Pêr-Jakez Heliaz

**Pierre-Jakez Hélias**, **Pêr-Jakez Heliaz** e brezhoneg, *Pierre Hélias* e anv ofisiel, bet ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1914 e Pouldreuzig, er Vro-Vigoudenn, hag aet da Anaon d'an 13 a viz Eost 1995 e Kemper, a oa ur skrivagner brezhonek ha gallek, puilh e oberennoù.

Savet en deus kerkoulz barzhonegoù, pezhioù-c'hoari, danevelloù, romantoù ha kontadennoù. Bet eo bet ivez ur c'hoarier sketchoù evit ar skingomz hag un aozer abadennoù evit ar skinwel.
Brudet eo da gentañ penn evit e levr gallek *[[Le Cheval d'orgueil (levr)|Le Cheval d'Orgueil]]*, un oberenn bet savet da gentañ en e ziv yezh, a-dammoù, ha bet embannet goude e brezhoneg gant an titl *Marh al lorh*.

## Buhez
Ganet e oa bet Pêr-Jakez Heliaz e Pouldreuzig er Vro-Vigoudenn, en un tiegezh a dud munud, labourerien-douar anezho, o labourat evel micherourien e ti ar re all. Ar brezhoneg e oa e yezh kentañ dre ma oa brezhonegerien e dud. Er skol e voe rediet da zeskiñ galleg. Dont a reas sot gant ar yezh-se, nes ankouaat e yezh-vamm. Dre ma oa tuet er skol e voe lakaet da vont pelloc'h gant e studi : el lise e Kemper, ha goude e Roazhon. Eus 1946 da 1975, ar bloaz ma'z eas war e leve, e voe kelenner war al lennegezh e Skol ar Vistri Kemper.

D'an 21 a viz Kerzu 1946 e krogas Pêr Helias da aozañ sketchoù ha pezhioù-c'hoari e brezhoneg evit ar skingomz dindan an anv « Jakez Krohen », e kompagnunezh Pêr Trepos (« Gwilhou Vihan »). Un tamm brud a savas neuze dezhañ, plijet-kenañ ma veze an dud gant o fent, o selaou anezho er "post bihan", war gwagennoù *Radio Quimerc'h*. Daou vloaz war-lerc'h e voe e-mesk ar re a roas lañs en-dro da C'houelioù-meur Kerne e Kemper. E-pad pell e chomas e-touesk aozerien ar festival-se, karget ma oa da ginnig an abadennoù e brezhoneg d'an dud.

Un den er-maez eus an Emsav e chomas e vuhez-pad, o klask ober gant e zaou sevenadur war un dro, o skrivañ kerkoulz e brezhoneg hag e galleg. A-fet politikerezh, un den tuet a-gleiz e oa, tost-kar d'ar gomunourien : ezel e oa ouzh ar strolladoù Ar Falz hag Emgleo Breiz. Embann a reas pennadoù er gelaouenn *[[La Bretagne à Paris]]* hag er gazetenn bemdeziek *[[Ouest-France]]*. Diwar ar gronikenn divyezhek embannet er gazetenn-se bep sizhun e savas e bennoberenn *Le Cheval d'orgueil*, lakaet da zont er-maez e doare ul levr e 1975 e ti Plon e Pariz, en dastumad *Terre humaine*. Ennañ e tispleg e yaouankiz ha buhez an dud anavet gantañ dre ar munud. Ar mod en deus da daolenniñ pep tra a laka e levr da vezañ hogozik ur studiadenn diwar-benn doare an dud da vevañ war ar maez e penn kentañ an  er Vro-Vigoudenn, evel ma vije bet savet gant un tudoniour. Berzh spontus a reas e levr kerkent hag embannet. Troet eo bet e 18 yezh hag anavet eo dre ar bed. Rebechet eo bet ouzh ar skrivagner koulskoude bezañ aozet un oberenn m'eo troet enni sevenadur Breizh hag ar brezhoneg war an amzer dremenet.

E 1971 e kemeras perzh en abadennoù brezhonek *Breizh o veva*, skignet dre ar skinwel.

E 1977 e voe embannet gantañ al levr *Les autres et les miens*, un dastumadeg koñchennoù priziet mat. Goude-se e savas romantoù e galleg. E varzhoniezh vrezhonek a vez priziet kemend-all, evel el levrioù *Maner kuz/Manoir secret* hag *Ar Men Du*.

Evit e enoriñ ez eo bet roet e anv da veur a straed ha da veur a skol e Breizh (Pouldreuzig, Kleder, Medrigneg, Sant-Maloù...), da lec'hiad Skol-veur Breizh-Izel e Kemper ha da vediaoueg-kêr Landerne. Erminiget eo bet e 1991.

E miz Gouere 2006 e voe digoret ur mirdi gouestlet dezhañ e Pouldreuzig, en ti m'eo bet o chom.

Paperioù Pêr-Jakez Heliaz a zo bet fiziet goude e varv d'ar CRBC e Brest.

## Azasadurioù
### Bannoù-treset
Goude embannet *Le cheval d'orgueil* e stumm bannoù-treset, e oa bet graet heñvel gant *Marh al lorh* dindan an titl peurunvan *Marc'h al lorc'h* e 1976. Savet eo bet ar skrid brezhonek gant Mannaig Thomas.

### Sinema
Ur film zo bet graet diwar *Le cheval d'orgeuil* e 1980, sevenet gant Claude Chabrol

## Oberennoù
### Evel aozer
#### E brezhoneg
* 1947 : *Biskoaz kemend-all*
* 1953 : *Eun ano braz*
* 1955 : *War eun dachenn foball*
* 1957 : *Mojennou Breiz I* ; *Tan ha ludu*
* 1958 : *Eun den maro ha ne goll ket e benn*
* 1959 : *Mojennou Breiz II* ; *Mevel ar Gosker* ; *Kanadenn Penn ar Bed*
* 1977 : *Peziou-c'hoari Jakez Krohen* ; *Penaoz e teuas eur Breizad da veza roue Bro-Zaoz*
* 1980 : *Peziou-c'hoari Jakez Krohen*
* 1981 : *Piou e-neus lazet an hini koz ?*
* 1983 : *[[An Isild a-heul]]*
* 1986 : *Marh al lorh*
* 1987 : *Bugale Berlobi I - Brud an Dreued*
* 1988 : *Bugale Berlobi II - Marvaillou da veva en ho sav*
* 1993 : *Katrina Lenn-zu*
* 1996 : *Ruz-Kov ar foeterez-vro*

#### [[Levr divyezhek|Levrioù divyezhek]]
* 1961 : *Marvaillou ar votez-tan / Contes bretons du sabot à feu*
* 1964 : *Maner Kuz / Manoir secret*
* 1966 : *Divizou eun amzer gollet / Devis d'un temps perdu*
* 1969 : *An Izild a heul / Yseult seconde*
* 1974 : *Ar men du / La pierre noire*
* 1979 : *An tremen-buhez / Le passe-vie*
* 1990 : *Amsked. Pobl an noz / Clair-obscur. Le peuple de la nuit*
* 1991 : *D'un autre monde / A-berz eur bed all*

#### E galleg
* 1955 : *Danses de Bretagne*
* 1961 : *Comme on connaît ses saints*
* 1967 : *Contes bretons du pays bigouden* ; *Bretagne aux légendes : la mer*
* 1969 : *Costumes de Bretagne*
* 1971 : *Contes bretons de la Chantepleure*
* 1973 : *Tradition bretonne : le savoir-vivre*
* 1975 : *Le Cheval d'orgueil* ; *Tradition bretonne : Logis et ménages*
* 1976 : *Comment un Breton devint roi d'Angleterre*
* 1977 : *Les autres et les miens : le trésor du Cheval d'orgueil* ; *Le Grand valet, La Femme de paille, Le Tracteur - Théâtre I*
* 1978 : *Lettres de Bretagne - langues, culture et civilisations bretonnes*
* 1980 : *La sagesse de la terre* ; *Quimper en Cornouaille* ; *Au pays du Cheval d'orgueil*
* 1981 : *L'esprit du rivage*
* 1982 : *L'Herbe d'or*
* 1983 : *Images de Bretagne*
* 1984 : *La colline des solitudes* ; *Les contes du vrai et du semblant*
* 1987 : *Lisbonne*
* 1988 : *Vent de soleil* ; *Midi à ma porte*
* 1990 : *Le quêteur de mémoire* ; *La nuit singulière*
* 1993 : *Le diable à quatre* ; *Le piéton de Quimper*
* 1996 : *Ventre-à-Terre, l'aventurier*
* 2000 (dalif) : *Un pays à deux langues*

### Evel kenaozer
* 1995 : *Gant ar mareoù-bloaz / Au fil des saisons* ; troidigezh c'hallek barzhonegoù Anjela Duval
* 1983 : *La côte - Recueil de chants celtiques* ; rakskrid da oberenn Max Jacob
* 1993 : *Toinou – Le cri d'un enfant auvergnat* ; rakskrid da oberenn Antoine Sylvère
* 1994 : *Magies de la Bretagne* ; dastumad skridoù Anatol ar Braz

### Evel rener
* 1986 : *Dictionnaire breton : breton-français, français-breton*, Emgleo Breiz, Paris, Garnier.

### Kronikoù
* 1987-1996 : *Biskoaz kemend-all !* (10 levrenn)

## Levrlennadur
**Pierre-Jakez Hélias*, levrenn niv. 36, emb.*Skol Vreizh*, divyezhek
**Per-Jakez Hélias. Niverenn ispisial*, kelaouenn *Brud Nevez* niv. 172, 1994. Niverenn dreist-ordinal da geñver e 80 vloaz, e brezhoneg
*Francis Favereau (Dindan ren), *Pierre-Jakez Hélias, Bigouden universel*, emb. Pluriel, divyezhek
*Pascal Rannou, *Inventaire d'un héritage - Essai sur l'œuvre littéraire de Pierre-Jakez Hélias*, emb. An Here, e galleg

## Liammoù diavez

*  Cormerais, Jean : 
*  L'Ouest en mémoire (Ina) - Per Jakez Helias ha Xavier Grall 1977
*  L'Ouest en mémoire (Ina) - "Le cheval d'orgueil" ar film 1980
*  L'Ouest en mémoire (Ina) - Kult ar marv e Breizh displeget gant Per Jakez Helias 1994

## Notennoù