open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shuko Akune

**Shuko Akune** zo un aktourez film, skinwel ha c'hoariva stadunanat ganet e miz Ebrel 1959. Brudet eo dre filmoù ha filmoù skinwel E/R, Come See the Paradise, Alien Nation, Cruel Intentions 2, G.I. Joe: The Movie, Murphy Brown, ha The Steve Harvey Show.

E 1988, Akune a oa bet enoret gant ar San Diego Critics Circle Awards for Best Supporting Actress evit he roll a bried brezel japanat er pezh-c'hoari gant Velina Hasu Houston Tea.
## Filmoù
;Stiradoù skinwel
* 1984: E/R
* 1986: He's the Mayor
* 1988: Murphy Brown
* 1996: The Steve Harvey Show
;Skinwel
* 1985: Tab Lloyd: Investigative Reporter
;Video
* 1987: G.I. Joe: The Movie
* 1988: Kid Safe: The Video
*

## Liammoù diavaez
* Shuko Akune war IMDb
Amy Adams

**Amy Lou Adams**, ganet d'an 20 a viz Eost 1974 e Vicenza, en Italia, zo un aktourez stadunanat. Brudet eo evel aktourez fent pe drama, gwelet eo bet teir gwech o tizhout an uhelañ gopr evit un aktourez dre ar bed.

Desavet e voe e Castle Rock (Colorado) ; ar pevare bugel eo ur familh a seizh bugel.
Enoret eo bet gant meur a briz, en o zouez daou Golden Globes ha lakaet he anv evit c'hwec'h Academy Awards ha seizh British Academy Film Awards.
Emgann Wanjialing

**Emgann Wanjialing** pe **Trec'h Wanjialing** (sinaeg simplaet: 万家岭大捷; sinaeg hengounel: 萬家嶺大捷; pinyin: Wànjiālǐng Dàjíe) a vez graet eus un trec'h gant al lu sinaat war talbenn Wuhan an Eil Brezel etre Sina ha Japan. Talet e oa bet kreñv gant al lu sinaat ouzh lu Impalaeriezh Japan savet gant ar 101vet, 106vet, 9vet ha 27vet divizion e-kichen rannvro Wanjialing er bloavezh 1938. An emgann-se a oa padet daou viz hanter hag an divizionoù japanat 101vet ha 106vet a oa bet riñset tost da vat.
## Notennoù ha daveennoù
A General History of the Pyrates

***A General History of the Pyrates*** zo un oberenn e div levrenn sinet gant *Captain Charles Johnson*, lesanv Daniel Defoe, hag embannet e 1724.

## Levrlennadur
* DEFOE, Daniel (1724) : *A General History of the Pyrates*, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2017
Kevread Mali

**Kevread Mali** a oa ur stad eus Afrika.

Savet e oa bet ar c'hevread-se e Genver 1959, gant bodañ Senegal, Soudan c'hall, Dahomey ha Volta Uhel, a oa holl trevadennoù gall betek neuze, en Afrique Occidentale Française. Buan-tre avat ez eas Dahomey ha Volta Uhel kuit diouzh ar c'hevread. Savet e voe ur vonreizh hag ur gouarnamant kevreadel e miz Ebrel 1959. Anvet e voe Léopold Sédar Senghor e penn ar parlamant ha Modibo Keïta e penn ar gouarnamant. Pep a bevar ministr a oa gant Soudan ha gant Senegal. E Dakar e oa diazezet ar gouarnamant. Anavezet e voe dizalc'hiezh Kevread Mali gant Bro-C'hall d'an 20 a viz Mezheven 1960.

Buan avat e voe dizemglev etre an dileuridi eus an div vro. D'an 20 a viz Eost 1960 e voe embannet dizalc'hiezh Senegal diouzh ar C'hevread, gant Senghor ha Mamadou Dia. Modibo Keïta a yeas kuit diouzh Dakar an deiz war-lerc'h. D'an 22 a viz Gwengolo 1960 e voe embannet dizalc'hiezh Mali, evel ur stad distag.

## Levrlennadur
*Histoire de la Fédération du Mali et de son éclatement RFI Afrique 
*L'éclatement de la fédération du Mali
La Belle et la Bête

**La Belle et la Bête** zo ur gontadenn skrivet gant ar skrivagnerez c'hall Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve hag embannet en 1740. Adsavet e voe, ha berraet, gant Jeanne-Marie Leprince de Beaumont, hag embannet en 1756 en he levr *Magasin des enfants*.

## Orin
Levezonet eo bet ar gontadenn gant kontadennoù all, evel *[[An Azen Aour]]*, gant Lucius Apuleius Madaurensis en Eil Kantved, ha gant ar gontadenn Il Re Porco, gant Giovanni Francesco Straparola en e levr *[[Le piacevoli notti]]*, e 1550.

Kentañ ma voe embannet e galleg e voe gant Gabrielle-Suzanne de Villeneuve, en 1740, en dastumad kontadennoù dizanv La Jeune Américaine et les contes marins, ma weler beajerien war ul lestr o kontañ istorioù, kement ha tremen an amzer. Ur plac'h a gambr an hini a gont an istor.

Ne voe brudet ar marvailh nemet pa voe berraet ha kempennet gant Jeanne-Marie Leprince de Beaumont en he dornlevr *Le Magasin des enfants* en 1757. Ganti e voe lamet an eil lodenn ma konte Gabrielle-Suzanne de Villeneuve an tabut a savas etre ar boudiged diwar-benn orin roueel Belle, met ouzhpennañ a reas ur gaoz etre ar c'houarnerez, an Dimezell Bonne, hag he skoliadezed. diwar an doare-se eo e voe savet an holl zoareoù all goude, pe dostik.

Hervez istorourien zo e c'hallfe istor *la Belle et la Bête* bezañ bet levezonet gant unistor gxir, hini Pedro Gonzales, ganet er XVIvet kantved en enez Tenerife, a zo da Spagn. Hennezh ac'h eas da Vro-C'hall, ma voe degemeret e lez ar roue Herri II 

### Oberennoù all
* *[[Ar Vleunienn Skarlek]]* (1858), e ruseg gant Sergey Aksakov.
* *Beauty and the Beast ... The Story Retold* (1886), gant Laura E. Richards.
* ** (1978), gant Robin McKinley.
* *[[Rose Daughter]]* (1997) gant Robin McKinley.
* *The Courtship of Mr. Lyon* (1979), from Angela Carter's *[[The Bloody Chamber]]*, based on Madame Le Prince de Beaumont's version.
* *Beauty* (1983), danevell skiant-faltazi gant Tanith Lee, 
* *A Grain of Truth* (1993), danevell gant Andrzej Sapkowski el levr *[[The Last Wish]]*. 
* *[[Lord of Scoundrels]]* (1995) gant Loretta Chase.
* *[[The Fire Rose]]* (1995) gant Mercedes Lackey.
#### XXI<sup>añ</sup> kantved
* *[[The Quantum Rose]]*, gant Catherine Asaro, skiant-faltazi,. 
* *[[Beastly]]* (2007) gant Alex Flinn, a c'hoarvez e Manhattan.
* *Bryony and Roses* (2015) gant T. Kingfisher (anv-pluenn Ursula Vernon)
* *Belle: An Amish Retelling of Beauty and the Beast* (2017) gant Sarah Price
* *A Court of Thorns and Roses* (2015) gant Sarah J. Maas

## Pennad kar
*Beauty and the Beast

## Notennoù ha daveennoù
Dark fantasy

Gant ar ger saoznek ***Dark fantasy*** («&nbsp;*[[fantazi]]* teñval&nbsp;») e reer evit envel un isrann eus al lennegezh, ar sinema hag an arzoù *fantasy* a zo duoc'h ha skrijusoc'h eget an oberennoù all. Alies e vez mesket enni elfennoù moliac'h ha reoù skrijus, un aergelc'h du a anver *grimdark* e saozneg.

## Skrivagnerien brudet
;Ar gentidi
*Robert E. Howard (1906-1936)
*Michael Moorcock (ganet e 1939)
;Ar c'hrouer
*Clark Ashton Smith (1893-1961)
;Bloavezhioù 1980
*Glen Cook (ganet e 1944)
*Stephen King (ganet e 1947)
*Clive Barker (ganet e 1952)
;Bloavezhioù 1990
*Andrzej Sapkowski (ganet e 1948)
*George R. R. Martin (ganet e 1948)
;Bloavezhioù 2000
* Michel Robert (ganet e 1964)
* Joe Abercrombie (ganet e 1974)

## Levrioù brudet
* *[[The Black Company]]*, gant Glen Cook
* *[[A Song of Ice and Fire]]*, gant George R. R. Martin
Kastell Laval

**Kastell Laval** zo ur c'hastell e Laval, en departamant Mayenne. Daou gastell zo e gwirionez : ar C'hastell Kozh (*Vieux-Château*), ur c'hastell-kreñv savet adalek an , hag ar C'hastell Nevez (*Château-Neuf*), savet da vare an Azginivelezh adalek 1542. Emañ an daou savadur war roll kentañ ar Monumantoù istorel, savet e 1840.

Digor eo ar C'hastell Kozh d'ar weladennerien hag ennañ e c'haller gwelet un dastumad oberennoù livouriezh simpl, e-kichen taolennoù klaseloc'h eus an , ha traoù all c'hoazh diwar-benn sevenadurioù Afrika hag Azia ha diwar-benn istor ar c'horn-bro.

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* L'encyclopédie du patrimoine architectural français
Kurt Cobain

**Kurt Donald Cobain**, ganet d'an 20 a viz C'hwevrer 1967 e Aberdeen (Stad Washington, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Ebrel 1994 e Seattle, a oa ur c'haner, ur saver pozioù hag ur soner stadunanat. 

Brudet mat e voe evel kaner, gitarour ha penn ar strollad grunge Nirvana. Cobain, goude e varv, zo chomet ur rocker hollvrudet ha levezonus war istor ar sonerezh rock.

## Levrlennadur
*  *Kurt Cobain: Journals*, skridoù personel ar c'haner embannet gant Penguin, 2003, 304 p. 

## Pennadoù kar
* Nirvana
* Grunge
Juan Guaidó

**Juan Gerardo Guaidó Márquez**, ganet d'an 28 a viz Ebrel 1983, zo un ijinour ha politikour venezuelat. Prezidant ar vodadeg vroadel eus Venezuela eo abaoe ar 5 a viz Genver 2019. Ezel eo eus ar strollad Voluntad Popular (VP) eus an tu kreiz sokial-demokrat. Kannad kevredadel eo ivez er Vodadeg Vroadel, evit stad Vargas.

D'an 23 a viz Genver 2019, Guaidó en devoa embannet en un doare foran e oa ar prezidant da c'hortoz eus Venezuela. Kadoridigezh ar prezidant Nicolás Maduro e penn kentañ miz Genver a oa bet nac'het gant ar Vodadeg Vroadel, ar pezh a dalvez eviti ez eo goullo ar post. Hervez Bonreizh Venezuela, ma vez goullo ar post a brezidant ar Republik ez eo neuze prezidant ar Vodadeg Vroadel a zeu da vezañ prezidant da c'hortoz betek ma vo dalc'het votadegoù nevez.
Miscreated

**Miscreated** zo ur c'hoari video dreistbevañ enlinenn sevenet hag embannet er stumm alpha gant Entrada Interactive LLC e 2014. D'an 18 a viz Kerzu 2018 e oa deuet war-wel ar stumm Beta eus ar c'hoari, an hini 1.0.
## Istor
E 2089, an douar a zo bet distrujet gant daou vrezel nukleel hollek. Ar sevenadur denel ha darn eus an dud a zo aet da get. Bemdez e vez da stourm evit kavout dour, boued evit chom bev, armoù evit en em zifenn. Ar c'hêrioù a zo poblet gant kemmidi denel. Ret eo diwall diouzh ar skinadurioù hag ar c'hleñvedoù drastus. Torfedourien feuls a glask mestroniañ o zammig bed, dre ar feulster garv.
## Liammoù diavaez
* Facebook ofisiel Miscreated
* Lec'hienn ofisiel Miscreated
## Notennoù ha daveennoù
Hans Talhoffer

**Hans Talhoffer** (Dalhover, Talhouer, Thalhoffer, Talhofer), ganet e-tro 1410 ha marvet e-tro 1480, a oa ur mestr emgannañ alaman eus ar . N'eo ket sklaer al liammoù en devoa gant hengoun an emgannañ met ar skridoù diwar e zorn a seblant diskouez e oa liammet ouzh Johannes Liechtenauer, penn ur skol emgannañ alaman brudet. Talhoffer a oa un den desket mat ha dedennet bras gant an astrologiezh, ar matematik hag an anvadurezh. Skrivet en deus pemp levr war an emgannañ d'an nebeutañ e-pad e vuhez. War e seblant e oa ivez ur gourdoner ha kelenner emgannañ.

Ms.Thott.290.2º 044r.jpg|Ur splujer gwisket
File:Ms.Thott.290.2º 073v.jpg|Un emgann lezennel
Ms.Thott.290.2º 100v.jpg|Un emgann lezennel gant skoedoù
Anvioù-bihan katalanek

Roll an **anvioù-bihan katalanek** :

## A
*Aina
*Albert
*Aleix
*Anaïs
*Andreu
*Antoni

## B
*Berenguer ha Berenguera
*Bernat
*Blanca

## C
*Carles 
*Carme

## D
* Dolça

## E
*Enric

## F
*Fedra
*Felip
*Ferran 
*Ferrer
*Francesc

## G
*Guillem

## J
*Jaume
*Joan ha Joana
*Joaquim
*Jordi
*Josep

## L
*Lluís

## M
*Marc
*Marcel
*Margalida
*Margarida
*Martí
*Miquel
*Mireia
*Moisès
*Montserrat

## N
*Narcís
*Núria

## O
*Oriol

## P
*Pau
*Pere

## R
*Raül
*Roger

## S
*Sergi
*Soler

## V
*Vicenç

## X
*Xavier
*Xenia
Nayib Bukele

**Nayib Armando Bukele Ortez**, ganet d'ar 24 a viz Gouhere 1981 e San Salvador, zo ur politikour ha den a aferioù salvadorian. Dilennet eo bet da brezidant ar vro, goude bezañ bet trec'h en dilennadeg prezidant e 2019. Kadoriet e oa bet d'ar 1añ a viz Even 2019. Dont a reas da vezañ neuze an eil prezidant goude José Napoleón Duarte (1984-1989) da vezañ dilennet hep bezañ ezel eus an daou strollad politikel pennañ, an FMLN pe an ARENA. Bukele a oa kannad en anv ar strollad kreiz GANA.

## Buhez prevez
Dimezet eo gant ar bsikologourez Gabriela Rodríguez.

## Notennoù ha daveennoù
Scènes des massacres de Scio

***Scènes des massacres de Scio*** (titl gwirion : *Scènes des massacres de Scio : familles grecques attendant la mort ou l'esclavage*) zo un daolenn gant Eugène Delacroix diwar-benn lazhadegoù en Enez C'hios. An eil eoulivadur veur eo gant al livour. Ouzhpenn pevar metr uhelder (419 cm × 354 cm) eo an daolenn. Ar pal e oa diskouez gwirvoud ar brezel, ar feulster a oa bet en enez e-pad Lazhadeg C'hios. An daolenn a zo unan skrijus gant Gresianed o c'hortoz o zonkad: pe ar sklavelezh pe ar marv dindan taolioù an Otomaned goude o emsavadeg. 

Livet e oa bet e 1824, bloavezh marv Théodore Géricault (1791-1824). An daolenn *[[Le Radeau de La Méduse]]* a oa bet un awen anat evit Delacroix.


Radeau meduse structure 3 pyramids.jpg|Le Radeau de la Méduse, implij ar piramidennoù
Massacre at chios pyramids.jpg|Lazhadeg Chios, piramidennoù denel.
Theodor von Neuhoff

**Theodor von Neuhoff** (1694-1756), pe *Theodor Stephan Freiherr von Neuhoff*, pe **Tiadoru di Neuhoff** e korseg, a oa un diplomat alaman hag a oa bet dilennet da roue Korsika e 1736 evel **Teodor **.

