open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aloubadeg Polonia

* *Evit munudoù ouzhpenn a-zivout Aloubadeg Polonia gant an URSS gwelet ar pennad [[Aloubadeg soviedel Polonia]]. Evit munudoù war Aloubadeg Polonia gant Slovakia gwelet [[Aloubadeg Polonia gant Slovakia]]. Evit pennadoù a-zivout Aloubadegoù Polonia gwelet [[Aloubadegoù Polonia (disheñvelout)]]. Evit ul listenn eus ar brezelioù etre Alamagn ha Polonia gwelet [[Brezelioù etre Alamagn ha Polonia]]*

**Koulzad brezel Polonia**, pe **Kampagn Gwengolo** pe c'hoazh **Brezel difenn 1939** eus kostez Polonia (*Kampania wrześniowa* pe *Wojna obronna 1939*). **Kampagn Polonia** (alamaneg : *Polenfeldzug*) pe **Fall Weiss** (*Tro wenn*) e-kostez Alamagn, a oa un oberiadur brezel sevenet gant Alamagn an Trede Reich, kêr dieub Dantzig, Unvaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel hag ur savadeg eus Slovakia hag a voe mammenn d'an Eil Brezel-bed. Padet e oa eus ar 1 añ a viz Gwengolo betek ar 6 a viz Here 1939

An dagadenn alaman a voe lañset d'ar 1añ a viz Gwengolo 1939, ur sizhun goude ma vije bet sinet an Emglev Molotov–Ribbentrop (feur-emglev jerman-soviedel). An URSS a dagas Polonia d'ar 17 a viz Gwengolo 1939 dres goude an emglev Molotov-Tōgō, disoc'h freuz ar 6vet lu Impalaeriel japanat en emgannoù Khalkhin Gol, hag a roe un harz d'an emgannoù etre Japan hag an URSS war an dachenn reter d'ar 16 a viz Gwengolo.

Ar c'hampagn a voe echuet d'ar 6 a viz Here, pa voe rannet hag aloubet Polonia gant Alamagn hag URSS, hervez feur-emglev an harzoù alaman-soviedel.

Nerzhioù an Trede Reich o devoa taget Polonia adal an norzh, ar su hag ar c'hornôg d'ar mintin goude Gwalldaol Gleiwitz. Gant ma oa ar Wehrmacht o vont war-raok bliv e voe rediet nerzhioù lu Polonia da gilañ adal o lec'hioù difenn tost ouzh an harzoù poloniat-alaman evit mont etrezek ar reter ha klask sevel linennoù difenn eno.

Goude koll meur emgann Bzura gant Polonia, an Alamanted a c'hounezas ul lañs kadoniel anat. An nerzhioù polonat a gilas c'hoazh evit mont war-zu gevred ar vro gant ar soñj sevel eno un difenn hir ha taer er pennlec'h difenn romanian (*Przedmoście rumuńskie*). Ar pal a oa da gas eno an holl nerzhioù difenn posubl evit gounnez amzer en ur c'hortoz ar sikourioù Gall ha Saoz. Un taol-kleze en dour e voe dre ma ne voe ket kaset sikourioù ebet d'al lu polonat en desped d'an emglevioù etre an tri vro, kement hag un diskleriadur brezel d'an 3 a viz Gwengolo 1939.

Tagadenn Polonia gant an Arme Ruz dre reter ar vro d'ar 17 a viz Gwengolo 1939 a lakaas planioù difenn al lu polonat da vezañ didalvoud . An emglev kuzh etre an Trede Reich hag an URSS a rannas muioc'h c'hoazh nerzhioù difenn ar vro.

Ar c'holloù a voe :
* Evit Polonia : 66 000 lazhet, 133 700 gloazet, 660 000–690 000 prizoniet, 132 dank ha karr hobregon distrujet, 327 karr-nij distrujet. Un hollad a 859 700 – 889 700 koll.
* Alamagn : 16 343 lazhet, 3 500 steuziet, 30 300 gloazet, 236 tank distrujet, 800 karbed distrujet, 246 karr-nij distrujet
* Slovakia : 37 lazhet,11 steuziet, 114 gloazet, 2 garr-nij distrujet
* URSS : 1 475 lazhet pe steuziet, 2383 gloazet, pe: 5327 lazhet, kollet pe gloazet, 43 tank distrujet.
Pi (niver)

**An niver <big><math>\pi</math></big>**, distaget **Pi**, a reer eus un arstalenn vatematik, ar c'heñver etre trogelc'h ur c'helc'h hag e dreuzkiz. Tost eo an niver-se da 3,14159. Skrivet e vez an niver-se e meur a zoare evel "Pi" pe "π", al lizherenn c'hresianek, abaoe kreiz an . Gant ar matematikour kembreat William Jones e oa bet kinniget ober gant an arouezenn π evit se.

Graet e vez ganti en dric'hornventouriezh peurgetket.

## Notennoù ha daveennoù
Transistor

Un **transistor** zo ur pezh elektronek a servij da amplaat pe da lazhañ un nerzh tredan pe elektronek. Servijout a ra ivez evit stabilaat ur stennadur. Implijet e vez kalz an transistor hiziv-an-deiz met gant stummoù lies anezhañ.

An termena "transistor" a zeu eus ar ger saoznek *transfer* kendeuzet gant *resistor* (harzerezh d'un treuzlatañ).
Prinia crinigera

***Prinia crinigera*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cisticolidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Iskevandir India hag en Azia ar Gevred ivez :
* *Prinia crinigera assamica*, e biz India,
* *P. c. catharia*, eus kornôg ha hanternoz Myanmar da greiz Sina,
* *P. c. crinigera*, eus biz Pakistan da vBhoutan,
* *P. c. parumstriata*, e reter-kreiz ha gevred Sina,
* *P. c. parvirostris*, e kreisteiz sina,
* *P. c. striata*, e Taiwan,
* *P. c. striatula*, (Hume, 1873), e reter Afghanistan ha kornôg Pakistan.

## Liammoù diavaez
*  ''Prinia crinigera'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Prinia crinigera'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
L'étoile de Maël

***L'étoile de Maël*** a zo ul levr gallek evit ar vugale, embannet e miz Du 1995 gant Bayard. Ar skrid a zo bet savet gant Nathan Zimelman, ar skeudennoù gant Anette Bley hag an droidigezh graet gant Marie-Hélène Delval.

Embannet e voe an istor e saozneg e 1987 dindan an titl *The star of Melvin* (skeudennadurioù gant Olivier Dunrea) gant MacMillan Publishing Company, hag en alamaneg e 1994 evel *Melwins Stern* gant arsEdition, München.

Kontañ a ra istor an ael Maël, lufrer stered.
Bezen Al-Khansaa

**Bezen Al-Khansaa** (Arabeg: **لواء الخنساء**), a wechoù skrivet **Al-Khanssaa** a vez graet eus ur bezen doare polis ar vertuz d'an aozadur Stad Islamek krouet er bloavezh 2014. Ne gaver nemet merc'hed er bezen-se, ar pal a zo lakaat an dud dreist-holl ar vaouezed en tiriadoù perc'hennet gant ar Stad Islamek da sentiñ ouzh kodoù strizh an aozadur hervez o implij eus ar Charia, al lezenn islamek. Ar bezen a zo unan dibar er bed islamek dre ma vez an hini nemetañ renet ha savet gant merc'hed hepken. Ar polisoù ar vertuz el lec'hioù all a vez paotred nemetken eno.

Obererezhioù feuls a vez rebechet dar bezen evel jahinerez, lakaat tud d'ar marv.

Hervez mammennoù enebet d'ar Stad Islamek kement hag ez izili d'an aozadur gant ma vez difennet d'ar maouezed bleniañ, dougen armoù pe mont maez o ziez hep paotr, izili ar Bezen Al-Khansaa a zo aotret inti d'en ober pezh a vefe unan eus an abegoù da vont-tre ar bezen. 
Istimet e vez da 60 a niver a izili en aozadur, dreist-holl maouezed estrañjour d'ar vroioù Irak ha Siria.

Ret eo d'an izili touiñ lealded d'ar c'halif Abu Bakr al-Baghdadi evit dont-tre an aozadur.
## Ur polis kuzh diguzh
Diaes spontus eo gouzout piv a zo ezel eus an aozadur dre ar gwiskamant Burka a vez ganto memes hini evit ar maouezed all en tiriadoù dindan evezh ar stad Islamek. Abu Ibrahim Raqqawi, ezel eus an aozadur kelaouiñ Raqqa Is Being Slaughtered Silently, a zisklerie da VICE News: *The most difficult thing for us, is the Al-Khansa Brigade... I don't know who's from Al-Khansa and who isn't. So when I get out my cell phone and I am taking photos of the city I don't know if any of them are looking at me or not.*

## Izili brudet
Umm a talvez kement ha mamm
* Umm Hamza, Umm Farriss, Umm Anwar, penn an aozadur lesanvet "The Slaughterer"
* Aqsa Mahmood, lesanvet Umm Layth (20 vloaz eus ar Rouantelezh Unanet)
* Khadijah Dare (22 vloaz eus ar Rouantelezh Unanet)
Jardin d'Acclimatation

Ar **Jardin d'Acclimatation** a zo ul liorzh evit ar vugale e Pariz, e-kichen koad Boulogne.

## Liammoù diavaez
*Jardin d'Acclimatation
William Jones (matematikour)

**William Jones**, Fellow of the Royal Society, ganet e 1675 hag aet da anaon d'an 3 a viz Gouhere 1749, a oa ur matematikour kembreat brudet evit bezañ bet kinniget implij ar simbol π (al lizherenn c'hresianek) evit taolenniñ ar c'heñver etre trogelc'h ur c'helc'h hag e dreuzkiz. Kamalad bras e oa da Isaac Newton ha da Edmund Halley. E miz Du 1711 e voe anvet da  Fellow of the Royal Society (ezel eus ar Gevredigezh Roueel, un doare akademiezh ar skiantoù) ; dont a reas da vezañ goude-se besprezidant an aozadur.
Fellow of the Royal Society

**Fellowship of the Royal Society** (gant ar renkoù **FRS**, **ForMemRS** pe **HonFRS**) a zo un enoriñ kement hag un degemer evel ezel (fellow) roet gant an aozadur Royal Society eus Londrez da hiniennoù gwelet gant an aozadur evel degaserien: 
«*substantial contribution to the improvement of natural knowledge, including mathematics, engineering science and medical science*.» (Brezhoneg: "Degasadennoù dercʼhvoudel evit gwellaat ar gouiziegezhioù a-ziwar ar vevoniezh, gant e-touezh ar matematikoù, skiantoù ijinour hag ar vezegiezh").

Izili an aozadur, an akademiezh skiantoù koshañ o kenderc'hel gant e obererezhioù, a vez graet un enor bras dezho pa vezont degemeret rak ar skiantourien bet enoret a zo bet reoù hollbouezus en Istor evel Isaac Newton (1672), Charles Darwin (1839), Michael Faraday (1824), Ernest Rutherford (1903), Srinivasa Ramanujan (1919), Albert Einstein (1921), Dorothy Hodgkin (1947), Alan Turing (1951) ha Francis Crick (1959). 

Tostoc'h diouzhomp ez eo bet degemeret evel izili Stephen Hawking (1974), Tim Hunt (1991), Elizabeth Blackburn (1992), Tim Berners-Lee (2001), Venkatraman Ramakrishnan (2003), Andre Geim (2007), James Dyson (2015). En holl ez eus tro-dro 8000 ezel d'an aozadur, gant 280 bet enoret gant ur priz Nobel abaoe 1663.
## Renkoù disheñvel ar genvreuriezh
Bep bloaz e miz Mae e vez degemeret 60 ezel nevez en aozadur ar re nevezianted pe New fellows (FRS), a-enor pe honorary (HonFRS) hag izili a vroioù estren pe foreign members (ForMemRS). Dilennet e vez an izili nevez, gant ur bodad adal ul listenn 700 ezel war ar renk. An nevezianted ne c'hellont bezañ lakaet war al listenn gant izili d'an aozadur hag evit unan eus ar rummadoù listennet a-zindan:

* Fellow of the Royal Society: FRS
* Foreign Member of the Royal Society: ForMemRS
* Honorary Fellow of the Royal Society: HonFRS
* Former Statute 12 Fellowships
* Royal Fellows of the Royal Society
Ruth Rendell

**Ruth Rendell**, bet ganet e 1930 e Redbridge, Londrez, hag aet da Anaon e 2015 er mêmes kêr, a oa ur skrivagnerez saoz. Anavezet e oa ivez evel *Barbara Vine*.

Skrivet he deus romantoù-torfedoù.
Kure

Ar **c'hure** (diwar al latin *curatus*) eo ar beleg katolik a zo lakaet en ur barrez gant an eskob evit skoazellañ ar person (cf. kanonioù 545-552 eus Lezenn ar gwir kanonel). Er parrezioù bras e veze gwechall meur a gure, pe kureed-skolaerien. 

Kavet e vez ar ger *curad* e kerneveureg hag e kembraeg ivez. Ar saozneg a ra gant *curate*. Ar yezhoù latin a implij gerioù deveret eus ger *vicarius* : *vicaire (paroissial)* e galleg, *vicario (parrocchiale)* en italianeg, *vicario (parroquial)* e spagnoleg, *vigário (paroquial)* e portugaleg (gwelet ivez *Pfarrvikar* en alamaneg).

## El lennegezh vrezhonek
*Kure Brelevenez a oa bet lazhet c'hwec'h gwezh* : titl ur gontadenn hag a voe dastumet e 1869 e Plûned gant Fañch an Uhel (*[[Kontadennoù ar Bobl]]*, teirvet levrenn, Al Liamm, 1988 ha niv. 29-30 *[[Yod-Kerc'h]]*).

## Notennoù
Marie-Hélène Delval

**Marie-Hélène Delval**, bet ganet e 1944 e Bro-Naoned, a zo ur skrivagnerez hag un droerez.

Skrivañ a ra romantoù faltazi ha levrioù evit ar vugale. Pennskridaozer ha skridrenerez eo bet e ti-embann Bayard (*[[Les Belles Histoires]]*, *[[Pomme d'Api]]* pe *[[Popi]]*).

## Un nebeud romantoù
### ''Les Dragons de Nalsara''
# *Le Troisième Œuf*
# *Le Plus vieux des Dragonniers*
# *Complot au palais*
# *La Nuit des Élusims* 
# *La Bête des profondeurs*
# *La Colère de la Strige*
# *Secret des magiciennes*
# *Sortilèges sur Nalsara*
# *La Citadelle noire*
# *Aux mains des sorciers*
# *Les Maléfices du marécage* 
# *Dans le ventre de la montagne*
# *Douze jours, douze nuit*
# *Magie noir et Dragon blanc*
# *L'Envol du Schrik*
# *Le Dragonnier maudit*
# *Les Ruses du Libre Peuple*
# *Avant que le jour se lève*
# *Le pouvoir de Ténébreuse*
# *Sous le vent de Norlande*
### ''Faim de Loup''
# *L'Étrange monsieur Garou* 
# *La Créature d'un autre monde* 
# *La Bleuïte aiguë* 
# *Le Roi Nombril* 
# *Le Prince aux pinces d'or* 
# *La Sorcière des cantines* 
# *Je suis invisible* 
# *Le Dernier des Ogres* 
# *C'est Halloween !* 
# *Le Marquis tombé du ciel* 
# *Le Fantôme à la jambe de bois* 
# *Mon héros d'Halloween*
### ''Mission Antéria''
# *Les Glaces d'Antéria* 
# *Le Soleil des Orthanques* 
# *Les Orages d'Erna-Thor*
### Romantoù all
* *Les Chats*
* *L'École des Géants*
* *Quand vient l'orage*
### Danevelloù
* *Le Fantôme de la cave*
* *Le Pays brodé*
* *Le Garçon qui cherchait Noël*, skrivet asambles gant André Gréani
* *Quelque chose derrière la fenêtre*
* *Les Veaux tournichent dans les rochers*
* *L'Œuf de Maxence-les-Bœufs*
* *25 Histoires de l'histoire de la dame qui faisait faire pipi à son chien au pied d'un réverbère de la rue des Acacias*
## Troidigezhioù
*Etre krommelloù, ar c'hentañ embann e doare orin.*
* *[[L'étoile de Maël ‎]] (*The Star of Melvin*), [[Nathan Zimelman]] (1987)
* *L'Aîné* (*Eldest*), [[Christopher Paolini]] (2005)
* *L'Apprenti Épouvanteur* (*The Spook's Apprentice*), [[Joseph Delaney]] (2004)
* *L'Attaque des vikings* (*Viking ships at Sunrise*), [[Mary Pope Osborne]] (1998)
* *Au secours des kangourous* (*Dingoes at Dinnertime*), [[Mary Pope Osborne]] (2000)
* *Bienvenue au camp de la peur* (*Welcome to Camp Nightmare*), [[R. L. Stine]] (1993)
* *Le Cauchemar de l'Épouvanteur* (*The Spook's Nightmare*), [[Joseph Delaney]] (2010) 
* *Cendorine et les Dragons*, [[Patricia C. Wrede]] (2004) 
* *Les Chevaux de la ville fantôme* (*Ghost Town at Sundown*), [[Mary Pope Osborne]] (1997) 
* *La Colo de la peur* (*Welcome to Camp Nightmare*), [[R. L. Stine]] (1993) 
* *Le Combat de l'Épouvanteur* (*The Spook's Battle''), Joseph Delaney (2007)

## Liammoù diavaez
* {fr} Ar skrivagnerez e Noosfère
Casa de la Trova

**Casa de la [[Trova]]** zo anv un ti ma en em vod ar sonerien e kêr Santiago de Cuba, en Enez Kuba, ha ma c'haller o c'hlevout o son. 

Un ti heñvelanvet zo e Trinidad (Cuba).

## Kanaouenn
**A la Casa de la Trova*, kanet gant Eliades Ochoa. 

## Film
* [ https://www.youtube.com/watch?v=eOn4T3VauL8 Casa de la Troba, 2007 ]
*  Casa de la Troba, 20015
* Cuba: Todo el Mundo es Música (Documental Santiago de Cuba)
Prinia inornata

***Prinia inornata*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Cisticolidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an dek isspesad anezhañ :
* *Prinia inornata blanfordi*, e hanternoz, kreiz ha reter Myanmar, gwalarn Thailand ha kornôg Yunnan (kreisteiz Sina),
* *P. i. blythi*, e Jawa,
* *P. i. extensicauda*, eus hanternoz ha reter Yunnan (kreisteiz Sina) da reter Sina, hanternoz Indez-Sina,
* *P. i. flavirostris*, e Taiwan,
* *P. i. franklinii*, e mervent India,
* *P. i. fusca*, eus Nepal ha biz India da vervent Myanmar,
* *P. i. herberti*, eus kreisteiz Myanmar da greiz ha kreisteiz Indez-Sina,
* *P. i. inornata*, e kreiz ha gevred India,
* *P. i. insularis*, e Sri Lanka,
* *P. i. terricolor*, (Hume, 1874), eus reter Afghanistan ha Pakistan da hanternoz India ha mervent Nepal.

## Liammoù diavaez
*  ''Prinia inornata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Prinia inornata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ptyonoprogne

***Ptyonoprogne*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
* *[[Ptyonoprogne concolor]]*
** *P. c. *'concolor*** ha ''sintaungensis'',
* ''[[Ptyonoprogne fuligula]]''
** ''P. f. anderssoni'', ''bansoensis'', ***fuligula***, ''pretoriae'', ''pusilla'' ha ''rufigula'',
* ''[[Ptyonoprogne obsoleta]]''
** ''P. o. arabica'', ''buchanani'', ***obsoleta**', *pallida*, *perpallida*, *presaharica* ha *spatzi*,
* *Ptyonoprogne rupestris* (gwennili-garreg).

Pemzek (15) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Kawaii

**Kawaii** (かわいい) distaget [], "lovable", "cute", or "adorable" zo ur ger evit komz diwar-benn ar goantiri er sevenadur japanat.
Ul lodenn heverk eus ar sevenadur poblek eo met ivez eus an dudi, an dilhad, ar boued, ar c'hoarielloù hag un doare da vezañ dre vras.

## Notennoù
C'hoarezed Mirabal

Ar **c'hoarezed Mirabal** (*Hermanas Mirabal* e spagnoleg, distaget ) a oa peder c'hoar dominikan. Stourmet o deus a-enep diktatouriezh Rafael Trujillo. Teir anezho a voe muntret d'ar 25 a viz Du 1960. Ar muntroù-se o deus lakaet ar c'hoarezed Mirabal da arouez emsavadur ar bobl hag ar merc'hed er Republik Dominikan.

## C'hoarezed

## Notennoù
Hégésippe Légitimus

**Hégésippe Légitimus** (1868 - 1944) a oa ur politikour sokialour e Gwadloup. Unan eus saverien ar gostezenn sokialour anvet *Parti ouvrier de Guadeloupe* e voe, hag unan eus saverien ar gazetenn *Le Peuple*, e 1891. Dilennet e voe da guzulier kanton e Pointe-à-Pitre, ha da gannad e 1896. Dont a reas da vezañ prezidant kuzul-meur an enezenn e 1899, ha maer Pointe-à-Pitre e 1904. Unan eus kentañ kannaded du ar Gambr e voe ha mignon e voe da sokialourien c'hall evel Jules Guesde, Jean Jaurès pe Léon Blum.

Emglev a reas gant pennoù bras labouradegoù Gwadloup avat hag abeg a voe kavet ennañ, gant lod o tisklêriañ en doa treitouret ar vicherourien. Daoust da se e chom en eñvor an dud e Gwadloup evel difennour gwirioù ar re zu hag ar vicherourien.

E-pad an Eil Brezel-bed e rankas chom e Bro-C'hall ha mervel a reas eno d'an 29 a viz Du 1944, en Angles-sur-l'Anglin (Vienne). Adkaset e voe e relegoù da b-Pointe-à-Pitre d'an 2 a viz Ebrel 1947 ha lidet e voe e obidoù war an ton bras eno.

## Notennoù

## Liamm diavaez
*Le socialisme à la Guadeloupe - marxists.org
*''L'humiliant apprentissage du premier député "nègre", Hégésippe Legitimus'', Le Monde 23/02/2012
Hallyu

**Hallyu** eo anv ar "wagenn gorean" (Hangul:&nbsp;한류
; Hanja:&nbsp;
; RR:&nbsp;*Hallyu*; MR:&nbsp;*Hallyu*, , ur ger nevez-krouet a dalvez "red Korea") pe berzh hollek sevenadur Korea ar Su abaoe ar bloavezhioù 1990. Kroget eo dre ar skinwel (K-dramas) hag ar sonerezh (K-pop) ha kentoc'h er broioù tostañ, e Reter ha Su Azia. Deuet eo da vezañ bedel a-drugarez d'an Internet ha d'ar rouedadoù sokial, gant un niver bras a videoioù sonerezh K-pop war lec'hienn YouTube.

## Notennoù
Margaret Hamilton (aktourez)

**Margaret Brainard Hamilton** (9 a viz Kerzu 1902 – 16 a viz Mae 1985) a oa un aktourez amerikan brudet evit bezañ c'hoariet roll ar sorserez er film *The Wizard of Oz* (1939).

## Notennoù
Royal Society

***The President, Council and Fellows of the Royal Society of London for Improving Natural Knowledge***, berraet e **Royal Society**, a vez graet eus un akademiezh ar skiantoù diazezet e Londrez, marteze an hini goshañ o kenderc'hel gant he obererezhioù.
E miz Du 1660 e voe diazezet. Roet e oa bet d'an aozadur ur garta roueel anvet "The Royal Society" gant ar roue Charlez II.
Lies eo palioù ar Royal Society : brudañ ar skiantoù hag o c'hounidoù, lakaat war-raok an dibarelezhioù er skiantoù, reiñ harp d'an obererezhioù skiantel dibar, reiñ alioù evit mad ar skiantoù, sikour al liammoù etrebroadel hag al labourioù a-stroll dre ar bed, sikour an deskadurezh hag an obererezhioù foran.

Evit bezañ degemeret evel ezel *([[Fellow of the Royal Society]])* e rank un hinienn bezañ degaset *substantial contribution to the improvement of natural knowledge, including mathematics, engineering science and medical science*, da lavaret eo "degasadennoù dercʼhvoudel evit gwellaat ar ouiziegezh naturel, enni ar ar matematikoù, skiantoù an ijinouriezh hag ar vezegiezh").

## Liammoù diavaez
*  Lec'hien ofisiel ar Royal Academy
Philippe de Villiers

**Philippe de Villiers**, ganet e 1949 e Boulogne (Vendée), zo ur politikour gall. Savet en deus arvest ar Puy du Fou. Etre 1986 ha 1987 e oa sekretour-stad e ministrerezh ar sevenadur en eil gouarnamant Chirac. Goude e voe prezidant kuzul-departamant Vendée ha kannad european. Sevel a reas ur strollad politikel, ar Mouvement pour la France (MPF), souverenour, hag en em ginnig da vont da brezidant ar Republik c'hall e 1995 hag adarre e 2007.

Savet en deus meur a levr da zisplegañ e vennozhioù politikel diwar-benn gwrizioù kristen Bro-C'hall ha kresk ar vuzulmanegezh.
Cavaquinho

Ar **c'havaquinho** zo ur seurt gitar bihan a vez sonet e Portugal ha Brazil, da seniñ choro da skouer.
Nunatsiavut

**Nunatsiavut** zo ur rannvro emren e Kanada, gouarnet gant Inuited Douar-Nevez ha Labrador. En em ledañ a ra en arvor Labrador. Ar saozneg hag an inuktitut zo yezhoù ofisiel.
 
Savet e oa bet Nunatsiavut e 2005, da-heul ar goulennoù emrenerezh embannet gant Inuited Labrador. Talvezout a ra an anv "Nunatsiavut" (*ᓄᓇᑦᓯᐊᕗᑦ*) kement hag "Hor bro gaer". Savet e voe an tiriad emren-se evit gwareziñ yezh ha sevenadur an Inuited eno, kenkoulz hag an endro.

## Liamm diavaez
*''Nunatsiavut: Our beautiful land'' - CBC News
Aluzener

An **aluzener** (pe **aluzenner**) zo un den a Iliz karget da reiñ an aluzen (aluzon, e yezh Treger) d’an tud paour, pe karget d’ober war-dro an ofisoù, ar zakramantoù hag ar gelennadurezh kristen en un ensavadur bennak : *Aluzener ar skolaj, aluzener ar gouent…* 

Amprestet eo bet ar ger-se digant an henc'hresianeg, ἐλεημοσύνη, *eleēmosynē*, dre al latin *almosinarius*. Kavet e veze *alusoner* e-barzh ar C'hatolicon (e 1464).

Kavet e vez *alüseneor* e kerneveureg hag *elusennwr* e kembraeg. Met implijet e vez dreist-holl ar ger *caplan* e kembraeg abalamour ma ra ar saozneg gant ar ger *chaplain*.

Ar gerioù *aluzener* ha *chapalan* (*cappellanus* e latin) zo heñvelster met, hervez gwir an Iliz katolik, e rank ur chapalan bezañ beleg (kanon 564 eus Lezenn gwir kanoneg), daoust ma vez roet, e Bro Frañs, an titl a aluzener d’an tud lik karget d’ober ur ministrerezh pastorel : aluzener ar skolaj, al lise ; aluzener en ospital, en un ti-retred ; aluzener en armeoù ; aluzener un toull-bac'h.

## Tud
*Sant Yann (an) Aluzener, Patriarch Aleksandria, etre 610 ha 619.

## Notennoù

## Gwelet ivez
*Beleg
*Person
*Kure
** Chaplain
Grupo Revelação

Ar **Grupo Revelação** zo ul laz-seniñ samba eus Rio de Janeiro, e Brazil.

## Liammoù diavaez
*O kanañ * Lá Vem Ela* : https://www.youtube.com/watch?v=x_SriSseDfA. 
*O kanañ *Levada Louca / Dandalunda / MaimbéDandá * : https://www.youtube.com/watch?v=E93_8uV0d-c
Zélia Duncan

*Zélia Cristina Gonçalves Moreira*, pe **Zélia Duncan** (Duncan eo anv he mamm) , ganet d'an 28 a viz Here 1964 e Niterói (stad Rio de Janeiro), zo ur ganerez ha sonaozourez vrazilian.

Entre 2006 ha 2007 e kemeras lec'h ar ganerez Rita Lee evel mouezh al laz Os Mutantes. Renerez eo ivez el label zizalc'h, "Duncan Discos".

## He fladennoù
* 1990 - *Outra Luz* - (Eldorado) 
* 1994 - *Zélia Duncan* - (Warner Music)]]
* 1996 - *Intimidade* - (Warner Music)]]
* 1998 - *Acesso* - (Warner Music) 
* 2001 - *Sortimento* - (Universal Music) 
* 2002 - *Sortimento Vivo* - (Universal Music) 
* 2004 - *Eu me Transformo em Outras* - (Universal Music) 
* 2005 - *Pré-Pós-Tudo-Bossa-Band* - (Universal Music) 
* 2006 - *Os Mutantes* - Live In Barbican Theatre (gant Os Mutantes) - (SonyBMG)
* 2008 - *Amigo é casa* (gant Simone) - (Biscoito Fino)
* 2009 - *Pelo Sabor do Gesto* (Universal Music)

## Liammoù diavaez
*O kanañ ''Naquela mesa''
*Skrid ha troidigezh c'hallek ar ganouenn
Zélia

**Zélia** zo un anv-bihan portugalek bet roet d'ar merc'hed e Brazil .

## Yezhoù all
*Zelia e saozneg.

## Tud
* Zelia Nuttall (1857 – 1933) , hendraourez stadunanat.
*Zelia N. Breaux (1880 – 1956) - sonerez stadunanat.
*Zélia Cardoso de Mello (ganet e 1953) - politikerez vrazilian.
*Zélia Duncan - kanerez.
*Zélia Gattai - skrivagnerez.
* Zelia Nuttall (1857 – 1933) , hendraourez stadunanat.

## Pennad kar
*Celia
As Rosas não Falam

**As Rosas não Falam** zo ur ganaouen bortugalek savet gant ar sonaozour brazilian Cartola, anv-micher *Angenor de Oliveira*, e 1974.

## Enrolladurioù
Enrollet e voe e 1976 gant Cartola en e bladenn Cartola II hag ivez gant ar ganerez Beth Carvalho en hec'h albom Mundo Melhor.

## Notennoù
Saimaa

**Saimaa** zo ul lenn e Finland. Brasañ lenn ar vro eo, gant ur gorread war-dro 4 400&nbsp;km², ha pedervet lenn vrasañ Europa. Emañ e kreisteiz ar vro, nepell diouzh an harzoù gant Rusia. War he lez emañ kêrioù Lappeenranta, Imatra, Savonlinna ha Mikkeli. Redek a ra ar stêr Vuoksi eus Lenn Saimaa da Lenn Ladoga, ha liammet eo ouzh Pleg-mor Finland dre ur ganol.

Ur bern inizi bihan zo war al lenn. Ur spesad reuniged, ar reunig kelc'hennek, a gaver el lenn-se. En arvar emañ avat, pa ne chom nemet 270 loen seurt-se el lenn.
Nunavik

**Nunavik** zo ur rannvro emren e Kanada, e hanternoz proviñs Kebek. Emañ en norzh d'ar 55vet ledredenn, a-hed arvor bae Hudson, strizh-mor Hudson ha bae Ungava. En em ledañ a ra war  km² ; e-touez an  annezad (sifroù 2011) ez eus 90% anezho a zo Inuited.

Talvezout a ra an anv Nunavik (ᓄᓇᕕᒃ) kement hag "al lec'h da vevañ" en inuktitut.
Lexique breton-français et français-breton

Al **Lexique breton-français et français-breton. Geriadur brezoneg-galleg ha galleg-brezoneg** zo ur geriadur bihan, bet embannet hag adembannet adalek 1956 betek 2011, gant embannadurioù Emgleo Breiz. Savet e oa gant Visant Seite ha Laorañs Stefan, gant skoazell Visant Fave ha Kaourintin Riou.

Gant an 29 embannadur, e 2010, e voe kemmet titl gallek an oberenn e *Dictionnaire Breton-Français, Français-Breton*.
 
Brudet eo ar geriadurig-mañ, gant 29 embannadur. Implijet eo bet gant studierien ha kelennerien ar Skol dre Lizer.

## Notennoù
Taol-stad

**Taol-Stad** a vez graet eus un doare kemer ar galloud gant un den pe meur a hini gant un doare maez lezenn ha feuls. Disheñvel eo diouzh ur Reveulzi rak ral eo kavout ul lusk pobl kreñv a-dreñv an obererezh. Ur putsch a vez graet eus un taol-Stad kaset da benn gant nerzhioù milourel.

Gant ur sell istorel, an taol-Stad a zo unan eus an daoreoù implijetañ evit kemer ar galloud e istor Mab-Den.

## Ster ar ger
An termeniñ « taol-Stad », a zo deuet diwar Taol-stad an 18 a viz ar Vrumenn. An termeniñ putsch, deuet a-ziwar alamaneg bro Suis, a vez implijet dammheñvel hag a zo deuet war-wel kalz goude an taolioù-stad c'hwitet e 1920 ha 1923 en Alamagn (putsch Kapp e Berlin ha putsch an ostaleri e Munchen). An termenadur pronunciamiento, deuet a-ziwar ar spagnoleg a vez implijet evit diskrivañ emsavadegoù milourel disheñvel diouzh un taol-stad pe ur putsch.

## Kalvezerezh an taol-stad
Unan eus ar studiadennoù pouezusañ war penaos e vez kaset an taolioù-stad da benn a oa bet sevenet gant Curzio Malaparte en e levr "kalvezerezh an taol-stad" hag embannet e 1931. El levr e vez klasket kompren gant an aozour penaos e vez tu seveniñ un taol-stad ha peseurt hini a vefe an hini oberiet ar bravañ. Gant skouerioù Taol-stad an 18 a viz ar Vrumenn (Napoleon), Dispac'h miz Here (Bolcheviked), Baleadeg war Roma (Mussolini) ha putsch an ostaleri (Hitler) e klask displegañ penaos e vez tu da enebiñ ouzh un taol-stad gant ur Stad reizh evit difenn ar frankiz.

## Levrlennadur
* Curzio Malaparte, *kalvezerezh an taol-stad*, 1931
Curzio Malaparte

**Curzio Malaparte** ganet d'an 9 a viz Even 1898 hag aet da Anaon d'an 19 a viz Gouhere 1957 e Roma, **Kurt Erich Suckert** eus e anv gwirion, a oa ur c'hazetenner italian, un dramaour, ur skrivagner hag un diplomat. Choazet en deus e lesanv er bloavezh 1925, diskleriañ a ra "eus an tu fall", ur c'hoari ger eo awenet gant anv familh Napoleone "Buonaparte" (eus an tu mat).

Marvet eo dre ur c'hrign-bev ar skevent, e gorzioù-skevent a oa bet devet e-pad à C'hentañ Brezel-bed.
## Buhez
Ganet e Prato, Toskana, Malaparte a oa mab un Alaman, Erwin Suckert, ul labourer uhel war an dilhad, ar vamm a oa a orin Lombard.
## Oberennoù
* *Viva Caporetto!* (1921, titlet a-wechoù *La rivolta dei santi maledetti*)
* Curzio Malaparte, *kalvezerezh an taol-stad* (*Technique du coup d'etat*), 1931
* *Donna Come Me* (1940), Troubador Italian Studies, 2006 ISBN 1-905237-84-7
* *The Volga Rises in Europe* (1943) ISBN 1-84158-096-1
* *Kaputt* (1944) ISBN 0-8101-1341-4 
* *La Pelle* (1949) ISBN 0-8101-1572-7 
* *Du Côté de chez Proust* (1951)
* *Maledetti toscani* (1956) 
* *Muss. Il grande imbecille* (1999) ISBN 978-8879841771
* *[[Benedetti italiani]]* goude e varv (curato da Enrico Falqui) (1961), edito da Vallecchi Firenze (2005), presentazione di Giordano Bruno Guerri I
Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon

**Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon** a voe krouet e 1801 pa voe staget Rouantelezh Iwerzhon ouzh Rouantelezh Unanet Breizh-Veur dre Skrid unvaniezh 1800 goude emsavidigezh iwerzhonat 1798. 

E kentañ bloavezhioù ar Rouantelezh Unanet nevez e voe gwelet emsavadegoù Jakobited feuls, betek flastradenn ar re Stuart en emgann Culloden e 1746. Adalek 1763, goude an trec'h e-pad ar Brezel Seizh Vloaz eo ganti edo ar galloud brasañ e-pad ur 100 vloaz bennak ma voe krouet an impalaeriezh vrasañ en istor Mab-den. 

E 1922, ar braz eus Iwerzhon a guitaas an aozadur a zeuas da vezañ betek an deiz-ha-hiziv Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon ("United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland").

Ar Rouantelezh-Unanet, hag a oa bet o arc'hanta ar C'henunaniezh a oa bet trec'h war Bro-C'hall e fin Brezelioù Napoleon, a oa bet sevel ur Morlu roueel efedus ha niverus, ar Royal Navy. Dre-se e oa bet an tu gant Impalaeriezh Breizh-VEur da zont da vezañ an tiriad galloudusañ dre ar bed hag e-kerzh ar c'hantved o tont.
Pierre Roy (livour)

**Pierre Roy**, bet ganet d'an 10 a viz Eost 1880 e Naoned hag aet d'an Anaon e Milano (Italia) d'ar 26 a viz Gwengolo 1950, a oa ul livour breizhat.

Kemeret en deus perzh e kentañ diskouezadegoù ar surrealourien.

## Un nebeud oberennoù
* *Adrienne pêcheuse* ("Adrienne peskaeterez"), 1919
* *Fin des mauvais jours* ("Echu an devezhioù fall"), 1923
* *Danger dans l'escalier* ("Dañjer er skaelieroù"), 1927
* *Musique n° 3* ("Sonerezh nr. 33"), 1930
* *Une journée de campagne* ("Devezh war ar maez"), 1937
### Leurennaozer
* *[[Coppélia]]*, 1938
* *Jeu de cartes*, 1945
### Maendresour
* *L'[[Enfant de la haute mer]]*, Jules Supervielle (1946)

## Levrlennadur
*  *Cent comptines*, dastumet ha skeudennet gant Pierre Roy, 1926, adembannet gant MeMo e 1995
*  *Guillaume Apollinaire, Pierre Roy et le surréalisme*: actes du colloque de Nantes, 1 a viz Ebrel 1995, Daniel Briolet; Université de Nantes, Maison de la poésie de Nantes et région
Kuzul ar Veleien

Ar **C'huzul ar Veleien** zo unan eus kuzulioù an eskob, aozet gant beleien dileuret ar *Presbyterium*, da lavaret eo an hollad beleien an eskopti. 

Hervez kanon 495 § 1 eus Lezenn gwir kanoneg, « E peb eskopti e vezo savet kuzul ar veleien, da lavaret eo bodad ar veleien dileuridi ar *Presbyterium* da vezañ ’vel sened an Eskob, hag en deus d’e sikour, hervez ar gwir, da c’houarn an eskopti, evit kas war-raok gwellañ mad pastorel al lodenn-se eus pobl Doue fiziet en Eskob ».

Un darn eus an izili a vez dibabet gant ar veleien, an darn all a vez anvet gant an eskob.
Toyen

**Marie Čermínová**, anavezet evel **Toyen** ivez, bet ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1902 e Praha (Aostria-Hungaria d'ar mare-se, Republik Tchek a-vremañ) hag aet d'an Anaon d'an 9 a viz Du 1980 e Pariz (Bro-C'hall), a oa ul livourez tchek hag a labouras e Pariz.


1925 Toyen och Karel Teige.jpg|**Toyen** gant Karel Teige (1925).
StyrskyToyenDeka1929.jpg|**Toyen** gant he mignon Jindřich Štyrský (1929).
Gaius Baltar

An Doktor **Gaius Baltar** a zo un dudenn ijinet e bed an heuliad skinwel *[[Battlestar Galactica (stirad skinwel 2004)|Battlestar Galactica]]* c'hoariet eo gant James Callis, un adweladenn eus ar C'hont Baltar er stirad skinwel diazez *[[Battlestar Galactica (stirad skinwel 1978)|Battlestar Galactica]]*. Bez eo unan eus an dudennoù pennañ.

Gaius Baltar a zo un den gant donezonoù ur barzh. Gellout a ra livañ gevier o sevel un istor hir hag a seblant gwir a-benn tizhout e bal : dreistbevañ. Ur fent flemmus hag un dro-spered dibleg en deus. Un den speredek-tre eo a laka an dud da vamiñ. Sot eo gant ar merc'hed. E penn kentañ ar stirad ez eo deskrivet evel un den dezhañ e-unan ha gwan met gant an amzer e teu da vezañ kalonekoc'h hag e klask sikour an denelezh hag e garantez, Niverenn 6. Daoust ma krog ar stirad gant un den digred, Gaius Baltar a zeu goustadik da vezañ un den a gred don e relijion undoueek Cylon. Baltar a zo diskrivet evel "gwan", "otus" hag "digalon" gant an amiral Lee Adama. Evit Caprica C'hwec'h ez eo Baltar un "paotr outañ e-unan, kreizennet warnañ e-unan, dic'houest ha didalvoud." met gant "un donezon dibar evit chom bev en ur soñjal ennañ e-unan", ar pezh a gar-hi ennañ.
Pretium doloris

**Pretium doloris** (troienn latin hag a dalv kement ha « priz ar boan ») eo an anv a vez graet eus an dic'haouenn a vez roet d'ur gouzañvad goude ur gwallzarvoud.
Don Knotts

**Jesse Donald Knotts** (anavezetoc'h evel **Don Knotts**), bet ganet e Morgantown (West Virginia, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 21 a viz Gouere 1924 hag aet da Anaon d'ar 24 a viz C'hwevrer 2006 e Los Angeles (Kalifornia, SUA), a oa un aktour, ur fentigellour ha saver senario stadunanat.
Ptyonoprogne obsoleta

***Ptyonoprogne obsoleta*** (*Hirundo obsoleta* kent) a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Hirundinidae.

Anvet e voe *Cotyle obsoleta* (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ :
* *Ptyonoprogne obsoleta arabica*, eus hanternoz Tchad da hanternoz Soudan, mervent Arabia, hanternoz Somalia ha Sokotra,
* *P. o. buchanani*, e Niger,
* *P. o. *'obsoleta**', eus Egipt da dTurkia hag Iran,
* *P. o. pallida*, Hume, 1872, e reter Iran, kreisteiz Afghanistan ha Pakistan,
* *P. o. perpallida*, e biz Arabia Saoudat ha kreisteiz Irak,
* *P. o. presaharica*, e kreisteiz Maroko, hanternoz Maouritania ha hanternoz-kreiz Aljeria,
* *P. o. spatzi*, e kreisteiz Aljeria, mervent Libia ha hanternoz Tchad.

## Liammoù diavaez
*  ''Hirundo obsoleta'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Hirundo obsoleta'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Coppélia

**Coppélia** a zo ur varrez korollet gant Arthur Saint-Léon war tonioù savet e 1870 gant Léo Delibes diwar ur gontadenn gant Hoffmann.

Entanet eo Frantz gant trolinenn gCoppélia, bet gwelet a-dreñv prenestr stal ar paotr kozh Coppélius. Siwazh n'eo-hi nemet ur vargodenn.
Christian Rivoalen

**[[Christian Rivoalen]]** eo rener Radio Kreiz Breizh, kinniger skingomz brezhonek ha gallek ha kaner kan-ha-diskan.

## Liammoù diavaez
* Youtube: Christian Rivoalen o kanañ ur gavotenn gant e c'hoar Sylvie e 2016
Téléphone

**Téléphone** (1976-1986) a oa ur strollad sonerezh rock gallek hag a reas berzh e Bro-C'hall hag e broioù all ivez.

## Sonerien
* Jean-Louis Aubert (gitar ha kan)
* Louis Bertignac (gitar ha kan)
* Richard Kolinka (taboulinoù)
* Corine Marienneau (gitar-boud, gitar ha kan)

## Un nebeud pladennoù
### Albomoù studio
*1977 : *Téléphone*
*1979 : *Crache ton venin*
*1980 : *Au cœur de la nuit*
*1982 : *Dure Limite*
*1984 : *Un autre monde*

### Albomoù enrollet war al leurenn
*1986 : *Téléphone Le Live* (enrollet e 1984)
*2000 : *Paris '81* (enrollet e 1981)
*2017 : *Les Insus Live* (enrollet e 2016)

### Dastumadoù
* 1984 : *Le meilleur de Téléphone*	
* 1991 : *Rappels*
* 1993 : *Rappels 2*
* 1993 : *L'intégrale* 	
* 1994 : *La Totale*
* 1996 : *20e anniversaire*
* 1996 : *Best of*
* 2003 : *Intégrale Studio* 	
* 2004 : *Platinum Collection* 	
* 2006 : *Illimité*
* 2015 : *Au cœur de Téléphone - L'Intégrale* (10 CD)
* 2015 : *Au cœur de Téléphone* - Le Best Of (3 CD)
Pycnonotus finlaysoni

***Pycnonotus finlaysoni*** a zo ur spesad bulbuled eus ar c'herentiad Pycnonotidae.

Anvet e voe *Pycnonotus Finlaysoni* (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant ar skiantour saoz Hugh Edwin Strickland (1811-1853) da zougen bri d'an naturour skosat George Finlayson (1790-1823).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
* *Pycnonotus finlaysoni davisoni*, (Hume, 1875), e kornôg ha kreisteiz-kreiz Myanmar,
* *P. f. eous*, e kreisteiz Sina, Thailand ha kreisteiz Indez-Sina,
* *P. f. *'finlaysoni**', e Malezia.

## Liammoù diavaez
*  ''Pycnonotus finlaysoni'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pycnonotus finlaysoni'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
François d'Orléans

**François d'Orléans** zo anv meur a briñs gall.

* *François d'Orléans* pe François Ier d'Orléans pe François d'Orléans-Longueville, (1447-1491), kont Dunois, Longueville, kont Tancarville ha Montgommery, beskont Melun, grand chambellan de France, aotrou Parthenay, Beaugency, Château-Renault ; mab da « Bastard Orleañs » kenvrezelour gant Jeanne d'Arc.
* François II d'Orléans, 1470-1512, kont Longueville, Dunois, Tancarville ha Montgommery, priñs Châtelaillon, beskont Melun, aotrou Parthenay, grand chambellan de France, konestabl Normandi. Gant ar roue Loeiz XII e voe savet 1505 da renk duged Longueville.
* François d'Orléans (1513-1548) (1513 - 1548), markiz Rothelin, kont Neufchâtel.
* François III d'Orléans (1570-1631), dug Fronsac ha kont Saint-Pol, a vrezelas a-enep an hugunoded en amzer ar roue Loeiz XIII.
* François d'Orléans (1818-1900), priñs Joinville
* François d'Orléans (1852-1852)
* François d'Orléans (1854-1872)
* François d'Orléans (1935-1960), « dug Orleañs »
* François d'Orléans (1961), « kont Clermont »
* François d'Orléans (1982), « kont Dreux »
* François d'Orléans-Bragance (1955)
* François d'Orléans-Bragance (1956)
* François d'Orléans-Bragance (1979)
Keith Ferguson

**Keith James Ferguson**, ganet e Los Angeles (Kalifornia, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 26 a viz C'hwevrer 1972, zo un aktour, un aktour mouezh hag ur fentigellour stadunanat.

Mouezhiet en deus filmoù evel *[[Monsters University]]*, filmoù ha stiradoù bevaat evel *[[Family Guy]]*, ha c'hoarioù-video evel *[[Fallout 76]]*.

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Trotro

**Trotro**, pe **an azen Trotro**, pe **Trotig** e brezhoneg, zo un heuliad levrioù evit ar yaouankiz skrivet gant Bénédicte Guettier hag embannet gant Gallimard abaoe ar bloavezh 2000.

Lakaet eo bet troioù-kaer Trotig e brezhoneg gant ar gevredigezh Dizale ha gallout a reer o fellgargañ dre al lec'hienn Breizhvod.

## An azen Tro tro
Un dudenn evit ar vugale eo ha plijout a ra dezhi c'hoari gant poulladoù dour met displijet bras eo gant pakañ ur gibelladenn pe debriñ sardin. Un azen laosk ha foutouilhek eo gant un ijin dibar.

Trotro a zo un azen fentus ha gant joa-bevañ, klask a ra kavout tuioù mat e pep koulzad eus e vuhez. Plijout a ra dezhañ, evel-just, c'hoari a-hed an deiz.

## Liammoù diavaez
* Trotig e lec'hienn BreizhVOD
*  Pajenn an azen Trotig e lec'hienn Gallimard
Martino

**Martino** zo un anv-bihan italianek.

## Yezhoù all
* Martin, e galleg ha saozneg
* Marzhin, e brezhoneg.
* Máirtín, en iwerzhoneg

## Tud
* Martino Martini, anv meur a zen

### Rouaned
*Martino Iañ Sikilia, pe *Martino il Giovane* pe * Martino d'Aragona* (1374 – 1409), roue Sikilia

### Tud all
* **[[Martino di Bartolomeo]]** pe *Martino di Bartolomeo di Biago* (?? – ??), livour italian e dibenn ar  kantved ha deroù ar , eus skol Siena.
* **[[Pellegrino da San Daniele]]**, pe **Martino di Battista** pe **Martino da Udine**, (1467-1547), livour italian 
* **Martino de Rossi**, pe **[[Maestro Martino]]**, keginer italian eus ar XVvet kantved.
* **[[Martino Longhi l'Ancien]]** (1534-1591), tisavour italian er XVIvet kantved.
* **[[Giovanni Martino Spanzotti]]**, (v.1455- v.1528), livour italian.
Alexis Valdés

**Alexis Valdés** zo un aktour kuban, kaner, ha primganer, ha fentigeller kuban.

Goude bout aktour e Kuba e-pad 10 vloaz eo bet o chom e Spagn er bloavezhioù 1990, ma labouras en abadennoù skinwel evel * El club de la comedia*. En 2005 e savas e film kentañ, *Un rey en La Habana*. O chom e Miami ha betek kerzu 2012 edo o kinnig un abadenn skinwel spagnolek fentigellat anvet "Esta noche tonight" ma tegemere arzourien ha kanerien broioù spagnolek ar Mor Karib (Kuba, Kolombia,...) evel Oscar D'León, La India, pe Aymée Nuviola.

## Liammoù diavaez
*''El show de Alexis Valdés'', en 2014
Dugelezh Breizh

**Dugelezh Breizh** (galleg: *Duché de Bretagne*) a vez lavaret eus gouarnamant Breizh etre 939 ha 1547. Tachenn an dugelezh a oa hini Breizh istorel, gant Bro-Naoned. An dugelezh a oa bet savet goude ma voe skarzhet al luioù viking eus ar vro e 939. Distabil e oa an dugelezh en Xvet hag XIvet kantved, an duged a oa gwan gant ur galloud gwirion war o douaroù personel. Al liammoù a oa reoù en entremar gant Dugelezh Normandi. A-wechoù e oa kevredet an dugelezhioù, a-wechoù all evel e-pad ar brezel Norman-Breton (1064-1066) e-pad ren Konan II enebet ouzh Gwilherm II. 

Herri II (Bro-Saoz) en doa aloubet Dugelezh Breizh e kreiz an XIIvet kantved ha deuet e oa da vezañ kont Naoned e 1158 goude ur skrid-emglev gant an Dug Konan IV. Mab Herri, Geoffrey, a oa deuet da vezañ dug dre an dimeziñ gant Konstanza Breizh, an dugezh dre hêrezh. Ar re Anjevined a oa chomet e penn betek ma vefe riñset o impaleriezh e norzh ar Frañs e 1204. Kurunenn Bro-C'hall a levezone an dugelezh breton peurrest an  kantved. Urzhioù monastek harpet gant an noblañs breizhat a oa emledet en dugelezh en  ha  kantved, hag en , ar c'hentañ urzhioù klasker-bara a oa bet krouet drezho o-unan er c'hêrioù penn. Brezel diabarzh a oa bet er  kantved, dre ma oa meur a gevezer o klask bezañ dug. An tuioù emgouestlet a zo harpet pe gant Rouantelezh Bro-C'hall pe gant hini Bro-Saoz. 

Dishualded an dugelezh a oa aet da get da vat gant marv Frañsez II e 1488. Dre hêrezh e oa bet ar verc'h Anna Breizh e penn ar Stad, met ar roue Gall Charlez VIII en doa roet lamm d'e zimezi evit dimeziñ ganti. Dre-se roue Bro-C'hall a oa bet o ouzhpennañ an titl Dug Breizh – jure uxoris (dre Gwir ar wreg). Ar gurunenn dugel a oa bet unvanet gant hini Bro-C'hall e 1532 votet gant Stadoù Breizh goude marv ar rouanez Klaoda Bro-C'hall, an dugezh ziwezhañ. Ar vibien Frañsez III, Dug Breizh ha goude-se Herri II a oa kendalc'het da ren e stumm un unaniezh bersonel pa oa marvet an tad. 

Gant an Dispac'h Gall, ha gant an nevezinitoù degaset gant ar gouarnamant c'hall adalek 1792 dreist-holl, an Dugelezh a zo rannet hervez sistem an departamantoù ha kendalc'het eo betek an deiz-ha-hiziv met tennet eo bet al Liger-Atlantel (Bro Naoned) gant ar Marichal Pétain d'an 19 a viz Ebrel 1941. Rann-vro melestradurel Breizh a zo chomet hep Bro Naoned, neuze ne talc'h ket harzoù istorel an dugelezh.
Feur-emglev Frankfurt (1489)

**Feur-emglev Frankfurt** a voe sinet d'an 22 a viz Gouere 1489 e Frankfurt am Main etre Masimilian Aostria ha kannaded ar roue gall Charlez VIII. Dre ar feur-emglev-se e asante Charlez VIII lakaat ar peoc'h da ren etre an Impalaer Masimilian hag emsavidi Flandrez hag asantiñ a rae ivez lezel ar c'hêrioù a oa bet aloubet gant ar C'hallaoued e Breizh, gant ma vefe kaset kuit ar soudarded saoz eus he bro gant an Dugez Anna Breizh.
Pawn Stars

**Pawn Stars** 'zo un abadenn skinwel stadunanat doare "reality show", hag a vez skignet war ar chadenn skinwel History, ha produet gant Leftfield Pictures. Pal an heuliad abadennoù skinwel a zo heuliañ troioù-kaer ur familh perc'henn war ar stal a-eil dorn kement ha brest ouzh gouestl Gold & Silver Pawn Shop e Las Vegas, Nevada. Ar stal a oa bet digoret e 1989.

E penn ar stal e kaver Richard "Old Man" Harrison, e vab Rick Harrison, mab Rick Corey "Big Hoss" Harrison, ha kamalad yaouankiz Corey, Austin "Chumlee" Russell. An abadenn a oa krog d'ar 26 a viz Gouhere 2009.

## Koulzadoù an abadenn



## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Gold & Silver Pawn Shop
Dumetia atriceps

***Dumetia atriceps*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Timaliidae.

## [[Taksonomiezh]]
Gant an evnoniour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872) e voe deskrivet da gentañ-penn e 1839, hag anvet *B*[*rachypteryx*]. *atriceps*.

Er genad *Rhopocichla * e voe renket betek 2020, ar bloaz ma voe dilec'hiet d'ar genad *Dumetia* a-c'houde ur studiadenn filogenetek diazezet war ar genetik molekulel.

Deveret eus ar ger latin *dumetum* "strouezh" eo *Dumetia*, a zo bet roet d'ar genad gant Edward Blyth e 1852 ; diwar al latin *ater-* "du" ha diwar *-ceps* "penn" e teu *atriceps*.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù

## Liammoù diavaez
*  ''Dumetia atriceps'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dumetia atriceps'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Alela Diane

**Alela Diane**, ganet e 1983 e Nevada City, e Kalifornia, zo ur ganerez stadunanat en doare folk.

### Albomoù
**Forest Parade*, 2003
**[[The Pirate's Gospel]]*, 2004; 
**[[To Be Still]]*, Rough Trade Records, 2009
**[[Alela Diane & Wild Divine]]*, Rough Trade Records, 2011, 
**[[About Farewell]]*, Rusted Blue Records, 2013
**Cold Moon* gant Ryan Francesconi, Rusted Blue Records, 2015
Orthotomus

***Orthotomus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Trizek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Orthotomus atrogularis]]*
** *O. a. *'atrogularis***, ''humphreysi'', ''major'' ha ''nitidus'',
* ''[[Orthotomus castaneiceps]]''
** ''O. c. '''castaneiceps*** ha *rabori*,
* *[[Orthotomus chaktomuk]]*,
* *[[Orthotomus chloronotus]]*,
* *[[Orthotomus cinereiceps]]*
** *O. c. *'cinereiceps*** hag ''obscurior'',
* ''[[Orthotomus derbianus]]''
** ''O. d. '''derbianus*** ha *nilesi*,
* *[[Orthotomus frontalis]]*
** *O. f. *'frontalis*** ha ''mearnsi'',
* ''[[Orthotomus nigriceps]]'',
* ''[[Orthotomus ruficeps]]''
** ''O. r. baeus'', ''baweanus'', ''borneoensis'', ''cagayanensis'', ''cineraceus'', ''concinnus'', ''germaini'', ''palliolatus'' ha ***ruficeps***,
* ''[[Orthotomus samarensis]]'',
* ''[[Orthotomus sepium]]''
** ''O. s. '''sepium*** ha *sundaicus*,
* *[[Orthotomus sericeus]]*
** *O. s. hesperius*, *rubicundulus* ha ***sericeus***,
* *[[Orthotomus sutorius]]*
** *O. s. edela*, *fernandonis*, *guzuratus*, *inexpectatus*, *longicauda*, *luteus*, * maculicollis*, *patia* ha ***sutorius***.

O c'havout a reer en Azia a-bezh, pemp isspesad ha tregont (35) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
The Night They Drove Old Dixie Down

**The Night They Drove Old Dixie Down** a zo ur ganaouenn savet gant Robbie Robertson ha kanet gant ar strollad The Band, enrollet e 1969 hag embannet en o eil pladenn anvet **The Band**. 

An adkanañ gant Joan Baez eus ar ganaouenn a savas betek ar pempvet renk e renkadur ar c'hanaouennoù e 1971.

## Liammoù diavaez
* Pozioù ar ganaouenn war metrolyrics.com
Scott Adsit

**Robert Scott Adsit**, bet ganet e Northbrook (Illinois, Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 26 a viz Du 1965, a zo un aktour, skrivagner ha fentigellour stadunanat.
## Liammoù diavaez
* Scott Adsit war IMDb