open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Balum glas

Ar **balum glas** (*Balaenoptera musculus*) a zo ur morvil fanoliek. Al loen brasañ eo war an Douar, hag ivez, kement ha ma ouzer, ar brasañ loen bet biskoazh warnañ.

## Annez

## Ment

Gallout a reont tapout 30 metrad a hed ha pouezañ war-dro 18 000 kg.

## Niver
Hervez un danevell graet e 2002 e vefe etre 5 000 ha 12 000 penn-balum dre ar bed, daoust ma seblant ar sifroù-se bezañ kresket un tamm abaoe ma'z eus bet graet enklaskoù spisoc'h. A-raok ar balumeta e soñjer e oa 240 000 e Meurvor Antarktika nemetken, e-lec'h ma oa bet tost diouennet (nebeutoc'h eget 1 % a vane).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
*  ''Publications du Gouvernement du Canada''
Balum boutin

Ar **balum boutin** (liester : **balumed boutin**) a zo ur spesad morviled fanoliek, *Balaenoptera physalus* an anv skiantel anezhañ. An eil brasañ eus ar balumed eo, war-lerc'h ar balum glas.
Anvet e voe *Balaena Physalus* (kentanv) da gentañ-penn gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778) e 1758.
Kavet e vez en holl vorioù ar bed, met en arvar emañ. Hiziv an deiz ez eus war-dro 40 000 anezho en hantervoul norzh ha tro-dro da 15 000-20 000 en hantervoul su, pezh n'eo nemet un dregantad bihan eus ar boblañs a oa gwechall.

## Annez hag [[isspesad]]où

Daou isspesad a ya d'ober ar spesad : *B. p. physalus* ha *B. p. quoyi*.

## Liammoù diavaez
*  ''Balaenoptera physalus'' war al lec'hienn ''Mammal Species of the World''

## Notennoù ha daveennoù
Barbastell Europa

**Barbastell Europa** (*Barbastella barbastellus*) a zo un askell-groc'hen hag a vev e kornôg Europa ha Skandinavia.

## Liammoù diavaez
Lenn Como

**Lenn Como**, anvet ivez *Il Lario*, zo ul lenn e Lombardia en Italia, 50 km en hanternoz da gêr Milano, etre proviñs Como ha proviñs Lecco. Stumm un "Y" zo dezhañ. An donañ eus lennoù Italia eo, hogen an trede brasañ hepken, war-lerc'h lenn Garda (1) hag al lenn Maggiore. *Larius* e voe anv roet gant an Henromaned dezhañ hag un nebeud kêrioù ha kêriadennoù war e c'hlannoù a zo * del Lario* e-barzh hoc'h anvioù.

Treuzet eo gant ar stêr Adda, adstêr d'ar Po.

## Kêrioù ha kumunioù  war lez al lenn


LagoComoMemorial.jpg|Lenn Como gwelet eus ar Monumant d'ar re Varv e-kerzh ar Brezel-bed kentañ
Lierna14.JPG |Eus Lierna.
Varenna 02.jpg|Varenna.
Villa Balbianello a Lenno.jpg|Villa Balbianello e Lenno.
Lac de Côme vers ARGEGNO.jpg| Sala Comacinawar lez al lenn .


## Liammoù diavaez
*  ''Pollution : les lacs de Garde, Majeur et Côme parmi les plus touchés'' @ CIPRA
Almeirim

**Almeirim** zo un anv-lec'h portugalek, a orin arabek (*Al-Meirim*), e Portugal ha Brazil.

#### 

* Almeirim (Portugal) - ur gêr, penn-lec'h kuzul Distrig Santarém, 
* Almeirim (parrez) - parrez e kuzul Almeirim

## 
* Almeirim (Pará) - kumun e stad Pará.
Benavente

**Benavente** zo un anv-lec'h portugalek, ha spagnolek, hag un anv-tiegezh.

## Lec'hanvadurezh

### 
; e proviñs Zamora
*Benavente 
*Cubo de Benavente

### 
*Benavente - kumun e Distrig Santarém
*Benavente - parrez ha pennlec'h ar c'huzul

## Anv-tud

 
*Diego José Benavente, politikour ha soudard chileat
*José María Benavente, ofiser, ministr an armeoù
*Juan José Latorre Benavente, moraer chileat

### 
*kont Benavente, titl e metoù noblañsed Spagn
*Jacinto Benavente, skrivagner spagnolek
*Pepe Benavente, kaner e Tenerife

## Pennadoù kar
:
* Benevento
* Dugelezh Benevento
Santarém

Un anv-lec'h portugalek eo **Santarém**.

## 
* Santarém, ur gêr a oa kêr-benn gozh proviñs ar Ribatejo.
* Distrig Santarém
* Eskopti Santarém 
* keuz Santarém, ur meuz 
* *Gwini Santarém*, anvet ivez Periquita.

## 
Diwar anv-lec'h Portugal ez eus savet meur a hini all en hanternoz Brazil
### E Pará
* Santarém, ur gumun e stad Pará.
* Santarém Novo, ur gêr e Pará.
* Eskopti Santarém do Pará

### E Paraíba
* Santarém, kumun e Paraíba.

## Sonerezh
* Santarém, laz-seniñ eus Natal.
Lezireg moueek

Al **lezireg moueek**, pe **ai**, (*Bradypus torquatus*) a zo ur bronneg hag a vev e reter Brazil.

## Doareoù pennañ
War-dro 50 cm ha 4 kg eo al lezireg moueek. Hir eo e vlevenn hag enni e vev bezhin, akarianed, tarlask ha balafenned.
Distrigoù Portugal

Rannet eo Portugal e 18 **distrig** :

# Aveiro
# Beja
# Braga
# Bragança
# Castelo Branco
# Coimbra
# Évora
# Faro
# Guarda
# Leiria
# Lisboa
# Portalegre
#Porto
#Santarém
#Setúbal
# Viana do Castelo
# Vila Real
# Viseu
Ourém

**Ourém** zo un anv-lec'h portugalek:

* **[[Ourém (Portugal)]]** – ur gêr e Portugal.
* diwar-se, **[[Ourém (Pará)]]** – ur gumun e stad Pará, e Brazil.
Ouakari moal

An **ouakari moal** (*Cacajao calvus*) a zo ur marmouz hag a vev en Amerika ar Su (Perou ha Brazil).

## Doareoù pennañ
Etre 40 ha 60 cm eo e gorf ha 15 cm e lost. War-dro 3 kg eo e bouez. Divlev (alese e anv) eo e benn roz-ruz.

## Annez
Bevañ a ra a-strolladoù e koadegoù damveuzet pe e-kichen geunioù ha lennoù. En em vagañ a ra diwar struzh dreist-holl.

## Rummatadur
4 isspesad a zo : *Cacajao c. calvus*, *Cacajao c. ucayalii*, *Cacajao c. rubicundus*, *Cacajao c. novaesi*.
Distrig Leiria

Un distrig eus Portugal eo **distrig Leiria**.

16 kumun zo ennañ :
* Alcobaça
* Alvaiázere
* Ansião
* Batalha
* Bombarral
* Caldas da Rainha
* Castanheira de Pera
* Figueiró dos Vinhos
* Leiria
* Marinha Grande
* Nazaré
* Óbidos
* Pedrógão Grande
* Peniche
* Pombal
* Porto de Mós

## Notennoù
Distrig Coimbra

Un distrig eus Portugal eo **distrig Coimbra**.

17 kumun zo ennañ :
* Arganil
* Cantanhede
* Coimbra
* Condeixa-a-Nova
* Figueira da Foz
* Góis
* Lousã
* Mira
* Miranda do Corvo
* Montemor-o-Velho
* Oliveira do Hospital
* Pampilhosa da Serra
* Penacova
* Penela
* Soure
* Tábua
* Vila Nova de Poiares

* Gouarnamant lec'hel Distrig Coimbra
Distrig Viseu

Un distrig eus Portugal eo **distrig Viseu**.

24 c'humun zo ennañ :
* Armamar
* Carregal do Sal
* Castro Daire
* Cinfães
* Lamego
* Mangualde
* Moimenta da Beira
* Mortágua
* Nelas
* Oliveira de Frades
* Penalva do Castelo
* Penedono
* Resende
* Santa Comba Dão
* São João da Pesqueira
* São Pedro do Sul
* Sátão
* Sernancelhe
* Tabuaço
* Tarouca
* Tondela
* Vila Nova de Paiva
* Viseu
* Vouzela

## Liamm diavaez
* Gouarnamant lec'hel Distrig Viseu
Distrig Aveiro

Un distrig eus Portugal eo **distrig Aveiro**.

19 kumun zo ennañ :
* Águeda
* Albergaria-a-Velha
* Anadia
* Arouca
* Aveiro
* Castelo de Paiva
* Espinho
* Estarreja
* Ílhavo
* Mealhada
* Murtosa
* Oliveira de Azeméis
* Oliveira do Bairro
* Ovar
* Santa Maria da Feira
* São João da Madeira
* Sever do Vouga
* Vagos
* Vale de Cambra

## Liamm diavaez
* Gouarnamant lec'hel Distrig Aveiro
Distrig Porto

Un distrig eus Portugal eo **distrig Porto**.

18 kumun zo ennañ :
* Amarante
* Baião
* Felgueiras
* Gondomar
* Lousada
* Maia
* Marco de Canaveses
* Matosinhos
* Paços de Ferreira
* Paredes
* Penafiel
* Porto
* Póvoa de Varzim
* Santo Tirso
* Trofa
* Valongo
* Vila do Conde
* Vila Nova de Gaia

## Liamm diavaez
* Gouarnamant lec'hel Distrig Porto
Bizon Amerika

**Bizon Amerika** (*Bison bison*) zo un daskirier a vev en Norzhamerika.
Unan eus an daou spesad bizoned a chom bev an hini eo (bizon Europa eo egile). Al loened zo un arouez eus pradeg veur ar Midwest e Norzhamerika. O zachenn a oa bevennet gant un tric'horn etre Lenn an arzh bras e gwalarn Kanada, harzoù Stadoù mec'hikan Durango ha Nuevo León, hag er reter a-hed bevenn kornôg ar menezioù Appalach.
Ar bizoned a oa loened a-bouez-bras e kalz sevenadurioù amerindian. Diazezet e oa ekonomiezh Indianed ar bradeg veur evit ul lodenn vras diwar chase an aneval-se a veve e tropelloù kantreat bras-meurbet. Pa erruas an Europeaned en Amerika e konted c'hoazh eus 50 da 70 milion bizoned e Norzhamerika, a veve er plaenennoù geotek eus Mec'hiko betek ar C'hanada. Diouennet eo bet ar bagadoù-se e diwezh an  kantved kement ha ken bihan ma oa ar spesad war-nes mont da get. Abaoe ar mare-se ne gaver anezhe nemet en un nebeud mirvaoù ha tachennoù gwarezet.

Daou isspesad zo bet deskrivet : bizon ar plaenennoù (*Bison bison bison*), bihanoc'h e vent ha dezhañ ur bos rontoc'h, ha bizon ar c'hoadoù (*Bison bison athabascae*) – an hini brasañ, dezhañ ur bos brasoc'h ha karrez. 
Bizon ar c'hoadoù zo unan eus ar spesadoù *Bovidae* ar brasañ er bed, gant ar Chianina Italian, ar gaur, en Azia, hag ejen dour gouez Azia. Ar brasañ loen eo war an douar e Norzhamerika.

## Notennoù
Distrig Guarda

Un distrig eus Portugal eo **distrig Guarda**.

14 kumun zo ennañ :
* Aguiar da Beira
* Almeida
* Celorico da Beira
* Figueira de Castelo Rodrigo
* Fornos de Algodres
* Gouveia
* Guarda
* Manteigas
* Mêda
* Pinhel
* Sabugal
* Seia
* Trancoso
* Vila Nova de Foz Côa

## Liamm diavaez
* Gouarnamant lec'hel Distrig Guarda
Bulbul boutin

Ar **bulbul boutin** (liester : **bulbuled boutin**) a zo ur spesad bulbuled, *Pycnonotus barbatus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Turdus barbatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour breizhat René Desfontaines (1750-1833).

Evn broadel Liberia eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh ha sun-bleuñv.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver dek isspesad anezhañ en Afrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Pycnonotus barbatus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pycnonotus barbatus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Distrig Castelo Branco

Un distrig eus Portugal eo **distrig Castelo Branco**.

11 kumun zo ennañ :
* Belmonte
* Castelo Blanco
* Covilhã 
* Fundão
* Idanha-a-Nova
* Oleiros
* Penamacor
* Proença-a-Nova
* Sertã
* Vila de Rei
* Vila Velha de Ródão

## Liamm diavaez
* Gouarnamant lec'hel Distrig Castelo Branco
Dugong

An **dugong** (*Dugong dugon*) a zo ur bronneg mor. Er memes urzhiad hag an ejen-mor emañ.

## Doareoù pennañ
Etre 2,50 ha 4 metr eo hirder e gorf, hep diforc'h ebet etre par ha parez. Etre 250 ha 900 kg eo e bouez.

E groc'hen zo tev, flour ha gwenn-koaven pa vez ganet. War deñvalaat ec'h a gant an oad. Aet eo e izili a-raok da balvezennoù 40 cm a hirder. Servijout a reont d'ar re yaouank da vont war-raok pa vez implijet gant al loened deuet da sturiañ hag o lost da boulzañ.

O lapenn grec'h a c'holo o genoù troet ouzh an traoñ. Implijout a reont an 10 dant bennak a zo en o beg evit kregiñ er plant hag o muzell grec'h evit diwriziennañ anezho.

## Gouennañ
N'eus prantad ispisial ebet e-korf ar bloaz evit ar gouennañ. Padout a rafe an dougen war-dro bloaz hag ur menn nemetañ (1 metrad hir ha 30 kg a bouez) a vez ganet e dourioù bas. Kerkent ha ganet e neuñv an hini bihan betek gorre an dour da analiñ. 

An dugonged a chom gant o mamm e-pad bloaz ha tizhet e vez o oad gour da 9 pe 10 vloaz.

## Boued
Geotdebrer eo an dugonged hag en em vagañ a reont diwar plant, dindan an dour. Hejañ a reont o fenn a-raok lonkañ anezho evit skarzhañ kuit ar gouelezennoù diwarno.

## Annez

## Preizhata
Chaseet e vez an dugonged gant an dud evit o c'hig. Priziet e vez ivez o eskern hag o dent hag a zo evel olifant, hag o c'hroc'hen.
Stankioc'h beg berr

Ar **stankioc'h beg berr** a zo un evn hirc'harek, *Limnodromus griseus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e Kanada.

## Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar stankioc'h beg berr en urzhiad *Charadriiformes* pe *Ciconiiformes*.

## Daveennoù
Irania jave gwenn

An **irania jave gwenn** a zo ur spesad golvaneged bihan, *Irania gutturalis* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Cossypha gutturalis* da gentañ-penn (e 1843) gant an amprevanoniour gall Félix Édouard Guérin-Méneville (1799-1874) : ar spesad nemetañ eo er genad *Irania*.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, ha frouezh ivez e-pad an diskar-amzer.

## Annez
Neizhiañ a ra al labous en un takad hag a ya eus Turkia da Irak, Iran ha kreisteiz Turkestan ; nijal a ra kuit da Afrika ar Reter da c'hoañviñ.

## Liammoù diavaez
*  ''Irania gutturalis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Irania gutturalis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveoù
Kolin Virjinia

Ar **c'holin Virjinia** (liester : **kolined Virjinia**) a zo ur spesad evned, *Colinus virginianus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Tetrao virginianus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged bihan ha plant.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an naontek isspesad anezhañ e Kreizamerika, Mec'hiko ha Norzhamerika :
* *C. v. aridus*, e biz Mec'hiko,
* *C. v. atriceps*, e kornôg stad Oaxaca (kreisteiz Mec'hiko),
* *C. v. coyoleos*, e reter Oaxaca, hanternoz Chiapas (kreisteiz Mec'hiko),
* *C. v. cubanensis*, e Kuba,
* *C. v. floridanus*, e stad Florida (gevred stadoù-Unanet Amerika (Sua)), Bahamas,
* *C. v. godmani*, e reter stad Veracruz (gevred Mec'hiko),
* *C. v. graysoni*, e kornôg-kreiz Mec'hiko,
* *C. v. harrisoni*, e mervent Oaxaca (kreisteiz Mec'hiko),
* *C. v. insignis*, e gevred Chiapas (kreisteiz Mec'hiko), gwalarn Guatemala,
* (†) *C. v. insulanus*, e Key West, Florida (SUA) ; (isspesad aet da get),
* *C. v. maculatus*, e reter-kreiz ha kreiz Mec'hiko,
* *C. v. minor*, e stad Tabasco, biz Chiapas (gevred Mec'hiko),
* *C. v. nigripectus*, e reter Mec'hiko,
* *C. v. pectoralis*, e kreiz Veracruz (gevred Mec'hiko),
* *C. v. ridgwayi*, e stad Sonora (hanternoz Mec'hiko),
* *C. v. salvini*, e kreisteiz Chiapas (kreisteiz Mec'hiko),
* *C. v. taylori*, e kreiz SUA,
* *C. v. texanus*, eus mervent stad Texas (kreisteiz-kreiz SUA) da stadoù Coahuila, Nuevo León ha Tamaulipas (hanternoz Mec'hiko),
* *C. v. thayeri*, e biz Oaxaca (kreisteiz Mec'hiko),
* *C. v. *'virginianus**', e reter-kreiz, reter Norzhamerika, eus kreisteiz-kreiz Kanada da hanternoz Florida.

## Liammoù diavaez
*  ''Colinus virginianus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Colinus virginianus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kondor an Andoù

**Kondor an Andoù** (liester: **Kondored an Andoù**) a zo un evn, *Vultur gryphus* eus e anv skiantel, hag en em vag diwar gagnoù (korfoù marv). Ar spesad nemetañ eo er genad *Vultur*.
Dont a ra an anv eus an ar ger *kuntur* e kechuaeg Perou.

## Doareoù pennañ

Vultur_gryphus_-Doué-la-Fontaine_Zoo,_France-8a.jpg|Ur c'hondor an Andoù
Vultur gryphus head (Linnaeus, 1758).jpg|Penn ur C'hondor
Colca-condor-c03.jpg|Al labous war nij


## Sevenadur
Un arouez broadel eo en Arc'hantina, Bolivia, Chile, Ecuador, Kolombia ha Perou.

Escudo de Bolivia.svg|Ardamezioù Bolivia
Coat of arms of Chile.svg|Ardamezioù Chile
Coat of arms of Ecuador original version.svg|Ardamezioù Ecuador
Coat of arms of Colombia.svg|Ardamezioù Kolombia


## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous eus an eil penn d'egile eus an Andoù.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù
Kondor Kalifornia

Ar **C'hondor Kalifornia** (liester: **Kondored Kalifornia**) a zo un evn, *Gymnogyps californianus* eus e anv skiantel, hag en em vag diwar gagnoù (korfoù marv). Ar spesad nemetañ eo er genad *Gymnogyps*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra pergen e Kalifornia.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Timadell velenwenn

An **dimadell velenwenn** (liester : **timadelled melenwenn**) a zo un evn amprevanetaer, *Cursorius cursor* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika an Norzh, en Azia ar Mervent hag Azia ar Su, eus Kanariez betek Pakistan.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
* ''Cursorius cursor'' war al lec'hienn ''Avibase''.
Kraponig-moger

Ar **c'hraponig-moger** pe **kraponig-karreg** zo ur spesad golvaneged, *Tichodroma muraria* an anv skiantel anezhañ.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Tichodroma*.

Anvet e voe *Certhia muraria* (kentanv) da gentañ-penn e 1766 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

Tichodroma muraria  MHNT.ZOO.2010.11.184.1.jpg|Vioù *Tichodroma muraria *


## Boued

## Annezva hag isspesadoù

## Liammoù diavaez
*  ''Tichodroma muraria'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Tichodroma muraria'' e lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Gwareg (arm)

Ur **wareg** zo un arm, anezhañ ur walenn gromm e koad, metal pe un danvez all, a stigner ur gordenn outañ hag a dalvez da vannañ saezhoù er pellder. Gwechall e veze graet ar gwaregoù gant prenn hag ar saezhoù ivez alies. Bremañ avat e vez implijet danvezioù kevanaozet skañvoc'h ha kaletoc'h war un dro.

Gant ar gwaregoù boas e c'haller tennañ saezhoù war-hed kant metr, ha gant lod e c'hall ar saezhoù bezañ bannet betek pevar c'hant metr. Implijet e veze ar gwaregoù gwechall evit chaseal hag evit ober brezel. Bremañ e vezont embreget gant sportourien peurvuiañ. Unan eus sportoù ar C'hoarioù Olimpek eo ar gwaregata.

Bundesarchiv Bild 135-S-18-07-16, Tibetexpedition, Volksfest, Bogenschütze.jpg|Ur gwareger e Tibet e 1938

## Levrlennadur
*Frañsez Vallée, *Ar Gwaregata – C'hoari ar saez*, ti-moullañ Prud'homme, Sant-Brieg, 1947 – Lenn en-linenn
592

*Diwar-benn ar bloavezh *'592*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 592|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 592]]*

## [[:Rummad:Marvioù 592|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 592]]*
__NOTOC__
Santarém (Portugal)

** Meur a [[Santarém]] zo.*

Ur gêr e Portugal eo **Santarém**, en hanternoz da Lisboa, ha pennlec'h distrig Santarém, war lez an Tajo, e rannvro an Alentejo

28 900 annezad a vev enni.

## Istor
Savet e voe e 1095. Kêrbenn proviñs kozh Ribatejo e oa.

## Monumantoù

* Iliz-veur Santarém, e lez dehoù an Tajo.

* Ilz Santa María, er rakkêr ciudad.

## Liammoù diavaez
Diaoul Tasmania

**Diaoul Tasmania** (*Sarcophilus harrisii*) a zo ur godelleg kigdebrer hag a vev en Enez-Tasmania.

## Doareoù pennañ
Abaoe m'eo aet tigr Tasmania da get eo diaoul Tasmania ar c'higdebrer godellek brasañ. Chaseal a ra diouzh an noz preizhoù a bep seurt mentoù. Debriñ a ra gagnoù ivez. En e-unan e vev nemet e c'hoarvez a-wechoù e vefe meur a ziaoul o tifretañ war an hevelep gagn.

Du eo feur an diaoul, gant tarchoù gwenn war e vruched hag e benn a-dreñv. Etre 50 ha 80 cm eo hirder e gorf ha war-dro 30 cm eo e lost. Etre 4 ha 12 kg eo e bouez.

Ganet e vez ar c'helin goude un dougen 30 devezh.

## Rummatadur
Ar spesad bev nemetañ eus ar genad *Sarcophilus* eo.

## Liammoù diavaez
Resende

**Resende** zo un anv-lec'h portugalek, e Portugal ha Brazil.

## Lec'hioù

###### 
* Resende (Portugal) – penn-lec'h ur gumun (concelho) 
** Resende (parrez) – parrez e kuzul Resende
* Resende (Paredes de Coura) – parrez e kuzul Paredes de Coura,

###### 
* Resende (Rio de Janeiro) – ur gêr e stad Rio de Janeiro.
** Ar Resende Futebol Clube – kleub mell-droad kêr

## Tud
* Resende (anv-tiegezh) – un anv-tiegezh portugalek
* Garcia de Resende – barzh portugalek eus ar XVIvet kantved
São Pedro do Sul

***São Pedro do Sul*** zo un anv-lec'h portugalek a gaver e Portugal hag e Brazil. 

#### 
* São Pedro do Sul (Portugal), kêr ha pennlec'h ur gumun 
* São Pedro do Sul (parrez), ur barrez e kumun São Pedro do Sul

#### 
* São Pedro do Sul (Rio Grande do Sul) - ur gumun e stad Rio Grande do Sul

## Pennad kar
*São Pedro
Anadia

**Anadia** zo un anv-lec'h portugalek.
*  : Anadia (Portugal) - parrez, kêr, kumun e Portugal e distrig Aveiro
*  : Anadia (Alagoas) - kumun e stad Alagoas e Brazil
 
* Anv ur genad e rummatadur ar glazarded eo ivez: Anadia (genad).
Leon godellek

Al **leon godellek** (*Thylacoleo carnifex*) zo ur godelleg kigdebrer aet da get. Bevañ a rae en Aostralia adalek an oligosen betek ar pleistosen. Aet e voe da get 50.000 bloaz 'zo.

Bras-mat e oa kigennoù e garvanoù e-keñver e vent. Gant-se e tlee krog al leon godellek bezañ an hini kreñvañ eus krogoù an holl vronneged (bev pe aet da get hiziv) : ken kreñv e oa krog ul leon godellek 100 kg ha hini ul leon 250 kg a-vremañ.

Skilfoù pak-dispak a oa dezhañ hag ar godelleg nemetañ e oa gant an dibarder-se. Moarvat e c'helle pignat er gwez evel ar banterenn a-vremañ.

Diwar studiadennoù un nebeud eskern e c'houlakaer e oa al leoned godellek war-dro 100-130 kg o fouez. Lod anezho a oa moarvat ouzhpenn 160 kg dezho.

## Rummatadur

N'eo ket liammet al leon godellek ouzh al leon a-vremañ. Er genad *Thylacoleo* e oa, asambles gant :

* *Thylacoleo hilli* (Oligosen, Pliosen)
* *Thylacoleo crassidentatus* (Pliosen)
* *Thylacoleo carnifex* (Pleistosen)
* *Thylacoleo robustus* (Pleistosen)
* *Thylacoleo australis* (Pleistosen)
* *Thylacoleo oweni* (Pleistosen)
Aveiro (disheñvelout)

**Aveiro** zo un anv-lec'h portugalek, e Portugal ha Brazil.

## 
* Aveiro, kêr ha pennlec'h distrig Aveiro 
* Distrig Aveiro 
* Ria de Aveiro, un aber
* Eskopti Aveiro,

## 
* Aveiro (Pará), e stad Pará 

## Pennad kar
* Aveiras
Tigr Tasmania

**Tigr Tasmania** pe **bleiz Tasmania** (*Thylacinus cynocephalus*) a zo ur godelleg kigdebrer aet da get en .
Aveiras

**Aveiras** zo anv div barrez e kumun Azambuja e Portugal:

* Aveiras de Baixo
* Aveiras de Cima

## Pennad kar
*Aveiro
Espinho

**Espinho** zo un anv-lec'h e Portugal

*Espinho, kumun e distrig Aveiro diwar anv parrez Espinho ;
*Espinho (Braga), parrez e kumun Braga, e distrig Braga en hanternoz ar vro;
*Espinho (Mangualde), parrez e kumun Mangualde, e distrig Viseu e-kreiz ar vro
*Espinho (Mortágua), parrez e kumun Mortágua, e distrig Viseu; 
*Espinho (Alcofra), kêriadennig e parrez Alcofra, e kumun Vouzela, e distrig Viseu.
Af

**Af**, pe **AF**, a gaver e meur a yezh.

*un **af**, pe un añ, a zo kement hag un evn pe ur pokig,
** ha diwarnañ ar verb *afañ*, *pokat*
*AF, berranv 
**an Action Française, ur strollad politikel gall
**Air France, ur gompagnunezh c'hall
**an Anarchist Federation, ur strollad politikel breizhveurat.
Amarante

**Amarante** zo un anv-lec'h portugalek, e Portugal ha Brazil.

## 
* Amarante (Portugal) - kêr e distrig Porto.

## 
E stadoù Brazil e kaver an anv meur a wech:
* Amarante (Piauí) - Piauí 
* Amarante do Maranhão - kumun e Maranhão
* São Gonçalo do Amarante - e Ceará
* São Gonçalo do Amarante - e Rio Grande do Norte
* São Gonçalo do Amarante - e distrig São João del-Rei, e Minas Gerais

## Tud
* Rodrigo Amarante - soner gant Little Joy, Los Hermanos hag Orquestra Imperial

## Pennadoù kar
* Amarant
* Amaranth
Baião

**Baião** zo un anv-lec'h portugalek.

## Gerdarzh
Marteze diwar un anv-gwan *bahiano* (eus ar bae), savet diwar an anv-kadarn bahia, aet da *baião*

## Lec'hanvadurezh
* : Baião (Portugal) - kumun e distrig Porto
*  : Baião (Pará) - kumun e Pará.

## Traoù arall

* Baião (sonerezh) - ul lusk eus Brazil
* Baião-de-dois - ur meuz eus Nordeste Brazil
Fundão

**Fundão** zo un anv-lec'h e Portugal hag e Brazil. 
 

## 
* Fundão (Portugal) - kêr e distrig Castelo Branco,
* Fundão (parrez) - parrez e kumun Fundão

## 
* Fundão (Espírito Santo) - kumun e stad Espírito Santo
* Fundão (Rio de Janeiro) - karter en hanternoz Rio de Janeiro.
* Ilha do Fundão - enez artifisiel e Rio de Janeiro
Castelo Branco

**Castelo Branco** (*kastell gwenn*) zo un anv-lec'h portugalek, hag un anv-tiegezh.

#### 
* Castelo Branco (Portugal) - kêr ha pennlec'h distrig
** Distrig Castelo Branco 
** Castelo Branco (parrez) - parrez er gumun 
** Eskopti Castelo Branco - eskopti kozh .
** Eskopti Portalegre ha Castelo Branco - eskopti.

* Castelo Branco (Horta) - parrez e kumun Horta, 
* Castelo Branco (Mogadouro) - parrez e kumun Mogadouro.

#### 
* Castelo Branco (João Pessoa) - karter e João Pessoa, kêr-benn stad Paraíba.
* Presidente Castello Branco (Santa Catarina) - kumun e Santa Catarina.
* Presidente Castelo Branco (Paraná) - kumun e Paraná.

## Tud
* João Ruiz de Castelo-Blanco, barzh portugalat.
* Camilo Castelo Branco - romantour portugalat.
* Humberto de Alencar Castelo Branco - prezidant Brazil entre 1964 ha 1967.
* Sérgio Tertuliano Castelo Branco - ofiser ha prezidant stad São Paulo.

## Pennadoù kar

* Presidente Castelo Branco
* Universidade Castelo Branco
Belmonte

**Belmonte** zo un anv-lec'h portugalek, spagnolek hag italianek.

#### 
* Belmonte (Portugal) - ur gêriadenn e distrig Castelo Branco, Portugal
**aleshont e teu Yuzevien Belmonte.
* Belmonte (parrez) - ur barrez e kumun Belmonte.

#### 
* Belmonte (Bahia) - ur gumun e stad ar Bahia;
* Belmonte (Santa Catarina) - ur gumun e stad Santa Catarina;
* Belmonte (Volta Redonda) - ur c'harter e Volta Redonda, e stad Rio de Janeiro.

#### 
;kumunioù:
* Belmonte (Cuenca),  e proviñs Cuenca, e Castilla-La Mancha
* Belmonte de Gracián ,  e proviñs Zaragoza, en Aragon, kavell ar skrivagner Baltasar Gracián 
* Belmonte de San José, e proviñs Teruel
* Belmonte de Tajo,  en Kumuniezh Madrid
* Belmonte de Campos , e proviñs Palencia
; Ranngumunioù:
* **[[Belmonte (Ávila)|Belmonte]]**, e La Hija de Dios en proviñs Ávila.
* **[[Belmonte (Polaciones)|Belmonte]]**, e  Polaciones e  Cantabria.
* **[[Belmonte Bajo]]**, e  Santa Cruz de Tenerife.

###### 
* Belmonte de Miranda 
** **[[Belmonte (Miranda)|Belmonte]]** ,  parrez er gumun.
* **[[Belmonte de Pría]]**,  e Llanes

#### 
* **[[Belmonte (Orense)|Belmonte]]** , e  proviñs Ourense.

#### 
;kumunioù 
* Belmonte Calabro -  e proviñs Cosenza
* Belmonte Castello -  e proviñs Frosinone
* Belmonte del Sannio, 
* Belmonte in Sabina, 
* Belmonte Mezzagno, 
* Belmonte Piceno,  e proviñs Fermo

## Tud
### En Iliz katolik
Kardinaled italian:
:*Cardinal Domenico Pignatelli di Belmonte
:*Cardinal Gennaro Granito Pignatelli di Belmonte

### Tud all
* Moses Belmonte (1619–1647), barzh izelvoat
* Belmonte (tresour) - un tresour braziliat.
* Dolores Belmonte, louzawourez spagnol. 
* *Belmonte*, pe Édson Luís Benites Belmonte - melldroader braziliat
* Juan Belmonte, torero eus Sevilla.

## Traoù all
* *Belmonte*, tudenn er c'hoarigan *[[Die Entführung aus dem Serail]]*, gant Wolfgang Amadeus Mozart. 
* Priñs Belmonte pe Priñsez Belmonte, titl e-touez noblañsed Spagn hag Italia
* Belmonte (film), film diwar-benn an torero. 
* Belmonte (rozenn), anv ur rozenn

## Pennadoù kar
:*Beaumont
:*Belmont
:*Belmond
:*Bellmont
:*Brynhyfryd
:*Montebello
:*Schönberg
Distrigoù Shropshire, 1974-2009

Etre 1974 hag ar 1añ Ebrel 2009 e voe rannet kontelezh Shropshire e 6 distrig :
#Norzh Shropshire
#Oswestry
#Shrewsbury hag Atcham
#Su Shropshire
#Bridgnorth
#Telford ha Wrekin (Melestradurerzh unvan abaoe 1998)
Reter Devon

Un distrig eus Devon eo **Reter Devon** (*East Devon* e saozneg). Sidmouth eo e bennlec'h.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel Kuzul Distrig Reter Devon
Torridge

Un distrig eus gwalarn Devon eo **Torridge**. Bideford eo ar pennlec'h anezhañ.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Kuzul Distrig Torridge
Teignbridge

Un distrig eus Devon eo **Teignbridge**. Newton Abbot eo e bennlec'h.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Kuzul Distrig Teignbridge
Plym

Ar stêr **Plym** zo ur stêr e Devon, e Bro-Saoz, 30 km hed dezhi. Eieniñ a ra en Dartmoor, en ul lec'h geuniek anvet Plym Head, hag alese e red trezek ar c'hreisteiz. Hec'h anv an hini zo e hini kêr Plymouth, a oa Sutton hec'h anv kozh. Al Laira eo anv an aber. 

## Gerdarzh
Krediñ a reer e teu an anv eus an hensaozneg, ur ger kar d'ar ger saoznek a vremañ 'plum', gwezenn-brun.

## Notennoù
Albatroz abrantek

An **Albatroz abrantek** a zo un evn-mor bras, *Thalassarche melanophris* an anv skiantel anezhañ.

## Rummatadur
## Doareoù pennañ

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Istor Yuzevien Belmonte

**Yuzevien Belmonte** zo ur gumuniezh yuzev marraned hag o doa bevet e-kuzh e-pad kantvedoù e Belmonte, e kornad Cova da Beira, e Portugal, dre zimeziñ etrezo ha dre guzhat pep arouez diavaez abaoe an  kantved. Diskoachet e voent e 1917 gant Samuel Schwarz, un ijinour polonat. Distreiñ a rejont ouzh ar yuzeviezh en-ofisiel er bloavezhioù 1970, ha digoret e voe ur sinagogenn gante e 1996. 

## Notennoù

## liammoù diavaez
*Yuzevien Portugal, Spagn, Gibraltar ha Mallorca
Ibiz du

An **ibiz du** a zo ur spesad evned hirc'harek, *Plegadis falcinellus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
E-touez ar spesadoù ibized eo an **ibiz du** emañ an tiriad ledanañ gantañ. Bevañ a ra e rannvedoù tomm ar pemp kevandir.
* Ur strollad laboused *Plegadis falcinellus* a oa bet gwelet war dorgennoù Lambaol-Gwitalmeze e miz Genver 2016.

## Notennoù ha daveennoù
Gouveia

**Gouveia** zo un anv-lec'h portugalek.

#### 
*Gouveia (Portugal) - ur gêr e distrig Guarda
*Gouveia (Alfândega da Fé) - parrez e kumun Alfândega da Fé, 
*Gouveia (Pinhel) - parrez e kumun Pinhel,
*São Simão de Gouveia - parrez e kumun Amarante, e distrig Porto.

#### 
*Gouveia (Minas Gerais) - kumun e Minas Gerais .
Alarc'h du

An **Alarc'h du** (liester : **Elerc'h du**) a zo un evn palvezek, *Cygnus atratus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Aostralia hag e Tasmania. Adalek 1864 e voe lakaet da annezañ e Zeland-Nevez ivez.

Boas eo da zaremprediñ al lennoù bras bas an dour enne.

## Istor ha lennegezh
N'eo nemet e 1697 eo bet anavezet e oa eus an alarc'h du e Bro-Aostralia.

Ha koulskoude brudet e oa an alarc'h du abaoe pell a oa. Brudet e oa e-giz arouez un dra dibosupl, ur seurt dislavar-rik. An anavezetañ testeni a zo ur werzenn gant ar barzh latin Juvenal (s.o. Rara avis) a c'hoari gant ur gougomz (litotenn) : pa skriv "un evn ral" diwar-benn an alarc'h du, ret eo komprenn "un evn na vo kavet neblec'h". An droienn c'hallek "*l'oiseau rare*" he deus dalc'het ar ster-se. E Flemmganoù Juvenal eo heñvel-tre an alarc'h du ouzh ar vran wenn meneget un tammig pelloc'h (VII, 202).

Cheñchet eo bet micher gant ar paourkaezh loen adal an , pa oa deuet sklaer ez eus eus an elerc'h du. Implijet eo bet gant al lojisianed hag ar filozofed evit diskouez penaos un alarc'h du nemetañ a zo trawalc'h evit nullañ ul lakadenn evel "gwenn e vez an holl elerc'h", omp techet da asantiñ dezhi ken boas ma'z omp ouzh ar re wenn-se. Kroget e oa gant David Hume gervel an elerc'h diwar-benn ar c'histionoù-se : heuliet eo bet gant Sir Bertrand Russell ha da c'houde gant Karl Popper (e *The Logic of Scientific Discovery*).

En  eo bet cheñchet lenn d'an alarc'h du gant ur skolveuriad parisian, Nassim Nicholas Taleb, savet gantañ un "deorienn an alarc'h du" : da wir, n'emaomp ket ken war dachenn strikt al lojik met war hini ar probabterioù hag an doareoù-ober, a-fed arc'hanta da skouer. Anvet e vo neuze "alarc'h du" un darvoud dirakwelus ha dibrobapl-kaer a zeufe a-dreuz da brogrammoù jedet brav.

A-hend-all, abaoe an XVIIIvet kantved, an alarc'h du a zo deuet da vezañ tem un toullad mat a oberennoù el lennegezh (e *Die Betrogene* gant Thomas Mann, da skouer), e muzik (un dudenn e *Lenn an elerc'h* gant Tchaikovski), e filmoù… Liammet eo an tem a-wechoù gant ar fed n'eo ket rouez gwelet pared eus ar spesad o c'hoari daou etrezo. 

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
*  ''Cygnus atratus'' war al lec'hienn ''Avibase''

## Notennoù ha daveennoù
Tadorn rous

An **tadorn rous** a zo un evn palvezek, *Tadorna ferruginea* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en Eurazia, Etiopia ha gwalarn Afrika.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

* Fichenn Birdlife

## Notennoù ha daveennoù
Robèrt Lafont

**Robèrt Lafont** (pe **Robert Lafont** e galleg), ganet e Nimes d'ar 16 a viz Meurzh 1923 ha marvet e Firenze (Italia), d'ar 24 a viz Mezheven 2009, a zo ur yezhour, istorour, ha skrivagner okitanek.

## Oberennoù
*  *Le travail et la langue* (1978) estudi sociolingüistic
*  *Élements de phonétique de l'occitan" (1983, reedicion en 2004, Vent Terral)

==Istor==
*  *Histoire d'Occitanie* bant Andrieu Armengaud, Hachette - IEO (1979)
*  *Nous, Peuple Européen* (1991)

==Politikerezh==
*  *La Révolution régionaliste*, Gallimard, 1967.
*  *Sur la France*, 1968.
*  *Décoloniser en France*, 1971.
*  *La Nation, l'État, les Régions*, 1993.
*  *L'État et la Langue*, Sulliver, 2008.
*  *Robert Lafont et l'occitanisme politique*, testennoù bodet hag embannet gant G. Tautil, Fédérop, 2011

==Lennegezh==
===Studiennoù===
*  *Mistral ou l'illusion* (1954)
*  *Renaissance du Sud* (1970)
===Istor al lennegezh===
*  *Nouvelle Histoire de la Littérature occitane* ambe Christian Anatole, PUF (1970)
=== Barzhoniezh ===
* *Dire* (1945-53), 
* *La Loba*, Aubanel (1959), 
* *Poèma a l'estrangièra* (1960) 
* *Aire Liure* (1974) 
* *Lausa per un solèu mòrt e reviudat* (1984)
* *La Gacha a la Cistèrna* (1998)

=== Danevelloù ===
* *Vida de Joan Larsinhac*, IEO (1951) - [https://web.archive.org/web/20070930004255/http://www.up.univ-mrs.fr/tresoc/libre/integral/libr0042.pdf en linha]
* *Lei Camins de la Saba*, IEO (1965)
* *Lei Maires d'Anguilas, IEO (1966)
* *Tè tu tè ieu*, IEO (1968)
* *L'Icòna dins l'Iscla*, IEO (1971) - en linha
* *Tua culpa*, IEO (1974)
* *La primièra persona*, Fédérop (1978)
* *Lo Decameronet* (1983) - en linha
* *La Festa* (1983-84), format de *Lo Cavalier de Març* e *Lo Libre de Joan*. 
* *L'enclaus* (1992)
* *Insularas* (1996)
* *Contes libertins e faulas amorosas*, Trabucaire (2000)
* *L'Eròi talhat*, Trabucaire (2001)
* *Lo Fiu de l'Uòu*, Atlantica - Institut Occitan (2001)
* *Lei miraus infidèus*, IEO (2002)
* *Lei Vidas d'Atanasi*, Reclams (2004)
* *La Cosmocritica*, IEO (2008)

### C'hoariva
* *Ramon VII*, Lo Libre Occitan (1967)
* *Dòm Esquichòte*, 4 Vertats (1973) 
* *Lei cascavèus* (1977) 
* *La Croisade* (1983)

### Troidigezh
* *Lo Viatge Grand de l'Ulisses d'Itaca*, Jorn (2004): lodenn greiz eus an Odysseia.

## Liammoù diavaez
*  Pagina consagrada a Robèrt Lafont
*  Presentacion per leis edicions Jorn
* Sit de la '''revista ÒC''' que Robèrt Lafont ne foguèt lo cap redactor e qu'i publiquèt fòrça escrits
*  Entretens amb Robèrt Lafont (vidèo de julhet de 2006)
*  Robèrt Lafont parla dau ''Grand viatge d'Ulisses d'Itaca''
Elan (evn)

An **elaned**, eo an evned-preizh a ya d'ober ar genad *Elanus*, krouet e 1809 gant al loenoniour gall Jules-César Savigny (1777-1851).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
* an elan Aostralia (*Elanus axillaris*),
* an elan glas (*Elanus caeruleus*)
** *E. c. *'caeruleus***, ''hypoleucus'' ha ''vociferus'',
* an [[elan lost gwenn]] (''Elanus leucurus'')
** ''E. l. '''leucurus*** ha *majusculus*,
* *[[Elanus scriptus]]*.

Pemp (5) isspesad en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Elan glas

An **Elan glas** (liester : **Elaned glas**) a zo ur spesad evned-preizh deiz bihan, *Elanus caeruleus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Falco coeruleus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour breizhat René Desfontaines (1750-1833).

## Doareoù pennañ

Elanus caeruleus.jpg|*Elanus caeruleus*Park broadel Etosha(gwalarn Namibia)
Black-winged Kite - Gujarat, India.jpg|Krubuilh ha penn *Elanus caeruleus*
Elanus caeruleus MHNT.ZOO.2010.11.94.10.jpg|Vioù *Elanus caeruleus*


## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bras, krignerien ha saorianed ; degouezhañ a ra dezhañ kemer laboused gloazet, raned ha stlejviled bihan ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Elanus caeruleus *'caeruleus**', (Desfontaines, 1789), e mervent al Ledenez iberek, en Afrika, e mervent Arabia,
* *E. c. hypoleucus*, en Inizi bihan ha bras ar Sounda, Filipinez, Sulawesi ha Ginea Nevez,
* *E. c. vociferus*, eus Pakistan da reter Sina, Malezia hag Indez-Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Elanus caeruleus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Elanus caeruleus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Guperer

Ar **guperer** (liester : **guperered**) a zo ur spesad evned-preizh deiz, *Gypaetus barbatus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Vultur barbatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).Ar spesad nemetañ eo er genad *Gypaetus*.

## Doareoù pennañ

## Boued
Ne vev nemet diwar vellkeineged.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Gypaetus barbatus *'barbatus**', eus kreisteiz Europa ha gwalarn Afrika da viz Sina dre ar menezioù Himalaya da Nepal ha kornôg Pakistan,
* *G. b. meridionalis*, e mervent Arabia, biz, reter ha kreisteiz Afrika.

## Liammoù diavaez
*  ''Gypaetus barbatus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gypaetus barbatus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Krakperoked Kramer

Ar **c'hrakperoked Kramer** a zo ur spesad evned trovanel, *Psittacula krameri* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Psittacus Krameri* da gentañ-penn (e 1769) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788) : dougen a ra anv an naturour alaman Wilhem Heinrich Kramer (?-1765).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Psittacula krameri borealis*, eus gawalarn Pakistan da hanternoz India, Nepal, gevred Sina ha kreiz Myanmar,
* *Psittacula krameri krameri*, eus Maouritania da Senegal, Ginea, kornôg Ouganda ha kreisteiz Soudan,
* *Psittacula krameri manillensis*, e kreisteiz India ar Su ha Sri Lanka,
* *Psittacula krameri parvirostris*, eus reter Soudan da Eritrea, Etiopia, Djibouti ha gwalarn Somalia.

## Liammoù diavaez
*  ''Psittacula krameri'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Psittacula krameri'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Remiz ar yalc'h

**Remiz ar yalc'h** a zo un evn, *Remiz pendulinus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

Anavezet-mat e vez al labous evit e neizh dibar.

## Boued

## Annez
Kavet e vezont en Eurazia, eus gevred da su Europa.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
Kegin an taiga

**Kegin an taiga** a zo ur golvaneg, *Perisoreus infaustus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous e taiga hanternoz Eurazia.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* Fichenn eus Birdlife

## Notennoù ha daveennoù
Harlikin (evn)

An **harlikin** a zo un evn-mor palvezek. *Histrionicus histrionicus* eo e anv skiantel. Ar spesad nemetañ eo er genad *Histrionicus*.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en hantervoul norzh (eus Island ha kornôg da reter Siberia).

## Liammoù diavaez
*  ''Histrionicus histrionicus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Histrionicus histrionicus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Elan (bronneg)

An **elan** (*Alces alces*) eo al loen brasañ e-touez ar c'hirvi. *Orignal* eo an anv e Kanada.

## Rummatadur
6 isspesad a zo:
* *Alces a. alces* (Europa)
* *Alces a. cameloides* (Azia)
* *Alces a. americana* (Norzhamerika)
* *Alces a. anderson* (Norzhamerika)
* *Alces a. gigas* (Norzhamerika)
* *Alces a. shirasi* (Norzhamerika)
Amaranth

**Amaranth** zo un anv-lec'h saoznek en Amerika.

#### 
* Amaranth (Manitoba)
* Amaranth (Ontario) 

#### 
* Amaranth (Delaware)
* Amaranth (Pennsylvania)
Pig c'hlas

Ar **big c'hlas** (liester : **piged glas**) a zo ur spesad golvaneged, *Cyanopica cyanus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Corvus cyanus* da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Cyanopica cyanus *'cyanus**', e reter Siberia, Mongolia, norzh/kreiz/reter Sina ha Ledenez Korea,
* *C. c. japonica*, e Japan.

## Liammoù diavaez
*  ''Cyanopica cyanus'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cyanopica cyanus'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kavan-Daouria

*Evit sterioù all ar ger *'kavan**, gwelit ar pennad [[Kavan (disheñvelout)]].''
<HR noShade>








Ar **c'havan-Daouria** (pe **kavan Daouria**, liester : **kavaned Daouria*') zo ur [[spesad]] [[golvaneg]]ed bras eus kerentiad ar [[bran (evn)|brini]], *Coloeus dauuricus* (*Corvus dauuricus* kent) an anv skiantel anezhañ.

==Doareoù pennañ==
<gallery mode="packed" heights="180px">
Corvus (Monedula) dauricus (ad) Fauna Japonica.jpg|*Corvus dauuricus*, tresadenn gant [[Philipp Franz von Siebold|von Siebold]] ([[1842]])
Coloeus dauuricus  MHNT.ZOO.2010.11.172.1.jpg|Vioù *Coloeus dauuricus*
</gallery>
==Boued==
Bevañ a ra diwar [[amprevaned]], [[gagn]]où, [[greun]], [[had]], [[hugenn (frouezhenn)|hugennoù]] ha [[vi]]où.

==Annez==

Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus kornôg [[Sina]], [[Mongolia]] ha gevred [[Rusia]] da [[kreisteiz|greisteiz]] Sina.

==Liamm diavaez==
* [https://web.archive.org/web/20160304221521/http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22705935  *Corvus dauuricus* war al lec'hienn BirdLife International.]
* [http://www.iucnredlist.org/details/22705935/0  *Corvus dauuricus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).]

## Notennoù ha daveennoù
Dred roz

An **dred roz** (liester : **dridi roz**) a zo ur spesad golvaneged, *Pastor roseus* (*Sturnus roseus* kent) an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ er genad *Pastor* an hini eo.

Anvet e voe *Turdus roseus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

Bevañ a ra ar spesad a-strolladoù alies.

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh, greun, had, hugennoù ha sun-bleuñv.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag ya eus eus gevred Europa da gornôg-kreiz Azia.

## Liammoù diavaez
*  ''Pastor roseus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pastor roseus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Rummatadur
Betek 2008 e veze renket er genad *[[Sturnus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Dred du

An **dred du** a zo un evn, *Sturnus unicolor* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous el ledenez iberek, en hanternoz Afrika, Korsika, Sardigna ha Sikilia.

## Rummatadur
Beg-kroaz divrezenn

Ar **beg-kroaz divrezenn** a zo un evn bihan, *Loxia leucoptera* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Loxia leucoptera bifasciata*, e koadeier avalpineged hanternoz Eurazia,
* *Loxia leucoptera leucoptera*, e Norzhamerika.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Beg-kroaz peroked

Ar **beg-kroaz peroked** a zo un evn bihan, *Loxia pytyopsittacus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous er c'hoadegi dibad eus Skandinavia ha gwalarn Rusia.

## Rummatadur

## Daveennoù
Beg-kroaz-sapr

Ar **beg-kroaz sapr** a zo ur golvaneg bihan, *Loxia curvirostra* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en hantervoul norzh.

## Isspesadoù
Ugent isspesad zo dezhañ :
* *Loxia curvirostra altaiensis*,
* *Loxia curvirostra balearica*,
* *Loxia curvirostra bendirei*
* *Loxia curvirostra benti*,
* *Loxia curvirostra corsicana*,
* *Loxia curvirostra curvirostra*
* *Loxia curvirostra grinnelli*,
* *Loxia curvirostra guillemardi*,
* *Loxia curvirostra himalayensis*,
* *Loxia curvirostra japonica*,
* *Loxia curvirostra luzoniensis*,
* *Loxia curvirostra mariae*,
* *Loxia curvirostra meridionalis*,
* *Loxia curvirostra mesamericana*,
* *Loxia curvirostra minor*,
* *Loxia curvirostra poliogyna*,
* *Loxia curvirostra pusilla*,
* *Loxia curvirostra sitkensis*
* *Loxia curvirostra stricklandi*,
* *Loxia curvirostra tianschanica*.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Loxia curvirostra'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Beg-kroaz Skos

Ar **beg-kroaz Skos** a zo un evn bihan, *Loxia scotica* an anv skiantel anezhañ. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Ne vez kavet nemet e koadeier avalpineged hanternoz Bro-Skos.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Loxia scotica'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Beran skarlek

Ar **beran skarlek** zo un evn bihan eus Eurazia, *Carpodacus erythrinus* e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Liammoù diavaez
Beran-Pallas

**Beran Pallas** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Fringillidae, *Carpodacus roseus* e anv skiantel.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ:
* *Carpodacus roseus roseus*, Siberia ha hanternoz Mongolia; o c'hoañviñ e hanternoz Sina ha Japan,
* *Carpodacus roseus portenkoi*, Sakhalin; o c'hañviñ e kreisteiz Korea ha hanternoz Japan.

## Liammoù diavaez

## Daveennoù
Bia de' Medici

**Bianca de' Medici**, a veze graet **Bia** anezhi (war-dro 1536 &ndash; 1añ a viz Meurzh 1542) a oa merc'h bastard Cosimo Iañ de' Medici, Dug-meur Toskana, ganet a-raok e eured kentañ, hag eñ 16 vloaz nemetken.

Mervel a reas ar plac'hig gant an derzhienn d'he c'hwec'h vloaz. He zad a c'houlennas ur poltred anezhi digant Agnolo Bronzino, unan eus pennoberennoù al livour. Gant poltred Bia eo bet awenet ar c'hizeller stadunanat Joseph Cornell.

## Ur verr a vuhez

N'ouzer ket piv e oa mamm Bia, met Cosimo ne oa ket koshoc'h eget 16 vloaz pa oa ganet ha ne oa ket dug-meur c'hoazh. Hervez The Tragedies of the Medici, gant Edgcumbe Staley, e veze kontet e oa ur goueriadez eus Trebbio, ma oa bet savet ar Villa di Castello gant an tiegezh Medici, pe c'hoazh e oa ur plac'h a renk uhel eus Firenze. Ne oa nemet an tad Cosimo hag ar vamm-gozh, Maria Salviati, a ouie piv e oa ar vamm, ur sekred miret mat. Met anavezet e oa Bia evel merc'h Cosimo, ha Maria Salviati a save anezhi evel he mamm-gozh.

Kreskiñ a reas el lez e-kichen Maria Salviati, gant bugale all Cosimo hag e bried.

Skrivañ a ra Giorgio Vasari en e levr Le Vite, diwar-benn Agnolo Bronzino, poltredour al lez, en devoa poltredet "anche la Bia fanciulletta e figliola naturale del Granduca": diskouez a ra he dilhad kaer hag he bravigoù pegen uhel e oa he renk el lez.

E 1542 e tivizas Cosimo ober ur veaj da Arezzo, a oa e dalc'h Firenze, ha c'hoantaat a reas degas e verc'h muiañ karet gantañ. E-pad an distro eo e tapas ar plac'hig un derzhienn a lazhas anezhi, ha hi pemp bloaz a boan.
Beran trompilh

Ar **beran trompilh** a zo ur spesad golvaneged bihan, *Bucanetes githagineus* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Fringilla githaginea* (kentanv) da gentañ-penn (e 1823) gant al loenoniour alaman Martin Lichtenstein (1780-1857).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Pevar isspesad zo dezhañ :
* *Bucanetes githagineus amantum* a gaver en Inizi Kanariez,
* *B. g. crassirostris* a gaver en un takad hag a ya eus Israel da Arabia, Irak, Iran, Afghanistan ha Pakistan,
* *B. g. githagineus* a gaver eus kreisteiz Egipt da hanternoz Soudan,
* *B. g. zedlitzi* a gaver eus Maouritania da vMaroko, Tunizia hag Aljeria.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Bucanetes githagineus'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Lineg beg melen

Al **lineg beg melen** (liester : **lineged beg melen**) a zo ur spesad golvaneged bihan, *Linaria flavirostris* (*Carduelis flavirostris* kent) an anv skiantel anezhañ.

Deskrivet e voe ar spesad gant Carl von Linné (1707-1778) e 1758 evit ar wech kentañ, bet anvet *Fringilla flavirostris* (kentanv) gant an naturour svedat.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ en Eurazia a-bezh :
* *Linaria flavirostris altaica*, e mervent Siberia, hanternoz ha kornôg Mongolia,
* *L. f. brevirostris*, e Turkia, er C'haokaz ha hanternoz Iran,
* *L. f. flavirostris*, e hanternoz Skandinavia ha gwalarn Rusia,
* *L. f. kirghizorum*, e hanternoz ha kreiz Kazakstan,
* *L. f. korejevi*, eus biz Kazakstan da walarn Sina,
* *L. f. miniakensis*, e reter Tibet ha kornôg Sina,
* *L. f. montanella*, (Hume, 1873), eus Kirgizstan, Tadjikistan, hanternoz Afghanistan ha gwalarn Pakistan da walarn Sina,
* *L. f. pipilans*, e hanternoz Iwerzhon ha hanternoz Rouantelezh-Unanet,
* *L. f. rufostrigata*, e kornôg ha kreisteiz Tibet, hanternoz India ha hanternoz Nepal.

## Liammoù diavaez
*  ''Linaria flavirostris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Linaria flavirostris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Lineg an toundra

**Lineg an toundra** a zo un evn, *Acanthis hornemanni* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Acanthis hornemanni exilipes*, en hanternoz Eurazia, Alaska ha gwalarn Kanada,
* *Acanthis hornemanni hornemanni*, e biz Kanada ha Greunland.

## Notennoù ha daveennoù