open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ippolito II d'Este

**Ippolito d'Este**, pe **Ippolito II d'Este** pe **Hippolyte d'Este** (1509-1572), a oa ur c'hardinal italian er , mab d'an dug Alfonso d'Este ha da Lucrezia Borgia, ha niz d'ar c'hardinal Ippolito d'Este.

## E vuhez
Ganet e oa e Ferrara. A-berzh e dad e oa mab-bihan da Ercole Iañ d'Este, dug Ferrara, hag a-berzh e vamm d'ar pab Alesant VI. Niz e oa da Cesare Borgia.
E 1519 e voe anvet da arc'heskob Milano war-lerc'h e eontr.
E 1527 e timezas e vreur Ercole II d'Este, dug Ferrara, da Renée Bro-C'hall, merc'h da Anna Breizh ha d'ar roue gall Loeiz XII

E 1536 e voe pedet Ippolito da Vro-C'hall gant ar roue Frañsez Iañ.

### Kardinal hag eskob
Anvet e voe da gardinal gant ar pab Paol III en 1538, ha goude da eskob Ferrara, hag eskob meur a lec'h all c'hoazh. 
* Arc'heskob Lyon eus 1539 da 1551,
* Eskob Landreger eus 1541 da 1544,
* Eskob Autun eus 1546 da 1550,
* Arc'heskob Narbonne eus 1550 da 1551,
* Arc'heskob Auch eus 1551 da 1562,
* Arc'heskob Arle eus 1562 da 1566,
* Eskob Saint-Jean-de-Maurienne eus 1563 da 1567.

E 1550 e oa gouarnour Tivoli ma lakaas Pirro Ligorio da sevel ar Villa d'Este.
Gwareziñ an arzourien a reas, ha dreist-holl ar sonaozour Palestrina ha Benvenuto Cellini. Lakaat a reas Primatice d'ober murlivadurioù abati Chaâlis, ma oa bet anvet da abad gant ar roue gall Frañsez Iañ. Labour a roas d'an tisavour italian a Vologna Sebastiano Serlio en abati Chaalis hag en e balez e Fontainebleau (anavezet hiriv evel leti ar *Grand Ferrare*).
E 1552 e voe anvet da c'houarnour Siena.

Mervel a reas, war-lerc'h ur c'hleñved berr, e Roma e 1572, klañv gant an itrikoù ha bec'h ar c'hargoù politikel. Beziet eo en iliz Santa Maria Maggiore e Tivoli, tost d'ar Villa d'Este.

## Dastumad dihelloù
War lerc'h Ippolito ez eus chomet lizhiri (un 2 000 da vihanañ), levrioù gounidoù ha dispignoù (un 200), a zo miret e dihelldi Modena. Diwar an dastumad-se eo bet savet levr Mary Hollingsworth, *The Cardinal's Hat: Money, Ambition, and Everyday Life in the Court of a Borgia Prince*, istor Ippolito d'Este en e amzer.

## Levrlennadur
*  Mary Hollingsworth : *The Cardinal's Hat: Money, Ambition, and Everyday Life in the Court of a Borgia Prince*, The Overlook Press, 2006, p.&nbsp;1 
*  *In memoria del cardinale di Ferrara Ippolito II d'Este nel cinquecentesimo anniversario della nascita (1509-2009)*, a cura di Roberto Borgia, Tivoli, Liceo classico statale Amedeo di Savoia di Tivoli, 2009  — Lenn en-linenn

## Notennoù
Gian Galeazzo Sforza

**Gian Galeazzo Sforza**, pe **Giovan Galeazzo Maria Sforza** ganet d'an 20 a viz Mezheven 1469 en Abbiategrasso, marvet d'an 22 a viz Here 1494 e Pavia, da 25 bloaz, a oa 6vet dug Milano e dibenn ar XVvet kantved.

## Istor
Dug e voe war-lerc'h e dad Galeazzo Maria Sforza (lazhet e 1476), dindan renerezh e vamm Bona di Savoia (1449 - 1503) da gentañ, dindan hini e eontr Ludovico il Moro goude, met hennezh a dennas pep galloud digantañ. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe d'an 2 a viz C'hwevrer 1489 da Isabella d'Aragona (1470 - 1524), keniterv dezhañ, merc'h Alfonso, roue Naplez. Miz a-raok o eured e voe c'hoariet ur c'hoarigan anvet *Festa del Paradiso* (Fest ar baradoz) skrivet gant Bernardo Bellincioni, ha leurennet gant Leonardo da Vinci .

Pevar bugel o doe: 
*Ippolita Sforza (1490 - 1501), marvet da 11 vloaz;
*Francesco (1491-1512),
*Bona Sforza (Pavia 13 a viz C'hwevrer 1495 - Bari 19 a viz Du 1557) a zimezas d'ar 15 a viz Mezheven 1518 d'ar roue Sigismond Iañ Pologn, marvet dre ar c'hontamm roet dezhi gant he sekretour.
**Bianca Maria* (1495-1496).

## E varv
Tennet e voe pep galloud digantañ gant e eontr Ludovico Sforza a oa levier de facto dugelezh Milan e-pad ur pennad. 

Mervel a reas Gian Galeazzo e 1494 e Pavia, ha hervez an istorour italian Francesco Guicciardini a skrivas *La Historia di Italia* (hervez anv embannadur 1561 e Firenze):
Hervez ar vrud e oa deuet ar marv d'an dug Giovan Galeazzo dre re a abadennoù c'hoari daou ; koulskoude e krede kalz tud en Italia ne oa ket naturel e varv na deuet diwar c'hoantegezhioù met diwar gontamm ... ur medisin eus al lez ... a lavare en devoa gwelet sinoù a gement-se. Ne oa arvar ebet da zen e oa bet roet ar c'hontamm, ma oa diwar gontamm e oa,  gant e eontr *[[Ludovico Sforza]]*  ...
C'hwil-derv

Ar **c'hwil-derv**, pe **buoc'h-derv**, pe **c'hwil-Mae**, (*Melolontha melolontha*) zo un amprevan rous e feureskell.
C'hwil-kornek

Ar **c'hwil-kornek**, pe **gwrac'h an diaoul**, pe **kornegan**, (*Lucanus cervus*) zo un amprevan bras a-walc'h (betek 90 mm evit ar pared), anavezet dre e garvanoù diorroet-tre.

An ûioù a vez dozvet en douar gant ar barez. Al larvennoù a chom kuzhet er c'hoad bruket pe gwrizioù un dervenn gozh lec'h ma gleuzont ribouloù e-pad tri pe bemp bloaz. Ar muzadur diwezhañ a vez graet 20 cm dindan gorre an douar. Digloriñ a reont en diskar-amzer ha chom en douar betek miz Even.

An imagoed a vev er gwez derv lec'h ma klaskont ur gloaz bennak da lipat gant o zeod melen ha blevek ar sev o tiverañ dioutañ.

Disheñvel eo ar pared diouzh ar parezed dre ment hag implij o c'harvanoù. Bras-tre eo re ar pared a servij dezhe en emgannoù da c'hounit ur vestrez. Diorroet nebeutoc'h eo re ar parezed a implijo anezhe da gleuziañ an douar a-raok dozviñ o ûioù.

En abeg d'an dismantr gwez eo rouesoc'h-rouez ar c'hwiled-kornek.
C'hwil-dour

Ar **c'hwiled-dour**, pe **ditiked**, eo an amprevaned a ya d'ober ar c'herentiad *Dytiscidae*.

Bevañ a reont er stankoù pe er poulloù, blev hir war o favioù a-dreñv, spegoù war o favioù a-raok (2 vras ha war-dro 150 bihan) evit ar pared.

E penn kentañ an nevez amzer e vez dozvet an ûioù e gwiad blot ar plant-dour. Preizhataerien eo al larvennoù : sunañ a reont diabarzh loened dour bihan.

Ar muzadur diwezhañ a vez graet war an douar.

Diouzh an noz e vez chaseet gant an imagoed a debr mellkeineged bihan (penndologed ha pesked bihan klañv), amprevaned all pe korfoù marv.
Ar preizhoù skañv a-walc'h a debront war-c'horre an dour. Ar restachoù n'hallont ket koazhañ a vez eztaolet gant o genou pe lakaet en ur voul e penn o c'hof evit skarzhañ anezhe e pep lec'h pa vezont direnket.

Analat a reont oksigen an aer a verniont dindan o feureskell.
Dorifor

An **dorifor** (*Leptinotarsa decemlineata*), anvet **c'hwil-patatez** pe **c'hwil avaloù-douar** alies e brezhoneg, a zo un amprevan, heverk dre liv e feureskell (melen gant bandennoù teñval), a gaver er bed a-bezh.

Ar vioù a vez dozvet dindan delioù ur blantenn-ostiz a-bakadoù etre 20 ha 80 anezhe. Gwenn da gentañ e teuont da vezañ melen buan a-walc'h. Al larvennoù ruz gant pikoù du a vev war an delioù ha gallout a reont krignat anezhe penn-da-benn. Goude div pe deir sizhun e troont da orañjez hag e sankont en douar d'en em lakaat en ur gronnad.

Goude bezañ digloret e chom an imagoed ur sizhunvezh en douar c'hoazh ken na vo kalet o c'horfwisk. Gwelet e vezont er parkadoù avaloù-douar, tomatez, butun, benede eus an nevezamzer betek fin an diskaramzer. Goañviñ a reont en douar.

Gwiad an avaloù-douar ha plant all a vez debret gant al larvennoù hag an imagoed. Rak-se int noazus ouzh kresk ar plant hag ouzh an askorad torzhelloù.

Larvenn yaouank an dorifor a glev c'hwezh an delioù en em gav gante a-drugarez d'he zastornelloù. Goude un tañva e raio he dibab: chom ha didammañ ar c'horf-delienn, pe mont kuit ma'z eus danvezennoù pistrius er blantenn.

## Notennoù ha daveennoù
Kloreg

Ar **c'hloreged**, pe **preñved du**, pe **c'hwiled du**, eo an amprevaned a ya d'ober an urzhiad *Blattaria*.

Ar c'hloreged zo amprevaned plat gant tastornelloù hir ha pavioù azas da redek. E penn o c'hof ez eus serkennoù implijet gante da dastornat ha da glevet moarvat. Bevañ a reont diouzh an noz en tier, stalioù-bara, savadurioù tommet mat...

An ûioù (etre 6 hag 50) a vez lakaet e klozennoù (*feurvioù*) a chom stag ouzh kof ar barez e-pad hir amzer, a-wechoù betek o digloradur. Al larvennoù a zinod tri miz war-lerc'h an dozvadenn. Heñvel a-walc'h int ouzh an imagoed, nemet int diaskell da gentañ. Bevañ a reont er memes lec'hioù ivez.

Askellek eo ar c'hloreged met ne nijont ket kalz. Brasoc'h eo ar barez evit ar par. Debriñ a reont restachoù boued a vez kavet sof-kont en o lec'hioù bevañ.

Daoust dezhe bezañ dinoaz evit mab-den e vezont lazhadeget en abeg d'o gouennadur prim-tre.
Napoleone della Torre

**Napoleone della Torre**, lesanvet **Napo Torriani**, marvet e 1278 e Como, a oa ur priñs en Italia an XIIIvet kantved. Mab e oa da Pagano Iañ della Torre, breur da Raimondo, Francesco ha Paganino, ha tad da Corrado lesanvet "Mosca" .

## E vuhez
E 1260 e oa mestr (*podestà*) war gêr Piacenza. Pemp ploaz goude, e 1265 en doa kemeret ar galloud e Milano, war-lerc'h e genderv Filippo, evel *Anziano del Popolo* ("Hini henañ ar Bobl") ha war un dro podestà kêrioù Como, Novara, Bergamo ha Lodi. Evel e genderv e kendalc'has da reiñ harp da Charlez Anjev ha d'ar Gelfed a-enep o enebourien Gibelined ha Rouantelezh Sikilia.

Gant trec'h an Anjeviz e Benevento, e C'hwevrer 1266, e voe kadarnaet galloud ar c'h-Gelfed en hanterenn hanternoz Italia. E 1267 en em vodas pennoù bras ar gostezenn e Milano da nevesaat o C'hevre a-enep penn-rener nevez ar C'hibellined, an Alaman Conradin. Napoleone a voe lakaet e penn ar C'hevre, war un dro gant e vreur Raimondo ha William VII Montferrat.

Napo avat ned eas ket da argadiñ Conradin, a oa e Pavia, marteze abalamour da ziasterioù personel gant ar pab. Mervel a reas Conradin en emgann Tagliacozzo (1268) , ha gallout a reas Charlez aloubiñ kreisteiz Italia. Neuze e klaskas bezañ mestr war al ledenez en he fezh : Napo neuze a nac'has harpañ anezhañ, ma strivas Charlez da lakaat e soudarded d'en em sevel.

E 1269 e voe bac'het e vreur Raimondo, eskob Como, gant Conrad Venosta von Matsch 

Mervel a eure er vac'h en ur gaoued houarn e Castel Baradello, e Como, d'ar 16 a viz Eost 1278. Beziet eo en iliz S. Nicolao al Baradello.

Otton a zegouezhas neuze e kêr Milano.
Zahar Efimenko

** Zahar Efimenko ** (en ukraineg: Захар ЄфименкоМихаил) a zo bet ganet d'ar 3 a viz Gouere 1985 e Kramatorsk (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.

Mestr Etrebroadel abaoe 2001, Mestr Meur etrebroadel abaoe 2002.

## Disoc’hoù

* E 1999, trec’h e voe e Kampionad bedel ar re yaouank dindan 14 vloaz en Oropesa del Mar (Spagn). En hevelep bloavezh e c’hoarias e skipailh broadel ukrainan ar re yaouank: dont a reas ar maout gantañ en olimpiadoù Echedoù en Artek (Ukraina).
* Dont a reas ar maout gantañ e meur a dournamant, da skouer ar Stork Young Masters en Hengelo (Izelvroioù).
* Kampion Ukraina e 2006.

## Liammoù diavaez

* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Games

## Dave ha notennoù
496

*Diwar-benn ar bloavezh *'496*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 496|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 496]]*

## [[:Rummad:Marvioù 496|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 496]]*
__NOTOC__
Lech Wałęsa

**Lech Wałęsa** (distaget [ˈlɛx vaˈwɛ̃sa] e poloneg) (ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1943) zo bet unan eus pennoù ar sindikad Solidarność ha prezidant republik Polonia.

Labourat a reas Lech Wałęsa, lesanvet a-wechoù *Leszek* (Louarn), evel tredaner adalek 1967 e chanter sevel listri Lenin e Gdańsk. En hañv 1980 e voe unan eus pennoù an harz-labour eno.

Goude taol-stad ar jeneral Wojciech Jaruzelski e miz Kerzu 1981, e voe e-touez pennoù an emsav evit an demokratelezh e Polonia. E 1983 e voe roet dezhañ Priz Nobel ar Peoc'h evit se.

Goude kemmoù politikel 1989, e voe prezidant Polonia etre 1990 ha 1995. Abalamour d'e emzalc'h na glaske ket bezañ kompez na klask emglevioù, e voe trec'het e 1995 gant Aleksander Kwaśniewski a oa bet komunour. Abaoe en deus klasket dont en-dro en a-raok war al leurenn bolitikel, met en aner.
Daizong

**Impalaer Daizong** (sinaeg 唐代宗) (9 a viz genver 727 - 23 a viz mae 779), Li Yu (李豫) e anv personel a oa un impalaer eus an Dierniezh Tang.

Env a oa mab koshañ an impalaer Suzong, an impalaer a rene Sina e-pad emsavadeg Anshi, e stourmas asambles gant an Ouygoured da adaloubiń ar gêrbenn Chang'an ha kêrbenn ar reter Luoyang a oa dalc'het gant stad Yan. Faezhet a voe an emsavadeg e derou ren Daizong met divarrek e voe da virout pennou-brezel evel Tian Chengsi, Li Baochen ha Liang Chongyi da sevel rouantelezhioù hogozik dizalc'h war dachenn an impelaeriezh. Koll a reas kornôg ar vro ivez, goude ma oa bet aloubet gant Tibet
Aleksander Kwaśniewski

**Aleksander Kwaśniewski** (distaget [alɛˈksandɛr kfaɕˈɲɛfskʲi] e poloneg) (ganet d’ar 15 a viz Du 1954 e Białogard) zo ur politikour polonat. Etre 1995 ha 2005 e oa prezidant ar republik.

En amzer ar renad komunour e voe ministr evit ar yaouankiz, etre 1985 ha 1987, dindan ar jeneral Wojciech Jaruzelski. Da vare cheñchamantoù demokratel 1989 e kemeras perzh en anv ar strollad komunour PZPR en taolioù-krenn gant ar sindikad Solidarność, an iliz katolik ha kement zo. Goude diskar ar strollad komunour e teuas da vezañ prezidant ar strollad sokial-demokrat SdRP.

E 1995 e voe dilennet da brezidant, trec’h war ar perzidant kent Lech Wałęsa. Hag addilennet e voe adarre evit pemp bloaz e 2000. Ne c’halle ket en em ginnig un trede gwech avat, rak difennet eo gant bonreizh Polonia.

Pa oa prezidant e roas e zilez eus ar strollad SdRP evit bezañ prezidant an holl Boloniz. E-pad e respet e teuas Polonia da vezañ ezel eus Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel (NATO) hag eus Unaniezh Europa. Skoulmañ a reas darempredoù mat gant pennoù stadoù estren evel George W. Bush (Stadoù Unanet), Valdas Adamkus (Lituania), Rudolf Schuster (Slovakia), Václav Havel (Tchekia) ha Leonid Kucxma (Ukraina). Daoust ma oa deuet-mat Kwaśniewski gant ar bobl e voe kavet abeg alies en e bolitikerezh.
Aberchalder

**Aberchalder** , pe *Obar Chaladair* e gouezeleg, zo ur gêriadennig war lez Loch Oich en Uheldirioù e Bro-Skos.

Dont a ra an anv eus brezhoneg kozh (pe predeneg), aber o klotañ gant an anv gouezelek obar.
Kemper (disheñvelout)

**Kemper** zo un anv brezhonek hag alamanek. 

## Lec'hanvadurezh
Un anv a gaver e lec'hanvadurezh Breizh eo, stumm kozh ar ger ''kember''.

###### 
***[[Kemper]]**, kêr-benn istorel Kerne, rouantelezh, kontelezh hag eskopti
*Kemperle
*Kemperven
*Kemper-Gwezhenneg
* hag ivez Kastell Komper e Konkored

Estreget e Breizh avat e kaver an anv-lec'h :

###### 
*Kemperplatz, e Berlin 

###### 
* Kemper (South Carolina)
* Kemper County, ur gontelezh e stad Mississippi, zo anvet diwar Reuben Kemper, ur gwastadour amerikan

## Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh alamanek eo ivez :
* David Kemper, un tabouliner amerikan,
*Dieter Kemper, ur marc'houarner alaman (1937-2018)
* Edmund Kemper, ur muntrer eus Kalifornia, toullbac'het abaoe 1973
* Hermann Kemper, un ijinour alaman (1892-1977)
* Hunter Kemper, ur sportour triatlon amerikan
* Joan Melchior Kemper, juriskonsult izelvroat
* Reuben Kemper, ur foeter-bro (1770-1826)
* Samuel Kemper, e vreur, ur foeter-bro all (marv e 1814)
* James L. Kemper, ur jeneral e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, ha gouarnour Virginia (1823-1895)
* Ellie Kemper, un aktourez stadunanat
* Victor J. Kemper, rener ar skeudenniñ amerikan
* Werner Kemper, psikoterapeutour

Un anv-tiegezh brezhonek eo ivez, *Quemper* e galleg, deuet moarvat eus an anv Kemper-Gwezhenneg, rak er c'hornad-se an hini e veze kavet stankik e dibenn an  kantved. 

*Jean Quimper* zo unan eus anvioù-pluenn André Sève, ur skrivagner gall levrioù relijiel ha bannoù-treset.
Kalon

Un organ kigennek eo ar galon. Karget eo da gas ar gwad dre ar gwazhied dre he stegnadennoù. 

Kalon ar mellkeineged a zo un organ kleuz, goloet gant ul lienenn anvet an amgalonenn, hag a ya en-dro war-bouez ar c'haher kalon, ur gigenn emren en he stegnadennoù. 

## Kalon an den
### Korfadur ha kefridi
Dispartiet eo an tu dehou hag an tu kleiz eus ar galon gant un doare speurenn gigennek tev, kuit ma veskfe ar gwad oksigenet gant an hini karget a zioksidenn garbon (CO2). A-drugarez da drapigoùigoù e vez kaset ar gwad d’un tu nemetken. Ar galon, hag a zo keflusker red ar gwad, a zo div lodenn dezhi e gwirionez, div lodenn staget ha dispartiet war an dro.
Gant ar c'hofigoù e vez kaset ar gwad war-du an organoù pe ar skevent ha gant se eo tevoc'h an amgalonenn enno, en hini kleiz dreist-holl.

Dioksigenet eo ar gwad a erru dre ar gwazhiennoù kav (11 ha 3) e kentez dehou ar galon(1); dre an trapig tribroudek (12) ez a tre er c'hofig dehou (10), er c'has gant nerzh dre drapig ar skevent (13) ha talmerenn ar skevent (5) betek ar skevent, ma vez tennet an dioksidenn garbon ha lakaet oksigen.
Karget a oksigen eo ar gwad a erru dre wazhienn izelañ ar skevent(6) er gentez kleiz (2) ; dre an trapig mintrek (7) ez a tre er c'hofig kleiz (9), er c'has gant muioc'h a nerzh c'hoazh dre drapig an aortenn (8) hag an aortenn (4) betek an organoù.
Skarzh ingal ar gwad er-maez eus ar galon a c'hall bezañ muzuliet aes : an talm eo.

Ar galon ivez a rank bezañ maget rak implijout a ra ar c'haher un tamm mat eus an oksigen douget er gwad. Dre ar c'hurunerennoù kleiz ha dehou e vez maget.

### Kelc'hiad ar galon

Etre 55 ha 80 argrezad dre vunutenn eo talm un den-gour en diskuizh, evit ur fonnder etre 4,7 ha 5,7 litrad gwad dre vunutenn (n'eo nemet keidennoù !). Ouzhpenn 2 viliard a dalmadennoù a vez e buhez un den. Pep talmadenn zo e-gwirionez un heuliad oberiadennoù anvet *kelc'hiad ar galon*, a c'hoarvez e tri mare : sistol ar c'hentezioù, pa strizhont da gas ar gwad d'ar c'hofigoù, heuliet gant hini ar c'hofigoù evit kas ar gwad oksigenet dre an talmerennoù, ha diastol pa zistrizh ar galon da zegemer red ar gwad paour. 

# E-kerzh ***sistol ar c'hentrezioù***, e dibenn an diastol, en em argrez ar c'hentrezioù a-benn peurleuniañ ar c'hofigoù. Raktal goude en em serr an trapigoù mitrek ha tribroudek, ar pezh a vir ouzh ar gwad a bignat en-dro. 
# ***Sistol ar c'hofigoù*** eo strizhadur ar c'hofigoù hag a skarzh ar gwad en talmerennoù. Serriñ a ra an trapig an aortenn ha hini ar skevent. Kregiñ a ra ar gwad da zistreiñ er c'hentezioù.
# Dinerzh penn-da-benn eo ar galon e-pad an ***diastol***. Distrizhañ a ra, ha leuniet eo ar c'hentrezioù en-dro dre ar gwazhiennoù gav uhelañ hag izelañ, ha dre wazhiennoù ar skevent.
Un drederenn eus ar c'helc'hiad eo padelezh ar sistoloù, ha 2/3 hini an diastol.

Skarzh ingal ar gwad e-maez eus ar galon a c'hell bezañ muzuliet aes : an talm eo.

## Pennadoù kar
* Gwazhiadurezh
* kalon (arouez)
Roman Herzog

**Roman Herzog**, ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1934 e Landshut (Trede Reich d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 10 a viz Genver 2017, a oa ur gwiraour ha politikour alaman eus ar strollad CDU (Unvaniezh kristen-demokratel Alamagn). 

Eus 1987 da 1994 e oa prezidant Lez vonreizhel Alamagn (Bundesverfassungsgericht) hag eus 1994 da 1999 e oa prezidant Republik Kevreadel Alamagn.
Jacques-Yves Le Toumelin

**Jacques-Yves Le Toumelin** a oa ur merdeer breizhat emzesket, ganet e Pariz e 1919 ha marvet er Groazig e 2009. Mab ha mab-bihan da vartoloded e oa : e dad oa komandant un teirgwern.

Lakaat a reas da sevel er Groazig ur vag-dre-lien evit redek tro-dro d'ar bed, ur bok norvegiat a 10 metrad a hed anvet "Kurun". Loc'hañ a reas d'an 19 a viz Gwengolo 1949, gant Gaston Dufour ha Paul Farge. E-pad ar veaj en em gannas gant an eil anezho, egile a reas e soñj da chom e Tahiti, dre-se e tibunas e-unan evit al lodenn vrasañ eus e veaj a badas 29 400 mil-mor pe 54 450 kilometr. Porzhiañ a reas er Groazig d'ar 7 a viz Gouere 1952. Degemeret e voe gant ur mor a dud.

Lezet en doa Kurun da di-kêr ar Groazig met kaset en doa an afer d'al lez-varn peogwir ne felle ket dezhañ e vefe merdeet gant e vag, koll e oa e 2006 ha Kurun a ya c'hoazh war vor. Rummet eo bet evel monumant istorel. 

Gwelet eo Jacques-Yves Le Toumelin, war-lerc'h Joshua Slocum hag Alain Gerbault, evel unan eus ar verdeerien hengounel diwezhañ eus lodenn gentañ an . Breur al livourez Yahne Le Toumelin hag eontr ar manac'h boudaat Mathieu Ricard e oa.

Edo o chom e Penn-Bronn, er Groazig, e-lec'h ma varvas d'an 10 a viz Du 2009. Interret eo bet e Treskalan en Turball.

## Levrioù
* *KURUN autour du monde, 1949-1952*, Éditions Tchou, Pariz 1953, adembannet gant Flammarion 1973, ha goude e "levr-chakot" gant J'ai lu.
* *KURUN aux Antilles* Flammarion, dastumad *L'Aventure vécue*, Pariz 1957

## Liammoù diavaez
* Kevredigezh mignoned Kurun
Myroslava Yakivchik

** Myroslava Yakivchik ** (en ukraineg: Грабінська Мирослава Василівна) a zo bet ganet d'an 22 a viz Mae 1984 e Lviv (Unaniezh Soviedel).

Mestrc'hoarierez echedoù ukrainan.

Mestr Etrebroadel (Maouezi) abaoe 2002, Mestr Meur Etrebroadel (Maouezi) abaoe 2005.

## Liammoù diavaez

* He fichenn FIDE
* Ur pennad diwar he fenn

## Dave ha notennoù
Karl Carstens

**Karl Carstens** (ganet d’ar 14 a viz Kerzu 1914 e Bremen, marvet d’an 30 a viz Mae 1992 e Meckenheim e-kichen Bonn) a oa ur gwiraour hag ur politikour alaman, ezel eus ar strollad Christlich Demokratische Union Deutschlands (CDU). Etre 1976 ha 1979 e oa prezidant ar Bundestag (parlamant alaman). Goude se e voe prezidant Republik Kevreadel Alamagn etre 1979 ha 1984.
483

*Diwar-benn ar bloavezh *'483*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 483|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 483]]*

## [[:Rummad:Marvioù 483|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 483]]*
__NOTOC__
Brasserie de Bretagne

Ar Brasserie de Bretagne (anvet *Breserezh Britt* a-raok) zo ur vreserezh krouet e Tregon e 1988, bremañ e Konk-Kerne abaoe 2020. Ober a ar bier Britt ha bieroù all : Ar-Men (bieroù biologel), Dremmwel, ha Sant-Erwann (bieroù doare abati). Celtika, Chat-Malo ha Barbe-Torte n'int ket produet ken.

Ar poc'han boutin eo arouez ar vreserezh.

## Britt Cola
Britt Cola a oa un evaj gazek , ur c'hola krouet d'ar 4 a viz Even 2009 ha produet e Cholet. Ur c'hola klasel e oa, gant un disterig blaz karamel gant amann sall. N'eo ket produet ken hiziv an deiz.

## Prizioù
2010: Britt gwenn, Mondial de la Bière e Straßburg

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ar vreserezh Brasserie de Bretagne
* Bier Breizh

## Daveoù
Richard von Weizsäcker

**Richard Freiherr von Weizsäcker** (Stuttgart, 15 a viz Ebrel 1920 – Berlin, 31 a viz Genver 2015) a oa ur politikour alaman.
Etre ar bloavezhioù 1981 ha 1984 e voe maer Berlin, hag etre 1984 ha 1994 e voe prezidant Republik Alamagn. Ezel e oa eus ar strollad politikel CDU (Christlich Demokratische Union Deutschlands.

E-pad e respet prezidant e voe adunanet an div Alamagn e 1992 ha prezidant kentañ Alamagn unvanet e voe. Ned eas ket war ar renk en-dro e 1994 ha kemeret e voe e lec’h gant Roman Herzog.

Goude-se e voe oberiant e meur a aozadur etrebroadel, evel en ur bodad labour war dazont ar Broadoù Unanet pe c’hoazh er bodad war dazont Unaniezh Europa.
Obizzo II d'Este

**Obizzo II d'Este**, ganet war-dro 1247, ha marvet d'an 13 a viz C'hwevrer 1293, a oa markiz Ferrara ha Marz Ancona en Italia an XIIIvet kantved.

## E vuhez
Mab bastard e oa da Rinaldo I d'Este - mab pennhêr ar Margrav Azzo VII d'Este- ha d'ur gannerez a Napoli. Tost goude e c'hanidigezh e voe harluet ar vamm hag ar bugel eus Ferrara a repu a gavjont e Ravenna. 

Hervez red ordinal ar vuhez ne vije ket bet keloù ken eus Obizzo. Met e 1251 e teuas kemm bras. 
E dad Rinaldo, ostaj etre daouarn an impalaer Frederick I eus an Impalaeriezh Santel a voe kontammet war un dro gant e wreg Adelaida da Romano. Hag ar paourkaezh Margrav Azzo VII a wele n'en doa mab ebet ken na mab-bihan ebet a soñjas neuze er bastard bihan hag a gavas dezhañ ne oa nemet gantañ e c'hallje an Tiegezh d'Este chom en e sav. Difretañ a reas ken e reas da gaout an aotre digant ar pab da anavezout Obizzo evel hêr. Hag anavezet e voe e 1252, un tamm goude d'e vamm beuziñ er Mor Adria.

## E penn Ferrara
In 1264 e voe embannet da vezañ aotrou e Ferrara, hag e Modena e 1288 , hag e Reggio e 1289. Gant Obizzo II ez echu marevezh ar gumun hag e krog hini an aotrouniezh a bado betek ar XVIIvet kantved.

## Notennoù
Beatrice d’Este

**Beatrice d'Este** zo bet anv meur a vaouez eus an Tiegezh Este : 

## XIvet kantved
* *Beatrice d'Este* (war-dro 1085-28 a viz Mae 1108), dimezet en 1105

## XIIIvet kantved
* *[[Beatrice Iañ d'Este]]* (1192-10 a viz Mae 1226), abadez, merc'h da Azzo VI d'Este, markiz Ancona, kont Loreto, aotrou Ferrara, Padova ha Verona, ha da Alix d'Antioche; lidet evel gwenvidigez d'an 10 a viz Mae.
* Beatrice d'Este (1215-1245), rouanez Hungaria; merc'h da Aldobrandino Iañ d'Este (1190-1215), aotrou Ferrara, markiz Verona; gwreg da András II, roue Hungaria ha Kroatia;
* *[[Beatrice d'Este (gwenvidigez)]]* (war-dro 1226-18 a viz Genver 1262), leanez ha gwenvidigez, lidet d'an 18 a viz Genver.

## XIVvet kantved
* Beatrice d'Este (1268-1334), merc'h da Obbizzo II d'Este, aotrou Ferrara, Modena ha Reggio Emilia; div wech e timezas:
** da Ugolino Visconti, eus Pisa, lesanvet *Nino*, barner Gallura, 
** en 1300, da Galeazzo Iañ Visconti, aotrou Milano, ha goude dug Milano;
* *Beatrice d'Este* (NC), merc'h da Obizzo III d'Este, aotrou Modena ha Ferrara ha da Giacoma Pepoli pe Lippa Ariosto, a zimezas en 1365 da Waldemar Iañ, Priñs von Anhalt-Zerbst

## XVvet kantved
* *Beatrice d'Este* (1427-NC), merc'h da Niccolò III d'Este, aotrou Ferrara ha Modena ha da Ricciarda di Saluzzo, dimezet en 1448 da Niccolo di Correggio,
* Beatrice d'Este (1475-1497), merc'h da Ercole Iañ d'Este, dug Ferrara, Modena ha Reggio Emilia, ha da Eleonora di Napoli (1450-1493); dimeziñ a eure en 1491 da Ludovico Sforza, lesanvet *il Moro*, dug Milano.

## XVIIvet kantved
* Anna Beatrice d'Este (1626-1690) - , priñsez eus Modena; 

## XVIIIvet kantved
* Maria Beatrice d'Este (1750-1829) - dugez Massa ha priñsez Carrara

## XIXvet kantved
*Maria Beatrix von Österreich-Este‎ (1824-1906)

## Poltredoù

Restr:Veneto, Bartolomeo - Beata Beatrice II d'Este - 1510s.jpg
File:Maria Beatrice d'Este, Archduchess of Austria by Francesco Corneliani.jpg|Maria Beatrice d'Este (1750-1829), taolennet gant Francesco Corneliani.
File:Maria_Beatrix_Austria_Este_1824_1906_young.jpg | Maria Beatrix von Österreich-Este



## Traoù
* *Beatrice d'Este* zo ur film italian eus 1912, gant Ugo Falena hag Augusto Genina, diwar-benn Beatrice, merc'h Obizzo II;
* *Beatrice d'Este*, embregerezh italian a ra dilhad ha bravigoù Castellanza.

## Traoù all
* *Le Bal de Béatrice d'Este*, barrez e 1907, gant Reynaldo Hahn.

## Pennad kar
*Beatrice

## Notennoù
An Aotrou Kerlaban

***An Aotrou Kerlaban*** zo ur pezh-c'hoari brezhonek bet embannet e 1922 gant Yann-Vari Perrot, diwar ar pezh *Monsieur de Pourceaugnac* gant Molière.

Gant c'hoarierien ar Bleun-Brug e voe displeget evit ar wech kentañ.

## Politikerezh
Mennozhioù politikel zo displeget er pezh, evel en eil diviz an trede arvest :

&nbsp;&nbsp;**Kerlaban.** — Petra o deus graet ar C'hallaoued d'ezo 'ta ?
&nbsp;&nbsp;**Jilig.** — Asa ! daoust ha ne gemeront ket ac'hanomp-ni evit tud diwarlerc'h ? Daoust ha n'emaint ket atao gant o galleg hag o galleg hag i, evel ma ne vefe nemet o yez o talvezout eun dra bennak ? Ken na lezint gant ar brezoneg, en hor bro, ar renk a zo dleet d'ezan da gaout, ar Vretoned ne vezint ket evit o gouzanv : Pep lapous e gan ha pep pobl he yez, n'eo ket gwir ? Evidon-me, hen asur d'eoc'h, a gren evidoc'h hag edoug va buhez e tougfen kaonv d'eoc'h m'ho kwelfen o tistribilha ouz ar post-kroug, an avel ouz ho kas, du-man, du-ze, a bep kostez !

## Liamm diavaez
* Ar skrid e lec'hienn Eskopti Kemper.
Niger (stêr)

:  *Evit *'Bro-Niger**, gwelit ar pennad [[Niger]].''
: ''Evit sterioù all ar ger **Niger**, gwelit ar pennad [[Niger (disheñvelout)]].''
----
 

Ar stêr **Niger''' eo stêr vrasañ kornôg Afrika, hag an trede stêr hirañ er c'hevandir : 4 183 km eo he hed.

Emañ eien an Niger e menezioù Ginea, e-kichen an harzoù gant Sierra Leone. Goude-se e red e zourioù war-zu ar biz, dre Vali, hag ar gevred goude-se dre Niger ha Nigeria. En em deurel a ra ar stêr er mor e Pleg-mor Ginea dre un delta ec'hon, ha meur a vrec'h zo dezhi neuze.

Roet en deus e anv da ziv stad : Niger ha Nigeria. Tremen a ra ar stêr dre veur a gêr vras : Bamako ha Tombouktou e Mali, Niamey e Niger, hag Onitsha e Nigeria.
Kristian Hamon

**Kristian Hamon** zo un istorour ha skrivagner breizhat.
## Buhez
### Kazetenner
Tremenet e oa buan er strollad broadelour Jeune Bretagne, hag emsevel a ra a-enep anezhañ oc'h embann e oa eus an tu dehoù pellañ , goude-se e oa deuet da vezañ ezel eus Strollad Komunour Breizh en 1973. E fin ar bloavezhioù 1970, ez eo ezel eus skipailh *[[Le canard de Nantes à Brest|Canard de Nantes à Brest]]*, ha goude-se eus *[[Libération (kazetenn)|Libération]]* e 1981, ha goude-se eus *Lyon-Libération*. E fin ar bloavezhioù 1980, eo e *[[Var-Matin]]* (Toulon). Goude-se e tremen en embannadurioù (Dargaud, Le Lombard).

## Degemer e labourioù
Embann e labourioù enklask a zo bet o kounnariñ izili eus Adsav ur strollad eus an tu dehoù pellañ breizhad er bloavezhioù 2000, bet e oa bet diaes dezhañ kinnig e levrioù ha rediet nullañ a-wechoù o c'hinnig e levraouegoù.

## Oberennoù
**L'Ouest-Eclair. Naissance et essor d'un grand quotidien régional*, sous la direction de Michel Lagrée, Patrick Harismendy et Michel Denis. Presses Universitaires de Rennes, 2000.
**Les nationalistes bretons sous l'occupation*, An Here, 2001, 
**Le Bezen Perrot : 1944, des nationalistes bretons sous l'uniforme allemand*, Yoran Embanner, 2004, 
*« Résistance et conscience Bretonne (1940-1945) », sur le site *Le Monde en guerre*, forom war an Eil brezel-bed [1]
*« Agents de l'Abwehr en Bretagne », sur le magazine en ligne Histomag'44, HS Débarquement de Normandie, Even 2009.
*«Rennes, 4 août 1944 : une libération au goût amer », er gazetenn enlinen *Histomag* Nnn 61, Eost 2009.
## Notennoù ha daveennoù

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel K. Hamon
Flobart

Ur **flobart** (skrivet *flobard* a-wezhioù) zo ur vag-pesketa bihan hengounel. Mat eo evit bageal pa vez nebeut a donder war an aod, da lavared eo pa 'z eus nebeut-tre a galandour (30 cm d'an nebeutañ). Ijinet eo bet er  evit mont da besketa adal an traezhennoù hir ha plat a zo war Aod an Opal e  Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Implijet e veze evit pesketa war aodoù Audinghen, Audresselles, Berck, Boulogne-sur-Mer, Calais, Dannes, Équihen-Plage, Merlimont, Neufchâtel-Hardelot, Outreau, Oye-Plage Le Portel, Tardinghen, Wimereux, Wimille ha Wissant.


Flobard.JPG|Ur flobart


Gris nez tracteur.jpg|Flobard stlejet diwar ar mor e Beg Gris-Nez (Audinghen)
0 Tardinghen - Flobart 'Sainte Thérèse de Lisieux'.JPG|Flobart e Tardinghen
Beatriz Adriana

**Beatriz Adriana** zo ur ganerez mariachi eus Mec'hiko, ganet d'ar 5 a viz Meurzh 1958 e Navojoa, e stad Sonora. Dimezet eo d'ar c'haner Marco Antonio Solís, tad he merc'h "Betty." 

En 2000 e voe skrapet he mab Leonardo Martínez ha lazhet. Abalamour da saveteiñ he merc'h Betty eo aet neuze da chom da SUA.

## Pladennoù

*Hay Mama y la frontera de Tijuana

*Sahuayo y el higado

*Penjamo y los bueyessn

*Que el mundo ruede, ya se que te acordaras y amorcito de mi vida

*En "Perles" grabo los sig:

*Otra vez me enamore

*Gozar y gozar

*La Situacion

*Adios y bienvenida

*Mexico y su musica (vol XIII)

*Mexico y su musica (vol XIV)

*El cofrecito

*La Reina es el Rey

*16 exitos con mariachi

*16 exitos con banda sinaloense

*En Discos y cintas Melody grabo los sig:

*Con el canto en las venas

*Arrepentida y sola

*A punto de..."LA luna sera la luna

*La mama de los pollitos

*Por el resto de mis anos

*Recuerdos

*Quince exitos de la musica mexicana

*Hay que saber perder

*Grandes exitos rancheros

*Beatriz Adriana hacia el milenio

*Jugo de exitos

*Beatriz Adriana "Imagenes"

*Disco de Oro de Beatriz Adriana

*Amor en Secreto 

## Liamm diavaez
* He lec'hiad ofisiel
Lila Downs

*Ana Lila Downs*, anavezetoc'h evel **Lila Downs**, ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1968 en Heroica Ciudad de Tlaxiaco, Oaxaca, e Mec'hiko, zo ur ganerez ha sonaozourez vec'hikan.

## He buhez
Merc'h eo da Allen Downs, filmaozer stadunanat a orin saoz ha skosat, ha da Anita Sánchez, kanerez a orin mixtek. Savet eo bet hanter e California ha hanter en Oaxaca, ha bet e Skol-veur Minnesota. 
Pa zistroas da Vec'hiko e teskas gwiadiñ, ha kanañ a reas e tavarnioù Oaxaca. Goude-se e kanas ivez e Philadelphia gant ar soner Paul Cohen, ur saksofonour stadunanat. Kenlabourat a rejont da sevel kanaouennoù ha goude da enrollañ pladennoù. Deuet eo Cohen da vezañ he fried hag he c'huzulier arzel.

## Kanerez
E meur a yezh e kan Lila Downs, e spagnoleg hag e saozneg dreist-holl avat, goude ma toug bri d'he gwrizioù ha d'ar pobloù orin mixtek, zapotek, maya ha náhuatl, ha da sonerezh Oaxaca. Oberennoù personel a gan ivez.
Kenlabouret he deus gant Caetano Veloso da sevel sonerezh ar film Frida diwar-benn buhez al livourez vec'hikan Frida Kahlo. 

Meur a droiad-kanañ he deus graet e Suamerika, Europa, ha SUA. Pa ne vez ket o veajiñ e vez o chom e Coyoacán, unan eus karterioù Mexico City.

E 2023 e oa bet e Breizh o kanañ, e Kraozon hag e Pempoull.

## E filmoù
Klevet e vez o kanañ e meur a film. 
### DVDoù
* *Lotería Cantada* (2006)
* *The Very Best Of El Alma de Lila Downs*, enrollet war al leurenn e Madrid (EMI, 2008)

## He fladennoù
* 1994 - *Ofrenda*
* 1996 - *Azuláo – En vivo con Lila Downs*
* 1999 - *La Sandunga*
* 2000 - *Árbol de la vida* (Yutu tata) 
* 2001 - *La Línea* (Narada)
* 2002 - *Frida* (sonerezh ar film savet gant Julie Taymor), 
* 2004 - *Una sangre* (Narada – Kentañ Priz ar *[[Grammy Awards]]* e 2005 evit ar gwellañ pladenn sonerezh *folk*)
* 2006 - *La Cantina* (Narada)
* 2009 - *Ojo de culebra*, (En SUA: *Shake Away*, Manhattan Records, 2008)
* 2010 - *Lila Downs y La Misteriosa* (enrollet e Pariz e studioioù ar skingomz FIP)
* 2011 - *[[Pecados y milagros]]*
* 2014 - *[[RAÍZ]]*, gant ar c'hanerezed Niña Pastori ha Soledad Pastorutti, RCA Records.
* 2015 - *[[Balas y Chocolate]]*
* 2017 - *[[Salón, Lágrimas y Deseo]]*

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* Lila Downs, pajenn ofisiel
* 
* Lila Downs Music Videos on CompulsiveTraveler.tv
* He c'hanaouennoù .
Matamoros

**Matamoros** zo ul lesanv spagnolek (a dalv kement ha *lazh-maoured*) deuet da vout un anv-tiegezh hag un anv-lec'h.

## Tud
***[[Mariano Matamoros]]**, politikour eus Mec'hiko ;
***[[Miguel Matamoros]]**, soner, kaner ha sonaozour eus Kuba,
**An **[[Trio Matamoros]]**, laz-seniñ savet gantañ er bloavezhioù 1920.

## Lec'hanvadurezh Mec'hiko
Kavout a reer an anv e meur a lec'h e Mec'hiko :

### Chiapas
***[[Mariano Matamoros (Chiapas)]]:** kumun e Chiapas.

### Chihuahua
***[[Villa Matamoros]]:** kêriadenn e stad Chihuahua, 
***[[Municipio de Matamoros (Chihuahua)]]:** kumun e Chihuahua, Mec'hiko;

### Coahuila
***[[Matamoros (Coahuila)]]:** kêr e stad Coahuila, 
***[[Municipio de Matamoros (Coahuila)]]:** kumun e Coahuila, 

### Puebla
***[[Izúcar de Matamoros]]:** kumun e stad Puebla, anavezet ivez evel *Matamoros Izúcar* pe Matamoros hepmui;
***[[Valle de Matamoros (Puebla)|Valle de Matamoros]]**, un draonienn e Puebla;

### Tamaulipas
***[[Heroica Matamoros]]:** kêr e stad Tamaulipas, 
***[[Matamoros (municipio)|Municipio de Matamoros (Tamaulipas)]]:** kumun e Tamaulipas, 

### Querétaro
***[[Landa de Matamoros]]:** kumun e stad Querétaro.

## Pennad kar
*Matamoras
Matamoras

**Matamoras** zo un anv-lec'h, hag a gaver e SUA, hag a seblant bezañ a orin spagnolek, deuet moarvat eus an anv Matamoros.

* Matamoras (Indiana)
* Matamoras (Ohio)
* Matamoras (Pennsylvania)

## Pennad kar
*Matamoros
Trio Matamoros

An **Trio Matamoros** zo ul laz-seniñ bihan savet gant ar c'haner kuban Miguel Matamoros e 1925 hag unan eus ar re brudet bras a-douez tud an trova.

## Istor
Savet e voe e 1925 gant ar gitarour Miguel Matamoros (Santiago de Cuba, 8 Mae 1894 &ndash; 15 a viz Ebrel 1971), Rafael Cueto (Santiago de Cuba, 14 Meurzh 1900 &ndash; 7 Eost 1991; gitar) ha Siro Rodriguez (Santiago de Cuba, 9 Kerzu 1899 &ndash; Regla, 29 Meurzh 1981; maracas ha claves). An tri a gane hag a save sonioù.

Gante e veze sonet bolero ha son. Troiadoù a rejont en Europa ha Kreisteizamerika ha sonenrollañ a raent e New York.
E 1940 e kane Guillermo Portabales gante.

Benny Moré a zo bet kaner al lazig etre 1945 ha 1947 a-raok sevel e laz-eñ.

Padout a reas Trio Matamoros e-pad 35 bloaz, betek 1960.

Trio Matamoros zo unan eus sonaozourien istorel brudetañ Kuba, ha dreist-holl abalamour da deir sonenn brudet en holl vroioù spagnolek: 
*El que siembra su maiz*, *[[Lágrimas Negras]]*, ha *Mamá, son de la loma / y cantan en llano* .

## Pladennoù
*1975 	*Ecos de Cuba
*1980 	*Lágrimas Negras
*1989 	*Origen de La Salsa
*1993 	*Son de La Loma
*1994 	*Un Recuerdo de Cuba
*1996 	*Beso Discreto
*1996 	*Recuerdos de Cuba
*1997 	*Soneros: La Tradicion de Cuba, Vol. 3
*1999 	*Dos Grandes tríos Cubanos
*1999 	*Cuba en tríos
*2000 	''Cuban Originals

## Notennoù


## Liamm diavaez
*Istor an Trio e  MontunoCubano.com
*Komzoù darn eus ar c'hanaouennoù
481

*Diwar-benn ar bloavezh *'481*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 481|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Ganedigezhioù 481]]*

## [[:Rummad:Marvioù 481|Marvioù]]

Gwelet ivez: *[[:Rummad:Marvioù 481]]*
__NOTOC__
Luscinia

***Luscinia*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ ar vronnlaz hag an eostiged, krouet e 1817 gant an naturour saoz Thomas Ignatius Maria Forster (1789-1860).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
* *Luscinia luscinia* (eostig Rusia),
* *Luscinia megarhynchos* (eostig kuzh)
** *L. m. africana*, *golzii* ha ***megarhynchos***,
* *[[Luscinia phoenicuroides]]*
** *L. p. ichangensis* ha ***phoenicuroides***,
* *Luscinia svecica* (bronnlaz)
** *L. s. abbotti*, *azuricollis*, *cyanecula*, *kobdensis*, *magna*, *namnetum*, *pallidogularis*, *przevalskii*, *saturatior*, ***svecica*** ha *volgae*.

C'hwezek (16) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Mass Murderers

**Mass Murderers** (*Drouklazherien a vernioù*, e brezhoneg) a oa ur strollad punk-hardcore bet savet e Sant-Brieg e 1994 ha divodet e 2000 	

## Izili
* Laurent : kan, gitar
* Marco : gitar
* Gaetan : gitar boud
* Rico : taboulinoù

## Pladennaoueg
* The Finger of Law in Your Assholes (Biz al lezen en ho toull-revr) (1994)
* The First (1995)
* Génération dynamite (live e Sant-Brieg e 1996)
* Split Mass Murderers/Tagada Jones(2000)
* Split Mass Murderers/Weekly Carouse(2000)
## Liammoù diavaez
* Istor ar strollad war Massprod
## Noennoù ha daveennoù
Halcyon

***Halcyon*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1821 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).

## Gerdarzh
Eus anv Alkyone, e mojennoù Hellaz kozh.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daouzek spesad a ya d'ober ar genad :
* an diredig kabell gell (*Halcyon albiventris*)
** *H. a. *'albiventris***, ''orientalis'', ''prentissgrayi'' ha ''vociferans'',
* an [[diredig kein gell]] (''Halcyon badia''),
* an [[diredig rizennek]] (''Halcyon chelicuti'')
** ''H. c. '''chelicuti*** hag *eremogiton*,
* an diredig ruz (*Halcyon coromanda*)
** *H. c. bangsi*, *claudiae*, ***coromanda***, *linae*, *major*, *minor*, *mizorhina*, *pelingensis*, *rufa* ha *sulana*,
* an diredig Java (*Halcyon cyanoventris*),
* *[[Halcyon gularis]]*,
* an diredig penn gris (*Halcyon leucocephala*)
** *H. l. acteon*, *hyacinthina*, ***leucocephala***, *pallidiventris* ha *semicaerulea*,
* an diredig jave glas (*Halcyon malimbica*)
** *H. m. dryas*, *forbesi*, ***malimbica*** ha *torquata*,
* an diredig kabell du (*Halcyon pileata*),
* an diredig Senegal (*Halcyon senegalensis*),
** *H. s. cyanoleuca*, *fuscopileus* ha ***senegalensis***,
* diredig ar mangrovennoù (*Halcyon senegaloides*),
* an diredig jave gwenn (*Halcyon smyrnensis*)
** *H. s. fokiensis*, *fusca*, *perpulchra*, *saturatior* ha ***smyrnensis***.

Tri isspesad ha tregont (33) en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Alcedo

***Alcedo*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Ar genad skouer eo e-keñver ar c'herentiad Alcedinidae.

Anagramm ar ger *[[Dacelo]]* an hini eo, anv ur genad pemp spesad dirediged all ennañ.

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Eizh spesad dirediged a ya d'ober ar genad :
* an diredig boutin (*Alcedo atthis*)
** *A. a. *'atthis***, ''bengalensis'', ''floresiana'', ''hispidoides'', ''ispida'', ''salomonensis'' ha ''taprobana'',
* ''[[Alcedo coerulescens]]'',
* ''[[Alcedo euryzona]]'',
* ''[[Alcedo hercules]]'',
* ''[[Alcedo meninting]]'',
** ''A. m. coltarti'', ***meninting***, ''phillipsi'', ''rufigastra'' ha ''scintillans'',
* ''[[Alcedo peninsulae]]'',
* ''[[Alcedo quadribrachys]]''
** ''A. q. guentheri'' ha ***quadribrachys**',
* *[[Alcedo semitorquata]]*.
Pevarzek (14) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Tagada Jones

**Tagada Jones** a zo ur strollad punk-hardcore savet e Roazhon e 1993.

## Pladennaoueg
*1995 : *Tagada Jones*
*1998 : *Plus De Bruit*
*1999 : *Virus*
*2000 : *Mass murderers/Tagda Jones*
*2001 : *Manipulé*
*2003 : *L'envers Du Décor*
*2004 : *The Worst Of*
*2005 : *L'envers du tour(CD/DVD)*
*2006 : *Le Feu Aux Poudres*
*2007 : *6.6.6*
*2008 : *Les compteurs à zéro*
*2011 : *Descentes aux enfers*

## Izili
* Niko : kan, gitar
* Stef : gitar
* Boiboi : tamboulinoù
* Seb : gitar boud
Actenoides

***Actenoides*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
C'hwec'h spesad dirediged a ya d'ober ar genad : 
* *[[Actenoides bougainvillei]]*
** *A. b. *'bougainvillei*** hag ''excelsus'',
* ''[[Actenoides concretus]]''
** ''A. c. borneanus'', ***concretus*** ha ''peristephes'',
* ''[[Actenoides hombroni]]'',
* ''[[Actenoides lindsayi]]''
** ''A. l. '''lindsayi*** ha *moseleyi*,
* *[[Actenoides monachus]]*
** *A. m. capucinus* ha ***monachus***,
* *[[Actenoides princeps]]*
** *A. p. erythrorhamphus*, ***princeps*** ha *regalis*.

## Notennoù ha daveennoù
Diredig belost gwenn

An **diredig belost gwenn** a zo ur spesad dirediged, *Caridonax fulgidus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Halcyon fulgidus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1857) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881) : ar spesad nemetañ er genad *Caridonax* an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad en Inizi bihan ar Sounda (Besar, Flores, Lombok ha Sumbawa).

## Liammoù diavaez
*  ''Caridonax fulgidus'' el lec'hienn BirdLife International.
*   ''Caridonax fulgidus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Caridonax

***Caridonax*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad dirediged er genad-mañ : *[[Diredig belost gwenn|Caridonax fulgidus]]*

## Notennoù ha daveennoù
Ceryle

***Ceryle*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1828 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
N'eus nemet ur spesad dirediged er genad-mañ : *[[Diredig brizh|Ceryle rudis]]*, pemp isspesad — *C. r. insignis*, *leucomelanurus*, ***rudis***, *syriacus* ha *travancoreensis* — dezhañ.

## Notennoù ha daveennoù
Megaceryle

***Megaceryle*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1848 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* an diredig kein louet (*Megaceryle alcyon*),
* *[[Megaceryle lugubris]]*
** *M. l. continentalis*, *guttulata*, ***lugubris*** ha *pallida*,
* *[[Megaceryle maxima]]*
** *M. m. gigantea* ha ***maxima***,
* *[[Megaceryle torquata]]*
** *M. t. stellata*, *stictipennis* ha ***torquata***.

## Notennoù ha daveennoù
Melmor

**Melmor** a oa ur strollad punk keltiek bet savet e Sant-Brieg e 1993.

## Pladennaoueg
* Dañs ar marmouzig(1995)
* Punk Noz(1997)
* Melmor live (CD/DVD-2006)

## Izili
* Nico : kan, gitar
* Youenn : biolin
* Chino : taboulinoù
* Fred : gitar boud
Ceyx

***Ceyx*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1799 gant an evnoniour gall Bernard-Germain de Lacépède (1756-1825).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Tri spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
* *[[Ceyx argentatus]]*,
* *[[Ceyx azureus]]*
** *C. a. affinis*, ***azureus***, *diemenensis*, *lessonii*, *ochrogaster*, *ruficollaris* ha *yamdenae*,
* *[[Ceyx cajeli]]*,
* *[[Ceyx collectoris]]*,
* *[[Ceyx cyanopectus]]*
** *C. c. *'cyanopectus*** ha ''nigrirostris'',
* ''[[Ceyx dispar]]'',
* ''[[Ceyx erithaca]]''
** ''C. e. '''erithaca*** ha *macrocarus*,
* *[[Ceyx fallax]]*,
* *[[Ceyx flumenicola]]*,
* *[[Ceyx gentianus]]*,
* *[[Ceyx lepidus]]*
** *C. l. *'lepidus*** hag ''uropygialis'',
* ''[[Ceyx margarethae]]'',
* ''[[Ceyx meeki]]''
** ''C. m. '''meeki*** ha *pallidus*,
* *[[Ceyx melanurus]]*
** *C. m. *'melanurus***, ''platenae'' ha ''samarensis'',
* ''[[Ceyx mulcatus]]'',
* ''[[Ceyx nigromaxilla]]''
** ''C. n. malaitae'' ha ***nigromaxilla***,
* ''[[Ceyx pusillus]]''
** ''C. p. aolae'', ''bougainvillei'', ''halli'', ''halmaherae'', ''laetior'', ''masauji'', ***pusillus***, ''ramsayi'' ha ''richardsi'',
* ''[[Ceyx rufidorsa]]''
** ''C. r. captus'', ''jungei'', ''motleyi'', ***rufidorsa**' ha *vargasi*,
* *[[Ceyx sacerdotis]]*,
* *[[Ceyx sangirensis]]*,
* *[[Ceyx solitarius]]*,
* *[[Ceyx wallacii]]*,
* *[[Ceyx websteri]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Ispidina

***Ispidina*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1848 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad : 
* *[[Ispidina lecontei]]*
** *I. l. *'lecontei*** ha ''ruficeps'',
* ''[[Ispidina picta]]''
** ''I. p. ferrugina'', ''natalensis'' ha ***picta**'.

O c'havout a reer en Afrika, pemp (5) isspesad en holl.

## Rummatadur
Diblaset e voe ar spesad *Ispidina madagascariensis* d'ar genad *[[Corythornis]]* hag anvet *[[Corythornis madagascariensis]]* da-heul disoc'h labourioù skiantel embannet e 2007.

## Notennoù ha daveennoù
Chloroceryle

***Chloroceryle*** a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1848 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad : 
* *[[Chloroceryle aenea]]*
** *C. a. *'aenea*** ha ''stictoptera'',
* ''[[Chloroceryle amazona]]'',
* ''[[Chloroceryle americana]]'',
** ''C. a. '''americana***, *cabanisii*, *hachisukai*, *mathewsii* ha *septentrionalis*,
* *[[Chloroceryle inda]]*
** *C. i. chocoensis* hag ***inda***.

O c'havout a reer holl en Amerika, nav (9) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Piciformes

**Piciformes** a zo un urzhiad e rummatadur an evned, ennañ ar speged hag an toukaned.Termenet e voe e 1810 gant an daou naturour alaman Bernhard Meyer (1767-1836) ha Johann Wolf (1765-1824).

## Kerentiadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
Diouzh Doare 6.2 an *IOC World Bird List* ez a nav c'herentiad d'ober an urzhiad :
* Galbulidae - Vigors, 1825 (pemp genad ennañ),
* Bucconidae - Horsfield, 1821 (dek genad ennañ),
* Capitonidae - Bonaparte, 1838 (daou c'henad ennañ),
* Semnornithidae - Prum, 1988 (ur genad ennañ),
* Ramphastidae - Vigors, 1825 (pemp genad ennañ),
* Megalaimidae - Blyth, 1852 (daou c'henad ennañ),
* Lybiidae - Sibley & Ahlquist, 1985 (seizh genad ennañ),
* Indicatoridae - Swainson, 1837 (pevar genad ennañ),
* Picidae - Leach, 1820 (pemp genad ha tregont ennañ).

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù