open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Identidade Galega

**Identidade Galega (IDEGA)** eo anv ur strollad galizegour, ha n'eo ket broadelour, hag a difenn ur bolitikerezh kreizour-dehour o kenderc'hel gant mennozhioù Dereita Galeguista Vicente Risco ha Filgueira Valverde.

En tu-dehoù pellañ emañ orinoù ar strollad avat, dre ma oa bet krouet diwar un disrann e Democracia Nacional.

Krouet e oa bet d'an 19 a viz Here legalizouse 2004 ha d'ar 14 a viz Kerzu e oa bet dalc'het gantañ e Emvod-Meur kentañ. Ennañ e oa un 50 a izil bennak er penn-kentañ, ouzh o fenn Xosé Lois Pérez ha Xoán Lois Manteiga.

D'ar 7 a viz Gwengolo 2005 e tisklêrias e oa bet divizet gante en em deuziñ gant ar Partido Galeguista (PG, "Strollad Galizegour").

Ur strollad gouennelour an hini eo, o sevel a-anep d'an envoidi evit difenn perzhioù diazez Galiza herveze. 

Da geñver ar mouezhiadegoù evit Parlamant Galiza e 2005 e oa bet savet ul listenn evit Proviñs A Coruña gant Manuel Ambite ouzh he fnn evel danvez-prezidant, ha tapet gante 376 vot en holl.

E miz Mezheven 2006 e tivizas mont kuit eus PG abalamour da bolitikerezh ar strollad-se e-keñver an envroidi hag adsavet e oa bet adarre gante Identidade Galega.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn Identidade Galega
Coalición Galega

**Coalición Galega** ("Kengevred c'halizek") a zo ur strollad kreizour galizek enteuzet er gengevred Terra Galega ("Tir Galiza") abaoe ar 4 a viz Kerzu 2005.

Krouet e oa bet da geñver ar mouezhiadegoù lec'hel e 1983 dre gentrollañ meur a strollad galizek savet pa'c'h eas da get Unión de Centro Democrático ("UCD, "Unvaniezh ar C'hreiz Demokratel") da heul disoc'hoù fall mouezhiadegoù ar Stad e 1982, en o zouez Partido Galego Independente, Centristas de Ourense, Converxencia de Independentes de Galicia, mui strolladoù galizegour all, dreist-holl ar Partido Galeguista ("Strollad Galizegour").

Dre ma oa aet gante disoc'hoù mat er mouezhiadegoù (125.000 vot en holl) e oa bet divizet treuzfeurmiñ ar gengevred en ur strollad politikel broadelour habaskterour ha kreizour e 1984.

Dindan ren Pablo González Mariñas ha gant souten Convergència i Unió (CiU) e oa bet tapet gante 163.425 vot (13%) da geñver ar mouezhiadegoù evit Parlamant Galiza e 1985. 

Div rann a oa e diabarzh ar strollad: diouzh un tu ar re a felle dezhe tizhout un emglev gant an tu-kleiz, ha diouzh an tu all ar re a save a-du gant souten an tu-dehoù. Gant an eil re ec'h eas ar maout hag a-drugarez dezhe e oa bet gallet lakaet da Xerardo Fernández Albor da brezidant Gouarnamant Galiza.

Da geñver mouezhiadegoù ar Stad e 1986 e oa bet tapet gante un dileuriad, Senén Bernárdez, anezhañ kentañ dilueuriad broadelour e Parlamant Spagn abaoe diwezh an II Republik.

E miz Genver 1987 e kuitaas ar strollad an izili broadelourañ ha araogourañ ha gant Pablo González Mariñas ha Xosé Henrique Rodríguez Peña e savjont Partido Nacionalista Galego (PNG, "Strollad Broadelour Galiza"). 

Da geñver ar mouezhiadegoù lec'hel e 1987 e savas CG ul listenn unvan a-gevret gant Coalición Progresista Galega ("Kengevred Araogour Galiza"), ar Partido Demócrata Popular ("Strollad Demokratel Poblel") hag ar Partido Liberal ("Strollad Frankizour"), aet gante 11.07% eus ar votoù ha tapet e 607 kuzulier e tiez-kêr dre ar vro.

Goude ma'c'h eas kuit Xosé Luís Barreiro eus Partido Popular de Galicia e miz Gwengolo 1987 e kemeras perzh Coalición Galega e Gouarnamant Galiza dindan ren Fernando González Laxe.

War digresk-trumm ec'h eas an niver a vouezhioù bet tapet gante avat da geñver ar mouezhiadegoù evit Parlamant Galiza dalc'het e 1989 (48.208 vot pe 3,6%) ha tapet gant daou dileuriad nemetken. Koll a reas ar Strollad an holl dileuridi er parlamant e 1993 (6.098 vot, 0,42%).

Hiziv eo José Domingo Posada González prezidant Coalición Galega ha Fernando Alonso Lorenzo ar sekretour-meur.

## Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel Coalición Galega
Titan

**Titan** a c'hell bezañ :

***[[Titaned]]**, mibien da Ouranos ha Gaia e mojennoù Henc'hres, diagentidi doueed Olympos

## Steredoniezh
***[[Titan (loarenn)|Titan]]**, ul loar d'ar blanedenn Sadorn

## Sterdeadurezh
***[[Titan (fuzeenn)|Titan]]**, ur fuzeenn
Soudan

**Soudan** zo ur stad en Afrika. Emañ el lodenn reter eus ar c'hevandir. En-dro da Soudan emañ Ejipt en hanternoz, Eritrea er reter, Etiopia er gevred, Susoudan er su, ar Republik Kreizafrikan er mervent, ha Tchad er c'hornôg, ha Libia er gwalarn. Er biz emañ ar Mor Ruz. C'hartoum (pe *Khartoum*) eo ar gêr-benn. Abaoe an 9 a viz Gouhere 2011 eo distaget diouti Soudan ar Su, deuet da vezañ ur riez dizalc'h.
Isca!

**Isca!** ("Fulenn") zo anv un aozadur broadelour hag enep-kevalour eus an tu-kleiz dianavez ez-ofisiel e diabarzh Galiza Nova, rann yaouankizoù Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza").

Krouet e oa bet d'ar 16 a viz Gouere 2006 gant ur strolladig tud aet kuit pe bet skarzhet eus Unión da Mocidade Galega (UMG, "Unvaniezh Yaouankizoù Galiza"), rann yaouankizoù Unión do Povo Galego (UPG, "Unvaniezh Pobl Galiza"), en o zouez Sekretour-Meur Galiza Nova Xosé Emilio Vicente Caneda, mui un nebeud tud yaouank all eus Galiza Nova.

En em ginnig a reas en un doare foran evit ar wezh kentañ da geñver Gouel Broadel Galiza d'ar 25 a viz Gouere 2006 er vanifestadeg aozet gant BNG.

Tost a-walc'h eo o zezennoù ouzh re Movemento Pola Base, rak herveze eo aet re bell war hent ar vouezhiadegiezh BNG dre vras, dreist-holl dindan levezon UPG aet mui-ouzh-mui war an tu-dehoù herveze ha difenn a reont ar gredenn ma rank bezañ kreñvaet al labour war an dachenn sokial.

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel
Κ̌ (lizherenn)

Ul lizherenn c’hresianek ispiisal eo **Κ̌, κ̌**implijet a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [tʃ] e rannyezh Kiprenez, da skouer:

κ̌αί [tʃe] = gresianeg unvan: καί [ce] ("ha")

Implijet e vez ivez τζ(ι) pe τσ̌ evit treuzskrivañ ar son-mañ a-wezhoù, da skouer: τζιαί pe τσ̌αί.

## Gwelet ivez
* Lizherenneg ar gresianeg
* Kappa
Σ̌ (lizherenn)

Ul lizherenn c’hresianek ispisial eo **Σ̌, σ̌**implijet a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [ʃ] e rannyezh Kiprenez, da skouer:

σ̌έρι ['ʃeri] = gresianeg unvan: χέρι ['çeri] ("dorn")

Implijet e vez ivez σ' pe χ̌ evit treuzskrivañ ar son-mañ a-wezhoù, da skouer: σιέρι pe or χ̌έρι.

## Gwelet ivez
* Lizherenneg ar gresianeg
* Sigma
Oran

**Oran** (وهران, *Wahrān* en arabeg ; ⵡⴻⵀⵔⴰⵏ e berbereg) eo eil brasañ kêr Aljeria, hag unan eus ar re bouezusañ eus ar Maghreb. E gwalarn Aljeria emañ, 432 km eus Aljer, ar gêr-benn. E 2008 e oa er gumun-se 937 544 annezad, hag e 2019 e oa 1 570 000 annezad en tolpad kêrioù.

## Geografiezh

Oran a zo savet war vord ribl su ar Mor Kreizdouar.

### Hin

En Oran ez eus un hin kreizdouarel boutin merket gant ur mare sec'hor hañvek, hag ur goañv dous.

### Hidrografiezh

En Oran e vank an dour mat da evañ, hag alies-tre e vez holen e-barzh. Ar mank a gelaouadurioù hag a studioù war an dour isdouarel el lenn o deus bountet «Ministrerezh an Danvez Dour» da c’hourc’hemenn e 2002 ur studi hollek war se.

### Transportoù

#### Lec'hel
Oran n'eus ket kalz a drañsportoù, setu perak an embregerezh ETO (Entreprise du Transport Oranais) o deus gounidet kirri-boutin nevez met nemet 70% eus ar pezh o doa goulennet eo. Neuze n'eo ket trawalc'h evit ar studierien a zo eno. Abaoe 2013 ez eus un tramway e Oran.

#### Broadel hag etrevroadel
An daou zoare treuzdougen a-bouez evit mont da Oran eo ar c'harr-nij hag ar vag. Aerborzh Etrebroadel Ahmed Ben Bella a zo 12 km eus kreiz-kêr Oran, ha bagoù a zo evit mont eus Oran betek Marselha, Seta, Alacant pe Almeria.

## Aozadur

### Ranngêrioù ha karterioù

Rannet eo Oran e daouzek ranngêr anvet ivez « secteurs urbains» pe lodennoù kêr.

### Ranngêr istorel
Ranngêr Sidi El Houari a zo kreiz istorel ar gêr. Lec'hiet eo e Norzh-Kornog Oran, e Ras El Aïn, e Murdjadjo hag e-kichen ar Mor Kreizdouar. Bez eus merkoù eus kalz a sevenadurioù disheñvel : spagnolek, turkek ha gall.

### Tolpad-kêrioù Oran
Meurgêr Oran a vod kalz a gomunioù, div anezhe torbezennet d'ar gêr.

Bir el-Djir a zo diouzhtu e reter da Oran. «Arcole» e oa anvet, da goulz an drevadenniñ, 8 km eus kreiz-kêr Oran. Ar gêr-mañ a zo chomet troet war al labour-douar betek fin ar bloavezhioù 1980. Hiziv an deiz ez eus 118 000 a annezidi eno. Meneget e vez saverezh ur stad olimpek gant 50 000 plas.

## Istor
Un nebeud amzer goude ma voe diazezet kêr e oa kroget Omeyyaded Kordoba hag ar Fatimided da glask tapout Oran ha bec’h etrezo.  Adalek ar bloavezhioù 1000 e oa ur gumuniezh yuzev eno. E 1077 e voe renet kêr gant riez an Almoravided, Youssef ibn Tachfin, e-pad 68 bloaz. E 1145 e voe aloubet Oran gant ar strolladoù Almohoded eus Abdl al Mumin. 
ibn Ali dija trec'h e Tlemcen, c'hoant o doa mont davet porzh Mers el-Kebir e-lec'h oa ret dezho kemer ar vag evit mont da Andalouzia, pa 'n em lazhas an emir almoravidat Ibrahim Ben Tachfin hag e garedig Aziza pa gouezhjont diwar o c’hezeg eus nec'h menez Murdjajo.
Milou

**Milou** a zo ki gwenn Tintin. Heuliañ a rafe e vestr betek ar marv. Gallout a ra komz, met al lennerien hepken a c'hall gouzout petra a lavar. Kompren a ra ivez ar pezh a lavar an dud. Sot eo gant an eskern, gwrac'h eo gant ar c'hig ha n'eo ket a-enep lapañ alkol a-wechoù, wiski « Loch Lomond » dreist-holl.

En albom kentañ troet e brezhoneg Ar 7 Boullenn strink e oa anvet Moutig, met war-lerc'h eo bet anvet Milou evel en embannadur orin.

## Gwelet ivez
* Troioù-kaer Tintin
Komz-plaen

Ar **gomz-plaen**, pe **yezh plaen**, eo an doare da sevel skridoù ordinal pa ne saver ket barzhoniezh. Se zo kaoz e skrive ar Gall Molière : « Kement tra n'eo ket yezh-plaen a zo gwerzennoù, ha kement tra n'eo ket gwerzennoù a zo yezh-plaen» 

Heñvel eo ouzh ar gomz boas eta. Talvezout a ra ar ger da gomz eus ur stil komz-plaen ha n'eus ket troiennoù re ginklet ennañ.

Implijet e vez ar gomz-plaen evit sevel kement testenn m'en deus ezhomm ar skridaozer da lezel e breder da vezañ dispaket en un doare fraezh a-walc'h gant nebeut a redioù ; koulskoude e kaver meur a live yezh hervez palioù ar skridaozer, e varregezh hag ar media ma klask skrivañ evitañ.
Pa vez kaoz eus ar gomz-plaen e reer dave d'al lennegezh da gentañ (romantoù, levrioù skiantel, levrioù istorel, levrioù prederouriezh, hag all), met kavet e vez ar gomz-plaen er c'helaouennoù, en danevelloù micherel, al lizhiri ha meur a skrid all. 

## Doareoù liesseurt
Meur a zoare zo d'ar gomz-plaen. Ur varzhoneg e yezh-plaen zo ur pennad yezh-plaen ma kaver perzhioù ar varzhoniezh. Romantoù ha danevelloù zo e yezh-plaen, ma skrivas Truman Capote e kave dezhañ e oa an danevell an diaesañ doare komz-plaen da skrivañ ( "the most difficult and disciplining form of prose writing extant").

## Notennoù
Ar Roc'hell

**Ar Roc'hell** (*La Rochelle* e galleg) a zo ur porzh gall war aod ar Meurvor Atlantel ha pennlec'h departamant ar Charente-Maritime, a zo e rannvro Akitania-Nevez.
## Istor
Kêr-benn proviñs kozh an Aunis eo adalek an Xvet kantved. E-pad ar Grenn-Amzer eo da roue Bro-C'hall Loeiz VII ha roue Bro-Saoz Herri II an eil war-lerc'h egile.
D'an XVIvet kantved e kaver kalz protestanted. Lakaet eo ar seziz d'ar gêr meur a wech abalamour da se.
## Monumantoù ha traoù heverk
Porzh kozh ar Roc'hell.
## Touristerezh
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud
*William Bouguereau, livour

## Gevelliñ
* Essaouira, 
* Lübeck, 
* New Rochelle, 
* Petrozavodsk, 
* Santiago de Figueiró, 

## Liammoù diavaez

*  larochelle.fr, lec'hienn ofisiel ar gumun.
* 

## Notennoù ha daveoù
Mamm

Ur **[[mamm|vamm]]** zo ur vaouez hag he deus krouet ur bugel, pe emañ o tougen c'hoazh, ha n'eo ket ganet ar bugel, pe he deus ganet anezhañ. 

Dre vras, bezañ mamm zo kement hag ober ha kaout bugale, goude ma c'haller dispartiañ an daou dra-se a-wechoù.
* Ur vamm naturel eo an hini a c'han ar bugel.
* Ur vamm hervez al lezenn eo an hini zo anavezet dezhi gwirioù ur vamm, goude ma n'he deus ket ganet ar bugel, peogwir he deus advabet ur bugel ganet gant ur vamm all.

## Mamm ha tad
Evit bezañ mamm he deus ezhomm ar vaouez da gavout ur gwaz peurvuiañ. Hennezh a vez graet an tad anezhañ.

Abaoe 20 bloaz diwezhañ an  koulskoude ez eus bet kavet doareoù all da vezañ mamm hep skoazell an tad, nemet n'eo ket hep had un tad c'hoazh. 

## Loened

## Pennadoù kar
* mammeg
* lezvamm
Samara (kêr)

**Samara** (rusianeg : Самара *Samara*) a zo ur gêr e Rusia. Anvet e voe **Kouybychev** e 1935 gant ar renad komunour, en enor d'ar penn bolchevik Valerian Kouybychev (1888-1935) ; adanvet e voe "Samara" goude diskar an URSS e 1991.

Kêr-benn velestradurel Oblast Samara eo. Ur porzh meur war ar stêr Volga eo ivez.

## Douaroniezh
War kember ar Volga hag ar Samara emañ kêr.

Un hin kevandirel gleb he deus.

## Istor
A-raok ma voe savet kêr e oa kaeoù war ribl ar Volga evit ar bigi. Er  e voe savet kreñvlec'h Samara. Diazezet e voe en ur mod ofisiel gant un dekred embannet gant an tsar Fyodor Ioannovitch e 1586.

## Demografiezh

### Broadelezhioù
Hervez niveradeg 2002 e oa ar broadelezhioù-mañ e Samara ar bloaz-mañ :
* Rusianed : 88,1 % ;
* Tatared : 3,4 % ;
* Ukrainiz : 1,8 % ;
* Mordoviz : 1,5 % ;
* Tchouvached : 1,3 %.
Hervez niveradeg 2021 en deus cheñched ar broadelezhioù a zo e Samara evel-henn:

### Relijionoù

Meur a relijion a zo e Samara, an Iliz ortodoks o vezañ an hini bouezusañ ; kristenien abostolek armenian, katoliked, prostestanted, muzulmaned ha yuzevien a zo ivez.

## Gevelliñ
Gevellet eo Samara gant:
* e proviñs Anhui, e 2015
* e proviñs Heilongjiang, e 2012
* e stad kevredadel Salzburg, e 2010
* e Sikilia, e 2008
*, e 1992
* e Baden-Württemberg, e 1992
* e Missouri, e 1994
* e Gyeongsangnam-do, e 2016
* e proviñs Henan, e 2002
* e rannvro Aegean, e 2008

## Tud liammet ouzh Samara
* Dmitriy Chostakovitch (1906–1975), sonaozer ha pianoour, en deus bevet e Samara e-pad an Eil Brezel-bed hag echuet en deus e Sinfonienn Niv. 7 eno.

## Daveoù

## Liamm diavaez

* encyclopedia jrank
*  Samara war wikivoyage
*Samara war Instagram
Kleio

**Kleio** (Κλειώ / Kleiô, en henc'hresianeg, diwar κλέω "kanañ (meuleudi)"), latinekaet e *Clio*, eo anv muzenn an Istor.
Evel he c'hoarezed all, merc'hed an Awen evelti, eo merc'h da Zeus ha Mnemosyne.

Ur mab he doa, Hyakinthos, engehentet gant Pieros, roue Makedonia. Hervez oberourien zo e oa mamm da Hymenaios ivez.

Diskouezet e vez gant un drompilh en he dorn evit embann taolioù-kaer an harozed, pe un horolaj-dour, arouez dibun an darvoudoù, ur barchenn, un dablezenn-skrivañ hag ur goustilh. Gwelet eo ivez evel ijinourez ar c'hitar.

## Diwar hec'h anv
Diwar hec'h anv ez eus bet anvet :
* un asteroidenn: [(84) Clio 
* ur c'harr-tan, '''Clio''', savet gant ar gompagnunezh c'hall [Renault.


Clio.jpg|*Kleio*Alegorienn al Liverezh (munud)Vermeer, 1666
Pierre_Mignard_001.jpg|*Kleio*Pierre Mignard, 1689


## Levrlennadur
* Apollodoros, *[[Bibliotheke]]* (I, 3, 1 ; I, 3, 3).
* Diodoros Sikilia (IV, 4).
* Hesiodos, *[[Theogonia]]* (*passim*).

## Notennoù
Charente (stêr)

Ar **Charente** zo ur stêr hag a red e kornôg Bro-C'hall betek ar Mor Atlantel. 360 km hed zo dezhi. Emañ hec'h eienenn e-kichen Rochechouart e departamant an Haute-Vienne hag en em deurel a ra er mor e-kichen Rochefort. 

Roet he deus hec'h anv da zaou zepartamant gall, ar Charente hag ar Charente-Maritime.
Sinn Féin

**Sinn Féin** (distagadur:  en iwerzhoneg) a zo ur strollad politikel broadelour ha republikan, gant ul linenn bolitikel kreñv a-gleiz, hag a zo diazezet koulz e Republik Iwerzhon hag e Norzhiwerzhon. Kement ha *Ni hon-unan* e talvez an anv. Prezidant ar strollad eo Gerry Adams. 14 sez (diwar 166) en deus en Dáil Éireann (kambr kannaded ar Republik e Dulenn), war-lerc'h votadeg 2011, ha 29 sez (diwar 108) e Bodadeg Norzhiwerzhon (war-lerc'h votadeg 2011). Pemp sez (diwar 650 en holl, ha 18 evit Norzhiwerzhon) en deus ivez e Parlamant ar Rouantelezh-Unanet, war-lerc'h votadeg 2010, met ne gemeront ket perzh er Parlamant-se, ha 4 e Parlamant Europa (3 en anv ar Republik hag 1 en anv Norzhiwerzhon), war-lerc'h votadeg 2014. Ar strollad broadelour pennañ eo e Norzhiwerzhon (tost da 27% eus ar mouezhioù en holl e votadegoù 2011).

## Liammoù
*  lec'hienn ofisiel ''Sinn Féin''
Édouard Manet

**Édouard Manet** (distaget [edwaʁ manɛ]) (Pariz 23 a viz Genver 1832 - Pariz 30 a viz Ebrel 1883) a oa ul livour gall eus an  kantved. 

E vamm, Eugénie-Desirée Fournier, a oa merc'h d'un diplomat ha filhorez da Karl XIV, roue Sveden. E dad Auguste Manet, a oa barner, hag en gortoz e oa da welout e vab Édouard o vont da studiañ al lezenn eveltañ. E eontr Charles Fournier a gase anezhañ gantañ da weladenniñ Mirdi al Louvre alies. E 1845 e krogas da vont da glasoù liverezh ma tegouezhas gant Antonin Proust, a vo Ministr an Arzoù-Kaer hag a chomo mignon dezhañ. 

Reuz a oa bet er Saloñs Ofisiel pa oa bet diskouezet an daolenn *[[Olympia (Manet)|Olympia]]*, e 1865. Gwelet 'vez an oberenn-se e Mirdi Orsay bremañ, e Pariz. Ar plac'h a oa patrom dezhañ a oa Victorine Meurent anezhi.

Mignoned Manet e oa al livourien Frédéric Bazille, Edgar Degas, Claude Monet, Auguste Renoir, hag ar skrivagnerien Charles Baudelaire, Stéphane Mallarmé hag Émile Zola. E vreur Eugène Manet a zimezas gant al livourez Berthe Morisot. Livet en doa Manet meur a daolenn eus e c'hoar-gaer (*[[an Diskuizh]]*, *[[ar Balkon]]*, h.a.).

Tost e oa Manet ouzh an Impresionourien, met ne oa ket stag outo. E-unan-penn ez ae war hent al livadur.

## Livadurioù
**Gwelout ar pennad: [[Roll livadurioù Édouard Manet]]*
Mengleuz

Ur **vengleuz** zo ul lec'h ma vez tennet danvezioù fetis eus an douar. 

Dindan an amzer emañ ar mengleuzioù evit eztennañ ar vein pe ar pri implijet er sevel tiez, ar mein-glas en o zouez. Ar pri-gwenn (*kaolin* e galleg) a vez eztennet diouzh mengleuzioù digor koulz ha dre gleuziañ ribouloù. Ret e vez kleuziañ ribouloù evit klask danvezioù priziusoc'h all evel ar metaloù (houarn, kouevr, aour, arc'hant, plom, staen, aour-gwenn, talk...). Graet e vez *min* ivez (diwar ar galleg *mine*) eus ar mengleuzioù-se. An holl vengleuzioù a zo renet dindan kod ar mengleuzioù e Bro-C'hall. Hervezañ ret eo goulenn digant ar velestradurezh un aotre evit eztennañ a-yoc'h traoù eus an douar.

## Danvezioù pennañ eztennet eus douaroù Breizh
Sell ouzh Mengleuzerezh e Breizh

P'eo ledenez Breizh ur rann eus an tolzennad karregadoù bras ha kozh-tre a ya d'ober an torosad Arvorig ez eus meur a vetal ha meur a seurt maen a c'hell bezañ eztennet. Sell ouzh douarouriezh Breizh. 
Hiziv e vez eztennet un tammig houarn hag uraniom ha kalzik a garregadoù : greuvaen (50% eus produadur Bro-C'hall), pri-gwenn e Berrien, kerfalit e Groñvel.
Gwechall e veze mengleuzioù staen (korvoet en Henamzer hag e dibenn ar XXvet kantved), plom hag arc'hant (mengleuzioù An Uhelgoad, Pont-Pagan, Henwig-ar-C'houenon), maen-glas (pe sklent) kavet e-leizh e Menez Are, met serret diwar kevezerezh mengleuzioù Anjev ha Spagn.
Ifigeneia

**Ifigeneia ** (Ἰφιγένεια / *Iphigéneia* e henc'hresianeg), **Ifianassa** (Ἰφιάνασσα / *Iphianassa*) gant Homeros, a oa merc'h da Agamemnon ha Klytaimnestra, c'hoar da Orestes, Elektra ha C'hrysothemis. Evel diskennadez da Atreüs e oa mallozh an doueed warni evel war holl dud he ziegezh, an Atrided.

## Mojenn
Gant he zad, war ali an diouganer Kalc'has, e oa bet divizet e vije aberzhet d'an doueez Artemis, a oa o terc'hel listri ar C'hresianed en Aolis, hag a vire outo da skeiñ war-du Troia.
Pudask

Ar **pudask** (*Mustela putorius* pe *Mustela putorius putorius*) zo ur c'higdebrer bihan eus kerentiad ar mustelideged.

Gell-du eo blevenn e gorf (kein ha kostezioù) ha melen e gof. Kelc'hiet du eo e zaoulagad ha gwenn ar peurrest eus e fas. Evel an izili arall eus e gerentiad en deus ur c'horf moan ha pavioù berr. Un tamm brasoc'h eo eget ar gaerell. Ar parezed a bouez 0,7 kg hag ar pared 1,7 kg.

En darn vrasañ eus broioù Europa e vev ar pudasked. Anevaled-noz ez int ha kavet e vezont er c'hoadegoù, pradennoù ha geunioù. O douarennoù a reont e ribl an avonoù pe dindan ur skosenn. Raned ha minoc'hed a zebront dreist-holl met hemolc'hiñ a reont krignerien ha bronneged bihan arall ivez.

## Gwelet ivez

Fured : ar pudask doñvaet.

## Liammoù diavaez

Ar pudask war Animal Diversity Web
Mebyon Kernow

**Mebyon Kernow** (Kerneveureg Mibien Kernev Veur) a zo ur strollad politikel eus Breizh-Veur hag a zo e bal pennañ aozañ ur gouarnamant emren e Kerne-Veur.

Krouet e voe ar strollad d'ar 6 a viz Geñver 1951 e Redruth. Prezidantez gentañ a voe dilennet a zo Helena Charles hec'h anv. Divizet e voe neuze e vefe e balioù :

* Studiañ doareoù lec'hel hag arnodiñ da gompezañ ar re na vefent ket emsav evit Kerne-Veur.
* Lakaat war-raok ar c'herneveureg hag e lennegezh
* Broudañ studi an istor kerneveurat eus ur savboent kerneveurat
* Labourat ma vo degemeret Kerne-Veur evel ur vro geltiek, e-touez ar c'hwec'h bro geltiek
* Embann levrigoù, pennadoù ha lizherioù er c'hazetennoù da lakaat war-raok ar palioù-se
* Aozañ arvestoù ha dudioù, ur blaz keltiek ganto, a c'hellfed lakaat ar palioù-se war-raok drezo
* Kenlabourat gant an holl gevredigezhioù a fell dezho mirout sevenadur Kerne-Veur.

E miz gwengolo 1951 e terouas da c'houlenn ur statud emrenerezh evit Kerne-Veur e-barzh ur stad breizhveuriat kevreel. E sez kentañ e c'hounezas Mebyon Kernow e 1953 e kuzul-kêr Redruth-Camborne. E-pad ar bloavezhioù 50 ha 60 e chomas Mebyon Kerow ur bagad-pouezañ kentoc'h eget ur strollad politikel gwir, avat, hag e izili o-doa ar gwir da emezelañ d'ar strolladoù arall. E-pad ar bloavezhioù 70 hepken ez eas da vezañ un aozadur kenstag a grogas da ginnig danvez-kannidi d'al dilennadegoù lezennel.

Un ezel eus Emglev libr Europa ha liammoù tost gant an SNP ha ar Plaid Cymru eñ-deus. Kevreet gant ar Re C'hlas e oa en dilenadegoù 2005. Danvez-kannad ebet a ginnigas e pastell-vro Saint-Yves da skoazell ar Re C'hlas, tra m'e harpe ar re-mañ er pastelloù-bro kerneveurat arall.

Ar skrivagnerez Daphne du Maurier a oa bet ezel eus Mebyon Kernow. Andrew George, kannad ar strollad Frankizour-demokratel a berc'hennas dezhañ ivez met aet kuit eo pa yeas d'ur strollad politikel gwir.

## Dilennadegoù

Da vare dilennadegoù Europa 1979 eñ-deus gounezet ar strollad 5,9% eus ar mouezhioù met n'eo ket bet barrek da dizhout an dregantad-se adarre adalek-se.

Ar strollad eñ-deus 5 kuzuler-bann adalek 2004. Unan anezho, Loveday Jenkin, a zo aet d'un ezel eus gouarnamant ar bann e 2005.

## Liammoù diavaez

Lec'hienn ofisiel
Gwilherm II (dug Normandi)

**Gwilherm II**, dug Normandi, ganet e Falaise war-dro 1027, ha marvet e Rouen d'an 9 a viz Gwengolo 1087, a oa anavezet ivez evel **Gwilherm ar Bastard**, **Gwilherm an Alouber**, ha **Gwilherm Iañ Bro-Saoz**. 

## E vuhez
Mab bastard e oa da Roperzh, dug Normandi, ha da Herleva Falaise (*Arlette* e galleg). Anvet e voe da zug da varv e dad, pa oa 8 vloaz. Goude ur pennad bec'h bras e voe trec'h en emgann Val-ès-Dunes, en 1047. 

War-dro 1050 e timezas da Matilda Flandrez hag e tiazezas e c'halloud e Normandi ma savas un dugelezh c'halloudus, doujet gant Rouaned bro-C'hall, Herri Iañ (1031-1060) ha Fulup Iañ (1060-1108).

Aloubiñ a reas Bro-Saoz e 1066 ha trec'h e voe en emgann Hastings.
Kurunennet e voe evel *Gwilherm Iañ*, roue Bro-Saoz. Da-heul an trec'h -se e oa galloudusañ roue Europa ar c'hornôg.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Matilda Flandrez. Pevar bugel o doe:
*Roparzh, anavet e galleg evel Robert Courteheuse(Berr-e-heuz), dug Normandi
*Gwilherm, a renas e Bro-Saoz war-lerc'h e dad
*Adela Bro-Saoz
*Herri Iañ (Bro-Saoz)
Eileithyia

**Eileithyia** pe **Ilithyia** (Εἰλείθυια / *Eileíthuia* e henc'hresianeg) e oa doueez ar gwilioud e relijion Hellaz kozh. Merc'h e oa da Zeus ha Hera. Tostaet e voe da Lucina, doueez ar Romaned.
Mneme

**Mneme** a zo un anv deuet betek ennomp eus mojennoù Hellaz kozh

*a vez graet eus ar vuzenn Mneme, unan eus an teir muzenn eus Beotia;

*a vez graet eus Mneme, ul loar a zo o treién en-dro d'ar blanedenn Yaou.
Nepal

**Nepal** (e nepaleg), pe **Republik Demokratel Kevreadel Nepal** hervez anv ofisiel ar vro, a zo ur riez en Himalaya, gronnet gant broioù arall. Harzoù he deus gant Tibet (Republik Pobl Sina) e-tu an norzh ha gant India e-tu ar su, ar reter hag ar c'hornôg. An Himalaya a red a-dreuz norzh ha kornôg ar vro hag eizh eus ar menezioù uhelañ er bed a zo er vro end-eeun.

Krouet e voe ar stad a-vremañ gant Prithvi Narayan Shah e 1768. Kent 2006 e oa Nepal ur vonarkiezh hag ar vro nemeti a oa an hindouegezh he relijion ofisiel. Ur republik lik eo hiziv.

## Yezhoù
123 yezh a vez komzet er vro. Yezhoù broadel ez int holl. An nepaleg eo ar yezh ofisiel. *Khaskura* e oa anvet da gentañ met da vezañ galvet *Nepaleg* e krogas er . An holl yezhoù komzet er vro a c'hell bezañ implijet er melestradur.

## Relijion
An hindouegezh eo ar relijion pennañ e Nepal. Evel patron ar vro e vez gwelet Chiva hag e Nepal emañ an azeuldi chivaek brasañ er bed, an azeuldi Pashupatinath

## Melestradur
Abaoe Gwengolo 2015 eo rannet Nepal e 7 proviñs ha 75 distrig (जिल्ला, *jillā*, treuzskrivet gant *jilla*). 


Kathmandu-Durbar Square-20-Mini vor Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Surya Ghats-02-2007-gje.jpg|Pashupatinath
Bhaktapur-Palastplatz 20-Bhupatindramallasaeule-Talejuglocke-Vatsala-2007-gje.jpg|Bhaktapur
Patan-Palastplatz-02-von oben-2007-gje.jpg|Patan
Dingboche to Chhukung-16-Berge-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Lo Gekar-06-Erosion-2015-gje.jpg|Mustang
Mustang-Lo Gekar-18-Gebetsmuehlen-2015-gje.jpg|Mustang
Prithvi Highway-56-Schulkinder-2013-gje.jpg|Transport


## Levrlennadur

* KOSTIOU Jeremi, *[[Skoutelezh|Skaouted]], kengred gant an Nepal,* e-barzh Ya !, niv. 436, miz Here 2013, p. 10.

## Notennoù

## Daveoù
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Michael Hutt, ed., *Himalayan 'people's war' : Nepal's Maoist rebellion*, London: C. Hurst, 2004
* 
* 
* 
*
Kampionadoù echedoù bedel (skipailh)

**Kampionadoù echedoù bedel (skipailh)** a vez aozet bep pevar bloaz.
Ne vez pedet nemet un nebeud skipailhoù hepken.

* Kampionadoù echedoù bedel dre skipailh, Beersheba, Israel, 2005:
1. Rusia

2. Sina

3. Armenia

4. Ukraina

5. SUA

6. Israel

7. Jorjia

8. Kuba

9. Maouezi Sina
Volga

**Volga** (rusianeg : Волга, e tatar : İdel) a zo ur stêr e Rusia, 3 530 km dezhi ; hirañ stêr Europa eo.

## Deskrivadenn Douaroniezhel

Stêr brasañ ar c'hevandir European eo. Tapout a ra e eien d'un uhelez a 228 m hag em teurel a ra e Mor Kaspia d'un uhelez a 128 m. Spisverk pennañ a stêr-se a zo neuze e treuzfe ur blaenen plaen tre. En abeg da-se ez eo ledan ha diresis e ziazad doureier en dialaez pe uhelloc'h war ar bre. Ur stur norzh-su zo ganti. Adster pennañ ar Volga zo ar C'h/Kama. Lusk dourioù ar C'h/Kama a zo erc'h-kevandirel. Lusk dourioù ar Volga a ro erc'h-plaenenel, da lâret eo emañ an dourioù en o izelañ etre miz Eost ha miz Meurzh hag an dourioù en o uhelañ e miz Mae-Mezheven.

## An impllijoù graet gant mab-den

Implijet eo ar stêr evit krouiñ tredan gant stankelloù, evit dourañ pe gwaziañ douaroù hag ivez evit gellout bageal.
Lusk ar stêr (erc'h-plaennel) a zo dedennus neuze da implijout dre m'emañ kreizennet ar dourioù uhel war ur maread strizh (2 viz). Staliet eo bet neuze a-hed ar Volga hag ar C'h/kama stankelloù a-benn krouiñ kibennoù pe lennoù gant ar pal mirout an dour. Nav gibenn a vez kavet war ar Volga ha tri all war ar C'h/kama, ar pezh a ra un hollad 21 000 km² a zouaroù beuzet.
En diardraon pe izeloc'h war ar stêr eo sec'h an hin. Servij a ra neuze ar gibennoù da zourañ an douaroù-se evit al labour-douar.
P'emañ an dourioù en o izelañ (etre Eost ha miz Meurh) e c'haller bageal warno memes-tra gant sikour ar lennoù-se.

## Kudennoù savet diwar implij ar Volga gant mab-den
Ynys Aberteifi

**Ynys Aberteifi** zo un enezennig didud en hanternoz da gêr Aberteifi, en aber ar stêr Teifi, e Ceredigion, e Kembre. 

Brudet er vro eo ar reuniged zo o chom eno. 

## Liammoù diavaez
* https://cardiganisland.com/
Vizon mor

Ar **vizon mor** (*Neovison macrodon* pe *Mustela macrodon*) a oa ur c'higdebrer eus kerentiad ar mustelideged hag a veve e Norzhamerika betek fin an .

E gavout a raed war aodoù Bro-Saoz Nevez ha Kanada. Un hanter vrasoc'h eget vizon Amerika e oa ha chaseet e veze evit e greoñ. E Brunswick Nevez e 1894 e voe gwelet an hinienn ziwezhañ.
Erato

**Erato** (Ἐρατώ, *Eratố* e henc'hresianeg) a zo unan eus an nav Muzenn, merc'hed Mnemosyne ha doueez al lennegezh, ar skiantoù hag an harzoù. E anv a dalvfe kement a "karet" pe "c'hoantet".

Muzenn ar varzhoniezh lourennek hag erotek eo Erato, laveret eo er veulganoù Orfek e c'hall hoalañ dre he daoulagad. A-c'houde an azginivelezh e veze skeudennaouet Erato gant ur mirtus, ur gurunenn roz, hag o terc'hel ul lourenn, pe ur c'hithara, ur benveg ereet ouzh Apollo. Skeudennoù arall a ziskouez Erato gant ur gwareg aour, a zegas soñj ag Eros, hag a vez kavet en he c'hichen ur wezh an amzer.

## Gwelout ivez
* Muzezed
Muzezed

Ar **Muzezed**, pe **Muzed** (Μοῦσαι / Moûsai e henc'hresianeg), pe c'hoazh "Merc'hed an Awen", a oa merc'hed Zeus ha Mnemosyne hervez *[[Theogonia]]* ar barzh Hesiodos(53-57 ha 915-917).

## An 9 Muzenn
Ren a reont war an arzoù, bez' ez int:
#Erato, plac'h ar varzhoniezh lourennek hag ar c'hlemmgan;
#Euterpe, plac'h ar sonerezh;
#Kalliope, plac'h an helavarded hag ar varzhoniezh veurganel;
#Kleio, plac'h an Istor;
#Melpomene, plac'h an drajedienn;
#Ourania, plac'h ar stered hag ar steredoniezh;
#Polyhymnia, plac'h an arz lourennek hag ar retorik;
#Terpsic'hore, plac'h an dañs;
#Thaleia, plac'h ar gomedienn.

## An Teir Muzenn a Voiotia
 
Er penn kentañ avat, hervez Pausanias, ne oant nemet teir:
# Aoide, plac'h ar vouezh hag ar c'han;
# Melete, plac'h an emsoñjal;
# Mnemere, plac'h an eñvor.
O-zeir int skeudenn ar pezh a zo ezhomm en arz ar barzhoniañ.

Hervez Cicero e oant peder:

# Thelksinoe, pe Thelksiope;
# Aoide;
# Arc'he;
# Melete.

Daou annez a oa dezho, hervez ar mojennoù:
* unan e menez Parnassos, 
* unan all e menez Helikon.

## Bugale ar Muzezed
Bugale o dije bet :
*Linos

## Skeudennoù ar Muzezed

En oberennoù arzel e vez aes anavezout anezho pa vezont o-nav, ha gant an doue Apollon. Met gant o binvioù boas e c'haller o anavezout ivez pa vezont o-unan:
* Erato: taboulin, lourenn, biol, alarc'h;
* Euterpe: fleüt simpl pe doubl hag ur benveg sonerezh all (trompilh);
* Kalliope: kurunenn lore, levr, tablezenn ha goustilh, trompilh;
* Kleio: kurunenn lore, alarc'h, levr pe roll, taolennig-koad pe beg-skrivañ;
* Melpomene: korn, kurunenn, kleze, maskl reuzc'hoari, heizh ouzh he zreid;
* Ourania: kelc’hier, kurunenn stered, kompas, boul;
* Polymnia: benveg sonerezh (un orglezig alies);
* Terpsic'hora: benveg sonerezh dre gerdin (biol, lourenn da skouer);
* Thaleia: benveg sonerezh (biol alies), maskl fentc’hoari, roll.

### Levrioù
* I. Aghion, C. Barbillon, F. Lissarrague, *Héros et Dieux de l'antiquité*, Flammarion, Paris, 1994.

## Liamm diavaez
*Diwar-benn ar Muzezed (e galleg)
*Merc'hed an awen en arzoù

## O foltredoù


Calliope.jpg|Kalliope
clio.jpg|Kleio
erato.jpg|Erato
Moreau,_Gustave_-_Hésiode_et_la_Muse_-_1891.jpg|Melpomene, awenerez ar barzh Hesiodos
Anonimo Ferrarese by Francesco del Cossa.jpg|Polymnia
Satue_of_Terpsichore_-_detail.JPG|Terpsic'hora
Thalia by Jean-Marc Nattier.jpg|Thaleia
Urania (M.A.N. Madrid) 01.jpg|Ourania


## Notennoù
C'haron

**C'haron** (henc'hresianeg : Χάρων *Khárôn*) a oa an treizher kozh divarvel, hervez gwengelouriezh Hellaz, a gase an dud varv, pe gentoc’h o skeud, war e skaf, a-dreuz ar stêr Styks, etrezek ribl an Ifernioù.

Ken pizh e oa C'haron ma ranke an dud paeañ an dreizhadenn, ha se zo kaoz e veze lakaet ur pezh e genoù an dud varv, evit reiñ o skodenn dezhañ.
Sir Benfro

**Sir Benfro** (*Pembrokeshire* e saozneg) a zo ur gontelezh e mervent Kembre. Hwlffordd eo ar pennlec'h.

## Kêrioù
* Aberdaugleddau 
* Abergwaun 
* Arberth 
* Dinbych-y-Pysgod
* Hwlffordd 
* Penfro 
* Tyddewi
Yezhoù alakaloufek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù alakaloufek** (saozneg: *Alacalufan*), ennañ 2 yezh komzet e Chile:

* Kakaohoueg (*kakauhua*)
* Kawaskareg (*qawasqar*)
Kakaohoueg

Ur yezh alakaloufek eo ar *'c'hakaohoueg* (*kakauhua*, *kaukaue* pe *cacahue*) komzet gwezhall e Chile.

Ur yezh varv an hini eo.

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Kawaskareg

Ur yezh alakaloufek eo ar **c'hakaohoueg** (*qawasqar*, *kawésqar*, *alacaluf*, *halakwulup*, *kaweskar*, *hekaine*) komzet gant 20 den e kornôg Patagonia e Chile (1996).

Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo ma n'eo ket marv dija. 

Marv eo ar rannyezh **akasanasek** (*aksanás*, pe *aksana*)

## Liammoù diavaez
* ''Ethnologue''
Teirzaolenn

Un **deirzaolenn** a zo un oberenn arzel teir rann dezhi, gant teir fanell prenn livet peurvuiañ, pe deir fanell gizellet, lakaet tal-ouzh-tal ha kenstrollet gant mudurunoù.
Brasoc'h eget re ar c'hostezioù e vez ar banell greiz d'an aliesañ, met nes d'ar banell vras e vez dodenn ar re vihanañ. Peurvuiañ e vez an div banell gostez evel doareoù stalafioù, a c'hell kuzhat ar banell kreiz a-bezh pa vezont serret, hag al lodenn greiz a vez an hanter ledanoc'h egeto. Alies e vez livet tu gin ar panelloù kostez.

En Arz kristen kentañ e kaver teirzaolennoù, arouez an Dreinded enno hep mar, ha livet pe gizellet int bet evit meur a aoter e-barzh ilizoù ar Grennamzer koulz e Reter Europa hag er Reter-Nesañ (Bizantion) hag e Kornôg Europa.

Peurvuiañ e vez aozet pep taolenn e teir rann eus al laez d'an traoñ, gant an neñv a-us (gant Doue pe ar sent pe aeled) ; e takad an traoñ e weler elfennoù ar bed o sellet ouzh an neñv hag un dudenn bennañ e-kreiz prest da vont war hent ar santelezh pe ar Baradoz.

## Gwelet ivez
*Divdaolenn, div banell hepken d'he sevel.
*Liestaolenn, muioc'h eget teir fanell d'he sevel.
Riboul

Ur riboul a vez peurvuiañ un tremen dindan zouar, met gellet a ra bezañ un tremen strizh etre div voger pe div savenn douar ivez. Kleuziet e vez ribouloù dindan zouar gant al loened a ra o annez enno, ha gant Mab-den evit kavout un hent kuzh pe aesoc'h, pe evit oberioù 'zo.

Restr:TUNNEL AUTOROUTE EST OUEST 1.jpg|Riboul (Aljeria)
Restr:Penchala Tunnel.jpg|Riboul


## Ribouloù al loened

## Ribouloù ar Ragistor

## Ribouloù repu, ribouloù ar c'hastellioù hag ar palezioù

## Ribouloù ar mengleuzioù

## Hentoù-riboul
Ifernioù

Hervez mojennoù Henc'hres e oa an Ifernioù unan eus an anvioù a veze graet eus al lec'h ma 'c'h ae an dud da chom war-lerc'h o marv. Dindan an douar emañ al lec'h-se, hag eno emañ an doue Hades o ren. Se zo kaoz e vez graet anv eus "rouantelezh Hades" a-wechoù, hag eus *an Hades* zoken, pa gomzer eus ar vro-hont.

Meur a gornad zo eno hervez an hengoun :
*Ar Parkoù ar Gwenva a oa annez an harozed hag an eneoù leun a vertuz war-lerc'h o marv ;
*Pradoù ar Milad, ma vez skeudoù ar re varv o kas ur vuhez divlaz, dispis ha dibal ;
*an Tartaros, allec'h donañ ha duañ ma vez kastizet da viken an dud o deus graet gaou pe goap ouzh an doueed.

Etre an Ifernioù ha bro an dud vev ez eus ur stêr, pe meur a hini hervez an dud : ar Styks peurvuiañ, an Ac'heron a-wechoù.

Pa vez bet beziet an dud evel a zo dleet e vezont lakaet da dreizhañ ar stêr gant C'haron war e skaf, goude paeañ ur gwennegig dister. Diwar-se eo e teu ar boaz da lakaat ur pezh e genoù ar re varv. Teir stêr all a dremen dre an Ifernioù : ar Flegethon, ar Gokytos hag al Lethe.

E toull an nor emañ ar c'hi Kerberos, a vir ouzh an dud varv da vont kuit. Koulskoude ez eus bet gwelet tud o kuitaat al lec'h dizamant : Herakles, [Psyc'he]], Theseüs, Orfeüs hag Aineias.

Ulises zo bet tost da vont e-barzh, e trovezh an *[[Nekyia]]*, e kan XI an *[[Odysseia]]*.

Meur a zor zo d'an Ifernioù : tost da Lenn Averno, tost da Gab Tenaro hag e bro ar Gimmerianed. 

Tri barner zo : Minos, an hini nemetañ er mojennoù koshañ, Radamanthys hag Aiakos. Ganto e vez degemeret an dud varv ha lavaret dezho da belec'h mont, ha chom, a-hed ar beurbadelezh.

## Notennoù
Yezhoù arawanek

Ur familh-yezhoù eo ar **yezhoù arawanek** (saozneg: *arawa(n)*, *ara(h)uan*, *madi*), ennañ 8 pe 9 yezh komzet e kornôg Brazil ha Perou.

E 1877 e varvas an holl arouegerion/ezed gant ar ruzell. 

: 1. **[[Aroueg]]** (*arawá*, *arua *) (marv))
: 2. **[[Koulineg]]** (*kulina, culina-madijá, culina*)
: 3. **[[Denieg (arawaneg)|Denieg]]** (*dení*)
: A. Yezhoù yamamadiek
:: 4. **[[Yamamadieg]]** (*yamamadí, jamamadi*)
:: 5. **[[Yamamadieg|Kanamantieg]]** (*kanamantí*) (?)
:: 6. **[[Yarawareg]]** (*yarawara, jarawara, jaruára*)
:: 7. **[[Banawaeg]]** (*banawá*)
: 8. **[[Paumarieg]]** (*paumarí*)
: 9. **[[Zourouahaeg]]** (*zuruahá, suruahá*)

N'eo ket gwall sur hag-eñ eo ar c'hanamantieg ur yezh disheñvel diouzh ar yamamadieg pe get. 

## Liammoù diavaez
* Ethnologue: Arauan
Aroueg

Ur yezh arawanek e oa an **aroueg** (*arua* pe *arawá*) komzet gwezhall e Brazil. Ur yezh varv an hini eo, aet da get e 1877 pa varvas an arouegerion gant ar ruzell. N'hen anavezer nemet dre ur geriadurig savet e 1869.

## Niverioù en Aroueg
* 1 warihí 	
* 2 fanihi 	
* 3 arisafaha

## Liammoù diavaez
*  Lengua Arawà
Koulineg

Ur yezh arawanek eo ar **c'houlineg** (*culina, kulína, kulyna, corina, madija, madihá, kollina*) komzet gant 903 a dud en Amazonas e Brazil (2000) ha gant 400 den e Perou (2002).

N'eo ket gwall disheñvel ar rannyezhoù komzet en div vro. 

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Denieg (arawaneg)

Ur yezh arawanek eo an **denieg** (*dení* pe *dani*) komzet gant 750 a dud en Amazonas e Brazil (2002).

Ur rannyezh ez eus: an **inaouinieg** (*inauini*).

A-wezhoù e vez graet *[[Yamamadieg|jamamadí]]* eus ar yezh-mañ daoust dezhe bezañ yezhoù disheñvel.

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Paumarieg

Ur yezh arawanek eo ar **paumarieg** (*paumarí* pe *purupurú*) komzet gant 700 a dud en Amazonas e Brazil (1994).
	
Teir rannyezh a zo, tost-tre an eil re ouzh ar re all:
* **Paomarmeg** (*paumarm* pe *pammari*)
* **Kouroukouroueg** (*kurukuru* pe *curucuru*)
* **Waiwaieg** (*uaiai*)

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
* Geriadur paumariek
Haides

**Haides** (henc'hresianeg : ᾍδης *Háidēs*) pe ᾍδης **Hades** a-wechoù eo anv doue an Ifernioù e relijion Henc'hres. Mab da Gronos ha da Rea eo ha breur da Zeus ha da Boseidon.

Kevatal eo Haides d'an doue roman Pluto, un anv latin deuet diwar an henc'hresianeg Πλούτων / *Ploutōn* "pinvidigezh", alese ar ger gallek *ploutocrate*, "gladveliour".

## Ganedigezh
Lonket e oa bet gant e dad kerkent ha deuet er bed. Koulskoude e vo dislonket gantañ a-drugarez d'ar braoued aozet gant Metis, unan eus serc'hed niverus Zeus.
Kemer a reas perzh en holl stourmoù e vreur Zeus ha roet e oa bet dezhañ rouantelezh ar bed danzouar.
 
Aspedet e veze en ur skeiñ ouzh an douar gant an daouarn pe gant gwialennoù. Aberzhet e veze tirvi du pe dañvadezed du en enor dezhañ, diouzh an noz.

## Skrapadenn Persefone

Skrapañ e nizez Persefone a reas gant asant Zeus. Pa oa-hi o kutuilh bleuñv gant nimfezed e kompezenn Enna, e Sikilia, e tigoras an douar dindan he zreid hag e tianadas gant ur c'harmadenn skrijus. 

Merc'h Demeter ha Zeus e oa Persefone. Demeter a glaskas anezhi e pep lec'h hag a baouezas da gas e gefridioù doueez da benn, ar pezh a zegasas un naonegezh spontus. Rediet e oa Zeus da glask un emglev etre Haides ha Demeter kent na vije rivinet an Douar. Hag eñ ha kas Hermes davet Haides. Asantiñ a reas hemañ lezel ar plac'h da vont kuit gant ma n'he dije ket tañvaet boued ar re varv c'hoazh. Evel ma oa chomet war yun abaoe he skrapadenn e oa bet ret da Haides moustrañ war e imor ha lezel anezhi da vont kuit. Paouez a reas Demeter a ouelañ neuze. Met evel ma oa o vont kuit da Eleusis, unan eus lorzhourien Haides, anvet Askalafos, a lavaras dezhañ he doa kutuilhet ur greunaval ha debret seizh greunenn dioutañ (lod all a lavar e oa bet rediet da zebriñ ur c'hreunenn gant Hermes e-unan). Ret e oa dezhi bevañ en Ifernioù hiviziken. Gourdrouz a rae Demeter paouez da lakaat ar plant da greskiñ avat. Kinnig a reas Zeus e chomfe o merc'h en Ifernioù e-pad c'hwec'h miz bep bloaz hag ez afe davet he mamm e-doug ar peurrest eus ar bloavezh. Dont a reas da vezañ ar rouanez Persefone a veve gantañ an hanter eus ar bloaz met ne roas bugel ebet dezhañ.

## Avanturioù
N'en deus ket bet kalz avanturioù. Feal e oa d'e wreg war-bouez div wezh. Un avantur en deus bet gant an naiadez Minthe a voe mac'het gant Persefone, ha gant an nimfenn Leuke, merc'h Okeanos.
Pradoù ar Milad

**Pradoù ar Milad**, pe ar **Viladeg**, zo ul lodenn eus an Ifernioù (pe an Hades) e relijion Hellaz kozh a veze kaset di eneoù an dud war-lerc'h dezhe mervel. 

## E-men emañ? Pegiz mont di?
Rak an Hades a oa div lodenn vras anezhañ: an Erebos hag an Tartaros. 
* an Erebos a oa al lec'h ma tegouezhe an dud. Ac'haleno e savent e skaf an treizher C'haron da dreuziñ ar stêr Ac'heron da vont e-barzh an Tartaros. 
* An Tartaros-se a zo ur c'horn eus an Hades ma vez lakaet an dud varv da dremen ar beurbadelezh, hag eno e rankont mont e-lec'h ma vez gourc'hemennet dezhe, da lavarout eo unan eus an teir lodenn-mañ:
** ar Parkoù Elizean, a oa evit an harozed, hag an dud a vertuz hag a vuhez vat, a vo damheñvel outo Baradoz ar gristenien,
** Pradoù ar Milad, a denn un tamm d'ar Purgator, nemet n'eus kastiz ebet, ha gwall drist ar vuhez enno,
** an Tartaros en-eeun, a zo par da Ifern ar gristenien.

## Pe liv eo?
Pradoù ar Milad a oa evit ar re na oant ket bet na re zrouk na re vat. Enno e kreske ar milad, bleunioù a oa boued ar re varv. Ul lec'h tristik e oa, displijusoc'h eget ar vuhez war an douar.
Zourouahaeg

Ur yezh arawanek eo ar **zourouahaeg** (*zuruahá, suru(w)ahá* pe *mndios do Coxodoá*) komzet gant 130 a dud en Amazonas e Brazil (1995).

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Yamamadieg

Ur yezh arawanek eus is-skourr ar yezhoù yamamadiek eo ar **yamamadieg** (*yamamadí, jamamadí, kanamanti, canamanti*) komzet gant 195 a dud strewet war un dachenn ledan-kenañ en Amazonas Brazil (1994).

rannyezhoù:

* **Bomfoutouroueg** (*bom futuro*)
* **Jourouaeg** (*jurua*)
* **Paouinieg** (*pauini*)
* **Mamorieg** (*mamoria* pe *mamori*)
* **Kouchoudoueg** (*cuchudua* pe *maima*)
* **Toukourieneg** (*tukurina*: marteze ur yezh disheñvel)

Rannyezhoù pe yezhoù kar:
* **[[Aroueg]]** (*araua*)
* **Pamaeg** (*pama*)
* **Sewakoueg** (*sewacu*)
* **Sipoeg** (*sipo*)
* **Youberieg** (*yuberi*).

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Banawaeg

Ur yezh arawanek eus isskourr ar yezhoù yamamadiek eo ar **banawaeg** (*banawá, kitiya, banavá, banauá, jafí*) komzet gant kant den en ur gêriadenn en Amazonas e Brazil (2002).

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Yarawareg

Ur yezh arawanek eus isskourr ar yezhoù yamamadiek eo ar **yarawareg** (*jaruára, jarawara, yarawara*) komzet gant 155 a dud e 7 kêriadenn en Amazonas e Brazil (2000).

Gwezhall e veze renket evel ur rannyezh yamamadiek

## Liammoù diavaez
* Ethnologue
Vizon Amerika

**Vizon Amerika** (*Neovison vison* pe *Mustela vison*) a zo ur bronneg kigdebrer eus kerentiad ar mustelideged. Ar spesad bev nemetañ eo er genad *Neovison*.

## Annez
Bevañ a ra en Alaska, Kanada hag en darn vrasañ eus ar Stadoù-Unanet. Trevadennoù a gaver ivez en Douar-Nevez, en Europa, hag en Amerika ar Su, diazezet gant anevaled achapet eus magerezhioù.

## Doareoù pennañ
Vizon Amerika en deus ur c'horf moan ha hir hag ur vlevenn stank gell-du gant un tarch gwenn dindan e c'hroñj. Pavioù berr en deus ha mat eo da neuial.

Vizon Amerika a vev er c'hoadegoù hag er pradennoù e-kichen ur stêr pe ul lenn. E ribl ar stêrioù e kleuz douarennoù. Debriñ a ra bronneged bihan, pesked ha raned. Diouzh an noz e vez oberiant dreist-holl. 

En o-unan e vev vizoned Amerika nemet e-pad koulz ar parañ a c'hoarvez etre miz C'hwevrer ha miz Ebrel.

## Vizon Amerika en Europa
Gallout a ra ar pared parañ gant parezed vizon Europa kent na c'aellfe pared ar spesad-mañ en ober, ar pezh a zo abeg da ziskar poblañs vizon Europa. Kemeret en deus perzh ivez e diskar ar vuenn voutin e Breizh-Veur.

## Liammoù diavaez
*Vizon Amerika war Animal Diversity Web
Abichireg

Ur yezh komzet gwechall e Puerto Elvira e Perou eo an **abichireg**. Komzet e veze gant ur 55-75 a dud e 1925 e oa met da get eo aet diwar neuze. N'anavezer netra diwar-benn e frammadur.

## Gwelet ivez
*Yezhoù direnk
*Yezhoù Perou
Kanton Orvez

**Kanton Orvez** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant al Liger-Atlantel e Breizh.
## Istor
### 
* Diskaret e voe ar c'hanton e 2014.
## Kumunioù
Div gumun a yae d'ober Kanton Orvez:
* Orvez,
* Saotron.

## Daveoù ha notennoù

*  INSEE, poblañs lezennel kantonioù al Liger-Atlantel, 2007
Agavotaguerreg

Ur yezh a vije komzet gant 100 a dud e park Xingù e Mato Grosso eo an Agavotaguerreg. Nebeut a fedoù hon eus diwar he fenn met posupl eo e vefe aet da get.

## Gwelet ivez

Yezhoù Brazil

Yezhoù direnk
Roll kantonioù Liger-Atlantel

## Kantonioù Liger-Atlantel abaoe 2015
Rannet e oa bet departamant al Liger-Atlantel e 31 kanton gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.

Daou guzulier departamant a zo dilennet e bep kanton.

## Kantonioù Liger-Atlantel betek 2015
Roll an 59 c'hanton a oa e departamant al Liger-Atlantel betek 2015, arondisamant hag arondisamant :

;Arondisamant Ankiniz (5 kanton)
kanton Ankiniz - kanton Gwared - kanton Legneg - kanton Rialeg - kanton Sant-Marzh-an-Olivenn

;Arondisamant Kastell-Briant (10 kanton)
kanton Blaen - kanton Kastell-Briant - kanton Derwal - kanton Gwenvenez-Penfaou - kanton Maezon-ar-Stêr - kanton Enorzh - kanton Nozieg - kanton Ruzieg - kanton Sant-Juluan-Gouwent - kanton Sant-Nikolaz-an-Hent

;Arondisamant Naoned (29 c'hanton)
kanton Kelenneg-ar-Mewan - kanton Bouez - kanton Kerc'hfaou - kanton Chapel-Erzh - kanton Klison - kanton Levieg - kanton Lavreer-Botorel - kanton Machikoul - kanton Naoned-1 - kanton Naoned-2 - kanton Naoned-3 - kanton Naoned-4 - kanton Naoned-5 - kanton Naoned-6 - kanton Naoned-7 - kanton Naoned-8 - kanton Naoned-9 - kanton Naoned-10 - kanton Naoned-11 - kanton Pentelloù - kanton Sant-Stefan-Brengoloù - kanton Sant-Filberzh-Deaz - kanton Gwaled - kanton Gwerzhav - kanton Gwerzhav-Gwinieg - kanton Reudied - kanton Sant-Ervlan-Reter - kanton Sant-Ervlan-Kornôg-Antr - kanton Orvez

;Arondisamant Sant-Nazer (15 kanton)
Kanton ar Baol-Skoubleg - kanton Bourc'hnevez-Raez - kanton ar Groazig - kanton Gwenrann - kanton Erbigneg - kanton Mouster-al-Loc'h - kanton Pembo - kanton Pontkastell-Keren - kanton Pornizh - kanton Gweltaz-Lambrizig - kanton Sant-Nazer-Reter - kanton Sant-Nazer-Kornôg - kanton Sant-Nazer-Kreiz - kanton Sant-Pêr-Raez - kanton Savenneg

## Daveoù
Kalliope

**Kalliope** (Καλλιόπη / *Kalliópê*, « mouezh kaer » e henc'hresianeg) a oa merc'h da Zeus ha Mnemosyne, hag ar goshañ ha furañ eus an teir muzenn. Muzenn ar varzhoniezh veurganek hag an helavarded e oa Kalliope, ha hi an hini a roe an awen da Homeros pa savas an *[[Ilias]]* hag an *[[Odysseia]]*.

## Mojenn
Daou vab he doe: Orfeüs ha Linos, pe gant an doue Apollon, pe gant Oiagros, roue Trakia.

Barnerez e voe en tabut a voe etre Afrodite ha Persefone diwar-benn Adonis.

Livet e vez evel ur plac'h meurdezus he neuz-dremm hag ur gurunenn aour war he fenn. Hervez Hesiodos e tiskouez homañ he renk e-touez ar muzezed arall. Gant garlantezioù eo-hi fichet. Ur drompilh a vez ganti en un dorn hag ur meurgan en egile.

## Gwelet ivez
* Muzezed

### Liamm diavaez
Ourania

**Ourania** (Ουρανία, "neñvel" e henc'hresianeg, diwar Οὐρανός / Ouranós, « an Oabl ») a oa muzenn ar steredoniezh hag al lennerezh-planedennoù e mojennoù Hellaz kozh.

Mamm e oa da Linos, he devoa bet diwar pe Apollon, pe Amfimaros. 

Peurvuiañ e vez gwelet gant ur voul-douar en he dorn kleiz hag ur wialenn en he dorn dehoù, gwisket gant ur sae glas evel an oabl, stered en-dro d'he fenn, hag he zroad ganti war ur vaot, arouez an davedegezh. Gouzout a oar lenn planedenn pep hini diouzh lec'h ar stered en oabl. Alies e vez kaoz eus Kengarantez ha Spered Santel pa gomzer anezhi. He dilhad zo goloet a stered, ha dalc'hmat e vez troet he selled etrezek an neñv. Karout a ra an dud troet gant ar brederouriezh hag an neñvoù.
Riboul (disheñvelout)

#Un tremen dindan zouar pe etre mogerioù pe savennoù douar a c'hell bezañ ar riboul peurvuiañ
#Ur san (san dour, bangounell, gourlañchenn, fraezh) a c'hell bezañ graet ur riboul eus outañ
#Dre skeudenn e talvez ar riboul evit ar gwele a-wechoù
#Troiennoù
## *gouzout ribouloù un den bennak* = gouzout penaos en em gemer gantañ
## *klask e ribouloù* = en em laerzh kuit
## *ober ur riboul* = en em gannañ, en em zifretañ, riotal, ober cholori
## *riboulat* = mont ha dont, bangounellat, redek
## *ribouler* = den ne baouez ket mont ha dont
Seaska

**Seaska** eo anv kevredad ar skolioù euskarek, krouet e 1970, en Iparralde (hanternoz Euskadi), bloaz war-lerc'h ma oa bet krouet ar skol gentañ en Arrangoitze (Lapurdi).

## Gwelit ivez
*Ikastola

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn Seaska