An Oriant

**An Oriant** a zo ur gêr hag ur porzh-mor eus Bro-Gwened ha departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h arondisamant an Oriant eo ivez, ha dre-se sez un isprefeti.

Diazezet e voe e 1666 pa voe aotreet da Gompagnunezh an Indez en em staliañ eno gant ar roue gall Loeiz XIV, dre-se anv ar gêr. En  e teuas da vezañ ur porzh-pesketa bras. Peogwir e oa bet staliet eno brasañ bon splujerezioù Europa gant an Nazied e voe bombezet taer ar gêr gant ar Gevredidi, ha damzistrujet e voe.

Bremañ eo troet armerzh An Oriant war ar mor, dre he arsanailh milourel, he forzh-pesketa, he forzh-kenwerzh, he fol redadegoù en donvor. Kampus Skol-veur Kreisteiz Breizh (SKB) a voe krouet e 1995. Emvod meur ar Gelted, festival brasañ Breizh, a sach kantadoù a viliadoù a dud bep miz Eost.
## Douaroniezh
Emañ Inez Lokmikael e su d'An Oriant, e Lenn-vor an Oriant.
### Kumunioù amezek

## Ardamezioù

## Kantonioù

Abaoe 2014 ez eus daou ganton ouzh hec'h ober :
*Kanton An Oriant-1 (*Lorient-1* ez-ofisiel)
*Kanton An Oriant-2 (*Lorient-2* ez-ofisiel)
## Brezhoneg
### Deskadurezh
* Ur skol Diwan a zo en Oriant.
* Klasoù divyezhek e div skol bublik, en ur skol brevez hag en ur skolaj prevez Dihun a zo e en Oriant.
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 432 skoliad (7,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
### Ya d'ar brezhoneg

AnOriantPanell.jpg|Panell-henchañ.

*D'ar 25 a viz Genver 2007 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun ha roet oa bet war un dro d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790; hervez un dekred bet kemeret gant ar Vodadeg Vroadel d'an 22 a viz Kerzu 1789 e voe lakaet da bennlec'h kanton an Oriant; ar c'hanton a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus distrig Henbont, an Oriant a oa e gumun nemeti; al lez-varn a zistrig a voe lakaet en Oriant: start e oa bet an tabutoù etre kumunioù an Oriant hag Henbont, klasket gante o-div kaout penn an distrig war tachennoù ar velestradurezh hag ar justis. E 1794 e voe tennet parrez Kergroaz eus kumun Plañvour, lakaet e voe e kumun an Oriant. Krouet e voe daou ganton nevez en Oriant, an Oriant-1 hag an Oriant-2, gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. E 1800 e voe krouet arondisamant an Oriant ha lakaet an Oriant en e benn.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant seitek beleg katolik diwar triwec'h eus An Oriant.

###### 
#### Hent-Houarn

AnOriantPorzh-houarn01.jpg|Ar porzh-houarn.
GareLoriententréemai2017.jpg|An ti-gar.

* 1862: erruet al linenn hent-houarn Landerne Savenneg er gumun.
#### [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]]
* Mervel a reas 38 gwaz eus ar gumun.

###### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 1 579 den ag ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, eleze 3,22 % eus he foblañs e 1911, div glañdiourez en o mesk.
* Fuzuilhet e voe daou vilour breizhat, bet ganet en Oriant, gant al Lu gall, unan d'an 10 a viz C'hwevrer 1915 e Proven (Flandrez Belgia), egile d'ar 7 a viz Gwenholon 1916 en Oujda (Maroko).
#### [[Eil Brezel Bed]]
;1940
* Bombezet e voe an Oriant gant al Luftwaffe en noz etre an 19 hag an 20 a viz Even;
** d'an 21 a viz Even e tegouezhas al lu alaman en **Oriant** goude un emgann e Gwidel.
;1944
* Fuzuilhet e voe ur paotr yaouank ag ar gumun e Kernevez-Zinzag e Berne, d'ar 16 a viz Gouhere 1944 abalamour d'e berzh er Rezistañs.
;1945
.
Da eizh eur noz d'ar 7 a viz Mae 1945, er Café Breton en Intel, e oa bet sinet kodianañ an Alamaned a oa o terc'hel Sankenn an Oriant; an arsav-emgann a voe sinet gant ar c'horonal Borst en anv al lu alaman, ar c'horonal John W. Keating en anv al lu stadunanat hag ar c'horonal Joppé en anv al lu gall; lakaet e voe da dalvezout da 00.01 d'an 8 a viz Mae. E Kaodan, da beder eur goude merenn d'an 10 a viz Mae 1945, en em zaskoras ar jeneral Wilhelm Fahrmbacher, penn ar vilourion alaman o terc'hel ar sankenn, d'ar jeneral Herman F. Kramer, penn an 66vet Rann-Arme Troadeion SUA, ha d'ar jeneral Henri-Gustave-André Borgnis-Desbordes, penn an 19vet Rann-Arme Troadeion Bro-C'hall.

* D'an 23 a viz Mae e voe kavet korf marv tri den eus ar gumun e-tal gwikadell Porzh-Loeiz. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al lu alaman.

### Porzhioù
;Ur porzh-brezel hag un arsanailh
* Ul lec'h talvoudek eo evit ober war dro bigi-brezel hag evit aozañ ar vartoloded hag an traoù kempennet da lestriñ. Un arsanailh a c’helle ober sevel ha kendalc'h e ratre bigi war-un-dro. Rummadoù tud en doa desket micherioù da sevel/ratreañ bigi-brezel. An arsanailh en doa an implijer kentañ gant 4000 oberourien war dro. Goude 1990, ez a kuit ar Merdeadurezh rak ratre ar lec'h a zo re kaer. Goude-se eo goloet diazlec'h ar bigi-spluj eus Keroman hag an arsanailh gostez An Oriant.
;Ur porzh-kenwerzh
* Savet er bloavezh 1910, eo bet brasaet ar porzh goude ar brezel, pa 'z eo adsavet ar gêr. Atredoù a zo implijet da leuniañ ouf Kergroaz. E gae a zo brasaet e bloavezh 1970 ha peurvezadurioù nevez a c'hell anezhañ liesaat e obererezhioù. An obererezh gentañ a zo enporzhiadur.
Oberezhioù Kergroaz a zeu da heul d‘ar gêr An Oriant. Kibelloù eoul-maen a harzh sevel-kêrioù e lec'h-mañ. Diskargerezh simant, soja pe tro-heol a boultrenn ar porzh. 
;Ur porzh-pesketa
* Pesketa a-raok Kerroman : e fin an XIXvet kantved pe deroù  kantved, e touare bigi-pesketa el lenn-borzh, e kreiz An Oriant, evel ar bigi-kenwerzh pe bigi-mor. E 1889, e voe krouet ur koc'hu-pesked e lec'h ma'z eo hiziv ar bag "Thalassa", kae Roc'han.
En  kantved, en em treuzlakaet listri roueder e lec'h bad-dre-lien. Met re blas a gemeront. E 1927 e tilog ar porzh-pesketa betek ul lec'h anvet Keroman (Ker-homañ ?). Porzh-pesketa Kerroman a zo ganet. Etre an daou vrezel e voe krouet porzh Keroman en Oriant a-benn diorren an obererezh-se war ul live greantel. Ar porzh-pesketa a ya d'arnevezaat a-nebeudoù.
;Ur porzh-bageal
* Ar porzh-bageal a grog da zisplegañ e 1975. 115 bag a oa d'ar mare-se. E lenn-borzh e oant, e-kreiz ar gêr. 400 bag a zo bremañ. Un ti-mor a zo bet savet ha digoret a-hed hennezh.
### Maered
Emmanuel Svob, maer ar gumun, a zilezas e gargoù maer ha kuzulier-kêr d'ar 27 a viz Genver 1941, anvet e voe Auguste Donval, ur mezeg-jeneral, mignon gant François Darlan, en e blas d'an 2 a viz Ebrel 1941, met dav e voe dezhañ dilezel d'an 8 a viz Mae 1942 dre ma tape e begement a bep tu abalamour d'ar c'hudennoù pourvezañ, e eilvet eilmaer, Eugène Gallois-Montbrun, a gemeras e lec'h d'an 19 a viz Even 1942.
### Listri-spluj

* E 1940 e krogas an Alamaned da sevel diazlec'h listri-spluj an Oriant e Kerroman.
* Eus deroù ar brezel tremenet, e sav an diazez listri-spluj. Al labourioù kentañ a grog er e miz Genver 1940. Padout a reont betek 1942 da nebeutañ. An darn Kerroman I eo bet savet e C'hwevrer 1940. An darn Keroman II, tri miz goude, e miz Mae 1940. Devehatoc'h e vo savet un darn nevez : Keroman III.
Gourenez Kerroman a oa dibabet da zegemer un diazez bigi-spluj german "U-boot ". An diazez dindanvor eus An Oriant eo adimplijet gant ar Merdeadurezh-brezel betek d'an 11 a viz C'hwevrer 1997, a-raok bezañ daskoret evit obererezhioù disoudard. A-vremañ, eo digor gant an holl dud ar weladenn an darn Keroman III hepken. Darnoù all a zo diimplijet pe implijet gant embregerezh.
* **Listri-spluj [[Wehrmacht|alaman]] ha diazlec'h Kerroman** (luc'hskeudennoù graet evit ar propaganda nazi) 

Bundesarchiv Bild 101II-MW-1031-28, Lorient, U-31.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-1032-11A, Lorient, U-37.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-5335-30, Lorient, U-Boot U-67.jpg 
Bundesarchiv Bild 101II-MW-3983-23, Lorient, Einlaufen von U-123.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-4429-09, Lorient, U-67 in Hafen einlaufend.jpg 
Bundesarchiv Bild 101II-MW-4210-12, Lorient, Viktor Lutze und Karl Dönitz.jpg 
Bundesarchiv Bild 101II-MW-3956-05A, Frankreich, Lorient, U-107.jpg 
Bundesarchiv Bild 101II-MW-3935-02A, Lorient, U-Bootbunker im Bau.jpg 
Bundesarchiv Bild 101II-MW-4386-01, Frankreich, Lorient, U-159 und U-107.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-3936-06A, Frankreich, Lorient, U-Bootbunker im Bau.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-3936-01A, Frankreich, Lorient, U-Bootbunker im Bau.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-4260-37, Lorient, U-Boote U-123 und U-201 auslaufend.jpg 

* Bazenn al listri-spluj Alaman hiziv-an-deiz

Bazenn listri-spluj Alaman an Oriant Bro Gwened 01.jpg|Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, Plan al lec'h.
Bazenn listri-spluj Alaman an Oriant Bro Gwened 03.jpg|Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, ur Blockhaus.
Bazenn listri-spluj Alaman an Oriant Bro Gwened Flak 88.jpg|Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, kanol Flak 88.

### Bombezadegoù ar Re Gevredet
* Distrujoù bras a voe en Oriant gant bombezadegoù Aerluioù ar Rouantelezh-Unanet ha SUA. Lazhet e voe kantadoù a dud nann-soudard ha milourion alaman. Degadoù a garrnijourion a gollas o buhez ivez.

Bristol Beaufort.jpg|Ar c'harr-nij *Bristol Beaufort Mark I, L4474 MW-E 217* o c'hedrediñ a-us d'ar Meurvor Atlantel.

* 1940: bombezet e voe ar porzh gant ar Royal Air Force d'an 20-21 a viz Du ha d'an 2-3 a viz Kerzu;
* 1942: bombezet e voe an Oriant gant nijerezioù B-17 eus an * USAAF* (United States Army Air Forces) d'an 16 a viz Gwengolo, d'an 18 ha d'an 22 a viz Du ha d'an 30 a viz Kerzu; teir nijerez a voe kollet d'an 16 a viz Gwengolo, hini ebet en tagadennoù all.
* 1943:
** d'ar 14 a viz Genver e voe roet urzh gant Winston Churchill da zistrujañ kement tra a c'hell servijout d'al listri-spluj alaman diazezet e Kerroman, da lavaret eo bombezañ stank ha didruez an Oriant, Lannarstêr hag ar c'humunioù tro-war-dro; kerkent, d'ar 14 a viz Genver, e krogas ar bombezadegoù, padout a rejont betek ar 16 a viz C'hwevrer;
** d'an 23 a viz Genver e kouezhas ur c'harr-nij *[[B-17]]*, eus aerlu SUA (*[[United States Army Air Forces]]*) er mor, e donvor d'an Oriant; lazhet e voe an dek nijour a oa en e vourzh;
** Munudoù ar bombezadegoù e mizioù Genver ha C'hwevrer 1943

* Roet e voe ar Groaz-brezel 1939-1945 d'ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
### Bezioù ar [[Kenglad ar Broadoù|C'hommonwealth]] e bered Kerantreizh

Karrnijourion e oant holl. Marvet int e-pad an Eil Brezel Bed.
## Tud
### Tud bet ganet eno
* Mathurin Alfred-Brard, senedour ar Mor-Bihan, d'an 26 a viz Gouere 1867; 
* Jacques Cambry, kronikour, politikour ha tudoniour, diazezer an Akademiezh Keltiek, d'an 2 a viz Here 1749;
* Henri Camenen, d'ar 17 a viz Even 1885, soudard er 4 Batailhon Kerzhet Troadegiezh skañv Afrika, barnet d'ar marv d'an 9 a viz C'hwevrer 1915 evit *bout dilezet e bost* ha *dizertet dirak an enebour* div wezh, bet fuzuilhet gant al lu gall d'an 10 a viz C'hwevrer 1915 e Proven (Flandrez Belgia) e-pad ar Brezel-bed kentañ;
* Fernand de Langle de Cary, milour gall (Brezel 1870-1871 ha Brezel-bed kentañ), 4 a viz Gouere 1849;
* François de la Rocque, ofiser ha politikour gall, d'ar 6 a viz Here 1885;
* Iwan an Diberder, skrivagner brezhonek, 1887;
* Jean Baptiste Le Garff (21 a viz Du 1887-30 a viz Here 1916), soudard breizhat, soudardaet en Oriant, bet fuzuilhet gant al Lu gall en Oujda (Maroko) e-pad ar Brezel-bed kentañ; 
* Jules Simon (1814 - Pariz 1896), prederour, kelenner ha politikour;
* Jacques Vaché, mignon da André Breton, skrivagner gall, d'ar 7 a viz Gwengolo 1895.
### Tud bet marvet eno
* 1907 : René Kerviler, ijinour, henoniour ha levrrollour
* 1909 : Zoé Berthier, skrivagnerez c'hallek.
* 1928 : René Scordia, gourener.
* 1964 : Gwenfrewi, skrivagnerez vrezhonek.
* 1972 : Youenn Drezen, skrivagner brezhonek.
## Luc'hskeudennoù

Berthe Morisot The Harbor at Lorient.jpg|*[[Gwel eus porzh an Oriant]]*, gant Berthe Morisot, 1869, The National Gallery of Art, Washington, DC.
Koc'huMervilleAnOriant.JPG|Koc'hu Merville.
Uneoul-lestrePorzhanOriant.JPG|Un eoul-lestr er porzh-eoul-maen.
PorzhpesketaAnOriant001.JPG|Porzh-pesketa Kerroman.
Cargo de colza Lorient P1020232.jpg|Ur sammlestr o tiskargañ kolza er porzh-kenwerzh.
Kêr ar gwelioù Eric Tabarly An Oriant Bro Gwened.jpg|Kêr ar gouelioù Éric Tabarly en Oriant.


## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1793


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:70000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2007 
  bar:2012 
  bar:2013 text:2013
  bar:2016 
  bar:2021 text:2021
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 22318
  bar:1806 from:0 till: 20553
  bar:1821 from:0 till: 17115
  bar:1831 from:0 till: 18322
  bar:1836 from:0 till: 18975
  bar:1841 from:0 till: 23621
  bar:1846 from:0 till: 26434
  bar:1851 from:0 till: 25694
  bar:1856 from:0 till: 28142
  bar:1861 from:0 till: 35462
  bar:1866 from:0 till: 37655
  bar:1872 from:0 till: 34660
  bar:1876 from:0 till: 35165
  bar:1881 from:0 till: 37812
  bar:1886 from:0 till: 40055
  bar:1891 from:0 till: 42116
  bar:1896 from:0 till: 41894
  bar:1901 from:0 till: 44694
  bar:1906 from:0 till: 46403
  bar:1911 from:0 till: 49039
  bar:1921 from:0 till: 46314
  bar:1926 from:0 till: 41592
  bar:1931 from:0 till: 42853
  bar:1936 from:0 till: 45817
  bar:1946 from:0 till: 11838
  bar:1954 from:0 till: 47095
  bar:1962 from:0 till: 60566
  bar:1968 from:0 till: 66444
  bar:1975 from:0 till: 69769
  bar:1982 from:0 till: 62554
  bar:1990 from:0 till: 59271
  bar:1999 from:0 till: 59189
  bar:2007 from:0 till: 58135
  bar:2012 from:0 till: 57706
  bar:2013 from:0 till: 57961
  bar:2016 from:0 till: 57274
  bar:2021 from:0 till: 57846
 


## Roll maered an Oriant

## Sevenadur
*Gouelioù Etrekeltiek an Oriant ("Emvod ar Gelted")
## Sport
### Mell-droad
*FK an Oriant
### Marc'hhouarnerezh
* 13 a viz Gouere 1939 : 4e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Brest hag an Oriant ; trec'h eo Raymond Louviot.
* 14 a viz Gouere 1939 : 5 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Naoned ; trec'h eo Amédée Fournier.
* 10 a viz Gouere 1956 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag an Oriant ; trec'h eo Fred de Bruyne (Belgia).
* 11 a viz Gouere 1956 : loc'hañ a ra 7 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus an Oriant war-du Añje (Maine-et-Loire).
* 1 a viz Gouere 1960 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Maloù hag an Oriant ; trec'h eo Roger Rivière.
* 2 a viz Gouere 1960 : loc'hañ a ra 7 tennad-hent Tro Bro-C'hall eus an Oriant war-du Añje (Maine-et-Loire).
* 3 a viz Gouere 1968 : 6 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Dinarzh hag an Oriant ; trec'h eo Aurelio González Puente (Spagn).
* 4 a viz Gouere 1968 : 7 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Naoned ; trec'h eo Franco Bitossi (Italia).
* 9 a viz Gouere 1977 : 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Añje (Maine-et-Loire) hag an Oriant ; trec'h eo Giacinto Santambrogio (Italia).
* 10 a viz Gouere 1977 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Roazhon ; trec'h eo Klaus-Peter Thaler (Republik Kevreadel Alamagn).
* 12 a viz Gouere 1982 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Pluveleg (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo Ti-Raleigh (Izelvroioù).
* 30 a viz Mezheven 1985 : 2 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Gwitreg ; trec'h eo Rudy Matthijs (Belgia).
* 14 a viz Gouere 1998 : 3e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Rosko hag an Oriant ; trec'h eo Jens Heppner (Alamagn).
* 15 a viz Gouere 2002 : 9 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Lannarstêr hag an Oriant (a-benn d'an eur) ; trec'h eo Santiago Botero (Kolombia).
* 9 a viz Gouere 2006 : 8 tennad-hent Tro Bro-C'hall etre Sant-Meven hag an Oriant ; trec'h eo Sylvain Calzati.
* 5 a viz Gouere 2011 : 4e tennad-hent Tro Bro-C'hall etre an Oriant ha Mur ; trec'h eo Cadel Evans (Aostralia).

## Liammoù etrebroadel
### Gevelliñ

### Karta vignoniezh

### Kevelouri

## Dave ha notennoù