open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kansas City (Kansas)

**Kansas City** zo ur gêr lec'hiet e biz-reter stad Kansas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 145 786 a annezidi o chom enni. Emañ Kansas City a-dal da gKansas City (Missouri) a zo-hi e stad Missouri. O-div, hag un toulladig kêrioù all, a ya d'ober Tolead-meurgêr Kansas City a zo war-varc'h div Stad, gant tost da 2 vilion a dud.


Kansas City Kansas aerial view.jpg|En em deurel a ra ar stêr Kansas er stêr Missouri e Kaw Point.
RosedaleArchKCK.png
Scottish rite temple.png
CommunityAmerica Ballpark1.JPG


## Kêrioù gevellet

## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Luigi Gonzaga

**Luigi Gonzaga** pe **Ludovico Gonzaga** zo anv meur a zen eus an Tiegezh Gonzaga.

*Luigi Gonzaga (pe Ludovico Iañ Gonzaga) (1268 – 1360), kentañ kabiten ar bobl e Mantova ha vikel an impalaer.
*Luigi (Alessandro) Gonzaga (1494-1549), markiz Castel Goffredo pennskourr "Gonzaga di Castel Goffredo".
*Luigi Gonzaga "Rodomonte" (1500-1532), aotrou Casalmaggiore ha Sabbioneta; kabiten a vrezel a gemeras perzh en arigrap Roma (1527).
*Luigi Gonzaga (XVIvet kantved), bastard da Alfonso Gonzaga.
*Luigi Gonzaga, mab da Vespasiano Gonzaga dug Sabbioneta.
*Sant Luigi Gonzaga (1568-1591), beleg jezuit ha sant katolik.
*Luigi Gonzaga (?-1626), kentañ markiz Palazzolo.
*Ludovico (Luigi) Gonzaga (1587-1633), eskob Alba.
*Luigi Gonzaga (1599-1660), mab da Ferrante Gonzaga di Gazzuolo ha da Isabella Gonzaga di Novellara, 
** dimezet da Isabella d'Arenberg (1615-1677);
*Luigi Gonzaga (1611-1636), mab da Francesco Gonzaga.
*Luigi Gonzaga (1650-1720), mab da Carlo Gonzaga, lean.
*Luigi II Gonzaga (1680-1746), mab da Ferdinando II Gonzaga ha danvez-priñs Priñselezh Castiglione.
*Luigi III Gonzaga (1745-1819), danvez-priñs Castiglione.

## Pennad kar
*Ludovico Gonzaga
Ferrante

**Ferrante** zo un anv-bihan italianek roet d'ar baotred. 

## Adstummoù
* *Ferrandino, Ferrando, Ferrantino*
* *Ferranda* gant ar merc'hed

## Gerdarzh
Adal ar Grennamzer e kaver *Ferrante* pe *Ferrando*, deuet eus an anv gallek *Ferrant/Ferrand* pe eus an anv spagnolek *Ferrando/Ferran*. 

## Tud
*Ferdinando Iañ Naplez (1423-1494), anavezet ivez evel *Don Ferrante*, pe *Ferrante Iañ*, Roue Naplez; 
*Ferrante d'Este (1477-1540), irienner;
*Ferrante Iañ Gonzaga (1507-1557), kont Guastalla;
*Ferrante II Gonzaga (1563-1630), kont ha goude dug Guastalla;
*Ferrante III Gonzaga, dug Guastalla;
*Ferrante Sanseverino, pe Ferdinando Sanseverino, priñs Salerno.

*Ferrante Amendola, livour italian
*Ferrante Aporti, skrivagner,
*Ferrante de Gemmis, prederour,
*Ferrante Fornari, gwiraour.
*Ferrante Maddalena, politikour
*Ferrante Pallavicino, skrivagner italian.
The Lady of Shalott

***The Lady of Shalott*** zo ur valladenn viktorian embannet e 1833 gant ar barzh saoz Alfred Tennyson (1809–1892).
Gant Danvez Breizh ha Mojenn Arzhur eo bet awenet ar barzh, evel en e varzhonegoù kentoc'h, *Sir Lancelot and Queen Guinevere* ("An aotrou Lanselod hag ar rouanez Gwenivar") ha *[[Galahad]]*.

## Ar skrid
Daou zoare zo da varzhoneg Tennyson. An eil e 1833, ugent poz enni ha nav gwerzenn e pep hini anezho, eben e 1842 ha naontek poz a nav gwerzenn enni.
Diazezet eo war vojenn *[[Elaine of Astolat]]*, kontet en danevell italianek *[[Donna di Scalotta]]* (No. LXXXII en dastumad *Cento Novelle Antiche*, "Kant danevell hen"), embannet en Italia e 1804.
Tostoc'h d'an andon eo ar gentel gentañ ; en eil e pouezas ar barzh war digenvezded an itron en tour ha war he mennozh da gemer perzh e buhez ar bed, div zodenn n'emaint ket e *Donna di Scalotta*.

## Livadurioù
Meur a livour zo bet awenet gant barzhoneg Tennyson, en o zouez William Holman-Hunt (1827-1910) ha John William Waterhouse (1849-1917) hag a reas meur a daolenn.

## Lennegezh
*Kemeret eo bet al linenn "The mirror crack'd from side to side" gant Agatha Christie da envel he romant *[[The Mirror Crack'd from Side to Side]]*, e 1962, hag un tamm perzh en deus ar barzhoneg er romant.

## Sonerezh
* Un doare berraet eus *The Lady of Shalott*, 14 poz ennañ, a voe sonet ha kanet gant an delennourez kanadian Loreena McKennitt en he fladenn *The Visit* e 1991.

## Liammoù diabarzh
*The Lady of Shalott (taolenn), un daolenn gant John William Waterhouse

## Liammoù diavaez

* ''The Camelot Project, the University of Rochester'' — Doareoù 1833 ha 1842 lakaet kichen-ha-kichen evit o c'heñveriañ. 
* ''Le Morte d'Arthur'' — An istor hervez *Le Morte d'Arthur* gant ar skrivagner saoe Thomas Malory (~1405-1471). 
* ''Lancelot and Elaine'' 
* http://www.victorianweb.org/authors/tennyson/losov.html — Un dielfennadur klok eus *The Lady of Shalott*, gant e genarroud istorel, teknikel ha kevredigezhel. 
* Anne Zanzucchi, ""Alfred, Lord Tennyson"" 
* ''The Lady of Shalott'' — Ar filmig bet savet e 2009 diwar oberenn A. Tennyson, 100 vloaz goude marv ar barzh. 
* ''Jon Parr Vijinski "The Lady of Shalott" - A Symphonic Tone Poem'' 

## Notennoù
Donna di Scalotta

***Donna di Scalotta*** zo ur gontadenn italianek, a vije eus an . En  e oa meneget en un dastumad danevelloù, embannet e Milano e 1804, hag a zegouezhas dindan daoulagad ar barzh saoz Alfred Tennyson.

Diwar-se, a-hervez, eo e skrivas The Lady of Shallot, diazezet war mojenn Elaine of Astolat, a zo kaoz anezhi ivez er romant saoznek Le Morte d'Arthur, gant Thomas Malory er .

## Liamm diavaez
*  Lec'hienn italianek a ra anv eus an '''Donna di Scalotta'''
*  Alfred Tennyson. The Early Poems. Echo Library. p. 91. ISBN 978-1-4068-0844-5.
The Lady of Shalott (taolenn)

***The Lady of Shalott*** zo un daolenn gant al livour saoz John William Waterhouse (1849-1917) e 1888, awenet gant *[[The Lady of Shalott]]*, ur varzhoneg saoznek gant Alfred Tennyson (1809-1892) e 1832. War ziskouez emañ en *[[Tate Gallery]]*, e Londrez. 
*The Lady of Shalott* a weler o sellout ouzh ur groaz e-kichen teir c'hantol, arouezioù ar vuhez, hogen div anezho zo bet lazhet.

Diazezet eo an oberenn war vojenn Elaine of Astolat, e mojenn Arzhur, a zo e karantez dall ouzh Lancelot.

## Taolennoù all
Waterhouse en deus graet teir zaolenn en holl diwar-benn ar vojenn : e-kichen homañ, graet e 1888, e oa div all, e 1894 ha 1915.

## Gwelet ivez
*''The Lady of Shalott
Curzio Gonzaga

**Curzio Gonzaga** (1530-1599) a oa un denjentil italian, eus an Tiegezh Gonzaga, ha barzh italianek.

## Buhez
Mab e oa da Luigi Gonzaga (m. 1549) ha da Elisabetta Lampugnani. E dad a oa eus skourr ar “Gonzaga di Palazzolo” . E vamm a oa merc'h da Ottaviano Lampugnani.

Kentañ markiz Palazzolo e voe e 1595, war un dro gant e vreudeur Claudio ha Luigi Gonzaga.

## Oberennoù
**Fidamante*, meurgan embannet e 1582 e Mantova hag e 1592 e Venezia
**Gli inganni*, komedienn embannet e Venezia e 1592.
Capitanata

**Capitanata** zo ur rann eus Puglia, en Italia, hag a oa ur rannvro e Rouantelezh Sikilia, hag e Rouantelezh Naplez, hag e Rouantelezh an Div Sikilia. Foggia e oa ar pennlec'h. Dre vras e klote gant Proviñs Foggia hiriv.
Gather Ye Rosebuds While Ye May (1908)

**Gather Ye Rosebuds While Ye May** zo un daolenn gant al livour saoz John William Waterhouse e 1908. Awenet eo bet an arzour gant ar varzhoneg *To the Virgins, to Make Much of Time*, gant Robert Herrick, a grog evel-hen:

Gather ye rosebuds while ye may,
Old Time is still a-flying;
And this same flower that smiles today
Tomorrow will be dying.


## Taolenn all
Un daolenn all a voe savet bloaz goude hag anvet heñvel, gant Waterhouse: 
*Gather Ye Rosebuds While Ye May (1909)
To the Virgins, to Make Much of Time

"**To the Virgins, to Make Much of Time**" zo ur varzhoneg saoznek gant Robert Herrick er XVIIvet kantved. 

Un doare *[[carpe diem]]* eo an oberenn, ha setu penaos e krog :

:Gather ye rosebuds while ye may,
:Old Time is still a-flying;
:And this same flower that smiles today,
:Tomorrow will be dying.

:Emzastumit, broustoù keit ma c'hallit
:An Amzer zo bepred o nijal;
:Hag ar vleunienn a vousc'hoarzh hiriv
:Arc'hoazh a vo o vervel.

## En he hed
Setu ar varzhoneg en he hed:

:Gather ye rosebuds while ye may,
:Old Time is still a-flying;
:And this same flower that smiles today,
:Tomorrow will be dying.

:The glorious lamp of heaven the sun,
:The higher he's a-getting,
:The sooner will his race be run,
:And nearer he's to setting.

:That age is best which is the first,
:When youth and blood are warmer;
:But being spent, the worse, and worst
:Times still succeed the former.

:Then be not coy, but use your time,
:And, while ye may, go marry;
:For, having lost but once your prime,
:You may forever tarry.

## Carpe diem
E 1648 e voe embannet en un dastumad anvet *Hesperides*.

## Notennoù

## Liamm diavaez
* Full text
Porto do Son

**Porto do Son** zo ur gumun eus arvor kornôk Galiza, e proviñs A Coruña, war lez kreisteiz ar ría de Muros e Noia . 

## Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:

## Poblañs

## Liamm diavaez
Ponteceso

** Ponteceso ** zo ur gumun eus arvor gwalarn Galiza, e proviñs A Coruña. 


Ponte_sobre_o_río_Anllóns.jpg|Pont war ar stêr Anllóns
Pazo Pondal.jpg|Pazo Pondal


## Liamm diavaez
Gouel Mikael

**Gouel Mikael** a vez lidet d'an 29 a viz Gwengolo. Gouel an arc'hael Mikael eo. 

## Breizh dizalc'h

Da bep Gouel Mikael e veze roet e golier da izili nevez Urzh an Erminig hag ar Pennoù-ed.

## Europa ar C'hornôg

Er gevredigezh kozh en Europa ar C'hornôg e oa an deiz ma ranke ar verourien paeañ o feurm bloaziek (anvet **gouel-Mikael** ivez) d'ar berc'henned, pe neuze dilojañ (peurechu an eost ha poent kregiñ gant an hadañ).

Foarioù bras a veze ivez, e meur a lec'h, da-geñver Gouel Mikael.
Penelope Rich

**Penelope Devereux**, pe **Penelope Rich**, pe **Lady Rich** (1563 -1610 ), a oa un itron saoz, kontez Devonshire, en amzer ar rouanez Elesbed Iañ. Brudet e oa he c'hened ha bet eo muzenn meur a varzh.

## He buhez
Merc'h e oa da Walter Devereux, kont Essex, ha d'e bried Lettice Knollys,

## Muzenn

Unan eus maouezed a gened e lez Elesbed e oa Penelope Rich, dezhi blev melen ha daoulagad du. Kanerez ha dañserez e oa ivez, komz a ouie meur a yezh: galleg, italianeg, spagnoleg.

Gant Penelope e vije bet awenet Philip Sidney pa skrivas e zastumad *[[Astrophel and Stella]]* (a-wechoù skrivet *Astrophil and Stella*), savet er bloavezhioù 1580, ar c'hentañ dastumad sonedennoù saoznek, ennañ 108 sonedenn hag 11 kan. Penelope eo ar Stella.

A-raok an embannadur kentañ gant Thomas Newman e 1591, pemp bloaz goude marv ar barzh, e veze lennet un toullad mat eus e sonedennoù en ur stumm dornskrivet ha gwisket gant sonerezh gant ar soner gall Charles Tessier hag embannet e Londrez e 1597. N'ouzer ket pe ec'h orgedas Sidney ouzh Penelope er bloavezhioù etre hedonedigezh el lez e 1581 hag e eured-eñ e 1583, pe be oa ar sonedennoù nemet c'hoarioù da dremen an amzer el lez saoz o lakaat dre skrid meizadoù diouzh ar c'hiz ha netra ken.

En hec'h arnodskrid "Sidney, Stella, and Lady Rich", e skriv Katherine Duncan-Jones :
:*Abaoe 1935 ne vez lakaet arvar gant den e felle da Sidney lakaat lennerien gentañ *Astropil and Stella*, piv bennak e oant, da liammañ "Stella" ha Lady Rich en o spered. Natur darempred Sidney hag ar vaouez kenedus avat zo un afer diaesoc'h da ziluziañ  ..."}}

Sidney a varvas goude bout gloazet en [[Emgann Zutphen]] e 1586. E 1590, e timezas breur Penelope, Essex, da intañvez Sidney, [[Frances Walsingham|Frances]], merc'h da [[Francis Walsingham]], ha Lady Rich a voe enoret kalz gant barzhed ha sonerien e-pad resped he breur el lez er bloavezhioù 1590.

Ar barzhig [[Richard Barnfield]] a zedias e oberenn gentañ, *The Affectionate Shepherd*, embannet dizanv e miz Du November 1594, da Penelope Rich.

[[Bartholomew Yong]] a zedias e droidigezh eus *Diana* (1598), gant [[Jorge de Montemayor]], dezhi ivez.

Poltredour ar rouanez Nicholas Hilliard a livas daou boltredig eus Lady Rich, en 1589 hag 1590. Unan a voe roet da [[James VI Bro-Skos]] (a voe [[James Iañ Bro-Saoz]] goude) hag egile da gannad Bro-C'hall.

[[Charles Tessier]] a zedias e levrad kanaouennoù e galleg hag italianeg *Le premier livre de chansons'', da "Madame Riche", o c'houlenn (en italianeg) hec'h ali, ha John Dowland a savas "My Lady Rich's Galliard" en enor dezhi.

## Notennoù
Barbara Villiers (1654–1708)

**Barbara Villiers** (war-dro 1654 - 1708) a oa dimezell a enor gant ar Rouanez Anne Breizh-Veur ha gouarnerez gant ar priñs William, Dug Gloucester. He c'hoar, Elizabeth Villiers (deuet da vout kontez Orkney) a oa serc'h William III etre 1680 ha 1695.
 
Merc'h e oa da Edward Villiers eus Richmond, ha da Lady Frances Howard. Barbara a deuas da vout dimezell a enor gant priñsezed York ,kent da Mary dimeziñ da William en 1677.

E-lec'h mont gant he c'hoarezed, Anne, Katherine, hag Elizabeth, da Den Haag, e chomas Barbara e Bro-Saoz, ma'z eas da lez Anne. Eno e voe mignonez da Sarah Churchill, Dugez Marlborough, kement ha ken bihan ma savas gwarizi-tag er rouanez.

Barbara a vije bet a-du gant ar roue James II.

## Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas Barbara da John Berkeley, 4vet Beskont Fitzhardinge of Berehaven (1650 - 1712). Div verc'h o doe, hogen hini anezhe ne voe roet dezhi titl o zad :
* Frances Berkeley, dimezet da Sir Thomas Clarges, 2nd Bt. a-raok 1721, ha daou vugel dezho.
* Mary Berkeley (a-raok 1671 - 1741) , dimezet e 1703 da Walter Chetwynd, 1añ Beskont Chetwynd of Bearhaven e St. Martin-in-the-Fields e Londrez, a voe dimezell a enor gant Anne Breizh-Veur. Bugel ebet n'o doe.

## Notennoù

## Levrlennadur
* Hamilton, Elizabeth. *The illustrious lady: A biography of Barbara Villiers, Countess of Castlemaine and Duchess of Cleveland* Readers Union, 1981. (ASIN: B0007B1JXY)
Stella

**Stella** zo ur ger latin deuet da vout anv-bihan italianek hag ivez anv-tiegezh.

## Gerdarzh
Eus *stella*, a zo steredenn e latin.

## Yezhoù all
**Estelle*, e galleg
**Sterenn*, e brezhoneg

## Tud

### Anv-bihan
* Stella Adler (1901– 1992), aktourez stadunanat
* Stella do Patrocínio (Rio de Janeiro, 1941 – Rio de Janeiro, 1992) barzhez vrazilian.
* Stella Carnacina, aktourez italian
* Stella Mwangi, kanerez kenyan-norgeat

### Anv-tiegezh

*Martina Stella, akrourez italian
*Yves Stella, emsaver kors, savet gantañ an FLNC

## Lennegezh

 
*Astrophel and Stella, (a-wechoù skrivet *Astrophil and Stella*), dastumad barzhonegoù saoznek gant Philip Sidney war-dro 1580, ar c'hentañ dastumad sonedennoù saoznek, awenet gant ar gontez Penelope Rich 

* Stella (Goethe), reuzc'hoari gant Goethe
* *Stella Kowalski*, maouez er pezh-c'hoari saoznek A Streetcar Named Desire gant Tennessee Williams

## Lec'hioù
###### 
* **[[Stella (Italia)|Stella]]** - kumun e proviñs Savona
* **[[Stella (Napoli)|Stella]]** - karter e Napoli 
* **[[Stella (stêr)|Stella]]** - stêr e Friuli-Venezia Giulia
* **[[Stella (froud)|Stella]]** - froud e Toskana 

*Monte Stella, anv meur a lec'h

###### 
* **[[Stella (Missouri)|Stella]]** - e Missouri 
* **[[Stella (Nebraska)|Stella]]** - e Nebraska 
* **[[Stella (Wisconsin)|Stella]]** - e Wisconsin

### Suafrika
* **[[Stella (Suafrika)|Stella]]**

## Prizioù
*Ar *Prizioù Stella* (Stella Awards), e SUA

## Pennadoù kar
*Monte Stella, anv meur a venez italian
*Stella Maris
Stella Maris

**Stella Maris** (pe *Maris Stella* a-wechoù) zo un anv latin, hag a dalv kement ha steredenn-vor. E Breizh, evel e meur a vro, ez eo unan eus an anvioù hag a vez graet eus ar Werc'hez Vari. Diwar-se eo bet roet da veur a dra, skolioù, filmoù. 

## Yezhoù all
**Estrella de la Mar*, e spagnoleg
**Star of the Sea*, e saozneg
**Sterre der Zee*, en izelvroeg

## Anvioù kar

**[[María del Mar]]*, anv-bihan roet e Katalonia ha Spagn, diwar anv iliz *[[Santa Maria del Mar]]* e Barcelona.

## Steredenn
**Stella Maris* a vez lavaret a-wechoù eus ar Sterenn, pe Polaris (α Ursae Minoris).

## Lec'hioù
###### 
*Stella Maris Douarnenez : kleub mell-droad e Douarnenez
*Skolaj Stella Maris : skol brevez e Sant-Ke-Porzh-Olued

### Broioù all
*Manati Stella Maris, war Menez Karmel, en Israel

## Kantikoù
Kantikoù zo d'ar Werc'hez Vari *steredenn-vor* e meur a yezh: 
**[[Ave Maris Stella]]*, e latin.
**[[Ni ho salud, Steredenn-vor]]*, e brezhoneg.

## Filmoù
**[[Stella Maris (film 1918)]]*, e 1918 gant Mary Pickford 
**[[Stella Maris (film 1925)]]*, e 1925 gant Mary Philbin

## Pennadoù kar
*Mari
*Maria

## Notennoù ha daveennoù
Ría de Ferrol

Ar **Ría de Ferrol** zo un aber e Galiza zo unan eus ar Rías Altas, en proviñs A Coruña, e Galiza. En-dro dezhi emañ kumnioù Ferrol, Narón, Neda, Fene, Mugardos hag Ares. 

Enni emañ aber ar stêr Jubia.
Fraga

**Fraga** (*[[koad]], gwezeg* e brezhoneg) zo un anv lec'h galizek, deuet da vout anv-tiegezh.

## Aragon
***[[Fraga (Huesca)|Fraga]]**, kumun e proviñs Huesca.

## Arc'hantina
***[[Fraga (Arc'hantina|Fraga]]**, e proviñs San Luis.

## Galiza
Ur bern lec'hioù zo anvet Fraga e meur a gumun. Diwar-se eo deuet an anv-tiegezh. 

## Tud
***[[Manuel Fraga]]**, politikour spagnol, prezidant ar Xunta de Galicia. 
***[[Xesús Fraga]]**, skrivagner galizat.
***[[Modesto Fraga]]**, skrivagner galizat.

## Pennadoù kar
*A Fraga.
*Fragas.
*Fragachá.
*A Fragachá
*Fragarrara.
*Fragamoreira.
*Fraguiña.
*A Fraguiña.
*As Fraguiñas.
Ferdinando Iañ Naplez

**Ferdinando Iañ Naplez** pe **Ferdinando d'Aragona**, anavezet ivez evel **Ferrante Iañ**, pe Don Ferrando (1423-1494), a oa roue Naplez (1458-1494).

Mab bastard e oa da Alfonso Iañ Naplez ha da Gueraldona Carlino. 

## Dimezioù ha bugale

Div wech e timezas Ferdinando.

* E 1444 e timezas da Isabella di Chiaromonte, merc'h da d-Tristano di Chiaromonte, kont Copertino ha da g-Caterina Orsini. Mervel a reas-hi e 1465. C'hwec'h bugel o doe: 
** Alfonso (1448–1495);
** Eleonora d'Aragona (1450– 1493). dimezet da Ercole Iañ d'Este, dug Ferrara, 
** Federico Iañ di Napoli (1452 –1504);
** Giovanni di Napoli (1456 – 1485). Arc'heskob ha kardinal. 
** Beatrice di Napoli (1457– 1508). Rouanez Hungaria evel pried Mattia Corvino ha Ladislao II Bohemiaa ha Hungaria;
** Francesco di Napoli ( 1461 –1486). Dug Sant'Angelo.

* E 1476 e timezas da Janed Aragon (1454-1517), merc'h da Yann II Aragon ha d'e eil pried Juana Enríquez. Daou vugel o doe: 
** Giovanna (1478 – 1518). Rouanez Naplez evel pried da Ferdinando II Naplez;
** Carlo di Napoli (1480 – 1486).

Besterd e-leizh en doe Ferdinando ivez:
* Gant e serc'h Diana Guardato:
** Ferdinando d'Aragona, Dug Montalto, tad da Giovanna d'Aragona (1502-1575), dugez Paliano;
** Maria d'Aragona, dimezet da Antonio Todeschini Piccolomini dug Amalfi (niz d'ar pab Pi II ha breur d'ar pab Pi III);
** Giovanna d'Aragona, dimezet da Leonardo della Rovere, dug Arce ha Sora (niz d'ar pab Sist IV ha breur d'ar pab Jul II).

* Gant e serc'h Eulalia Ravignano:
** Maria d'Aragona, dimezet da Gian Giordano Orsini.

* Gant e serc'h Giovanna Caracciolo:
** Ferdinando d'Aragona, kont Arsena;
** Enrico d'Aragona, Markiz Gerace;
** Alfonso d'Aragona, Priñs Galilea, hag eskob Chieti;
** Cesare d'Aragona, Markiz Santa Agata;
** Leonora d'Aragona.
* Lucrezia d'Aragona, merc'h pe da Giovanna Caracciolo pe da Eulalia Ravignano, dimezet da Onorato III Priñs Altamura.

## Goude e varv
E vab Alfonso (1448–1495) a renas war e lerc'h.
Enez Baffin

**Enez Baffin** (Inuktitut: ᕿᑭᖅᑖᓗᒃ, *Qikiqtaaluk*) zo un enezenn e Meurvor Arktika, e hanternoz Kanada. Enezenn vrasañ Kanada eo Enez Baffin, hag ar pempvet enezenn vrasañ er bed, gant ur gorread a 507 451 km². Annezet eo gant tro-dro 11 000 den (e 2007). Anvet e voe en enor d’ur moraer eus Bro-Saoz, William Baffin, a oa bet o verdeiñ en norzh da Ganada e deroù ar , da glask un tremen da vont eus ar Meurvor Atlantel d’ar Meurvor Habask. Moarvat e oa anavezet Enez Baffin gant ar Vikinged gwechall, hag anvet ganto *Helluland*. Iqaluit (anvet *Bae Frobisher* gwechall) eo kêr vrasañ Enez Baffin ha kêr-benn velestradurel tiriad Nunavut.
Homo habilis

**Homo habilis** (ger-ha-ger « den ampart » e latin) zo ur spesad ar genad homo a vevas etre 2,5 ha 1,8 milion a vloavezhioù e Norzhafrika, en Afrika ar reter hag en Afrika ar c’hreisteiz. Taolennet eo bet evit ar wezh kentañ e 1964 (da heul dizoloadenn karrekaennoù e Tanzania e 1961).

## Homo habilis hag an daoudroadegezh
Gouzout a ouie Homo habilis chomel en e sav war e zaoudroad a-drebad. Hogen ne oa ket ken gouest ha Homo ergaster, a zo bet anezhañ diwezhatoc’h, da gerzhout. Chomel a rae henaek-tre e neuz.

Bout a oa er spesad un divneuziegezh revel kreñv-tre: kalz bihanoc’h e oa ar parezed eget ar pared.
	
## Homo habilis, ijinour an ostilhoù?
Donet a ra anv Homo habilis eus ar fed e oa duac’h da ober ostilhoù. Ur c’hempredad eo da « c’hreanterezhioù » kentañ ar benañ mein, a vez graet « sevenadur Oldowai » anezhe en anv kaniennoù Olduvai e Tanzania. Enne e veze graet objedoù eeun benet war un tal hepken evit sevel binviji (chopperioù pe "biliennoù benet") pe kaout skolpennoù maen lemm.

Ar re-mañ diwezhañ a servije dezhañ evit didroc’hañ tammoù kig diwar relegennoù al loened pe terriñ eskern. Kenvezañ a reas avat gant aostralopiteked zo, evel ar barantroped. Hogen henzenoniourion zo a soñj dezhe e oa gouest ar re-mañ diwezhañ da sevel binviji maen ivez.

## Stuzegezh ha kalvezerezhioù
### Ur barr-klopenn bras
Etre 550 ha 800 cm3 e oa dalc’had e glopenn (houmañ diwezhañ a oa brasoc’h eget hini ur chimpanze da skouer).

### E neuz
Etre 1,20 ha 1,50 metr sav a oa dezhañ; pouezañ a rae etre 30 ha 40 kg. Studiadenn e zentadur a ziskouez e oa hollzebrer: ankdent bihan ha rakdent diorreet mat a oa dezhañ. Sur a-walc’h e oa gagnaouaer ha neket hemolc’her.
Casper (Wyoming)

**Casper** zo ur gêr lec'hiet e kreiz stad Wyoming e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 55 316 a annezidi e 2010. 


Casperskyline.jpg
100 Block Center St, Casper.jpg
ArbysEasternCasperWY.JPG|
100 North Center, Casper, WY, looking south.jpg|
Dick Cheney Federal Building.jpg|


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Laramie (Wyoming)

**Laramie** zo ur gêr lec'hiet e gevred stad Wyoming e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 30 816 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Laramie en ur mod ofisiel e 1868.


Downtown Laramie e.jpg
Midwest Block, downtown Laramie.jpg
St. paul's ucc laramie windows.jpg


Ivinson Mansion and Grounds.jpg
Arena-Auditorium, University of Wyoming.jpg


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Rock Springs (Wyoming)

**Rock Springs** zo ur gêr lec'hiet e mervent stad Wyoming e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 23 036 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Rock Springs en ur mod ofisiel e 1888.

## Skeudennoù

Slovenski Dom in Rock Springs Wyoming.jpg|
Clearing The Haulway.JPG|
RSCoal.jpg|


## Liammoù diavaez
*   Lec'hienn ofisiel
Bachqortostan

**Republik Bachqortostan** (bachkireg: Башҡортостан Республикаһы, *Başqortostan Respoublikahı*) pe **Republik Bachkortostan** (rusianeg; Респу́блика Башкортоста́н, *Respoublika Bachkortostan*, IPA: [rʲɪsˈpublʲɪkə bəʂkərtɐˈstan]) a zo ur republik eus Kevread Rusia, lec'hiet etre ar stêr Volga ha Menez-Oural. E 2010 e oa 4 072 292 a dud o vevañ enni. Oufa eo ar gêr-benn.

## Liammoù diavaez
Beatrice d'Aragona

**Beatrice d'Aragona**, pe **Beatrice Naplez**, ganet d'ar 16 a viz Du 1457 e Capua ha marvet d'an 23 a viz Gwengolo 1508 e Naplez, a oa ur briñsez eus Naplez, deuet da vout rouanez Hungaria.

## He buhez
Merc'h e oa da Ferdinando Iañ Naplez, roue Naplez, ha d'e bried Isabella de Taranto. C'hoar e oa da Eleonora d'Aragona, Alfonso II Naplez, Federico Iañ Naplez.

Savet e voe e lez Naplez ha skoliet e voe gant Johannes Tinctoris, sonaozour walon, a ginnigas dezhi un dastumad eus e oberennoù da-geñver hec'h eured.

## Dimezioù
Dimeziñ a reas div wech, ha da zaou roue Hungaria. 
* da Mattias Corvin 
* da Vladislas II Bohemia.

### Mattias Corvin
D'an 22 a viz Kerzu 1476, e kêr Buda, e timezas da Mattias Corvin, roue Hungaria. Dek deiz goude e voe kurunennet evel rouanez Hungaria. 
Dre he levezon e vleunias arz an Azginivelezh en he bro nevez. Harp a roas d'un niver bras a skiantourien ha da arzourien italian (evel Antonio Bonfini) a lakaas da zont da Vuda. En uhelderioù kêr Visegrád e voe savet ar c'hentañ palez e doare an Azginivelezh e-maez Italia, hag a blije kenañ da dud lez ar roue. 

Bugel ebet n'en doe Mazheas gant Beatrice. Envel a reas e vastard János Corvin da bennhêr. Mervel trumm a reas ar roue e Vienna en 1490. Klask a reas Beatrice enebiñ ouzh e vab-kaer evit mirout ar galloud.

### Vladislas
Addimeziñ a reas d'ar 4 a viz Here 1490 en Esztergom dirak an eskob Tamás Bakócz.

Vladislas avat en devoa soñjet lakaat terriñ an eured, ha graet e voe d'an 2 a viz Ebrel 1500 gant ar pab Alesant VI (an hini a dorras eured kentañ ar roue gall Loeiz XII), war zigarez un ober sius graet a-ratozh gant an eskob. Addimeziñ a reas Vladislas da Anna Foix.

Distreiñ a reas da Naplez ma varvas d'an 23 a viz Gwengolo 1508. Beziet e voe e Katalonia, e Manati Poblet. 

## Levrlennadur
* Berzeviczy Albert: *Beatrix magyar királyné (1457–1508)*, Athenaeum, Budapest, 1908. URL: Lásd Külső hivatkozások
Carolina Cerezuela

**Carolina Cerezuela** (Elx, Baix Vinalopó, Kumuniezh València, 14 a viz Genver 1980) zo un aktourez valensian.

Studioù he deus graet en *Universidad Miguel Hernández*, en Elche (Alicante). Krog e oa gant ar c'hoariva da 15 vloaz, ha da 20 e laboure er skinwel. Brudet eo deuet da vezañ o c'hoari Mónica Salazar en *Camera Café*, ur stirad spagnolek, e Spagn. En 2001, da 21 bloaz, he deus gounezet ar priz kened *Linda de España*.
Homo sapiens neanderthalensis

**Homo sapiens neanderthalensis** zo anvadur kozh Homo neanderthalensis (den Neandertal). Soñjal a reer gwechall e oa un isspesad ag ar spesad Homo sapiens (tost da Homo sapiens sapiens da neuze). Hogen, bremañ e soñj d'ar skiantourion e oa Homo neanderthalensis ha Homo sapiens re zisheñvel ez-genetikel evit bout daou ezel ag ar memes spesad.

Cheñchet e oa bet an anvadur e 2003 evit klotañ gant an araokadennoù skiantel.

Hogen, gouzout a ouier bremañ, a-drugarez d'ur studiadenn eus 2010 (Neanderthal genome project) ez eus bet un hironerezh darnel etre Homo sapiens ha Homo neanderthalensis etre 50 000 ha 100 000 bloaz zo er Reter-Nesañ. Setu m'o deus an Europeaned etre 1 ha 4% ag o genom o tont eus Homo neanderthalensis.
Daoudroadegezh

An **daoudroadegezh** zo un doare dilec'hiañ pe un doare bale implijet gant ur bevedeg (boud bev) hag a ra dreist-holl gant e zaou ezel traoñ. Unan eus perzhioù korfel Homo sapiens eo. N'eo ket ar spesad nemetañ o vont war daou droad, hogen en ober a ra a-drebad e-giz ma rae dinosaored zo hag e-giz ma ra an evned na nijont ket, evel ar struskañval. N'eo daoudroadek ur spesad pe ul loen bennak nemet mard a kement pe muioc'h war e zaoudroad eget gant n'eus forzh pe doare dilec'hiañ arall.
Askorn morzhed

**Askorn morzhed** pe *morzhedaskorn* a reer eus askorn ar vorzhed.

Hirañ askorn korf mab-den eo. Liammet eo gant al lestr ha gant ar glin. 
E-giz evit razh an eskern hir ez eus daou benn dezhañ. Staget eo a-veskell etre al lestr hag ar glin evit lakaat an treid da vout sonn e-keñver ar c’hreiz kerc'hell.
Un toullad kigennoù zo stag outañ : kigenn bevarfennek ar vorzhed, kigenn garrezek ar vorzhed, kigenn nesaer bras, kigenn daoubennek ar vorzhed, kigenn vrasañ ar peñs, a-douez re arall.
Formentin

**Formentin** a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
* 1858: staget e voe kumun Saint-Eugène ouzh kumun Formentin.
### kantved
## Douaroniezh
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Varzhin*, er vourc'h. 
* Chapel *Saint Eugène*. 
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

## Melestradurezh

 
 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Agustín Fernández

**Agustín Fernández** zo anv meur a zen:

* Agustín Fernández de Velasco y Bracamonte
* Agustín Fernández Gamboa Fernández de Arroyabé ( 1789 -1850), politikour ha diplomat spagnol, a orin euskarat
* Agustín Fernández Mallo, fizikour ha skrivagner spagnol, a orin galizat
* Agustín Fernández Paz, skrivagner galizek
* Agustín Fernández (sonaozour), sonaozour bolivian-saoz

## Pennadoù kar
*Agustín 
*Fernández
Mary Pickford

**Mary Pickford**, pe *Gladys Marie Smith* he gwir anv, ganet e Toronto d'an 8 a viz Ebrel 1892 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Mae 1979, a oa un aktourez stadunanat, a orin kanadian, a c'hoarie er filmoù digomz. Lesanvet e oa "*America's Sweetheart*," "*Little Mary*" ha "*The girl with the curls*".

He breur Jack hag he c'hoar Lottie a voe aktourien ivez.

Marvet eo ur sizhun goude bezañ bet ur gwadliñvadur e-barzh empenn. En desped da vezañ bet sot gant ar mennozh mervel gant ar geodedouriezh kanadian, beziet eo bet er Forest Lawn Memorial Park, e Glendale, Kalifornia.
Max Jacob

**Max Jacob** a oa ur barzh, ur skrivagner, hag ul livour breizhat, bet ganet d'an 12 a viz Here 1876 e Kemper, hag aet d'an Anaon d'ar 5 a viz Meurzh 1944, e kamp prizonidi Drancy (Seine-Saint-Denis).

## Buhez
An tiegezh Jacob, yuzevien anezho, a orin eus Prusia, a oa o chom en ur ranndi e Kemper betek 1942.

## Oberennoù

* Le Cornet à Dés (1917)

## Notennoù

## Liammoù diavaez
Salif Keïta (soner)

Salif Keïta a zo ur c'haner, ur soner, hag ur sonaozer eus Mali, bet ganet e Djoliba d'ar 25 a viz Eost 1949.

## Buhez

## Enrolladur

*1987 : Soro, Island. 
*1989 : Ko-Yan, Island. 
*1991 : Amen, Island. 
*1994 : Intégrale 1969-1980, Sonodisc. 
*1995 : The Mansa of Mali...a Retrospective, Mango. 
*1995 : Folon, Mango. 
*1997 : Seydou Bathili, Sonodisc. 
*1998 : Sosie, Night & day. 
*1999 : Papa, Capitol records. 
*2002 : Moffou, Universal. 
*2005 : M'Bemba, Universal. 
*2009 : La Différence, Emarcy. 
*2011 : Anthology, Universal 
*2012 : Talé, Universal gant Philippe Cohen-Solal 
Savet en deus Salif Keïta tammoù sonerezh daou film, Yeelen (1988) digant Souleymane Cissé, ha L'Enfant lion (1992) digant Patrick Grandperret.

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel Salif Keita  ha 
* Buhezskrid Salif Keita 
* allmusic - Salif Keita
Bae Kiberen

Emañ **Bae Kiberen** e kreisteiz Breizh, en arvor Bro-Wened. En em astenn a ra etre ledenez Kiberen er c'hornôg, inizi Houad hag Edig er c'hreisteiz, hag an douar-bras en hanternoz. Er bae eo gwarezet a-walc'h ar mor diouzh an avelioù kornôg ha gwalarn. 

Treuzet e vez ar bae gant listri-treizh a gas an dud eus an douar-bras da inizi Houad, Edig hag ar Gerveur hag e-leizh a vagoù-dre-lien a vez gwelet o verdeiñ eno ivez, adalek porzhioù-bageal Portaligen, ar C'hroesti pe an Drinded-Karnag.

Evit mont e-barzh bae Kiberen pa zeuont eus ar mervent e rank ar bagoù tremen a-dreuz Gored ar Venniged, un toullad kerreg en en astenn etre beg pellañ ledenez Kiberen hag inizi Houad hag Edig. Treizh an Tagnouz eo an tremen aesañ, tost da veg Kiberen. Da noz e vez diskouezet an hent d'ar bagoù gant tour-tan an Tagnouz.
Kurdeg

Ar **c'hurdeg** (kurdeg : **کوردی** *kurdî*) zo ur yezh indezeuropek eus skourr yezhoù iranek ar gwalarn (isskourr yezhoù iranek ar gwalarn). Komzet eo gant ar Gurded (war-dro 30 million a dud) a vev en un takad rannet etre Turkia (kreiz ha reter ar vro), Iran (kornôg ar vro-mañ), Irak (hanternoz) ha Siria (hanternoz ar vro-mañ). Bout ez eus kumuniezhoù kurdek e Kenglad ar Stadoù Dizalc'h, Armenia, Azerbaidjan hag e kêrioù pennañ ar Reter-Kreiz. Adalek dibenn ar bloavezhioù 60 ez eus staliet un diaspora ouzhpenn 400 000 Kurd en Europa, en Alamagn peurgetket, er SUA, e Kanada hag en Aostralia.

## Ar rannyezhoù
Abalamour d’an darvoudoù istorel ha da douaroniezh Kurdistan (taolead meneziek) eo chomet rannyezhet ar c’hurdeg. Kurdeg an hanternoz, ar c’hurmandjeg, a vez komzet gant al lodenn vrasañ a Gurded Turkia, re Siria, ar c’hKSD ha gant ul lod a Gurded a zo en Irak hag en Iran, da lavaret eo gant war-dro 60% eus an holl Gurded. Ar c’hurdeg kreiz, ar soranieg, a vez komzet gant al lod bras a Gurded Irak hag Iran, da lavaret eo gant 30% ag ar Gurded. Kurdeg ar c’hornôg, ar zazakeg, a gomzer dreist-holl e Kurdistan Turkia. Kurdeg ar reter, ar goranieg, a gomzer e su takadoù kurd eus Irak hag Iran. Evit an hevelep abegoù (istorel ha politikel) e skriver kurdeg gant teir lizherenneg disheñvel: al lizherenneg latin (Kurded Turkia), al lizherenneg kirillek (Kurded an ez-URSS) hag ar lizherenneg arabek (Kurded ar broioù arab ha re Iran).

Lakaet e vez ar rannyezhoù-se da yezhoù alies-mat.

## Statud ofisiel
Yezh ofisiel rannvro emren Kurdistan en Irak eo ar c'hurdeg, a-gevret gant an arabeg.

## Istor ar c'hurdeg
En em c'houlenn a ra ar yezhoniourion perak kement a ziforc'hioù etre ar yezhoù kurdek (pe etre rannyezhoù ar c'hurdeg, diouzh ar savboent), hag etre int hag ar yezhoù iranek arall ar c'hornôg (ar farsieg, bet yezh Impalaeriezh Persia koulskoude). Sur a-walc'h ez eo abalamour d'an torosennadur ha da zoare bevañ ar Gurded a zo ur bobl damgantreat.

Ur yezh a-lorc'h eo bet ar gouranieg e-pad pell (emañ en arvar hiriv an deiz). Kollet en deus e statud gant savidigezh Stadoù broadel er Reter-Kreiz goude ar Brezel Bed Kentañ.

Diskoachet ez eus bet n'eus ket pell ur yezh, treuzskrivet el linenneg A e Kreta vinoan (hanterenn gentañ an eil milved kent JK), hag a vefe indezeuropek ha tost e meur a geñver douzh ar gouranieg (yezhadur, soniadoniezh, geriaoueg).

Hervez ur vartezeadenn e vije bet an hengurdeg tost douzh ar medeg, yezh ar Veded, ur yezh indeziranek arall. Neoazh, ar yezhoniourion a soñj dezhe ez eo bet ar c'hurdeg levezonet gant yezhoù anindezeuropek ar rannved-mañ (yezhoù kaokazek).

## An niveroù eus 1 da 10
(e kurmandjeg)

yek, du, şê, çar, pênc, şeş, heft, heşt, neh, deh.
Hotot-en-Auge

**Hotot-en-Auge** zo ur gumun e departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Douaroniezh
* War lez ar stêr Dives emañ Hotot-en-Auge. 
## Istor
### 
### 
* E 1973 e voe staget kumunioù Brocottes (104 annezad e 1968) ha Le Ham (35 annezad e 1968) ouzh kumun Hotot-en-Auge (206 annezad e 1968).
## Hent-houarn
* Digoret e voe ar porzh-houarn e 1879 war al linenn Mézidon - Trouville - Deauville - Gar Dives-Cabourg; e 1938 e voe paouezet gant an dezougen beajourion etre Mézidon ha porzh-houarn Dives-Cabourg hag e 1969 gant an dezougen marc'hadourezh.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Ur c'hastell, , bet diskaet e 1944.
* Moudenn-gastell ha maner *La Haute-Justice*, dibenn ar .
* Maner *Colmiche*, . 
* Maner *Lieu du Calice*, .
* Maner *L'Angle*, , hag e buñs e Brocottes.
* Maner *Le Mesnil*, . 
* Maner *La Chapelle*,  pe . 
* Lec'hienn hendraourel Ti-kreñv an Ham.
* Iliz katolik *Sant Jord* en Hotot, -.
* Iliz katolik *Sant Owen* e Brocottes, , adkempennet en . 
* Iliz katolik *Sant Varzhin* en Ham, ul lodenn anezhi eus ar Grennamzer.
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2021

## Melestradurezh

 
 

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
María del Mar

**María del Mar** zo un anv-bihan spagnolek.

## Orin
Dont a ra an anv eus hini ar *[[Virgen del Mar]]*, gwerc'hez Almería (Andalouzia).

Stank eo an anvioù deuet eus anvioù lec'hel ar Werc'hez Vari e Spagn pe Bortugal: 
*Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Carmen, Concepción, Consuelo, Dolores, Guadalupe, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, Rosario, ...

## Tud
* Maria del Mar Bonet (1947), kanerez katalanek;
* María del Mar Rodríguez Carnero (1975), anavezet evel *La Mari*, kanerez spagnol el laz Chambao.
* María del Mar Tovar Gómez (n. 19?), aktourez kolombian.

## Filmoù
* María del Mar (telenovela), telenovela venezuelat.

## Pennadoù kar
* María 
* Santa María del Mar anv meur a lec'h.
Steredenn an Norzh

**Steredenn an Norzh**, pe **Sterenn an Norzh**, pe **Steredenn an Hanternoz**, pe **Steredenn ar Vartoloded** pe ar **Sterenn**, pe c'hoazh **Sterenn ar C'hreiznoz** a zo da gentañ penn ur steredenn, bras a-walc'h, hag a zo en ahel-treiñ an Douar, hag a ziskouez, well-wazh, penn-ahel an Norzh.

Hiziv an deiz e talvez evit *[[Polaris]]* (α UMi, α Ursae Minoris, Alpha Ursae Minoris).

## Notennoù ha daveennoù
Santa María del Mar

**Santa María del Mar** zo anv meur a lec'h er bed spagnolek.

## Lec'hioù
* **[[Santa María del Mar (iliz)]]**, iliz e Barcelona. 
* **[[Santa María del Mar (Santa Cruz de Tenerife)]]**, karter e Santa Cruz de Tenerife, en Tenerife, Kanariez.
* **[[Santa María del Mar (Castrillón)]]**, parrez e Castrillón, en Asturiez.
* **[[Distrito de Santa María del Mar]]**, distrig e proviñs Lima, Perou.
* **[[Santa María del Mar (Oaxaca)]]**, e stad Oaxaca, e Mec'hiko.

## Pennadoù kar
* María del Mar
Maria del Mar Bonet

**Maria del Mar Bonet i Verdaguer**, ganet e 1947 e Palma (Mallorca), zo ur ganerez katalanek. C'hoar eo d'ar c'haner Joan Ramon Bonet.

## He fladennoù
* *Maria del Mar Bonet* (Maria del Mar Bonet) 1969
* *Maria del Mar Bonet* (Maria del Mar Bonet) 1971
* *Maria del Mar Bonet* (Maria del Mar Bonet) 1974
* *A l'Olympia* (Maria del Mar Bonet) 1975
* *Cançons de festa* (Maria del Mar Bonet) 1976
* *Alenar* (Maria del Mar Bonet) 1977
* *Saba de terrer* (Maria del Mar Bonet) 1979
* *Quico-Maria del Mar* (Maria del Mar Bonet + Francesc Pi de la Serra) 1979
* *Sempre* (Maria del Mar Bonet) 1981
* *L'àguila negra* (Maria del Mar Bonet) 1981
* *Jardí tancat* (Maria del Mar Bonet) 1981
* *Breviari d'amor* (Maria del Mar Bonet) 1982
* *Cançons de la nostra mediterrània* (Maria del Mar Bonet + Al Tall) 1982
* *Anells d'aigua* (Maria del Mar Bonet) 1985
* *Gavines i dragons* (Maria del Mar Bonet) 1987
* *Ben a prop* (Maria del Mar Bonet + Manel Camp) 1989
* *Bon viatge faci la cadernera* (Maria del Mar Bonet) 1990
* *Coreografies* (Maria del Mar Bonet) 1990
* *El·las* (Maria del Mar Bonet) 1993
* *Salmaia* (Maria del Mar Bonet) 1995
* *Primeres cançons* (Maria del Mar Bonet) 1997
* *El cor del temps* (Maria del Mar Bonet) 1997 
* *Cavall de foc* (Maria del Mar Bonet) 1999 
* *Raixa* (Maria del Mar Bonet) 2001
* *Cants d'Abelone* (Maria del Mar Bonet + Rafael Subirachs) 2001 
* *Collita pròpia* (Maria del Mar Bonet) 2003
* *Amic, amat* (Maria del Mar Bonet) 2004
* *Terra Secreta* (Maria del Mar Bonet) 2007
* *Bellver* (Maria del Mar Bonet) 2010
Flammerenn

Ur **flammerenn**, pe **etev-goulaouiñ**, zo ur benveg, anezhañ ur seurt bazh, e koad, rousin warnezhi, pe a-wechoù un tamm lien intret a eoul pe tireoul, hag a veze lakaet tan enni da reiñ sklêrijenn. 

A-wechoù e vezent lakaet ouzh ar mogerioù da sklêrijennañ ur sal en he fezh. 

## Skeudennoù

file:Petroleumfackel.JPG| Flammerenn dre gerozen.
Image:43-aspetti di vita quotidiana, illuminazione,Taccuino Sanita.jpg| Marc'hadour flammerennoù, tacuinum sanitatis casanatensis (14th century)
Image:Lewes Bonfire, Lewes Borough Bonfire Society.jpg| Guy Fawkes Night en Lewes, Sussex d'ar 5 a viz Du. 
File:Lewes Bonfire, Colonial Boys.jpg| Paotred gwisket e soudarded arme an Indez, en Lewes, Sussex d'ar 5 a viz Du.
Léaupartie

**Léaupartie** a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. 
## Istor
### kantved
### kantved
**[[Eil brezel-bed]], [[Emgann Normandi]], [[1944]]**: d'ar 13 a viz Eost e voe lazhet daou zen nann-soudard, *Daoulas* o anv-familh, e Léaupartie gant ur vombezadeg.
## Douaroniezh
## Monumantoù ha traoù heverk
* Iliz katolik *Sant Jermen* 
## Armerzh
## Emdroadur ar boblañs 1962-2009

## Melestradurezh

## Tud
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Notennoù ha dave
Strollad Labourerien Kurdistan

**Strollad labourerion Kurdistan** (**PKK**, e kurdeg: *Partiya Karkerên Kurdistan*, pe KGK ez-ofisiel abaoe 2003), krouet e 1978 gant Abdullah Öcalan, zo ur strollad milourel dizalc'hour eus Kurdistan Turkia hag en em ginnig evel ul luskad gouvrezel a-enep d'al lu turk. Oberiant eo dreist-holl e Turkia, Siria, Iran ha muioc'h-mui en Irak.

## Ideologiezh
Embann a reas ar strollad mennozhioù broadelour ha marksour-leninour da vare e grouidigezh. Neoazh, dileuskel a reas al leninouriezh e 2003. Da vare e grouidigezh e vize da gaout dishualded an tiriadoù kurdek e gevred Turkia. Goulenn a ra bremañ avat e vefe savet ur rannvro emren enbarzhet en ur reizhiad kevreadel, diskounaet ar rebelled (a vefe aotreet ivez da gemer perzh er vuhez politikel), ha divac'het Abdullah Öcalan a zo dalc'het er vac'h war enez Imrali, e gwalarn Turkia, abaoe 1999. Lakaet eo bet war roll an aozadurioù sponterion gant meur a vro.

## Oberoù
Enebiñ a ra ouzh Turkia en un doare milourel abaoe 1984. War-lerc'h un harz-tennañ etre 2000 ha 2004 ec'h adlañsas ar strollad ar gouvrezel a-enep da Durkia. E dibenn miz Ebrel 2025 en doa galvet Abdullah Öcalan da zivodañ ar PKK. Kement-mañ a c'hoarvezas goude eskemmoù etre Devlet Bahçeli, kevredad ar prezidant turk Erdogan, hag ar strollad kurd, dre hanterouriezh ar strollad politikel DEM. E miz Mae 2025 e kemennas ar PKK e c'hoant d'en em zivodañ ha da zilezel e armoù.

## Levrlennadur

*  GROSJEAN Olivier, *La révolution kurde, Le PKK et la fabrique d'une utopie*, La Découverte, 2017, 258 p., ISBN 9782707188472

## Daveennoù
Ludovico Gonzaga

**Ludovico Gonzaga** zo anv meur a zen.

## Tud
* Ludovico Iañ Gonzaga (1268-1360), kentañ kabiten ar bobl e Mantova;
* Ludovico II Gonzaga (1334-1382), mab da Guido Gonzaga;
* Ludovico III Gonzaga (1412-1478), mab da Gianfrancesco Iañ Gonzaga;
* Ludovico Gonzaga (1460-1511), eskob Mantova;
* Ludovico Gonzaga (1480-1540), mab da Gianfrancesco Gonzaga;
* Ludovico Gonzaga (?-1570), kont Poviglio;
* Ludovico Gonzaga-Nevers (1539-1595), mab da Federico II Mantova;
* Ludovico (Luigi) Gonzaga (1587-1630), eskob Alba adal 1626, niz da Marcantonio Gonzaga (m. 1592) eskob Casale Monferrato.
* Ludovico Gonzaga (1611-1612), mab da Francesco IV Gonzaga.

## Pennad kar
*Luigi Gonzaga
Rodolfo Gonzaga (1452-1495)

**Rodolfo Gonzaga** (1452 - 1495), a oa aotrou Luzzara.

Mab e oa da Ludovico III Gonzaga, markiz Mantova. Anezhañ e teu skourr an tiegezh Gonzaga di Castiglione.

## Dimezioù
Div wech e timezas: 
* da Antonia Malatesta 
* da Caterina Pico della Mirandola, ha bugale dezho;
Matteo II Visconti

**Matteo II Visconti** (1319 ca. – Saronno, 1355) a oa aotrou Lodi, Piacenza, Bobbio, Parma, Bologna ha kenaotrou Milano war un dro gant e vreudeur Galeazzo II Visconti ha Bernabò Visconti. 

Mab e oa da Stefano Visconti.

Krediñ a reer e voe kontammet gant e vreudeur.
Mastino II della Scala

**Mastino II della Scala** (1308-1351), a oa ur c'h- condottiero italian, aotrou Verona ha Vicenza, en Italia ar XIVvet kantved.

Mab e oa da Alboino Iañ della Scala († en 1311).

En 1329 e kemeras war-lerc'h e eont Cangrande della Scala war un dro gaznt e vreur Alboino II.

E 1338 en devoa lazhet e-unan e vreur Bartolomeo della Scala, eskob Verona.

## Pried ha bugale
Dimezet e oa da Taddea di Carrara, ha pevar bugel o doe:
* Beatrice della Scala (1331-1384), dimezet d'ar 27 a viz Gwengolo 1350 da Bernabò Visconti (v.1323-1385), aotrou Milano.
* Cangrande II (1332-1359), aotrou Verona ha Vicenza
* Cansignorio della Scala (1340-1375), aotrou Verona ha Vicenza
* Paolo Alboino (1343-1375), aotrou Verona ha Vicencza

Meur a vastard en doe Mastino ivez, hag en o zouez: 
* Verde, pe Viridis († en 1394), a zimezas da Niccolò II d'Este.

## Notennoù
Ludovico III Gonzaga

**Ludovico III Gonzaga** (1412 – 1478), lesanvet *il Turco*, a oa eil markiz Mantova adal 1444.

Mab e oa da Gianfrancesco Iañ Gonzaga (1395 - 1444), kabiten ar bobl (*capitano del Popolo*) e kêr Mantova, ha da Paola Malatesta, e bried. 

## E vugale

E 1437 e timezas da Barbara von Brandenburg (1423–1481), merc'h da Johan IV von Brandenburg-Külmbach. Ur ribitailh bugale o doe: 

* Federico (1441 – 1484), a voe trede markiz Mantova;
* Gianfrancesco (1446 - 1496), 
**dimezet da Antonia del Balzo. 
* Francesco (Mantova, 1444 – Porretta Terme, 1483), anvet da gardinal e 1461, a voe eskob Bressanone, hag eskob Mantova (1466). 
* Paola Bianca (1445-1447);
* Susanna (1447 - 1481), leanez e kouent Santa Paola e Mantova;
* Dorotea (1449 - 1467), a voe prometet da Galeazzo Maria Sforza;
* Cecilia (1451 - 1472), leanez e kouent Santa Chiara e Mantova;
* Rodolfo (1452 - 1495), dimezet 
** da Antonia Malatesta 
** da Caterina Pico della Mirandola, ha bugale dezho; 
* Barbara (1455 – 1505), 
** dimezet e 1474 da Eberhard Iañ Dug Württemberg,
* Ludovico Gonzaga (1458 - 1511), eskob Mantova goude marv e vreur Francesco;
* Paola (1463 - 1497), 
** dimezet da Leonardo, kont Gorizia.

Ur vastardez en doe, Caterina, dimezet e 1451 d'ar c'habiten Francesco Secco.
Giovanni Visconti (arc'heskob)

**Giovanni Visconti** (1290-1354), a oa arc'heskob Milano hag aotrou kêr Vilano ha Lombardia adalek 1339.
Hafez al-Assad

**Hafez al-Assad** (Arabeg: حافظ الأسد Ḥāfiẓ al-Asad) (6 a viz Here 1930 – 10 a viz Mezheven 2000) a oa prezidant Siria adalelek 1971 betek e varv e 2000. Jeneral an aerlu eo bet ivez etre 1955 ha 1972. Ganet eo e Qardaha (gwalarn Siria) hag aet da anaon e Damask. Ur vab dezhañ, Bashar al-Assad, en warlerc'hias e penn Republik arab Siria.

Ganet eo en ur familh alawit paour e tiriad an Alawited, e-tal Latakia. Sevel a reas gant skeul urzhaz ar strollad Baath betek embreger ar garg uhelañ, penn ar Stad sirian da heul un taol-Stad. Aotrouniek-tre eo bet e renad. Sevel a reas meur a wezh a-enep da Israel ha kas a reas an arme sirian da Liban da geñver ar brezel-diabarzh eno. Moustrañ a reas un emsavadeg renet gant ar Vreudeur Vuzulman e kêr Hama e 1982. Douzh kostezenn an URSS edo e-kerzh ar Brezel yen.
Lodrisio Visconti

**Lodrisio Visconti** (c. 1280 &ndash; 1364) a oa condottiero italian.

## E vuhez
Mab e oa da, of the powerful Pietro Visconti, eus Milano, ha da Antiochia Crivelli. 

Gant e dad e teskas micher an armoù. Harp a roas d'e genderv Matteo Visconti ha d'e vab Galeazzo da adkemer Milano digant an Torriani. Diwezhatoc'h, e skoazellas Marco, da vac'hañ Galeazzo hag e vab Azzone e Monza. Pa voe dieubet an daou e tec'has Lodrisio d'e zouaroù, da Seprio.

Azzone a lakaas seziz war e gastell, hag a zistrujas anezhañ. Lodrisio avat a deuas a-benn da dec'hel da Vicenza, hag a genlabouras gant Mastino II della Scala, aotrouVerona. 

E miz Genver 1339 he mustered a large army, Alamaned anezho dreist-holl, gant 2,500 brezelour war varc'h, 800 war droad, ha 200 kroazwareger, anvet *[[Compagnia di San Giorgio]]*, kentañ *compagnia* goprsoudarded dindan ur c'hondottiero italian.

Aloubiñ Milan a reas arme Lodrisio hogen faezhet e voe e deroù C'hwevrer en emgann Parabiago. Tapet e voe, e vab Ambrogio gantañ, ha bac'het e voent en ur gaoued houarn ie kastell San Colombano. Eno e chomas dek vloaz, a-raok bout dieubet gant aotrou nevez Milano, an arc'heskob Giovanni Visconti. 

Goude marv Giovanni e servijas Galeazzo II, mab da Stefano Visconti. Gantañ e voe anvet da jeneral an arme a oa da adkemer Piemonte, ha perzh a gemeras en trec'h bras a voe e 1356 war arme enebourien an Tiegezh Visconti, aozet gant ar c'hardinal [Albornoz], o devoa gopraet arme [Konrad von Landau.

Bevañ a reas e lez Galeazzo betek e varv e 1364.

## Levrlennadur
* 
*
Daoudueg

Un **daoudueg** a reer en henoniezh hag en henzenoniezh eus ur benveg maen benet dezverkus eus prantadoù koshañ ar Ragistor.

En Europa en em ziskouezas en Henoadvezh koshañ ar maen, dreist-holl da vare an Akeulean, met bout a oa anezhañ c’hoazh da vare ar Mousterian. Kavet eo bet an daouduegoù koshañ e reter Afrika, war lec’hienn Olduvai e Tanzania peurgetket (1,6 milion a vloavezhioù), met ivez e Kokiselei war ribloù al lenn Turkana e Kenya (1,76 milion a vloavezhioù).

Graet e vez (pe e veze kentoc’h) un daoudueg o patromañ a-damm-da-damm ur pezh maen o tistagañ skolpoù diouzh e daou du. Ur simetriezh daoudu zo d’an daouduegoù enta, ar pezh a c’hellfe diskouez, hervez ragistorourion zo, sorboù a-fet kenedelezh a-berzh an obererion.

Implijet e veze mein liesseurt evit o gober: sileks (maen-tan), kouarzit, kouarz pe karregadoù volkanek (ag an obsidian d'ar fonolit).

Diaes eo c'hoazh resisaat an implij a veze graet anezhe (didroc'hañ, drailhañ, evit al lidoù,...) abalamour d'an diouer a brouennoù.