open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jakez

**Jakez** zo un anv-bihan brezhonek , deuet eus ar Bibl, diwar anv daou eus an Daouzek Abostol. Un adstumm d'an anv Jakob eo, a orin hebreek.

## Ster hag orin an anv
Evel Jakob e teu Jakez eus an hebraeg. Hep mar e teufe an anv hebraek "Ya'aqob" eus "Ya' Aqobel" a dalveze "Gwarezet gant Doue" moarvat er yezhoù mezopotamek. En Testamant Kozh e lenner div zisplegadenn eus anv Jakob a denn kentoc'h d'ar c'hoarioù-gerioù pe d'un displegadenn boblek eus e ster. Da gentañ e tispleger e anv gant ar ger hebraek "aqeb" a dalveze *seul an troad* : ganet e vije bet Jacob, peg dre un dorn e seul e vreur Esau. En un arroudenn all eus an destenn-se e tostaer e anv ouzh ar verb 'aqab, *distroadañ*, un damveneg eus ar skudellad fer a dalvezas da Jakob evit kemer e henanded digant Esau. 

Er Bibl e teuas da vezañ IACOBOS e gresianeg. Latinekaet eo bet e *Jacobus* goude. Meur a anv zo deveret diouzh an anv latin e yezhoù disheñvel (Gwelet izeloc'h).

Brudet eo bet an anv-se gant an ozhac’h-meur Jakob ha gant an holl sent kristen anvet Jakez.

## Stummoù brezhonek all
*Jalm* pe *Chalm* a gaver ivez evel anv-tiegezh. *Jakig* a gaver evel stumm bihanaat, e-kichen *Jakezig*. *[[Jakou]]*, evel er ganouenn Marijanig Lagadbran. *Yagu* pe *Yegu* pe c'hoazh *Ugu* evel en anv-lec'h *ar Roc'h Ugu* e Bro-Dreger. *Jakeza* ha *Jaketa* evit ar merc'hed, hag ivez *Jakelina*, diwar ar stumm gallek.

Eil anv-bihan : kavet e vez ivez an anv evel eil anv-bihan, dreist-holl *Yann-Jakez, Per-Jakez*.

Ral e seblant bezañ evel anv-bihan gwir, peuvuiañ ne vez nemet troidigezh an anv galleg *Jacques*, evel gant ar skrivagnerien Jakez Riou pe Jakez Kerrien, pe gant sonerien e Breizh. 

## Stummoù er yezhoù all

## Anvioù-tud
### Sent
*Jakez, mab Zebedea, pe *Jakez an Henañ*, unan eus an ebestel
*Jakez, mab Alfae, unan eus an ebestel.
*Jakez, eskob Jeruzalem, lesanvet "Jakez ar Yaouankañ", anvet "kenderv" pe "breur" Jezuz, ha penn-rener doujet Iliz-vamm Jeruzalem. Gwelet gant Tadoù an Iliz evel aozer Lizher Sant Jakez

### Eskibien
* Jakez Voragine, arc’heskob Genova, skrivagner al levr anvet *[[Ar vojenn alaouret]]*.
* Jakez Amboise (den a relijion)

### Rouaned
* Jakez I, anv tri roue 
* Jakez II, anv tri roue,
* Jakez III (pajenn disheñvelout)
* Jakez IV, roue Bro-Skos
* Jakez V, roue Bro-Skos
* Jakez VI, roue Bro-Skos pe Jakez, roue I Bro-Saoz
* Jakez VII, roue Bro-Skos pe Jakez II, roue Bro-Saoz

###### 
* Jakez Karter, merdeer
* Jakez Konan, skrivagner
* Jakez Riou, skrivagner
* Jakez Kerrien, skrivagner
* Per-Jakez Heliaz, skrivagner, hag e lesanv Jakez Kroc'hen
* Jakez Bernard, produer

## Anvioù lec'hioù
*Meur a Sant-Jakez zo e Breizh.
**Sant-Jakez an Turki* a vez graet eus kêr Santiago de Compostela er c'hanaouennoù hengounel

## Traoù all
*Hent Sant-Jakez
*Kregin Sant Jakez
*Ma breur Jakez, pe Breurig Jakez, kanaouenn bugale
* "Jakez en deus lavaret" : c'hoari bugale dreist-holl. Unan eus ar c'hoarierien a ro kemennoù d'ar re all. Pa grog e urzhioù gant "Jakez en deus lavaret" e tle ar c'hoarierien all ober diouzh en deus goulennet, mod all e rankont chom hep ober pe ez int koll.

## Gwelet ivez
* Jacques
* James
* Jaime

## Notennoù
786

*Diwar-benn bloavezh *'786*' an [[Deiziadur juluan|deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

* Muntret eo Cynewulf Wessex

#### Breizh

#### Frañs

### Azia
#### Reter-nesañ
* 14 a viz Gwenholon: dont a ra Harun al-Rashid da vezañ kalif e Baghdad.

#### Reter-kreiz
#### Iskevandir indezat
#### Reter-pellañ

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
##### Stadoù-Unanet
#### Suamerika

### Okeania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
#### Sinema
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### Sport
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 786|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 786]]*

## [[:Rummad:Marvioù 786|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 786]]*
__NOTOC__
779

## Darvoudoù

### Europa

* Faezhañ a ra Offa Cynewulf Wessex
* Savadur Offa's Dyke

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

* Jia Dao manac'h ha barzh sinat (m. 843

## Marvioù

__NOTOC__
Anvioù-bihan brezhonek

An **anvioù-bihan brezhonek** zo meur a seurt anezho.

## Rummadoù anvioù
*Da gentañ ar re zo gwir anvioù-bihan : Yann, Tangi, Frañsez, Roparzh, Lusia, Juluan, Filomena,
*Da eil stummoù bihanaet evel Fañch, Soaig, Soaz, Jañmai, Marjan, Loull, Biel, Pipi, Job, Jos, Nol, ha nouspet all.

Kent an XXvet kantved ne oa ket nec'het ar bobl gant an traoù skrivet. Ar re ne ouient ket lenn ne ouient ket pe anv e oant lakaet en ti-kêr, ha ne gave ket dezhe o doa ezhomm da c'houzout.

## Orin
An anvioù-bihan brezhonek zo anvioù a orin liesseurt:
*a orin keltiek, da-heul anvioù ar sent vrezhon, evel Derc'hen, Tangi, Ronan, Herve, Konan, Nolwenn, Riwanon; 
*a orin hebreek evel Yann, Jakez, Mari, Mazhev, Mikael, Jozeb, Deniel, 
*a orin germanek, evel Bernez, Charlez, Erik, Herri, Roparzh, Loeiz, deuet eus ar frankeg, pe diwezhatoc'h eus ar galleg;
*a orin latin, evel Ambroaz, Anton, Gregor, Lusia, Marzhin, Paol, Pêr, Rozenn.
*a orin gallek, evel Janed, Dominig.
*a orin italianek, evel Frañsez.
*a orin gresianek, evel Denez, Andrev, Aleksandr, Nicolas, Olimp, Teofil.

### An anvioù a orin keltiek
Peurvuiañ int anvioù brezhonek o tont eus anvioù sent vrezhon: Tangi, Maloù ... A-wechoù e c'hallont bezañ anvioù iwerzhonek, evel Ronan, Brendan. Ar re-se eo ar re a vez roet stankoc'h bremañ, hervez un doug nevez d'ar geltelezh pe d'ar gwrizioù istorel breizhek.

A-wechoù e soñj d'an dud int keltiek pa n'int ket, evel an anvioù Enora ha Padrig, a orin latin. Met an anvioù-tud zo evel ar gerioù: n'eo ket peogwir n'int ket keltiek n'int ket brezhonek, ha brezhonekaet int bet abaoe 13 pe 14 kantved, tre evel ma'z eo bet iwerzhonekaet an anv *Padraig*, pe saoznekaet an anvioù a orin latin *[[Anthony]], [[Lucy]], [[Martin]]*, evel a c'hoarvezas en holl yezhoù Europa.

### An anvioù a orin hebreek
Deut int dre ar Bibl, hag ar skridoù relijiel.

### An anvioù a orin germanek
Deut int dre ar galleg, diwar an hengoun frankek diazezet pe e Breizh Uhel, pe en Anjev, pe e Normandi.

## Kevredigezh
### Enebiezh ouzh an anvioù-bihan brezhonek
Ne blij ket d'ar stad c'hall na d'ar gelennerien war ar gwir anvioù-bihan brezhonek zo. Gwelout Afer Fañch.

## Pennad kar
*Roll an anvioù-bihan brezhonek.

## Levrlennadur
* Mikael Madeg, P. Pondaven, Y. Riou, *Anoiou badiziant Bro Leon, Saïg, Rozali hag ar re all...*, Emgleo Breiz, Sant-Tounan, 2006
*Gwennole ar Menn, *Grand choix de prénoms bretons*, Coop Breizh. 
*Gwennole ar Menn, *Les noms de famille les plus portés en Bretagne (5000 noms étudiés)*, Coop Breizh. 
*Gilles et Bleuzen Du Pontavice, *Les prénoms en Bretagne*, Ouest-France, 1999.
*Albert Deshayes, *Le petit livre des prénoms celtiques et bretons*, Chasse-marée, Douarnenez, 2007.
*Alain Stéphan, *[https://web.archive.org/web/20200805110846/http://servijer.net/mediaoueg/Tous-les-prenoms-bretons Tous les prénoms bretons]*, Gisserot.

## Liamm diavaez
* https://web.archive.org/web/20180106140738/http://www.ieo-oc.org/Des-prenoms-contexte-legal-en

## Notennoù
Lucien

**Lucien** zo un anv-bihan gallek hag a zeu eus an anv italianek Luciano. Lucienne eo ar stumm benel.

## Tud
* Lucien Bonaparte, anv gallekaet Luciano Buonaparte,
* Lucien Lechat (1891-1915), korporal breizhat fuzuilhet.

### En arzoù
* Lucien Jonas (1880-1947), livour gall,
*Lucien Rebatet (1903-1972), romantour ha faskour gall, 
*Lucien Ginsburg (1928-1991), lesanvet Serge Gainsbourg, kaner gallek,
*Lucien Pouëdras (g. e 1937), livour breizhat.

### Er sport
*Lucien Mazan pe Petit-Breton, marc'hhouarner breizhat, trec'h en Tour de France,
*Lucien Van Impe, marc'hhouarner belgiat, trec'h en Tour de France,
*Lucien Aimar, marc'hhouarner gall, trec'h en Tour de France,
* Lucien Rault (g. e 1936), atleter breizhat.

## Lennegezh
**Lucien Leuwen*, romant gant Stendhal.

## Gwelout ivez
* Lukian
* Lucian
* Luc
James

**James** zo un anv-bihan saoznek, ha bet un anv gallek ivez, par d'an anv brezhonek Jakez, nemet tostoc'h da Jalm pe Chalm. An anv poblekañ roet d'ar baotred e SUA e oa e 1990.

Evel an anvioù-se e teu eus an hebreeg, eus an anv Jakob, unan eus an ezec'h meneget er Bibl. Deuet eo d'ar saozneg eus an anv gallek **James**, adstumm da *Gemmes*, diwar al latin izel *Iacomus*, ur stumm rannyezhel da *Iacobus*, eus an Testamant Nevez e henc'hresianeg, (Ἰάκωβος /Iakōbos), eus an anv hebreek יעקב (Yaʻaqov). Degaset e voe da Vreizh-Veur gant aloubidigezh Gwilherm II (dug Normandi) e 1066.

## Stummoù all
* Jammes, e galleg
* Jaymes, e saozneg
* anvioù-bihanaat e-leizh zo e saozneg : Jack, Jae, Jay, Jem, Jaime, Jamey, Jamie, Jim, Jimbo, Jayemie, Jimi, Jimmer, Jimmie, Jimmy, Jaem
* berradur : Jas 
* stummoù gwregel : Jamie, Jamesina, Jayme, Jaymie, Jaimie, Jamilie

## Anvioù
### Tud
Douget eo bet an anv 
*gant 6 roue skos ha 2 roue saoz (anvet Jakez e brezhoneg);
*gant kalz tud vrudet

#### Evel anv-bihan
##### 
* James Bouillé (1894-1945), savour
##### 
* James Cook (1728-1779), ergerzher
*James Bond, spier saoz e romantoù Ian Fleming, brudet dre ar fiñvskeudennerezh, ha c'hoarierien evel Sean Connery
* James Cameron, filmaozer
##### 
* James Connolly, emsaver republikan
*James Joyce, romantour
*James Larkin, sindikadour
##### 
*James Buchanan, pemzekvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika (1857 -1861)
* James Fenimore Cooper, skrivagner
*James Dean, filmc'hoarier
*James Abram Garfield, prezidant ar vro
*James Harden-Hickey, skrivagner stadunanat gallek
*James Madison, prezidant ar vro
*James Watt, prezidant ar vro
*James Monroe, prezidant ar vro

#### Evel anv-tiegezh
Kavet e vez e Normandi hag er broioù saoznek.
*Henry James, romantour amerikan
*Jesse James, brigant amerikan
*Evan James (1809-1878), barzh kembreat

## Lec'hioù
****
*Saint-James, ur gumun eus Normandi, stok ouzh Breizh.

###### 
*Saint James (Victoria)
*Saint James (Aostralia ar C'hornôg)

###### 
*Iliz-veur * Saint James* e Toronto, koshañ ha brasañ hini kêr
*Bae James, lodenn Su Bae Hudson e Kebek hag Ontario
*Baie-James, ur gumun e Kebek

###### 
* e Londrez
**Palez Sant James
**Park Sant James
**Porzh Sant James
* e kêrioù all
**Park Sant James, e Newcastle upon Tyne, c'hoarilec'h skipailh mell-droad Newcastle United.
**Park Sant James, c'hoarilec'h mell-droad en Exeter

### 
*Saint James (Antrim), e Norzhiwerzhon

### 
*Sant James (Maryland)
*Sant James (Minnesota)
*Sant James (Missouri)
*Sant James (New York)
*Parrez Sant James (Louiziana)

### E broioù all
*Parrez Sant James (Barbadez)
*Parrez Sant James (Jamaika)
*Sant James (Ar C'hab), e Suafrika

## Notennoù ha daveennoù
Lukian

**Lukian** a zo un anv-bihan brezhonek, danek, norvegek ha bulgarek. Dont a ra eus an anv latin *lucianus* hag a zeu eus ar ger *lucius* (gouloù).

**Lusian** zo ur stumm all e brezhoneg, met n'eo ket un anv gwall stank e Breizh, ha gwelloc'h e kav ar vrezhonegerien ober gant Lukian war a hañval.

Lusiana ha Lusia zo stummoù brezhonek benel roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv henc'hresianek Λουκιανός (*Loukianos*), a zo bet latinaet e *Lucianus*.

## Yezhoù all
* Luciano en italianeg, spagnoleg ha portugaleg
* Lucian e saozneg hag alamaneg
* Lucien e galleg
* Luziano en euskareg
* Luci pe Lluci e katalaneg

## Sent
Daou sant, reizhkredennour ha katolik, a zo anavezet :
* Sant Lukian merzheriet war un dro gant Sant Markian e Nikomedia er  
* ar gwenvidig Lukian Antiokeia, beleg en Antiokeia merzheriet e 312. Gouel 08-01
* Sant Lukian Beauvais, a vije bet eskob kentañ Beauvais en 

## Tud
Anavezet eo evel anv ar skrivagner hellazat Lukian Samosata (125-192).
### 
Alies e vez stumm brezhonekaet an anv-bihan gallek Lucien. E-touez ar re o deus troet o raganvioù gant Lukian e vez kavet :
* Lukian Kergoat (g. e 1948), kelenner ha skrivagner brezhoneg, 
* Lukian Tangi, skrivagner brezhoneg, sinet gantañ ul levrad danevelloù embannet gant Al Liamm,
* Lukian Raoul (1932-2009), kelaouenner ha skrivagner brezhoneg.

## Gwelout ivez
* Lusia
* Lucia
Antioc'heia

**Antioc'heia** (henc'hresianeg : *Αντιόχεια*) , pe **Antiokeia**, zo un anv-lec'h deuet diwar an henc'hresianeg hag anv meur a gêr en Henamzer.

## Orin
Dont a ra an anv eus hini ar roue Antioc'hos Iañ a savas meur a gêr.

## Lec'hioù
;
**Antiochia in Media* pe *Antiochia in Persis*, a zo Nahavand hiziv.
;
**Antiochia in Scythia*, war lez ar stêr Jaxartes (Syr-Daria), e-kichen Tachkent.
;
**Antiochia in Pieria*, a zo Arouad hiziv .
;
**Antiochia in Sittacene*.
;
**Antiochia Hippos* pe *Antiochia ad Hippum*, a oa Hippos en Dekapolis en Henamzer. 
;
**Antiochia Semiramis*, anvet ivez *Gadara*, a zo Umm Qais hiziv.
;
* Antioche, e Tennessee.
;
**Antioc'heia ad Orontem*, a zo Antakya hiziv, eo an *Antioc'heia* vrudetañ.
**Antiochia ad Cragum* pe *Antiochia Parva*, (pe *Antiochette* e galleg), a zo Güney, e proviñs Antalya hiziv.
**Antiochia ad Cydnum*, a zo Tarsos, kêr Paol Tars.
**Antiochia ad Mæandrum*, e Karia, e-tal Kuyacak e proviñs Aydin.
**Antiochia ad Pisidiam*, pe *Antiochia Cesarea*, etre Pisidia ha Frigia, Yalvaç hiziv (proviñs Isparta).
**Antiochia ad Pyramum*, e Cilicia, e-kichen Karataş e proviñs Adana.
**Antiochia ad Taurum*, e-kichen Gaziantep.
**Antiochia ad Sarum*, a zo Adana.
* *Antiochia in Commagene*, Samosate hiziv.
**Antiochia in Mesopotamia*, e-kichen Viranşehir, e proviñs [Şanlıurfa
*''Antiochia Margiana'', kêr-benn [Margiane, war lez ar stêr Margus,a zo [Merv]] hiziv.
**Antiochia Mygdoniæ* pe *[[Nisibis]]*, e Mezopotamia, a zo Nusaybin hiriv, e proviñs Mardin.

## Tud
* Antiochos ar Manac'h († war-dro 630) ; lidet d'an 22 a viz Genver.
**Antioche Tambrétambre*, e-barzh romantoù Boris Vian, *Trouble dans les Andains* ha *Vercoquin et le plancton*.

## Pennadoù kar
*Antioquia
Antakya

Antakya (**Antiokia** pe **Antioch** e brezhoneg) a zo ur gêr vras e korn gevred Turkia, kêrbenn proviñs Hatay (Sandjak Iskenderun a-raok 1939). Ar gêr he deus bet ur pouez bras en Henamzer pa oa an trede tolpad-tud goude Roma hag Aleksandria en Egipt. Lec'hiet eo war riblennoù ar stêr Orontos a ziskenn betek ar Mor Kreizdouarel, 22 km pelloc'h. Ur gêr gant ar marc'had evit ar gounezerezh ha meur a stal-kenwerzh eo hag enni ur boblañs turkek hag arabek mesket pa oa ur bastell-vro arabek a-raok m'eo bet adroet da Republik Turkia goude ar gefridiad he deus bet Bro-C'hall war Siria betek 1939. 

## Istor
*Antiokeia war an Orontos* (Gresianeg : Αντιόχεια η επί Δάφνη, Αντιόχεια η επί Ορόντου or Αντιόχεια η Μεγάλη; Latin : *Antiochia ad Orontem*, *Antiokeia vras* pe *Antiokeia e [[Siria]]* ivez).

Diazezet eo bet war-dro - 300 gant Seleuc'hos Nikator, unan eus pennjeneraled Aleksandr Veur diwar anv e dad Antioc'hios (*Antioc'heia* = gêr Antioc'hos). Kreskiñ a reas buan pa zeuas da vezañ kêr-benn impalaeriezh ar Seleuc'hed hag ur greizenn evit ar sevenadur hellenistel. Pa oa aloubet gant ar Romaned e - 64 e chomas emren (evel e pep lec'h en Impalaeriezh roman) hag e tizhas ur galloud armerzhel ha sevenadurel brasoc'h c'hoazh.

Hervez an Testamant Nevez e teuas di pennoù zo eus ar gristenien gentañ a oa e Jeruzalem, Sant Paol Tarsos ha Sant Barnabaz er 1añ kantved.
Dreyfus

**Dreyfus** eo anv tiegezh meur a zen :
* Ar c’habiten Alfred Dreyfus (1859-1935)
* Mathieu Dreyfus (1857-1930), breur Alfred Dreyfus, a oa e zifenner birvidikañ.
** An Afer Dreyfus a ra dave da hollad an darvoudoù o deus graet o reuz e Bro-C’hall etre 1894 ha 1906 da-heul harzhidigezh ar c’habitenn Alfred Dreyfus. Savet ez eus bet un niver a levrioù hag a filmoù diwar o fenn : 
*** Kentañ film a-bouez Jord Méliès, savet e 1899, a zanevell an afer e korf 10 munut. 
*** Ar film *[[Dreyfus ou L'intolérable vérité]]* savet e 1975 gant Jean Chérasse
*** Ar film skinwel *[[L'Affaire Dreyfus]]* savet gant Yves Boisset e 1995
*** *[[Dreyfus (1930)|Dreyfus]]*, ur film gant Richard Oswald deuet er-maez e 1930
*** *[[Dreyfus (1931)|Dreyfus]]*, ur film gant Milton Rosmer ha F.W. Kraemer deuet er-maez e 1931
* An tiegezh Louis Dreyfus, dinastiezh krouet gant ar banker Leopold Dreyfus ;
** Ar strollad Louis Dreyfus, embregerezh etrebroadel savet gant ar familh-se ;
* James Dreyfus (ganet e 1968) zo un aktour breizhveurat ganet e Bro-C’hall.
* Tony Dreyfus (1939-), kannad-maer 10vet arondisamant Pariz
Aberzh

An **aberzh** er relijion a zo kinnig boued pe ur banne evaj pe buhez ul loen pe buhezioù tud, d'un doue evit plijout dezhañ. Er relijionoù kozh e veze lazhet ur penn chatal ha devet en enor d'un doue evit e drugarekaat pe evit kaout e skoazell.
 
Un ober kozh eo en istor Mab-Den, ha roud zo bet kavet gant hendraourien eus korfoù loened ha tud aberzhet, merkoù anat an aberzh warno, pell a-raok ma voe kavet meneg eus aberzhoù er skridoù koshañ. En darn vrasañ eus ar relijionoù e vez kaoz eus aberzhidigezhioù, loened pe tud, met ral eo deuet da vezañ. 

## Aberzhoù er Bibl
*E levr ar C'heneliezh er Bibl eo kontet aberzh Abraham a oa o vont da lazhañ e vab Izaag pa voe harzet e vrec'h gant an arc'hael Gabriel kaset gant Doue.
*E levr ar varnerien e weler Jepte o lazhañ e verc'h da seveniñ e bromesa graet da Zoue.

## Pennadoù nes
*Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)

## Liammoù diavaez
* BBC news story about muti killings
* Indian human sacrifice bid in Kamakhya temple foiled
* Police have arrested a village priest in the central Indian state of Madhya Pradesh for allegedly carrying out a human sacrifice
* Hindu monks in India pledge to fight human sacrifice
*  Killing for 'Mother' Kali: A spate of ritual killings in India shows that human sacrifice lives on - TIME Asia magazine
Tredarzeg

**Tredarzeg** () zo ur gumun e Breizh en Aodoù-an-Arvor, e Bro-Dreger.

## Douaroniezh
Emañ Tredarzeg war lez reter aber ar Yeodi, en tu all da Landreger.
;Kumunioù amezek 
*Kerborzh
*Pleuveur-Gaoter
*Pouldouran
*Trogeri (en tu all d'ar Bizien)
*Ar Vinic'hi (en tu all d'ar Yeodi)
*Landreger (en tu all d'ar Yeodi)
*Priel (en tu all d'ar Yeodi)

## Anv
**Tredarzec* ; *eccl. de Trederzaco* ; *par. de Tredarzaco*, 1330 ; *Trederzec*, 1407 ; *Tredarzec*, .
**Trederzacum*, *Tredarzacum*, *Tredarsec*.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 54 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,85 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Kemeret e voe 5 500 Lur en ti-post, gant daou ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’ar 1 a viz Even 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas triwec'h den abalamour d'ar brezel.
* Tri rezistant eus ar gumun a varvas er kampoù-bac'h nazi en Alamagn.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe  ur c’harter-mestr eus ar gumun d’an 20 a viz Even 1949 war ar Mekong nepell eus Phang My e Kochinsina er Viêtnam.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Daou soudard a varvas.
## Monumantoù ha traoù heverk

Trédarzec. Eglise. Sud.jpg|An iliz katolik.
Chapelle Saint-Nicolas de Kerhir à Trédarzec 01.JPG|*Sant Nikolaz*
Chapelle Saint-Nicolas de Kerhir à Trédarzec 02.JPG|*Sant Nikolaz*
Trédarzec, chapelle Saint-Votrom.jpg|*Sant Votrom*.
Tredarzec. Traou-Meur. Tableau des martyrs.jpg|*Itron-Varia*, taolenn ar verzherien.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Chapel *Sant Nikolaz* e Kerhir.
* Chapel *Sant Votrom*.
* Chapel *Itron-Varia* Traou-Meur.
* Chapel *an Drinded Santel*.
* Kroaz ar vered.

Trédarzec. Monument aux Morts. Embase biligue.jpg|Maen diazez divyezhek.
Trédarzec. Monument aux Morts. Statue.jpg|Delwenn.
Trédarzec. Embase bretonne du monument aux Morts.gif|Sichenn.

* Monumant ar re varv e-tal ar maerdi hag an iliz katolik, luc’hskeudenn  ha kartenn-bost . 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Levrlennadur
*  Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''
## Liammoù diavaez

* Tredarzeg war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem

**Kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem** a oa ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor, diskaret e 2015.

## Kumunioù
Kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem a yae 8 kumun d'ober anezhañ:
* Kanuhel
* Kerbêr
* Larruen
* Purid-Kintin
* Sant-Jili-Plijo
* Sant-Konan
* **[[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]]**
* Sant-Trifin

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Aodoù-an-Arvor

## Liammoù diavaez
* Renabl ar glad
Niger

:*Evit ar stêr *'Niger**, gwelit ar pennad [[Niger (stêr)|Stêr Niger]].''
<HR noShade>


**Niger*' zo ur vro eus kornôg [[Afrika]], anvet ent-ofisiel *Republik Niger''. Emañ etre Nigeria ha Benin er c’hreisteiz, Mali ha Burkina Faso er c’hornôg, Aljeria ha Libia en hanternoz, ha Tchad er reter. Er Sahara emañ al lodennoù hanternoz eus ar vro. Treuzet eo mervent ar vro gant ar stêr Niger, a ro hec’h anv dezhi. Niamey eo ar gêr-benn.

## Skeudennoù

Old_town_of_Zinder.jpg|Annez hengounel (Zinder)
Fachi-Bilma-Dünen.jpg|Erin an Ténéré
Timia_valley.JPG|Traoñienn Timia
Niger_millet_Koremairwa_1214.jpg|Trevad ar mell
Sant-Konan

**Sant-Konan** a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev hag e kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem en Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
### Stêrioù
* Tremen a ra an Trev dre Sant-Konan.
## Istor
* Un drev e oa Sant-Konan gwechall, e parrez Sant-Jili-Plijo. E 1804 e oa deuet da vout ur barrez distag.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 65 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,70% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas  ur soudard e Saigon e 1947.
## Brezhoneg
* 82,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Allée couverte Park-kerdic.jpg|An alez-toet.

* Alez-toet Park-Kerdig.

Eglise saint-corentin.jpg|An iliz katolik.
Fontaine saint-corentin.jpg|Ar feunteun.
Saint-Connan 58 Chapelle Notre-Dame du Logou.jpg|Ar chapel.

* Iliz katolik *Sant Kaourintin*.
* Feunteun *Sant Kaourintin*.
* Chapel *Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Savet e voe d’ar 6 a viz Mae 1923.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Monumant ar strouezheg, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
### Tud marvet eno
### Tud liammet ouzh ar gumun
## Liammoù diavaez

* Sant-Konan war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Sant-Malon

**Sant-Malon** (*Saint-Malon-sur-Mel* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie ː **Lan Maelmon**, VIIIt; **Saint Meamon**, 1314; **Saint-Maslon** ?, 1426; **Sancto Mallon**, XVIt; **Saint Malmon**, 1709

## Ardamezioù
*En argant e dri gwiñver en gul*
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Le Roy e anv, ar c'hure, Guillon, hag ur beleg, Chevalier.
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 33 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,38% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour d'an 10 a viz Meurzh 1959 e Bejaia.
## Brezhoneg
* 12,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Malon-sur-Mel - Église 01.JPG|An tour-iliz.
Saint-Malon-sur-Mel - Église 02.JPG|Talbenn an iliz.

* Iliz katolik *Sant Maloù*.

Saint-Malon-sur-Mel (35) - 03.jpg

* Mirdi ar Govelioù.

Saint-Malon-sur-Mel (35) - 01.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) er vered, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg Familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

## Levrlennadur

* Erwan Vallerie ː *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus*. An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Santez-Onenn

**Santez-Onenn** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Le Roy e anv, hag ur c'hure, Le Cocq.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 60 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,85% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; tri anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e Belgia : daou e Virton, unan anezhe a oa er 124vet Rujumant Troadegiezh hag e gile er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel, hag an hini all, soudard er 117vet Rujumant Troadegiezh en Emgann Rossignol. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Pevar den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 11,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Kastelloù ha manerioù
* Le Bois-Basset, 1763.
* Le Plessis-Echardel.
* Le Bois-Hamon, maner bet savet er , bet distrujet e 1906 gant un tan-gwall. E 1910 e voe savet en e lec'h ur c'hastell giz "Belle Epoque".
### Brezelioù

Saint-Onen-la-Chapelle (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
### Glad relijiel katolik

Saint-Onen-la-Chapelle_-_église_Saint-Onen_01.JPG|An iliz katolik.
Saint-Onen-la-Chapelle - église Saint-Onen 04.JPG|Ar c'hloc'hdi, .
Saint-Onen-la-Chapelle - église Saint-Onen 06.JPG|Ar c'halvar.

