open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monarkiezh vonreizhel

Ur **vonarkiezh vonreizhel** a zo ur stumm gouarnamant, renet diouzh ur vonreizh ma vez un unpenn, dilennet pe hêrezel, e penn ar Stad. Enebet e vez ouzh ar vonarkiezh absolut ma ne vez ket bevennet galloud an unpenn gant ur vonreizh. Disheñvel-kenañ e vez ar gouarnamant ha savadur al lezenn en ur vonarkiezh absolut diouzh ar pezh e vezont en ur vonarkiezh vonreizhel.

An darn vrasañ eus ar monarkiezhoù bonreizhel o deus ur stumm parlamantel, evel e Bro-Spagn, e Bro-Japan, pe e Breizh-Veur. Enno e vez an unpenn e penn ar stad, ar ministr kentañ avat, a zeu e c'halloud eus ar parlamant, a ren ar vro.

Daoust ma'z eus demokratiezhioù eus an holl vonarkiezhioù bonreizhel hiziv an deiz ne oa ket bet evel-se atav. E monarkiezhioù bonreizhel zo ez eus bet diktatouriezhioù faskour, evel en Italia pe milourel evel e Tailand.

## Roll ar monarkiezhioù bonreizhel a-vremañ
Jalisco

**Jalisco** a zo ur stad e-kreiz Mec'hiko war lez ar Meurvor Habask. 6,5 milion a dud a oa o chom enni e 2003. Trede stad pobletañ Mec'hiko eo.

Guadalajara eo ar gêrbenn, hag eil kêr vrasañ ar vro eo.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Alwena

**Alwena** (pe *Alwenna* a-wechoù) zo un anv-bihan a vez roet d'ar merc'hed e Kembre, hag e Breizh abaoe ma'z eo bet embannet en deiziadurig brezhonek. 

## Orin
Gallout a rafe an anv-se dont 
* pe eus an anv Alc'houen (taol-mouezh war ar silabenn diwezhañ), sant enoret e Plogoneg, e Kerne-Izel, hag en deus roet e anv d'ur gêriadennig, Sant-Alc'houen,
*pe eus ar stêr Alwen e hanternoz Kembre, adstêr d'an Dyfrdwy.

## Kembre
Anavezet eo an anv e Kembre, met ral eo.
E gavout a reer e titl ul levr saoznek embannet e Kembre : *  Alwena’s Garden*, gant Mary Oldham, embannet gant Gwasg Gomer ha Pont Books, hag a voe loreet gant Gwobr Tir na n-Og e 1998.

## Pennadoù kar, a bell pe a dost
*Awena
Kensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat divouezh

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat divouezh treuzskrivet [ʍ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 169.

Ur gensonennn kendistaget an hini eo ganti dao u lec'h distagañ war un dro: ar gweuz hag an drekstaon.

Talvezout a ra ar son da fonem e rannyezhoù saoznek 'zo, da skouer ar saozneg evel ma vez komzet e Skos e c'hoazh e meur a lñec'h er Stadoù-Unanet ma vez enebiet ouzh ar gensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat mouezhiet [w], d.s. *whine* ("leñval") kv. *wine* ("gwin").

Daoust ha ma vez deskrivet evel ur gensonenn dre daravat peurliesañ evit abegoù istorel, e gwirionez e vez distaget evel ur gensonenn dre dostaat divouezh e saozneg, da lâret eo .

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn gweuz-drekstaon
* Kensonenn dre dostaat
* Kensonenn divouezh
* Hwair
* Wh (lizherenn)
Andhun Sussex

**Andhun Sussex** a oa un ealdorman Sussex, sujet da Æthelwealh Sussex. Asambles gant Berthun Sussex e stourmas ouzh Cædwalla Wessex ha dont a reas da benn da gas kuit anezhañ eus ar vro. E 685 e argasas Sussex Kent da skoazell Ealdric Kent a-enep e eontr Hlothhere Kent. Trec'h e voe met faezhet e voent un nebeud goude-se gant Cædwalla a oa aet da Roue Wessex
Aethelwalh Sussex

**Æthelwealh** (660 - 685) (skrivet ivez **Aedilualch**, **Aethelwalch**, **Aþelwold**, **Æðelwold**, **Æþelwald**, pe **Ethelwalch**) a oa roue istorel kentañ Sussex. N'anavezer anezhañ nemet dre venegoù berr e Buhez Eskob Wilfrid, Historia ecclesiastica gentis Anglorum hag ar C'hronik Angl-ha-Saozon.

Kristen e oa deuet Æthelwealh da vezañ pan edo e Mercia. Kentañ roue badezet e vro e voe. E 661 e voe roet enez Wight ha tirioù ar Meonware dezhañ gant Wulfhere Mercia.

E 685 e voe faezhet ha lazhet gant Cædwalla Wessex
Rannvro Brusel-Kêr-benn

**Rannvro Brusel-Kêr-benn** (galleg : *Région de Bruxelles-Capitale* ; izelvroeg : *Brussels Hoofdstedelijk Gewest*) zo ur rannvro e Belgia.


Brussels-Capital Region in Belgium and Europe.svg|Lec'hiadur
Flag of the Brussels-Capital Region.svg|Banniel
Be Brussels logo (full).svg|Logo


## Douaroniezh
* Gorread : 161,38 km²
* Poblañs (2023) : 1 235 192 a dud
* Stankter : 7 654 den/km²
Zambia

**Zambia** zo ur vro e su kevandir Afrika, ha dezhi harzoù gant Republik Demokratel Kongo en norzh, Tanzania er biz, Malawi ha Mozambik er reter, Zimbabwe, Botswana ha Namibia er su, hag Angola er c'hornôg. Dont a ra an anv eus hini ar stêr Zambeze a dreuz ar vro. Lusaka eo ar gêr-benn.
Dizalc'h eo Zambia abaoe 1964.

Pinvidik eo ar c'hondon ha kouevr a vez kavet stank er vro.

## Istor
En amzer an drevadennreien saoz, e dibenn an XIXvet kantved, e oa rannet etre Rodezia ar gwalarn ha Rodezia ar biz. E 1911 e voent unanet o-div gant ar British South Africa Company, d'ober Rodezia an Norzh.
Roll an tresadennoù-bev gant Donald Duck

Setu amañ roll an tresadennoù-bev gant **[[Donald Duck]]** enno.

## [[Bloavezhioù 1930]]

### 1934

## [[Bloavezhioù 1940]]

### 1940

## [[Bloavezhioù 1950]]

### 1950

## [[Bloavezhioù 1960]]
Saburo Sakai

**Saburo Sakai** (1916-2000) a oa ur blenier kirri-nij japanat e-pad an Eil Brezel-bed. Graet e voe as anezhañ rak diskaret en doa muioc'h evit 60 karr-nij brezel enebour. 

## Buhez
**Saburo Sakai** a oa ganet e Saga (Japan) d'ar 25 a viz Eost 1916. E familh a oa anavezet evit bezañ diskennidi ur remziad Samouraied, met bevañ a raent diwar labour an douar. Ne voe ket gwall entanet Saburo gant e studioù.

D'an 31 a viz Mae 1933, oadet a 16 bloaz, Sakai a yeas da vartolod brezel. Da gentañ e voe implijet evel kanolier war ar vag Kirishima betek 1936. Er bloavezh-se e voe degemeret en ur skol evit bezañ blenier karr-nij. Div wech e c'hwitas an arnodenn evit bezañ degemeret, met tapout a reas memestra an diplom blenier kirri-nij war-vourzh un douger kirri-nij e 1937. Kentañ e glasad e voe. Kregiñ a reas mare ar brezel-nij evitañ er brezel etre Sina ha Japan. Eno e voe gloazet. Goude-se e choazasnijal war ar c'harr-nij mil-anavezet Mitsubishi A6M "Zero", ha kenderc'hel a reas da vrezeliñ a-enep China.

Adal penn-kentañ ar brezel e oa disemglev etre Sakai hag an ofisourien, dreist-holl evit gouzout petra a c'halle ar vleinerien kirri-nij, soudarded simpl anezho, ober pe get. Sakai a roas an tu d'e genseurted da vutuniñ, ar pezh a oa difennet rik, reiñ a reas urzh d'unan anezho da laerezh boued an ofisourien. E-kerzh ar c'hentañ emgann a-enep ar Sinaiz, Saburo Sakai a dizhas ur c'harr-nij enebour, met dre ma oa bet graet a-enep an holl urzhioù e voe lañgachet gant e ofiser e plas bezañ anavezet e drec'h.

### An Eil Brezel-Bed

Goude ma vije kroget ar brezel a-enep ar Stadoù-Unanet, kemer a reas perzh e tagadenn Filipinez. E 1942 e voe kaset da dTarakan, e Borneo, ha kemer a reas perzh e emgannoù an Indez Izelvroat. Dont a reas a-benn da dizhout 13 karr-nij enebour a-raok bezañ klañv. Goude tri miz e tistroas war an tachennoù emgann, e strollad-nij an is-letanant Junishi Sasai e Ginea Nevez.

D'ar 7 a viz Eost 1942 e voe gloazet e-kerzh un emgann a-us da Guadalcanal, koll a reas eno e lagad dehou. Dont a reas a-benn memestra da zistreiñ gant e garr-nij goude ma vije bet kontet evel marvet. Chom a reas stanket en ospital e-pad pemp miz, ha ret e voe dezhañ bezañ oberataet e-pad pell hep louzeier.

Tremen a reas ur bloavezh evel kelenner evit ar skolidi brezel war ar c'hirri-nij. E miz Ebrel 1944 e voe kaset da strollad-nij Yokosuka, hag a voe lakaet war takad emgann Iwo Jima. Ne c'hellas ket nijal e-pad pell met tizhout a reas pevar enebour memestra.

E-kerzh an Eil Brezel-bed, distruj a reas 64 c'harr-nij enebour, stadunanat evit an darn vrasañ anezho. Anavezet ez eo ivez evit bezañ unan deus an tri blenier nemetañ deus e strollad-nij orin hag a chomas bev betek fin ar brezel. Goude ar brezel, Saburo Sakai a guitaas an arme gant ar grad a letanant. E penn un embregerezh moullañ en em gavas. Gweladenniñ a reas ar Stadoù-Unanet, e-lec'h ma c'hellas kejañ gant e enebourien gozh.

Saburo Sakai a zo marvet diwar un taol-kalon d'an 22 viz Here 2000, e-pad un emvod war aerborzh-vor Atsugi.
Yuna (anv-den)

**Yuna**, a-wechoù **Youna**, zo un anv-bihan brezhonek a vez roet d'ar merc'hed. Evel meur a anv kozh all eo savet diwar ur wrizienn henvrezhonek, amañ *iun* (*c'hoant*). Da lod eo kevatal d'an anv gallek Yvette.

Arabat droukveskañ an anv brezhoneg hag an anv unrev koreanek, japanek, malayek ha portugalek Brazil.

## Santez
Santez **Yuna**, a oa c'hoar da sant Gwenvael, a vije bet penedourez eveltañ.

## Anv-lec'h
* Chapel Santez-Yuna, e Plounevez-Moedeg, e Bro-Dreger
* Yuna, ur gêriadenn e Aostralia ar C'hornôg

### Stêr
* stêr Yuna, er Republik Dominikan

## Anv-tud

* Yuna Ito (1983), ur ganerez pop amerikan-japanat 
* Yuna (1986), ur ganerez pop maleziat
* Yoona (1990), ur ganerez hag aktourez sukorean
* Kim Yuna (1990), ur ruzikerez arzel sukorean
* Yuna (1992), ur ganerez hag aktourez sukorean

## Tudennoù faltazi
* Yuna, un dudenn bennañ e meur a c'hoarioù video eus heuliad Final Fantasy

## Levrlennadur
* Albert Deshayes, *Le petit livre des prénoms celtiques et bretons*, Chasse-marée, Douarnenez, 2007.
Jules Brunet

**Jules Brunet**, ganet e 1838 e Belfort (Bro-C'hall) ha marvet d'an 12 a viz Eost 1911, a oa kabiten el lu gall. Kaset e oa da vro Japan da c'hourdonañ an arme vodern savet gant ar shogun. E gefridi a oa neuze deskiñ d'ar soudarded japanat penaos implij ar c'hanolioù. Kement-mañ a-benn modernaat lu ar Shogun Yoshinobu Tokugawa e fin an 19vet kantved e-kerzh adsavidigezh Meiji (1868).

Evel Nathan Algren, haroz ar film gant Edward Zwick, e stourmas Brunet a-enep lu an Impalaer e-pad ar brezel diabarzh. Ar film a chom gwirion a-walc'h rak Brunet ne varvas ket e-pad ar mare drastus-se ha dreist-holl goude marv an holl eus e "skolidi", Samouraied anezho.

Dianav pe dost e Bro-C'hall, Brunet a zo bet un den dreistordinal : soudard, bet en *[[École polytechnique]]* hag arzour a zoare (livour) war ar memes tro. 

A-raok bezañ kaset da vro Japan en doa kemeret perzh e brezel Mec'hiko gant soudarded Maksimilian. Anvet da gabiten e 1867, pa ne oa ket 30 vloaz  c'hoazh, choazet eo da gelenner evit soudarded arme ar Shogun. War e urzh e oa savet 7 rejimant troadegiezh, ur strollad marc'hegerien brezel ha 4 strollad kanolerien, en holl 10 000 a dud. Ar Saozon hag an Amerikaned a roio harp da gostezenn an Impalaer Meiji da stummañ o arme.

Pa vezo trec'het ar Shogun Tokugawa ha pa rento ar galloud d'an Impalaer e fin 1867, kefridi ar c'hallaoued a vezo kaset da get. En un doare ofisiel, Bro-c'hall na gemer perzh ebet ken er brezel diabarzh. Lod eus ar strollad kelennerien a choazas da chom gant o skolidi, evit reiñ harp da arme ar "bakugun", ar samouraied diwezhañ a oa feal d'ar Shogun. Talvezout a ra avat ez int dizertourien evit an arme c'hall. Brunet a skriv neuze d'an Impalaer gall Napoleon III evit displegañ e choaz : " Choaz da vervel pe da genderc'hel da reiñ harp d'an interestoù gall er vro-mañ". Ur gorventenn a drec'ho vit ul lodenn vras anezho, ar re leal d'an ez-shogun e fin 1868. Kaset ez eo d'ar strad bigi al lu. 
Brunet a dec'h e Hakodate, war enezenn Ezo, gant amiral ar vorlu brezel Takeaki Enomoto hag un nebeud Gallaoued. Eno, Enomoto a zo anvet da brezidant republik dieub Ezo. Na bado nemet 6 miz ar republik. 
Eneberezh ar Samouraied ouzh an Impalaer a zo trec'het er bloavezh 1869. Troadegiezh an Impalaer a zilestr e Hakodate. Bombezennet eo adal ar mor hag an douar. Faezhet eo enebourien an urzh nevez. Kuzhet en ul lec'h-kreñv savet e doare Vauban, an 800 Samourai diwezhañ a baouez ar stourm d'an 30 a viz even.

Brunet n'eo ket chomet da c'hortoz trec'h lu an Impalaer, tec'het eo gant ur vag c'hall. Ar gouarnamant nevez a c'houlenn e vije bac'het, met goude un toullad taolioù-dreist setu Brunet distro e bro c'hall. Barnet ha kondaonet ez eo evel dizertour met en un doare sioul. Kuitaat a ra al lu gall e fin 1869.
Kemer a raio perzh en-dro e brezel 1870, prizoniet e vezo gant ar Brusianed e Metz. Kemer a ra perzh c'hoazh en emgannoù ar Gumun. Kuitaat a ra an arme c'hall evit ar wech diwezhañ gant an titl a jeneral.

Hervez Kristian Polak, ur gall o chom e Bro-Japan, Ar Japaniz a anavez Brunet c'hoazh. Gouzout a reont ez eus bet un nebeud Gallaoued e Hakodate, hag ez eus bet roet skoazell d'ar Shogun diwezhañ gant ar Frañs.
Yezekael

**Yezekael**, pe **Judikael** a zo un anv-bihan brezhonek. Anaout a reer ar stumm gallekaet *Judicael*.

## Gwrizienn
Savet eo diwar ar gerioù henvrezhonek **iudic**, (aet da *iuzik*), eus **iud**, a dalv kement hag "aotrou", ha **hael**, a dalv kement ha "brokus".

## Rouaned

Tri den, daou roue hag ur c'hont zo anavezet en anv-se en istor Breizh:
*Yezekael, roue Domnonea, 590-658.
*Yezekael, roue Breizh, 876-888
*Yezekael Naoned, kont Naoned, 974-1004
*Judikael Gwened, eskob Gwened

## Anv-tiegezh
Deuet eo an anv-bihan da vout un anv-tiegezh, dezhañ meur a stumm :
**Jezekel*, pe *Jézéquel*
**Jikael*, pe *Jikel*, pe *Gicquel*, an anv en dije roet Jekyll, e romant Stevenson
**Juel*

## Implij
Ne vez ket roet an anv-bihan ken, marteze abalamour ma'z eo anavezet gwelloc'h evel anv-tiegezh.

## Pennadoù kar
*Gicquel
*Jézéquel
*Juhel
Kensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat mouezhiet

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat mouezhiet treuzskrivet [w] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 170.

Ur gensonennn kendistaget an hini eo ganti dao u lec'h distagañ war un dro: ar gweuz hag an drekstaon.

E brezhoneg e vez skrivet  pa deu diwar kemmadur dre vlotaat "gw", d.s. "**gw**erenn"  (hep taol-mouezh a-hendall, d.s "**ou**elañ".

E rannyezhoù saoznek 'zo, da skouer ar saozneg evel ma vez komzet e Skos e c'hoazh e meur a lec'h er Stadoù-Unanet e c'hell bezañ enebiet ez-fonemek ouzh ar gensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat divouezh [ʍ], d.s. *whine* ("leñval") kv. *wine* ("gwin").

## Skouerioù
* Abc'hazeg: а**у**аҩы , "den"
* Arabeg: ﻭﺭﺩ [], "roz"
* Latin klasel: ***v'''invm'' [], "gwin"
* [[Kopteg]]: ϯ'''ⲟⲩ''' , "pemp"
* [[Finneg]]: ''vau'''v'''a'' [], "babig"
* [[Galleg]]: ''oui'' [], "ya"
* [[Sinaeg|Sinaeg mandarinek]]: 王 / wáng [], "roue"
* [[Jorjieg|Henjorjieg]]: ჯაჭ'''ჳ''' , "chadenn"
* [[Pachtoueg]]: ﻭﺍﺭ [], "ur wezh"
* [[Poloneg]]: ***ł**aska'' , "gras"
* [[Spagnoleg]]: ''c**u*'anto* [], "pegement?"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn gweuz-drekstaon
* Kensonenn dre dostaat
* Kensonenn mouezhiet
* Hantervogalenn
* W (lizherenn)
Kensonenn gweuz-staon dre dostaat

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn gweuz-staon dre dostaat mouezhiet treuzskrivet [ɥ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 171.

Tlvezout a ra [ɥ] da hantervogalenn o klotaat gant ar vogalenn serr a-raok ront ([y]) dres ma klota [w] gant [u] ha [j] gant [i].

Ur gensonennn kendistaget an hini eo ganti daou lec'h distagañ war un dro: ar gweuz hag an staon.

## Skouerioù
* Abc'hazeg ауа**ҩ**ы 'den'
* Galleg ***hu'''it''  'eizh'
* [[Svedeg]] ***y*'la*  'youc'hal'

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn gweuz-staon
* Kensonenn dre dostaat
* Kensonenn mouezhiet
* Hantervogalenn
Klik diweuz

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar c'hlik dre diweuz treuzskrivet [ʘ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 176.

Daoust ha ma oa bet implijet e-pad 50 vloaz a-raok d'an nebeutañ e oa bet degemeret an arouezenn-mañ ez-ofisiel gant al LFE e 1979.

Ur familh klikoù eo ar c'hlikoù diweuz implijet evel fonemoù gant ar yezhoù touek (*tuu*) hag er ǂhõã komzet e Botswana nemetken. Kavet e vez ivez ur c'hlik diweuz en ur ger nemetken e hadzaeg hag e luc'haj lidel an damineg komzet en Aostralia. 

An damineg eo ar yezh nemeti e-touez holl yezhoù ar bed ma vez implijet ur c'hlik diweuz ezgresivel.

Kendistaget e e vez ar c'hlik-mañ atav evel-hen, da skouer:

*  pe : klik drekstaon-diweuz divouezh ((gallout a ra bezañ c'hwezhet, dre strakal, dre fic'hal, h.a.)
*  pe : klik drekstaon-diweuz mouezhiet (gallout a ra bezañ c'hwezhet, sourrus, dre fic'hal, h.a.)
*  pe : klik drekstaon-diweuz dre fri (gallout a ra bezañ c'hwezhet, divouezhiet, h.a.)
*  pe : klik huged-diweuz divouezh
*  pe : klik huged-diweuz mouezhiet (alies rakfriet)
*  pe : klik huged-diweuz dre fri

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Klik
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn diweuz
Carlo

**Carlo** zo un anv-bihan italianek, savet diwar al latin Carolus, ha par d'an anv brezhonek Charlez. 

## Yezhoù
### Adstummoù
En italianeg e reer ivez gant *Carletto, Carlino, Carluccio, Carolino*. 

### Stummoù gwregel
Carla, Carlotta, Carola, Carolina. 

### En anvioù-bihan kevrennek
**Carlo Alberto*
*Carlo Emanuele
*Carlo Felice 
**Giancarlo*

### E kembraeg
E kembraeg e reer Siarl eus an dud, ha **Carlo** eus ar chas. 
Ur ganaouenn gembraek, *Carlo*, a oa bet savet gant Dafydd Iwan e 1969 diwar-benn ar priñs Charlez, mab ar rouanez Elesbed II, un tamm a-raok ma oa bet kurunennet evel priñs Kembre.

## Tud

### Sant
* Ar sant italian Carlo Borromeo (*Charlez Borrome*, hervez Buhez ar Sent), lidet d'ar 4 a viz Du.

### Rouaned ha priñsed

#### [[Despotelezh Epiros]]
* Carlo Iañ Tocco (~1370–1429), Kont Kefalonia ha Despot Epiros
* Carlo II Tocco (~1400–1448), Kont Kefalonia ha Despot Epiros

#### Rouantelezh Naplez
**Carlo I d'Angiò* pe Charlez Anjev, (1226 - 1285), kont Provañs, roue Naplez ha Sikilia, 
**Carlo V Napoli* (1661 – 1700), roue Naplez, ha Carlos II, roue Spagn.
**Carlo VII Napoli*, roue Naplez ha roue Sikilia (evel Carlo V ) etre 1734 ha 1759, ha Carlos III (1716–1788), evel roue Spagn.

#### Parma
**Carlo Iañ, dug Parma*, dug Parma, ha goude Carlos III, roue Spagn

#### Sardigna
*Carlo Felice di Savoia ( 1765 – 1831), roue Sardigna adal 1821 
*Carlo Alberto Iañ (1798–1849), Roue Sardigna, Dug Savoia. 
*Carlo Emanuele, anv meur a roue eus Sardigna

### Tud all
#### XVIvet kantved
* Carlo Gesualdo‎ (1566 - 1613) sonaozour ha muntrer

### XVIIvet kantved

### XVIIIvet kantved
* Carlo Cozio, kont eus Montiglio ha Salabue, mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù italian.
* Carlo Goldoni (1707-1793), skrivagner italian
* Carlo Buonaparte, tad da Napoleone Buonaparte (1746-1785).

### XIXvet kantved
* Carlo Collodi (1826-1890), skrivagner italian
* Carlo Salvioli (1848-1930), echedour italian

### XXvet kantved
* Carlo Andreotti, politikour italian
* Carlo Maria Cipolla
* Carlo Ginzburg, istorour italian.
* Carlo Rubbia, Priz Nobel ar Fizik.

## Lec'hanvioù
*San Carlo
*Montecarlo
Luksembourg (proviñs)

* *Evit sterioù all ar ger (stad, kêr, skingomz), gwelout [[Luksembourg]].*

Proviñs **Luksembourg** a zo unan eus proviñsoù Belgia, e reter Wallonia.
## Kumunioù proviñs Luksembourg
1. Arlon *(kêr)*
2. Attert
3. Aubange
4. Bastogne *(kêr)*
5. Bertogne
6. Bertrix
7. Bouillon *(kêr)*
8. Chiny *(kêr)*
9. Daverdisse
10. Durbuy *(kêr)*
11. Érezée
12. Étalle
13. Fauvillers
14. Florenville *(kêr)*
15. Gouvy
16. Habay
17. Herbeumont
18. Hotton
19. Houffalize *(kêr)*
20. La Roche-en-Ardenne *(kêr)*
21. Léglise
22. Libin
23. Libramont-Chevigny
24. Manhay
25. Marche-en-Famenne *(kêr)*
26. Martelange
27. Meix-devant-Virton
28. Messancy
29. Musson
30. Nassogne
31. Neufchâteau *(kêr)*
32. Paliseul
33. Rendeux
34. Rouvroy
35. Sainte-Ode
36. Saint-Hubert *(kêr)*
37. Saint-Léger-en-Gaume
38. Tellin
39. Tenneville
40. Tintigny
41. Vaux-sur-Sûre
42. Vielsalm
43. Virton *(kêr)*
44. Wellin
Plaid Werdd Cymru

**Plaid Werdd Cymru** (saozneg *Wales Green Party*) a zo ur strollad rannvroel damemren e-barzh ar Green Party of England and Wales. E Kembre eo oberiant. Ar strollad politikel lec'hel nemetañ eo gantañ ur statud emren e-barzh framm ar *Green Party of England and Wales* eo.

Kinnig a ra danvez-kannaded evit Parlamant Broadel Kembre. Ann Were eo e benn a-vremañ. N'en deus sez ebet ha ne dap ket muioc'h eget 5% eus ar mouezhioù dre vras.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Yulid

**Yulid** zo un anv-bihanbrezhonek, deuet diwar al latin *Julitta*, adstumm da Julia. 

Anv ur santez eo bet, a greder, pan e gaver en anv-lec'h *Lanjulitte*, e Terrug, hogen chom a ra da c'houzout pe anv ur santez vrezhon eo, pe hini mamm sant Kirios (*saint Cyr* e galleg), a gaver en anv-lec'h gallek Villejuif (*Villa Julitta*).
Karel

**Karel** zo un anv-bihan tchekek, danek, nederlandek, finnek, islandek, norvegek, slovenek ha svedek. Kar eo d'an anv Karl. Stank e vez kavet e Tchekia daoust da vont war an diskar hiziv hon deiz.

## Stumm gwregel
* Karla

## Tud
### 
* Karel Geraerts, melldroader
### 
* Karel Dujardin, livour hag engraver
* Karel Appel, livour

### 
* Karel Škréta (1610-1674), livour barok
* Karel Jaromír Erben (1811-1870), skrivagner, istorour, barzh ha dastumer kanaouennoù
* Karel Traxler (1866-1936), beleg katolik ha meurc'hoarier echedoù
* Karel Treybal (1885-1941), mestrc'hoarier
* Karel Hromádka (1887-1956), mestrc'hoarier echedoù
* Karel Čapek (1890-1938), skrivagner

## Gwelet ivez
* Karol
Frañsez III

**Frañsez III** a vez graet eus meur a zen :

* Frañsez III (dug Breizh), daofin Bro-C'hall, kurunennet evel Dug Breizh e Roazhon en 1532 ;
* Francesco III Gonzaga (1533–1550), dug Mantova adalek 1540 betek 1550, marvet da 17 vloaz ;
* François III d'Orléans (1570-1631), dug Fronsac
* François III de Rethel (1607-1622), pennhêr dugelezh Nevers, anvet ivez *dug Rethel*, marvet da 15 vloaz, a-raok bout dug ;
* Francesco III Modena (1698–1780), dug Modena en 1737.
**Frañsez III* (1708 -1765), dug Loren ha dug Bar, anavezetoc'h evel Frañsez Iañ an Impalaeriezh Santel (1729–1737),
Amblève

**Amblève** zo un anv-lec'h gallek eus Belgia, a zo Amel en alamaneg. Bez' ez eo : 

*anv ar stêr Amel (stêr) ;
*anv ar gumun treuzet gant ar stêr, Amel (kumun)
Niccolò

**Niccolò** zo un anv-bihan italianek , kar d'an anv brezhonek Nikolaz,

## Tud
### Nicolò
*Nicolò Tron (1399-1473), doge e Venezia
*Nicolò Marcello, doge e Venezia

### Niccolò
*Niccolò Alunno pe Niccolò di Liberatore (1430-1502), livour 
*Niccolò Machiavelli, skrivagner 
*Niccolò Paganini (1782-1840), violoñsour
### Priñsed
*Niccolò III d'Este, markiz Ferrara

## Lec'hanvioù
*San Nicolò

## Pennad kar
*Nicola, stumm italianek all
Klik dent

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar c'hlik dent treuzskrivet [ǀ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 177. Betek 1989 eveze skrivet .

Ur familh klikoù eo ar c'hlikoù dent implijet evel fonemoù en un nebeud familhoù yezh komzet en Afrika hag e luc'haj lidel an damineg komzet en Aostralia nemetken. 

Kavet e vez stank klikoù dent er yezhoù koiek-sanek hag er yezhoù ngouniek komzet tro-war-dro bet levezonet gante, dreist-holl ar zouloueg hag ar xhosaeg. Er yezhoù ngouniek ("nguni") e vez skrivet *c* ar c'hlik dent tenuis; *gc* ar c'hlik dent sourrus; *ch* ar c'hlik dent c'hwezhet; *nc* ar c'hlik dent dre fri; ha *ngc* and *nkc* rakfriet.

Ur yezh kouchitek eo an dahaloeg enni pevar c'hlik dent, friet an holl anezhe: .

Kendistaget e e vez ar c'hlik-mañ atav evel-hen, da skouer:

*  pe : klik drekstaon-dent divouezh ((gallout a ra bezañ c'hwezhet, dre strakal, dre fic'hal, h.a.)
*  pe : klik drekstaon-dent mouezhiet (gallout a ra bezañ c'hwezhet, sourrus, dre fic'hal, h.a.)
*  pe : klik drekstaon-dent dre fri (gallout a ra bezañ c'hwezhet, divouezhiet, h.a.)
*  pe : klik huged-dent divouezh
*  pe : klik huged-dent mouezhiet (alies rakfriet)
*  pe : klik huged-dent dre fri

Implijet e vez klikoù e yezhoù all komzet en Europa ma talveont da estlamadennoù kentoc'h evit fonemoù evit diskwel an displijadur, da skouer en hungareg ha vez skrivet *cöccögés* [], en alamaneg skrivet *ts* pe *tss* pe e saozneg *tut-tut* pe *tsk-tsk*. E gresianeg e vez implijet ur c'hlik dent pe ur c'hlik drekkevig evit lâret "nann" e lec'h *όχι*.

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Klik
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn dent
Uniunea Sârbilor din România

**Uniunea Sârbilor din România** (hervez ar roumaneg, pe *Савезу Срба у Румунији* hervez ar serbeg, *Unvaniezh Serbed Roumania*) a zo ur strollad a zifenn gwirioù ar vinorelezh serbek e Roumania. Evel ar minorelezhioù broadel all o deus ur sez er parlamant, gwarantet gant ar vonreizh. Slavomir Gvozdenović eo prezidant ar strollad.

## Liamm diavaez
*Unvaniezh Serbed Roumania (e teir yezh : roumaneg, serbeg ha saozneg)
Aescwine Essex

**Aescwine Essex** (494 - 587) a oa roue kentañ Essex. Ganet e vefe e bro-Saks e norzh Alamagn. E 527 e vefe aet da roue kentañ Essex. E vab Sledda a renas goudezañ.
494

*Diwar-benn bloavezh *'494*' an [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

### Europa

#### Breizh

#### Frañs
### Azia
#### Reter-nesañ

#### Reter-kreiz

#### Reter-pellañ

* Diblaset eo kerbenn Wei an Norzh eus Datong da Luoyang

### Afrika

### Amerikaoù
#### Norzhamerika
#### Suamerika

### Oseania

### Arzoù ha lizhiri
#### Livañ
#### Sonerezh
#### Lennegezh
### Skiantoù ha politikerezh

### Armerzh
### A bep seurt/diasur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 494|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 494]]*

## [[:Rummad:Marvioù 718|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 718]]*
__NOTOC__
Brandon

**Brandon** zo un anv-bihan saoznek, adstumm d'an anv iwerzhonek Brendan. 

Adkemeret eo bet e galleg nevez zo, evel meur a anv amerikanek all (Charlène, Sue-Ellen, ha re all).

## Tud
* Brandon Hardesty (g. e 1987), aktour ha fentigellour stadunanat

## Lec'hioù
*Brandon (Bro-C'hall), ur gumun c'hall
* Brandon (Manitoba), ur gêr e Kanada
* Brandon (Florida), ur gêr e SUA
*Menez Brandon, anv saoznek Cnoc Bréanainn en Iwerzhon
*Sant Brandon, un enezeg e Republik Maoris

## Tudennoù a faltazi
* Brandon Stark, unan eus tudennoù pennañ an heuliad romantoù Ur Ganaouenn a Skorn ha Tan
Frañsez (sant)

Meur a sant zo bet anvet Frañsez:
* Frañsez Asiz (1182–1226) ; 
* Frañsez a Baol, a savas urzh ar Vinimed, (1416-1507) ; 
* Frañsez Zavier, jezuit ha misioner euskarat, (1506-1552) ;
* Frañsez Borgia, dug Gandia, jeneral ar Jezuited (1510-1572) ;
* Frañsez Solanus (1549-1610) ;
* Frañsez Caracciolo (1563-1608) ;
* Frañsez a Sal, doktor an Iliz 1567-1622) ;
* Frañsez Ferdinand de Capillas (1607-1648) ;
* Frañsez de Geronimo (1642-1716) ;
* Frañsez Jaccard, merzherien eus Viet Nam (1799-1836).
Roll ar Pennoù Stad e 494

Pennoù Stad ar bloaz 493 - Darvoudoù ar bloaz 494 - Pennoù Stad ar bloaz 495 - Pennoù Stad dre vloaz
-----

## Afrika

* **[[Rouantelezh ar Vandaled]]** - Gunthamund, Roue ar Vandaled (484-496)

## Azia
* Sina
** **Tierniezh Qi ar Su** -
**# Priñs Yulin, Impalaer Qi ar Su (494)
**# Priñs Hailing, Impalaer Qi ar Su (494)
**# Impalaer Ming Qi, Impalaer Qi ar Su
*** *Qi an norzh aloubet gant Zhou an norzh*
** **[[Wei an Norzh]]** - Xiaowen, Impalaer Wei an Norzh (471-499)
* *[[Impalaeriezh Gupta]]*' - Buddha Gupta Impalaer Gupta (477-496)
* **[[Japan]]** (Marevezh Kofun) - Ninken, Impalaer Japan (c.488-c.498)
* **[[Korea]]** - Teir Rouantelezh Korea
** **[[Silla]]** - Soji, Roue Silla (479-500)
** **[[Baekje]]** - Wideok, Roue Baekje (479-501)
** **[[Gogurieo]]** - Pieongwon, Roue Gogurieo (491-519)
* **[[Pallava]]** - Nandi Varman I Roue Pallava (480-500)

## Europa

* **[[Heptarkiezh]]** - Ælle Sussex, Bretwalda (c.477-c.514)
** **[[Rouantelezh Sussex|Sussex]]** - Ælle Sussex - Roue Sussex (c.477-c.514)
** **[[Rouantelezh Kent|Kent]]** - Oisc Roue Kent (488-c.512)
* **[[Burgonded]]** 
** Guntram, Roue ar Vurgonded (473-516)
** o stourm ouzh Godegisel, (473-500)
* **[[Impalaeriezh Bizantion]]** - Anastasius I, Impalaer Bizantion (491-518)
* **[[Iwerzhon]]** - Lughaid mac Loeguire Penn-roue Iwerzhon(479-503)
* **[[Ostrogoted]]** - Theodoric I roue an Ostrogoted (493-526)
* **[[Franked]]** - Hlodwig Iañ roue ar Franked (481-509)
* **[[Vizigoted]]** - Alarig II roue ar Vizigoted (484-507)

## Reter-kreiz

* **[[Impalaeriezh Persia|Persia]]** - Kavadh I, impalaer Persia (488-531)
Gernika-Lumo

**Gernika-Lumo** zo ur gumun e Bizkaia, en Euskal Herria.

## Istor
Ur vombezadeg a voe war gêr d'ar 26 a viz Ebrel 1937, e-kerzh brezel Spagn. Gant kirri-nij al Luftwaffe, aerlu Alamagn hag un nebeud reoù eus aerlu Italia faskour, a oa o vrezeliñ e tu ar jeneral spagnol Francisco Franco, e voe bombezet Gernika e-pad 4 eurvezh ha distrujet kement savadur a oa betek 10 kilometr tro-dro.

## Gwezenn Gernika
Gwezenn Gernika a zo un dervenn, arouez frankizoù ar Vasked.

## Bombezadeg
*Bombezadeg Gernika e 1937.

## Pennad kar
**[[Guernica (Picasso)|Guernica]]*, un daolenn vrudet savet gant Pablo Picasso, savet war-lerc'h an darvoud.
Soazig

**Soaz**, pe **Soazig**, n'eo ket ur gwir anv-bihan e brezhoneg, pa n'eo nemet ur berranv diwar *Frañsoazig*, brezhonekadur an anv gallek Françoise, bet diouzh ar c'hiz. Gant Soazig eta e vez brezhonekaet aes anv kement Breizhadez zo bet anvet *Françoise*. 

Diwar an anv-bihan Frañseza avat ez eus ur berranv all, Seza, ha diwar Seza, Zaig. 

A-hend-all ez eus ur stumm all c'hoazh, Fantig.

## Fazi
Dre fazi, ha dre levezon doare-skrivañ ar galleg, e kaver ivez ar stummoù *Soizic, Soizig, Soizick...*.

## Tud
*Soizic Corne, kazetennerez ha luskerez skingomz ha skinwel.
*Soazig Daniellou, filmaozerez.
**Soaz Kervahe*, anv-pluenn Vefa de Bellaing.
*Soazig Noblet, kanerez gant ar strollad Tregeriz.
*Soazig Paogamm, kenc'hoar Visant Seite pa veze kentelioù brezhoneg ganto er skingomz er bloavezhioù 1960 pe 1970.
**Soaz an Tieg*, anv-pluenn Ivetig an Dred (1923-2009).

## Lennegezh vrezhonek
*Frañsoazig ha Pierig, 
** unan eus Gwerzioù Breizh Izel gant Fañch an Uhel, skrivet *Fransoisig ha Pierig* gant an oberour (eil levrenn pajenn 16)
** unan eus Sonioù Breizh Izel gant Fañch an Uhel, skrivet *Fransoizic ha Pierric* gant an oberour (levrenn gentañ, pajenn 332)

## Pennad kar
*Fant

## Gwelout ivez
*Soaz Vrezhonek
*Ar werz Nozvezh kentañ ma eured.
Klik drek-logigoù

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar **c'hlik drek-logigoù** pe **logigoù** treuzskrivet [ǃ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 177. Betek 1989 e veze skrivet .

Disheñvel e oa an arouezenn er penn-kentañ diouzh ar pik estalammañ, bet savet diwar arouezenn ar c'hlik dent dindanañ ur sin diakritek implijet evit merkañ ar c'hensonennoù kilbleg. 

Ur familh klikoù eo ar c'hlikoù dent implijet evel fonemoù en un nebeud familhoù yezh komzet en Afrika hag e luc'haj lidel an damineg komzet en Aostralia nemetken. 

Kavet e vez stank klikoù dent er yezhoù koiek-sanek hag er yezhoù ngouniek komzet tro-war-dro bet levezonet gante, dreist-holl ar zouloueg hag ar xhosaeg ha sothoeg. E yezhoù ngounieg all, da skoer ar swatieg hag an ndebeleg, avat e kaver klikoù dent e lec'h klikoù (drek-)logigoù, 

Gant an hazdaeg, ur yezh digenvez anezhañ, e vez implijet pevar c'hlik drek-logigoù: drek-logigoù tenuis (); drek-logigoù c'hwezhet (); drek-logigoù dre fri () ha; drek-logigoù-tarzh dre fri divouezh ().

Kendistaget e vez ar c'hlik-mañ atav evel-hen, da skouer:

*  pe : klik gouel-(drek-)logigoù divouezh (gallout a ra bezañ c'hwezhet, dre strakal, dre fic'hal, h.a.)
*  pe : klik gouel-(drek-)logigoù mouezhiet (gallout a ra bezañ c'hwezhet, sourrus, dre fic'hal, h.a.)
*  pe : klik gouel-(drek-)logigoù dre fri (gallout a ra bezañ c'hwezhet, divouezhiet, h.a.)
*  pe : klik hugenn-(drek-)logigoù divouezh
*  pe : klik hugenn-(drek-)logigoù mouezhiet (alies rakfriet)
*  pe : klik hugenn-(drek-)logigoù dre fri 

E gresianeg e vez implijet ur c'hlik drek-logigoù pe ur c'hlik dent evit lâret "nann" e lec'h *όχι*.

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kensonenn drek-logigoù
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn logigoù
* Klik
Harri Webb

**Harri Webb** (Abertawe 7 a viz Gwengolo 1920 - Abertawe 31 a viz Kerzu 1994), a zo ur barzh saoznek, hag ur republikan ha broadelour kembreat.

Bet eo e-barzh Mudiad Gweriniaethwyr Cymru, hag e Strollad al Labour. Pa welas pegen enebet e oa ouzh broadelezh Kembre ez eas gant Plaid Cymru e 1958. Ren a reas kelaouenn saoznek ar strollad *[[Welsh Nation]]*.

Goude ma skrive e saozneg eo brudet e varzhoneg gembraek *[[Colli Iaith]]* a zo bet kanet gant Heather Jones.

## Oberennoù
* *The Green Desert*, 1969
* *A Crown For Branwen*, 1974
* *Rampage and Revel*, 1977
* *Poems and Points*, 1983
* *Collected Poems*, dastumad e varzhonegoù embannet kent
* *No Half-Way House: Selected Political Journalism*
* *A Militant Muse: Selected Literary Journalism*
* *Looking Up England's Arsehole: Patriotic Poems and Boozy Ballads*
Kenan

**Kenan** zo un anv-bihan brezhonek, hag anv ur sant brezhon. Un anv-bihan turkek eo ivez.

## Gerdarzh
Krediñ a reer eo ar memes anv evel **[[Cynan]]** e kembraeg ha Konan e brezhoneg. Kenan ha Konan a vije kar, evel an anvioù Renan ha Ronan. 

## Tud
* Kenan zo un dudenn eus Levr ar C'heneliezh,
* Kenan Kongar, anv-pluenn Frañsez Kervella,
* Kenan an Habask, teulfilmer,
* Kenan Thompson (g. e 1978), aktour ha fentigellour stadunanat, bet c'hoariet er stirad skinwel Kenan & Kel.

## Gwelout ivez
* Kenansville
Kerala

**Kerala** (e Malayalam: കേരളം — **) zo ur stad eus India, e mervent ar vro, en arvor. Thiruvananthapuram eo ar gêr-benn, ha Kochi ar gêr vrasañ. War-dro 33 milion a dud zo o chom e Kerala.

Malayam eo ar yezh a vez kaozeet gant an darn vrasañ eus an dud er stad. Tamil a vez kaozeet ivez gant tud zo ha meur a yezh all c’hoazh.

Krouet e oa bet stad Kerala e 1956.
Deskadurezh

An **deskadurezh** eo ar pezh a vez roet da c'houzout d'un den evit lakaat e skiant-spered da greskiñ ha bezañ gouest d'e implij evit e gondu er vuhez personel ha sokial.
Deskiñ zo tapout ha kompren mat ar pezh a vez kelennet gant tud zo, ar vistri-skol hag ar gelennerien en o zouez.
Dre vras e komzer eus an deskadurezh evit ar c'helenn roet d'ar yaouankiz etre 2 ha 30 vloaz.

## An deskadurezh evel reizhiad kelenn
Ur reizhiad evit treuzkas elfennoù ar ouiziegezh hervez ur steuñv evit pep oad eo an deskadurezh ivez. Kregiñ a ra ar reizhiadoù deskadurezh er skolioù-mamm eus trede bloaz ar bugel betek fin ar studioù uhelañ graet er skolioù-meur peurvuiañ. Reizhiadoù deskadurezh etre a zo eus ar c'hwec'hvet bloaz betek an oad a 15-18 vloaz.

## Gwir
Ar gwir da gaout deskadurezh zo anavezet gant mellad 26 Disklêriadur hollvedel gwirioù mab-den.
Zimbabwe

**Zimbabwe** a zo ur vro eus su Afrika, etre ar stêrioù Zambeze ha Limpopo. Harzoù he deus gant Zambia en norzh, Mozambik er reter, Republik Suafrika er su, ha Botswana er c'hornôg. Adalek 1895 e veze graet **Rodezia ar Su** eus ar vro (un drevadenn eus Impalaeriezh Breizh-Veur e oa neuze, hag etre 1965 ha 1980 e veze graet Rodezia (*Rhodesia*) eus ar vro, goude ma vije bet embannet, ent-untuek, ur republik gant ur bihanniver a dud wenn. E 1980 e teuas da vezañ Zimbabwe, diwar anv ur gêr gozh a van dismantroù kaer anezhi. Harare (*Salisbury* e anv kent) eo ar gêr-benn.

## Skeudennoù

Great-Zimbabwe.jpg|Great Zimbabwe
Makokwani.JPG|Poulloù-dour Makokwani
Shona_farms_Zimbabwe.jpg|Feurmioù Shona
Victoria Falls aerial view September 2003.jpg|Lammoù-dour Victoria
Leon (anv-bihan)

* *Gwelout [[Leon]] evit sterioù ha stummoù all an anv.*
**Leon** zo un anv-bihan brezhonek deuet eus an anv latin Leo hag a dalv kement ha leon. Nebeut implijet eo e brezhoneg, nemet da vrezhonekaat an anv-bihan a gaver e yezhoù all.

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger latin *leo*, a zo ivez un anv-bihan saoznek. N'eo ket kar tamm ebet d'an anvioù germanek Leonard ha Leopold eta

## E yezhoù all
* Galleg: *[[Léo]]*, pe *Léon*, pe *Léonce*, *Léone*, *Léonie*, Léa, evit ar merc'hed
* Ruseg: *Лeв* (*Lyev*), skrivet *[[Lev]]* peurvuiañ
* Saozneg: *Leon* ha *[[Leo]]*
* Spagnoleg: *[[León]]*, *Leona* evit ar merc'hed

## Tud vrudet
### Pibien
Pevarzek pab zo bet anvet **Leon**. 
* Leon I, 440-461, lakaet da sant, anvet ivez *sant Leon Meur* 
* Leon II, 682-683
* Leon III, 795-816
* Leon IV, 847-855
* Leon V, 903
* Leon VI, 928
* Leon VII, 936-939
* Leon VIII, 963-965
* Leon IX, 1049-1054
* Leon X, 1513-1521
* Leon XI, 1605
* Leon XII, 1823-1829
* Leon XIII, 1878-1903
* Leon XIV, 2025-

### Impalaerien Bizantion
C'hwec'h impalaer anvet** Leon** zo bet e Bizantion 
* Leon I (impalaer), 457-474
* Leon II (impalaer), 474
* Leon III (impalaer), 717-741
* Leon IV (impalaer), 775-780
* Leon V an Armenian, 813-820
* Leon VI ar Fur, 886-912

### Rouaned Armenia
C'hwec'h roue zo bet anvet Leon en Armenia
* Leon I Armenia, roue Kilikia ("Señor de la Montaña") e 1129-1140
* Leon II Armenia, roue Armenia e 1187-1219
* Leon III Armenia, roue Armenia e 1270-1289
* Leon IV Armenia, roue Armenia e 1301-1307
* Leon V Armenia, roue Armenia e 1320-1341
* Leon VI Armenia, roue Armenia e 1374-1393

### Tud all
* Leon, eskob Teurgn e Bro-C'hall e 526-527
* Leon ar Berr (1874-1946), kelaouenner ha skrivagner
* Léon Bloy, skrivagner gallek
* Léon Bureau, greantour breizhat ha dastumer brezhoneg Bourc'h-Baz
* Léon Fleuriot, istorour ha yezhour breizhat
* Léon Gambetta, politikour gall
* Léon M'ba (1902-1967), prezidant kentañ Gabon
* Leon ar C'halvez (1909-1995), marc'hhouarnour breizhat
* Léon Blum, politikour gall

## Lec'hioù
Anv meur a gêr eo León er bed spagnolek.

## Filmoù
* Léon, ur film gall sevenet gant Luc Besson e 1994. 

## Pennad kar
* Leo
Klik kevig a-gostez

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar c'hlik kevig a-gostez treuzskrivet [ǁ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 180. Betek 1989 e veze skrivet .

Ur familh klikoù eo ar c'hlikoù dent implijet evel fonemoù en un nebeud familhoù yezh komzet en Afrika nemetken. Kavet e vez stank klikoù kevig a-gostez er yezhoù koiek-sanek dreist-holl hag ivez, dindan o levezon ar re se, en un nebeud yezhoù ngouniek ("nguni") komzet war o zro, da skouer ar zouloueg hag ar xhosaeg .

Kendistaget e e vez ar c'hlik-mañ atav evel-hen, da skouer:

*  pe : klik drekstaon-kevig a-gostez divouezh (gallout a ra bezañ c'hwezhet, dre strakal, dre fic'hal, h.a.)
*  pe : klik drekstaon-kevig a-gostez mouezhiet (gallout a ra bezañ c'hwezhet, sourrus, dre fic'hal, h.a.)
*  pe : klik drekstaon-kevig a-gostez dre fri (gallout a ra bezañ c'hwezhet, divouezhiet, h.a.)
*  pe : klik huged-(drek)kevig a-gostez divouezh
*  pe : klik huged-kevig a-gostezmouezhiet (alies rakfriet)
*  pe : klik huged-kevig a-gostez dre fri 

Gant ar ǃxũũ komzet e Namibia e kkaver ur c'hlik a-gostez all treuzskrivet [|||] da c'hortoz. Er yezh-se ez eo e gwirionez ar klik dent ur kensonenn kevig pe kevig-dent distaget gant tavnenn an teod () enebiet ouzh ar c'hlik drekkevig distaget gant beg an teod treuzskrivet  (resisoc'h: {{IPA|[ǁ̺]})

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Klik
* Kensonenn kendistaget
* Kensonenn a-gostez
* Kensonenn kevig
Verviers

**Verviers** zo ur gumun e Belgia e Proviñs Liège.


Verviers Liège Belgium Map.svg|Lec'hiadur
Verviers Belgium.svg|Banniel
Héraldique Ville be Verviers.svg|Skoed


## Douaroniezh
* Gorread : 33,01 km²
* Poblañs (2022) : 55 102 a dud
* Stankter : 1 669 den/km²
Mezopotamia

:: *Arabat droukveskañ gant an anv spagnolek [[Mesopotamia]], a zo anv ur broviñs en Arc'hantina.*

**Mezopotamia** a oa, en Henamzer, ur vro e kornôg Azia, etre ar stêrioù Eufrates ha Tigris, el lec’h m’emañ Irak hiziv. Lavarout a reer ez eo bet "Kavell ar sevenadurioù kentañ" rak diorroet-kenañ e oa ar sevenadur er rannved-se en Henamzer e-pad 3 000 bloaz. Dre vras en em astenne Mezopotamia etre ar menezioù Zagros hag Anti-Taurus en hanternoz, hag ar Pleg-mor Pers er c’hreisteiz, ar pezh a glot a-walc’h gant Irak hiziv, gant reter Siria ha gevred pellañ Turkia ouzhpenn.

Dont a ra an anv *Mezopotamia* eus an henc'hresianeg, ha talvezout a ra kement hag *etre stêrioù*. War an div stêr-se eo diazezet brud ha pinvidigezh ar vro. Gant o dour e c’helled doura an douaroù hag evel-se e c’hellas al labour-douar mont war-raok. En div stêr e oa stank ar pesked ha war o ribloù e oa puilh al loened gouez hag al laboused. An douaroù strujus a daole boued a-walc’h evit an dud a oa o chom er c’hêrioù. E kreisteiz Mezopotamia, just a-walc’h, e teuas ar c’hêrioù kentañ war wel. Dont a rejont da vezañ lec’hioù kreiz evit ar c’henwerzh, an artizanerezh, ar velestradurezh hag an difenn. Annezidi Mezopotamia a implije ar pri d’ober brikennoù evit sevel o ziez, ha d’ober taolennoù evit skrivañ.

Pinvidigezh Mezopotamia a veze c’hoantaet gant ar pobloù amezek. Aloubet e voe ganto alies. Abalamour ma veze aon rak an aloubadegoù-se eo e voe savet kêrioù gant mogerioù-kreñv difennet-mat. 

## Gwelet ivez
* Babilon
* Sumer
Kensonenn tro-gil a-gostez dre stlakat

Ar gensonenn tro-gil a-gostez dre stlakat a zo ur fonenn ral a-walc'h gensonennel implijet evel fonem gant un nebeud yezhoù 'zo, evel da skouer an iwaidjaeg, ar pachtoueg hag an tamileg.

N'eus hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etreboadel arouezenn ebet evit treuzskrivañ ar gensonenn-mañ ha rankout a reer ober gant arouezennoù *ad hoc* mar bez ezhomm, da skouer:

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn tro-gil
* Kensonenn a-gostez
* Kensonenn dre stlakat
Eure (departamant)

An **Eure** zo un departamant gall, e Normandi, deuet e anv eus hini ur stêr, an Eure, hervez ar c'hiz c'hall diazezet e 1790. Evreux eo ar pennkêr anezhañ.

## Arondisamantoù an Eure
* Évreux
* Bernay
* Les Andelys

## Daveoù ha notennoù
Frañseza

**Frañseza** zo un anv-bihan brezhonek, a gaver muioc'h er c'hanaouennoù eget er vuhez ofisiel, hag a zo brezhonekadur an anv-bihan gallek Françoise, nemet savet diwar an anv brezhonek Frañsez. 

## Berranvioù
Diwar Frañseza eo savet ar berranvioù *Seza, Sezaig, Zaig*. 

Ar berranv all Soazig zo savet war-eeun diwar an anv gallek Françoise.
A-hend-all ez eus ur stumm all c'hoazh, Fantig.

## Yezhoù all
*Francesca, en italianeg
*Francisca, e portugaleg ha spagnoleg
*Françoise, e galleg
*Franziska, en alamaneg.

## Tud
* Frañseza Roma (1384-1440), santez italian
* Frañseza Dinan (1436–1499), gouarnerez Anna Breizh
* Franseza-Zavier Kabrini (1850-1917), santez italian
*Frañseza Kervendal (1915-2001), skrivagnerez vrezhonek, pried Per Denez,
*Zaig, kanerez vrezhonek, pried Polig Monjarret,

### Tud er gwerzioù
*E Gwerzioù Breizh Izel Fañch an Uhel
**Frañseza Kozhig, anv ur plac'h kondaonet d'ar marv er werz heñvelanvet (skrivet *Fransesa Kozik* gant an oberour),

*E Soniou Breiz Izel Fañch an Uhel
**er werz *Kalonad ur vestrez*, ez eus meneg eus ur plac'h anvet *Fanchon* ha **Frañseza** a bep eil, troet o-daou e galleg gant Françoise.
** ur plac'h yaouank, **[[Fantig]] ar Rolland**, a vez graet "Ma dous Fransezan" anezhi en eil doare ar werz anvet Kloareg Rozmar,
Zaig

**Zaig** zo anv ur ganerez vrezhonek, pried Polig Monjarret, a embannas un nebeud pladennoù graet gant Mouez Breiz er bloavezhioù 1960.
Mucuri

**Mucuri** zo ur gêr e gevred stad Bahia e Brazil.

35 688 a dud a oa en 2006, ha 1 775 km² eo gorread ar gumun.
Francesca

**Francesca** zo un anv-bihan italianek roet d'ar merc'hed. Furm venel an anv Francesco eo.
Klotañ a ra *Francesco* gant Frañsez e brezhoneg, ha *Francesca* gant Frañseza.

## Yezhoù all
*Francisca e spagnoleg, n'eo ket gwall stank
*Françoise e galleg, zo bet stank en XXvet kantved
*Frañseza e brezhoneg.
*Franziska en alamaneg

## Tud

[thumb| [Francesca Dellera]]

### XIIIvet kantved-XIXvet kantved
*Francesca da Rimini‎ (1255-1285), priñsez italian eus an XIIIvet kantved, brudet he c'harantez ouzh Paolo 
*Piero della Francesca, matematikour ha livour eus ar XIVvet kantved
*Francesca Romana, leanez ha santez, er XIV-XVvet kantved, 
*Francesca Salviati, itron a renk uhel er XVIvet kantved, 
*Francesca Cuzzoni, kanerez eus an XVIIIvet kantved.
*Maria Francesca Rossetti ( Londrez 1827 – 1876)
*Francesca Armosino (1846-1923), diwezhañ pried Giuseppe Garibaldi.

### XXvet kantved
*Francesca Chillemi, aktourez italian, Miss Italia 2003.
*Francesca Dellera, aktourez italian
*Francesca Isabel Natividad, aktourez vec'hikan, anavezet evel Kitten Natividad
*Francesca Neri, aktourez italian.
*Francesca Soleville, kanerez c'hall.
León

**León** zo un anv spagnolek a c'hall bezañ
*an anv-bihan a zo Leon e brezhoneg
*un anv-lec'h er bed spagnolek

## Lec'hanvioù
:
*León (Jujuy), kêr eus proviñs Jujuy, en Arc'hantina.

:
*León (Spagn), kêr eus Spagn, kêrbenn proviñs León.
*Proviñs León, ha León he c'hêrbenn, 
*Región de León, bro istorel spagnol.
*Área metropolitana de León, komark spagnol, ha kêr León (Spagn) ar pennlec'h anezhañ,
*Rouantelezh León, ur rouantelezh kozh e Spagn.
*anv a gaver e kumunioù en Extremadura:
** Calera de León
** Segura de León

:
**León de Francia*, anv  kozh spagnolek kêr Lyon,

:
*León de los Aldama, kumun eus stad Guanajuato.
*Nuevo León, stad.

:
*León (Nicaragua), ur gêr a zo kêr-benn d'an departamant anvet diwarni
*Departamant León, an departamant-se en eeun.

## Tud
### Rouaned er Grennamzer
*Alfonso de León
*Bermudo de León
*Ramiro de León
*Sancho de León
*Teresa de León

### Tud all
*Oscar D'León (1943-), kaner venezuelat
*Tania León (1943-), sonaozourez kuban-stadunanat

## Pennadoù kar
*Leo
*Leon
Kensonenn greiz

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kensonenn greiz** (saoz.: ''central consonant'') war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn produet lakaat an aer da redek a-hed kreiz an teod, da skouer:

* Kensonenn drekstaon dre serriñ divouezh ([k]);
* Kensonenn kevig dre daravat mouezhiet ([z]);
* Kensonenn kevig dre fri mouezhiet ([n])

Enebiet e vez neuze rummad ar c'hensonennoù a-greiz ouzh hini ar c'hensonennoù a-gostez, produet dre lakaat an aer da dremen a-hed kostezennoù an teod, da skouer:

* Kensonenn kevig a-gostez dre dostaat ([l]);
* Kensonenn staon a-gostez dre dostaat ([ʎ]) 

## Gwelit ivez
* Kensonenn
* Kostezenn (yezhoniezh)
Kae (sant)

: *Arabat droukveskañ gant *'sant Ke**, sant brezhon.''

**Kae**, pe **Caius*' e latin, ganet en [[Dalmatia]], a voe [[eskob]] [[Roma]] eus an [[12 a viz Kerzu]] [[283]] betek e varv d'an [[22 a viz Ebrel]] [[296]]. Hervez ar c'hiz e vez graet ur [[pab]] anezhañ petra bennak ma ne voe graet an titl-se eus eskibien Roma nemet adalek [[Jelvestr Iañ]].

Mab e oa da c'h-Gaius, pe, hervez ar santez [[Susanna Concordius]], un den kar d'an impalaer [[Diocletian]] 

E vez a voe kavet e [[kev-beziañ|kevioù-beziañ]] [[Callixtus]] hag en e vez edo ar walenn a sielle e lizheroù ganti (Arringhi, Roma subterr., 1. iv. c. xlviii. p. 426).

Lidet e vez da zeiz e varv d'an 22 a viz Ebrel, gant ar pab [[Soter]]. Enoret e vez e [[Dalmatia]] ha [[Venezia]]. 




== Liammoù diavaez ==
* [[s:Catholic Encyclopedia (1913)/Caius and Soter, Saints and Popes|Caius and Soter, Saints and Popes]] e-barzh ar c'h-*Catholic Encyclopedia'' 1913}}
* Opera Omnia by Migne patrologia Latina
Rumm naturel (fonetik)

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **kensonenn a-greiz** (saoz.: ''central consonant'') war dachenn ar fonologiezh evit komz eus ur rumm kensonennoù gante holl an hevelep perzh fontikel, da skouer an hevelep lec'h distagañ pe an hevelep doare distagañ.

Da skouer, ur rumm naturel eo rumm ar kensonennoù dre serriñ divouezh ennañ ar c'hensonennoù-mañ:

* Kensonenn diweuz dre serriñ divouezh ([p])
* Kensonenn kevig dre serriñ divouezh ([t]);
* Kensonenn drekstaon dre serriñ divouezh([k]};
* h.a.

## Gwelit ivez:
* Kensonenn