Armerezh

An **armerezh**, pe **armdierezh**, zo un hollad micherioù dezhe o fal sevel, magazennañ, gwerzhañ pe kempenn armoù. Al lec’h ma vez graet an oberioù-mañ a zo e anv un **armdi**, **armerezh** pe **armeuri**. Un den a labour e bed an armerezh a zo anvet un **armdiour** pe un **armeurer**.

## Micherioù an armerezh

Un armeurer a c'hell sevel un arm dre ijinañ e stumm. Gellet a ra ivez bezañ gouest da ober anezhañ en ur implijout teknikoù labour-dorn a bep seurt (stummañ ar metal, engraverezh war goad pe vetal). An armdiourien a labour er stalioù-armoù a zo gouest da gempenn an armoù, da cheñch o fezhioù ha da reoliañ anezhe, pe e vefe armoù-tan pe armoù gwenn. Peurliesañ e werzhont dafar evit an nerzhioù polis, ar chase hag ar sportoù tennañ.

Gellet a ra an armdiourien labourat evit un embregerezh armoù-tan bras, an nerzhioù-surentez (polis, arme) pe en ur stal vihanoc'h. E Breizh e oa e 2024 un daou-ugent armdi prevez bennak. Evit gellet gwerzhañ pe kempenn armoù e Frañs e ranker kaout un diplom bet en ur skol armerezh en Unaniezh Europa, evel ur CAP (*Certificat d'Aptitude Professionnelle*) pe ur BMA (*Brevet des Métiers d'Arts*) kinniget e Saint-Étienne, pe er CES Léon Mignon (Liège).

## Istor
Krog eo Mab-den da sevel armoù evit chaseal pe en em zifenn adalek ar Paleolitik : roudoù eus lec’hioù evit sevel biroù, bouc’haloù ha bouloù e maen eus mare sevenadur Moustier (-300.000 betek war-dro -35.000) zo bet kavet en Europa.

E deroù an Henamzer, en Egipt pe e Mezopotamia, e krogas armdiourien da sevel tokarnoù, skoedoù ha klezeoù en arem. Da vare ar Republik e krogas ar Romaned da sevel armoù ponneroc’h ha galloudusoc’h evel ar bannerezed hag ar bangounelloù.

En  e krogas ar armeurerien european da broduiñ houarnwiskoù e houarn morzholet. D’ar mare-se e oa liesseurt ar micherioù stag ouzh an armerezh. E fin ar Grennamzer e oa brudet kêrioù evel Bayeux, Coutances pe Angers evit o froduerezh armoù gwenn. Ar gwaregoù hag an arbalastroù a zo ken luziet o zeknik-sevel ma ne veze ket rediet an armdiourien a save anezho da baeañ tailhoù pe da gemer perzh e gward ar c'hêrioù e Frañs er  kantved.

E 1266 e teskrivas ar manac'h saoz Roger Bacon mont en-dro ar poultr du. Ne oa ket armdiour, met merkañ a ra e destenn deroù implij an armoù-tan en Europa e fin an  kantved. Diouzhtu adalek ar  kantved e tapas rouaned ar c'hevandir dreistgwirioù war broduiñ an armoù-tan. Er  kantved e krogas kalz armeurerien da vestroniañ teuzerezh ar metalioù evit sevel kanolioù efedusoc'h-efedusañ. En  kantved e tiwanas al labouradegoù armoù bras bodet enne a bep seurt micherioù stag ouzh ar sevel armoù, evel *[[Arsanailh Berlin|Zeughaus]]* Berlin (1706) pe ar *[[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne|Manufacture Royale d'Armes]]* e Saint-Étienne (1764).

Adalek deroù an  kantved e krogas al labouradegoù bras evel an FN Herstal pe ar MAS da implijout muioc'h-mui a vekanikoù da sevel o armoù-tan. Ar sevel armoù-tan hengounel a-drugarez da zoareoù artizanel a chom bev hiziv-an-deiz evit an armoù-chase dreist-holl, en embregerezhioù evel Chapuis ha Verney-Carron (Bro-C'hall) pe James Purdey & Sons (Bro-Saoz).

