Gwinizh-du

Ar **gwinizh-du** (distaget [ˌgwinisˈtyː], [ˌgɥinisˈtyː], pe [d͡ʒɥinɛxˈtyː]), pe **ed-du** (distaget [eˈtyː]), *Fagopyrum esculentum*, a zo ur blantenn gounezet hag a renker e familh ar poligonakadezed. Gwelet eo evel unan eus an edoù (el liester e vez lavaret an ed-du), met n'eo ket ur geoteg evel an ed all.

Anvet eo ar *sarrazin* e galleg hag an *trigo sarraceno* e spagnoleg ha portugaleg, rak anavezetoc'h eo bet e Kornôg Europa e mare an aloubadegoù arab ( kantved goude Jezuz-Krist) pa oa boued pennañ al luioù muzulman (*sarrazined* a veze graet anezho ivez).

## Astenn gounid an ed-du

Da vare Oadvezh an Houarn e oa erruet en Europa o tont eus Azia. Gounezet e vez e Sina e-leizh. Mat eo dezhañ an douaroù trenk evel ma vez kavet en tiriadoù vulkanek hag herkinek. N'en deus ket ezhomm eus un douar strujus ha gellout a reer silañ anezhañ en ur sistem treiñ-eostoù pa chom an douar-tomm "naetaet" goude an eost. Ur gounid ha n'en deus ket ezhomm d'ober kalz war e dro p'emañ en e gresk ha setu perak eo bet gounezet e-leizh e broioù paour evel m'eo bet lodennoù bras Breizh eus ar XVIvet kantved betek kreiz an .

## Implijoù

Implijet e vez bleud graet gant greun ar gwinizh-du evit fardañ krampouezh ha yod ivez (fardet e vez gantañ ur polenta du e Bro-Italia). Evit kaout bleud eo ret malañ ar greun, met pa ne veze ket ar bleud da vezañ miret e-pad pell e veze kustum ar gouerien da fardañ kementadoù bihan gant milinoù da vezañ lakaet da vont en-dro gant an dorn. Implijet e vez ivez evit fardañ boued ar moc'h hag ar yer.

## Gounererezh

Kreskiñ a ra buan ar gwinizh-du ha plijout a ra dezhañ douaroù paour ha trenk. Ret eo dezho bezañ dizouret mat, avat. Un dreistmuzul a demz a vez o vihanaat an ampledoù. Kizidik eo ar blantenn ouzh ar wrez ha ret eo, e hinadoù tomm, hec'h hadañ diwezhatoc'h er mare-bloaz.

A-wechoù e vez talvoudekaet evel un temz glas pe evit gwareziñ an douaroù a-enep ar c'hrignerezh.

## Spletoù e-keñver ar magadurezh

Degas a ra magneziom, fosfor, houarn, fluor ha kalsiom pa vez debret. Aes eo da enteuziñ pa endalc'h proteinoù (10%) enno trenkennoù aminek a-bouez : lizin, arginin, kistin... ha dreist-holl triptofan. Pa n'endalc'h gluten ebet eo mat evit ar re o deus allergiezhioù.

* kalavr a vez graet eus ar plouz ed-du

## Stadegoù

## Daveoù

* 
* 
* 
* Mazza, G. 1992. Buckwheat (Fagopyrum esculentum), the crop and its importance, p.&nbsp;534-539. In: R. MacRae (ed.). *Encyclopedia of food science, food technology and nutrition*. Academic Press Ltd., London.
* Mazza, G. 1993. *Storage, Processing, and Quality Aspects of Buckwheat Seed*, p.&nbsp;251-255. In: J. Janick and J.E. Simon (eds.), New crops. Wiley, New York.
* Marshall, H.G. and Y. Pomeranz. 1982. *Buckwheat description, breeding, production and utilization*, p.&nbsp;157-212 In: Y. Pomeranz (ed.). Advances in cereal science and technology. Amer. Assoc. Cereal Chem., St. Paul, MN.
* McGregor, S.E. 1976. *Insect Pollination Of Cultivated Crop Plants*, chap. 9 Crop Plants and Exotic Plants. U.S. Department of Agriculture. *As found on the website of the Carl Hayden Bee Research Center of the [[United States Department of Agriculture|USDA]] Agricultural Research Service*.https://web.archive.org/web/20041015101618/http://gears.tucson.ars.ag.gov/book/chap9/buckwheat.html

* 
* Descriptors for Buckwheat (Fagopyrum spp.) 

## Dave ha notennoù


## Liamm diavaez
*https://web.archive.org/web/20171001101112/http://www.blenoir-bretagne.com/histoire-sarrasin-bretagne.html