Henbont

**Henbont** a zo ur gumun hag ur gêr e Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h kanton Henbont eo.
## Douaroniezh

Skeudenn:HenbontBlavezh.JPG|Ar Blavezh en Henbont.

* War lez ar stêr Blavezh emañ Henbont.
## Anv
* Erwan Vallerie (1995) : **Henpont**, XIIè; **Henbunt**, 1114; **Henbont**, 1200, 1235; **Hennebond**, 1260; **Heinbont**, **Hennbont**, 1264; **Hembont**, **Haenbunt**, 1264; **Henbont**, 1265, 1270; **Hembont**, 1270, 1274; **Sancto Caradoco de Henbont**,1278; **Hembont**, 1280; **Henbont**, 1280, 1281; **Hembont**, 1288; **Henebont**, 1301; **Hennebont**, **Henbont**, 1304; **Hambont**, **Hannebon**, 1311; **S.           Caradouc pres Hembont**, 1332; **Henebont**, Saint Karadec, 1334;           **Henebont**, 1343, 1345; **Hembont**, 1349, 1354; **Henbont**,  1363; **Hannebont**, 1371; **Henbon**, **Hembon**, **Hennebon**,  **Hennebont,** 1371; **Henebont**, 1380; **Hembont**, 1411; **Henbont**, 1412, 1420; **Henbond,** 1420; **Hennebond**, 1423; **Hennebon**, 1450; **Henbont**, 1486; **Henebon**, 1488; **Henbons**, **Henbond**, **Henbourd**, 1516; **Hennebond**, 1576, 1591; **Henbont**, **Hennebont**, 1591; **Henebont**, **Henebond**, 1596; **Henbont**, 1630; **Ennebont**, 1636; **Hennebon**, 1779; 

## Ardamezioù
*En glazur e lestr en sabel war ur mor en argant, e ouelioù en argant karget en erminoù, ha spararoueziet en gul.*
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar brezhoneg

PlakennstraedenHenbont.jpg|Ur blakenn-straed gallek-brezhonek.
PlakennhenchañenHenbont.jpg|Ur banell-henchañ gallek-brezhonek.
|Logo divyezhek kêr Henbont

* D'an 22 a viz Here 2009 e oa bet votet live 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 27 a viz Mezheven 2013 e oa bet votet live 3 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 4 viz Here 2013 e oa bet roet label 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg da gumun Henbont.
### Deskadurezh
* Ur skol divyezhek a zo eno abaoe 1997.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet 210 skoliad er c'hlasoù divyezhek (10,7% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Istor

### [[Henamzer]]
* An hentoù roman eus Darioritum (Gwened bremañ) da Lokmaria-Kemper hag eus Vorgium (Karaez bremañ) da v-Blabia (Porzh-Loeiz bremañ) a dreuze ar Blavezh en Henbont. Ur c'hastrum a voe savet gant ar Romaned war lez dehou ar Blavezh da ziwall an hentoù.
### 
* Guntiern, manac'h ha sant brezhon, a zeuas a Gemperle betek Lokouiarn.
### 

Hennebont.jpg|Lakaet ar seziz war Henbont gant lu Charlez Bleaz, *Chroniques de Jean Froissart*. 
Siège d'Hennebont.jpg|Ar seziz, *Chroniques de Jean Froissart*. 
JanedarFlammGwerlivetenHenbont.jpg|Gwerenn-livet Janed ar Flamm hag he mab e penn-iliz an Henbont.
Jeanne de Flandre.jpg|Degemeret ar Saozon gant Janed ar Flamm, *Chroniques de Jean Froissart*. 

* Brezel hêrezh dugelezh Breizh: lakaet oa bet seziz war Henbont gant arme Charlez Bleaz e 1342, e-lec'h ma oa bet kavet repu gant Janed Flandrez. Un nozvezh, d'ar 6 a viz Even 1342, e penn ur strollad soudarded, ez eas e-maez ar gêr da c'hwezhañ tan e teltennoù an enebourien. O tennañ splet eus an darvoud e teuas-hi a-benn da dizhout An Alre a c'hellas-hi degas 500-600 marc’heg d'he heul betek an Henbont pemp devezh diwezhatoc'h. Da-heul an taol-ouesk-se e voe graet Janed ar Flamm anezhi. Dont a reas bigi ha soudarded saoz gant Wauthier de Masny ha Robert d'Artois da zieubiñ an Henbont e miz Even 1342.
### 
* 1588: trubuilhoù, drailhet dorioù kouent Karmez ha gloazet ur manac'h da varv d'ar 14 a viz C'hwevrer; ar vosenn oc'h ober he reuz e kêr.
### 
* Emsavadeg ar Bonedoù ruz, miz Eost 1675: daou zen a voe barnet d'ar marv gant Prezidial an Henbont, Marc Lemoigne d'ar 17 hag ur skoedour, Christophle du Quellenec d'ar 21 evit bout bet kemeret perzh en emsavadeg.

KalvarBosennHenbont1899.jpg|Kalvar Bosenn Henbont, bet savet e 1899.

* Mervel a reas ur bern tud en Henbont hag er vro e 1699 gant ar vosenn. Gouestlet e voe gant Henbontiz lakaat d'ober un delwenn argant d'an Intron-Varia evit bout diwallet ouzh ar c'hleñved.
### 
* 1783: en Henbont e voe krouet ar 6vet Rejimant Husarded. Kaset e voe da Lauterbourg en Elzas. E goronal-perc'henn a oa Armand Louis de Gontaut-Biron, dug Lauzun.
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Henbont e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Henbont da benn ur c'hanton, hini Henbont, ha da benn un distrig, distrig Henbont, nav c'hanton ennañ: an Oriant, Bubri, Gwidel, Henbont, Kervignag, Langedig, Ploue, Pont-Skorf ha Porzh-Loeiz. Henbont hag an Oriant a faote dezhe o-daou kaout sez an distrig, an hini melestradurel hag an hini lezvarnel. Hervez an dekred bet kemeret gant ar Vodadeg Vroadel e miz Eost 1790 e voe krouet al lez-varn a zistrig en Oriant. Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton). Brasaet e voe Kanton Henbont e 1801 gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e oa bet Henbont en Arondisamant an Oriant krouet e 1800.
### 

HenbontTi-gar.jpg|An ti-gar.
Viaduc HBT 007.jpg|Pont an hent-houarn a-us d'ar Blavezh.

* 1862: erruet an hent-houarn (linenn Landerne Savenneg) en Henbont.
### 

MonumantarrevarvHenbont.jpg|Monumant ar re varv. 
BezdaouviloursoviedatenHenbont.jpg|Bez daou vilour soviedat marvet e 1944.
UndeneusanHenbontbetfuzuilhetePorzh-Loeiz.JPG|Anv A. Le Chenadec, un den eus an Henbont, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz.

#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Ur c'hamp-bac'h a voe digoret er gumun e 1914 evit derc'hel enbroidi eus ar stadoù o stourm ouzh Bro-C'hall ennañ.
* Mervel a reas 342 vilour ag ar gumun, da lavaret eo 3,97 % eus he foblañs e 1911.
#### Brezel diabarzh Rusia
* Mervel a reas ur Zouav eus ar gumun en Odessa d'an 29 a viz Kerzu 1918.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Daou frontstalag a oa bet gigoret en Henbont e 1940, an Nn 183 b hag an Nn 182, hemañ a voe treuzkaset da Savenneg d'an 18 a viz Kerzu 1940.
* 1941: Camille-Horace Herwegh, maer ar gumun, a zilezas e garg, e eil-maer kentañ, Le Borgne, a voe digefridiet d'an 8 a viz Meurzh.
* Digoret e voe ur fouzhlec'h gant an Alamaned e-tal an ti-gar.
* D'ar 6 a viz Eost 1944 e krogas emgannoù an dieubidigezh en Henbont; d'ar 7 a viz Eost: tro ugent a dud a voe lazhet ha tro 180 den all a zo gloazet gant ar melloù-dir tennet gant an Alamaned; distrujoù bras a voe e kêr ivez; an emgannoù a badas betek an 11 a viz Eost; un hollad a 39 den nann-soudard, 4 soudard "FFI" ha 150 soudard alaman a oa marvet abaoe an 6 a viz Eost.
* D'an 11 a viz Eost 1944: dek den nann-soudard a voe jahinet ha fuzuilhet gant an Alamaned.
* D'an 22 a viz Eost 1944: seizh soudard eus an 10 kaderv (*Rangers*) "FFI" a voe lazhet e "Toull-Douar" gant tennoù alaman.
* D'an 23 a viz Mae 1945 e voe kavet korfoù marv daou zen eus ar gumun e-tal gwikadell Porzh-Loeiz. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al lu alaman.
#### Brezelioù didrevadenniñ
* Mervel a reas eizh milour eus ar gumun e-pad Brezel Indez-Sina ha c'hwec'h arall en Afrika an Hanternoz.
## Monumantoù ha traoù heverk

HenbontMogrioù-kreñv01.JPG|Ar mogerioù-kreñv.
HenbontMogerioù-kreñv02.JPG|Ar mogerioù-kreñv hag an Tourioù Bro-Ereg.
TourioùBroEreganHenbont.JPG|An tourioù Bro-Ereg.
HenbontPuñs.jpg|Puñs e kreiz-kêr.
IlizkatolikanHenbont.JPG|Iliz katolik *Intron-Varia*.

* Mogerioù-kreñv ha tourioù.
* Puñs e kreiz-kêr.
* Penn-iliz *Intron-Varia ar Baradoez*, 1513-tro 1530; ur chapel e oa da gentañ e parrez *SantJili*, ar barrez orin; savet e voe da iliz-parrez e 1570; dre ma voe prometet gant Henbontiz lakaat d'ober un delwenn argant d'an Intron-Varia evit bout diwallet ouzh ar vosenn e 1699 e raer ivez *Intron-Varia ar Ro (Levr Oferenn Priellec 1927 p. 832)* anezhi; e 1913 e voet savet da benniliz.
* Iliz katolik *Sant Jili*.
* Iliz katolik *Sant Karadeg*, .
* Chapel *Sant [[Guntiern]], e Lokouiarn.
<gallery>
HenbontStal-roñseed.jpg|Porrastell ha porzh.
AzenGrandNoirduBerry.JPG|Un azen er stal-roñseed.
</gallery>
* Ar stal-roñseed stad, bet krouet e 1857.
* Monumant ar re varv dirak ar maerdi, luc'hskeudenn ha kartennoù-post. Dioueliet e voe d’ar [[4 a viz Gwengolo]] [[1921]].
* Monumant ar re varv e karter "Sant Jili", e bered ar c'harter, luc’hskeudenn.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha Brezel diabarzh Rusia) en iliz katolik *Intron-Varia ar Baradoez*, luc’hskeudenn.
=== Kumunioù amezek ===

== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==

== Melestradurezh ==

<gallery>
Andre Hartereau.jpg|André Hartereau.
Gérard-Perron.png|Gérard Perron.
</gallery>



 
 
 
 
 
 
 


== Post ==
<gallery>
HenbontTi-post.jpg
</gallery>
* An ti-post.
== Tud vrudet ==
* [[Loeiz Herrieu]], bet o terc'hel tachenn e Sant-Karadeg.
* [[Yann Moñforzh]], [[dug Breizh]], bet ganet (war-dro 1294) ha marvet eno ([[26 a viz Gwengolo]] [[1345]]).
* [[Benito Mussolini]], dispac'hour italian.
===Tud bet ganet eno===
*Vincent Huby, jezuist misioner, ganet e Henbont e 1608, marvet e Gwened e 1693
*Youenn Pezron, Sistersian, breutadegour; devarnour; en deus kenlabouret war *Mémoires de Trévoux*. 1640-1706
*Jakez-Mari-Josef Boutiez a Gerorguen / Jacques-Marie-Joseph du Boutiez de Kerorguen; bet ganet en Henbont (31 a viz Eost 1756), kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh|Breujoù Beizh]]. Divroad, kemeret perzh gantañ en dilestradeg c'hwitet ar roueelerien e Kiberen, e 1795. Lazhet eo bet d'an 20 nivôse AN IV / Sul 10vet a viz Genver 1796, tro-dro da [[Gregam]].
*[[Gweltaz ar Fur]] ([[1950]]).
===Tud bet marvet eno===
* [[Guntiern]], manac'h e Lokouiarn.
* [[Herri Kaouisin]], embanner, skrivagner, skeudennaouer ha filmaozer, [[12 a viz C'hwevrer]] [[2003]].
* [[2009]]: [[François Le Quémener|Frañsez ar C'hemener]], beleg, person katolik Bretoned Pariz.
=== Ardamezeg ar familhoù ===

== Gevelliñ ==

== Levrlennadur ==
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
## Liammoù diavaez
* Henbont war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù