open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frederig III

Meur a zen, impalaer, roue, pe briñs, zo bet anvet **Frederig III**.

## Rouanad hag impalaerien
*Daou zen zo bet anvet Frederig III Habsbourg :
** Frederig ar C'haer (war-dro 1289 – 1330), pe *Friedrich der Schöne* en alamaneg, a oa dug Aostria ha Stiria adalek 1308 evel Frederig Iañ, ha roue Alamagn (Roue ar Romaned) adalek 1314 ( eneproue betek 1325) evel Frederig III betek e varv.
** Frederig III an Impalaeriezh Santel (1415–1493), dilennet da roue ar Romaned en 1440 hag adal 1452 betek 1493 impalaer santel.

* *Frederig III Aragon* (1272-1337), anavezetoc'h evel Frederig II Sikilia
* Frederig III Sikilia (1341-1377), roue Sikilia adalek 1355 betek 1377
*Frederig III, Dug Holstein-Gottorp, (1597–1659) 
* Frederig III Danmark (1609-1670), roue Danmark adalek 1648 betek 1670,
*Frederig Iañ Prusia, pe Frederig III, Dilenner Brandenburg, (1657–1713) 
* Frederig III Alamagn (1831-1888), roue Prusia hag Impalaer Alamagn en 1888.

## Priñsed renerien
* Friedrich III von Swaaden (1348-1414), eskob Köln;
* Frederig III Baden (1327-1353), margrav Baden adalek 1348 betek 1353
* Frederig III (1692 - 1711), dug Courlande adalek 1698 betek 1711.
* Frederig III Montefeltro (1422-1482), dug Urbino adalek 1444 betek 1482
* Frederig III Sachsen (1463-1525), dug Sachsen adalek 1486 betek 1525
* Frederig III Pfalz, kont Pfalz adalek 1559 betek 1576
* Frederig III Braunschweig-Luneburg, dug Braunschweig-Luneburg adalek 1636 betek 1648
* Friedrich von Hessen-Kassel (1747–1837), Landgraf (1747–1837)
Lars Løkke Rasmussen

**Lars Løkke Rasmussen** (15 a viz Mae 1964) zo ur politikour danat, bet kentañ ministr Danmark (*Statsministre*, Ministr Stad) etre 2009 ha 2011, hag etre 2015 ha 2019. E penn ar strollad politikel Venstre (dehou-kreiz) e voe etre 2009 ha 2019 ivez.

Kemeret en doa lec'h Anders Fogh Rasmussen e 2009, pa oa bet anvet hennezh da sekretour meur Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel. A-raok e oa bet ministr e gouarnamant Anders Fogh Rasmussen.

Dilennet e oa bet Rasmussen evit ar wech kentañ er Folketinget (Parlamant) d'an 21 a viz Gwengolo 1994. Daoust m'o deus un anv heñvel, n'eo ket kar tamm ebet d'e ziagentidi, Anders Fogh Rasmussen ha Poul Nyrup Rasmussen. Stank-kenañ e vez kavet an anv-familh Rasmussen e Danmark.

 

## Daveennoù
Aníbal Cavaco Silva

**Aníbal António Cavaco Silva** (Boliqueime, Loulé, Portugal, 15 a viz Gouere 1939) a oa prezidant Republik Portugal etre 2006 ha 2016. Kentañ ministr Portugal e oa bet etre ar 6 a viz Du 1985 hag an 28 a viz Here 1995. 

 


## Liammoù diavaez
* Prezidant Republik Portugal
Friedrich Wilhelm

**Friedrich Wilhelm**, pe **Frederig Gwilherm** e brezhoneg, zo un anv alamanek savet diwar an daou anv-bihan Friedrich ha Wilhelm, ha hini meur a roue Prusia hag a briñs all eus Alamagn. 

## Yezhoù all
*Frederik Willem, en izelvroeg
*Frederick William, e saozneg.

## Tud
*Friedrich Wilhelm Iañ, anv meur a roue pe briñs abaoe ar XVIvet kantved,
*Friedrich Wilhelm II, anv meur a roue pe briñs,
*Friedrich Wilhelm III, anv meur a roue pe briñs,
*Friedrich Wilhelm IV, anv meur a roue pe briñs.

### XVIvet kantved
*Frederig Gwilherm Iañ  Sachsen-Altenburg (1562-1602).

### XVIIvet kantved
*Frederig Gwilherm II Sachsen-Altenburg (1603-1669) ;
*Frederig Gwilherm Iañ Brandenburg (1620-1688), lesanvet * der Große Kurfürst*; 
*Frederig Gwilherm Iañ Prusia (1688-1740).

### XVIIIvet kantved
*Friedrich Wilhelm II (Prusia) (1744-1797) ;
*Friedrich Wilhelm III (Prusia) (1770-1840), Roue Prusia ;
*Frederig Gwilherm von Braunschweig-Wolfenbüttel (1771-1815) ;
*Friedrich Wilhelm Freiherr von Bülow (1755-1816), baron (*freiherr*) ha jeneral prusian
**Friedrich Wilhelm Karl Prusia* pe Wilhelm von Preußen (1783–1851), jeneral prusian, mab da Friedrich Wilhelm II, roue Prusia, 
*Friedrich Wilhelm von Steuben.

### XIXvet kantved
* Friedrich Wilhelm IV von Preußen (1795-1861), roue Prusia ;
* Friedrich Wilhelm Hemprich (1796-1825), loenoniour;
* Friedrich Wilhelm Iañ von Hessen (1802-1875) ;
* *Friedrich Wilhelm* Waldemar von Preußen (1817-1849) ;
* Friedrich Wilhelm von Hessen-Kassel-Rumpenheim (1820-1884);
* Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844-1900), prederour.

### XXvet kantved
*Friedrich Wilhelm Murnau (1888-1931), filmaozer alaman.

## Pennadoù kar
*Friedrich 
*Wilhelm
*Wilhelm Friedrich
Friedrich

**Friedrich** zo un anv-bihan alamanek brudet adalek ar Grennamzer gant priñsed hag impalaerien alaman. 

## Adstummoù
*Frederika ha Friederike eo an anv-bihan deveret roet d'ar merc'hed

## Anvioù kevrennek
Meur a anv kevrennek zo bet savet diwar an anv Friedrich:

* Friedrich August
* Friedrich Christian
* Friedrich Karl
* Friedrich Ludwig
* Friedrich Michael
* Friedrich Wilhelm, anv pevar roue eus Prusia
* Georg Friedrich
* Karl Friedrich

## Yezhoù all
*Frederig, e brezhoneg
*Fredrik, e svedeg

## Tud
### Impalaerien ha rouaned
*Friedrich Iañ
*Friedrich II
*Friedrich III
*Friedrich von Baden, anv meur a zen
*Friedrich von Hessen, anv meur a zen

### Tud all

#### kantved
*Georg Friedrich Händel (1685-1759), sonaozour
*Friedrich Gottlieb Klopstock (1724-1803), barzh alaman
*Friedrich von Schiller (1759-1805), barzh alaman

#### kantved
*Johann Friedrich Gmelin (1748-1804), naturour ha kimiour alaman.
*Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831), prederour alaman
*Friedrich Hölderlin (1770–1843), barzh alaman
*Friedrich de La Motte-Fouqué (1777–1843), barzh alaman
*Friedrich Boie (1789-1870), amprevanoniour, evnoniour ha gwiraour alaman
*Friedrich Hebbel (1813-1863), dramaour alaman
*Friedrich Engels (1820-1895), prederour alaman
*Friedrich Nietzsche (1844-1900), prederour alaman

### Anv-tiegezh
*Caspar David Friedrich, livour alaman
#### Anvioù-tiegezh all deveret pe adstummoù

* Friedrich, Friedrichs, Friedrichsen
* Fridrich, Fridrichs, Fridrichsen, Fridrikas
* Friederich, Friederichs, Friederichsen
* Friderich, Friderichs, Friderichsen
* Fritz, Fritzsch, Fritzsche
* Fritsch, Fritsche, Fritschi
* Fritschner, Fritzschner
* Fritsching, Fritzsching
* Frick, Fricke, Fricz
* Frederich, Frerick, Frerich

## Lec'hanvadurezh
*Friedrichshain
*Friedrichshain-Kreuzberg

## Pennadoù kar
*Frederika
*Friederike
Friedrich Wilhelm von Brandenburg

**Frederig Gwilherm Iañ Brandenburg**, pe **Friedrich Wilhelm von Brandenburg** en alamaneg (Cölln, 16 a viz C'hwevrer 1620 - Potsdam, 9 a viz Mae 1688), a oa priñs-dilenner Brandenburg. Lesanvet e voe an *Dilenner Meur* dre ma voe ur politikour ampart.
Difenn a reas ar Galvinegezh.

## Hêrezh
Markgrav ha Dilenner Brandenburg e oa, ha Dug Kleve, Kont Mark, ha Dug Prusia. 

### En diabarzh

Lakaat a reas sevel ur verdeadurezh wirion, kentañ hini istor Prusia, ha gallout a reas kaout tri forzh en Afrika, daoust da enebiezh ar broioù all, hag Enez Arguin, e Maoritania, a oa unan eus ar re-se. Graet e veze kenwerzh ar sklaved etre Afrika hag Amerika. E 1693 e vo kaset d'an Antilhez gant Brandenburgiz div wech kement a sklaved hag ar Saozon, ha teir gwech kement hag an Izelvroiz. War al listri avat eo heñvel buhez ar vorianed : skourjezadoù, gloaz ha lazh, kastizoù kriz, muturniañ a-wechañ.
En e amzer e kreskas domani an Tiegezh Hohenzollern eus 33150 km² da 112660 km², gant ur milion hanter a annezerien ouzhpenn. 

Gant embann Potsdam e 1685 e roas bod d'ar brotestanted c'hall heskinet en o bro, tri mil anezho eus kêr Metz a zeuas da chom da Verlin hag a ziorroas kêr.

Mervel a eure d'an 9 a viz Mae 1688 e Potsdam, ha beziet en iliz-veur Berlin. E vab Frederig III Brandenburg a voe dilenner war e lerc'h, a-raok bezañ anvet da roue evel Frederig Iañ (Prusia) .

## Dimezioù
Dimeziñ a reas e Den Haag e 1646 da Luise Henriette von Oranien (1627-1667), merc'h-vihan da Gwilherm an Tavedeg, priñs eus an Izelvroioù. C'hwec'h bugel o doe. Mervel a reas Luise e 1667. 
Bloaz goude, e Mezheven 1668, ec'h addimezas Frederig Gwilherm e Gröningen, da Dorothea Sophie von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, merc'h da Philipp von Holstein-Sonderburg-Glücksburg ha da Sophie Hedwig von Sachsen-Lauenburg.

## Mibien

C'hwec'h bugel o doe Frederig Gwilherm ha Luise, hogen ne vevas nemet tri mab :
* *Karl Emil* (1655–1674), 
* Frederig Iañ (Prusia) (1657–1713), 
* *Ludwig* (1666–1687), pried kentañ Ludwika Karolina Radziwiłł.

Seizh bugel en doe gant Dorothea :
* Philip William (1669–1711),
* Marie Amalie (1670–1739),
* Albert Frederick (1672–1731),
* Charles (1673–1695),
* Elisabeth Sofie (1674–1748), a zimezas da Christian Ernst von Brandenburg-Bayreuth (1644-1712) e miz Meurzh 1703,
* Dorothea (1675-1676),
* Christian Ludwig (1677–1734), a voe kinniget dezhañ Brandenburgische Konzerte Johann Sebastian Bach.
Brandenburg (disheñvelout)

**Brandenburg** zo un anv-lec'h alamanek a gaver en anvioù :

## Lec'hioù
###### 

* ur stad en Alamagn a hiziv: Brandenburg
* ur *marz* ma rene ur markgraf, pe markiz, margraviezh Brandenburg, ma rene ur markgraf, pe markiz, a zeuas da vout rouantelezh Prusia e 1701, rannet a vareadoù, hag anvet neuze:
** Brandenburg-Ansbach, margraviezh 
** Brandenburg-Bayreuth, margraviezh 
** Brandenburg-Kulmbach, margraviezh
** Brandenburg-Küstrin, margraviezh
** Brandenburg-Schwedt, margraviezh
** Brandenburg-Stendal, margraviezh
* Brandenburg-Prusia, ur stad istorel, savet gant Margraviezh Brandenburg ha Dugelezh Prusia
* Proviñs Brandenburg, ur broviñs e Prusia
* ur gêr Brandenburg an der Havel, e Brandenburg, en Alamagn 
* Neubrandenburg (*Brandenburg Nevez*), ur gêr e Mecklenburg-Westpommern, en Alamagn
* ur monumant e Berlin, dor Brandenburg

### 
* Brandenburg (Frisches Haff), anv kozh Ushakovo, Kaliningrad Oblast 

### 
* Brandenburg (Kentucky), ur gêr e Stadoù Unanet Amerika

## Tud
* Amalie von Brandenburg (1461–1481)
* Friedrich Wilhelm Graf von Brandenburg, mab da roue Prusia, ministr Prusia
* Erich Brandenburg, istorour alaman

## Lennegezh
*Wanderungen durch die Mark Brandenburg, gant Theodor Fontane

## Sonerezh
* Ar Brandenburgische Konzerte, gant Johann Sebastian Bach

## Pennadoù kar
* Renerien Brandenburg
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1959

E 1959 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder spagnol Federico Bahamontes.

## Renkadur hollek
Justin Bieber

**Justin Bieber**, pe *Justin Drew Bieber* hervez e wir anv, ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1994 e Stratford en Ontario (Kanada), zo ur c'haner pop ha R&B. Pa oa yaouankik en doa kroget da redek e reuz war Youtube, e-lec'h e oa bet kavet gant Scooter Braun, e wazour. Ar c'haner Usher en deus produet albomoù Justin Bieber. E albom kentañ MY WORLD, a zo bet gwerzhet muioc'h eget pevar milion a skouerennoù anezhañ. Seniñ a ra trompilh, piano, gitar, ha taboulinoù. Anavezet eo abalamour d'e vouezh ha d'e ampartiz da zañsal. Rolloù bihan en deus bet ivez e heuliadoù filmoù.

## E vuhez skoliad
Abaoe 2007 en deus harzet Justin Bieber gant ar skol evit ober troiadoù e-barzh ar bed. Ur c'helenner a heul anezhañ e-barzh e droiadoù evit kenderc'hel da studiañ. 

## Buhezskrid
Eñ zo bet intereset yaouank-tre gant ar muzik pa ne oa ket sonerien e gerent. Desket en deus seniñ gitar, piano, ha trompilh dhezañ e-unan. Met evit deskiñ seniñ taboulinoù en doa bet da heuliañ kentelioù. Morse n'en deus heuliet kentelioù kanañ.
Da 12 vloaz en doa lakaet e anv en ur genstrivadeg lec'hel. E vamm he doa embannet ur video war Youtube, evit e familh hag o mignoned. Scooter Braun, e wazour da zont, en doa dizoloet ar video ha dibabet da gas anezhañ gantañ da Atlanta. Eno en deus Justin Bieber kejet gant ar c'haner sonaozour Usher. 
En un doare ofisiel en doa sinet ur c'hevrat gant an ti-pladennoù Island Records e 2008. Embannet en doa e ganaouenn gentañ, One Time, d'ar 7 a viz gouere 2009. E albom kentañ, My World, a zo embannet d'ar 17 a viz Du er Stadoù-Unanet, e-lec'h e vo e penn ar gwerzhioù.
Skrivet en deus daou albom, hag enrollet seizh klip video. Kaset en doa troiadoù er Stadoù-Unanet e 2010, goude bezañ graet lodenn gentañ sonadegoù ar ganerez Taillor Swifft.
Daoust d'e red micherel berr, en deus resevet kalz prizioù : Teen Choice Awards 2010, MTV Europe Music Awards 2010.
## Daveennoù
* www.justinbiebermusic.com
Usher (kaner)

**Usher** (e anv gwir *Raymond Terry Usher V*) zo ganet d'ar 14 a viz Here 1978 e Dallas, Texas. Anavezet eo evel aktour, dañser, kaner ha produer. An dud tost dezhañ e bed ar sonerezh zo Alicia Keys, Justin Bieber, Ludacris ha Niki Minaj. Tameka Foster eo e wreg, ganti en deus bet daou baotr.

