open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kere

Ur **c'here** (liester : *kereon*) zo un den a ra pe a dres boteier.

Hiziv an deiz e ra ar gereon, er broioù pinvidik, war-dro dresañ ar boteier dreist-holl. Rak fardet e vezont e labouradegoù ha n'eo ket mui gant an dorn.

## Liammoù diavez
Cossyphicula roberti

***Cossyphicula roberti*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Cossyphicula* an hini eo.

Anvet e voe *Callene roberti* (kentanv) da gentañ-penn (e 1903) gant an evnoniour breizhveuriat Boyd Alexander (1873-1910) : dougen a ra anv-bihan ar major Robert Alexander (1873-1928), breur gevell da vBoyd Alexander.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt (c'hwiled ha biskoul en o zouez), divellkeineged bihan ha hugennoù.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika : 
* *Cossyphicula roberti roberti*, (Alexander, 1903), e reter Nigeria, kornôg Kameroun, Bioko,
* *C. r. rufescentior*, e reter Republik Demokratel Kongo, Rwanda ha mervent Ouganda.

## Liammoù diavaez
*  ''Cossyphicula roberti'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cossyphicula roberti'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
L'Ermite (danevell)

***L'Ermite *** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant embannet e 1886.

## Istor
Embannet e oa bet e *[[Gil Blas]]* ar 26 a viz Genver 1886. 
Adembannet e voe e ''La Petite Roque'' e 1886.

## An danevell
Mignoned zo bet o welet ur penitiour. 

## Liamm diavaez
*Skrid an danevell e Wikimammenn
Aigas

**Aigas** zo ur ger okitanek (*dourioù*, e brezhoneg) hag a gaver e lec'hanvadurezh broioù Okitania. 

## Yezhoù all
*Aigues e galleg 
*Aguas e spagnoleg
*Águas, en portugaleg

## Lec'hioù
*Aigasjuntas
*Aigas Mòrtas
*Aigas Vivas
*Aigas Bonas
Céré

**Céré** zo un anv-den hag anv-lec'h gallek.

## Tud
* Jean-Nicolas Céré (1738-1810) louzawour gall

## Lec'hioù
* Céré-la-Ronde en Indre-et-Loire 
* Saint-Céré e Lot
Cyornis ruficauda

***Cyornis ruficauda*** (*Rhinomyias ruficauda* kent) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.

Anvet e voe *Setaria ruficauda* da gentañ-penn (e 1877) gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ :
* *Cyornis ruficauda boholensis*, e Bohol (Filipinez),
* *Cyornis ruficauda isola*, e koadegi menezioù Sarawak (hanternoz Borneo),
* *Cyornis ruficauda ocularis*, en enezeg Sulu (Pangamican ha Tawi-Tawi),
* *Cyornis ruficauda ruficauda*, e Basilan (kreisteiz Filipinez),
* *Cyornis ruficauda ruficrissa*, e hanternoz Borneo (menez Kinabalu),
* *Cyornis ruficauda samarensis*, e Filipinez (Leyte, Samar ha reter Mindanao),
* *Cyornis ruficauda zamboanga*, e kornôg Mindanao (kreisteiz Filipinez).

## Rummatadur
Lakaet e voe er genad *Cyornis* pa voe lamet hini *[[Rhinomyias]]*.

## Liammoù diavaez
* ''Rhinomyias ruficauda'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Rhinomyias ruficauda'' war al lec'hienn ''IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
Anthipes solitaris

***Anthipes solitaris*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.

Anvet e voe *Muscicapa solitaris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an naturour alaman Salomon Müller (1804-1864).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Anthipes solitaris malayana*, e kreiz ha kreisteiz Malezia,
* *A. s. solitaris*, e Sumatera,
* *A. s. submoniliger*, Hume, 1877, e hanternoz Malezia, gevred Laos ha kreisteiz-kreiz Viêt Nam.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Ficedula]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Anthipes solitaris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Anthipes solitaris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
L'Ermite

**L'Ermite** (*ar penitiour* e brezhoneg) zo un anv gallek roet da veur a dra.

## Lec'hioù
*L'Ermite (Belgia), e kumun Braine-l'Alleud

## Tud
* Pierre l'Ermite
* *Pierre L'Ermite*, anv-pluenn Eugène Edmond Loutil (1863-1959), beleg ha kazetenner gall
* Gilles l'Ermite

## Oberenn
*L'Ermite (danevell), danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant

## Pennadoù kar
*Hermite
*L'Hermitage
Hermite

**Hermite** (*penitiour*) zo un anv gallek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Tud
*Pierre l'Ermite pe Pierre L'Hermite (ganet en 1053), lean gall a brezegas da sevel ar groaziadeg kentañ.
*Louis Tristan L'Hermite (XVe siècle), ministr gall dindan ar roue Loeiz XI.
*François Tristan L'Hermite (1601-1655), barzh gall.
*Charles Hermite (1822-1901), matematikour gall.

## Traoù all
*(24998) Hermite, un asteroidenn.

## Pennad kar
*Ermite
Le Testament (Maupassant)

***Le Testament *** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant embannet e 1882.

## Istor
Embannet e oa bet e *[[Gil Blas]]* ar 7 a viz Du 1882, sinet Maufrigneuse,
Adembannet e voe e *[[Contes de la bécasse]]* e 1883.

## An danevell
Giacomo Meyerbeer

**Giacomo Meyerbeer**, bet ganet **Jacob Liebmann Beer** d'ar 5 a viz Gwengolo 1791 hag aet a Anaon d'an 2 a viz Mae 1864) oa un aozer c'hoariganoù alaman. Yuzev oa e familh. Marteze e voe brudetañ sonaozer evit al leurenn en . Gant e c'hoarigan *[[Robert le diable]]* e 1831 hag a re a zeuas goude e roas e stumm d'ar rummad "grand opera" o veskañ al lazseniñ e-giz Alamagn gant mouezhioù e-giz Italia. Implijout a reas ar stummoù-se war testennoù sebezus ha melodramatek skrivet gant Eugène Scribe. Sikouret e voe gant teknologiezhioù nevez Opera Pariz. Krouet e voe evel-se ul live abadennoù a sikouras Pariz da chom kêr-benn ar c'hoarigan e-pad an naontekvet kantved.

Ganet o bet en ur tiegezh pinvidik-tre eus Berlin. Kregiñ a reas evel soner piano a-vicher met divizout a reas buan emdreiñ war du ar c'hoarigan. Tremen a reas meur a vloavezh en Italia o studiañ hag oc'h aozañ sonerezh.

*[[Il crociato in Egitto]]* aozet e 1824 a zegasas dezhañ brud en Europa a-bezh evit ar wech kentañ met *Robert le diable* (1831) a reas anezhañ un den brudet-kaer. Adalek ar mare-se betek e varv e chomas un den meur e bed ar c'hoarigan. Reiñ a reas Hector Berlioz, e gempredad, un doare diverrañ eus e vuhez arzour o lavarout "N'en doa ket hepken ar chañs da vezañ donezonet met an donezon da gaout chañs"? Tizhout a reas pennuhelañ e vrud gant *[[Les Huguenots]]* (1836) ha *[[Le prophète]]* (1849). E c'hoarigan diwezhañ, *[[L'Africaine]]*, a voe c'hoariet goude e varv. An aozer a veze c'hoariet an aliesañ e oberennoù e salioù C'hoariva brasañ ar bed e voe e-kerzh an .

