open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skirioù-Masen

**Skirioù-Masen** a zo ur gumun eus Kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Gerdarzh
Diwar anv Sant Masen, sant galian eus Poatev, ma'z eo ar memes sant evel hini Saint-Maixent-l'École.
## Douaroniezh
## Istor
### Abati
* Un abati a voe savet eno e 853, war c'houlenn menec'h abati Redon, a glaske gwarez e-ser Salaun roue Breizh diouzh ar Vikinged a deue betek Redon da breizhata gant ar stêr Gwilun. Dediet e voe an abati nevez da Sant Masen, pa voe lakaet enni relegoù ar sant gant ar roue. Kreskiñ a reas brud an abati, ha kaset e voe ar relegoù en-dro da barrez orin ar sant, da Boatev. 
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Bellamy e anv, ha pemp beleg, Peltier, Masson, Piraud, Bigarré ha Jouan.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 97 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, d.l.e. 4,66% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; daou anezhe varvas e Belgia e penn-kentañ ar brezel: unan d’an 21 a viz Eost 1914 e Fosses-la-Ville, soudard e oa en 47vet Rujumant Troadegiezh , egile d’ar 4 a viz Gwengolo 1914 e Vieusart, soudard e oa en 8vet Rujumant Troadegiezh .

#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seitek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Brezhoneg
* 16,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Maxent_(35)_Ancienne_église.JPG|An iliz katolik kozh.
Maxent (35) Église 02.JPG|An iliz katolik, 1893-1897. 
Maxent_(35)_Monument_aux_morts.JPG|Monumant ar re varv.

* An iliz katolik kozh, , bet distrujet e 1897.
* Iliz katolik *Sant Masen*, 1893-1897, treset gant an ti-savour Arthur Regnault. 
* Kastell *Les Hayes*, .
* Monumant ar re varv e Leurgêr ar Roue Salaun ha kartenn-bost. 
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
### Tud ganet eno
*1924 : Henri Lécuyer, emsaver breton, ezel eus Urzh an Erminig.
### Tud marvet eno
### Tud liammet ouzh ar gumun
* Salaun, roue Breizh, diazezet gantañ manati Sant-Masen e 853.

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* Skirioù-Masen war al lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Mousterfil

**Mousterfil** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
Er Vro Bourpr emañ Mousterfil, ur vroig a denn hec'h anv eus ar reier mouk a zo e pep lec'h.

En diazad Liger-Breizh emañ.

## Anv
* Erwan Vallerie ː **Mostorfil, Mostorfin**, XIIvet; **Monterfi**, 1152; **Monterfil**, 1340 1453, XVIvet;

## Ardamezioù
* An hini roet war ar bajenn-mañ ː *en argant e deir dreustell en gul ; e gleze ouzh beg en argant e grogenn en aour, skoret gant ur menez en sabel ouzh beg, hebiaet ouzh kleiz gant ur vrizhenn erminig en sabel*
* Hervez Froger ha Pressensé ː 

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Delourme e anv.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* 60 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,98% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas seizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.

## Brezhoneg
* 8,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Monterfil_-_Église_03.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Stevan*.
*  Monumant ar re varv.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
* Francis Blin (1827-1866), al livour roazhonat, en deus livet ar maezadoù tro-dro d'ar gumun.
* ar mouller François-Charles Oberthür zo bet eil-maer ar gumun etre 1864 ha 1871.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Traoù all
**[[Gallésie en fête]]*, gouel bep bloaz en-dro da sevenadur Breizh-Uhel.

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
*Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Daveoù ha notennoù
Sant-Pêran

**Sant-Pêran** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
* Dont a rafe an anv eus hini sant meur Kernev-Veur, Piran.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas pemzek gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,36% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; unan anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e Maissin e Belgia, soudard e oa er 116vet Rujumant Troadegiezh .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur pennserjant ag ar 4vet RTM e Ban-Khama el Laos d'an 30 a viz Ebrel 1954. 
## Brezhoneg
* 5,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Pêran*.
* Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
* Ronan Guéblez, kaner, bet maer Sant-Pêran etre 2000 ha 2008.
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun
*  Sant-Pêran war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Sant-Turiav-Porc'hoed

Saint-Thurial-ville1.jpg|Ar vourc'h.

**Sant-Turiav-Porc'hoed** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Theand e anv, hag ur c'hure, Le Nouvel.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 48 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,69% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 .
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur milour eus ar gumun.
## Brezhoneg
* 15,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Thurial (35) Église 01.JPG|An iliz katolik.
Saint-Thurial-eglise1.jpg|

* Ilz katolik *Sant Turiav*.

Saint-Thurial-porte1.jpg|Dor Sant Turiav.
Saint-Thurial-boutique1.jpg|*La maison à boutique*.
Pont Saint Thurial 1.jpeg|Pont "roman", sañset (diaes gouzout e oad).
Barrage_de_la_Chèze_2.jpeg|Bardell La Chèze, 1975.


Saint-Thurial (35) Monument aux morts.JPG|Ar monumant.

* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù , dioueliet e voe d’an 21 a viz Here 1923.
* Plakenn ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha Brezel Indez-Sina) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 
 
 
 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun
*  Sant-Turiav-Porc'hoed war lec'hienn Geobreizh

## Notennoù ha daveoù
Trevendel

**Trevendel** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Gerdarzh an anv
Testeniekaet eo an anv *capella de Treffandel* e 1574

Dont a ra Trevendel eus Trev + andon (gant ul lost-ger bihanaat), pe anv un den (-fand pe -fant). 
## Douaroniezh
Er Vro Bourpr emañ Trevendel, ur vroig a denn hec'h anv eus ar roc'h vouk a zo e pep lec'h er maezioù ha gant an tiez.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar c'hure, Gaultier e anv.
### 
* Krouet e voe ar barrez e 1803, un drev eus parrez Plelann-Veur e oa a-raok.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 39 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,39% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* Lazhet e voe ur soudard SUAat d'an 3 a viz Eost 1944 er gumun gant an Alamaned.
## Brezhoneg
* 11,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Treffendel - église Saint-Malo 01.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Maloù*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn.

## Emdroadur ar boblañs

## Melestradurezh
## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Notennoù ha daveoù
Kensonenn kevig dre dostaat

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig dre dostaat mouezhiet treuzskrivet [ɹ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 151.

Mouezhiet e vez ar c'hensonennoù dre dostaat atav hep par divouezh ebet.

Ral a-wezh e vez kavet ar son-mañ e-touez yezhoù ar bed.

Kavet e vez ar son-mañ e rannyezh brezhonek Bro-Dreger alies a-walc'h evit distagañ ar gensonenn "r".

## Skouerioù
Er yezhoù-mañ da heul e talvez ar son [ɹ] da fonemenn. E yezhoù all e vez kavet ivez evel alofonenn ar gensonenn "r".

* Saozneg *red* , "ruz" (darn vrasañ eus rannyezhoù Bro-Saoz)
* Armenieg: սուրչ , "kafe"
* Tchouktchieg ңи**р**эк , "daou"
* Faeroeg: **r**óðu**r**  /  / , "stur"
* Sañskriteg: संस्कृतम् saṃsk**ṛ**tam // "sañskriteg"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn kevig
* Kensonenn dre dostaat
* Kensonenn mouezhiet
Kensonenn tro-gil dre dostaat

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn tro-gil dre dostaat mouezhiet treuzskrivet [ɻ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 152.

Mouezhiet e vez ar c'hensonennoù dre dostaat atav hep par divouezh ebet.

Ral a-wezh e vez kavet ar son-mañ e-touez yezhoù ar bed.

## Skouerioù
* Saozneg SUA: *a*'r**e'' , "int (verb)" ([[rannyezh|rannyezhoù]] 'zo)
* [[Enindhilyagwaeg]]: ''angwu**r**a'' , "tan".
* [[Malayalameg]]: വഴി) , "hent"
* [[Sinaeg|Sinaeg mandarinek unvan]], ''è**r**', , "daou"
* Tamileg: வழி , "hent"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn tro-gil
* Kensonenn dre dostaat
* Kensonenn mouezhiet
Kensonenn drekstaon dre dostaat

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn drekstaon dre dostaat mouezhiet treuzskrivet [ɰ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 154.

Mouezhiet e vez ar c'hensonennoù dre dostaat atav hep par divouezh ebet.

A-wezhoù e vez implijet arouezenn ar gensonenn drekstaon dre daravat mouezhiet ([ɣ]) gant ur diakritek evit merkañ an izelaat e-lec'h an arouezenn [ɰ]

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn drekstaon
* Kensonenn dre dostaat
* Kensonenn mouezhiet
Kensonenn staon dre dostaat

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn staon dre dostaat mouezhiet treuzskrivet [j] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 151.

Mouezhiet e vez ar c'hensonennoù dre dostaat atav hep par divouezh ebet.

## Skouerioù
* Brezhoneg: ***y'''a'' [ja]
* [[Tchetcheneg]]: ***я**алх/**y**alx'' , "c'hwec'h"
* [[Izelvroeg]]: ***j*'aar* /, "bloaz"
* [[Finneg]]: ***j**alka* , "leg"
* [[Galleg]]: ***y**eux* , "lagadoù/daoulagad"
* [[Hungareg]]: ***j**áték* , "c'hoari"
* [[Kabardeg]]: *'й**и , "eizh"
* [[Koreaneg]]:야구 in **ㅑ** , "baseball"
* [[Norvegeg]]: ***j*'ul* , "nedeleg"
* [[Poloneg]]: ***j**eż* , "avalaouer"
* [[Svedeg]]: ***j**ag* , "me"
* [[Turkeg]]: ***y**ol'' , "hent"

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Hantervogalenn
* Kensonenn staon
* Kensonenn dre dostaat
* Kensonenn mouezhiet
Kensonenn dent dre dostaat

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel eo ar gensonenn dent dre dostaat mouezhiet treuzskrivet hervez reolennoù LFE dre ouzhpennañ ar sin diakritek ispisial evit lakaat an diforc'h gant gensonenn dent dre daravat mouezhiet [ð] evel-hen: .

Mouezhiet e vez ar c'hensonennoù dre dostaat atav hep par divouezh ebet.

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn dent
* Kensonenn dre dostaat
* Kensonenn mouezhiet
Bethlehem

**Bethlehem** zo un anv-lec'h hebreek hag a gaver ivez er broioù protestant saoznek. 

## Istor
Da gentañ ne oa nemet anv ur gêrig e Judea, Bethlehem, ma voe ganet Jezuz Nazaret. Goude diorroadur ar relijion kristen e voe roet an anv-se gant ar gristenien da lec'hioù all er bed.

## Anv-lec'h
### En Afrika
* Bethlehem,  e Suafrika.

### En Amerika
E SUA ec'h anavezer:
* Bethlehem ha Bethlehem Village, div gêr e Connecticut,
* Bethlehem (Pennsylvania), trevadenn gant iliz ar Frères Moraves
** Bethlehem, ur gêrig e kontelezh Albany e stad New York,
** Bethlehem, ur gêrig e kontelezh Holmes e Florida,
** Bethlehem, North Carolina e North Carolina,
** Bethlehem, Georgia, e Georgia,
** Bethlehem, en Indiana,
** Bethlehem, e New Hampshire,
** Bethlehem, West Virginia en West Virginia .

### En Europa
* Bethlehem, ur gêriadenn e Rottum, e proviñs Groningen en Izelvroioù, 
* Bethlehem, ur gêriadennig e Sir Gaerfyrddin, e Kembre 

#### 
* Bethlehem, ur c'harter e Bern 
* ur c'harter e kumun Menzingen 

## Gwelout ivez
*Bezleem, an anv brezhonekaet
*Belém, er broioù portugalek
*Belén, er broioù spagnolek
José Bové

**José Bové**, eus e wir anv **Joseph Bové**, a zo ganet d'an 11 a viz Even 1953 e Talens (Gironde). Ur politikour gall eo.

Anavezet eo abalamour d'e stourm a-enep an OGK hag evit e soñjoù alterbedelour. War ar renk e oa bet evit mont da brezidant Bro-C'hall e 2007.

## Buan-ha-buan
Ananvezet eo José Bové evit e stourmoù.
Marzhinieg-Houarnruz

Ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen eo **Marzhinieg-Houarnruz**.
## Douaroniezh

Semnon à Martigné-Ferchaud.jpg|Ar Sevnon e Marzhinieg.

* Ar stêr Sevnon a dreuz Marzhinieg-Houarnruz.
## Dezougen

Gare-Martigné-Ferchaud 04.JPG

* War al linenn hent-houarn Roazhon Kastell-Briant emañ Marzhinieg-Houarnruz.
## Anv
## Ardamezioù
"*En argant e fempdiliaouenn en gul*"
## Istor
### 
#### [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]]
* Mervel a reas nav gwaz eus ar gumun.
#### Brezelioù all ha trevadennoù
* Brezel Krimea: mervel a reas pevar gwaz eus ar gumun  abalamour d'ar brezel.
* Aljeria :  mervel a reas tri gwaz eus ar gumun.
* Italia: mervel a reas tri gwaz eus ar gumun.
* Maroko : mervel a reas ur gwaz eus ar gumun.
* Senegal :  mervel a reas daou waz.
* Tunizia : mervel a reas ur gwaz eus ar gumun.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 159 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,44% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; pemp anezhe a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 en Emgann Rossignol e Belgia.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

Menhir de l'Ansaudière (Martigné-Ferchaud).jpg|Ar peulvan.

* Peulvan "L'Ansaudière".

Martigné-Ferchaud - église.jpg|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv e Leurgêr an Eñvor, luc’hskeudenn. Dioueliet e voe d’an 21 a viz Eost 1921.

Martigné-Ferchaud (35) Église Saint-Pierre - Intérieur - 03.jpg|Ar plakennoù.

* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs 1962-2012

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel kêr Marzhinieg-Houarnruz
## Levrlennadur
## Dave ha notennoù
Morzhell

** Morzhell ** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Morzhell e oa betek 2015.
## Douaroniezh
## Dezougen

Gare hermitage 01.jpg|Ti-gar Ar Peniti-Morzhell.

* Tost eus al linenn hent-houarn Brest Roazhon emañ Morzhell.
## Anv

* Erwan Vallerie : **in Mauricellae parrochia**, 1031; **Mozella**, 1080; **Morzellae**, 1158; **Morzelles**, 1300.

## Ardamezioù
*"En gul e greskenn en aour"*

## Istor
## 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 121 milour eus ar gumun, hervez monumant ar re varv, eleze 5,30% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### Trevadennoù
### [[Maroko]]
* Lazhet e voe ul letanant eus ar gumun d’ar 25 a viz Gouhere 1932 e Bou Ma.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Pevarzek milour ha daou zen nann-soudard eus ar gumun a gollas o buhez, ha seizh den all eus ar gumun a varvas er c'hampoù-bac'h.
## Brezhoneg
* 4,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Musée de Bretagne - Mordelles château d'Artois.jpg|Artois.
Musée de Bretagne - Mordelles Haichois 02.jpg|La Haichois.
Musée de Bretagne - Mordelles Ville-du-Bois 01.jpg|La ville-du-Bois.

* Kastelloù.

Mordelles - église Saint-Pierre.jpg|An iliz katolik.
MorzhellMonumantarrevarv.jpg|Monumant ar re varv.

* Iliz katolik *Sant Pêr*.
* Monumant ar re varv e Plasenn an Iliz, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Monumant ar seizh rezistant, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2011

## Melestradurezh

## Tud vrudet
### Tud bet ganet eno
*1892 : Jeanne Coroller-Danio, broadelourez ha skrivagnerez c'hallek († 13 a viz Gouere 1944 e Pengilli).
*1909 : Raffig Tullou, kizeller ha broadelour.

### Ardamezeg ar familhoù

## Brezhoneg
### Deskadurezh
* E distro-skol 2024 e oa 51 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (5,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* Morzhell war Geobreizh

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014

## Daveoù ha notennoù
Kavan

**Kavan** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
== Anv ==

* Erwan Vallerie ː **Cavana**, 1030; **Cabana**, 1034; **Chavenne*', 1158

== Ardamezioù ==
N'ez eus ket evit ar poent

== Istor ==
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ====
* Mervel a reas ugent gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,03% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; daou anezhe a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 en [[Emgann Rossignol]] e [[Belgia]].
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas un den ag ar gumun abalamour d'ar brezel d'an [[18 a viz Even]] [[1940]] e [[Blois]] ([[Bro-C'hall]]).
* D'ar [[14 Mezheven|14 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij *P-47D* (anvet *Ginny*, marilhet 42-76479 ha kodet K4-?) eus [[aerlu]] [[SUA]] (*United States Army Air Forces*) e "La Noë Gérard" e Kavan; lazhet e voe e sturier, douaret eo er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]].
==== Brezelioù didrevadennañ ====
===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== 
* Mervel a reas ur milour d'an [[8 a viz Mae]] [[1954]] e [[Ðiện Biên Phủ]] en [[Tonkin]] uhel er [[Viêt Nam]].
== Brezhoneg ==
* 4,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Chavagne - Château des Fontenelles.jpg|Ar c'hastell.
</gallery>
* Kastell *Les Fontenelles*.
<gallery>
Chavagne-FR-35-cimetière-1.jpg|Chapel *Sant Nikolaz*.
Chavagne - église.jpg|An iliz katolik.
Chavagne-FR-35-église-5.jpg|Ar vered hag an iliz katolik.
</gallery>
* Chapel *Sant Nikolaz* gant ur vered.
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, 1865-1869.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù. 
* Plakenn an nijour [[SUA]]at ouzh monumant ar re varv, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==


== Melestradurezh ==
<gallery>
Mairie_de_Chavagne.jpg|Ar maerdi.
</gallery>











== Tud ==

=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Gevelliñ ==
== Liammoù diavaez ==

*  [http://www.ville-chavagne.fr Lec’hienn ofisiel]
* [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35076 Kavan war Geobreizh].

== Levrlennadur ==

* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Nursultan Nazarbayev

**Nursultan Abishuly Nazarbayev** (e kazac'heg : **Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев**, *Nûrsûltan Äbîshûlâ Nazarbaye* ; e rusianeg : **Нурсултан Абишевич Назарбаев**, *Nursultan Abishyevic Nazarbayev*), bet ganet d'ar 6 a viz Gouere 1940 e Chemolgan, republik sokialour Kazac'h, en URSS, eo Prezidant Kazac'hstan abaoe diskar an URSS ha deroù an dizalc'hiezh e 1991. Addilennet eo bet e 1999 (gant 81 % eus ar mouezhioù), e 2005 (gant 91,15 % eus ar mouezhioù), e 2011 (gant 95,5 % eus ar mouezhioù) hag e 2015 (gant 97,5 % eus ar mouezhioù).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* webpage ofisiel
* video a-du gant Nazarbayev
* Ar prezidant kazac'h a c'houlenn digouviañ penn an telecom
* Digoradur berr d'an darempredoù etre Sina ha Kazac'hstan
* Kazakhstan, Armenia sign agreements to develop relations
* Kazakhstan has no need for West's advice - Nazarbayev
* Kazakhstan to export 6-7 mln tonnes of grains of this year harvest
* Pro-Nazarbayev party merges with President's power base
* Kazakhstan: New political party borrows from Western right
* Kazakhstan to be top oil producer by 2011: Nazarbayev
* Kazakh blogger found guilty
* Kazac'hstan ha Kleptokratiezh Nazarbayev - Islamic Human Rights Commission
Kensonenn gweuz-dent dre stlakat

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn gweuz-dent dre stlakat mouezhiet treuzskrivet [ѵ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 123.

Kavet e vez ar fonenn-mañ e yezhoù komzet e Kreiz Afrika dresit-holl, en o zouez ar c'heraeg ("*kera*") hag ar mangbetoueg (*mangbetu*).

Ral eo ar son-mañ e-touez ar c'hesnonennoù dre stlakat dre ma n'eo ket ur son r-heñvel.

Alies a-walc'h e vez implijer un arouezenn *ad hoc* evit treuzskrivañ ar son-mañ el  pe c'hoazh  implijet gant Joseph Greenberg. E 2005 e oa bet degemeret ez-ofisiel gant al LFE an arouezenn [ѵ] diwar goulenn Dr. Kenneth S. Olson:

::

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Hantervogalenn
* Kensonenn gweuz-dent
* Kensonenn dre stlakat
* Kensonenn mouezhiet
Kensonenn huged dre froumal

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn huged dre froumal mouezhiet treuzskrivet [ʀ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 123.

Kavet e vez ar fonenn-mañ evel distagadur unvan pe rannyezhel ar gensonenn "r" meur a yezh disheñvel war a seblant diwar levezon ar galleg, en o zouez: ar brezhoneg, an alamaneg unvan hag an darn vrasañ eus ar rannyezhoù alamanek, rannyezhoù izelvroek, rannyezhoù 'zo eus norzh Italia, rannyezhoù svedek e su ar vro, rannyezhoù norvegek, an daneg unvan ha portugaleg Europa unvan (distagadur kreñv, d.l.e "rr" pe e dibenn ur ger), meur a rannyezh euskarek komzet en Iparralde (distagadur kreñv) hag en hebraeg unvan komzet e Stad Israel peurliesañ.

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn huged
* Kensonenn dre froumal
* Kensonenn mouezhiet
Kentreg

**Kentreg** (**' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Morzhell]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
* War-lez ar stêrioù Meu ha Flume (''Flusel'')
* War-lez ar stêrioù Meu ha Vaunoise.
* Kumunioù amezeg ː [[Brezhiel]], [[Bredual]], [[Morzhell]], [[Talenseg]]. 
== Anv ==

* Marteville & Varin ː **ecclesia de Cintreyo** (1843)
* Erwan Vallerie / J.Y. Le Moing ː **Sintreio**, 1153; **Cintreio**, 1158

**gerdarzh*'

* Dauzat ha Rostaing ː adkaset war Ceintrey = anv den latin *Cintirius*, diwar *Cintirio* ̟ha lostger *-acum*.
* Flohic ː disanvet

== Ardamezioù ==
N'ez eus ket

== Istor ==
* Kentreg e oa ur prioldi eus Abati Sant Melani Roazhon.
===  ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 32 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,35% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; tri anezhe a varvas e [[Belgia]] e miz Eost 1914 unan d’ar 21 e [[Fosses-la-Ville|Fosses]], soudard e oa er [[70vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|70vet Rujumant Troadegiezh]], beziet e voe en [[Aiseau-Presles|Aiseau]], an daou all d’an 22, unan anezhe e [[Maissin]], soudard e oa er [[62vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|62vet Rujumant Troadegiezh]], egile e [[Virton]], soudard e oa er [[124vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|124vet Rujumant Troadegiezh]].
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas tri den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
== Brezhoneg ==
* 5,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
<gallery>
Eglise cintre.jpg|An iliz katolik.
</gallery>
* Iliz katolik *Sant Melani*, (XII<sup>vet</sup>; XVI<sup>vet</sup>; XVII<sup>vet</sup>; XIX<sup>vet</sup>).
=== Manerioù ===
* Maner *La Bonne Merie*.
* Maner *Le Plessis*, bet savet e dibenn an . 
* Maner Bintin.
=== Monumantoù  ar re varv ===
* Monumant ar re varv.
* Taolenn en iliz katolik (1914-1918 ha 1939-1940).

== Emdroadur ar boblañs ==


== Melestradurezh ==









== Tud ==

* Jacques Poullain de Cintré, reizher ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1706.

=== Ardamezeg ar familhoù ===


== Gevelliñ ==
== Liammoù diavaez ==

*  [http://www.ville-cintre.fr Lec'hienn ofisiel ar gumun]
* [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35080 Kentreg war Geobreizh]

== Levrlennadur ==

* Albert Dauzat & Charles Rostaing : *Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France*. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978
* Daniel Delattre : *L'Ille-et-Vilaine. Les 352 communes*. 2004
* Embannadurioù Flohic : Le Patrimoine des communes d'Ille-et-Vilaine. 2000
* A. Marteville & P. Varin, warlec'hien Ogée : *Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne.* Molliex. Rennes. 1843. Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Ar Peniti

**Ar Peniti** a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen, e Gwalarn Roazhon.
## Douaroniezh
## Armerzh
* Labouradeg Lactalis savet e 1911.
## Dezougen

Gare_hermitage_01.jpg|An ti-gar.

* War al linenn hent-houarn Brest Roazhon emañ Ar Peniti. 
## Anv
* Erwan Vallerie / JY Le Moing ː **Lermitaige**, 1388
## Ardamezioù
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 23 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,33% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
* D' ar 6 a viz Meurzh 1943 e kouezhas un nijerez Focke-Wulf Fw 190A-5 eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) er Peniti; lazhet e voe he sturier, douaret e voe e Bered ar Reter e Roazhon a-raok bout beziet en-dro e Mont-de-Huisnes.
## Brezhoneg
* 7,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

L'Hermitage (35) Vieilles maisons.JPG|Ar gomandiri.
L'Hermitage (35) Église.JPG|An iliz katolik.
L'Hermitage - calvaire 01.JPG|Ar c'halvar.

* Ar gomandiri.
* Iliz katolik *Intron-Varia*.
* Ar c'halvar e-kichen an iliz, savet er  kantvet, oa bet enskrivet Monumant istorel e 1946.

L'Hermitage - Manoir du Boberil 20200919-03.jpg|Ar maner.

* Maner *Le Boberil*.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik,  luc’hskeudennoù.
* Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945)  en iliz katolik, luc’hskeudennoù

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

L'Hermitage (35) Mairie.JPG


## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

* Jean du Boberil, aotroù al lec'h, genidik eus Ar Peniti , hanafer an dug Yann V er bloaz 1437.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel ar gumun.
## Levrlennadur

* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995

## Notennoù ha daveoù
Sant-Jili-Roazhon

**Sant-Jili-Roazhon** (*Saint-Gilles* e galleg) zo ur gumun e Breizh e Kanton Meled e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː *Sancto Egidio*, 1158.
## Ardamezioù
*En glazur hadet gant flourdiliz en argant.*
*Ardamezioù ar familh De Saint-Gilles (siell 1367).
## Istor
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 52 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,74% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 ; daou anezhe a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 en Emgann Rossignol e Belgia, er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel edont o-daou.
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas eizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas daou vilour.
## Brezhoneg
* 4,4 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Saint-Gilles35_-_Église_02.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Jili*.

Saint-Gilles35 - calvaire 05.JPG|Penn ar groaz.

* Kroaz ar vered.

Monument aux morts de Saint-Gilles (35).jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù.
* Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs 1962-2020

## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn web ar gumun
## Levrlennadur
* Michel Froger & Michel Pressensé : *Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine*. 2008
* Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Notennoù ha daveoù
Kensonenn diweuz dre froumal

Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn diweuz dre froumal mouezhiet treuzskrivet [ʙ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 121.

Ral a wezh e vez kavet ar son-mañ e yezhoù ar bed, hag e meur a yezh a ra gantañ ne degouezh nmet evel Kensonenn kendistaget rakfiet, enni ur kensonenn diweuz dre serriñ mouezhiet ouzhpenn d'an elfenn dre froumal, d.l.e. .

## Skouerioù

## Gwelit ivez:
* Kensonenn
* Kensonenn diweuz
* Kensonenn dre froumal
* Kensonenn mouezhiet
Ceará

**Ceará** zo unan eus stadoù Brazil. E reter ar vro emañ, sko ouzh ar Meurvor Atlantel, er rannvro Nordeste. Fortaleza eo ar gêr-benn.

## Da welet er vro
* Canoa Quebrada, un draezhenn en Aracati
* Traezhenn Jericoacoara

## Gwelet ivez
* Listenn kumunioù Ceará

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
*  Info Fortaleza
* Touristerezh e Ceará
* Fortaleza Touristerezh
Amazon (stêr)

An **Amazon**, pe **Stêr Amazon** (*Rio Amazonas* e portugaleg, *Río Amazonas* e spagnoleg), a zo ur stêr veur eus Amerika ar Su, a ziskenn eus Andoù Perou, ha goude tremen dre Glombia e red dre Vrazil dreist-holl, a gornôg da reter, betek ar Meurvor Atlantel.

Gant he 6 500 km eo an eil stêr hirañ er bed eo goude an Nil, met an hini vrasañ er bed, a-bell, evit a sell ar c'hementad dour (volum) a vez kaset ganti (keidenn: 2 090 00 m³/s).
Pernambuco

**Pernambuco** zo unan eus stadoù Brazil, er rannvro Nordeste, an hini a zo ar muiañ er reter er vro gant hini Paraíba. Recife eo ar gêr-benn anezhi. En norzh dezhi emañ stadoù Paraíba ha Ceara, er c'hornaoueg Piauí, er su Alagoas ha Bahia, hag er reter emañ ar Meurvor Atlantel.

## Istor Pernambuco
Istor Pernambuco zo stag ouzh istor ar sukr er vro, savet gant Portugaliz adal dibenn ar . Er  e voe diorroet ivez e-pad ar mare ma voe an Izelvroioù o ren er vro.

## Inizi
Div enezeg zo stag ouzh Pernambuco : 
*Inizi Fernando de Noronha
*Inizi Pêr ha Paol

## Sevenadur
Kavell ar maracatu eo Pernambuco.

## Skeudennoù


File:CapelaDourada2.jpg|Chapel aour Recife
File:Fernando de Noronha - Pernambuco - Brasil(5).jpg|Enezeg Fernando de Noronha, un eurvezh war nij eus aod Pernambuco
File:Mosteiro de São Bento - Olinda - Pernambuco - Brasil.jpg|Olinda, Glad bedel an Denelezh 
File:Boa Viagem (2) - Recife - Pernambuco, Brasil.jpg|Traezheg Boa Viagem
File:Forte orange.jpg|Fort Orange, kreñvlec'h izelvroat en Itamaracá
File:Bonecos de Olinda - Pernambuco, Brasil.jpg|Mergodennoù bras - Carnaval Olinda
File:Catedral – Igreja Sagrado Coração de Jesus - Petrolina, Pernambuco.jpg|Iliz-veur Petrolina
File:Porto de Galinhas - Ipojuca - Pernambuco - Brasil (2).jpg|Traezheg Porto de Galinhas - 65 km
File:Caruaru-figuras-de-barro.jpg| Kizelladurioù Caruaru
File:Galo da Madrugada Recife Brazil.JPG|Meurlarjez Recife - Galo da Madrugada
File:Marco Zero - Recife - Pernambuco - Brasil.jpg|Marco Zero - Recife
File:Resort muroalto.jpg|Muro Alto
File:Recife n s do carmo.jpg|Iliz Nossa Senhora do Carmo, e Recife.
File:Parque Nacional do Catimbau - Pernambuco - Brasil.jpg|Park Broadel Vale do Catimbau, e Buíque
File:Passistas de Frevo.jpg|Dañserien Frevo
File:Triunfo, Pernambuco - Teleférico.jpg|Triunfo


## Gwelet ivez
*Listenn kumunioù Pernambuco

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel gouarnamant Pernambuco
Recife

**Recife** eo kêr-benn stad Pernambuco, war aod ar Meurvor Atlantel, e biz Brazil. Diazezet e voe e 1537, ha gant se eo ar goshañ eus kêrioù-penn stadoù Brazil.

1,55 milion a dud zo o chom enni (2012) (3,7 milion ma konter ar veurgêr), hag ar pempet kêr eo er vro evit a sell ar boblañs.

## Gevellerezh
Ar c'hêrioù gevellet gant Recife:
* 
* 
* 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel kêr
Stad

Ar **Stad** (**stad** da lod) zo unan eus stummoù aozadur politikel ur vro. 

Bevennet eo gant harzoù ar Stadoù all, ha lakaat a ra he lezennoù da dalvezout war he zachenn, war zouar ha war vor zoken (komz a reer neuze eus eus an domani war vor) . 

Peurvuiañ e klasker disheñvelout:
* ar vro, a zo un dachenn douar
* ar Stad, hollad an aozadurioù politikel 
* ar gouarnamant, a zo unan eus aozadurioù ar Stad
* ar vroad, an dud a zo er vro.

Gant Max Weber eo bet termenet evel *an aozadur nemetañ a c'hall ober gant an nerzh hervez al lezenn en ur vro bennak*, an nerzh o vezañ an arme, ar polis, ar velestradurezh, al lezioù-barn. 

## Stadoù
An holl vroioù zo rannet en un doare bennak, evit aesaat ar melestriñ . Darn e rannvroioù, darn e departamantoù, kemm a ra ar gerioù hervez ar broioù hag ar Stadoù.

Stadoù dizalc'h zo a zo rannet etre Stadoù all, ha n'int ket dizalc'h. 
Komz a reer neuze eus Stadoù emren, pe Stadoù kevredet, e diabarzh Stadoù kevredadel.

## [[kevredad|Stadoù kevredadel]]
Setu ul listennad Stadoù kevredadel:
* Alamagn, rannet e "länder" emren ;
** gwelout Stadoù Alamagn
* Aostralia, rannet e Stadoù ;
** gwelout Stadoù Aostralia
* Aostria
** gwelout Stadoù Aostria
* Arc'hantina, rannet e proviñsoù;
** gwelout proviñsoù Arc'hantina
* Belgia, rannet e "kumuniezhioù" ha "rannvroioù" ;
* Brazil, rannet e Stadoù ;
** gwelout Stadoù Brazil ;
* an Emirelezhioù Arab Unanet, rannet en emirelezhioù ;
* India, rannet e Stadoù ;
* Mec'hiko, rannet e Stadoù ;
** gwelout Stadoù Mec'hiko
* Kanada, rannet e proviñsoù ;
* Spagn, rannet e "kumuniezhoù emren" ;
* Stadoù-Unanet Amerika, rannet e Stadoù ;
* Suis, rannet e kantonioù emren ;
** gwelout kantonioù Suis
* Yougoslavia gozh, rannet e republikoù emren.

## [[Ar Stadoù]] ([[dael]])
E amzerioù ar gladdalc'helezh e veze dailoù a vode meur a stad, da lavared eo rummad tud hervez o stad sokial. E meur a riegezh europat e veze kavet anvadurioù evel *États* (galleg) pe *States* (saozneg) ou *Staten* (yezhoù germanek).

## Lavaredoù
* « Me eo ar Stad » (lavaredenn amwir lakaet war gont Loeiz XIV (Bro-C'hall))
* « Mard eo kreñv ar Stad e wask warnomp; mard eo gwan ar Stad e varvomp. » (Paul Valéry)
* « Pezh en deus graet eus ar Stad un Ifern war an douar eo o deus klasketan dud ober o faradoz anezhi dres » (Friedrich Hölderlin)
* « Me zo aet, met ar Stad a chomo. » (Loeiz XIV (Bro-C'hall))
* « Pep tra er Stad, netra e-maez ar Stad, netra enep ar Stad. » (Benito Mussolini)

= Pennadoù nesañ =
* Stad emveliek
* Politikerezh etrebroadel
* Ar Stadoù
Salvador (Bahia)

Kêr **Salvador**, a-wechoù *Salvador da Bahia* (diofisiel), pe **São Salvador da Bahia de Todos os Santos** (anv istorel kentañ) zo ur porzh e Brazil, hag ivez kêr-benn stad Bahia, er rannvro Nordeste. Kentañ kêr-benn Brazil eo bet ivez, etre 1534 ha 1763, er marevezh trevadennel. Trede kêr Brazil eo evit a sell ar boblañs (2 676 606 a dud e 2010), hag ar seizhvet tolpad-kêr (3 574 804 a dud). Enskrivet eo kreiz-kêr war roll Glad bedel an Unesco e 1985.

Brudet eo tier, sonerezh ha boued an tolead, gwrizioù don dezho e sevenadur Afrika. Kreiz-kêr istorel zo anavezet evel ar Pelourinho ma vleunias tisavouriezh trevadennel Portugal adalek ar .

 

## An anv
*São Salvador da Bahia de Todos os Santos* (Sant Salver Bae an Holl Sent) eo anv istorel kêr. E-pad pell ne veze graet nemet "Bahia" anezhi, ha betek kreiz an  e veze kavet alies an anvadur "Salvador da Bahia" war ar c'hartennoù, evit he disheñvelout diouzh ar c'hêrioù all anvet "Salvador" er vro, met bremañ ne reer ken nemet gant "Salvador" er vro, distaget [sawvaˈdoʁ] e portugaleg.

## El lennegezh
Un toullad romantoù gant Jorge Amado, bet troet e galleg, a gan meuleudi da Salvador.
Daou film zo bet graet gant ar re-mañ:
* *Os pastores da Noite*
* *Dona Flor e seus dois maridos*. 

## Boued
E kêr Salvador e vez aozet meuzioù blazus, gant boued-mor ha temzoù doare Afrika, ul lip-e-bav. 

## Tud
*Jorge Amado
*Adriana Lima

## Liammoù

* Lec'hienn ofisiel
Piauí

**Piauí** zo unan eus 26 stad Brazil, er rannvro Nordeste. 252.378 km² eo ar gorread anezhañ, brasoc'hik eget ar Rouantelezh-Unanet. Teresina eo ar gêr-benn.

## Bevennoù
Bevennet eo ar stad 
* gant ar Meurvor Atlantel en norzh,
* gant stadoù Ceará ha Pernambuco er reter,
* gant stad Bahia, er reter hag er gevred,
* gant stad Tocantins er mervent (bevenn verr-tre),
* gant Maranhão er c'hornôg hag er gwalarn.

## Kêrioù all
Parnaíba, Picos, Oeiras, Floriano.

## Stêrioù
Parnaíba, Poti, Canindé, Piauí ha São Nicolau eo ar stêrioù brasañ.

## Gwelet ivez
*Listenn kumunioù Piauí
*stêrioù Piauí

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel gouarnamant Piauí
Bahia

**Bahia** (distagadur portugalek: [baˈi.ɐ]) zo anv ur stad e Brazil. Er rannvro Nordeste emañ ha Salvador eo ar gêr-benn. Anvet eo bet diwar anv ar pleg-mor Baía de Todos os Santos. En norzh emañ stadoù Alagoas, Sergipe, Pernambuco ha Piauí, er c'hornaoueg emañ stadoù Goiás ha Tocantins, er su emañ Minas Gerais hag Espírito Santo, hag er reter emañ ar Meurvor Atlantel.

## Gwelet ivez
*Listenn kumunioù Bahia

## Liammoù diavaez
Hengoun

An **hengoun** (liester : *hengounioù*) a zo doareoù ober pe doareoù komz treuskaset a rumm da rumm en ur strollad tud evel ur bobl pe ur renkad kevredigezhel. Termenet e vez a-wechoù evel ar pezh a vez kelennet d'ar yaouankiz gant an dud koshañ. Peurliesañ e vez intentet e vez treuzkaset an hengoun dre ar gomz hag ar skouer ha pa vefe traoù hengounel zo treuzskrivet ha treuskaset dre ar skridoù.
Dre vras e kaver anaoudegezhioù en hengounioù, da lavaret eo elfenn ditour. Hervez armezhourien zo (Friedrich Hayek ha Thomas Sowell) ez a un dalvoudegezh armerzhel gant heuliañ an hengounioù : pa vezont komprenet gant ar gempredidi e c'hellont lakaat anezho da esper an amzer.

## [[Gerdarzh]]
Savet eo bet hengoun diwar an anv-gwan *[[hen]]* ha ne vez ket mui kavet nemet e-barzh ar gerioù  kevrennek a dalvez kement ha *kozh* ha koun (kemmadur goude *hen*).

## Ster relijiel
E pep relijion ez eus un hengoun a denn d'ar c'hredennoù, da istor an diazezerien, d'al lidoù ha d'ar stuzegezhioù erbedet. Komzet e vez eus an hengounioù lutherat pe eus an hengounioù soufiat. En Iliz katolik roman e vez pouezet war an Hengoun evel heulier an Diskuliadur, an div vammenn asamblez a ya d'ober sichenn ar gredenn gatolik.
Ne c'hell ket krediñ ar Brotestanted ez eus un hengoun kevatal d'ar Skritur sakr ha aze emañ unan eus abegoù o enebiezh d'an Iliz katolik. 
Er frañmasonerezh e vez pouezet kalz ivez war an hengoun ken e vez daveet da Hiram, roue Tir en amzer Salaün, roue Jeruzalem.

## Ster en arzoù
Pep arzour a zo bet levezonet gant oberennoù arzourien all. Dre ar stummadur e vez treuskaset doareoù ober hag ivez ur seurt preder war palioù an arzourien. Dre studiañ oberennoù an arzourien e c'heller sevel istor an teknikoù arzel pa ne c'hell ket den ijinañ traoù nevez holl ha pa glasfe mont a-eneb doareoù e araokidi. 
Enebet e vez an teknikoù arzel savet er renkadoù uhelañ (an dañsoù lez, da skouer) hag ar re zo priziet gant an dud vunut (an dañsoù hengounel, da skouer). Ar memes tra eo evit a sell ar sonerezh hag ar c'hanaouennoù.
Koulskoude ez eus bet darempredoù padus etre ar renkadoù ken a ya an doareoù da bep tu. Meur a wech eo bet awenet stummoù arzel "uhel" gant doareoù poblek ha hengounel.

## Ster er brederouriezh
Ur pouez bras zo d'an hengoun pa gomzer eus ar skolioù prederouriezh.

## Sellet ivez
* Folklor
* Gwerinoniezh
* Miridigezh
Post-ar-vezh

**Post-ar-vezh**, **post-an-dalc'h**, **post-ar-c'holier**, **post-an-dro-c'houzoug**, **bouilhouer**, **pilori**, a reer eus ur post, e koad pe e maen, savet e-kreiz ur gêr hag a veze staget outañ an dud kondaonet gant al lez-varn evit ober dezho ur vezhekadenn dirak ar bobl. Gallout a rae an den kondaonet chom stag aze pe e-pas un nebeud eurvezhioù hepken pe a-hed meur a zevezh, dindan ar seizh amzer.

Gellet a rae bezañ taolet traoù d'an dud a veze mezhekaet evel-se. A-wechoù e varvent gant an taolioù plantet gant an dremenerien, dreist-holl pa veze tamallet dezho bezañ muntrerien griz.

Hiziv c'hoazh e weler postoù-ar-vezh graet e mein e lod kêrioù en Europa.


Schandpaal.jpg|E Lennik, Brabant Flandrez, Belgia
Braine-le-Château_JPG01.jpg|E Braine-le-Château, Brabant Wallonia, Belgia
Mons - Fontaine-Pilori - VTdJ.JPG|E Mons, Belgia, kuzhet gant ur feunteun
Barcelos Pelourinho1377.JPG|E Barcelos, Portugal


## Istor
Meneget ez eus bet postoù-ar-vezh e meur a vro e-kreiz ar Grennamzer.
*E romant Victor Hugo, *Notre Dame de Paris*, e oa bet staget Quasimodo ouzh post-ar-vezh, hag Esmeralda an hini a zeuas da reiñ da evañ dezhañ.
*E Salvador da Bahia e Brazil, eo brudet karter ar Pelourinho ("post-ar-vezh" e portugaleg), a zeuer da weladenniñ eus pevar c'horn ar bed. Gwechall e veze diskouezet eno ar sklaved kastizet gant an drevadennerien.

## Kelc'henn-wanañ
Alies e veze graet gant un doare bihanoc'h : plenk a veze lakaet en-dro da zaouarn pe divc'har an den kondaonet, ur gelc'henn goad anvet kelc'henn-wanañ.

## Kondaonidi vrudet

*Ar beleg irienner Saoz Titus Oates (1649-1705) e 1685 e Londrez.
*Daniel Defoe (~1660-1731), oberour Robinson Crusoe, e 1703 e Charing Cross abalamour d'e flemmskrid, *The shortest Way with the Dissenters* ("An doare berrañ gant an disrannidi"), ma kinnige lazhañ an dud na oant ket a-du gant ar gouarnamant. Bleunioù a voe taolet dezhañ gant ar bobl.
*An iriennerez svedat Magdalena Rudenschöld (1766-1823) e 1794 e Stockholm.
*Ar Skosad Thomas Cochrane, 10 kont Dundonald (1775-1860) e 1814, e-pad un eurvezh dirak yalc'h kenwerzh Londrez.

## Gwelet ivez
* Karkan
Windhoek

**Windhoek** (distaget ['vɪnthʊk]) pe **Ai-Gams** e namaeg eo kêr-benn ha kêr vrasañ Namibia en Afrika.

Windhoek a voe savet e 1838 ha 279.042 a annezidi a oa e 2005. 

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn kêr Windhoek
* Lec'hienn ar gazetenn namibiat "Allgemeine Zeitung"
Bezeg

** Bezeg** (** e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.

## Douaroniezh

Restr:Chateau de Perronay, Romillé.jpg|Kastell Perronay
Restr:Etang du blavon.JPG|Stank ar Blavon
Emañ stank ar Perronaye en norzh ha stank ar Blavon er su d'ar vourc'h.

Stêr ar Garun a dreuz ar gêr er Su.

### Kumunioù amezek

## Ardamezioù

* *En argant e zri arbenn-karv en gul*

Diouzh ardamezioù familh de Bédée, aet da get.

## Anv

* *Bedesc* (1120), *Bédec* (1187), *Bedensi* (1152), *Bidisco* (1122), *Bedesio* (1158), *Bédiscum* (1330). Adalek ar  kantved e vez kavet ar stumm *Bédée*.

Dont a rafe an anv *Bédée* diouzh ar ger galianek *bedo* ("foz") pe *betu* ("bezv") hag ar ger-lost *-iscum*.

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Jollive e anv, ha daou gure, Chesnard ha Gautier.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 121 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,29% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; pemp anezhe a varvas e Belgia e miz Eost 1914: unan d'an 21 e Tamines , unan e Falisolle d'an 22 hag an tri all en Emgann Rossignol d'an 22 ivez.

#### [[Eil brezel-bed]]
* D'ar 4 a viz Here 1942 e kouezhas un nijerez *[[Junkers Ju 88|Junkers Ju 88 D-1]]* eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) e "Coudray-Vilboux" e Bezeg; lazhet e voe he fevar nijour, douaret int e Mont-de-Huisnes.
### [[TOE]]
* Ur milour a varvas e 1955.
#### Trevadennoù
* Brezel Indez-Sina: tri soudard a varvas.
* Brezel Aljeria: un ofisour a varvas e Montagnac e departamant Tlemcen e miz Here 1957.

## Monumantoù ha traoù heverk

Restr:Bédée (35) Église 01.jpg
Restr:Eglise de Bédée.JPG

* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Loeiz*.

Bédée (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv, bet dioueliet e 1920, savet stok ouzh an iliz katolik, ha diblaset e 1994. Gant Emmanuel Guérin e voe skultet.

## Poblañs

### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Tud
* Pierre Marie Joseph Lefeuvre, kaporal er 70vet Rujumant Troadegiezh (Gwitreg), brudet evit bout bet, gant e genseurted, o tifenn unan a bontoù Tamines (Belgia) ouzh al lu alaman d'an 21 a viz Eost 1914, ha marvet eno.

### Ardamezeg ar familhoù

## Lervrlennadur
## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel ar gumun
## Notennoù ha daveoù
Brezhiel

**Brezhiel** a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
## Douaroniezh
* War ar stêrioù Meu ha Vaunoise emañ Brezhiel.
## Dezougen

Gare SNCF Breteil direction Rennes.JPG|Ar porzh-houarn.

* War al linenn hent-houarn Brest Roazhon emañ Brezhiel.
## Anv
### Stummoù skrivet
* Erwan Vallerie (1995) ː **Britolio**, 1122; **Bretuil**, 1152; **Bretel**, 1427; **Breteil**, XVIè; **Bertel**, 1654; **Breteil**, 1779; **Bréteuil**, 1843
### Gerdarzh
* Hervez Embannadurioù Flohic (2000) e c'haller tostaat stumm koshañ an anv, *Britolio*, ouzh an anv-den galian *Brittius* hag ouzh ar ger galianek *ialo*, park, frankizenn.
## Ardamezioù
*en glazur, e joskenn (gouezoc'h) en sabel, lagadek ha stilhonek en argant, heuliet gant teir manal ed en aour ereet en sabel*
## Istor
* Ur barrez eus eskopti Sant-Maloù e oa Brezhiel.
### [[Dispac'h Gall]]
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Dingé e anv, ur vikel, Berrée, hag ur beleg, Busnel.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 56 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,87% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas daouzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Brezhoneg
* 4,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek.

## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise de Breteil 2012.jpg|An iliz katolik.
Eglise Breteil.jpg|Porched an iliz.

* Iliz katolik *Sant Maloù*.

Breteil (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.
Monument aux morts de Breteil (35).jpg

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik; dioueliet e voe d’an 30 a viz Gwengolo 1923 luc’hskeudennoù.

## Emdroadur ar boblañs abaoe 1806

## Melestradurezh
## Tud
* Guillaume Bertrand a zo bet lazhet e-kerzh emgann Maoron, er bloaz 1351

### Ardamezeg ar familhoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn ofisiel ar gumun

## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014

## Notennoù ha daveoù