open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
376

*Diwar-benn ar bloavezh *'376*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Gwener hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar C'hornôg ː Valentinian II ha Flavius Gratianus
* Impalaer ar Reter ː Flavius Julius Valens
* Koñsuled : Valens Aug. V & Valentinianus II Aug. I 
* Roueed ar Wizigoted : Athanaric ha Fritigern.

### Afrika

### Azia

## Relijionoù
* Sul Fask ː 27 Meurzh
* Pab ː Damasus Iañ 

## Arzoù ha lizhiri
## Skiantoù ha politikerezh
## Armerzh
## A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 376|Ganedigezhioù]]

## [[:Rummad:Marvioù 376|Marvioù]]

__NOTOC__
Snake (c'hoari video)

***Snake*** a zo ur c'hoari video embannet e kreiz ar bloavezhioù 1970 hag en deus miret brud vat abaoe. Goude bezañ bet ar c'hoari lakaet war ar pellgomzerioù hezoug Nokia e 1998 ez eo bet anavezetoc'h c'hoazh.

Ar c'hoarier a gontroll ur grouadur hir ha moan, a denn d'un naer (e saozneg, ***snake***), hag a za war-raok en un dachenn plaen, o tebriñ boued (avaloù peurliesañ), o klask chom hep debriñ e lost pe ar mogerioù pa z'eus eus outo. Bewech ma tebr an naer boued, kresk a ra e lost, ar pezh a lak da vezañ ar c'hoari diaesoc'h diaesañ. Ar c'hoarier a gontroll tu penn an naer (a-us, en-traoñ, a-gleiz pe a-zehou), hag ar c'horf a heuil. Ar c'hoarier ne c'hell ket lakaat an naer da baouez e-kerzh ar c'hoari.

## Istor
Ar c'hoari Snake a oa en orin ur c'hoari arkad, embannet gant Gremlin e 1976. Ar c'hentañ stumm eus Snake war urzhiataer, anvet "Worm" (buzug), a zo bet programmet e 1978 gant P. Trefonas (SUA) war un urzhiataer TRS-80, hag embannet gant ar gazetenn CLOAD ar memes bloavezh.Un tamm goude ez eo bet embannet ivez gant ar memes den ar stummoù evit PET hag Apple II.

Er stummoù anavezetoc'h ez eus skouer hini an Neopets, anvet "Meerca Chase". Bez ez eus bremañ eus "Meerca Chase II". Ur stumm anavaezet anvet Nibbles a oa roet gant an urzhiataeroù MS-DOS 'pad un amzer.

Ar stumm en Nokia N70 ha stummoù all pellgomzerioù hezoug Nokia a zo e 3D, gant palioù d'al liveoù.

## Snake war ar BBC Micro

Bez ez eus bet meur a stummoù Snake war ar BBC Micro. *Snake* gant John Cox a oa disheñvel dre ma veze kontrollet oc'h implij an touchennoù dezhou ha kleiz e-keñver tu penn an naer. Mont a ra buanoc'h buanañ an naer ha n'eus "buhez" ebet, neuze ez eo diaes tizhout poentoù bras dre ma z'eo ret adkregiñ pep tra ur wech kollet.

## Snake war pellgomzerioù Nokia
Nokia a zo anavezet evit bezañ bet lakaet Snake war e bellgomzerioù hezoug.
**Snake* - The original, evit pellgomzerioù unlivek. savet e oa ar graferezh gant karrezioù. Lakaet e oa, da skouer war an Nokia 6110. Programmet eo bet e 1997 gant Taneli Armanto.
**Snake II* -War pellgomzerioù unlivek. Gant liveoù kemplezoc'h.
**Snake Xenzia* - Unlivek ivez. Lakaet da skouer war an Nokia 1112
**Snake EX* - Gant livioù. Graferezh doare SNES. Tu zo c'hoari gant tud all dre Bluetooth hag Infra-Ruz. Lkaet e oa da skouer war an Nokia 6260.
**Snake EX2*
**[[Snakes (N-Gage game)|Snakes]]* - Ur stumm 3D. Ur c'hoari evit N-Gage, diorroet gant by IOMO(embannet gant Nokia). Liesc'hoarier gant Bluetooth. Graferezh doare PlayStation.
**Snake III* - Ur stumm 3D, disheñvel diouzh *Snakes*.
**[[Snakes Subsonic]]* - War N-Gage.

## Daveoù
Nana Dzagnidze

**Nana Dzagnidze** (e jorjieg:ნანა ძაგნიძე) a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Genver
1987 e Republik Jorjia (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarierez echedoù jorjian.

Mestr Etrebroadel (Maouezi) abaoe 1999, 
Mestr Meur Etrebroadel (Maouezi) abaoe 2001,
Mestr Etrebroadel abaoe 2004,
Mestr Meur Etrebroadel abaoe 2008.

He renk Elo (FIDE) a oa 2 547 e miz Du 2009, da lâret eo an niverenn 4 er c'hoarierezed ag ar bed.

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE 
* He fartiennoù e Chessgames
José Mujica

**José Alberto Mujica Cordano**, ganet e Montevideo d'an 20 a viz Mae 1935 ha marvet d'an 13 a viz Mae 2025, a oa ur politikour eus Uruguay. Lesanvet e oa "*Pepe Mujica*" pe "*El Pepe*". Prezidant e vro e voe etre ar 1añ a viz Meurzh 2010 hag ar 1añ a viz Meurzh 2015.

Labourer-douar e oa eus e vicher, a-raok bezañ dilennet da gannad ha mont da vinistr al labour-douar (2005-2008). Pa oa yaouank e oa bet o stourm el luskad armet Tupamaros. Dont a reas da vezañ unan eus stourmerien anavezetañ an emsav-se da vare an diktatouriezh (1972-1985).

## Daveennoù
Yangtze

Ar **Yangtze** a zo ur stêr eus Sina. Ar stêr hirañ en Azia hag an trede hirañ er bed (war-lerc'h an Amazon hag an Nil). War-dro 6 300 km eo he hed hag eieniñ a ra e proviñs Qinghai hag en em deuler e Mor Sina ar Reter. Lakaet eo da vezañ ar vevenn etre Sina an Norzh ha Sina ar Su.
Bug

Ar **bug**, pe **bugelenn** *(Ruscus aculeatus)* zo brousgwez eus ar seurt anvet *[[Liliaceae]]* pe *[[Ruscaceae]]*, da lavarout eo ur seurt kelenn bihan.
"Beuz-bleiz", "gargel", "gargelenn" a veze graet anezho gant Anjela Duval. 

Delioù lemm zo dezho, hugennoù ruz ha kontammus, ha bleunioùigoù a gresk en o c'hreiz.
Ar savioù yaouank a c'heller debriñ kriz pe poazh, evel an asperjez gouez ; pistrius eo ar frouezh koulskoude.
En Il-ha-Gwilun e vezent gwerzhet war marc'had Roazhon betek an Eil brezel-bed, rollet e stumm ur voulenn hag a servije neuze da gempenn ar gegin, betek en oaled ; begoù an delioù a servije da skrabañ ha da lemel kuit ar gramenn. Ur paotr-ludu eus Roazhon a lavare en o implije bemdez evit skrabañ tuellennoù ar siminalioù.

Er Gironde e vezent implijet evit fardañ un troad skubelenn.

Er  eo bet implijet gant al louzaouer gresian Dioscoride evit talañ ouzh poanioù ar merc'hed en o forzhioù pe en o mizoù, ouzh an drougoù er c'hwezigell.

## Anvioù all
* *Beuz an diaoul, beuz-bleiz, banal-bugel.*

## Pennad-kar
* Bugelenn-mor.
Sleipnir

**Sleipnir** zo ur marc'h marzhus e mojennoù Skandinavia, marc'h an doue Odin. Eizh pav en deus ha gallout a ra galoupat war an douar, war ar mor koulz hag en aer.
Saint Johns River

**Saint Johns River** zo anavezet evel anv div stêr er bed:
*Saint Johns River (Florida), e Florida, e SUA
*Saint Johns River (Grenada), en Enez Grenada

## Pennad kar
*Saint John River
*Stêr Sant Yann
Stêr Sant Yann

**Stêr Sant Yann** zo anv brezhonek meur a stêr er bed:
*stêrioù gallek o anvioù
***Rivière Saint-Jean*
*stêrioù saoznek o anvioù
**Saint John River 
**Saint Johns River
*stêrioù spagnolek o anvioù
**Río San Juan
Lir (doue)

:  *Evit sterioù all ar ger *'lir**, gwelit ar pennad [[Lir (disheñvelout)]].''

**Lir**, pe gwell **Ler*' (*Lear* en iwerzhoneg a-vremañ; *Lir* eo ar genitiv, ha *Ler* an nominativ), eo anv [[Doueelezh|doue]] ar mor e [[gwengelouriezh Iwerzhon]]. Unan eus doueed veur [[Tuatha Dé Danann]] eo. Tad eo da v[[Manannan Mac Lir]], da v[[Bendigeidfran]] ha da v[[Branwen]]. Kaoz anezhañ zo e mojenn [[Oidheadh Chloinne Lir]]. 

==Mojennoù Kembre==
Kar eo an doue iwerzhonat Ler d'an [[haroz]] [[kembreat]] [[Llŷr]]‎.

==Lennegezh saoznek==
Diwarnañ eo deuet anv ar roue *King Lear* ar pezh-c'hoari gant [[William Shakespeare]]. 

==Delwenn==
Er *Garden of Remembrance* e [[Dulenn]], ma'z eo eñvoret harozed ar stourm evit dizalc'hted Iwerzhon ez eus un delwenn anvet *Children of Lir'', gant Oisín Kelly.

## Notennoù


## Levrlennadur
Llŷr

**Llŷr** zo un haroz e mojennoù krenngembraek, e Pedair Cainc y Mabinogi hag e Trioedd Ynys Prydain. 
Tad eo da Manawyddan, mab Llŷr ha d'ar c'hevelled Nisien hag Efnysien, a oa Pernaddun o mamm. Ur verc'h anvet Fionnuala, en deus ivez met n'ouzer ket piv eo he mamm.

## Orin
Krediñ a reer eo kevatal da Lir e mojennoù Iwerzhon hag e oa doue ar mor a orin, rak *[[mor]]* eo stêr ar ger *llŷr* e krenngembraeg.

## Mabinogi ha Trioedd
* E Pedair Cainc y Mabinogi ne weler ket anezhañ met eñ eo tad Bendigeidfran, Branwen ha Manawyddan; Penarddun eo anv o mamm.
* En Trioedd Ynys Prydain, e weler ul Llŷr, anvet *Llŷr Llediaith*, a zo unan eus 'Tri Goruchel Garcharor Ynys Prydain' (unan eus pouezusañ prizonidi Enez Vreizh) dalc'het gant Euroswydd. 
* En danevell Branwen ferch Llŷr er Mabinogi, e lavarer eo Euroswydd a zo tad da zaou vab yaouankañ Penarddun, Nisien hag Efnisien, 

## Lennegezh saozneg
Krediñ a reer eo Llŷr ar roue Leir en istorioù Jafrez Menoe, ha drezañ ar roue Lear er pezh-c'hoari*[[King Lear]]* gant William Shakespeare.

## Kerentiezh Llŷr
}

|}

## Notennoù


## Levrlennadur
* Rachel Bromwich, *Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain*. Cardiff: University of Wales. (2006).ISBN 0-7083-1386-8.
* Jeffrey Gantz, (troour) (1987). *The Mabinogion*. New York: Penguin. ISBN 0-14-044322-3. 
* Meic Stephens, *The New Companion to the Literature of Wales*.

## Pennad kar
* Lir (doue)
* Llŷr Marini
374

*Diwar-benn ar bloavezh *'374** en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.''

Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her

== Darvoudoù ==

====Impalaeriezh roman ː ====
* Impalaerien ar C'hornôg ː [[Valentinian Iañ]] ha [[Flavius Gratianus]]
* Impalaer ar Reter ː [[Flavius Julius Valens]]
* Koñsuled : Valentinianus Aug. IIII & Valens Aug. IIII
* Roueed ar Wizigoted : Athanaric ha Fritigern.
* Prefed Kêr Roma : Claudius.
* Trec'h eo [[Theodosius II|Theodosius ar Yaouank]], ''dux Moesia'', war ar [[Sarmated]] war an Danav.

====Er bed====
* Roueed ar Wizigoted : Athanaric ha Fritigern

==Relijionoù==
* Sul-Fask ː 13 Ebrel
*Pab ː [[Damasus Iañ]]
* Valens, impalaer ar Reter, aet a-du gant Arius, a lak anzav an eskob Demofil eus Beree evel eskob Kergustentin goude marv Athanasius, hag a lak ar gatoliked dindan heskinerezh. 

==Arzoù ha lizhiri==
==Skiantoù ha politikerezh==
==Armerzh==
==A bep seurt==

== [[:Rummad:Ganedigezhioù 374|Ganedigezhioù 374]] ==

== [[:Rummad:Marvioù 374|Marvioù 374]] ==
* **Athanasius''', eskob Kergustentin

__NOTOC__
Río San Juan

**Río San Juan** zo anv meur a stêr er bed:

* :
:::***[[Río San Juan (Duratón)|Río San Juan]]**, adstêr d'ar stêr *[[Duratón]]*;
:::***[[Río San Juan (Guadalquivir)|Río San Juan]]**, adstêr d'ar *[[Guadalquivir]]*;

* :
:::***[[Río San Juan (Argentina)|Río San Juan]]**, e proviñs San Juan, e gwalarn ar vro;
* :
:::***[[Río San Juan (Colombia)|Río San Juan]]**, a aber er Meurvor Habask
:::***[[Río San Juan de Micay]]**, a aber er Meurvor Habask
* :
:::***[[Río San Juan (Cuba)|Río San Juan]]**;
* :
:::***[[Río San Juan (Tamaulipas)|Río San Juan]]**
:::***[[Río San Juan (stad Mec'hiko)|Río San Juan]]**
:::***[[Río San Juan (Veracruz)|Río San Juan]]**, e Veracruz
:::***[[Río San Juan de Dios]]**, e  *[[Jalisco]]* .
* :
:::***[[Río San Juan (Nicaragua)|Río San Juan]]**;
* :
:::***[[Río San Juan (Perou)|Río San Juan]]**,
* :
:::***[[Río San Juan (Uruguay)|Río San Juan]]**;
* :
:::***[[Río San Juan (Venezuela)|Río San Juan]]**, e stadoù Sucre ha Monagas.
:::***[[Río San Juan (Nueva Esparta)|Río San Juan]]**, e stad Nueva Esparta.

* :
:::***[[Río San Juan (Utah)|Río San Juan]]**, adstêr d'ar río Colorado hag a red dre stadoù Colorado, Nuevo México ha Utah e SUA;

## Lec'hioù all
:***[[Río San Juan (departamant)|Río San Juan]]**
*Río San Juan

## Pennadoù kar
* **[[San Juan]]**, 
* **[[San Juan del Río]]**.
Duratón

**Duratón** zo un anv-lec'h spagnolek e Spagn:
*Duratón, e Sepúlveda, e proviñs Segovia.
*ar Río Duratón, ur stêr
*ar Parque Natural de las Hoces del río Duratón, ur park naturel.
373

*Diwar-benn ar bloavezh *'373** en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.''

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh.

== Darvoudoù ==

=== Europa ===

==== Impalaeriezh roman ====
* Impalaerien ar C'hornôg ː [[Valentinian Iañ]] ha [[Flavius Gratianus]]
* Impalaer ar Reter ː [[Flavius Julius Valens]]
* Koñsuled : Valentinianus Aug. IIII & Valens Aug. IIII 
* Roueed ar Wizigoted : Athanaric ha Fritigern.

=== Afrika ===
* Kaset eo [[Flavius Theodosius]] gant Valentinian Iañ da ziskar Firmus e [[Mauretania]]. 

=== Reter nesañ ===

=== Azia ===

== Relijionoù ==
* Sul Fask ː 31 Meurzh
* Pab ː [[Damasus Iañ]]
* Constantinopolis : marv Athanasus, eskop eus ar gêr. Valens, aet a-du gant Arius, a lak anzav an eskob Demofil eus Beree, hag a lak eskinañ ar gatoliked.

==Arzoù ha lizhiri==
==Skiantoù ha politikerezh==
==Armerzh==
==A bep seurt==

== [[:Rummad:Ganedigezhioù 373|Ganedigezhioù 373]] ==

== [[:Rummad:Marvioù 373|Marvioù 373]] ==
* **Athanasus''', eskob Kergustentin

__NOTOC__
Duratón (Segovia)

**Duratón** zo ur rann eus Sepúlveda, Segovia e kumuniezh Castilla y León, e Spagn. War lez ar stêr Duratón, heñvelanvet, emañ. 60 a dud a oa o chom eno e 2008.
Brudet eo an iliz romanek, *La Asunción de María*. 
Kavet ez eus bet rivinoù roman hag ur vered vizigot.

## Lec'hanvadurezh
Dont a rafe an anv eus an hengeltieg, *Durato, ma rankfed gwelout ar ger indezeuropek *dhur-*, ‘dor’.
Bugelenn-mor

Ar **bugelenn-mor** (diwar ar ger kelenn moarvat) zo ur plant dreinek a gresk war an aod, *Salsola kali* o anv skiantel. 

Gwechall e veze tennet kali anezhe ouzh o deviñ.

## Pennad kar
* Bugelenn
Nisien

**Nisien** (pe **Nyssyen** hervez ar c'hrenngembraeg) zo un den eus mojennoù Kembre, mab da Penarddun hag Euroswydd ha breur gevell da Efnisien. 
Meneget eo e anv en Eil skourr ar *[[Mabinogi]]*, Branwen ferch Llŷr, evel hantervreur da Vendigeidfran, Branwen, ha Manawyddan. 
Nisien zo un den habask ha hael, disheñvel diouzh e vreur Efnisien leun a zrougiezh.

## Lec'hanvadurezh
Ur sant en anv *Is[i]an/Isien/Nisien*, kile da sant Edeyrn, er , en deus roet e anv da Llanisien e Morgannwg, hiziv ur c'harter eus Kerdiz.

## Levrlennadur
*Ifor Williams, *Pedeir Keinc y Mabinogi* (Caerdydd, 1930; adembannet meur a wech abaoe), pajenn 163.
Ufern

An **ufern**, pe **ibil-troad**, eo ar rann eus ar c'horf etre ar c'har hag an troad.

Tri askorn a ya d'ober an ufern:
*ar perone,
*an tibia, pe gwerzhid-c'har,
*an talus pe astragal, damheñvel ouzh un ibil.

Pa c'hoarvez d'an den gweañ e droad, en devez poan en e ufern. Alies e vez koeñvet an ufern neuze.

## Arouez

En , pa veze hir ar saeoù, e veze lavaret e klaske ar wazed kaout gwel eus ufernioù ar plac'hed.
 
## Skeudennoù

Ankle.PNG|An ufern
Gray354.png|Liammoù e tu diabarzh an ufern.
Foot_bones.jpg|Eskern an troad
Gray355.png|Tu diavaez an ufern 
Gray356.png|
Bimalleolar fracture legend.jpg|Ufern torret
Gray357.png|Eskern an ufern
Cad Goddeu

**Cad Goddeu** (pe *Kad ar gwez* e brezhoneg) zo ur varzhoneg kembraek eus *[[Levr Taliesin]]* ma weler Gwydion o reiñ buhez d'ar gwez evit en em gannañ en e arme.

Seblantout a ra ar varzhoneg bezañ leun a arouezioù kevrinus ken ez eus bet lies doare d'he c'hompren.

## Ar varzhoneg
Ar varzhoneg zo anezhi 248 linenn pempsilabennek, ha meur a rann enni.

Kregiñ a ra gant lavarout e oar ar barzh diouzh pep tra, en un doare a vo adkavet er re all lakaet war gont Taliesin;

::::Bum cledyf yn aghat - Bet on kleze en dorn
::::Bum yscwyt yg kat - Bet on skoed er c'had 
::::Bum tant yn telyn - Bet on kordenn en delenn

## Notennoù

## Pennad kar
*Preiddeu Annwfn

## Liammoù diavaez
* Ar skrid kembraek orin 
* Darn eus Peniarth ms98
* Troet en alamaneg
* Peniarth ms98 Troet en saozneg
* Troidigezh all en saozneg
* Troet en spagnoleg
*Select f. 11 r.  for facsimile of original manuscript
*From the Skene translation

Rummad!Lennegezh kembraek
Disprizioù

An **Disprizioù** zo ur priz a vez roet d'an dud o deus dismegañset ar brezhoneg.

## Istor
Bep bloaz e miz Kerzu e vez roet an *Disprizioù* gant Brezhoweb d'an dud pe d'an aozadurioù na vefent ket bet skouerius en implij ha broudañ ar yezh. 5 rummad a vez evit an Disprizioù : Deskadurezh, Politikerezh, Buhez foran, Mediaoù hag Embregerezhioù.

### Disprizioù 2008

**Deskadurezh**
DDEC : klas divyezhek nevez ebet, ha gwashoc'h, serret re An Oriant.
**Mediaoù**
TV Breizh : fin ar brezhoneg war ar chadenn
**Pladennoù ha levrioù**
Coop Breizh : pladennoù bet embannet gant kanaouennoù e brezhoneg, hep tamm brezhoneg e-barzh an titloù pe er pennadoù-skrid, pe c'hoazh pennadoù divyezhek galleg-saozneg
**Buhez foran**
Ar vrezhonegerien a-vihanik o deus dispriz da geñver ar re o deus desket brezhoneg nevez zo.

### Disprizioù 2009
Setu amañ da heul ar re o deus resevet Disprizioù 2009.

***Deskadurezh**

:*Alain Colas, rener al lise Dupuy-de-Lôme

***Politikerezh**

:*Christine Albanel, Frédéric Mitterrand, Eric Besson

***Buhez foran**

:*Yann Arthus Bertrand

*Embregerezhioù

:*Ar Post : Yves Amiard hag afer ar "c'h"

*Mediaoù

:*France 3 : Tapet ar chadenn gant ar CSA, abalamour d'ar plas dister roet d’ar yezhoù rannvroel.

## Liammoù diavaez
An Disprizioù ne blijont ket 
*da Fañch Broudig: http://languebretonne.canalblog.com/archives/2008/12/29/11901571.html
*da Coop Breizh: http://rezore.blogspirit.com/archive/2009/01/07/dispriziou-kemenadenn-coop-breizh.html
André Ollivro

**André Ollivro** zo unan eus pennoù ar stourm evit an dour naet e Breizh.

Anvet eo bet da Breton de l'année gant lennerien Le Télégramme e 2009.

## Oberenn
**Le scandale des algues vertes*, Editions du Temps, Naoned, 2009.
Breton de l'année

***Breton de l'année*** zo anv daou briz e Breizh :
*unan roet gant *[[Armor Magazine]]* etre 1977 ha 2011 ;
*unan all roet gant *[[Le Télégramme]]* abaoe 1993.
Kilpenn

Ar **c'hilpenn** eo tu a-dreñv ar gouzoug, rann izelañ ar c'hlopenn, e diadreñv ar penn, a-us d'ar choug.

Poan a vez er c'hilpenn a-wechoù pa vez reut, komz a reer neuze eus pengamm.

E broioù zo, evel e Japan, e vez roet un dalvoudegezh erotek d'ar c'hilpenn. 

## Toullañ

Toullañ ar c'hilpenn a blij da lod.
Noazhded en arz

En arz e reer anv eus noazhded pa vez klasket diskouez korfoù tud en o noazh. Gant ar ger *noazh* e vez graet abaoe ar XVIIvet kantved, goude ma vez taolennet korfoù noazh abaoe deroù istor an arz. Nemet doareoù disheñvel zo bet a-hed an istor da welout an oberennoù-se hervez kredennoù an amzerioù. 

## En arz broioù Reterazia

En Azia ar Reter e kaver an noazhded alies en engravadurioù anvet shunga, dreist-holl gant al livourien Kiyonaga ha Hokusai.

## Livadurioù


Image:Maler der Grabkammer des Amenemhêt 002.jpg|Murlivadur egiptat (etre 1500 ha 1450 kent JK)
Image:Kouros Anaphe BM B475.jpg|Kouros (war-dro 500 kent JK )
Image:Musee du Moyen Age A05.JPG|*[[Adam]]*, (war-dro 1260)Delwenn eus iliz-veur Notre-Dame de Paris, (Mirdi ar Grennamzer, Paris) 
Image:Folio 113v - Purgatory.jpg|*[[Les Très Riches Heures du duc de Berry]]* (1412)Tud en o noazh er Purgator  
Image:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|Sandro Botticelli, *[[Ganedigezh Gwener (Botticelli)|Ganedigezh Gwener]]* (1485)&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;( Gant blev Gwener eo kuzhet he reizh hervez doare-livañ arzourien an amzer-se.
Image:Cranach-Venus-Cupidon.jpg|Lucas Cranach kozh* [[Gwener]] ha [[Kupidon]]*, (1509)
Image:Persee-florence.jpg|*Persée* gant Cellini (1545)
Image:Diego Velázquez - Venus del espejo.jpg|Diego Velázquez*[[Gwener ha Kupidon]]*(1644-1648) 
Image:Cupidon et Psyché.jpg|Jacques-Louis David*Cupidon et Psyché*&nbsp; (1825) 
Image:Jean Auguste Dominique Ingres, La Grande Odalisque, 1814.jpg|Jean-Dominique Ingres*[[La Grande Odalisque]]*, (1814)
Image:Théodore Chassériau 004.jpg|*Au harem - Femme au bain*gant Théodore Chassériau (1854)
Image:Édouard Manet - Le Déjeuner sur l'herbe.jpg|Édouard Manet*[[Le Déjeuner sur l'herbe]]* (1862)
Image:Georges Seurat - Les Poseuses.jpg|Georges Seurat*[[Les Poseuses]]*, (1887)
Image:Kremlička - Weekend.jpg|Rudolf Kremlička(1886-1932)Week-end 
Image:Une première (Anders Zorn) - Nationalmuseum - 24314.tif|Anders Zorn (1860-1920)* Kentañ tro * (1888)(Noazhded war ar pemdez)
Image:Pierre-Auguste Renoir 127.jpg|Pierre-Auguste Renoir, *Baigneuse endormie* (Kouronkerez o kousket), 1897.
File:Gustav Klimt 044.jpg|Gustav KlimtNuda veritas (1899) 
Image:Gustav Klimt 023.jpg|Gustav KlimtDie Hoffnung (1903)
Image:Amedeo Modigliani 060.jpg|Amedeo Modigliani (1916)
Image:Goyo bathing.jpg|Hashiguchi Goyō, Yuami (1920)
|*Woman with camera*, luc'hskeudenn gant A. C. Johnston (war-dro 1920)
Image:‪Augusto De Luca - Nudes.jpg‬|Augusto De Luca: *Nudes*, 1980
File:Japanese photographer Kishin Shinoyama and nude female models.jpg|Kishin Shinoyama luc'hskeudennerez japanat gant div vaouez yaouank noazh



## Pennad kar
* Kouronkerez
372

*Diwar-benn ar bloavezh *'372*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Sul hag hoc'h echuiñ gant ul Lun.

## Darvoudoù

### Europa

#### Impalaeriezh roman
* Impalaerien ar C'hornôg ː Valentinian Iañ ha Flavius Gratianus
* Impalaer ar Reter ː Flavius Julius Valens

* Koñsuled : Domitius Modesteus & Flavius Arinthaeus 
* Roueed ar Wizigoted : Athanaric ha Fritigern.

### Afrika
* Firmus, penn ar Jubaleni e Mauretania, en em sav da Impalaer.

### Reter nesañ

### Azia

## Relijionoù
* Sul Fask ː 8 Ebrel
* Pab ː Damasus Iañ

## Arzoù ha lizhiri
## Skiantoù ha politikerezh
## Armerzh
## A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 372|Ganedigezhioù 372]]

## [[:Rummad:Marvioù 372|Marvioù 372]]

__NOTOC__
371

*Diwar-benn ar bloavezh *'371** en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.''

Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn

== Darvoudoù ==

===Europa===

==== Impalaeriezh roman ====
* Impalaerien ar C'hornôg ː [[Valentinian Iañ]] ha [[Flavius Gratianus]]
* Impalaer ar Reter ː [[Flavius Julius Valens]]
* Koñsuled : Gratianus Aug. II & Sextius Claudius Petronius Probus
* Roueed ar Wizigoted : Athanaric ha Fritigern.

===Afrika===

===Reter nesañ===

===Azia===

==Relijionoù==
* Sul Fask ː 17 Ebrel
*Pab ː [[Damasus Iañ]] 
* 29 Mae ː Lezenn [[Valentinian Iañ]] war ar c'houzañvusted e-keñver ar relijionoù ; [[kristen]] e oa, hogen aotreañ a reas an holl relijionoù all met berzet e voe aberzhañ diouzh noz.

== Arzoù, Skridoù, Skiantoù ==

== [[:Rummad:Ganedigezhioù 371|Ganedigezhioù 371]] ==
* **Valentinian II*' (*Flavius Valentinianus Junior*), mab an impalaer [[Valentinian Iañ]] ha Justina. Breur yaouank da [[Flavius Gratianus]].

== [[:Rummad:Marvioù 371|Marvioù 371]] ==
*[[Eusebius Vercelli]], eskob.

== Levrlennadur ==
* François Zosso & Christian Zingg : *Les empereurs romains 24 av J.-C. - 476 ap. J.-C.'' Embannadurioù Errance. 1994
__NOTOC__
Kanol Panamá

**Kanol Panamá** a zo ur ganol a-dreuz strizh-douar Panamá. Digoret eo bet e 1914. Kleuziet eo bet evit digeriñ un hent d'al listri etre ar Meurvor Habask hag ar Meurvor Atlantel.
Spinola

An tiegezh **Spinola** zo unan eus koshañ tiegezhioù kêr Genova en Italia. War un dro gant ar re D'Oria, Fieschi ha Grimaldi e voe unan eus ar pevar ziegezh a noblañs gladdalc'hel a verkas buhez politikel Republik Genova. Er Grennamzer e voe parte ghibellina evel ar re Doria a-enep d'ar guelfi Fieschi ha Grimaldi.

## Pennadoù kar

* Oberto Spinola (XIIIvet kantved)
* Simonetta Vespucci (1453 - 1476), ganet * Simonetta Cattaneo Spinola*, lesanvet « la bella Simonetta » merc'h da Cattocchia Spinola, ha Gaspar Cattaneo della Volta.
* Agostino Spinola (ca. 1482-1537), kardinal
* Filippo Spinola (1535-1593), kardinal
* Orazio Spinola (ca. 1547-1616), kardinal
* Carlo Spinola (1565-1622), jezuist, misioner e Japan ha merzher.
* Ambrogio Spinola (1569-1630), jeneral
* Giandomenico Spinola (1580-1646), kardinal
* Agustín Spínola (1597-1649), kardinal
* Giulio Spinola (1612-1666), kardinal
* Giambattista Spinola ''il vecchio'' (1615-1704), kardinal
* Giambattista Spinola ''il giovane'' (1646-1719), kardinal
* Niccolò Gaetano Spinola (1659–1735), kardinal
* Giorgio Spinola (1667-1706), kardinal
* Giovanni Battista Spinola (1681-1752), kardinal
* Massimiliano Spinola (1780-1857), amprevanoniour
* Girolamo Spinola (1713-1784), kardinal
* Ugo Pietro Spinola (1791-1858), kardinal

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel ar Famiglia Spinola
La Primavera

**La Primavera** (*An Nevezamzer*) zo ul livadur bras graet gant Sandro Botticelli war-dro 1482, unan eus pennoberennoù an Azginivelezh italian, hag a c'haller gwelout e Mirdi an Ofisoù e Firenze.

## Istor
Dont a ra an anv eus ar renabl graet gant Giorgio Vasari en 1550 : dezhañ ne c'halle bezañ nemet lid donedigezh an nevezamzer. E 1551 e skrivas en doa kavet an daolenn ouzh moger sal ur genkiz e Castello, e-kichen ar *villa de Petraia*, perc'hennet gant ur pinvidig, eus an tiegezh Medici. Ouzh ar voger a-dal dezhi e oa ul livadur all: Ganedigezh Gwener.

E 1477 e oa bet prenet ar genkiz gant Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici, a oa kenderv da Lorenzo il Magnifico.

E-pad ma oa dalc'het ar vro gant an Alamaned e 1944 e voe kuzhet an daolenn e Castello di Montegufoni ha daskoret e voe d'an Uffizi goude an Eil brezel-bed.

## An daolenn
*Gwener, doueez ar garantez, an hini zo e-kreiz an daolenn, un tamm en a-dreñv. 
*A-us dezhi emañ Kupidon o vukañ e saezh war ar C'harited (an Teir Fulenn), a zo o tañsal ur seurt dañs rount an doueezed. 
*Fulenn an tu dehoù a denn da Caterina Sforza, bet poltredet ivez gant Botticelli en daolenn *Catherine of Alexandria* a zo hiziv el Lindenau Museum. Simonetta Vespucci a vije e-kreiz, a oa bet poltredet en daolenn Nascita di Venere, a sell war-du Mercurius-Giuliano de' Medici.

En tu kleiz emañ Mercurius, gwisket skañv, o tiwall liorzh Gwener hag a weler oc'h astenn e zorn da gemer ur frouezhenn; un tokarn zo war e benn, ur c'hleze ouzh e gostez, evel ma tere d'ur gward eus ar . Kannad an doueed a anavezer gant e votoù askellek, hag e vazh.

En tu dehou emañ Zefiros, doue an avelioù, o klask dont e-barzh, war-lerc'h an nimfenn C'hloris. En he c'hichen emañ an doueez Flora, doueez an nevezamzer, a vije Simonetta Vespucci, serc'h Giuliano de' Medici, o skignañ bleunioù, met dizemglev zo war ar poent-se.

## Kompren
Meur a zoare zo da gompren an daolenn.
Lod a wel ur skeudenn bolitikel enni.

Hervez Kathryn Lindskoog e ranker gwelout er Primavera un daolenn eus ar Liorzh Eden hervez an Divina Commedia gant Dante Alighieri. 
Dezhi e c'haller anavezout an dud-mañ, a gleiz da zehou: Adam, an tri vertuz teologel, Beatrice Portinari, Matilda, Eva, ha Satan.


Threegraces.jpg|Munudenn gant an Teir Fulenn
Sandro Botticelli 040.jpg|Munudenn gant Flora
Sandro Botticelli 041.jpg|Munudenn gant Mercurius
Sandro Botticelli 042.jpg|Munudenn gant Zefiros hag an nimfenn C'hloris.


## Notennoù
Venere e Marte (Botticelli)

**Venere e Marte** zo un daolenn gant Sandro Botticelli er XVvet kantved. Ul livadur tempera war goad eo, 69 x 173 cm, graet e 1483 hag a weler hiriv e National Gallery Londrez.

Taolennet eo an doueez Gwener, doueez ar Gened o sellout ouzh Meurzh, doue ar brezel, o kousket, marteze war ar gwele ma oant o chouriñ. 

## Tud
Simonetta Vespucci‎ an hini e vefe Gwener amañ, ha Giuliano de' Medici e vefe Meurzh.
 
## Ster
Teñval eo ster an daolenn, evel alies en oberennoù an Azginivelezh. Krediñ a reer ez eo alegorienn ar garantez a zo amañ, hag ez eus kaoz eus galloud ar garantez (Gwener -Denegezh) trec'h war nerzh ar brezelour (Meurzh - distruj), hervez ar gelennadurezh nevezplatonek, rak Platon a wele ar garantez evel un nerzh speredel. 
Karantez trec'h d'ar Feulster a c'hallfe ivez bezañ alegorienn ar briedelezh. 
Ur skouer e tlee bezañ eus teoriennoù ar prederour Marsilio Ficino, a gelenne e veze degemeret gwelloc'h ar galv d'ar vertuz gant skeudennoù plijus. 

## Liammoù diavaez
* Pajennoù National Gallery Londrez.
Vespucci

**Vespucci** zo un anv-tiegezh italianek, ha hini un tiegezh uhel eus kêr Firenze war-dro dibenn ar , harperien feal d'an Tiegezh Medici, a urzhias oberennoù digant Sandro Botticelli ha Domenico Ghirlandaio hag a gemeras perzh e politikerezh kêr.

## Tud vrudet
*Amerigo Vespucci, ar moraer eus ar  kantved en deus roet e anv da Amerika,
*Simonetta Vespucci, maouez eus ar  kantved, e Firenze, livet gant Sandro Botticelli, marvet en yaouank,
* Agostino Vespucci (1495-1515), kañseller ha grefier, kenderv da Amerigo.

## Traoù
*Amerigo Vespucci (A 5312), ul lestr-skol eus morlu Italia,
*Pont Amerigo Vespucci, ur pont e Firenze, en Italia.

## Pennad kar
*Amerigo
Cranach

**Cranach** zo un anv-lec'h en Alamagn, deuet da vout anv-tiegezh.

## Tud
* Augustin Cranach, livour alaman 
* Lucas Cranach an Henañ, livour
* Lucas Cranach ar Yaouankañ, livour 
* Hans Cranach, livour
* Eberhard von Cranach-Sichart, alamanegour hag arbennigour war an arz
Florence Nightingale

**Florence Nightingale**, ganet d'ar 12 a viz Mae 1820 e Firenze (Italia) ha marvet d'an 13 a viz Eost 1910, a oa ur glañvdiourez saoz. Difraosterez ar mezegiñ-klañvdiourezh a-vremañ ha stadegourez heverk e oa-hi. Nightingale a oa kroget da vezañ brudet p'he doa servijet evel penn ha gourdonerez klañvdiourezed e-kerzh Brezel Krimea. Eno he doa aozet ar pareoù evit ar soudarded gloazet e Kergustentin. Dre he obererezhioù he devoa lakaet da zigreskiñ kalz an niver a dud o vervel en ur strivañ war ar propder hag an doareoù bevañ (boued...). Nightingale he devoa degaset ur skeudenn vat eus roll ar c'hlañvdiourezed, betek dont da vezañ ur pimpatrom eus ar sevenadurezh viktorian, dreist-holl en ur vezañ gwelet evel "**The Lady with the Lamp**" a rae monedone diouzh noz da gemer soudarded gloazet war an dachenn-emgann.

Hiziv-an-deiz, an arbennigourien a embann eo bet brasaet kalz obererezhioù gwirion Nightingale e-kerzh brezel Krimea gant mediaioù ar mare. Met embann a reont ivez eo bet-hi mil a-bouez dre he obererezhioù goude-se evit sevel klañvdiourezed a-vicher ha desket-mat war ar pareoù.
## Notennoù ha daveennoù
Kroaz-vrezel 1914-1918

Ar **Groaz-vrezel 1914-1918** a zo un dellid milourel roet en anaoudegezh un emzal'ch heverk e-doug ar Brezel bed kentañ:
* e Belgia; 
* e Bro-C'hall: Kroaz-brezel 1914-1918 (Bro-C'hall).
Melle

**Melle** zo ur ger a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro hag e meur a yezh.
 
## Lec'hanvadurezh
* 
** **[[Melle (Alamagn)|Melle]]** : kumun eus Alamagn en Niedersachsen, 30 km er reter da Osnabrück, ha kêr vihan a 10000 a dud.
* 
** **[[Melle (Belgia)|Melle]]** : kumun eus Belgia
* 
** **[[Melle (Deux-Sèvres)|Melle]]** : kumun c'hall ha penn-kanton en Deux-Sèvres, 
* 
** **[[Melle (Piemonte)|Melle]]** : kumun italian e proviñs Cuneo, e Piemonte, *Lo Mèl* en okitaneg.

## Tud
* 
** Emil von Melle (1822-1891), politikour
** Fritz Hendrick Melle (* 1960), skrivagner
** Jakob von Melle (1659-1743), pastor e Lübeck, 
** Thomas Melle (* 1975 ) skrivagner
** Werner von Melle (1853-1937), politikour ha maer Hamburg 
* 
** Melle Oldeborrigter livourez (Amsterdam, 27 a viz Mae 1908 – Amsterdam, 24 a viz Mae 1976).
** Johannes van Melle, skrivagner

## Gwelout ivez
* Melle : berradur gallek eus ar ger gallek *Mademoiselle*

## Notennoù


## Pennadoù kar
* Melles : kumun c'hall en Haute-Garonne
* *Mellé*, anv gallek Melleg, e Breizh, en Il-ha-Gwilun.
Primavera

**Primavera** a vez lavaret e meur a yezh latin eus an Nevezamzer.

Anv meur a lec'h ha meur a oberenn arzel eo ivez.

## Lec'hanvadurezh

*
**Primavera, kêr e Stad Pará;
**Primavera, kêr e Pernambuco;

*
** Primavera, Chile

*
**La Primavera, Vichada, kumun

*
**Distrig La Primavera, un distrig e Perou

## Arz
### Livadurioù
* La Primavera, un daolenn gant Sandro Botticelli

### Sonerezh
* *Primavera* ur c'han fado brudet gant Amália Rodrigues
Amerigo

**Amerigo** zo un anv-bihan italianek.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv germanek *Haimirich* pe *Haimerich*, savet diwar *haimi* (ti, bro) ha *rich* (galloudek), a c'haller kompren evel "galloudus en e vro" pe, en un doare all met tost a-walc'h, evel "roue ar vro". Diwar an anv-se eo e teuas Heinrich, ha neuze Henry, ha Herri hag an holl stummoù kar. 
E latin e teuas da vout *Aimericus* pe *Amerigus*, hag alese da Amerigo en italianeg, hag a droio da Arrigo hag Enrico.

## Adstummoù
*Paotred: *Emerico, Almerigo, Almerico*.
**Berstummoù : *Merigo, Merico.*
*Plac'hed: *Ameriga, America, Almerica.*

### Yezhoù arall
*Alamaneg: Emmerich
*Esperanteg: Emeriko
*Galleg: *Aimeric, Aymeric, Aymery,*
*Hungareg: Imre
*Poloneg: Emeryk
*Spagnoleg ha portugaleg : Américo

## Tud

### 
* Amerigo Vespucci (1454-1512), marc'hadour italian ha moraer; e anv a voe roet da Amerika, hag ivezd'an traoù-mañ: 
** Amerigo Vespucci (A 5312), ul lestr eus morlu Italia
** Ponte Amerigo Vespucci, ur pont e Firenze, en Italia; 
* Almerico d'Este, condottiero, mab da Francesco Iañ d'Este (1610-1658).

* Amerigo Dumini (1894-1967), ur faskour italian; 
* Amerigo Iannacone, barzh 
* Amerigo Leber, livour impressionista 
* Amerigo Bartoli, livour ha skrivagner italian.

### 
* Amerigo Tot, kizeller hungarat, 

###### 
*America Ferrera, aktourez stadunanat.

## Traoù
* Amerigo (albom), un albom gant Francesco Guccini

## Pennadoù kar
*Amerika
*Vespucci
Imre

**Imre** zo un anv-bihan hungarek roet d'ar baotred.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv germanek Heimrich, pe Emmerich.

## Yezhoù all
*Americus, e latin
*Amerigo, en italianeg. 
*Aymeri e galleg

## Tud
### Sant
**Sant Imre Hungaria, (war-dro 1000-1007 - 1031), priñs ha sant katolik
.

### Tud all
*Imre Ámos (1907-1944/45), livour
*Imre Antal (1935-2008), pianoour
*Imre Bródy (1891-1944), fizikour
*Imre Cseszneky (1804 - ?), emsaver
*Imre Csiszár (b. 1938), matematikour
*Imre Hollai (b. 1925), diplomat, 
*Imre Kertész (b. 1929), skrivagner ha Priz Nobel al Lennegezh e 2002 
*Imre Nagy (1896-1958), politikour, krouget gant ar stalinourien, 
*Imre Hungaria, anv daou zen:
**Sant Imre,(war-dro 1000-1007 - 1031), priñs ha sant katolik 
**Imre Hungaria (roue) (1174-1204), roue Hungaria
*Imre Pozsgay (b. 1933), politikour
*Imre Thököly (1657-1705), Priñs Transylvania

## Traoù
***, ur romant e 1906 gant Edward Irenaeus Prime-Stevenson
*Imre (stêr), e kontelezh Cluj, Roumania
Heinrich

**Heinrich** zo un anv-bihan alamanek, a glot gant Herri e brezhoneg.

## Adstummoù
*"Heinz"
** "Heinie" zo ur stumm bihanaat e saozneg stadunanat 
**Henrike* ha *Henriette* eo stumm an anv evit ar merc'hed.

## Yezhoù all
*Harry ha Henry e saozneg
*Hendrik e nederlandeg
*Herri e brezhoneg
*Hinnerk (amamaneg izel),
*Enrico en italianeg
*Henri e galleg
*Enrique e spagnoleg
*Enric e katalaneg
*Henrique e portugaleg

## Tud
### Rouaned ha priñsed
*Heinrich von Preußen, anv meur a zen

### Tud all
* Heinrich Albertz‎, maer Berlin
* Heinrich Böll, skrivagner, Priz Nobel al lennegezh
* Heinrich Himmler, penn an SS
* Heinrich Heine, barzh alamanek
* Heinrich Hertz, fizikour alaman
* Heinrich von Kleist, barzh alamanek
* Heinrich Lübke (1892-1972), prezidant RKA 
* Heinrich Müller, penn ar Gestapo
* Heinrich Schliemann, an hendraour a gavas kêr Troia
* Heinrich von Vietinghoff, ofiser er Wehrmacht en Eil brezel-bed
* Johann Heinrich Füssli, livour suis
Dremm

An **dremm** (pe *fas, bisaj, eneb*) eo ar rann eus penn un den a zo en tu a-raok, etre e ziv skouarn hag etre e vlev, a-us d'e dal, hag e elgezh.
En dremm emañ an abrantoù, an daoulagad, ar fri, an divjod, ar genoù, ar muzelloù, an dent, an elgezh. 

## Hiniennelezh
Pep dremm zo disheñvel diouzh ar re all, hag ul lodenn a bouez eo eus hiniennelezh pep den.

## Trivliadoù
Gant e zremm eo e tiskouez an den e drivliadoù, levenez, tristidigezh, konnar. Kigennoù an dremm eo a c'hoari dre nerzh an trivliadoù. 
 

Un dra a bouez eo an dremmen en arzoù (tresañ, livañ, kizellat), hag arz ar poltrediñ hag emboltrediñ.

## Istor

Itron Brassempouy pe an *Intron he c'habell*, unan eus koshañ skeudennadur un dremm.

## Medisinerezh
Kleñvedoù an dremm.
Surjianerezh.

## Dremmoù all
Komzet e vez ivez eus dremm
* un horolaj
* ul laonenn.

## Troioù-lavar
* *Bezañ dir war e zremm*: bezañ dispont

## Notennoù


## Pennadoù kar
* Niqab
* Tog
Emmerich

**Emmerich**, pe **Emerich**, zo un anv-bihan alamanek kozh, troet da Heinrich, ha deuet da vout anv-tiegezh.

## Yezhoù all
*Emerico, e spagnoleg.
**Imre*, pe *Imrich* en hungareg

## Tud
* Emmerich Joseph von Breidbach zu Bürresheim (1707–1774), priñs-dilenner hag arc'heskob Mainz, priñs-eskob Worms.
* Emmerich Joseph von Dalberg (1773–1833), diplomat alaman, politiker gall 
* Emmerich Kálmán (1882–1953), sonaozour
* Emmerich Koller (1920–2007), politikour aostrian

### Anv-tiegezh
#### XVvet -XIXvet kantved
* Anna Katharina Emmerick (pe Emmerich), leanez 
* Georg Emmerich (1422–1507)
* Franz Emerich (1496–1560), lenneg aostrian 
* Julius Emmerich (1834–1917), tisavour alaman

#### XXvet-XXIañ kantved
* Fred Emmerich (1928–1999), livour alaman
* Paul Emmerich (1876–1958), tisavour alaman
* Lothar Emmerich (1941-2003), melldroader alaman
* Noah Emmerich (ganet en 1965), aktour stadunanat 
* Petra Emmerich-Kopatsch (* 1960), politikourez alaman (SPD)

### Oberennoù
* *Emmerich*, anv Donald Duck e 1938 en embannadurioù aostrian Schmetterling.

## Lec'hanvadurezh
*Emmerich am Rhein kêr en Alamagn

## Pennadoù kar
*Imre, Emerich 
*Emrich, Emmrich, Emrick, Emmerick
*Amerigo
Emmrich

**Emmrich** zo un anv-tiegezh alamanek, deuet eus an anv-bihan Emmerich.

## Tud
*Christina Emmrich (* 1948), politikerez
**Curt Emmrich*, anavezet evel Peter Bamm (1897–1975), skrivagner alamanek
*Josef-Peter Emmrich (1909-1963), benvezeg
*Thomas Emmrich (* 1953), tenniser eus an DDR

## Pennadoù kar
* Emrich, Emmerich‎
* Heinrich
Kan an Douar

**Kan an Douar** a zo 
*anv un dastumad barzhonegoù, gant Añjela Duval, embannet e 1973 gant Al Liamm
*Kan an Douar, ur gevredigezh diazezet e presbital kozh Landelo
Kan an Douar (kevredigezh)

Ur gevredigezh sevenadurel breizhat eo **Kan an Douar**. Diazezet eo e Landelo.

## Istor

Krouet eo bet ar gevredigezh e 1983 ha prenet eo bet ganto Presbital kozh Landelo e miz Genver 1985. En ur stad fall-tre e oa ar savadur d'ar mare-se. Kregiñ a reont neuze gant ul labour adneveziñ e-kerzh an hañvez 1984, padout a raint 3 bloavezh, betek ma 'vefe tu bevañ er savadur. E-pad 2 bloavezh ouzhpenn e vo labouret evit ma implijapl ha plijus bevañ ennañ.

Abaoe 1987 e vez aozet oberezhioù ar gevredigezh er savadur-se.

## Palioù

Palioù pennañ ar gevredigezh a zo diorroiñ oberezhioù sevenadurel ha sokial evel :

* Derc'hel ha diorroiñ implij ar brezhoneg dindan stummoù lies (komzet, kanet, skrivet)
* Aozañ kentelioù ha stajoù brezhoneg
* Aozañ abadennoù evit lakaat ar brezhoneg war-wel
* Broudañ an implij eus ar brezhoneg er vuhez foran, dre reiñ kuzulioù pe sevel panelloù lieseurt (stalioù, anvioù hentoù...)
* Diorroiñ oberezhioù sokial, dreist-holl dre laoskel savadurioù e kerz kevredigezhioù adkenemprerezh sokial pe tud nammed pe c'hoazh bodoù sokial
Funky Cops

***Funky Cops*** a zo un heuliadenn bevaet gall. Krouet eo bet gantThierry Sapyn ha skignet adalek ar 4 a viz Mae 2002 war ar chadenn Cinéfaz. 39 pennad a 26 minutenn a zo.

## Synopsis
Istor daou archer eo, Ace Anderson ha Dick Kowalsky. Klask a reont war-lerc'h an dorfedourien e San Francisco e-kerzh ar bloavezhioù 1970. Alies e vezont en ur Firebird Trans-Am ruz hag o selaou sonerezh funk ha disco eus ar maread-se. Adalek an eil koulzad e labour ur vaouez anvet Fly ganto.

## Mouezhioù gall
*Med Hondo ha goude Jean-Claude Donda : *Ace Anderson*
*Emmanuel Curtil : *Dick Kowalsky*
*Richard Darbois : *ar c'habiten Dobbs*
*Fily Keita : Fly

## Pennadoù
### Koulzad kentañ saison
# Un duo d'enfer
# Les diamants ne sont pas éternels
# Protection rapprochée
# Gare au gorille !
# Légende vivante
# Goldsinger
# Un alibi en béton
# Cache-cash
# La fin du disco
# Le Kid Dick
# Six ça suffit
# Discomatic
# Le dernier slow
# La croisière ça use
# Décibels amazones
# Double vie
# Le blues de Noël
# L'as des astres
# Les évadés d'Alcatraz
# Méthode zéro
# Deux flics à Monaco
# Chouchou Baby Love
# Boogaloo les bons tuyaux
# Zéro de conduite
# Drôles de drames - lodenn gantañ
# Drôles de drames - eil lodenn

### Eil koulzad
# Le retour de flamme
# Ali Baba et les 40 showgirls
# Freeze
# Pas de printemps pour les rouleaux
# 22 minutes chrono
# Vaudou sur la ville
# Cops Story
# L'homme aux fesses d'or
# L'escroc qui m'aimait
# Panique à San Francisco
# La créature de la baie
# La marque du phoque
# Mickey jackpot
Minic'hi

**Minic'hi** zo

*un anv boutin brezhonek, gourel pe gwregel, *ur minic'hi* pe *ur vinic'hi*, savet diwar ar ger menec'h moarvat, hag a reer eus ul lec'h-repu,
**diwarnañ eo savet ar ger troveni

*un anv divoutin, anv div gumun e Breizh
**Ar Vinic'hi, ur gumun a-stok ouzh Landreger ha parrez c'henidik Sant Erwan
**Minic'hi-Poudour, ur gumun war lez ar stêr Renk.
Gwrac'h

Ur **wrac'h** zo ur vaouez kozh, kazus, a zo galloudoù hud dezhi peurliesañ. Bannañ miligadennoù ouzh ar re ne gar ket a c'hall ober. Ur seurt strobinellerez (pe sorserez) eo.

## Gerdarzh

Ar ger gwrac'h (gwrach e kembraeg, gwragh e kerneveureg) a dalv kement hag ur vaouez kozh, pe divalav, ha desket war ar sorserezh. Dont a ra eus ar ger kent-keltiek *wrakkā hag a c'hallfe dont eus ar ger kent-indezeuropek *wiHrós (ur gour, ur gwaz).

Ar ger *sorserez* a deu eus an anv latin *sortarius*, sorser, an den a lavar sortoù, da lavarout eo mallozhioù, eus ar ger latin *sors*, *sortis*, a dalv diougan, ha da-heul, planedenn. 

En alamaneg e lavarer *Hexe*, hag e saozneg *Hag*. Ar geriennoù-se a zeufe eus ar c'hentgermaneg "**hagatusjon-" hag a dalvfe "spered troc'hus".

E henc'hresianeg avat e veze lavaret *stryx*, en latin *striga -ae* , ha diwar-se *stria*, *strega* en italianeg, *estrie* en galleg.

*Sorgin e [[euskareg]].
*Bruja* e [[spagnoleg]] a deu eus ar ger [[galizek]] *bruxa*, a deufe eus ur ger iberek  *bruixa*.

==Orin ar gwrac'hed==
Krediñ a reer e oa ar gwrac'hed kentañ maouezed a ouie diouzh an natur hag an dud en-dro dezho. Ma ne ouient ket lenn e ouient diouzh ar plant hag al louzoù, e c'hallent pareañ, hag e tistagent gerioù hud en uraozañ o louzeier.



Diouzh frouezhusted ar vaouez eo dazont ar ouenn. [[Amiegez]] e oa ar wrac'h alies, ha brudet da c'houzout kevrinoù ar vuhez hag ar marv, ar yec'hed hag ar c'hleñved.

== Galloudoù==



Er mojennoù e c'hall ar gwrac'hed nijal, war gein ul loen, ur bouc'h alies (arouez an diaoul) pe ur valaenn.

==Bec'h d'ar gwrac'hed==

Er Grennamzer e veze graet brezel didruez ouzh ar gwrac'hed gant an Iliz dre ma oant gwelet evel enebourezed ar relijion, ha mignonezed an [[Diaoul]]. Kondaonet e vezent da vezañ devet peurvuiañ.
Ur skouer brudet eo hini [[Janed Ark]], kondaonet dre ma oa gwrac'h.

=== Deviñ gwrac'hed===
<gallery>
Image:Scan10014.JPG|‎ 
Image:SalemWitchcraftTrial.jpg| 
Image:Punishing-witches-Laienspiegel.jpg|
Skeudenn:Wickiana3.jpg|By Scheer zu Waldsee is in 1587 'n groot aantal Hekse op brandstapels tereggestel.
</gallery>

==Kembre==
E lennegezh-pobl [[Kembre]] ez eus kaoz eus gwrac'hed.
Setu anvioù un nebeud anezho:
* [[Ceridwen]] en *Hanes Taliesin*, 
* [[Naw Widdon Caerloyw]]. *Gwiddon* zo ur ger kozh evit 'gwrac'h'. 
* [[Gwrachod Llanddona]], e [[Môn]]
* [[Gwrach y Rhibyn]].

==Euskal Herria==
Brudet eo *sorgiñak* ar vro, a en em vode, a lavarer e kevioù [[Zugaramurdi]], e menezioù [[Nafarroa]].

==Gwrac'hed brudet==
*[[Janed Ark]] zo bet barnet ha devet evel gwrac'h.

==Skeudennoù==
===Gwrac'hed kozh ===

<gallery>
Skeudenn:Hexenszene 1700.JPG|Gwrac'herezh (war-dro 1700).
</gallery>

===Gwrac'hed yaouank ===
<gallery>
Image:Albrecht Dürer, Four Naked Women, 1497, NGA 6580.jpg|*Ar Peder Gwrac'h'' gant Albrecht Dürer..
File:John William Waterhouse - Magic Circle.JPG


## Pennadoù kar
*Mandragon
*Walpurgis 
*Sheela na Gig
Leon III (pab)

**Leon III**, 750-816, a voe ar 96vet pab katolik (795-816). Gantañ e voe kurunennet an impalaer santel Karl Veur da zeiz Nedeleg er bloaz 800. 
Anvet e voe da sant. Lidet e vez d’ar 17 a viz Gouhere.
Leon V

**Leon V** a voe ar 118 pab un toullad mizioù e 903. Bac’het e voe ha krouget gant un eneppab, Kristof.
Leon IV

**Leon IV**, a voe ar 103 pab (847-855). Gantañ e voe kurunennet an impalaer santel Loeiz II er bloaz 850.

Anvet e voe da sant, ha lidet e vez d'ar 17 a viz Gouhere.
Leon VII

**Leon VII** a voe ar 126 pab eus 936 da 939, da vare ar bornokratiezh. Levezonet e voe gant Odon Cluny.
Leon VIII

**Leon VIII** a voe ar 131 pab eus 963 da 965. Ne oa ket beleg, met lakaet e voe da bab gant an impalaer santel Otto I, goude distroadet ar pab Yann XII, ha Benead V a oa e gevezer. Ne vez ket anavezet atav evel pab.
Leon Iañ (pab)

**Leon I** a voe ar 45 pab (440-461), ha lakaet da sant, anvet ivez *sant Leon Meur*.

Lidet d’an 10 a viz Du.

Ganet e oa bet en Etruria (Toskana, e kreiz Italia), ha sevel a reas war Gador sant Pêr er bloaz 440. E pep stumm e klaskas derc'hel ar feiz start ha divrall ; difenn a reas gant nerzh unanded an Iliz katolik roman. Herzel a reas, e kement ha ma c'helle, ouzh argadoù ar Varbared, pe da vihanañ e viras outo d'ober re a zroug ; setu perak e veritas, gant gwir abeg, bezañ anvet "Meur". Mervel a eure er bloaz 461.
Leon II (pab)

**Leon II**, genidik a Sikilia, a voe ar 80 pab e Roma, etre 682 ha 683. Lakaet e voe da sant ha lidet eo d'an 3 a viz Gouhere.
Leon IX

**Leon IX**, pe **Bruno d'Eguisheim-Dagsbourg** (pe *Eguisheim-Dabo* e galleg), ganet en Elzas e 1002, a voe ar 150 pab eus 1049 da 1054.
E-kerzh e babelezh e c'hoarvezas ar Skism Bras e 1054. 

Anvet e voe da sant ha lidet e vez d'an 19 a viz Ebrel.
Leon X

**Leon X**, eus e anv tiegezh **Giovanni de' Medici**, ganet e Firenze e 1475, marvet e Roma e 1521, a voe 215 pab an Iliz katolik adalek 1513 betek e varv.
Mab e oa da Lorenzo il Magnifico. Evel e dad e karas an arzourien. 

E-kerzh e babelezh e c'hoarvezas ar Skism gant Martin Luther e 1520.
Leon XI

**Leon XI**, pe **Alessandro Ottaviano de' Medici**, ganet e Firenze e 1535, marvet e Roma e 1605, a voe 230vet pab an Iliz katolik e-pad miz Ebrel 1605.
Leon XII

Ar pab **Leon XII**, **Annibale Sermattei Della Genga** eus e anv, ganet e Genga e 1760, marvet e Roma e 1829, a voe 252 pab an Iliz katolik, adalek 1823 betek e varv 6 vloaz goude.
Leon XIII

**Leon XIII** (*Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci* eus e anv ganedigezh), ganet e Carpineto Romano e 1810, marvet e Roma e 1903, a voe 254 pab an Iliz katolik adalek 1878 betek e varv 25 bloaz goude.
Yann-Baol II

**Yann-Baol II** (*Ioannes Paulus II* e latin), **Karol Józef Wojtyła** ([]) eus e anv sivil, ganet e Wadowice e Polonia d'an 18 a viz Mae 1920 ha marvet er Vatikan d'an 2 a viz Ebrel 2005, a voe 264 pab an Iliz katolik adalek 1978 betek e varv, da lavaret eo e-pad 26 bloavezh ha 173 devezh.

Kentañ pab polonat ha kentañ pab na oa ket italian abaoe 445 bloaz. Santelaat a reas muioc'h a dud eget ar bibien a oa bet araozañ. An hirañ ren en deus bet abaoe hini Pi IX (1846-1878) hag an eil hirañ ren. A-bouez e voe e roll e diwezh ar gomunouriezh e Reter Europa. Dalc'het ez eus bet soñj anezhañ evel "Pab ar yaouankiz" hag evel ar "pab pirc'hirin" gant ar gristenien abalamour d'e veajoù e 129 bro. D'ar 1añ a viz Mae 2011 e voe gwenvidikaet gant ar pab Benead XVI, ha lakaet eo bet war roll ar sent e 2014 gant ar pab Frañsez.

## Yann-Baol II e Breizh
D'an 20 a viz Gwenholon 1996 e teuas da Santez-Anna-Wened, e Breizh. Kentañ gwech e oa d'ur pab dont da Vreizh.
Klemañs

**Klemañs**, pe **Klemez** zo un anv-bihan brezhonek, diwar an anv latin *Clemens*, a vez implijet dreist-holl evit ar sent hag ar bibien.
Evit ar merc'hed e reer gant ar stummoù *Klemañsa* ha *Klemeza*. 

## Testeniekadurioù
**Cleménçz* e Geriadur Gregor, 1732, pajenn 173.
**Klemant* e Buhez ar Sent 1912, pajenn 814.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-gwan latin *clemens*, *clementis* « kuñv », « madelezhus ».

## Yezhoù all
* alamaneg : *Clemens*, *Klemens*, *Klemp*
* finneg : *Klemens*
* galleg : *[[Clément]]*; *Clémence*, *Clémentine* evit ar merc'hed.
* gresianeg : *Mentos*
* italianeg : *Clemente*
* makedonieg : *Климент*
* nederlandeg : *Clemens*
* poloneg : *Klemens*
* portugaleg : *Clemente*
* ruseg : *Клеман*
* saozneg : *Clement*

## Tud
N'eo ket anavezet an anv e brezhoneg nemeur, goude m'e gaver e Geriadur Gregor. 

### Sent
Un toullad sent zo anvet Klemañs.
Ar brudetañ anezho eo Klemañs Roma, pe Clemens Romanus hervez e anv latin, merzheriet pa oa en harlu e Krimea. Taolet e voe er mor, un eor en e gerc'henn. Lakaet eo bet da sant paeron ar voraerien. Enoret eo e Rusia ha Lec'hlenn. 

Sent all zoavat:
*
* Klemañs Metz kentañ eskob Metz ; lidet d'ar 23 a viz Du.
* Klemañs ar menez Sagmation manac'h ; lidet d'ar 26 a viz Genver.
* Klemañs Sardik eskob ; lidet d'an 10 a viz Gwengolo.
* Klemañs Alexandria, Tad an Iliz, skrivagner gresianek.

### Pibien
* Klemañs Iañ, pe Sant Klemañs, pab eus 88 da 97,merzher, lidet d'an 23 pe d'ar 24 a viz Du.
* Klemañs II, pab eus 1046 da 1047.
* Klemañs III, pab eus 1187 da 1191.
* Klemañs IV, pab eus 1265 da 1268.
* Klemañs V, pab eus 1305 da 1314.
* Klemañs VI, pab eus 1342 da 1352.
* Klemañs VII, pab eus 1523 da 1534.
* Klemañs VIII, pab eus 1582 da 1605.
* Klemañs IX, pab eus 1667 da 1669.
* Klemañs X, pab eus 1670 da 1676.
* Klemañs XI, pab eus 1700 da 1721.
* Klemañs XII, pab eus 1730 da 1740.
* Klemañs XIII, pab eus 1758 da 1769.
* Klemañs XIV, pab eus 1769 da 1774.

### Eneppibien
* Klemañs III, eneppab eus 1080 da 1100.
* Klemañs VII, eneppab en Avignon eus 1378 da 1394.
* Klemañs VIII, eneppab en Avignon eus 1423 da 1424.

### Tud all
* Clement Attlee politikour saoz
* Klemens Wenzel von Metternich diplomat aostrian 
**Gwelout ar pennad [[Clément]].*

## Notennoù



## Pennadoù kar
*Clément
*Saint-Clément
*San Clemente
*Enez San Clemente
*Clementi