eus un tu all tud kilstourmerien Poan zo gant ar film da vezañ sklaer a-fed petra eo kentel ar filmaozer.

Evit lod burutellerien e vo ar film diwezhañ er frañchiz dre ma z'eo bet tennet an holl diazezoù pe dost a rae kalon ar frañchiz en ur glask un adsevel modernoc'h.

## Liammoù diavaez
* Wrong Turn war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Wrong Turn (film, 2003)

**Wrong Turn** zo ur film spont ha slasher stadunanat sevenet gant Rob Schmidt ha skrivet gant Alan B. McElroy. Aktourien nes ar film eo Desmond Harrington, Eliza Dushku, Emmanuelle Chriqui, Jeremy Sisto, Kevin Zegers ha Lindy Booth. Ar film a zo bet embannet d'an 30 a viz Mae 2003. Ar c'hentañ film eo en heuliad filmoù Wrong Turn.
## Istor
Studierien binvidik, Rich Stoker ha Halley Smith, zo o krapat war ur menez en ur c'hoad e West Virginia. A-greiz-holl, pa erru Rich war veg ar menez e vez lazhet a-raok ma errufe ar vaouez. Unan bennak a grog da hejañ-dihejañ kordenn ar vaouez betek rediañ anezhi da droc'hañ ar gordenn. Kouezhañ a ra betek an douar. Gloazet don eo, ha klask a ra tec'hout, met trapet eo gant orjal dreinek ha sachet e donder ar c'hoad.

Tri devezh war-lerc'h, ur studier war ar medisinerezh, Chris Flynn, zo o vleniañ war-zu ar menezioù en Greenbrier County evit mont d'un emvod aferioù. War e hent e chom stanket ur stouf goude ur gwallzarvoud. Paouez a ra e oto en un arsav dour-tan ha goulenn a ra un hent all. Un den kozh a embann n'eo ket ur soñj vat rak dañjerus eo ar menezioù. Chris a gav un hent pri en ur sellet ouzh ur gartenn en arsav hag a ya warnañ. Stekiñ a ra gant e oto ouzh un SUV. An oto a oa bet trapet gant ur pej ha stanket eo ar strollad tud yaouank a oa o vont da gampiñ : Jessie, Carly, Scott, Evan ha Francine. Buan e teuont a-benn da gompren eo bet toullet rodoù an oto dre ur pej. Evan ha Francine a c'hortoz e-kichen an otoioù e-pad ma ya ar re all da glask sikour. An daou a zo lazhet gant un den dianav en ur vont er c'hoad. Ar re all a gav ur gabanenn kuzhet er c'hoad ha mont a reont tre da glask ur pellgomz. Saouzanet int o welet tammoù korfoù e pep lec'h en ti. Klask a reont tec'hout pa zistro perc'henned an ti. Tri dendebrer zo o vevañ eno: : Three Finger, Saw Tooth ha One Eye. Ar re-se a zeu en ti gant korf Francine, hag ar strollad tud yaouank kuzhet a wel ar c'horf o vezañ didroc'het evit bezañ keginet ha debret. 
## Aktourien
* Desmond Harrington evel Chris Flynn
* Eliza Dushku evel Jessie Burlingame
* Emmanuelle Chriqui evel Carly
* Jeremy Sisto evel Scott
* Kevin Zegers evel Evan
* Lindy Booth evel Francine
* Julian Richings evel Three Finger
* Garry Robbins evel Saw Tooth
* Ted Clark evel One Eye
* Yvonne Gaudry evel Halley Smith
* Joel Harris evel Richard "Rich" Stoker
* David Huband evel Trooper
* Wayne Robson evel Old Man
* James Downing evel Trucker
## Liammoù diavaez
* Wrong Turn war IMDb
Chastity

**Chastity** ("glanded") zo un anv-bihan saoznek, roet d'ar merc'hed e SUA.

## An anv
Brudet eo an tri anv vertuzioù  roet d'ar merc'hed: Faith, Hope, Charity. Re all zo, vertuzioù pe perzhioù,  evel **Chastity**, Felicity, Joy. Chastity ha Virginia a ra dave d'ar memes meizad, evel an anvioù diwar al liv gwenn (Bianca, Blanche ...) .

## Tud
* Chastity Brown, ganet e 1982, kanerez stadunanat.
Eliza Dushku

**Eliza Patricia Dushku**, ganet d'an 30 a viz Kerzu 1980, zo un aktourez ha produerez stadunanat. Brudet mat eo bet evit he roll a Faith er stirad skinwel moliac'h ha drama Buffy the Vampire Slayer (1998–2003) hag ar stirad spin-off Angel (2000–2003). Gwelet eo bet ivez gant roll penn ar stiradoù skinwel war Fox, unan moliac'h ha drama Tru Calling (2003–2005) hag unan skiant faltazi Dollhouse (2009–2010), lec'h ma oa produerez ivez.

Dushku zo bet o c'hoari e meur a film evel en True Lies (1994), Bye Bye Love (1995), Bring It On (2000), Jay and Silent Bob Strike Back (2001), The New Guy (2002), Wrong Turn (2003), On Broadway (2007), The Scribbler (2014), Jane Wants a Boyfriend (2015), hag Eloise (2016). Labouret he deus ivez evel roll mouezh e c'hoarioù video ha tresadennoù-bev. 
## Filmlennadur
### Filmoù

## Liammoù diavaez
* Eliza Dushku war IMDb
ZeniMax Online Studios

**ZeniMax Online Studios LLC**, berraet e **ZeniMax** ha raloc'h e **ZOS**, zo ur sevener c'hoarioù video stadunanat, ur skourr eus ZeniMax Media. Arbennikaet eo war ar c'hoarioù C'hoari video enlinenn bras-niver (MMO). An embregerezh zo bet o sevel The Elder Scrolls Online kement hag an holl ouzhpennadurioù DLC. 250 implijad a oa o labourat e ZeniMax Online e 2012. 

Ouzhpenn ar burev pennañ e Hunt Valley, Maryland, ZeniMax Online en deus ivez ur servij evit ar pratikoù diazezet e Galway en Iwerzhon kement hag ur burev all en Austin e Texas.
## C'hoarioù sevenet

## C'hoarioù nullet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveennoù
Geoffrey Roberts

**Geoffrey Roberts** lesanvet **Geoff**  (bet ganet e Londrez e 1952) a zo un istorour saoz eus an Eil Brezel-bed. Arbennik eo a-zivout an istor diplomatel ha milourel soviedel. Kelenn a ra an istor a-vremañ e Skol-Veur Korkig en Iwerzhon, lec’h m’eo bet e penn Rann an Istor.
## Burutelladennoù
Roberts a vez burutellet gant Andrew Bacevich, en doa embannet en un atersadenn d'an National Interest e oa tuet an istorour war-zu Stalin. Implij a rafe rik gerioù pennoù bras an URSS hep burutelladenn istorel en e skridoù ar pezh a nullfe talvoudegezh istorel e labourioù. Hervez Jonathan Haslam, Roberts a gred re en dielloù soviedel adsavet ganto ha mont a ra re bell gant klozadurioù e labourioù: reiñ a ra da welet ur sell untuek hep reiñ da ziskouez un istor klok eus an darvoudoù. En em zifenn a ra Roberts da vezañ ur stalinour, klask a ra kaout e sell dezhañ war Stalin hag istor an URSS en ur embann e vefe bet kaset d'ar Goulag ma vefe bet keodedour soviedat d'ar mare-se.

## Oberennoù skrivet
* *[https://archive.org/details/unholyalliancest0000robe The Unholy Alliance: Stalin’s Pact with Hitler]*, 1989. 
* *The Soviet Union and the Origins of the Second World War*, 1995. 
* *The Soviet Union in World Politics, 1945-1991*, 1998. 
* *Victory at Stalingrad: The Battle That Changed History*, 2002. 
* *Stalin’s Wars: From World War to Cold War, 1939-1953*, Yale University Press, 2006. 
* *Molotov: Stalin's Cold Warrior*, 2012. 
* *Stalin's General: The Life of Georgy Zhukov*, 2012. 
* *Churchill and Stalin: Comrades-in-Arms during the Second World War*, 2020 
## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
*Pennadoù gant Geoffrey Roberts
* Atersadenn Geoffrey Roberts
## Pennadoù kar
* Annie Lacroix-Riz
## Notennoù
Emglev alaman-hag-estoniat

An **Emglev alaman-hag-estoniat** (*Feur-emglev anargadiñ etre Alamagn hag Estonia*, alamaneg : *Nichtangriffsvertrag zwischen dem Deutschen Reich und der Republik Estland*, estoneg : *Mittekallaletungileping Saksa Riigi ja Eesti Vabariigi vahel*) a voe sinet evit dek vloaz d’ar 7 a viz Even 1939 (evel an Emglev alaman-ha-latviat) etre an Trede Reich hag Estonia e Berlin (Alamagn). Eskemmet e voe ar peurwiriekadennoù e Berlin d’ar 24 a viz Gouhere 1939 e Berlin ha talvout a reas kerkent.

Enrollet e voe e dastumad an emglevioù gant Kevredigezh ar Broadoù d’an 12 a viz Eost 1939.

E balioù a oa mirout ouzh broioù ar C’hornôg hag ouzh an URSS a astenn o beli er vro ha kelc’hiañ Alamagn, ha mirout ivez ouzh an URSS a emellout er brezel da zont etre Alamagn ha Polonia.
## Liamm diavaez
* Testenn an emglev
## Notennoù ha dave
Manchouria Diavaez

**Mandchouria Diavaez** (sinaeg : 外 满洲 *wài mǎn zhōu*), anvet ivez *Biz Diavaez [Sinaat]* e Sina (sinaeg: 外 东北 *wài dōng běi*), ha *Priamurye* e Rusia (Приамурье el lizherenneg kirillek), zo un douar roet gant Sina da Rusia dre Feur-emglev Aigun e 1858 ha dre Feur-emglev Beijing e 1860. Bremañ ez a d'ober rannvroioù rusian Krai an Arvor, un tamm eus Krai Khabarovsk, an Oblast Emren Yuzev hag Oblast Amour. Evit tud zo e ranker kontañ enez Sac'halin e-barzh ouzhpenn.

Ul lodenn all eus Mandchouria, "Mandchouria Diabarzh", zo e Republik Pobl Sina hag a ya d'ober rannvro Biz Sina.

Breud a oa bet war perc'henniezh al lodenn hanternoz eus ar rannvro-se etre 1643 ha 1689. Da-heul Feur-emglev Nerchinsk e 1689, an harzoù etre Sina ha Rusia a voe lakaet e Menezioù Stanovoy ha war ar stêr Argoun, ar pezh a lakae Mandchouria Diavaez da vezañ e-barzh impalaeriezh Sina. Goude Brezel an Opiom e voe meur a feur-emglev a redias an tierniezh Qing da lezel douaroù ha porzhioù da vont gant broioù Europa, Rusia ha Japan. An harzoù etre Rusia ha Sina a voe adtreset gant Feur-emglev Aigun e 1858 ha Feur-emglev Beijing e 1860, ha diwar neuze ez ae ar stêrioù Amour hag Oussouri da verkañ ar vevenn etrezo. Douaroù Mandchouria Diavaez a voe kollet gant Sina neuze, koulz hag an digor war Mor Japan.

## Levrlennadur
*
Kensturieg

Ur **c'hensturieg** zo ur pevarzueg dezhañ daou zaouad tuioù ragenep kenstur.

## Dezverkoù
Ur pevarzueg rez a zo ur c'hensturieg mard eo ha hepken mard eo gwir unan eus ar poentoù-se :
* Kenstur eo an tuioù eus pep hini eus e zaou zaouad tuioù ragenep (dre dermenadur).
* Keit ha keit eo an tuioù eus pep hini eus e zaou zaouad tuioù ragenep.
* Par eo ar c'hornioù eus pep hini eus e zaou zaouad kornioù ragenep.
* En o c'hreiz emañ poent kengej e ziv dreuzvegenn.
* Kenstur ha keit-ha-keit eo an tuioù eus unan eus e zaou zaouad tuioù ragenep.
* Skladus eo ar c'hornioù eus daou eus e zaouad kornioù kenheuilh.

## Degouezhioù dibarek
Kensturiegoù zo o deus perzhioù dibarek.
* Ur skouergorneg eo ur c'hensturieg dezhañ ur c'horn serzh (par eo e bevar c'horn hag a zo kornioù serzh).
* Ul lankell eo ur c'hensturieg dezhañ daou du kenheuilh keit-ha-keit (keit-ha-keit eo e bevar zu).
* Ur c'harrez eo ur c'hensturieg dezhañ ur c'horn serzh ha daou du kenheuilh keit-ha-keit (par eo e bavar c'horn hag a zo kornioù serzh ha keit-ha-keit eo e bevar zu).

## Amregenn ha gorreenn

### Jediñ an amregad
Bezet *a* ha *b* daou du kenheuilh eus ur c'hensturieg, gallout a reer jediñ e amregad *A* :

:A = 2 (a + b).

### Jediñ ar gorread
Bezet *d* diaz ur c'hensturieg hag *s* e sav, gallout a reer jediñ e c'horread *G* :

:G = d \times s.
Emglev alaman-ha-lituaniat

An **Emglev alaman-ha-lituaniat**  a voe sinet d’an 22 a viz Meurzh 1939 e Berlin (Alamagn) etre Joachim von Ribbentrop, ministr alaman an Aferioù estren ha Juozas Urbšys, ministr lituaniat an Aferioù estren.

Dre an emglev-se e asantas Lituania lezel rannvro Klaipėda da vezañ staget ouzh Alamagn. Plegañ a reas Lituania dirak Alamagn nazi a oa o c'houlenn kaout tolead Klaipėda (anvet ivez tolead Memel) hag a oa bet distaget diouzh Prusia ar Reter goude ar Brezel-bed Kentañ. E-pad meur a vloaz e oa bet bec'h etre Lituania hag Alamagn abalamour d'an douar-se. D'ar 15 a viz Meurzh 1939 e oa bet aloubet Tchekia gant arme Alamagn. Neuze e asantas Lituaniz da c'houlennoù an nazied ha lezel tolead Klaipėda da vont gant Alamagn.

## Mammennoù
* "Text of the Agreement of Memel", New York Times: 4. 1939-03-23.
## Notennoù ha dave