open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tres músicos

**Tres músicos** (*Tri soner*), pe **Los músicos** (*Ar sonerien*) zo un eoullivadur gant Diego Velázquez, hag unan eus ar re gentañ anavezet diwar e zorn. 

En  e oa en Iwerzhon, en dastumad La Touche. Aleshont e voe kaset da Londrez, hag en 1906 da Verlin, ma edo er Mirdi Bode. Hiziv emañ e Gemäldegalerie Berlin. Anaout a reer peder eiladenn gozh eus an daolenn, gwashoc'h o stad, hag unan anezho en un dastumad prevez e Barcelona.

## An daolenn
Daou zen zo o seniñ hag o kanañ, an trede a zo yaouankoc'h a zo gant ur werennad win, o vousc'hoarzhin, evel da reiñ da soñjal eo ar gwin o laka da seniñ, hag ur marmouz war e gein zo ur berenn en e zorn. 

Dont a ra ar gouloù da ober ur seurt chiaroscuro.
El almuerzo (Velázquez)

**El almuerzo** (*[[Merenn]]*, e brezhoneg) zo ul livadur gant Diego Velázquez hag a zo war-ziskouez e Mirdi ar Peniti, e Sant Petersburg.
Henri Barnoin

**Henri Alphonse Barnoin**, bet ganet en un tiegezh arzourien e Pariz e 1882, hag aet d’an Anaon er memes kêr e 1940, a oa ul livour gall. Livourien e oa e dad hag e eontred ivez.

Kalz taolennoù en devoa livet diwar-benn Breizh.

Mont a reas Henri Barnoin da Gonk-Kerne alies adalek 1912 ha tremen bep hañv eno adalek 1919. Ur stal en doa war gae Pénéroff.

## Un nebeud oberennoù

Henri Alphonse Barnoin - Marché à Quimperlé.jpg| *Marché à Quimperlé* ("Marc’had e Kemperle")
Barnoin - Pardon de St. Fiacre, Bretagne.jpg|*Pardon de Saint-Fiacre* ("Pardon Sant-Fiakr")
Henri Barnoin Le pardon de La Forêt-Fouesnant.jpg|*Le pardon de la Forêt-Fouesnant* ("Pardon Ar Forest-Fouenant") 
Henri Barnoin Marché aux étoffes.jpg| *Marché aux étoffes* ("Marc'had an danvez")


Henri Barnoin Le port de Concarneau.jpg|*Porzh Konk-Kerne*.
Henri Alphonse Barnoin - Marché breton.jpg|Marc'had e Breizh.
Henri Barnoin Bateaux au soleil couchant.jpg|Skafoù er selin.
Henri Barnoin Vue du quai Saint-Michel et de Notre-Dame.jpg| *Vue du quai Saint-Michel et de Notre-Dame*.


## Diskouezadegoù
* *Henri Barnoin (1882-1940)*, Mirdi Ar Faoued, 2006

## Levrlennadur
* *Henri Barnoin: 1882-1940*, Jean-Marc Michaud, Ti-embann Le Télégramme, 2006, ISBN 978-2848331683 
* *Peintres des Côtes de Bretagne*, Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, Chasse-Marée, 2006, ISBN 9782914208833
Touva

**Touva**, ent-ofisiel **Republik Touva** (*Тыва Республика* e touvaeg, *Респу́блика Тыва́* e rusianeg), a zo ur Republik eus Kevread Rusia. Sko emañ ouzh harzoù gwalarn Mongolia ha Kyzyl eo he c'hêr-benn. 307 925 a dud a oa o chom enni e 2010.

## Istor
Gwelet
*Republik Poblel Tannou Touva
*OE Touva
*RSSE Touva

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel Republik Touva
*   Tuvaonline.ru kelaouenn Touva
La cena de Emaús (La mulata)

**La cena de Emaús** (*Koan en Emaus* e brezhoneg), anavezet ivez evel **La mulata**, zo ul livadur gant Diego Velázquez hag a zo war-ziskouez e Gailearaí Náisiúnta na hÉireann, e Dulenn (Iwerzhon).

Livet e vije bet e Sevilla a-raok 1623, met arzvarnerien zo hag a lavar eo kentoc'h war-dro 1617-1618, ha neuze e vije unan eus oberennoù kentañ al livour, met re all a soñj gante eo war-dro 1620-1622. Abaoe 1987 emañ e Gailearaí Náisiúnta na hÉireann goude bezañ bet legadet gant Alfred Beit.

## An daolenn
Ur vaouez yaouank, teñval liv he c'hroc'hen, ur c'hoef gwenn war he blev, a-drek taol ur gegin, ken na weler nemet hanterenn uhelañ he c'horf. En he dorn kleiz emañ o terc'hel ur picher a zo war an daol e-touez picheroù all, e pri pe arem, ur mortez, hag ur penn kignon. Ouzh ar voger ez eus ispilhet ur baner ozilh hag ur serviedenn wenn enni. Abalamour d'an elfennoù-se e vez tostaet an oberenn-mañ ouzh ar *bodegones*, pe *naturioù diflach*, deskrivet gant Antonio Palomino e-touez oberennoù Vélasquez.

Met war-dreñv, dre ur prenestr, e tamweler Jezuz ouzh taol gant un diskibl ; al lien a seblant bezañ bet troc'het ha n'eus ket eus an eil diskibl. Setu perak e vez meneget an daolenn e-giz *Koan Emaus*.

## Un doare all

Un daolenn beuzheñvel a oa bet graet gantañ ivez er memes koulz, ha homañ a zo dalc'het en Art Institute of Chicago, anvet *The Kitchen Maid* e saozneg. 55cm x 104.5cm eo he ment.
Jean-Baptiste Daviais

**Jean-Baptiste Daviais**, bet ganet e Reudied (Liger-Atlantel) d'an 21 a viz Gouere 1878 ha marvet e kamp-bac'h nazi Dachau (Alamagn) d'an 9 a viz Genver 1945, a oa ur rezistant naonedat.

Aet eo e anv d'ul liorzhig e kreiz-kêr Naoned, ha d'ur blasenn e Reudied. Roet e oa ivez anv Jean-Baptiste Daviais d'ul laz-kanañ naonedat, ha d'ur bodad savadurioù melestradurezh eus Kuzul-departamant al Liger-Atlantel, e Naoned.
Roll livadurioù Diego Velázquez

Livañ a reas Diego Velázquez e oberennoù entre 1617 ha 1660, bloavezh e varv. Livour ofisiel e oa e lez ar roue Felipe IV.

## Oberennoù livet pe en o fezh pe un darn anezho gant Velázquez

### E Sevilla (betek 1622)
Betek 1622 edo o chom e Sevilla.

### Madrid (1622-1629)

### Kentañ beaj da Italia (1629-1630)

### Madrid (1631-1648)

### Eil beaj da Italia (1649-1651)

### Madrid (1651-1660)

### Livadurioù ha n'oar ket sur piv eo an oberour anezho

### Tresadennoù

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Triviidae

**Triviidae** a zo ur c'herentiad blotviled hag a vez graet '"hoc'higed-mor", "hoc'higoù-mor", "hoc'higed", "moc'h-mor" pe "moudennigoù" anezho. Kerentiadoù tost Cypraeidae hag Ovulidae a vez graet memes anvioù anezho e brezhoneg abalamour ma oa renket gwechall en hevelep kerentiad. E yezhoù all e vez graet anezho Porcellana (italianeg), fausses porcelaines, grain de café, porcelaines grains de riz (galleg), faoiteag (gouezeleg), Kauri's (alamaneg), ribkauri's (nederlandeg) pe zoken cowries pe false cowries (saozneg).

E morioù Breizh (Mor Breizh ha Meurvor Atlantel) e vez kavet an daou spesad *[[Trivia arctica]]* ha *[[Trivia monacha]]*.

