Veronica Franco

**Veronica Franco** (1546-1591) a oa ur gourtizanez ha barzhez e Venezia ar .

## He buhez

### Kourtizanez
Daou zoare kourtizanezed a oa anavezet e Venezia d'an ampoent : ar gourtizanez onest (*cortigiana onesta*), ur plac'h a zeskadurezh, hag ar gourtizanez sklerijenn (*cortigiana di lume*) a oa tostoc'h d'ar c'hast a hiziv, a rae o micher war-dro ar Ponte di Rialto (Pont ar Rialto). Veronica Franco a oa moarvat unan eus ar rumm uhelañ, met ne oa ket an hini *onesta* nemeti, hag ouzhpenn dezhi a c'halle fougeal kaout deskadurezh e Venezia ar XVIvet kantved., ma ne oant ket holl barzhezed evelti. He mamm a oa kourtizanez, ha ganti e teskas ar vicher. Gouzout a rae tennañ gonid eus he ferzhioù korf ha spered evit ober un dimeziñ pinvidik. 
Yaouankik e voe dimezet d'ur medisin, Paolo Panizza, met da fall ez eas an dimeziñ. Evit bevañ eta e rankas mont da gourtizanez (*cortigiana*) gant ar vondianed. Daremprediñ a reas pennoù bras, hag ur pennad e voe gant ar roue gall Herri III. Meneget eo hec'h anv e-touez ar gwellañ kourtizanezed el levr *Il Catalogo di tutte le principale et piu honorate cortigiane di Venezia*.

E 1575, pa oa kouezhet ar vosenn war Venezia, e rankas Veronica Franco kuitaat kêr, ha koll bras a reas dre ma voe preizhet he zi hag he madoù e-pad an daou vloaz ma voe pell ac'haleno. E 1577, pa zistroas, e rankas en em zifenn dirak lezvarn an Inquisition a damalle dezhi bout sorserez, un dra ordinal a-enep d'ar maouezed-se en amzer-se. A-benn ar fin e voe didamallet, ha sur eo e oa abalamour ma voe skoazellet gant tud uhel a anaveze e kêr Venezia. 
Goude-se e kouezh an deñvalijenn war he buhez. Kollet e oa ganti he finvidigezh, mervel a reas he mignoned ha skoazellerien. N'ouzer ket hiroc'h met gallout a reer krediñ e varvas er baourentez. http://www.jazzbabies.com/home/franco.htm

## Testenioù skrivet

E 1565, pa oa 20 vloaz, e oa anv Veronica Franco er *Il Catalogo di tutte le principale e più honorate cortigiane di Venezia*, ul levr a venege anvioù, chomlec'hioù, ha prizioù gisti brudetañ Venezia; d'he mamm eo e ranked reiñ an arc'hant. 
Da 18 vloaz e oa echu he dimeziñ, mamm ur bugel e oa. Pemp all he do, ha tri anezho a varvo en-vihan.

Dre ma oa unan eus ar *più honorate cortigiane* en ur gêr binvidik e vevas Veronica Franco en aezamant e-pad he buhez, pe dost, nemet n'he doa ket gwarez evel ar maouezed dereat ha ret e oa dezhi kavout an tu d'en em dennañ. Studiañ a reas ha klask garezourien e-touez an dud desket. Er bloavezhioù 1570 e oa ezelet en ur c'helc'h lenneien brudet e Venezia, e kemere perzh e kaozeadegoù hag e kenlaboure da sevel dastumadoù barzhoniezh.
 
E 1575 e voe embannet levr Veronica Franco, anvet *Terze rime*, ennañ 18 *capitoli* (lizhiri e gwerzennoù) diwar he dorn, ha 7 gant gwazed evit he meuliñ. Er bloaz-se en-eeun e kouezhas ar vosenn war Venezia. Daou vloaz e padas. Rankout a reas Veronica kuitaat kêr, ha madoù a gollas rak preizhet e voe he zi. E 1577 e kinnigas da guzul Kêr Venezia sevel un ti-degemer evit ar maouezed paour ha hi a vije renerez, met nac'het e voe he c'hinnig. A-benn neuze e oa ganti da sevel he bugale dezhi hag he nized a oa emzivadet goude ar vosenn.

## Hec'h oberennoù
Daou levrad barzhoniezh zo bet savet ganti: 
* *Terze rime* e 1575;
* *Lettere familiari a diversi* e 1580. 
Berzh a rae en he div vicher. 
Sevel a reas ivez un ensavadur evit kourtizanezed hag o bugale.

## Film
Catherine McCormack an hini e oa Veronica Franco er film *[[Dangerous Beauty]]* e 1998 (anvet *Padrona del suo destino* en Italia; 'A Destiny of Her Own' e broioù zo), diwar levr Margareth Rosenthal.

## Lavar
**Pa vezomp armet ha gourdonet e vezomp gouest da gendrec'hiñ ar wazed hon eus daouarn, treid, hag ur galon evelto ivez; ha petra bennak ma vezomp tener ha gwan, ez eus gwazed tener hag a c'hall bezañ kreñv ivez ; ha re all hag a zo rust ha garv a zo tud aonik. Ar maouezed n'o deus ket komprenet kement-se c'hoazh, rak ma fellje dezho ober, e c'halljent stourm ouzhoc'h betek ar marv; hag evit diskouez deoc'h eo ar wirionez e vin an hini gentañ oc'h ober, da vezañ ur skouer d'ar re all.*—Veronica Franco http://www.jazzbabies.com/home/franco.htm

## Liammoù diavaez
* ''Rime'' e-barzh al lec'hienn '' Liber liber''
* Amañ  eizh levrad barzhoniezh ha lizheroù gant Veronica Franco. Klask Franco, Veronica.
*  Poltred  anezhi gant Tintoretto,
*  Kaoz  diwar-benn ar film. 
*  Merc'hed ha kevredigezh a-raok ar marevezh greantel
* Margaret F. Rosenthal, "Veronica Franco's *Terze Rime* (1575): The Venetian Courtesan's Defense," ''Renaissance Quarterly'' 42:2 (Estate 1989) 227-257

## Notennoù