open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fatoumata Diawara

**Fatoumata Diawara** (ganet e 1982 e Madina Kouroulamini, 23 km eus Bougouni e rannvro Sikasso e Mali) zo ur ganerez, gitarourez ha sonaozourez valiat. Bevañ a ra gwech e Bamako, gwech e Milano (Italia).

## Pladennoù
Nancy Pelosi

**Nancy Patricia Pelosi**, ganet D'Alesandro d'ar 26 a viz Meurzh 1940, zo un ezel eus ar Strollad Demokratel stadunanat. Brudet eo dre m'eo Speaker of the United States House of Representatives (penn kambr ar gannaded) abaoe Genver 2019, ar c'hentañ maouez eo o vezañ er post-se. Da gentañ e oa bet dilennet er C'hongress e 1987, ar vaouez v'halloudusañ eo o vezañ bet dilennet en istor Stadoù-Unanet Amerika. Evel degemennerez e teu da eil da-heul ar besprezidant e-touez ar re a zeufe da vezañ e penn ar vro ma varvfe ar prezidant pe ma ne c'hallfe ket sammañ e garg ken.
Antão

**Antão** zo un anv-bihan portugalek. Kemeret eo bet e lec'h gant António (pe Antônio e Brazil), diwar brud ar sant António Lisboa.

## Yezhoù all
* Anton e brezhoneg.
* Antoni e katalaneg.
* Anthony e saozneg.

## Tud
**Antão do Deserto*, anv portugalek Sant Anton (*c*. 251 – *c.* 356), diazezer ar vanac'helezh kristen.
*Antão Gonçalves (XVvet kantved), moraer portugalat
*Antão Gonçalves (XVIvet kantved), moraer portugalat
*Antão Gonçalves de Ávila, pobler an Azorez
*Antão de Almada, 7 kont Avranches — haroz Brezel assavidigezh Portugal (1640)
*Antão Gonçalves de Faria (1854-1936), politikour brazilian

## Douaroniezh
**João Antão*, parrez e kumun Guarda e Portugal
Antão Gonçalves

**Antão Gonçalves** a oa ur moraer portugalat eus ar . Eñ eo ar c'hentañ den a Europa a brenas sklaved du en Afrika.

Mevel e oa gant Henrique ar Merdeer ha karget e voe gantañ da verdeiñ betek ar Rio de Oro, ha da zegas krec'hin morleoned dezhañ. Teir beaj a reas Antão Gonçalves. E-pad e gentañ beaj eo e tistroas gant prizonidi. Goude e zistro e voe anvet da alcaide Tomar.
Tan-gwall labouradeg Lubrizol e Rouen

**Tan-gwall labouradeg Lubrizol** e Rouen a c'hoarvezas d'ar Yaou 26 a viz Gwengolo 2019 en ul labouradeg danvezioù kimiek perc'hennet gant ar gompagnunezh Lubrizol, ha renket e-touez al lec'hioù Seveso II, risklus meurbet.

Dre ma kave d'ar sindikadoù e veze kuzhet petra oa er moged e voe divizet manifestiñ d'ar Meurzh 1añ a viz Here 2019 e kêr Rouen.

Emeur o klask gouzout ha danvezioù skinoberiant a oa el labouradeg.

D'an 29 e oa erru ar goumoulenn en Izelvroioù goude tremen dre Velgia.

## Liammoù diavaez
*Diwar-benn al labouradeg e 2013
*Paris-Normandie, 27/09/2019
*Paris-Normandie, ''idem''
*Le Monde, 27/09/2019
*Le Monde, ''idem''
*Libération, 27/09/2019
*Le Monde diplomatique, 27/09/2019
*20 minutes, 27/09/2019
*France TV-Info, 27/09/2019
*Le Parisien, 27/09/2019
*Ouest-France, 28/08/2019
*France Bleu Seine-Maritime, 28/09/2019
*Telerama, 28/09/2019

## Notennoù
Sara Magdalena Ernman

**Sara Magdalena Ernman**, anavezetoc'h evel **Malena Ernman**, ganet en Uppsala d'ar 4 a viz Du 1970, zo ur ganerez svedat. Mamm eo d'an emsavarez Greta Thunberg. Kanet he doa e Kenstrivadeg Eurovision ar C'han e 2009.
Laetitia Casta

**Laetitia Marie Laure Casta**, ganet d'an 11 a viz Mae 1978, zo un aktourez ha top model c'hall. Casta a zo bet brudet evel aktourez dre ar filmoù evel Gainsbourg (vie héroïque) (2010), lec'h ma c'hoari ar sex symbol Brigitte Bardot, Visage (2009) ha La Bicyclette bleue (2000), hag er pezh-c'hoari Ondine en Théâtre Antoine.

## Filmlennadur
### Filmigoù sonerezh

### Aktourez

## DVD ha Blu-ray

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Laetitia Casta war IMDb
Raoul Villain

**Raoul Villain**, ganet e Reims d'an 19 a viz Gwengolo 1885 ha drouklazhet en Ibiza d'ar 16 a viz Gwengolo 1936, a oa ur studier broadelour gall, brudet evit bezañ bet drouklazhet Jean Jaurès, d'an 31 a viz Gouhere 1914, dres a-raok ma krogfe ar C'hentañ Brezel-bed. Sklaer eo bet e oa kablus eus ar muntr, eñ e-unan en devoa anzavet an torfed, met en desped da-se e oa bet lakaet digablus e-pad e prosez e 1919 dre ma oa un aergelc'h broadelour ha brezelour dirollet er vro e-pad ar brezel.
## Marv
Tennet e oa bet warnañ en Ibiza gant izili ur vezen anarkourien d'an 13 a viz Gwengolo 1936 ha marvet e oa tri devezh war-lerc'h. Un nebeud devezhioù a-raok e oa bet lazhet 144 den war an enezenn.
Jessica Jaymes

**Jessica Jaymes**, ganet d'an 8 a viz Meurzh 1979 hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Gwengolo 2019, a oa un aktourez pornografek ha top model noazh stadunanat. He anv gwir a oa **Jessica Redding**. Bez e oa bet an "Hustler Honey of the Year" e 2004 hag e miz Eost 2008 e oa bet Pet of the Month ar gelaouenn Penthouse . Kengrouet he devoa ar studio filmoù pornografek Spizoo.
## Marv
Marvet e oa diwar alkoolegezh.
Kylie Rae Harris

**Kylie Rae Harris**, ganet d'ar 15 a viz Mae 1989 hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Gwengolo 2019, a oa ur ganerez ha skriverez pozioù stadunanat. Ganet e oa e Wylie, Texas. Marvet eo en ur gwallzarvoud karr-tan e-pad un droiad sonadegoù.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Michelle Alves

**Michelle Kristine da Silva Alves**, ganet d'an 19 a viz Gwengolo 1978, zo un top model brazilian.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Michelle Alves war IMDb
Nina Brosh

**Nina Brosh** (hebraeg : **נינה ברוש‎**), lesanvet **Vic**, ganet d'an 12 a viz Du 1975) zo un top model israelian.

Er bloavezhioù 1990 e oa penn kampagnoù bruderezh merkoù brudet evel Givenchy, Yves Saint Laurent, Dolce & Gabbana, Chanel, Dior, DKNY, Bebe ha Miu Miu. Er bloavezhioù 1990 c'hoazh e oa bet gwelet war goloioù kelaouennoù evel Vogue hag Elle.

## Liammoù diavaez
*
IMG Models

**IMG Models** zo un ajañs etrevroadel top model gant burevioù en New York, Los Angeles, Londrez, Pariz, Milano, ha Sydney. Ur skourr eo eus an embregerezh International Management Group. An embregerezh a zo kendeuzet gant William Morris Endeavor e 2013.

Ouzhpenn an hanter eus an top model paeet an uhelañ dre ar bed a zo reoù o labourat evit IMG Models.
## Istor
IMG Models a oa bet krouet e-tro 1987 gant an ajant sportourien Mark McCormack.
## Top model
Setu ul lodenn eus ar merched o labourat (dreist-holl) evit an ajañs IMG Models:
*Roos Abels
*Halima Aden
*Lily Aldridge
*Ruby Aldridge
*Alessandra Ambrosio
*Pyper America
*Tyson Ballou
*Nick Bateman
*Hailey Bieber
*Thylane Blondeau
*Bonner Bolton
*Maria Borges
*Christie Brinkley
*Gisele Bündchen
*Will Chalker
*Lily Cole
*Sailor Brinkley Cook
*Montana Cox
*Joséphine de La Baume
*Cara Delevingne
*Poppy Delevingne
*Ajak Deng
*Emily DiDonato
*Lily Donaldson
*Oriol Elcacho
*Karen Elson
*Hannah Ferguson
*Sky Ferreira
*Georgia Fowler
*Lameka Fox
*Kristine Froseth
*Jessica Gomes
*Ashley Graham
*Quiana Grant
*Frida Gustavsson
*Anwar Hadid
*Bella Hadid
*Gigi Hadid
*Julia Hafstrom
*Taylor Hill
*Elsa Hosk
*Candice Huffine
*Martha Hunt
*Lauren Hutton
*Chanel Iman
*Elaine Irwin
*Monika "Jac" Jagaciak
*Georgia May Jagger
*Hannah Jeter
*Xiao Wen Ju
*Du Juan 
*Miranda Kerr
*Karlie Kloss
*Aamito Lagum
*Yumi Lambert
*Mathias Lauridsen
*Nadine Leopold
*Angela Lindvall
*Sasha Luss
*Tara Lynn
*Grace Mahary
*Alton Mason
*Miles McMillan
*Jillian Mercado
*Noah Mills
*Riley Montana
*Camila Morrone
*Kate Moss
*Fernanda Motta
*Amanda Murphy
*Carolyn Murphy
*Maye Musk
*Hari Nef
*Garrett Neff
*Demi-Leigh Nel-Peters
*Gizele Oliveira
*Barbara Palvin
*Nicola Peltz
*Will Peltz
*Sasha Pivovarova
*Albert Reed
*Hilary Rhoda
*Meghan Roche
*Kelly Rohrbach
*Stephanie Seymour
*Shanina Shaik
*Vita Sidorkina
*Joan Smalls
*Lucky Blue Smith
*Jessica Stam
*Lara Stone
*Romee Strijd
*Elyse Taylor
*Chrissy Teigen
*Jasmine Tookes
*Nicole Trunfio
*Amber Valletta
*Andrés Velencoso
*Gemma Ward
*Yasmin Warsame
*Alek Wek
*Daria Werbowy
*Jacquetta Wheeler
*Caroline Winberg
*Devon Windsor
*Maddie Ziegler

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel IMG Models
## Notennoù ha daveennoù
Ampulomet

An **Ampulomet** (rusianeg : 125-мм ампуломёт образца 1941 года *125 mm ampoulomet obraztsa 1941 goda*, berraet en *Ampulomyot*, *ampulla mortar*) a oa un arm soviedel eneptankoù hag a vanne bannadelloù tangwaller savet diwar klogorennoù gwer 125 mm o zreuzkiz.Er bloaz 1941 e oa bet dafaret an arm-se da gentañ, hag implijet ral a wech gant al Lu Ruz e-kerzh an Eil Brezel-bed ; ken abred hag e 1942 e oa didalvoud a-enep an tankoù.
## Deskrivadur

## Notennoù
Gisele Bündchen

**Gisele Caroline Bündchen**, ganet d'an 20 a viz Gouhere 1980, zo un top model, aktourez ha difennerez an endro brazilian. 

2016 Summer Olympics opening ceremony 1035287-olimpiadas abertura-1940 (cropped).jpg|E 2016, Gisele Bündchen o tibunañ.
Gisele Bundchen2.jpg|Gisele Bündchen e 2009
Brezel Hêrezh Kastilha

**Brezel Hêrezh Kastilha** a c'hoarvezas etre 1475 ha 1479 etre harperien Isabel Iañ Kastilha ha re he nizez Janed ar Beltraneja, goude marv ar roue Enrique IV.
AVS-36

An **AVS-36** (diwar *Avtomaticheskaya Vintovka Simonova doare 1936* ; rusianeg : *Автоматическая винтовка Симонова образца 1936 года (АВС-36))* a zo ur fuzuilh aotomatek a voe implijet e-pad bloavezhioù kentañ an Eil Brezel-bed. Bez e oa unan eus an armoù troadegiezh kentañ gant ur choaz a-fed mod-tennañ (tenn-ha-tenn pe emgefreek) ha lakaet er servij milourel. Ar fuzuilh aotomatek kentañ produet en URSS e oa.

Savet e voe war-dro 34.000 AVS-36 betek 1940. Implijet e voe da vare an emgannoù war harzoù an URSS ha Japan (betek 1939) har er Brezel Goañv (1939-1940), e-lec'h ma tiskouezas bezañ diaes da implijout. Lousaet e veze re vuan e wikefre. Sevel a rae he c'hanol betek re pa denne a-dennadegoù ha ne oe ket resis tamm ebet neuze. Kemeret e voe he flas gant an SVT-40 damaotomatek e deroù aloubadeg an URSS gant Alamagn. Chom a reas e servij betek 1953 en ur mod ofisiel, daoust dezhi chom hep bezañ implijet kalz da vat. 

Hiziv-an-deiz ez eo ral-tre ar fuzuilhoù AVS-36. Kavet e vezont dreist-holl war ziskouez e Finland dre ma oa bet paket reoù gant ar Finned e-kerzh ar Brezel Goañv.

## Daveennoù
Krogad ar Marv

**Krogad ar Marv** (rusianeg: *Матч смерти*) (ukraineg: *Матч смерті*) zo un anv bet roet gant ar studioù istorel goude an Eil Brezel-bed d'ur c'hrogad mell-droad c'hoariet e Kyiv er Reichskommissariat Ukraine (berraet e RKU) dindan dalc'h an Alamagn nazi. Kêr Gyiv he doa ur skipailh mell-droad anvet *Start* (kirillek: Старт) a oa hini al labouradeg bara n° 1 a oa bet o c'hoari meur a wech a-raok an Eil Brezel-bed. Ar skipailh a oa savet dreist-holl gant c'hoarierien a-vicher eus an Dynamo Kyiv hag al Lokomotyv Kyiv a laboure el labouradeg suj d'an Alamaned ha d'o harperien.

D'ar 6 a viz Eost 1942, an FC *Loc'hañ* en doa c'hoariet a-enep ar skipailh alaman *Flakelf*. Un 2&nbsp;000 bennak a arvesterien a oa bet o welet ar c'hrogad, pep hini anezho o paeañ ur sammad 5 roubl. Gounezet e oa bet ar c'hrogad 5-3 gant Soviediz.
## Kenaroud
Un den a orin eus Kyiv anvet Georgiy Kuzmin en doa lakaet war-raok en e levr *Facts and fiction of our football* (*Были и небыли нашего футбола*) e oa ar c'hentañ skouadrenn eus an Dynamo Kyiv unan gant izili eus an Tcheka hag en o zouez Konstantin Fomin. 
## C'hoarierien
* Nikolaï Troussevitch (Николай Трусевич, 1909-1943)
* Mikhaïl Poutistine (Михаил Путистин, 1906-1981)
* Ivan Kouzmenko (Иван Кузьменко, 1912-1943)
* Alekseï Klimenko (Алексей Клименко, 1912-1943)
* Makar Gontcharenko (Макар Гончаренко, 1912-1997)
* Fiodor Tioutchev (Фёдор Тютчев, 1907-1959)
* Mikhaïl Sviridovski (Михаил Свиридовский, 1908-1973)
* Vladimir Balakine (Владимир Балакин, 1913-1992)
* Pavel Komarov (Павел Комаров, 1913-goude 1970)
* Lev Goundarev (Лев Гундарев, 1921-1994)
* Gueorgui Timoféïev (Георгий Тимофеев, 1910-1967)
* Nikolaï Korotkikh (Николай Коротких, 1909-1942)
* Iouri Tchernega (Юрий Чернега, 1919-1947)
* Mikhaïl Melnik (Михаил Мельник, 1915-goude 1944)
* Vassili Soukharev (Василий Сухарев, 1911-goude 1944)
Alcáçovas

**Alcáçovas** zo ur barrez portugalat eus kumun Viana do Alentejo, en Alentejo, dezhi ur gorread a 268,13&nbsp;km², hag enni 2 111 a du o chom (2011), pezh a ra 7,9 den/km².

Kêr ha penn kumun e voe entre 1258 ha 1836. E 1801 e oa 1 613 a dud o chom enni.

Enni e voe sinet Feur-emglev Alcáçovas-Toledo, d'ar 4 a viz Gwengolo 1479.
Charles Leclerc

**Charles Leclerc**, bet ganet d'ar 16 a viz Here 1997 e Monako, zo ur blenier redadegoù-kirri a red e Formulenn 1 gant ar Scuderia Ferrari. Goude bezañ tapet an trec'h gantañ e kevezadeg GP3 Series e 2016 hag e Formulenn 2 e 2017 e oa bet galvet da redek evit Alfa Romeo Sauber e 2018. Abalamour m'en doa skoet ar speredoù gant deroù eus ar c'hentañ ha peogwir eo ezel eus ar Ferrari Driver Academy e oa bet galvet da redek e plas Kimi Räikkönen gant Ferrari e 2019 e-kichen Sebastian Vettel. Tapet en doa e bol hag e drec'h kentañ e 2019.
Ar Gouloù Gwenn

**Ar Gouloù Gwenn** a oa anv ur gelaouenn bet kensavet e C'hwevrer 2019 gant Tepod Mab Kerlevenez ha Yann Mikael diwar varvidigezh Kannadig Imbourc'h e dibenn ar bloaz 2018. Embann a reas pennadoù diwar-benn ar c'heleier etrevroadel gant ur sell broadel brezhon. Pemp niverenn ar bloaz da vihanañ a veze embannet, dreistkementet a-wechoù gant niverennoù dibarek gouestlet d'un dodenn resis, betek an hini diwezhañ, niverenn 36, e miz Kerzu 2024. Un ti-embann bihan e voe ivez. War-dro 50 den a oa koumanantet.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Cherokee

Ar **Cherokeeed** (en cherokeeeg : ᎠᏂᏴᏫᏯ (ah-ni-yv-wi-ya)) zo ur bobl henvroat amerindian hag a veve e biz hag e mervent ar Stadoù-Unanet Amerika. Hervez an dudoniourien e vije etre pemp ha seizh  milion  a dud o tiskenn eus ar bobl cherokee.

A-raok an  e oant o vevañ e mervent Karolina an Norzh, e gevred an Tennessee, e begoù kornôg South Carolina ha biz Georgia.

Teir c'humuniezh vras zo :
*an Nation Cherokee, a zo strewet,
*an United Keetoowah Band of Cherokee Indians en Oklahoma
*an Eastern Band of Cherokee Indians e  North Carolina.

Skourroù zo ivez e Georgia, en Alabama, en Arkansas, e Missouri hag e  Tennessee.

Ar gevredigezh Keetoowah Nighthawk Society a vez gwelet gant lod evel kalon ar vroad.

## An anv
Ar Cherokeeed a rae *Aniyunwiya* anezho o-unan, met ar gCreeked a rae Tsalagi anezho, un anv a zo deuet da vezañ Cha-ra-gi ha Cherokee.

## Istor
Hervez ar vouezh e oa  Cherokeeed, a gomze ur yezh irokwaek, hag a vije bet divroet, eus bro al Lennoù Meur, bro meur a bobl irokwa, war-du  mervent SUA.
María Aragon (rouanez Kastilha)

**María Aragon** pe **María de Trastámara** (1403-1445), a oa infantez eus Rouantelezh Aragon. Rouanez e voe e rouantelezhioù Kurunenn Kastilha evel pried da Juan II Kastilha adalek hec'h eured en 1420.

## He bugale
* Catalina Kastilha (1422-1424)
* Leonor Kastilha (1423-1425)
* Enrique (1425-1474)
* Maria Kastilha (1428-1429)
Mick Jagger

Sir **Michael Philip Jagger**, ganet d'ar 26 a viz Gouhere 1943, zo ur c'haner, skrivagner pozioù, aktour ha produer filmoù saoz. Brudet eo bet evel unan eus krouerien ar strollad sonerezh the Rolling Stones.
Geisy Arruda

**Geisy Arruda** zo ur vaouez a skinwel vrazilian bet brudet pa oa-hi studierez e Skol-veur Universidade Bandeirante de São Paulo. Bet e oa bet eno gwisket gant ur vrozh verr ha kabaduilh a oa bet etre ar studierien. Skarzhet e oa bet eus ar skol-veur ha degemeret en-dro goude-se. Choazet he devoa chom hep distreiñ d'ar skol-veur a-benn ar fin.
Emilia

**Emilia** a c'hall bezañ un anv-bihan roet d'ar merc'hed hag un anv-lec'h.
## Tud
*Emilia (anv-bihan)

## Lec'hioù
*Emilia, rannvro istorel en Italia, hiziv stag ouzh Romagna d'ober Emilia-Romagna
*Emilia, ur gêr en Arc'hantina
*ar *via Emilia* (en italianeg), pe via Aemilia ( e latin), hent roman lakaet ober gant ar c'honsul roman Marcus Aemilius Lepidus,  dilennet e 187 kent JK, da aesaat an darempredoù etre kêrioù Rimini ha Piacenza.
Ruth Muskrat Bronson

**Ruth Muskrat Bronson**, ganet d'an 3 a viz Here 1897 ha marvet d'an 12 a viz Even 1982, a oa ur varzhez, kelennerez ha stourmerez Cherokee. Pa voe echuet he skoliata e teuas Ruth Bronson da vezañ ezel eus Burev an Aferioù indian *([[Bureau of Indian Affairs]])*. Servijet he deus evel sekretourez en *[[National Congress of American Indians]]*, a oa bet savet e 1944, evit krouiñ lezennoù evit an Indianed.
Republik Demokratel Azerbaidjan

**Republik Demokratel Azerbaidjan** (en azerbaidjaneg : *Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti*) a oa ur republik demokratel ha laik, unan eus ar re gentañ er bed muzulman. Berrbad e voe buhez ar stad-se, krouet e dibenn Impalaeriezh Rusia, pa ne badas nemet eus miz Mae 1918 betek miz Ebrel 1920. Met krouet e voe a-raok Republik Turkia ha pelloc'h e padas eget div republik vihan, berroc'h o fad c'hoazh, krouet e broioù eus an impalaeriezh rusian gozh : Republik Pobl Krimea (Kerzu 1917-Genver 1918) ha Stad Idel-Oural (Meurzh 1918).

## Istor
Savet e voe Republik Demokratel Azerbaidjan d'an 28 a viz Mae 1918 goude diskar an Impalaeriezh rusian. En hanternoz dezhi e oa Rusia, er gornaoueg, Republik Demokratel Armenia, hag er c'hreisteiz, Impalaeriezh Persia. Ganet e voe diwar rannidigezh Republik Kevreadel Demokratel Kaokaz ar Su (pe Transkaokazia) a oa bet klasket sevel e miz Ebrel 1918, met buan ez eas pep hini diouzh he zu an teir bro a oa enni, Jorjia, Armenia hag Azerbaidjan.

Gəncə, pe Ganja, e oa kêr-benn da c'hortoz ar republik, dre ma oa aloubet Bakou (Bakı) gant ar Volcheviked. Gant ar strollad politikel Müsavat e voe kinniget ober gant an anv "Azerbaidjan", un anv hag a dalveze betek neuze da envel proviñsoù gwalarn Iran. Mammad Amin Rasulzade, unan eus diazezerien ar strollad Müsavat, e oa prezidant ar republik ha sellet a reer outañ evel "tad ar vro".

E-touez an traoù a voe graet da vare ar Republik Demokratel e ranker menegiñ e voe roet ar gwir da votiñ d'ar merc'hed (ar vro vuzulman gentañ e voe oc'h ober kement-all) hag e voe savet ur skol-veur e Bakou.

E miz Ebrel 1920 e voe aloubet ar vro gant armeoù an Unvaniezh Soviedel hag e 1922 e voe lakaet e-barzh Republik Sokialour Soviedel Treuzkaokazia. Kavout a rae da Lenin ha da renerien an Unvaniezh Soviedel ne c'hallent ket bevañ hep tireoul Azerbaidjan.
Rouantelezh Fes

**«&nbsp;Rouantelezh Fes&nbsp;»** a raed gwechall eus hanternoz Maroko adalek an  betek mare Gwarez ar C'hallaoued hag ar Spagnoled, a voe boulc'het dre an *[[Entente Cordiale]]* (8 a viz Ebrel 1904) hag a voe ofisiel dre Emglev Fes (30 Meurzh 1912).

Bevennet e oa «&nbsp;rouantelezh Fes&nbsp;» gant ar Mor Kreizdouar en norzh, uhelennoù Angad hag Aljeria er reter, ar stêr Oum er-Rbia ha Menezioù Atlas er su, hag ar Meurvor Atlantel er c'hornôg. Ar Rif en e bezh a oa enni.

Gwech e voe an tiriad ur sultanelezh dizalc'h gant Fes da gêr-benn, gwech all e voe un is-rouantelezh e dalc'h an dierniezh a oa o ren war Varoko, ar gêr-benn o vezañ Marrakech neuze.
Emgann Toro

**Emgann Toro ** a c'hoarvezas d'ar 1añ a viz Meurzh 1476 e-kichenik kêr Toro, hiziv e proviñs Zamora e Spagn, e-kerzh Brezel Hêrezh Kastilha. En un tu e oa arme roue Portugal, en tu all arme Kastilha.

Trec'het e voe arme Portugal a stourme da zifenn gwirioù Janed Trastamara a-enep arme he hanterc'hoar, Isabel Kastilha.

Goude-se e kendalc'has ar brezel war vor. Hogen, abalamour ma voe faezhet Kastiha war vor, ha ma voe dic'houest Portugal da c'hounit war an douar, e voe klasket ober emglev ken na voe sinet Feur-emglev Alcáçovas e 1479.
Valverde-Enrique

**Valverde-Enrique** zo ur gumun e Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León. 
## Douaroniezh
*Uhelder : 833 m.
*Gorread :35,9 km².
*Poblañs (2022) : 152 a dud.
*Stankter ar boblañs (2022) : 4,23 den/km².
Requila

**Requila** (e spagnoleg) pe **Rechila**, pe **Rékhila **(438-448) a voe eil roue ar Sueved en Gallaecia, adal 438 betek e varv e 448.

Mab e oa da Hermerig, kentañ roue ar Sueved, ha ren a reas adal 438 e-kichen e dad a oa klañv. Pa varvas e dad en 441 e renas e-unan. Pagan e oa, azeuliñ a rae an doueoù german kozh, hag enebet-krenn e oa ouzh an Iliz katolik. Bec'h a roas d'an eskibien.

Dimeziñ a reas da verc'h Walia.

Brezeliñ a reas e Lusitania hag e Betica. En 438 e voe trec'h war ar jeneral roman Andevotus, war lez ar stêr Genil, hag aloubiñ a reas Betica, kemer Merida, ha Sevilla e 441.

Pa varvas en 448, e kêr Merida, e renas e vab Requiario. Krediñ a reer e oa tad da Ricimero. E verc'h a zimezas da Gondioc, roue Burgonded.
Bertile de Marœil

**Bertile de Marœil** zo ur santez katolik c'hall, marvet en 697 e Marœil-lez-Arras (n'ouzer ket pegoulz e oa ganet).
Merc'h e oa da Ricomer ha Gertrude. Lakaet e voe da santez d'an 8 a viz Here 1081.
Gondioc

**Gondioc** (pe * Gundioc, Gundowech, Condioc*) (? - marvet e 473) a voe roue Burgonded Worms.

Perzh a gemeras en Emgann Worms pa voe distujet kêr gant ar Romaned Aetius hag Huned Attila e 436. Lazhet e voe e dad Gundaharios, ha ren a reas war e lerc'h. Kas a reas e bobl da Sabaudia, anv  Savoia en amzer-se.

## Levrlennadur
*  Kaiser, Reinhold. *Die Burgunder*. Kohlhammer, Stuttgart, 2004 

## Liamm diavaez
*  ''Kings of Burgundy''
Manifestadegoù 2018-2019 en Irak

**Manifestadoù 2018-2019 en Irak** a vez graet eus un hollad harzoù-labour ha manifestadegoù e bro Irak o c'houlenn ma vefe gwellaet live bevañ an dud hag a-enep breinadur ar gouarnamant. Kroget int e miz Gouhere 2018 e Baghdad ha kêrioù bras ar vro, dreist-holl e proviñsoù kreiz ha su ar vro.

E-kerzh ar manifestadegoù e miz Here 2019, nerzhioù surentez Irak o devoa lazhet 100 d'an nebeutañ gant milieroù a dud gloazet don. Padet eo etre ar 15 a viz Gouhere 2018 hag ar 7 a viz Gwengolo 2018.

## Istor
E miz Here 2019 ez eo kroget gant manifestadegoù dre ar vro, moustret gant nerzhioù sureentez ar gouarnamant. Ouzhpenn 100 den a zo bet lazhet gant ar polis, archierien en o zouez, hag ur 6000 bennak a zo bet gloazet, kement-se etre ar 1añ hag ar 5 a viz Here 2019. Abaoe fin ar brezel diabarzh a-enep ar Stad Islamek e miz Gwengolo 2017 ez eo an darvoudoù gwadusañ er vro.
Jean-Louis Chapalain

**Jean-Louis Chapalain**, ganet d'ar 4 a viz Genver 1880 en Enez-Vaz ha marvet d'ar 24 a viz Here 1956 e Lambezelleg, a oa beleg ha troour brezhonek.

## Troidigezh
* *Eur brestad epad an XVIII<sup>vet</sup> kantved : an den eurus Glaoda Laporte*, troet diwar *Une figure brestoise du XVIII<sup>e</sup> siècle : Claude Laporte (1734-1792)* gant Louis Saluden.

## Levr diwar e benn
* Yvon Tranvouez, *Un Curé d'avant-hier, le chanoine Chapalain à Lambézellec, 1932-1956*, Éditions de la Cité, 1989

## Liamm diavaez
*  Un teul PDF diwar e benn
Lazhadegoù Paracuellos

**Lazhadegoù Paracuellos** (spagnoleg: *Matanzas de Paracuellos*) a vez graet eus un heuliad lazhadegoù trevourien ha soudarded gant ar Republikaned e-pad Brezel Spagn. Kroget eo a-raok ha kendalc'het dizehan e-pad Emgann Madrid e-penn kentañ ar brezel diabarzh. An niver hollek a dud lazhet a chom amsklaer betek-henn. Etre 2000 ha 12 000 den a vefe bet lazhet.

 

## Notennoù ha daveennoù
Ricomer

**Ricomer**, a-wechoù **Richomer**, **Rigomer**, **Ricimer**, zo un anv hag a gaver e-touez ar Franked ha Burgonded.

## Gerdarzh
Savet eo an anv diwar *ric* (= galloudus) ha *mer* (=meur) hag anv meur a briñs eo bet.

## Tud
* Richomer, pe Flavius Ricomer, jeneral frank en arme Roma, konsul e 384;
* **Ricomer** pe Ricimer (~405 -472), jeneral suev en arme Roma (*Flavius Ricimerus*), patris etre 456 ha 472, konsul e 459,
* **[[Ricomer (roue frank)]]** pe **Rigomer**, roue frank, marvet e Le Mans e 490 pe 510, breur da Ragnacari, roue Cambrai;
* **[[Sant Richomer]]** (marvet e 530), eskob Meaux 
* **[[Ricomer Orleañs]]**, eskob Orleañs e 573 
* **[[Ricomer (patris Burgondia)]]**, patris Burgondia e 607
Lizieg

Al **Lizieg** (*Liziec* e galleg) zo ur stêr vihan, 21 km hed dezhi, e Bro-Gwened. Eieniñ a ra en Elven. Treuziñ a ra Trevlean, Sant-Nolf, Sterwenn, Sant-Teve, Gwened, Teiz-Noaloù, Sant-Armael, Hezoù ha Sine.

## Meur a anv
Tri anv zo dezhi e galleg, hervez al lec'h : *Liziec, Condat, Rivière de Noyalo*.

## Liamm diavaez
* Blog languebretonne.org
Pol Rolland-Gwalc'h

**Pol Rolland-Gwalc'h** (Alain Joseph Amédée Rolland), ganet d'an 19 a viz Here 1915 e Mâcon ha marvet d'an 30 a viz Ebrel 1986 e Korsika, a oa skrivagner ha troer brezhonek.

## Troidigezh
* Nikolai Berdiaeff, *Spered ha Boud*, Preder, 1961.
Rosario Pi Brujas

**Rosario Pi Brujas** (Barcelona, 1899 − Madrid, 22 a viz Meurzh 1967), anavezet ivez evel **Rizpay**, a oa ur renerez-filmoù katalan. Gant Helena Cortesina, Ana Mariscal ha Margarita Alexandre, e voe unan eus ar peder maouez a grouas ar sinema katalan.
Bronneg mor

Ar **bronneged mor** pe **morvronneged** zo loened bronnek a vev er morioù dreist-holl hag a gav o boued er morioù. Mont a reont d'ober un hollad 120 spesad ; en o zouez emañ ar morviled (balumed, delfined, morhoc'hed), ar Sirenia (dugonged hag ejened-mor), ar reuniged (morleoned, otaried, koleoù-mor), ha spesadoù dourgon hag a vev er mor. 

E-touez al loened-se emañ ar balumed, brasañ bronneged an douar. Lod eus ar bronneged mor ne vevont nemet en dour evel ar morviled, tra ma c'hall lod all tremen ul lodenn eus o buhez war an douar, evel ar reuniged pe an dourgon mor.
Argadenn 2019 a-enep Rojava

**Argadenn 2019 a-enep Rojava**, anvet **Oberiadur mammenn ar peoc'h** (Turkeg: *Barış Pınarı Harekâtı*) gant gouarnamant Turkia, zo un oberiadur-brezel kroget d'an 9 a viz Here 2019 gant Nerzhioù lu Turkia ha Lu Dieub Siria war douaroù melestradurezh emren Norzh ha Reter Siria, anvet Rojava. Difennet eo al lec'h gant Nerzhioù Demokratel Siria.

D'ar 6 a viz Here 2019, melestradurezh Trump a roe urzh da nerzhioù lu SUA kuitaat biz Siria. Eno e oa bet soudarded stadunanat o harpañ ar Gurded a-enep ar Stad Islamek. Un argadenn gant Turkia zo bet kroget d'an 9 a viz Here 2019 gant bombezadennoù gant Aerlu Turkia war kêriadennoù nepell diouzh an harzoù, evel Ras al-Ayn.

Hervez degemenner ar prezidant Recep Tayyip Erdoğan, an oberiadur a vefe graet evit "reizhañ demografiezh" norzh Siria. An oberiadur e-maez lezenn zo bet gwelet fall dre ar bed a-bezh.
Kelly Macdonald

**Kelly Macdonald**, ganet d'an 23 a viz C'hwevrer 1976, zo un aktourez skosat brudet evit he rolloù er filmoù Trainspotting (1996), Gosford Park (2001), Intermission (2003), Nanny McPhee (2005), Boardwalk Empire (2010–2014), Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2 (2011), Brave (2012), evit *Hated in the Nation* (2016), ul lodenn eus Black Mirror. Evit ar film skinwel eus 2005 The Girl in the Cafe, e voe lakaet he anv evit ur Golden Globe hag enoret e voe gant un *Emmy Award for Outstanding Supporting Actress* er mini-stirad kement hag evit ar film. E 2003 e voe gwelet er mini-stirad skinwel war ar BBC anvet State of Play o c'hoari ar gazetennerez Della Smith.
## Liammoù diavaez
* Kelly Macdonald war IMDb
Was ist Aufklärung ?

**Was ist Aufklärung ?** (brezhoneg: Petra eo ar Sklêrijennoù?) zo ur skrid brudet gant ar prederour alaman Immanuel Kant e 1784. An oberenn a-bezh a zo ur respont d'ar goulenn **Beantwortung der Frage : Was ist Aufklärung?**.
Immanuel Kant a zielfenne ar Sklêrijennoù en e levr evel-mañ:

Troet eo bet e brezhoneg gant Laorañs Motrot.

## Notenn
Jean Le Rond d'Alembert

**Jean-Baptiste le Rond d'Alembert**, ganet d'ar 16 a viz Du 1717 ha marvet d'an 29 a viz Here 1783, a oa ur matematikour, mekanikour, fizikour, prederour ha holloueziadurour gall. Betek 1759 e oa kenskriver an ''Encyclopédie'' gant Denis Diderot. Unan eus ar Sklêrijennoù eo-eñ.
## Buhez
### Yaouankiz
D’Alembert zo ganet d'ar 16 a viz Du 1717 e Pariz, ganet eo eus un afer etre maouez ar saloñsoù da vezañ Claudine Guérin de Tencin hag hervez lod istorourien, marc'heg Destouches-Canon pe, hervez studioù nevesoc'h, eus e vestr, an dug d'Arenberg (1690-1754). An deiz war-lerc'h e c'hanedigezh e voe dilezet gant e vamm ha kaset gant ur mevel betek skalieroù chapel Saint-Jean-le-Rond e-kostez tour norzh Notre-Dame Pariz, setu perak e anv roet dezhañ gant paotr ti an emzivaded. Hervez Condorcet, an dilezel « na badas nemet nebeut devezhioù ; tad d'Alembert a yeas d'e gerc'het raktal gouezet gantañt ». Fiziet eo neuze da Geneviève-Elisabeth Legrand, gwreg ar saver gwerioù Pierre Rousseau. Hervez an hengoun, ez eo anvet a-ziwar sant gwarezer ar chapel hag e teu da vezañ Jean Le Rond. Da gentañ e oa en *[[Hôpital des Enfants-Trouvés|hospice des Enfants-Trouvés]]*, met hervez urzhioù ez eo fiziet d'ur familh gant ar marc'heg Louis-Camus Destouches, den a fiziañs an dug, ha roet e oa bet arc'hant d'ar marc'heg evit ober war e zro. Destouches a ziwall kuzh e vefe desket mat ar bugel en ur harpañ d'Alembert gant ur yalc'had. A-wechoù e teu da welet ar vagerez, tiron Rousseau, ganet Étiennette Gabrielle Ponthieux (e-tro 1683-1775) ganti lesanvet « la vitrière » e vevo d’Alembert betek e 50 vloaz. E vamm, itron de Tencin, hag a zo penn ur saloñs brudet adal 1733, a nac'ho da gaout liamm ebet gantañ. Dre un testamant, Louis-Camus Destouches a lak evel hêrez da d'Alembert ur yalc'had vihan bloaziek a 1 200 lur, un nebeud a-us da ziv wech gopr ur servijour bep bloaz ; marvet eo d'an 11 a viz Meurzh 1726, ha kenderc'hel a ra ar yalc'had da vezañ roet gant Michel Camus Destouches, e vreur, marvet d'ar 25 a viz Mae 1731. Goude-se ez eo e iñtanvez, Jeanne Mirey, a gendalc'ho d'ober war-dro ar yalc'had betek marv d’Alembert.

## Oberennoù
* *Mémoire sur le calcul intégral* (1739), prima opera pubblicata
* *[http://gallica.bnf.fr/notice?N=FRBNF37366950 Traité de l'équilibre et du mouvement des fluides]* (1744)
* *[https://books.google.com/books?id=c3AOAAAAQAAJ Réflexions sur la cause générale des vents]* (1746)
* *Recherches sur les cordes vibrantes* (1747)
* 
* 
* *[http://gallica.bnf.fr/notice?N=FRBNF30009144 	Essai d'une nouvelle théorie de la résistance des fluides]* (1752)
* *Essai sur les éléments de philosophie* (1759)
* *Éloges lus dans les séances publiques de l'Académie française* (1779)
* *[http://gallica.bnf.fr/notice?N=FRBNF30009155 Opuscules mathématiques]* (8 levr 1761-1780)
* *Œuvres complètes*, Éditions CNRS, 2002. 
* *[[Encyclopédie|Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers]]*, Flammarion, 1993. 
* 
*
Salisbury

**Salisbury** zo un anv-lec'h, un anv-bihan hag un anv-tiegezh saoznek.

## Lec'hioù
###### 
*Salisbury (New South Wales)
*Salisbury (South Australia)
###### 
*Salisbury (Bro-Saoz)
###### 
*Salisbury (New Brunswick)
*Salisbury Parish (New Brunswick)
*Salisbury Island (Nunavut)
###### 

### Lec'hioù arall
*Harare, kêr-benn Zimbabwe, a oa anvet *Salisbury* gwezharall

## Tud
### Anv-bihan
*Salisbury Adams (1925–2004), politiker stadunanat
### Anv-tiegezh
*Benjamin Salisbury (*1980), aktour ha koroller stadunanat
*Enoch Salisbury (1819–1890), skrivagner ha politiker kembreat
*George Salisbury (filmaozer) (*972), filmaozer stadunanat
*John of Salisbury (*c*. 1120–1180), prederour saoz, skrivagner, diplomat hag eskob Chartres
*Richard Anthony Salisbury (1761–1829), louzawour saoz
*Richard Frank Salisbury (1926–1989), denoniour kanadian
*Rollin D. Salisbury (1858–1922), douarour stadunanat
*Sally Salisbury (bet ganet Sarah Pridden, *c.* 1692–1724), gast saoz
Katrín Jakobsdóttir

**Katrín Jakobsdóttir** (ganet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1976 e Reykjavík) zo ur bolitikerez eus Island, ezel eus Strollad glas an tu-kleiz ha dilennet da gannadez en Alþingi abaoe 2007.
Ministrez eo bet meur a wech, etre 2009 ha 2013. E 2013 he doa kemeret penn he strollad, hag e miz Du 2017 e oa bet anvet da gentañ ministrez Island, en ur gouarnamant savet gant ar strolladoù Vinstrihreyfingin - grænt framboð, Framsóknarflokkurinn ha Sjálfstæðisflokkurinn.

Katrín Jakobsdóttir he deus studiet an islandeg hag ar galleg e skol-veur Island. Graet he deus un dezenn diwar-benn ar skrivagner islandek Arnaldur Indriðason. A-raok en em ouestlañ d'ar politikerezh he deus labouret evit Ríkisútvarpið (RÚV), Servij broadel ar skinwel hag ar skingomz.
## Liammoù diavaez
*
Hôpital des Enfants-Trouvés

An **Hôpital des Enfants-Trouvés** a oa un herbercʼhti, un aozadur relijiel parizian evit reiñ bod d'ar vugale paour pe dilezet. Savet e oa bet e 1638 gant Vincent de Paul.

E 1670 an ensavadur a gemme statud, lakaet e oa dindan sujidigezh an Hôpital général de Paris renet gant Parlamant Pariz.
Martin Scorsese

**Martin Charles Scorsese**, ganet d'ar 17 a viz Du 1942, zo ur filmaozer, aktour hag istorour italian-stadunanat.

Darn eus filmoù Scorsese zo diwar-benn an identelezh italian-stadunanat (dreist-holl sikilian), pennaennoù ar feiz Roman-katolik evel ar gablusted hag an dasprenerezh, ar feiz, an dourc'heta, an torfedelezh hag ar brezelioù gangoù. Darn eus e filmoù zo brudet ivez evit diskouez ar feulster hag al luc'haj. Renet en deus filmoù evel Mean Streets (1973), Taxi Driver (1976), Raging Bull (1980), The King of Comedy (1983), After Hours (1985), an drama relijiel The Last Temptation of Christ (1988), Goodfellas (1990), Cape Fear (1991) Casino (1995), ha The Irishman (2019). Evit lod anezho en deus labouret gant e gamalad hag aktour Robert De Niro. Scorsese en deus labouret ivez gant an aktour Leonardo DiCaprio, o ren anezhañ e pemp film, adalek Gangs of New York (2002) ha nevesoc'h an The Wolf of Wall Street (2013). Ar film The Departed (2006) an trede gwech ma labourent asambles, en deus degaset da Scorsese un *Academy Award for Best Director* hag enoret eo bet ar film ivez gant an *Award for Best Picture*. Kenlabour an daou en deus talvezet dezho meur a wech bezañ anvet evit un Academy Award ha gounezet o deus meur a wech prizioù hag enorioù brudet.
## Liammoù diavaez
* Martin Scorsese war IMDb
Mechanic: Resurrection

**Mechanic: Resurrection** zo ur film niñvek embannet e 2016 ha renet gant Dennis Gansel ha skrivet gant Philip Shelby ha Tony Mosher, a-ziwar un istor gant Shelby ha Brian Pittman. Un heuliad eo d'ar film The Mechanic embannet e 2011, hag a oa un adsevel eus ar film gant ar memes anv embannet e 1972. An aktourien pennañ eo Jason Statham, Tommy Lee Jones, Jessica Alba ha Michelle Yeoh.

Embannet eo bet Mechanic: Resurrection en Hollywood d'an 22 a viz Eost 2016 hag evit Stadoù-Unanet Amerika d'ar 26. N'eo ket bet degemeret mat, met deuet eo a-benn memestra da rastellañ 125 milion $ dre ar bed evit ur voujedenn a 40 milion.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Mechanic: Resurrection war IMDb
* Mechanic: Resurrection war Rotten Tomatoes
Robert Buron

**Robert Buron** (Pariz, 27 C'hwevrer 1910 — *idem*, 28 Ebrel 1973) a oa ur politikour gall, ministr ar C'helaouiñ, a voe dilennad departamant ar Mayenne.

Prizoniad e voe en Aljeria e-pad poutch ar jeneraled e 1961 ; diazezer al luskad politikel *Objectiv 72* e voe.

## Notennoù
Sanubar Tursun

**Sanubar Tursun** (**سەنۇبەر تۇرسۇن** en ouigoureg), ganet d'ar 1 a viz Mezheven 1971 e Ghulja (Yining e sinaeg) e rannvro Xinjiang e Sina, zo ur ganerez ha sonerez ouigour brudet en he bro hag en estrenvro.

Ganet eo Sanubar Tursun e Ghulja, e kornaoueg Xinjiang, merc'h d'ur soner. Deskiñ a reas seniñ binvioù he bro, *dutar*, *satar* ha *chang*. Embannet he doa he fladenn gentañ e 2000.

Sonadegoù he deus graet e Turkia, Suis, Belgia, Italia, Bro-Saoz, Bro-C'hall hag er Stadoù Unanet. Bez' e oa da zont da Roazhon ha da Naoned e deroù 2019, met e miz Du 2018 e oa bet klevet ne c'hellje ket dont abalamour m'he doa "diaesterioù" da guitaat Republik Pobl Sina. E miz Genver 2019 e oa bet klevet e oa aet diwar wel ha krediñ a reer eo bet toullbac'het Ne ouzer ket petra a damaller dezhi, met n'eo ket ar wech kentañ ma vez bac'het arzourien ouigour e Xinjiang..

Hervez ar c'heleier diwezhañ e vije bet kondaonet da 5 bloavezh toull-ba'h, met ne ouzer ket abalamour da betra.

## Liammoù diavaez
* 
* 
## Notennoù
Mark Sheppard

**Mark Andreas Sheppard**, ganet d'an 30 a viz Mae 1964 e Londrez, zo un aktour ha soner saoz-stadunanat. Alies e vez meneget evel "Mark A. Sheppard". Sheppard zo bet brudet evit e rolloù evel an diaoul/roue an Ifern Crowley en Supernatural, an alvokad Romo Lampkin en adsevel Battlestar Galactica, an detektiv eus Interpol James Sterling en Leverage, hag an torfedour Badger en Firefly, ar stirad skinwel gant Joss Whedon.
## Liammoù diavaez
* Mark Sheppard war IMDb
Bellestar (Fenolleda)

**Belhestar** (**Belhestar de la Frontièra** eo an anv okitanek hengounel ; *Bélesta* eo an anv gallek ofisiel) zo ur gumun e departamant Pireneoù-ar-Reter, er vro Fenolhedés.

## Poblañs

## Ar vaered

## Notennoù ha daveennoù
Henri Bles

**Henri Bles** pe **Herri met de Bles**, anvet ivez **Henri Blès**, **Herri de Dinant**, **Herry de Patinir**, **Civetta** (*c*. 1510 – *c*. 1555–60) a oa ul livour flamank, bet ganet e kêr gozh Bouvignes e-kichen Dinant (e Belgia hiziv) ha marvet e Ferrara (en Italia hiziv).
En Antwerpen edo e stal-labour.

## Livadurioù

file:Blees Procession to Golgotha.jpg|*Prosesion d'ar [[Golgota]]*
File:Hendrick_met_de_Bles_001.jpg|*Mengleuzioù kouevr*
Streaming

Ar **streaming** (diwar ar verb saoznek *to stream*, « embann ul luskad dizehan ») a vez graet eus un doare embann dafar implijet e bed an urzhiataerioù hag ar poellgomzoù. Alies e vez ar gasadenn war-eeun ("live") met a-wechoù e vez un diforc'h bihan etre ar c'has hag ar sevel.

Implijet-tre war Internet hag ar rouedadoù pellgomz hezoug, ar streaming a ro an tu da sellet ouzh ul luskad video pe son (Video diwar c’houlenn) e-pad ma vez skignet. Disheñvel eo neuze diouzh an embann o tremen dre ur bellgargadenn eus restroù lec'h ma vez ret pakañ holl lodennoù ur video evit gellet sellet anezhi.
Emgann Munfordville

**Emgann Munfordville** (saozneg: *Battle of Munfordville*), anvet ivez **Battle of Green River**, a voe ur stourmadenn e Kentucky e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Un trec'h e voe evit ar re Gengevreet hag a roas an tu dezho da wellaat o lec'hioù difenn er rannvro hag ouzhpenn-se da wanaat linennoù dezougen an Unvaniezh. Padet e oa eus ar 14 a viz Gwengolo 1862 betek ar 17 a viz Gwengolo 1862. Kollet e oa bet 714 soudard gant ar re Gengevreet ha 4148 gant an Unvaniezh.
Pravda

***Pravda*** (rusianeg: Правда, "Gwirionez") a oa ur gazetenn rusian. Kazetenn ofisiel Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel e oa.
Unan eus kazetennoù pennañ ar bed e oa, gant 11 milion a skouerennoù embannet. D'ar 5 a viz Mae 1912 e krogas an embann en Impalaeriezh Rusia, met kroget e oa an embann dija en estrenvro e miz Genver 1911. Goude Reveulzi Here e oa deuet da vezañ kazetenn penn an Unvaniezh Soviedel. Ar gazetenn e oa hini Poellgor Kreiz Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel eus 1912 betek 1991.
## Pennskriverien
* Lev Kamenev
* Joseph Stalin
* Nikolai Ivanovich Bukharin, (1918–1929)
* Mikhail S. Olminsky
* Maximilian Alexandrovich Savelyev, (1928–1930)
* Lev Z. Mehlis, (1930–1937)
* Ivan E. Nikitin, (1937–1938)
* Pyotr Nikolayevich Pospelov, (1940–1949)
* Mikhail Andreyevich Suslov, (1949–1950)
* Leonid Fedorovich Ilichev, (1951–1952)
* Dmitry Trofymovych Shepilov, (1952–1956)
* Pavel Satyukov, (1956–1964)
* Aleksei Matveevich Rumyantsev, (1964–1965)
* Mikhail Vasilyevich Zimyanin, (1965–1976)
* Victor G. Afanasiev, (1976–1989)
* Ivan T. Frolov, (1989–1991)
Georg Daniel Gerlach

**Georg Daniel Gerlach**, ganet d'an 31 a viz Eost 1797 en Eckernförde (en Alamagn hiziv an deiz) hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Meurzh 1865 e København, a oa un ofisour danat. E penn al lu roueel danat e oa e-pad Emgann Dybbøl.

## Pennadoù kar
* Emgann Dybbøl
Sant Anton Egipt

**Sant Anton**, pe **Anton Veur**, pe **Anton Egipt**, pe **Anton an Dezerzh** (c. 251 – c. 356) zo ur manac'h egiptat ha diazezer ar vanac'helezh kristen.
Ganet e vije war-dro 251 ha marvet war-dro 356, d'an oad a 105 bloaz, etre div vrec'h e zaou ziskibl, Makarios an Henañ, pe Makarios Egipt, hag Amataz.

Anavezet eo e vuhez dre ar skrid savet gant Atanaz Aleksandria war-dro 360.

## E vuhez

Ganet e vije en Herakleapolis Magna, war-dro 251 

## Mojenn
Ur porc'hell a oa loen kompagnunezh Sant Anton hervez ar vojenn.

## Pennadoù kar
* Anton
* Antoine
* Saint-Antoine
Bashâr Ibn Burd

**Bashar Ibn Burd** (714-784) a oa ur barzh arabek, da vare dibenn ar c'halifad Omeyad ha deroù ar C'halifa Abbasid. Eus Iran e oa e familh hag e dad-kozh a voe kaset da Irak evel sklav. Dall e oa Bashar. Lavaret a reer e voe levezonet-bras ar varzhed a zeuas war e lerc'h gant e skridoù.
France Culture

**France Culture** zo ur skingomz gall eus ar rouedad Radio France diazezet e Pariz, gouestlet d'ar sevenadur gall, istor, lennegezh, politikerezh, gant ur *spered digor* hervez ar vrud. E L'Arbresle, Septeuil, Kastellaodren, Naoned ha Villedieu-les-Poêles e vez klevet war 94,2, e Roazhon, Saclas ha Saint-Jean-en-Royans war 98.3. 

Etre 1975 ha 1984 e voe renet gant ar Roazhonad Yves Jaigu.

## Françoise Morvan e France Culture
Un toullad abadennoù he deus graet Françoise Morvan e france Culture: https://www.franceculture.fr/personne/francoise-morvan

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Pajenn ofisiel diwar-benn ar pezh a c'hoarvez e Roazhon
*  Frekañsoù France Culture
Simon Bolivar Buckner, Sr.

**Simon Bolivar Buckner**, ganet d'ar 1añ a viz Ebrel 1823 hag aet da Anaon d'an 8 a viz Genver 1914, a oa ur soudard stadunanat hag ur politikour a stourmas en United States Army e-pad ar Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet hag e Lu Stadoù Kengevreet Amerika e-pad ar Brezel diabarzh stadunanat. Tregontvet gouarnour Kentucky e voe ivez.
Morlu Soviedel

Ar **Morlu Soviedel** (rusianeg: Военно-морской флот СССР (ВМФ), romanekadur: Voyenno-morskoy flot SSSR (VMF), 'Flodad Morlu Milourel an URSS') a oa skourr morlu nerzhioù lu an URSS. Lesanvet ivez ar **Flodad Ruz**, ar Morlu Soviedel a oa unan eus diazezoù strategezieh an URSS evit talañ, ma vefe brezel, ouzh nerzhioù Stadoù-Unanet Amerika, nerzhioù an NATO (North Atlantic Treaty Organization), pe ma vefe ur stourm all liammet ouzh Pakt Varsovia e Reter Europa. Levezon ar Flodad Soviedel a oa bet bras e-pad ar Brezel Yen (1945-1991), dre ma oa liammet an darn vrasañ eus stourmoù ar mare-se ouzh ar morluoù.

Ar Morlu Soviedel a oa rannet e pevar flodad diazez: Flodad an Norzh, Flodad ar Meurvor Habask, Flodad ar Mor Baltel, Flodad ar Mor Du. Bazenn Morlu Leningrad a oa dizalc'h diouzh an aozadur-se. Flodad Mor Kaspia a oa ur flodad bihan o tiwall arvorioù Mor Kaspia. Bez e oa ivez er morlu soviedel skourroù evel an Aerlu Morlu, an droadegeiezh Morlu, ha kanolierezh arvorel.

Ur wech roet lamm d'an Unvaniezh Soviedel e 1991, Rusia a zalc'has darn eus aozadur ha dafar ar Morlu Soviedel hag a voe adstummet e Morlu Rusia, gant lodennoù o vont d'ober morluioù ar stadoù nevez-savet.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Morlu Rusia
Aerlu Morlu Soviedel

An **Nijlu Morlu Soviedel** (rusianeg :Авиация военно-морского флота, pe Aviatsiya voyenno-morskogo flota, "Nijlu Flodad ar Morlu") a oa skourr Nijlu ar Morlu Soviedel.
## Orin
Ar c'hentañ nijlu-vor a oa bet savet e Rusia etre 1912 ha 1914  lodenn eus ar Flodad Baltel ha Flodad ar Mor Du. E-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed, e oa bet implijet an unvezioù dournijerezioù wat tachenn ar Mor du evit kefridioù anaoudadur, bombeziñ ha tennañ war savadurioù arvorel pe porzhel ha war bigi brezel enebour. Implijet e oant bet ivez a-benn talañ ouzh listri-spluj ha kirri-nij enebour en emgannoù en oabl.

## Eil brezel-bed
Ar **Morskaya Aviatsiya** (Nijlu Morlu) a oa anv an Nijlu Morlu Soviedel e-kerzh an Eil brezel-bed. 
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  usni.org/ Studiadenn eus an Nijlu Morlu Soviedel
*  www.history.navy.mil Studiadenn eus nijerezioù an Nijlu Morlu Soviedel
Rhoscrowdder

**Rhoscrowdder** (saoznekaet e *Rhoscrowther*) zo ur gêriadenn hag ur barrez eus Sir Benfro e mervent Kembre. Emañ e kreisteiz ar gontelezh, er gornaoueg da gêr Penfro, war lez an Afon Cleddau. E kumuniezh Hundleton emañ.

Er Grennamzer e oa Rhoscrowdder unan eus kêrioù brasañ kantrev Penfro.

Hiziv eo anavezet al lec'h abalamour ma'z eus ennañ ur burerezh tireoul, unan eus ar re vrasañ e Breizh-Veur.
The Bronze Ring

***The Bronze Ring*** ("Ar Walenn Arem") zo kentañ kontadenn al levr *[[The Blue Fairy Book]]*, anezhi ur vojenn eus kreiz Azia, troet e saozneg gant Andrew Lang diwar ul levr gallek, *Traditions Populaires de l'Asie Mineure*, gant E. Henry Carnoy ha Jean Nicolaides e 1899.

## An istor
Ur roue zo o klask ul liorzher.

## Pennadoù kar
**[[Aladdin]]*
**[[Jack and His Golden Snuff-Box]]*
**[[The Prince and the Princess in the Forest]]*
**[[The Story of Zoulvisia]]*

## Notennoù
Penkermin

**Penkermin** zo un ti-embann krouet e 2016, renet gant Michel Dardare e Pabu, a embann labourioù ha troidigezhioù Job Lec'hvien.
Anvet eo bet diwar anv ar gêriadenn m'edo an aotrou Lec'hvien o chom, e Pabu. Ar Bibl eo al levr kentañ bet embannet gantañ, e 2018.

Kenlabourat a ra gant ar gumuniezh Tiegezh Santez Anna.

*Ar misal suliek (bloavezhioù A, B, K)* a zo bet embannet e 2021.

## Notennoù
Hugin ha Munin

**Hugin ha Munin** eo div vran zu an doue Odin e mitologiezh Skandinavia. Kement ha "Soñj" hag "Eñvor" e talv *Hugin* ha *Munin*.

Bep mintin, pa darzh an deiz, e tibrad Hugin ha Munin war-du ar bedoù da nijal a-us Åsgard (bed an doueed) ha Midgard (An Douar). Gwelet a reont ar pezh a c'hoarvez eno ha klevout ar pezh a vez lavaret. E dibenn an devezh e tistroont da azezañ war divskoaz Odin ha da vouslavarout d'e zivskouarn ar pezh o deus gwelet ha klevet koulz e bed an dud hag e hini an doueed. Abalamour da gement-se ez eo Odin an doue furañ ha gouiziekañ.

Del av hjälm vendel vendeltid möjligen oden.jpg|Munud eus un tokarn aremVendel, Uppland, 
Odin hrafnar.jpg|Levr SÁM 66Island, 1765
Harald Haarfagres saga - vignett 3 - G. Munthe.jpg|Skeudenn evit *Harald Hårfagres saga*Gerhard Munthe, 1899

## Levrlennadur
* Snorri Sturluson : *Edda*, Gallimard, 1991 
* Snorri Sturluson : *Histoire des rois de Norvège*, Gallimard, 2000 
## Pennadoù kar
*NKS 1847 4to
*SÁM 66
Lazhadegoù an arme alaman e Breizh e-pad an Eil brezel-bed

Meur a lazhadeg zo bet graet gant an arme alaman e Breizh e-pad an Eil brezel-bed. N'eus ket meneg amañ eus an dud harzet ha kaset d'ar c'hampoù-bac'h, evel e Montroulez e 1943.
## 1940
### Mezheven
* d'an 28, Jean-Marie Keranvel 
## 1941
### Here
* d'an 22: Fuzuilhadeg Kastell-Briant
### Kerzu
* d'ar 15: Fuzuilhet 9 frizoniad eus kamp Kastell-Briant e Yaoueneg-ar-Mousterioù.

## 1942
### Kerzu
*d'an 30 : E Sant-Jakez-al-Lann, fuzuilhet 25 stourmer komunour.

## 1943
* Genver : E Naoned

## 1944
### Mae
*d'an 8 : Roazhon : 32 den fuzuilhet e kazarn ar c'h-Colombier.
*d'ar 15 : Fouenant : fuzuilhet 15 den 
*d'an 31 : Sant-Jakez-al-Lann :
 
### Mezheven
*d'an 11 : Rostrenenn : 2 ouestlad krouget er bourk.
*d'an 13 : Plestan : 31 gouestlad fuzuilhet.
* d'ar 24 : Lannejenn, barnet e oant bet da varv gant lez-varn al Lu alaman Ar Faoued: 
** e Roz ar C'had: 10 den a Speied hag unan a Sant-Wazeg, 
** e Rozkev, 17 den, en o mesk pevar den yaouank eus An Ignel, tri eus Gourin hag unan eus Lanvodan; c'hwec'h den yaouank eus Blankenberge (Flandrez Belgia), Georges Sandelé, René Mestdagh, Camille De Corte,Raymond Marmenout, Louis Dehenauw ha Jean de Coninck, bet tapet gant an Alamaned p'o doa taget paotred ar strouezheg e Plourae, a voe fuzuilhet ivez; unan anezhe, Jean de Coninck, gloazet hepken, a c'hellas tec'hout. Kuzhet ha sognet e voe gant tud ar vro betek an Dieubidigezh. Daou gorf a zo chomet dianav. 
** er Pont-Nevez, un den dianav.
*d'ar 16 : Lannuon
*d'an 30 : Sant-Jakez-al-Lann :

### Gouhere
*d'ar 7 : Broualan : 4 den lazhet gant ar vilisourien c'hall
*d'an 8 : Sant-Revig-ar-Plaen : 8 stourmer eus Broualan tapet, jahinet, ha lazhet gant ar vilisourien;
*d'an 10 : Plouvagor : 17 stourmer fuzuilhet e Koad Malouen, en o zouez an abad Fleury, Jean Métairie, Santbriegiz e penn an emsav Défense de la France. Darn a voe beziet en o bev. 
*d'an 12 : Pluveleg
*Peniti-Koedrac'h

### Eost
*d'an 3
** en Erge
** e Pludunoù
*d'ar 4 : e Kastell-Paol
*d'ar 5 
** e Kemper
** e Monkontour
*d'ar 7
** e Gouenoù : e Pengereg, 44 den lazhet gant soudarded eus ar Wehrmacht.
** e Langon
** e Pleuvihan
** e Langorlae
*d'an 8 : e Gwipavaz : e Krec'h Burgi, 7 den zo bet dastumet ha lazhet gant harzlammerien alaman nevez erru gant ar rannarme dindan ar jeneral Ramcke, war o hent da zifenn Brest.
## Korfoù bet kavet e 1945 e [[Porzh-Loeiz]]
* D'an 23 a viz Mae 1945 e voe kavet korfoù marv 69 ezel eus ar Rezistañs bet boureviet ha fuzuilhet gant al lu alaman; c'hwec'h anezhe, gant ur vaouez marteze en o mesk, a chomas dianv; kavet e voe relegoù unan arall, ur vaouez, diwezhatoc'h.

## Pennad kar
* Lazhadegoù an arme alaman

## Daveoù ha notennoù
Tryger

**Tryger**, pe **Trigordh** (pe *Trigg* e saozneg) zo unan eus kantrevoù Kerne-Veur, e biz ar vro. Krediñ a reer ez eus un darempred etre anv ar rannbarzh ha hini Bro-Dreger e Breizh.

Kentañ meneg eus *Pagus Tricurius* a oa er .

Sed a oa anvioù ar parrezioù e Tryger : Bosvenegh, Blisland, St Breward, Eglosheyl, St Endellion, Helland, St Kew, Sen Mabon, St Minver, St Teath, Temple, St Tudy.