open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Levr ar Furnez

**Levr ar Furnez** zo unan eus levrioù eilkanonel an Testamant Kentañ. Ne gaver anezhañ nemet e Bibl ar Seikont hag er Bibl katolik eta. 

Bet eo bet skrivet al levr er c'hantved diwezhañ KJK, war-dro ar bloaz 50 gant ur Yuzev o chom en Egipt, moarvat en Aleksandria. Skrivet eo bet e gresianeg hag anavezet mat eo ar yezh-se gant an oberour. 
Anvet eo bet "Furnez Salaun" e Bibl ar Seikont. Boaziet oa furien Israel da lakaat war anv ar roue brudet an holl skridoù a furnez (da skouer ar C'hrennlavarioù, Levr ar Prezeger).

Diskouez ar a ar mennozhioù hag ar geriadur en deus an oberour un anaoudegezh resis eus al lennegezh hag ar sevenadur gresianek. Mirout a ra ur garantez divrall evit feiz hag hengounioù Israel hep ober fae evit-se war ar pezh a zo talvoudus en-dro dezhañ. 

Teir lodenn a gaver el levr :

- Ar pennadoù **1**-**6** a ziskouez tonkadur an den hervez Doue : disheñvel-mik eo hent ar re fur diouzh hini ar re fallakr. N'eus netra da c'hortoz evit ar vuhez da zont, nemet ha heuliet e vee bremañ hent ar furnez. 

- Ar pennadoù **7**-**9 ** ha zispeg petra eo ar Furnez.

-Ar pennadoù **10**-**19**, diazezet war darvoud an Ermaeziadeg a ziskouez pegen dibar eo Furnez Israel a zo el Lezenn roet dezhañ gant Doue. Ur sklêrijenn eo evit ar pobloù. Mennozh ur vuhez da zont evit ar re just ha zoken hini dasorc'hidigezh ar c'horfoù a gaver el levr. 
 

#### Daveoù
*Troidigezh An Tour-Tan, levrenn 4, pp 127-128
*La Bible de Jerusalemn, Cerf, embannadur 1998, pp 1133-1335
Josip Skoblar

**Josip Skoblar**, bet ganet d'an 12 a viz Meurzh 1941 e Privlaka (Dalmatia, Rouantelezh Yougoslavia d'an ampoent), a zo bet ur melldroader etrebrodael yougoslaviat aet da c'hourdoner war-lerc'h e amzer c'hoarier (argader e bost dezhañ war an dachenn).

Kroget er c'hleub NK Zadar () e 1958 e paouezas gant e vicher e hini NK Rijeka () e 1977 goude bezañ c'hoariet evit :
* 1959-66 : OFK Beograd (),
* 1966-69 : Hannover 96 ( Alamagn ar C'hornaoueg),
* 1966-67 ha 1969-75 : Olympique de Marseille (OM) ().

Div wech ha tregont e tougas krez e skipailh broadel ha lakaet unnek pal e-barzh gantañ etre 1961 ha 1967. Kemer a reas perzh e Kib vell-droad ar bed 1962 ma voe ranket skipailh Yougoslavia da drivet.

E-pad ar c'houlzad 1970-71, d'ar mare ma ranne linenn argadiñ an OM a-gevret gant ar Svedad Roger Magnusson (1945-) hag ar Gall Charly Loubet (1946-), e voe plantet pevar fal ha daou-ugent (ha paket ar Votez aour Europa war un dro) gantañ. Chomet eo rekord ar brasañ niver palioù merket gant ar memes c'hoarier a-hed ur c'houlzad e Kampionad mell-droad Frañs betek-hen !

## E ditloù
* 1961-62 : gounenezet Kib mell-droad Yougoslavia evel c'hoarier e Beograd,
* 1965-66 : gounenezet Kib mell-droad Yougoslavia evel c'hoarier e Beograd,
* 1970-71 : gounezet Kampionad mell-droad Frañs evel c'hoarier e Marselha,
* 1971-72 : gounezet Kampionad mell-droad Frañs ha Kib mell-droad Frañs evel c'hoarier e Marselha.

## Liamm diavaez
* Micher '''Josip Skoblar''' war al lec'hienn Football''Database''.eu.

## Notennoù ha daveennoù
Levr Furnez Sirac'h

Unan eus levrioù eilkanonel ar Bibl eo **Levr Furnez Sirac'h** (Si). Ne gaver anezhañ nemet er Bibl katolik hag e Bibl ar Seikont

Darn eus an dornskridoù gresianek eus testenn Furnez Sirac'ha ginnig un titl resisoc'h : "Furnez Yesous, mab Sirac'h". Anvet e vez ivez "Eklesiastikos" hag en embannadurioù a-vremañ e vez anvet "Sirasid". Lenn a reer er raklavar e vefe bet troet skrid Yesous gant e vab-bihan war-dro 140 KJK (e 132 moarvat) evit Yuzevien Bro-Egipt ha pergen ar re oa o chom en Aleksandria. 50 vloaz a-raok e oa bet tolpet gant. Yesous Ben Sirac'h, mestr a furnez e Jeruzalem, lodenn wellañ e gelennadurezh en ul levr en hebraeg.

War-dro div drederenn eus an destenn hebraek bet kollet abaoe kantvedoù a zo bet adkavet e 1896 e 6 dornskrid diglok eus ar Grennamzer eus ur sinagogenn eus kêr Kaero. Tammoù a zo bet adkavet e kevioù Qumrân. E 1964 e voe kavet e Masada un eilenn eus un darn (39, 27 – 44, 17) en un doare-skrivañ eus ar c'hentañ kantved KJK.

Abred e voe adskrivet lodennoù zo hag ouzhpennet traoù a gaver en un eil "embannadur". Degemeret e vez an daou stumm gant an iliz katolik.

Ganet e voe an aozer e kreiz an . Anavezet en doa ar Beleg meur Shimon ar Reizh a varvas goude 200 KJK. Ur skrib oa. Doujañs en doa e-keñver al Lezenn hag an Templ kement hag e keñver ar furnez. Trubuilhet e oa gant kudenn an doare ma restaol Doue da bep hini hervez e oberoù. Un toullad traoù ouzhpennet evit degas sklêrijenn a seblant awenet gant teologiezh ar Farizianed hag an Esenianed.

N'eo ket frammet-kaer al levr : krennlavarioù pe heuliadoù krennlavarioù hep liamm anat etrezo met ivez displegadennoù hiroc'h amañ hag ahont.

Setu ar pezh a lenner e kinnig troidigezh An Tour-Tan : 
" Hag an oberenn ? Ul lezennaoueg a vuhezegezh vat a a c'heller ober anezhi, un dastumad kuzulioù, evezhiadennoù, sturiennoù, reolennoù diwar-benn pep tra, evit pep den hag e pep degouezh. Ne hañval ket danvez al levr bezañ bet urzhiet-tre gant an oberour ; der vras, goude pennadoù hir-pe-hiroc'h a gelennadurezh evit en em ren gant furnez, ent-personel hag er gevredigezh, e kaver gwech-hag-amzer, evel un diskan, ur veuleudi : meuleudi d'ar furnez, meuleudi d'al Lezenn, meuleudi d'an Doue krouer, ha war an diwezh, meuleudi d'an hendadoù o deus kendalc'het gant oberenn an Aotroù a-drugarez d'ar Furnez, aotrenet dezho gant E largentez. "

#### Daveoù
Alex Joffé

**Alex**andre **Joffé**, bet ganet d'an 18 a viz Du 1918 en Aleksandria (Sultanelezh Egipt d'an ampoent) hag aet da anaon d'an 18 a viz Eost 1995 e Pariz (Bro-C'hall), a oa un den a sinema gall.

## E filmoù
### Evel filmaozer
#### [[1940]]-[[1949]] : ur film
* 1947 : *[[Six heures à perdre (film)|Six heures à perdre]]* (a-gevret gant Jean Lévitte).
#### [[1950]]-[[1959]] : pemp film (c'hwec'h en holl)
* 1953 : *[[Lettre ouverte (film, 1953)|Lettre ouverte]]*.
* 1955 : *[[Les Hussards (film)|Les Hussards]]*.
* 1956 : *[[Les Assassins du dimanche]]*.
* 1957 : *[[Les Fanatiques (film, 1957)|Les Fanatiques]]*.
* 1959 : *[[Du rififi chez les femmes (film)|Du rififi chez les femmes]]*.
#### [[1960]]-[[1969]] : c'hwec'h film (daouzek en holl)
* 1960 : *[[Fortunat (film)|Fortunat]]*.
* 1961 : *[[Le Tracassin ou Les Plaisirs de la ville]]*.
* 1962 : *[[Les Culottes rouges]]*.
* 1965 :
** *[[Pas question le samedi]]*,
** *[[La Grosse Caisse (film, 1965)|La Grosse Caisse]]*.
* 1968 : *[[Les Cracks]]*.
### Evel saver senario
#### 1940-1949 : unnek film
* 1943 : *[[Ne le criez pas sur les toits]]*, sevenet gant Jacques Daniel-Norman.
* 1944 : *[[Florence est folle]]* gant Georges Lacombe.
* 1946 :
** *[[Tant que je vivrai]]* gant Jacques de Baroncelli,
** *[[Christine se marie]]* gant René Le Hénaff,
** *[[La Fille du diable (film, 1946)|La Fille du diable]]* gant Henri Decoin,
** *[[Adieu chérie]]* gant Raymond Bernard,
** *[[L'assassin n'est pas coupable]]* gant René Delacroix.
* 1947 : *Six heures à perdre*, savet gantañ ha Jean Lévitte.
* 1948 : *[[El supersabio]]*, savet gant Miguel M. Delgado.
* 1949 :
** *[[El Mago (film, 1949)|El Mago]]* gant Miguel M. Delgado (eil film a-gevret),
** *[[Millionnaires d'un jour]]* gant André Hunebelle.
#### 1950-1969
* [...].
### Evel aktour
#### 1950-1959 : ur film
* 1957 : *[[Amour de poche]]*, sevenet gant Pierre Kast.
#### 1960-1969 : daou film (tri en holl)
* 1960 : *[[Tirez sur le pianiste]]*, sevenet gant François Truffaut.
* 1965 : *La Grosse Caisse* gantañ e-unan.
#### 1970-1979 : film ebet
#### [[1980]]-[[1989]] : ur film (pevar en holl)
* 1986 : *[[Hôtel du Paradis (film, 1986)|Hôtel du Paradis]]*, sevenet gant Jana Boková.

## Liamm diavaez
* '''Alex Joffé''' war Internet Movie Database.
Ttun-ttun

An **ttun-ttun** pe **pstalterium** zo ur seurt taboulin dre gerdin eus Euskal Herria. Sonet e vez da-heul ar fleüt. En Gall e larer ivez *tambourin de Béarn*, anezhañ ha *chicotén* en Aragon. 

## Notennoù
Binvioù dre emzaskren

Ar **binvioù dre emzaskren**, pe **idiofonoù**, zo binvioù-seniñ hag a son dre zaskrenoù an danvez anezho end-eeun pa skoer war o gorre, evel ar zilofon, ha neo ket war groc'hen pe gerdin; *enfroumerioù* a vez graet anezhe e Geriadur bihan ar sonerezh .

## Binvioù
*balafon
*claves
*glockenspiel
*gong
* güiro
*maracas
*marimba
*Tuntaina
*Txalaparta
Geriadur bihan ar sonerezh

**Geriadur bihan ar sonerezh** zo ur geriadurig, 160 pajenn ennañ, ma kaver gerioù diazez ar sonerezh, embannet gant Hor Yezh e 1990. Kalzik eus ar gerioù zo bet fardet gant Jil Ewan hag ar sonaozour Perig Herbert.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Kuzul ar Brezhoneg
Boaz

**Boaz** pe **Booz** (en hebraeg בועז (bō`az) « ennañ emañ an nerzh ») a zo unan eus tudennoù Levr Rout en Tanac'h. 
Rout, ur Voaviadez, intañvez Mahelon unan eus mibien Elimelec'h a oa deuet da Vetlehem gant he mamm-gaer Noemi goude marv he gwaz. Sikouret e voe gant Boaz, "un den galloudus, pinvidik, eus kerentiezh Elimelec'h".

Divizout a reas dasprenañ anezhi hervez lezennoù ar mare. Priediñ a reas da Rout eta.

Genel a reas Rout ur mab dezhañ. Anvet e voe Oved. Hemañ a voe tad Yese, tad David.

#### Daveoù
Adolphe Duparc

An aotrou **Adolphe Yves Marie Duparc**, ganet en Oriant d'ar 5 a viz C'hwevrer 1857 ha marvet e Kemper d'an 8 a viz Mae 1946, a oa un eskob katolik, eskob Kemper ha Leon adalek 1908 betek e varv.

## Buhez
Beleget e voe en eskopti Gwened d'an 20 a viz C'hwevrer 1880, goude bezañ bet o studiañ e kloerdi bihan Santez-Anna-Gwened ha kloerdi bras Gwened, ha person e voe en Oriant adalek 1895 betek 1908. Neuze e voe anvet da eskob Kemper ha Leon ha kensakret d'ar 25 a viz C'hwevrer 1908 gant an aotrou Henri Gouraud, eskob Gwened. Kemer a reas lec'h an aotrou François-Virgile Dubillard e Kemper. Chom a reas war sez eskopti Kemper e-pad 38 vloaz ha n'heller ket nac'hañ e bouez war ur boblañs a oa levezonet bras gant ar gristeniezh c'hoazh.
Meulet e veze e helarvarded dispar, pa gustume sevel prezegennoù hir dirak arvesterien liesseurt, interamantoù, lidoù evit ar soudarded varv, pirc'hirinajoù,…

## Eskob e Penn ar Bed
Adolphe Duparc a oa un den a Iliz start en e vennozhioù : stourm a reas a-enep disparti an Iliz hag ar Stad e deroù an , a-enep ar skolioù Stad, a-enep ar boeson, a-enep ar vroadelouriezh vreton. Difenn a reas ouzh beleien an eskopti kemer perzh el luskad broadelour, eskumunuget e voe izili Strollad Broadel Breizh dre ul lizher embannet e-barzh *La Semaine Religieuse de Quimper et de Léon* d’an 12 a viz Gouere 1940, ha prezeg a rae ur garantez-vro a-du gant Bro-C’hall hag a-du gant Pétain, da vare an Eil Brezel-bed. Daoust ma oa enebet-groñs ouzh an disrannerien e roas urzh da gelenn yezh hag istor Breizh er skolioù katolik hag aotre da dud « Breuriez ar brezoneg er skoliou » d’ober o abostolerezh enno. E-pad an amzer ma voe eskob e voe digoret kalz skolioù kristen nevez e Penn-ar-Bed : 110 skol kentañ-derez hag 8 skol deknikel.

Mervel a reas d’an 8 a viz Mae 1946, d’an oad a 89 bloaz. Beziet e voe en Iliz-veur Sant-Kaourintin e Kemper, ma c’haller gwelet e vez kizellet en arem gant François Bazin.

## Levrlennadur
*René Cardaliaguet, *Mgr Duparc,évêque de Quimper et Léon (1857-1946)*, Quimper, Imprimerie cornouaillaise, circa 1950, 35 p.
*Yvon Tranvouez : *Les catholiques et la question bretonne (1940-1944)*, e-barzh *Bretagne et identités régionales pendant la Seconde Guerre Mondiale*, CRBC, Presses Universitaires de Rennes, 2002 
* [books.openedition.org/pur/164069 Yvon Tranvouez, *La puissance et l'effacement*], chabistr 4. *La Grande guerre de l'évêque de Quimper*, Roazhon, Presses universitaires de Rennes, 2022. .

## Notennoù
Gwaenysgor

**Gwaenysgor** zo ur gêriadenn hag ur barrez e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ er gevred da gêr Prestatyn. Tremen a ra Gwenodenn Kleuz Offa hebiou ar gêriadenn.

Gouestlet eo an iliz da Vari Madalen. Meneget eo ar barrez hag an iliz en Domesday Book, e 1086, evel "Wenescol". An iliz a zo bremañ n'eo ket ken kozh avat.

E kumuniezh Trelawnyd a Gwaenysgor emañ Gwaenysgor.
Gronant

**Gronant** zo ur gêriadenn vihan e hanternoz Kembre, e Sir y Fflint. Lec'hiet eo en arvor hanternoz Kembre, e gwalarn Sir y Fflint, war harzoù Sir Ddinbych. Emañ etre Prestatyn er gornaoueg ha Gwesbyr ha Talacre er reter. E kumuniezh Llanasa emañ Gronant.

Tost d'ar gêriadenn emañ Y Graig Fawr, an dorgenn gentañ en aradennad Bryniau Clwyd. Un tammig hent a gas eus ar gêriadenn d'an aod ha d'an tevennoù traezh a zo etre Prestatyn hag Y Parlwr Du. War an aod-se emañ al lec'h nemetañ e Kembre ma vez neizhiet gant ar skraviged c'hwiton.
Chapel Itron Varia Hirel

**Chapel Itron Varia Hirel** zo ur chapel e Ruskad. Savet e oa bet er 16vet kantved gant Boisriou, aotrou Bois Gerbault, e Ruskad. Al lodenn goshañ anezhi a voe peursavet e 1548. Ur groaz a zo e-kichen ar chapel.
Pseudoalcippe

***Pseudoalcippe*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1923 gant an evnoniour breizhveuriat David Armitage Bannerman (1886-1979).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Pseudoalcippe abyssinica]]*,
** *P. a. abyssinica*, *ansorgei*, *claudei*, *monachus*, *stictigula* ha *stierlingi*,
* *[[Pseudoalcippe atriceps]]*.

C'hwec'h isspesad en holl ; o c'havout a reer holl en Afrika.

## Notennoù ha daveennoù
Liorzh Eden

**Eden** zo ul liorzh vurzhudus taolennet er Bibl. Hervez ar Levr ar C'heneliezh e voe lakaet eno Adam, an den kentañ war an Douar, krouet gant Doue, hag e wreg Eva :

*Hag e plantas an Aotrou Doue ul liorzh en Eden, er reter, hag e lakas enni an den en devoa stummet.* (Gn **2**, 8)

Kastizet e voe Adam hag Eva gant Doue, goude m'o doa disentet outañ ha skarzhet diouzh Eden da viken (Gn **3**,24).


Jan Brueghel (I) - Garden of Eden - WGA03559.jpg|*Liorzh Eden*, Jan Brueghel an Henañ, 1612
Gauguin Le Paradis perdu.jpg|*Adam hag Eva* pe *Ar Baradoz kollet*, Paul Gauguin, *c.* 1890


## Pennad kar
* Baradoz

## Daveoù
Zeroubavel

**Zeroubavel** pe **Zorobabel** (hebraeg : זְרֻבָּבֶל ; gresianeg: Ζοροβαβέλ (Zorovavel); latin: Zorobabel) oa gouarnour proviñs persat Yehud Medinata (Hagai **1**, 1) ha mab-bihan Yehoyac'hin an eil diwezhañ eus rouaned Yehouda. Unan eus levierien ar strollad kentañ a Yuzevien(war-dro 42360 a dud) a zistroas eus Babilon e penn kentañ ren Koresh e voe gant ar beleg Yehoshoua. Dre vras e soñjer e c'hoarvezas an distro-se etre 536 ha 522 KJK.

Skoazellet e voe gant an daou profed Hagai ha Zec'haria. Deskrivañ a ra Zec'haria Zeroubavel ha Yehoshoua evel "an daou olevad en em zalc'h e-kichen Aotrou an douar a-bezh" (Ze **4**, 11-14).

Kregiñ a reas ar gouarnour hag ar beleg-meur da adsevel an Templ. Ma kreder Zec'haria (Ze **6**,11) e voe soñjet gant lod adsevel rouantelezh Yehouda pe gant ar priñs Zeroubavel pe gant ar beleg-meur met hep ober berzh.

Mazhev ha Lukas a laka Zeroubavel e-touez hendadoù Jezuz (Mzh **1**,12 ha Lk **3**,27).

Lenn a reer diwar e benn e Levr Ezra, e Levr Hagai hag e Levr Zec'haria.

#### Daveoù
Rivka

**[[Rebecca]]**, pe **Rivka** (en hebreeg רבקה Rivqah), a oa merc'h da Betouel an Aramiad, eus Padan-Avran anezhañ, ha c'hoar da Lavan, hervez Levr ar C'heneliezh, kentañ levr ar Bibl hag an Tanac'h.

Dimeziñ a eure da Izaag, pe *Is'hak* hervez an hebreeg, ha daou vab o doe, Esav ha Yaakov.

Er rann **24** eus Levr ar C'heneliezh e lenner danevell eured Is'hak gant Rivka.

Itrikañ a reas Rebecca (Gn **27**) evit ma voe benniget Yaakov gant e dad e-lec'h Esav ar breur koshañ.

## Ar vojenn
Abraham, deuet kozh, a c'houlennas digant e servijer koshañ degas eus e vro ur pried eus e diegezh evit e vab Izaag. Hag an den da vont da Aram. Da noz, daoulinet ar c'hañvaled e-tal ar puñs, e welas Rebecca, ur werc'hez koant, o tont da leuniañ he ficher. Hag eñ da c'houlenn dour d'evañ diganti. Ha hi da reiñ dezhañ, ha da leuniañ al laouer da zourañ e gañvaled ha da ginnig bod dezhañ. Ar servijer neuze da lavarout a-berzh piv e teue. En ti, goude, setu Laban, breur Rebecca, hag o zad Betuel, da asantiñ d'an eured gant Izaag. Ha servijer Abraham neuze da reiñ profoù, ha kuit en deiz war-lerc'h gant ar verc'h yaouank. Distro da di Abraham, kabet ar plac'h diouzh grad, ha dimezet Izaag ha Rebecca.

Pell e vanas Rebecca divugel, met goude ur pennad he doe gevelled. Diaes e voe an dougen anezho rak en em gannaén a raent en he c'hof. Doue a roas da c'houzout e vefe div vroad diwar an daou vab hag e vije an henaén o servij an eil. 
Genel a reas Esaü, an henañ, ha Jakob, an hini a blije dezhi ar muiañ.

## Bez
Hervez an hengoun e vefe beziet gant Is'hak e Hevron e bez ar Batriarked.


Bartolomé Esteban Perez Murillo 022.jpg|*Rebecca hag Eliezer*, gant Bartolomé Esteban Murillo.
Delacroix, Eugène - The Abduction of Rebecca - 1846.jpg| Eugène Delacroix 


#### Daveoù
Lavan

**Lavan** pe **Laban** (hebraeg : לָבָן (Lavan), "Gwenn") a zo, hervez Levr ar C'heneliezh, mab da Vetouel ha breur da Rivka, pe Rebecca, gwreg Is'hak ha mamm Yaakov.

Tad eo da Lea ha Rahel eo. Pa zeu e niz Yaakov da glask ur wreg en e diegezh e laka anezhañ da labourat seizh bloavezh evit kaout Rahel met touellañ a ra anezhañ o reiñ Lea dezhañ (Gn **29**, 23-26).

Labourat a ra Yaakov evit Lavan seizh bloavezh ouzhpenn evit kaout Rahel da wreg.

An darempredoù luziet etre Lavan ha Yaakov a vez kontet er rannoù **30** ha **31** eus Levr ar C'heneliezh betek tec'h Yaakov.
Abner

**Abner ** a zo anv unan eus jeneraled Shaoul (2 S **2**) pa oa brezel etre Shaoul ha David.

Kendelc'her a reas da stourm ouzh David goude marv Shaoul. Lakaat a reas Ishbaal, mab Shaoul da roue Israel (Norzh ar vro). Ne chome nemet ti Yehouda eus tu David.
 
Dizemglev a savas etre Abner hag Ishbaal ha klask a reas Abner em glevout gant David. Kavet en doa un emglev gantañ pa voe muntret gant Joab unan eus ofiserien David peogwir e oa bet lazhet e vreur Ashel gant Abner.

Dougen a reas David kañv bras (2S **4**, 28-38) da Abner.
Chrysomma

***Chrysomma*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Chrysomma altirostre]]*,
** *C. a. altirostre*, *griseigulare* ha *scindicum*,
* *[[Chrysomma sinense]]*
** *C. s. hypoleucum*, *nasale* ha *sinense*.

C'hwec'h (6) isspesad en holl ; o c'havout a reer holl en Azia.

## Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spesad *poecilotis* d'ober ar genad *[[Moupinia poecilotis|Moupinia]]* e-unan-penn.

## Notennoù ha daveennoù
Amblycercus holosericeus

***Amblycercus holosericeus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Amblycercus* an hini eo.

Anvet e voe *Sturnus holosericeus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1830) gant an naturour alaman Ferdinand Deppe (1794-1861).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged all koulz ha diwar frouezh.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Amerika latin :
* *Amblycercus holosericeus australis*, eus Kolombia da walarn Venezuela, reter Perou ha gwalarn Bolivia,
* *Amblycercus holosericeus flavirostris*, eus kornôg Kolombia da gornôg Ecuador ha gwalarn-pellañ Perou (Tumbes),
* *Amblycercus holosericeus holosericeus*, eus gevred Mec'hiko (San Luis Potosí ha kreisteiz Tamaulipas) da hanternoz Kolombia.

## Liammoù diavaez
*  ''Amblycercus holosericeus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Amblycercus holosericeus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
NGC 3766

**NGC 3766** a zo un druilhad digor lec'hiet war-dro 5.5 mil a vloavezhioù-gouloù e steredeg an Den-Marc'h.
IC 2944

**IC 2944** a zo un druilhad digor ha nivlennad lec'hiet war-dro 6500 a vloavezhioù-gouloù e steredeg an Den-Marc'h.
Nivlennad ar Vazh-vann

**Nivlennad ar Vazh-vann** a zo un nivlenn gentplanedennel lec'hiet war-dro 5 mil a vloavezhioù-gouloù e steredeg an Den-Marc'h.
Cholornis

***Cholornis*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1871 gant an evnoniour gall Jules Verreaux (1807-1873).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe

Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Cholornis paradoxa]]*
** *C. p. paradoxa* ha *C. p. taipaiensis*,
* *[[Cholornis unicolor]]*.

O c'havout a reer holl en Azia.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Mirdi Broadel Kembre

**Mirdi Kembre** pe **Mirdi Broadel Kembre** (*Amgueddfa Cymru – National Museum Wales* e anv ofisiel) zo ur rouedad 7 a virdioù broadel hag a zo arc’hantet gant gouarnamant Kembre.

Setu ar roll anezho :
*Mirdi Broadel Kerdiz (Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd)
*Mirdi Broadel ar Glannoù (Amgueddfa Genedlaethol y Glannau) en Abertawe 
*Mirdi Glaou Kembre (Amgueddfa Lofaol Cymru) e mengleuz Pwll Mawr, e Blaenafon
*Mirdi Mein-Glas Kembre (Amgueddfa Llechi Cymru) e Llanberis
*Mirdi Lejion Roman Kembre (Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru) e Caerllion
*Mirdi Pobl Kembre (Amgueddfa Werin Cymru) e Sain Ffagan, e-kichen Kerdiz 
*Mirdi Gloan Kembre (Amgueddfa Wlân Cymru) e Dre-fach Felindre, e-kichen Castellnewydd Emlyn

## Liamm diavaez
*Lec’hienn Mirdi Kembre
Gorsedd (Sir y Fflint)

**Gorsedd** zo ur gêriadenn e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ er gornaoueg da gêr Treffynnon. E kumuniezh Chwitffordd emañ.
Cassiculus melanicterus

***Cassiculus melanicterus*** (*Cacicus melanicterus* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Cassiculus* an hini eo.

Anvet e voe *Icterus melanicterus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1825) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad eus douaroù izel kornôg Mec'hiko (gevred Sonora) da c'hevred Guatemala.

## Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spedad eus ar genad *[[Cacicus]]* d'ober an hini *Cassiculus* e-unan-penn.

## Liammoù diavaez
*  ''Cacicus melanicterus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cacicus melanicterus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Betouel

Hervez an Tanac'h, Levr ar C'heneliezh ez eo **Betouel** un aramean, mab da Vilka, gwreg Nahor, breur Avraham. E anv, en hebraeg: בתואל‎ (Bəṯū’êl), a dalv “ti Doue”)

Tad eo da Lavan ha Rivka.

Milka a zo merc'h Haran, ur breur da Nahor hag Avraham.

Tehar, tad Avraham, Nahor ha Haran, a zo un diskennad eus Shem, unan eus mibien Noah.

Bez eo Rivka gwreg Is'hak, mab Avraham ha mamm Esav ha Yaakov.

Lavan a zo tad Lea ha Rahel, gwragez e niz Yaakov.

### Notennoù ha daveennoù
Terah

**Terah** (hebraeg :תֶּרַח, "Ibeks, gavr c'houez" pe "kantreer"), eo tad Avraham, Nahor ha Haran hervez Levr ar C'heneliezh an Tanac'h, ha diskennad eus Shem (unan eus mibien Noah).

## Notennoù ha daveennoù
Nesopsar nigerrimus

***Nesopsar nigerrimus*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Icteridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Nesopsar* an hini eo.

Anvet e voe *Icterus nigerrimus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1859) gant an dastumer William Osburn (?-1860).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.

## Annez

Brosezat eo ar spesad e koadeier gleb Jamaika.

## Liammoù diavaez
*  ''Nesopsar nigerrimus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Nesopsar nigerrimus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Handrij Zejler

**Handrij Zejler** (1 a viz C'hwevrer 1804 – 15 a viz Here 1872) a oa ur brogarour sorab hag ur skrivagner sorabek. Bez e voe unan eus ar re a savas ar gevredigezh sevenadurel *[[Maćica Serbska]]* e 1847. Sellet a reer outañ hiziv evel ouzh unan eus saverien al lennegezh sorabek, asambles gant Jan Arnošt Smoler.

Ganet e voe Handrij Zejler d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1804 e Słona Boršć (Salzenforst en alamaneg), hag a zo bremañ e Bautzen (Budyšin). Sevel a reas barzhonegoù awenet gant ar relijion, ar garantez hag ar vrogarouriezh. Gantañ e voe skrivet pozioù ar c'han *[[Rjana Łužica]]*, kan broadel ar Sorabed, hag ivez kanaouennoù all, fablennoù, pennadoù kazetennerezh, labourioù yezhoniezh... Un nebeud barzhonegoù a skrivas en alamaneg ivez, hag a voe lakaet e sorabeg diwezhatoc'h gant Jurij Brězan.

Mervel a reas d'ar 15 a viz Here 1872 e Łaz (Lohsa) e-kichen Hoyerswerda (Wojerecy).
-19

735 *Ab Urbe Condita* = -19 kent J.-K.

## Darvoudoù
### Europa

#### Impalaeriezh roman

* Impalaer : Aogust (Caius Julius Caesar Octavianus), (16.01.-27 / 19.08.14)
* Koñsuled : Caius Sentius (*filius* Saturninus) & Quintus Lucretius (*filius* Vespillo). *Suffectus* : Marcus Vinicius

### Afrika
### Reter-nesañ

#### Judea

* Herodez Veur (-37 / -4)

### Azia
## Arzoù, skridoù, ha teknikoù
## Relijionoù
## Ganedigezhioù -19
## Marvioù -19

* Virgilius, barzh latin.
Jules Verreaux

**Jules** Pierre **Verreaux**, bet ganet d'ar 24 a viz Eost 1807 hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Gwengolo 1873, a oa un evnoniour hag ul louzawour gall.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Ampelioides tschudii|Ampelioides]]*,
* **C** : *[[Cholornis]]*,
* **M** : *[[Megabyas]]*, *[[Megalurulus]]*,
* **P** : *[[Pyrgilauda]]*,
* **R** : *[[Rhynochetos]]*,
* **T** : *[[Tricholaema]]*.
### [[Spesad]]où
* **C**
: *Calyptocichla serina* (bulbul aour), *Circaetus beaudouini* (skoulerer Beaudouin), *Circus maillardi* (skoul ar Reünion),
* **D** : *[[Dendropicos gabonensis]]*,
* **G** : *Glareola ocularis* (glareell Madagaskar),
* **H**
: *Halcyon badia* (diredig kein gell),  *[[Hapaloptila castanea]]*, *[[Hylopsar purpureiceps]]*,
* **M** : *[[Moupinia poecilotis]]*,
* **O** : *Oriolus nigripennis* (glazaour eskell du),
* **P** : *[[Psilopogon lagrandieri]]*,
* **R** : *Rallus madagascariensis* (rakig Madagaskar), *Rhynochetos jubatus* (kagou),
* **S** : *[[Sasia africana]]*,
* **T** : *[[Trachyphonus purpuratus]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Psittiparus

***Psittiparus*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1903 gant an evnoniour aostrian Carl Eduard Hellmayr (1878-1944).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe

Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Psittiparus bakeri]]*
** *P. b. *'bakeri*** ha ''magnirostris'',
* ''[[Psittiparus gularis]]''
** ''P. g. fokiensis'', ***gularis**', *hainanus*, *laotianus*, *rasus* ha *transfluvialis*,
* *[[Psittiparus margaritae]]*,
* *[[Psittiparus ruficeps]]*.

O c'havout a reer en Azia, eizh (8) isspesad dezhe en holl.

## Notennoù ha daveennoù
Stenostiridae

**Stenostiridae** a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2005 gant Beresford, Barker, Ryan & Crowe.

Diouzh Doare 6.1 an *IOC World Bird List* ez a pevar genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :

## Genadoù <small>(renket diouzh an urzh filogenetek)</small>
* *[[Chelidorhynx hypoxanthus|Chelidorhynx]]* - Blyth, 1843 (1 spesad),
* *[[Stenostira]]* - Cabanis & Bonaparte, 1850 (1 spesad),
* *[[Culicicapa]]* - Swinhoe, 1871 (2 spesad),
* *[[Elminia]]* - Bonaparte, 1854 (5 spesad).

## Notennoù ha daveennoù
Peider Lansel

**Peider Lansel** ( e Pisa -  e Geneva) a oa ur skrivagner hag ur stourmer evit ar romañcheg. Ganet e voe en Italia, en ur familh deuet eus Sent (Grischun) ha divroet da Italia d’ober o micher kenwerzhourien.

Bez’ e voe unan eus krouerien al *[[Lia Rumantscha]]*, ur gevredigezh savet e 1919 evit difenn ar romañcheg e Suis. Treiñ a reas e romañcheg e-leizh a varzhonegoù e yezhoù all, skridoù gant Nietzsche, Heinrich Heine, Goethe, Nikolaus Lenau pe Mikhail Lermontov. Meur a deskad barzhonegoù a voe embannet gantañ, koulz ha dastumadoù kanaouennoù pobl ha torkadoù pennadoù kazetennerezh, evel *Ni Italians, ni Tudais-chs, Rumantschs vulains restar* (1913 ha 1917) pe *Ils Retorumantschs* (1936).

Garedonet e voe e obererezh gant an titl a « zoktor honoris causa » roet dezhañ gant skol-veur Zürich e 1933 ha gant ar Priz Schiller (*Grosser Schillerpreis*), priz lennegel koshañ Suis, e 1943.

## Liammoù diavaez
* Buhez hag oberennoù P. Lansel  
* Oberennoù Peider Lansel e Wikimammenn  
* Peider Lansel en Historisches Lexikon der Schweiz
Suthora

***Suthora*** a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).

## Spesadoù hag an [[isspesad]]où anezhe

Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
* *[[Suthora fulvifrons]]*
** *S. f. albifacies*, *S. f. chayulensis*, *S. f. cyanophrys* ha *S. f. fulvifrons*,
* *[[Suthora nipalensis]]*
** *S. n. beaulieui*, *S. n. crocotia*, *S. n. feae*, *S. n. garhwalensis*, *S. n. humii*, *S. n. kamolis*, *S. n. nipalensis*, *S. n. patriciae*, *S. n. poliotis* ha *S. n. ripponi*,
* *[[Suthora verreauxi]]*
** *S. v. craddocki*, *S. v. morrisoniana*, *S. v. pallida* ha *S. v. verreauxi*.

O c'havout a reer holl en Azia.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Ptiloxena atroviolacea

***Ptiloxena atroviolacea*** (*Dives atroviolaceus* kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Ptiloxena* an hini eo.

Anvet e voe *Quiscalus atroviolaceus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1839) gant ar skiantour gall Alcide Dessalines d'Orbigny (1802-1857).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Brosezat eo ar spesad e Kuba hag en Isla de la Juventud.

## Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spedad eus ar genad *[[Dives (genad)|Dives]]* d'ober an hini *Ptiloxena* e-unan-penn.

## Liammoù diavaez
*  ''Dives atroviolaceus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Dives atroviolaceus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Frank Michler Chapman

**Frank Michler Chapman**, bet ganet d'an 12 a viz Mezheven 1864 e West Englewood, New Jersey (Stadoù-Unanet Amerika (SUA)) hag aet da Anaon d'ar 15 a viz Du 1945 e New York (SUA), a oa un evnoniour ha naturour stadunanat.

E 1933 e voe paket Medalenn Brewster gantañ digant American Ornithologists' Union (Unvaniezh an Evnoniourien Stadunanat).

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **M** : *[[Myornis]]*,
* **P** : *[[Ptiloxena atroviolacea|Ptiloxena]]*,
* **S** : *[[Simoxenops]]*,
* **T** : *[[Tumbezia salvini|Tumbezia]]*,
* **X** : *[[Xenornis setifrons|Xenornis]]*.
### [[Spesad]]où
* **A** : *[[Ampelornis griseiceps]]*,
* **E** : *[[Elaenia dayi]]*,
* **O** : *[[Ochthoeca piurae]]*,	
* **P** : *[[Phyllomyias urichi]]*,
* **R**
: *[[Ramphotrigon fuscicauda]]*, *[[Rhynchocyclus pacificus]]*,
* **S** : *[[Stigmatura napensis]]*,
* **U** : *[[Uromyias agraphia]]*,
* **X**
: *[[Xenoligea montana]]*, *[[Xenornis setifrons]]*,
* **Z**
: *[[Zimmerius albigularis]]*, *[[Zimmerius minimus|minimus]]*.
Lampropsar tanagrinus

***Lampropsar tanagrinus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Lampropsar* an hini eo.

Anvet e voe *Icterus tanagrinus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant al loenoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, glazarded, greun ha had.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Lampropsar tanagrinus boliviensis*, e reter Bolivia,
* *Lampropsar tanagrinus guianensis*, e reter kolombia, Venezuela, Guyana ha hanternoz Brazil,
* *Lampropsar tanagrinus macropterus*, e kornôg Brazil,
* *Lampropsar tanagrinus tanagrinus*, e kreisteiz Kolombia, reter Ecuador, biz Perou ha kornôg Brazil,
* *Lampropsar tanagrinus violaceus*, e kornôg-kreiz Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Lampropsar tanagrinus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Lampropsar tanagrinus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Johann Baptist von Spix

**Johann Baptist von Spix**, bet ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1781 e Höchstadt an der Aisch (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 13 a viz Mae 1826 e München (Kengevread alaman d'an ampoent), a oa un naturour alaman.

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Genad]]où
* **A** : *[[Anodorhynchus]]*, *[[Aratinga]]*,
* **C** : *[[Campylorhynchus]]*, *[[Colibri]]*, *[[Columbina]]*,
* **P** : *[[Philydor]]*, *[[Piculus]]*,
* **R** : *[[Rhynchotus]]*.
### [[Spesad]]où
* **A**
: *[[Agelaioides fringillarius]]*, *[[Akletos melanoceps]]*, *Alipiopsitta xanthops* (peroked dremm velen), *[[Amazona diadema]]*, *[[Aramides mangle]]*, *saracura* (rakig saracura), 
* **C**
: *[[Celeus ochraceus]]*, *Cercibis oxycerca* (ibiz lost begek), *[[Contopus cinereus]]*,
* **D** : *[[Dromococcyx phasianellus]]*,
* **E** : *[[Eucometis penicillata]]*,
* **F**
: *[[Fluvicola albiventer]]*, *[[Forpus xanthopterygius]]*,
* **H** : *[[Hypocnemis striata]]*,
* **L** : *[[Lampropsar tanagrinus]]*,
* **M**
: *[[Myiozetetes similis]]*, *[[Myrmoborus myotherinus]]*,
* **N**
: *Neochen jubata* (gwaz Orinoko), *[[Nothura boraquira]]*, *[[Nothura minor|minor]]*,
* **P**
: *[[Phaeomyias murina]]*, *[[Pionus senilis]]*, *[[Psarocolius angustifrons]]*, *[[Psarocolius bifasciatus|bifasciatus]]*, *[[Psophia leucoptera]]*, *[[Psophia viridis|viridis]]*, *[[Pygiptila stellaris]]*, *[[Pyriglena leuconota]]*, *[[Pyrrhura melanura]]*, *[[Pyrrhura perlata|perlata]]*,
* **R**
: *[[Ramphocelus nigrogularis]]*, *[[Ramphotrigon ruficauda]]*, *[[Rhopias gularis]]*,
* **S** : *[[Sporophila albogularis]]*,
* **T**
: *[[Tachyphonus rufiventer]]*, *[[Tangara schrankii]]*, *[[Tolmomyias sulphurescens]]*, *[[Triclaria malachitacea]]*, *[[Tyrannopsis sulphurea]]*,
* **U** : *[[Uropelia campestris]]*
* **V** : *[[Veniliornis maculifrons]]*.

## Notennoù ha daveennoù
Oscar Peer

**Oscar Peer** ( - ) a oa ur skrivagner hag ur yezhoniour romañchek. Anavezet eo abalamour d'e c'heriadur romañcheg-alamaneg.

Ganet e voe d'an 23 a viz Ebrel 1928 e Lavin en Engiadina Izel en ur familh baour. Mont a reas da vestr-skol ha kelenn a reas e skolioù kentañ derez Tschierv ha Favugn (Felsberg). Goude-se ez eas da studiañ an alamaneg hag ar yezhoù romanek da skol-veur Zürich ha da Sorbonne e Pariz. Un dezenn a savas diwar-benn ar skrivagner romañchek Gian Fontana. Kelenn a reas e Winterthur hag e Chur, en ur skol-vistri, adalek 1970. Broudet e voe da skrivañ gant e vreur, Andri Peer, a oa skrivagner ivez. Sevel a reas danevelloù ha romantoù, e romañcheg dreist-holl hag en alamaneg ivez. Sevel a reas ivez ur geriadur divyezhek romañcheg-alamaneg eus ar rannyezh komzet gantañ, romañcheg Engiadina (*Dicziunari ladin-tudais-ch*). Pouezañ a rae kalz war talvoudegezh ar rannyezhoù romañchek, enebet ouzh ar yezh unvan. 

Gounit a reas ar Priz Schiller (*Grosser Schillerpreis*) evit e holl oberenn lennegel, e 1996.

## Liammoù diavaez
* Oscar Peer - Lexicon istoric retic 
* Oscaar Peer - Historisches Lexikon der Schweiz   
* Marv Oscar Peer er gazetenn ''Le Temps''
Company of Heroes (disheñvelout)

**Company of Heroes** berraet e **COH** a zo un heuliad c'hoarioù video strategiezh e-pad an Eil Brezel-bed :

## C'hoarioù video
* Company of Heroes, kentañ c'hoari an heuliad c'hoarioù video Company of Heroes;
* Company of Heroes Online, c'hoari enlinenn nemetken
* Company of Heroes 2, eil tamm an heuliad c'haorioù video.

## Ouzhpennadurioù
Ouzhpennadurioù a zo bet d'ar c'hoari Company of Heroes:
* Company of Heroes: Opposing Fronts
* Company of Heroes: Tales of Valor
Ouzhpennadurioù a zo bet d'ar c'hoari Company of Heroes 2
* Company of Heroes 2 : Ardennes Assault
* Company of Heroes 2 : The Western Front Armies
* Company of Heroes 2 - The British Forces
* Company of Heroes 2 - Victory at Stalingrad Mission Pack
Curaeus curaeus

***Curaeus curaeus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.
Ar spesad nemetañ er genad *[[Curaeus]]* an hini eo.

Anvet e voe *Turdus Curaeus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1782) gant ar skiantour chilean Juan Ignacio Molina (1740-1829).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Curaeus curaeus curaeus*, eus kreisteiz Arc'hantina ha kreisteiz Chile da Strizh-mor Magalhães,
* *Curaeus curaeus recurvirostris*, e kreisteiz (Magallanes),
* *Curaeus curaeus reynoldsi*, e Enezeg Douar an Tan, en inizi Navarino ha Hoste.

## Liammoù diavaez
*  ''Curaeus curaeus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Curaeus curaeus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
John Doe

**John Doe** evit ar baotred, ha **Jane Doe** evit ar merc'hed, eo an anv roet, dre ziouer, e SUA, d'an dud pa n'anavezer ket o anv. Kement-se a lavarer eus tud kollet o anaouedegezh pe o eñvor ganto, pe eus korfoù-marv dianav pa vezont degemeret en un ospital.
**John Roe** ha **Jane Roe** a vez implijet ivez en hevelep degouezhioù.
Gant an anvioù-se ivez e vez graet evit komz eus un den hag a c'hellfe bezañ n'eus forzh piv er straed, evel *Yann Beanv* e brezhoneg.

## Orin hag implij
Meneget eo an anv *John Doe* adalek 1768 e lezennoù Breizh-Veur, al « Lezenn voutin » *(Common law)*.
Enno e veze graet *John Doe* eus ar c'hlemmer dianv pe na fell ket dezhañ dikuliañ e anv, pa vez graet *Richard Roe* eus an tamallad pa vez dianav e anv ivez.

En SUA hag e Kanada dreist-holl e reer gant an anvioù-se hiziv an deiz ; gant *Joe Bloggs* pe *John Smith* e reer er Rouantelezh-Unanet, en Aostralia hag e Zeland-Nevez – er vro ziwezhañ-mañ e c'hall talvezout evit "un den kozh", pe evit "n'eus forzh piv" evel an anv rumm *Everyman* ("pep gwaz").
* Kement ha "Karvez" e talv *Doe*, ha "Yourc'h" e vefe *Roe* e brezhoneg.
Company of Heroes

**Ur bajenn disheñvelout [[Company of Heroes (disheñvelout)|Company of Heroes]] zo ivez*.

**Company of Heroes**, berraet alies e **COH**, a zo ur c'hoari strategiezh e-pad an Eil Brezel-bed savet gant Relic Entertainment hag embannet gant THQ war urzhiataer, deuet e oa maez e miz Gwengolo 2006 en Europa. Al lusker c'hoari a laka munudoù doare sinema en aergelc'h c'hoari, o toujañ ouzh gwirionez lezennoù ar fizik ha distrujus anezho.

## Istor ar c'hoari
Company of Heroes a ro tu d'ar c'hoarier da gemer perzh en Eil Brezel-bed. Ar c'hoarier a heuil daou unvezh milourel amerikan ijinet, an anvioù anezho a zo « Able Company » ha « Fox Company » (bez e oa bet eus an div unvezh-se en gwirionez met gant istorioù disheñvel d'ar c'hoari). An unvezhioù-se a vezo engouestlet e emgannioù gwadus ar brezel, en ur gregiñ gant an dilestradeg amerikan e Normandi.

Ar bagad soudard a zo dindan urzhioù ar kabiten Dray hag a varv prim e-pad an dilestradeg Omaha Beach. An ofisour Mac Kay a gemer e blas, hag a dalc'ho ar garg goude an dilestradege. E-pad emgann Hébécrevon, e vezo ar mare ma vo an uhelañ en e rol. E fin ar c'hefridi-se, en em gav e-kreiz dismantroù un unvez Panther tan eno. Klask a ra kompren e-pelec'h eo en em gavet war an dachenn emgann pa erru un Tiger 300 metrad eus outañ, dindan urzhioù ar c'habitenn SS Schultz. Mac Kay a zo lazhadeget gant ar c'harr hobregon raktal.

Goude-se e kendalc'her gant emgannioù en Normandi a-benn talañ ouzh enepargadennoù an Alamanted o klask bountañ ar Gevredidi er-maez diouzh al lec'hioù dilestrañ.

## Tro-dro d'ar c'hoari
* D'an 22 a viz Meurzh 2016 e oa bet lakaet en gwerzh ar c'hoari Company of Heroes Complete Edition en Humble SEGA Strategy Bundle war al lec'hienn Humble Bundle
## Liammoù diavez
* Lec'hienn ofisiel an heuliad CoH
* Company of Heroes war Steam
* Twitter ofisiel Company of Heroes

## Notennoù ha daveennoù
Relic Entertainment

**Relic Entertainment** a zo ur studio sevel c'hoarioù video kanadian krouet er bloavezh 1997 ha lec'hiet e Vancouver. Ar studio a zo arbenikaet war ar sevel c'hoarioù video strategiezh. Prenet gant THQ e 2004, an embregerezh a zo bet gwerzhet da Sega evit ur sammad a 26 600 000 dollar d'an 22 a viz Genver 2013 goude freuzstal THQ.
## Istor ar studio
Relic Entertainment a zo bet krouet e Vancouver, Kanada gant Alex Garden ha Luke Moloney e 1997. Ar c'hentañ titl embannet a voe, Homeworld, embannet d'an 28 a viz Gwengolo 1999. Degemeret e oa bet mat-tre ha berzh mat a oa bet graet gant ar werzhadennoù. Ne oa ket bet kendalc'het al labour raktal war an heuliad c'hoari video gant Relic. Un heuliad a voe memestra anvet  sevenet gant Barking Dog Studios hag embannet gant Sierra perc'henner gwirioù an heuliad. 

Eil titl ar Studio Relic a voe Impossible Creatures, embannet gant Microsoft d'ar 7 a viz Genver 2003. Diaz istor ar c'hoari a zo ur bed dammijinet lec'hiet er bloavezhioù 1930. An tu a zo d'ar c'hoarierien da sevel luioù gant anevaled kemmesk eus tammoù korf lod all. Brud mat a oa bet war ar c'hoari met da geñver Homeworld e voe kalz siouloc'h an trouz tro-dro dezhañ.

Homeworld 2 a zo bet embannet d'ar 16 a viz Gwengolo 2003. Gant ma oa bet gwelaet ar grafikoù hag an endroioù kement evit an doare c'hoari da geñver an niverennn 1, an alioù a voe etre hag ar werzhadennoù a chomo a-dreñv re an tamm kentañ.
## C'hoarioù video ar studio
* 1999 : Homeworld
* 2002 : Impossible Creatures
* 2003 : Homeworld 2
* 2004 : Warhammer 40,000: Dawn of War
* 2005 : Warhammer 40,000: Dawn of War - Winter Assault
* 2006 : The Outfit
* 2006 : Company of Heroes
* 2006 : Warhammer 40,000: Dawn of War - Dark Crusade
* 2007 : Company of Heroes: Opposing Fronts
* 2008 : Warhammer 40,000: Dawn of War - Soulstorm
* 2009 : Warhammer 40,000: Dawn of War II
* 2009 : Company of Heroes: Tales of Valor
* 2010 : Company of Heroes Online
* 2010 : Warhammer 40,000: Dawn of War II - Chaos Rising
* 2011 : Warhammer 40,000: Dawn of War II - Retribution
* 2011 : Warhammer 40,000: Space Marine
* 2013 : Company of Heroes 2
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Relic Entertainment
## Notennoù ha daveennoù
Labour un nerzh

**Labour un nerzh** a reer eus an energiezh degaset gant an nerzh-se p'emañ é fiñval e-lec'h oberiañ an nerzh-se (pa fiñv pe p'en em zistumm ar c'horf a c'houzañv anezhañ). Kementañ a reer an energiezh gant ar ''joul'', p'eo par ur joul d'un newton lies ur metrad. Gand an arouez *W* e noter anezhañ peurliesañ, diwar lizherenn gentañ ar ger saoznek Work (labour). Mennozh labour an nerzhioù a voe degaset evit ar wech kentañ gand ar fizikour gall Gaspard-Gustave Coriolis.

## Skouer fetis
Hervez termenadur ar joul (newton metrad), ma treuzkaser ur joul en ur c'horf ag ur c'hilogramm hep ma vo hemañ skoilhet gant un nerzh enep bennak (frotadur da skouer), ez eus a-walc'h a energiezh gantañ evit entizhout ag ur metr pep eilenn un eilenn-pad. Talvezout a ra neuze e c'hall ar c'horf-se entizhañ betek 1 m/s daoust d'e bouez ag ur c'hilogramm. Pa badfe an entizhadur un eilenn, entizhañ a rafe ar c'horf, neuze, da 1 m/s² en un eilenn-pad.

## Termenadur skiantel

## Mammennoù
Gymnomystax mexicanus

***Gymnomystax mexicanus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Gymnomystax* an hini eo.

Anvet e voe *Oriolus mexicanus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged, amprevaned askellek, biskoul, buzhug en o zouez, koulz ha diwar frouezh ha raned.

## Annez

Kavout a reer ar spesad eus reter Kolombia da Venezuela, Guyana, Gwiana c'hall, hanternoz Brazil ha biz Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Gymnomystax mexicanus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gymnomystax mexicanus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Heinrich Gustav Reichenbach

**Heinrich Gustav Reichenbach**, bet ganet d'an 3 a viz Genver 1824 e Dresden (Kengevread alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Mae 1889 e Hamburg (Impalaeriezh alaman d'an ampoent), a oa ul louzawour alaman.

Mab e oa d'ur skiantour (loenoniour ha louzawour ivez) alaman all, Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach (1793-1879).

Labourat a reas war an *[[Orchidaceae]]* ha, goude marv e vignon al louzawour saoz John Lindley (1799-1865), e voe sellet outañ evel ar skiantour barrekañ war an danvez er bed a-bezh.
Glan-y-don

**Glan-y-don** zo ur gêriadenn e Sir y Fflint, e biz Kembre. 

Emañ er gevred da gêriadenn Fostyn, war ribl aber an Dyfrdwy, en hanternoz da Dreffynnon. 

Tremen a ra Hent-houarn Arvor Hanternoz Kembre hebiou ar gêriadenn met n'eus arsav ebet.
Ffynnongroyw

**Ffynnongroyw** zo ur gêriadenn e hanternoz Sir y Fflint, en arvor biz Kembre. Emañ er c'hreisteiz da gêriadenn Talacre war ribl Glannau Dyfrdwy, war-dro hanter-hent etre Prestatyn er gornaoueg ha Mostyn er reter. E kumuniezh Llanasa emañ.

Anvet eo ar gêriadenn diwar ur feunteun (*ffynnon* e kembraeg), a zo un nebeud mein hag ur gael en-dro dezhi.

A-dreñv ar gêriadenn emañ torgennoù kentañ Bryniau Clwyd, hag a vevenn Dyffryn Clwyd er reter.

Tremen a ra Hent-houarn Arvor Hanternoz Kembre etre ar gêriadenn hag an aod, met n'eus arsav ebet eno.

## Tud vrudet
*Caryl Parry Jones, kanerez kembraek ganet e 1958.
Xanthopsar flavus

***Xanthopsar flavus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.
Ar spesad nemetañ er genad *Xanthopsar* an hini eo.

Anvet e voe *Oriolus flavus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus Paraguay da c'hevred Brazil, Uruguay ha biz Arc'hantina ma plij dezhañ daremprediñ ar geunioù hag ar pradennoù.

## Liammoù diavaez
*  ''Xanthopsar flavus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Xanthopsar flavus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Yr Hob

**Yr Hob** pe **Yr Hôb** (*Hope* e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e biz Kembre, e Sir y Fflint. E 2011 e oa poblet gant  a dud.

Emañ ar gêriadenn tost-kenañ d'ar vevenn gant Bro-Saoz, war ribloù ar stêr Alun. Meur a gêriadenn all zo er gumuniezh, evel Caergwrle, Abermorddu ha Cefn-y-Bedd. Er gumuniezh ivez emañ Mynydd yr Hob, er gornaoueg d'ar gêriadenn, hag ur vengleuz a oa en dorgenn-se gwechall.

Ur skol kentañ derez hag ur skol eil derez zo.

Hentoù mat zo da vont eus Yr Hob da Wrecsam, Chester hag Yr Wyddgrug, ha gant an tren e c'haller mont da Liverpool pelloc'h er biz.

A-wechoù e reer "Castell yr Hob" eus Kastell Caergwrle, dre m'emañ etre an div gêriadenn-se.

## Notennoù
Robert Ridgway

**Robert Ridgway**, bet ganet d'an 2 a viz Gouere 1850 e Mount Carmel (Illinois, Stadoù-Unanet Amerika (SUA)) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Meurzh 1929 en Olney (Illinois, SUA), a oa un evnoniour stadunanat, hag eñ barrek war ar rummataouriezh.

E 1921 e voe paket Medalenn Brewster gantañ digant American Ornithologists' Union (Unvaniezh an Evnoniourien Stadunanat).

## Listenn al [[labous]]ed studiet gantañ
### [[Urzhiad]]où
* **C** : Caprimulgiformes.
### [[Kerentiad]]où
* **C** : Calcariidae, Calyptophilidae, Cardinalidae,
* **N** : Neosittidae,
* **Z** : Zeledoniidae.

### [[Genad]]où
* **A** : *[[Acanthidops bairdi|Acanthidops]]*, *[[Alopochelidon fucata|Alopochelidon]]*, *[[Aphanotriccus]]*, *[[Atalotriccus pilaris|Atalotriccus]]*, *[[Arremonops]]*,
* **B** : *[[Berlepschia rikeri|Berlepschia]]*,
* **C** : *[[Cnemarchus erythropygius|Cnemarchus]]*,
* **D** : *[[Deltarhynchus flammulatus|Deltarhynchus]]*, *[[Dichrozona cincta|Dichrozona]]*, *[[Diopsittaca]]*,
* **H** : *[[Hapalopsittaca]]*, *[[Heterospingus]]*, *[[Hylopezus]]*, *[[Hylophylax]]*,
* **I** : *[[Incaspiza]]*, *[[Iridophanes pulcherrimus|Iridophanes]]*,
* **M** : *[[Mearnsia]]*, *[[Megastictus margaritatus|Megastictus]]*, *[[Melanospiza richardsoni|Melanospiza]]*, *[[Mitrospingus]]*, *[[Morphnarchus]]*, *[[Myiotriccus ornatus|Myiotriccus]]*, *[[Myrmoderus]]*, *[[Myrmorchilus strigilatus|Myrmorchilus]]*,
* **N** : *[[Nannopsittaca]]*, *[[Nomonyx]]*,
* **O** : *[[Oreothlypis]]*, *[[Orthopsittaca]]*,
* **P** : *[[Parabuteo (genad)|Parabuteo]]*, *[[Phaenostictus mcleannani|Phaenostictus]]*, *[[Platyspiza crassirostris|Platyspiza]]*, *[[Pselliophorus]]*, *[[Psilopsiagon]]*,
* **R** : *[[Rhegmatorhina]]*, *[[Rhodothraupis celaeno|Rhodothraupis]]*, *[[Rhynchospiza]]*,
* **S** : *[[Syrigma sibilatrix|Syrigma]]*,
* **T** : *[[Terenotriccus erythrurus|Terenotriccus]]*, *[[Thectocercus]]*, *[[Tyrannopsis sulphurea|Tyrannopsis]]*,
* **X** : *[[Xanthopsar flavus|Xanthopsar]]*, *[[Xenopsaris albinucha|Xenopsaris]]*,
* **Z** : *[[Zeledonia]]*.

### [[Spesad]]où
* **A** : *[[Acanthidops bairdi]]*,
* **B** : *[[Berlepschia rikeri]]*,
* **C**
: *[[Caracara lutosa]]*, *[[Cyanolyca cucullata]]*, *[[Cypseloides cherriei]]*,
* **D**
: *Dendragapus fuliginosus* (skilgog kazugel), *Dicrurus aldabranus* (drongo Aldabra),
* **F** : *[[Formicarius nigricapillus]]*,
* **M**
: *[[Melanerpes pygmaeus]]*, *[[Myiarchus nuttingi]]*,
* **P** : *Papasula abbotti* (morskoul Abbott),
* **S** : *[[Scytalopus argentifrons]]*,
* **T**
: *Toxostoma guttatum* (risweer Cozumel), *Tympanuchus pallidicinctus* (geotyar vihan),
* **Z** : *[[Zeledonia coronata]]*.