open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
William Golding

**William Golding** a oa ur skrivagner kerneveurat ganet e Tewynblustri d'an 19 a viz Gwengolo 1911 ha marvet d'an 19 a viz Even 1993.

En e romant kentañ ha brudetañ, *Lord of the flies* (Aotroù ar c'helien), e tezrevell anien feuls mab-den ha levezon ar sevenadur warno.

Aet eo priz Nobel al lennegezh gantañ e 1983.

## Oberoù
* *Poems*, 1934 
* *Lord of the Flies*, 1954 
* *The Inheritors*, 1955 
* *Pincher Martin*, 1956 – Adembannet gant an titl *The Two Deaths of Christopher Martin* e 1957 
* *Sometime, Never : Three Tales of Imagination* (asambles gant John Wyndham & Mervyn Peake), 1956 
* *The Brass Butterfly : a Play in Three Acts*, 1958 
* *Free Fall*, 1959 
* *The Spire*, 1964 
* *The Hot Gates, and Other Occasional Pieces*, 1965 
* *The Pyramid*, 1967 
* *The Scorpion God : Three Short Novels*, 1971 
* *Darkness Visible*, 1979 
* *Rites of Passage*, 1980 
* *A Moving Target*, 1982 
* *The Paper Men*, 1984 
* *An Egyptian Journal*, 1985 
* *Close Quarters*, 1987 
* *Fire Down Below*, 1989 
* *The Double Tongue*, dalif, 1995
Elias Canetti

**Elias Canetti**, ganet e Rouse, e Bulgaria, d'ar 25 a viz Gouere 1905 ha marvet d'ar 14 a viz Eost 1994 e Zürich (Suis), a oa ur skrivagner alamanek tapet priz Nobel al lennegezh gantañ e 1981.

## Buhez
E dad e oa Jacques Canetti, ha Mathilde Arditti e oa anv e vamm, hag Elias e oa an henañ eus o zri mab. O hendadoù a oa Yuzevien kaset kuit eus Spagn e 1492. Deuet e oa tiegezh e dad da Rouse eus kêr Adrianople en Impalaeriezh otoman. Dont a ra o anv eus Cañete, diwar anv Cañete, Cuenca, e proviñs Cuenca, e Spagn.

Ganet eo e kêr Rouse, e Bulgaria, war lez ar stêr Donav.

A-hed e vuhez e foetas bro, dre gaer pe dre heg, hag e tremenas dre Manchester, Lausanne, Vienna, Londrez… Keodedad bulgariat e oa er penn-kentañ, ha goude-se breizhveuriat adalek 1952.

Skrivañ a rae en alamaneg. E-touez e oberennoù ez eus pezhioù-c'hoari, arnodskridoù, romantoù (*Die Blendung* troet e saozneg hag e galleg dindan an titl *[[Auto-da-fé]]*).

Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1981.

## Liammoù diavaez
Czesław Miłosz

**Czesław Miłosz** a oa ur skrivagner poloniat ganet e Šeteniai (Impalaeriezh Rusia) d'an 30 a viz Even 1911.

Skrivet en devoa barzhonegoù, esaeoù ha romantoù.

Aet e oa bet priz Nobel al lennegezh gantañ e 1980.

Goude bezañ bet o chom e Washington, Pariz hag e Kalifornia e oa marvet e Kraków (Polonia) d'ar 14 a viz Eost 2004.
Odysseas Elytis

**Odysseas Elytis** a oa ur barzh gresian ganet e Heraklion d'an 2 a viz Du 1911 ha marvet en Aten d'an 18 a viz Meurzh 1996.

Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1979.
Vicente Aleixandre

**Vicente Aleixandre** a oa ur barzh spagnol ganet e Sevilla d'ar 26 a viz Ebrel 1898 ha marvet e Madrid d'an 13 a viz Kerzu 1984.
Klañv-bras e voe e-pad Brezel Spagn. Eus tu ar Republik e oa. E 1949 e voe degemeret en Akademiezh Spagn
.
Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1977.
## Levrlennadur
* en italianeg : Dario Puccini, *Romancero de la Resistenza Spagnola (1936-1965)*, Laterza, 1974 (bet embannet e galleg ivez: *Le Romancero de la résistance espagnole – anthologie poétique bilingue*, Embannadurioù François Maspero, Pariz, Bro-C'hall, 1976).
* Dario Puccini, *La parola poetica di Vicente Aleixandre*, Bulzoni,1971.

## Daveoù ha notennoù
Capri (kumun)

**Capri** a zo ur gumun ag Italia, en Enez Capri, e Proviñs Napoli, e rannvro Campania. 

Ur gumun all zo en enez, er c'hornôg dezhi,  Anacapri hec'h anv.


PorzhCapri01.JPG|Ar porzh


## Kumun stok ouzh Capri
* Anacapri
Claude Simon

**Claude Simon** zo ur skrivagner gall, ganet en Antananarivo, Madagaskar d'an 10 a viz Here 1913 ha marvet e Pariz d'an 9 a viz Gouhere 2005.

Unan eus skrivagnerien vrudetañ ar romant nevez eo, asambles gant Alain Robbe-Grillet, Nathalie Sarraute pe Michel Butor.

E-touez e oberennoù emañ *La route des Flandres* ha *Les Géorgiques*.

Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1985.

## Oberennoù
* 1945 : *Le Tricheur*, Éditions du Sagittaire
* 1947 : *La Corde raide*, Éditions du Sagittaire
* 1952 : *Gulliver*, Calmann-Lévy
* 1954 : *Le Sacre du Printemps*, Calmann-Lévy
* 1957 : *Le Vent. Tentative de restitution d'un retable baroque*, Éditions de Minuit
* 1958 : *L'Herbe*, Éditions de Minuit
* 1960 : *La Route des Flandres*, Éditions de Minuit, prix de l'Express
* 1962 : *Le Palace*, Éditions de Minuit
* 1966 : *Femmes*, Éditions Maeght
* 1967 : *Histoire*, Éditions de Minuit, priz Médicis
* 1969 : *La Bataille de Pharsale*, Éditions de Minuit
* 1970 : *Orion aveugle*, Skira
* 1971 : *Les Corps conducteurs*, Éditions de Minuit
* 1973 : *Triptyque*, Éditions de Minuit
* 1975 : *Leçon de choses*, Éditions de Minuit
* 1981 : *Les Géorgiques*, Éditions de Minuit
* 1984 : *La Chevelure de Bérénice*, Éditions de Minuit 
* 1986 : *Discours de Stockholm*, Éditions de Minuit
* 1987 : *L'Invitation*, Éditions de Minuit
* 1988 : *Album d'un amateur*, Rommerskirchen
* 1989 : *L'Acacia*, Éditions de Minuit
* 1992 : *Photographies, 1937-1970*, Éditions Maeght
* 1994 : *Correspondance avec Jean Dubuffet*, L'Échoppe
* 1997 : *Le Jardin des Plantes*, Éditions de Minuit
* 2001 : *Le Tramway*, Éditions de Minuit
* 2009 : *Archipel* ha *Nord*, Éditions de Minuit

## Notennoù
Saul Bellow

**Saul Bellow**, ganet **Solomon Bellows**, a oa ur skrivagner ganet e Kebek d'an 10 a viz Even 1915 en ur familh yuzevien eus Rusia.

Aet eo da chom d'ar Stadoù-Unanet goude marv e dad e 1924.

Romantoù, evel *Herzog* pe *Humboldt's gift* (Donezon Humboldt), a ya d'ober lodenn vrasañ e oberennoù. Savet en deus ivez pezhioù-c'hoari ha troet oberennoù Isaac Bashevis Singer.

Bet en deus ar priz Pulitzer ha priz Nobel al lennegezh e 1976.

Marvet eo er Massachusetts d'ar 5 a viz Ebrel 2005.
Eugenio Montale

**Eugenio Montale** a oa ur barzh italian ganet e Genova d'an 12 a viz Here 1896 ha marvet e Milano d'an 12 a viz Gwengolo 1981.

Kazetenner ha buruteller sonerezh eo bet ivez.

Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1975.
Heinrich Böll

**Heinrich Böll** a oa ur skrivagner alaman ganet e Köln d'an 21 a viz Kerzu 1917 ha marvet d'ar 16 a viz Gouere 1985.

Kemer a reas perzh er Strollad 47, asambles gant Günter Grass pe Uwe Johnson.

E-touez e romantoù emañ *Der Zug war pünktlich* (E koulz e oa an tren) pe *Die verlorene Ehre der Katharina Blum* (Enor kollet Katharina Blum).
## Buhez
Heinrich Böll, a oa ganet e Köln, en Alamagn. Katoliked ha peoc'hgarourien e oa e dud, ha klask a rejont diwezhatoc'h talañ ouzh lanv ar Strollad Nazi. Nac'h a reas Böll emezeliñ en Hitlerjugend er bloavezhioù 1930.

Labouret en devoa da gentañ evel levraoueger a-raok mont gant studiañ an Alamaneg e Skol-veur Köln. E 1942 e timeze gant Annemarie Cech ha ganti en devoa tri mab. Bez e voe he kenlabourerezh diazez Heinrich Böll evit sikour gant troidigezhioù eus ar Saozneg pe Saozneg ar Stadoù-Unanet etrezek an Alamaneg. Enrolet er Wehrmacht, servijet en devoa e Bro-C'hall, Roumania, Hungaria ha war Talbenn ar Reter en [URSS]. Eno e voe gloazet pêder gwech, ha tizhet e voe gant an terzienn Tifoidek. Prizoniet e voe gant an [US Army e miz Ebrel 1945 ha kaset en ur c'hamp prizonidi brezel.

Priz Nobel al lennegezh zo bet roet dezhañ e 1972.
Mathilde

**Mathilde** a zo un anv-bihan alamanek, nederlandek, ha gallek roet d'ar merc'hed, a zo **Matilda** e brezhoneg hag e meur a yezh all 

## Gerdarzh
Savet eo diwar ar gerioù germanek *maht*, a dalv « nerzh, galloud » ha *hild(is)* a dalv « stourm», a gaver en anvioù Hilde, Hilda (hag anvioù deveret all evel Brunehilde, Bathilde, Klotilda, Hildebrand, hag ur bern re all).

## E yezhoù all
* Mathilde, hag ivez *Mahaut*, *Mahault*, *Maheu*, *Maheut*, **[[Maud]]** pe **[[Maude]]**, e galleg.
**[[Matilda]]* e brezhoneg, hag e portugaleg, daneg, norvegeg, svedeg, finneg, slovakeg;
* *Matilda* ha *Mathilda* e saozneg, ha *[[Maud]]* (diwar ar galleg) ;
** berraet e vez ivez e "Maddie", "Maddy", "Mattie", "Tilly", "Tilda".
* *Matildá* e spagnoleg;
* *Matylda* e poloneg ha tchekeg;
* *Matthildur* en islandeg ;
* *Matilde* en italianeg ;
* *Mátildá* en hungareg;
* Матильда (Matilda) e ruseg .

## Tud
### Sentezed
*Matilda Ringelheim, pe Santez Matilda (892–968), Impalaerez santel, pried Herri Iañ Germania, roue Franked ar Reter. Lidet e vez d'ar 14 a viz Meurzh.
* *Mathilde*, leanez en Dugelezh Saks, marvet war-dro 1298. Lidet e vez d'an le 19 a viz Du.

### Priñsezed
Un anv diouzh ar c'hiz eo bet e lez Bro-Saoz en XIIvet kantved. 

#### Xvet kantved
*Matilda Bro-C'hall (943-992), rouanez c'hall

#### XIvet kantved
*Matilda Swabia (war-dro 995–1031), mamm-gozh da Matilda Toskana
*Matilda Flandrez (war-dro 1031–1083), rouanez Bro-Saoz, gwreg Gwilherm Iañ Bro-Saoz, ha mamm Herri Iañ Bro-Saoz
*Matilda Toskana (1046–1114), kontez Toskana (anavezet ivez evel *Mathilde* pe *Matilde Canossa*)
*Matilda Bro-Skos (war-dro 1080–1118), anvet Edith da gentañ, pried Herri Iañ Bro-Saoz

#### XIIvet kantved

#### XIVvet kantved
* Mathilde Artez (pe Mahaut), kontez Artez adalek 1302 betek he marv e 1329.
#### XIXvet kantved

* Mathilde-Létizia Bonaparte (1820-1904), lesanvet *ar briñsez Mathilde*, merc'h da Girolamo Buonaparte, keniterv da Napoleon III, ha brudet en hec'h amzer,
*Mathilde von Bayern (1877- 1906), merc'h da Ludwig III Bavaria.

#### XXvet kantved
* Matilde Camus (1919-2012), barzhez spagnol.
* Mathilde Casadesus 1931-1965.
* Mathilde Seigner, 1968, aktourez c'hall dister,
* Mathilde d'Udekem d'Acoz (1973), pried ar priñs Philippe de Belgique.

## Lennegezh
* *Mathilde de la Mole*, ur vaouez e-barzh romant Stendhal, *[[Le Rouge et le Noir]]*, sot gant Julien Sorel.
* *Mathilde* ur ganaouenn c'hallek gant Jacques Brel.
* *Matilda* ur romant gant Roald Dahl, skeudennaouet gant Quentin Blake, embannet e Londrez e 1988 gant Jonathan Cape, deuet da vout ur film e 1996.

## Filmoù
* *[[Faut-il aimer Mathilde ?]]* ur film gant Edwin Baily en 1993.
* *Matilda* ur film diwar romant Roald Dahl, e 1996.

## Kanaouennoù
**Matilda*, calypso savet gant Norman Span kanet gant Harry Belafonte.
*"Matilda Mother" gant Pink Floyd
**[[Waltzing Matilda]]*, kanaouenn aostralian.
**[[And the Band Played Waltzing Matilda]]*, kanaouenn saoznek, diwar-benn Emgann Galipoli e Turki, e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Maude

**Maude** a zo un anv-bihan gallek (skrivet Maud bremañ peurvuiañ), ha saoznek. 

## Tud
### Anv-bihan
*An Impalaerez Matilda (1101–1167) a vez anvet *an Impalaerez Maude* (pe Maud) e saozneg a-wechoù.

### Anv-tiegezh
**Maude** zo un anv-tiegezh a gaver en Iwerzhon hag e Bro-Saoz. 
* Angus Maude, politikour saoz
* Aylmer Maude ha Louise Maude, troerien oberennoù Tolstoy e saozneg
* Caitlín Maude, kanerez ha barzhez iwerzhonek, bet e penn ar C'hevre Keltiek, 
* Cyril Maude, aktour saoz 
* Francis Maude, politikour saoz, mab da Angus Maude
* Francis Cornwallis Maude, soudard iwerzhonat 
* Frederick Francis Maude, soudard iwerzhonat 
* Frederick Stanley Maude, jeneral saoz er Brezel-bed kentañ 
* George Ashley Maude, ofisour saoz 
* Timothy Maude, jeneral stadunanat

*Un tiegezh saoz Maude en deus douget an titl a veskont *viscount Hawarden*.

## Oberennoù
* *[[Harold and Maude (film)|Harold and Maude]]*, ur film brudet sevenet gant Hal Ashby e 1971.

## Lec'hanvadurezh
###### 
*Maude, New South Wales, ur gêriadenn war lez ar stêr Murrumbidgee 
*Maude, Victoria, ur gêr 

## Pennadoù kar
*Maud
*Matilda
Yasunari Kawabata

**Yasunari Kawabata** (japaneg : 川端 康成) a oa ur skrivagner japanat ganet en Osaka d'an 11 a viz Even 1899.

Ouzhpenn da skrivañ romantoù (*Bro erc'h* eo an hini brudetañ) en deus krouet ivez kelaouennoù lennegel.

Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1968.

En em lazhañ a reas d'ar 16 a viz Ebrel 1972.
Lammoù-dour Kalandula

**Lammoù-dour Kalandula** zo lammoù-dour war ar stêr Lucala, e proviñs Malanje, en Angola. Lavaret e vez int an eil, pe an trede brasañ en Afrika. 104 m uhelder zo dezho. 
En amzer an trevadennerezh portugalat e oant anvet *Quedas do Duque de Bragança*, *Lammoù Dug Bragança*, diwar anv Dug Bragança. 

## Liammoù diavaez
* http://www.infohub.com/attractions/kalandula_waterfalls_15852.html
*  Malanje-Angola.com
*Kalandula Falls, el lec'had *world-waterfalls.com*.
Maud

**Maud** a zo un anv-bihan gallek ha saoznek, diwar an anv germanek Matilda, bet skrivet Maude ivez. 

## Tud
### Rouanezed ha priñsezed

* An Impalaerez Matilda (1101-1167) a vez anvet *an Impalaerez Maud* (pe Maude) e saozneg a-wechoù.
* Maud Kembre (1869-1938), rouanez Norge, pried Håkon VII; roet he deus brud d'an anv e Norvegia hag e Lec'hlenn zoken;
* Maud Duff (1893-1945), kontez saoz,
* Astrid Maud Ingeborg, priñsez norvegat 
* Maud Angélica Behn (2003-), priñsez norvegat.

### Tud ordinal

* Maud Gonne (1866-1953), aktorez hag emsaverez iwerzhonat, mamm da Seán MacBride,
* Lucy Maud Montgomery (1874-1942), skrivagnerez kanadian
* Maud Adams, aktorez svedat-stadunanat
* Maud Olofsson, politikourez svedat
* Gabriele Maud Pauli, politikourez alaman
* Maud de Belleroche (1922-2017), aktourez, kazetennerez ha kenlabourerez c'hall 
* Maud Mannoni (1923-1998), bredelfennerez c'hall 
* Maud Fontenoy, moraerez c'hall.

## Lec'hanvadurezh
* Douar ar Rouanez Maud, en Antarktika, diwar anv rouanez Norvegia,

## Lennegezh
* *Maud*, barzhoneg saoznek gant Alfred Tennyson, el levr *[[Maud and other poems]]*, embannet e 1855. Eus brud ar varzhoneg e teu ar c'hiz da reiñ an anv-bihan en  kantved.
**"Come into the garden, Maud"*, kanaouenn saoznek.

## Pennadoù kar
* Maude
* Matilda
Patrick White

**Patrick White** a oa ur skrivagner aostralian ganet e Londrez d'an 28 a viz Mae 1912 ha marvet e Sydney d'an 30 a viz Gwengolo 1990.

Skrivet en deus romantoù, danevelloù ha pezhioù-c'hoari. En o zouez emañ *The living and the dead* (Re vev ha re varv).

Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1973.
Shmuel Yosef Agnon

**Shmuel Yosef Agnon**, e anv gwir Shmuel **Yosef Czaczkes**, a oa ur skrivagner israelian ganet e Buczacz, e Galitsia (bremañ en Ukraina), d'ar 17 a viz Gouere 1888.

Skrivet en deus danevelloù ha romantoù.

Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1966, asambles gant Nelly Sachs.

Marvet eo e Jeruzalem d'ar 17 a viz C'hwevrer 1970.
Nelly Sachs

**Nelly Sachs** a oa ur varzhez yuzev alaman ganet e Berlin d'an 10 a viz Kerzu 1891 ha marvet e Stockholm d'an 12 a viz Mae 1970.

Achap a reas kuit eus gouennlazh ar Yuzevien gant an nazied a-drugarez da Selma Lagerlöf a roas sikour dezhi ha d'he mamm da zont da Sveden. Ken strafuilhet e voe gant darvoudoù euzhus ar brezel ma tremenas meur a vloaz e bredospitalioù goude an eil brezel bed.

Bet he deus priz Nobel al lennegezh e 1966, asambles gant Shmuel Yosef Agnon.
Elesbed Iañ (Rusia)

**Ielizaveta Petrovna** (Елизавета Петровна e ruseg), ganet d'an 29 a viz Kerzu 1709 ha marvet d'ar 5 a viz Genver 1762 (hervez an deiziadur gregorian) ; 18 a viz Kerzu 1709-25 a viz Kerzu 1761 (deiziadur juluan)), lesanvet *Elesbed an Habask*, a voe impalaerez Rusia eus 1741 betek 1762, gant an anv **[[Elesbed Iañ]]**.

## Buhez a-raok an tron

Eil merc'h Pêr Iañ ha Katelin Iañ e oa ha ganet e Kolomenskoye, e-kichen Moskov. Dre guzh e oa euredet he zud e miz Du 1707 ha n'eo nemet e miz C'hwevrer 1712 ma voent dimezet ent-ofisiel.

Klask a reas Pêr Iañ ur pried a zeree ouzh Elesbed : soñjet e voe er roue Loeiz XV, roue Bro-C'hall, hag er priñs Karl Augustus a Holstein-Gottorp. Met familh an hini kentañ a nac'has hag an eil a varvas un nebeud deizioù goude an emglev-eured.

Brudet e oa Elesbed en abeg d'he c'hoantiz ha d'he barregezh war meur a yezh (italianeg, alamaneg, galleg), war an dañs ha war ar marc'hegezh.

Goude marv he zad e 1725 e voe renet Rusia gant he mamm ha gant Menshikov. E miz Mae 1727 e varvas Katelin Iañ ha kaset e voe Menshikov d'an harlu.

Goude ren berr Pêr II ne voe ket kinniget emglevioù-eured dezhi gant lezioù Europa gant aon da zisplijout d'an impalaerez Anna.

## Taol-stad 1741

Gant sikour rejimantoù gwarded Rusia e lakaas herzel ar bugel Ivan VI hag e familh e Palez ar Goañv e-korf noz ar 25 a viz Du 1741. Boled ebet ne voe tennet e-pad an taol-stad-se : le a oa bet touet gant Elesbed ne vefe ket sinet an disterañ kastiz d'ar marv e-pad he ren.

Gant aon rak distro Ivan VI, bac'het e kreñvlec'h Schlusselburg, e voe distrujet an holl deulioù a rae meneg anezhañ.

Divizet e voe ivez skarzhañ an Alamaned, brud fall warno, diouzh ar gouarnamant.

Kurunennet e voe Elesbed d'ar 25 a viz Ebrel 1742.

## Hêr Elesbed

Dre ma oa Elesbed dizimez ha divugel e oa ret dezhi kavout un diskoulm evit ma chomfe tron Rusia gant ar familh Romanov.

Dibab a reas he niz, Pêr Holstein-Gottorp. Dimeziñ a reas anezhañ d'ar briñsez Sophie von Anhalt-Zerbst hag a voe anvet Katelin, e koun mamm Elesbed. Bugel ar c'houblad, Paol Iañ, a voe ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1754.
Manuelle Gautrand

**Manuelle Gautrand** a zo ur savourez c'hall bet ganet e 1961.

He burev a zigoras e Pariz e 1991.
Meur a briz he deus tapet, en o zouez priz A.M.O., 2000 ha hini Savouriezh Yaouank e 1992. Ganti e vez savet savadurioù liesseurt : burevioù, lojeizoù boutin, stalioù pe savadurioù sevenadur. 

## Oberennoù
* 1994: Kemplezh sinema Villefontaine
* 1996: Sanailh an aerborzh, aerborzh Naoned
* 1997: Skolaj Laurent-Mourguet Écully
* 1998: Catering (savadur bitailh) war aerborzh Naoned 
* 1998: 5 gar treizhaj, gourhent A16 (eus Abbeville Norzh da Boulogne-sur-Mer Su)
* 1999: Kreizenn Dramaek Broadel Pas-de-Calais, Béthune
* 1999: Ensavadur skol-veur micher Lieusaint
* 1999: Arsailh porzh, porzh stêrioù Gennevilliers
* 2001: Kemplezh sevenadur La Coupole,Saint-Louis (Haut-Rhin)
* 2002: 2 arsav-metro VAL e Roazhon (Villejean ha J.F. Kennedy)
* 2006: Solaris, 100 lojeiz boutin, Roazhon
* 2007: Hélianthe, lojeiz boutin, Boulogne-Billancourt
* 2007: Stal Citroën C42, Champs-Élysées, Pariz
* 2008 : kreizenn genwerzh Central Plaza Chaengwattana, Bangkok (Thailand)
* 2009 : mirdi arzoù modern Lille, Villeneuve-d'Ascq
* 2009 : kreizenn aferioù, Saint-Étienne
* 2009 : savadurioù burevioù, 36, avenue de Friedland, Pariz
* 2010 : savadurioù burevioù, Lyon Confluence
* 2010 : leti, pretioù ha stalioù, Kopenhagen (Denmark) – gant KIELER AS
* 2010 : La Gaîté-Lyrique : kreizenn gouestlet d'ar sonerezhioù a-vremañ ha d'an arzoù niverel 
* 2011 : Tour AVA, La Défense


Citroen champs elisee.png
Citroën Showroom, Champs-Élysées detail.jpg
Paris 20130807 - Citroën Showroom, Champs-Élysées.jpg


## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Late of the Pier

**Late of the Pier** a zo ur strollad sonerien vreizhveuriat, ennañ pevar den, a orin eus Castle Donington. Sonererzh indie elektronek a vez graet ganto. Betek-henn o deus lakaet embann pemp pladenn vihan hag ur bladenn vras, *Fantasy Black Channel* he zitl, hag a zeuas er-maez d'an 11 a viz Eost 2008.
Sonerezh ar strollad a vez keñveriet peurliesañ gant hini Gary Numan, Brian Eno, Stephen Dubrich, Metronomy ha Klaxons, dreist-holl abalamour d'an implij stank a reont eus kenaozerien.

E-touez ar re a selaou o sonerezh e kaver dreist-holl yaouankizoù a ya da doulloù-noz evel All Ages club, Filthy Few, Pat and Trevor, Death Disco ha Transparent. E miz Eost 2007 e sonjont e Underage Festival.

Kaner ar strollad, Samuel Eastgate e anv, en deus ur raktres sonerezh all anvet La Priest. Produet en deus meur a don, hag advesket ivez meur a ganaouenn.

## Istor
E 2004 e voe savet ar strollad, daoust ma voe savet ul lodenn eus o zonioù pell a-raok (azalek 2001) gant Sam Eastgate. O fladenn vihan gentañ, "Space And The Woods", a voe embannet gant WayOutWest Records e miz Meurzh 2007. 500 skouerenn nemetken a voe embannet.

An eil hini, "Bathroom Gurgle" he zitl, a voe produet gant Erol Alkan hg embannet e voe e miz Gwengolo 2007 gant Moshi Moshi Records. 500 skouerenn nemetken a voe embannet.

Ur stumm *edit* eus "Broken" a voe embannet war an dastumad Kitsuné Maison 5 dindan an anv The Fairy Lights.

O zrede pladenn vihan, "The Bears Are Coming", a voe embannet dindan stumm ur bladenn 12" ha dre bellgargañ. Ur stumm 7" a voe ivez, gwerzhet e voe e-pad o zroiad e miz miz C'hwevrer 2008, ur stumm *demo* eus "Piss Hands" a oa war an tu b. Embannet e voe gant ti-emban ar strollad, anvet Zarcorp. O fevare pladenn vihan (daou du A) a oa warni stummoù nevez "Space and the Woods" ha "Focker".

Seniñ a rejont war leurenn NME/Radio One e-pad Carling Weekend Festival 2007 ha sonet o deus ivez e-penn-kentañ sonadegoù strolladoù evel Hadouken!, Soulwax, Justice hag U.N.K.L.E.. Seniñ a rejont ivez e penn-kentañ sonadegoù Kaiser Chiefs er Rouantelezh-Unanet e 2008.

O fladenn vras gentañ, *Fantasy Black Channel* he zitl, a voe embannet gant Parlophone d'an 11 a viz Eost 2008.

E miz Gouere 2008 e voe filmet ha skignet war-eeun war Channel Bee ar sonadeg a roas Late of the Pier e Somerset House.

## Pladennaoueg
### Pladennoù bras
*2008: *Fantasy Black Channel* - RU #28

### Pladennoù bihan

### Video klipoù

## Daveoù

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
* Blog ofisiel

### Atersadennoù
*God Is In The TV Zine
*BBC Collective Interview
*Drowned In Sound 
*SPIN, miz Meurzh 2009
Vesuvio

Ar **Vesuvio** a zo ur menez-tan en Italia. Bev eo c'hoazh. Brudet eo evit bezañ pennkaoz da zistruj Pompei hag Herculaenum er bloaz 79.

## Tud dibar
* Spartacus.
* Plinius an Henañ, bet marvet e *Stabia*, lazhet gant Dislonkadenn 79.
* Plinius ar Yaouankañ, test d'an dislonkadenn.
Ivan VI (Rusia)

**Ivan VI Antonovitch** (e ruseg Иоанн VI Антонович) (23 a viz Eost 1740 - 16 a viz Gouere 1764) a voe impalaer Rusia etre 1740 ha 1741.

Ganet e Sant-Petersbourg e oa mab d'ar priñs Anton Ulrich von Braunschweig ha d'ar briñsez Anna Leopoldovna Mecklenburg.
Paol Iañ (Rusia)

**Paol I** (e ruseg: Па́вел I Петро́вич, *Pavel Petrovitch*) (1 a viz Here 1754 - 23 a viz Meurzh 1801) a voe impalaer Rusia etre 1796 ha 1801, war-lerc'h Katelin II. Mab e oa da Katelin II ha da Pêr III Rusia. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas Paol Iañ , e 1776, d'ar briñsez alaman Sophie Dorothee Auguste Luise von Württemberg (1759–1828), merc'h da Friedrich Eugen von Württemberg ha da Friederike Dorothea Sophia von Brandenburg-Schwedt. Dek bugel o doe.
**Aleksandr*, a renas evel Aleksandr Iañ (1777-1825), 
** a zimezas en 1793, da Louise Augusta von Baden (1779-1826), impalaerez gantañ.
* Constantin (1779-1831), 
** a zimezas en 1796, da Julienne von Sachsen-Saafeld (1781-1860) hag a zizimezas en 1820. 
** En 1820 ec'h addimezas d'ar briñsez Jeanne de Lowicz (1799-1831).
* Alexandra (1783-1801), 
** a zimezas en 1799 d'an arc'hdug Joseph d'Autriche, palatin Hongria.
* Elena (1784-1803), en 1799 
** a zimezas d'an dug-meur Friedrich Ludwig von Mecklemburg-Schwerin (1778-1819)
* Maria (1786-1859), 
** a zimezas en 1804d'an dug-meur Friedrich Karl von Sachsen-Weimar-Eisenach (1783-1853)
* Katarina (1788-1819), en 1809, a zimezas div wech:
** e 1812 da Georg von Oldenburg 
** e 1816 da Wilhelm Iañ  von Württemberg (1781-1864)
* Olga (1792-1795)
* Anna (1795-1865), en 1816 
** a zimezas da Willem II an Izelvroioù (1792-1849)
* Nikolaz Iañ Rusia (1796-1855), en 1817 
** a zimezas da Charlotte von Preußen (1798-1860)
* Michel (1798-1849), 
** a zimezas en 1824da Charlotte von Württemberg
Katelin II

**Katelin II** (rusianeg: Екатерина II Великая, *Yekaterina II Velikaya*), pe **Katelin Veur**, ganet e Stettin e Pomerania, a voe impalaerez Rusia eus 1762 da 1796. 

## Bugaleaj
Ganet e oa bet *Sophie Friederike Auguste von Anhalt-Zerbst-Dornburg* e Stettin d'an 2 a viz Mae 1729. Merc'h e oa d'ar priñs Christian August von Anhalt-Zerbst ha da Johanna Elisabeth von Holstein-Gottorf.

Ne oa ket gwall c'halloudus he familh met soñjet e voe e Sophie gant Elesbed Iañ, impalaerez Rusia, pa voe kaoz eus kavout ur pried d'he hêr, Pêr. Goude bezañ bet pedet gant an impalaerez ec'h erruas Sophie hag he mamm e Rusia e miz C'hwevrer 1744.

E miz Even 1744 e voe degemeret Sophie er relijion ortodoks dindan anv **Katelin**.

D'ar 21 a viz Eost 1745 e voe lidet hec'h eured gant an dug-meur Pêr.
Anna Rusia

**Anna Ivanovna** (e ruseg ) (7 a viz C'hwevrer 1693 - 28 a viz Here 1740) a voe dugez Kourland etre 1711 ha 1730 hag impalaerez Rusia etre 1730 ha 1740.

Anna a oa merc'h da Ivan V ha nizez da Pêr Veur. Euredet e voe da Frederick Wilhelm, dug Kourland, e miz Du 1710. Abred e voe intañvez pa varvas he fried e-kerzh ar veaj a gase anezho da Sant Petersbourg e miz Genver 1711. Ne addimezas ket.

Kurunennet e voe goude marv Pêr II e 1730.

