open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dragonair

**Dragonair** a zo anavezet evel ar pokemon aerouant, emdroadur dratini eo. Hir kenañ eo abalamour d'e lost ; gellout a ra ober betek 13 metrad a hirder. Ur c'horn evel an unkorneg zo war e benn, hag ur seurt voullenn vras dindan e goug (ne vez ket ar voullenn-se nag gant e stadeveret nag gant e stadgourdad). E groc'hen a zo leuniet a skantennoù e safir, nemet war e dor hag a vez gwenn sklaer. Kas a ra tro dro dezhañ ur gelc'hienn madelezus, hag a c'hell bezañ santet gant mab-den. Alies ez eo bet gwelet ar pokemon-se o nijal en oabl daoust d'ar fed ma n'eus nemet askellioù bihan, staget ouzh e benn. Implijout a ra un doare skañvidigezh a-benn chom en oabl. A-drugarez d'an energiezh vras hag a zo gantañ, ez eo eñ barrek da zispakañ an energiezh-se ha neuze cheñch an amzer. E voullenn a c'hell ivez bezañ implijet evel mammenn gouloù. 

Er skinwel, gwelet eo bet dragonair ar wech kentañ en degouezh "Mojenn Dratini" ("The Legend of dratini"), evel un dratini hag a emdro e fin an degouezh. Ar c'hampion Clair en deus un dratini hag a emdroo da-heul e dragonair.
Charmeleon

Charmeleon a zo ur spesad pokemon. Stad deveret Charmander eo. Hennezh a emdroio goude en ur Charizard galloudus. Evel Charmander, Charmeleona zo ur pokemon daoudroadeg glazard, met dezhañ ur c'hroc'hen teñvaloc'h, ur gorn war benn ha skilfoù lemm. Dañjerusoc'h a-galz eo evit e genderv Charmander rak e anien a zo kalz tagusoc'h ha gouez.

Pa 'vez enervet e tremen an tan war beg e lost da glas-gwenn.
390

1143 *Ab Urbe Condita* = 390 goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
*Impalaerien ar Reter : Flavius Theodosius & Flavius Pius Felix Arcadius.  
*Impalaer ar C'hornôg : Valentinian II
*Koñsuled : Valentinianus II Aug. IIII & Flavius Neoterius

### Afrika
* Gouarnour : Pacatus

### Reter nesan

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù

## Relijionoù
* Sul Fask ː 31 Meurzh
*Pab : Siricius 

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 390|Ganedigezhioù 390]]
*Galla Placidia, merc'h Theodosius Iañ

## [[:Rummad:Marvioù 390|Marvioù 390]]
* sant Gregor a Naziañs
*Aurelius Victor, istorour ha prefed kêr Roma.

__NOTOC__
389

1142 *Ab Urbe Condita* = **389** goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ul Lun.
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar Reter : Flavius Theodosius & Flavius Pius Felix Arcadius.  
* Impalaer ar C'hornôg : Valentinian II, adlakaet.
* Koñsuled : Flavius Timasius & Flavius Promotus

#### Britannia romania (Breizh-Veur)
* Ne vo ket kaoz ken eus Legio XX Valeria Victrix, bet lonket abalamour da vrezelioù Maximus. Ne chom e Breizh nemet tammoù eus Legio II Augusta, e Rutupia (Richborough, hag eus Legio VI Victrix, war Moger Hadrian.

### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul-Fask ː 01 Ebrel
*Pab : Siricius

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 389|Ganedigezhioù 389]]
* Sant Padrig, e Dunbarton

## [[:Rummad:Marvioù 389|Marvioù 389]]

## Daveoù

__NOTOC__
387

1140 *Ab Urbe Condita* = 387 goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener.

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius 
* Impalaer war Italia, Illirica, lodenn eus Afrika : Valentinian II 
* Impalaer war Galia, Germania romania, Spagn, Britannia romania, lodenn eus Afrika : Magnus Clemens Maximus 
* Terriñ a ra Maximus emglev Beroae. Goude bet savet e vab Flavius Victor da *augustus* (impalaer), e Trier, treuziñ a ra an Alpoù hag e lak e grabanoù war Italia, lodenn Valentinian II. Hemañ a dec'h gant e vamm Justina hag e c'hoar Galla da Thessaloniki, da c'houlenn sikour Theodosius Iañ. Hemañ, intañv abaoe ur bloaz, a gemer Galla da wreg, da-heul kinnig Justina. 

### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul Fask ː 25 Ebrel
*Pab : sant Siricius 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 387|Ganedigezhioù 387]]
## [[:Rummad:Marvioù 387|Marvioù 387]]
385

1138 *Ab Urbe Condita* = 385 goude J.-K.

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius 
* Impalaer war Italia, Illirica, lodenn eus Afrika : Valentinian II 
* Impalaer war Galia, Germania romana, Spagn, Britannia romana, lodenn eus Afrika : Magnus Clemens Maximus 

#### Galia
Adurzhiadur ar proviñsoù :
**Lugdunensis Prima, Lugdunum* (Lyon), zo rannet etre :
** *Lugdunensis Prima*, *Lugdunum* (Lyon)
** *Lugdunensis Quarta*, pe *Maxima Senonia / Agendincum* (Sens) 
**Lugdunensis Secunda*, *Rotomagus* (Rouen), zo rannet etre :
** *Lugdunensis Secunda*, *Rotomagus* (Rouan)
** *Lugdunensis Tertia*, *Caesarodunum* (Teurgn)

### Afrika
### Reter nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
## Relijionoù
* Sul Fask ː 13 Ebrel
*Pab : sant Siricius 
* En em dreiñ a ra sant Aogustin ouzh ar relijion gristen
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 385|Ganedigezhioù 385]]
## [[:Rummad:Marvioù 385|Marvioù 385]]

## Daveoù ha notennoù
386

1139 *Ab Urbe Condita* = **386** goude J.-K.

Bloavezh boutin ho kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou

## Darvoudoù
### Europa
#### Impalaeriezh roman
* Impalaer ar Reter : Flavius Theodosius hag Arcadius 
* Impalaer war Italia, Illirica, lodenn eus Afrika : Valentinian II 
* Impalaer war Galia, Germania romania, Spagn, Britannia romania, lodenn eus Afrika : Maximus 
* Koñsuled ː Honorius Nob. puer I & Flavius Eodius

### Afrika

### Reter nesañ
* Apamea (Siria) ː distruj templ bras Zeus, gant an eskop Marcellus, skoazellet gant Kynegios, prefed ar Pretordi.
### Azia
#### Sina
* T'o-pa Kouei, penn an Durked Tabghatch, deuet eus al lenn Baikal, a ya da vezañ roue Sina an Hanternoz. Diazez rummad Wei
## Arzoù, skridoù, ha skiantoù
* Diazez an iliz-veur *Sant-Paol-war-ar-Maez*, e Roma
## Relijionoù
* Sul Fask ː 05 Ebrel
*Pab : sant Siricius 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 386|Ganedigezhioù 386]]

## [[:Rummad:Marvioù 386|Marvioù 386]]
* Priscillianus hag e vignoned, laket d'ar marv war urzh Maximus.
* diskar-amzer : Aelia Flaccilla Augusta, impalaerez, gwreg an impalaer Theodosius Iañ.

## Daveoù
Philander andersoni

***Philander andersoni*** a zo ur spesad oposomed hag a vev e Brazil, Kolombia, Ecuador, Perou ha Venezuela. 

## Daveoù
* Natureserve.org
Parano

**Parano** zo ur ger gallek, berradur boutin ar gerioù gallek *paranoïa* (paranoia) pe *paranoïaque* (paranoiaek), hag anv meur a film gall. 

