Ludovico Ariosto

**Ludovico Ariosto**, ganet d'an 8 a viz Gwengolo 1474 e Reggio Emilia, ha marvet d'ar 6 a viz Gouhere 1533 e Ferrara, a oa ur barzh italianek, brudet evel oberour ar meurgan *[[Orlando furioso]]*. Alfonso Iañ d'Este, dug Ferrara, a oa e warezour. 

## E vuhez
A renk uhel e oa e dud, met dibeadra a-walc'h. Un deskadurezh vat en doa nemet keuz en doa ne ouie ket henc'hresianeg (tre evel Macchiavelli). Abred e rankas ober war-dro deskadurezh e vreudeur ha c'hoarezed ha n'hallas ket tremen kement a amzer ha ma karje bezañ graet o studiañ hag o skrivañ barzhoniezh. 
En 1504 e krogas da labourat evit ar c'hardinal Ippolito d'Este, mab da dug Ferrara, ha meur a gannadiezh a reas davet ar pab Jul II. Ne fellas ket dezhañ heuilhañ e vestr da Hungaria avat, ha servij a reas e vreur Alfonso d'Este, dug Ferrara, neuze. 
Roet e voe dezhañ ar garg a c'houarnour e Garfagnana, ur c'hornad meneziek eus Toskana, a oa etre daouarn forbaned ha laeron. En em dennañ a reas mat eus e labour, ha mont neuze war e leve gant e serc'h hag e vab da Ferrara, ma weler e di c'hoazh.

## E oberenn
A-hed e vuhez kargad ne ehanas ket Ariosto da labourat war e bennoberenn Orlando furioso, ur barodienn soutil eus ar barzhonegoù marc'heien, kinniget evel un heuliad da oberenn Matteo Maria Boiardo, *[[Orlando Innamorato]]*.

Teir c'haoz veur zo enni: 
* ar brezel etre Karl Veur hag ar Sarazined, 
* follentez Orlando (Rollant, niz Karl Veur) a zo orgedet ouzh Angelica, 
* karantezioù Roger ha Bradamante, hendadoù ijinet d'an Tiegezh Este, hag o eured . 

46 kan zo el levr, anezho gwerzennoù bodet e pozioù eizh gwerzenn (*stanza*), ha mesket enne kriz ha fentus, dave enne da sevenadur Europa, adalek Homeros betek romantoù ar Grennamzer. 

En 1516 e voe graet an embannadur kentañ, 40 kan ennañ, met ne baouezas ket da labourat war e skrid, hag e 1532 e voe un embannadur kresket gant 46 kan.

## Oberennoù

### Troidigezhioù e galleg
Ne veneger nemet an embannadurioù divyezhek, abalamour m'emañ ar skrid er yezh orin e-barzh. Ar re c'hallek en o hed a gavor er wikipedia gallek. 
* Meur a embannadur gallek e komz-plaen zo bet adal ar XVIvet kantved.
* *[[Roland furieux]]*, embannadur divyezhek gant André Rochon, 4 levrenn, Les Belles Lettres, 1998-2002.

## Pennadoù kar
* Teatro Ariosto

## Levrlennadur
* Robert Durling, *The figure of the poet in Renaissance epic*, Cambridge, MA: Harvard University Press, 1965.
* Charles P. Brand, *Ludovico Ariosto : a preface to the 'Orlando furioso*', Edinburgh: Edinburgh University Press, 1974.
* Daniel Javitch, ‘Cantus interruptus in the “Orlando Furioso”’, *Modern language notes*, 95 (1980), 66-80.
* Albert R. Ascoli, *Ariosto's bitter harmony : crisis and evasion in the Italian renaissance*, Princeton: Princeton University Press, 1987.
* Michel Orcel, *Le statut de la fureur* et *A propos d'un tercet de l'Arioste* in *Italie obscure*, Belin, Paris, 2001.
* Daniel Javitch, 'The Poetics of *Variatio* in *Orlando Furioso*', *Modern Language Quarterly*, 2005, 66(1): 1-20.
* Giuseppe Sangirardi, *Ludovico Ariosto*, Firenze: Le Monnier, 2006.
* Giulio Ferroni, *Ludovico Ariosto*, Roma: Salerno Editrice, 2008.
* Stefano Jossa, *Ariosto*, Bologna: il Mulino, 2009.

## Liammoù diavaez
*  Les éditions illustrées du ''Roland furieux''

*
* Ludovico Ariosto's works: text, concordances and frequency lists
* LitWeb: Ludovico Ariosto
* Daniel Javitch, The Poetics of Variatio in Orlando Furioso.pdf
* The Online medieval & Classical Library (OMACL): Orlando Furioso: Canto 1 & Canto 2