* Iliz katolik *Sant Onenn*, .
* Ar c'halvar, 1610.
* Ar presbital, .

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel

## Notennoù ha daveoù
Kanton Lezardrev

**Kanton Lezardrev** a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Kumunioù
Kanton Lezardrev a yae 7 kumun d'ober anezhañ:
* Kerborzh
* Lanvaodez
* **[[Lezardrev]]**
* Planiel
* Pleuveur-Gaoter
* Pleuvihan
* Tredarzeg

## Daveoù
*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù Aodoù-an-Arvor
761

## Darvoudoù

### Europa

* Telets a ya da roue Bulgaria
* Bridei V a ya da roue ar Bikted
* Diazezet eo Oviedo gant Máximo ha Fromestano.

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
763

## Darvoudoù

### Europa

* Ciniod a ya da roue ar Bikted

### Azia

* Ar jeneral sinat Guo Ziyi a faezh an Emsavedg Anshi
* Aloubiñ a ra an tibetiz Chang'an, kêrbenn an Dierniezh Tang

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù
* Nevenoe, Tad ar Vro.

## Marvioù

__NOTOC__
765

## Darvoudoù

### Europa
* Reiñ a ra ar roue Pepin II, lesanvet Pepin Grenn,  endro d'ar pab e vrientoù war Benevento ha Toskana (hag ul lodenn eus Spoleto).
* diouer a vara en Iwerzhon hervez bloazdanevelloù Tigernach.
* Alhred a ya da roue Northumbria war-lerc'h Æthelwald.
* Nevez-amzer : tagañ a ra Dug Akitania Waifre ar rouantelezh frank e Septimania, e Touren hag e Bro Lyon. Diarbennet eo e nerzhioù e pep lec'h.
* kas a ra Pepin Grenn ur c'hannad de galif Bagdad Al-Mansour. Distreiñ a ra ar c'hannad goude tri bloaz gant kefriaded ar c'halifat.
* Kas a ra an impalaer bizantion Konstantin V da Bepin Grenn ar spatharios Anthi hag an tizog Sinesius evit diskoulmañ afer ar skeudennoù ha dimez Gisla, merc'h da Bepin, gant mab dezhañ. Goulenn a ra da Bepin ivez, en aner, harpañ ar politikerezh ikonoklast.

### Azia
* 30 a viz Meurzh, Japan : difennet eo pep difraostadur nevez gant un ordrenañs impalaerel. Tennet eo an difenn e 772..
* miz Even : kas a ra ar Vizantioned 2500 lestr a-enep ar Vulgared. Distrujet eo al lestraz gant ur barr-amzer taer.
* 15 a viz Kerzu : marv an imam Jafar as-Sadiq, ar pezh a lak an islam chiit da vezañ rannet etre an Ismaelianed hag an Duodesimaned.
* India : Deroù ren Varaguna I, roue Pandya (fin e 815). Trec'h eo war ar Pallava kevrediet gant rouaned  Kongu ha Kerala.
* Deroù emsavadeg Ustadh Sis a-enep an Abbasided. 300 000 C'horasan a gemer an armoù e rannvroioù Bâdghîs, Herat hag ar Sistan (765-768).
### Afrika
* Sevel a ra ar meuriad berber Zenata eus Banou Ifran a-enep Kalifad Abbasid. Krouiñ a ra ur stad dizalc'h tro-dro da Tlemcen (en Aljeria a-vremañ). Adsavet eo ar c'hêr gant penn ar meuriad Abou Qourra (a oa an drevadenn roman Pomaria gwechall).

## Arzoù ha skiantoù
* Menneget eo er wech kentañ gant ar skridoù europat ar sistem tri fark en Europa krennamzerel, da lavaret eo an treiñ trevadoù evit gounit meur a seurt plant er memes lec'h.

## Ganedigezhioù

## Marvioù

## Daveoù

__NOTOC__
770

## Darvoudoù

### Europa

* Krouet eo Heddeby
* Telerig a ya da roue Bulgaria

### Azia

* Impalaer Kōnin a ya da impalaer Japan

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
771

## Darvoudoù

### Europa

*Mervel a ra Karloman Iañ. E vreur Karl-Veur a ya da roue nemetañ ar Franked

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
774

## Darvoudoù

### Europa

* Aloubiñ a ra Karl-Veur rouantelezh al Lombarded
* Silo a ya da roue Asturia

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

Heizei, impalaer Japan
Kūkai, krouer ar Shingon

## Marvioù

Amoghavajra, troer sinat

__NOTOC__
777

## Darvoudoù

### Europa

* Faezhañ a ra Karl-Veur ar Saksoned. Tec'hout a ra o fenn Widukind da zDanmark

### Azia

### Afrika

## Arzoù ha skiantoù

## Ganedigezhioù

## Marvioù

__NOTOC__
778

## Darvoudoù
### Europa
*15 a viz Eost : flastret eo armeoù frank Karl Veur gant Euskariz e Orreaga (''Roncevaux e galleg).
### Azia
### Afrika
## Arzoù ha skiantoù
## Ganedigezhioù
## Marvioù
__NOTOC__
Lapurdi

**Lapurdi** zo anv unan eus 7 proviñs Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, hag a-hed ar Meurvor Atlantel. Baiona eo ar gêr-benn.

## Kumunioù Lapurdi
Un daou-ugent kumun zo. Setu o anvioù euskarek hag o stummoù ofisiel gallek. 

## Istor
D'an 18 a viz Meurzh 1450, e voe staget Lapurdi ouzh ar Gurunenn c'hall, goude sinet ur feur-emglev e kastell Beltzuntze en Aiherra, a voe lakaet fin gantañ da levezon ar Saozon er c'hornad.

## Notennoù
Nafarroa Beherea

**Nafarroa Beherea** (a-wechoù **Baxenabarre**) en euskareg, **Navarra-Izel** e brezhoneg, eo anv al lodenn eus rouantelezh kozh Navarra a zo en hanternoz d'ar Pireneoù, hag a zeuas da vezañ ur rouantelezh distag er  pa voe distaget diouzh Navarra, a voe lakaet e departamant ar Basses-Pyrénées e 1790. Bez' ez eo unan eus ar seizh proviñs a ya d'ober Euskal Herria, hag unan eus an teir a zo en Iparralde, etre Lapurdi ha Zuberoa. 

Donibane Garazi eo ar gêr-benn anezhi. 

Dave dezhi a vez graet alies en istor Bro-C'hall abalamour ma oa rouantelezh Herri IV a legadas anezhi d'e ziskennidi.

## Kumunioù ha kantonioù
Rannet eo bet Nafarroa Beherea etre meur a ganton:
*kanton Iholdi
*kanton Baigorri
*kanton Donibane Garazi
*kanton Donapaleu
Ouzhpenn-se ez eus 
*teir c'humun e kanton Hazparne

77 kumun zo en holl.
Zuberoa

**Zuberoa** (anvet *Xiberua* pe *Xiberoa* e rannyezh Zuberoa) eo ar vihanañ eus ar 7 proviñs a ya d'ober Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù. Maule-Lextarre eo ar gêr-benn. *Xiberotarrak* a vez lâret eus tud ar vro e rannyezh Zuberoa.

