open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Evil Dead

***The Evil Dead*** ("An Anaon drouk", embannet da gentañ gant an anv ***Book of the Dead***, "Levr an Anaon") zo ur film spont stadunanat embannet e 1981 skrivet ha sevenet gant Sam Raimi, produet gant Robert Tapert ha renet gant Raimi, Tapert ha Bruce Campbell. Er film e c'hoari an aktourien Bruce Campbell, Ellen Sandweiss, Richard DeManicor, Betsy Baker ha Theresa Tilly.

Ar film echuet en doa desachet evezh ar produer Irvin Shapiro, a sikouras evit ma vefe skignet e-kerzh Festival filmoù Cannes e 1982. Ar skrivagner spont Stephen King en doa roet e ali a-zivout ar film, ar pezh en devoa lakaet New Line Cinema da brenañ ar gwirioù embann.

## Steuñvenn
Pemp studier zo o vont da vakañsiñ en ur gabanenn en ur c'hoad kollet. Kavet ez eus ganto ur c'hasedig a selaouont Ur wech echu an enrolladenn ez eo bet aotreet dezho digeriñ un nor war ur bed leuniet gant euzhviled ha speredoù fallakr. Pevar studier eus ar strollad zo satanazet ; ar pempvet, Ash Williams (c'hoariet gant Campbell), a glask dreistbevañ rak an ifern. 

## Aktourien
* Bruce Campbell evit Ash Williams
* Ellen Sandweiss evit Cheryl Williams
* Richard DeManincor (evel Hal Delrich) evit Scott
* Betsy Baker evit Linda
* Theresa Tilly (evel Sarah York) evit Shelly
;Dizanv
* Sam Raimi evit ar pesketaer ha mouezh Evil Dead
* Robert Tapert evit ur pesketaer
* Bob Dorian evit mouezh an arkeologour

## Liammoù diavaez
* The Evil Dead war IMDb

## Notennoù ha daveennoù
Bruce Campbell

**Bruce Lorne Campbell**, ganet d'an 22 a viz Even 1958, zo un aktour, mouezhier, produer, skrivagner senario ha sevener filmoù stadunanat. Brudet eo bet evit e roll a Ash Williams er frañchiz Evil Dead gant Sam Raimi. Kroget e oa bet ar frañchiz gant ur film berr embannet e 1978 anvet Within the Woods. Gwelet eo bet o c'hoari e meur a film gant boujedoù izel evel Crimewave (1985), Maniac Cop (1988),  (1989), ha Bubba Ho-Tep (2002).
## Filmlennadur
### Film

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Bruce Campbell
* Bruce Campbell war IMDb
Sterenn (kelaouenn)

**Sterenn** a oa ur gelaouenn lennegel hollvrezhonek ha miziek, embannet e Brest dindan renerezh Roparz Hemon etre Genver 1941 ha 1943. An daouzeg ermeziadenn gentañ a voe deiziadet gant pep miz ar bloaz 1941 ha ur studiadenn douaroniezh a zeuas er maezh e 1943 hep niverenn. Pa voe pep a embannadenn un unskrid hep lodenn ar gelaouenn all eo da welout *Sterenn* evel adsevel al Levraoueg Gwalarn hag e voe bet enteuzet er gelaouenn *Gwalarn* e 1937.

## Stumm ha perzhioù
Ment in-folio (22&nbsp;cm) a oa dezhi gant 60-100 pajenn war baper tev gant ur golo e paper peuzparch. Dek lur e oa ar priz dre niverenn ha 100 lur ar c'houmanant bloaz. Pemp niverenn a yae d'ober ul levrenn.
Evel Skridoù Breizh meret gant Florentin Goinard ha Suzanne Derrien-Le Masurier e voe moullet *Sterenn* war waskerelloù Moullerezh an Dépêche de Brest, "17 ru Algésiras" (merket evel-se), ma voe hemañ kentañ rener kenwerzhel an ti.

## Melestradurezh
*Boîte postale 75 – Brest* e oa chomlec'h-post ar gelaouenn, met ar chekennoù hag al lizhiri-arc'hant a zlee bezañ kaset da chomlec'h Roparz Hemon, *12 place de la Tour d'Auvergne – Brest* ha *110 boulevard de Metz – Roazhon* da c'houde. Chomlec'h ar merour, Gwilherm Berthou-Kerverzhiou, 12 rue Puebla, Lambézellec e oa ar chomlec'h pennañ.

## Endalc'h
Liesseurt-tre eo dodennoù an oberennoù pa gaver barzhoniezh, c'hoariva, istor ar brezhoneg, eñvorennoù ha studiadennoù nann-lennegel. Paneve oberenn a-bouez Maodez Glanndour, netra da weled gant al lennegezh vrezhonek a-vremañ a voe dachenn *Gwalarn*. Ur seurt astenn d'ar gelaouenn evit an oberennoù diesoc'h da lenn.
An teir niverenn diwezhañ a voe skridaozet ha kempennet gant Abeozen hag eñ a oa e genlabourer evit Radio-Roazhon war ar pemdez er mare-se.
Ne c'hellas ket Roparz Hemon lakaat ar gelaouenn da badout pelloc'h eget 12 miz, ken sammet e oa gant e gargoù (Radio-Roazhon, Framm keltiek, kelaouennoù all). Ul levrenn ustitlet *Sterenn* hep niverenn a zeuas er-maez e 1943. 

## Roll an embannadennoù
# Maodez Glanndour, *Imram ([[Merdeadur]])*, Genver 1941. Barzhonegoù
# Farnachanavan, *Ar grilheta e Breiz*, C'hwevrer 1941. Studiadenn
# William Shakespeare, *MakBez*, troet gant Roparz Hemon, Meurz 1941. C'hoariva saoznek
# Frañsez Vallée, *Eñvorennou beaj*, eil levrenn, Ebrel 1941. Danevell beaj.
# Frañsez Vallée, *Eñvorennou ur brezonegour*, *[[emvuhezskrid]]*, Mae 1941
# Paskal Kerenveier, *Ar Farvel goapaer*, kempennet gant Roparz Hemon, Mezeven 1941. C'hoariva gallek.
# Abeozen, *Yezhadur ar [[krennvrezhoneg|brezhoneg krenn]]*, Gouere 1941. Krennvrezhoneg.
# Frañsez Vallée, *Eñvorennou beaj*, trede levrenn, Eost 1941. Danevell beaj
# *Skridou brezhonek krenn*, kempennet gant Abeozen, Gwengolo 1941. Krennvrezhoneg
# Abeozen, *Geriadurig brezonek krenn*, Here-Du 1941.Krennvrezhoneg
# Tri glac'har an danevellañ, troet gant Roparz Hemon, Kerzu 1941. Troouriezh

E-maez ar steudad hag ustitlet *Sterenn* : Lan Devenneg, *Traoniennou ha kaniennou-mor*, studiadenn douarstummadouriezh<, 1943.

## Notennoù
Hardwell

**Hardwell**, pe **Robbert van de Corput** e anv gwir (ganet d'ar 7 a viz Genver 1988 e Breda), zo un DJ ha produer sonerezh progressive house izelvroat.

## Pladennoù
### Albomoù
* *United We Are* (2015)
### Dastumadoù
* *Singles Collection* (2017)
* *The Story of Hardwell* (2020)
Muntr Appin

**Muntr Appin** (*Murt na h-Apann* e gouezeleg Skos, *Appin Murder* e saozneg) zo ur muntr politikel c'hoarvezet e 1752 en Appin, e gwalarn Bro-Skos.

## Istor
D'ar 14 a viz Mae 1752 edo Colin Roy Campbell eus Gleann Iubhar, 44 bloaz, karget gant gouarnamant Bro-Saoz da verañ douaroù ar c'hlann Stiùbhairt Apann (Stewart of Appin) en Argyllshire an Norzh, o treuziñ koad Leitir Mor, e-tal An Dùrar (Duror). Tennet e voe en e gein. Klasket e voe ar muntrer e-touez klann Stiùbhairt Apann, a oa bet diberc'hennet war urzh Campbell dre ma oant e-tu ar Jakobited.

Tamallet e voe Allan Stewart (Alan Breck Stewart), a oa tec'het, hag ar barzh James Stewart (anavezet ivez evel Seumas a' Ghlinne "James of the Glens"), a voe harzet ha barnet.

Petra bennak ma voe anat er prosez ne oa ket bet kemeret perzh ebet gant James er muntr (un alibi mat en devoa) e voe kavet kablus "*in airts and pairts*" gant ur bodad-barn ennañ tud eus ar barrez ma c'hoarvezas an drouklazh. Ar barner e oa Archibald Campbell, 3e dug Argyll, penn ar c'hlan Campbell ; diwar 15 ezel ar bodad-barn e oa 11 ezel eus ar c'hlan Campbell.

Krouget e voe James Stewart d'an 8 a viz Du 1752.

## Adkemer er sevenadur
* Meneget eo an darvoud-se er romant *[[Kidnapped]]*, gant Robert Louis Stevenson, embannet e 1886. Kalzik a dudennoù istorel zo, evel hini Alan Breck Stewart.

## Notennoù
James Stewart of the Glen

**James Stewart of the Glen**, ** Seumas a' Ghlinne** e gouezeleg Skos (war-dro 1698 – 8 a viz Du 1752), anavezet ivez evel *James of the Glens*, a oa ur Skosad a voe tamallet ha krouget en afer anvet Muntr Appin.

Colin Roy Campbell, lesanvet *The Red Fox* ("Al Louarn Ruz"), a voe lazhet en ur c'hoad e-kichen Appin. Hennezh a ziberc'henne ar Jakobited lakaet da dreitourien goude Emsavadeg 1745.

## E varv
D'an 8 a viz Du 1752, p'edo o sevel war ar chalfod, e pedas Seamus a' Ghlinne :
*False witnesses rose; to my charge things I not knew they laid. They, to the spoiling of my soul, me ill for good repaid."<br>
"Falstestoù a savas ; em bec'h traoù n'anaven ket a lakajont. Int, evit louzadur ma ene, o deus paeet din ar mad gant an droug."
</blockquote>

Tra ma ne zouje ket mervel evit e gredennoù, e klemme e c'hallje an dud diwezhatoc'h soñjal e oa gouest d'ober ur muntr ken barbar.

Goude e varv e voe laosket korf Seamus a-ispilh e-pad triwec'h miz, dindan an amzer, evel gourdrouz d'ar [[Klannoù Bro-Skos|c'hlannoù]] all a garje en em sevel. Evit mirout outañ da vont e tammoù e veze dalc'het gant orjal ha chadennoù.

==Digablus==
Klasket e vez gant lod dilemel kondaonidigezh James of the Glen. 
En 2008 e voe studiet an afer gant ar * Scottish Criminal Cases Review Commission*, met diarbennet e voe dre ma oa re gozh an afer.

==Levrlennadur==
E meur a levr eo meneget Seumas a' Ghlinne, pe James Stewart of the Glen, pe James of the Glens.
* [[Kidnapped]], romant gant [[Robert Louis Stevenson]], e 1886.
**The Appin Murder and the Trial of James Stewart*, William J. MacArthur, 1960
**The Appin Murder: The Killing of the Red Fox*, Seamus Carney, 1989
**Grass will not Grow on My Grave: The Story of the Appin Murder*, Mary McGrigor, 2001
**The Appin Murder: In Their Own Words*, Rosemary M. Gibson, 2003
**Ancient Animosity: The Appin Murder and the End of Scottish Rebellion*, Lee Holcombe, 2004
**Walking with Murder: On the 'Kidnapped' Trail'', Ian Nimmo, 2005

## Notennoù
Origanum vulgare

***Origanum vulgare*** zo ul louzaouenn.

Meur a anv zo en implij e brezhoneg : *marjol-ki*, *origanell*.

## Pennadoù kar
* *[[Origanum majorana]]*

## Notennoù
Aleksei Navalny

**Aleksei Anatolievich Navalny** (rusianeg: Алексе́й Анато́льевич Нава́льный), ganet d'ar 4 a viz Even 1976 en Butyn e distrig Odintsovsky en oblast Moskov hag aet da Anaon d'ar 16 a viz C'hwevrer 2024, a oa un alvokad, ur politiker rusian ha prizoniad politikel a stourme a-enep ar goubrenerezh. Aozet en devoa manifestadegoù ha klasket bezañ prezidant Kevredad Rusia a-benn stourm a-enep ar goubrenerezh. Bet e oa krouer an Aozadur enep goubrenerezh savet e 2011. Enebour e oa da Vladimir Poutin ha d'e harperien . Enoret e oa bet gant ar Priz Sac'harov evit e obererezhioù evit gwirioù Mab-Den. Pa oa marvet Navalny e oa bet klemm gant hiniennoù e Rusia, met ivez e broioù all. Rebechoù a zo bet a-enep ar gouarnamant rusian e liamm gant marv Navalny, a-berzh Gouarnamantoù ar C'hornôg hag aozadurioù etrebroadel. 

## Buhez
## Mennozhioù politikel
Navalny a zo bet diskrivet alies evel "Enebour daonetañ Poutin, oc'h implij ar straed hag an internet a-benn diskouez sekredoù kuzh ha da reiñ kalon d'ar rusianed na welfent ket dazeilat ebet d'ar prezidant." Drezhe e oa deuet da vezañ brudet e Kevredad Rusia ha mêmes dre ar bed.
### Broadelouriezh
Kemmet en doa e c'homzoù a-fed broadelouriezh rusian hervez ar mareoù. E 2011 da skouer, Navalny en doa graet eus outañ e-unan ur "broadelour-demokrat" . 
## Notennoù ha daveennoù
Yoshihide Suga

**Yoshihide Suga** (菅 義偉, Suga Yoshihide), ganet d'ar 6 a viz Kerzu 1948, zo ur politikour japanat. Kentañ ministr ar vro eo abaoe ar 16 a viz Gwengolo 2020. Bet e oa bet penn an Naikaku-kanbō-chōkan (kuzulva Japan) dindan urzhioù ar C'hentañ ministr Shinzo Abe etre 2012 ha 2020 ha ministr ar Sōmu Daijin (Ministrerezh an aferioù diabarzh hag ar c'hehentiñ) eus 2006 betek 2007.
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Sòdhaigh

**Sòdhaigh** (distaget  e gouezeleg Skos ; *Soay* e saozneg) zo un enezenn eus Bro-Skos, 10,36&nbsp;km² he gorread, e-kichen enez Sgitheanach.

Er mervent da Sgitheanach emañ Sòdhaigh, etre an enezenn vras-se ha Rùm. Evit mont da enez Sòdhaigh ez eus bagoù a loc'h eus porzh Ealaghol, e Sgitheanach.

Dont a ra anv an enezenn eus an norseg *Sauða-ey*, a dalveze kement hag "Enez an Deñved".

En  e oa bet betek 158 o vevañ war an enez, met en  e tigreskas niver an annezidi hag e 1953 e voe kaset ar re a chome da enez Rùm, war o goulenn. E 2011 ne oa nemet 3 den o chom e Sòdhaigh.

## Levrlennadur
* Laurance Reed, *The Soay of our Forefathers*, Birlinn Ltd., 2002
Unvaniez Yaouankiz Vreiz

**Unvaniez Yaouankiz Breiz** a oa ur strolladig broadelourien vreizhat, oberiant eus miz Mae 1920 betek miz Eost 1927. Dilezet e voe an anvadur "rannvroelour" evit kaout un anv frankoc'h e-keñver amzer dazont Breizh hag a zlefe mont da vezañ ur stad.

## Ragistor
A-raok ma voe echu ar Brezel-bed kentañ, un nebeud izili eus Strollad Broadelour Breiz (SBB) o doa savet Strollad rannvroelourien Vreiz *(Groupe régionaliste breton)*. Hervez Yann Fouéré ha Michel Nicolas e teuas daveto pevar ezel eus SBB kozh, Morvan Marchal, Job Loyant, Job de Roincé, un nebeud paotred yaouank ha desket-mat : Olier Mordrel, Yann Brikler, hemañ kenderv da Vordrel ha Frañsez Debauvais ha daou soudard pe bet soudard,, Herri Pradoù ha Frañsez Mari ar Gov. Entanet e oant gant Istor Breizh ha soñjal a rae dezho e c'hellfe bourc'hizelezh "vroadel" Breizh sevel a-du gant krouidigezh ar Stad nevez. Dibabet o doa an anvadur *régionaliste* evit desachañ izili an daou aozadur rannvroelour (Kevredigezh Broadel Breizh hag Unvaniez Arvor
E miz Genver 1919 ez embannjont niverenn gentañ Breiz Atao, a chomas titl kelaouennoù ar strolladoù broadelour a zeuas war he lerc'h. Implijet e voe titl ar gelaouenn evit envel ar vroadelourien vrezhon dre vras.
E 1921 e voe gwelet pazennoù evezhiek war-du ar raktres broadelour o tont : "Ur vammvro, ur vammvro vras en he unan eo Breizh. Evit klotañ gant laz broadel Breizh e c'houlennomp an *[[Home rule]]* hag evit laz broadel Breizh e c'houlennomp ma chomimp staget ouzh Bro-C'hall. Ma 'z eus ur vroadelezh gant Breizh, da lavared eo perzhioù dibar e-keñver ar ouenn, ar yezh hag an istor disheñvel diouzh re ar broioù nes, ne c'hell ket, hervez ar poell, gouzañv ma vo roet dezhi ur statud heñvel ouzh an hini a vo roet da broviñsegezhioù (provincialités) ordinal e Bro-C'hall."

## Ur strollad radikaloc'h
E miz Mae 1920 ez eas *Strollad rannvroelourien Vreizh* da vezañ *Unvaniez Yaouankiz Breiz* hag e voe adaozet ar reoladoù. Abaoe mizioù e oa deut war wel un anv nevez er gelaouenn : "Association de la Jeunesse de Bretagne". Embann a rejont dre ar mennad kentañ ur raktres politikel sklaeroc'h ha radikaloc'h : "An UYV a zo he fal lakaat Breizh da adsevel diwar kresk ar santad broadel, adc'hanidigezh ar sevenadur keltiek ha distro ar vuhez vroadel emren."

## Levrlennadur
* Sébastien Carney, Breiz Atao ! Mordrel, Delaporte, Lainé, Fouéré..., Rennnnes, SHAB ; Presses universitaires de Bretagne, 2016. 
* Michel Nicolas, *Histoire de la revendication bretonne…des origines jusqu'aux années 1980*, Speied, Coop Breizh, 2007 
* Michel Nicolas, *Histoire du Mouvement breton : Emsav*, Pariz, Syros, 1982.

## Notennoù ha daveennoù
Chuy Bravo

**Jesús Melgoza**, bet ganet e Tangancícuaro (Michoacán, Mec'hiko) d'ar 7 Kerzu 1956 hag aet da Anaon e kêr Mec'hiko d'ar 14 Kerzu 2019, a oa un aktour hag ur fentigellour mec'hikan-stadunanat.
Wiliam Owen Roberts

**Wiliam Owen Roberts** (ganet e 1960 e Bangor) zo ur skrivagner kembraek. 

Tremenet en deus e yaouankiz e Garndolbenmaen, e hanternoz Kembre, hag emañ bremañ o vevañ e Kerdiz gant e wreg hag o zeir merc’h. Goude studioù war al lennegezh e skol-veur Aberystwyth en deus labouret gant ar strollad c’hoariva *Cyfri Tri* ha goude-se gant ar chadenn skinwel HTV a-raok mont da skrivagner leun-amzer e 1989. 

E levr brudetañ eo e eil romant *Y Pla* ("Ar vosenn"). Gantañ en doa gounezet priz Llyfr y Flwyddyn e 1988. Troet e oa bet al levr e saozneg e 1991, gant an titl *Pestilence*, ha troet eo bet abaoe e meur a yezh all (galleg, alamaneg, nederlandeg, hungareg, slovakeg).

Savet en deus skriptoù meur a film, evel *Teulu'r Mans* ("Ar familh Mans", 1987-1990), *Pris y Farchnad* ("Priz ar marc'had", 1991-1993), *Provence* (1998),*Cymru Fach* ("Kembre vihan",2009).

Aet e oa priz *Llyfr y Flwyddyn* gantañ adarre e 2009, gant ar romant *Petrograd*. 

## Oberennoù
**Bingo!*, 1985 (Gwasg Dwyfor)
**Y Pla*, 1987 (Annwn)
**Hunangofiant ("Eñvorennoù", [[1973]]-1987): 1. Y Blynyddoedd Glas* ("Arbloazioù glas", 1990 (Annwn)
**Paradwys*, 2001 (Cyhoeddiadau Barddas)
**Cyfres i'r Golau : Peenemünde - Drama Mewn Dwy Act* ("Stirad er gouloù : Peenemünde, drama e daou arvest"), 2004 (Gwasg Carreg Gwalch)
**Cymru Fach*, 2006 (Sherman Cymru)
**Petrograd*, 2008 (Cyhoeddiadau Barddas)
**Paris*, 2013 (Cyhoeddiadau Barddas)
Mary Helen Young

**Mary Helen Young** (Obar Dheathain, 5 Mezheven 1883 – Ravensbrück, 14 Meurzh 1945) a oa ur glañvdiourez skosat, hag a oa o chom e Pariz (Bro-C'hall) e-kerzh an Eil brezel-bed. Ezel eus ar Rezistañs e oa ; harzet e voe gant ar Gestapo, ha mervel a eure e kamp Ravensbrück en Alamagn e 1945.
Priscus Attalus

**Priscus Attalus** (... – Lipari, ...; fl. 394-416) a oa ur senedour  roman dindan ren an impalaer roman Flavius Honorius. Div wech e kemeras ar galloud. An dro gentaén a voe e 409–410, hag an eil e  414-415, gant skoazell ar  Vizigoted.

## Eil gwech
Goude marv Alarig, ez eas Priscus da-heul ar Vizigoted a-dreuz Galia. E  412/413 ec'h alias ar roue nevez Ataulf d'en em glevout gant Jovinus; e Genver 414, e Narbonna, e timezas Ataulf da verc'h Teodosius Iañ,  Galla Placidia, ha c'hoar Honorius, hag Attalus  an hini a zistagas ar brezegenn eured  .

E 415 ez eas kuit ar Vizigoted eus Galia da vont da Spagn . 

Tapet e voe Attalus gant ar Romaned, kaset da Ravenna. Muturniet e voe, diskouezet e trec'hlid  Honorius e Roma e  416, hag harluet da Lipari.
Uxío Novoneyra

**Eugenio Novo Neira** (Folgoso do Courel, 19 a viz Genver 1930 - Santiago de Compostela, 30 a viz Here 1999), anavezetoc'h evel **Uxío Novoneyra**, a oa ur skrivagner galizek, saver barzhonegoù ha kontadennoù evit ar vugale. 

Mab da labourerien-douar e oa hag en em lakaet e oa da sevel barzhonegoù pa oa er skol eil derez e Lugo. Studioù lennegezh ha prederouriezh a reas e Madrid. E 1951 e tistroas da C'haliza ha kregiñ da embann skridoù galizek. Goude-se ez eas da Vadrid en-dro, e 1962, da labourat evit ar skinwel hag ar skingomz. Distreiñ a reas da C'haliza e 1966 ; dimeziñ a reas da Elba Rei e 1973 ha teir merc'h o devoe. E 1983 en em stalias da vat e Santiago de Compostela. Eno e voe prezidant Kevredigezh ar Skrivagnerien C'halizek, betek fin e vuhez e 1999. 

En e varzhonegoù e tiskouez mennozhioù broadelour ha marksour. *Os Eidos* (Ar pradoù) eo e oberenn anavezetañ, embannet e 1955. Gouestlet e voe Devezh al Lizhiri Galizek da Novoneyra e 2010.
Saga Grettir

**Saga Grettir**, pe *Grettis saga Ásmundarsonar* zo ur saga islandat ma'z eo kontet buhez Grettir Ásmundarson, ur brezelour islandat.
Camel (stêr)

**Dowr Kammel** e kerneveureg, **Camel** e saozneg, zo anv ur stêr e Kernev-Veur.

Eienennañ a ra e lanneg Goon Brenn (Bodmin Moor e saozneg) e biz ar vro. Alese e red a-hed 48 kilometr betek ar Meurvor Atlantel e bae Lannwedhenek (Padstow Bay).
Domeni Zuanîr

**Domeni Zuanîr** (e friouleg) pe **Domenico Zannier** (en italianeg), ganet e Pontêbe d'an 31 a viz Eost 1930 ha marvet d'an 11 a viz Genver 2017, a oa ur skrivagner eus Frioul, e biz Italia.

Goude studioù war al lennegezh hag an doueoniezh e voe beleget e 1956. Person e voe e meur a barrez a-raok mont da gelenner ha da rener kelaouennoù goude-se. E 1952 e savas ar *Scuele Libare Furlane* e Cjasessole di Majan. E-pad ugent vloaz e renas ar skol-se, ma veze desket friouleg d'ar re yaouank. Kenlabouret en deus gant meur a gelaouenn lennegel frioulek, evel *Il Tesaur*.

Barzhonegoù en deus savet dreist-holl, hag ur romant ivez, *La crete che no vai*. Meur a briz en deus bet gant e skridoù. Troet eo bet e varzhonegoù e meur a yezh (italianeg, saozneg, spagnoleg, alamaneg...). Savet en deus-eñ barzhonegoù en italianeg, e spagnoleg hag e saozneg ivez, ha troet en deus oberennoù italianek, evel an *[[Divina Commedia]]* gant Dante Alighieri. 

## Liamm diavaez
* Domenico Zannier, poeta friulano
Arnošt Bart

**Arnošt Bart**, *Ernst Barth* en alamaneg (Litten/Lětoń, 29 Mae 1870 - Briesing/Brězynka, 15 C'hwevrer 1956) a oa ur politiker hag un emsaver sorab eus Luzas en Alamagn.

Goude beajiñ e meur a vro en Europa (Bro-C'hall, Rusia, Aostria-Hungaria), ma teskas galleg, rusianeg ha tchekeg, e tistroas d'ar gêr.
E 1890 ec'h emezelas er *[[Maćica Serbska]]*, ur gevredigezh sevenadurel sorabek. E 1911 e voe dilennet da gannad e parlamant Saks. Bez' e voe e-touez saverien ha renerien gentañ an *[[Domowina]]*, un aozadur savet e 1912 hag a vod an darn vrasañ eus ar c'hevredigezhioù sorabek. E 1918, goude Dispac'h alaman miz Du 1918, e voe unan eus saverien ar *[[Serbski Narodny Wuběrk]]* (Kuzul broadel ar Sorabed), ur strollad politikel hag a gemere harp war ar programm "14 poent" gant ar prezidant Thomas Woodrow Wilson evit goulenn emrenerezh politikel ar Sorabed.

Kaer en devoe mont da Gendiviz Pariz evit ar Peoc'h e miz Genver 1919 ha klask lakaat Tchekoslovakia da gomz en anv ar Sorabed, ne c'hounezas netra. Pa zistroas da Alamagn e voe barnet evel treitour e Leipzig ha kondaonet da dri bloavezh toull-bac'h.
Goude bloaz hanter e voe lezet en e frankiz. Neuze ez emezelas Arnošt Bart er *[[Wendische Volkspartei|Lausitzer Volkspartei]]*, ur strollad politikel sorab. E miz Ebrel 1933 e voe toullbac'het adarre e-pad ur pennad.
E 1935 e voe skarzhet kuit eus ar vro sorabek hag e 1944-45 e voe toullbac'het adarre, gant ar Gestapo.

Goude dibenn an Eil Brezel-bed e reas Bart e lod evit adsevel ar strolladoù sorabek. Met dre ma oa kentoc'h mirour ne gemeras ket perzh e buhez politikel ar stad nevez-savet, Republik Demokratel Alamagn.
 
## Liamm diavaez
* [''Biografie von Arnošt Bart''](https://saebi.isgv.de/biografie/Ernst%20Bart%20(1870-1956))
The Adventures of Sherlock Holmes

***The Adventures of Sherlock Holmes*** zo un dastumad daouzek danevell gant Arthur Conan Doyle e 1892. Embannet e oant bet da gentañ er gelaouenn *[[The Strand Magazine]]*.

## An istorioù en urzh al levr

## Levrlennadur
*  Doyle, Arthur Conan (2004). Klinger, Leslie (ed.). *The New Annotated Sherlock Holmes*. Volume I. New York: W.W. Norton.
Agnes Sampson

**Agnes Sampson** (marvet d'an 28 a viz Genver 1591) a oa ur bareourez skosat brudet da vezañ sorserez. Lesanvet e oa bet *The Wise Wife of Keith*. Unan eus maouezed prosezioù North Berwick e voe.
John Galt

**John Galt** (distaget []; 2 Mae 1779 – 11 Ebrel 1839) a oa ur politiker hag ur skrivagner skosat.

En 1825 ez eas da Ganada, e penn ar c'h-**Canada Company**, ur gompagnunezh savet evit poblañ ar pezh a oa neuze Kanada Uhel (Ontario bremañ). 

Kêr Galt en Ontario a oa en e anv, a-raok bezañ kendeuzet gant Cambridge (Ontario). Tad eo da Alexander Tilloch Galt.
Claudine Loquen

**Claudine Loquen**, bet ganet e Sainte-Adresse (Saena-an-Arvor) d'an 22 a viz C'hwevrer 1965, zo ul livourez, ur gizellerez hag ur skeudennaouerez c'hall.

## Buhez
Claudine Loquen a oa bet ganet asambles gant he c’hoar gevell d’an 22 a viz C’hwevrer 1965, e Sainte-Adresse e Saena-an-Arvor. Eus tu he zad e teue he hendadoù eus Plouvalae. Goude bezañ tapet ar vachelouriezh e 1982, kregiñ a reas da studiañ al lennegezh e skol-veur Rouan, ha goude-se e reas meur a vicher.

He diskouezadeg personel kentañ a oa bet aozet e 2003 er c'hafe lennegel *Aux deux Magots*, e Pariz. Diskouez a reas ingal hec'h oberennoù er Palier Rollin e Rouan eus 2018 da 2023. Loreet e voe gant ar priz Jean Anouilh (2014) hag ar priz *Arz naïf* (2021). Un nebeud eus hec'h oberennoù zo bet diskouezet e mirdioù en estrenvro, evel e Mirdi etrebroadel an arz eeun e Magog (Kanada), pe e Belgia.

Abaoe 2021 e prezid ar strollad “Arz naif” er Salon d’Automne e Pariz, hag a vod tro-dro da dregont arzour eus luskad an Arz naif.

## Oberennoù
*2026 : Salon Comparaisons, Grand Palais, Pariz 
*2025 : Salon Comparaisons, Grand Palais, Pariz •  Emgav daouvloaziek 109, Bastille Design Center, Pariz • Saloñs Diskaramzer, Place de la Concorde, Pariz 
*2024 : *Ur wech 'oa*, Skol-veur Rouan Normandi, Mont-Saint-Aignan •*Tro-dro da Wenn*, Ti-kêr, Saint-Aubin-lès-Elbeuf • Salon Figuration Critique, Bastille Design Center, Pariz • Salon Comparaisons, Grand Palais, Pariz 
*2019 : *Les Dames des Andelys*, Mirdi Nicolas-Poussin, Les Andelys • *International Children’s Art Museum*, Saloñs an Diskaramzer e Xi'an, Sina
*2018 : Palier Rollin, Rouan • Kengredadur ar Galon-Sakr, Saint-Aubin-lès-Elbeuf • *Empruntez-moi* Skol-veur Rouan Normandi, Mont-Saint-Aignan
*2016 : *Tant qu'il y aura des loups*, Musée d'Art spontané, Brusel • *Imaginaives*, Mirdi etrebroadel arz simpl, Magog, Kanada • *Loup, où vas-tu ?* Skol-veur Rouan Normandi, Mont-Saint-Aignan • *National Art center Museum*, Saloñs an Diskaramzer e Tokyo, Japan
*2011 : *Portraits singuliers*, Sened, Pavillon Davioud, Liozh Luksembourg, Pariz • Musée d'Art Spontané, Evere, Belgia
*2012 : Mirdi Hainan, Saloñs an Diskaramzer e Haikou, Sina • *Les Métamorphosées*, gant an embannadurioù Lelivredart, Mirdi Koc'hu Sant-Pêr, Pariz • *French Art Meeting*, gant an embannadurioù Patou, Kreizenn Sevenadurel Ukrainat, Pariz
*2009 : *French connection*, Alliance Française, Atlanta, SUA
*2004 : *Princesses singulières*, Ti-kêr Pariz 4re, Pariz

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
* http://www.worldcat.org/identities/lccn-no2008-177096''Worldcat''
* ''Ricochet.org''
* ''BnF''
* ''Art et Culture''

## Daveennoù
Ìosaigh

**Ìosaigh** (e gouezeleg Skos ; *Isay* e saozneg) zo unan eus an Inizi gall tostañ e Bro-Skos.

Emañ er gwalarn da enez Sgitheanach. En em astenn a ra war ur gorread 0,6&nbsp;km² ; tapout a ra 28 metr a uhelder d'ar muiañ.

Dont a ra anv an enezenn eus an norseg : *ise-øy*, a dalveze kement hag "Enez ar Skorn".

En  e oa meur a zek den o chom en Ìosaigh. Met goude an Highland Clearances ez eas an holl annezidi kuit, ha lezel o flas gant deñved. Aspadennoù eus un nebeud tiez a c'haller gwelet c'hoazh.

Er bloavezhioù 1980 e oa perc'hennet Ìosaigh gant ar c'haner Donovan. Abaoe 2005 emañ, asambles gant Na h-Eileanan Ascrib ha Loch Dhùn Bheagain (Dunvegan), war aod Sgitheanach, en un tolead Natura 2000.

## Notennoù
James Sie

**James Sie**, ganet d'an 18 Kerzu 1962 e Summit, New Jersey, zo un aktor ha mouezhier stadunanat.

## Daveoù
An Apainn

**An Apainn** (*Appin* e saozneg) zo un distrig e kornôg uheldirioù Bro-Skos, er reter da Loch Linnhe, en hanternoz da Loch Creran, er c'hreisteiz da Loch Leven.

## Istor
* Muntr Appin e 1752.
Knud Knudsen

**Knud Knudsen** (Holt, 6 Genver 1812 - Christiania, 4 Meurzh 1895) a oa ur c'helenner hag ur yezhour eus Norvegia. Brudet eo abalamour ma voe diazezer ar riksmål. 

E 1845 e voe anvet da gelenner e skol iliz-veur Christiania, ur skol eil derez e kêr-benn Norvegia, hag eus 1852 betek e varv e voe rener ar skol-se. D'ar mare-se e oa prederiet an dud e Norvegia gant an doare yezh a oa da implijout er skridoù. En e vicher en doa gwelet Knud Knudsen o devoa poan e studierien o skrivañ daneg, tra ma kaozeent norvegeg. Soñjal a reas e oa dav lakaat ar yezh skrivet da zegemer doareoù ar yezh komzet ganto. E bal e oa reiñ ul liv norvegek d'ar yezh skrivet, ha lakaat ar yezh skrivet-se da zegemer doareoù ar yezh komzet e Norvegia. E soñjoù en deus displeget dreist-holl e-barzh e levr *Unorsk og norsk, eller fremmede ords avlösning* (1879-1881). Evel-se e voe krouet ar *[[riksmål]]* (anvet diwezhatoc'h *[[bokmål]]*), unan eus yezhoù skrivet Norvegia.
The Spierig Brothers

**Peter Spierig** ha **Michael Spierig** zo breudeur gevell ganet d'an 29 a viz Ebrel 1976, lesanvet **The Spierig Brothers**. Bez' ez int sevenerien filmoù, produerien ha senarierien alaman-aostralian.

Peter ha Michael o doa kroget da seveniñ filmoù e 2003 gant ar film Undead. Enoret e oant bet gant ur priz evit ar gwellañ efedoù ispisial gant an Australian Film Institute evit o eil film Daybreakers (2010), gant Ethan Hawke ha Willem Dafoe. Pep tra a vez graet ganto asambles: ar skrivañ, produiñ ha filmañ. Ouzhpenn-se e labouront kalz war an efedoù ispisial, labour ar son ha didroc'hañ pe adsevel ar filmoù.

*Predestination*, ur film embannet ganto e 2014, diazezet war an istor berr skiant-faltazi "—All You Zombies—" gant Robert A. Heinlein, a oa bet degemeret mat-tre. Kenskrivet ha filmet e voent gant ar c'hevelled, hag Ethan Hawke, Sarah Snook ha Noah Taylor e oa bet an aktourien bennañ. 
## Liammoù diavaez
* Michael Spierig war IMDb
* Peter Spierig war IMDb
Stroll-skol Sant-Frañsez Itron Varia Lesneven

**Stroll-skol Sant Frañsez Itron Varia** zo un ensavadur deskadurezh katolik ha prevez evit ar baotred digoret e 1835 e Lesneven. E anv boutin e-pad meur a vloaz a voe *Skolaj Sant-Frañsez*. Lesanvet eo bet "ENA vihan Bro-Leon", ken niverus eo bet an dud stummet enni hag a zo deuet da vezañ illur e Breizh. Hiziv e endalc'h ur skolaj hag ul lise hollek ha teknologel dindan gevrat gant ar Stad, goude bezañ bet lec'h ur skol kentañ-derez, ur greizenn stummadur tiegezh hag ur skol uhel evit ar sternidi. Bez' ez eus un hentenn divyezhek galleg-brezhoneg e pep rann ivez.Teuzet e voe bet gant Skol Itron Vari Lourd hag eo aet da vezañ ur stroll-skol gant deskadurezh eil derez kevrennoù goudebak.

## Istor ar skolaj
### Skolaj ar gumun
Herve Roudaut, person Plouneour-Traezh, hag a oa bet pennrener Skolaj Kemper a-raok an Dispac'h gall, a soñjas sevel ur skolaj e-barzh leandi kozh ar Récollets e Lesneven. Prenañ a reas an darn vuiañ eus ar savadurioù ha gallout a reas degemer ur c'hant skolajiad bennak enno. Dre ordrenañs ar roue Loeiz-Fulup embannet d'an 10 C'hwevrer 1835 e voe anvet ar skol nevez da skolaj-kumun hag e grouer da bennrener.

### Ensavadur Sant-Frañsez a Asiz
E 1908 e voe digoret skol kentañ-derez an Itron Varia. E 1914 e voe kemmet an anv da *Ensavadur Sant-Frañsez a Asiz*. Diwar al lezennoù a verze an darn vuiañ eus ar c'henvreuriezhoù relijiel e voe serret ar skolaj-kumun. War al lec'h e voe staliet ur skol gant kelennerien lik pe ziveleget, dindan pennrenerezh an aotrou Alain Moenner. Pelloc'h e voe erlec'hiet gant an Aotrou Dujardin.

E Gwengolo 1940 e krogas kevarzhe ar gerent hag an Amicale des Anciens élèves et maîtres du collège de Lesneven gant embann dur "Bulletin trimestriel de l'ïnstitution Saint-François", ur gelaouennig trimiziek ezhañ ar pal stourm a-enep d'an alkoolegezh, met e zeuio da vezañ ur gelaouenn skol ordinal hag ul liamm gant ar soudarded, diskibien ha mistri, a oa bet kaset d'ar brezzl

### Skolaj-Lise Sant-Frañsez

#### Eil-brezel-bed
D'an 12 a viz Du 1939 e voe dilojet ar skolaj evit reiñ al lec'h d'an "Hospital General n° 8" meret gant Lu Bro-Saoz ha ne deuas ket an ensavadur en-dro a-raok Meurz 1940.

E 1961 e voe kevratet ar skolaj hag al lise dindan an anv *Skolaj-Lise Sant-Frañsez*.

## Tud illur bet studierien ennañ
* Aogustin Konk
* Frañsez Falc'hun
* Alexis Gourvennec
* Charles Huntziger
* Frédéric Le Guyader
* Francisque Sarcey
* Victor Ségalen
* Iwan-Vari Tillenon

## Levrlennadur
* Michelle Sénant-Lossouarn, Saint-François de Lesneven : un collège au cœur de la Seconde Guerre modiale, Gourin, Éditions des Montagnes Noires, 2020. 
* Claude Le Menn, *Saint-François de Lesneven : 1625-2005*, emb. gant an oberour, 2005, 187 p. 
* *Claude Le Menn raconte Saint-François*. In : *Le Télégramme*, 19 Ebrel 2005.

## Notennoù ha daveennoù
Doñvañ

**Doñvañ** pe **doñvaat** zo lakaat loened da vezañ implijet gant mab-den evit gounid hennezh. Gallout a reer implijout al loened-se evit kaout boued pe traoù all, evel kaout gloan da skouer, d'ober dilhad, pe c'hoazh evit ober labourioù diaes pe ziaesoc'h, evel kas kargoù pounner. Alies eo bet cheñchet ar spesadoù loened-se, dre o berlañchañ, evit ma vefent muioc'h diouzh c'hoantoù hag ezhommoù an dud.

Al loened kentañ hag a voe doñvaet, moarvat, eo ar chas, diskennidi d'ar bleizi, war-dro 100 000 bloaz zo. E-touez al loened all hag a voe doñvaet abred emañ ar givri, an deñved hag ar moc'h, war-dro 8 000 kent J.K. e kornôg Azia. Tostoc'h deomp e voe doñvaet ar saout war-dro 6 000 kent J.K.

E-mesk al loened a zo bet doñvaet emañ ar re-mañ :

::

## Notennoù
Tarifa

**Tarifa** zo ur gumun e proviñs Cádiz, en Andalouzia, e Rouantelezh Spagn. 18 000 a dud a oa enni e 2019.

## Douaroniezh
Kreisteisañ kumun Spagn eo, 105 km eus Cádiz, kêr-benn ar broviñs. 
Enni emañ Beg Tarifa, en enez Las Palomas, stag hiriv ouzh an douar-bras, hag ouzh kêr end-eeun. 

Er reter da d-Tarifa emañ Algeciras ha Los Barrios, en hanternoz emañ Medina Sidonia, er biz emañ Vejer de la Frontera ha Barbate, er c'hornôg ar Meurvor Atlantel hag er c'hreisteiz hag er gevred ar Mor Kreizdouar .
ER

**ER** zo berranv meur a dra:
*  pennlizherennoù an droienn *Elizabeth Regina*, ha berranv ar rouanez saoz Elizabeth II; 
* ER (skinwel), ur stirad skinwel

## Er
* Er (Bibl), tudenn eus ar Bibl.
Julianna Margulies

**Julianna Margulies**, ganet d'an 8 a viz Even 1966, zo un aktourez ha produerez stadunanat. Goude bezañ c'hoariet meur a roll evit ar skinwel. Margulies zo bet brudet evit he roll a Carol Hathaway er stirad skinwel mezegel ER (1994–2009) war ar chadenn NBC. Enoret e oa bet gant ur Primetime Emmy Award. C'hoariet he deus ivez Neera (roll mouezh) en Dinosaur (2000). Gwelet eo bet ivez o c'hoari er stiradig The Mists of Avalon (2001).
## Filmlennadur
### Film

### Skinwel

## Notennoù ha daveennoù
Jenevra

**Jenevra** zo frouezh diwar gwez-jenevra.
Ar spesad *[[Juniperus communis]]* zo implijet evel temz er boued.

]
1961 e Breizh

## Darvoudoù
*25 Ebrel : mont a ra Lannuon, Bulien, Brelevenez, Servel ha Logivi-Lannuon d’ober ur gumun hepken
*8 Mezheven : aloubet eo isprefeti Montroulez gant labourerien-douar eus Bro-Leon, gant Alexis Gourvenneg ha Marsel Leon en o fenn.
*18 Kerzu : digoradur ofisiel ti-kêr nevez Brest.

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1961|Ganedigezhioù 1961]]
*Paul Bloas
*Hervé Gouédard
*Tepot Gwilhmod
*Corinne Le Gal
*Anne Liardet
*Pascal Moguérou
*Pat O'May
*Isabelle Thomas

## [[:Rummad:Marvioù 1961|Marvioù 1961]]
*Visant Enored
*Félix-Pol Jobbé-Duval
*Pêr Mokaer
*Yann-Vari Normand
*Armand Robin

__NOTOC__
1962 e Breizh

## Darvoudoù
* Kreizenn ar pellgehenterezh egorel digoret e Pleuveur-Bodoù.

## Sevenadur
**[[Istor ar Yezhoù Keltiek]]*, gant Arzel Even, embannet evit ar wech kentañ.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1962|Ganedigezhioù 1962]]
*Fanny Chauffin, kelennerez ha skrivagnerez vrezhonek.
*Richard Ferrand, politiker.
*Alain Gautier, bageer-dre-lien.
*Pascal Jaouen, broder.
*Madeleine Lagadeg, klañvdiourez lazhet en El Salvador.
*Paul Molac, politiker breizhat.
*Jean-Luc Nélias, bageer-dre-lien.
*Jean Ollivro, kelenner douaroniezh.
*Per Pondaven, enklasker ha skrivagner brezhonek.
*Paskal Tabuteau, enseller skolioù ha skrivagner brezhonek.

## [[:Rummad:Marvioù 1962|Marvioù 1962]]
*Pierre Laloy, tisavour roazhonat.
*Émile Poilvé, gourener breizhat.
*Yann Loeiz Prijant, beleg.

__NOTOC__
1963 e Breizh

## Darvoudoù
*26 Gwengolo : skouerioù kentañ eus an teskanv FLB skrivet ouzh mogerioù e Pondi.

## Sevenadur
*Deroù embannadur *Geriadur Broadel* Roparz Hemon, er gelaouenn *[[Ar Bed Keltiek]]*.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1963|Ganedigezhioù 1963]]
*Ronan Dantec, politiker
*Irène Frachon, medisinez
*Ronan Pensec, marc'hhouarner
*Val Piriou, stilourez

## [[:Rummad:Marvioù 1963|Marvioù 1963]]
*Étienne Coutan, kêraozour naonedat
*Fañch Elies Abeozen, skrivagner brezhonek
*Césaire Le Coënt, skrivagner brezhonek
*Pierre Germain Marie Le Damany, kelenner mezegiezh
*Victor Le Gorgeu, politiker
*Morvan Marchal, krouer ar Gwenn ha Du

__NOTOC__
Concord (New Hampshire)

**Concord** eo kêr-benn stad New Hampshire e Stadoù Unanet Amerika. Pennlec'h kontelezh Merrimack eo ivez. Annezet e oa e 2006 gant 42 378 a dud. Krouet eo bet anv Manchester en ur mod ofisiel e 1733.


Downtown Concord, NH.JPG
Capitol Center for the Arts, Concord NH.jpg
Post Office, Concord, NH.jpg
Downtown Concord HD.JPG


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Flavius Magnus Magnentius

**Flavius Magnus Magnentius** (303-353) a zo bet impalaer roman e-pad tri bloaz hanter, adalek an 18 a viz Genver 350 betek an 10, pe 11, a viz Eost 353.

## Buhez
Ganet e oa bet e *Samarobriva* (Amiens) war dro 303, ha mab e oa d'ul lejioner brezhon diazezet war lez ar stêr Roen, ha d'ur Frankez a oa bet tapet evel prizoniadez goude un argadenn en tu all d'ar stêr gant an armeoù roman.

Dimeziñ a reas d'un Italianez anvet Justina, mes bugel ebet  n'o doe abalamour ma oa-hi re yaouank.

Desavet ma oa bet e-touez soudarded an arme, Magnentius a savas uhel enni betek en em gavout ofiser ha mignon da Marcellinus, mestr-kefridi an impalaer Flavius Julius Constans. Pa welas brud an impalaer o vont da get, Marcellinus a savas Magnentius da impalaer en Autun d'an 18 a viz Genver 350. D'ar 27 C'hwevrer e voe anvet e Galia, Breizh-Veur, Afrika ha Kirenaika.

D'ar 27 C'hwevrer 350 e voe tapet Constans en iliz *Helena* (Elne) e-kichen Perpignan, ha lazhet. En respont, Constantia, unan eus merc'hed Constans, a savas Vetranio, mestr ar vezin, da impalaer. Tri miz war lerc'h, Eutropia, ur verc'h da Constantius I, a lakaas he mab Nepotianus da gerzhout war-zu Roma. Tapet Roma gantañ e voe anvet Nepotianus da impalaer d'an 3 Mezheven 350.

E dibenn ar miz, d'an 30 Mezheven 350, Marcellinus a gemeras Roma d'e dro, a lazhas Nepotianus hag e vamm war an dro, hag a lakaas kêr dindan beli Magnentius. Nac'het e voe Magnentius gant Constantius II, breur Constans hag impalaer ar Reter. Brezel a savas neuze etre Constantius II ha Magnentius.

E deroù 351 e savas Magnentius e vreur Decentius da eil impalaer *(Caesar)*.

An emgann meur etre Constantius II ha Magnentius a voe d'an 28 Gwengolo 351 e *Mursa*, Osijek hiziv, war ar stêr Drava. Pevar-ugent mil soudard a oa diouzh tu Constantius, ha tregont mil diouzh tu Magnentius ; 30&nbsp;000 soudard a voe kollet diouzh tu Constantius ha 24&nbsp;000 diouzh tu Magnentius. "Emlazh an impalaeriezh roman" a reer eus an argad-se.

Tec'hel etrezek Aquileia a reas Magnentius kent tec'hel adarre da C'halia pa voe adkemeret Aquileia gant Constantius II e deroù 352.

E deroù 353 e oa mestr Constantius II war an Alpoù. O zremen a reas dre ode Montgenèvre (en Alpoù-Uhel hiziv).

E *Mons Seleuci* (Montsaleon, e-kichen Gap) e voe an emgann diwezhañ. Goude bet trec'het gant Constantius, Magnentius a lazhas e vamm, e vreur Desiderius, hag en em zistrujas e *Lugdunum* (Lyon) d'an 10 pe 11 Eost 353. Nebeut goude, d'an 18 Eost, e vreur, ar c'hezar Decentius, en em grougas en *Agedincum* (Sens).

E-giz-se ez echuas istor ur Brezhon aet da impalaer roman.

## Pennadoù kar
* Magnus Decentius, breur dezhañ moarvat.
* Samarobriva.
* Vetranion.

## Levrlennadur
* François Zosso & Christian Zingg : *Les empereurs romains 24 av J.-C. - 476 ap. J.-C.* Embannadurioù Errance. 2009
Robert Carlyle

**Robert Carlyle** OBE, ganet d'ar 14 a viz Ebrel 1961, zo un aktour skosat. Brudet eo bet dre e rolloù er filmoù Trainspotting (1996), The Full Monty (1997), The World Is Not Enough (1999), hag Angela's Ashes (1999). Gwelet eo bet ivez er skinwel evel er stiradoù skinwel Hamish Macbeth, Stargate Universe, ha Once Upon a Time. Enoret eo bet gant ur BAFTA Award for Best Actor in a Leading Role evit ar film *The Full Monty* ha gant ur Gemini Award evit *Stargate Universe*. Lakaet e voe e anv evit un Emmy Award evit e labour en Human Trafficking (2005).
## Filmlennadur
### Filmoù

### C'hoarioù video

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* Robert Carlyle war IMDb
BBC

Ar **British Broadcasting Corporation** , berraet e **BBC**, zo ur servij publik skignañ saoz. Emañ ar pennlec'h er Broadcasting House e Westminster, e Londrez. Ar skigner radio-skinwel broadel koshañ eo dre ar bed, kement hag an hini brasañ a-fed niver a implijidi. Ouzhpenn 22 000 den a labour evit ar BBC, en o zouez ur 16 000 bennak a labour er skourrioù foran. Ma vez kontet an holl dud a labour, memes ar re a vare da vare, ez eus un hollad a 35 402 implijad kevratet.

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel ar BBC
Inejirō Asanuma

**Inejiro Asanuma** (浅沼 稲次郎, Asanuma Inejirō), ganet d'ar 27 a viz Kerzu 1898 hag aet da Anaon d'an 12 a viz Here 1960, a oa ur politikour japanat ha penn ar Shakai Minshu-tō pe Strollad sokialour Japan. Goude an Eil Brezel-bed, Asanuma a oa deuet da vezañ difenner a-grenn ar sokialouriezh. Un harp e oa d'ar Strollad Komunour sinaat, pismiger daonet eus al liammoù etre Japan ha Stadoù-Unanet Amerika.

Asanuma a voe drouklazhet gant ur yoroi-dōshi, ur c'hleze hengounel, gant ar broadelour Otoya Yamaguchi pa oa o kemer perzh en un diviz politikel e Tokyo war ar skinwel. Ar fed ma oa bet lazhet en un doare gwadus pa oa o tremen er skinwel broadel, en doa sabatuet an dud.
François-Mathurin Gourvès

**François-Mathurin Gourvès** (17 Mezheven 1929 – 12 Eost 2020) a oa un eskob katolik. Eskob Gwened e voe eus 1991 da 2005.

Ganet e voe Mathurin Gourvès e Plougastell, en ur familh labourerien-douar. Ar brezhoneg e oa e yezh kentañ. Studioù a reas e kloerdi bras Kemper hag e Roma hag e Pariz da c'houde. Beleget e voe e 1953, en eskopti Kemper.

Kure e voe e Landerne da gentañ, a-raok bezañ chapalan gant ar JOC, ha dean en iliz ar Salver Santel e Brest, goude. Vikel-vras eskopti Kemper e teuas da vezañ e 1975. Eskobet e voe d'an 21 a viz C'hwevrer 1991, ha diwar neuze e kemeras "François-Mathurin" da anv.

E 1996 e pedas ar pab Yann-Baol II da zont da Santez-Anna-Gwened. Ar wech kentañ e oa d'ur pab dont da Vreizh. E diskar-amzer 2003 e voe embannet ul lizher-eskob gantañ diwar-benn plas ar brezhoneg ha sevenadur Breizh en ilizoù hag er skolioù katolik. E 2005 e kuitaas e garg a eskob hag anvet e voe Raymond Centène da eskob Gwened en e lec'h. Etre 2005 ha 2015 e voe J.-M. Gourvès o vevañ e Plougastell. E 2015 en em dennas e Santez-Anna-Gwened, ma varvas d'an 12 a viz Eost 2020.

## Notennoù
Lez Uhelañ Spagn

**Lez Uhelañ Spagn** (spagnoleg: *Tribunal Supremo*, berraet en **TS**) eo al lez-varn uhelañ en aozadur justis Bro-Spagn. Galloud al lez-varn zo war holl an tiriad ha kreñvoc'h eo evit an holl lezioù-barn all: foran, kastizel, breutaus-melestradurel, al labour hag al lu. Evit ar pezh a sell ouzh ar gwir bonreizhel n'eo ket mestr met an Tribunal Constitucional ez eo.
## Istor
Pa oa ar vro ur rouantelezh leun, ar galloud justis a oa etre daouarn ar roue. Eñ eo a oa mestr war ar justis, al lezennoù hag ar c'hastizoù. Ret e voe gortoz an  kantved, ha mennozhioù ar Sklêrijennoù, evit ma tiwanfe mennozh ul lez-varn uhel distag diouzh ar galloud. 

## kantved
D'an 28 a viz Gwengolo 2020 e voe torret diouzh e garg Quim Torra, prezidant gouarnamant emren Katalonia, goude barnadenn Lez Uhelañ Spagn a gadarna ur gondaonidigezh kent gant ul lez-varn izeloc'h.
1964 e Breizh

## Darvoudoù
*4 Genver : krouidigezh Unvaniezh Demokratel Breizh.
*3 C'hwevrer : keleier eus Breizh evit ar wech kentañ er skinwel, skignet eus Roazhon.
*Gwengolo : digoradur pont Kran war ar Gwilen, etre Reoz ha Sant-Aelwez.
*23 Here : digoradur ofisiel savadurioù nevez kevrenn ar Gwir e skol-veur Roazhon.

## Sevenadur
**[[Abrobin]]*, gant Yeun ar Gow, embannet gant Al Liamm.
* Deroù an abadennoùigoù brezhonek er skinwel (1 vunutenn hanter ur wech ar sizhun), gant Charlez ar Gall.
* Embannadur an *[[Dictionnaire des gloses en vieux breton]]* gant Léon Fleuriot.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1964|Ganedigezhioù 1964]]
*Maryse Burgot, kazetennerez
*Anne Caseneuve, bageerez-dre-lien
*Serj an Dized, melldroader
*Roland Jourdain, bageer-dre-lien
*André Le Meut, talabarder
*Jil Léhart, soner ha kaner
*Christophe Miossec, kaner
*Alan Simon, soner

## [[:Rummad:Marvioù 1964|Marvioù 1964]]
*Reun Kreston, etnologour ha livour
*Nathalie de Volz Kerhoënt, skrivagnerez vrezhonek

__NOTOC__
Aurelius Caninus

**Aurelius Caninus** (war-dro 530) zo ur roue brezhon en Enez Vreizh meneget e De Excidio Britanniæ gant Sant Gweltaz. **Cynan Wledig** a vez graet anezhañ e kembraeg.

Er pennad 30 eus an oberenn ez eus meneget pemp roue brezhon evel pec'herien vras, hag an holl heñvelekaet ouzh loened eus ar Bibl. Aurelius Caninus a zo graet *mab al leon * anezhañ. Gweltaz a sko bazhadoù gantañ en abeg d'e *vuntroù euzhus, fouzhadegoù, avoultroù*, hag a lavar dezhañ keuziañ d'e bec'hedoù a-raok mervel evel e gerent all.  
An eil anv roue meneget gant Gweltaz eo. Hervez J.E.Lloyd e c'hallfe Aurelius Caninus bezañ diskennad da Ambrosius Aurelianus, bezañ unan eus ar rouaned anvet Cynan e-touez rouaned Powys.

Hervez Historia regum Britanniae, gant Jafrez Menoe e renas *Aurelius Conanus* war-lerc'h e eontr Kustentin III. Gallout a rafe bezañ an *Aurelius Caninus*, meneget gant Gweltaz.

## Levrlennadur
* Giles, John Allen, ed. (1841), The Works of Gildas and Nennius, London: James Bohn.
* Giles, John Allen, ed. (1847), History of the Ancient Britons.
* Lloyd, John Edward (1912). A History of Wales from the Earliest Times to the Edwardian Conquest. Longmans, Green, and Co.
* Thornton, David E. (2004). "Oxford Dictionary of National Biography". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press.
1966 e Breizh

## Darvoudoù
*18 Mae : serret eo Govelioù Henbont, e Zinzag-Lokrist.
*18 Mezheven : kentañ meneg eus an FLB hag a laka danvez-tarzh e ti an tailhoù e Sant-Brieg.
*1añ Here : digoradur ar skol vedisinerezh e Brest.
*4 a viz Kerzu : digoradur ofisiel kreizenn vordredan ar Renk gant ar prezidant Charles de Gaulle.

## Sevenadur
*Dismantroù kastell Susinioù zo prenet gant kuzul-meur ar Mor-Bihan.
**[[An irin glas]]*, gant Ronan Huon, embannet gant Al Liamm.

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1966|Ganedigezhioù 1966]]
*Gwenole Bihannig, kelenner brezhoneg
*Martine L'Haridon, marc'hhouarnerez
*Didier Le Bougeant, politiker
*Denez Prigent, kaner
*Stéphane Brizé, filmaozer
*Christian Troadec, politiker

## [[:Rummad:Marvioù 1966|Marvioù 1966]]
*Armand Coupel, eskob
*Yeun ar Gow, skrivagner brezhonek
*Michel-Hervé Julien, krouer an SEPNB
*Louis-Joseph Lebret, beleg
*Jean ha Joël Martel, kizllerien
*Pêr Trepos, kelenner skol-veur
*Francine Vasse, komedianez

__NOTOC__
Vetranio

**Vetranio** a oa bet impalaer roman etre ar 1añ Meurzh 350 hag ar 25 Kerzu 350.

Goude muntr Flavius Julius Constans gant Magnentius d'an 18 Genver 350, bountet e voe Vetranio, ur jeneral kozh, gant Constantia, unan eus merc'hed Constantinus Iañ, intañvez Hannibalinus, bet lazhet war urzh Constantius II, d'en em sevel da impalaer d'ar 1añ a viz Meurzh 350.

Anvet e voe, war un tu gant Constantius Iañ, ha war an tu all gant Magnentius.

Constantius a glaskas neuze un dreverz gant ar Bersed evit ober war aferioù ar C'hornôg. Pa oa o varc'hata gant Vetranio, e gouraterien a oa o prenañ ofiserien ha soudarded Vetranio gant leun a argant.

E Naissus (Nisch), d'ar 25 Kerzu 350, e komprenas Vetranio e oa bep prenet e arme gant Constantius. En em ziskargañ a reas war an taol.

Leusket e voe da vont gant Constantius, gant ul leve, e Prusa, e Bithynia. Mervel a reas eno er bloaz 356.

## Notennoù ha daveennoù
47vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)

Ar **47 Rejimant Troadegiezh** a oa ur rejimant eus an tirlu gall.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe e 1791 e-kerzh an Dispac'h Gall diwar Rejimant Loren (*Régiment de Lorraine*), ur rujumant eus ar Renad Kozh bet krouet e 1740, dindan an anv *47e régiment d'infanterie de ligne*  ("47 Rujumant Trodegiezh-linenn").

1er bataillon 47e rég inf 1791.png|Banniel ar 1  Batailhon(1791 – 1793)
2e bataillon 47e rég inf 1791.png|Banniel an 2  Batailhon(1791 – 1793)


### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
;♦ 1914
:;Eost
:* E 1914 edo kazarniet e Sant-Maloù hag e Sant-Servan.
:* 21 : Emgann Charleroi e Falisolle.
:* 28 : Audigny. 
:* 29-30 : Emgann Guise.
:;Gwenholon
:* 5-9 : Kentañ emgann ar Marn
##### Soudarded vreizhat fuzuilhet gant al lu gall
Fuzuilhet e voe daou soudard breizhat ag ar rejimant gant al lu gall :
* Toussaint Émile Besnard, soudard, ganet d'ar 4 a viz Mae 1883 e Plerneg, fuzuilhet d'ar 26 a viz Here 1915, e Vienne-le-Château (departamant ar Marne, Bro-C'hall).
* François Marie Henri Denès, soudard, ganet e Pluskelleg d'ar 15 a viz Ebrel 1889, fuzuilhet d'ar 26 (pe d'ar 27) a viz Here 1915, e Vienne-le-Château (departamant ar Marne, Bro-C'hall).
## Daveennoù
1967 e Breizh

## Darvoudoù
*18 Meurzh : peñse al lestr Torrey Canyon, war aodoù Kerne-Veur, ha lanv-du da-heul war aodoù Breizh.
*Kreizenn nukleel Brenniliz zo lakaet da vont en-dro.
*Deroù al labourioù evit sevel evit sevel ur bon listri-spluj nukleel en Enez-Hir, e morlenn Brest.

## Sevenadur

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1967|Ganedigezhioù 1967]]
*François de Beaulieu, ekologour ha skrivagner
*Christophe Charbonnel, kizeller
*Éric Drouglazet, bageer-dre-lien
*Ifig Flatrès, kaner
*Jean-Charles Gicquel, atletour
*Fulup Jacq, rener Ofis ar Brezhoneg
*Jakeza al Lae, kelennerez ha troourez

## [[:Rummad:Marvioù 1967|Marvioù 1967]]
*Auguste Dupouy, kelenner ha skrivagner
*Marsel Guieysse, broadelour breizhat
*Jef ar Penven, sonaozour
*Vefa Sant-Pêr, barzhez ha skrivagnerez

__NOTOC__
1968 e Breizh

## Darvoudoù
*29 a viz Ebrel : lakaet eo kazarn ar CRS13 da darzhañ, e Sant-Brieg, gant an FLB.

## Sevenadur
*Panelloù "Ploveilh", gant ar stumm brezhonek, zo lakaet war-sav er gumun-se, er su da Gemper.
 
## [[:Rummad:Ganedigezhioù 1968|Ganedigezhioù 1968]]
*Sébastien Audigane, bageer-dre-lien
*Thomas Coville, bageer-dre-lien
*Nolwenn Korbell, kanerez
*Ronan Le Bars, soner
*Olivier Lepick, maer Karnag
*Pierre-Emmanuel Marais, politiker ha skrivagner brezhonek
*Gildas Morvan, bageer-dre-lien
*Yann-Varc'h Thorel, skolaer, skrivagner ha troour

## [[:Rummad:Marvioù 1968|Marvioù 1968]]
*Louis-Marie-François Aubert, sonaozer
*Théophile Jeusset, emsaver breizhat
*Auguste Le Bourdonnec, barzh brezhonek

__NOTOC__