open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clément

**Clément** zo un anv-bihan gallek, deuet eus al latin Clemens, kar d'an anv brezhonek Klemañs, hag a zo deuet ivez da vout un anv-tiegezh.

## Eilstummoù
*Clémence, ha Clémentine, anvioù-bihan roet d'ar merc'hed.

## Tud
### Anv-bihan
* Clément Ader karrnijer
* Clément Janequin, beleg ha sonaozour gall
* Clément Marot barzh gall

### Anv-tiegezh
* Albéric Clément, brezelour gall
* Henri Ier Clément (1170-1214), brezelour gall
* Henri II Clément, brezelour gall 
* Jacques Clément, manac'h gall, muntrer ar roue gall Herri III 
* Jean III Clément, brezelour gall
* Jean-Baptiste Clément (1836-1903), dispac'her hag aozer ar son *Le Temps des cerises* 
* Jean-Marie-Bernard Clément (1742-1812), skrivagner gall, enebour da Voltaire 
* Jérôme Clément, kargad gall 
* Michel-Hilaire Clément-Janin (1831-1885), istorour gall
* Noel Clément-Janin (1862-1947), arzistorour gall, mab da Michel-Hilaire Clément-Janin
* Pascal Clément (né en 1945), politikour gall
* René Clément (1913-1996), filmaozour gall
* Valère Clément (1914-1997), politikour gall

## Lec'hanvadurezh
*Saint-Clément

## Pennadoù kar
* Georges Clemenceau, politikour gall.
San Clemente

**San Clemente** zo un anv lec'h spagnolek diazezet war ur sant Clemente, Klemañs e brezhoneg. Meur a lec'h zo anvet e-giz-se :

*
**San Clemente del Tuyú, kumun e proviñs Buenos Aires.

*
**San Clemente (Chile), kumun e proviñs Talca, Maule.

*
** San Clemente (Tarlac), kumun e proviñs Tarlac

*
**San Clemente (Emilia-Romagna), kumun en Emilia-Romagna, hiziv e proviñs Rimini.
**Basilica di San Clemente, e Roma
**Enez San Clemente (Venezia), dirak Venezia.

*
**San Clemente (Spagn), kumun e proviñs Cuenca, e-kichen Villarrobledo
**Cuevas de San Clemente, kumun e proviñs Burgos

*
** San Clemente (Kalifornia), e Kalifornia, 
** Enez San Clemente (Kalifornia), e Channel Islands Kalifornia

## Pennadoù kar
* São Clemente
* Enez San Clemente
Cristofano dell'Altissimo

**Cristofano dell'Altissimo**, pe **Cristoforo** (1525-1605), a oa ul livour eus Firenze.

Evit an dug-meur Cosimo Iañ de' Medici e reas ur bern portredoù, anavezet evel ar Serie gioviana.
E gwirionez e oant eillivadurioù, da vihanañ 280 eus ur rummad 484 a oa en dastumad. E-pad 37 vloaz ec'h adlivas ar poltredoù, eus 1552 da 1589. E Mirdi an Ofisoù e Firenze e vezont diskouezet abaoe 1587.

## Poltredoù graet gant Cristofano dell'Altissimo

Pico1.jpg|Giovanni Pico della Mirandola (1463–1494)
Portrait of Shah Ismail I. Inscribed "Ismael Sophy Rex Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg|Shah Ismail Iañ (1487-1524)
İmparator Süleyman’ın Kızı Cameria (Mihrimah Sultan).jpg|Mihrimah Sultan (Diwar ur poltred gant C. dell'Altissimo)
Enez San Clemente

**Enez San Clemente** zo anv meur a enezenn er bed:

#### 
*Enez San Clemente (Galiza), e Galiza.

#### 
*Enez San Clemente (Venezia), dirak kêr Venezia.

#### 
*Enez San Clemente (California), e Channel Islands (Kalifornia).

## Pennad kar
*San Clemente
Channel Islands (Kalifornia)

* *Ur pennad [[Channel Islands]] zo ivez.* 

Ar **Channel Islands of California**, pe **Archipiélago del Norte** (e spagnoleg, da lavarout eo *Enezeg an Hanternoz*), zo un enezeg a eizh er Meurvor Habask, dirak aod Kalifornia, er-maez da Los Angeles, e SUA.

## Douaroniezh
Daou strollad a beder enezenn zo eus ar *Channel Islands*-se.

257&nbsp;km zo eus ar gwalarnañ enezenn, San Miguel, d'ar c'hevretañ, San Clemente . 346&nbsp;km² eo gorread an enezeg.
* Er gwalarn emañ an *Northern Channel Islands*, tostik an eil ouzh eben, a-dal da aod California, dirak strizh-vor Santa Barbara. 
* Er gevred emañ ar *Southern Channel Islands*, muioc'h a-skign. Strizh-vor San Pedro an hini a zo etre aod kêr Los Angeles hag an tostañ enezenn, Santa Catalina.

## Istor
Hanternosañ Channel Islands a voe poblet war-dro 13 000 bloaz zo.
E 1960 e voe dizoloet an * Arlington Springs Man*en Arlington Springs e Santa Rosa Island, oadet a 13 000 bloaz zo a-hervez.
E 2005 e voe kavet an *Tuqan Man* e San Miguel Island in 2005, oadet a 10 000 vloaz.

## Liammoù diavaez
*  ''Channel Islands National Park''
*  Channel Islands National Marine Sanctuary
*  Homepage of Vladimir Dinets-Channel Islands
Klemañs VII (pab)

**Klemañs VII**, eus e anv tiegezh **Giulio di Giuliano de' Medici**, ganet e Firenze d'ar 26 a viz Mae 1478 ha marvet e Roma d'ar 25 a viz Gwengolo 1534, a voe anvet da bab e 1523.

Enebiñ a reas ouzh Karl V, roue Spagn hag impalaer santel, hag ouzh ar roue saoz Herri VIII.

Lavaret ez eus bet e oa tad da Alessandro de' Medici (dug Firenze).
Klemañs VII

Daou zen zo bet anvet **Klemañs VII** pe **Klemez VII**:

* Klemañs VII, un eneppab, Robert de Genève, er XIVvet kantved.
* Klemañs VII, ur pab italian, ar c'hardinal Giulio di Giuliano de' Medici, er XVIvet kantved.
Klemañs Iañ

**Klemañs I**, anvet **Sant Klemañs** ha **Sant Klemant** ivez, a voe pab eus 88 da 97.

Merzheriet e voe. Lidet e vez d'an 23 pe d'ar 24 a viz Du.

## Notennoù ha daveennoù
Lucius II

**Lucius II** pe **Gherardo Caccianemici dal Orso** a voe ar 164 pab, anvet e miz Meurzh 1144, hag a varvas e miz C'hwevrer 1145.
Analadur

Evit ar bevien skeventek (loened en aer) e rank bezañ diforc'hiet an analadur hag a c'hoarvez er c'helligoù hag ar gwenteradur hag a c'hoarvez er skevent. **Analadur ar c'helligoù** a zo ur reaktadenn deus ar vetabolegezh hag a brodu an energiezh ret evit mont-en-dro ar c'helligoù.

Rankout a ra bezañ :
* ur sustañs organek : Glukoz o vezañ an nutriant pennañ.
* ur gaz, an dioksigen : Gant ar bronneged eo tennet deus an aer dre ar gwenteradur ha kaset betek holl gelligoù ar c'horf dre red ar gwad dre hemoglobin ar globulennoù ruz. 

Produiñ a ra :
* energiezh 
* dioksid karbon 
* dour .

Ar reaktadenn hollek a zo : C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + energiezh.
Westvleteren (bier)

Bier **Westvleteren** zo unan eus seizh bier trappist Belgia, breset en abati Sint Sixtus e Westvleteren.

Tri seurt zo : 
* Westvleteren melen 5,8 %, 
* Westvleteren 8, bier du 8 %,
* Westvleteren 12, bier du 10,2 %. 

## Brud
Diaes eo ar bier da gavout, rak ne fell ket d'ar venec'h ober ouzhpenn 4&nbsp;800 hektolitr ar bloaz, daoust d'ar brud o kreskiñ abaoe 2005. Er bloaz-se eo ar Westvleteren 12 a oa bet dilennet gwellañ bier ar bed er Genrouedad.

## Liammoù diavaez

*  Abati Sint Sixtus. 
*  Pennad er gazetenn La Libre Belgique
Bier trappist

Ar **bier trappist** zo bier breset en un abati dindan evezh menec'h trappist. An darn vrasañ eus ar bier-se zo graet e Belgia, met unan zo en Alamagn hag unan all en Izelvroioù.

### Bier trappist Belgia
* Achel eus abati *Achelse Kluis* en Hamont-Achel
* Chimay eus abati *Notre-Dame de Scourmont* e Chimay
* Orval eus abati *[[Orval]]* en Villers-devant-Orval, ur rann eus kumun Florenville-sur-Semois
* Rochefort eus abati *Notre-Dame de Saint-Rémy* en Rochefort
* Westmalle eus abati *Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart* en Westmalle
* Westvleteren eus *Sint-Sixtusabdij* en Vleteren


Image:Chimay bleue grande réserve Millésime 1999 Vintage magnum.jpg|Chimay glas
Image:Orval beer.jpg|Orval
Skeudenn:Rochefort-beers.jpg|Bier Rochefort
Image:Westmalle.jpg|Westmalle Triple
Lucius III

**Lucius III** (war-dro 1100 – 1185) a voe anvet da bab e 1181, hag a varvas e 1185. Ar 171 pab eo bet.
Enez Louet

**Enez-Louet**, pe **An Ilioig**, zo un enezennig e Bae Montroulez, 350 m er biz a-vaez da Garanteg e Penn-ar-Bed, etre beg Penn-al-Lann ha Kastell an Tarv.

Skeudenn an enezig-mañ a zo deuet da vezañ brudet kenañ o vezañ embannet e-leizh gant kazetennoù touristelezh.

## Savadurioù
Pevar savadur zo warni : tour-tan Enez Louet bet savet e 1857 ha lakaet war elum e 1860, un ti ha daou adti.

Annez gward an tour-tan e oa an ti betek ar 1962, pa voe emgefreekaet ar gouloù.

E-pad ar bloavezhioù pevar-ugent e oa bet implijet evel lec'h diazez gant skol bageal ar Glénans. 

Adalek 2004 eo bet fiziet an ti da di-kêr Karanteg gant melestradur an tourioù-tan hag ar balizennoù. Labourioù a zo bet graet gant an ti-kêr ; feurmet e vez d'an douristed abaoe 2008.

Abaoe 2013 ez eo kenstaget Enez-Louet ouzh rouedad an dour ; tredan a vez kenderc'het evit an ti dre banelloù fotovoltaek.


Restr:Chateau du Taureau 6.JPG|Enez-Louet ha Kastell an Tarv
Restr:Île Louët.jpg|An tour-tan hag an ti.


## Notennoù ha daveoù
Westmalle (bier)

Bier **Westmalle** zo unan eus seizh bier trappist Belgia, breset en Abdij van Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart e Westmalle.
## Levrlennadur
* Jan B. Van Damme o.c.r., *Cistercienzers of Trappisten te Westmalle*, Westmalle, 1974
* Jan B. Van Damme o.c.r., *Geschiedenis van de Trappistenabdij te Westmalle (1794-1956)*, Westmalle, 1977 
* J. Van Remoortere, *Ippa's Abdijengids voor Belgie*, Lanno, 1990
## Liamm diavaez
trappistwestmalle.be
Taol Kurun

**Taol Kurun** a zo ur festival aozet bep bloaz gant ur gevredigezh savet a-ratozh. Lies eo an oberezhioù (kontadennoù, dañs, kenstrivadeg haiku...)

## Istor

Kudennoù a save gant skol Diwan Kemperle e 1995. Evit ma ne varvfe ket e tibabas Kuzul skoazell hag AEP skol Diwan Kemperle sevel un abadenn evit diskouez nerzh Diwan ha tud Breizh evit difenn o skol e brezhoneg, neuze e-lec'h ober ur vanifestadeg, o deus graet ur gala « Un ti evit diwan » gant Denez Prigent, Dan Ar Braz, EV...

Er bloavezh 2009 ez eus bet ar 15 festival.

## Ar festival

E-pad 15 devezh e miz Genver e vez aozet abadennoù a bep seurt tro-war-dro Kemperle. Kinniget e vez sinema, kafe filo, kontadennoù (1000 a dud), dañs (2 fest-noz, 1 fest-deiz, stalioù dañs evit 240 bugel), abadennoù a bep seurt, kenlabour gant skol sonerezh, ur genstrivadeg barzhonegoù (haiku), oferenn e brezhoneg, rock... Tremen a ra e-pad 4 devezh da heul (Lun ebet) gant meur a dra kinniget da 16 kumun ar vro (16 000 annezad).

Evit ma zafe en-dro ar festival ez eus ezhomm 60 den a youl-vat, ha dek a-hed ar bloaz. N'eus den gopret ebet er gevredigezh. Tout an arc'hant a vez dastumet a vez evit Diwan Breizh.

### Ar palioù
Diskouez eo bev ar yezh ha sevenadur Breizh e bro Kemperle, bodañ tud ar vro evit dañsal, c'hoarzhin, met ivez evit prederiañ, pep bloaz e vez dibabet un tem liammet ouzh kudennoù ar vro : ar re yaouank, ar maouezed, an endro, pays gallo, pays berton, le bazar de la solidarité, rire aux larmes ...

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ar festival
Kab (ardamezouriezh)

Ur **c'hab** a vez graet en ardamezouriezh eus ur perzh briel a-stumm gant ur vandenn a-led ouzh penn krec'h ar skoed. Mont a ra da ober etre ur c'hard hag un drederenn eus gorread ur *skoed*.

## Daveoù ha notennoù
Gwel eus Delft

***Gwel eus Delft*** a zo ur veduta bet livet gant al livour izelvroat Johannes Vermeer e 1660-1661. Gallout a reer gwelout an daolenn e Mauritshuis e Den Haag.

## An daolenn
Ul lodenn eus ar gêr ma voe ganet Vermeer eo ar pezh a weler en daolenn. Vermeer ne livas nemet div daolenn ma tiskouez ur gwel : ar Gwel eus Delft hag Ar Straed vihan. Gwelout a reer kanol ar stêr Schie, gant porzh Schiedam (a-gleiz) ha porzh Rotterdam (a-zehou). Etrezo emañ Nieuwe Kerk (iliz nevez) Delft, dindan bannoù an heol.
An istorourien a soñj dezho e voe prenet an daolenn gant Willem Iañ an Izelvroioù. En  kantved e voe diskouezet e National Gallery of Art e New York ha goude-se e voe roet da virdi Mauritshuis.

## Daveoù
*Bonafoux, Pascal. *Vermeer*. New York: Konecky & Konecky, 1992. ISBN 1-5682-2308-4
*Wheelock, Arthur K. *Vermeer: The Complete Works*. New York: Harry N. Abrams, 1997. ISBN 0-8109-2751-9 

## Liammoù diavaez
* Gwel eus Delft war lec'hienn Mauritshuis
* Gwel eus Delft war lec'hienn Essential Vermeer
Jod

Ar **jod**, pe **boc'h**, pe **bougenn**, eo ar rann eus ar penn, pe eus an dremm, etre al lagad, ar skouarn hag ar fri. 

Kigennek eo al lodenn-se eus an dremm, ha c'hwezhet e vez a-wechoù gant an dud pa sonont gant bombard pe trompilh. 

Ruz e vez an divjod a-wechoù abalamour d'ar yenijenn, pe da draoù all. 

Poultrañ o divjod a rae ar merc'hed gwechall. Hiziv e lakaont koavon-dremm warne. 

## Blev
Blevek eo divjod ar wazed, ken e rankont lemel o barv. Barv a c'hall dont d'ar merc'hed ivez pa'z eont kozh.

## Toullañ

Darn a blij dezho toullañ jod pe jod, pa ne vez ket an div, kement hag ober.

## Kegin
Mat e vez kavet jodoù loened da zebriñ, jodoù bevin, moc'h, pesked.

### Moc'h
Anavezet eo ar chotenn er Vro-Vigoudenn, ar joskenn e Treger.

## Anvioù-tiegezh
Diwar ar gerioù *boc'h* ha *bougenn* eo savet an anvioù-tiegezh *Boc'heg* ha *Bougenneg*.

## Loened
* Ar boc'hig, pe boc'h-ruz, a vez graet eus an evn anvet ivez Alanig kof-ruz.

## Pennadoù kar
* joskenn

## Notennoù
Nous te ferons Bretagne

*"Nous te ferons Bretagne"*, pe **Ni ho savo Breizh**, eo anvioù ofisiel al listenn kinniget gant Christian Troadec, maer Karaez, ha Strollad Breizh e dilennadeg rannvro 2010, e pemp departamant Breizh. Graet e vez gant an div yezh e-pad ar c'houlzad evit klotañ ouzh ar garta Ya d'ar brezhoneg bet sinet gant Strollad Breizh e 2009.

Tapet eo an anv eus ur varzhoneg c'hallek skrivet gant Xavier Grall hag a veze distaget gant Katell, gwreg Glenmor, e-pad abadennoù Glenmor er bloavezhioù 1970.

Pennoù al listenn Ni ho savo Breizh e pep departamant :
* Il-ha-Gwilen : Emile Granville, eil-maer Redon, mouezh-aotret Strollad Breizh,
* Liger-Atlantel : Jacky Flippot, bet eil-maer Blaen, ezel eus Strollad Breizh,
* Morbihan : Christian Derrien, maer Langoned, tu-kleiz liesseurt,
* Penn-ar-Bed : Christian Troadec, maer Karaez-Plougêr, kuzul rannvro Breizh, tu-kleiz liesseurt,
* Aodoù-an-Arvor : Jean-Yves Callac, kuzulier-kêr e Lannuon, tu-kleiz liesseurt.

## Liammoù diavaez
*  Blog Ni ho savo Breizh
* Pajenn SB diwar-benn an dilennadegoù rannvro
* Program Ni ho savo Breizh e brezhoneg
Nora Kershaw Chadwick

**Nora Kershaw Chadwick** (1891-1972) a oa ur gelennerez istor eus Bro-Saoz, hag un istorourez. Gant he fried, Hector Munro Chadwick, he deus embannet meur a levr diwar-benn al lennegezhioù kozh. 

## Lennegezh dre gomz
Embannet eo bet an oberenn-mañ gant Cambridge University Press etre 1932 ha 1940 :
* *The Growth of Literature*:
::I: *The Ancient Literatures of Europe* (1932)
::II: *Russian Oral Literature, Yugoslav Oral Poetry, Early Indian Literature, Early Hebrew Literature* (1936)
::III: *The Oral Literature of the Tatars and Polynesia, etc.* (1940)

Goude e labouras gant V. M. Zhirmunsky da adembann ha da greskiñ al levrenn III diwar-benn meurganoù e yezhoù Kreizazia, a voe embannet en 1969 hag anvet *Oral Epics of Central Asia*.

## Istor Breizh

Skrivet he deus diwar-benn *an div Vreizh* (Britannia Major, Britannia Minor) a-gevret gant Myles Dillon ha Kenneth H. Jackson e-touez meur a hini. 
* *Early Scotland*, 1949.
* *The colonization of Brittany from Celtic Britain*, 1965. (troidigezh c'hallek embannet gant Armeline e 1999, gant an titl *La colonisation de la Bretagne armorique depuis la Bretagne celtique insulaire*).
* *Les Royaumes Celtiques*, 1967, gant Myles Dillon. Arthème Fayard en 1974, Marabout en 1979. Adembannet en 1999 gant Armeline e 2001, , kresket gant Christian-Joseph Guyonvarc'h ha Françoise Le Roux.
Yann XXIII (eneppab)

**Yann XXIII**, pe **Giovanni XXIII** en italianeg, pe **Baldassarre Cossa** (Procida, proviñs Napoli, war-dro 1360–Firenze, 22 viz Kerzu 1419), a voe dilennet da bab gant Sened-Meur Pisa en 1410 evel **Giovanni XXIII**, hogen dispabet gant Sened-Meur Constanza en 1415, a zo un eneppab hervez an iliz katolik.

## Liammoù diavaez
* Buhezskrid italianek e lec'hienn Mediateca di Palazzo Medici Riccardi
Yann XXIII

**Yann XXIII** (Latin: *Ioannes PP. XXIII*; Italianeg: *Giovanni XXIII*), bet ganet **Angelo Giuseppe Roncalli** d'ar  ha marvet d'an , a zo bet dilennet da bab eus an Iliz katolik roman d'an . Eñ eo en deus galvet da eil sened-iliz Vatikan (1962-1965). Gwenvidikaet eo bet gant Yann-Baol II er bloavez 2000, ha lakaet war roll ar sent e 2014.

## Levrioù
* *Pacem in terris* (Br. gant an Tad Turiav), Preder, 1970.
Jean-Paul Moisan

**Jean-Paul Moisan**, ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1957 ha marvet d'ar 17 a viz Eost 2012) a oa kelenner war ar genetik hag un embreger breizhat.

Kelenner war ar vezegiezh, Jean-Paul Moisan a oa bet e penn servij ar genetik e POS Naoned e lec'h ma'z a e penn renerezh arnodva ar genetik molekulel. Betek e varv e oa prezidant hag abaoe e grouidigezh e miz mezheven 2003 eus an IGNA (*"Institut Génétique Nantes Atlantique"*) a zo un arnodva dielfennadur TDN an den evit palioù mezegel ha mezegel-lezel. Unan eus ar re en deus kaset war raok pol ar bevdeknologiezhioù Naoned eo ivez.

Marvet eo diwar gwallzarvoud e miz Eost 2012, a-vaez da Nervouster.

## Politikerezh
Bet eo ezel eus ar Strollad Sokialour Gall, a-raok bezañ e-barzh Strollad Breizh, ur strollad eo bet unan eus e grouerien. 

## Liammoù diavaez
Ur video eus Jean-Paul Moisan aterset war ijinerezh ar bezhin war lec'hienn Ensavadur Lokarn
Aymeri de Narbonne

**Aymeri de Narbonne** pe **Aimeri de Narbonne** (*Aymeri de Nerbone* en galleg kozh) zo ur marc'heg da Garl Veur e lennegezh c'hallek ar Grennamzer, hag er gwerzioù a ya da ober Danvez Bro-C'hall. Krouet e vije bet an dudenn diwar ar beskont Aymeri Iañ Narbonne hag e vab Aimery II.

## Pennad kar
* Danvez Bro-C'hall
Bonedd Gwŷr y Gogledd

***Bonedd Gwŷr y Gogledd*** zo un dihell grenngembraek a embann reiñ anvioù diskennidi rouaned an "Hanternoz Kozh" (pe *[[Hen Ogledd]]*), ar vro vrezhonek a oa e hanternoz Enez Vreizh er .

## Skrid
Div rann zo er skrid, hag e pep hini e klasker diskouez e tiskenn holl renerien eus un hendad boutin:
*diskennidi Coel Hen
*diskennidi Dyfnwal Hen, a vije bet mab d'an impalaer roman Macsen Wledig

### Coel Hen
}

 

|}

### [[Dyfnwal Hen]] roue [[Alt Clut]]
}

|}

## Notennoù

## Levrlennadur
*Koch, John T. "Cynwydion." In *Celtic Culture. A Historical Encyclopedia*, ed. John T. Koch. 5 levrenn. Santa Barbara et al., 2006. pp. 541-2.

### Troidigezhioù
*Bromwich, Rachel (ed.). *[[Trioedd Ynys Prydein]]. The Triads of the Island of Britain*. Cardiff: University of Wales Press, 1978; revised ed. 1991. pp. 238-9 (Appendix II)
*Matthews, Keith (ed.). *[http://www.kmatthews.org.uk/history/gwyr_y_gogledd/index.html Bonedd Gwyr y Gogledd]*. 2000. Enlinenn.

## Studiennoù
* Kenneth H. Jackson, *Language and History in Early Britain*. Edinburgh University Press, 1953.
*Bartrum, Peter C. *Early Welsh genealogical tracts*. Cardiff, 1966.
*Rachel Bromwich and R. Brinley Jones (eds.), *Astudiaethau ar yr Hengerdd*. Cardiff, 1978.

## Liamoù diavaez
**[http://www.maryjones.us/ctexts/bonedd.html The Descent of the Men of the North]*, Mary Jones.
Megara

**[[Megara]]** zo anv meur a dra e mojennoù Hellaz kozh, hag anv ur gêr e Bro-C'hres a vremañ 

## Kêr
***[[Megara (kêr)|Megara]]** zo ur gêr istorel en Attika
* Megara Hyblaea, un drevadenn hellazat e Sikilia, e-kichen Augusta.
* Pleg-mor Megara, en hanternoz Pleg-mor Saronikos

## Tud
***[[Megara (pried Herakles)|Megara]]**, ur briñsez e gwengelouriezh Hellaz, pried Herakles.
Lhasa de Sela

**Lhasa de Sela**, anavezet gwelloc'h dre an anv **Lhasa** a oa ur ganerez mec'hikanez-amerikanez o chom e Kebek. Levezonet e oa he sonerezh gant folk, blues, sonerezhioù tzigan ha latin. 

## Buhez an arzourez
### Ar bloavezhioù kentañ
Ganet eo d'ar 27 a viz Gwengolo 1972 e Big Indian en hanternoz Stad New-York. He zad a oa ur skrivagner mec'hikan hag he mamm a oa ul luc'hskeudennerez eus ar Stadoù-Unanet. Ul lodenn vat eus he bugaleaj a vev war an hentoù etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet, o veajiñ en ur c'harr-boutin asambles gant he zud hag he nav breur ha c'hoar (Gabriela, Samantha, Ayin, Sky, Miriam, Alex, Ben, Mischa et Eden). Er bloavezhioù 1980 e krog da ganañ tonioù a vesk levezonioù jazz ha sonerezh mec'hikan. Da 13 vloaz e kan e tavarnioù San Francisco.

### Montréal, Desrosiers hag he fladenn gentañ
C'hwec'h vloaz war-lerc'h e tivro da Vontréal, e 1991. Labourat a ra e tavarn Ti ar sevenadur bedel e boulouard Sant-Laorañs ha war al leurenn e vez diouzh an noz. Er gêr-mañ eo e ra anaoudegezh gant ar gitarour ha sevener sonerezh kebekad Yves Desrosiers. Etre 1993 ha 1996 e kasont abadennoù asambles e tavarnioù bihan Plateau Mont Royal. Kregiñ a ra ar brud vat d'en em ledañ e metoù ar sonerezh e Montréal. Gallout a ra kontañ Lhasa war Desrosiers hag e varregezhioù soner ha sevener sonerezh war-un-dro, evit enrollañ e 1997 La Llorona, he fladenn gentañ, e spagnoleg penn da benn, a ra berzh buan daoust d'he budjed izel.
Goude troiadoù abadennoù e 1998 ha 1999 ez a da vevañ e Masilha e-pad daou vloaz hanter ma labour war hec'h eil pladenn.

### An eil pladenn hag ar brud o redek ar bed
E 2003, ar bloaz war-lerc'h he distro da Vontréal e teuio e-maez hec'h eil pladenn The Living Road a zo enni tem ar veaj. Kanaouennoù e spagnoleg, saozneg ha galleg a gaver e-barzh. Kemer a ra pezh an tabouliner François Lalonde hag ar pianoour Jean Massicotte er bladenn, war ar seveniñ hag ar c'hempenn. Berzh bras a ra adarre hag en em ledanaat a ra he brud er bed tamm-ha-tamm. Troiadoù a ra e 2004 ha 2005 dre Europa, ar Stadoù-Unanet, Kanada ha Mec'hiko. E Gouere 2004 e kan war leurenn Glenmor e Gouel an Erer Kozh e Karaez. E 2005 e resev priz Gwellañ arzourez Amerika digant World Music Awards ar BBC

### Lhasa, ar bladenn diwezhañ
En Ebrel 2009 e teu e-maez he zrede pladenn, Lhasa, e saozneg penn da benn. Sevenet eo gant Thierry Amar. Sarah Pagé a son telenn, Miles Perkin gourrebed, Joe Grass hag Freddy Koella a son gitar hag Andrew Barr taboulinoù. D'ar c'houlz-se dija e oa ur c'hrign-bev en he bronn avat ha goude div abadenn en Island e rank nullañ an droiad diwezhañ he doa raktreset en diskar-amzer 2009. Tost daou vloaz goude d'ar c'hleñved bezañ kroget d'ober he reuz e varvas d'ar 1añ a viz Genver 2010 en he c'hêr a Vontréal. Ur raktres pladenn nevez a oa ganti ma felle dezhi kanañ tonioù arzourien vrudet Chile, Victor Jara ha Violeta Parra.

### Pladennoù
* 1998 : *La Llorona*. Gwelout ar pennad La llorona. 
* 2003 : The Living Road 
* 2009 : Lhasa

### Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Hérault (stêr)

An **Hérault** (*Erau / Eraur*  en okitaneg) zo ur stêr e kreisteiz Bro-C'hall, e Lengadok, e rannvro al Lengadok-Rousilhon, e departamantoù ar Gard hag an Hérault, dezhi 160 km hed, hag a ya da aberiñ er Mor Kreizdouarel. 

## Douaroniezh
Eieniñ a ra ar stêr Hérault er mont Augal, e kreisteiz ar Cévennes. Redek a ra dre departamant ar Gard ha goude treuziñ hini an Hérault, a zo bet roet hec'h anv dezhañ, hag aberiñ er Mor Kreizdouarel en Agde.

## Adstêrioù
* Arre
* Vis
* Rieutord
* Buèges
* Lamalou
* Lergue
* Dourbie
* Boyne
* Peyne
* Thongue

## Departamantoù ha kêrioù ma tremen an Hérault
* Departamant ar Gard : 
** Notre-Dame-de-la-Rouvière (30190)
** Roquedur (30220) 
** Saint-André-de-Majencoules (30229) 
** Saint-Julien-de-la-Nef (30272) 
** Valleraugue (30339) 

* Departamant an Hérault : 
** Agde (34003) 
** Agonès (34005) 
** Aniane (34010) 
** Argelliers (34012) 
** Aspiran (34013) 
** Bélarga (34029) 
** Bessan (34031) 
** Brissac (34042) 
** Campagnan (34047) 
** Canet (34051) 
** Castelnau-de-Guers (34056) 
** Causse-de-la-Selle (34060) 
** Cazilhac (34190) 
** Cazouls-d'Hérault (34068) 
** Florensac (34101) 
** Ganges (34190) 
** Gignac (34114) 
** Lagamas (34125) 
** Laroque (34190) 
** Lézignan-la-Cèbe (34136) 
** Montagnac (34162) 
** Paulhan (34194) 
** Pézenas (34199) 
** Le Pouget (34210) 
** Pouzols (34215) 
** Puéchabon (34221) 
** Saint-André-de-Sangonis (34239) 
** Saint-Bauzille-de-Putois (34190) 
** Saint-Guilhem-le-Désert (34261) 
** Saint-Jean-de-Fos (34267) 
** Saint-Pargoire (34281) 
** Saint-Pons-de-Mauchiens (34285) 
** Saint-Thibéry (34289) 
** Tressan (34313) 
** Usclas-d'Hérault (34315)

## Skeudennoù

Image:Pontdiable herault.jpg|Sant Guilhèm dau Desèrt - Pont dau Diable eus ar grennamzer
Image:Gignac pont-Herault.JPG|Ginhac - Pont eus an .
Image:St-Thibery-Pont-Romain1.JPG|Pont roman e Sant Tibèri ma tremen ar Via Domitiana. 
Image:St-Thibery-moulin4.JPG|Milin grennamzerel war ar stêr Hérault e Sant Tibèri
Image:Agde cathedrale Herault.JPG|Agde - ar stêr hag an iliz-veur.
Image:Herault enbouchure.JPG|An aber en Agde.
Armeline

**Armeline** zo un anv gallek, boutin ha divoutin.

*anv gallek kroc'hen gwenn an erminig
*anv un ti-embann gallek e Brest, Armeline (embann)
*un anv-bihan gallek ral, 
**deuet marteze diwar anv ar c'hroc'hen, pe marteze kemmesket gant un anv-bihan tost, Armelle
**brudet gant anv Armeline Fourchedue e levrioù gallek an tresour saoz Quentin Blake.
Quentin Blake

**Quentin Blake** zo un tresour ha skrivagner saoz, anavezet mat e bed al levrioù evit ar vugale. Kenlabouret en deus gant ar romantour Roald Dahl, ha kalz a re all. Skrivet en deus levrioù Mrs Armitage, deuet da vout Armeline Fourchedrue e galleg.

## Skrivet ha treset gantañ
* *Patrick*, 1968, Jonathan Cape
* *Jack and Nancy*, 1969, Jonathan Cape
* *Angelo*, 1970, Jonathan Cape
* *Snuff*, 1973, Jonathan Cape
* *Lester at the Seaside*, 1975, Collins
* *Lester and the Unusual Pet*, 1975, Collins
* *The Adventures of Lester*, 1977, BBC
* *Mister Magnolia*, 1980, Jonathan Cape
* *Quentin Blake's Nursery Rhyme Book*, 1983, Jonathan Cape
* *The Story of the Dancing Frog*, 1984, Jonathan Cape
* *Mrs Armitage On Wheels*, 1987, Jonathan Cape
* *Quentin Blake's ABC*, 1989, Jonathan Cape
* *All Join In*, 1990, Jonathan Cape
* *Cockatoos*, 1992, Jonathan Cape
* *Simpkin*, 1993, Jonathan Cape
* *The Quentin Blake Book of Nonsense Verse*, 1994, Viking
* *[[Clown (Quentin Blake)|Clown]]*, 1995, Jonathan Cape
* *La Vie de la Page*, 1995, Gallimard
* *Mrs Armitage and the Big Wave*, 1997, Jonathan Cape
* *Dix Grenouilles (Ten Frogs)*, 1997, Gallimard
* *[[The Green Ship]]*, 1998, Jonathan Cape
* *[[Zagazoo]]*, 1998, Jonathan Cape
* *[[Zap! The Quentin Blake Guide to Electrical Safety]]*, 1998, Eastern Electricity
* *Fantastic Daisy Artichoke*, 1999, Jonathan Cape
* *The Laureate's Party*, 2000, Random House
* *Un Bateau Dans le Ciel*, 2000, Rue du Monde. *[[A Sailing Boat In The Sky]]*, 2003, Red Fox
* *Words and Pictures*, 2000, Jonathan Cape
* *Tell Me a Picture*, 2001, National Gallery Co Ltd
* *Loveykins*, 2002, Jonathan Cape
* *Laureate's Progress*, 2002, Jonathan Cape
* *Mrs Armitage, Queen of the Road*, 2003, Jonathan Cape
* *[[Angel Pavement (Quentin Blake)|Angel Pavement]]*, 2004, Jonathan Cape
* *[[You're Only Young Twice (Quentin Blake)|You're Only Young Twice]]*, 2008, Andersen Press
* *Daddy Lost his Head*, 2009, Andre Bouchard 
Hag ivez
* *The Learning Journey* (Illustrated versions, for parents, of key stages 1 and 2 of the National Curriculum for England, Wales and Northern Ireland)

## Liammoù diavaez
*Sitio oficial del autor
*Entrada en Ricochet
*Entrevista, biografía y bibliografía en Imaginaria
* Entrevista con el autor, en formato de vídeo Real Media
Dyfnwal Hen

**Dumnagual Hen**, pe **Dumnagual Iañ**, pe **Dyfnwal Hen** hervez ar c'hembraeg a vremañ, eo ar roue kentañ anavezet e rouantelezh vrezhon Strat Clut, a vo anavezet diwezhatoc'h evel Strathclyde, er .

N'ouzer ket kalz a dra diwar e benn, met gwelet e veze evel hendad meur rouaned an Hen Ogledd, pe "Hanternoz kozh" Brezhoned Enez Vreizh. Ken pouezus all e oa Coel Hen, hendad ur skourr all.

Mab e oa d'ar roue Cinuit, a oa mab da Ceretic Guletic, a oa rouaned araokañ moarvat.
Tri mab en dije bet:
*Clinoch (Clynog), a voe roue Alt Clut war e lerc'h; 
*Guipno (Gwyddno), a oa tad d'ar roue Neithon; 
*Cinbelin (Cynfelyn), roue Din Eidyn pe Edinburgh.

## Notennoù

## Levrlennadur
Tutagual Alt Clut

**Tutagual Alt Clut** (e krenngembraeg), pe **Tudwal Tudclyd** (e kembraeg a vremañ), a vije bet roue Alt Clut (Dumbarton Rock hiriv), anavezet diwezhatoc'h evel Strathclyde, ur rouantelezh vrezhon en Hanternoz kozh Enez Vreizh, pe *[[Hen Ogledd]]*, war-dro kreiz ar VIvet kantved.

Hervez skridoù evel Lignezoù Harley (an *Harleian genealogies*), ar *[[Vita Columbae]]* gant Adomnán, ha *[[Bonedd Gwŷr y Gogledd]]*, e vije bet tad da Rhydderch Hael, a renas war e lerc'h. E Lignezoù Harley e lenner e oa mab da Clinoch, a oa mab da Dyfnwal Hen, rouaned en e raok moarvat .

Tutagual Alt Clut a c'hellfe bezañ an tirant a veve en amzer Sant Ninian hervez ar varzhoneg *[[Miracula Nyniae Episcopi]]*, eus an VIIIvet kantved, ha hervez ar *[[Vita Sancti Niniani]]* gant Ailred Rievaulx en XIIvet kantved. Er *Miracula* e vez graet*Tuduael* ha *Thuuahel* eus ar roue-se, hag while Ailreda ro ar stummoù *Tudwaldus* ha *Tuduvallus*.

## Notennoù

## Levrlennadur
* 
*
Bernez an Nail

**Bernez an Nail** (*Bernard Le Nail* evit ar marilhoù Stad) a oa un den engouestlet e buhez Breizh hag ar brezhoneg. Ganet eo bet e 1946 e Pariz ha marvet e Roazhon d'ar 5 a viz Genver 2010. Gouiziek-bras e oa war zanvez Breizh, hec'h istor, he sevenadur hag hec'h ekonomiezh. Anavezout a rae eus ar c'hentañ ar broioù keltiek hag ar Vretoned dre ar bed.

Skoliad eo bet e SADED.

Rener Skol-Uhel ar Vro eo bet e-pad pell, ha taget taer gant Françoise Morvan.
Goude e oa aet da embanner, bet savet gantañ un ti-embann anvet *[[Les Portes du Large]]*.

## Labour
* 1973-1979, e penn "Burev kas war-raok ar greanterezh" e Kambr kenwerzh ha greanterezh Naoned
* 1979-1983, pennsekretour ar CELIB, diazezet e Lannarstêr
* 1983-2000, rener Skol-Uhel ar Vro
* 2001-2002, savet gantañ an embannadurioù *Les Portes du large*.

## Levrioù ha pennadoù
### galleg
* *Le décollage de l'économie irlandaise*. Kounskrid pevare bloavezh skiantoù ekonomikel, 1968 ;
* *Radiographies financières d'entreprises de Loire-Atlantique*. Naoned, Kambr kenwerzh ha, 1975, 300 p. ;
* *Guide annuaire culturel de Loire-Atlantique*. Naoned, Centre nantais de culture celtique, 1980 ;
* *Bretagne, pays de mer*, e kenlabour gant Philippe Plisson (luc'hskeudennoù). Pariz, Hachette, 1993 ;
* *Explorateurs et grands voyageurs bretons*, éditions Gisserot, 1998, (geriadur buhezskridoù) ;
* *Dictionnaire des romanciers de Bretagne*, e kenlabour gant Jacqueline Le Nail. Gourin, Ed. Keltia Graphic, 1999, 360 p. ;
* *Dictionnaire des auteurs de jeunesse de Bretagne*, e kenlabour gant Jacqueline Le Nail, rakskrid gant François Caradec. Gourin, Keltia Graphic, 2001, 360 p. ;
* *Noms de lieux bretons à travers le monde*. Roazhon, Les Portes du large, 2002, 239 p. ;
* *L'Almanach de la Bretagne*. Larousse, 2003, 384 p. ;
* *Pays de Vitré. Hommes et femmes remarquables*, e kenlabour gant Jacqueline Le Nail. Roazhon, Les Portes du large, 2004, 240 p. ;
* *321 Malouins. Dictionnaire biographique*. Roazhon, Les Portes du large, 2004, 288 p. ;
* *Des Bretons au Mexique*. Roazhon, Les Portes du large, 2009, 240 p.
* *Des Bretons en Russie et des Russes en Bretagne*. Roazhon, Les Portes du Large (n'eo ket deuet c'hoazh er-maez) ;
* *Dictionnaire biographique de Loire-Atlantique*. Roazhon, Les Portes du Large.

(e-barzh levrioù savet gant meur a aozer)
**La Bretagne*, dindan renerezh Yann Brekilien. Pariz, Éditions d'organisation, 1982, (rannbennad diwar-benn an energiezh e Breizh) ;
* Perzh bras e-barzh *Les Bretons au-delà des mers. Explorateurs et grands voyageurs*. Kemper, éd. Nouvelles du Finistère, 1996 ;
**L'Espoir breton du XXIe siècle. La Bretagne en âge de réveil*. Speied, Coop Breizh, 1998, (rannbennad war ar sevenadur).

### brezhoneg
* Pennadoù e-barzh Imbourc'h (niverennoù kentañ), Al Liamm, Keleier an Naoned...

## Liamm diavaez
*les Portes du Large - Bibliographie de Bernard Le Nail
Neithon (disheñvelout)

**Neithon** a reer eus daou roue brezhon:
*Neithon ap Senyllt, roue Manav;
*Neithon Alt Clut, roue Alt Clut.

Lakaet e vez Neithon da vezañ kevatal da **[[Nechtan]]**:
*Nechtan nepos Uerb, roue pikt, a c'hallfe bezañ ar memes den evel Neithon Alt Clut, a vije bet war un dro roue ar Bikted ha roue Brezhoned Alt Clut.
Neithon Alt Clut

**Neithon** (marvet war-dro 620 ?) a oa roue brezhon Alt Clut (anavezet goude evel Strathclyde) er VIIvet kantved. 
Hervez lignezoù Harley e oa mab d'ar roue Guipno map Dumnagual Hen.

## Diviz
Hervez an istorour Alfred Smyth ez eo ar memes den hag ar roue pikt Nechtan II ha marteze Nechtan, mab Canu, eus an *[[Annaloù Ulaid]]* a vije marvet e 621.

## Notennoù

## Levrlennadur
* Anderson, Alan Orr, Early Sources of Scottish History: AD 500–1286, 2 Vols, (Edinburgh, 1922).
* Smyth, Alfred, *Warlords and Holy Men*, (Edinburgh, 1984)
* MacQuarrie, Alan, "The Kings of Strathclyde", in A. Grant & K.Stringer (eds.) *Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community, Essays Presented to G.W.S. Barrow*, (Edinburgh, 1993), pp.&nbsp;1–19.
* Williams, Anne, Smyth, Alfred P., and Kirby, D.P., (eds.), *A Biographical Dictionary of Dark Age Britain*, (London, 1991), s.v. "Nechtán", p.&nbsp;183
Lignezoù Harley

An **Harleian genealogies** e saozneg, *Achresau Harley* e kembraeg, *Lignezoù Harley* e brezhoneg, zo un dastumad lignezoù kozh miret er British Library en Dornskrid Harley 3859 (*Harleian MS 3859*) hag a zo unan eus dornskridoù un dastumad anvet *[[Harleian Collection]]*. Ur vammenn a bouez eo al lignezoù-se diwar-benn istor ar Vrezhoned, ken en Hanternoz kozh ken e Kembre a-raok donedigezh an Normaned.

Un darn eus an dastumad, an dornskrid, zo ennañ *[[Annales Cambriae]]* (Recension A) hag un doare eus an *[[Historia Brittonum]]* bloaziet eus war-dro 1100.
Dre ma krog al lignezoù gant menegiñ lignezoù tad ha mamm Owain ap Hywel Dda (marvet e 988) e kreder e oa bet savet an danvez e-kerzh e ren. En dastumad e kaver ivez lignezoù rouaned all, eus Kembre pe eus an *[[Hen Ogledd]]*, an Hanternoz kozh. Darn eus al lignezoù a adkaver er *[[Genealogies from Jesus College MS 20]]*, lignezoù Kolaj Jezuz.

## Levrlennadur
*   Ar skrid
* Nicholson, E. W. B. "The Dynasty of Cunedag and the 'Harleian genealogies'." *[[Y Cymmrodor]]* 21 (1908): 63-104.
* James, J. W. “The Harleian Ms. 3859 Genealogy II: The Kings of Dyfed down to Arthur Map Petr. died c. 586.” *[[Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd]]* 23:2 (1969), 143-52.
* Siddons, Michael. "Genealogies, Welsh." In *Celtic Culture. A Historical Encyclopedia*, ed. John T. Koch. 5 vols. Santa Barbara et al., 2006. pp.&nbsp;800–2.
*Phillimore, Egerton (gol.). “Annales Cambriæ and Old-Welsh Genealogies from *Harleian MS 3859*.” *[[Y Cymmrodor]]* 9 (1888): 141-83. Testun diplomatig. PDF ar gael o Internet Archive; hefyd ar gael ar *[http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/index.html wefan Keith Fitzpatrick-Matthews]*.
*Bartrum, P. C. (cyf.). *Early Welsh Genealogical Tracts*. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1966. Fersiynau golygiedig ar gael ar Wikisource a ''Celtic Literature Collective'' Mary Jones.
## Pennadoù kar
**[[Bonedd Gwŷr y Gogledd]]*

## Notennoù
Christophe Le Mével

**Christophe Le Mevel**, bet ganet e Lannuon d'an 11 a viz Gwengolo 1980, zo ur marc'hhouarner breizhat.

## Buhezskrid
Da bevarzek vloaz e oa kroget da vont war varc'h-houarn, e Lannuon, war Varc'h-houarn Treuz Bro (MTB). Goude-se eo bet stummet en UC Sant Brieg hag e skipailh Jean Floc'h. Marc'hhouarner a vicher eo bet e 2001 er skipailh Crédit Agricole Espoirs da gentañ, hag er strollad kentañ bloaz war-lerc'h. Tutaet eo bet gant ar Française des Jeux e 2009 evel ur c'hrimper.

Gounezet en deus un tennad e Varese en Tro Italia 2005. Ne oa ket c'hoarvezet d'ur Breton abaoe 1985, gant Bernard Hinault. E 2009 en deus echuet an Dro Frañs en dekvet plas. Dek vloaz a oa ne oa ket bet ur Breton en Top-10, abaoe ma oa bet Jean-Cyril Robin, ul Lannuonad all. 2009 a oa bet ur bloaz eus ar c'hentañ evitañ pa oa en em gavet en dekvet plas e redadegoù Pariz - Nisa hag en Dauphiné Libéré.

Gloazet fall eo bet e 2002 ken e oa bet rediet da chom hep redek e-pad nav miz. Torret en deus e ibil-skoaz e-pad Tro Frañs 2007 pa oa e 33vet plas ar renkadur.

E miz Du 2014 e ro da c'houzout e paouez gant ar vicher.
 
