Napoleon

**Napoleon** (pe **[[Napoleone]]** en italianeg, ar yezh orin) zo un anv-den brezhonek ha saoznek ral hiziv hon deiz, a zeu, a-hervez, eus "*Neapolis*" (kêr Naplez) hag ar ster orin a vije "eus Naplez".

Hervez tud zo e vefe ur ger henc'hresianek, "*Napoleoun*", deuet eus "*napè*" pe "*napos*", a dalv kement ha *"traonienn goadek"* ha "*leon*" ; gant se e talvezfe an anv kement ha "leon an draonienn". http://www.meertens.knaw.nl/voornamen/VNB/index.php?act=zoeken&id=13780

Roet e veze kalzig en Italia hag e Korsika a oa e-barzh Republik Genova e-pad kantvedoù. Goude an Impalaeriezh c'hall kentañ e voe roet e Bro-C'hall, hag ivez met nebeutoc'h e Norzhamerika.

Tud, lec'hioù, ha traoù zo bet anvet Napoleon, en  kantved dreist-holl.

## Stummoù e yezhoù all
* Napoleone en italianeg
* Napoléon e galleg
* Napoleón e spagnoleg
* Napoleão e portugaleg

## Tud
### Sent
*Sant Napoleone, ur sant politikel ha n'eus ket bet anezhañ. Gouel broadel Bro-C'hall e oa e-pad an Impalaeriezh c'hall kentañ hag an Eil Impalaeriezh c'hall.

### Impalaered

*Napoleone Buonaparte (1769-1821), gallekaet e anv da vout Napoleon Bonaparte, jeneral gall a orin korsikat, kemeret ar galloud gantañ e Bro-C'hall hag anvet *Impalaer ar C'hallaoued* e Bro-C'hall dindan an anv Napoleon Iañ, a voe impalaer e-pad 10 vloaz 1804-1814), ha lezet e roud gantañ en istor Europa hag e melestradurezh meur a vro 
**brezelioù Napoleon, an anv roet d'ar brezelioù renet gant Napoleon pe enep dezhañ en Europa; 
**kod Napoleon, un dastumad lezennoù lakaet e pleustr gant Napoleon Iañ en Impalaeriezh C'hall e 1803
*Napoleon II (1811-1832) mab d'an impalaer Napoleon Iañ ha Marie-Louise Aostria, dug Reichstadt, roue Roma, lesanvet « l'Aiglon » (an ererig), a oa da ren war e lerc'h e dad met ne voe ket lezet d'ober (15-tez war ar paper), e anv gwir Napoleon Francis Joseph Charles Bonaparte. Beziet e voe e Vienna, a-raok e vefe treuzlec'hiet e veziadur da *Panthéon* Pariz e 1940 war gourc'hemenn Adolf Hitler ;
*Napoleon III, pe Charles Louis Napoléon Bonaparte (1808-1873) a voe Prezidant ar Republik eus 1849 da 1852, a nac'has kuitaat ar galloud hag a reas un taol-stad gant an arme hag a voe neuze "Impalaer ar C'hallaoued" dindan an anv Napoléon III eus 1852 da 1870.

### Tud all
*ar Priñs Napoléon Bonaparte Canino, diskennad da Luciano Buonaparte, Priñs Canino,
*Napoléon Ney (1803-1857), milour ha politikour gall, mab d'ar marichal Ney,
*Napoléon Lannes (1801-1874), politikour ha diplomat gall, mab d'ar marichal Lannes,
*Napoleon, ur c'haner rap muzulman, ganet e 1977,
*José María Napoleón, ur c'haner meksikan,
*Napoleon Bonaparte Broward, gouarnour Florida eus 1905 da 1909,
*Napoleon Hill (1883-1970), skrivagner stadunanat troioù-pleg evit bezañ pinvidik buan,
*Loeiz Napoleon ar Rouz (1890-1944), emsaver.

## El lennegezh

*Napoleon, ur pezh-c'hoari skrivet gant George S. Kaufman, krouet e 1927 gant ar Marx Brothers
*Napoleon, unan eus ar moc'h er romant * [[Animal Farm]]* gant George Orwell; mar deo tapet e anv diwar hini an impalaer gall eo anat e tenn al loen da Jozef Stalin; er romant gallek eo lakaet "César" ar pemoc'h, evit chom hep feukiñ kizidigezh al lennerien c'hall moarvat.
*Napoleon Bonaparte, un enklasker aostralian e romantoù an oberour aostralian Arthur Upfield.

## Filmoù
* *[[Napoleon (film, 1920)|Napoleon]]* ur film gant Bud Fisher e 1920.
*Napoléon, ur film gall gant Abel Gance diwar-benn Napoleon Iañ e 1927 
*Napoléon, ur film gant Sacha Guitry e 1955
*Napoleon Wilson, un dudenn er film *[[Assault on Precinct 13]]*, graet gant John Carpenter e 1976.
* *[[Napoléon (2002)|Napoléon]]* ur film skinwel e 4 lodenn gant Yves Simoneau e 2002.
* *[[Napoléon (komedienn war gan)|Napoléon]]* ur gomedienn war gan gant Serge Lama
*N (Io e Napoleone), ur film italian eus 2006.

## Er skiantoù
* An teorem Napoleon
* Ar problem Napoleon
* Kemplezh Napoleon, ur gemplezh psikologel : Kemplezh an tru gouzañvet gant tud en em gav re vihan.

## Traoù

-e Bro-C'hall:
*Napoléon, ur pezh moneiz aour gall, a dalv kement hag 20 lur gall, krouet e 1805.
**[[Le Napoléon (1850)|Le Napoléon]]*, ar c'hentañ lestr brezel dre aezhenn eus an istor.
* ar « Petit Napoléon » ur fourmaj er Pireneoù.
* an Napoléon anv ul lestr beajourien
**Napoleon*, un anv all roet d'ar c'hoari FreeCell, a zo heñvel-poch ouzh ar c'h-"crapette" gall.
* ur pesk eus ar morioù tomm, *Cheilinus undulatus*, a vez graet *Napoléon* anezhañ.
* ar c'herrez "Priñsez Anna" zo anvet Napoléon e Bro-C'hall.

-e broioù all:
*Napoleon, lesanv ar c'hanol 12 "M1857 smoothbore" er brezel diabarzh amerikan.
*napoleon, ur c'hoari-c'hartoù breizhveuriat.
*napoleon, ur c'houign rusian doare milfeilhenn, ijinet evit lidañ trec'h 1812.
*Napoleone, ur rummad kazetennoù bannoù-treset italian embannet gant Sergio Bonelli Editore.

-er bed a-bezh:
*Digoradenn Napoleon, un digoradenn implijet er c'hoari echedoù anvet diwar Napoleon Bonaparte en dije c'hoariet anezhi, a-hervez, a-enep an Turk, ur mekanik da c'hoari echedoù a oa bet savet en e amzer. 
*Garadenn Napoleon, ur stumm eus ar c'hoari skosat, un digoradenn en echedoù.
*Napoleon, ur c'hoari video.

### Lec'hioù
*Fort Napoléon, anv meur a lec'h
*Napoleon (Alabama)
*Napoleon (Indiana)
*Napoleon (Kentucky)
*Napoleon (Michigan)
*Napoleon (Mississippi)
*Napoleon (Missouri)
*Napoleon (North Dakota)
*Napoleon (Ohio)

## Pennadoù kar
*Napoleone