Yaroslav Iañ Kyiv

**Yaroslav I Volodymyrovitch** "ar Fur" (~978 – ) a voe priñs Rostov adalek 988 betek 1010, priñs Novgorod adalek 1010 betek 1034 ha div wech priñs Kyiv : adalek 1016 betek 1018 hag adalek 1019 betek e dremenvan e 1054.

Volodymyr I Kyiv (~958 – 1015) hag e wreg Rogneda Polotsk (~960 – 1000) e oa e dud. Diaes e oa e zarempredoù gant e dad : er bloaz 1014 e paouezas da baeañ truaj dezhañ, ha p'edo Volodymyr o sevel ul lu evit e gastizañ e klañvaas hag e varvas e Kyiv e 1015 ; goude marv Volodymyr I e voe brezel etre Yaroslav hag e vreur Svyatopolk I Kyiv a oa o ren ; trec'h e voe Yaroslav e 1019.

Pa voe priñs Kyiv e pouezas Yaroslav war ar politikerezh a-ziavaez-bro : skoulmañ darempredoù gant broioù Skandinavia ha gwanaat levezon Impalaeriezh Bizantion. War-du ar broioù balt e troas ivez. Gwareziñ e zomani a reas enep pobladoù kantreer dre lakaat sevel linennadoù kreñvlec'hioù. A-hend-all e skoazellas lennegezh e vro, da skouer dre harpañ skridoù henslavek ar Reter Hilarion Kyiv ( Іларіон Київський), a oa kentañ penn *metropolis* Kyiv ha Rous Kyiv a-bezh ; skorañ savidigezh iliz-veur *Santez Sofia* e Kyiv a eure ivez e 1037.

Yaroslav I a zimezas gant Ingigerd Olofsdotter Sveden (1001-1050) e 1019. Meur a vugel o devoe : merc'hed hag a zimezas gant izili eus tiegezhioù real en estrenvro, mibien hag a renas war rannoù eus Rous Kyiv ; bepred e klaskas o zad derc'hel ar peoc'h etrezo.

Goude e dremenvan e voe beziet en iliz-veur nevez, hogen kollet pe laeret e voe e gorf diwezhatoc'h.

## Buhez
Nebeut a anaver a-zivout bugaleaj Yaroslav. Diasur zoken eo e vefe bet eil mab Volodymyr I, ganet gant e drede gwreg Rogneda Polotsk ; marteze e oa gant e bempvet pried, ar briñsez vizantat Anna *Porphyrogennētē* : hervez kronikoù Rusia e vefe unan eus mibien yaouankañ ar priñs, ar pezh a voe kadarnaet er bloavezhioù 1930 dre zielfenniñ e eskern. Hervez an istorour gall Jean-Pierre Arrignon e oa Yaroslav mab da Anna, pan emellas ar priñs en aferioù Bizantion.
;Gounit ar galloud
En e yaouankiz e voe kaset Yaroslav gant e dad da ren war diriad Rostov kent bezañ kaset da Velikiy Novgorod er bloaz 1010. P'edo eno e tiazezas ar gêr anvet  Ярослáвль *Yaroslávli*, war lez ar Volga en Oblast Yaroslavl e Rusia hiziv. War washaat ec'h eas e zarempredoù gant e dad pa zivizas hennezh treuzkas kurunenn Kyiv d'e vab Boris (~986-1015) ; e 1014 e paouezas Yaroslav da beañ truaj da Gyiv, ha marv Volodymyr I hepken a viras ouzh ur brezel da darzhañ. Svyatopolk a renas war Rous adalek marv e dad e 1015.