## Loreadeg
* **2001**
** Ronde de l'Isard

* **2004**
** *3 plas e Tour de l'Avenir*

* **2005**
** 16 tennad Tro Italia
** *2 plas Pariz-Corrèze*

* **2009**
** *10 plas Pariz-Nisa*
** *10 plas Critérium du Dauphiné libéré*
** *10 plas Tro Frañs*

### [[Tro Bro-C'hall]]
* Tro Bro-C'hall 2006 : 76 renk
* Tro Bro-C'hall 2007 : dilez (15 tennad)
* Tro Bro-C'hall 2008 : 40 renk
* Tro Bro-C'hall 2009 : 10 renk

### Tro Italia
* Tro Italia 2005 : 26 renk, un tennad gounezet gantañ 

### Tro Spagn
* Tro Spagn 2005 : 66 plas
* Tro Spagn 2014 : 22 plas

## Liammoù
* Lec'hienn ofisiel
Ceretic Guletic

**Ceretic Guletic** (gledig) a oa roue Alt Clut e dibenn ar , moarvat o chom e kastell Dumbarton.

Alt Clut a oa ur rouantelezh vrezhon en Hanternoz Kozh, anavezet diwezhatoc'h evel Strathclyde, e kornôg Bro-Skos a hiziv.

## Coroticus
Coroticus eo ar pennbrezelour a skrive sant Padrig dezhañ en unan eus an daou lizher anavezet diwar zorn ar sant. Klemm a rae an den a iliz abalamour ma oa bet skrapet ha sklavet Iwerzhoniz kristenaet ha gwerzhet da dud digristen.

## War e lerc'h
Cinuit en dije renet war e lerc'h.

Setu a skrivas Padrig :
*Soudarded ha ne ran ken kengeodedourien anezho ken, na kengeodedoureien d'ar sent roman, met kengeodedourien d'an diaouled, da heul o gwalloberoù ; a vev er marv, diwar skouer gwall lidoù ar varbared ; a-unan gant ar Skoted ha Pikted renaviet ; c'hoant dezho distanañ diwar gwad kristenien dinoaz, bernioù anezho am eus ganet e Doue ha kouzoumennet e Krist.</blockquote>
Kemenn a ra Padrig  en deus [[eskumunuget]] tud Coroticus. 

== Levrlennadur ==
* Smyth, Alfred : *Warlords and Holy Men*, Edinburgh, 1984.
* MacQuarrie, Alan, *The Kings of Strathclyde*, en A. Grant & K.Stringer : *Medieval Scotland: Crown, Lordship and Community, Essays Presented to G.W.S. Barrow*, Edinburgh, 1993, pp. 1–19.
* Williams, Anne, Smyth, Alfred P., and Kirby, D.P. : *A Biographical Dictionary of Dark Age Britain*, London, 1991, pp. 78–8.
* Iannello, Fausto : *Note storiche sull’Epistola ad Milites Corotici di San Patrizio*, en*Atti della Accademia Peloritana dei Pericolanti, classe di Lettere, Filosofia e Belle Arti* 84 (2008): pp. 275–285.

==Liammoù diavaez==
* [http://www.kmatthews.org.uk/history/harleian_genealogies/5.html *Harleian genealogy 5'']
## Notennoù
Esquelmes

**Esquelmes** a oa ur gumun e Belgia e Proviñs Hainaut. Gant lezenn 1977 ez eo bet lakaet e kumun Pecq.

## Douaroniezh
* Gorread : 2,27 km²
* Poblañs (2020) : 80 a dud
* Stankter : 35 den/km²

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise d'Esquelmes.jpg|An iliz katolik *Saint-Éleuthère*


### Bered ar C'hommonwealth
;**Esquelmes War Cemetery*
:Ur vered ag an Eil Brezel-bed eo.

## Notennoù
Dozhwal

**Dozhwal** (eus *doeth*, fur) a vije bet c'hwec'hvet bugel ar roue Hoel III (roue mojennel ha dianav), roue Domnonea (Judwal e vije e dad hervez testenioù all), dimezet e 590 d'ur briñsez *Pritelle*, anv e vamm. Hoel en dije bet 16 mab ha 6 merc'h. 

## Breudeur ha c'hoarezed
Yezekael e oa ar breur henañ, Judog an eil, Winog an trede, Eog, ar pevarvet, Eumael ar pempet, Doetval (**Dozhwal**) ar c'hwec'het, Gozel pe Gladran pe Salomon ar seizhvet; Largel an eizhvet; Ruivas an navet; Riguald an dekvet; Judgoseth an unnekvet; Halon an daouzekvet; Ludon an trizekvet; Guinmaël, ar pevarzekvet, a vije bet kakous; Guenae ar pemzekvet; Juthaël, ar c'hwezekvet, ganet goude marv e dad. 

Ar c'hoarezed a oa: Uriell, Onenn ; Bredai, Guen, Cléor ha Prust.

## Levrlennadur
**Vies des bienheureux et des saints de Bretagne*, par M. de Garaby (1839) - Saint-Brieuc

## Liammoù diavaez
*https://web.archive.org/web/20160505201933/http://grandterrier.net/wiki/index.php?title=Sant_Dozhwal
Rouaned Domnonea

Savet eo bet Domnonea gant Brezhoned deuet eus Enez Vreizh, Kembre dreist-holl, renet gant Riwal.

Kalz anvioù a grog gand iud-/Jud-, aotrou, pennbrezel.

## Rouaned, duged, pe konted [[Domnonea]]
* 515-520 : Riwal
* 520-535 : Deroch, mab Riwal
* 535-540 : Iona mab Deroch
* 540-545 : Judwal mab Iona
* 540-555 : Conomor, kont Poher, 
* 555-580 : Judwal adroueet
* 580-605 : Judaël mab Judwal
* 605-610 : Haëloc 
* 610-640 : Yezekael, roue Domnonea (+658), mab henañ Judaël, a zilezas ar gurunenn, 
* 640-640 : Judog (+669) breur da Yezekael a zilezas ar gurunenn, 
* 640-640 : Winog (+717), mab da Yezekael a zilezas ar gurunenn.

## Levrlennadur
*Arthur de La Borderie *Histoire de Bretagne* Tome I page 580
*Alan-Joseph Raude *L'origine géographique des Bretons armoricains* Dalc'homp Sonj ! Lorient (1996) .
Serr-lagad

Ur serr-lagad zo ur sin a reer d'un den all o serriñ ul lagad. Hervez ar broioù e c'hall ar sin-se talvezout traoù disheñvel.

Ober un dra *en ur serr-lagad* zo ober anezhañ ken buan hag amzer da serriñ ul lagad.

Gwignal ha blinkañ al lagad a zo tost heñvel ouzh ar serr-lagad.
 

 
## Pennad kar
* gwignadenn
Cucurrucucú paloma

***Cucurrucucú paloma*** zo ur ganaouenn eus Mec'hiko, ur Huapango skrivet gant Tomás Méndez e 1954 ha kanet er film *[[Al diablo las mujeres]]* e 1955. E 1965 e voe kemeret da didl en ur film anvet ivez *[[Cucurrucucú Paloma (film)|Cucurrucucú Paloma]]*, renet gant Miguel M. Delgado, ma voe klevet kanet gant ar ganerez vec'hikan Lola Beltrán.

Abaoe eo bet klevet e filmoù all evel *[[Le Magnifique]]*, *[[Escuela de vagabundos]]*, *[[The Last Sunset (film)|The Last Sunset]]*, *[[Happy Together (film)|Happy Together]]* ha *[[Hable con ella]]*, *My Son, My Son, What Have Ye Done*, ha *The Five-Year Engagement*.

Sonenrollet eo bet gant Luis Miguel, Rocío Dúrcal, Pedro Infante, Perry Como, Caetano Veloso, Miguel Aceves Mejia, Harry Belafonte, Nana Mousc'houri, Julio Iglesias, Hibari Misora, Nana Mouskouri, Julio Iglesias, Rosemary Clooney, The Del Rubio Triplets, Shirley Kwan, Joan Baez (en hec'h albom Gracias a la Vida), Mus, Lila Downs (en hec'h albom Pecados y milagros‎).

## Liammoù diavaez
*Pozioù ar ganaouenn : http://lyricstranslate.com/fr/Caetano-Veloso-Cucurrucucu-Paloma-lyrics.html
*Kanet gant Lola Beltrán : https://www.youtube.com/watch?v=lAxTj1qIp5I
*Kanet gant Mariachi Vargas : http://www.youtube.com/watch?v=cNRyJZzo9Ms&feature=related
*Kanet gant Lila Downs : https://www.youtube.com/watch?v=FtJ-ayxYIYs

## Notennoù
Cielito lindo

***Cielito lindo*** zo ur ganaouenn spagnolek brudet eus Mec'hiko, savet en . Skrivet e voe e 1882 gant Quirino Mendoza y Cortés, ur sonaozour mec'hikan. Un arouez eus Mec'hiko eo deuet da vout (evel Guantanamera evit Kuba), dreist-holl er broioù estren. 

## Kanerien
Peurvuiañ e vez kanet gant ul laz mariachi, met kanet e vez gant an holl ganerien anvet e Mec'hiko evel Pedro Vargas pe Luis Aguilar.
 
## Filmoù
Klevet e vez er film mec'hikan *[[Los tres García]]*, kanet gant Pedro Infante (http://www.youtube.com/watch?v=49njExwmbEg&feature=fvw).

## Melldroad
Evel arouez broadel e vez kanet seul wech ma vez skipailh broadel Mec'hiko o c'hoari, goude ma ne oar ket an holl ar werz en he hed.

## Ar werz
***Cielito Lindo*** a zo bet kanet gant Pedro Infante, Vicente Fernandez, Ana Gabriel ha kalz re all. 


De la Sierra Morena, 
cielito lindo, vienen bajando
Un par de ojitos negros, 
cielito lindo, de contrabando.

**Coro** 
¡Ay! ¡ay! ¡ay! ¡ay!, ¡canta y no llores!
Porque cantando se alegran, 
cielito lindo, los corazones.

Ese lunar que tienes,
cielito lindo, junto a la boca
No se lo des a nadie, cielito lindo,
que a mí me toca.

**Coro**
De tu casa a la mía, 
cielito lindo, no hay más que un paso
Ahora que estamos solos, 
cielito lindo, dame un abrazo

Una flecha en el aire, 
cielito lindo, lanzó cupido  
Y como fue jugando, 
cielito lindo, yo fui el herido

**Coro**
Cielito Lindo
De la Sierra Morena,
Cielito lindo, vienen bajando,
Un par de ojitos negros,
Cielito lindo, de contrabando.

**Estribillo**
Ay, ay, ay, ay,
Canta y no llores,
Porque cantando se alegran,
Cielito lindo, los corazones.

Pájaro que abandona,
Cielito lindo, su primer nido,
Si lo encuentra ocupado,
Cielito lindo, bien merecido.

**Estribillo**
Ese lunar que tienes,
Cielito lindo, junto a la boca,
No se lo des a nadie,
Cielito lindo, que a mí me toca.

**Estribillo**
Si tu boquita morena,
Cielito lindo, fuera de azúcar,
Yo me lo pasaría,
Cielito lindo, chupa que chupa.

**Estribillo**
De tu casa a la mía,
Cielito lindo, no hay más que un paso,
Antes que venga tu madre,
Cielito lindo, dame un abrazo.

**Estribillo**
Una flecha en el aire,
Cielito lindo, lanzó Cupido,
Una flecha en el aire,
Cielito lindo, que a mí me ha herido.


## Lec'hanvadur
Meur a gêriadenn zo bet anvet en enor d'ar ganaouenn, ha kantadoù a straedoù e Mec'hiko :

* Cielito Lindo, e Catazajá, Chiapas.
* Cielito Lindo Dos, e Maxcanú, Yucatán.
* Cielito Lindo Tres, e Hidalgotitlán, Veracruz.
* Cielito Lindo (El Tamaquich), e Ciudad Valles, San Luis Potosí.
* Cielito Lindo en Ensenada, Baja California.

## Kanaouenn all
* *[[México lindo y querido]]*

## Liammoù diavaez
* Kanet gant Mariachi Vargas : http://www.youtube.com/watch?v=yjJDv1IeF8I

## Notennoù ha daveennoù
Bésame mucho

**Bésame mucho** (*Pok din kalz*) zo ur ganaouenn spagnolek brudet, savet e 1940 gant ar sonaozourez vec'hikan Consuelo Velázquez, pa ne oa ket 16 vloaz c'hoazh ha ne ouie diouzh blaz ar pokoù. 
Kanet eo bet gant sonerien a-leizh dre ar bed, hag en ur bern yezhoù, lakaet eo bet e brezhoneg ivez. 
Unan eus kanaouennoù brudetañ an  kantved eo.

## Ar werz spagnolek
Bésame, bésame mucho,
Como si fuera esta noche la última vez.
Bésame, bésame mucho,
Que tengo miedo a perderte, perderte después.

Quiero tenerte muy cerca,
Mirarme en tus ojos, verte junto a mí.
Piensa que tal vez mañana
Yo ya estaré lejos, muy lejos de tí.

Bésame, bésame mucho,
Como si fuera esta noche la última vez.
Bésame, bésame mucho,
Que tengo miedo a perderte, perderte después.

## Ar ganaouenn e brezhoneg
:Pok din-me
:Pok din-me ma dousig
:Evel pa vije 
:Homañ an noz diwezhañ 
:Pok din-me
:Pok din-me ma dousig
:Aon am eus 
:Rak da goll
:Rak da goll ur wech all

:C’hoant am eus da chom tost ez kichen
:Da sellet ‚barzh da zaoulagad
:Da vezañ ganit-te
:Soñj ta marteze arc’hoazh
:E vin-me gwall bell ac’han
:Gwall bell ‘c’hanout-te

:Pok din-me
:Pok din-me ma dousig
:Evel pa vije 
:Homañ an noz diwezhañ 
:Pok din-me
:Pok din-me ma dousig
:Aon am eus 
:Rak da goll
:Rak da goll goude se

## E galleg
Div ganaouenn zo bet sonenrollet e galleg:
* hini Francis Blanche, a veze kanet gant Tino Rossi,
* hini Pascal Sevran, evit Dalida. 
Hiziv dre vras e kav gwelloc'h ar C'hallaoued kanañ ar stumm orin.

## E saozneg
Kanet eo bet gant Frank Sinatra, Julie London, ha kalz tud all. Doare The Beatles n'eo ket un dra da gounaat.

## Klevout ar werz
* Sonet gant Consuelo Velázquez hec'h-unan:http://www.youtube.com/watch?v=iibS5UW1O5Y&feature=PlayList&p=8661E1F7E4F338AE&index=0&playnext=1
* Kanet gant Anacani: http://www.youtube.com/watch?v=ag07FrYcWMY 
* Doare Lila Downs: http://www.youtube.com/watch?v=OxsP6vbcQpQ&feature=related

## Liamm diavaez
*  Pennad  e France Musique.
Emma Jones

**Emma Jones** zo anv meur a vaouez:
*Emma Jones (barzhez)
*Emma Jones (kazetennerez)
*Emma Jones (marc'hhouarnerez), marc'hhouarnerez saoz.
Rock Hudson

**Rock Hudson** (**Roy Harold Scherer, Jr** e anv gwir) a oa un aktour stadunanat ganet d'ar 17 a viz Du 1925 e Winnetka, Illinois, ha marvet e Los Angeles d'an 2 a viz Here 1985.

Er bloavezhioù 1980 e voe unan eus ar re gentañ e-touez tud vrudet Hollywood o tisklêriañ e oa heñvelreviad ha tapet ar SIDA gantañ.
Dimitri Champion

**Dimitri Champion** zo ur marc’hhouarner ganet d’ar 6 a viz Gwengolo 1983 er Roc’hell. Kroget eo da vezañ marc’hhouarner a vicher gant ar skipailh Bouygues Telecom, e 2007. Sinet en deus gant Breizh - Schuller evit ar bloaz 2009 ha degaset en deus kalz a verzh d'ar skipailh breizhat. Gounezet en deus Troiad an Ardennes ha Tro Penn-ar-Bed e miz Ebrel 2009 hag ar maout zo aet gantañ adarre e miz Even e Sant-Brieg p'en deus gounezet kampionad Frañs ar marc'h-houarn war hent. Tro Frañs 2010 en deus redet gant chupenn skipailh AG2R La Mondiale hag er  tennad eo aet gantañ priz ar stourmerezh.