Lezennoù war an armoù e Frañs

Meur a lezenn, ordrenañs pe dekred war implij ha perc'henniezh an armoù a zo bet e Frañs abaoe ar XVI kantved, e-sell da izelaat an niver a dorfedoù pe da aesaat kontrol ar Stad war ar boblañs da geñver brezelioù da skouer. Hervez un istimadur graet e 2008 e oa tro 20 milion a armoù-tan er vro ha war-dro 3 milion anezho disklêriet nemetken. E 2005, diwar 2.105 den lazhet gant un arm-tan e Frañs, 36 a oa abalamour d'ur gwallzarvoud, 124 goude un dagadenn ha 1.653 goude un emlazh.

## Renad Kozh
Abaoe deroù ar XVI kantved ez eus bet embannet lezennoù ha lakaet harzoù war berc'henniezh hag implij an armoù-tan e Rouantelezh Frañs. E 1563 e lavare ar roue Charlez IX e oa an armoù-tan abeg da veur a laeroñsi ha torfed. 85 bann a voe embannet gant rouaned Frañs etre 1516 ha 1785 war an danvez-mañ. Nac'het e oa da dud an Trede-stad kaout armoù-tan, nemet e vijent soudarded. E Breizh e c'halle an noblañs kemer divizoù lec'hel evit berzañ dougen an armoù, evel da skouer e 1560, 1563 ha 1565 e kêrioù Roazhon ha Naoned. Adalek ar XVII kantved e renas Breujoù Breizh war an divizoù-se. Alies e azasae ar vodadeg he divizoù war reoù rouaned Frañs.

## Dispac'h Gall
Gant an Dispac'h Gall e voe torret privilajoù an noblañs. Forzh piv en doe droad da chaseal ha da gaout armoù. Pa voe anv da sevel ur Vonreizh evit Frañs e kinnigas Mirabeau enbarzhiñ enni ur pennad 10 a embanne en doa pep hini gwir da gaout un arm, betek-gouzout e vije bet un dañjer evit buhez pe frankiz ur sitoaian pe meur a hini. Ne voe ket skrivet er Vonreizh a-benn ar fin, ken anat e seblante da izili ar bodad-labour war an destenn.

## Brezel-bed Kentañ
Ar Stad a Seziz embannet d'an 2 a viz Eost 1914 a redie an dud da reiñ d'ar Stad o armoù ha munisionoù hag a roe aotre d'an arme, archerien hag all, klask ha tapout anezho. Echuiñ a reas ar stad a seziz d'an 12 a viz Here 1919.

## Dekred-lezenn an 18 a viz Ebrel 1939
Goude trubuilhoù politikel eil hanter ar bloavezhioù 1930 hag evit prientiñ ur brezel e voe embannet d'an 18 a viz 1939 un dekred-lezenn hag a renke an armoù e 8 rummad :

* **1<sup>añ</sup> rummad :** armoù-tan hag o munisionoù savet evit brezeliñ war zouar, mor pe en aer ;
* **2<sup>vet</sup> rummad :** dafar da zougen pe implijout an armoù-tan er brezel ;
* **3<sup>de</sup> rummad :** dafar evit en em wareziñ a-enep d'ar gazoù-emgann;
* **4<sup>re</sup> rummad :**  armoù-tan d'en em zifenn hag o munisionoù ;
* **5<sup>vet</sup> rummad :** armoù gwenn ;
* **6<sup>vet</sup> rummad :** armoù-chase hag o munisionoù ;
* **7<sup>vet</sup> rummad :** armoù tennañ, armoù foarioù, saloñs hag o munisionoù ;
* **8<sup>vet</sup> rummad :** armoù ha munisionoù istorel ha dastumadegoù.

Kemmet e voe an dekred-se meur a wech betek bezañ torret gant pennad 5 ordrenañs an 20 a viz Kerzu 2004.

## Eil Brezel-bed

Daou ordrenañs a verzhas perc'henniezh an armoù e Frañs en Eil Brezel-bed : an hini gentañ d'an 10 a viz Mae 1940 pa voe aloubet ar vro gant an arme alaman, hag an eil d'ar 5 a viz Meurzh 1942. Rediet e voe an dud da reiñ o armoù en tier-kêr, e tier an archerien hag er *[[Kommandantur|c'hKommandanturioù]]*. Hervez un istimadur eus fin ar bloavezh 1941 e voe roet tro 700.000 arm d'ar poent-se. 100.000 anezho a voe kaset da Alamagn.

## Goude an Eil Brezel-bed
Goude ar brezel e voe torret ordrenañsoù renad Vichy hag adembannet dekred-lezenn 1939 gant un nebeud cheñchamantoù :

* difennet e oa d'ar siviled kaout armoù eus ar rummadoù 1 da 4, nemet e vijent tennerien sport ha gant ma implijjent o armoù e standoù tennañ ar *Fédération Française de Tir* ;
* savet e voe ur fichennaoueg e pep departamant evit renabliñ an dud perc'henn war armoù ar rummadoù 1 da 4.

Hervez an endro e voe cheñchet an dekred-se, da c'hortoz a-wechoù, da vare Brezel Aljeria pe darvoudoù Aleria (Korsika) e 1975 da skouer.

## Hiziv an deiz
Abaoe ar 6 a viz Gwengolo 2013 e vez renket an armoù e pevar rummad evit doujañ ouzh emglevioù Schengen hag an normoù european. Ne vez ket kemeret e kont ken ar mod da implijout an arm-mañ-arm evel e dekred 1939, met e live dañjerusted gwir.

### Rummad A : armoù difennet d'ar siviled
* Armoù-skoaz  20 tenn
* Kargerioù armoù gant munisionoù skoet en o c'hreiz > 10 tenn
* Kargerioù armoù gant munisionoù skoet war o zro > 30 tenn

### Rummad B : armoù a ranker goulenn an aotre da gaout anezho, implijet er sportoù tennañ
* Armoù-skoaz etre 60 ha 80 cm (lamm pleget)
* Armoù-skoaz dezho ur c'hanol  11 tenn
* Revolverioù ha pistolennoù
* Munisionoù zo : 7,62 × 39 mm M43, 5,45 × 39 mm M74, 5,56 × 45 mm NATO, 12,7 × 99 mm NATO, 14,5 × 114 mm
* Fuzuilhoù-pomp dezho ul lamm a c'haller plegañ pe > 5 tenn (4 + 1 kambret)

### Rummad C : armoù a ranker diskleriañ
* Armoù-skoaz > 80 cm (lamm pleget)
* Armoù-skoaz dezho ur c'hanol > 60 cm
* Karabinennoù damaotomatek ≤ 3 zenn
* Armoù tennata dre zorn  20 joul
* Armoù disoudardet

### Rummad D : armoù a ranker lakaat da enrollañ pe a c'haller gwerzhañ ha kaout en ur mod dieub
* Sistemoù entanañ ijinet a-raok 1900
* Armoù gant poultr du
* An holl armoù etre 2 hag 20 joul

## Fichennaouegoù nevez
Adalek 2011 e vez implijet ar fichennaoueg FINIADA (*Fichier national des personnes interdites d'acquisition et de détention d'armes*), enni renablet an holl dud difennet dezho kaout un arm dre abegoù justis, melestradurezh pe medisinourezh.

D'an 28 a viz Ebrel 2020 e voe divizet lakaat e plas an SIA ''(Système d'Information sur les Armes)'' e-lec'h ma ranko bezañ renablet tamm-ha-tamm an holl armoù eus ar rummadoù A, B ha C gant o ferc'henned.

## Dougen ha treuzdougen armoù-tan
Alies e vez mesket **dougen an armoù**, da lavaret eo kaout un arm warnañ prest da vezañ implijet, en ul lec'h publik, renket en un holster da skouer, ha **treuzdougen an armoù**, da lavaret kas anezho eus an eil lec'h d'egile.

An **dougen armoù** e Frañs zo aotreet d'un nebeud rummadoù tud a ra ur vicher stag ouzh ar surentez (polis, archerien) pe d'ar chaseourien pa jiboesaont. An **treuzdougen armoù** zo aotreet d'an holl dud o deus un arm-tan (chaseourien gante un aotre da chase, tennerien sport gante ul lisañs) en ur zoujañ ouzh reolennoù zo : pa vezont treuzdouget e rank an armoù bezañ diskarget, dibosupl da implijout war ar prim (en ur zivontañ o c'hulasenn pe en ur lakaat ur morailh-pontig warno da skouer) ha renket en ur gwisk pe ur voest. Ret eo gellet abegiñ treuzdougen un arm : aotreet eo etre ti un tenner sport hag ar stand tennañ pe stal un armeurer da skouer.

## Gwelet ivez
* Feulster gant armoù-tan
* SIA
* Trafikerezh armoù
* Lobi an armoù-tan

## Daveennoù