open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Western adwelour

Ur **Western adwelour** a zo un isrann eus ar filmoù Western. Displeget evel ur c'hemm goude-klasel eus ar western hengounel, ar western adwelour a gemm ar vojenn hag ar romantelezh hengounel dre ziorroadur an tudennoù hag implij ar gwirvoud evit degas ur sell luzietoc'h eus buhez an "Old West". Pa vez ar western hengounel oc'h implij un didroc'hañ anat etre ar mad hag ar fall, ar western adwelour ne ra ket gant an doare-se d'ober.
## Listenn oberennoù
### Filmoù 1970-bremañ
* Dances With Wolves 1990
* Unforgiven (1992)
## Pennadoù kar
* Western Spaghetti
## Notennoù ha daveennoù
Eman Sawan

**Eman Sawan**, bet ganet e  2007, zo ur c'hoarierez echedoù palestinian.
E Jordania emañ o chom, repuet eo eno gant he familh.
Mestrez FIDE ha Stummer Fide eo abaoe 2024, Woman Candidate Master e oa abaoe 2022.
Renk Elo e miz Here 2025: 1 922 *Standard*, 1 941 *Fonnapl* ha 1 939 *Luc'hedenn*    ; 2 065 e voe he 
Renk Elo uhelañ.
## Kevezadegoù
### Kampionad arab
Trec'h e voe e 2022 er rummad "Merc'hed e-dan 14 vloaz" e Baghdad (Irak).
### Kampionad hiniennel arab
Trec'h e voe e rummad ar merc'hed dindan 16 vloaz e 2022 e Damask (Siria).
### [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù echedoù (Maouezi)]]
C'hoari a reas e skipailh Palestina e 2024 e Budapest (Hungaria), 7/10 pe 8/9 (+ 7, = 2, - 0). Ar skipailh a erruas re ziwezhat evit gellet kemer perzh er rodenn gentañ
.
### Kampionad arab (Maouezi)
Trec'h e voe e miz Kerzu 2024 en Tournamant *Luc'hedenn* e Charjah (Emirelezhioù Arab Unanet).
### Tournamant ''Fonnapl'' [[Koweit (kêr)|Kêr Koweit]] (Maouezi)
C'hoari a reas:
* e miz Genver 2025,
* e miz Du 2025 e tapas ar c'hwec'hvet plas, 5/9.
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
Hikaru Nakamura

**Hikaru Nakamura**, bet ganet d'an 9 a viz Kerzu 1987 e Hirakata (Japan), zo ur mestr-meur etrebroadel echedoù stadunanat, bet pemp gwech kampion ar Stadoù-Unanet. Ur streamer eo ivez, oberiant war savennoù evel YouTube ha Twitch.

E miz Here 2025 e oa renket evel eil c'hoarier ar bed gant ar FIDE. 2.816 e oa e renk ELO e standard.

## Liammoù diavaez
*  Chadenn Youtube

## Daveennoù
7,5 FK

Ar **7,5 FK** zo ur munision armoù-dorn diorroet etre 2009 ha 2014 gant an embregerezh tchek FK Brno. Produet e vez abaoe 2014, hag enrollet eo er CIP abaoe 2015.

Pal an embregerezh e oa krouiñ ur gartouchenn dezhi ur galloud etre reoù ar munisionoù arm-dorn standart hag ar munisionoù implijet e karabinennoù. Gwerzhet e vez gant peder bannadell disheñvel :

* F9 : boled e kouevr penn-da-benn, beg plat ;
* S95 : boled toull e veg (*Hollow Point*) gwisket e kouevr ;
* F5 : boled toull e veg (*Hollow Point*), e kouevr penn-da-benn ;
* F7 : boled begek, e kouevr penn-da-benn, soñjet evit bezañ efedus a-enep bronneged bras Europa.

FK Brno eo ar produer nemetañ a werzh armoù kambret e 7,5 FK : ar pistolennoù Field ha PSD. 

## Liammoù diavaez
*  Taolenn ar munision war lec'hienn ar CIP

## Daveennoù
Raji Abuazizah

**Raji Abuazizah**, bet ganet e  2006, zo ur c'hoarier echedoù palestinian.
Mestr FIDE eo abaoe 2025.
Renk Elo e miz Here 2025 :  2 067 *Standard*, 2 026 *Fonnapl* ha 1 952 *Luc'hedenn*.
En Emirelezhioù Arab Unanet emañ o vevañ.
## Kevezadegoù
Kemer a reas perzh e 31 Tournamant Abu Dhabi ar Skolioù - Paotred e-dan 15 vloaz, (+ 2,  =4 , - 3).
## Daveoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c'hoari e Chess Base
*  E c'hoari e Chess Com
Western epek

**Western epek** pe **Western hanez** zo un isrummad eus ar filmoù doare Western a gont un istor hag a dremen en *[[Old West]]* war an ton bras. Darn eus ar filmoù Western epek a dremen e-kerzh mareadoù trubuilhek, dreist-holl brezelioù evel en *[[The Good, the Bad and the Ugly]]* (1966) gant Sergio Leone, e-kerzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika pe *[[The Wild Bunch]]* (1969) gant Sam Peckinpah, e-kerzh ar Reveulzi Mec'hikan. Unan eus ar filmoù brudetañ en doare-se e oa bet *[[Once Upon a Time in the West]]* (1968) gant Leone, hag a ziskouez un heuliad stourmadennoù evit bezañ mestr war ur gêr hag oc'h implij filmadurioù ledan eus lec'hioù er Monument Valley a-hed ar film.ref>.

Da vare ar filmoù mut, *[[The Covered Wagon]]* (1923) gant J. Warren Kerrigan e oa bet ar c'hentañ Western epek filmet en ul lec'h nemetken. Ur film Western epek brudet all ha mut e oa bet *[[The Iron Horse (film)|The Iron Horse]]* (1924) gant George O'Brien.

Skouerioù all eus an doare filmoù-se eo *[[Duel in the Sun (film)|Duel in the Sun]]* (1946) gant Joseph Cotten ha Gregory Peck, *[[The Searchers]]* (1956) gant John Wayne, *[[Giant (film, 1956)|Giant]]* (1956) gant Elizabeth Taylor ha James Dean, *[[The Big Country]]* (1958) gant Gregory Peck ha Charlton Heston, *[[Cimarron (film, 1960)|Cimarron]]* (1960) gant Glenn Ford, ''How the West Was Won'' (1962) gant James Stewart ha Henry Fonda (gant kalz reoù all), *[[Custer of the West]]* (1967) gant Robert Shaw, *[[Duck, You Sucker!]]* (1971) gant Rod Steiger ha James Coburn, *[[Heaven's Gate (film)|Heaven's Gate]]* (1980) gant Isabelle Huppert, Thazhvaram (1990) gant Mohanlal, *[[Dances with Wolves]]* (1990) gant Kevin Costner, *[[The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford]]* (2007) gant Brad Pitt, *[[Django Unchained]]* (2012) gant Jamie Foxx, *[[The Revenant (film, 2015)|The Revenant]]* (2015) gant Leonardo DiCaprio, hag ** (2024).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Listenn ar Westernoù epek en IMDb
White Dwarf (kelaouenn)

***White Dwarf*** a zo ur gelaouenn embannet gant ar saver c'hoarielloù breizhveuriat Games Workshop, hag a zo bet implijet abaoe pell evel doare brudañ evit ar c'hoarioù taol gant Games Workshop ha Citadel Miniatures.

E-kerzh an dek bloavezh embann kentañ, plediñ a rae gant ar c'hoarioù roll pe c'hoarioù taol fantazi pe skiant-faltazi, dreist-holl ar c'hoarioù roll *[[Advanced Dungeons & Dragons]]* (*AD&D*), *[[Call of Cthulhu (c'hoari roll)|Call of Cthulhu]]*, *[[RuneQuest]]* ha *[[Traveller (c'hoari roll)|Traveller]]*. 

Ar c'hoarioù-se a oa bet embannet holl gant embregerezhioù all met gwerzhet er Rouantelezh-Unanet gant stalioù Games Workshop. Ar gelaouenn a oa kemmet kalz a-fed stil ha pennadoù e fin ar bloavezhioù 1980. Hiziv-an-deiz n'eo nemet ur gelaouenn hag a bled gant c'hoarielloù savet gant Games Workshop.
Sam Peckinpah

**David Samuel Peckinpah** ganet d'an 21 a viz C'hwevrer 1925 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Kerzu 1984, a oa ur filmaozer ha senarioour stadunanat. E western epek  *[[The Wild Bunch]]* (1969) a oa bet lakaet e anv evit daou Academy Award ha lakaet da 80vet film e listenn ar c'hant film gwellañ gant an American Film Institute. En e filmoù e veze implijet doareoù filmañ nevez hag ijinus, da ziskouez ar feulster en un doare gwirion kemmesket gant ur sell adwelour eus an doare film Western.

Filmoù Peckinpah a bled gant ar stourm etre talvoudegezhoù ha meizadoù an hiniennoù, ouzhpenn ar fall hag ar feulster er gevredigezh denel. Tudennoù Peckinpah o-unan, dizarempred pe kollerien a glask bezañ tud enorus met a zo rediet da vont war-zu ar fall evit chom bev en ur bed neanter ha feuls garv. Lesanvet e oa bet "Sam ar gwadus" evit ober dave d'ar feulster taolennet en e filmoù.

Peckinpah en doa ur bersonelezh stourm ; e-pad bloavezhioù en doa bet kudennoù gant an alkool hag an dramm, ar pezh a oa bet o tegas brud fall war e oberenn. Produerezh meur a film gantañ a oa bet reoù gant stourmadennoù etre ar broduerien hag ar skipailhoù film ivez, ar pezh a oa bet fall evit e labour pa oa-eñ bev c'hoazh. 

E-touez filmoù Peckinpah e c'haller menegiñ *[[Ride the High Country]]* (1962), *[[Major Dundee]]* (1965), *[[The Ballad of Cable Hogue]]* (1970), *[[Straw Dogs (film, 1971)|Straw Dogs]]* (1971), *[[The Getaway (film, 1972)|The Getaway]]* (1972), *[[Pat Garrett and Billy the Kid]]* (1973), *[[Bring Me the Head of Alfredo Garcia]]* (1974), *[[Cross of Iron]]* (1977) ha *[[Convoy (film, 1978)|Convoy]]* (1978).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Sam Peckinpah war IMDb
George Steven Botterill

**George Steven Botterill**, bet ganet d'an 8 a viz Genver 1949 e Bradford (Bro-Saoz) a zo ur c'hoarier hag ur skrivagner echedoù kembreat.

Mestr Etrebroadel eo abaoe 1978.

E miz Here 2025, e renk Elo *Standard*  a oa 2 360 ; 2 430 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Genver 2004.
## Kevezadegoù
### Tournamant Hastings
* E 1971 e voe trec h er *Slater Young Masters tournament*.
* E 1971/2 e voe an hini gwellañ eus ar Vrezizhveuriz gant 6.0/15.
### Kampionad Europa
* Er Raktournamant e kollas a-enep d'ar Mestr-meur Jan Timman (1½–½) ha rampo (1–1) e voe gant ar c'hentañ c'hoarier saoz Hartston. 
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Trec'h e voe e 1973, rampo gant John Trevelyan, Stuart James Hutchings ha Moss McCarthy.
### [[Kampionad breizhveurat an echedoù]]
Trec'h e voe e 1974 e Clacton hag en dirampoiñ e Llanelli gant un hanter-boent dirak William Hartston hag e 1977.

## Kampionadoù studierien Europa hag ar bed dre skipailh
C'hoari a reas e skipailhoù Bro-Saoz e 1973. 
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Kembre ouzh an dablezenn gentañ e 1976 e Haifa (Israel).
## Oberennoù skrivet
* George Steven Botterill ha Raymond Keene, *The Modern Defence*, Londrez 1973,
* George Steven Botterill ha Raymond Keene, *The Pirc Defence*, Londrez 1974.
## Levlennadurezh
*
*
*

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn Fide
* E c hoari e Chessgames
John Trevelyan

**John Trevelyan**, bet ganet d'an 13 a viz Meurzh 1948 e Pen-y-bont ar Ogwr (Kembre), a zo ur c'hoarier echedoù kembreat.

1 891 eo e renk Elo *Standard* diwezhañ, 2 2430 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 2006.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Trec h e voe teir gwezh : e 1966, e 1979, rampo gant George Steven Botterill, Stuart James Hutchings ha Moss McCarthy, hag e 2006.
### Kampionadoù  Europa  dre skipailh
C'hoari a reas en adskipailh Kembre :
* e 1974, ouzh ar c'hwec'hvet tablezenn en 9 Kampionad en Haifa (Israel), (+0, =0, -5),
* e 2003, ouzh ar bedervet tablezenn er 14 Kampionad e Plovdiv (Bulgaria), (+0, =2, -4),
* e 2005, ouzh ar bedervet tablezenn er 15 Kampionad e Gothenburg (Sveden), (+1, =0, -5),
* e 2007, ouzh an dablezenn gentañ er 16 Kampionad en Heraklion (Gres), (+1, =0, -4).
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas en adskipailh Kembre:
* e 1974, ouzh an eil tablezenn er 21 Olimpiad e Nisa (Bro-C'hall), (+2, =1, -5),
* e 1978, ouzh an dablezenn gentañ en 23 Olimpiad e Buenos Aires (Arc'hantina), (+1, =3, -5),
* e 1988, ouzh an eil tablezenn en 28 Olimpiad e Thessaloniki (Gres), (+2, =0, -0).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn Fide
* John Trevelyan E c'hoari e  365chess.com
* 55605 E c hoari e Chessgames
* OlimpBase :: Men's Chess Olympiads :: John Trevelyan www.olimpbase.org
Double Eagle (romant)

**Double Eagle** eo titl unan eus an daou romant goude istor savet gant Dan Abnett hag a dremen e bed Gaunt's Ghosts. E-kerzh Kroaziadeg bedoù Sabbat, e vez heuliet ar *Phantine Air Corps*. Gwelet e oa bet ar c'horfad nijlu en *The Guns of Tanith* hag an istor a dremen dres goude *Sabbat Martyr*.
## Istor
Nijerien an XXvet skouadrenn-nij eus Phantine o deus kuitaet o bed evit sikour ar blanedenn Enothis, lec'h ma ya fall an traoù evit nerzhioù lu an Imperium. Luioù an Dizurzh a zo war nes aloubiñ ar bed, milieroù a repuidi a glask tec'hout. En oabl ez eus un as eus an Dizurzh, Khel Kas Obarkon, hag a zo ar mestr didrec'het. An nijerien denel a rank talañ outañ hag ouzh an nerzhioù lu enebour kalz galloudusoc'h.

