Andarta

**Andarta** a oa un doueez kelt hag a veze azeulet e Gallia narbonensis, ur proviñs roman a oa bro ar Gelted Uocontii.
Hervez ar c'helenner stadunanat James MacKillop eus an *American Conference for Irish Studies* e vije bet kavet roud eus Andarta e Bern ivez, padal ez eo un doueez anvet *[[Artio|Dea Artio]]* a zo testeniekaet eno.

## Gerdarzh
Diwar ar rakger kreskiñ galianek *and* staget ouzh *arta* "arzhez" eus *artos* "arzh" e vije savet an anv  *Andarta*, a vez troet dre *[[arzh]]ez veur* (*Ursa Major*e latin) pe *arzhez c'halloudus*. Neuze e c'hellje an doueez Andarta bout an anv a raed er su eus an doueez Artio a veze azeulet en norzh.

Enep kement-se ez eo savet ar yezhoniourez at Blanca María Prósper eus Skol-veur Salamanca avat, hervezi n'eus liamm sonn ebet etre an daou c'her *andartā*, "start ha sonn" hag *artio* "arzhez", evel m'en diskouez ar gerdarzh :
* *artio* : gwrizienn gentindezeuropek **h₂ŕ̥tḱos* "arzh", a roas ar wrizienn kentkeltiek *art-*, heñvelster, alese er yezhoù kozh  *ard*,  *arth*,  *art* ; an hevelep gwrizienn gentidezeuropek a roas ar ger euskarek *hartz*, "arzh" ivez.
* *andartā* : rakger **h<sub>2</sub>ndʰi-* pe **h<sub>2</sub>ndo-* stag ouzh an anv-gwan-verb *-*h<sub>2</sub>-rtó* "sonn, savet start", kar d'ar sanskriteg *ṛta* "urzh, lezenn gosmek", d'an henc'hresianeg *artús* "aozadur" ha d'al latin *artus* "stag".

## Testenioù
Testeniekaet eo hec'h anv dre enskrivadurioù latin a zo bet kavet er vro : eizh enskrivadur an anv *Andarta* enno zo bet kavet en Narbonensis tro-dro d'ar gêr anvet Diá (Drôme).
Div gêr-benn a oa d'ar boblañs Uocontii : *Vasio*, a zo Vaison-la-Romaine (Vaucluse) hiziv, ha *Dea Andarta*, a voe adanvet *Deæ Augusta Vocontiorum* "Doueez veur an Uocontii" gant ar Romaned pan aloubjont ar vro en  ; diwezhatoc'h ne chomas nemet *Dea*, a droas da *Diá* en okitaneg kent bout gallekaet e *Die*.

## Azeulerezh
Doueez ar brezel e oa Andarta evit ar boblad Uocontii. Dre fazi e voe lakaet gant an istorour roman Cassius Dio (~155 – goude 235) d'an doueez a voe galvet gant Boudika en Enez Vreizh er bloaz 61 : Andraste, doueez an trec'h, e oa honhont.

Biskoazh n'eus bet kavet skeudenn pe skeudenn eus an doueez. Nebeut-ha-nebeut e voe ankouaet azeulerezh Andarta goude aloubadeg ar Romaned, ha droukvesket e voe gant hini an doueez Kybele.

## Levrlennadur
*  Delamarre, Xavier & Lambert, Pierre-Yves. * Dictionnaire de la langue gauloise — Une approche linguistique du vieux-celtique continental*. Leiden : Errance, 2008 
*  Deyts, Simone. *Images des Dieux de la Gaule*. Paris : Éditions Errance, 1992 
*  Duval, Paul Marie. * Les dieux de la Gaule*. Paris : Payot, 1976 
*  Fornasier, Bruno. *Les fragments architecturaux des arcs triomphaux en Gaule romaine*. Besançon : Presses universitaires de Franche-Comté, 2003 
*  Green, Miranda. *Animals in Celtic Life and Myth*. London : Routledge. 
*  Hirschfeld, Otto. *Corpus inscriptionum Latinarum. Inscriptiones trium Galliarum et Germaniarum Latinae. Pars I: Inscriptiones Aquitaniae et Lugdunensis*. Berlin : De Gruyter, 1967 
*  MacKillop, James. *A dictionary of Celtic mythology*. Oxford : Oxford University Press, 2016  
*  Maier, Bernhart. *Dictionary of Celtic Religion and Culture*. Woodbridge : Boydell & Brewer Ltd, 2000 
*  Matasović, Ranko. *Etymological Dictionary of Proto-Celtic*. Leiden : Brill, 2008 
*  Prósper, Blanca María. *The Venetic Inscription from Monte Manicola and Three termini publici from Padua: A Reappraisal*. In : *Journal of Indo-European Studies* 46-1 & 2, 2018 

## Pennadoù kar
* Andraste
* Artio

## Notennoù