open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An trevadennoù el lennegezh vrezhonek

An trevadennoù aozet gant Bro-C'hall a ya d’ober **ul lod eus al [[lennegezh vrezhonek]]**, peurvuiañ er skridoù savet gant ar veleien gatolik a-zivout ar misionoù aozet gant an aotrouniezhoù katolik a voe staliet er broioù dindan beli ar Republik gall. Koulskoude ez eus bet anv ivez eus trevadennoù koshoc’h staliet e-doug ar Renad kozh (Antilhez ha Kanada) hag eus an trevadennoù staliet gant Stadoù all.
## Trevadennoù kozh Bro-C’hall
## Misionoù estren ha misionerien
Goude 1840 e voe savet gant pep eskopti eus Bro-C’hall ur gelaouenn ma kaved  pennadoù tennet eus an "Annales de la Propagation de la Foi" ha lizhiri kaset gant ar visionerien staget ouzh an eskopti. Krouet e voe Brediah ar Fé (Gwened, 1843, Lizeri Breuriez ar Feiz (Kemper, 1844), Keloio Prezegerez ar Fe (Sant-Briek, 1866) evit bastañ da ezhommoù ar feizidi vrezhonek.

Er gelaouenn vrezhonek Feiz ha Breiz e veze kavet meur a bennad o tennañ da vuhez ar visionerien er broioù estren, trevadennet an darn vuiañ anezho, pe en un doare kentelius evit mad ar relijion, pe evit degas anaoudegezhioù war ar broioù pell hag o ferzhioù.

## Trevadennoù nann-gall
## Oberourien hervez ar bloavezh
;1890?
* Mikael Keineg, *Gwerz war brezel an Tunizi hag an Aljeri*, Kemper, emembann.
;1908
* Ab Sulio, *Ar Vorianez*. Kanaouenn war don Ar Pilhaouer. E Madagaskar e voe savet hervez ar skrid.
;1943
* Yann-Frañsez Kaba, *Trema an Heol o sevel*, Skridoù Breizh. Danevell-veaj. Djibouti, Madagaskar.
;1991
* Erwan Evenou, *Nikolazig ar broioù tomm*, Mouladurioù Hor Yezh. Romant. Aljeria
;2003
* Herve ar Gall, *Piv a glevo*, An Alarc’h. . Heklev brezel Aljeria e Breizh.
;2018
* Erwan Evenou, *Bugale milliget ar baradoz kollet*. Embannadurioù Al Liamm. Romant. Aljeria

## Notennoù ha daveennoù
Steyr AUG

Ar **Steyr AUG** (diwar an alamaneg **Armee-Universal-Gewehr**, "fuzuilh hollvedel evit an arme") zo ur fuzuilh-arsailh produet gant an embregerezh aostrian Steyr abaoe 1978. Bodañ a rae nevezintioù teknologel lies da vare he c'hinnig e 1977.

## Istor ha deskrivadur
Er bloavezhioù 1970 e felle da arme Aostria, evel da armeoù all en AFNA, cheñch e armoù-skoaz kambret e 7,62 × 51 mm evit reoù enne kartouchennoù 5,56 x 45 mm izeloc'h o galloud. E 1977 e choazjont ur fuzuilh-arsailh nevez savet a-drugarez d'ur c'henlabour gant an embregerezh Steyr ha d'e ijinourien Horst Wesp, Karl Wagner ha Karl Möser. Un arm doare *[[bullpup]]* e oa, da lavaret eo e oa enbarzhet ul lodenn eus e wikefre en e lamm. Dre se e c'halle bezañ berroc'h hag aesoc'h da zougen. Soñjet e oa bet evit degemer dre ziouer ul lunedenn, ha savet e oa gant pezhioù plastek. An dibab etre ar modoù-tennañ a veze graet a-drugarez d'an draen : pa veze pouezet en ur mod skañv warni e tenne en ur mod damaotomatek, ha ret e oa pouezañ betek penn evit tennañ e mod aotomatek. He c'harger a oa treuzwelus evit gwelet aesoc'h pet tenn a chome en arm.

### Stummoù
Kalz adstummoù eus ar Steyr AUG a zo bet produet. En o zouez e kaver ur stumm fuzuilh-vindrailher, dezhi un daoubez hag ur c'hanol hiroc'h (24,5 meutad), savet e 1980. Stummoù nevesoc'h a ginnige divontañ al lunedenn, pe reilhoù Picatinny war ar c'hanol (stumm A3, 2005). Ur stumm pistolenn-vindrailher a zo anezhañ ivez. Savet eo bet e 1988, ha kambret eo e 9 mm Parabellum.

## Implijerien
*  (stumm *F88 Austeyr*)
*  (dindan an anv *Sturmgewehr 77*)
* 
*  : Royal Malaysian Air Force
* 

## Daveennoù
Mortain

**Mortain**  a oa ur gumun e departamant  Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Mortain ha da benn Distrig Mortain. Lakaet e voe da benn Arondisamant Mortain e 1800.
### 
#### Kemm Arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1926.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Bion, Mortain, Notre-Dame-du-Touchet, Saint-Jean-du-Corail ha Villechien er gumun nevez anvet Mortain-Bocage.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* Bion,
* Mortain-Bocage,
* Notre-Dame-du-Touchet,
* Saint-Jean-du-Corail,
* Villechien.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
An deiz kentañ

Un toullad devezhioù a-raok ma vez lakaet un timbr e gwerzh gant melestradurezh ar Postoù e vez aozet un eztaol evit brudañ an timbr hag ar pezh a zo da c'houzout gantañ. Anvet eo an degouezh “Deiz kentañ an timbr”.

Evit an deiz-se ez eus bet fardet ur golo-lizher o kinnig, war an tu-kleiz, ur skeudenn damheñvel ouzh an timbr, gant titouroù evit displegañ eus petra zo kaoz, hag ar meneg **Deiz kentañ** (*First Day Cover* e saozneg). Ar skeudenn a c’hell bezañ lufrus, bosek, gwriet zoken. Alies e saver ur gartenn-bost ivez, pe ur follenn-nij a vent vras skeudennaouet kaer. Ur siell ispisial, dezhi un dresadenn stilizet, an deiziad hag ar gerioù “Deiz Kentañ” a zo implijet evit kachediñ an timbr peget war ar c’holoenn.

Pep hini zo libr da zegas ur golo-lizher frank da vezañ kachedet an timbr avat.

An degouezh, savet war un ton bras gant ar velestradurezh e-pad un deiz pe zaou, a c’hoarvez en ul lec’h dibabet evit bezañ e darempred gant elfenn an timbr : ur savadur istorel, kêr ganedigezh un den brudet, tachenn un emgann istorel… Gant sikour ur gevredigezh dimbrawourien eus ar vro e vez savet un diskouezadeg timbroù an deiz-se, eviit desachañ tud ar muiañ ar gwellañ.

An dafar-mañ a vez klasket gant an dastumerien, ha priziet e vez ar goloennoù-lizher ha ar c’hartennoù-post gant ur siell Deiz Kentañ er rann “First Day Cover” ar c’hatalogoù.
Rouez kenañ eo an timbroù a voe implijet a-raok an Deiz Kentañ, lakaet er-maez goude ul laeroñsi pe gant tud dizonest pe implijidi ar postoù berrboell. Ma lenner mat deiz ar siell war ar golo e c’hellfe bezañ ker ruz he friz.
Deer Gun

An **Deer Gun** zo ur bistolenn un-tenn savet etre 1962 ha 1964 en embregerezh stadunanat AM&F, evit ar CIA. Un arm-dorn sekred e oa, e bal sikour ar guerilla enepkomunour e Su Viêt Nam. Ur mil bennak a skouerennoù a vije bet produet en holl.

## Istor
E 1961 e tivizas John F. Kennedy kreñvaat perzh ar Stadoù-Unanet e Republik Viêt Nam. Muioc'h a soudarded stadunanat a voe kaset di evit stummañ arme Su Viêt Nam, ha klask a reas ar CIA kaout un arm izel e goust evit souten ar guerilla enepkomunour, war skouer ar pistolennoù Liberator savet evit ar rezistañs en Europa da vare an Eil Brezel-bed. Hervez c'hoantoù an ajañs stadunanat e ranke ar bistolenn nevez bezañ un-tenn, kambret e 9 mm Parabellum hag izeloc'h he friz evit 4$. Evit sevel an arm e voe choazet American Machine & Foundry, un embregerezh hag a brodue neuze marc'hoù-houarn, c'hoarielloù, ostilhoù liorzhañ ha dafar a bep seurt. Ur rann sekred en doa ivez evit ober enklaskoù war ar reaktorioù nukleel hag an armoù. E benn-ijinour Russell J. Moure a ginnigas e 1962 kentpatrom ar bistolenn nevez. Savet e oa he framm e aluminiom. Evit implijout anezhi e ranked diviñsañ he c'hanol, kambriñ ur gartouchenn, adviñsañ ar c'hanol hag armañ ar skoer en ur sachañ warnañ dre an adreñv. Ur pezhig plastek du a c'halle servijout da surentez evit stankañ ar skoer eus an diavaez, pe evel kouch ur wech lakaet war ar c'hanol. Teir c'hartouchenn ouzhpenn a c'halle bezañ renket en dornikell, met ne oa ket karger ebet d'an arm.

1.000 skouerenn eus an arm a voe urzhiet gant ar CIA evit ur sammad hollek a 300.000$. Diwar ar re-se e vije bet kaset un 200 bennak da c'hevred Azia evit amprouennoù. Evel al Liberator e ranke servijout an arm da lazhañ un enebour evit kemer e arm digantañ, kentoc'h evit bezañ implijet e emgannoù gwir. Ne oa skrivet tra war an arm evit kuzhat e vro orin. Pourvezet e oa an Deer Gun en ur voestad polistiren evit gellet neuiñ ma vije kouezhet en dour. Er voestad e kaved ivez teir c'hartouchenn 9 mm, warne skrivet e oant bet produet e Kanada e 1942. Kement-se a oa faos, met graet evit lakaat da grediñ e c'hallent dont eus stokoù an Eil Brezel-bed roet d'ar rezistañs a-enep d'an arme japanat. Ur mod-implij simpl a gaved er voest ivez, warnañ deskrivet penaos implijout an arm a-drugarez da vrastresoù, ha tresadennoù warne un enebour gantañ ur banniel komunour, evit displegañ e oa gwelloc'h tennañ war un den dizarmet en e gein evit war un enebour armet.

N'eus prouenn ebet e vije bet implijet an Deer Gun war an dachenn da vat. Goude lazhadenn Kennedy e embannas muioc'h-mui ar Stadoù-Unanet o c'hoant da gas ur brezel henvoazel e Viêt Nam, ha koll a reas pistolenn ar CIA hec'h interest. Distrujet e vije bet ar braz eus ar skouerennoù. Etre 20 ha 25 Deer Gun a vefe c'hoazh anezho.

### Orin an anv
Amsklaer eo orin anv an Deer Gun. Un *Deer Team* stadunanat a oa anezhañ e 1945 er Viêt Nam, e bal stummañ ar Viêt Minh a-enep an arme japanat. Met kredabl e oa anv kentañ ar raktres *DEAR Gun*, evit *DEnied ARea Pistol* ("*pistolenn takad nann-anzavet*"), pa oa da vezañ implijet e lec'hioù ne anzave ket ar Stadoù-Unanet bezañ oberiant enne.

## Daveennoù
Philip Hanson

**Philip Beauchamp Hanson** (bet ganet d'ar 5 a viz Gouere 1999) zo ur blenier redadegoù kirri saoz. Bleniañ a ra abaoe 2018 gant United Autosports. Kemer a ra perzh e kampionadoù FIA World Endurance Championship ha European Le Mans Series.
SIG P210

Ar **SIG P210** zo ur bistolenn damaotomatek un-ober ijinet ha produet gant an embregerezh suis SIG adalek 1949,ha SIG Sauer hiziv-an-deiz. Implijet eo bet gant armeoù ha polis un nebeud broioù e trede kard an XX kantved.

## Istor
Er bloavezhioù 1940 e klaske an arme suis dilezel ar pistolennoù Luger a oa diwar-lerc'h. Esaeoù a voe graet, ha dibab a reas e 1949 ur bistolenn savet gant an embregerezh suis SIG, awenet gant gwikefre ar bistolenn c'hall PA 35A. Anvet e voe da gentañ **P49** (*Pistole 49*) en arme suis. Arme Danmark a choazas an arm ivez, dindan an anv **M49**. E 1957 e voe produet ur stumm evit ar siviled, hag a voe anvet **P210**. Berzh a ra abaoe, hag adstummoù lies a zo bet anezhi. Ouzhpenn ar c'halibroù orin e 9 mm Parabellum ha 7,65 mm Parabellum e kaver ur stumm e .22 Long Rifle.

## Adstummoù
* **P210-1** (1957-1965)
* **P210-2** (adalek 1966)
* **P210-3** (1951-1964) : produet evit ar polis suis
* **P210-4** : stumm produet evit ar Bundesgrenzschutz (gwarded-harzoù Alamagn ar C'hornôg)
* **P210-5** ha **P210-6** : stummoù savet er bloavezhioù 1980 ha 1990 evit ar sportoù tennañ
* **P210-7** : stumm e .22 LR
* **P210-8** : stumm dezhañ ur bouton-karger war ar c'hostez, ha n'eo ket dindan an dornikell
* **P210 Target**: stumm e 9 mm Parabellum produet er Stadoù-Unanet abaoe 2020 evit ar sportoù tennañ

Brudet eo ar P210 evit he resisted ha kalite he froduiñ. E 1975 e voe dilezet gant an arme suis evit ar bistolenn P75, anvet SIG-Sauer P220 war ar marc'had sivil.

## Daveennoù
Pistolet automatique modèle 1935S

Ar **PA 35S** (**PA** evit **Pistolet Automatique**, *Pistolenn Aotomatek*), anvet **Pistolet automatique modèle 1935S** en ur mod ofisiel, zo ur bistolenn damaotomatek un-ober ijinet e Labouradeg Armoù Saint-Étienne hag implijet gant arme Bro-C'hall dreist-holl. Servijout a reas war an tachennoù-emgann etre fin ar bloavezhioù 1930 hag ar bloavezhioù 1970. 

## Istor
Evel ar PA 35A eo ganet ar PA 35S diwar c'hoant arme Bro-C'hall da vezañ pourveziet gant un arm-dorn modernoc'h evit ar revolver Modèle 1892 goude ar Brezel-bed Kentañ. Soñjet e voe er bloavezhioù 1920 sevel ur bistolenn nevez kambret e 9 × 19 mm Parabellum, abalamour en doa diskouezet ar munision e efedusted etre 1914 ha 1918 e armoù evel ar Colt M1911 stadunanat hag al Luger P08 alaman. A-benn ar fin e prenas Frañs ur stock munisionoù 7,65 × 20 mm Long digant ar Stadoù-Unanet, ha daoust da wander ar gartouchenn-mañ e voe divizet implijout anezhi en armoù-dorn nevez. 

Goude esaeoù e 1935 e voe kaset amprouennoù en arme c'hall gant meur a bistolenn. Div anezhe a voe dibabet : ar PA 35A savet gant an SACM, hag ar PA 35S ijinet er MAS. Ur mod e oa da adtapout dale Frañs war dachenn an armoù-dorn damaotomatek o klask produiñ muioc'h anezhe. Daoust da neuz damheñvel an div bistolenn, ne c'haller ket implijout pezh ebet eus an eil evit lakaat war eben. 

