open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ordovices

An **Ordovices** a oa ur bobl vrezhon en Enez Vreizh a-raok an aloubadeg roman, er vro a vo anvet Kembre. Amezeien e oant d'ar Silures er c'hreisteiz ha d'an Deceangli er biz, ha marteze d'ar g-Cornovii. Saverien-chatal e oant, ha saverien kreñvlec'hioù war an tuchennoù. 

## O anv
Krediñ a reer kavout en o anv ar gerioù 'ordo-wik-', ha neuze ar ger iwerzhonek 'Ord', ar ger kembraek 'Gordd' (gant ur G- ouzhpennet), kar d'ar ger brezhonek horzh. Da neuze e vijent marteze *pobl an horzh*. 

Chom a ra anv ar bobl en anv-lec'h *[[Dinorwig]]*, e Gwynedd. 

## Istor
N'eus ket kalz evelto en Enez Vreizh a zalc'has penn ouzh ar Romaned. Kaset e voe ar stourm gant Caratacos, a oa harluet en o bro goude ma oa bet trec'het en emgann ar Medway e 43. Dont a reas Caratacos da vout rener an Ordovices ha hini o amezeien Silures, ha brasañ enebour ar Romaned en amzer-se, er bloavezhioù 50. 

Goude Emgann Caer Caradoc, e voe trec'het Caratacos gant Publius Ostorius Scapula, hag echu e voe d'an Ordovices gourdrouz Roma, e-pad ur pennad. 

Er bloavezhioù 70 koulskoude en em savas an Ordovices a-enep ar Romaned, ha distrujañ a rejont ur rejimant roman war varc'h. Euzhus e voe ar c'hastiz, hag hervez Tacitus e voe lazhadeget ar bobl gant arme roman Agricola, tad-kaer an istorour, e 77/78.. 

### Pennad kar
* Brezhoned

## Liammoù diavaez
* Ordovices e-barzh Roman-Britain.org
* Ordovices e-barzh Romans in Britain
Kof (amprevaned)

**Kof un amprevan** zo unan eus an teir lodenn a ya d'ober korf al loen, asambles gant ar penn hag ar brusk.

## Morfologiezh
11 segmant, d'ar muiañ, a ya d'ober kof un amprevan. An telson, m'emañ ar fraezh eo an hini diwezhañ anezho.

War an 8vet segmant emañ toull-gouennañ ar parezed. Hini ar pared zo war an 9vet segmant.

An toulloù-analat zo war bep kostez an 8 segmant kentañ.

*Pavioù faos* a zeu war-wel war segmantoù ar c'hof e-pad diorroadur an amprevan. Chom a reont e stumm aspadennoù gant an apterigoted (amprevaned diaskell). Treiñ a reont da organoù liesseurt war segmantoù diwezhañ ar pterigoted (amprevaned askellek) : serkenn, gonopod...

## Levrlennadur
* Michel Lamy : *Les insectes et les hommes*, emb. Albin Michel Sciences, 1997
Debrer-merien

**An debrer-merien** zo un amprevan a denn d'an nadoz-aer.

Toullañ a ra larvenn an debrer-merien ur founilh en traezh ha chom war api er foñs. Pa dosta un amprevan d'ar pej-se e tisac'h an traezh hag e tifaragoell al loen betek karvanoù ar preizhataer.
Dugelezh Ferrara

**Dugelezh Ferrara** (1471-1598), a oa ur stad emren en hanternoz Italia, dre vras en Emilia-Romagna a vremañ. 

## Istor
## ''Ducatus Ferrariae'' e deroù ar Grennamzer
Kentañ meneg a gaver eus an *Ducatus Ferrariae* zo en 755 en amzer ar roue lombard Dider, hag e oa un darn eus douaroù an Iliz . 

Gant ar pab e voe roet d'ar markiz Tedald Canossa, en 984, an dugelezh evitañ hag e ziskennidi, goude paeañ. Dont a reas diwezh an Tiegezh Canossa en 1115, pa varvas ar gontez Matilda Toskana, pe Matilda Canossa, tra ma oa Ferrara o tont da vezañ ur gumun war-lerc'h bout un dugelezh.

## Eus kumun Ferrara da ''signoria'' an Tiegezh Este
Kumun dieub e chomas Ferrara e-pad tost da 100 vloaz. 

Krouet (pe adkrouet) e voe an dugelezh pa yeas Obizzo II d'Este da unpenn Ferrara e 1264. Embannet e voe unpenn Modena e 1288 ha Reggio e 1289. E 1452 ez eas ar familh d'Este da zuk Reggio ha Modena ha Ferrara a yeas d'un dugelezh e 1471. Pa varvas Alfonso II d'Este hep hêr ebet e 1597 e tremenas ar gêr da Stadoù ar Pab. Mirout a reas an Tiegezh d'Este Reggio ha Modena betek 1796.

## Ferrara o vont da zugelezh
E 1471 eo e teuas ar markiz Borso d'Este (a oa dug e Modena ha Reggio abaoe 1452) a-benn da gaout an aotre digant ar pab Paol II da zougen ar gurunenn a zug e Ferrara, un tamm a-raok mervel.

## Dugelezh Ferrara
War-lerc'h Borso e renas
* Ercole Iañ d'Este (1471-1505)
* Alfonso Iañ d'Este (1505-1534), 
* Ercole II d'Este (1534-1559) 
*Alfonso II d'Este (1559-1598)

## Pennad kar
*Stadoù kozh Italia‎
Borso d'Este

**Borso d'Este** (1413 - 20 a viz Eost 1471) a voe kentañ dug Ferrara, adalek 1450 betek e varv. Unan eus an Estensi e oa, da lavarout eo eus an Tiegezh d'Este. 

## E vuhez

Mab bastard e oa da Nikolaz III d'Este, markiz Ferrara, Modena ha Reggio Emilia, ha d'e serc'h Stella de' Tolomei.

Markiz e voe war-lerc'h e vreur Leonello d'Este, d'an 1 a viz Here 1450.

D'an 18 a viz Mae 1452, e voe roet dezhañ, a berzh an impalaer Frederig III, an titl a zug en e zouaroù. D'an 12 a viz Ebrel 1471, e voe savet da zug Ferrara gant ar pab Paol II en Iliz Sant Pêr Roma.
Pobloù brezhon Kembre

Komz a reer eus **pobloù brezhon Kembre** a-raok aloubadeg ar Romaned en Enez Vreizh. 

## Pobloù
*Silured, e gevred Kembre
*Ordovices
*Deceangli
*Gangani, e Llŷn.
*Demetae, er mervent

War a seblant e voe aloubet broioù an Demetae hag an Deceangli gant ar Romaned hep re a boan. Ne voe ket heñvel gant ar Silured nag an Ordovices a stourmas pell da zifenn o dizalc'hded hag a voe trec'h meur a wech war an armeoù roman.
Jupiter

**Jupiter** zo un anv latin
* hini an doue Yaou (doue),
* hini ar blanedenn Yaou (planedenn) .

## Lec'hioù
*Jupiter Island, enezenn e Florida, e SUA.
Kleñved Naplez

**Kleñved Naplez**, pe **naplez(enn)**, a reer eus ur c'hleñved dre ma kreder e vije deuet eus Naplez, pe Napoli, degaset gant ar C'hallaoued pa oant bet oc'h ober brezel en Italia er XVvet ha XVIvet kantved, hag a deu eus an *[[Treponema pallidum]]*, pe *treponem disliv*, ur vakterienn. Ur c'hleñved infektus diwar an embarañ eo, pegus ha kontammus. En deroù e teu ul livant war groc'hen kalc'h ar baotred, goude se, a-wechoù bloavezhioù goude, e vez taget ar bouzelloù hag an nervennoù.

## Treponemoù
*[[Treponema pallidum]]* zo bet diskoachet gant Fritz Schaudinn hag Erich Hoffman e Berlin en 1905.

En 1963 e kinnigas Hackett un displegadur all. Dont a rafe an treponem disliv eus un treponem all, *Treponema caracteum* e anv, a vije mamm an *Treponema pallidum* sub species *endemicum* anvet ivez bejel.

## Tud vrudet o c'hleñved

(m = marvet gant ar c'hleñved)
* 1488-1523 Ulrich von Hutten
* 1491-1547 Herri VIII ha pemp pried dezhañ
* 1537-1553 Edouarzh VI, mab da Herri VIII
* 1606-1668 William Davenant
* 1776-1822 Ernst Hoffmann
* 1797-1828 Franz Schubert
* 1797-1848 Gaetano Donizetti
* 1810-1856 Robert Schumann (a greder)
* 1818-1862 Mary Todd Lincoln
* 1821-1867 Charles Baudelaire, m
* 1824-1884 Bedrich Smetana
* 1830-1870 Jules de Goncourt
* 1840-1897 Alphonse Daudet
* 1844-1900 Friedrich Wilhelm Nietzsche (a greder)
* 1849-1895 Randolph Churchill
* 1850-1893 Guy de Maupassant
* 1853-1890 Vincent Van Gogh
* 1862-1921 Georges Feydeau
* 1862-1934 Frederick Delius 
* 1864-1901 Henri de Toulouse-Lautrec
* 1868-1917 Scott Joplin
* 1870-1924 Lenin
* 1872-1906 Harry Nelson Pillsbury
* 1883-1945 Benito Mussolini
* 1895-1962 Karen Blixen
* 1899-1947 Al Capone
* 1905-1976 Howard Hughes hag un toullad aktourezed darempredet gantañ 
* 1911-1938 Robert Johnson
* 1924-2003 Idi Amin Dada (a greder)
* 1932-1972 Ar glañvourien e studienn Tuskegee diwar-benn an naplez

## Levrlennadur
* *La Méthode Curatoire de la maladie venerienne vulgairement appelée grosse Vérole et de la diversité de ses symptômes.* Arnoul L'Angelier. 1552, Paris, Nicolas Pepingué, 1660

## Liammoù diavaez

* Moulage pédagogique ancien (cire) présentant les papules squameuses typiques d'une syphilis secondaire (Collection des moulages de l'hôpital Saint-Louis)
* Moulage pédagogique ancien (cire) présentant chez un bébé des syphilides papuleuses et pustuleuses (Collection des moulages de l'hôpital Saint-Louis)
* Moulage pédagogique ancien (cire) présentant un chancre syphilitique (Collection des moulages de l'hôpital Saint-Louis)
Ten Brielen

**Ten-Brielen** a zo ur pennkêr eus Comines, ur rann-gumun eus Comines-Warneton en Hainaut e Belgia. 
Ur barrez katolik eo ivez. 

## Monumantoù ha traoù heverk
* **An iliz katolik** : savet e oa bet an iliz-parrez *Saint-Eloi* e 1922, e-lec'h an iliz nev-gotek a-gent bet savet e 1889 ha bet distrujet e 1917, e-pad ar Brezel-bed kentañ. Graet eo gant brikennoù ha savet eo bet diwar tres an iliz a-gent.
* **Ar Soetemolen** (*ar velin Soete*) : ar vilin-avel gentañ a oa bet distrollet, degaset eus Mesen hag adsavet e **Ten Brielen**. Distrujet eo bet razh e-pad ar Brezel-bed kentañ. Adsavet e oa bet gant ar miliner Dominique Soete. Hemañ a brenas tammoù milinoù e Flers hag e Comines. E-pad c'hwec'h vloaz ha daou-ugent, an tiegezh *Soete* a labouras er velin. E 1932 e voe aotreet ar milinour, Jean-Baptiste Soete, da lakaat ur c'heflusker-mazout er velin. Paouez a reas da dreiñ e penn-kentañ ar bloavezhioù 1960. Mont a rae war ziskar tamm-ha-tamm. Prenet e voe gant kumun Comines. Dre ma oa re ger da gempenn, gwerzhet e voe en-dro. A-benn ar fin, profet e voe gant ar gumun d'ar Gumuniezh c'hall. *Klaset* eo bet ar vilin e 1978. Diblaset eo bet ha treiñ a ra en-dro abaoe 1987.

## Dave ha notennoù
Tannhäuser

**Tannhäuser** a oa ur *[[Minnesang|Minnesänger]]* hag ur barzh alaman eus an  kantved. Ne ouezer tost netra diwar e benn, ha ne ouezer ket hag-eñ e voe anezhañ zoken. Ar roud nemetañ anezhañ eo e varzhonegoù : peurliesañ e soñjer e voent savet etre 1245 ha 1265. Soñjal a reer ez eo liammet ouzh ur familh a renk uhel anvet Thannhausen. Diskennidi ar familh a zo o chom hiziv an deiz e kastell Tannhausen, e-kichen Ellwangen ha Dinkelsbühl. Soñjal a reer ivez e voe ezel eus lez Friedrich II Aostria. Er *[[Große Heidelberger Liederhandschrift]]* e weler Tannhäuser gwisket gant dilhad an Urzh Teut, neuze e c'haller soñjal en dije kemeret perzh er pempvet kroaziadeg.

## Mojenn Tannhäuser

Tannhäuser a zeuas da vezañ ur seurt mojenn (testeniet azalek 1430), hag a voe diazezet war e destenn anvet *Bußlied*. Gwerzhioù a voe savet diwar e benn azalek 1450. Hervez ar vojenn e vije bet Tannhäuser ur marc'heg hag ur barzh hag en dije dizoloet *[[Venusberg]]* (« Menez Gwener »), hag a oa annez dindan douar an doueez Gwener. Eno e vije chomet ur bloavezh-pad, hag en dije azeulet anezhi. Morc'hed a vije deuet dezhañ goude bezañ kuitaet Venusberg, ha neuze e vije aet da Roma peogwir en doa c'hoant da resev absolvenn ar pab Urban IV. Urban en dije respontet e oa ken dibosupl ha ma kreske bleunvioù war e vazh. Met tri devezh goude ma vije aet kuit Tannhäuser, e voe bazh Urban en he bleuñv. Neuze e vije bet kaset kannaded dezho da adkavout Tannhäuser, met ne gavjont ket anezhañ peogwir e vije distroet da Venusberg.

## Oberennoù diwar e benn
Ur c'hoarigan anvet *[[Tannhäuser (c'hoarigan)|Tannhäuser]]* a voe savet gant Richard Wagner.

Er filmoù Blade Runner ha Soldier ez eus anv eus Tannhauser Gate. Un dave da Dannhäuser eo.

## Oberenn
* ''Die Dichtungen des Tannhäusers'', Testennoù Tannhäuser, gant displegadennoù

## Levrlennadur

* Johannes Siebert, *Der Dichter Tannhäuser: Leben, Gedichte, Sage*. Halle/Saale: Niemeyer, 1934
* John Wesley Thomas, *Tannhäuser, poet and legend: with texts and translations of his works* Chapel Hill 1974 : University of North Carolina studies in the Germanic languages and literatures ISBN 0-8078-8077-9
Joseph Loth

**Joseph Loth** (1847 er Gemene-1934 e Pariz), a oa kentañ kelenner yezhoù keltiek e Skol-veur Roazhon. N'en deus ket skrivet nemeur e brezhoneg (n'anavezer diwar e zorn nemet raklavar adembannadur *Ar en deulin*, oberenn Yann-Bêr Kalloc'h e 1935). Er skridoù gouiziek e kaver meneg aliezik eus al "Linenn Loth" a verkfe bevenn bellañ emled ar brezhoneg war-zu ar reter.

## E vuhez
Botaouer-koad e oa e dad e Berne, war harzoù koad Pont-Kalleg, hag eus ar Gemene e oa e vamm. Ganet e voe Jozef d’ar 27 a viz Kerzu 1847, er Gemene. Mont a reas da gloerdi bihan Santez-Anna-Gwened kent mont da Bariz da genderc’hel e studioù. Goude e voe anvet da gelenner e lise Kemper, en ur skolaj e Pariz, hag e lise Pondi. E 1883 e voe anvet da gelenner war ar c’heltieg e skol-veur Roazhon. Gantañ e voe savet an *[[Annales de Bretagne]]* ha renet e voe gantañ betek 1910. Er bloavezh-se e voe anvet e Skolaj Bro-C'hall, e Pariz. Degemeret e voe da ezel en *[[Académie des inscriptions et belles-lettres]]* e 1919, hag e meur a ensavadur all ivez : Akademiezh Roueel Norvegia, London Philological Society... Anvet e voe da zoktor gant skol-veur Glasc'hu, gant hini Kembre...
 
En *Annales de Bretagne*, er *[[Revue Celtique]]* hag e kelaouennoù all c'hoazh, e embannas ur bern pennadoù diwar-benn ar brezhoneg hag ar yezhoù keltiek. War-lerc'h Henri d'Arbois de Jubainville ez eas e penn ar  Revue Celtique ha da eil-renerien e oa Georges Dottin, Émile Ernault ha  Joseph Vendryes,  kelenner en École pratique des hautes études. Pa varvas Georges Dottin e voe lakaet Marie-Louise Sjoestedt en e lec'h. 

Meur a levr a savas ivez ha meur a skrid a voe adembannet gantañ, evel da skouer geriadur Pierre de Châlons. 

Mervel a reas e Pariz d'ar 1añ a viz Ebrel 1934, met beziet e voe er Gemene.

E 1947 e voe roet e anv da lise Pondi, anvet bremañ lise Joseph Loth.

## E skridoù
* *L'Émigration Bretonne en Armorique du Ve au VIIe siècle de notre ère*. Roazhon, 1883. Adembannet gant Slatkine Reprints, Paris-Genève-Gex 1980. Da lenn e levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2
* *Vocabulaire vieux-breton*, 1884. Da lenn e levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2
* *Remarques sur le bas vannetais*, 1886
* *Le Mabinogi de Kulhwch et Olwen*, tiré à part de la *Revue de Bretagne et de Vendée*, mars / avril / mai 1888, Éd. Prud'homme, Saint-Brieuc. Da lenn e levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2
* *Le Dialecte de l'Île aux Moines*, 1893.
**Adembannet ha reizhet gant Patrick Le Besco, Ar Skol vrezoneg/Emgleo Breiz, Brest, 1999)
**Contributions à l'étude des romans de la Table ronde avec une carte*. Paris, Champion, 1912. 
* *Chrestomathie bretonne*, 1890
* *De vocis Aremoricae usque ad sextum post Christum natum saeculum forma atque significatione : Facultati Litterarum Parisiensi thesim proponebat, 1833*. Da lenn e levraoueg niverel skol-veur Roazhon 2

## Liamm diavaez
*Nécrologie de Joseph Loth, Annales de Bretagne, (1934), niv. 41/1
Gemitus Britannorum

***Gemitus Britannorum*** (pe *Klemm ar Vrezhoned*) eo anv al lizher, hervez Sant Gweltaz en e levr *[[De excidio Britanniae]]*, a voe kaset gant pobl proviñs Britannia da c'houlenn skoazell arme Roma da zifenn o bro diouzh an alouberien : Skoted, Pikted, Angled, Saozon.

## Ar skrid
Sede skrid lizher Gweltaz, bloaziet e 446, ha kaset da Ætius, evit-doare:
:Igitur rursum miserae mittentes epistolas reliquiae ad Agitium Romanae potestatis uirum, hoc modo loquentes: ***Agitio ter consuli gemitus Britannorum***, et post pauca querentes ***repellunt barbari ad mare, repellit mare ad barbaros; inter haec duo genera funerum aut iugulamur aut mergimur!*** 
::*Da Agitius, konsul teir gwech, klemm ar Vrezhoned ... ar varbared hon c'has d'ar mor, ar mor hon c'has d'ar varbared, etre an daou zoare-se da vervel e vezomp pe lazhet pe beuzet.*

Meneget eo ar skrid-se gantañ e-barzh *[[De excidio Britanniae]]*, ha gant Bede war e lerc'h. Diskouez a ra ur boblañs e dañjer vras, ha klask a ra reiñ da gompren eo ret kas armeoù roman Galia en tu all da Vor Breizh da zifenn Brezhoned an Impalaeriezh diouzh an alouberien saoz. Met an Impalaeriezh, darev da gouezhañ, n'he devoa ket peadra da gas en amzer-se, ha ne lavar ket Gweltaz petra a voe respontet, ma voe ur respont.

## Bloaziañ ha displegañ
*Barbared* ar skrid eo ar Saozon diazezet en Enez Vreizh hag a veve gant ar Vrezhoned abaoe ar bloavezhioù 430. Kenderc'hel a raent da breizhata, ha skoazell ebet ne deuas eus Galia. Gweladenn Germanus, Jermen Auxerre, a oa bet ur jeneral roman a-raok bout eskob Auxerre, war-dro 446–7 a c'hallje bezañ bet ur respont digant Ætius, met tostoc'h da 440 eo bloavezh e eil gweladenn da Enez Vreizh.

## Levrlennadur
*"De Excidio Britannae" e saozneg gant John Allen Giles
*Mummy, Kevin, "The Groans of the Britons: Toward the British ''Civitates'' Period ca. 406-455 C.E.", *Ex Post Facto: Journal of the History Students at San Francisco State University*, 2002

## Pennadoù kar, a bell pe a dost
*Bede, istorour saoz
*Britannia ha Proviñs Britannia
*Ar rouantelezhioù brezhon: Gododdin, Powys, Gwent 
*Ar rouantelezhioù angl ha saoz: Bernikia, Wessex
Satrap

Ur **satrap** a oa gouarnour ur broviñs da vare Impalaeriezh an Ac'haemenided ha hini o warlerc'hidi, evel an impalaeriezh sasanat hag an impalaeriezhioù hellenistek. Evel ur roue e rene en e broviñs

## Etimologiezh
Ar ger "satrap" en deus gwrizioù en avesteg hag a zo damheñvel ouzh ar ger Sañskriteg *Kṣatriya* क्षत्रिय. Dont a ra ar perseg kozh *xšaθrapāvan* ("Gwarezer eus ar broviñs"), eus *xšaθra* ("rouantelezh" pe "proviñs") ha *pāvan* ("gwarezer"). En henc'hresianeg, e oa skrivet σατράπης, *satrápēs*, hag e oa romanekaet dindan ar stumm *satrapes*. E perseg a-vremañ e vefe deuet ar ger-se da vezañ **شهربان** (*shahrbān*). "Sharbān", e perseg a-vremañ, a dalvez "gward kêr"; (**شهر** "shahr", a dalvez "kêr", **بان** "bān" a dalvez "gward").
Cynan Garwyn

**Cynan Garwyn** a oa roue Powys e dibenn ar  pe deroù ar  kantved. N'ouzer ket hiroc'h diwar e benn, pe netra asur. 

Meneget eo e anv e barzhonegoù hag e dornskridoù skrivet daou c'hant vloaz war-lerc'h e varv. 

Krediñ a reer e oa mab henañ Brochwel Ysgithrog ha tad da Selyf Sarffgadau, pe Selyf ap Cynan, a voe lazhet en emgann Caer (war-dro 613 pe 615). Moarvat e renas etre an daou. Skrivet ez eus bet ivez e varvas en emgann-se gant e vab, met n'eus prouenn ebet a gement-se, ha marteze eo savet ar c'haozioù-se gant ar c'hoant da vrudañ ul lignez ha da sevel ur vojenn muioc'h eget war ar wirionez. 

Hervez skridoù zo e vije dimezet da wGwenwynwyn, priñsez eus an Hanternoz kozh, ha n'eo ket anavezet a-hend-all.

Ur meulgan zo bet savet gant Taliesin da Cynan hag anvet *Trawsganu Cynan Garwyn*. A-hervez e vije ar varzhoneg koshañ e kembraeg. Meuleudi zo kanet gant ar barzh da Cynan evel brezelour taer o vont da lammat war rouantelezhioù brezhon all, gant skoazell tud Kernev-veur. 

En amzer-hont ne oa ket c'hoazh eus Mercia, nag eus Kleuz Offa, hag en em astenn a rae Powys betek kreiz an enezenn, er vro a deuio da vezañ Y Mers, pe Gororau, da lavarout eo Marz Kembre.

## Levrlennadur
*Ifor Williams (gol.), *Canu Taliesin* (Caerdydd, 1960). Tud. xvii-xxiii.
*Kari Maund (2000) *The Welsh Kings: The Medieval Rulers of Wales* (Tempus)
*John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.)

## Pennadoù kar
*Cynan ha Konan
*Taliesin
597

*Diwar-benn ar bloavezh *'597*' en [[deiziadur juluan]] eo ar bajenn-mañ.*

## Darvoudoù

#### Breizh

#### Er bed

### Arzoù ha lizhiri
### Skiantoù ha politikerezh
### Armerzh
### A bep seurt

## [[:Rummad:Ganedigezhioù 597|Ganedigezhioù]]

Gwelet ivez :*[[:Rummad:Ganedigezhioù 597]]*

## [[:Rummad:Marvioù 597|Marvioù]]

Gwelet ivez:*[[:Rummad:Marvioù 597]]*
__NOTOC__
Swabia

**Swabia** (*Schwaben* en alamaneg) zo ur vro istorel e kreisteiz Alamagn. Hiziv eo rannet etre Stad Bavaria ha Baden-Württemberg.
Swabeg a reer eus ar rannyezh alemanek a vez komzet eno.

## Orin an anv
Dont a ra eus pobl ar Sueved.

## Istor
Evel  Su Alamagn e oa Swabia e bro sevenadur  keltiek  La Tène . En amzer ar Romaned e oa e e Raetia.

*Lazhadeg Cannstadt.

## Distrig
Distrig Swabia (*Regierungsbezirk Schwaben* en alamaneg) zo unan eus seizh pastell-vro (*Regierungsbezirke*) Stad Bavaria.

## Pennad kar
*Dugelezh Swabia
Idwal

**Idwal** zo un anv-bihan kembraek, kevatal d'an anv "Yuzwal" brezhonek.

## Tud
*Idwal Iwrch, pe "Idwal ap Cadwaladr" (war-dro 650-720), roue Gwynedd
**Rhodri Molwynog ap Idwal, mab dezhañ
*Idwal Foel, pe "Idwal Foel ab Anarawd", roue Gwynedd en 
**Ieuaf ab Idwal, ur mab dezhañ
**Iago ab Idwal, ur mab all dezhañ
**Iago ab Idwal ap Meurig

* Idwal Jones (1895-1937), barzh eus Ceredigion
* Idwal Jones (1887-1964), skrivagner saoznek eus Meirionnydd
* Idwal Rees (John Idwal Rees) (1910-1991), rugbiour etrevroadel eus Abertawe

## Lec'hanvadurezh
*Cwm Idwal, un draoñienn en Eryri
*Llyn Idwal, ul lenn en draoñienn-se en-eun
* Bwthyn Idwal, herberc'hdi yaouankiz e-kichen Cwm Idwal.

## Notennoù ha daveoù
Gwenwynwyn

**Gwenwynwyn** zo un anv-den kembraek.

*Gwenwynwyn, a vije bet anv pried Cynan Garwyn, roue Powys er VIvet pe VIIvet kantved 

*Gwenwynwyn ab Owain, marvet war-dro 1216, mab da Owain Cyfeiliog, roue Powys .
**Powys Wenwynwyn, ar rann eus Powys a voe roet dezhañ gant e dad 
** e vab Gruffydd ap Gwenwynwyn 
****Owen de la Pole* pe Owain ap Gruffydd ap Gwenwynwyn, mab da Gruffydd ap Gwenwynwyn .
Iago ab Idwal ap Meurig

Roue Gwynedd e voe **Iago ab Idwal ap Meurig** (974? — 1039), war-lerc'h marv Llywelyn ap Seisyll e 1023. Gourvab e oa da Idwal Foel. Evel-se e tistroas ar gurunenn gant an dierniezh kozh. 

Ne ouzer ket nemeur a dra eus e ren. 

Hervez Levr Llandâf, ne rene Iago nemet en Enez Mon ha Rhydderch ab Iestyn eus Deheubarth a rene e Gwynedd. 

Lazhet e voe Iago gan e wizien e 1039. Mab Llywelyn ap Seisyll, Gruffydd ap Llywelyn, an hini a renas war e lerc'h neuze. 

Gallout a reas e vab Cynan ap Iago tec'hel da Iwerzhon. Eno e timezas da Ragnaillt, ur verc'h da ur priñs danat eus Dulenn. 

O mab Gruffydd ap Cynan a deuas goude da c'houlenn ar gurunenn, met dre ma ne oa ket anavezet e dad er vro en em ginnige evel mab-bihan Iago ("wyr Iago" e kembraeg) e-lec'h "mab Cynan".
Partij voor de Vrijheid

**Partij voor de Vrijheid** (**PVV**, Strollad evit ar frankiz) a zo ur strollad politikel izelvroat. Savet eo bet d'an 22 a viz C'hwevrer 2006 gant Geert Wilders, ur c'hannad distag en Eil kambr. Bet e oa bet ezel eus *[[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie]]* (VVD) betek-henn.

Da-geñver dilennadegoù kannaded en Eil kambr en Izelvroioù e 2006 e tapas kaout 5,9 % eus ar mouezhioù, ha 9 c'hannad ern Eil kambr. A-fet pouez er vuhez politikel e oa neuze pempvet strollad an Izelvroioù. 

Da-geñver dilennadegoù kannaded Europa e miz Even 2009 e tapas kaout 16,9 % eus ar mouezhioù ha 4 dileuriad (diwar 25 en holl evit an Izelvroioù) e Parlamant Europa. A-fet pouez ez eo neuze eil strollad ar vro. 

## Istor ar strollad
D'an 2 a viz Gwengolo 2004 e kuitaas ar c'hannad Geert Wilders e strollad, *Volkspartij voor Vrijheid en Democratie* (Strollad frankizour, VVD) e anv, en Eil kambr, dre ma ne save ket a-du gant mennozhioù ar strollad. Geert Wilders a zivizas mirout e bost ha krouiñ e strolald politikel, anvet *Groep Wilders*. Ezel nemetañ ar strollad e oa. Start e vez dre vras e soñjoù war an divroañ hag ar justis, hag an daou dem-se eo ar re a vez meneget kalz gantañ.

Savet e voe *Partij voor de Vrijheid* d'an 22 a viz C'hwevrer 2006, ha lakaet e voe da bal gant e izili en em ginnig e dilennadegoù ar gannaded er memes bloavezh. E programm ar strollad e kaver elfennoù broadelour, re frankizour ha re virour, ha peurliesañ e vez keñveriet gant programm Lijst Pim Fortuyn (tu-dehou). Izili ar strollad a embann ez int kentoc'h mirourien ha frankizourien. 

### Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel
Lijst Pim Fortuyn

**Lijst Pim Fortuyn** (LPF, anv ofisiel : Politieke Vereniging "Lijst Pim Fortuyn") a oa ur strollad politikel izelvroat poblelour eus an tu-dehou savet gant Pim Fortuyn e 2002, ur pennadig a-raok ma varvfe.

## Istor ar strollad
Pim Fortuyn a soñje dezhañ bezañ e penn al listenn Leefbaar Nederland da-geñver dilennadegoù kannaded an Izelvroioù e 2002. Met rankout a reas kuitaat al listenn abalamour d'ar pezh a lavaras diwar-benn an divroidi hag an islam. Neuze e krouas LPF d'ar 14 a viz C'hwevrer, met drouklazhet e voe gant Volkert van der Graaf d'ar 6 a viz Mae, un nebeud deizioù a-raok an dilennadegoù.

## Disoc'hoù en dilennadegoù
Gwall skoet e voe an dud en Izelvroioù gant muntr Pim Fortuyn, met ne voe ket daleet an dilennadegoù. LPF a dapas kaout 17% eus ar mouezhioù, ha 26 kannad en Eil Kambr. A-fet piuez e voe neuze eil strollad politikel ar vro. Goude-se ez eas tamm-ha-tamm da netra ar strollad : 5,7% (8 dileuriad en Tweede Kamer) a dapas kaout da-geñver dilennadegoù ar gannaded e 2003. Da-geñver dilennadegoù ar gannaded e 2006 e voe anvet Lijst Vijf Fortuyn hag e tapas kaout 0,2% eus ar mouezhioù, ha kannad ebet ken.

## Divodañ ar strollad
Izili LPF a votas evit divodañ o strollad e miz Eost 2007, dre ma ne raent ket berzh en dilennadegoù. E dibenn ar bloaz e voe divodet.

## Gwelout ivez
* Pim Fortuyn
* Partij voor de Vrijheid

### Notenn


### Liamm diavaez
* Lijst 5 Fortuyn
Volkert van der Graaf

**Volkert van der Graaf** (9 a viz Gouere 1969 e Middelburg) a oa un debrer glasvez hag un den a stourme da zifenn gwirioù al loened. E skol-veur Wageningen e studias. Goude-se e labouras evit ar gevredigezh *Vereniging Milieu Offensief* e Wageningen. Ur gevredigezh bet savet gantañ e 1992 eo. Enni e oa e-karg eus aozañ prosezadurioù a-enep d'ar re a yae a-enep da reolennoù an endro. E Harderwijk e oa o chom. D'ar 6 a viz Mae 2002 e trouklazhas ar politikour izelvroat Pim Fortuyn.
E brosez a grogas d'ar 27 a viz Meurzh 2003 hag echuiñ a reas d'ar 15 a viz Ebrel 2003. Kondaonet e voe da 18 vloaz toull-bac'h. E-pad ar prosez e voe nac'het ober un den sot anezhañ. Goulenn a reas ma vefe digresket ar c'hastiz da 16 vloaz, met nac'het e voe gant al lez-varn d'an 18 a viz Gouere 2003.

## Notennoù
Geert Wilders

**Geert Wilders** (['ɣe:ʁt 'ʋildɛʁs]), ganet d'ar 6 a viz Gwengolo 1963 e Venlo, a zo ur c'hannad izelvroat, ha krouer Partij voor de Vrijheid (PVV). Dilennet eo en Tweede Kamer abaoe 1998. Da gentañ e oa ezel eus VVD, ha pa guitaas anezhañ e krouas e strollad, Partij voor de Vrijheid (strollad evit ar frankiz) e anv, e 2006.

Abaoe m'eo bet drouklazhet Theo van Gogh gant un islamour ez eo bet brudet Wilders abalamour d'e gomzoù a-enep d'an islam, hag a zo, hervezañ, un «ideologiezh faskour». Lavarout a ra da skouer :
« N'em eus tra ebet a-enep d'an dud, met ur gudenn a sav gant an ideologiezh islamour. Ne fell ket din ma vo kaset en-dro d'ar gêr ar re a zo o chom amañ hag a zo enframmet, met lavarout a ran dezho en em zizober diouzh an ideologiezh-se, hag a zo faskour diouzh ma savboent.» 
Sevel a ra dreist-holl a-enep da blas ar maouezed ha da hini an dud heñvelreizh en islam, hag e kav ez eo ur relijion ma vez diforc'het an dud war diazez ar reizhelezh.

« Sklaeroc'h e lavaran an traoù : gwelloc'h eo ma sevenadur evit ar sevenadur islamour. Ne reomp gant ar maouezed, an dud heñvelreizh gant an darempredoù politikel er gevredigezh, evel ma ra ar sevenadur warlerc'hiet-se. Kevatal eo an holl dud.»

Savet en deus ur film berr, *[[Fitna (film)|Fitna]]* e ditl, ma kaver ennañ elfennoù a-enep d'an Islam ha d'ar C'horan. Hervezañ ez eo heñvel ar C'horan ouzh *[[Mein Kampf]]* gant Adolf Hitler ha goulenn a ra ma vo berzhet.

Ar film berr-se a zo bet skignet d'ar 27 a viz Meurzh 2008 war lec'hienn liveleak.com.

E miz Mae 2008 ec'h embannas e rankfe Flandrez bezañ distag diouzh Belgia, hag e rankfe bezañ stag ouzh an Izelvroioù. Kinnig a ra ivez ma vo aozet ur referendom e Flandrez hag en Izelvroioù war an afer-se. 
Ur pennad goude e savas pa lavaras diwar-benn ar gazetennerez izelvroat Joanie de Rijcke, (bet skrapet ha gwallet gant an dalibaned) e oa tapet gant sindrom Stockholm, dre ma ne fellet ket dezhi sevel a-enep d'an islam.
D'an 12 a viz C'hwevrer 2009 e oa sañset kinnig e film Fitna e Westinster, rak pedet e oa bet d'hen ober gant daou gannad, Malcolm Pearson ha Caroline Cox. Met daou zevezh a-raok ma vefe skignet ar flim e c'houlennas Jacqui Smith, ha hi ministrerez an diabarzh, ma vefe difennet ouzh Wilders a zont d'ar Rouantelezh-Unanet. Wilders en em gavas memes tra e aerborzh Heathrow d'an 12 a viz C'hwevrer, dalc'het e voe gant poliserien ha kaset en-dro d'an Izelvroioù.
Sevel a ra a-enep da Unvaniezh Europa, ha goulennet en deus ma vefe skarzhet Roumania ha la Bulgaria diouzh UE. Kannad eo bet dilennet da-geñver dilennadegoù kannaded Europa e miz Even 2009, met embannet en deus ne'z afe ket d'ar parlamant, rak fellout a ra dezhañ ma vo diskaret.

## Gwelout ivez
* Partij voor de Vrijheid

## Notennoù
Conrad Celtes

**Conrad Celtes**, aliesoc'h Conrad **Celtis** (*Konrad Pickel/Bickel*) (1459 e Wipfeld e-kichen Würtzburg - 1508 e Vienna), a oa ur barzh alaman a skrive e latin.



Dre ma felle dezhañ bezañ desket e veajas en Alamagn ha da Italia ivez. Kurunenn ar varzhed a resevas digant an impalaer Friedrich III (1491), ha gant Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel (1459-1519) e voe anvet da gelenner war ar prezegerezh ha da levraoueg e skol-veur Vienna.

Celtis a vez gwelet peurliesañ evel skouer beurvat lennegourien Alamagn. Meur a gevredigezh gouestlet d'ar ouiziegezh a voe savet gantañ. Gant Fillipo Buonaccorsi lesanvet Kallimach, e savas ur gevredigezh gouestlet d'al lennegezh anvet *Sodalitas litteraria Vistulana*, e Kraków e 1489. Diazezañ a reas ivez Societas Litteraria Rhenana, e Heidelberg e 1491. Ar gevredigezh koshañ gouestelet d'al lennegezh en Alamagn eo. Hag ivez *Sodalitas litteraria Danubiana* (1497), e-touez re all. Holl al lizheroù a skrivas, evel re Erasmus, a zo ur sikour bras d'an neb a venn kompren emdroadur al lennegouriezh.

E varzhonegoù lourennek e latin a voe damheñvel ouzh re Ovidius ha re Quintus Horatius Flaccus. «Quatuor libri Amorum» (1502) eo ar re vrudetañ anezho, skeudennet e voent gant Albrecht Dürer.

Ouzhpenn bezañ barzh e voe ivez Celtis douaroniour hag embanner. Addizoloiñ a reas *Tabula Peutingeriana*, ur gartenn-hent skeudennet eus an impalaeriezh roman. An hini kentañ a embannas skridoù (*Opera Roswithea*) ar varzhez Roswitha von Gandersheim e 1501. Lakaat a reas embann ivez oberennoù Lucius Annaeus Seneca ha «Germania» gant Tacitus. Flemmadennoù hag ur pleustrad war ar sevel barzhonegoù («Ars versificandi et carminum», 1486) a skrivas ivez.

Sevel a reas ivez « Germania illustrata », un holloueziadur ma venne liammañ holl gouiziegezhioù skiantel e amzer ouzh istor Alamagn. E-unan e savas al lodenn anvet «Germania Generalis» (1500), hag ivez ar pennad diwar-benn Nürnberg : «De origine, situ, moribus et institutis Norimbergae libellus» (1502). E-touez ar re a genlabouras gantañ da gas ar raktres da benn e oa Johannes Aventinus (1477–1534) ha Beatus Rhenanus (1485–1547).

Gantañ e voe dizoloet *Fablennoù* Phaedrus ha *Taol* Konrad Peutinger. E-touez e skridoù wellañ emañ :
* *Ars versificandi*, Nürnberg, 1487 ;
* *Amorum lib. IV*, Nürnberg, 1502 ;
* *Odatϖn lib. 17*, Straßburg, 1513.

## Daveoù
* Pierer *Lexikon*: Kluepfel, Aschbach
* *Catholic Encyclopedia*: Ruith, Hartfelder, Geiger, Sauer, Kodron, Knight
Hebe (doueez)

**Hebe** (Ἥϐη / Hebê e henc'hresianeg) a oa merc'h da Zeus hag Hera, ha doueez ar yaouankiz, ar vuhezegezh e mojennoù Hellaz kozh. Gwareziñ a rae ar plac'hed-nevez. E Roma e vez graet Juventas anezhi.

A-raok d'ar paotr Ganymedes degouezhout war menez Olympos, e oa boutouilherez, pe servijourez an evajoù d'an doueed. Skoazellañ a rae he mamm Hera da sevel en he c'harr ha tennañ a rae dour da Ares da gibellat. 

Hervez ur vojenn diwezhat e vije bet dimezet da Herakles.

## Lennegezh
E pezh Euripides, *Heracleidae*, e ro Hebe yaouankiz da Iolaos evit mont d'en em gannañ gant Eurystheüs. 

## Arz
Brudet eo delwenn Antonio Canova, met peder zo e gwirionez: unan anezho a weler e mirdi Forlì, en Italia, unan all e Mirdi ar Peniti, e Sankt Peterbourg e Rusia.
Un delwenn arem gant Robert Thomas e 1966 a weler e kreiz-kêr Birmingham e Bro-Saoz.

## Anv-bihan
* Hebe Camargo, kanerez vrazilian
Juventas

**Juventas**, pe **Iuventus**, a oa doueez ar yaouankiz, ar grennarded dreist-holl, e Roma gozh. Gwareziñ a rae ar yaouankizoù a rae dezhi aberzhoù, abaoe mare ar roue Servius Tullius . Enoret e veze war ar Mons Capitolinus. 

War an diwezhadoù e voe heñvelekaet ouzh Hebe tud Hellaz. Koulskoude e oa stag ouzh boazioù roman. Pa veze gwisket an toga, arouez an tremen eusar c'hrennoad d'an oad-gour, e veze roet ur pezh moneiz dezhi gant ar baotred yaouank. 

## Levrlennadur
*Dionigi di Alicarnasso Ρωμαικης Αρχαιολογιας (Rhomaikes Archaiologias, Antichità romane), III, 69
*Titus Livius, *[[Ab Urbe condita libri]]*, V,54
*Floro, *Epitome de T. Livio Bellorum omnium annorum DCC Libri duo*, I, 1
* Cicero *De natura deorum* I,112
* Ovidio, *Fasti* VI,65 e *Epistulae ex Ponto* I,10
* Sant'Agostino d'Ippona, *[[La città di Dio|De Civitate Dei]]* VI,23
Klujar ruz

Ar **glujar ruz** (liester : **klujiri ruz**) a zo ur spesad evned, *Alectoris rufa* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Tetrao rufus* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

Hemolc'het e vez ar **glujar ruz** evit he c'hig. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
* *Alectoris rufa hispanica*, e hanternoz ha kornôg al Ledenez iberek,
* *A. r. intercedens*, e reter ha kreisteiz al Ledenez iberek hag en Inizi Balearez,
* *A. r. rufa*, e Bro-C'hall, gwalarn Italia, Elba ha Korsika.

## Liammoù diavaez
*  ''Alectoris rufa'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Alectoris rufa'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Klujar c'hris

Ar **glujar c'hris** (liester : **klujiri gris**) a zo un evn krenndev, *Perdix perdix* an anv skiantel anezhañ.

Hemolc'het e vez ar glujar c'hris evit he c'hig. 

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Europa.

## Notennoù ha daveennoù
Koailh

Ar **goailh** (liester : **koailhed**), **koailh-soul** ent-strizh evit he disheñvelout diouzh ar c'hoailhed all, a zo un evn kuilh, *Coturnix coturnix* an anv skiantel anezhañ.

Gallout a ra ar goailh bezañ maget evit he vioù hag he c'hig.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra en Afrika hag Eurazia.

## Daveennoù
Fazan Kolc'his

Ar **fazan Kolc'his**, *Phasianus colchicus* an anv skiantel anezhañ, a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.
Hemolc'het e vez laboused ar spesad evit o c'hig.

## Doareoù pennañ

Pheasant.jpg
Fasan.jpg
Mr._Ring-necked_(15465924551).jpg


## Boued
Beviñ a ra diwar amprevaned, blotviled, buzhug, greun, had ha hugennoù.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tregont isspesad anezhañ :
* *Phasianus colchicus alaschanicus*, e Ningxia (hanternoz-kreiz Sina),
* *Phasianus colchicus bianchii*, e gevred Ouzbekistan, mervent Tadjikistan, biz Afghanistan,	
* *Phasianus colchicus chrysomelas*, e hanternoz Turkmenistan, kornôg Ouzbekistan,
* *Phasianus colchicus colchicus*, e Treuzkaokaz (Armenia, Azerbaidjan, Jorgia),
* *Phasianus colchicus decollatus*, e kreiz Sina,
* *Phasianus colchicus edzinensis*, e kreisteiz-kreiz Mongolia,
* *Phasianus colchicus elegans*, eus kornôg Sichuan da walarn Yunnan (kornôg-kreiz Sina), biz Myanmar, reter Tibet,
* *Phasianus colchicus formosanus*, e Taiwan,
* *Phasianus colchicus hagenbecki*, e kornôg Mongolia,
* *Phasianus colchicus karpowi*, eus biz Sina da gKorea,
* *Phasianus colchicus kiangsuensis*, e biz Sina,
* *Phasianus colchicus mongolicus*, e gevred Kazakstan, hanternoz Kirgizstan,
* *Phasianus colchicus pallasi*, e gevred Siberia, biz Sina, biz Korea,
* *Phasianus colchicus persicus*, e mervent Turkmenistan, biz Iran,
* *Phasianus colchicus principalis*, e gevred Turkmenistan, gwalarn Afghanistan,
* *Phasianus colchicus rothschildi*, e gevred Yunnan (kreisteiz-kreiz Sina), gwalarn Viêt Nam,
* *Phasianus colchicus satscheuensis*, e kornôg Gansu (hanternoz-kreiz Sina),
* *Phasianus colchicus septentrionalis*, e hanternoz Kaokaz (kreisteiz Rusia),
* *Phasianus colchicus shawii*, e kornôg Sina,
* *Phasianus colchicus sohokhotensis*, e reter Gansu (kreiz Sina),
* *Phasianus colchicus strauchi*, e biz Qinghai (kreiz Sina)
* *Phasianus colchicus suehschanensis*, e gwalarn Sichuan, kreisteiz Gansu (kornôg-kreiz Sina),
* *Phasianus colchicus takatsukasae*, e mervent Guangdong (kreisteiz Sina), biz Viêt Nam,
* *Phasianus colchicus talischensis*, e gevred Treuzkaokaz (Azerbaidjan, hanternoz-kreiz Iran),
* *Phasianus colchicus tarimensis*, eus diazad Tarim da Lop Nor (kornôg Sina),
* *Phasianus colchicus torquatus*, e reter Sina,
* *Phasianus colchicus turcestanicus*, e kreisteiz Kazakstan,
* *Phasianus colchicus vlangalii*, e diazad Qaidam (kornôg-kreiz Sina)
* *Phasianus colchicus zarudnyi*, e reter Turkmenistan,
* *Phasianus colchicus zerafschanicus*, e kreisteiz Ouzbekistan.

## Notennoù ha daveennoù
Alarc'h roueel

An **Alarc'h roueel** (liester : **Elerc'h roueel**) a zo un evn palvezek, *Cygnus olor* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

Schwanenpaar (1) beim Gründeln mit Jungen im Sonnensee, Binsfeld.JPG|Elerc'h roueel.
Cygnus olor MHNT.ZOO.2010.11.11.2.jpg|Ur vi *Cygnus olor*.


## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Europa.

## Notennoù ha daveennoù
Ganymedes

**Ganymedes** (Γανυμήδης / Ganymếdês e henc'hresianeg) a oa serc'heg Zeus ha servijer an doueed en o banvezioù.

## Mojenn
Ur priñs eus Troia e oa, mab d'ar roue Tros, diazezer Troia, ha d'an nimfenn Kalliroe.

## Pennad kar
*Katamit
Hebe

**Hebe** zo un anv gresianek, deuet da vout anv-bihan portugalek ha spagnoleg. 

Bez e c'hall bezañ :
*anv an doueez Hebe (doueez), doueez ar yaouankiz en Hellaz kozh,
*un anv roet d'ar merc'hed.

## Yezhoù all
**Ebe*, en italianeg

## Tud
*Hebe de Bonafini, politikourez arc'hantinat.
*Hebe Camargo, plac'h a skinwel e Brazil
**Hebe*, pe Hebe Tien Fu-chen, kanerez eus Taiwan er strollad S.H.E.

## Traoù all
* 6 Hebe, un asteroidenn.
* Hebe (genad), ur ouenn plantoù a orin eus Zeland Nevez.
Alarc'h Bewick

An **Alarc'h Bewick** (liester: **Elerc'h Bewick**), pe **Alarc'h bihan**, a zo un evn palvezek, *Cygnus columbianus bewickii* an anv skiantel anezhañ. Un isspesad eo d'an Alarc'h c'hwitell.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Liammoù diavaez

## Daveoù ha notennoù
Alarc'h kristilh

An **Alarc'h kristilh** (liester : **Elerc'h kristilh**) a zo un evn palvezek, *Cygnus cygnus* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en hanternoz Eurazia.

## Liammoù diavaez
*  ''Cygnus buccinator'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Cygnus buccinator'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Gwaz vailh

Ar **waz vailh** (liester : **gwazi bailh**) a zo ur spesad gwazi, *Anser albifrons* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Branta albifrons* (kentanv) da gentañ-penn (e 1769) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zelioù, geot, greun, gwrizioù, had ha hugennoù peurvuiañ.

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
* *Anser albifrons *'albifrons**', e hanternoz Rusia,
* *A. a. elgasi*, e kreisteiz Alaska (Stadoù-Unanet Amerika),
* *A. a. flavirostris*, e kornôg Greunland,
* *A. a. gambelli*, en Alaska, gwalarn ha hanternoz-kreiz Kanada
* *A. a. sponsa*, e kornôg Alaska (SUA).

## Liammoù diavaez
*  ''Anser albifrons'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Anser albifrons'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Gwaz louet

Ar **waz louet** a zo un evn palvezek, *Anser anser* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ:
* *Anser anser anser*, e gwalarn Eurazia; o c'hoañviñ e Norzhafrika, Turkia hag Iran,
* *Anser anser rubrirostris*, e biz Eurazia; o c'hoañviñ en Azia Vihanañ, India ha hanternoz Indez-Sina.

## Daveennoù
Garreli du

Ar **garreli du** (pe **garreli boutin**), a zo un evn palvezek, *Branta bernicla* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

## Rummatadur
Tadorn roueel

An **tadorn roueel** a zo un evn palvezek, *Tadorna tadorna* an anv skiantel anezhañ, tost ouzh an houidi hag ar gwazi.

Graet e vez houad roueel anezhañ ivez.

## Doareoù pennañ

## Boued
Amprevaned, bezhin, buzhug-aod, kranked bihan, kregin, plant-dour ha preñved.

## Annez

## Notennoù ha daveennoù
Houad lostek

An **houad lostek** (liester : **houidi lostek**) a zo un evn palvezek, *Anas acuta* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en hanternoz ekorannved palearktikel ha Norzhamerika.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
* Fichenn eus Birdlife

## Notennoù ha daveennoù
Houad beg-golvazh

An **houad beg-golvazh** (liester : **houidi beg-golvazh**) a zo ur spesad evned palvezek, *Spatula clypeata* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Anas clypeata* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged-dour bihan peurvuiañ.

## Annez
Kavout a reer ar spesad en Eurazia ha Norzhamerika.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Anas]]* kent.

## Liammoù diavaez
*  ''Spatula clypeata'' el lec'hienn BirdLife International.
*  ''Spatula clypeata'' e lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Krag-goañv

Ar **c'hrag-goañv** a zo un evn palvezek, *Anas crecca* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavet e vez al labous en Europa, e Norzhamerika hag en Azia ivez.

## Isspesadoù
Daou isspesad zo dezhañ : *Anas crecca crecca* hag *Anas crecca nimia*.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Anas crecca'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Houad penn ruz

An **houad penn ruz** (liester : **houidi penn ruz**) a zo ur spesad evned palvezek, *Mareca penelope* an anv skiantel anezhañ (*Anas penelope* kent) .

## Anvadur
Deskrivet e voe an houad penn ruz gant Linnaeus e 1758 e 10 embannadur e *Systema Naturae* dindan an anv *Anas penelope*, *anas* o verzañ ar ger latin evit "houad" ha *penelope* oc'h ober dave d'un houad hag en devije saveteet Penelope pa voe stlapet er mor.
|
## Doareoù pennañ
Etre 42 ha 52 cm eo hirder al labous, 71–80&nbsp;cm e zigorded ha 500-1100 g e bouez.
Gris eo kostezioù ha kein ar par, du eo e lost, gwer teñval e bluñv askell ; un takad gwenn skedus a weler war laez e zivaskell dispak. Roz eo e vruched, gwenn e gof, rous e benn gant ur gurunenn liv ar c'hoaven. Pa ne vez ket mare ar gouennañ ez eo neuz ar pared tostoc'h da hini ar barez, a zo gell sklaer he fluñv.

Mareca penelope male.jpg|Un houad penn ruze Fujimae-higata (Nagoya, Japan)
Mareca penelope MHNT.ZOO.2010.11.29.3.jpg|Vioù *Anas penelope*
Mareca penelope female s2.jpg|Un houadez penn ruze Fujimae-higata


## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha plant peurliesañ, a gav e pradeier pe geunioù.

## Annez
Kavout a reer ar spesad o neizhañ e hanternoz ha kreiz Eurazia hag o c'hoañviñ en Afrika ha kreisteiz Asia.
Alies e vez e Breizh-Veur hag en Iwerzhon er goañv, hogen ne chom ket da ouennañ Bro-Skos. A-wechoù e vez gwelet en SUA ivez : dre ma'z eo bagadus-kenañ al labous ez a alies kevret gant *[[Houad Jansen|Anas americana]]*, betek hironañ gantañ.

## Liammoù diavaez

*  ''Mareca penelope'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Mareca penelope'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù
Houad-korz

An **houad-korz** (liester : **houidi-korz**) a zo ur spesad evned palvezek, *Anas platyrhynchos* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Setu amañ dindan an takad m'emañ o chom ennañ an daou isspesad *Anas platyrhynchos conboschas* (aodoù mervent Greunland kentoc'h) hag *Anas platyrhynchos platyrhynchos*.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
* ''Anas platyrhynchos'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Houad louet

An **houad louet** (liester : **houidi louet**) a zo ur spesad evned palvezek, *Mareca strepera* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavet e vez al labous en Eurazia ha Norzhamerika ; neizhiañ a ra e geunioù an aod hag e peurvanoù lec'hiet e-kichen an tachennoù dour.

## Isspesadoù
Daou isspesad a oa dezhañ : *M. s. couesi* aet da get war-dro 1874 ha ***strepera***.

## Rummatadur
Renket e veze er genad *[[Anas]]* kent

## Liamm diavaez
*  ''Mareca strepera'' el lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Penndog ruz

Ar **penndog ruz** a zo un evn palvezek, *Netta rufina* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued
Bevañ a ra diwar blant-dour dreist-holl, tapet war-c'horre pe dre splujañ gantañ, ha c'hoarvezout dezhañ debriñ divellkeineged ha pesked bihan.

## Annez
E gavout a reer en un takad hag a ya eus Mor Kreizdouar da Azia ar C'hreiz.

## Rummatadur

## Liamm diavaez
* ''Netta rufina'' war al lec'hienn ''Avibase''.

## Notennoù ha daveennoù
Morilhon louet

Ar **morilhon louet** a zo un evn palvezek, *Aythya marila* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez

Hañviñ ha gouennañ a reont en-dro d'ar Meurvor Arktek ha goañviñ a-hed an aodoù kerreishoc'h.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
Morilhon gellruz

Ar **morilhon gellruz** a zo un evn palvezek, *Aythya nyroca* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

Ferruginous Pochard female RWD.jpg|Ur barez.
Ferruginous Pochard male RWD3.jpg|Ur par.
Aythya nyroca MHNT.ZOO.2010.11.20.5.jpg |Museum specimen


## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en ecorannved henarktikel (kornôg Eurazia da gentañ-penn).

## Rummatadur

## Daveennoù
Eider-dum

An **eider-dum** (liester : **eidered-dum**) a zo un evn palvezek, *Somateria mollissima* an anv skiantel anezhañ.

Anvet e voe *Anas mollissima* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
* *Somateria mollissima borealis*, e biz Kanada, Greunland, Island,
* *A. c. dresseri*, e gevred Kanada, biz Stadoù-Unanet Amerika (SUA),
* *A. c. faeroeensis*, en Inizi Faero,
* *A. c. mollissima*, e gwalarn Eurazia,
* *A. c. sedentaria*, e Bae Hudson, Bae James (Kanada),
* *A. c. v-nigrum*, e biz Azia, Alaska.

## Liammoù diavaez
*  ''Somateria mollissima'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Somateria mollissima'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Duanenn vras

An **duanenn vras** a zo ur spesad evned palvezek, *Melanitta fusca* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en hanternoz Eurazia (eus Skandinavia da gornôg Siberia).

## Liammoù diavaez
*  ''Melanitta fusca'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Melanitta fusca'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Daveennoù
Duanenn voutin

An **duanenn voutin** a zo ur spesad houidi palvezek, *Melanitta nigra* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra ar spesad en hanternoz Eurazia ; goañviñ a ra war aodoù hanternoz ha kornôg Europa ha gwalarn Afrika

## Liammoù diavaez
* ''Melanitta nigra'' el lec'hienn BirdLife International.
* ''Melanitta nigra'' e lec'hienn The IUCN Red List of Threatened Species.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Garv lagad aour

Ar **garv lagad aour** a zo un evn palvezek, *Bucephala clangula* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
* *Bucephala clangula clangula*, en htz Eurazia; o c'hoañviñ Mor Kreizdouar, Pleg-mor Persia ha ktz Sina,
* *Bucephala clangula americana*, en htz Norzhamerika; o c'hoañviñ e Kalifornia ha Florida.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez
*  ''Bucephala clangula'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Bucephala clangula'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Morilhon penn ruz

Ar **morilhon penn ruz** a zo un evn palvezek, *Aythya ferina* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

Aythya ferina 02.jpg|Ur barez
Aythya ferina MHNT.ZOO.2010.11.20.4.jpg|Vioù *Aythya ferina*


## Boued

## Annez
Bevañ a reont en Eurazia (en norzh hag en tachennoù kerreizh).

E Breizh e kaver un toullad koubladoù o neizhiañ, e Breizh-Uhel dreist-holl met ivez e Menez Are ha war aodoù su Breizh. Etre tregont ha daou-ugent koublad a vefe el Lenn Veur.

## Notennoù ha daveennoù
Morilhon kabellek

Ar **morilhon kabellek** a zo un evn palvezek, *Aythya fuligula* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Kavet e vez e toleadoù norzh ha kerreizh Eurazia.

Kavet e vez un nebeud koubladoù o neizhiañ e Breizh, e poulloù an argoad e Breizh-Uhel dreist-holl.

## Rummatadur

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù
Heskenneg bras

An **heskenneg bras** a zo un evn palvezek, *Mergus merganser* an anv skiantel anezhañ.

## Doareoù pennañ

## Boued

## Annez
Bevañ a ra al labous en hantervoul norzh.

## Liammoù diavaez

## Notennoù ha daveennoù