## Pladennoù
* Usher (1994)
* My Way (1997)
* 8701 (2001)
* Confessions (2004)
* Here I Stand (2008)
* Raymond v. Raymond (2010)
* Versus (2010)

## Liammoù diavaez
* http://www.ushernow.com/
* http://www.myspace.com/usher
Meg Cabot

**Meg Cabot** zo hec'h anv gwir **Meggin Patricia Cabot**. Bevet he deus he yaouankiz en Indiana, a-raok mont d'en em staliañ e New York, goude bezañ echuet gant he studioù e Skol-Veur Indiana. Goude bezañ bevet e Kalifornia hag e Frañs, emañ o chom bremañ e Key West, Florida gant he gwaz hag he c'hazh, Henrietta.

## Buhezskrid
Skrivet he deus romantoù evit ar grennarded hag evit an dud deuet. Brudet eo a-douez traoù all evit bezañ skrivet ar rummad *Journal ur briñsez*. Bet he deus ur pennad bras e-barzh kalz broioù. He romant kentañ, *Where Roses Grow Wild* (1998) a oa bet embannet dindan an anv-pluenn Patricia Cabot. Da c'houde, he doa implijet anv-pluenn Meg Cabot evit sinañ romantoù all evel *Steredenn Jaîpur* (e-barzh ar rummad *Avanturioù ha Pasion*). Romantoù all he deus skrivet, *Jenny Caroll* o vezañ an harozez anezho. Kalz eus romantoù Meg Cabot zo deuet da vezañ «best-sellers», ha troet int bet e 37 yezh.
Lady Gaga

**Stefani Joanne Angelina Germanotta** (ganet d'an 28 a viz Meurzh 1986), brudet dre he anv micher **Lady Gaga**, zo ur ganerez, skrivagnerez pozioù hag aktourez stadunanat. Brud bras a zo tro-dro dezhi dre he zoare gwiskañ hag he labourioù feukus.

## Buhezskrid
Hi a lavar eo bet levezonet kalz gant tud veur ar sonerezh pop evel David Bowie ha Madonna.
Brudet eo Lady Gaga evit ur seurt follentez a vez gwelet e-barzh he c'hlipoù video.
An arzourez gentañ eo a oa deuet a-benn da dizhout ur miliard a sellerien war YouTube gant tri c'hlip (Bad romance, Poker Face ha Just Dance). 

Abaoe he yaouankiz primañ he deus klasket Lady Gaga ober he red-micher hini un arzourez met ne ouie ket ma he doa c'hoant da vezañ un dañsourez, ur ganerez pe ur c'hoarierez.Hi a zo ar personelezh brudetañ eus ar rouedad "Twitter".
Lady Gaga zo englouestlet e-barzh kalz a aozadurioù madobererezh. Goude ar c'hren-douar a oa c'hoarvezet e Haiti e 2010, he doa roet Lady Gaga ur sonadeg bras hag an holl c'hounidoù a oa bet profet evit adsevel Haiti. Ar sonadeg a oa bet graet d'ar 24 a viz Genver.

## Albomoù
Savet he deus tri albom.
* 2008 : The Fame
* 2009 : The Fame Monster
* 2011 : Born This Way
* 2013 : Artpop
* 2014 : Cheek to cheek (with Tony Bennett)
* 2016 : Joanne
* 2020 : Chromatica
* 2024 : Harlequin

E miz Du 2010, Lady Gaga he doa gwerzhet 70 milion a bladennoù e-barzh ar bed, en o zouez 17 million a albomoù ha 53 million a single.

## Liammoù
* Lady Gaga Official Website
* Lady Gaga Official Twitter
* Lady Gaga Official Facebook
* Lady Gaga Song Lyrics
* Lady Gaga Official MySpace
* Lady Gaga Official Youtube Channel
Cristiano Ronaldo

**Cristiano Ronaldo Dos Santos Aveiro**, ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1985 e Funchal (Madeira), zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel eus Portugal, anavezet muioc'h dindan an anvioù «&nbsp;Cristiano Ronaldo&nbsp;», pe «&nbsp;CR7&nbsp;» abalamour da niverenn e bost er skipailh.

## Buhezskrid
E post argader en Al-Nassr FC (Arabia Saoudat) e c'hoari. Cristiano zo eus ur familh paour. Da 10 vloaz e kemeras e bost en e gleub kentañ, en FC Andorinha, e 1995. Eñ eo ar c'hoarier kerañ er bed, 94 milion a euroioù evit e dreuskas etre Manchester United hag ar Real Madrid.

### Red-micher etrebroadel

### Red-micher broadel
E 2002 e voe dibabet, da 17 vloaz, da vont e skipailh danvez kampionad Portugal. E skipailh broadel Portugal eo bet implijet ingal abaoe 2003.
Frederica Amalia Danmark

**Frederica Amalia Danmark** (1649-1704) a oa ur briñsez danat.

Eil merc'h ar roue Frederick III, roue Danmark, ha Sophie Amalie von Braunschweig-Lüneburg e oa.

Dont a reas da vout dugez Holstein-Gottorp adal 1667 betek 1695 goude dimeziñ d'an dug Christian Albrecht av Holstein-Gottorp. 

## He bugale
Pevar bugel o doe:

# Sophia Amalia (1670 - 1710), a zimezas e 1695 d'an dug August Wilhelm, Dug Braunschweig-Lüneburg. N'o doe bugel ebet. 
# Frederick (1671-1702), a voe dug war-lerc'h e dad, anvet neuze Frederick IV Holstein-Gottorp.
# Christian August (1673 - 1726), a voe dug war-lerc'h marv e vreur .
# Marie Elisabeth (1678-1755), abadez Abati Quedlinburg.
Bruce Lowery

**Bruce Lowery** a zo ur skrivagner amerikan, ganet e Nevada e 1931, ha marvet e 1988.
 
Divyezhek e oa Lowery ha skrivañ a rae e galleg da gentañ a-raok treiñ e skridoù e saozneg.

## Brezhoneg
Troet eo bet e brezhoneg, e bennoberenn : "Ar gleizhenn" gant Olier Biguet, hag embannet gant Keit Vimp Bev.
Friederike zu Dohna-Leistenau

**Friederike zu Dohna-Leistenau** pe *Friederike, Burggräfin und Gräfin zu Dohna-Schlodien* (3 a viz Gouhere 1738 – 21 a viz Ebrel 1785/21 Ebrel 1786) a oa ur briñsez prusian, ganet e Königsberg. Merc’h e oa da Albrecht Christoph von Dohna-Schlodien und Leistenau (1698-1752) ha da Sophie Henriette von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck (1727-1759).
 
## Dimezioù
Div wech e oa bet dimezet.

*Da gentañ d'he c'henderv Karl Anton August von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck (1727–1759), e Königsberg e 1754. Hennezh a oa mab d'an dug Peter August (1697–1775) ha da Sofia von Hessen-Philippsthal (1695-1728). Ur mab o doa bet, Friedrich Karl Ludwig, Dug Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck (1757–1816), a zimezo da Frederica von Schlieben (1757–1827). Mervel a reas an dug Karl Anton August e 1759 diwar gloazoù tapet en emgann Kunersdorf.

*Bloaz goude marv he fried e miz Mae 1777 ec’h addimezas da’r c’hont Friedrich Detlev von Moltke (1750-1825). Bugel ebet n’o doe.

## Liammoù diavaez

## Pennad kar
*Friederike
Friedrich Wilhelm II (Prusia)

**Friedrich Wilhelm II** (1744-1797 ) a voe roue Prusia etre 1786 ha 1797, war-lerc'h e eontr, Frederig Veur. 

## E vuhez
Ganet e oa bet d'ar 25 a viz Gwengolo 1744 ha marvet e oa d'ar 16 a viz Du 1797. Mab e oa da August Wilhelm von Preußen (1722-1758)

Dre ma oa margrav Brandenburg e oa ivez kañseller ha priñs-dilenner eus an Impalaeriezh Santel Roman alaman. Ur vuhez a-stroñs a renas, disheñvel diouzh e ziagentad, e eontr Frederig Veur. Lesanvet e oa bet, gant tud Prusia, *"Der dicke Lüderjahn"* (ar bastard tev).

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas.
*E 1765 e timezas da Elisabeth Christine Ulrike von Braunschweig-Wolfenbüttel (1746-1840), met torret e voe an dimeziñ e 1769, ha bac'het ar wreg.
**Ur verc'h o doe : Friederike Charlotte von Preußen (1767–1820), a zimezas en 1791 d'ar priñs saoz Frederick, Dug York hag Albany, mab da George III, ha bugel ebet n'o doe. 
* Goude ec'h addimezas da Friederike Luise von Hessen-Darmstadt (1751–1805), merc'h d'al landgrav Ludwig IX von Hessen-Darmstadt), hag eizh bugel o doe:
** Friedrich Wilhelm III Prusia (1770–1840), a renas war-lerc'h e dad, hag a zimezas div wech:
*** e 1793 da Luise Mecklenburg-Strelitz
*** da Auguste Gräfin von Harrach, 
*Christine (1772–73)
*Friedrich Ludwig Karl Prusia (1773-1796), marvet da 23 bloaz,
** a zimezas e 1793 da Friederike von Mecklenburg-Strelitz
(1778-1841), merc'h d'an dug-meur Karl II von Mecklenburg-Strelitz, ha tri bugel o doe; addimeziñ a reas e intañvez Friederike ha bugale all he doe;
* *[[Wilhelmine von Preußen (1774–1837)|Frederika Louisa Wilhelmina]] (1774–1837)* 
** dimezet e 1791 da Willem&nbsp;Iañ an Izelvroioù (1772-1843)
*Auguste (1780–1841), pried d'ar Priñs-Dilenner Wilhelm II von Hessen-Kassel (1777-1847) 
* Friedrich Heinrich Karl (1781–1846), jeneral prusian,
* *[[Wilhelm von Preußen (1783–1851)|Friedrich *Wilhelm* Karl]] (1783–1851)*, jeneral 
**dimezet e 1804 da Maria Anna Amalie von Hessen-Homburg (1785-1846), merc'h da Friedrich V von Hessen-Homburg hag eizh bugel o doe;
* Julie von Preußen (1793-1848), 
**dimezet en 1816, d'an dug François d'Anhalt-Coethen (†1830)

### Serc'hed
Meur a vugel en doe gant he serc'h ofisiel, ar gontez Wilhelmine von Lichtenau‎, en o zouez Alexander von der Mark.

Div serc'h all en doe: Julie von Voß ha Sophie von Dönhoff.
Olier Biguet

**Olier Biguet**, ganet d'an 9 Gwengolo 1977 e Naoned, zo skolaer brezhonek, hag ouzhpenn troour ha skrivagner. Troet en deus levrioù dindan e anv gwir pe dindan an anv-pluenn SPARF, ha skrivet en deus lod all pe danevelloù dindan an anv **Anthony Renaudin**.

## Labourioù
### Troidigezhioù
**Bec'h war ar c'helenner*, Laurence Lavrand, Keit Vimp Bev, 2010
**Ar Gleizhenn*, Bruce Lowery, Keit Vimp Bev, 2010
**Dek Morian Bihan*, Agatha Christie, Keit Vimp Bev, 2011
**Ki ar Vaskervilled*, Arthur Conan Doyle, Keit Vimp Bev, 2011
**Nadjati*, Laurence Lavrand, Keit Vimp Bev, 2011
* *Shining*, Stephen King, Mouladurioù Hor Yezh, 2014

### Oberennoù
**Iskisat Breur Bihan*, dindan an anv-pluenn Anthony Renaudin, Keit Vimp Bev, 2011, Priz ar vugale
**Ar voest*, Keit Vimp Bev, 2012

## Liamm diavaez
*Pennad diwar e benn
Usher

**Usher** zo un anv-kadarn saoznek, hag un anv-tiegezh .

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv gallek "huissier", ha kar eo d'an anv brezhonek urcher. 

## Tud
* James Usher, (pe Ussher) 1625 - 1656, arc'heskob Armagh, en Iwerzhon
* John Palmer Usher, kargad stadunanat, kuzulier gant Abraham Lincoln
* Paul Usher, aktour saoz
* *Raymond Terry Usher*, kaner stadunanat, Usher e anv-micher.

## Lennegezh
*The Fall of the House of Usher, un danevell gant Edgar Poe e 1839

## Lec'hanvadurezh
* Usher, Western Australia
* Mount Usher, ur menez en Antarktica

## Pennad kar
* Ussher
Magdalene von Sachsen (1507–1534)

**Magdalene von Sachsen**, pe **Madalen Saks** (Dresden 1507–1534 Berlin), a oa ur briñsez eus Sachsen, ha pried Joachim II von Brandenburg, Dilenner Brandenburg.

## Bugale
Tri bugel o doe:
* Johann Georg (1525-1598)
* Barbara (1527-1595), a zimezas da George II von Leignitz (1593-1586)
* Frederik (1530-1552), arc'heskob Maagdenburg

Pa varvas Magdalene ec'h addimezas Joachim da Hedwig Jagiellon (1513–1573), priñsez eus Pologn. 

## Pennad kar
*Magdalene
Joachim

**Joachim** a zo un anv-bihan, hebreek a orin ( יְהוֹיָקִים Yəhôyāqîm, Ἰωακείμ Iōākeím e henc'hresianeg)

## Brud
Brudet eo evel anv pried Anna, mamm Mari, a oa mamm Jezuz hervez an Aviel. Tad-kozh Jezuz e oa eta. Koulskoude n'eus anv ebet anezhañ er Pevar Aviel, met en Aviel Jakez.

## Distagadurioù
An anv a vez distaget  e galleg,  e saozneg,  pe  en alamaneg.

## Yezhoù all
*brezhoneg: *[[Joakim]]*, *Joachim*, (berraet e *Chim, Jim, Kim*), *Joasim*, *Jochim*, *Jechim*, *Joasin*, *Jouasin*, *Jaouas*; stumm evit ar merc'hed: *Choasum*.
*galleg Breizh: *Jouachin*
*galizeg: *Xocas*.
*italianeg: Gioacchino.
*katalaneg ha portugaleg: Joaquim.
*spagnoleg: Joaquín.
*svedeg: Joakim.

## Tud
### Sent
**Gwelout [[Sant Joachim]].*

### Rouaned ha priñsed
*Jehoiakim (war-dro 635-597 kent JK), roue Juda,
*Joachim Iañ von Brandenburg, Dilenner Brandenburg.
*Joachim II von Brandenburg, Dilenner Brandenburg.

### Tud all

========
* Joachim Camerarius, prederour alaman
* Joachim vom Berge (1526-1602), diplomat alaman
* *Ludwig Joachim von Arnim*, anavezetoc'h evel Achim von Arnim, barzh alaman
* Joachim von Ribbentrop (1893-1946), ministr an aferioù diavaez en Trede Reich, eus 1938 betek 1945.
* Joachim Gauck, prezidant Alamagn.

========
**Joachim Guillome*, pe Joakim Gwilhom, beleg ha skrivagner.

========
* Joachim du Bellay, barzh gall
* Joachim Murat, jeneral gall, marechal, roue Naplez, breur-kaer da Napoleone Buonaparte

========
* Joachim Patinir (1480-1524), livour
* Joachim Wtewael (1566-1638), livour

## Lec'hanvadurezh
*Saint-Joachim, anv-lec'h gallek

## Traoù all
**Chim ar prespital*, lesanv ar person er pezh-c'hoari *Ret eo nouiñ ar Gurun kozh*, gant Youenn Drezen. 
*Joachim (tourmant), anv ar barrad tourmant a c'hwezhas e Breizh ha Kornôgeuropa e miz Kerzu 2011 hag a gasas al lestr TK Bremen da beñseañ en aod Kerminic'hi en Ardeven.

## Pennadoù kar

* Joachim Ernst
* Joachim Friedrich
* Joachim Napoleon
* Joakim
* Priñs Joachim

## Notennoù
Friederike von Sachsen-Gotha-Altenburg

**Friederike von Sachsen-Gotha-Altenburg** a zo anv div briñsez anavezet:

* Friederike von Sachsen-Gotha-Altenburg (1675–1709), priñsez Anhalt-Zerbst
* Friederike von Sachsen-Gotha-Altenburg (1715–1775), dugez Sachsen-Weißenfels

## Pennad kar
*Friederike
Friederike von Sachsen-Gotha-Altenburg (1675–1709)

**Friederike von Sachsen-Gotha-Altenburg** (Gotha 1675-1709 Karlsbad), a oa merc'h d'an dug Friedrich Iañ von Sachsen-Gotha-Altenburg (1646–1691), ha d'e bried kentañ, Magdalena Sibilla (1648–1681), merc'h da August von Sachsen-Weissenfels .

Dimeziñ a reas e 1702 da Johann August (1677–1742), priñs Anhalt-Zerbst.
Magdalena zur Lippe

**Magdalena zur Lippe** ( 1552 -1587 Darmstadt) a oa kentañ Landgravez Hessen-Darmstadt.

## Dimeziñ ha bugale

Dimezet e voe da Georg Iañ von Hessen-Darmstadt (1547 -1596), landgrav Hessen-Darmstadt adal 1567 betek 1596.

Unnek bugel o doe.

## Pennad kar
*Magdalena
Mecklenburg

**Mecklenburg** (distaget [meːklənbʊrk] en alamaneg) zo ur vro istorel en hanternoz Alamagn, en arvor ar Mor Baltel. Bremañ emañ e Land Mecklenburg-Vorpommern. Rostock, Schwerin ha Neubrandenburg eo ar c'hêrioù brasañ.

Dont a ra an anv "*Mecklenburg*" eus hini ur c'hastell, *Mikilenburg* (« kastell bras »), a oa etre kêrioù Schwerin ha Wismar, hag a voe kavell Tiegezh Mecklenburg.

## Istor
Etre ar  hag an  e oa poblet ar vro gant pobloù slav. E dibenn an  e voe aloubet Mecklenburg gant Herri al Leon, dug Saks ; germanekaet ha kristenaet e voe ar vro. Tamm-ha-tamm e voe beuzet ar Slaved gant Germaned deuet eus ar c'hornôg da gemer o lec'h. Adalek an  e oa chomet emren ar vro diouzh broioù all an Impalaeriezh Santel Roman alaman. Er  e voe rannet dugelezh Mecklenburg e div zugelezh, Mecklenburg-Schwerin ha Mecklenburg-Güstrow (anvet Mecklenburg-Strelitz diwezhatoc'h). Padout a reas an dugelezhioù (dugelezhioù-meur goude 1815) betek amzer Republik Weimar. Ul Land anvet *Mecklenburg* a oa e Republik Demokratel Alamagn, etre 1946 ha 1990, ennañ Mecklenburg ha kornôg Pomerania. Abaoe 1990 eo anvet Mecklenburg-Vorpommern, ha brasoc'h eo eget bro istorel Mecklenburg. 

## Gwelet ivez
* Mecklenburg-Vorpommern
Lake George

**Lake George** (« lenn George » en brezhoneg) zo un anv saoznek roet da veur a lenn ha d'un toulladig kêrioù pe kêriadennoù. 

## Kêrioù ha kêriadennoù e
*Lake George (Colorado), kêr e Colorado;
*Lake George (Michigan), kêriadenn e Michigan;
*Lake George (Stad New York), kêr e Stad New York;
*Lake George, kêriadenn e Stad New York; 
*Lake George, kumun e Minnesota;
*Lake George, kumun e Minnesota.

## Lennoù
###### 
*Lake George (Ouganda).

###### 
*Lake George (New York), e Stad New York, stag ouzh ar stêr Saint-Laurent;
*Lake George (Alaska), en Alaska;
*Lake George, war ar stêr Saint Johns;
*Lake George (Indiana), etre hanternoz Indiana ha kreisteiz Michigan;

#### 
*Lake George, lenn vareadek Australie.

###### 
*Lake George (New Brunswick), lenn e New Brunswick ;
*Lake George (Ontario), lenn vihan e-kichen Sault Ste. Marie .
Georg

Un anv-bihan alamanek ha svedek eo **Georg**, kar d'an anvioù brezhonek Jorj ha Jord. 

## Adstumm
*Jörg

## Anvioù kevrennek
*Georg Friedrich
*Georg Wilhelm
*Karl Georg
*Johann Georg 

## Yezhoù all
*Jordi e katalaneg 
*Jorge e portugaleg ha spagnoleg
*Jorj ha Jord e brezhoneg 
*George en saozneg
*Georges en galleg.

## Tud
*Georg Böhm, soner alaman
*Georg Cantor, matematikour alaman
*Georg von Frundsberg (1473-1528), soudard alaman e servij an Impalaeriezh santel, a lakaas Roma en arigrap e 1527
*Hans-Georg Gadamer prederour alaman
*Georg Friedrich Händel (1685-1759), sonaozour saoz
*Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831), prederour alaman
*Georg von Küchler (1881-1968), *[[generalfeldmarschall]]* alaman
*Georg Luger (1849-1923), soudard hag ijinour armoù-tan aostrian
*Georg Michaelis (1857-1936), kañseller alaman
*Georg Meier, anv meur a zen
*Georg Mohr (1640-1697), matematikour danat
*Georg Muffat sonaozour aostrian
*Georg Ohm fizikour alaman
*Georg Simmel prederour ha sokiologour alaman
*Georg Philipp Telemann soaozour alaman
*Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff (1699-1753), livour ha tisavour prusian
*Georg Henrik von Wright prederour finlandat

## Pennadoù kar
*Georgina
Generalfeldmarschall

Ar **Feldmarschall** (eus alamaneg uhel kozh *marahscalc*, Marschall, mestr-marchosi, ha ) a oa er  ur renner marc'hegerezh. E-kerzh ar  e veze roet an titl *Fältmarskalk* e sveden, lec'h ma veze o arme an hani aozet ar gwellañ en Europa. Adal 1607 e veze dilennet ur *Riksmarskalk* evel penn an arme. Er brezel Tregont Vloaz e veze graet Feldmarschall eus ofiserien a rank krenn pe uheloc'h.

Er Wehrmacht e veze graet **Generalfeldmarschall** d'ar re a rank uhelañ al lu.

Roll eus un nebeud anezho:

* Franz Joseph Iañ ; 
* Gwilherm II ;
* Wilhelm Keitel ;
* Hermann Göring ;
* Erwin Rommel ;
Jadwiga Jagiellon

**Jadwiga Jagiellon(ka)** a zo anv teir friñsez polonat:

* Jadwiga Jagiellon (1408-1431), merc'h da Jogaila, roue Pologn ha Dug-Meur Lituania, ha da Anna Celje
* Jadwiga Jagiellon (1457-1502), merc'h da g Kazimir IV, roue Pologn, ha da Elisabeth Aostria; dimeziñ a reas da Georg, Dug Bavaria
* Jadwiga Jagiellon (1513-1573) merc'h da Zygmunt Iañ Stary, roue Pologn, ha da Barbara Zápolya; dimeziñ a reas da Joachim II Hector, Priñs-Dilenner Brandenburg
Mizwad

Ar **mizwad** (**مزود** en arabeg ; treuzskrivet *mezoued* ha *mezwed* ivez ; **مزاود** *mazāwid* el liester) zo un doare binioù a vez sonet e Tunizia. Graet eo ar sac'h gant kroc'hen gavr. Stag outañ ez eus ur sutell, ur c'horn-boud hag ul levriad doubl gant kerniel bihan en dibenn. 

## Pennadoù kar
* Erkencho
* Shofar

## Liammoù diavaez
* Musée des civilisations de l'Europe et de la Méditerranée (e galleg)
Gwinieg (gwini)

Ur **winieg** zo ur park dindan gwini, gwez bihan hag a ro rezin, da zebriñ pe d'ober chug ha dreist-holl gwin. Gwinierezh a reer eus ar gouiziegezh da c'hounit gwiniegi evit ober gwin. Kalz a dra a c'hall reiñ d'ur winieg he ferzh dibar : an douar, an hin, spesad ar gwini, chemet an dud hag all.

Anvadurioù a vez roet d'ar gwiniegi, hag a heuilh reolennadurioù strizh, en Europa da nebeutañ.

War ar pemp kevandir ez eus gwiniegi. Rannet e vez alies etre re Europa (Bro-C'hall hag Italia e penn ar produerezh) ha re ar "Bed Nevez" (Stadoù-Unanet, Aostralia, Chile, Afrika ar Su hag all). E Breizh ez eus gwiniegi e Bro-Naoned, re ar muskadig hag ar gros-plant.

World Wine Areas.jpg|**Gwiniegi ar bed**

## Notennoù
Albert Kahn

**Albert Kahn**, ganet en Elzas er bloavezh 1860, a oa ur banker hag ur madoberour gall.

## E vuhez
Ganet e oa en ur gumuniezh a varc'hadourien yuzev. E wir anv-bihan e oa Abraham, a voe gallekaet goude.

Goude ar brezel a-enep ar Brusianed e 1870 e oa bet kollet ar vro gant ar Frañs. E familh a zivize chom gall ha setu int a ranke tec'hout kuit.

Labourat a rae en ti-bank a-raok mont da vezañ ur banker e-unan. Kalz arc'hant a c'houneze gant mengleuzioù aour ha diamantoù e Bro-Afrika ar Su.
D'ar poent-se, bremañ ma oa pinvidik hag en oad, e c'houestle e vadoù hag e vuhez d'ar peoc'h er bed. 

Fondasionoù a bep seurt e oa bet savet gant Albert Kahn evit digeriñ ar speredoù da gompren ar pobloù all. Traoù all a oa bet graet gantañ diwar-benn skiant ar mab-den, skiant sokial, medisinerezh hag all.

Ar pezh dedennusañ krouet gantañ eo Teulioù ar bed ("*les archives de la planète*" e galleg). Albert Kahn en doa an emskiant ennañ a yelo da get sevenadur ar bobl ha sevenadurioù ar pobloù gant an dispac'h greantel. Setu eñ da arc'hantaouiñ beajoù er bed a-bezh da skipailhoù luc'hskeudennerien evit kemer testenioù eus buhez ar mab-den.
Echu e oa an oberiantiz gant enkadenn 1929 : rivinet e oa. 
Marvet e oa Albert Kahn e 1940 e Boulogne-sur-Seine

Gwerzhañ a rae ar fondasion e 1936 gant kuzul-departamant Seine (bremañ hini Hauts-de-Seine 92). Ur mirdi e teue da vezañ e 1986.

Ul liorzh vrav a zo staget ouzh ar mirdi, awenet gant danvezioù liesseurt : liorzh giz Bro-C'hall, giz Bro-Saoz, giz Bro-Japan hag evel menezioù Vosges, koad alaouret, koad glas, pradenn, geun.
Falc'hunerezh

Ar **falc'hunerezh** zo un doare da chaseal gant evned-preizh doñvaet en amboaz-se. Meur a seurt evned-preizh a vez implijet evit se, hervez ar broioù : falc'huned, baoued, erered.

A-gozh e vez kavet meneg eus ar falc'hunerezh en istor : implijet e veze evned-preizh evit chaseal en Azia meur a gantved a-raok Jezuz Krist. Eus kreiz Azia hag eus ar Reter Nesañ e teuas an doare chaseal-se betek Europa. Moarvat e voe an Huned hag an Alaned ar pobloù kentañ a zegasas ar falc'hunerezh da vroioù Europa, war-dro ar bloavezh 400.

Frederig II an Impalaeriezh Santel (1194–1250) zo anavezet evel unan a vrudas an doare-se da chaseal e kornôg Europa. Kontañ a reer en doa desket ober digant Arabed pa oa o vrezeliañ er Reter Nesañ e-pad ar C'hwec'hvet Kroaziadeg (1228–1229). Lakaat a reas treiñ un dornskrid arabek diwar-benn ar falc'hunerezh hag embannet e voe e latin e 1241, gant an titl *De arte venandi cum avibus* ("Arz ar chaseal gant evned"). 

E broioù Europa e oa ar falc'hunerezh un obererezh na veze graet nemet gant an dudjentil. E Bro-C'hall e voe paouezet gantañ da-heul un dekred embannet da vare an Dispac'h Bras, e 1792, a verze ar c'hargoù falc'hunerien, tud e servij ar roue pe an aotrounez. Goude an Eil Brezel-bed e voe adroet lañs d'ar falc'hunerezh. E 1954 e voe votet ul lezenn d'e reolenniñ.

## Levrioù
*  Jean de Franchières (1618) : *La fauconnerie*, Hachette Livre/BnF, 2012 
*  Terence Hanbury White (1951) : *The Goshawk*, Weidenfeld & Nicolson, 2001 
*  Patrick Morel, *L'art de la fauconnerie*, Crépin-Leblond Éditions, 2013 
*  Stephen Bodio : *A Rage for Falcons: An Alliance Between Man and Bird*, Skyhorse, 2015 

## Notennoù
Mecklenburg (disheñvelout)

**Mecklenburg** zo un anv-lec'h alamanek, hag anv meur a dra en istor Alamagn.

## Lec'hioù
###### 
* Mecklenburg, ur vro eus Alamagn a oa unan eus stadoù an Impalaeriezh Santel Roman 
* Mecklenburg-Vorpommern, ur stad a-vremañ
* Mecklenburg-Schwerin, un dugelezh-veur
* Mecklenburg-Strelitz,un dugelezh-veur
* Mecklenburg-Güstrow, un dugelezh
* Stad Dieub Mecklenburg-Schwerin
* Stad Dieub Mecklenburg-Strelitz
* Kastell Mecklenburg
* Dorf Mecklenburg, ur gêriadenn

### 
* Mecklenburg County, North Carolina
* Mecklenburg County, Virginia

## Tud
* Tiegezh Mecklenburg

## Traoù
* Mecklenburg Declaration of Independence
* Mecklenburg thaler, ur moneiz
* Mecklenburg vereinsthaler, ur moneiz
Interamant

## Interamantoù en ilizoù e Breizh-Izel a-hed 17vet kantved
Boazet e veze ar Vretoned da interiñ o zud marv en ilizoù.

An doare-ober-mañ a zeu da vezañ ledet war-dro dibenn ar Grennamzer hag en e varr eo a-hed ar 16vet/17vet kantved. Gwir eo e Breizh-Izel war ar maez ha dreist-holl e Bro-Dreger. En holl weleadoù sokial e vez stag ar familhoù ouzh ar c’hustum-mañ. Nebeutoc’h e koust ur bez e-barzh an iliz eget er vered ; bezañ e-kichen ar Sant pe e releg eo ur gwarez evit an anaon.

Met a-benn ar 17vet kantved e klemm ar bersoned eus c’hwezhennoù fall, eus kouezhadennoù posupl evit ar feizidi abalamour da meinadurioù distoket. Disklêriañ a reont ez eus re a vezioù e-barzh ilizoù alies re enk. 
Neuze e voe savet karnelioù er porzh-bered : ar relegoù bet dalc’het er bezioù e-barzh ilizoù a voe dilec’hiet di. Pa voe leun ar garnel e voe degaset ar relegoù a chome e poull ar vered.
Met an hengoun a chomas : ar boblañs a badas interiñ o zud marv hervez ar voaz.

Evit-se eo nec’het ar Parlamant Breizh adal d’ar 19 a viz Eost 1689 : “Kalz a feizidi a fell dezho bezañ interet e-barzh ilizoù. E-lec’h derc’hel a ratre ha kinklañ ar re-mañ e louz feizidi an ilizoù  hag a zismantr ar meinadur ivez abalamour ma vez lakaet hag adlakaet alies ; ker-fall eo da zresañ hemañ…”

E 1710 e c’hourc’hemenn Eskopti Kemper : “Fellout a ra deomp ma vo grataet ar sebeliadurioù er veredoù evit ur bennozh Doue, hervez barnadennoù Parlamant, ha difenn a reomp da gement person pe veleg zo interiñ hiniennoù en ilizoù nemet re gant o « enfeu » enno ”.

Parlamant Breizh ac’h arbouez ar riskl eus skignerezh kleñvedoù-spegus ; ar varnadenn d’ar 16 a viz Eost 1719 a gasas d’he heul ul lusk mougadur gwir hag a disoc’has gant steuziadur an doare-ober-mañ.

D’ar 10 a viz Meurzh 1776 ur varnadenn roueel (interamantoù en ilizoù, chapelioù ha beredoù) a ziluzio ar gudenn da vat, evit ar rouantelezh en he-fezh.

## Daveoù
*Les églises chassent les morts…
*Guillorel Penguern
Graciano Gómez

**Graciano Gómez** zo anv daou soner :

**[[Graciano Gómez Vargas]]* (La Habana 1895-1980), sonaozour, gitarour, fleütour, kuban
**Graciano Gómez* (Temperley, Buenos Aires 1912-1980), sonaozour arc'hantinat, soner tango.
Lam Qua

**Lam Qua** (sinaeg: 林官; pinyin: *Lín Guān*), pe ** Guan Qiaochang **, pe **Kwan Kiu Cheong** (關喬昌) , ganet e 1801 ha marvet e 1860, a oa ul livour sinaat.

## Liammoù diavaez

*Dastumadenn Peter Parker eus taolennoù Lam Qua e Yale University
Georgina de Albuquerque

**Georgina Moura Andrade de Albuquerque**, ganet e Taubaté, São Paulo, e 1885, marvet e Rio de Janeiro e 1962, a oa ul livourez vrazilian.

Dimezet e oa da Lucílio de Albuquerque a oa ul livour brudet ivez.

## Notennoù
Lucílio de Albuquerque

**Lucílio de Albuquerque** (1887-1939) a oa ul livour brazilian. Troet e oa da livañ poltredoù ha gweledvaoù. E wreg Georgina a oa livourez ivez.

## Notennoù
Juancho Rois

**Juan Humberto Rois Zúñiga**, anavezetoc'h evel **Juancho Rois** , lesanvet *El Conejo* ("ar c'honifl", abalamour d'e zent), ganet d'ar 25 a viz Kerzu 1958 en San Juan del Cesar, La Guajira, e Kolombia, ha marvet d'an 21 a viz Du 1994 en Anzoátegui, Venezuela, a oa un akordeoñser ha sonaozer kolombian hag unan eus ar re wellañ a sone ar vallenato.
Krouet en deus ivez ar * vallerengue*, kendeuz ar vallenato hag ar merengue dominikan.

## E varv
Lazhet eo bet en 1994 en ur gwallzarvoud karr-nij p'edo o vont da El Tigre, Venezuela.

E 1991 ne oa deuet nemet da eil e kenstrivadeg ar Festival de la Leyenda Vallenata war-lerc'h Julián Rojas.

## Pennadoù kar
* Festival de la leyenda vallenata
* Diomedes Díaz

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*o seniñ : http://www.youtube.com/watch?v=DM4KsH9h9gM&feature=related
*o seniñ : http://www.youtube.com/watch?v=7kRsMN-_U98
*Film diwar e benn : https://www.youtube.com/watch?v=Cuc4K8Jaq9c
Lanvezeeg

**Lanvezeeg** a zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, e kanton ar Roc'h d'an ampoent. Ul lodenn eus kumun Kaouenneg-Lanvezeeg eo bremañ. 
## Douaroniezh
## Istor
* Adalek 1554 e oa ur barrez distag, met a-raok ar mare-se e oa stag ouzh Kawan pe Prad.
### [[Dispac'h Gall]]
* E 1790 e voe krouet kumun Lanvezeeg.
### kantved
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas nav gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 8,11% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### Kendeuziñ
* Staget e voe ouzh Kaouenneg e 1974 da vont d'ober kumun Kaouenneg-Lanvezeeg. A-raok an unaniezh-se e oa ar gumun vihanañ en Aodoù-an-Hanternoz.
## Monumantoù ha traoù heverk

Caouënnec-Lanvézéac (22) Église Saint-Ézéchiel de Lanvézéac 02.JPG|An iliz katolik.
Caouënnec-Lanvézéac (22) Église Saint-Ézéchiel de Lanvézéac 04.JPG|Ar groaz.

* Iliz katolik *Sant Yehezkel* gant ur groaz.
### Lennegezh
* E-touez ar c'hontadennoù bet dastumet gant Fañch an Uhel e Bro-Dreger ez eus unan hag a zo anvet *[[Person Lanvezeeg]]*, bet kontet gant Marc'harid Fulup d'an 12 a viz Gwengolo 1887.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud vrudet
* Ar skrivagner brezhonek Glaoda Rannou a oa bet ganet e Lanvezeeg e 1808.
*Klerg bet person Bulien, Kaouenneg ha Lanvezeeg e-pad pell.
## Rimadell
:Lanvezêg
:Triwec'h ozac'h ha naontek gwreg.
## Pennadoù kar
* Kaouenneg,
* Kaouenneg-Lanvezeeg.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Magdalena (stêr)

Ar **Stêr Magdalena**, pe **Río Magdalena** e spagnoleg ar vro, zo ur stêr veur e Kolombia. Treuziñ a ra ar vro eus ar c'hreisteiz d'an hanternoz hag aberiñ nepell diouzh Barranquilla, er Mor Karib. 

## Gwelet ivez
* Cauca (stêr)
Diomedes Díaz

__NOTOC__

**Diomedes Dionisio Díaz Maestre**, anavezet ivez evel *El Cacique de la Junta* (La Junta, San Juan del Cesar, La Guajira, 26 a viz Mae 1957 - Valledupar, 22 a viz Kerzu 2013) a oa ur c'haner-saonaozer brudet eus Colombia, hag unan eus kanerien veur an doare *[[vallenato]]*, en desped d'e zoug d'ar c'hokain, d'e vignoned trafikerien ha d'e brosezioù.

Milionoù a bladennoù en deus gwerzhet e Colombia ha Venezuela, ha gounezet en deus meur a bladenn aour ha platin, gant e ganaouennoù evel *Tres canciones*, *Bonita*, *Mi primera cana* ha *Sin ti*, ha dre ganañ sonioù tud all evel *Sin medir distancias*, *Tú eres la reina*, *Amarte más no puedo*, *Todo es para ti*, *Lo más bonito*, *Lluvia de verano*, *La Juntera*, a-douez re all. E 2010 en doa bet ur *Grammy Latino* er rummad *Cumbia/Vallenato*.

E miz Mae 1967 e voe gwallet ha muntret ur plac'h yaouank, Doris Adriana Niño, en e ranndi e Bogotá, e-kerzh un nozvezh bambocherezh, gant boeson ha kokain. Kavet e voe he c'horf war ar maez, nepell diouzh ar gêr-benn.
Tec'hel a reas Diomedes Díaz a-zirak ar polis. Goude e lavaras en doa tapet Sindrom Guillain-Barré.

Diomedes Díaz en deus bet 28 bugel anavezet, digant 11 maouez. 

Meur a vloaz en deus kanet gant an akordeoñser Juancho Rois.

## Akordeoñserien
Meur a zen zo bet o seniñ akordeoñs gantañ en e laz. 
*Naffer Duran (1976)
*Elberto López (1976-1977)
*Juancho Rois (1978, 1988-1994)
*Nicolás Elías Mendoza (1978-1984)
*El Cocha Molina (1985-1987, 2002)
*Juancho De La Espriella (2003)
*Franco Argüelles (1999-2000, 2005)
*Iván Zuleta (1995-1998, 2007)
*Alvarito López (2009-2013)

## Levrlennadur
*Gustavo Bolívar Moreno (1998). *El Cacique y la reina – La verdad sobre la muerte de Doris Adriana Niño*. Edición del Autor, 1998 

## Liammoù diavaez
* O kanañ ''Sin medir distancias''
* 30 eus e ganaouennoù

## Notennoù
La Lupe

**La Lupe** a oa anv-micher **Guadalupe Victoria Yolí Raymond**, a oa ur ganerez kuban ganet d'an 23 a viz Kerzu 1936 e Santiago de Cuba ha marvet d'an 29 a viz C'hwevrer 1992 er Bronx e New York, ma'z eo bet adanvet 139th Street en hec'h anv, *La Lupe Way*.

Kanañ a rae *[[bolero]]*, *[[guaracha]]* ha pezh a veze anvet *latin soul*. Hiziv e vez gwelet evel ur ganerez *salsa* evel Celia Cruz. Meur a bladenn he deus graet gant ar soner Tito Puente.

## Lennegezh
E 2006 e oa unan eus penntudennoù ar romant *[[La isla de los amores]]* gant ar skrivagnerez kuban Daína Chaviano. Hennezh eo ar romant kuban muiañ troet, aet gantañ ar vedalenn aour er *Florida Book Awards* ha troet en 20 yezh.

E 2008 e voe kaoz anezhi el levr *Con el diablo en el cuerpo*, anv he fladenn gentañ, gant ar skrivagner dominikan Rafael Darío Durán.

## Filmoù
*2009 : *La Mala*, gant Lena Burke ha Jorge Perugorría, diazezet war buhez La Lupe.
*2015 : *Celia*, un *novela* diazezet war buhez Celia Cruz ma'z eus kaoz eus La Lupe en dudenn Lola Calvo.

## Pladennoù

## Liammoù diavaez
*O kanañ
*O komz dirak ur sal diwar-benn he buhez
*Film istorel diwar he fenn
*O kanañ  *[[Guantanamera]]* gant Celia Cruz

## Notennoù ha daveennoù
Kastell Bleaz

**Kastell Bleaz** zo ur c'hastell e Bleaz, e-kreiz Bro-C'hall. Unan eus annezioù rouaned Bro-C'hall e oa da vare an Azginivelezh. 

Meur a stil disheñvel a gaver er savadur, savet adalek ar Grennamzer betek ar . Ar c'hastell kozh a voe adkempennet gant ar roue Loeiz XII, a dremenas kalz eus e amzer ennañ, ha gant Frañsez Iañ war e lerc'h. Er  e voe graet labourioù c'hoazh, gant an tisavour François Mansard, evit an aotrou Gaston d'Orléans, breur Loeiz XIII.

Anna Breizh, pried Loeiz XII a vevas darn eus he buhez er c'hastell ha mervel a reas ennañ d'an 9 a viz Genver 1514.
Ernst August Iañ Hannover

**Ernst August Iañ**, pe **Ernest Augustus** (e saozneg) (1771 – 1851) a oa roue Hannover adalek 1837 betek e varv. Pempet mab hag eizhvet bugel George III, roue Bro-Saoz ha Hannover, ha Charlotte von Mecklenburg-Strelitz e oa.

Evel pempet mab n'en doa chañs ebet da ren gwech ebet. Met hervez a Lezenn Salek a dalveze ne c'halle ket ar maouezed ren, ha hini eus e vreudeur koshoc'h n'en doa bet bugale.

Ganet e oa Ernest e Bro-Saoz met kaset e oa bet da Hannover pa oa krennard da zeskiñ micher an armoù. P'edo o servij en arme Hannover e Wallonia a-enep arme dispac'hel Bro-C'hall e voe gloazet e zremm. E 1799 e voe anvet da *Dug Cumberland ha Teviotdale*. E 1815, 44 bloaz e oa, e timezas da Friederike von Mecklenburg-Strelitz, intañvezet div wech, en enep d'e vamm, ar rouanez Charlotte, met un dimeziñ evurus e voe. 

E 1817 n'en doa ar roue saoz foll George III nemet ur verc'h-vihan, Charlotte Augusta Kembre, hag a varvas er gwentloù. Ne oa nemet Ernest hag a oa dimezet hag a zaremprede e wreg c'hoazh: gallout a rae dont da vezañ roue Bro-Saoz eta. Abalamour da se e timezas buan e zaou vreur henañ, ha pevare mab George IV, Edward, Dug Kent, a engehentas ar briñsez Victoria.
Priñsez Amelia

Meur a **briñsez Amelia** zo bet. 

## Tud
* Amelia Breizh-Veur (1711 – 1786), merc'h da George II Breizh-Veur, 
* Amelia ar Rouantelezh-Unanet (1783 – 1810), merc'h da George III ar Rouantelezh-Unanet. 

## Traoù all
Anv meur a lestr eus ar morlu saoz.
Amelia ar Rouantelezh-Unanet

**Ur pennad all zo diwar-benn [[Amelia Breizh-Veur]] (1711 – 1786)*.

**Amelia ar Rouantelezh-Unanet** (1783–1810), a oa ur briñsez saoz, merc'h da George III, Roue ar Rouantelezh-Unanet, ha da Charlotte von Mecklenburg-Strelitz, ar yaouankañ eus o femzek bugel. 

Da 15 vloaz e tapas an droug-skevent. 
E 1803 ec'h orgedas Amelia ouzh Sir Charles FitzRoy, ur skoedour ugent vloaz koshoc'h, mab da Charles FitzRoy, baron Southampton. Pa glevas ar rouanez ne lavaras ger, rag-aon ne deuje ar roue da gaout ur barrad follentez, evel alies. N'halle ket Amelia dimeziñ gantañ n'eus forzh penaos abalamour d'al lezenn anvet *Royal Marriages Act*.

Mervel a reas da 27 vloaz, dizimez ha divugel.
Friederike Charlotte von Preußen

**Friederike Prusia**, pe **Friederike Charlotte Ulrike Katharina von Preußen** en alamaneg, pe ** Frederica Charlotte of Prussia ** e saozneg, ganet e 1767 e Charlottenburg ha marvet e 1820 e Weybridge (Bro-Saoz), a oa ur briñsez prusian hag a zimezas d'ar priñs saoz Frederick, Dug York hag Albany, mab d'ar roue foll George III. 

## He buhez
Merc'h e oa da Frederig Gwilherm II Prusia ha d'e bried Elisabeth Christine Ulrike Braunschweig-Wolfenbüttel. Dimeziñ a reas e kastell Charlottenburg e miz Gwengolo 1791, hag ul lid all a voe graet e Palez Buckingham e miz Du.
Treiñ fall a reas an dimeziñ, dispartiañ a reas ar priedoù. Bevañ a reas Friederike gant chas ha kizhier betek he marv e 1820. Bugel ebet n'he doe. 

## Levrlennadur
* Karin Feuerstein-Prasser: *Die preußischen Königinnen.* Piper 2005

## Liammoù diavaez
* Friederike von Preußen Site der Uni Erlangen
Friedrich Wilhelm II

**Friedrich Wilhelm II** zo anv meur a zen.

## Roue
* Friedrich Wilhelm II Prusia, Roue Prusia (1786–1797), an hini brudetañ, 

## Duged ha priñsed
* Friedrich Wilhelm II (Sachsen-Altenburg), dug (1639–1669)
* Friedrich Wilhelm II (Nassau-Siegen), priñs (1722–1734)
* Friedrich Wilhelm II (Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck), dug (1728–1749)
* Friedrich Wilhelm II (Mecklenburg), dug-meur (1860–1904)
* Friedrich Wilhelm (II) von Hessen-Kassel, Landgraf (1875–1884)

## Pennadoù kar
*Friedrich Wilhelm III
*Friedrich Wilhelm
Friederike von Hessen-Darmstadt

**Friederike von Hessen** zo anv meur a briñsez alaman:

* Friederike Charlotte von Hessen-Darmstadt (1698-1777), landgravez Hessen-Kassel.
* Friederike Luise von Hessen-Darmstadt (1751-1805), rouanez Prusia, dimezet da Friedrich Wilhelm II Prusia. 
* Friederike von Hessen-Darmstadt (1752–1782), dugez Mecklenburg-Strelitz, mamm d'ar Rouanez Luise.