Anavezet eo evit bezañ adsavet ar polis surentez a oa ur benveg da spontañ hec'h enebourien.

Dre n'he doa ket fiziañs en noblañs kozh rusian e roas ar c'hargoù pouezusañ er gouarnamant da Alamaned.

A-raok mervel e tisklêrias Ivan VI da hêr evit ma chomfe tron Rusia gant diskennidi he zad, Ivan V. Met nebeud goude he marv e teuas a-benn Elesbed da gemer ar galloud.
Hilda

**Hilda** zo un anv-bihan alamanek ha polonek. Savet eo diwar ar ger *hild* , a dalv kement ha stourm, hag a gaver e meur a anv-bihan all. Un adstumm eo d'an anv Hilde.

## Anvioù-bihan kenorin
Setu anvioù-bihan all savet diwar ar ger alamanek *hild*: Hilde, Klotilda, Matilda, Brunhild, Hildebrand, ha re all.

## Tud
### Santez
*Santez Hilda Whitby, santez saoz.

### Tud all
* Hilda Hilst, skrivagnerez brazilian (1930-2004)
* Hilda Braid, aktourez saoz (ganet en 1934)
* Hilda Roderick Ellis, skrivagnerez saoz
* Hilda Tchoboian, gallez hag emsaverez armenian
* Hilda von Nassau (1864−1952), diwezhañ dukez-veur Baden
* Hilda Heinemann (1896−1979), pried Gustav Heinemann, prezidant Alamagn

### Anv-tiegezh

* Bernard Hilda, kaner gall
* Irène Hilda, aktourez c'hall

### Lec'hanvadurezh
* Hilda ur gêriadenn e South Carolina
*St. Hilda's, anv meur a lec'h, ilizoù ha skolioù, er bed saoznek.

### Asteroidoù

* (153) Hilda
* tiad Hilda, ur bodad asteroidoù.

## Traoù all
* An Hilda a oa ur vag saoz, ha Roskoiz enni pa oa aet d'ar strad dirak Sant-Maloù e 1905
**Gwerz an Hilda, ur werz diwar peñse an Hilda
* *Hilda*, ur gelc'hwidenn drovanel e 1946

## Pennadoù kar

* Hildebrand
* Hildebrandt
Ivan V (Rusia)

**Ivan V Alekseyevich Romanov** (e ruseg Иван V Алексеевич) (6 a viz Gwengolo 1666 - 8 a viz C'hwevrer 1696) a voe tsar Russia asambles gant e hanter-vreur Pêr Iañ etre 1682 ha 1696.

Mab yaouankañ Alexis Iañ ha Maria Miloslavskaya e oa. Ne renas ket e gwirionez pa oa nammet koulz en e gorf hag en e spered. Chom a rae difiñv eurvezhioù-pad en e gador hag ezhomm en doa da gaout sikour evit kerzhet.

Kurunennet e voe d'ar 25 a viz Even 1682, asambles gant Pêr Iañ.

Ivan V ne c'hoantae ket ar galloud ha Pêr Iañ a oa an impalaer gwir. 

Pemp merc'h en doe gant e wreg Praskovia Saltykova, en o zouez Anna Ivanovna a zeuas da vezañ impalaerez e 1730.

Kannadourien estren a zeskrivas anezhañ toc'hor ha kazi dall pa ne oa nemet 27 vloaz.
Pal

A bep seurt palioù zo, met ar **bal** a weler peurliesañ eo ar benveg a dalvez da dreiñ douar el liorzhoù hag a vez lavaret ur **rañv** anezhañ ivez.

Betek 35 cm peurvuiañ e c'haller sankañ ur bal a-raok treiñ an douar, war-benn an teil a-wechoù da zegas danvez organek d'an douar.
Div lodenn a ya d'ober ur bal : ur pezh dir a anver *[[houarn]]*, da sankañ en douar, hag un troad e koad peurliesañ da zerc'hel ar benveg.

## Palioù all
*Ar **rañbal**, pe **rañvbal**
*Ar bal-daol
*Ar bal-forn

## Notennoù
Pêr II Rusia

**Pyotr II Alekseyevich** (Ruseg : ) (23 a viz Here 1715 - 30 a viz Genver 1730) a voe impalaer Rusia etre 1727 ha 1730. Bezañ e oa mab-bihan nemetañ Pêr Iañ dre ma oa mab Alexei Petrovich ha Priñsez Charlotte.
Meurzh 2009 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2008 e Breizh - **2009 e Breizh** - 2010 e Breizh

2009 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù

__NOTOC__
Solfatara di Pozzuoli

Ar **Solfatara di Pozzuoli** a zo unan ag an 40 menez-tan a ya d'ober ar C'hampi Flegrei en Italia, e rannvro Campania. Emañ e kumun Pozzuoli, tro 3 km eus kreiz-kêr.
Hildebrand

**Hildebrand** zo un anv-bihanalamanek, diwar anv un haroz eus an henvojennoù germanek. 

## Gerdarzh
Savet eo an anv diwar ar ger *[[hilde]]*, a dalvez stourm, hag a gaver e meur a anv all: Hilde, Hilda, Klotilda, Matilda, Brunhild, ha re all.

## Tud
### Anv-bihan
*Hildebrand (haroz), an haroz german mojennel 
**Hildeprand [[Spoleto]]*, dug eus 774 betek 789
**Hildebrand* (war-dro 1020 -1085), a zeuas da vout ar pab Gregor VII (1073 -1085)
**Aldebrandus* (1119 – 1219), eskob Fossombrone ha sant
**Hildebrand*, anv-pluenn ar skrivagner nederlandek Nicolaas Beets (1814 - 1903)

### Anv-tiegezh
*Adolf von Hildebrand (1847-1921), kizeller alaman, mab da v-Bruno Hildebrand
*Alice von Hildebrand (ganet e 1923), prederourez katolik, pried Dietrich von Hildebrand
*Dietrich von Hildebrand (1889 -1977), prederour katolik, pried Alice von Hildebrand
*Bruno Hildebrand (1812 -1878), armerzhour alaman
*Hilde Hildebrand (1897 -1976), aktourez alaman
*Klaus Hildebrand (ganet e 1941), istorour alaman
*Louis Hildebrand, marc'hhouarner gall
*Ray Hildebrand (ganet e 1940)
*Rudolf Hildebrand (1824 1894), lenneg alaman

## Lennegezh
**Der alte Hildebrand*, kontadenn alamanek, unan eus kontadennoù Grimm
**"The Hildebrand Rarity"*, danevell saoznek gant Ian Fleming, unan eus troioù kaer James Bond

## Pennadoù kar
*Hildebrandt
*Hildenbrand
Rudolf Christoph Eucken

**Rudolf Christoph Eucken** a oa ur prederour alaman ganet e 1846 e Aurich ha marvet e 1926 e Jena.

Goude e studioù eo bet kelenner war ar brederouriezh e Basel hag e Jena.

Aet eo priz Nobel al lennegezh gantañ e 1908.
Mayflower

Ar **Mayflower** zo anv ul lestr a gasas trevadennerien saoz da Amerika e 1620.

D’ar 6 a viz Gwengolo 1620 e kuitaas ar Mayflower porzh Plymouth gant, ouzhpenn d’an akipaj ha d’ar c’habiten Christopher Jones, 102 dreizhiad en e vourzh. En o zouez en em gave un 40 puritan bennak.

Ar buritaned-se a oa Saozon bet o chom e Bro-Holland ha c’hoant ganto mont da Amerika evit heuliañ reolennoù-buhez o relijion. Bremañ e vez graet *[[Pilgrim Fathers]]* (tadoù pirc’hirin) anezho. Ar skrivagner William Bradford a oa unan anezho.

Ne oant ket an drevadennerien saoz kentañ oc’h en em staliañ en Amerika : e 1607 e oa bet krouet ar c’hontouer kentañ e Jamestown (e Virginia).

D’an 9 a viz Du 1620 ec’h errujont e *[[Cape Cod]]* (Kap ar moru) en New England, 200 km en norzh d'al lec’h rakdibabet. Eno e savjont New Plymouth.

Kerkent hag erruet e skrivjont ar *Mayflower Compact*, doare Bonreizh a vo ur skouer evit Bonreizh ar Stadoù-Unanet skrivet e 1787.

Goude ur bloaz eno ne chome bev nemet an hanter eus ar strollad, daoust d’ar sikour roet dezho gant ar Wampanoag, Amerindianed ar rannvro-se, evit anavezet ar plant hag ar vro.

D’an 9 a viz Du 1621 e rejont ur pred evit lidañ an trevadoù kentañ ha trugarekaat o doue da vezañ tremenet ur bloavezh : ar *[[Thanksgiving]]* kentañ e vefe.
John MacBride

**John MacBride** (7 Mae 1865 – 5 Mae 1916), pe *Seán Mac Giolla Bhríde* en iwerzhoneg, a oa un emsaver republikan iwerzhonat a voe lakaet d'ar marv gant ar Saozon e 1916 dre m'en doa kemeret perzh en Emsavadeg Pask 1916. Dimezet e oa da Maud Gonne hag ur mab o doa bet, Seán MacBride.
NRF

An **Nouvelle Revue Française** (brudet gant ar berradur **NRF**) zo ur gelaouenn lennegel gall krouet e penn kentañ an XXvet kantved.

## Istor

Niverenn gentañ ar gelaouenn a voe embannet d’ar 1añ a viz C’hwevrer 1909. Un hanter-dousennad skrivagnerien a yae d’ober strollad ar grouerien : André Gide, Jean Schlumberger (a arc’hantaouas ar gelaouenn a-raok na zeufe Gallimard), Jacques Copeau, Henri Ghéon, Marcel Drouin hag André Ruyters.

Embannet e veze enni barzhonegoù, danevelloù, dezrevelloù. Ul lodenn vat anezhi a veze gouestlet d’ar burutelladennoù.

Buan e voe soñjet embann oberennoù ar re a skrive er gelaouenn. Rak-se e voe kinniget da Gaston Gallimard merañ an ti-embann nevez hag al levrioù kentañ embannet a voe *L’otage* gant Paul Claudel hag *Isabelle* gant André Gide e 1911.

Tamm-ha-tamm, ha daoust d’an niver bras a gelaouennoù lennegel d’ar mare-se, e teuas da vezañ ur skouer hag ur pouez a dapas er gevredigezh c’hall etre an daou vrezel-bed.

Un troc’h a voe en embann an **NRF** goude miz Even 1940. Pierre Drieu La Rochelle, enepyuzev, arallrevour (homofob) ha tost ouzh an ideologiezh nazi, a gemeras penn ar gelaouenn eus miz Kerzu 1940 betek 1943.

Goude ar brezel e voe berzet ar gelaouenn evit bezañ bet kenlabouret gant an Alamaned.

E 1953 e voe adlañset dindan an anv *Nouvelle Nouvelle Revue Française*, gant Jean Paulhan ha Marcel Arland. Berzh bras a reas e-pad daou pe dri bloaz.

Hiziv an deiz eo deuet an **NRF** da vezañ un trimizieg, gant 5000 skouerenn embannet ha 1200 koumananter (25000 koumananter er bloavezhioù 1930).

## Skrivagnerien
E-touez ar skrivagnerien o deus embannet oberennoù en NRF emañ Paul Claudel, Marguerite Duras, Jean-Marie Gustave Le Clézio, Marcel Proust, Jean-Paul Sartre, Paul Valéry…
Hilde

**Hilde** zo un anv-bihan alamanek. Savet eo diwar ar ger *hild* (pe *hiltja*), a dalv kement ha stourm, hag a gaver e meur a anv-bihan all. 

Un adstumm dezhañ eo an anv Hilda. A-wechoù e vez kemeret da stumm-bihanaat evit Hildebrand pe Hildegard. 

## Anvioù-bihan kenorin
Setu anvioù-bihan all savet diwar ar ger alamanek *hild*: 
*Hilda, Hildebert, Hildebrand, Hildegard, *Hildtrud* pe Hiltrud, 
*Klotilda, Matilda, Brunhild (pe Brunhilda), Bathilde, Krimhild, Gerhild, Gunhild pe Gunhilda, Nanthilde, Ragnhild . 

### Tud
*Hilde Benjamin (1902-1989), politikourez
*Hilde Bruch, bredelfennerez
*Hilde Coppi, emsaverez ouzh an naziouriezh
*Hilde Domin (1909-2006), skrivagnerez alamanek
*Hilde Güden (1917-1988), kanerez aostrian
*Hilde Mattheis (* 1954), politikourez alaman
*Hilde Rens, kanerez 

### Anv-tiegezh
Daou vreur, skilammerien norvegat:
*Terje Hilde (* 1986)
*Tom Hilde (* 1987)

## Film
*Hilde (film), ur film diwar-benn ar ganerez Hildegard Knef

## Pennadoù kar

* Hildebrand
* Hildebrandt
* Hilda, 
* Hild
Teloselezh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **teloselezh** (diwar an henc'hresianeg: τέλος, "pal, fin") pe **klokelezh** (saoz.: *telicity*) evit komz eus ar fed m'eo klok (***telosel***; saoz.: *telic*) pe diglok (***amdelosel***; saoz.: *atelic*) an ober displeget gant ur verb pe ur rannfrazenn verb. 

Bez' e komzer eus eus un ober/verb telosel seul wezh ma vez gante un deroù hag un diwezh ha/pe ur pal sklaer pe sklaeroc'h.

* Amdelosel eo ar partitivel neuze dre ma n'eus gantañ diwezh resis ebet, da lâret eo ez eo diglok dre natur un ober partitivel, enebet ouzh an akuzativel telosel;

* Amselosel eo an arvez ledan e-keñver an arvez strizh; 

## Gwelit ivez:
* Troad partitivel
* Verb didermen

## Liammoù diavaez:

Krifka, Manfred, "Origins of Telicity". Also in *Events and Grammar*, Susan Rothstein (ed.), 1998, ISBN 0792349407, pp. 197-236
Hildegarde

**Hildegarde** zo un anv-bihan gallek ha saoznek, diwar an anv alamanek Hildegard, deuet eus un anv germanek, pe henc'hermanek, savet diwar hild « brezel » pe « argad », ha gard « gwarez», ha kement-se a dalvezje « gwerc'hez kadourez ha gwarezourez  ».

## 
**Hildegarde Beaugency*, kontez Anjev, pried da Foulk III

## 
**Hildegarde*, kanerez 
*Hildegarde Dolson Lockridge (1908–1981), barzhez
*Hildegarde Flanner (1899–1987), barzhez
Dereziadenn (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **teloselezh** (saoz.: *cline*) evit komz eus ur skeul dereziadur didroc'h, da lâret eo o kemmañ eus an deroù betek an diwezh met hep troc'h ebet etre an eil elfenn hag eben er skeul. 

Meur a doare dereziadur resis ez eus, en o zouez an dereziadur yezhadurekaat, da skouer pa teu un elfenn yezhadur emren (leksema) da vezañ implijet evel un elfenn stag (kenger) a-hed ar wezh

* Da skouer e saozneg, emdroadur al lostger "*ful*", a dalvez da sevel anvioù-gwan diwar anvioù-kadarn:

: *a basket *'full** (of eggs)'' → ''a cup**ful** (of water)'' → ''thankful''
: ("un baner **leun a** (vioù)" → "un tas **leun a** (dour) = "un tas**ad** (dour") → "**leun a''' drugarez" = "trugarekaus")
Romain Gary

**Romain Gary**, anv-pluenn **Roman Kacew**, a oa ur skrivagner gall ganet e Vilnius, Lituania, d'an , ha marvet d’an  e Pariz.

## Bugaleaj
Mab ur gabellerez hag ur feurer e oa Romain Gary. Pa oa unnek vloaz ez eas kuit e dad gant ur wreg all. Chomet hec’h-unan, mamm Romain (anvet Mina) a zivizas ober he seizh gwellañ evit he mab. Goude ur prantad e Polonia e errujont e Bro-C’hall e kêr Nisa.

## Un den a vil vicher
E 1935 e teuas da vezañ gall. E-pad an Eil Brezel-bed e voe ur rezistant hag un nijer barrek a-walc’h. Gant Kroaz ar brezel e voe medalennet e 1945, d’ar 14 a viz Gouere. Anvet e voe bet Kompagnun an Dieubidigezh. Medalennet e voe ivez gant al Legion a enor gant Charles de Gaulle. A-drugarez dezhañ e kavas ur post diplomat.

Kregiñ a reas da skrivañ e 1935. Loreet e oa gant ar Priz Goncourt e 1956 evit *Les racines du ciel*. Touellañ a reas juri ar priz-se pa embannas *La vie devant soi* dindan al lesanv **Emile Ajar**, loreet e 1975. En abeg da se eo ar skrivagner nemetañ gounezet ar priz Goncourt div wech gantañ. Dibab a reas un anv kreñv evit e daou anv skrivagner : ar ger « gari» a dalvez dev (ar verb deviñ) e ruseg hag ar ger « ajar » a dalvez regez (daou c'her tro-dro d'an tan).

Skrivet e voe *Les Promesses de l’aube* gantañ e 1960. Ul levr pouezus e oa evit ar skrivagner. E gwirionez eo ur romant emvuhezskrid hag a gont karantez e vamm, ur pikol karantez vougus : *« N’eo ket mat bezañ ken karet, ken abred. Boazioù fall a vez tapet. (…) Gant karantez ur vamm e vez graet ur promesa gant ar vuhez na vo ket dalc’het biken. Ret eo debriñ boued yen war-lerc’h betek fin e vuhez. ».*

Soñjal a rae d’e vamm e vefe barrek Romain da vezañ ur skrivagner brudet pe ur c’hannadour, un den-meur dreist-holl. E vuhez pad e klaskas lakaat hunvreoù e vamm evitañ da zont da wir. Ur senarioour hag ur sevener e oa hemañ ivez. 

Dimeziñ a reas teir gwech, en o zouez e 1963 gant an aktourez amerikan mil vrudet, Jean Seberg en em lazhas e 1979. En em lazhañ a reas Romain Gary ivez e 1980 gant un tenn pistolenn en e c’houzoug.

## Un nebeud levrioù skrivet gant Romain Gary :

* L’Orage – 1935
* Éducation européenne – 1945
* Tulipe – 1946
* Sergent Gnama – 1946
* Le Grand Vestiaire – 1949
* Les Couleurs du jour – 1952
* Les Racines du ciel – 1956
* La Promesse de l’aube – 1960
* Johnnie Cœur – 1961
* Lady L. – 1963
* Adieu Gary Cooper – 1965
* Gros-Câlin – 1974
* La Vie devant soi – 1975
* Au-delà de cette limite votre ticket n’est plus valable – 1975
* Les oiseaux vont mourir au Pérou – 1975
* Pseudo – 1976
* Clair de femme – 1977
* L’Angoisse du roi Salomon – 1979
* Vie et mort d’Émile Ajar – 1981
Louis Pergaud

**Louis Pergaud** a oa ur skrivagner gall ganet e Belmont d'an 22 a viz Genver 1882.

Barzhonegoù en deus skrivet da gentañ met brudet eo dreist-holl evit e danevelloù hag e romantoù evel *De Goupil à Margot* (priz Goncourt 1910) pe *La guerre des boutons*.

Marvet e vefe e Verdun e miz Ebrel 1915 met n'eo ket bet adkavet e gorf.

## Notennoù ha daveennoù
Perc'henniezh diarelladus

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **perc'henniezh diarelladus** (saoz.: *inalienable possession*) evit komz eus ul liamm-perc'hennañ peurbad etre daou dra ha n'hellfe ket bezañ kemmet.

E yezhoù 'zo e vez enebet ar **berc'henniezh diarelladus** diouzh un tu diouzh ar **berc'henniezh arelladus** diouzh an tu all, da lâret eo ma c'hell kemmañ al liamm-perc'henn a degouezh da degouezh. 

Kemmañ a ra a yezh da yezh an traoù a c'heller bezañ perc'henn warne en un doare diarelladus pe en un doare arelladus, met alies e vez renket etre an traoù diarelladus rannoù ar c'horf hag izili ar familh.

## Implij dre ar bed

Hervez ar World Atlas of Language Structures, ez eo an diforc'h etre ar berc'hienniezh diarelladus hag ar berc'henniezh arelladus unan eus an doare pennañ da renlañ al liammoù perc'hennañ e yezhadurioù ar bed.

Lakaet e vez an difoc'h etre ar berc'hienniezh diarelladus diouzh un tu hag ar berc'henniezh arelladus diouzh an tu all en meur a yezh komzet en Afrika hag en Amerikaoù hag ivez en Aostralia hag er yezhoù papouek, met ral a wezh e-touez ar yezhoù komzet en Europa hag en Azia

## Yezh skouer

Implijet e vez an diforc'h-mañ e dolouoeg, ur yezh nilez-saharek, da skouer:

* **Perc'henniezh arelladus**:
:*cogo guok*
: "askorn" "ki"
: "askorn ar c'hi" (d.l.e. an hini emañ o tebriñ) 

* **Perc'henniezh diarelladus**:
:*cok dhiang* 
: "askorn"(Status constructus) "buoc'h"
: "askorn ur vuoc'h"

## Ar rummadoù-anv er yezhoù polinezek
Tennañ a ra ivez an diforc'h etre an doa doare perc'henniezh-mañ d'an eo ouzh an doare ma vez isrannet an anvioù-kadran e daou rummad er yezhoù polinezek: ar "rummad-a" hag ar "rummad-o", implijet nemet gant an droad c'hentivel. 

* **Ar rummad-o**
Dre vras e renker er rummad-o an traoù n'hallont ket bezañ levezonet gant ar rener/graer, da skouer en hawaieg *inoa* ("anv"), *puʻuwai* ("kalon"), *hale* "ti", hag ivez doareoù mont-ha-dont (d.s. *kaʻa* "karr-tan", *lio* "marc'h"), traoù a c'heller azezañ warne (d.s. *noho* "kador"), traoù a c'heller o gwiskañ (d.s. *ʻeke* "sac'h", *lole* "dilhad") ha tud eus an hevelep engehentadur hag an engehentadurioù kent (d.s. *makuahine* "mamm").

* **Ar rummad-a**
Dre vras e renker er rummad-a an traoù a hall ar rener/graer bezañ mestr warne, d.s *waihoʻoluʻu* ("liv"), hag ivez amourous/amourousez unan bennak (*ipo*) ha tud eus an engehentadurioù da zont (dl.e. bugale unan bennak hag o bugale-i... estreget bugale breudeur ha/pe c'hoarezed unan bennak).

## Mammennoù:
Herri Iañ (Bro-C'hall)

**Herri Iañ**, ganet war-dro 1010 ha marvet e 1060, a voe roue Bro-C'hall etre 1031 ha 1060. Eil mab e oa da Roperzh II ha Konstanza Arle.

## Buhez
Sakret e voe Herri Iañ e Reims e 1027, goude marv e vreur henañ, Huon Bro-C'hall, ha daoust da enebiezh e vamm.
Dont a reas da vezañ trede roue kapesian Bro-C'hall e 1031, goude marv e dad.

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas. 
Euredet e voe da gentañ e 1034 da Matilda Friz, merc'h Liudolf, Margrav Friz, ha nizez an impalaer Konrad II. Mathilda a varvas e 1044 er gwentloù.

### Eil eured

Eurediñ a reas goude gant Anna Kyiv e 1051. Pevar bugel o doe : 
*Fulup, (1052 - 1108) a voe roue war-lerc'h e dad 
* Emma (1054-]
* Roperzh (war-dro 1055 - war-dro 1060) 
*Huon Vermandois (1057- 1102)
Guillermo Fadanelli

**Guillermo Fadanelli** zo ur skrivagner mec'hikan ganet e 1963 e Mec'hiko.

Krouet en deus ar gelaouenn *underground* Moho e 1989 hag an ti-embann gant ar memes anv e 1995.

Skrivet en deus danevelloù ha romantoù.

## Oberennoù
### Kontadennoù
* *Cuentos mejicanos* (1991).
* *El día que la vea la voy a matar* (1992).
* *Terlenka (doce relatos para después del Apocalipsis)* (1995).
* *Barracuda* (1997).
* *Regimiento Lolita* (1998).
* *Más alemán que Hitler* (2001).
* *Compraré un rifle* (2003).

### Romantoù
* *No te enojes, Pamela* (1995).
* *La otra cara de Rock Hudson* (1997).
* *Para ella todo suena a Franck Pourcel* (1999).
* *Te veré en el desayuno* (1999).
* *Clarisa ya tiene un muerto* (2000).
* *Lodo* (2002).
* *Educar a los topos* (2006).
* *Malacara* (2007).

### Arnodskridoù
* *Plegarias de un inquilino* (2005).
* *En busca de un lugar habitable* (2006).
* *La polémica de los pájaros* (2007).
* *Elogio de la vagancia* (2008).

### Berrlavaroù
* *Dios siempre se equivoca* (2004).

## Liamm diavaez
*Blog savet gantañ : http://www.fadanelli.blogspot.com/
Matilda

**Matilda** a zo un anv-bihan brezhonek ha saoznek, roet ivez e meur a yezh all, portugaleg, daneg, norvegeg, svedeg, finneg , slovakeg, skrivet **Matildá** e spagnoleg.

## Gerdarzh
Savet eo diwar ar gerioù germanek *maht*, a dalv « nerzh, galloud » ha *hild(is)* a dalv « stourm», a gaver en anvioù Hilde, Hilda (hag anvioù deveret all evel Brunehilde, Bathilde, Klotilda, Hildebrand, hag ur bern re all).

## Yezhoù all
* *Mafalda*, adstumm portugalek ha spagnolek
* Mathilde, hag ivez *Mahaut*, *Mahault*, *Maheu*, *Maheut*, **[[Maud]]** pe **[[Maude]]**, e galleg
* *Mathilda* e saozneg
**[[Maud]]* (diwar ar galleg) 
** berraet e vez ivez e "Maddie", "Maddy", "Mattie", "Tilly", "Tilda"
* *[[Matildá]]* e spagnoleg
* *Matylda* e poloneg ha tchekeg
* *Matthildur* en islandeg 
* *Matilde* en italianeg hag e portugaleg
* *Mátildá* en hungareg
* Матильда (Matilda) e ruseg 

## Tud
### Sentezed
*Matilda Ringelheim, pe Santez Matilda (892–968), Impalaerez santel , pried Herri Iañ Germania, roue Franked ar Reter. Lidet e vez d'ar 14 a viz Meurzh.

### Priñsezed
Un anv diouzh ar c'hiz eo bet e lez Bro-Saoz en . 

#### Xvet kantved
*Matilda Bro-C'hall (943-992), rouanez c'hall

#### XIvet kantved
*Matilda Swabia (war-dro 995–1031), mamm-gozh da Matilda Toskana
*Matilda Flandrez (war-dro 1031–1083), rouanez Bro-Saoz, gwreg Gwilherm Iañ Bro-Saoz, ha mamm Herri Iañ Bro-Saoz
*Matilda Toskana (1046–1114), kontez Toskana (anavezet ivez evel *Mathilde* pe *Matilde Canossa* en italianeg)
*Matilda Bro-Skos (war-dro 1080–1118), anvet Edith da gentañ, pried Herri Iañ Bro-Saoz

#### XIIvet kantved
*Matilda Bro-Saoz (1102–1167), merc'h Herri Iañ Bro-Saoz, mamm Herri II (Bro-Saoz), anavezet ivez evel an Impalaerez Matilda, pe an Impalaerez Maud;
*Matilda Anjev, merc'h-kaer Herri Iañ Bro-Saoz
*Matilda Boulogne (1104–1152), rouanez Bro-Saoz, pried Stephen Bro-Saoz, niz da Herri Iañ Bro-Saoz
*Matilda Savoia, pe Maud Savoia (1125–1158), kentañ rouanez kenseurt Portugal;
*Matilda of England, Dugez Sachsen (1156–1189), Dugez Sachsen, merc'h da Herri II, roue Bro-Saoz.

### XIXvet kantved

*Mathilda Berwald (1798-1877), kanerez-lez svedat,
*Mathilda Rotkirch (1813–1842), livourez finlandat, 
*Matilda Joslyn Gage (1826–1898), stourmerez stadunanat evit gwirioù ar merc'hed hag a-enep ar sklaverezh
*Mathilde Wesendonck (1828-1902), barzhez alaman
*Matilda Coxe Stevenson (1855–1915, ganet Evans), skrivagnerez stadunanat.

### XXvet kantved
* Mathilda May, ganet e 1965, aktourez c'hall dister,
* Matilda Shushari, ganet e 1988, kanerez albanat.

## Lennegezh
* *Matilda* ur romant gant Roald Dahl, skeudennaouet gant Quentin Blake, embannet e Londrez e 1988 gant Jonathan Cape, deuet da vout ur film e 1996.

## Filmoù
* *Matilda*, ur film diwar romant Roald Dahl, e 1996.

## Kanaouennoù
**Matilda*, calypso savet gant Norman Span kanet gant Harry Belafonte.
*"Matilda Mother" gant Pink Floyd
**[[Waltzing Matilda]]*, kanaouenn aostralian.
**[[And the Band Played Waltzing Matilda]]*, kanaouenn saoznek, diwar-benn Emgann Galipoli e Turki, e-pad ar Brezel-bed kentañ.

## Notennoù
Matilda Toskana

**Matilda Toskana**, anavezet ivez evel *Mathilde Briey* pe **Matilde di Canossa** en italianeg abalamour d'he c'hastell, lesanvet *la Gran Contessa* "ar Gontez Veur" (war-dro 1046 - 24 a viz Gouhere 1115) a oa ur briñsez italian a orin frank, skoazellerez ar bibion e-pad Tabut an Anvidigezhioù (1075–1122).
Bez' e voe unan eus ar merc'hed a bouez en istor ar Grennamzer en Europa.

## Buhez
Merc'h e oa d'ar markiz Bonifatius III Toskana ha da Veatris Loren ; he mamm a oa merc'h da Frederig II, dug Lotaringia Uhel ha da Vatilda Swabia.
E 1071 e timezas da C'hodefroid III an Tort († 1076), Dug Loren-Izel, hag en 1089 da Welf II Bavaria, met dizimeziñ a reas en 1095.
E 1077 eo e porzh he c'hastell e Canossa e voe graet pinijenn gant Herri IV an Impalaeriezh Santel p'en em gavas gant ar pab Gregor VII.
Kontez Briey (Briey) e oa ivez ha diazezerez abati Orval.
E 1115 e varvas Matilda. Kaset e voe he c'horf da Roma ha beziet e penniliz Sant-Pêr e-kreiz ar . 

## Liamm diavaez
Matilda Swabia

**Meur a vaouez zo bet anvet *'Matilda Swabia** pe **Mathilde von Schwaben**''. 

**Matilda Swabia** (war-dro 995–1031), a oa ur briñsez frank, merc'h da [[Herman II Swabia]] ha [[Gerberga Bourgogn]].<br />
 
Dimezet e voe da [[Frederig II Loren]], ha mamm e oa da [[Beatris Loren]], a oa mamm da [[Matilda Toskana]].
 

**Matilda Swabia** (pe **Mathilde de Franconie''', d'ar C'hallaoued), (miz Here 1048 e Pöhlde – 12 a viz Mae 1060 e Goslar) a oa trede merc'h da Herri III (impalaer santel) ha da Agnes Akitania. E 1057 e voe skrapet gant Rudolf von Rheinfelden, a oa o klask kaout dugelezh Schwaben evel-se. Dimeziñ a rejont en 1059, ha mervel a reas ar plac'h er bloaz goude.

## Liamm diavaez
*Matilda Swabia e lec'hienn genealogie-mittelater.de
Herman II Swabia

**Herman II** († 4 a viz Mae 1003) a oa dug Elzas ha dug Swabia eus 997 betek e varv en 1003, war-lerc'h marv e dad. Mab e oa da Konrad Iañ Swabia ha da Richlinde, a oa merc'h d'an impalaer Otto Iañ.

E 1002 e klaske bezañ impalaer santel hag e kemeras kêr Strasbourg a oa savet an eskob Wizelin a-du gant Herri III Bavaria, dug Bavaria. Rannet e voe Elzas ha Swabia gant Herri evit galloud derc'hel an dugelezh.

Dimeziñ a reas Herman da Gerberga Bourgogn. Pemp bugel o doe:
* Matilda Swabia (war-dro 995–1031), anvet diwar he mamm-gozh, Matilda Bro-C'hall
* Gisela Swabia (989 pe 990 – 1043), a zimezas d'an impalaer Konrad II
* Berchtold (992-993)
*Beatrix († 23 a viz C'hwevrer goude 1025)
* Herman III († 1012) 1003, dug Swabia war-lerc'h e dad.