open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Republik c'hoar

War-lerc'h an Dispac'h gall kroget e 1789 e voe aloubet gant an armeoù gall douaroù nevez er-maez eus ar rouantelezh kozh, ha diskleriet e voe ar republik er broioù "dieubet".
E broioù zo e voe emsavioù dispac'hel a savas republikoù ivez. 
 
Ne badas ket gwall bell an holl republikoù-se avat. A-wechoù e voent staget ouzh Bro-C'hall evel departamantoù, departamantoù eus ar republik da gentañ, eus an Impalaeriezh goude, pe zoken ouzh rouantelezhioù rannet etre breudeur ha c'hoarezed an diktatour Napoléon Bonaparte. 

## Listenn ar Republikoù "c'hoar"

*Republik Alba e Piemonte (1796)
*Republik Ancona, pe *Repubblica Anconitana*, pe *République ancônitaine*(1797-1798)
* ar Republik batav (1795-1806)
*Republik Bergamo (1797)
*Republik Bologna (1798) 
* Republik Bouillon (*République bouillonnaise* hervez ar C'hallaoued) (1794-1795) a voe kaoz anezhi met ne seblant ket bezañ bet savet da vat
*Republik Brescia (1797)
* ar Republik Cizalpin (Lombardia) (1797-1802) deuet da vezañ République italienne e 1802,
*Republik Cispadania e Modena) (1796-1797)
*Republik Cisrenania (1797)
*Republik Crema (1797, a voe staget ouzh ar *Republik Cizalpin* war-lerc'h 2 viz)
* ar Republik Etrusk (e Toskana) (1799)
*ar Republik Helvetek (1798-1803)
*Republik Iliria (1809)
*Republik Italia (1802-1805)
*Republik Connachta (Eost - Gwengolo 1798)
* ar Republik Leman (Vaud) (1798)
*Republik Liguria (Genova) (1796-1805)
*Republik Mainz (1792-1793)
* ar Republik partenopean (pe Republik napolitana) (Naplez) (1799)
*Republik Pescara (1799)
*Republik Piemonte (1798-1799)
*Republik Raorakia e Suis (1792-1793)
* ar Republik rodanian (Valais) (1802-1810)
* ar Republik roman (1798-1799) e Stadoù ar Pab (1798-1800)
* ar Republik subalpin (Piemont) (1800-1802)
* ar Republik tiberin e Perugia) (1798-1799) 
*Republik Transpadania e Milano) (1797)

## Levrlennadur

*Jean-Louis Harouel, Les républiques sœurs, Paris, Presses Universitaires de France, Que sais-je ? (1997), ISBN 2130480047
Trasimène

An Trasimène a oa un departamant gall en Italia e mare an diktatour gall Napoléon Bonaparte. Dont a ra an anv eus anv gallekaet al lenn Trasimeno. 

Spoleto e oa ar pennlec'h anezhañ.

Savet e voe e 1809, pa voe staget Stadoù ar Pab ouzh Bro-C'hall. 

E 1812 e oa rannet evel-hen:
* Spoleto.
* Foligno.
* Perugia.
* Todi.

Distrujet e voe pa voe faezhet Napoleon e 1814 ha rannet etre proviñsoù Perugia, Terni ha Viterbo.
Republik Batav

Ar **Republik Batav** (*Bataafse Republiek* e nederlandeg) eo an anv a veze graet eus an Izelvroioù eus 1795 da 1806, pa oa bet savet eno ur gouarnamant hervez patrom ar Republik C'hall. 

Donet a rae anv ar stad eus *[[Bataved]]*, anv ur boblad c'herman a veve er vro da goulz an aloubadeg roman gwechall.

## Istor
Eizh vloaz a-raok, e 1788, e oa erruet ar gostezenn Oranje e penn ar vro war-lerc'h ur brezel diabarzh, harpet ma oa bet gant armeoù roue Prusia, breur-kaer ar stadthouder. 

Pa voe aloubet an Izelvroioù gant armeoù an Dispac'h gall e oa tec'het ar stadthouder (rener-stad) Willem van Oranje da Vro-Saoz. 

En deiz war-lerc'h, d'an 19 a viz Genver 1795, e voe embannet ar **Republik batav** gant Gallaoued hag un nebeud skoazellerien, Izelvroiz a-du gant an Dispac'h gall. 

Ur stad sujet da Vro-C'hall e oa. Ur gouarnamant dispac'hel e oa, distabil, ha meur a daol-stad a voe e-pad an dek vloaz ma padas. E 1805 e voe echuet gant an arnodoù demokratel pa erruas Rutger Jan Schimmelpenninck e penn ar vro evel *Raadspensionaris*. 

Er bloaz war-lerc'h e voe diskaret ar Republik gant Napoleone Buonaparte, ha lakaet gantañ en he lec'h Rouantelezh Holland, savet evit reiñ ur gurunenn d'e vreur Luigi Buonaparte, anvet *Lodewijk Napoleon* e nederlandeg .
Sebelinez

Ar **sebelinez**, pe **zibelin**, (*Martes zibellina*) a zo ur c'higdebrer bihan, kar d'ar mart, hag a vev e hanternoz Azia eus menezioù Oural betek Mongolia ha Japan.

Gwechall e kaved anezhi e kornôg Rusia, e Skandinavia hag e Polonia ivez. Brudet eo evit he c'hreoñ a vez implijet evit ober kalz doareoù dilhad evel, da skouer, ar shtreimel. Meur a liv e c en ardamezouriezh.

Preizherien-deiz eo ar sebelinezed. Gant o c'hwesha hag o c'hleved ez eont da hemolc'hiñ anevaled bihan. En natur e vezont gouez a-walc'h met posupl eo o doñvaat m'o c'hemerer yaouank. Da c'hoarius ha kurius ez eont neuze.

Er c'hontrol d'ar marted arall eo ar sebelinezed loened-douar dreist-holl. Hemolc'hiñ a reont tamiaed, gwiñvered, logod, evned bihan, ha pesked. Debriñ a c'hellont hugennoù ivez pa vez ral ar boued. Pa vez fall an amzer e viront boued en o douarenn.

## Liammoù diavaez
* Ar sebelinez war Animal Diversity Web
Toleg

Ur yezh digenvez eo an toleg. Komzet eo gant 350 a dud e La Montaña del Flor e Honduras. Ur c'har da Jikakweg ar c'hornôg, ur yezh aet da get, eo.

## Daveoù

*Campbell, lyle and David Oltrogge, 1980, Proto-Tol (Jicaque), International Journal of American Linguistics, 46:205-223
* Campbell, Lyle. (1979). Middle American languages. In L. Campbell & M. Mithun (Eds.), *The languages of native America: Historical and comparative assessment* (pp. 902-1000). Austin: University of Texas Press.
*Campbell, Lyle (1997) American Indian Languages, The Historical Linguistics of Native America, Oxford Studies in Anthropological Linguistics, Oxford University Press

## Gwelet ivez

Yezhoù Honduras
Troumaieg

Ur yezh digenvez eo an troumaieg. Komzet eo gant 78 a dud e park Xingù, war ribl ar Mato Grosso.

## Gwelet ivez

Yezhoù Brazil
Republik tiberin

Ar **Republik tiberin** a zo ur stad verrbad a voe krouet en Italia e dibenn an , pa voe trec'h armeoù gall ar jeneral Buonaparte er vro.

Ur republik c'hoar da Vro-C'hall e oa enta. Dont a rae an anv anezhi eus ar stêr Tiber.

## Istor
D'ar 4 a viz C'hwevrer 1798 e voe savet, pa voe kemeret ar galloud e Perugia gant ar Republikaned.
D'ar 7 a viz Meurzh 1799 e voe staget ouzh Republik Roma. Nemet bloaz ne badas eta.

Gant ur c'hoñsul e oa renet hag an triliv gall a oa ar banniel anezhi.
Lyonesse

**Lyonesse** (pe Lyoness, pe Lyonnesse) eo an anv saoznek ha gallek a roer d'ar rouantelezh vrezhon mojennel a vez lec'hiet er maez d'an Inizi Sillan e mervent Kernev-Veur. 

Meneget e vez anv Lyonesse alies gant hini Avalon, un douar mojennel all, ha gant an anv Trevelyan, anv un tiegezh a Gernev-veur, rak hervez ur vojenn lec'hel " pa voe beuzet Lyonesse dindan ar mor ne voe nemet un den anvet Trevelyan a deuas a-benn da dec'hout war e varc'h gwenn". War skoed an tiegezh emañ ar marc'h-gwenn o sevel eus ar mor. 

E fin ar marevezh roman e c'holoe an inizi un dachenn vrasoc'h eget hiziv hag un isrouantelezh eus Dumnonia a voe savet enno. Hogozik netra ne anavezer diwar-benn hec'h istor ha damvojennel eo ar rouaned a zo deuet o anv betek ennomp. Gwirheñvel eo e voe adstaget ouzh Dumnonia, marteze pa voe beuzet an darn vrasañ eus he ziriad gant ar mor.

Hervez ar vojenn e voe argased soudarded Arzhur gant tud Mordred betek Lyonesse goude emgann Camlann, met tra ma voe barrek tud Arzhur da dec'hout kuit e varvas re Mordred pa voe beuzet ar vro.

Tostaat a c'haller an anv Lyonesse eus ar ger latin *legiones*, hag eus Bro-Leon. Tennañ a ra mojenn beuzidigezh Lyonesse da hini Ker Is. 

## Roll rouaned (mojennel) Lyonesse

* Ffelig (war-dro 445)
* Meliodas ap Ffelig (war-dro 475)
* Tristram Fawr (war-dro 510)
* Tristram Fychan (war-dro 537)
Pennwydh

**Pennwydh** (LFE: [pɛn'wɪð], *Penwith* e saozneg) a oa ur bastell-vro a Gernev-Veur, lec'hiet e kornôg pellañ ar vro, ur gorread 303.56 km² dezhi. E 2001 e oa 63&nbsp;012 a dud o vevañ eno. 
E Pennwydh an hini eo e vevas mammyezherien diwezhañ ar c'herneveureg hengounel, e kêriadennoù zo tro-dro da gêr Pennsans. Rannet e oa en 20 parrez-keodedel

Krouet d'ar 1añ Ebrel 1974 ez eas da get d'ar 1añ Ebrel 2009, kendeuzet ma voe, evel Distrigoù all Kernev-Veur, gant ar *C'huzul-Kontelezh* da sevel a-gevret hiviziken **[[Kuzul Kernev-Veur]]**.
Porched:Istor/Digor

Studiañ, liammañ ha kompren an darvoudoù a zo c'hoarvezet hag an traoù a zo bet graet gant Mab-Den eo an **Istor**.
N'eus ket anezhañ ur skiant-rik e doare ar jedoniezh pe ar vevoniezh da skouer, rak ken bras eo perzh an istorour evel den hag e berzh evel skiantour pa vez o studiañ an Istor.

**[[Istor|Lenn muioc'h...]]**

Amzervezh : ar Ragistor an Henamzer ar Grennamzer an Amzer vodern an Amzer a-vremañ
Kevandirioù : Istor Afrika Istor Amerika Istor Azia Istor Europa Istor Okeania
Kerrier

**Kerrier** a oa ur bastell-vro a Gernev-Veur, lec'hiet e kornôg ar vro, ur gorread 473.52 km² dezhi. E 2005 e oa 96&nbsp;200 a dud o vevañ eno. Kammbronn e oa kêr-benn Kerrier.

Krouet d'ar 1añ a viz Ebrel 1974 ez eas da get d'ar 1añ a viz Ebrel 2009, kendeuzet ma voe, evel Distrigoù all Kernev-Veur, gant ar *C'huzul-Kontelezh* da sevel a-gevret hiviziken **[[Kuzul Kernev-Veur]]**.

E-touez he farrezioù keodedel edo Lanndewynnek hag Egloskuri.
Rostorrmoel

**Rostorrmoel** (, *Restormel* e saozneg) a oa ur bastell-vro e Kernev-Veur, Austol e oa he c'hêr-benn.
Tewynn Pleustri, Fowydh, Lanndreth ha Plew Golom e oa kêrioù pennañ an distrig.

E 2005 e oa 100&nbsp;300 a dud o vevañ eno war ur gorrad 451,83 km².

D'ar 1añ a viz Ebrel 1974 e voe krouet pastell-vro Rostorrmoel ; dik 35 bloaz diwezhatoc'h, d'ar 1añ a viz Ebrel 2009, e voe kendeuzet, evel Distrigoù all Kernev-Veur, gant ar *C'huzul-Kontelezh* da sevel Kuzul Kernev-Veur hiviziken.
Chiclayo

**Chiclayo** a zo ur gêr eus Perou.

## Tud dibar
* Esteban Canal, mestrc'hoarier echedoù perouat hag italian, a zo bet ganet e Chiclayo.
Lucca

**Lucca** zo ur gêr hag ur porzh e Toskana, en Italia, war lez ar Mor Kreizdouar, ha pennlec'h proviñs Lucca.

## Istor
* Republik Lucca

## Tud dibar
* Angelo Giusti, mestrc'hoarier echedoù italian, a zo bet ganet e **Lucca**.
Vigell

Ar **vigelloù** pe **vierezoù** eo al lodennoù eus korf ar parezed a aoz ar vielloù hag an hormonoù. A bep tu d'ar mammoù emaint, kement ha div alamandezenn vras, etre gwenn ha roz.

## Vigelloù ar bronneged
Ar **vigelloù** zo ul lodenn eus ardivink-genel parezed ar mellkeineged. 

Daou vigell o deus. Ha pep hini anezho en deus div garg: 
* aozañ vielloù, 
* ha krouiñ hormonoù, 

Vigelloù ar parezed a zo heñveldraoù gant divgelloù, pe spergelloù ar pared.

## Vigelloù ar merc'hed
En oad kaezour e krog buhez strujus ar maouezed. Neuze e teu a bep vigell ur viell dre bep maread 28 deiz (mareadoù viellañ).
Ret e vez d'ar vielloù reuziñ un tamm lec'h evit mont e-barzh trompilhoù Falloppio ha mont war-bouez etrezek ar gouhin.
Par

Ur **par**, pa gomzer eus bevoniezh, zo ul loen dezhañ an organoù zo ezhomm da speriañ parezed. Aroueziet eo gant ♂.

## C'hoari
Par a larer en domino eus ar pezhioù o devez div wech ar memes niver : ar *par c'hwec'h* a vez graet *ar [[banv|vanv]] gozh* anezhañ ivez.
Yezhoù tchoumachek

Ur familh-yezhoù ar **yezhoù tchoumachek** (saozneg: *Chumash* pe *Chumashan*), enni 7 yezh komzet war aodoù su Kalifornia er Stadoù Unanet. 

Marv eo an holl yezhoù er familh-mañ, aet da anaon Mary Yee, an hini diwezhañ a rae gant an barbaregneg e 1965.

Disheñvel-tre e oa an obispegneg diouzh ar yezhoù tchoumacheg all. Div rannyezh eus an hevelep yezh e c'helle bezañ an inesegneg hag ar barbaregneg. Nebeud-tre a dielloù a chom diwar-benn ar pourisimegneg. Meur a rannyezh ventouregnek a oa. Meur a isrannyezh krouzegnek a oa ivez komzet war Enez Santa Cruz ha Enez Santa Rosa, met kaset e oa bet an holl dud a rae gante d'an douarvras e penn-kentañ ar bloavezhioù 1800.

Savet e oa bet anvioù ar obispegneg, pourisimegneg, inesegneg, barbaregneg hag ar ventouregneg diwar anv an Misionoù frañsiskanek bet adlc'hiet ar boblañs enne.

* barbaregneg
* tchoumachek
* krouzegneg
* inesegneg
* obispegneg
* pourisimegneg
* ventouregneg

## Liammoù diaqvaez
* http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=92352|Ethnologue
Tchoumachek

Ur yezh tchoumachek eo an **tchoumachek** (saozneg: *Chumash*). 

Ur yezh varv an hini eo, bet komzet gwechall war ribloù su Kalifornia er Stadoù-Unanet.

## Gwelet ivez
* Yezhoù tchoumachek
Bevoniour

Bez' ez eo ar **biologour**, pe **vevoniour**, unan hag a studi ar boudoù bev, ar bevien. Diwar se e tever ar viologiezh pe bevoniezh.
Enez Kalamos

Enez **Kalamos** (*raosklenn* e brezhoneg), a oa **Karnos** (*Καρνος*) en Henamzer, zo unan eus an Inizi Ionian, bihan ha meneziek. 500 a dud n'eus ken enni e-pad ar bloaz, nemet kreskiñ a ra o niver gant an hañvourion. 225 m eo an dosenn uhelañ enni. 

Evit ar velestradurezh eo stag ouzh Lefkada. 

N'eus nemet div gêriadenn: *Kalamos* hag *Episkopi*. E 1954 e voe dilezet kêriadenn Port Leone war-lerc'h ur c'hren-douar. Nemet implijet e vez an iliz c'hoazh. 

Mont di a c'haller adalek porzh Mytikas en douar-bras.

## Poblañs
Paksos

**Paksos**, pe **Paksi** pe **Paksoi** (Παξούς, Παξοί pe Παξί e gresianeg), zo unan eus an Inizi Ionian, er c'hreisteiz da Gorfou. 2,5 km er c'hreisteiz dezhi emañ Antipaksos, un enezennig n'eus ket 50 a dud o chom enni.

## Enez Paksos
10 km hed dezhi, 2 km ledander war-dro peurvuiañ, ur gorread 19 km². 248 m an dosenn uhelañ. 

An hanter eus an 3000 annezad a zo o chom e Gaios, ar pennlec'h er mervent anezhi. Dirak ar porzh bihan-se e weler div enezennig: Panaghia hag Agios Nikolaos.

## Mojennoù
An doue Poseidon eo en deus dispartiet **Paksos** diouzh Korfou gant e forc'h tridantek, evit karout e wreg Amfitrit en ur neizhig klet ha sioul.
Zakynthos

**Zakynthos** (Ζάκυνθος e gresianeg, *Hyrie* en Henamzer, anvet *Zante* a-wechoù, anv a orin eus Venezia pa oa stag outi) zo unan eus an Inizi Ionian. An trede brasañ anezho eo, gant ur gorread a 405,55 km². 40 759 a dud oa o chom enni e 2011, ha Zakynthos (*C'hora*) eo ar pennlec'h. 756 m eo an dosenn uhelañ.

## Istor
E-pad pell e voe Zakynthos dindan veli Republik Venezia a rae "Fior di Levante" (Bleunienn ar Sav-Heol) anezhi. Brudet eo an traezhegi, hag an eil muiañ gweladennet eo (war-lerc'h Korfou) eus an enezeg. 

## Liammoù diavaez
* Zakynthos, enez ar Sav-Heol
* Letioù e Zakynthos 
* Zakynthos Online
Kythera

**Kythera** (ἡ Κυθηρία / *hê Kythêría* e henc'hresianeg, Κύθηρα / *Kýthêra* e gresianeg a-vremañ) zo un enezenn eMor Egea, etre ar Peloponnesos ha Kreta. En-istorel avat he lakaer e-touez an Inizi Ionian.

## Liamm diavaez
* VisitKythera - Lec'hienn gelaouiñ evit an touristed
Chieti

**Chieti** a zo ur gêr e bro Italia, kêrbenn proviñs Chieti, e rannvro Abruz.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun.
Penelope

**Penelope** (Πηνελόπη e henc'hresianeg) eo anv gwreg Odysseüs ha mamm Telemac'hos (Τηλέμαχος) en *[[Odysseia]]* Homeros.
Deuet eo da vout pimpatrom ar wreg feal, abalamour m'he deus gortozet e-pad ugent vloaz distro he gwaz brezelour ha nac'het addimeziñ er c'heid amzer-se.

## An anv
Dont a ra an anv *Penelope* eus πηνέλοψ, "pênélops", hag a zo un houad pe ur waz ouez. Diwar gement-se eo aet lod betek faltaziañ, hep prouenn avat, e c'halle bout un doueez kozh bennak e stumm un evn. 

## Penelope ''Odysseia''
Merc'h e oa da Ikarios ha d'e wreg Periboia. Dimezet e oa da Odysseüs, roue Itaka, hag ur mab o devoa, Telemac'hos, ganet tre a-raok ma voe galvet Odysseüs da vont da vrezel Troia.
Ugent vloaz e chomas da c'hortoz distro he fried, a oa bet dek vloaz er brezel ha dek vloaz o tont en-dro. E-keit-se he devoa ranket nac'hañ goulennoù meur a briñs evel Agelaos, Amfinomos, Ktessippos, Demoptolemos, Elatos, Euryades, Eurimac'hos, Iros ha Peisandros, hag en o fenn Antinoos, e-pad pevar bloaz goude kouezhet kêr Droia.
Pa zistroas Odysseüs, gwisket evel ur c'hlasker-bara kozh, e welas e oa chomet feal e bried. Ijinañ a reas Penelope gwidreoù evit daleañ atav, hag unan anezho e oa lavarout gwiadiñ liñsel obidoù he zad-kaer Laertes ha bezañ prest da zibab ur pried nevez pa vije echu he labour. Bemnoz, e-pad tri bloaz, he devoa dispennet tammoù eus he gwiad ken an deiz ma komprenas he mitizhien he gwidre ha m'he diskuilhjont d'he lesaerien. 

*Gwelout ar pennad * [[lesaerien Penelope]]*.

## Levrlennadur
* del Giorgio, J.F. *[[The Oldest Europeans]]* A.J.Place (2006). 
* Finley, M.I. *The World of Odysseus*, London. Pelican Books (1962) 
* Homer, *Odyssey*
* Seth L. Schein, ed., *Reading the Odyssey: Selected Interpretive Essays*, Princeton University Press, 1996, 0-691-04440-6
* *The Penelopiad* gant Margaret Atwood.

## Liammoù diavaez
* ''The Odyssey''
* Penelope o tispenn he gwiad - ul livadur gant Joseph Wright of Derby (Getty Museum)
Yezhoù muskogeek

Ur familh-yezhoù ar **yezhoù muskogeek** (saozneg: *Muskogean*, *Muskhogean* pe *Muskogee*), enni 6 yezh komzet e gevred ar Stadoù Unanet.

Yezhoù daspegel int.

## Ar yezhoù

* Yezhoù ar reter
* Yezhoù ar c'hornôg

## Distagadur ha perzhioù yezhadurel

### Fonologiezh
eeun a-walc'h eo fonologiezh ar yezhoù muskogeek e-keñver hini meyur a yezh genidik all komzet en Amerika.
Setu ar fonemennoù a c'helle bezañ implijet gant ar c'hent-vuskogeek: /p t tʃ k g K s h m n l w y/ hag ivez an diforc'h /ʃ/ ~ /s/ e yezhoù muskogeek ar c'hornôg. Diforc'het e vez ivez /p/ ~ /b/ gant meur a yezh er familh-mañ, un diforc'h ral a-walc'h e yezhoù genidik. Implijet e vez sonlivioù evit merkañ perzhioù yezhadurel.

### Anvioù-kadarn
Implijet e vez an taol-mouezh evit merkañ perzhioù yezhadurel an anvioù-kadarn.
troadoù a vez implijet ivez evit ober an diforc'h etre an nominativel hag an oblikel, da lâret eo troadoù nann-nominativel.
Ne vez ket merket dre ret nag an niver (unanader, nebeuder, liester) nag ar jener (gourel, benel...).

### Verboù
Implijet e vez ur sistem ablaut luziet-tre evit merkañ aspektoù ar verboù dreist-holl hag ivez, met nebeutoc'h, evit merkañ an amzerioù. Graet e vez "liveoù" ouzh an diforc'h-se.

Merket e vez ar c'hentañ hag an eil gourioù ha diverk eo an trede gourioù.

Merket e vez al liester pe dre ouzhpennañ kengerioù war ar verb pe dre impljout gwiriennoù verb ispisial:

*Skouer* (liester dre rakgerioù, Tchoktaweg)
  
**ishimpa**
ish-impa
2 GOUR UNANDER.ANV-debriñ
"debrez"
  
**hashimpa**
hash-impa
"debrit"

*Skouer* (gwriziennoù-verb enne an niverenn, mikasoukieg)
 
**łiniik**
redek. UNANDER
"redek (un den)"
  
**palaak**
redek. NEBEUDER
"redek (ouzhpenn un den)"
 
**mataak**
redek. LIESTER
"redek (meur a hini)"

## Liammoù diavaez
* http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=92335|Ethnologue
Kernow Gledh

**Kernow Gledh** (LFE: [ˌkɛrnɔw 'glɛð], *North Cornwall* e saozneg, **an Tyreth Uhel** e Kerneveureg Unvan) a oa ur bastell-vro a Gernev-Veur, ur gorread 1&nbsp;195.17 km² dezhi. E 2005 e oa 84&nbsp;100 a dud o vevañ eno. Ponsrys e oa he c'hêr-benn. E-touez he c'hêrioù pennañ e kaved ivez Lannwedhenek ha Ryskammel.

Krouet d'ar 1añ a viz Ebrel 1974 ez eas da get d'ar 1añ a viz Ebrel 2009, kendeuzet ma voe, evel Distrigoù all Kernev-Veur, gant ar *C'huzul-Kontelezh* da sevel a-gevret hiviziken Kuzul Kernev-Veur.
Tuchaeg

Ur yezh digenvez eo an **tuchaeg**. Komzet e oa gwechall e Pernambuco e Brazil. Aet da get eo hiziv ha tout an izili eus ar meuriad (war-dro 900 e 1995) a gomz portugaleg.

## Gwelet ivez

Yezhoù Brazil
Urarineg

Ur yezh digenvez eo an urarineg (*urarina*, *itucali*, *sicmacu* pe *shimacu*). Komzet e vez gant 3.000 a dud e bann Urarinas e Perou. Gant tout an izili eus ar meuriad e vez komzet hag unyezher e vez ar maouezed. Diasur eo he statud, avat, abalamour d’an niver bihan a gomzerien. OVS eo urzh ar frazennoù, ar pezh a zo ral-kenañ.

## Niverioù en urarineg

* 1 leinji,i,
* 2 coroataja
* 3 nichataja
* 4 jena 
* 5 saoquinia
* 6 saotania
* 7 cainsinia
* 8 fosania 
* 9 isconia 
* 10 lecho,o,nca

## Gwelet ivez

Yezhoù Perou

## Daveoù

Manus, Phyllis. 1992. "Proposiciones de desarrollo y de apoyo y su expresión en las oraciones del urarina."‭ Revista Latinoamericana de Estudios Etnolingüísticos 7: 15-45.

## Liammoù diavaez
*An urarineg war "Languoid"
Union Valdôtaine

An **Union Valdôtaine** (Unvaniezh Traoñienn Aosta) a zo ur strollad politikel emrener eus ar c'hreiz a zifenn gwirioù ar bobl a gomz arpitaneg e Traoñienn Aosta. Krouet e voe d'an 13 a viz Gwengolo 1945. N'eo ket un darn eus ur c'hevread ha votiñ a ra alies asambles gant an tu-kleiz. Un ezel eus Emglev Libr Europa eo en un doare ofisiel, met ne gemer ket perzh he c'hannad ken en oberiantizoù ar c'hevread abaoe 1999.

E dilennadegoù broadel 2001 e c'hounezas daou sez : Ivo Collè er parlamant hag Augusto Rollandin er sened. E dilennadegoù 2006 ez eas kuit eus e gevread gant an tu-kleiz da aozañ ul listenn unanet, "Vallée d'Aoste Autonomie - Progrès Fédéralisme", hec'h anv, gant daou strollad bihan Stella Alpina ha Fédération Autonomiste. An diviz a voe abeg un disrann er strollad ha war-dro 50 eus e izili, prezidant kozh ar rannvro, Carlo Perrin, en o zouez, a yeas kuit eus ar strollad da grouiñ *Pour une Union Valdôtaine Libre*.

30% eus ar mouezhioù a c'hounezas an Union Valdôtaine evit an dilennadegoù d'ar parlamant ha 32% evit re ar sened, ar pezh na oa ket a-walc'h da gaout ur c'hannad.

Guido Cesal eo sekretour ar strollad abaoe kendalc'h Saint-Vincent e 2006.

## Pennad liammet

*Émile Chanoux

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Tsimaneg

Ur yezh digenvez eo an tsimaneg. Komzet eo gant 5.316 a dud war ribl ar stêr Maniqui hag e kerioù San Miguel de Huachi ha Santa Ana de Alto Beni. Tremenet eo c'hoazh ar yezh d'ar vugale met kiniget eo gant ar spagnoleg.

## Niverioù e tsimaneg

* 1 irit
* 2 pana 
* 3 chibin
* 4 tsis 
* 5 cánam 
* 6 ebeuñ 
* 7 yevetige
* 8 quencañ 
* 9 arajatec 
* 10 tac

## Gwelet ivez

Yezhoù Bolivia
Antipaksos

**Antipaksos** ( Αντίπαξος e gresianeg) zo unan eus ar bihanañ Inizi Ionian, 3 km er c'hreisteiz da enez Paksos, ha dezhi 5 km². Gwiniegi ha traezhegi zo, hag ur porzh Agrapidia.
Constant Le Doré

**Constant Le Doré** a zo bet ganet e 1840 e Brest ha marvet e 1881.

E dad a oa alc'hwezour-juntrour er porzh. 
Constant Le Doré a laboure en Arsanailh e Brest. Devezhiour e oa da gentañ, a-raok dont da vout mevel morlu e servij ar c'hontaouerezh e renouriezh ar C'hanolierezh.

E miz Gwenholon 1869 e savas ur gevrenn ag an Etrebroadelenn e Brest.
## Dave ha notennoù
Alvar Aalto

**Alvar Aalto** (1898-1976) a oa un tisavour eus Finland, ganet e Kuortane. 
Labouret en deus war-dro an arrebeuri modern. 

## Liamm diavaez
* Alvar Aalto at The Internet Name Database
Aa (Bro-C'hall)

An Aa zo ur stêr en hanternoz Bro-C'hall, 89 km dezhi, a zegouezh e Mor an Hanternoz, er c'hreisteiz da greizenn nukleel Gravelines (Grevelingen e flandrezeg), hag a dremen dre Saint-Omer. Gober a ra ul lodenn ag ar vevenn etre departamantoù Pas-de-Calais ha Norzh. Ul lodenn eus ar stêr a verk ivez ar vevenn etre Artez ha Flandrez.
Aaron

**Aaron** zo un anv hebreek (*’aharôn* **אַהֲרֹן** en hebraeg) a zo bet anv meur a zen, ha dreist-holl tud a orin yuzev, a-wechoù ivez un anv-bihan tud a orin protestant.

## Yezhou all
**Aarão* e portugaleg

## Tud
* Aaron, breur henañ Moizez, er Bibl
* Aaron Kerleon, ur merzher eus Kembre, gwelout :en:Julius and Aaron,
* sant Aaron, ur manac'h brezhon, a oa o chom war an enez dirak Aled a zo deuet da vezañ kêr Sant-Malo
* Aaron, ur medisin a Aleksandria en Egipt kozh.
* Aron Jean-Marie Lustiger, arc'heskob Pariz, marvet e 2007;
* Elvis Presley a oa *Elvis Aaron Presley*.

### Stummoù all
*Ur stumm arabek zo d'an anv: **Haroun** (*hârûn*). 
*En Afrika du eo **[[Arona]]** ar stumm.
*Aron alies e galleg

### Anv-bihan pe kentanv
Daoust d'ar sant brezhon Aaron n'eo ket degemeret an anv evel anv-bihan, ha ne vez ket roet e Breizh ken diouzh a ouzer.

## Lec'h
* Sant-Aaron, ur barrez e-kichen Lambal, deuet diwar-lerc'h anv ar sant brezhon moarvat.

## A bep seurt
* Harun ar-Rachid, a oa kalif (766-809)
* Haroun Tazieff, paotr ar menezioù-tan, (1914-1998)
* AaRON a zo ur strollad sonerien c'hall.

## Pennad kar
*Aron
Aaron (Bibl)

**Aaron** pe **Aharon** (hebraeg: אַהֲרֹן; distagadur en hebraeg unvan: *Aharon* hag en hebraeg tiberiek: *Ahărōn*) a oa breur henañ Moizez, ha kentañ beleg meur an Hebraed e-barzh ar Bibl.

## Daveoù
Moizez

**Moizez**, pe **Moshe**, a voe digabestrer ha lezenner Israel. Bez' ez eo unan eus profeded ar yuzevien, ha kontet eo da vezañ skrivet an Torah. Anavezet eo ivez gant ar vuzulmaned ha tud ar relijion bahá'í. 

## E istor
Mab e oa da Amram ha d'e wreg Jochebed. 
Hervez ar Bibl e oa bet gourc'hemennet gant ur faraon lazhañ paotredigoù ar yuzevien en Egipt. Ur vamm neuze a laoskas he mabig da vont gant red an dour en ur gavell war ar stêr Nil. Ha dastumet e voe ar bugelig gant merc'h ar roue.

## Hervez ar Bibl
Teir lodenn zo e buhez Moizez, 40 vloaz pep hini. 
* Yuzev advabet gant merc'h Faraon, pa oa an Hebreed dindan gazel-gê hag o kiañ evel sklaved, e tegouezhas da Voizez gwelout un eilmestr egiptat o vazhata ur Yuzev. Lazhañ a reas ar bazhataer, ha ret e voe dezhañ tec'hout. 
* Skoazell a roas da verc'hed beleg Midyan, Yitro (pe Jethro). Kemer a reas unan anezho da wreg, Zipora (pe Sefora) hec'h anv. Mesaer deñved e voe neuze. 
* D'e 80 vloaz e teuas Doue da ziskuliañ dezhañ ar gefridi a oa bet aozet evitañ, a-greiz ma oa gant e zeñved. Kas a reas bugale Israel e-maez Egipt betek Bro-Ganaan. Mervel a reas pa oa o vont da zegouezhout eno, a-wel dezhi, d'e 120 vloaz.
## Notennoù ha daveennoù
Puglia

**Puglia** () zo unan eus rannvroioù Italia, Bari he c'hêr-benn.

## Gerdarzh
* Apulia 

## Proviñsoù
C'hwec'h proviñs zo e rannvro Puglia : Bari, Barletta-Andria-Trani, Brindisi, Foggia, Lecce ha Taranto.
Traoñienn Aosta

**Traoñienn Aosta** (***Val d'Outa*** en arpitaneg; ***Vallée d'Aoste*** pe ***Val d'Aoste*** e galleg; ***Valle d'Aosta*** en italianeg) a zo unan eus rannvroioù Italia. Aosta eo ar gêrbenn.

## An anv
Dont a ra an anv eus kêr Aosta, eus anv an impalaer Aogust a ziazezas kêr Aosta, a oa *Augusta Praetoria* e latin. Kar eo eta d'an anv brezhonek Eost, ar miz (a zo *Awst* e kembraeg).
 
## Roll ar c'humunioù
Trentino-Alto Adige

**Trentino-Alto Adige** (*Trentino-Alto Adige* en italianeg ; *Trient-Südtirol* ha *Trentino-Südtirol* en alamaneg ; *Trentin-Südtirol* ha *Trentin-Sudtirol* e ladineg) zo ur rannvro emren en Italia, 990 000 a dud enni.

Trento eo ar gêr-benn, met e Bolzano (*Bozen* en alamaneg , *Balsan* e ladineg) emañ ar c'huzul rannvro hag un darn eus ar velestradurezh.

## Proviñsoù
Div broviñs emren zo er rannvro : 
* Trentino 
* Südtirol (pe Alto Adige).
Sikilia

**Sikilia** (*Sicilia* en italianeg ha sikilianeg, dont a ra ag ar gresianeg *Sikelia*), brasañ enezenn ar Mor Kreizdouarel, a zo unan eus rannvroioù emren Italia. Palermo eo ar gêrbenn. 

## Banniel
An Trinacria, 1282, eo arouez an tri beg-douar uhel : hini Trapani-Marsala er c'hornôg, hini ar biz e Messina ha hini ar gevred e Syracuse .

## Yezhoù
Ouzhpenn an italianeg e vez komzet sikilianeg gant an darn vrasañ. Ur yezh latin eo ivez, hogen roudoù arabek, gallek, germanek, spagnolek a zo ivez. Meur a rannyezh sikilianek zo ouzhpenn. 

## Skrivagnerien
Brudet eo ar skrivagnerien-mañ eus Sikilia:
* Giovanni Verga, romantour
* Luigi Pirandello, c'hoarivaour
* Leonardo Sciacia, romantour ha komunour
* Andrea Camilieri, romantour, an hini nemetañ a ra gant ar sikilianeg en e italianeg
 

## Nav froviñs
Rannet eo Sikilia etre 9 froviñs: Proviñs Agrigento, Proviñs Caltanissetta, Proviñs Catania, Proviñs Enna, Proviñs Messina, Proviñs Palermo, Proviñs Ragusa, Proviñs Siracusa, Proviñs Trapani.
Lazio

**Lazio** (, ) zo unan eus rannvroioù Italia.

Roma, er proviñs heñvelanvet, eo ar pennlec'h ; kêr-benn Italia eo ivez.

Eil rannvro pobletañ Italia eo Lazio (5 714 745 a dud e 2024), war-lerc'h Lombardia (10 012 054 a dud).
****[[Latium]]*** e oa an anv latin .

## Rannvroioù amezek


## Proviñsoù

## Notennoù
Emilia-Romagna

**Emilia-Romagna** a zo unan eus rannvroioù Italia. Bologna eo ar gêrbenn. Savet eo diwar div rannvro istorel, Emilia ha Romagna.
Er reter emañ Mor Adria, en hanternoz ar stêr Po, er c'hreisteiz an Apenninoù. 

## Proviñsoù

## Skeudennoù

Torre.04.jpg|Bologna
Cesena01.jpg|Cesena
Forlì-piazza Saffi.jpg|Forlì
Castello esterno.jpg|Ferrara
Baroque ducal palace modena.jpg|Modena
Piazza Garibaldi a Parma.jpg|Parma
Gotico facciata-500.jpg|Piacenza
PiazzaDelPopolo01.jpg|Ravenna
Reggio emilia tetti detail.jpg|Reggio Emilia
Rimini grattacielo.jpg|Rimini
Liguria (disheñvelout)

**
Sellet ouzh :

* Liguria a veze graet en Henamzer eus ar vro poblet gant al Ligured. 
* Liguria zo ur rannvro eus Italia a vremañ.
Lombardia

**Lombardia** (***Lombardia*** en italianeg hag e e lombardeg ar reter; ***Lumbardìa*** e lombardeg ar c'hornôg, diwar al latin ***Langobardia***) a zo unan eus rannvroioù Italia.
Daouzek proviñs zo enni, ha  kêr Milano eo ar gêr-benn.

## Poblañs
Bari

**Bari** a zo ur gumun hag ur gêr ag Italia; pennlec'h proviñs Bari ha ranvro Puglia eo. 


File:Castello normanno-svevo (Bari) 2017.jpg
File:Izlošci zbirke u Bariju.jpg
File:Bari u rujnu.jpg
File:Palazzo del Governo (Bari).jpg
File:Spomenik u talijanskom gradu Bariju.jpg
File:Palazzo delle Finanze (Bari).jpg
File:Katedrala sv. Sabina.jpg
File:Katedrala sv. Sabina, Bari, Apulija.jpg
File:U Bazilici svetog Nikole u Bariju 2017.jpg
File:Nadvratnik crkve u Bariju.jpg
File:U Bariju u crkvi 2017.jpg
File:Crkva, Bari 2017.jpg
File:Muzej sv. Nikole.jpg
File:U Bariju gradu.jpg


## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gumun
Morieg

:*Arabat kemmeskañ gant [[Mourieg]] er Mor-Bihan.*


Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor oa **Morieg**.
## Douaroniezh

Anse de Morieux - Les falaises.jpg|Tornaodoù.

* War aod Mor Breizh emañ Morieg.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 41 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,58 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

W2778 Morieux StMaurice AtlanticWall 5776XA2.jpg|Ur bunker.

* Savet e voe difennoù war an aod gant an Alamaned.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun e 1949.
### kantved
* Kendeuzet e voe gant Lambal ha Plangonwal d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Lambal-Arvor.
## Brezhoneg
* 16,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Morieux2.jpg|Chapel *Sant Vaoris*.
MorieuxEglise.jpg|An iliz katolik.
Morieux - Plage Saint-Maurice - Wn La 369 (Bunker type 612).jpg|Ur bunker.

* Chapel *Sant Vaoris*.
* Iliz katolik *Sant Gobrien*.
* Difennoù alaman eus an Eil Brezel-bed.
* Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2006

## Tud
## Melestradurezh
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Ar Vouster

**Ar Vouster** a zo ur gumun eus Breizh, gwechall pennlec'h kanton Mêl-Karaez, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

178_Ecluse_Moulin_de_Stang_an_Dour.jpg|Skluz Milin Stank an Dour.

* War lez Kanol Naoned-Brest emañ Ar Vouster.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 48 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,30 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; d’an 22 a viz Eost 1914 ez eas unan anezho diwar wel  en Auvelais e Belgia, soudard e oa en 48vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Oberiant e voe ar strouezheg er gumun.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Lazhet e voe ur gward republikan eus ar gumun d’an 10 a viz  Meurzh 1948 e Saintard e Kochinsina er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk

513 Aqueduc romain Carhaix Dourbont.jpg|Restadoù an dourbont.

* An dourbant roman.

Le Moustoir (22) Église Saint-Juvénal 04.JPG|Ar garnel.
Le Moustoir (22) Calvaire de l'église Saint-Juvénal 05.JPG|Kalvar an iliz.
Lemoustoir-kerantre02.jpg|Ar c'halvar bihan.

* Iliz katolik *Sant Juvenal*, he c'harnel hag he c'halvar.
* Kalvar bihan Kêr-an-Dreuz.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
### Tud marvet eno

## Notennoù ha daveoù
David

**David** zo un anv paotr, deuet diwar anv ar roue David, roue Israel hervez ar Bibl. Abalamour da se e vez roet da galz paotredigoù a orin yuzev, pe a orin protestant er broioù saoznek : nebeutoc'h er broioù protestant alamanek avat.

## An anv
Dont a ra eus an hebraeg *dawîd*, a dalv kement ha "karet".
Daoud eo ar stumm arabek, ha Daouda en Afrika er c'hreisteiz d'ar Sahara.

## Yezhoù all
*Davide, en italianeg
*Dewi e kembraeg, anv ar sant broadel. Koulskoude e kaver ar stumm *David* e saozneg hag an anv Davies ken stank. 
*Divi, e brezhoneg (*[[Ivi]]* zo un anv all ha n'eo ket kar tamm ebet).

## Tud
### Evel anv-bihan
#### Sent

Pevarzek sant David, katolik pe ortodoks, a gonter. En o zouez :
* Sant Dewi, pe sant David Menevia (500-589), eskob ha sant paeron Kembre.
* David III, roue ha sant paeron Georgia, lidet d'ar 26 a viz Genver.
#### Renerien stadoù, broioù, gouarnamantoù
* David (1040-970 K.J.-K.), roue Israel. 
* David Bulgaria († 976), besroue Bulgaria.
* David Iañ (1084-1153), roue Bro-Skos.
* David II (1324-1371), roue Bro-Skos.
* David II (1501-1540), roue Etiopia. 
* David komnenos (1184-1212), diwezhañ kenimpalaer Trabzon.
* David Ben Gourion (1886-1973), bet pennmaodiern Israel.
*David Cameron (1966), politikour saoz

#### A bep seurt
* David Hume (1711-1776), prederour saoz.
* David Livingstone (1813-1873), ergerzhour skosat.
* David Hilbert (1862-143), matematikour alaman

#### Sportourien a-vremañ
* ar blenier kirri skosat David Coulthard
* Ar c'hoarier mell-droad saoz David Beckham
* Ar c'hoarierien mell-droad c'hall David Ginola ha David Trézéguet
* Ar judoka gall David Douillet

#### Arzourien a vremañ

* David Bowie, kaner saoz.
* David Copperfield, paotr an troioù fizik, brudet dre e zimeziñ gant an Alamanez Claudia Schiffer.
* David Cronenberg, ur filmaozer amerikan.
* David Wark Griffith, ur filmaozer amerikan.
* David Hallyday, kaner ha mab Johnny Hallyday.
* David Herbert Lawrence, skrivagner saoz.
* David Lynch, ur filmaozer amerikan.
* David Lodge, romantour saoz
* David Niven, un aktour saoz.

### Evel anv-familh
* Gerard David (war-dro 1455–1523), livour hollandat an Azginivelezh
* Jacques-Louis David (1748–1825), ul livour gall
* Pierre Jean David, pe *[[David d'Angers]]* 1788-1856, kizeller gall
* Jean-Louis David, ur perukenner gall, dezhañ stalioù en holl gêrioù bras
* Larry David (1947), komedian, skrivagner hag aktour stadunanat
* Kristin David, kanerez vrezhonek hag emsaverez
* Alberto David (1970-), c'hoarier echedoù luksembourgat ha goude italian

### Delwennoù
Brudet eo an teir delwenn-mañ:
* David, gant Michelangelo Buonarroti (1475-1564)
* David, gant Donatello (1386-1466)
* David, gant Gian Lorenzo Bernini (1598-1680)

## Tud a faltazi
*David Copperfield, ar romant brudet ar skrivagner saoz Charles Dickens (1812-1866)
Philippe Noiret

**Philippe Noiret**, 1añ Here 1930, 23 a viz Du 2006 (Pariz), a oa anezhañ un aktour gall brudet. Graet en deus filmoù a bep seurt. Gouestlet en deus e vuhez d'ar sinema ha dreist-holl d'ar fentc’hoari. 

## Buhezskrid

Ganet eo en Enez en ur familh kenwerzhel vihan. Ar-lerc’h bout c’hwitet 3 gwezh ar vachelouriezh e tilez ar studioù ha kemer a ra kentelioù Arzoù fromus get Roger Blin e Pariz. Ar-lerc’h ez a da greizenn fromus ar c’hornôg e-lec’h ma ya e darempred get ur c’homedian, aktour, leurennour ha filmaozour Jean-Pierre Darras. A-benn ar fin e kendrec’h an obererour fromus Henri de Montherlant Philippe Noiret da vout da gomedian. Diwar neuze e ouestlo e vuhez d'ar fentc’hoari, d'ar c'hoariva ha d'ar sinema.

## Filmoù

C’hoariet en deus e-barzh muioc’h eget 100 film. Rolloù pouezus en deus bet da skouer e-barzh “Tad ha mab”, “Tasmant get ur bleinour” ,“ Ar re vrein”, “An Afrikan” pe c’hoazh “Roue ar farsadenn”...

### Bloavezhioù 1950
*1951 : *Olivia*, sevenet gant Jacqueline Audry,
*1952 : *Agence matrimoniale*, gant Jean-Paul Le Chanois (rann un tremeniad),
*1955 : *La Pointe Courte*, gant Agnès Varda (ar gwaz).

### Bloavezhioù 1960
*1960 : *Zazie dans le métro*, gant Louis Malle (*Gabriel*)
*1960 : *Ravissante*, gant Robert Lamoureux (*Maurice*)
*1961 : *Le Capitaine Fracasse*, gant Pierre Gaspard-Huit (*Matamore*)
*1961 : *Tout l'or du monde*, gant René Clair (*Victor Hardy*)
*1961 : *Le Rendez-vous*, gant Jean Delannoy (an enseller *Maillard*)
*1961 : *Le Crime ne paie pas*, gant Gérard Oury (*Monseigneur Hughes*)
*1961 : *Comme un poisson dans l'eau*, gant Andre Michel (*Lucien Berlemont*)
*1961 : *Amour célèbres*, gant Michel Boisrond (*Louis XIV ("Lauzun")*)
*1962 : *Thérèse Desqueyroux*, gant Georges Franju (*Bernard Desqueyroux*)
*1962 : *Le Mal court*, gant Alain Boudet (*Parfait XVIII*)

## Loreoù

- 1962 : Priz ar jubennerezh
- 1976 : Kaezar an aktour gwellañ evit “Ar gozh fuzuilh”
- 1990 : Kaezar an aktour gwellañ evit “Ar vuhez ha netra arall”
- 2005 : Marc’hegour al lejion a enor
- 2006 : loread ar briz Henri-Langlois eus Vincennes
Cutro

**Cutro** a zo ur gêr hag ur gumun ag Italia e rannvro Calabria. 

Lesanvet eo "La Città degli Scacchi" (*Kêr an [[echedoù]]*).

## Tud dibar
* Giovanni Leonardo di Bona, mestrc’hoarier echedoù italian, bet ganet e Cutro.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn ar gumun.
Genzano di Roma

**Genzano di Roma** a zo ur gumun, e meurgêr Roma Capitale, e rannvro Lazio, e-kreiz Italia. 24 100 a annezidi a zo o chom enni ha tregont kilometr bennak diouzh kêr Roma emañ.

## Kêrioù gevellet
* : Châtillon
* : Merseburg
* : Mokotów
Federico Norcia

**Federico Norcia** a zo bet ganet d’an 31 a viz Meurzh 1905 e Lugo di Ravenna (Italia) ha marvet d’an 13 a viz Gouere 1985 e Modena (Italia).

Mestrc’hoarier echedoù italian e oa.

Anvet e voe Mestr e 1931.

Kampion broadel Italia e oA bet e 1952.

## Liammoù diavaez
* E c'hoari e Chess Games
* Ur bartienn : Enrico Paoli a-enep da Federico Norcia
Kaerell drovanel

Ar **gaerell drovanel** (*Mustela africana*), liester: **kaerelled trovanel**, a zo ur gaerell hag a vev, daoust d'hec'h anv skiantel, e Suamerika (e koadeier gleb Brazil, Perou, Kolombia, Bolivia, Ekwador hag ar Gwianaoù).

Gell eo he blevenn gant ur c'hof sklaeroc'h hag ur roudenn c'hell war he bruched. N'anavezer ket kalz a draoù a-zivout he doare bevañ hag hec'h emzalc'h.

## Liammoù diavaez
* Ar gaerell drovanel war an IUCN
Lugo di Ravenna

**Lugo di Ravenna** (*Lugo* en italianeg) a zo ur gêr hag ur gumun ag Italia e proviñs Ravenna.

## Tud dibar
* Federico Norcia, mestrc'hoarier echedoù italian, a zo bet ganet e Lugo di Ravenna.

## Gevelliñ
Inizi Tudwal

**Inizi Tudwal** (*Ynysoedd Tudwal* e kembraeg; *Saint Tudwal's Islands* e saozneg) zo inizi en hanternoz Kembre, er c'hreisteiz da Abersoch e ledenez Llŷn, e penn Bae Tremadog.

## An anv
Dont a ra an anv eus hini sant Tudwal, a c'hallfe bezañ an den a grouas eskopti Treger.

## An inizi
Div enezenn zo: 
*Ynys Tudwal Fawr (Enez Tudwal Vras) er c'huzh-heol, 
*Ynys Tudwal Fach (Enez Tudwal Vihan) ar sav-heol, 
*kerreg izel a zo ivez anvet Carreg y Trai. 

Peskedus eo ar mor, sili zo e-leizh. Un tour-tan zo war enez ar c'huzh-heol, dismantroù ur prioldi war hini ar sav-heol.
Südtiroler Volkspartei

An **SVP** (alamaneg: **Südtiroler Volkspartei**, *Strollad poblek Su Tirol*) a zo ur strollad politikel mirour hag a zifenn gwirioù sevenadurel alamanegerien ha ladinegerien Sutirol. Diazezet eo bet d'an 8 a viz Mae 1945 gant izili eus ar *Südtiroler Widerstandsbund* ("Kevre Rezistanted Su Tirol", rezistanted a-enep da c'houarnamantoù Mussolini ha Hitler).

Abaoe sinadur statud emrenerezh Su Tirol ez eo bet gouarnet ar broviñs gant an SVP.

### Roll prezidanted an SVP abaoe [[1945]]
* 1945 - 1948 Erich Amonn
* 1948 - 1951 Josef Menz
* 1951 - 1952 Toni Ebner
* 1952 - 1954 Otto Guggenberg
* 1954 - 1956 Karl Tinzl
* 1956 - 1957 Toni Ebner
* 1957 - 1991 Silvius Magnago
* 1991 - 1992 Roland Riz
* 1992 - 2004 Siegfried Brugger
* abaoe 2004 Elmar Pichler Rolle

### Roll prezidanted proviñs Su Tirol abaoe [[1952]]
* Karl Erckert, 1952 - 1955
* Alois Pupp, 1955 - 1960
* Silvius Magnago - 1960 - 1994
* Luis Durnwalder - abaoe 1994

### Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel ar strollad
Waraoeg

Ur yezh digenvez eo ar **waraoeg** (*warao*, *guaraunau* pe *warrau*). Komzet e vez gant 18 000 a dud, 10 000 anezho unyezherien, e Venezuela, Guyana ha Surinam. Tremenet e vez d'ar vugale c'hoazh ha 90% eus ar bobl-se a oar ar yezh, met un 50% a zo diyezhegerien (spagnoleg e Venezuela, ha saozneg e Guyana).

## Gwelet ivez
*Yezhoù digenvez
*Yezhoù Venezuela
*Yezhoù Guyana
*Yezhoù Surinam

## Liammoù diavaez
Agrigento

**Agrigento** eo anv ofisiel ar gêr eus Sikilia en Italia a veze anvet **Girgenti**, hervez hec'h anv sikilianek,  betek 1929. Kêr-benn proviñs Agrigento eo.

## Tud dibar
* Vincenzo Nestler, mestrc'hoarier echedoù italian, a zo bet ganet en Agrigento.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ar gumun .
Ravenna

**Ravenna** a zo ur gêr hag ur gumun eus Emilia-Romagna en Italia. Kêr-benn proviñs Ravenna eo. 8 km zo etre kreiz-kêr ha Mor Adria : ur ganol zo anvet *[[canale Candiano]]* da vont betek ar porzh anvet * [[Porto di Ravenna]]*.

## Douaroniezh
280 km, er biz da Roma, war ar stêr Montona.

### Stêrioù
*ar Rubicone

## Anv

## Ardamezioù
*Rannet etre aour ha gul, ul leon un eil en egile, penn ouzh penn, ur binenn geotet ha fouezhek war al lodennadur*

## Istor
Teir gwech e voe lakaet Ravenna da gêr-benn :
*Lakaet e voe da gêrbenn Impalaeriezh ar c'hornôg adalek ren Honorius, diwar-goust kêr Milano.

### Impalaerien Ravenna
* Honorius; Valentinian III; Petronius Maximus; Avitus; Maiorianus; Severus; Anthemius; Olybrius; Glycerius; Leon II; Flavius Julius Nepos; Romulus ''Augustus''.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Ti-kañv Galla Placidia
* Ti-kañv Thodorig
* Iliz-rouanez Sant-Vital
* Penniliz San Vitale Ravenna
* Iliz-rouanez Sant'Apollinare nuovo
* Iliz-rouanez Sant'Apollinare in Classe
* Chapel-vadeziñ an Ortodoksed
* Chapel-vadeziñ an Arianed
* Chapel arc'heskob

Restr:Mausoleum of Galla Placidia. Ravenna, Italy.jpg|Ti-kañv Galla Placidia
Restr:Ravenna-250-San Apollinare in Classe-Caesar-1985-gje.jpg|San Apollinare in Classe. Delwenn Caesar
Restr:Basilica of San Vitale. Ravenna, Italy.jpg|Penniliz San Vitale Ravenna
Restr:Apse mosaic - Basilica of San Vitale (Ravenna)-edit.jpg|San Vitale 
Restr:Basilica of Sant' Apollinare Nuovo. Ravenna, Italy.jpg|Sant' Apollinare Nuovo
Restr:Cappella della Madonna del Sudore (Ravenna Duomo).jpg|Cappella della Madonna del Sudore 
Restr:Baptism of Christ. Mosaic in Arian Baptistry. Ravenna, Italy.jpg|Badezian ar C'hrist. Marelladur e-barzh chapel-vadeziñ an Arianed.
Restr:Ravenna — Arian Baptistry — Ceiling mosaic.jpg
Restr:Estimated image of Theodoric the Great in the Basilica of Sant'Apollinare Nuovo. Ravenna, Italy.jpg


## Tud dibar

* Impalaer Honorius
* Disanv Ravenna (VIIt kt ?)
* Fiorentino Palmiotto, mestrc'hoarier echedoù italian, a zo bet ganet e Ravenna.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ar gumun 

## Levrlennadur

## Daveoù ha notennoù
Flandrez Frañs

:  *Evit implijoù all eus ar ger Flandrez, gwelit [[Flandrez (disheñvelout)]]*

**Flandrez Frañs** (*Frans-Vloandern* e *[[flandrezeg ar c'hornôg]], Flandre française* e galleg, *Frans-Vlaanderen* e nederlandeg, *Flande franchoèse* e pikardeg), pe *Flandrez ar C'hornôg*, a reer eus un tamm eus departamant an Nord a oa ul lodenn eus kontelezh Flandrez gwechall.

## Ar vro
Mont a ra Flandrez Frañs d’ober un drederenn eus departamant an Nord. Lille eo ar gêr vrasañ enni. E-touez ar c’hêrioù bras all emañ Douai, Kassel, Dukark, Hazebroek ha Belle (*Bailleul*). Rannet e vez e daou gorn-bro : ar Westhoek ha Flandrez romanek.

Emañ ar Westhoek, pe *arvor Flandrez*, etre ar stêr Leie (*Lys* e galleg) ha Mor an Hanternoz. 

Emañ Flandrez romanek er c’hreisteiz d’ar stêr Leie, en-dro da gêrioù Lille ha Douai.

Bevennoù kontelezh Flandrez, da vareoù zo, a yae pelloc’h er c’hreisteiz, gant douaroù en-dro da Valenciennes.

## Ar yezhoù
E Flandrez Frañs e komzer div yezh a-gozh. D’ar mare ma voe ar Franked o vont war-raok war-zu ar c’hornôg hag ar c’hreisteiz e voe diazezet an harzoù etre ar yezhoù germanek ha romanek. Er biz e komzed flandrezeg hag er mervent pikardeg. War-gil eo aet ar vevenn etre ar yezhoù abaoe ar Grennamzer. Hiziv an deiz ne gomzer flandrezeg nemet er Westhoek.

## Pennadoù kar
* Poellgor flamank Frañs

## Liammoù diavaez
* Akademie voor Nuuze Vlaamsche Tale/Institut de la Langue Régionale Flamande
* Flandrez Frañs (e galleg pe e saozneg)
* De Roepstem (e nederlandeg)
* Cercle Michel De Swaen 
* Ghezibde: le wiki des Flandres occidentales et des Ardennes
* Alliance Régionale Flandre-Artois-Hainaut (strollad politikel)
Porthmadog

**Porthmadog** zo ur gêr hag ur gumuniezh eus kontelezh Gwynedd en aber an Afon Glaslyn. 65% eus an dud a ra gant ar c'hembraeg.

## Kêr hiziv
Deuet eo da vout ur gêr touristed. Graet e vez "Mynedfa i Eryri" (mont e-barzh Eryri) anezhi. Eno e c'haller mont gant *Rheilffordd Ffestiniog*, un hent-houarn touristel a gas an dud da Flaenau Ffestiniog.

## Eisteddfod Genedlaethol
An Eisteddfod Genedlaethol zo bet eno e 1987.

## Traoù arall
Kêr italian Portmeirion tost alese a zo bet graet enni filmoù skinwel (ar Prizoniad). Rener an ti, Robin Llywelyn, a oar brezhoneg mat.

|center|
Monica Bellucci

**Monica Bellucci** zo un aktourez italian ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1964 e Città di Castello, en Ombria, Italia. Gouzout a oar komz italianeg, galleg ha saozneg flour.

D'he 18 vloaz he doa lakaet hec'h anv e skol-veur Perugia evit studiañ ar gwir. Evit paeañ he studioù e oa krog da vezañ diskouezerez-giz. Daou vloaz war-lerc'h e oa paouezet gant he studioù da vont da Vilano, sinet ganti ur gevrat e ti Elite.

War un dro gant he micher e oa krog da gemer kentelioù war arz ar c'hoariva. c'hoari a reas neuze en ur film-skinwel savet gant Dino Risi, *[[Vita coi figli]]* (1990), a-raok c'hoari e-barzh *[[La Riffa]]* (1991) gant Francesco Laudadio. Gant Francis Ford Coppola goude e voe kinniget dezhi un tammig tremen en e film *[[Dracula]]* (1992).

Labourat a reas war-dro un nebeud filmoù en Italia, a-raok erruout e Bro-C'hall, ma c'hoarias e-barzh *[[L'Appartement]]* (1996), ur film gant Gilles Mimouni, a dalvezo dezhi bezañ meneget en abadenn ar Césars evel "gwellañ danvez-aktourez".

E-keit ma oa-hi oc'h ober ar film dister-se eo e tegouezhas gant Vincent Cassel, a zo deuet da vezañ he gwaz, hag he deus bet ur verc'h gantañ, *Deva* hec'h anv, d'an 12 a viz Gwengolo 2004.

Gwaz ha gwreg a vo gwelet a-gevret er film *Dobermann* (1997) gant Jan Kounen hag *[[Irréversible (film)|Irréversible]]* (2002) gant Gaspar Noé, ma c'hoari ur wreg gwallet, hag er fim spierezh *[[Agents secrets]]* (2004) gant Frédéric Schoendoerffer.

Gwelout a reer anezhi ivez e filmoù gall arc'hantet-bras evel *[[Le Pacte des loups]]* (2001) hag *[[Astérix et Obélix : Mission Cléopâtre]]* (2002): hi eo Kleopatra.

War un dro e krog da c'hoari e filmoù amerikan. Kemer a ra lec'h Romy Schneider e *[[Suspicion]]* (2000), ar film amerikan savet diwar ar film gall *[[Garde à vue]]*, ha goude gant Bruce Willis e-barzh *[[Les Larmes du soleil]]* (2003), ur film brezel savet gant Antoine Fuqua.

A-unan gant Lambert Wilson e vo gwelet e daou eus ar filmoù Matrix : *[[Matrix reloaded]]* ha *[[Matrix revolutions]]*. Hag ivez evel Mari-Madalen e film Mel Gibson * [[Pasion ar C'hrist]]* (2004). Lubaniñ a ra *[[Ar vreudeur Grimm]]* hag ar filmaozer Terry Gilliam. Splannañ a ra e *[[Le Concile de Pierre (film)|Le Concile de Pierre]]* (2006) ar filmaozer gall Guillaume Nicloux.

E 2007 e voe gwelet o c'hoari ar bolitikourez Sonia Gandhi en ur film nevez: dibabet e oa bet un tamm peogwir eo italianez evelti.

## Skeudenn vrav, miret mat
Abaoe 1997 eo patrom miret ar marc'hadour bravigoù Cartier er bed. 
Monica Belluci a zo 1m78 ment dezhi.

## Breizh
E 2018 e oa bet pedet da Zinarzh.

## Liammoù diavaez

* Fichenn IMDb
*  Monica Bellucci
* Monica Bellucci en IMDb
* Skeudennoù gant Monica Bellucci
* Skeudennoù eus Monica Bellucci
* Monica Bellucci
* Monica Bellucci
* Kaerat Monica Bellucci
* En ur filmig ma kan Eros Ramazotti : https://www.youtube.com/watch?v=DxZZoqJ1DGY
* O kanañ gant Umberto Tozzi : https://www.youtube.com/watch?v=IMhgf-cZQ6M
* O vouskanañ gant Leonard Cohen : https://www.youtube.com/watch?v=9GCLrXxtCDs

## Notennoù
Cricieth

**Cricieth** (a-wechoù *Criccieth*) zo ur gêr vihan hag ur gumuniezh en arvor Eifionydd e Gwynedd e Kembre. Brudet eo he c'hastell.

E 2011 e oa  a dud o chom e Cricieth ha  anezho a oa kembraegerien (64,2%).

## Eisteddfod Genedlaethol
E 1975 e voe an Eisteddfod Genedlaethol eno.

## Notennoù