open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Troad komparativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad komparativel** (saoz.: *comparative case*) pe **troad keñveriañ** evit komz eus un droad a dalvez da lakaat un dra keñver-ouzh-keñver gant un dra bennak all, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "evel" e brezhoneg.

Implijet e vez gant an tcheremiseg, merket gant al lostger "*-ла*" (*-la*), da skouer:

* *кол* (*kol*: "pesk") → *колла* (*kolla*: "gantañ/i blaz pesk")

## Mammennoù:
Зорина, З. Г., Г. С. Крылова, and Э. С. Якимова. Марийский язык для всех, ч. 1. Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1990;
Troad pertingel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad pertingel** (saoz.: *pertingent case*) pe **troad stokaat** evit komz eus un droad o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "stok ouzh" è "stag ouzh" e brezhoneg.

Implijet e vez an troad pertingel gant an tlingiteg, merket gant al lostger ""*-xh*. Tri implij pennañ en deus an droad pertingel en tlingiteg: 

* En un doare rik e vez implijet evit merkañ ar fed m'en em gav un dra pe un den stok ouzh pe stag ouzh un dra pe un den all a-hed ar wezh, d.l.e "stok ouzh (atav/peurliesañ)";

* Talvezout a c'hell ivez evit deskrivañ ar fed ma tegouzh un dra pe un den alies pe en un doare ingal;

* A-hendall e talvez da deskrivañ ur stad fizikel

Da skouer:

:

:
Castro

**Castro** zo ur ger galizek, portugalek ha spagnolek deuet eus an anv latin *castra*, a veze graet eus ur c'hreñvlec'h (kevatal d'ar gerioù ker e brezhoneg ha caer e kembraeg).

Eus anv-lec'h eo deuet da vout un anv-tiegezh.

## Lec'hioù
###### 
*Castro, kumun en Enezeg Chiloé
###### 

###### 
*Castro Daire, e distrig Viseu
*Castro Marim, e distrig Faro
*Castro Verde, e distrig Beja
###### 

###### 
*The Castro, karter an heñvelrevidi e San Francisco, e Kalifornia
###### 
**Castro*, bet kumun e kanton Ticino, hiziv en Acquarossa
## Tud
*Cristóbal Vaca de Castro (~1492-1566), konkistador spagnol
*Fidel Castro (1926-2016), penn-Stad Kuba (1976-2008)
*Françoise Castro (ganet e 1947), produerez er skinwel, bet gwreg Laurent Fabius (1981-2002)
*Guillén de Castro (1569-1631), dramaour spagnol
*Inês de Castro (~1320-1355), rouanez kenseurt Portugal (e 1360 hepken)
*José Antonio Castro (1808-1860), gouarnour diwezhañ Alta California e mec'hikan (1835-36)
*José Luís de Castro (1744-1819), 13 besroue Brazil (1790-1801)
*José Ribeiro e Castro (ganet e 1953, politiker portugalat
*João de Castro (1500-1548), besroue an Indez portugalat (1545-48)
*Mariela Castro (ganet e 1962), politikerez kuban ha nizez da Fidel Castro
*Raúl Castro (ganet e 1931), penn-Stad Kuba (2008-2018), breur da Fidel Castro ha tad da Variela Castro
*Roland Castro (1948-2005), luc'hskeudenner belgiat
*Roland Castro (1940-2023), tisavour gall
*Rosalía de Castro (1837-1885), barzhez ha romantourez eus Galiza
*Salvador Castaneda Castro (1887-1965), penn-Stad El Salvador (1945-1948)
*Xiomara Castro (g. e 1959), prezidantez Honduras
## Pennad kar
*Castrillo
Troad eeun

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad eeun** (saoz.: *direct case*) evit komz eus un droad implijet gant ar yezhoù indez-aryek, da skouer an hindeg-ourdoueg, evit merkañ teir arguzenn bennañ war un dro:

* Graer ur verb tranzitivel ("**A**"), da skouer:

: ***maĩ''' caltā hū̃'' ("'''Me'''zo o vont")
* [[Gouzañver (yezhoniezh)|Gouzañver]]/[[renadenn]] ("'''P'''") amstrizh ur [[verb tranzitivel]], da skouer:

: ***darzī** bulāo'' ("gervel **ur c'hemener**")

* [[Rener (yezhadur)|Rener]] ("**S**") ur [[verb amdranzitivel]] nann-strizh e [[arvez (yezhoniezh)|arvez]], da skouer:

: ***vah*' kitāb likh rahā thā* ("*'eñ*' a oa o skrivañ ul levr")

==Gwelit ivez:==
* [[Troad nominativel]]

==Mammennoù:==
*
*McGregor, Ronald Stuart (1995) *Outline of Hindi Grammar'', Oxford: Clarendon Press
Klav-kerdin

Ur **c'hlav-kerdin** , pe **klavisim**, zo ur benveg da seniñ dre gerdin, outañ ur c'hlavier, pe daou, pe dri, ha skrabet e vez pep kordenn gant ur seurt skraberig. 

Un anv hollek eo ar ger klav-kerdin, a vez roet da veur a venveg-seniñ, goude dezho bout disheñvel a-wechoù dre o stumm, o ment, o son, pe dre o anv zoken. Klav-kerdin a reer neuze eus an hini brasañ. 

Anvioù all resisoc'h a roer d'ar benveg, hervez e neuz pe e son, pe hervez ar vro hag an istor: clavicytherium, spinetez, virjinal, muselaar, ottavino.

## Klavieroù

## Arz
Meur a daolenn zo gant Johannes Vermeer ma weler merc'hed ouzh o c'hlav-kerdin .


Skeudenn:Vermeer - A young Woman seated at the Virginals.jpg|Plac'h yaouank ouzh ar c'hlav-kerdin. War-dro 1670-1672
Image:Jan Vermeer van Delft - Lady Standing at a Virginal - National Gallery, London.jpg|*Itron en he sav ouzh ur c'hlav-kerdin* (1670-1673)
Image:Johannes Vermeer - Zittende Klavecimbelspeelster (1673-1675).jpg|*Itron en he c'hoazez ouzh ur c'hlav-kerdin* (1672), National Gallery, Londrez.


## Notennoù
Brun von Sachsen

**Brun von Sachsen**, pe **Brun(on) Köln**, anavezet ivez evel **Brunon** pe **Bruno**, ganet war-dro 928, marvet e Reims e 965, a voe arc'heskob Köln eus 953 ha dug Lotaringia betek e varv. 

Eil mab Herri an Evnetaer, roue Germania, hag e bried Matilda Ringelheim, e oa Brun.Breur e oa da Otto, a voe an impalaer Otto I. Abaoe ma oa bihan e veze lâret dezhañ ez aje da veleg.

E 953, marvet arc'heskob Köln, edo Konrad, dug Lotaringia, ha deuñv Otto I, oc'h en em sevel ouzh e dad-kaer. Otto a anvas e vreur Brun da arc'heskob. Goude-se e faezhas Konrad, hag e roas Lotaringia d'an arc'heskob Brun.

Tutor Lotar ha mibien Huon Veur e voe.
Troad subesivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad subesivel** (saoz.: *subessive case*) evit komz eus un droad, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "dindan" e brezhoneg.

Implijet e vez gant yezhoù bizkaokazek 'zo, en o zouez an tsezeg, ar bejteg hag al lezgieg. 

Da skouer e lezgieg, savet dre ouzhpennañ al lostger ("*-к*"; *-k*) d'ar stumm ergativel:

* Implij orin rik:

: "Зун тарцин серинди**к** ацукьна"
: *zun tartsin serindi*'k** atsouq'na''
: "Azezañ a ris e ("dindan") skeud ur wezenn"

* Implijoù astennet

: "Заз жуван шадвили**к** вирибур шерик хьана кIанзава"
: ''zaz jouvan chadvili**k** viribour cherik c'hhana k'anzava''
: "Me 'fell din e kemerfe perzh an holl **e'''m levenez-me"

## Mammennoù:
* Зорина, З. Г., Г. С. Крылова, and Э. С. Якимова. Марийский язык для всех, ч. 1. Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1990;
Spinetez

Ar **spinetez** zo ur benveg-seniñ dre gerdin, hag ar re-se a vez skrabet, evel gant ar gitar, ha neket skoet evel gant ar piano. 

Dont a rafe an anv eus *spinetta* Italia, a vije bet ijinet gant Giovanni Spinetti, eus Venezia e dibenn ar bloavezhioù 1400; koulskoude e oa binvioù damheñvel en Italia adalek ar bloavezhioù 1300. 

Gant ar benveg-se e krogas Giuseppe Verdi gant ar sonerezh.

## Liammoù diavaez

* Holloueziadur ar Sonerezh
Virjinal

Ur **virjinal** zo ur benveg-seniñ dre gerdin evel ar c'hlav-kerdin. Sonet e veze kalzik en hanternoz Europa hag en Italia e dibenn ar Grennamzer ha da goulz an Azginivelezh, er XVvet ha XVIvet kantved.

Bihanoc'h eo ar virjinal eget ar c'hlav-kerdin, ha n'eus nemet ur gordenn evit pep notenn. Didroad e oa ar virjinalioù ha lakaet e vezent war un daol da seniñ.

Sonet e veze kalz e dibenn ar XVIvet hag a-hed ar . E Bro-Saoz e voe kemeret e lec'h gant ar spinetez, an doare italian, hag en Alamagn gant ar c'hlav-kerdin pe clavichord.

## Doareoù
#### Virjinalioù spinetez
 
Spinetta a veze laret eus ar virjinalioù a veze graet en Italia met ivez en Saoz hag en Flandrez.

#### Muselar

Ar muselarioù a veze graet en Europa an hanternoz. Dilezet e voent en .

## Levrlennadur
* Germann, Sheridan, "Harpsichord Decoration – A Conspectus" In *The Historical Harpsichord*, vol. IV. General Editor: Howard Schott. Pendragon Press, Hillsdale, NY, 2002. ISBN 0-945193-75-0
* Hubbard, Frank, *Three Centuries of Harpsichord Making*, 2nd ed., Harvard University Press, 1967. ISBN 0-674-88845-6
* Kottick, Edward, *A History of the Harpsichord*, Indiana University Press, 2003. ISBN 0-253-34166-3
* O'Brien, Grant, *Ruckers: A Harpsichord and Virginal Building Tradition*, Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-521-06682-2
* Rueger, Christoph, *Musical Instruments and Their Decoration*, Seven Hills Books, Cincinnati, Ohio, 1986. ISBN 0-911403-17-5
* Russell, Raymond, *The Harpsichord and Clavichord: an introductory study*, 2nd ed., London : Faber and Faber, 1973. ISBN 0-571-04795-5
* Yorke, James, *Keyboard Instruments at the Victoria and Albert Museum*, Victoria and Albert Museum, London 1986. ISBN 0-948107-04-9

## Notennoù
Troad amdranzitivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad amdrazitivel** (saoz.: *intransitive case*) evit komz eus un droad implijet evit merkañ arguzenn nemeti ur verb amdranzitivel (d.l.e. ar rener; "**S**") disheñvel diouzh rener/graer ("**A**") ur verb tranzitivel.

Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù gante ur steudadur morfologel-kevreadurezhel ergativel-akuzativel.

## Gwelit ivez:
* Troad nominativel
* Troad absolutivel
Binvioù-seniñ dre skrabañ kerdin

Ar **binvioù-seniñ dre skrabañ kerdin** zo binvioù-seniñ dre gerdin, a vez skrabet o c'herdin gant ar bizied da grouiñ ar son. E-lec'h skrabañ ar c'herdin gant ar bizied e c'haller ober ivez gant ur skraberig.

## Binvioù
### Binvioù eus Europa pe Amerika
*Ar balalaika
*Ar banjo
*Ar bouzouki
*Ar gitar
*Ar c'hlav-kerdin
*Ar vandolinenn
*Ar spinetez
*An tres, anv gitar teirc'hordennek Kuba

### Binvioù eus Azia

*Ar *[[biwa]]* eus Japan
*Ar *[[pipa]]* eus Sina
*An *đàn tỳ bà* eus Vietnam 
*Ar *bipa* eus Korea 
**[[Koto]]* Japan
*An *[[ek tara]]*
*Ar vînâ eus India

## Skeudennoù

Image:Lyre1913.jpg|Lira
Image:Zither1 David Dupplaw.jpg|Cítara
Image:Harpe.png|Telenn
Image:Original bandurria.jpg|Bandurria

Image:Balalaika.jpg|Balalaika
Image:Classical Guitar two views.jpg|Gitar
Image:Clavecin flamand.png|Klav-kerdin.
Image:Epinette Rouaud.JPG|Spinetez
Image:Ebass.jpg|Bajo eléctrico
Image:Bolivian charango 001.jpg|Charango eus Bolivia
Image:Moodswinger.jpg|Moodswinger
Image:Julius Schnorr von Carolsfeld 005.jpg|Laúd


## Liammoù diavaez
Skraberig

Ar skraberig, pe skraberig-kerdin, zo ur benveg bihan da skrabañ kerdin ur benveg-seniñ, evel al lud, ar vandolinenn, ar gitar. 

Hervez ar broioù e vez graet ar skraberig e koad, pe en olifant, plastik, pe skant baoted.
Muiñeira

**A Muiñeira** (ar vilinerez) zo un dañs eus Galiza hag Asturiez a vez dañset ouzh son ar gaita. Testeniekaet eo abaoe ar , met tud zo a gred eo kalz koshoc'h hag a wel ennañ un dañs kelt eus an amzerioù rakroman.
Potin

**Potin**, pe **houarn-teuz**, zo ur metal aozet diwar gendeuziñ houarn ha karbon (etre 2,14 à 6,67 % a garbon). Graet e veze kaoterioù ha fornigelloù houarn-teuz.

## Troad potin
Un **troad potin** zo un troad stummet fall.
Fortepiano

Ar **fortepiano** (hervez an italianeg hag ar saozneg), ar **piano-forte** (hervez ar galleg) eo doare kentañ ar piano, bet ijinet e 1709 gant Bartolomeo Cristofori, un oberour binvioù-seniñ italian, hag a zo bet sonet eus deroù ar  betek deroù ar , e-pad ur 100 vloaz bennak eta. 

## Aozadur
Kerdin metal ha morzholioù goloet a lêr zo d'ar fortepiano. Kalz skañvoc'h eget ar piano a-vremañ eo. 

## Istor
### Ijinadenn Cristofori
Bartolomeo Cristofori, oberour klavioù-kerdin e Firenze, a ijinas ar benveg a reer *fortepiano* e deroù an . An testeni kentañ eus ar benveg a gaver e renabl ar re Vedici, implijerien Cristofori, e 1700. Derc'hel a eure Cristofori da ziorren ar benveg betek ar {{bloavezhioù 1720]], ha tri benveg eus an amzer-hont zo chomet. 

## Levrlennadur
*Good, Edwin M. (1982) *Giraffes, black dragons, and other pianos: a technological history from Cristofori to the modern concert grand*, Stanford, Calif. : Stanford University Press.
*Marshall, Robert (2003) *18th Century Piano Music*, Routledge.
*Parakilas, James (1999) *Piano roles: three hundred years of life with the piano*. New Haven, CT: Yale University Press. 
*Pollens, Stewart (1995) *The Early Pianoforte*. Cambridge: Cambridge University Press.
*Ripin, Edwin M. (1986) "Piano", 1986 Encyclopædia Britannica
*Ripin, Edwin M. (2001). "Fortepiano (i)". *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. S. Sadie and J. Tyrrell. London: Macmillan. Also in *Grove Music Online*, ed. L. Macy.
*Ripin, Edwin M., Stewart Pollens, Philip R. Belt, Maribel Meisel, Alfons Huber, Michael Cole, Gert Hecher, Beryl Kenyon De Pascual, Cynthia Adams Hoover, Cyril Ehrlich, And Edwin M. Good (2001). "Pianoforte I: History of the Instrument". *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. S. Sadie and J. Tyrrell. London: Macmillan. Also in *Grove Music Online*, ed. L. Macy.
* Saville, Jonathan (2004). "Anything—up to a Point: An Illuminating Fortepiano Recital by Andrew Willis," *San Diego Reader*.

## Liammoù diavaez

*Photo and discussion of the action of Viennese fortepianos, from Carey Beebe Harpsichords
*One of Arnold Dolmetsch's late 19th century fortepianos, from Dolmetsch Online
*Image and discussion of 1795 Dulcken fortepiano, from the Ira F. Brilliant Center for Beethoven Studies
*Images of fortepianos in the Abell Gallery, National Music Museum, Vermillion, South Dakota
*The Pianofortes of Bartolomeo Cristofori, Heilbrunn Timeline of Art History, The Metropolitan Museum of Art
*Fortepianos in the Museum of the University of Leipzig
*Cobbe Collection, UK
*Finchcocks, UK  (developing link)
*Fortepiano Audio Sample Library & MP3 Demos  
*fortepiano - photoarchive Photos of historical pianos and their parts / discussion in the forum
*Web page of fortepiano builder Paul McNulty
*R.J. Regier Keyboard Instruments Fortepianos and Harpsichords by R.J. Regier
*More information on early keyboard instruments
Binioù

Ar **binioù** (distaget ), pe **sac'h-binioù**, pe **pib-sac'h** zo ur benveg-seniñ dre c'hwezhañ, a gaver e meur a vro, ha dezhañ meur a anv. Div duellenn zo da vihanañ, unan a c'hwezher aer dezhi en ur sac'h, hag unan all a soner an notennoù warni.

Un den a son binioù a zo ur *[[biniaouer]]*.

## Gerdarzh
Hervez Émile Ernault e teu ar ger brezhonek eus ur stumm *benni*, hag a zeu-eñ eus *bann*, korn.
Hervez Léon Fleuriot avat e teufe kentoc'h eus an henvrezhoneg *bann*, dasson, heson.

Hervez un displegadur poblek e teufe ar ger brezhonek eus an droienn **sac'h-binioù**, dre ma seblant bezañ ur sac'h ma weler treid binvioù outañ.

## Seurtoù binioù
* binioù kozh
* binioù skos (pe *binioù bras*, pe pib-veur)
* gaita, en Asturies, e Galiza hag e Portugal
* mizwad
* pib-ilin
* tulum

## [[Biniaouer]]ien veur
### Breizh
* Padrig Molard
* Alan Stivell

### Galiza
* Hevia 
* Carlos Núñez 
* Cristina Pato 
* Susana Seivane

## Skeudennoù
N'eo ket ral ar viniaouerien e taolennoù al livourien flamank, evel Pieter Brueghel gozh. 
### El livadurioù
Skeudennoù renket hervez an istor. 

Skeudenn:Cantiga bagpipes 1.jpg|E *[[Cantigas de Santa Maria]]*, dornskrid galizek eus an XIIIvet kantved
Skeudenn:Teufels Dudelsack.gif|Binioù an diaoul. Flemmskeudenn brotestant
Skeudenn:Pieter Bruegel d. Ä. 014.jpg|Biniaouer, gant Pieter Brueghel gozh
Skeudenn:Pieter Bruegel d. Ä. 016.jpg|Biniaouer, gant Pieter Brueghel gozh
Skeudenn:Hieronymus Bosch 068.jpg|Daou viniaouer, gant Hieronymus Bosch.
Skeudenn:Crayer01.jpg|*Ganidigezh Jezuz*, gant Gaspar de Crayer. Ur biniaouer en diadreñv.
Skeudenn:Antoine Watteau 069.jpg|Ur biniaouer, gant Antoine Watteau, XVIIIvet kantved.
Skeudenn:Boris Grigoriev 22.jpg|*[[Talabarder]] ha biniaouer*, gant Boris Grigoriev.



### Dre vroioù ar bed
Skeudennoù renket hervez anvioù ar broioù en urzh al lizherenneg. 

Skeudenn:Bag piper, Elbasan, Albania.jpg|Biniaouer en Albania
Skeudenn:Gaita de boto.jpg|Ar gaita de boto eo hini Aragon. 
Image:Anoriant3.jpg|Ur bagad e Breizh
Image:Seivane1.jpg|Susana Seivane o seniñ gaita Galiza en Oriant.
Skeudenn:Gaiteiros em romaria galega.jpg|E Celanova e Galiza
Skeudenn:Duda Bagpipe 001.jpg|Duda Hungaria 
Image:Cillian Vallely on Uilleann Pipes.jpg|Pib-ilin Iwerzhon sonet gant Cillian Vallely
File:Gaida.jpg|E Makedonia. 
Image:Tickell 2004.jpg|Kathryn Tickell o seniñ binioù Northumbria
Image:DudyWielkopolskie.jpg|Daou viniaouer e Pologn
Skeudenn:Serbian bagpiper.jpg|Biniaouer serb.
Skeudenn:Piper busking in Edinburgh DSC05049.JPG|Soner pib-veur e Skos
Skeudenn:Bagpipe performer.jpg|Biniaouer skosat
Image:Säckpipa_av_leif_eriksson.jpg|Binioù doare Sveden. 
Image:Tulumcu.jpg|Ur soner tulum (binioù) eus Turki
File:Modern huemmelchen.jpg|Hümmelchen.


## Notennoù


## Liammoù diavaez

* Musik-e-Breizh
* Cornemuses d'Europe et de Méditerranée
Troad absolutivel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad absolutivel** (saoz.: *absolutive case*) evit komz eus un droad implijet evit merkañ koulz rener ur verb amdranzitivel ("**S**") ha renadenn/gouzañver ur verb tranzitivel ("**O**"/"**P**")

Enebet e vez ouzh an droad ergativel implijet evit merkañ rener/graer ur verb tranzitivel ("**A**").

Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù gante ur steudadur morfologel-kevreadurezhel ergativel-absolutivel, da skouer en euskareg:

: ***mutil*** ("paotr"): lostger "*-a*" merk an absolutivel unander:

* rener ur verb amdranzitivel
: *mutil*'a** etorri da'' ("dont a reas ar paotr")

* renadenn ur verb tranzitivel 
: ''Irakasleak mutil**a*' ikusi du* ("ar c'helenner a welas ar paotr")
: (amañ: al lost ger "*-ak*" eo merk an ergativel)

Peurliesañ e vez merket an troad ergativel ha amverk an droad absolutivel er yezhoù ergativel-absolutivel.

## Gwelit ivez:
* Troad nominativel
* Troad amdranzitivel
Roll livadurioù Jan Steen

Sed amañ un dibab eus taolennoù al livour izelvroat Jan Steen (Leiden, war-dro 1626–1679).


Image:Jan Steen Peasants before an Inn.jpg|*Kouerien dirak un ostaleri*
File:The Drinker by Jan Steen.jpg|*Al Lonker*
Image:Jan_Steen_001.jpg|*Amnon ha Thamar*
Image:Jan_Steen_002.jpg|* Gweladenn *
Image:Jan_Steen_003.jpg|* Ar prezeger kurunennet *
Image:Jan_Steen_004.jpg|* Ar bed eilpennet *
Image:Jan_Steen_005.jpg|* Familh he c'hizhier *
Image:Jan Steen - Skittles Players Outside an Inn.jpg|* C'hoarierien kilhoù dirak un ostaleri  *
Image:Jan_Steen_007.jpg| *Ar sonerez lud*
Image:Jan_Steen_008.jpg|*Plac'h o tebriñ [[istr]]*
Image:Jan_Steen_009.jpg| *Kaoued ar perokeded*
Image:Jan_Steen_010.jpg| *Emboltred gant ul lud*
Image:Jan_Steen_011.jpg| 
Image:Jan_Steen_012.jpg| *An davarn*
Image:Jan_Steen_013.jpg| *Liorzh an davarn*
Image:Jan_Steen_014.jpg|*Liorzh an davarn* (a-dost)
Image:Jan_Steen_015.jpg|*
File:Jan Steen The Christening.jpg|*Ar vadeziant*
File:Jan Steen - Het Driekoningenfeest.jpg|*Gouel ar Rouaned*
File:Jan Steen – Het Sint-Nicolaasfeest (2).jpg|*Gouel Sant Nikolaz*
File:The way you hear it.jpg|*Evel ma kan ar re gozh e c'hwiban ar re yaouank*, war-dro 1665 . [[Biniaouer]]ien a oa ivez en [[Izelvroioù]].
File:Jan Steen - Adolf en Catharina Croeser aan de Oude Delft 1655.jpg|*Adolf ha Catharina Croeser en Oude Delft* (Delft kozh), 1655
File:JanSteen-Doctor'sVisit(1658-1662).jpg|*Gweladenn ar medisin*
File:Hornbook-Steen.JPG|*Skol ar gêriadenn*
Skeudenn:Jan Steen Kinderu Katze.jpg|*Bugale o teskiñ dañsal d'ur c'hazh*
Skeudenn:1670 Jan Havicksz. Steen - zelfportret.jpg|*Emboltred''


## Liamm diavaez
* Oberennoù Jan Steen er wikipedia izelvroek
Isabella Brant

**Isabella Brant**, (1591-1626) a voe pried kentañ al livour flandrezat Rubens. Merc'h e oa da Jan Brant, kuzulier e kêr Antwerpen ha da Clara de Moy.

Tri bugel o doe: Clara, Nikolaas hag Albert. Mervel a reas Isabella Brant gant ar vosenn pa oa 34 bloaz.
Hendrickje Stoffels

**Hendrickje Stoffels** (1626 – Gouhere 1663) a oa matezh ha serc'h al livour izelvroat Rembrandt, ha meur a boltred a reas anezhi. 

## He buhez
## He yaouankiz
Merc'h e oa d'ar sarjant Stoffel Stoffelse ha da Mechteld Lamberts, ha ganet e oa e Bredevoort, e Gelderland. Chaseour e oa ar sarjant Stoffel Stoffelse, "Jager" e yezh ar vro, evit kastell Bredevoort ha lesanvet e oa Jeger dre-se, hag e vugale a oa 'Jegers', met en-ofisiel e oant 'Stoffels'. Tri breur he doa Hendrickje: Hermen, Berent ha Frerick. Hermen ha Berent a oa soudarded e Bredevoort, ha n'ejont ket da lec'h arall nepred. Berent ha Frerick a varvas e bleuñv o yaouankiz. Berent a dremenas er memes bloavezh evel tad Hendrickje. Ur c'hoar he doa Hendrickje, Martijne Jegers, ha marteze ur c'hoar all, Margriete. Martijne a zimezas da Jan Kerstens Pleckenpoel, eus Lichtenvoorde, a oa soudard ivez e Bredevoort. Pa varvas ec'h addimezas Martijne da Berent van Aelten. 

Mervel a reas tad Hendrickje e miz Gouhere 1646. E miz Genver 1647, war-lerc'h ar 6 miz kañvoù dereat, ec'h addimezas an intañvez Mechteld Lamberts da Jacob van Dorsten, un amezeg hag en devoa tri bugel. Abalamour da se e rankas Hendrickje mont kuit, hag e 1646 pe 1647 ez eas da Amsterdam.

## He buhez en Amsterdam
Bevañ a reas Hendrickje e ti Rembrandt adalek 1647. Da gentañ ne oa nemet ur vatezh. Buan avat e teuas da vout muioc'h. 

## Gallery

Image:Rembrandt Bathsheba in het bad, 1654.jpg|Hendrickje evel Bathsheba o kibellat.


## Liammoù diavaez

*Digitaal Vrouwenlexicon - biography
*Bredevoort Boekenstad - biography
*Article on the location of Hendrickje Stoffel's parents' house in Bredevoort
Hélène Fourment

**Hélène Fourment** (1614 – 1673) a oa eil pried al livour Pieter Paul Rubens. Meur a boltred a reas anezhi.
Troad ergativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad ergativel** (saozneg : *ergative case*) evit komz eus un droad implijet evit merkañ rener graer ur verb tranzitivel ("**A**").

Enebet e vez ouzh an droad absolutivel implijet evit merkañ koulz rener ur verb amdranzitivel ("**S**") ha renadenn/gouzañver ur verb tranzitivel ("**O**"/"**P**").

Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù gante ur steudadur morfologel-kevreadurezhel ergativel-absolutivel.

Peurliesañ e vez merket an droad ergativel ha amverk an droad absolutivel er yezhoù ergativel-absolutivel, da skouer :
* er yezhoù eskimoek-aleoutek : greunlandeg, inuktitut ;
* er yezhoù indez-aryek : hindeg, yezhoù kaokazek, tchetcheneg, jorjieg ;
* er yezhoù mayek ;
* er yezhoù mic'hel-sokek (*mixe–zoque*) ;
* e yezhoù Aostralia : wagimaneg ;
* e yezhoù digenvez : euskareg, bourouchaskeg ;
* er yezhoù tibetek-burmek : tibeteg

## Gwelit ivez
* Troad nominativel
* Troad absolutivel
Rías Baixas

Ar **Rías Baixas** eo an aberioù e kornôg Galiza entre an harzoù gant Portugal,er c'hreisteiz, hag ar beg-douar anvet Cabo Fisterra en hanternoz.

Eus ar c'hreisteiz d'an hanternoz, setu o anvioù:
* Ría de Vigo
* Ría de Pontevedra
* Ría de Arousa
* Ría de Muros e Noia
* Ría de Corcubión

## Pennadoù kar
* Rías Altas
* Rías Medias
Rías Altas

Ar **Rías Altas** eo an aberioù e Galiza etre Estaca de Bares er c'hornôg ha er Mor Kantabrek. Eus ar c'hornôg d'ar reter, setu o anvioù:
*Ría do Barqueiro
*Ría de Viveiro
*Ría de Foz
*Ría de Ribadeo

Alies e vez graet meneg eus ar Rías Medias gante .

## Skeudennoù

Skeudenn:Ría de Ferrol desde o Coto de Ancos.retocada.jpg|Ar ría de Ferrol, gwelet eus Coto de Ancos.
File:Rías altas GL.svg|Kartenn eus ar Rías Altas.
Antonio José de Sucre

**Antonio José de Sucre y Alcalá** (3 a viz C’hwevrer 1795 e Cumaná, Venezuela- 4 a viz Mezheven 1830 e Berruecos, Kolombia) a oa un dizalc’hour eus Suamerika ha kamalad e oa da Simón Bolívar.

### E yaouankiz

Antonio José de Sucre a oa bet ganet en ur familh pinvidik, eus Cumaná, e Venezuela hiziv, a oa da neuze e besrouantelezh Nueva Granada, un drevadenn spagnol. Hendadoù eus Europa en doa sur, met dizemglev zo etre an arbennigourien o deus studiet e vuhez da c’houzout eus peseurt bro e oa e hendadoù o tont : eus Flandrez hervez lod, eus Bavaria hervez lod all. 

Dimeziñ a reas gant Maríana Carcelén y Larrea, markizez Solanda ha markizez Villarrocha.

### En arme

E 1811, hag eñ yaouank-flamm c’hoazh, ez eas da stourm evit dizalc’hiezh trevadennoù spagnol Suamerika. Buan e voe gwelet e oa barrek da ren soudarded : e 1817 e voe anvet da goronal. E 1819, pa ne oa nemet 24 bloaz, ez eas e penn ur vrigadenn. Goude emgann Boyacá e teuas da vezañ unan eus gwarded tost Simón Bolívar.

E 1821 e voe goulennet outañ gant Simón Bolívar mont da zieubiñ Quito. An trec’h a yeas gant Sucre en emgann Pichincha d’ar 24 a viz Mae 1822. Nebeudik goude ez antreas Bolívar ha Sucre e Quito. Anvet e voe Sucre da c’houarnour war broviñs Quito.

### Haroz Ayacucho

Trec’hioù all a c’hounezas Sucre a-enep armeoù Spagn e Perou, evel en emgann Junín d’ar 6 a viz Eost 1824. 
Lamm a roas d’ar Spagnoled en emgann Ayacucho, d’an 9 a viz Kerzu 1824. Pilet e voe an arme spagnol ha prizoniet ur bern soudarded hag ofiserien eus arme Spagn, hag en o zouez besroue Spagn. Gant an emgann-se e voe gwarantet dizalc’hiezh an trevadennoù spagnol. 

Dilennet e vo Sucre da brezidant Bolivia e 1826, hogen e zilez a roas e 1828 evit mont war ar renk da vezañ prezidant Kolombia. Dilennet e voe, met muntret e voe prestik goude e Berruecos (Kolombia).

## Dougen bri dezhañ

En enor da Sucre eo bet roet e anv da :

* e 
** kêr-benn ofisiel Bolivia, Sucre,

* e 
** kêr Sucre e Kolombia,
** departamant Sucre, e Kolombia,

* en 
** moneiz Ecuador, ar sucre, 
** an aerborzh *Mariscal Sucre* e Quito, en Ecuador.

* en 
** stad Sucre, e Venezuela.

## Liam diavaez
*  ''The Grand Marshal of Ayacucho'', istor e vuhez, war Historical text archive
Cabo Fisterra

**Cabo Fisterra** zo ur beg-douar 3&nbsp;km hed hag un uhelenn e greunvaen hag a sav betek 600 m a-us d'ar Meurvor Atlantel, e Fisterra, e proviñs A Coruña e Galiza. Ul lec'h brudet eo, hag un arouez eus ar vro.

## Gerdarzh
Dont a ra an anv eus al latin *Finis Terræ*, “penn ar bed”, un anv a vagas meur a vojenn.

## Kornokañ
Koulskoude, n'eo ket ar beg-douar pellañ er c'hornôg e lodenn gevrandirel Europa, rak Cabo da Roca, e Portugal, an hini eo; n'eo ket an hini pellañ e Galiza nag e Spagn ivez, rak Cabo Touriñán an hini eo.

Hervez skridoù zo e vije ar memes lec'h evel Promontorio Nerio an douaroniourien roman, met lod a gav dezho eo en Ara Solis emañ, ma veze azeulet an heol.

Un tour-tan zo, savet e 1853, 17 metrad uhelder dezhañ, hag ar gouloù anezhañ, a zo 143 metrad a-us d'ar mor, a daol sklêrijenn war-hed 30 milmor.

## Emgannoù e Cabo Fisterra

Tri emgann war vor zo bet etre Saoz ha Gall hag a zo anavet evel * Emgann Cabo Fisterra*.

* Kentañ emgann Fisterra, e 1747, ma voe trec'h an amiral saoz George Anson.
* Eil emgann Fisterra, e 1747 ivez, ma voe trec'h an amiral saoz Edward Hawke.
* Trede emgann Fisterra, e 1805, etre listri ar besamiral saoz Robert Calder hag ar Gall Pierre Charles Silvestre de Villeneuve.

## Peñse
Er-maez d'ar beg-douar-se eo e c'hoarvezas peñse al lestr Prestige.

## Skeudennoù

:* Gwelout ivez : [[Skeudennaoueg Fisterra]]*

Skeudenn:Fisterra.Cabo.03.Galicia.jpg
Skeudenn:Fisterra.Cabo.09.Galicia.jpg
Skeudenn:Fisterra.Cabo.08.Galicia.jpg
Image:galiciacoast.jpg|
Skeudennaoueg Fisterra

Sed amañ skeudennoù eus Fisterra e proviñs A Coruña:

## Gwelet eus [[cabo Fisterra]]

Skeudenn:Fisterra.JPG
Skeudenn:Fisterra.Cabo.01.Galicia.jpg|Eus cabo Fisterra
Skeudenn:Fisterra.Cabo.02.Galicia.jpg|Eus ar c'hab
Skeudenn:Fisterra.Cabo.Galicia.jpg
Skeudenn:Fisterra.Cabo.03.Galicia.jpg
Skeudenn:Fisterra.Cabo.09.Galicia.jpg
Skeudenn:Fisterra.Cabo.08.Galicia.jpg
Skeudenn:Fisterra.Cabo.05.Galicia.jpg
Skeudenn:Ocaso en Finisterre.JPG
Skeudenn:Cabo Fisterra Galiza.jpg
Skeudenn:Cabo Fisterra Galiza2.jpg
Skeudenn:Cabo de Fisterra desde Ezaro.jpg|Cabo Fisterra adalek Ézaro



## Traezheg

Skeudenn:Playa de Langosteira.jpg|Langosteira



## Pennadoù kar

*Skeudennaoueg Galiza
Troad delativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad delativel** (saoz.: *delative case*, diwar al latin *deferre*; "degas") evit komz eus un droad a dalvez en un doare rik da verkañ ar fed ma kemm lec'h un dra bennak pe un den bennak o vont kuit diouzh ur c'horeenn, o klotaat mui-pe-vui gant an araogennoù "diwar" pe "eus" e brezhoneg.

Implijet e vez an droad-mañ gant ar ster rik-mañ hag ivez gant sterioù astennet all (d.s. "diwar-benn") en hungareg, da skouer:

: *Budapest*'ről** vagyok''
: "''Budapest-**diwar** on''"
: "**Eus** Budapest on"

: ''Jön a vonat Magyarország**ról**''
: "''o tont emañ an tren Hungaria-diwar''"
: "O tont emañ an tren **eus''' Hungaria"

## Gwelit ivez:
* Troad elativel

## Liammoù diavaez
The delative case - a discussion of the delative case in Hungarian from HungarianReference.com.
Skeudennaoueg Galiza

## [[Galería de escudos dos concellos de Galicia|Skoed]] / [[Galería de bandeiras dos concellos de Galicia|Bannnieloù]] / [[:Categoría:Imaxes de mapas de Galicia|Kartennoù]]

Skeudenn:Escudo_de_Galicia.svg|Ardamezioù Galiza
Skeudenn:Flag of Galicia.svg|Banniel Galiza
Skeudenn:Comarcas de Galicia.png|Rannvroioù Galiza


## Proviñsoù  Galiza

Skeudenn:Situacion Provincia da Coruña.PNG|Proviñs a Coruña
Skeudenn:Situacion Provincia de Lugo.PNG|Proviñs Lugo
Skeudenn:Situacion Provincia de Ourense.PNG|Proviñs Ourense
Skeudenn:Situacion Provincia de Pontevedra.PNG|Proviñs Pontevedra
Rías Medias

**Rías Medias** a vez lavaret a-wechoù eus ar *[[ría]]s*, pe aberioù, e hanternoz Galiza, lakaet e-barzh kont ar Rías Altas peurvuiañ, hag a zo ar re gornôkañ anezho, entre Cabo Fisterra (er c'hornôg) hag Estaca de Bares (er reter). 

Setu o anvioù, eus ar c'hreisteiz d'an hanternoz, hag a gornôg da reter: 
*Ría de Camariñas
*Ría de Corme e Laxe
*Ría da Coruña pe Ría do Burgo
*Ría de Betanzos
*Ría de Pontedeume
*Ría de Ferrol
*Ría de Cedeira
*Ría de Ortigueira
Samzun

:**Marteze eo [[Samsun]] emaoc'h o klask.*

**Samzun** zo un anv brezhonek, deuet eus an hebreeg, hag a reer eus daou zen
*Samzun, roue Israel, er Bibl, 
*Samzun, eskob Dol ha sant brezhon er  kantved

Kumun Sant-Samzun a zo ivez, war ribl ar Renk.

## Anv-familh
*René Samzun, melldroader
*David Samzun, maer Sant-Nazer

## Pennad kar
*Samson
Samson

**Samson** zo un anv gallek ha saoznek, deuet eus an hebreeg, hag a reer eus daou zen dreist-holl:

*Samzun, roue Israel, er Bibl, 
*Samzun, eskob Dol ha sant brezhon er  kantved

## Tud all
* Samson Worcester, beleg norman hag eskob Worcester, e Bro-Saoz en  kantved.
* Savanna Samson, aktourez berrwisket.
* Jean-Baptiste-Antoine-Aimé Sanson de Pongerville (1782 - 1870), skrivagner gallek.

## Sonerezh
* ''Samson'' (Handel), oratorio gant Georg Friedrich Händel
* *[[Samson et Dalila (c'hoarigan)]]*, ur c'hoarigan e 1877 gant Camille Saint-Saëns

## Lec'hanvadurezh
* Samson, Western Australia, rakkêr eus Perth, en Aostralia

* Samson, Doubs, e departamant an Doubs e Bro-C'hall

*Carreg Samson, e Sir Benfro e Kembre

* Samson (Sillan) e Kernev-Veur

* Samson, Alabama, er Stadoù-Unanet

* Sam Son er Vietnam

## Pennadoù kar
* Saint-Samson
* Sampson
* Samzun
Albertus Pictor

**Albertus Pictor** (Alberzh al Livour), ganet war-dro 1440 ha marvet war-dro 1507, anvet ivez *Albert Pictor*, *Albert Målare*, pe *Albrekt Pärlstickare* a oa ul livour svedat a labouras da livañ mogerioù en ilizoù e vro e dibenn ar Grennamzer.

*Albertus Immenhusen* e oa e anv, diwar anv ar gêr alaman e Hessen a oa ginidik anezhi. Kentañ meneg anezhañ en dihelloù a voe e 1465, pa voe degemeret evel bourc'hiz en Arboga. Eizh vloaz goude ez eas da Stockholm, hag eno e kemeras stal-labour ul livour all, Johan Målare, e Gamla stan, a oa intañvezet e wreg, ma timezas Albertus dezhi. 

Brudet e oa evel arzour fonnus, ha hedro, livour hag ivez ograour ha broder, lesanvet "Pärlstickare", ar perlezenner. Mont a rae da redek bro ha da livañ en nevezamzer, hag echuiñ en diskar-amzer. Er goañv e sone hag e vrode. 

Evit e livadurioù ne chom nemet un 30 murlivadur en ilizoù e kornad Mälaren, ha 10 anezho sinet gantañ. 

## Levezon
Gant e livadur eus an Ankou o c'hoari echedoù eo bet awenet Ingmar Bergman da aozañ ur pennad eus e film *[[Det sjunde inseglet]]* (Ar seizhvet siell) e 1957, pa stag ur marc'heg da c'hoari gant an Ankou. Albertus Pictor e-unan a weler o livañ ur vogerenn en iliz hag oc'h ober kaoz gant skoedour ar marc'heg.

## Ilizoù enne murlivadurioù Albertus Pictor

*Almunge (Uppland)
*Bromma (Stockholm)
*Bälinge (Uppland)
*Danmark (Uppland)
*Dingtuna (Västmanland)
*Ed (Uppland)
*Floda (Sörmland)
*Helga Trefaldighet (Uppsala)
*Husby-Sjutolft (Uppland)
*Håbo-Tibble (Uppland)
*Härkeberga (Uppland)
*Härnevi (Uppland)
*Kalmar (Uppland)
*Kumla (Västmanland)
*Lid (Sörmland)
*Nederluleå (Norrbotten)
*Odensala (Uppland)
*S Per (Uppsala)
*Sala (Västmanland)
*Sollentuna (Uppland)
*Solna (Uppland)
*Storkyrkan (Stockholm)
*Torshälla (Sörmland)
*Täby (Uppland)
*Uppsala domkyrka (Uppland)
*Vadsbro (Sörmland)
*Vaksala (Uppland)
*Vansö (Sörmland)
*Vittinge (Uppland)
*Vårdinge (Sörmland)
*Vänge (Uppland)
*Västerås domkyrka (Västmanland)
*Yttergran (Uppland)
*Ösmo (Sörmland)
*Österunda (Uppland)
*Övergran (Uppland)

## Liammoù diavaez
* Albertus Pictor.com 
*Nordisk familjebok
* ''Okända Pictormålningar dök upp'', Bälinge kyrka, Uppsala. UNT, 2008-11-05. 
*"Albertus Pictor i nytt ljus", *Svenska Dagbladet* (2006-01-03)
 

## Taolennoù


File:Harkeberga 0844.jpg|Ar profed Jonas taolet er mor
File:Floda kyrka malning.JPG|Samzun o lazhañ al leon
Hypermnestra (merc'h Danaos)

**Hypermnestra** (henc'hresianeg : Ὑπερμνήστρα) a oa merc'h henañ Danaos, roue kêr Argos. Pa voe roet urzh gant o zad d'e verc'hed da lazhañ o gwazed e-pad o nozvezh eured e voe an hini nemeti o leuskel he fried Lynkeüs e buhez, dre garantez outañ, ha dre ma n'en doa ket boulc'het he gwerc'hded. E sikour a reas-hi da dec'hel. Ken kounnaret e voe he zad Danaos ma he c'hasas dirak barnerien kêr, met ar re-se a zisklerias e oa digablus. Diwezhatoc'h, goude kaset an dorzh d'ar gêr gant Lynkeüs a lazhas e nav c'hoar-gaer ha daou-ugent, hag e dad-kaer evel-just ivez, e renas Hypermnestra en Argos, hag ur mab o doe, Abas.

## Pennadoù kar
* Danaidezed
* Lynkeüs (mab Aigyptos)
Hypermnestra

**Hypermnestra** zo anv div vaouez e mojennoù Hellaz kozh:

*Hypermnestra (merc'h Danaos), a voe savet meur a oberenn arzel diwar he fenn
*Hypermnestra (merc'h Thestios), mamm Amfiaraos 

## Pennad kar
*Hypermnestre
Hypermnestre

**Hypermnestre** zo un anv-plac'h gallek, Hipermnestra e brezhoneg, diwar un anv henc'hresianek.

Meur a oberenn zo bet savet e galleg en anv-se en XVIIIvet kantved.

* ***Hypermnestre***, un drajedienn gant Théodore de Riupeirous, diskouezet en 1704,
* ***Hypermnestre***, ur c'hoarigan gant Charles-Hubert Gervais, ar skrid gant Joseph de Lafont, c'hoariet en 1716, Philippe d'Orléans en dije kenlabouret da sevel an oberenn;
* ***Hypermnestre***, ur c'hoarigan gant Charles-Hubert Gervais, ar skrid gant Michel Blondy, c'hoariet en 1728,
* ***Hypermnestre***, un drajedienn gant Antoine-Marin Lemierre c'hoariet en 1758,
* ***Hypermnestre***, ur varrez gant Jean-Georges Noverre c'hoariet en 1764.

## Pennad kar
*Hipermnestra
Cabo Touriñán

**Cabo Touriñán** zo ur beg-douar, war aod ar Meurvor Atlantel, e Muxía, e proviñs A Coruña, e Galiza, hag al lec'h eus Spagn ar muiañ er c'hornôg. Un tour-tan zo eno.
Gabriel Morvan

**Gabriel Morvan**, pe **Biel Morvan**, ganet e Plabenneg d'an 3 a viz Eost 1829 ha marvet e Kemper d'ar 17 a viz Mae 1886, a voe beleg, skrivagner brezhonek, ha rener Feiz ha Breiz war-lerc'h Goulven Morvan. Rener Lizeri Breuriez ar Feiz e voe ivez. Bet e voe kure ha person e meur a barrez Leon hag e Kerne, anvet e voe da chaloni goude, ha troer lizhiri-kemenn eskob Kemper e voe ivez.

## Skridoù
* *Histor an Testamant coz hag an Testamant nevez*, 1869.
* *[[Buez ar Zent]], skrivet a nevez e brezounek gant ann Ao. Morvan*, embannet e Teurgn e 1884.
** *Buez ar Zent*, Kemper, Moulerezh Kerangal, 1894. Eil embannadur, adlennet ha reizhet gant Yann-Vari Nikolaz (1848-1899).
** Trede embannadur e 1898 : Moullerez A.Kaigre, ru Traverse, 18. Brest. Unan all a vo en XXvet kantved.

## Troidigezh
* Gabrielle d'Éthampes, *An daou vreur euz an Naonet* (diwar *Les Enfants nantais*), moulet e meur a damm war Feiz ha Breiz, 1869.

## Liamm diavaez
*Ur poltred anezhañ
Nedeleg (anv-tud)

**Nedeleg** (*Nédélec* ha *Le Nédellec* e-touez an doareoù gallek), zo un anv-tiegezh brezhonek e Breizh, stankoc'h e Bro-Leon eget e lec'hioù all .

## Tud
;
* Yann-Vari Nedeleg (1840-1880), beleg eus Leon, bet rener Feiz ha Breiz
* Pêr Yann Nedeleg (1911-1971), beleg eus Kerne, skrivagner brezhonek
* Michel Nédélec (1940-2009), marc'hhouarner, eus Plougastell-Daoulaz
* Yohann Nédélec (*1978), maer Ar Releg-Kerhuon (Strollad Sokialour (Frañs)) eus 2008 da 2020
;
* Yves Nédélec (1929-2012), dihellour departamant ar Manche eus 1954 da 1994
* François Nedelec (1954-2009), aozer c'hoarioù
* Claudine Nédélec, kelennerez lennegezh c'hallek e Skol-veur Artez ha skrivagnerez

## Lec'hanvadurezh
*Nédélec, ur gumun e Kebek, diwar anv an tad misioner Jean-Marie Nédélec (1834-1896).

## Notennoù
François Nedelec

**François Nedelec** (3 a viz Kerzu 1954 e Suresnes - 15 a viz Even 2009 e Pariz) zo un aozer c'hoarioù gall.

Adalek 1988 en doa aozet un 40 c'hoari, stategiezh, pe video, ha kaset meur a CD Rom da benn: *ESS Mega, Marco Polo* (skeudennaouet gant Florence Magnin), *les Guignols de l'Info... le jeu !* gant J.N. Portugal, *Tarot d'Ambre* (Jeux Descartes).

Mervel a reas gant ar c'hrign-bev e 2009 e  5 arondisamant Pariz.

## E oberennoù
* *[[Avant Charlemagne]]*, 1986, Éditions Robert Laffont
* Mai 68 (La folie Douce, 1980) 
* *[[Empire galactique]]*, 1984, Éditions Robert Laffont
* *[[Colonisator]]*, 1989, Eurogames, Duccio Vitale
* L'Univers d'Ambre, (gant Florence Magnin, 1996) 

## Liamm diavaez
* C'hoarioù François Nedelec e-barzh Luding
* Fichenn
Yann-Vari Nedeleg

**Yann-Vari Nedeleg**, ganet e Plougouloum d'an 9 a viz Ebrel 1840, marvet e Tregaranteg d'an 2 a viz Mae 1880, a oa ur beleg leonat, bet rener Feiz ha Breiz eus 1877 da 1878, war-lerc'h Gabriel Morvan. 

## Oberennoù
* 1876 : *Madelez an deskadurez*, Feiz ha Breiz
* 1876 : *[[Ar Zorserien]]*, Feiz ha Breiz (3 rann)
* 1876 : *Haiti, Scol Seurezed ar Porz-a-Beoc'h*, Feiz ha Breiz
* 1876 : *Lavarit d'eomp eur ger benag dioc'h an Eost*, Feiz ha Breiz
* 1876 : *An Anjeluz*, Feiz ha Breiz
* 1876 : *Labourou an Eost*, Feiz ha Breiz
* 1876 : *[[An Tavarniou]]*, Feiz ha Breiz (9 rann)
* 1876 : *[[Eun oferen hanter noz er blavez 93]]*, Feiz ha Breiz (3 rann)
* 1876 : *An davarn eo maro an honestiz*, Feiz ha Breiz
* 1876 : *Ti-Scol Frered al Likez e Kemper*, Feiz ha Breiz
* 1876 : *[[Gouel an Anaoun en enezennou Glenan]]*, Feiz ha Breiz (3 rann)
* 1876 : *Tan guall e Loc-Maria-Berrien*, Feiz ha Breiz
* 1876 : *[[Justiz Doue !]]*, Feiz ha Breiz (2 rann)

## Troidigezh
* 1876-1877 : Jean Loyseau, *[[Histor Coll-Bara]]* (diwar *Mémoires de Propre-à-rien*, 1873), Feiz ha Breiz (44 rann)

## Notennoù
Sucre (disheñvelout)

**Sucre** a c'hall bezañ:

* anv Antonio José de Sucre (1795 - 1830), ur politikour eus Venezuela.
*José Antonio Ramos Sucre (1890-1930), barzh
* meur a lec'h e Amerika ar Su diwar anv ar politikour:
** meur a gêr e Venezuela hag e Kolombia.

#### 
* Sucre, kêr-benn ofisiel Bolivia,

#### 
* Sucre,
* Sucre (kumun), kumun en departamant-se.

#### 
* kanton Sucre, e proviñs Manabí
* moneiz kozh ar vro: ar sucre

#### 
* stad Sucre, ma voe ganet Antonio José de Sucre
Ulva

**Ulva** zo anv meur a lec'h e Bro-Skos.

## Lec'hanvadurezh
### Bro-Skos
* *Ulva*, **[[Ulbha]]** e gouezeleg Skos, un enezenn e-kichenik Muile, en Inizi Gall (Skos), 
* New Ulva, e Danna, en Inizi Gall,
* Ulva Islands dirak Cnapadal.

### Broioù all
* Ulva Island, Zeland-Nevez
* Ulva Nature Reserve, Aostralia

## Bezhin
*Ulva lactuca, bezhin glas mat da zebriñ. 

## Pennadoù kar, a bell
* *Uvula*, anv latin an hugenn
* *Vulva*, anv latin ar c'hourzh.
Manuela Sáenz

**Doña Manuela Sáenz** (27 a viz Kerzu 1797, pe marteze 1795, e Quito, Ecuador - 23 a viz Du 1856 e Paita, Perou), a oa ur vrogarourez eus Ecuador ha serc'h Simón Bolívar, an dispac’hour eus Suamerika. Lesanvet eo ivez "*Manuelita Sáenz*" ha "*la Libertadora del Libertador*" (*dizalc’herez an dizalc’her*). Merc'h e oa da Simón Sáenz Vergara ha Maria Joaquina Aizpuru, ha dimeziñ a reas gant an doktor James Thorne. Dilezel a reas he gwaz avat da vont da vevañ gant Bolívar.

Manuela Sáenz a seller outi evel unan eus merc’hed penn a-raok Suamerika hag unan eus renerien ar stourm evit dieubidigezh Suamerika. Hervez an istorour venezuelat Denzil Romero e oa-hi marteze "*ar vaouez pouezusañ zo bet en istor Suamerika*" hag he deus bet "* muioc’h a levezon eget [[Eva Perón]]*".

## Liammoù diavaez
*"Museo Manuela Sáenz"
Troad lativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad lativel** (saoz.: *lative case*) evit komz eus un droad lec'hiañ a dalvez da verkañ ar fed ma'c'h a un den pe un dra bennak war-du ul lec'h, o klotaat mui-pe-vui gant an araogennoù "da" pe "davet" e brezhoneg.

Implijet e vez gant ar yezhoù ouralek, en o zouez ar finneg, an erzyeg, ar mokcheg hag an tcheremiseg, da skouer e finneg gant adverbioù resis, merket gant al lostger "*-s*" (bremañ avat e vez implijet en he lec'h troadoù all peurliesañ en degouezhioù all gante an hevelep ster):

: *alas* ("d'an traoñ")
: *kauemmas* ("(o vont) pelloc'h/o pellaat")
: *pois* ("(o) loc'hañ")
: *rannemmas* ("davet an aod")

Implijet e vez ivez, peurliesañ a-gevret gant troadoù all, gant ar yezhoù bizkaokazek, en o zouez an tsezeg hag ar bejteg, da skouer e tsezeg:

:

Implijet e vez an dativel/lativel da verkañ ar fed m'emeur perc'hen war un dra bennak dre ma vank ar verb "kaout" (kv. "bezañ gant" e brezhoneg), da skouer: 

:
Troad komitativel

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **troad komitativel** (saoz.: *comitative case*) evit komz eus un droad lec'hiañ a dalvez da verkañ ar fed m'emañ un dra bennak pe un den bennak a-gevret gaant un dra pe un den all, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "gant" e brezhoneg.

Implijet e vez er yezhoù finnek-ougrek, en o zouez ar finneg, an hungareg hag an estonieg]] hag ivez er japaneg hag e meur a yezh komzet en Aostralia.

Da skouer en estonieg

* merket gant al lostger "*-ga*" stag ouzh ar stumm genitivel en unander:

: *nina* (nominativel: "fri") -> *nina* (genitivel) -> *ninaga* (komitativel: "gant (ur) fri")
: *koer* (nominativel: "ki") -> *koera* (genitivel) -> *koeraga* (komitativel: "gant (ur) c'hi")

* merket gant al lostgerioù "*-da*" "*-ga*" stag ouzh ar stumm partitivel ha neuze stag ouzh ar genitivel savet diwarni el liester:

: *leht* (nominativel: "follenn") -> *lehte* (partitivel) -> *lehtede* (genitivel) -> *lehtedega* (komitativel: "gant follennoù")
: *kass* (nominativel: "kazh") -> *kassi* (partitivel) -> *kasside* (genitivel) -> *kassidega* (komitativel: "gant kizhier")
DC Comics

**DC Comics** a zo un ti-embann comic books stadunanat. Ur skourr eus Time Warner eo. E-pad pell e oa staliet DC Comics e 666 Fifth avenue e New York ; er bloavezhioù 1990 eo bet kasetda 1700, Broadway. « DC » a dalvez « Detective Comics ». Div lodenn a zo ouzhpenn : Vertigo, gouestlet da istorioù faltazi ha Wildstorm gouestlet da istorioù skiant-faltazi ha da c’hourharozed modern.

## Istor
Dont a ra DC Comics eus kenteuziñ tri zi-embann : National Allied Publications, Detective Comics, hag All-American Publications. An daou gentañ anezho a genteuzas er bloavezhioù 1930 a-benn sevel National Comics (anvet *National Periodical Publications* da c’houde). An trede hini a voe adprenet e 1945. D’ar mare-se e oa « DC »ul logo a vije lakaet war golo al levrioù.

A-benn diskoulmañ ar c’hudennoù  a savas pa voe embannet troioù-kaer kozh ha re nevez harozed zo, hag evit lakaat klotañ re harozed bet prenet gant tiez-embann all, e voe embannet Crisis on infinite earths e 1985. Un heuliad rannet e daouzek lodenn eo, ulo lodenn eus an istor a zo bet skrivet gant Marv Wolfman ha treset gant George Perez. En heuliad-se e voe kemmet da vat ar pezh a oa kinniget ganbt DC betek-henn : echu gant ar bedoù lies, ur mennozh hag a oa bet implijet e-pad bloavezhioù, hag a oa amsklaer. En heuliad-se ez eas neuze ul lodenn eus gourharozed DC da get, ha staliet e voe ur bed nevez, a-benn nevesaat da vat holl gourharozed DC Comics. 

E 1998 e voe adprenet Wildstorm gant DC. 

E 2005 e rankas pennoù DC respont da bolitikerezh embann Marvel Comics hag a oa o paouez krouiñ Ultimate Marvel. Krouet e voe neuze an tikedenn All-Star, a-benn kinnig istorioù gourharozed vrudetañ DC Comics, kinniget en un doare aes evit ma c'hellfe forzh piv lenn anezho ha savet gant tresourien diouzh ar c'hiz. An daou heuliad kentañ a voe   *[[Batman and Robin, The Boy Wonder|All Star Batman and Robin, The Boy Wonder]]* gant Frank Miller ha Jim Lee ha *[[Superman]]* gant Grant Morrison ha Frank Quitely. Er memes bloavezh e voe modernaet ivez logo DC.

## Harozed DC Comics
* Adam Strange
* Aquaman
* Batman
* Catwoman
* Flash
* Justice League of America
* Green Arrow
* Green Lantern
* Martian Manhunter
* Sandman
* Superman
*Swamp Thing
*Teen Titans
* Watchmen
* Wonder Woman
* Wildcat

## Treserien ha senarioourien

* Neal Adams
* Murphy Anderson
* Ross Andru
* Jim Aparo
* Cary Bates
* Mike W. Barr
* John Broome
* Kurt Busiek
* Nick Cardy
* Peter David
* Steve Ditko
* Chuck Dixon
* Lee Elias
* Garth Ennis
* Steve Englehart
* Gardner Fox
* Neil Gaiman
* Keith Giffen
* Devin Grayson
* Sid Greene
* Tom Grummett
* Carmine Infantino
* Geoff Johns
* Dan Jurgens
* Bob Kane ha Bill Finger
* Gil Kane
* Robert Kanigher
* Barbara Kesel
* Karl Kesel
* Jack Kirby
* Joe Kubert
* Jim Lee
* Paul Levitz
* Jeph Loeb
* Frank Miller
* Doug Moench
* Alan Moore
* Ruben Moreira
* Grant Morrison
* William Moulton Marston
* Dennis O'Neil
* Jerry Ordway
* George Pérez
* James Robinson
* Tim Sale
* Julius Schwartz
* Jerry Siegel ha Joe Shuster
* Gail Simone
* Roger Stern
* Curt Swan
* Mark Waid
* Judd Winick
* Marv Wolfman


## Liamm diavaez
* Lec’hienn ofisiel DC Comics
Ulva lactuca

***[[Ulva lactuca]]*** Linnaeus, hag a zo ur seurt bezhin glas eus ar seurt klorofita, a zo ar spesad skouer eus ar genad *[[Saladenn-vor|Ulva]]*, anvet alies **[[saladenn-vor]]**. Anvioù all a vez implijet e Breizh, setu int : glandour glas, glasvez, glazezh, glazaj, kaol-glas pe kaolaj.

## Deskrivadur
Bez' ez eo *Ulva lactuca* ur vezhinenn c'hlas a gresk diwar ur gantenn speg pe choch. Gwrimenn an delienn a c'hell bezañ joget ha roget hag e c'hell bezañ 18 sm hirder dezhi pe ouzhpenn zoken, peurvuiañ nebeutoc'h, ha betek 30 santimetrad treuz. Daou wiskad kellig a z'a d'ober ar vezhinenn. 

## Implijet

Implijet e vez *U. lactuca* e lec'hioù 'zo e Bro-Skos er soubenn hag er saladenn.

## Dre-vras
En abeg d'an ulva eo e vez moradoù glas

## Kudennoù

## References