open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lucius Quinctius Cincinnatus

**Lucius Quinctius** pe **Quintius Cincinnatus** (*c*. -519 – *c*. -430) a oa ur patrikian, un den a Stad ha penn milourel roman e penn-kentañ ar Republik Roman. Deuet eo da vezañ un dudenn vojennel implijet evel skouer eus ar vertuz roman, dreist-holl an hini keodedel e-pad mare an impalaeriezh.

Cincinnatus a oa un enebour mirour da wirioù ar blebianed (ar geodedourien diazez roman) hag a oa kouezhet er baourentez, abalamour da soñjoù hag enebadurioù feuls e vab ouzh mennad ur c'hod lezennel skrivet reishoc'h er gevredigezh. En desped d'e oad e laboure en e atant bihan betek ma voe aloubet Roma. Galvet e voe neuze da benn gant ar geodedourien all. Leuskel a reas e arar evit kemer karg ar Stad. Ur wech trec'het an enebourien garv e rentas ar galloud hag e tistroas d'e atant.
Feur-emglev Rijswijk

**Feur-emglev Rijswijk** zo ur feur-emglev sinet gant Bro-C'hall e Rijswijk en Izelvroioù ed'an 20 ha 21 a viz Gwengolo 1697. Gantañ e voe lakaet fin da Vrezel an Nav Bloaz etre ar roue gall Loeiz XIV ha Kevre Augsburg. An diplomat svedat Nils Lillieroot a oa eno evel hanterour.
High Heel Homicide

**High Heel Homicide**, istitlet *Anyone can commit murder*, zo ur film polis erotek stadunanat embannet d'an 21 a viz Ebrel 2017, sevenet gant Dean McKendrick ha produet gant Alan B. Bursteen ha Sal V. Miers. Ar senario a zo bet skrivet gant Suzanne Cabot. An aktourien bennañ eo Carter Cruise, Mia Li ha Brent Harvey.
## Istor
Ur muntrer a lazh tud hag a oa bet archerien. War bep korf e kaver ul lizherenn skrivet gant gwad.
## Liammoù diavaez
* High Heel Homicide war IMDb
* High Heel Homicide war Rotten Tomatoes
## Notennoù ha daveennoù
William III

**Willem Hendrik van Oranje** (1650–1702), anavezet ivez evel **William III**, a oa ur priñs izelvroat deuet da vout roue Bro-Saoz (1689-1702) ha roue Bro-Skos.

Mab e oa da Willem II van Oranje. Stathouder Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland, hag Overijssel e voe war-lerc'h e dad.

Dimeziñ a eure en 1677, da Vary II, merc'h da James, dug York.

Mervel a reas d'an 8 a viz Meurzh 1702, da 51 bloaz, e Palez Kensington, e Londrez. Beziet eo en abati Westminster.

## Yaouankiz
[thumb|left|Willem poltredet gant [Cornelis Janssens van Ceulen.]]

Ganet e oa e Den Haag, er Proviñsoù-Unanet d'ar 14 a viz Du 1650, hag eñ mab nemetañ ar stathouder Willem II van Oranje-Nassau ha Marie Henriette Stuart, hag a oa merc'h henañ ar roue Charlez Iañ Bro-Saoz ha c'hoar da Charlez II ha Jakez II.

Dimezet e oa da Mary Stuart.
Dietrich

**Dietrich** zo un anv-bihan alamanek roet d'ar baotred. *Dieterich* zo ur stumm all.

## Orin
Eus an anv-bihan gotek **𐌸𐌹𐌿𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃** () *Theodorik*, "rener ar bobl" .

## Yezhoù all
* *Teodorico* en italianeg, e portugaleg hag e spagnoleg
* *Tieri* e brezhoneg
* *[[Thierry]]* e galleg

## Anv-bihan
* Dietrich von Gemmingen, anv meur a zen 
* Dietrich II, anv meur a zen
* Dietrich Iañ von der Mark (1336-1406), den nobl alaman
* Dietrich IX von der Mark (1374-1398), kont Mark
* Dietrich Adam Heinrich von Bülow (1760-1807), soudard prusian ha skrivagner alamanek
* Dietrich Thurau (g. e 1954), marc'hhouarner alaman
## Anv-tiegezh
* Sepp Dietrich (1892-1966), politikour ha jeneral eus an Trede Reich
* Marlene Dietrich (1901-1992), aktourez ha kanourez alaman

## Notennoù
Zombicide

**Zombicide**, zo ur c'hoari taol kenstroll gant zombied, savet gant Guillotine Games. Lañset eo bet goude ur c'hampagn rastellañ arc'hant dre Kickstarter gant an embanner CoolMiniOrNot. Rastellet e oa bet 781 597$ gant 5258 poster arc'hant.

Er c'hoari, pep c'hoarier (betek 6 anezho) a vestroni eus unan betek pevar (ma c'hoari e-unan) "dreistbever", denel, en ur gêr aloubet gant zombied. En gwirionez an "dreistbeverien" a dro da "chaseourien" zombied a-feur ma pad ar c'hrogad. Ret eo d'ar skipailh memestra kaout ur c'hempouez etre dreistbevañ ha lazhadegañ zombied: dre ma ya ar zombicide war-raok, al "live dañjer" a ya war uhelaat hag an niver a dud klañv a ya war-gresk. Forzh peseurt fazi a c'hell lakaat ar c'hrogad da vont d'ur c'holl.

Meur a heuliad a zo bet krouet hag o deus graet berzh: Prison Outbreak, Rue Morgue, hag unan doare moliac'h Zombicide: Black Plague, an holl anezho o vezañ bet embannet gant CoolMiniOrNot. Ar frañchiz en deus bet rastellet 9 153 036$ en holl dre Kickstarter d'ar 7 a viz Gouhere 2015. Zombicide: Black Plague, ar 4e c'hoari en heuliad, eo ar c'hoari taol en deus rastellet ar muiañ a arc'hant dre an doare Kickstarter.
Germania (disheñvelout)

**Germania** e oa anv latin ar broioù war lez dehou ar Roen.

## Istor
### Impalaeriezh roman
* Germania, bro ar C'hermaned
* Germania Magna
* Germania Inferior
* Germania Superior
* Germania Prima
* Germania Secunda
* Germania Slavica

### Traoù all
* Germania de Mallorca, emsavadeg er XVIvet kantved e Mallorca
* Germania (timbroù), ur rummad timbroù embannet en Alamagn etre 1900 ha 1922

## Lennegezh
* Germania, gant an istorour roman Tacitus

## Arz
* Gwelout *[[Germania (alegorienn)]]*

## Sonerezh
* Germania (opera), c'hoarigan gant Alberto Franchettia e 1902

## Tisaverezh
* Welthauptstadt Germania, raktres tisavadurel gant Adolf Hitler 

## Lec'hioù
###### 
* Germania, New Jersey 
* Germania (Texas), e Midland County
* Germania (Wisconsin)
* Germania, Marquette County (Wisconsin)
* Emblem (Wyoming), anvet ivez *Germania*

## Listri

## Pennadoù kar
*Britannia
*Francia
*Marianne
Carter Cruise

**Carter Cruise** ( ganet d'ar 24 a viz Ebrel 1991) zo lesanv micherel un DJ, produerez filmoù, top model, hag aktourez pornografek stadunanat.
## Filmennadur
; Filmoù pornografek
* 2013 : *Carter's Cosmic Fuck*
* 2013 : *Fine Ass Lesbos*
* 2014 : *[[Road Queen|Road Queen 31]]*
* 2014 : *[[Lesbian Seductions|Lesbian Seductions: Older/Younger 48]]*
* 2014 : *[[Lesbian Adventures|Lesbian Adventures: Older Women, Younger Girls 6]]*
* 2015 : *[[Lesbian Adventures|Lesbian Adventures: Strap-On Specialists 08]]*
* 2015 : *[[Girls Kissing Girls|Girls Kissing Girls 17]]*
* 2015 : *[[Belladonna (aktourez)|Belladonna]]: Fetish Fanatic 17*
* 2016 : *Don't Tell Daddy*
* 2016 : *[[Jelena Jensen]] and Her Girlfriends*
* 2017 : *Lesbian Lust*
* 2017 : *[[Women Seeking Women|Women Seeking Women 141]]*
* 2018 : *[[Lesbian Seductions|Lesbian Seductions 63]]*
; Filmoù klasel
2017 : *[[High Heel Homicide]]*
## Liammoù diavaez
* Twitter Carter Cruise
* Carter Cruise war IMDb
Dietrich Iañ von der Mark

**Dietrich Iañ von der Mark** (1336-1406), mab d'ar c'hont Adolf II ha d'e bried Margarete von Kleve. Breur e oa d'ar c'hont Engelbert III von der Mark ha da Adolf III von der Mark. O eontr Engelbert III von der Mark a oa arc'heskob Köln.
Evangeline Lilly

**Nicole Evangeline Lilly**, bet ganet d'an 3 a viz Eost 1979, zo un aktourez kanadian. Brudet eo bet dre roll Kate Austen e stirad skinwel ar chadenn ABC Lost (2004–10). Dre ar roll-se ez eo bet enoret gant ur *Screen Actors Guild Award* ha lakaet eo bet he anv evit ur *Golden Globe Award*. C'hoariet he deus ivez rolloù Connie James en The Hurt Locker (2008), Bailey Tallet en Real Steel (2011), ha Tauriel en heuliad filmoù The Hobbit (2012–14).

E bed ar filmoù Marvel ez eo bet o c'hoari an dreistharozez Hope van Dyne / Wasp er filmoù Ant-Man (2015) hag Ant-Man and the Wasp (2018). Adkemer a raio ar roll o c'hoari gant Paul Rudd evit ar film Avengers 4 (2019).

## Filmlennadur

### Filmoù

### Skinwel

### C'hoarioù video

## Liammoù diavaez
* Lilly war IMDb

## Notennoù ha daveennoù
Germania (alegorienn)

**Germania** eo anv an alegorienn krouet da skeudenniñ ar bobl alaman, pe Alamagn.

## Istor

Kentañ ma voe treset *Germania* evel ur vaouez a hañval bout war pezhioù moneiz roman.

### Delwennoù
* Germania, delwenn, 2,5 m a uhelder, ouzh palez skol-veur Strasbourg, distrujet e 1918 gant ar C'hallaoued.
* Germania, delwenn adsavet e 2013 gant Patrick Berthaud, eus Eschbach-au-Val.
* Germania, meurzelwenn en Niederwalddenkmal, a-us da Rüdesheim am Rhein.


File:Germania MKL Bd. 7 1890 (130961828).jpg|Germania Johannes Schilling.
File:Germania_figur.jpg| Germania, meurzelwenn en Niederwalddenkmal. 
Image:Germania im Kurpark Bad Dueben.jpg| Monumant da Germania e Bad Düben.


### Liverezh

* Germania, taolenn gant Philipp Veit war-dro 1834-1836.


Image:Philipp Veit 008.jpg| "Germania", murlivadur gant Philipp Veit, Städelsches Institut Frankfurt am Main, 1834-1836.
Image:Italia and Germania Friedrich Overbeck 1828.jpg|*Italia ha Germania* gant Johann Friedrich Overbeck (1828)
File:Image_Germania_(painting).jpg|*Germania*, en Iliz Sant-Paol, e Frankfurt am Main, 1848. 
Image:Erwachende_Germania.jpg|*Germania o tihuniñ*, gant Christian Köhler e 1849. 
File:Lorenz Clasen - Germania auf der Wacht am Rhein (1860).jpg | Germania o tiwall ar Roen, 1860.
Image:F A von Kaulbach Germania 1914.jpg|Germania brezelgar, e 1914, gant Friedrich August von Kaulbach.



### Timbr
Kentañ brezel Matabele

Ar **c'hentañ brezel Matebele** (saozneg : *First Matabele War*) a oa bet stourmet etre 1893 ha 1894 e Zimbabwe hiziv-an-deiz. Enebet e oa ar British South Africa Company ouzh ar rouantelezh Ndebele (Matabele). Lobengula, roue an Ndebele, en devoa klasket chom hep kaout brezel gant labourerien an embregerezh, komprenet en devoa, evel e guzulierien, e oa kalz galloudusoc'h an Europeiz evit na oant. Sklaer e oa dezho e oa armoù modern Europa reoù a flastre impi (unvez milourel ar gadourien Zulu) ar Matabele o tagañ dre gwagennoù ramzel. 

Lobengula en devoa 80 000 soudard goaferien hag 20 000 fuzuilher, armet gant fuzuilhoù Martini-Henry, a oa reoù modern er mare-se. Siwazh, ur gourdoniñ fall a lakas an armoù-se da vezañ dister o efed war an an tachennoù emgann. Ar British South Africa Company he devoa ouzhpenn 750 soudard eus skourr polis an embregerezh, gant un niver dianav a emouestlidi, trevadennerien anezho, harpet gant 700 Tswana (Bechuana). Cecil Rhodes, a oa kentañ ministr trevadenn ar C'hab ha Leander Starr Jameson, penn melestradurel Mashonaland, o devoa klasket chom hep kaout ur brezel ivez. Ar gudenn a oa savet pa oa bet asantet gant Lobengula ma vefe eus un dagadenn eus e lu war ur penn Mashona evit kaout e druaj e kêr Fort Victoria, an embregerezh a nac'has ha brezel a voe.
InSight

An ***Interior Exploration using Seismic Investigations, Geodesy and Heat Transport*** (**InSight**) zo ur gefridi aozet gant an NASA evit studiañ framm diabarzh don ar blanedenn Meurzh.
Ar gefridi zo bet kroget d'ar 5 a viz Mae 2018 pa oa bet lañset en egor ur sontenn robot savet gant skourr egorel an embregerezh stadunanat Lockheed Martin, gant harp kefluskerioù *jet* an NASA ; pradet eo ar sontenn en *Elysium Planitia* war Meurzh d'ar 26 a viz Du 2018. InSight he deus beajet 483 milion a gilometroù en holl.
Darn eus binvioù-studiañ ar sontenn zo bet savet en Europa.
La France insoumise

**La France insoumise** (a dalv kement ha "Bro-C'hall disent", berraet en **FI** pe **LFI** er mediaoù; dre e logo ofisiel ez eo phi **φ**) zo ur strollad politikel gall, krouet d'an 10 a viz C'hwevrer 2016. Embann a ra bezañ eus an tu kleiz met hervez ministrerezh an Diabarzh eo eus an tu kleiz pellañ.

Ar strollad a zo bet war ar renk evit dilennadegoù prezidant Bro-C'hall 2017 gant ar c'hannad Jean-Luc Mélenchon, hag a zo erruet e fin ar c'hentañ tro er pevare plas gant 19,58 % eus ar mouezhioù. Tremenet e oa kalz dirak kannad ar Strollad sokialour, Benoît Hamon (6,36 %). Goude eil tro an dilennadeg, la France insoumise a sav ur strollad deputeed gant 17 ezel er Vodadeg vroadel C'hall. Dilennet eo Jean-Luc Mélenchon da brezidant ar strollad.

## Daveoù
Nathalia Aragonese

**Nathalia Aragonese Molina**, ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1981 e Santiago, zo un aktourez skinwel ha sinema, kinnigerez skinwel ha renerez c'hoariva chilean. Brudet eo bet dre he rolloù en Volver a Amar (2014), La Doña (2011) hag Esa No Soy Yo (2015).
## Filmoù
### Sinema
* *Cabros de Mierda*, 2017
* *Talca, París y Londres*, 2017
* *[[03:34: Earthquake in Chile]]*, 2011
* *Low Tide*, 2010
### Skinwel
* *Tranquilo papá*, 2017
* *[[Esa no soy yo]]*, 2015
* *[[Volver a amar]]*, 2014
* *[[Lo que callamos las mujeres]]*, 2013
* *[[Las Vega's]]*, 2013
* *[[Los 80]]*, 2013
* *[[La Doña (stirad skinwel 2011)|La Doña]]*, 2010
* *[[Manuel Rodríguez (stirad skinwel)|Manuel Rodríguez]]*, 2010
* *La Ofis*, 2008
* *[[Casado con hijos (Chile)|Casado con hijos]]*, 2008
* *[[Alguien te mira (stirad skinwel chilean|Alguien te mira]]*, 2007
* *Gatas y tuercas*, 2005
* *Hippie*, 2004
Ignacia Allamand

**María Ignacia Allamand Lyon**, ganet d'an 29 a viz Eost 1981, zo un aktourez sinema ha skinwel chilean.
## Filmoù
### Sinema

### Stiradoù skinwel
Bolz-enor Pariz

**Bolz-enor Pariz** (*Arc de Triomphe de l’Étoile* e galleg, pe *Arc de Triomphe* hepmui) zo ur monumant brudet e Pariz, kêr-benn Bro-C'hall.

## Arouez istor milourel Bro-C'hall

Diwar patrom ar bolzioù-enor savet gant ar Romaned ha kendalc'het gant gwaregoù bolzet a weler e Pariz (Dor Sant-Denez ha Dor Sant-Varzhin) eo bet raktreset gant Napoleon Iañ enoriñ ar jeneraled ha, diouzh-se, degas ul lufr bras d'an armeoù Bro-C'hall en ur sevel ur mell savadur e penn pellañ ar Champs-Élysées, ar vali cheurc'h meurbet a oa bet terket er XVIIIvet kantved diwar an ahel o doa palezioù al Louvre hag hini an Tuileries. Stanket e oa an diabellweled gant ur run anvet Run ar Roule diwar anv ur geriadenn. Razhet eo bet ar run-se evit krouiñ ur plaen bihan.

War mogerioù diabarzh ar volz e voe enskrivet anvioù ar varichaled hag ar jeneraled brudetañ Bro-C'hall. Ouzhpennet e voe anvioù Jean Victor Marie Moreau|Victor Moreau ha ha Jorj Kadoudal, lakaet da varichaled dalif, ha ne oa ket prest Napoleon d'obert seurt enor dezho.

## Istor
Krog e voed da sevel ar volz-enor-se dindan ren an impalaer Napoleon Iañ, e 1806, hag echuet e 1836 dindan ren ar roue Louis-Philippe Iañ.

Goude emgann Austerlitz () e lavaras an impalaer Napoleon d'ar soudarded c'hall :

« *Vous ne rentrerez dans vos foyers que sous des arcs de triomphe.* »"Ne zistroot d'ar gêr nemet dre zindan bolzoù-enor."

Dre ar c'homzoù-se e rae dave da volzoù-enor ar Romaned a veze savet da c'hloar ar jeneraled a veze trec'h hag a zibune e penn o soudarded.

## 2018
D'an  e voe gwastet darnoù eus ar monumant gant ar « jiletennoù melen ».

## Liammoù diavaez
*  ''Inauguration de-l'Arc de Triomphe de l'Étoile par Louis-Philippe'' – Kavet: 07 KZU 18

## Notennoù
Arc de Triomphe

**Arc de Triomphe** zo anv gallek meur a vonumant e Bro-C'hall.

## Monumantoù
### E
* Arc de Triomphe de l'Étoile, e Pariz
* Arc de triomphe de Glanum

* Arc de triomphe (Carpentras), e Carpentras.
* Arc de triomphe (Montpellier), e Montpellier.
* Arc de triomphe (Orange), en Orange.

### E
* An Arc de Berà, e Roda de Berà.
* An Arc de Triomf, e Barcelona.

### E broioù all
* An Arco da Rua Augusta, e Lisboa, e Portugal.
* An Arco di Augusto (Aosta), en Aosta, en Italia.

## Lennegezh
* Arc de Triomphe (romant), ur romant alamanek gant Erich Maria Remarque, e 1945 .

## Liammoù diavaez
* Bolzoù-enor roman
Lestr-spluj Perle (1935)

Ar **Perle** a oa ul lestr-spluj brezel klasad Saphir savet gant ar morlu c'hall e-kreiz ar bloavezhioù 1930. Kroget e oa bet da sevel anezhañ e 1931. Lañset e oa bet e miz Gouhere 1935 ha lakaet er servij e miz Meurzh 1937. E miz Du 1942, goude an oberiadur brezel Torch, ar Perle a oa kemeret er flodad kevredet. Pa oa o tistreiñ d'ar Stadoù-Unanet Amerika, ar Perle a voe kaset d'ar strad d'an 8 a viz Gouhere 1944 gant nijerezioù kevredet o devoa kredet e oa ul lestr-spluj alaman. 17 martolod a-ziwar 42 a oa en e vourzh a voe lazhet.
France Bevk

**France Bevk** (17 Gwengolo 1890 e Zakojca - 17 Gwengolo 1970 e Ljubljana) a oa ur skrivagner eus Slovenia.

Ganet e voe en ur geriadenn vihan eus kontelezh Gorizia a oa da neuze ul lodenn eus Impalaeriezh Aostria-Hungaria. Mont a reas da gelenner. Goude ar Brezel-bed Kentañ e labouras evit kazetennoù hag en em staliañ a reas e Gorizia a oa hiviziken en Italia. Abalamour d'e obererezh politikel ha sevenadurel e rankas kuitaat Italia e 1935 ha mont da chom da Ljubljana, e Rouantelezh Yougoslavia. Eno e tarempredas skrivagnerien hag arzourien all. Abaoe e yaouankiz e skrive barzhonegoù. Er bloavezhioù 1930 e tapas brud gant e romantoù a daolenne stourm ar slovenegerien en Italia, a-enep renad faskour Mussolini. E romant anavezetañ eo *Kaplan Martin Čedermac* (1938), ma kont buhez ur beleg katolik eus minorelezh slovenek Italia. 

Pa voe aloubet Yougoslavia e miz Ebrel 1941 e voe rannet Slovenia etre ar Reich alaman hag Italia faskour. Toullbac'het e voe France Bevk gant an alouberien italian. E 1943 e tec'has diouzh ar prizon ha mont a reas da stourm asambles gant ar Bartizaned sloven. E dibenn an Eil Brezel-bed en em stalias e Trieste met buan a-walc'h e tistroas da Ljubljana. Dont a reas da vezañ unan eus izili Akademiezh Sloven ar Skiantoù hag an Arzoù. Div wech e tapas ar Priz Prešeren gant e levrioù, e 1949 hag e 1954. E dibenn e vuhez e savas levrioù evit ar vugale. Ur skrivagner puilh e oberennoù e voe, pa pa skrivas ouzhpenn 100 levr.
Leah Renee Cudmore

**Leah Renee Cudmore**, ganet d'ar 1añ a viz Here 1985, skrivet alies **Leah Cudmore** pe **Leah Renee** er filmoù, zo un aktourez ha kanerez kanadian.
## Buhez personel
Cudmore a vev gant an aktour Nick Zano. Ur mab o deus, ganet e miz Gouhere 2016.
## Filmoù

## Liammoù diavaez
* Leah Renee Cudmore war IMDb
* Twitter Leah Renee Cudmore
Death Race (frañchiz)

**Death Race** zo un heuliad filmoù deuet da vezañ ur frañchiz. Diazezet eo war redadegoù otoioù feuls taer e toulloù-bac'h ha ma vo dieubet ar re a vo trec'h.
## Filmoù
Impotenti esistenziali

***Impotenti esistenziali*** a zo ur film italian gant Giuseppe Cirillo savet e 2009;.

## Fichenn deknikel
* Titl orin : *Impotenti esistenziali*
* Filmaozer : Giuseppe Cirillo
* Senario : 
* Sonerezh : 
* Led lurell : 
* Furmad : gwenn ha du
* Rumm : 
* Pad : 101 min
* Deiziad mont er-maez : 
** 2009 en 

## Aktourien

* Giuseppe Cirillo: Giuseppe 
* Antonella Ponziani: Francesca 
* Tinto Brass: De Fortis 
* Alvaro Vitali: Amilcare 
* Sandra Milo: Zia Elisabetta 
* Don Backy: Don Giovanni 
* Angela Melillo: Angela 
* Gianni Nazzaro: L'imprenditore Riccardo

## Notennoù ha daveennoù
Sara Malakul Lane

**Sara Malakul Lane** (taieg: *ซาร่า มาลากุล เลน*), ganet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1983, zo un aktourez ha top model saoz-thai ganet e Guam. Gwelet eo bet e meur a film eus Thailand ha Stadoù-Unanet Amerika. Brudet eo bet dreist-holl dre ar frañchiz filmoù Kickboxer ma c'hoarias evel penntudenn e meur a film.

## Filmlennadur

### Filmoù

### Skinwel

## Liammoù diavaez
* Sara Malakul Lane war IMDb
Chicken Little

**Chicken Little**, anavezet ivez evel **Henny Penny** pe ivez **Chicken Licken**, a zo ur gontadenn saoznek diwar-benn ur yarig hag a gred emañ ar bed o vont da get. Ur frazenn-diskan a vez lavaret en-dro hag en-dro : *Emañ an oabl o vont da gouezhañ.* E renkadur Aarne-Thompson eo lakaet en doare 20C.

## Istor

Kentañ doare moulet eus ar gontadenn a zo ur skrid danek gant Just Mathias Thiele, e 1823, anvet * Danske folkesagn*. Enni ez eus ur poñsin anvet anvet *Kylling Kluk*, ur yar anvet *Høne Pøne*, ur c'hilhog anvet *Hane Pane*, un houad anvet *And Svand*, ur waz anvet *Gaase Paase*, hag ul louarn anvet *Ræv Skræv*. Er gontadenn e kouezh ur graoñenn war gein Kylling Kluk, hag eñ da vont eus ail d'egile da lavarout dezho "Am eus aon emañ an oabl o kouezhañ. Hag an holl da redek kuit. Hag al louarn Ræv Skræv war o lerc'h, ha pa erruont er c'hoad, e tebr anezho an eil war-lerc'h egile.

Goude e voe embannet meur a zoare all c'hoazh, hag a-benn ar fin troet ar gontadenn e saozneg gant Benjamin Thorpe. Abaoe eo bet embannet an dare saoznek gant anvioù a bep seurt. Gant an treser hag engraver saoz John Greene Chandler (1815-1879), eus Petersham, Massachusetts, e voe embannet ha skeudennet *The Remarkable Story of Chicken Little* en 1840. En doare amerikan-se e kaver an anvioù *Chicken Little*, *Hen-Pen*, *Duck-Luck*, *Goose-Loose*, ha *Fox-Lox*; spontet eo Chicken Little gant un delienn hag a gouezh war he lost.
Lumberjack Man

**Lumberjack Man** zo ur film spont slasher ha fent stadunanat embannet e 2015. Sevenet ha skrivet eo bet gant Josh Bear. Ar film a zo bet ul lodenn eus filmoù 2015 an After Dark Films "8 Films to Die For".
## Istor
Ur c'hamp hañv kristen a zo aozet, anvet "Fun Under the Son" (dudi dindan ar Mab), siwazh e erru un euzhvil hag a lazh an izili unan-hag-unan gant div vouc'hal.
## Aktourien
* Brina Palencia evit LuAnn Potts, penn ar ranger er Big Timber State Park
* Brandon Ford evit al Lumberjack Man
* Ciara Flynn evit Faith
* Alex Dobrenko evit Jeff
* Chase Joliet evit Kellenberger
* Jarrett King evit Reggie
*Michael Madsen evit Dr. Peter Shirtcliff, un test eus al lazhadeg veur nebeut bloavezhioù en a-raok.
*Andy San Dimas evit Theresa, harp rener ar c'hamp.
*Christopher Sabat evit Shep, ur ranger
* Jasmin Carina evit Jacqueline
* Zachary Guerrero evit Ernie
* Alyona Real evit Stacey
* Athena Paxton evit Courtney
* Raven Rockette evit Kendra
* Moon Ray evit Danielle
* David Nguyen evit Raymond
* Tyler Mount evit Trevor
* Troy Yingst evit Logan
*Adam Sessler evit Doug, Rener ar c'hamp

## Liammoù diavaez
* Lechienn ofisiel
* Lumberjack Man war IMDb
* Lumberjack Man war Rotten Tomatoes
## Notennoù ha daveennoù
Koan en Emmaus

**Koan en Emmaus** zo anv daou eoullivadur gant Caravaggio hag a ziskouez Jezuz, goude savet a varv da vev, o koaniañ gant diskibien en Emmaus (Lukaz, XXIV, 13-35).

### An daolenn gentañ
Un daolenn gentañ 195 x 139 cm he mentoù a voe graet gant al livour e 1601-1602 evit un ao. Ciriaco Mattei ; e *National Gallery* Londrez (R-U) emañ hiziv. Daou waz zo ouzh taol gant Jezuz, hag un trede en e sav e-kichen skoaz dehoù ar c'houviad.

### Taolenn 1606
An eil taolenn (141 x 175 cm) livet e 1606 zo miret er *Pinacoteca di Brera* e Milano, en Italia. En un aergelc'h teñvaloc'h e weler ivez daou waz ouzh taol gant ar C'hrist ; div vaouez zo en o sav en tu kleiz dezhañ.

Graet e voe an daolenn er bloaz ma rankas Caravaggio tec'hout eus Roma, goude lazhet gantañ un den, Ranuccio Tomassoni e anv, en ur gann er straed. Prenet e voe al livadur gant ar markiz Costanzo Patrizi, dre hanterouriezh, a greder, ar banker Ottavio Costa.
Bolzioù-enor roman

Ar **bolzioù-enor roman** a chom hiriv en o sav a deu eus marevezh an impalaerien roman, adal ar  eta. Ar re a oa bet savet a-raok, da vare Republik Roma, ne chom hini ebet anezho en o sav. Kavet e vez ar monumantoù-se en impalaeriezh a-bezh.

## Monumantoù en o sav
### [[Aljeria]]

### [[Alamagn]]

### [[Aostria]]

### [[Bro-C'hall]]

### [[Gres]]

### [[Italia]]

### [[Jordania]]
### [[Kroatia]]

### [[Liban]]
### [[Libia]]
### [[Maroko]]
### [[Siria]]
### [[Spagn]]

### [[Tunizia]]

### [[Turkia]]

## Monumantoù distrujet
### Italia

### Siria

### Turkia

## Pennadoù kar
* Bolz-enor
* Tropaeum Alpium
Bolz Germanicus

**Bolz Germanicus** zo ur volz roman e kêr Saintes, e Bro-C'hall, e Charente-Maritime. Savet eo bet e 18 pe 19 gant C. Julius Rufus, un den pinvidik eus kêr, anvet neuze Mediolanum Santonum, en enor d'an impalaer Tiberius, d'e vab Drusus Julius Caesar, ha d'e advab Germanicus.
Morituris

**Morituris** zo ur film spont italian sevenet gant Raffaele Picchio. Ar film a zo bet skignet evit ar wech kentañ d'an 30 a viz Gouhere 2011, e-pad ar Fantasia Festival. Ar film a zo awenet gant lazhadeg Circeo. E-pad an torfed gwirion-se e 1975, tri den o devoa skrapet, gwallet ha jahinet div vaouez yaouank e-pad daou zevezh. Dre ma'z eo feuls skeudennoù ar film, ez eo bet difennet en Italia. E miz Mae 2013 Synapse Films en deus prenet gwirioù embann ar film Mortituris evit an DVD.

Echuiñ a ra ar film gant ar frazenn "in memory of mankind".
## Aktourien
* Valentina D'Andrea
* Andrea De Bruyn
* Désirée Giorgetti
* Francesco Malcom
* Giuseppe Nitti
* Simone Ripanti
## Liammoù diavaez
* Moriturius war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Bolz Trajan (Ancona)

**Bolz Trajan** en Ancona, en Italia, zo ur volz-enor d'an impalaer roman Trajan en IIvet kantved.

## Istor
Bolz Trajan en Ancona zo ur volz-enor roman savet gant Sened ha pobl Roma dindan ren an impalaer Trajan, goude ma voe bet paeet gant Trajan al labourioù da ledanaat porzh, gwellaat ar c'haeoù hag ar mogerioù-kreñv. Alese eo ez eas Trajan da vrezeliñ ouzh an Daked, un darvoud eñvoret gant kolonenn Trajan en Roma.

Renet e vije bet al labourioù gant an tisavour Apollodoros Damas.

Setu an destenn a zo skrivet warni:

Daou skrid all zo a bep tu  :
*en tu dehou: «DIVAE MARCIANAE AUG. SORORI. AUG. »
*en tu kleiz : « PlOTINAE AUG. CONIUG. AUG. »
Gant an enskrivadurioù-se e ouezer eo bet savet ar volz ivez en enor da bried Trajan, Plotina, ha d'e c'hoar, Marciana.

Evit an diri a voe savet en 1859.

## Notennoù
Angela Melillo

**Angela Melillo** zo un aktourez italian, ganet d'an 20 a viz Mezheven 1967 e Roma;

## He filmoù anavezetañ
* *[[Impotenti esistenziali]]*, dir. Giuseppe Cirillo (2009)
* *Al posto tuo*, dir. Max Croci (2016)

## TV
* *La casa delle beffe* 2000 - Miniserie TV - Canale 5
* *La palestra* 2003 - Film TV - Canale 5 - Ruolo: Valentina
* *Il maresciallo Rocca 5* 2005 - Serie TV, 2 puntate - Rai 1 - Ruolo: Elena Neccini
* *Sottocasa* 2006 - Serie TV - Rai 1 - Ruolo: Tiziana Palme
* *Don Matteo* 2006 - Serie TV, 1 episodio - Rai 1 - Ruolo: Marina
* *La figlia di Elisa - Ritorno a Rivombrosa* 2007 - Miniserie TV, 8 episodi - Canale 5 - Ruolo: Principessa Luisa di Carignano

## Notennoù ha daveennoù


## Liammoù diavaez
* Angela Melillo Web Site
Alan Alexander Milne

**Alan Alexander Milne** (1882–1956) zo ur skrivagner saoznek, brudet e levrioù gant ar benndudenn Winnie-the-Pooh, hag e varzhonegoù. Pezhioù-c'hoari a save a-raok berzh bras Winnie. Soudard e voe er Brezel-bed Kentañ, ha kabiten er British Home Guard e-kerzh an Eil Brezel-bed.
Bolz Augustus (Aosta)

**Bolz Augustus** zo ur volz-enor roman brudet en Aosta (*Augusta Praetoria Salassorum* e latin), a zo bet savet er bloaz 25 kent JK, en enor d'an impalaer roman Augustus, goude ma oa bet trec'h war bobl kelt ar Salassed a oa o chom war lez ar stêr Dora Baltea.

## Pennad kar
* bolzoù-enor roman
Salassed

Ar **Salassed** (latin :*Salassi* ; henc'hresianeg : Σαλασσοί *Salassoí*) a oa ur bobl kelt pe ligur war lez ar stêr Dora Baltea e Traoñienn Aosta en hanternoz Italia. Hervez istorourien Italia e oant kentoc'h Ligured, hervez an istorourien c'hall e oant Kelted.

## Istor
Hervez an Hellazad Strabon edont o chom en un izelenn entre daou venez, hag enni mengleuzioù aour. Hervez Dion Cassius e teuas ar c'honsul roman Appius Claudius Pulcher da blaenaat ar freuz hag ar reuz a oa er saonenn abalamour d'an tabut a veze etre ar Salassed hag ur bobl all diwar-benn an dour hag ar mengleuzioù. Evel se e kavas ar Romaned o zro da deurel o c'hrabanoù war ar mengleuzioù aour.

War-dro -141, en emgann Verolengo, e voe pilet lejionoù roman ar c'honsul ha 10 000 soudard a gollas eno. Hogen diwezhatoc'h e voe trec'het ar Salassed en emgann Mazze, gant an daou gonsul, Appius Claudius Pulcher ha Cæcilius Metellus. En dro-se e kolljont 5 000 den ha ret e voe dezhe kuitaat an tolead Canavese. Nac'h a reas Sened Roma abadenn an trec'hlid ouzh ar c'honsul en abeg d'ar gwadek ma oa bet e vrezelekadenn.

Er bloaz 100 kent JK e voe diazezet kêr Eporedia e traoñ ar saonenn (Ivrea hiriv).

Ne veze ket sioul-kenañ an darempredoù gant ar Romaned atav, ha bec'h a ouient reiñ d'o amzeien diwar lein ar menezioù pa skoent mein war o bagadoù soudarded ; gouez da Strabon e voe laeret teñzor Julius Caesar gant ar Salassed.

E -37 e fellas d'an impalaer Augustus serriñ ar saonenn e-pad daou vloaz evit dont a-benn outo ouzh o lakaat da varnaoniañ. Met harp o devoe gant o amezeien all, ha tro wenn a reas ar Roman.

E -34 e voent trec'het gant Valeri Messala.

En -25 avat en em savas ar Salassed hag e voe kaset, gant Augustus, ar jeneral Aulus Terentius Varro Murena, lakaet d'ar marv en -23, da beuraloubiñ saonenn Aosta. 36 000 prizoniad a reas, pa ne oa nemet 8 000 brezelour. Gwerzhet e voe ar Salassed evel sklaved e marc'had Eporedia. Evel-se e voe skubet o fobl e-maez an Istor, rak ne voe ket anv anezho ken.

Un drevadenn roman nevez a voe savet, anvet *Augusta Prætoria Salassorum* (Aosta), poblet gant 3 000 den bet el lejionoù, e-lec'h kêr-benn gozh ar Salassed. Ar re-se, gant o sklaved moarvat, a savas un hent roman dre ar saonenn.

## Yezh ar Salassed

## Pennad kar
* Tropaeum Alpium

## Notennoù
Zhou Chuchu

**Zhou Chuchu** (sinaeg: 周楚楚; pinyin: Zhōu Chǔchǔ) ganet d'ar 15 a viz Du 1986, zo un aktourez sinema ha skinwel sinaat.
## Buhez
Zhou a zo ganet e 1986 e Chengd, e proviñs Sichuan. Ur c'hoar yaouankoc'h he deus. Pa oa yaouank, e oa aet da Beijing evit dont da vezañ kanerez. Krog e oa da vezañ aktourez en Ocean Flame e 2008. Gwelet eo bet o c'hoari er film Ip Man: The Final Fight e 2013 gant an aktour eus Hong Kong Anthony Wong.
## Filmoù

## Notennoù ha daveennoù
Jordana Brewster

**Jordana Brewster**, ganet d'ar 26 a viz Ebrel 1980, zo un top model hag aktourez stadunanat. C'hoariet he doa en ul lodenn eus ar stirad skinwel All My Children e 1995 ha goude-se e c'hoarias ar roll alies a Nikki Munson er stirad skinwel As the World Turns. Lakaet e voe he anv war ar renk evit an Outstanding Teen Performer e-pad ar Soap Opera Digest Award e 1997. Ar c'hentañ roll c'hoariet ganti en ur film a voe er film spont skiant-faltazi gant Robert Rodriguez anvet The Faculty hag embannet e 1998.

Brudet e voe da vat pa grogas da c'hoari roll Mia Toretto er film The Fast and the Furious (2001). Adkemeret he deus ar roll er filmoù da heul en heuliad, Fast & Furious (2009), Fast Five (2011), Fast & Furious 6 (2013), ha Furious 7 (2015). E-touez he filmoù all emañ an drama The Invisible Circus (2001), ar film fent D.E.B.S. (2004) hag ar film spont The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning (2006).

Brewster a zo bet gwelet er stirad skinwel Dallas etre 2012 ha 2014. C'hoariet he deus ivez e pemp lodenn ar stirad skinwel American Crime Story (2016). C'hoariet he deus an doktor Maureen Cahill er stirad skinwel Lethal Weapon (2016–2018) war ar chadenn Fox.
## Filmoù

### Sinema

### Skinwel
Aulus Terentius Varro Murena

**Aulus Terentius Varro Murena** (ganet war-dro -56 ha marvet e -24) a oa ur jeneral, politikour ha konsul roman er Iañ kantved kent JK. Trec'h e voe war ar Salassed en Alpoù.

## E vuhez
Mab e oa da Aulus Terentius Varro, met advabet e voe gant Lucius Licinius Murena, ha dre-se e oa breur da Lucius Licinius Murena Varro.

Rivinet e oa bet gant ar brezel diabarzh hir, e fin ar republik roman.

E c'hoar, Terentia, a oa dimezet da Caius Cilnius Maecenas, mignon d'an impalaer, ha kuzulier a-bouez, gwarezer an arzoù ; e hantervreur Gaius Proculeius a oa mignon da Octavianus.

En -25, e voe lakaet gant Octavianus e penn ar brezel kaset en Alpoù, e biz Italia, ha trec'h e voe war ar Salassed, ur bobl kelt pe ligur e saonenn Aosta, hag a gouezhe war an armeoù roman a glaske tremen eus Italia da saonenn ar Roen uhelañ, un hent a-bouez brasoc'h c'hoazh d'ar Romaned abaoe aloubadeg Galia en 51 kent JK gant Julius Caesar.

Hervez Strabon e werzhas evel sklaved betek 44 000 den eus pobl ar Salassed goude ma voe trec'h warno, ha hervez Dion Cassius, ne werzhas nemet ar wazed en oad da zougen an armoù, hag a oa da zieubiñ goude ugent vloaz er sklavelezh.

En -24 e tiazezas un drevadenn roman a 3 000 den en *[[Augusta Praetoria Salassorum]]*, Aosta hiriv.

Anvet e voe da goñsul gant Augustus neuze, e -23 e oa da vezañ e karg, met mervel a reas e dibenn ar bloaz -24, ma voe roet e garg da Cnaeus Calpurnius Piso.

## E vreur
Ur pennadig goude e varv e voe kondaonet e vreur Lucius Licinius Varro Murena d'ar marv.

Lucius Licinius Varro Murena a oa mab da Lucius Licinius Murena, genidik a Lanuvium, bet koñsul en 62 kent JK, advabet gant Aulus Terentius Varro.

Kavet e voe en Italia pa o klask tec'hel da vont da repuiñ d'ur vro all, Galia, pe Gres moarvat, ha lazhet war al lec'h evel an irienner arall, Fannius Caepio, pennaozer an trubarderezh a-enep Augustus.

## Levrlennadur
* Dion Cassius, *[[Istor Roma]]* (c. 130 AD)
* Strabon *[[Geographica]]* (c. 10 AD)
Richard Middleton

**Richard Middleton** zo anv meur a zen: 

*Richard Middleton (Lord Chancellor) (marvet e 1272), doueoniour ha prederour saoz, ha Lord Chancellor;
*Richard Middleton (beleg) (marvet e 1641), beleg anglikan; 
*Richard Middleton (politikour) (1846–1905), politikour saoz
*Richard Barham Middleton (1882–1911), barzh ha skrivagner saoz;

## Pennadoù kar
*Richard Myddelton
*Richard of Middleton (1249–1306)
*Richard
*Middleton
Richard Barham Middleton

**Richard Barham Middleton** (1882–1911) a oa ur barzh ha skrivagner saoz. Hiriv eo e gontadennoù spont e oberennoù brudetañ, ha dreist holl *[[The Ghost Ship]]*.

## E vuhez
Ganet e oa e Staines, Middlesex, ha skoliet e Cranbrook School, Kent. Kloareg e voe en ur bank, ar Royal Exchange Assurance Corporation, e Londrez etre 1901 ha 1907. Ne blije ket e labour dezhañ hag ur vuhez all a rene da noz, ha damveneg zo anezhañ e levr Arthur Ransome, *Bohemia in London*.

Pa guitaas ti e dud e kemeras lojeiz e Blackfriars, ha lakaat e anv en ur c'hleub, an * New Bohemians*, ma tarempredas skrivagnerien evel Arthur Machen, Louis McQuilland (1880–1946) ha Christopher Wilson.

Dont a reas da vout isrener *[[Vanity Fair (UK)|Vanity Fair]]* dindan Edgar Jepson, ma tisklêrias d'e genseurt Frank Harris e venne bout barzh. Ur pennad goude e voe embannet barzhoneg Middleton, "The Bathing Boy", gant Harris:

A-hervez en em gavas Raymond Chandler gant Middleton, ma reas e soñj Chandler daleañ da vont da skrivagner a vicher. Skrivañ a reas Chandler : "Middleton struck me as having far more talent than I was ever likely to possess; and if he couldn't make a go of it, it wasn't very likely that I could." (Anat din e oa muioc'h donezonet Middleton eget ma c'halljen kaout biken; ha ma ne c'halle ket ober berzh e oa sklaer ne c'halljen ket ivez).

## Oberennoù
**Poems and Songs* (1912)
**Poems and Songs Second Series* (1912)
**The Day Before Yesterday* (arnodskridoù, 1912)
**[[The Ghost Ship and Other Stories]]* (1912) 
**Monologues* (1913) 
**Queen Melanie and the Woodboy* (romant, 1931)
**The Pantomime Man* (danevelloù, 1933)
**Richard Middleton* (barzhonegoù, 1937), Richards Press
**On Brighton Road* (danevell)

## Liammoù diavaez
*Stephen Wayne Foster: A Poet's Death .

## Notennoù
Tina Aumont

**Maria Christina Aumont**, anavezetoc'h evel **Tina Aumont**, ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1946 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Here 2006, a oa un aktourez stadunanat. Ganet e oa bet en Hollywood, e Kalifornia. An tad e oa an aktour gall Jean-Pierre Aumont, hag ar vamm an aktourez dominikan Maria Montez.

## Buhez
Dimezet e oa bet gant an aktour ha sevener filmoù Christian Marquand e 1963, pa oa hi 17 vloaz. Marvet eo e 2006 gant un emboliezh skevent e Port-Vendres, Pyrénées-Orientales, Bro-C'hall. Oadet e oa a 60 vloaz.

## Liammoù diavaez
* Tina Aumont war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Mestre

**Mestre** zo un anv-tiegezh hag anv-lec'h.

## Tud
* Mestre Robert, pe Robert de Noia, oberour al "Llibre de Coch", oberenn gatalanek, e 1477.
* Jeannine Mestre, aktourez spagnol,
* Laura Mestre Hevia, skrivagnerez kuban.
* Juan Carlos Mestre, barzh spagnol .
* Philippe Mestre (1927-2017), politikour gall

## Lec'hioù
* Mestre (Venezia)
** *Castello di Mestre*, kreñvlec'h.
Gods and Generals (film)

***Gods and Generals*** zo ur film brezel ha drama istorel stadunanat skrivet ha sevenet gant Ronald F. Maxwell, ha deuet er-maez e 2003. Savet eo bet diwar ur romant eus 1996 heñvelanvet gant Jeffrey Shaara. Kontañ a ra un istor hag a c'hoarvez a-raok ar film ''Gettysburg'' (1993). Aktourien bennañ ar film eo Stephen Lang (Stonewall Jackson), Jeff Daniels (letanant-koronal Joshua Chamberlain) ha Robert Duvall (jeneral Robert E. Lee).
## Buruteladennoù
Evit lod burutellerien, ar film *Gods and Generals* a zo ul lodenn eus al *[[Lost Cause of the Confederacy]]*, ha reiñ a ra ur skeudenn vat eus ar C'hengevread.

### Arroud
"Gen. Thomas 'Stonewall' Jackson : *Tell me general, do you expect to live till the end of this war?*
Brig. Gen. John Bell Hood: *Oh... I do not know, but... I'm inclined to think I will. I expect I will be wounded. And you general?*
Gen. Thomas 'Stonewall' Jackson: *I do not expect to live to see the end of this war. Nor can I say that without victory I would desire to do so*."
## Liammoù diavaez
* Gods and Generals war IMDb
* Gods and Generals war Rotten Tomatoes
Jacques Necker

**Jacques Necker**, ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1732 e Genève en Republik Genève hag aet da Anaon d'an 9 a viz Ebrel 1804 e Coppet e Suis, a oa un arc'hantour ha politiker genevat. Brudet eo evit bezañ bet ministr an arc'hant e-pad ren Loeiz XVI. Tad Madame de Staël eo.

Pinvidik e oa deuet da vezañ evel bankour e Pariz. Ur mailh e oa a-fed ekonomiezh. Galvet e voe gant ar roue Loeiz XVI evit bezañ penn rener an teñzor roueel e 1776, ha goude-se ministr an arc'hant. Modernaat a raio aozadur ekonomikel ar rouantelezh en ur enebiñ ouzh frankizouriezh ar re bet en e raok. Skarzhet e voe e miz Mae 1781, nebeut amzer a-raok trafikerezh an ti-eskemm, galvet e voe en-dro e miz Eost 1788 gant an titl a vinistr Stad dre ma oa harpet gant ar volentez foran. Eñ eo a c'halvas Emvod ar Stadoù-Meur, gant un niver doubl a gannaded evit an Trede Stad. Skarzhet e voe ur wech c'hoazh gant Loeiz XVI d'an 11 a viz Gouhere 1789 evit bezañ bet ezvezant eus bodad roueel an 23 a viz Even 1789, adkemeret e voe goude Kemeridigezh ar Bastille evit sioulaat ar reveulzierien. Dirak enebadur daonet ar Vodadeg vroadel, e roas e zilez e miz Gwengolo 1790 ha skrivañ a reas un dezrevell flemmus eus pennaenn nevez an ingalded.
Reading

**Reading** zo un anv-lec'h saoznek hag a gaver e meur a vro.

#### 
* Reading (Berkshire), e Bro-Saoz

#### 
* Reading (Massachusetts)
* Reading (Ohio)
* Reading (Pennsylvania)
* Reading (Vermont)
Brigitte Borghese

**Brigitte Borghese**, he anv gwirion **Tamar ElKayam**, a oa un aktourez c'hall ganet e 1955 en Israel hag aet da Anaon gant un taol-kalon d'an 9 a viz C'hwevrer 2013 e Pariz.
## Filmoù
Ursula Buchfellner

**Ursula Buchfellner** ganet d'an 8 a viz Even 1961 zo un top model hag aktourez alaman. Bez e voe Playmate of the Month evit ar gelaouenn Playboy war niverenn Here 1979. Poltrejet e oa bet gant Peter Weissbrich.

Buchfellner a oa bet Playmate ivez e miz Kerzu 1977 evit embannadur alamanek Playboy, ne oa nemet 16 vloaz pa oa bet tennet ar poltriji (17 hervez ar pezh a embanne ar gelaouenn). E miz Du 1985 e teue da vezañ ar c'hentañ Playmate o vezañ embannet er gelaouenn Penthouse.

Ur wech embannet er gelaouenn Playboy e voe kinniget dezhi rolloù a bep seurt e filmoù. A-wechoù e kaver skrivet he anv e stumm **Uschi Buchfellner**, **Ursula Fellner**, **Ulla Maris** pe **Ursula Maris**.

Dre-vras ne voe gwelet nemet e filmoù B europat evel Devil Hunter (1980) pe Sadomania (1981). Gwelet eo bet o c'hoari e stiradoù skinwel brudet mat evel Derrick.
## Liammoù diavaez
* Ursula Buchfellner war IMDb
* Ursula Buchfellner war lec'hienn Playboy
Jesús Franco

**Jess Franco** (ganet **Jesús Franco Manera** d'an 12 a viz Mae 1930 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Ebrel 2013) a oa ur filmaozour, kompozer hag aktour spagnol. Brudet e voe evit e filmoù spont erotek. En holl en deus sevenet 160 film. Meur a lesanv en deus implijet evel sevener filmoù, e-touez ar re vrudetañ emañ **David Khune** ha **Frank Hollmann**. Marvet eo dre ur gwallzarvoud eus gwazhied an empenn.

## Buhez personel
Franco a oa bet dimezet da Nicole Guettard (etre 1962 ha 1980), met Guettard a oa bet kemeret he lec'h goustadik gant Lina Romay (Nicole a oa bet o labourat evel harper senario war meur a film gant Franco pa oant dimezet c'hoazh, gwelet eo bet o c'hoari en un nebeud eus e filmoù). E verc'h bet eus un dimeziñ a-raok, Caroline Riviere, a zo bet gwelet en un nebeud filmoù gant Franco e penn kentañ ar bloavezhioù 1970 (en o zouez *Exorcisme* ha *The Perverse Countess*).

Franco ha Lina Romay o deus labouret asambles e-pad 40 vloaz, bevet o deus asambles adalek 1980. N'int bet dimezet nemet d'ar 25 a viz Ebrel 2008. Marvet e oa-hi e 2012 (gant ur c'hrign-bev pa oa oadet a 57 vloaz), Romay a oa bet e aktourez diazez kement hag e vuzenn.

## Levrlennadur
* Stephen Thrower, Murderous Passions: The Delirious Cinema of Jesús Franco (2015)
* Jess Franco, Memorias del tío Jess (2004) (skrid buhez e spagnoleg)
* Stéphane du Mesnilot, Jess Franco - Énergies du fantasme (2004, e galleg)
* Alain Petit, Manacoa Files (1994–1999, e galleg)

## Liammoù diavaez
* Jesús Franco war IMDb

## Notennoù ha daveennoù
Jacques de Flesselles

**Jacques de Flesselles**, ganet e Pariz d'an 11 a viz Du 1730 en ur familh noblañs a robenn eus Pikardi, ha drouklazhet e kêr Pariz d'ar 14 a viz Gouhere 1789, a oa ur melestradurour gall ha diwezhañ penn marc'hadourien Pariz.

Harpet en devoa doareoù reut ar c'hañseller Maupeou evit flastrañ ar Jansenouriezh e-pad emsavadeg ar parlamantoù.

Merour Breizh, Normandi, Auvergne ha Lyon e voe, a-raok dont da vezañ maer Pariz. Lazhet e voe gant un tenn pistolenn, a-raok bezañ dibennet ha kaout e benn e beg ur pik. Kement-se a oa erruet goude Kemeridigezh ar Bastille. Bez e voe neuze gant Bernard-René Jourdan de Launay unan eus gouzañverien gentañ ar Reveulzi C'hall.
Jean Sylvain Bailly

**Jean Sylvain Bailly**, ganet d'ar 15 a viz Gwengolo 1736 e Pariz ha marvet dibennet d'an 12 a viz Du 1793 e Pariz ivez, a oa ur matematikour, steredoniour, lennek ha politikour gall. Bez e voe kentañ maer Pariz.
## Marv

E-pad ma oa o c'hortoz da vezañ dibennet, krenañ a rae gant ar yenijenn glebiet ma oa gant ar glav puilh. Un arvester en devoa embannet :
"— Krenañ a rez, Bailly ?
— Ya, eme an den kozh gant ur vouezh sioul, met gant ar yenijenn eo nemetken."
Lakaet e oa bet d'ar marv dre ma oa bet re onest hag eeun a-fed Gwir.
Mesa

**Mesa** zo un anv-lec'h spagnolek hag a gaver e meur a vro.

## Lec'hioù

*Mesa (Mozambik)
###### 
*Mesa (Arizona)
*Mesa (Kalifornia)
*Mesa (Colorado),
*Mesa (Washington)

## Stêr
*Mesa (stêr), stêr e Sierra Solorio e Spagn.
Marguerite Gourdan

**Marguerite Gourdan**, pe *Marguerite Stock*, ganet e Béziers e 1727 ha marvet e 1783 en Pariz, a oa un houlierez c'hall, an hini vrudetañ en hec'h amzer.

## He buhez
Merc'h e oa d'ur marc'hadour, Sébastien Stock pe d'Estocq, ha d'e bried Jeanne Maslot, dimezet e Larzincourt d'an 30 a viz Ebrel 1725, hag an eil bugel e oa eus ur ribitailh 10 pe 12.

Da gentañ e labouras evel dimezell en ur stal-dilhad diouzh ar c'hiz. Dont a reas da Bariz gant un ofiser yaouank ha ne chomas ket pell ganti. D'an 13 a viz Du 1748 ec'h euredas e Larzincourt da François-Didier Gourdan, resevour. Hennezh a oa bet kondaonet d'ar marv dre zesfailh, met daoust da se e teuas da vout kabiten ar feurmioù e Brest, ha goude Cavaillon ha Carpentras. E Pariz, gant asant he fried, en em werzhas d'un den a ouenn uhel, hag ur verc'h o doe, ma c'hallas Marguerite kaout arc'hant reoliek digantañ ken na varvas an tad e 1759. Neuze e tigoras ur fouzhlec'h. Dispartiañ diouzh he fried a reas en 1765.
Clearlake

**Clear Lake**, pe **Clearlake**, zo un anv-lec'h saoznek.

## Lec'hioù
### 
* Clear Lake, en Ontario.

### 
#### Localités
* Clear Lake, en Alaska,
* Clearlake,anvet diwar al lenn Clear Lake,
* Clear Lake, e South Dakota,
* Clear Lake, en Illinois,
* Clear Lake, en Indiana,
* Clear Lakeen Iowa,
* Clear Lake, e Minnesota,
* Clear Lake e Texas zo anv meur a lec'h:
** Clear Lake City, karter e Houston,
** Clear Lake Shores, 
** Clear Lake, e kontelezhioù Harris ha Galveston,
* Clear Lake, e Stad Washington,
* Clear Lake, e Wisconsin e kontelezh Polk,
** Clear Lake, kêriadenn,
** Clear Lake, kêr.

#### Townships
* Clear Lake Township, en Arkansas,
* Clear Lake Township, en Illinois,
* Clear Lake Township,en Indiana,
* Clear Lake Township, en Iowa :
** Clear Lake Township, e kontelezh Cerro Gordo 
** Clear Lake Township, e kontelezh Hamilton,
* Clear Lake Township, e Minnesota,
* Clear Lake Township, e North Dakota :
** Clear Lake Township, e kontelezh Burleigh,
** Clear Lake Township, e kontelezh Kidder,
* Clear Lake Township, e South Dakota :
** Clear Lake Township, e kontelezh Deuel,
** Clear Lake Township, e kontelezh Edmunds,
** Clear Lake Township, e kontelezh Minnehaha.

#### Menezioù
* Clear Lake Hills e Kalifornia

## Lennoù
* Clear Lake, en Kalifornia,
* Clear Lake, ul lenn vras e Park broadel Riding Mountain e Manitoba,
* Clear Lake Reservoir, ul lenn e biz Kalifornia,
* Clear Lake, ul lenn en Indiana,
* Clear Lake, ul lenn e-kichen ar gêr anvet heñvel en Iowa,
* Lac Clear, ul lenn en Oregon,
* Clear Lake, meur a lenn e Minnesota
Meng Wanzhou

**Meng Wanzhou** (sinaeg: 孟晚舟), bet ganet d'an 13 a viz C'hwevrer 1972, lesanvet **Sabrina Meng** ha **Cathy Meng**, zo ur vaouez a aferioù sinaat. Bez' ec'h eo unan eus izili bodad-ren kement ha penn ofiser ekonomikel an embregerezh kleweled Huawei savet gant he zad Ren Zhengfei.

D'ar 1añ a viz Kerzu 2018, Meng a voe harzet e Kanada diwar ur goulenn gant Stadoù-Unanet Amerika pa oa tamallet goubrenerezh dezhi, ha da guzhat arc'hant e meur a aozadur ekonomikel.
Lazare Carnot

**Lazare Carnot** a oa ur matematikour, fizikour, jeneral ha politikour gall. Ganet e voe e Nolay (Côte-d'Or) d'an 13 a viz Mae 1753 hag aet da Anaon e Magdeborg, e Prusia, d'an 2 a viz Eost 1823 (d'an oad a 70 vloaz). Bet e oa ezel eus ar Goñvañsion vroadel hag eus ar Comité de salut public, lesanvet e oa « L'Organisateur de la Victoire » pe « Le Grand Carnot ». Unan eus ar 5 Rener e voe e-pad ar Bodad-ren kentañ. Dont a reas da vezañ goude-se ur c'hont eus an Impalaeriezh C'hall.

## Brezel Vendée
Hiriv e tamaller dezhañ da vezañ roet urzh da lazhadegañ maouezed ha bugale er Vendée militaire.

## Liammoù diavaez
* https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/cholet-49300/histoire-guerre-de-vendee-pourquoi-cet-avocat-veut-faire-sortir-carnot-du-pantheon-9fa0b4a0-3e6a-11ed-8aab-3274d8312c34
* https://www.lejsl.com/saone-et-loire/2013/08/16/lazare-carnot-dit-le-grand-carnot
Federal Bureau of Investigation

**Burev Kevredadel Enklask Stadoù-Unanet Amerika** (saozneg: *Federal Bureau of Investigation*, berraet en *FBI*) zo ur servij spiañ ha surentez broadel stadunanat, bez eo an ajañs penn a-fed lezenn kevredadel ar vro. Labourat a ra hervez domani lezennel an United States Department of Justice. An FBI a zo ivez ul lodenn eus an U.S. Intelligence Community dindan galloudoù an Attorney General ha Rener an National Intelligence. E-penn an enep-sponterezh, enep-spierezh, hag ar stourm a-enep an aozadurioù torfedelezh, an FBI en deus galloud ober a-enep ouzhpenn 200 rummad torfedoù kevredadel.

Ma z'eo darn obererezhioù an FBI reoù unganet, a-fed labourioù evit ar surentez vroadel stadunanat ez eo tostik-tost e obererezhioù memestra evit re an MI5 Saoz pe an FSB Rusian.
Benjamin Ryan Tillman

**Benjamin Ryan Tillman**, ganet d'an 11 a viz Eost 1847 hag aet da Anaon d'an 3 a viz Gouhere 1918, a oa ur politikour stadunanat eus an Democratic Party. Bez e voe gouarnour South Carolina etre 1890 ha 1894, ur senedour stadunanat etre 1895 betek e varv e 1918. Dreistbeliour gwenn, talañ a reas kreñv ouzh c'hoantoù gwirioù an afroamerikaned. Tillman a oa e penn un unvez damsoudardel gouennelour anvet Red Shirts (Rochedoù ruz) e-pad dilennadegoù feuls 1876 e South Carolina.

Er bloavezhioù 1880, Tillman, ur perc'henn douaroù pinvidik, a oa deuet da vezañ dipitet gant pennoù ar Strollad Demokratel. En em lakaat a reas e penn ul luskad labourerien-douar wenn da c'houlenn reizhadurioù. Da gentañ e oa bet un taol bazh en dour, en desped da vezañ bet un awen anat da grouidigezh skol-veur Clemson evel skol labour-douar. E 1890, Tillman a oa deuet a-benn da vezañ mestr war skourr an Democratic Party, dilennet e oa bet evel gouarnour ar Stad.

Pevar bloaz e chomo er post, 18 Amerikan du a oa bet lazhadeget e South Carolina e-pad ar mare-se, an hini gwashañ en istor ar Stad. Tillman en devoa klasket stourm a-enep ar jahinerezoù, met eus an tu all e tifenne ar re gablus eus an torfedoù. Embann a rae e vefe prest da vezañ penn ul lazhadenn e-unan. E 1894, e fin e eil respetad, e oa bet dilennet da senedour stadunanat dre votadeg pennoù ar Stad.