open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sant-Nigouden

**Sant-Nigouden** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Kallag e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 46 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,54% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou anezhe a yeas diwar wel e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, soudarded e oant en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Nigouden*. 
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
* E Sant-Nigouden eo staliet sez Radio Kreiz Breizh (RKB), un radio brezhonek hag a vez skignet e kornôg Aodoù-an-Arvor, ul lodenn eus Treger ha Goueloù, kreiz Penn-ar-Bed hag e gwalarn ar Mor-Bihan.
## Melestradurezh
## Darempredoù etrebroadel
### Gevelliñ

## Tud
* Ar Vreudeur Morvan.
* Alain Goutal, treser
## Liammoù diavaez
.
## Notennoù ha daveoù
Montebelluna

**Montebelluna** zo ur gumun en Italia e Proviñs Treviso, e rannvro Veneto. Da 31 259 a dud e save ar boblañs enni d'an 31 a viz Here 2023.

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn ofisiel

## Notennoù
Avelioù lec'h

***Autan Gwenn** : avel gevred, sec'h ha tomm, o c'hwezhañ e Lengadòc uhel.
***Autan Du** : ar memes avel eo, met berr, a-wezhioù gant glav.
***Bora** : avel yen e Mor Adria hag er Mor Du.
***Breva** : avel o c'hwezhañ e-pad an deiz, e bro Lenn Como.
***Harmattan** : avel viz, sec'h-tre, o c'hwezhañ e-pad ar goañv hag e-pad an nevezamzer en Afrika ar C'hornaoueg.
***Hegoa** : avel su, tomm ha sec'h, met glav a vez war-lerc'h, en Euskal Herria.
***Khamsin** : anv ar Simoun en Ejipt.
***Levêche** : avel su ha sec'h, mougus, e su Spagn hag e rannvro Oran.
***Libeccio** : avel gornôg pe mervent, rust en holl vareoù-bloaz, e Korsika hag en Italia.
***Mistral (avel vestr)** : avel norzh, o c'hwezhañ e traoñienn ar Rhône hag e Provañs.
***Marin (avel-vor)** : avel su tomm ha gleb hag a c'hwezh eus ar Mor Kreizdouarel betek Provañs ha Lengadòc.
***Norther** : avel yen en Amerika an Norzh, tomm en Aostralia.
***Pampero** : avel gornôg en Arc'hantina, eus miz Gouhere betek miz Gwengolo.1
***Simoun** : avel sec'h ha tomm en Afrika an Norzh ; toulloù valigant.
***Sirocco** : avel su, sec'h ha tomm, e-pad an hañv, en Afrika an Norzh ; gleborek ha tomm, e-pad an hañv, en Italia ar su.
***Tramontane (avel sterenn)** : avel walarn ha norzh e Lengadòc hag e Rossillò.
***Vaudaire** : avel gevred e Suis.
***Zonda** : avel domm en Arc'hantina.
Riyadh

**Riyadh** (الرياض *ar-Riyāḍ*, « al liorzhoù ») eo kêr-benn rouantelezh Arabia Saoudat. E-kreiz ledenez Arabia emañ ar gêr. 7,9 milion a dud a oa o chom enni e 2019, trede kêr vrasañ ar Reter-Kreiz eo.

## Poblañsouriezh

Adalek ar bloavezhioù 1980 e kresk fonnus ar boblañs abalamour da leve an tireoul.
 
## Hin
Un hin dezerzhel he deus Riyadh. 114 mm a c'hlav a vez bep bloaz, e miz Meurzh hag Ebrel. En amzer sec'h, eus miz Even betek miz Gwengolo, e ya alies-tre ar gwrezverk en tu all da 45°C. Korventennoù-traezh taer a vez er goañv dreist-holl.

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Sant-Servez-Kallag

**Sant-Servez**, pe **Sant-Servez-Kallag** (evit he dishañvalout diouzh Sant-Servez-Landivizio) a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Kallag, e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh

Saint-Servais-Callac. Corong. 3082.jpg|Rouestl ar reier.
Saint-Servais-Callac. Corong. 3083.jpg|

* War lez ar C'horonk emañ Sant-Servez.
Kumunioù amezek : Kallag; Bulad-Pestivien; Mael-Pestivien; Duaod; Sant-Nigouden
## Anv
B. Tanguy : **Saint-Servais**, 1510; **cap. S. Gervasii**, 1549; **Saint-Servais**, 1675
## Istor
### 
* N'eo nemet e 1869 ma teuas Sant-Servez da vezañ ur gumun. A-raok ar bloavezh-se e oa stag ouzh kumun Duaod.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 70 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,27% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; pevar anezhe a  voe lazhet e Belgia e miz Eost 1914: d’an 21, daou soudard eus an 71vet Rujumant Troadegiezh en Arsimont hag en Auvelais, an daou all, soudarded en 48vet Rujumant Troadegiezh d’an 22, e Jemeppe-sur-Sambre  hag e Sambreville; unan all a  varvas e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* En ti-post e voe kemeret 4 500 Lur d’an 18 a viz Ebrel 1944 ha 2 500 Lur d’an 13 a viz Mae 1944, gant tri ezel eus ar Rezistañs bewech moarvat, ha 1 632 d'ar 24 a viz Mae hervez danevelloù sizhuniek Titouroù Hollek Sant-Brieg.
* Mervel a reas pemzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel; en o mesk e oa tri rezistant bet harzet d'ar 16 a viz Mae 1944.
## Monumantoù ha traoù heverk

Menhirs jumeaux - Saint-Servais - France.jpg

* Peulvanoù Kerbernez.
* Peulvan Pikagn.
* Peulvan *Dant Sant Servez*.

Saint-Servais (22) Église 01.JPG|
Saint-Servais-Callac. Eglise. 1066.jpg|
Saint-Servais-Callac. Eglise. 01075.jpg|
Saint-Servais-Callac. Eglise. 1068.jpg|

* Iliz katolik *Sant Servez*.

Chapel Burtuled.jpg|Chapel Burtuled,miz Meurzh 2011
Saint-Servais-Callac. Burthulet. Grille 1.jpg|Ar porrastell
Saint-Servais-Callac. Burthulet. Placitre.jpg|Al leur hag ar vered
Saint-Servais-Callac. Burthulet. Calvaire 1.jpg|Ar c'halvar
Saint-Servais-Callac. Burthulet. Autel.jpg|An aoter
Saint-Servais-Callac. Burthulet. Diable.jpg|An diaoul, kollet e zent gantañ, ha luch

* Chapel Burtuled.
* Kalvar Treflez.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe

## Melestradurezh
## Darempredoù etrebroadel
### Gevelliñ
* : Ceann Trá (1992)
## Tud
### Tud bry ganet eno
* 1859 : Anatol ar Braz, skrivagner.
* 19.. : Jean-Yves Plourin, skolveuriad.
### Tud liammet ouzhar gumun
* Kristof ar Menn.
* Yvon Morvan (1934-2012), unan eus ar Vreudeur Morvan, interet e bered Burtuled.
* Alan ar Rouz, soner.
* Edmond Rébillé, medisin, skrivagner, interet e bered Burtuled.
## Krennlavar
* *Burtuled / E-lec'h ma oa marvet an diaoul gant an anoued.*
## Liammoù diavaez

* Sant-Servez-Kallag en Institut géographique national
*  Sant-Servez-Kallag en EBSSA
## Notennoù ha daveoù
Padova

**Padova** (e veneteg: **Pàdoa**) a zo ur gêr ag Italia, kêr-benn proviñs Padova, e rannvro Veneto. 

## Tud vrudet
Brudet eo ar sant a reer sant Anton Padova anezhañ.

## Monumantoù
* Chapel ar Scrovegni

## Liamm diavaez
* Lec'hienn kumun Padova.
Aigeüs

**Aigeüs** (Αἰγεύς / Aigeús e henc'hresianeg), a oa mab da b-Pandion (mab da Gekrops ha roue Megara) ha da b-Pilia. Breur e oa eta da Likos, Pallas ha Nisos. Brudet eo evel tad an haroz Teseüs.

War-lerc'h marv o zad Pandion ez eas ar pevar breur da argadiñ kêr Aten, a oa bet kaset o zad kuit anezhi. Pa voe kemeret kêr ganto e voe lakaet Aigeüs da roue dre ma oa ar breur henañ. Diwezhatoc'h ec'h aloubas douaroù e vreudeur Likos ha Pallas, ma chomas mestr Attika hag Euboia.

## Gwragez ha bugale
Dimeziñ a reas neuze gant Meta, met gaonac'h e oa-hi, neuze e kasas anezhi kuit da eildimeziñ gant C'halkiope.

Dre ma chome divugel c'hoazh ez eas da welout orakl Delfi a respontas dezhañ : « Arabat dit distagañ gouzoug da sac'h-gwin leun-tenn kent bezañ war uhelañ pazenn Aten. » War e hent d'ar gêr eus Delfi e reas un ehan e Troizen, e ti e vignon ar roue Pittheüs. Hennezh a gomprenas ster an orakl, a roas gwin dezhañ, a vezvas anezhañ, a lakaas anezhañ e gwele e verc'h Aithra.

A-raok e zisparti da vont da Aten e c'houlennas Aigeüs digant Aithra desevel o mab, m'he dije unan, hervez e renk. Dindan ur roc'h e lakaas ur c'hleze ha sandalennoù aour, arouezioù roueel a ziskuilhfe e orin d'an deiz ma c'hallfe gorren ar pezh roc'h-se. Pa zistroas da Aten e voe aozet gantañ c'hoariadegoù, a voe gounezet gant Androgeos, mab Minos, roue Kreta.

Mervel a reas Androgeos, ma lavaras Minos e oa Aigeüs a oa kiriek d'e varv. Brezel a savas, kemeret e voe Megara, a oa renet gant Nisos, lakaet seziz dirak kêr Aten, ha ken hir e padas ma varve an dud gant an naon. Ha tud Aten da ginnig d'ar roue Minos dibab pezh en devoa c'hoant da gaout ha mont kuit gantañ. Ha Minos goulenn ma vije kaset da Greta bep bloaz seizh paotr ha seizh plac'h yaouank da reiñ d'ar Minotaoros da zebriñ.

Deuet ar peoc'h en-dro, ha setu Medeia, an hudourez, da c'houlenn repu, pa oa tec'het eus Korinthos goude lazhañ ar roue Kreon eno. Prometiñ a reas ober ur mab d'ar roue, hag eñ da zimeziñ ganti. Medos e voe anvet ar mab.
Pandion

**Pandion** zo anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh:

*anv daou roue en istor kêr Aten
****[[Pandion (mab Eric'hthonios)|Pandion]], mab da [[Eric'hthonios]]**, tad da Erec'htheüs ha da Filomele ha Prokne, roue Aten,
** **[[Pandion (mab Kekrops)|Pandion]] mab da g-[[Kekrops]]**, tad da Aigaios ha Nisos, mab-bihan d'ar Pandion kentañ, roue Aten ivez,
* anv **[[Pandion (mab Fineüs)|Pandion]]**, mab da Fineüs, dallet gant e dad.

## Bevoniezh
*En evnoniezh, ur genad evned-preizh, ennañ ur spesad : an erer-spluj (*Pandion haliaetus*).
Erec'htonios

**Erec'htonios** (a zo Ἐρεχθόνιος / *Erekhthónios* e henc'hresianeg) a oa pevarvet roue Aten hervez mojennoù kozh Hellaz. Ret eo diwall da zroukveskañ e anv gant hini e vab-bihan Erec'hteüs.

## Mojenn
Hervez ar vojenn deuet betek ennomp a-drugarez da Homeros e oa mab da Hefaistos ha d'an Douar, Gaia (« mab an douar ed », en *[[Ilias]]*, II, 548). 

Un deiz e klaskas an doue gwallañ e c'hoar Atena : sper a gouezhas war morzhed an doueez, ha hi ha torchañ gant gloan hag a daolas d'an douar. Eus Gaia, an douar, e voe ganet Erechthonios (diwar ἔριον / érion, gloan, ha χθών / khthốn, douar). 

Hervez oberourien arall eo ur bugel didad ganet eus an Douar. Bugel hanter-den ha hanter-naer, evel Kekrops e oa.

Dastumet e voe ar bugel gant an doueez Atena ha savet ganti. Gouez da Hyginus e voe lakaet gant an doueez en un arc'h, ha roet da verc'hed Kekrops, gant gourc'hemenn da chom hep he digeriñ. Hag evel-just ne sentas ket ar merc'hed, ha pa zigorjont an arc'h e voent ken spontet o welout ar bugel m'en em daoljont diwar-lein an Akropolis (peadra da souezhiñ pa ouzer e oa ken hiron all o zad). 

## Levrlennadur
* Nicole Loraux :
** *Les Enfants d'Athéna. Idées athéniennes sur la citoyenneté et la division des sexes*, Seuil, coll. « Points / Essais », Paris, 1990 ,
** *Né de la terre. Mythe et politique à Athènes*, Seuil, coll. « La Librairie du XXe siècle », Paris, 1998 .
Pyrra

***Pyrra*** (Πύρρα / *Pýrrha*, « an hini ruz » e henc'hresianeg) a oa anv :
* **[[Pyrra (gwreg Deukalion)]]** a vevas dreist d'al Liñvadeg Veur, e mojennoù kozh Hellaz;
* **[[Pyrra]]**, ur gêr en enez Lesbos.
Kanton Plistin

**Kanton Plistin** zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 17 kumun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù
### Betek 2015

Kanton Plistin a yae 9 c’humun d'ober anezhañ :
* Lanvaeleg ;
* Lokmikael-an-Traezh ;
* **[[Plistin]]** ;
* Plouilio ;
* Plouzelambr ;
* Plufur ;
* Tredraezh-Lokemo ;
* Treduder ;
* Tremael

### Abaoe 2015
Kanton Plistin a ya 17 kumun d'ober anezhañ :
* **[[Plistin]]** ;
* Ar C'houerc'had ;
* Lanvaeleg ;
* Logivi-Plougraz ;
* Lokmikael-an-Traezh ;
* Plouared ;
* Ploubêr ;
* Plougraz ;
* Plouilio ;
* Plounerin ;
* Plounevez-Moedeg ;
* Plouzelambr ;
* Plufur ;
* Tredraezh-Lokemo ;
* Treduder ;
* Tremael ;
* Tregrom.

## Istor

## Daveoù


## Gwelet ivez
Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Lesbos

**Lesbos** (*Λέσβος*, distaget *Lezvos* e gresianeg a vremañ ha *Midilli* e turkeg) eo anv brasañ enezenn Hellaz dirak aod Turkia, hag unan eus brudetañ inizi ar bed abalamour d'ar varzhez Safo a vevas enni. Anavezet eo ivez evel Mitilíni, anv ar gêr-benn anezhi e gwirionez. 


Mytilene.jpg|Porzh Mitilíni
Prokumaia Mutilinis.jpg|Porzh Mitilíni
Molivos.JPG|Molivos
Olympos lesbos.jpg|Menez Olympos
Roman_Aqueduct_in_Mytilini_(Lesbos),_Greece.jpg|Dourbontroman e Mitilíni
Baiji

Ar **Baiji**, pe **delfin Sina** (*Lipotes vexillifer*) (Sinaeg: 白鱀豚) a zo un delfin dour dous kavet e stêr Yangtze e Sina. Arabat droukveskañ anezhañ gant delfin gwenn Sina (Sinaeg 中华白海豚). Roll ruz an IUCN a lak anezhañ da *[[critically endangered]]* ha disklêriañ a ra e c'hell bezañ aet da get

War zigresk eo aet poblañs ar baijied goude m'he doa kroget Sina da c'hreantelaat ha da implijout ar Yangtze da besketa, treuzdougen traoù ha produiñ tredan. Bez' ez eus bet strivoù a-benn gwareziñ anezhañ met n'eo ket deuet a-benn an ergerzhadeg savet a-fetepañs da gavout baiji ebet er stêr e 2006. Disklêriet e oa bet aet da get en un doare gwerc'hel goude-se. Ar baiji eo ar bronneg dour kentañ o vont da get abaoe morleon Japan ha reunig manac'h Karib.

E miz Eost 2007 en dije Zeng Yujiang filmet un aneval gwenn bras er Yangtze.. Hervez Wang Kexiong eus skol-uhel hidrologiezh Akademizh Skiantoù Sina e c'hellfe bezañ ur baiji met bezañs un aneval hepken n'eo ket a-walc'h da soñjal eo saveteet ar spesad.

## Poblañs
* 1986: war-dro 300
* 1990: war-dro 200
* 1994-2003: Savadur stankell an Teir C'hanienn 
* 1997: priziet da nebeutoc'h eget 50 hinienn (23 kavet e-pad un imbourc'h)
* 1998: 7 kavet e-pad un imbourc'h
* 2004: gweladenn ziwezhañ
* 2006: hini ebet kavet e-pad un imbourc'hadenn

## Rummatadur
Ar baiji a c'hell bezañ renket er c'herentiad *[[Lipotidae]]*, *[[Iniidae]]* pe *[[Platanistidae]]*.

Ar spesad nemetañ eo er genad *Lipotes*.

## Daveoù
Yanameg

**Yanameg** a zo ur yezh eus familh ar yezhoù yanomamek komzet gant 566 a dud war an harzoù etre Brazil ha Venezuela, e stad Roraima ha war ribloù ar stêrioù Mucajai, Uraricáa, ha Paragua.

Bez' ez eus div rannyezh: yanameg ha ninameg. Komzet eo ar yezh gant tout an izili eus ar meuriad met ar vugale a zo o kregiñ da zeskiñ portugaleg.

## Niverioù e yanameg
* 1 kamitx'amhét 
* 2 tasi'm 
* 3 tasimaimhét
Sanumáeg

**Yanameg** zo ur yezh eus familh ar yezhoù yanomamek komzet gant 5000 a dud war an harzhoù etre Brazil ha Venezuela, e stad Roraima ha war ribloù ar sterioù Caura hag Ervato-Ventuari

Hogozik tout ar sanumáegerien o vevañ e Venezuela a zo unyezheger met 25% eus ar re o chom e Brazil a gomz Makwitareg ivez

## Niverioù e yanameg
* 1 chaamí 		 	 						
* 2 polakabí 
* 3 hí:ri:pólag'a
* 4 sal'ái
Umberto Iañ (Savoia)

**Umberto Iañ a Savoia** a zo bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1844 ha marvet d'an 29 a viz Gouere 1900.

Roue Italia adalek an 9 a viz Genver 1878 betek e varv.

Dimezet e oa da Margherita di Savoia.
Yanomámieg

Ar **yanomámieg** pe **waiká** a zo ur yezh eus familh ar yezhoù yanomamek komzet gant 9 000 a dud e stadoù Roraima hag Amazonas e Brazil. An darn vrasañ eus ar gomzerien a zo unyezhegerien.

## Niverioù e yanomámieg

* 1 mahon 	 	 
* 2 porokabo
* 3 prukatabo
Yanomamoeg

**Yanomamoeg** a zo ur yezh eus familh ar yezhoù yanomamek komzet gant 17,653 a dud war an harzhoù etre Brazil ha Venezuela, e stad Amazonas ha war ribloù ar Rio Negro hag e rannvro Orinoco-Mavaca

Bez' ez eus teir rannyezh hag a c'hell o c'homzerien kompren an eil eben aes a-walc'h. An darn vrasañ eus ar gomzerien a zo unyezhegerien.

## Niveroù e yanameg

* 1 mahu 		
* 2 horohobi 
* 3 bruka
## Daveoù

* Aikhenvald, Alexandra Y. & Dixon R.M.W. (1999) *The Amazonian Languages* Cambridge Language Surveys (p. 341-351)
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Greenberg, Joseph H. (1960). General classification of Central and South American languages. In A. Wallace (Ed.), *Men and cultures: Fifth international congress of anthropological and ethnological sciences (1956)* (pp. 791-794). Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
* Greenberg, Joseph H. (1987). *Language in the Americas*. Stanford: Stanford University Press.
* Kaufman, Terrence. (1990). Language history in South America: What we know and how to know more. In D. L. Payne (Ed.), *Amazonian linguistics: Studies in lowland South American languages* (pp. 13-67). Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-70414-3.
* Kaufman, Terrence. (1994). The native languages of South America. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), *Atlas of the world's languages* (pp. 46-76). London: Routledge.
* Migliazza, Ernest C. (1985). Languages of the Orinoco-Amazon region: Current status. In H. E. Manelis Klein & L. R. Stark (Eds.), *South American Indian languages: Retrospect and prospect* (pp. 17-139). Austin: University of Texas Press.
* Migliazza, Ernest C.; & Campbell, Lyle. (1988). *Panorama general de las lenguas indígenas en América*. Historia general de América (Vol. 10). Caracas: Instituto Panamericano de Geografía e Historia.
Tolead kêr Sant-Nazer

**Tolead kêr Sant-Nazer** a zo un tolead kêr breizhat savet en-dro da gêr Sant-Nazer e Liger-Atlantel.

E 2011 e oa 211&nbsp;675 annezad ennañ, war un tiriad a 1&nbsp;045 km².

## Perzhioù

Tolead kêr Sant-Nazer, evel ma oa bet bevennet e 2010 gant an Insee, a zo 29 c'humun ennañ, 28 anezho a zo e Liger-Atlantel hag unan e Mor-Bihan. Goleiñ a ra ur gorread hollek a 1045 km². En 2011 e oa 211&nbsp;675 annezad o chom ennañ.

E-touez an 29 c'humun-se ez eus 11 a zo lod en e bol kêrel (« pol bras »), unvez kêrel (*tolpad-kêrioù*) Sant-Nazer (147&nbsp;535 annezad e 2011 war 306 km²).

An 18 kumun all a zo lod e « kurunenn ur pol bras ».

Kornôg an departamant adal Donez a zo goloet gant tolead kêr Sant-Nazer.

Bez' eo lod tolead kêr Sant-Nazer e takad kêrel Naoned-Sant-Nazer.

## An tolead kêr e 1999

Tolead kêr Sant-Nazer a endalc'he 23 kumun, 172&nbsp;379 a dud enno e 1999. 728,10 km² a c'holoe. 47 tolead kêr Frañs gant e boblañs eo hag an eil e Liger-Atlantel. Furmet e oa e greizenn gant 10 pol kêrel lec'hiet a-hed aber al Liger. 280,92 km² a c'holoent ha 136&nbsp;886 a dud a veve enno.

War hanterenn gornôg an departamant en em astenn tolead kêr Sant-Nazer. Pelloc'h war-du ar reter emañ hini Naoned.

Setu amañ roll kumunioù tolead kêr Sant-Nazer e 1999. Ar steredennig a ziskouez eo ar gumun ur pol kêrel

## An 29 c'humun en tolead adtermenet e 2010

Setu amañ roll an 29 c'humun a zo e tolead kêr Sant-Nazer, hervez an termenadur roet gant an Insee e 2010 ; sifroù ar boblañs eo ar re ziwezhañ () roet gant an Insee.

## Notennoù
Eisteddfod

Un **eisteddfod** (*eisteddfodau* el liester), pe *eistezvod*, zo ur vodadeg vras e Kembre ma vez aozet kenstrivadegoù lennegel, kan ha sonerezh, c'hoariva ha dibunañ barzhonegoù, a-unan pe a-vagadoù, e kembraeg. 

Dont a ra ar ger eus *eistedd*, a dalv kement hag "azezañ".

## Istor
En XIIvet kantved e oa bet krouet an hini gentañ gant Rhys ap Gruffudd, roue Deheubarth, en e lez en Aberteifi en 1176. 

Anaout a reer ivez :
*Eisteddfod Caerfyrddin , e 1451
*eus eisteddfodoù Caerwys er XVIvet kantved (e 1523 ha 1567), e Sir y Fflint.
Aet e oa an eisteddfodoù e-maez a c'hiz a-raok bezañ adsavet en XVIIIvet kantved. 

## Hiziv
Tri seurt eisteddfod a zo e Kembre hiziv.

### An [[Eisteddfod Vroadel]]
An Eisteddfod Vroadel eo ar vrudetañ, ha bez ez eo ar brasañ gouel sonerezh ha barzhoniezh en Europa. Eizhtez e pad, e kembraeg penn-da-benn eo, e penn-kentañ miz Eost e vez atav, ur bloaz en hanternoz ar vro, ar bloaz war-lerc'h er c'hreisteiz. Un deltenn a vez gant kement kevredigezh pe strollad zo er vro hag a labour e kembraeg, ha brezhonegerien a vez en-dro da deltenn Cymru-LLydaw.
Tremen 6000 a dud o doa kenstrivet en eisteddfod 2006, pa oa bet 150 000 a arvesterien.

### Eisteddfod an Urdd
'Eisteddfod Yr Urdd', hini ar re yaouank, eo an eil vrasañ. Aozet eo gant Urdd Gobaith Cymru, adalek 7 vloaz betek 24, 

### Eisteddfod Etrevroadel Llangollen

## Notennoù


## Liammoù diavaez
### E Kembre
*Eisteddfod Genedlaethol (e kembraeg hag e saozneg)
*Eisteddfod Etrebroadel Llangollen  
*Istor an eisteddfod en XIXvet kantved, hervez  ''Amgueddfa Werin Cymru'' 

### E broioù all
* Eisteddfod Australia 
* Jersey Eisteddfod 
* Malad Valley Welsh Festival (Idaho)
Kaero

**Kaero**, (**القاهرة** āl-Qāhirah en arabeg) eo kêr-benn Ejipt. Tremen 16 milion a dud zo o chom en tolpad-kêrioù (2006), ar pezh a ra da Gaero bezañ ar gêr vrasañ en Afrika hag an hini vrasañ ivez er Reter nesañ.

War lez ar stêr Nil emañ. Nepell alese, er c’hornôg e kaver Gizah pe Gizeh, gant hec’h aspadennoù eus henamzer Ejipt, evel ar piramidennoù.

E-kreiz ar  e voe savet Kaero gant Amr Ibn al-As, dindan an anv Al-Fustat (**فسطاط**) en amzer-hont.

Kaero a oa ar gêr nemeti en Afrika ma kaver ur metro; savet ez eus bet unan en Aljer.

## Liammoù diavaez
Adeskell

An **adaskell** zo un askell a-raok kaletaet ha treuzfurmet en urzhioù amprevaned zo, ar c'hwiled (Coleopterae) hag an (Hemipterae) peurgetket. 

Talvezout a ra an adeskell da wareziñ an eskell a-dreñv a vez implijet evit nijal. Pa ne nij ket an amprevaned e vez goloet an eskell gant an adeskell. Pa nijont e chomont savet ha difiñv evit reiñ lec'h d'an eskell. 

E strolladoù amprevaned zo e vez staget an adeskell hag abalamour da se ne c'hall ket an amprevaned nijal. Gallout a reer menegiñ lod eus amprevaned eus kerentiad ar C'harabidae da skouer.

N'eus ket a reizhiad gwazhennoù ha kelligoù en adeskell (evel ma'z int deskrivet gant ar reizhad Comstock-Needham) met peurliesañ o devez roudennoù, antoù a-hed ha rizennoù, etre an antoù-se. Gallout a ra an eskell bezañ levn penn-da-benn ivez pe kaout bosoù pe kreskennoù.

En isurzhiad an *Orthopterae ensiferae* (Evel ar grilhed pe an ephippigerae) e stumm un doare "wareg" hag ur meni "plectrum" war an adeskell. Talvezout a reont d'ar grilhed da grikal o rimiañ an eil ouzh egile. 

## Liamm diavaez

* http://aramel.free.fr/INSECTES5terter.shtml
Reizhiad Comstock-Needham

Ar **reizhiad Comstock-Needham** zo ur reizhiad ijinet evit envel gwazhennoù eskell an amprevaned. Savet eo bet gant John Henry Comstock (1849-1931) ha James George Needham (1868-1957) e 1898. 
Un araokadenn a-bouez e voe o tiskouez an heñvelidigezh zo etre eskell an holl amprevaned.

## Anvioù ar gwazhennoù
### Ar gwazhennoù a-hed

Gant ar reizhiad Comstock-Needham e vez roet anvioù disheñvel d'ar gwazhied a gaver war eskell an amprevaned. Adalek erien diaraok an askell betek an tu a-dreñv e anver ar c'hwec'h gwazhienn bennañ :
**costa* (C),
**subcosta* (Sc),
**radius* (R),
**media* (M),
**cubitus* (Cu),
**Gwazhied fraezh* (A).

## Daveoù
**Borror and DeLong's introduction to the study of insects*, 7vet embannadenn, gant Charles A. Triplehorn et Johnson Norman F., embannet e 2005 e ti Thomson Brooks/Cole.

## Liammoù diavaez
*Kentel (e saozneg) diwar-benn eskell an amprevaned e Skol-Veur Karolina an Hanternoz
Pastell-vro

Ur **bastell-vro** zo ur rann velestradurel eus ur vro, en ur ster melestradurel kentoc'h eget istorel peurvuiañ.
P'eo talvoudegezh pastell hini un tamm pe ul lodenn e c'hell bezañ implijet evit ur gorread douar (ur bastell douar) hag evit tammoù boued ha tammoù dilhad.

Pastelloù-vro hollek a vez savet evit liveoù lies ar melestradurioù hollek.

## Pastelloù-bro hollek e [[Bro-C'hall]]
* Rannvroioù
* Departamantoù
* Arondisamantoù
* Kumunioù

Pastelloù-bro arbennig a c'hell bezañ kavet e meur a vro ivez.

## Pastelloù-bro arbennig e Bro-C'hall
* Pastelloù-bro barnerezh
* Pastelloù-bro milourel
* Akademiezhoù (pastelloù-bro an Deskadurezh-Stad gall)
* Pastelloù-bro-votiñ evit an dilennadegoù kannaded : tiriadoù ma vez kinniget an dilennerien dibab ur c'hannad evit Kambr ar Gannaded (ar Vodadeg Broadel e Bro-C'hall) hag e reer gant ar ger pastell-vro nemetken alies a-walc'h
Gwareg (sonerezh)

Ur **wareg** zo ur benveg a dalvez da seniñ benvegoù seniñ dre gerdin rimiet : ar violin, an arvoud, ar gaolbiolin, ar viol ha kement zo... Anvet eo bet evel se abalamour d'e stumm heñvel ouzh hini ur wareg. 
Savet e vez he framm gant ur wialenn e koad (koad pernambouk), pe e neudenn karbon, a vez stignet warnañ reunennoù a rimier ouzh ar c'herdin. Giovanni Battista Viotti, soner biolin hag sonaozour, savet gantañ ur bern pezhioù evit ar violin a laka ar pouez war c'hoari ar wareg, en dije bet lavaret : « Ar wareg eo ar violin ».

## Daveennoù
* Menuhin, Yehudi. *La légende du violon* 
* Harnoncourt, Nikolaus. *Baroque music today: music as speech.* Amadeus Press, c1988.
* McKean, James N. (1996) *Commonsense Instrument Care*. San Anselmo, California: String Letter Publishing. ISBN-13: 978-0962608193 
* Saint-George, Henry. *The Bow* (London, 1896; 2: 1909).
* Seletsky, Robert E. *New Light on the Old Bow*. Part 1: *Early Music* 5/2004, p. 286-96; Part 2: *Early Music* 8/2004, p.415-26.
Somebody Someone

**Somebody Someone** a zo ur ganaouenn eus ar strollad metal Korn. Trede ha diwezhañ single ar bladenn Issues e voe ivez.

Ar single a reas an nebeutañ a verzh e voe ha ne dizhas ket *Top 20* ar rolloù kanaouennoù brudetañ *Mainstream Rock* ha *Modern Rock*, daoust dezhañ da vezañ bet skignet meur a wezh en abadennn Total Request Live war ar chadenn MTV. Ur c'hlip renet gant Martin Weisz a voe filmet evit ar ganaouenn-mañ. 
Anavezet-mat eo ar ganaouenn-mañ abalamour m'eo bet sonet war al leurenn alies. Deuet eo da vezañ unan eus ar c'hanaouennoù a vez sonet bepred war al leurenn gant ar strollad Korn, abaoe ar bloavezh 2000.

## Liammoù diavaez
*Pozioù ar ganaouenn
Giovanni Martinolich

**Giovanni Martinolich** a zo bet ganet d'an 22 a viz Even 1884 e Trieste (Italia) ha marvet d'ar 25 a viz Gouere 1910.

Mestrc'hoarier echedoù italian.

Studier e oa e Vienna (Aostria). E 1905/06 e voe 4vet e Kampionad Vienna, goude Lowy, Milan Vidmar ha Savielly Tartakower. E 1906 e voe trec'h (9,5/12) e 4vet Tournamant Broadel Italian e Milano dirak Rosselli del Turco (9) ha Reggio (6,5). An disoc'h gwellañ bet tapet gantañ a voe an 9vet plas e Tournamant Meur Vienna e 1907, a-gevred gant Spielmann ha Wolf (6/13). E 1909 e voe trec'h e Tournamant Kevredigezh an Echedoù eus Trieste, 1,5 poent dirak Gladig. Embann a reas ur studiadenn a-zivout ar "Fegatello" (aberzhadenn ar Marc'h gant an tu gwenn) en Digoradur Spagnol er gazetenn "Rivista Scacchistica Italiana".

## Liammoù diavaez
* Giovanni Martinolich a-enep da Adolf Albin, Vienna 1907, Partienn Spagnol, Difenn Morphy (C78), 1-0
* E bartiennoù e Chessgames
What the Hell Have I

***What the Hell Have I*** a zo ur ganaouenn grunge sennet gant ar strollad Alice in Chains a glever e kantenn *soundtrack* ar film *[[Last Action Hero]]* gant Arnold Schwarzenegger e 1993.

## Erouezadur

Savet e oa bet ar ganaouenn er penn-kentañ evit ar gantenn Dirt, met en diwezh e voe lezet evit ar film. War-lerc'h e voe graet ur *single* ganti evit harpañ an dud war o zroiad er festival Lollapalooza e 1993.

## Liammoù diavaez

Klip ar ganaouenn war load YouTube
Dañs Leon

**Dañs Leon** a zo un dañs hengounel eus Bro Leon, anvet ivez *Piler-Lann*, *Dañs a-dal* pe *Dañs a-benn*. 

Alieszik e vez kanet *[[bannieloù Lambaol]]* gant an danserien.
Rannfrazenn anv-gwan

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **rannfrazenn anv-gwan** pe **sintagm-anv-gwan** (saoz: ''adjectival phrase''; diverraet: **AP**) evit komz eus ur rannfrazenn ganti un anv-gwan da benn anezhi, a skouer:

: ***leun''' a draoù''

E brezhoneg e c'hell talvezout seurt rannfrazennoù d'o zro da '''[[Doareer|doareañ]]''' ur [[rannfrazenn anv]] pe c'hoazh da [[Prezegad|brezegad]] ur [[frazenn]], da skouer:

: <u>Doareer</u>
:: ''un ti '''leun a draoù***
: Prezegad
:: ***leun a draoù''' emañ an ti''

Hir-kenañ ha luziet a-walc'h e c'hell dont da vezañ seurt rannfrazennoù, da skouer:

: ''tiez '''ruz***
: *tiez *'ruz bras***<br />
: ''tiez '''ruz bras digor o dorojoù***
: *tiez *'ruz-flamm bras-spontus digor-bras o dorojoù, leun-chouk a dud**'
Frañsez Iañ (Bro-C'hall)

**Frañsez I** (1494-1547) a oa roue Bro-C'hall (1515-1547).

## E vuhez
Ganet e oa d'an 12 a viz Gwenholon 1494 e Cognac (Bro-C'hall). Mab e oa da Charles d'Orléans, kont Angoulême, ha da Loeiza Savoia (1476-1531).

Roue Bro-C'hall e voe adalek 1515 betek e varv e 1547. Dimeziñ a reas da Glaoda a oa merc'h da Anna Vreizh, ha d'ar roue gall en e raok, Loeiz XII.

Trec'het e voe en emgann Pavia (1525) gant arme an impalaer Karl V,  ha prizoniet e voe gantañ daou vloaz-pad e Burgos. Dieubet e voe gant e enebour gant ma kasje e zaou vab yaouankik, Frañsez ha Herri,  en e lec'h. A reas, divezh, ma tremenjont un tamm mat eus o bugaleaj evel prizonidi.

Mervel a reas  d'ar 31 a viz Meurzh 1547 e Rambouillet (Bro-C'hall).
Ⅎ

**Ⅎ, ⅎ** a zo an digamma eilpennet, lakaet el lizherenneg latin gant Klaod evit reiñ ar gonsonenn [v] pe an hanter-vogalenn [w], gant ar mennoz na vije implijet ar V mui nemet evel vogalenn.

## Gwelet ivez
*Lizherennoù klaodiek: Ↄ, Ⅎ, ⱶ
Ↄ

**Ↄ, ↄ** a zo an enepsigma, lakaet el lizherenneg latin gant Klaod da vezañ implijet e plas BS pe PS.

Implijet e vez hiziv al lizherenn-se dindan an anv a "o digor" evit treuzskrivañ yezhoù afrikan 'zo (an eweeg pe al lingala da skouer). Implijet e vez ivez el lizherenneg fonetek etrevroadel.

## Gwelet ivez
*Lizherennoù klaodiek: Ↄ, Ⅎ, ⱶ
* Ɔ, ɔ
Kambr izel

Ar **Gambr izel** eo ar vodadeg kannaded hag he deus galloud lezenniñ pa vez ur gambr all, enni tud dilennet pe dibabet, ar gambr uhel. Pa'z eus div gambr e vez lavaret eo divgambr ar parlamant. N'eo ket sklaer perak e vez komzet eus kambroù izel ha uhel, koulz e saozneg (''lower house'') hag e meur a yezh all, met n'eo ket un dro-lavar eus an implijetañ nemet e levrioù war ar Gwir bonreizhel hag evit chom hep adlavaret an anvioù ofisiel en un destenn verr. 

## Kambroù izel e [[Bro-C'hall]]

* 1814-1830 : Kambr ar Gannaded, e mare an Adsavidigezh
* 1830-1848 : Kambr ar Gannaded, e mare Unpenniezh Gouere
* 1852-1870 :Korf lezenniñ, e mare an Eil impalaeriezh gall
* 1875-1940 : Kambr ar Gannaded, e mare an Trede republik gall
* 1946-1958 : Bodadeg Vroadel, e mare ar Pevare Republik gall
* Adalek 1958 : Bodadeg Vroadel e mare ar Pempvet Republik gall

## Hag e broioù all
* Ti ar C'humunioù (er Rouantelezh Unanet)
* Bundesrat (en Alamagn) 
* Dáil Éireann (e Republik Iwerzhon)
* Sejm (e Polonia)
* Lok Sabha (en India)
* Ti ar C'humunioù (en Aostralia)
We Die Young

Single EP kentañ ar strollad Alice in Chains eo ***We Die Young***. Lerc'hwezet e voe e miz Gouere 1990, ha dont a reas e *top 5* ar c'hanaouennoù metal da mare e embann.

## Roll ar c'hanaouennoù
# "We Die Young" (2:31)
# "It Ain't Like That" (4:38)
# "Killing Yourself" (2:59)

"We Die Young" hag "It Ain't Like That" a zeuont war-wel e kantenn gentañ Alice in Chains, *[[Facelift]]*. Un demo eus ar ganaouenn "Killing Yourself" a voe produet diwezhatoc'h er *box set* Music Bank.
Rannfrazenn adverb

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **rannfrazenn adverb** pe **sintagm-adverb** (saoz: ''adverbial phrase'') evit komz eus ur rannfrazenn ganti un adverb da benn anezhi.

E pep rannfrazenn adverb e c'hell bezañ ouzhpenn un adverb, ma vez graet "adverboù kreñvaat" ouzh ar re ouzpennet d'an adverb pennañ. E brezhoneg e vez implijet lostgerioù alies, da lâret eo morfemennoù stag kentoc'h evit leksemaoù emren, evit ober diouzh seurt elfennoù kreñvaat, da skouer :

: Adverb pennañ
:: *redeg *'buan** a rae''

: <u>Adverb kreñvaat</u>
:: ''redeg buan**-tre** a rae''

Pennañ eo an adverb ''buan'' er frazennoù skouer-mañ rak bez' e c'heller tennañ kuit an adverb kreñvaat a eil-renk ''-tre'' hep ma teufe ar frazenn da vezañ amreizh e-keñver [[yezhadur]] ar brezhoneg met n'heller ket lemel kuit an adverb ''buan'', da skouer :

: *''redeg **tre** a rae''

Talvezout a ra ar rannfrazennoù adverb da doareañ pe spisaat ster ur [[verb]] pe ur [[rannfrazenn verb]] pe c'hoazh un [[islavarenn]] pe ur [[frazenn]] a-bezh.

E [[brezhoneg]] ne vez ket diforc'het atav stumm un [[anv-gwan]] diouzh hini un adverb, keñveriit da skouer :

: <u>Adverb</u>
:: [[brezhoneg]] : ''Komz a ra **flour***
:: [[saozneg]] : ''He speaks '''smoothly***
: Anv-gwan
:: brezhoneg : ***Flour''' eo e gomzoù''
:: [[saozneg]] : ''His words are '''smooth***

## Gwelit ivez:
* Adverb
* Rannfrazenn
* Rannfrazenn verb
Maen ar Boudiged

**Maen ar Boudiged** (** e galleg) a zo ul liac'hven en Ezieg, e gevred Bro-Roazhon.

## Mojennoù
Hervez ar vojenn e vije bet savet gant boudiged hag an hini a zistrujje anezhi a varvje e-kerzh ar bloaz. Degaset o dije ar vein eus pemp kilometr alese en o zavañjeroù.

Evit ar re yaouank a fell dezho dimeziñ ez eo maen ar boudiged un doare da c'houzout hag-eñ int graet an eil evit egile. Graet e vez tro ar savadur en ur gontañ an niver a vein. Mont a ra ar paotr dre an tu dehou, hag ar plac'h dre an tu kleiz, ha kontañ a ra pep hini an niver a vein. Pa'n em gav an eil a-dal d'egile goude graet an dro e vez keñveriet ar c'hontoù:
* m'o deus kavet ar memes niver : mat-kenañ e vo an traoù evito ;
* ma'z eus un diforc'h a zaou : mat a-walc'h e vo an traoù ;
* un diforc'h brasoc'h eget daou : gwell eo dezho dispartiañ.


The Roche aux Fées.JPG|Tresadenn e 1834.
La Roche aux Fées dscf7439-7489.jpg|
La Roche-aux-Fées (vue générale).JPG|
Roche-aux-Fees.svg|Gwel diouzh a-us


## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel Maen ar boudiged
Yezh termen

Implijet e vez an termen **yezh termen** (saoz. *target language*) gant studioù an treiñ evit komz eus ar yezh implijet evit sevel un droidigezh diwar ur yezh all, anvet ar yezh orin, da skouer pa droer an Divina Commedia e brezhoneg diwar an italianeg e talvez ar brezhoneg da yezh termen.

Ne rank ket bezañ disheñvel avat ar yezh termen diouzh ar yezh orin rak troidigezhioù enyezhel (saoz. *intralinguistic translations*) a c'heller sevel koulz ha troidigezhioù etreyezhel (saoz. *interlinguistic translations*), da skouer evit arbennigourion/ezed zo ez eo enyezhel an droidigezhioù kaset da-benn e galizeg diwar ar portugaleg pe un droidigezh savet e saozneg Breizh-veur diwar un destenn orin bet skrivet e saozneg ar Stadoù-Unanet pe c'hoazh un droidigezh e brezhoneg unvan savet diwar un destenn orin e rannyezh Bro-Dreger.

## Gwelit ivez:
* Treiñ ha troidigezh
* Yezh orin
Herri IV (Bro-C'hall)

**Herri Bourbon** (1553-1610) a oa Roue Navarra, evel **Herri III**, ha Roue Bro-C'hall evel **Herri IV**. 

Ganet e oa d'an 13 a viz Kerzu 1553 e Pau. Mab e oa da Anton Bourbon ha da Janed Albret, rouanez Navarra. 

Roue Navarra e oa adalek 1572, ha roue Bro-C'hall adalek 1589. 

Drouklazhet e oa d'ar 14 a viz Mae 1610 e Pariz gant Ravaillac.

Tapet e oa bet gant Brezel ar Relijionoù dre ma oa priñs dre gwad ha penn protestant a-raok azezañ war tron Bro-C'hall ha treiñ d'ar feiz katolik e 1593. 

Chom a rae tost eus ar brotestanted ha klask a rae un doare da gavout ur c'hempouez etre an nerzhioù relijiel ha reiñ an tu d'an holl da vevañ e feiz kristen e Bro-C'hall hag er peoc'h. Gantañ eo bet sinet e 1598 Skrid-embann Naoned a ro an tu d'ar brotestanted ha d'ar gatoliked da ober gant ar relijion a fell dezho.

## Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas. Da Marguerite de Valois (1572-1599) ha da Marie de' Medici (1600-1610)
Gouenoù (kumun)

**Gouenoù** zo ur gumun e Bro-Leon, e Kanton Brest-4, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
## Douaroniezh
* E Gouenoù emañ eien ar Penfell.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Baptiste-François Le Sénéchal e anv, hag ur c'hure, Jean Goachet.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 56 gwaz eus ar gumun, eleze 3,93% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel.
#### [[Eil brezel bed]]
* D'ar 7 a viz Eost 1944, 42 zen nann-soudard a voe lazhet gant soudarded alaman e Pengereg.
* D'ar 7 a viz Eost 1944 e kouezhas ur c'harr-nij P-47D-16-RE (marilhet 42-76597 ha kodet G8-?, 362th BG, 378th BS) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (*[[United States Army Air Forces]]*) e Gouenoù; e leviour a voe lazhet.
#### Brezelioù didrevadennañ
;Brezel Indez-Sina
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz Gwengolo 1951 er Viêtnam.
## Monumantoù ha traoù heverk

Gouesnou fontaine.jpg|Ar feunteun.
Gouesnou église.jpg|An iliz katolik.
Gouesnou_Monument_libération_2e_et_8e_division_US.jpg|Monumant ar soudarded stadunanat. 

* Iliz katolik *Sant Gouenoù*.
* Ar feunteun.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Monumant ar soudarded stadunanat marvet e miz Eost 1944, bet dioueliet d’ar 27 a viz Eost 2013.
* Monumant lazhadeg Pengereg.
* Monumant an daou vilour breizhveuriat SAS marvet d’ar 7 a viz Eost 1944, luc’hskeudenn.
* E Gouenoù e vez lidet un droveni en enor da sant ar barrez, sant Gouenoù, bep bloaz, da vare Yaou Bask.
### Bezioù ar C'hommonwealth e bered Gouenoù

*Milourien eus broioù arall ag ar C'hommonwealth en Aerlu ar Rouantelezh-Unanet : 1 milour eus  Rodezia ar Su.
Karrnijourion e oant holl. Marvet int e 1943, e-pad an Eil Brezel Bed. Pevar anezhe a varvas pa gouezhas o c'harr-nij (*[[North American B-25 Mitchell|Mitchell]]* marilhet *FL216* ha kodet *VO-?*) etre Plabenneg ha Gwipavaz d'ar 24 a viz Even 1943, an hini all d'an 3 a viz Eost 1943, pa gouezhas e garr-nij (*[[Hawker Typhoon|Typhoon Ib]]* marilhet *JP399* ha kodet *ZH-?*) e Plabenneg, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Brezhoneg
;Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
;Ya d'ar brezhoneg
* D'ar 17 a viz Kerzu 2009 e oa bet votet live 2 ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
* D'an 8 a viz Meurzh 2010 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1.
;Deskadurezh
* Ur skol divyezhek zo eno abaoe 2004. 
* E distro-skol 2024 e oa 82 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (11,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
* Ur vagouri divyezhek a zo ivez evit degemer ar vugale a-raok ar skol.
* Ar vagouri "Dorn ha Dorn" he deus sinet Live 2 karta Divskouarn.
## Darempredoù etrebroadel
### Gevelliñ
*Aberhonddu,  (1988)
*Reichstett,  (1995)
### Kevelouri
*Bossofala,  (2005)
## Lec'hiennoù internet

*Lec'hienn ofisiel Ti-ker Gouenoù
* Gouenoù war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Kanton Rester

**Kanton Rester** oa ur rann velestradurel c'hall, e departamant Il-ha-Gwilen e rannvro Breizh.
E-barzh Arondisamant Roazhon emañ.

## Listennad kumunioù

* Ervrezhell
* Ezieg
* Govelioù-ar-C'hoad
* Koem
* Marc'helleg-Roperzh
* Marzhinieg-Houarnruz
* Rester
* Santez-Koulm
* An Tilh
* Tourig

## Listennad Kuzulierien

## Daveoù
Meurzh 2007 e Breizh

**[[Kronologiezh vloaziek evit Breizh]]**
:2006 e Breizh - **2007 e Breizh** - 2008 e Breizh

2007 e Breizh 
:Genver - C'hwevrer - Meurzh - Ebrel - Mae - Mezheven 
:Gouere - Eost - Gwengolo - Here - Du - Kerzu

## Meurzh

## Gwener [[16 Meurzh|16 a viz Meurzh]]
* Kef Goproù Tiegezh ar Mor-Bihan a nac’h reiñ ur skoaziadenn d’ur raktres da zigeriñ ur vagouri e brezhoneg e Gwened.

## Sadorn [[31 Meurzh|31 a viz Meurzh]]
* Tost da 4000 den en ur vanifestadeg evit Diwan en Oriant.

__NOTOC__
Napoleon II

**Napoléon François Joseph Charles Bonaparte** pe **Napoleon II** , ganet d'an 20 a viz Meurzh 1811 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d'an 22 a viz Gouere 1832 e Vienna (Aostria), a oa mab da Napoleone Buonaparte ha da Marie-Louise Aostria.

Dug Reichstadt e oa ivez. Lesanvet e oa *l'Aiglon* (an erer bihan) dre c'hoap abalamour ma oa mab da Napoleon a veze lesanvet *l'Aigle* (an erer).

## Lennegezh
* *L'Aiglon*, pezh c'hoari gallek e gwerzennoù gant Edmond Rostand.

## Gwelout
* Roll an unpennoù gall
Plouzelambr

**Plouzelambr** a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Dreger, hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
Kumunioù amezek : Treduder; Lokmikael; Plouilio; Plouared; Lanvaeleg;
## Anv
* Ogée (1780) : **Plouzelempre**.
* Marteville & Varin (1843) : **Plouzélambre**.
* René Largillière (1925) : **Ploeselembr** *fin XIV;* **Ploesellembre** , *1444;*
* Bernard Tanguy (1992) : **Ploeselembr***, fin XIV;* **Ploesellembre***, 1426, 1444;* **Ploeselembre***, 1440;* **Ploesellembre***, 1596;* **Plouzelembre***, 1731;*
* Hervé Abalain (2000) : **Ploeselembre***, XIV;*
## Ardamezioù
N'ez eus ket
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 36 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,86% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; mont a reas unan anezhe diwar wel e Boezinge e Flandrez Belgia d’an 22 a viz Ebrel 1915, soudard en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oa.
## Monumantoù ha traoù heverk

Plouzélambre. Eglise-32.jpg|
Plouzélambre. Calvaire. 34.jpg|
* Iliz katolik *Sant Jelvestr*.
Oratoire-plouzelambre.jpg|
* Chapel bihan.
Plouzélambre (22) Église 07.JPG| 
* Karnel ar vered.

Fontaine Saint-Sylvestre de Plouzélambre - 2.JPG|
Fontaine Saint-Sylvestre de Plouzélambre - 1.JPG|
* Feunteun *Sant Jelvestr* (XVIt)
Plouzélambre. Monument. Dédicace bretonne.jpg|
* Monumant ar re varv er vered en-dro d'an iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Levrlennadur
## Liammoù diavaez

* Plouzelambr war lec'hienn Geobreizh
* Plouzelambr en EBSSA
* Lec'hienn diwar-benn Plouzelambr (prevez)
## Notennoù ha daveoù
Plufur

**Plufur** zo ur gumun e Breizh, e Bro-Dreger hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Yar ha Dour-Elego (?) emañ Plufur.
* Koadek eo tiriad kumun Plufur ha dont a ra gweladennerien da vale an hentoù.
* Kumunioù amezek : Tremael; Plistin; Treduder; Lanvaeleg; Plounerin
## [[Lec'hanvadurezh]]
;Anv
*Benjamin Jollivet (1859) : *ple-*, *plou- fur*, *« paroisse du Sage ».
*Régis de Saint-Jouan : *Ploefur*, 1426 ; *Pluffur*, *Plufur*, [[XVIIvet kantved|XVII]] ha [[XVIIvet kantved]].
*Bernard Tanguy (1992) : *Eccl. de Plefor*, war dro 1330 ; *Ploefur*, 1426, 1444, 1461, 1596 ; *Pluffur*, 1657.
Hervé Abalain (2000) : *Plefor, Ploefur*, 1426.
;Gerdarzh
Marteze diwar al [[latin]] *Florus*. Hervé Abalain (2000) : parrez **Flur* / *Flour(an)*.

== [[Ardamezouriezh]]==

== Istor ==
=== [[XVIvet kantved]] ===
* 11 gouere 1596 : emgann e-kichen chapel Sant-Adrian etre tud Plufur ha garnizon Tonkedeg (cf. R. de Saint-Jouan).
=== [[XVIIIvet kantved]] ===
* 1706 : chapelioù Manati ha Krist difennet d'an dud abalamour d'o stad fall (cf. R. de Saint-Jouan).
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 104 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 7,25% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; lazhet e voe tri anezhe d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]]  e  [[Maissin]] e [[Belgia]], en  [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]] e oant  ; unan all a yeas diwar wel e [[Boezinge]]  e [[Flandrez]] [[Belgia]] d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]], korporal en [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] e oa.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
=== Brezelioù didrevadennañ ===
===== [[Brezel Indez-Sina]] =====
* Mervel a reas ur soudard d’an [[8 a viz Mae]] [[1954]] e [[Ðiện Biên Phủ]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]].
== Brezhoneg ==
* D'an 20 a viz Mae [[2019]] e oa bet votet emezelañ d'ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun.
== Monumantoù ha traoù heverk ==
* [[Iliz]] katolik [[Sant Flouran Anjev|*Sant Flouran*]].
* [[Chapel]] *Sant Nikolaz*.
* Chapel *Sant Erwan''.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Indez-Sina) en iliz katolik, luc’hskeudenn .
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
* Yvonne Le Fustec (1906 e Konvenant Lan e Plufur - 2003), barzhez.
* Marcel Hamon (1908 e Plufur-1994), rezistant, kuzulier departamant ha kannad.
* Jean-Pierre Le Dantec (ganet e Plufur d'ar 14 a viz Meurzh 1943), skrivagner.
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

*  Plufur en EBSSA
## Notennoù ha daveoù
Yezh paoell

Er yezhoniezh e vez implijet an termen **yezh paoell** pe **yezh ahel** (saoz: ''pivot language'') evit komz eus ur yezh, kalvezadel pe naturel, implijet evit tremen d'an eil yezh d'eben evit treiñ kentreze kentoc'h evit mont war-eeun an eil d'eben.

Talvezout a ra seurt yezhoù paoell da gentañ-holl evit treiñ ez-automatek dre urzhiataerezh, ha dreze e c'heller treiñ etre meur a yezh orin ha meur a yezh termen en un doare eeunoc'h hep rankout liesaat an an niver hollek a droidigezhioù, keñveriit da skouer:

: evit treiñ war-eeun etre 7 yezh disheñvel (a, b, c, d, e, f, g) e ranker sevel 42 troidigezh disheñvel (a-b, a-c, a-d, a-e, a-f, a-g; b-a, b-c, b-d, b-e, b-f, b-g; c-a, c-b, c-d, c-e, c-f, c-g...)

: evit treiñ etre an hevelep 7 yezh oc'h implijout ur yezh ahel (h) e ranker sevel 14 troidigezh disheñvel nemetken (a-h, b-b, c-h, d-h, e-h, f-h, g-h ha h-a, h-b, h-c, h-d, h-e, h-f, h-g).

Seul wezh ma'c'h a war vrasaat an niver a yezhoù, seul wezh ma teu da vezañ bihanoc'h an niver a droidigezhioù holler ma ranker sevel dre implijout ur yezh paoell e-keñver an niver hollek ma ranker sevel evit treiñ war-eeun etre pep yezh.

Ar gudenn bennañ a sav pa implijet seurt yezhoù paoell eo ar fed ma'c'h a war vrasaat ar riskl da dreiñ fall, rak bewech ma troer ez eus ur riskl da dreiñ fall un termen hag div wezh brasoc'h eo ar riskl-se pa ranker treiñ div wezh, da lâret eo gant ar yezhoù a ha b hag ar yezh paoell h:

: treiñ war-eeun: ur bazenn
:: a-b

: treiñ gant ur yezh paoell: div bazenn
:: a-h-b = a-h + h-b

Alies e vez implijet ar saozneg evel yezhoù paoell dre m'c'h eo bet dielfennet donoc'h evit an darn vrasañ eus ar yezhoù all gant ar yezhoniezh kentoc'h evit a-duagrez d'ar fed m'eo anezhañ ur yezh dereat e-keñver he yezhadur evit talvezout da yezh paoell, da lârete oe n'o ket ar saozneg ur yezh reizh he yezhadur diouzh un tu na gantañ kalz a elfennoù yezhadurel ha morfologel (da skouer displegaur ar verboù, jener, troadoù...) implijet stank pe stankoc'h gant kalz a yezhoù komzet dre ar bed.

Diouzh an tu all eo bet klasket gwezh ha gwezh all implijout an esperanteg evel yezh paoell dre m'eo reizh e morfologiezh ha gwevn a-walc'h e gevreadurezh.

**Pebeilañ** (saoz. *relay*) e reer eus ar fed ma implijet yezhoù paoell pa vezer o jubenniñ, da lârete eo pa n'anavez ket ur jubenner/ez ar yezh implijet gant an hini a zo o komz ha rankout a ra jubenniñ diwar ar jubennegezh savet diwar ar yezh-se betek ur yezh anavezet gantañ/i gant unan eus ar jubennourion/ezed all kentoc'h eveit ober war-eeun diwar ar yezh orin.
Tredraezh-Lokemo

**Tredraezh-Lokemo** zo ur gumun e Breizh, e Bro-Dreger hag e departamant Aodoù-an-Arvor.

## Douaroniezh
Emañ Tredraezh-Lokemo war genoù al Leger, war Mor Breizh.

Kumunioù amezek : Plouilio ha Lomikael.

## Anv
B. Tanguy : *Par. de Tresdretz*, *Tresdreyt*, *Treydretz*, 1330; *ecl. de Tre(r)ez*, c. 1330; *Tredrez*, fin XIVvet; *Trefdraez*, *Tredraez*, 1426; *Tredrez*, 1444, 1461; *Trefdrez*, 1481

E. Vallerie : *Traderz, Tresdretz, Tresdreyt, Treydretz, Tresdreiz*, 1330; *Trefdrez*, *Tredraez* 1426; *Tredrez*, 1516; *Tredrès*, 1779

diouzh *Tref  + Traezh*

## Ardamezioù

## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 53 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,04 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas c'hwezek den a varvas abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Tredraezh-Lokemo - Karn Roskoualc'h 05.JPG|Karn Roskoualc'h
Tredraezh-Lokemo - Iliz Sant-Kemo 01.jpg|Iliz *Sant Kemo* Lokemo.
Tredraezh-Lokemo - Kastell Koad-Tredraezh.jpg|Kastell Koad-Tredraezh

Ar monumantoù da heul zo Monumantoù istorel :
*Karn Roskoualc'h war un daol-vaen
*Iliz katolik Tredraezh, gouestlet d’an *Itron-Varia*.

ENCLOS PAROISSIAL DE TREDREZ 2.jpg|
Trédrez-Locquémeau (22) Église de Trédrez 05.JPG|Karnel.
Trédrez-Locquémeau (22) Église de Trédrez 13.JPG|
Trédrez-Locquémeau (22) Église de Trédrez 06.JPG|

*Iliz katolik Lokemo, eus ar , gouestlet da *Sant [[Kemo]]*.
*Kastell Koad-Tredraezh, eus ar .

Coat-Trédrez. La Messelière.gif|Tresadenn La Messelière. 1941.
Tredraezh-Lokemo - Kastell Koad-Tredraezh.jpg|
*daou galvar.
*Gwenodenn ar Valtouterien
Trédrez-Locquémeau. Sentier du Dourven 1.gif|War beg an Dourven, war zu ar mor.
* Monumant ar re varv e-tal an ti-kêr, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud vrudet
*Jean Conan, skrivagner.
*Erwan Durant, beleg, skrivagner brezhonek, ezel eus Emgleo ar Skrivagnerien.
*Jules Gros, yezhoniour.
Trédrez-Locquemeau. Plaque Jules Gros.jpg|Plakenn e-kichen an ti-kêr.
## Brezhoneg
* D'ar 25 a viz Gouere 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
* D'ar 15 a viz Meurzh 2007 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.
## Krennlavar
**Etre Pempoull ha Lokemo* / *Emañ gwele an Anko(ù)*.
## Levrlennadur
* Régis de Saint-Jouan : *Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie*. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990
* Bernard Tanguy : *Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification*. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus*. An Here. 1995
## Liammoù diavaez

* Inventaire général
## Notennoù ha daveoù