Winsor McCay

**Zenas Winsor McCay** (1871-1934) a oa un aozer bannoù-treset hag ur filmaozour amerikan.

Brudet eo en abeg d'e bennoberenn, ar bannoù-treset *[[Little Nemo|Little Nemo in Slumberland]]* ("Nemo Vihan e bro ar Morgousk"), a dresas eus 1905 betek 1914 hag eus 1924 betek 1926.
A-bouez ivez e voe e dresadennoù-bev *[[Gertie the Dinosaur]]*, bet aozet gantañ e 1914.
Abalamour da vellad ur gevrat e sinas *"Silas"* e vannoù-treset anvet *[[Dream of the Rarebit Fiend]]*, a reas eus 1904 betek tro-dro da 1925.

En e vugaleaj dija e oa Winsor McCay un tresour donezonet-dreist, a laboure kalz ha buan. Evit kregiñ gant ar vicher e reas skritelloù hag e labouras evit kazetennoù ha kelaouennoù adalek 1898.
E 1903 e voe gopret gant ar gazetenn *New York Herald*, a embannas ar bannoù-treset *Little Sammy Sneeze* ("Streviadenn Sammy Vihan") ha **Dream of the Rarebit Fiend* ("Hunvre paotr ar *Welsh rarebit*")<br>
E [[1905]] e voulc'has e bennoberenn, *Little Nemo e Slumberland*, ur stirad bannoù-treset e doare an [[Arz Nevez]].

Winsor McCay a ouezas degas kemmoù en doare da aozañ bannoù-treset, pa reas gant [[diarsell]]où her evit diskouez savadurioù ha kêrioù. Skeudvarrenniñ a rae e dresadennoù a-benn reiñ bos dezho, hag o livañ en un doare dispar.

Remziadoù tresourion a voe levezonet gant e labour, a chomas digevezerezh betek filmoù hir [[Walt Disney]] er [[bloavezhioù 1930]]. Meur a dro-vicher bet ijinet gantañ evit blivañ skeudennoù zo deuet da vezañ reol diwezhatoc'h.

Ur filmaozour e voe Winsor McCay ; dek [[film]] [[tresadennoù-bev]] a genderc'has etre [[1911]] ha [[1921]], en o zouez *The Sinking of the Lusitania* ("Peñse al Lusitania") a voe hirañ film blivet e amzer e [[1918]].

== Buhez ==
E-kreiz ar bloavezhioù [[1830]] e tivroas tud-kozh Winsor McCay diouzh tu e dad, ar gouerion Donald ha Christina McKay, eus [[Bro-Skos]] da [[Kanada-Uhel|Ganada-Uhel]]. E [[Woodstock (Ontario)]] e voe ganet Robert McKay ([[1840]]-[[1915]]), tad Winsor.<br>
A Vro-Skos ivez e teue tud-kozh Winsor McCay diouzh tu e vamm ; kouerion e oa Peter ha Mary Murray en [[East Zorra-Tavistock]], Kanada-Uhel.

D'an 8 a viz Genver [[1866]], d'an oad a 26 vloaz, e timezas Robert McKay gant Janet Murray, oadet 25 bloaz. En hevelep bloavezh e tivroas ar c'houblad a [[Kanada|Ganada]] da [[Spring Lake (Michigan)]], er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]], rak Robert en devoa kavet labour e kompagnunezh an embreger Zenas G. Winsor ([[1814]]-[[1890]]).

=== Ganedigezh ===
N'eus roud ebet eus skrid ganedigezh Winsor McCay. E [[1910]] e tisklêrias bout bet ganet e [[1869]], ar pezh a zo skrivet war e vez ; hogen diwezhat en e vuhez e lavaras bout bet ganet d'ar 26 a viz Gwengolo 1871 e Spring Lake, ar pezh a voe embannet en ur gelaouenn.. Meneg zo e marilhoù Stad Michigan eus ur Zenas W. McKay bet ganet e Kanada e [[1867]], met n'eus roud ebet a gement-se er marilhoù kanadian. E miz Mae [[1863]] e voe un tan-gwall e Spring Lake, a zistrujas lod marilhoù marteze..<br>
Winsor McCay e-unan ne ouie ket e oad neuze, evel ma voe embannet en *New York Herald* da-geñver e obidoù..

E [[1905]] e kemmas Robert McKay e anv e *McCay*, evit en em dec'hel a-raok ur brezel renet gant [[klan McKay]] enep ur [[klan|c'hlan]] [[Iwerzhon]]at.

=== Bugaleaj ===
Abred-tre e krogas Winsor McCay da dresañ kement tra a wele, a-hed e amzer, ha gouest e oa da dresañ diwar eñvor traoù n'en devoa biskoazh treset a-raok — "tresañ an eñvor" a rae-eñ eus an donezon-se. Buan e voe merket resisted e dresadennoù, met e dad, na oa ket dedennet gant an arzoù, e gasas d'ur skol-veur deknikel. Nebeud-tre a gentelioù a voe heuliet gant an arzour yaouank, a gavas gwelloc'h tapout un [[tren]] da [[Detroit (Michigan)|Zetroit]] ma reas poltredoù a werzhe war ar straed.

Buan e voe merket e zonezon, ha John Goodison, ur c'helenner war an [[douaroniezh]] hag an tresañ, a ginnigas dezhañ heuliañ kentelioù prevez gantañ, ar pezh a voe asantet gant Winsor McCay.<br>
Dindan ren J. Goodison e teskas ober gant an diarsell, ha dre ma oa bet J. Goodison ur [[gwerell]]our gwechall e labourjont war implij reizh al [[liv]]ioù.

=== An oadour ===
Berr o oa ment Winsor McCay, war-dro [[metr|1,52 m]], ar pezh el lakaas diaes gant hini e wreg Maude Léonore Dufour, merc'h al livour [[Bro-C'hall|gall]]-ha-kanadian John Dufour, a oa tost da zek vloaz yaouankoc'h egetañ war ar marc'had — hervez John Canemaker, buhezskridour W. McCay, kement-se a c'hallfe displegañ ar c'hevrin a-zivout oad gwir an arzour, en devije klasket krennañ an diforc'h a oad etrezañ hag e wreg aotrouniek.<br>
Daou vugel a zeuas d'ar c'houblad, Robert Winsor (bet ganet e [[1896]]) ha Marion Elizabeth ([[1897]]).

Emskiant e oa W. McKay eus e zonezonoù, a ouie herouezañ diouzh ezhomm. Un den entroet e oa koulskoude, a lenne kalz [[barzhoniezh]], [[pezh-c'hoari|pezhioù-c'hoari]] ha [[romant]]où ; e-unan en devoa desket seniñ ar [[piano]]. Ur [[butun]]er daonet e oa, daoust da ali e wreg, hag ul lonker ivez, ha oa boas da evañ nebeut met alies gant e vignoned..

Bevañ war an ton bras a rae ar c'houblad, gant ur bleiner rak ne blije ket d'an arzour bleinañ e-unan, hag ur gward-korf a-c'houde lizheroù gourdrouzus bet resevet en abeg da dresadennoù bet graet evit skeudennaouiñ pennadoù gant [[William Randolph Hearst]], perc'henn an *New York Herald*.<br>
Evel e dad e oa Winsor McCay ur [[frañmasonerezh|frañmason]].

Da veure ar 26 a viz Gouhere 1934 e voe an arzour taget gant ar boan-benn, ha seizet e voe e [[brec'h|vrec'h]] dehou. Semplañ a reas, ak gant e zorn dehou e trese, ha goude merenn e varvas diwar [[enfroù]] [[empenn]].E bered an Evergreens e Brooklyn e voe beziet.

Goude marv Winsor McCay e 1934 e voe kavet nebeutoc'h a arc'hant eget na oa bet gortozet, en abeg da foranerezh doare-bevañ ar c'houblad. E deroù ar [[bloavezhioù 1940]] ne chome netra eus an arc'hant, ha gwerzhet e oa bet ti bras ar familh. E ti e vab Robert e veve Maude Léonore pa varvas e [[1949]].
 
== Remzad ==
=== An deroù (1889–1903) ===

E [[1889]] ez eas Winsor McCay da [[Chicago]], ma chomas daou vloavezh-pad oc'h ober skritelloù ha skeudennoù evit an *National Printing and Engraving Company*.

E [[1891]] ez eas da [[Cincinnati]] da genderc'hel da werzhañ poltredoù ha tresadennoù. Skritelloù [[bruderezh]] a reas ivez evit *Kohl & Middleton Dime Museum*, betek [[1900]] ; dre ma ouie tresañ buan ha spis war an dro e kemeras ar boaz da sevel skritelloù dirak un engroez a dud. E-kerzh ar bloavezh kentañ ma labouras evit Kohl & Middleton e teuas Maude Léonore Dufour tre er mirdi ; ken skodeget e voe W. McCay ma 'z eas buan da wiskañ dilhad kran kent distreiñ hag en em ginnig d'ar plac'h 14 vloaz. Dizale ez ejont kuit da eurediñ dre guzh e [[Covington (Kentucky)]].

E-kichen e labour evit Kohl & Middleton e krogas Winsor McCay da dresañ evit ar gazetenn *Cincinnati Commercial Tribune*, ma teskas labourat gant un [[doug-pluenn]]. E [[1898]] ez asantas bout gopret leun-amzer gant ar gazetenn. E tresadennoù ar mare-se e tiorroas teknik ar skeudvarrenniñ a zo unan eus perzhioù dibar e stil.<br>
Hag eñ o labourat evit ar gazetenn e krogas da dresañ evit ar gelaouenn *Life* ivez, evel tresour dizalc'h.

E [[1900]], en eskemm ouzh ur c'hresk d'e c'hopr, ez asantas an arzour mont da labourat evit *The Cincinnati Enquirer*, ma reas kalz tresadennoù hag un nebeud kelaouadennoù kent bout anvet da rener rann an arzoù. D'ar mare-se e krogas da labourat gant doare an [[Arz Nevez]] a zeuas da vezañ perzh pennañ e oberennoù.

=== Bannoù-treset (1903–1911)===

Adal miz Genver betek miz Du [[1903]] e reas Winsor McCay evit an *Enquirer* ur stirad bannoù-treset anvet *A Tale of the Jungle Imps by Felix Fiddle* ("Istor diaouledigoù ar janglenn gant Felix Biolin") ha savet diwar [[barzhoniezh|barzhonegoù]] [[George Randolph Chester]] ([[1869]]-[[1924]]), a oa genidik eus Cincinnati. A-raok ma vije embannet an div bajennad diwezhañ e oa aet an arzour da [[New York]] da labourat evit an *New York Herald*, ma reas skeudennoù ; evit an hevelep kazetenn e laboure an tresour Richard F. Outcault war e vannoù-treset *Buster Brown*, ha buan e savas kevezerezh etre an daou arzour. Dizale e kuitaas R. F. Outcault an *New York Herald* ha distreiñ da *The New York Journal*.

En *Evening Telegram* avat ez embannas Winsor McCay ar stirad bannoù-treset kentañ bet ijinet gantañ, *Mr. Goodenough*, a grogas d'an 21 a viz Genver [[1904]]. Ne badas ket pelloc'h eget *Sister's Little Sister's Beau*, e vannoù-treset kentañ ur bugel enni, na pelloc'h eget e gentañ bannoù-treset e liv, *Phurious Phinish of Phoolish Philipe's Phunny Phrolics*, a voe embannet e stagadenn-Sul an *Herald* e miz Mae.<br>
Berzh avat a reas ar stirad *Little Sammy Sneeze*, enni ur bugel o kregiñ da [[streviadur|streviañ]] en deroù, ar streviadenn o kreskiñ a-feur gant kerzh an istor betek an disoc'h mantrus ha kastiz ar bugel. Eus miz Gouhere [[1904]] betek miz Kerzu [[1906]] e voe embannet.

E miz Gwengolo 1904 e voe embannet en *Evening Telegram* pajenn gentañ stirad hirañ Winsor McCay, *Dream of the Rarebit Fiend*. Ne oa tudenn bennañ er stirad, a oa raksoñjet evit an oadourion. Hunvreoù faltazius, hurlinkoù a-wechoù, a rae an tudennoù a-c'houde ur pred *Welsh rarebit*.<br>
Kement a verzh a reas ar stirad ma voe embannet un dastumad e [[1905]] ha ma voe graet ur film diwarnañ. Un [[opera|opera-komek]] zoken a voe raktreset, hep dont er gouloù avat.<br>
*Silas* e oa sinadur Winsor McCay evit *Dream of the Rarebit Fiend*, pa oa berzet dre gevrat e rafe gant e anv gwirion evit al labour embannet gant an *Evening Telegram*.

Tra ma kendalc'he gant e dresadenoù pemdeziek e voulc'has W. McCay tri stirad nevez e [[1905]] : *The Story of Hungry Henrietta* e miz Genver, ma weler ur plac'hig o koshaat hag o tevaat a sizhun da sizhun a-feur ma lonk boued da gempouezañ gant an diouer a garantez a-berzh he zud, *A Pilgrim's Progress by Mister Bunion* e miz Mezheven, sinet *Silas* evit an *Evening Telegram* hag a badas betek miz Kerzu [[1910]], ha pajenn gentañ *Little Nemo in Slumberland*, a voe embannet d'ar 15 a viz Here 1905 en *New York Herald*.


Hep mar ez eo *Little Nemo* pennoberenn Winsor McCay. Bep sizhun e voe embannet ur bajenn warni un hunvre faltazius graet gant ur paotrig anvet Nemo, a vez dihunet e dibenn pep istor. E vab Robert a gemeras an arzour da patrom Nemo.<br>
C'hoari gant reolennoù boas ar sevel bannoù-treset a reas W. McCay, ha o c'hemmañ : ment ha stumm an tresadennoù war ar bajenn, darselloù her, resisder ar munudoù, implij al livioù, lusk an istor en amzer hag er bajenn. Gouzout a reas tennañ splet eus perzh dibar an *Herald* da voullañ livioù war baper, a oa dieil d'ar mare-se, ha war kein pep pajenn e roe kemennoù d'ar voullerion war divoud al livioù a oa da arverañ.

E miz Ebrel [[1906]] e voe kinniget 500 [[dollar ar Stadoù-Unanet|dollar]] dre sizhunvezh da W. McCay evit un droiad *chalk talk*, un doare abadennoù amerikan ma rank un den kontañ istorioù en ur dresañ. Ar gevrat e oa ober 25 tresadenn e 15 [[eilenn|munutenn]] dirak ur saliad arvesterion tra ma oa ul laz o seniñ ur pezh anvet *"Dream of the Rarebit Fiend"*. Berzh a reas an abadenn gentañ, d'an 11 a viz Mezheven 1906, ha kendelc'her a reas W. McCay betek dibenn [[1907]], en ur ober war-dro e oberennoù arall bepred, e letioù pe a-drek al leurenn alies.


Ken abred ha 1905, e deroù an embann eta, e voe klasket sevel ur [[komedi war gan|c'homedi war gan]] diwar hunvreoù *Little Nemo*. Goude meur a raktres difrouezh e voe diskouezet unan e kreiz [[1907]], en devoa koustet 100 000 dollar, ur postadur bras-divent evit ar mare. Ur [[korr|c'horr]] anvet Gabriel Weigel a c'hoarie roll Nemo.<br>
Un degemer a-zoare a voe graet d'ar chomedi, a voe c'hoariet e New-York kent treiñ er Stadoù-Unanet daou vloavezh-pad. Gant e abadenn *chalk talk* ez heulie W. McCay an droiad a gêr da gêr bepred. Pa voe nac'het outañ mont war al leurenn e [[Boston]] hep danvez nevez e kemmas produer raktal, gant ur c'hresk a 100 dollar bep sizhun war ar marc'had. Alies e tegase e vab Robert, gwisket evel *Little Nemo* hag azezet war ur gador-roue dirak an arvesterion.

:* En ur brimaozadenn e-kerzh ar c'homedi, en abeg d'ur gudenn deknikel bennak, ez ijinas un aktour un dudenn nevez, a anvas *Whiffenpoof*. Paket e voe ar ger gant an arvesterion, ha "Whiffenpoof" a droas da anv ul [[loen]] faltazius par da [[:fr:Dahu|Zahu]] ar C'hallaoued, da re ur strollad [[sonerezh]] e Skol-veur Yale hag ur ganaouenn gant ar strollad-se. Er bannoù-treset e voe lakaet gant Winsor McCay, war pajenn an 11 a viz Ebrel 1909. Ur c'hoari roudoù anvet "Whiffenproof" a voe diouzh ar c'hiz er [[bloavezhioù 1940]] hag er [[bloavezhioù 1950]].

Adalek 1909 betek [[1911]] e tresas Winsor McCay ur stirad arall evit an *Herald*, *Poor Jake* e anv, ma weler ul labourer mut korvoet gant ur c'houblad pinvidion – un doare evit an arzour da ziskouez e zamant evit kudennoù ar gevredigezh amerikan.

E deroù 1910 e voe kinniget da W. McCay degas e *chalk talk* en [[Europa]]. Goulenn aotre a reas digant an *Herald*, met biskoazh ne voe kaset ar raktres da benn. Hervez e vuhezskridour, W. McCay en devoe ur gabestrenn digant an *Herald*, ar pezh a washaas an darempredoù etre an arzour hag e implijer. Disfiz ouzh an embregerezhioù bras a voe gwelet en e labour er mare-se, evel e *Little Nemo* (24/04 - 08/05/1910). Bezet pe vezet, chom er Stadoù-Unanet a reas an abadennoù neuze, betek ma paouezas Winsor McCay ganto e [[1917]].

=== Tresadennoù-bev (1911–1921) ===

Dek film tresadennoù-bev a voe aozet gant Winsor McCay etre [[1911]] ha [[1921]]. Tri film arall a oa war ar stern.

Pa voe degaset [[folioskop]]où d'ar gêr gant e vab e soñjas d'an arzour e c'hallje treiñ troioù-kaer *Little Nemo* e tresadennoù-bev. Da gregiñ gant al labour e reas 4 000 tresadenn war [[paper|baper]] [[riz]], a voe luc'hvannet e *Vitagraph Studios* e Brooklyn. Rannoù filmet a voe lakaet e deroù hag e diwezh ar steudad, ma weler Winsor McCay o klaoustreañ ober 4 000 tresadenn vlivet a-barzh ur mizvezh. D'an 8 a viz Ebrel [[1911]] e voe diskouezet *Little Nemo* er salioù, ha pevar devezh goude e voe ul lodenn eus e abadennoù *chalk talk*.<br>
Dre ma oa bet graet un degemer mat d'ar film e tivizas an arzour livañ pep tresadenn evit an abadennoù da zont.

Peogwir e oa W. McCay brouzet ouzh en *Herald*, evit abegoù arc'hantel hag abalamour d'an diouer a frankiz, ez asantas en [[nevezamzer]] 1911 labourat evit an *New York American*, perc'hennet gant William Randolph Hearst ivez, en eskemm ouzh ur c'hresk en e c'hopr. Gwirioù *Little Nemo* a gasas gantañ, goude bout gounezet ur prosez enep an *Herald* : gant ar gazetenn e chomas gwirioù ar bannoù-treset, gant o aozer e chomas re an tudennoù. Kendelc'her gant *Little Nemo* a reas W. McCay neuze, dindan an talbenn *In the Land of Wonderful Dreams*. Dic'houest e voe an *Herald* da gavout den pe zen da gendelc'her gant *Little Nemo in Slumberland*.

E miz Mae an hevelep bloavezh e voulc'has W. McCay un dresadenn-vev all, *How a Mosquito Operates*, a oa diazezet war ar bajenn eus *Dream of the Rarebit Fiend* a oa bet embannet d'ar 5 a viz Mezheven 1909 : en aner e klask un den en em wareziñ diouzh ur pezh mell [[moustik]] a lonk [[gwad]] betek tarzhañ. En un doare naturel eo blivet al loen : ne dro ket da c'hwezigell, kreskiñ a ra e [[korf|gorf]] diouzh e [[korfadurezh|gorfadur]] gwirion.


E miz C'hwevrer [[1914]] e lakaas Winsor McCay ur film arall en e *chalk talk*, *Gertie the Dinosaur* e anv, "an [[dinosaor]]ez bac'het nemeti", evel a lavaras e-unan. Gant ur skourjez ez errue W. McCay war al leurenn, ha pep tra a c'hoarveze evel pa vije an dinosaorez o sentiñ d'he mestr, petra bennak ma rebelle a-wechoù. Buan e voe *Gertie the Dinosaur* luc'hvannet er salioù.<br>
Hemañ e voe film kentañ W. McCay gant kinkladurioù spis : McCay a drese an tudennoù, un tresour arall a rae war-dro an drektalennoù.

Evit *Gertie* e voe ijinet ar *"McCay Split System"*, da lavaret eo an [[etrelotadur (blivadur)|etrelotadur]] : ar skeudennoù pennañ zo treset da gentañ, ha skeudennoù arall zo graet da lakaat etrezo a-benn flouraat ar fiñvadennoù. Nac'hañ a reas W. McCay breouañ e ijinadenn, ar pezh a roas tro d'ar blivour John Randolph Bray d'en ober dindan e anv-eñ, kevret gant kavadennoù arall aozour *Gertie*. Prosezioù a voe, ha kondaonet e voe J. R. Bray da zigoll Winsor McCay.

Displijet e voe W. R. Hearst gant labour W. McCay evit an *New York American* : hervezañ e oa ret d'an arzour bout sirius, dilezel ar bannoù-treset ha skeudennaouiñ pennadoù ar gazetenn. Goulenn a reas digant produerion W. McCay digreskiñ niver an abadennoù *chalk talk*, ha ret e voe d'an arzour sinañ gant e implijer ur gevrat a grenne e droiadoù da vro New York hepken.<br>
E miz C'hwevrer [[1917]] e teuas W. R. Hearst a-benn da lakaat Winsor McKay da zilezel e abadennoù da vat, kevret gant e labourioù diavaez all. Un nebeud abadennoù hepken a voe aotreet, ha kresket e voe gopr an arzour evit e zigoll.

Adal neuze e oa ret da Winsor McCay labourat bemdez en ur burev e ti an *New York American*. Skeudennaouiñ pennadoù argazetenn e oa e gefridi, hag ret e oa dezhañ asantiñ da gement kemmadenn a oa gourc'hemennet gant ar skriverion. Gouzout a reas an arzour diskouez e zisplijadur dre berzh mat pe fall e labour, hervez ma oa a-du pe get gant danvez ar pennad, maoa dedennet pe get gant ar pennad, ha zoken diouzh an darvoudoù a c'hoarveze en e vuhez prevez.


E miz Kerzu [[1915]] e voe digoret ur studio tresadennoù-bev gant W. R. Hearst hag e dresourion ; ne oa ket Winsor McCay en o zouez.<br>
Frealz a gavas evelkent en aozadur e film *The Sinking of the Lusitania*, diwar istor gwir peñse ar [[mordreizher]] *Lusitania*. Daou vloavezh a voe ret evit echuiñ fardañ ar film-se, gant harp daou dresour all ; gant W. McCay e-unan e oa kellidet.<br>
E ti an arzour e labouras ar skipailhig, war ar follennoù [[kelluloid]] a oa bet breouet e 1914 ; aesoc'h e oa labourat war ar skor-se rak treuzwelus eo : tu zo neuze da verniañ skeudennoù a-benn kempleshaat ar blivadur war un drektalenn, kuit ag adtresañ ar foñs bewech. Gwenn ha du e oa an tresadennoù, 25 000 anezho, gant skeudennoù a vije bet dic'hallus kaout dre ur [[kamera|c'hamera]]. Er *Vitagraph Studios* e voent [[luc'hskeudennerezh|luc'hskeudennet]].<br>
D'an 20 a viz Gouhere [[1918]] e teuas ar film er-maez. Daoust dezhañ bout bet skignet e-pad meur a vloavezh, ha d'ar bruderezh a voe graet dezhañ, ne c'hounezas ket Winsor McCay kement ag arc'hant ha gortozet, pa ne zegasas ar film nemet 80 000 dollar en holl.

Kenderc'hel gant ar filmoù war gelluloid a reas evelkent. C'hwec'h a voe graet etre 1918 ha 1921, tri anezho o vout chomet diembann ; tammoù hepken anezho zo deuet betek ennomp.<br>
Tri film arall a zeuas er-maez e 1921, diwar *Dream of the Rarebit Fiend* : *Bug Vaudeville*, leun ag [[amprevan]]ed ; *The Pet*, ma weler un euzhvil o plaouiañ kement tra a zo war e dro hag o spontañ kêr ; *The Flying House*, istor un den a stag eskell d'e di a-benn nijal kuit a-zirak e zleoù. War anv Robert McCay, mab Winsor, eo blivadur ar film diwezhañ-mañ, met hervez J. Canemaker e c'haller arvariñ e vije bet graet ken brav ul labour gant un deraouad er blivadur.

=== An diwezh (1921–1934)===
Goude 1921 e voe rediet Winsor McCay da zilezel an tresadennoù-bev, pa ouezas W. R. Hearst e poste muioc'h eus e amzer enno eget en e labour evit an *New York American*.<br>
Tri raktres a chomas enket neuze : ur film skrivet a-gevret gant George Randolph Chester ; *The Barnyard Band*, a vije bet gant sonerezh ; unan diwar-benn perzh ar Stadoù-Unanet er [[Brezel-bed kentañ]].

E [[1922]] ez adkrogas Winsor McCay gant e abadennoù *chalk talk*.

E [[1924]] e kuitaas impalaeriezh W. R. Hearst, pa oa erru e dibenn e gevrat. Distreiñ d'an *Herald* a reas, hag adkregiñ gant bannoù-treset *Little Nemo* e miz Eost. Ken ampart hag an doare kentañ e oa an tresañ, hogen digemm e oa dasparzh ar skeudennoù a sizhun da sizhun, gouzañvatoc'h e oa Nemo, ha digendalc'h e oa an istorioù. Koll a reas poblegezh neuze, hag e miz Kerzu [[1926]] e voe embannet ar bajenn diwezhañ.<br>
E-keit-se e oa bet pennoù-bras impalaeriezh W. R. Hearst o klask kendrec'hiñ an arzour da zistreiñ, ar pezh a reas e [[1927]]. Dre ma oa bet nebeut a verzh gant *Little Nemo* er bloavezhioù kent e voe prenet ar gwirioù gant an *Herald* evit 1 dollar hepken.

Trenket e oa spered Winsor McCay na neuze. E-kerzh ur goan en e enor e New York gant un bodad bliverion, e 1927 bepred, e roas dezho un nebeud kuzulioù teknikel met pa santas ne oant ket o selaou,ha goude bout evet betek re, e tisklêrias dezho :

<div style="text-align:center;">"Un arz eo ar blivadur. Setu penaos e sellen outañ. Met diouzh a welan, da genwerzh hoc'h eus-c'hwi e droet. Ket un arz, ur c'henwerzh ne lavaran ket. *Pigos fall !*"</div>

E miz Gwengolo war ur chadenn [[skingomz]] hag e miz Du en ur gazetenn e klemmas a-zivout stad fall ar blivadur en e amzer.

E [[1929]] e teuas un c'hannad eus an *American Tobacco Company* d'e welet evit kinnig dezhañ ober skritelloù-brudañ, evit ur sammad dreist e c'hopr-bloaz. Nac'het e voe gant skipailh W. R. Hearst, war zigarez ma oa berzet d'an arzour labourat en diavaez eus an ti. Pa c'hourdrouzas an *American Tobacco Company* paouez da baeañ bruderezh e kazetennoù ha kelaouennoù W. R. Hearst e sinas hennezh ul lizher-aotre evit ma c'hallfe Winsor McCay ober al labour.

== Hêrezh ==

E [[1937]] e klaskas mab Winsor McCay kenderc'hel gant labour e dad dre lakaat bannoù-treset *Little Nemo* da sevel a varv da vev, dindan an anv "Winsor McCay, Jr." Un doare *Little Nemo* arall a dresas ivez, anvet *Nemo in Adventureland*, ma weler Nemo hag ar briñsez en o oad gour. Berrbad e voe an daou stirad.<br>
E [[1947]], gant e vignon Irving Mendelsohn, e krouas *McCay Feature Syndicate* a-benn adembann labour e dad, kemmet avat evit e azasaat ouzh ment nevez kazetennoù ar mare. Berrbad e voe ar raktres-se ivez.

Miret fall eo bet labour Winsor McCay ; gourc'hemenn a rae ma vije distroet e dresadennoù orin dezhañ, ha devet e voe un darn vras anezho en un tan-gwall e dibenn ar bloavezhioù 1930.<br>
En entremar e chome e wreg a-zivout an doare da ober gant ar pezh a chome, setu e tivizas he mab lakaat an dastumad en e di dezhañ. Lod eus al labour a voe gwerzhet pa voe berr an arc'hant. Irving Mendelsohn a reas war o zro war-lerc'h, hag e verc'h Marion da c'houde. A rumm da rumm e tremenas ar peurrest, hag en tiegezh emañ c'hoazh hiziv an deiz.

Kalz beniadoù-orin eus e filmoù a voe distrujet gant ar filmaozour e-unan a-benn disammañ e stalennoù. Ne chom ket gwall galz eus ar pezh en devoa miret, abalamour ma oa bet luc'hskeudennet war filmoù [[nitrat]] 35&nbsp;mm a ya buan da fall. Gant mab Irving Mendelsohn hag unan eus e vignoned, blivourion o-daou, e voe saveteet an tammoù a chome eus oberennoù ar mestr.<br>
E [[1966]] e voe adkavet pajennoù-orin *Little Nemo* en ur studio ma oa bet Winsor McKay o labourat. Kalzik anezho zo bet fiziet e *Metropolitan Museum of Art* New York. E [[1973]] e voe embannet un dastumad anezho en [[Italia]].


Dre e implij eus an diarsell e voe Winsor McCay ur diaraoger da filmoù hir [[Walt Disney]] ([[1901]]-[[1966]]), ar pezh a voe anzavet gant W. Disney e-unan e [[1955]].

John Canemaker, ur blivour e-unan, a aozas e [[1974]] ur film en enor d'ar mestr, *Remembering Winsor McCay*, a voe diskouezet e New York e [[1975]]. E [[1987]] e skrivas diwar-benn buhez an arzour ; un gentel adwelet hag astennet eus al levr a voe embannet e [[2005]].<br>
Unan eus gwellañ arbennigourion war ar blivadur, Paul Wells e anv, a zisklêrias ne c'haller ket bihanaat levezon Winsor McCay war Istor ar blivadur. Gant ar filmvarnour Richard Eder e voe lakaet W. McCay a-renk gant diazezourion italian an [[Azginivelezh]].<br>
Kalz filmaozerion, [[Federico Fellini]] en o zouez, ha tresourion evel [[Art Spiegelman]] pe [[Robert Crumb]] a voe levezonet gant labour Winsor McCay.

E [[1972]] e voe staliet ar *Winsor McCay Award*, ur priz a vez grataet da vlivourion heverk.

== Oberennoù ==
=== Stil ===
Koulz lavaret e deroù e remzad aozer bannoù-treset e kemmas Winsor McCay an doare boas d'o sevel. Lies e oa stummoù e dresadennoù evit o azasaat ouzh red an istor — er bajenn amañ a-is, da skouer, e kresk ment ar panelloù a-feur ma kresk ar foue, ar pezh na oa biskoazh bet graet en e raok.<br>
Er rummad war-lerc'h hepken e voe tresourion a gredas ober kemend-all en o labour.



Dre implijout ar skeudvarrenniñ ouzhpenn an diarselloù her e ouezas an arzour pouezañ war perzh boemarvestus e labour, e *Little Nemo* dreist-holl, ma weler kalz krouadurioù moliac'hel e kinkladurioù gwerc'helour-kenañ.

Hervez John Canemaker e oa stil W. McCay graet diwar linennoù resis-kenañ, par da re [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]-[[1528]]) ha [[Gustave Doré]] ([[1832]]-[[1883]]).<br>
Gant liv [[Sina]] du, pluennoù metal, kreionoù [[plom]] ha [[gomenn]]où e trese Winsor McCay ; gant un [[te (benveg)|te]] hag ur [[skouer (benveg)|skouer]] e save an diarselloù. Alies ez implijas liv [[gouach]] en e vannoù-treset kentañ.

Emdaveennoù a lakaas alies en e labour, e *Dream of the Rarebit Fiend* pergen, m'en em ziskouezas meur a wech. Alies e komze tudenn pe dudenn d'al lennerion, lod a c'hoarie gant stern an dresadenn, lod arall c'hoazh en e drese o-unan evel p'en devije an aozer disoñjet o zresañ e-unan. "Metafaltazi" a reer eus an teknik danevellañ-se.

Un dislank zo etre stil ampart-kenañ an tresañ ha perzh diaoz ar c'homzoù, a c'hall bout gros a-wechoù, evel pa n'en devije ket Winsor McCay taolet kement ag aked el lagadennoù hag en o lec'h er skeudennoù. Kement-se a ziskouez e oa spered an arzour unan gweledel kentoc'h eget unan a-c'henoù.

Gant [[bloc'heilad]]où e amzer e reas Winsor McCay en e vannoù-treset hag en e filmoù, hep na vije anat e oa mennet da gunujenniñ den pe zen : gouezidi eo ar vorianed, da skouer, pe c'hoant o deus da vout gwenn. Ur pezh diaes a zen eo Flip an Iwerzhonad, hag en un doare ludresadennel e vez diskouezet, pa vez Little Nemo an Angl-ha-Saoz treset e doare an Arz Nevez bepred.<br>
Nebeut-tre a [[maouez|vaouezed]] zo e labour W. McCay, hag alies e vezont diskouezet evel pebrenned skañv o spered ha gwarizius. Ar briñsez zoken ne vez morse a-live gant ar geneilded a zo etre paotred ar stirad.

=== Bannoù-treset ===


=== Filmoù ===


== Levrlennadur ==
* Winsor McCay, *Little Nemo*, Pierre Horay, 2005, ISBN 978-2-7058-0381-0 
* Winsor McCay, *Daydreams and Nightmares*, Fantagraphics Books, 1988, ISBN 978-0-930193-56-0 
* Thierry Groensteen (1991), *Little Nemo au pays de Winsor McCay'', Milan, ISBN 978-2867265594 [[fr}}

## Notennoù