Klaudios Ptolemaios

**Klaodios Ptolemaios** (Κλαύδιος Πτολεμαῖος, hervez e anv henc'hresianek), pe **Claudius Ptolemaius** hervez e anv latin, anvet a-wechoù **Ptoleme** (Ptolemaios Thebaidos (Gorre Egipt) e-tro 90 - Canope e-tro 168) a oa ur steredoniour hag un astrologour henc'hresian a veve en Aleksandria (en Egipt hiziv). 

Unan eus diaraogerien an douaroniezh eo bet ivez.

Meur a bleustrad skiantel zo bet savet gant Ptolemaios; daou anezho o deus bet ul levezon bras-kenañ war ar skiantoù islamek hag europat. An eil, ur pleustrad steredoniezh a anavezer hiziv dindan anv an *Almagest* (e gresianeg, Η μεγάλη Σύνταξις, *Ar pleustrad bras*). Egile eo an *Douaroniezh*, anezhañ ur gaozeadenn zon war anaoudegezhioù douaroniel ar bed gresian-ha-roman.

## Steredoniezh

Gant Ptolemaios eo bet savet ar pleustrad steredoniezh anvet an *[[Almagest]]* (diwar ar ger-mell arabek *al* hag an anv-gwan gresianek en e zerez uhelañ "ar brasañ-holl"). El labour-se e kinnige Ptolemaios ur patrom douargreizennet eus Koskoriad an Heol. Degemeret e voe ar patrom-se er c'hevredigezhioù arab hag europat e-pad ouzhpenn 1300 vloaz. En Almagest e kaver ivez ur roll stered hag ur roll steredegi koshoc'h eget ar reizhiad steredegi a-vremañ daoust m'eo diglok dre ma ne c'holo ket bolz an neñv penn-da-benn.

## Douaroniezh

Ur bennoberenn eo e *Zouaroniezh*. Kenstrollet en deus enni anaoudegezhioù ar bed da vare an Impalaeriezh roman. Dreist-holl eo en em harpet Ptolemaios war labourioù Marinos Tir, un douaroniour all, ha war menegerioù douaroniel an impalaeriezhioù roman ha pers. Douetañs a oa da gaout war ar pep brasañ eus ar mammennoù a oa en tu all da vevennoù an impalaeriezh roman.

Mont a ra ur gaozeadenn diwar-benn an hentenn labour hag ar roadennoù implijet d'ober lodenn gentañ an *Douaroniezh*. Evel en Almagest e voe strollet gant Ptolemaios en un hollad brasoc'h an holl ditouroù douaroniel a oa en e gerz. Reiñ a reas daveennoù d'an holl lec'hioù ha stummoù douaroniel anavezet gantañ a voe lakaet gantañ en ur gael a c'holoe ar blanedenn. Muzuliet e veze al ledred adal ar c'heheder evel hiziv ha pa vefe bet eztaolet diouzh pad an deiz hirañ kentoc'h eget dre zerezioù (tremen a ra pad goursav an hañv eus 12 eurvezh da 24 eurvezh a-feur ma pellaer eus ar c'heheder evit mont war-du penn-ahel an norzh). Merkañ a reas hedredenn an hedred 0 el lec'h kornôgañ anavezet gantañ, da lavaret eo an Inizi Kanariez. 

Empenntiñ a rae Ptolemaios ivez ha reiñ a rae kuzulioù war an doare da dresañ kartennoù evit ar bed roman hag evit hollad ar bed annezet (*oikoumene*). En eil lodenn an *Douaroniezh*, e kaver ar rolloù topografek hag an alc'hwezioù rekis evit ar c'hartennoù. Goleiñ a rae e *oikoumene* 180 derez ledred eus an Inizi Kanariez (er Meurvor atlantel) betek Sina, ha 80 derez ledred dre vras eus Meurvor Arktika betek an Indez ha pell en Afrika. Emskiantek-mat e oa Ptolemaios ne'z ae ket e anaoudegezh eus ar bed pelloc'h eget ur c'hard eus ar blanedenn.

Siwazh, ne sav ket kartennoù koshañ dornskridoù an *Douaroniezh* uheloc'h eget 1300 well-wazh, goude ma voe addizoloet an destenn gant Maximus Planudes.

## Astrologiezh

Pleustrad Ptolemaios war astrologiezh an *Tetrabiblos*, a oa oberenn astrologel vrudetañ en Henamzer. Bras-tre e voe e levezon war studi ar c'horfoù egor en takad danloarel. Reiñ a rae displegadennoù war efedoù astrologel ar planedennoù diouzh o efedoù tommañ, freskaat, glebiañ pe sec'hañ.

## Sonerezh
Skrivet eo bet an *Adsonennoù* gant Ptolemaios ivez, anezho ur pleustrad sonerezhouriezh dave. Goude burutellañ doare e ziagentidi ec'h embann ennañ e tle an hedoù sonerezh bezañ diazezet war feurioù jedoniel (er c'hontrol da soñjoù kostezenn Arastoksen) skoazellet gant arselladennoù empirek (er c'hontrol da sell teorikel-rik skol Pythagoras). Kinniget en deus e rannadurioù personel eus ar bederc'hordennn hag eus an eizhvedenn, deveret gantañ gant un unkordenn. Testeniekaet eo dedenn Ptolemaios evit an astrologiezh dre ur gaozeadenn war sonerezh ar bouloù.

## Enoriñ
Anvet eo bet an asteroidenn 4001 Ptolemaios (4001 Ptolemaeus) en e enor; e anv zo bet roet d'ar c'hraterioù Ptolemaios war Meurzh ha war al Loar.

## Liammoù diavaez

*  Buhez Ptolemaios

## Levrlennadur
* Ao. Abad Halma : *Commentaire de Théon d'Alexandrie sur le livre III de l'Almageste de Ptolémée; Tables manuelles des mouvements des astres; traduites pour la première fois du grec en français sur les manuscrits de la Bibliothèque du Roi*. Imprimerie A. Bodée, Paris. 1822. Adembannet gant Librairie A. Blanchard, Paris, 1990.
* Ao. Abad Halma : *Traité de Géographie de Claude Ptolémée d'Alexandrie, traduit pour la première fois du grec en français*. Eberhart, imprimeur du Collège royal de France, Paris, 1828. Adembannet gant Librairie A. Blanchard, Paris, 1989.
* Lelio Pagani : *Claudii Ptomlomaei. Cosmographia. Tabulae*. Edition des planches du manuscrit latin VF. 32 (XVè siècle) de la Bibliothèque Nationale de Naples. Orsamaggiore. Torriana, 1990. Booking International. Paris 1990