Ganet e oa e Köln d'ar 27 a viz Eost 1694. Mervel a reas en dienez e Londrez.
Orso Aosta

**Orso Aosta**, pe **Sant Orso**, pe *Ours d'Aoste* pe *Saint Ours* (e galleg) (... – 529 Aosta) a oa ur manac'h ha beleg katolik iwerzhonat en Aosta er .
La Princesse Belle-Étoile et le Prince Chéri

**La Princesse Belle-Étoile et le Prince Chéri** zo ur gontadenn c'hallek gant Marie-Catherine d'Aulnoy, er . Awenet gant Ancilotto, re di Provino, ur gontadenn italianek, savet pe dastumet gant Giovanni Francesco Straparola (1480 -1558) en e levr Le piacevoli notti. Emañ dindan an niverenn 707 e renkadur Aarne-Thompson.

## Ar gontadenn
An teir c'hoar Roussette (pe « la Rousse »), Brunette, ha Blondine ar yaouankañ anezho, a zo merc'hed d'ur briñsez diarc'hant, pa oant merc'hed d'ur miliner er gontadenn italianek orin.

## Notennoù


,
Noël-François De Wailly

**Noël-François De Wailly** (31 Gouere 1724 – 7 Ebrel 1801) a oa ur yezhadurour hag ur geriadurour gall.

Ganet e voe en Amiens. Tremen a reas ar braz eus e vuhez e Pariz, ma rae skol da estrañjourien o doa c'hoant da zeskiñ galleg. E 1754 e voe embannet e *Principes généraux de la langue française*, un oberenn hag a daole ur sell nevez ouzh yezhadur ar galleg. Degemeret-mat e voe al levr-se gant Skol-veur Pariz hag implijet e meur a lec'h. E 1771 e voe embannet ul levr all gantañ, anvet *Moyens simples et raisonnés de diminuer les imperfections de notre orthographe*. Ennañ e rae kinnigoù evit eeunaat an doare da skrivañ ar galleg. Ezel e voe eus an *[[Institut de France]]* (Ensavadur Bro-C'hall) adalek krouidigezh an ensavadur-se e 1795, ha kemer a reas perzh e labour geriaduriñ an *[[Académie française]]* (embannadur 1798).

Levrioù all a savas, evel *L'Orthographe des dames* (1782) ha *Le Nouveau Vocabulaire français, ou abrégé du dictionnaire de l'Académie* (1801).

Breur e oa d'an tisavour Charles De Wailly, tad d'ar barzh Étienne-Augustin De Wailly, ha tad-kozh d'an istorour ha levraoueger Natalis de Wailly ha d'ar geriadurour Alfred de Wailly.
Die goldene Gans

**Die goldene Gans** (*Ar Waz Aour*) zo ur gontadenn alamanek gant ar vreudeur Grimm, niverenn 64 o dastumad Kinder- und Hausmärchen. 

An haroz eo ar yaouankañ eus tri breur. Kaset eo ar mab henañ da geuneuta, gant ur wastell hag ur voutailhad win. War e hent e kav un denig bihan hag a c'houlenn un tamm da zebriñ, hag ur banne d'evañ, met kaset eo da sutal. Kouezhañ a ra ar breur henañ eus ur wezenn, torret e vrec'h. Ha kaset d'ar gêr.
Heñvel dra a c'hoarvez gant ar breur etre-henañ.
Maxime Chattam

**Maxime Chattam**, ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1976 en Herblay dindan an anv **Maxime Drouot**, a zo un oberour romantoù polis gallek. Ezel eo eus stroll oberourien gallek La Ligue de l'Imaginaire.

### E brezhoneg
* Lazhadeg
Franco Sacchetti

**Franco Sacchetti** (Ragusa di Dalmazia, 1332 – San Miniato, 1400) a oa ur skrivagner italian eus ar . Ganet e oa e Dalmatia, met bevañ a reas e Firenze dreist-holl.

Hiriv eo brudet e levr *[[Il Trecentonovelle]]*.
## Oberennoù
How the Dragon Was Tricked

**How the Dragon Was Tricked** (*Penaos e voe tapet an aerouant*) zo ur gontadenn saoznek embannet en dastumad The Pink Fairy Book gant Andrew Lang. Troet e oa diwar ur gontadenn eus Griechische und Albanesische Märchen, ul levr alamanek gant Johann Georg von Hahn.

## An istor
Ur roue a c'houlenn digant ur paotr yaouank fin tapout ur gazeg-nij, ha goude un aerouant.

## Pennadoù kar
*The Juniper Tree
*The Rose-Tree
*Mr Miacca
*Hop o' My Thumb
*Vasilisa Goant 
*Smørbukk

## Liamm diavaez
* ''SurLaLune''
Mia Khalifa

**Mia Khalifa** (arabeg: ميا خليفة‎), ganet d'an 10 a viz C'hwevrer 1993, brudet ivez evel **Mia Callista**, zo ur vaouez eus Liban, brudet er rouedadoù sokial, ur webcam model ha bet eo aktourez pornografek ivez. Aktourez eo bet etre 2014 ha 2015.

Khalifa, ganet e Beirout, a oa aet da vevañ da Stadoù-Unanet Amerika e 2001. Kroget e oa da c'hoari e filmoù pornografek e miz Here 2014. E miz Kerzu e oa pignet betek ar 1añ plas a aktourez hervez al lec'hienn Pornhub. Gwelet fall spontus e oa bet ar choaz micherel-se er Reter Nesañ, dreist-holl goude ur video lec'h ma c'hoarie gant un hijab islamek. Goude tri miz, Khalifa he devoa paouezet gant ar bed pornografek evit mont war-zu ar rouedadoù sokial. Etretant e oa bet torret al liammoù etrezi hag he familh.

## Tro-dro Mia Khalifa
E miz Du 2016, ur sinadeg enlinenn a c'houlenne digant ar prezidant stadunanat Donald Trump lakaat Khalifa evel kannadez ar vro en Arabia Saoudat.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Mia Khalifa war IMDb
Lazhadenn Loeiz XVI

**Lazhadenn Loeiz XVI**, oc'h implijout ur guillotine, a oa bet un darvoud a-bouez eus an Dispac'h Gall. Dibennet e voe Loeiz XVI d'an 21 a viz Genver 1793 war Blasenn ar Reveulzi (Plasenn Loeiz XV, adanvet Place de la Concorde e 1795) e Pariz. Ar Vodadeg Vroadel he doa votet marv ar roue d'ar 17 a viz Genver 1793. Den n'en doa votet "digablus".

## Gwelet ivez
* Testamant Loeiz XVI
* Gwerz Loeiz C'houezek
Gwerz Loeiz C'houezek

**Gwerz Loeiz C'houezek** zo ur ganaouenn bet dastumet gant Frañsez Vallée e Landerne e-tro 1912 ha kanet gant an itron Riou (he devoa desket anezhi gant he mamm). Ul lodenn eus ar ganaouenn anvet **Testamant Loeiz XVI** a oa bet embannet e 1847 e-barzh *[[Ar feiz hag ar vro]]* gant an abad Durand eus Gwened. Sujed ar ganaouenn a zo Lazhadenn Loeiz XVI d'an 23 a viz Genver 1793.

## Pozioù

Pa zeuas eus ar prizoun 'oa d'ezan amaret
E zaouarn a-dreg e gein 'vel d'ar griminaled.

Pa zeuas eus ar prisoun da vont war ar chafod
E lakeas eun tamm paper e dourn Clery, e bôtr,
War behini 'oa skrivet e gomzou diveza ;
Kriz e vije ar galoun a lennje hep gouela.

— « Me eo Loeiz C'houezek, hanvet d'ar Fransizien roue,
Dastumet en eur prizoun pevar miz 'zo pase ;
Hep kaout test nemet Doue demeus va holl boaniou,
Dirazan e tisklerian va holl zantimanchou.

Mes, pa em eus e zinet, n'en em eskuzan ket,
A galoun gant an Iliz atao 'n em uniset.
C'houi, va bugale, 'mezan, mar ho peus ar c'hlac'har
Da goll ho mamm eveldoun, m'ho rekommand d'am c'hoar,
Pini 'vo d'ec'h eun eil-vamm abalamour d'in-me ;
A beb amzer evidoun 'oa bras lie c'harante.

Te, va mab, a yoa ganet evit beza roue ;
Mar dez war an tron biken, n'eo ket eur boneur

Clery en deus d'in rentet pep seurd servichou mad ;
D'ezan e testamantan va montr ha va dilhad,
Va gwalenn d'ar rouanez ha d'am mab va c'hachet,
Hag eur guchenn eus va bleo d'am familh asamblet,

Neuze an taboulinou a vougas e vouez ;
Ar boureo a drouc'h e benn : setu fin d'e vuhez !

Soudarded an Nation, — horrol eo kement-man, —
Tout e lakeont o fikou en e wad da drempan.
Neuze e voe dastumet hag e gorf hag e benn,
Ha laket da interi e bered Madalen.

## Pennadoù kar
* Testamant Loeiz XVI
* Lazhadenn Loeiz XVI

## Liammoù diavaez
* Pozioù ar ganouenn
Kendall Jenner

**Kendall Nicole Jenner**, ganet d'an 3 a viz Du 1995, zo un top model ha maouez ar skinwel stadunanat.

Kroget eo da vezañ gwelet er skinwel en abadenn war ar chadenn E! anvet Keeping Up with the Kardashians. Jenner a zo ivez un top model a vez lakaet da dalvezout el luskad "the Instagirl era" gant Vogue magazine, pe "Social Media Modeling" gant Harper's Bazaar, dre ma vez choazet ar re model dre internet hag hervez an niver a followers.

E miz Ebrel 2017 e oa unan eus ar 15 den brudetañ war Instagram. E 2017 ivez, Jenner a oa deuet da vezañ an top model paeet ar muiañ dre ar bed-holl hervez listenn ar Forbes.
Rumpelstilzchen

**Rumpelstilzchen** zo unan eus kontadennoù Grimm (KHM 55) e 1812.

Kentañ meneg eus an anv *Rumpelstilzchen* a oa e 1577, er *[[Geschichtklitterung]]* gant Johann Fischart, un azasadur eus *[[Gargantua]]* François Rabelais.

## Ar gontadenn
Ur c'houer paour a gont e c'hall e verc'h kemmañ ar plouz en aour dre o nezañ evel gloan. Ha setu ar roue d'he goulenn. Erru ar plac'h er c'hastell, lakaet eo en ur pezh leun a blouz, gant ur c'harr-nezañ. Mar ne zeu ket a-benn da dreiñ ar plouz en aour e vo lakaet d'ar marv.

Ne oar ket ar plac'h penaos en em dennañ eus ar blegenn, met setu ur c'horrigan hag a ginnig nezañ ar plouz en he lec'h, gant ma roy dezhañ un dra bennak en eskemm. Graet al labour, nezet ar plouz, troet anezho en aour, setu ar roue o c'houlenn muioc'h c'hoazh. Hag adarre ar c'horrigan, dre ziv wech, da zont da sikour merc'h ar c'houer paour. Goude an trede gwech e ra dezhi prometiñ, evel trugarekadenn, he c'hentañ mab pa vo bet ganet.

Setu merc'h ar c'houer dimezet d'ar roue, hag ankouaet an emglev ganti. Ha setu ar c'horrigan o tont d'he c'haout, da c'houlenn ar mab a zo dleet dezhañ. Hag ar rouanez da nac'h. Neuze e lavar ar c'horrigan e tremeno hep ar mab henañ gant ma tivino ar rouanez e anv dindan tri deiz. En daou zevezh kentañ e kinnig ar rouanez ur regennad anvioù, met n'eus hini anezho a ve mat. D'an trede deiz, setu ur servijer o tont d'he c'haout : klevet en deus ar c'horrigan o kanañ ur ganaouenn ma lavare e anv.

Setu amañ ar ganaouenn :



Da noz an trede deiz e teu ar c'horrigan d'he c'haout adarre. Hag ar rouanez da ginnig ur regennad anvioù all. Ha da ziwezhañ : *Rumpelstilzchen !*

Hag ar c'horrigan, droug ennañ, a strak e dreid ken kreñv ma tremen a-dreuz ar plañchod. Ha keloù ebet anezhañ abaoe.

### An anvioù all
*Doareoù damdost zo e galleg Breizh-Uhel
***Tremotino* en Italia
**Martinko Klingáč* e Slovakia
**Rumplestiltskin* e Bro-Saoz, ha *Tom Tit Tot* gant Joseph Jacobs (1854-1916)
*Whuppity Stoorie* e Bro-Skos gant Robert Chambers (1802-1871)
**Päronskaft* e Suis
**Joaidane* (**جعيدان**) en Arabia
**Khlamushka* e Rusia
**Ruidoquedito* e Suamerika
**Utz Li Gutz Li* (**עוץ לי גוץ לי**) en Israel
**Pancimanci* en Hungaria, ha *Csodafurulya* gant Kolozsvári Grandpierre Emil (1907-1992)
**Cvilidreta* e Kroatia.

N'eo ket bet troet *Rumpelstilzchen* e brezhoneg c'hoazh (Mezheven 2023).

## Pennadoù kar
**[[Die Drei Spinnerinnen]]*

## Notennoù
The Lang's Fairy Books

__TOC__
**The Lang's Fairy Books** zo un dastumad 25 levr saoznek evit bugale gant Andrew Lang, embannet etre 1889 ha 1913. Kenlabourat a rae gant e bried Leonora Blanche Alleyne a embannas pevar eus al levrioù etre 1908 ha 1912.

Andrew Lang (1844–1912) a oa ur skrivagner skosat, barzh ha romantour. Embann a reas levrioù kentañ ar rummad ha sevel ar rakskridoù, e bried a rae an troidigezhioù, hag a reas an embann adal ar bloavezhioù 1890.

Kalzik eus ar c'hontadennoù a deu eus kontadennoù Grimm, met an darn vrasañ a deu eus broioù all.

## The Fairy Books
### Orin ha levezon

Levrioù brudetañ an dastumad eo an 12 *Fairy Books*, pep hini en ur golo a liv disheñvel. Kontadennoù al levrioù ne oant ket bet dastumet gant ar priedoù Lang diwar muzelloù konterien, met evel re Madame d'Aulnoy (1651–1705) e voent tennet eus levrioù a lies bro.

Levezon bras o doe al levrioù. Kalz eus ar c'hontadennoù eus ar broioù estren a voe lakaet e saozneg evit ar wech kentañ. Andrew an hini a zibabas kontadennoù ar pevar levr kentañ, met Nora eo an hini a reas al labour war-dro an ugent all goude. Ganti e voe graet al labour treiñ, gant skoazell troerien all.

Levezonet e oa Lang gant e anaoudegezh eus kontadennoù an harzoù etre Saoz ha Skos, ha broudet e oa gant an diouer a zastumadoù en e amzer. Ne anavezed neuze nemet dastumad Dinah Craik, *The Fairy Book*, embannet e 1869. Hervez Roger Lancelyn Green, e stourme Lang a-enep kelennourien ha skridvarnourien diouzh ar c'hiz a gave dezho e oa noazus ar c'hontadennoù kozh d'ar vugale dre ma oa krizded ha hunvre enno. Levrioù Lang eta a gemmas selloù ar remziadoù war ar seurt levrioù.

