Isabelle de Charrière

**Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken**, anavet dre he anv pried, **[Madame] Isabelle de Charrière** (Utrecht,  – Colombier, ) a oa ur skrivagnerez izelvroat ha suis. *Belle van Zuylen*, *Belle de Zuylen*, *Zélide* hag *Abbé de la Tour* a implijas da anvioù-pluenn.

Brudet eo bremañ a-drugarez d'he lizheroù ha d'he romantoù, petra bennak ma skrivas ivez flemmskridoù, sonerezh ha pezhioù-c'hoari. Dedennet-bras e oa gant kevredigezh ha politikerezh he amzer, ha da bouezus e vez lakaet he labourioù a-zivout an Dispac'h gall.

## Buhez
Ganet e voe e kastell Zuylen e-kichen Utrecht, merc'h henañ Jacoba Helena de Vicq (1724-1768 ha Diederik Jacob van Tuyll van Serooskerken (1707-1776), unan eus koshañ tiegezhioù ar Seizh Proviñs.

E 1750, oadet a 10 vloaz, e voe kaset da Geneva da chom a-gevret gant he gouarnerez Jeanne-Louise Prevost, a voe he c'helennerez adalek 1746 betek 1753. Dre Suis ha Bro-C'hall e veajjont o div e-pad bloaz, ken e rankas Isabella addeskiñ izelvroeg pa zistroas d'ar gêr. Ar galleg avat a chomas he yezh vuiañ-karet e-pad an nemorant eus he buhez, ar pezh a c'hall displegañ perak e veze nebeut anavezet he oberennoù en he bro.

Desketoc'h eget an darn vuiañ eus merc'hed he amzer e oa, a-drugarez da spered digor he zud ; ganto e voe lakaet da studiañ ar matematik, ar fizik, al latin, an alamaneg, an italianeg hag ar saozneg. Adalek 1790 e stagas da studiañ ar sonerezh gant ar sonaozour italian Niccolò Antonio Zingarelli (1752-1837).

E 1754, hag hi 14 vloaz, e vagas karantez ouzh ar c'hont polonat Peter Dönhoff ; pa ne oa ket hennezh dedennet ganti e tec'has an dimezell eus Utrech e-pad 18 miz

Dimeziñ a eure e 1771, oadet a 31 bloaz, d'ar suis Charles-Emmanuel de Charrière de Penthaz (1735–1808), a oa bet kelenner d'he breur Willem René ; adalek neuze e voe anavet evel *Madame Isabelle de Charrière*. E Colombier e kanton Neuchâtel en em stalias ar c'houblad, a dremenas amzer e Geneva hag e Pariz.

## Labour
Gant kalz tud e kenskrivas Isabelle de Charrière a-hed he buhez. E 1760, hag hi 20 vloaz, e kejas ouzh an ofiser suis David-Louis Constant d'Hermanches (1722-1785) ; goude kejet gantañ un eil gwech e 1762 e stagas da genskrivañ gantañ dre guzh, ar pezh a reas e-pad 15 vloaz, pa oa-hi dimezet dija neuze. Gant ar skrivagner skosat James Boswell (1740-1795), a rae *Zélide* anezhi, e kenskrivas ivez e-pad meur a vloaz, betek ma c'houlennas ar Skosad he dorn digant he zad, a nac'has an dimeziñ.

E 1786 e kejas Isabelle de Charrière ouzh Benjamin Constant e Pariz ; eno e skrivjont a-grevret ur romant lizheriek hag e stagjont da genskrivañ, ar pezh a badas betek diwezh buhez ar skrivagnerez.

Romantoù, flemmskridoù, pezhioù-c'hoari, bzhonegoù ha sonerezh a ya da ober oberennoù Isabelle de Charrière ouzhpenn d'he lizheroù. An arvar war ar relijion, an noblañsoù ha desavadur ar merc'hed eo an dodennoù pennañ.

E 1762 e skrivas un emboltred, *Portrait de Mlle de Z., sous le nom de Zélide, fait par elle-même*.

E 1763, pa oa 23 bloaz, e voe embannet he romant kentañ, *Le noble, conte moral*, a zo ur flemmskrid a-zivout an noblañsoù ; disin e oa, hogen buan e voe kavet piv e oa an aozerez, hag he zud a dennasal levr eus ar c'henwerzh.

Daou romant lizheriek a voe embannet e 1784 : *Lettres neuchâteloises* ha *Lettres de Mistriss Henley publiées par son amie*. E 1788 e teuas er-maez e flemmskridoù kentañ a-zivout stad politikel an Izelvroioù, Bro-C'hall ha Suis.

Peogwir e kare oberennoù ar prederour Jean-Jacques Rousseau e sikouras gant embannadur dalif e levr *Confessions* e 1789. D'ar mare-se e skrivas-hi flemmskridoù diwar-benn ar prederour : *Éclaircissemens relatifs à la publication des « Confessions » de Rousseau* (1790).

Kalzik noblañsoù gall a dec'has da Neuchâtel a-c'houde an Dispac'h ; daoust dezhi kavout mignoned en o metoù ez embannas Isabelle de Charrière meur a flemmskrid a-zivout o emzalc'h, pa gave dezhi n'o devoa desket netra digant an emsavadeg.

Meur a bezh sonerezh a voe aozet ganti ; 25 pezh hepken zo deuet betek ennomp, a zo bet embannet e levrenn 10 he *Œuvres complètes*. Ne voe respont ebet digant Mozart d'al levrig he devoa kaset dezhañ evit ur pezh anvet *Les Phéniciennes* diwar Seneca ar Yaouankañ pe Euripides ; n'eus oberenn ebet anvet *Les Phéniciennes* pe *Die Phönikerinnen* er c'hatalog Köchel (*Köchelverzeichnis*, KV).

## Oberennoù

* *Portrait de Mll de Z., sous le nom de Zélide, fait par elle-même*, 1762
* *Le Noble. Conte moral*, 1763
* *Lettre sur les opérations militaires en Corse*, 1768 
* *Lettres neuchâteloises*, 1784
* *Lettres de Mistriss Henley publiées par son amie*, 1784
* *Lettres écrites de Lausanne*, 1785
* *Caliste ou continuation de Lettres écrites de Lausanne*, 1787
* *Examen de la tragédie d'Électre*, 1787
* *Bien-né. Nouvelles et anecdotes. Apologie de la flatterie*, 1788
* *Courte réplique à l'auteur d'une longue réponse ; par Mme la Baronne de ...*, 1789
* *Plainte et défense de Thérese Levasseur*, 1789 
* *Eclaircissemens relatifs à la publication des „Confessions“ de Rousseau*, 1790 
* *Aiglonette et Insinuante, ou la Souplesse. Conte*, 1790  
* *Lettre à M. Necker sur son administration, écrite par lui-même*, 1791
* *Lettres trouvées dans des portefeuilles d’émigrés*, 1793
* *L’émigré, comédie en trois actes*, 1794 
* *L’Inconsolable*, 1794 
* *Trois femmes*, 1795 
* *Honorine d’Userche : nouvelle de l’Abbé de La Tour*, 1795
* *Elise, ou l’Université*, 1795 
* *La parfaite Liberté ou les vous et les toi*, 1796 
* *Réponse à l'écrit du colonel de La Harpe, intitulé „De la neutralité des gouvernans de la Suisse depuis l’année 1789“*
* *Sainte Anne*, 1799
* *Les ruïnes de Yedburg*, 1799  
* *L'Enfant gâté ou le fils et la nièce*, 1800 
* *Sir Walter Finch et son fils William*, 1806

## Enorioù
* An asteroidenn (9604) Bellevanzuylen, bet kavet d'an  gant E. W. Elst a voe anvet goude Isabelle de Charrière.
* Ar film *Belle van Zuylen - Madame de Charrière* sevenet gant Digna Sinke a zeuas er-maez e 1993.
* Ur gador *Belle van Zuylen* zo e Skol-veur Utrecht abaoe 1995.

## Levrlennadur
*  Godet, Philippe. *Madame de Charrière et ses amis, d’après de nombreux documents inédits (1740-1805) avec portraits, vues, autographes, etc.. *. Genève : A. Jullien, 1906  • Levrenn 1 ha Levrenn 2
*  Courtney, C. P.. *Isabelle de Charriere (Belle de Zuylen) – A biography*. Oxford : Voltaire Foundation, 1993 
## Liammoù diavaez
* ''Wikisource''
*   
*   
## Notennoù