open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ulysses S. Grant

**Ulysses Simpson Grant** (ganet **Hiram Ulysses Grant** d'ar 27 a viz Ebrel 1822 e Pleasant Point en Ohio ha marvet d'an 23 a viz Gouere 1885 e Wilton) a zo bet triwec'hvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika etre 1869 ha 1877. Ur jeneral a oa anezhañ hag a vez lakaet da vezañ trec'hour Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika pa oa deuet da vezañ pennjeneral armeadoù an Norzh adalek 1864. Ar vrud a dapas e-kerzh ar brezel-se a sikouras anezhañ da vezañ anvet da brezidant. Kavet a vez abeg en e brezidanterezh pa roas plasoù d'e vignoned ha ne reas netra a-enep o goubrenerezh.

## Liammoù diavaez
*  Buhezskrid Ulysses Grant war lec'hienn an Ti Gwenn
William McKinley

**William McKinley** (1843-1901) a zo bet pempet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika warn-ugent etre 1897 ha 1901, ar bloavezh ma voe muntret.
Andrew Jackson

**Andrew Jackson** a zo bet seizhvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika etre 1829 ha 1837.

Ganet e voe e 1767 e Waxhaw, e South Carolina. E 1796 e voe dilennet da ezel e Kendalc'h ar Stadoù Unanet. Met en arme eo e teuas brud dezhañ, evel jeneral : trec'h e voe an arme stadunanat, renet gantañ, war hini Breizh-Veur en Emgann Orleañs Nevez e 1812 ; e 1817 e voe aloubet Florida gant e soudarded ha skarzhet ar Spagnoled alese ; hag er bloavezhioù 1820 ha 1830 e reas brezel ouzh an Amerindianed evit skarzhañ anezho eus douaroù reter ar Stadoù Unanet ha kas anezho en tu all d'ar Mississippi. Meur a zek mil Indian a voe lazhet e-pad ar brezelioù-se, en emgannoù pe e kampoù-bac'h ha meur a zek mil all a voe skarzhet eus o douaroù da vont da Oklahoma ha da lezel plas d'ar re wenn. *"Kontell Lemm"* e voe lesanvet Jackson gant an Indianed, en abeg d'e grizder. Hiziv an deiz c'hoazh ez eus Amerindianed a nac'h implij ar bilhedoù 20 dollar, abalamour ma weler penn Andrew Jackson warno.

Eus 1821 da 1823 e oa gouarnour Florida hag e 1823 e voe dilennet da senedour. Dilennet e voe da brezidant ar Stadoù Unanet e dibenn 1828, hag an Demokrat kentañ e voe o vezañ anvet da brezidant.

Mervel a reas e 1845 e Nashville, e Tennessee, d'an oad a 78 vloaz.
Aimable

**Amable**, pe **Aimable**, zo anvioù-bihan gallek.

## Yezhoù all
*Karadeg, e brezhoneg

## Tud
### Amable
*Amable-Emmanuel Troude, koronal gall, geriadurour brezhonek
*Paul Émile Amable Guépratte‎ 

### Aimable
* Aimable (1922-1997), anv-micher Aimable Pluchard, akordeoñser gall.
* Aimable Pélissier (1794–1864), Marichal Bro-C'hall
* Aimable Joseph Meuris (1758-1793), komandant en Dispac'h gall.

## Lennegezh
* Le Père Amable, danevell c'hallek gant Guy de Maupassant.
Toussaint Rallier du Baty

**Toussaint-François Rallier du Baty** a oa bet ganet e Roazhon d’ar 1 a viz Eost 1665.

E 1695 en devoa paeet e garg a vaer Kêr-Roazhon. Pa oa bet skarzhet an ofis-mañ e 1717 e oa bet dilennet da brokulor-sindig hag adkemer a reas e garg a vaer d’ar 1 a viz Genver betek 1724. Skarzhet e ofis adarre e oa bet addilennet da brokulor-sindig ha da vaer c’hoazh betek e varv. E-pad e respetad an hini eo en devoa tarzhet Tan-gwall bras Roazhon e 1720 (23-29 a viz Kerzu).

Aet e oa bet da Anaon d’ar 25 a viz Meurzh 1734 e Roazhon. Dalc’het e oa bet e obidoù war un ton bras abalamour d’an emroüsted en devoa diskouezet d’e velestridi a-hed 39 bloavezh e garg (ar prantad hirañ evit ur maer e Roazhon). Roet e oa bet e anv d’ur blasenn ha d’ur straed e Roazhon.
Erv (gorread)

An **erv** zo un unanenn c'horread a veze implijet gwechall e kalz broioù hag a vez implijet c’hoazh e broioù zo (Rouantelezh Unanet, Stadoù Unanet Amerika). Talvezout a ra etre 40 ha 60 kantar (etre 4000 ha 6000 metr karrez), hervez ar broioù.
Viktoria von Baden

**Viktoria von Baden** (pe *Victoria av Baden* e svedeg), ganet e 1862 en Karlsruhe, ha marvet e 1930 en Roma, a oa ur briñsez alaman hag a deuas da vezañ rouanez Sveden dre zimeziñ d'ar priñs a renas evel Gustaf V. 

## He zud

## Dimeziñ
Dimeziñ a reas Viktoria e Gwengolo 1881 d'ar priñs Gustaf, mab da Oscar II ha da Sofia von Nassau. 

## Bugale
Trofe

Un **trofe** zo un dra bennak fetis implijet da aroueziañ un trec'h. Gwechall e veze kemeret armoù pe penn un enebour da drofe gant an trec'hour. Hiziv e komzer eus **trofe** pa roer ur gib d'ur sportour gounidek.
Ar vorganez vihan (delwenn)

**Ar vorganez vihan** (daneg: **Den lille Havfrue**) a zo un delwenn arem war ziskouez war ur roc'h e porzh Kopenhagen (55°41′34.3″ N, 12°35′57.38″ E), e Langelinie, e park Churchill. Ur skeudennadur eus kontadenn : Ar Vorganez Vihan, gant Hans Christian Andersen eo.
Arouez ha dedennadur touristerezh pennañ Kopenhagen eo. 1,25 m eo he ment, ha 175&nbsp;kg he fouez, ha tost-tre ouzh ribl ar mor emañ. E 1909 e voe urzhiet gant Carl Jacobsen, hag eñ krouer Ny Carlsberg Glyptotek ha mab krouer breserezh Carlsberg.

Gant Edvard Eriksen e voe savet an delwenn. Evit a sell ouzh ar penn ec'h implijas an dañsourez Ellen Price da batrom, hag e wreg Eline Eriksen evit a sell ouzh ar c'horf. D'an 23 a viz Eost 1913 e voe staliet an delwenn.

## Vandalerezh
Meur a wech eo bet distrujet an delwenn, ha bewech e voe adsavet.
* D'ar 24 a viz Ebrel 1964 e voe heskennet ha laeret he fenn gant arzourien al luskad degouezhelour, Jørgen Nash en o zouez. Biken ne voe kavet ar penn en-dro, sed ma voe savet unan nevez. 
* D'an 22 a viz Gouere 1984 e voe tennet he brec'h dehou diganti, hag adroet e voe daou zevezh war-lerc'h. 
* E 1990 e voe klasket dibennañ anezhi ur wech ouzhpenn. Ar re a felle dezho hen ober ne zeujont ket a-benn, met un troc'h 18&nbsp;cm hirder a laoskjont en he gouzoug.
* D'ar 6 a viz Genver 1998 e voe dibennet evit an eil gwech. Ne voe ket gouezet piv en doa graet an taol, met ardoet e voe he fenn memestra, hag adstaget d'ar 4 a viz C'hwevrer.
* Meur a wech e voe livet, e 1961 e voe livet he blev e ruz, ha livet ur vrennidenn dezhi ivez. 
* D'an 11 a viz Gwengolo 2003 e voe klasket he zennañ diouzh he sichenn dre implijout danvez-tarzh.
* Gwisket e voe gant ur burqa, roet e voe un dildo, hag all.
* E-pad an noz etre an 20 hag an 21 a viz Mae 2007 e voe goloet he c'horf gant danvez ruz ha ruz-bourdel, ha goloet he fenn gant ur ouel.

## Touristerezh

* Etre ar 1añ a viz Mae hag an 31 a viz Here 2010 e voe war ziskouez e Harbour Pool e-kreiz Ti Danmark da geñver Expo 2010 e Shanghai. Gant 70 milion a dud e voe gwelet, tra ma c'helle an douristed a oa e Kopenhagen gwelout skeudennoù anezho, skignet war-eeun eus Shangai.

## Liammoù diavaez

*Ar vorganez vihan e lec'hienn Visit Copenhagen
* Den lille havfrue - "The Little mermaid".  H.C.Andersen Information
* Ar vorganez vihan : skeudenn 360°

## Notennoù
Hoper-noz

An **hoper-noz** zo unan eus ar boudoù mojennel a vez meneget d'ober aon d'ar vugale. 
Un toullad anvioù all a bep seurt zo c'hoazh: bugul-noz, kannerez-noz, hervez ar c'hornadoù.

## Barbaou
Ar barbaou zo meneget e meur a c'heriadur. Ne vez ket kavet e mojennoù Breizh koulskoude. 

## Liamm
*Db ar barbaou
Émile Guépratte

**Paul Émile Amable Guépratte** (Granville, 30 a viz Eost 1856 – Brest, 21 a viz Du 1939), a oa un ofiser a vor gall, echu e vicher er renk da vesamiral.

## Buhez
### Yaouankiz
Mab e oa da Charles Émile Guépratte, kabiten lestr, ha da Eugénie Constance Jéhenne, ha mab-bihan d'an amiral breizhat Aimable Constant Jéhenne (1799-1863). 

Gant Thérèse Marie Virginie Gourdan e timezas e 1883, ha tri bugel o devoe.

Kentelioù Lise impalaerel Brest a heulias e 1868 a-raok mont da Skol an arme-vor d'ar 1 a viz Here 1871. E 1883 e tapas ar breved lestr-tarzher.

### En arme
Brudet bras e oa abalamour d'e galonegezh e-kerzh Emgann an Dardanelloù (19 a viz C'hwevrer 1915 - 9 a viz Genver 1916).

Deroet e oa bet dezhañ al lietennoù da-heul :
*  Marc'heg al Lejion a enor, 29 a viz Kerzu 1887, 
**  Ofiser al Lejion a enor, 30 a viz Kerzu 1901,
**  Komander al Lejion a enor, 28 a viz Ebrel, 1915,
**  Ofiser meur al Lejion a enor, 2 a viz Gouere 1918,
*  Urzh Sant-Jord (Impalaeriezh rusian), 28 a viz Kerzu 1916,
*  Kordonenn veur Urzh an Erer Gwenn (Serbia), 2 a viz Gwengolo 1917.
Edvard Eriksen

**Edvard Johannes Eriksen** (10 a viz Meurzh 1876 e Kopenhagen - 12 a viz Gouere 1959) a or ur c'hizeller islandat ha danat, brudet evel kizeller *[[Ar vorganez vihan (delwenn)|Ar vorganez vihan]]* (1913).

E 1902 e tiskouezas e oberennoù e Charlottenborg e 1902 hag e 1908 e voe lakaet da gelenner a enor en Akademiezh Carrara (Italia) e 1908.

Ouzhpenn *Ar vorganez vihan* e kizellas teir delwenn laouer marmor Christian IX Danmark ha Louise von Hessen-Kassel en iliz-veur Roskilde. Etre 1914 ha 1917 e padas al labour-se.

Talbennoù norzh ha su Ny Carlsberg Glyptotek a voe kinklet gantañ ivez, gant arouezioù krag kizellet. 

E 1930 e labouras evel renevezer e mirdi Thorvaldsen ha degemeret e voe en urzh Dannebrog.
Rabih az-Zubayr

**Rabih az-Zubayr**, pe **Rabih az-Zubayr ibn Fadl Allah**, pe **Rabih Fadlallah**, pe **Rabaha** (arabeg : رابح فضل الله ,رابح الزبير ابن فضل الله), ganet war-dro 1842 ha marvet e 1900, a oa ur sultan afrikan, morianetaer, a voe lazhet gant an arme c'hall e dibenn an XIX kantved, p'edo ar C'hallaoued oc'h aloubiñ Tchad .

## Letanant az-Zubayr ([[1870]]-[[1879]])
Ganet e oa e Halfaya al-Muluk (e-tal Khartoum) war-dro 1842 en un tiegezh Hamaj, arab-soudanat. Servij a reas ur pennad er rejimantoù marc'hegerien egiptat da vare brezel Etiopia, ha gloazet e voe. Disoudardet e voe er bloavezhioù 1860, ha dont a reas da vout letanant ar morianetaer az-Zubayr Rahma Mansur. Brudet e oa e grizded rak bazhata a rae ar sklaved na felle ket dezho plegañ.

E-kerzh an XIX kantved e oa deuet kêr C'hartoum da vout ur marc'hallac'h bras a sklaved, aozet gant kompagnunezhioù « Khartumi » hag o devoa savet e Bahr el-Ghazal *zariba*où, pe kreñvlec'hioù morianetaerien difennet gant soudarded-sklaved, ar *bazingir*. 

Az-Zubayr Rahma Mansur a oa ur penn-brezel ha morianetaer war un dro, a zeuas da vout mestr ar *zariba*où-se hag a voe anvet en 1872 da bacha, gouarnour Bahr el-Ghazal, evit Ismaïl Pachal, khediv Egipt. Rabah, a oa kar dezhañ marteze, a oa ul letanant gantañ. E 1874 e voe aloubet sultanelezh Darfour gant az-Zubayr. En 1876 ez eas da Gairo da c'houlenn digant ar c'hidiw bezañ anvet da c'houarnour er vro aloubet gantañ, ha dalc'het e voe da brizoniad. 

## Levrlennadur
* Gaston Dujarric: *La vie du sultan Rabah*. Paris 1902
* Von Oppenheim: *Rabeh und das Tsadseegebiet*. Berlin 1902
* A. Babikir: *L'Empire du Rabih*. Paris 1954
* Encyclopædia Britannica: *Rabih az-Zubayr.* 2000
* Émile Gentil: La chute de l'empire de Rabah. Hachette, Paris 1971

## Liammoù diavaez
* 1911 Encyclopædia Britannica
Barbaou

Ar **barbaou** a vefe unan eus ar boudoù mojennel a vez meneget d'ober aon d'ar vugale. Meneget eo an anv e meur a c'heriadur (Pelleter, Ernod, Hemon, Deshayes).

Ur meneg anezhañ zo en Amouroustet eun den coz. 
:*So hen he bragaou barbaou dezraouhet (553)*

Brudetoc'h eo an anvioù all a bep seurt, hoper-noz, bugul-noz, kannerez-noz, hervez ar c'hornadoù.

## Liamm
*Db ar barbaou 

## Pennadoù kar
*bugul-noz
*kannerez-noz
Eugène Pottier

**Eugène Pottier** a oa bet ganet e Pariz d'ar 4 a viz Here 1816.

Mil anavezet e oa evel saver kanaouennoù-pobl da vare an Eil Republik c'hall (24 a viz C'hwevrer 1848 – 2 a viz Kerzu 1852) hag an Eil Impalaeriezh c'hall (2 a viz Kerzu 1852 – 4 a viz Gwengolo 1870). Aet e oa bet da bolitikour da vare emsavadeg Kumun Pariz (18 a viz Meurzh – 28 a viz Mae 1871).

E miz Gouere 1871 e oa bet savet pozioù an himn-dispac'h Kan Etrebroadel al Labourerien gantañ. Micherour tresour war zanvezioù e-pad an Eil Impalaeriezh e oa eneber ouzh ar renadur-mañ hag e teuas da vezañ unan eus pennoù-bras ar Sindikadelezh.

E 1867 e oa bet diazezet Sindikad micherel an atalieroù tresañ gantañ. 

Adalek an 18 a viz Meurzh betek an 28 a viz Mae 1871 e oa bet ezel eus Poellgor kreiz republikan an Ugent arondisamant oc'h ober war-dro bodad servijoù kevread an arzourien.

Bet kondaonet d'ar marv dre zesfailh d'ar 17 a viz Mae 1873 ez eas en harlu da Stadoù Unanet e-lec'h ma aozas ar gengred evit ar gumunarded forbanet. Eno ivez ec'h emezelas ar frañmasonerezh ha goude Strollad sokialour labourerien Stadoù Unanet. 

Kaset da ras hag hanter seizet e tistroas da Vro-C'hall goude distaoliadeg 1880. Aet e oa bet da Anaon e Pariz d'ar 6 a viz Du 1887.

Barzh dispac'her e oa ha kanet en devoa ar Gumun Ruz ha stourm ar werin :
* *La terreur blanche*,
* *En avant la classe ouvrière*,
* *L'insurgé et un recueil*,
* *La question sociale* (1885).
Douglas A-20 Havoc

An **Douglas A-20 Havoc** a oa un nijerez stadunanat implijet e-kerzh an Eil Brezel-bed gant aerluioù ar Stadoù-Unanet, ar Rouantelezh-Unanet, Aostralia hag an Unaniezh Soviedel. En aerluioù ar C'hommonwealth e oa anavezet an doare nijerez vombeziñ deiz-mañ dindan an anv-kod "Boston".
Pallenn-moger

Ur **pallenn-moger** zo ur pallenn da lakaat a-ispilh ouzh ur voger.

Ur c'hinkladur ordinal e oa e ti pinvidien ar Grennamzer, koulz evit kinklañ ha diskouez live ar binvidigezh.

Perzhioù pleustrek all a oa d'ar pallennoù-moger : derc'hel tommder ar salioù ; dre ma'z int lemm-laka e c'helled o diskregiñ kent o rollañ hag o c'has d'un annez all. Da guzhat un nor e talvezent ivez, aes e oa o gorren evit reiñ tremen diouzh ezhomm.

## Teknik
Da gentañ e vez treset ha livet ar skeudenn war ur follenn paper tev, ar c'harton.

Da eil e vez lakaet ar c'harton-se war ar stern-gwiader, dindan an anneuennoù, da lavaret eo an neudennoù a zo a-serzh.

Goude-se e vez tremenet ar vulzun da sevel ar steuenn, eleze an neudennoù a-led, en ur zoujañ d'an tresoù ha d'al livioù a zo war ar c'harton. Betek 2 000 liv zo rekis evit fardañ lod pallennoù-moger ; etre 5 ha 10 neudenn dre santimetr a-serzh a ya da ober ar steuenn.

## Levrlennadur
* Verlet, Pierre (1977). *La tapisserie – Histoire et technique, du XIVe au XXe siècle*. Lausanne : Edita, 2000 

## Pennadoù kar

*Chaseadeg an Unkorneg
*Pallenn-moger Bayeux, a zo ur pezh broderezh e gwirionez.
Jacques Cassard

**Jacques Cassard**, moraer anezhañ, a oa bet ganet e Naoned d'an 30 a viz Gwengolo 1679.

Kourser gall e oa ivez, nebeutoc'h anavezet eget e vignon René Duguay-Trouin hag e genderv mil vrudet Roparzh Surcouf. Arouezennet eo Jacques Cassard abalamour d'an harzhidigezh bet diskouezet gantañ o pakañ al listri kenwerzh war aod Bro-Saoz. Maget-mat e vrud oc'h amheuliañ strolladoù bigi er Mor Kreizdouar hag en Antilhez. Bezañ lakaet war an teil hag o c'houzañv an diouer a anaoudegezh outañ e oa aet e gouez ouzh ar c'hardinal André Hercule de Fleury, galloudusañ den-stad gall d'an ampoent. Toullbac'het e oa bet e-barzh kreñvlec'h Ham (Somme) e-lec'h ma oa aet da Anaon d'an 21 a viz Genver 1740, goude pevar bloavezh en toull-bac'h.
Jean-Denis Lanjuinais

**Jean-Denis Lanjuinais** a oa bet ganet e Roazhon d'an 12 a viz Meurzh 1753.

Aet da zoktor war ar gwir d'e 18 vloaz en devoa kenstrivet, gant berzh, evit kaout ar gador-gelenn war ar gwir-iliz e Roazhon e 1775. Alvokad kuzuliañ Breujoù Breizh e oa bet anvet da gannad an Trede-urzh gant e gengêriz eus senesaliezh Roazhon, a-benn breujoù 1789 : dibabet e oa bet evit ma vije skrivet kaieroù ar c'hlemmvanoù gantañ. D'an ampoent e tiskoueze bezañ en erbed ur vonarkiezh sklaerwel o soursial ouzh ar werin e-lec'h an noblañs. Gant ur Roazhonad all, Isaac Le Chapelier (bet krouet ar C'hleub breton gantañ), e oa ezel eus Kevredigezh mignoned ar vonreizh a oa liammet ouzh Kevredigezh Jakobined Pariz. Kemeret en devoa perzh bras e diazezadur al Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien ha boulc'het laikadur aktaoù marilh ar boblañs gantañ.

Dilennet er Goñvañsion a-gevret gant 4 c'hannad all eus Il-ha-Gwilen en devoa sezet en tu-dehoù, o treiñ a-du gant ar Jirondined ouzh ar Venezidi. Da geñver prosez Loeiz XVI (Bro-C'hall) e oa aet a-du gant an toull-bac'h betek ar peoc'h ha, pa oa bet votet marv ar roue, en devoa goulennet ma vije forbanet. Diwar neuze e talas muioc'h-mui ouzh politikerezh-spont Marat ha kentañ Kumun Pariz. Da-heul un nebeud tabutoù er Goñvañsion e oa bet lakaet harz warnañ. Deuet e oa a-benn da vont kuit digant an archer edo ouzh e ziwall. Dre rebourserezh e oa bet lakaet harz war e 2 vreur (unan a oa mezeg hag egile beleg), unan eus e c'hoarezed hag e vamm. D'an 28 a viz Gouere e oa bet lakaet da *dreitour ouzh ar vammvro* gant ar Goñvañsion. D'an 23 a viz Gwengolo en devoa Carrier lakaet holl vadoù Lanjuinais er vac'h. Kuzhat a reas e-barzh ur c'hrignol e Roazhon beket miz Kerzu 1794 a-raok adkavout e sez er Goñvañsion e-lec'h ma voe difenner ur politikerezh hanterouriñ.

Dilennet e oa bet e Kuzul ar re Gozh o tileuriañ departamant Il-ha-Gwilen. Ne oa ket bet dilennet en-dro e 1797 ha setu ma oa distroet da Roazhon e-lec'h m'en devoa kelennet e kador-gelenn war al lezennadurezh ar Skol Greiz. E miz Mae 1800 e oa aet da senedour. Embann a reas e oa a-du gant Taol-stad an 18 a viz ar Vrumenn (9 a viz Du 1799) met ne votas ket evit Ren ar C'hoñsul e vuhez-pad e 1802 nag evit an Impalaeriezh e 1804. Ar pezh na viras ket outañ a vezañ anvet da gont an Impalaeriezh e 1808... Par Bro-C'hall e oa bet e-kerzh Kentañ Restaorasion. E-pad ar C'hant-Devezh e oa bet kannad ar Seine e kambr an dileuridi ma oa bet dilennet da brezidant anezhi.

Da vare an Eil Restaorasion en devoa adkavet e sez e Kambr ar Birien. Diwar neuze, en em ouestlañ a reas e kentelioù war ar gwir roman en Akademiezh al Lezennadurezh a oa bet unan eus an tadoù diazezourien. Kenderc'hel a reas da zifenn e vennozhioù liberal betek-penn.

Aet e oa bet da Anaon e Pariz d'an 13 a viz Genver 1827.
Enez ar C'hab Breton

**Enez ar C'hab Breton** (*Cape Breton Island* e saozneg ; *île du Cap-Breton* e galleg, *Île-Royale* gwechall ; *Eilean Cheap Bhreatainn* e gouezeleg ; *Únamakika* e mikmakeg), pe **Kab Breton** hepken (*Cape Breton* e saozneg, *Cap Breton* e galleg, *Ceap Breatainn* e gouezeleg), a zo un enezenn er Meurvor Atlantel, er-maez da aod reter Kanada, e Norzhamerika, anezhi un darn eus proviñs Skos Nevez. 10 311 km² eo he gorread, ha 135 974 a dud a oa o vevañ enni e 2011. Un darn eus an enezourien a oar gouezeleg (hini Skos pe Iwerzhon) ha yezhoù amerindian.

## Melestradurezh
Rannet eo an enezenn e *municipalities* (e saozneg), pe "kuzulioù" : Kuzul rannvro Kab Breton, Kuzul kontelezh Inverness, Kuzul kontelezh Richmond, Kuzul kontelezh Victoria, ha kêr Port Hawkesbury. Ouzhpenn da se ez eus pemp mirva indian : Eskasoni (an hini brasañ), Membertou, Wagmatcook, Waycobah ha Potlotek.

## Liammoù diavaez
*     Sturlevr beaj Kab Breton gant Wikivoyage.
Stern

Ur **stern** (liester : sternioù) a vez graet eus pezhioù hir (prenn, metal, plastik) kenstrollet evit ma 'z eont da zougen traou pe o lakaat asamblez.

Meur a seurt sternioù a vez kavet evit meur a obererezh. Implijet e vezont kalz er munuzerezh (dorioù, prenestroù, arrebeuri) hag ar c'hilvizerezh. An taolennoù arzel, ar bravigoù hag an tapisoù a c'hell bezañ lakaet war ur stern ivez.

Stank e vezont sternioù arbennik evit daou obererezh, ar gwiaderezh hag ar marc'hegerezh, ken implijet m'eo lavaret stern evito hep soñjal resisañ muioc'h. Bez ez eus sternioù evit gwiadiñ a anver sternioù-gwiader ha sternioù evit lakaat al loened da denn karbedoù. Sternioù-kezeg a veze lavaret, pa oa al loened-se ar re implijetañ evit an dezougerezh gwezhall.

## Gerioù gant stern enno
* Stern-aoter
* Stern-boukl
* Stern-dor
* Stern-gwele
* Stern-gwiader
* Stern-prenestr
* Sterniañ (al loened, peurvuiañ, gwiskañ an dud ivez)

## Tro-lavarioù
* Labour war ar stern = labour war ober
Camphruch

Ar c'h-**camphruch**, **camphur** pe **campchurch**, zo ul loen mojennel, anezhañ ur seurt marc'h-kornek a c'hall bevañ er mor.
Kleub breton

Graet e veze **Kleub breton** eus ur strollad kannaded eus Breizh. Evel ar gannaded c'hall all e oant bet galvet gant ar roue Loeiz XVI da gemer perzh e Breujoù Bro-C'hall a-benn ar 1añ a viz Mae 1789.

Kenkent hag erru e Versailhez e dibenn miz Ebrel 1789 e kustumjont en em vodañ e tavarn Nicolas Amaury, evit « breutaat en araok war an danvezioù a ranke bezañ graet war o zro er Breujoù » pa vijent liammet ouzh Breizh pe ouzh danvezioù all. Krouet e oa bet d'an 30 a viz Ebrel 1789 gant an alvokaded roazhonat Isaac Le Chapelier (1754-1794), Jean-Denis Lanjuinais (1753-1827) ha Jacques-Marie Glezen (1737-1801) peurgetket. Estroc'h evit an daou c'hant Breton a voe buan a-walc'h ha degemeret e voe dileuridi o tont eus Franche-Comté hag Anjev ivez. Dav eo klask e orin, pell kent emvod ar Breujoù e 1789, en emsav ar Fronde a oa bet gwall radikal e Breujoù Breizh gant pennoù-bras evel Loeiz ar Chalotez (1701-1785) da skouer.

Da-heul darvoudoù ar 5 ha 6 a viz Here 1789 ha dilojadenn ar Vodadenn vonreizhañ vroadel da Bariz e teuas da vezañ "Kevredigezh mignoned ar Vonreizh", oc'h ober annez e Kouent ar Jakobined (straed Saint-Honoré), a-raok mont da Gleub ar Jakobined da vat.

## Notennoù
Jacques-Marie Glezen

**Jacques-Marie Glezen** a oa bet ganet e Roazhon d'an 10 a viz Mae 1737.

Alvokad e Breujoù Breizh en devoa sinet divizadenn kevrennoù ar gwir war-lerc'h Devezh ar brikoloù (26 a viz Genver 1789) a-gevret gant Jean-Denis Lanjuinais, Isaac Le Chapelier ha Pierre-Vincent Varin de la Brunelière. E penn an dileuridi roazhonat kaset da Versailles gant Urzh an Alvokaded en devoa difennet an Trede-Urzh ouzh an Noblañs. Dilennet e oa bet e Breujoù Bro-C'hall e 1789 evel kentañ kannad senesaliezh Roazhon. Unan eus tadoù diazezourien ar C'hleub breton (30 a viz Ebrel 1789) e oa bet, a-gevret gant an alvokaded roazhonat Isaac Le Chapelier ha Jean-Denis Lanjuinais peurgetket. Kemer a reas perzh er strollad a oa bet anvet da gas Loeiz XVI (Bro-C'hall) da Bariz. Dilezet e oa bet ar politikerezh gantañ goude ma oa bet divodet ar Vodadenn vonreizhañ vroadel d'ar 1 a viz Here 1791.

Aet e oa bet da Anaon d'ar 6 a viz Du 1801 e Roazhon e-lec'h ma oa bet roet e anv d'un alez.
Phoenix

**Phoenix** (odameg: *Ski:kigk*, yavapaieg: *Wa'ka-te*, mohaveg: *Hachpa 'Anya Nyava*) kêr-benn stad Arizona e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 1,4445,632 a annezidi e 2010. 
Krouet eo bet anv Phoenix en ur mod ofisiel e 1881. 

## Skeudennoù

Image:Phoenix AZ Downtown from airplane.jpg|Kreiz kêr Phoenix
Image:Phoenix city hall-1600x1200.jpg|An ti-kêr


Image:University of Phoenix Stadium aerial.jpg|Ar sportva
Image:Arizona Falls - West.jpg|*Arizona Falls*


## Kêrioù gevellet
 

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Les Authieux-Papion

**Les Authieux-Papion** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant trizek kumun all d'ober ur gumun nevez: Mézidon-Vallée-d'Auge.
## Istor
### Anv
*  kantved: Alataria Papiouis.
* 1585 : Les Osthieux Papiou.
### kantved
### kantved
Eil brezel-bed
* un diazlec'h bannañ fuc'helloù V1 a oa bet savet er gumun d'an Alamaned;
* Emgann Normandi, miz Eost 1944: mervel a reas nav den nann-soudard e Les Authieux-Papion abalamour d’ar brezel etre an 18 hag an 22, eizh anezhe a voe lazhet gant bombezadegoù, daou anezhe a oa bet ganet e Breizh, unan e Sant-Hern, egile e Baen-Veur; an navet hini, ur paotrig, a voe lazhet gant ur c’hreunadenn.

## Monumantoù ha traoù heverk
* Savadurioù gant mogerennoù koad.
* An iliz katolik.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Tucson

**Tucson** zo ur gêr lec'hiet e su-kreiz Arizona er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 520 116 a annezidi o chom enni. 


CatalinasAndTusconAZ.JPG
2011 snow in tucson and oro valley.jpg
Downtown Tucson Arizona Colorful Neighborhood 2.JPG
San Xavier del Bac Mission, Tucson, Arizona.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Mesa (Arizona)

**Mesa** zo ur gêr lec'hiet e kreiz Arizona er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 439 041 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Mesa en ur mod ofisiel e 1878. 


Downtown Mesa Arizona.jpg
ATSU-SOMA-entrance-2012.JPG


Mesa City Hall.jpg
Mesa Riverview - Street West - 2010-01-29.JPG
METRO Light Rail Tri-City Station.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Inizi Gilbert hag Ellice

**Inizi Gilbert hag Ellice** (saozneg: *Gilbert hag Ellice Islands*) a zo bet ur vro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet adalek 1892, hag un drevadenn etre 1916 ha 1976. Rannet e voent neuze, hag ar braz eus inizi Gilbert a yeas d'ober ur stad dizalc'h, Republik Kiribati, e 1979, tra ma voe savet stad Tuvalu diwar an inizi Ellice e 1978.

## An anv
An Inizi Gilbert a voe roet o anv dezho e 1820, gant an amiral rus Johann von Krusenstern hag ar c'habiten gall Louis Duperrey, diwar anv ar c'habiten saoz Thomas Gilbert, a dremenas dre eno e 1788.

Funafuti a voe anvet Enez Ellice, diwar anv Edward Ellice, ur politikour ha marc'hadour saoz, gant ar c'habiten Arent de Peyster, a spurmantas an inizi e 1819 diwar vourzh al lestr Rebecca. Ellice a oa perc'henn karg al lestr. Roet e voe an anv Ellice d'an nav enezenn, a zo aet d'ober Tuvalu hiriv, goude labourioù ar Saoz Alexander George Findlay (1812–1876).

## Gwelet ivez
*Timbroù Gilbert hag Ellice
Eil Restaorasion

**Eil Restaorasion** a vez graet eus ur prantad eus Istor ar Rouantelezh c'hall etre

* an 8 a viz Gouere 1815, pa zistroas ar roue Loeiz XVIII (Bro-C'hall) eus Gent (Belgia a-vremañ) da Bariz da sevel ur gouarnamant gant Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord ha Joseph Fouché goude ma oa bet dilezet ar galloud gant Napoleon Iañ
hag
* an 2 a viz Eost 1830, pa voe ret d'ar roue Charlez X (Bro-C'hall) dilezel e c'halloudoù e-kerz Loeiz-Fulup Iañ.

Graet e vez Kant-Devezh eus ar renad politikel a oa a-raok ar vonarkiezh-mañ hag Unpenniezh Gouere eus an hini war he lerc'h.
## Notennoù
Ti Gwenn

An **Ti Gwenn** (saozneg: *White House*) eo annez ofisiel ha lec'h labour pennañ Prezidant Stadoù-Unanet Amerika. Emañ e kêr-benn ar vro, Washington D.C.. Savet eo bet etre 1792 ha 1800 diwar dresoù James Hoban, genidik eus Iwerzhon.
Glendale (Arizona)

**Glendale** zo ur gêr lec'hiet e kreiz Arizona er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 226 721 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Glendale en ur mod ofisiel e 1892. 


Glendale-arena.jpg
2007 BCS National Championship.JPG
Glendale Glitter & Glow.jpg
G-Sine Building-1926.jpg
University of Phoenix Stadium in Glendale Arizona from Flickr 217796482.jpg


## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Scottsdale (Arizona)

**Scottsdale** (odameg: *Vaṣai S-vaṣon*; yakieg: *Eskatel*) zo ur gêr lec'hiet e kreiz Arizona er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 217 385 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Scottsdale en ur mod ofisiel e 1951. 


Scottsdale waterfront.jpg
Appaloosa Library - Entry - 2009-10-18.JPG
20080409-ScottsdaleAZ-OldTown.jpg
Dawson Companies offices, McCormick Ranch.jpg
Salt River Fields - 2011-02-23 - Stream2.JPG


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Kentañ Restaorasion

**Kentañ Restaorasion** a vez graet eus ur prantad eus Istor ar Rouantelezh c'hall etre
* ar 6 a viz Ebrel 1814, da-heul kodianidigezh Napoleon Iañ (war-lerc'h Brezeliadenn Frañs (1814)) he devoa graet d'ar Vourboned distreiñ war dron Bro-C'hall
hag
* an 20 a viz Meurzh 1815 ma voe ret d'ar roue Loeiz XVIII (Bro-C'hall) dilezel e c'halloudoù e-kerz...Napoleon Iañ kent klask repu e Gent (Belgia a-vremañ).

Graet e vez Impalaeriezh c'hall kentañ eus ar renad politikel a oa a-raok ar vonarkiezh-mañ ha Kant-Devezh eus an hini war he lerc'h.

## Notennoù
Lenn Veur

Ul lenn vras er c'hreisteiz d'al Liger e Bro-Naoned eo al **Lenn Veur** (galleg: *Grand-Lieu* er vro; *Lac de Grand-Lieu* stumm lennek).

Kemm-digemm eo gorread al Lenn Veur : 62,92 km², met etre 35 km² en hañv ha betek 65 km² er goañv.
Bas eo al lenn, pa 'z eo 1,60 m he donder keitat, 4 m d'an donañ.
Pinvidik eo an natur eno, koulz e-keñver al loened hag ar plant. Ur mirva naturel zo eno ivez, a zo meret gant hemolc'herien. Lenn vrasañ Breizh eo a-bell, hag unan eus lennoù brasañ plaenennoù Europa ar C'hornaoueg.

## Ar c'humunioù
E kumun Sant-Filberzh-Deaz emañ ar braz eus al Lenn Veur. Ar c'humunioù all a sko war al lenn eo :
* Sant-Leven-ar-C'hoad
* Sant-Marzh-ar-C'hoad
* Sant-Lezer-ar-Gwiniegi
* Bouez
* Sant-Enion-al-Lenn-Veur
* Kerc'hevrel

## Ar stêrioù

Div stêr a ya da vagañ al Lenn Veur:
• ar stêr anvet Bolon o tont eus Vande dre ar gevred;
• an Ognon o tont eus kumun Sant-Andrev-Trizek-Hent (e departamant ar Vande bremañ), dre ar reter.

Dre ar stêr Acheno er gwalarn ez a an doureier kuit war-du ar stêr Liger.

## Istor
### 
* Eil brezel-bed: d'ar 4 a viz Eost 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Focke-Wulf Fw 190 eus an aerlu alaman (*[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]*) el Lenn Veur; ne voe ket kavet e sturier.

## Lennegezh
* Meneget eo al lenn e-barzh ar romant Mari Vorgan, gant Roparz Hemon.

## Notennoù
Pascal Lamour

**Pascal Lamour** e zou ur soner med iwez libesbeñvegour : electro-shaman e vé greit anehou. Sonnereh hengounel ha sonnereh neùé ar un dro e zou getou, heijet ged musik electronik. Ema e klah arleh ur bed neué, diazéet ar grouhiad er vro : é vro, ha bro pep unan. A benn et fin, chetu azé ur heijaj étré er Vro Goh hag er Bed Neùé. Pascal Lamour a zo marteze unan euz iskisañ sonerien e Breizh, etre binio kozh hag ardivinkoù elektronek, evit mont e unan ha kas ar re all beteg a treant.

## Kazetenn
* Mikael le Bihannic, « Chamaned e Breizh ? », en *Breizh Mag*, niverenn 0, nevezamzer 2006, pajenn 31-33
* Catherine Lozac'h, « Pascal Lamour, alchimiste des sons », en *Le Télégramme*, 8 eost 2004
* Thierry Jigourel, « Pascal Lamour, barde et chamane », e *Univers celtes*, no 5, here 2004, p. 30-33
* Yann Rivallain, « Pascal Lamour : 20 ans de musique Bretonne », e *Ar Men*, mizeven 2006
* Laure Abdallah et Didier Le Goff, « Pascal Lamour : un musicien très talentueux : interview au festival interceltique de Lorient », e *Ethnotempos*, eost 2006
* Mikaël Le Bihannic, « Qu'est-ce qu‘un chamane ? Interview de Pascal Lamour », en *Breizh mag*, gwengolo 2006
* « Pascal Lamour, le shaman sonneur », dans Ouest France, no 19435, 7 eost 2008
* Claude Lemercier, « Pascal Lamour dédie son 9e album au Kan ar Bobl », e *Ouest France*, 5 avril 2009

## Liammoù a bep seurt

* Lec’hienn ofisiel
Lezenn Jourdan-Delbrel

Al **Lezenn Jourdan-Delbrel**, bet savet gant ar gannaded c'hall Pierre Delbrel ha Jean-Baptiste Jourdan, a lakae e pleustr an « enrollañ hollek ha ret en arme » evit an holl C'hallaoued etre 20 ha 25 bloaz anezhe, da lâret eo ar c'hoñje ret.

Al lezenn-mañ a selle ouzh an holl baotred dizimez a oa ur respont d'an disoudarderezh bras bet c'hoarvezet goude an 9 thermidor (27 a viz Gouere), da lâret eo 700 000 den e 1794 ha 380 000 e 1797. Bet votet d'ar 5 a viz Gwengolo 1798 gant ar goñsuled lezennadurel en devoa gallet Napoleon Iañ adsevel e luioù betek 1815 a drugarez dezhi.

Doujet e oa bet ouzh pennaenn al lezenn - « Pep Gall a zo soudard ha ret eo dezhañ difenn e vammvro » - gant holl renadoù politikel gall betek an 22 a viz C'hwevrer 1996 pa oa bet embannet gant Jakez Chirag, Prezidant ar Republik C'hall d'an ampoent, e felle dezhañ micherelaat an armeoù ha paouez gant ar c'hoñje evit gwir. Ar pezh a oa bet kaset da benn kerkent hag embannet al lezenn 97-1019 d'an 8 a viz Here 1997.

## Testenn lezenn an 19 fructidor bloaz VI
Mont a ra an holl C'hallaoued bet ganet er memes bloaz d'ober ur « bloavezhiad ». Kerkent hag echu o 20 vloaz e vez ret dezhe bezañ enskrivet a-gevret (da lâret eo « koñskrivet ») e taolennoù tuta an arme. Ar goñskrived, kent bezañ enluet, a dremen ur vizit dirak ur *c'hoñsailh*. En amzer beoc'h e c'hall ar gouarnamant gervel ur bloavezhiad hepken, peotramant ul lodenn vloavezhiad. Termenet eo padelezh ar c'hoñje da bemp bloavezh en amzer beoc'h.
Tennessee

**Tennessee** (distagadur IPA; [ˌtɛnəˈsiː]) a zo unan eus an 50 stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika, e kreiz-gevred ar vro. Nashville eo ar gêr-benn, ha kêr-benn ar c'hountry music, ha Memphis ar gêr vrasañ.

## Kêrioù Tennessee

## Liammoù diavae
*   Lec'hienn ofisiel
Saint-Loup-de-Fribois

**Saint-Loup-de-Fribois** a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.

Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant Biéville-Quétiéville d'ober ur gumun nevez: Belle-Vie-en-Auge.
## Istor
### kantved
### kantved
## Monumantoù ha traoù heverk
* Maner Fribois,  kantved.
* Iliz katolik Saint Vigor,  kantved, bet adkempennet.
## Armerzh
* Savet e vez saout.
* Keuzdi Meslon, bet krouet e 1895.
## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

 
## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Wisconsin (disheñvelout)

**Wisconsin** zo un anv-lec'h e SUA: 
* stad Wisconsin, abaoe 1848
* ar stêr Wisconsin (skrivet da gentañ Ouisconsin), e stad Wisconsin, adstêr d'ar Mississippi 
*Wisconsin Territory, anv ar vro, diwar anv ar stêr, etre 1836-1848, deuet da vout ur stad goude
Sally Ride

**Sally Kristen Ride**, ganet d'ar 26 a viz Mae 1951 e Los Angeles, marvet d'an 23 a viz Gouere 2012 e San Diego (Kalifornia), a oa ur fizikourez hag ar c'hentañ Amerikanez o vezañ bet en egor (1983). Kemeret he doa perzh er c'hefridioù STS-7 (1983) hag STS-41-G (1984) gant an egorvulzun *Challenger*.

## Liammoù diavaez
* NASA Buhezkrid Sally Ride war lec'hienn an NASA
Lann (disheñvelout)

Lann zo plant melen o bleunioù. An anv *lann* a gaver en anvioù plant, en anvioù loened, hag en anvioù-lec'hioù.

## Plant
*Tin-lann

## Loened
*Devedig-lann
*Drask-lann
*Gioc'h-lann
*Morlivid-lann
*Strakig-lann
*Toud-lann

## Lec'hioù
*Kernitron-al-Lann
*Sant-Jakez-al-Lann, pe *al Lanneier*.
Kentañ Kenunaniezh

Ar **C'hentañ Kengevreadur**, pe **Kentañ kenunaniezh**, zo un emglev savet etre 1792 ha 1797 gant darn eus broioù galloudus Europa hag a felle dezhe talañ ouzh an Dispac'h Gall a oa c'hoarvezet e Rouantelezh Bro-C'hall, deuet da vout ur republik goude.

D'an 20 a viz Ebrel 1792 e rankas ar roue Loeiz XVI disklêriañ ar brezel ouzh roue Bohemia ha Hungaria. D'an 29 ha 30 a viz Ebrel e lammas an arme c'hall war an Izelvroioù aostrian, met en aner e klaskas kemer Quiévrain, Mons ha Tournai (emgann Marquain).

Goude Manifest Braunschweig, d'ar 25 a viz Gouere 1792, e voe aloubet Bro-C'hall gant arme Prusia, kaset gant Karl Wilhelm Ferdinand von Braunschweig .

Goude disklêriañ splann gant ar Goñvañsion jirondin he youl da ezporzhiañ an Dispac'h, aloubadeg Belgia hag Izelvroioù gant al luioù gall, lazhidigezh Loeiz XVI (Bro-C'hall) e miz Genver 1793 hag argad c'hall war an Escaut, savet e oa bet ur c'hengevreadur milour gant :

Goude embannet pal an dispac'h gant renerien ar Gonvansion, da lavarout eo kas an dispac'h da vroioù all Europa, war-lerc'h aloubadeg an arme c'hall en Izelvroioù aostrian hag er Proviñsoù-Unanet, pa voe dibennet ar roue Loeiz XVI en Genver 1793, ha goude erruet an arme c'hall war lez ar stêr Schelde (Escaut e galleg), e voe savet ur genunaniezh gant meur a stad :

* Rouantelezh Breizh-Veur 
* Rouantelezh Sardigna (Piemonte)
* Rouantelezh Spagn 
* Rouantelezh an Div Sikilia (Napoli)
* Rouantelezh Prusia 
* Arc'hdugelezh Aostria 
* ar Proviñsoù-Unanet
* Rouantelezh Portugal

## Fin ar brezel
Echuiñ a reas ar bezel gant Feur-emglev Campo-Formio, d'an 18 a viz Here 1797, ha trec'h armeoù ar Republik c'hall.
Adkregiñ a reas ar brezel en 1798 avat, hag un Eil Kenunaniezh a voe aozet a-enep Bro-C'hall.
Iwerzhon-Nevez

**Iwerzhon-Nevez** (saozneg: *New Ireland*; Tok Pisin: *Niu Ailan*) a zo un enezenn vras ha hir eus Enezeg Bismarck, e Papoua Ginea-Nevez, lec'hiet un nebeud derezioù er su d'ar c'heheder (etre 2 ha 5°). Emañ er biz hag en norzh da Enez-Preden-Nevez ha dispartiet eo diouzh homañ gant Kanol Sant-Jord. 
7 404 km² eo he gorread ha 118 350 a dud a oa o chom enni e 2002. Kavieng eo ar gêr vrasañ ha gant un nebeud inizi all ez a d’ober Proviñs Iwerzhon Nevez. Pa oa an Alamaned mistri war ar vro e veze graet anezhi *Neumecklenburg*.
Avenue des Champs-Élysées

**Avenue des Champs-Élysées** (distagadur LFE: ) pe **Bali ar Champs-Élysées**, a zo ur vali e Pariz e Bro-C'hall. Gant he stalioù cheuc'h, he sinemaioù, he steudadoù gwez kistin-moc'h ez eus anezhi unan eus ruioù brudetañ ha kerañ ar bed. Monumantoù a vez kavet er straed-se, en o zouez emañ an Bolz-enor Pariz hag ar Place de la Concorde. Da 1789 hag ar Reveulzi c'hall e sav an anv-se a ra dave da Ifern an Henc'hresianed. Klevet e vez alies kazetennerien c'hall o lavaret e vije *«la plus belle avenue du Monde»* (kaerañ bali ar Bed). Degouezhioù bras 'zo a c'hoarvez eno, evel diskeladeg an armeoù bep *14 juillet* (ar 14 a viz Gouere), deiz gouel ar Republik. Tennad diwezhañ Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn a echu eno ivez bep bloaz. Diskennet e vez ar "Champs-Élysées" ivez pa c'hoarvez traoù dreistordinal evel gounit kib mell-droad ar Bed...

## Pennad kar
* Les Champs-Élysées, kanaouenn c'hallek

## Liammoù diavaez

*    Lec'hienn ofisiel
* Skeudennoù satellit (Google Maps)
Isaac Robelin (mab)

**Isaac Robelin** (mab), bet ganet e Brest e 1660, a oa ijinour milour ha rener mogerioù-kreñv Breizh, bet stummet war ar vicher-mañ gant Sébastien Le Prestre, markiz Vauban. 

Mab e oa d'an ijinour milour Isaac Robelin (tad) (1631-1709), unan eus pennañ kenlabourerien Vauban, a gemeras perzh e sevel mogerioù-kreñv Saint-Omer (Pas-de-Calais) ha labourioù heñchañ ar stêr Eure.

Kefridi en devoa bet da gas da benn labourioù porzh arsanailh Brest. Mont a reas da varc'heg Urzh Sant-Loeiz e 1700.

Anvet e miz Ebrel 1721 e oa bet kaset gant ar roue da Roazhon da adsevel ar gêr war-lerc'h Tan-gwall bras 1720, ne oa ket bet degemeret e raktres avat.

Fellout a rae dezhañ adsevel Roazhon en tu-hont d'ar ranngêrioù devet en ur raktresañ heñchañ ar Gwilen ivez ha kempenn goueled-kêr na oa ket bet tizhet gant ar flamm koulskoude. Aet Toussaint Rallier du Baty da vaer e oa bet ret da Robelin dilezel e gefridi hag erlec'hiet e oa bet e 1724 gant Jacques V Gabriel, kaset gant Loeiz XV (Bro-C'hall) adarre. Damgemmet e voe gantañ an tres bet degemeret e miz Ebrel 1725. Labourioù goueled-kêr Robelin a oa chomet da raktres e-pad ouzhpenn kant vloaz.

Aet e oa bet da Anaon d'ar 27 a viz Du 1728 e Brest.
Kristiansand

**Kristiansand** (skrivet **Christianssand** gwechall) zo ur gêr eus kreisteiz Norvegia, e kontelezh Vest-Agder, en arvor pleg-mor Skagerrak.

Ur porzh-mor a bouez eo, gant chanterioù sevel-bigi.

Eskob Kristiansand e oa ar barzh hag an dastumer kontadennoù Jørgen Engebretsen Moe, eus 1875 da 1881.
Enezeg Stockholm

**Enezeg Stockholm** (*Stockholms skärgård* e svedeg) zo un enezeg en aod reter Sveden, e-kichen Stockholm. Unan eus brasañ enezegi ar Mor Baltel eo.

En em astenn a ra an enezeg tost da 80&nbsp;km diouzh Stokholm war-zu ar reter, hag a-hed 150&nbsp;km pe war-dro eus Björkö en hanternoz da Öja er c'hreisteiz, a-hed arvor Uppland. En holl ez eus war-dro 30&nbsp;000 enezenn hag enezennig.

War-dro 10&nbsp;000 a annezidi zo o vevañ en enezeg. Lod eus an inizi a c'haller mont dezho dre bontoù ha lod all a ranker kaout ur vag da vont betek enno. Kalz tud eus Stockholm o deus un ti-hañv en enezeg.
Janed Flandrez

Janed Flandrez a oa bet ganet e 1295. Merc'h e oa da Loeiz Iañ (Flandrez) (Kont Nevers) ha Janed (Kontez Rethel).

Dimeziñ a reas gant Yann Moñforzh e Chartrez (Eure-et-Loir a-vremañ) e 1329.

Mont a reas da Anaon e 1374.
## Brezel hêrez dugelezh Breizh
Pa oa aet Yann III (dug Breizh) da Anaon e 1341, un tabut a savas etre Yann Moñforzh hag e nizez Janed Pentevr evit bezañ e penn an Dugelezh. Graet e vez Brezel hêrezh dugelezh Breizh pe Brezel an div Janed c'hoazh eus ar brezel en doa tarzhet neuze hag a badas ugent vloaz. 

Pa oa bet toullbac'het Yann Moñforzh e Pariz e kendalc'has-hi gant ar stourm o kemer penn e luioù, ar pezh a reas d'o mab Yann IV (dug Breizh) bezañ trec'h a-benn ar fin.

He brud a oa bet diazezet diwar un taol-kaer kaset da benn ganti e 1342. Tra m'edo arme Charlez Bleaz o lakaat seziz war Henbont e-lec'h m'he devoa Janed kavet repu enni, e oa deuet a-benn da reiñ nerzh d'ar soudarded ha da gêriz en-dro, kement ha ken bihan ma reas tro wenn an holl argadoù ouzh kêr. Un nozvezh, e penn ur strollad soudarded, ez eas e-maez ar gêr da lakaat an tan da gregiñ e teltennoù an enebourien. O tennañ splet eus an darvoud e teuas a-benn da dizhout An Alre a c'hellas-hi degas 500-600 marc’heg diouti da zistreiñ da Henbont pemp devezh diwezhatoc'h. Da-heul an taol-ouesk-se e voe graet Janed ar Flamm anezhi. O komz diwar he fenn en devoa an istorour gall Jean Froissart lâret : *« he devoa kalon gwaz ha kalon leon »*.

Roet e oa bet he lesanv Janed ar Flamm d'ur pont a-c'haoliad war ar Blavezh en Henbont.
Delaware (disheñvelout)

**Delaware** zo un anv-lec'h e SUA, a zeu eus titl ur baron saoz,Thomas West, anezhañ trede *Baron De La Warr*, hag a zo ivez anv

* ur stad, stad Delaware
* ar stêr Delaware, etre stadoù Jerzenez Nevez ha Pennsylvania
* ur pleg-mor, Bae Delaware, m'en em daol ar stêr
* ur bobl indian, al Lenaped, anvet ivez Delaware
** ar yezh lenapek, pe ounamiek, yezh ar bobl-se

## Kêrioù
### E [[Stadoù Unanet Amerika]]
* Delaware (Iowa)
* Delaware (Ohio)
* Delaware (Oklahoma)
* Delaware City e stad Delaware
* Delaware Water Gap e Pennsylvania
* Delaware Township (Michigan)
* Delaware Township (Minnesota)
* Delaware Township (kontelezh Camden, Jerzenez Nevez)
* Delaware Township (kontelezh Hunterdon, Jerzenez Nevez)
* Delaware, kontelezh Sullivan (New York) 
* Delaware Township (kontelezh Juniata, Pennsylvania)
* Delaware Township (kontelezh Mercer, Pennsylvania)
* Delaware Township (kontelezh Northumberland, Pennsylvania)
* Delaware Township (kontelezh Pike, Pennsylvania)

## Kontelezhioù
* kontelezh Delaware (Indiana)
* kontelezh Delaware (Iowa) 
* kontelezh Delaware (New York)
* kontelezh Delaware (Ohio)
* kontelezh Delaware (Oklahoma)
* kontelezh Delaware (Pennsylvania)

### E [[Kanada]]
* Delaware (Ontario)

## Traoù all
* Meur a lestr stadunanat zo bet anvet *Delaware*, an hini kentañ e 1776.
Newark (Delaware)

**Newark** zo ur gêr lec'hiet e norzh stad Delaware, unan eus stadoù SUA. Er bloavezh 2010 e oa 31 454 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Newark en ur mod ofisiel e 1694.


Newark Delaware.jpg|
Newark Delaware Rail Station Apr 10.jpg|
Udel - Trabant center2.jpg|
Udel - Gore hall.jpg|
St. John the Baptist Roman Catholic Church Newark DE Apr 10.JPG|


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Wilmington (Delaware)

**Wilmington** eo kêr vrasañ stad Delaware er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 70 851 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Wilmington en ur mod ofisiel e 1878.


Sam DuPont.JPG
Wilm Trust Bldg.jpg
Wilmington Delaware aerial view.jpg
Wilmington A Place to be Somebody.jpg


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Kounlec'h torridigezh ar sklaverezh

**Kounlec’h torridigezh ar sklaverezh** a zo ur c’hounlec’h lec’hiet e Naoned, gouestlet d’ar sklaverezh ha d’e dorridigezh. Digoret e oa bet e miz Meurzh 2012 en ur gêr hag a voe porzh-morianeta brasañ Breizh, hag unan eus ar re bennañ e Frañs.

## Deskrivadur
Savet tostik-tost ouzh Kae ar Foz e oa bet empennet gant an arzour poloniat Krzysztof Wodiczko hag an tisavour arc’hantinat-stadunanat Julian Bonder. Ar c’hounlec’h a vez kavet 2000 plakenn wer engravet ennañ, eñvoriñ ergerzhadegoù-morianeta Naonediz en 18 kantved o fal dezhe. 

Digoret e oa bet d’ar 25 a viz Meurzh 2012 gant Jean-Marc Ayrault, maer Naoned ha deraour ar raktres, a-gevret gant prezidant kozh Benin Nicéphore Soglo, kannadez Gwiana Christiane Taubira, pe c’hoazh ar melldroader kozh Lilian Thuram.

## Skeudennaoueg

Mémorial de l'abolition de l'esclavage (2).jpg|Digoradur ar c'hounlec'h gant Lilian Thuram, Nicéphore Soglo,Jean-Marc Ayraultha Christiane Taubira.
Krzysztof Wodiczko & Jean-Marc Ayrault.jpg|Aozer ar c'hounlec'h Krzysztof Wodiczkoe-kichen maer Naoned, Jean-Marc Ayrault.
Mémorial de l'abolition de l'esclavage (Taubira).jpg|Christiane Taubirao prezeg, deraouerezal Lezenn Taubira e 2001 a sell ouzh anaoudegezh an trafikerezh sklaved evel torfed a-enep Mab-Den.
Mémorial de l'abolition de l'esclavage (6).jpg|Bezskrid ar C'hounlec'h gant an enskrivadur, tennet diouzh Disklêriadur Hollvedel Gwirioù Mab-den (mellad 4) : *Ne vo dalc'het den er sklaverezh nag<br>er sujidigezh ; berzet e vo kement stumm a sklaverezh<br>hag a werzhañ-sklaved.*


## Pennad kar
* Kenwerzh tric'horniek

## Notennoù ha daveoù

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Mekong

Ar **Mekong** a zo un hir a stêr eus Azia ar Reter hag unan eus stêrioù pennañ ar bed. Ar seizhvet hirañ stêr eus Azia eo hag an daouzekvet hini eus ar bed. 4 350 km eo he hed, kas a ra ganti doureier un dachennad 795 000 km² ha diskargañ a ra 475 km³ a zour bep bloaz.

Eieniñ a ra e pladenn Tibet, ha goude treuziñ proviñs Yunnan e Sina e treuz Myanmar, Laos (ober a ra an harzoù etre an div vro-mañ war-hed 100 km), Thailand (ober a ra an harzoù etre Laos hag ar vro-mañ war-hed 850 km), Kambodja (treuzet gantañ penn-da-benn) ha Viêt Nam ma'n em daol er mor en ur braz a zelta.
Robert FitzRoy

**Robert FitzRoy** (5 a viz Gouhere 1805 - 30 a viz Ebrel 1865) a oa ur moraer saoz, kabiten ar vag *[[HMS Beagle]]*, a voe Charles Darwin oc'h ober tro ar bed en he bourzh. Merdeiñ a reas Fitzroy e su Suamerika, en enezeg Douar an Tan. Brudet eo evel unan eus kentañ diawelourien skiantel an amzer.

Gouarnour Zeland-Nevez e voe ivez eus 1843 da 1845.

Anvet e voe ar Menez FitzRoy, war harzoù Chile hag Arc'hantina, en enor dezhañ.
Henne

An **henne** a zo ur wezennig eus ar c'herentiad *[[Lythraceae]]*, ha *Lawsonia inermis* eo hec'h anv skiantel. He delioù a ro livioù: ruz ha melen, a implijer evit ar gwiadoù ha war ar c'horf. Tennet e vez eus he bleunioù bihan c'hwezh-vat priziet mat. Kreskiñ a ra an henne dindan an trovanoù en Afrika, su ha reter Azia.

## Er Bibl
Anv ez eus anezhañ e Kanenn ar C'hanennoù 1,14: *«Ur blokad frouezh henne eo va muiañ karet, E gwiniegoù En-Gaddi».*

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Yann Iañ (Châtillon)

**Yann Iañ (Châtillon)** a oa bet ganet e Lanyugon d'ar 5 a viz C'hwevrer 1345. Mab e oa da Charlez Bleaz ha Janed Pentevr (Janed ar Gammez he lesanv).

Kont Pentevr ha Beskont Lemojez e oa.

Aet e oa bet da Anaon e Lambal d'ar 16 a viz Genver 1404.
Bismarck (North Dakota)

**Bismarck** eo kêr-benn stad Norzh Dakota e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 61 272 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Bismarck en ur mod ofisiel e 1872.


2009-0521-ND-StateCapitol.jpg
Vil 3.JPG


2009-0521-ND-Bismarck-NorthernPacificdepot.jpg
PattersonBldgND.jpg
Missouri-bismarck-nd-2004-1.jpg


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Grand Forks (North Dakota)

**Grand Forks ** zo ur gêr lec'hiet e reter stad Norzh Dakota e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 52 838 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Grand Forks en ur mod ofisiel e 1870.


GrandCitiesArtsFest.jpg
Joseph Bell DeRemer House, Grand Forks, ND.jpg


Opera house 1891.jpg
St Michaels Church, Grand Forks ND.jpg
Lewis Blvd Riverside Historic District Grand Forks ND.jpg


## Kêrioù gevellet
 

## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
Minot (North Dakota)

**Minot** zo ur gêr lec'hiet e norzh stad North Dakota e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 42 485 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Minot en ur mod ofisiel e 1886.


2009-0521-CDNtrip026-ND-Minot.jpg
2009-0521-ND-Minot-ScanHerPark-StaveChurch.jpg


Minot-DalaHorse.jpg
Union nat. bank 1923.jpg
Air Force Briefing.JPG
Akta Den Haag

**Akta Den Haag**, anvet **Dianzavadur Den Haag** ivez (*Plakkaat van Verlatinghe* e nederlandeg, da lavaret eo "skrid dianzavadur") zo un akta bet skrivet gant Breujoù ar Seitek Proviñs d'ar 26 a viz Gouere 1581, oc'h embann dizalc'hiezh ar Proviñsoù-Unanet ha donedigezh Breujoù an Izelvroioù evit gwir. Dont a reas da-heul Unaniezh Utrecht 1579 (23 a viz Genver).
Columbia (South Carolina)

**Columbia** eo kêr-benn South Carolina er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 130 591 a annezidi o chom enni.


Fall skyline of Columbia SC from Arsenal Hill.jpg
Downtown Columbia, SC.jpg
Greyhound Station Columbia SC LOC 570829cu.jpg
KeenanFountain.jpg
MeltonMemorialObservatory.JPG


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Charleston (South Carolina)

**Charleston** zo ur gêr lec'hiet e gevred South Carolina er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 120 083 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Charleston en ur mod ofisiel e 1670.


Streetscape in Charleston, SC.JPG
Atlantic and E Battery in Charleston, SC.JPG


Peacock at Magnolia Plantation.JPG
Charleston Crab House on Market St in Charleston, SC.JPG
Charleston harbour 2.jpg


## Kêrioù gevellet
* Spoleto, 

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel