open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urzh an Deatined

**Urzh an Deatined**, *Ordo Clericorum Regularium vulgo Theatinorum (C.R.)* en latin, zo un urzh beleien gatolik savet e 1524 e Roma gant ar veleien Gaetano Thiene (anvet goude da sant), Gian Pietro Carafa (eskob Chieti, anvet diwezhatoc'h da bab evel Paol IV), Bonifacio de' Colli ha Paolo Consiglieri, izili eus an *Oratorio del divino amore* e Roma.

## Notennoù
Brenta

Ar **Brenta** (*Medoacus maior*, ha goude *Brinta* en latin) zo ur stêr en hanternoz Italia, 174&nbsp;km dezhi. Eienañ a ra e proviñs Trento, eus a lennoù Caldonazzo ha Levico . Treuziñ a ra ar Valsugana. Aberiñ a ra e Chioggia.
Kondolenn

Ur **gondolenn** (*gondoła* en veneteg ha *gondola* en italianeg), ur **c'hondolenn**, zo ur vagig du, ur roeñv dezhi, implijet da zougen tud e Morlenn Venezia.

Un doare all, anvet *barcheta* hag a dap betek 11 metr hed, a vez roeñvet gant daou gondolenner war Canal Grande ar vorlenn. 

## Kondolennerien

Venice_Gondola_Grand_Canal.jpg|Kondolenner e Venezia.
Gondola.JPG|Kondolenner ouzh un nor.
Venedig03.jpg|Kondolennerien


## Lennegezh
Mark Twain a deuas da Venezia e 1867. En e levr*[[The Innocents Abroad]]*, pennad 23, e ra anv eus kondolennoù ha kondolennerien.


Accademia - Miracolo della reliquia della Croce al ponte di San Lorenzo - Gentile Bellini - cat.568.jpg|*Miracolo della Croce caduta nel canale di San Lorenzo*Gentile Bellini, 1500
Naya, Carlo (1816-1882) - n. 01 - Venezia - Panorama da S. Giorgio e gondola.jpg|Er *[[Bacino di San Marco]]*.


## Kondolennoù all
Ouzhpenn kondolenn Venezia, anvet *gondola veneziana*, ez eus ur *gondola lariana*, dre lien, hag a weler war lenn Como.


GondoleLariane.jpg|*Gondole lariane* war lenn Como


## Notennoù
Govelioù-Lannoez

**Govelioù-Lannoez** (** e galleg) a zo ur gumun e Breizh e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Istor
### 
* Bodet e voe kumunioù Ar Govelioù ha Lannoez d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober kumun nevez Govelioù-Lannoez.
## Brezhoneg
* 35,2 % eus anvioù-lecʼh ar Govelioù ha 31,6 % eus re Lannoez a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Les Forges (Morbihan) Château.JPG|Kastell ar Govelioù.
Lanouée - église Saint-Pierre 3.JPG|Iliz katolik Lannoez.


## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh

## Tud
## Pennadoù kar
* Ar Govelioù,
* Lannoez.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Lambal-Arvor

**Lambal-Arvor** (** e galleg) zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2019, en ur vodañ kumunioù Lambal, Morieg ha Plangonwal.

## Brezhoneg
* 10,7 % eus anvioù-lecʼh Maroue, 5,0 % eus re ar Boderezh, 7,6 % eus re Sant-Eran, 4,4 % eus re Tregonvael, 12,6 % eus re Melin, 16,6 % eus re Morieg ha 13,3 % eus re Plangonwal a zo brezhonek.

* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 43 skoliad (2,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Monumantoù ha traoù heverk

Lamballe nuit.JPG|Iliz-chabistr Lambal.
Église Saint-Pierre et Saint-Paul de Meslin.jpg|Iliz Melin.
Morieux - Baie de Saint-Brieuc - Anse et chapelle Saint-Maurice.jpg|Chapel Sant Vaoris.
Le pigeonnier de Vaujoyeux.jpg|Kouldri maner kozh Vaujoyeux.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Ambérieu-en-Bugey

**Ambérieu-en-Bugey** (distaget ) zo ur gumun eus an departamant Ain, er rannvro Auvergne-Rhône-Alpes, e Bro-C'hall. Kêr vrasañ arondisamant Belley eo. Pennlec'h kanton Ambérieu-en-Bugey eo, ennañ 8 kumun ha 21226 a annezidi e 2007, ha kêr-benn proviñs kozh Bugey eo ivez.

## Notennoù
Ankiniz-Sant-Gerent

**Ankiniz-Sant-Gerent** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Liger-Atlantel.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2019, o vodañ kumunioù Ankiniz ha Sant-Gerent.

## Monumantoù ha traoù heverk

Ancenis château.jpg|Kastell Ankiniz.
St-Géréon Mnh-Meslières 1.JPG|Maen-hir *Pierres Meslières*.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud
* Simon Berryer alias Sim (1926-2009), aktour, kaner, fentigellour, skrivagner hag animatour bet o chom en Ankiniz gant e zud etre 1942 ha 1946. E zud a rae war-dro ar sinema L'Eden.
*Anne Libault de la Chevasnerie (1888-1976) kentañ maouez maerez kumun Sant-Gerent etre 1947 ha 1953.

## Labour-douar
Un anvadur Lec'h orin gwarezet a zo gant Yer Ankiniz.
 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar gumun
## Notennoù ha daveoù
Sened-Iliz Trento

**Sened-Iliz Trento** a voe ur vodadeg eskibien gatolik e kêr Trento en Italia hag a badas 18 vloaz, adal 1545 betek 1563.
Canal Grande

]

***Canal Grande*** (veneteg : *Canal Grando*, *Canałasso* gwechall) eo ar ganol vras a dreuz kêr Venezia, 3800 m hed dezhi, etre 30 ha 70 m led ha 5 m donder. Rannet eo kreiz kêr ganti etre div lodenn, ma ra evel un "S" adal ar *Via della Libertà* er gwalarn betek ar * Bacino di San Marco* er gevred.
Semterenn

Ur **semterenn** zo un doare sabrenn gromm implijet er Reter-Nesañ.

## Etimologiezh
Amprest digant ar galleg, diwar an anv italianek *scimitarra* (XVvet kantved), eus ar ger persek šamšīr « kleze », tremenet dre an turkeg.

## Notennoù
Ransomware

***Ransomware*** (eus ar saozneg *ransom* "daspren" ha -*ware* "peadra") a vez graet eus un doare meziantoù a zo viruzoù a gaser dre ar Genrouedad da breizhañ urzhiataerioù.

Pal ar meziantoù-se eo furchal restroù un implijer evit nac'hañ outañ gellet tizhout e restroù en un doare dibad keit ha ma ne baeo ket un daspren.

Lod meziantoù *ransomware* a lakao bac'h war urzhiataer un implijer met aes eo talañ outo pa vezer mailh war ar stlenneg. Reoù all zo reoù kalz galloudusoc'h, pa lakaont bac'h war un urzhiataer a-bezh dre e godañ : stanket eo ar benveg neuze, ha rediet e vez an implijerd a baeañ evit kaout ar c'hod a lakaio an traoù en-dro evel ma rankfent bezañ.
Amalia von Sachsen-Weimar-Eisenach

**Amalia** Maria da Gloria Augusta **von Sachsen-Weimar-Eisenach** (20 a viz Mae 1830 e Gent - 1 a viz Mae 1872 e Walferdingen) a oa ur briñsez eus Sachsen-Weimar-Eisenach ha dugez Sachsen, ha priñsez eus an Izelvroioù dre zimeziñ da Hendrik van Oranje-Nassau, mab da roue an Izelvroioù.

Merc'h e oa da Karl Bernhard von Sachsen-Weimar-Eisenach (1792-1862) ha d'e bried Ida von Sachsen-Meiningen (1794-1852).
E 1847 edo e Mdeira pa en em gavas gant daou vab roue an Izelvroioù, Hendrik, hag Alexandre. 

E 1853 e timezas da Hendrik e Weimar. Bevañ a rejont e kastell Walferdange e Luksembourg, ma oa bet anvet Hendrik da Stathouder. Bugel ebet n'o doe. Mervel a reas en 1872, ha beziet e voe e Delft.
Comment on cause

***Comment on cause*** zo ur gronikenn gant Guy de Maupassant en 1887.

## Istor
*Comment on cause* zo ur gronikenn gant Guy de Maupassant a voe embannet er pemdezieg *[[Gil Blas]]* d'an 29 a viz Du 1887.

Adembannet e voe 
*e 1964 el levr *Contes et nouvelles, II*, gant Gérard Delaisement, e ti Albin-Michel
*en 1979 el levr *Maupassant, Contes et nouvelles, II*, gant Louis Forestier evit ar Bibliothèque de la Pléiade, e ti Gallimard.

## Ar gronikenn
Kaozioù a bep seurt.

## Lenn
* *Comment on cause* e *[[Gil Blas]]*, http://fr.wikisource.org/wiki/Comment_on_cause

## Notennoù
Asnières-sur-Seine

**Asnières-sur-Seine** zo ur gumun en departamant Hauts-de-Seine hag er rannvro Enez-Frañs, e kreiz Bro-C'hall.

Er bloavezh  e oa  a annezidi hag a reer *Asniérois* anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

Château d'Asnière.jpg|Ar c'hastell.
Église Ste Geneviève.jpg|Iliz Santez Genovefa.
Mairie d'Asnieres 3 par Line1.jpg|An ti-kêr.


## Kêrioù gevellet
* 

## Tud dibar
* Benedicta Henriette Philippine von der Pfalz (1652-1730), priñsez, marvet e Asnières.
* Yves Allégret (1905-1987), filmaozer, bet ganet e Asnières.

## Notennoù ha daveennoù


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Puurs-Sint-Amands

**Puurs-Sint-Amands** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen, savet diwar bodañ kumunioù kozh Puurs ha Sint-Amands, adalek ar 1añ a viz Genver 2019.


Puurs-Sint-Amands Antwerp Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Vlag Puurs-Sint-Amands.svg|Banniel
Wapen Puurs-Sint-Amands.png|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 49,14 km²
* Poblañs (2022) : 26 311 a dud
* Stankter : 535 den/km²
Italica

***Italica*** zo un anv-lec'h latin.

## Gerdarzh
Un anv-gwan latin diwar an anv « Italia » .

## Lec'hioù
**Italica** a oa div gêr en Impalariezh roman: 
*Italica en Hispania
*Italica en Italia

## Gwelout ivez
* Anv teir lejion roman eo ivez : 
** *[[Legio I Italica]]*,
** *[[Legio II Italica]]*,
** *[[Legio III Italica]]*.
Egipan

**Aegipan** (Αἰγίπαν Aegipan", Αἰγίπανος "Aegipanos" en henc'hresianeg) a oa un doue diwar ar maez e mojennoù Hellaz kozh ha Henroma, hanter den hanter loen. Darn a lavare e oa heñvel ouzh an doue Pan, darn all disheñvel.

E Roma, hervez ma oa meneget gant Ploutarc'hos, e oa ganet Aegipan eus embarañ eneplezenn Valeria Tusculum hag he zad Valerius, ha ne oa nemet un anv all evit an doue Silvanus.
Tourlaville

**Tourlaville** a oa ur gumun e departamant Manche, e Normandi. Abaoe ar c'hentañ a viz Genver 2016 ez eo ul lodenn eus kumun nevez Cherbourg-en-Cotentin.
Oudsbergen

**Oudsbergen** (*Audsberge* e limbourgeg) zo ur gumun e Belgia e proviñs Limbourg.

D'ar  e voe krouet ar gumun diwar bodañ kumunioù Meeuwen-Gruitrode hag Opglabbeek.


Oudsbergen Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Oudsbergen vlag.jpg|Banniel
Oudsbergen wapen.jpg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 116,37 km²
* Poblañs (2022) : 23 611 a dud
* Stankter : 203 den/km²
L'Homme de Mars

***L'Homme de Mars*** zo un danevell gant Guy de Maupassant embannet en 1887.

## Istor
*L'Homme de Mars* a oa bet embannet e *[[Paris-Noël]]* e 1887, hag adembannet e 1889 gant ''La Lanterne'' d'an 10 a viz Here e 1889.

## An danevell
Un den hag a seblant bout foll a lavar anavezout ar planedenn Meurzh.

## Lenn
* Skrid '' L'Homme de Mars''.
Perry King

**Perry Firestone King**, bet ganet en Alliance (Ohio, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 30 a viz Ebrel 1948, zo un aktour stadunanat.
Sant-Pêr (Sant-Pêr-ha-Mikelon)

**Sant-Pêr** zo ur gumun, pennlec'h ar strollegezh tramor Sant-Pêr-ha-Mikelon, e Norzhamerika.

Er bloavezh  e oa  a annezidi hag a reer *Saint-Pierrais* anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

Cathedral in St Pierre.JPG|An iliz-veur.
Ile aux marines, SPM, village.JPG|Enez ar Vartoloded.
Winter in saint-pierre, SPM, green house.JPG|Ar gêr e-pad ar goañv.


## Kêrioù gevellet
* 

## Notennoù ha daveennoù


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Mikelon-Langlade

**Mikelon-Langlade** zo ur gumun c'hall e strollegezh tramor Sant-Pêr-ha-Mikelon, e Norzhamerika.

Er bloavezh  e oa  a annezidi hag a reer *Miquelonnais* anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise de Miquelon.jpg|Iliz *Notre-Dame-des-Ardilliers*.
Maison de Miquelon.jpg|Tiez Mikelon.
Langlade - Anse du gouverneur.jpg|Añs ar Gouarnour e Langlade.


## Kêrioù gevellet
* 

## Notennoù ha daveennoù


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Gaeta

**Gaeta** zo ur gumun italian eus kreisteiz Lazio, e proviñs Latina, war aod pleg-mor Gaeta, hag ar Mor Tirrenia. 90 km zo ac'hano da Napoli, er gevred dezhi, ha 130 km da Roma, a zo er gwalarn.

Betek 1927 e oa e Campania, e proviñs Terra di Lavoro, hag en amzer Henroma e oa e Latium adiectum. 20 545 a dud zo enni.

## Istor
* Seziz Gaeta
Desi Arnaz

**Desiderio Alberto Arnaz y de Acha III** ( Santiago de Cuba, 2 a viz Meurzh 1917 – 2 a viz Kerzu 1986, Del Mar (California), anavezetoc'h evel **Desi Arnaz** pe **Desi Arnaz Sr.**, a oa un aktour stadunanat a orin kuban, soner ha kaner.

## E vuhez
Ganet e oa Desiderio Alberto Arnaz y de Acha, III, en Santiago de Cuba e ti Desiderio Alberto Arnaz y de Alberni II (1894 – 1973) hag e bried Dolores de Acha (1896 –1988). E dad a oa maer Santiago, hag ar yaouankañ maer biskoazh. E dad-kozh a-berzh mamm, Alberto de Acha, a oa unan eus pennoù ar gompagnunezh Bacardi .

Hervez Arnaz (en e vuhezskrid, * A Book*' (1976)) o devoa tri hacienda, ur palez, un ti hañv en un enezenn e Bae Santiago. Goude Dispac'h Kuba, hini 1933, kaset gant Fulgencio Batista pa voe diskaret ar Prezidant Gerardo Machado, e voe bac'het Alberto Arnaz ha kemeret e vadoù digantañ. C'hwec'h miz goude e voe laosket da vont goude hanterouriezh e vreur-kaer Alberto de Acha. Hag an tiegezh da dec'hel da Miami. Eno ec'h eas Desi da St. Patrick Catholic High School, hag e 1934 da Saint Leo Prep (e-kichen Tampa) da sikour gwellaat e saozneg.

## Filmoù
**[[Too Many Girls (film 1940)|Too Many Girls]]*, renet gant George Abbott (1940)
* *[[*Father Takes a Wife]], renet gant Jack Hively (1941)
* *[[Four Jacks and a Jill]]*, renet gant Jack Hively (1942)
* *[[The Navy Comes Through]], renet gant [[A. Edward Sutherland]] (1942)
* *Bataan*, renet gant[[Tay Garnett]] (1943)
* *Cuban Pete*, renet gant [[Jean Yarbrough]] (1946)
* *Jitterumba*, renet gant [[Will Cowan]] - cortometraggio (1947)
* *Holiday in Havana*, renet gant [[Jean Yarbrough]] (1949)
* *I Love Lucy*, renet gant [[Edward Sedgwick]] (1953)
* *The Long, Long Trailer, renet gant Vincente Minnelli (1954)
* *[[Forever, Darling]], renet gant [[Alexander Hall]] (1956)
* *The Escape Artist, renet gant Caleb Deschanel (1982)

## Sonenrolladurioù
* Tico Tico

## Oberennoù
*  *A Book (*1976). Eñvorennoù.
Santería

Ar **santería**, anavezet ivez evel *Regla de Ocha*, *Regla de Ifá*, pe *Lucumí*, zo ur relijion a gaver e-touez pobloù ar broioù en-dro d'ar Mor Karib, ha diskennidi sklaved an impalaeriezh spagnol gozh. Santería zo ur ger spagnolek hag a dalv kement hag *azeulidigezh ar sent*. Mesket eo santería ha katoligiezh, ha Lucumí eo ar yezh sakr, anezhi un doare Yoruba.
Babalú

**Babalú** zo ur ganaouenn guban savet gant Margarita Lecuona, keniterv d'ar sonaozourien Ernestina hag Ernesto Lecuona. Savet eo ar ganaouenn d'an doue Babalú Ayé. a zo e-kreiz ar Santería. Klotañ a ra gant ur c'hantik er relijion gatolik.

## Komzoù
Er ganaouenn savet e kreoleg spagnolek e klask ar c'haner gouzout petra ober gant un delwenn d'an oricha Babalú Ayé. Kinnig a ra enaouiñ seitek kantol, ha degas d'an doue ur segalenn hag aguardiente.

## Istor

## Notennoù

## Liamm diavaez
* ''Babalú'', kanet gant Desi Arnaz
Abelardo Barroso

**''Abelardo Barroso** Dargeles* ([[La Habana]], [[21 Gwengolo]] [[1905]] - *idem*, [[27 Gwengolo]] [[1972]]) a oa ur soner ha kaner kuban brudet er [[bloavezhioù 1950]].<br>
E [[1925]] e kanas gant ar [[Sexteto Habanero]], hag e [[1926]] ec'h enrollas gant [[Sexteto Boloña]] [[Alfredo Boloña]]. En [[1927]] e voe kaner gant [[Septeto Nacional]] [[Ignacio Piñeiro]]. Meur a wech e reas enrolladurioù e [[New York]]. 

En 1929–1930 ez eas gant al laz [[Salmerón]] d'ober un dro vras da Spagn. Pa zistroas da Guba en 1931, ez eas gant al laz [[Orquesta Ernesto Muñoz]]. En 1933 e savas ar [[charanga López–Barroso]] gant [[Orestes López]]. 

==Pladennoù==
**Joyas de siempre: Abelardo Barroso con la Orquesta Sensación* - EGREM LP PRD-078 
* *Tiene sabor: Abelardo Barroso y la Orquesta Sensación* - EGREM CD https://www.allmusic.com/album/abelardo-barroso-y-la-sensacion-mw0000109900
* [https://www.allmusic.com/album/cha-cha-cha-mw0002771303 *Cha Cha Cha*] (2014)

==Levrlennadur==
*Giro, Radamés 2007: *Diccionario enciclopédico de la música en Cuba* vol. 1, p. 96, Letras Cubanas, La Habana (ISBN 978-959-10-1343-9)
*Depestre Catony, Leonardo 1989: *Homenaje a la música popular cubana'', Oriente, Santiago de Cuba.
Opera buffa

An ***opera buffa*** zo un doare c'hoarigan italian savet en un doare fentus. Ganet eo e kêr Napoli e deroù an , hag alese e tiorroas e Roma hag e hanternoz Italia kent tizhout Europa ar C'hornaoueg.

Gant Joseph Haydn (1732–1809), Mozart (1756–1791), Rossini (1792–1868), Donizetti (1797–1848), Jacques Offenbach (1819–1880) ha re all e voe savet sonerezh da vagañ an *opera buffa*.

## Pennadoù kar
* teatro bufo cubano
San Benito

**San Benito** zo un anv-lec'h spagnolek, diwar anv spagnolek ar sant katolik Benead Norcia.

## Douaroniezh
* Monte San Benito, en Madrid, Spagn

### Kêrioù ha kumunioù
#### 
* San Benito, e proviñs Entre Ríos
* San Benito, karter e Buenos Aires

#### 
* San Benito, kumun e departamant Cochabamba

#### 
* San Benito, karter e Bogotá;
* San Benito, kumun e departamant Santander
* San Benito, karter e Santiago de Cali

#### 
* San Benito, e parrez Santiso en proviñs A Coruña
* San Benito, e parrez Arbo en proviñs Pontevedra
* San Benito, e parrez Portas en proviñs Pontevedra
* San Benito, e parrez Tomiño en proviñs Pontevedra
* San Benito da Veiga, e parrez O Pereiro de Aguiar en proviñs Ourense

#### 
* Patrón San Benito, e kumun Pezuela de las Torres (Madrid)
* San Benito de la Contienda, e kumun Olivenza en proviñs Badajoz
* San Benito, e kumun Almodóvar del Campo en proviñs Ciudad Real
* Ribera de San Benito, e kumun Villanueva de la Jara en proviñs Cuenca
* Montes de San Benito, kêriadenn e kumun El Cerro de Andévalo e proviñs Huelva
* San Benito, kêriadenn e kumun Valdefresno e proviñs León
* San Benito, kêriadenn e kumun Torrejón de Ardoz e proviñs Madrid
* Coto de San Benito, kêriadenn e kumun Valdepiélagos en proviñs Madrid
* San Benito, kêriadenn e kumun Murcia e proviñs Murcia
* Huerta de San Benito, kêriadenn e kumun Murcia e proviñs Murcia
* San Benito de la Valmuza, kêriadenn e kumun Galindo y Perahuy e proviñs Salamanca
* Torrecilla de San Benito, kêriadenn e kumun San Pedro de Rozados e proviñs Salamanca
* San Benito, kêriadenn e kumun Los Realejos e proviñs Santa Cruz de Tenerife
* San Benito, kêriadenn e kumun Ayora e proviñs Valencia

#### 
* San Benito, kêr e Texas
* Kontelezh San Benito, e Kalifornia

#### 
* San Benito, kumun e proviñs Surigao del Norte

#### 
* San Benito, kumun e departamant El Petén

#### 
* San Benito, kêriadenn e stad Zulia

### Monumantoù
* Iliz San Benito, anv meur a iliz
* Manati San Benito, anv meur a vanati

### Aozadurioù
* San Benito, breudeuriezh er *Semana Santa* e *Sevilla* (Spagn)

## Pennad kar
*sambenito
Sambenito

Ur **sambenito** zo ur sae a veze gwisket gant katoliked da ziskouez o morc'hed goude pec'hiñ. Implijet e voe goude gant an Inkizision e Spagn evit mezhekaat ar re a bec'he hervez ar relijion. Da gentañ e oa ur sac'h gloan, benniget gant ur beleg, ha se zo kaoz e veze anvet *saco bendito* (« sac'h benniget » en spagnoleg) troet buan en *sambenito* dre ma'z eo peuzheñvel an distagadur San Benito (Saint Benead en spagnoleg).

Ar sambenito implijet gant an Inkizision a oa ur sort poncho, anezhañ ur pezh danvez hirgarrezek gant un toull ennañ evit tremen ar penn hag a veze diskennet betek dindan dargreiz an den kondaonet hag a leuske an divskoaz zizolo. Evit mont pelloc'h er vezhekadenn e veze lakaet d'an den un tok uhel begek anvet *[[coroza]]*.
Babalú Ayé

**Babalú Ayé** (hervez ar skritur e spagnoleg), pe **Babalu Aye**, pe **Obaluaiyê** e Brazil, pe **Obaluwaye**, **Omolu**, **Xapanã**, zo un doue, pe oricha, er santeria hag er relijion candomblé e Brazil, oricha ar c'hleñvedoù-red (ar vrec'h e Brazil) hag ar pare, ha hini ar glizi. Er relijion afrikan Yoruba e klot gant O̩balúayé, da lavarout eo *tad an Douar*. Liammet eo ouzh bed ar re varv.

## Levrlennadur
* Reginaldo Prandi (2001): *Obaluaê.* En: *Mitologia dos Orixás.* São Paulo: Companhia das Letras, S. 202–221.

## Liammoù diavaez
* Kan d'an oricha ''Babalu aye'' 
* ''Babalú'', kanet gant Desi Arnaz
El Negro Peregrino

***El Negro Peregrino*** e oa anv-micher **David Peregrino Álvarez**, ur c'haner mec'hikan e Veracruz er bloavezhioù 1960. Breur e oa d'ar ganerez María Antonieta Del Carmen, anavezetoc'h evel Toña la Negra. Savet en doa ul laz sonerien ha kanerien anvet *El Negro Peregrino y su Trío*, gant Rafael Barrios, Demetrio Dehesa ha Carlos Rodríguez "La Pituka", a laoskas e lec'h gant Alfonso Castillo "Pochencho". 

## Liammoù diavaez
* O kanañ ''Jarabe Loco''
Pereg-Kantieg

**Pereg-Kantieg** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2019, o vodañ kumunioù Pereg ha Kantieg.

## Monumantoù ha traoù heverk

PireSurSeiche Chateau 20070408.jpg|Kastell Pereg.
Chancé (35) Église Saint-Pierre 01.JPG|Iliz Kantieg.


## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh

## Tud

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Teatro bufo cubano

An **Teatro bufo cubano** zo un doare c'hoariva poblek e Kuba en eil hanterenn an .

## Liammoù diavaez
*  ''Cuba Tesoro''
Jarabe

**Jarabe** zo ur ger spagnolek a orin arabek hag anv meur a dra.

## Gerdarzh
Eus ar ger arabek *šarāb* (شراب), "siros", "sirop". Anv spagnolek ar sirop eo.

## Dañsoù
Anv meur a zañs eus Mec'hiko:
**[[Jarabe (sonerezh)|Jarabe]]*
**Jarabe cubano*
**Jarabe loco*
**[[Jarabe Tapatío]]*

## Lazoù-seniñ
*Jarabedepalo, pe Jarabe de Palo, laz rock spagnol.

## Kanaouennoù
**Jarabe loco* anv meur a ganaouenn
** gant Los Tres Aces 
** gant El Negro Peregrino.

## Notennoù
Jean-Baptiste Raymond de Lacrosse

**Jean-Baptiste Raymond de Lacrosse**, ganet e Meilhan-sur-Garonne (Lot-et-Garonne) d'ar 6 a viz Gwengolo 1760 ha marvet eno d'an 10 a viz Gwengolo 1829), a oa un ofiser a vor gall ; un haroz e voe e-kerzh Brezelioù an Dispac'h Gall.
E 1792 e teuas a-benn da flastrañ emsaverien Martinik ha Gwadloup, met e 1802 e voe trubardet ha harzet gant rebelled. Echuiñ a reas gant ar renk a isamiral a-raok mont war e leve e 1815.

## Levrlennadur
* « *Lacrosse (Jean-Baptiste-Raymond, baron)* », en : Étienne Taillemite, *Dictionnaire des marins français*, Tallandier, 2002, p. 288.
* Magloire Pélage, *Précis des événemens qui ont donné lieu au renvoi, en France, du contre-amiral Lacrosse, capitaine-général de la Guadeloupe et dépendances*, Port Louis, bloavezhioù 1800
* Alfred Veilhon, *Le contre-amiral Lacrosse, gouverneur général de la Guadeloupe 1792-1793 et 1801-1802*, p. 61-101, Revue de l'Agenais], 1933, Levrenn 60 ''(lenn enlinenn)''
Jarabe (sonerezh)

Ar **jarabe** zo un doare sonerezh hag un doare dañs e Mec'hiko. Un 50 ton dañs a zo bet dastumet. En o zouez ec'h anavezer 
*ar *Jarabe cubano*,
*ar *Jarabe loco*,
*ar *[[Jarabe Tapatío]]*.

## Liammoù diavaez
*  Jarabe kanet gant ar Mariachi Vargas de Tecalitlán.

## Notennoù
Sirop

Ar **sirop** (diwar ar ger arabek *charab*, dre al latin *siropus*), pe **siros**, zo un dourenn c'hludek enni kalz a sukr.

## Notennoù
Yayabo

Ar **Yayabo** zo ur stêr vihan eus Kuba, ma tremen dre gêr Sancti Spíritus (lesanvet * Ciudad del Yayabo*), adstêr d'ar Zaza.
Río Cauto

**Río Cauto** zo ur gumun eus Kuba, e proviñs Granma, war lez ar stêr Cauto, stêr hirañ an enez. 47 000 a dud zo er gumun.
Brezel Ingria

**Brezel Ingria** zo ur brezel hag a c'hoarvezas e Rusia etre Sveden ha Rusia hag a badas 7 vloaz, adal 1610 betek 1617. Kaset e oa arme Sveden gant Jakob De la Gardie ha trec'h e voe. Kemeret e voe ganti Ingria ha Kexholm, hag echuiñ a reas gant feur-emglev Stolbovo.

## A-raok ar brezel
E-kerzh Mare ar Reuz e fellas da roue Sveden, Karl IX, kas un arme renet gant Jakob De la Gardie da gemer kreñvlec'h Staraïa Ladoga. Pa zegouezhas an arme svedat e c'houlennas tud Novgorod ouzh roue Sveden lakaat unan eus e vibien dezhañ, Carl Filip, Dug Södermanland pe C'hustav Adolf, da c'houarnour Novgorod. 

Vassili IV Chouiski, tsar Rusia, a oa e kêr Voskov, lakaet seziz warni gant an Eil fals Dimitri, a oa e gamp e Touchino). En dizesper e oa an tsar dre ma oa gortozet armeoù Polonia da zont da aloubiñ ar vro, ha neuze e reas emglev gant ar roue svedat Karl IX a oa o klask un digarez d'ober brezel da Bolonia. Evit kaout skoazell Sveden e prometas an tsar reiñ kreñvlec'h Karelia da Sveden ma teue d'e sikour a-enep ar fals Dimitri II hag arme Polonia. Ha setu neuze De la Gardie da vont da-gaout arme rus Mikhaïl Skopine-Chouiski evit kerzhout a-unan da zieubiñ an tsar a oa fall an traoù gantañ e Moskov.

Donedigezh arme Sveden da Rusia a servijas da zigarez da Sigismond III Vasa, roue Polonia, da zisklêriañ ar brezel war Rusia. Trec'h e voe Poloniz war armeoù Rusia ha Sveden en emgann Klouchino , ha distrujet e voe an armeoù rus. Kodianañ a reas soudarded Sveden e miz Gouhere 1610. Diskaret e voe an tsar gant an uhelidi, ar voiarded, hag aloubet ar C'hremlin gant Poloniz.

## An emgannoù
E-keit-se e oa deuet Gustav II Adolf da roue e-lec'h Karl IX. Bod a roas d'e vreur da c'houlenn kurunenn Rusia, goude, zoken, ma moe kaset arme Poloniz er-maez eus Moskou gant ar Rused emsavet en 1612, ha dilennet Mikael III Rusia da dsar en 1613.
Flavia Galla

**Flavia Galla** pe **Galla** (marvet e 394), a oa impalaerez roman, hag eil pried an impalaer Theodosius Iañ.

## He buhez
Ganet he oa etre 370 ha 375, e Kergustentin. Merc'h diwezhañ an impalaer roman Valentinianus Iañ hag e eil gwreg, Justina, e oa Flavia Galla.

Goude marv he zad Valentinian Iañ, e oa bet lakaet Gratianus e penn impalaeriezh ar C'hornôg. E hantervreur Valentinian II, impalaer e-unan, a oa re yaouank d'ar c'houlz-se evit ober war-dro aferioù ar stad, ha chom e reas e Milano gant e vamm Justina.

Lazhet e voe Gratianus e Lugdunum, d'ar 25 Eost 383, war urzh Maximus *an alouber*, dilestret eus Enez Vreizh e-kerzh nevezamzer 383.

Ur bloaz war lerc'h, e voe anvet Maximus da impalaer d'an 31 Eost 384, e Beroae, gant impalaer ar Reter Theodosius ha gant ar Sened. Galia, Breizh Veur, Germania roman, Spagn, hag Afrika ar c'hornog e oa roet da Vaksim. Italia hag Illiria e oa miret gant Valentinian II.

Mes tremen a reas Maximus dreist an emglev ha treuziñ a reas an Alpoù er bloaz 387 evit aloubiñ Italia.

Justina hag he bugale o devoa an amzer rik da dec'hel en tu all da Mor Adria, etrezek Kergustentin.

Kejañ e reont gant Theodosius e Thessaloniki.

Theodosius e oa en em gavet intañv goude marv Aelia Flaccilla e 385 pe 386.

Justina a welas neuze koulz da gaout skoazell Theodosius, evit mad Valentinian II, o kinnig he merc'h Galla dezhañ. Houmañ e oa d'ar c'houlz se oadet etre 12 ha 17 bloaz.

Theodosius e oa, kerkent, breur-kaer da Valentinian II, ha dreist warnañ dre e oad.

## He bugale
Tri bugel he doe Galla gant Theodosius ː 
* *Gratianus*, ur mab ganet er bloaz 388, ha marvet prestik goude;
* Aelia Galla Placidia, ur verc'h ganet er bloaz 392;
* *Hioannes* (Yann), ur mab marv-c'hanet. Mervel a reas Galla ouzh e c'henel, er bloaz 394, ha hi etre he 19 vloaz hag he 24 bloaz.
Flavia

**Flavia** zo un anv latin hag un anv-bihan italianek.

## Adstummoù
**Flaviana,* diwar an anv-gwan latin deveret eus Flavia, evel Aurelia/Aureliana, Emilia/Emiliana, Fabia/Fabiana, Julia/Juliana, Octavia, Octaviana...

## Yezhoù all
**Flavie* e galleg.

## Tud
### Henroma
* Flavia Titiana, pried d'an impalaer roman Pertinax.
* Flavia Iulia Helena, anavezetoc'h evel an Impalaerez Elena
* Fausta Flavia Maxima (Roma, 293- Roma, 326), priñsez roman, merc'h d'an impalaer Maximianus ha da Eutropia
** dimezet en 307 da Constantinus Iañ
* Flavia Galla (370/375-387), pried d'an impalaer roman Valentinianus Iañ.
* Flavia Domitilla: anv meur a vaouez.

### Bro-Saoz
* Flavia Cacace-Mistry (ganet e 1980), korollerez saoz a orin italian.

### Italia
* Flavia Fortunato (ganet e 1964), kanerez italian.

.
Aureliana

**Aureliana** zo un anv-bihan italianek, adstumm d'an anv gourel Aureliano, hag un anv-lec'h.

## Tud
* Aureliana Alberici, ganet e 1941, politikourez italian.

## Lec'hioù
**Aureliana* – anv italianek kêr *[[Orléans]]* e Bro-C'hall;
**Aureliana* – frazione e Capriata d'Orba e proviñs Alessandria.

## Loened
* *Aureliana*, loen-mor, a-douez an Aurelianidae.

## Pennad kar
* Aurelia
Duracell

**Duracell Inc.** zo un embregerezh stadunanat perc'hennet gant Berkshire Hathaway hag a brodu pilennoù ha baterioù. An embregerezh a oa bet savet er bloavezhioù 1920, diwar labourioù Samuel Ruben ha Philip Mallory, ha krouidigezh ar P.R. Mallory Company.

## Liammoù diavaez
* Lechienn ofisiel Duracell
Zaza

**Zaza** zo anv meur a dra:

## C'hoariva
* *[[Zaza (Berton)|Zaza]]*, pezh gant Pierre Berton ha Charles Simon, en 1898
* *[[Zaza (Belasco)|Zaza]]*, pezh gant David Belasco, en 1899, diwar pezh Pierre Berton ha Charles Simon

## Filmoù
* e 1913 : *[[Zaza (film, 1913)|Zaza]]*, ur film gall gant Adrien Caillard
* e 1915 : *[[Zaza (film, 1915)|Zaza]]*, ur film stadunanat gant Edwin S. Porter ha Hugh Ford
* e 1923 : *[[Zaza (film, 1923)|Zaza]]*, ur film stadunanat gant Allan Dwan
* e 1939 : *[[Zaza (film, 1939)|Zaza]]*, ur film stadunanat gant George Cukor
* e 1944 : *[[Zazà (film, 1944)|Zazà]]*, ur film italian gant Renato Castellani
* e 1956 : *[[Zaza (film, 1956)|Zaza]]*, ur film gall gant René Gaveau

## Kanaouennoù
* *Caminito de Zaza*, gant Ramón Pavón Cabrera.

## Pobl

* Ar bobl **[[Zaza (pobl)|zaza]]**, e reter Turki

### Yezhoù iranek
* Zaza-Gorani, skourr yezhoù iranek
* ar zazaki, yezh ar bobl zaza

## Stêrioù
* Zaza e Rusia
* Zaza (Kuba)

## Tud

* Zsa Zsa Gábor, aktourez stadunanat, ganet en 1917.
*Michele Zaza, mafioso italian

### En oberennoù
**Zaza** zo anv meur a dudenn a faltazi:
* Joey Zaza, er film *[[The Godfather 3]]*.
Zaza (stêr Kuba)

Ar **Zaza** eo eil stêr hirañ Kuba, gant he 145 km. Eieniñ a ra e Placetas en proviñs Villa Clara ma red war-du ar su da en em deurel el lenn Zaza, brasañ lenn artifisiel Kuba.

## Liammoù diavaez
*https://www.ecured.cu/Río_Zaza
Flavia Domitilla

**Flavia Domitilla** zo anv meur a vaouez e Henroma: 

*Domitilla an Henañ, pried an impalaer Vespasianus
*Domitilla ar Yaouankañ, merc'h nemeti Vespasianus;
*Flavia Domitilla (santez), merc'h da Domitilla ar Yaouankañ.
Clara Petacci

**Clara Petacci**, brudet evel **Claretta Petacci**, ganet d'an 28 a viz C'hwevrer 1912 ha drouklazhet d'an 28 a viz Ebrel 1945, a oa serc'h an diktatour italian Benito Mussolini. Fuzuilhet he voe war un dro gantañ gant izili ar Rezistañs Italian (Resistenza italiana).

## Buhez
Petacci a voe brudet evit bezañ bet serc'h Mussolini pa oa dimezet gant Rachele Mussolini. Petacci a oa 28 vloaz yaouankoc'h evitañ.
Domitilla an Henañ

**Flavia Domitilla Major**, pe **Flavia Domitilla an Henañ**, marvet a-raok ar bloaz 69, a oa pried da Vespasianus.

Merc'h e oa da Flavius Liberalis.

Tri bugel he doe: Titus, a voe impalaer, Domitianus a voe impalaer, ha Domitilla ar Yaouankañ. Mervel a reas a-raok ma voe anvet he fried Vespasianus da impalaer.
Feur-emglev Aachen (1816)

**Feur-emglev Aachen** a voe sinet d'ar 26 a viz Mezheven 1816 etre Rouantelezh an Izelvroioù ha Rouantelezh Prusia, diwar-benn an harzoù etre an div stad ha dugelezh-veur Luksembourg war lez dehou ar stêr Meuse. 

Gant ar mellad 17 anezhañ e oa krouet rannvro Moresnet neptu.
L'Idole (Merle)

***L'Idole*** zo ur romant istorel gant Robert Merle e 1987. Kontañ a ra buhez Vittoria Accoramboni, un Italianez er , ur vourc’hizez koant anezhi, aet da itron, hag a laka an dud d’en em zrailhañ abalamour dezhi.
L'Idole

**L'Idole** zo anv meur a oberenn c'hallek:

## Romantoù
* L'Idole (Merle), ur romant gallek gant Robert Merle e 1987,
* L'Idole (Joncour), ur romant gallek gant Serge Joncour.

## Filmoù

## Sonerezh
* L’Idole des jeunes , anv meur a dra.
Beli

Ar **beli** a oa, er Renad Kozh, an den karget da lakaat an urzh da ren, en ur veliezh ("bailliage" e galleg), er rouantelezh c'hall, dindan aotrouniezh ar roue. Heñvel a-walc'h eo ouzh karg ar prefed hiriv, e-keñver ar surentez, met galloudegoù justis ouzhpenn o doa.

Belied zo c'hoazh e Beliezh Jerzenez hag e Beliezh Gwernenez, oc'h ober evel penn ar justis ha prezidant ar vodadenn lezenniñ, Aa Stadoù. Anvet e vezont *bailiff* ("bailli" e galleg).

Senechaled o doa ar memes roll e lec'hioù zo e Bro-C'hall hag o bannoù a veze anvet senechaliezhoù (sénéchaussées, e galleg). E Breizh e voe senechaled peurliesañ.
Anthony Ryan (skrivagner)

**Anthony Ryan** zo ur skrivagner fantasy ha Skiant-faltazi skosat. Brudet eo bet gant e heuliad romantoù *Vaelin Al Sorna*, kroget e 2013 gant Blood Song. Labourat a rae evel enklasker a-raok dont da vezañ skrivagner da vat. Emañ o vevañ e Londrez, e Bro-Saoz. Diplomet eo war an Istor krennamzerel.

## Oberennoù

### Raven's Shadow
* *[[Blood Song (romant)|Blood Song]]* (2013)
* *Tower Lord* (2014)
* *Queen of Fire* (2015)
### Raven’s Blade Duology
Heuliad en a-raok da Raven’s Shadow
* *The Wolf’s Call* (Gouhere 2019)
* *The Black Song* (Eost 2020)
### Slab City Blues
* Slab City Blues 
* Slab City Blues: A Song for Madame Choi
* Slab City Blues: A Hymn to Gods Long Dead 
* Slab City Blues: The Ballad of Bad Jack                            
* Slab City Blues: An Aria for Ragnarok                            
* Slab City Blues: The Collected Stories - dastumadenn pemp istor bed Slab City Blues.

### The Draconis Memoria
Un heuliad tri levr (a c'hellfe bezañ kaset da 4) en ur bed nevez.**

* The Waking Fire ( Gouhere 2016 )
* The Legion of Flame ( Even 2017 )
* The Empire of Ashes (3 a viz Gouhere 2018)
=== Heuliad Seven Swords ===
* The Scarlet Ziggurat (2023)
* A Pilgrimage of Swords (2019)
* The Kraken’s Tooth (2020)
* City of Songs (2021)
* To Blackfyre Keep (Here 2022)
* Across the Sorrow Sea (Gouhere 2023)
=== The Covenant of Steel ===
* The Pariah (Eost 2021)
* The Martyr (Even 2022)
* The Traitor (Gouhere 2023)

===Istorioù berr===
**Raven's Shadow**
* The Lord Collector. En dastumadenn ''Blackguards Anthology''.
* A Duel of Evils. En dastumadenn ''Unfettered II Anthology''.
* The Lady of Crows
* Many Are the Dead
* Songs of the Dark (Subterranean Press 2020) dastumadenn peder istor.
**The Draconis Memoria*'
* Sandrunners. En dastumadenn *Legends II Anthology'' - Istorioù en enor da David Gemmell.
Oberiadur-brezel Iskra

**Oberiadur-brezel Iskra** (rusianeg: *операция Искра*, alamaneg: *Zweite Ladoga-Schlacht*) a oa bet un oberiadur milourel soviedel e-pad an Eil Brezel-bed war Talbenn ar Reter. Pal an oberiadur a oa lakaat fin da sez Leningrad gant ar Wehrmacht. Munudoù an oberiadur a oa kroget nebeut amzer goude faezhadenn an Argadenn Sinyavino. Koll an Alamanted en Emgann Stalingrad e fin ar bloavezh 1942 en devoa breskaet o zalbenn. E miz Genver 1943, an nerzhioù soviedel a oa o prientiñ argadennoù lies war an talbenn a-bezh, dreist-holl e su Rusia, Iskra a oa lodenn norzh an enep-argad goañv soviedel eus 1942–1943.

An oberiadur a oa bet kaset da benn gant Talbenn Leningrad an Arme Ruz, Talbenn Volkhov, hag ar Flodad Baltek etre an 12 hag an 30 a viz Genver 1943. Ar pal a oa krouiñ un hent douar etrezek kêr Leningrad. An nerzhioù lu soviedat a oa kendeuzet d'an 18 a viz Genver, ha d'an 22 e oa stabilaet al linenn talbenn. An oberiadur-brezel a oa deuet a-benn da sevel ul linenn dezougen 8–10 kilometr. Ul linenn tren a voe savet buan ha buan evit degas pourvezioù e kêr e-plas tremen dre Hent ar vuhez (doroga zhizni) a dremene dre al lenn Ladoga pa oa skornet. Dre grouidigezh an hent-houarn e oa bet izelaet kalz chañsoù an Alamanted ha Finlandiz da aloubiñ Leningrad.

Ar Soviediz o devoa kollet 33 940 soudard lazhet ha 71 142 gloazet, an Alamanted 12 000 lazhet ha 32 570 gloazet.
## Notennoù ha daveennoù
Miserere

**Miserere** (« ho pet truez», en latin) zo ur ger latin hag an anv roet a-wechoù d'ar Salm 50, abalamour d'ar werzenn gentañ (pe incipit) a zo :
*Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam —* « Ho pet truez ouzhin, (ma) Doue, hervez da drugarez vras ».
Ur salm a c'hlac'har eo, anezhañ unan warn-ugent a werzennoù.

## Oberennoù
Kalz a oberennoù zo bet awenet gant ar salm-mañ.

### Sonerezh
Kalz a bezhioù sonerezh zo bet awenet gant ar salm:
* ''Miserere'', gant Josquin des Prez, war-dro 1503 
* *Miserere nostri*, gant Thomas Tallis e 1575 
* ''Miserere'', gant Gregorio Allegri e 1630
* meur a bezh gant Marc-Antoine Charpentier
***Miserere des Jésuites, H 193*, e 1683
***Miserere à 2 dessus, 2 flûtes, et basse continue, H 157* 
***Miserere à deux dessus, une haute-contre et basse continue, H 173* 
***Miserere à 4 voix et 4 instruments, H 219*
* Miserere, gant Sébastien de Brossard
* Miserere, gant Louis-Nicolas Clérambault
* Miserere, gant André Campra, en 1726
* Miserere, gant Charles-Hubert Gervais
* Miserere, gant Michel Lambert
* Miserere, S 27, gant Michel-Richard de Lalande
* *[[Filiæ maestæ Jerusalem]]*, gant Antonio Vivaldi, war-dro 1715 
* *Miserere*, gant Joseph Michel e 1735
* *[[Miserere (Mozart)|Miserere]]* gant Mozart, en 1770
* *Miserere*, pezh eus ar c'hoarigan *[[Il Trovatore]]* gant Giuseppe Verd e 1853 
* ''Miserere'', gant Henryk Górecki e 1981
* ''Miserere'', gant Arvo Pärt, e 1989/1992


File:Josquin des Prez.jpg| Josquin des Prez
File:Gregorio_Allegri.jpg |Gregorio Allegri a savas ur *Miserere* e 1630
File:MA_Charpentier_II.jpg| Marc-Antoine Charpentier
File:Sebastien_de_Brossard.jpg| Sébastien de Brossard


### Lennegezh
* *Miserere*, romant gant Bernard Clavel e 1985.

### Arzoù
* *Miserere* a zo titl un heuliad a 58 engravadur bet savet gant Georges Rouault etre 1908 ha 1917.

## Lec'hioù
* *Plaza Miserere*, e Buenos-Aires.
Salm 51

Ar **Salm 51**, pe **Salm 50** (hervez an doare-niveriñ gresianek), anvet ivez *[[Miserere]]* hervez kentañ ger stumm latin ar salm, zo ur varzhoneg a vije bet savet gant David, roue Juda, da c'houlenn pardon digant ar profed Nathan goude dezhañ kousket gant Betsabe, pried da Uri, unan eus e ofiserien. Genel ur bugel a reas ar wreg zisleal, kas Uri d'an emgann a reas ar roue, ma voe lazhet e ofiser. En Eil Levr Shmouel eo kontet an istor.

## Pennadoù kar
*Levr ar Salmoù
Jean-François de La Marche

**Jean-François de La Marche** (ganet e 1729 en Erge-Vras ha marv e Londrez e 1806) a voe eskob diwezhañ eskopti Leon. Eskob Leon e voe adalek 1772 betek 1801, pa voe lamet an eskopti gant ar pab Pi VII.

Ganet e voe d'ar 4 a viz Gouere 1729 e maner Kerfor pe e maner Lezerge, e parrez an Erge Vras, e-kichen Kemper. Aotrou Lezerge e oa e dad, François-Louis de La Marche. Ofiser e voe Jean-François da gentañ : tapout a reas ar rez a letanant an dragoned, e rejimant ar Rouanez, ha gloazet e voe en emgann Piacenza, en Italia, e 1746.

Beleget e voe e 1756, pa oa 27 vloaz. Anvet e voe da chaloni ha vikel-vras en iliz-veur Landreger da gentañ. E 1764 e voe anvet da abad en abati Sant-Albin-ar-C'hoad. A-benn ar fin e voe anvet da eskob e Kastell-Paol, d'ar 27 a viz Mezheven 1772.

Gantañ e vez degaset ar patatez, pe an avaloù-douar, da Vro-Leon. Ha diskargañ a reas al legumaj-mañ diouzh an tailhoù a ranked da baeañ war an trevadoù. Ar memes tra a reas evit ar piz, ar fav, an artichaod hag an asperjez. Evel-se en em ledas gounezerezh al legumaj e Bro-Leon. Abalamour da se e voe lesanvet *"Eskob ar patatez"*.

Lakaat a reas sevel ur skolaj nevez e Kastell-Paol hag a dalvezas da gloerdi bihan.

Pa c'hoarvezas an Dispac'h gall ha pa voe goulennet digant ar veleien ober le d'al lezennoù nevez e voe nac'het ober gant an eskob ha gant 400 beleg eus eskopti Leon ; 24 anezho hepken a asantas touiñ fealded d'ar renad nevez. Tec'hel a reas an aotrou de La Marche da Vro-Saoz, hag anvet e voe Louis-Alexandre Expilly de La Poipe e penn an eskopti nevez, savet diwar bodañ eskopti Leon hag eskopti Kemper d'ober unan hepken e departamant Penn-ar-Bed.

E Londrez e chomas feal an aotrou de La Marche ouzh iliz Roma, o nac'h lezenn nevez ar gloer, hag eskob Leon e chomas betek ar mare ma voe lamet an eskopti gant ar pab Piv VII dre ar vuilh *[[Qui Christi Domini]]*.

Mervel a reas e Londrez d'ar 25 a viz Du 1806. Beziet e voe e bered Saint Pancras, e-kreiz Londrez, betek 1866. Da neuze e voe kaset e relegoù da Vreizh, war c'houlenn e familh hag eskop Kemper ha Leon. Abaoe emaint en iliz-veur Kastell-Paol. Ur monumant zo bet savet en e enor, gant ar c'hizeller Léon Cugnot.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*grandterrier.net
Ejército de Liberación Nacional

An **Ejército de Liberación Nacional**, **ELN** (Lu an Dieubidigezh Vroadel) zo ur bezen reveulzier eus an tu kleiz pellañ a gemer perzh er stourm armet kolombian. Krouet e oa bet an aozadur stourm e 1964. An ELN a zifenn ur meskaj etre an ideologiezh komunour ha teologiezh an dieubidigezh. E 2013, e oa soñjet e oa savet an nerzhioù ELN gant etre 1380 ha 3000 stourmer. Pal an aozadur eo sevel ur stad kristen ha komunour e Kolombia.
Fréron

**Fréron** zo un anv-tiegezh gallek.

## Tud
* Élie Fréron (1718-1776), kazetenner, enebour bras Voltaire ;
* Louis-Marie-Stanislas Fréron (1754-1802), e vab, kazetenner ha dispac'her gall, serc'heg da Pauline Bonaparte.
Gwalldaol ar 17 a viz Genver 2019 e Bogotá

D'ar 17 a viz Genver 2019, ur c'harr-tan a voe bleniet en Akademiezh polis broadel en Bogotá, e Kolombia. Ar c'harr-tan a oa aet dre al lec'h betek tarzhañ. Lazhet e voe 21 den (gant ar sponter) ha gloazet 68 all. An tagadennoù emlazh a zo ral e Kolombia. Leuniet e oa ar c'harr-tan gant 80 kilo pentolit. An dagadenn varvusañ eo er gêr-benn abaoe hini 2003 en El Nogal Club hag an hini gentañ abaoe 2017 gant gwalldaol Centro Andino. Ar sponter eo José Aldemar Rojas Rodríguez, un den liammet ouzh an tu kleiz pellañ ha dreist-holl an Ejército de Liberación Nacional abaoe 30 vloaz. Liammet e oa ivez ouzh torfedourien ar Clan del Golfo ha disivouderien ar FARC. Hervez an ELN ez eo ur gwalldaol ganto evit talañ ouzh tagadennoù ar gouarnamant kolombian a-enep dezho en desped d'an emvod evit ar peoc'h dalc'het e Kuba.

## An dagadenn
Hervez pennoù gouarnamant Kolombia, d'ar 17 a viz Genver 2019 da 9:30 mintin, Rojas en deus bleniet ur c'harr-tan Nissan Patrol gris eus 1993 leuniet gant 80&nbsp;kg a bentolit e kampus ar Complejo Muzu Policía Nacional de Colombia. Eno e laoskas un den nepell diouzh ul loch bus. Rojas en doa kendalc'het goude-se da ziskenn ar straed implijet evit an dezougen er skol. Pa voe c'hwezhet ar c'harr-tan gant ur c'hi enep danvez-tarzh e vlenias buan dre ar postoù surentez en ur flastrañ gwarded.

An danvez-tarzh a voe lakaet da darzhañ e-kichen hunva ar maouezed pa oa ar studierien o tistreiñ eus ul lid ofisiel. N'eo ket sklaer daoust ha lakaet eo bet ar c'harr-tan da darzhañ gant ar sponter pe gant an den a oa bet laosket el loch bus.

## Notennoù ha daveennoù
PALO!

**PALO!** zo ul laz sonerien ha kanerien eus Miami, e Florida, hag a ra sonerezh afrikan-kuban.

## Izili
*Leslie Cartaya: kan
*Raymer Olalde: timbales,kan 
*Aldo Salvent: sax
*Dayron Gallardo: congas, vocals
*Steve Roitstein:
Byng

**Byng** zo un anv-tiegezh saoznek.

## Tud
* George Byng (1668–1733), amiral
* John Byng (1704–1757), amiral, fuzuilhet
* John Byng, 5vet Beskont Torrington (1743–1813)
* John Byng, 1añ Kont Strafford (1772–1860)
* Julian Byng (1862-1935), gouarnour Kanada
* John Byng (beajour)

## Istor
* Afer King-Byng, gant Julian Byng

## Lec'hioù
* Byng, en Oklahoma, Stadoù Unanet Amerika
Daniel Chodowiecki

**Daniel Chodowiecki** (1726-1801) a oa un tresour polonat hag alaman. Ganet e oa e Danzig (Gdańsk) en Pologn. E dad, Gottfried Chodowiecki, a oa marc'hadour e Danzig hag e vamm, Henriette Ayrer, ganet e Suis, a oa hugenodez. Pa varvas e dad ez eas Daniel, d'e 16 vloaz, hag e vreur Gottfried gantañ, da chom da di o eontr da Verlin. Neuze ez eas Daniel da Augsburg da studiañ an tresañ hag al livañ.

## Oberennoù

Image:Daniel Mikołaj Chodowiecki.jpg|*Daniel Chodowiecki*
Brandenburger-Tor-1735-Daniel-Chodowiecki-1764.jpg|Brandenburger Tor (1764)
Image:Bettelndes Soldatenweib.png|*Das Bettelnde Soldatenweib* (1764)
Daniel Nikolaus Chodowiecki 001.jpg|*Die Wochenstube*, war-dro 1770
Johann-Wilhelm-Bernhard-Hymmen.jpg|Johann Wilhelm Bernhard von Hymmen (1725–1787)
Hans Joachim von Zieten 1775.JPG|Hans Joachim von Zieten, ca. 1775
Chodowiecki Ex Libris.jpg|Ex Libris des Künstlers, Kupferstich, war-dro 1760
Chodowiecki Cabinet d'un peintre.jpg|Chodowiecki gant e diegezh.

Daniel Chodowiecki Andacht.jpg|Die Barez, Chodowieckis Schwiegereltern
Cándido

**Cándido** zo un anv-bihan spagnolek.

## Yezhoù all
**Candide*, en galleg, ral-ral evel anv-bihan.
**[[Candido]]*, en italianeg.
**[[Cândido]]* e portugaleg.

## Tud
**San Cándido*, anv spagnolek ar sant egiptat anavezet evel Candidus e latin;
*Cándido López, keginer spagnol, 
*Cándido Bareiro (1833–1880), Prezidant Paraguay
*Cándido López (1840-1902), livour arc'hantinat,
*Carlos Luis Álvarez, anavezet evel «Cándido», skrivagner ha kelaouenner spagnol.
*Cándido Fabré, kaner kuban.

## Lennegezh
**Cándido*, anv spagnolek Candide, romant gallek Voltaire, Candido en italianeg.
Misère humaine

***Misère humaine*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant e 1886.

## Istor
Embannet er pemdezieg *[[Gil Blas]]* d'an 8 a viz Mezheven 1886. 
Adembannet e *Maupassant, Contes et Nouvelles*.

## An danevell
En Normandi, un devezh diskar-amzer dindan ar glav, ez a Jean d'Espars da-heul ur medisin. Chom a ra e-unan gant div baourez, ur vaouez hag he merc'h, o-div o vervel war ar plouz.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*'' Misère humaine'' e Wikisource
Gevred ha skridoù diechu all

***Gevred ha skridoù diechu all*** zo ul levr aozet ha kinniget gant Erwan Hupel, embannet eo bet gant an Embannadurioù Al Liamm d'ar 14 a viz Du 2018. El levr-se e adkaver pennadoù chomet diembann ha diechu gant Roparz Hemon .
## Taolenn
* Ur ger bennak a-raok (gant Erwan Hupel), pajenn 5
* Roparz Hemon, dreist ar bed hag a-dreuz drez ha spern (gant Erwan Hupel), pajenn 10
* Ar balafennoù gwenn (Roparz Hemon), pajenn 25
* Barzhonegoù divrazet (Roparz Hemon), pajenn 89
* Viktor ha Petronilh (Roparz Hemon), pajenn 95

## Levrlennadur
**Gevred ha skridoù diechu all*, Roparz Hemon, aozet ha kinniget gant Erwan Hupel, Embannadurioù Al Liamm, 2018

## Notennoù ha daveennoù
Ur galedenn a zen

***Ur galedenn a zen*** zo un danevell gant Yeun ar Gow e 1939.

## Istor
*Embannet e voe e 1939 er gelaouenn Gwalarn, en niverenn 126. 
*Adembannet e voe e 1973 gant Hor Yezh e stumm ul levrig 29 pajenn.
*Adembannet e voe e 1999 el levr Diwar Dorgenn Karreg-an-Tan gant *[[Mouladurioù Hor Yezh]]*.

## An danevell
E-giz un alegorienn e c'heller lenn ar gontadenn : tal-ha-tal gouron ar gizioù kozh hag ur bleiz ha ne glask nemet kas ar paotr-se d'ar marv.

Ar skrid diwezhañ embannet e Gwalarn gant Yeun ar Gow eo bet.

## Levrlennadur
* *Ur galedenn a zen*, Hor Yezh, 1973, 29 pajenn.
## Pennadoù kar
* Ar soner hag ar bleiz gant Goulc'han Kervella.
Pelt (kumun)

**Pelt** zo ur gumun e Belgia e proviñs Limbourg. Ur gumun nevez eo, bet krouet d'ar  dre gendeuziñ Neerpelt hag Overpelt. 


Pelt Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Pelt vlag.svg|Banniel
Pelt wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 83,78 km²
* Poblañs (2022) : 33 601 a dud
* Stankter : 401 den/km²
Lievegem

**Lievegem** zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez, krouet d'ar 1 a viz Genver 2019, diwar bodañ kumunioù Waarschoot, Lovendegem ha Zomergem.
Kruisem

**Kruisem** zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez, krouet d'ar 1añ a viz Genver 2019 diwar bodañ kumunioù Kruishoutem ha Zingem.


Kruisem East-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Kruisem.svg|Banniel
Blason ville be Kruisem.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 71,59 km²
* Poblañs (2022) : 15 876 a dud
* Stankter : 222 zen/km²
Oberiadur-brezel Forager

An **Oberiadur-brezel Forager** (saozneg: *Operation Forager*), anvet ivez Kampagn an enezeier Mariana ha Palau (saozneg: *Mariana and Palau Islands campaign*) a oa bet un argadenn gant nerzhioù lu Stadoù-Unanet Amerika a-enep nerzhioù lu Impalaeriezh Japan en enezeier Mariana ha Palau er Meurvor Habask. Stourmet e oa bet etre miz Even ha miz Du 1944 e-pad Brezel ar Meurvor Habask. An argadenn stadunanat, renet gant Chester Nimitz, a oa bet un heuliad da Gampagn an enezeier Gilbert ha Marshall. Ar pal a oa riñsañ ar bazennoù Japaniz e-kreiz ar Meurvor Habask, harpañ aloubadeg Filipinez, ha reiñ an tu da gaout bazennoù evit ar c'hirri-nij bombezañ evit tagañ inizi Japan.

Impalaeriezh Japan he devoa kollet 67 000 soudard hag ar Stadoù-Unanet 8125 lazhet pe steuziet.
Louis d'Orléans (1703-1752)

**Loeiz Iañ Orleañs**, pe **Louis d'Orléans** (1703-1752), lesanvet « le Pieux », a oa ur priñs gall. Mab e oa d'ar Rejant gall, tad-kozh da Philippe Égalité ha tad-kuñv d'ar roue gall Louis-Philippe Iañ.

## Bugale
Dimezet e oa d'ur briñsez alaman, Auguste von Baden-Baden (1704-1726), bloaz yaouankoc'h evitañ, ha daou vugel o doe.
* Louis Philippe d'Orléans (1725-1785), lesanvet « le Gros », dug Chartrez (1725-1752) ha goude dug Orléans (1752), Valois, Nemours ha Montpensier (1752-1785), kentañ priñs a wad.
* Louise-Marie d’Orléans (5 Eost 1726 - 14 Mae 1728), ne vevas ket ar verc'hig betek he 2 vloaz.

Mervel a reas ar wreg yaouank o c'henel he merc'h, ha hi 22 vloaz. 

Ne addimezas ket ar priñs intañvet.
Alexandre Benalla

**Alexandre Benalla**, ganet **Maroine Benalla** d'an 8 a viz Gwengolo 1991 en Évreux, zo un den karget a surentez ha bet kargad-Stad. Bet en deus karg da ober war-dro surentez prezidant ar Republik c'hall Emmanuel Macron etre 2017 ha 2018. Brudet eo bet dre an Afer Benalla.