Ñ

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ñ**, **ñ**, deuet diwar al lizherenn n.

## E spagnoleg
Brudet eo an ñ (*la eñe*) spagnolek dreist-holl abalamour ma vez implijet da skrivañ ar son (LFE) [ɲ], da lâret eo ar son skrivet *gn* hervez reolennoù reizhskrivadur ar brezhoneg a-vremañ.

Diorroet e oa bet diwar daou **n**, unan bihan skrivet a-us d'egile, o tiskouez orin latin seurt gerioù e spagnoleg, da skouer *annum* > *año*.

Deuet eo da vezañ ivez arouez ar spagnoleg, betek ma oa bet klasket, e 1991, mirout a enporzhiañ urzhiataerezioù e Spagn keit ha ma ne vije ket lakaet al lizherenn-se war o zouchennaouegoù.

Pennadoù zo bet skrivet gant tud a bep seurt da zifenn an ñ (*la eñe*), evel ar skrivagnerien María Elena Walsh/ ha Gabriel García Márquez (Priz Nobel al Lennegezh).

## Yezhoù all
Dre levezon ar spagnoleg e vez implijet ivez evit skrivañ an hevelep son e meur a yezh komzet e Spagn, pe yezhoù all komzet e broioù bet levezonet gant Spagn, da skouer : 
*ar galizeg, an euskareg, an aragoneg, an asturianeg 
*hag ivez an aymareg (e Bolivia), ar gwaranieg (e Paraguay), ar c'hetchwaeg (e Perou ha broioù tro-dro), ar mapoudoungouneg (e Chile hag Arc'hantina), an tagalogeg (e Filipinez); 
** meur a yezh eus Mec'hiko: kiliwaeg, mixtek, o'odham, otomí, zapotekeg.

E yezhoù all c'hoazh e vez kavet : 
* yezhoù eus Europa : brezhoneg, tatareg, 

* yezhoù eus Afrika : bubi (Ginea ar C'heheder), hassanya ha wolofeg (Senegal), mandinka (Gambia, Gina-Bissau), zarma (Niger), hag ar braz eus ar yezhoù nilek-saharaek...
* yezhoù eus Okeania : chamorro (Guam), naurueg (Nauru).
* yezhoù eus Amerika : iñupiaq (Alaska), papiamento (Curaçao)
* yezhoù eus Azia : rohingya (Birmania), tetun (Timor ar Reter), 
* yezhoù eus Aostralia.

E yezhoù romanek all e vez implijet lizherennoù all evit ober diouzh ar son-se, da skouer 
**nh* e portugaleg diwar levezon an okitaneg, 
**ny* e katalaneg 
*pe *gn* en italianeg ha galleg.

### E brezhoneg
Implijet e vez al lizherenn-mañ e brezhoneg ivez evit merkañ friadur ar vogalenn a-raok, hep na zeufe kensonenn n ebet war he lerc'h, da skouer: *-mañ* (LFE: [mã]). Kavet e vez war-lerc'h *a, e, i, o, u, eu,* da skouer er gerioù *klañv, kreñv, fiñv, moñs, kuñv, steuñv*.

#### Istor
Lavaret e vez a-wechoù e vez kavet e Geriadur ar Gonideg, embannet e 1821. Gwir eo, met 
*ne servije nemet da skrivañ an n glebiet, evel e spagnoleg, e gerioù skrivet "kriñ" ("krign" hiriv) :.
*ne servije ket da skrivañ "amañ", rak ur varrennig ne oa ken a-us d'an n: Gonideg a skrive **aman̄** (gant un "n̄", pe "n makronet" mar karer);
*ne servije ket evit dibenn an anv-verb, evel bremañ, dre ma oa diazezet skritur ar Gonideg war yezh Leon, hag a zistag "a" evit "añ" er ger "kanañ".
Fañch an Uhel avat, a skrive "cana" pe "canan" (pa veze "kana" gant ar Gonideg).

##### KLT
E KLT, adal 1908, e servijo da skrivañ : 
**amañ* (*ama(ñ)* e Geriadur Vallée), 
**bremañ* (*brema(ñ)* e Geriadur Vallée),
**gantañ*.
Ne oa ket gwall implijet a-hend-all.

E-barzh embannadur La langue bretonne en 40 leçons e lenner: 
**Le signe *'n̄**, après une voyelle, surtout à la fin des mots, indique que cette voyelle est nasale.Ex. : aman̄ ici... '' (p.&nbsp;2)
*''krén̄v, din̄s, bleun̄v, plun̄v'' (p.&nbsp;3).
Er bajenn 86 e skriver an anvioù-verb ''beza, beva, kreski, debri ...''.
Ne gaver ket meneg eus ar ger ''tilde'', hag ar makron eo a zo implijet, marteze peogwir e vanke an dildenn er stal.

=====Abaoe 1944===== 
E [[KLTG]], goude 1941 eta, ne voe ket implijet stank da gentañ.

E 1944, er [[C'hoariva brezhonek (levr)|C'hoariva brezhonek]], eo an n makronet ("n̄") a gaver (p.&nbsp;131: sentin̄, klan̄v), pe "n" hepken (Fransez, p.&nbsp;131).
E 1947 e voe implijet a-hed 500 pajennad [[Yezhadur Bras ar Brezhoneg]] gant [[Frañsez Kervella]]. Koulskoude, el lizherennoù bras, n'eo ket Ñ a gaver, met N, dre abegoù teknikel moarvat.

E ''[[falhuneg]]'' ne vez ket implijet e dibenn an anv-verb (''eva, kana''), met evel e KLT en adverboù ''amañ'' ha ''bremañ', e ''dañsal, eñ, neñv, klañv'', evel e-barzh ''[[Komzom, lennom ha skrivomp brezoneg]]''.
Koulskoude, dre ma n'eo ket ofisiel ar brezhoneg, e chome dister an implij anezhañ en anvioù-lec'hioù betek ar panelloù-lec'h kentañ er bloavezhioù 1980. 
E 2017 e savas reuz [[Afer Fañch Bernard]].

====Tud====
*Dre m'eo gallek marilh ar boblañs ha ma'z eo berzet an arouezioù na gaver ket e galleg (lezenn ar bloaz II, kelc'hlizher Taubira), ne vez ket skrivet **ñ** en anvioù-tiegezh brezhonek, nemet en embann brezhonek: an ''Henañ, ar Skañv.''
*Ral eo an anvioù-bihan : [[Alfoñs]], [[Armañs]], [[Frañsez]], [[Frañseza]] (hag an adstumm [[Fañch]], gwelout ar pennad [[Fañch Tildenn]]), [[Gwioñvarc'h]], [[Klemañs]], [[Laorañs]].

====Lec'hanvioù====
Kavet e vez **ñ*' en un nebeud anvioù kumunioù:
*[[Ar C'hrav-Sant-Laorañs]]
*[[Breal-Moñforzh]]
*[[Groñvel]]
*[[Hañveg]]
*[[Koñforzh-Meilar]]
*[[Kroeshañveg]]
*[[Lanleñv]]
*[[Lañveog]]
*[[Malañseg]]
*[[Moñforzh]]
*[[Plañvour]]
*[[Pleñver]]
*[[Plougoñ]]
*[[Roskañvel]]
*[[Sant-Gwioñvarc'h]]
*[[Sant-Laorañs]]
*[[Sant-Laorañs-Graeneg]]
*[[Sant-Loheñvel]]
*[[Traoñ-an-Oud]]

==E galleg==

E galleg a hiriv, n'eus ñ ebet en un doare ofisiel. Er fedoù eo un tammig disheñvel. 
*E galleg kozh e servije an dildenn da verraat al lizherennoù m pe n 
Implijet eo bet an arouez e galleg.
*Hiriv en kaver e gerioù zo, amprestet digant ar spagnoleg, evel *cañon, señor, doña, piraña*. E danevell-skrid 1990 diwar-benn ar reizhadennoù e doare-skrivañ ar galleg ez erbeder da chom hep ober gant an ñ.

===Brezel ouzh an "ñ"===
Savet eo ar stad c'hall a-enep d'an arouezioù ha ne gaver ket e galleg, ha difennet ober, abalamour da se, gant an anv [[Fañch]] war marilh an ti-kêr.

* *Gwelout ar pennad Fañch Tildenn'' .

## Notennoù

## Pennadoù kar
*tildenn
*makron