## Kantonioù
Rannet eo kumunioù ar broviñs etre daou ganton dreist-holl:
* kanton Maule-Lextarre, 19 kumun ennañ,
* kanton Atharratze-Sorholüze, 16 kumun ennañ.

Kumunioù all zo ivez er-maez an daou ganton-se:
* 7 a zo e kanton Donapaleu,
** Arüe-Ithorrotze-Olhaibi
** Domintxaine-Berroeta
** Etxarri
** Jeztaze 
** Lohitzüne-Oihergi
** Ozaraine-Erribareita
** Pagola
* unan all zo e kanton Oloron.
** Eskiula.

## Arondisamant
Stag eo an daou ganton ouzh arondisamant Oloron-Sainte-Marie, a zo e Bearn. Ar 7 kumun a zo e kanton Donapaleu avat a zo stag ouzh arondisamant Baiona.

## Yezh ha sevenadur
### Yezh
Perzhioù dibar zo da euskareg Zuberoa. Un dra a weler diouzhtu war ar panelloù-hent eo an "ü" ha n'emañ ket er yezh a-hend-all. Miret eo bet ivez distagadur ar gensonenn "h". Ouzhpenn-se ez eus dibarderioù all er yezhadur hag er c'heriaoueg. 

### Sevenadur
Brudet eo dañsoù Zuberoa hag ar c'hoari rebot, ur c'hoari polotenn.

## Armerzh
Ar sevel deñved ha saout hag an aozañ keuz (boued) a zalc'h c'hoazh kalzik a dud war ar maez er menezioù. Brudet eo ar c'heuz deñved (*Ardi gazne*) a vez gwerzhet pe war al lec'h pe er stalioù dindan anvioù Ossau-Iraty pe Etorki. 

Anavezet eo ivez ar botoù anvet *spadrilhoù*, graet e kêr Maule. 

## Levrlennadur
* Le Pays de Soule (Pierre Bidart ed.), Ed.Izpegi, Baigorri, 1994.
* Juan José Lapitz, Amar a Euskalerría conociéndola 1984 Fuenterrabía 
* Marc Large, "Xan de l'Ours", préface de Renaud, Éditions Cairn, 2008
Araba

**Araba** (*Álava* e spagnoleg) zo unan eus ar 7 proviñs a ya d'ober Euskal Herria, er c'hreisteiz d'ar Pireneoù. Gasteiz eo ar gêr-benn.

## Douaroniezh
Ar vihanañ eo eus peder froviñs Euskal Herria er c'hreisteiz d'ar Pireneoù, er mervent da Nafarroa, hag er c'hreisteiz da Vizkaia.
Gipuzkoa

**Gipuzkoa** zo anv unan eus 7 proviñs Euskal Herria, war aod ar meurvor Atlantel, etre Bizkaia er c'hornôg, ha Lapurdi er biz, en tu all d'ar stêr Bidasoa, ha Nafarroa er reter. Donostia eo ar gêr-benn.

## Nav zolead Gipuzkoa
* Bidasoa 
* Deba Behea/Bajo Deba 
* Deba Garai/Alto Deba 
* Donostialdea 
* Goierri 
* Oarsoaldea 
* Tolosaldea 
* Urola Garai/Alto Deba 
* Urola Kosta/Urola Costa
Bizkaia

**Bizkaia** zo anv unan eus 7 proviñs Euskal Herria, war aod ar Meurvor Atlantel, er c'huzh-heol da broviñs Gipuzkoa. Bilbo eo ar gêrbenn. 

Bez' ez eo unan eus ar pinvidikañ proviñsoù zo e Spagn abalamour d'ar greanterezh savet enni adalek diwezh an  kantved betek kreiz an  kantved. 
Hiriv an deiz ne chom ket kalz a dra eus an obererezh kozh-se, met diorroet eo bet ar servijoù, hag an douristelezh gant savidigezh Mirdi Gugenheim.
Hijama

An **Hijama** (حجامة en arabeg) a zo un diwadadenn. War a seblant e vez implijet e Bro Egipt dibaoe amzer ar Faraoned. En hadith e vez lavaret int bet kuzuliet gant Mohamet.
Met hiziv an deiz e vez kendalc'het d'ober gantañ gant Mahomezhaned a zo. Evit se e vez implijet un doare gwerenn hag e vez lakaet un tamm paper enaouet ennañ ha goude lakaat ar werenn war ar c'hroc'hen, bet graet un ask dezhañ. A-drugarez d'ur vekanism fizik (An aer a vez lonket gant an tan hag e vez krouet un diwaskadenn) e vez sunet un tammig gwad dre an ask.
Lod a lavar n'eo ket mat ober diwadadennoù met, iskis a-walc'h, e vez kinniget evit pareañ an hemokromatozenn gant medisined european a zo.
RPG

**RPG** a zo un teskanv a dalv :

* RPG: *Ruchnoy Protivotankovy Granatomet* pe Grenadenn Roketenn bannet

* *role-playing game*, da lâret eo :
**ur C'hoari perzh war an daol ;
**ur C'hoari perzh e c'hoari video ;
**ur C'hoari perzh war Forom;
Bilbo

**Bilbo** (*Bilbao* e spagnoleg) eo anv kêr-benn Bizkaia, unan eus seizh proviñs Euskal Herria. Treuzet eo kêr gant ar stêr Nerbioi, a ya hec'h aber war ledanaat betek ar Meurvor Atlantel.

Da 344 127 a dud e save ar boblañs e 2022.

## Tud bet ganet eno
* Xabier Galdeano, d'ar 15 a viz Even 1934.
Korrblanedenn

:*Evit sterioù ar ger "planedenn" gwelet [[Planedenn (disheñvelout)]].*
----

**Korrblanedennoù**, pe **planedennoù-korr**, a reer eus ur rummad korfoù-egor hag a gelc'htro en-dro d'an Heol.

Diazezet eo bet ar rummad-se e-kerzh emvod meur an Unvaniezh Astronomel Etrebroadel e Praha d'ar 24 a viz Eost 2006.

Ur gorrblanedenn n'eo ket ur blanedenn.

An hini fetisañ eus ar c'horrblanedennoù-se eo Eris. Met Ploudon hag a zo ur gorrblanedenn ivez, a zo brasoc'hik un tamm; un divgorrblanedenn eo e gwirionez gant he loarenn C'haron.

## Termenadur
Hervez an termenadur bet degemeret d'ar 24 a viz Eost 2006 :
*Ur gorrblanedenn a zo ur c’horf-egor :*
#*hag a gelc’htro en-dro d’an Heol ;*
#*hag en deus a-walc’h a dolz evit ma c’hallfe e emc’hraviterezh trec’hiñ war nerzhioù reuted ar c’horfoù hag e virout gant ur c'hempouez hidrostatek en ur stumm pellenek (peuzront) ;*
#*ha n’en deus ket distrobet trowardroioù e gelc’htro ;*
#*ha n’eo ket ul loarenn.*

Menegiñ a ra an destenn ouzhpenn : *UAE a lakaio war-sav un argerzh evit merkañ e-barzh pe rummad lakaat an traezoù a zo war vevenn, pe gorrblanedenn pe unan eus ar rummadoù all*.

## Roll ar c'horrblanedennoù
N'eo ket diarvar c'hoazh roll ar c'horrblanedennoù.
;E Gouriziad an asteroidennoù
*Keres
;En tu-hont da Neizhan
*Ploudon (un divgorrblanedenn gant C'haron)
*Eris
*Makemake
*Haumea
;War ar renk ivez
*E Gouriziad an asteroidennoù
**(4) Vesta
**(2) Pallas
**(10) Hygiea
*En tu-hont da Neizhan

## Notennoù ha daveoù
Giotto di Bondone

**Giotto**, pe **Giotto di Bondone** pe **Ambrogiotto di Bondone** (° 1267 e Vespignano pe Romignano - † 8 a viz Genver 1337 e Firenze) a oa ul livour, ur c'hizeller hag un tisavour italian eus deroù ar XIVvet kantved. Gwelet e vez e oberenn evel deroù al lusk a gaso d'an Azginivelezh el liverezh er c'hantved goude. 

## Skeudennoù


Flight into Egypt - Capella dei Scrovegni - Padua 2016.jpg|*[[An tec'h da Egipt]]* gant Giotto di Bondone (1304–06, Chapel Scrovegni, Padova)
Bidasoa

Ur stêr eus Euskal Herria eo ar Bidasoa, anvet ivez Baztan en he lodenn uhelañ. 
Diskenn a ra eus Pireneoù Nafarroa war-zu ar c'hreisteiz da gentañ, ha treiñ a zehoù war-du ar gwalarn a-hed ar menezioù, hag en em deurel er Meurvor Atlantel etre Hondarribia, e Gipuzkoa, ha Hendaia, e Lapurdi.

## Kêrioù treuzet
Shoot 'em up

***Shoot 'em Up*** ("tenn da ziskar anezho"), berraet e **Shoot 'em up** pe *STUP* alies, a reer eus un doare c'hoari video ma ranker mestroniañ un dudenn, ur c'harr-nij brezel pe un egorlestr. Hemañ a c'hall tennout bili-bann (bolodoù, bannoù lazer, taolioù flamm...). War un dro e vez ret dezhañ diwall ag ar bili-bann taolet gant an enebourien. Fiñval a ra ar skeudenn pe eus an tu kleiz betek an tu dehou, pe eus an traoñ betek an nec'h.

Meur a hini zo brudet-tre.
;*[[Space Invaders]]*
Ar C'hoari kentañ en doare STUP eo *Space Invaders*. Ar goulaouioù n'int ket dreist met evit ar c'houlz e oa un dispac'h.
;Raiden
**AR** STUP! Piv, amañ, n'en deus ket c'hoariet gañtañ goude ar skol ? Piv n'en deus ket dilezet un emgav amourus evit redek betek an davarn dostañ a-benn dispign 2 lur gant ar c'hoari-mañ ? Er bloavezhioù 1990 e oa hogozik ur c'hoari Raiden e pep tavarn.
;*[[Gynoug]]*
;*[[Super Star Soldier]]*
;*[[Thunderforce III]]*
Ar STUP brudetañ war Megadrive. Pa voe bet embannet e voe bet sebezennet ar gwask stlenn. E c'hrafikoù, e son, e c'hoarider o deus lakaet anezhañ da vezañ e penn ar STUPoù war ar megadrivebetek Thunder Force IV.
;*[[Thunder Force IV]]*
Marteze ar c'hoari gwellañ war ar megadrive. Gwelloc'h war pep poent war Thunderforce III ha war pep *Shoot'em up* a oa bet war ar Super Nintendo (ar gonsolenn all a oa er bloavezhioù 9190). Spritoù ha spritoù a-leiz. Emgelc'hioù disheñvel mik eus ur bed betek unan all. Dezerzh, skorneg, egor didermen, emgann a-enep ul lestr-egor ramzel, kavioù, e-kreiz un emgann-egor. Pevar diwezh disheñvel ha bep ur sonerezh dezho.
;*[[Darius (c'hoari video)|Darius]]*
;*[[Super Air Carrier]]*
;*[[R-Type]]*
;*[[Gigawing]]*
;*[[Radiant Silvergun]]*
;*[[DoDonPachi II]]*
;*[[Truxton]]*
;*[[Galaga]]*
;*[[Dragnblz]]*
;*[[Dragon Breed]]*
;*[[Chopper]]*
;*[[1941, 1942, 1943 1944, 1945, 19XX]]*
;*[[Progear]]*
;*[[Zerowing]]*
;*[[Thunder]]*
;*[[Sonic Wing 3]]*
;*[[Hellfire]]*
;*[[Forgotten Worlds]]*
;*[[Flower]]*
Enezennig

Un **enezennig** pe un **enezig** a zo un enezenn vihan (liester enezennoùigoù pe, reishoc'h, iniziigoù). Etre an enezenn hag ar garreg eo. Bez 'zo re e-kichen un enezenn vrasoc'h pe re all e-kichen an aod. Un enezennig a c'hall bezañ ivez en ur stêr, a-wechoù e vez graet *enezenn-dour* anezhi. Pep muiañ an enezennigoù a zo diannez.

Miliadoù a enezennigoù a zo e Bae Ha Long e Vietnam. Ur c'hantad enezigoù zo en Inizi Kalzenez. Gant an tre e teu kalz enezennigoù war wel a-hed aodoù Breizh : Enez Tibidi da skouer.


EnezSantVikael.JPG|Inez Lokmikael, un enezennig e lenn-vor an Oriant
Tahitian sunset.jpg|kuzh-heol war ur *motu* tahitian a-vaez da enez Raiatea
Zmeinyi-sea.JPG|Enez an naer, er Mor du (Ukraina) e 2009.
Filfla 1.jpg|Filfla, e Malta e 1985.
Halong Bay in Vietnam.jpg|Bae Ha Long, ur strollad enezigoù e Vietnam


## Gwelet ivez
* enezenn
* karreg
* atoll
* traezhenn
Sant-Jili-Plijo

**Sant-Jili-Plijo** a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev hag e kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem en Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) ː **Sancti Egidii an Pligeu**, 1371; **Sainct-Gilles**, 1536; **Sainctgilles in Pligeau**, 1574; **Saint Gilles Pligiau**, 1731
## Ardamezioù
"*En glazur e ziv c'hregilhenn en argant, heuliet ouzh kab gant un drailhenn a deir pezh, hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en aour"*.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 69 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,75 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a yeas diwar wel d’an 28 a viz Eost 1914 e Châtelet e Belgia, soudard e oa en 25vet Rujumant Troadegiezh; unan all a yeas diwar wel e Boezinge  e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, soudard e oa en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Kemeret e voe 5 000 Lur en ti-post, gant tri ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’ar 14 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir de Crec'h Ogel à Saint-Gilles-Pligeaux 02.JPG|Krec'h Ogel.
Deuxième Menhir de Kergornec à Saint-Gilles-Pligeaux 02.JPG|Kergorneg.
Menhir de Kergornec à Saint-Gilles-Pligeaux 02.JPG|Kergorneg.

* Peulvanoù.

Saint-Gilles-Pligeaux (22) Église 01.JPG|An iliz katolik.
Saint-Gilles-Pligeaux (22) Chapelle Saint-Laurent 02.JPG|Chapel *Sant Laorañs*.
Saint-Gilles-Pligeaux - Chapelle de La Clarté - AD22 - 16FI5541.jpg|Chapel *Intron-Varia ar Sklêrder*.
Fontaines de Saint-Gilles-Pligeaux 01.JPG|Ar feunteunioù.

* Iliz katolik *Sant Jili*, 1648.
* Chapel *Sant Laorañs*, er vourc'h.
* Chapel *Intron-Varia ar Sklêrder*.
* Chapel *Sant Weltaz ar Prad*.
* Ar feunteunioù.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Ti-post, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Savet e voe d’ar 26 a viz Du 1922.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
### Tud marvet eno
### Tud liammet ouzh ar gumun
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

* Sant-Jili-Plijo war lec'hienn Geobreizh
* Renabl ar glad
## Levrlennadur
## Notennoù ha daveoù
Sant-Trifin

**Sant-Trifin** a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev hag e kanton Rostrenenn en Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

### Kumunioù amezek

## Istor
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 35 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,07 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a voe lazhet e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 30 a viz Genver 1915, korporal e oa en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Sainte-Tréphine (22) Stèle gauloise.JPG|Ar maen-sav.

* Maen-sav galian.

Sainte-Tréphine - Château de Kerrauter - AD22 - 16FI5901.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Keraoter.

Sainte-Tréphine (22) Église 01.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Santez Trifina*.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
* Yann-Fañch Kemener.
### Tud marvet eno
### Tud liammet ouzh ar gumun
## Liammoù diavaez

* Sant-Trifin war lec'hienn Geobreizh
* Renabl ar glad
## Notennoù ha daveoù
The Dark Side of the Moon

***The Dark Side of the Moon*** ("Tu teñval al Loar") eo eizhvet pladenn ar strollad ''progressive rock'' Pink Floyd. 

Un albom-meizad (*concept album*) eo, da lavarout eo n'eo ket un heuliad kanaouennoù distag an eil diouzh eben albom-meizad, un albom mennet da vezañ un hollad eo, ennañ meur a bezh en-dro d'un danvez meret en holl bezhioù : al loar hag ar follentez, a ro dave da gleñved-spered Roger Keith "Syd" Barrett (1946-2006), unan eus diazezerien ar strollad.

## Istor
Krouet e voe e 1973, ha chom a reas e-pad 741 sizhunvezh e-barzh an *American Top-200* (roll an 200 pladenn muiañ gwerzhet) ha gwerzhet ez eus bet ouzhpenn 45 milion a skouerennoù er bed a-bezh, ha gant se eo ar pevare pladenn muiañ gwerzhet.

## Notennoù
Brest (disheñvelout)

**Brest** a zave da veur a gêr ha tiriad :
* Brest, trede kêr Breizh, e gwalarn ar vro
** Bro Brest, ar vro en-dro d'ar gêr
** Brest Meurgêr ar Mor, kumuniezh kumunioù Brest
** Arondisamant Brest
** meur a ganton zo e Brest, ha meneg eus Brest zo en o anvioù.

## E broioù all

###### 
* Brest (Alamagn), ur gêr e distrig Stade, e Land Niedersachsen 

###### 
* Brest (Belarus), ur gêr e Belarus, anvet "Brest-Litovsk" gwechall 
* Brest (Voblast), ur broviñs, Brest he c'hêr-benn 
 
###### 
** Brest (Kyustendil), ur gêriadenn en Oblast Kyustendil
** Brest (Pleven), ur gêriadenn en Oblast Pleven

### 
* Esboz-Brest, ur gumun e departamant Haute-Saône.

### 
* Brest, anv slavek ur gumun nepell eus an harzoù, Ακρολίμνιο (*Akrolímnio*) e anv e gresianeg (araok 1926 : Μπρες, *Bres*) e kêr Kilkís (Makedonia-kreiz).

### 
* Brest, ur gêriadennig e kumun Lanišće, en Istria ;
* Brest Pokupski e-kreiz Kroatia, e rannvro Banovina.

###### 
** Brest (Čučer-Sandevo), ur gêriadenn e kêr Čučer-Sandevo
** Brest (Makedonski Brod), ur gêriadenn e kêr Makedonski Brod
** Brest, ur gêriadenn e kêr Štip

### 
 (el lizherenneg latin pe Брест (el lizherenneg kirillek) a c'hall bezañ :
* Brest, ur gêriadenn e-barzh kêr vMerošina, distrig Nišava
* Šiljasti Brest, ur gêriadenn nepell eus Ristovac (distrig Pčinja).

### 
* Brest, ur gêriadenn eus kêr Ig.

### 
* Břest, ur gumun e distrig Kroměříž, e rannvro Zlín.

## A bep seurt
* Martin Brest, filmaozer amerikan
* *[[Brest (kanouenn)|Brest]]*, ur ganouenn skrivet gant Christophe Miossec ha kanet gant Nolwenn Leroy
* (3232) Brest, un asteroidenn.
Industriezh an arvestoù

**Industriezh an arvestoù** a vod holl vicherioù an arvestoù. Er gennad armerzhel-se e kaver meur a vicher : ar verourien, ar wazourien, ar broduerien, an dasparzherien eus tu an aferioù, hag an arzourien, ar c'hoarerien, an oberourien, ar sonerien hag an deknikourien eus tu ar c'hrouiñ.

**Industriezh an dudi** pe **chobiz** a vod holl vicherioù an dudi. Treut a c'hall bezañ an diforc'h etre an daou.

Ledan eo tachenn industriezh an arvestoù :
* ar sonerezh : krouiñ pladennoù ha gwerzhañ anezho, aozañ abadennoù a bep seurt...
* ar c'hoariva
* an arvestoù dañs
* an arvestoù sirk
* ar skinwel hag ar sinema

Kontañ a reer e-barzh industriezh an arvestoù bremañ ivez :
* ar c'hiz
* ar c'hoarioù video
* ar sport

## Kêrioù-penn industriezh an arvestoù hag an dudi
Meur a gêr vras a vez sellet outo evel kêr-benn ur gennad bennak eus an dudi, da skouer Los Angeles (Hollywood) ha Mumbai (Bollywood) evit industriezh ar sinema, New York (Broadway) ha Londrez evit arzoù an arvest hag ar "music-hall", Las Vegas evit ar sonerezh skañv, Moskov ha Beijing evit ar sirk ha Malibu, Beverly Hills, Saint-Tropez ha Bermuda evit tiez an dud vrudet.

## Ar steredennoù
Steredennoù a c'hall an arzourien dont da vezañ, da lavaret eo tud vrudet kenañ ha karet gant an arvesterien. 

Ar wask "people" a zo arbennikaet war an dud-se, dedennet eo gant o buhez vicherel ha prevez, ha teodata a ra warno gwall alies. Redek a ra ar paparazzi-ed war o lerc'h evit kemer ar luc'hskeudenn a dalvezo ur guchenn vrav a arc'hant pa vo gwerzhet d'ar wask-se. Gala, da skouer, a zo unan eus ar c'helaouennoù-se e Bro-C'hall.

## Daveoù
Baiona

**Baiona** (*Bayonne* e galleg, *Baiona* en euskareg hag en okitaneg) eo kêr-benn Lapurdi, en Iparralde (Bro-Vask an Norzh) hag er Pireneoù-Atlantel, e kember ar stêrioù Aturri hag Errobi.

## Skeudennoù

Restr:Bayonne Caserne.jpg|Ar wikadell
Restr:Bayonne Adour.jpg|Pont Espiritu Saindua war ar stêr Aturri
Restr:Bayonne Adour HdV.jpg|Lez dehoù an Aturri
Restr:Bayonne.JPG|Lezioù ar stêr Errobi
Restr:Bayonne Belem.jpg|Ar Belem e porzh Baiona
Restr:Bayonne Adour embouchure.jpg|Aber an Aturri
Restr:Bayonne remparts.jpg|Ar mogerioù
Restr:Bayonne Reflets dans la Nive.JPG|An Errobi
Restr:Biarritz Jambon (1).jpg|Morzhed hoc'hed Baiona
Restr:Bayonne rue de la Salie.jpg|Salie karrika
Restr:Bayonne Poissonnerie.jpg|Arrandegi karrika
Restr:Château-Vieux (Bayonne) 2.jpg|Ar c'hastell kozh


## Liammoù diavaez

* www.bayonne.fr, lec'hienn ofisiel ar gumun