open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sophie von Preußen

**Sophie von Preußen**, pe **Sophie Prusia**, zo anv meur a briñsez eus Prusia:
* Sophie Prusia (Dugez Kourland) (1582-1610) 
* Sophie Luise von Preußen (1685-1735), trede pried Frederig Iañ (Prusia).
* Sophie Dorothea Marie von Preußen (1719-1765), c'hoar da Frederig II (Prusia) ;
* Sophie Dorothea Ulrike Alice von Preußen (1870-1932), rouanez Hellaz, pried ar roue Konstantin Iañ.

## Pennadoù kar
*Sophie 
*Preußen
Friederike Luise Prusia

**Friederike Luise**, pe **Friederike Luise von Preußen** hervez hec'h anv alamanek (1714–1784), a oa ur briñsez eus Prusia, c'hoar da Frederig II Prusia.

Merc'h e oa da Frederig Gwilherm Iañ Prusia ha da Sophie Dorothea von Hannover, hag unan eus o dek bugel chomet bev. C'hoar e oa eta da Frederig II Prusia. 

Dimezet e oa da Karl Wilhelm Friedrich von Brandenburg-Ansbach.
The Bard's Tale (1985)

Ur c’hoari video savet gant Interplay Productions eo ***The Bard’s Tale: Tales of the Unknown*** hag embannet gant Electronic Arts war Apple II ha Commodore 64 e 1985. Embannet e oa bet ivez war Amiga, Atari ST, DOS, Amstrad CPC, ZX Spectrum ha Nintendo Entertainment System. Unan eus ar c'hoariou video kentañ a zo bet levezonet gant ar c'hoari den brudet kenan: Kevioù hag erevent.

Pal ar c'hoari a zo kavout Mangar an hudour drouk, gantan skornet razh an douaroù en-dro Kêr Skara Brae a-benn difenn an dud da vont er-maez pe e-barzh ar gêr. Bremañ e vez kavet kalz a grouaderezed iskis ha drouk e straedoù ar gêr. 

## Ar C'hoari

E penn kentañ ar c'hoari e vez tu da grouiñ meur a dudenn gant micherioù disheñvel : Barzhed, stourmerien, marc'hegerion, huderion, menec'h, laeron, hemolc'hourien hag a ouennoù disheñvel: mab-den, korred, kornandoned, korriganed (hobbit), elfoù, orc'hed. 

Goude eo ret mont e kêr evit furchal e milendall (ur c'hraou en un davarn, kastelioù, ur c'hatakomb). Ar c'hoarier a oa ret dezhañ tresañ kartennoù war follennoù paper evit dont a-benn d'adkavout e hent. Diaes-tre e oa ar c'hoari-se.

## Liammoù a-diavaez
*  *[https://web.archive.org/web/20120128133647/http://www.decklinsdomain.com/Games/bard%27s_tale.htm The Bard's Tale]* - Decklin's Domain
Charlotte von Hessen-Kassel (1627–1686)

**Charlotte von Hessen-Kassel** (* 1627 en Kassel; †1686 en Heidelberg), a oa priñsez-dilennerez Pfalz, pried da Karl Ludwig von der Pfalz ha mamm da Liselotte von der Pfalz.
Sophie Charlotte von Hannover

**Sophie Charlotte** (1668–1705) a oa ur briñsez alaman eus ar .

## He buhez
Merc'h e oa da Ernst August, dilenner Hannover adalek 1698, ha d'e bried Sophie von der Pfalz. Filhorez e oa d'he c'heniterv Liselotte von der Pfalz, a oa merc'h-kaer d'ar roue gall Loeiz XIV.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe e 1684 da briñs-dilenner Brandenburg, Friedrich III von Brandenburg, intañv goude marv e bried kentañ er bloaz a-raok.

Daou vab o doe:
* Frederig Prusia (1685-1686), marvet en bugel
* Frederig Gwilherm Iañ Prusia (1688-1740), roue Prusia (1713-1740), dimezet en 1706 da Sophie Dorothea von Hannover 

E 1701 avat e teuas he fried da vezañ roue Prusia ha Sophie Charlotte a voe kentañ rouanez Prusia. Mervel a reas tri bloaz goude e 1704. 

Addimeziñ a reas he fried intañv, tri bloaz goude, en 1708, da Sophie Luise von Mecklenburg-Schwerin (1685-1735).

## Kastell
Anvet eo kastell Charlottenburg, e Berlin, diwar hec'h anv dezhi.
Elisabeth von der Pfalz

**Elisabeth von der Pfalz** zo anv meur a briñsez eus Pfalz, en Alamagn.

#### 
* Elisabeth von der Pfalz (1381–1409), merc'h d'ar Priñs-Dilenner Ruprecht III von der Pfalz

#### 
* Elisabeth von Pfalz-Zweibrücken (1469–1500), merc'h d'an dug Ludwig I. von Pfalz-Zweibrücken
* Elisabeth von der Pfalz (1483–1522), merc'h d'ar Priñs-Dilenner Philipp von der Pfalz

#### 
* Elisabeth von Pfalz-Simmern (1520–1564), merc'h d'an dug Johann II von Pfalz-Simmern
* Elisabeth von der Pfalz (1540–1594), merc'h d'ar Priñs-Dilenner Friedrich III von der Pfalz
* Anna Elisabeth von der Pfalz (1549–1609), merc'h d'ar Priñs-Dilenner Friedrich III von der Pfalz
* Elisabeth von Pfalz-Zweibrücken (1555–1625), merc'h d'an dug Wolfgang von Pfalz-Zweibrücken
* Maria Elisabeth von Pfalz-Zweibrücken (1561–1629), merc'h d'an dug Wolfgang von Pfalz-Zweibrücken
* Johanna Elisabeth von Pfalz-Veldenz (1573–1601), merc'h d'an dug Georg Johann I von Pfalz-Veldenz

#### 

Gerard van Honthorst 007.jpeg| Elizabeth Stuart (1596-1662), Rouanez Bohemia.
(Narbonne) Portrait de Liselotte de Palatinat - Pierre Mignard - Musée des Beaux-Arts de Narbonne.jpg| Liselotte von der Pfalz, lesanvet *La Palatine*.
Hedwig Elisabeth, Pfalzgräfin bei Rhein zu Neuburg by Adriaen van der Werff.jpg| Hedwig Elisabeth, Pfalzgräfin bei Rhein zu Neuburg (1673-1722), , poltredet gant Adriaen van der Werff. 

* Maria Elisabeth von Pfalz-Zweibrücken (1581–1637), merc'h d'an dug Johann Iañ von Pfalz-Zweibrücken
* Elizabeth Stuart (1596-1662), c'hoar da Charlez Iañ, roue Bro-Saoz, dimezet d'ar Priñs-Dilenner Friedrich V von der Pfalz, rouanez Bohemia;
* Elisabeth Charlotte von der Pfalz (1597–1660), merc'h d'ar Priñs-Dilenner Friedrich IV von der Pfalz
* Elisabeth Louise Juliana von Pfalz-Zweibrücken-Veldenz (1613–1667), merc'h d'an dug Johann II von Pfalz-Zweibrücken-Veldenz
* Katharina Elisabeth Charlotte von Pfalz-Zweibrücken-Veldenz (1615–1651), merc'h d'an dug Johann II von Pfalz-Zweibrücken-Veldenz
* Elisabeth von der Pfalz (1618-1680), merc'h d'ar Priñs-Dilenner Friedrich V von der Pfalz ha da Elizabeth Stuart (1596-1662), abadez Herford;
* Elisabeth von Pfalz-Zweibrücken (1642–1677), merc'h d'an dug Friedrich von Pfalz-Zweibrücken
* Elisabeth Charlotte von der Pfalz (1652-1722), merc'h d'ar Priñs-Dilenner Karl Iañ von der Pfalz
* Hedwig Elisabeth Amelia von der Pfalz (1673-1722), c'hoar d'ar Priñs-Dilenner Philipp Wilhelm von der Pfalz.

#### 
* Elisabeth Auguste von Pfalz-Sulzbach (1721–1794), merc'h d'an dug Erbprinz Joseph Karl von Pfalz-Sulzbach

## Pennadoù kar
*Elisabeth 
* Pfalz
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2012

**Kevezadeg bed Formulenn 1 2012** zo 63 abadenn kevezadeg bed blenierien ar Formulenn 1. Klask a ra Sebastian Vettel difenn e ditl gant Red Bull, daoust ma oa bet cheñchet a-walc'h a reolennoù teknikel. Merket eo bet lodenn gentañ ar bloavezh gant trec'hioù seizh blenier disheñvel e-pad ar seizh Priz Bras kentañ. Stourm a ra Fernando Alonso (Ferrari), Sebastian Vettel (Red Bull-Renault Sport), Mark Webber (Red Bull-Renault Sport), Lewis Hamilton (McLaren-Mercedes), Jenson Button (McLaren-Mercedes) ha Kimi Räikkönen (Lotus-Renault) evit an titl. 20 Priz Bras a zo, o kontañ Priz Bras Stadoù-Unanet evit ar wech kentañ abaoe 2007.

## Blenierien ha kirri
Setu roll an holl vlenierien, skipailhoù hag oberourien keflusker a zo o vont da redek e 2012. 

## Prizioù Bras 2012

## Cheñchamantoù
### Skipailhoù
* Cheñch a ra Williams e geflusker, eus Cosworth da Renault
* Tri skipailh a cheñch o anv goude emvod ar Bodad F1 e Geneva :
** Lotus Renault GP ez a da vezañ Lotus F1 Team
** Team Lotus ez a da vezañ Caterham F1 Team
** Virgin Racing ez a da vezañ Marussia F1 Team
* D'ar viz Kerzu 2011 en deus kemennet Mercedes Grand Prix e vo graet Mercedes AMG anezhañ, eus ar kirri lorc'h ha sportel
* D'ar memes miz e oa bet lezelet en e lerc'h Colin Kolles, rener HRT F1 Team, gant Luis Pérez-Sala ez-blenier Minardi

### Blenierien
#### Dispartioù
* N'eo ket bet miret Jaime Alguersuari e-barzh ar skipailh Toro Rosso goude daou vloaz hanter.
* Ar memes tra evit Sebastien Buemi, blenier Toro Rosso e-pad tri bloaz. Labourat a raio evit Red Bull ha Toro Rosso evel trede blenier.
* Aet eo kuit Jerôme d'Ambrosio eus Virgin a-benn dont da vezañ trede blenier Lotus.
* Aet eo kuit Vitantonio Liuzzi eus HRT.
* N'eo ket bet miret Adrian Sutil e-barzh Force India.

#### Treuzkasoù
* Cheñch a ra Bruno Senna e skipailh, redek a ra bremañ gant Williams.
* Ne chom ket Daniel Ricciardo gant HRT met aet eo gant Doro Rosso.
* Treuzkaset eo bet Vitaly Petrov eus Lotus Renault GP da Gatherham

#### Distroioù
* Distreiñ a ra ar c'hampion 2007 Kimi Räikkönen gant Lotus
* Distreiñ a ra ivez Romain Grosjean gant ar memes skipailh
* Distreiñ a ra Pedro de la Rosa e F1 gant HRT
* Goude bloaz evel trede blenier gant Force India e tistro Nico Hülkenberg e-barzh ar skipailh-se.
* Gant HRT e tistro Narain Karthikeyan.

#### Deraouidi
* Ar Gall Charles Pic a redo gant Marussia.
* Redek a raio Jean-Eric Vergne evit Toro Rosso

## Renkadur 2012
### Blenierien

### Saverien

## Notennoù ha daveoù
Radon

Un elfenn gimiek eo ar *radon*, **86** eo e niver atomek hag **Rn** e arouez.
Ur gaz nobl eo, skinoberiek, diliv, dic'hwezh, hag a-orin naturel evit an aliesañ. Dañjerus eo ivez evit an den pa c'hall degas krign-bev ar skevent.

Bez' ez anavezer 35 izotop eus ar radon hiziv an deiz, met ne gaver nemet pevar anezho en natur. Eus ar re-mañ eo ar radon-222 an hini paotañ. Dont a ra diwar skioberiegezh ar radiom-235 da heul hini an uraniom-238. Un hanter-vuhez a 3,823 devezh en deus ha skignañ a ra skinoù α. Pa vez kalz a radon en aergelc'h (e poull ur vengleuz pe en un ti...) e ro ar skinoberiegezh poloniom-218 (hanter-vuhez : 3,1 mn). Skinoù α all a zeu buan, hag a ro plom-214 (26,8 mn) ha bismut-214 (19,7 mn) da c'houde ha, war-lerc'h c'hoazh, poloniom-214 (164 µ) hag er fin plom-210, kalz hiroc'h e vuhez (22,3 bloavezh).
Enalet e vo gant ar boudoù bev, ha chom a ray en o skevent. Skinoberiek eo ar plom-se ha dindan levezon ar skinoberiegezh-se e vo ar skevent. Setu perak eo dañjerus ar radon, hag an eil abeg pennañ da grign-bev ar skevent eo ar radon war-lerc'h ar butun.
Franz

**Franz** zo un anv-bihan alamanek.

## Adstummoù
**Franziska*, evit ar merc'hed

## Yezhoù all
*Frank en alamaneg ha saozneg
*Francis e saozneg
*Francesco, en italianeg
*Francisco e spagnoleg
*François e galleg
*Frans, en izelvroeg 
*Frañsez, e brezhoneg

## Tud
### Rouaned ha priñsed
*Franz Iañ
*Franz II
*Franz von Österreich, anv meur a zen
*Franz von Preußen
*Franz von Sachsen-Coburg-Saalfeld (1750-1806)

### Tud ordinal

*Franz Beckenbauer (* 1945), melldroader alaman
*Franz Bopp, yezhour alaman
*Frans Hals (1580/1585–1666), livour izelvroat
*Franz Kafka, skrivagner tchek alamanek
*Franz Listz, sonaozour
*Franz von Papen
*Franz von Paula Schrank
*Franz Schubert, sonaozour
*Franz Werfel, skrivagner aostrian
*Franz a zo anv pluenn un aozer bannoù-treset ("Lester Cockney" e ti Le Lombard, "Irish Melody" ha "Shamrock song", dastumad "Signé" e ti Le Lombard, "Thomas Noland" e ti Dargaud, "Poupée d'ivoire" e ti Glénat, "Hannah" e ti Dupuis).

## Pennadoù kar
*Franz Ferdinand
*Franz Joseph
Hansa

An **Hansa**, **Kevre an Hansa**, pe **Kevre Hanseat** (alamaneg: *die Hanse*; izelvroeg: *de Hanze*; estoneg: *Hansa*; latvieg: *Hanza*; poloneg: *Hanza*, svedeg: *Hansan*) a oa anezhañ ur c'hevre kenwerzhel galloudus etre kêrioù ha kevreadoù kenwerzh en-dro da Vor an Hanternoz ha d’ar Mor Baltel. Lakaat a raent da ren ur monopol eus ar c'henwerzh war ar braz eus Europa an Hanternoz. En e vleuñv eo bet etre an  hag ar  kantved.

## Kêrioù a vez graet ''Hansestadt'' anezho c'hoazh
Ar c'hêrioù-mañ a oa en Hansa gwechall. Ent-ofisiel emañ c'hoazh ar ger *Hansestadt* (“kêr hanseat”) en o anv :
* Anklam
* Bremen
* Demmin
* Dülmen (1470)
* Greifswald
* Hamburg
* Lübeck
* Lüneburg
* Rostock
* Stralsund
* Wismar
North American P-51 Mustang

An **North American P-51 ''Mustang**'' a oa un nijerez-emgann amerikan eus an Eil brezel-bed. Savet eo bet gant an embregerezh North American Aviation. Lakaet e vez alies da vezañ ar gwellañ nijerez emgann dre viñs-tro eus istor an nijerezh. Un nijerez ur plas e oa, un nijerez-emgann hag ivez un nijerez-emgann-ha-bombeziñ. Bras e oa he hed-dedreuz, da lavaret eo gallout a rae mont pell ha distreiñ, hag abalamour da se e c'halle ambroug an nijerezioù bombeziñ ar Re Gevredet a-benn o gwareziñ diouzh nijerezioù o enebourien, ar pezh a reas d'ar Re Gevredet dont da vezañ mistri an oabl. Da gentañ e oa bet anvet “Apache” gant an Amerikaned, met lesanvet e oa bet “Mustang” gant Breizhveuriz, hag a-benn ar fin eo an anv diwezhañ-mañ eo a oa bet dibabet da vat.

## Liammoù diavaez

*  The North American P-51 Mustang - Air Vectors
*  North American P-51 Mustang
*  Mustang! Homepage - gaetanmarie.com
Pfalz

**Pfalz**, pe **Kurpfalz** en alamaneg (*Palatinat* e galleg), a oa ur stad istorel en Alamagn, en daou du d'ar Roen. Unan eus seizh koshañ stad-dilennerien an Impalaeriezh Santel Roman German e oa, hag ur Priñs-Dilenner, Dilenner Pfalz, en he fenn.

En em astenn a rae ar vro e douaroù a zo hiziv e stadoù Baden-Württemberg, Rheinland-Pfalz hag ivez en Elzas. Heidelberg e oa ar gêr-benn, ha Mannheim ha Frankenthal e oa ar c'hêrioù bras all.

*er c'hreisteiz dezhi e oa Loren hag Elzas, 
*er c'hornôg hag en hanternoz e oa Trier, Mainz ha Liège
*en tu all d'ar Roen: Baden ha Württemberg.

## Istor
Ur gontelezh (anvet *Pfalzgrafschaft bei Rhein*) e oa bet a-raok dont da vout ur briñselezh-dilennerien (*Kurpfalz*). 
Kentañ dilenner an Impalaeriezh e oa ar c'hont palatin, hag e chomo zoken goude ma voe aet a-du gant ar brotestantiezh.Koulskoude pa roas harp d'an Dcheked emsavet e 1619 e kollas an enor-se a-hed ar Brezel Tregont Vloaz(etre 1623 ha 1648), goude emgannoù Praha ha Wimpfen, pa voe roet da Masimilian Iañ (1573-1651), dug Bavaria, penn skourr ludovigat an tiegezh Wittelsbach, penn katolik an armeoù impalaerel.

Freuz ha reuz a voe lakaet er vro gant armeoù ar roue Loeiz XIV:
*Freuzadeg Pfalz e 1674.
*Arigrap Pfalz e 1689.

## Tud
*Liselotte von der Pfalz

## Pennadoù kar
*Pfalz-Neuburg
*Pfalz-Zweibrücken
Maria Hungaria

** Maria Hungaria** a vez lavaret eus meur a rouanez pe briñsez eus Hungaria:

* Margit Hungaria (1175-1223), pried Isaac II Angelos, impalaer Bizantion, anavet evel **Maria**
* Maria Hungaria (1257-1323), merc'h da Steven V Hungaria, rouanez Naplez.
* Maria Iañ Hongrie (1371-1395), merc'h da Ludwig Iañ Hungaria, a renas adal 1382, 
* Maria Hungaria (1505-1558), merc'h da Fulup Iañ Kastilha ha Janed Kastilha, c'hoar d'an impalaer Karl V an Impalaeriezh Santel, dimezet da Loeiz II Hungaria, rouanez Bohemia ha Hungaria; gouarnerez an Izelvroioù. Habsburg Netherlands

* Maria Leopoldine von Österreich-Tirol (1632–1649), priñsez eus an Tiegezh Habsburg, rouanez Hungaria

## Bier
* *Marie de Hongrie*, ur bier eus Bro-C'hall graet e Binche

## Notennoù
Maria Annunziata Aostria

**Maria Annunziata Aostria**, en alamaneg *Maria Annunziata von Österreich*, pe *Maria Annunziata Adelheid Theresia Michaela Karoline Luise Pia Ignatia* (1876 en Reichenau - 1961 en Vaduz) a oa ur briñsez aostrian aet da leanez.

Merc'h e oa da Karl Ludwig Aostria, arc'hdug Aostria, ha d'e bried Maria Teresa Portugal (pe *Maria Teresa Bragança*). Nizez e oa d'an impalaer Franz Joseph Iañ. 

E 1902 e voe kaoz ur pennadig a zimeziñ anezhi d'ar priñs Siegfried von Bayern, mab d'an dug Masimilian Emanuel von Bayern, ur breur yaouankoc'h d'an impalaerez Sissi. N'eas ket pelloc'h an afer abalamour ma seblante spered ar priñs yaouank bezañ distabil. 

## Levrlennadur
*  Norbert Nemec, *Erzherzogin Maria Annunziata (1876-1961). Die unbekannte Nichte des Kaisers Franz Joseph I*, Böhlau, 2010
Maria Teresa de Bragança, arc'hdugez Aostria

**Maria Teresa de Bragança** (1855-1944), a oa ur briñsez portugalat deuet da vout arc'hdugez Aostria dre zimeziñ.

Merc'h e oa da Miguel Iañ Portugal, roue Portugal, ha c'hoar-gaer da impalaer Aostria, Franz Joseph Iañ.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas da Karl Ludwig von Österreich, breur da Franz Joseph Iañ, un intañv hag en doa 22 vloaz warni. Hennezh a oa bet dimezet div wech:
*da Margarete von Sachsen (arc'hdugez) (+1858) 
*da Maria Annunziata di Borbone-Due Sicilie (+1871)
ha pevar bugel en doa, met ne c'halle ket ur briñsez portugalat en harlu bezañ re figus.
 
Mervel a reas Karl Ludwig en 1896.

## He bugale

Div verc'h he doe gant he fried: 
* Maria Annunziata von Österreich (1876–1961), aet da leanez;
* Elisabeth Amalie von Österreich (1878–1960)
Adelheid von Hessen

**Adelheid von Hessen** (*c*. 1324 – *c*. 1371) a oa merc'h da Heinrich II, landgrav Hessen, ha d'e bried Elisabeth von Thuringen.

Dimeziñ a reas Adelheid da Gazimir III Meur, roue Polonia.
Mustang (disheñvelout)

Ar ger **Mustang** a c'hall ober anv eus meur a dra:

## Istor ha douaroniezh
* Mustang : rouantelezh Lo, bro lec'hiet eus tu biz Nepal;
* district Mustang, a zegouezh ganti.

## Ijinerezh
* Mustang : ur c'harr-nij brezel;
* Ford Mustang : ur c'harr-tan eus ti Ford;

## Loened
* ar mustang, ur ouenn gezeg amerikan;

## Sonerezh
* Fender Mustang, ur gitar graet gant Fender.
Heinrich von Preußen

**Heinrich von Preußen**, pe **Herri Prusia**, zo anv meur a zen:

* Heinrich von Preußen (1726-1802), mab da Friedrich Wilhelm Iañ, roue Prusia, ha da Sophie Dorothea von Hannover, breur da Frederig II Prusia;
* Heinrich von Preußen (1747–1767), mab da August Wilhelm von Preußen (1722-1758) ha da Luise Amalie von Braunschweig-Wolfenbüttel
* Heinrich von Preußen (1781–1846), priñs ha jeneral,
* Heinrich von Preußen (1862-1929), admiral prusian, mab da Frederig III Alamagn. 

## Pennadoù kar
*Heinrich 
*Preußen
Commonwealth (disheñvelout)

**Commonwealth** a zo ur ger saoznek evit ober anv eus ur gumuniezh politikel. Troet e vez dre vras e brezhoneg gant “Kenglad”.
Pa vez implijet en e unan e ra dave da Genglad ar Broadoù, *Commonweath of Nations*, un aozadur a vod broioù bet en Impalaeriezh Breizh-Veur.

Gallout a ra bezañ ivez:
*Un anv all evit stadoù ’zo eus Stadoù-Unanet Amerika, e-lec'h *state*: 4 a zo anezho (Kentucky, Massachussetts, Pennsylvania, Virginia);
*Un anv evit an tiriadoù e dalc'h ar Stadoù-Unanet, met a zo riek evelkent, ha n'int ket ebarzhet: Puerto Rico hag Inizi Mariana an Norzh;
*Commonwealth Bro-Saoz, ur gouarnamant republikan etre 1649 ha 1660;
*Commonwealth* a gaver ivez en anv ofisiel broioù 'zo:
*Commonwealth Aostralia
*Commonwealth ar Bahamas
*Commonwealth Dominica
Avro Lancaster

An **Avro Lancaster** a zo un nijerez eus an Eil Brezel-bed bet savet er Rouantelezh-Unanet gant an embregerezh Avro war c'houlenn ar Royal Air Force (RAF). Ur vombezerez pounner e oa, pevar c'heflusker dezhi, an hini implijet ar muiañ, koulz hag an Handley Page Halifax, gant ar RAF, ar Royal Canadian Air Force hag aerluioù all eus ar C'hommonwealth ha reoù all eus tu ar Re Gevredet. Tapet he doa brud al “*Lanc*” (he lesanv) evel bombezerez pounner noz, met barrek e oa-hi ivez evit traoù all evel bombeziñ resis war an deiz.

## Liammoù diavaez

*(1945) Pilot's and Flight Engineer's Notes Lancaster Mark I, Mark VII, Mark III, Mark X
*The Lancaster Archive

### Videoioù eus an Avro Lancaster
*http://www.youtube.com/watch?v=WXnVQftvIBA
*http://meview.metro.co.uk/Video.aspx?id=45799
*http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7405514.stm
Porzh-skol

**Porzh ar skol**, pe ar **porzh-skol**, pe ar **porzh-c'hoari**, eo anv ar porzh, pe an dachenn ma vez ar vugale o c'hoari en ur skol e-pad an ehanoù, etre ar c'hentelioù. Gwechall e oant e douar ha gwez enne, kistin-Spagn alies, hiriv e vezont dindan ur gwiskad ter-du.
Pabor

Ur **pabor** zo
* un **[[evn]]**, a zo meur a spesad anezhañ, evel
** ar pabor kanaber
* un den, hag a blij dezhañ *paboriñ*, pe bragal, pe brabañsal.
Handley Page Halifax

:: *Evit sterioù all *'Halifax**, gwelet ar bajenn disheñvelout [[Halifax (disheñvelout)|amañ]].''

An **Handley Page Halifax''' a oa un nijerez bombeziñ ponner eus ar Royal Air Force e-pad an Eil Brezel-bed.

## Pare
Un bare 7 den a veze en un Halifax:
*Ur sturier;
*Un adsturier/ijinour nij;
*Ul loman;
*Un oberour radio
*3 mindrailher
Franz Joseph Iañ

**Franz Joseph Iañ** (Kastell Schönbrunn, Vienna, 18 Eost 1830 – 21 Du 1916) a voe impalaer Aostria adalek 1848 ha roue Hungaria adalek 1867, ur ren a badas 68 vloaz eta. Prezidant ar C'hengevredad german e oa.

## Buhez
Mab e oa da Franz Karl von Österreich ha da Sophie Friederike von Bayern. Breur e oa da Vasimilian a oa bet lazhet e Mec'hiko.

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Elesbed Wittelsbach, anavezet evel *[[Sissi]]*, ha pevar bugel he doe:
* Sophie Friederike von Österreich (1855-1857)
* Gisela von Österreich (1856-1932); dimezet e 1873 d'he c'henderv Leopold Bavaria;
* Rudolf von Österreich (1858-1889); dimezet e 1881 da Stephanie Belgia; 
* Marie Valerie von Österreich (1868-1924)
Franz Joseph

**Franz Joseph** pe **Franz Josef** zo un anv-bihan alamanek kevrennek, savet diwar an anvioù-bihan Franz ha Joseph. 

Brudet eo bet en Aostria ha Bavaria dreist-holl.

## Tud
### Impalaered ha priñsed
**Franz Joseph Karl von Habsburg*, pe Franz II an Impalaeriezh Santel, pe Franz Iañ, Impalaer Aostria (1768–1835); 
*Franz Joseph Iañ (1830–1916) , Impalaer Aostria ha Roue Hungaria . 

### Lichtenstein
*Franz Josef Iañ (Liechtenstein) (1726–1781), Priñs Liechtenstein 
*Franz Josef II (1906–1989), Priñs Liechtenstein 

### Tud all
* Franz Joseph Antony (1790-1837), kanaozour
* Franz Joseph Emil Fischer (1877-1947), kimiour alaman
* Franz Joseph Feuchtmayer (1660-1718), kizeller
* Franz Joseph Gall (1758-1828), medisin
* *Franz [[Joseph Haydn]]* (1732-1809), sonaozour (an anv *Franz* ne voe implijet nemet evel anv-bihan, met ne rae-eñ nemet gant *Joseph*) 
* Franz Joseph Molitor (1779-1860), skrivagner alaman
* Franz-Joseph Müller von Reichenstein (1740-1825), douarour alaman
* Franz Josef Strauß (1915-1988), politikour alaman
* Eligius Franz Joseph von Münch-Bellinghausen, barzh ha skrivagner aostrian

## Lec'hioù

###### 
* Douar Franz Josef, enezeg er meurvor Arktek. 

###### 
* Franz Josef (Zeland-Nevez), kêr e Westland, en enezenn ar c'hreisteiz (South Island)
** Franz Josef Glacier,
Elisabeth von Preußen

**Ur pennad [[Elisabeth Ludovika von Preußen]] zo ivez.* 

**Elisabeth von Preußen**, pe **Elisabeth Prusia**, pe **Elesbed Prusia**, zo ur briñsez eus Prusia deuet da vout priñsez Hessen-Darmstadt dre zimeziñ. 

## Dimeziñ
Dimezet e voe d'ar priñs ha jeneral Karl von Hessen-Darmstadt. 

## Bugale
Martin Truchseß von Wetzhausen

**Martin Truchseß von Wetzhausen ** (war-dro 1435 - 3 a viz Genver 1489 e Königsberg) a oa 34vet Mestr Meur an Urzh Teutonek (magister generalis) e Prusia ar Reter eus 1477 da 1489. 
## Marv
E-pad an hañv 1488, Martin Truchseß von Wetzhausen a gouezas klañv, ha marvet eo e penn kentañ ar bloavezh 1489 e Königsberg. Beziet e voe en iliz-veur Königsberg.
Maria Anna Amalie von Hessen-Homburg

**Maria Anna Amalie von Hessen-Homburg**, pe **Marianne von Preußen ** (1785-1846) goude dimeziñ a oa ur briñsez alaman.

## Dimeziñ
Dimezet e oa d'ar priñs Wilhelm von Preußen 

## Bugale

* Friederike (1805–1806)
* Irene (*/† 1806)
* Tassilo (1811–1813)
* Adalbert von Preußen (1811–1873) 
**dimezet e 1850 da Therese Elßler (1808–1884)
* Tassilo (1813−1814)
* Elisabeth von Preußen (1815–1885) 
**dimezet e 1836 da Karl von Hessen-Darmstadt (1809–1877)
* Waldemar von Preußen (1817–1849)
* Marie Friederike Franziska Hedwig von Preußen (1825–1889)
**dimezet e 1842 da Masimilian II von Bayern (1811–1864), roue Bavaria, mamm d'ar rouaned Ludwig von Bayern hag Otto von Bayern.
Saint-Germain-du-Pert

**Saint-Germain-du-Pert** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aure emañ Saint-Germain.
## Istor
### 
### 
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Jermen*, .
* Feunteun *Sant Lubin*.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

Denis Le Moigne

 

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Vasilisa Goant

**Vasilisa Goant** (*Василиса Прекрасная*, e ruseg), pe *Pompinell Vasilisa*, zo ur marvailh rus dastumet gant Aleksandr Afanasyev en *[[Narodn'ye rousskie skazki]]*.

## An istor
Kaset eo Vasilisa gant he lezvamm drouk da di ar sorserez Baba Yaga.

## Liammoù diavaez
* "Vasilissa the Beautiful" doare saoznek ar gontadenn.
Les Oubeaux

**Les Oubeaux** a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Bodet e oa gant peder c'humun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Isigny-sur-Mer.
## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sainte-Marie-Magdeleine*,  kantved.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 
 

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Géfosse-Fontenay

**Géfosse-Fontenay** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* E 1861 e voe staget kumun **Fontenay** (162 annezad e 1856) ouzh kumun **Géfosse** (193 annezad e 1856)
.
### kantved
* Eil brezel-bed, Aloubadeg Normandi, 1944: lazhet e voe eizh den nann soudard d'ar 6 e Géfosse-Fontenay gant ur vombezadeg.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Kastell Géfosse,  kantved.
* Maner an Hermerel,  kantved, chapel ha kouldri.
* Maner *La Rivière*, - kantved.
* Iliz katolik *Sant Pêr* ha *Sant Paol*,  kantved.

## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Vickers Wellington

Ar **Vickers Wellington** a oa un nijerez vombeziñ krenn, daou geflusker dezhi, eus an Eil Brezel-bed. Savet e oa bet gant an embregerezh Vickers-Armstrongs Ltd. eus ar Rouantelezh-Unanet evit ar Royal Air Force. C'hwec'h den a yae d'ober ar pare. E-kerzh an daou vloavezh kentañ eus ar brezel e oa bet implijet dreist-holl evit bombeziñ da noz a-raok na vije kemeret he flas gant an Avro Lancaster hag an Handley Page Halifax. War-lerc'h ez eus bet graet ganti evit kefridioù all, evit ar brezel enepsplujerez. Gant al lesanv *Wimpy* e veze graet evit ober anv eus ar c'harr-nij-mañ, diwar anv unan eus tudennoù ar rummad Popeye.
Spesad en arvar

Ar **spesadoù en arvar** zo seurtoù loened pe blant zo en arvar da vont da get. Kement-se a c'hallfe c'hoarvezout abalamour ma cheñch o endro bevañ, abalamour ma vezont lazhet a-vras gant an dud pe gant preizherien all, pe ma chom re nebeud anezho evit ma c'hallfent gouennañ... Gant an Unaniezh Etrebroadel evit Gwareziñ an Natur (*International Union for the Conservation of Nature*, IUCN) ez eus bet savet ur roll eus ar spesadoù en arvar, a yafe d'ober 40% eus an holl spesadoù bev.

Feurioù-emglev etrebroadel ha lezennoù, e kalz broioù, zo bet embannet evit difenn spesadoù en arvar. Gant an testennoù-se e c'haller saveteiñ ar spesadoù loened pe blant zo en arvar war-bouez berzañ ar chase pe grouiñ parkoù natur pe mirvaoù evit mirout digemm o endro bevañ. N'eo nemet ul lodenn eus ar spesadoù zo en arvar, avat, a vez gwarezet gant an testennoù-se. 

E-touez ar spesadoù loened zo en arvar emañ ar re-mañ :
* Balum glas
* Panda bras
* Loupard an erc'h
* Ki gouez Afrika
* Tigr
* Albatroz

## Pennad kar
* Statud mirerezh

## Notennoù
Belfort (disheñvelout)

**Belfort** zo un anv-lec'h, kar d'an anv gallek Beaufort ha d'an hini italianek Belforte, hag ivez un anv-tiegezh.

## Lec'hanvioù
Kavout a reer an anv e meur a lec'h trevadennet gant Bro-C'hall :

En Elzas :
* Belfort, kumun c'hall e Tiriad Belfort
* An Tiriad Belfort, un departamant gall 

En Okitania :
* Belfort-du-Quercy, e Quercy (Lot)
* Bèlfort de Rebentin en Aube

En Aljeria :
* Belfort oa anv gallek kozh kêr Ain Tinn, e Wilaya Mila

Belfort zo ivez anvioù karterioù e Toloza en Okitania ha Maastricht en Izelvroioù.

## Tud
* Ernest Belfort Bax (1854-1926), stourmer sokialour breizhveurat
* Jacques Renard Belfort (1753-1819), brigadennour gall
* Jordan Belfort (g. e 1962), kourater, prezegenner ha c'hwiblaer stadunanat
* Kervens Belfort mab (g. e 1992), melldroader haitian
* Martin Peltier de Belfort (m. e 1769), ijinour ha tisavour alaman
* Vitor Belfort (g. e 1977), kampion brazilian ar jiu-jitsu brazilian.
Osmanville

**Osmanville** a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aure emañ Osmanville.
## Istor
### 
* E 1862 e voe staget kumun Saint-Clément-sur-le-Vey ouzh kumun Osmanville.
* E 1896 e voe savet al linenn hent-houarn Osmanville-Isigny-sur-Mer. Serret e voe e 1929.
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: mervel a reas seizh nijour eus ar Royal Air Force d'ar 6 a viz Even.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: *Saint-Clément Churchyard*

Nijour e oa er Royal Air Force (*97th Squadron*). Mervel a reas d'ar 6 a viz Even 1944 e-kerzh an Dilestradeg e-pad an Eil brezel-bed.

Église Saint-Martin d'Osmanville. Vue nord.jpg|Iliz katolik *Saint Martin*.
FranceNormandieOsmanvilleSaintClementEglise.jpg|Iliz katolik *Saint Clément*.
Monument aux morts d'Osmanville.jpg|Ar monumant.
GJJAshpole Grave-Osmanville.jpg|Bez an nijour breihveuriat.
Memorial over Finn Varde Jespersen and his crew at the French village of Osmanville.jpg|Monumant an nijourion.

* Kastell Osmanville, .
* Iliz katolik *Saint Martin* en Osmanville, . 
* Iliz katolik *Saint Clément* e Saint Clément, .
* Monumant ar re varv.
* Monumant an nijourion marvet e 1944.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Bristol Beaufort

Ar **Bristol Beaufort** (**Type 152** hervez an oberier) a oa un nijerez bombeziñ-torpediñ daougefluskerek eus ar Rouantelezh-Unanet, savet gant Bristol Aeroplane Company bet en implij e penn kentañ an Eil Brezel-bed gant ar Royal Air Force (Coastal Command) en Europa etre 1940 ha 1942. Servijet o deus evel bombezerezioù, torpederezioù, ha pozerezioù minoù e-pad an amzer-se. Goude-se o deus talvezet dreist-holl da zeskiñ leviañ kirri-nij. Implijet int bet ivez er Mor Kreizdouar a-enep al listri a bourveze an Afrika Korps hag a-hed ar brezel gant aerlu Aostralia. Graet e oa evit kaout 4 den e bourzh.
## Eil brezel-bed e Breizh

An nijerez *[[Bristol Beaufort]] Mark I*, L4474 MW-E 217, a voe kaset d'ar strad e Lannarstêr p'edo gant ar 217 Skwadrenn RAF (Royal Air Force- Aerlu ar Rouantelezh-Unanet)*St Eval* o tagañ An Oriant d'an 20 a viz Kerzu 1940. Lazhet e voe he fevar nijour.

## Liammoù diavaez

*  ar Bristol Beaufort
*  Nijerezioù Breizh-Veur eus an Eil Brezel-bed
Beaufort

**Beaufort** zo un anv-lec'h gallek deuet da vout anv-tiegezh gall ha saoz, ha hini meur a dra all c'hoazh. 

## Anvioù-lec'h
### 
* Beaufort (Haute-Garonne), ur gumun en Haute-Garonne
* Beaufort (Nord), ur gumun e departamant an Nord
* Beaufort-Blavincourt ur gumun er Pas-de-Calais

### Broioù all
* Mor Beaufort, ul lodenn eus Meurvor Arktika
* Beaufort, un enezenn unan eus Inizi Ross en Antarktika

## Tud
* Pierre Roger de Beaufort, anv an eskob deuet da vout ar pab Gregor XI 
* Janed Beaufort, anv div briñsez saoz
* Margaret Beaufort, anv teir friñsez saoz
* Dug Beaufort, titl meur a briñs gall pe saoz
* Francis Beaufort (1774-1857), amiral saoz 

## Traoù all
* Bristol Beaufort, un nijerez bombeziñ-torpediñ eus ar Rouantelezh-Unanet en Eil Brezel-bed;
* Skeuliad Beaufort, a vez graet ganti evit muzuliañ pegen kreñv eo an avel.
* ar *beaufort*, ur c'heuz gall
* *Beaufort*, anv saoznek ur romant hebreek gant Ron Leshem.

## Pennadoù kar a bell pe a dost
* Belfort
Monfréville

**Monfréville** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aure emañ Monfréville.
## Istor
### 
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* 1944: lazhet e voe daou zen nann-soudard e Monfréville e miz Gwengolo gant ur c'hreunadenn.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz katolik *Sant Varzhin*. 
* Kastell If, .
## Armerzh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

René Debayeux

## Tud
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Longueville (Calvados)

**Longueville** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Aure emañ Longueville.
## Istor
### 
### 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe Longueville gant lu SUA d'an 8 a viz Even; mervel a reas ur plac'hig e Longueville e miz Even abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

* Kastell La Magdeleine, kroget al labourioù e 1775-1776, diechu. 

* Iliz katolik *Saint Manvieu*, bet adsavet goude an Eil brezel-bed. 
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2008

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Johann Kaspar

**Johann Kaspar** zo un anv-bihan kevrennek alamanek, avet diwar an daou anv-bihan Johann ha Kaspar. 

## Tud
* Johann Kaspar von Stadion, mestr-meur an Urzh Teutonek
* Johann Kaspar von Ampringen, mestr-meur an Urzh Teutonek
* Johann Kaspar Basselet von La Rosée, jeneral
* Johann Kaspar Zeuss, keltiegour
Puebla de Zaragoza

**Puebla de Zaragoza** (pe * Cuetlaxcōāpan* e nahuatl) pe **Puebla de los Ángeles**, pe **Heróica Puebla de Zaragoza** hervez hec'h anv ofisiel, eo kêrbenn Puebla, unan eus ar stadoù a ya d'ober Republik Mec'hiko, e kreisteiz ar vro. Pevare brasañ kêr Mec'hiko eo-hi. 

## Touristañ


Catedral de puebla.jpg| Iliz-veur Puebla.
Capilla.jpg|Capilla del Rosario.
Catedral de Puebla, México, 2013-10-11, DD 17.JPG| Feunteun San Miguel, war al leur-gêr vras.
Templo San Francisco Puebla.jpg|Iliz San Francisco.
Johann Kaspar Zeuss

**Johann Kaspar Zeuß** (pe *Zeuss*), ganet e Kronach e 1806 ha marvet e 1856 e Kronach, a oa un istorour ha yezhour alaman, arbennigour war ar yezhoù keltiek.
Savet en deus ur * Grammatica celtica* ma kadarnae e oa indezeuropek ar yezhoù keltiek, da-heul Franz Bopp. Goude e varv e voe adembannet e labourioù gant Hermann Wilhelm Ebel (Berlin, 1871).

## Oberennoù
* *Die Deutschen und die Nachbarstämme*, München 1837 (Google Books)
* *Die Herkunft der Bajuwaren von den Markomannen gegen die bisherigen Muthmassungen bewiesen*, München 1839
* *Traditiones possessionesque Wizenburgenses*, Speyer 1842
* *Die freie Reichsstadt Speier vor ihrer Zerstörung nach urkundlichen Quellen örtlich geschildert*, Speyer 1843
* *Grammatica Celtica e monumentis vetustis tam Hibernicae linguae quam Britannicae dialecti cambricae cornicae armoricae nec non e gallicae priscae reliquiis construxit*, J. C. Zeuss, Lipsiae (Leipzig) 1853

## Levrlennadur
* Hans Hablitzel: *Johann Kaspar Zeuß.* Akademie aktuell – Zeitschrift der Bayerischen Akademie der Wissenschaften 04/2006, S. 24–28, ISSN 1436-753X
* Hans Hablitzel und David Stifter (Hsgg.), *Johann Kaspar Zeuß im kultur- und sprachwissenschaftlichen Kontext (19. bis 21. Jahrhundert), Kronach 21.7.–23.7.2006* [= *Keltische Forschungen* 2], Wien: Praesens Verlag 2007
Sevilla

**Sevilla** (distaget [seˈβiʎa] e spagnoleg) a zo ur gêr vras eus Spagn, kêr-benn proviñs Sevilla ha kêr-benn kumuniezh emren Andalouzia. War lez ar stêr Guadalquivir emañ. 

E miz Genver 2010 e oa annezet Sevilla gant 704 198 annezad hag en tolpad-kêrioù e oa 1,5 milion a dud. 

## Anv
*Spal* eo an anv koshañ a anavezer evit Sevilla. Da vare ar Romaned e voe latinekaet an anv-se ha mont a reas da *Hispalis*. Goude aloubaegoù an Omeyaded e voe arabekaet e Išbīlīya (Arabeg: إشبيلية‎). Mont a reas goude da vezañ Chbilya, ha goude Sevilla e spagnoleg.

## Monumantoù ha traoù heverk


Restr:Calatrava Puente del Alamillo Seville.jpg|Pont Alamillo
Restr:Pierre Dancart Altarpiece Seville.jpg|Sternaoter an Iliz-veur 
Restr:Spain Andalusia Seville BW 2015-10-23 13-04-37.jpg| Ur sell war plasenn an trec'h
Restr:Patio montería fl.jpg| An Alcázar


## Tud vrudet
* sant Izidor, eskob Sevilla e 601, marvet e 636. Bet ganet marteze e Cartagena. Skrivagner hag istorour.
* Diego Velázquez (1599-1660), livour, ganet e Sevilla
* Antonio Aparicio (1916-2000), skrivagner, ganet e Sevilla.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kuzul-kêr Sevilla
Grandcamp-Maisy

**Grandcamp-Maisy** a zo ur gumun eus departamant Calvados
e Bro-C'hall. 

## Istor
### kantved
### kantved
* Eil brezel-bed: dieubet e voe **Grandcamp-Maisy** gant ar Re Gevredet d'an 8 a viz Even 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Intron-Varia* e Grancamp.
* Iliz katolik *Sant Jermen*.
## Armerzh
## Douaroniezh

* War aod Mor Breizh emañ **Grandcamp-Maisy**. 
## Emdroadur ar boblañs 1793-2008
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Tirso de Molina

**Tirso de Molina** zo ur manac'h ha skrivagner spagnolek eus ar XVIIvet kantved.

### C'hoariva
* *[[Adversa fortuna de don Álvaro de Luna]]* https://web.archive.org/web/20090327015125/http://www.cervantesvirtual.com/FichaObra.html?Ref=19505
* *[[Amar por arte mayor]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[Amar por razón de estado]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[Amazonas en las Indias]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[Amor y celos hacen discretos]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[Cautela contra cautela]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[Del enemigo, el primer consejo]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[Desde Toledo a Madrid]]*
* *[[Don Gil de las calzas verdes]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[El amor médico]]* (ver en Wikisource)
* *[[El amor y el amistad]]* (ver en Wikisource)
* *[[El árbol del mejor fruto]]* (ver en Wikisource)
* *[[El burlador de Sevilla]]* (ver en Wikisource)
* *[[El castigo del penseque]]* (ver en Wikisource)
* *[[Celos con celos se curan]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[El cobarde más valiente]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[El colmenero divino]]* 
* *[[El condenado por desconfiado]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[El honroso atrevimiento]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[El laberinto de Creta]]*
* *[[El vergonzoso en palacio]]*
* *[[La dama del Olivar]]*
* *[[La gallega Mari-Hernández]]*

* *[[La lealtad contra la envidia]]*
* *[[La mejor espigadora]]*
* *[[La mujer que manda en casa]]*
* *[[La prudencia en la mujer]]* 
* *[[La vida y muerte de Herodes]]*
* *[[La villana de la Sagra]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[La villana de Vallecas]]*
* *[[Los alcaldes]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[Los amantes de Teruel (Tirso)|Los amantes de Teruel]]* (Gwelout en Wikisource)
* *[[Marta la piadosa]]*
* *[[No le arriendo la ganancia]]*
* *[[Por el sótano y el torno]]*
* *[[Próspera Fortuna de don Álvaro de Luna y adversa de Ruy López Dávalos]]* https://web.archive.org/web/20090122232433/http://www.cervantesvirtual.com/FichaObra.html?Ref=19504
* *[[Santa Juana (Tirso de Molina)|Santa Juana]]*
* *[[Todo es dar en una cosa]]*
Botez-ruilh

Ar **botoù-ruilh**, pe **botoù-rodek**, a zo botoù hag a lakaer da ruilhal, war an hent pe un dachenn gompez bennak.

Implijet e vezont evit an dudi pe evit c'hoari sportoù zo, evel ar rink hockey (pe "hoke war botoù-ruilh").
Joanes Leizarraga

**Joanes Leizarraga Lermanda** (*Jean de Liçarrague-Lermande* e galleg) a oa ur beleg euskarat er .

Ganet e oa bet e Beskoitze (Lapurdi) e 1506. Goude bezañ aet da veleg katolik e troas ouzh ar brotestantiezh e 1559. Evel kalz a brotestanted all er vro e voe gwarezet gant Janed Albret, rouanez Navarra. Pastor protestant e voe e-pad un tregont vloaz bennak e Bastida.

E miz Meurzh 1563 e voe goulennet ouzh Leizarraga treiñ an Testamant Nevez en euskareg, gant Sened protestant Pau ha gant ar rouanez Janed III Navarra. Embannet e voe e droidigezh, gant ti-moullañ Pierre Hautin, er Roc'hell, e miz Gwengolo 1571, dindan an titl *Iesus Christ Gure Iaunaren Testamentu Berria*. En e droidigezh e kaver elfennoù eus meur a rannyezh euskarek, rannyezh Lapurdi, hini Nafarroa Beherea ha hini Zuberoa. Sellout a reer ouzh labour Leizarraga evel ar striv kentañ da sevel ur yezh skrivet unvan evit an euskareg.

Barrek e oa Joanes Leizarraga war an euskareg, an okitaneg, ar galleg, ar spagnoleg, al latin hag an henc'hresianeg.

Mervel a reas e 1601 e Bastida, e Nafarroa Beherea.

## Notennoù
Kolist

Ur **c'holist**, pe **masikod**, zo ur bugel hag a sikour ar beleg katolik da lavarout an oferenn, o tougen e levrioù, o terc'hel al listri sakr.
Maniae

*Arabat droukveskañ gant: [[Mania]]*

**Maniae** a oa un doueez, pe ur spered, pe ur bodad speredoù (henc'hresianeg: Μανίαι), e gwengel Hellaz kozh, hag a lakae ar follentez en dud, hag a rae dezho ober torfedoù spontus. Kenober a raent alies gant Lyssa, spered ar gounnar, hag, evel homañ ziwezhañ, e vezont lakaet da verc'hed Nyks. Strollet e vezont ivez gant an Erinied, teir doueez spontus an veñjañs.

## Liammoù diavaez
*  Theoi: Maniae, Greek goddesses or spirits of madness & crazed frenzy
Morianeta

Ar **morianeta**, pe **sklaveta** a-wechoù, a ra dave d'ar c'henwerzh morianed afrikat a zo bet en Istor e-pad trizek kantved en-holl, gant milionoù a dud skrapet ha lakaet da sklaved. Meur a hini a zo bet, dre vras e vez komzet eus tri doare morianeta : 
* morienata ar Sav-heol, pe ar morienata arab-muzulman gant 17 milion a dud deportet a-hed 13 kantved,
* morienata enafrikat da lavaret eo etre Afrikaned, gant 14 milion a dud deportet,
* ar morianteta atlantel kaset en-dro gant tud Europa en Afrika, etre ar XVI kantved (dreist-holl) hag an XIX, pa glaskent da gas da werzhañ Afrikaned da Amerika. 12 milion a dud a voe deportet (90 % anezho e-kerzh 110 vloaz dreist-holl en XVIII kantved). 

## Ar morianteta atlantel
Kreskiñ a reas kalz ar morianteta en XVIII kantved evit kas ar sklaved da labourat er plantadegoù sukr en Amerika. Kafe, kotoñs ha riz a grogas da vezañ gounezet eno ivez.
### Morianeta ar Rouantelezh-Unanet
Porzh Liverpool a voe oberiant kenañ. 

Er XVIII kantved e krogas da cheñch soñjoù an dud e Bro-Saoz diwar-benn ar morianeta. Ur sinadeg evit terriñ ar sklaverezh a droas e Parlamant Breiz-Veur e 1783 ha dastumet en doa 390 000 sinadur e 1792. Difennet e voe ar morianeta e 1807. Torret e voe ar sklaverezh en trevadennoù breizhveurat etre 1833 ha 1838.

### Morianeta Bro-C'hall
Porzhioù Bourdel a oa brasañ porzh Bro-C'hall a reas ar c'henwerzh sklaved afrikat gant Amerika.

D'an 19 a viz Du 1821 e voe krouet ar *Société de la morale chrétienne* gant Katoliked frankizour ha protestanted evit stourmañ war an dachenn sokial. E-touez o stourmoù e oa torridigezh ar sklaverezh, hag oberiant kenañ e voe war an dachenn-se etre 1822 ha 1827. Difennet e voe ar morianeta war-zu trevadennoù Bro-C'hall e 1818, met ne voe ket doujet kenañ ouzh al lezenn-se. Kreñvaet e voe ar c'hastizoù gant Lezenn 1831. Torret e voe ar sklaverezh e 1848.

### Morianeta Breizh
E Breizh e voe kemeret perzh er c'henwerzh-se ivez, dre porzh Naoned dreist-holl, met ivez en Oriant ha Sant-Maloù.

Joseph Fouché, dispac'her ha ministr ar polis dindan renad Buonaparte, a oa perc'henn sklaved war-lerc'h e dad, en inizi.

E-touez marc'hadourien Naoned, ar paramantour ha greantour Thomas Dobrée (1781-1828) ne gemeras ket perzh er morianeta. Ezel e oa eus ar *Société de la morale chrétienne* hag a stourme evit torridigezh ar sklaverezh. Eñ hag ar pastor Wilson e Naoned a skoazelljont ar baron Auguste-Louis de Staël-Holstein evit kas da benn ur c'houlzad evit terriñ ar sklaverezh 

Ur C'hounlec'h torridigezh ar sklaverezh a zo hiziv e Naoned, kae ar Foz.

## Pennadoù kar
* Kenwerzh tric'horniek

## Daveoù
Raoul de Godewarsvelde

**Raoul de Godewaersvelde**, pe **Francis Albert Victor Delbarre** (1928 – 1977) a oa ur c'haner gallek ganet e Lille. Kanañ a rae gant ul lazig anvet *Les Capenoules*. Kustum e oa da ganañ *[[Quand la mer monte]]*, skrivet gant e vignon Jean-Claude Darnal e 1968, evel er film *Quand la mer monte* sevenet gant Yolande Moreau, hag ar ganaouenn ranvroel *[[P'tit quinquin]]*.

En em grougañ a reas en un ti er C'hab Gris Nez.

## E bladennoù
*Adieu pour un artiste
*Allons donc
*Arthémise (ou La femme nue)
*Au paradis des artilleurs (J. Datin - M. Vidalin)
*C'est pour mon papa
*Chansons sans calcium (M. Blanchot - Jean-Claude Massoulier)
*Dans la joie et la santé (Seth Gaaikema - Jean-Claude Massoulier)
*De Leffrinckoucke à Coudekerque-Branche (Jean-Claude Darnal)
*De Rotterdam au Midi
*Dracula, Frankenstein et Cie
*Elle s'appelle Françoise
*Emilienne (C'est-y-toi)
*En douceur
*Entre ton nord et mon midi
*Gar'au Nord
*Il avait … il avait ... (Nicolas Péridès)
*In r'venant d'Marquette
*J'aime bien les brunes, j'aime bien les blondes (Jean-Claude Darnal)
*J'aime ça
*L'acco-cordéoniste
*L'accordéoneu (A. Pletinckx - G. Rieding)
*L'carette à quiens
*L'entrecôte
*L'Flamin
*L'Hirondelle du faubourg (F. Benech - E. Dumont)
*L'oncle Cô (Donne un zotch)
*L'tunnel sous l'channel (Julien Caruana - Michel Célie et Noël Roux)
*La bonne chanson
*La bonne paire (In compilation " spécial ch'timis ")
**La chair de poule* (H. Beaugrand - F. Delbarre)
*La Côte d'Opale (Jean-Claude Darnal)
*La fanfare municipale (Noël Roux - Nicolas Péridès)
*La Femme aux bijoux (F. Benech - E. Dumont)
*La femme d'Armentières
*La fête à Hortense
*La fille qui me dématera (M. Demetriades)
*La mer monte et descend (Jean-Claude Darnal)
*La petite pinte
*La trompette en bois
*La valse des bas noirs
*La zizique à Papa
*L'acco-cordéoniste (M. Blanchot - Jean-Claude Massoulier)
*Le commis voyageur (E. Famechon - J. Nove)
*Le dernier vol
*Le Grand rouquin
*Le joli cœur de Ninon (E. Millandy - C. Becucci)
*Le meetinge (R. Lefebvre - J. Defer)
*Le p'tit bal des ruraux
*Le p'tit quinquin (Desrouseaux - Drucbert)
*Le père du marsouin
*Le soldat de Marsala
*Le train fatal
*Le tunnel sous l'channel (Michel Célie ha Noël Roux - Julien Caruana)
*Les cloches de Corneville
*Les vacances youpi la la
*Mado la sirène (M. Blanchot - J.C. Godement)
*Mettez un verre à mes amis (M. Staquet)
*Perds pas l'Nord (Jean-Claude Darnal)
*La Petite Tonkinoise
*Pied de veau, pied de porc (Michel Jourdan - Francis Fumière)
*Quand j'entends un air d'accordéon
*Quand la mer monte (Jean-Claude Darnal)
*Quand les cigares …
*Quand on ne fait plus l'affaire
*Raoul, t'es le roi du tango (F. Delbarre - H. Beaugrand)
*Rentrons, Mimi
*Si j'avos su, j'aros resté garchon
*Sur l'route d'Sainghin
*Tant qu'ça tangue (Jean-Claude Darnal)
*Totot t'as tort
*Tu n'es qu'un employé (E. Dimont - F.L. Benech)
*Un verre de ouatabada

## Liammoù diavaez
* Raoul de Godewaersvelde
*Selaou: http://www.musicme.com/#/Raoul-De-Godewarsvelde/albums/Quand-La-Mer-Monte-5099750931226-02.html
Karl von Hohenzollern-Sigmaringen (1785-1853)

**Karl von Hohenzollern-Sigmaringen** (1785-1853) a oa ur priñs alaman, mab da Aloys Anton von Hohenzollern-Sigmaringen ha da Amalie Zephyrine von Salm-Kyrburg.
Kribenn-c'har

Ar **gribenn-c'har** eo tu a-raok lodenn izelañ gar un den, a-hed an askorn tibia, p'emañ ar c'hof-gar en tu a-drek.
Sophie Dorothea Marie von Preußen

**Sophie Dorothea Marie von Preußen** (* 1719 en Berlin; † 1765 en Schwedt) a oa ur briñsez prusian, c'hoar da Frederig II Prusia.

## He buhez
Merc'h e oa da Friedrich Wilhelm Iañ ha d'e bried Sophie Dorothea von Hannover. 

### Dimeziñ
Dimezet e voe da Friedrich Wilhelm von Brandenburg-Schwedt .

## Pennadoù kar
*Marz Brandenburg
Friedrich Wilhelm Iañ (Prusia)

**Friedrich Wilhelm Iañ**, pe **Frederig-Gwilherm Iañ Prusia** (1688–1740), lesanvet *Ar roue-Soudard* (der Soldatenkönig), a oa roue Prusia ha Dilenner Brandenburg (evel Friedrich Wilhelm II) adal 1713. Priñs Neuchâtel e oa ivez. Kalz bugale en doa, ha Frederig II eo ar brudetañ anezho. 

Troet e oa gant arz ar brezel, ha dre Europa a-bezh e klaskas gwazed vras evit ur rejimant lesanvet *Ramzed Potsdam*. 

Dimezet e oa da Sophie Dorothea von Hannover.

## E vugale
Pevarzek bugel en doe: 
* *Friedrich Ludwig* (1707–1708), marvet da ur bloaz
* Wilhelmine (1709–1758) - dimezet d'ar markgrav Friedrich von Brandenburg-Bayreuth
* *Friedrich Wilhelm* (1710–1711)
* Friedrich II (1712–1786) - dimezet e 1733 da Elisabeth Christine von Braunschweig-Bevern (1715–1797)
* *Charlotte* (1713–1714)
* Friederike Luise (1714–1784) - dimezet da Karl Wilhelm Friedrich von Brandenburg-Ansbach
* Philippine Charlotte (1716–1801) - 1733 dimezet d'an dug Karl Iañ von Braunschweig
* Karl (1717–1719)
* Sophie Dorothee Marie (1719–1765) - dimezet da Friedrich Wilhelm von Schwedt
* Luise Ulrike (1720–1782) - dimezet da Adolf Fredrik, Roue Sveden 
* August Wilhelm (1722–1758) - dimezet da Luise Amalie von Braunschweig-Wolfenbüttel (1722–1780), 
* Anna Amalie (1723–1787) - chomet dizimez
* Heinrich (1726–1802) - dimezet da Wilhelmine von Hessen-Kassel (1726-1808)
* Ferdinand (1730–1813) - dimezet da Anna Elisabeth Luise von Brandenburg-Schwedt (1738–1820),

Restr:Jean-Etienne Liotard - Porträt der Markgräfin Wilhelmine von Bayreuth.jpg|Sophie Wilhelmine (1709-1758) 
Restr:Antoine Pesne - Kronprinz Friedrich von Preußen.jpg| Friedrich (1712–1786).
File:Friederike Louise von Brandenburg-Ansbach.jpg|Friederike Luise (1714-1784)
Restr:Princess philippine charlotte of prussia.jpg|Philippine Charlotte (1716-1801)
Restr:Sophie von Preußen mit ihrem Gemahl Markgraf Friedrich Wilhelm von Brandenburg-Schwedt (Pesne).jpg|Sophie Dorothea Marie 
Restr:Luise Ulrika of Prussia by Antoine Pesne- 1744 ca.jpg| Luise Ulrike
File:Antoine Pesne hofdame ; Prinzessin Amalia von Preussen als Amazone.jpg| Anna Amalie
Friedrich Wilhelm Iañ

**Friedrich Wilhelm Iañ** zo bet anv meur a roue pe a briñs

* Friedrich Wilhelm Iañ (Sachsen-Weimar), dug (1573–1602)
* Friedrich Wilhelm Iañ (Mecklenburg), dug Mecklenburg (1692–1713)
* Friedrich Wilhelm Iañ Adolf (Nassau-Siegen), priñs (1707–1722)
* Friedrich Wilhelm Iañ (Prusia) *ar Roue-Soudard*, roue Prusia (1713–1740)
* Friedrich Wilhelm Iañ (Hessen-Kassel), Landgraf ha priñs dilenner (1847–1866)

## Pennadoù kar
*Friedrich Wilhelm II
*Friedrich Wilhelm