Aldous Huxley

**Aldous Leonard Huxley** ( ; 26 a viz Gouere 1894 – 22 a viz Du 1963) a oa ur romantour, ur barzh hag ur prederour saoz.

A-douez an hanter-kant levr bennak bet skrivet gantañ ez anaver ar romant skiant-faltazi *Brave New World* (1932) er bed a-bezh ; e *The Doors of Perception* (1954) e kontas e vuhezadoù dindan drammoù psikedelek evel ar meskalin.
En e yaouankiz e voe kenrener ar gelaouenn *Oxford Poetry* hag e krogas da skrivañ istorioù berr ; diwezhatoc'h e skrivas senariooù evit ar sinema ha danevelloù e veajoù. E Los Angeles e tremenas trederenn diwezhañ e vuhez.

Denelour, peoc'helour e oa Aldous Huxley, hag ur flemmganer ivez. Pa oa o vont war an oad e voe dedennet gant al lezvredoniezh hag ar gevrinelezh prederouriel, ar pezh e gasas war-du an hollvedelouriezh (*The Perennial Philosophy*, 1945).
E diwezh e vuhez e voe anzavet evel unan eus speredoù pennañ e amzer. Seizh gwech e voe kinniget e anv evit Priz Nobel al Lennegezh, met biskoazh ne voe roet dezhañ.

## Buhez
E Goldaming (Surrey), 49 km er mervent da London, e voe ganet Aldous Huxley e 1894 da Julia Arnold ha Leonard Huxley. Mestrez-skol e oa Julia Arnold ha nizez ar barzh Matthew Arnold (1822-1888) ; skrivagner ha mestr-skol e oa Leonard Huxley.

Hervez e vreur Julian e veze alies Aldous «&nbsp;oc'h arsellout iskisted an traoù&nbsp;» ; hervez e genderv Gervas e voe dedennet abred-tre gant an tresañ.
E klas e vamm e voe Aldous e-pad bloavezhioù, betek ma klañvaas-hi. Goude-se ez eas da *Eton College* en Eton, Berkshire, nepell diouzh Windsor.
E 1908 e varvas Julia Arnold, pa oa he mab Aldous 14 vloaz. Tri bloaz goude, e 1911, e klañvaas hennezh d'e dro ha peuzdall e chomas e-pad daou vloaz pe dost abalamour da varradoù keratit.
E miz Here 1913 e voe e *Balliol College* en Oxford evel lenner e rann al Lennegezh saoznek. Tri bloaz goude, e 1916, e klaskas en em rollañ er British Army da gemer perzh er Brezel-bed kentañ ; nac'het e voe outañ avat, dre ma oa fall-tre e lagad dehoù ; en hevelep bloavezh ez eas da genrener ar gelaouenn lennegel *Oxford Poetry*, a oa bet krouet e 1910.

Da heul e studioù e Balliol e klaskas labour abalamour ma tlee arc'hant d'e dad. Adalek miz Ebrel betek miz Eost 1917 e voe e karg eus ar pourvezañ e Maodiernezh an Aer, a ra war-dro ar *[[Royal Air Force]]*. Goude-se e kelennas galleg en *Eton College* e-pad bloaz — Eric Blair a oa unan eus e skolidi eno ; dic'houest e veze ar c'helenner da zerc'hel ar c'henurzh en e glasad, met barrek-kenañ e oa war ar yezh.

E 1919 e timezas gant Maria Nys (1899-1955), ur repuadez Belgiat ; ur mab o devoe, Matthew e anv, e 1920 hag a-hed ar bloavezhioù 1920 ez ejont gwech ha gwech all da Italia da weladenniñ o mignon D. H. Lawrence.

E 1937 e tilojas Aldous Huxley, e wreg hag o mab da Stadoù-Unanet Amerika, ma rejomp o annez en Hollywood, Los Angeles (Kalifornia). E Kalifornia e varvas e wreg Maria Nys e 1955.
E 1956 e timezas ar skrivagner d'ar skrivagnerez ha bredvezegez Laura Archera (1911-2007) ; ur biolinourez vrudet e oa ivez.

E 1960 e klañvaas abalamour da gankr ar c'harloc'henn, en e lazhas en diwezh e 1963.

## Remzad
Kerkent ha boulc'het ar bloavezhioù 1920 e voe Aldous Huxley ur flemmganer hag ur skrivagner anavet. Flemmganoù e oa e romantoù kentañ, *Crome Yellow* (1921), *Antic Hay* (1923), *Those Barren Leaves* (1925) ha *Point Counter Point* (1928). Danevelloù berr a skrivas ivez : *Limbo* (1920), *Mortal Coils* (1922), *Little Mexican* (1924), ha *Two or Three Graces*(1926), hep dilezel ar varzhoniezh : *Leda* (1920), *Selected Poems* (1925), *Arabia Infelix and Other Poems* (1929). E bezh-c'hoari kentañ a skrivas d'ar mare-se, *The Discovery*, a voe embannet e 1924. Arnodskridoù a voe ivez er bloavezhioù-se : *On the Margin* (1923), *Along the Road* (1925), *Essys New and Old* (1926), *Proper Studies* (1927) ha *Do What You Will* (1929).

E 1930 ez embannas un arnodskrid all, *Vulgarity in Literature* hag un dastumad danevelloù berr anvet *Brief Candles*.
*Music at Night and Other Essays* a voe embannet e 1931, en hevelep bloavezh hag an dastumad barzhonegoù *The Cicadas and Other Poems*.
E 1932 e skrivas an arnodskrid *Text and Pretexts* hag embannet e voe e bempvet romant, *Brave New World*. An enep bev d'un utopienn eo ar romant-se, a c'hoarvez e London er bloavezh 2540, en ur gevredigezh renet gant teknologiezh ar gouennañ, an embregata bredoniel hag an darblegerezh pavlovek.
E 1936 e voe embannet ur romant all *Eyeless in Gaza*, ur bazenn a-bouez e buhez an aozer war-du ar peoc'helouriezh hag ar gevrinelezh, a zisplegas en e zastumadoù arnodskridoù anvet *Pacifism and Philosophy* (1936), *Ends & Means: An Inquiry into the Nature of Ideals* (1937) hag *An Encyclopedia of Pacifism* (1937 ivez).

Gant an tiegezh Huxley e tivroas ivez o mignon Henry FitzGerald Heard, anezhañ un istorour, ur skiantour hag ur prederour, da Galifornia e 1937 ; hemañ eo a lakaas Huxley war hent ar Vedanta – ur skourr eus an Upanishad, prederouriezh an hindouegezh.
Pelloc'h, e 1938, e kejas Huxley ouzh ar prederour indiat Jiddu Krishnamurti (1895-1986) ; perzh a gemeras er c'helc'hiad dalc'hidi ar Vedanta kaset gant ar prederour ha manac'h indezat Swami Prabhavananda (1893-1976), eus Urzh Ramakrishna, en e vanati en Hollywood. E vignon ar skrivagner saoz Christopher Isherwood a zegasas d'ar c'helc'hiad ivez.
Betek e varv e chomas Aldous Huxley stag ouzh *The Vedanta Society of South California (VSSC)* ; 48 pennad a skrivas evit kelaouenn an aozadur etre ||1941]] ha 1960. En abeg d'e vennozhioù prederourel avat – ne grede e doue ebet, pa ne c'heller ket prouiñ bezañs doue pe zoueez – ne c'hallas ket en em reiñ d'ur relijion. 
E-keit-se e labouras Huxley evel senarioour en Hollywood. Ar bern arc'hant a zastumas evel-se a zispignas evit degas d'ar Stadoù-Unanet Yuzevien, skrivagnerien hag arzourien alaman hag a dec'he a-zirak an naziegezh.

E 1940 e tilojas an tiegezh Huxley da Llano, ur pennkêr lec'hiet en dezerzh hag en em led e penn Norzh kontelezh Los Angeles.

E 1944 e skrivas ur pennad-digeriñ evit troidigezh saoznek ar Bhagavad-Gita gant Swami Prabhavananda ha Christopher Isherwood. Nepell goude e skrivas Aldous Huxley e oberenn brederourel *The Perennial Philosophy* (1945).

Goude an Eil brezel-bed, e 1953, e c'houlennas Aldous Huxley ar geodedourelezh evitañ, evit e wreg hag evit o mab ; peogwir e nac'has Huxley dougen armoù evit SUA hag anzav e rae kement-se evit abegoù relijiel e voe sparlet an hent dezhañ ha d'e diegezh.
E 1953 ivez e fellas d'ar skrivagner gouzout hiroc'h diwar-benn efedoù an drammoù psikedelek ; an doktor Humphry Osmond a bourchasas ur muzuliad meskalin dezhañ, hag a chomas gantañ e-pad an abadenn. Bloaz war-lerc'h ez embannas Huxley disoc'hoù e daol-arnod en e levr *Doors of Perception* (1954).
Div brezegenn a zistagas en azeuldi ar VSSC e Hollywood e 1955 : * Knowledge and Understanding* ha *Who Are We?* ; enrollet e voent o-div, hag embannet diwezhatoc'h.
En hevelep bloavezh ez embannas e 10 romant, *The Genius and the Goddess*, a azasaasevit ar c'hoariva e 1958.

En abeg d'e gleñved e rankas Aldous Huxley disterniañ un tamm e deroù ar bloavezhioù 1960. An arnodskrid *On Art and Artists* a zeuas er-maez e 1960, heuliet gant ur pennad er gelaouenn *Vedanta for the Western World* anvet *Symbol and Immediate Experience*. E 1962 e voe ar studiadenn *The Politics of Ecology* — ur skrid degemennus, hag e romant diwezhañ, *Island*. E 1963 e voe moullet an arnodskrid *Literature and Science*, nebeut kent marv ar prederour.

## Oberennoù

## Notennoù