open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Foxygen

**Foxygen** zo ur strollad sonerien rock dizalc'h stadunanat bet krouet e 2005 e Westlake Village, Kalifornia (SUA) gant Sam France ha Jonathan Rado (izili all : Shaun Fleming ha Justin Nijssen).

Levezonet kenañ gant rock breizhveuriat ar bloavezhioù tri-ugent, embannet en deus ar strollad tri albom studio evit poent :
* 2012 : *[[Take the Kids Off Broadway]]*,
* 2013 : *[[We Are the 21st Century Ambassadors of Peace & Magic]]*,
* 2014 : *[[...And Star Power]]*.
Tauon

**Tauon** (pe **Lepton Tau**, **Rannig Tau**, **Tau**), τ- an arouez anezhe, eo an anv roet da rannigoù elfennel negativel o bec'h, hervez patrom standard fizik ar rannigoù. Kavet e voent etre 1974 ha 1977 gant ar fizikour stadunanat Martin Lewis Perl hag e genseurted.

Evel ar c'hwarkoù, an elektron, ar muon, hag an neutrinoioù ez int lod eus familh al lepton.

Ar memes perzhioù fizikel ha reoù an elektronenn he deus an dauonenn, daoust da houmañ kaout ur mas (≈1777 MeV.c-2) tri mil pemp kant gwech brasoc'h : se zo kaoz e vez graet *elektronenn dreistpounner* anezhi ivez. Ur spin 1/2 he deus ha berr-kenañ eo he buhez : 2,8×10-13 s. Un neutrino — aroueziet ντ — a vez kevelet outi.

## Notennoù ha daveennoù
Louis Malle

**Louis Malle**, bet ganet e Thumeries (Norzh, Bro-C'hall) d'an 30 a viz Here 1932 hag aet da Anaon e Beverly Hills (Kalifornia) (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 23 a viz Du 1995, a oa ur filmaozer gall.

## E filmoù
### Kentañ prantad gall
* 1953 : *[[Crazeologie]]* (film berr),
* 1955 : *[[La Fontaine de Vaucluse]]* (film berr),
* 1955 : *[[Station 307]]* (film berr),
* 1955 : *[[Le Monde du silence]]* (teulfilm kensevenet gant Jacques-Yves Cousteau),
* 1957 : *[[Ascenseur pour l'échafaud]]*,
* 1958 : *[[Les Amants]]*,
* 1960 : *[[Zazie dans le métro]]*,
* 1962 : *[[Vie privée]]*,
* 1962 : *[[Vive le Tour !]]* (teulfilm berr kensevenet gant Jacques Ertaud),
* 1963 : *[[Le Feu follet]]*,
* 1964 : *[[Bons baisers de Bangkok]]*, (teulfilm berr),
* 1965 : *[[Viva Maria !]]*,
* 1967 : *[[Le Voleur]]*,
* 1968 : *[[Histoires extraordinaires]]* (lodenn "William Wilson"),
* 1969 : *[[Calcutta (teulfilm)|Calcutta]]* (teulfilm),
* 1969 : *[[L'Inde fantôme]]* (stirad skinwel, stumm un teulfilm dezhañ)
* 1971 : *[[Le Souffle au coeur]]*,
* 1974 : *[[Lacombe Lucien]]*,
* 1975 : Black Moon*,
* [[1976]] : *Close Up* (teulfilm berr)
* [[1977]] : *Dominique Sanda ou Le rêve éveillé* (teulfilm berr).

=== Prantad stadunanat ===
* [[1978]] : *Pretty Baby*,
* [[1980]] : *Atlantic City*,
* [[1981]] : *My Dinner with Andre*,
* [[1983]] : *Crackers*,
* [[1985]] : *Alamo Bay*,
* 1985 : *God's Country* (teulfilm),
* [[1986]] : *...À la Poursuite du Bonheur* (teulfilm).

=== Eil prantad gall ===
* [[1987]] : *Au revoir les enfants*,
* [[1990]] : *Milou en mai*,
* [[1992]] : *Damage*,
* [[1994]] : *Vanya on 42nd Street''.
Pion

Ar **pion** (pe **[[mezon]] pi**) eo skañvañ rannigoù eus familh ar mezon. En abeg d'an eskemmoù **pion** etre an nukleon (neutron ha proton) e vez asuret kenstagded derc'han an atom. 

0 ar spin anezhe e vezont aroueziet π+, π0 ha π- hervez o c'harg.
Patxi Zubizarreta

**Patxi Zubizarreta**, ganet en Ordizia, e Gipuzkoa, e Patxi Zubizarreta, zo ur skrivagner euskarek evit ar yaouankiz. 

## Prizioù
**Priz Euskadi* er rann « Lennegezh vugale » 
** en 1998, gant e levr * Gizon izandako mutila* 
** en 2006 gant *Pantaleon badoa*.

## Levrioù bugale
* *Ametsetako mutila*, 1991, Elkar ;
* *Gutun harrigarri bat*, 1992, Elkar ;
* *Marias ploff-en erabakiak*, 1992, Elkar ;
* *[https://web.archive.org/web/20160303180618/http://alberdania.net/liburua_fitxa.php?str_mod=col&id_coleccion=22&int_pas_ini=0&id_libro=225 Emakume sugearen misterioa]* (1993, Alberdania ;
* *Jentzi*, 1993, Erein ;
* *Ipuinkaria*, 1994, Pamiela ;
* *Marigorringoak hegan*, 1994, Edebe-Giltza ;
* *1948ko uda*, 1994, SM ;
* *[http://alberdania.net/liburua_fitxa.php?str_mod=col&id_coleccion=17&int_pas_ini=0&id_libro=329 Eztia eta ozpina]* (1995, Alberdania)
* *Biolin bat Maribeltxarentzat*, 1995, Edebe-Giltza ;
* *[https://web.archive.org/web/20160303180410/http://alberdania.net/liburua_fitxa.php?str_mod=col&id_coleccion=21&int_pas_ini=0&id_libro=222 Enara, zer berri?]*, 1996, Alberdania ;
* *Mustloa naaaiz...*, 1996, SM ;
* *Ilargia ditarean*, 1996, Elkar ;
* *Gizon izandako mutila*, 1996, Pamiela ;
* *[https://web.archive.org/web/20160304022541/http://alberdania.net/liburua_fitxa.php?str_mod=col&id_coleccion=21&int_pas_ini=0&id_libro=224 Sekretuen liburua]*, 1997, Alberdania ;
* *Midasen eraztuna*, 1998, Erein ;
* *Ostiraletako opila*, 1998, Elkar ;
* *Joanaren erregin aulkia*, 1998, Aizkorri ;
* *[https://web.archive.org/web/20160304022528/http://alberdania.net/liburua_fitxa.php?str_mod=col&id_coleccion=17&int_pas_ini=0&id_libro=217 Atlas sentimentala]*, 1998, Alberdania ;
* *Usoa, hegan etorritako neskatoa*, 1999, Erein ;
* *Elur beltza*, 1999, Erein ;
* *Bakarrik eta Buztangabe*, 2000, Baigorri ;
* *TitaNick*, 2000, Eusko Jaurlaritza ;
* *Magalik badaki*, 2000, Anaya-Haritza ;
* *Musuka*, 2001, SM ;
* *Sorgina eta emakume ederra*, 2001, Erein, gant Joxe Arratibel ;
* *Etsai zaharra eta mendiko lehoia*, 2001, Erein, gant Joxe Arratibel ;
* *Txomin ipurdi*, 2001, Erein, avec Joxe Arratibel ;
* *Marraztuidazu gutun bat*, 2001, Desclee de Brouwer ;
* *Paularen zazpi gauak*, 2002, Edebe-Giltza, gant Juan Kruz Igerabider ;
* *Usoa. Lehen kanpamendua*, 2002, Erein ;
* *Usoa. Zelatan*, 2002, Erein ;
* *Zazpigarrena eta azkena*, 2005, Elkar.

## Liammoù diavaez
*  Patxi Zubizarreta, 
*  Sustrai COLINA: «Patxi Zubizarreta: "Literatura ez den literatura egin nahi dut"», *Argia*, 2203. zenbakia, 2009-10-25.
Aozadur ar C'hevelerezh Islamek

**Aozadur ar C'hevelerezh Islamek** (**AKI**) (منظمة التعاون الإسلامي en arabeg; *Organisation of Islamic Cooperation* (*OIC*) e saozneg; *Organisation de la coopération islamique*, (*OCI*) e galleg) a zo un aozadur etrebroadel hag etregouarnamantel savet e 1969 hag ennañ 57 stad. Lavaret a ra an aozadur ez eo "mouezh voutin ar bed muzulman" hag e labour evit "gwareziñ ha difenn interestoù ar bed muzulman gant ar spered kas war-raok ar peoc'h hag an unvaniezh etrebroadel". Betek 2011 e oa "Aozadur ar Guzuliadeg Islamek" e anv. Emañ ar sez e Jeddah (Arabia Saoudat), hag an arabeg, ar galleg hag ar saozneg eo ar yezhoù ofisiel.

## An izili

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Bulawayo

An eil kêr vrasañ eus Zimbabwe eo **Bulawayo**, goude ar gêr-benn Harare. Bez' eo ivez pennlec'h proviñs Norzh Matabeleland, unan eus dek proviñs Zimbabwe ha kêr vrasañ ar rannvro anvet Matabeleland. Emañ war lez ar stêr Matsheumlope e mervent ar vro.

Bulawayo eo kreizenn c'hreantel bennañ Zimbabwe. Eno emañ penngreizenn hentoù-houarn ar vro. Poblet e oa gant 653 337 a dud e 2012. 

## Liammoù diavaez
*  Bulawayo Publicity Association
Emgann Naissus

**Emgann Naissus** a c'hoarvezas en 268 pe 269, e-kichen Naissus (Niš e Serbia), ha trec'het e voe armeadoù ar C'hoted gant al lejionoù roman kaset gant an impalaer Gallienus ha renet gant ar jeneraled (ha diwezhatoc'h impalaerien) Marcus Aurelius Claudius, pennjeneral, hag Aurelianus, jeneral ar varc'hegerien.
Claudius II

**Marcus Aurelius Claudius Gothicus** (10 a viz Mae 214 - miz Genver 270), anavezet ivez evel **Claudius II**, a oa ur jeneral roman hag a deuas da vout impalaer Roma e miz Gwengolo 268.

Trec'h e voe en Emgann Naissus (hiriv Nisch, e Serbia), a-enep ar C'hoted, e 268 pe 269, en amzer an impalaer Gallienus.
E 269 e voe trec'h war an Allemani e norzh Italia.
E 270 e voe kaset ar C'hoted kuit en tu all d'an Danau.

E miz Eost 270, pa seblante bezañ tonket da ren pellamzer e varvas e Sirmium (hiriv  Sremska Mitrovica en Serbia), diwar ur c'hleñved-red a oa kouezhet war e  arme. 
E vreur  yaouankoc'h Quintillus a voe embannet da impalaer gant e soudarded, anavezet gant ar  Sened  met arme an Danav a gavas gwell Aurelianus. 

Hag ur wech ouzhpenn e rankas ar Sened plegañ.
Bruz (stêr)

Ar **Bruz** a zo ur stêr e reter Breizh, hag a gember gant ar Sevnon e Tilheg.

Brutz.jpg|Ar Bruz e Ruzieg.

## Kumunioù douret
Kerbod (andon),
Noal-ar-Bruz, 
Ferreg,
Ruzieg,
Soulvac'h,
Tilheg.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Konn

Ar **C'honn** a zo ur stêr e gevred Breizh, e Bro-Naoned, 28 km hed dezhi, hag a gember gant ar stêr Don (adstêr d'ar Gwilun), war he lez dehou, en Hentieg.

## Kumunioù douret
* Ervoreg (andon),
* Kastellbriant,
* Lufer,
* Maezon-ar-Stêr,
* Sant-Visant-al-Lann,
* Luzevieg,
* Hentieg (kember).
Corydoras semiaquilus

***Corydoras semiaquilus*** a zo ur spesad pesked dour dous trovanel eus iskerentiad ar c'hCorydoradinae (kerentiad ar c'hCallichthyidae).

E gavout a reer er c'hornôg da stêrdachenn an Amazon, e Brazil ha Perou. 

C'hwec'h cm hed a c'hell tizhout ha plijout a ra gwelloc'h dezhañ dour etre 6 hag 8 ar pH anezhañ hag etre 22 ha 26°C tachad ar gwrezverkoù.

## Liammoù diavaez

* Luc'hskeudennoù war fishbase
* ''Corydoras semiaquilus'' war aquabase.org
L'Illa d'Albigés

**L'Illa d'Albigés** (*Lisle-sur-Tarn* e galleg) a zo ur gêr vihan eus Lengadok hag ur gumun e departamant an Tarn e rannvro Okitania.

## Istor
*D'ar 26 a viz Here 2014 e varv un enebour yaouank d'ur raktres stankell, lazhet moarvat gant ur c'hreunadenn taolet gant an archerien.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
Wakefield

**Wakefield** a zo ur gêr eus Bro-Saoz e kontelezh West Yorkshire. Er su da gêr Leeds emañ. Kêr vrasañ ha pennlec'h melestradurel an distrig metropolel anvet "City of Wakefield" eo.

## Liammoù diavaez
Wakefield (disheñvelout)

**Wakefield** a c'hall bezañ:
*Wakefield, ur gêr e West Yorkshire, e Bro-Saoz
*City of Wakefield, un distrig metropolis, m'eo Wakefield e bennlec'h.

## Anv-lec'h e broioù all
###### 
* Wakefield (Sukembre-Nevez)
* Port Wakefield (Aostralia ar Su)

###### 
*Wakefield (Jamaika)

###### 
*Wakefield (Kebek)

###### 
*Wakefield (Kansas)
*Wakefield (Kentucky)
*Wakefield (Louisiana)
*Wakefield (Massachusetts)
*Wakefield (Michigan)
*Wakefield (Nebraska)
*Wakefield (New Hampshire)
*Wakefield (Rhode Island)
*Wakefield (Virginia)
*Wakefield (West Virginia)

###### 
*Wakefield (Zeland-Nevez)
Bromfield

**Bromfield** zo un anv-lec'h saoznek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Lec'hioù
* Bromfield (Cumbria)
* Bromfield (Shropshire)

## Lec'hioù all
* The Bromfield School en Harvard, Massachusetts

## Tud
* Louis Bromfield, romantour
NGC 5128

**NGC 5128**, anavezet ivez evel **Centaurus A**, zo ur c'halaksienn a vez kavet war-dro 13,84 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg an Den-Marc'h.
Falleron (stêr)

Ar **Falleron** a zo ur stêr e gevred Breizh hag er Vande, 52 km dezhi, hag en em daol er Meurvor Atlantel.

## Kumunioù douret
Redek a ra ar Falleron dre ar gumunioù-se:

* Lanveur-ar-Marzoù (Vendée) ;
* Falleron (Vendée) et Tolvez (Liger-Atlantel) ;
* Froidfond, La Garnache (Vendée) et Sant-Stefan-Melveurzh (Liger-Atlantel) ;
* Palud (Liger-Atlantel) ;
* Machikoul (Liger-Atlantel) ;
* Koed-Keneg (Vendée) et Kernevez-Raez (Liger-Atlantel) ;
* Bonn (Vendée).

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎

## Daveoù ha notennoù
Bluefield

**Bluefield** zo un anv-lec'h e Stadoù Unanet Amerika.

## Gerdarzh
Savet eo diwar blue (glas) ha field (park).

## Lec'hioù
*Bluefield (Virginia)
*Bluefield (West Virginia)

## Hag ivez
*Bluefields, e Nicaragua
NGC 1566

**NGC 1566** zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet war-dro 38 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg an Aouredenn.
NGC 1553

**NGC 1553** zo ur c'halaksienn ferennheñvel a zo war-dro 78,9 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg an Aouredenn.
Field

**Field** zo ur ger saoznek, hag a dalvez kement ha park e brezhoneg, hag a zo stankik el lec'hanvadurezh saoznek. Un anv-tiegezh eo ivez.

## Yezhoù all
Anvioù damheñvel a gaver el lec'hanvadurezh e yezhoù all
*Campo, e portugaleg ha spagnoleg
*Champ, e galleg
*Feld, en alamaneg
*Maes, e kembraeg
*Park, e brezhoneg 

## Lec'hioù
###### 
* Field (British Columbia)
* Field (Ontario)

###### 
* Field (Kentucky)
* Field, Minneapolis, Minnesota

Hag ivez 
* Mount Field, anv meur a venez, e Aostralia, Kanada, SUA, hag Antarktika
* Field Hill, e British Columbia, Canada
* Field Island, Nunavut, Canada

### Lec'hanvioù deveret
* Blackfield
* Bluefield (ha Bluefields)
* Bromfield
* Brownfield

* Coalfield
* Chesterfield
* Copperfield

* Greenfield
* Greyfield

* Hillfield
* Mountfield

* Redfield
* Rockfield

* Wakefield
* Waterfield
* Whitfield
* Whitefield

## Tud
* W. C. Field
* *Wickfield*, anv-tiegezh er romant David Copperfield, gant Charles Dickens,
***Agnes Wickfield*, eil pried ar benntudenn

## Pennadoù kar
* Fields
* The Field
* Fielding
* Feild
* Feld
NGC 1291

**NGC 1291** a zo ur c'halaksienn anellek lec'hiet 33 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an Eridan.
Rockfield

**Rockfield** zo un anv-lec'h saoznek:

#### 
*Rockfield, kêriadenn anvet ivez Llanoronwy, e Gwent 

#### 
**Rockfield*, anv saoznek Creag Tarail Bhig

#### 
*Rockfield en Indiana 
*Rockfield e Kentucky 

## Pennadoù kar
*rock
*field
NGC 1672

**NGC 1672** zo ur c'halaksienn troellennek barrennet lec'hiet war-dro 60 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an Aouredenn.
Forn (disheñvelout)

Ur **[[forn]]** a zo ur savadur evit poazhat traoù.

## Lec'hioù
Ar ger a c'hall ober dave ivez:
*da anvioù-lec'h e Breizh:
***ar Forn*, pe *ar Fourn*, roc'h en Arc'hantell, e Porspoder, ha warni un tour-tan,
**Beg ar Forn, e Tredraezh-Lokemo
**Kanol ar Forn, etre an douar-bras hag enezeg Molenez
*da dourioù-tan eus Breizh:
**Tour-tan ar Forn, en Arc'hantell (Porspoder)
**Tour-tan ar Forn, er Groazig
*d'ur steredeg eus an hantervoul su: ar Forn

## Gerioù deveret
*fornigell
**[[Kerforn]], Kerfourn*, anvioù lec'hioù.
Kwazar

Ur **c'hwazar** (saozneg : *quasar*, evit **''quas**i-stell**ar** radio source'', eienn skinoberiant peuzsteredek) a c'hoarvez eus gazoù hag a dro buan-buan e-kichen un toull du lec'hiet e-kreiz ur c'halaksienn. Ar c'hwazaroù eo ar c'horfoù skedusañ en hollved.
Maurice Noguès

**Maurice Noguès**, bet ganet e Roazhon d'an 31 a viz Here 1889 hag aet da Anaon e Corbigny (Nièvre, Bro-C'hall) d'ar 15 a viz Genver 1934, a oa un nijer breizhat hag en devoa kemeret perzh er Brezel-bed kentañ.

Bez' emañ e vez e bered chapel Itron-Varia Bendreo e Benac'h (Aodoù-an-Arvor), ar gumun ma oa genidik e wreg anezhi.
Gevr

Ar **Gevr** a zo ur stêr eus Breizh, hag a zo adstêr d'an Erzh etre Chapel-Erzh ha Naoned.
## Kumunioù douret
* Gwinieg-Breizh (andon),
* Trelier, 
* Chapel-Erzh,
* Orvez,
* Naoned.

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Grav

Ur stêr e Breizh eo ar **Grav**, a red a-hed 28,1 km kent kemberiñ gant al Liger en Ankiniz.

## Kumunioù treuzet
Belenieg (andon), Sant-Ervlon-ar-Roz, Paolieg-ar-Rozioù, Kerrouz, Mezansker, Ar Roc'h-Wenn, Malvegon, Ankiniz (kember).

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
NGC 1350

**NGC 1350** a zo ur c'halaksienn droellennek a gaver war-dro 87 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg ar Forn.
NGC 1380

**NGC 1380** zo ur c'halaksienn ferennheñvel a vez kavet war-dro 60 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg ar Forn.
Draguinhan

**Draguinhan** (*Draguignan* e galleg) a zo ur gêr eus Provañs en Okitania, hag ur gumun eus departamant ar Var er rannvro Provañs-Alpoù-Côte d'Azur. Etre 1800 ha 1974 e oa pennlec'h an departamant, bremañ n'eo ken nemet pennlec'h arondisamant Draguinhan.

## Liammoù diavaez
Montelaimar

**Montelaimar** (*Montélimar* e galleg) a zo ur gêr okitan eus Daofinez, hag ur gumun eus departamant an Drôme er rannvro Ron-Alpoù. Emañ war lez ar Ron. Graet e vez "Dor Provañs" anezhi.

## Liammoù diavaez
Riviera

**Riviera** a zo ur ger italianek hag a dalvez kement hag "aod, bord ar mor". Graet e vez gantañ evit envel arvor ar Mor Kreizdouar e Liguria (en Italia) hag aod Kontelezh Nisa (ma vez graet gant an droienn *[[Côte d'Azur]]* ivez) ha Monaco. Dre astenn e vez graet gant ar ger ivez evit kement aod vrav, heoliek, hag a sach kalz a douristed.

## Dre ar bed
Diwar skouer ar Riviiera ligur, ez eo bet roet an anv da aodoù all dre ar bed.

;en Europa:
*: ar *Riviera alaman* war aod kreisteiz ar Mor Baltek, e Mecklemburg-Pomerania

*: Tiez an douristed Benoded ha Bro Fouenant a lavar emaint war "Riviera Breizh".

*: 
** er vro-se eo anvet ivez Côte d'Azur 
** *Riviera des Alpes*, merk Aix-les-Bains , krouet en 2016 .

*: aod Torbay en Devon, e mervent Bro-Saoz. Un *[[:en:English Riviera Geopark|English Riviera Geopark]]* a zo eno.

*: an aod kreisteiz, e-kichen Eochaill, Aird Mhór, Dún Garbháin, Cobh ha Baile Choitín
https://web.archive.org/web/20141218083513/http://theirishriviera.com/
.

*: aod Dalmatia.

*: 
** meur a aod en-dro d'ar Mor Du.

*: *Costa Brava,  Costa Blanca,  Costa Daurada, Costa del Sol*.
*: aodoù lennoù zo.
** ar *Riviera vaudoise*
** ar * Riviera tessinoise*, e Tessin .

; en Afrika:
*: 

*: e Hammamet ha Djerba.

; en Amerika
*: 
** Santa Barbara, e Kalifornia, war aod ar Meurvor Habask, gant un hin greizdouarel.
** "*Irish Riviera*" a zo ivez ur droienn luc'haj amerikanek evit ober anv eus kêrioù war an aod ma'z eus kalz a Iwerzhoniz a-orin o chom.
** Florida, aod kornôk art stad.

; en Azia:
*: 

## Notennoù ha daveoù
Blanche Bourbon

**Blanche Bourbon**, pe **Blanche de Bourbon** e galleg, zo anv meur a briñsez c'hall.

## Tud
**Blanche de Bourbon* (marvet en 1304), pried Robert VII, kont Aovergn
*Blanche Bourbon (1339-1361), rouanez Kastilha, pried da Pedro Iañ Kastilha. 

## Bier
**Blanche de Bourbon*, bier graet gant ar Brasseries de Bourbon, en Enez Réunion.

## Pennadoù kar
*Blanche
*Bourbon
Blanche Bourbon (1339-1361)

**Blanche de Bourbon** (1339–1361) pe **Blanca de Borbón** (e spagnoleg) a oa ur briñsez c'hall deuet da vout Rouanez Kastilha. 

Merc'h e oa da Bêr Iañ, Dug Bourbon, ha d'e bried Isabelle de Valois (1313-1383).

Dimeziñ a reas da Bedro Iañ, Roue Kastilha.
Ghosts

**Ghosts** ("tasmantoù") zo ur c'hoari strategiezh evit 2 c'hoarier a voe danzeet gant Alex Randolph ha lakaet da zont er-maez e 1982 gant Milton Bradley.

C'hoariet e vez war un tablez 36 karrezennig (6x6) a arouez ur c'hastell sordet.

Kregiñ a ra an daou c'hoarier gant pep a eizh tasmant, en o-zouez pevar vat (arouezet gant ur pik glas) ha pevar zrouk (arouezet gant ur pik ruz).
Plaset e vez tasmantoù ar c'hoarierien e div renk (2x4) war bevennoù an tablez. E pevar c'horn an tablez ez eus un digor evit mont er-maez eus ar c'hastell.

C'hoarier ebet ne c'hall gouzout pere e-touez tasmantoù an eneber a zo mat pe drouk, peogwir ne c'hallont gwelet nemet o zu a-raok ha n'eo nemet war o c'hein emañ ar pikoù. 
A bep eil e vez fiñvet unan eus an tasmantoù eus ur garrezenn, pe a-blaen pe a-serzh. Gallout a c'haller tapout un tasmant enep en ur vont war e garrezenn.

Gounit a ra ur c'hoarier a dap pevar zasmant *mat* an eneber. Met ma tap ar pevar tasmant *drouk* e vez koll an abadenn evitañ. Gounit a c'haller an abadenn ivez dre lakaat unan eus an tasmantoù mat da dremen dre unan eus an daou digor a zo e pep korn an tu enep.
Izar

An **Izar** a zo ur stêr eus Breizh, hag a gember gant ar Gwilen e Fegerieg, e-kichen Redon.
Lodennoù eus he naoz a voe implijet d'ober Kanol Naoned-Brest.

Isac bei Pont-Miny.jpg|Ar stêr e Fegerieg.


## Kumunioù douret
* Abarrez (andon)
* Saverieg
* Blaen
* Fegerieg (kember)
Nyons

**Nyons** (*Niom* en okitaneg) zo ur gumun c'hall, pennlec'h arondisamant Nyons e departamant gall an Drôme, war lez ar stêr Eygues, adstêr d'ar Ron en Orange. 

## Monumantoù ha traoù heverk

FranceRhoneAlpesNyonsPontRoman.jpg|Pont roman.
Nyons - palais delphinale.JPG|Ar c'hastell.
Huile olive AOP de Nyons.jpg|Eoul olivez produet e Nyons (AOC)


## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 
* 
* 

## Tud dibar
* Josèp Romanilha (1818-1891), skrivagner okitanek, bet mestr studi er skolaj
* Christophe (1856-1945), tresour bannoù-treset, bet marvet eno
* René Barjavel (1911-1985), skrivagner, bet ganet eno

## Liamm diavaez

*  Lec'hienn ar gumun

## Daveoù ha notennoù
Banniel Bro-Dreger

Diskouez a ra **Banniel Bro-Dreger** ur groaz du war un foñs melen hag a glot ouzh banniel Sant Erwan e-unan, bet ganet e Landreger. Er c'hreiz anezhañ ez eus treset un aerouant ruz, arouez Sant Tudwal, krouer ha sant patrom Treger.

Gant Bernard Le Brun, prezidant SBV *(Société Bretonne de Vexillologie)* voe ijinet ar banniel e 1998 ; gant Jakez Derouët e voe treset.

## Gwelet ivez
* Roll bannieloù Breizh

## Liammoù diavaez
*Geobreizh
Montluçon

**Montluçon** (e galleg hag en okitaneg) zo ur gumun eus Bro-C'hall en Allier ha pennlec'h arondisamant Montluçon.  a dud a oa enni e ,  en tolead-kêr e 2010. 

## Notennoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr Montluçon
Bourbon-l'Archambault

**Bourbon-l'Archambault** zo ur gêr eus Bro-C'hall e departamant Allier. Alese e teu an anv-tiegezh Bourbon, hini diwezhañ rouaned Bro-C'hall.

## Istor
Gwechall edo Bourbon e bro ar v-Bituriged, a roas o anv da gêr Bourges (Avaricum). Meur a hent roman a dremene drezi, hag a liamme Bourges ouzh Autun, Lyon ha Clermont-Ferrand. Roud zo eus un templ roman kozh d'an doue Apollon, el lec'h emañ an iliz Saint-Georges.
Keêr-benn aotrouien Bourbon e oa, a-raok Moulins. Dont a ra an anv Archambault eus anv nav aotrou a oa en anv-se, etre an Xvet hag an XIIvet kantved (ar 1añ a veve en 959 ; an eil en 1018 ; an 3de en 1064 ; ar 4e en 1075 ; ar 5vet en 1096 ; ar 6vet en 1099 ; ar 7vet en 1177 ; an 8vet en 1200 ; an 9vet en 1249). 

En amzer an Dispac'h gall e oa bet adanvet Burges-les-Bains.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Bourbon-Lancy

**Bourbon-Lancy** zo ur gumun en departamant Saône-et-Loire hag er rannvro Bourgogne-Franche-Comté, e reter Bro-C'hall. Lec'hiet eo en arondisamant Charolles.

Er bloavezh  e oa  a annezidi hag a reer *Bourbonniens* anezho e galleg.

## Monumantoù ha traoù heverk

Bourbon-Lancy (le beurdin 2).JPG|Ar befrez.
Bourbon-Lancy (église Saint-Nazaire 7).JPG|Iliz Sant-Nazer.
Bourbon-Lancy (Les thermes 18).JPG|Ar c'hibellec'h.


## Kêrioù gevellet
* 
* 
* 

## Notennoù ha daveennoù


## Liammoù diavaez

*Lec'hienn ar gumun
Lon

Al **Lon** a zo ur stêr e gevred Breizh, hag a gember gant ar Bolon.
## Kumunioù treuzet
Levieg, Kerc'haoueg ha Kerlouevig.
Toussaint-Guillaume Picquet de La Motte

**Toussaint-Guillaume Picquet de La Motte** pe **La Motte Picquet** c'hoazh, bet ganet e Roazhon (Il-ha-Gwilun a-vremañ, Breizh) d'ar 1añ a viz Du 1720 hag aet da Anaon e Brest (Penn-ar-Bed, Breizh) d'an 10 a viz Mezheven 1791, a oa un ofiser a vor er morlu gall.

A-hed ur vicher hag a badas ouzhpenn hanter-kant vloaz (1735-1787) e kemeras perzh e meur a vrezeliadenn, Brezel Hêrezh Aostria (1740-1748), ar Brezel Seizh Vloaz (1756-1763), Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet (1775-1783) en o zouez (Emgann war vor Eusa d'ar 27 a viz Gouere 1778 ouzh ar morlu saoz peurgetket).

E miz Genver 1782 e voe anvet da letanant-jeneral morluioù Rouantelezh Bro-C'hall.
Bourbon

**Bourbon** zo un anv-lec'h gallek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Lec'hioù
* Bourbon-l'Archambault, en Allier 
** diwar hec'h anv e teu hini proviñs Bourbonez (pe Dugelezh Bourbon, e Norzh Okitania).
* Bourbon-Lancy, e Saône-et-Loire
** diwar hec'h anv e teu hini bro Bourbonez, e Bourgogn.
* "fort Bourbon", a bep seurt kreñvoù savet gant ar C'hallaoued en o Impalaeriezh trevadennel kentañ (e Kanada, Martinik).
* ar palez Bourbon, sez Bodadeg Vroadel Frañs.
* Enez Bourbon, anv kozh Enez Réunion.

## Tud
Un anv-tiegezh nobl gall eo :
*Blanche Bourbon
*Charlez Bourbon 
*Fulup Bourbon
*Izabel Bourbon 
*Marc'harid Bourbon
*Pêr Bourbon

## A bep seurt
* ar bourbon, ur wiski stadunanat fardet e kontelezh Bourbon e Kentucky.
Moulin-Neuf

**Moulin-Neuf** (*Milin nevez* e brezhoneg) zo un anv-lec'h gallek, ha hini meur a gumun c'hall.

## Kumunioù
* Moulin-Neuf, en Ariège ;
* Moulin-Neuf, en Dordogne.
* Moulin-Neuf, e kumun Macheren, e Moselle.

## Pennad kar
*Moulins
Teodorig

**Teodorig**, pe **Theodoric**, zo un anv germanek.

## Gerdarzh
Dont a ra eus ar gerioù germanek *theud* « pobl» (kar d'ar ger tud e brezhoneg) hag eus *ric* « galloudek », hag a gaver er Grennamzer.

## Yezhoù all
* Thierry, e galleg
* Teodorico, en italianeg hag e spagnoleg

## Tud
Meur a roue zo bet en anv-se e-touez Goted, Burgonded, ha Franked.

### Rouaned
* *Teodorig* († 451), priñs ar Vandaled
* Teodorig Veur (war-dro 455 – 526), roue Ostrogoted Ravenna ha roue Italia

#### Vizigoted
* Teodorig Iañ († 451), roue ar Vizigoted
* Teodorig II († 466), e vab

#### Franked
* Teodorig Iañ Aostrazia, roue Aostrazia
* Teodorig II pe Thierry II, roue Bourgogn (595-613) hag Aostrazia (612-613)

## Tud all
* Teodorig Strabon, brezelour ostrogot ha kevezer Teodorig Veur
* Teodorig pe Thierry, kont Autun en VIIIvet kantved, eus tiegezh ar Wilhelmided
* Teodorig, ur priñs brezhon hag en divije lakaet Sant Gwigner d'ar marv
* Théodoric, ur frank eus tiegezh an Nibelungided, kont Vermandois war-dro 876
* Théodoric (988-1009), eskob Ate
* Théodoric pe Thierry: Abad en abati Menez-Mikael etre 1051 ha 1055
* Théodoric pe Thierry, eneppab etre 1100 ha 1101, († 1102)
* Mestr Teodorig, war-dro dibenn ar , livour e Praha.
Trôo

**Trôo** zo ur gumun eus Bro-C'hall en departamant Loir-et-Cher.

## Liammoù diavaez

*Lec'hienn an ti-kêr
Ognon (stêr)

An **Ognon** a zo ur stêr e gevred Breizh, hag en em daol el Lenn Veur.
## Kumunioù treuzet
Saint-Sulpice-le-Verdon (andon), L'Herbergement, Sant-Andrev-Trizek-Hent, Henwinieg, Ar Plank, Monteverzh, Bignon, Pont-Marzhin, Kersoren, Kerc'hevrel ha Sant-Enion-al-Lenn-Veur (genou).
Anvioù-bihan alamanek

Setu amañ ur roll **anvioù-bihan alamanek**.

## Anvioù-bihan paotred

### A
*Adalbert, Adolf, Alberich, Albert, Albrecht, Aldebert, Alex, Alexander, Amadeus, Aribert, August

### B
*Bernhard

### C
*Cornelius

### D
* Dieter

### E
*Eberhard, Eckhard, Egbert, Egon, Ekkehard, Emmerich, Ernst, Ernst August, Erwin, Eugen

### F
*Fabian, Ferdinand, Ferdinand Karl, Franz, Franz Joseph, Friedrich, Friedrich Karl

### G
* Georg, Gerhard, Gottfried

### H
*Hans, Heinrich, Heintz, Helle, Helmut, Heribert, Hermann, Hilarius, Hildebrand, Holger, Horst, Hugo.

### J
*Joachim, Joachim Friedrich, Johann, Johann Georg, Johann Kaspar, Joseph, Jürgen.

### K
* Karl, Karl Alexander, Karl August, Karl Ludwig, Karl Theodor, Kaspar, Klaus, Knut, Konrad,

### L
*Leopold, Lotar, Ludwig,

### M
*Manfred, Markus, Michael, Moritz

### N
*Nikolaus

### O
*Olaf, Otto.

### P
*Peter, Philipp.

### R
*Ralf, Reinhard, Richard, Robert, Roderich, Rolf, Rudolf.

### S
* Siegfried.

### T
*Theodor.

### U
*Ulrich.

### V
*Victor, Victor Amadeus, Volker.

### W
*Walter, Werner, Widukind, Wilfried, Wilhelm, Wolfgang.

### X
*Xaver

## Anvioù-bihan plac'hed
### A
* Ada, Adelheid, Aglaia (anv-bihan), Agnes, Albertine, Alexandra, Alexandrine, Alida, Amalberga, Amalie, Angela, Annegret, Anneliese, Auguste, Augusta.

### B
* Berta, Bertha, Bettina, Birgitta, Brigitte, Brunehilde

### C
* Cäcilie, Carla, Carolina, 
* Cecilie
* Charlotte, Christa, Christiane, 
* Clara.

### D
*Dagmar, Dorothea

### E
* Eleonore, Elisabeth, Emilie, Eugenie.

### F
* Franziska, Frederica, Friederike,

### G
*Genoveva, Gertrud, Gisela, Gret, Greta, Grete, Gretel, Gretha.

### H
*Heidi, Heilwig, Helene, Helle, Herberta, Hermine, 
*Hilda, Hilde, Hildebrand, Hildegard, Hiltrud,

### I
*Ida, Ilse, Ines, Ingeborg, Ingrid, Irmgard

### J
* Johanna, Josefa

### K
* Karina, Karla, Karoline, Katharina, Kerstin, Krista, Kristina, Kunigunde.

### L
*Lea, Lilo, Lise (anv-bihan), Liselotte, Liutberga, Luise

### M
*Margarete, Margit, Margret, 
*Maria Christina, Maria Elisabeth, Maria Josepha, Maria Karolina, Maria Luise, Marlene, 
*Matilda, Mathilde, 
*Michaela

### N
*Nicole

### O
*Olivia

### P
*Petra, Philippina

### R
* Regine,Renate, Richardis, Rose, Rosine,

### S
*Sabina, Sabine, Sibylla, Sibylle, Sieglinde, Sigrid, Sophie, Stephanie, Susanne, Sybilla, Sybille

### U
* Ulrike, Ursula

### V
* Victoria, Viktoria.

### W
* Waltraud, Wanda, Wibke, Wiebke, Wilhelmine.

## Pennadoù kar
* Anvioù-bihan brezhonek‎ 
* Anvioù-bihan danek‎ 
* Anvioù-bihan gallek‎
Angled-ha-Saozon

**Angled-ha-Saozon** a reer eus hollad ar pobloù german a reas o annez e kreisteiz ha reter Enez Vreizh adalek ar , o kemer lec'h ar pobloù kelt a oa eno. Un anv nevez a-walc'h eo "Angled-
ha-Saozon", hag a vez implijet bremañ evit o diskrivañ, met ne veze ket implijet ganto o-unan.

Meur a bobl a oa en o zouez, evel ar Saksoned, an Angled hag ar Juted. Da gentañ e voe savet rouantelezhioù bihan distag ganto, diwar-goust ar rouantelezhioù keltiek o devoa diskaret en enezenn. Ar re c'halloudusañ anezho e oa Deira, Mercia ha Wessex. Emgannoù ha brezelioù a voe renet gant ar rouantelezhioù angl-ha-saoz-se a-enep Kelted an Hen Ogledd (rouantelezhioù Rheged, Manaw Gododdin, Elmet hag Ystrad Clud), hag a-enep tud Kernev-Veur ha Kembre diwezhatoc'h, er c'hornôg. En em gannañ kenetrezo a rejont ivez, an eil o klask sujañ eben. Rouantelezh Wessex a zeuas a-benn da gemer he c’hreñv war Mercia, en 825, hag anavezet e voe Alfred Veur da roue war Bro-Saoz a-bezh. 

## Relijion
Paganed e oa an Angled-ha-Saozon pa errujont en Enez Vreizh. Troet e voent da gristenien gant sant Aogustin, eskob Canterbury, kaset da Vro-Saoz gant ar pab Gregor Iañ e 596. 

## Yezh
An hensaozneg (pe angl-ha-saozneg) e oa o yezh. *[[Beowulf]]* eo an oberenn anavezetañ eus al lennegezh hensaoznek.

## Liammoù diavaez
*BBC History – Anglo-Saxons 
*Huge Anglo-Saxon gold hoard found, BBC News
Adolphe Le Flô

**Adolphe Charles Emmanuel Le Flô**, bet ganet e Lesneven (Bro-Leon) d'an 2 a viz Du 1805 hag aet da Anaon e Montroulez d'ar 16 a viz Du 1887, a oa ur milour hag ur politikour breizhat.

D'ober plijadur d'e dad eo ez eas **Le Flô** da skol vilour Saint-Cyr d'ober e studi betek 1823. Paket ar rez a isletanant gantañ e voe kaset da Aljeria e 1825. Eno ez eas da letanant d'ar 5 a viz Du 1830 ha da gabiten d'an 20 a viz Genver 1836. Gant ar galoñs-mañ ouzh e zivrec'h e kemeras perzh e Seziz Konstantin e 1837, un emgann ma voe gloazet e benn hag e zaouarn. Mont a reas da letanant-koronal (er zouaved) d'an 31 a viz Kerzu 1841, da goronal d'an 29 a viz Here 1844 ha da jeneral tizhet e dri bloaz ha daou-ugent gantañ.

Distreiñ da Vro-C'hall a reas **Adolphe Le Flô** goude ma voe peurachu darvoudoù miz C'hwevrer 1848 hag anvet e voe da jeneral brigadenn d'an 12 a viz Mezheven. Kerkent hag an 23 a viz Eost e oa bet kaset da Sant-Petersbourg gant ar jeneral Eugène Cavaignac gant ar garg a vinistr leunc'halloudek e lez an tsar Nikolaz Iañ.

D'ar 17 a viz Gwengolo e voe dilennet da gannad Penn-ar-Bed met ne voe evit sezañ er Vodadenn vonreizhañ vroadel nemet a-raok miz Meurzh 1849 (en tu dehou) pa voe echu e gefridi en Impalaeriezh Rusia. Addilennet e voe d'an 13 a viz Mae 1849 ha lakaet da gestour o tont da enebour touet Louis Napoléon Bonaparte, kentañ prezidant ar Republik C'hall. E-pad nozvezh Taol-stad an daou a viz Kerzu 1851 e voe lakaet harz war **Le Flô** hag eñ toullbac'het e Vincennes da gentañ, e kreñvlec'h Ham (Somme) da c'houde a-raok bezañ kaset e-maez Bro-C'hall (Dekred an 9 a viz Genver 1852). Bod a gavas e Belgia ha Bro-Saoz. Bet aotreet da zistreiñ kenkent ha 1857 e chomas e Montroulez, pell diouzh metoù ar politikerezh keit ha ma padas an Eil Impalaeriezh c'hall.

Pa darzhas ar Brezel Dek e c'houlennas ma vije-eñ aotreet da zistreiñ d'an arme, en aner dre ma voe nac'het outañ. Padal, war-lerc'h darvoudoù ar 4 a viz Gwengolo 1870 e voe degemeret evel ministr ar Brezel gant Gouarnamant an Difenn broadel, ar rez a jeneral rannarme roet dezhañ. Chomet e Pariz e reas war-dro armañ an holl luioù hag ar Gward broadel.

Da-heul arsav-brezel an 28 a viz Genver 1871 e voe addilennet da gannad gant mirourien Penn-ar-Bed d'an 8 a viz C'hwevrer ha delc'her a reas e garg a vinistr er gouarnamant nevez-flamm savet gant Adolphe Thiers d'an 19 a viz C'hwevrer. En e gichen e chomas d'e skoazellañ en e stourm ouzh Kumun Pariz. Nebeut amzer goude e tilezas e garg a vinistr ar Brezel hag eñ erlec'hiet gant ar jeneral Ernest Courtot de Cissey.

Ur wech ouzhpenn e oa bet anvet da gannad Bro-C'hall ha kaset da Sant-Petersbourg ma voe deuet-mat da Aleksandr Iañ. Eno, d'ar 1añ a viz Mezheven 1874, e sinas ur c'henemglev kenwerzh ha merdeiñ gant Rusia peurgetket.

D'ar 6 a viz Du 1877 e voe roet dezhañ ar rez a ofiser meur en urzh broadel al Lejion a enor.

E 1879 ez eas war e leve da Vontroulez ma varvas e maner an Nec'hoad e 1887. Un delwenn, krouet gant Cyprien Godebski, a zo bet staliet e Lesneven war ar blasenn a zoug e anv.
Argantael

**Argantael**, pe **Arc'hantael**, zo un anv-bihan brezhonek.

## Gerdarzh
Dont a rafe eus ar gerioù arc'hant hag ael.

## Tud
***Argantael**, pe **Arc'hantael**, anv pried Nevenoe, roue Breizh, ha n'ouzer tost netra diwar he fenn. 

## Lennegezh
*Argantael, romant brezhonek gant Abeozen
**Argantael*, anv ur plac'h yaouank e romantoù brezhonek Garmenig Ihuellou
***Argantael hag ar spes* (An Here, 1985)
***Argantael hag ar skrapadenn* (An Here, 1993)
***Argantael ha Tro Breizh*, e 2005
Sanguèze

Ar **Sanguèze** a zo ur stêr e kornôg Bro-C'hall hag e gevred Breizh, hag en em daol er Sevr.
## Kumunioù treuzet
* e Maine-et-Loire: La Renaudière (andon), Villedieu-la-Blouère, Gesté ha La Chaussaire, 
* gober a ra ar vevenn etre Tillières (Bro-C'hall) ha Skouvlant (Breizh),
* e Liger-Atlantel: Gwaled, Maodilon hag Ar Palez.
La Réorthe

L'église_et_la_mairie.JPG|An iliz katolik hag an ti-kêr.

**La Réorthe** a zo ur gumun eus departamant ar Vande e Frañs.
## Douaroniezh

Fleuve côtier, le Lay.JPG
La_chaussée_au_lieu-dit_le_Berg.jpg
Site_de_Poêle-feu.jpg

* War lez al Lay emañ La Réorthe.
## Dezougen
## Istor
### 
##### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 52 waz eus ar gumun, da lavaret eo 4,06% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv .
## Monumantoù ha traoù heverk

Château de l'Aubraie.jpg

* Kastell L’Aubraie.

Eglise_N.D._de_l'Assomption.jpg

* Iliz katolik *Gorroidigezh an Intron-Varia*.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù. 
## Tud bet ganet eno
* Pierre Bordage (1955), skrivagner skiant-faltazi, e 1955.

Benjamin Clemenceau.jpg|Benjamin Clemenceau,

* Benjamin Clemenceau, tad Georges Clemenceau, e 1810.
## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Argantael (Abeozen)

***Argantael*** zo ur romant brezhonek savet gant Abeozen etre 1943 ha 1957.

Embannet e oa bet evit ar wech kentañ e div lodenn e-barzh div niverenn eus ar gelaouenn *[[Al Liamm]]* :
* niverenn 72 (Genver-C'hwevrer 1959), pennadoù I-IV, pajennoù 20-33,
* niverenn 73 (Meurzh - Ebrel 1959), pennadoù V-VII , pajennoù 130-145.

Dont a reas e-maez e 1989, dindan stumm ul levr bet embannet gant *Al Liamm* a-raok bezañ adembannet e 2011 gant An Alarc'h Embannadurioù.

## Danvez
Kriz e vo planedenn an Tregeriad yaouank Lan Rannou. Aet da stourmer komunour tamm-ha-tamm, desket en deus diwar e goust n'hall ket an den pleustriñ war ar politikerezh hag ober war-dro e familh war un dro, dreist-holl p'eo bet desavet e wreg en *un tiegezh devot kenañ* : graet e veno gantañ mont kuit diouzh e bried, Renea Voulc'h, hag e verc'hig Soazig.

Soñjal a ra dezhañ e tro e donkadur da vat pa gej gant ar Gernevadez Lena Stervinou, da-geñver ur brezegenn dalc'het gant Marcel Cachin (*Etre Koroll ha Kan, ez oa savet Marsel gozh da zistagañ un tamm prezegenn da Vretoned [[Pariz]].*) e Kernevez-ar-Roue (Villeneuve-le-Roi e galleg). Dindan nebeut amzer e tiwan ur garantez don etre an daou zen yaouank, tra ma ra freuz ha reuz Brezel Spagn er c'hreisteiz da Vro-C'hall. Ha Lena dougerez. Siwazh dezhi ez eo tizhet gant un tenn dall tra ma oa oc'h arvestiñ ouzh un dibunadeg : ne vo ket ar vezeien evit saveteiñ he buhez na hini ar plac'hig a zouge, **Argantael** an anv-bihan dibabet dezhi...
Janed Bourbon

**Janed Bourbon**, pe **Jeanne de Bourbon** e galleg, zo anv meur a briñsez c'hall.

* Janed Bourbon (1310-1382), merc'h da Loeiz Iañ Bourbon (war-dro 1280-1342), dug Bourbon, ha da Marie d'Avesnes (marvet en 1354).
* Janed Bourbon (1337-1378), merc'h da Pêr Iañ Bourbon (war-dro 1311-1356), dug Bourbon, ha da Isabelle de Valois (1313-1383). 
** Dimezet en 1350 da Charlez (1337-1380), Daofin Bro-C'hall.
* Janed Bourbon (marvet en 1483), merc'h da Charlez Iañ Bourbon (1401-1456), dug Bourbon, ha da Agnès Bourgogn (1407-1476). 
** Dimezet en 1467 da Jean IV de Chalon (1443-1502), priñs Orange.
* Janed Bourbon (ganet en 1445), hanterc'hoar d'an hini gent, bastardez da Charlez Iañ Bourbon (1401-1456), dug Bourbon, ha da Jeanne de Souldet. 
** Dimezet, n'ouzer pegoulz, da Jean du Fau (ganet en 1435), ha bugale dezho.
* Janed Bourbon (marvet en 1487), itron Rochefort, merc'h da Jean de Bourbon (1446-1478), kont Vendôme ha da Isabelle de Beauvau (1436-1474), itron La Roche-sur-Yon. 
** Dimezet en 1477 da Louis de Joyeuse (marvet en 1498), aotrou Bothéon.
* Janed Bourbon (1467-1511), moranvet *Janed ar Yaouank*, c'hoar d'an hini gent, merc'h da Jean de Bourbon, kont Vendôme, ha da Isabelle de Beauvau (1436-1474), itron La Roche-sur-Yon. Dimezet teir gwech : 
** e 1487 da Jean II de Bourbon (1426-1488), dug Bourbon, 
** goude da Jean III de La Tour (1467-1501), aotrou La Tour ha kont Aovergn, ha dre-se mamm-gozh da Catherine de Médicis, 
** e 1503 da François de La Pause, baron La Garde.

Re all zo c'hoazh.
Nautilus macromphalus

***Nautilus macromphalus*** a zo ur spesad *[[Nautilus]]*, brosezat er morioù en-dro da gKaledonia-Nevez.

## Liammoù diavaez
Lonteg-koukoug

Al **lonteg-koukoug** (liester : **lonteged-koukoug**) a zo ur spesad pesked-mor eus kerentiad ar Blenniidae, *Blennius ocellaris* an anv skiantel anezhañ.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Santa Barbara (Kalifornia)

**Santa Barbara** a zo ur gêr eus Kalifornia er Stadoù-Unanet. Emañ war aod ar Meurvor Habask, ha dre m'emañ war un aod vrav gant traezhennoù kaer, gant un hin greizdouarel ha tiez o zeol ruz e vez graet an *American Riviera* ("Riviera Amerikan") anezhi.

## Liammoù diavaez
Inizi Samoa

**Inizi Samoa** a zo un enezeg eus Polinezia er Meurvor Habask, rannet etre Stad dizalc'h Samoa er c'hornaoueg ha Samoa Amerikan er reter.
Samoa (disheñvelout)

**Samoa** a c'hall bezañ:
*Inizi Samoa, un enezeg er Meurvor Habask, rannet etre:
**Samoa, ur stad dizalc'h
***"Samoa Alaman", anv stad Samoa da vare an trevadenniñ alaman (1900-1914)
***"Samoa ar C'hornaoueg", anv stad Samoa (etre 1914 ha 1997)
**Samoa Amerikan, un tiriad e dalc'h ar Stadoù-Unanet
*Samoa, ul lec'h e Kalifornia (Stadoù-Unanet)
*SAMOA, gwreskanv "Société anonyme de la métropole Ouest Atlantique" karget da gas an traoù war-raok en Enez Naoned
Pago Pago

**Pago Pago** (distaget: ) eo kêr-benn *[[de facto]]* Samoa Amerikan, un tiriad e dalc'h ar Stadoù-Unanet er Meurvor Habask.

## Liammoù diavaez
Maen Bath

**Maen Bath** a zo ur maen-raz oolitek tammoù greunennek karbonat kalkiom ennañ, eztennet da gentañ diouzh mengleuzioù Combe Down, e Somerset. Reiñ a ra he liv aroueziek da gêr Bath (ur gêr eus ar glad bedel), ul liv melek ha tomm.

Implijet e veze maen Bath evel danvez savadur e su Bro-Saoz evit ar sevel tiez, ilizoù ha savadurioù publik a bep seurt.

Ur maen-ben eo ivez.
Revue Celtique

Ar ***Revue Celtique*** a oa ur gelaouenn c’hallek a blede gant ar studioù keltiek hag a zeuas er-maez etre 1870 ha 1934. Enni ez eus bet embannet pennadoù gant skloveuridi anavezet, evel Henri d'Arbois de Jubainville, Joseph Loth, Georges Dottin, Émile Ernault, Joseph Vendryes, Whitley Stokes, Kuno Meyer ha keltiegourien all c’hoazh.

Savet e oa bet gant Henri Gaidoz, a felle dezhañ krouiñ ur benveg da liammañ an dud a blede gant ar studioù keltiek en eil hanterenn an . Ur galv a reas e-touez lenneien ha tud anavezet all e 1879, ha 197 den a respontas dezhañ e oant prest da goumanantiñ d’e gelaouenn. En o zouez ne oa nemet 17 hag a oa o chom e Breizh : en o mesk e oa eskob Kemper ha Leon, hini Sant-Brieg ha Landreger, Troude, Kervarker pe Fañch an Uhel E miz Mae 1870 e teuas an niverenn gentañ er-maez, enni pennadoù savet gant 25 den anavezet, eus meur a vro, barrek war dachenn ar studioù keltiek. En o zouez e oa Henri d’Arbois de Jubainville, diellour, Ernest Renan, kelenner e Skolaj Bro-C’hall, Prosper Levot, levraoueger evit ar morlu e Brest, Fañch an Uhel, an dastumer kontadennoù ha kanaouennoù brezhonek, Whitley Stokes, ur yezhoniour saoz hag a oa en India da neuze, Max Müller, un Alaman hag a oa kelenner e skol-veur Oxford, pe c’hoazh Daniel Silvan Evans, ur geriadurour kembraek.

Etre 1870 ha 1934 e voe embannet 51 niverenn – unan bep daou vloaz en deroù hag unan bep bloaz, goude 1886 -, dindan renerezh Henri Gaidoz da gentañ, Henri d'Arbois de Jubainville war-lerc’h, ha Joseph Loth da ziwezhañ. Ar *Revue Celtique* e oa ar gelaouenn gentañ a blede penn-da-benn gant ar studioù keltiek, ar yezhoniezh dreist-holl. Enni e voe embannet studiadennoù gouiziek e galleg ha kalz testennoù brezhonek, testennoù krennvrezhonek da skouer. Ha dre ma n’int ket bet adembannet abaoe, ez eo talvoudus-bras danvez ar gelaouenn d’an dud a bled gant an dachenn-studi-se.
 
Goude marv Joseph Loth (1847-1934) e paouezas ar gelaouenn da zont er-maez. Adsavet e voe ur gelaouenn heñvel da gemer he lerc’h, *[[Études Celtiques]]* hec’h anv, gant Joseph Vendryes, e 1936.

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* La Revue celtique (1870-1933). Historique
* Revue Celtique 1870-1934 – Contents
* Listenn eus ar pennadoù embannet er *Revue Celtique*, el lec'hienn *arbres*.
* Listenn al levrennoù a c’haller kavout enlinenn en « Internet Archive »
* Niverennoù eus ar ''Revue celtique'' hag a gaver el lec’hienn Gallica, levraoueg niverel enlinenn Levraoueg Vroadel Bro-C'hall.
Sevnon

Ar **Sevnon** a zo ur stêr e kornôg Bro-C'hall hag e reter Breizh, hag en em daol er Gwilen.
## Kumunioù treuzet
;Mayenne (Bro-C'hall)
* Congrier (andon), Saint-Erblon ha Senonnes
;Breizh
* Il-ha-Gwilen : Aentieg ha Marzhinieg-Houarnruz
* Liger-Atlantel : Ferreg ha Soulvac'h
* Il-ha-Gwilen adarre : Tilheg, Tourig, An Alloz, Herzieg-Mez, Trevo, Bosenn, Baen-Veur, Pantieg, Polinieg, araok en em deurel er Gwilen e *La Charrière* e Sant-Senour. etre Gwikomm ha Plegastell.
Rouantelezh Haiti

**Rouantelezh Haiti** ( *Ini an Ayiti* e kreoleg) zo ur rouantelezh savet gant Henri Christophe e dibenn Meurzh 1811 pa embannas bezañ ar roue *Henri Iañ* goude bout bet prezidant.
Kora (benveg-seniñ)

Ar **c'hora** zo ur benveg dre gerdin a vez embreget en Afrika ar C'hornaoueg.

Krouet e vez diwar un hanter goulourdrenn goloet gant kroc'hen vuoc'h gant ur fust koadek.
Owain fab Macsen Wledig

**Owain fab Macsen Wledig** a oa ur priñs brezhon er , hervez ar vojenn.
Mab e oa da Vacsen Wledig, pe Magnus Clemens Maximus, impalaer en Enez Vreizh, Galia ha Spagn, a voe lazhet er brezel e 388. E vamm e oa Elen Luyddog, ur briñsez vrezhon lakaet da santez. Breur e oa da Peblig. 

## Notennoù

## Levrlennadur
*Rachel Bromwich (ren.), *[[Trioedd Ynys Prydein]] * (Kerdiz, embannadur nevez 1991). p. 407-8.
Morin-khuur

Ar **morin khuur** zo ur benveg dre gerdin ar vongoled.

Graet eo da dalvezout da bareañs loenel gant saverien ar Gobi.

Anavezet a oa ar morin-khuur gant UNESCO evel unan eus ar pennoberoù an hêrezh disonnus ha distokus an denelezh.

### Liammoù diavaez
''The Story of the Weeping Camel''
Chlamydosaurus kingii

***Chlamydosaurus kingii*** a zo ur spesad saorianed eus kerentiad an Agamidae.

Dougen a ra anv an amiral breizhveuriat Phillip Parker King (1791-1856) a voe e-touez kentañ ergerzherien aodoù Aostralia.

## Doareoù pennañ
Tremen a ra an darn vrasañ eus e amzer er gwez ma c'hell gedal e breizhoù diwarne.

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag a bak er gwez pe war al leurenn.

## Annez

Daremprediñ a ra al loen norzh Aostralia (Aostralia ar C'hornôg, Tiriad an Norzh ha Queensland) ha su Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Hunvre Rhonabwy

**Hunvre Rhonabwy**, pe **Breuddwyd Rhonabwy** e kembraeg (*Breudwyt Ronabwy* e krenngembraeg), zo un danevell gembraek krennamzerel, e komz-plaen, stag ouzh mojenn Arzhur hag unan eus skourroù ar Mabinogi. C'hoarvezout a ra e rouantelezh Powys kozh, en amzer Madog ap Maredudd (marvet e 1160). N'ouzer ket piv e oa an oberour, met seblantout a ra anavezout Powys, ma kreder e oa genidik ac'hano.

## Istor
Savet eo bet war-dro dibenn an . Kavet eo bet en dornskrid anvet Levr Ruz Hergest. Embannet eo bet en  gant Charlotte Guest er Mabinogi.
Verzée

Ar **Verzée** a zo ur stêr e gevred Breizh, hag en em daol en Oudon.

## Kumunioù douret
* E Breizh : Saoudan (andon)
* E Bro-C'hall : Pouancé, Armaillé, Noëllet, Le Tremblay, Le Bourg-d'Iré, Sainte-Gemmes-d'Andigné ha Segré (kember)

## Pennadoù kar
*Roll stêrioù pennañ Breizh
*Roll stêrioù Breizh renket hervez o hirder‎
Zavier

**Zavier** zo un anv-bihan brezhonek distank a-walc'h.

## Gerdarzh
Dont a ra eus anv anv-lec'h euskarek Xabier , deuet da vout anv-bihan (gwelout Xabier), anavezet e spagnoleg evel Javier.

Ha Xabier a deu eus Etxeberri, da lavarout eo *ti nevez* en euskareg, un anv-lec'h hag un anv-tiegezh eus ar re baotañ en Euskal Herria. 

### Yezhoù all
*Xabier, en euskareg
*Javier, e spagnoleg
*Xaver, en alamaneg
*Xavier, e galleg, portugaleg ha katalaneg
***Xavière*, evit ar merc'hed e galleg.

## Tud
*Frañsez Zavier, beleg ha sant euskarat
*Zavier Grall, skrivagner gallek
*Zavier Langleiz, livour, skrivagner brezhonek ha gallek

## Pennadoù kar
*Etcheverry 
*Etxebarria 
*Etcheberry 
*Etxabarri
Marlène Jobert

**Marlène Jobert**, bet ganet d'ar 4 a viz Du 1940 en Aljer (kêr-benn Aljeria a-vremañ), a zo un aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel), ur romantourez hag ur gontourez (evit ar vugale) c'hall.

Gevelled he deus bet gant ar svedat Walter Green : Eva Green, aktourez ivez, ha Joy Green, saverez kezeg en Italia.

## He filmoù er sinema
* 1966 : *[[Masculin féminin]]* sevenet gant Jean-Luc Godard,
* 1966 : *[[Martin soldat]]* gant Michel Deville,
* 1967 : *[[Alexandre le bienheureux]]* gant Yves Robert,
* 1967 : *[[Le Voleur]]* gant Louis Malle,
* 1968 : *[[Faut pas prendre les enfants du bon Dieu pour des canards sauvages]]* gant Michel Audiard,
* 1968 : *[[L'Astragale]]* gant Guy Casaril,
* 1970 : *[[Dernier domicile connu]]* gant José Giovanni,
* 1970 : *[[Le Passager de la pluie]]*gant René Clément,
* 1971 : *[[To Catch a Spy]]* gant Dick Clement,
* 1971 : *[[Les Mariés de l'an II]]* gant Jean-Paul Rappeneau,
* 1971 : *[[La Poudre d'escampette]]* gant Philippe de Broca,
* 1971 : *[[La Décade prodigieuse]]* gant Claude Chabrol,
* 1972 : *[[Nous ne vieillirons pas ensemble]]* gant Maurice Pialat,
* 1973 : *[[Juliette et Juliette]]* gant Remo Forlani,
* 1974 : *[[Pas si méchant que ça]]* gant Claude Goretta,
* 1974 : *[[Le Secret]]* gant Robert Enrico,
* 1975 : *[[Folle à tuer]]* gant Yves Boisset,
* 1976 : *[[Le Bon et les Méchants]]* gant Claude Lelouch,
* 1977 : *[[Julie pot de colle]]* gant Philippe de Broca (eil film a-gevret),
* 1977 : *[[L'Imprécateur]]* gant Jean-Louis Bertuccelli,
* 1978 : *[[Va voir maman, papa travaille]]* gant François Leterrier,
* 1979 : *[[Il giocattolo]]* gant Giuliano Montaldo,
* 1979 : *[[Grandison]]* gant Achim Kurz,
* 1979 : *[[La Guerre des polices]]* gant Robin Davis,
* 1981 : *[[Une sale affaire]]* gant Alain Bonnot,
* 1981 : *[[L'Amour nu]]* gant Yannick Bellon,
* 1983 : *[[Effraction]]* gant Daniel Duval,
* 1984 : *[[Les Cavaliers de l'orage]]* gant Gérard Vergez,
* 1984 : *[[Souvenirs, souvenirs]]* gant Ariel Zeitoun,
* 1989 : *[[Les cigognes n'en font qu'à leur tête]]* gant Didier Kaminka.
Alfoñs

**Alfoñs** zo un anv-bihan brezhonek a orin germanek. Un anv rouez eo, hag unan eus ar re dibaot a gaver al lizherenn ñ enno (e-touez an nebeudig re all : Frañsez, Gwioñvarc'h...) . 

## Orin
Dont a ra eus an anv germanek *Adelfuns*, eus *adel* (uhel, nobl, a gaver ivez en Adelheid) ha *funs* (prest), ha talvezout a ra kement ha "den uhel prest (d'en em gannañ)".
Dre an anv gallek Alphonse eo deuet e brezhoneg.

## Adstumm
*Alphons* e Buhez ar Sent, 1912.

## Yezhoù all
* Alfons e nederlandeg, alamaneg, katalaneg, poloneg, kroateg hag er yezhoù skandinaviek.
* Afonso e portugaleg.
* Alfonso, Alonso, e spagnoleg.
* Alphons en alamaneg ha nederlandeg.
* Alphonse e galleg.

## Tud
* Alfoñs Arzel, politikour breizhat.
* Alfoñs Mari, beleg breizhat ha yezhadurour.
Set Ma'at her imenty Ouaset

**Set [[Ma'at]] her imenty [[Teba (Egipt)|Ouaset]]** (anv arabek a-vremañ: *Deir-el-Medineh*) a oa ur gêriadenn ma veve ar gilvizien a oa karget da sevel temploù ha mein-bez faraoned Traoñienn ar Rouaned e-pad ar rouantelezh nevez.

Lec'hiet eo war ribl kleiz (ribl ar c'hornôg) an Nil a-dal da Ouaset (Louksor a-vremañ).