E-keit ma rae berzh bras e Pariz en doa levezon e bed ar c'hoarigan e Berlin hag en Alamagn a-bezh. Adalek 1832 e voe Kapellmeister (Rener ar sonerezh) lez Prusia hag adalek 1843, Rener Meur Sonerezh Prusia. Bez eo voe unan eus ar re gentañ o ober stad eus labour Richard Wagner. A-drugarez dezhañ e voe c'hoariet evit ar wech kentañ *[[Rienzi]]*, c'hoarigan Wagner. Goulennet e voe digantañ aozañ ar c'hoarigan brogar *[[Ein Feldlager in Schlesien]]* evit lidañ addigoradur Opera Berlin e 1844. Skrivañ a reas sonerezh evit degouezhioù ofisiel e Prusia.

Estreget 50 kanaouenn, ne skrivas ket kalz a draoù ne oant ket evit al leurenn. Taget e voe gant Wagner hag e vignoned, dreist-holl goude e varv. Digreskiñ a reas brud e oberennoù. Berzet e voe e c'hoariganoù en Alamagn gant an Nazied. Dilezet e voent gant ar salioù c'hoarigan e-pad an ugentvet kantved ha ne vezont ket c'hoariet kalz ken.

### Notennoù
Saint-Pierre-la-Roche

**Saint-Pierre-la-Roche** a zo ur gumun c'hall en departamant Ardèche, e Bro-C'hall.

## Notennoù ha daveoù
Heinrichia calligyna

***Heinrichia calligyna*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.
Ar spesad nemetañ er genad *Heinrichia* an hini eo : dougen a ra anv ar skiantour alaman Gerd Hermann Heinrich (1896-1984).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad emañ brosezat an tri isspesad anezhañ en enez Sulawesi (Indonezia) : 
* *Heinrichia calligyna calligyna*, e menez Latimojong (kreisteiz-kreiz Sulawesi), 
* *H. c. picta*, e menezioù Mekongga (gevred Sulawesi),
* *H. c. simplex*, e menezioù Huidu Tentolomatinan (ledenez biz Sulawesi).

## Liammoù diavaez
*  ''Heinrichia calligyna'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Heinrichia calligyna'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Arauca (kêr)

Kêr **Arauca** eo pennlec'h departamant **[[Arauca (Colombia)|Arauca]]**, e Kolombia, war lez ar stêr **[[Arauca (stêr)|Arauca]]**.
Baou Galápagos

Ar **vaou Galápagos** (liester : **baoued Galápagos**) a zo ur spesad evned-preizh deiz, *Buteo galapagoensis* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Polyborus galapagoensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an evnoniour saoz John Gould (1804-1881).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad en Inizi Galápagos.

## Liammoù diavaez
*  ''Buteo galapagoensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Buteo galapagoensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Baou Madagaskar

Ar **vaou Madagaskar** a zo ur spesad evned-preizh, *Buteo brachypterus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e koadeier ha savanennoù Madagaskar.

## Daveennoù
Baou skoazioù ruz

Ar **vaou skoazioù ruz** a zo un evn-preizh, *Buteo lineatus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ.
* *Buteo lineatus alleni*, eus kreisteiz-kreiz Texas da South Carolina ha hanternoz Florida,
* *Buteo lineatus extimus*, e Florida ha Florida Keys,
* *Buteo lineatus lineatus*, e reter Norzhamerika (eus kreisteiz Kanada da greiz SUA),
* *Buteo lineatus texanus*, eus kreisteiz Texas da gevred Mec'hiko (Veracruz).

## Daveennoù
Buteo regalis

***Buteo regalis*** a zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad an Accipitridae.

Anvet e voe *Archibuteo regalis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad er pradennoù hag er c'hompezennoù a gaver eus kreisteiz Kanada da hanternoz Mec'hiko.

## Liammoù diavaez
* ''Buteo regalis'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Buteo regalis'' war al lec'hienn IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
Cwmifor

**Cwmifor** zo ur gêriadenn vihan e-kreiz Sir Gaerfyrddin. Emañ er biz da Llandeilo, war an hent a gas da Llanymddyfri. Maenordeilo eo ar gêriadenn dostañ. E kumuniezh Maenordeilo a Salem emañ.

Tremen a ra ar stêr Tywi hebiou d'ar gêriadenn, er c'hreisteiz.
Geotyar ar pradennoù

Ar **c'heotyar ar pradennoù** (*Tympanuchus cupido cupido*) a zo un evn aet da get eus kerentiad ar Phasianidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a rae al labous er pradennoù aodel eus New Hampshire da Virginia.

## Daveennoù
Parouzia

**Parouzia** (pe parouzïezh) a zo ur ger hag a deu eus ar ger gresianeg kozh, παρουσία, hag a dalv kement ha "bezañs" pe "donedigezh". Roet a zo bet dezhañ ur ster relijiel ha teologel. Implijet eo bet e Bibl an Dek ha Tri-Ugent gant ar ster ordinal "gweladenn ofisiel ha lidel ur priñs" met ivez evit "deiz an Aotrou", donedigezh Doue evit dieubiñ Israel ha kastizañ ar bec'herien. 
En ilizoù kristen e vez implijet ar ger evit komz eus eil donedigezh ar ar C'hrist e dibenn an amzer, a-raok ar Varn Diwezhañ, e c'hanedigezh o vezañ bet e zonedigezh kentañ er bed.

Kavout a reer un dave d'an darvoud-mañ e Lizher kentañ Paol Tarsos d'ar Gorintidi (**15**-23) da skouer.

En e droidigezh eus Oberoù an Ebestel, al Lizheroù hag an Diskuliadur (Al Liamm 1971) e skriv Maodez Glanndour en un notenn (p 410) a-zivout Ar c'hentañ lizher d'ar Gorintidi : "*Emziskleriadur ar C'hrist, e Barouzïezh, eo e zistro glorius e fin an amzer.*"

### Daveoù
* Dictionnaire culturel de la Bible, embannet gant Cerf (ISBN 2-204-04028-2) ha Nathan (ISBN 2-09-188100-7), 1990
* Ar Bibl Santel, *Oberoù an Ebestel, al Lizheroù, an Diskuliadur*, troidigezh dindan renerezh Maodez Glanndour, Al Liamm, 1971.
Plombières

**[[Plombières]]** zo un anv-lec'h gallek ha hini teir c'humun e div vro :

#### 
* Plombières (Belgia), e proviñs Liège, e Belgia

#### 
* Plombières-les-Bains, e departamant ar Vosges 
* Plombières-lès-Dijon, e departamant ar c'h-Côte-d'Or.

## Lipouzerezh
Ul lipouzerezh skornet zo anvet Glace Plombières, abalamour da b-Plombières-les-Bains.
Parabuteo (genad)

***Parabuteo*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1874 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* ar vaou belost gwenn (*Parabuteo leucorrhous*),
* *[[Parabuteo unicinctus]]*
** *P. u. harrisi* hag ***unicinctus***.

## Notennoù ha daveennoù
Aalst

**Aalst** zo o un anv-lec'h izelvroek.

## 
* **[[Aalst (Belgia)]]**, en Flandrez ar reter (*Alost* e galleg) 
* **[[Aalst (Limburg)]]**, en kumun Sint-Truiden, en proviñs Limbourg Belgia (*Alost* en galleg) 

## 
* **[[Aalst (Noord-Brabant)|Aalst]]** en kumun Waalre, en proviñs Noord-Brabant.
* **[[Aalst (Zaltbommel)|Aalst]]** en kumun Zaltbommel, en proviñs Gelderland.
* **[[Aalst (Buren)|Aalst]]** en Buren, en proviñs Gelderland.
Geranoaetus

***Geranoaetus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
* ar vaou lost gwenn (*Geranoaetus albicaudatus*)
** *G. a. *'albicaudatus***, ''colonus'' ha ''hypospodius'',
* ''[[Geranoaetus melanoleucus]]''
** ''G. m. australis'' ha ***melanoleucus***,
* ''[[Geranoaetus polyosoma]]''
** ''G. p. exsul'', ''fjeldsai'', ''poecilochrous'' ha ***polyosoma**'.

## Notennoù ha daveennoù
Jean-Jacques Urvoas

**Jean-Jacques Urvoas**, ganet e Brest d'an 19 a viz Gwengolo 1959, a zo ur politiker ezel eus ar Strollad Sokialour (PS). Dilennet da gannad Kentañ pastell-vro Penn-ar-Bed (Kemper) abaoe 2007. Anvet e voe da Vinistr ar Justis d'ar 27 a viz Genver 2016, ur post ma chomas betek miz Mae 2017. E dilennadeg kannaded Mezheven 2017 e oa bet kannet gant Annaig Le Meur, eus kostezenn La République En Marche. Neuze eo aet da gelenn en-dro da Skol-veur Breizh-Izel ha skolioù-meur all.

E 2019 e voe barnet abalamour m'en doa kaset keloù da d-Thierry Solère eus un enklask diwar e benn, pa oa Ministr ar Justis. Kondaonet e voe d'ur miz toull-bac'h gant goursez ha d'un dell-gastiz 5000 euro.

## Liammoù diavaez

*e vlog

## Notennoù
Geranoaetus melanoleucus

***Geranoaetus melanoleucus*** a zo ur spesad evned-preizh deiz eus kerentiad an Accipitridae.

Anvet e voe *Spizaetus melanoleucus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1819) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Geranoaetus melanoleucus australis*, eus Andoù kornôg Venezuela da Enezeg Douar an Tan,
* *Geranoaetus melanoleucus melanoleucus*, eus gevred Brazil da bParaguay, Uruguay ha biz Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
* ''Geranoaetus melanoleucus'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Geranoaetus melanoleucus'' war al lec'hienn ''IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
Spè

Ar **Spè** (gouezeleg; *Spey* e saozneg), ent-hir **Abhainn Spè** pe **Uisge Spè** (*River Spey* e saozneg), a zo ur stêr e biz Bro-Skos. An trede hirañ eus ar vro eo gant 172 km.
Geranoaetus polyosoma

***Geranoaetus polyosoma*** zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad an Accipitridae.

Anvet e voe *Falco polyosoma* (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant an daou skiantour gall Joseph Paul Gaimard (1793-1858) ha Jean René Constant Quoy (1790-1869).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Geranoaetus polyosoma exsul*, en Inizi Juan Fernández (er-maez da Chile),
* *Geranoaetus polyosoma fjeldsai*, en Andoù eus hanternoz Perou da walarn Arc'hantina,
* *Geranoaetus polyosoma poecilochrous*, en Andoù eus kreisteiz Kolombia da greisteiz Ecuador,
* *Geranoaetus polyosoma polyosoma*, eus Andoù mervent Kolombia da Enezeg Douar an Tan hag Inizi Maloù.

## Liammoù diavaez
* ''Geranoaetus polyosoma'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Geranoaetus polyosoma'' war al lec'hienn IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
Ham (mab Noe)

**Ham** a zo, hervez Levr ar C'heneliezh, ur mab da Noah (pe Noe) ha tad Kenaan. Breur e oa da Shem ha Yafet, ha hervez levr ar C'heneliezh (**9**-18-19) e voe poblet an douar a-bezh ganto goude al Liñvadenn-veur.
Hervez ar Bibl e "welas noazhder e dad" mezv-dall hag e reas goap outañ. Ur wech dihun, Noah a "ouezas ar pezh en devoa graet dezhañ e vab yaouankañ" hag e villigas anezhañ hag e ziskennidi. Setu e gomzoù hervez an destenn : "Milliget ra vezo Kenaan ! Servijer ar servijerion ra vezo evit e vreudeur !"/ Lavarout a reas ouzhpenn " "Benniget ra vezo an Aotroù, Doue Shem ! Ha ra vezo Kenaan servijer dezhañ ! Frankiz da roio Doue da Yafet ! Ha ra chomo e tinelloù Shem ! ha ra vo Kenaan servijer dezhañ !". Ne gomz ket ken an destenn eus Ham ha tu zo da soñjal e oa Kenaan "mab yaouankañ " Noah.
Shem a zo gwelet evel hendad Abraham (pe Abram pe Avram), da lavarout eo hendad ar Yuzevien hag an Arabed.

O vezañ ma vije bet Ham hendad Kenaaniz, met ivez Egiptiz, tud Etiopia ha Somalia, o deus klasket tud zo reiñ un diazez biblek d'o mennozhioù gouennelour en XIXvet kantved.

### Daveoù
* Dictionnaire culturel de la Bible, Cerf (ISBN 2-204-04028-2) ha Nathan (ISBN 2-09-188100-7), 1990; 
* La Bible de Jérusalem", Cerf, embannadur 1998 , ISBN 2-204-06063-1.
* Ar Bibl, 1 Al Lezenn, troidigezh diwar an hebraeg gant Per ar Gall ha Job Lec'hvien, an Tour-tan, 1981.

### Notennoù
Ham

**Ham** zo un anv-den hag anv-lec'h e meur a vro.

## Tud
* *C'ham*, pe Ham, mab da Noe, er Bibl.

## Lec'hioù
### 
* Ham, e Limbourg
* Ham-sur-Heure-Nalinnes, e Hainaut (en Entre-Sambre-et-Meuse)
* Ham-sur-Sambre, e Jemeppe-sur-Sambre
* Ham, en Esneux

### 
* Ham, e Kent
* Ham, e Wiltshire
* Ham, e-kichen Richmond
* West Ham, e Londres

Ham zo ivez ul lostger en ur bern anvioù-lec'hioù (kevatal da *heim* en alamaneg), evel 
* Birmingham, Chatham, Cheltenham, Chippenham, Durham, Nottingham, Tottenham, Ockham, e  Bro-Saoz, 
* Wrexham e Kembre.

### 
* Ham Lake, e Minnesota

### 
* Ham, en departamant Somme, ma emañ ar c'hreñvlec'h savet gant tiegezh Ham
* Ham-sous-Varsberg, Basse-Ham ha Haute-Ham en Moselle
* Ham-en-Artois en Pas-de-Calais.
* Ham, e Cergy, 
* Roches de Ham pe Roches du Ham, e Normandi ( Manche)
* Ham-sur-Meuse en Ardennes.

## Pennadoù kar
* East Ham
* West Ham
* Le Ham
* Hams 
* Hamm
Le Ham

**Le Ham** zo un anv-lec'h gallek e Normandi :

* Le Ham, e Calvados.
* Le Ham, e Manche.
* Le Ham, e Mayenne

## Pennad kar
* Ham
Shem

Mab henañ Noah eo **Shem** hervez Levr ar C'heneliezh, er Bibl.
Divugel e oa chomet, daoust dezhañ bezañ dimezet. 

Goude al Liñvadenn-veur, o vezañ ma tiskouezas doujañs e-keñver e dad, a oa bet goapaet gant Ham (**9**:23), e voe benniget gantañ (**9**:26-27).

Gwelet eo evel hendad ar Semited.

## Daveoù
* Ar Bibl – 1. Al Lezenn, troidigezh diwar an hebraeg gant Per ar Gall ha Job Lec'hvien, An Tour-tan, 1981.
* *Dictionnaire culturel de la Bible*, Cerf  ha Nathan , 1990
* *La Bible de Jérusalem*, Cerf, embannadur 1998
Yafet

Hervez Levr ar C'heneliezh ec'h eo **Yafet** eil mab Noah. Hervez ar Bibl e tiskouezas doujañs e-kenver e dad mezv-dall. Benniget e voe gantañ evel Shem : "Frankiz ra roio Doue da Yafet ! Ha ra chomo e tinelloù Shem !" (**9**-27). 

Gwelet e vez evel hendad tud Azia Vihanañ hag inizi ar Mor Kreizdouar.

## Daveoù
* *La Bible de Jérusalem*, Cerf, embannadur 1998 
* *Ar Bibl, 1 Al Lezenn*, troidigezh diwar an hebraeg gant Per ar Gall ha Job Lec'hvien, an Tour-tan, 1981.
Haemorhous

***Haemorhous*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Haemorhous cassinii]]*,
* *[[Haemorhous mexicanus]]*
** *H. m. amplus*, *centralis*, *coccineus*, *frontalis*, *griscomi*, *mcgregori* (†), *mexicanus*, *potosinus*, *roseipectus*, *ruberrimus* ha *sonoriensis*,
* *[[Haemorhous purpureus]]*
** *H. p. californicus* ha ***purpureus***.

O c'havout a reer e Mec'hiko ha Norzhamerika, daouzek (12) isspesad (bev c'hoazh) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Audoenus

**Audoenus** (609-686), anavezet evel *Ouen*, pe *Ouan* e galleg, a oa ur sant frank ganet e Sancy, hiriv Sancy-les-Cheminots e-tal Soissons, ha marvet e 686 e Clichy-la-Garenne, e palez ar roue frank. Mignon e oa da Eligius (sant Eler e brezhoneg).

Mab e oa da Autharius (*saint Authaire* e galleg), kargad dindan Klotar II, ha da Aiga. Pinvidik e oa e dud, douaroù o devoa war-dro Jouarre. E vreur Adon, anvet da sant goude e varv, an hini a savas abati Jouarre ; ur breur all, Radon pe Rodon, a oa teñzorer ar roue. Liammet e oa e diegezh d'ar re Burgondofara, ur skourr eus an tiegezh Agilolfing, duged Bavaria.
Chauna

***Chauna*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).

## An anv
Dont a ra eus ar ger henc'hresianek χαῦνος (khaûnos = splu, spoueek e brezhoneg).

## Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Chauna chavaria]]*,
* *[[Chauna torquata]]*.

O c'havout a reer e takad gleborek Suamerika.

## Notennoù ha daveennoù
Chauna chavaria

***Chauna chavaria*** a zo ur spesad evned bras eus kerentiad an Anhimidae.

Anvet e voe *Parra Chavaria* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Debrer-glasvez eo ar spesad.

## Annez

Kavout a reer ar spesad e hanternoz Kolombia ha gwalarn Venezuela ma plij an takadoù gleborek dezhañ.

Graet e vez "chajá", "chajá chicagüire", "chavarrí" pe "chicagüire" anezhañ eno. 

## Liammoù diavaez
*  ''Chauna chavaria'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Chauna chavaria'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Garrulus lanceolatus

***Garrulus lanceolatus*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar c'hCorvidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Hollzebrer eo ar spesad.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù Himalaya (eus Afghanistan da hanternoz India ha kreiz Nepal). 

## Liammoù diavaez
*  ''Garrulus lanceolatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Garrulus lanceolatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Aleksandr Litvinenko

**Aleksandr Valterovich Litvinenko** (Алекса́ндр Ва́льтерович Литвине́нко) (1962-2006) zo ur poliser rus troet da enebour d'ar galloud rus, repuet e Londrez, ha lazhet dre gontamm. 

## Liammoù diavaez
* Pennad e ''Le Monde'', 21/06/2016
Cyriacus Roma

**Cyriacus Roma** a oa un diagon roman, merzher ha sant katolik, war-dro dibenn an IIIde kantved. Pareet en doa Artemia, merc'h an impalaer Diocletianus. Merzheriet e voe gant 23 a dud all, en o zouez Largus, Crescentianus, Memmia, Juliana, Smaragdus, ha lidet ganto d'an 8 a viz Eost.

Hervez ar vojenn e oa ur roman pinvidik hag a deuas da vout kristen hag a lezas e vadoù neuze gant ar beorien. Anvet e vefe bet da ziagon gant ar pab Marcellus Iañ. Ober a rae war-dro ar sklaved a laboure e kibelldi Diocletianus. Dindan an impalaer Maximianus, kenimpalaer gant Diocletianus, e voe jahinet Cyriacus ha dibennet e 303 war ar Via Salaria, ha beziet eno. Gantañ e voe lazhet e gompagnuned Largus, Smaragdus, hag ugent all, en o zouez Crescentianus, Sergius, Secundus, Alban, Victorianus, Faustinus, Felix, Sylvanus, ha peder maouez : Memmia, Juliana, Cyriacides, ha Donata.

Cyriacus en defe stoliet daou ziaoul eus div blac'h. Da gentañ hini Artemisia (pe Artemia), merc'h an impalaer Diocletianus, ma troas Artemisia hag he mamm Serena da gristenezed. Da eil hini Jobias, merc'h da Shapur II Persia (a renas etre 241 ha 272), ma troas tiegezh ar roue da gristenien. Kemmesk zo marteze gant ur Cyriacus arall a vefe bet eskob Ancona.
Kibelldi Diocletianus

**Kibelldi Diocletianus** (*Thermae Diocletiani* e latin) a oa ur c'hibelldi e Roma gozh, en Italia, savet etre 298 ha 306, dindan an impalaer roman Diocletianus; brudet e oa da vezañ kibelldibrasañ an impalaeriezh. Kroget e oa bet en amzer Maximianus, pa zistroas da Roma e diskar-amzer 298, kendalc'het, goude e zilez ha hini Diocletianus, dindan Constantius Chlorus, tad d'an impalaer Constantinus.

Hiziv eo deuet da vout penniliz Santa Maria degli Angeli e dei Martiri, hag iliz San Bernardo alle Terme.
Judas Cyriacus

**Judas Cyriacus**, pe **Cyriacus [[Jeruzalem]]**, pe **Cyriacus [[Ancona]]**, pe Quiriacus, Quiricus, Kyriakos ( ha *Quirico* e spagnoleg, *Ciriaco* en italianeg, *Quiriace* evel anvet e galleg e Provins (Bro-C'hall)), marvet war-dro 360, zo ur rabin yuzev deuet da vout sant katolik. Lidet e vez war-dro ar 4 a viz Mae.

Ganet e oa Judas e Jeruzalem, mab e oa da Simeon hag Anna, mab-bihan da Zachée. Rabin ar sinagogenn amezek e oa. Er bloaz 326 e teuas an impalaerez Helena, mamm an impalaer Constantinus, da Jeruzalem, da glask penn eus Gwir Groaz.
San Bernardo alle Terme

San Bernardo alle Terme zo un iliz e kêr Roma. 

## Istor
Savet e voe an iliz e 1598 e-barzh ur *spheristerium* (sal-c'hoari polotenn) e kibelldi Diocletianus 

Beziet eo al livour alaman Johann Friedrich Overbeck, en iliz.

## Notennoù
Gwer-Liger

**Gwer-Liger** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Ankiniz, e reter departamant Liger-Atlantel. Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Arned ha Sant-Ervlon-ar-Roz.

## Lec'hanvadurezh
Dont a ra an anv ofisiel *Vair* eus anv kastell Plessis-de-Vair (pe « château de Vair »), en Arned, ma oa diazezlec'h markizelezh Châteaufromont en XVIIIvet kantved, enni an div gumun hag ivez hini La Rouxière (a zo bet staget ouzh kumun nevez Ligeraosant).

## Douaroniezh
Emañ ar gumun war lez hanternoz al Liger, 50&nbsp;km er reter da Naoned, 7&nbsp;km er reter da Ankiniz ha 47&nbsp;km er c'hornôg da Angers.

En-dro dezhi emañ kumunioù Ankiniz, Ar Roc'h-Wenn ha Loireauxence en Bro-Naoned, Mauges-sur-Loire hag Orée-d'Anjou en Anjev, en tu all d'ar stêr.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

W1314-StHerblon StHermeland VIII°IX°1900 21733-35-37.jpg|Iliz Sant-Ervlon-ar-Roz.
Anetz - Chateau Plessis Vair (3).jpg|Kastell *Plessis-Vair*.


## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Cyr

**Cyr** zo un anv-bihan gallek, bremañ dic'hizet, deuet eus anv latin Cyriacus, anv ur sant katolik.

## Lec'hanv
* Saint-Cyr
Trans

**Trans** zo un anv-lec'h gallek.

## 
* **Trans-la-Forêt**, a zo Treant-ar-C'hoad en brezhoneg, en Bro-Roazhon
* **Trans-sur-Erdre**, a zo Treant-an-Erzh‎ en brezhoneg, en Bro-Naoned

## 
* Trans, e Mayenne
* Trans-en-Provence, e Var

## 
* Trans, e Kanton Graubünden, e Tumegl/Tomils
Kalaved-Raez

**Kalaved-Raez** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Liger-Atlantel. Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Arzhon-Raez ha Keverieg.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

OPL Chéméré 2015 13.JPG|Iliz Keverieg.
Le Bois des Vallées face Sud.JPG|Peulvan *Bois des Vallées*.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Oxyura ferruginea

***Oxyura ferruginea*** a zo ur spesad evned palvezek eus kerentiad an Anatidae.

Anvet e voe *Erismatura ferruginea* da gentañ-penn (e 1838) gant an naturour saoz Thomas Campbell Eyton (1809-1880).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad eus Andoù kreisteiz Kolombia da greisteiz Arc'hantina ha kreisteiz Chile.

## Liammoù diavaez
*  ''Oxyura ferruginea'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Oxyura ferruginea'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Leonardina woodi

***Leonardina woodi*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.

Anvet e voe *Leonardia woodi* da gentañ-penn (e 1905) gant an evnoniour stadunanat Edgar Alexander Mearns (1856-1916) : ar spesad nemetañ er genad *Leonardina* an hini eo.

Dougen a ra anv Leonard Wood (1860-1927), ur milour stadunanat hag a voe gouarnour-meur Filipinez adalek 1921 betek e varv, d'ar 7 a viz Eost 1927.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e kreisteiz Filipinez (koadeier menezioù Mindanao).

## Rummatadur
Renket e voe e kerentiad an Timaliidae da gentañ-penn hag e-barzh hini ar Pellorneidae da-heul.

## Liammoù diavaez
*  ''Leonardina woodi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Leonardina woodi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Alabama Song

***Alabama Song*** a zo ur varzhoneg hag a voe savet ar pozioù saoznek anezhi e 1925 gant al lennegourez alaman Elisabeth Hauptmann (1897-1973) evit ar barzh alaman Bertolt Brecht (1898-1956). Lakaet e voe da ganaouenn pa voe krouet un ton dezhi e 1927 gant ar sonaozer alaman Kurt Weill (1900-1950).

Kanet e voe evit ar wech kentañ e 1927 gant gwreg Weil — an arzourez aostrian Lotte Lenya (1898-1981) — pa voe displeget *[[Mahagonny-Songspiel]]* e festival Baden-Baden (Republik Weimar d'an ampoent) : enrollet e voe gant ar ganourez d'ar 24 a viz C'hwevrer 1930.
Graet e voe ganti en-dro da-geñver *[[Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny]]* (*Braster ha diskar kêr vMahagonny*), un abadenn sonerezh gant Brecht ha Weill hag a voe diskouezet e Leipzig (Republik Weimar) d'an 9 a viz Meurzh 1930 evit ar wech kentañ.

## Doareoù all
Brud nevez a voe degaset d'ar ganaouenn pa voe enrollet *Alabama Song (Whisky Bar)* gant ar strollad rock stadunanat The Doors e 1966 evit e gentañ albom *[[The Doors (albom)|The Doors]]*. Un nebeud bloavezhioù war-lerc'h (e miz Gouere 1978) e voe enrollet un doare all, gwall souezhus, gant ar c'hanour saoz David Bowie (1947-2016) : embannet e voe ar bladennig d'ar 15 a viz C'hwevrer 1980 (o tougen *[[Space Oddity]]* war he zu B).

Kanet e voe ***Alabama Song*** ivez gant Angel Blue, Dalida, Dionysos, Marianne Faithfull, Chiara Galiazzo, Nina Hagen, Ute Lemper, Audra McDonald, Marilyn Manson, Melina Mercouri, Catherine Sauvage (*La lune de l'Alabama*), Soan, Peter Straker, Teresa Stratas, Dave Van Ronk, Viza ha Yelawolf.

## Er sinema
Lod eo an doare savet gant The Doors eus sonerezh *[[The World's End]]*, ar film gant ar filmaozer saoz Edgar Wright (1974-) a oa bet embannet e miz Gouere 2013.

## Liammoù diavaez
*  '''''Alabama-Song''''' kanet gant Lotte Lenya.
* Gerioù '''''Alabama Song (Whisky Bar)''''' kanet gant The Doors.
*  '''''Alabama Song''''' kanet gant David Bowie.

## Notennoù ha daveennoù
Swynnertonia swynnertoni

***Swynnertonia swynnertoni*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.

Anvet e voe *Erythracus swynnertoni* da gentañ-penn (e 1906) gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910) : ar spesad nemetañ er genad *Swynnertonia* an hini eo.

Dougen a ra anv an amprevanoniour saoz Charles Francis Massy Swynnerton (1877-1938).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
* *Swynnertonia swynnertoni rodgersi*, e reter Tanzania (menezioù Udzungwa),
* *Swynnertonia swynnertoni swynnertoni*, e menezioù reter Zimbabwe ha kornôg Mozambik.

## Liammoù diavaez
*  ''Swynnertonia swynnertoni'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Swynnertonia swynnertoni'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Emgann Tewkesbury

**Emgann Tewkesbury** zo un emgann a-bouez hag a c'hoarvezas d'ar 4 a viz Mae 1471 e Tewkesbury, Gloucestershire, Bro-Saoz e-pad Brezel an Div Rozenn. Gantañ e voe diskaret an Tiegezh Lancaster, a oa o ren dre ar roue Henry VI (1421-1471), gant an Tiegezh York.

En un tu edo al lu roueel renet gant ar rouanez Marc'harid Anjev, gwreg Herri VI, 6000 soudard ennañ, aroueziet gant rozenn ruz an tiegezh Lancaster ; en tu all edo lu Edouarzh IV, etre 3000 ha 6000 soudard bodet dindan rozenn wenn an tiegezh York.

Edouarzh, penn an tiegezh York, a oa bet roue Bro-Saoz betek ma voe skarzhet a-ziwar ar gador gant an tiegezh Lancaster, tiegezh ar Rozenn Ruz.

Trec'h e voe Edouarzh IV, an tiegezh York hag ar Rozenn Wenn, ma chomjont mistri war ar vro betek marv Edouarzh IV e 1483. Stabilaet a-nebeudoù e voe Bro-Saoz dre an trec'h-se.


Marguerite d'Anjou (1430-1482).jpg|Marc'harid Anjev,Engravadur gant W. H. Mote (1803-1871)
King Edward IV.png|Edouarzh IV Bro-SaozAozer dianav, *c*. 1540
Knight-in-Shining-Armour.jpg|Adsevel istorel eus an emgannDavid Cale – ''The History Man''
Ptilopachus

****** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek *πτίλον* (plu e brezhoneg) ha *παχύς* (tev e brezhoneg).

## Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
* *[[Ptilopachus nahani]]*,
* *[[Ptilopachus petrosus]]*
** *P. p. brehmi*, *florentiae*, *major* ha ***petrosus***.

## Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Ptilopachus nahani

***Ptilopachus nahani*** a zo ur spesad evned eus kerentiad an Odontophoridae.

Anvet e voe *Francolinus nahani* da gentañ-penn (e 1905) gant an naturour belgiat Alphonse Joseph Charles Dubois (1839-1920).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, blotviled bihan ha divellkeineged, ha plant a bep seurt ivez.

## Annez
Kavout a reer ar spesad e biz Republik Demokratel Kongo ha kornôg Ouganda.

## Liammoù diavaez
* ''Ptilopachus nahani'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Ptilopachus nahani'' war al lec'hienn IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
Marc'harid Anjev (1430-1482)

**Marc'harid Anjev**, ganet d'an 23 pe d'ar 24 a viz Meurzh 1430, e Pont-à-Mousson, pe e Nancy, marvet d'ar 25 Eost 1482 e Dampierre-sur-Loire, **Marguerite d'Anjou** hec'h anv gallek orin, priñsez a Loren ha Bar, a voe rouanez Bro-Saoz adalek 1445 betek 1471.

## He buhez
Merc'h e oa da René d'Anjou ha da Isabelle de Lorraine ; e 1444 e voe dimezet da Henry IV Bro-Saoz.

Faezhet e voe hec'h armead en Emgann Tewkesbury (1471), unan eus emgannoù pouezus Brezel an Div Rozenn.

## En arzoù
Emañ Marc'harid Anjev e-touez tudennoù daou bezh istorel gant Shakespeare : ''Henry VI'' ha *[[Richard III]]*.

Diwar he fenn eo bet savet ar c'hoarigan *[[Margherita d'Anjou]]* gant Giacomo Meyerbeer.
Reun Menez Keldreg

**Reun Menez Keldreg** zo ur skrivagner breizhat. Ganet eo bet e Plozeved d'ar 4 a viz Ebrel 1914. Aet eo d'an Anaon e Kemper d' ar 4 a viz Ebrel 1984.
War varilh ar boblañs e oa "Alain Autret" ha war e gartenn soudard "Alain Autret dit René". Kontaouer a vicher oa. Etre 1965 ha 1979, ar bloaz ma'z eas war e leve, e voe arboellour e Skol Vroadel Uhel ar C'hounezouriezh (ENSA) e Roazhon. 
Skrivañ a reas danevelloù dreist-holl. 
Savet ez eus bet ur studiadenn diwar e benn gant Malo Bouëssel du Bourg : *Reun Menez Keldreg melezour ur vuhez ? *, embannet gant BARN e 2007.

### Oberennoù
**Unanet er C'hoad Pin* , Al Liamm, niverenn 59 , 1956
**Troioù-kamm kemenerien Pont-'n-Abad*, Al Liamm, niverenn 66 , 1958
**An torh kaz*, Brud, niverenn 7, 1959
**Lazadeg kole-taro Meot *, Brud, niverenn10, 1959
**Troioù-kamm kemenerien Pont-'n-Abad* (2) : *Redadeg marc'h bihan Ploan * , Al Liamm, niverenn 89, 1961
**Ar menez maen-gwenn*, Al Liamm, niverenn 90, 1962*
**Ar gartenn-anv*, Al Liamm, niverenn 91, 1962
**Lili*, Al Liamm, niverenn 92, 1962
**Dor ar baradoz*, Al Liamm, niverenn 93, 1962 
**Taol kentañ peder eur*, Al Liamm, niverenn 97, 1963
**Tonkadur*, Al Liamm, niverenn 114, 1966
**Gwelloc'h eo lazhañ ar gouloù, Tin !*, Al Liamm, niverenn 124, 1967
**Evit netra*, Al Liamm, niverenn 125, 1967
**Holl dristidigezh ar bed*, Al Liamm, niverenn 130, 1968
**Tildi*, Al Liamm, niverenn 131, 1968
**Elena*, un danevell hir pe ur romant berr bet embannet asambles gant Lili dindan an titl ***"Merc'hed"*** e 1969 gant Al liamm
**Ret eo plegañ* Al Liamm, niverenn 144, 1971
**Mona*,Al Liamm, niverenn 145, 1971
**Anjela* , Al Liamm, niverenn 162, 1974
**Va zroiad e Perou*, Al Liamm, niverenn 163, 1974, danevell ur veaj bet graet gantañ evit gwelout e vignon Augusto Vega-Salazar
**Hep merienenn ruz*, Al Liamm, niverenn 195, 1979
**Daleañ a ra* , Al Liamm, niverenn 198, 1980
**An dud n'int ket fur*, Al Liamm, niverenn 200, 1980
**Mallozh ruz*, Al Liamm, niverenn 213, 1982
**Al louzaouenn Matecllu*,Al Liamm, niverenn 216, 1983

### Daveoù
**Reun Menez Keldreg melezour ur vuhez ? *, gant Malo Bouëssel du Bourg, embannet gant BARN e 2007, 206 pajenn, ISBN 978-2-9525135-2-4
**Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien* gant Lukian Raoul, Al Liamm, 1992 , ISBN 2-7368-0034-6
Mundus vult decipi, ergo decipiatur

**Mundus vult decipi, ergo decipiatur** (*Ar bed a fell dezhañ bezañ desevet, ra vezo desevet*) a zo ul lavar latin. Un doare all zo d'al lavar **Vulgus** (*ar bobl*) **vult decipi, ergo decipiatur**.

## Orin
N'ouzer ket a belec'h e teu, meur a orin zo bet kinniget

* "Mundus vult decipi." Sebastian Franck, *Paradoxa Ducenta Octoginta, CCXXXVIII* (1542) " Ar bed a fell dezhañ bout desevet."
*En Italia e vez lakaet war gont ar c'hardinal Carlo Carafa (1517 - 1561).
* "Augustinus, *lib. 4. [[de civitat. Dei]], pennad 27.* a sav a-enep ' *[[Quintus Mucius Scaevola Pontifex|Scævola]]* a lavare *expedire civitates religione falli*, e oa un dra naturel e vije desevet an dud gant ar relijion, hervez ar bomm, *Si mundus vult decipi, decipiatur,* ma fell d'ar bed bout desevet, ra vezo desevet, n'eus forzh penaos eo mat e vazhyevañ."
* "Ar pontifex maximus *Scævola*  a gave aes e vefe desevet an dud er relijion; ha *[[Varro]]* gouiziek a lavare plaen, ez eus meur a wirionez, n'he deus ket bobl ezhomm d'o anaout; ha meur a falsentez ha n'eo ket mat d'ar bobl gouzout int falsentezioù. (Note: Vid Augustin. de civ. Dei, B. 4 [...].) Alese e teu al lavar  "Mundus vult decipi, decipiatur ergo."

## Falsoberour
Tud zo a lavar eo gant ar skrivagner latin Petronius er  e voe savet ar frazenn met n'he c'haver e neblec'h en e oberenn.

## Liammoù diavaez
*Mundus vult decipi 

## Daveoù
Ptilopachus petrosus

***Ptilopachus petrosus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad an Odontophoridae.

Anvet e voe *Tetrao petrosusi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika :
* *Ptilopachus petrosus brehmi*, eus kreisteiz Tchad da greiz Soudan,
* *Ptilopachus petrosus florentiae*, eus kreisteiz Soudan ha kreisteiz Etiopia da viz Republik Demokratel Kongo, hanternoz Ouganda ha kreiz Kenya,
* *Ptilopachus petrosus major*, e takadoù roc'hellek gwalarn Etiopia,
* *Ptilopachus petrosus petrosus*, eus Gambia-Senegal da greisteiz Soudan, hanternoz Ouganda ha hanternoz Kenya.

## Liammoù diavaez
* ''Ptilopachus petrosus'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Ptilopachus petrosus'' war al lec'hienn IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
Pogonocichla stellata

***Pogonocichla stellata*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.

Anvet e voe *Muscicapa stellata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831) : ar spesad nemetañ er genad *Pogonocichla* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl, hep ober fae ouzh ar frouezh ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daouzek isspesad anezhañ en Afrika ar Reter hag ar Su :
* *Pogonocichla stellata chirindensis*, e reter Zimbabwe,
* *Pogonocichla stellata elgonensis*, e tachenn menez Elgon (harz Kenya/Ouganda),
* *Pogonocichla stellata guttifer*, e menez Kilimanjaro (hanternoz Tanzania),
* *Pogonocichla stellata helleri*, e Kenya (menezioù Taita) ha Tanzania (menezioù Pare),
* *Pogonocichla stellata hygrica*, e kornôg Mozambik,
* *Pogonocichla stellata intensa*, eus Soudan da gKenya ha hanternoz Tanzania,
* *Pogonocichla stellata macarthuri*, e gevred Kenya (menezioù Chyulu),
* *Pogonocichla stellata orientalis*, eus Tanzania da Zambia, Malawi ha kreiz Mozambik,
* *Pogonocichla stellata pallidiflava*, e gevred Soudan ar Su (menezioù Imatong),
* *Pogonocichla stellata ruwenzorii*, eus biz Republik Demokratel Kongo (Kivu) da vervent Ouganda, Rwanda ha Burundi,
* *Pogonocichla stellata stellata*, e kreisteiz ha reter Suafrika (eus kreisteiz Kab ar C'hornaoueg da Stad-Dieub ha KwaZulu-Natal),
* *Pogonocichla stellata transvaalensis*, e reter Zimbabwe, biz Suafrika (Limpopo) ha kreisteiz Mozambik.

## Liammoù diavaez
*  ''Pogonocichla stellata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pogonocichla stellata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Crateroscelis

***Crateroscelis*** a zo ur genad kozh e rummatadur an evned, krouet e 1883 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).

## Spesadoù
Tri spesad a yae d'ober ar genad :
* *Crateroscelis murina*,
* *Crateroscelis nigrorufa*,
* *Crateroscelis robusta*.

## Rummatadur
Gwechall e veze renket ar genad en iskerentiad Sericornithinae eus ar c'herentiad Pardalotidae.

## Notennoù ha daveennoù
Pyrrholaemus

***Pyrrholaemus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *[[Pyrrholaemus brunneus]]*,
* *[[Pyrrholaemus sagittatus]]*.

O c'havout a reer en Aostralia e-lec'h m'emaint brosezat.

## Rummatadur
Gwechall e veze renket ar genad en iskerentiad Sericornithinae eus ar c'herentiad Pardalotidae.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Malo Bouëssel du Bourg

**Malo Bouëssel du Bourg** a zo ur skrivagner breizhat : daneveller, troer, barzh, aozer arnodskridoù ha pennadoù evit kelaouennoù.

## Yaouankiz
Ganet eo bet e Felger e miz Gouere 1960. Ur mab da Yann Bouëssel du Bourg (1924-1996) eo. Bet eo bet alies pa oa bugel e lidoù-koun en Baen-Ballon evit enoriñ trec'h Nevenoe war ar Franked en Emgann Ballon e 845. Pa oa yaouank e oa o vevañ en ur familh brezhoneger, en Iwerzhon e-kerzh ur staj vicherel eo bet en em santet breton da vat evit ar wech kentañ 

	 
Diplom Skol Uhel a Genwerzh Rouen en deus, hag hini Kambr a Genwerzh Breizh-Veur. Ur master 2 war ar brezhoneg en deus ivez. 
## Buhez micherel
Goude bezañ labouret e embregerezhioù agrobouederezh e Breizh hag e Katalonia (Rener meur an embregerezh *Vignerons Catalans* eo bet eus 2004 da 2009) ez eo Rener ar gevredigezh Produet e Breizh.
## Buhez sevenadurel
Ouzhpenn bezañ skrivagner e kemer perzh e kalz bodadoù-barn, war dachenn an haiku peurgetket. Skrivañ a ra er c'helaouennoù ArMen hag Al Liamm e-touez re all. Ezel eo eus skipailh Al Liamm abaoe 2010. 
 	
Meneget eo en torkad barzhoniezh breizhat a-vremañ savet gant Alain Le Roux dindan an titl *Sur la ligne d'ombre de l'eau*.
	 	
## Oberennoù
* *Haiku, beaj e-kreiz bihanañ barzhoneg zo er bed*, testenn ur brezegenn bet distaget e Kemperle d'ar 17 a viz Genver 2015, da geñver trizekvet kenstrivadeg haiku aozet gant festival an Toal Kurun, embannet e niverenn 412 Al Liamm, 2015.
* *Istor an haïku a-vremañ*, troidigezh arnodskrid Alan Kervern *Histoire du haïku contemporain*, Skol Vreizh 2015 (ISBN 978-2-36758-038-8)
* *Daoulagad ar werc'hez*, teir danevell, Keit Vimp Bev 2014 (ISBN 978-2-86824-222-8). *Kouviadenn Tonton H.* oa bet embannet er gelaouenn Al Liamm a-raok (niverenn 382; 
* *Une fabuleuse aventure, un avantur varvailhus, Produit en Bretagne*, gant Louis Roger Dautriat, Éd. Les oiseaux de papier, 2013 (ISBN 978-2-916359-81-6)
* *Gouloù Salomon* : troidigezh oberenn ar skrivagner iwerzhonat Bryan Delaney : *Solomon's Light*, An Alarc'h, 2009 (ISBN 978-2-916835-15-0)
* *Daouzek kur Izidor : gant kizhier* (Douze travaux d'isidore avec chats), barzhonegoù divyezhek galleg-brezhoneg, Éd. Anagrammes, 2008 (ISBN 2-84719-061-9)
* *Kambr ar Stered* : buhezskrid Paol Kalvez diwar kaozeadennoù, Mouladurioù Hor Yezh, 2007 (ISBN 978-2-86863-145-9)
* *Reun Menez Keldreg : melezour ur vuhez ?* arnoskrid, Barn, 2007 (ISBN 978-2-9525135-2-4)
* *Feuillets d'Irlande*, *Echoes from Ireland,* barzhonegoù e komz-plaen divyezhek galleg-saozneg, troidigezh e saoznek gant Noyale Héron, skeudennaouet gant Daniela Jordanova, embannet gant Coop Breizh, 1999 (ISBN 2-84346-083-2)
* *Malnoë*, barzhonegoù, Éd. du Petit véhicule, 1996 (ISBN 2-84273-019-4)

## Notennoù ha daveennoù

*Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles, Lionel Henry, Yoran embanner, 2013, ISBN 978-2-916579-59-7
Pyrrholaemus brunneus

***Pyrrholaemus brunneus*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Acanthizidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e takadoù krin kreisteiz Aostralia.

## Liammoù diavaez
* ''Pyrrholaemus brunneus'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Pyrrholaemus brunneus'' war al lec'hienn ''IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
An Teir Fulenn (Rubens)

**An Teir Fulenn** zo eoullivadur war goad gant Pieter Paul Rubens e 1639, anezhañ un daolenn 500 x 617 cm, hag a zo war ziskouez e Mirdi ar Prado, e kêr Madrid e Spagn. Ur skeudenn eo eus an doare kemmus da welout ar gened.

## An daolenn
N'eo ket teir flac'h yaouank voan zo taolennet met teir maouez lart.

## Istor
E-pad brezel Spagn e voe kaset da Suis, da Genève, gant oberennoù all 

## Pennadoù kar
* An Teir Fulenn (Cranach an Henañ)
* An Teir Fulenn (Raffaello)

## Liammoù diavaez
*https://web.archive.org/web/20061010024544/http://www.artchive.com/artchive/R/rubens/three_graces.jpg.html.
Adsevel istorel

**Adsevel istorel** a vez graet eus an obererezh diskouez ur prantad istorel pe un darvoud resis pe c'hoazh un doare bevañ aet da get.
Implijet e vez dafar istorel ar fealañ ar gwellañ d'an hini a veze implijet : dilhad, armoù, boued hag all.

Meur a zoare adsevel istorel a zo hiziv an deiz, ar re vilourel o vezañ ar re vrudetañ. 

## Awenoù d'an adsevel istorel
### Politikel

Darvoudoù politikel a c'hell bezañ mammenn d'an adsevel istorel. Katyński Marsz, da skouer, a zo un adsevel istorel eus lazhadeg Katyn, gant ur pal enepkomunour hag enep Rusia.

Dorn ur gouarnamant a gaver peurliesañ a-dreñv an adsevel istorel mennet gant ar politikerezh, a-wechoù e c'hell bezañ un doare da stourm a-enep ur galloud a zo staliet.

### Istorel

Lod tud a zo fier eus istor o bro, evit eskemm gant ar brasañ niver e vez implijet neuze an adsevel istorel a-benn brudañ un darvoud hag ul lec'h.

## Adsevel istorel dre vro

### Breizh
* Ar gevredigezh M. A. B. *([[Musée Archipel Breton]])* Koad Sav Pell renet gant Jean-Loup Le Cuff a vez hiziv-an-deiz oc'h ober un adsevel istorel bep bloaz eus emgannn Sant-Albin-an-Hiliber. Ul lid koun broadelour breton ez eo, a-benn brudañ emgann diwezhañ ar Stad breton dizalc'h.

### Bro-C'hall
Nevez a-walc'h eo an adsevel istorel er Frañs, ganet eo un tregont bennak a vloavezhioù zo met un taol lañs bras a zo bet abaoe 2006/2007 nemetken.

### Stadoù-Unanet Amerika

Bev-buhezek eo an adsevel istorel er Stadoù-Unanet ; div vammenn bennañ a zo :
*Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet (1775-1783) ;
*Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861-1865).

### Kevread Rusia
Hini an Eil Brezel-bed eo ar mare adsavet ar muiañ e Rusia.
Aspach-Michelbach

**Aspach-Michelbach** a zo ur gumun eus departamant Roen-Uhel e Bro-C'hall.

Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Aspach-le-Haut hag Michelbach.

## Istor

## Monumantoù ha traoù heverk

Aspach-le-Haut, Église Saint-Barthélemy 1.jpg|Iliz katolik Aspach-le-Haut.
Barrage de Michelbach.JPG|Lenn stankell Michelbach.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù