Treiñ ha troidigezh

**Treiñ** diwar ur yezh d’ur yezh all, pe en ur yezh all, zo lakaat komzoù pe skridoù a zo en ur yezh orin en ur yezh estreget ar yezh orin. "Treuzyezhañ" a reer ivez eus an ober-se.

Bez' ez eus ivez troidigezhioù diwar stumm kozh ur yezh e stumm a-vremañ an hevelep yezh, pa ne c'hall mui an dud nann-arbennik lenn ar skrid orin. Setu amañ ur skouer : eus an hensaozneg d'ar saozneg a-vremañ.

En un doare strizh-kenañ ne vez troet nemet skridoù ; jubenniñ a reer eus an ober dre gomz ha gant ur jubennour(ez) e vez graet.

Al labour treiñ komzoù pe skridoù, pe an treiñ hepmui, an treuzyezhañ, a vez graet gant un troer pe un droerez. Un troour, un droourez a vez lavaret ivez eus neb a ra al labour en un doare ampart pe vicherel, goude ma n’eo ket ar memes tra na tost.

Kemm a lakaer etre treiñ lennegezh (an treiñ lennegel) ha treiñ kalvezouriezh (an treiñ kalvezel). Da neuze e verker peseurt danvez a zo da dreiñ, penaos e ranker e dreiñ, ha gant piv e vo troet, rak disheñvel eo al labour hag ar barregezh a zo rekis en daou rumm troidigezhioù-se.

## Un tamm istor
Un ober hollvedel eo an treiñ, a zo bet ezhomm a-viskoazh etre pobloù disheñvel o yezh.

Skridoù skiantel zo bet troet a-gozh, evel labourioù an Arabed war ar gimiezh hag ar vezhegiezh (eus an arabeg e teu ar gerioù "algoritm" hag "alkool") ; skridoù relijiel zo bet treuzyezhet ivez, evel an Testamant Kozh e henc'hresianeg, ar Bibl e latin (ar Vulgat), ar Bibl c'hoazh en alamaneg gant Martin Luther pe e kembraeg gant William Morgan, hag e brezhoneg gant meur a zen.

E brezhoneg ez eus un hengoun diazezet war treiñ ar skridoù relijiel, a-raok kregiñ gant ar skridoù politikel gant an Dispac'h gall.

Treiñ lennegezh an Henamzer diwar an henc'hresianeg hag al latin zo bet a-bouez ivez en istor al lennegezh, e hini Bro-C'hall peurgetket. Da-heul treiñ ar skrivagnerien gozh e teuas c'hoant da sevel oberennoù pimpatrom-heñvel, evel re Jean de La Fontaine pa gemere skouer diwar Aisopos ha Phaedrus. E Breizh e voe diouzh ar c'hiz sevel fablennoù e doare Jean de La Fontaine, ken e skrivas Roparz Hemon komzoù garv ouzh ar marmouzerezh-se.

## Labour an treiñ
Evit treuzyezhañ ez eo ret gouzout an div yezh, hag evit treiñ mat ez eo gwelloc'h o gouzout mat. Evit o gouzout mat ez eo ret o deskiñ mat, ober gante alies, ha gouzout ne vo biken echuet deskiñ. N'eus doare ebet da zeskiñ mat nemet dre ober, rak dre ober e tesker ha dre zeskiñ e ouzer ober.

Troourien vat ha troourezed mat n'eus ket anezho dre natur : treiñ a reont skridoù, faziañ a reont a-wechoù, ha gwellaat a c'hallont evel ar gwin kozh. Un troer mat zo un den hag en deus desket treiñ *dre ober*, a zo kustum da dreiñ, hag a zo barrek da ziwall a ober fazioù a vije graet gant unan diampartoc'h. Evit ober labour vat ez eo ret kaout binvioù mat, da lavarout eo ar gwellañ geriadurioù ha yezhadurioù — en div yezh, pa n'eus geriadur Yezh A – Yezh B klok ebet.

Ar skrivagner skosat Alexander Fraser Tytler, Lord Woodhouselee (1747-1813) a embannas e 1791 un arnodskrid a-zivout pennaennoù an treiñ (*Essay on the Principles of Translation*) ma roas teir reolenn-diazez

**First General Rule: A Translation should give a complete transcript of the ideas of the original work.*
:Kentañ reolenn-diazez : un droidigezh a rankfe reiñ un dreuzskrivadenn glok eus mennozhioù an oberenn orin.
**Second general Rule: The style and manner of writing in a Translation should be of the same character with that of the Original.*
:Eil reolenn-diazez : stil ha doare un droidigezh a rankfe bezañ heñvel ouzh re an oberenn orin.
**Third general Rule: A Translation should have all the ease of original composition.*
:Trede reolenn-diazez : un droidigezh a rankfe bezañ ken helenn hag an oberenn orin.*
</blockquote>
===Skoilhoù===
Goude pourchaset ar binvioù rekis (deskiñ an div yezh, kaout yezhadurioù ha geriadurioù en div yezh) e c'hall an den boulc'hañ an droidigezh. Meur a skoilh a gavo war an hent, ar re vrasañ o vezañ ar c'heriaoueg, live ar yezh, stumm ar skrid, hag ar bommoù didroüs.
;Ar c'heriaoueg
:Lod yezhoù o deus gerioù dibar na c'heller ket treiñ ger-evit-ger en ur yezh all :  *Schadenfreude* zo ur skouer brudet ; en degouezh-se ranker treiñ dre veur a c'her pe dre ur  frazenn-dro : kement ha "levenez fall" e talvez *Schadenfreude*, da lavaret eo al levenez a santer pa vez enket ur mignon ha pa ne vezer ket en hevelep plegenn fall. Meur a skouer all a gavor er pennad [[Meizadoù estren]].
;Live ar yezh
:Dav eo chom an tostañ ma c'heller da live ar yezh orin : ne droer ket ur pezh-c'hoari gant [[William Shakespeare|Shakespeare]] ([[1564]]-[[1616]]) e yezh ar pemdez a glever hiziv, nag ur romant skrivet e [[luc'haj]] evel *Trainspotting* Irvine Welsh en ur yezh akademikel.

:E lod skridoù e kaver meur a live yezh : klasel hini an daveller(ez), poblek hini an tudennoù pa gomzont ; ur skouer eo *The Grapes of Wrath* [[John Steinbeck]], ma komz an tudennoù gant troiennoù [[Oklahoma]], hep luc'haj ebet.
;Stumm ar skrid
:Dav eo ivez chom feal d'ar stumm a zo bet roet d'ar skrid : [[komz-plaen]] (an darn vrasañ eus ar skridoù), [[barzhoniezh]] gant klotennoù (ar [[kanaouenn|c'hanaouennoù]] en o zouez), [[Lizher|lizhiri]] (*Dracula* [[Bram Stoker]]).
:*Ar pep diaesañ dre vras eo treiñ barzhonegoù, e komz-plaen pe dre werzennoù : ret eo deouzañ ar pezh a zo barzhonius er skrid (ar skeudennoù divoutin a zeu da spered al lennerien dre ar gerioù), mirout lusk ar skrid, ha kavout klotennoù er Yezh B pa vez er Yezh A. Ken diaes e vez ar gefridi ziwezhañ-mañ ma ne vez sevenet nemet gant an droerien hag an droerezed ampartañ.
;Bommoù didroüs.
:Bez' ez eus : c'hoarioù gerioù ha bommoù daou ster dezho. Gwech e c'heller o zreiñ digudenn, gwech e ranker tremen dre ur frazenn-dro, alies e ranker lakaat un notenn evit displegañ ar bomm orin.

:Ha c'hoarvezout a ra ne c'heller ket treiñ feal e mod ebet, kaer zo klask. Setu amañ ur skouer ma'z eus ur c'hoari gerioù, luc'haj ha daou ster en ur bomm :  *C'est la débandade chez les hommes et les femmes sont paniquées.*

== Steuñv evit treiñ ha lakaat emban e brezhoneg lennegezh ar bed ==
Ur steuñv evit treiñ e brezhoneg oberennoù e yezhoù all (anvet programm-treiñ lennegel) a zo war ober gant [[Ofis publik ar brezhoneg]] goude m’eo bet divizet gant Rannvro Breizh reiñ yalc’hadoù arbennik abaoe 2013 ha displeget evel-mañ :
.<br>
War lec’hienn an Ofis, e penn ar bloavezh 2025, e kaver 49 goloenn-levr evit diskouez ar pezh a zo bet embannet gant ar skoazelloù roet. E-touez an oberourien e weler anvioù [[Marjane Satrapi]], [[Margaret Atwood]], [[Oscar Wilde]], [[John Steinbeck]], [[George Orwell]], [[Ray Bradbury]], [[Jack Kerouac]], [[John le Carré]], [[Stephen King]], [[J. K. Rowling]], [[Joseph Roth]], [[Franz Kafka]], [[Primo Levi]], [[Italo Calvino]], [[Alessandro Barrico]], [[Jules Verne]], [[Albert Camus]], [[Jean Giono]], [[Gabriel García Márquez]], [[Nikolai Gogol]]… hag e weler ivez roll ar 67 oberenn a zo kinniget evit ma vint troet er bloavezhioù a zeu ([[Chinamanda Ngozi Adichie]], [[Nelle Harper Lee]], [[Joyce Carol Oates]], [[George Sand]], [[André Brink]], [[Terry Pratchett]], [[Yukio Mishima]], [[Kazuo Ishiguro]], [[Salman Rushdie]], [[Anton Tchec'hov]], [[Thomas Mann]], [[Naguib Mahfouz]]…

== Stummadur an droourien e Breizh ==
Goude ma vez lakaet ar studierien d'ober troidigezhioù er skol-veur n'eus ket a wir stummadur evit danvez troourien ha troourezed. Setu perak n'eus ket kalz a droidigezhioù embannet e brezhoneg, e-skoaz ar pezh a weler e [[Kembre]] pe e [[Katalonia]] en ur bloavezh.

==Levrlennadur==
* Arroudenn [[Per-Jakez Helias]], « Cela revient à faire des gammes, mais, les gammes n’ont jamais fait un concert ». E-barzh Per-Jakez Helias, *Lettres de Bretagne*, Pariz, Galilée, p. 47. 
* [[Anna Mouradova]], *Kudennoù an treiñ diwar ar rusianeg e brezhoneg’’,  Lesneven : Mouladurioù Hor Yezh, 1999 
* Zauberman, Yolande & Spiechowicz, Paulina. *Les mots qui nous manquent - Encyclopédie*. Paris : Calmann-Lévy, 2016 
* Erwan Hupel, « Atlas ar bedoù troet ». E-barzh Al Liamm, niv. 467, Du-Kerzu 2024, p. p. 66-75.

## En-dro d'an treiñ
;C'hoari video ElsaFerrante,  
*  *Chants of Senaar* (2023), savet gant Rundischag embanet gant Focus Entertainment – En un hollved kar da vojenn tour Babel e ranker adsevel an darempredoù yezhel etre pobloù dre dreiñ yezhoù ha diskoulmañ luziadelloù.
;Lennegezh
* Kuang, Rebecca F. : *Babel, or The Necessity of Violence – An Arcane History of the Oxford Translator's Revolution*. London : Harper Voyager, 2022 
;Sinema
* *Les traducteurs* (2019), film sevenet gant Régis Roinsard – Nav den zo bac'het evit treiñ, dre guzh ur best-seller ; reuz a sav etrezo p'en em gav an dek pajenn gentañ war an Internet.
*  *Arrival* / *Premier contact* (2016), film sevenet gant Denis Villeneuve – Daouzek lestr-egor arallvedat a brad e daouzek lec'h war an Douar ; ur yezhoniourez zo karget da vont e darempred gant an nevezdeuidi dre gompren en o yezh.

## Pennadoù kar
* Roll al levrioù e brezhoneg troet diwar yezhoù all
* Treiñ e brezhoneg
* Yezh orin
* Yezh paoell
* Yezh termen
## Notennoù