Produet e voe an arm e Saint-Étienne etre 1938 ha miz Even 1940. Goude ar brezel e voe degaset kemmoù d'al loc'henn-surentez. Ar stumm nevez, anvet **PA 35SM1**, a voe produet a-drugarez da genlabour meur a labouradeg betek 1956. Ouzhpenn 67.000 skouerenn eus an daou stumm a voe produet en holl. 

Servijout a reas ar PA 35S en Eil Brezel-bed, e brezel Indez-Sina hag e hini Aljeria, memes ma voe kemeret he flas gant ar MAC 50 adalek 1950 tamm-ha-tamm . 

## Levrlennadur
*  BASTIÉ Jean-Pierre, *Les armes réglementaires françaises en 7,65 Long - PA 1935 A & S, PM 1938*, Crépin-Leblond, 2021, 208 p., ISBN 9782703004646

## Liammoù diavaez
*  Deskrivadur ar PA 35S gant fotoioù war Arme et Passion

## Daveennoù
Marc'h-tan

Ur **marc'h-tan** zo ur c'harbed div pe deir rod dezhañ kaset gant ur c'heflusker. Un den pe zaou a c'hall azezañ a-c'haoliad warnañ peurliesañ.
Park Traoñienn ar Renk - Aod an Emrodez

**Park natur rannvroel Traoñienn ar Renk - Aod an Emrodez** zo unan eus parkoù natur rannvroel Bro-C'hall. Krouet e oa bet d'an 19 a viz Here 2024 hag en em astenn a ra war 900 km² e 66 kumun e departamantoù Aodoù-an-Arvor hag Il-ha-Gwilen.

### Douaroniezh

Restr:Périmètre PNR Vallée de la Rance - Côte d'Émeraude.png|Kartenn ar park e 2024.


## Notennoù
Saint-Étienne Modèle 1907

Ar **Saint-Étienne Modèle 1907** zo ur vindrailherez produet er Manufacture d'Armes de Saint-Étienne etre 1909 ha 1917. Implijet eo bet gant an arme c'hall e-pad ar Brezel-bed Kentañ dreist-holl.

## Istor
Er bloavezhioù 1900 e oa an embregerezh prevez Hotchkiss e penn ar jeu evit diorren an armoù aotomatek e Bro-C'hall. Pa fellas d'an arme c'hall kaout ur vindrailherez standart e voe divizet lakaat sevel unan e atalieroù-Stad Puteaux. Kement-mañ a oa graet evit chom mestr war produiñ an armoù. Ganet e voe ar vindrailherez Puteaux e 1905, met diskouez a reas bezañ siek abalamour da gudennoù tommadur e-pad an tenn. Ar MAS, a oa ul labouradeg-Stad, a ginnigas e 1907 ur vindrailherez Puteaux gwellaet, a voe choazet gant an arme c'hall er memes bloaz evel mindrailherez standart. Kregiñ a reas he froduiñ e 1909 hepken.

## Deskrivadur
E-keñver an arm savet e Puteaux, ar vindrailherez Saint-Étienne 1907 a oa cheñchet aozadur he c'hanol ha tres he rizennoù. Kemmet e oa bet ar sistem amprest-gazoù, ha gellet a rae bezañ cheñchet he c'hanol aesoc'h pa oa re domm. Evit chom hep paeañ gwirioù da Hotchkiss, hag a implije en e vindrailherezioù ur piston amprest-gazoù kaset war-zu ar gulasenn, gwikefre ar Modèle 1907 a voe pourveziet gant ur sistem piston kaset war-zu beg ar c'hanol. Luziet e oa, ha kalz muioc'h a bezhioù a oa ezhomm evit sevel anezhi neuze. Gwinterell he c'hulasenn a oa dindan he c'hanol, ha tommañ a rae betek re. Kambret e oa ar Modèle 1907 evit ar memes kartouchennoù 8 mm hag ar fuzuilhoù standart Lebel. He lusk-tennañ teorikel a oa war-dro 600 tenn/mn. Ar vindrailherez hec'h-unan a oa 24 kg he fouez hag he zrebez 32,7 kg.

## Implij
E deroù ar Brezel-bed Kentañ e chomas ar mindrailherezioù gall war an eil pe trede linenn. Gant penn-kentañ ar brezel en trañcheoù e tiskouezas ar Modèle 1907 un nebeud sioù : re vresk e oa he gwikefre evit an emgannoù er frigas, ha lousaat a rae buan. Ne oa ket aes da zivontañ ha da gempenn, ha re bonner e oa evit bezañ diblaset buan. Daoust d'un nebeud cheñchamantoù degaset e 1916 (*Modèle T*, evit *Transformé*) evit klask renkañ ar c'hudennoù tommañ ha gwellaat ar c'houch, divizet e voe implijout ar mindrailherezioù Hotchkiss 1914 en he flas. Paouez a reas produiñ ar Modèle 1907 e 1917.

Goude ar brezel e voe kaset skouerennoù eus ar Modèle 1907 en trevadennoù gall. Lod all a voe implijet betek deroù an Eil Brezel-bed gant an arme c'hall, en a-dreñv pe e savadurioù difenn dreist-holl.

Restr:French Infantry Machine Guns.jpg|Soudarded c'hall gant ur vindrailherez Saint-Étienne 1907 war an talbenn (1914)
Restr:Bundesarchiv Bild 101I-125-0289-29, Frankreich, Soldat (frz.-) MG untersuchend.jpg|Ur soudard alaman o sellet a-dost ouzh ur vindrailherez Mle. 1907 seziset e Frañs (miz Mae 1940)


## Daveennoù
Braffais

**Braffais** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Tirepied hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant  Avranches e 1800 hag e Kanton Brécey e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas naontek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,99% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe unan anezhe e Tamines e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914, e penn-kentañ ar brezel, soudard e oa en 2vet Rujumant Troadegiezh.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an 21 a viz Mae 1940 e Baâlon (Meuse, Bro-C'hall).
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Braffais, Plomb ha Sainte-Pience er gumun nevez anvet Le Parc.
## Monumantoù ha traoù heverk

Église Saint-Martin de Braffais.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Varzhin*.
* Monumant ar re varv dirak an iliz katolik, luc’hskeudennMemorial Genweb.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* Le Parc,
* Plomb,
* Sainte-Pience.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Sainte-Pience

**Sainte-Pience** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn Kanton Tirepied hag e Distrig Avranches. Lakaet e voe en Arondisamant  Avranches e 1800 hag e Kanton La Haye-Pesnel e 1801.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pemzek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 2,92% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas tri milour eus ar gumun, daou e 1940 hag unan e 1941.
* Emgann Normandi: lazhet e voe tri bugel eus ar memes tiegezh d’an 12 a viz Even gant ur vombezadeg gant ar re Gevredet; lazhet e voe un nijour stadunanat er gumun d'ar 26 a viz Gouhere.
#### Kemmoù Arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Coutances e 1926 hag en Arondisamant  Avranches e 1952.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Braffais, Plomb ha Sainte-Pience er gumun nevez anvet Le Parc.
## Monumantoù ha traoù heverk

Sainte-Pience - Église.jpg
|An iliz katolik.
FranceNormandieSaintePienceCroixCimetiere.jpg|Ar groaz.
Sainte-Pience - Monument aux Morts.jpg|Ar monumant.

* Iliz katolik *Sainte Pience*.
* Kroaz ar vered, 1807.
* Monumant ar re varv a-dal d’an iliz katolik, luc’hskeudennMemorial Genweb.
* Maen-koun an nijour stadunanat marvet e miz Gouhere 1944, luc’hskeudenn[
https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=990852 Memorial Genweb].
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* Braffais,
* Le Parc,
* Plomb.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Romagny (Manche)

**Romagny** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
## Douaroniezh

FranceNormandieRomagnyMillyLaGueuche.jpg|Ar stêr a ra ar vevenn etre Romagny, a-gleiz, ha Milly, a-zehou.
Le Rocher de l'Aiguille (26071610090).jpg|Le Rocher de l’Aiguille.
La Petite Cascade.JPG|Al lamm-dour bihan.

* War lez ar stêr Gueuche emañ Romagny.
* "Le Rocher de l’Aiguille", ul lec’h kraperezh.
* Ul lamm-dour.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Mortain hag e Distrig Mortain. Lakaet e voe en Arondisamant Mortain e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 52 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,03% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe ur soudard eus ar gumun e Tamines e Belgia d'an 22 a viz Eost 1914, e penn-kentañ  ar brezel, en 2vet Rujumant Troadegiezh e oa .
#### [[Reter Nesañ]]
* Mervel a reas daou soudard eus ar gumun en Adana e Kilikia e 1920.
#### Kemm Arondisamant
* Lakaet e voe ar gumun en Arondisamant  Avranches e 1926.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas daou soudard eus ar gumun, unan e 1940 hag unan e 1941.
* Mervel a reas ur vaouez nann-soudard e 1940.
* Emgann Normandi: mervel a reas eizh den nann-soudard.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Fontenay ha Romagny er gumun nevez anvet Romagny Fontenay.

## Monumantoù ha traoù heverk

Romagny 50 -Église Notre-Dame 01.JPG|An iliz katolik.
Croix du cimetière de Romagny.JPG|Ar groaz.
Monument aux morts de Romagny.JPG|Ar monumant.

* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Kroaz ar vered, 1807.
* Monumant ar re varv a-dal d’an iliz katolik, luc'hskeudennMemorial Genweb.
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* Fontenay,
* Romagny Fontenay.
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Arondisamant Valognes

**Arondisamant Valognes** a oa ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Manche.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe an arondisamant e 1800.
### 
#### [[Impalaeriezh C'hall Kentañ]]
* 1811: tennet e voe pemp kanton eus Arondisamant Valognes evit sevel Arondisamant Cherbourg: Beaumont, Bricquebec, Cherbourg, Octeville, Les Pieux ha Valognes.
### 
* Gwengolo 1926 : dilamet e voe Arondisamant Valognes , kantonioù  Barneville ha Saint-Sauveur-le-Vicomte a voe lakaet en Arondisamant Coutances, ar re all a voe staget ouzh Arondisamant Cherbourg.
## Kantonioù
Rannet e oa arondisamant Valognes e 12 kanton betek 1811 ha 7 kanton adalek 1811:
## Kantonioù betek 1811
Barneville, Beaumont, Bricquebec, Cherbourg, Montebourg, Octeville, Les Pieux, Quettehou, Sainte-Mère-Église, Saint-Pierre-Église, Saint-Sauveur-sur-Douves ha Valognes.
## Kantonioù adalek 1811
Barneville-sur-Mer, Bricquebec, Montebourg, Quettehou, Sainte-Mère-Église, Saint-Sauveur-le-Vicomte ha Valognes.
Arondisamant Mortain

**Arondisamant Mortain** a oa ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Manche .
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe an arondisamant e 1800.
### 
* Gwengolo 1926 : dilamet e voe Arondisamant Mortain, e gantonioù a voe staget ouzh Arondisamant Avranches.
## Kantonioù
Rannet e oa arondisamant Mortain e 8 kanton: Barenton, Isigny-le-Buat, Juvigny-le-Tertre, Mortain, Saint-Hilaire-du-Harcouët, Saint-Pois, Sourdeval ha Le Teilleul.
Distrig Mortain

**Distrig Mortain** a oa ur rann velestradurel e departamant Manche e Normandi. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790.
Setu amañ roll nav c'hanton Distrig Mortain: 
Barenton, Brécé
Isigny-le-Buat, Juvigny-le-Tertre, Mortain, Saint-Hilaire-du-Harcouët, Saint-Pois, Sourdeval ha Le Teilleul.
## Dilamet an distrigoù
Gant Bonreizh ar Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e voe kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
## Mammenn
* Cassini – EHESS.
## Dave ha notennoù
Kartouchenn Wildcat

Ur gartouchenn ***Wildcat*** (saozneg : kazh gouez) zo ur gartouchenn armoù-tan hiniennel fardet er gêr, en ur gemmañ elfennoù ur gartouchenn glaseloc'h all (kargad poultr, ment an douilhez, he c'holier pe ar boled da skouer). Kement-se a vez graet evit gwellaat galloud, hed-tenn pe kenefeder bannouriezh ur munision e bed ar sportoù tennañ peurliesañ. Ar c'hartouchennoù *Wildcat* n'int ket anavezet gant an aozadurioù reolenniñ etrebroadel evit ar CIP en Europa pe ar SAAMI er Stadoù-Unanet. Gwechoù 'zo e tiviz embregerezhioù munisionoù bras produiñ kartouchennoù bet *wildcat*, evel ar 7 mm-08 produet adalek 1980 gant Remington, diwar ar *wildcat* 7 mm-308 deveret eus an .308 Winchester.

## Roll un nebeud kartouchennoù ''Wildcat''
* 7 mm-08 Remington
* .30-284 Winchester
* .25-284
* 6,5-284 Norma

## Levrlennadur
* ZEGLIN Fred, *Reloader's Handbook of Wildcat Cartridge Design, 2nd Edition*, Gun Digest, 2024, 488 p., ISBN 9781959265078

## Daveennoù
7 mm-08 Remington

Ar **7 mm-08 Remington** zo ur gartouchenn armoù-skoaz produet da gentañ gant an embregerezh stadunanat Remington adalek 1980. Ur gopienn eo eus ur gartouchenn ''wildcat'' deveret war-dro 1958 diwar an .308 Winchester, strishaet he c'holier evit degemer ur vannadell 7 mm. Anvet e oa ar wildcat-se 7 mm-308 da gentañ, met pa zivizas Remington produiñ anezhi e 1980 e voe tennet ar sifr 3 eus an anv evit chom hep meskañ an daou vunision. 

## Implij
Ar 7 mm-08 en deus perzhioù bannouriezh kenkoulz hag an .308 Winchester, met skañvoc'h eo ha nebeutoc'h a argil zo gantañ. Abalamour da se eo bet poblek-tre e bed ar chase. E-touez ar c'hartouchennoù armoù-skoaz gwerzhetañ e oa e 2022 c'hoazh. Implijet eo bet kalz e bed ar sportoù tennañ e broioù evel Frañs pa oa difennet an .308 Winchester. Brudet eo evit he resisted.

## Liammoù diavaez
*  Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
TP-82

An **TP-82** (rusianeg : трёхствольный пистолет, *pistolenn tri c'hanol*) a zo un arm-dorn dreistbevañ savet e 1981 e uzin armoù Toula (URSS) evit an egoraerien soviedel.

## Istor
E miz Meurzh 1965 e oa distro an egoraer Aleksei Leonov eus an droiad Voshkod 2, met douaret e oa e glozenn egor e Siberia, pell diouzh ar skipailhoù a oa da gerc'hat anezhañ. D'ar poent-se e veze kaset pistolennoù damaotomatek Makarov evit dreistbevañ en natur betegoût e vije c'hoarvezet un darvoud a seurt-se gant an egoraerien. Leonov a remerkas e oa re wan ar Makarov evit talañ ouzh al loened bras a gaver e koadeier Siberia, bleizi, arzhed, tigred hag all.

## Deskrivadur
E 1971 e weladennas Leonov uzin armoù Toula, ha kontañ a reas e istor en embregerezh. E 1981 e voe savet un arm nevez eno, hag a voe asantet en ur mod ofisiel e 1982 evit an egoraerien. Ur bistolenn da wintañ e oa, dezhi daou ganol kalibr 40 (12,5 × 70 mm) evit chaseal a-dost loened bihan pe etre, hag ur c'hanol all kambret e 5,45 × 39 mm (munision an AK-74) evit gellet tennañ pelloc'h pe war loened brasoc'h. Choazet e voe ur sistem adkargañ dre zorn abalamour dezhañ bezañ fiziaploc'h evit hini ar sistemoù damaotomatek e hin yen Siberia. Gellet a rae ivez an arm tennañ fuzeennoù-argoll diouzh an ezhomm. Ul lamm a c'halle bezañ staget ouzh an TP-82, hag a oa enni ur machete evit troc'hañ koad.

## Implij
Implijet e voe an TP-82 adalek 1986 ha betek deroù ar  kantved. Etre 30 ha 100 skouerenn anezhi a voe produet etre 1982 ha 1987 hervez ar mammennoù. Bremañ e vez choazet gant pep egoraer rusian peseurt arm-dreistbevañ e fell dezhañ kas gantañ, met war a seblant e vefe dilezet an TP-82 evit pistolennoù damaotomatek standartoc'h ha modernoc'h.

## Daveennoù
8 × 50 mm Mannlicher

An **8 × 50 mm Mannlicher**, anvet ivez **8 mm Steyr**, **8 mm Mannlicher** pe **8 × 50 R** gant ar C.I.P,  zo ur gartouchenn armoù-skoaz lakaet e servij adalek 1888 e arme Aostria-Hungaria evit ar fuzuilh Mannlicher M1888. Poultr du a oa enni da gentañ (stumm **M88**), met poultr divoged a voe implijet adalek 1890 (stumm **M90**). He boled a zo ront ha gwisket. Implijet e voe ivez er fuzuilhoù Mannlicher M1895, hag er mindrailherezioù Maxim, Skoda ha Schwarzlose 7/12. Paouez a reas da vezañ implijet tamm-ha-tamm goude ar Brezel-bed Kentañ, ha ne voe ket ijinet armoù nevez kambret e 8 mm Mannlicher goude 1930. Servijout a reas un tammig da vare Brezel Spagn war an talbenn norzh dreist-holl. Hiziv-an-deiz eo ur munision diwar-lerc'h ha diaes da gavout. Produet e vez c'hoazh a-nebeudoù gant adkargerien pe embregerezhioù evel Prvi Partizan.

## Daveennoù
C'hanelezh

Ur **c’hanelezh** pe ur **c'hahanelezh** e degouezhioù 'zo, a oa un tiriad istorel, bet renet gant ur c'han, « c’hahan », « c’hatoun » pe « c’hanoum ». Savet e voe er c’hevredigezhioù kantreerien a gaved er pobloù turkek, Turked, Mongoled ha Tatared a veve e stepennoù Azia hag a voe stumm o rouantelezh pe o impalaeriezh dezho. E kornôg Europa e voe meneget dindan ar furm latin « gaganus » gant Gregor Teurgn evit ar wezh kentañ.

## Aozadur hollek
E-touez meuriadoù o kantreal en Eurazia e voe savet galloudoù nann-gwriziennet war dalc’herezh an douaroù, met war ar gerentiezh hag an emglevioù milourel. Pennoù an emglevioù ne c’hellent ket mont da c’han pe gahan paneve ma veze gounezet skoazell ha lealded ar vrezelourien ganto. Lakaet e veze ar riez da vont en ur zastum truajoù. Pa veze bodet meur a c’hanelezh e veze anvet c’han ar c’hanelezhioù, ar « c’hahan », damheñvel ouzh un impalaer.
## Pennadoù nes
* C'han
* Impalaer
* Unpenniezh

## Notennoù ha daveennoù
Koulerinenn

Ur **goulerinenn** a oa un doare kanol. Implijet e voe an termen e fin ar Grennamzer evit ober anv eus un arm bihan a c'halle bezañ implijet gant un den hepken. E-pad an Azginivelezh e voe graet gant ar ger evit envel kanolioù kalz hiroc'h ha brasoc'h o c'halibr.

## Deskrivadur

Ur gorzenn vetal e oa ar goulerinenn. Karget e veze dre he beg gant poultr hag ur boled kanol, e houarn peurliesañ. Serr penn-da-benn e oa he fenn all, war-bouez un toullig a veze silet un orjalenn dommet pe ur vechenn entanet drezañ evit lakaat ar poultr da darzhañ. Koulerinennoù a bep seurt ment a gaved. Ar re gentañ anezhe a c'halle bezañ douget hag implijet gant un den hepken. Aesoc'h e oant da ziblasañ evit ar ribauldequin. Ur soudard gourdonet mat a c'halle tennañ div pe deir gwech bep munutenn gant ur goulerinenn. Efedus e oant pa oant strollet war an tachennoù-emgann. Meneg a gaver eus an armoù-mañ evit ar wech kentañ e 1428, da vare seziz kêr Orléans gant ar Saozon.

Diwezhatoc'h e voe implijet ar ger koulerinenn evit kanolioù arem a c'halle bezañ 3 pe 4 metr dezho. O mont en-dro a oa heñvel ouzh hini ar c'houlerinennoù bihanoc'h, met gouest e oant da dennañ boledoù houarn-teuz ur c'hilo pe muioc'h. Solutoc'h e oa ar c'houlerinennoù evit ar pezhioù-kanolierezh all er memes mare, ha produet e voe un niver uheloc'h anezhe en Europa.

## Daveennoù
Katalog levraoueg

**Katalog levraoueg** a reer eus renabl an holl bezhioù a c’heller kavout en ul levraoueg pe en ur greizenn deuliaouiñ, hag en ur strollad (pe rouedad) levraouegoù dasparzhet e meur a lenndi. *Katalog a-stroll* e vez graet eus an ur c'hatalog a vod re meur a levraoueg pe greizenn deuliaouiñ.  

## Pezhioù levraoueg da renabliñ
Renabliñ pezhioù levraoueg en ur soñjal d’an doare ma vo dispaket an ditouroù a vez graet *katalogadur* pe *katalogañ* eus outañ. Dre holl e vez fardet un deskrivadur skoueriekaet berr. Ar pezhioù levraoueg a c’hell bezañ gwelet evel traezennoù fetis pe difetis a engorf ditouroù da rummata enno. Met e vezont rummataet e meur a seurt diwar o mentoù hag o faronoù hag e c’hellont bezañ liesseurt, levrioù, restroù urzhiataer, pezhioù tresel, danvez kartennouriezh, etc. Lodennoù an traezennoù da gatalogañ a c’hell bezañ pezhioù levraoueg da vezañ kataloget ivez, danevelloù ya d’ober un dastumad danevelloù, da skouer. En un doare hollekañ, an ditouroù ma vez klasket silañ en ur c'hatalog a zo ar re a c’hell bezañ talvoudus evit an dud a glaskfe tennañ splet eus al levraoueg.

## Stumm ar c’hatalogoù levraoueg
Betek tro an Eil milved e veze ar c’hatalog fichennoù lakaet e tiretennoù bihan ar stumm boas ma veze kinniget gantañ ditouroù d’al lennerien deuet war al lec’h. Meur a embregerezh, foran pe brevez a bourveze ar fichennoù, met peurvuiañ e vezent fardet gant al levraouegourien en ur dielfennañ pep pezh levraoueg a veze prenet.
Erlec’hiet eo bet ar c’hatalogoù fichennoù gant skrammoù evit lenn deskrivadurioù ar pezhioù levraoueg pe moullerezioù evit o dispakan war baper. Dindan ar benvegoù-se ez eus diazoù-roadennoù.

## Pennadoù nes
* Kreizenn deuliaouiñ
* Levr
* Levraoueg
Klasel

Anv-gwan a zegas pe ur mareadekadur, pe ur elfenn renkadurezh. Eus klas a zo e ster hini ar pezh a dalvez evit an deskadurezh.
 
## Arz
### Istor an Arz
* Unan eus termenoù evit mareadekaat an Istor :
**Henc'hres (maread klasel) ;
**Mezoamerika (maread klasel);
* Rumm oberennoù arzel a voe savet gant *arzourien glasel* en Europa e-doug e heg e stager klaselezh outo.
Met *klasel* a c’hall bezañ ivez un arzour pe un oberenn arzel m’eo ur patrom evit an arzourien gempred dezhañ.
** Lennegezh
El lennegezhioù kozh a c’hell termeniñ ur maread *klasel* diouzh ar gevreadurezh hag ar morfologiezh. 
Brezhoneg klasel
* Studioù klasel
** Sonerezh
Dre gendiviz e krog  maread klasel ar sonerezh europat gant marv Johann Sebastian Bach e 1750 betek 1820 ma teu war wel ar romantelezh, met ar pezh a anver sonerezh klasel a ya betek war-dro 1914.
** Dañs
Klasel eo an dañs dispaket gant ar barrez ''klasel’'.

## Pennadoù nes
* Studioù klasel

## Liesseurt
* Ar fizik klasel a bed gant an damkanioù gwiriekaet a-raok 1900, a-dal d'ar fizik pementadel.
* Ar Skol glasel a zo ur redenn vennozhioù en ekonomiezh.
* Ar  boelloniezh klasel a zo ur rumm poellataerezh matematik ma ya pennaenn an trede ezlakaet e-barzh.
Billie Eilish

**Billie Eilish Pirate Baird O’Connell** bet ganet d'an 18 a viz Kerzu 2001, zo ur ganerez-skrivagnerez pozioù. Kroget e oa da vezañ brudet e 2015 gant ar single "Ocean Eyes", skrivet ha produet gant he breur Finneas O'Connell. Kenlabourat a reont evit ar sonerezh hag an abadennoù live. E 2017, he deus embannet he kentañ extended play (EP), *[[Don't Smile at Me]]*. Gwerzhet mat eo bet betek tizhout 15vet plas ar gwerzhadennoù e meur a vro, Stadoù-Unanet Amerika, Rouantelezh-Unanet, Kanada, hag Aostralia en o zouez.
## Notennoù ha daveennoù
Festival pour rire

Ar **Festival pour rire** (*Festival evit c'hoarzhin*) zo ur festival fent aozet bep bloaz e miz Du, krouet e Henant-Sal e 1986 ha dalc'het e Matignon abaoe 1997. C'hwec'h abadenn a vez c'hoariet e sal ar gouelioù e-pad an dibenn-sizhun. Liesseurt e vez an abadennoù, a zo bet c'hoariet kentoc'h e Festival Avignon peurvuiañ. Fentigellerien, kanerien, furlukined, oueskerien... a c'haller gwelet lerc'h-ouzh-lerc'h war al leurenn. Un ostaleri a vez digoret ivez e kreiz-kêr, dindan ar c'hoc'hu, gant sonadegoù ha predoù. Gant tud a youl vat hepken e vez prientet ar festival – programm, kinkladurioù hag all.
Still Corners

**Still Corners** zo ur strollad sonerezh dream-pop savet e 2007 gant Greg Hughes (sonaozer ha gitarour) ha Tessa Murray (kanerez ha sonerez piano). Un daouad eo abaoe ar penn-kentañ, daoust ma vez ur soner taboulin war al leurenn ganto e-pad ar sonadegoù. E Breizh o doa sonet e 2011, er festival La Route du Rock.

## Pladennoù
* *Creatures of an Hour* (2011, Sub Pop)
* *Strange Pleasures* (2013, Sub Pop)
* *Dead Blue* (2016, Wrecking Light)
* *Slow Air* (2018, Wrecking Light)
* *The Last Exit* (2021, Wrecking Light)
* *Dream Talk* (2024, Wrecking Light)
Villechien

**Villechien** a oa ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar gumun e 1790 diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e Kanton Mortain hag e Distrig Mortain. Lakaet e voe en Arondisamant Mortain e 1800.
### 
#### Kemm Arondisamant
* Lakaet e voe en Arondisamant Avranches e 1926.
### 
* D'ar 1 a viz Genver 2016 e voe bodet kumunioù Bion, Mortain, Notre-Dame-du-Touchet, Saint-Jean-du-Corail ha Villechien er gumun nevez anvet Mortain-Bocage.
## Monumantoù ha traoù heverk
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
## Pennadoù kar
* Bion,
* Mortain,
* Mortain-Bocage,
* Notre-Dame-du-Touchet,
* Saint-Jean-du-Corail.
## Notennoù ha dave

## Liammoù diavaez
Kanton Canisy

**Kanton Canisy** a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag e rannvro Normandi-Izel.
## Kumunioù
**Kanton Canisy** a yae 11 kumun d'ober anezhañ:
* Canisy ;
* Dangy ;
* Gourfaleur ;
* La Mancellière-sur-Vire ;
* Le Mesnil-Herman ;
* Quibou ;
* Saint-Ébremond-de-Bonfossé ;
* Saint-Martin-de-Bonfossé ;
* Saint-Romphaire ;
* Saint-Samson-de-Bonfossé ;
* Soulles.
## Dave ha notennoù
Kanton Percy

**Kanton Percy** a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel.
## Kumunioù
**Kanton Percy** a yae 12 kumun d'ober anezhañ:
* Beslon ;
* Le Chefresne ;
* La Colombe ;
* Le Guislain ;
* La Haye-Bellefond ;
* Margueray ;
* Maupertuis ;
* Montabot ;
* Montbray ;
* Morigny ;
* Percy ;
* Villebaudon.
## Dave ha notennoù
Australian Army

**Tirlu Aostralia** (saozneg: *Australian Army*) eo nerzh douar diazez Aostralia. Ur skourr eo eus Nerzhioù Difenn Aostralia (saozneg: *Australian Defence Force* pe *ADF*, gant Morlu Roueel Aostralia ha Nijlu Roueel Aostralia. Penn al lu eo ar Chief of Army (CA), hag a zo suj da Benn an Nerzhioù Difenn hag a zo penn Nerzhioù Difenn Aostralia. Penn al lu a zo suj en un doare eeun da Vinistr an difenn, gant Ministrerezh an Difenn hag a zo karget eus melestriñ ha dafariñ an Tirlu hag an Nerzhioù difenn all eus ar vro.  

Savet e voe e 1901, evel Nerzh Milourel ar C'hommonwealth, azalek an nerzhioù trevadennel aostralian eus Kevread Aostralia. Soudarded Aostralia zo bet o kemer perzh e brezeliadennoù bihan pe brezelioù brasoc'h a-hed istor Aostralia. Met betek-henn n'eus nemet e-kerzh an Eil Brezel-bed e oa bet taget tiriad Aostralia en un doare eeun.
Ministrerezh an Difenn

**Ministrerezh an Difenn**, pe **Departamant an difenn**, a vez graet eus ul lodenn eus ur gouarnamant karget gant ar c'hefridioù liammet ouzh an difenn hag an nerzhioù lu ; kavet e vez er stadoù lec'h ma vez rannet ar galloud etre meur a vinistrerezh pe departamant. Peurliesañ un departamant evel-se a ren holl skourroù milourel ar vro, ha suj eo da **Vinistr an difenn** pe **Sekretour an difenn**.

Roll ministr an Difenn a zo disheñvel mat hervez ar vro; e lod anezho, ar ministr n'eo karget nemet eus merañ ar voujedenn hag an dafariñ, padal e broioù all e vezont ul lodenn eus an aozadur urzhiañ milourel.

