open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boulder (Colorado)

**Boulder** zo ur gêr lec'hiet e norzh-kreiz Colorado er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 97 385 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Boulder en ur mod ofisiel e 1858.


BoulderCityscape.jpg
Boulder CO at twilight.jpg
MorkMindyHouse.jpg


Boulder Theater Night.jpg
29th Street Mall Boulder CO.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Glenwood Springs

**Glenwood Springs** zo ur gêr lec'hiet e kornôg Colorado er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 9 614 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Glenwood Springs en ur mod ofisiel e 1885.


CC COSPRINGS.jpg|
Glenwood Springs 03.jpg|
Glenwood Springs (1).jpg|
Amtrak station at Glenwood Springs.jpg|
Hotel Colorado 2007.jpg|

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Aspen

**Aspen** a c'hall bezañ
* Aspen (Colorado)
* Aspen Hill (Maryland)
* Aspen (Nova Scotia)
* Aspen Cove e Douar-Nevez ha Labrador
Boulder

**Boulder** zo un anv-lec'h saoznek. 

### Aostralia
* Boulder (Western Australia)

### Kanada
* Boulder Island, Nunavut

### SUA
* Boulder (Colorado)
* Boulder (Montana)
* Boulder (Utah)
* Boulder (Wyoming)
* Boulder City, e Nevada
* Boulder Creek, e Kalifornia
* Boulder Junction, e Wisconsin
Katalonia (disheñvelout)

An anv **Katalonia** a c'hall ober dave da veur a dra:
*Broad Katalonia, a vez graet **[[Broioù Katalanek]]** anezhi ivez, pe «Katalonia Veur».
*Ur vro istorel, a glot gant Priñselezh Katalonia, enni:
**Katalonia ar Su, pe "Kumuniezh Emren Katalonia" e Spagn;
**Katalonia an Norzh, e dalc'h ar Frañs.

## Gwelet ivez
*Generalitat de Catalunya
*Govern de Catalunya
Nantes

**Nantes** zo un anv-lec'h gallek.
 
## Lec'hioù
;
*Nantes (São Paulo) e stad São Paulo.
;
**Nantes*, anv gallek kêr Naoned, e Breizh, hag alese :
** Naoned Meurgêr,
** Enez Naoned, un enezenn,
** An *[[Skrid-embann Naoned|édit de Nantes]]*, embann gant ar roue gall Herri IV, sinet e Naoned en 1598,
** FC Nantes, anv gallek klub melldroad Naoned.
;
* Nantes-en-Ratier, kumun en Isère.
;
* Rivière Gens de Nantes pe rivière Jean de Nantes, gwazh.
;
*Nantes (Kebek), en Estrie. 
;
* Nantes River, gwazh.
;
* Vilar de Nantes, *[[freguesia]]* e kumun Chaves.
;
*Ur c'harter e su kumun Österåker

## Tud
* Antoine Français de Nantes (1756-1836), skrivagner ha politikour gall,
* Guillermo Nantes, sportour triatlon eus Uruguay.

## Kanaouennoù
* *[[Nantes (Barbara)|Nantes]]*, kanaouenn gant Barbara,
* *[[Les Cloches de Nantes]]*, kanaouenn gant Yvonne George,
* *Nantes*, kanaouenn gant Beirut en albom *[[The Flying Club Cup]]*.

## Daveoù
Bourdel-Pariz

**Bourdel-Pariz** a oa ur redadeg war varc'h-houarn. Krouet e oa bet e 1891 ha redet 86 gwech, an hini ziwezhañ e 1988.
Douchanbe

**Douchanbe** (e tadjikeg: *Душанбе*; e rusianeg: *Душанбе*, *Douchanbe*) eo kêr-benn Tadjikistan. E kornaoueg ar vro emañ. 724 000 a dud a zo o vevañ enni hervez niveradeg 2010.
Almaty

**Almaty** (e kazakeg hag e rusianeg : Алматы), anvet **Alma-Ata** e-pad renad an URSS, eo kêr vrasañ Kazakstan. 1 348 500 a dud a oa o vevañ enni e 2008. Kêr-benn ar vro eo bet betek 1997, pa voe lakaet Astana da gêr-benn. Kêr vrasañ ar vro e chom memes tra abaoe, ur pouez ekonomikel ha sevenadurel bras ganti, hag eil kêr vrasañ Azia ar C'hreiz.

## Douaroniezh
E-harz menezioù Trans-Ili Alataou emañ. An harzoù gant Kirgizstan n'emaint ket pell.

## Gevelliñ
Almaty a zo gevellet gant :

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Arizona
*  (Xinjiang)
* 

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
## Daveoù
Luigi Pirandello

**Luigi Pirandello** zo ur barzh italian ganet e 1867 ha marvet e 1936.
Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 1934.

## Oberennoù

### C'hoariva

* *Lumìe di Sicilia* (1910)
* *Il dovere del medico* (1913)
* *Se non è così* (1915)
* *Cecè* (1915)
* *Pensaci, Giacomino* (1916)
* *[[Liolà]]* (1916)
* *[[Così è (se vi pare)]]* (1917)
* *Il berretto a sonagli* (1917)
* *La giara* (1917)
* *Il piacere dell'onestà* (1917)
* *La patente* (1918)
* *Ma non è una cosa seria* (1918)
* *Il giuoco delle parti* (1918)
* *L'innesto* (1919)
* *L'uomo, la bestia e la virtù* (1919)
* *Tutto per bene* (1920)
* *Come prima, meglio di prima* (1920)
* *La signora Morli, una e due* (1920)
* *[[Sei personaggi in cerca d'autore]]* (1921)
* *[[Enrico IV]]* (1922)
* *All'uscita* (1922)
* *L'imbecille* (1922)
* *Vestire gli ignudi* (1922)
* *[[L'uomo dal fiore in bocca]]* (1923)
* *La vita che ti diedi* (1923)
* *L'altro figlio* (1923)
* *[[Ciascuno a suo modo]]* (1924)
* *Sagra del signore della nave* (1925)
* *Diana e la Tuda* (1927)
* *L'amica delle mogli* (1927)
* *Bellavita* (1927)
* *O di uno o di nessuno* (1929)
* *Come tu mi vuoi* (1930)
* *[[Questa sera si recita a soggetto]]* (1930)
* *Trovarsi* (1932)
* *Quando si è qualcuno* (1933)
* *La favola del figlio cambiato* (1934;)
* *Non si sa come* (1935)

### Romantoù

* *L'esclusa* - (1901)
* *Il turno* - (1902)
* *[[Il fu Mattia Pascal]]* (1904)
* *Suo marito* (1911)
* *I vecchi e i giovani*(1913)
* *Quaderni di Serafino Gubbio operatore* (1925)
* *[[Uno, nessuno e centomila]]* (1925)
Novak Đoković

**Novak Đoković** pe **Novak Djokovic** (e serbeg : Новак Ђоковић), ganet d'an 22 a viz Mae 1987 e Beograd, zo ur tenniser serb. 

Gantañ eo rekord ar muiañ titloù gounezet e tournamantoù pennañ. Aet eo ar maout gantañ 24 gwech e tournamantoù ar Grand Slam, hag gounezet en deus an holl anezho ur wech da nebeutañ.

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Labrador (disheñvelout)

**Labrador** zo un anv spagnolek hag a dalv kement ha labourer-douar, hag a c'hall ober dave da veur a dra.

## Lec'hioù
### 
*Labrador (Queensland), ur gêr.

### 
*Labrador (Pangasinan), ur gêr.

### 
*Labrador, ur rannvro eus proviñs Douar-Nevez ha Labrador e Kanada;
*Ledenez Labrador, ur rannvro douroniezhel eus reter Kanada.

## Douaroniezh
*Mor Labrador a zo ur mor etre Labrador ha Greunland;
*Red-mor Labrador ur red-mor yen er Meurvor Atlantel.

## Tud
* Fausto Labrador, sant katolik marvet e 614,
* Isidro Labrador, pe Izidor an Arer (c. 1082-1172), sant katolik,
* João Fernandes Lavrador (marvet e 1505), ergerzher portugalat : gantañ oa bet dizoloet ledenez Labrador,
* Juan Fernández, lesanvet « El Labrador », livour spagnol er  kantved,
* Pedro Gómez Labrador, Markiz Labrador (1755-1852), diplomat spagnol e Kendalc'h Vienna.

## Loened
*Labrador, ur ouenn chas.
*Eider Labrador, ur spesad houidi aet da get en  kantved.

## A bep seurt
* "26 straed Labrador" eo chomlec'h Tintin e-kerzh lodenn gentañ e droioù-kaer,
* Air Labrador, ur gompagnunezh nijerezed eus Kanada aet da get
Tchetchenia

**Tchetchenia**, pe **Tchetchnia** (tchetcheneg: Нохчийчоь, *Noxçiyçö*; rusianeg: Чечня́, *Tchetchnia*), ent-ofisiel **Republik Tchetchen**, a zo ur Republik eus Norzh ar C'haokaz enframmet e Kevread Rusia. Anvet eo **Itchkeria** gant an disrannourien. Sölƶa-Ġala (*Grozniy* e rusianeg) eo ar gêr-benn. E 1991 e tisklêrias ar gouarnamant an dizalc'hiezh, ar pezh a zegasas brezel gant gouarnamant kreiz Moskov hag ar re a-du gantañ; ur brezel kentañ etre 1994 ha 1996 hag un eil etre 1999 ha 2000. Faezhet e voe ar gouarnamant disrannour er bloaz 2000.
Karlskrona

**Karlskrona** zo ur gêr eus Sveden, e proviñs istorel Blekinge hag e kontelezh Blekinge. E 2010 e oa 35 212 a annezidi.
 
Krouet e voe Karlskrona e 1680 gant ar roue Karl XI, a oa fellet dezhañ diazezañ pennlec’h morlu Sveden e kreisteiz ar vro, a-dal da aodoù Alamagn ha Danmark, kentoc’h eget e Stockholm. En enezennig Trossö e voe diazezet ar porzh-brezel nevez ha roet e voe dezhañ an anv Karlskrona en enor d’ar roue. Bremañ c’hoazh ez eo Karlskrona ur porzh-brezel a bouez hag eno emañ ivez penngreizenn Gwarded-aod Sveden.

## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez

*Kumun Karlskrona - Lec'hienn ofisiel
Coventry (disheñvelout)

**[[Coventry]]** zo ur gêr eus Bro-Saoz, e West Midlands. Gallout a ra bezañ traoù all ivez :

## Lec'hioù
* Coventry (Connecticut)
* Coventry (New York)
* Coventry (Rhode Island)
* Coventry (Vermont)

## Tud
*Walter of Coventry, manac'h ha kronikour saoz eus an  kantved
*Maria Coventry, Kontez Coventry, ur gontez saoz eus an  kantved
*Coventry Patmore, skrivagner saoz (1823-1896)
*Kirsty Coventry, neuierez eus Zimbabwe

## Traoù all
*Coventry Climax, un embregerezh saoz a save kefluskerioù
*HMS Coventry, anv meur a lestr eus ar morlu saoz
*3009 Coventry, un asteroidenn
*Coventry City F.C., ur c'hlub mell-droad
*Coventry R.F.C., ur c'hlub rugbi
Francesco Maria Iañ della Rovere

**Francesco Maria Iañ della Rovere** (1490 en Senigallia; 1538 en Pesaro) a oa unan eus condottieri brudet deroù ar  kantved en Italia, ha Dug Urbino (hiziv e rannvro Marche) ha dug Sora proviñs Frosinone.

## E dud

Mab e oa da Giovanni Della Rovere, aotrou Senigallia ha Kabiten Jeneral an Iliz, ha da Giovanna da Montefeltro, merc'h da Federico Iañ II da Montefeltro. Kelennet e voe en e yaouankiz gant Ludovico Odasio.

En 1502 e voe kollet Senigallia gant an tiegezh Della Rovere, goude bet aloubet gant Cesare Borgia, mab d'ar pab Alesant VI, hag a deuas da vout mestr war ar Marche.

E eontr Guidobaldo Iañ da Montefeltro n'en doa bugel ebet ha lakaat a reas e niz da zont d'e lez da Urbino en 1504. E advabañ a reas, ha setu Francesco Maria da bennhêr. Pa varvas ar eontr en 1508, e varvas al lignez « Montefeltro », ha setu Francesco Maria dug Urbino. Ouzhpennn-se, ur eontr all, Giuliano della Rovere, a oa bet anvet da bab en 1503 evel Jul II, hag e c'hallas adkemer Senigallia hep poan.

## Dimeziñ
Dimezet e voe da Eleonora Gonzaga, (Mantova, 1493–1570 Urbino), a oa merc'h da Francesco II Gonzaga, markiz Mantova, ha da Isabella d'Este, ur verc'h da Ercole I d'Este, dug Ferrara. 14 vloaz e oa ar plac'h nevez.

## O bugale
Pemp eus o bugale a vevas:
* Guidobaldo II della Rovere (Urbino, 1514 - Pesaro, 1574), a zimezas div wech:
**da Giulia Varano 
**da Vittoria Farnese;
* Ippolita della Rovere (Urbino, 1525-1561 Napoli), a zimezas da Antonio d'Aragona, dug Montalto;
* Isabella pe Elisabetta della Rovere (Urbino, 1529 - 1561, Massa), a zimezas da Alberico I Cybo-Malaspina;
* Giuliana della Rovere pe Giulia (Casteldurante, 1531 -Ferrara, 4 a viz Ebrel 1563), dimezet da Alfonso d'Este, markiz Montecchio;
* Giulio della Rovere (Mantova, 15 a viz Ebrel 1533 - Fossombrone, 3 a viz Gwengolo 1578), kardinal.

## E varv
Mervel a reas e Pesaro e miz here 1538 hag e vab Guidobaldo II della Rovere a renas war e lerc'h.

## Poltredoù
Eñ hag e bried zo bet poltredet gant Tizian.

## Notennoù

## Liamm diavaez
Dugelezh Urbino

**Dugelezh Urbino** (*Ducato di Urbino* en italianeg) a oa ur stad vihan en Italia, en-dro da gêr Urbino, hag a oa dindan Stadoù an Iliz, hag a badas tost da 200 vloaz, adal 1443 betek 1631.

Hiziv emañ he douaroù etre rannvroioù Marche hag Umbria, ha kumun Gubbio.

## Istor

E 1516 e voe anvet Lorenzo II de' Medici da zug Urbino gant e eontr, ar pab Leon X, goude kemeret an dugelezh digant an Tiegezh Della Rovere da-heul un hir a vrezel rivinus. Kemeret e oa bet an dugelezh en-dro gant Francesco Maria Iañ della Rovere ur pennad, ha lakaet e voe Lorenzo e penn un armead 10&nbsp;000 den d'hec'h adkemer, met gloazet e voe ha distreiñ a reas da Doskana goude leuskel an arme gant ar c'hardinal Bernardo Dovizi da Bibbiena, ul lenneg hogen brezelour dizampart, hag a rankas en em dennañ ivez. Gounit a reas Lorenzo an dugelezh en-dro dre ur feur-emglev. Goude e varv e 1519 e kouezhas dugelezh Urbino etre daouarn an Tiegezh Della Rovere adarre.

## Duged Urbino
### Lignez Da Montefeltro

### Della Rovere

## Tud
* Polydore Virgile
* Federico Commandino
* Bernardino Baldi
* Guidobaldo del Monte

## Levrlennadur
* *Memorie Istoriche Concernenti la Devoluzione dello Stato d'Urbino alla Sede Apostolica dedicate all'Illustrissimo e Reverendissimo Monsignor [[Domenico Riviera]]*, Amsterdam, 1723 —  En-linenn

## Pennadoù kar
* Urbino
* Pesaro
* Gubbio
* Tiegezh Da Montefeltro
* Tiegezh Della Rovere
* Tiegezh Albani
* Urban VIII
* Stadoù ar Pab

## Notennoù
Ranuccio Farnese (kardinal)

**Ranuccio Farnese** (11 a viz Eost 1530 - 29 a viz Here 1565) a oa ur c'hardinal italian. 

Mab e oa da Pier Luigi Farnese, mab bastard d'ar pab Paol III, hag anvet e voe da gardinal gant e dad-kozh d'an oad a 15 vloaz. Lesanvet e oa *cardinalino* ("kardinal bihan") abalamour ma oa ken yaouank.
 
Breur e oa da Ottavio Farnese, dug Parma.

Mervel a reas gant an derzhienn da 25 bloaz.
Ranuccio Farnese

**Ranuccio Farnese** zo anv meur a zen eus an Tiegezh Farnese

***[[Ranuccio Farnese (di Pepo)]]** (XIII vet kantved–1288), denjentil italian
***[[Ranuccio Farnese il Vecchio]]** - ganet e 1390, condottiero italian
* *[[Ranuccio Farnese (di Gabriele Francesco)]] * (1450 circa–1495), condottiero italian
* *Ranuccio Farnese* (1509–1528), mab d'ar pab Paol III, beleg ha condottiero italian.
***[[Ranuccio Farnese (kardinal)|Ranuccio Farnese]]** - "kardinal bihan Sant’Angelo", kardinal adal 1530 betek 1565

## Duged
***[[Ranuccio Iañ Farnese]]** (1569–1622) - pevarvet Dug Parma ha Piacenza;
***[[Ranuccio II Farnese]]** (1630–1694) - c'hwec'hvet Dug Parma ha Piacenza.
Kardinal Farnese

**Kardinal Farnese** zo un titl roet da veur a zen eus an Tiegezh Farnese.

* Alessandro Farnese (1468-1549), anvet da gardinal en 1493 gant ar pab Alesant VI, dilennet da bab en 1534 evel Paol III.
* Alessandro Farnese, lesanvet * ar yaouankañ * pe *ar C'hardinal Bras* (1520 – 1589), anvet da gardinal en 1534 gant Paol III
* Ranuccio Farnese, lesanvet *cardinalino* ("kardinal bihan" en italianeg) (1530–1565), anvet da gardinal en 1545 gant Paol III
* Odoardo Farnese (1573-1626), anvet da gardinal en 1591 gant Gregor XIV.
La Marseillaise

***La Marseillaise*** zo bet kan broadel Frañs etre 1795 ha 1804, hag ez eo adarre abaoe 1879. Savet eo bet gant Claude Joseph Rouget de Lisle er bloaz 1792. *Chant de guerre pour l'Armée du Rhin* a oa e ditl kentañ hag implijet e oa evel kan-bale.

## Pozioù
Ar c'hwec'h poz kentañ hepken zo bet skrivet gant Rouget de Lisle ; dianav ez-ofisiel eo aozer ar seizhvet. Eizh poz-kan all zo bet ouzhpennet diwezhatoc'h, dianav o aozer ivez.

## ''La Marseillaise'' gallek giz nevez
Un doare nevez zo bet savet gant Graeme Allwright.

## ''La Marseillaise'' e brezhoneg
Meurik a wech ez eo bet lakaet *La Marseillaise* e brezhoneg ; brudetoc'h eo doare Charles Rolland dreist ar re all.

## Gwelet ivez

* Roll ar c'hanoù broadel

## Notennoù
Siamang

Ar **siamang** (*Symphalangus syndactylus*) a zo ur marmouz hag a vev e Sumatera (Indonezia), Ledenez Malaysia ha Thailand. Ar spesad nemetañ eo er genad *Symphalangus*.

## Annez
João Fernandes Lavrador

**João Fernandes Lavrador** (1453 - 1505), a oa ur moraer hag ergerzher portugalat. Gantañ oa bet dizoloet ledenez Labrador.

Ul lizher-aotre en doe digant Manuel Iañ, roue Portugal, e 1498, da verdeiñ a-hed aod hanternoz Amerika, hervez Emglev Tordesillas.

E 1498 eo e welas Fernandes, gant e genveajer Pêro de Barcelos, douar Labrador. Sevel a reas kartennoù eus aod mervent Greunland ha biz Norzhamerika e 1498 ha keloù a gement-se a gasas da Europa. Anvet e voent, a greder, *Enez al Labrador* ha *Douar al Labrador* (a zo Labrador hiriv), diwar e anv.

War gartennoù kentañ ar XVIvet kantved e weler un douar, er c'hornog da hini Greunland, anvet *Terra Laurador,* ha*Terra Laboratoris.* 

Pa zistroas eus Greunland ez eas da borzh Bristol hag eno e voe roet dezhañ ul lizher-merdeiñ gant ar roue Herri VII. E 1501 e savas an eor adarre Fernandes da vont da zizoleién douaroù nevez en anv Bro-Saoz. Goude-se ne voe keloù ebet anezhaén ken.

Anvet e voe da berc'henn an douaroù dizoloet gantañ, hag ar c'hentañ perc'henn europat e Labrador e voe. 

## Notennoù
Departamantoù Uruguay

**Departamantoù Uruguay** (*departamentos* e spagnoleg, *departamento* en unander) zo 19 anezho.

Un *intendente municipal* zo e penn pep hini, dilennet evit 5 bloaz gant an holl zilennerien. Izili ar Vodadenn-departamant (*Junta Departamental*) o deus galloud-lezenniñ en departamant.

E 1816 e voe krouet ar re gentañ, hag e 1885 hini Flores, an hini diwezhañ.
Labrador

**Labrador** eo al lodenn gevandirel eus proviñs Douar-Nevez ha Labrador e Kanada.

## Douaroniezh
Dispartiet eo diouzh an Douar-Nevez gant Strizh-mor Belle-Isle. Happy Valley-Goose Bay eo ar gêr vrasañ.
{|
|-
|
|
:*Gorread : 294 330 km²
:*Poblañs : 26 655 den (2020)
:*Stankted : 0,09 den/km²
William John Leech

**William John Leech** (10 a viz Ebrel 1881 e Dulenn - 16 a viz Gouere 1968) a oa ul livour iwerzhonat bet o chom e Konk-Kerne. 

## E vuhez
E Dulenn e voe ganet, ma studias er Metropolitan School. Goude-se e studias er Royal Hibernian Academy gant Walter Osborne. E 1903 ez eas da Bariz, ma voe bamet gant gweledvaoù Bro-C'hall. Da Vreizh ez eas ivez, hag e 1906 e tistroas da Zulenn, ma kemeras perzh er strollad arzourien a oa tro-dro da George Russell, Constance Gore-Booth hag he gwaz Casimir Dunin Markievicz. E miz Eost 1907 e kemeras perzh en un diskouezadeg a-stroll aozet ganto e Leinster Lecture Hall, tost da 70 livadur a ginnigas. E miz Kerzu 1909 e tiskouezas e oberennoù asambles gant re Jack Yeats, Albert Power, Eva Hamilton, William Orpen, Lily Williams, A.E., Constance Gore-Booth ha Dermod O’Brien da-geñver kentañ diskouezadeg arzoù Aonach, aozet gant Sinn Féin. 

Distreiñ a reas da Vreizh ma timezas gant al livourez Elizabeth Saurin e Konk-Kerne. Dispartiañ a rejont goude daou vloaz. Goude-se e veajas Leech en Europa hag en em staliañ a reas e Bro-Saoz e 1919.

## Liammoù diavaez
*William John Leech Paintings & Bio
*Leech at Irish Art

## Levrlennadur
*"The Irish Impressionists, Irish Artists in France and Belgium 1850-1914". Julian Campbell. National Gallery of Ireland. 1984
*http://www.mpfa.ie/Leech.htm
Ivona Galbrun

**Ivona Galbrun** (a-wechoù **Erwanez Galbrun**), ganet **Yvonne Laurent** e Pariz d'an 20 a viz Mezheven 1904, marvet e Brelevenez (Lannuon) d’an 22 a viz Here 1985, a zo un emsaverez vreton (anv barzhez: “Iona”). Bevañ a reas e Breizh e Mousteruz e-pad ar Brezel-bed kentañ hag eno e tommas ouzh ar brezhoneg hag ouzh Breizh. Sevel a reas e Bear ur C'helc'h Keltiek ha tro he devoe da zaremprediñ ur bern tud, evel Taldir-Jaffrennou ha Mari Manac'h (“Lady Mond”). E 1946 e savas ar gelaouenn Me a Zalc'ho, darempred etre ar c'helc'hioù keltiek. Labourat a reas gant Armañs ar C'halvez e skol vrezhonek Ploueg-ar-Mor. Kendelc'her a reas he buhez-pad da skoazellañ an emsav.

## Oberennoù
**La danse bretonne”, 1936
**Me a zalc'ho*, Mouladurioù Hor Yezh, 1987.

==Levrlennadur==
*[[Lukian Raoul]], *Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien'', Al Liamm, 1992, p. 185.
Eleonora d'Este (1643-1722)

**Eleonora d'Este** (Mantova, 1643 – Modena, 1722) a oa ur briñsez eus Mantova aet da leanez.

Merc'h e oa d'an dug Francesco Iañ d'Este ha d'e bried kentañ Maria Farnese. Anvet e oa evel he c'hoar, Maria, ganet e 1639, ha marvet da ur bloaz.

Yaouankik e tiskouezas bezañ troet gant ar relijion e lez he zud. E miz Mae 1674 ez eas d'ar gouent da vevañ ha dont a reas da vezañ Maria Francesca dello Spirito Santo.
Ritratto di Cortigiana (Caravaggio)

**Ritratto di cortigiana** (*Poltred ur gourtizanez*) zo un eoullivadur war lien graet e 1597-1599 gant Caravaggio.

Distrujet e voe an oberenn e 1945 e Berlin e-pad an Eil Brezel-Bed pa c'hoarvezas tan-gwall ar Flakturm Friedrichshain.

## Istor

### Fillide
Poltred ur gourtizanez eo, ar poltred nemetañ eus ur plac'h diwar zorn Caravaggio a lavarer a-wechoù, goude ma n'eo ket gwir: div vaouez da nebeutañ zo bet poltredet gantañ meur a wech.

Anavezet eo ar plac'h: Fillide Melandroni, kourtizanez er palezioù ha gast war ar straedoù. Berzh a rae e Roma, ha kerc'het e veze d'ar festoù aozet gant tud uhel. Serc'h e oa bet da Garavaggio, a greder, ha marteze d'ar c'hardinal Del Monte. 
Hi eo a weler e meur a boltred graet gant Caravaggio e dibenn ar bloavezhioù 1590: evel Santez Katell en daolenn Santa Caterina d'Alessandria, Mari en daolenn *Marta ha Mari* (Marta e Maria Maddalena), Judit en daolenn Judit ha Holofern (Giuditta e Oloferne). Marteze e veze gwelet ivez en oberennoù kollet niverus al livour, met goude 1599 n'eus ket keloù anezhi ken.

E daou ved e veve Caravaggio: tud uhel ha pinvidik, evel ar gardinaled, a zaremprede evit gonit e voued; met tud evel Fillide a zaremprede evit ar blijadur.

E miz C'hwevrer 1599 e voe dastumet Fillide gant polis ar pab, hag a-gevret ganti e oa Ranuccio Tomassoni, ur paotr yaouank hag a seblante bout hec'h houlier. Hennezh a deue eus un tiegezh mat, met kavet e veze e anv e dihelloù ar polis gant anvioù gisti goude ma ne oa ket pratik dezho. Harzet e oa bet dre ma oa bet dizurzh gante en un abadenn malarjez trouzus-bras en he zi. 

E-touez mignoned Fillide e oa Anna Bianchini, ur gourtizanez all, kemeret da batrom Mari Madalen e Conversione della Maddalena, ha da batrom Marta en daolenn Marta ha Mari (Fillide e oa patrom Mari), ha da batrom ar Werc'hez Vari evel mamm Jezuz, en daolenn *Riposo durante la fuga in Egitto*. Keloù eus Tomassoni zo bet goude avat: e 1606 e voe lazhet gant Caravaggio hag en doa klasket spazhañ an houlier. 

E dastumad ar markiz Giustiniani e oa ar poltred, ha gwerzhet e voe, war un dro gant un toullad oberennoù all eus an arzour, en .
Levr ar Rouaned

**Levr ar Rouaned** zo anv meur a levr.

## Oberennoù
*Levr ar Rouaned, er Bibl, anezhañ
** Kentañ Levr ar Rouaned
** Eil Levr ar Rouaned
* Shahnameh, barzhoneg persek.
Ode ar Galibier

**Ode ar Galibier** a zo lec'hiet en Alpoù gall. 2 642 m an uhelder anezhi ez a d'ober ul liamm etre Saint-Michel-de-Maurienne (Savoie) ha Briançon (Hautes-Alpes) dre Ode an Telegraf en norzh hag Ode al Lautaret er su. N'haller ket tremen drezi e-pad ar goañv.

## Tro Bro-C'hall er Galibier
Estreget an douaroniezh a ra d'an ode-mañ bezañ mil anavezet : deuet eo da vezañ brudet a drugarez da Dro Bro-C'hall war varc'h-houarn a dremenas drezi e 1911 evit ar wech kentañ, da geñver he 5 tennad-hent etre Chamonix (Haute-Savoie) ha Grenoble (Isère). Ur boaz eo deuet da vezañ o vezañ m'he deus krapet an Dro Ode ar Galibier 59 gwech. Renket e oa bet dreist rummad (DR) e 1979. Da geñver kantvet deiz-ha-bloaz ar c'hentañ tremen e oa bet ret d'ar rederien krapat div wech dre zaou dor disheñvel, e 2011 eta.

Sed amañ ul listenn eus ar rederien a oa erruet renket da gentañ en he lein :
{| width="100%"
| width="30%" valign="top" align="center" |

| width="30%" valign="top" align="center" | 

| width="30%" valign="top" align="center" | 

## Liammoù diavaez
Toenn

**Toenn ** un ti eo ar golo zo war lein un ti.

Toennoù mein-glas, teol, ha plouz eo a weler e Breizh.


Njem house in Cameroon.jpg|Toenn e delioù bananez, e Kameroun, 
Niigata NCM Peasant Rice Farmers House.jpg| Toenn e plouz-riz, e Japan
The Elms Jersey.jpg| Toenn e mein-glas e Bro-Saoz
Miskolc omassa peasant house.jpg|Toenn teol Hungaria
Minenverwalter Kolmannskuppe.jpg|Toenn metal e Namibia
Gassho-zukuri farmhouse-02.jpg|Japan, kempenn toenn un atant, e Japan
Santez Katell (Caravaggio)

**Santez Katell** (italianeg : *Santa Caterina d'Alessandria*) zo anv un daolenn gant al livour italian Caravaggio e 1598-1599 ha diskouezet er Mirdi Thyssen-Bornemisza e Madrid.

## Istor
Goulennet e voe gant ar c'hardinal Francesco Maria Del Monte ouzh Caravaggio sevel an oberenn e koun da brosez Beatrice Cenci (1577–1599), a voe lakaet d'ar marv pendegwir he devoa lazhet he zad a wallgase anezhi. Mennad ar c'hardinal eta e oa tostaat merzherinti Beatrice Cenci ha hini Santez Katell, jahinet ha dibennet o-div.

Da batrom e kemeras Caravaggio ar gourtizanez Fillide Melandroni. Serc'h d'an arzour e oa marteze, ha sachañ droug a reas warnañ. Poltredet e voe gantañ meur a wech : e Conversione della Maddalena, Giuditta e Oloferne, hag er poltred distrujet e Berlin e 1945.

## An daolenn
Ar vaouez yaouank a weler gant ar rod, kleze, ha gwialennoù, binvioù he merzherinti .

## Notennoù
Florida

**Florida**, a zo ur stad eus gevred Stadoù-Unanet Amerika. Ul ledenez a ya d'ober ar braz eus ar stad, hag a zisrann pleg-mor Mec'hiko diouzh ar Meurvor Atlantel. Pevare stad pobletañ SUA eo, gant ouzhpenn 18.8 milion a dud enni e 2010. Tallahassee eo he c'hêr-benn.

Dizoloet e oa e 1513 gant ar Spagnol Juan Ponce de León. Badeziñ a reas anezhi « *La Pascua Florida* » (« ar Pask bleuniet ») diwar Sul ar Bleunioù. Dont a reas da vezañ lod eus ar Stadoù-Unanet e 1845.

## Kêrioù Florida

## Liammoù diavaez

*   Lec'hienn ofisiel
Div Florida

An **Div Florida** (*Las Floridas* pe *Las Dos Floridas* e spagnoleg) a c'hoarvezas eus rannañ Florida spagnol war-lerc'h Feur-emglev Pariz en 1763.
Da geñver ar feur-emglev-se, Bro-Saoz a zilezas Florida war un dro gant an douaroù er reter hag er gevred d'ar stêr Mississippi en eskemm ouzh porzh La Habana ha kêr Manila (Filipinas), a oa dalc'het gant ar Saozon e-pad ar Brezel Seizh Vloaz (1756-1763), pa rankas Spagn kemer perzh ennañ en 1761.

## Istor
Florida e oa trevadenn spagnol Norzhamerika, ur rann eus Virreinato de Nueva España (Spagn Nevez).

### Marevezh saoz
En 1763 e voe rannet an douaroù roet dezho en div lodenn :
* Florida Oriental, ha San Agustín ar pennlec'h anezhi, e ledenez Florida, anezhi an darn vrasañ eus stad Florida e SUA ;
* Florida Occidental, entre ar stêr Mississippi hag ar río Perdido, ha Pensacola ar gêr-benn anezhi.
Kamp Koñli

**Kamp Koñli** pe **Kamp Conlie**(distagadur: ['kõːli]) (*Camp de Conlie* e galleg) a zo unan eus ar c'hampoù bet aozet gant gouarnamant ar Frañs e-kerzh Brezel 1870 etre Prus ha Frañs. Diazezet e oa e Conlie, e departamant ar Sarthe. Kerkent hag an 3 a viz Du 1870 e oa en em gavet eno an daou vil soudard kentañ (o tont eus Aodoù-an-Hanternoz) eus Lu Breizh renet gant ar jeneral Émile de Kératry. O vezañ na oa netra prest d'o degemer e oa bet ret sevel teltennoù war dizh...da c'hortoz ma vije erruet miliadoù a soudarded ouzhpenn. A-barzh fin ar gont, dre na zegemere respont ebet digant Léon Gambetta d'e lizheroù nec'het, en devoa de Keratry roet e zilez d'ar 27 a viz Du. D'an 13 a viz Kerzu e oa bet bodet betek 46 000 den, hep arm ebet, o patouilhat en douar peurc'hleb ar c'hamp a veze graet *Kerfank* anezhañ gant ar soudarded vrezhonek o-unan. N'eo nemet d'an 18 a viz Kerzu en devoa bet aotre Henri Delacoux de Marivault-Emeriau, ar jeneral rann-arme nevez-anvet e penn Arme Breizh, da vont kuit eus Kamp Koñli a-benn ar fin.

Tizhet e oa bet ar c'hamp gant ar Brusianed d'ar 14 a viz Genver 1871 ha peurziskaret gante.

Gwalleurioù soudarded Arme Breizh a zo chomet sanket don e pennoù un toullad mat a Vretoned, evel ma tiskouez ar bomm da-heul, tennet eus *[[E Skeud Tour Bras Sant Jermen]]* gant Yeun ar Gow :*Hervez ma maeronez, e voe, er bloaz-se, ur goañvezh eus ar gwashañ, hag o devoe kalz Bretoned ac'hann paourentez ha dienez da c'houzañv leizh o chroc'hen, e Kamp Koñli. Darn anezho, skuizh oc'h ober bouzellenn voan hag o pilpasat er pri hag er vouilhenn, el lec'h displijus-se anvet gante « Kerfank », en em vodas ur wechad hag a dreuzas ar c'hamp o youc'hal a-bouez-penn : «Finister d'ar gêr ! Finister d'ar gêr ! ».*

## Levlennadurezh
*‎Camille Le Mercier d'Erm, *L'étrange aventure de l'Armée de Bretagne, le drame de Conlie et du Mans*, Dinard, À l'enseigne de l'Hermine, 1937.

## Liammoù diavaez
* diwar-benn ar c'hamp
* diwar-benn ar monumant hag ar vered
* "La Pastorale de Conlie" oberenn gant Tristan Corbière.

## Notennoù ha daveoù
Honiara

**Honiara** eo kêr-benn Inizi Salomon. Kêr vrasañ ar vro eo ivez gant 64 609 a dud o vevañ enni e 2009. En enez Guadalcanal emañ-hi.
Léon Le Calvez

**Léon Le Calvez** a oa ur marc'hhouarnour breizhat bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1909 e Molan.

Dibabet e oa bet e skipailh gall Tro Bro-C'hall e 1931 ha 1933 oc'h ober dezhañ kemer perzh e trec'h Antonin Magne ha Georges Speicher. Douget e oa bet Krez melen Tro 1931 gantañ e-pad ar 4re tennad-hent etre Brest ha Gwened. Adalek 1952 betek 1956 e oa aet da rener skipailh Kornôg Tro Bro-C'hall en devoa dibabet Jean Robic ha Jean Malléjac ennañ.

Tad-kaer ar marc'hhouarnour breizhat François Mahé e oa ivez.

Aet e oa da Anaon d'ar 7 a viz Gouere 1995 e Créteil (Val-de-Marne).

## Loreadeg

***1930**
** Pariz-Sens
***1932**
** Kriteriom broadel an hent
** *3<sup>de</sup> e [[Priz Meur ar Broadoù]]*
***1933**
** *2 e [[Pariz-Caen]]*
** *2 e [[Priz Meur ar Broadoù]]*
** *3<sup>de</sup> e [[Pariz-Roubaix 1933|Pariz-Roubaix]]*
***1935**
** 1 tennad-hent Pariz-Nisa
***1937**
** *3<sup>de</sup> e [[Pariz-Boulogne-sur-Mer]]*
Pariz-Caen

**Pariz-Caen** a oa ur genstrivadeg war varc'h-houarn hag a veze redet etre an div gêr-se en ur ober un devezh, er bloavezhioù 1902-1909 ha 1923-1937.
Lanveur-ar-Marzoù

**Lanveur-ar-Marzoù** (pe **Lanveur** ent-berr; galleg: *Grand'Landes*) a zo ur gumun, bremañ e Vande, hag a oa e Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev, etre Naoned ha Nermouster. Ur gêr gant 692 a annezidi enni eo (2019). 
## Istor
* Betek 1789 e oa en eskopti Luçon, ha neket en hini Naoned. E-barzh "Marzioù boutin Breizh ha Poatev" e oa betek 1789, da lavaret eo kement e Breizh hag e Bro-C'hall. Pa oa bet savet an departamantoù e c'houlennas bezañ staget ouzh Breizh, met ne voe ket graet hervez o mennad.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 40 gwaz eus ar gumun,da lavaret eo 5,56% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Notre-Dame-de-l’Assomption de Grand’Landes (vue 1, Éduarel, 8 mai 2017).jpg

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
## Notennoù ha daveennoù
La Bernardière

**La Bernardière** zo un anv-lec'h gallek.

## Gerdarzh
Savet eo diwar an anv-bihan gallek Bernard, evel un toullad re all: *Albertière, Benoitière, Cathelinière, Clémencière, Françoisière, Gilbertière, Hubertière, Jacquière, Martinière, Ménardière,  Michelière,  Paulinière, Renaudière, Richardière, Robertière*.

## Lechioù
###### 
**La Bernardière*, skol e kumun An Turball 
*Maner *La Bernardière* e Sant-Hermelen-Naoned, bremañ anv ur c'harter.

###### 
**La Bernardière*, kumun eus Vendée, anvet Kervernarzh e brezhoneg abaoe 1997.
*Chapel *La Bernardière*, e Saint-Macaire-en-Mauges, en Anjev.

## Notennoù
Pariz-Teurgn

**Pariz-Teurgn** zo ur redadeg war varc'h-houarn krouet etre an div gêr-se e 1896. Dalc'het e oa bet an hini gentañ d'ar 17 a viz Mae 1896 hag an eil e 1901. Abaoe 1906 e vez redet bep bloaz, e dibenn ar c'houlzad marc'hhouarnerezh abaoe 1951.
Liège-Bastogne-Liège

**Liège-Bastogne-Liège** zo ur redadeg war varc'h-houarn bet krouet e 1892 e Belgia gant ar *Pesant Club Liégeois* hag al *Liege Cyclist Union*, ar pezh a ra dezhi bezañ an hini goshañ e-touez ar redadegoù a vez dalc'het an deiz a hiziv c'hoazh. Ken digompez ma'z eo an 260 km a ya d'hec'h ober m'he deveze tapet ar vrud da vezañ ar genstrivadeg ziaesañ redet en ur ober un devezh. Da gentañ-penn e oa sañset mont d'ober rakredadeg Liège-Pariz-Liège, ar pezh a voe dilezet gant an aozerien.

Kent bezañ perzh eus an UCI World Tour e veze enskrivet e deiziadur Kib ar bed marc'h-houarn war hent gwechall.

Gant Eddy Merckx e oa aet ar maout pemp gwech (ar rekord an hini eo) etre 1969 ha 1975.

E-kichen anv an tri gounideg gall
* André Trousselier (1908),
* Camille Danguillaume (1949),
* Jacques Anquetil (1966),
e vez kavet hini ar Breizhad Bernard Hinault, aet ar amout gantañ e 1977 ha 1980.

Bastogne zo ur gêr 90 km er su da Liège, tostik-tost ouzh harzoù Luksembourg. Tremen a ra ar redadeg dre dolzennad Ardenne bet troc'het flondrennoù don enni gant an Ourthe ha hec'h adstêrioù.
## Loreidi
Brufer

**Brufer** (galleg: *La Bruffière*) a zo ur gumun, bremañ e departamant ar Vande, hag a oa e Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev (er "Marzioù Uhel"). Eno e oa sez ar Marzioù end-eeun. E-barzh "Marzioù boutin Breizh ha Poatev" e oa betek 1789, da lavaret eo kement e Breizh hag e Bro-C'hall. Pa oa bet savet an departamantoù e c'houlennas bezañ staget ouzh Breizh, met ne voe ket graet hervez o mennad. War a seblant e oa bet eskemmet ouzh Ruvelieg (a oa e Poatev).
## Douaroniezh
## Istor
#### [[Brezel 1870-1871]]
* 19 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv eus ar c'hanton , luc’hskeudenn.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* 139 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,26% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église de la bruffière.jpg|Iliz katolik Brufer da noz.

* Iliz katolik *Sainte Radegonde*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoùMemorial Genweb.
## Liammoù diavaez
* Brufer war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveennoù
Minneapolis

**Minneapolis** eo kêr vrasañ stad Minnesota er Stadoù-Unanet. E 2020 e oa 429.954 a annezidi enni.


Minneapolis 05042012.jpg|
Hennepin-Mississippi-20080923.jpg|
Duluth 265 reversing under bridge.jpg|
2011PrideRybakMPLS.jpg|


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Saint Paul (Minnesota)

**Saint Paul** eo kêr-benn Minnesota er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 285 068 a annezidi o chom enni.

## Skeudennoù

Cathedral of Saint Paul (Minnesota) 5.jpg |
Saint Paul-20050831.jpg |
Kellogg House 2.jpg |
20110404 Hmong Village Recycling Award 109.jpg |


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Rochester (Minnesota)

**Rochester** zo ur gêr lec'hiet e gevred Minnesota er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 106 769 a annezidi o chom enni.


Roch night.JPG
Downtown Rochester, MN-Peace Plaza.jpg
HaraldSonjaNoseworthyBrede.jpg
Rochester Minnesota downtown aerial view.jpg
2010-1014-PillHillRHD-2.jpg


## Kêrioù gevellet
* Siheung, 

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Duluth (Minnesota)

**Duluth** zo ur gêr lec'hiet e biz Minnesota er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 86 265 a annezidi o chom enni.


Skyline-Duluth-20060330.jpg
DuluthMN July2004.jpg


Endion Depot.JPG
Central ave west duluth.jpeg
Breakwater Inner Light 2.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Bloomington (Minnesota)

**Bloomington** zo ur gêr lec'hiet e gevred Minnesota er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 82 893 a annezidi o chom enni.


Bloomingtontownhall.jpg|An ti-kêr
Water Park of America.jpg|*Water Park of America*
Minnesota Center 5.jpg|*Minnesota Center*
Mall of America-2005-05-29.jpg|*Mall of America*


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Mountjoy

**Mountjoy** zo un anv-lec'h saoznek.

## Yezhoù all
Klotañ a ra 
*gant Brelevenez e brezhoneg
*gant Montjoie e galleg.
*gant Monte do Gozo e galizeg, menez war hent ar birc'hirined a ya da Santiago de Compostela.

## Lec'hioù
###### 
* Brocach, anavezet ivez e saozneg gant an anv *Mountjoy*, ur gêriadenn e kontelezh Tír Eoghain
**Mountjoy Castle, ur c'hastell nepell alese
* *Mountjoy Prison* anv saoznek Príosún Mhuinseo, toull-bac'h e Dulenn, digoret e 1850
* *Mountjoy Square*, anv saoznek Cearnóg Mhuinseo, e Dulenn

###### 
* Mountjoy (Ontario), e Timmins, en Ontario

## Tud
* Baron Mountjoy, anv meur a zen 
** William Blount, 4vet Baron Mountjoy (marvet e 1534)
** Charles Blount, 5vet Baron Mountjoy (1516–1544)
** Charles Blount, 1añ Kont Devonshire, Lord Mountjoy
* Dick Mountjoy (1932), politikour eus Kalifornia
* Mountjoy Blount, 1añ Kont Newport (c. 1563–1606)

### Lennegezh
* Mountjoy, en Henry V gant Shakespeare

## Istor
* Ar *[[Mountjoy (lestr)|Mountjoy]]* a oa ul lestr-kenwerzh a voe kaset da harpañ ar brotestanted e-pad Seziz Derry en Ulaid en 1689. 
*Anv kuzh ul lestr e voe ivez e 1914 da goulz ar Larne Gun Running.

## Pennad kar
* Mount Joy
Montjoi

**Montjoi** pe **Montjoie** zo un anv-lec'h gallek. 

## Orin
Un orin relijiel a zo d'an anv, stag ouzh pirc'hirinajoù ar Grennamzer, da Jeruzalem ha goude da Santiago de Compostela.
Roet e vije bet an anv **Mons Gaudii** da Venez Rama, er gwalarn da Jeruzalem. Diwar-se e vije bet roet an anv da veur a venez ma c'halled gwelout al lec'h santel. Youc'het e veze ar ger "Montjoie" gant ar c'hallegerien pa welent mogerioù kêr santel Palestina, ha diwar-se e teuas da vezañ ur youc'h-brezel. Diwezhatoc'h e voe stag ouzh anv sant Denez, ma veze youc'het *Montjoie-Sant-Denis* gant ar vrezelourien c'hall.

## Yezhoù all
*Brelevenez, e brezhoneg
*Montjoie, e galleg
*Mountjoy, e saozneg
*Monte Alegre, e portugaleg

## Lec'hioù

###### 
* *Montjoie*, anv gallek kêr Monschau, en Alamagn

###### 
* Montjoi, en Aude 
* Montjoi, e Tarn-et-Garonne
* Montjoie-Saint-Martin, e Manche
* Montjoie-le-Château e Doubs
* Montjoie-en-Couserans en Ariège : kêr ar "mont jovius", menez Jupiter. 
* Saint-Michel-de-Montjoie e Manche
* Les Contamines-Montjoie e Haute-Savoie

###### 
* Cala Montjoi

## Istor
*Urzh Montjoie, pe Urzh Monte Gaudio

## Notennoù


## Pennad kar
*Mountjoy
Rochester

**Rochester** zo un anv-lec'h saoznek a gaver e meur a vro. 

## Lec'hioù
###### 
* Rochester (Kent)
* Rochester (Northumberland)

### 
* Rochester, Victoria

### 
* Rochester, Alberta

### 
* Rochester, Illinois
* Rochester, Indiana
* Rochester, Kentucky
* Rochester, Massachusetts
* Rochester, Michigan
* Rochester (Minnesota)
* Rochester, Nevada
* Rochester, New Hampshire
* Rochester (New York) (Monroe County)
* Rochester, Ulster County, New York
* Rochester, Ohio
* Rochester, Pennsylvania
* Rochester, Texas
* Rochester, Vermont
* Rochester, Washington
* Rochester, Wisconsin

## Tud
* Ajay Rochester (1969), aktourez aostalian
* George Rochester (1908–2001), fizikour saoz
* John Rochester, anv meur a zen
* Nathaniel Rochester (1752–1831), an den a ziazezas Rochester (New York)
* Nathaniel Rochester (stlennour) (1919–2001), 
* Robert Rochester (c. 1494 – 1557), katolik saoz, a servije ar Rouanez Mary Iañ 
* Thomas H. Rochester (1797–1874), 6vet mab Nathaniel Rochester ha 6vet maer kêr Rochester (New York)
* William B. Rochester (1789–1838), politikour eus New York

### Lennegezh
* *Edward Rochester*, er romant *[[Jane Eyre]]*

## Pennadoù kar
* East Rochester
* Rochester Hills
* Rocester
Beata Beatrix

**Beata Beatrix** (*Beatris Wenvidik* e brezhoneg) zo un daolenn gant Dante Gabriel Rossetti, e 1870. 

## An daolenn
Gwelout a a reomp ur plac'h yaouank, Beatrice Portinari, a zo meneget hec'h anv er varzhoneg La Vita Nuova gant Dante Alighieri, da goulz he marv. Troet e voe ar varzhonek italianek gant Rossetti, hag embannet el levr *The Early Italian Poets*. 

## Ar vaouez
Ar vaouez poltredet eo Elizabeth Eleanor Siddal (1829 – 1862), pried al livour.
Priz meur ar Broadoù

**Priz meur ar Broadoù** a oa ur genstrivadeg c'hall war varc'h-houarn hag a veze redet (a-benn d'an eur hiniennel) etre 1932 ha 2004, ur wech ar bloaz.

Kemmet e oa bet hirder ar redadeg meur a wech :
* e-pad ar pemp bloavezh warn-ugent kentañ e veze redet betek 140 km,
* er bloavezhioù 1970, 1980 ha 1990 e veze redet war-dro 90 km,
* da geñver ar bloavezhioù diwezhañ ne veze ket redet nemet war-dro 70 km.
E 2000, Lance Armstrong en devoa lakaet keitad-eur ar redadeg en e uhelañ gant 49,404 km/e.

Lakaet e oa bet Priz meur ar Broadoù e deiziadur Kib ar bed marc'h-houarn war hent e 1992 ha 1993 ; krouidigezh an UCI World Tour he devoa graet dezhañ mont da get evit gwir.
## Loreidi
Strix

***Strix*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kaouenned bras pe vrasoc'h, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Ar genad skouer eo e-keñver ar c'herentiad Strigidae.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Strix albitarsis]]*
** *S. a. *'albitarsis***, ''opaca'' ha ''tertia'',
* ar [[kaouenn penn tev|gaouenn penn tev]] (''Strix aluco'')
** ''S. a. '''aluco***, *biddulphi*, *harmsi*, *sanctinicolai*, *siberiae*, *sylvatica* ha *willkonskii*,
* *[[Strix butleri]]*,
* *[[Strix chacoensis]]*,
* *[[Strix fulvescens]]*,
* *[[Strix hadorami]]*,
* *[[Strix huhula]]*
** *S. h. albomarginata* ha ***huhula***,
* *[[Strix hylophila]]*,
* *[[Strix leptogrammica]]*
** *S. l. bartelsi*, *caligata*, *chaseni*, *indranee*, *laotiana*, ***leptogrammica***, *maingayi*, *myrtha*, *newarensis*, *niasensis*, *nyctiphasma*, *ochrogenys*, *ticehursti* ha *vaga*,
* *[[Strix mauritanica]]*,
* ar gaouenn lapon (*Strix nebulosa*)
** *S. n. lapponica* ha ***nebulosa***,
* *[[Strix nigrolineata]]*,
* *[[Strix nivicolum]]*
** *S. n. ma*, ***nivicolum*** ha *yamadae*,
* *[[Strix occidentalis]]*
** *S. o. caurina*, *juanaphillipsae*, *lucida* hag ***occidentalis***,
* *[[Strix ocellata]]*
** *S. o. grandis*, *grisescens* hag ***ocellata***,
* *[[Strix rufipes]]*
** *S. r. *'rufipes*** ha ''sanborni'',
* ''[[Strix sartorii]]'',
* ''[[Strix seloputo]]''
** ''S. s. baweana'', ***seloputo*** ha ''wiepkeni'',
* ar [[kaouenn-Oural|gaouenn-Oural]] (''Strix uralensis'')
** ''S. u. daurica'', ''davidi'', ''fuscescens'', ''hondoensis'', ''japonica'', ''liturata'', ''macroura'', ''momiyamae'', ''nikolskii'', ***uralensis*** ha ''yenisseensis'',
* ''[[Strix varia]]'',
* ''[[Strix virgata]]''
** ''S. v. borelliana'', ''centralis'', ''macconnelli'', ''squamulata'', ''superciliaris'', ''tamaulipensis'' ha ***virgata***,
* ''[[Strix woodfordii]]''
** ''S. w. nigricantior'', ''nuchalis'', ''umbrina'' ha ***woodfordii**'.
C'hwec'h isspesad ha tri-ugent (66) dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Kugant

**Kugant** (galleg: *Cugand*) a zo ur gumun, bremañ e departamant ar Vande, sko ouzh Klison, hag a oa e Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev (er "Marzioù boutin uhel") hag en eskobva Naoned.
## Douaroniezh
War lez ar Sevr emañ Kugant, e 28 km er Gevred da Naoned ha 29 km er Mervent da Cholet.
## Dezougen

XGC à Cugand par Cramos.JPG

Un THR (Tren Herrek Rannvroel) o kuitaat e porzh-houarn Kugant.
## Istor
* E-barzh "Marzioù boutin Breizh ha Poatev" e oa betek 1789, da lavaret eo kement e Breizh hag e Bro-C'hall. Pa oa bet savet an departamantoù e c'houlennas groñs bezañ staget ouzh Breizh, met ne voe ket graet hervez he mennad. Eus a-douez holl gumunioù ar Marzioù boutin uhel eo an hini a c'houlennas ar c'hreñvañ kement-se.
#### [[Brezel 1870-1871]]
* Mervel a reas daouzek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv ar c’hanton, luc’hskeudennoù.
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 128 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,10% eus ar boblañs e 1911,abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv
.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù.
* Iliz Sant-Pêr
* Milin-gomm Gaumier war ar Sevr
* Ar "Grand'Maison" : adti kastel Klison, tour eus ar  kantved
* Obeliskenn treset gant Mathurin Crucy ha savet e 1815
* Labouradeg ar Feuillée, war ribl ar Sevr
* Kenkiz ar Mont-Gallien
## Tud vrudet
* Julien Dubigeon (1711-1781), ganet e Kugant, krouer Chanterioù Dubigeon e 1745 e Naoned.
* Gwenael an Dug (1951-2006), krennamzerour ha sentvuhezour, marvet e Kugant.
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
## Notennoù ha daveennoù
Ophelia (Millais)

**Ophelia** a zo ul livadur gant al livour saoz Sir John Everett Millais, livet e voe gantañ etre 1851 ha 1852. War ziskouez emañ e Tate Britain Londrez. El livadur e weler Ophelia, un dudenn eus *[[Hamlet]]* (skrivet gant William Shakespeare), hag a zo o kanañ e-keit ha m'emañ war neuñv, a-raok beuziñ en ur stêr. Taolennet eo en arvest IV, senenn VII eus ar pezh. 
Ne voe ket priziet-tre al livadur pa voe diskouezet er Royal Academy evit ar wech kentañ. Hiziv an deiz ez eo gwelet evel ul livadur a-bouez, dreist-holl abalamour d'ar mod m'eo livet an natur. E-tro 30 milion a lurioù saoz e vefe talvoudegezh al livadur.

Elizabeth Eleanor Siddal eo ar vaouez a voe kemeret da batrom gant an arzour.

## Daveoù
* Hawksley, Lucinda. *Lizzie Siddal: Face of the Pre-Raphaelites*. Walker & Company, 2006. ISBN 0-8027-1550-8 
* Secher, Benjamin. "Ten things you never knew about Ophelia". *The Daily Telegraph*, 22 a viz Gwengolo 2007

## Liammoù diavaez
* Millais Ophelia lec'hienn diwar-benn al livadur
* LizzieSiddal.com weblog diwar-benn Elizabeth Siddal
* smARThistory: Ophelia video berr diwar-benn al livadur

## Notenn
Elizabeth Siddal

**Elizabeth Eleanor Siddal** (25 a viz Gouere 1829 e Londrez– 11 a viz C'hwevrer 1862, en hevelep kêr) a oa ur varzhez hag ul livourez saoz eus luskad ar Rakrafaelouriezh. Meur a wech e voe savet he foltred gant livourien al luskad-se.

Unan eus an daou batrom livet ar muiañ gant rakrafaelourien e voe Elizabeth Siddal. Jane Burden eo a oa an hini all. Patrom pennañ Dante Gabriel Rossetti e voe, met livet e voe he foltred gant Walter Deverell, William Holman Hunt ha John Everett Millais ivez.

Dimeziñ a reas da Dante Gabriel Rossetti e fin he buhez. 

## He buhez
### He yaouankiz
Elizabeth Eleanor Siddall, anvet diwar-lerc'h he mamm, pe “Lizzie” Siddall, a oa ganet d'ar 25 a viz Gouhere 1829, e ti he zud, 7 Charles Street, Hatton Garden. He zad e oa Charles Crooke Siddall, a lavare bezañ mab da noblañsed, hag he mamm e oa Eleanor Evans, a oa kembreat hec'h anv-tiegezh. Ne oant ket tud paour, hag he zad a oa e penn ur gompagnunezh ober kontilli.

War-dro 1831 ez eas an tiegezh Siddall da chom da Southwark, e kreisteiz kêr Londrez, ul lec'h lousoc'h eget Hatton Garden. E Southwark e voe ganet breudeur ha c'hoarezed Lizzie Sidall: Lydia, mignonez dezhi, Mary, Clara, James ha Henry. N'ouzer ket ha mont a reas Lizzie Siddall d'ar skol met lenn ha skrivañ a ouie, kelennet gant he zud marteze. Abred e tizoloas ar varzhoniezh goude kavout ur varzhoneg gant Alfred Tennyson war un tamm kazetenn lakaet da bakañ amann; diwar se e teuas c'hoant dezhi da skrivañ.

## Daveoù
* Virginia Surtees (1991). *Rossetti's Portraits of Elizabeth Siddal*, Aldershot: Scolar Press.
* Kim Morrissey (1998). *Clever as Paint: The Rossettis in Love (playscript)*, Toronto: Playwrights Canada Press.
* Lucinda Hawksley (2004). *Lizzie Siddal: The Tragedy of a Pre-Raphaelite Supermodel*, Andre Deutsch.

## Liammoù diavaez
* Barzhonegoù gant Elizabeth Siddal
* Rakrafaelouriezh e lec'hienn Birmingham Museums & Art Gallery, gant poltredoù Elizabeth Siddal livet gant Rossetti
* Poltredoù Elizabeth Siddal gant Rossetti 
* Lizheroù skrivet gant Elizabeth Siddal
* Luc'hskeudennoù bez Elizabeth Siddal
Fanny Cornforth

**Fanny Cornforth** (c. 1835 – c. 1906) a oa ur vatezh saoz, patrom ha serc'h d'al livour Dante Gabriel Rossetti. Ur plac'h kigennek ha postek a oa anezhi, ruz he blev, disheñvel diouzh patromoù all an arzour, Jane Morris hag Elizabeth Siddal, maouezed mistr anezho.

## He buhez

Sarah Cox e oa he gwir anv, a greder, met n'eus netra sur, ha n'ouzer ket pegoulz e teuas da vout "Fanny Cornforth".

## Taolennoù Fanny Cornforth
He gwelout a reer e 60 livadur, dre eoul pe dre zour, pastel pe greion, gant Rossetti. En o zouez:

* *[[Bocca Baciata]]*, gant Rossetti (1859)
* *Lucrezia Borgia*, gant Rossetti (1861)
* *[[Fair Rosamund]]* (1861)
* *Fazio's Mistress (Aurelia)* (1863–73)
* *The Blue Bower* (1865)
* *[[Lady Lilith]]* (1867). Lilith eo gwreg kentañ Adam er Bibl. 
* *[[Found (Rossetti)|Found]]* (1869) diechu
* *[[:Image:Holygrail.jpg|The Holy Grail]]* (1874)

Tresadennoù gant Rossetti :
* ''Fanny Cornforth'', grafit war baper (1859)

Gant tud all:
* *[[Sidonia von Bork]]*, gant Edward Burne-Jones

Rossetti Archive en deus kalzik a skeudennoù.

## Notennoù

## Levrlennadur
*Daly, Gay (1989). Pre-Raphaelites in Love. New York: Ticknor & Fields. ISBN 0-89919-450-8.
* Marsh, Jan (1998) [1985]. Pre-Raphaelite Sisterhood. London: Quartet Books. ISBN 978-0-7043-0169-6.
* Stonell Walker, Kirsty (2006). Stunner : The Fall and Rise of Fanny Cornforth. USA: Lulu Publishing.
* Drewery, Anne (2001). Re-presenting Fanny Cornforth: The makings of an historical identity. UK: With Julian Moore & Christopher Whittick, in The British Art Journal 2001:3.
* Rossetti, Dante Gabriel (1940). Letters to Fanny Cornforth. Baltimore: Johns Hopkins Press; Baum, Paull F (editor).

## Liammoù
* Center for Whistler Studies
* Rossetti Archive
* Birmingham Museums & Art Gallery's Pre-Raphaelite Online Resource Skeudennoù eus Fanny Cornforth en o zouez

## Poltredoù

File:Dante Gabriel Rossetti Bocca Baciata 1859.png| *[[Bocca Baciata]]*