open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Régis-Marie-Joseph de l'Estourbeillon de la Garnache

**Régis-Marie-Joseph de l'Estourbeillon de la Garnache**, pe **Régis de l'Estourbeillon** pe **Markiz an Estourbeillon** a oa bet ganet d'an 10 a viz C'hwevrer 1858 e Naoned ha marvet e oa en e gastell en Avezeg, e-kichen Redon, d'ar 4 a viz Gwengolo 1946. Bez' e voe unan eus saverien Kevredigezh Vroadel Breizh, ha kannad evit ar Mor-Bihan etre 1898 ha 1919.

## E vuhez
Goude bezañ bet ofiser en arme ur pennad, e teuas da vezañ kannad, en anv ar roueelourien, er Mor-Bihan. Dont a reas da vezañ unan e-mesk paotred an Emsav breizhek ha difenn a rae mennozhioù breizhek gant ar gomz pe ar bluenn. Lakaet e voe e penn Kevredigezh Vroadel Breizh ("Union Régionaliste Bretonne") e 1898 ha chom a reas en he fenn e-pad bloavezhioù, betek an Eil Brezel-bed. E 1909, evel kannad evit pastell-vro Gwened e c'houlennas digant ministr an Deskadurezh Publik, Gaston Doumergue, lakaat kelenn brezhoneg e skolioù eil derez Breizh. Nac'h krenn a reas ar ministr.

E-pad ar Brezel-bed kentañ en em gannas war an talbenn, daoust d'e oad (56 vloaz) ha medalennoù en devoe : al Lejion a enor ha Kroaz-brezel 1914-1918. E dibenn ar brezel, e 1919, e c'houlennas digant Thomas Woodrow Wilson, prezidant Stadoù Unanet Amerika, e vefe daskoret he frankiz da Vreizh, en anv gwir ar pobloù d'en em ren o-unan, ha divizet ar frankizoù-se pa vefe bet sinet ar peoc'h etre an holl vroioù. Dileuridi Bro-C'hall en divizoù-se avat, ar c'hentañ ministr Georges Clemenceau en oa zouez, ne oant ket bet a-du gant kement-se !

D'ar 1añ a viz Kerzu 1940 e sinas a-gevret gant Frañsez Jaffrennou ha Roparz Hemon ur reketig anvet *Placet au Maréchal Pétain, Chef de l’État Français* ("Plased d'ar marichal Pétain, Arlevier ar Stad-C’hall") : evit ma vije savet ur vodadeg evit ar "broviñs", ma vije anvet Bretoned da gargidi, ma vije kelennet ar brezhoneg er skolioù.

## Skridoù
* *Le droit des langues et la liberté des peuples*, Sant-Brieg, 1919
* *Nominoé, père de la patrie*, Roazhon, 1912
* *Les frairies de la paroisse de Macerac*, Naoned, 1883

## Notennoù


## Liammoù diavaez
*Pennadig e lec'hienn ar Vodadeg Vroadel
Palestina (disheñvelout)

**Palestina** zo un anv-lec'h a gaver er Reter Nesañ hag e Suamerika.

## Reter Nesañ
* Palestina, ur rannvro, e-keñver douaroniezh hag istor, en em gav etre ar Mor Kreizdouar hag ar stêr Jourdren ;
* Tiriadoù palestinat, ul lodenn eus an douaroù-se, aloubet gant Israel hag a glask dont da vezañ ur stad dizalc'h ;
* Stad Palestina, ur stad embannet e 1988 en ul lodenn eus ar rannvro-se, met n'eo ket anavezet gant holl stadoù ar bed ;
* Aotrouniezh Vroadel Palestina, an aozadur zo bet savet evit gouarn lod eus Tiriadoù Palestina ; 
* Aozadur Dieubiñ Palestina, ur strollad bet krouet evit komz en anv Arabed Palestina hag evit gounit ur stad evito;
* Palestina fiziadour a oa anv melestradurel ar Balestina e-pad fiziadur Rouantelezh-Unanet.

**Palestina** a c'hall bezañ anv latin proviñsoù roman ivez : *[[Palestina Primera]]*, *[[Palestina Segona]]* ha *[[Palestina Salutaris]]* pe *[[Palestina Tertia]]*.

## Suamerika
### 
* Palestina (Alagoas)
* Palestina (Sao Paulo)
* Palestina de Goias
### 
* Palestina (Ecuador)
### 
* Palestina de Los Altos
### 
* Palestina (Caldas)
* Palestina (Huila)
Kevredidi an Eil Brezel-bed

Graet e vez ar **Gevredidi** eus ar broioù bodet a-enep d'an Ahel e-pad an Eil Brezel-Bed. Trec'h int bet hag en ur mod eo bet aozet ar bed a-vremañ ganto diwar an trec'h-se. E-pad ar brezel e veze graet alies ar **Broadoù unanet** anezhe ivez, daoust ma reer gant an anv-mañ hiziv evit komz eus Aozadur ar Broadoù Unanet, savet gante pa zeuas ar peoc'h en-dro. 

E-touez Stadoù ar Gevredidi edo Stadoù-Unanet Amerika, ar Rouantelezh-Unanet hag URSS. « An Tri Bras » a veze graet eus an teir broad-se. A-wechoù e lakaer ouzhpenn Republik Sina (1912-1949) e-mesk pennoù pouezus an emglev-se. Ar prezidant Franklin D. Roosevelt, oc'h ober anv eus an Tri Bras hag eus Sina, a gomze eus ar « pevar archer ».

## Deiziadoù ma oa disklêriet ar brezel gant ar Gevredidi

### Da-heul aloubadeg [[Polonia]] gant Bro-Alamagn

*  :  (goude aloubadeg Polonia en em gannas Gouarnamant Polonia en harlu hag e soudarded a-du gant ar Gevredidi)
*  : 
*  : 
*  hag Impalaeriezh Breizh-Veur :  
**  : 
*  hag Impalaeriezh trevadennel Bro-C'hall (goude miz Even 1940 e oa rannet an impalaeriezh etre ar re a oa a-du gant Vichy ha ar re a heulias an FFL) :  (Bro-C'hall, dindan gouarnamant Vichy a sinas an arsav-brezel e miz Even 1940 hag a chomas neptu en un doare teorikel betek aloubadeg ar Gevedidi e 1944 ha savidigezh ar Gouarnamant dibad ar Republik C'hall|Gouarnamant dibad e Pariz) 
**  . Stourm a reas a-du gant ar Gevredidi adalek an . Anavet e oa Gouarnamant dibad ar Republik C'hall evel gouarnamant reizh Bro-C'hall gant ar Gevredidi d'an 
*  Nepal: 
*  : 
*  Kanada : 

### Da vare trec'hioù an Ahel en Europa

*  :  (Gouarnamant en harlu, pa oa dalc'het ar vro gant Alamagn)
*  :  (Dalc'het eo ar vro gant an Alamaned hag e teu neptu en un doare teorikel. Dalc'het eo ar Greunland gant an Amerikaned)
*  hag Impalaeriezh trevadennel Belgia :
**  :
*  : 
*  : 
**  : 
*  : 
*  Yougoslavia :  (bet ezel e-pad ur pennadig eus an Emglev an Tri Zu)
*  : 
*  :  (Staget ouzh an URSS e 1944)

### Goude [[Arsailh war Pearl Harbor|Pearl Harbor]]

*  : 
*  : 
*  : 
*  : 
*  : 
*  : 
*  : 
*  : Stadoù-Unanet 
**  Samoa Amerikan : 
**  Guam: 
**  Commonwealth ar Filipinez: 
**  Puerto Rico:  
**  Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet: 
**  Tiriadoù distag ar Stadoù-Unanet: 
*  Republik Sina:  (o vrezeliñ gant Bro-Japan abaoe 1937)
*  : 
*  : 
*  (Gouarnamant en harlu) : 

### Goude Disklêriadenn ar Broadoù Unanet

*  : 
*  Mec'hiko : 
*  : 
*  Impalaeriezh Etiopia : 
*  Rouantelezh Irak :  (Bet kevredet gant an Ahel, hag aloubet gant ar Gevredidi e 1941)
*  : 
*  Stad impalaerel Iran:  (aloubet gant ar Gevredidi e 1941)
*  Rouantelezh Italia :, Goude dilestradegoù ar Gevredidi (bet ezel eus an Ahel)
*  : 
*  : 

### Goude an [[Devezh D]]

*  :  (bet ezel eus an Ahel)
*  :  (bet ezel eus an Ahel)
*  San Marino: 
*  :  (bet dalc'het gant Italia)

*  :  (bet ezel eus an Ahel)
*  Bahawâlpur: 
*  : 
*  : 
*  : 
*  : 
*  : 
*  Rouantelezh Egipt : 
*  Siria : 
*  : 
*  Arabia Saoudat : 
*  :  (*de facto* er gevredadeg abaoe brezel Laponia e miz )
*  : 
*  : 

### Goude [[Bombezadennoù atomek Hiroshima ha Nagasaki|Hiroshima]]

*  Republik Pobl Mongolia: 

## Notennoù
Romualdo Brito

**Romualdo Brito** (17 Meurzh 1953 - 20 Du 2020) zo ur soner ha sonaozer kolombian, eus La Guajira. 

Seniñ a ra sonerezh vallenato, ha kanet e vez e oberennoù gant tud evel Poncho Zuleta, Jorge Oñate, El Binomio de Oro. En 2004 e voe graet ur bladenn *Los mejores le cantan a Romualdo Brito*, embannet gant Emi Music. 

Graet en dije ouzhpenn 1000 kanaouenn. Ha n'eus bet enrollet nemet 600 anezho hervezañ.

## Liammoù diavaez
* Pennad diwar e benn e-barzh ''El Vallenato''
* ''Eso no es na'', ur ganaouenn gantañ kanet gant Diomedes Díaz ha sonet gant Juancho Rois. 
* Komzoù ar ganaouenn gantañ
Jenny Rakotomamonjy

**Jenny Rakotomamonjy** zo un dreserez bannoù-treset a-orin eus Madagaskar. **Jenny** eo hec'h anv arzourez.
=Buhezskrid=

Jenny Rakotomamonjy a oa ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1979 e Antananarivo e Madagaskar. Da 3 bloaz e oa aet kuit diouzh hec'h enezenn gant he familh evit mont da vevañ e banlev Pariz.
Goude bezañ tapet he bachelouriezh lennegel he doa heuliet kentelioù arzoù-kaer e kreizenn Saint Charles (e XVvet arondisamant Pariz).
Kenstaget he doa da skol ar Gobelins evit heuliañ ur stummadur daou vloaz diwar-benn ar sinema bevaat. Tapet ganti he diplom, he doa kensevenet Jenny Rakotomamonjy he film-berr bevaat kentañ gant Antoine Antin *Ar valafenn*. Ar film-berr-mañ en doa bet priz Canal J juri ar yaouankidi e festival Annecy e 2002. Nebeud amzer goude e oa bet tutaet gant ar studio *Marathon Animation* evit ober dezagn tudennoù war an heuliad Martin Mystère, ha tresistorioù Totally Spies.
 
E Gwengolo 2004 he doa bet ur stand evit ar wech kentañ e gouel ar BT e Delcourt Bercy Village e lec'h he doa graet anaoudegezh gant Thierry Joor, rener lennegel embannadurioù Delcourt. 

Diskouezet he doa he raktres dezhañ, Pink Diary, un oberenn he doa hunvreet enni abaoe 10 vloaz, hag he doa sinet buan-tre he rummad kentañ. E Genver 2005 he doa savet Jenny Rakotomamonjy Pink Diary a-benn ar fin, he bann-dreset kentañ, doare ur manga dezhi. Dre m'eo levezonet Jenny Rakotomamonjy gant sevenadur Azia e eztaol he sonjoù en ur mod naturel e-barzh ar stil manga. 

Jenny zo unan eus diazezerien kambr Chibimag. Sevel a ra fanzinoù gant bannoù-treset, asambles gant treserien all. 

=Levezon=
Hec'h aozerien muiañ-karet eo:

- Tsukasa Hôjo ( City Hunter, Angel Heart )

- Kosuke Fujishima ( Ah ! My Goddess )

- Aï Yazawa ( Nana, Gokinjo, une vie de quartier, Paradise Kiss )

- Studio Clamp ( Tokyo Babylon, X, Chobits )

- Miwa Ueda ( Peach Girl )

=Daveennoù=
www.chibimag.com

www.jennychu.chibimag.com/
Aotrouniezh Vroadel Palestina

**Aotrouniezh Vroadel Palestina** (en arabeg : السلطة الوطنية الفلسطنبية *As-Solta al-Wataniya al-Filastiniya*) eo anv ar framm gouarnamant a vez melestret gantañ Arabed a zo o chom e Sisjordania ha strizhenn Gaza en takadoù A ha B eus Palestina meneget en Emglevioù Oslo. Ur prezidant a zo hag ur vodadeg dilennet dre vouezhiadeg hollek, ur polis.

## Istor
Danevelloù Kolima

**Danevelloù Kolima** a vez lavaret e brezhoneg eus ul levr anvet Колымские рассказы en ruseg, hag anavezetoc'h e Breizh en e anv gallek, *Récits de la Kolyma*, anezhañ un dastumad danevelloù skrivet gant Varlam Chalamov (1907-1982).
Kontañ a ra an oberour e vuhez er goulag sovietek. Skrivet eo bet an danevelloù etre 1954 ha 1973.

## Embannadurioù
*  *Récits de la Kolyma*, embannadur nevez, rakskrid gant Luba Jurgenson, goudeskrid gant Michel Heller, Verdier, 2003.

## Pennadoù kar
* Goulag
* Enezeg ar Goulag
Charlotte Bro-C'hall

**Charlotte de Valois**, pe **Charlotte Bro-C'hall** (23 a viz Here 1516 – 8 a viz Gwengolo 1524) a oa eil merc’h Frañsez Iañ, roue Bro-C'hall, hag e bried Klaoda Bro-C'hall (1499-1524), merc'h da Anna Vreizh. 

Kaoz a voe, ur pennad, e vije dimezet da Karl V, hervez Feur-emglev Noyon. Dilezet e voe ar soñj avat. 

Klañvidik e oa, ha mervel a reas gant ar ruzell a-raok hec’h 8 vloaz.
Poltredet e voe da 7 vloaz gant Jean Clouet, hag er Minneapolis Institute of Arts emañ an daolenn.
Charlotte Augusta Matilda

**Charlotte Augusta Matilda**, pe **Charlotte Hannover**, pe ** [[Charlotte Württemberg]]** (1766–1828), a oa ur briñsez saoz hag a voe Rouanez Württemberg.

## He zud
Pevare bugel ha merc'h kentañ ar roue saoz George III hag e bried alaman Charlotte von Mecklenburg-Strelitz e oa. Anv-bihan he mamm a voe roet dezhi.

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas e miz Mae 1797 e Londrez da Friedrich Iañ, mab da Friedrich II Eugen, Dug Württemberg ha d'e bried Sophia Dorothea von Brandenburg-Schwedt. E miz Kerzu 1797 e voe lakaet Friedrich da zug, evel Friedrich III .

Daou vab ha div verc'h en doa bet an dug a-raok eus e bried kentañ Auguste Karoline von Braunschweig-Wolfenbüttel (1764–1788), merc'h da Karl II Wilhelm Braunschweig-Wolfenbüttel hag Augusta Breizh-Veur (c'hoar henañ George III) ha Caroline von Braunschweig-Wolfenbüttel, pried da George IV pa ne oa nemet priñs Kembre.

### Bugel
Charlotte hag an Dug Friedrich n'o doe nemet ur bugel: ur verc'h marv-ganet e miz Ebrel 1798.

## Rouanez
Friedrich a deuas da vout Dilenner Württemberg e miz C'hwevrer 1803, ha goude roue Württemberg e miz Kerzu 1805

## Poltredoù

File:The Three Eldest Princesses, Charlotte, Princess Royal, Augusta and Elizabeth - Gainsborough 1784.jpg | An teir c'hoar ha priñsezed, Charlotte Augusta Matilda, Augusta Sophia ar Rouantelezh-Unanet, hag Elizabeth Breizh-Veur, gant Thomas Gainsborough e 1784. 
file:Charlotte, Princess Royal.jpg|Charlotte Augusta Matilda, poltredet gant William Beechey e 1800. 
file:Charlotte Mathilde von England.jpg|Charlotte en Rouanez Württemberg, e 1810.
Charlotte Württemberg

**Charlotte Württemberg**, pe **Charlotte von Württemberg** en alamaneg, zo anv roet da ziv briñsez:
*Charlotte Augusta Matilda‎ (1766-1828), merc'h d'ar roue saoz George III, rouanez Württemberg, 
**Charlotte von Württemberg* (1807–1873), dimezet d'an dug-meur Mikael Pavlovich Russia, anavezet ivez evel Elena Pavlovna

## Pennadoù kar
*Charlotte
*Württemberg
El Binomio de Oro

**El Binomio de Oro de América** zo ul laz-seniñ eus Colombia a son an doare vallenato (* música vallenata*), savet en 1976 gant Israel Romero ha Rafael Orozco Maestre.
Goulag

Ar **Goulag** (eus an droienn rusek *Главное управление лагерей, *'G**lavnoye **ou**pravlyeniye **lag*'yeryey*, « Pennrenerezh ar c'hampoù-labour ») e oa an aozadur karget da verañ kampoù-labour dre heg an Unaniezh Soviedel.

## Ar Goulag el lennegezh
Skrivagnerien rusian en deus lakaet ar bed da zizoleiñ sistem ar Goulag dre o skridoù. Ar romant *Un devezh eus Ivan Denisovitch* gant Aleksandr Soljenitsyn eo an oberenn gentañ hag a ra trouz bras, ha roet eo Priz Nobel al lennegezh d'e aozer e 1970. Daoust d'ar gontrollerezh e laka da embann *Enezeg ar Goulag* e Pariz e 1973, un arnodskrid hag a ra berzh bras er bed a-bezh. 

Danevelloù Kolima zo un oberenn vrudet all diwar-benn ar vuhez en ur c'hamp eus ar Goulag, skrivet gant Varlam Chalamov.

## Notennoù ha daveoù
Vallenato

Ar **vallenato** , pe  **musica vallenata**,  zo un doare-seniñ eus Colombia, ha da gentañ-penn eus arvor ar Mor Karib, e proviñs kozh Padilla (hiriv rannet etre meur a zepartamant). Levezonet eo gant enbroidi europat, evel an Alamaned a zegasas an akordeoñs da Riohacha,  e La Guajira, e dibenn an XIXvet kantved.

## Douaroniezh
Kavell ar sonerezh a vije e proviñs kozh Padilla (hiriv kreisteiz La Guajira, hanternoz Cesar ha reter Magdalena) hag un doare damzisheñvel eus Bolívar, Sucre ha Córdoba. Hiziv avat eo un doare-seniñ broadel er vro, ha klevet e vez kenkoulz all bremañ e Venezuela, Panamá, Ecuador ha Mec'hiko. Tri benveg aroueziek zo : an akordeoñs diatonek, ar  guacharaca , hag an taboulin bihan anvet  caja , e lêr gavr. An tonioù zo renket e meur a rumm: paseo, merengue, puya, son ha tambora. 

## Orin
Dont a ra an anv eus *El Valle* (an draonienn), dre ma teufe ar vallenato eus kêr Valledupar (diwar *Valle de Upar*).

## Liesdoare
Meur a zoare vallenato zo, ken e vez lavaret an anv-se un tamm eus n'eus forzh petra gant ma vo akordeoñs e-barzh. Koulskoude, hervez ar c'hiz kozh, n'eus nemet pevar doare : ar *paseo*, *merengue*, *puya* ha *son*. Levezonet eo an tonioù-se gant luskoù karib hag afrikan koshoc'h egeto, gwrizioù spagnol zo ivez. Eus ar meskaj ez eus deuet ur sonerezh a zo broadel, hervez kalz a dud er vro, kenkoulz evel cumbia. 

## Kanerien
Sed un nebeud kanerien  ha sonerien vallenato: 

* Adanies Díaz,
* Romualdo Brito, 
* Guillermo Buitrago, 
* Alejandro Duran, 
* Diomedes Díaz, 
* Enrique Díaz, 
* Luis Enrique Martínez
* Lorenzo Morales
* Jorge Oñate
* Rafael Orozco Maestre
* Abel Antonio Villa
* Emiliano Zuleta 
* Ana del castillo
* Jesús Manuel Estrada

## Liammoù diavaez
* *[[Isabel Sofía Picón]]*, 13 vloaz, o seniñ *vallenato* gant an akordeoñs: , hag .

## Pennadoù kar
* Guillermo de Jesús Buitrago Enríquez
* Rafael Escalona
* Emiliano Zuleta
* Roberto Torres
Gwenneg (disheñvelout)

**Gwenneg** zo
*un anv-bihan brezhonek, gwelet Gwenneg (anv-bihan)
*ur pezh moneiz, ur *[[Gwenneg (moneiz)|gwenneg]]*, *gwenneien* pa vez kalz anezho,
*ur pesk
**ar *gwenneg*, *gwenneged* pa vez ouzhpenn unan. Gwelet: Merlank;
**ar *gwenneg glas*, gwelet Merlank glas.

## Pennad kar
*Gwennig
Charlez IX

**Charlez IX** zo anv daou roue en Europa.

* Charlez IX (Bro-C'hall) (1550-1574), Roue Bro-C'hall eus 1560 da 1574
* Charlez IX (Sveden) (1550-1611), Roue Sveden eus 1604 da 1611
Llanelwy

**Llanelwy** (*St Asaph* e saozneg) zo ur gêr vihan eus Sir Ddinbych en hanternoz Kembre, ha penn Eskopti Llanelwy en Iliz Anglikan Kembre (*Yr Eglwys yng Nghymru*). 

## Gerdarzh
Dont a ra an anv "Llanelwy" eus anv ar stêr Elwy. Asaph, pe *Asa*, eo anv ar sant brezhon a voe eil eskob Llanelwy war-lerc'h Kentigern.

## Douaroniezh
Emañ etre ar stêrioù Elwy ha Clwyd, war dro div lev hanter er c'hreisteiz d'ar Rhyl ha peder lev en hanternoz da gêr Dinbych.

## Istor
Hervez an hengoun e voe savet an eskopti gant Cyndeyrn, anvet ivez "Kentigern" pe "Mungo", war-dro kreiz ar . 

E Sir y Fflint e oa gwechall.

## Monumantoù ha traoù heverk

* Iliz-veur Sant-Asaph.

## Poblañs
3 491 den hervez niveradeg 2001. 

## Gevelliñ

## Tud
E-touez brudetañ eskibien Llanelwy emañ: 
*Jafrez Menoe, anvet e 1152
*Dafydd ab Owain, 1503-1512
*William Morgan, troour ar Bibl e kembraeg
Brezel ar bigi-kanoliata

**Brezel ar bigi-kanoliata** zo ur brezel war vor a zo bet etre 1807 ha 1814 entre Rouantelezh Danmark ha Norvegia hag ar Rouantelezh-Unanet e-pad Brezelioù Napoleon. Dont a ra an anv eus an doare-brezeliñ implijet gant an Daned : mont a raent gant listri bihan, bigi-kanoliata, da dennañ war listri bras ar *[[Royal Navy]]*. E broioù Lec'hlenn e vez gwelet ar brezel-se evel diwezh ar Brezelioù saoz, kroget gant emgann Copenhagen en 1801.

Graet e oa ar bigi-se hervez tresoù graet gant an ijinour svedat a orin saoz Fredrik Henrik af Chapman
Libonig

Al **libonig**, pe **breolimer**, pe **lemmer** eo an den a lemm kontelloù ha lavnennoù sizailhoù ha filzier. 

Ober a ra e labour e kêr, er straedoù, o c'hervel an dud da zont da reiñ o c'hontilli da lemmañ. 

## Galiza
Lavaret e vez e oa stank al liboniged, e Galiza, eus proviñs Ourense, ha dresit-holl eus ar parrezioù-mañ: Nogueira de Ramuín, A Peroxa, Esgos, Parada de Sil, Pereiro de Aguiar, Castro Caldelas, San Xoán de Río, A Pobra de Trives, Chandrexa de Queixa ha Manzaneda. 

## C'hoariva

* *Le rémouleur d'amour* : pezh-c'hoari gallek e 1722 gant Jacques-Philippe d'Orneval
## Taolennoù

Knife grinder-1.JPG |Lemmañ kontilli
JenischerScherenschleifer1900.jpg|Libonig Yéniche war-dro 1900.
Adriaen van Ostade Scissors grinder.jpg|"Le rémouleur" gant Adriaen van Ostade
Francisco de Goya y Lucientes - Knife Grinder - WGA10060.jpg| "El Afilador" gant Goya
Tharangambadi

**Tharangambadi** (gwechall *Tranquebar*, ha *Trankebar* e daneg) zo ur gêr e distrig Nagapattinam, e stad Tamil Nadu, en India, 15 km en hanternoz da gêr Karaikal, e-kichen ar stêr Kaveri. Un drevadenn danat e oa eus 1620 betek 1845.


File:European settlements in India 1501-1739.png|Europiz en India en 1501-1739
Inizi Gwerc'h Danat

An **Indez Kornôk Danat**, pe **Antilhez danat**, zo un drevadenn a oa da Zanmark er Mor Karib, hag a zo anavezet hiriv evel an Inizi Gwerc'h Stadunanat.

## Istor
Dont a reas Kompagunezh danat an Indez kornôk ha Ginea da en em ziazezañ war Enez Sant Tomaz e 1672. Mont a rejont betek Enez Saint John a voe staget ouzh Danmark e 1683, ha bec'h a savas neuze gant ar Rouantelezh-Unanet betek 1718. Prenet e voe Sainte-Croix digant Kompanunezh c'hall an Indez Kornôk e 1733.
E 1754 e voe gwerzhet an inizi da roue Danmark ; trevadennoù ar gurunenn e voent adal neuze.

E-kerzh brezelioù Napoleon e voe aloubet gant Bro-Saoz, da gentañ eus 1801 da 1802 ha goude eus miz Kerzu 1807 da viz Du 1815, ha neuze e voent daskoret da Zanmark.

E miz Kerzu 1916 e voe gwerzhet an inizi da SUA, evit 25 milion a zollaroù.

## Pennadoù kar
* Fort Christian
Fort Christian

**Fort Christian** zo ur c'hreñvlec'h savet gant an Daned er  e kêr Charlotte Amalie en Enez Saint Thomas, en Inizi Gwerc'h Stadunanat. 

Ar c'hoshañ savadur eo en enezeg. Bet eo ur savadur gouarnamant, un toull-bac'h, ha hiriv eo ur mirdi.
Francesco Totti

**Francesco Totti**, ganet d’ar 27 a viz Gwengolo 1976 e Roma, en Italia, a zo ur melldroader hag a c’hoari e skipailh an AS Roma, ha brudet eo da vezañ unan eus gwellañ c'hoarierien ar bed.

## Kluboù
Abaoe miz Gouere 1992 : AS Roma (461 c'hrogad ; 195 pal). D'an 21 a viz Genver 2012, d'an oad a 35 vloaz, e voe Francesco Totti ar melldroader en deus enskrivet ar muiañ a balioù en istor ar rummad A en hevelep skipailh, p'en deus lakaet e 211vet pal ; gwelloc'h eget ar Svedad Gunnar Nordahl eo bet. 

## Buhez prevez
Dimezet eo gant Ilary Blasi abaoe 2005. Ganti en deus bet ur mab, Christian, ganet d'ar 6 a viz Du 2005. D'an 13 a viz Mae 2007 eo ganet ur verc'h dezho, anvet Chanel.
Krouet en deus gant e greg (Ilary Blasi) ur merk dilihadou anvet Never Without You [NWY].

E 2003, presidant kleub Chelsea, ar Rus Roman Abramovitch, en deus kiniget da Roma prenañ Totti hag Emerson evit 150 milion a euroioù (gant 120 milion evit Totti). Roma ne oa ket a du met mard em befe bet c'hoant, Totti a befe bet ar c'hoarier-mell droat ar kerañ en istor ar sport-mañ

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Francesco Totti
Rouantelezh Danmark ha Norvegia

**Rouantelezh Danmark ha Norvegia**, pe **Danmark-Norvegia** (pe *Danmark-Norge* e daneg ha norvegeg, pe *Danmark-Noreg* e norvegeg ivez, pe *Dänemark-Norwegen* en alamaneg) eo an anv roet d'an unaniezh politikel etre div rouantelezh Danmark ha Norvegia, hag enni ivez an douaroù stag ouzh Norvegia, Island ha Greunland. 

Goude Unaniezh Kalmar e voe graet un unaniezh personel etre an div rouantelezh en 1536 hag a badas betek 1814.

## Trevadennoù
* En India: 
** Trankebar, hiriv Tharangambadi, Balasore, *Frederiksnagore* (Serampore), *Danmarksnagore* (Gondalpara), *Calicut* (Kozhikode), *Oddeway Torre* (war aod Kerala), *Frederiksøerne* (Inizi Nikobar)
* Er Mor Karib: an Inizi Gwerc'h Danat, gwerzhet e 1917 da SUA.
Mor Gwenn

Ar **Mor Gwenn** (Бе́лое мо́ре, *Bièloie more* e rusianeg) zo ur pleg-mor er gwalarn da Rusia. Rannet eo diouzh Mor Barents gant ledenez Kola. En-dro d'ar Mor Gwenn emañ neuze ledenez Kola en hanternoz, Karelia er c'hornôg, ha ledenez Kanin er biz. 

Arc'hangelsk eo ar porzh brasañ e goueled ar Mor Gwenn. Unan eus porzhioù bras Rusia eo, hag ur porzh a bouez bras eo bet en istor kenwerzh Rusia gant Europa ha gant ar bed dre vras. Hiziv ez eo ur porzh bras c'hoazh evit morlu Rusia, dreist-holl evit al listri-spluj.

En em astenn a ra war ur gorread a 90 000 km², ha 67 m eo an donder well-wazh, 350 m d'ar muiañ. 

Ur ganol zo etre ar Mor Gwenn hag ar Mor Baltel.
Saint Thomas

**Saint Thomas** zo un anv saoznek, skrivet **St. Thomas** ivez, ha gallek, hag ivez 
* anv meur a sant anvet Thomas, hag a zo Tomaz e brezhoneg;
* anv-meur a lec'h.

## Yezhoù all
* Saint-Thomas, gant ur varrennig-stagañ, el lec'hanvadurezh c'hallek
* São Tomé, e portugaleg
* San Tomás, e spagnoleg

## Lec'hanvadurezh
### 
*Saint Thomas, ur barrez.

### 
*Saint Thomas (Jamaika)

### 
* St. Thomas (Douar-Nevez ha Labrador)
* St. Thomas, Ontario.

#### 

#### 
*St. Thomas (Missouri)
*St. Thomas (Nevada), kêr beuzet
*St. Thomas (North Dakota)
*St. Thomas Township (Pennsylvania)

#### Inizi Gwerc'h
*Enez Saint Thomas, pe Enez Sant Tomaz e brezhoneg, unan eus an Inizi Gwerc'h Stadunanat

## Pennadoù kar
*Saint-Thomas 
*Thomas
*Tomaz
Tomos

**Tomos** zo un anv-bihan kembraek, a orin hebreek, Tomaz e brezhoneg.

## Tud
*Tomos Glyn Cothi, pe * [[Thomas Evans]] *, barzh,
*Tomos ap Dafydd Pennant (c. 1480 - c.1515/22) abad Abaty Dinas Basing e Sir Fflint .
*Tomos Prys Bardd (war-dro 1564 ? - ...) soudard ha morlaer 

### Anv-tiegezh
*Angharad Tomos (1958 -), skrivagnerez kembraek

## Lennegezh
* Gwen Tomos romant kembraek e 1894 gant Daniel Owen 
 
## Skinwel
*Tomos a'i Ffrindiau, abadenn skinwel 

## Bier
*Tomos Watkin Bragdy Cymreig, kompagnuezh bresañ bier en Llandeilo ... 

## Evn
**Titw Tomos Las*, un evn a zo kalvennig c'hlas e anv brezhonek.
Chekenn

Ur **chekenn** zo un doare da baeañ dre skrid ur c'hementad a arc'hant o tremen dre ar bankoù. Servij a ra bremañ da gas arc'hant eus an eil kont-bank d'eben. Gwechall e c'halled reiñ ur chekenn d'un den ha hennezh a c'helle kaout an arc'hant merket o vont d'ar bank. 

## Istor
En  e krog istor ar chekennoù.
Enez Saint Thomas

**Enez Saint Thomas** zo un enezenn en enezeg an Inizi Gwerc'h Stadunanat, er Mor Karib, ha Charlotte Amalie eo ar gêr-benn. 

Gant inizi all, Enez Saint John, Saint Croix, ha Water Island ez a d'ober ur gontelezh eus an Inizi Gwerc'h Stadunanat, tiriad ebarzhet e SUA.

E 2000 e oa 51,181 en enezenn, war-dro 47% eus poblañs an tiriad. 

## Skeudennoù

USVI St. Thomas - Charlotte Amalie - Blackbeard Castle.JPG
File:St Thomas Island 1980.jpg 
StThomasWestIndies.jpg
StThomasHarbor.jpg


## Pennadoù kar
* Beracha Veshalom Vegmiluth Hasidim
Tomaz

**Tomaz** zo un anv-bihan brezhonek, ha hini meur a zen.

## Yezhoù all
*Tomos, e kembraeg
*Thomas, e galleg ha saozneg

## Tud
### Relijion
*Tomaz an Abostol, meneget en Testamant Nevez;
**diwar e benn eo e vez lavaret "bezañ evel Sant Tomaz, diwezhañ den a gredas", ha c'hoazh : "Sant Tomaz, na gredas ken na welas"
*Tomaz Akin (*Tommaso d'Aquino* en italianeg; *Thomas Aquinas* e latin) (1225-1274), prederour katolik (pennañ feizoniour an Iliz katolik hervezi, tud zo a lavar bezañ katoliked evelkent a lavarfe n'eo ket). Doktor eus an Iliz, patron ar c'hloerdioù-bras. Anavezet eo dreist-holl gant e "Summa theologiae", ur pezh oberenn a zispleg bongoeloù ar feiz kristen diouzh ur sav-boent skiantel, hini ar "feizoniezh skiantel", da lavarout eo oc'h ober gant benveg ar brederouriezh wirvoudel (hini Aristotelez dreist-holl), evel ma ra ur fizikour gant ar jedoniezh evit displegañ e arnodennoù.
Bandenn

**Bandenn** eo an anv a reer 
*eus ur vandenn, pe ur vandennad, pe ur strollad, ur bagad;
*eus ar vandenn pe an dargreiz.
Dargreiz

An **dargreiz**, pe ar **vandenn**, a vez lavaret eus kreiz ar c'horf, etre an div lez. En dargreiz eo e vez stardet ar gourizoù.
Holbein

**Holbein** zo un anv-tiegezh alamanek.

## Tud
* Hans Holbein, anv daou livour, tad ha mab, er XVvet ha XVIvet kantved.
** Hans Holbein an Henañ (e-tro 1465 en Augsburg – 1524 en Isenheim), livour hag engraver alaman.
**Hans Holbein ar Yaouankañ
* Sigmund Holbein (1470–1540), livour alaman, breur da Hans Holbein an Henañ
* Ambrosius Holbein (1494–1519/1520), livour alaman, mab da Hans Holbein an Henañ
* Therese Holbein von Holbeinsberg (1777–1857), livourez aostrian
* Eduard Holbein (1807–1875), livour alaman 
* Friedrich Holbein (1856–1940), livour alaman 
* Ulrich Holbein (* 1953), skrivagner alaman
* Carl Panagl-Holbein, luc'hskeudenner aostrian
* Franz von Holbein

## Pennadoù kar
* Hohlbein
* Holbein-Pferdchen
Thomas Evans

**Thomas Evans** zo un anv stankik e Kembre, poent zo bet:

*Thomas Evans (Thomas ab Ifan) (1580-1633), barzh 
*Thomas Evans (Tomos Glyn Cothi) (1764-1833), 
*Thomas Evans (Telynog) (1840-1865), barzh
*Thomas Christopher Evans (1846-1918), istorour.
*Tom Evans (soner), soner er strollad Badfinger
Km

Un arouez eo **km** a dalv kement ha **[[kilometr]]**.

**KM** a zo ur c'hod a c'hall talvezout kement ha :
* Komorez hervez an norm ISO 3166-1 alpha-2 (roll kodoù ar broioù),
* anv domani ar vro-se eo ivez : ".km"
* ar *[[kmereg|yezh gmerek]]* hervez an norm ISO 639,
* *[[Air Malta]]* hervez kod AITA ar c'hompagnunezhioù-aer,
* *[[Knowledge Management]]* a dalv kement ha merañ ar ouiziegezh,
Saint John

**Saint John** eo anv saoznek Sant Yann, un abostol da Jezuz hervez an Aviel, hag anv meur a zen ha meur a lec'h. 

## Anv-tiegezh

## Anv-lec'h

*Saint John Parish, Antigua and Barbuda, parrez en Enez Antigua

###### 
*Saint John, New Brunswick
*Fort St. John, British Columbia
*Saint-Jean-sur-Richelieu, Quebec, anavet evel St. John en saozneg.

###### 
*St John (Kernev-Veur)

### 
*St John the Baptist's Church, Sutterby, Lincolnshire
*Church of St John-at-Hackney, Londrez
*St John, Friern Barnet

### 
*Saint John Parish, Grenada, parrez

### 
*San Ġwann, anavezet ivez evel *Saint John*

### 
*St. John, Indiana
*St. John, Kansas
*St. John the Baptist Parish, Louisiana
*Saint John Plantation, Maine
*St. John, Missouri
*St. John, North Dakota
*Saint John, Austin, Texas, e-tal Austin, Texas ;
*St. John, Texas
*St. John, Washington
*St. John, Wisconsin
*St. John, Utah, 
*Saint John River (Bay of Fundy), e Maine ha New Brunswick (Canada)
*Saint John Rock, ur gern d'ar Savage Mountain, Maryland
*Saint John, Inizi Gwerc'h, enezenn er Mor Karib.

*Basilica of Saint John the Evangelist, Connecticut
*Saints John, Colorado (liester abalamour ma'z eus anv a veur a sant)

## Pennad kar
*Saint John River
Hip hop

Ul luskad sevenadurel hag arzel eo an **hip hop**, deuet war wel er bloavezhioù 1970 er South Bronx e New York. 

Pa gomzer eus hip hop e vez alies anv eus ar sonerezh hip hop, met n'eo ket nemet an dra-mañ, meur a zoare arz a zo estregeti e-barzh ar sevenadur-mañ : an dañs (breakdance), ar grafiti, an deejaying (disk-jockey), hag elfennoù all c'hoazh. Tennañ a ra an hip hop e orin eus ghettoioù du New York. Ledañ a reas er vro a-bezh hag er bed betek dont da vezañ bremañ ur sevenadur kêr a-bouezh.

Ar sonerezh hip hop a vez alies anvet rap, met ar rap a zo un doare da ganañ en ur pouezhañ war ar gerioù, gizh ar MCing. Ar sonerezh hip hop a zo stummoù liesseurt enni : "beatoù" an DJ (Disc Jockey), pe ritmoù an MC (Master of Ceremony), a zo graet slam anezho. Kaoz zo eus "sonerezh hip-hop" pa reer gant un DJ pe ur beatboxer hag unan pe meur a MC.

Tout an doareoù arz-mañ a oa anezho a-raok an hip hop met un dro-spered a ziwanas anezho, dibar e godoù : ur filozofiezh, emzalc'hioù, ar stil d'en em wiskañ, sevenadurioù kêr.

### Pennadoù liammet ouzh an hip hop
* Rap
* R'n'B
* Reggaeton
* Freestyle, anvet ivez hip-hop latino
* Low bap

### Raperien vrudet
* Public Enemy
* Dr.Dre
* Snoop Dog
* Eminem
* 50 cent
Magdalena Aostria

[thumb|left|An arc'hdugez Magdalena, poltredet gant [Giuseppe Arcimboldi e  1563]]
thumb|200px|Magdalena Aostria.
**Magdalena von Österreich**, pe **Magdalena Aostria ** (Innsbruck, 14 a viz Eost 1532 – Hall in Tirol, 10 a viz Gwengolo 1590) a oa ur briñsez aostrian, merc'h d'an impalaer, aet da leanez, hag abadez Kouent Hall in Tirol. 

Merc'h e oa da Ferdinand Iañ an Impalaeriezh Santel ha d'e bried Anna Jagellon.
Magdalena Sibylle Prusia

**Magdalena Sibylle Prusia** (*Magdalena Sibylle von Preußen* en alamaneg), pe *Brandenburg*, pe *Hohenzollern*, ganet e Königsberg e 1586 ha marvet e 1659 e Dresden, a oa ur briñsez eus dugelezh Prusia, deuet da vout priñsez-dilennerez Saks.

## He buhez
Magdalene Sibylle a oa pempvet ha diwezhañ merc'h Albrecht Friedrich Prusia, dug Prusia (1553–1618), hag e bried Marie Eleonore (1550–1608). He mamm a oa merc'h d'an dug Wilhelm von Jülich-Kleve-Berg. 

Savet e oa bet ar briñsez evel he c'hoarezed e kastell Königsberg hag er relijion brotestant. 

Dimeziñ a reas da Johann Georg Iañ von Sachsen (1585–1656) e 1607 e Torgau: e eil pried e oa. 

Mignonez e oa da rouanez Sveden, he nizez Maria Eleonora Brandenburg. 

Intañvezet e voe e 1656 ha mervel e Dresden tri bloaz goude, e 1659.

## He bugale

## Pennad kar
*Magdalena Sibylla
Magdalena Petit

**Magdalena Petit Marfán** (Peñaflor, 14 a viz C'hwevrer, 1903 – Santiago de Chile, miz Mae 1968) a oa ur skrivagnerez chileat. Brudet eo e romantoù *La Quintrala*, *Los Pincheira* ha *Los Hijos del Caleuche*. pezhioù-c'hoari he deus skrivet ivez.

Mervel a reas e 1968, goude tapout ur gwall lamm er gêr da 65 bloaz.

## Buhezioù edoare romantoù
En 1946 ec'h embannas *Biografía de [[Gabriela Mistral]]*, e 1950 ur buhezskrid e doare ur romant, *El patriota [[Manuel Rodríguez]]* hag e 1965 an arnodskrid *[[San Martín]] y el [[Ejército Libertador]]*.

## Liammoù diavaez
* [Magdalena Petit Marfán (1903-1968) - Memoria chilena](http://www.memoriachilena.cl/temas/index.asp?id_ut=magdalenapetitmarfan(1903-1968)) (he buhez) 
* ''La Quintrala'' - Memoria chilena
* ''Los Pincheira'' - Memoria chilena
* ''Don Diego Portales, el hombre sin concupiscencia'' Memoria chilena
Guacharaca

Ar **guacharaca**  zo ur benveg-seniñ dre raskañ eus Colombia. Div lodenn zo anezhañ : ar guacharaca, ur vazh, hag ur grib da raskañ ar vazh.
Córdoba (Spagn)

**Córdoba** () zo ur gêr e Spagn, en Andalouzia, ha kêr-benn Proviñs Córdoba, war lez ar stêr Guadalquivir.
Guadalquivir

Ar stêr **Guadalquivir** zo ur stêr eus Andalouzia, e Spagn, hag emañ hec'h aber, er Meurvor Atlantel, en hanternoz da Gibraltar .

Dont a ra an anv eus an arabeg *al-wādi al-kabīr* (الوادي&nbsp;الكبير), "ar stêr vras". Roet e voe an anv-se d'ar stêr d'ar mare ma oa annezet Andalouzia gant muzulmiz arabegerien, da vare Al-Andalus.
*Baetis*, *Betis* e oa anv ar stêr da vare an Impalaeriezh roman.

Tremen a ra dre Sevilla, a-raok aberiñ, 80&nbsp;km pelloc'h, er Meurvor Atlantel, dirak Sanlúcar de Barrameda.

## Notennoù ha daveennoù
Korfadurezh

Ar **gorfadurezh** zo ur skiant, ur skourr eus ar vevoniezh, a studi stummadur korfoù ar bevien, loened ha plant.

## Gerdarzh
Savet eo an termen **korfadurezh** war ar wrizienn **[[korf]]**, kar d'al latin *corpus*. Implijet e vez ivez un termen all, **anatomiezh**, zo savet dre ar galleg *anatomie* diwar ar gresianeg ἀνατέμνω *ànatémno* ma talv ἀνα- *ana-* kement ha "dre" ha τέμνω *temnō* kement ha "troc'hañ" ; an hevelep gerdarzh hag an termen latin *dissecare* eo (diwar *di-* ha *seccare* "troc'hañ").

## Gwelet ivez
* Korfadurezh denel
Maria Anna Victoria Bavaria

**Maria Anna Victoria Bavaria**, pe **Maria Anna Christina Bavaria**, (*Maria Anna Christine Victoria von Bayern* hervez hec'h anv alamanek orin, ha *Marie-Anne Christine Victoire de Bavière* e galleg) (1660-1690), a oa ur briñsez eus Bavaria, dimezet da Zaofin Bro-C'hall (1661–1711). Lesanvet e veze *la Grande Dauphine*. 

## Dimeziñ
Dimezet e voe da Loeiz Bro-C'hall Daofin Bro-C'hall (1661–1711), mab da Loeiz XIV. 

## Bugale

* Loeiz, dug Bourgogn (1682-1712), a zimezas en 1697 d'e geniterv Marie-Adélaïde de Savoie (1685-1712) ;
* Fulup, dug Anjev (1683-1746), roue Spagn en 1700, a zimezas div wech
** en 1701 d'e geniterv Marie-Louise-Gabrielle de Savoie (1688-1714), c'hoar da bried e vreur henañ, 
** hag en 1714 da Elisabetta Farnese (1692-1766);
* Charles, duc de Berry (1686-1714), a zimezas en 1710 d'e geniterv Marie-Louise-Élisabeth d’Orléans (1695-1719).

## He marv
Mervel a reas da 30 vloaz, goude reiñ tri mab d'he gwaz. Darn a lavar e oa abalamour d'he yec'hed fall, darn all dre ma oa digenvez, dilezet gant he gwaz a oa merc'hetaer.
Hans Holbein ar Yaouankañ

* *Ur pennad [[Hans Holbein]] zo ivez.*

**Hans Holbein**, pe **Hans Holbein ar Yaouankañ** (Augsburg war-dro 1497 – Londrez 1543) a oa ul livour hag engravour alaman, mab da Hans Holbein an Henañ. E vreur henañ Ambrosius Holbein a oa livour ivez.

Brudet eo ar poltredoù uhelidi a reas e lez ar roue saoz Herri VIII, hag ivez an taolennoù awenet gant ar C'hrist hag ar marv. 

Mab e oa da Hans Holbein an Henañ (1460–1524). Evel e vreur Ambrosius Holbein (1493/94-1519) e studias e stal-labour e dad, an hini brudetañ e kêr Augsburg . Kenteliet e voent ivez gant o eontr, Hans Burgkmair, unan eus gwellañ livourien alaman e amzer. En 1515 ez eas da Basel, lec'h meur an humanouriezh. Etre 1516 ha 1526 e reas poltredoù evit an dud uhel, ar varc'hadourien vras, en o zouez ar priedoù Meyer, ha Jakob Meyer a oa bourgmestr kêr. En 1517, e Lucerne, e labouras evit ar bourgmestr Jacob von Hertenstein.

## Livadurioù

Portrait of Boniface Amerbach, by Hans Holbein the Younger.jpg|*Bonifacius Amerbach*1519Kunstmuseum Basel
Holbein_—_Dead_Christ.jpg|*[[Korf Jezuz marv en e vez]]*1521–22Kunstmuseum Basel
Venus and Amor, by Hans Holbein the Younger.jpg|*Gwener hag Amourig**c.* 1524-25Öffentliche Kunstsammlung, Basel
Noli me tangere (1524); Hans Holbein the Younger.JPG|*[[Noli me tangere]]**c.* 1524–26Royal Collection, Kastell Windsor
Lady with a Squirrel.jpg|*Un Itron gant ur gwiñver hag un dred**c*. 1527–28National Gallery, London
Hans Holbein d. J. 032b.jpg|*[[Jane Seymour]]**c.* 1537Kunsthistorisches Museum, Vienna
Henry VIII and Henry VII, by Hans Holbein the Younger.jpg|*[[Herri VIII]] hag [[Herri VII]]<br>1537<br><small>National Portrait Gallery, London</small>
Hans Holbein, the Younger, Around 1497-1543 - Portrait of Henry VIII of England - Google Art Project.jpg|*Herri VIII*<br>*c.* 1537<br><small>Museo Thyssen-Bornemisza, [[Madrid]]</small>
Anne of Cleves, by Hans Holbein the Younger.jpg|*Anna von Jülich-Kleve-Berg*<br>*c*. [[1539]]<br><small>[[Musée du Louvre]], [[Pariz]]</small>
Holbein Henry Brandon 2nd Duke of Suffolk.jpg|*Henry Brandon, eil dug Suffolk*<br>[[1541]]<br><small>Royal Collection, Kastell Windsor</small>
Hans Holbein the Younger - Charles Brandon (Royal Collection).JPG|*Charles Brandon, trede Dug Suffolk*<br>1541<br><small>Royal Collection, Kastell Windsor</small>
Christina of Denmark, Duchess of Milan.jpg|*Kristina Danmark, Dugez Milano*<br>*c*. [[1538]]<br><small>National Gallery</small>
</gallery>

== Levrlennadur ==
* Hervey, Mary F.S. *Holbein's "Ambassadors": The Picture and the Men. An Historical Study.'' London, George Bell & Sons, 1900. OCLC 8256471.

## Liammoù diavaez
* Mirdioù ma weler e oberennoù
* Diskouezadeg e 2006 e  Tate Britain
* www.Hans-Holbein.org 145 oberenn gant Hans Holbein ar Yaouankañ 
* Hans Holbein ar Yaouankañ  e  Museum Syndicate. 

## Notennoù
Hieronimos

**Yerom** e brezhoneg, **Hieronimos** hag **Eusebius Sophronius Hieronymus** e latin, **[[Hieronymos]]** e henc'hresianeg, ganet etre 342 ha 347 e Stridon etre Pannonia ha Dalmatia (Kroatia hiziv) ha marvet d'an 30 a viz Gwengolo 420 e Betlehem, a oa ur manac'h hag a droas ar Bibl e latin (ar Vulgat), ma'z eo anavezet evel doktor an Iliz, hag unan eus ar pevar den a zo bet anvet Tadoù an Iliz, a-gevret gant Ambroaz Milano, Aogustin Hippo ha Gregor Iañ, hag evelto anvet da sant.

## E vuhez
Studier e oa e Roma, ha da 25 bloaz e teuas da vout kristen goude un hunvre kevrinus e-kerzh ur c'hleñved. Ur chomadenn a reas e Galia hag alese ez eas d'an Douar Santel e 373. Ur pennad e voe penitiour e Chalcis e Siria, er mervent da Antioc'heia, en Azia Vihanañ, ha beleget e voe eno.

E 383 e voe dibabet gant ar pab Damasus Iañ da sekretour ha goulennet digantañ treiñ ar Bibl, e yezh ofisiel an Impalaeriezh, al latin. Pa varvas ar pab e rankas Hieronimos kuitaat Roma ha distreiñ d'an Douar Santel gant Paula, ur Romanez a lignez uhel.

Mervel a reas e 420. Lakaet eo bet da sant paeron an droourien. Abaoe Bonifas VIII e 1298 ez eo bet lakaet da zoktor an Iliz.

### E brezhoneg

Buez ar Zent. p 671.jpg|Buez ar Zent. p. 671
Buez ar Zent. p. 672.jpg|Buez ar Zent. p. 672


## Levrlennadur
* Maurice Testard : *Saint Jérôme – L'apôtre savant et pauvre du patriciat romain*. Paris : Belles Lettres, 1969

## Daveoù ha notennoù
Sampson

**Sampson** zo un anv saoznek, deuet eus Samson.

## Lennegezh
* Sampson er pezh *[[Romeo and Juliet (pezh-c'hoari)|Romeo and Juliet]]*, gant William Shakespeare
* Dominie Sampson, er romant *[[Guy Mannering]]* gant Walter Scott

## Lec'hanvioù
**Saint Sampson* anv saoznek ha gallek Saint Samsaon e Gwernenez
**St Sampson* anv saoznek Goelnans e Kernev-Veur

### 
* Sampson (Missouri)
* Sampson (Wisconsin)
* Sampson (Oconto County, Wisconsin)
* Sampson County (North Carolina)

## Pennad kar
*Samson
Gwenezan

**Gwenezan** zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Hanternoz. Ul lodenn eus kumun Bear eo bremañ, er gevred.
## Douaroniezh
## Istor
* Gwenezan a oa ur barrez en eskopti Treger. Hervez labourioù Erwan Vallerie e oa unan eus parrezioù kentañ Breizh hag en em astenn a rae war douaroù a zo bremañ e kumunioù Bear ha Koadaskorn. 
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790. E 1792 e voe bodet gant parrezioù bihan all a oa tro-dro da abati Itron-Varia Vear, Bodlezan, Trezelan, Sant-Norvez ha Lanneven, e parrez Bear. D'ar 26 a viz Mae 1793 e voe bodet an holl gumunioù bihan-se da vont d'ober ur gumun vras ha nevez, Bear.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Santez Jenovefa*, - kantvedoù.
## Emdroadur ar boblañs
* 528 annezad er gumun e 1793.
## Melestradurezh
* François Brignognen a voe maer adalek 1790 betek 1793.
## Liammoù diavaez
## Dave ha notennoù
Al-Ghazali

**Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad al-Ghazālī** (c. 5 a viz Gouere 1057 - 19 a viz Kerzu 1111) (**ابو حامد محمد ابن محمد الغزالی** e perseg), anvet ivez **Algazel** e kornôg Europa, a voe ganet ha marvet e Tus, e Persia. Bez' e oa un doueoniour muzulmat, ur gwiraour, ur prederour, ur steredoniour, hag ur c'hevrinour. Unan eus brasañ lenneien ar bed muzulmat eo. 

Sellout a reer outañ evel unan eus ar re gentañ a bledas gant an amgredoni hag an amzivin. Gant e skridoù e tegasas kemm d'ar brederouriezh vuzulmat, a oa levezonet gant prederouriezh Henc'hres araozañ (skrivañ a reas al levr *Dislavarioù ar filozofourien* -Tahāfut al-falāsifa - a-enep da Avisenna). Lakaat a ra e-kreiz e breder meizad un Doue krouer ha pennkaoz a bep tra a c'hoarvez (ha dre se mennozh ar burzhudoù) ha mennozh ur vuhez en tu all d'ar marv. 

Al-Ghazali a seller outañ a-wechoù, e broioù ar reter kement hag e broioù ar c'hornôg, evel ar muzulmad pouezusañ goude ar profed Mohammed. E levr pennañ, *Ihya' `Ulum al-Din* (Advevadur skiantoù ar feiz) a vez sellet outañ gant tud 'zo e-giz "un hollad eus ar gwir gredenn vahomedat".

## Notennoù
Thérèse

**Thérèse** zo un anv-bihan gallek, Tereza e brezhoneg.

## Yezhoù all
**Tareixa* e galizeg
*Teresa, en italianeg ha spagnoleg
* Térésa, e portugaleg
*Teresia, e latin ha svedeg
*Tereza e brezhoneg
*Therese en alamaneg
*Thérèse e galleg
*Theresia

## Tud
### Sentezed
* Thérèse Martin (1873-1897), leanez c'hall, santez ha doktorez an Iliz

### Priñsezed
*Therese Mathilde von Mecklenburg-Strelitz(1773–1839), c'hoar d'ar rouanez Luise, pried da Karl Alexanders von Thurn und Taxis
* Therese von Sachsen-Hildburghausen (1792–1854), rouanez Bavaria

## Tud ordinal
* Thérèse Clément (1889-1984), livourez c'hall.
                                           
### Lennegezh
* Thérèse Raquin, gant Emile Zola.
* *Therese Fabiani* e *[[Therese. Chronik eines Frauenlebens]]*, romant e 1928 gant Arthur Schnitzler. 
* Thérèse Desqueyroux, gant François Mauriac.

## Film

## Pennadoù kar
*Tracy
Charlotte Georgine Luise von Mecklenburg-Strelitz

**Ur pennad [[Charlotte von Mecklenburg-Strelitz]] (1744-1818) zo ivez. *

**Charlotte Georgine Luise Friederike von Mecklenburg-Strelitz** (1769-1818) a oa ur briñsez alaman.
 
## He buhez
Bugel henañ he zud e oa. Merc'h e oa da Karl II, Dug Mecklenburg-Strelitz (1741–1816) ha da Friederike von Hessen-Darmstadt (1752–1782). Hi hag he zeir c'hoar, Therese ( 1773-1839) priñsez Thurn und Taxis), Luise von Mecklenburg-Strelitz (1776-1810), rouanez Prusia, Friederike von Mecklenburg-Strelitz (1778- 1841), rouanez Hannover, a veze gwelet evel koantañ merc'hed o amzer. Ar skrivagner Jean Paul Friedrich Richter a zedias e romant "Titan" d'ar *peder c'hoar kaer ha nobl war an tron *.

Dimeziñ a reas da zug Sachsen-Hildburghausen, a-raok dezhañ dont da vout dug Sachsen-Altenburg .

## Dimeziñ
Charlotte a zimezas da Friedrich Iañ von Sachsen-Hildburghausen, dug Sachsen-Hildburghausen, a-raok dont da vout dug Sachsen-Altenburg, hag eñ bugel yaouankañ Ernst Friederich III, Dug Sachsen-Hildburghausen hag e drede pried, ar briñsez Ernestine von Sachsen-Weimar, e 1785 en Hildburghausen.

## Bugale
Daouzek bugel o doe:
# Joseph Georg Karl Frederick (1786 - 1786).
# Charlotte von Sachsen-Hildburghausen (1787 - 1847), dimezet da Paul von Württemberg.
# Charlotte Auguste (1788).
# Joseph Georg Friedrich Ernst Karl, dug Sachsen-Altenburg ( Hildburghausen, 1789 - Altenburg, 1868).
# Luise Fredericka Marie Caroline Auguste Christiane ( Hildburghausen, 1791 - Hildburghausen, 1791).
# Therese Charlotte Luise Friederike Amalie (Hildburghausen, 1792 - München, 1854), dimezet e 1810 da Ludwig Iañ Bavaria.
# Charlotte Luise Fredericka Amalie Alexandrine (Hildburghausen, 1794 - Biebrich, 1825), dimezet e 1814 da Wilhelm, Dug Nassau.
# Franz Frederick Karl Ludwig Georg Heinrich (Hildburghausen, 1795 - Hildburghausen, 1800).
# Georg, Dug Sachsen-Altenburg (ganet e Hildburghausen e 1796 - marvet e Hummelshain e 1853).
# Frederick Wilhelm Karl Joseph Ludwig Georg (Hildburghausen,1801 - Altenburg, 1870).
# Maximilian Karl Adolf Heinrich (Hildburghausen, 1803 - Hildburghausen, 1803).
# Eduard Karl Wilhelm Christian ( Hildburghausen, 1804 - München, 1852).

## Notennoù
Skeledenn

Ar **skeledenn** pe **korf-eskern** zo ul lodenn eus korf ar boudoù bev, tud ha loened, a ya d'ober o framm diazez.
Daou seurt skeledennoù zo : ar skeledenn diavaez (pe : ezrelegenn) a ya d'ober golo korf an divellkeineged evel an amprevaned), hag ar skeledenn diabarzh, a framm diabarzh korf ar mellkeineged evel ar bronneged. Ar skeledenn diabarzh-se a reer *korf-eskern* anezhañ ivez dre ma'z eo un hollad eskern. 

## Skeledenn diavaez
* *Muioc'h a ditouroù a vo kavet er pennad [[ezrelegenn]]*
Kalz divellkeineged o deus ur skeledenn diavaez a warez gwiadoù blot hag organoù o c'horf. A-feur ma kresk al loen e c'hell muzañ ar skeledenn diavaez, ar pezh a c'hoarvez gant amprevaned ha kresteneged 'zo.

Meur a zanvez a ya d'ober anezhi : kitin (gant an artropoded), meskajoù kalkek (gant ar c'houral hag ar blotviled) pe silikat.

Estreget ur gwarez eo skeledenn diavaez an amprevaned : servijout a ra ivez da stagañ ar c'higennoù, da virout ouzh an dour da guitaat ar c'horf ha d'ober evel un organ ar skiantoù.

## Skeledenn diabarzh

Framm diabarzh al loen eo. Servijout a ra da derc'hel ar c'horf ha d'ober fiñvadennoù dre m'eo stag ar c'higennoù outi.

### Spoue
Graet eo skeledenn ar spoue gant spikulennoù kalkek pe silikek.

### Ekinodermed
Strinkennoù kalkit hag un nebeud oksidenn vagneziom MgO a ya d'ober skeledenn an ekinodermed (teureug, anduilh-mor, stered-mor...). Emañ dindan an ezkroc'hen.

### Pesked
Daou rumm pesked a zo, hervez an danvez a ya d'ober o skeledenn : an osteiktied (an darn vrasañ eus ar pesked) zo askornek o skeledenn pand eo migornek skeledenn ar re all (al lamprez pe ar c'hondriktied evel ar rinkined).

### Evned
Azasaet eo skeledenn an evned ouzh an nij dre m'eo skañv ken-ken ha war un dro kreñv a-walc'h evit gouzañv bec'h ar fiñvadennoù. Nebeutoc'h a eskern zo e skeledenn an evned eget e skeledenn mellkeineged all a vev war an douar. Ouzhpenn da se n'o deus na dent, na karvanoù, met ur pigos hag a zo kalz skañvoc'h.

### Bronneged mor
A-benn aesaat o fiñvoù en dour eo azasaet o skeledenn dre goll o favioù a-dreñv (evel ar balumed pe an ejened-mor) pe unaniñ anezhe en ul lost (evel ar reuniged).

## Skeledenn an den
* *Sellet ouzh [[Roll eskern korf mab-den]]*

Graet eo gant eskern, harpet gant stagelloù, stirennoù, kigennoù ha migorn. Servijout a ra da zerc'hel ar c'horf, stagañ ar c'higennoù, gwareziñ an organoù evel an empenn, ar galon pe ar skevent. An dent zo lod eus ar skeledenn, daoust dezhe bezañ graet gant ur gwiad disheñvel diouzh hini an eskern all.

Askorn brasañ en den eo askorn ar vorzhed, er c'har, hag an hini bihanañ eo ar stleug, er skouarn. En un den deuet d'e oad ec'h a ar skeledenn d'ober well-wazh 14% eus pouez hollek ar c'horf.

An eskern a c'hell bezañ juntet asambles, evel re ar c'hlopenn, pe koublet an eil ouzh egile. Evit a sell ouzh an askorn uheñvel, n'eo ket koublet ouzh askorn all ebet : harpet eo gant kigennoù ha stagelloù.
Přemysl an arer

**Přemysl** (pe *Premysl*, e tchekeg : *Přemysl Oráč*, e poloneg : *Przemysł Oracz*, an daou ster *Přemysl an arer*) eo an diazezer mojennel riez ar re bPřemyslided o doa renet war Bohemia eus 873 pe a-raok, betek 1306.

## Mojenn
Hervez ar vojenn e oa Přemysl eus kêriadenn Stadice, hag ul labourer-douar anezhañ. Sachet en doa warnañ sell Libuše, merc'h Krok, roue Bohemia. Přemysl a euredas gant Libuše a vije bet, hervez an hengoun, diazezerez Praha, diouganet he doa e vije bet el lec'h-se, a oa ur gouelec'h, ur gêr a vije treuzet harzoù ar vro gant he brud hag he gloar. 
Tri mab o doa bet Přemysl ha Libuše: Nezamysl, Radobyl ha Liudomir.
Podolsk

**Podolsk** (Подо́льск e rusianeg) zo ur gêr eus Rusia ha kreizenn velestradurel Oblast Moskov eo. Emañ war ribl ar stêr Pac'hra, zo un adstêr d'ar Moskva. Ar gêr vrasañ eo en Oblast Moskov ha poblet eo gant 183 095 a dud hervez niveradeg 2010. 

## Istor
Diwar ur geriadenn vihan, Podol, a oa e domani Abati Danilov, e Moskov, eo kresket Podolsk da zont da vezañ ur gêr vrasoc'h. Roet e oa bet dezhi ar statud a gêr gant an impalaerez Katelin II e 1791. En amzer-se e oa bet savet rannadoù melestradurel Rusia, gant gouarnourien en o fenn, ha kêrioù nevez.

A-raok an Dispac'h Rusian e 1917, e oa Podolsk unan eus kêrioù greantel pouezusañ Rusia. Eno e oa ul labouradeg mekanikoù-gwriat Singer da skouer.