## Genadoù
Hervez ar skiantourien e vez renket holl spesadoù ar c'herentiad dindan nebeut genadoù :

Hervez **Word Register of Marines species WORMS** ez eus ar 21 genad dindan er c'herentiad.:

* genad *[[Alaerato]]* Cate, 1977
* genad *[[Cypraeerato]]* Schilder, 1933
* genad *[[Erato (genad)|Erato]]* Risso, 1826
* genad *[[Eratoena]]* Iredale, 1935
* genad *[[Hespererato]]* Schilder, 1933
* genad *[[Lachryma]]* Gray, 1832
* genad *[[Notoficula]]* Thiele, 1917
* genad *[[Proterato]]* Schilder, 1927
* genad *[[Sulcerato]]* Finlay, 1930
* genad *[[Proterato]]* Schilder, 1927
* genad *[[Cleotrivia]]* Iredale, 1930
* genad *[[Dolichupis]]* Iredale, 1930
* genad *[[Ellatrivia]]* Schilder, 1939
* genad *[[Niveria]]* Jousseaume, 1884
* genad *[[Purpurcapsula]]* Fehse & Grego, 2009
* genad *[[Pusula]]* Jousseaume, 1884
* genad *[[Semitrivia]]* Cossmann, 1903
* genad *[[Trivellona]]* Iredale, 1931
* genad *[[Trivia]]* Gray, 1837
* genad *[[Triviella]]* Jousseaume, 1884
* genad *[[Trivirostra]]* Jousseaume, 1884

## Notennoù ha daveennoù
Ovulidae

**Ovulidae** a zo ur c'herentiad blotviled hag a vez graet '"hoc'higed-mor", "hoc'higoù-mor", "hoc'higed", "moc'h-mor" pe "moudennigoù" anezho. Ar c'herentiadoù tost Cypraeidae ha Triviidae a vez heñvelanvet e brezhoneg abalamour ma oant renket gwechall en hevelep kerentiad.

E yezhoù all e vez graet anezho *porcellana* , *porcelaines ovules* , *faoiteag* , *kauri*  , *kauri's*  pe zoken *cowries* hag *egg cowries* .

E morioù Breizh (Mor Breizh ha Meurvor Atlantel) e vez kavet ar spesadoù *[[Xandarovula patula]]* ha *[[Xandarovula hiscocki]]*.

## Genadoù
Hervez ar skiantourien e vez renket holl spesadoù ar c'herentiad dindan ar genadoù meneget dindan..

Hervez ar *Word Register of Marines species* (WoRMS) ez eus 45 genad dindan er c'herentiad, lod o strollañ meur a spesad ha lod all nemet unan. Nav (9) genad a zo nevez deskrivet dibaoe ar bloavezhioù 2000.

**[[Aclyvolva]]* Cate, 1973
**[[Amonovula]]* Fehse, 2019
**[[Archivolva]]* Lorenz & Fehse, 2009
**[[Calcarovula]]* Cate, 1973
**[[Calpurnus]]* Montfort, 1810
**[[Carpiscula]]* Cate, 1973
**[[Contrasimnia]]* Lorenz & Fehse, 2009
**[[Crenavolva]]* Cate, 1973
**[[Cuspivolva]]* Cate, 1973
**[[Cymbovula]]* C. N. Cate, 1973
**[[Cyphoma]]* Röding, 1798
**[[Dentiovula]]* Habe, 1961
**[[Diminovula]]* Iredale, 1930
**[[Dissona]]* C. N. Cate, 1973
**[[Globovula]]* Cate, 1973
**[[Habuprionovolva]]* Azuma, 1970
**[[Hiatavolva]]* Cate, 1973
**[[Jenneria]]* Jousseaume, 1884
**[[Kurodaovula]]* Azuma, 1987
**[[Kuroshiovolva]]* Azuma & Cate, 1971
**[[Lacrima]]* C. N. Cate, 1973
**[[Lunovula]]* Rosenberg, 1990
**[[Margovula]]* Iredale, 1935
**[[Naviculavolva]]* Lorenz & Fehse, 2009
**[[Ovula]]* Bruguière, 1789
**[[Pedicularia]]* Swainson, 1840
**[[Pedicypraedia]]* Lorenz, 2009
**[[Pellasimnia]]* Schilder, 1939
**[[Phenacovolva]]* Iredale, 1930
**[[Primovula]]* Thiele, 1925
**[[Prionovolva]]* Iredale, 1930
**[[Procalpurnus]]* Thiele, 1929
**[[Prosimnia]]* Schilder, 1927
**[[Pseudocypraea]]* F. A. Schilder, 1927
**[[Pseudosimnia]]* Schilder, 1927
**[[Quasisimnia]]* Lorenz & Fehse, 2009
**[[Rotaovula]]* C. N. Cate & Azuma, 1973
**[[Sandalia]]* Cate, 1973
**[[Serratovolva]]* Cate, 1973
**[[Simnia]]* Risso, 1826
**[[Simnialena]]* C. N. Cate, 1973
**[[Takasagovolva]]* Azuma, 1974
**[[Testudovolva]]* Cate, 1973
**[[Volva]]* Röding, 1798
**[[Xandarovula]]* C. N. Cate, 1973


## Skeudennoù

Aclyvolva lanceolata 001.jpg|*[[Aclyvolva lanceolata]]*
Calpurnus verrucosus East Timor.jpg|*[[Calpurnus verrucosus]]*
Cuspivolva allynsmithi 001.jpg|*[[Cuspivolva allynsmithi]]*
Flamingo tongue.jpg|*[[Cyphoma gibbosum]]*
Dentiovula rutherfordiana 001.jpg|*[[Dentiovula rutherfordiana]]*
Diminovula margarita.jpg|*[[Diminovula margarita]]*
Galera manifesta (Cowry).jpg|*[[Habuprionovolva manifesta]]*
Margovula marginata 01.JPG|*[[Margovula marginata]]*
Pellasimnia improcera 01.JPG|*[[Pellasimnia improcera]]*
Ovulid.jpg|*[[Phenacovolva tokioi]]*
Primovula roseomaculata.jpg|*[[Primovula roseomaculata]]*
Pseudosimnia sinensis (Cowry).jpg|*[[Pseudosimnia sinensis]]*
Simnia spelta (Linnaeus, 1758) 1.jpg|*[[Simnia spelta]]*
Volva volva 01.JPG|*[[Volva volva]]*


## Notennoù ha daveennoù
Mathieu Hamon

**Mathieu Hamon**, bet ganet e 1972 e Bro Redon, a zo kaner gallek, brezhonek a-wechoù, ha kouer. Breur eo da Erwan Hamon, soner.

Dastum a ra kanaouennoù ivez abaoe 1990.

## Strolladoù
* Hamon Martin Quintet
* Brou-Hamon-Quimbert, gant Roland Brou ha Charles Quimbert

## Pladennoù
### Gant Hamon Martin Quintet
* *L'habit de plume*, Coop Breizh, 2004
* *Les métamorphoses*, Coop Breizh, 2007
* *Du silence et du temps*, Coop Breizh, 2010

## Liammoù diavaez
* Mathieu Hamon
* Hamon Martin Quintet
Vieja friendo huevos

***Vieja friendo huevos*** ("Kozhiadez o fritañ vioù"), zo un eoullivadur gant Diego Velázquez e 1618, hag unan eus ar re gentañ anavezet diwar e zorn.
En National Gallery of Scotland e  Dinedin (Bro-Skos) emañ.

## Pennad kar
* Roll livadurioù Diego Velázquez ‎
Erwan Hamon

**Erwan Hamon** a zo talabarder, fleüter ha kaner ivez. Breur eo da vMathieu Hamon, kaner gallek, ha brezhonek a-wechoù.

Deskard eo bet Erwan Hamon da gChristophe Caron, bet talabarder brudet ha kelenner war ar sonerezh.

## Strolladoù
* Adalek 1991 Erwan Hamon ha Janick Martin
* Adalek 2001 Hamon Martin Quintet
* Adalek 2003 Mandala
* Adalek 2007 Skeduz
* Adalek 2007 Trio Hamon Robert Schreder
* Adalek 2008 Jeu à la Nantaise
* Adalek 2008 La Dame Blanche

* 1988-1990 A Bouez Penn (gitar, akordeoñs, biolin, treujenn-gaol/bombard/fleüt)
* 1990-1992 Skolig Louarn (kan/gitar, akordeoñs, treujenn-gaol/bombard/fleüt)
* 1992-1994 Kamm-Digamm (kan, akordeoñs, biolin, bombard/fleüt)
* 1994-2000 Hamon–Hervieux (bombard, ograoù)
* 2001-2008 Katé-Mé

Adalek 1996, a-wechoù:
* Arnaud Royer
* Hamon Bréger
* Hamon Leroy
* Hamon Paranthoën
* Hamon-Frin
* Vincendeau Felder Quintet
…

## Un nebeud pladennoù
* *Dañs ar Vuhez*, abadenn War 'l Leur, Coop Breizh, 2002
### Hamon Hervieux
* *Si vous dormez* (bombard hag ograoù), gant Wenceslas Hervieux, Coop Breizh, 2013
### Hamon Martin
* *La Violette*, Pixie & Déclic, 1998
* *Sous le tilleul*, An Naer/Harmonia Mundi, 2009
### Hamon Martin Quartet
* *Allune*, Coop Breizh, 2001
### [[Hamon Martin Quintet]]
* *L'habit de plume*, Coop Breizh, 2004
* *Les métamorphoses*, Coop Breizh, 2007
* *Du silence et du temps*, Coop Breizh, 2010
### [[Katé-Mé]]
* *Live*, Coop Breizh, 2008
* CD/DVD ur sonadeg ha dastumad, Harmonia Mundi, 2009
* *La république des papillons*, Coop Breizh, 2006
* *Entrance*, Coop Breizh, 2003
### [[Jeu à la Nantaise]]
* *Jeu à la Nantaise*, Coop Breizh, 2014
### Kemeret perzh e
* 1991: *Les rats et les souris*, Rimandelle
* 1996: *Saint Laurent sur Oust*, Pixie, Déclic, Sony
* 1997: *Wezh’oa bopred, Veillées en Bretagne*, Dastum
* 1999: *Digor An Nor*, Coop Breizh

## Un nebeud arvestoù
* 2000: "Dañs ar vuhez", abadenn War 'l Leur
* 2002: *Pour réjouir la compagnie*, en-dro da vBrou-Hamon-Quimbert 3 zaner ha 8 soner, da geñver Festival *[[Les Tombées de la Nuit]]* e Roazhon
* 2003: *De ci, de là*, kejadenn Dastum 44 ha beuzourien, 2 ganer ha 6 soner, beilhadeg vras e Kervegon
* 2003: *Mandala Sextet*, Festival Kan al Loar e Landerne
* 2005: *Sylvain Barou Project*, Festival Yaouank e Roazhon
* 2007: *Hamon Martin Métamorphoses Project* (sonadeg), gant Jacky Molard, Jacques Pellen ha Jean-Marie Nivaigne
* 2010: *Erwan Hamon et les Musiciens du Nil* (bombard ha mizmar)
* 2011: Veillon Hamon Barou (teir fleüt + Genty/Pellen)
* 2011-2012: *Blue and Black Zebra*, 20 bloaz ar c’houblad sonerien Hamon Martin

## Liammoù diavaez
* Duo Hamon Martin
* Hamon Martin Quintet
* Katé-mé La Rue des Lilas, 2016
Cypraea

***Cypraea*** a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor. Gant lod eus ar daksonomierien eo ar genad nemetañ er c'herentiad, padal eo ur genad e-touesk kalz re all (betek 49 hervez **Word Register of Marine species WORMS** ) gant al lodenn vrasañ eus ar skiantourien. Cheñch a ra ingal a-walc'h ar rummatadur diouzh an dizoloadennoù pe hervez ar skiantourien. E 2000 e veze renket spesadoù ar c'herentiad e 34 genad gant Dr Felix Lorenz, ur skiantour oberiant-tre war ar sujed

## Taksonomiezh
Anv ar genad *Cypraea* o tont eus ar gresianeg κύπρις (kupris) a zo anv an doueez Venus. Anv ar genad-se a zo liammet ouzh anv ar c'herentiad Cypraeidae (Cyprae+idae).

Diskrivet eo bet ar genad gant Linnaeus e 1758.

## Spesadoù
An holl spesadoù eus ar c'herentiad a c'hell bezañ er genad Cypraea pe an daou spesad dindan nemetken :

Spesad *[[Cypraea tigris]]* Linnaeus, 1758

Spesad *[[Cypraea pantherina]]* Lightfoot, 1786

Ar spesad-se a zo bet lakaet en ur genad all gant taksonomierien zo.

Spesad *[[Cypraea porcellus]]* Brocchi, 1814 = *[[Zonaria pyrum]]* (Gmelin, 1791)

## Skeudennoù


File:Cypraea tigris dos.JPG|Kein ur *[[Cypraea tigris]]*
File:Cypraea pantherina 600x600.jpg|*[[Cypraea pantherina]]*
File:Cypraea tigris 01.JPG|*Cypraea tigris*


## Notennoù ha daveennoù
Pi de les Tres Branques

**El Pi de les Tres Branques** ("ar binenn he zri skourr" e katalaneg) zo ur binenn-ouez 25 metr uhelder (*Pinus sylvestris*) nepell diouzh Berga e hanternoz Kumuniezh Emren Katalonia Evit brogarourien Katalonia ez eo un arouez eus unaniezh an teir bro gatalan (Katalonia, Bro València, Balearez). Hag en-dro dezhi en em vod brogarourien d'an trede sul a viz Gouere bep bloaz..

Disec'het eo ar wezenn abaoe 1913 hag en ur stad fall emañ bremañ, met ur wezenn peuzheñvel ha kalz yaouankoc'h, nepell diouti, anvet *Pi Jove de les Tres Branques* ("ar binenn driskourrek yaouank"), he deus kemeret he lerc'h. Enskrivet eo an div wezenn-se war roll monumantoù naturel ar vro gant gouarnamant Katalonia, abaoe 1987.

Meur a wech eo bet taget ar wezenn gozh gant tud enebet ouzh brogarouriezh Katalonia. E 1939, goude Brezel diabarzh Spagn, e oa bet klasket diskar ar wezenn gant aduidi Franco, met argaset e oant bet gant tud ar vro. An dagadenn washañ zo c'hoarvezet e 2014, e-pad an noz etre an 12 hag an 13 a viz Mae, p'eo bet heskennet an hini vrasañ eus an daou gef a chome, gant tud dianav.

## Notennoù
Gailearaí Náisiúnta na hÉireann

**Gailearaí Náisiúnta na hÉireann** (saozneg: *National Gallery of Ireland*), da lavaret eo "Palier Broadel Iwerzhon", eo al lec'h ma vez miret ha diskouezet dastumadenn vroadel ar pezhioù arz en Iwerzhon. Savet eo bet an ensavadur e 1854. E kreiz-kêr Dulenn emañ.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel
Les Révoltés de Lomanach

***Les Révoltés de Lomanach*** (*Emsavidi Lomanach* e brezhoneg) zo ur film gall-italian, sevenet gant ar filmaozour gall Richard Pottier e 1953.

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama, Istorel,
* Skoazellerien-sevener : Maurice Delbez ha Claude Sautet,
* Senario : Léo Joannon,
* Divizoù : Jacques Sigurd,
* Kevredadoù produiñ : Société Nouvelle des Établissements Gaumont, Orso Films (Roma),
* Produour : François Chavane,
* Rener produiñ : Robert Sussfeld,
* Rener ar skeudenniñ : Jean Lehérissey,
* Ijinour ar son : Raymond Gauguier,
* Aozer ar sonerezh orin : Georges van Parys,
* Kinklour : Serge Pimenoff,
* Dilhataerez : Rosine Delamare,
* Frammer : Jean Feyte,
* Prantad filmañ : adalek an 18 a viz Eost betek ar 7 a viz Du 1953,
* Lec'hioù filmañ : studioioù Franstudio e Saint-Maurice (Val-de-Marne), ha da c'houde Pariz, ar Briwer, Gwenrann, Ar Baol-Skoubleg, (Liger-Atlantel),
* Deiziad dont er-maez : 7 a viz Ebrel 1954,
* Padelezh : 88'.

## An danvez
1799 : e kastell Lomanach ec'h adenaou an Noblañs flammoù ar stourm ouzh ar Republikaned. Tapet dic'hortoz-kaer e kas ar re C'hlas Jacques Barnaud da cheñch penn d'ar vazh. Bet pilet gantañ e ra ar Chouaned o soñj d'ober da vBarnaud bezañ drouklazhet. Goude meur a c'hwitadenn ez eo fiziet ar gefridi-mañ e Monique, merc'h markiz a Lomanach. Daoust da vBarnaud bezañ bet kelaouet e lez ar plac'h da dostaat outañ ha ne zaleont ket da gouezhañ e karantez an eil gant egile. Gant muntr an daou amourouz-mañ eo ec'h echuo da vat ar brezel etre ar Chouaned hag ar Republikaned.

## Roll ar gomedianed
* Amedeo Nazzari : Jacques Barnaud,
* Dany Robin : Monique a Lomanach,
* Michel Vitold : Rabuc,
* Carla Del Poggio : Henriette a Lomanach,
* Jacques Castelot : an aotrou a Rocheville,
* Luc Andrieux : ar soudard hag a fell dezhañ kousket,
* Paul Azaïs : ur gward,
* Christine Bally : ur plac'h,
* Robert Dalban : ur soudard,
* Jean Danet : De Varadec,
* Jean Debucourt : an aotrou markiz a Lomanach,
* Guy Favières : ur chouan,
* Michel François : Jean de La Tour,
* Geneviève Gérald : Maria,
* Gisèle Grandpré : an druantez,
* Marcelle Hainia : an drederennerez,
* Françoise Honorat : ur plac'h,
* Tony Jacquot : an aotrou beleg,
* Madeleine Lambert : ar gontez,
* Robert Le Béal : Martilier,
* Albert Michel : ar soudard o lemel e varv,
* Geneviève Morel : Yvonne,
* Jean Paqui : an aotrou a gKervalet,
* Robert Pizani : Philippe,
* Roger Rudel : Fouché,
* Charles Vissières : ur markiz,
* Yvonne Gradelet : ur plac'h,
* Max Amyl
* Linda Cini
* Suzanne Grey
* Pierre Leproux
* René Pascal
* André Var.
Héritage des Celtes

L’**Héritage des Celtes** (Hêrezh ar Gelted) a zo ur strollad sonerien, lod vrasañ anezho eus ar broioù a vez graet keltiek anezho. Bodet eo bet ar strollad gant daou Gemperad, ar produer Jakez Bernard hag ar gitarour-kaner Dan ar Braz. Asambles e son an holl sonerien tonioù keltiek hengounel hag ivez tonioù rock ha folk bet savet gant Dan ar Braz.

## Pennadoù kar
Ur pennad hiroc'h a gaver er pennad diwar-benn Dan ar Braz.

## Pladennoù
**Héritage des Celtes*, 1994
**En Concert*, 1995
**Finisterres*, 1997
**Zénith*, 1998

### Perzhoù
**Bretagnes à Bercy*, 1999
**Nuit Celtique au Stade de France* (2002)
Charles Wislin

**Charles Joseph Victor Wislin**, bet ganet d'ar 4 a viz Kerzu 1852 e Gray (Haute-Saône) hag aet d'an Anaon e 1932, a oa ul livour gall.

## Un nebeud oberennoù
* *Bretonne à Quimperlé* ("Breizhadez e Kemperle"), 1910
* *Village* ("Kêriadenn")


Skeudenn:Charles Wislin, Vallon du Lude á Carolles, 1908, exposé au Salon de Paris..jpg|*Vallon du Lude á Carolles* ("Traoñ al Lude e Carolles"), 1908


## Levrlennadur
* *Peintres des Côtes de Bretagne*, Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, Chasse-Marée, 2006, ISBN 9782914208833
Beuzid

Ur **veuzid** a zo ul lec'h ma kresk beuz. 

## Lec'hioù
Meur a lec'h zo anvet *Ar Veuzid* e Breizh. 

### Kumunioù
*Beuzid-ar-C'hoadoù, en Il-ha-Gwilen
*Beuzid-an-Doured, el Liger-Atlantel
*Beuzid-Klison, el Liger-Atlantel
Mulhacén

Ar **Mulhacén** (distaget  e spagnoleg) zo ur gern er menezioù Sierra Nevada, e su Spagn. Ar menez uhelañ eo e Spagn, gant 3 482 vetr uhelder, da vihanañ Spagn ar c'hevandir rak uheloc'h eo ar Pico de Teide, ur menez-tan en Inizi Kanariez, gant 3 715 m. 
Ar Mulhacén eo ar gern uhelañ en Europa, e diavaez an Alpoù hag ar Menezioù Kaokaz, hag ivez an hini uhelañ eus Ledenez Iberia.

Dont a ra an anv eus hini Abu l-Hasan Ali, lesanvet "Muley Hacén" e spagnoleg, emir diwezhañ rouantelezh Granada er . Hervez ar vojenn e oa bet douaret Muley Hacén e krec'h ar menez.
Galdhøpiggen

**Galdhøpiggen** eo ar menez uhelañ e Norvegia, e Skandinavia hag e Norzh Europa, gant 2469 metr uhelder. Emañ e menezieg Jotunheimen e kontelezh Oppland, e-kreiz su ar vro.
Diwazh

An **Diwazh** (*Divatte* e galleg) a zo ur stêr eus gevred Bro-Naoned, adstêr d'al Liger war e lez kleiz. War un darn vat eus e red e ra an Diwazh ar vevenn etre Breizh ha Bro-C'hall. 28 km eo hed ar stêr. Eieniñ a ra e Le Puisey-Doré e Bro-C'hall, a-raok antren buan e Breizh ha dispartiañ kumunioù Beuzid-an-Doured (*La Boissière*) ha Kerravaot (*La Remaudière*), goude e ra ar vevenn etre Breizh ha Bro-C'hall (hag etre departamant al Liger-Atlantel ha hini ar Maine-et-Loire) betek he c'hember gant al Liger, etre Chapel-Baz-Meur ha La Varenne.

Reiñ a ra hec'h anv d'ar sav-douar a ya a-hed e ribl kleiz ha ribl kleiz al Liger.

## Pennadoù kar
*Kumuniezh kumunioù Liger-Diwazh
*Brasserie de la Divatte
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Varenne

**Varenne** zo un anv-lec'h gallek, gwaremm e brezhoneg.

## Kumunioù
* La Varenne, e Maine-et-Loire 
* *La Varenne*, e Ver-lès-Chartres 
* Vernet-la-Varenne, e Puy-de-Dôme en Aovergn
* Grézieu-la-Varenne, e Rhône
* Saint-Étienne-la-Varenne, e Rhône 
* Varenne-l'Arconce, e Saône-et-Loire en Bourgogn 
* Varenne-Saint-Germain, e Saône-et-Loire en Bourgogn 
* La Varenne-Saint-Hilaire, staget e 1791 ouzh Saint-Maur-des-Fossés 
* Saint-Rémy-la-Varenne, e Maine-et-Loire.

## Stêrioù
Meur a stêr **Varenne** zo ivez, hogen disheñvel eo ar gerdarzh, kenorin e vefe gant anvioù ar stêrioù Var ha Vire.
* Ar Varenne, adstêr d'ar Mezven en Ambrières-les-Vallées
* Ar Varenne, adstêr d'an Arques e Normandi, e Seine-Maritime.

## Notennoù


## Pennadoù kar
* Varennes
* La Garenne
Richard Pottier

**Richard Pottier**, bet ganet **Ernst Deutsch** e Graz (Aostria-Hungaria d'ar mare-se) d'ar 6 a viz Mezheven 1906 hag aet da Anaon e Le Plessis-Bouchard (Val-d'Oise) d'an 2 a viz Du 1994, a oa un den a sinema gall.

Evitañ da vezañ labouret evel azasaer, gourseller ar seveniñ, rener ar skeudenniñ ha saver senarioioù ez eo muioc'h anavezet evel filmaozour. En Alamagn an hini eo en devoa kroget gant e vicher, hag eñ skoazeller ar sevener alaman Josef von Sternberg (da-geñver *[[Der blaue Engel]]* peurgetket).

En e film *[[Destins]]* (1946) eo e voe klevet Tino Rossi o kanañ e ganaouenn *[[Petit Papa Noël]]* evit ar wech kentañ.
## E filmoù
### Filmoù berr
#### evel rener ar skeudenniñ
* 1941 : *[[Le Tonnelier]]* gant Georges Rouquier.
### Filmoù hir
#### evel azasaer
* 1945 : *[[Le Roi des resquilleurs]]* gant Jean Devaivre.
#### evel filmaozour
* 1934 : *[[Si j'étais le patron]]*,
* 1935 : *[[Fanfare d'amour]]*,
* 1935 : *[[Un oiseau rare]]*,
* 1936 : *[[Le Disque 413]]*,
* 1936 : *[[Guilty melody]]*,
* 1936 : *[[27, rue de la Paix]]*,
* 1937 : *[[Les Secrets de la Mer Rouge]]*,
* 1938 : *[[Lumières de Paris]]*,
* 1939 : *[[Le Monde tremblera]]*,
* 1941 : *Mademoiselle Swing*,
* 1942 : *[[Défense d'aimer]]*,
* 1942 : *[[Huit hommes dans un château]]*,
* 1942 : *[[Picpus]]*,
* 1943 : *[[La Ferme aux loups]]*,
* 1943 : *[[Mon amour est près de toi]]*,
* 1944 : *[[Les Caves du Majestic]]*,
* 1945 : *[[L'Insaisissable Frédéric]]*,
* 1946 : *Destins*,
* 1946 : *[[Vertiges]]*,
* 1947 : *[[L'Aventure commence demain]]*,
* 1948 : *[[Barry (film)|Barry]]*,
* 1948 : *[[Deux amours]]*,
* 1948 : *[[Nuit blanche]]*,
* 1950 : *[[Caroline chérie]]*,
* 1950 : *[[Casimir]]*,
* 1950 : *[[Meurtres]]*,
* 1951 : *[[Rendez-vous à Grenade]]*,
* 1952 : *[[Ouvert contre X]]*,
* 1952 : *[[Violettes impériales]]*,
* 1953 : *[[Il Prigioniero del re]]* gant Richard Pottier ha Giorgio Rivalta,
* 1953 : *[[Les Révoltés de Lomanach]]*,
* 1954 : *[[La Belle Otero (film)|La Belle Otero]]*,
* 1956 : *[[Le Chanteur de Mexico]]*,
* 1956 : *[[La Châtelaine du Liban]]*,
* 1957 : *[[Tabarin]]*,
* 1958 : *[[Sérénade au Texas]]*,
* 1959 : *[[David e Golia]]* gant Richard Pottier ha Ferdinando Baldi,
* 1961 : *[[L'Enlèvement des Sabines]]*,
* 1964 : *[[Dernier tiercé]]*.
#### evel gourseller ar seveniñ
* 1949 : *[[Interdit au public]]* gant Alfred Pasquali.
#### evel saver senario
* 1941 : *[[Mademoiselle Swing]]*,
* 1945 : *[[Sérénade aux nuages]]* gant André Cayatte,
* 1958 : *Sérénade au Texas*.
Sierra Nevada (Spagn)

Ar **Sierra Nevada** zo ur venezieg e kreisteiz Spagn, en Andalouzia, e proviñsoù Granada hag Almería. 

Ar Mulhacén‎ eo ar menez uhelañ anezhi.

## Pennad kar
*Alpujarras
Sonerezh keltiek

Ar **sonerezh keltiek** eo an anv a roer dre vras da sonerezh ar broioù keltiek.

## Istor
### Nevezadur
*Kanaouenn : Barzhaz Breizh, "Panceltisme" (yezhoù gouezelek, kembraeg)
*Sonerien : Bagadoù
*Dañs : Kelc'h keltiek
*Reizh : Telenn geltiek.
Gant Alan Stivell eo bet ijinet meizad ar Sonerezh keltiek ha skignet e-touez an holl. Met strizh eo ar ster a vez roet d’ar ger-se gant an dud, daoust m’en deus talvoudegezhioù lies. An termen "Sonerezh keltiek" a blij kalz da Alan Stivell, met n’eo ket a-walc’h evit termeniñ holl arvezioù e sonerezh. Alan Stivell zo ivez unan eus mistri ar pezh a vez anvet "Cross-over" ; rak bet eo, ha bez’ eo c’hoazh, unan eus difennerien veur ar meskañ sevenadurioù. 
Ouzhpenn brudañ ar Sonerezh breizhek ha keltiek modern en deus graet Alan Stivell, pa’z eo bet unan eus ar re o deus krouet meur a seurt sonerezh er bed : Folk-rock, pop, jazz pe *Ambient*, ha dreist-holl World music en deus dispaket an deorienn anezhañ kerkent ha war e bladenn *[[Reflets]]* e 1970.
Varennes

**Varennes** zo un anv-lec'h gallek.

###### 
* Varennes, e Dordogne
* Varennes, e Haute-Garonne
* Varennes, en Indre-et-Loire
* Varennes, e Somme
* Varennes, e Tarn-et-Garonne
* Varennes, e Vienne
* Varennes, en Yonne
* Varennes-Changy, e Loiret
* Varennes-en-Argonne, e Meuse, brudet en istor bro-C'hall
* Varennes-Jarcy, en Essonne
* Varennes-le-Grand, e Saône-et-Loire
* Varennes-lès-Mâcon, e Saône-et-Loire
* Varennes-lès-Narcy, e Nièvre
* Varennes-Saint-Honorat, e Haute-Loire
* [Varennes-Saint-Sauvee Saône-et-Loire
* [Varennes-sur-Allier, en Allier
* Varennes-sur-Amance, e Haute-Marne
* Varennes-sur-Fouzon, en Indre
* Varennes-sur-le-Doubs, e Saône-et-Loire
* Varennes-sur-Loire, e Maine-et-Loire
* Varennes-sur-Morge, e Puy-de-Dôme
* Varennes-sur-Seine, e Seine-et-Marne
* Varennes-sur-Tèche, en Allier
* Varennes-sur-Usson, e Puy-de-Dôme
* Varennes-Vauzelles, e Nièvre
* Arbigny-sous-Varennes, e Haute-Marne
* Champigny-sous-Varennes, e Haute-Marne
* Charbonnières-les-Varennes, e Puy-de-Dôme
* Charette-Varennes, e Saône-et-Loire
* Courtemont-Varennes, e Aisne ;
* Saint-Loup-de-Varennes, e Saône-et-Loire
* Saint-Pierre-de-Varennes, e Saône-et-Loire

###### 
* Varennes, e Winnipeg, e Manitoba
========
* Varennes, e Montérégie
Brasserie de la Divatte

**Brasserie de la [[Diwazh|Divatte]]** a zo ur vreserezh artizanel e Chapel-Baz-Meur.

## Bier
* Trompe-Souris
* Vieille Tour

## Liammoù diavaez
Brasserie de la Divatte
Kumuniezh kumunioù Liger-Diwazh

**Kumuniezh-kumunioù Liger-Diwazh** a oa un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) e gevred departamant al Liger-Atlantel, e Breizh. Savet eo bet er bloaz 2000.

## Ar c'humunioù
5 kumun a yae d'ober ar gumuniezh:
*Diwazh-Liger (sez)
*Kerravaot
*Lannerell
*Lavreer-Botorel
*Sant-Juluan-Kankell

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Henri Quilgars

**Henri Quilgars**, bet ganet e Gwenrann d'an 18 a viz Even 1877 hag aet d'an Anaon e Penc'herieg d'an 21 a viz Meurzh 1937, a oa un istorour hag ur ragistorour breizhat. Maer Penc'herieg e voe er bloavezhioù 1930.

## Un nebeud levrioù
* *A travers la ville de Guérande, guide historique et archéologique*, Guérande Imprimerie-Librairie Saint-Aubin, 24 f., 1920

## Liammoù diavaez
Gallica: ''Géographie du Pays de Guérande''
Gwezenn Gernika

**Gwezenn Gernika** (*Gernikako Arbola* en euskareg) a zo un dervenn e kreiz-kêr Gernika, e Bizkaia (ar gwalarnañ eus seizh proviñs Euskal Herria). Arouez frankizoù ar bobl hag ar vro eo.

## Istor
### Ar wezenn vamm  (XIVvet kantved-1742)
Hervez an hengoun e oa ur wezenn er XIVvet kantved anvet ar *Wezenn Vamm*. 
E 1742 e voe plantet ur wezenn nevez, hag a vez lavaret *ar Wezenn gozh* anezhi. 

### An ''dervenn gozh'' (1742-1860)
E 1742 e voe plantet an dervenn-mañ da gemer lec'h an *Dervenn vamm*. En 1839 e teuas ar rouanez rejantez María Cristina da douiñ doujañ ar Fueros evit he merc'h, ar Rouanez Isabel II. Kemend-all ne voe ket graet gant roue pe rouanez ebet ken war he lerc'h. Tennet e voe ar wezenn en 1860.

### Ar wezenn verc'h hag ar re all
Dirak an dervenn-mañ e touas al lehendakari Aguirre ha didorr e chomas e-pad Bombezadeg Gernika en 1937. Pa deuas soudarded Franco da gemer kêr Gernika-Lumo en 1937, e-pad Brezel Spagn, e savas brud diwar-benn tud ar Falange Española hag a oa o vont da droc'hañ ar wezenn gant bouc'hili dre ma oa un arouez broadelourien. Kabiten an Tercio de Begoña, Jaime del Burgo Torres (tad d'ar c'hannad navarrat Jaime Ignacio del Burgo), a savas ur skouadronad armet a *[[requetés]]* (anv soudarded Navarra) d'o lakaat en-dro d'an dervenn d'he difenn.

## Liammoù diavaez
Maurice Denis

**Maurice Denis**, bet ganet e Granville (Manche) d'ar 25 a viz Du 1870 hag aet d'an Anaon e Pariz d'an 13 a viz Du 1943, a oa ul livour Nabi, un engravour, un damkannour hag un istorour eus an arz gall. Bevet en doa e Breizh ha bet e oa o chom e Perroz-Gireg.

## Un nebeud oberennoù
* "An Ele e Kemperle" (*L'Ellé à Quimperlé*), 1931

## Diskouezadegoù

## Teknikoù/Skolioù
* Skol Pont-Aven

## Levrlennadur
* *Peintres des Côtes de Bretagne*, Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, Chasse-Marée, 2006, ISBN 9782914208833
Le retour à la vie

***Le retour à la vie*** zo ur film mut gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Jacques Dorval e 1923.

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama,
* Senario : Jacques Dorval,
* Rener ar skeudenniñ : Roger Hubert,
* Prantad filmañ : ,
* Lec'hioù filmañ : Erge-ar-Mor (Aodoù-an-Arvor) evit an darvoudoù diavaez, studioioù Boulogne-Billancourt,
* Deiziad dont er-maez : 10 a viz Du 1923,
* Padelezh : 1 720 m.

## An danvez
Emañ ar sonaozour Michel Trévick o vakañsiñ e Breizh, a-gevret gant e c'hoar Maud. Eno e sav mignoniezh etre Trévick hag ur soner biolin yaouank, aet e vemor digantañ, hag en deus kavet bod e ti Yves Morellec, ar pesketaer kozh. Da-heul ur gwallzarvoud war an draezhenn ec'h adkav ar paotr yaouank e eñvorennoù : ur arzhour brudet eo, Jacques Sandral e anv dezhañ. Klasket en devoa e gulator e lazhañ e-kerzh un abadenn chaseal. Gant sikour e vignoned nevez e teuio Sandral a-benn da ziskuliañ an hini kablus ha dimeziñ a raio da vMaud.

## Roll ar gomedianed
* Jacques Dorval : Jacques Sandral,
* Colette Darfeuil : Maud,
* Gaston Valentin : Michel Trévick,
* André Volbert : Lucien Dormoy,
* Romain Mouton : Yves Morellec,
* Jean-David Evremond.
Bombezadeg Gernika

**Bombezadeg Gernika** zo ur vombezadeg a c’hoarvezas e Gernika, e proviñs Bizkaia, en Euskal Herria, d’ar 26 a viz Ebrel 1937, e kreiz Brezel Spagn.

44 c'harr-nij alaman, eus al lejion Condor, ha 13 italian, a deuas da zeiz ar marc'had, da 4 eur hanter goude merenn, da vombeziñ ha da vindrailhañ e-pad teir eur, a-raok teurel bombez tangwallañ.
Lejion Condor

Al **Lejion Condor** a oa un aerlu savet gant gouarnamant Alamagn Hitler hag a vode soudarded eus al Luftwaffe hag a oa prest da vont da vrezeliñ da Spagn gant ar vroadelourien a-enep an Eil Republik spagnol, entre Gouhere 1936 hag Ebrel 1939.

6 000 den a oa el Lejion Condor, distreiñ a raent d'o bro a-vagadoù bihan, ha 19 000 zo bet anezho en holl a-hed an tri bloavezh brezel. Darn a voe brudet e-pad an eil brezel-bed, evel an aervarichal Hugo Sperrle pe ar sturier Adolf Galland.

Gant kirri-nij eus al lejion Condor e voe graet bombezadeg Gernika e 1937.

## Skoazell armet
*' Feuerzauber* (« Tan hud  ») e oa anv an taol-skoaz roet gant gouarnamant an Trede Reich da vroadelourien Spagn. Goulennet e oa bet ar skoazell-se gant ar jeneral Francisco Franco, a veze graet *El Caudillo* anezhañ, digant ar Führer, Adolf Hitler, d'an 22 a viz Gouhere 1936, pemp deiz goude deroù an emsavadeg, d'ar 17 a viz Gouhere 1936. Hitler a c'houlennas kenkent digant Hermann Göring, penngomandant al Luftwaffe, hag ar Generalfeldmarschall Werner von Blomberg, aozañ ar skoazell.
Trivia monacha

An **hoc'higed-mor europat gant pikoù** zo blotviled bihan eus Eurazia a ya d'ober ar spesad *Trivia monacha*. Renket int bet e-pad pell en hevelep spesad hag ar spesad all *[[Trivia arctica]]* hag a vev e hevelep lec'hioù. An diforc'h anatañ etrezo eo an tri merk gell teñval a zo ouzh kein *Trivia monacha* ha n'en deus ket *Trivia arctica*.

Graet e vez anezho e yezhoù tro-war-dro "*spotted cowrie*", "*false cowrie*" ha "*British trivia*"  e saozneg, "*Europäische Kauri*"  en alamaneg, "*gevlekt koffieboontje*"  en izelvroeg, "*grain de café*", "*cochon*", "*pucelage*" ha "*porcelaine puce*"  e galleg.

## Bevoniezh
Orañjez-gell eo liv mantel, proboscis, brec'helloù ha troad al loen bev. Gell eo ar grogenn gant 3 roud gellteñval pe du.

Kavet e vezont etre 0 ha 100 m donder e morioù Europa. Gallout a reer kavout lod anezho kuzhet dindan reier izeloc'h evit ar mareoù izel. Kregin al loened marv a vez kavet a-wechoù war an traezh. War aodoù Breizh e vezont dastumet ingal ha dibaoe pell.

Kigdebrerien int hag an Ascidiacea a seblant bezañ o fredoù pennañ.

## Taksonomiezh
Anv ar genad *Trivia* a dalv "boutin" hag hini ar spesad "monacha" a dalv "e-unan", "evel ur manac'h".

Diskrivet eo bet ar spesad gant Da Costa e 1778.

## Implij
N'int ket boued evit Mab-den, met dibaoe pell e vezont dastumet evel objedoù brav da vezañ implijet evit kinkladurioù.

Kavet ez eus bet troioù-gouzoug graet ganto e bez Tevieg (korfoù div vaouez bet douaret gant objedoù etre 5 000 ha 7 000 bloaz a-raok Jezuz-Krist e Krennoadvezh ar maen) en enezenn Tevieg e kumun Sant-Pêr-Kiberen.


Sépulture de Teviec Global.jpg|Bez Tevieg e Sant-Pêr-Kiberen gant an div skeledenn hag ar c'hinkladurioù en o zouez hoc'higed-mor *[[Trivia monacha]]* ha *[[Trivia arctica]]* 
Sépulture de Teviec (5).jpg|Skeledennoù gant bravigoù graet gant trivia
Sépulture de Teviec (2).jpg|Skeledennoù gant bravigoù graet gant trivia
Spotted cowrie.jpg|Hoc'hig-mor Europa gant pikoù bev gant e gorf oranjez
Trivia monacha.jpg |*Trivia monacha* gwelet a-gostez
Trivia_monacha_01.JPG|*Trivia monacha* gwelet a bep kostez


## Notennoù ha daveennoù
Etrekumuniezhioù Liger-Atlantel

Setu roll an etrekumuniezhioù e Liger-Atlantel, e Breizh.

## Etrekumuniezhioù a-vremañ
D'ar 1 a viz Genver 2017 ez eus, en departamant:
* 1 meurgêr,
* 4 c'humuniezh tolpad-kêrioù,
* 12 kumuniezh kumunioù.

## Etrekumuniezhioù kozh
*Kumuniezh kumunioù Bro Gwenvenez-Penfaou (divodet e 2007 hag aet e framm kumuniezh kumunioù Bro Redon)
* Kumuniezh kumunioù Kalon an Aber (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh kumunioù an Aber hag an Erv)
* Kumuniezh kumunioù al Liger hag an Erv (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh kumunioù an Aber hag an Erv)
* Kumuniezh kumunioù Gwaled (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh kumunioù Sevr ha Liger)
* Kumuniezh kumunioù Liger-Diwazh (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh kumunioù Sevr ha Liger)
* Kumuniezh kumunioù Sevr, Mewan ha Goulen (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh tolpad-kêrioù Klison Sevr ha Mewan Tolpad)
* Kumuniezh kumunioù Traoñienn Klison (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh tolpad-kêrioù Klison Sevr ha Mewan Tolpad)
* Kumuniezh kumunioù Bro Derwal (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh kumunioù Kastell-Briant - Derwal)
* Kumuniezh kumunioù Kastell-Briant (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh kumunioù Kastell-Briant - Derwal)
* Kumuniezh kumunioù Bro Machikoul (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh kumunioù Su Raez Atlantel)
* Kumuniezh kumunioù kreisteiz al Liger-Atlantel (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh kumunioù Su Raez Atlantel)
* Kumuniezh kumunioù Kalon Bro Raez (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh tolpad-kêrioù Pornizh Tolpad Bro-Raez)
* Kumuniezh kumunioù Pornizh (divodet e 2017 hag aet e framm kumuniezh tolpad-kêrioù Pornizh Tolpad Bro-Raez)

## Pennadoù kar
* Liger-Atlantel
* Roll kumunioù al Liger-Atlantel
* Etrekumuniezhioù Aodoù-an-Arvor • Etrekumuniezhioù Penn-ar-Bed • Etrekumuniezhioù Il-ha-Gwilen • Etrekumuniezhioù ar Mor-Bihan
Kador-gofes

Ur **gador-gofes** zo ur pezh arrebeuri e koad hag a gaver en ilizoù katolik hag a servij da gofes, pe da gofesaat ar gatoliked.
Victor Massé

**Félix Marie Massé**, anavezet evel **Victor Massé**, bet ganet en Oriant d'ar 7 a viz Meurzh 1822 hag aet d'an Anaon e Pariz d'ar 5 a viz Gouere 1884, a oa ur sonaozour eus ar re vrudetañ e amzer e Bro-C'hall. 

## Buhez
* 1822: Ganedigezh. Mab eo da Jeanne Le Meut, ferourez, ha da vMichel Massé, genidik eus Landerne, tacher e porzh An Oriant.
* 1827: Beuzet eo bet e dad er porzh. Un nebeud mizioù diwezhatoc'h ez a Félix hag e vamm da chom da bPariz. Donezet-kaer eo Félix war ar sonerezh, e vistri-skol vihan a ali dezhañ mont da soner a-vicher.
* 1830: Ensavadur Sonerezh Klasel ha Relijiel. Skoazellet gant ar Stad e tegemer ar skol un nebeud skolidi baour, danvez enno. Ken donezet eo Félix ma ro kentelioù d'e gamaladed.
* 1834: Skol Sonerezh Pariz. Unan eus ar studierien wellañ eo (1836: aksesit solfadurezh ha goude tri c'hentañ priz: 1839 piano, 1840: kensoniezh hag eilerezh, 1843: kendonouriezh ha fugenn).
* 1944-1946: Villa Medici e Roma goude ar priz gounezet gant "Ar renavi eus Tanger". Cheñch a ra e anv e Victor.
* 1947: Distroet eo da Vro-C'hall. Sevel a ra tonioù evit kanañ barzhonegoù Pierre de Ronsard, Théophile de Viau, François de Malherbe, Victor Hugo pe Alfred de Musset, pezh a blij kalz d'an daou skrivagner diwezhañ.
* 1850-1859: Seniñ a reer e oberennoù war leurenn an *Opéra-comique* pe an *Théâtre Lyrique*.

## Un nebeud oberennoù
### Kanadennoù
* "Ar renavi eus Tanger" (*Le Renégat de Tanger*), 1844 (Priz: *Premier Grand-Prix de Rome*)
### [[C'hoarigan]]
* *La Reine Topaze*, 1856
* *La Fée Carabosse*, 1859
* *Paul et Virginie*, e oberenn vrudetañ, 1876
* *Une nuit de Cléopâtre*, 1884
### Operetennoù
* *La chanteuse voilée*, 1850
* *Galathée*, 1852
* "Eured Janedig" (*Les noces de Jeannette*), 1853
* "Danvez-pried an diaoul" (*La fiancée du diable*), 1854
* *Miss Fauvette*, 1855
* *Fior d'Aliza*, 1866
* "Mab ar brigader" (*Le fils du brigadier*), 1867
### Dastumad tonioù bet savet gantañ
* "Kanaouennoù Breizh" (*Chants bretons*)
* "Kanaouennoù an noz" (*Chants du soir*)
* "Kanaouennoù a-wechall" (*Chants d'autrefois*)
Caroline Espinet

**Caroline Espinet** (1844-1912), bet ganet **Caroline Jacquier**, a oa ul livourez c'hall. C'hoar e oa da Élodie La Villette, livourez ivez.

## Un nebeud oberennoù

## Levrlennadur
* *Peintres des Côtes de Bretagne*, Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, Chasse-Marée, 2007, ISBN 9782914208864
* *Elodie La Villette - Caroline Espinet : Deux soeurs peintres*, Marie-Madeleine Martinie, Hengoun Editions, 2008, ISBN 9782916976020
La Porte du large

***La Porte du large*** (*An Nor o skeiñ war an donvor* e brezhoneg) zo ur film gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Marcel L'Herbier e 1936.

## Fichenn deknikel
* Doare : Drama,
* Skoazellerezien-sevener : André Alexandre, Jaque Catelain hag Ève Francis,
* Senario : Marcel L'Herbier, Charles Spaak hag Albert Valentin,
* Divizoù : Marcel L'Herbier,
* Kevredad produiñ : Productions Alliance,
* Rener produiñ : Simon Schiffrin,
* Renerien ar skeudenniñ : Louis Née hag Armand Thirard,
* Ijinour ar son : Loubet,
* Aozerien ar sonerezh orin : Pierre Chagnon ha Michel Lévine,
* Kinklour : Guy de Gastyne,
* Dilhataer : Jacques Manuel,
* Farderez : Paule Déan,
* Frammer : Henri Rust,
* Prantad filmañ : ,
* Lec'hioù filmañ : Brest (Penn-ar-Bed),
* Deiziad dont er-maez : 8 a viz Here 1936,
* Padelezh : 109'.

## An danvez
Kelenner eo ar c'homandant Villette e Skol ar Morlu Brest hag euredet eo d'ur Stadudanadez. Mont a ra ar saviad war washaat pa gouezh e vab Pierre e karantez gant ar vaouez yaouank ivez, hep gouzout diouzh santimantoù an tad. Yac'haet e vo ar paotr yaouank diouzh e boan-galon gentañ-mañ avat, ha mont a raio an treuzkompen da get pa zimezo ar c'homandant Villette a-barzh fin ar gont.

## Roll ar gomedianed
* Victor Francen : ar c'homandant Villette,
* Jean-Pierre Aumont : Pierre Villette,
* Marcelle Chantal : Madeleine Level,
* Blanche Denège : an itron prefedez,
* Roland Toutain : Paillard,
* Paul Asselin : ar surjian,
* Jacques Baumer : ar c'homandant Bovy
* Jacques Berlioz : an amiral,
* Gustave Gallet : an aotrou prefed,
* Pierre Poncet : Saint-Yveline,
* Noël Roquevert : Malec,
* Guy Sloux : Pivert,
* René Stern : ar c'homiser,
* Philippe Hersent.
Gwenneg

Ar **gwenneg** – *gwenneien* el liester – a oa ur pezh moneiz e metal gwenn a dalveze un ugentvedenn (1/20) eus al lur.

E Bro-C'hall e veze implijet al lur gwechall. El lur gall e oa 20 gwenneg, ha pep gwenneg a oa ennañ daouzek diner. E Bro-Saoz hag e Breizh-Veur dre vras e oa unanennoù moneiz heñvel, al lur sterling, a oa 20 *shilling* ennañ, ha 12 *penny* a oa e-barzh pep shilling.
En deroù e talveze al lur kement hag ul lur pouez a arc'hant. Ugent gwenneg a oa ul lur pouez a arc'hant ivez. A-hed ar c'hantvedoù avat eo digresket talvoudegezh ar pezhioù moneiz-se, hag e dibenn an  ne dalveze mui ul *lur* kement hag un nebeud kantvedoù a-raok, pa voe kemeret e lec'h gant ar *[[franc]]*, da vare an Dispac'h gall. 

Daoust ma oa bet degaset ur moneiz nevez gant an Dispac'h o deus dalc'het an dud d'ober gant ar gerioù kozh, "lur" ha "gwenneg". En  hag e deroù an  e talveze 1 gwenneg kement hag 1/20 eus ar moneiz a oa en implij er Stad C'hall, kement ha 5 kantim eta.
Renée Carpentier-Wintz

**Renée Carpentier-Wintz** (1913-2003) a oa ul livourez c'hall. Pried e oa da Raymond Wintz, livour. Kalz taolennoù he doa livet diwar-benn Breizh.

## Un nebeud oberennoù
* "Marc'had e Breizh" (*Marché en Bretagne*)
* "Pardon e Breizh" (*Pardon en Bretagne*)
* "Penmarc'h" (*Pointe de Penmarc'h*)

## Levrlennadur
* *Peintres des Côtes de Bretagne*, Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, Chasse-Marée, 2007, ISBN 9782914208864
Christian Fechner

**Christian Fechner**, bet ganet en Agen (Lot-et-Garonne) d'ar 26 a viz Gouere 1944 hag aet da Anaon e Pariz d'ar 25 a viz Du 2008, a oa ur skriver senario, ur produour ha filmaozour gall.

Breur eo da Jean-Guy Fechner.

Les Films Christian Fechner eo anv ar c'hevredad produiñ a oa bet savet gantañ e 1972.
Armes Prydein

**Armes Prydein** zo ur varzhoneg kembraek eus an , a gaver en Levr Taliesin, un dornskrid eus eil hanter an .

Enni e konter penaos e teuio a-benn ar pobloù brezhon, en amzer da zont, a-gevret gant Skosiz, Iwerzhoniz ha Vikinged Dulenn, da argas ar Saozon diouzh Enez Vreizh da viken.

## Levrlennadur
### e brezhoneg
*Herve Bihan "Armes Prydein eus Levr Taliesin", Hor Yezh, niv. 208, p. 3-19, 1996.
Kolonos

**Kolonos** ( Κολωνός / Kolōnós) zo ur gêr tostik da Aten. Eno e oa ganet Sofokles.

## Lennegezh
**Oedipus e Kolonos*, trajedienn gant Sofokles.
Germaine Gardey

**Germaine Gardey** (Saint-Androny (Gironde) 1904 - Pariz 1995) a oa ul livourez c'hall. Awenet e oa bet gant Breizh.

## Un nebeud oberennoù
* Groeadez yaouank, 1909
* "Groe, Beg ar C'hizhier" (*Groix, "Les Chats")
* "Ar [[kalafetour|galafetourien]] (*Les calfateurs*)

==Diskouezadegoù==
===Diwar he fenn===
* *Femmes artistes en Bretagne (1850-1950)*, [[Mirdi Ar Faoued]], 29 a viz Even - 13 a viz Here 2013

==Levrlennadur==
* *Peintres des Côtes de Bretagne'', Léo Kerlo ha Jacqueline Duroc, Chasse-Marée, 2007
Marie-Renée Chevallier-Kervern

**Marie-Renée Chevallier-Kervern** (1902-1987) a oa ur gizellourez, livourez hag engravourez vreizhat.

## Un nebeud oberennoù
* "Mintinvezh e Cannes" (*Matin à Cannes*), eoullivadur war lien
* "Friko e Breizh" (*Banquet breton*), koad engravet ha livet
* Teir Folgoadadez er pardon, feilhañserezh Henriot
* Plougastellenn, feilhañserezh Henriot

## Diskouezadegoù
### Diwar he fenn
* *Marie-Renée Chevallier-Kervern: oeuvres de 1932 à 1969*, Mirdi Brest, 14 a viz Genver - 18 a viz C'hwevrer 1970

## Levrlennadur
* *[[Jeanne Bluteau]]. Souvenirs de [[Brest]]*, skeudennaouet gant Marie-Renée Chevallier-Kervern 
* *Marie-Renée Chevallier-Kervern: oeuvres de 1932 à 1969* (diskouezadeg), René Le Bihan, Mirdi Brest
Road Hog

***Road Hog*** zo ur ganaouenn saoznek gant ar c'haner stadunanat John D. Loudermilk e 1962. 

## Ar ganaouenn
Ur bleiner zo en e garr war an hent, hag ur ruz-revr en ur c'harr all dirazañ. Gwelout a ra egile oc'h ober fazioù, ha c'hoarzhin a ra ar c'honter peogwir e oar penaos emañ afer o vont d'echuiñ. Fentus eo an istor, kontet brav.

## Yezhoù all
Brudet bras eo bet an doare portugalek e Brazil, skrivet gant Roberto Carlos hag anvet "O Calhambeque", embannet e 1963. Diwar-benn ur c'harr kozh eo ar son-mañ.

Berzh a reas ivez e galleg e 1964, kanet gant Joe Dassin hag anvet "Bip bip". Diaes lavarout eo ken plijus hag an div all.

## Liammoù diavaez
* John D. Loudermilk o kanañ 
* Roberto Carlos o kanañ
Maria Pia von Sachsen-Coburg-Gotha Bragança

**Maria Pia von Sachsen-Coburg-Gotha Bragança**, ganet e Lisboa d'an 13 a viz Meurzh 1907 ha marvet e Verona d'ar 6 a viz Mae 1995, a oa ur gazetennerez ha skrivagnerez portugalat. Anavezet e oa ivez evel * Sua Alteza Real Dona Maria Pia de Saxe-Coburgo Gotha e Bragança*, an anv a implije da c'houlenn kurunenn Portugal. El lennegezh e oa ** Hilda de Toledano** hec'h anv-pluenn.

## He buhez

Merc'h e oa da Maria Amélia Laredó e Murça, genidik eus Cametá, e stad Pará, e Brazil. Ha lavaret a rae ivez e oa merc'h d'ar roue Carlos Iañ Portugal, dimezet neuze da Amélia de Orleães. Lavaret a rae e oa bet anavezet gant ar roue Carlos I evel e verc'h. Adalek 1957 e implijas an titl "Dugez Bragança" da c'houlenn kuruenn Portugal. E 1983 e voe embannet gant ul lez-varn eus Portugal n'he doa ket diskouezet prouennoù a-walc'h evit ma c'hallfed lavaret e oa merc'h d'ar roue Carlos I.

## Afer Poidimani
E 1985 e tibabas Maria Pia von Bragança an aotrou Rosario Poidimani da bennhêr, en desped d'he div verc'h ha d'he daou vab-bihan. Hennezh a oa, emezañ, a noblañs sikilian. En ur baperenn sinet e 1986 e tisklêrias Maria Pia bout kar da Poidimani, hep ket a resisadur.

E 1987 e sinas Maria Pia lezel he gwirioù gant Poidimani, dre ma n'he devoa, emezi, skoazell ebet a-berzh he bugale. Abaoe an deiz-se e lavar Poidimani bezañ Dom Rosario von Sachsen-Coburg-Gotha Bragança, 22vet dug Bragança. Prosezioù zo bet, kondaonet eo bet Poidimani e 2011, ha lezet da vont e 2013.