open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Venus Colonna

**Venus Colonna** eo an anv a zo bet roet d'un delwenn roman a zo bet savet diwar Afrodite Knidos, pennoberenn Praksiteles, hag an hini heñvelañ, a lavarer, ouzh delwenn ar c'hizeller hellazat

Miret eo Venus Colonna er Vatikan, er Museo Pio-Clementino.

## Istor
Venus Colonna zo unan eus peder delwenn marmor a voe kinniget d'ar pab Pius VI e 1783 gant Don Filippo Giuseppe Colonna (1760-1818); homañ, an hini wellañ a-hervez, a zo bet embannet e katalog Ennio Quirino Visconti diwar-benn mirdioù ar Vatican Museums, hag anavezet neuze evit ar wech kentañ evel un eildelwenn da Afrodite Knidos. 

## Notennoù




## Skeudennoù

Image:Colonna-Venus-right-side.jpg|*Venus Colonna* : gwel a zehoù
Image:Knidiska_Afrodite,_Nordisk_familjebok.png| *Venus Colonna* damwisket, evel ma oa diskouezet betek 1932.
Gwener Arle

**Gwener Arle** (*Vénus d'Arles* e galleg) a zo un delwenn vras, 1.94m a uhelder, pe roman pe hellazat, o skeudenniñ an doueez Afrodite (pe Gwener ar Romaned) hag a zo bremañ e mirdi al Louvre e Pariz. E marmor Hymettus eo graet, ha savet e oa war-dro ar Iañ kantved kent JK.

Soñjal a reer e c'hall bezañ un eildelwenn da Afrodite Thespiae, oberenn Praksiteles, ha goulennet outañ gant he serc'h Frine.

En Eil Kantved e voe graet meneg gant Pausanias ar Beajour eus ur strollad tri, Eros, Frine, hag Afrodite, e Thespiae e Boeotia, e-kreiz Hellaz . Doare Praksiteles a vefe kavet e penn Afrodite, a denn kenañ da benn Afrodite Knidos, a zo diwar zorn Praksiteles hep ket a var.

Dizoloet e voe ar Gwener-se e meur a damm e c'hoariva roman Arle, e Provañs.
## Notennoù
Venus Barberini

Ar **Venus Barberini**, anvet ivez **Jenkins Venus** pe **Weddell Venus** e saozneg, zo un eildelwenn diwar Afrodite Knidos, e doare ar Venus de' Medici. 

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* https://web.archive.org/web/20061209060256/http://www.culture.gov.uk/Reference_library/Press_notices/archive_2003/dcms93_02.htm 2003.
Mercosur

Ar **Mercosur** (*Mercosul* e portugaleg) a zo anezhi kumuniezh armerzhel broioù Amerika ar Su. Talvezout a ra *Mercosur* kement ha **Kenvarc'had ar Su** (*Mercado Común del Sur* e spagnoleg / *Mercado Comum do Sul* e portugaleg / *Ñemby Ñemuha* e gwaranieg) e div yezh ofisiel ar MERCOSUR (ar spagnoleg gant Arc'hantina, Paraguay, Uruguay, Venezuela hag ar broioù kevelet hag ar portugaleg gant Brazil).

## Istor ar Mercosur

Deuet e oa ar Mercosur war-wel d'ar 26 a viz Meurzh 1991 pa oa bet sinet feur-emglev Asunción. An trede marc'had unanet er bed eo goude Unvaniezh Europa hag an EFENA.

Ur benveg kenlabour aet kalz pelloc'h eget an EFENA eo.

Disklêriadur Cuzco d'an 8 a viz Kerzu 2004 a rakwel e enframmañ tamm ha tamm en un unvaniezh politikel hag armerzhel e Suamerika a-bezh : Unaniezh Broadoù Amerika ar Su (UNASUR). Se a dalvo teuz ar Mercosur ha Kumuniezh an Andoù (Kolombia, Ecuador, Perou ha Bolivia), hag enframmadur Chile, Guyana ha Surinam ouzhpenn.

Ar 27 kuzuliadeg d'ar 17 a viz Kerzu 2004 e Ouro Preto a zegemeras ent-ofisiel tri ezel kevelet nevez : Ecuador, Kolombia ha Venezuela. E-pad ar guzuliadeg-se o doa embannet Panama ha Mec'hiko e oant e sell da vont er Mercosur.

Broioù ezel pad : 
*  (1991)
* 
*  (1991)
*  (1991)
*  (1991)
*  (2006)

Broioù kevelet d'ar Mercosur :
*  (1996)
*  (2003)
*  (2004)
*  (2004)
* 
* 
* 

Broioù arseller :
* 
* 

Broioù hag o deus emglevioù frankeskemm gant ar Mercosur :
* India, 25 Genver 2004 emglev gwellvez maltoutel diwar-benn 800 produ eus al labour-douar, ar gimiezh, ar greanterezh apotikel hag ar c'hirri.
* un emglev etrerannvroel a genlabour gant Unvaniezh Europa a oa bet sinet d'ar 15 a viz Kerzu 1995. An daou dakad armerzhel zo o klask abaoe donaat an traoù dre un takad frankeskemm boutin.
* Broioù eus Afrika ar Su (2004) (Namibia, Botswana, Eswatini ha Lesotho).

Un nebeud sifroù tennet eus al lec'hienn ofisiel :
* Poblañs : 213 milion
* PDK : 1.175,5 miliard a zollaroù e 1998
* Gorread : 11.863.000 km²

## Gwelet ivez
* EFE, EFENA, Unvaniezh Europa
* Armerzh, Armerzh Amerika latin
* Parlamant ar Mercosur

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar Mercosur
*  Comisec - Comision Sectorial
*  Kartennaoueg diwar-benn ar Mercosur
Venus Borghese

Ar **Venus Borghese ** zo un delwenn marbr roman eus an eil kantved, diwar Afrodite Knidos, e doare ar Gwener Capitolina. E dastumadoù Borghese e oa, met bremañ emañ el Louvre dre ma oa bet prenet gant Napoleone Buonaparte e 1807. 

He gwelout gant Kupidon hag un delfin n'eo ket souezh, ambrougerien ordinal int d'an doueez, met moarvat int bet lakaet ouzhpenn gant ar c'hizeller roman. 

## Istor
E penn kentañ ar XVIIvet kantved e voe dastumet ur bern delwennoù roman kozh e marbr gant ar c'hardinal Scipion Borghese (1576 - 1633), un niz d'ar pab Paol V. 

Homañ, en doa prenet digant Tiberio Ceuli e 1607, a oa bet kavet e Roma er XVIvet kantved.

Unan eus ar brudetañ dastumadoù e oa, ha serret e oa en ur genkiz eus ar re binvidikañ, war torgenn ar Pincio. 

Entre 1778 ha 1784, e klaskas Marcantonio IV Borghèse (1730 - 1800) lakaat neveziñ an doare d'o c'hinnig gant an tisavour nevezklasel A. Asprucci. En 1807 e oa perc'hennet an dastumad gant ar priñs Camille Borghese (1775 - 1832), breur-kaer Napoleone, dimezet d'e c'hoar Maria Paoletta Buonaparte, anavezetoc'h evel *Pauline Bonaparte*. Prenet e voe an delwenn-mañ gant an impalaer digant e vreur-kaer, ha div all da-heul, da lakaat el Louvre. 

## Delwennoù Gwener all el Louvre
Teir Gwener all a voe prenet digant dastumadoù Borghese war un dro, nemet an div ziwezhañ-mañ a voe adc'hraet darnoù anezho muioc'h c'hoazh :
*'Afrodite ouzh ar peul',
*' Gwener Armet '
*hag ur Venus Pudica http://cartelen.louvre.fr/cartelen/visite?srv=car_not_frame&idNotice=27464.

## Liammoù diavaez
*katalog mirdi al Louvre
Dastumad Borghese

**Dastumad Borghese** a vez graet eus un dastumad pezhioù arz, eus an Henamzer dreist-holl, savet gant ar c'hardinal Scipione Caffarelli Borghese (1587-1633), a oa niz d'ar pab Paol V, e penn-kentañ ar  e Roma. Delwennoù ha livadurioù eus an amzer-se a oa ivez, oberennoù diwar zorn mistri evel Caravaggio, Raffaello, ha Tizian, prenet gant ar c'hardinal, evel an div zelwenn penn-ha-bruched gant Gian Lorenzo Bernini.


Galleria Borghese 53.jpg|E 1618
Bernini ScipioneBorghese.jpg|E1632

Bodet e oa an delwennoù marmor-se en ur genkiz pinvidik e diavaez Roma war an dorgenn Pincio. Etre 1778 ha 1784 e lakaas Marcantonio IV Borghese (1730-1800) kinnig an dastumad en un doare diouzh giz an amzer, gant skoazell an tisavour nevezklasel Antonio Asprucci (1723-1808).

E 1807 e voe prenet un toullad mat a bezhioù eus an Henamzer gant Napoleone Buonaparte digant e vreur-kaer, ar priñs Camillo II Borghese (1775-1832), met an darn vrasañ eus an oberennoù a c'haller gwelout er Galleria Borghese e Roma.

## Istor
Ar c'hardinal Scipione Borghese a oa un dastumer oberennoù arzel meur ; eñ an hini a stagas gant an dastum hag a vernias ar muiañ a bezhioù. Deskrivet e oa bet e zastumad war un ton meuleudius e 1613 gant ar barzh Scipione Francucci.

E 1607, ar pab a roas d'ar c'hardinal 107 taolenn kemeret eus stal al livour Cavalier D'Arpino.

Er bloaz war-lerc'h e voe tennet *Deposizione* Raffaello e-kuzh eus chapel Baglioni en iliz San Francesco e Perugia, ha kaset da Roma d'ar c'hardinal Scipione gant ur *motu proprio* a-berzh ar pab, met diwezhatoc'h e rankas bezañ kaset en-dro.

E 1682 e teuas ul lodenn eus hêrezh Olimpia Aldobrandini en dastumad Borghese ; e-barzh e oa oberennoù eus dastumadoù ar c'hardinal Salviati ha Lucretia d'Este.
;Ar *Villa Borghese*
Er Villa ez eus c'hoazh un toullad mat a bezhioù eus an dastumad, evel ar Galleria Borghese. Kalz a zelwennoù zo war ziskouez eno, tre el lec'hioù a oa bet lavaret o lakaat neuze, evel oberennoù kentañ Gian Lorenzo Bernini.

## Oberennoù

;Livadurioù Caravaggio
**Fanciullo con canestro di frutta*
**San Girolamo scrivente *
**[[Bacchus bihan klañv|Bacchino malato]]*
**Madonna Dei Palafrenieri*
**[[David gant penn Goliat (Caravaggio, Roma)|Davide con la testa di Golia]]*
;Livadurioù arall
**Amore sacro e amor profano* (Tizian )
**Deposizione* (Raffaello )
**Danae* (Correggio )
**Ritratto d'uomo * (Antonello da Messina)
**La caccia di Diana* (Domenichino)
**Venus und Amor* (Cranach an Henañ)
**Melissa* (Dosso Dossi)
**De kruisafneming * (Rubens)
**Tobiolo e l'angelo* (Savoldo)
**Madonna col Bambino tra i santi Flaviano e Onofrio* ([Lorenzo Lotto)
*''Ultima cena'' ([Jacopo Bassano)
* Oberennoù (Federico Barocci)
**Leda col cigno* (diskibien da Leonardo da Vinci)


Tizian 029.jpg|*Amore sacro e amor profano*
Correggio 008.jpg|*Danae*
Antonello da Messina 054.jpg|*Ritratto d'uomo *
Domenichino - La caccia di Diana (Galleria Borghese).jpg|*La caccia di Diana*
DossoDossi.jpg|*Melissa*
Raffaello Motta 001.jpg|*Tobiolo e l'angelo*
Lorenzo Lotto 032.jpg|*Madonna col Bambino tra i santi Flaviano e Onofrio*
Leda mit dem Schwan.jpg|*Leda col cigno*


## Gwelout ivez
*Venus Borghese
Kurdistan Turkia

**Kurdistan Turkia** pe **Hanternoz Kurdistan** pe **Kurdistan an Norzh** (*Türkiye Kürdistanı* pe *Kuzey Kürdistan* e turkeg, *Kurdistana Tirkiyê* pe *Bakurê Kurdistanê* e kurdeg) eo an anv a reer eus al lodenn eus Turkia a zo annezet gant Kurded, e-kichen ar rannvroioù all zo poblet ganto er Reter-Nesañ. 

En em astenn a ra war ur gorread etre 190 000 km² ha 230 000 km², da lavaret eo tost d’un drederenn eus gorread Turkia. Ur 17 proviñs bennak eus Turkia zo e Kurdistan Turkia, met diaes eo lavaret petra eo bevenn ar rannvro er c’hornôg. N’eus unander ebet gant ar rannvro-se war dachenn ar velestradurezh hag enebet eo stad Turkia ouzh implij ar ger Kurdistan evit envel anezhi.

Diyarbakır (*Amed* e kurdeg) eo ar gêr vrasañ er rannvro. Kurded Turkia a vefe etre 15 ha 25 milion anezho, met kalzik anezho o deus kuitaet maezioù Kurdistan evit mont da gêrioù bras kornôg Turkia, evel Ankara pe Istanbul. 

## Istor
Adalek ar  e voe an darn vrasañ eus Kurdistan en Impalaeriezh Otoman. Goude ar Brezel-bed kentañ e voe rannet an Impalaeriezh da sevel meur a vro nevez, ha da-heul e voe rannet ar Gurded etre meur a stad. Sevel a reas kalz Kurded a-enep lakaat lodenn norshañ ar vro annezet ganto e-barzh ar Republik Turk nevez-savet, pa n'anaveze houmañ gwir ebet dezho da gomz o yezh, ha meur a emsavadeg a voe er bloavezhioù 1920 ha 1930. 

Abaoe an amzer-se e vez atav stourmoù kalet evit ma vefe anavezet gwirioù ar Gurded eno hag evit ma vefe disrannet Kurdistan diouzh Turkia. Etre 1925 ha 1965 e oa Kurdistan Turkia un dachenn miret evit an arme ha berzet ouzh an estrenien. E-pad an ugent vloaz diwezhañ ez eus bet renet ur stourm armet gant ar strollad PKK ; war-dro 35 000 den a vije marvet er stourm-se.

## Gwelet ivez
*Kurdistan
Gwener an Eskilin

**Gwener an Eskilin** (*Venere Esquilina * en italianeg) a zo unan eus delwennoù hellenek brudet Afrodite en he noazh, graet e marmor Paros, er  kantved kent JK, ha bihanoc'h eget gwir vent ur vaouez. Gallout a rafe bezañ ur poltred bravaet eus ar rouanez Kleopatra VII.

Dizoloet e voe an delwenn en *Horti Lamiani*, war ar Menez Eskilin, e Roma e 1874. Eno e oa ul liorzh en amzer an Impalaeriezh roman ha kavet e oa bet meur a zelwenn enne abaoe ar  ha  kantved pa voe dizouaret delwennoù Laocoon hag an Discobolus. E 1874 edod o sevel tier nevez da ober un dremm gaer da gêr-benn nevez Italia ar Risorgimento.

## Petra eo?

Lavaret ez eus bet e oa an doueez roman Gwener (marteze un doare Afrodite Anadyomene), pe ur gouronkerez, doare benel an diadumenos, pe un urzhiadenn digant ar roue Ptoleme, pe un eildelwenn diwar un urzhiadenn a-berzh ar roue egiptat (marteze urzhiet gant Claudius en-eeun evit liorzhoù an impalaer). 

## En arz arnevez

Meur a oberenn a voe awenet gant an delwenn adkavet. En o zouez hini Alma Tadema e 1877, anvet Patrom ur C'hizeller, ha hini Edward Poynter, anvet "Diadumene* e [[1884]]. Gant an daou livour eo poltredet an delwenn, pe ar vaouez, o stagañ he blev, prest da vont d'en em zerc'hel dirak an arzour, pe da vont da gibellat, e doare an delwennoù anvet [[diadumenos]] (paotr e dalgen). 

==Notennoù==
<references/>

==Levrioù==
* *Kleopatra und die Caesaren*, hrsg. von Ortrud Westheider, Karsten Müller; Autoren: [[Bernard Andreae]], Dorothea Gall, [[Günter Grimm]], Heinz Heinen u. a., [[München]], Hirmer Verlag 2006.
* Licinio Glori: *Cleopatra. “Venere esquilina”''. Bestetti, Roma 1955.

## Liammoù diavaez

*Buffalo - Skeudennoù all, unan anezho eus a-drek
*The Victorian Nude - Diskouezadeg e 2006
Gwener Pudica

**Gwener Pudica**, pe **Venus Pudica** e latin (*Gwener eleveziek* e brezhoneg), zo un anv latin a vez graet a-wechoù eus delwenn Afrodite Knidos, hag eus an eildelwennoù all heñvel pe damheñvel outi, abalamour m'emañ o kuzhat he gaol gant he dorn kleiz.

Doareoù all eus ar *Venus Pudica* zo c'hoazh, pa vez gwelet o klask kuzhat he brennid ouzhpenn, gant he dorn dehoù neuze, ha sed ar re vrudetañ:
*Venus Capitolina
*Venus de' Medici

## Pennad kar tostañ
*Afrodite Knidos

## Liamm diavaez
*Ur Venus Pudica el Louvre.
Gwener Capitolina

**Gwener Capitolina** (pe *Venus Capitolina*) zo un delwenn eus an doueez roman Gwener, unan eus ar seurt * [[Venus Pudica]]*, evel ar Venus de' Medici, savet war batrom Afrodite Knidos. 
Aes eo da anavezout abalamour d'ar penaos emañ he divvrec'h ganti: goude ur gouronkadenn emañ an doueez Gwener o c'holeiñ he brennid gant he dorn dehoù, hag he gaol gant he dorn kleiz. 

## Delwennoù damheñvel

**Gwener Campo Iemini**: un delwenn all diwar ar memes patrom a voe dizouaret en nevezamzer 1792 e-touez delwennoù arall pa voe toullet ur genkiz roman e Campo Iemini, damdost da d-Torvaianica, e Lazio . Ar furchadenn a voe graet dindan ar Saoz Robert Fagan (1761-1816), marc'hadour hendraoù roman, ha gant paeroniezh ar priñs Augustus Frederick, dug Sussex, gant skoazell Sir Corbet Corbet (British Museum). En amzer ma voe dizouaret e kavas d'ar Saozon e oa dreist d'ar Gwener Capitolina. Goude ur c'hempenn dezhi e Roma e voe karget war ul lestr ha kaset da Londrez hag eno e voe roet gant dug Sussex d'e vreur George IV, a lakaas anezhi e Carlton House. Pa varvas, ha pa voe distrujet Carlton House, e voe roet gant ar roue William IV d'ar British Museum.

 

Afrodite Menofantos a voe kavet e manati San Gregorio al Celio. Warni emañ sinatur Menofantos, ur c'hizeller hellazat eus ar Iañ kantved kent JK moarvat ha n'ouzer netra diwar e benn.

## Notennoù




## Levrlennadur
*Haskell, Francis and Nicholas Penny, 1981. *Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500-1900 (Yale University Press). Cat. no. 84.
*Helbig, Wolfgang, *Führer durch die öffentlichen Sammlungen klassischer Altertümer in Rom* 4th edition, 1963-72, vol. II.
*Wilton, A. and I. Bignamini (editors.), *Grand Tour: the lure of Italy in the eighteenth century'' (London, Tate Gallery Publishing, 1996), pp. 269-270, no. 228 (the Campo Iemini Venus).

## Liammoù diavaez
*British Museum: Campo Iemini Venus
*"Aphrodite Minofantos"
*Kuzhat Gwener e-pad gweladenn prezidant Iran : http://www.corriere.it/esteri/16_gennaio_26/rohuani-visita-colle-quelle-statue-non-gradite-delegazione-f213e32c-c40c-11e5-8e0c-7baf441d5d56.shtml?refresh_ce-cp
Hetaira

En Hellaz kozh e veze graet **hetaira** (ἑταίρα, *hetaira* "kompagnunez", liester ἑταίραi) eus ur plac'h pe ur vaouez a gompagnunezh pe ur c'hast. 

## Istor
E kevredigezh Hellaz kozh e oa an **hetaerai** maouezed dizalc'h anezho, mestrezed war o feadra, a-wechoù pinvidik ha pouez dezho, o devoa da wiskañ dilhad diouzh o micher ha da baeañ tailhoù. Ar re uhelañ eus ar gisti e oant. Ne werzhent ket o c'horf pe o zroioù-micher ken alies. Desket e oant, ha gouest d'ober kaoz gant tud a zeskadurezh, goude ma n'eus ket emglev etre an istorourien war gement-se. 

Estrenezed e oant peurliesañ, bet sklavezed alies ; brudet e oant abalamour d'o ampartiz da zañsal pe da seniñ, pe abalamour d'o c'horf. Desket e oant ivez, pa ne oa ket ar pep brasañ eus ar merc'hed. Ar merc'hed nemeto e oant a gemere perzh er *[[symposia]]*, ha selaouet e veze o alioù ha kredennoù gant ar wazed. 

Kavet ez eus bet perzhioù heñvelik etre *hetaira* Hellaz ha *[[nadītu]]* Babilon, *[[oiran]]* Japan ha *[[kisaeng]]* Korea, dezho ur renk er gevredigezh etre gisti ha dudierien.

E-touez ar re vrudetañ ec'h anavezomp 
* Rodopis, kompagnunez breur Sapfo,
* Thargelia, un hetaira eus Ionia 
* Aspasia, kompagnunez ar politikour Perikles, brudetañ maouez ar 
* Theodote, kompagnunez Alkibiades
* Arc'heanassa kompagnunez Platon, 
* Neaira, meneget gant Demosthenes
* Fryne, poltredet gant Praksiteles
* Leontion, 
* Pythonike, kompagnunez Harpale, teñzorer Alesant Veur
* Thais, ur serc'h da Alesant Veur da gentañ, da Ptolemaios, jeneral gantañ ha roue Egipt da c'houde.

Darn a oa pinvidik-bras. Theodote zo bet deskrivet gant Ksenofon evel ur vaouez gwisket gant dilhad koustus, dezhi un ti bras pinvidik ha sklaved niverus.

## Liammoù diavaez
* Arnodskrid diwar-benn buhez ar merc'hed en Aten er marevezh klasel
* James Grout: ''Hetairai'', darn eus an ''Encyclopædia Romana''
* Hetairai Aten - hervez Levrenn 13 Athenaeus
* Ar strollad HETAIRA (diazezet e Madrid a stourm evit gwirioù ar gisti).
*  Plana sobre les heteres.

## Notennoù
Zonhoven

**Zonhoven** (limbourgeg : *Zoneve*) zo ur gumun e Belgia e proviñs Limbourg.


Zonhoven Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Zonhoven vlag.svg|Banniel
Zonhoven wapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 39,67 km²
* Poblañs (2022) : 21 473 a dud
* Stankter : 541 den/km²
Falstamallidigezh Apelles (Botticelli)

**Falstamallidigezh Apelles** (*La Calunnia di Apelle* en italianeg) zo un daolenn graet gant al livour italian Sandro Botticelli war-dro 1494-1495, hag a voe awenet gant Apelles, livour hellazat meur ar IVvet kantvet kent JK. Emañ an oberenn war ziskouez e Mirdi an Ofisoù e Firenze.

## Istor
Savet eo bet an oberenn evit Antonio Segni. Dont a ra danvez al livadur eus un oberenn brudet gant an arzour hellazat Apelles, deskrivet gant Lukian Samosata e Pedervet Levrenn an eizh a ya d'ober an holl oberenn gantañ a zo deuet betek ennomp. Graet e voe e daolenn gant Apelles abalamour ma voe falstamallet gant un enebour anvet Antifilos, dirak ar roue hegredik Ptolemaios Iañ Sôter a rene neuze en Egipt. Lavarout a reas edo Apelles o kemer perzh en un irienn. Goude da Apelles prouiñ e oa digablus e savas an daolenn-se gant ar gonnar hag an droug ouzh e enebour.

## Botticelli hag Apelles
Dedennet e oa Botticelli gant al livour hellazat, hag an taolennoù savet gantañ hag a zo aet da goll, an holl anezho. 
Ur skouer a gement-se eo ar Gwener o tiflukañ eus an dour, danvez meret gant kalzik a livourien e marevezh an Azginivelezh . 
Adkavout a reomp Gwener amañ en tu kleiz pellañ d'an daolenn, o c'houlenn barn an neñv gant he biz er vann.

*Morc'hed* zo ur vaouez kozh, o sellout eeun ouzh *Gwirionez* en he noazh. Diazezet eo ar wirionez war skeudenn glasel Afrodite Knidos kenkoulz evel war ar Gwenered livet gantañ. 

### Liammoù diavaez
* ''Falstamallidigezh Apelles'', 1495, Web Gallery of Art
Assenede (kumun)

**Assenede** zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez.


Assenede East-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Assenede vlag.svg|Banniel
Blason ville be Assenede.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 87,5 km²
* Poblañs (2022) : 14 449 a dud
* Stankter : 165 den/km²
Tessenderlo

**Tessenderlo** (limbourgeg : *Loei*) zo ur gumun e Belgia e proviñs Limbourg.

Tessenderlo Limburg Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Tessenderlo vlag.svg|Banniel
Blason Tessenderlo.svg|Skoed

## Douaroniezh
* Gorread : 51,64 km²
* Poblañs (2022) : 18 884 a dud
* Stankter : 366 den/km²
## Emdroadur ar boblañs

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
 id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:750 height:373
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:2500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:c
BarData=
  bar:1806 text:1806
  bar:1816 text:1816
  bar:1830 text:1830
  bar:1846 text:1846
  bar:1856 text:1856
  bar:1866 text:1866
  bar:1876 text:1876
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1947 text:1947
  bar:1961 text:1961
  bar:1970 text:1970
  bar:1980 text:1980
  bar:1990 text:1990
  bar:2000 text:2000
  bar:2008 text:2008
  bar:2022text:2022
PlotData=
  color:d width:20 align:left
  bar:1806 from:0 till: 2459
  bar:1816 from:0 till: 2437
  bar:1830 from:0 till: 2821
  bar:1846 from:0 till: 3267
  bar:1856 from:0 till: 3540
  bar:1866 from:0 till: 3513
  bar:1876 from:0 till: 3445
  bar:1880 from:0 till: 3498
  bar:1890 from:0 till: 3680
  bar:1900 from:0 till: 4055
  bar:1910 from:0 till: 5055
  bar:1920 from:0 till: 5440
  bar:1930 from:0 till: 6659
  bar:1947 from:0 till: 8020
  bar:1961 from:0 till: 9643
  bar:1970 from:0 till: 11778
  bar:1980 from:0 till: 13556
  bar:1990 from:0 till: 14256
  bar:2000 from:0 till: 15819
  bar:2008 from:0 till: 17228
  bar:2022 from:0 till: 18884
PlotData=
  bar:1806 at: 2459 fontsize:s text: 2459 shift:(-10,5)
  bar:1816 at: 2437 fontsize:S text: 2437 shift:(-10,5)
  bar:1830 at: 2821 fontsize:S text: 2821 shift:(-10,5)
  bar:1846 at: 3267 fontsize:S text: 3267 shift:(-10,5)
  bar:1856 at: 3540 fontsize:S text: 3540 shift:(-10,5)
  bar:1866 at: 3513 fontsize:S text: 3513 shift:(-10,5)
  bar:1876 at: 3445 fontsize:S text: 3445 shift:(-10,5)
  bar:1880 at: 3498 fontsize:S text: 3498 shift:(-10,5)
  bar:1890 at: 3680 fontsize:S text: 3680 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 4055 fontsize:S text: 4055 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 5055 fontsize:S text: 5055 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 5440 fontsize:S text: 5440 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 6659 fontsize:S text: 6659 shift:(-10,5)
  bar:1947 at: 8020 fontsize:S text: 8020 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 9643 fontsize:S text: 9643 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 11778 fontsize:S text: 11778 shift:(-10,5)
  bar:1980 at: 13556 fontsize:S text: 13556 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 14256 fontsize:S text: 14256 shift:(-10,5)
  bar:2000 at: 15819 fontsize:S text: 15819 shift:(-10,5)
  bar:2008 at: 17228 fontsize:S text: 17228 shift:(-10,5)
  bar:2022 at: 18884 fontsize:S text: 18884 shift:(-10,5)  


## Monumantoù ha traoù heverk

Sint-martinuskerk.jpg
Zelzate

**Zelzate** ( e zelandeg:*Zelzaote*, e flandrezeg reterel:*Zelzaote*) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Marie Bouliard

**Marie-Geneviève Bouliard**, a oa ul livourez c'hall ganet e Pariz e 1763 (pe 1762, pe 1772) ha marvet e Vindecy, Saône-et-Loire, e 1825. Ur boltredourez e oa dreist-holl.

## Un oberenn ganti
He zaolenn *Aspasia* a voe diskouezet e 1795 e Pariz ha roet e voe dezhi ur *Prix d'Encouragement*.
Ur c'hoant a ziskouez erotegezh zo gant al livourez moarvat, pa weler ar vronn diwisk ha pa ouzer e oa un hetaira eus Hellaz kozh e oa Aspasia.


File:Marie-Geneviève Bouliard - Portrait de femme au corsage fleuri, dit aussi Portrait présumé de Mademoiselle Bélier.jpg
File:Marie-Geneviève Bouliar - Tête de Femme couronnée de roses 1791 529N09461 8ST7M.jpg
File:Alexandre_Lenoir_by_Marie_Bouliard.jpg
File:Adelaide-Binart-par-Marie-Genevieve-Bouliard.jpg
File:Marie-Geneviève_Bouliard_-_Retrato_de_dama.jpg


## Notennoù
Sint-Laureins (kumun)

**Sint-Laureins** a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez. 
Bevennoù he-deus kumun Sint-Laureins gant ar c'humunioù ha rannoù-kumun da heul:
## Istor
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
## Armerzh
## Douaroniezh

* a. Boekhoute (Assenede)
* b. Bassevelde (Assenede)
* c. Kaprijke
* d. Eeklo
* e. Adegem (Maldegem)
* f. Maldegem

## Emdroadur ar boblañs 1977-2006

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:350 height:273
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:6000 till:6700
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:250 start:6000
ScaleMinor = gridcolor:a increment:50 start:6000
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1977 text:1977
 bar:1980 text:1980
 bar:1985 text:1985
 bar:1990 text:1990
 bar:1995 text:1995
 bar:2000 text:2000
 bar:2005 text:2005
 bar:2006 text:2006

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1977 from:6000 till: 6692
 bar:1980 from:6000 till: 6631
 bar:1985 from:6000 till: 6597
 bar:1990 from:6000 till: 6510
 bar:1995 from:6000 till: 6535
 bar:2000 from:6000 till: 6513
 bar:2005 from:6000 till: 6518
 bar:2006 from:6000 till: 6582

PlotData=

 bar:1977 at: 6692 fontsize:s text: 6.692 shift:(-10,5)
 bar:1980 at: 6631 fontsize:s text: 6.631 shift:(-10,5)
 bar:1985 at: 6597 fontsize:s text: 6.597 shift:(-10,5)
 bar:1990 at: 6510 fontsize:s text: 6.510 shift:(-10,5)
 bar:1995 at: 6535 fontsize:S text: 6.535 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 6513 fontsize:S text: 6.513 shift:(-10,5)
 bar:2005 at: 6518 fontsize:S text: 6.518 shift:(-10,5)
 bar:2006 at: 6582 fontsize:S text: 6.582 shift:(-10,5)
 


Mammenn:NIS

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Timbroù Tahiti

Unan eus inizi Polinezia c'hall, er Meurvor Habask, eo Tahiti.

D’ar 25 a viz Here 1862 e krog implij an timbroù e Tahiti, ha graet e vez gant re an « Trevadennoù gall » embannet e fin an .

E 1882 e rank ar postoù dreistmoullañ timbroù gant ur priz 25 c hag ar meneg « TAHITI » mui barlennoù du a-zerc’h, evit taliñ ouzh un diouer a dimbroù a briz izel. Kement-se a c’hoarvezo e 1884 gant an timbroù 5c ha 10c.

E 1892 e vez lakaet e gwerzh timbroù Tiriadoù gall Okeania ar rummad Navigation & Commerce, ha bloaz war-lerc’h e vezont dreistmoullet pe gant an anv TAHITI moullet a-skizh, pe gant « 1893 / TAHITI » a-blaen. 

Timbroù Tiriadoù gall Okeania a vez graet gante ingal da c’houde, nemet e 1903, dre ziouer a dimbroù c’hoazh, ha dreistmoullet e vezont gant "TAHITI / 10 / CENTIMES" pe « … centimes » evit un nebeud re.

## Pennad kar
* Gwelout Timbroù Tiriadoù gall Okeania

## Liammoù diavaez
* Kreizenn Timbrouriezh Polinezia c'hall
Maldegem

**Maldegem** a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Bevennoù he-deus kumun Kaprijke gant ar c'humunioù ha rannoù-kumun da heul:

*a. Sint-Laureins
*b. Eeklo
*c. Oostwinkel (Zomergem)
*d. Ursel (Knesselare)
*e. Knesselare
*f. Oedelem (Beernem)
*g. Sijsele (Damme)
*h. Moerkerke (Damme)
*i. Lapscheure (Damme)
Timbroù Orcha

Unan eus Stadoù-priñselezh India e oa Orcha da vare mestroniezh ar vro-se gant ar Rouantelezh-Unanet. Emañ an tiriad e kreiz India, e mervent Stad Charkhari, e Su Datia, e reter Jhalawar hag e biz Bhopal. Emañ bremañ e stad Madhya Pradesh an Unvaniezh Indian.

Timbroù zo bet embannet dindan anv Orcha (skrivet ORCHHA STATE) etre 1900 ha 1940-43. 

War timbroù an daou rummad kentañ e arvester ardamezioù ar Stad vihan. Digempenn int avat. Adalek 1935 e kavomp timbroù bravoc’h, gouestlet an holl anezho d’ar Maharajah Vir Singh Deo, hennezh o vezañ gwisket pe e-giz un European (rummad 1935), pe e-giz un den-jentil eus India.

Timbroù India a vez implijet eno abaoe dibenn an eil Brezel-bed.

## Pennad kar :
* Timbroù Indez Breizh-Veur
Zelandeg

Ur yezh frankek-izel eus ar strollad germanek-izelvroek eo ar **zelandeg** (e zelandeg: *Zeêuws*, en izelvroeg: *Zeeuws*).

## Renkañ
Ar zelandeg a zo, evel an izelvroeg, ur yezh eus familh ar yezhoù germanek.

## Tachenn
Komzet e vez ar zelandeg e proviñs Zeeland hag en enezenn Goeree-Overflakkee en Izelvroioù. 

#Oostvoorns
#Goerees
#Flakkees
#Schouwen-Duivelands
#Philipslands
#Thools
#Noord-Bevelands
#Walchers
#Burgerzeeuws
#Zuid-Bevelands
#Land-van-Axels
#Land-van-Cadzands

## Skritur
Gant al lizherenneg latin e raer evit skrivañ ar zelandeg.

## Gwelet ivez
* Yezhoù germanek
## Liammoù diavaez

* Ethnologue report for Zeeuws
Republik Kreizafrikan

:*M'emaoc'h o klask ar rann eus Afrika a zo e-kreiz ar c'hevandir, sellit ouzh [[Afrika ar C'hreiz]]*.
----
 
Ar **Republik Kreizafrikan** (*République Centrafricaine* e galleg, distaget ), pe **Kreizafrika** (*Centrafrique* e galleg, distaget ), zo ur Stad e-kreiz kevandir Afrika. En-dro dezhi emañ Tchad en norzh, Soudan ha Soudan ar Su er reter, Republik Kongo ha Republik Demokratel Kongo er su, ha Kameroun er c’hornôg.

## Rannoù melestradurel
Rannet eo ar republik Kreizafrikan e 14 prefedelezh velestradurel ha 2 brefedelezh ekonomikel.

## Istor
Oubangui-Chari e oa anv ar vro a-raok an dizalc'hiezh, hag un darn e oa eus Afrika ar C'heheder C'hall.

## Liammoù diavaez

## Daveennoù
Berlare

**Berlare** zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez.


Berlare East-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Berlare Vlag.png|Banniel
Blason ville be Berlare.svg|Skoed


## Istor
* E 1798 e voe Brezel ar Gouerien, un emsavadeg a-enep Bro-C'hall.

## Douaroniezh
* Gorread : 38,23 km²
* Poblañs (2022) : 15 274 a dud
* Stankter : 400 den/km²
Lucienne

**Lucienne** zo un anv-bihan gallek a vez roet d'ar merc'hed, kar d'an anv Lucie ha kenorin gantañ. Lucien eo ar stumm gourel.

## Yezhoù all
* Luciana
* Lucia
*Lusia

## Tud
Anaout a reer:
*Lucienne Bogaert (1892-1983), aktourez c'hall (c'hoariva, sinema ha skinwel)
*Lucienne de Saint-Mart, livourez c'hall
*Lucienne Delyle, kanerez c'hallek 
*Lucienne Boyer, kanerez c'hallek, brudet dre he c'hanaouenn *[[Parlez-moi d'amour (kanaouenn)|Parlez-moi d'amour]]*
*Lucienne Robillard, politikourez kebekat
Qi ar Su

Tiernezh **Qi ar Su** ** 齊朝** (Pinyin: Qí cháo) (479-502) a oa an eil eus Tiernezhioù ar Su e Sina. Heuliet e voe gant Tiernezh Liang. E-pad e 23 bloaz a vezañs e gouzanvas an tiernezh eus un distabilder bras. Goude marv Impalaer Gao ha Impalaer Wu e voe muntret Xiao Zhaoye, mab-bihan Impalaer Wu gant Xiao Luan a yeas da Impalaer Ming. Lakkaat a reas d'ar marv tout ar c'herent eus Impalaer Gao ha Impalaer Wu hag an dud-e-karg a c'hellfe, hervezañ, iriennañ eneptañ. Kenderc'hel a reas e vab Xiao Baojuan gant ar bolitikerezh-mañ, ar pezh a voe abeg da veur ag emsavadegoù. An hini diwezhañ, bleiniet gant Xiao Yan a gasas kuit Qi ar Su eus ar galloud. Erlec'hiet e voe gant Tiernezh Liang.

## Rouaned Qi ar Su (479-502)
Rhita Gawr

**Rhita Gawr** (pe Rhudda Gawr, ar ramz ruz) zo un haroz eus mojennoù Kembre. Graet e vantell gant barvioù rouaned. Goulenn barv ar roue Arzhur a reas, met nac'h reiñ blev e c'hroñj a reas ar roue, ma voe emgann war ar Ouezva.

Kontañ a reer edo Rhita Gawr o chom war ar Ouezva ( Yr Wyddfa) hag eo bet beziet war benn Aran Benllyn, e-kichenik Llyn Tegid e Penllyn war-lerc'h ma voe lazhet gant Arzhur.

## Levrioù
*T. Gwynn Jones, *Welsh Folklore and Folk-custom* (D. S. Brewer, 1930 ; adargraffiad 1979)
* Thomas, Dafydd Whiteside, *Chwedlau a choelion godre'r Wyddfa* (Gwasg Gwynedd, 1998) ISBN 0860741559
Plinius ar Yaouankañ

Plinius ar Yaouankañ (61-114) a oa ur skrivagner ha politikour roman, brudet e lizhiri d'an impalaer roman Trajan a oa mignon dezhañ. 

Niz e oa d'ar skrivagner ** [[Plinius an Henañ]] ** (23-79), hag advabet e voe gantañ. 
## Oberennoù
*Panægyricus Traiano Augusto
## Liammoù diavaez
* E oberennoù
* E oberennoù e latin
*  E lizhiri e Gallica (levrenn gentañ)
*  E lizhiri e Gallica (eil levrenn)
Ganedigezh Gwener

**Ganedigezh Gwener** zo bet livet gant meur a arzour a venne diskouez ganedigezh doueez ar garantez, Afrodite e mojennoù kozh Hellaz, ha Gwener e Roma.

Kentañ livadur a voe war an darvoud-se e voe Afrodite Anadyomene gant al livour hellazat Apelles. Un toullad arzourien zo bet war e lerc'h en istor an arz hag an denelezh. 

## Taolennoù

Setu ar re anavezetañ:
* ***[[Ganedigezh Gwener (Botticelli)|Ganedigezh Gwener]] ***, pe **La Nascita di Venere**, gant Sandro Botticelli, 1485.

* ***[[Ganedigezh Gwener(Amaury-Duval)|Ganedigezh Gwener]]*** gant Amaury-Duval, 1862.

* ***[[Ganedigezh Gwener (Cabanel)|Ganedigezh Gwener]]*** gant Alexandre Cabanel, 1863.

* ***[[Ganedigezh Gwener (Bouguereau)|Ganedigezh Gwener]]*** gant William Bouguereau, 1879.

Re all zo bet c'hoazh:
* gant Raffaello Sanzio
* gant Tizian
* gant Rubens
* gant François Boucher
* gant Théodore Chassériau
* gant Dominique Ingres
* gant Jean-Léon Gérôme

## Lennegezh
* Ur romant anvet *The Birth of Venus*, gant ar romantourez saoz Sarah Dunant (ganet e 1950), diwar-benn ul livourez en amzer an Azginivelezh italian.

## Sonerezh
**La naissance de Vénus*, gant Gabriel Fauré.

## Gwelout ivez

* Afrodite Anadyomene
Affligem

**Affligem** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.


Affligem Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Affligem vlag.svg|Banniel
Blason Affligem.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 17,92 km²
* Poblañs (2022) : 13 466 a dud
* Stankter : 751 den/km²
Venus Victrix (Canova)

***'Pauline Bonaparte''' evel '''Venus Victrix***' zo un delwenn d'ar briñsez Pauline Bonaparte (Maria Paoletta Buonaparte hec'h anv gwirion), hanter noazh hag en he hanter gourvez, graet gant ar c'hizeller italian Antonio Canova. Savet eo an oberenn hervez ar c'hiz roman kozh pa veze poltredet tud evel pa vijent doueed, ha maouezed war o gwele. Urzhiet e oa bet gant Camillo Borghese, pried ar briñsez, ha breur-kaer da Napoleone Buonaparte, ha graet e voe an oberenn e Roma etre 1805 ha 1808, war-lerc'h an eured. Kaset e voe an delwenn da di g-Camillo, da Dorino, ha da Genova goude. Ne erruas er Galleria Borghese e Roma nemet war-dro 1838.

Poltredoù noazh a oa divoas, hag ar maouezed a renk uhel a veze gwisket un tamm bennak dalc'hmat da guzhat pezh oa ret. Kaoz zo bet, hag a zo c'hoazh, da c'houzout ha noazh e oa Paolina dirak ar c'hizeller, rak ar penn hepken a seblant gwirion (un tamm kaeraet koulskoude), met ar bruched noazh zo stummet hervez patromoù boas ar gened en doare klasel-nevez. Pa voe goulennet diganti penaos he devoa graet evit en em ziskouez ken diwisk e respontas, hervez ar vrud, e oa ur fornigell er stal-labour ha gant-se n'he devoa ket anoued. Kement-se a c'hallfe bezañ bet ijinet diwezhatoc'h, pe embannet ganti mann nemet evit ar blijadur da lakaat ar gwalldeodoù da vont en-dro.

## Delwenn ha mojenn
En he dorn kleiz ez eus un aval, abalamour da vojenn trec'h Afrodite en afer barnadenn Paris ma oa an aval da vont gant an doueez vravañ. Alese e teu anv an delwenn, *Venus Victrix*, Afrodite trec'hourez er gevezadeg gant an doueezed all war ar Menez Ida . Mennet e oa pried ar briñsez Paolina da rentañ enor da gened e wreg, brudet da vezañ unan eus kenedusañ maouezedhec'h amzer.

Er sal m'emañ an delwenn warwel, er Galleria Borghese, ez eus un terest ma weler barnidigezh Paris livet gant Domenico de Angelis en 1779, awenet gant un uhelvos brudet eus ar Villa Medici.

## Notennoù

## Pennad kar
*Venus Victrix

## Liammoù
*An delwenn er "Galleria Borghese"
Hamme (Reter Flandrez)

**Hamme** zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez.


Hamme East-Flanders Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Hamme (East Flanders).svg|Banniel
Blason ville be Hamme.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 40,53 km²
* Poblañs (2022) : 25 141 a dud
* Stankter : 620 den/km²
Plinius an Henañ

**Plinius an Henañ**, pe **Plinius Kozh**, pe *Caius Plinius Secundus* en latin (23-79), a oa ur skrivagner ha naturoniour roman, oberour un holloueziadur anvet Naturalis istoriae, pe *Istor naturel*.

Eontr e oa da Plinius ar Yaouankañ (61-114), skrivagner roman ivez, ha politikour. 

## E vuhez
Ganet e oa en 23 e *Novum Comum* (Como hiriv) ha marvet e *Stabies* (*Stabia* en latin), ur gêriadenn e-kichenik Pompei, pa darzhas ar menez Vesuvio, un tamm war-lerc'h dezhañ advabañ e niz *Gaius Plinius Caecilius Secundus* (Plinius ar Yaouankañ), en 79.

## E oberenn
An Istor Naturel, 37 levr anezhañ, eo an oberenn nemeti a zo deuet betek ennomp. Kalz a labourioù en deus graet Plinius Kozh diwar-benn ar bsikologiezh, ar skiantoù, ar steredoniezh pe c’hoazh, ar vetalouriezh.

## Pelec’h ez eo ganet
Ganet e oa e konsulvezh Caius Asinius Pollion ha Caius Antistius Vetus e 23. Ne ouezer ket e pe lec’h avat. Tud zo a lavar e oa e Verona, ha lod all e Como.

## E stummadur
Plinius kozh a zo eus renkad ar varc’heien Roman (*eques*) dre e vamm, merc’h ar senedour Gaius Caecilius eus Novum Comum. A-raok ar bloavezh 35, e voe kaset gant e dad da Roma da brenañ e zeskadurezh. Deskiñ a reas gant ar barzh ha jeneral Publius Pomponius Secundus. Deskiñ a blije da Blinius. E-barzh e levr *Publius Pomponius Secundus* e komz eus an daou yezhadurour ha helavarour Remmius Palaemon hag Arellius Fuscus, hag a voe mestr dezhañ hervez an istorourien. Studiañ a ra blantouriezh evit an topik (jardin gant girzhier troc’het evit ober brav) e Roma. Dindan levezon Seneca ar Yaouankañ, e teu da vezañ ur studier entanet gant ar filozofiezh ha gant an helavarouriezh ha kregiñ a ra gant ar vicher a advokad.

## E red-buhez soudard
Dindan urzhioù Gnaeus Domitius Corbulo emañ e 47 en Alamagn, evit sikour da drevadenniñ Alamagn ar Gwalarn hag evit sevel ur ganol etre ar Roen hag ar Meuse. O vezañ komandant eus ur arme war varc’h e skriv e-pad ar goañv ul levr diwar-benn teurel ar goaf war varc’h.
E Galia hag e bro Spagn e tesk ster un nebeud gerioù keltiek. Notenniñ a ra en e levrioù anvioù ar c’hêrioù trevadennet gant Drusus. Un huñvre en deus hag a zo goulenn digant an hini a c’hounezo ar brezel kontañ dezhañ prantadoù ar brezel evit ma vefe skrivet hag anavezet gant an holl dud goude.
Er bloavezh 50, ez a gant ur mignon dezhañ, Titus Flavius (hag a vo impalaer da c’houde), da weladenniñ Alamagn evit an trede gwech.

## E enklaskoù
Bevañ a ra e Roma, dindan galloud Neron. Sevel a ra kartenn Armenia ha hini ar mor Kaspian. Gwelet a ra ivez savadur an *Domus Aurea* eus Neron goude an tan-gwall e 64.
Kenderc’hel a ra e 20 levr diwar benn istor ar brezelioù Germanek. Al levrioù-se a zo lod eus ar re bouezusañ diwar Germania.

## E varv
Mervel a eure en 79, e Stabia, e-tal Pompei, e-kerzh dislonkadenn ar menez Vesuvio.
Venus Lely

**Troet diwar ar pennad saoznek, ha ken fonnus all. Mar kirit e c'hallit ober un astenn c'hoazh*.

**Venus Lely ** zo un delwenn hellenek marmor, e doare Venus en he c'hluch, eus mare an Antonined.

Da gentañ e oa e dastumad Gonzaga e Mantova, ha renablet eno e 1627. Eno e voe gwelet gant Rubens a oa o chom en ti, kaset gant ar roue saoz Charles Iañ evel diplomat ha dastumer oberennoù arzel. Levezonet-bras e voe e zoare da livañ korfoù merc'hed noazh gant an delwenn-se, kement ha ken bihan ma voe diskouezet en National Gallery pa voe aozet un diskouezadeg da Rubens ("Rubens: A Master in the Making" ) adalek ar 26 a viz Here 2005 betek ar 15 a viz Genver 2006
 Prenet e voe digant an tiegezh Gonzaga, e 1627-28, evit Charles Iañ eta, E 1631 edo e Bro-Saoz ma veze laret e oa "ar gaerañ delwenn a zo" ha priziet kement ha 6000 skoed.

Pa voe strewet dastumadoù arzel ar roue e-pad amzervezh Commonwealth dindan Cromwell, e tegouezhas etre daouarn al livour hag anaoudeg Peter Lely, ha setu penaos e teuas dezhi an anv *Venus Lely* E 1682, daou vloaz war-lerc'h marv Lely, e voe kemeret eus dastumad al livour da adlakaat e dastumad ar roue, ha staliet e Palez Whitehall, a voe an tan ennañ d'ar 4 a viz Genver 1698, distrujet an ti, nemet saveteet e voe ar Venus.

Abaoe 2005 emañ er British Museum, war brest ha war hir dermen, goude un tamm fichañ, hag he gwelout a c'haller en trepas 23.

## Notennoù

*[Paul F. Norton, The Lost Sleeping Cupid of Michelangelo](http://links.jstor.org/sici?sici=0004-3079(195712)39%3A4%3C251%3ATLSCOM%3E2.0.CO%3B2-1), The Art Bulletin, Vol. 39, No. 4 (Dec., 1957), pp.&nbsp;251–257
*Anne H. van Buren, Erica Cruikshank Dodd, Ellen N. Davis, Clifford M. Brown, Letters to the Editor, The Art Bulletin, Vol. 57, No. 3 (Sep., 1975), pp.&nbsp;466–467.
Noz

An **noz** pe an **nozvezh** eo ar c'houlz pa vez an Heol a-is d'an dremmwel, gwelet gant un arvester war an Douar; gwelet diouzh an egor eo al lodenn eus an Douar ha n'eo ket sklêrijennet gant an Heol, en deñvalijenn emañ al lodenn-se eta. Treiñ a ra an Douar war e ahel dindan 24 eurvezh, neuze e vez bepred an hanter anezhañ sklêrijennet gant an heol p’emañ an hanter all en “disheol”. Ar prantad kontrol d'an noz eo an deiz (pe an "devezh" ha ar ger-se a zo evit chom hep meskañ gant ar ger "deiz" pa vez ar gaoz war ar prantad 24 eur). Eurioù deroù ha diwezh an deiz a zepant eus meur a abeg (koulz-amzer, ledred, hedred ha takad eurioù).

## Padelezh ha lec'hiadur
Daou dra a zo kaoz d'an nozioù da vezañ berroc'h eget an deizioù.
* N'eo ket an Heol ur poent, met un draezhenn fetis gant ur vent hervez ar gwel a zo dezhi 32 vunutenn;
* Dasskedet eo gouloù an Heol gant an aergelc'h ken e c'hell tizhout an douar p'eo aet an astr bras dindan an dremmwel 34 munutenn izeloc'h
Pa vez ouzhpennet an daou fenomen e c'heller kompren eo aet an Heol war-dro 50 munutenn izeloc'h pa 'z eus gouloù o skeiñ an douar c'hoazh.
Ma ne vije an daleoù-se e vije padelezh an noz a-blom gant hini an deiz en degouezh an div gedez kedez an Nevezamzer ha kedez an Diskaramzer, ar momedoù m'emañ an Heol o tremen a-us d'ar c'heheder.
Evit gwir, e mare ar c'hedezioù, e pad an deiz 14 munutenn nebeutoc'h er c'heheder hag un tammig muioc'h en ahelioù.
Er goursav-heol hañv e vez an noz en he berrañ hag er goursav-heol goañv en he hirañ.

## Relijionoù ha gwengeloù

* Niks eo doueez an noz e relijion Hellaz kozh.
* *Nótt* eo doueez an Noz e mojennoù Lec'hlenn.
Cecil Rhodes

Un den a afer saoz oa **Cecil John Rhodes** (1853-1902) a ziazezas ar gompagnunez diamantoù De Beers e Suafrika. Kentañ ministr trevadenn ar C'hab e voe. Herouezañ a reas an trevadennerezh ha diazezañ a reas Rhodesia a voe anvet diouzh e anv.

E c'her-stur oa : "*So much to do, so little time...*" (kement d'ober, ken nebeut amzer...).
Asse

**Asse** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez. Pennlec'h Kanton Asse eo.


File:Asse Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Flag of Asse.svg|Banniel
Blason ville be Asse.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 50,22 km²
* Poblañs (2022) : 34 494 a dud
* Stankter : 687 den/km²
Timbroù Kengevread Norzh Alamagn

D’an 18 a viz Eost 1866 ez eo krouet Kengevread Norzh Alamagn (en alamaneg *Norddeutscher Bund*) war ziazez un emglev milourel a vod c’hwezek Stad alaman da gentañ, daou-warn-ugent adalek miz Here. Er-maez ez chom Rouantelezhioù Bavaria ha Württemberg, Dugelezh-Veur Baden ha su Landgraviezh Hessen-Darmstadt. Unan eus disorc’hoù ar brezel etre Aostria ha Prusia, echuet gant droukretred armeoù Vienna. D’ar 16 a viz Ebrel 1867 eo votet ar Vonreizh, ha fiziet e Roue Prusia aotrouniezh ar gengevread.

Ober war dro melestradurezh ar postoù hag embann timbroù a oa unan eus kiriegezhioù Kengevread Norzh Germania. Dav e oa mont e-bioù da liesded ar moneizoù impljet e pevar c’horn ar vro. Divizet e oa bet eta ober gant timbroù dezho prizioù e groschen en hanternoz hag e kreuzer er c’hreizteiz, ar re gentañ o vezañ moulet en ur c’helc’h, ha re all e-kreiz ur vigelc’h, a-us d'ar meneg "NORDDEUTSCHER POSTBEZIRK".

D’ar 1añ a viz Genver 1868 e vez lakaet er-maez an timbroù kentañ.

Evit keoded Hamburg ez eus savet un timbr ¼ schilling, warnañ ar meneg ouzhpenn "STADTPOSTBRIEF HAMBURG".

E deroù 1869 eo krog ar Postoù da embann timbroù gant dentoù. D’ar 1añ a viz Meurzh an timbroù 10 gr ha 30 gr zo moulet war ur paper-parch ispisial, implijet evit greantelezeh ar sevel folennoù-aour (anvet *goldbeater's skin* e saozneg), a-benn mirout ouzh eil implij an timbroù.

D’ar 1añ a viz Genver 1872 ez eus paouezet gant timbroù ar Gengevread, erlec’hiet gant re an Impalaeriezh alaman.
Dilbeek

**Dilbeek** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.


Dilbeek Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Lec'hiadur
DilbeekVlag.svg|Banniel
Blason Dilbeek.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 41,48 km²
* Poblañs (2022) : 44 095 a dud
* Stankter : 1 063 den/km²
Galmaarden

**Galmaarden** (galleg : *Gammerages*) zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.


Galmaarden Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Galmaarden vlag.svg|Banniel
Blason Gammerages.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 35,29 km²
* Poblañs (2022) : 8 806 a dud
* Stankter : 250 den/km²
Bever (Belgia)

**Bever** (galleg : *Biévène*) zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez. Ur gumun gant aezamantoù yezhel eo.


Bever Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Bevervlag.png|Banniel
Blason Bever.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 19,24 km²
* Poblañs (2022) : 2 265 a dud
* Stankter : 118 den/km²
Timbroù Basoutoland

Un drevadenn saoz eus kreizteiz Afrika ar Su e oa ar Basoutoland, kelc’hiet gant Suafrika. Dizalc’h eo e 1966 dindan an anv Lesotho.

Betek 1933 e veze implijet timbroù Unvaniezh Suafrika, hep an disterañ soulgarg. Adalek ar bloaz-se e vo moulet timbroù a gavomp alies e broioù all an Impalaeriezh saoz (rummadoù Aden, Ascension, Antigua da skouer) gant an alc’hwez BASUTOLAND. 

Ur rummad a bevar dimbr embannet e 1947 a ra enor da diegezh ar Roue George VI, da vare e zonedigezh ofisiel er vro. 

E 1954 ez eo roet da anavezout, e-kichen poltred ar Rouanez Elizabeth II, gweledvaoù ar Basoutoland ha tudennoù en o vuhez bemdez. Soulgarget eo ar rummad-se e 1961 hag adembannet an hevelep re nemet gant moneiz ar vro ( prizioù e “cent” ha “rand” e-lec’h moneiz ar Rouantelezh Unanet).

Da vare Kuzul broadel ar Basoutoland e 1959 ez eo gouestlet un timbr da Moshoeshoe, Roue basouto, gant ar meneg  evit ar wech kentañ.

War-dro 100 timbr (mui un nebeud timbroù-taos ha timbroù-servij) zo embannet gant ar Basoutoland, betek 1966. Gant timbroù al Lesotho e vo graet goude an dieubidigezh.

## Pennadoù kar
* Timbroù Unvaniezh Suafrika
* Timbroù Lesotho
Drogenbos

**Drogenbos** a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez. Ur gumun gant aesamantoù yezhel eo.
Herne (Belgia)

**Herne** ([galleg]] :*Hérinnes*) zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.


Herne Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Herne vlag.svg|Banniel
Herne gemeentewapen.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 44,66 km²
* Poblañs (2022) : 6 743 a dud
* Stankter : 151 den/km²
Hoeilaart

**Hoeilaart** a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.


Hoeilaart Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Hoeilaartvlag.svg|Banniel
Blason Hoeilaart.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 20,53 km²
* Poblañs (2022) : 11 433 a dud
* Stankter : 557 den/km²
Kraainem

**Kraainem** zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez. Ur gumun izelvroek gant aezamantoù yezhel e galleg eo.


Kraainem Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Kraainem vlag.svg|Banniel
Kraainem wapen2.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 5,84 km²
* Poblañs (2022) : 13 928 a dud
* Stankter : 2 385 den/km²
Timbroù Danzig

Keoded Dieub Danzig ("Freie Stadt Danzig" en alamaneg, "Wolne Miasto Gdańsk" e poloneg) zo bet ur Stad hanter-zizalc’h, ijinet gant Napoleon Bonaparte, hag a bado etre 1807 ha 1813-1815. E 1815 ez eo roet tiriad ar gêriadenn da bPrusia.

E 1920 ez eo krouet Keoded Dieub Danzig a varv da vev gant Kevredigezh ar Broadoù, hervez Feur-emglev Versailhez. E miz Gwengolo 1939 emañ ar porzh e-kreiz ar brezel etre Alamagn ha Polonia, staget eo emberr ouzh an IIIde Reich.

Distrujet eo Danzig gant an Arme Ruz e-pad an eil Brezel-bed ha skarzhet an annezidi alaman kuit. Profet eo da Stad bPolonia dre urzh Stalin, ha cheñchet an anv a vo Gdańsk diwar-vremañ.

Lakaet e vez e gwerzh e 1920 timbroù Alamagn ar prantad 1905-1920 soulgarget gant an anv « Danzig » e lizherenneg gothek pe skrivet en un doare « liammet », a-skizh e-kreiz an timbr.

Embann ar Vonreizh e 1921 a ro un abeg evit moulañ an timbroù kentañ e anv ar geoded, warno ur vag dre lien hag an alc’hwez  FREIE STADT DANZIG . Kalzig timbroù gant skoed-ardamezioù a heulio anezho, o kinnig div groaz gwenn a-blom, etre daou leon (1922-23).

E 1923 e kinnig ar postoù ur c’houblad timbroù gant tresadenn un den kozh, stouet war e vazh-kamm. Un darn eus ar moneiz rastellet dre o werzh a vo profet d’al leveourien vihan (« Kleinrentnerhilfe »)…

War binvidikaat ez a danvez an timbroù embannet e-pad ar bloavezhioù 30’ : savadurioù Danzig, tudennoù-meur an istor (ar prederour Arthur Schopenhauer e 1938, skiantourien e 1939), bigi ...

E kreiz ar bloavezh 1939 ez eo staget Danzig ouzh Alamagn, ha dreistmoullañ a reer timbroù zo gant ar gerioù *Rpf Deutsches Reich*' (Rpf = Reich pfennig). Aotreet e vo implij anezho en Alamagn e he fezh. Timat e voe paouezet gant emrenezh postel Danzig da vat.

## Burev-post Polonia
Ur burev-post polonek zo bet digor etre 1924 ha 1939. An darn vrasañ eus an timbroù (34 en holl) lakaet e gwerzh zo re postoù Polonia gant ur soulgarg « Port Gdańsk » skrivet gant doareoù liesseurt a-hed ar bloavezhioù. Un timbr hepken a vo moulet e 1938, evit lidañ 20vet deiz-ha-bloaz Polonia dieub, dindan an anv « POCZTA POLSKA  PORT GDANSK  ».

## Pennadoù kar
* Timbroù Alamagn
* Timbroù Polonia