Marie de France (barzhez)

**Marie de France** (*[[floruit|fl.]]*1160-1210) a oa ur varzhez, ar skrivagnerez kentañ a anavezer en Europa ar C'hornaoueg o skrivañ en he zeodyezh, eleze ar galleg ha n'eo ket e latin. Goude Chrétien de Troyes (~1130 – ~1185)  e voe Marie de France en eil rummad skrivagnerien a dermenas ar *fin'amor*, ar garantez kourtes.

Brudet eo dre he *Laeoù* (~1165), he *Fablennoù* (~1175) hag he barzhoneg *L'Espurgatoire Seint Patriz* (~1190).

## Buhez
Ne ouzer netra diwar-benn Marie de France, war-bouez ar pezh a skrivas e gourfennskrid he *Fablennoù* :

Diresis e oa an anv *France* en  : douaroù prevez ar rouaned (Enez-Frañs hag an Orléanais) pe ar rouantelezh a-bezh. E Normandie e oa bet savet moarvat, pan eo ar rannvro nemeti a vez deskrivet ganti, ha pa c'hoarvez al lae *Les Deus Amanz* e Romilly-sur-Andelle (Eure).

## Yezh
Daoust ma vez lakaet Marie de France da skrivagnerez c'hall kentañ ez eo diaes gouzout a-zivout he yezh-vamm : ne anavezer hec'h oberennoù nemet dre eilskridoù dalif, a zo gwech e normaneg an Hanternoz, gwech e frañseg (Enez-Frañs hag Orléanais) ha gwech all e pikardeg. Bezet pe vezet, en ur yezh oil e skrive ar varzhez, hag anvet *Romanz* ganti.

## Marvailhoù Breizh
Lavarout a ra ar varzhez Marie he deus skrivet ha bodet he testennoù kentañ diwar lae brezhoneg. Ar re-mañ a zo mojennoù kanet e brezhoneg gant ar c'hrouz, an delenn, pe c'hoazh ar *vielle* gant barzhed, a oa, e Breizh, Kernev-Veur, ha Kembre, ofiserien lez karget da ziorren brud ar priñs a servijent. Ar roudoù-se eus un hengoun dre gomz a zo aroueziet gant disterañ al linennoù etre an istor hag ar mojennoù, hag ar gwirvoud. Treuziñ ur pont a gas en un doare dic'hortoz d'ur bed all. Marie a azasaas ar mojennoù-se e gwerzennoù, dreist-holl e rannyezh angl-ha-normanek, dre ret gant skoazell unan eus he barzhed hag a zisplege anezho dezhi e galleg. Un azasaat eus romantoù brezhonek eo lod eus e oberenn.

Laustic pe Laüstic, anvet ivez *Le Rossignol*, zo ul lae brezhonek ganti. Dont a ra hec'h anv eus ar ger brezhonek eostic. Evel Filomela gant Ovidius, deuet da vezañ un dra boutin el lennegezh kornôgel, eo ar c'hrouadur askellek un alegorienn, er c'has-mañ evit ar c'homzoù lez o lakaat ar c'hoant hag ar garantez dibosupl da vezañ un oberenn lennegel.


Marie de France, L’Austic, f. 144r of the British Library manuscript 978.jpg|12 linenn gentañ al lae *L’Austic*, embannet evit ar wech kentañ tro 1175-1200 (British Library).


## Oberennoù
### ''Lais''
* Gwelet ar pennad *[[Lais de Marie de France]]*.
### ''Fables''
Dasparzhet etre 33 dornskrid bet aozet etre an  hag ar  e oa ar 104 fablenn a zo deuet betek ennomp.

Diwar *ysopet* ar roue saoz Ælfred (~848-899), a oa fablennoù Aisopos e latin, e savas Marie de France ul lodenn eus he fablennoù. Biskoazh ne oant bet troet e galleg.

Lod all a voe awenet gant ar *Romuli*, da lavaret eo fablennoù troet pe skrivet gant "Romulus Imperator" er  ha gant Flavius Aviannus en hevelep mare. Gant Marie de France he-unan ez eo bet savet an darn vuiañ eus ar barzhonegoù-se.

Biskoazh a-raok Marie de France ne oa bet kinniget danvez Aesopios en un doare ken klok, e galleg he amzer, hag e gwerzennoù, en ur lakaat kentelioù buhezegezh ar fablour henc'hresian er gevredigezh c'hladdalc'hel ; dreist treiñ hag azasaat a reas ar varzhez : adaozañ a eure.

### ''L'Espurgatoire Seint Patriz''
*Gwelet ar pennad *[[L'Espurgatoire Seint Patriz]]*.

## Levrlennadur
* Marie de France. *Le Lai du rossignol et autres lai courtois – Nouvelle traduction et présentation de Françoise Morvan*. Paris : J'ai lu / Librio, 2001 
* Marie de France. *Fables – Traduction, présentation et notes de Françoise Morvan*. Arles : Actes Sud / Babel, 2010 
* *[[Laeoù Marie de France]]*, Aber 2011.

## Liammoù diavaez
* ''Wikisource''
* Bibliographie, Archives de littérature du Moyen Âge (ARLIMA)
* ''International Marie de France Society''
## Daveennoù