En un doare istorel, an departamantoù-se a oa anvet Ministrerezh ar brezel pe departamant ar brezel, memes ma ne oant nemet e penn tirlu ar vro, gant departamantoù all evit skourroù all nerzhioù lu ar vro. A-raok an Eil Brezel-bed, darn eus "ministrerezhioù ar brezel" a oa ministrerezhioù an tirluioù, padal evit ar morlu pe aerlu, e oa skourroù disheñvel, pep hini gant un departamant. E fin 1953, da skouer, an Unvaniezh Soviedel en devoa ur "ministrerezh ar brezel" hag e-kichen e oa ivez "ministrerezh ar morlu".

E-pad ha goude an Eil Brezel-bed e oa bet adurzhiet ha adanvet an departamantoù-se, ar pal e oa kenurzhiañ ar skourroù disheñvel a c'helle bezañ enebet etrezo (tirlu, aerlu, morlu). Da skouer Servij nij Morlu Impalaeriel Japan ha Servij nij Tirlu Impalaeriel Japan a oa enebet etrezo a-raok hag e-pad an Eil Brezel-bed o klask desachañ ar gwellañ nijerien, ar muiañ a arc'hant ha danvezioù diazez ha betek ar steuñvioù armoù burzhudus.
Kanton Carentan-les-Marais

**Kanton Carentan-les-Marais** zo ur bastell-vro vouezhiañ  eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi. Ur rann velestradurel e oa betek 2015.
## Kumunioù Kanton Carentan betek 2015
 

14 kumun a oa er c'hanton :
* Auvers,
* Auxais,
* Brévands,
* Carentan,
* Catz,
* Méautis,
* Raids,
* Saint-André-de-Bohon,
* Saint-Côme-du-Mont,
* Saint-Georges-de-Bohon,
* Saint-Hilaire-Petitville,
* Saint-Pellerin,
* Sainteny,
* Les Veys.

## Kumunioù abaoe 2015
**Kanton Carentan-les-Marais** a yae 43 kumun d'ober anezhañ, gant ar strollañ kumunioù n'eus nemet 21 gumun ken.
## Dave ha notennoù
Kanton Saint-Clair-sur-l'Elle

**Kanton Saint-Clair-sur-l'Elle** a oa ur  rann velestradurel  e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel. 
## Kumunioù

14 kumun a oa er c'hanton :
* Airel ;
* Bérigny ;
* Cerisy-la-Forêt ;
* Couvains ;
* La Meauffe ;
* Moon-sur-Elle ;
* Notre-Dame-d'Elle ;
* Saint-André-de-l'Épine ;
* Saint-Clair-sur-l'Elle ;
* Saint-Georges-d'Elle ;
* Saint-Germain-d'Elle ;
* Saint-Jean-de-Savigny ;
* Saint-Pierre-de-Semilly ;
* Villiers-Fossard.
## Dave ha notennoù
Kanton Saint-Jean-de-Daye

**Kanton Saint-Jean-de-Daye** a oa ur  rann velestradurel e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel. 
## Kumunioù

12 kumun a oa er c’hanton :
* Amigny ;
* Cavigny ;
* Les Champs-de-Losque ;
* Le Dézert ;
* Graignes-Mesnil-Angot ;
* Le Hommet-d'Arthenay ;
* Le Mesnil-Véneron ;
* Montmartin-en-Graignes ;
* Pont-Hébert ;
* Saint-Fromond ;
* Saint-Jean-de-Daye ;
* Tribehou.
## Dave ha notennoù
Kanton Tessy-sur-Vire

**Kanton Tessy-sur-Vire** a oa ur  rann velestradurel  e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel. 
## Kumunioù

14 kumun a oa er c’hanton :
* Beaucoudray ;
* Beuvrigny ;
* Chevry ;
* Domjean ;
* Fervaches ;
* Fourneaux ;
* Gouvets ;
* Le Mesnil-Opac ;
* Le Mesnil-Raoult ;
* Moyon ;
* Saint-Louet-sur-Vire ;
* Saint-Vigor-des-Monts ;
* Tessy-sur-Vire ;
* Troisgots.
## Dave ha notennoù
Presses universitaires de Rennes

Ar **Presses Universitaires de Rennes (PUR)** zo un ti-embann stag ouzh skol-veur Roazhon 2. Ar brasañ ti-embann skol-veur eo er Stad C’hall. Krouet e voe e 1984 ha lec’hiet eo e Roazhon war gampus La Harpe e skol-veur Roazhon 2. Drezañ ec’h embann 11 skol-veur dre hanterouriezh ur rouedad dindan ur statud foran, levrioù ha kelaouennoù war skiantoù an den hag ar skiantoù sokial.

## Istor
Krouet e voe an ti-embann e 1984 da heul ti-embann diabarzh skol-veur Roazhon 2, "Gwaskelloù Breizh-Uhel" (*Presses de Haute-Bretagne*) e anv. Ul lañs efedus a voe roet dezhañ gant Pierre Corbel, dilezet gantañ e bost kelenner skol-veur war ar sokiologiezh.

## Aozadur
Ur servij obererezhioù greantel ha kenwerzhel eo framm an ti-embann, evit Rouedad skolioù-meur ar C’hornôg atlantel ma 'z eus bodet 12 skol-veur.

## Embann
*2023 : 208 levr a voe embannet gant PUR.

## Levrlennadur
* Suzanne Bruneau, *Les Presses universitaires de Rennes. Objectif : diversification*, .

## Liammoù diavaez
* Lec’hienn ofisiel
* 

## Notennoù ha daveennoù
Harold Edward Elliott

Ar Major jeneral **Harold Edward "Pompey" Elliott**, CB, CMG, DSO, DCM, VD, ganet d'an 19 a viz Even 1878 hag aet da Anaon d'an 23 a viz Meurzh 1931, a oa un ofiser uhel en Tirlu aostralian e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed. Goude ar brezel e oa bet senedour evit Victoria e Parlamant Aostralia.
Kanton Torigni-sur-Vire

**Kanton Torigni-sur-Vire** a oa ur  rann velestradurel  e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel. 
## Kumunioù

15 kumun a oa er c'hanton :
* Biéville ;
* Brectouville ;
* Condé-sur-Vire ;
* Giéville ;
* Guilberville ;
* Lamberville ;
* Montrabot ;
* Le Perron ;
* Placy-Montaigu ;
* Précorbin ;
* Rouxeville ;
* Saint-Amand ;
* Saint-Jean-des-Baisants ;
* Torigni-sur-Vire ;
* Vidouville.
## Dave ha notennoù
Kanton Villedieu-les-Poêles

**Kanton Villedieu-les-Poêles-Rouffigny** zo ur bastell-vro vouezhiañ e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi. Ur rann velestradurel e oa betek 2015.
## Kumunioù a-raok 2015

Map canton code 50 48.svg|Ar c'hanton kozh en Arondidamant Saint-Lô
MapCanton2012-5048-VilledieuLesPoêles.jpg|Kumunioù ar c’hanton


## Kumunioù abaoe 2015
Er c'hanton nevez ez eus 27 kumun (29 a oa da gentañ, met krouet eo bet kumunioù nevez Villedieu-les-Poêles-Rouffigny ha Percy-en-Normandie abaoe). Ouzhpennet ez eus bet er c'hanton :
; 12 kumun eus kanton kozh Percy

; 6 kumun eus kanton kozh Saint-Pois

; 1 gumun eus kanton kozh La Haye-Pesnel :
* Le Tanu.
Kanton Esglandes

**Kanton Esglandes** a oa ur rann velestradurel e Bro-C'hall e departamant Manche. 
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar c'hanton e 1790. Lakaet e voe e Distrig Saint-Lô. Dilamet e voe e miz Even 1793 hag adkrouet e miz Here 1795. Lakaet e voe en Arondisamant Saint-Lô e 1800. Dilamet e voe e 1801.

## Kumunioù
17 kumun a yae d’ober ar c’hanton :
* Amigny,
* Bahais, e kumun Pont-Hébert bremañ,
* Cavigny,
* Le Dézert,
* Esglandes, e kumun Pont-Hébert bremañ,
* Le Hommet, e kumun Pont-Hébert bremañ,
* Le Mesnil-Angot,
* Le Mesnil-Durand, e kumun Pont-Hébert bremañ,
* Le Mesnil-Véneron,
* Saint-Aubin-de-Losque, e kumun Les Champs-de-Losque bremañ,
* Saint-Fromond,
* Saint-Jean-de-Daye,
* Saint-Martin-des-Champs, e kumun Les Champs-de-Losque bremañ,
* Saint-Pierre-d'Arthenay, e kumun Pont-Hébert bremañ,
* Le Mesnil-Rouxelin, lakaet e Kanton Saint-Lô, e Kanton Saint-Lô-Kornôg bremañ,
* Rampan, lakaet e Kanton Saint-Lô, e Kanton Saint-Lô-Kornôg bremañ,
* La Meauffe, e Kanton Saint-Clair-sur-l'Elle bremañ.

## Dave ha notennoù
Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda

**Ministrerezh ar Reich evit Deskadurezh ar Bobl hag ar Propaganda** (alamaneg: *Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda, RMVP*), brudet ivez evel **Ministrerezh ar Propaganda** (*Propagandaministerium*), a oa karget da evezhiañ ar c'hazetenniñ, al lennegezh, an arzoù kaer, filmoù, c'hoariva, sonerezh ha radio da vare an Trede Reich alaman.

Ar ministrerezh a oa bet krouet evel aozadur diazez ar Propaganda Nazi dres goude ma vije erruet an nazied er galloud e miz Genver 1933. E kabined Hitler e oa Joseph Goebbels a oa ministr ar propaganda, ha suj e oa an holl vediaioù hag arzourien d'e vinistrerezh dre Gambr Sevenadurel ar Reich (*Reichskulturkammer*), a oa bet savet e fin ar bloavezh 1933.
Kanton Saint-Hilaire-du-Harcouët

**Kanton Saint-Hilaire-du-Harcouët** a oa ur rann velestradurel hag ur bastell-vro votiñ e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel. Ur bastell-vro votiñ er rannvro Normandi eo abaoe 2015.

## Kumunioù betek 2015
Daouzek kumun a yae d’ober ar c’hanton :

## Kumunioù ouzhpennet e 2015
Ar roll a zalc'h kont eus ar strollañ kumunioù. 
* Buais-Les-Monts,
* Grandparigny,
* Hamelin,
* Montjoie-Saint-Martin,
* Saint-Aubin-de-Terregatte,
* Saint-James,
* Saint-Laurent-de-Terregatte,
* Saint-Senier-de-Beuvron
* Savigny-le-Vieux.
Kanton Juvigny-le-Tertre

**Kanton Juvigny-le-Tertre** a oa ur rann velestradurel hag ur bastell-vro votiñ e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel. 
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe ar c’hanton e 1790. Lakaet e voe  e Distrig Mortain. Lakaet e voe en Arondisamant Mortain e 1800.
### 
* Lakaet e voe  en Arondisamant Avranches pa voe dilamet Arondisamant Mortain e 1926.
### 
* Dilamet e voe ar c’hanton e 2015. Lakaet e voe e gumunioù e Kanton Isigny-le-Buat.
## Kumunioù

Nav c’humun a yae d’ober ar c’hanton :
* La Bazoge ;
* Bellefontaine ;
* Chasseguey ;
* Chérencé-le-Roussel ;
* Juvigny-le-Tertre ;
* Le Mesnil-Adelée ;
* Le Mesnil-Rainfray ;
* Le Mesnil-Tôve ;
* Reffuveille.
Oberiadur-brezel Torch

An **Oberiadur brezel Torch** (saozneg: *Operation Torch*) a oa bet un dilestradeg, etre an 8 hag ar 16 a viz Du 1942, gant ar Gevredidi en Norzhafrika c'hall e-kerzh an Eil Brezel-bed. Torch a oa bet savet evit, war un dro, lakaat ar Saozon da gaout un trec'h e Norzhafrika ha lakaat nerzhioù lu stadunanat da gregiñ sioul (war un dachenn vihan) gant o stourm a-enep an Alamagn nazi hag an Italia faskour. Ar c'hentañ gwech e oa bet evit unvezioù stadunanat da vezañ war dachenn Europa-Norzhafrika hag ar wech kentañ e oa ivez da welet un oberiadur harzlammerien bras gant Stadunaniz.
Oberiadur-brezel Gomorrah

**Oberiadur-brezel Gomorrah** (saozneg "*Operation Gomorrah*") a reer eus un heuliad bombezadegoù war kêr Hamburg, e hanternoz Alamagn, etre ar 24 a viz Gouere hag an 3 a viz Eost 1943, gant nijerezioù saoz ha stadunanat. 

Dre ma oa ur gêr vras gant ur c'hreiz-kêr greantel, gant chanter-listri Hamburg, bonioù listri-spluj, purerezh eoul Hamburg-Harburg... e oa bet taget alies gant kirri-nij brezel ar Gevredidi.

Evel lodenn eus ur c'hampagn strategel gant ar Gevredidi da vombezañ e-kerzh an Eil Brezel-bed, an dagadenn e-kerzh dibenn sizhun diwezhañ Gouhere 1943, anvet **Operation Gomorrah**, a oa bet abeg, etre ar 27 hag an 28 a viz Gouere, da unan eus brasañ tangwallioù c'hwezhet gant ar Royal Air Force hag an United States Army Air Forces e-kerzh an Eil Brezel-bed. Lazhet e oa bet 37 000 den en Hamburg, ha gloazet 180 000 den ouzhpenn, distrujet e oa bet 60% eus tiez kêr. An dagadenn washañ e voe en Alamagn, gant bombezadeg Dresden. Abalamour d'an niver a drevourien a voe lazhet e c'haller sellet ouzh an oberiadur Gomorrah evel un torfed-brezel.
Kanton Le Mortainais

**Kanton Le Mortainais** a zo ur bastell-vro votiñ e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi. Krouet eo bet gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
## Kumunioù
Kanton Le Mortainais a ya 17 kumun d'ober anezhañ (27 kumun a oa ennañ pa voe krouet, met lod eus e gumunioù a zo bet strollet):
* Mortain-Bocage,
* Barenton, 
* Beauficel, 
* Brouains, 
* Chaulieu, 
* Le Fresne-Poret, 
* Gathemo, 
* Ger, 
* Le Neufbourg, 
* Perriers-en-Beauficel, 
* Romagny Fontenay, 
* Saint-Barthélemy, 
* Saint-Clément-Rancoudray, 
* Saint-Cyr-du-Bailleul, 
* Saint-Georges-de-Rouelley, 
* Sourdeval, 
* Le Teilleul. 
## Dave ha notennoù
Kanton Isigny-le-Buat

**Kanton Isigny-le-Buat** a oa ur rann velestradurel hag ur bastell-vro votiñ e Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel. Ur bastell-vro votiñ]] er rannvro Normandi eo abaoe 2015.
## Kumunioù betek 2015
Ur gumun hepken a yae d’ober ar c’hanton : Isigny-le-Buat.

Strollet e oa bet Isigny ha Le Buat e 1969, ha kevredet e voe Isigny-le-Buat gant kumunioù Les Biards, Chalandrey, La Mancellière, Le Mesnil-Bœufs, Le Mesnil-Thébault, Montgothier, Montigny, Naftel ha Vezins e 1973.