open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peter Fonda

**Peter Henry Fonda**, ganet d'an 23 a viz C'hwevrer 1940 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Eost 2019 diwar krign-bev ar skevent, a oa un aktour, sevener filmoù ha skrivagner senario stadunanat. Mab Henry Fonda, breur yaouank Jane Fonda ha tad Bridget Fonda e oa. Ezel e oa eus an enep-sevenadur er bloavezhioù 1960. 

Fonda a oa bet lakaet e anv evit un *Academy Award for Best Original Screenplay* evit ar film Easy Rider (1969), hag evit un *Academy Award for Best Actor* evit Ulee's Gold (1997). Enoret e oa bet gant ur *Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Drama*. Fonda a oa bet enoret ivez gant ur *Golden Globe Award for Best Supporting Actor – Series, Miniseries or Television Film* evit The Passion of Ayn Rand (1999).
Nadia Toffa

**Nadia Toffa**, ganet d'an 10 a viz Even 1979 hag aet da Anaon d'an 13 a viz Eost 2019, a oa ur gazetennerez ha kinnigerez skinwel italian. Brudet e oa o kinnig an abadenn fent flemm Le Lene a oa bet meulet e 2017 goude un heuliad furchadennoù tro-dro d'ar saotradur krouet gant testoù nukleel graet el Laboratori Nazionali del Gran Sasso.
## Kleñved ha marv
D'an 2 a viz Kerzu 2017, Toffa a oa semplet e-pad un enklask en Trieste. D'an 11 a viz C'hwevrer 2018, Toffa he devoa embannet e oa semplet dre un dorzhell hag e oa o stourm a-enep ar c'hleñved. 

D'an 13 a viz Eost 2019 oadet a 40 vloaz, Toffa a oa marvet gant ur c'hrign-bev eus an empenn en he zi e Brescia, goude bezañ bet kaset d'an ospital e penn kentañ miz Gouhere pa oa he yec'hed o vont war fallaat.

## Notennoù ha daveennoù
Jeffrey Tarrant

**Jeffrey Glynn Tarrant**, ganet d'ar 4 a viz Ebrel 1956 hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Eost 2019 diwar krign-bev an empenn., a oa un den a aferioù stadunanat.
Bez' e oa krouer ha rener MOV37 ha Protégé Partners, embregerezhioù postañ arc'hant. Bez' e oa ivez unan eus krouerien an embregerezh produiñ filmoù Candescent Films
## Liammoù diavaez
* Jeffrey Tarrant war IMDb
## Notennoù ha daveennoù
Itron Varia Populo

Betek 182, e oa Landudal un drev eus Brieg; deuet eo neuze da vezañ ur barrez hag ar c'hult a voe kaset eus chapel sant Tudual da iliz Itron Varia Populo. E traoñ ar vourc'h, en ur vont da Vrieg, he deus an iliz ivez ur feunteun dediet da Itron Varia Populo.
An Anduilhenn

**Son an anduilhenn** zo ur son vrezhonek kanet war meur a don.
Dastumet eo bet gant meur a zen abaoe ar wech kentañ, war-dro 1870, gant Narsis Kelien e Pleiben.

Embannet eo bet e peurunvan el levrig *Gwir Vretoned* e 1964.

## Ar son

1
:*An Aotrou person 'n eus c'hoantaet*
:*un anduilhenn bet er moged.*
::*Hop, hop, hop, n'eo ket gwir an dra-se !*
::*O, eo da! gwir a-walc'h e oa !*
2
:*Kaset ar vatezh prontamant*
:*da c'houlenn anduilh 'vit argant*
3
:*Pa oa poazhet ha poazhet mat*
:*e voe degaset war ur plad*
4
:*Pa voe rannet dre an hanter*
:*ne bade den gant ar c'hwezh flaer*
5
:*Pa oa deuet [[Pask]] en amzer vat*
:*Annaig Rouz da gofesaat*.
6
:*C'hwi n'o po ket an absolvenn*
:*Abalamour d'hoc'h anduilhenn.*
7
:*Aotrou person, c'hwi a soñj deoc'h*
:*Din-me koust arc'hant ma femoc'h.*



## Kan ha kanerien
Kanet e vez er festoù-noz evel tamm-kreiz.

## Levrlennadur
* Gwir Vretoned, stagadenn da Skol niverenn 27, kerzu 1964.
Hyperun

**Hyperun** a zo ur c'hoari video embannet d'an 11 a viz Gouere 2017 gant ar studio roazhonat Concrete Games. Ur c'hoari redadeg gant un oto an hini eo, lec'h ma rank ar c'hoarier dont a-benn da vont e penn ul live ar buanañ posupl. Troet eo bet ar c'hoari e brezhoneg e-touez yezhoù all.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ar c'hoari Hyperun
* Pajenn itch.io ar studio Concrete Games
* Hyperun war Steam
Levrioù ar Vakabeed

**Levrioù ar Vakabeed** zo pevar anezho.

*Kentañ Levr ar Vakabeed
*Eil Levr ar Vakabeed
*Trede Levr ar Vakabeed
*Pevare Levr ar Vakabeed
Ar Vergodenn

**Ar vergodenn** (*El pelele* e spagnoleg) zo un daolenn diwar dorn al livour spagnol Francisco de Goya e 1791-92, war ziskouez e Mirdi ar Prado e Madrid. Bez ez eo unan eus ar *c'hartoñsoù evit tapisoù* graet gant an arzour evit burev ar roue Carlos IV.
Isabel Sofía Picón

**Isabel Sofía Picón**, ganet e 2008 en Ocaña (Norte de Santander), zo un akordeoñserez kolombian hag a son vallenato, un doare seniñ ha ne veze embreget nemet  gant paotred,  koulz eo lavarout, betek ar bloavezhioù 2015.

E 2021 e c'hounezas ar genstrivadeg *Reina Menor Festival Vallenato 2021*. Seniñ a ra gant ar ganerez yaouank Sara Acosta ha kanerezed yaouank all. Krog eo da ganañ ivez. Bet eo o seniñ e Mec'hiko hag en Italia e 2023.

## Liammoù diavaez
*Er ''Festival de la Mujer'', e Valledupar.
*''La Opinión'', 01/05/2017
*YouTube
Miyu Tomita

**Miyu Tomita** (富田美憂, Tomita Miyu,15 a viz Du 1999 e Saitama) zo ur ganerez hag un aktorez eus Japan.

## Filmoù
### Anime
*Himouto! Umaru-chan - Taihei Doma
*Made in Abyss - Riko

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Miyu Tomita
Skol (kelaouenn)

**Skol** a oa ur gelaouenn renet gant Armañs ar C'halvez er bloavezhioù 1950 ha bloavezhioù 1960, gouestlet d'ar brezhoneg ha da lec'h ar brezhoneg en deskadurezh.

Ouzhpenn pennadoù a zeskadurezh e kaved divinadelloù, rimadelloù ha kanaouennoù.

Un ti-embann e oa ivez ha meur a levrenn a voe embannet ganti, ar vrudetañ anezho e oa an hentenn-deskiñ Herve ha Nora.

## Pennadoù kar
* Gwir Vretoned (levrig), dastumad kanaouennoù

## Liammoù diavaez
* Roll embannadurioù Skol

## Notennoù ha daveennoù
Von guten Mächten

**Von guten Mächten** zo ur varzhonek alamanek savet gant Dietrich Bonhoeffer e 1944 pa oa bet bac'het gant ar Gestapo dre ma oa savet a-enep an Nazied. Lazhet e voe e 1945.
Friday the 13th: The Game

**Friday the 13th: The Game** zo ur c'hoari video spont dreistbevañ sevenet gant ar studio IllFonic, hag embannet gant Gun Media. Diazezet eo ar c'hoari a-ziwar ar frañchiz spont Friday the 13th. Embannet eo bet d'ar 26 a viz Mae 2017 dre ar stumm niverennel ha d'an 13 a viz Here 2017 gant ar stumm boest war ar savennoù Microsoft Windows, PlayStation 4, hag Xbox One. Ur stumm war an Nintendo Switch a zo bet embannet d'an 13 a viz Eost 2019.

Ar c'hoari video a zo unan liesc'hoarier gant seizh ambrouger eus Kamp Crystal Lake o stourm a-enep ur c'hoarier all hag a c'hoari ar muntrer a steudad Jason Voorhees. Damzigor eo bed ar c'hoari ha reiñ a ra an tu d'ar c'hoarierien da furchal al lec'hioù. 
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar c'hoari
Prosulfokarb

Ar **prosulfokarb** zo ul louzoù eus seurt an tiokarbamatoù, hag a vez implijet el labour-douar, hag an trede muiañ gwerzhet er stad c'hall.

Kontet eo da vezañ dañjerus d'ar yec'hed hag aezhennus kenañ. Ar senedour breizhat Joël Labbé en deus goulennet e vefe lakaet berz warnañ.

## Liammoù diavaez
* Prosulfokarb war an avaloù (France 3 Bretagne)
Mauresse de Moret

**La Mauresse de Moret** zo lesanv al leanez *Marie Thérèse* pe *Louise Marie de Sainte-Thérèse* (war-dro 1658 - 1730), beneadadez du liv he c'hroc'hen, brudet da vezañ merc'h d'ar roue gall Loeiz XIV, e kouent Moret, e Moret-sur-Loing e Bro-C'hall.

## Liammoù diavaez
* ''France-Info Culture'', 30/08/2019
João W. Nery

**João W. Nery** (12 C'hwevrer 1950 - 26 Here 2018) a oa ur skrivagner, psikologour ha stourmer LGBT eus Brazil.

Brudet eo evit bezañ bet ar c'hentañ den o vezañ bet kemmet reizh e Brazil, e 1977.

E familh a zo chomet enebet ouzh ar c'hemm reizhel betek hiziv. E-pad bloavezhioù e stourmas evit gwirioù ar gumuniezh LGBT, dreist-holl an dreuzreviaded. E anv zo bet roet d'un danvez-lezenn douget gant an dilennidi João Wyllys hag Erika Kokay.

## Oberennoù
* João W. Neri, *Erro de pessoa: Joana ou João?*, Rio de Janeiro, Grupo Editorial Record, 1984.
* João W. Neri, *Viagem solitária: memórias de um transexual 30 anos depois*, São Paulo, LeYa Brasil, 2012.
* João W. Neri, *Vidas trans: a coragem de existir* (en collaboration avec Amara Moira, Márcia Rocha et T. Brant), Bauru, LeYa Brasil, 2017.
* João W. Neri, *Velhice transviada*, posthume, 2018

## Levrlennadur
* Jesus, Dánie Marcelo de; Carbonieri, Divanize; Nigro, Claudia M.C. (2017). *Estudos sobre gênero: identidades, discurso e educação - homenagem a João W. Nery. [S.l.]*: Pontes. 252 pp. .
* Gonçalves Jr., Sara W. P. (2017) *Invisíveis*. In:*Estudos sobre gênero: identidades, discurso e educação - homenagem a João W. Nery*. Editora Pontes. 2017 .

## Notennoù ha daveennoù
Khodadad

**Khodadad** zo un anv-lec'h en Iran hag un anv-tiegezh.

## Lec'hioù
Kêriadennoù:
*Khodadad (Hormozgan)
*Khododad (Kerman)
*Khodadad (Zarand)
*Khodadad (Razavi Khorasan)
*Khodadad, pe Keryeh Sheykh Ali Khodadad
*Khodadad, pe Kalateh-ye Khodadad<:

## Tud
*Khodadad Azizi (born 1971), melldroader
*Behzad Khodadad (born 1981), atletour Taekwondo 
*Khodadad Mirza Farman Farmaian (1928–2015), politiker
Herve ha Nora

**Herve ha Nora** zo un hentenn da zeskiñ brezhoneg, e div levrenn, savet gant Armañs ar C'halvez embannet gant Skol e 1972. 

Adembannet e voe gant Mouladurioù Hor Yezh e 1996. Dreist-holl evit kentelioù Skol Ober, rak ne vez ket implijet nemeur ken.
Jon Snow

**Jon Snow** zo un dudenn ijinet e bed an heuliad romantoù fantasy A Song of Ice and Fire gant ar skrivagner stadunanat George R. R. Martin, hag an adsevel doare stirad skinwel Game of Thrones. Er romantoù, e vez kontet ul lodenn vat eus an istor drezañ. Unan eus tudennoù brudetañ ha karetañ an heuliad eo. Evit an New York Times e vez laret eus Jon Snow ez eo unan eus gwellañ krouadennoù ar romantour. Jon eo tudenn bennañ ar stirad skinwel Game of Thrones. E istor, e lodenn ziwezhañ ar c'houlzad 5 dreist-holl, zo bet ur ranngalon evit an arvesterien. Martezeadennoù lies a zo savet a-fed orinoù familh an dudenn.
Shilling

* *Arabat eo droukveskañ gant [[schilling]] [[Aostria]]*.
----
Ar ***shilling*** zo bet ur rann eus al lur sterling betek 1971. Daouzek *[[penny]]* a yae d'ober ur *shilling*, hag ugent *shilling* a oa en ul lur sterling.

Implijet e vez c'hoazh ar *shilling* evel moneiz e Kenya, en Ouganda, e Somalia hag e Tanzania.
The Gypsy Queens

**The Gypsy Queens** zo ul laz gall eus Nisa hag a gan en italianeg. N'eus nemet paotred el laz, renet gant Didier Casnati.
A Modest Proposal

«&nbsp;**''A Modest Proposal** For preventing the Children of Poor People From being a Burden to Their Parents or Country, and For making them Beneficial to the Publick*&nbsp;» zo ur [[flemmskrid]] [[saoznek]] diwar zorn ar skrivagner [[iwerzhonat]] [[Jonathan Swift]] embannet hep anv oberour e [[1729]] e [[Dulenn]].

Kinnig a ra ar skrivagner aotren an Iwerzhoniz paour da aesaat o buhez o werzhañ o bugale d'an dud uhel d'o debriñ. Gant ar flemmskrid-se e klaske ober goap ouzh an dud kriz e-keñver ar beorien hag ouzh politikerezh ar Saozon en Iwerzhon.

E saozneg e vez implijet a-wechoù an droienn "*a modest proposal*" d'ober dave d'ur flemmskrid heñvel e zoare.

==Ar skrid==
Goude ober anv eus klaskerien-vara Iwerzhon e skriv Swift : *A young healthy child well nursed, is, at a year old, a most delicious nourishing and wholesome food, whether stewed, roasted, baked, or boiled; and I make no doubt that it will equally serve in a fricassee, or a ragout*. (Ur bugel yaouank yac'h maget mat zo, da ur bloaz, ur meuz eus ar saourusañ ha magusañ, pe e ve mitonet, rostet, pobet, pe bervet ; ha n'eus arvar ebet e vo koulz boued en ur frigasenn pe ur geusteurenn).

==Liammoù diavaez==
* [https://www.monde-diplomatique.fr/2000/11/SWIFT/2569 *Du bon usage du cannibalisme'']
* Wikisource
Kontelezh Provañs

**Kontelezh [[Provañs]]** (*Comtat de Provensa* er Grennamzer) zo ur gontelezh hag a voe staget ouzh Bro-C'hall e 1487 dindan ren Charlez VIII, ma teuas ar roue gall da vout kont Provañs.
Stranger Things

**Stranger Things** zo ur stirad skinwel skiant-faltazi ha spont stadunanat, savet gant Matt ha Ross Duffer evit Netflix. Ar vreudeur a zo bet ivez produerien gant Shawn Levy ha Dan Cohen. Er c'hentañ koulzad emañ an aktourien Winona Ryder, David Harbour, Finn Wolfhard, Millie Bobby Brown, Gaten Matarazzo, Caleb McLaughlin, Natalia Dyer, Charlie Heaton, Cara Buono, ha Matthew Modine, gant Noah Schnapp ha Joe Keery o c'hoari a-bep-eil ivez. Evit an eil koulzad, Schnapp ha Keery a oa deuet da vezañ aktourien penn. Aktourien nevez a oa bet kemeret evel Sadie Sink, Dacre Montgomery, Sean Astin, ha Paul Reiser, gant Priah Ferguson o c'hoari a-bep-eil. Maya Hawke a zo bet kemeret evit an trede koulzad, Ferguson eñ a zo bet kemeret evel aktour penn.

An istor a dremen en ur gêr ijinet anvet Hawkins, en Indiana, e miz Du 1983. Er c'hentañ koulzad e heulier un enklask war steuziadur ur bugel ha darvoudoù dreistordinal erruet e kêr pe tro-war-dro. En eil stirad skinwel, anvet Stranger Things 2, hag a dremen bloaz war-lerc'h e miz Here 1984, e konter penaos e klask an tudennoù distreiñ en ur bed boas ha disoc'h darvoudoù ar c'hentañ koulzad. En trede koulzad, anvet Stranger Things 3, e tremen an istor e miz Gouhere 1985.
Candido

**Candido** zo un anv-bihan italianek, skrivet Cándido e spagnoleg.

## Tud
* Candido Zerbi (Oppido Mamertina, 18 Du 1827 – Oppido Mamertina, 3 Kerzu 1889), politikour ha senedour italian.
Aine Bru

**Aine Bru (Hans Brün)** a oa ul livour katalan a orin alaman e deroù ar . Labourat a reas e Girona e tre 1500 ha 1501, ha goude e Barcelona etre 1502 ha 1507.
Gary Ray Bowles

**Gary Ray Bowles**, ganet d'ar 25 a viz Genver 1962 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Eost 2019, a oa ul lazher a steudad stadunanat. Lakaet eo bet d'ar marv e 2019 evit muntr c'hwec'h den e 1994. Lesanvet eo bet an **I-95 Killer** dre ma oa bet darn eus ar c'houzañverien o vevañ nepell diouzh an hent-tizh *Interstate 95*.
Magna Carta

***Magna Carta Libertatum*** (latin krennamzerel evit "Karta Veur ar Frankizoù"), a reer eus ur garta anvet ivez ***Magna Carta*** ha ***Magna Charta*** sinet gant ar roue saoz Yann Dizouar e Runnymede, e-kichen Windsor, d'ar 15 Mezheven 1215.
Gant arc'heskob Canterbury e voe savet ar skrid, evit degas ar peoc'h etre ar roue hag ur strollad baroned emsavet, o c'hrataat ma vije gwarezet gwirioù Iliz Bro-Saoz, ha re ar varoned enep ar vac'hidigezh eneplezenn, barnadennoù prim, ha ma vije bevennet an truaj gladdac'hel d'ar Gurunenn.
Peurwiriekaet e voe ar Garta gant ar roue, an arc'heskob ha 25 baron, met pa ne zalc'has siner ebet d'e c'her e voe nullet gant ar pab Inosant III diwar goulenn ar roue, ar pezh a zigoras an hent da Gentañ Brezel ar Varoned (1215-1217).
Jaime Lannister

**Jaime Lannister** zo un dudenn ijinet e bed an heuliad romantoù fantasy *[[A Song of Ice and Fire]]* ("Ur ganaouenn a skorn ha tan") gant ar skrivagner stadunanat George R. R. Martin, hag an adsevel doare stirad skinwel Game of Thrones. Un dudenn vunut eo en daou romant kentan eus an heuliad a-raok dont da vezañ, adal A Storm of Swords (2000), unan eus ar re bouezusañ a-fed an istor. Ar wech kentañ ma reer anv anezhañ eo er romant A Game of Thrones (1996), Jaime a zo penn gwarded ar roue hag ezel eus an Tiegezh Lannister, unan eus ar re binvidikañ ha kreñvañ e Rouantelezh Westeros. 

Er stirad skinwel eo c'hoariet Jaime Lannister gant Nikolaj Coster-Waldau.
Restigné

**Restigné** zo ur gêriadenn eus departamant Indre-et-Loire, er rannvro Centre-Val de Loire, e Bro-C'hall.

Emañ Restigné e Gwinieg Bourgueil, unan eus gwiniegi Touren.
Jeanneke Pis

**Jeanneke-Pis** zo un delwenn hag ur feunteun, gant Denis-Adrien Debouvrie, bet savet e Brusel, e Belgia, e 1987 da skeudenniñ c'hoar ar Manneken Pis.

## Gwelet ivez
* Het Zinneke
Het Zinneke

**Het Zinneke** pe **Zinneke Pis**, zo un delwenn arem bet savet e Brusel, e Belgia, e 1999, da skeudenniñ ur c'hi o sevel e bav da staotat.
Cersei Lannister

**Cersei Lannister** zo un dudenn ijinet e bed an heuliad romantoù fantasy A Song of Ice and Fire gant ar skrivagner stadunanat George R. R. Martin, hag an adsevel doare stirad skinwel Game of Thrones. Un dudenn bouezus eo en holl romantoù eus an heuliad ; hec'h adkavout a reer en holl anezho. Ar wech kentañ ma vez anv anezhi zo er romant A Game of Thrones (1996). Cersei a zo rouanez Rouantelezh ar seizh kurunenn. Ezel eo eus an Tiegezh Lannister, unan eus ar re bpinvidikañ ha kreñvañ eus Westeros. Dimezet eo bet dre heg d'ar roue Robert Baratheon, ur wech trec'het gantañ ar renad Targaryan. Da gentañ e oa bet klasket gant he zad dimeziñ anezhi gant Rhaegar Targaryen roue diwezhañ al lignez met dre ma voe nac'het gantañ e voe roet harp gant ar re Lannister d'an emsavadeg gant Baratheon. Ur breur gevell he deus Jaime Lannister hag an daou a zo e karantez. Tri bugel a zo bet ganto met ent-ofisiel ez int re ar roue. Sevel a raio kudenn vras pa varvo ar roue Baratheon ha degas a raio brezel ar pemp roue ('War of Five Kings'). Cersei a zo ur vaouez sot gant ar galloud ha mennet a-grenn da zifenn he bugale.

Er stirad skinwel eo c'hoariet Cersei Lannister gant Lena Headey. Headey a zo bet meulet evit he roll er stirad skinwel war ar chadenn HBO. Lakaet eo bet he anv evit pemp Emmy Awards for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series hag ur *Golden Globe for Best Supporting Actress*. Er c'houlzad 5, ur stumm yaouank eus Cersei a zo c'hoariet gant Nell Williams.
Berserk (manga)

**Berserk** (japaneg: ベルセルク Hepburn: Beruseruku) zo un heuliad mangaoù japanek skrivet ha treset gant Kentaro Miura (1966-2021). Ur manga dark fantasy an hini eo gant feulster ha lodennoù reizhel. Tremen a ra an istor en ur bed krennamzerel europat damijinet dark fantasy. Tro zo da heuliañ avanturioù ur goprsoudard dreistordinal anvet Guts. Hemañ a heuilh Griffith, penn ar bagad goprsoudarded "Band of the Hawk". An temoù pennañ eo an digenvez, ar genseurtiezh hag ar preder evit gouzout daoust hag an denelezh a zo mat pe fall. Diskouez a reer darvoudoù spontus met ivez darvoudoù evurus evit kempouezañ. Brudet eo ar manga kement hag an dresadenn-vev evit implij lies ar feulster hag ar reizh.

Miura en deus kinniget rakskouerenn Berserk e 1988. Da gentañ e oa embannet ar manga er gelaouenn manga Monthly Animal House, ha goude-se adal 1992 er gelaouenn Young Animal, he kenderc'hel a reer d'e embann a-vareoù abaoe. An heuliad manga a zo bet adsavet e stumm heuliadennoù tresadennoù-bev manga. Da gentañ e stumm un heuliad 25 lodenn etre Here 1997 ha Meurzh 1998. Tri film a zo bet ivez, , kroget an embann e 2012. Un eil stirad skinwel manga a zo bet embannet e 2016 ha 2017 gant un hollad 24 lodenn.

Diechu e chomo an heuliad manga dre ma'z eo marvet an aozour d'an 20 a viz Mae 2021.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Peraleda de la Mata

**Peraleda de la Mata** zo ur gumun eus Estremadura e proviñs Cáceres, tostik da harzoù proviñs Toledo, un 170&nbsp;km eus Madrid.

## Kumunioù amezek
* Navalmoral de la Mata er gwalarn
* Rosalejo en hanternoz
* Talayuela er biz
* Oropesa (Toledo) hag El Gordo er reter
* Bohonal de Ibor er c'hreisteiz
* Valdehúncar er mervent
* Millanes er c'hornôg

## Liac'hven
Liac'hven Guadalperal, anvet *el dolmen de Guadalperal* pe *el tesoro de Guadalperal* er vro, zo brudet evel ar *[[Stonehenge]] español*.

Dolmen Guadalperal Verano 2019.jpg|
Guadalperal dolmen.jpg
Peraleda

**Peraleda** zo un anv-lec'h spagnolek.

* Peraleda de la Mata, e proviñs Cáceres,
* Peraleda de San Román
* Peraleda del Zaucejo

## Pennad kar
* Peralada
Émilie du Châtelet

**Gabrielle Émilie Le Tonnelier de Breteuil**, markizez ar Châtelet, anvet peurvuiañ **Émilie du Châtelet** (Pariz, 17 a viz Kerzu 1706 – Lunéville, dugelezh Loren, 10 a viz Gwengolo 1749) a oa ur vatematikourez ha fizikourez c'hall, ha pried-kleiz ar skrivagner gall Voltaire. Brudet eo he zroidigezh d'ar galleg eus *[[Principia Mathematica]]* Isaac Newton.

## He buhez
Gabrielle Émilie Le Tonnelier de Breteuil a oa merc'h da Louis Nicolas Le Tonnelier, baron Breteuil, ha da Gabrielle Anne de Froulay. Deskiñ a reas latin gant he zad, hag a-hend-all henc'hresianeg hag alamaneg, un deskadurezh oet ral d'ar merc'hed. Seniñ ha kanañ a rae. Saloñs a oa ganto er gêr e Pariz, ma veze resevet Fontenelle hag ar barzh Jean-Baptiste Rousseau.

D'he 16 vloaz e voe kinniget gant he zad e lez ar Rejant Philippe d'Orléans (1674-1723), ha plijout a reas dezhi ar vuhez-se ma stagas da verniañ saeoù ha boteier, ha bravigoù.

## Eured
Nous voulons des coquelicots

***Nous voulons des coquelicots*** zo ur c'hevredad gall enebet ouzh implij al louzoù kimiek er parkeier.

## Liammoù diavaez
*''Basta!'', 05/07/2019
Urzh Laconia

An **Urzh Laconia** (alamaneg: *Laconia-Befehl*) a oa bet embannet gant ar Großadmiral Karl Dönitz e-pad an Eil Brezel-bed goude peñse al lestr Laconia. Embann a rae sklaer e oa difennet sikour dreistbeverien kevredet.
Gregor Clegane

**Gregor Clegane** zo un dudenn ijinet e bed an heuliad romantoù fantasy A Song of Ice and Fire gant ar skrivagner stadunanat George R. R. Martin, hag an adsevel doare stirad skinwel Game of Thrones. Un dudenn vunut eo, ne vez ket kontet an istor drezañ biken. Ur marc'heg brudet eo suj d'an tiegezh Lannister. Brudet mat eo dre ma'z eo bras ha kreñv spontus, ouzhpenn da vezañ un den chivous gant ur spered hedro a-fed feulster. Implijet e vez gant an Tiegezh Lannister evit seveniñ ar c'hefridioù lous a vez d'ober (lazhadennoù...). Ne blij ket an dud dezhañ dre vras ha mont a ra kuit eus e zomani evit brezeliñ pe kemer perzh en tournamantoù.

Er stirad skinwel war ar chadenn HBO, Clegane a zo c'hoariet da gentañ gant an aktour aostralian Conan Stevens er c'houlzad kentañ, goude-se gant an aktour kembreat Ian Whyte evit ar c'houlzad daou. Goude-se ez eo c'hoariet gant an aktour Hafþór Júlíus Björnsson eus Island betek fin an heuliad.
Marianne Loir

**Marianne Loir** pe **Marie-Anne Loir** (Pariz, 1705 – Pariz, 1783) a oa ur boltredourez c'hall.

Le Tonnelier de Breteuil, Emilie.jpg|*Portrait d'Émilie Le Tonnelier de Breteuil, marquise du Châtelet*(*c.* 1748)
Portrait by Marianne Loir.jpg|Itron he sae ruzhag he c'huzh-dorn du(deiziad dianav)


## Livourezed all ar mare
* Giulia Lama
Moufti

Ur **moufti** (مفتي) zo ur beleg en islam sunnit hag a zispleg al lezennoù muzulman ; gallout a ra embann alioù diwar-benn al lezennoù, anvet *[[fatwa]]*.
Astiages

**Astiages** (Ἀστυάγης / Astyagês) a oa roue ar Veded er VIvet kantved kent JK.

## E vuhez
Darnoù a anavezomp eus e vuhez dre skridoù an istorour Herodotos, eus Halikarnasos, a veve 100 vloaz diwezhatoc'h.
Mab e oa d'ar roue Kiyaksares (Κυαξάρης), ha ren a reas war e lerc'h. 

E 585 kent JK e timezas da Arienis, a oa c'hoar da Groisos, roue Lidia, goude ur brezel pemp bloaz etre Lidia ha Media. Er bloaz-se en-eeun e varvas e dad hag e renas war e lerc'h. 

Emglev a reas gant e vreudeur-gaer, Kroisos ha Nebuchadnezzar, roue Babilon, dimezet d'e c'hoar Amitis, an hini a voe savet dezhi liorzhoù istribilhet Babilon hervez ar vojenn. Hiriv ec'h ouzomp e voent savet gant Sennacherib, roue Asiria. 

## Hunvre
Hervez Herodotos e welas e verc'h Mandana en un hunvre hag ur froud o redek eus he c'horf, ken na voe goloet Azia. Diwar-se e timezas anezhi d'ur roue pers, hini Anshan, Kambyses Iañ, eus tiegezh an Ac'haemenided. Ur mab o doe, Kirus II.
Islavarenn-abeg

An **islavarenn-abeg** zo un islavarenn-doareañ hag a ro an abeg eus un ober pe ur stad.
Degaset e vez:
*gant *dre ma, o vezañ ma, *
*gant *peogwir e ...*
Islavarenn-dra

Klokaat a ra an **islavarenn-dra** ur bennlavarenn. 

Degaset eo an islavarenn-dra gant ar rannig-verb **e** (+ verb displeget) :
* Gwelout a ran **e labourit kalz bemdez**

Er stummm nac'h an islavarenn-dra zo degaset gant ar ranning **ne**:
* Krediñ a ran **ne zeuint ket**

Pa vez ar bennlavarenn er stumm nac'h, verb an islavarenn-dra zo displeget en doare divizout:
* Ne gredan ket **e vefe gouest da zougen ur samm ken pounner**
Kiyaksares

**Kyaksares**, anavezet ivez evel **Uvar Kshatra**, a oa roue ar Veded adalek 625 kent JK betek 585 kent JK, ha tad Astiages.
Islavarenn-diskuliañ

An **islavarenn-diskuliañ**, pe islavarenn-dra, zo un islavarenn dezhi karg ur renadenn eeun.

Gallout a ra dont war-lerc'h ar bennlavarenn pe bezañ lakaet en he raok.
*Pa vez lakaet war-lerc'h ar bennlavarenn e krog gant ar verb displeget, degaset gant ar rannig-verb **e** er stumm-kadarnaat, pe gant ar rannig-verb **ne** er stumm-nac'h :
*Me 'oar e teuio Yann fenoz*.*Me 'gred ne deuio ket*.
*Pa vez lakaet an islavarenn dirak ar bennlavarenn e vezont liammet gant ar rannig-verb **a** :
*Skuizh out, a welan.*

A-wechoù, gant verboù zo er bennlavarenn, e ranker implij an doare-divizout en islavarenn:

## Notennoù
Bahadur Shah II

**Muhammad Bahâdur Shâh**, anvet **Bahâdur Shâh Zafar** ha **Bahadur Shah II** ivez (24 Here 1775 - 7 Du 1862) a oa Impalaer Mogol diwezhañ India etre 1837 ha 1857. 
 
Mab e oa da Vuhammad Akbar Shâh ha d'e bried hindouat Lalbai. 62 vloaz e oa pa voe anvet da impalaer, hag an diwezhañ eus ul lignez a impalaerien hag a rene abaoe 300 vloaz. Met evel e ziaraogerien n'en devoa ket kalz a c'halloud : gant East India Company e oant bet kemeret holl.

Evel e dad hag e dad-kozh e oa ur barzh eus Bahadur Shah. Skrivet en doa barzhonegoù en ourdoueg hag en e garg a impalaer en doa diwallet barzhed evel Mirza Ghalib pe Daagh Dehlvi. Pleustriñ a rae ar c'haerskriverezh ivez.

Distroadet e voe gant ar Saozon ha harluet da Virmania goude Emsavadeg ar Sipaied e 1857.
Kreñvlec'h ruz Delhi

**Kreñvlec'h ruz Delhi**, pe **Palez-kreñv Shahjahanabad**, pe **Lal Qil'ah**, zo ur palez-kreñv e kêr Delhi, en India, savet gant an impalaerien Vogol. Arouez India dizalc'h eo, hag ac'hano e komz ar chentañ ministr d'ar bobl d'ar 15 a viz Eost.
Impalaerien Vogol

An **Impalaerien Vogol** a renas en India adal dibenn ar .

## Roll an Impalaerien

**Notenn :** Lieswregerien e oa an Impalaerien Vogol. Ouzhpenn gwragez e oa dezho priedoù-kleiz en o harem, hag a roe bugale dezho. Abalamour d'an dra-se n'anavezer ket o holl vugale.
## Notennoù
Zilofon

thumb|upright=1.4|Zilofon a-vremañ, gant daou rumm morzholioù disheñvel
Ur **zilofon** (eus ar gresianeg ξύλον *xylon* "koad" ha φωνή *phōnē* "son, mouezh") zo ur benveg-seniñ, anezhañ lavnennoù koad a vez skoet gant morzholioù skañv.

"Metalofon" a reer eus an hevelep benveg-seniñ pa vez al lavnennoù e metal.

E broioù zo eus Afrika hag Azia ec'h anavezer ar zilofon a gozh, ha dindan anvioù a bep seurt. 


File:Xylophone-pjt1.jpg|Zilofonoù e  Kameroun, e  1914.
file:Kulintang a Kayo 01.jpg|Zilofon er  Filipinez, anvet *kulintang a kayo*.
Ursula von der Leyen

**Ursula Gertrud von der Leyen** (), ganet **Albrecht** d'an  en Ixelles (Belgia), a zo ur bolitikourez alaman, ezel eus ar strollad Unvaniezh kristen-demokrat Alamagn (CDU).

E miz Gouere 2019 e voe dilennet da brezidantez Komision Europa gant kannaded Parlamant Europa, gant ur muianiver digresket da nav mouezh. Ar vaouez kentañ eo da gaout ar roll-mañ.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Mónica Sánchez

**Mónica Mariel Sánchez**, ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1970, zo un aktourez perouat. Ganet eo e Lima.
## Filmlennadur
### Filmoù
* La Carnada (1999)
* Captain Pantoja and the Special Services (1999)
* Imposible Amor (2000)
* Pasajeros (2008)
### Telenovelas ha stiradoù skinwel
* La Perricholi (1992)
* Bolero (1993)
* Las Mujeres de mi Vida (1993)
* Los de Arriba y los de Abajo (1994)
* Los unos y Los otros (1995)
* Nino (1996)
* Todo se compra, Todo se vende (1997)
* "María Emilia, querida (1999)
* Sarita Colonia (2002)
* Eva del Edén (2004)
* Sally, la muñequita del pueblo (2007-2008)
* Al Fondo Hay Sitio (2009)
## Liammoù diavaez
* Mónica Sánchez war IMDb
Giselle Itié

**Giselle Itié Ramos** zo un aktourez brazilian-mec'hikan, ganet d'an 3 a viz Here 1982. Itié a zo bet brudet dre he rolloù evel Anabela Palhares en telenovela brazilian Bela, a Feia hag evel Sandra er film The Expendables.

E 2001 he devoa kroget gant ar vicher aktourez en un telenovela eus Brazil. E 2009 e oa aktoureze en telenovela brudet *Bela, a Feia*, un adsevel doare braziliat eus an telenovela Yo soy Betty, la fea eus Kolombia. Giselle Itié he deus bet ur roll er film *The Expendables*, damskrivet ha renet gant an aktour Sylvester Stallone hag a c'hoari ivez er film.
## Liammoù diavaez
* Giselle Itié war IMDb
Lançados

Al **Lançados** ("ar Re stlapet er maez") a oa rederien-bro ha trevadennerien a orin portugalat en arvor Afrika ar C'hornaoueg (Senegal, Gambia, inizi ar C'hab Glas, Ginea, Sierra Leone ha lec'hioù all c'hoazh).
Un darn anezho a oa yuzevien, dreist-holl kristenien a-nevez, o tec'hout rak an Inkizision bortugalat.

Al Lançados a gave gwragez e-touez an Afrikanezed eus ar familhoù er galloud ; dre-se e veze gounezet difenn rak an Inkizision hag ivez aezamantoù a-fed kenwerzh : sevel a raent hentoù kenwerzhel kuzh evit gwerzhañ armoù, spisoù ha sklaved.
Kurunenn Portugal a oa kounnaret-bras dre ma ne veze tennet tailh ebet eus ar c'henwerzh-se. Biskoazh ne voe uhel-uhel an niver a Lançados, met o fouez ha hini o bugale afrikan-portugalat a voe an diazez da eskemmoù etre Europiz hag Afrikaned. Kreñv eo bet o nerzh politikel hag ekonomikel betek ma teuas kontoueroù Bissau ha Cacheu da vezañ porzhioù gwir.

Eus al Lançados eo deuet ar yezh hag ar sevenadur *Crioulo* (kreoleg ar bed portugalek), hag ar *[[papiamento]]* ivez.

## Liammoù diavaez
* Bibiana Vaz
Skol eil derez

An deskadurezh e **skolioù eil derez** a zo etre fin ar skolioù kentañ derez (bugale 3-10 vloaz) ha penn-kentañ an deskadurezh uhelañ (goude 18 vloaz). 
Disheñvelderioù bras a c'hell bezañ etre ar reizhiadoù dibabet hervez ar broioù. 

## Deskadurezh eil derez e Bro-C'hall
Skolioù Breizh a implij sistem skol Frañs pe e vefent publik pe dindan gevrat gant ar stad.
* Ar vugale a grog gant ar skolaj evit pevar bloavezh, an aliesañ etre unnek ha pemzek vloaz. Deskadurezh er skolaj a zo muzuliet dre diplom broadel ar breved (Diplôme national du brevet, DNB). 
* Al lise a zo frammet e tri c'hlas : eilvet klas, kentañ klas, ha klas termen. Bez ez eus eus liseoù teknologel, micherel, ha hollek.
* E fin ar c'hlas termen e tremen al liseidi arnodenn ar bak (bachelouriezh), hag a zo ret da gaout d'en em enskrivañ er skol-veur.
Divrezhonekaat

An **divrezhonekaat** eo an diverkañ ar brezhoneg en anvioù-lec'h istorel e Breizh.

D'ar Sadorn 24 a viz Gwengolo 2019 e oa bet ur vanifestadeg e Terrug da enebiñ ouzh gallekaat anvioù-lec'h ar gumun.

## Notennoù
Ana Hickmann

**Ana Lúcia Hickmann**, ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1981, zo un top model, maouez a skinwel, ha maouez a aferioù brazilian. Labouret he deus evit Victoria's Secret, Nivea, L'Oreal, Wella, Clairol ha Bloomingdales.
Ana de Mendoza

**Ana de Mendoza ** zo anv div briñsez spagnol :
* Ana de Mendoza de la Cerda (1540-1592), priñsez Éboli ha dugez Pastrana.
* Ana de Mendoza y Enríquez de Cabrera (1554-1633).
Ana de Mendoza y Enríquez de Cabrera

**Ana de Mendoza de la Vega y Luna**, pe **Ana de Mendoza y Enríquez de Cabrera** (Medina de Rioseco, 1554- Guadalajara, 1633), a oa  dugez an Infantado, meurdez a Spagn, eus 1601 betek he marv e 1633.

## Dimezioù
Merc'h e oa da Íñigo López de Mendoza y Mendoza.

Div wech e timezas.
Da gentañ da Rodrigo de Mendoza, breur d'he zad, evit mirout ouzh kudennoù a hêrezh en dugelezh Mendoza. Div verc'h hepken a vevas dreist o c'hrennoad :
**Luisa de Mendoza, a zimezas da eil mab dug Lerma, Francisco Gómez de Sandoval y Rojas ; 
**hec'h eil merc'h María López de Mendoza a zimezas da García de Toledo, dug Fernandina, a voe ivez markiz Villafranca.​

Intañvez e voe Ana Mendoza e 1587.

Seizh vloaz goude, e 1594, ec'h addimezas da Juan Hurtado de Mendoza y Mendoza, Mayordomo mayor ar Rouaned Felipe III ha Felipe IV, hag ivez Paotr-kezeg meur Felipe IV, mab da Íñigo López de Mendoza y Mendoza, 3de Markiz Mondéjar.
Div verc'h o doe :
* María, marvet da 12 vloaz ; 
*Ana de Mendoza, a zimezas da Francisco Diego López de Zúñiga Guzmán Sotomayor y Mendoza, dug Feria ha  dug Béjar.
Ruy Gómez de Silva

**Rui Gomes da Silva** (en portugaleg), anavezetoc'h evel **Ruy Gómez de Silva** (e kastilhaneg), ganet e Chamusca d'ar 27 a viz Here 1516 ha marvet e Madrid d'an 29 a viz Gouhere 1573, a oa un den uhel a Bortugal e lez ar roue spagnol Felipe II, priñs Éboli, dug Pastrana, Francavila hag Estremera, kont Melito, ha Meurdezour a Spagn.
Nanda Costa

**Fernanda Costa Campos Cotote**, ganet d'ar 24 a viz Gwengolo 1986, zo un aktourez vrazilian. Brudet eo bet dre he roll penn, evel Morena, en telenovela Salve Jorge.
## Filmlennadur
### Skinwel

## Notennoù ha daveennoù
Marchosi

Ar **marchosi** eo kraou ar c'hezeg, ma vezont diwallet, ha maget gant ar paotr-kezeg.

## Istor

## Pennad kar
*Marchosioù Augeias
Luciana Gimenez

**Luciana Gimenez Morad**, ganet d'an 3 a viz Du 1969, zo un top model ha maouez a skinwel brazilian. Brudet eo bet pa oa o tougen bugel Mick Jagger (penn ar strollad The Rolling Stones) e-pad ma oa-eñ dimezet gant an top model all Jerry Hall. Arnodoù genetek o deus prouet e oa Lucas Maurice Morad-Jagger mab Mick Jagger.

## Filmlennadur
### Skinwel
Fulup Lannuzel

**Fulup Lannuzel**, ganet e 1952 e Montalban, zo ur skrivagner brezhonek. Studioù kêraozouriezh en deus graet ha labouret en deus evit meur a di-kêr (Bagnolet, Orléans ha Brest da ziwezhañ). Embannet en deus pennadoù e meur a gelaouenn vrezhonek, Emsav, Al Liamm, Hor Yezh ha Bremañ.

## Oberennoù
; E galleg
* 2003 : *Les débats sur la ville (tome 5) - patrimoine et développement des coeurs de ville*, oberenn stroll, rakskrid gant Alain Juppé, Confluences, Bourdel
; E brezhoneg
* 2019 : *[[Koroll an dasorc'h]]*, dastumad danevelloù, Al Liamm
* 2020 : *[[Kaour ar Barzh, galeour]]*, romant, Al Liamm
* 2021 : *[[Pik pe Vran]]*, romant, Al Liamm
* 2023 : *[[Mall achap ! ha danevelloù all]]*, dastumad danevelloù, Al Liamm
* 2025 : *[[Brezel ar c'hleuzioù]]*, romant, Al Liamm
Ana de Mendoza de la Cerda

**Ana de Mendoza de la Cerda y de Silva y Álvarez de Toledo** (Cifuentes, 29 a viz Mezheven 1540 - Pastrana, 2 a viz C'hwevrer 1592) a oa ur briñsez spagnol a zouge an titloù a II dugez Francavilla, II priñsez Mélito, II kontez Aliano hag II markizez Algecilla a-berzh he zad ; ouzhpenn-se e oa priñsez Éboli, dugez Estremera, dugez Pastrana ha markizez Diano, a-berzh he fried Ruy Gómez de Silva, priñs portugalat ha harp d'ar roue spagnol Felipe II, met anavezetoc'h eo evel *Priñsez Éboli*

## Buhez
### Bugeliezh
Ana de Mendoza a oa ganet en un tiegezh spagnol eus ar re c'halloudusañ en hec'h amzer: tiegezh Mendoza, eus Mendoza, en Araba. Merc'h nemeti he zud e oa. He zad, Diego Hurtado de Mendoza y de la Cerda, a oa I dug Francavilla ha I priñs Mélito ha besroue Aragón, hag he mamm, María Catalina de Silva y Álvarez de Toledo, a oa merc'h da gont Cifuentes.

Pa voe daouzek vloaz Ana en 1553, e sinas paperioù hec'h eured da Ruy Gómez de Silva, erbedet gant ar priñs Felipe, a oa da vezañ ar roue Felipe II. He fried a oa priñs Éboli, ur gêr eus Rouantelezh Naplez, ha ministr d'ar roue. Kargoù Ruy a oa kaoz ma ranke chom en Bro-Saoz, hag er pemp bloaz kentañ eus o friedelezh ne voent ket hiroc'h eget tri miz a-gevret. 

Ur vaouez a spered hag a gened e oa e lez Spagn. Evit koll he lagad dehou n'eus nemet martezezoù. Hervez lod e vije bet gloazet gant beg un arm a oa etre daouarn ur floc'h pa oa hi bugel. Kement-se avat ne seblant ket asur : marteze e-lec'h bornez e oa luchez, hep prouenn ebet avat.

### Bec'h gant [[Teresa de Jesús]]

Ana hag he fried a c'houlennas div gouent eus leanezed ar C'harmez divotoù en Pastrana. Bec'h a savas gant al leaned hag al leanezed ha dreist-holl gant Teresa de Jesús, anavezet ivez evel Tereza Avila, peogwir e felle da Ana e vije savet ar c'houentoù hervez he c'hoant, ma voe gorrekaet al labourioù. Ruy Gómez de Silva a lakaas peoc'h , met pa varvas e savas bec'h adarre  rak ar briñsez a felle dezhi mont da leanez ha lakaat he mitizhien da vezañ ivez; 

Roet e voe he c'hoant dezhi gant Teresa de Jesús, en desped dezhi avat, ha lakaet e voe en ur gell rust. Buan e skuizhas er gell, ha mont a reas en un ti a oa e liorzh ar gouent gant he mitizhien. En ti-se he devoa armelioù da lakaat he dilhad ha bravigoù, hag e c'halle mont e-maez ar gouent evel a gare. Neuze, war urzh Teresa, ez eas kuit an holl leanezed eus Pastrana, hag hec'h-unan e chomas Ana. Neuze e tistroas ar briñsez da chom d'he falez e Madrid. Hogen, kent-se, ec'h embannas ur vuhezskrid diwar-benn Teresa, ma savas trouz bras, ha berzet e voe an oberenn e-pad dek vloaz gant an Ofis Santel.

### An intañvez hag he bugale
Goude marv he fried e rankas merañ ar madoù  laosket war e lerc'h. Gant he renk uhel e c'hallas dimeziñ he bugale da dud a renk ken uhel all. Ana,  he merc'h henañ a zimezas da Alonso Pérez de Guzmán el Bueno y Zúñiga, dug Medina Sidonia ; he mab henañ, Rodrigo, a voe dug Pastrana ; Diego a voe dug Francavilla, besroue Portugal, ha markiz Allenquer. He mab  Fernando, a voe manac'h frañsiskat, hag anvet  Pedro González de Mendoza (evel ur gourdad a oa kardinal Mendoza), ha goude arc'heskob Zaragoza.
Íñigo López de Mendoza

**Íñigo López de Mendoza** zo anv meur a zen uhel e Spagn.
* **[[Íñigo López de Mendoza (brezelour)|Íñigo López de Mendoza]]**, a gemeras perzh en emgann Las Navas de Tolosa e 1212.
***[[Markiz Santillana|Íñigo López de Mendoza]]** (1398-1458), skrivagner anavezet evel **markiz Santillana**.
***[[Íñigo López de Mendoza y Figueroa]]** (1419-1479), brezelour, Iañ kont Tendilla, mab da markiz Santillana.
***[[Íñigo López Carrillo de Mendoza]]** (m. 1491), besroue Cerdeña.
***[[Íñigo López de Mendoza (1438-1500)]]**, IIvet dug an Infantado.
***[[Íñigo López de Mendoza y Quiñones]]** (1440-1515), brezelour, anavezet evel *El Gran Tendilla*, Iañ markiz Mondéjar, IIvet kont Tendilla, mab d'ar Iañ kont.
***[[Íñigo López de Mendoza y Zúñiga]]** (1489-1535), kardinal, mab da IIvet kont Miranda del Castañar.
***[[Íñigo López de Mendoza y Pimentel]]** (1493-1566), IVvet dug an Infantado.
***[[Íñigo López de Mendoza y Mendoza, III markiz Mondéjar|Íñigo López de Mendoza y Mendoza]]** (1512-1580), IIIvet markiz Mondéjar, IVvet kont Tendilla, besroue Valencia ha Nápoles.
***[[Íñigo López de Mendoza de la Vega y Luna]]** (1536-1601), Vvet dug an Infantado.
***[[Íñigo López de Mendoza y Mendoza, Vvet markiz Mondéjar|Íñigo López de Mendoza y Mendoza]]** (1580-1647), Vvet markiz Mondéjar, VIvet kont Tendilla.
* **[[Íñigo López de Mendoza y Vargas]]** (m. 1656), VIvet markiz Mondéjar, VIIvet kont Tendilla.
Kamp Bandō

**Kamp Bandō** a oa ur c'hamp prizonidi alaman e Bandō, deuet da vout Naruto (鳴門市 Naruto-shi) e Japan e-pad ar Brezel-bed kentañ. Digoret e voe e miz Ebrel 1917. 
### Moneiz
* Aotreet e voe ar brizonidi da grouiñ bilhetennoù-bank.
### Timbrouriezh
* Embannet e voe daou dimbr gant ar brizonidi.

### Mammenn
* *La chronique de Socrate*, *L'incroyable histoire du camp de Bando*, *Timbres magazine*, pajenn 102, miz Ebrel 2019, Pariz, Bro-C'hall.
Juliana Paes

**Juliana Couto Paes**, ganet d'ar 26 a viz Meurzh 1979, zo un aktourez ha top model brazilian. Brudet eo bet dre c'hoari e stiradoù skinwel doare telenovela ha dre ar fotoioù. C'hoariet he deus ivez en un adsevel brazilian eus The Producers, evel Ulla.
Vanessa Veracruz

**Vanessa Veracruz**, ganet e traoñienn San Fernando, e Kalifornia, d'ar 6 a viz Kerzu 1987, zo un aktourez pornografek stadunanat.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Mougev Fingal

**Mougev Fingal** zo ur vougev vor anavezet evit he c'hlevidikted, lec'hiet en Enez Stafa e rannvro Na h-Eileanan a-staigh, e Bro-Skos. Ur Mirva Naturel Broadel *(National Nature Reserve)* eo, perc'hennet gant an aozadur Urras Nàiseanta na h-Alba *(National Trust for Scotland)*.

Leuniet e vez ar vougev pa vez lanv.

Diwar Fingal, haroz ar stirad barzhonegoù *[[The Ossian Poems]]* ("Barzhaz Oisean") embannet adalek 1760 gant ar barzh hag istorour skosat James Macpherson (1736-1796), e teu an anv.

***An Uamh Bhin*** ("Ar Vougev Heson") e oa an anv gouezelek betek 1772, pa voe adanvet *Fingal's Cave* gant an naturelour ha louzawour saoz Joseph Banks (1743-1820) diwar haroz oberenn J. Macpherson.
## Istor
Mogerioù ar vougev en he fezh zo pileroù bazalt c'hwec'hkognek stummet diwar ur red lava c'hoarvezet er Plioken ha par d'an hini a stummas Chaoser ar Ramzed e Norzhiwerzhon. En Enez Ulbha, nepell diouzh Enez Stafa, ez eus frammoù damheñvel ivez.

En tri lec'h-se e koazhas hag e faoutas gorre laez ha traoñ al lava kalet p'edo o yenaat en ur stummañ pileroù pevarc'hognek ; tamm-ha-tamm e troas ar pileroù da c'hwec'hkognek dre faoutoù a-skouer gant o gorre.

Tra ma kendalc'he al lava da yenaat e tonaas ar faoutoù war-du kreiz ar red, ar pezh a roas ar pileroù c'hwec'hkognek hir a weler hiziv. Stummoù damheñvel a weler er fank disec'het, abalamour d'ar sec'hor e-lec'h d'ar yenijenn.

Klann MacQuarrie a oa perc'henn war inizi Ulbha ha Stafa betek 1777.


Scotia Depicta - Fingal's Cave -Plate-.jpg|Engravadur gant James Fittler e *Scotia Depicta*, 1804
Staffa Fingal's Cave 14712.JPG|Diavaez an digor


Fingals cave Staffa Iona Scotland deepInside.jpg|Diabarzh an digor*([[Ì Chaluim Chille|Enez Ì Chaluim Chille]]* *a weler er pelloù)*
Staffa04.jpg|Pileroù bazalt ar vougev

## En arzoù

;Sonerezh
*Ar sonaozour alaman Felix Mendelssohn (1809–1847) a weladennas *Fingal's Cave* e 1829; ker hoalet e voe gant heklevioù ar vougev ma savas *Die Hebriden* (Op. 26, MVW P 7) e 1830 ; kempennet e voe e 1832 hag embannet bloaz goude. Kentañ gwech ma voe leurennet e voe d'ar 14 a viz Mae 1832 e Londrez, dindan ren F. Mendelssohn e-unan. Un dek munutenn bennak e pad ar pezh sonerezh-se.
*Ar strollad Pink Floyd a skrivas e 1969 ur pezh anvet *Fingal's Cave* evit ar film *[[Zabriskie Point]]* (Michelangelo Antonioni, 1970) ; ne voe ket implijet.
**Fingal's Cave* zo ur pezh sonerezh (6'13") gant ar strollad skosat Wolfstone, 11 ton o femvet albom, *Seven* (1999).
;Livouriezh
**Staffa, Fingal's Cave* zo un eoullivadur gant Joseph M. W. Turner e 1832.
;Lennegezh
*Jules Verne a veneg mougev Fingal en e romantoù *Voyage au centre de la Terre* (1864), *L'île mystérieuse* (1875), ha *Le rayon vert* (1882).
;Sinema
*Mougev Fingal a weler er film *When Eight Bells Toll* (Étienne Périer, 1971).

## Levrlennadur
* Haswell-Smith, Hamish : *The Scottish Islands*, Canongate Books Ltd., 2004 
## Liammoù diavaez
*''Fingal's Cave''
*''Fingal's Cave''
*[''Die Hebriden'' F. Mendelssohn](https://imslp.org/wiki/The_Hebrides_(Mendelssohn,_Felix))
## Notennoù
Daria Halprin

**Daria Halprin**, ganet d'an 30 a viz Kerzu 1948, zo ur psikologourez, skrivagnerez, dañserez hag aktourez stadunanat. Dreistbrudet e voe evit he roll er film Zabriskie Point (1970). 
## Buhez personel
Dimezet eo bet gant Dennis Hopper etre 1972 ha 1976. Ur verc'h o deus bet, anvet Ruthanna Hopper.
## Filmlennadur

## Liammoù diavaez
* Daria Halprin war IMDb
Donna Feldman

**Donna Feldman**, ganet d'an 28 a viz Ebrel 1982, zo un top model, aktourez ha kinnigerez skinwel stadunanat. Brudet eo bet abalamour d'an abadenn "Fashion House" ha d'he labour top model e bruderezhioù skinwel ha goloioù kazetennoù.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Donna Feldman war IMDb
Emilie

**Emilie** zo un anv-bihan alamanek ha svedek roet d'ar merc'hed.

## Gerdarzh
Diwar an an anv Emile, roet d'ar baotred.

## Yezhoù all
*Emilia en italianeg, roumaneg, spagnoleg
*Emily e saozneg
*Émilie e galleg

## Tud
* Emilie Brentano (1810–1882), skrivagnerez alamann
* Emilie Flygare-Carlén (1807-1892), skrivagnerez svedat
* Maria Emilie Snethlage (1868-1929), evnoniourez alaman 
* Emilie Exner (1850–1909), skrivagnerez aostrian
* Emilie Autumn (1979-), sonerez stadunanat
Émilie

**Émilie** zo un anv-bihan gallek roet d'ar merc'hed.
## Gerdarzh
Diwar an an anv Émile, roet d'ar baotred.
## Yezhoù all
*Emilia
*Emilie, en alamaneg ha svedeg.
*Emily, en saozneg.
*Emmelie
## Tud

Emilie_Chatelet_portrait_by_Latour.jpg|Émilie du ChâteletQuentin de La Tour (~1740)
BigotiniEmilie.jpg|Émilie Bigottini, e 1815
Émilie_Pellapra_de_Brigode-CHIMAY.jpg|Émilie PellapraFranz Xaver Winterhalter (1849)
Emilie Dequenne 2012.jpg|Émilie Dequenne (2012)
Émilie Le Pennec, 2005 (portrait).jpg|Émilie Le Pennec (2005)

* Marie Émilie Thérèse de Joly de Choin (1670–1732), pried morganatek Loeiz Bro-C'hall (1661-1711)
* Émilie du Châtelet (1706–1749), matematikourez c'hall
* Émilie Bigottini (1784–1858), dañserez c'hall
* Émilie de Rodat (1787–1852), santez c'hall
* Émilie de Vialar (1797–1856), santez c'hall
* Émilie Pellapra (1806-1871), kontez velgiat
* Émilie Dequenne (* 1981), aktourez velgiat
* Émilie Le Pennec (g. e 1987), embleustrerez vreizhat
Jorge Celedón

**Jorge Celedón**, ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1968 e Villanueva, e departamant La Guajira, zo ur c'haner vallenato e Kolombia.
Gounezet en deus peder gwech ar *Priz Grammy Latino* evit ar gwellañ albom sonerezh cumbia - vallenato.

## E bladennoù
### Gant ar Binomio de Oro de América
Evit Codiscos :
* 1996: A su gusto
* 1997: Seguimos por lo alto
* 1998: 2000

### Pennkaner
**Gant Jimmy Zambrano** (evit Sony BMG)
* 2000: Romántico Como Yo
* 2001: Llévame En Tus Sueños
* 2002: Canto Vallenato
* 2004: ¡Juepa Je!
* 2005: Grande Éxitos En Vivo
* 2006: Son... Para El Mundo
* 2008: De lo Nuevo De Lo Mejor
* 2009: La Invitación
* 2011: Lo que tú necesitas

**Gant Jimmy Zambrano ha Gustavo Garcia** (evit Sony Music)
* 2013: Celedón Sin Fronteras 1
* 2014: Celedón Sin Fronteras 2

**Gant Gustavo Garcia** (evit Sony Music)
* 2014: Sencillamente

**Gant Sergio Luis Rodríguez** (evit Mano de Obra)
* 2017: Ni un paso atrás

## Liammoù diavaez
* o kanañ gant mignoned
Ň

**Ň** zo ul lizherenn anvet **n [[karon]]** pe **n hatchek**, anv an arouez a gaver e tchekeg, e slovakeg, hag e turkmeneg. 

E tchekeg ha slovakeg e talv da aoueziañ ar son /nʲ/. E yezhoù slavek all, evel ar poloneg hag ar sorabeg, e vez skrivet ar son-se ‹ ń ›. E turkmeneg e talv da aroueziañ ar son /ŋ/. 

## E brezhoneg
E Gwengolo 2019 e oa faziet ar gazetenn Ouest-France oc'h implij an *n hatchek* e-lec'h an dildenn ordinal da skrivañ anv Yann-Fañch Kemener. 

## Notennoù
Marie Émilie Thérèse de Joly de Choin

**Marie Émilie Thérèse de Joly**, pe **Mademoiselle de Choin** (Bourg-en-Bresse 2 Eost 1670 – 1732) a oa un itron, serc'h ha pried morganatek Louis, Daofin Bro-C'hall (1661-1711), mab henañ ar roue gall Loeiz XIV.

Merc'h e oa da Guillaume Claude de Joly de Choin, gouarnour Bourg-en-Bresse, ha da Anne Clémence Bonne de Grolée.

## Liammoù diavaez
*
Peppa Pig

**Peppa Pig** zo un dudenn ijinet evit ur stirad skinwel evit ar vugale a-raok an amzer skol, krouet ha produet gant Astley Baker Davies gant Entertainment One, Nick Jr. ha Channel 5. En abadenn e konter istor Peppa, ur wiz denheñvel hag he familh. An abadenn zo bet skignet evit ar wech kentañ d'an 31 a viz Mae 2004, hag e 2019 ez eo skignet ar c'hwec'hvet koulzad. Ar stirad skinwel a vez skignet e 180 bro hag heuliet tre e vez e Stadoù-Unanet Amerika hag er Rouantelezh-Unanet. 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
* Peppa Pig war IMDb
John Pope Cook

**John Pope Cook**, ganet d'an 12 a viz Even 1825 ha marvet d'an 13 a viz Here 1910, a oa ur politikour stadunanat eus Illinois hag ur jeneral en Union Army e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Ofiser e oa war Talbenn kornôg ar brezel ha bez' e voe ur roll diazez gantañ e-pad Emgann Fort Donelson, o sikour lakaat an difennerien da godianañ.

An eil *[[Kongres ar Stadoù-Unanet|congressman]]* eus Illinois e oa bet. E 1855 e voe maer Springfield hag e 1856 e teuas da vezañ sheriff kontelezh Sangamon (Springfield eo kêr-benn ar gontelezh).
E 1861 en devoa dastumet soudarded goude kanoliadenn ar re gengevreet war Fort Sumter ha lakaet e voe da goronal er 7th Illinois Volunteer Infantry.

E 1864 e voe tizhet gantañ ar renk a jeneral-brigadenn.
Thomas Cook Group

**Thomas Cook Group plc** a oa un embregerezh beajiñ a-stroll saoz. Savet e oa bet d'an 19 a viz Even 2007 dre gendeuziñ Thomas Cook AG (kendalc'her Thomas Cook & Son) ha MyTravel Group. An embregerezh a oa rannet e div lodenn: an eil oc'h aozañ beajoù a-stroll hag eben evit an dezougen dre garr-nij. Freuz-stal a zo bet graet gant Thomas Cook d'an 23 a viz Gwengolo 2019.
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar strollad
* Lec'hienn ofisiel an embregerezh
Emgann Fort Donelson

**Emgann Fort Donelson** a voe stourmet etre an 11 hag ar 16 a viz C'hwevrer 1862, war talbenn kornôg Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. An Union Army a oa deuet a-benn da aloubiñ ar c'hreñvlec'h nepell diouzh harzoù Tennessee–Kentucky, ar pezh a zigore dezho hent ar C'humberland River hag a oa un hent aes da implijout evit aloubiñ su ar vro.
Un trec'h eus Lu an Unaniezh e oa bet ivez ha roet en doa lañs d'ar jeneral-brigadenn Ulysses S. Grant a oa tremenet eus un ofiser dizanv d'ar renk a major-jeneral, hag a dapas al lesanv *"Unconditional Surrender" Grant*.

Un trec'h peurglok e oa bet evit an Unaniezh war ar C'hengevread. Ar c'holloù a oa bet 2 691 diwar un hollad 24 531 (507 lazhet, 1976 gloazet ha 208 prizoniet pe steuziet) evit an Union Army. Evit Lu Stadoù Kengevreet Amerika e oa bet 13 846 koll diwar un hollad 16 171 (327 lazhet, 1127 gloazet ha 12392 prizoniet pe steuziet).