## Armeurerien vrudet
* 
** Johann Nikolaus von Dreyse (1787-1867) : ijiner ar fuzuilh Dreyse, dezhi ur sistem spilhenn ha kartouchennoù paper.
** Paul Mauser (1838-1914) : ijinour ar fuzuilh Gewehr 98.
** Carl Walther (1858 -1915) : krouer an embregerezh Carl Walther GmbH Sportwaffen.
** Wilhelm Brenneke (1865-1951) : krouer un nebeud kartouchennoù hag ar boledoù brenneke.
** Hugo Schmeisser (1884-1953), krouer ar Sturmgewehr 44, unan eus ar fuzuilhoù-arsailh kentañ.
* 
** Ferdinand Mannlicher (1848-1904) : krouer al laonennoù-kargañ hag an adarmiñ linennek.
** Georg Luger (1849-1923) : ijinour pistolennoù evel al Luger P08 hag ar c'hartouchennoù 9 × 19 mm Parabellum.
** Gaston Glock (1929-2023) : saver ar pistolennoù Glock hag an embregerezh.
* 
** Dieudonné Saive (1889–1973) : armdiour evit an FN Herstal. Ijinour an FN FAL ha kenijinour ar Browning HP.
** Ernest Vervier (1909-1992) : ijinour an FN MAG hag an FN Minimi.
* 
** Casimir Lefaucheux (1802-1852) : krouer ar c'hartouchennoù brochennet hag ar fuzuilhoù-chase dezhe daou ganol da wintañ.
** Claude Étienne Minié (1804-1879) : ijiner ar boledoù Minié.
** Louis-Nicolas Flobert (1819-1894) : ijinour ar gartouchenn vetalek kentañ e 1845.
** Jean Alexandre LeMat (1824-1883) : saver ar revolver LeMat. 
** Paul Vieille (1854-1934) : ijinour ar poultr divoged. 
** André Berthier (1858-1923), krouer an armoù-skoaz "doare Berthier" implijet en arme c'hall. 
* 
** Aimo Lahti (1896-1970), krouer armoù implijet gant arme Finland e eil kard an XX kantved.
* 
** Kijirō Nambu (1869-1949), saver meur a arm-tan implijet gant arme e vro e hanterenn gentañ an XX kantved.
* 
** Jean-Cantius Garand (anvet peurliesañ John Garand) (1888-1974) : ijinour ar fuzuilh M1 Garand.
* 
** Ole Herman Johannes Krag (1837-1916) : unan eus saverien ar fuzuilhoù Krag–Jørgensen.
** Erik Jørgensen (1848 -1896) : unan eus saverien ar fuzuilhoù Krag–Jørgensen.
*  /  / 
** Fyodor Tokarev (1871-1968) : saver ar fuzuilhoù ha pistolennoù evel an Tokarev TT33.
** Vladimir Fyodorov (1874-1966), ijinour an Avtomat Fyodorova, ar fuzuilh aotomatek kentañ.
** Nikolai Makarov (1914-1988) : saver ar pistolennoù Makarov.
** Mic'hail Kalachnikov (1919-2013) : ijinour ar fuzuilhoù-arsailh AK-47 hag AK-74.
* 
** Alexander Henry (1818-1894) : ijiner ar rummad fuzuilhoù Henry.
** James Paris Lee (1831-1904) : ijiner ar c'hargerioù fiñv modern.
* 
** Horace Smith (1808-1893) : kensaver an embregerezh Smith & Wesson.
** Samuel Colt (1814-1862) : ijiner revolverioù brudet evel ar Colt Paterson pe ar Colt 1851 Navy.
** Richard Jordan Gatling (1818-1903) : saver ar vindrailherez Gatling.
** Hiram Berdan (1824-1893), degaset gantañ nevezintioù d'ar c'hartouchennoù, ha krouer ar fuzuilhoù Berdan.
** Daniel B. Wesson (1825-1906), kensaver an embregerezh Smith & Wesson.
** Hiram Maxim (1840-1916) : saver ar vindrailherez Maxim.
** John M. Browning (1855-1926) : saver meur a arm-tan, en o zouez ar bistolenn Colt M1911, ar fuzuilh Auto-5 pe ar vindrailherez Browning M2. Ijinet en deus ivez kalz munisionoù, en o zouez ar .25 ACP, an .32 ACP pe an .50 BMG.
** John T. Thompson (1860-1940) : saver ar bistolenn-vindrailher Thompson.
** William B. Ruger (1916-2002) : unan eus saverien Sturm, Ruger & Co. 
** Eugene Stoner (1922-1997) : ijinour an AR-10.
*
**Friedrich Vetterli (1822-1882) : ijinour ar fuzuilhoù Vetterli.

## Daveennoù