open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Walewska

**Maria Walewska**, Bet ganet **Maria Łączyńska** (Kiernozia, 7 a viz Kerzu 1786 – Pariz, 11 a viz Kerzu 1817) a oa ur Bolonadez uhelwad hag a oa bet serc'h da Napoleone Buonaparte. Ur mab o doe, c'hont ar Alexandre Joseph Colonna-Walewski (1810-1868).

## Levrlennadur
*  D'Ornano, Antoine. *Marie Walewska, "l'ėpouse polonaise de Napolėon"*. Paris, 1937.
Pauline Fourès

**Pauline Fourès** (Pamiers, 15 a viz Meurzh 1778 – Pariz, 18 a viz Meurzh 1869), a oa ul livourez, ur skrivagnerez hag ur sonerez c'hall hag a zo brudet evit bout bet kentañ serc'h Napoleone Buonaparte.

Merc'h e oa da Henri Jacques Clément Bellisle, horolajer, ha da Marguerite Pauline Barandon. Eureudiñ a eure da Jean-Noël Fourès, ofiser e-touez ar varc'hegerien, ha gantañ ez eas da Egipt da-heul an arme c'hall. Hogos e voe dezhi bezañ lazhet e-kerzh emsavadeg Kaero an 21 a viz Here 1798.

D'ar 1añ a viz Kerzu 1798 e tegouezhas gant Napoleone Buonaparte, ha serc'h dezhañ e voe e-pad brezelekadenn Egipt. Pan eas Napoleon war e giz da Vro-C'hall e kavas Pauline Fourès frealz etre divrec'h ar jeneral Jean-Baptiste Kléber (1753-1800).

Beziet e voe er vered Père-Lachaise.

## Oberennoù
**Lord Wentworth*, romant (1813) 
**Aloïze de Mespres*, danevell (1814).
**Une chatelaine du XIIè siècle* (1834).

## Levrlennadur
*  Roger Régis. *Pauline Fourès, dite Bellilote, maîtresse de Bonaparte en Égypte*. Paris : Les Éditions de Paris, 1946.
Éléonore Denuelle de La Plaigne

**Éléonore Denuelle de La Plaigne** (Paris, 13 a viz Gwengolo 1787 – *idem*, 30 a viz Genver 1868) a oa serc'h da Napoleone Buonaparte.

Ganti en doe e vab kentañ, Charles Léon, anvet kont Léon, ganet d'an 13 a viz Kerzu 1806 ha marvet d'ar 14 a viz Ebrel 1881. Evel-se e ouias an impalaer gall e c'halle ober  bugale.

Beziet e voe Éléonore Denuelle de La Plaigne er vered Père-Lachaise.

## Levrlennadur
*  Las Cases (1935). *Le Mémorial de Sainte-Hélène*. Paris : Gallimard, 2021 
*  Valynseele, Joseph. *La Descendance naturelle de Napoléon Ier. Le comte Léon, le comte Walewski*. Paris, 1964
Sonn e galc'h

**Sonn e galc'h**, pe **itifallek**, a lavarer eus skeudennoù, kizelladurioù ha traoù all ma weler doueoù pe krouadurioù, gourel anezho, skeudennet gant o c'halc'h sonn.

E Delos, e templ Dionisos, e weler ur *[[stibadeion]]*, ha peulioù itifallek, spazhet abaoe, ne chom nemet an traoñ anezho.  


Lascaux 01.jpg|Ar Puñs, e mougev Lascaux
Amun-Ra kamutef 2.jpg|An doue Min, doue itifalek egiptat
Bes-IMG 6366.jpg|Riton gant skeudenn an doue egiptat Bes, sonn e galc'h. Pod pri livet, marevezh Ptolemaios
0007MAN-Herma.jpg|Peul gant un *[[Herma (kizellerezh)|herma]]* sonn e galc'h eus enez Sifnos, e Mirdi Hendraouriezh Aten (war-dro 520 kent JK)
Southern Pillar - Stoivadeion - Temple of Dionysus - Delos Greece Oct 2008.jpg|Delos, peul sonn e galc'h, stibadeion d'an doue Dionisos
Satyros_mainade_Louvre_G448.jpg|Satir sonn e galc'h ha menadez. 


## Pennadoù kar
* Dionisos
* Herma
* Satir, menad
* Priapos
* Komos
Lenn Orta

**Lenn Orta** (*lago d'Orta* en italianeg) zo ul lenn  e Piemonte, etre Proviñs Novara ha proviñs Verbano-Cusio-Ossola. Un enezenn zo enni: enez San Giulio.

## Skeudennoù

Isola di San Giulio.jpeg|Enez San Giulio, gwelet eus Corconio
Torre di buccione.jpeg|Tour Buccione
Croce di Egro.jpeg|Gwel adal  Croce di Egro
Emgann Issus

**Emgann Issus** zo anv meur a emgann.

*Emgann Issus (333 kent JK), ma voe trec'h Alesant Veur war Darius III, roue Persia.
*Emgann Issus (194), etre Septimius Severus ha Pescennius Niger.
*Emgann Issus (622) (pe  'Trede Emgann Issus'), a vije bet etre  an impalaer  Heraclius hag an Impalaeriezh Sassanid en Issus e 622 . Hiriv e soñjer e c'hoarvezas e Cappadocia kentoc'h.

## Oberennoù
Oberennoù zo bet savet da gounaat trec'h Alesant: 
* Marelladur Aleksandr e Pompeii,  ma weler un emgann etre  Aleksandr ha Darius. Pe eo emgann Issus pe  Emgann Gaugamela, daou emgann a c'hoarvezas etre an daou enebour.
**[[Emgann Alesant en Issus]]* (1528–9) gant  Albrecht Altdorfer.
Levate

**Levate ** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia. 3 691  zo eno o chom. 

Tost eo da gêr Bergamo, a zo 10 km ac'hano.
Paladina

**Paladina** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia. 4000 den zo eno o chom. 

Eno oa ganet ar marc'hhouarner Felice Gimondi.
Evagoras Pallikarides

**Evagoras Pallikarides** a oa ur barzh hag emsaver kiprenezat, eus an EOKA (gresianeg : Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών,* Ethnikí Orgánosis Kypríon Agonistón*, « Aozadur Broadel ar Stourmerien Giprenezat »), hag a stourme  er bloavezhioù 1955–1959 a-enep gwask ar Rouantelezh-Unanet e Kiprenez. Harzet e voe d'an 18 a viz Kerzu 1956 pa voe tapet o tougen armoù war un azen. 

Krouget e voe d'ar 27 a viz C'hwevrer 1957.

Haroz broadel eo e Kiprenez e-touez Kipreneziz c'hresianek.
Saronno

**Saronno** zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia. 38 656 a dud a oa o chom enni d'ar 1añ a viz Genver 2022.

Ar * Saronnese* a vez lavaret eus ar vroig tro-dro dezhi. 

## Notennoù
Besozzo

**Besozzo** a oa ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia, ha  8 741 a dud enni. Treuzet eo gant ar stêr Bardello.
Emgann Passendale

**Trede Emgann Ieper** (en alamaneg: *Dritte Flandernschlacht*; e galleg: *Troisième Bataille des Flandres*; en izelvroeg: *Derde Slag om Ieper*), anavezet  ivez evel **Emgann [[Passendale]]**, zo un emgann er Brezel-bed kentañ, stourmet etre ar Gevredidi hag an Impalaeriezh alaman. An emgann a oa bet stourmet war Talbenn kornôg ar brezel, etre miz Gouhere ha miz Du 1917, evit mestroniañ ribloù su ha reter kêr velgiat Ieper e kornôg Flandrez. Ul lodenn e oa eus pleustr ar strategiezhoù bet raksoñjet gant ar Gevredidi e-kerzh emvodoù miz Du 1916 ha miz Mae 1917. Ti-gar Roeselare a oa unan eus hentoù dezougen pouezusañ ar 4 Arme alaman. Ur wech aloubet kribennn Passendale, ar Gevredidi o devoa kendalc'het an dagadenn war-zu al linenn eus Torhout betek Koekelare.


Derelict tank stuck in the mud.jpg|Sell hollek ouzh an dachenn-emgann. Un tank zo sanket er fank.
NLS Haig - Smashed up German trench on Messines Ridge with dead (cropped).jpg|Foz-difenn alaman distrujet gant un obuzenn e Messines.

## Notennoù
Falloforienn

Ur **falloforienn** (henc'hresianeg : φαλλοφόρος,* phallophóros*, "douger kalc'h", eus φαλλός, *phallós* "kalc'h" ha φορός, *phorós* "douger") a oa ul lidambroug kastrek e Henc'hres ma veze enoret an doue Dionysos dre zougen ur pezh kalc'h koad.
Brunello

**Brunello** zo un anv italianek, anv-lec'h hag anv-tiegezh.

## Lec'hioù
* Brunello (Italia), kumun e proviñs Varese, e Lombardia.

## Tud
*Marina Brunello, c'hoarierez echedoù
*Sabino Brunello, c'hoarier echedoù
Strafbataillone

**Strafbataillone** pe **Bewährungsbataillone** a veze graet eus batailhonoù-pinijenn en holl skourroù al lu alaman e-pad an Eil Brezel-bed. Soudarded, torfedourien ha trevourien kondaonet a c'helle bezañ kinniget dezho mont en unvezioù-se. An unvezioù a oa reoù armet fall ha fiziet enne ar gwashañ palioù war an tachennoù emgann. Sañset e oa an izili da vezañ dieubet goude un darvoud dreistordinal sevenet ganto en emgann, en gwirionez an darn vrasañ anezho a voe lazhet e-kerzh an emgannoù. Ar batailhonoù-se a oa renet gant ar Feldgendarmerie, polis milourel Alamagn.

Lod prizonidi hag o devoa dreistbevet a voe anzavet evel "mat d'ar servij" ha kaset en-dro e rejimantoù boaz. Darn eus soudarded ar Strafbataillon a oa bet implijet war Talbenn Reter an Eil Brezel-bed, nebeut anezho o devoa stourmet en Ardennes, war an Talbenn Kornôg e-kerzh an argadenn veur e miz Kerzu 1944.

## Izili brudet
* Mab henañ Ernst Jünger, hag a oa 18 vloaz, ezel eus ar C'hriegsmarine, a oa bet kondaonet da vont d'an unvez-pinijenn 999. Marvet eo pe lazhet gant partizaned italian pe lazhet gant izili SS.

## Pennadoù kar
* *[[Geheime Feldpolizei]]*, servij kuzh ar *Wehrmacht*
* SS-Fallschirmjägerbataillon 500 a oa un unvez harzlammerien eus ar *[[Waffen-SS]]* implijet evit obererezhioù dañjerus a-dreñv al linenno stourm. Divizet e oa bet ouzhpennañ an izili SS pinijennet ha kondaonet. Un urzh gant an SS-FHA (penn uhel an SS) en devoa lakaet evel pal kaout un 50% eus an unvez savet gant emouestlidi unvezioù *Waffen-SS*, ar peurrest o vezañ soudarded eus batailhonoù-pinijenn.
* 36vet rann SS grenadennerien pe Batailhon Dirlewanger – Un unvez gwall vrudet renet gant Oskar Dirlewanger. Da gentañ holl e oa an izili soudarded kondaonet pe prizonidi brezel met goude-se e oant bet soubet gant torfedourien spontus (gwallerien, pedofiled, muntrerien ha tud a oa en em zifennet dirak al lez-varn evel tud troet da sot.
* *[[Shtrafbat]]*, batailhonoù-pinijenn renet gant an NKVD e-kerzh an Eil Brezel-bed
Roland Freisler

**Roland Freisler** ganet d'an 30 a viz Here 1893 e Celle hag aet da Anaon d'an 3 a viz C'hwevrer 1945 e Berlin, a oa ur gwiraour, ur politiker hag ur barner nazi. Sekretour Stad e voe evit ar *[[Reichsjustizministerium]]* adalek 1934 betek 1942 ha goude-se prezidant *[[Volksgerichtshof]]* ("Lez-varn ar bobl") adalek 1942 betek e varv e 1945.

Un nazi strizhkreder e oa ; eñ eo en doa roet lañs d'an ideologiezh-se er reizhiad barnezhel alaman, bet e oa bet o kemer perzh e kuzuliadeg Wannsee, an darvoud en devoa krouet framm al Loskaberzh. Lakaet e voe e penn lez-varn ar bobl e 1942. Ober a rae war-dro barn an torfedoù politikel evel barner uhel. Adal ar mare-se e oa deuet da vezañ brudet evel un den leun a zroukrañs evit an dud tamallet, o huchal kunujennoù warno, uvelaat anezho ha dreist-holl kondaoniñ  anezhe d'an uhelañ, d'ar marv alies, memes evit tamalloù bihan.

Eñ eo da skouer en devoa kondaonet d'ar marv Elfriede Maria Scholz (1903-1943), un enebourez d'an naziegezh hag a oa c'hoar ar skrivagner Erich Maria Remarque  (1898-1970), evit bezañ lavaret e oa kollet ar brezel gant Alamagn e 1943.

Marvet eo pa oa 48 vloaz, e-kerzh bombezadeg Berlin gant Stadoù-Unanet Amerika d'an 3 a viz C'hwevrer 1945.
San Gervasio Bresciano

**San Gervasio Bresciano** zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia. 2600 a dud zo enni o chom.
Gardone Val Trompia

**Gardone Val Trompia** zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia, e Lombardia. 26,66 km2 eo he gorread, hag 11.457 den a oa o chom enni e 2025. 

## Industriezh
Brudet eo ar gumun evit bezañ ur greizenn broduiñ armoù abaoe ar XV kantved da nebeutañ. Hiziv an deiz emañ eno sezioù kalz produerien armoù hiniennel, en o zouez Beretta, Uberti, Pedersoli pe FAMARS. Ar *Museo delle Armi e della Tradizione Armiera*, ur mirdi war istor an armoù, zo staliet er gumun abaoe 2007. 

## Gevelliñ

*  : departamant Nanoro

## Tud

* Bartolomeo Beretta (c. 1490 - 1565), diazezer an embregerezh Beretta.

## Daveennoù
Lonato del Garda

**Lonato del Garda** zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia. 

## Tud

* **René-Toussaint-Eugène Péan**, dre e anv beleg **dom Bernard.**  Beleg e 1926; abad Itron-Varia Maguzzano, e Lonato (Brescia e Lombardia.),  bet beniget an 3 Genver 1935.  Ganet e oa bet e Sant-Kast, an 12 Ebrel 1893; aet da Anaon e  Thymadeuc, Brehant-Loudieg, an 30 Mae 1970 

## Daveoù; notennoù
Cassano

**Cassano** zo un anv-lec'h italianek, ha hini meur a gumun:

* Cassano Irpino
* Cassano Magnago
* Cassano Spinola
* Cassano Valcuvia
Acquanegra

**Acquanegra** ("Dour du" en italianeg) zo  anv div gumun  ha div stêr en Italia.

## Kumunioù
* Acquanegra Cremonese, kumun e Proviñs Cremona
* Acquanegra sul Chiese, kumun e Proviñs Mantova

## Dourredennoù
* Acquanegra, ur stêr e Lombardia, ar stêr nemeti a vag al Lenn Monate
* Acquanegra, ur stêr e Lombardia hag a red penn-da-benn e Proviñs Como
Lenn Garda

**Lenn Garda**, anvet ivez **Benaco** (/beˈnako/, pe ivez /ˈbɛnako/) eo anv brasañ lenn Italia, 370 km² he gorread, hag an trede donañ war-lerc'h lenn Como ha lenn Maggiore. Rannet eo etre teir rannvro, Lombardia (proviñs Brescia), Veneto (proviñs Verona), Trentino-Alto Adige (Proviñs emren Trento).
Un enez  zo el lenn: an Enez Borghese

## Kumunioù
Sed anvioù ar c'humunioù en-dro d'al lenn:

; Proviñs Brescia
* Sirmione
* Desenzano del Garda
* Lonato del Garda
* Padenghe sul Garda
* Moniga del Garda
* Manerba del Garda
* San Felice del Benaco
* Salò
* Gardone Riviera
* Toscolano-Maderno
* Gargnano
* Tignale
* Tremosine
* Limone sul Garda

; Proviñs  Verona
* Peschiera del Garda
* Castelnuovo del Garda
* Lazise
* Bardolino
* Garda
* Torri del Benaco
* Brenzone
* Malcesine

; Proviñs Trento
* Riva del Garda
* Nago-Torbole

## Lennegezh
Er Grennamzer e skrive  Dante  diwar-benn Lenn Garda en  *[[Divina Commedia]]*:
:Suso in Italia bella giace un laco,
:a piè de l'Alpe che serra Lamagna
:sovra Tiralli, c'ha nome Benaco.

:A-us, en Italia gaer en em led ul lenn,
:ouzh troad an Alp a serr en Alamagn 
:dreist Tirol, hag a zo anvet Benaco.
Borgo Virgilio

** Borgo Virgilio** zo ur gumun nevez en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia,                              lec'h ganedigezh a Vergilius.
Borgo Mantovano

** Borgo Mantovano** zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia. 

Krouet e voe d'an 1 a viz Genver 2018 dre gendeuziñ kumunioù Pieve di Coriano, Revere ha Villa Poma.
Oglio

An **Oglio** zo ur stêr en Italia, 280 km hed dezhi, adstêr d'ar Po e Lombardia, e proviñsoù Brescia, Bergamo, Cremona ha Mantova.

Ar stêr Chiese zo adstêr dezhi.

## El lec'hanvadurezh
E proviñs Brescia :
*  Palazzolo sull'Oglio‎ 
*  Quinzano d'Oglio
*  Urago d'Oglio‎ 
*  Vezza d'Oglio‎
Salò

**Salò** zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia, war lez Lenn Garda.

## Istor
### Republik Salò
D'an 18 a viz Gwengolo 1943 e voe krouet Republik Salò (*Repubblica di Salò* en italianeg) gant Benito Mussolini, a embannas diskar ar rouantelezh hag a lakaas fuzuilhañ an izili eus ar C'huzul Meur faskour o devoa votet en e enp. Goude-se e klaskas adkavout gwrizioù poblel ar faskouriezh, dre ur programm  broadeladurioù .

Nepred avat ne voe Republik Salò ur Stad emren, na ne voe anezhi e gwirionez, ker sujet ma oa da zisentezioù an Trede Reich, a venne ma teufe Italia da vrezeliñ ganti.

Da get ec'h eas ar Stad-vimboched-se d'ar 25 a viz Ebrel 1945, goude faezhidigezh an Alamaned e-tal argadeg ar C'hevredidi.

## Skeudennoù

Golfo_di_Salò.JPG|Pleg-mor Salò
Porta dell'orologio Salò.jpg|*Porta dell'orologio*

## Notennoù
Arcole

**Arcole** zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto. 

Brudet eo an emgann a c'hoarvezas nepell diouzh kêr, Emgann Pont Arcole (15-17 a viz Du 1796), etre arme Napoleon hag arme Aostria.
Cellio con Breia

**Cellio con Breia** zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.

Kendeuzet e oa bet kumunioù Cellio ha Breia d'ar 1 a viz Genver 2018 d'ober ur gumun nevez.

## Daveoù
Georges Brassens in Great Britain

**Georges Brassens in Great Britain** a oa un albom sonrollet e Kerdiz, e Kembre, e-kerzh un abadenn  ma kanas ar c'haner gall  Georges Brassens (1921-1981) e 1974.
Casanova

**Casanova** (*ti nevez* e brezhoneg) zo anv meur a gumun ha meur a zen en Italia.

## Kumunioù
*Casanova Elvo,  e proviñs Vercelli, e Piemonte.
*Casanova Lerrone
*Casanova Lonati,  e proviñs Pavia, e Lombardia.
*Civitella Casanova

## Tud
*Giacomo Casanova, beajour ha skrivagner italian
*Santu Casanova, skrivagner korsek

## Pennad kar
* Casa
Jean-Luc Godard

**Jean-Luc Godard** ( e Paris –  e Rolle, kanton Vaud) a oa ur filmaozer gall ha suis.

Unan eus diazezerien an *[[Nouvelle Vague]]* (Gwagenn Nevez) e oa. Klask a rae filmañ tud evel ma oant en o buhez, gant ur senario treut, alies en ur primaozañ.

E miz Gwengolo 2022 e varvas gant an emlazh skoazellet, aotreet e Suis. Lavaret en doa en a-raok e c’hallfe hen ober, e-lec’h klask bevañ ar muiañ posupl.

## Enorioù
* 1987 : César a enor evit e red-micher a-bezh
* 1998 : César a enor dibar evit e oberenn a-bezh
* 2010 : Oscar a enor evit e red-micher a-bezh
* 2014 : Priz bodad-barn gouel meur Cannes evit *Adieu au langage*
* 2018 : Palm aour ispisial gouel meur Cannes evit *Le Livre d'image* hag e oberenn a-bezh

## Daveoù
Corteno Golgi

**Corteno Golgi** pe **Córteno Golgi**, zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.  A-raok 1956 e oa Corteno nemetken, astennet e voe an anv d'enoriñ ar skiantour Camillo Golgi, genidik eus ar gumun .
Puegnago del Garda

** Puegnago del Garda** zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.  En desped d'an anv n'emañ ket tre war lez Lenn Garda.
Paspardo

**Paspardo** zo ur gumun en Italia, er Val Camonica, e hanternoz  proviñs Brescia, e Lombardia, ha 577 a dud o chom enni.

Er c'hornôg dezhi emañ  kumun Capo di Ponte, en hanternoz hini Cedegolo, er c'hreisteiz hag er reter hini Cimbergo.

## Istor
Adal 1927 betek 1947 e oa unanet Paspardo ouzh Cimbergo d'ober kumun Cimbergo-Paspardo.
Pian Camuno

**Pian Camuno** zo ur gumun en Italia, er Val Camonica, e proviñs Brescia, e Lombardia. 4 741 a dud zo enni o chom.
Joanna Hiffernan

**Joanna Hiffernan** (Limerick 1843 – marvet goude 1903) a oa un dresourez, ul livourez hag ur varc'hadourez taolennoù breizhveuriat a orin iwerzhonat hag a voe awenerez James Whistler ha Gustave Courbet.


Gustave Courbet - La Femme dans les vagues (1868).jpg|*La Femme dans les vagues*, Gustave Courbet (1868)
James Abbot McNeill Whistler 013.jpg|*Symphony in White, No. 2: The Little White Girl*,James Whistler (1864)
Val Camonica

Ar **Val Camonica** (*Traoñienn ar bobl [[Camunni]]*) eo anv traoñienn ar stêr Oglio e Lombardia, en Italia.
Campione d'Italia

**Campione d'Italia** a zo ur gumun eus  Italia e Proviñs Como, e  Lombardia. Enklozet eo e Kanton Ticino e Suis.
Gravedona ed Uniti

**Gravedona ed Uniti** zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia, ha 4 223 a dud zo o chom enni. Savet e oa bet  d'an 11 a viz C'hwevrer 2011 pa voe unanet kumunioù Germasino ha Consiglio di Rumo gant kumun Gravedona.
Claino con Osteno

**Claino con Osteno** zo ur gumun en Italia e Proviñs Como,  e rannvro Lombardia, ha 558 a dud zo enni o chom.

Div frazione zo anezhi: Claino eo gorre-kêr, hag Osteno, war lez lenn Lugano eo goueled-kêr. Kêriadennoù all zo, disteroc'h avat:  *Rescia* ha *Righeggia*, war lez al lenn, ha  *Barclaino* en douaroù.

## Skeudennoù

file:Map_of_comune_of_Claino_con_Osteno_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg|Kartenn eus ar gumun, e ruz, e Proviñs Como, hag eus an Triangolo Lariano, e gevred ar broviñs.
Chailles

**Chailles** zo ur gumun e Bro-C'hall, war lez al Liger, e-kichen Blois e departamant al Loir-et-Cher.

Da 2 674 a dud e save ar boblañs er bloaz 2019.

## Notennoù
Livo (Lombardia)

**Livo** zo ur gumun hag ur gêriadenn en Italia, e Proviñs Como, e rannvro Lombardia. 165 a dud zo enni.

## Douaroniezh
Emañ ar gêriadenn e traoñienn ar froud Livo, eienet tost d'al Lenn Darengo. 

## Ilizoù
Div iliz zo, hini San Giacomo (Sant Jakez) ha hini Santa Anna (Santez Anna). 


Map_of_comune_of_Livo_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg|


Chiesa_vecchia_di_s._giacomo_a_livo_(CO).jpg|Iliz San Giacomo
Straße in Livo.jpg|E-kreiz Livo
Gebäude in Livo.jpg|Tier e Livo
Livo_le_due_chiese.jpg|An div iliz
Sport Boys Association

Ar **Sport Boys** pe **Sport Boys Association** zo ur c'hleub liessportoù perouat eus Callao a c'hoari er *Liga 1*.

C'hoari a ra er Stad Miguel Grau (17 000 plas) betek 1996.
Alfredo Matayoshi eo prezidant ar c'hlub ha Juan Alayo er gourdoner.

## Sport Boys e KENSAM
***[[Copa Libertadores]] (6) :**
::**[[Kib al Libertadores 1967|1967]]:** Poulloù (3)
::**[[Kib al Libertadores 1977|1977]]**: Kardgourfenn
::**[[Kib al Libertadores 1985|1985]]**: Kardgourfenn
::**[[Kib al Libertadores 1991|1991]]:** Poulloù
::**[[Kib al Libertadores 1992|1992]]:** Poulloù
::**[[Kib al Libertadores 2001|2001]]:** Poulloù

***[[Copa Sudamericana]] (1) :**
::**[[2022 Copa Sudamericana|2022]]:** Poulloù

***[[Kib CONMEBOL]] (1) :**
::**[[Kib CONMEBOL 1999|1999]]:** Kardgourfenn

## Liamm diavaez
*Lec'hienn ofisiel
## Notennoù
Donbas

**Donbas** (ukraineg : * Донба́с* [] ; rusianeg : *Донба́сс* []) zo ur rannvro istorel, sevenadurel hag ekonomikel e reter Ukraina. Ur ger-malizenn eo, diwar **Donets Basin**, ur berradur eus *Diaz Glaou an Donetsk* (ukraineg : *Донецький вугільний басейн*, romanizet : *Donetskyi vuhilnyi basein*; rusianeg : *Донецкий угольный бассейн*, romanizet : *Donetskii ugolnyi bassein*), a denn e anv diwar ar stêr Donetsk.

Goude ma cheñch bevennoù ar rannvro diouzh an dud hag ar mare e lavarer hiziv emañ en daou Oblast Louhansk ha Donetsk. Kêrioù brasañ ar rannvro zo Donetsk, Louhansk ha Marioupol.

Abaoe 2014 emañ kontrollet ul lodenn eus an Donbas gant daou c'houarnamant disrannour, Republik Pobl Donetsk ha Republik Pobl Louhansk, sikouret gant Rusia, goude darvoudoù ar memes bloaz ma oa bet kaset prezidant pro-rusian kuit eus ar vro. E 2022 he doa klasket Rusia aloubiñ ar peurrest eus an Donbas, asambles gant tiriadoù ukrainat all.
Lunch atop a Skyscraper

***Lunch atop a Skyscraper*** ("Merenn e penn-uhelañ ur skraber-oabl") zo ur poltred brudet bet tennet gant Charles Clyde Ebbets e 1932 e-kerzh savidigezh an RCA Building, penn-savadur ar Rockefeller Center.

Unnek labourer zo o tijuniñ, azezet war un treust 240 m a-us al leur hep tamm surentez. D'an 20 a viz Gwengolo eo bet tapet ar poltred hag embannet d'ar Sul 2 a viz Here en *New York Herald Tribune* .

## Film
* *Men at Lunch*, teulfilm sevenet gant Sean O'Cualain, Iwerzhon, 2013. Displeg a ra doareoù ober, istor ha sokiologiezh ar poltred-se.
Philippe Ébly

**Philippe Ébly**, anv-pluenn **Jacques Gouzou** ( e Pariz —  e Liège) a oa ur skrivagner belgiat. Skrivet en deus levrioù skiant-faltazi, fantasi ha *space opera* e galleg evit ar re yaouank.

## Levrioù
### Stirad ''Les Conquérants de l’impossible''
Tri c’hrennard, Serge, Xolotl ha Thibaut (diwezhatoc’h e teu ur plac’h, Souhi, da gemer perzh er strollad), a ya da veajiñ e broioù pell (*Destination Uruapan*, en amzer da zont (*La voûte invisible*), en amzer dremenet (*L’évadé de l’an II*), pe e lec’hioù ijinet (*L’île surgie de la mer*).
* *Destination Uruapan*
* *Celui qui revenait de loin*
* *L’Éclair qui effaçait tout*
* *L'Évadé de l’an II*
* *Pour sauver le Diamant Noir*
* *…Et les Martiens invitèrent les hommes*
* *Le Navire qui remontait le temps*
* *La Ville qui n'existait pas*
* *La Voûte invisible*
* *L'Île surgie de la mer*
* *Le Robot qui vivait sa vie*
* *S.O.S. Léonard de Vinci*
* *Le Naufragé des étoiles*
* *Le Matin des dinosaures*
* *La Grande Peur de l'an 2117*
* *2159, la fin des temps troublés*
* *Les Parias de l'an 2187*
* *L'Ordinateur qui semait le désordre*
* *Mission sans retour*
* *Le Prisonnier de l'eau*
* *Le Chien qui miaulait*

Embannet ez eus bet daou levr-c'hoari, *Deviens Conquérant de l’impossible*.
* *La Montagne aux robots*
* *L’Île aux pieuvres*

### Stirad ''Les Évadés du temps''
Pevar c’hrennard, Kouroun, Thierry, Noïm ha Didier, a ya da vedoù fantastek, alies awenet gant an istor.
* *Les Trois Portes* (adembannadur : miz Gwengolo 2004 e ti Degliame)
* *Le Voyageur de l'au-delà* (adembannadur : miz Gwengolo 2004 e ti Degliame)
* *Volontaires pour l'inconnu* (adembannadur: 2005 e ti Degliame)
* *Un frère au fond des siècles* (adembannadur: 2005 e ti Degliame)
* *Chasse au tigre en Corrèze* (adembannadur: 2005 e ti Degliame)
* *Le Monstre aux deux têtes*
* *Descente au pays sans nom*
* *Objectif : Nulle part*
* *Les Dix Jours impossibles*

### Stirad ''Les Patrouilleurs de l’an 4003''
Pevar c’hrennard, Dogann, Hina, Katia ha Xoni, izili eus Polis an Egor, zo kaset da blanedennoù evit kefridioù ergerzh pe saveteiñ.
* *La Forêt des castors*
* *Au pouvoir des corsaires*
* *La Vallée des cyclopes*
* *L'Enlèvement du Dieu blanc*
* *Les Marais de la mort*

## Philippe Ébly ha Breizh, ar brezhoneg
Meur a wech en deus kaset Philippe Ébly e dudennoù da Vreizh. *La Vôute invisible* a c'hoarvez tost da Garnag,  5000 bloaz en amzer-da-zont, hag eno e vez komzet ur yezh a zeu eus ar brezhoneg, gant gerioù evel *pesk-kemmuz* pe *hoc’h-gouez*. E *2159, la fin des temps troublés* e ya ar grennarded d’ar Menez C'homm evit klask un den eus an amzer-da-zont, eno ez eus anv eus an Aotreier hag Itronezed *Erer Kaloneg* *(sic)*, *Naër Enoruz*, hag all. E *Les Trois Portes* e ya ar baotred d’ur bed ijinet, *le pays de Ganéom*, a denn da Vreizh ivez.

## Levrlennadur
 

## Liammoù diavaez
*  Pajenn Noosfere
*  L’héritage Philippe Ébly

## Daveoù
Laura Marling

**Laura Beatrice Marling** zo ur ganerez ha sonaozerez saoz,  ganet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1990 e kontelezh Hampshire. Abaoe he bugaleaj e vev er sonerezh, pa'z eo he mamm ur gelennerez war ar sonerezh, ha pa oa he zad perc'henn war ur studio-enrollañ. Eñ eo en deus desket dezhi seniñ ar gitar folk pa oa bihan.

Da 16 vloaz en em stalias Laura Marling e Londrez, ha daremprediñ a ra neuze al leurenn « *Nu folk* » (*New folk*, ar "sonerezh folk nevez").
Caslino d'Erba

**Caslino d'Erba** (diwar *casalino*) zo ur gumun hag ur gêriadenn en Italia, e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.

## Pennadoù kar
*Casale
*Casalino
Como

**Como** zo ur gumun en Italia ha pennlec'h Proviñs Como, e rannvro Lombardia. E 2022 e oa 83 649 a dud o chom enni.

Brudet eo evel ul lec'h a douristelezh etrebroadel, goude bet hini ar seiz.

E kreiz-kêr e weler mogerioù ha tourioù kozh.

## Istor

## Skeudennoù

File:Como_and_its_lake.jpg|Como gwelet eus Castel Baradello.
File:Pliniocomo.JPG|Como, toull ar porzh.



## Notennoù
Isca

**Isca** zo un anv predenek hag a dalv "dour hag a red". E meur a lec'h emañ e Breizh roman :
* Isca Augusta, kêr roman e Kembre, bremañ Caerllion,
***Isca*, anv latin ar stêr Wysg,
* Isca Dumnoniorum, kêr roman e Bro-Saoz, bremañ Exeter e Devnent.
*Gwelet [[Isca (douranv)]].*
#### 
* Isca sullo Ionio, kumun
**Isca Marina, rann eus ar gumun, war an aod

## Traoù all
* Isca!, aozadur e Galiza.
Isca Augusta

**Isca Augusta**, anvet *Isca Silurum* ivez, a oa ur gêriadenn hag ur c'hreñvlec'h roman e Kembre, e Caerllion hiziv.
Alamaned Roumania

**Alamaned Roumania** (*Rumäniendeutsche* en alamaneg) zo ur boblad, pe bihanniver yezhel e Roumania. 36 042 a oa anezho e niveradeg  2011.  Anezho e teu ar prezidant rouman dilennet en 2014 hag addilennet en 2019, Klaus Iohannis. Digresket kalz eo o niver abaoe an Eil Brezel-bed.

Erruet e oa o hendadoù en douaroù aet d'ober Roumania etre an XIIvet kantved hag an XIXvet kantved. Meur a gumuniezh zo en o zouez ; an div vrasañ eo alamanegerien kreiz Transilvania, anvet "Saksoned", aet d'en em staliañ en XIIvet kantved e-harz ar C'harpatoù, hag ar re anvet "Sawabiz", e Satu Mare, e gwalarn ar vro, ha Banat, er gornaoueg, a erruas o hendadoù en XVIIIvet kantved.
Izioum

**Izioum** (ukraineg : Ізюм ; rusianeg : Изюм), « rezin sec'h », zo ur gêr eus Oblast C'harkiv, en Ukraina, kreizenn velestradurel Raion Izioum. Bez e oa 44 979 annezad d'ar 1añ a viz Genver 2022.

## Brezel an Donbas (2014–2022) hag Aloubadeg Ukraina
* Pennadoù spisoc'h: Bered Izioum, Torfedoù brezel Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022
Izioum a oa bet un dachenn emgann gwech-ha-gwech e-kerzh ar Brezel etre Ukraina ha Rusia e 2014. E miz Ebrel 2014, nerzhioù disrannour rusian o devoa aloubet kêr Sloviansk, 50 km er su da Izioum. Nerzhioù lu Ukraina o devoa klasket skarzhañ an disrannourien ha talañ oute a-raok ma teufent dre Izioum. D'ar 15 a viz Even e oa bet taget kêr.  
D'an 19 a viz Even 2014 nerzhioù lu Ukraina o doa trec'het ur strollad stourm bras a zisrannerien e Yampil, 65 km er su da Izioum. Evel ul lodenn eus Seziz Sloviansk hag Emgann Kramatorsk, ar c'hêrioù a oa bet adkemeret gant Ukrainiz. Dre ma oa tost-tost Izioum ouzh al linennn talbenn, e oa bet implijet evit harpañ Sloviansk ha Kramatorsk betek ma kouezhfent.

Goude ma vefe bet adkemeret Izioum digant ar Rusianed e miz Gwengolo 2022, ofiserien polis lec'hel o devoa kavet ur vered gant 440 korf-marv d'an nebeutañ. Darn eus kêr a oa bet distrujet, e-tro 80% eus ar savadurioù. Hervez melestradurezh kêr hag Oblast C'harkiv, e-tro 1000 den zo marvet eno abaoe Aloubadeg Ukraina.


Робоча поїздка Президента України на Харківщину 21.jpg|Volodimir Zelenskiy en Izioum, 14 Gwengolo 2022


## Lec'hienn ofisiel
*  Lec'hienn ofisiel kêr Izioum
Priz Ig Nobel

**Priz Ig Nobel** zo ur priz fent roet bep bloaz abaoe 1991 da zek sevenidigezh en enklask skiantel. Ar pal eo *enoriñ sevenidigezhioù a laka an dud da c’hoarzhin, ha war-lerc’h, a laka anezho da soñjal*. Ur c’hoari-gerioù eo an anv, etre ar Priz Nobel hag ar ger saoznek *ignoble*, gant ar ster *n’eo ket nobl*.

Aozet eo ar Priz gant ar gelaouenn skiantel fent *Annals of Improbable Resarch* ("Bloazdanevelloù an Enklask Diwirheñvel"), ha deroet e vez gant tud o deus bet ur Priz Nobel e-kerzh ul lid en Teatr Sanders, e skol-veur Harvard. Kas a ra ar gounezer ur gentel er Massachusetts Institute of Technology.

Krouet e oa bet ar Priz Ig Nobel e 1991 gant Marc Abrahams, unan eus diazezerien ar *Journal of Irreproducible Results* ("Kazetenn an Disoc’hoù Dieiladus"), ha gantañ e oa bet renet al lidoù bewech. Er bloavezhioù kentañ e oa roet ar prizioù evit dizoloadennoù *n’hallont ket, pe ne zlefent ket, bezañ eilet*. Deroet e vez  dek priz bep bloaz e meur a rummad, re ar Nobelioù en o zouesk evel fizik, kimiezh, medisinerezh, lennegezh ha peoc’h, ha re all ivez, evel yec’hed foran, ijinouriezh, pe bevoniezh.

A-wechoù e vez roet ur priz evit ober goap, evel pa voe deroet daou briz da enklaskoù a-zivout an homeopaterezh, prizioù e «&nbsp;deskadurezh sokial&nbsp;» da velestradurezh an Deskadurezh e stadoù Kansas ha Colorado evit o emzalc’h e-keñver an emdroadur, hag ar priz deroet da *Social Text* evit bezañ embannet ur pennad hep penn na lost skrivet a-ratozh gant ar fizikour stadunanat Alan Sokal. Peurliesañ avat e sachont an evezh war pennadoù skiantel a zo arvezioù fentus pe dic’hortoz dezho, da skouer ar gavadenn ez eus gant an toulloù du kement tra a zo ret evit bezañ lec’h an Ifern, pe studi efed ar galedigezh war chañsoù gouennadañ ar c’hruged.

D'ar fizikour izelvroat-ha-breizhveuriat Sir Andre Geim eo aet ar priz Ig Nobel e 2000, evit bezañ lakaet ur ran vev da levitañ dre warellerezh, hag ur priz Nobel e fizik e 2010 evit e labour a-zivout perzhioù elektromagnetek ar grafen.

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel

## Daveoù
Brezel etre Ukraina ha Rusia

**Brezel etre [[Ukraina]] ha [[Rusia]]** zo abaoe miz C'hwevrer 2014. Ouzhpenn nerzhioù lu Rusia  e vez lod disrannerien a-du ganto o kemer perzh er stourm. Kroget e oa ar bec'h gant Rusia dres goude Reveulzi Maidan. Tabut zo diwar-benn statud rannvroioù Krimea ha Donbas, e su ha mervent Ukraina. Ar re-se zo anavezet evel lodennoù eus Ukraina gant ar braz eus stadoù ar bed ha gant an aozadurioù etrebroadel. Aloubet e oa bet Krimea gant Rusia, ha goude-se e oa kroget ar brezel e Donbas etre disrannerien, harpet gant Kevredad Rusia, ha nerzhioù lu Ukraina. A bep seurt doareoù stourm zo bet, evel emgannoù war vor, siberbrezel... Ar brezel zo bet o vont war washaat e 2021, ar Rusianed a oa krog da armañ an harzoù tro-dro Ukraina. D'ar 24 a viz C'hwevrer 2022, ar brezel a oa bet gwashaet c'hoazh pa oa bet aloubet ul lodenn eus Ukraina gant nerzhioù lu Rusia.

Enepargadennoù ukrainat a zo bet e su ha biz ar vro o adtapout douaroù abaoe miz Eost. E fin miz Gwengolo Rusia a embanne e oa staget ouzh ar c'hevread an tiriadoù damm-aloubet e su ha reter Ukraina. Ne oa ket bet degemeret mat gant darn broioù ar bed. Ar brezel zo mammenn ar gwasañ grizenn a-fed divroidi abaoe fin an Eil Brezel-bed. Ouzhpenn-se ar c'holloù trevour a zo uhel betek dek milieroù a dud lazhet. 
## Kenarroud goude URSS ha Reveulzi orañjez
Ur wech roet lamm d'an URSS e 1991, Ukraina ha Rusia a oa chomet tost ha liammet don.
## Brezel en Donbas 2014–2015
* *Pennad spisoc'h: [[Brezel an Donbas]]*

Ar c'hentañ emsavadegoù a oa bet dre su ha reter Ukraina a-enep ar gouarnamant nevez. D'ar mare-se, Rusia ne rae ket kalz traoù nemet harpañ ar vanifesterien dre gomz. Gant an amzer o tremen e oa bet implijet an digarez-se evit kas un argadenn bolitikel ha milourel war Ukraina. Vladimir Poutin en doa harpet an disrannourien en ur ober eus an Donbas ul lodenn eus "Rusia Nevez" (*[[Novorossiya (kevredad)|Novorossiya]]*), hag ouzhpenn-se en devoa embannet douetañs war penaos e oa en em gavet ar rannvro en Ukraina.

Adalek 2021, Rusia he devoa kendalc'het da ouzhpennañ unvezioù-stourm tro-dro da Ukraina, betek tizhout 30 000–40 000 soudard.

## Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022

E miz C'hwevrer 2022, goude mizioù tenn etre Rusia, Ukraina ha broioù ar c'hornôg e voe lañset, un *oberenn vilourel ispisial* hervez gerioù pennoù bras Rusia evit cheñch gouarnamant Ukraina, aloubiñ tiriadoù zo eus ar vro ha stagañ anezho ouzh Kevredad Rusia ha brasaat tachenn Republikoù Pobl Donetsk ha Louhansk. E miz Gwengolo e chome Rusia oc'h ober brezel c'hoazh goude m'he doa c'hwitet e rannvro Kyiv hag e oa arme Ukraina oc'h enep-argadiñ kostez C'harkiv ha C'herson.

## Levrlennadur

* TOUZE Maxime, *Ur Breizhad o reiñ sikourioù dengarour en Ukraina*, e-barzh Le Peuple Breton/Pobl Vreizh, miz Gwengolo 2023, niv. 716, pp. 22-23.

## Sellet ivez
* Kartenn war-eeun eus ar brezel at https://liveuamap.com/
## Pennadoù kar
* Novorossiya (kevredad)
Guanzate

**Guanzate** zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.


File:Map_of_comune_of_Guanzate_(province_of_Como,_region_Lombardy,_Italy).svg| **Guanzate**, e proviñs Como.
Vendrogno

** Vendrogno** a oa ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia, ha 297 a dud enni o chom. 

Kendeuzet e oa bet gant Bellano d'ar 1 a viz Genver 2020.
San Siro

**San Siro** zo un anv-lec'h italianek diwar anvioù ur sant, San Ciro.

## Sent
* Sant Siro Pavia, sant katolik ha kentañ eskob Pavia
* Sant Siro Genova, sant katolik hag unan eus kentañ eskibien Genova

## Lec'hioù
* San Siro, kumun e proviñs Como
* Borgo San Siro, kumun e proviñs Pavia

* San Siro, karter e Milano
* San Siro, frazione e Bagnoli di Sopra e proviñs  Padova
* San Siro, frazione e San Benedetto Po e proviñs  Mantova
* San Siro, frazione e Torrile e proviñs Parma
* San Siro Foce, frazione e Mezzanego e Metropol Genova

## Sonerezh
* San Siro 2007, albom en-vev gant Laura Pausini e 2007

## Pennad kar
* Pieve di San Siro
Garzeno

* Ur gêr anvet *[[Garzano]]* zo e Sikilia.
----

**Garzeno** zo ur gumun en Italia, e Proviñs Como e rannvro Lombardia, ha 689 a dud enni o chom.
San Giorgio di Mantova

** San Giorgio di Mantova** a oa ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia. 

Kendeuzet e oa bet gant Bigarello d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : San Giorgio Bigarello.

## Notennoù
Castiglione delle Stiviere

**Castiglione delle Stiviere** zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia. 

## Notennoù
Albert Dalimier

**Albert Dalimier** (Bourdel, 20 C'hwevrer 1875 - 6 Mae 1936, Neuilly-sur-Seine) a oa ur politikour gall, bet  ministr meur a wech.

Bez e oa anezhañ unan eus c'hwec'h besprezidant ar Parti républicain, radical et radical-socialiste (PRRRS) d'an 19 a viz Kerzu 1905. 
Kannad PRRRS e voe e Seine-et-Oise eus 1906 da 1919 hag eus 1924 da 1936.

Issekretour Stad evit an Arzoù-Kaer e voe eus ar 14 a viz Mezheven 1914 betek ar 16 a viz Du 1917, e gouarnamantoù René Viviani (1), René Viviani (2), Aristide Briand (5), Aristide Briand (6), Alexandre Ribot (5) ha Paul Painlevé (1)
Ministr al Labour e voe adal an 3 a viz Mezheven 1932 betek an 31 a viz Genver 1933 e gouarnamantoù Édouard Herriot ha  Joseph Paul-Boncour. Evelto e oa frañmason.
Canneto sull'Oglio

**Canneto sull'Oglio** zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia. D'ar 1añ a viz Genver 2022 e oa 4 242 a dud o chom enni.

## Istor
*Canneto* e oa an anv  betek 1862.

## Skeudennoù

File:Canneto_sull'Oglio-Chiesa_di_S._Antonio_Abate.jpg|An iliz

## Notennoù
Asola

**Asola** zo anv meur a lec'h.

## Lec'hioù
* Asola, en India e distrig Delhi Su
* Asola, kumun italian e proviñs Mantova
* Asola, froud  e proviñs Macerata

## Tud
* Giovanni Matteo Asola, sonaozour italian
Castiglione

**Castiglione** zo anv meur a lec'h en Italia: 

## Kumunioù
* Castiglione a Casauria, e  proviñs Pescara
* Castiglione Chiavarese,e proviñs Genova
* Castiglione Cosentino, e  proviñs Cosenza
* Castiglione d'Adda, e  proviñs Lodi
* Castiglione dei Pepoli, e proviñs Bologna
* Castiglione del Genovesi, e proviñs Salerno
* Castiglione del Lago, e proviñs Perugia
* Castiglione della Pescaia, e proviñs Grosseto
* Castiglione delle Stiviere, e proviñs Mantova
* Castiglione di Garfagnana, e proviñs Lucca
* Castiglione di Sicilia, e proviñs Catania
* Castiglione d'Intelvi, e proviñs Como
* Castiglione d'Orcia, e proviñs Siena
* Castiglione Falletto, e proviñs Cuneo
* Castiglion Fiorentino, e proviñs Arezzo
* Castiglione in Teverina, e proviñs Viterbo
* Castiglione Messer Marino, e proviñs Chieti
* Castiglione Messer Raimondo, e proviñs Teramo
* Castiglione Olona, e  proviñs Varese
* Castiglione Tinella, e  proviñs Cuneo
* Castiglione Torinese,e proviñs Torino
* Calasca-Castiglione, e proviñs Verbano-Cusio-Ossola enni frazioni *Castiglione* ha * Castiglione d'Ossola*

## Ranngumunioù
* Castiglione d'Otranto, frazione en  Andrano, e proviñs Lecce
* Castiglione Mantovano, frazione e Roverbella, e proviñs Mantova
* Castiglione Marittimo, frazione e Falerna, e proviñs Catanzaro
* Castiglione, frazione e Carovilli e proviñs Isernia
* Castiglione di Forlì, frazione e Villagrappa, Forlì
* Castiglione, contrada e sito archeologico e-kichen Ragusa
* Castiglione, e Villa Minozzo, e  proviñs Reggio Emilia
* Castiglione, e Verona, rann eus  frazione San Michele Extra, e Veneto.

Hag ivez:
* Castiglion Fibocchi
Antiquité de la Nation et de la langue celtes autrement appelez Gaulois

***Antiquité de la Nation, et de la langue des Celtes. Autrement appellez Gaulois*** zo ul levr gallek gant ar manac'h breizhat Paul-Yves Pezron, embannet e  Pariz, gant Jean Boudot, e 1703.

## Liammoù diavaez
*
San Martín de la Vega del Alberche

**San Martín de la Vega del Alberche ** zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
San Bartolomé

**San Bartolomé** zo un anv-lec'h spagnolek, diwar anv ar sant anvet Bartolomé, a zo Bertele e brezhoneg.

#### 

* San Bartolomé, kumun e Kanariez.

;e Proviñs Ávila
*San Bartolomé de Pinares‎ 
*San Bartolomé de Corneja‎
*San Bartolomé de Béjar‎

; e proviñs Toledo
*San Bartolomé de las Abiertas

#### 
* San Bartolomé de Jocotenango, kumun en departamant El Quiché ;
* San Bartolomé de Mipas Altas kumun en departamant Sacatepéquez.

#### 

## Pennad kar
*San Bartolomeo, en italianeg
Cabezas

**Cabezas** (*pennoù* e brezhoneg) zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun.

; E proviñs Ávila : 
*Cabezas de Alambre 
*Cabezas del Pozo
*Cabezas del Villar

; E proviñs Sevilla : 
*Las Cabezas de San Juan
Hoyo

**Hoyo** (*toull* e brezhoneg) zo un anv spagnoleg ha hini meur a lec'h.

#### 
* El Hoyo, kêriadenn e departamant Cushamen.

#### 
;kumunioù
*El Hoyo de Pinares,  e proviñs Ávila, en Castilla y León.
*Hoyo de Manzanares, e biz Kumuniezh Madrid.

*Poyales del Hoyo, e proviñs Ávila, en Castilla y León.
*Barchín del Hoyo,  e proviñs Cuenca, en Castilla-La Mancha.

*Hoyocasero, e proviñs Ávila 
*Hoyorredondo, e proviñs Ávila

;ranngumunioù
*Allén del Hoyo, e kumun Valderredible en Cantabria.
*Sel del Hoyo, e kumun Luena en Cantabria.

## Pennadoù kar
*Hoyos
Marie de Rabutin-Chantal

**Marie de Rabutin-Chantal** (Pariz,  — Grignan, Drôme,  ) a oa ur varkizez c'hall er .

Brudet eo al lizhiri a skrive d'he merc'h ha da gerent all.

Ur c'hastell he doa e Breizh, kastell Reier Sevigneg e-kichen Gwitreg. Eno he dije skrivet ouzhpenn 250 lizher.

## Eured ha bugale
D'ar  4 a viz eost 1644, ha hi 18 vloaz, e timezas da Henri de Sévigné (1623-1651), un aotrou eus Breizh, perc'henn war gastell Reier Sevigneg, en doa kemeret an titl a varkiz. Ha setu Mariede Rabutin-Chantal aet da varkizez Sevigneg.

Intañveziñ a reas da 25 bloaz, d'ar 5 a viz C'hwevrer 1651, pa voe lazhet he fried en un duvell gant François Amanieu, aotrou Ambleville, marc'heg Albret, abalamour d'un itron de Gondran, e bried-kleiz.

Daou vugel o doa : 
*Françoise (Paris, 1646 - Marselha, 1705), a zimezas da François Adhémar de Monteil de Grignan ;
*Charles (Kastell Reier Sevigneg, 1648 - Pariz, 1713), baron Sévigné, a zimezas da Jeanne-Marguerite de Mauron, hag a voe divugel.

## Emsavadeg 1675
Test e voe eus ar gwaskerezh war-lerc'h emsavadeg 1675 e Bro-Roazhon.
*Cette province est dans une grande désolation. M. de Chaulnes a ôté le parlement de Rennes pour punir la ville ; ces Messieurs sont allés à Vannes, qui est une petite ville où ils seront fort pressés. Les mutins de Rennes se sont sauvés il y a longtemps : ainsi les bons pâtiront pour les méchants ; mais je trouve tout fort bon, pourvu que les quatre mille hommes de guerre qui sont à Rennes, sous MM. de Fourbin et de Vins, ne m’empêchent point de me promener dans mes bois, qui sont d’une hauteur et d’une beauté merveilleuses.* — 20 Here 1675.
Castellucchio

** Castellucchio** zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia. Ur 5100 a dud zo enni o chom.
Interregnum (Impalaeriezh Santel Roman)

An **Interregnum** (pe "Zwischenherrschaft“ en alamaneg) zo ur prantad en isotr an Impalaeriezh santel roman etre eskumunugenn Friedrich II gant ar pab Inosant IV e 1245 ha dilennadur Rudolf I e 1273. Ar prantad-se a voe merket gant an tabut etre ar Welfed hag ar C'hibellined Hervez tud arall e komañs an interregnum gant marv Konrad IV e 1254 pe gant hini Wilhelm von Holland e 1256.

E-kerzh ar marevezh-se e oa bet dilennet Heinrich Raspe, Wilhelm von Holland, Alfonso X Kastilha ha Richarzh Kernev-Veur e penn an Impalaeriezh, hogen nebeut-tre a c'halloud a oa ganto.
Simone Weil

**Simone Adolphine Weil** (ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1909 e Pariz ha marv d'ar 24 a viz Eost 1943 en Ashford, Bro-Saoz) a oa ur bredererez, kevrinerez, kelennerez ha reveulzierez gall a orin yuzev. Ur sell politikel kreñv a oa ganti. He breur André Weil a oa ur matematikour.

## Oberennoù

** 1932-1942 ''Sur la science'', Lire en ligne  Paris, Gallimard, 1966
** 1933 *Réflexions sur la guerre*, kazetenn *La Critique sociale*, n° 10,
** 1933-1934 ''Leçons de philosophie'', Lire en ligne (lycée de Roanne 1933-1934), réédition en 1989, Les Classiques des sciences sociales.
** 1934 *Un soulèvement prolétarien à Florence*, kazetenn *La Critique sociale*, n° 11
** 1933-1934 *Carnet de bord Œuvres complètes*, t. VI, Gallimard, 1994
** 1933-1943 ''Oppression et liberté'', Lire en ligne Paris, Gallimard, rummad "Espoir", 1955
** 1934 ''Réflexions sur les causes de la liberté et de l'oppression sociale'', Lire en ligne Kazetenn "La révolution prolétarienne" ; *Œuvres complètes*, t. II, 1955.
** 1936-1942 *La Source grecque*, Paris, Gallimard, "Espoir", 1953.
** 1937 *[[La Condition ouvrière]]*  Lire en ligne 2002, 528 p.
** 1939 ''L'Iliade ou le poème de la force'', Lire en ligne, Kazetenn "Les Cahiers du Sud", Marseille, 
** 1940 *Note sur la suppression générale des partis politiques*, Lire en ligne embann 1950 ; Paris, 2017 
** 1940 ''Poèmes, suivis de Venise sauvée'', ''Lettre de Paul Valéry'', Lire en ligne  embann Gallimard, rummad « Espoir », 1955.
** 1940-1942 *Cahiers. I* (dès oct. 1940, à Marseille), Simone Pétrement, Paris, Plon, rummad « L'Épi », 1951 ; embann nevez, Gallimard, 1970.
** 1940-1942 *Cahiers. II*, embann Paris, Plon, 1953, rummad « L'Épi » ;
** 1940-1942 ''La Pesanteur et la Grâce'', Lire en ligne Plon, 1947, 208 p.
** 1940-1943 ''Pensées sans ordre concernant l'amour de Dieu'', Lire en ligne, Paris, Gallimard, 1962.
** 1940-1942 *Cahiers. III*,  embann Paris, Plon, 1956, rummad « L'Épi » .
** 1941-1942 ''Intuitions pré-chrétiennes'', Lire en ligne Paris, La Colombe, 1951, embann du Vieux-Colombier ;.
** 1942 *Lettre à un religieux*, Paris, Gallimard, rummad « Espoir », 1951.
** 1942 *[[Attente de Dieu]]*, Lire en ligne (lizher da aotroù J.-M. Perrin), Paris, La Colombe, embann Vieux Colombier, 1950, 344 p.
** 1942 *Correspondance 1942,* Simone Weil & Joë Bousquet, embann Claire Paulhan, Paris, 2019, 200p. 
** 1942-1943 *La connaissance surnaturelle,* Paris Gallimard rummad « Espoir », 1950, 337 p.
** 1943  « L'agonie d'une civilisation vue à travers un poème épique » ha « En quoi consiste l'inspiration occitanienne », Lire en ligne 
** 1943 *[[L'Enracinement|L'Enracinement, Prélude à une déclaration des devoirs envers l'être humain]]*, Lire en ligne embann Paris, Gallimard, rummad « Espoir », 1949, 381 Gallimard, rummad "Folio essais", 1990, 384 p.
** 1943 ''Écrits de Londres et dernières lettres'', Lire en ligne Paris, Gallimard, 1957, rummad « Espoir », 264 p.
** ''Écrits historiques et politiques'', Lire en ligne Paris, Gallimard, rummad « Espoir », 1960.
Pontevedra

**Pontevedra** zo ur gêr hag ur gumun, en arvor su Galiza, ha kêr-benn Proviñs Pontevedra.  83 260 a annezidi a oa enni e 2020.

## Douaroniezh
Emañ Pontevedra e mervent Galiza, war an aod e goueled Ría Pontevedra, unan eus ar Rías Baixas.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr
Kezeg Sant Mark

**Kezeg Sant Mark** zo peder delwenn e kouevr a oa bet e Konstantinopolis hag a voe skrapet gant tud eus Republik Venezia e 1204 da gas ganto da lakaat ouzh Penniliz Sant Mark  e kêr Venezia.

Hiziv emaint e-barzh ar benniliz, hag eildelwennoù zo bet lakaet en o lec'h.


Horses of Basilica San Marco bright.jpg|An delwennoù orin, a zo e mirdi Penniliz Sant Mark
Veneza38.jpg|An eildelwennoù ouzh Penniliz Sant Mark
Venice - Basilica San Marco.JPG|Talbenn Penniliz Sant Mark


## Istor
Rendael zo da c'houzout a belec'h e teuont. Hervez istorourien zo e vijent bet oberiet e Gres er IV kantved kent JK, evit Enez Rodos pe hini C'hios, ha hervez lod all e vijent bet goveliet gant Romaned en I kantved goude JK gant darn, etre kreiz an II kantved hag an III kantved hervez  darn all. 

Hiriv e soñjer e c'halljent bezañ bet graet gant ar c'hizeller Lysippos (Λύσιππος en henc'hresianeg) er IV kantved kent JK. Hennezh, evel Scopas ha Praksiteles, zo gwelet evel unan eus an tri meurañ kizeller a zo bet en Henc'hres.
Penniliz Sant Mark

**Penniliz Sant Mark** pe **Iliz-veur Sant Mark** (en italianeg : *Basilica Cattedrale di San Marco*) eo brasañ iliz kêr Venezia, en Italia. Savet e voe en 828, hag adsavet goude un tan-gwall en 976.
Torre di Mosto

**Torre di Mosto** zo ur gumun eus Italia, e meurgêr Venezia, e rannvro Veneto.

A-raok 2015 e oa e proviñs Vicenza.

## Notennoù ha daveoù
Montecchio

**Montecchio** zo anv meur a lec'h en Italia.

; Kumunioù:
*Montecchio, e proviñs Terni, e rannvro Umbria
*Montecchio Emilia, e proviñs Reggio Emilia
*Montecchio Maggiore, e proviñs Vicenza
*Montecchio Precalcino, e proviñs Vicenza

; Frazioni:
*Montecchio, e  Darfo Boario Terme e proviñs Brescia
*Montecchio, e Giano dell'Umbria e proviñs Perugia
*Montecchio, lec'h  (ha n'eo ket frazione) e Malo e proviñs Vicenza
*Montecchio, e  Negrar e proviñs Verona
*Montecchio, e  Peccioli e proviñs Pisa
*Montecchio, e Vallefoglia e proviñs Pesaro e Urbino
*Montecchio della Pozzanghera, e  Cortona e proviñs Arezzo
*Montecchio Vesponi, e Castiglion Fiorentino  e  proviñs Arezzo
*Montecchio, anv kozh  *Treia * e  proviñs Macerata

; Dourredenn
*Montecchio (stêr), adstêr d'an Era
San Nazario

**San Nazario** zo anv meur a dra en italianeg:

* San Nazario (Valbrenta), frazione e kumun Valbrenta.
* *San Nazario*, frazione e kumun San Mauro La Bruca, e proviñs Salerno
Novorossiya (kevredad)

* *Evit ar stad istorel lodenn eus [[Impalaeriezh Rusia]], gwelet [[Novorossiya]]*
----

**Novorossiya**, **Rusia Nevez** (rusianeg : Новороссия  ; ukraineg : Новоросія, romanekadur : *Novorosiia* ), anvet ivez "Unvaniezh ar Republikoù Pobl" (rusianeg : Союз народных республик *Soyuz narodnykh respublik*  ; ukraineg : Союз народних республік, romanekadur: *Soiuz narodnykh respublik* ) a oa ur c'hevredad graet etre Republik Pobl Louhansk ha Republik Pobl Donetsk e reter Ukraina, an div o vezañ tuet gant Rusia.

Krog e oad d'ober anv eus "Novorossiya" e deroù ar stourmoù e reter Ukraina. Meneg zo gant Novorossiya eus un tiriad eus Impaleriezh Rusia a oa bet aloubet gant Kozaked ha Turked. Eno e oa bet broudet Rusianed da zont da vevañ. Rusia hiziv-an-deiz a implij ar meizad-se evit bountañ d'un torr etre an tiriadoù-se hag ar peurrest eus Ukraina e Donetsk ha Louhansk.

## Stummadur
En holl e oa da gaout dek republik da sevel Novorossiya.