open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Furnarius rufus

***Furnarius rufus*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Furnariidae.
Dibabet e oa bet da ardamez broadel gant Arc'hantina.

Anvet e voe *Merops rufus* da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e takadoù 'zo eus Suamerika :
* *Furnarius rufus albogularis*, e reter Brazil,
* *F. r. commersoni*, e kreiz, reter Bolivia, mervent Brazil ha gwalarn Arc'hantina,
* *F. r. *'rufus**', eus gevred Brazil, Uruguay da greiz Arc'hantina,
* *F. r. paraguayae*, e Paraguay ha norzh Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*   ''Furnarius rufus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Icterus icterus

***Icterus icterus*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae.
Dibabet e oa bet da evn broadel gant Venezuela.

Anvet e voe Oriolus Icterus (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh a bep seurt, laboused bihan ha vioù.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Icterus icterus icterus*, eus llanos reter Kolombia da hanternoz Venezuela,
* *I. i. metae*, e kornôg Venezuela,
* *I. i. ridgwayi*, eus aodoù hanternoz Kolombia da walarn Venezuela.

## Liammoù diavaez
*  ''Icterus icterus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Icterus icterus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Pterodroma cahow

***Pterodroma cahow*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Procellariidae.
Dibabet e oa bet da evn broadel gant Bermuda.

Anvet e voe *Æstrelata cahow* (kentanv) da gentañ-penn (e 1916) gant John T. Nichols (1883-1958) ha Louis L. Mowbray (1877-1952).

Ur gwir dakson Lazar an hini eo : bet adkavet e 1951 gant an daou skiantour stadunanat Robert Cushman Murphy (1887-1973) ha bermudat Louis Leon Arthur Mowbray ne oa ket bet adwelet abaoe ar bloavezhioù 1620. Ma soñje d'an evnoniourien e oa aet ar spesad da get da vat.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar kresteneged 'zo, pesked bihan ha stivell.

## Annez
Emañ brosezat ar spesad en enezenn Nonsuch (Bermuda).

## Liammoù diavaez
*  ''Pterodroma cahow'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pterodroma cahow'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Pycnonotus leucogenys

***Pycnonotus leucogenys*** zo ur spesad bulbuled eus ar c'herentiad Pycnonotidae.

Evn broadel Bahrein an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged bihan all, koulz ha diwar vroñs, frouezh, hugennoù, nektar ivez.

## Annez
Bevañ a ra ar spesad en Himalaya.

## Liamm diavaez
*  ''Pycnonotus leucogenys'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Pycnonotus leucogenys'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ficedula sapphira

***Ficedula sapphira*** zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ en Azia :
* *Ficedula sapphira laotiana*, e menezioù gwalarn Tailand, hanternoz Laos ha hanternoz Viêt Nam,
* *Ficedula sapphira sapphira*, e menezioù Himalaya (eus reter Nepal da c'hevred Tibet, mervent Sina ha biz India),
* *Ficedula sapphira tienchuanensis*, e menezioù kornôg-kreiz Sina (eus Sichuan da greisteiz Shaanxi).

## Skeudennoù

## Liammoù diavaez
*  ''Ficedula sapphira'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kanton Mesker

**Kanton Mesker** a oa anezhañ ur rann velestradurel ha barnel hag ur bastell-vro votiñ eus Breizh e departamant al Liger-Izelañ.
## Istor
* Krouet e voe e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
## Kumunioù
Kanton Mesker a yae teir c'humun d'ober anezhañ :
*Mesker, penn ar c'hanton
*Penc'herieg ;
*Sant-Molf.
## Notennoù ha daveoù
Naso annulatus

***Naso annulatus*** a zo ur spesad pesked indo-habaskel eus kerentiad an Acanthuridae.

## Notennoù ha daveennoù
Llan (Powys)

:
**Llan** zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez eus Kembre, e gwalarn Powys. Emañ war an hent etre Llanidloes ha Llanbryn-mair.

Gouestlet eo an iliz-parrez d'an Itron Varia.
C'hwil-aour

Ar **c'hwil-aour** (*Cetonia aurata*) a zo ur spesad c'hwiled hag a vez renket er genad *[[Cetonia]]* e kerentiad an Cetoniidae.


Cetonia aurata crawling.jpg
Cetonia aurata - Steiermark.jpg
Cétoine dorée vol.jpg


## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Erwd

**Erwd**, pe **Erwyd** (saoznekaet en *Erwood*) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh. Emañ war lez kornôg ar Gwy, er c'hreisteiz da Llanfair ym Muallt. En Erwd e veze mesaerien deuet eus Mynydd Epynt o treuziñ ar stêr da vont da Vro-Saoz da werzhañ o deñved.

Ouzhpenn kêriadenn Erwd he-unan, ez eus kêriadennoù bihan all er gumuniezh : Crucadarn, Gwenddwr, Alltmawr ha Llaneglwys.

E 2011 e oa 429 a dud o chom e kumuniezh Erwd ha 80 anezho a oa kembraegerien.

## Notennoù
Stanley (Inizi Maloù)

**Stanley**, anvet ivez **Port Stanley**, eo kêr-benn Inizi Maloù (pe "Inizi Falkland" diwar o anv saoznek), e Meurvor Atlantel ar Su.

## Liammoù diavaez
Aethopyga siparaja

***Aethopyga siparaja*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Nectariniidae.
Evn broadel Singapour an hini eo.

Anvet e voe *Certhia Siparaja* (kentanv) da gentañ-penn (e 1822) gant an naturour breizhveuriat Thomas Stamford Raffles (1781-1826).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv dreist-holl ha kemer amprevaned ivez.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevarzek isspesad anezhañ en Azia :
* *Aethopyga siparaja beccarii*, e kreiz ha kreisteiz Sulawesi,
* *A. s. cara*, Hume, 1874, e kreisteiz Myanmar ha hanternoz Thailand,
* *A. s. flavostriata*, e hanternoz Sulawesi,
* *A. s. heliogona*, e Jawa,
* *A. s. insularis*, e Phu Quoc (un enezenn er-maez da greisteiz Kambodja),
* *A. s. labecula*, eus menezioù Himalaya ha Bangladesh, dre vMyanmar (nemet er c'hreisteiz), da walarn Laos ha gwalarn Viêt Nam,
* *A. s. mangini*, e gevred Thailand ha kreiz ha kreisteiz Indez-Sina,
* *A. s. natunae*, e Natuna (gwalarn Borneo),
* *A. s. nicobarica*, Hume, 1873, en Inizi Nikobar,
* *A. s. owstoni*, e gevred Sina,
* *A. s. seheriae*, e menezioù Himalayan hanternoz India, kornôg Bangladesh,
* *A. s. siparaja*, e kreisteiz Malezia, Sumatera ha Borneo,
* *A. s. tonkinensis*, e kreisteiz Sina ha biz Viêt Nam,
* *A. s. trangensis*, e kreisteiz Thailand, hanternoz Malezia.

## Liammoù diavaez
*  ''Aethopyga siparaja'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Aethopyga siparaja'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Amazona guildingii

***Amazona guildingii*** a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittacidae.
Evn broadel Sant Visant hag an Inizi Granadinas eo.

Anvet e voe *Psittacus Guildingii* (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840) : dougen a ra anv an naturour breizhveuriat Lansdown Guilding (1797-1831).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar vleuñv, frouezh, greun, had ha kraoñ dreist-holl.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e koadegi Enez Sant Visant (Antilhez Bihanañ).

## Liammoù diavaez
*  ''Amazona guildingii'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Amazona guildingii'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Paradisaea raggiana

***Paradisaea raggiana*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Paradisaeidae.
Evn broadel Papoua Ginea-Nevez eo.

Dougen a ra anv Francesco Raggi (1807-1887), ur markiz eus Genova (Italia a-vremañ) sot gant an evned.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl hag artropoded ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Paradisaea raggiana augustaevictoriae*, e biz Ginea Nevez,
* *P. r. intermedia*, war aodoù hanternoz gevred Ginea Nevez,
* *P. r. raggiana*, e gevred Ginea Nevez,
* *P. r. salvadorii*, e kreisteiz-kreiz Ginea Nevez.

## Liammoù diavaez
*  ''Paradisaea raggiana'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Paradisaea raggiana'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ramphastos tucanus

***Ramphastos tucanus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Ramphastidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl petra bennak na ra ket fae ouzh amprevaned, saorianed, vioù ha laboused bihan ivez.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Ramphastos tucanus cuvieri*, en Amazonia, eus kornôg Venezuela da hanternoz Bolivia,
* *R. t. inca*, e hanternoz ha kreiz Bolivia,
* *R. t. tucanus*, e gevred Venezuela, Guyana/Gwiana c'hall/Surinam ha hanternoz Brazil.

## Liammoù diavaez
*  ''Ramphastos tucanus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ramphastos tucanus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Vanellus chilensis

***Valellus chilensis*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hCharadriidae.
Evn broadel Uruguay eo.

Anvet e voe *Parra chilensis* da gentañ-penn (e 1782) gant ar skiantour chilean Juan Ignacio Molina (1740-1829).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar divellkeineged ha pesked bihan hag a dap el lec'hid, met ivez diwar artropoded ha blotviled-douar.

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Vanellus chilensis cayennensis*, e hanternoz Suamerika,
* *Vanellus chilensis chilensis*, e Chile (eus Antofagasta da Isla de Chiloé), Arc'hantina (eus kornôg Mendoza da Neuquén),
* *Vanellus chilensis fretensis*, e kreisteiz Arc'hantina ha kreisteiz Chile,
* *Vanellus chilensis lampronotus*, eus kreisteiz Amazonia ha reter Andoù da greisteiz Uruguay, kreiz Arc'hantina (La Pampa, kreisteiz Buenos Aires).

## Liammoù diavaez
*  ''Vanellus chilensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Polyplectron bicalcaratum

***Polyplectron bicalcaratum*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.
Evn broadel Myanmar eo.

Anvet e voe *Pavo bicalcaratus* da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Hollzebrer eo ar spesad.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Sikkim da greiz Viêt Nam.

## Liammoù diavaez
*  ''Polyplectron bicalcaratum'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Polyplectron bicalcaratum'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Polyplectron napoleonis

***Polyplectron napoleonis*** (pe *Polyplectron emphanum*) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, delioù, greun, gwrizioù ha kraoñ.

## Annez

Emañ brosezat ar spesad e koadegi gleb Palawan (mervent Filipinez).

## Liammoù diavaez
*  ''Polyplectron napoleonis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Polyplectron napoleonis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Spindalis portoricensis

***Spindalis portoricensis*** a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Spindalidae.Ardamez ofisiel Puerto Rico an hini eo.

Anvet e voe *Tanagra portoricensis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1866) gant an naturour stadunanat Henry Bryant (1820-1867).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh bihan ha broñsoù bleuñv dreist-holl.

## Annez
Brosezat eo ar spesad e Puerto Rico.

## Liammoù diavaez
*  ''Spindalis portoricensis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Spindalis portoricensis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Buoc'han seizh pik

Ar ***Vuoc'han seizh pik*** (*Coccinella septempunctata*) a zo ur spesad buoc'higed-Doue a vez renket er genad *[[Coccinella]]* e kerentiad an Coccinellidae, hag a gaver stank en Europa.


7-Spotted-Ladybug-Coccinella-septempunctata-sq1.jpg
Ladybird 01 (MK).jpg|Ur *vuoc'han seizh pik* o vont da nijal
Ladybird May 2008-1.jpg|ul larvenn


## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Tarzh-gouloù

Un **tarzh-gouloù** zo un anadenn naturel en oabl noz evel gouelioù gouloù a weler war-dro pennoù-ahel boul an Douar, nemet e-kerzh bloavezhioù zo, pa zeu kreñvoc'h an obererezh war gorread an Heol.

## Deskrivadur
C'hoarvezout a ra dreist-holl en takadoù a zo tost d'ar pennoù-ahel magnetek (etre 65° ha 75° ledred), diwar etreobererezh an avel heol hag an aergelc'h uhel. Pa c'hoarvez en hantervoul norzh e reer anv eus *tarzh-gouloù boreel* hag en hantervoul su e reer anv eus *tarzh-gouloù aostrel*.

Pa c'hoarvez didarzhadennoù ma ya ar materi heolel da strinkañ e weler el lec'hioù-se takadoù teñvaloc'h, ur sin m'eo uheloc'h live ar park magnetek. Diouzh an didarzhadennoù e teu klogorennoù danvez heolel, bras-divent, enno miliardoù a rannoùigoù elektromagnetek a c'hell tizhout gwiskadoù uhel aergelc'h an Douar m'emañ-eñ war o hent. An *[[avel heolel]]* a reer eus ar strinkadennoù rannoùigoù-se. A-hed linennoù ar park magnetek e vez dasparzhet ar rannoùigoù ken e vezont sellet gant an denion evel seurtoù stignoù gant neudennoù a-serzh hag evel tennerisoù kromm. Gwer ha lufrus e vezont peurvuiañ.

## Tarzh-gouloù boreel e Breizh
Rouez-tre e vez gwelout tarzhoù-gouloù e Breizh ha ne vezont ket ken lufrus ha spis o stummoù hag ar re a weler bep bloaz dindan kelc'hioù ar pennoù-ahel.

P'eo kreñvoc'h obererezh an Heol abaoe 2020  eo bet gwelet tarzhoù-gouloù e Norzh al ledenez e-kerzh ar goañvezh 2022-2023.

## Levrlennadur
*Paol ar Meur, *Tanioù Sant Orvez*. E-barzh *Ya!,* niv 927, 14 Meurzh 2023.

## Liammoù diavaez

* 
## Daveoù ha notennoù
Amazona imperialis

***Amazona imperialis*** a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittacidae.

## Doareoù pennañ
Ar spesad brasañ an hini eo er genad *[[Amazona]]*.

## Boued

Bevañ a ra diwar frouezh ha greun dreist-holl.

## Annez

## Liammoù diavaez
*  ''Amazona imperialis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Amazona imperialis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Amazona vittata

***Amazona vittata*** a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittacidae.

Anvet e voe *Psittacus vittatus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued
Geotdebrer (bleuñv, delioù, frouezh, rusk ha sun-bleuñv) eo ar spesad.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad edo brosezat an daou isspesad anezhañ e Puerto Rico :
* (†) *Amazona vittata gracilipes* : e Culebra, un enezenn vihan er-maez da reter Puerto Rico (aet da get),
* *A. v. vittata* : e koadegi menezioù reter Puerto Rico.

## Liammoù diavaez
*  ''Amazona aestiva'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Amazona vittata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Amazona finschi

***Amazona finschi*** a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittacidae.

Anvet e voe *Chrysotis finschi* (kentanv) da gentañ-penn (e 1864) gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) : dougen a ra anv an ergerzhour ha naturour alaman Otto Finsch (1839-1917).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e kornôg Mec'hiko (eus kreisteiz Sonora, Chihuahua ha Durango da Oaxaca).

## Liammoù diavaez
*  ''Amazona finschi'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Amazona finschi'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Plantu

**Jean Plantureux**, **Plantu** e anv-pluenn, a zo ur tresour kazetenn gall ganet e Pariz d'ar . Labourat a ra evit ar gazetenn *[[Le Monde]]*.

## Buhezskrid
Ganet e Pariz, tapet en doa e vachelouriezh e 1969 e likez Henri-IV. Goude bezañ kroget da studiañ ar vezegiezh e yeas da da Vrusel da studiañ an tresañ e Skol Saint-Luc.
E 1972 e krogas Plantu da dresañ evit ar gazetenn c'hall *[[Le Monde]]*. Etre 1980 ha 1986 e labouras evit *[[Phosphore]]* ivez.

## Liammoù diavaez
* Le Monde e vlog.
* Plantu pajenn facebook an tresour.

## Notennoù ha daveoù
Kanton Arzhon

**Kanton Arzhon** a oa anezhañ ur rann velestradurel ha barnel hag ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant al Liger-Izelañ.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Pembo. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Pembo. Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.

## Kumunioù
Kanton Arzhon a yae pemp kumun d'ober anezhañ :
* Arzhon-Raez, penn ar c'hanton,
* Kalveg,
* Keverieg,
* Mousteroù-Raez,
* Prigny.
## Notennoù ha daveoù
Aberysgir

**Aberysgir** (skrivet *Aberyscir* e saozneg) zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e kreisteiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh. Emañ er c'hornôg da Aberhonddu, war ribl ar stêr Wysg. 

Dont a ra an anv Aberysgir eus hini ar stêr Ysgir (Ysgir Fawr) a gember gant ar Wysg e-kichen ar gêriadenn. 

Nepell e c'haller gwelet dismantroù ur c'hreñvlec'h roman, anavezet evel Y Gaer (pe *Caer Aberhonddu*/*Brecon Gaer*) hag ur voudenn-gastell anvet Kastell Aberysgir.
Andigena nigrirostris

***Andigena nigrirostris*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Ramphastidae.

Anvet e voe *Pteroglossus nigrirostris* (kentanv) da gentañ-penn (e 1839) gant an naturour breizhveuriat George Robert Waterhouse (1810-1888).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Andigena nigrirostris nigrirostris*, en Andoù ar Reter e Kolombia ha kornôg Venezuela,
* *A. n. occidentalis*, en Andoù ar C'hornôg e Kolombia,
* *A. n. spilorhynchus*, en Andoù ar C'hreiz e kreisteiz Kolombia ha biz Ecuador.

## Liammoù diavaez
*  ''Andigena nigrirostris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Andigena nigrirostris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Andigena hypoglauca

***Andigena hypoglauca*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Ramphastidae.

Anvet e voe *Pteroglossus hypoglaucus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1833) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar hugennoù dreist-holl ha frouezh o bouedenn wak all.

## Annez hag isspesadoù

Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Andoù :
* *A. h. hypoglauca*, eus Andoù ar C'hreiz e Kolombia da reter Ecuador *lagadoù du*,
* *A. h. lateralis*, en Andoù reter Ecuador ha reter Perou *lagadoù melen-c'hwer.

==Liammoù diavaez==
* [https://web.archive.org/web/20160304211911/http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22682055  *Andigena hypoglauca* war al lec'hienn BirdLife International.]
* [http://www.iucnredlist.org/details/22682055/0  *Andigena hypoglauca'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).].

## Notennoù ha daveennoù
Éric Sanvoisin

**Eric Sanvoisin**, bet ganet e 1961, e Valence (Bro-C'hall) zo ur skrivagner gallek evit ar yaouankiz. Labourat a ra e levraoueg kêr Sant-Brieg hag emañ o chom en Hilion. Daou levr gantañ zo bet troet e brezhoneg.

## Oberennoù
;Embannet gant Nathan, dastumad *Demi-lune*
**Le nain et la petite crevette* (1997) , skeudennaouet gant Frédéric Rébéna
**Les guerriers verts* (2000) , skeudennaouet gant Christian Aubrun
*Rummad*Draculivre*, skeudennaouet gant Martin Matje : *[[Ar suner-levrioù|Le buveur d'encre]]* (1996), *Une paille pour deux* (1998), *La cité des buveurs d'encre* (2001), *Le petit buveur d'encre rouge* (2002).
*Rummad*Alchimia*, skeudennaouet gant Sylvain Frécon : *L'inconnu des Hautes Terres* (2007), *La pierre de Magophon* (2007), *La dame masquée* (2008), *A la recherche d'Alamebril* (2008)...
;Embannet gant Magnard
* *Rue de la Dame en Noir* (dastumad *Les p'tits Fantastiques*, 2001)
* *Capitaine Cruel* (dastumad *Les p'tits Intrépides*, 2001), skeudennaouet gant Vanessa Gautier 
* *Les chasseurs d'ombres* (dastumad *les Fantastiques*, 1997) 
* *Ouragan* (dastumad *les Fantastiques*, 1999) 
* *Le motard sans visage* (dastumad *Les Policiers*, 1997)
;Embannet gant Milan Poche
* *La dernière nuit d'Alouine* (dastumad *Junior*, 2003) 
* *Les oreilles du diable* (dastumad *Cadet*, 2003). Lakaet e brezhoneg gant Benead Vernon (*Divskouarn an diaoul*). 
* *Une saison tout en blanc* (dastumad *Junior - Tranche de vie*, 2005)
* *Entre terre et ciel* (dastumad *Cadet*, 2004), illustré par Éric Héliot 
* *Le mangeur de lumière* (Casterman, 1998) 
* *Pour l'amour des loups* (Hachette Jeunesse, 2000) 
* *La nuit des nains de jardin* (Flammarion-Père Castor, 1999)
* *Une fille de rêves* (Rageot, dastumad *Cascade*, 1998)
;Embannet gant Epigones
* *Chasseur de fantômes* (Epigones, dastumad *Myriades*, 1999) 
* *Le quatrième de la liste* (Epigones, dastumad *Myriades*, 1999)
;Embannet gant Grund
* *Le Parloir* ( 2012)
Ramphastos vitellinus

***Ramphastos vitellinus*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Ramphastidae.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl, hep ober fae ouzh artropoded, mellkeineged bihan ha vioù hag a ya da laerezh e neizhioù laboused all.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
* *Ramphastos vitellinus ariel*, e kreiz ha reter Brazil,
* *R. v. culminatus*, en Amazonia, eus kornôg Venezuela da hanternoz Bolivia,
* *R. v. vitellinus*, e Venezuela, Guyana/Gwiana c'hall/Surinam ha hanternoz Brazil, Enez Trinidad.

## Liammoù diavaez
*  ''Ramphastos vitellinus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Ramphastos vitellinus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Cross Inn (su Ceredigion)

:
**Cross Inn** zo ur gêriadenn vihan e kreisteiz Ceredigion. Emañ er gevred da gêr Ceinewydd, e kumuniezh Llanllwchaearn. 

Er Grennamzer e oa e kombod Caerwedros. 

En-dro da g-Cross Inn emañ kêriadennoù Caerwedros, Llwyndafydd ha Nanternis er c'hornôg, Synod Inn er c'hreisteiz, ha Llanarth er biz.
L'Abandonné

***L'Abandonné*** zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1884. 

## Embann
**L'Abandonné* a oa bet embannet e *[[Le Figaro]]* ar 15 a viz Eost 1884.
*Adembannet e oa bet e 1884 el levr *[[Yvette (dastumad)|Yvette]]* gant an embanner Victor Havard.

## An danevell
Erru eo an aotrou de Cadour e Fécamp, gant e wreg hag ur mignon kozh, an aotrou d'Apreval. E-kuzh ouzh he fried, setu an itron gozh o kas he serc'heg a wechall da glask ar mab o devoa dilezet daou-ugent vloaz a-raok.

## Notennoù
Nick Youngquest

**Nick Youngquest** (ganet d'an 28 a viz Gouere 1983 e Sydney) zo un diskouezer-giz hag a voe c'hoarier rugbi XIII aostralian.

## Liammoù diavaez
* Invictus by Paco Rabanne - Nick Youngquest - TV Spot
Cross Inn (kreiz Ceredigion)

:
**Cross Inn** zo ur gêriadenn vihan e kreiz Ceredigion, e kumuniezh Dyffryn Arth. Emañ er reter da Aberaeron hag er c'hreisteiz da Aberystwyth. Dont a ra anv ar gêriadenn eus hini un davarn ("inn" e saozneg) en ur c'hroashent ("cross").

En-dro da g-Cross Inn emañ kêriadennoù Nebo, en hanternoz, ha Bethania, er reter. Er c'hornôg emañ torgennoù Y Mynydd Bach.
Kilhog Java

Ar **c'hilhog Java** (liester : **kilhegi Java**, **kilheien Java**) a zo ur spesad evned, *Gallus varius* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Emañ brosezat ar spesad en inizi Bali, Flores, Jawa, Lombok, Sumbawa hag en enezeg Alor.

## Liammoù diavaez
*  ''Gallus varius'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gallus varius'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Kanton Gwenred

**Kanton Gwenred** a oa anezhañ ur rann velestradurel ha barnel hag ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant al Liger-Izelañ.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. E 1801 e voe lakaet Gweltaz-Lambrizig da benn ar c'hanton.
## Kumunioù
Kanton Gwenred a yae peder c'humun d'ober anezhañ :
* Gwenred, penn ar c'hanton,
* Gweltaz-Lambrizig,
* Devrieg,
* Severeg.
## Notennoù ha daveoù
Sympetrum sanguineum

***Sympetrum sanguineum*** a zo ur spesad nadozed-aer hag a vez renket er genad *[[Sympetrum]]* e kerentiad al libellulided.


Female Sympetrum sanguineum in Poland.jpg|*S.sanguineum* parez
2014.07.11.-12-Eilenburg Hainichen--Blutrote Heidelibelle-Paarung.jpg|Par ha parez oc'h ober ur **rod**
2014.07.11.-17-Eilenburg Hainichen--Blutrote Heidelibelle-Paarung.jpg|Par ha parez oc'h ober un **tandem**


## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Kanton Bourc'h-Baz

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Gwenrann. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*.
## Kumunioù
* Bourc'h-Baz, penn ar c'hanton.
## Notennoù ha daveoù
Andorenn

Un **andorenn** (sinaeg : 屏風 ; pinyin : *píngfēng*), zo ur pezh arrebeuri meur a banell dezhañ, heloc'h, e koad pe e danvez lakaet en ur stern koad, dalc'het gant stagelloù.
Servij a rae ouzh an avel-sil, pe da chom hep bezañ gwelet pa ziwisked.
Ostorhinchus fleurieu

***Ostorhinchus fleurieu*** a zo ur spesad pesked indo-habaskel eus kerentiad an Apogonidae.

## Notennoù ha daveennoù
Pseudochromis fridmani

***Pseudochromis fridmani*** a zo ur spesad pesked eus ar Mor Ruz, eus kerentiad ar Pseudochromidae.

## Notennoù ha daveennoù
Kilhog bankiva

**Kilhog bankiva** (*Gallus gallus*) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Gallus gallus gallus*, eus htz Indez-Sina da reter Thailand,
* *G. g. bankiva*, e ktz Sumatra, Jawa ha Bali,
* *G. g. jabouillei*, eus htz Vietnam da gtz Sina (gevred Yunnan, Guangxi ha Hainan),
* *G. g. murghi*, en htz India ha tost Nepal ha Bangladesh.

## Liammoù diavaez
*  ''Gallus gallus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Gallus gallus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Kilhog Sonnerat

**Kilhog Sonnerat** (*Gallus sonneratii*) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en India.

## Daveoù
Celeus spectabilis

***Celeus spectabilis*** a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Celeus spectabilis exsul*, e gevred trovanel Perou, kornôg-pellañ Brazil (kornôg Acre) ha hanternoz Bolivia,
* *C. s. spectabilis*, e douaroù izel reter Ecuador ha biz-tost Perou.

## Liammoù diavaez
*  ''Celeus spectabilis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Celeus spectabilis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Amazona tucumana

***Amazona tucumana*** a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittacidae.

Anvet e voe *Chysotis tucumana* (kentanv) da gentañ-penn (e 1885) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906). Dont a ra e anv eus hini proviñs arc'hantinat Tucumán, lec'hiet e gwalarn ar vro.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavout a reer ar spesad e koadegi menezioù gevred Bolivia ha gwalarn Arc'hantina.

## Liammoù diavaez
*  ''Amazona tucumana'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Amazona tucumana'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN)..

## Notennoù ha daveennoù
Abertridwr (Powys)

**Abertridwr** zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e hanternoz Powys, e Sir Drefaldwyn gozh. Emañ war ribl norzh ar stêr Efyrnwy, er reter da Llanwddyn ha da stankell Lenn Efyrnwy.
Corvus albus

***Corvus albus*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar c'hCorvidae.

Anvet e voe *Corvus albus* da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar breizhoù tapet diwar al leur : arachidez, bronneged bihan, divellkeineged bihan, gagnoù, greun, ploged ha vioù, stlejviled bihan, frouezh a-wechoù ha kebell-touseg zoken.

## Annez
Bevañ a ra ar spesad en Afrika issahara, Madagaskar, inizi Aldabra ha Komorez.

## Liammoù diavaez
*  ''Corvus albus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Urocissa ornata

***Urocissa ornata*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar c'hCorvidae.

Anvet e voe *Pica ornata* da gentañ-penn (e 1829) gant an evnoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).

## Doareoù pennañ

## Boued
Kigdebrer eo dreist-holl (amprevaned, divellkeineged, raned bihan, saorianed) hep ober fae ouzh frouezh. 

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e koadegi torgennoù Sri Lanka ma vez graet "Kehibella" anezhañ e sinhaleg.

## Liammoù diavaez
*  ''Urocissa ornata'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Urocissa ornata'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Urocissa caerulea

***Urocissa caerulea*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar c'hCorvidae.
Evn broadel Taiwan an hini eo.

## Doareoù pennañ

## Boued
Daoust d'ar spesad bezañ hollzebrer (amprevaned bihan, frouezh, greun, krignerien, naered ha plant) ez eo anavazet evel gagnaouaer ivez.

## Annez
Emañ brosezat ar spesad e koadegi menezioù Taiwan (etre 300 ha 1 200 m a uhelder).

## Liammoù diavaez
*  ''Urocissa caerulea'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Urocissa caerulea'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Ma eontr Jules

***Mon oncle Jules*** zo un danevell gant Guy de Maupassant embannet e 1883.

## Istor
Da gentañ e oa bet embannet d'ar 7 a viz Eost 1883 er gelaouenn Le Gaulois, ha dediet d'al livour Jean-Achille Benouville. 
Adembannet e oa bet, bloaz goude, e 1884, en dastumad *[[Miss Harriet (dastumad)|Miss Harriet]]*.

## An danevell
Joseph Davranche a gont d'an daneveller un istor chomet en e eñvor eus un eontr aet kuit da Amerika.

## Embannadurioù
* En dastumad *[[Miss Harriet (dastumad)|Miss Harriet]]*, embannet gant Livre de poche, ha Gallimard Poche. 
* *Mon oncle Jules*, e Maupassant, *Contes et Nouvelles*, levrenn I, Embannadurioù Gallimard, Bibliothèque de la Pléiade, 1974 .

## E brezhoneg
* « Ma eontr Jules » , troidigezh gant Mark Kerrain, Al Liamm niv. 290, Mae-Eost 1995, pp.&nbsp;242–251.

## Liammoù diavaez
* [Ar skrid orin e Wikisource](https://fr.wikisource.org/wiki/Miss_Harriet_(recueil)/Mon_oncle_Jules)
Mousked

Ur **mousked** a zo un arm-tan hiniennel, hir ha flour e ganol, karget dre e veg, implijet war an tachennoù-emgann en Europa adalek deroù ar . Gouest e oa da doullañ un hobregon. E kreiz an XIX e voe rizennet kanolioù ar mouskedoù evit implijout ar boledoù Minié nevez-savet. Karget e vezent dre o beg c'hoazh. Armoù a seurt-se a raer **fuzuilhoù-mousked** anezhe. En eil hanterenn ar c'hantved e voe ijinet ar c'hartouchennoù dezhe douilhezoù paper ha prestik goude metal, karget dre o c'hulasenn : adalek ar mare-se e voe dilezet an anv mousked hag implijet "fuzuilh" evit disheñvelaat an daou seurt armoù. 

## Gerdarzh
Ur brezhonekadur eus ar ger gallek heñvelster *mousquet* eo "mousked". Gwezhall e veze anvet alies an armoù diouzh anvioù loened. Daou orin a roer d'an anv gallek *mousquet* :
* ar galleg *mousquette*, a oa anv kozh ar sparfell c'hlas ;
* an italianeg *moscetto*, a oa anv ibilien ar groazwareg, diwar *mosca*, "kelienenn".
Roz-kamm

Ar **roz-kamm** (*Narcissus pseudonarcissus* e latin) zo plant hag a gresk war an dour.

## Anv

Kavout a reer meur a anv brezhonek evit ar genad plant-se: roz-kamm, bokedoù-koraiz, jonkilhez, foeon, bokedoù-santez-Nonna, bokedoù-laezh-ribod.

## Notennoù ha daveoù
Narcisse

**Narcisse** zo un anv-bihan gallek

## Gerdarzh
Dont a ra eus an anv latin *Narcissus*, hag a deue eus ar ger henc'hresianek Νάρκισσος *narkissos*, anv an dudenn vojennel Narkissos.

## Yezhoù all
**Narcissus* e latin
**Narcis* e katalaneg
**Narciso* e spagnoleg

## Tud
* Narcisse Quellien, skrivagner breizhat
* Narcisse Guilbert, livour gall (1878-1942)
* Narcisse Hénocque, livour gall (1879-1952)
* Daniel Narcisse, c'hoarier hand-ball
Urocissa flavirostris

***Urocissa flavirostris*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar c'hCorvidae.

Anvet e voe *Psilorhinus flavirostris* da gentañ-penn (e 1846) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia :
* *Urocissa flavirostris cucullata*, e kornôg menezioù Himalaya (eus Hazara da reter Nepal),
* *Urocissa flavirostris flavirostris*, eus reter menezioù Himalaya da Assam, kreisteiz Tibet ha hanternoz Myanmar,
* *Urocissa flavirostris robini*, e hanternoz Viêt Nam (gwalarn Tonkin),
* *Urocissa flavirostris schaferi*, e kornôg Myanmar (Chin Hills).

## Liammoù diavaez
*  ''Urocissa flavirostris'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Urocissa flavirostris'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Urocissa erythroryncha

***Urocissa erythroryncha*** a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar c'hCorvidae.

Anvet e voe *Corvus erythrorynchus* da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar divellkeineged, frouezh, greun ha loened bihan.

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia :
* *Urocissa erythroryncha alticola*, e mervent Sina (hanternoz Yunnan) ha biz Myanmar,
* *Urocissa erythroryncha brevivexilla*, e mervent Manchouria ha hanternoz Sina,
* *Urocissa erythroryncha erythroryncha*, eus kreiz Sina da greisteiz Yunnan, hanternoz Laos ha hanternoz Viêt Nam,
* *Urocissa erythroryncha occipitalis*, e menezioù Himalaya (eus Panjab da Sikkim).

## Liammoù diavaez
*  ''Urocissa erythroryncha'' war al lec'hienn BirdLife International.

## Notennoù ha daveennoù
Trujillo (Perou)

**Trujillo** zo ur gêr vras en arvor norzh Perou ha kêr-benn departamant La Libertad. Emañ war lez ar Río Moche ha tost d'ar Meurvor Habask. E 2007 e oa  a dud o chom e kêr. 

E korn-bro Trujillo e kaver aspadennoù eus ar sevenadurioù Moche ha Chimú a oa o vleuniañ eno a-raok an Inkaed. Diazezet e voe ar gêr gant ar c'honkistador Diego de Almagro, e miz Du 1534. E Trujillo e voe embannet an dizalc'hiezh diouzh Spagn d'an 29 a viz Kerzu 1820 hag evel-se e voe roet lañs da zizalc'hidigezh Perou en e bezh. Abalamour da se e seller ouzh Trujillo evel "kavell ar frankiz" e Perou.
Leptoglossus occidentalis

***Leptoglossus occidentalis*** a zo ur spesad Pugnez hag a vez renket er genad *[[Leptoglossus]]* e kerentiad ar c'hCoreided.


Cabeza de un Leptoglossus occidentalis, Hartelholz, Múnich, Alemania, 2014-04-05, DD 01.JPG|Penn
Leptoglossus occidentalis MHNT Profil.jpg
Leptoglossus occidentalis SD2.jpg


## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveoù
Phoebetria fusca

***Phoebetria fusca*** a zo ur spesad evned-mor eus kerentiad an Diomedeidae.

Anvet e voe *Diomedea fusca* da gentañ-penn (e 1822) gant an naturour alaman Carl Hilsenberg (1802-1824).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar c'hagnoù, kefalopoded, kresteneged, pesked ha stivell.

## Annez
Bevañ a ra ar spesad e kreisteiz ar Meurvor Atlantel hag e Meurvor Indez.

## Liammoù diavaez
* ''Phoebetria fusca'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Phoebetria fusca'' war al lec'hienn IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
Phoebetria palpebrata

***Phoebetria palpebrata*** a zo ur spesad evned-mor eus kerentiad an Diomedeidae.

Anvet e voe *Diomedea palpebrata* da gentañ-penn (e 1785) gant an naturour alaman Johann Reinhold Forster (1729-1798).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar gefalopoded ha krill dreist-holl petra bennak na ra ket fae ouzh kresteneged all ha pesked koulz hag ouzh gagnoù manked, reuniged, karamelled pe sataniged.

## Annez
Bevañ a ra ar spesad en hantervoul su.

## Liammoù diavaez
* ''Phoebetria palpebrata'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Phoebetria palpebrata'' war al lec'hienn IUCN''.

## Notennoù ha daveennoù
Le Theil

**Le Theil** zo un anv-lec'h gallek, hag anv meur a gumun, e Normandi dreist-holl.

#### 
* *Le Theil-de-Bretagne*, pe An Tilh e brezhoneg, en Bro-Roazhon

#### 
* Le Theil, en Allier

;e Normandi
* Le Theil, kumun gwechall en Eure, hiriv e Chaise-Dieu-du-Theil
* Le Theil, e Manche
* Le Theil, en Orne
* Le Theil-Bocage, e Calvados
* Le Theil-en-Auge, e Calvados
* Le Theil-Nolent, e Eure

## Ha c'hoazh
* Theil-Rabier, e Charente
* Theil-sur-Vanne, e Yonne
* Le Teil, en Ardèche
Ducula aenea

***Ducula aenea*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Columba ænea* da gentañ-penn (e 1766) gant ar skiantour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar fiez dreist-holl, met ivez diwar frouezh (kraoñ-muskadez peurgetket) ha hugennoù.

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an daouzek isspesad anezhañ :
* *Ducula aenea [aenea pe polia]*, *D. a. pusilla*, *D. a. [sylvatica pe andamanica]*, *D. a. consobrina (babiensis)*, *D. a. consobrina (consobrina)*, *D. a. consobrina (mista)*, *D. a. consobrina (vicina)*, *D. a. fugaensis*, *D. a. nuchalis*, *D. a. oenothorax*, *D. a. palawanensis*, *D. a. paulina*.
e takadoù trovanel Azia ar Gevred (eus India da Indonezia), ma plij ar geunioù, ar janglennoù, ar c'hoadegi gleborek hag ar mangrovennoù dezhañ.

## Liammoù diavaez
*  ''Ducula aenea'' war al lec'hienn BirdLife International.
* ''Ducula aenea'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Copsychus saularis

***Copsychus saularis*** a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Muscicapidae.Evn broadel Bangladesh an hini eo ma vez graet "doel" (banglaeg : দোয়েল) anezhañ.

Anvet e voe *Gracula Saularis* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Iskevandir India hag en ul lodenn eus Azia ar Gevred :
* *Copsychus saularis adamsi*, e hanternoz Borneo ha Banggi,
* *C. s. amoenus*, e reter Jawa ha Bali,
* *C. s. andamanensis*, Hume, 1874, en Inizi Andaman,
* *C. s. ceylonensis*, e kreisteiz India ha Sri Lanka,
* *C. s. musicus*, e kreisteiz Malezia, Sumatera (inizi Bangka, Batu, Belitung, Mentawai, Nias ha Simeulue), kornôg Jawa, ha kreisteiz ha kornôg Borneo,
* *C. s. pluto*, e Maratua, reter ha gevred Borneo,
* *C. s. saularis*, eus biz Pakistan hag India da greisteiz, reter Sina, Hainan (un enezenn er-maez da c'hevred Sina), Thailand hag Indez-Sina.

## Liammoù diavaez
*  ''Copsychus saularis'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Copsychus saularis'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Treron phoenicopterus

***Treron phoenicopterus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Dibabet e oa bet da evn stad gant Maharashtra, unan eus stadoù ha tiriadoù India.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh.

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia :
* *Treron phoenicopterus chlorigaster*, en India ar Su,
* *Treron phoenicopterus phillipsi*, e Sri Lanka,
* *Treron phoenicopterus phoenicopterus*, eus reter Pakistan ha hanternoz India da Assam ha Bangladesh,
* *Treron phoenicopterus viridifrons*, eus mervent-pellañ Sina (Yunnan) da vMyanmar ha gwalarn Thailand.

## Liammoù diavaez
*  ''Treron phoenicopterus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Treron phoenicopterus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Treron bicinctus

***Treron bicinctus*** a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.

Anvet e voe *Vinago bicincta* da gentañ-penn (e 1840) gant ar skiantour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar frouezh a bep seurt ha greun.

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
* *Treron bicinctus bicinctus*, en iskevandir Indez hag Azia ar gevred,
* *Treron bicinctus domvilii*, e Hainan (kreisteiz Sina),
* *Treron bicinctus javanus*, e Jawa ha Bali,
* *Treron bicinctus leggei*, e Sri Lanka.

## Liammoù diavaez
*  ''Treron bicinctus'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Treron bicinctus'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Panez

Ar **panez** (*Pastinaca sativa* o anv skiantel) zo legumaj kar d'ar c'harotez ha d'ar perisilh. Debret e vez o gwrizioù hir ha gwenn.

Ar panez a vez debret poazh, evel legumaj pe er soubenn. Gwechall e veze roet o delioù da zebriñ d'ar chatal.

Ar panez a vez gounezet er parkeier (*Pastinaca sativa* L.) n'int nemet un isspesad eus ar "panez-moc'h", a gresk o-unan en natur (*Pastinaca sylvestris* Mill.).

Kavout a reer panez-moc'h en natur en Europa a-bezh, e Rusia, Siberia hag all. Degaset e voe da lec'hioù all ivez, evel da Norzhamerika, er .

## Orin ar ger
Un amprest digant ar galleg eo ar ger *panez*, deut eus *"panais"* hag a zeu e-unan eus ar ger latin "pastinaca". Roud a gaver anezhañ er skridoù abaoe mare ar c'hrennvrezhoneg, skrivet "panes".

## Pikoù panez
Lavaret e vez *pikoù panez* eus ar brizhennoù a vez war ar c'hroc'hen an den.
Loch Teimhil

**Loch Teimhil** (gouezeleg; *Loch Tummel* e saozneg) a zo ul loc'h hir ha strizh (11 km en he hirañ) e Peairt agus Ceann Rois e Bro-Skos.
Ieuan Llwyd ab Y Gargam

**Ieuan Llwyd ab Y Gargam** a oa ur barzh kembraek, unan eus Barzhed an Uhelidi (*Beirdd yr Uchelwyr* e kembraeg), war-dro ar bloaz 1400. Anavezet eo dre ur meulgan da Hopcyn ap Tomas ab Einion (fl. war-dro 1337 - war-dro 1408), a oa aotrou Ynysforgan (Ynys Forgan) hag Ynysdawe e Ledenez Gŵyr.
António Costa

**António Luis Santos da Costa** a zo ur politikour hag un den-stad portugalat ganet d'ar 17 a viz Gouere 1961 e Lisbon. Ezel eus ar Strollad Sokialour Portugalat eo. Kentañ Maodiern Portugal eo bet etre 2015 hag e zilez d'ar 7 a viz Du 2023 goude an Operação Influencer, un oberiadur enep-breinadurezh. Asantet e oa bet an dilez gant ar prezidant Marcelo Rebelo de Sousa, nebeut eurvezhioù goude.
## Yaouankiz
Costa a zo bet ganet e 1961 e Lisbon, Portugal, mab eo d'ar skrivagner Orlando da Costa ha d'ar gazetennerezh Maria Antónia Palla. 
## An dilez
D'ar 7 a viz Du 2023, prokulourien portugalat o doa lakaet en dalc'h penn ar gouarnamant Costa, Vítor Escária ha komzet eus João Galamba evel suspet eus un afer goubrenerezh a-fed aotreoù mengleuzierezh litiom, ha produerezh Hidrogen glas. Ouzhpenn 40 lec'h a voe klasket gant ar polis, lod o vezañ reoù gouarnamantel ha reoù all gouaranmant lec'hel, gant burev Escária, ministrerezh ar frammerezh  ha ministrerezh an en-dro hag obererezh an hin. Costa a vez gwelet evel suspet da vezañ roet aotreoù liammet ouzh produerezh litiom hag hidrogen, ar pezh a vo enklasket donoc'h gant Lez uhel justis ar vro.
Ynysforgan

Ur gêriadenn eus Sir Abertawe, e Kembre, eo **Ynysforgan**, en hanternoz da gêr Abertawe hag er c'hreisteiz da Clydach.
Fleüt-treuz

Ar **fleüt-treuz** a zo ur seurt fleüt.

## Liammoù diavaez
*Ur soner fleüt-treuz : https://www.youtube.com/watch?v=JYREXxIbKI0
Gerondiv

Ar **gerondiv** pe **tro-c'hraus** zo ur stumm digemm eus ar verb.

## Gerdarzh
Eus ar ger latin * gerundivum*.

## E brezhoneg
Komzet e vez eus tro-c'hraus e brezhoneg pa vez lakaet an araogenn ***[[o]]*** dirak an anv-verb (**''o** vont*), pe an droienn araogennel *en ur*  (*en ur vont*) pa vez daou ober war un dro.

==E galleg==
Komzet e vez eus tro-c'hraus e [[galleg]] pa vez lakaet an dibenn *-ant* ouzh [[pennrann]] ur verb, hag an araogenn *en* dirak : *en chantant*.

==E saozneg==
E saozneg e vez lakaet an dibenn *-ing* ouzh lost ar verb. Gwechall e veze graet ar c'hemm etre [[anv-gwan-verb]] bremañ (saoz. *present participle*) en *-ing*, hag anv-verb (saoz. *gerund*). Hiriv, e-barzh *A Comprehensive Grammar of the English Language* ha *The Cambridge Grammar of the English Language* ne vez ket graet ken.

==E spagnoleg==
E spagnoleg, koulz evel e galizeg ha portugaleg, e lakaer dibennoù d'ar verb, *ando* pe *(i)endo* : *cantando'' (o kanañ).

## Notennoù
Gargam

**Gargam**, pe **Gargamm** hervez skritur ar brezhoneg, zo un anv-tiegezh brezhonek.

## Tud
*Ieuan Llwyd ab Y Gargam, barzh kembraek
*Adeline Gargam, kelennerez skol-veur c'hall

## Lennegezh
*Trubuilhou An Aotrou Gargam, pezhig-c'hoari gant Glaoda ar Prad e 1909
**Gargam*, lesanv un dudenn er romant Bilzig, gant Fañch al Lae, e 1925.

## Notennoù
Sìdh Chailleann

**Sìdh Chailleann** (gouezeleg, distaget: ; *Schiehallion* e saozneg) a zo ur menez e Peairt agus Ceann Rois e Bro-Skos. Emañ tost da vat e kreizig-kreiz Bro-Skos, ha lakaet eo da vezañ menez hud ar Galedonianed; talvezout a ra an anv "menez hud ar Galedonianed" just a-walc'h. Tapout a ra 1 083 m. Evel m'emañ en e-unan eo hewel-kenañ ar menez a-bell. Lec'hiet eo etre Loch Tatha, Loch Raineach ha Loch Teimhil.
Kanton an Templ

** Kanton an Templ ** a oa anezhañ ur rann velestradurel ha barnel hag ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant al Liger-Izelañ.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Krouet e voe Kanton an Templ gant Templ-Breizh en e benn e 1790 e-pad an Dispac'h Gall. Lakaet e voe e Bann Savenneg. E 1800 e voe lakaet en Arondisamant Savenneg. Diskaret e voe gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe kumunioù Templ-Breizh ha Gwinieg-Breizh e Kanton Sant-Stefan-Brengoloù ha kumun Kerwall e Kanton Savenneg.

## Kumunioù (1790-1801)
Kanton an Templ a yae teir c'humun d'ober anezhañ :
* Templ-Breizh, penn ar c'hanton,
* Gwinieg-Breizh,
* Kerwall.
## Notennoù ha daveoù
Galați

**Galați** (distaget  e roumaneg) zo ur gêr vras eus Roumania. Kêr-benn Județ Galați eo, e Moldavia gozh.

Ur porzh bras eo Galați ivez, an hini brasañ war an Danav, tost d'ar Mor Du. E 2011, hervez niveradeg poblañs Roumania, e oa  a dud o chom e kêr, ha gant se e oa an 8vet kêr vrasañ e Roumania. Ur greizenn armerzhel a bouez eo, gant ar porzh, ar chanterioù sevel-listri, labouradeg dir ArcelorMittal ha meur a dra all.

## Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Galați gant ar c'hêrioù-mañ :

## Notennoù