Brezel a voe avat e-pad pevar bloaz goude tremenvan Volodymyr etre Yaroslav hag e vreur Svyatopolk I Kyiv, a oa skoazellet gant e dad-kaer an dug Bolesław  I Polonia ; tri breur da Yaroslav a voe muntret e-kerzh ar brezel-se : Svyatoslav (~982-1015), Boris, ha Gleb (~987-1015) — gant Yaroslav e oa bet raktreset ar muntroù-se, hervez ar *Primary Chronicle*. Goude bezañ bet faezhet gant Yaroslav en o emgann kentañ er bloaz 1016 e tec'has Svyatopolk da Bolonia ha Yaroslav a savas war dron Kyiv ; e Polonia e voe pourchaset ul lu da Svyatopolk gant e dadeg, neuze e tistroas e 1018 da sezizañ Kyiv kent argas e vreur da Novgorod en-dro. Met distreiñ eus Novgorod a eure Yaroslav e 1019, ma redias Svyatoslav da gemer an tec'h d'e dro ; adalek ar bloaz-se e renas Yaroslav da vat war Rous Kyiv betek e dremenvan e 1054.

Kentañ tra a eure ar priñs Yaroslav I Kyiv e voe dereiñ frankizoù ha brientoù da dud Novgorod, o devoa e skoazellet da gemer ar gurunenn, ar pezh a gasas pelloc'h da Republik Novgorod (1136-1478). D'ar mare-se ec'h embannas Yaroslav ar Fur lezennoù kentañ Gwir Rous ( Руська Правда *Rusʹka Pravda*).
;Brete etre breudeur
Daoust d'ar muntroù a zo bet tamallet dezhañ evit gounit kurunenn Rous Kyiv e vez lakaet Yaroslav da "Fur" gant ar gronikerien en abeg d'e "vertuz", a c'heller abegiñ outi p'en devoa karc'hariet e vreur yaouankañ Soudislav ((† 1063) a-hed 35 bloaz hervez kronik ar patriark Nikon. Evit klask divac'hañ Soudislav ec'h eas ur breur all, ar priñs Mstislav Tchernigov (* ~983), da Gyiv ma faezhas Yaroslav er bloaz 1024 ; ret e voe da Yaroslav rannañ Rous Kyiv etre eñ ha Mstislav, en devoe an tiriad a zo er reter d'an Dnipro betek rannvro Tchernigov war lez ar stêr Desna. 
;Emglevioù war aodoù ar Mor Baltel
Gant harp Skandinavia e klaskas Yaroslav I gwanaat levezon impalaeriezh Bizantion  war Rous Kyiv. Hervez saga Olav II Haraldsson Norvegia (~993 – 1030) en *[[Heimskringla]]* e kevreas Olof I *Skötkonung* Sveden (~995 – 1022) gant Yaroslav Kyiv evit disklêriañ brezel ouzh Olav II Haraldsson e 1019 — evit gounit skoazell e roas Olof Sveden e verc'h Ingigerd da Yaroslav Kyiv e-lec'h da roue Norvegia. Broc'het e voe Svediz, pa ne c'hellent mui na bezañ mistri war o harzoù er Reter na kaout truaj digant Rous Kyiv, a veze paeet abaoe ren tad Olof, ar roue Erik an Trec'her. Servijout Sveden ivez a rae Yaroslav pa zifenne harzoù Rous Kyiv enep pobladoù kantreer deuet eus ar Reter.

E 1030 e troas war-du ar broioù balt, ma kemeras Tartu (en Estonia hiziv) kent rediañ ar pobladoù amezek da baeañ truaj da Gyiv. Bloaz war-lerc'h e kemeras ar C'hêrioù Ruz ( *Grody Czerwieńskie* ;  Червенські городи *Tchervensʹki horody*) tro-dro da gember ar stêrioù Dnister hag he adstêr Stryi, a oa bet abeg da vec'h etre Rouantelezh Polonia ha Rous Kyiv adalek dibenn an .

E-tro ar bloaz 1034 e skoulmas Yaroslav I un emglev gant an dug polonat Kazimierz I *Odnowiciel* ("an Nevesaer"), a voe kadarnet dre eured an dug gant Maria Dobroniega Kyiv (* ~1012), c'hoar Yaroslav. Adalek 1034 ivez e voe lakaet Volodymyr, mab henañ Yaroslav, da ren war Novgorod ha da verañ an darempredoù gant broioù an Norzh.