## Kunujenn
Implijet e vez evel kunujenn a-wechoù met ne vez ket gwall skiantel ar ger ken.

## Filmoù

* *[[Parano (film, 1980)|Parano]]*, gant Bernard Dubois en 1980.
* *[[Parano (film, 1994)|Parano]]*, gant Anita Assal, Manuel Flèche, John Hudson, Yann Piquer hag Alain Robak, en 1994.
* *Parano*, anv gallek ar film kanadian *[[A Problem with Fear]] * Gary Burns e 2003.
* *[[Parano (film, 2005)|Parano]]*, ur film israelian gant Ariel Semmel e 2005.
Paranoia

Ar **paranoia** (diwar ar gerioù henc'hresianek παρά / pará « e-kichen » ha νοῦς / noûs « spered ») zo ur c'hleñved-spered, eus rumm ar psikozoù, a laka an den da alfoiñ, ma komzer neuze eus *alfo paranoiek*. 

A-wechoù e vez graet paranoia, en un doare amskiantel, eus an disfiz pe an diskred, goude ma n'int ket kleñvedoù.
Lyconus

***Lyconus*** a zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù
* *[[Lyconus brachycolus]]*
* *[[Lyconus pinnatus]]*
Macruronus

***Macruronus*** zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù
* *[[Macruronus capensis]]*
* *[[Macruronus maderensis]]*
* *[[Macruronus magellanicus]]*
* *[[Macruronus novaezelandiae]]*
Dragonite

**Dragonite**, anavezet evel ar pokemon aerouant, a zo an emdroadur diwezhañ eus dratini. Furm dragonite a zo disheñvel diouzh hini dragonair. Ez-wir, ur pokemon daoudroadek eo deuet da vezañ, gant ul liv etre melen hag orañjez, hag divaskell bras hag a servij dezhañ da nijal. Ur c'horn bihan en deus war e benn hag mourennoù gant ur furm "s".
Molva

***Molva*** a zo ur genad e rummatadur ar pesked.

## Spesadoù
* *[[Molva dypterygia]]*
* *[[Molva macrophthalma]]*
* morleanenn, *Molva molva*
Merlucciidae

***Merlucciidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur ar pesked, ennañ ar merluz ha pesked kar dezhañ.

## Genadoù
* *[[Lyconodes]]*
* *[[Lyconus]]*
* *[[Macruronus]]*
* *[[Merluccius]]*
* *[[Steindachneria]]*
Haren (Groningen)

**Haren** (distagañ https://web.archive.org/web/20130114105905/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b2/008_Haren.ogg) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober kumun Haren : Essen, Glimmen, Haren, Noordlaren hag Onnen.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Haren ez eus 17 dileuriad : 
* GroenLinks : 4 dileuriad
* PvdA : 4 dileuriad
* VVD : 4 dileuriad
* CDA : 3 dileuriad
* ChristenUnie : 1 dileuriad
* D66 : 1 dileuriad
Hoogezand-Sappemeer

**Hoogezand-Sappemeer** (distagañ https://web.archive.org/web/20130114105907/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/dd/009_Hoogezand-Sappemeer.ogg) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Achterdiep, Borgercompagnie, Borgweg, Foxham, Foxhol, Foxholsterbosch, Hoogezand, Jagerswijk, Kalkwijk, Kiel-Windeweer, Kleinemeer, Kropswolde, Lula, Martenshoek, Meerwijck, Nieuwe Compagnie, Sappemeer, Tripscompagnie, Waterhuizen, Westerbroek ha Wolfsbarge.

Hoogezand ha Sappemeer a voe savet er  kantved. E-tro 1900 e voent diorroet pa voe savet embregererzhioù sevel bagoù. Pevar zi-gar a zo : Kropswolde, Martenshoek, Hoogezand-Sappemeer ha Sappemeer Oost. 

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Hoogezand-Sappemeer ez eus 23 dileuriad (disoc'hoù 2002 ha re 2006 keñveriet) :

## Den brudet
*Aletta Jacobs, hag a voe ar vaouez kentañ a zeuas da vezañ mezegez, a voe ganet e Sappemeer.
Evo Morales

**Juan Evo Morales Ayma** (ganet d’ar 26 a viz Here 1959 en Orinoca, e departamant Oruro) zo ur politikour eus Bolivia ha levier ar strollad Movimiento al Socialismo (*Luskad etrezek ar sokialouriezh* ; an teskanv MAS a dalvez ivez *muioc’h* e spagnoleg) ha bet eo e penn al luskad evit gwirioù ar c’hounezerien koka.

Dilennet e voe Evo Morales da brezidant Bolivia, gant 53% eus ar mouezhioù, d’an 18 a viz Kerzu 2005. Dont a reas neuze da vezañ ar c’hentañ prezidant a orin indian. D’ar 6 a viz Kerzu 2009 e voe addilennet da brezidant, gant 63% eus ar mouezhioù. D'an 12 a viz Here 2014 e voe addilennet da brezidant en dro gentañ. Luis Arce, eus e strollad politikel MAS, a voe dilennet prezidant d'e heul e 2020.

E-pad e respet en deus savet a-enep politikerezh ar Stadoù-Unanet e Suamerika.

## Liammoù diavaez

* Lec’hienn Evo Morales (e meur a yezh)
* Lec’hienn ofisiel ar strollad ''Movimiento al Socialismo'' (e spagnoleg)
Myfanwy

Unan eus kanaouennoù ar barzh kembraek Joseph Parry (1841 - 1903) eo **Myfanwy**, gant gwerzennoù o tont eus ur varzhoneg savet gant Richard Davies (Mynyddog) e 1858 hag a oa anvet *[[Myfanwy Fychan]]* (embannet e 1860 el levr *Oriau'r Hwyr*). 

## Ar c'han
:*Paham mae dicter, O Myfanwy, 
:*Yn llenwi'th lygaid duon di? 
:*A'th ruddiau tirion, O Myfanwy, 
:*Heb wrido wrth fy ngweled i? 
:*Pa le mae'r wên oedd ar dy wefus 
:*Fu'n cynnau 'nghariad ffyddlon ffôl? 
:*Pa le mae sain dy eiriau melys, 
:*Fu'n denu'n nghalon ar dy ôl?* 

:*Pa beth a wneuthum, O Myfanwy,*
:*I haeddu gwg dy ddwyrudd hardd?*
:*Ai chwarae oeddit, O Myfanwy*
:*Â thanau euraidd serch dy fardd?*
:*Wyt eiddo im drwy gywir amod*
:*Ai gormod cadw'th air i mi?*
:*Ni cheisiaf fyth mo'th law, Myfanwy,*
:*Heb gael dy galon gyda hi.*

:*Myfanwy boed yr holl o'th fywyd*
:*Dan heulwen disglair canol dydd.*
:*A boed i rosyn gwridog iechyd*
:*I ddawnsio ganmlwydd ar dy rudd.*
:*Anghofia'r oll o'th addewidion*
:*A wnest i rywun, 'ngeneth ddel,*
:*A dyro'th law, Myfanwy dirion*
:*I ddim ond dweud y gair "Ffarwél".''

## Gwelout ivez
* Myfanwy Fychan, ur plac'h anvet "Myfanwy" er Grennamzer, an hini he deus awenet ar barzh Ceiriog.
Yma o Hyd

**Yma o Hyd** (*Amañ dalc'hmat*) zo ur ganaouenn gembraek savet gant Dafydd Iwan e 1981 hag a embann lorc'h Kembre da vezañ bev en desped da bep tra.

Er bladenn *Yma o Hyd* gant ar strollad Ar Log, ma kane Dafydd Iwan, e voe embannet e 1983.

A-hervez eo gant ar politikour broadelour Gwynfor Evans e oa bet roet dezhañ elfennoù diazez ar ganaouenn.

Ur ganaouenn ken brudet eo deuet da vezañ ma lavarer eo an eil kan broadel. 
 
## Danvez
Embann a ra ar ganaouenn *Ry'n ni yma o hyd, er gwaetha pawb a phopeth*, da lavarout eo "Amañ emaomp c'hoazh, en desped da bep den, da bep tra".

Kregiñ a ra gant eñvoriñ an impalaer Macsen Wledig a guitaas Britannia e 383 da vont da gemer e gurunenn. Gant lorc'h ez embann e vo c'hoazh eus Kembreiz hag eus o yezh *tan Ddydd y Farn!*, "betek Deiz ar Varn !" — un dave d'ur c'hendiviz brudet bet enrollet gant Gerallt Gymro etre ar roue Henry II hag ur C'hembread kozh, e-kerzh un droiad-vrezeliñ a reas en , pa lavaras ar c'hozhiad d'ar roue :
"*Never will it be destroyed by the wrath of man, unless the wrath of God be added, nor do I think that any other nation than this of Wales, or any other tongue, whatever may hereafter come to pass, shall on the day of the great reckoning before the Most High Judge, answer for this corner of the Earth.*"Biken ne vo distrujet gant kounnar un den, nemet e vije kounnar Doue ouzhpenn, na ne gred din e ve broad all ebet nemet homañ a Gembre, pe yezh ebet all, n'eus forzh petra a c'horvezo en dazont, oc'h anzav evit ar c'hornad-mañ eus an Douar dirak ar Barner Uhelañ da zeiz ar c'hontoù meur."

Komzoù brezhonek zo bet savet meur a wech. Ur stumm zo bet savet gant Tudual Huon, hag enrollet er bladenn "Deiz al lid" (ECBM 1207) e 2008.

## Pozioù

## Azasadur
Gant Gireg Konan ez eo bet azasaet *Yma o Hyd* evit Breizh.

## Liammoù diavaez
* ''YouTube'', ''YouTube'' ha ''YouTube''.

## Notennoù
Jac Glan-y-gors

Un oberour flemmskridoù politikel hag ur barzh flemmganoù e oa **John Jones** (**Jac Glan-y-gors**) (10 a viz Du 1766 - 21 a viz Mae 1821), ganet e Cerrigydrudion, e Sir Ddinbych en amzer-hont.

## E vuhez
Ganet ha maget e voe Jac Glan-y-gors en atant Glan-y-gors e parrez Cerrrigydrudion, mab e oa da Margaret ha Laurance (*sic*) Jones. Tremen a reas e yaouankiz o labourat en atant betek e 23 bloaz. Ur pennad e voe skoliet e Llanrwst (Ysgol Rad Llanrwst). E 1789 ez eas da Londrez da labourat en ur stal. 
Hervez un dihell e vije aet di abalamour da dec'hel rak paotred al lezenn hag an urzh a felle dezho e lakaat da vont er milis lec'hel, unan eus an ugent bennak a voe savet e Kembre da neuze dre ma krede an dud e c'hallfe ar C'hallaoued dilestrañ. 

E 1793 e oa o terc'hel an ostaleri 'Canterbury Arms', e Southwark. E 1818 e oa an davarn King's Head e Ludgate Street e Londrez, ma varvas e 1821.

## E oberenn
En e flemmskridoù politikel e kembraeg e tiskleir e vennozhioù politikel heñvel ouzh re Tom Payne hag e vrogarouriezh gembreat. 

Brudetoc'h eo e varzhonegoù, ha dreist-holl *Cerdd Dic Siôn Dafydd* : ur C'hembread eo Dic Siôn Dafydd a ra fae war e yezh hag a varmouz ar Saozon. Mont a ra da Londrez ma teu da vout marc'hadour dilhad. Lavarout a ra en deus ankouaet e gembraeg, hag un deiz pa deu da welout e vamm ha ne oar nemet kembraeg ne fell dezhañ komz nemet saozneg. Unan eus brudetañ barzhonegoù an  eo ha plijout a ra atav evit doare. Deuet eo an anv 'Dic Siôn Dafydd' da vezañ patrom ar C'hembread a ra fae war e wrizioù, evel an anv "Uncle Tom" e sevenadur an Afrikamerikaned. 

## Oberennoù
**Seren Tan Gwmmwl a Toriad y Dydd*, (Liverpool, 1923). Adembannadur e skridoù, kinniget gant Hugh Evans.
*Richard Griffith, *Gwaith Glan y Gors* (Llanuwchllyn, 1905). Dastumad eus e varzhonegoù e Cyfres y Fil, gant ur raksrid gant Carneddog.
Halcyonidae

**Halcyonidae** a oa ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ dirediged.

Sellet e veze outañ gant skiantourien 'zo evel un iskerentiad ivez, *Halcyoninae* e anv. 

Diblaset e oa bet an holl spesadoù a yae d'e ober er c'herentiad Alcedinidae.
Goral Himalaya

**Goral Himalaya** (*Naemorhedus goral*) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e Pakistan, India, Nepal, Tibet, Bhoutan, Sina, ha, marteze, Myanmar.

## Doareoù pennañ
Ur geotdebrer krenn e vent eo goral Himalaya, etre 80 ha 130 cm e gorf, 60-80 cm ouzh an draen, ha 25-30 kg a bouez ennañ.
Kerniel lemm 15 cm, stouet war an a-dreñv, zo gant ar par koulz ha gant ar barez. Gell pe gris eo e vlevenn verr, gant ur roudenn deñvaloc'h war e gein hag un tarch sklaer war e c'houzoug.

Bevañ a ra war-dro 15 vloaz.

## Gouennañ
Ar par pennañ eo an hini nemetañ a c'hell parañ gant holl barezed ar strollad. En em gannañ a ra ar pared en ur glask gloazañ kostez o enebour gant o c'herniel.
Ar gouennañ a c'hoarvez e miz Du ha miz Kerzu. Goude un dougen 6 miz e vez ganet ar menn nemetañ en nevez-amzer pa eo strujus ar vro. Dizonet e vez ar menn d'an oad a 4-5 miz. Ar par ne gemer ket perzh e sevel ar menned dre ma chom gant ar strollad nemet da vare ar gouennañ.

## Emzalc'h
Oberiant eo dreist-holl abred diouzh beure hag e fin an deiz. Goude bezañ bet o peuriñ e tiskuizh ar goral e mougevioù.

Pa vez goloet an douar gant erc'h e ra ar goral gant e voj evit diskoachañ boued kentoc'h eget gant e bavioù.

Preizhet e vez gant loupard an erc'h, liñs Eurazia, ar bleiz gris, chas gouez hag an den (evit e gig, e c'hloan hag e groc'hen). E wad a vez priziet e medisinerezh ar reter.
Goral rous

Ar **goral rous** (*Naemorhedus baileyi*) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e biz India, e Tibet, e Sina, ha Myanmar.
Goral hirlostek

Ar **goral hirlostek** (*Naemorhedus caudatus*) zo ur bronneg daskirier hag a vev e reter Azia (Sina, Korea ar Su, Korea an Norzh ha Rusia).
Goral Sina

**Goral Sina** (*Naemorhedus griseus*) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e Viêt-Nam, India, Sina, Thailand ha Myanmar (marteze ivez e Bangladesh ha Laos).
Capcir

**Capcir** zo ur rannvro istorel (comarca) eus Katalonia an Norzh. Emañ en hanternoz da Alta Cerdanya hag er c'hornôg da g-Conflent. En hanternoz dezhañ emañ Okitania. Treuzet eo gant ar stêr Aude, a red war-du an hanternoz. Formiguera eo ar gêr-benn.
Tu

**Tu** a zo:

*ur ger brezhonek, ha peurvuiañ
**an tu dehoù
**pe an tu kleiz
**implijet a-wechoù en un droienn nevez fazius e-lec'h ar verb gallout, gwelout ar ar pennad diwar-benn ar fazioù stankañ
**e gerioù (diouzhtu) pe troiennoù a bep seurt (tu mat, tu fall, tu pe du, Landupedu, cheñch tu) .

*ur ger kembraek heñvel ouzh an hini brezhonek
*ur ger-perc'hennañ spagnolek

* ur bobl: Tu (pobl)

## Liamm diavaez
*Ar pennad tu er wikigeriadur.
Cerylidae

***Cerylidae*** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ dirediged. Diouzh ar rummatadurioù e c'hell e spesadoù bezañ renket en *[[Alcedinidae]]*.

