open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lamp Aldis

Ul **lamp Aldis**, anvet **lamp Morse** ivez zo ul luc'hvanner a vez implijet gant al listri hag an aerborzhioù evit kas sinalioù gouloù hervez al lizherenneg Morse pa ned a ardivink elektronek ebet en-dro evit kehentiñ dre skingomz.

## Istor
Kentañ gwezh ma voe arveret ul letern evit kas sinalioù gouloù dre vommoù gouloù berr pe hir e voe e 1867 gant ar c'habiten-a-vor saoz Philip Howard Colomb (1831-1899) er Royal Navy ; gant gouloù okshidrek e rae, ha ne rae ket gant al lizherenneg Morse, a oa bet ijinet e 1835 koulskoude.

Al lizherenneg Morse avat a veze arveret adalek 1885 betek 1914 gant implijerien al lamp Begbie, bet ijinet evit kas kemennoù diouzh noz. Gouloù a veze kenderc'het dre gerozen ha bannet dre ur ferenn evit tizhout pelloc'h ; goulazhennoù a dalveze da c'henel pikoù ha tresoù. Ne voe ket implijet er Brezel-bed kentañ avat, abalamour ma oa re drouzus.

A-hed an Eil Brezel-bed, an Alamaned a implije lampoù anvet *Blinkgerät* ("gwikefre gwilc'her") hag a c'helle tizhout 4 c'hilometr war an deiz hag 8 km diouzh noz, dre siloù ruz evit mirout a vezañ merzet.

E 1944, ar Saoz Arthur Cyril Webb Aldis (1878-1953) a ijinas al lamp a vez implijet c'hoazh hiziv an deiz er bed a-bezh, koulz er verdeadurezh kenwerzh hag er morlu.

## Teknologiezh
Tredan e-lec'h raz-bev a vag al lampoù Aldis da c'henel gouloù. Goulazhennoù zo c'hoazh, a vez digoret pa bouezer war ur bouton ha serret pa baouezer ; emgefreek eo al lampoù nevesañ : treuzyezhañ da lizherenneg Morse a reont.

Bez' ez eus lampoù Aldis a vez dalc'het gant un dorn ; enno ez eo ur melezour a dro da c'henel ar bommoù gouloù.

Lod lampoù Aldis zo stag ouzh laez ur wern. Lod all, a ya en-dro dre wareg karbon, zo ker bras — 0,5 metr o zreuzkiz — ma c'hallont tizhout an dremmwel, zoken pa vez an heol o parañ en e greñvañ.

## Hiziv
Arveret e vez lampoù Aldis hiziv c'hoazh, el listri dreist-holl ; talvoudus int pa vez sac'het ar c'hehentiñ dre skingomz. Stank e vezont implijet en holl vorluioù pa vez ret kehentiñ hep bezañ klevet. Dre ma c'hall meur a ardivink a-vremañ merzout traezoù diouzh noz e vez implijet a-wezhioù lampoù a gas gouloù en isruz

En tremenerezh dre aer e vez implijet lampoù Aldis ivez gant an tourioù kontrollañ pa vez sac'het skingomz un nijerez. Gwenn, gwer pe ruz eo al livioù a vez arveret ; diflach e vez ar bann gouloù pa ne vez ket kaset kemennoù eeun evel "pradit", "chomit a-sav" hag all ; ne c'heller ket kas kemennoù Morse dre al lampoù-se. Horjellat pe lakaat o gouleier da wilc'hañ e ra an nijerezioù evit diskouez o deus resevet ha komprenet ur gemennadenn.

## Pennadoù kar
*Kod etrebroadel ar sinalioù
*Lizherenneg etrebroadel AFNA

## Notennoù
Browning HP

Ar **Browning Hi-Power**, anvet ivez **Browning HP 35**, **Browning GP 35** pe **FN Browning GP 35**, zo ur bistolenn damaotomatek produet gant an embregerezh belgiat FN Herstal abaoe 1935. Unan eus an armoù-tan dorn brudetañ eo.

## Istor
Pa varvas John Browning e miz Du 1926 e oa o labourat war ur bistolenn nevez evit an FN Herstal. Goude e varv e kendalc'has an ijinour belgiat Dieudonné Saive da labourat war an arm nevez. Produet e voe adalek 1935 dindan an anv **Hi-Power**, pe **GP** (***Grande Puissance***) e galleg. Choazet e voe evel arm-dorn standart nevez arme Belgia un tammig goude.

Mont a rae en-dro gant ar sistem argil berr a veze implijet war bistolennoù all evel ar Colt M1911, met Dieudonné Saive a zeuas a-benn da sevel eviti ur c'harger uhel e endalc'h (13 kartouchenn) pa oa 7 pe 8 kartouchenn endalc'h kargerioù ar braz eus ar pistolennoù all d'ar poent-se. Ouzhpenn-se e tiskouezas an arm bezañ solut ha fiziapl. Ur blatinenn un-ober a zo d'ar Browning HP.

Meur a astumm eus an arm a zo bet abaoe 1935. Unan evit ar sportoù tennañ, ar **Competition**, produet adalek 1980, a oa gantañ ur c'houch reoliek, un eneppouez e dibenn e ganol, ha kemmoù all evel ur pouez-loc'hañ izeloc'h. Ur stumm daou-ober, an FN HP-DA,a voe deveret anezhañ er bloavezhioù 1980. Ar stumm modern produet abaoe 2018 gant FN USA a zo dezhañ ur c'harger uheloc'h e endalc'h ha lodennoù e polimer war dornell an arm.

## Implijerien
An eil arm koshañ implijet c'hoazh gant armeoù zo er bed eo ar Browning HP, goude ar Colt M1911. E-touez an degadoù a vroioù o deus prenet skouerennoù pe savet kopiennoù dindan aotre evit o arme e kaver ar Rouantelezh-Unanet, Bro-C'hall, Gres, Iwerzhon, Stadoù-Unanet Amerika, Israel, India pe Aostralia.

An arm nemetañ eo a servijas da vat e daou du e-pad an Eil Brezel-bed, pa rae ar Gevredidi gant skouerennoù produet e Kanada gant an embregerezh Inglis, hag an Alamaned gant reoù produet e uzinoù an FN Herstal ac'hubet e Belgia.

## Daveennoù
Boed

**Boed** zo un enezennig e Mor Bihan Gwened, stag ouzh kumun Sine, e departamant ar Mor-Bihan hag e Bro-Gwened. Emañ 450 m er mervent da Velaeron, 650 m er biz da garreg Penn Bleiz ha 700 m er c'hornôg da garreg an Dervenneg. Emañ e Park naturel ar Mor Bihan. 

## Anv
An anv *Boed* a zeufe deus ar ger *boem*.

## Geografiezh

Muzuliañ a ra war-dro 40 ha a c'horread, 1,6 km hir ha 80 m hed. Emañ e biz ar Mor Bihan, un 350 m bennak er gevred da Voedig, 1,3 km er gwalarn d'an Arzh hag 1,5 km en norzh d'Er Lern.

Moaien zo da vont di war droad d'an izelvor dre ur roudour adalek pennc'hêrioù Kadouarn hag ar Gornevez.

Departamant ar Mor-Bihan zo perc'henn da lod vrasañ an enezenn.

## Notennoù ha daveoù
Palud sall

Ur **palud sall** zo un  ekoreizhiad eus an arvor e lodenn uhelañ an aod tizhet gant ar mareoù, etre an douar hag ar mor pe an dour damsall hag a vez beuzet en un doare ingal gant ar mareoù. N'eo ket ul lodenn eus an aod-vev koulskoude. Goloet e vez gant plant halofitek evel geotennoù pe strouezh. Ur roll a-bouez-bras o deus ar plant-se evit stabilded ar palud rak pakañ ha derc'hel a reont gouelezennoù. C'hoari a ra ar paludoù ur roll a-bouez e-barzh rouedad boued an dourioù ha pourchas maguzennoù da loened an aod. Herberc'hiañ a reont loened-douar ivez ha perzh a gemeront e gwarez an aodoù.

Lakaet ez eus bet kalz paludoù sall e dañjer gant doareoù ober fall evit mererezh ha difenn an aodoù, da skouer pa veze kemeret douaroù gant an dud pe pa vezent saotret gant al labour-douar pe gant implijoù greantel all. Ouzhpenn-se, sav live ar mor abalamour da gemm an hin a laka paludoù all e dañjer, abalamour da rimierezh an aodoù ha da gonfontadur ar paludoù kozh. Nevez zo eo bet anavezet pouez ar paludoù sall, gant an ekologourien ha gant ar gevredigezh dre vras, evit ar vevliesseurted, ar produuster ekologek hag evit servijoù ekoreizhadek all, evel bac'hadur ar c'harbon. A-drugarez d'an anavezadur-se ez eo gwellaet gwarez ha mererezh ar paludoù sall abaoe ar bloavezhioù 1980.

## Notennoù
Gouelezenn

Ar **gouelezennoù** zo danvezioù naturel dispennet gant an amzer ha gant ar rimiadur hag a zo kaset gant an avel, an dour, ar skorn pe dre nerzh ar gravitadur. Da skouer, an traezh a c'hall bezañ kaset en arlug e dour ar stêrioù,  dilezet e foñs ar mor dre ouelezennadur, ha mar bez douaret e c'hall mont da vaen-krag (roc'h gouelezennek) dre dreuzfurmadur e maen.

An traezh a gaver en aodoù hag e naoz ar stêrioù zo skouerioù eus an treuzdougen dre ar stêrioù, daoust ma kouezh ivez ar gouelezennoù d'ar strad e takadoù dour difiñv evel al lennoù hag ar morioù. Tevennoù traezh an dezerzhioù hag al loess zo skouerioù treuzdougen dre an avel.
Arisaka 38

An **Arisaka Stumm 38** zo ur fuzuilh tennata dre zorn japanat produet etre 1906 ha 1944. Implijet e voe gant an arme japanat betek fin an Eil Brezel-bed, ha gant armeoù all da vare ar Brezel-bed kentañ dreist-holl. Anvet e voe diwar 38 bloavezh ar mare Meiji en Impalaeriezh Japan.

## Istor
Goude ar brezel etre Japan ha Rusia (1904-1905) e komprenas Japaniz e oa sioù gant o fuzuilh Arisaka stumm 30 produet abaoe 1897, evel kartouchennoù hag a darzhe, poultr a chome betek re er gulasenn pe darvoudoù tennañ a bep seurt. An ijinour ha soudard Kijirō Nambu a ginnigas e 1906 ur stumm nevez eus ar fuzuilh, nebeutoc'h a bezhioù ennañ hag aesoc'h da broduiñ neuze. Ur golo a oa montet warnañ da wareziñ an arm diouzh an douar hag ar boultrenn da vare an emgannoù. Ar memes kartouchennoù 6,5 mm Arisaka a veze implijet ennañ.

Stummoù disheñvel eus an Arisaka 38 a voe produet gant ar Japaniz, en o zouez re verroc'h (**Stumm 38 berr**, **Stumm 38 karabinenn**), karabinennoù (**Stumm 44**), fuzuilhoù-sniper (**Stumm 97**), stummoù produet e Sina (**Stummoù 918**, **19** ha **66**) pe fuzuilhoù ha karabinennoù kaset da Dhailand (**Stummoù 83** ha **91**). Lod eus an Arisaka 38 a voe adkambret e .303 British gant Estonia etre 1929 ha 1934 pe e 7,62 × 39 mm gant arme Sina goude an Eil Brezel-bed diwar skouerennoù tapet digant Japaniz.

### Niver a skouerennoù produet
* arsanailhoù Tokyo : 2.029.000 (1906-1932)
* arsanailhoù Kokura : 495.500 (1937-1941)
* arsanailhoù Nagoya : 312.500 (1932-1942)
* arsanailhoù Jinsen (Incheon) : 13.400 (1942)
* arsanailhoù Hoten (Shenyang) : 148.800 (1937-1944)

E-pad ar brezel etre Sina ha Japan e tiskouezas kalibr 6 × 50 mm Arisaka ar fuzuilh bezañ re wan. Produet e voe adalek 1939 ar fuzuilh Arisaka stumm 99 da gemer he flas met implijet e voe ar stumm 38 betek fin an Eil Brezel-bed gant arme Japan memestra.

## Implijerien
Ouzhpenn an arme japanat hag he c'hevredidi thai hag an armoù tapet gant Sinaiz goude an Eil Brezel-bed e voe implijet an Arisaka 38 gant izili an Emglev tridoubl a oa kevredidi da Impalaeriezh Japan da vare ar Brezel-bed Kentañ. 50.000 fuzuilh a voe pourvezet d'ar Royal Navy e fin 1914, a c'hellas kas fuzuilhoù Lee-Enfield d'ar soudarded war zouar. Un urzhiad 30.000 karabinenn stumm 38 a voe graet e miz Kerzu 1914 ivez. 45 milion a gartouchennoù 6,5 mm Arisaka a voe urzhiet gant ar Rouantelezh-Unanet er memes koulz. En holl en em gavas war-dro 100.000 fuzuilh pe karabinenn Arisaka (reoù stumm 30 a oa ivez) etre daouarn ar soudarded vreizhveurat. Adalek dibenn 1915 e voe kemeret o flas tamm-ha-tamm gant armoù Lee Enfield ha kaset ar braz anezhe da Rusia pe roet da strollad Laorañs Arabia.

Impalaeriezh Rusia a resevas a-berzh Japan 280.000 fuzuilh Arisaka 38 etre miz Here 1914 ha miz C'hwevrer 1917, gante tost da 30 milion a gartouchennoù 6,5 mm.

## Liammoù diavaez
*  Al lodenn war an Arisaka 38 en teulfilm *Les fusils japonais Arisaka de 1897 à 1945* war ar chadenn *Le Feu aux poudres*, 03/10/2022

## Daveennoù
Timbroù Sant Kitts ha Nevis

An div enezenn Saint Kitts ha Nevis, en Antilhez Bihanañ, a ya d’ober ur stad dizalc’h abaoe an 19 a viz Gwengolo 1983.
 
Asambles gant enez Anguilla e voent un drevadenn saoz adalek 1883. Pa voe kinniget d’an enezeg dont da vezañ ur Stad Keveler (*Associated Statehood* e saozneg) e 1967, poblañs Anguilla a zibabas bezañ dizalc’h ha dispartiet diouzh e amezeien, pezh a voe nac’het groñs gant ar Rouantelezh-Unanet a gasas soudarded di evit kadarnaat he beli. Betek 1982 e chomas c’hoazh un drevadenn saoz a-raok tapout statud un « Tiriad Tramor eus Breizh-Veur » (*British Overseas Territory*).

Timbroù an Antilhez Bihanañ (*Leeward Islands*) hepken a voe implijet etre 1890 ha 1903, hogen er bloaz-se e krogas ar velestradurezh saoz da embann timbroù evit an inizi gant an alc’hwez *Saint Kitts and Nevis*. Kement-se a badas betek 1952 pa voe nevesaet an titl evit stagañ un tiriad ouzhpenn : *St. Christopher Nevis and Anguilla* e voe hiviziken.
Implij timbroù an Antilhez Bihanañ a voe c’hoazh betek 1956.

D’an 23 a viz Even 1980 e vo krouet div velestradurezh, unan evit a sell enez Saint-Kitts hag unan all evit Nevis. Anguilla, diouzh he zu, he doa savet ur velestradurezh emren abaoe an disrann e 1967.

## Pennadoù kar
* Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz
* Timbroù Nevis
* Timbroù Saint Kitts
* Timbroù Anguilla

## Levrlennadur
*Baldwin, Peter L. *A Study of the King George VI Stamps of St. Kitts-Nevis*, 1938-1950. Axbridge, Somerset: Murray Payne Ltd., 1997 ISBN 1-901624-00-5 69p.
*Brookes, Brian. *Classic Collections: St. Kitts postal history*. Javea (Spain): The British West Indies Study Circle, 2011 ISBN 9781907481147 34p.
*Saunders, F. R. *GEOSIX Newsletter Study Paper No. 3: St. Kitts-Nevis 1938-1952*. Southampton: King George VI Collectors Society, 1975 12p.
Navigation et Commerce (1892)

Anvet eo "Commerce et Navigation" pe "Groupe allégorique" ar rummad timbroù embannet e fin an  evit bezañ implijet e trevadennoù ar Stad C'hall. 

Treset ez eus bet daou zen alegorek, unan o vezañ arouez ar c'henwerzh, egile ar merdeerezh, pep hini anezho o terc'hel start banniel triliv Bro-C'hall. A-us o fenn eo bet skrivet REPUBLIQUE FRANÇAISE ha COLONIES POSTES. 

Talvoud-gwerzh an timbr zo skrivet gant lizherennoù bras dreist ur skoedenn a verk anv an drevadenn e liv ruz pe c'hlas. Engravet e voe gant Louis-Eugène Mouchon, anv a lenner er c'horn dehou, en traoñ.

Un dibab e voe embann timbroù espres-kaer evit pep tiriad, ha pa vefe en Okeania, en Afrika pe en Azia, kentoc'h eget derc'hel gant ur rummad unton evel a-raok. Klasket ez eus bet mirout ouzh ar stalioù kenwerzh a brene timbroù en ul lec'h evit gwerzhañ anezho en un drevadenn arall, ha gounit mod-se diwar emdroadur an nevid. Ar rummad Alphée Dubois a voe dreistmoullet evit taliñ ouzh ar floderien, met paouezet e voe an embann e 1892.
Browning Auto-5

Ar **Browning Auto-5**, anvet ivez **Browning Automatic 5** pe **Browning A5**, zo ur fuzuilh-chase bet produet eus 1902 betek 1998 gant an embregerezh belgiat FN Herstal (Liège). Ar fuzuilh-chase damaotomatek kentañ e voe hag unan eus an armoù anavezetañ e bed ar chase. 2,7 milion a skouerennoù anezhi a voe gwerzhet e-pad an XX kantved.

## Istor
Ijinet e voe an Auto-5 gant John Browning e 1898. Lakaat a reas ur breved warni e 1900. Ar fuzuilh damaotomatek kentañ e oa, enni 5 kartouchenn en he stumm orin. Mont a rae en-dro gant ur sistem tennata dre argil, pourveziet gant ur c'harger korzennek ennañ 4 c'hartouchenn. Un dispac'h e oa pa rae ar chaseourien betek neuze gant fuzuilhoù daou ganol daou-denn nemetken, d'ar muiañ. Browning a ginnigas e arm nevez da Winchester, a nac'has anezhañ. Emgav a dapas neuze e 1902 gant Marcellus Hartley, patron an embregerezh Remington, met hemañ a varvas deiz an emgav diwar un taol-kalon. A-benn ar fin ez eas Browning da ginnig e fuzuilh d'an embregerezh FN Herstal, a gomprenas buan e raje berzh hag a asantas produiñ anezhi adalek 1905.

Estreget e bed ar chase e voe implijet an Auto-5 : servijout a reas evel *[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|trench gun]]* (arm fozioù-brezel) etre daouarn ar soudarded stadunanat da vare ar Brezel-bed Kentañ, a implije anezhi da aloubiñ an trañcheoù alaman.

Lesanvet e vez *humpback* (*bosennek*) e saozneg. Stummoù all dindan aotre a voe produet gant an embregerezhioù Remington (Model 11) ha Savage (Model 720, Model 745).

## Er sevenadur
* Ur Remington Model 11 kalibr 20 a voe implijet gant ar c'haner stadunanat Kurt Cobain evit en em zistruj d'ar 5 a viz Ebrel 1994.

## Levrlennadur
*  SHIRLEY H. M. Jr., *Browning Auto-5 Shotguns, The Belgian FN Production*, eil embannadur, Wet Dog Publications, 2010, 100 p., ISBN 978-0970799760

## Daveennoù
Wales Interactive

**Wales Interactive Limited** zo ur studio sevel hag embann c'hoarioù video kembreat dieub. Savet eo bet e 2011 ha lec'hiet eo e Penarth, e Bro-Gembre. Ar studio zo brudet evit sevel Maid of Sker, The Bunker, Five Dates ha The Complex ha Dead Reset. Ouzhpenn 30 c'hoari zo bet embannet war ar savennoù urzhiataer, poellgomz ha letrinoù c'hoarioù video.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Braneg

**Braneg**, pe **Enez Braneg**, zo un enezennig e Mor Bihan Gwened, stag ouzh kumun Sarzhav, e departamant ar Mor-Bihan hag e Bro-Gwened. Emañ un 200 m bennak er gwalarn da C'hovihan ha war-dro 300 m er su da Veg Braneg ha 500 m er reter da Veg an Nioul en Enizenac'h. Emañ e Park naturel ar Mor Bihan. 

## Anv
An anv *Enez Braneg* a dalv kement hag "enez ar brini" pe gallout a ra dont deus ar ger "broen" hag al lostger "" a verk ec'h eo stank ar broen en enezenn-se met ne vez ket distaget ar ger "broen" er mod-se gant un "a" er vro.

## Notennoù ha daveoù
Edwards

**Edwards** zo un anv-tiegezh saoznek hag a dalv kement ha "mab da Edward". Ar 14vet anv-tiegezh stankañ eo e Bro-Gembre hag an 21vet hini e Bro-Saoz. Er Stadoù-Unanet e oa an 49vet anv-tiegezh stankañ e 1990,, hag an 51vet hini e 2014.

## Tud anavezet
* Thomas Edwards (1739-1810), skrivagner kembraek
* O. M. Edwards (1858–1920), istorour ha skrivagner kembreat
** e vab Ifan ab Owen Edwards (1895-1970), skrivagner ha filmaozer kembreat
* Owen Edwards (1933-2010), lusker skinwel kembraek
* Hywel Teifi Edwards (193-2010), skolveuriad hag istorour kembreat
* Dean Edwards (g. e 1970), fentour ha kaner stadunanat
* John Edwards (g. e 1953), senedour stadunanat
* Gareth Edwards (g. e 1947), rugbier kembreat

## Daveoù ha notennoù
Timbroù madoberus

Lakaet e vez e gwerzh **timbroù-madobererezh**, e-pad ur prantad-amzer berr alies – pa faot d’un aotrouniezh dastum arc’hant evit skoazellañ tud en dienez : tud gloazet gant ar brezel, emzivaded, tud skoet gant ur gwallzarvoud… Un dreisttaos zo moullet war an timbroù, e-kichen an talvoud-gwerzh. Ar sammad da baeañ ouzhpenn a weler gant un arouez « + » a c’hell bezañ moullet war-eeun (timbroù ar Groaz-Ruz da skouer) pe dreistmoullet pa c’hoarvez un degouezh skrijus a-daol-trumm (Fréjus e 1959).

E Bro-C'hall e vez moullet timbroù ingal evit mad ar Groaz Ruz abaoe 1952.

* E saozneg : *semi-postal stamp*
* E galleg : *timbre de bienfaisance*
* En alamaneg : *Zuschlagmarke*
Stad Palestina

**Palestina** (en arabeg فلسطين, *Filasṭīn*), pe **Stad Palestina** ent-ofisiel (دولة فلسطين, *Dawlat Filasṭīn*), zo ur stad er Reter-Nesañ, a embann he riegezh war douaroù Sisjordania ha Bandenn Gaza. 

**Stad Palestina** a oa bet embannet en Aljer d'ar e 5 a viz Du 1988, gant an Aozadur evit Dieubiñ Palestina ha gant e c'houarnamant en harlu en Aljeria. Koulskoude emañ ar braz eus an douaroù a yafe d'ober ar stad-se dindan dalc'h Israel abaoe ar Brezel C'hwec'h Devezh, e 1967. 

## Notennoù
Kronikennoù Plac'h nevez Breizh

**Kronikennoù Plac'h nevez Breizh** (japaneg: *Bretagne Hanayome Ibun*) zo ur manga istorel ha seinen treset ha skrivet gant Takehara Junji, hag embannet gant Tokuma Shoten e Japan ha Kurokawa e Breizh. Memes er stumm japanek eo bet klasket gant an aozour plantañ brezhoneg evit ma vije gwiroc'h an oberenn a-fed istor.

Alies e vez keñveriet ouzh Vinland Saga, ur manga damistorel e bed ar vikinged .
## Istor
Breizh en  kantved. Tomaz un haroz a heuilh e vestr en emgannoù. Gloazet e fin unan eus an emgannoù-se, e aotrou a fiziañ ennañ ur c'hefridi ispisial: kavout danvez pried evit dug Breizh. Evit en ober emañ Tomaz o vont da gemer perzh en un tournamant marc'hegerien.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Ar c'hentañ lodenn e brezhoneg
Colt Anaconda

Ar **Colt Anaconda** zo ur revolver produet abaoe 1990 gant an embregerezh stadunanat Colt. Paouezet eo e broduiñ etre 1999 ha 2001. Deveret eo eus revolverioù koshoc'h ar merk evel ar King Cobra.

## Mont en-dro
Ar **Colt Anaconda** zo dezhañ ur blatinenn un-ober ha daou-ober hag un daboulin evit 6 kartouchenn .44 Magnum. E stummoù kentañ a oa kambret e .45 Colt ivez. Savet eo ar revolver e dir disvergl. Pouez-loc'hañ e zraen a zo 1,77 kg e mod un-ober ha 4,8 kg e mod daou-ober.

Kanolioù 4, 6 pe 8 meutad amerikan a gaver da brenañ. Ur vandenn doullet zo montet war-c'horre ar c'hanol : un eneppouez eo evit kempouezañ an argil degaset gant ar c'halibroù bras implijet en arm.

## Daveennoù
Timbroù Victoria

Roet e voe anv Victoria, Rouanez Bro-Saoz, d'un tiriad e su Aostralia, aloubet e kreiz an  kantved gant armeoù ar Rouantelezh-Unanet.

E miz Ebrel 1837 e voe digoret ar burev-post kentañ e Geelong ha Portland, ha buan-tre (d'an 9 a viz Genver 1850) e voe embannet timbroù gant an alc'hwez Victoria. Warno e weler ar Rouanez kurunet, en he dorn ur voulenn hag ur vazh-roue, arouezioù ar galloud. Moullet e oant bet gant Thomas Ham er vro gant teknik al litografiezh.

Dre ma o oa bet implijet livuzennoù disheñvel a-hed al labour moullañ ez eo deuet liesliv ar rummad tri liv anezhañ (ruz-kistin, liv lireu ha glas), gant arlivioù niverus. Erlec'hiet e voe eta ar rummad-se gant un timbr nevez warnañ skeudenn ar Rouanez penn-kil-ha-troad, azezet war gador ar c'hurunadur. Savet e voe hervez teknik al litografiezh pe hini en engraverezh. Met amañ ivez e kaver un niver bras a dimbroù gant fazioù moullañ, arlivioù a bep seurt.

Adalek 1854 ha betek 1900 ne voe embannet nemet timbroù a vent vihan gant poltred a-skerb Victoria, dezho ur framm liesseurt. E 1900 e voe lakaet e gwerzh timbroù-madoberus evit un ospital (e 1897) hag evit sikour ar soudarded gloazet e Suafrika (e 1900).

Melestradurezh Aostralia a reas war-dro ar servij postoù e Victoria pa zeuas an tiriad da vout ur stad emren er gengevread e 1901.

## Pennadoù kar
* Timbroù Aostralia
* Timbroù Tasmania
Divaskell Breizh

**Divaskell Breizh** eo kevredigezh an dud o deus bugale e klasoù divyezh ar skolioù kristen e Breizh. Krouet e oa bet e 2020 war-lerc’h Dihun.

## Liammoù diavaez
*  Lec’hienn ofisiel Divaskell Breizh

## Daveoù
Timbroù Bro warezet Arabia ar Su

**Bro warezet Arabia** ar Su (pe **Gwarezvro Arabia ar Su**) a oa un tiriad e kreisteiz ledenez Arabia, eno ur strobad sultaniezhioù o doa sinet un emglev gant ar Rouantelezh Unanet da vezañ gwarezet ganti. Dibabet e voe gant Mahra, Stad Kathiri, Stad Qu’aiti ha Yafa Uhelañ menel e-maez Kevreadur Suarabia, un tiriad dindan dalc'h ar Saozon en-dro da Aden. Savet d’an 18 a viz Genver 1963 ne bado ket en tu all d’an 30 a viz Du 1967, pa voe dismantret ar rouantelezhioù bihan ha savet Republik Pobl Yemen ar Su.

## Gwarezvro Arabia ar Su

29 timbr a voe embannet e 1963 dindan anv ar c'hevredad (*Federation of South Arabia*) en o zouez timbroù-lidañ dreist-holl : 100 deiz-ha-bloaz ar Groaz Ruz, 20 deiz-ha-bloaz Aozadur ar Broadoù Unanet, marv Winston Churchill...

Gant postoù pep sultanelezh e voe embannet kalzig timbroù, an darn vrasañ gouestlet da daolennoù livourien europat brudet. Peadra d’en em c’houlenn hag implijet int bet gant tud ar vro pe gwerzhet war-eeun da varc’hadourien timbroù…

## Stad Qu’Aiti Hadramaout

War bep timbr e lenner  QU’AITI STATE IN HADRAMAOUT - SOUTH ARABIA , hag e weler war galzig anezho poltred ar Sultan. Livadurioù Edgar Degas, re Leonardo Da Vinci pe Vincent van Gogh (ha reoù all !) mui ar C’hoarioù Olimpek a ya d’ober danvez an timbroù.

## Mahra

Un 40 timbr bennak zo embannet gant ar vroig, ha war-bouez ar rummad kentañ moullet e 1967 a ginnig ar banniel broadel, n’o deus an timbroù liamm ebet gant ar vro hag e fobl.

## Stad Kathiri Seiyun

Un toullad timbroù gant ar meneg ADEN KATHIRI STATE OF SEIYUN  a oa bet embannet etre 1942 ha 1964, hag ur darn anezho a voe dreistmoullet gant ‘’SOUTH ARABIA’’ e 1966, e saozneg hag en arabeg evit diskouez n’eo mui Seiyun un isrann eus Aden. Ingalet e voe war-lerc’h timbroù evit enoriñ Winston Churchill, Nehru ha Kennedy, taolennoù Toulouse-Lautrec…

## Yafa Uhelañ

Timbroù embannet e 1967 hepken.

## Pennadoù kar
*Timbroù Aden
Gewehr 98

Ar **Gewehr 98** *(Fuzuilh 98)* zo ur fuzuilh tennata dre zorn ijinet gant an Alaman Paul Mauser er bloavezhioù 1890. Brudet eo an arm evit bezañ bet implijet gant an armeoù alaman a-hed brezelioù hanterenn gentañ an XX kantved, hag evit kalite e blatinenn a vez implijet c'hoazh en armoù a-vremañ.

## Istor
E Frañs e voe ijinet ar poultr hep moged gant Paul Vieille e 1886, ha diouzhtu goude e voe savet ar fuzuilh Lebel da dennañ splet eus an ijinadenn nevez. D'ar memes mare, en Impalaeriezh alaman, ar soudarded a oa o paouez bezañ pourvezet gant fuzuilhoù Mauser 1871/84 savet evit bezañ implijet gant poultr du. Pennoù bras an arme alaman a zivizas keñveriañ anezhe ouzh ar re Lebel, ha buan e komprenjont e oa gwelloc'h ha modernoc'h an arm gall.

Diwar-neuze e klaskas an Alamaned ijinañ o foultr hep moged. E fin 1887 e voe kavet ur rekipe gant ar c'himiour Max Duttenoffer hag anvet ar meskaj nevez **''GBP** (Gewehr Blättchen Pulver*, Poultr e Pailhour evit ar Fuzuilhoù). Buan-kenañ e voe choazet ur fuzuilh nevez azasaet ouzh ar poultr-mañ evit an arme, ar [[Gewehr 88]], savet gant an armeurer [[Louis Schlegelmilch]] hag ar major Armand Mieg eus [[arsanailh Spandau]], ha kopiet diwar ar [[Mannlicher Modell 1886|Mannlicher Mod. 1886]]. Ne voe ket amprouet mat ar fuzuilh siwazh, ha c'hoarvezout a reas meur a zarvoud pe gwallzarvoud-tennañ ganti er bloavezhioù war-lerc'h.

E 1897 e kinnigas an embregerezh [[Mauser]] ur fuzuilh nevez da vodadoù an arme alaman. Ur wikefre dre vorailh a oa ganti. Kambret e oa evit kartouchennoù [[7,92 × 57 mm Mauser|8 × 57 mm]] ha pourvezet an arm gant laonennoù-kargañ 5 kartouchenn. Ur c'houch reoliek etre 200 ha 2.000 metr a oa montet warni. Dibabet e voe gant an arme ha roet d'ar soudarded adalek 1898 dindan an anv ofisiel *'Gewehr 98*'. E 1905 e voe kemmet da c'hellet kambriñ ar munisionoù begek *8 × 57 mm is'' nevez.

Arm-skoaz standart an droadeien alaman e voe ar Gewehr 98 e-pad ar Brezel-bed kentañ. War-dro 9 milion a skouerennoù anezhi a voe produet. Lod a voe ezporzhiet da veur a vro evel Turkia, Mec'hiko pe Brazil.

E 1935 e kemeras ar Karabiner 98k plas ar Gewehr 98 evel arm-skoaz standart an arme alaman, met implijet e voe hemañ memestra e-pad an Eil Brezel-bed.

## Daveennoù
Marriagetoxin

**Marriagetoxin** (japaneg: マリッジトキシン, romanekadur Hepburn : Marijjitokishin, raloc'h *Marriage toxin*) zo ur manga japanat skrivet gant Joumyaku ha treset gant Mizuki Yoda. Da gentañ eo bet embannet digoust war an aplikadur poellgomz ha war al lec'hienn Shōnen Jump+ gant Shueisha. Kenderc'hel a ra an embann abaoe 2022. Shueisha en deus  embannet ivez an heuliad e saozneg dre ar savenn internet hag aplikadur hezoug Manga Plus. Viz Media en deus prenet ar gwirioù evit an embann saoznek. E Breizh eo dre Crunchyroll.

## Istor
Hikaru Gero zo ur paotr yaouank, diskennad d'ur c'hlann lazherien ampoezonerien. Ar c'hlann zo anezhañ abaoe kantadoù a vloavezhioù. Buhez ar paotr zo unan e tu fall ar gevredigezh, biken n'en deus gellet bevañ ur vuhez evel an dud all. N'eo ket dedennet tamm ebet gant ar merc'hed ha nebeutoc'h c'hoazh gant an dimeziñ. Siwazh dezhañ, un deiz, pennoù ar c'hlann a embann e vo ret dezhañ dimeziñ ha degas un hêr d'ar c'hlann ;  e mod all e vo rediet e c'hoar d'en ober evit saveteiñ al lignez. Dre ma ne fell ket d'an haroz e vefe rediet e c'hoar d'en ober, goulenn a ra gant unan eus e zanvez-lazhidir dimeziñ gantañ. Siwazh dezhañ, ur wech c'hoazh, ne dro ket mat an traoù gantañ, rak ar vaouez Mei Kinosaki zo un treuzwisker heñvelreizh ha n'eo ket dedennet gant an dimeziñ. Gero a vo sikouret gant Kinosaki evit dont a-benn da gavout ur vaouez evit ur gwir dimeziñ karantez.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Elsa Dorlin

**Elsa Dorlin**, bet ganet e 1974, zo ur brederourez c'hall. Labourat a ra war an epistemologiezh venelour, istor ar reizh, ar revelezh ha politikerezh ar venelouriezh.

## Buhez
E 2004 e kinnigas Elsa Dorlin he zezenn war ar brederouriezh anvet « *Au chevet de la Nation : sexe, race et médecine : [[XVIIvet kantved|XVII]]-[[XVIIIvet kantved|XVIII]] kantvedoù* » e skol-veur Pariz-Sorbonne.

Etre 2005 ha 2011 ez eo bet mestrez-prezegennerez en istor ar brederouriezh, istor ar skiantoù en UFR prederouriezh Pariz-Sorbonne.

## Liammoù diavaez
* Fichenn @ BnF
(316039) Breizh

**(316039) Breizh** zo un asteroidenn e gourizad asteroidennoù koskoriad an Heol, bet kavet e 2009.

## Kelc'htro
*Hanter ahel pennañ :  UA.
*Ezkreizadezh : .
*Kogn : ° e-keñver an ekliptik.

## Liammoù diavaez
* ''Minor Planet Center''.
Winchester ankounac'haet

Ar **Winchester ankounac'haet** (*Forgotten Winchester* e saozneg) zo lesanv ur garabinenn Winchester Model 1873 kavet gant arkeologourien stadunanat e 2014. Harp e oa ouzh ur wezenn-jenevreg e Great Basin National Park (Nevada). Produet e oa bet an arm e 1882 met n'ouzer ket perak e oa bet ankounac'haet aze.

## Kavidigezh
A-raok ar gavidigezh e oa boulc'het an National Park Service gant ur raktres naetaat tachennoù-kampiñ Strawberry Creek evit izelaat ar riskloù tanioù-gwall eno. A-raok an difraostañ e oa bet kaset arkeologourien war al lec'h. Eva Jensen, unan anezhe, a gavas ar garabinenn harp ouzh ur wezenn-jenevreg, uheloc'h evit an dachenn-gampiñ. Traoñ he lamm a oa sanket eus un dek santimetr bennak en douar hag er plant a oa kresket tro-dro.

## Mirout ha deskrivadur
An arm zo ur Winchester Model 1873 kambret e .44-40 Winchester. Er Stadoù-Unanet e vez lesanvet an doare karabinenn-mañ *"The gun that won the West*" ("an arm en deus gounezet ar C'hornôg"). Niverenn-serienn hini Great Basin a ziskouez eo unan eus ar 25.000 *Winchester 73* produet e 1882.

Servijoù an National Park a gasas an arm d'ar *Buffalo Bill Center of the West* e Cody (Wyoming) evit ma vije dielfennet ha miret. Dielfenn ar garabinenn dindan skinoù X en un ospital a ziskouezas e oa en he lamm ur gartouchenn .44-40 Winchester produet gant an embregerezh Union Metallic Cartridge Company etre 1887 ha 1911. Ar skinoù X a ziskouezas ivez e oa bet dreset ur faout e koad al lamm gant spilhoù houarn. Hervez stad an arm pa oa bet kavet ec'h embann ar glaskerien e oa chomet ouzhpenn ur c'hantved evel se. N'eus ket bet kavet roud ebet eus perc'henn pe prener an arm e dielloù Winchester.

Hiziv an deiz e c'haller gwelet ar garabinenn asambles gant ar gartouchenn bet kavet enni er greizenn Baker Visitor Center e Great Basin National Park. Ar wezenn-jenevreg e-lec'h ma oa harpet an arm zo devet e 2016 da vare tan-gwall Strawberry. Evit ar Stadunaniz eo deuet ar garabinenn da vezañ un arouez eus astenn o bro war-zu ar C'hornôg. 

## Daveennoù
1891 e Breizh

## Darvoudoù
* Daou dour-tan zo savet evit sikour ar bagoù da zont tre e porzh Porzh-Lae.

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1891|Ganedigezhioù 1891]]
*Fréhel (Marguerite Boulc'h), kanerez
*Lucien Lechat, soudard fuzuilhet "evit ar skouer" e 1915

## [[:Rummad:Marvioù 1891|Marvioù 1891]]
*Julien Charles Dubois, kizeller
*Lan Inizan, beleg ha skrivagner brezhonek
*Goulven Morvan, beleg ha skrivagner brezhonek

__NOTOC__
1890 e Breizh

## Darvoudoù

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1890|Ganedigezhioù 1890]]
*Olier Chevillotte, broadelour breizhat
*Jules Gros, yezhoniour
*Jean Guéhenno, skrivagner gallek
*Jean Jadé, politiker
*Loeiz Napoleon ar Rouz, broadelour breizhat

## [[:Rummad:Marvioù 1890|Marvioù 1890]]
*Zénaïde Fleuriot, skrivagnerez c'hallek
*Yves Hernot, kizeller
*Corentin Marie Le Guillou, beleg ha sonaozour

__NOTOC__
Winchester Model 1873

Ar **Winchester Model 1873** zo ur ur fuzuilh tennata dre loc'henn-grogenn produet gant an embregerezh stadunanat Winchester adalek 1873. Unan eus armoù-skoaz brudetañ fin an XIX kantved eo. Stag eo ouzh mare astenn Stadoù-Unanet Amerika war-zu ar C'hornôg ha gwelet a raer anezhi e meur a film western.

## Istor ha mont en-dro
Poblek-tre e oa ar munisionoù skoet war o zro er bloavezhioù 1860 er Stadoù-Unanet, met ne oant ket galloudus. E 1873 e kinnigas Winchester e fuzuilh gentañ enni munisionoù skoet en o c'hreiz, ar Model 1873. Kambret e oa da gentañ er c'halibr .44-40 Winchester, met kalibroù all a voe kinniget goude evel an .38-40 Winchester (adalek 1879), an .32-20 Winchester (1882) hag an .22 (adalek 1884, 19.738 skouerenn produet).

Ul loc'henn-grogenn a lak ar munisionoù da vont er gambr. Pourvezet eo an arm gant ur c'harger korzennek disheñvel e endalc'h hervez ar stummoù, eus 13 betek 27 kartouchenn ennañ. Implijet e veze sistem al loc'hennoù-krogenn abaoe ur 25 bloaz bennak er Stadoù-Unanet ha brudet eo gwikefre ar Model 1873 evit bezañ unan eus ar re solutañ ha fiziaplañ bet produet.

E 1885 e krogas Winchester da werzhañ stummoù *One of one Thousand* ("Unan diwar mil") eus ar Model 73 : amprouet e veze pep kanol en uzin ha pa ziskoueze unan bezañ resisoc'h evit ar re all e veze savet gant un draen ispisial hag ur fust gantañ plakennoù metal engravet kaer. Gwerzhet e veze ar stummoù *One of one thousand* war-dro 100$ an tamm, pa oa 18$ priz ur Model 1873 boutin d'ar poent-se.

Chom a reas ar produiñ a-sav e 1919, pa oa bet gwerzhet e-tro 720.000 skouerenn eus ar Model 73, ar pezh a oa uhel-tre d'ar mare-se. Hiziv an deiz eo adkrog Winchester da broduiñ karabinennoù M1873 kambret e .44-40 Win, .357 Magnum/.38 Special pe .45 Colt.

## Stummoù
Tri stumm nesañ d'ar Model 1873 a voe savet :

* stumm fuzuilh, kanol 24 meutad (61 cm)
* ***Rifle round barrel*** (stumm karabinenn), kanol 20 meutad (51 cm)
* ***Musket*** (stumm mousked), kanol 30 meutad (76 cm), evit an arme dreist-holl (5% eus ar re M1873 produet etre tout), karger 17 kartouchenn e .44-40 Winchester. Ur vaionetez a c'halle bezañ lakaet d'ar stumm-mañ.

## Er sevenadur
* Lesanvet eo ar Model 1873 *The gun that won the West* (e brezhoneg *An arm en deus gounezet ar C'hornôg*) abalamour ma oa bet poblek-tre da vare astenn ar Stadoù-Unanet war-zu ar Meurvor Habask.
* Er film western Winchester 73' (1950) e klask Lin Mc Adam (James Stewart) gounit ur Winchester Model 1873 *One of one thousand* da vare ur genstrivadeg vloaziek e Dodge City.
* Ur garabinenn Model 1873, lesanvet ''The forgotten Winchester'', a oa bet kavet harp ouzh ur wezenn-jenevreg e Great Basin National Park e 2014. Hervez an arkeologourien e oa bet ankounac'haet eno ouzhpenn kant vloaz zo.

## Daveennoù
Porzh-houarn Pleuwigner

**Porzh-houarn Pleuwigner** zo ur porzh-houarn (serret) eus an hent-houarn etre Pondi hag an Alre, lec'hiet e Sant-Nikolaz-an-Dour e kumun Pleuwigner, e departamant ar Mor-Bihan, e Rannvro Breizh.

Ar porzh-houarn kozh-mañ zo war ul linenn hent-houarn implijet atav, met serret e oa bet en eil hanterenn ar .
Colt Python

Ar **Colt Python** zo ur revolver kambret e .357 Magnum produet gant an embregerezh stadunanat Colt etre 1955 ha 2005 hag abaoe 2020.

## Mont en-dro
Ar **Colt Python** a zo ur revolver daou-ober, dezhañ un daboulin 6 kartouchenn .357 Magnum. Savet eo tro-dro da framm I an embregerezh. Hirderioù kanolioù disheñvel a zo bet gwerzhet evit plijout da implijerien liesseurt (polis, siviled, sportoù tennañ) : 2,5 meutad, 3 meutad, 4 meutad, 4,25 meutad, 6 meutad pe 8 meutad. Adalek ar bloavezhioù 1970 e veze reoliet kouch pep Colt Python gant ul laser. Ar wech kentañ eo e veze graet ar reoliadur-mañ evit un arm produet a-rummad. Paouez a reas Colt da broduiñ ar revolver-mañ e 2005 met adkregiñ a rejont e 2020. Adalek ar bloavezh-se e voe kaset produiñ an arm a-drugarez da vekanikoù urzhiet en ur mod niverel a-benn izelaat ar c'houstoù. Simplaet e voe ar wikefre o tennañ 9 fezh diwarni.

Hervez tud ispisializet war an armoù evel ar Saoz Ian Vernon Hogg ez eo ar Colt Python unan eus gwellañ revolverioù an istor.

## Implij
Abalamour d'ar Colt Python bezañ un arm koustus a-walc'h n'eo ket bet implijet kalz gant tud a-vicher war-bouez gant un nebeud servijoù polis e stadoù Colorado, Georgia ha Florida. Implijet e voe evel arm personel gant soudarded 'zo da vare Brezel Vietnam ha gant gwarded-korf kannadourien stadunanat.

## Er sevenadur
* Ar Colt Python eo arm-dorn nesañ Rick Grimes, haroz an heuliad *[[The Walking Dead (stirad skinwel)|The Walking Dead]]*.
* Ar c'haner amerikan Elvis Presley a oa un dastumer armoù a blije dezhañ ar Colt Python. Unan a brenas evit e dad-kaer, al letanant-koronal Beaulieu, pa voe anvet da vont da vrezel Vietnam. Ur Colt Python engravet kaer a brofas ivez d'e ward-korf Richard Grob. Gwerzhet e voe e sav-taol e 172 500 $ e 2017 .

## Daveennoù
Timbroù Inizi Cayman

Emañ an Inizi Cayman (*Cayman Islands* e saozneg) er Mor Karib e su da Guba. Tiriad dindan dalc'h ar Rouantelezh-Unanet eo abaoe 1670, bet meret gant melestradurezh Jamaika betek 1962 pa tapo statud un tiriad tramor.

N'eus ket bet eus ur velestradurezh postel emren war an enezeg a-raok miz Ebrel 1889, ha timbroù Jamaika a veze graet gante betek ar c'houlz-se. Anavezet e oa daou gached-post disheñvel : GRAND CAYMAN e Georgetown ha CAYMAN BRAC e Stake Bay.

An timbroù kentañ gant an alc'hwez *Cayman Islands* a voe embannet e miz Du 1900, tra ne oa mui degemeret evit kas lizhiri re Jamaika en tu all d'an 19 a viz C'hwevrer 1901. Hep an disterañ souezhadenn eo poltred ar Rouanez Victoria ha hini ar Roueed a reno war he lerc'h a ra danvez an timbroù boutin kentañ : Edouarzh VII etre 1902 ha 1908, George V etre 1912 ha 1926.

E 1932 avat e teu er-maez un timbr evit lidañ 100 vloaz ar vodadenn lezennadurel (*Legislative Assembly*) ha diwezhatoc'h (1935) ar rummad “touristel” kentañ a ro da anavezout gwelloc'h ar vro hag an natur (ur wezenn-gokoz, morskouled, baoted war un draezhenn …). Pemp tresadenn zisheñvel a ra d'ober ar rummad 12 timbr. War bep hini e weler penn ar Roue George V en un hirgelc'h, hag e vab George VI er rummad embannet e 1937 war an hevelep patrom.

Goude ar brezel e kaver ur skouerenn eus ar rummad bet savet evit an holl drevadennoù en impalaeriezh saoz : Deiz-ha-bloaz an Trec'h (1946), eured arc'hant ar pennoù kurunet (1948) ha 75vet deiz-ha-bloaz Unvaniezh Postoù ar Bed.

E 1950 ec'h arvester ur rummad damheñvel nemet gant poltred ur Roue koshoc'h. Buan e tilezo e blas da Elesbed II. Ar Vonreizh nevez a zo abeg un timbr ispisial e 1959.

Kalzig timbroù a vo embannet er bloavezhioù 1990, un tamm mat anezho gouestlet da familh ar Rouanez, da loened ar vro, da ouelioù Nedeleg…

## Levrlennadur
*  Aguilar, E. F. and P. T. Saunders. *The Cayman Islands: Their Postal History, Postage Stamps and Postmarks*. Folkestone: F. L. Parson, 1962 111p.
*  Burges, Ivan. *The History of the Cayman Island Post Offices*. Grand Cayman: I. Burges, 2006 63p.
*  Giraldi, Thomas E. and Peter P. McCann. *The Postal History of the Cayman Islands*. Weston, MA.: Triad Publications, 1989 172p.
*  Maisel, Richard. *Cayman Islands*. Alicante: British West Indies Study Circle, 2006  42p.   
*  Melville, Fred J. *Cayman Islands*. London: Melville Stamp Books, 1912 68p.
*  Oliver, Ed. *The Post Cards of the Cayman Islands including Cayman Brac and drawings of Little Cayman*. Cayman Islands: EDO Ltd., 1993.
* Proud, Edward B. *The Postal History of the Cayman Islands and Turks & Caicos Islands*. Heathfield, East Sussex: Proud Publications, 2006  152p.
Freezing (manga)

**Freezing** (japaneg: *フリージング*, romanekadur Hepburn: *Furījingu*) zo ur manga japanat skrivet gant Dall-Young Lim ha treset gant Kwang-Hyun Kim. An heuliad mangaioù a gont aloubidigezh an Douar gant euzhviled treuzmentel anvet Nova, hag un unvez milourel arbennikaet o stourm a-enep dezho en ur vezañ kemmet o genoù. Ar re-se zo anvet Pandora.

## Liammoù diavaez
* Freezing lec'hienn ofisiel
Comité flamand de France

**Poellgor flamank Frañs** zo ur gevredigezh c'hall hag a zo gouestlet, evel kevredigezh ouiziek, d'ar studi, da wareziñ ha da skignañ ar sevenadur flamank e Flandrez Frañs, war dachenn ar yezh, al Lennegezh hag an istor. Diazezet e oa bet e Dukark gant Edmond de Coussemaker d'an 10 a viz Ebrel 1853 dindan an anv gallek *Comité flamand de France*.. *Vlaemsch Comiteit van Vrankryk*, eo bet badezet e flandrezeg gant ar barzh flamank Prudens van Duyse.

Oberiant eo bepred hiziv an deiz, ar pezh a ra anezhañ unan eus kevredigezhioù gouiziek koshañ Bro-C'hall. E Hazebroek e vez meret gant ar poellgor ul levraoueg arbennikaet ma vez miret ha bodet an holl embannadurioù dezhañ hag al levrioù rannvroel. Karget eo ivez da verañ dastumadoù ar mirdi Jeanne Devos e Wormhout.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel Comité flamand de France
* Bloazdanevelloù ar poellgor eus 1853 da 1999 war Gallica
* Kannadigoù ar poellgor eus 1857 da 2000 war Gallica
Simon Harris

**Simon Harris**, ganet d'ar 17 a viz Here 1986, zo ur politiker iwerzhonat e penn ar strollad Fine Gael, ha Taoiseach Republik Iwerzhon.

Bet e oa Teachta Dála evit Wicklow abaoe 2011, ministr-Stad etre 2014 ha 2016 ha ministr ar yec'hed er gouarnamant iwerzhonat adalek 2016.

Goude dilez Leo Varadkar e miz Meurzh 2024, Harris e oa an danvez kannad nemetañ evit dilennadeg penn ar Fine Gael. Ur wech dilennet e penn ar strollad, e oa bet lakaet da Daoiseach d'an 9 a viz Ebrel 2024. Oadet a 37 vloaz, deuet eo da vezañ an Taoiseach yaouankañ en istor ar vro.

## Respet

## Notennoù
Sellier & Bellot

**Sellier & Bellot** zo un embregerezh munisionoù armoù-tan hiniennel krouet e 1825 ha diazezet e Vlašim (Tchekia). Perc'hennet eo abaoe 2003 gant an holding tchek Colt CZ Group.

## Istor
E 1825 e voe krouet an embregerezh e-kichen Praha, gant daou C'hall : Louis Sellier (1790-1870), aet kuit eus Frañs da vare Napoleon evit chom hep servij en arme, hag e genvroad Jean Marie Nicolas Bellot (1797-1880). Da gentañ e veze produet emorsoù enne fulminat merkur el labouradeg. Dindan warez impalaer Aostria e oa an embregerezh neuze.

Ouzhpenn an emorsoù e krogas an embregerezh da broduiñ boledoù er bloavezhioù 1860 ha tarzherioù dinamit e 1871. E 1915 e voe prenet an uzin gant ar strollad Steyr ha produet kartouchennoù 8 mm Mannlicher evit armeoù Aostria-Hungaria. E 1922, goude krouidigezh Tchekoslovakia, e voe adprenet Sellier & Bellot gant an ti-bank Czechoslovak Industrial Bank. Diwar-neuze e voe produet kartouchennoù 7,92 mm Mauser ha .380 ACP gant Sellier & Bellot.

E-pad an Eil Brezel-bed e produas an embregerezh obuzioù enepnijerez 20 mm ha kartouchennoù 7,92 mm Mauser ha 9 mm Parabellum diwar urzh an Alamaned a oa o ren war ar vro. Goude fin ar brezel e voe broadelet an embregerezh e miz Here 1945. Produet e voe gantañ kartouchennoù 7,62 × 45 mm evit arme Tchekoslovakia etre 1952 ha 1957. E 1957 e krogas Sellier & Bellot d'ober kartouchennoù 7,62 × 39 mm hag a gorde gant armoù standart nevez an URSS. E 1980 e tapas Sellier & Bellot an unwerzh war ar munisionoù bihan o c'halibr produet e Tchekoslovakia.

Goude fin an URSS e voe prevesaet an embregerezh. E 2009 e voe prenet gant ar strollad CBC, a werzhas anezhañ e 2023 d'ar strollad tchek Colt CZ Group. Hiziv an deiz e produ Sellier & Bellot kartouchennoù hag elfennoù munisionoù armoù-tan hiniennel evit ar chase, an nerzhioù-surentez hag ar sportoù tennañ. Produiñ a ra ivez ar munisionoù gwerzhet dindan an anv Solognac er stalioù sport Decathlon.

E miz Gouere 2024 eo bet embannet gant ministr kentañ Republik Tchekia e oa Sellier & Bellot o vont da sevel un uzin en Ukraina evit pourvezañ ar vro gant munisionoù da geñver ar brezel a-enep Rusia.

## Daveennoù
Bergara (armoù-tan)

**Bergara** zo ur merk karabinennoù ha kanolioù armoù-tan hiniennel euskarat produet gant an embregerezh *Dikar S. Coop* diazezet e kumun Bergara (Gipuzkoa).

## Istor
Kreñv eo pouez industrielezh an armoù-tan hiniennel en Euskal Herria abaoe un 300 vloaz bennak. Embregerezhioù pe labouradegoù bet brudet evel Llama-Gabilondo hag ar Star (Eibar), Manufacture d'Armes de Bayonne (Baiona) pe Astra (Gernika) a zo aet da get e dibenn an XX kantved abalamour da gevezerezh ar broduerien stadunanat. E Bergara e oa en em vodet daou embregerezh armoù-tan e 1980 da broduiñ kanolioù da gentañ, ha karabinennoù war-lerc'h. *Dikar S. Coop* eo anv ofisiel ar bodad-mañ, met Bergara eo anv merk o froduioù. Er bloavezhioù 2010 e krogas da broduiñ un nebeud kanolioù resisted evit unvezioù ispisial eus ar Marines stadunanat. Diwar-se e tapas brud eno hag er bed a-bezh. Kresket eo betek bezañ hiziv an deiz e penn marc'had ar c'harabinennoù-morailh er bed. 

350 den a labour evit Bergara hiziv an deiz. Tost da 350.000 arm a vez produet bep bloaz gante. Gwerzhet int en ouzhpenn 40 bro. Pep hini anezhe zo amprouet e eskemmez amprouiñ Eibar, a zo hini ofisiel stad Spagn.

E penn-kentañ 2023 en deus savet Bergara un is-embregerezh evit gwerzhañ e armoù e Bro-C'hall, *BPI Outdoors France* e anv. E Pariz emañ e sez sokial hag e Hendaia emañ e vagajenn hag e servijoù goude-gwerzhañ.

## Produioù
E-touez karabinennoù nesañ ar merk emañ ar rummad B14 evit ar chase hag ar rummad HMR savet evit ar resisted hag ar sportoù tennañ kentoc'h.

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ofisiel

## Daveennoù
Henry (fuzuilh)

Ar **fuzuilh Henry** e oa ar fuzuilh kentañ dezhi ul loc'henn-grogenn. Ijinet e voe e 1860 gant ar Stadunanad Benjamin Tyler Henry (1821-1898).

## Istor ha mont en-dro

Ijinet e voe an arm diwar labourioù kaset evit an embregerezh Volcanic Repeating Arms Company, aet da get e 1856. War e lerc'h e voe savet an New Haven Arms Company gant Oliver Winchester e 1857. Hemañ a zibabas Benjamin T. Henry evel rener an uzin. Henry a labouras war ur wikefre nevez evit adkambriñ buanoc'h munisionoù er fuzuilhoù en ur implijout ar memes sistem loc'henn-grogenn hag hini ar bistolenn Volcanic (1854) : goude un tenn e oa a-walc'h izelaat hag uhelaat adarre al loc'henn dindan an draen evit bezañ prest da dennañ en-dro.

E 1860 e kinnigas Benjamin Henry ur fuzuilh loc'henn-grogenn dezhi ur c'harger korzennek 16 kartouchenn. Dre se e kinnige an arm ul lusk-tennañ uhel-kenañ evit ar mare-se : un tenn bep div segondenn, pa c'halled tennañ 2 pe 3 zenn bep munutenn gant ar fuzuilhoù karget dre o beg implijet betek-neuze. Kambret e oa er c'halibr .44 (11,43 mm). Un arm dispac'hel e oa, hag a voe produet da vat adalek 1862 ha gwerzhet dindan anv e ijinour, ***Henry rifle***.

Servijout a reas evel diazez d'ar rummad karabinennoù loc'henn-grogenn brudet savet gant an embregerezh Winchester e dibenn an XIX kantved, evel ar garabinenn Model 1873.

## Implijerien
Daoust d'he ferzhioù mat, ne voe ket goulennet kalz fuzuilhoù Henry gant arme ar Stadoù-Unanet. 1.751 skouerenn a voe prenet gant an Unaniezh, ha war-dro 7.000 pe 8.000 anezhe a voe implijet en holl da vare ar brezel diabarzh amerikan. Al lod brasañ anezhe a voe prenet gant ar soudarded o-unan. Priziet e voe an arm gant chaseourien a glaske ul lusk-tennañ uhel. Implijet e voe ar fuzuilh Henry gant indianed Sioux Lakota da vare emgann Little Bighorn a-enep da varc'hegerien George Armstrong Custer e 1876.

## Er sevenadur
* Gwelet e vez er film western *[[The Good, the Bad and the Ugly]]* (1966) ;
* Implijet e vez gant John L. Dunbar (Kevin Costner) e-barzh ar film *[[Dances with Wolves]]* (1990) ;
* Ar fuzuilh Henry a c'haller implijout er rummad c'hoarioù video *[[Red Dead Redemption]]*.

## Daveennoù
FR-F1

An **FR-F1** (evit **Fusil à Répétition Modèle F1**) e oa ar fuzuilh-resisted standart implijet en arme c'hall etre 1966 ha 1989. Ur fuzuilh tennata dre zorn eo, dezhi ur vorailh. Kambret e oa da gentañ e 7,5 × 54 mm 1929C.

## Istor ha mont en-dro
Goude an Eil Brezel-bed e veze implijet ar fuzuilh damaotomatek MAS 49 evel fuzuilh-resisted en arme c'hall, met ne oa ket savet an arm-mañ evit an implij-se da vat. E 1964 e c'houlennas an arme e vije savet ur fuzuilh a-ratozh-kaer. Ar Manufacture d'Armes de Saint-Étienne a c'houlennas alioù digant tennerien resisted an arme koulz ha digant tennerien sport an FFTir. E 1966 e voe kinniget kentpatromoù anvet **FR-P**, savet gant an ijinour Paul Tellié, hag e 1966 e voe dibabet ar fuzuilh gant an arme dindan e anv a-vremañ.

Ur fuzuilh-vorailh eo, dezhi ur c'hanol war-neuñv. Un daoubez zo stag outi dindan he fust. Reoliek eo he draen. Kambret e oa da gentañ evit ar munision gall 7,5 × 54 mm C implijet e armoù ar vro abaoe 1930. Kambret e voe goude e 7,62 × 51 mm evit kordañ gant normoù AFNA. Kemeret eo bet he flas en arme c'hall gant an FR-F2 deveret anezhi adalek 1989.

## Liamm diavaez
*  *[https://www.youtube.com/watch?v=EsuVDlWNX7A Les fusils de précision français : du FR-F1 au FR-F2]* war ar chadenn *Le feu aux poudres* (gwelet d'ar 01/04/2024)

## Daveennoù
Benjamin Gineste

**Benjamin Gineste** zo ur sniper gall ganet e 1982 e Montpellier. Penn-adjudant e 4 rejimant chaseerien Gap eo. E 2016 en deus graet un taol-dreist tennañ a-bell en ur dizhout ur gwenn da 4.150 m gant ur fuzuilh kambret e .408 CheyTac. Er-maez eus e labour e klask brudañ an tennañ a-bell er bed sivil. Gounezet en deus ar King of 1 mile e 2020. Skrivañ a ra kronikennoù war an tennañ a-bell er gelaouenn TirMag.
## Liammoù diavaez
*  Atersadenn Benjamin Gineste war NaturaBuy
## Daveennoù
CZ 600

Ar **CZ 600** zo ur rummad karabinennoù-morailh chase ha sportoù tennañ gwerzhet abaoe 2021 gant an embregerezh Česká Zbrojovka. Kambret int evit munisionoù skoet en o c'hreiz a bep seurt. Kemeret o deus plas ar rummad CZ 557 war gatalog ar merk.

## Stummoù
* **Alpha** : e polimer, kanol a c'haller cheñch
* **American** : e koad-kraoñ, hep kouch ebet
* **MDT** : e polimer, evit ar sportoù tennañ
* **Lux** : e koad-kraoñ, gant ur c'houch, evit ar chase
* **Range** : evit ar sportoù tennañ, jod reoliek, koad lavnennet-peget
* **Ergo** : e polimer, gant un toull-biz-meud el lamm, kanol a c'haller cheñch
* **Trail** : e polimer, dezhi ul lamm plegus

## Liamm diavaez
*  Pajenn ar CZ 600 war lec'hienn an embregerezh (lennet d'ar 01/05/2024)

## Daveennoù