open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plouan

**Plouan** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* War lez ar Renk emañ Plouan.
## Ardamezioù

* Sourinet a eizh pezh etre argant ha gul (Ardamezioù familh Koedken)

## Anv

* Bernard Tanguy (1990) : **Ploasne**, v. 1050; **Ploasna**, v. 1070;   **Ploasne**, **Ploasmus**, 1080-1096;  **eccl. S. Brioci de           Ploasno**, 1120-1145, 1163; par. de **Ploasno**, 1144-1165; **Ploasne**, v. 1170;  P**loasn(us)**, 1187; **Ploasne**, 1210; **Ploane**, 1257; **Ploasne**, 1288, 1405; gallaoueg ***Pleuwane***.
* Erwan Vallerie (1995) : **Ploasne** 1064; **Ploasna** 1065;           **Ploasmo** 1097; **Ploarmos?** 1137; **Ploasno** 1150; *de Plehaco citra Linonem?* 1160; **Ploasno** 1163; **Ploasne** 1170; **de Ploasno** 1187;  **de Ploana** 1198; **Plousne** 1210; **Ploane** 1237; **Ploasne** 1239; **Ploasne** 1371; **Ploualasne**  XVè; **Plouasne**  XVIè; **Ploesne** 1630; **Plouane** 1779.

## Dezougen

Plouasne-Bécherel.JPG|An ti-gar kozh.

* War al linenn hent-houarn Dinan Lanvroeneg edo Plouan.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Briand e anv, ha daou veleg, Picquet ha Crespel.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 124 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,28 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mervel a reas tri anezhe e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, daou a voe lazhet e Rossignol, soudarded e oant er 1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel hag unan all a varvas en Ospital 3 e Charleroi, soudard er 25vet Rujumant Troadegiezh e oa ;d’an 22 a viz Ebrel 1915  e  eas diwar wel e Boezinge e Flandrez Belgia ur soudard eus an 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel ha lazhet e voe d’ar 25  en Het Sas e Flandrez Belgia ivez ur soudard eus ar 9vet RMZ.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 14,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Caradeuc Facade Sud.JPG|Ar c'hastell.

* Kastell Karadeg.
* Iliz katolik *Sant Jakez ha Sant Fulup*.
* Chapelioù *Santez Anna*, *Santez Mari Madalen* ha *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud

* **Nicolas-Anne de Caradeuc de la Chalotais**; Kuzulier ouzh ar Rekedoù ouzh Breujoù Breizh d'an oad a 24 bloaz e 1691; Roazhon, 04.01.16687 / Karadeug, 18.02.1752
* **Louis-René de Caradeuc de la Chalotais;** Penn-alvokad ouzh Breujoù Breizh e 22.05.1730; penn-prokulor an 21.06.1752; Roazhon, 06.03.1701 / Roazhon; 02.07.1785
* **Jacques-Anne-Raoul de Caradeuc de la Chalotais;** Penn-prokulor ouzh Breujoù Breizh e 1783; Roazhon, 14.09.1728 / (dibennet) Pariz, 10.07.1794
* **Frédéric-Alfred de Falloux;** pried Marie-Charlotte-Rosalie de Caradeuc; Angers, 1811 / ? 1886

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Trelier

**Trelier** a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Treliera**, 1123

## Ardamezioù
*"Rannet; ouzh 1 en glazur e ziv alc'hwez lammellet en aour; ouzh 2 en gul e manal ed en aour ereek en gul"*

## Brezhoneg
* Kentelioù d'an dud deuet a zo bet etre 2003 ha 2005 gant ar gevredigezh Kentelioù an Noz.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Trelier e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Chapel-Erzh hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Naoned.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 65 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, d.l.e. 3,68 % eus he foblañs e 1911.
###### 
* Lakaet e voe ar gumun e arondisamant Kastell-Briant-Ankiniz en 2017.

## Monumantoù ha traoù heverk

* An iliz katolik.
* Monumant ar re varv.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Gevr emañ Trelier.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
Amrenererezh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **amrenererezh** (saoz.: *null subject*) evit komz eus un doare amraganvelezh ma c'heller sevel frazennoù reizh e yezhoù zo dre argas ar raganvioù oc'h ober daver da rener ar frazenn e degouezhioù resis zo, peurliesañ pa c'heller kompren da beseurt anv e ra dave ar a-drugarez da verkoù morfologel all, dreist-holl da skouer displegadur ar verb.

Amrenererek e c'hell bezañ ar brezhoneg en holl degouezhioù ma n'eo ket ezhomm pouezañ a-ratozh-kaer war rener ar frazenn, da skouer:

:"Kanañ a ran[-me]"
:"Amañ e c'hortozez[-te]"

Kemmañ a ra amrenererezh ar frazenn hervez ar struktur yezhoniel resis e brezhoneg. E yezhoù all, avat, evel an darn vrasañ eus ar yezhoù romanek eo diliamm an amrenererezh diouzh struktur yezhadurel resis ar frazenn. Da skouer en italianeg:

:*Maria non vuole mangiare.*
:"*Maria* ne fell ket dezhi debriñ."

:*Non vuole mangiare.*
:"Ne fell ket [dezhi] debriñ."

En eil frazenn e rankfer ober dre ret gant ur raganav personel en ur yezh hep amrenererezh evel, da skouer ar saozneg:

:**''She** doesn't want to eat*

Kavet e vez an amrenererezh meur a yezh dre ar bed diliamm an eil re diouzh ar re all, en o zouez ar [[spagnoleg]], an [[hindeg]], an [[arabeg]], ar [[sinaeg]] hag ar [[japaneg]].

A-wezhoù n'he deus ul lavarenn pe ur frazenn daveenn fetis ebet, ha graet e vez "savadennoù ampersonel" (saoz. *impersonal constructions*) anezhi. N'eus kudenn ebet ghant seurt savadennoù evit a sell ouzh ar yezhoù [[Amraganvelezh|amraganvelek]] pe [[Amrenererezh|amrenererek]] dre ma n'eo ket ret implijout raganvioù enne dre ret. Er yezhoù all avat e ma ranker implijout raganvioù atav, evel ar [[galleg]] pe ar [[saozneg]], e ranker hen ober ivez gant seurt savadennoù ampresonel zoken hag implijet e vez gante "[[Brizhraganv|brizhraganvioù]]" (saoz. *dummy pronoun*), da skouer:

: Yezhoù amrenererek
:: [[Brezhoneg]]: "Glav a ra [Ø]"
:: [[Portugaleg]]: "[Ø] Chove"
:: [[Gresianeg]]: "[Ø] Βρέχει"

: Yezhoù renererek
:: [[Saozneg]]: "*'It** rains"
:: [[Galleg]]: "**Il** pleut"
:: [[Kembraeg]]: "Mae **hi**n bwrw glaw"

## Gwelit ivez
*Amraganvelezh
*Anaforiezh
Brizhraganv

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **brizhraganv** (saoz.: *dummy pronoun* pe *pleonastic pronoun*; **raganv pleonastek**) evit komz eus raganvioù implijet dre ret hervez struktur ar yezh-mañ'r-yezh hep daveenn fetis ebet, da lâret eo int disheñvel diouzh ar raganvioù all dre ma n'eus anv ebet kevatal d'ur brizhraganv.

N'eus kudenn ebet gant seurt savadennoù evit a sell ouzh ar yezhoù amraganvelek pe amrenererek dre ma n'eo ket ret implijout raganvioù enne dre ret.

Implijet e vez seurt brizhraganvioù e "savadennoù ampersonel" (saoz. *impersonal constructions*) pe lavarennoù hep daveenn fetis ebet, gant ar yezhoù nann-amraganvelek, da lâret eo ar yezhoù evel ar saozneg pe ar galleg ma rankont ober pe gant un anv-kadarn pe gant ur raganv atav evit sevel frazennoù reizh, da skouer:

: Yezhoù amrenererek
:: Brezhoneg: "Glav a ra [Ø]"
:: Portugaleg: "[Ø] Chove"
:: Gresianeg: "[Ø] Βρέχει"

: Yezhoù renererek
:: Saozneg: "**It** rains"
:: Galleg: "**Il** pleut"
:: Kembraeg: "Mae **hi**'n bwrw glaw"

Kemmañ a ra ar stumm resis implijet a yezh da yezh: e galleg, da skouer, e reer atav gant ar stumm gourel ("il") en degouezhioù-mañ, keit ma reer e saozneg gant ar stumm nepreizh ("it") hag e kembraeg gant ar stumm benel ("hi").

Peurliesañ e vez implijet ur brizhraganv evel rener frazennoù ampersonel met kavet e vezont ivez evel renadenn, ma vez graet *[[Brizhrenadenn|brizhrenadennoù]]* oute.

## Gwelit ivez
*Amraganvelezh
*Brizhrenadenn
Dingad

**Dingad** (*Dingé* e galleg) zo ur gumun e Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Emañ e Bro Sant-Maloù, war ar vevenn gant Bro-Roazhon.

## Anv
* Erwan Vallerie ː *Dingiaco*, 1080, 1122 ; *Dingeum*, 1146 ; *Dinge*, 1516, 1453.

## Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent.

## Istor
### 
#### [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]]
*Mervel a reas pevarzek gwaz eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 84 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,98% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Reter-Nesañ]]
* Mont a reas ur soudard eus ar gumun diwar wel d'an 28 a viz Mae 1920 e Damask e Siria.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Dieubet e voe **Dingad** d'an 2 a viz Eost 1944 gant "Combat Command A" ar *6th Armored Division* eus lu SUA goude un tammig emgann ouzh ar soudarded alaman e *La Ville-André*.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Daou soudard a varvas.
##### [[Brezel Aljeria]]
* Ur milour a varvas.
## Brezhoneg
### Lec'hanvadurezh
* Lec'hanvioù brezhonek a gaver e kumun Dingad : Koad Tannouarn, Koad Bourgoed, Lannduan (Landhuan). Lod all a c'hellfe bezañ brezhonek : Couabrac, Trabouic, Trigory. Lec'hanvioù brezhonek all a gaver tro-dro d'ar gumun : Tranmel, Triandin, Kermartin (bremañ Rollin)...
* 7,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Dingé (35) Église Saint-Symphorien - Extérieur - 01.jpg|Kloc'hdi-porched iliz katolik *Sant Symphorian*.
Dingé (35) Église Saint-Symphorien - Intérieur - 01.jpg|Nev an iliz.
Dingé (35) Monument aux morts.jpg|Monumant ar re varv.

* Monumant ar re varv er blasenn a-dal d’an iliz katolik, dioueliet e voe d’an 28 a viz Gwengolo 1919, luc’hskeudennoùha kartenn-bost. 
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2007

## Melestradurezh

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez
*  Dingad war Geobreizh

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Derwal

**Derwal** a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Pennlec'h Kanton Derwal, dilamet e 2015, e oa.
## Douaroniezh

* War lez ar C'haer emañ Derwal.

## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Darual**, IXt; **in condita Deruualinse**, 819; **Derval**, 1239; **Dervaul**, 1245; **Dervau**, 1258; **Derwall**, 1134; **Dervallum**, 1371

## Ardamezioù

* *"Palefarzhet; ouzh 1 ha 4, en erminoù; ouzh 2 ha 3, en argant e ziv dreustell en gul"*
* Sturienn ː SANS PLUS
* Degemeret gant ar Gumun an 28 C'hwevrer 1965
* Enrollet an 10 Gwengolo 1969
* Adaozet gant Michel Pressensé.
* Aotreet e oa bet gant an dug Yann III da Jean de Derval da balefarzhiñ gant erminoù , meneget ar 27 Du 1332 ha sinet e 1341.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Derwal e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Derwal hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 150 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,64% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Dieubet e voe Derwal d'an 3 a viz Eost 1944 gant ar "Combat Command B" eus ar 4 Rannlu Hobregonet eus tirlu SUA.
* Mervel a reas triwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria: mervel a reas tri milour eus ar gumun hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Derwal e 2014.

## Brezhoneg
* 14,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Manerioù ha kastelloù

08. Tour Saint-Clair (Derval).JPG

* Tour Saint Clair.

Derval - château du Fond des Bois (façade Nord).jpg

* Kastell Le Fonds-Bois pe Fouaye-des-Bois,, luc’hskeudenn.
* Kastell La Garrelaye, -.
* Maner Richebourg, .
* Maner La Porte, .
* Maner Camardin,  .
* Maner Le Coudray, -.
* Maner Guinret -.
* Maner Boschet  -. luc’hskeudenn.
* Maner pe  lojeiz Croquenois pe Croq-May, .
* Maner Bon-Accueil -, luc’hskeudenn.
* Maner La Haye -,
* Maner Bellevue,  1770.
* Maner L'Echo --.
### Brezelioù
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’an 20 a viz Gouhere 1924.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

### Savadurioù relijiel katolik

Chapelle Saint-Michel (Derval).JPG|Ar chapel.

* Chapel *Sant Mikael*, , luc’hskeudenn.

L'église de Derval.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant-Pêr ha Sant-Paol*, 1846 - .
* Chapel  *Saint René*, 1659, e Fond-des-Bois.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995 
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996

## Liammoù diavaez
## Gevelliñ

## Daveoù ha notennoù
The Remains

**The Remains** a zo ur strollad garage rock stadunanat eus ar bloavezhioù 1960 genedik eus Boston er Massachusetts. Brudet e oant e Bro-Saoz Nevez dreist-holl.

Gant kanaouennoù evel *"Why do I cry ?"* (1966) e oa ar strollad modernoc'h eget strolladoù all ar mare. Anavezet e oa ivez ar strollad dindan an anv Barry and the Remains.

Dispartiañ a rejont e izili e 1966, met ur strollad azeulet e teuas da vezañ goude, hag adsavet e voe ganto adalek [1998]] evit seniñ en-dro betek bremañ.
Hentieg

**Hentieg**, *Jans* e galleg, a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh

Pont sur le Don aux environs de Grand'ville (Jans).jpg|Ur pont dreist d'an Don.

* Kemberiñ ar ra ar stêrioù Don ha Konn en Hentieg.
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Janz**, 1080; **Hentiacum**, 1123; **Geanx**, 1294

## Ardamezioù

* *Palefarzhet etre brizh hag erminoù; e-greizh holl, en gul e vlourdilizenn en aour*.
* Sturienn ː VIF A TOUT HEURT
* Aozer ː Michel Pressensé.
* Digemeret gant ar Gumun e 1995

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Hentieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Derwal hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 74 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,31 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Derwal e 2014.
## Brezhoneg
* 14,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Maner kozh Les Thénaudais, bet savet war-dro ar  XVvet kantved.
* Maner La Musse, XVvet kantved.
* Lojeiz  Romefort, XVIvet kantved.
* Milin ar Pont, XVvet kantved. 

Jans église.jpg

* Iliz katolik *Sant Juluan ha Sant Dulkian*, luc’hskeudennoù.
* Chapel*Sant Juluan ha Sant Dulkian*, XIIIvet kantved-XV-vet kantved-XXvet kantved.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an  11 a viz Du 1922 .

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Gevellerezh
## Daveoù ha notennoù
Kermartin

**Kermartin** a zo ul lec'hanv eus kumun Kevrieg e departamant Il-ha-Gwilen. Kermartin a zo testeniet er c'hwezekvet kantved.
Bremañ n'eo anavezet nemet an anv en deus kemeret e lec'h : Rollin
Ya !

**Ya !** zo ur gelaouenn divyezhek sizhuniek. Ar gelaouenn vrezhonek sizhuniek nemeti war baper eo. Krouet e voe e miz Mae 2005 gant an ti-embann brezhonek Keit Vimp Bev, staliet neuze e Laz, hag e Karaez abaoe 2025. A-vent eo gant Le Télégramme, met 12 pajennad hepken zo enni. Ur pennad zo e gallaoueg e pep niverenn abaoe pell. E miz Meurzh 2022 e oa 1100 den koumanantet d'ar stumm paper, ha 200 ouzhpenn d'ar stumm enlinenn. Moullet e vez e atalieroù-moullañ an Télégramme e Montroulez.
## Danvez
En daouzek pajenn e kaver pennadoù warr temoù liesseurt : politikerezh, diorren ar brezhoneg, diduamant, skiantoù, kronikennoù, sportoù, deiziataer (gouelioù, programmoù skinwel, darvoudoù sevenadurel). Er bajenn ziwezhañ e kaver *"Un emgav gant..."* , ur pennad-kaoz gant ur brezhoneger pe brezhonegerez. Renevezet e oa bet ar vaketenn e-barzh an niverenn 900, e miz Gwengolo 2022.
## Skipailh
* Rener an embann : Gégé Gwenn, a skriv pennadoù ivez
* Kenurzhier / Maketenner : Nikolaz Gourvenneg

Bouetet e vez ar gelaouenn gant kenlabourerien a-youl vat hag a gas pennadoù ingal : Yann Yeun ar Gov, Maguy Kerisit, Fanny Chauffin, Yann Gerven, Paol Mingant, Gégé Gwenn. E-touez an dud o deus bet skrivet pennadoù gwechall emañ Fabien Lécuyer ivez.

## Liamm diavaez

* Lec'hienn internet ar gelaouenn
André Lavanant

Un embreger hag ur brouder eus ar re bouezusañ evit diorren ar brezhoneg eo **André Lavanant**, ganet e Plabenneg e 1950.

Renet en deus un ti-moullañ e Brest (Ouest Hélio), met muioc'h anavezet eo evel an hini a zo bet prezidant Diwan Breizh div wech, bloavezhioù-pad. 

Goude m'en doa lezet ar garg gant Andrew Lincoln e klaskas diorren ar c'hleweled brezhonek en ur grouiñ ar gevredigezh Dizale, a glask stummañ brezhonegerien evit mouezhiañ ar filmoù.
E penn ar gevredigezh Embregerezhioù Breizh evit ar Brezhoneg (EBB) emañ ivez.
Luzevieg

**Luzevieg** (*Lusanger* hec'h anv gallek ofisiel) a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Konn emañ Luzevieg.
## Anv

* **Condita Lubiacense**, 816; **in vegario Lusebiacense**, 850 

## Ardamezioù

* *En argant e ziv dourtell en gul, skoret gant ur greskenn en glazur*

## Istor

### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Luzevieg e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Derwal hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 84 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,21% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Tri ostaj (Titus Bartoli, Jean Grandel ha Julien Le Panse) diwar ar 27 gouestlad bet fuzuilhet gant an Alamaned e Kastell-Briant d'an 22 a viz Here 1941 a voe douaret e bered ar gumun e-pad ur prantadig.
* D'ar 25 a viz Gouere 1944 e kouezhas ur c'harr-nij (*[[De Havilland DH.98 Mosquito|Mosquito]] XXX* marilhet *MM-708*) eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e "Cinq-Routes" e Luzevieg; mervel a reas e zaou nijour, douaret e voent e bered ar gumun.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Derwal e 2014.
## Brezhoneg
* 4,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Lusanger mega pierre 01.jpg
Cohardais 02.jpg
Pierre-du-Hochu 03.jpg

* Meurvein.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 6 a viz Du 1921 .
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

Lusanger église.jpg

* Iliz katolik *Sant Yann-Vadezour*.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun

Tombe des deux aviateurs.jpg|Bezioù an daou nijour.


Karrnijourion e oant. Marvet int d'ar 25 a viz Gouere 1944 pa gouezhas o c'harr-nij e kumun Luzevieg, e-pad an Eil Brezel-bed.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

## Tud

* Pierre-Artur Béritault de la Bruère, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1757
* Pierre-Germain Béritault de la Bruère, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1778

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Levrlennadur
## Liammoù diavez
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
 Lec'hienn an ti-kêr
Rema (yezhoniezh)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **rema** (saoz.: *rheme* pe *comment*) evit ober dave d'an prezegad deskrivet kentoc'h evit an elfenn ma komzet diwar he fenn anvet an ''tema'', da skouer:

: "Da vamm-gozh a zo o fardañ gwestelli"

:: Tem: "da vamm-gozh"
:: Rem: "a zo o fradañ gwestell"

Daoust ha ma c'hell klotaat gantañ n'eo ket dre ret an tema rener ar frazenn atav, da skouer:

::"Da vamm-gozh, hec'h anaout a ran mat"

Amañ eo "da vamm-gozh" tem ar frazenn atav, met n'eo ket rener ar frazenn met ar renaden eeun (pe resisoc'h ar gouzañver)

## Gwelit ivez
*Tema
Tranzitivelezh

Er yezhoniezh e vez implijet an termen kevreadurezhel **tranzitivelezh** (en. : *transitivity*) evit komz eus ar fed ma c'heller implijout renadennoù gant verboù zo : 
*'''''tranzitivel''''', pe *verb tre* pe *verb graus* a vez graet eus ar verboù ma c'heller implijout renadennoù gante ; 
****nann-tranzitivel*** pe '''''amdranzitivel''''' pe *verb gwan* pe verb **dic'hraus** eus ar re n'heller ket.

Kemmus eo natur tranzitivelezh ar verb a yezh da yezh.

Setu ur skouer tennet eus an hungareg :

*Ar stummoù tranzitivel (*látom…*) a vez implijet gant ur renadenn strizh, da skouer :
*Látom a kutyát*"Gwelet a ran ar c'hi"
*Implijet e vez ar stummoù amdranzitivel (*látok...*) pa n'eus renadenn ebet pe gant ur renadenn amstrizh, da skouer
*Látok*"Gwelet a ran [Ø]"
*Látok egy kutyát*"Gwelet a ran ur c'hi"

## Gwelit ivez
* Yezh Ergativel-absolutivel
* Arguzenn ar verb

## Notennoù
(nuovo) Partito Comunista Italiano

An **(nuovo) Partito Communista Italiano** (*nevez- Strollad Komunour Italian*) a zo ur strollad politikel komunour marksour-leninour italian. Skoazellet en doa ar brizonidi bolitikel breizhat.

## Liammoù diavaez
*  Rentañ-kont eus prosez ar vrogarourion vreizhat, Pariz, miz Meurzh 2004
*  ''La Voce'' ("Ar Vouezh''), lec'hienn ar stollad
Brizhrenadenn

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **brizhrenadenn** (saoz.: *dummy object*) evit komz eus renadennoù yezhadurel hep daveenn fetis ebet, da lâret eo e vez implijet ur brizhraganv e plas strukturel renadenn ar frazenn hep ober dave da anv resis ebet.

Kemmañ a ra o implij a yezh da yezh. Talvezout a c'hellont e saozneg da skouer evit lakaat verboù nann-tranzitivel da vezañ tranzitivel, da skouer:

*make* ("ober") → *make it* ("ober bec'h")

Keñveriit:

: Brizhraganv:
:: *He made *'it** to the top of the mountain''
:: Daveenn ***it*** = [Ø] 
:: ("Dont a reas a-benn da dizhout krec'h ar menez")

: Gwir raganv:
:: ''(He made a cake.) He made **it** with butter''
:: Daveenn [[Anaforiezh|anaforel]] ***it**' = *a cake''
:: ("Fardañ a reas ur wastell.) He fardañ a reas gant amann")

## Gwelit ivez
*Brizhraganv
*Renadenn
Empenn

An **empenn** a zo un organ a ren ar reizhiad nervoù kreiz e penn an Den, al loened mellkeinek ha darn eus al loened divellkeinek. Graet eo eus un danvez blot ha damwenn, neuronoù e-leizh ennañ. Serret eo strizh er c'hlopenn, ur seurt boest graet gant eskern plat. Gronnet eo empenn ar mellkeineged gant tri lien-gig, an toagennoù-empenn.

En empenn an Den e kaver div lodenn, an hini bras a zo ar ragempenn hag ur seurt sac'hig a-dreñv dezhañ, an ilpenn e anv. Mont a ra ar mel nervennel er c'horf en ur dremen dre ar mel-livenn.
Relijion Henc'hres

* Gwengelouriezh Hellaz
* Ar relijion er gevredigezh hellazek
* Kêrioù santel Henc'hres : Olimpia, Delphos

## Pennadoù all
* Henc'hres
* Relijion roman

## Liammoù diavaez

*  *[https://web.archive.org/web/20061123215052/http://www.ac-versailles.fr/pedagogi/anti/musee0.htm Le Musée vivant de l'Antiquité]*, lodenn « Religion 
*  ''Les religions antiques''
* Andrew Lang, ''Un côté négligé de la religion grecque'', *Études traditionnistes*, Vol. VI, troet gant Henry Carnoy, Édition J. Maisonneuve, Paris, 1890, p. 46-56.
Anteros

**Anteros** (Αντερως / *Anterôs* e henc'hresianeg, eus *anti-*, “en distro” hag ερως / *eros*, “karantez”), a oa mab da Ares ha da Afrodite, ha breur da Eros.
Lanvoe

**Lanvoe**, ent-ofisiel *Mouais* e galleg, a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e reter ar vro.

## Douaroniezh
* Ar C'haer a dreuz ar gumun.
## Ardamezioù
*En gul, e ziv gammell kein ouzh kein, leinet gant ur mintr eskob, an holl en aour*

## Anv
Stummoù kozh:
**Ecclesia Sanctissimœ-Trinitatis de Mouaya*, en eskopti Naoned.
**Moais*, e 1780 (Ogée)
**Mouais*, e 1843 (Marteville & Varin)
Gerdarzh ː war a seblant ː douar gleb.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Lanvoe e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Derwal hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 33 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,14% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas un den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv. 
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Derwal e 2014.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Mouais moulin.jpg

* Milin gozh Lanvoe, war ribl ar C'haer.

Mouais église.jpg

* Iliz katolik *Intron-Varia an Drinded*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn. 
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez

*Lanvoe war Geobreizh
Raganv

**Notenn: tennañ a ra ar pennad-mañ da implij an termen [[yezhadur]]el "raganv". Evit implij an termen "raganv" kevatal da "[[kentanv|gentanv]]", s.o. ar pennad "[[Anv-bihan]]".**

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **raganv** evit komz eus ur pro-stumm a c'hell bezañ implijet e lec'h un anv pe ur frazenn anv, da skouer:

:- "Yannig a roas ul levr da Gatell" 

:- "Eñ a roas anezhañ dezhi"

Meur a doare raganv ez eus hervez yezhadur pep yezh ha kemmañ a ra an doare ma c'hellont bezañ implijet a yezh da yezh:

* Raganvioù-gour:
** Raganvioù rener:
*** Raganvioù sevended (''te'' ~ ''c'hwi'');
*** Raganvioù ''ni'' endalc'hus hag ezdalc'hus;
** Raganvioù renadenn:
*** Raganvioù renadenn eeun ha dieeun;
*** Raganvioù emober;
*** Raganvioù kenemober;
** Raganvioù araogennek;
** Raganvioù distrollañ;
** Raganvioù perc'hennañ;
* Raganvioù diskouezañ;
* Raganvioù damresisaat;
* Raganvioù stagañ;
* Raganvioù goulenn;
* Raganvioù kreñvaat

## Gwelit ivez
* Deiktelezh
* Amraganvelezh
* Brizhraganv
Sant-Visant-al-Lann

**Sant-Visant-al-Lann** a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Konn emañ Sant-Visant.
## Anv
## Ardamezioù

* "*En argant e zelienn derv gant e vezenn c'heotet, heuliet ouzh kab gant div vrizhenn erminig en sabel"*

Saint-Vincent-des-Landes (Loire-Inf.) - Carriereres de la Blinais, le Concasseur.jpg|Ar piler.

* Mengleuzioù La Blinais.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Visant-al-Lann e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Izeg hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant. Lakaet e voe e Kanton Derwal e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 107 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,30% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek den ag ar gumun d’an 8 a viz Kerzu 1958 hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun  hervez monumant ar re varv.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Derwal e 2014.
## Brezhoneg
* 7,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Chapel ar Vadalen.
* Iliz katolik *Sant Visant*.
* Prioldi kozh.
* Monumant ar re varv e-tal an ti-post, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 22 a viz Eost 1926.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Pierre-Louis Le Grand, mestr ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1754
* Jacky Flippot, emsaver, dilennad, ganet er gumun e 1947.

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
Hezin-ar-Mengleuzioù

**Hezin-ar-Mengleuzioù** (*Sion-les-Mines* e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
## Douaroniezh
* War lez ar C'haer emañ Hezin-ar-Mengleuzioù.
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Syun**, 1248; **Soyon**, 1287.

## Ardamezioù
*"En gul e greskenn en argant, heuliet gant c'hwec'h rodig-kentr ivez en argant ouzh c'hourem, 3, 2, 1"*

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Hezin e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Hezin hag e Bann Kastell-Briant. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant. Lakaet e voe e Kanton Derwal e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 162 waz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,97% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas trizek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
* D'an 11 a viz Gouhere 1944, en Emgann La Brosse, e voe lazhet pemp ezel ag ar Rezistañs deut eus Strouezheg Saverieg.
### 
* Lakaet e voe ar gumun e Kanton Gwenvenez-Penfaou pa voe diskaret Kanton Derwal e 2014.
## Brezhoneg
* 6,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Meurvein

Sion-les-mines pir-han 04.jpg
Sion-les-mines calvaire 08.jpg

* Alez toet Pir Han.

Sion-les-mines briangault 01.jpg

* Peulvan Briangault.

Sion-les-mines roche-bergère 05.jpg

* Peulvan La Roche-Bergère.

Sion-les-mines pierre-pin 02.jpg

* Peulvan La Pierre-Pin.
### Manerioù
* Maner Villauger, XIVvet kantved,
* Maner La Fouaye,  XVvet kantved-XVIIIvet kantved, 
* Maner Vallière, XVIvet kantved,
* Maner Le Petit-Breil, XVIIvet kantved kantved,
* Maner La Masserie, XVIIvet kantved.
### Monumantoù ar re varv
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.

Monument de la résistance.JPG

* Monumant ar Rezistañs.
### Savadurioù relijiel

Sion-les-Mines église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Melani*, XIXvet kantved.

Sion-les-Mines - Chapelle Saint-Eloi (3).JPG

* Chapel *Sant Alar* Govelloù La Hunaudière,XVIIvet kantved-XVIIIvet kantved.
* Serret e voe an templ protestant e 1685, distrujet e voe e 1950.

### Mengleuzioù ha govelloù

Sion-les-Mines - Anciennes forges de la Hunaudière (2).JPG
Vestiges des forges de la Hunaudière.JPG

* Govelloù La Hunaudière.
* Poull eztennañ houarn, XXvet kantved, e Govelloù Limèle.
### Milin

Moulin du Pont.JPG

* Milin ar Pont-Godalin, XVIIIvet kantved.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù
Enorzh

**Enorzh** (** e galleg) a zo ur gumun eus gevred Breizh, e hanternoz Bro-Naoned, hag ur porzhig war lez ar stêr Erzh, un 30&nbsp;km eus kreiz-kêr Naoned.

## Douaroniezh
* Ar stêr Erzh a dreuz Enorzh.
### Kumunioù amezek

## Anv
* Erwan Vallerie ː *Honort*,  ; *Enort*, 1115 ; *Anort*, 1227 ; *de Norto*, 1330.
* Gerdarzh ː marteze goude al [latin}} ''honor'', galleg kozh ''onor'', ''enor'', ''anor'' ː aotrouniezh.

== [Ardamezouriezh ==

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Enorzh e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Enorzh hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 205 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,98 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 44 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### Trevadennoù
* Brezel Aljeria : mervel a reas ur milour eus ar gumun hervez monumant ar re varv d’an 21 a viz Eost 1958; soudard e oa er 28vet BCA (Bataillon de Chasseurs Alpins).

## Brezhoneg
* 8,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Kastelloù ha manerioù

Nort-sur-Erdre - Château de la Gazoire.png
W0457-NortSurErdre Gazoire 58775.JPG

* Kastell La Gazoire, luc’hskeudenn.

Château de Montreuil.jpg
Château Montreuil, Nort.jpg

* Kastell Montreuil, XVIIIvet kantved - XIXvet kantved - XXvet kantved, luc’hskeudenn.
### Savadurioù relijiel katolik

Nort-sur-Erdre - église Saint-Christophe (01).jpg

* Iliz katolik *Sant Kristol*,1898-1902, luc'hskeudennoù.
### Brezelioù
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik *Sant Kristol*, luc’hskeudennoù.
* Gwerennoù livet (1914-1918) en iliz katolik *Sant Kristol*, luc’hskeudennoù.

## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
* Kentelioù d'an dud deuet a vez kaset abaoe 1999 gant ar gevredigezh Polyglotte.

## Tud
* Jean Luzeau de la Bertaudière, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh en 1639. Marvet en karg.
* Jean Luzeau de la Bertaudière (2), selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh en 1670.
* Clément Luzeau de Bazizeul, reizher ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1725

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevellerezh

## Levrlennadur
* Albert Dauzat & Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* A.J. Greimas ː *Dictionnaire de l'ancien français. Le Moyen Age*. La rousse. 1994
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Hierig

**Hierig** (*Héric* e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
## Douaroniezh
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː Hyhariacum, XIt; Hiheric, 1287; Iheric, XIIIt; Hihiric, 1398; 

## Ardamezioù

* *En argant e sourin en sabel karget gant teir rodig-kentr en aour*.

Ardamezioù ar familh de Collober du Not.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Hierig e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Enorzh hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### Kernitron-al-Lann
* Krouet e voe kumun Kernitron-al-Lann e 1871 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Faouell hag ul lodenn eus tiriad kumun Hierig.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 153 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4 % eus he foblañs e 1911.
## Brezhoneg
* 5,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
### Kastelloù

Héric - Château de la courosserie, l'Etang.png

* Kastell La Courosserie.

Héric - Château de la Jubinière.png

* Kastell La Jubinière.

Héric - Château de la Prairie.png

* Kastell La Prairie.

Le chateau avant rénovation.png

* Kastell Beaulieu.
### Savadurioù relijiel katolik

Héric église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Nikolaz*, 1833 - 1863, luc’hskeudennoù.

Héric ND du Bon-Secours.jpg

* Chapel *Intron-Varia Gwir-Sikour*, luc’hskeudennoù.

W0445-Heric ChapCimetiere 58780.JPG

* Chapel ar vered, luc’hskeudennoù. 

La chapelle 12314861.png

* Chapel Kastell Beaulieu.
### Monumantoù ar re varv
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn ha kartenn-bost. Dioueliet e voe d’an 11 a viz Du 1922.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Jean Fourché de la Courosserie, selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breizh e 1572
### Ardamezeg ar familhoù

* meur a zen eus an tiegezh Chambellé a zo ganet e Hierig : 
**  Perrine de Chambellé (ganet e 1602), merc'h da Sydrac Chambellé, sieur ar Chalonge, la Rossais ha Bodène, serjant ar roue ha noter markizelezh Blaen, ha da Janne Hamon, itron ar Barre. Cf. Rejistroù-parrez. Mamm Michel-Sidrac Dugué de Boisbriant (1638-1688) eo, ganet e Puñsel, gouarnour Montreal e Frañs Nevez.
** Pierre de Chambellé (ganet e 1607), aotrou des Ousches e Sant Sebastian ha du Chalonge e Hierig, marichal kampoù hag armeoù ar roue, gouarnour Gwikadell hag Enez Ré e 1659, marc'heg urzh ar roue.
**Sidrach de Chambellé (ganet e 1611), aotrou ar Boissière, sieur L'Aujardière, marichal kampoù hag armeoù ar roue e 1652, gouarnour Dukark, Béthune e 1674.

## Gevellerezh
## Levrlennadur
## Pennad kar
* Kernitron-al-Lann. 
## Daveoù ha notennoù
Waterford

**Waterford** zo un anv-lec'h saoznek a gaver e meur a vro saoznek.

## Lec'hioù
### Europa
#### 
*Waterford (Hampshire)
*Waterford (Hertfordshire)

#### 
**Waterford*, anv saoznek Port Láirge

### Afrika
#### 
*Waterford (Zimbabwe), bannlev e Bulawayo

### Amerika
#### 
*Waterford (Nova Scotia)
*Waterford (Ontario)
*New Waterford (Nova Scotia)

#### 
*Waterford, California
*Waterford Village, California
*Waterford (Connecticut)
*Waterford Township, Fulton County, Illinois
*Waterford, Indiana
*Waterford Township, Clinton County, Iowa
*Waterford, Maine
*Waterford Township, Michigan
*Waterford Township, New Jersey

### Aostralia
*Waterford, Western Australia
Trev (stêr)

An **Trev**, pe **Treñv** (*[[Trieux]]* e galleg) zo ur stêr en hanternoz Breizh, 72 km hed dezhi. Tremen a ra dre Wengamp, Pontrev ha Lezardrev, ha degouezhout e Mor Breizh tost da Vriad.

## Adstêrioù
*E Kemper-Gwezhenneg, e Frinaoudour, e kej gant e adstêr al Leñv.

## Kumunioù douret

* Kerbêr (andon), 
* Sant-Konan,
* Plijidi,
* Senven-Lehard,
* Sant-Fieg,
* Sant-Pever,
* Sant-Rien,
* Plouvagor,
* Koadoud,
* Gras-Gwengamp,
* Gwengamp,
* Plouizi,
* Pabu,
* Tregonev,
* Pañvrid-ar-Beskont,
* Skiñvieg,
* Sant-Kleve,
* Ploueg-Pontrev,
* Pontrev,
* Pleuzal,
* Kemper-Gwezhenneg,
* Planiel,
* Plourivoù,
* Pempoull,
* Lezardrev,
* Plaeraneg (genoù).


## Skeudennoù

Restr:Le Trieux à Guingamp-6055.jpg|E Gwengamp
Restr:La Roche Jagu Trieux 3.JPG|Ar Roc'h Ugu. Pleuzal. War an tu krec'h
Restr:Ploezal. La Roche-Jagu. panorama sur le Trieux.jpg|Pleuzal. Ar Roc'h-Ugu. Gwel-meur war an tu traoñ aber an Trev etrezek Lezardrev

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
## Levrioù
* Paschale Gauthier : *Les moulins dans les communes de la vallée du Trieux, au 19è et au 20è siècles*. Patrimoines Buissonniers. 2002.
## Liammoù diavaez
* Le Trieux, fleuve de Bretagne
Kervarc'h

**Kervarc'h** a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. 
## Douaroniezh
* War ar stêr Erzh emañ Kervarc'h.
## Anv

* Erwan Vallerie (1995) ː **Villa Marcio**, IXt; **Marz**, 1287;

## Ardamezioù
"*En argant e dreustell kommek en glazur, heuliet ouzh kab gant un tokarn lejioner roman en gul hebiaet gant div vrizhenn erminig, hag ouzh beg gant teir greskenn en gul, 2 ha 1, an hini diwhezañ war e eneb*".

Sturienn ː EGALE AUX AÏEUX

Aozerien ː Dr. Thobi, Ao. Durivault ha R. Louis.

Degemeret gant ar Gumun ar 17 Here 1954

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Kervarc'h e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Enorzh hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 62 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,80% eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk
* Ar c'hastell.
* Milinoù.
* Manerioù.

PtMars StPierre 1900 51516.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*, 1878-1900.
* Ur c'halvar.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù
## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Daveoù ha notennoù

## Liammoù diavaez
Sant-Marzh-an-Dezerzh

Saint-Mars-du-Désert 2.JPG|Ar straed Julienne-David hag an iliz katolik.

**Sant-Marzh-an-Dezerzh**, *Saint-Mars-du-Désert* hec'h anv gallek ofisiel, zo ur gumun e Breizh e gevred Liger-Atlantel.
## Douaroniezh
## Anv
* Jean-Yves Le Moing (1990) : *Sanctus Dyonisius de Castellione*, 1062 ; *Sanctus Medardus*, 1123.
* Erwan Vallerie, heuliañ Dauzat ː *Sanctus Medardus*, 1123.

## Ardamezioù
*En glazur e deir ruilhenn eurioù en aour, 2, 1*

Ardamezioù kanus, tennet eus anv ar familh Cadran.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe kumun Sant-Marzh e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Enorzh hag e Bann Naoned. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Kastell-Briant.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 80 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,25 % eus he foblañs e 1911.
* Douaret e voe e bered ar gumun c’hwec’h ezel eus ar Rezistañs bet fuzuilhet e Naoned gant an Alamaned.
* Lazhet e voe pevar  den nann-soudard pa voe bombezet ar gumun gant ar Re Gevredet  d’an 29 a viz Gouhere 1944.
* Lazhet e voe pevar ezel eus ar Rezistañs en ti-gar gant an Alamaned d’ar 4 a viz Here 1944 p’o-doa klasket tec’hout eus an tren hag a gase anezhe davet ar c’hampoù-bac’h.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas unnek soudard ag ar gumun hervez monumant ar re varv.
* Douaret e voe e bered ar gumun c’hwec’h ezel eus ar Rezistañs bet fuzuilhet e Naoned gant an Alamaned.
* Lazhet e voe pevar  den nann-soudard pa voe bombezet ar gumun gant ar Re Gevredet  d’an 29 a viz Gouhere 1944.
* Lazhet e voe pevar ezel eus ar Rezistañs en ti-gar gant an Alamaned d’ar 4 a viz Here 1944 p’o-doa klasket tec’hout eus an tren hag a gase anezhe davet ar c’hampoù-bac’h.
#### Trevadennoù
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou ilour ag ar gumun  d’ar 15 a viz Here 1961 hervez monumant ar re varv.
## Brezhoneg
## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Mars-du-Désert - Château de la Rimbertière.png|Kastell La Rimbertière.
Saint-Mars-du-Désert - Château des Yonnières, côté sud.png|Kastell Les Yonnières.
Repère altimétrique de Nantes Métropole - NMIGN179-12.jpg|Kastell Le Perray.
Repère altimétrique de Nantes Métropole - NMIGN179-13.jpg|Chapel La Ceriseraie.
W2938 StMarsDuDesert StMedard 1850 51485Eos.jpg|Iliz katolik *Sant Marzh*, 1850

* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn ha kartenn-bost.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 

## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
* Jean-Yves Le Moing : *Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne*. Coop Breizh. Spezed. 1990
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes de Loire-Atlantique.* 1996
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Al Labourioù hag an Deizioù

*** Al Labourioù hag an Deizioù *** (Ἔργα καὶ Ἡμέραι / *Érga kaì Hêmérai* e henc'hresianeg) zo ur varzhoneg gant Hesiodos skrivet en heksametroù daktilek e dibenn an  kantved a-raok J.-K.

Enni e kont an oberour 
*istor Prometeus ha Pandora, 
*pemp mojenn ar gouennoù (aour, arc'hant, arem, gouenn an harozed, ha houarn), 
*mojenn ar falc'hun hag an eostig (ar falc'hun o vezañ ar roue, an eostig o vezañ ar barzh) 
*gweledigezh div geoded, hini ar justis, anvet Δίκη / *[[Díkê]]*, hag an hini gontrol, hini Ὕϐρις / *[[Hýbris]]*, an dreistmuzul. 

Taolennet eo al labour-douar e douaroù sec'h e vro c'henidik, ha reiñ a ra un deizadur resis eus bloavezh ur gounideg en ur reiñ kuzulioù diwar-bouez ar vicher: binvioù, ober war-dro al loened, hadañ ha mediñ, hag all. 

Ur rann diwar-benn ar goañv kriz ha kalet e menezioù Hellaz a zo eus ar c'hentañ. E dibenn ar skrid e tiougan e ra berzh an den a justis, tra ma koll pep tra an den a zreistmuzul. 
Diouganer ar ouenn houarn eo Hesiodos, an hini a deu war-lerc'h gouenn an Harozed. 

Dre deir gwech e kaver ur munudig diwar-benn buhez an oberour. 

### Liamm diavaez
* Έργα και ημέραι: testenn orin e henc'hresianeg
*  Al Labourioù troet e galleg gant M. A. Bignan.
Ar stultennoù

*** Ar stultennoù *** (*Los Caprichos*) zo un heuliad 80 tresadenn a-ziwar dorn al livour spagnol Francisco de Goya, a zo oberennus flemmus ouzh kevredigezh spagnol e amzer, ha da gentañ-penn an noblañsed hag ar c'h-kloer. Embannet e voent e 1799, met tennet e voent eus ar gwerzhañ rag-aon a vout heskinet abalamour dezho.

Gant ar plakennoù e voe moulet an tresadennoù meur a wech war-lerc'h marv Goya. Kentañ advouladur a voe e voe hini 1850 , diwezhañ a voe graet (an 12vet) a voe e 1937.

## Tresadennoù eus an heuliad

Image:Goya-Volaverunt.jpg|*Volavérunt*
Image:Goya-El sueño de la razón.jpg|*El sueño de la razón produce monstruos*
Image:Goya - Caprichos (19).jpg|*Todos caerán*
Image:Goya - Caprichos (23).jpg|*Aquellos polvos*
Image:Goya - Caprichos (46).jpg|*Corrección*
Image:Goya - Caprichos (52).jpg|*Lo que puede un sastre*
Image:Goya - Caprichos (66).jpg|*Allá va eso*
Image:Goya - Caprichos (79).jpg|*Nadie nos ha visto*


## Gwelout ivez

*Desastres de la Guerra 
*Tres de mayo

## Liammoù diwezhañ
Raganv kreñvaat

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **raganv keñvaat** (saoz. *intensive pronoun*) evit komz eus ur raganv ouzhpennet evit pouezañ war an elfenn-se, da skouer:

: "O gwelout a reas-**eñ**"
: "Dimp-**ni** e plij kalz"
: "N'on ket **me** evit lâret
: "Hen ober a rin **(war ma fenn) ma-unan**" 
: "Hen ober a rin **ma-unan (penn)**" 

lostgerioù ispisial a vez implijet e brezhoneg a-wezhoù ivez. morfemennoù stag int rak n'ahaller ket o implijout evel gerioù hepmuiken:

: "deoc'h-**c'hwi**"
: (Kv. "**C'hwi** 'zo deuet")
: =
: "deoc'h-**hu**"
: (Kv. *"**Hu** 'zo deuet")

: "int-**i**"
: ("**Int** 'zo deuet" Kv. *"**I** 'zo deuet")

Daoust ha ma c'hall kenglotaat o stumm e yezhoù zo, ec'h eo disheñvel eo ar raganvioù kreñvaat diouzh ar raganvioù emober rak ne raent nemet pouezañ war un elfenn resis kentoc'h evit talvezout da gemmañ ster ar verb, da skouer e saozneg:

: ***Kreñvaat***
:: *He did it *'himself***
:: ("Hen ober a reas e-unan")
:: =
:: ''He did it [∅]''
:: ("Hen ober a reas")

: ***Emober***
:: ''He's teaching '''himself***
:: ("O teskiñ emañ e-unan")
:: ≠
:: *He's teaching [∅]*
:: ("O kelenn emañ")
Jeffrey Shaw

Jeffrey Shaw zo ur skrivagner eus Kanada hag en deus desket brezhoneg ha skrivet tri romant embannet gant Emgleo Breiz.

## Oberennoù
**Tan a zo krog en ti*, 2001
**Eur vro nevez*, 2002
**Daerou ar goueleh*, 2004
Plaeraneg

**Plaeraneg** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
### Inizi
*Enez Sant-Rion.
### Stêrioù
* War lez kleiz aber an Trev emañ Plaeraneg.
## Kêriadennoù Plaeraneg
*Logivi.
*Porzh-Even.
*Perroz-Hamon.
**Ar Wern*.
**[[Beg an Arc'houest|An Arc'houest]]*, ma taper ar vag-treizh da vont da Vriad.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### 
* D'ar 14 a viz Ebrel 1824 e oa bet staget kumunioù Lannevez ha Perroz-Hamon ouzh kumun Plaeraneg.
### 
* E 1902 e teuas Lenin da Logivi asambles gant e vamm evit vakañsiñ. Hervez kont o doa graet pourmenadennoù war varc'h-houarn. E-pad pell e oa bet droukvesket Logivi ha Longwy, e Loren, e buhezskridoù ofisiel Lenin savet en URSS. Adkavet eo bet an istor gwir gant Roger Gargadenneg.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 113 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,84 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* D'ar 31 a viz Here 1943 e kouezhas un nijerez *[[Hawker Typhoon|Typhoon Ib]]*, marilhet JP732 ha kodet FM-N, eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet (*[[Royal Air Force]]*) e Plaeraneg; mervel a reas he nijour ha douaret e voe e *[[Bayeux]] War Cemetery*.
* D'ar 25 a viz Eost 1944 e kouezhas ur c'harr-nij *[[Martin B-26 Marauder|B-26]]* (marilhet 42-95802 ha kodet T6-P) eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) e genoù an Trev; un nijour a voe gloazet, ar seizh nijour all eus e laz a varvas, pemp anezhe a voe douaret er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin e departamant Manche e Bro-C'hall.
* Mervel a reas 56 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas  tri milour.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar Rezistanted, luc’hskeudenn.
* Monumant an nijourion SUAat ha breizhveuriat, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

.
## Sevenadur
* E 1907 e voe troet e Plaeraneg ar film mut gall *[[Serment breton]]*, un oberenn e-touez ar c'hentañ filmoù gwenn ha du bet savet e Breizh.
## Tud
### Tud ganet eno
*Job Lec'hvien, e 1919.
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn an ti-kêr
* Plaeraneg war lec'hienn ar gumuniezh-kumunioù
* Plaeraneg war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù