open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Actinodura

***Actinodura*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Actinodura cyanouroptera]]*
** *A. c. aglae*, ***cyanouroptera***, *orientalis*, *rufodorsalis*, *sordida*, *sordidior*, *wingatei* ha *wirthi*,
* *[[Actinodura egertoni]]*
** *A. e. *'egertoni***, ''khasiana'', ''lewisi'' ha ''ripponi'',
* ''[[Actinodura morrisoniana]]'',
* ''[[Actinodura nipalensis]]'',
* ''[[Actinodura ramsayi]]''
** ''A. r. radcliffei'', ***ramsayi*** ha ''yunnanensis'',
* ''[[Actinodura sodangorum]]'',
* ''[[Actinodura souliei]]''
** ''A. s. griseinucha'' ha ***souliei***,
* ''[[Actinodura strigula]]''
** ''A. s. castanicauda'', ''malayana'', ''simlaensis'', ***strigula***, ''traii'' ha ''yunnanensis'',
* ''[[Actinodura waldeni]]''
** ''A. w. daflaensis'', ''poliotis'', ''saturatior'' ha ***waldeni**'.

Seizh isspesad warn-ugent (27) en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae hag an daou spesad *cyanouroptera* ha *strigula* er genad *[[Minla]]* kent.

## Notennoù ha daveennoù
Mongo Beti

**Mongo Beti** e oa anv-pluenn **Alexandre Biyidi Awala** (30 Mezheven 1932 – 8 Here 2001), ur skrivagner kamerounat hag a skrive e galleg.

## E vuhez
Goude aet d'ober studioù lennegezh da skolioù-meur Aix-en-Provence hag ar Sorbonne (Pariz), e chomas Mongo Beti da labourat evel kelenner e Bro-C’hall. En em lakaat a reas, er bloavezhioù 1950, da sevel skridoù ma kont doareoù ar vuhez en e vro. E zanevelloù kentañ a embannas er gelaouenn *Présence Africaine*. E romant kentañ, *Ville cruelle*, a voe embannet e 1954, e-barzh *Présence Africaine* ivez, sinet gant an anv-pluenn *Eza Boto*.

E 1956 e tapas brud da vat gant e romant *Le pauvre Christ de Bomba*. Kement a drouz a reas an oberenn-se hag a daolenne bed an drevadennerien hag ar visionerien en Afrika, ma voe berzet e Kameroun gant ar velestradurezh c’hall.

E 1972, goude meur a vloaz hep skrivañ, e embannas *Main basse sur le Cameroun, autopsie d'une décolonisation*. War c’houlenn gouarnamant Kameroun e voe berzet al levr e Bro-C’hall gant Raymond Marcellin, a oa ministr gall an Diabarzh d’ar mare-se. Stourm a reas e embanner François Maspéro dirak al lezioù-barn hag a-benn ar fin, e 1976, e voe aotreet *Main basse sur le Cameroun* e Bro-C'hall. A-hed ar bloavezhioù e kendalc’has ivez da sevel oberennoù faltazi, evel *Le roi miraculé* (1958), *Perpétue et l’habitude du Malheur* (1974).

Er bloavezhioù 1990 e tistroas Mongo Beti da Gameroun. Embann a reas, e 1993, *La France contre l'Afrique, retour au Cameroun*. Digeriñ a reas ur stal-levrioù anvet *Librairie des Peuples noirs* e Yaoundé. Sevel a rae a-du gant ar c’hostezennoù a-enep gouarnamant ar vro ha derc’hel a rae da embann skridoù a-enep an trevadennerezh hag an neveztrevadennerezh.

Mervel a reas en ospital Douala, d’an 8 a viz Here 2001.

## Liammoù diavaez
*Peuples Noirs. Peuples Africains kelaouenn embannet gant Mongo Beti hag e wreg Odile Tobner etre 1978 ha 1991 
*Auteurs.contemporain.info 
*Afrika-Studiecentrum, Leiden
Ilha do Bom Jesus dos Passos

An **Ilha do Bom Jesus dos Passos** zo un enezenn er Baía de Todos-os-Santos, e stad Bahia, e Brazil. Stag eo ouzh kumun Salvador, un 62&nbsp;km alese. Un 3000 a dud zo o chom enni.

## Istor
Kentañ anv anavezet e oa *Pataíba Assú*, hag eno e veve indianed tupinambá. Roet e voe an anv portugalek e 1776.
Liocichla

***Liocichla*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1877 gant an naturour saoz Robert Swinhoe (1836-1877).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Liocichla bugunorum]]*,
* *[[Liocichla omeiensis]]*,
* *[[Liocichla phoenicea]]*
** *L. p. bakeri* ha ***phoenicea***,
* *[[Liocichla ripponi]]*
** *L. r. *'ripponi**' ha *wellsi*,
* *[[Liocichla steerii]]*.

O c'havout a reer en Azia, en un takad hag a ya eus India da Sina, pevar (4) isspesad dezho en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.

## Notennoù ha daveennoù
Babax

***Babax*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1875 gant an evnoniour gall Armand David (1826-1900)

## Spesadoù
Pevar spesad golvaneged a yae d'ober ar genad :
* *Babax koslowi*, gwelout *[[Pterorhinus koslowi]]*,
* *Babax lanceolatus*, gwelout *[[Pterorhinus lanceolatus]]*,
* *Babax waddelli*, gwelout *[[Pterorhinus waddelli]]*,
* *Babax woodi*, gwelout *[[Pterorhinus woodi]]*.

Diblaset e oant bet er genad *[[Pterorhinus]]*.

## Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.

## Notennoù ha daveennoù
Cutia

***Cutia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Cutia legalleni]]*
** *C. l. hoae* ha ***legalleni***,
* *[[Cutia nipalensis]]*
** *C. n. cervinicrissa*, *melanchima* ha ***nipalensis***.

Pemp (5) isspesad en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.

## Notennoù ha daveennoù
Gwénolé Gahinet

**Gwenolé Gahinet** zo ur merdeer breizhat. Mab eo da Gilles Gahinet, bageer ivez.

## liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Leiothrix

***Leiothrix*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Leiothrix argentauris]]*
** *L. a. *'argentauris***, ''aureigularis'', ''cunhaci'', ''galbana'', ''laurinae'', ''ricketti'', ''rookmakeri'', ''tahanensis'' ha ''vernayi'',
* al [[leiotriks beg ruz]] (''Leiothrix lutea'')
** ''L. l. calipyga'', ''kumaiensis'', ''kwangtungensis'', ***lutea**' ha *yunnanensis*.

Pevarzek (14) isspesad en holl.

## Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.

## Notennoù ha daveennoù
Crocias

***Crocias*** a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).

## Spesadoù
Daou spesad golvaneged a yae d'ober ar genad :
* *Crocias albonotatus*, gwelout *[[Laniellus albonotatus]]*,
* *Crocias langbianis*, gwelout *[[Laniellus langbianis]]*.

Diblaset e oant bet er genad *[[Laniellus]]*.

## Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.

## Notennoù ha daveennoù
Carlo Levi

**Carlo Levi** (Torino, 29 a viz Du 1902 - Roma, 4 a viz Genver 1975) a oa ur skrivagner italian, livour, kizellour, stourmer enepfaskour ha medisin.

Diwar e bluenn e anavezer dreist-holl *Cristo si è fermato a Eboli* ("Chomet eo ar C'hrist a-sav en Eboli"), embannet e 1945, ma kont e vuhez en harlu e Lucania, goude ma oa bet toullbac'het en abeg d'e soñjoù enepfaskour. E 1979 e voe savet ur film diwar al levr-se, gant Francesco Rosi. Korn-bro Lucania (a zo Basilicata bremañ) a oa unan eus ar rannvroioù paourañ e Kreisteiz Italia en amzer-hont. En e levr e tiskouez Carlo Levi karantez ouzh tud Lucania ha diskrivañ a ra o buhez diaes. Al levr-se a voe unan eus an abegoù ma voe kaozeet kalzik eus "diaesterioù ar c'hreisteiz" gant ar bolitikerien goude an Eil Brezel-bed, ha ma voe graet strivoù evit klask lakaat ar rannvroioù-se da ziorren.

## Levrioù
* *Paura della pittura* (1942)
* *Cristo si è fermato a Ebol]* (Einaudi, 1945)
* *Paura della libertà* (1946)
* *L'orologio* (Einaudi, 1950)
* *Les paraules són pedres* (Einaudi, 1955) 
* *II futuro ha un cuore antico* (Einaudi, 1956)
* *La doppia notte dei tigli* (Einaudi, 1959)
* *Un volto che ci somiglia (Ritratto dell'Italia)* (Einaudi, 1960)
* *Tutto il miele è finito* (Einaudi, 1964)
* *Quaderno a cancelli* (Einaudi, 1979, dalif)
* *Coraggio dei miti (Scrìtti contemporanei 1922–1974)* (De Donato, 1975, dalif)
* *Carlo Levi inedito: con 40 disegni della cecità*, Donato Sperduto (ed.), Edizioni Spes, Milazzo, 2002

## Liammoù diavaez

* Levrlennadur Carlo Levri
Doue ha mem bro

**Doue ha mem bro** a oa ul lugan katolik hag enep reveulzier da vare ar Reveulzi C'hall ha Impalaeriezh Napoleon. Bez e voe implijet da gentañ gant chouanted Breizh evel youc'h brezel pe arouez gant Kalon Sakr Jezuz Krist, pa veze al lu roueelour a Vendée oc'h implijout "*Dieu et mon roy*" da lugan. Abaoe fin ar Chouanerezh e vez implijet gant roueelourien Breizh. Implijet e vez ivez gant katoliked zo hep ar meneg politikel a oa a-dreñv al lugan da gentañ.

## Levr
*"Doué ha mem bro"* zo ivez titl un dastumad barzhonegoù gant ar beleg Yann-Vari ar Joubiouz, eus eskopti Gwened, embannet e 1844 e Gwened.

## Levrlennadur
* *[http://diocese-quimper.fr/bibliotheque/files/original/1c1c736b2356ad6809afa6b88acfe6bd.pdf Doué ha mem bro = Dieu et mon pays : poésies bretonnes, avec la traduction littérale en regard, et quelques melodies nationales à la fin du volume]* gant Yann-Vari ar Joubiouz
Massa Marittima

**Massa Marittima** zo ur gumun eus Italia, e proviñs Grosseto, en Toskana. 8 500 bennak a dud zo o chom enni.

## Skeudennoù

Image:Cattedrale massa marittima.jpg| Iliz-veur San Cerbone
Image:Palazzo vescovile massa marittima.jpg| Palazzo Vescovile (Palez an eskob) ha tour Iliz-veur San Cerbone
Image: Palazzo podestà massa marittima.jpg| Palez ar Podestà
Image: Via Moncini massa marittima.jpg|Via Moncini
Image: :Piazza Matteotti Massa Marittima.jpg|Piazza Giacomo Matteotti
Image: Corso Diaz Massa Marittima.jpg|Corso Armando Diaz
Image: Chiostro sant'agostino.jpg|Chiostro Iliz Sant'Agostino
Martin Van Buren

Martin Van Buren, bet ganet *Maarten van Buren* (1782-1862), a oa ur politikour stadunanat a voe eizhvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika adalek ar 4 a viz Meurzh 1837 betek ar 4 a viz Meurzh 1841. Ur respet hepken a reas.
Pa oa an nederlandeg e yezh-vamm e voe Martin Van Buren ar prezidant stadunanat nemetañ o c'houzout saozneg evel eil yezh.
Laikelezh

Al **laikelezh** pe c'hoazh al **likelezh**, zo ur bennaenn disparti etre ar Stad hag ar gevredigezh foran diouzh ar gevredigezh relijiel.
E Bro-C'hall e voe disklêriet likelezh ar Stad d'an 9 a viz Kerzu 1905 dre al lezenn anvet *Loi concernant la séparation des Églises et de l'État* gant ar pal staliañ neptuegezh ar Stad da geñver an holl kredennoù relijiel. Gant ur ster ledan e vez implijet an termeniñ-se evel patrom d'an aozadurioù, foran pe brevez, hag a vez dizalc'h diouzh ar gloer hag an Ilizoù.

Enebet e vez ar Stadoù lik ouzh ar re o deus ur relijion a Stad. Hervez ar broioù ez eo disheñnvel pennaenn an disparti etre ar Stad hag ar relijionoù hag an doare liammoù a vez staliet kenetrezo.

## Termenadur
Komzet e vez eus laikelezh pe eus un aozadur lik evit termeniñ un aozadur pe ur framm hag a zo dizalc'h diouzh selloù ar relijionoù pe re ar gloer war ar bed. Neptu e rankont bezañ da geñver kredennoù pep den ; dre-se e vez kaoz eus "laikelezh-Stad" pe eus "laikelezh an deskadurezh".

## Istor
Gwriziennet eo mennad al laikelezh e skridoù ar brederourien henc'hresian ha roman, Marcus Aurelius hag Epikuros, prederourien eus Kantved ar Sklêrijenn evel John Locke (1632-1704), Pierre Bayle (1647-1706), Voltaire (1694-1778), Denis Diderot (1713-1784, pe c'hoazh Tadoù diazezer Stadoù Unanet Amerika evel Thomas Paine (1737-1809), Thomas Jefferson (1743-1826) ha James Madison (1751-1836).
E Bro-C'hall gant Lezennoù Jules Ferry, pe c'hoazh e skridoù ar brederourien arnevez aknostek pe dizoue evel Bertrand Russell, Robert Ingersoll, Albert Einstein, ha Sam Harris.

Mennad al laikelezh a zo bet savet gant tud a bep seurt ha n'eo ket hepken gant tud dizoue. Setu penaos e kaver Averroes, ur prederour ha doueoniour muzulmat eus Andalouzia hag a skrive en arabeg en  e-touez krouerien mennozh al laikelezh.

## Bro-C'hall
Lik e oa deuet da vezañ ar skolioù publik gant lezennoù Jules Ferry e 1882. Klasket e oa bet kavout an neptuegezh da geñver aozadur an devezhioù-skol. Un devezh dilabour (d'ar Yaou) a oa bet lakaet da dalvezout evit reiñ an tu da zegas deskamant relijiel d'ar skolidi met er-maez eus ar skol.

Al lezenn a bled gant al laikelezh, pe "Lezenn 1905", a oa bet awenet gant an neptuegezh da geñver ar relijion katolik dreist-holl. Savet e oa bet al lezenn-mañ diwar kinnig ar Breizhad Aristide Briand. Ouzhpenn embann an disrann sklaer etre an Ilizoù hag ar Stad, lavaret eo en-dro el lezenn-mañ ar frankiz azeuliñ. Chom a ra ar Stad perch'enn war madoù an Iliz met ne vo ket mui gopret ar gloer nag arc'hantaouet ar relijionoù ganti.

E 2004, pa oa Jacques Chirac prezidant ar Republik, votet e oa bet ul lezenn evit difenn d'ar skolidi, skolajidi ha liseidi diskouez betek re arouezioù o relijion pe gwiskañ dilhad relijiel er skolioù publik. 

Nicolas Sarkozy en doa lakaet da vezañ votet e 2010 ul lezenn evit difenn kuzhat e dremm er straed pe er savadurioù a zegemer tud. Votet e oa bet al lezenn-mañ pa oa tabut er gevredigezh diwar-benn ar muzulmanezed a wisk an niqab.

## Notennoù
Cyornis concretus

***Cyornis concretus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.

Anvet e voe *Muscicapa concreta* (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an naturour alaman Salomon Müller (1804-1864).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Cyornis concretus concretus*, e Malezia ha Sumatera,
* *C. c. cyaneus*, (Hume, 1877), eus biz India da hanternoz Indez-Sina ha kreisteiz Thailand,
* *C. c. everetti*, e Borneo.

## Rummatadur
N'eo ket peursklaer taksonomiezh ar spesad c'hoazh.

## Liammoù diavaez
*  ''Cyornis concretus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cyornis concretus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ficedula tricolor

***Ficedula tricolor*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.

Anvet e voe *D*[igenea]*. tricolor* (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ eus menezioù Himalaya da dThailand :
* *Ficedula tricolor cerviniventris*, e biz India ha kornôg Myanmar,
* *F. t. diversa*, eus kreiz Sina da hanternoz Viêt Nam ha hanternoz Myanmar,
* *F. t. minuta*, (Hume, 1872), e reter menezioù Himalaya ha gevred Tibet,
* *F. t. tricolor*, e kornôg ha kreiz menezioù Himalaya.

## Liammoù diavaez
*  ''Ficedula tricolor'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ficedula tricolor'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Brezel an erevent

**Brezel an Erevent** zo ur romant skrivet gant Marianna Donnart ha Moran Dipode. 

## An istor
E-barzh ur vro a faltazi ez eus savet brezel etre hudourien hag erevent. An erevent a zo euzhviled spontus, bras, gant askilli, hag a duf tan.

### An tudennoù
Saki a zo ur studiourez war an hudouriezh. Lazhet eo bet he mestr gant an erevent, ur gefridi a zo ganti: bodañ ar varc'heien hag an holl hudourien evit bezañ trec'h er brezel.

Aaka zo ur marc'heg a sikour Saki e-barzh an istor. Yaouank ha brav eo.

Nöss zo un elf hag ur chaseour. Birou en doa bannet e eskell un aerouant. Gouest eo da waregiñ.

Malvira a zo un aerouantez. Mamm Sarnar eo, reiñ a ra he vi da Saki. Mamm Kilmano eo ivez.

Sarnar zo un aerouant. Breur bihan Kilmano ha mab Malvira eo. Advabet eo bet gant Saki .

Kilmano zo breur Sarnar ha mab Mavira. Roue an erevent eo Kilmano. C'hoant en deus da genderc'hel gant ar brezel.
Gwiskva

Ar **gwisklec'h**, pe **gwiskva**, eo al lec'h, sal pe di, ma en em wisker. Er c'hoarivaoù pe salioù-dañs eo al lec'h ma tenner an dilhad, ha ma laosker mantilli, togoù, seier. Salioù-dour a vez stag outo er sportvaoù, ha brudet eo gwiskvaoù sportoù zo, re ar vell-droad dreist ar re all.
Carl Marstrander

**Carl Johan Sverdrup Marstrander** (26 a viz Du 1883 - 23 a viz Kerzu 1965) a oa ur yezhoniour norvegiat en deus labouret war ar yezhoù keltiek.

Goude studioù yezhoniezh e skol-veur Oslo, ez eas da zeskiñ iwerzhoneg enez An Blascaod Mór, e 1907. E 1910 e voe anvet da gelenner e Dulenn, er "School of Irish Learning". Labourat a reas er bloavezhioù 1910–14 evit Geriadur istorel an iwerzhoneg ("Dictionary of the Irish Language") a voe embannet al levrenn gentañ anezhañ e 1913. E 1913 ivez e voe anvet Marstrander da gelenn ar yezhoù keltiek e skol-veur Oslo. Eno e chomas betek mont war e leve e 1954. Meur a veaj a reas, da studiañ iwerzhoneg, hag ivez brezhoneg, er bloavezhioù 1919-1922, ha manaveg, etre 1929 ha 1932.

Ouzhpenn pennadoù e-barzh ar *[[Revue Celtique]]* hag ar *[[Zeitschrift für celtische Philologie]]* e embannas skridoù ivez er gelaouenn norvegek savet gantañ e 1928, *Norsk Tidsskrift for Sprogvidenskap*.

Dedennet-bras e oa Marstrander gant an darempred etre ar Vikinged hag ar Ouezeled er Grennamzer uhelañ ha meur a skrid en deus embannet war an danvez-se, evel *Bidrag til det Norske Sprogs historie i Irland* (1915). Enrollañ a reas manavegerien d'ur mare ma ne oa ket kalz anezho ken. Enklaskoù a reas e Breizh ivez, e meur a lec'h er vro a zo etre Konk-Kerne hag ar Pouldu.

## Notennoù
Disklêriadur dieubidigezh Stadoù Unanet Amerika

**Disklêriadur dieubidigezh Stadoù Unanet Amerika** (Saozneg:**United States Declaration of Independence **), eus e anv gwirion **The unanimous declaration of the thirteen united States of America**, zo un destenn hag a embann dishualded an trizek trevadenn saoz e Norzhamerika da vont d'ober Stadoù Unanet Amerika d'ar 4 a viz Gouhere 1776. An destenn-se a zo bet awenet gant mennozhioù prederourien Mare ar Sklêrijenn ha re Glorious Revolution Bro-Saoz e 1688 : hervez an drougimplijoù stadet, dileuridi an trevadennerien a gav dezho o deus ar gwir hag an dle d'en em sevel a-enep ar vonarkiezh saoz. Ar parlamant saoz en devoa votet tailhoù uhel war an trevadennoù amerikan. Bez eo ar 4 a viz Gouhere, abaoe, devezh Gouel broadel Stadoù Unanet Amerika: an "Independence Day" (devezh an dieubidigezh).

An dud o devoa savet ha sinet an disklêriadur zo e-touez ar Founding Fathers.
## Istor
Disklêriadur dieubidigezh ar Stadoù Unanet Amerika a zo ur c'hammed bras da geñver al liammoù etre Rouantelezh Breizh-veur hag Amerika: goude meur a daol-droug etre ar vetropolenn hag an trevadennoù, dreist-holl da geñver an tailhoù war ar produioù, an destenn a embann fraez krouidigezh ur vroad nevez dre un daol dispac'h.

Miz Genver 1776, Thomas Paine a save a-du gant an emsavidi amerikan en e levr Common Sense (1776) hag a reas berzh bras (tost da 500 000 skouerenn gwerzhet).Een e flemmskrid e tifenn ar soñj e vefe gwelloc'h dispartiañ ar Rouantelezh diouzh an trevadennoù amerikan. Hervez lod e vefe bet kendrec'het George Washington gant ar mennozh-se abalamour d'al levr-se. En e levr, Thomas Paine a embann e oa droch gwelet ur vro ken bihan hag ar Rouantelezh Unanet o perc'hennañ kement a zouaroù hag o tegas he lezennoù war Amerika. Eus un tu e-sav un Amerika ar Sklêrijennoù hag eus un tu all e lak waqr-raok Bro-Saoz evel puritan ha diamzeriet e-keñver mennozhioù ha prederouriezh.
Ar Vilin a val e goueled ar mor

**Ar Vilin a val e goueled ar mor** zo ur marvailh norgeek, *Kvernen som maler på havsens bunn* hec'h anv, anavezet ivez evel *Perak eo sall ar mor?*, diwar an anv saoznek *Why the Sea Is Salt*, ha dastumet gant Peter Christen Asbjørnsen ha Jørgen Moe en o Norske Folkeeventyr. E renkadur Aarne-Thompson eo meneget en doare niverenn 565.

## Orin
Dont a rafe ar gontadenn-bobl eus ur varzhoneg norsek Grottasöngr, eus Skáldskaparmál Snorri Sturluson.

Embannet e oa bet an doare saoznek e The Blue Fairy Book, dastumad Andrew Lang, e 1889.
Anaout a reer un doare gresian ivez, *The Mill*, dastumet gant Georgios A. Megas e *Folktales of Greece*.

## Pennadoù kar
* Der süße Brei‎
Silvestre

**Silvestre** zo un anv-bihan portugalek hag un anv-bihan spagnolek. Un anv-tiegezh eo ivez.

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv latin *silva*, a dalv kement ha koadeg, gwezeg.

## Yezhoù all
*Jelvestr, e brezhoneg
*Silvestro, en italianeg, Silvestra evit ar merc'hed 
*Sylvester, e saozneg
*Sylvestre, e galleg

## Tud
### Anv-bihan
* Silvestre de Almeida Lopes (XVIIIvet kantved), livour brazilian 
* Antoine-Isaac Silvestre de Sacy, yezhoniour gall
* Silvestre Vargas (1901-1985), sonour mec'hikan el laz brudet Mariachi Vargas de Tecalitlán (1921- 1975).
* Silvestre Dangond, kaner kolombian.

### Anv-tiegezh
* Israel Silvestre (1621-1691), tresour gall
* e vab, Louis de Silvestre (1675 – 1760), livour gall e Pologn 
* Armand Silvestre, skrivagner gall,
* Flor Silvestre, anv-micher ar ganerez vec'hikan Guillermina Jiménez Chabolla (ganet e 1930).
* Sonia Silvestre (1952-2014), kanerez dominikan
* Armando Silvestre, aktour mec'hikan
* Miguel Ángel Silvestre, aktour spagnol
* Mikaël Silvestre (1977-), melldroader etrebroadel gall.

## Kanaouenn
**[[Amor silvestre]]*, kanaouenn gant al laz kuban Los Compadres

## Notennoù
Myophonus caeruleus

***Myophonus caeruleus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.

Anvet e voe *Gracula caerulea* (kentanv) da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, buzhug, frouezh, krank ha melc'hwed-krogennek.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Azia :
* *Myophonus caeruleus caeruleus*, e kreiz ha reter Sina,
* *M. c. crassirostris*, e gevred Thailand, Kambodja ha hanternoz ha kreiz Malezia,
* *M. c. dichrorhynchus*, e kreisteiz Malezia ha Sumatera,
* *M. c. eugenei*, Hume, 1873, eus kreiz Myanmar da reter Thailand, kreisteiz Sina ha hanternoz ha kreiz Indez-Sina,
* *M. c. flavirostris*, e Jawa,
* *M. c. temminckii*, eus menezioù Azia ar C'hreiz da gornôg-kreiz Sina ha biz Myanmar.

## Liammoù diavaez
*  ''Myophonus caeruleus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Myophonus caeruleus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Flor Silvestre

Flor Silvestre eo anv-micher ar ganerez vec'hikan Guillermina Jiménez Chabolla, ganet d'ar 16 a viz Eost 1930 e Salamanca (stad Guanajuato, Mec'hiko).

## Liamm diavaez
* Film berr m'he gweler o kanañ
Thomas Paine

**Thomas Paine**, bet ganet **Thomas Pain** d'an 29 a viz Genver 1736 e Thetford e Norfolk (Bro-Saoz),  hag aet da Anaon d'an 8 a viz Even 1809 e kêr New York (SUA), a oa ur skrivagner, ur prederour, ur politikour hag ur reveulzier saoz, amerikan, ha gall. Bez' e voe unan eus Tadoù diazezerien Stadoù-Unanet Amerika. Skrivet en doa bet an daou flemmskrid pouezusañ e penn-kentañ an Dispac'h Amerikan (1765-1791). Eñ eo a awenas reveulzierien amerikan an Trizek trevadenn da gemer hent an disparti diouzh ar Rouantelezh-Unanet e 1776. E vennozhioù a oa re ar Sklêrijennadur ha re an humanouriezh. Lavaret a reer diwar e benn e oa *a corsetmaker by trade, a journalist by profession, and a propagandist by inclination* ("ur farder korfkennoù dre vicher, ur c'hazetenner dre feiz, hag ur bruder dre bleg."
Sturnus

***Sturnus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* an dred du (*[[Sturnus unicolor]]*),
* an dred (*[[Sturnus vulgaris]]*)
** *S. v. caucasicus*, *faroensis*, *granti*, *humii*, *minor*, *nobilior*, *oppenheimi*, *poltaratskyi*, *porphyronotus*, *purpurascens*, *tauricus*, *vulgaris* ha *zetlandicus*.

Trizek (13) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Moon Over Bourbon Street

***Moon Over Bourbon Street*** (*Loargann war straed Bourbon*) a zo ur ganaouenn saoznek savet gant ar c'haner-sonaozer Sting (1951-).

Embannet e voe gant A&M Records d'ar 1añ a viz Mezheven 1985, a-gevret gant nav c'hanaouenn all, war *[[The Dream Of The Blue Turtles (albom)|The Dream Of The Blue Turtles]]*, kentañ albom studio an arzour saoz. Diwezhatoc'hik, e miz C'hwevrer 1986, e voe embannet ur bladennig daou titl, ***Moon Over Bourbon Street*** war an tu A anezhi (*[[The Ballad Of Mack The Knife]]* war an tu B, adkempennet gant ar sonaozer breizhveuriat Dominic Muldowney).

Ar ganaouenn, 3:59 he fad, a gavas Sting an awen d'he c'hrouiñ diwar ar romant euzh saoznek *[[Interview with the Vampire]]* (*Pennad-kaoz gant ar suner-gwad*) gant ar skrivagnerez stadunanat Anne Rice (1941-). El levr e kont ar benndudenn Louis de Pointe du Lac d'ur c'hazetenner e vuhez a suner-gwad e New Orleans (Louisiana, SUA) ar bloavezhioù '80. Lec'hiet en deus Sting e sonenn e Bourbon Street (Straed Bourbon), unan eus koshañ ruioù Karter kozh gall New Orleans.

## Ar gerioù...
*  ...el lec'hienn AZLyrics.

## Liamm diavaez
*  ''Moon Over Bourbon Street'', kanet gant Sting.

## Notennoù ha daveennoù
Der süße Brei

**Der süße Brei**(*Ar yod dous*) zo ur gontadenn alamanek gant ar vreudeur Grimm, embannet e 1802 en o dastumad Kinder- und Hausmärchen, ha niverenn 103 el levr. Hervez renkadur Aarne-Thompson eo ur gontadenn en doare 565. Kontadennoù all damheñvel zo er bed: *[[Ar Vilin a val e goueled ar mor]]* e norgeeg, ha *Mamm an Dour* e sinaeg, e-touez re all.

## An istor
Ur plac'h vihan, mat ha paour, a veve hec'h-unan gant he mamm, ha n'o devoa netra da zebriñ ken. Hag ar plac'hig d'ar c'hoad. Ur wrac'h eno, o welout he stad reuzeudik, a roas dezhi ur podig burzhudus. "Pa lavari dezhañ "Podig, poazh" (Töpfchen koch!) e raio yod dit, ha pa lari "Podig paouez" e paouezo". Hag ar plac'hig d'ar gêr gant he fodig da reiñ d'he mamm, ha setu echu ar baourentez ha boued kement ha ken alies ha ma keront.

Ur wech, aet ar plac'h eus an ti, he mamm da larout : "Podig, poazh." Ha prest ar yod, ha hi ha kargañ he c'hof. Pa fellas dezhi lakaat ar podig da baouez avat ne ouie ket penaos ober peogwir ne ouie ket ar gerioù da larout. Ma talc'has d'ober yod, ma savas ar yod, ma leunias ar gegin, hag an ti, ha ti an amezeg, hag ar straed, evel pa en dije bet c'hoant da reiñ e walc'h d'ar bed a-bezh. Spontet-bras e oa an holl, met den ne ouie penaos lakaat ar reuz da baouez. A-benn ar fin, pa ne chome nemet un ti ken e-maez ar yod, e tegouezhas ar bugel hag e lavaras "Podig paouez" hag e voe echu. Ha neb a gare mont e kêr a ranke debriñ ar yod da dremen.

## Skridoù all
* Der Zauberlehrling, ur varzhoneg gant Goethe en 1797, anezhi ur werz a bevarzek koubled. 
* *The Master and his Pupil*, kontadenn-bobl saoz.
* Strega Nona, gant Tomie dePaola

### E brezhoneg
**Ar Yod mat*, Sav-Heol, 2017. Levr-bugale.

## Notennoù
Antoine-Isaac Silvestre de Sacy

**Antoine-Isaac, baron Silvestre de Sacy** (1758-1838) a oa un arabegour ha yezhour gall. Kelenner e voe da Jean-François Champollion. Skrivañ a reas ur yezhadur eus an arabeg.
Alain-René Lesage

**Alain-René Lesage** (Sarzhav, 8 Mae 1668 – Boulogne-sur-Mer, 17 Du 1747) a oa ur skrivagner breizhat ha gall.

Mab un noter e oa. E dad a varvas pa oa 14 vloaz. Skoliet e voe e ti ar Jezuisted e Gwened. Goude ez eas da Bariz da studiañ ar gwir. Alvokad e voe, hep ober berzh avat.

Mont a reas da droer ar c'hoarivaourion spagnolek kent skrivañ e oberennoù dezhañ.

Berzh a reas e bezh-c'hoari *Crispin, rival de son maître* (1707), a zo levezonet gant oberennoù Diego Hurtado de Mendoza (1503-1575). E 1707 ivez ez embannas ur romant, *Le Diable boiteux*, koulz an titl hag an danvez anezhañ savet diwar *El diablo cojuelo* Luis Vélez de Guevara (1579-1644). E 1709 e voe ur pezh-c'hoari all, *Turcaret ou le Financier*, a vrouzas arc'hantourion ar mare ; berzh a reas ar pezh avat, ha 95 all a voe skrivet gant Lesage. Gantañ e voe krouet an doare *vaudeville*.

Adalek 1715 betek 1735 e roas *Histoire de Gil Blas de Santillane* : levrennoù I ha II e 1715, III e 1724 ha IV e 1735. Diwar mammennoù spagnolek niverus e savas an istor-se, a voe ar c'hentañ romant munudoù ar vuhez pemdez ennañ ; "ar c'hentañ romant ma'z eus tud o tebriñ" eo istor Gil Blas.

## Oberennoù
### C'hoariva
**Crispin rival de son maître* (1707)
**Les Étrennes* (1708)
**Turcaret ou le Financier* (1709)
**Arlequin baron allemand* (1712) ha da heul *Arlequin* (1713)
**La Foire de Guibray* (1714)
**Le Monde renversé* (1718)
**Les Pèlerins de la Mecque* (1726)
**Les Amants jaloux* (1735)
### Romantoù
**Le Diable boiteux* (1707)
**Gil Blas, Livres I-VI* (1715)
**Histoire de Gil Blas de Santillane, Livres VII-IX* (1724)
**Histoire de Gil Blas de Santillane, Livres X-XII* (1735)
**Histoire de Gil Blas de Santillane* (1747)
**Les Aventures de Monsieur Robert Chevalier, dit de Beauchêne, capitaine de flibustiers dans la Nouvelle-France* (1732)
**Le Bachelier de Salamanque* (1736)

### Arroudennoù
**Les faits parlent*. E Gil Blas , levrenn X, chabistr 1. A voe troet e saozneg gant Tobias Smollett : *Facts are stubborn things*, ur frazenn hag a vije bet adimplijet goude gant Mark Twain (https://www.goodreads.com/quotes/100106-facts-are-stubborn-things-but-statistics-are-pliable),  hag ivez  gant  Vladimir Lenin (En e 'Lizher d'ar Gamaraded* e 1917 : https://www.marxists.org/francais/lenin/works/1917/10/vil19171017.htm). Hiriv ec'h anavezer an droienn c'hallek *les faits sont têtus'', goveliet diwarno.
John Dryden

**John Dryden** (9 Eost 1631 - 12 Mae 1700) a oa ur skrivagner saoznek a bouez e lennegezh Bro-Saoz er .

## Buhez
Ganet e voe Dryden en ur gêriadenn eus Northamptonshire. E 1644 ez eas da Westminster School, e Londrez, hag e 1650 da Trinity College e Cambridge. E 1654 e varvas e dad ha ne chomas ket kalz a dra gant ar mab da vevañ.

Mont a reas da Londrez hag eno e kavas labour dindan gouarnamant Oliver Cromwell. E 1658 e savas ur marvnad da g-Cromwell goude marv hennezh. E 1660 avat e embannas ur meulgan da Charlez II hag adsavidigezh ar rouantelezh. Embann a reas meulganoù all en enor d’ar roue ha buan e teuas da vezañ ur barzh anavezet hag ur skridvarnour doujet.

D’ar 1añ a viz Kerzu 1663 e timezas Dryden da Elizabeth Howard, a oa c’hoar da Robert Howard, anavezet evel aozer pezhioù-c’hoari hag a-du gant ar roue. 

Er bloavezhioù goude e savas Dryden kalz barzhonegoù, pezhioù-c’hoari ha troidigezhioù. E-pad pore bosenn Londrez en em dennas e Wiltshire. Eno e savas *Of Dramatick Poesie*, un arnodskrid da zifenn arz ar c’hoariva. E 1668 e voe anvet da "poet laureate", da lavaret eo da varzh ofisiel ar Rouantelezh.

Pa voe diskaret Jakez II, e nac’has Dryden touiñ le da William III, ha neuze e kollas e bost barzh ofisiel el lez. Evit gounit e vuhez e troas oberennoù Vergilius ha barzhed all eus an Henamzer. Gant e droidigezh diwar Vergilius e c’hounezas  lur, ur sammad bras en amzer-hont. Mervel a reas e 1700 ha beziet e voe en Abati Westminster.

## Brud
Pa oa bev e veze sellet ouzh Dryden evel brasañ skrivagner e amzer ha levezon en doe war kalz skrivagnerien all en amzer-hont. Dindan e levezon e voe skrivet gwerzennoù pemptroadek gant an darn vrasañ eus ar re a save barzhonegoù en .

Bremañ c'hoazh eo brudet e flemmskridoù o deus levezonet tud all, evel da skouer Alexander Pope.

## Oberennoù
### Komz-plaen
* *Of Dramatick Poesie* (1668)

### Barzhonegoù
* *Astraea Redux* (1660), 
* *Annus Mirabilis* (1667), 
* *Absalom kaj Achitophel* (1681), 
* *MacFlecknoe* (1682), 
* *Religio Laici* (1682), 
* *A song for St Cecilia* (1687)
* *Fables, Ancient and Modern* (1700), 

### Pezhioù-c’hoari
* *The Wild Gallant* (1663), 
* *The Indian Emperour* (1665), 
* *The Maiden Queen* (1667), 
* *An Evening's Love* (1668), 
* *The Conquest of Granada* (1670), 
* *The Assignation* (1672), 
* *Marriage à la mode* (1673), 
* *Aureng-zebe* (1675), 
* *All for Love* (1678), diwar-benn istor karantez Kleopatra ha Marcus Antonius
The Jolly Boys

**The Jolly Boys** zo ul laz-seniñ reggae eus Jamaika.

## O fladennoù
*1977 *Roots of Reggae: Music From Jamaica* (Lyrichord)
*1979 *Jolly Boys at Club Caribbean* (Club Caribbean)
*1989 *Pop 'n' Mento* (Rykodisc)
*1990 *Quake with fear,The Jolly Boys are here* (6&nbsp;cd box set of previously unreleased material,including live recordings from their 1990 WOMAD festival appearance in Reading.(JB)
*1991 *Sunshine N' Water* (Rykodisc)
*1991 *Beer Joint & Tailoring* (First Warning Records)
*1997 *Live in Tokyo* (Respect Records)
*2010 *Great Expectation* UK Release (Geejam Recordings/Wall of Sound/PIAS)
*2011 *Great Expectation US Edition* (Geejam Recordings/EOne)
*2014 *Classic Mento from Port Antonio* (forthcoming)
Pax et treuga Dei

***Pax et treuga Dei***, berraet e ***Pax Dei*** (Alamaneg: *Gottesfrieden*; *[[Galleg]]*: *Paix de Dieu*; *[[Katalaneg]]*: *Pau i Treva de Déu*) a vez graet eus ul luskad relijiel ha politikel savet gant an Iliz katolik e-pad ar Grennamzer evit reizhekaat liammoù ar c'hladdalc'helezh dreist-holl a-fed feulster dre ma wele ar feulster hag an nerzh o tremen a-us d'al liammoù gladdalc'hel.

Kroget eo sioul en  dre ziorroadur ar gevredigezh gladdalc'hel o welet al liammoù politikel ha perc'henniñ douaroù kouezhet hag erlec'hiet gant an nerzh hag ar feulster. 

Unan eus ar palioù pennañ a oa bet da lakaat un harz d'an obererezhioù brezel e-pad mareoù resis eus ar bloavezh, ar stumm implijetañ a oa un harz-brezel adal ar Merc'her noz betek al Lun vintin. Bez e oa ivez hervez ar marevezh mare an Azvent, da Nedeleg, mare ar C'horaiz ha mare Pask. 

Georges Duby en devoa displeget degasadennoù ar *Pax Dei*:

"*Pax et treuga Dei*, o kendeuziñ liammoù sakr ha prevez, a sikouras krouiñ ul lec'h hag a c'helle bezañ hini ar c'hejañ e-barzh ar c'humuniezhioù a roas lañs da adsevel ul lec'h foran a live gant ar c'hêriadennoù ... En  ha  kantved e veved e skeud an iliz, en ur zonenn divec'h lec'h ma veze difennet ar feulster dre reolennoù ar peoc'h relijiel."
Jorge Amado

**Jorge Amado** (10 Eost 1912 - 6 Eost 2001) a oa ur skrivagner eus Brazil.

Ganet e voe en un atant bras e-kichen Itabuna, e kreisteiz stad Bahia ha tremen a reas e yaouankiz e porzh Ilhéus, er stad-se ivez. Adalek 1930 betek 1934 e studias ar gwir e skol-veur Rio de Janeiro. E romant kentañ, *O país do carnaval*, a voe embannet e 1931, pa oa 18 vloaz. E-pad e studioù e tommas ouzh mennozhioù ar gomunourien. Goude ne zeuas ket da vezañ gwiraour, met en em lakaat a reas da labourat evel kazetenner.

Abalamour d’e vennozhioù e voe harzet Jorge Amado meur a wech. E 1941 e rankas kuitaat Brazil. Repu a gavas en Arc'hantina hag en Uruguay ; e 1945 e tistroas d’e vro ha dilennet e voe d’ar vodadenn vonreizhañ, en anv Strollad Komunour Brazil (PCB), Tri bloaz diwezhatoc’h avat ez eas kuit adarre, war-zu Europa ar wech-se. Bevañ a reas e Bro-C'hall hag e Tchekoslovakia . Distreiñ a reas da Vrazil e 1952.

Dilezel a reas e obererezh politikel neuze evit plediñ gant al lennegezh hepken. En e skridoù kentañ e kave abeg er gevredigezh vrazilat. Adalek ar bloavezhioù 1950 e tilezas an temoù-se : goap ha fent, erotegezh ha boazioù relijiel ar bobl a gaver mesk-ha-mesk en e skridoù, ma taolenn buhez ar re baour en deus anavezet e proviñs Bahia. Kalz eus e levrioù zo bet graet filmoù diwarno.

Loreet e voe e obererezh skrivagner gant medalennoù e meur a vro : e 1984 e oa bet anvet da gomandour el Lejion a enor, gant ar prezidant gall François Mitterrand. Resev a reas ivez ar Priz Stalin evit ar Peoc’h, e 1951, ar priz Camões, ar priz pouezusañ e bed al lennegezh portugalek, e 1994, ha meur a briz all c’hoazh.

## Oberennoù
**O país do carnaval* (romant, 1931)
**Cacau* (romant, 1933)
**Suor* (romant, 1934)
**Jubiabá* (romant, 1936)
**Mar morto* (romant, 1936)
**Capitães de areia* (romant, 1937)
**[[Vida de Luís Carlos Prestes|O Cavaleiro da Esperança]]* (Buhez Luís Carlos Prestes) (1942)
**Terras do sem fim* (romant, 1943)
**São Jorge dos Ilhéus* (romant, 1944)
**Gabriela, cravo e canela* (romant, 1958)
**Os velhos marinheiros* (romant 1961)
**Os pastores da noite* (romant, 1964)
**Dona Flor e seus dois maridos* (romant, 1966)
**Tenda dos milagres* ) (romant, 1969)
**Tereza Batista, cansada da guerra* (1972)
**Tieta do Agreste* (romant, 1977)
**Tocaia Grande* (romant, 1985)
**O sumiço da santa* (romant, 1988)

## Filmoù
Filmoù zo bet graet diwar darn eus e romantoù
**Os pastores da noite* 
**Dona Flor e seus dois maridos*. Er film se e klever ar ganaouenn O Que Será?, savet gant Chico Buarque
Vikel

**Vikel** zo un titl relijiel katolik.
* Ur *vikel abostolek* zo un eskob hag a ren tiriad an Iliz n’eus ket c’hoazh un eskopti.
* Ur *vikel-bras* zo ur beleg anvet gant un eskob evit skoazellañ anezhañ da verañ an eskopti a-bezh.
* *Vikel-barner* zo an titl roet hiziv d’an ofisial.
* Ur *vikel-eskob* zo ur beleg anvet gant an eskob evit merañ ul lodenn eus an eskopti, pe lod eus an aferioù (*vicaire épiscopal* e galleg).

Arabat kemmeskañ ar ger-se *vikel* gant ar ger *[[kure]]*, da lavaret skoazeller person ar barrez.
Kanit 'ta tudoù

***Kanit 'ta tudoù ! Chansons du dimanche et de tous les jours*** zo un dastumad kanaouennoù ha fablennoù brezhonek kernurzhiet gant Maryvonne Berthou hag embannet gant Ti ar Vro Bro-Leon, e Lesneven, e miz Du 2010.

## Ar c'hanaouennoù hag ar fablennoù
Ul levrig eizh pajenn ha pevar-ugent dezhañ ha div bladennig-arc'hant zo :
### Pladenn 1
#*[[Va breur Jakez]]*; kanet gant Marie-Thé Calvez,
#*Yannig an difouper neizhioù*, savet gant Potr Treoure war don Seziz Gwengamp, e Barzhaz Breizh; kanet gant Yann-Ber Premel:
#*[[E-kreiz an noz]]*; komzoù gant Youenn Gwernig, ton-pobl eus Breizh-Uhel; kanet gant Jean Pouliquen,;
#*Ar sizhun* (Calvez),
#*[[Ar vran hag al louarn]]*; fablenn dibunet gant Christophe Gac;
#*Roulomp atao*, ton dans-round, kanet gant Yann-Vadezour Lagadeg,
#*Va zi bihan*; Premel,
#*[[Kousk Breizh-Izel]]*,
#*[[Bannieloù Lambaol]]* (kanet gant Joëlle Planchon),
#*[[Son ar c'hafe]]*, gant Evnig Penn-ar-C'hoad (Y.B. Premel),
#*Ar bleiz hag an dañvad* (fablenn dibunet gant Christophe Gac),
#*Son Mouillarjez* (Lagadec),
#*Kaourantinig ha Marivonig* (Calvez, Premel),
#*Ar c'hrilh hag ar verienenn* (fablenn dibunet gant Christophe Gac),
#*[[Son ar pilhaouer]]* (Premel),
#*[[An hini a garan]]* (Calvez),
#*Ar gevier* (Premel),
#*Melkoni* (kanet gant Gilbert Le Droff),
#*Nozvat, dousig !* (Calvez),
#*[[War bont an Naoned]]* (Premel),
#*[[Mari Vastrouilh]]* (Lagadec),
#*Arvoriz* (Premel),
#*[[Toutouig]]* (Calvez),
#*Kenavo deoc'h* (kanet gant Anne Bodennec),
#*Fañch ar pagan* (Premel),
#*[[Gwir Vretoned]]* (Gac),
#*Ar bloaz nevez* (Premel),
#*Nouel, Nouel* (Calvez),
#*Koukouk* (Premel).

### Pladenn 2
#*Gwerz ar vezhinerien*, savet gant Denez Abernod (Lagadec),
#*An daou varzh* (Lagadec, Premel),
#*[[Luskell va bag]]*; kanet gant Jean Quéré),
#*An tour dantelezet* (Premel),
#*Tuchenn Mikeal* (Pouliquen),
#*Enez Vazh* (Quéré),
#*Ur plac'h yaouank diwar ar maez*; kanet gant Marcel Berrou,
#*Me zo ganet e-kreiz ar mor* (Planchon),
#*Maro eo va mestrez* (Le Droff),
#*Tremen a ra pep tra* (Berrou),
#*Ar c'houer hag e vugale*; fablenn La Fontaine, dibunet Christophe Gac,
#*[[Bro gozh ma zadoù]]* (Premel),
#*[[Da Feiz hon Tadoù Kozh]]*, gant Loeiz Jozeb Mari Abyann (Lagadec),
#*War ar menez, ar bastored*, savet gant Henri-Marie de L'Estang du Rusquec (Berrou),
#*Adoromp holl* (Bodennec),
#*Pegen kaer* (Premel),
#*Evit bevañ gant levenez* (Calvez),
#*Kaer ha plijus* (Bodennec),
#*Eürus an hini* (Calvez),
#*[[Kantikoù da Sant Erwan|Kantik sant Erwan]]* (Premel),
#*Kantik sant Sezni*, savet gant Job Seite‎ (Calvez),
#*Ô, aelez ar baradoz* (Premel),
#*Baradoz dudius* (Calvez),
#*Kantik ar baradoz* (Berrou),
#*An Anjelus* (Calvez, Premel),
#*Patronez dous ar Folgoad* (Premel).

Tud all o devoa kemeret perzh en enrolladenn ar pladennoù : Jakez ar Born o seniñ ar gitar e *Yannig an difouper neizhioù*, *Kaourantinig ha Marivonig* hag e *Koukouk* ; Pol Quefféléant o seniñ an delenn en *Ur plac'h yaouank diwar ar maez*, *Tremen a ra pep tra*, *War ar menez, ar bastored* hag e *Kantik ar baradoz*.

## Notennoù ha daveennoù
Nika Futterman

**Nika Futterman**, bet ganet e New York (Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 25 a viz Here 1969, a zo un arzourez stadunanat.
Nevezvrezhoneg

An **nevezvrezhoneg** (*Néo-breton* e galleg hag e saozneg) eo brezhoneg an , boulc'het e 2001. E gentañ perzhioù a zo bezañ degemerus d'ar yezhoù all, da lavaret eo d'ar yezhadurioù ha d'ar gerioù a zeu eus div yezh dreist ar re all, ar galleg, hag ar saozneg.
Hennezh eo ar yezh a vefe kaozeet er skolioù Diwan, hervez lod.

## Levrlennadur
* Iwan Wmffre, Breton Orthographies and Dialects volume 1 : The Twentieth-century Orthography War in Brittany, Peter Lang, 2007, 784 p. 
* Aviv Amit, « Brittany », en Aviv Amit, Regional Language Policies in France during World War II, Springer, 2014, 186 p. (lire en ligne [archive]) (dreist-holl al lodenn « The Néo-Breton controversy »).
* Heather Williams, Postcolonial Brittany: Literature Between Languages, Peter Lang, 2007, 191 p., p.&nbsp;14
* Michael Hornsby, « Néo-breton and questions of authenticity », Estudios de sociolingüística: Linguas, sociedades e culturas, vol. 6, no 2,‎ 2005, p.&nbsp;191-218 (ISSN 1576-7418, 
* Michael Hornsby, Revitalizing Minority Languages: New Speakers of Breton, Yiddish and Lemko, Palgrave Macmillan, 2015 (ISBN 9781137498793, 
* Jean Le Dû, « Vrais bretons et pseudo-normes », en François P. Bonnot, *Paroles régionales - normes,variétés linguistiques et contexte social*, Presses Universitaires de Strasbourg, 1995 p.&nbsp;265-287
*Jean Le Dû, « Le Breton au XXe siècle: renaissance ou création? », Zeitschrift für celtische Philologie, vol. 49-50, no 1,‎ 1997, p.&nbsp;414 (lire en ligne [archive])
* Jean Le Dû, « Revivalists and native speakers in Brittany and in Ireland: a paradoxical misunderstanding », en Cathinka Hambro, Lars Ivar Widerøe, Lochlann: festskrift til Jan Erik Rekdal på 60-årsdagen = aistí in ómós do Jan Erik Rekdal ar a 60ú lá breithe, Oslo, Hermes, 2013, 365 p. lenn enlinenn, p.&nbsp;331-343
* Hugues Pentecouteau (rakskrid gant Fañch Morvannou), *Devenir bretonnant : Découvertes, apprentissages et réappropriations d'une langue*, Rennes, Presses universitaires de Rennes, 2002, 294 p. (ISBN 9782868476616)

## Notennoù
Pierre Noury

**Pierre Noury** (15 Mae 1743 - 25 Gouere 1804) zo ur beleg katolik ha skrivagner brezhonek. 

## E vuhez
Genidik e oa eus Laozag e Bro-Gwened. Beleget e voe e 1767, hag anvet da berson e Begnen e 1770. Person Begnen e oa pa darzhas an Dispac'h Gall. Tec'hout a reas kuit ha kavout repu en Euskadi da gentañ hag e Portugal da c'houde. Distreiñ a reas da Vreizh, ha da Vegnen e dibenn 1801. Anvet e voe da berson en iliz-veur Gwened e 1802 ha mervel a reas eno daou vloaz goude. 

## Oberennoù
Sevel a reas kalz prezegennoù, kantikoù ha skridoù relijiel all, hag a zo chomet diembann an darn vrasañ anezho. Troet en devoa ar Bibl en brezhoneg, met diembann eo chomet e *Histoire er Hoh Testament* hag e *Histoire en Testament neué*. Gantañ eo bet savet ar c'hantik *Pezh trouz zo ar en douar*.

## Levrlennadur
* Erlannig, *Pierre Nourry, Recteur de Bignan (1743-1804)*, Sant-Brieg, Les Presses Bretonnes, 1978.

## Liammoù diavaez
* L'abbé Pierre Noury, né à Lauzach
Passer ammodendri

***Passer ammodendri*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Passeridae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had dreist-holl petra bennak ma kemer amprevaned ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Azia ar C'hreiz :
* *Passer ammodendri ammodendri*, e kreisteiz Kazakstan ha hanternoz Ouzbekistan,
* *P. a. nigricans*, eus reter Kazakstan da vervent Mongolia ha kornôg Sina,
* *P. a. stoliczkae*, Hume, 1874, e kornôg-kreiz Sina ha kreisteiz Mongolia.

## Liammoù diavaez
*  ''Passer ammodendri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Passer ammodendri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
KnaouNoù

**KnaouNoù**, pe **Kanaouennoù** zo ul levr kanaouennoù brezhonek embannet gant Keit Vimp Bev.

## Notennoù
Lorette

**Lorette** zo un anv-lec'h gallek, a orin italianek.

## Gerdarzh
* Lorette, anv gallekaet *[[Loreto (Italia)|Loreto]]* en Italia, lec'h-pirc'hirinañ abaoe ar XVvet kantved

## Lec'hioù
### 
* Kazarn Lorette, kazarn e Sant-Servan, distrujet

### 
* Lorette (Loire), kumun c'hall en departamant Loire

### 
* Lorette (Manitoba), e Manitoba e Kanada

### 
* Fort Lorette, ti misionerien e Montréal
* L'Ancienne-Lorette, kêr e Kebek
* Loretteville, kêr e Kebek

## Monumantoù
* E Breizh, iliz katolik *Intron Varia Loreto*, bet savet war-dro 1477, e Lanrieg.
* E Bro-C'hall:
** Iliz Notre-Dame-de-Lorette Pariz.
** Notre Dame de Lorette, bered soudarded eus ar brezel-bed kentañ en Ablain-Saint-Nazaire.

## Levrioù
* *Rome et Lorette*, levr gallek gant Louis Veuillot (1841)
* *Le village indien de la Jeune-Lorette*, levr gant Philippe Aubert de Gaspé
Notre Dame de Lorette (bered)

**Notre Dame de Lorette** eo anv ar vered soudarded savet en Ablain-Saint-Nazaire tostik da gêr Arras e norzh Bro-C'hall.
## An anv
## Ar monumant
### Tud douaret eno
* Yves Gaonach (skrivet Goanach gant an arme c'hall), ganet d'ar 17 a viz Meurzh 1888 e er C'hastell-Nevez (pe e Pleiben) e Breizh, soudard en 3vet Batailhon Kerzhet Troadegiezh Skañv Afrika, fuzuilhet gant al lu gall d'ar 15 a viz C'hwevrer 1915 e-pad ar Brezel-bed kentañ e Proven (Flandrez Belgia) evit *«dilez post dre emvuturgn*» ha *«dizerterezh en estrenvro»*.

## Notennoù
An Testamant Nevez. Kelou Mad Jezuz or Zalver

**An Testamant Nevez. Kelou Mad Jezuz, or Zalver** zo ur droidigezh eus an Testamant Nevez savet gant ar biblour Pêr Guichou diwar ar c’hresianeg, ha n’eo ket diwar destenn latin ar Vulgat. Embannet e oa bet gant ti embann Minihi Levenez e miz Mae 2002.

N’eo ket un droidigezh lennegel, evel hini Maodez Glanndour, met un droidigezh tost-tost d’an destenn c'hresianek eus an Testamant Nevez. E skolveurieg eo skrivet, evel holl embannadurioù Minihi Levenez.

Kroget e oa ivez an Aotrou Pêr Guichou gant un droidigezh eus an Testamant Kozh, diwar an hebraeg ; marv diwar ul lamm trumm e miz Meurzh 2008, e lezas war e lerc'h al labour-se diechu.

## Notennoù

## Gwelet ivez
*Testamant Nevez 
*An Testamant Nevez - eil lodenn
An Testamant Nevez - eil lodenn

**An Testamant Nevez – eil lodenn** zo an heuliad d’ar pevar Aviel (*Aviel Jezuz-Krist*) kenembannet gant « Ar Skol dre Lizer » ha « Kenvreuriez ar Brezoneg » e 1982, dindan renerezh an Aotrou 'n eskob Visant Fave. Al levr-mañ oa bet embannet e 1988 gant « Kenvreuriez ar Brezoneg » e-unan.

Ennañ e kaver Oberoù an Ebestel, Liziri Paol, al Lizer d’an Hebreed, Liziri an ebestel Jakez, Pêr, Yann ha Jud, ha Diskuliadur sant Yann.

Un droidigezh evit al liderezh hag ar bastorelez eo anezhi, hervez c’hoant an Ao. 'n eskob Fave. Setu ar pezh a skrive an Ao 'n eskob Francis Barbu, Eskob Kemper ha Leon, diwar an droidigezh-mañ :

E skolveurieg eo skrivet, evel holl embannadurioù Kenvreuriez ar Brezoneg.

## Liammoù diavaez
* An Testamant Nevez - eil lodenn war lec’hienn Eskopti Kemper ha Leon
## Notennoù

## Gwelet ivez
*Testamant Nevez 
*Kenvreuriez ar Brezoneg
*An Testamant Nevez. Kelou Mad Jezuz or Zalver
Game Guru

**Game Guru** pe **GameGuru** (a-raok *FPS Creator reloaded*) zo ur meziant hag a servij da sevel c'hoarioù urzhiataer ha sevenet gant an embregerezh The Game Creators, Ltd.. An embregerezh a vez entanet gant ar c'hoant da aesaat ar sevel c'hoarioù video. Ur wech savet ur c'hoari video gant Game Guru e c'haller gwerzhañ anezhañ, ar gwirioù o vezañ perc'hennet dre prenañ ar meziant.
## Istor ar meziant
E miz Du 2012, an embregerezh The Game Creators, Ltd. a grouas ur c'hampagn rastellañ arc'hant evit sevel un doare nevez, un adsevel d'ar meziant FPS Creator lesanvet a-benn neuze "FPS Creator Reloaded". Implijet e voe hent ar crowd funding dre al lec'hienn Kickstarter. En desped d'ur surentez re izel da geñver ar rastelladenn arc'hant, ur poster arc'hant prevez a roas e harp evit arc'hantaouiñ ar meziant met dre ur savenn all unan serret. D'an 31 a viz Here 2013, un doare beta d'ar meziant a voe embannet gant ur stumm digor d'un nebeud tud. Ur wech embannet e voe klasket un anv nevez d'ar meziant, dont a reas da vezañ Game Guru. Buan a-walc'h e voe digoret ar meziant war-zu doareoù c'hoarioù all evit ar re first-person shooter. Adalek ar 27 a viz C'hwevrer 2015 e c'haller e bellgargañ dre ar savenn Steam.