## Levrlennadur
* 
## Pennadoù kar
* Listenn romantoù Warhammer 40000
* Gaunt's Ghosts
* Interceptor City
Cosmographia (Sebastian Münster)

Ar ***C'hosmographia*** ("kosmografiezh") gant Sebastian Münster (1488–1552) embannet e 1544 eo ar c'hoshañ deskrivadur eus ar bed en alamaneg.
Meur a embannadur zo bet e meur a yezh evel e Latin, galleg (troet gant François de Belleforest), italianeg ha tchekeg. N'eus nemet arroudoù hag a zo bet troet e saozneg. An embannadur diwezhañ en alamaneg a oa bet e 1628, kalz amzer goude marv Münster. Ar *C'hosmographia* a oa bet unan eus al levrioù brudetañ er . En holl ez eus bet 24 embannadur dindan 100 vloaz.
## Notennoù ha daveennoù
Timbroù Rodezia an Norzh

Krouet e voe Rodezia an Norzh e 1911 diwar unvaniezh Rodezia ar Gwalarn ha Rodezia ar Biz, tiriadoù meret abaoe 1899 gant ar British South Africa Company, ur gompagnunezh prevez, gant an den a afer saoz Cecil Rhodes en he fenn. Hennezh eo a roas e anv d’ar vro (*Rhodesia* e saozneg) na oa ket dizanv koulskoude.

Dont a reas da vezañ bro-warezet gant ar Rouantelezh-Unanet e 1924 pa voe savet Rodezia ar Su ivez.

D'ar 1añ a viz Ebrel 1925 e voe embannet timbroù kentañ Rodezia an Norzh, warno an alc’hwez NORTHERN RHODESIA ha tresadennoù ar vuhez gouez en Afrika : olifanted hag ur jirafenn… ha penn ar roue George V er c’hreiz. Adembannet e voent e 1938 gant penn George VI avat. Gant an hevelep alc’hwez e kaver timbroù ar rummadoù-lidañ boas eus trevadennoù an Impalaeriezh saoz : Trec’h an Eil Brezel-bed (1946), 75vet deiz-ha-bloaz Unvaniezh Postoù ar Bed (1949)….

Pa varvas ar roue Jorj VI e miz C'hwevrer 1952 e pignas Elesbed II war an tron, hag embannet e voe ur rummad timbroù nevez gant he skeudenn.

E 1953 e voe lakaet e gwerzh ur rummad pemp timbr-lidañ kentañ a verke 100vet deiz-ha-bloaz ganedigezh Cecil Rhodes. Un timbr all a voe embannet an hevelep deiz evit brudañ Diskouezadeg Kantved Rhodes (* Rhodes Centenary Exhibition*) a c'hoarvezas e Park Bulawayo (Rodezia ar Su) hag a voe digoret war an ton bras gant Elizabeth Bowes-Lyon, mamm ar rouanez. Embannet e voent d’an 30 a viz Mae gant poltred Elesbed II, daoust dezhi bezañ kurunnnnet d’an eil a viz Even…

Evit an trede gwech e voe moullet (e 1953) timbroù ar bloaz 1925 (olifant ha jirafenn) gant penn ar rouanez nevez.

Un nebeud mizioù goude hepken e voe tennet an timbroù-se kuit eus ar werzh ha lakaet en o lec’h timbroù Kevread Rodezia ha Nyasaland, ar framm nevez a vode Rodezia an Norzh, Rodezia ar Su ha Nyasaland dindan renerezh Breizh-Veur. E-pad ur prantad-amzer berr e veze aotreet ober gant timbroù Rodezia an Norzh e kement tiriad suj koulskoude.

D'an 10 a viz Kerzu 1963, da lavaret eo un toullad devezhioù a-raok fin ar c’hevread, e tivizas ar velestradurezh lakaat moullañ ur rummad timbroù gant poltred ar rouanez ha skoed-ardamez ar rannvro. Savet diwar dizh gant an embregerezh Harrison & Sons Ltd, an timbroù-se a voe savet a-dreuz gant fazioù niverus : diouer a livioù, talvoud-gwerzh disoñjet…
96 timbr-post a voe savet dindan anv Rodezia an Norzh etre 1925 ha dibenn 1963.

D'an 23 a viz Here 1964 e voe embannet e oa dizalc’h Rodezia an Norzh dindan anv Republik Zambia.

## Pennadoù kar
*Timbroù Zambia
*Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika
*Timbroù Nyasaland
*Timbroù Rodezia
*Timbroù Rodezia ar Su
Timbroù Zambia

Pa droc’has Rodezia an Norzh e liammoù sujidigezh gant ar Rouantelezh Unanet e troas anv kozh an drevadenn da Republik Zambia d’ar 24 a viz Here 1964.

D'an deiz resis-se e voe embannet daou rummad timbroù : unan evit lidañ an dizalc’hidigezh, an eil a oa ennañ 14 timbr a vrude buhez an dud er vro, micherioù liesseurt... 

E-pad an dek vloaz war-lerc’h e voe embannet 132 timbr (hepken). Un darn vat anezho a vrude ar renad nevez ha perzh ar gouarnamant : deiz-ha-bloaz an dizalc’hidigezh ha hini ar Prezidant (e 1964 hag e 1974), ar politikerezhioù diorren, an artizanerezh, degouezhioù etrebroadel (bloavezh ar skoutelezh en Afrika, emvod-meur an A.B.U.) hag an natur (mirva al loened, an evned…). Danvez un timbr (ha meur a hini zoken goude-se) e voe ar Skosad David Livingstone, an Europad kentañ a voe oc'h ergerzhet traoñienn ar stêr Zambeze en .

Buanañ en deus graet ar produiñ timbroù etre 1975 ha 1985. 20vet deiz-ha-bloaz ar Stad dizalc’h e oa pennabeg embann un timbr bosek savet diwar ur follenn alaouret. Enoret e voe familh ar rouanez Elesbed II gant timbroù liesliv : deiz-ha-bloaz ar rouanez pe hini he mamm, eured ar briñsed…

War fonnusaat ez eas an embann timbroù e-pad ar bloazioù da heul : tra ma kaver bep an amzer timbroù a glask kelaouiñ pe heñchañ an dud (koulzadoù evit debriñ boued ar vro e 1988, evit sikour ar vugale, evit ma vo prenet soja e 1991), e voe embannet muioc’h-mui rummadoù timbroù evit dastumerien ar broioù all : al lapoused, kib mell-droad, kirri-tan, stlejerezioù, ar briñsez Diana… Tremen 1100 timbr a voe embannet gant postoù Zambia etre 1964 hag ar bloaz 2000.

## Pennad kar
*Timbroù Rodezia an Norzh
Tagadennoù ar 7 a viz Here 2023

**Tagadennoù ar 7 a viz Here** a oa bet un heuliad tagadennoù armet kenurzhiet eus Bandenn Gaza war su Israel, gant Hamas ha strolladoù armet palestinian all d'ar 7 a viz Here 2023, e-kerzh devezh dilabour yuzev ar Simchat Torah. An tagadennoù, hag a oa bet ar re gentañ o vezañ ken bras war tiriad Israel abaoe ar Brezel Israel-broioù arab e 1948, o doa lakaet Brezel Gaza da darzhañ.
Enepsponterezh

**Enepsponterezh**, pe **stourm ouzh ar sponterezh**, a vez graet eus hollad an obererezhioù, kadoniezhoù milourel, ha steuñvioù gant ar gouarnamantoù, ar polis ha servijoù spierezh implijet evit talañ ouzh ar sponterezh hag an tuioù pellañ taer.

## Notennoù ha daveennoù
John Grantley Cooper

**John Grantley Cooper**, bet ganet d'ar 14 a viz Mae 1954 e  Kerdiz (Kembre), a zo ur c'hoarier echedoù kembreat.

Mestr FIDE eo abaoe 2014.

2 168 eo e renk Elo *Standard* diwezhañ e miz Here 2025, 2 395 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1985, ha 2 201 e renk Elo *Fonnapl*  e miz Here 2025.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Trec'h e voe dek gwezh : e 1976 (rampo), e 1977 (rampo), e 1978 (rampo), e 1984, e 1985,  e 1992, e 1993 (rampo), e 1994 (rampo), e 1995,hag e 1996.

### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Kembre:
* e 1974, ouzh ar bedervet tablezenn er 21 Olimpiad e Nisa Bro-C'hall), (+7, =4, -7),
* e 1976, ouzh ar bedervet tablezenn en 22 Olimpiad en Haifa (Israel), (+5, =3, -2), tapout a reas ar vedalenn argant hiniennel,

* e 1978, ouzh an dablezenn gentañ er 23 Olimpiad e Buenos Aires (Arc'hantina), (+6, =2, -5),
* e 1980, ouzh an deirvet tablezenn er 24 Olimpiad e Valletta (Malta), (+5, =4, -4),
* e 1982, ouzh an eil tablezenn er 25 Olimpiad e Luzern (Suis), (+6, =2, -3),
* e 1984, ouzh an eil tablezenn er 26 Olimpiad e Thessaloniki (Gres),  (+7, =4, -0), tapout a reas ar vedalenn argant hiniennel,
* e 1986, ouzh an dablezenn gentañ er 27 Olimpiad e Dubai (Emirelezhioù Arab Unanet), (+3, =5, -4), 
* e 1988, ouzh an dablezenn gentañ en 28 Olimpiad e Thessaloniki (Gres), (+5, =3, -5),
* e 1990, ouzh an dablezenn gentañ en 29 Olimpiad e Novi Sad (Yougoslavia), (+4, =4, -3),
* e 1992, ouzh an dablezenn gentañ en 30 Olimpiad e Manila (Filipinez), (+5, =4, -3).
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
*  E c hoari e Chessgames
* E c hoari e 365 Chesscom
Delta Force

Ar **1st Special Forces Operational Detachment–Delta** (**1st SFOD-D**), brudet ivez evel an **Delta Force**, **Combat Applications Group** (**CAG**), pe evel Joint Special Operations Command (JSOC) an **Task Force Green**, zo anv un nerzh oberiadurioù ispisial eus an United States Army suj d'ar JSOC. E-touez kefridioù pennañ an unvez emañ ar stourm ouzh ar sponterezh, saveteiñ ostajed, obererezhioù eeun, sklêrijennañ arbennik, alies a-enep palioù a dalvoudegezh uhel.

An Delta Force, gant an Intelligence Support Activity, hag unvezioù damheñvel an Navy hag an Air Force, DEVGRU (SEAL Team 6 eus an Navy SEALs) hag ar 24th Special Tactics Squadron, zo unvezioù kefridioù ispisial karget eus ar c'hefridioù dañjerusañ, hag a rank bezañ sevenet dre guzh war urzh prezidant Stadoù-Unanet Amerika ha sekretour an Difenn.

## Notennoù ha daveennoù
Etologiezh

An **etologiezh** eo studi skiantel emzalc'h al loened, Mab-den en o zouez.

Termenet e oa bet gant al loenoniour gall Isidore Geoffroy Saint-Hilaire e 1854 hepken, daoust ma veze graet ar studi-mañ abaoe an Henamzer da nebeutañ gant tud evel Aristoteles. E-touez an etologourien vrudetañ emañ Karl von Frisch, Konrad Lorenz ha Nikolaas Tinbergen, bet roet dezhe Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh e 1973.

## Pennadoù kar

* Loenoniezh
Karl von Frisch

**Karl von Frisch**, bet ganet d'an 20 a viz Du 1886 e Vienna (Aostria-Hungaria) ha marvet d'an 12 a viz Even 1982 e München (Republik Kevreadel Alamagn), a oa un etologour aostrian hag alaman, bet roet Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh dezhañ e 1973 evit e labour war emzalc'h ha skiantennoù ar gwenan. Von Frisch eo en deus deskrivet evit ar wech kentañ an "dañs" graet gant ar gwenan evit ranañ lec'hioù dastum gant gwenan all.

## Levrlennadur
*  *Aus dem Leben der Bienen* ("Diwar-benn buhez ar gwenan"), oberenn veur von Frisch, embannet evit ar wech kentañ e 1927 e Berlin, troet e meur a yezh dibaoe.
Ruskenn

Ur **ruskenn**, anvet **koloenn** pe **kestenn** hervez an dud hag he danvez ivez, zo un endalc'her savet gant Mab-den ennañ un taol-gwenan. Danvezioù ha stummoù liesseurt a zo bet d'ar ruskennoù hervez ar mare pe al lec'h. E Breizh ez eus bet graet gant koloennoù e-pad kantvedoù a-raok donedigezh ar ruskennoù tiretennek koad en XX kantved, ha reoù e plastek hiziv an deiz zoken.

*Ruskeg* a vez graet eus ur bodad ruskennoù.

## Doareoù ruskennoù

* Langstroth
* Warré
* Voirnot
* Dadant
Jose Camacho Collados

**Jose Camacho-Collados** bet ganet e 1988 e  Spagn, a zo ur c'hoarier  echedoù kembreat.

Mestr Ebroadel (IM) eo abaoe 2013, Mestr FIDE abaoe 2007.

2 364 eo e renk Elo *Standard* diwezhañ e miz Here 2025, 2 415 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Du 2009, 2 347 e renk Elo *Fonnapl* ha 2 162 e renk Elo *Luc'hedenn* e miz Here 2025.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Trec'h e voe div wezh: e 2022 (5,5/7) hag e 2025 (6,5/7).
## Notennoù

## Liammoù diavaez
María Corina Machado

**María Corina Machado  Parisca** (ganet d'ar 7 a viz Here 1967) a zo ur bolitikourez venezuelat, e penn an tu a-enep gouarnamantoù Hugo Chávez ha Nicolás Maduro. Kendiazezet he deus al luskad Súmate gant Alejandro Plaz, bet e oa kannadez er Vodadenn Vroadel etre 2011 ha 2014, ha bet eo war ar renk e dilennadegoù ar prezidant. Ranket he deus talañ ouzh heskinadurioù ar renad, ha bevañ a ra en ul lec'h kuzh c'hoazh. Sellet e vez outi evel ur frankizour-mirourez.

Roet eo bet ar Priz Vaclav Havel dezhi gant Bodadenn barlamantel Kuzul Europa hag ar Priz Sac'harov gant Parlamant Europa e 2024. E 2025 eo bet roet Priz Nobel ar Peoc'h dezhi gant ar poellgor norvegiat Nobel.

## Daveoù
Mouvement pour l’Organisation de la Bretagne

Al **Luskad evit aozadur Breizh**, **Mouvement pour l’organisation de la Bretagne** (MOB) a oa ur luskad politikel kevredadel breton krouet e 1957 hag aet da get e fin ar bloavezhioù 1970. Ne oa ket ur strollad politikel met ul luskad gant tud disheñvel-tre o vezañ izili.
## Istor
### Krouidigezh
Krouet e oa bet d'an 11 a viz Du 1957  gant Yann Fouéré hag a chomas e penn betek 1969 ha Yann Poupinot . Pennoù all al luskad e oa Ronan Goarant, Albert Poulain, Pêr Lemoine.
## Skeudennoù

Restr:Affiche manuscrite sur l'autodétermination en Bretagne 1 - Archives nationales (France).jpg|alt=|Skritell da c'houlenn an  emdidermenañ evit Breizh bet paket gant ar polis e-kerzh gweladenn ar jeneral De Gaulle (Gwengolo 1960)
Restr:Tract du Mouvement pour l'organisation de la Bretagne 2 - Archives nationales (France).jpg|alt=|Trakt bet paket gant ar polis e-kerzh gweladenn ar jeneral De Gaulle (Gwengolo 1960)
Restr:Echo de Lannion de 1959 avec inscription Autodétermination 1 - Archives nationales (France).jpg|alt=|Kazetenn bet livet  "emdidermenañ" warni paket gant ar polis e-kerzh gweladenn ar jeneral De Gaulle (Gwengolo 1960)

## Izili brudet
* Raymond Jegaden, bet ezel eus ar Bezen Perrot e 1944 (lesanv "Koz") .
## Notennoù ha davenenoù

## Liammoù diavaez
*  Testenn kinnig ar MOB war IDBE
Jeanne Barret

**Jeanne Barret** (skrivet ivez **Baré**, **Baret** pe **Barer**) ganet d'ar 27 a viz Gouhere 1740 e La Comelle hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Eost 1807 e Saint-Aulaye (Saint-Antoine-de-Breuilh) a oa un ergerzhourez ha louzawourez c'hall. Ar c'hentañ maouez eo da vezañ bet graet tro ar bed. Ezel e oa bet eus beaj Louis Antoine de Bougainville gant ar bigi *[[Boudeuse (1766)|Boudeuse]]* ha *[[Étoile (1767)|Étoile]]* e 1766–1769.

Jeanne Baret a oa treuzwisket evel ur paotr, ha kemmet he anv en **Jean Baret**. Enrollet e oa evel mevel hag harper naturelour an ergerzh, Philibert Commerson, nebeut amzer a-raok ma lorc'hje ar bigi diouzh Bro-C'hall. Hervez Bougainville, Baret a oa un arbennigourez war ar plant.
## Notennoù ha daveennoù
Mel (Veneto)

**Mel** a oa ur gumun gozh italian e proviñs Belluno e Veneto. Bodet e oa bet gant kumunioù Trichiana ha Lentiai d'ober kumun nevez Borgo Valbelluna d'an 30 a viz Genver 2019.

170 km en norzh da Venezia emañ. Ezel eo ar gumun eus ar gevredigezh *I Borghi più belli d'Italia* (Bourkoù kaerañ Italia). 

## Monumantoù
* Castello di Zumelle : Kastell Zumelle a zo un nebeud kilometroù eus kreiz-kêr, e kêriadenn *Villa di Villa*. 
* Palazzo delle Contesse
* Palazzo Guarnieri

## Darvoudoù
* Festival lazoù-kanañ e miz Gouere e park Palazzo Guarnieri.

## Kêriadennoù
Villa di Villa ; Carve ; Pellegai ; Tiago ; Samprogno ; Zottier ; Nave ; Tallandino ; Marcador ; Farra ; Col ; Pagogna ; Follo ; San Pietro ; Bardies ; Gus ; Cordellon ; Vanie.

## Notennoù ha daveoù
Stuart James Hutchings

**Stuart James Hutchings**, bet ganet d'an 8 a viz Mae 1951 e Barnstaple (Bro-Saoz), a zo ur c'hoarier echedoù kembreat.

Mestr FIDE eo.

2 325 eo e renk Elo *Standard* diwezhañ e miz Here 2025, 2 430 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1977.

## Kevezadegoù
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Trec'h e voe div wezh : e 1973 (rampo gant John Trevelyan, George Botterill ha Moss McCarthy) hag e 1990 (rampo gant Charles F. Morris ha P. O'Neill).

### Kampionad Kleub Echedoù [[Plymouth (Bro-Saoz)|Plymouth]]
Trec'h e voe e 1970.
### Kampionad kembreat an echedoù dre lizher
Trec'h e voe e 1985-1986.
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Kembre:
* e 1972, ouzh an eil tablezenn en 20 Olimpiad e Skopje (Yougoslavia), (+5, =10, -4),
* e 1974, ouzh an eil tablezenn er 21 Olimpiad e Nisa (Bro-C'hall), (+6, =5, -7),
* e 1976, ouzh an deirvet tablezenn en 22 Olimpiad en Haifa (Israel),  (+3, =5, -2),
* e 1978, ouzh an deirvet tablezenn er 23 Olimpiad e Buenos Aires (Arc'hantina), (+2, =8, -2),
* e 1980, ouzh an deirvet tablezenn er 24 Olimpiad e Valletta (Malta),  (+4, =2, -5),
* e 1990, ouzh ar bedervet tablezenn en 29 Olimpiad e Novi Sad (Yougoslavia), (+5, =4, -2).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* 43727  E c hoari e Chessgames
* E c hoari e 365 Chesscom
Nigel Rodney Davies

right|140px|
**Nigel Rodney Davies**, bet ganet d'an 31 a viz Gouhere 1960 e Southport (Bro-Saoz), a zo ur c'hoarier hag ur skrivagner echedoù saoz ha kembreat.

Mestr-meur (GM) eo abaoe 1993; Mestr Etrebroadel (IM) abaoe 1982, Gourdoner *Senior* FIDE abaoe 2021.

2 289 eo e renk Elo *Standard* diwezhañ e miz Here 2025, 2 530 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1995, ha 2 393 e renk Elo *Fonnapl* e miz Here 2025.

## Kevezadegoù
* Trec'h e voe e Kampionad breizhveurat ar baotred e-dan 21 bloaz e 1979.
* Trec'h e voe e Kampionad breizhveurat *Fonnapl* e 1987.
## Kevreoù
* Kuitaat a reas Kevre saoz an echedoù e miz Gouhere 2015.
* Distreiñ a reas d'ar c'hevre saoz e 2022.
## Oberennoù skrivet
*
*
*
*
*
*
*
*
*
## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
*  TigerChess   Lec'hienn  Nigel Davies
*   Blog Nigel Davies Chess Improver
* E c’hoari e Chess Games
* Pennad-kaoz gant Nigel Davies
Richard Stuart Jones

right|140px|Richard Jones e 2013.
**Richard Stuart Jones**, bet ganet d'an 28 a viz Meurzh 1983 en Abertawe (Kembre), a zo ur c'hoarier echedoù kembreat.

Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2012, Mestr FIDE e oa abaoe 2005.

2 394 eo e renk Elo *Standard* diwezhañ e miz Here 2025, 2 440 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Even 2012 .
## Kevezadegoù
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Trec'h e voe c'hwec'h gwezh: e 2002, e 2003, e 2009 (rampo gant Ioan Rees), e 2010, e 2012 (rampo gant Tim Kett) hag e 2013. 
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Kembre :
* e 2000, er 34 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2002, er 35 Olimpiad e Bled (Slovenia), 
* e 2004, er 36 Olimpiad  e  Calvià (Spagn),
* e 2006,  er 37 Olimpiad e Torino (Italia),
* e 2008, en 38 Olimpiad e Dresden (Alamagn)
* e 2010,  en 39 Olimpiad e Khanty-Mansiysk (Rusia)
* e 2012, en 40 Olimpiad en Istanbul (Turkia),
* e 2014, er 41 Olimpiad e Tromsø (Norvegia).
* e 2016, en 42 Olimpiad e Bakou (Azerbaidjan).

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E c hoari e Chessgames
Buckfast

Ar **Buckfast** zo ur spesad gwenan savet gant ar Frer Adam (Karl Kehrle) en ur gemmeskañ skodoù gwenan *[[Apis mellifera]]* disheñvel, e deroù an XX kantved.

Frer Adam, ur manac'h beneadat anezhañ, a oa e karg eus ruskeg abxxxxxxxxxxxati Buckfast, e Buckfastleigh (Devon, Bro-Saoz). E deroù an XX kantved e varvas kalz eus e wenan diwar kleñved Enez Wight, a oa degaset gant an arvevad *[[Acaparis woodi]]*. Ne chome e 1916 er ruskeg nemet gwenan Italia, ha gwenan du Bro-Saoz kemmesket gant reoù Italia. Ar Frer Adam a grogas neuze da labourat war gemmeskoù diwar an daou spesad, en ur dennañ splet diouzh distro traoñienn Dartmoor. Ar Buckfast kentañ a voe ganet e 1919, met gwellaet e voe ar spesad e-pad degadoù a vloavezhioù gant Karl Kehrle, ha gwenanerien all war e lerc'h goude a e varv e 1996.

Ur spesad sioul, harzus ouzh ar yenijenn, ha ne daol ket kalz eo. Priziet eo gant ar wenanerien e gwalarn Europa (Bro-C'hall, Breizh-Veur, Iwerzhon hag Alamagn).

## Daveennoù
Battlefield 6

***Battlefield 6*** zo ur c'hoari video tenn kentañ sell sevenet gant Battlefield Studioshag embannet gant Electronic Arts e 2025. An eizhvet c'hoari eo en heuliad c'hoarioù video *[[Battlefield (heuliad c'hoarioù video)|Battlefield]]*, bet embannet war ar savennoù PlayStation 5, Windows, hag Xbox Series X/S d'an 10 a viz Here 2025. Ar c'hampagn unc'hoarier a dremen e 2027–2028 hag a gont ur bec'h armet etre an NATO dizurzhiet ha Pax Armata, un embregerezh milourel prevez. Al lodenn liesc'hoarier a zo gant pevar c'hlasad soudarded: Argadour, Ijinour, Harper, ha Sklêrijenner, ha pep hini a zo arbennikaet war armoù ha kadoniezhoù stourm disheñvel. Adkemeret ez eus bet doareoù c'hoari liesc'hoarier gant ouzhpennadur un doare anvet *Escalation*.

Goude embannadur *[[Battlefield 2042]]* (2021) ha ne oa ket bet resevet gwall vat, na gant ar c'hoarierien na gant ar vurutellerien, e oad krog da sevel un titl nevez en heuliad Battlefield dindan renerezh Vince Zampella. Awenet gant ar c'hoarioù a oa bet a-raok, *[[Battlefield 3]]* (2011) ha *[[Battlefield 4]]* (2013), *Battlefield 6* a zo sirius ha gwirvoudel. Gant ur budjed ouzhpenn 400 milion a zollarioù, ar c'hoari a zo bet unan eus ar re gerañ da seveniñ.
## Notennoù ha daveennoù
Paul Adrian Lamford

** Paul Adrian Lamford**, bet ganet d'an 30 a viz Eost  1953 e Carmarthen (Kembre), a zo ur c'hoarier hag ur skrivagner echedoù kembreat.

Tredeog Etrebroadel echedoù FIDE eo abaoe 1986.

2 315 eo bet e renk Elo FIDE *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1979. 
Mestr Etrebroadel echedoù dre lizher eo abaoe 1990 .

2 426 eo e renk Elo echedoù dre lizher e 2025.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad kembreat an echedoù]]
Trec'h e voe teir gwezh: e 1982 (rampo gant Stephen Collin James, Iolo Ceredig Jones hag Arthur Howard Williams), e 1988 (rampo gant Arthur Howard Williams) hag e 1989. 
### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas e skipailh Kembre :
* e 1982, er 25 Olimpiad  Luzern (Suis),
* e 1984, er 26 Olimpiad e Thessaloniki (Gres), 
* e 1986, er 27 Olimpiad e Dubai (Emirelezhioù Arab Unanet),
* e 1988, en 28 Olimpiad e Thessaloniki (Gres).
## Oberennoù skrivet
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E fichenn ICCF
The New England Journal of Medicine

***The New England Journal of Medicine*** (berraet e N. Engl. J. Med. pe **NEJM**) a zo ur gelaouenn vezegel sizhuniek saoznek stadunanat embannet gant Kevredigezh Vezegel Massachusetts. Embannet eo abaoe 1812 hag unan eus brasañ kelaouennoù mezegel ar bed eo.

Hervez *Journal Citation Reports* e oa he faktor skogañ 74,7 e 2019, ar pezh a rae anezhi ar gelaouenn vezegel gentañ. E 2024 e oa he faktor skogañ 78.5, an eil plas war 168 kelaouenn eus ar rummad "*Medicine, General & Internal*".

Ar pennadoù-skrid ouzhpenn 6 miz hag embannet goude 1993 a zo digor d'an holl enlinenn.

## Pennadoù-skrid dibar
* E miz Here 2020 e voe sinet ur pennad-stur gant ar 34 skridaozer evit abegiñ an doare ma oa bet meret kleñved-red ar C'hovid-19 gant melestradurezh ar prezidant Donald Trump e-pad e respet kentañ.
*E miz Ebrel 2021 e oa bet prouet gant ar farmakologour Robin Carhart-Harris ne oa, e louzaouiñ farmakologel an diwaskadur, diforc'h ebet koulz lavaret en efedoù enepgouvidel etre an dramm psikedelik psilokibin hag an *[[escitalopram]]* SSRI (en) goude c'hwec'h sizhun. Ar wech kentañ eo eo bet keñveriet psikedelikoù gant SSRIoù e louzaouiñ an diwaskadur.
## Gwallreuz
* Rebechet e vez d'ar gelaouenn bezañ amsklaer a-wechoù gant ar sifroù kinniget 
* The Lancet ha The New England Journal of Medicine a oa bet rebechet dezho implij studiadennoù met hep bezañ gwelet gwirionez ar sifroù a oa bet roet dezho e-kerzh kleñved-red ar C'hovid-19. 

## Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel

## Daveoù
Apis mellifera ligustica

***Apis mellifera ligustica***, anvet **gwenan Italia** pe **gwenan melen** ivez, zo un isspesad gwenan a-orin eus Liguria, e su Alpoù Italia. Rizennoù melen pe orañjez zo tro-dro d'o c'hof.

## Perzhioù
Er gwenanerezh e vez implijet *Apis mellifera ligustica* abaoe kantvedoù en Italia hag e Sikilia. Degaset e oa bet betek Breizh-Veur e deroù an XX kantved, goude e vije diskaret kalz koloniennoù gwenan du eno gant kleñved Enez Wight. Un ispesad hag a brodu kalz mel eo. Sioul hag harzus ouzh ar c'hleñvedoù eo ivez, met poan he dez oc'h anduriñ temperadurioù izel ar goañvezhioù e norzh Europa.

Kemmesket eo bet gant ar gwenan du en XX kantved evit krouiñ ar gwenan Buckfast.

## Daveennoù
Pred

Ar **pred** eo ar prantad amzer ma vez debret boued gant an dud, da eurioù resis pe resisoc'h e-pad an devezh. El lodenn vrasañ eus ar sevenadurioù er bed e vez tri fred bemdez : lein d'ar mintin, merenn war greiz an deiz, ha koan da fin an abardaez.

Ur c'hortozenn zo un pred skañv debret etre daou bred pennañ. Merenn-vihan hag adkoan a zo gortozennoù.

Ar predoù a vez liesseurt-tre o stumm, o fadelezh hag o lec'h dre ar bed. Alies a vezont kemeret er gêr, met ivez en diavaez (en natur, en ur park, er straed...) pe en ul lec'h arbennnikaet en aozañ predoù evit an dud, da lavaret eo ur preti.

Evit prientiñ ur pred eo ret keginañ.

En em vagañ a reer a-drugarez d'ar predoù, met ur roll sokial hag antropologek a zo ganto ivez : un doare lidekaet eo da grouiñ liammoù sokial.

## Sterioù ar ger
Ster kentañ ar ger "pred" eo mare, pennadig amzer. Lavaret e vez "ur predig-amzer". An eil ster a ra dave d'ar mare-amzer ma vez debret end-eeun. Lavaret e vez pred-boued ivez evit ober an diforc'h gant ar ster kentañ.

## Ar predoù
### Lein
*Gwelet ar pennad [[lein]].* Lavaret e vez dijuniñ ivez.
### Brunch
Ar brunch a zo ur pred a vez kemeret e plas lein ha merenn war un dro. Debret e vez e fin ar mintinvezh, alies d'ar sul, pa ne labourer ket. Un boaz angl-ha-saoz eo, paket gant pobloù all bremañ.
### Merenn
*Gwelet ar pennad [[merenn]].* Skañvoc'h e vez er broioù angl-ha-saoz eget er broioù europat.
### Merenn-vihan
*Gwelet ar pennad [[merenn-vihan]].*
### Te
An te zo un evaj, met er broioù angl-ha-saoz e ra "tea" dave d'ur pred ivez, un tammig pred kemeret tro 5 eur goude merenn, gant boued sall kentoc'h eget sukret, ha te da evañ evel-just, un evaj tomm all pe un evaj yen.
### Koan
*Gwelet ar pennad [[koan]].* Pred pennañ ha fonnusañ an devezh e vez e kalz broioù.
### Adkoan
Adkoan a zo ur pred debret goude koan, diwezhat en nozvezh neuze. Ur pred skañv eo, ur c'hortozenn.

## Ar predoù ispisial
Da-geñver dardoudoù relijiel e vez debret ur pred ispisial : pred eured pe fest-eured, merenn evit ur vadeziant  pe pask kentañ, fiskoan da Nedeleg, merenn da Bask (kristen pe yuzev), obidoù, terridigezh ar yun e-pad ar ramadan muzulmanat, pred ar bloaz nevez yuzev... 

Meuzioù resis a vez debret evit pep hini eus an darvoud-se an aliesañ.

D'an 31 a viz Kerzu e vez debret ur goan ispisial ivez, evit lidañ ar bloaz nevez da zont.

Ur pik-nik a zo ur pred kemeret en diavaez (war al leton, ouzh un daol-goad...). Komz a reer eus  "predañ e ti Mari-C'hlazioù" ivez.

## Predoù kempouez
Kuzuliet e vez gant ar vezeien kaout ur vagadurezh kempouez, da lavaret eo gant tri fred bemdez, gant boued liesseurt, ha gant predoù na difonn na re fonnus.

## Gwelet ivez
* boued
Alex Jones

**Alexander Emerick Jones**, ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1974, zo ur stourmer politikel eus an tu dehoù pellañ stadunanat. 
Ostiz radio hag iriennour  hag ar Southern Poverty Law Center a zeskriv anezhañ evel "the most prolific conspiracy theorist in contemporary America"

An *Alex Jones Show* eo an abadenn bolitikel ha keleier padusañ enlinenn eus an doare talk show; skignet e oa bet gant  *Genesis Communications Network* er Stadoù-Unanet evit an internet hag ar radio. Bez eo krouer al lec'hienn InfoWars ha Banned.Video, lec'hiennoù internet hag a bled gant teoriennoù iriennoù ha falskeloù.
## Notennoù ha daveennoù
Embregerezh milourel prevez

**Embregerezh milourel prevez** pe ** embregerezh milourel ha surentez prevez** a vez graet eus un embregerezh prevez hag a bled gant servijoù liammet ouzh ar brezel pe ar surentez. An embregerezhioù-se a ra "**kevratourien surentez**" pe "**kevratourien vilourel prevez**" eus o izili.

Ar servijoù hag ar vailhoni kinniget gant seurt embregerezhioù a zo damheñvel ouzh ar re a vez kinniget gant servijoù surentez, armeoù pe polis ar gouarnamantoù met alies ne vo ket ken ledan an dachenn oberiantiz. Ouzhpenn ar servijoù-se, an **EMP** a ginnig ivez servijoù gourdoniñ pe harpañ nerzhioù lu ar gouarnamantoù, met gellout a reont ivez bezañ dindan gevrat gant embregerezhioù prevez evit degas ur servij gwarded-korf evit pennoù an embregerezh pe evit gwareziñ tud arbennikaet, dreist-holl e tiriadoù dañjerus. 

En desped da se, ar gevratourien a implij armoù war un dachenn brezel a c'hell bezañ gwelet evel e-maez lezenn hervez ar pezh a gaver e Kenemglevioù Geneva pe ar pezh a zo displeget e lezenn bodadeg vilourel 2006 Stadoù-Unanet Amerika.
## Notennoù ha daveennoù
Film zombied

Ur **film zombied** a zo un isrann eus an doareoù film spont pe gwadus. Ar zombied a zo tudennoù faltazi hag a vez kinniget evel korfoù marv distroet d'ar vuhez, pe tud bilimet gant ur c'hleñved ha troet e zombied. Alies e vezont taolennet evel tuddebrerien. Ar filmoù zombi a zo liammet-tre ouzh an doare filmoù spont, met lod a zo kemmesket gant doareoù film all, evel ar filmoù birvidik, fent, skiant-faltazi, thriller, pe karantez. 

Dre ma produer muioc'h-mui a filmoù gant zombied, ez eus bet krouet isrannoù evel ar "c'homediennoù zombi" pe "apokalipsoù zombi". Ar zombied a zo disheñvel diouzh an tasmantoù, ghouloù, balzamegennoù, euzhviled Frankenstein pe ar sunerien-wad.
Film karantez

Ar **filmoù karantez** zo filmoù hag a gont istorioù karantez enrollet war mediaioù da vezañ skignet er salioù sinema pe er skinwel. Pal ar filmoù-se eo degas from, entan, dre obererezhioù an tudennoù liammet ouzh ar garantez. Alies e vez heuliet tudennoù hag a glask tizhout karantez un dudenn all dre emgavioù galant, ober al lez pe oc'h echuiñ gant un dimeziñ. A-wechoù e vez skoilhoù e-tal an dud e karantez : diaesterioù arc'hant, kleñvedoù korf, kudennoù gwallziforc'hioù, kudennoù psikologel, pe enebiezh ar familhoù.
John Cameron Saunders

** John Cameron Saunders**, bet ganet d'an 22 a viz C'hwevrer 1953 e Loudwater (Bro-Saoz), a zo ur c'hoarier, ur skrivagner, un embanner hag ur c'hazetenner echedoù kembreat.

2 160 e oa e renk Elo *Standard* e miz C'hwevrer 2025. 2 255 eo bet e renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1993. 
## Kevezadegoù
### Tournamantoù Open e [[Breizh-Veur]]
* Trec'h e voe meur a wezh.
## Kampionad Europa dre skipailh
C'hoari a reas ouzh an dablezenn gentañ en adskipailh Kembre e 1997.
## Oberennoù skrivet
*
*
*
*

## Notennoù

## Liammoù diavaez
* E fichenn FIDE
* E fichenn e Chess Games
* BritBase.info - List of all British Chess Champions from 1904 to present, maintained by John Saunders
* CHESS website
Apis mellifera

***Apis mellifera***, anvet **gwenan Europa** ivez, zo ur spesad gwenan damzoñv desavet gant Mab-den evit o mel ha produioù all. Kavout anezho a c'haller war an holl gevandirioù hiziv an deiz, war-bouez en Antarktika. 

## Deskrivadur

## Isspesadoù
28 isspesad zo d'ar spesad-mañ, ha gellet a reont holl en em speriañ etreze. Pemp strollad bras, pe lignez, a c'haller sevel evit renkañ anezho hervez o lec'h orin hag o emdroadur, a-drugarez da labourioù Friedrich Ruttner ha da zielfennadur o genom mitokondrial.

Ouzhpenn ar genom e c'haller disheñvelaat an isspesadoù an eil diouzh egile a-drugarez d'un dielfennadur biometrek eus liv ha blev o abdomen, hirder o zeod, pe d'o feuriader helmoel da skouer.

Gant un dielfennadur etologel e c'haller klask disheñvelaat anezhe ivez, en ur zerc'hel meur a elfenn e kont evel o speriusted, o harzusted ouzh ar c'hleñvedoù hag o emzalc'h.

* Linez A (strollad afrikan) :
** *[[Apis mellifera adansonii]]* (Latreille)
** *[[Apis mellifera capensis]]* (Eschscholtz)
** *[[Apis mellifera intermissa]]* (Maa)
** *[[Apis mellifera litorea]]* (Smith)
** *[[Apis mellifera monticola]]* (Smith)
** *[[Apis mellifera sahariensis]]* (Baldensperger)
** *[[Apis mellifera scutellata]]* (Lepeletier)
** *[[Apis mellifera sicula]]* (Montagano)
** *[[Apis mellifera unicolor]]* (Latreille)
* Linez C (strollad Karniola, Reter Europa ha su an Alpoù) :
** *[[Apis mellifera carnica]]* (Pollman)
** *[[Apis mellifera cecropia]]* (Kiesenwetter)
** *[[Apis mellifera ligustica]]* (Spinola)
** *[[Apis mellifera macedonica]]* (Ruttner)
* Linez M (strollad ar Mor Kreizdouar, gwalarn ha norzh Europa)
** *[[Apis mellifera iberica]]* (Engel)
** *[[Apis mellifera mellifera]]* (Linnaeus)
** *[[Apis mellifera siciliana]]* (Grassi)
* Linez O (strollad ar Reter-Kreiz ha kreiz Azia)
** *[[Apis mellifera adami]]* (Ruttner)
** *[[Apis mellifera anatoliaca]]* (Maa)
** *[[Apis mellifera armeniaca]]*
** *[[Apis mellifera caucasia]]* (Pollmann)
** *[[Apis mellifera cypria]]* (Pollman)
** *[[Apis mellifera lamarckii]]* (Cockerell)
** *[[Apis mellifera meda]]* (Skorikov)
** *[[Apis mellifera syriaca]]* (Skorikov)
** *[[Apis mellifera taurica]]* (Alpatov)
* Linez Y (strollad biz Europa, Etiopia ha Yemen)
** *[[Apis mellifera jemenitica]]* (Ruttner)
* Isspesadoù ha n'int ket renket e linez ebet c'hoazh : 
** *[[Apis mellifera artemisia]]* (Engel)
** *[[Apis mellifera remipes]]* (Gerstaecker)
** *[[Apis mellifera ruttneri]]* (Sheppard, Arias, Grech & Meixner)
** *[[Apis mellifera sossimai]]* (Engel)
### Implij er gwenanerezh
Ar re implijetañ gant gwenanerien a-vremañ eo *[[Apis mellifera mellifera]]* (anvet *gwenan du* ivez), *[[Apis mellifera ligustica]]* (*gwenan melen* pe *gwenan Italia*), *[[Apis mellifera carnica]]* (*gwenan Karniola*), *[[Apis mellifera caucasica]]* (*gwenan Kaokaz*) hag ar Buckfast, un hiron diorroet diwar ur c'hemmesk etre ar gwenan du ha gwenan Italia en XX kantved.

## Daveennoù
Jean-Jacques Annaud

**Jean-Jacques Annaud**, bet ganet d'ar 1añ a viz Here 1943 e Juvisy-sur-Orge (Seine-et-Oise), zo ur sevener, produer sinema ha senarioour gall. Meur a briz en deus resevet evit e oberennoù, en o zouez *César* ar sevener gwellañ evit ar filmoù *La Guerre du feu* (1981), *Anv ar rozenn* (1987) ha *L'Ours* (1989).
=Roll filmoù =
### Evel sevener
* 1976 : *[[La Victoire en chantant]]*
* 1979 : *[[Coup de tête (film, 1979)|Coup de tête]]*
* 1981 : *[[La Guerre du feu (film, 1981)|La Guerre du feu]]*
* 1986 : *[[Anv ar rozenn (film)|Anv ar rozenn]]*
* 1988 : *[[L'Ours (film, 1988)|L'Ours]]*
* 1992 : *[[L'Amant (film, 1992)|L'Amant]]*
* 1995 : *[[Guillaumet, les ailes du courage]]* 
* 1997 : *[[Sept Ans au Tibet]]*
* 2001 : *[[Stalingrad (film, 2001)|Stalingrad]]*
* 2004 : *[[Deux Frères (film, 2004)|Deux Frères]]* 
* 2007 : *[[Sa Majesté Minor]]*
* 2011 : *[[Or noir (film)|Or noir]]*
* 2015 : *[[Le Dernier Loup]]*
* 2018 : *[[La Vérité sur l'affaire Harry Quebert]]* (evit ar skinwel)
* 2022 : *[[Notre-Dame brûle]]*

## Liamm diavaez

*  Fichenn IMDB
Universal Television

**Universal Television LLC** (berraet en **UTV**), anvet gwechall **NBC Universal Television Studio** hag **Universal Media Studios**, zo un embregerezh produiñ skinwel stadunanat. Bez eo ivez skourr studio skinwel Universal Pictures, savet e 2004, evel warlerc'hier Revue Studios, NBC Studios, Studios USA Television, PolyGram Television, USA Cable Entertainment hag MCA Television Entertainment, gant an anv **NBC Universal Television Studio**, evit ober dave da studio Universal Television. Un isrann eo eus Universal Studio Group, hag a zo un isrann eus  NBCUniversal, hag a zo perc'hennet holl gant Comcast. An embregerezh a zo unan produiñ evit ar rouedad skinwel NBC. A-raok e oa NBC Studios hag a oa karget eus an obererezhioù-se, hag ul lodenn vat eus an oberennoù produet a zo skignet war rouedad an embregerezh pennañ.

Brudet eo ivez evel **Open 4 Business Productions** pa vez gwelet ar gwirioù ouzh ar skramm eus lod stiradoù skinwe produet gant ar studio abaoe 2009.
Studio skinwel

Ur **studio skinwel**, pe "leurenn skinwel", a vez graet eus ur sal lec'h ma vez produet videoioù, pe dre produerezhioù skinwel eeun pe dre enrollañ war kasedigoù pe savennoù all evel an SSDoù, pe dre enrollañ lodennoù a-raok ar goude-produerezh. Dizain ar studio a zo awenet, pe damheñvel ouzh hini ar studioioù filmoù, gant kemmoù liammet ouzh ar redioù evit produerezhioù skinwel. Ur studio skinwel a-vicher a c'hell bezañ savet gant meur a sal, hag a zo emren pep hini evit talañ ouzh an trouz dreist-holl. Ar salioù-se a zo liammet gant 'talkback' pe un intercom, hag an implijerien a zo rannet dre skipailhoù hervez ezhommoù ar salioù labour.
Timbroù Hamburg

Unan eus kêrioù brasañ Alamagn eo Hamburg.

E 1815 e voe anavezet he statud Keoded dizalc’h (*Freie Stadt* en alamaneg) gant stadoù all Alamagn.

An timbroù a voe embannet dindan he anv adalek ar bloaz 1859 a ziskoueze skoed-ardamez ar porzh meur (ur c’hastell) ha sifroù a vent vras. Adembannet e voe ar rummad e 1864 gant talvoudoù-gwerzh hag ur framm nevez, ha c’hoazh e 1864-1865 gant an hevelep filigran (gwagennoù).

D’ar 1añ a viz Genver 1868 e voe lakaet timbroù Kengevread Norzh Alamagn en o lec’h, dre embann daou dimbr ½ schilling.

Implijet e voe timbroù an Impalaeriezh alaman goude ar 1añ a viz Genver 1872.

Kalzig timbroù a voe moullet gant ar postoù lec’hel ivez.

## Pennad kar
*Timbroù Kengevread Norzh Alamagn