E-tro 1035 ec'h erruas e Kyiv soudarded svedat kaset gant ar Viking Yngvarr *Vittfarne* ("ar Beajour da Bellvro") diwar urzh ar roue Anund Jakob Sveden evit reiñ dorn da Yaroslav en e vrezel ouzh ar Betcheneged hag ouzh Bizantion. Pelloc'h, e-tro 1041, e klaskas Anund Jakob bezañ mestr en-dro war hentoù kenwerzh ar Reter betek Bakou en Azerbaidjan dre gas Yngvarr *Vittfarne* di ; den ne oar petra a c'hoarvezas gant Yngvarr, a chomas e-pad tri bloaz gant *Jarizleifr* (Yaroslav) kent mont pelloc'h etrezek ar Reter, hervez ar saga islandek *Yngvars saga víðförla* ("Saga Yngvarr ar Beajour da Bellvro").
;War-du Bizantion
E 1043 e kasas Yaroslav I Kyiv ul lestraz da Gergustentin da c'hourc'hemenn ma vefe paeet truaj da Rous Kyiv dindan boan a seziz ; nac'h a reas ar C'hresianed, a gasas ul lestraz d'an emgann. Faezhet e voent, hogen peuzdistrujet e voe listri Kyiv gant ur gorventenn, ha goullo e oant pa zistrojont d'o bro.
;Gwareziñ ar vro
Evit gwareziñ Rous Kyiv diouzh pobladoù deuet eus ar Su, ar Betcheneged en o zouez, e lakaas Yaroslav I sevel ul linennad pemp kreñvlec'h er c'hornôg d'an Dnipro kent faezhañ an alouberien e 1036. Evit lidañ an trec'h pouezus-se e lakaas brasaat iliz-veur *Santez Sofia* e Kyiv adalek 1037 ; gant e dad Volodymyr e oa bet lakaet sevel an iliz-veur, e doare Bizantion.

## Kerentiezh

Dek bugel zo bet engenhentet gant Yaroslav I Kyiv hervez ar *Primary Chronicle*.
;Gant ur wreg kentañ, dianav
*Ilya Yaroslavytch († 1026), priñs Novgorod.
;Gant un eil wreg, dianav
*Volodymyr Yaroslavytch (1020-1052), priñs Novgorod.
;Gant Ingigerd Olofsdotter
Er bloaz 1019 e timezas Yaroslav gant Ingigerd Olofsdotter, merc'h Olof *Skötkonung*, roue Sveden. Evel prof da-geñver an eured he devoe *Iryna* (hec'h anv e Kyiv) kêr Ladoga digant he fried. Eizh bugel o devoe.
#Anastasiya Yaroslava Kyiv (~1023 – 1074/1096), dimezet e-tro 1046 gant ar roue András I Hungaria.
#Izyaslav Yaroslavytch I Kyiv (1025-1078).
#Yelyzaveta Yaroslavna Kyiv (1025 – ~1067), dimezet e 1044 da Harald II Norvegia hag e 1067 da Sven II Danmark.
#Svyatoslav Yaroslavytch II Kyiv (1027-1076), bet priñs alouber Kyiv 1073-1076]].
#Vsevolod Yaroslavytch I Kyiv (1030-1093), bet priñs alouber Kyiv (1076-1077) ha 1078-1093).
#Anna Yaroslava Kyiv (~1030 – ~1075), dimezet e 1051 da Henri I Bro-C'hall hag e 1060 da Raoul, kont Crespy ha Valois.
#Vyacheslav Yaroslavytch (1036-1057), priñs Smolensk.
#Igor Yaroslavytch (~1036 – 1060), priñs Smolensk ivez.

## Marv

D'an 20 a viz C'hwevrer 1054 e varvas Yaroslav I ; beziet e voe en ul laour-vaen e marmor gwenn en iliz-veur *Santez Sofia*.

E 1936 e voe digoret al laour-vaen, ma kavjod div skeledenn, hini ur gwaz ha hini ur vaouez. Yaroslav e oa ar gwaz, ha biskoazh n'eo bet kavet piv e oa ar vaouez. Addigoret e voe al laour-vaen e 1939 ha kaset an eskern da vezañ dielfennet ; evit doare ne voent ket beziet en-dro a-raok 1964.

Digoret e voe al laour-vaen un trede gwech e 2009, hag ur skeledenn hepken a voe kavet enni, hini ur vaouez. Goude un enklask e voe merzet e oa bet falset paperennoù ofisiel 1964 evit kuzhat e oa bet kollet relegoù priñs Yaroslav I Kyiv. Goude endevout aterset tud o devoa graet war-dro e 1964 e voe soñjet e oa bet kuzhet a-ratozh ar relegoù evit o gwareziñ diouzh aloubadeg Ukraina gant an Trede Reich (1941-1944) ; goude-se e voent kollet da viken pe kaset da SUA, evel kalz hendraoù relijiel evit mirout outo a vezañ "gwallgaset"" gant komunourien URSS.

## Levrlennadur
* Basilevsky, Alexander. *Early Ukraine – A Military and Social History to the Mid-19th Century*. Jefferson, North Carolina : McFarland, 2016 
* Borrero, Mauricio. *Russia: A Reference Guide from the Renaissance to the Present*. New York : Facts on File, 2004 
* Bushkovitch, Paul. *A Concise History of Russia*. Cambridge, Massachussets : Cambridge University Press, 2011 
* Christian, David. *A History of Russia, Central Asia and Mongolia – Volume 1: Inner Eurasia from Prehistory to the Mongol Empire*. Hoboken, New Jersey : Wiley-Blackwell, 1998 
* Cross, Samuel Hazzard & Sherbowitz-Wetzor, Olgerd P.. *The Russian Primary Chronicle – Laurentian Text*. Cambridge, Massachussets : The Mediæval Academy of America, 1953 • 
* Curta, Florin. *Eastern Europe in the Middle Ages (500-1300)*. Leiden : Brill, 2019 
* Feldbrugge, Ferdinand J. M.. *A History of Russian Law: From Ancient Times to the Council Code (Ulozhenie) of Tsar Aleksei Mikhailovich of 1649*. Leiden : Brill, 2017 
* Franklin, Simon & Shepard, Jonathan. *The Emergence of Russia 750-1200*. London : Routledge, 1996 
* Gleason, Abbott. *A Companion to Russian History*. Hoboken, New Jersey : Wiley-Blackwell, 2014 
* Hanak, Walter K.. *The Nature and the Image of priñsly Power in Kievan Rus’, 980-1054 – A Study of Sources*. Leiden : Brill, 2013 
* Kendrick, Thomas D. *A History of the Vikings*. Mineola, New York : Courier Dover Publications, 2004 
* Leon Diákonos & Talbot, Alice-Mary & Sullivan, Denis F.. *The *History* of Leo the Deacon – Byzantine Military Expansion in the Tenth Century*. Washington, DC : Dumbarton Oaks Research Library and Collection, 2005 
* Levin, Eve. *Sex and Society in the World of the Orthodox Slavs 900–1700*. Ithaca, New York : Cornell University Press, 1995 
* Martin, Janet. *Medieval Russia, 980-1584*. Cambridge, Massachussets : Cambridge University Press, 2008 
* Moss, Walter G.. *A History of Russia – Volume 1: To 1917*. New York : Anthem Press, 2003 
* Plokhyi Serhii. *The Gates of Europe: A History of Ukraine*. London : Penguin Books, 2016 
* Vernadsky, George V.. *The Origins of Russia* Oxford : Clarendon Press, 1959

## Notennoù