## Al levrioù
# *[[The Blue Fairy Book]]* (1889) 
# *[[The Red Fairy Book]]* (1890)
# *[[The Blue Poetry Book]]* (1891) 
# *[[The Green Fairy Book]]* (1892)
# *[[The True Story Book]]* (1893)
# *[[The Yellow Fairy Book]]* (1894) 
# *[[The Red True Story Book]]* (1895)
# *[[The Animal Story Book]]* (1896)
# *[[The Pink Fairy Book]]* (1897)
# *[[The Arabian Nights' Entertainments]]* (1898)
# *[[The Red Book of Animal Stories]]* (1899)
# *[[The Book of Romance]]* (1902), ennañ naontek kontadenn
# *[[The Crimson Fairy Book]]* (1903)
# *[[The Brown Fairy Book]]* (1904)
# *[[The Red Romance Book]]* (1905)
# *[[The Orange Fairy Book]]* (1906)
# *[[The Olive Fairy Book]]* (1907)
# *[[The Book of Princes and Princesses]]* (1908)
# *[[The Red Book of Heroes]]* (1909)
# *[[The Lilac Fairy Book]]*(1910)
# *[[The All Sorts of Stories Book]]* (1911)
# *[[The Book of Saints and Heroes]]* (1912)
# *[[The Strange Story Book]]* (1913)
# *[[The Strange Story Book]]* (1913)

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*Full Andrew Lang's Fairy Books collection at One More Library
*Andrew Lang collection
*The Folio Society "Rainbow Fairy Books"
Joseph Jacobs

**Joseph Jacobs** (1854–1916) a oa ur gwerinoniour eus Aostralia.

Ganet e oa en Sydney en un tiegezh yuzev. Brudañ a reas kontadennoù saoznek evel *Jack and the Beanstalk*, *Goldilocks and the three bears*, *The Three Little Pigs*, *Jack the Giant Killer* ha *The History of Tom Thumb*. Embann a reas dastumadoù kontadennoù: *English Fairy Tales* e 1890, ha *More English Fairy Tales* e 1893.
Vogalenn damzigor

E yezhoniezh e vez implijet an termen **vogalenn damzigor** war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur vogalenn hanter-hent etre ur vogalenn etre hag ur vogalenn beuzdigor.

## Roll darnel
Sed amañ roll ar vogalennoù damzigor dezho un arouezenn el lizherenneg fonetik etrebroadel :
* vogalenn damzigor a-raok nann-ront [ɛ], d.s. bzh. *k*'ê**r''
* vogalenn damzigor a-raok ront [œ], d.s. [[brezhoneg|bzh.]] ''r**eu**z''
* vogalenn damzigor greiz nann-ront [ɜ], d.s. [[saozneg|saoz.]] ''h**e**r'' ("hi")
* vogalenn damzigor greiz ront [ɞ], d.s. [[Iwerzhoneg|iwerzh.]] ''t**o**mhail'' ([tɞ̜ːlʲ]; "debr!")
* vogalenn damzigor a-dreñv nann-ront [ʌ], d.s. [[Iwerzhoneg|iwerzh.]] ***o*'la* ([ʌlˠə]; "[[eoul]]")
* vogalenn damzigor a-dreñv nann-ront [ɔ], d.s. [[brezhoneg|bzh.]] *t**o**rr''
Ar vogalennoù damzigor all a c'hall bezañ treuzskrivet dre lakaat adarouezennoù war ur vogalenn nes.

## Gwelit ivez
* Vogalenn
* Vogalenn etre
* Vogalenn beuzdigor
* Vogalenn digor

## Dave
Le Nain jaune

**Le Nain jaune** (ar c'horrigan melen) zo ur gontadenn c'hallek gant Marie-Catherine d'Aulnoy (1651-1705) hag embannet en he levr Contes nouveaux ou Les Fées à la mode, en 1698.

## Ar gontadenn
Ur rouanez he devoa meur a vugel ha ne chom nemet ur verc'h eus ar re vravañ, anvet Toute-Belle. Fae a ra ar briñsez war an holl briñsed a deu a bell vro d'ober o lez dezhi. Displijet ar rouanez, aon dezhi ne gavje ket he merc'h pried ebet gant seurt doareoù. Ha hi goulenn ali boudig an dezerzh. Honnezh zo leoned ouzh he diwall ha ne c'hallont bezañ doñvaet nemet gant ur wastell vurzhudus, graet gant vioù krokodil. Setu ar rouanez o vont da geginerez, hag en hent gant he gwastell. Skuizh eo, kousket a ra e-harz ur wezenn. Pa zihun n'eus gwastell ebet ken, ha setu ma klev al leoned prest da zebriñ ar rouanez d'o lein. Er wezenn e wel ur c'horrigan o tebriñ orañjez, ha hennezh a ginnig he saveteiñ ma promet reiñ dezhañ dorn he merc'h. Ha hi da brometiñ, ha da semplañ. Pa zihun emañ en he falez ha krediñ a ra he deus graet un hunvre.

Trist ha nec'het eo ar briñsez Toute-Belle o welout he mamm, ha mont a ra ivez da welout boudig an dezerzh gant ur wastell. Pa erru dirak ur wezenn orañjez, bec'h he frouezh enni, e laka he faner war an douar da gutuilh orañjez. Diwar wel ez a ar wastell, war wel e teu ar c'horrigan melen ha hennezh a lavar dezhi eo bet prometet he dorn dezhañ gant he mamm, ma ra d'ar verc'h prometiñ dimeziñ dezhañ evit na vo ket debret gant al leoned. Hag ar briñsez zo kaset d'he falez hag ouzh he biz ur walenn ha n'hall ket tennañ.

## Tresadennoù Walter Crane

WalterCrane,Dwarf01.png
WalterCrane,Dwarf06.png
WalterCrane,Dwarf09.png
WalterCrane,Dwarf15.png


## Doare saoznek

Troet e voe e saozneg hag embannet evel *The Yellow Dwarf* gant Andrew Lang e *[[The Blue Fairy Book]]* levrenn gentañ e zastumad kontadennoù, The Lang's Fairy Books, e 1889.

## Embannadurioù
*  *Le Nain jaune*, Épinal, Imagerie Pellerin, war-dro 1860.
*  Walter Crane's Toy Books, *The Yellow Dwarf*, levr-c'hoariell, Londrez ha New York, George Routledge & Sons, 1875.
*  Arthur Gaskin, *The Yellow Dwarf*, Londrez, S. Baring Gould, 1894.

## Liammoù diavaez
* Skrid orin gallek e Wikisource. 
* ''The Yellow Dwarf'', troidigezh saoznek
* ''The Yellow Dwarf'', ar skrid saoznek embannet gant Andrew Lang.
Le Nain jaune (disheñvelout)

**Le Nain jaune** zo anv meur a dra:
* ur gontadenn, *[[Le Nain jaune]]*, gant Marie-Catherine d'Aulnoy en 1698
* ur gelaouenn bolitikel en 1814, hag unan all en 1863
* ur romant Le Nain jaune (romant) gant Pascal Jardin en 1978
* ur c'hoari c'hartoù
Koffi Olomide

**Antoine Christophe Agbepa Mumba**, pe **Koffi Olomidé**, lesanvet **roue ar rumba kongoat** pe **Le grand Mopao** (ar patron bras, er yezh lingala), ganet d'an 13 a viz Gouhere 1956 e Kisangani, e Republik Demokratel Kongo, zo un c'haner, saver pozioù ha produer sonerezh. E 1986 en doa krouet ar strollad *Quartier latin international* en deus roet lañs da arzourien yaouank evel Suzuki Luzubu 4x4, Bouro Mpela pe Fally Ipupa, deuet brudet-mat en Afrika. Krouet en deus ul label anvet Koffi Central e 2013.
## Notennoù ha daveennoù
Contes moraux pour l'instruction de la jeunesse

***Contes moraux pour l'instruction de la jeunesse*** zo un dastumad eus kontadennoù Jeanne-Marie Leprince de Beaumont (1711-1780), hag a voe embannet, war-lerc'h he marv, e 1806 e teir levrenn.

## An teir levrenn
### Levrenn gentañ

### An eil levrenn

### An trede levrenn

## Liammoù diavaez
* 

## Notennoù
Wilhelm Rediess

**Friedrich Wilhelm Rediess** ganet d'an 10 a viz Here 1900 hag emlazhet d'an 8 a viz Mae 1945 a oa un ofiser SS ha polis e-pad dalc'hidigezh alaman Norvegia e-pad an Eil Brezel-bed. Penn an holl unvezioù SS e oa en Norvegia, etre an 22 a viz Even 1940 betek e varv e 1945. Kiriek eo bet da veur a dorfed brezel (lazhadeg yuzevien ha prizonidi).
Klein Henszlein

**Klein Henszlein** pe **Klaus Hanslein** a oa ur morlaer alaman lakaet d'ar marv e 1573. Tagañ a rae bigi e Mor an Hanternoz etre 1560 ha 1573. Trec'het ha prizoniet e voe gant ur flodad eus Hamburg. Degaset da Hamburg, Henszlein hag e genseurted a voe lakaet da vale e kêr a-raok bezañ dibennet holl. O fennoù a voe lakaet war pikoù ha war ziskouez.

Hervez testeni ar bourev e voe dibennet an 33 morlaer e-doug 45 munut (nemet Klein Henszlein). Goude-se en devoa dibennet korfoù ar vorlaerien a oa bet lazhet e-pad an emgann. Hervezañ e oa kement a wad ma embanne "bezañ war-sav er gwad met ken don ma oa soubet e votoù gantañ."

## Levrlennadur
* Bottling, Douglas. The Pirates. Alexandria, Virginia: Time-Life Books Inc., 1978.
* Niehaus, Alisha. Piratepedia. New York, New York: Dorling Kindersley Ltd., 2007.

## Notennoù ha daveennoù
Vogalenn damserr

E yezhoniezh e vez implijet an termen **vogalenn damserr** war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur vogalenn hanter-hent etre ur vogalenn etre hag ur vogalenn beuzserr.

## Roll darnel
Sed amañ roll ar vogalennoù damserr dezho un arouezenn el lizherenneg fonetik etrebroadel :
* vogalenn damserr a-raok nann-ront [e], d.s. bzh. *g*'e**r''
* vogalenn damserr a-raok ront [ø], d.s. [[brezhoneg|bzh.]] ''ch**eu**
* vogalenn damserr greiz nann-ront [ɘ], d.s. [[ruseg|rus.]] солнц**е** ([ˈsonʦɘ]; "[[heol]]")
* vogalenn damserr greiz ront [ɵ], d.s. [[svedeg|sved.]] ''d**u**m'' ("sot")
* vogalenn damserr a-dreñv nann-ront [ɤ], d.s. [[gouezeleg Skos|skos.]] ''d**'oi**rbh'' ([d̪̊ɤrʲɤv]; "diaes")
* vogalenn damserr a-dreñv nann-ront [o], d.s. [[alamaneg|al.]] ''K**o*'hl* ("kaol")
Ar vogalennoù damzerr all a c'hall bezañ treuzskrivet dre lakaat adarouezennoù war ur vogalenn nes.

## Gwelit ivez
* Vogalenn
* Vogalenn serr
* Vogalenn beuzserr
* Vogalenn etre

## Dave
Christophe Dettinger

**Christophe Dettinger** lesanvet « **le Gitan de Massy** », ganet d'an 3 a viz Mae 1981, a oa ur boksour a vicher gall. Bet eo bet kampion Bro-C'hall evit ar rann ponner-lijer en 2007 ha 2008.
## Luskad ar jiletennoù melen
Brudet eo bet d'an 9 a viz Genver 2019 e Pariz pa oa bet filmet o lopañ war jandarmed e-pad ur vanifestadeg eus Luskad ar jiletennoù melen.
## Komzoù Emmanuel Macron
Goude ar brud savet tro-dro da Christophe Dettinger, ha dreist-holl an harp roet dezhañ, ar prezidant Emmanuel Macron en doa embannet: *"Le boxeur, la vidéo qu'il fait avant de se rendre, il a été briefé par un avocat d'extrême-gauche. Ça se voit ! Le type, il n'a pas les mots d'un Gitan. Il n'a pas les mots d'un boxeur gitan."*.

## Notennoù ha daveennoù
Tom Clancy's The Division

**Tom Clancy's The Division** zo ur c'hoari video rpg sevenet gant Massive Entertainment hag embannet gant Ubisoft, harpet gant Red Storm Entertainment, Ubisoft Reflections hag Ubisoft Annecy, war Microsoft Windows, PlayStation 4 hag Xbox One. Kelaouet e oa bet eus savidigezh ar c'hoari e-pad an E3 2013, hag embannet da vat dre ar bed d'an 8 a viz Meurzh 2016. Tremen a ra ar c'hoari video un un dazont nepell diouzh hiziv en New York City. Ur gwalldaol a zo bet oc'h implij kleñved ar brec'h. Darn an dud a zo marvet pe klañv bras. Ar c'hoarier, un ajant ispisial eus ar Strategic Homeland Division, berraet en "Division", a zo kefridiet gant sikour an oberiadurioù e Manhattan, kavout petra a zo erruet ha talañ ouzh an dorfedourien. The Division a zo bet savet gant lodennoù ar c'hoarioù video doare rpg, ha gant reoù liesc'hoarier.

Degemeret mat eo bet ar c'hoari hervez ar vurutelladennoù, gwerzhet eo bet mat ivez, gant Ubisoft o embann e oa bet ar rekord evito a-fed gwerzhadennoù en devezh kentañ embann. Ouzhpenn-se, ur sizhun war-lerc'h an embannadur, Ubisoft a embanne e oa bet The Division ar c'hoari ar muiañ gwerzhet en istor an embregerezh breton, ar gwellañ kentañ sizhun embann en istor an embann c'hoarioù video evit ur frañchiz nevez. En holl ez eus bet gounezet $330 milion dollar. Un heuliad anvet Tom Clancy's The Division 2, a vo embannet e miz Meurzh 2019.
Brezelioù keltiberek

Ar **brezelioù keltiberek** a c'hoarvezas en IIIe ha IIvet kantved kent JK etre ar Republik roman ha pobloù keltiberek e broioù war-dro ar stêr Ebro.

Pan erruas ar Romaned e oa bodet ar Geltibered en ur c'hengevread bras ha gouarnet e oant gant priñsed, ha n'eo ket gant rouaned.
Ar Schtroumpfed hag an Torrakoag

***Ar Schtroumpfed hag an Torrakoag*** zo ul levr bannoù treset brezhonek, embannet gant BZH5.
## Pennadoù kar
* Schtroumpfed
Peter Christen Asbjørnsen

**Peter Christen Asbjørnsen** (15 Genver 1812 – 6 Genver 1885) a oa ur skrivagner hag un dastumer kontadennoù eus Norvegia. Gant Jørgen Moe, ur mignon bras dezhañ, e tastumas kontadennoù pobl e kornaoueg hag e kreiz ar vro, hag a voe embannet dindan an titl *[[Norske Folkeeventyr]]*.

Ganet e voe Asbjørnsen e Christiana (Oslo) e 1812, en ur familh eus Otta. Studier e voe e skol-veur Christiana adalek 1833, met adalek 1832 e oa krog da zastum ha da lakaat dre skrid kontadennoù ha mojennoù. Graet en doa anaoudegezh gant Moe er skol, d'an oad a bevarzek vloaz, ha chom a rejont mignoned vras a-hed o buhez. E 1834 e klevas e oa Moe o tastum kontadennoù ivez. Keñveriañ a rejont frouezh o labour ha divizout labourat a-gevret hiviziken. 

Studioù loenoniezh ha louzawouriezh en doa graet Asbjørnsen er skol-veur. Gant skoazell ar skol-veur e reas un toullad beajoù war aodoù Norvegia, dreist-holl en Hardangerfjord. Moe, e-keit-se, a oa stag da gelenn, goude studioù doueoniezh. War e amzer vak e veze o vale er menezioù hag o tastum kondadennoù enno. 

E 1842–1843 e voe embannet o dastumad kontadennoù kentañ, anvet *Norske Folkeeventyr*. Degemeret mat e voe gant an dud, e Norvegia, ha pelloc'h. Un eil levr a voe embannet ganto e 1844 (*Norske folke og huldre-eventyr*), hag unan all c'hoazh e 1871. Troet e voe ar *Folkeeventyr* e saozneg, galleg, alamaneg. E 1845 e embannas Asbjørnsen e-unan ul levr all, anvet *Huldre-Eventyr og Folkesagn*.

War un dachenn all e labouras Asbjørnsen ivez : e 1856 e sachas evezh ar pennadurezhioù war an digoadañ e Norvegia, evit lakaat ar gouarnamant d'ober traoù. Anvet e voe da enseller ar c'hoadoù e proviñs Trondheim ha labourat a reas war an dachenn-se betek 1876, ar bloavezh ma'z eas e retred. Sevel a reas levrioù war labour ar c'hoadoù hag hini an taouarc'h ha beajiñ a reas e meur a vro eus Europa da welet penaos e veze graet er broioù all. Mervel a reas e Christiania e 1885 ha buan goude e varv e voe savet ur monumant en enor dezhañ er gêr-benn.
Brüderchen und Schwesterchen

**Brüderchen und Schwesterchen** (*Breurig ha C'hoarig*) zo ur gontadenn gant ar vreudeur Grimm, niverenn 11 en o dastumad (Kinder- und Hausmärchen) embannet e 1812.

Er  e oa bet embannet un danevell damheñvel, Nennillo e Nennella, e Pentamerone ar skrivagner italianek Giambattista Basile. Brudet eo ivez an doare rusek, Alionouchka hag Ivanouchka, a gaver pevar stumm anezhañ e dastumad Aleksandr Afanassiev.

## Istor

Kresket e voe ar gontadenn embannet e 1812 en embannadur 1819. a-wechoù e vez kemmesk etre homañ ha Hänsel und Gretel.

## Kontadenn
Ur breur hag ur c'hoar, skuizh gant ar vil ma vez graet dezho gant o lezvamm, a ra o soñj mont kuit eus ar gêr... Mont a reont a-dreuz ar maezioù ha tapet int dindan ar glav. Disklav a gavont en ur c'hoad e kleuz ur wezenn.

En deiz war-lerc'h, deuet sec'hed dezhañ, ha setu an daou vugel da vont da glask ur feunteun. E-keit-se he deus gwelet al lezvamm drouk e oant tec'het, ha taolet he deus he mallozh war gement eienenn a zo er c'hoad. P'emañ ar breur o vont d'evañ eus dour unan anezho e klev ar c'hoar an eienenn o lavarout : *Neb a ev eus ma dour a vo tigr*. Hag ar c'hoar da lavarout d'he breur e oa arabat evañ, panevet-se e trofe-eñ en ul loen gouez hag e trailhfe anezhi. Hag int en hent neuze, ken na gavont ur feunteun all, hag ar c'hoar a gompren e lavar: *Neb a ev eus ma dour a vo bleiz*. Ha hi adarre da lavarout eo arabat evañ. Hag ar breur a sent outi adarre, nemet lavarout e evo diouzh ar c'hentañ feunteun all, rak sec'hed ruz en deus.
Die drei Männlein im Walde

**Die drei Männlein im Walde** (*An tri c'horrigan er c'hoad*) zo ur gontadenn gant ar vreudeur Grimm, niverenn 13 en o dastumad Kinder- und Hausmärchen, ha niverenn 403 e renkadur Aarne-Thompson.

## Ar gontadenn
Un intañv hag un intañvez o deus pep a verc'hig. Un deiz e lavar an intañvez da verc'h an intañv lavarout d'he zad e karfe dimeziñ dezhañ. Lavarout a ra ivez d'ar plac'hig e roio dezhi laezh d'en em walc'hiñ ha gwin d'evañ, pa ne roio nemet dour d'he merc'h. Termal a ra an tad rak levenez ha poan eo ar briedelezh. Evit ober e soñj e ro e heuz, a zo toull ar sol anezhi d'e verc'h, hag e c'houlenn diganti mont d'ar c'hrignol da ispilhañ an heuz ouzh un tach, ha d'e gargañ a zour : ma ne ver ket an heuz dre an toull ec'h addimezo. Takenn ebet ne ver, hag eured a vo neuze.

## Kontadennoù kar
* *[[Morozko]]*, kont rus;
* *[[Les Fées]]*, gant Charles Perrault .
The Red Fairy Book

**The Red Fairy Book** zo un dastumad kontadennoù saoznek e 1890, an eil eus an dastumad anvet The Lang's Fairy Books. An darn vrasañ eus ar c'hontadennoù zo troet diwar a bep seurt yezhoù, ha lod a deu eus kontadennoù Grimm.

## Ar c'hontadennoù

**The Twelve Dancing Princesses*, diwar ar gontadenn alamanek Die Zwölf Tanzenden Prinzessinnen, a zo Die zertanzten Schuhee e Kontadennoù Grimm;
**The Princess Mayblossom*, diwar ar gontadenn c'hallek La Princesse Printanière, gant Madame d'Aulnoy;
**Soria Moria Castle*, diwar ar gontadenn norvegek *Soria Moria slott*, eus an Norske Folkeeventyris gant Peter Christen Asbjørnsen ha Jørgen Moe;
**The Death of Koschei the Deathless*, diwar ur gontadenn rusek e Narodnye russkie skazki gant Aleksandr Afanasyev ; 
**[[The Black Thief and Knight of the Glen]], kontadenn iwerzhonat; 
**The Master Thief
**Brother and Sister*, diwar Brüderchen und Schwesterchen, e Kontadennoù Grimm;
**Princess Rosette*, diwar *[[Princesse Rosette]]*, gant Madame d'Aulnoy;
**[[The Enchanted Pig]]*,
**[[The Norka]]*,
**[[The Wonderful Birch]]*,
**[[Jack and the Beanstalk]]*,
**The Little Good Mouse*, diwar *[[La Bonne Petite Souris]]* gant Madame d'Aulnoy;
**Graciosa and Percinet*, diwar *[[Gracieuse et Percinet]]* gant Madame d'Aulnoy;
**[[The Three Princesses of Whiteland]]
* *The voice of death*, diwar ur gontadenn roumanek dastumet gant Petre Ispirescu,
**The Six Sillies,
**[[Katie Woodencloak]] pe [[Kari Woodengown]],
**Drakestail,
**[[Rattenfänger von Hameln|The Ratcatcher]],
**The True History of Little Goldenhood,
**[[The Golden Branch]],
**The Three Dwarfs*, diwar *Die drei Männleim im Walde*, e [[Kontadennoù Grimm]] ;
**Dapplegrim,
**[[The Enchanted Canary]],
**The Twelve Brothers*, diwar *Die zwölf Brüder* (An daouzek breur) e [[Kontadennoù Grimm]];

**Rapunzel, diwar Kontadennoù Grimm,
**[[The Nettle Spinner]],
**Farmer Weatherbeard,
***Mother Holle*, diwar [[Frau Holle]], e [[Kontadennoù Grimm]],
**Minnikin,
**[[Bushy Bride]],
**Snowdrop*, diwar  *Sneewittchen* ([[Gwennerc'h]]), e kontadennoù Grimm,
**The Golden Goose*, diwar *Die goldene Gans* (Ar Waz aour), e kontadennoù Grimm ,
**The Seven Foals,
**The Marvellous Musician*, diwar Der wunderliche Spielmann, e kontadennoù Grimm,
*''The Story of Sigurd.

## Pennadoù kar
* The Blue Fairy Book
* The Brown Fairy Book
* The Crimson Fairy Book
* The Green Fairy Book
* The Grey Fairy Book
* The Lilac Fairy Book
* The Pink Fairy Book
* The Olive Fairy Book
* The Orange Fairy Book

* The Violet Fairy Book
* The Yellow Fairy Book

## Liammoù diavaez

*The Red Fairy Book, Wikisource.
Republik roman (1798-1799)

Ar **Republik roman** pe **Republik Roma** (e galleg: *République Romaine* ; en italianeg: *Repubblica Romana*) a oa ur stad verrbad a voe krouet en Italia d'ar 15 a viz C'hwevrer 1798 hag a badas betek an 30 a viz Gwengolo 1799.

Aloubet e voe Stadoù ar Pab gant soudarded c'hall, gant ar jeneral Louis-Alexandre Berthier en o fenn, e miz C'hwevrer 1798. D'an 11 a viz C'hwevrer e voe kemeret kêr Roma ganto. Harluet e voe ar pab Pi VI ha kaset da Doskana, da gentañ, ha da Vro-C'hall da c'houde, ma varvas d'an 29 a viz Eost 1799 d'an oad a 81 vloaz. 

Gant ar jeneral Berthier e voe embannet ar Republik roman d'ar 15 a viz C'hwevrer 1798.

D'ar 7 a viz Meurzh e voe staget ar Republik tiberin (embannet e Perugia d'ar 4 a viz C'hwevrer 1798) ha Republik Ancona (embannet en Ancona d'ar 19 a viz Du 1797) ouzh ar Republik Roman.

Ne voe ket degemeret gwall vat ar "Republik roman" gant tud ar vro, hegazet gant peilhadeg Roma gant ar soudarded c'hall.

D'an 28 a viz Du 1798 e voe aloubet ar republik nevez gant un arme deuet eus Rouantelezh Naplez ha renet gant ar jeneral aostrian Karl Mack. Met adkemeret e voe Roma gant ar C'hallaoued d'ar 14 a viz Kerzu.

D'an 19 a viz Gwengolo 1799 e voe dilezet kêr gant ar soudarded c'hall ; adkemeret e voe gant arme Naplez d'an 30 a viz Gwengolo. Hag adsavet e voe Stadoù ar Pab dindan Pi VII e miz Mezheven 1800.

Diazezet e oa banniel ar Republik roman war banniel Bro-C'hall, gant tri liv a-serzh, du, gwenn ha ruz.
Joseph Joffre

**Joseph Joffre** a oa un ofiser gall e-pad ar C'hentañ Brezel-bed, ganet d'an 12 a viz Genver 1852 e Rivesaltes (Pyrénées-Orientales) hag aet da Anaon d'an 3 a viz Genver 1931 e Pariz (7vet arondisamant).

Kroget e oa e hent soudard en trevadennoù (Tonkin, Soudan c'hall ha Madagaskar. Lakaet e voe e penn an État-Major général de l'Armée e 1911, rak arbennikaet e oa war an dezougen dre dren. E 1914, en ur vezañ penn al luioù, e lakaas da dalvezout steuñv an engalvadeg ha kreizenniñ (ar steuñv XVII). Goude-se e tifennas mennad an « argadenn divuzul », hag a oa kenteliet er Skol vrezel, hag a gousto kalz kolloù d'an droadegiezh, dreist-holl e-pad mare emgann an harzoù. Goude-se e voe diazez en trec'h evit al luioù gall e-pad Emgann ar Marne.

Ur wech talet gant brezel ar fozioù-difenn war an Talbenn kornôg, e holl argadennoù goañv 1914-1915 (e Champagne), nevezamzer 1915 (en Artois), diskar-amzer 1915 (hag un-dro en Artois ha Champagne) hag hañv 1916 (er Somme) a vo kolloù drastus. E fin 1916 e voe lakaet da maréchal de France hag erlec'hiet gant ar jeneral Nivelle. E miz Ebrel 1917, ez eo gant Viviani e penn ar bodad c'hall kaset d'ar Stadoù-Unanet Amerika evit bountañ war ar prezidant Wilson evit ma vefe savet ha kaset al lu stadunanat war an talbenn. E 1918 e voe dilennet en Académie française.

Burutellet kreñv e vez anezhañ evit e roll e-pad ar C'hentañ Brezel-bed.
## Buruteladennoù
Eus un tu e oa azeulet evel unan eus trec'herien ar C'hentañ Brezel-bed, eus un tu all e oa dispriziet gant ar soudarded hag ar jeneraled gall abalamour d'an argadennoù gwadus a lazhas milieroù a soudarded en aner.
Istor Suis

Kengevread Suis zo, abaoe 1848, ur stad kevreadel, enni kantonioù emren a-walc'h. Lod anezho zo bodet ouzhpenn seizh kantved zo, tra ma'z eus re all a zo stag outo abaoe an  hepken. Bez' eo Suis koulskoude unan eus republikoù koshañ ar bed. 

En Henamzer e oa poblet gant Galianed ha gant Reted hag aloubet e voe gant ar Romaned er Ikantved kent JK. Ouzh ar sevenadur galian-ha-roman, e voe ouzhpennet al levezon german e dibenn an Impalaeriezh roman p'en em ledas an Alemanned en hanternoz hag er reter. En em gavout a reas Suis e-barzh Impalaeriezh ar Franked er . Goude-se e tremenas al lodenn reter e-barzh Dugelezh Swabia, en Impalaeriezh Santel Roman, tra ma oa stag ar gornaoueg ouzh Rouantelezh Bourgogn. 

Er Grennamzer e voe savet Kengevread kozh Suis (an *Eizh Kanton*), a zeuas a-benn d'en em zistagañ diouzh o amzeien, an Impalaeriezh Santel Roman ha Rouantelezh Bourgogn hag en em ledas war-zu ar c'hreisteiz e-pad Brezelioù Italia diwar-goust Dugelezh Milano. Da vare an Disivoud protestant e voe rannet ar C'hengevread ha bec'h a savas da-heul, etre ar c'hantonioù a oa trizek anezho da neuze. Pa c'hoarvezas an Dispac'h gall e voe aloubet Suis gant soudarded Bro-C'hall, e 1798, ha savet e voe Republik Helvetia, ur stad suj da Vro-C'hall. E 1803 e voe adsavet Kengevread Suis gant Napoleon I. E dibenn Impalaeriezh Napoleon e voe bec'h adarre, gant brezel diabarzh ar Sonderbund e 1847. War-lerc'h e voe savet ur vonreizh kevreadel, e 1848.

Un istor a beoc'h ha berzh-mat eo bet hini Suis abaoe 1848. Emdroet eo ekonomiezh ar vro, eus ur vro a labour-douar d'unan industriel. Neptu eo chomet Suis e-pad an daou vrezel-bed kentañ. Deuet eo da vezañ unan eus broioù stabilañ ha pinvidikañ ar bed ; emglevioù zo bet sinet etre Suis hag Unaniezh Europa, met daoust m'eo kelc'hiet gant stadoù a zo izili eus an unaniezh-se, abaoe 1995, eo chomet e-maez anezhi betek-henn.
L'Idéologie française

***L'Idéologie française*** zo ul levr gallek gant Bernard-Henri Lévy hag embannet gant Grasset e Genver 1981. En arnodskrid-mañ e klask an oberour eien prederouriezhel mouezhioù an tu dehoù hag an tu kleiz gall, hag ar c'hemm etrezo.
Probus

**Marcus Aurelius Probus Augustus**, anavezetoc'h evel **Probus** (c. 19 Eost 232 – Gwengolo/Here 282), a oa impalaer roman etre 276 ha 282.
E-pad e ren berr a-walc'h (6 vloaz) e teuas a-benn da wellaat ekonomiezh an impalaeriezh ha da wareziñ an harzoù anezhi diouzh an tagadennoù diavaez.

Pignat a reas war an tron goude marv an impalaer Marcus Claudius Tacitus en doa anvet anezhañ e penn arme ar Reter. Choazet e voe da impalaer gant e soudarded, a-raok bezañ anvet gant Sened Roma. Ren a reas an armeoù roman a voe trec'h war ar Franked hag an Alemanned a oa o tagañ Galia. E 277 ha 278 e kendalc'has armeoù Probus d'en em gannañ en tu-hont d'ar Roen ha flastret e voe ar C'hermaned da vat. Adsevel a reas an difennoù a oa bet savet gant Hadrian etre ar Roen hag an Danav.

Gwellaet e voe ekonomiezh an impalaeriezh gant Probus, dreist-holl war dachenn al labour-douar. Aotren a reas gounidigezh ar gwini en-dro e Galia hag e Pannonia, a-enep ar pezh a oa bet graet gant Domitianus tost daou gantved abretoc'h ; ha lakaat a reas tud da labourat douaroù a oa dilezet.

Daoust ma oa brudet mat e voe lazhet Probus gant lod eus e soudarded en em savas en e enep pa oad o prientiñ ur brezel a-enep Persia.