## Genadoù
* *[[Ceryle]]*
* *[[Chloroceryle]]*
* *[[Megaceryle]]*
Bharal

Ar **bharaled** eo ar bronneged daskirier a ya d'ober ar genad *Pseudois*. Bevañ a reont e menezioù Himalaya.

## Spesadoù
* bharal bras, *Pseudois nayaur*
* bharal korr, *Pseudois schaeferi*
Bharal bras

Ar **bharal bras**, pe **dañvad glas**, (*Pseudois nayaur*) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e Himalaya (India, Pakistan, Sina, Nepal, Tibet ha Bhoutan).
Bharal korr

Ar **bharal korr**, pe **dañvad glas korr**, (*Pseudois schaeferi*) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e Sina hag e Tibet.
Artamus

***Artamus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## An anv
Dont a ra eus ar ger henc'hresianek ἄρταμος (ártamos = kiger e brezhoneg).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Artamus cinereus]]*
** *A. c. *'cinereus***, ''inkermani'', ''melanops'', ''normani'' ha ''perspicillatus'',
* ''[[Artamus cyanopterus]]''
** ''A. c. '''cyanopterus*** ha *perthi*,
* *[[Artamus fuscus]]*,
* *[[Artamus insignis]]*,
* *[[Artamus leucorynchus]]*
** *A. l. albiventer*, *amydrus*, *humei*, *leucopygialis*, ***leucorynchus***, *melaleucus*, *musschenbroeki*, *pelewensis* ha *tenuis*,
* *[[Artamus maximus]]*,
* *[[Artamus mentalis]]*,
* *[[Artamus minor]]*
** *A. m. derbyi* ha ***minor***,
* *[[Artamus monachus]]*,
* *[[Artamus personatus]]*,
* *[[Artamus superciliosus]]*.

O c'havout a reer en Aostralazia, ugent (20) isspesad dezhe en holl. 

## Notennoù ha daveennoù
Françoise Louarn

**Françoise Louarn**, ganet *'Le Goff*, a oa labourerez-douar en Argol a-raok mont war he leve, ha kuzulierez-rannvro (UMP). 

## 2010
En dilennadeg rannvro e oa an trede anv war listenn Bernadette Malgorn e departamant Penn-ar-Bed, hag e-touez ar re zilennet eo bet.

## Yezh
Lavaret he doa e vije kinniget ul lezenn evit ar yezhoù gant gouarnamant UMP Sarkozy. Dislavaret e oa bet gant ar ministr Éric Besson (e karg eus an Identelezh Vroadel) da-geñver ur brezegenn bet dalc'het d'an 10 a viz Du 2009 er Vodadenn Vroadel.

## Familh
Françoise Le Goff a zo pried d'an tresour Malo Louarn, ha mamm d'ar ganerez Gwennyn Louarn.

## Liamm diavaez
*Pennad diwar he fenn er sizhunieg Le Progrès/Le Courrier

## Notennoù ha daveennoù
Minared

Ur **minared** (diwar an turkeg *minare*) zo un tour stag ouzh ur voskeenn. Hervez ar mareoù hag al lec'hioù e vez kavet doare minaredoù disheñvel.

Damheñvel eo perzh ar minaredoù ouzh hini ar c'hloc'hdioù en ilizoù. Diwar ar minared e vez galvet an dud da bediñ pemp gwech an deiz gant ar muezzin. Hiziv an deiz eo uhelgomzerioù a vez staliet an aliesañ e penn ar minaredoù.
Cariamidae

**Cariamidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

Diouzh Doare 15.1 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Cariama]]* - Brisson, 1760 (1 spesad),
* *[[Chunga]]* - Hartlaub, 1860 (1 spesad).

O c'havout a reer e Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Mesitornithidae

**Mesitornithidae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1960 gant ar skiantour stadunanat Alexander Wetmore (1886-1978).

Diouzh Doare 7.2 an *IOC World Bird List* ez a daou c'henad d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Mesitornis]]* - Bonaparte, 1855 (2 spesad),
* *[[Monias]]* - Oustalet & Grandidier, 1903 (1 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Rakig Aostralia

**Rakig Aostralia** (*Porzana fluminea*) a zo un evn brosezat en Aostralia. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Dave
Uropeltidae

***Uropeltidae*** zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered a vev en India ha Sri Lanka.

## Genadoù
* *[[Brachyophidium]]*
* *[[Melanophidium]]*
* *[[Platyplectrurus]]*
* *[[Plectrurus]]*
* *[[Pseudotyphlops]]*
* *[[Rhinophis]]*
* *[[Teretrurus]]*
* *[[Uropeltis]]*
Bernadette Malgorn

**Bernadette Malgorn**, *[[Bartrez]] Malgorn* a-wechoù e brezhoneg, ganet d'an 19 a viz Mezheven 1951 e Naoned, zo ur bolitikerez c'hall a orin breizhat hag a zo bet prefedez Roazhon.

E 2009 e oa bet lakaet e penn listenn an UMP e Penn-ar-Bed evit an dilennadeg rannvroel. E-touez an dud war he listenn he doa lakaet ar guzulierez-rannvro Françoise Louarn (UMP). E 2014 e oa e penn listenn an tu-dehoù e dilennadeg kêr Vrest. E 2015 e oa war ar renk e kanton Brest-2, en anv an tu-dehoù adarre.

Ur c'han brezhonek zo bet savet dezhi :

Gwechall er skol oa ur vestrez
Ha hiziv c'hoazh ez eus unan
Hec'h anv dezhi a zo Bartrez
Votomp 'viti gwitibunan  Eus pelec'h e teu ? Gant piv eo bet savet ? Peur eo bet implijet ha kanet?

## Liamm diavaez
*Blog Bartrez Malgorn
Roll kêrioù Turkia

Sed amañ-dindan roll kêrioù Turkia, enno ouzhpenn 100.000 annezad hervez niveradeg 2008.

## Mammenn
Ul lodenn eus pennad ar Wikipedia saoznek eo ar pennad-mañ.

## Liamm diabarzh
Proviñsoù Turkia
Mersin

**Mersin** zo ur gêr hag ur porzh-mor oberiant-tre e kreisteiz Turkia, kêrbenn proviñs Mersin.

War-dro 700.000 annezad zo enni.
Adana

**Adana** zo ur gêr e kreisteiz Turkia, kêrbenn proviñs Adana, savet war ribloù ar stêr Seyhan, 30 km diouzh ar Mor Kreizdouarel.

Pempvet kêr vrasañ ar vro eo gant ouzhpenn 1.500.000 annezad enni.
Gaziantep

**Gaziantep** (**Antep** kent 1921, ha hiriv an deiz c'hoazh gant ar bobl) zo ur gêr e gevred Turkia, kêrbenn proviñs Gaziantep.

C'hwec'hvet kêr vrasañ ar vro eo gant ouzhpenn 1.200.000 annezad enni.

## Tud vrudet
*Ahmet Ümit, skrivagner.

## Liammoù diavaez
* Keleier eus korn-bro Gaziantep
Eskişehir

**Eskişehir** (*Kêr gozh* e turkeg) zo ur gêr durk e kornôg Anatolia, kêrbenn proviñs Eskişehir.

War-dro 600.000 annezad zo enni.

## Hin
Corra Linn

**Corra Linn** zo ul *linn* (ger skotek) pe ul lamm-dour war ar stêr Clyde e Bro-Skos, hag an hini uhelañ eus ar e zo anvet * [[Lammoù-dour ar stêr Clyde]]*.
Diyarbakır

**Diyarbakır** (*Amed* e kurdeg) zo ur gêr vras e gevred Turkia, kêrbenn proviñs Diyarbakır. D'ar Gurded eo kêrbenn Kurdistan Turki. 

War-dro 600.000 annezad zo enni.
Afon Hepste

An **Afon Hepste** zo ur stêr e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog e kreisteiz Powys e Kembre.

Eieniñ a ra e Fforest Fawr. E-kichen atant Hepste Fechan e kej ar stêrioù bihan anvet Afon y Waun, Nant y Cwrier ha Nant Hepste Fechan. Neuze e red trema ar mervent. Ul lamm-dour brudet zo enni, anvet Sgwd yr Eira. Pelloc'hik e kej gant ar stêr Mellte e-kichenik Ystradfellte.
Şanlıurfa

**Şanlıurfa** (**Urfa** kent 1984, ha hiriv an deiz c'hoazh gant ar bobl) zo ur gêr e gevred Turkia nepell eus an harzoù gant Siria, kêrbenn proviñs Şanlıurfa.

Ouzhpenn 450.000 annezad zo enni.
Samsun

**Samsun** zo ur gêr hag ur porzh-mor bras war aod ar mor Du, e hanternoz Turkia. Kêrbenn proviñs Samsun eo. 1.382.376 annezad a oa e 2024.

## Ekonomiezh
E Samsun emañ sez an embregerezh armoù-tan Canik.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gêr
Malatya

**Malatya** zo ur gêr eus Turkia e reter kreiz Anatolia, kêrbenn proviñs Malatya. 

War-dro 400.000 annezad zo enni.

Melitene e oa a-raok an amzervezh turk. 

## Hin
Adapazarı

**Adapazarı** zo ur gêr e gwalarn Turkia, kêrbenn proviñs Sakarya.

War-dro 400.000 annezad zo enni.
Kahramanmaraş

**Kahramanmaraş** (*Maraş* betek 1973) zo ur gêr e kreiz Turkia, kêrbenn proviñs Kahramanmaraş.

War-dro 400.000 annezad zo enni.

Goude brezel dizalc'hiezh Turkia (1919-1922) e voe roet medalenn an dizalc'hiezh d'ar gêr en abeg d'he stourm ouzh armeoù an alouberien. E 1973 e voe ouzhpennet en-ofisiel an titl *Kahraman* (*Haroz*) ouzh anv ar gêr.

## Istor
Ar menegoù koshañ eus ar gêr a vez kavet e testennoù asirian eus an IXvet kantved kent JK.

Tremen a reas Kahramanmaraş dindan beli meur a impalaeriezh pe rouantelezh a-hed hec'h istor :
* Beli an Hitited, 2000-1200 kent JK, gant an anv Maraj pe Markasi
* Beli an Asirianed, 720-612 kent JK
* Beli ar Veded, 612-550 kent JK
* Beli ar Bersed, 550-330 kent JK
* Beli Makedonia, 330-64 kent JK
* Beli ar Romaned, 64 kent JK-395 goude JK
* Beli impalaeriezh Bizantion
War-dro 638 e voe aloubet Maraş gant ar Vuzulmiz evit ar wech kentañ.
E 1086 e voe gounezet kêr gant ar Seldjouked ha staget ouzh o impalaeriezh krouet un nebeud bloavezhioù a-raok. Aloubet gant ar groazidi kerkent ha 1097 en em gavas Maraş gant mistri o cheñch dizehan er bloavezhioù goude.

Distrujet e voe gant ur c'hren-douar e 1114 (40.000 marv).

E 1337 e teuas da vezañ kêrbenn ur beylik krouet gant ar sultan memlouk Nasır Nasıreddin Muhammed Bin Kalavun a-benn gwareziñ harzoù hanternoz e sultanelezh.

Aloubet e voe e 1515 gant an Otomaned ha staget ouzh o impalaeriezh e 1522.

Goude ar brezel-bed kentañ ha disrann an impalaeriezh otoman e voe Maraş el lodenn gouarnet gant Bro-Saoz da gentañ (adalek miz C'hwevrer 1919) ha Bro-C'hall da c'houde (adalek miz Here 1919). 
Ma ne voe kudenn ispisial ebet dindan gouarn berrbad ar Saozon ne voe ket memes tra dindan hini ar C'hallaoued rak ar re-se a harpas o galloud war an Armenianed diwar goust an Durked.
Dieubet e voe Maraş diouzh an arme gall goude emgannoù drastus a badas eus an 21 a viz Genver 1920 betek an 11 a viz C'hwevrer 1920.

## Douaroniezh

## Mammenn
Lec'hienn Kahramanmaraş (e turkeg)
Éric Besson

**Éric Besson**, ganet d'an 2 a viz Ebrel 1958 e Marrakech e Maroko, zo ur politikour ha den a aferioù gall, a orin gall ha libanat, bet ministr e-barzh gouarnamant François Fillon, karget d'ober war-dro an *Identité nationale* gall, hag an enbroañ. 

Dimezet eo bet da Sylvie Brunel (1983), da Yasmine Tordjman (2010) ha da Jamila Azeroual (2015).

Eus 1993 da 2007 e oa ezel eus ar Strollad sokialour gall. Maer Donzère eo, en Drôme abaoe 1995. Kannad eo bet eus 1997 betek 2007, evel ezel eus ar PS, hep strollad abaoe. 

E penn an embregerezh *Éric Besson Consulting* eo en doa krouet e 2013.
## Buhez prevez
Besson a oa bet dimezet gant Sylvie Brunel eus 1983 betek 2009, geograferezh ha skrivagnerez eo hi. Bremañ eo prezidantez Oberiant a-enep an Naonegezh. Tri bugel a zo bet gant ar c'hooublad. An hini koshañ, Alexandra (ganet e 1989), zo ur skrivagnerez.

Goude-se eo bet dimezet Besson gant Yasmine Tordjman e miz Gwengolo 2010, ur studierez war an arzoù eus Tunizia. Hi zo merc'h-bihan ar prezidant tuniziat Habib Bourguiba. E miz Kerzu 2012, ar c'houblad a embanne e oant o vont da zizimeziñ ar pezh a voe graet e 2015.

Goude-se eo dimezet ur wech c'hoazh gant Azeroual Jamila e miz Eost 2015.
Afon Mellte

Ar stêr **Mellte**, pe **Afon Mellte**, zo ur stêr e kreisteiz Kembre. C'hoarvezout a ra eus kember an Afon Llia hag an Afon Dringarth en hanternoz da bloue Ystradfellte. Goude e red trema'r c'hreisteiz dre Ystradfellte hag e tegouezh e Pontneddfechan, hag eno, gant an Afon Nedd Fechan eo e reont an Afon Nedd.

Redek a ra he doureier dindan an douar war-hed un hanter-lev bennak tost da Porth yr Ogof, en un dachenn razek, leun a vougevioù. Pelloc'h e tiskenn ar stêr a-lammoù : lammoù-dour brudet zo evel re Sgŵd Clun-gwyn, Sgŵd Isaf Clun-gwyn ha Sgŵd y Pannwr.
Erzurum

**Erzurum** ( Կարին, Karin en armenieg) zo ur gêr e biz Turkia, kêrbenn proviñs Erzurum, 1757 m a-us d'ar mor. War-dro 450.000 annezad zo enni.

Theodosiopolis eo an anv gresianek da vare impalaeriezh ar Reter. 

Lazhet e voe Armenianed eno da vare lazhadeg veur 1915.
Pekela

**Pekela** (distagañ :https://web.archive.org/web/20130114105938/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7f/015_Pekela.ogg) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha keriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Alteveer, Boven Pekela, Bronsveen, Hoetmansmeer, Nieuwe Pekela, Oude Pekela.
Dont a ra anv ar gumun eus hini ar stêr Pekel-A.
E 1810, pa oa Louis Bonaparte roue Holland, e oa dispartiet Pekela e div lodenn : Oude Pekela ha Nieuwe Pekela. Kendeuzet e voe an div lodenn e 1990.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Pekela ez eus 15 dileuriad :
*PvdA : 7 dileuriad
*SP : 3 dileuriad
*CDA : 2 zileuriad
*VVD : 1 dileuriad
*GroenLinks : 1 dileuriad
*ChristenUnie : 1 dileuriad

## Skeudennoù

Skeudenn:Pekela_Gemeentehuis.JPG| Gemeentehuis (ti-kêr)
Skeudenn:Pekela_Onrust_01.JPG| Koren (1851)
Skeudenn:Pekela_Koepel_01.JPG| Proathuus
Skeudenn:Pekela_Kerk_02.JPG| Iliz Hervormde (1683/6) 
Skeudenn:Mes_Pekela_02.JPG| De Kiepkerel (1986), Hans Mes
Skeudenn:Steen_Pekela_01.JPG| Cirkelgang (1989), Jan Steen
Skeudenn:Gardella_Pekela_02.JPG| Luchtspektakel (1989), Jon Gardella
Skeudenn:Pekela_Timmer_04.JPG|Karrbont Geveltjes (1989), Jan Timmer
Esenyurt

**Esenyurt** zo ur gêr e proviñs Istanbul, e gwalarn Turkia, krouet e penn kentañ an  kantved.

Kreskiñ a ra buan dre m'emañ stag ouzh Istanbul ha tremenet he foblañs eus 70 000 annezad e 1990 da 400 000 e 2009.
TébéSud

**TébéSud**, anvet *Ty télé* gwechall, zo ur chadenn skinwel lec'hel e departmant ar Morbihan skignet war kanol 33 an TNT.

En Oriant eo diazezet. Kinnig a ra keleier eus departamant ar Mor-Bihan, hag eus kreisteiz Breizh dre vras. Kenlabourat a ra gant div chadenn all e Breizh, Tébéo ha TVR.

## Liamm diavaez
*Lec'hienn internet ar chadenn
Van (kêr)

**Van** (*Wan* e kurdeg) zo ur gêr e reter Turkia, kêrbenn proviñs Van.

War-dro 350.000 annezad zo enni.
Batman (kêr)

**Batman** (*Êlih* e kurdeg) zo ur gêr e gevred Turkia, kêrbenn proviñs Batman.

Er bloavezhioù 1950 e voe kroget da dennañ gounit diouzh an tireoul kavet er rannvro ha diwar-se e kreskas buan Batman : tremenet ar boblañs eus 4713 annezad e 1955 da war-dro 300.000 e 2007.
Sultanbeyli

**Sultanbeyli** zo ur gêr e proviñs Istanbul, e gwalarn Turkia.

Kresket eo buan dre m'emañ stag ouzh Istanbul ha tremenet he foblañs eus 500 annezad e 1965 da 272.000 e 2007.
Batman (disheñvelout)

**Batman** a c'hall bezañ anv meur a dra.

## Faltazi
### Un dudenn bannoù-treset
*Batman a zo tudenn ur bern comics, heuliadennoù bevaet, filmoù, c'hoarioù-video...

### Bannoù-treset
* Batman a zo anv ur comics diwar-benn an dudenn gant ar memes anv, embannet eo abaoe 1940 gant DC Comics.

### Skinwel
* Batman a zo un heuliadenn eus ar skinwel skignet etre 1966 ha 1969 gant ABC.
* Batman a zo un heuliadenn bevaet eus ar skinwel eus 1992 anavezet ivez gant an anv Batman, an heuliadenn bevaet.
* Batman heuliadenn skinwel bevaet eus 1997 hag a teu da heul hini 1992.
* Batman, *The Batman* e saozneg, heuliadenn skinwel bevaet eus 2004.

### Sinema
*Batman a zo ur serial stadunanat e 15 lodenn, produet gant Columbia Pictures e 1943.
*Batman a zo ur film stadunanat, sevenet gant Leslie H. Martinson, deuet er-maez e 1966. Un azasadur eus an heuliadenn skinwel eo.
*Batman a zo ur film stadunanat, sevenet gant Tim Burton, deuet eo ar maez e 1989. Da heul e vo sevenet 3 heuliad.

### C'hoarioù video
*Batman a zo ur c'hoari video eus 1986 a c'heller kavout war media disheñvel.
*Batman a zo ur c'hoari eus 1989 diazezet war avanturioù an haroz eus ar comics book.
*Batman a zo ur c'hoari deuet er-maez war Megadrive, un azasaenn eus film kentañ Tim Burton e 1989.

## Lec'hanvadurezh
* Batman a zo ur gêr e Turkia.
* Batman a zo ur proviñs eus Turkia.
* Batman a zo ur stêr e Turkia.

## Termennoù teknikel
* Ur batman a zo un den, gant bizhier gouloù, hag a zo karget da hentañ ar c'hirri-nij pa vezont war leurenn bradañ un aerborzh.
Wimereux

**Wimereux** zo un anv-lec'h gallek.

## Lec'hioù
* Wimereux, ur gumun eus an departamant Pas-de-Calais, e Bro-C'hall, e beg ar stêr Wimereux
* ar Wimereux, ur stêr eus an departamant Pas-de-Calais, e Bro-C'hall
Chal (dilhad)

Ur **chal** zo ur pezh danvez bras, d'ar merc'hed da wiskañ o divskoaz, pe o fenn a-wechoù evel ur ouel.

E gloan e vez peurvuiañ, ha brasoc'h evit ur skerb. Gallout a ra bezañ tric'hornek pe karrezennek. 

Disheñvel eo diouzh ar mouchouer, graet e seiz pe kotoñs. 

## Istor
Dont a ra ar ger chal eus ar perseg شال *chal*. En Henamzer e oa ur pezh dilhad boutin e Kreizazia evel en Indez pe e Kornogazia.

Da gentañ ne oa nemet un tamm dilhad da dommañ an dud. Met implijet eo el liderezh yuzev
Giz ar chal e Kornogeuropa zo deuet er XVIIvet ha XVIIIvet kantved da-heul aloubadeg an Indez gant ar Saozon. 

## Dilhad paotred
E Pers e veze douget en-dro d'an dargreiz gant ar wazed. En Indez e vez gwisket gant paotred koulz ha merc'hed. Pa n'eo anavezet nemet evel dilhad merc'hed en Kornogeuropa.

## Pennadoù kar
* Mouchouer
* Poncho
* Skerb
Leek (Izelvroioù)

**Leek** (distagañ :https://web.archive.org/web/20130114105924/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/010_Leek.ogg) a zo ur gumun hag ur gêriadenn e proviñs Groningen en Izelvroioù. Tost ouzh harzoù proviñs Drenthe ha re proviñs Friesland emañ. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Enumatil, Leek, Lettelbert, Midwolde, Oostwold, Tolbert ha Zevenhuizen.

## Istor
Aozet e voe ar gêriadenn tro-dro d'ul lec'h kreñvaet bets avet da vare Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz a-enep da Spagn. Dont a ra hec'h anv eus hini ar wazh "Leke". 
Bep bloaz d avare ar Pentekost e vez aozet ur foar (Pinkstermarkt), ma teu stank an dud. 
E-kichen Leek ez eus ul lenn dizouret anvet "*Het Leekstermeer*" (pe Zulthemeer), ma kaver peadra d'ne em ziduiñ. E gwirionez emañ al lenn war dachenn ur gêr ha hini ur broviñs all.

## Da welout
Lec'h brudetañ ar gumun eo "Nienoord", bet savet e 1508. Tan-gwall a voe, a savet e voe en-dro e 1887.

E Nienoord emañ Mirdi broadel ar c'hirri, ma weler kirri eus an  betek re an  kantved. 
E **Tolbert** hag e **Midwolde** ez eus ilizoù bet savet en  kantved. Roman ha gotek eo o doare. En iliz Midwolda ez eus ur bez bet savet gant Rombout Verhulst. Rombout Verhulst a ginklas ivez bez Michiel de Ruyter e Nieuwe Kerk en Amsterdam.

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Leek ez eus 17 dileuriad :
* PvdA : 6 dileuriad
* CDA : 4 dileuriad
* VVD : 3 dileuriad
* ChristenUnie : 2 zileuriad
* GroenLinks : 2 zileuriad
Kap (dilhad)

Ur **c'hap** zo ur pezh dilhad hir, heñvel ouzh ur vantell divilgin, a vez lakaet war an divskoaz ha staget dre zirak.
Heuz

An **heuzoù** zo boteier hir. Meur a seurt zo hiziv, dre vras an heuzoù bras, da ziskouez, hag ar re da labourat pe liammet ouzh ur garg. 

## Ar ger
Kar eo ar ger d'an anv gallek kozh *heuse*, *hose* e saozneg, ha deuet ar ger kembraek *hosan* diwarnañ. 

## Labour
* Heuzoù da vont en dour, er mor a-wechoù, gwisket gant pesketourien
* Heuzoù da varc'hegañ. 

#### Hanter-heuzoù

An hanter-heuzoù a dap uheloc'h eget an ufern betek lodenn uhelañ kof-gar an den.

## Heuzoù hir ha brozhioù berr

A-hervez eo gant ar ganaouenn *These boots are made for walking* gant Nancy Sinatra, e krogas giz an heuzoù d'ar merc'hed, gwisket gant brozhioù berr.

## Heuzoù uhel

Heuzoù uhel a dap betek an divvorzhed a vez douget gant nebeud a vaouezed: diaes da wiskañ ha da lemel, ha diaes kerzhout ganto. met tud zo a lavar n'int ket graet evit kerzhout.

## Lennegezh
* An *heuzoù seizh lev*, en istor Meudig
* *[[Ar c'hazh gant heuzoù ler]]*, ur gontadenn all

## Pennadoù kar
* seul (botez)
* Roparzh II (dug Normandi), lesanvet Berr-e-heuz.

## Liammoù diavaez

* Footwear History
* The History of Boots
* Boot Anatomy
* Leather Boot Care
* Boot Glossary: Common Boot Terms
* how to produce a boot

## Skeudennoù

Restr:Muddy yellow boot.jpg|Heuzoù melen kailharek
REstr:Dr Martens, black, old.jpg|Heuzoù berr e lêr du, anvet Dr. Martens.
Restr:Cowboy boots IMGP9050.jpg|
Erika Mann

**Erika Julia Hedwig Mann**, ganet d'an 9 a viz Du 1905, marvet d'ar 27 a viz Eost 1969, merc'h henañ ar romantour alaman Thomas Mann ha Katia Mann, a oa ur skrivagnerez alamanek hag aktourez alaman.
Seul

Ar **seul** eo ar rann eus an diadreñv troad a zo tre dindan an ufern hag a zo stok ouzh an douar pa vez an den en e sav.

Daou askorn zo anezhañ: an askorn fer (pe astragal) hag an askorn seul.

## Mojenn

Istor seul Ac'hilles

## Gwelout ivez
* Seul (botez)
Seul (botez)

Ar **seul** eo ar rann eus ur votez a zo dindan seul an den.

Seulioù uhel a vez a-wechoù ouzh botoù ar merc'hed, diaes dezho kerzhout ganto pa ne vezont ket boazet.

High heels blue.jpg|
Red High Heel Pumps.jpg|
MulticolorSandalette.jpg|


## Istor
Seulioù uhel zo abaoe amzerioù Henegipt, douget int bet en Henc'hres.

Ar roue gall Loeiz XIV a zouge seulioù uhel ivez ; dre-se e veze marmouzet gant tud e lez roueel.
Botez

Ur **votez** zo ur pezh dilhad da wiskañ an troad. 

Botoù a bep seurt zo, hervez an danvez anezho, hervez o ment, izel pe uhel, hervez an doare ma wiskont an troad: 
* gwechall e Breizh-Izel ne veze graet kemm nemet etre botoù-lêr ha botoù-koad
* hiriv e komzer eus sandalennoù, heuzoù, ha re all.

Darn a vez gant lasoù, re all dilas.

Komz a reer eus reiñ taolioù botoù d'un dra bennak.

## Pennadoù kar
* botez-koad
* botez-riklañ
* botez-ruilh
* seul
384

1137 *Ab Urbe Condita* = 384 goude J.-K.

Bloavezh bizeost, o kregiñ gant ul Lun, hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh
## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar C'hornôg : Arcadius + Magnus Clemens Maximus, an alouber.
* Goude emglev *Beroae* (hirie Veria), Magnus Clemens Maximus zo anvet da impalaer (*augustus*), d'an 31 Eost 384, gant Theodosius, heuliet gant ar Sened.
* Impalaer ar Reter : Theodosius Iañ
* Koñsuled : Flavius Richomeres & Clearchus
#### Galia
* Magnus Clemens Maximus, da gentañ alouber, anvet da impalaer, zo staliet e Trier, kêr-benn brezel an Hanternoz, gant armeoù Britannia staliet a-hed Mor Breizh, eus *Cruc Ochidient* (Menez C'homm), da g*Centovic* (genoù ar stêr Canche)
#### Breizh-Veur
* Magnus Clemens Maximus (Maxen Wledig) zo impalaer ar C'hornôg. Elen eus Caernarfon, e wreg, zo impalaerez.

### Afrika
### Reter-nesañ
### Azia
## Arzoù, skridoù, ha Skiantoù
## Relijionoù
* Sul Fask ː 24 Meurzh 
*Pab : Damasus II, ha war e lerc'h Siricius 
* Afer Pricillianus

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 384|Ganedigezhioù 384]]
* Flavius Honorius, e Kergustentin, d'an 9 Gwengolo 384
## [[:Rummad:Marvioù 384|Marvioù 384]]
* 11 Kerzu 384 ː ar pab Damasus II

## Levrlennadur
* John Morris : *Nennius. British History and The Welsh Annals*. Phillimore & Co. Ltd. 1980.
* Léon Fleuriot : *Origines de la Bretagne*. Payot. 1982
* François Zosso & Christian Zingg : *Les empereurs romains. 27 av. J.-C. - 476 ap. J.-C*. Embannadurioù Errance. 1994

## Daveoù ha notennoù
381

1134 *Ab Urbe Condita* = 381 goude J.-K.

Bloavez boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien
** Reter :  Theodosius Iañ.
** Kornog : an impalaer Gratianus a gas e gêr-benn da Mediolanum (Milano). 
** Kornog (Italia, Illiria) : Valentinianus II
* Koñsuled ː Flavius Syagrius & Flavius Eucherius
* d'ar sul 30 Mae 381 ː Lezenn Theodosius Iañ : difennet eo d'an intañvezed addimeziñ kent ur bloaz.

### Europa
* Atanarig, roue ar Wizigoted, a ya da Gergustentin ha sinañ a ra un emglev peoc'h gant an impalaer Theodosius.
### Afrika

### Reter nesañ

### Azia

## Arzoù, skridoù, ha teknikoù
## Relijionoù
* Pab ː Damasus Iañ
* Sul-Fask ː 28 Meurzh
* Kentañ sened-iliz Kergustentin.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 381|Ganedigezhioù 381]]

## [[:Rummad:Marvioù 381|Marvioù 381]]
*Atanarig, roue ar Wizigoted.

## Daveoù
__NOTOC__
380

*Diwar-benn ar bloavezh *'380*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

Bloavezh bizeost o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh

## Darvoudoù

### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar C'hornôg ː Valentinian II ha Flavius Gratianus
* Impalaer ar Reter ː Flavius Julius Valens.
* Koñsuled : Gratianus Aug. V & Theodosius Aug. I.
* Anvet eo Afranius Syagrius da brefed pretordi Galia. 
* Roueed ar Wizigoted : Athanaric ha Fritigern.

### Afrika

### Azia

## Relijionoù
* Sul Fask ː 12 Ebrel
* Pab ː Damasus Iañ
* Theodosius, kouezhet klañv, zo badezet gant un eskob katolik
* 27 a viz C'hwevrer : Embann Theodosius : ar gristeniezh zo lakaet da relijion ofisiel en impalaeriezh roman.

## Arzoù ha lizhiri
## Skiantoù ha politikerezh
## Armerzh
## A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 380|Ganedigezhioù 380]]

## [[:Rummad:Marvioù 380|Marvioù 380]]

__NOTOC__
Stadskanaal

**Stadskanaal** (distagañ :https://web.archive.org/web/20130114105951/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1a/019_Stadskanaal.ogg) a zo ur [kanol (dour)|ganol]], ur gêr hag ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Alteveer, Barlage, Blekslage, Braamberg, Ceresdorp, Höchte, Holte, Horsten, Kopstukken, Mussel, Musselkanaal, Onstwedde, Oomsberg, Smeerling, Stadskanaal, Sterenborg, Ter Maarsch, Ter Wupping, Veenhuizen, Vledderhuizen, Vledderveen, Vosseberg ha Wessinghuizen.

## Kuzul-kêr

Disoc'hoù dilennadeg 2006:

|Strollad||Mouezhioù (%)||Dilennidi
|-
|PvdA||align="right"|40,5||align="right"|10
|-
|CDA||align="right"|22,0||align="right"|5
|-
|ChristenUnie||align="right"|14,7||align="right"|4
|-
|VVD||align="right"|9,6||align="right"|2
|-
|Gemeentebelangen||align="right"|8,3||align="right"|2
|-
|GroenLinks||align="right"|3,4||align="right"|-
|-
|D66||align="right"|1,5||align="right"|-
|-
|*En holl*||align="right"|*59,1*||align="right"|*23*
|}
Loppersum

**Loppersum** (distagañ :https://web.archive.org/web/20130114105925/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/011_Loppersum.ogg) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Eekwerd, Eekwerderdraai, Eenum, Fraamklap, Garrelsweer, Garsthuizen, Garsthuizervoorwerk, Hoeksmeer, Honderd, Huizinge, Kolhol, Leermens, Loppersum, Lutjerijp, Lutjewijtwerd, Merum, Middelstum, Oosterwijtwerd, Startenhuizen (gedeeltelijk), Stedum, Stork, Toornwerd, Westeremden, Westerwijtwerd, Wirdum, Wirdumerdraai, 't Zandt, Zeerijp, Zijldijk.
Krouet eo bet ar gumun e 1990, pa voe kendeuzet Stedum, 't Zandt, Middelstum ha Loppersum. 

## Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Loppersum ez eus 17 dileuriad :
*PvdA : 4 dileuriad
*CDA : 4 dileuriad
*GroenLinks : 2 zileuriad
*GemeenteBelangen : 2 zileuriad
*ChristenUnie : 2 zileuriad
*VVD : 1 dileuriad
John McCrae

**John McCrae** (30 a viz Du 1872, Guelph, Ontario, (Kanada) - 28 a viz Genver 1918, Wimereux, Pas-de-Calais, Bro-C'hall) a oa ur barzh kanadian, mezeg, skrivagner ha milour (letanant-koronal) e-pad ar Brezel bed kentañ hag ur surjian e-pad Emgann Ieper. Brudet eo abalamour d’e varzhoniezh *[[In Flanders Fields]]* (*E parkeier Flandrez*). 

Marvet eo nebeut a-raok fin ar brezel gant an danijenn skevent.

John McCrae leaning against a sundial.jpg|John McCrae a-raok ar Brezel Bras e-tro 1912.
John McCrae in uniform circa 1914.jpg|John McCrae, e-tro 1914.
John McCrae grave.JPG|E vez e bered kumun Wimereux
McCraePad.JPG|Alez John McCrae, Essex Farm Cemetery, Boezinge

## Liammoù diavaez
* Mirdi John Alexander McCrae
* ''In Flanders Fields and Other Poems'', er raktres Gutenberg
* Chemins de Mémoire : John Mc Crae
Proviñsoù ha tiriadoù Kanada

Dek proviñs ha tri ziriad zo e Kanada.

## Dek proviñs
;Alc'hwez
* ISO : kod hervez reol ISO 3166 evit aroueziañ anvioù ar Stadoù hag o rannoù melestradurel.
* Kevreet : deiziad emezelañ e Kevread Kanada.
* Gorread : km².
* Poblañs : e 2021, niver embannet d'an .
* Yezhoù : yezhoù ofisiel.
* P : niver a dud dilennet e Parlamant Kanada, 338 kador ennañ.
* S : niver a dud dilennet e Sened Kanada, 105 kador ennañ.

*A-raok bout izili ar c'henvevredad edo Ontario ha Kebek e Proviñs Kanada.
*Nova Scotia, New Brunswick, Kolombia vreizhveuriat hag Enez ar Priñs Edward a oa trevadennoù a ziforc'h a-raok en em unaniñ e Kanada.

## Tri ziriad

## Notennoù
Mona Bras

**Mona Bras** zo kuzulierez-kêr UDB e Gwengamp ha kuzulierez e Kuzul-rannvro Breizh.
E 2010 e oa e penn al listenn Europe Écologie-UDB en Aodoù-an-Arvor evit an dilennadeg rannvroel.
E 2015 he doa dilezet listenn UDB evit mont gant listenn Jean-Yves Le Drian.
GIMP

Ur meziant keweriañ ar skeudennoù bitmap eo **GIMP** (tresañ, daskemmañ, bliverezh, h.a.).

Kinnig ur benveg labour all, digoust, hag Adobe Photoshop, gant ur c'hetal un tamm disheñvel a oa pal ar meziant-mañ.

Talvezout a ra GIMP GNU Image Manipulation Program, da lavarout eo « goulev GNU da zornata skeudennoù », gwechall e veze lavaret General Image Manipulation Program. Krouet eo bet ar raktres gant Spencer Kimball ha Peter Mattis e 1995.

Da gentañ penn e oa tonket d'ar reizhiadoù korvoiñ Unix, GNU/Linux ha Darwin (diazez Mac OS X). Gant Microsoft Windows ez a en-dro ivez, avat. Wilber an hini eo hudellig GIMP.

Evel ma 'z eo meneget gant e anv, emañ GIMP e-kreiz raktres GNU.
## Pakad Skrammad

## Liammoù diavaez

* Sellit Gimp war lec'hienn an Drouizig
* GIMP Professional Presets Archives
Djeked

Ar **Djeked** pe ar **Jeked** (*Ceklilər* pe *ceklər* en azeri) a zo ur bobl eus norzh Azerbaidjan.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

*  ''soyuzkniga.ru''
Cargados Carajos

**Cargados Carajos**, pe **Saint [[Brandon]]** a-wechoù, zo un enezeg e Meurvor Indez, nepell diouzh Maoris, ha perc'hennet gant Republik Maoris. 

## An inizi
*Albatross Island 
*Îlot du Nord (North Island) 
*Île Raphael 
*Îlot Siren 
*Île Tortue 
*Pearl Islet (Île Perle) 
*Île du Sud 
*Avocare Island (Avoquer) 
*Mapare Islet 
*Frigate Islet (Île Frégate) 
*Îlote du Paul 
*Baleine Rocks 
*Île Veronge (Verronge) 
*Veronge Îlôt 
*Palm Islet 
*Coco Island (île aux Cocos) 
*Grande Capitane  
*Petite Capitane  
*Puits à Eau  
*Île Poulailer  
*Chaloupe  
*Courson  

Ur bern inizi all dizanv a ya d'ober Cargados Carajos. Tost da 40 enezenn zo en holl.

*Siren Island, Pearl Island, Frigate Island (*Île Frégate*) zo ivez er c'hornôg
*North Island (Île du Nord) zo war-dro 4&nbsp;km er biz da veg hanternoz an enezeg.

## Pennad kar
* Brandon
Brandon (Bro-C'hall)

**Brandon** zo ur gumun e Bro-C'hall, e Saône-et-Loire.
## Istor
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2007

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù