open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Strollad Komunour Nigeria

**Strollad Komunour Nigeria** (e saozneg: *Communist Party of Nigeria*) a oa anv ur strollad komunour oberiant e Nigeria. 

Berzet e oa bet ar Strollad gant al lezenn dindan renad Jeneral Johnson Aguiyi-Ironsi e 1966.
José Cardoso Pires

**José Cardoso Pires** zo ur skivagner portugalek ganet e 1925 ha marvet e 1998. Brudet eo *A Republica dos Corvos* (Republik ar Brini), troet e meur a yezh.

## Oberennoù
* Os Caminheiros e Outros Contos (Contos), 1949 
* Histórias de Amor (Contos), 1952
* O Anjo Ancorado (Novela), 1958
* Cartilha do Marialva (Ensaio), 1960 
* O Render dos Heróis (Teatro), 1960 
* Jogos de Azar (Contos), 1963 ; 1993
* O Hóspede de Job (Romance), 1963 
* O Delfim (Romance), 1968
* Dinossauro Excelentíssimo (Sátira), 1972 
* E agora, José ? (Ensaio), 1977 
* O Burro em Pé (Contos), 1979 
* Corpo-Delito na Sala de Espelhos, 1980 
* Balada da Praia dos Cães (Romance), 1982 
* Alexandra Alpha (Romance), 1987 
* A República dos Corvos (Contos), 1988 
* Cardoso Pires por Cardoso Pires (Crónicas), 1991 
* A Cavalo no Diabo (Crónicas), 1994 
* De Profundis, Valsa Lenta (Crónicas), 1997 
* Lisboa, Livro de Bordo (Crónicas), 1997
* Lavagante, editado em 2008

## Liamm
*https://web.archive.org/web/20071215042104/http://www.iplb.pt/pls/diplb/%21get_page?pageid=402&tpcontent=FA&idaut=1696277&idobra=&format=NP405&lang=PT
Aguascalientes (stad)

**Aguascalientes** zo unan eus an 31 stad kevreet a ya d'ober Bro-Vec'hiko, e-kreiz ar vro, hag unan eus ar re vihanañ. E 1835 an hini e voe krouet evel stad. 
Aguascalientes eo ar gêr-benn anezhi, hag ar gêr vrasañ war un dro.

## Kêrioù brasañ ar stad
*Aguascalientes
*Asientos
*Calvillo
*Jesús María
*Pabellón de Arteaga
*Rincón de Romos
*San Francisco de los Romo
Aguascalientes (Aguascalientes)

**Gwelout ivez: [[Agua Caliente]], [[Agua Caliente, California]], [[Aguascalientes (stad)]]*

**Aguascalientes** eo anv kêrbenn stad Aguascalientes unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Republik Mec'hiko, e kreiz ar vro, hag unan eus ar re vihanañ. 

## Gerdarzh
Dont a ra an anv **Aguascalientes** (*doureier tomm*) eus an andonioù dour tomm stank er vro.

### Liammoù
* Lec'hienn an ti-kêr 
* Keleier ha skingomz
San Luis Potosí (stad)

**San Luis Potosí** zo unan eus an 31 a stadoù kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko. E kreiz ar vro emañ. 2 585 518 adud a oa enni e 2010.

San Luis Potosí eo ar gêr-benn.
Unvaniezh Demokratel Sardinian

An **Unvaniezh Demokratel Sardinian** (Italianeg : *Unione Democratica Sarda - Progetto Nazionalitario, UDS*) a zo ur strollad politikel rannvroelour ha Demokratel-ha-Kristen oberiant e Sardinia. Krouet e oa bet e 1998 evel ur gevrenn eus an Unvaniezh Demokratel evit ar Republik ha bleniet eo gant Mario Floris, prezidant ar rannvro etre 1999 ha 2001.

Gounezet en doa 3,9% eus ar mouezhioù e dilennadegoù rannvroel 2004 ha daou gannad en deus er c'huzul rannvroel.
Campus Martius

**Campus Martius** (Park Meurzh, e brezhoneg) a oa anv un dachenn e Roma gozh ma veze aotreet an harozed roman da gerzhout dirak ar bobl. 

## Campo Marzio
Er Grennamzer e oa **Campo Marzio** hag al lec'h tudetañ eus Roma. Hiziv eo anv ur rione (rione IV) e Roma.

## E kêrioù all
E Pariz, e Roazhon hag e Naoned ez eus ur *Champ de Mars* : eno en em ganne ar varc'heien en tournamantoù e-pad ar Grennamzer. Diwezatoc'h en Istor e tibune eno an arme dirak ar bobl. Bremañ n'eo nemet anv ur blasenn pe ur c'harter. *Tachenn Veurzh* a zo bet graet eus an anv gant brezhonegerien zo.
Moroni

**Moroni** (موروني *Mūrūnī* en arabeg) eo kêr vrasañ an inizi Komorez, ha kêr-benn ar stad abaoe he dizalc'hiezh e 1975. E 2006 e oa 43 700 a annezidi. Emañ Moroni war aod kornôg enez vrasañ an enezeg, Ngazidja (*Grande Comore*). Un aerborzh etrebroadel zo hag ur porzh-mor gant linennoù bigi da vont da inizi all Komorez, koulz ha da Vadagaskar, inizi all e Meurvor Indez, pe kevandir Afrika. Eus Moroni e vez ezporzhiet an traoù gounezet en enezeg, evel vanilha, kraoñ-kokoz, ha kafe.
Kalifornia-Izel ar C'hreisteiz

**Kalifornia-Izel ar C'hreisteiz**, pe Baja California Sur hervez an anv ofisiel, zo unan eus 31 stad Stadoù-Unanet Mec'hiko abaoe 1974. La Paz eo ar gêr-benn.
Nationalforum Elsaß-Lothringen

An **Nationalforum Elsaß-Lothringen** a zo ur strollad broadelour eus an tu dehou oberiant en Elzas. Krouet e oa bet e 1995 gant Thierry-Karl Goschescheck. Klask a ra sevel ur stad dizalc'h en Elzas ha goulenn a ra ur statud ofisiel evit an alamaneg kentoc'h eget evit an elzaseg. Enebet eo ouzh an embroadeg met en em ziskouez a ra evel Frankizour.

Gwan-tre e chom. N'embann e gazetenn - *Neues Elsass-Lothringen (La Nouvelle Alsace-Lorraine)* nemet war Internet ha james n'en deus gounezet muioc'h eget 1% ar mouezhioù.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Æthelstan Sussex

**Æthelstan of Sussex** a voe roue Rouantelezh Sussex etre 717 ha 724. Asambles gant Noðhelm Sussex e renas moarvat. Test karta diwezhañ Noðhelm e voe. Warni eo meneget gant titl *Athelstan rex*. Ur *Edeldrið regina* a voe test ar garta ivez. Posupl eo e oa gwreg Æthelstan.

## Daveoù

* Barker, E. 1947. Sussex Anglo-Saxon Charters, part 1. *Sussex Archælogical Collections* 86: 42-101.
*
Osric Sussex

**Osric Sussex** a vefe bet ur roue Sussex. Asambles gant Noðhelm Sussex en-defe renet.

Meneget eo war ur garta sinet gantañ dindan anv *Osricus*. Titl ebet a zo gantañ met plaset uheloc'h eget Eadberht Selsey emañ, ar pezh a zalvez e oa brasoc'h e rank.

## Daveoù

Karta S44
Bryni Sussex

**Bryni Sussex** a oa un ealdorman eus Sussex. Sinet en-deus un garta hep amzeriad met graet kent 705 dindan anv *Bruny dux Suthsax*. Noðhelm Sussex ha Watt Sussex a voe test.
Kalifornia-Izel

**Kalifornia-Izel** (*Baja California* e spagnoleg, **Stad Dieub ha Souveren Kalifornia-Izel** hec'h anv ofisiel), zo unan eus an 31 a stadoù a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, hag an hini anezho ar muiañ en hanternoz. A-raok bout ur stad e 1953 e oa anavezet evel Tiriad Norzh Kalifornia-Izel (*Territorio Norte de Baja California*). 

Mont a ra ganti hanternoz ledenez Kalifornia Izel, a-us d'an 28vet kensturienn. Er c'huzh-heol dezhi emañ ar Meurvor Habask, er sav-heol Sonora, hag Arizona (SUA) ha Mor Cortés (pe Pleg-mor Kalifornia), hag er c'hreisteiz Kalifornia-Izel ar Su. En hanternoz emañ Kalifornia, ar stad eus SUA.
Ngazidja

**Ngazidja** e swahileg, **Grande Comore** e galleg, eo enezenn vrasañ Komorez.
E-pad kantvedoù e oa rannet an enez e meur a sultanelezh, evel Bambao, Itsandra, Mitsamihuli, Bajini, Hambu, Washili, Hamahame, Mbude, Hamvu ha LaDombe.
E 1886, sultan Bambao, Saidi Ali ibn Saidi Omar, a zeuas a-benn da unaniñ ar sultanelezhioù-se da vont d'ober stad Ngazidja. Er bloaz-se end-eeun e voe lakaet an enez dindan beli Bro-C'hall, hag e 1893 e voe kaset Saidi Ali d'an harlu. E 1911 e voe staget an enez da vat ouzh Bro-C'hall. 

E 1975 e voe savet stad Komorez gant inizi Ngazidja, Nzwani (*Anjouan*) ha Mahoré (*Mayotte*) a chomas e dalc'h Bro-C'hall. Er bloavezhioù 1990 e voe rannet ar stad, gant inizi Nzwani ha Mwali o tispartiañ diouzh Ngazidja. Ne chomas nemet an enez vrasañ e dalc'h ar stad kreiz. E 2002 avat e voe adunanet Ngazidja gant an inizi all, dindan ur vonreizh nevez. E 2008, adarre, he deus klasket Nzwani mont diouzh he zu, met adstaget eo bet ouzh ar peurrest eus ar stad gant an arme.
Fólkaflokkurin

**Fólkaflokkurin** (Faeroeg *Strollad ar Bobl*) a zo ur strollad politikel mirour en Inizi Faero. Bleniet eo gant Jørgen Niclasen ha kenezelet eo ouzh Unvaniezh Etrevoadel Demokratel. En dilennadegoù 2004 en-deus gounezet 20.6% ar mouezhioù ha 7 kannad e parlamant ar vro.

A-du gant un emverouriezh vrasoc'h evit ar inizi e oa betek 1994 ha bremañ e klask ar strollad gounit an dizalc'hiezh klok. Kevreet e oa gant Tjóðveldisflokkurin ha Sjálvstýrisflokkurin betek 2004. D'an amzeried-se ez int aet e-barzh gouarnamant Jóannes Eidesgaard asambles Sambandsflokkurin ha Javnaðarflokkurin a fell dezho e chomo an Inizi Faero un darn eus Danmark.

En dilennadegoù broadel 2007 en deus gounezet 20.5% ar mouezhioù ha kollet en deus e gannad nemetañ er Folketing. E dilennadegoù 2011 en deus tapet 8 sez (war 33) el Løgting ha deuet eo da vezañ an eil strollad eus ar vro evit a sell ar sammad a vouezhioù.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Strollad Komunour Soudan

**Strollad Komunour Soudan** (e arabeg: *hizbu-sh-shuy‘uī-s-Sūdānī*: الـحـزب الشـيـوعـي لسودانى) a zo anv ur strollad komunour oberiant e Republik Soudan, bet krouet e 1946.

Betek 1971, pa krogas da vezañ mouget ar Strollad gant penn milourel ar Stad Gaafar al-Nimeiry da heul an taol-stad c'hwitet bet kaset da benn gant ofiserion tost ouzh ar gomunouriezh, e oa bet bras e levezon war dachenn politikerezh Soudan, anezhañ unan eus strolladoù komunour kreñvañ ar bed arabek a-gevret gant Strollad Komunour Irak. D'ar mare-se e oa bet lazhet gant ar renad pennoù bras ar Strollad, en o zouez Abdel Khaliq Mahjub, Joseph Garang,Alshafi Ahmed Elshikh, Babkir Elnour hag Hashim Elatta. 

Abaoe 2006 emañ Muhammad Ibrahim Nugud e penn ar Strollad, aet kalz war digresk e levezon er vro. Sevel a ra a-du gant ur renad demokratel evit ar vro hag a-enep d'r fed ma c'ghellfe bezañ distaget diouzh ar Republik Soudan ar Su.

## Liammoù diavaez:
* Lec'hienn ar Strollad (en arabeg ha saozneg)
Strollad Komunour Osetia ar Su

**Strollad Komunour Osetia ar Su** (e ruseg: Коммунистическая Партия Южной Осетии; *Kommunisticheskaya Partiya Yuzhnoi Osetii*) a zo anv ur strollad komunour oberiant e Osetia ar Su, ur republik emren *de facto* e diabarzh Republik Jorjia, nann-anavezet gant ar gumuniezh etrebroadel e e diabarzh.

E penn ar Strollad emañ Stanislav Kochiev, kadoriad Parlamant Osetia ar Su war un dro.

Da geñver ar vouezhiadeg evit dilenn Prezidant ar vro bet dalc'het e 2001 ec'h eas gant ar Strollad 24% en tro kentañ ha 40% en eil tro, deuet da vezañ an eil Strollad muiañ-votet da heul Edouard Kokoity.

Da geñver an dilennadegoù evit parlamant Su Osetia bet lidet e 2004 e oa bet tapet gant ar Strollad 24,7% eus ar mouezhioù, gantañ 4 dileuriad diwar 34 en holl.
Chaok-aotrou

**Chaok-aotrou** (eus ar ger galleg *croque-monsieur*) zo ur sandwich gant bara, kig morzhed-hoc'h ha keuz ordinal, alies gruyère, poazhet en ur baelon, en ur forn, pe ur benveg aozet a-benn-kaer. 

Kozhik e c'hall bezañ ar bara (un nebeud deizioù), glec'hiet e vioù baset a-raok bezañ fritet. Gallout a reer servij gant lipig gwenn (bechamel pe Mornay), hervez al lec'h ma c'houlenner un hevelep meuz. 

## Istor
Kentañ chaok-aotrou a vije bet gwelet e Pariz en ur c'hafedi e 1910, met n'ouzer ket a belec'h e teu an anv. Meneg eus ar meuz a gaver gant Marcel Proust en e romant *À l'ombre des jeunes filles en fleurs*, embannet en 1919 : « Or, en sortant du concert, comme, en reprenant le chemin qui va vers l'hôtel, nous nous étions arrêtés un instant sur la digue, ma grand'mère et moi, pour échanger quelques mots avec madame de Villeparisis qui nous annonçait qu'elle avait commandé pour nous à l'hôtel des « croque-monsieur » et des œufs à la crème… ».

## Meuzioù deveret

*Chaok-itron* (galleg: *croque-madame*) a vez graet eus ar chaok-aotrou pa vez lakaet ur vi war-benn, *chaok-dimezell* (galleg: *croque-mademoiselle*) pa vez lakaet legumaj e lec’h ar morzhed-hoc'h.

## Pennad kar
* keginerezh Bro-C'hall

## Daveoù
Sandwich

Ur **sandwich** zo ur seurt meuz a zeu e anv eus hini an diplomat hag amiral saoz John Montagu (1718-1792), 4 kont Sandwich.

## Istor
Da gentañ e oa bara gant kig bevin sall, a blije kenañ d'an aotrou kont. Met dizemglev zo diwar-benn an doare ma voe ijinet.

Ur c'hoarier touet e oa John Montagu, hervez a gontas an istorour gall Pierre Jean Grosley (1718-1785) en e levr *Londres* (1770). E 1762, p'edo o c'hoari ar c'hartoù, e teuas ur servijer da ginnig daou damm bara gant kig yen ha keuz ; kavout a reas d'ar c'hont e oa daou berzh mat d'ar meuz-se : n'en doa ket ezhomm da sevel diouzh taol da vont d'e bred ha da walc'hiñ e zaouarn a-raok derc'hel da c'hoari.

Disfiz a vag lod avat ouzh ar vojenn-se. Krediñ a reont e oa ur marc'h-labour eus an amiral, hag a voe er gouarnamant e 1765, ha n'en devoa ket kalz amzer da c'hoari. Gallout a raje, hervezo, bezañ kavet an tu-se da labourat en ur zebriñ.

## Implij
Tud zo a aoz ur sandwich da gas gante d'ar skol pe d'o labour. Tud all a bren sandwichoù a vez graet en ostalerioù abaoe pell zo. Stalioù-sandwichoù a vez kavet e pevar c'horn ar bed bremañ, digor betek diwezhat en noz er c'hêrioù bras. Er stalioù-brasañ zoken e kaver da brenañ. Ur meuz bedel eo ar sandwich hiziv, met disheñvel eo eus an eil bro d'eben, eus an eil rannvro d'eben alies zoken.
 
Debret e vez en yen peurvuiañ, met lod a vez debret en tomm, ha neuze e vez roet anvioù all dezho. N'eus ket bet ijinet mekanik ebet d'ober sandwichoù c'hoazh, evel ar re a zo evit fardañ *[[chaok-aotrou]]* pe *[[hot dog]]*.

Club-sandwich.jpg|*Club Sandwich* : kig-yar, kig-moc'h, tomatez, glasvez...
Sandwich-making.JPG|Gant keuz ha kokombrez e Bro-Saoz
Italian Sandwich.jpeg|*Panino terracina*, ur sandwich italian
Döner kebab.jpg|*Döner kebab*, ur sandwich turk a gaver bremañ en holl gêrioù bras Europa
Butifarra_del_Perú.jpg|*Butifarra* Perou, ur sandwich na gaver ket e broioù all


## Breizh
E Breizh-Uhel, e Bro-Roazhon dreist-holl, ez eo kaletez gant silzig sandwich orin ar vro. Ur ganaouenn zo bet savet d'ar meuz, hag ur gevredigezh zo d'e zifenn.

## Broioù all
**[[Panino]]* eo an anv italianek.
**[[Hamburger]]* ha *[[cheeseburger]]* a vez lavaret ivez e saozneg eus seurtoù tomm ha druz.

## Yezh

Klasket ez eus bet treiñ ar ger e brezhoneg.
**Bara pok-ha-pok* a vez lavaret dre fent
*Diwar ar ger luc'haj gallek *casse-dalle* e oa bet ijinet *kazh-dall* dre fent ivez.

## Notennoù
Nannina de' Medici

**Nannina de' Medici** (Lucrezia hec'h anv-bihan), ganet e Firenze d'ar 14 a viz C'hwevrer 1448 ha marvet d'ar 14 a viz Mae 1493), a oa ur briñsez italian, eil merc'h Piero di Cosimo de' Medici ha Lucrezia Tornabuoni ha c'hoar henañ Lorenzo il Magnifico.

Nannina a veze graet anezhi abalamour ma oa lesanv he mamm-guñv Piccarda Bueri.

Daou boltred da vihanañ anezhi en-yaouank a zo anavet : 
*an eil er chapel Cappella dei Magi, m'he gweler e-kichen he c'hoarezed war varc'h: hi anhini a vije en tu kleiz, a-drek he c'hoarezed; 
*egile er *[[Madonna del Magnificat]]* gant Sandro Botticelli, ma vije hi an ael a zalc'h kurunenn ar Werc'hez. 

Evel he breudeur Lorenzo ha Giuliano, hag he c'hoarezed, he doe un deskadurezh eus ar re wellañ. Gant brud an tiegezh hag an deskadurezh vat-se e reas un dimeziñ eus ar gwellañ. 

## Eured ha bugale
D'an 8 a viz Mezheven 1466 ec'h euredas d'al lenneg Bernardo Rucellai, un eured lidet el Loggia Rucellai, bet savet diwar raktresoù Leon Battista Alberti, ha banvezioù e-leizh, ha boued sof-kont, hervez danevelloù pishañ an amzer deuet betek ennomp.
Gant he fried e prenas an Orti Oricellari, ul liorzh brudet ma en em vode an Accademia neoplatonica. 

Daou vab he doe, Palla ha Giovanni. 

## Levrlennadur
*Marcello Vannucci, *Le donne di casa Medici*, Newton Compton Editori, Roma 1999, ristampato nel 2006 ISBN 8854105260

## Pennad kar
*Lucrezia de' Medici

## Liamm
*Poltred Nannina brasaet.
Strollad Dispac'helour Pobl Touva

**Strollad Dispac'helour Pobl Touva** a oa anv ur strollad komunour krouet e Touva e 1921. Pa oa bet krouet Republik Poblel Tannou Touva en hevelep bloaz-se e oa hennezh ar Strollad er galloud.
Castellon

**Castellón** pe **Castellon** a zo: 

## Lec'hioù
*Castellón de la Plana, kêrbenn proviñs Castellón, e Valencia, Spagn
*Castellón (proviñs), ur proviñs e Valencia, Spagn

## Tud
* Francisco Castellon, prezidant Nicaragua e-kerzh ar brezel-diabarzh e 1854-1856 
* Federico Castellon (ganet e 1914), livour stadunanat
* José Rizo Castellón (ganet e 1944), politikour nicaragwaiat 
* Blanca Castellón (ganet e 1958), barzhez nicaragwaiat 

## Sport
* Club Deportivo Castellón, ur skipailh mell-droad
Yann-Loeiz Rozeg

**Yann-Loeiz Rozeg**, *Brogarour* e anv-pluenn, bet ganet d'ar 14 a viz Genver 1898 e Ploueskad ha marvet d'an 2 a viz Gwengolo 1946 e Gwipavaz, a oa ur beleg misioner, ur saver kantikoù brezhonek hag ur skrivagner brezhonek eus Bro-Leon.

## Buhez
Labourerien-douar er Roc'hoù Bras e Ploueskad e oa e dud, Yann Rozeg ha Mari Kervoal. E Plouider e voe skoliataet er c'hentañ derez kent mont da skol abostolel Pontkastell-Keren e Bro-Naoned evit an eil derez. E dibenn e studi eno ec'h eas da gloerdi ar misionoù en abati Sant Jakez e Moñforzh.

Goude bout bet beleget en abati e voe kelenner e Kalvar Pontkastell e-pad bloaz a-raok bout anvet e kouent Tadoù Moñforzh e Josilin, ma voulc'has e vuhez a visioner. E 1936, diwar c'houlenn Adolphe Duparc, eskob Kemper ha Leon, e voe staliet un ti evit misionerien Moñforzh e Gwipavaz gant an tad Rozeg da briol ; adalek 1940 e voe misionerien vrezhoneger o vont di.

E-kerzh ar mediñ e miz Gwengolo e 48 bloaz e varvas trumm Y.-L. Rozeg diwar ur stankadur-gwad p'edo o voueta un dornerez.

E-kichen e respet en Iliz e kasas Yann-Loeiz Rozeg unan el lennegezh vrezhoneg adalek 1932, d'an oad a 34 bloaz, dindan an anv-pluenn *Brogarour*. Romantoù berr a voe embannet a-rannoù er sizhunieg ''Breiz''. E brezhoneg ivez ec'h embannas ul levr kantikoù hag un dastumad kanaouennoù, koulz ha pennadoù e meur a gelaouenn.

En e baperoù e voe kavet goude e dremenvan un droidigezh vrezhonek eus oberennoù an tad Moñforzh, a zo chomet diembann.

## Oberennoù
;Levrioù
*1935 : *Trec'h ar garantez* • *Ar voterez
*1936 : *Onenn*
*1939 : *Kontammet !...*
*1945 : *Eur veilhadenn vreizk dirak kraouig Bethleem*
**Breiz a gan* (divloaz)
;Kenlabour
*1932 : *Toliou lagad : nag eun dra souezus ?*, e *Breiz*.
*1933 : *Digareziou ar yaouankiz*, en *Ar Vuhez Kristen*.
*1934 : *Isor I.V. Wir Zikour Gwengamp*, e *Feiz ha Breiz*.
*1937 : *Aer ger*, e *Feiz ha Breiz*.
*1938 : *Chenchet penn d'ar vaz*, en *An Oaled* • *Goueliou brezonek an hanv-man*, e *Breizadig*.
*1939 : *An tri venez*, e *Breiz* • *Kevell Breiz*, en *An Oaled*.
*1942 : *An daouarn o bizied kamm*, en *Ar Vuhez Kristen*.
*1943 : *Più e zo da damal ?*, e *Dihunamb* • *Bloavezh mat*, en [[Arvor (kazetenn)|*Arvor*]].
*1948 : *Ar beleg*, e *Kroaz Breiz*.
*1958 : *Evit saludi*, e *Bleun Brug*.

==Levrlennadur==
*Elies, Fañch (Abeozen). *Istor lennegezh an amzer-vremañ*. Brest : Al Liamm, 1957, [https://bibliotheque.idbe.bzh/data/cle_71/Istor_Lennegezh_Vrezhonek_an_Amzer-Vreman_.pdf pp. 152-153]
*Raoul, Lukian. *Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien*. Brest: Al Liamm, 1992, p. 376 

==Liammoù diavaez==
* [http://www.grandterrier.net/wiki/index.php?title=ROZEC_Jean-Louis_-_Trec'h_ar_garantez *Trec'h ar garantez* @ Grand-Terrier]
* [https://br.wikisource.org/wiki/Kontammet *Kontammet !...* @ Wikimammenn]
* [https://sallevirtuelle.cotesdarmor.fr/PA/pax/planche.aspx?id=150826023731335&image=1&reelle=1&width=1920&height=919 *Breiz'' @ Diellaoueg Aodoù-an-Arvor]
Kaletez gant silzig

**Kaletez gant silzig**, **kaletez ha silzig**, pe *kaletez silzigennet*, a zo unan eus meuzioù brudet Breizh-Uhel, hag eus Bro-Roazhon muioc'h c'hoazh. Kavet e vezont e kement fest a vez aozet er c'hornad-se, ha dreist-holl dirak ar "Stade rennais" pa vez matchoù. Kanet e vez ur ganaouenn en enor d'ar galetezenn silzigennet gant harperien ar skipailh mell-droad-se.

Blaz fall a vez kavet d'ar c'haletez, a lavarer, pa vez kollet gant ar skipailh, evel pa oa bet trec'het skipailh Roazhon gant hini Gwengamp da-geñver tro diwezhañ Kib vell-droad Bro-C'hall. 

## Gwelout

* **SGSB**: Sauvegarde de la Galette Saucisse Bretonne, kevredigezh krouet e 1994. Chomlec'hioù mat, kanaouennoù ha disklêriadurioù politikel.
Léon Gambetta

**Léon Gambetta**, ganet d'an 2 a viz Ebrel 1838 e Cahors ha marvet d'an 31 a viz Kerzu 1882 (44 bloaz en doa) e Sèvres, a oa ur politikour gall. Gwallvrudet eo e Breizh da heul afer Kamp Koñli.
Piero di Cosimo de' Medici

* *Marteze emaoc'h o klask [[Piero di Cosimo]], al livour.*

**Piero de' Medici**, pe **Piero Iañ de' Medici**, pe **Piero di Cosimo de' Medici**, d'e zisheñvelout diouzh ar re all anvet eveltañ, lesanvet *il Gottoso* (an urlaoueg), a voe mestr Firenze e-pad pemp bloaz, eus 1464 betek 1469. 

Mab e oa da Cosimo il Vecchio, lesanvet *pater patriae*, ha da g-Contessina de' Bardi. E 1461 e voe gonfalonier ar justis. Pa varvas Cosimo Iañ d'an 1 a viz Eost 1464 e kemeras e lec'h e penn kêr Firenze hag e kendalc'has gant ur politikerezh dimeziñ e vugale da diegezhioù uhel Firenze. Tad e oa da deir merc'h, Lucrezia, ..., ha daou vab, Lorenzo il Magnifico ha Giuliano de' Medici.

Klask a reas kaout darempredoù mat gant ar roue gall Loeiz XI, ar pab Paol II, ha gant duged Milano: Francesco Sforza (a varvas e Meurzh 1466), ha Galeazzo-Maria Sforza a renas war e lerc'h.

## Irienn 1466
Droug ouzh an Tiegezh Medici a greskas e-touez an tiegezhioù uhel all a oa bet lakaet a gostez en amzer e dad Cosimo. Kresket e oa c'hoazh pa zivizas Piero goulenn paeamant o dle d'ar bank Medici. En em unaniñ a reas enebourien ar Medici da irienniñ a-enep Piero : Niccolo Soderini, a oa republikan, Diotisalvi Neroni, Angelo Acciaiuoli, ha Luca Pitti, a oa rener anezho, dre zipit pe c'hoant-galloud. Int-i e oa kostezenn an dorgenn, (war dorgenn San Giorgio Medici edo ar palez Pitti). 

## E vugale

## Liammoù
* E vuhez en linenn
Pêr Iañ

**Pêr Gentañ**, skrivet Pêr Iañ peurvuiañ, zo bet anv meur a roue pe briñs en Europa, hag en Amerika zoken.

## Impalaerien
*Pêr Iañ  Romania, impalaer Romania, 1216–1217
*Pêr Iañ  Rusia, tsar hag impalaer kement Rusia zo, 1682–1725
*Pêr Iañ Brazil impalaer Brazil, 1822–1831, a oa ivez Pêr IV roue Portugal

## Rouaned

* Pêr Iañ Bulgaria, tsar Bulgaria, 927-969.
* Pêr Iañ Hungaria roue Hungaria, 1038–1041 ha 1044–1046.
* Pêr Iañ  Aragon roue Aragon, 1094–1104.
*Pêr III Aragon roue Sikilia, 1282–1285.
*Pêr Iañ  Kastilha roue Kastilha ha León, 1350–1369.
* Pêr Iañ Portugal roue Portugal hag Algarve, 1357–1367.
* Pêr Iañ Serbia roue Serbia, 1903–1921.

## Priñsed, duged, konted

*Pêr Iañ  Savoa kont Savoa, 1048-1078
*Pêr Iañ, dug Breizh, 1213–1237
*Pêr Iañ   Bourbon, 1342–1356
*Pêr Iañ Montenegro priñs-eskob Montenegro, 1782–1830
*Pêr Iañ  Oldenbourg, dug Oldenbourg eus 1823 da 1829

## Eskibien

* Pêr Iañ, eskob Uzes (1357-1365)
* Pêr Iañ, eskob Bazas (1360)
Tad-kozh

Tad e vamm pe e dad eo **tad-kozh** ur bugel.

## Anvioù
E meur a vro e kaver ar boaz da envel ur bugel diwar anv e dad-kozh, ma'z eo ur mab. 

## Tadoù-kozh brudet
*Tad-kozh Heidi
Strollad

Ur strollad a zo un hollad traoù pe bevien. 

Niver ar pezhioù a zo bodet a c'hell bezañ dister koulz ha diniver hag a c'hell bezañ gwelet en un taol pe get. Ur ster hollek zo gant "strollad" e meur a zegouezh zo, met sterioù arbennik a zo ivez da geñver ar re a ra war dro an arzoù, ar sonerezh peurvuiañ ha da geñver an dud a glask kinnig leviañ ar strollegezhioù dre ar politikerezh. 

## Strolladoù arzourien
Evit kinnig n'eus forzh petra seurt oberennoù arzel en em vodont arzourien zo, met implijet e vez ar ger strollad e-unan evit menegiñ ar sonerien bodet ar strolladoù sonerezh (a c'hellont degemerout kanerien ivez).

## Strolladoù politikel
Gant ar ger strollad e reer dave d'an dud emezelet ennañ gant un toullad all evit kas ul lusk politikel enframmet er vuhez sokial. Ar strolladoù politikel ez eo. Diazez an demokratelezh e vezont pa 'z eus ezhomm d'ar sujedoù politikel, hiniennoù hag aozadurioù, kaout kinnigoù diwar-benn levierezh ar gevredigezh.

## Strolladoù armerzhel
Am embregerezhioù a c'hell bezañ strollet evit bezañ prest da ginnig servijoù ha labourioù asambles pe implij ar memes frammoù obererezh. Ar strolladoù embregerezhioù ez eo.

## Gerioù nes
* bagad (skouer : bagad sonerien)
* tropad (???)
Mab-kaer

Ar **mab-kaer**, pe **mabeg**, pe **deuñv**, eo gwaz ar verc'h.

Hervez a vez lavaret e vez diaes atav an darempredoù etre deuñv ha mamm-gaer. 

## Krennlavaroù
*E katalaneg e larer : *"Un bon gendre, un fill més; un mal gendre, una filla menys"* (Un deuñv mat, ur mab ouzhpenn, un deuñv fall, ur verc'h nebeutoc'h).

## Gwelout ivez
* an Deunff, anv-tiegezh
Accra

Kêr-benn Ghana eo **Accra**. Un distummadur eus ar ger akanek ''Nkran'' eo hec'h anv, a dalvez kement ha "merien" en abeg d'ar merionegi niverus a oa eno kent savidigezh kêr.
Kêr vrasañ ar vro eo ivez, en arvor, ha kreiz an armerzh enni. Poblet e oa gant 1 963 264 a dud da vare renabl ofisiel ar bloavezh 2010.
Gwiadoù graet er vro, koulz ha prenn a vez ezporzhiet eus Accra. 

Kresket eo kêr Accra en-dro d’ur c’hreñvlec’h savet gant Breizhveuriz, d’unan savet gant Daniz ha d’unan all savet gant Izelvroiz, er XVIvet ha . E 1877 e teuas Accra da vezañ pennlec’h an drevadenn vreizhveurek, e-lec’h Cape Coast. Pa voe savet un hent-houarn da vont en argoad e teuas Accra, tamm-ha-tamm, da vezañ kreizenn armerzhel *Aod an Aour*.


Independence Square - Accra, Ghana1.jpg|Leurgêr an Dizalc'h
Central accra-2.jpg|Kreiz kêr
Ghana Supreme Court Accra.jpg|Lez-varn Uhelañ Ghana
Independence Arch - Accra, Ghana1.jpg|Bolz-enor an Dizalc'h
General Post Office, Central Accra, Ghana.jpg|An ti-post e-kreiz kêr


## Notennoù
Lezverc'h

Merc'h ur wreg addimezet, bet e-kerzh un dimeziñ kent, a zo **lezverc'h** d'he gwaz nevez, ha merc'h ur gwaz addimezet, bet e-kerzh un dimeziñ kent, a zo **lezverc'h** d'e wreg nevez. 

## Lezverc'hed el lennegezh
*Luduennig, e kontadennoù Charles Perrault hag ar vreudeur Grimm;
*Gwennerc'h, e kontadenn ar vreudeur Grimm;
*Dolores, lezverc'h *Humbert Humbert* er romant Lolita, gant Vladimir Nabokov.
Arnodoù nukleel gall

Betek-henn ez eus bet 210 ** arnod nukleel gall **. 
Abaoe 1996 he deus gouestlet Bro-C'hall paouez da vat gant an arnodoù nukleel. Abaoe e vez graet arnodoù-seblant.

## Kentañ arnodoù ar Sahara ([[1960]]-[[1966]])
### An arnodoù en aer e Reggane
Un dachenn da vannañ a oa bet krouet e Reggane, e-kreiz dezerzh ar Sahara, 700 kilometr er c'hreisteiz da Colomb-Béchar. Bannet e veze ar bombez adalek un tour savet en Hamoudia, un 50 kilometr bennak er mervent da Regganne

E danevell-vloaz Komiseriezh an nerzh atomek c'hall e 1960 ez eus diskouezet un takad kontammet a 150&nbsp;km hed war-dro.

War-lerc'h poutch ar jeneraled, pe poutch Alger, d'an 23 a viz Ebrel 1961 e c'hourc'hemennas ar gouarnamant gall ma vije lakaet ar vombezenn *Gerboise verte* da darzhañ d'ar 25 a viz Ebrel evit ma ne lakaje ket an emsavidi o c'hrabanoù warni.

### Arnodoù dindan an douar en Hoggar

Ret e oa da Vro-C'hall dilezel an arnodoù en aer, hag ober anezho dindan zouar, dilousoc'h. Dibabet e voe ober anezho en *In Ecker* (Sahara), er c'hreisteiz da Reggane hag ur 150&nbsp;km en hanternoz da Tamanrasset.

## Notennoù
Pêr II

**Pêr II** zo bet anv meur a impalaer, roue, pe briñs, en Europa, hag en Amerika zoken.

## Impalaerien
* Pêr II Rusia, impalaer Rusia, 1727–1730
* Pêr II, impalaer Brazil, 1822–1831, a oa ivez Pêr IV roue Portugal.

## Rouaned

* Pêr II Aragon,
* Pêr II Portugal,
* Pêr II Sikilia,
* Pêr II Yougoslavia,
* Pêr II Kiprenez.

## Priñsed, duged, konted

*Pêr II Savoa kont Savoa, (1203-1268),
*Pêr II, dug Breizh, (1418-1457),
*Pêr II   Bourbon, (1438-1503).
*Pêr II de' Medici (1471-1503),
*Pêr II Oldenbourg, dug Oldenbourg eus 1853 da 1900
* Pêr II Tarentaise (war-dro 1225-1276), a voe ar pab Inosant V
* Pêr II Alençon (1340-1404),

## Eskibien
* Pêr II, eskob Uzes(1365-1366)

## Pennadoù kar
*Pêr Iañ
*Pêr III
Doganerezh

**Dogan** eo an ozhac'h a ya e wreg da gousket gant ur gwaz all, en deus ur wreg avoultrerez eta. **Doganez** a vo lavaret eus ur vaouez a ya he gwaz da gousket gant ur vaouez all, he deus ur gwaz avoultr pe avoultrer. Hiziv e talv ivez evit koubladoù ha n'int ket dimezet. Doganiñ an dud a ra an doganerien gant o doganerezh.

Ur ger a vez implijet evit ober fent pe goap eo ar ger dogan. Koulskoude e ra dave d'an avoultriezh, un torfed hervez al lezenn. 

## Doganed er gwerzioù
**An dogan* e Canaouennou gret gant eur C’hernewod, gant Prosper Proux, 
**An Doganed*, e Soniou Breiz-Izel 
*Er son *Yann Mic'hiek* e lenner: *Itron, ha ma kredfen, doganiñ an aotrou e rafen*. 
**Dogan*, pezh-c'hoari Jakez Riou. Skrid ha skeudenn, 1943. 

### E galleg
An danvez ar muiañ meret et c'hoariva gallek, adalek dibenn an XIXvet kantved, eo hini an *doganiñ*. Met abaoe pell e veze kavet er pezhioù.
**Sganarelle ou le Cocu imaginaire* , gant Molière

## Liammoù diavaez
* https://www.youtube.com/watch?v=vv6FVq9oOCE
Piccarda Bueri

**Piccarda Bueri**, lesanvet **Nannina**, a oa ur vaouez a renk uhel ha pinvidik eus Verona a zimezas da Giovanni di Bicci de' Medici, arc'hantour e Firenze (1360-1429). Mervel a eure-hi en 1432.

## He buhez
N'ouzer nemet nebeut a dra diwar he fenn. Merc'h e oa da *Edoardo Bueri*, eus Verona, a oa e diegezh a orin eus Firenze. Dimeziñ a eure d'an arc'hantour yaouank *Giovanni di Bicci de' Medici* e 1386, a oa implijad en arc'hantti e eontr Averardo de' Medici. Un tamm goude e voe anvet Giovanni e penn skourr Roma. Gant e zimeziñ hag an argouroù edo Giovanni war hent ar binvidigezh. 

Bevañ a raent en ur palez damdost d'an Duomo di Firenze, er straed Ricasoli. Piccarda a rae war-dro he ziegezh, hag an aferioù e Firenze pa veze he gwaz war an hentoù. Plediñ gant politikerezh avat ne rae ket, ne oa ket preder kentañ an tiegezh evit c'hoazh.

## Bugale
Mamm e oa da:
# Antonio de' Medici (??-1398)
# Damiano de' Medici (??-1390)
# *Cosimo de' Medici*, anavezetoc'h evel Cosimo il Vecchio, (1389-1464) e penn ar skourr anvet *cafaggiolo*, tad-kozh Lorenzo il Magnifico
# *Lorenzo di Giovanni de' Medici* anvet ivez Lorenzo il Vecchio (1395-1440), orin ar skourr anvet *popolano*
Giovanni de' Medici

**Giovanni de' Medici** zo bet anv meur a zen:

## XIVvet kantved
*Giovanni di Bicci de' Medici (1360-1429), diazezer an Dierniezh Medici, tad Cosimo il Vecchio, tad-kozh Piero il Gottoso, ha tad-kuñv Lorenzo il Magnifico;
## XVvet kantved
*Giovanni di Cosimo de' Medici (1421-1483), eil mab Cosimo il Vecchio
*Giovanni il Popolano (1467-1498), pried Caterina Sforza, Itron Imola ha Forlì 
## XVIet kantved
*Giovanni di Piero de' Medici mab bastard da Piero il Gottoso
**Giovanni di Lorenzo de' Medici* (1475-1521), mab da Lorenzo il Magnifico, kardinal anvet da bab, anavezetoc'h evel Leon X
*Giovanni dalle Bande Nere (Giovanni Ludovico de' Medici) (1498-1526), condottiero, mab da Giovanni il Popolano ha tad da Cosimo Iañ de' Medici
*Giovanni di Cosimo I de' Medici (1544-1562), eil mab Cosimo Iañ de' Medici, kardinal.

## XVIIet kantved
*Don Giovanni de' Medici (1563-1621), mab bastard da g-Cosimo Iañ, kannad e Spagn ha livour.
Ni

Ur ger dezhañ meur a ster eo **ni** e brezhoneg:
***ni**, raganv, stumm lies ar raganv me
**Ni, anv ur gelaouenn gant Yaouankizoù Penn-a-raok Breizh en  kantved
*un **ni**, stumm kozh ar ger niz
**Ni* zo arouez an elfenn gimiek Nikel hervez Roll an elfennoù kimiek
**Ni*, titl ur bladenn gant ar strollad sonerien Viviane Rope

## Saozneg
*Er film Monthy Python and the Holy Grail ez eus anv eus tudennoù anvet Knights who say Ni (Marc'hegerien a lavar Ni)
Tad-kuñv

An **tad-kuñv** eo tad an tad-kozh hag ar vamm-gozh.

## Tud
*Giovanni di Bicci de' Medici‎, a oa tad-kuñv *Lorenzo de' Medici*, (lesanvet Lorenzo il Magnifico).
Lorenzo de' Medici

**Lorenzo** zo bet un anv roet alies en Tiegezh Medici.
Anaout a reer:
* **[[Lorenzo il Vecchio]]** (Lorenzo di Giovanni di Bicci, 1395-1464) breur Cosimo il Vecchio, penn ar skourr *popolano* 
* **[[Lorenzo il Magnifico]]** (pe *Lorenzo di [[Piero il Gottoso]]* ,1449-1492), an hini brudetañ
* **[[Lorenzo il Popolano]]** (Lorenzo di Pierfrancesco il Vecchio, 1463-1503)
* **[[Lorenzo II de' Medici]]** (Lorenzo di Piero il Fatuo, pe *Lorenzo di Piero de' Medici*,1492-1519), dug Urbino; 
* **[[Lorenzino de' Medici]]** (Lorenzino di Piefrancesco II, anavezet ivez evel **Lorenzaccio**, a c'hourc'hemennas lazhañ an dug Alessandro de' Medici, 1514-1548)
* **[[Lorenzo de' Medici (1599-1648)|Lorenzo de' Medici]]** (Lorenzo di Ferdinando Iañ de' Medici, 1599-1648)

## Oberennoù
* ***[[Lorenzaccio (Musset)|Lorenzaccio]]***, ur pezh-c'hoari e 1834 gant Alfred de Musset
* ***[[Lorenzino de' Medici (film 1935)|Lorenzino de' Medici]]***, ur film kaset da benn e 1935 gant Guido Brignone. 
* ***[[Lorenzaccio (film 1954)|Lorenzaccio]]***, ur film kaset da benn e 1954 gant Raffaello Pacini.
Yamoussoukro

**Yamoussoukro** eo kêr-benn Aod an Olifant, war ribl Lenn Kossou, ul lenn savet war ar stêr Bandama. Abaoe miz Meurzh 1983 ez eo kêr-benn velestradurel ar stad e-lec’h Abidjan, 240 km pelloc’h er c’hreisteiz. Daoust ma n’eo ket kêr-benn ken ez eo chomet Abidjan kreizenn buhez armerzhel ar vro.

E 2006 e oa war-dro 200 103 a annezidi e Yamoussoukro.

Dont a ra anv ar gêr eus hini ar rouanez *Yamousso*, a veve eno da vare an trevadennerezh (war-dro 1900), en ur geriadenn anvet *N'Gokro*.

E Yamoussoukro e oa bet ganet Félix Houphouët-Boigny, prezidant kentañ republik Aod an Olifant. C’hoant en deus bet da sevel eno an iliz katolik vrasañ er bed : evel-se eo bet savet penniliz *Itron Varia ar Peoc'h*, zo brasoc’h eget penniliz Sant Pêr e Roma.
Sklaverezh

Ar **sklaverezh** zo ur reizhiad armerzhel ha kevredigezhel ma vez lakaet tud, **sklaved** anezho, da labourat dic'hopr evit ur mestr a zo perc'henn warno. Ret e vez d'ar sklaved sentiñ ouzh o mestr, ne vern petra eo e urzhioù.
Perc'henniezh eo ar sklaved, tennet pep frankiz diganto. Gwir o deus ar vistri d'o frenañ, gwerzhañ, feurmiñ hag eskemmañ evel n'eus forzh petore madoù all. Disheñvel eo ar sklaverezh istorel diouzh reizhad korvoiñ ar brizonidi dre ma veze reoliet gant lezennoù. Hiriv n'eus bro ebet hag a aotre ar sklaverezh, met daoust da se e c'hall mistri ar sklaved bezañ gwarezet gant al lezennoù.

E meur a vro eo lakaet ar sklaverezh da "dorfed ouzh an denelezh".

## Istor
Unan eus lezennaouegoù koshañ ar bed eo hini Hammourabi (roue Babilon, 1793-1750 KJK), ma embann lakaat kastiz ar marv e pleustr hervez Lezenn an Talion : neb a lazh a zle bezañ lazhet, mar lazh un den mab e amezeg e vo lazhet e vab dezhañ. Evit a sell ouzh ar sklaved avat ez eo disheñvel ar barn : neb a lazh unan eus sklaved e amezeg a rank pourchas unan nevez, ar pezh a ziskouez e oa rannet ar gevredigezh e strolladoù ma oa disheñvel talvoudegezh ar vuhez.
En Henc'hres, da veno Aristoteles (384-322 KJK), e oa ar sklaved *binvioù bev*.
 
## Liammoù diavaez
* ''Comité national pour la mémoire et l’histoire de l’esclavage (CNMHE)''
## Notennoù
Tristan (anv-bihan)

**Trestan**, pe **Tristan**, zo un anv-bihan brezhonek a gaver e meur a yezh all.

## Gerdarzh
Keltiek e vije, diwar un anv predenek *Drust* pe *Drustanus*, diwar ur ger *drest, drystan* a dalvezfe *trouz, dispac'h*. Hervez lod e vije diwar ur stumm piktek *Drostan*. Levezonet e vije bet gant ar ger latin *tristus*, a gaver e bar koulz e brezhoneg evel e kembraeg pe e galleg.

## Stummoù all
* **[[Tristram]]**, **Tristen**, **Tristian**, **Tristin**, **Triston**, **Tristyn** , **Trestan**, **Trystan**.
**Tristano*, en italianeg
**Tristão* e portugaleg
**Tristane*, ha *Tristana*, anvioù merc'hed
**Dunstan, Duncan.*

## Gouel
*19 a viz Mae : sant Dunstan.
*12 a viz Du : sant Tristan.

## Orin ha brud an anv
Anavezet eo an anv evel hini ar marc'heg karet gant Izold, e mojenn Tristan hag Izold, brudet adal ar Grennamzer el lennegezh c'hallek hag alamanek.

En  eo bet brudet adarre gant c'hoarigan Richard Wagner, *Tristan und Isolde*.

En em ledet eo bet an anv dre brud mojennoù An Daol Grenn, un tamm evel ma vez brudet un anv amerikan gant ur film pe ar skinwel hiziv ; meur a film zo bet diwar ar vojenn.

Emañ *Tristan* e-touez ar 1 000 anv roet ar muiañ d'ar baotredigoù abaoe 1971 er Stadoù-Unanet.

## Tud
*Sant Drostan, manac'h hag abad war-dro ar bloaz 610 ; diskibl da sant Kolomba ; abad Deer (Dier), e kontelezh Aberdeen ; avieler hanternoz Bro-Skos. Lidet d'an 11 a viz Gouhere pe d'ar 15 a viz Kerzu,
* *[[Tristano di Chiaromonte]]* (*Tristan de Clairmont*), kont gall a vevas e Naplez e deroù ar ,
* Tristão da Cunha (war-dro 1460 - war-dro 1540), moraer portugalat,
* Tristán de Luna y Arellano, konkistador spagnol,
* Tristano di Chiaromonte, kont italian,
* Tristan Corbière, barzh breizhat gallek,
* Tristan Bernard, skrivagner gallek,
* Tristan Tzara, ur barzh dada.

## Anv-tiegezh
* Luis Tristán (1585-1624) livour spagnol,
* Flora Tristan (1803-1844), skrivagnerez c'hallek.

## Lec'hioù
*Enez Tristan, anv div enezenn :
**Enez Tristan, e Douarnenez, e Breizh
**Enez Tristan en Antarktika
*Tristan da Cunha, un enezeg e Meurvor Atlantel ar Su

## Pennadoù kar
*Tristan, pajenn disheñvelout
*Tristana, romant Benito Pérez Galdós, deuet da vezañ ur film gant Luis Buñuel.

## Notennoù
Enez Tristan

**An Enez Tristan**, anvet dre vras **ar Fort** gant tud ar vro, gwechall "Enez Tutuarn", a zo un enezenn e Bae Douarnenez, e kumun Douarnenez, e Penn-ar-Bed hag e Bro-Gerne. Mont di a c'haller war droad pa vez izel ar mor. Eno emañ tour-tan Enez Tristan.

Prenet eo bet gant Mirva an Arvor ha gwarezet eo gant an ensavadur-se.

## Geografiezh
Muzuliañ a ra e-tro 6 hektar a c'horread, 450 m a hirder ha 250 m a ledander hag emañ un 200 metr bennak e-tal porzh Douarnenez. Ur winieg hag un toullad gwez-frouezh zo eno.


PixAile15.jpg|Douarnenez gwelet eus an oabl, Enez Tristan en diadreñv
Tristan Island north coast.JPG|Aod norzh Enez Tristan


## Istor
Ur peniti a oa eno en  kantved, ma veve Robert, a voe eskob Kerne adal ar bloaz 1113 betek 1130.

E dibenn ar XVIvet kantved e oa repu Fontanella .

Perc'hennet e oa gant diskennidi ar barzh gall Jean Richepin abaoe 1911 pa voe prenet gant Mirva an arvor.

## Mojenn
Eno e vije bez Tristan, niz d'ar roue Marc'h, roue Kerne, hag Izold, gwreg ar roue, kuzhet dindan div wezenn skoulmet an eil gant eben.

Hervez ur vojenn all e vije ar pezh a chom eus Kêr Is.

## Ejen
Karget eo bet an ejen Couign-amann da beuriñ geot an enez. Anvet eo bet *Couign-amann*, ha n'eo ket Kouign-amann, peogwir eo « C » lizherenn gentañ anvioù an ejened ganet e 2007.

## Liamm diavaez
* ''Conservatoire du littoral
## Notennoù
Dunedin

**Dunedin** a zo ur saoznekadur eus an anv gouezelek *Dùn Éideann*, anv kêr-benn Bro-Skos, a zo Dinedin e brezhoneg, hag a zo "Edinburgh" e saozneg ofisiel.

Ouzhpenn-se eo anv kêrioù all er bed:
* Dunedin (Zeland-Nevez), kêr savet gant Skosiz e Zeland-Nevez 
* Dunedin, e Florida, er Stadoù-Unanet
* Dunedin, en Ontario, e Kanada

## C'hoazh
* An *Dunedin Consort*, laz-kanañ e Dinedin, savet e 1996.
Enez Tristan (Antarktika)

**Enez Tristan** () zo un enezenn vihan 1 km bennak er c'hornôg da Enez Yseult ha 300 m en hanternoz da Kab Jules, e Douar Adélie,  en Antarktika. Luc'hskeudennet eo bet eus an oabl gant U.S. Navy Operation Highjump, 1946-47. 

Anvet e voe an inizi-se diwar anvioù amourouzien mojenn Tristan hag Izold.

## Pennad kar

* Inizi antarktek ha tro-war-dro
Tromelin

**Tromelin** a zo
*ur skrivadur evit "Tromilin", un anv-lec'h e Kerlouan, e Breizh
*un anv-tiegezh
**hini ar marc'heg Tromelin, moraer breizhat eus Plouganoù,
***anv un enezenn anvet diwar e anv, Enez Tromelin
**hini Jacques Jean-Marie François Boudin, kont Tromelin, jeneral-brigadenn en arme Bonaparte, en em gannas e Waterloo e 1815.
Jacques Jean-Marie François Boudin, kont Tromelin

**Gwelout ar pennad [[Tromelin]].*

**Jacques Jean-Marie François Boudin, kont Tromelin** (1771-1842), ganet ha marvet e Plouyann (hiriv e kumun Montroulez) a oa ur jeneral-brigadenn en arme Bonaparte, a en em gannas e Waterloo e 1815. 

## Levrlennadur
*Commandant H. Lachouque, *Sous La République et l'Empire*, Le général de Tromelin, Bloud et Gay, Hep deiziad.
Inizi an Eostig

**Inizi an Eostig** (*Nightingale Islands* e saozneg), a zo un enezeg a deir enezenn, e Meurvor Atlantel ar Su, lodenn eus inizi Tristan da Cunha. 

## An teir enezenn
Bez' ez int: Nightingale Island, Middle Island ha Stoltenhoff Island. 

## Melestradurezh
E dalc'h ar Rouantelezh-Unanet emañ an inizi, e gouarnerezh Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha. Didud int.
Inaccessible Island (Tristan da Cunha)

**Inaccessible Island** zo un enezenn en enezeg Tristan da Cunha, un darn eus ur menez-tan lazhet. Ur gorread 14 km² zo dezhi, 45 km er mervent da Enez Tristan da Cunha ().

Dizoloet e voe gant moraerien eus an Izelvroioù e 1652, 150 vloaz war-lerc'h Tristão da Cunha. Anvet e voe « inaccessible » (diziraezh) abalamour ma n'haller ket aochañ eno. Gant enez Gough eo ur mirlec'h naturel gwarezet lakaet war Roll Glad ar Bed gant an UNESCO. 

Swales Fell eo anv ar menez uhelañ, 561 m dezhañ.
Al Lanv

**Al Lanv** zo ur gelaouenn vrezhonek diazezet e Kemper, renet gant Padrig an Habask.

## Embannadurioù all
Ouzhpenn d'ar gelaouenn e vez embannet levrioù gant Al Lanv.
* Remont Delaporte, Reun ar C'halan : div blanedenn, 214 pajenn, Gouhere 2019 (ISBN 978-2-916745-33-6)

## Liammoù diavaez
*Al Lanv war Kuzul ar Brezhoneg
*rezore.blogspirit: manylion cyhoeddi
Jan Smeets

**Jan Smeets** a zo bet ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1985 e Leiden (Izelvroioù).

Mestrc'hoarier echedoù izelvroat eo.

Mestr Meur Etrebroadel eo.

2578 eo e renk Elo.

Kampion an echedoù eus an Izelvroioù 2008 eo.

## Liammoù diavaez

*  E fichenn FIDE
*  E c'hoari e Chess Games
*  Titour
Daniel Stellwagen

**Daniël Stellwagen** a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1987 e Soest (Izelvroioù).

Mestrc'hoarier echedoù izelvroat.

Mestr Meur (FIDE) eo, an hini yaouankañ ag istor an echedoù en Izelvroioù.

2621 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Ebrel 2008.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chess Games (e saozneg)
* Buhezskrid (e saozneg)
* Titour (en izelvroeg)
Ile de France

**Ile de France**, skrivet *Île-de-France* hiziv, zo un anv istorel gallek, hag a zo Enez-Frañs e brezhoneg.

## Anv-lec'h
*Enez-Frañs, anv ur broviñs c'hall gwechall, en-dro da Bariz
*Enez-Frañs, anv ur rannvro c'hall a-vremañ, en-dro da Bariz
*anv gallek kozh Enez Voris a-raok ma voe kemeret gant ar Saozon

## Hag ivez
*ul lestr-treizh anvet *Île-de-France*
*ur ouenn deñved anvet *Île-de-France*
Moris

**Moris** (*Moris* e kreoleg, *[[Mauritius]]* e saozneg, *[[Maurice]]* e galleg) zo un enezenn hag ur republik e mervent Meurvor Indez, a-vaez da Afrika, nepell diouzh Madagaskar. Port Louis eo anv ar gêr-benn.

## An anv
Kentañ prouenn istorel eus an enez anvet *Mauritius* gant Europiz zo war ur gartenn bortugalat laeret gant ar spier italian Alberto Cantino e 1502

War a seblant e oa anvet *Dina Arobi* gant moraerion arab war-dro 975, ar re gentañ marteze o teurel troad war an enez.

E 1507 e teuas moraerion eus Portugal da ober un dro war an enez didud. Anvet e voe *Cirne* ganto war ar c'hartennoù portugalek, marteze diwar anv unan eus o listri pe en abeg d'an evn anavezet evel dodo, a oa stank eno d'ar c'houlz. Ur moraer portugalat all, Pedro de Mascarenhas, a roas e anv d'an enezeg, *Mascarenhas*.

E 1598 e teuas ul lestraz izelvroat, dindan an amiral Wybrand van Warwijck, da aochañ e Grand Port, hag an amiral da envel an enezenn *Mauritius*, en enor d'ar priñs Maurits van Nassau, *stathouder* ("penngouarnour") ar Republik izelvroat. Diwar neuze e voe ul lec'h-arsav da bourveziñ dour ha boued war hent Indez Nederlandat ar Reter.

## Douaroniezh

## Yezhoù
N'eus yezh ofisiel ebet e Moris. Kreoleg dreist-holl, bhojpurieg ha galleg eo yezhoù an dud ; gant ar saozneg e vez graet er gouarnamant.

## Touristelezh
Klask a ra renerien ar Republik diorren an douristelezh ha sachañ ar re binvidikañ.
Koz a oa bet eus vakañsoù ar prezidant gall Jacques Chirac en hañvezh 2000 en ul leti eus ar re gerañ (ar *Royal Palm*, 21 972 lur gall bemdez).

## Tud vrudet
* Jean-Marie Gustave Le Clézio, skrivagner, Priz Nobel al Lennegezh 2008.

## Notennoù
Erwin L'Ami

**Erwin L'Ami**, ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1985 e Woerden en Izelvroioù, zo ur mestrc'hoarier echedoù izelvroat.

Mestr Meur (FIDE) eo.

2615 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Genver 2010.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chess Games (e saozneg)
* Buhezskrid (e saozneg)
* Titour (en izelvroeg)
Friso Nijboer

**Friso Nijboer** (Nijmegen, 26 a viz Mae 1965) zo ur mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù izelvroat.

Mestr Etrebroadel FIDE e voe e 1988 (oadet 23 bloaz) ha Mestr Meur e 1993 ; c'hoariet en deus eus 1980 da 2019.
* 2463 edo e renk Elo diwezhañ (2431 e *blitz*).

## Oberennoù skrivet
 A.C. Van der Tak ha Friso Nijboer :
* *Tactics in the Chess Opening 1: Sicilian Defence*. Interchess BV, Alkmaar 2003  ;
* *Tactics in the Chess Opening 2: Open Games*. Interchess BV, Alkmaar 2005  ;
* *Tactics in the Chess Opening 3: French Defence and other Half-Open Games*, Interchess BV, Alkmaar 2005  ;
* *Tactics in the Chess Opening 4: Queen's Gambit (Trompowsky & Torre)*, Interchess BV, Alkmaar 2006 .

## Liammoù diavaez
*  E fichenn FIDE
*  E grogadoù e Chess Games
Abidjan

**Abidjan** eo kêr vrasañ ha kreizenn armerzhel Aod an Olifant. Kêr-benn velestradurel ar vro e oa etre 1933 ha 1983. Emañ war ribl al loc’h Ébrié. Tremen pemp milion a dud a oa o chom en tolpad-kêrioù e 2006, ar pezh a ra da Abidjan bezañ kêr bobletañ kornôg Afrika, goude Lagos e Nigeria, hag unan eus ar re bobletañ en holl gevandir.

Ur porzh bras zo en Abidjan, unan eus ar re bouezusañ war aodoù pleg-mor Ginea. Un nebeud bloavezhioù zo e oa Abidjan unan eus kêrioù pinvidikañ ha sioulañ Afrika, met abaoe 2002 hag ar brezel diabarzh a ren en Aod an Olifant, eo deuet da vezañ unan eus ar re arvarusañ, dreist-holl evit an estrañjourien.

E 1933 e teuas Abidjan da vezañ kêr-benn trevadenn c’hall Aod an Olifant, e-lec’h ar gêr-benn gozh, Bingerville. E 1983 e voe lakaet Yamoussoukro da vezañ kêr-benn nevez ar stad, met kalz melestradurezhioù zo chomet en Abidjan, ha kannatioù estren ivez.

## Kêrioù gevellet
*Kumasi, 
*Marseille, 
*São Paulo,  
*San Francisco, 
*Tianjin,
Yge Visser

**Yge Visser** a zo bet ganet d'an 29 a viz Gouere 1963 e Snits, e Friz (Izelvroioù).

Mestrc'hoarier echedoù izelvroat eo.

Mestr Meur (FIDE) eo.

2477 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Ebrel 2008.

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE (e saozneg)
* E c'hoari e Chess Games (e saozneg)
* Titour (en izelvroeg)
Inizi Strewet

An **Inizi Strewet Meurvor Indez** (galleg: *Îles Éparses de l'océan Indien*) zo inizi perc'hennet gant Bro-C'hall e Meurvor Indez, un aspadenn eus Impalaeriezh trevadennel ar vro-se. Abaoe miz C'hwevrer 2007 ez int unan eus ar pemp distrig a ya d'ober Tiriad Douaroù Aostral hag Antarktikel Frañs. Arc'het eo an inizi-se gant riezoù eus dre-gaout eno: Tromelin a zo arc'het gant Moris, an Inizi Glorius a zo arc'het gant Sechelez ha Komorez, hag ar re all gant Madagaskar.

## An inizi
* 1 : Bassas da India
* 2 : Enez Europa
* 3 : Inizi Glorius (*Îles Glorieuses*)
* 4 : Juan de Nova
* 5 : Enez Tromelin
Bandenn ar Pevar

** Bandenn ar Pevar ** () eo an anv roet d'ur bodadig tud eus pennoù Strollad Komunour Sina e Republik Pobl Sina, renet gant maouez Mao, Jiang Qing, a voe harzet ha distroadet e 1976, war-lerc'h marv Mao Zedong, hag a voe tamallet dezhe darvoudoù an Dispac'h Sevenadurel.

Un anv disprizius, goveliet gant o enebourien, eo da gentañ penn met implijet e vez pa studier istor Republik Pobl Sina.


1967-07 1967年4月20日北京市革命委员会成立 江青 (1to1).jpg|Jiang Qing
1967-07 1967年4月20日北京市革命委员会成立 张春桥-上海革委会主任 (1to1).jpg|Zhang Chunqiao
Yao Wenyuan (1to1).jpg|Yao Wenyuan
Mae 2008 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2007 e Breizh - **2008 e Breizh** - 2009 e Breizh

2008 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Darvoudoù
## Yaou [[1añ Mae|1añ]], Gwener [[2 Mae|2]] ha Sadorn [[3 Mae|3 a viz Mae]]
* Ar Redadeg kentañ evit ar brezhoneg etre Naoned ha Karaez.

 

__NOTOC__