Dracaena cinnabari

***Dracaena cinnabari*** zo ur spesad plant gwezheñvel brosezat en enezeg Sokotra e Yemen, e Meurvor Indez a-vaez da aod Somalia. Da wezenn-arouez Yemen ez eo bet lakaet.
*En Islas Canarias a-vaez da Varoko e kresk ar spesad kar *Dracaena draco*, tremen  kilometr pell diouzh Sokotra.

## Anvioù
*Aarieb* (أعْرَهِيْب) eo e sokotreg ; "gwezenn-aerouant Sokotra" ha "gwezenn gwad aerouant" eo anvioù all ar blantenn en abeg da liv ruz he zeñv.

"Gwad ar vreudeur" (دم الأخوين *dam al-ac'hawayn*) eo an anv arabek, en abeg d'ur vojenn hag a vesk ar Bibl hag ar C'horan : goude bout bet skarzhet eus liorzh Eden, Adam hag Eva o deus engehentet daou vab e Sokotra, Kain hag Abel, Kain o vout ul labourer-douar hag Abel ur maesaer. A-c'houde un tabut e voe lazhet Abel gant e vreur a-daolioù goustilh. Strinkañ dre uheldirioù an enezeg a eure gwad Abel, alese ganedigezh "gwad ar vreudeur".

## Taksonomiezh
Kentañ gwezh ma voe deskrivet ar blantenn e voe e-kerzh un enklask renet e 1835 gant al letanant-mor saoz James Raymond Wellsted (1805-1842) e Sokotra evit an East India Company. *Pterocarpus draco* eo an anv skiantel a voe roet dezhi da neuze, hogen adanvet e voe *Dracaena cinnabari* e 1880 gant al louzawour skosat Sir Isaac Bayley Balfour (1853-1922) en un deskrivadur ofisiel.

A-douez an 60 betek 100 spesad a zo bet rummataet er genad *Dracaena* ez eo *D. cinnabari* unan eus ar 6 hepken a gresk evel ur wezenn.

Moarvat ez eo ar "wezenn-aerouant" un adstumm eus plant a greske war enezegi Meurvor Tethys, ur meurvor a oa anezhañ en Triaseg, evel plantennoù all a zo war Sokotra. Lakaet e vez d'un aspadenn eus koadegi istrovanel a oa er c'hevandir anvet Laurazia, a zo bet peuzdistrujet gant dezerzhiekadur Afrika an Norzh
Laurasia-Gondwana.svg|Meurvor Tethys.

## Deskrivadur

Ur blantenn wezennheñvel a c'hall tizhout 10 metr uhelder eo *Dracaena cinnabari*. Daoust d'ar blantenn na vout ur wezenn e kresk evel unan : tevaat a ra he gwrizioù hag he c'hef a-feur ma kresk, ha gwalennoù-kresk a gaver en he c'hef evel e hini ur wezenn ; ruz-teñval eo jol rousinek ar blantenn, alese he anv. Trebadus eo he deil stank a stumm ur gurunenn e barr ur c'hef tev skourrek pe get ; pa vez skourrek ar c'hef ne gresk an delioù nemet ouzh ar skourroù yaouankañ. Ne vez skourroù nemet pa baouez ar broñsoù uhelañ da greskiñ evit abeg pe abeg : bleunioù zo deuet, pe lonket eo bet ar broñsoù gant loened geotdebrer. Bep 3 pe 4 bloaz e koll ar blantenn he holl zelioù endra gresk reoù nevez.

E-tro miz Meurzh e teu bleuñv frondus gwenn pe wer ouzh penn ar skourroù. Diwezhatoc'h e tro ar bleunioù da frouezh bihan, a zo hugennoù kigek ha rousinek. Glas eo ar frouezh er penn-kentañ, ha da zu e troont kent mont da orañjez pa vezont azv. Er frouezh e vez betek peder hadenn 4-5 mm o zreuz hag e-tro 68 mg a bouez enno, a vez debret ha neuze skignet gant evned (''Onychognathus frater'' en o zouez).

Azasaet ouzh ar bevañ en un endro krin eo stumm *Dracaena cinnabari* : desket he deus kreskiñ war nebeut a zouar ha nebeut a zour, etre 150 ha 1 600 metr uhelder, 600 metr an uhelder keitat, en uheldirioù brumennek a zo e kreiz an enezenn. Dre he c'hurunenn ledan ha stank e c'hall mirout glizh, krennañ war an aezhennañ ha pourchas disheol d'ar plantennoùigoù a gresk dindani ; setu perak e vez techet ar "gwez-aerouant" da greskiñ a-vodadoù.

## Statud
Chalus eo statud ar blantenn hervez an *International Union for Conservation of Nature*.

Yac'h eo an darn vrasañ eus annezva *Dracaena cinnabari* war Sokotra hogen muioc'h-mui a dud zo en enezenn, degaset ma 'z int bet gant ar greanterezh hag an touristerezh. Taget e vez ar plant dre an diskar gwez, an dreistpeuriñ, hag ar sevel labouradegoù. Paot eo ar "gwez gwad aerouant", hogen darnaouet eo bet e annezva. Dre ma kresk kentoc'h a-vodadoù ez eo diaesoc'h-diaesañ d'ar re yaouank bevañ. Ouzhpenn da ziskar *Dracaena cinnabari* evit staliañ peurvanoù, an dud a vag o loened gant bleunioù ha frouezh ar blantenn, a zastum he jol evit he gwerzhañ, hag a fard kerdin gant he delioù — kement-se holl en enep da hengoun Sokotriz. Unan eus ar gwalloù brasañ eo e teu Enezeg Sokotra da vout sec'hoc'h-sec'hañ, ar pezh a zigresk ar c'hementad a vrumenn hag a vir ouzh ar plant a vont e bleuñv, neuze ne c'hall ket frouezhiñ ha paotañ. Mar kendalc'h ar stad-se e vefe un digresk a 45% er boblañs ac'hann d'ar bloaz 2080.

## Implij
En hengoun Sokotriz e veze lakaet "gwad an aerouant" da beulouzoù, eleze d'ul louzoù evit pareañ an holl gleñvedoù. Gant an Henc'hresianed, ar Romaned hag an Arabed e talveze evit kleizhennañ goulioù, pareañ ar red-kof hag an derzhienn. Arveret e veze ivez evit pareañ tanijennoù er genoù, er gorzailhenn, er stomog hag er bouzelloù.

Rousin ruz *Dracaena cinnabari* a vez implijet a-werso evit livañ gwiadoù. Er vezegiezh arnevez e vez implijet c'hoazh evel louzoù kleizhennus ha da bareañ ar gwadliñvoù ; da louzoù broudañ e talv ivez, koulz hag evit lakaat maouezi da sioc'hanañ. Peg, toaz-dent, liv muzelloù hag all a vez fardet hiziv diwar "gwad an aerouant".

Evit aozañ gwernis e veze implijet rousin *Dracaena cinnabari* en Italia an  gant farderien biolinoù ; graet e vez c'hoazh hiziv an deiz, hag evit ober maskloù el luc'hengraverezh.

## Levrlennadur
* Adolt, Radim & Pavlis, Jindricj. *Age structure and growth of* Dracaena cinnabari *populations on Socotra*. in : *Trees*, levrenn 18, Gouere 2003, 

## Liammoù diavaez
* 

## Notennoù