Orhan Pamuk

**Ferit Orhan Pamuk** (Istanbul, ) zo ur romantour turk, unan eus ar re vrudetañ er bed hag a zo bet roet Priz Nobel al Lennegezh dezhañ e 2006.

E 1974 e krogas Orhan Pamuk gant ar vicher a skrivagner, ha priziet a-gozh eo e oberennoù en e vro abaoe e romant kentañ *Karanlık ve Işık* ("Teñvalijenn ha sklêrijenn", 1979).
Goude embannadur saoznek e romant istorel *Beyaz Kale* ("Ar c'hastell gwenn", 1985) e c'hounezas brud en estrenvro gant ar priz *Independent Award for Foreign Fiction* a voe roet dezhañ e London e 1990 ; hiziv e vez troet e romantoù e tremen 60 yezh, ha 13 milion a levrioù zo bet gwerzhet en ur c'hant bro bennak.

Orhan Pamuk en devoa skrivet pennadoù evit ar gazetenn *[[Taraf (kazetenn)|Taraf]]* ("Kostez") betek ma voe berzet ar gazetenn gant ar Stad a-c'houde pennadoù niverus enep pouez an Arme er vuhez politikel e 2016.

## Buhez
Ganet e voe Orhan Pamuk e 1952 e Nisantasi, ur c'harter pinvidik ha kornôgelaet en Istanbul, en ur familh vras par d'an hini a zeskriv en e romantoù *Cevdet Bey ve Oğulları* ("Cevdet Bey hag e vibien", 1982) ha *Kara Kitap* ("Al levr du", 1990) koulz hag en e vuhezskrid, *Resimli İstanbul: Hatıralar ve Şehir* ("İstanbul skeudennaouet : eñvorennoù ha kêr", 2003).
Betek an oad a 22 vloaz en em ouestlas d'al livouriezh, c'hoant gantañ da vevañ diwar e arz. Goude bout bet testeniekaet e skol-veur lik *American Robert College* en Istanbul e studias ar savouriezh e-pad tri bloaz met ned eas ket betek penn, marv ennañ ar youl da vout un arzour hag un tisavour. War-du studiañ ar c'hazetennerezh e troas neuze ; un diplom a dapas gant Skol-veur Istanbul, met biskoazh ne voe kazetenner a-vicher. E 1974, d'an oad a 22 vloaz, e tivizas mont da skrivagner : dilezel pep tra a reas neuze, en em glozañ en e gambr e ti e vamm ha kregiñ da skrivañ.
Bevañ a reas e ti e vamm betek e 30 vloaz, pa zimezas gant Aylin Turegen e 1982.

Eus 1985 betek 1988 e voe kelenner kouviet war ar c'heverata lizheregel hag ar skrivañ e Skol-veur Columbia e New York hag e Skol-veur Iowa, kent distreiñ da Istanbul.

Ur verc'h anvet Rüya ("Huñvre") en devoe gant e wreg e 1991 ; torret e voe an dimez e 2001.

E 2006 e tistroas Orhan Pamik da labourat e Skol-veur Columbia, hag e voe skrivagner er skol-veur brevez Bard College en Annadale-on-Hudson, New York.
E 2009 e roas ur rummad kentelioù e Skol-veur Harvard diwar-benn ar varzhoniezh anvet *The Naive and Sentimental Novelist* ("Ar romantour eeunik ha trivlidik").

## Daeloù
Abeg zo bet kavet e skridoù ar romantour gant ur strollad romantour all, en o zouez ar skrivagner broadelour Murat Bardakçı : d'ar 26|Mae|2002 e tisklêrias er gazetenn *Hürriyet* bout kavet en oberennoù Pamuk arroudoù a-bezh tennet eus levrioù all ; hervezañ, ar romant *Benim Adım Kırmızı* ("Ruz eo ma anv", 1998) zo un eilskrid eus *Ancient Evenings* Norman Mailer (1983) ; er romant *Beyaz Kale* en devije kavet arroudoù tennet eus *Kanuni Devrinde İstanbul* ("Istanbul da vare Suleiman ar Meurdezus") Mehmed Fuad Carim.
Biskoazh n'en deus respontet Orhan Pamuk d'an tamalloù-se, hep mar en abeg d'e c'houdevoudernouriezh ma embann bepred ober gant an etreskrivañ, da lavarout eo stummañ e skrid dre skridoù all.

Da heul Priz Nobel al Lennegezh e 2006 e voe tamallet da Orhan Pamuk bout bet ar Priz en abeg da enebiezh an Akademiezh ouzh ren ar gouarnamant turk.

E 2011, ar strollad Reporters Sans Frontières a damallas ar romantour da sevel a-du gant ar gwaskadur e Sri Lanka pa gemeras perzh e Festival al Lennegezh er vro-se.

## Prosez

E miz C'hwevrer 2005 e Turkia e tisklêrias Orhan Pamuk d'ar gelaouenn suis *Das Magazin*, anezhi ur stagadenn sizhuniek da veur a gazetenn :
*Thirty thousand Kurds have been killed here, and a million Armenians. And almost nobody dares to mention that. So I do.*"Tregont mil Kurd zo bet lazhet amañ, hag ur milion ag Armenianed. Ha hogos den ebet ne gred ober meneg eus kement-se. Neuze e ran."
Da heul an disklêriadenn-se, an alvokad dreistbroadelour Kemal Kerinçsiz a savas klemm, ha levrioù Pamuk a voe devet e Bilecik da geñver ur dolpadenn broadelourien. Keisiet e voe Orhan Pamuk en abeg m'en devije kunujennet Turkia a-glev d'an holl, ar pezh a dalveze e c'hellje bout bac'het e-pad 6 mizvezh da nebeutañ ha 2 vloaz d'ar muiañ.
Ar romantour a embannas gouzañv ur c'habalarezh kasoni, ha kuitaat Turkia a reas ; e dibenn ar bloavezh avat e tistroas evit en em zifenn.
Disklêriañ a reas e *BBC News* e venne difenn ar frankiz eztaoliñ, pa oa kement-se an doare nemetañ da lakaat Turkia da asantiñ d'hec'h istor :
*What happened to the Ottoman Armenians in 1915 was a major thing that was hidden from the Turkish nation; it was a taboo. But we have to be able to talk about the past.*"Ar pezh a c'hoarvezas gant an Armenianed otoman e 1915 a voe un dra bouezus hag a voe kuzhet diouzh ar vroad turk ; un tabou e oa. Met ret eo dimp bout gouest da gomz a-zivout an tremened."
Pa voe aterset gant CNN Türk e kadarnaas bout lavaret e oa bet lazhet Armenianed, hogen e nac'has groñs bout lavaret e oant bet lazhet gant Turked.
En Alamagn, p'en devoe Priz ar Peoc'h al levraouegerien alaman, ez adlavaras ar pezh en devoa lavaret e Suis :*I repeat, I said loud and clear that one million Armenians and 30,000 Kurds were killed in Turkey.*"Adlavarout a ran, lavaret em boa fraezh ha sklaer e voe lazhet ur milion ag Armenianed ha 30 000 Kurd e Turkia".

Petra bennak ma voe dizunanet istorourien Turkia a-c'houde disklêriadennoù Orhan Pamuk e *Das Magazin*, huadeg a voe er bed a-bezh pa voe loc'het keisiadurioù enep ar romantour : sevel o mouezh a reas Amnesty International ha Kendivizad europat Gwirioù Mab-den ; eizh skrivagner meur, tri Friz Nobel en o zouez, a savas a-du gant Orhan Pamuk hag a-enep Stad Turkia
Breudoù a voe diwar-benn goulenn Stad Turkia da emezelañ en Unaniezh Europa, a oa war an daol abaoe ar 4 a viz Here ; Parlamant Europa a embannas d'an 30 a viz Du e kasje pemp dilennad d'al lez-varn evit ensellout ar prosez.
D'ar 16 a viz Kerzu e voe ampellet ar prosez abalamour ma ne oa ket bet kelaouet maodiern ar Justis a-zivout teuliad an afer.
D'an 29 a viz Kerzu, prokulorien ar Stad turk a zilezas an tamall a gunujenn e-keñver lu Turkia, met ar gunujenn e-keñver Turkia a zalc'hjont. Ar 7 a viz C'hwevrer 2006 eo an deiziad nevez a voe divizet evit ar prosez, met d'an 22 a viz Genver e voe dilezet pep tamall gant maodiern ar Justis.

Goude m'en devoe Orhan Pamuk Priz Nobel al Lennegezh e miz Here 2006 e savas enebiezh e metoù broadelour Turkia.
Brouezet an tamm anezhañ, an alvokad Kemal Kerinçsiz a savas klemm adarre ouzh Lez-engalv Meur ar Stad ; honnezh a roas urzh da lez-varn Şişli en Istanbul da addigeriñ an afer, ha d'ar  e voe kondaonet Orhan Pamuk da baeañ 6&nbsp;000 lur turk *(Türk Lirası)* evit digoll ar gevrenn glemmer, pemp den en holl, en abeg ma vije bet kunujennet o enor.

## Oberennoù
Lakaet e vez romantoù Orhan Pamuk e lusk ar c'houdemodernouriezh, ma kaver William Burrougs (*Naked Lunch*, 1959), Gabriel García Márquez (*Cien años de soledad*, 1966), Georges Pérec (*La vie mode d'emploi*, 1978), Paul Auster (*The New York Trilogy*, 1985-86), Haruki Murakami (*ねじまき鳥クロニクル Nejimakitori Kuronikuru*, 1995) ha Toni Morrison (*Home*, 2012) a-douez ar re vrudetañ.
### Romantoù
* 1979 : *Karanlık ve Işık* ("Teñvalijenn ha sklêrijenn")
* 1982 : *Cevdet Bey ve Oğulları* ("Cevdet Bey hag e vibien")
* 1983 : *Sessiz Ev* ("An ti didrouz")
* 1985 : *Beyaz Kale* ("Ar c'hastell gwenn")
* 1990 : *Kara Kitap* ("Al levr du")
* 1995 : *Yeni Hayat* ("Buhez nevez")
* 1998 : *Benim Adım Kırmızı* ("Ruz eo ma anv")
* 2002 : *Kar* ("Erc'h")
* 2008 : *Masumiyet Müzesi* ("Mirdi an Diantegezh")
* 2010 : *Manzaradan Parçalar: Hayat, Sokaklar, Edebiyat* ("Tammoù gweledva : buhez, straedoù, lennegezh")
* 2013 : *Ben Bir Ağacım* ("Ur wezenn on")
* 2014 : *Kafamda Bir Tuhaflık* ("Un iskisded em fenn"
* 2016 : *Kırmızı Saçlı Kadın* ("Maouez he blev ruz")
* *2021 : Veba Geceleri* ("Nozvezhioù ar vosenn")
### Labourioù all
* 1992 : *Gizli Yüz* ("Dremm kuzh"), senario
* 1999 : *Öteki Renkler* ("Livioù all"), arnodskrid
* 2003 : *Resimli İstanbul: Hatıralar ve Şehir* ("Istanbul skeudennaouet : eñvorennoù ha kêr"), eñvorskrid
* 2006 : *Babamın Bavulu – 2006 Nobel Konusmasi* ("Malizenn Tadig – Prezegenn an Nobel 2006"), prezegenn en Akademiezh Nobel
* 2011 : *Saf ve Düşünceli Romancı* ("Ar romantour eeunik ha trivlidik"), rummad kentelioù roet e Skol-veur Harvard e 2009
* 2012 : *Şeylerin Masumiyeti* ("Diantegezh an traezoù"), katalog Mirdi an Diantegezh en Istanbul
* 2016 : *Hatıraların Masumiyeti* "(Diantegezh an eñvorennoù"), arnodskridoù

## Garedonoù

## Notennoù