open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pyrrhon

**Pirron** (hervez skrivadur ar brezhoneg) pe **Pyrrhon** (henc'hresianeg: Πύρρων), 360 kent JK-270 kent JK, a oa ur prederour eus Elis. Amgredik e oa, ha degemeret e oa gant ar re Amgredik evel an hini kentañ, ha tad an Amgredoni. Sur eo ne felle ket dezhañ sevel ur skol pe un hengoun prederouriezhel. A-ziwarnañ avat e voe krouet an *[[Amgredoni]] birronian* e-pad ar  gant Ainesidemos.

Alies e lavare Pyrrhon ar werzenn gant Homeros: *Heñvel eo an dud ouzh delioù ar gwez*.
Elefantina

Elefantina zo un enezenn e tal Asouan. Kêr-benn e oa da nom kentañ Gorre Egipt. E anv egiptek a oa **Abou** : *Ab* a dalvez kement hag "olifant". Adalek ar Rouantelezh kozh, ez eo bet ar gêr e su Egipt, tost d'al lamm-dour kentañ : ur pouez strategel bras a oa eta gant Elefantina.

C'hnoum, Satet hag Anouket e oa doueed Elefantina.


IlhaElefantina.jpg|Enezenn Elefantina, o tiskouez an nilometr ha Mirdi Asouan
Elephantine, Oberoi Hotel by Night, Aswan, Egypt, Oct 2004.jpg|Ul luc'hskeudenn noz eus Asouan o tiskouez enezenn Elefantina
Gilles Binchois

**Gilles Binchois**, anvet ivez **Gilles de Binche** pe *Gilles de Bins*, a zo ganet e Mons (Belgia) war dro 1400 ha marvet d'an 20 a viz Gwengolo 1460. E-touez izili yaouankañ Skol Bourgogn e oa hag unan eus sonaozourien bouezusañ ar XVvet kantved.

## Buhez
Mab Jean ha Joanna de Binche e oa. E dad Jean, a oa kuzulier an duk Guillaume IV a Hainault ha labourat a rae en un iliz e Mons. Ne ouezer netra war stummadur Gilles Binchois e-keñver ar sonerezh. Gouzout a reer e voe ograouer e iliz Santez Waudru e Mons e 1419. Tro 1423 ez eas da Lille evit servij arme an duk Earl a Suffolk. E 1426 e servijas Phillipe le Bon, e moted *Nove Cantun* krouet moarvat e 1431 evit badeziant Antoine, priñs Bourgogn. Unan eus e ganaouennoù *Je ne vis oncques la pareille* a voe skrivet pe kenskrivet gant e vignon Guillaume Dufay. Gant hennezh e voe anavezet Binchois evel unan eus gwelañ sonaozerien ar mare. E 1452 e teuas Gilles Binchois da vezañ provost iliz Sant Visant Soignies.

## Oberenoù
Gilles Binchois en deus savet oberennoù relijiel, evel un *Te Deum*, oberenn liesvouezhiek koshañ bet kavet evit poent, met dreist-holl oberennoù disakr: rondoù, gwerzioù tennet eus barzhonegoù Alain Chartier pe c'hoazh Charles d'Orléans...
Roll ar bibion

Er pennad-mañ ne dalv ar ger "pab" (latin *papa*, "tad") nemet evit pennoù an Iliz katolik roman.

Ar ger "pab" a vez implijet ivez gant kalz a gevredigezhioù relijiel evit termeniñ penn an aozadur.

Diaes eo klokaat ar roll-se rak n’eus ket a roll ofisiel eus ar bibien. E penn-kentañ istor an Iliz Katolik Roman ne veze ket implijet ar ger *papa*, ha statud tad speredel an Iliz katolik ne oa ket diazezet. E penn kêr Roma hag an tiriadoù tro-war-dro ar gêr santel e oa hepken. Betek 325 n'o doa ar bibien nemet an titl a "Eskob Roma". Galloud ha pouez ar pab n'eo ket deuet diouzhtu war-eeun eta pa oa bet savet an Iliz gant ar gristenien gentañ, ha statud tad an Iliz en deus lakaet amzer da vezañ stabilaet.
Neuze, pa gonter an niver a bibien e konter ivez an niver a eskibien Roma.

## Kronologiezh
### Adalek 30 betek 249

### Adalek 250 betek 499

### Adalek 500 betek 749

### Adalek 750 betek 999

### Adalek 1000 betek 1249

### Adalek 1250 betek 1492

### Adalek 1503 betek 1740

### Adalek 1758 betek 2005

### Adalek 2005

## Da welet ivez:
* Roll an enep-pibien
Geriaoueg ar brederouriezh

Setu aze plaenenn ar c'herelloù, en o ster kozh ar Grennamzer : anat deoc'h eo dav arguzenniñ !

= Meizadoù, Naouturioù =

## [[Akademi]]
* evit degas ar ger gresianek (dreist ar galleg) eo bet staget ul lost-ger *-ezh* a-benn kaout ar stumm akademiezh. Souezhus eo abalamour ma voe ul lec'h : ha neuze Akademia a ve gwell d'ar re a glask pellaat ar brezhoneg diouzh ar Yezh All . 

## Amgredoni
Amgredoni

Evit treiñ ar ger galleg *scepticisme* gant ar ster e prederouriezh ?

## Epikuriezh pe Epikuriegezh
Kavet em boa () an eil furm e-barzh ar pennad Stoikegezh. Moarvat e vefe berroc'h ha neuze gwelloc'h
* epikuriezh,
* epikurian.
* 

## usvedoniezh :: metafizik
Kanton Sant-Maloù-Norzh

**Kanton Sant-Maloù-Norzh** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Sant-Maloù-Norzh
* ul lodenn eus kumun Sant-Maloù.

## Daveoù
Ælle

**Ælle**, pe **Ælla**, zo un anv hensaoznek hag a c'hell daveiñ da dri roue angl-ha-saoz :

* Ælle, roue Sussex (oberiant adal 477 betek 514)
* Ælle, roue Deira (tremenet e 588)
* Ælle, roue Northumbria (war-dro 860)
Regini (pobl)

Ar **Regini**, **Regni** pe **Regnenses** a oa ur bobl geltiek o devoa ur rouantelezh en kreisteiz Enez Vreizh, e West Sussex hiriv. *Noviomagus Regnorum* a oa o c'hêr-benn, Chichester, hiziv, 

A-raok an aloudabeg roman e oa o douaroù un darn eus tachenn an Atrebates, ha ganto e raent ur c'hengevredad pobloù moarvat. Marteze e oa aet ar Regini d'ober ur rouantelezh suj, goude an aloudabeg roman, kement ha gwareziñ an tachennoù roman war-dro Londrez diouzh ar pobloù kelt a veve pelloc'h er gornaoueg. 

Rener ar rouantelezh-se e oa Tiberius Claudius Cogidubnus, war a seblant. Goude e varv e voe staget e riez ouzh proviñs Britannia.

## O amezeien
*Atrebates
*Belgae 
*Cantiaci
*Catuvellauni

## O anv
* Klaudios Ptolemaios II, 3, 213 : Regni, Rigni, Regini
* Itinerarium Antonini 47710 (Iter VII) : A Regno Lundinio
* Dizanv Ravenna 10620 : Navimago Regentium
> tro-envel **Regnenses* : tud ar rouantelezh

## Notennoù
Paraíba

**Paraíba** zo ur Stad vihan en arvor Brazil, er reter, etre Pernambuco er Su, Rio Grande do Norte en Norzh ha Ceará er C'hornaoueg, tra m'emañ ar Meurvor Atlantel er Reter dezhi. João Pessoa eo anv ar gêr-benn anezhi. Ar Stad reterañ eus Brazil ez eo-hi.

## Liammoù diavaez

*  Lec'hienn ofisiel Gouarnamant Paraíba
Jeremy Bentham

**Jeremy Bentham** (1748-1832) a oa ur prederour ha gwiraer saoz. Un adkempennour e oa ivez : a-du evit adkempenniñ al lezennoù hag ar c'hevredigezhioù a dud. Unan radikal e oa, kement hag un teorisian a-bouez e-keñver prederouriezh ar gwir saoz-hag-amerikan. Anavezet eo evel unan eus an alvokaded kentañ d'ar gredenn en talvoudeg ha da wirioù an anevaled, pezh a zigasas al liberalegezh diwezhatoc'h.

Gras d'e skridoù ha dreist-holl, gras d'e studierien tro-dro d'ar bed (James Mill, John Stuart Mill, politikourien evel Robert Owen a voe lod eus sokialouriezh ar penn kentañ).
Skalier

Ur **skalier** zo ur seurt savadur bihan, pe savadenn vihan, en un ti pe ouzh un ti peurliesañ. Skalieroù a vez ivez er c'hêrioù a-wechoù pe war ar maez a-wechoùigoù, hag a zo graet evit pignat d'ul lec'h uheloc'h, pe diskenn izeloc'h. 
Alies e vez lavaret *un [[diri]]* ivez (*dirioù* neuze el liester), pe ur viñs zoken.

Evit rannañ an dremenadenn etre frapadigoù e vez lakaet un heuliad pazennoù, pep hini lakaet uheloc'h eget eben betek al live uhelañ hag evel-se ne vez nemet ur c'hammedig d'ober evit pignat pe diskenn bep tro. Pep pazenn a vez lakaet war div zousennad santimetroù uheloc'h peurvuiañ. E prenn pe e maen pe e metal pe e simant pe e gwer e c'hell bezañ graet an dirioù. Koulskoude e c'heller krediñ eo bet ijinet an dirioù dre doullañ pazennoù war douar an diribinoù evel ma vez graet e lec'hioù meneziek zo. Kavet e vez dirioù toullet er c'herreg ivez. Stumm kozh an dirioù fardet a zo bet ar skeul ivez, homañ e prenn peurvuiañ.

Meur a stumm a zo d'an dirioù : eeun, rodellet, troidellet (anvet biñs neuze), darn o devez kornioù.

## Skalieroù bras e kêrioù Breizh
*e Brest evit diskenn d'ar porzh
*e skolaj Anna Vreizh e Roazhon : dor ar skol en traoñ, kant pazenn da vont betek an ti-skol en nec'h.

## Geriaoueg
*biñs
*derez
*diri
*paz, pazenn
*pondalez
*skramp

## Kanaouenn
E *Pardon Kolloreg* e kaner: 
**An deiz-all ha me oa bet e pardon Koloreg Me 'm'a gwelet ma mestrez war skalier ar vered.*

## Skeudennoù


Kaiserstiege, Residenz München.jpg| Skalier an impalaer er Residenz e München, e Bavaria
Weissenhorn Stadttheater Treppenhaus.jpg|Skalier c'hoariva e Weißenhorn, en Alamagn
Milan stairway.jpg|Er Porta Garibaldi, e Milano, en Italia
PolandSzczecinProvincialOffice3.JPG| *Wały Chrobrego* e Stetino, e Pologn
Image:Lüttich Montagne.jpg|Ar Montagne de Bueren e Liège.
Image:Butte du lion 2.jpg|Ar Butte du Lion e Waterloo.
Image:Auch1.jpg| Skalier hag iliz-veur Auch.
Image:Rom Spanish Steps BW 1.JPG| Piazza di Spagna e Roma: ar skalieroù dirak an iliz Trinità dei Monti 
File:Roma-scalinatà trinità dei monti.jpg | Piazza di Spagna e Roma: ar skalieroù a gas d'an iliz Trinità dei Monti 
Image:F54_PAM_abbaye_escalier_atlante.jpg| Escalier de l'Atlante, e Pont-à-Mousson
File:Chateau_de_Versailles_Model_of_the_Escalier_des_Ambassadeurs_03.jpg|Skalier gwechall e kastell Versailhez, distrujet bremañ.
File:Escalier du cadran solaire, cour de la Grande Mosquée de Kairouan.jpg|Skalierig gant pazennoù bihan e Moskeenn Veur Kairouan.
File:Vatican Museums Spiral Staircase 2012.jpg|Skalier Bramante er Vatikan.]]
Image:Rockstairs.JPG| Skalier diavaez, benet er roc'h, e Collaroy Plateau, e Sydney, Aostralia .
Skeudenn:potemkinstairs.jpg|Dirioù Potemkin, 142 m o hed, en Odessa (savet etre 1834 ha 1841), brudet gant ar film *[[Al lestr-brezel Potemkin]]* renet gant Sergei Eisenstein (1925).
Stairway-yellow.jpg|En un ti
Sav-heol

**Sav-heol** zo 
*anv boutin ar Reter e brezhoneg
*Sav-Heol, ur rannved er reter d'ar Mor Kreizdouar
*Sav-Heol, ur gevredigezh hag un ti-embann savet e Roazhon, e sav-heol Breizh.
*Savéol, ur gompagnunezh gounezerien tomatez e Plougastell
*Sav-Heol, ur vag a c'hiz kozh, e morlenn Brest
Hanternoz

**Hanternoz** (pe *an hanternoz* a-wechoù) a reer eus :
*an eur e-kreiz an noz, etre unnek eur hag a-raok un eur, a vez graet kreiznoz anezhi ivez ;
**komzet e vez eus *daouzek taol an hanternoz* sonet gant kleier an ilizoù pe an horolajoù ;
*an durc'hadur, pe roud-avel, enebet ouzh ar c'hreisteiz, sellout ouzh Norzh ; kement-mañ avat, evit pezh a sell ouzh an douaroniezh, n'eo mat nemet evit hantervoul an norzh, ha dreist-holl a-us da Trovan ar C'hrank, en hantervoul ar su emañ an Heol en norzh (= an "hanternoz") d'an eur a greisteiz ;
**an inizi hanternozelañ eo ar re a zo ar pellañ war-zu an hanternoz ;
*an **Hanternoz**: lodenn ur vro a zo en hanternoz, evel 
***Amerika an Hanternoz* : Norzhamerika,
***Europa an Hanternoz* : Europa an Norzh.
Sterenn

**Sterenn** zo ur ger brezhonek meur a ster dezhañ.
* Ur steredenn, ar furm ledan eo.
* Steredenn an Hanternoz, pe *ar Sterenn*.
* An Hanternoz, pe Norzh.
* Un titl bet roet da div gelaouenn :
** ur gelaouenn lennegel hollvrezhonek viziek, Sterenn (kelaouenn) (1941-1943) ;
** kelaouenn c'hallek-brezhonek Skol-Uhel ar Vro, keit ma oa anezhi, gwelet Sterenn.
* Anv all Gouel ar Rouaned
* An anv-bihan Sterenn (anv-bihan), a glot gant Stella e latin hag en italianeg.
Pevar avel

Ar **pevar avel** a zo roudoù pennañ un nadoz-vor war ur gartenn douaroniezh : an Norzh, ar Reter, ar C'hornôg hag ar Su.

## Rod an avelioù
War ar c'hartennoù e vez treset rod an avelioù, peurliesañ, gant an Norzh war wel. Gwelet a c'haller avelioù hanterek ivez. (Neuze e komzer eus an **eizh avel**). En nec'h e weler an Norzh atav, pe dost.

**notenn :** pa vez graet anvioù-gwan pe adverboù gant an avelioù, e vezont skrivet gant tallizherennoù bihan.

## Anvioù all ar pevar avel

An **Norzh** a vez graet anvioù all anezhañ ivez: 
* an *Hanternoz* ; 
* ar *Sterenn* ; 
* ar *C'hleiz* ; 
* ar *Gougleiz* (en henvrezhoneg), heñvel ouzh *gogledd* e kembraeg.

Ar **Reter** a vez graet ar *sav-heol* anezhañ ivez .

Ar **Su** a vez graet anvioù all anezhañ ivez: 
* ar *C'hreistez* ; 
* an *Dehoù*, heñvel ouzh *de* e kembraeg ; 
* an *Dehoubarzh* (en henvrezhoneg).

Ar **C'hornôg** (pe **Gornaoueg**) a vez graet ar *c'huzh-heol* anezhañ ivez.

## Pennadoù kar

* Penn-ahel gwarellek
* Penn-ahel douaroniel
Martinus Fabri

**Martinus Fabri** a oa ur sonaozour eus an Izelvroioù, pe Flandrez. Bevet en deus war-dro fin ar Grennamzer ha penn kentañ an Azginivelezh. An darn vrasañ eus e oberennoù a zo bet krouet war-dro 1400, ne ouezer netra eus e vuhez. 

Peder gwerz a zo bet adkavet; div werz a zo bet skrivet e galleg, e doare an *[[ars subtilior]]*, luziet-tre int, gant testennoù nemetkenel el lodenn gentañ (al lodenn all a vefe gant sonerezh hepken). An div werz all o deus un destenn gant peder mouezh. An div werz gant un destenn a zo bet skrivet en izelvroeg p'emañ an div all e galleg.
Brunei

**Brunei** pe Brunei Darussalam a zo ur stad en Azia, war enezenn Borneo. Pinvidik eo a-drugarez d'an eoul-maen. Ur vro vuzulman eo.
Arondisamant Roazhon

**Arondisamant Roazhon** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Il-ha-Gwilen hag e rannvro Breizh.

## Istor
E 1926 e voe staget arondisamantoù Gwitreg ha Moñforzh ouzh arondisamant Roazhon.

D'ar  e voe distaget kantonioù arondisamant kozh Gwitreg diouzh arondisamant Roazhon evit stagañ anezho ouzh kantonioù arondisamant Felger evit sevel arondisamant Felger-Gwitreg.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Roazhon e 25 kanton (betek 2014) ha 121 kumun :
* Kanton Begerel ;
* Kanton Bruz ;
* Kanton Gentieg ;
* Kanton Hazhoù ;
* Kanton Kastell-Geron ;
* Kanton Lanvezhon ·
* Kanton Liverieg ;
* Kanton Menezalban ;
* Kanton Moñforzh ;
* Kanton Morzhell ;
* Kanton Plelann-Veur ;
* Kanton Roazhon-ar-Blon ;
* Kanton Roazhon-Biz ;
* Kanton Roazhon-Brekiniou ;
* Kanton Roazhon-Gevred ;
* Kanton Roazhon-Gwalarn ;
* Kanton Roazhon-Kreiz ;
* Kanton Roazhon-Kreiz-Kornôg ;
* Kanton Roazhon-Kreiz-Su ;
* Kanton Roazhon-Mervent ;
* Kanton Roazhon-Norzh ;
* Kanton Roazhon-Reter ;
* Kanton Sant-Albin-Elvinieg ;
* Kanton Sant-Meven ;
* Kanton Saozon-Sevigneg ;

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Il-ha-Gwilen d'ar 1 a viz Genver 2017. 109 c'humun zo en arondisamant Roazhon bremañ.

## Daveoù


## Gwelet ivez
* Roll kantonioù Il-ha-Gwilen
* Roll kumunioù Il-ha-Gwilen
Arondisamant Sant-Maloù

**Arondisamant Sant-Maloù** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Il-ha-Gwilen hag e rannvro Breizh.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Sant-Maloù (betek 2014) e 9 c'hanton ha 63 c'humun :
*Kanton Dinarzh ;
*Kanton Dol ;
*Kanton Kankaven ;
*Kanton Kastell-Noez ;
*Kanton Komborn ;
*Kanton Planfili ;
*Kanton Sant-Maloù-Norzh ;
*Kanton Sant-Maloù-Su ;
*Kanton Tintenieg.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Il-ha-Gwilen d'ar 1 a viz Genver 2017. 68 kumun zo en arondisamant Sant-Maloù bremañ.

## Daveoù


## Gwelet ivez
*Roll kantonioù Il-ha-Gwilen
*Roll kumunioù Il-ha-Gwilen
Arondisamant Redon

**Arondisamant Redon** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Il-ha-Gwilen hag e rannvro Breizh.

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Redon e 7 kanton (betek 2014) ha 53 c'humun :
*Kanton Anast ;
*Kanton Baen-Veur ;
*Kanton Felgerieg-Veur ;
*Kanton Gwizien ;
*Kanton Presperieg ;
*Kanton Redon ;
*Kanton ar Sal.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Il-ha-Gwilen d'ar 1 a viz Genver 2017. 50 kumun zo en arondisamant Redon bremañ.

## Daveoù


## Gwelet ivez
*Roll kantonioù Il-ha-Gwilen
*Roll kumunioù Il-ha-Gwilen
Arondisamant Felger-Gwitreg

**Arondisamant Felger-Gwitreg** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Il-ha-Gwilen hag e rannvro Breizh.

## Arondisamant Felger-Gwitreg

Da-heul serridigezh un toullad mat a velestradurioù (Bank Frañs, skouadron archeriezh, renerezh EDF-GDF, renerezh Ar Post, kuzul an aferioù micher, lez-varn ensav...) ha dre ma'z eus re all en arvar (ospital, isprefeti, komiserdi polis) o doa goulennet maer Felger, Louis Feuvrier, ha kannad pastell-vro Felger, Thierry Benoit, soutenet gant kannad-maer Gwitreg, Pierre Méhaignerie, e vefe brasaet arondisamant Felger dre lakaat arondisamant kozh Gwitreg e-barzh hag ivez e vefe kenstrollet an div lez-varn ensav e-lec'h serriñ anezho evit kreñvaat hini Roazhon.

Sinet e voe diferad-prefeti krouidigezh arondisamant Felger d'an . Talvezout a ra ar grouidigezh-se abaoe ar .

## Kantonioù ha kumunioù
### Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Felger-Gwitreg e 12 kanton (betek 2014) ha 115 kumun :
* Kanton Argantred-ar-Genkiz ;
* Kanton Entraven ;
* Kanton Felger-Norzh ;
* Kanton Felger-Su ;
* Kanton Gwerc'h-Breizh ;
* Kanton Gwitreg-Kornôg ;
* Kanton Gwitreg-Reter ;
* Kanton Kastell-Bourc'h ;
* Kanton Louvigneg-an-Dezerzh ;
* Kanton Rester ;
* Kanton Sant-Albin-an-Hiliber ;
* Kanton Sant-Brizh-Gougleiz.

### Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Il-ha-Gwilen d'ar 1 a viz Genver 2017. 105 kumun zo en arondisamant Felger-Gwitreg bremañ.

## Daveoù


## Gwelet ivez
* Roll kantonioù Il-ha-Gwilen
* Roll kumunioù Il-ha-Gwilen
Kanton Entraven

**Kanton Entraven** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Brasaet e oa bet da 31 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù Kanton Entraven
### Betek 2015

* Entraven ;
* Bazeleg-ar-Veineg ;
* Kelvinieg ;
* Ar Fantanig ;
* Marc'helleg-Raoul ;
* Noal-Bazeleg ;
* Rivoù ;
* Sant-Owen-Reoger ;
* Sant-Revig-ar-Plaen ;
* Kreneg.

### Abaoe 2015
* Entraven ;
* Andolieg-Kernevez ;
* Balieg ;
* Bazeleg-ar-Veineg ;
* Elvinieg ;
* Ar Fantanig ;
* Finioù ;
* Gougleiz ;
* Gwaharzh ;
* Henwig-ar-C'houenon ;
* Kasteller ;
* Kell-Gougleiz ;
* Kelvinieg ;
* Kreneg ;
* Marc'helleg-Raoul ;
* Moezeg ;
* Montourz ;
* Mousterel-an-Il ;
* Noal-Bazeleg ;
* Rivoù ;
* Rovazil ;
* Sant-Albin-Elvinieg ;
* Sant-Brizh-Gougleiz ;
* Sant-Eler-al-Lann ;
* Sant-Jermen-Gougleiz ;
* Sant-Mezar-Elvinieg ;
* Sant-Owen-Reoger ;
* Sant-Revig-ar-Plaen ;
* Sant-Stefan-Gougleiz ;
* Sen ;
* An Tergant.

## Daveoù
Yacef Saadi

**Yacef Saadi** (en arabeg: ياسف سعدي)a oa bet ganet d'an 20 a viz Genver 1928 - 11 Gwe 2021) hag unan eus pennoù TDB eo bet e-pad Brezel Aljeria. Senedour eo c'hoazh.

En Aljer eo bet ganet. Darbarer e ti ur c'higer e oa. E 1945 ez ezelas ouzh Strollad Pobl Aljeria, anezhañ ur strollad broadelour berzet gant ar C'hallaoueded, ha neuze e voe savet Luskad evit Trec'h ar Frankizoù Demokratel (LTFD). Etre 1947 ha 1949 e voe Yacef e skourr lu an LFTD.

Yacef a yeas gant TDB adalek deroù brezel Aljeria e 1954. E miz Mae 1956 e oa e penn skourr Aljer, ha neuze e voe unan eus pennoù Emgann Aljer. Paket e voe gant al lu gall d'ar 24 a viz Gwengolo 1957. Ar Jeneral Paul Aussaresses a lavaras neuze en doa lavaret (goude gwanañ) d'al lu pelec'h e oa kuzhet e geneil Ali La Pointe. Pa'z eas Charles de Gaulle da benn Frañs e 1958 e voe didamallet.

En ur chom en toull-bac'h e skrivas e eñvorennoù diwar-benn ar brezel (embannet e voent e 1962 : *Souvenirs de la Bataille d'Alger*). Goude ar brezel e produas film Gillo Pontecorvo ''The Battle of Algiers'' (1966), diazezet fiwar e eñvorennoù hag e c'hoarias e dudenn e-unan.
Kanton Felger-Su

**Kanton Felger-Su** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Felger-Su
* Bilieg ;
* Dompêr-an-Hent ;
* Eskuz ;
* Felger (lodenn) ;
* Kersalver-al-Lann ;
* Komorzhel ;
* Parzieg ;
* Rovenieg ;
* Yaoueneg.

## Daveoù
Kanton Louvigneg-an-Dezerzh

**Kanton Louvigneg-an-Dezerzh** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Louvigneg-an-Dezerzh
* **[[Louvigneg-an-Dezerzh]]** ;
* Bazeleg-an-Dezerzh ;
* Brennaod ;
* Ferred ;
* Gwilavez ;
* Melleg ;
* Polieg ;
* Sant-Jord-Restembaod.

## Daveoù
Kanton Sant-Albin-an-Hiliber

**Kanton Sant-Albin-an-Hiliber** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Sant-Albin-an-Hiliber
* Chapel-Sant-Alverzh ;
* Goneg ;
* Gwennel ;
* Magoerioù-ar-C'houenon ;
* Sant-Albin-an-Hiliber ;
* Sant-Jord-Kadeneg ;
* Sant-Kristol-Gwalen ;
* Sant-Marzh-ar-C'houenon ;
* Sant-Owen-an-Alloz ;
* Sant-Yann-ar-C'houenon.

## Daveoù
Ali La Pointe

**Ali La Pointe**, pe **Ali Ammar** (arabeg : علي عمار) hervez e anv gwir (1930 - 1957), a oa un emsaver aljerian eus TDB Aljer, e-pad Brezel Aljeria . 

Perzh a gemeras en Emgann Aljer gant Hassiba Ben Bouali, Zohra Drif, Petit Omar ha Yacef Saadi chef de la Zone Autonome d'Alger 

Lazhet e voe war un dro gant e geneilez Hassiba Ben Bouali hag Omar bihan d'an 8 a viz Here 1957 pa voe lakaet da darzhañ e doull-kuzh, er C'hasbah.

Ganet eo Ammar Ali, lesanvet Ali la Pointe, d'ar 14 a viz Mae 1930 e El Annaser e traoñ kêr Miliana en Aljeria. Mab Ahmed Ben Abdelkader hag Talakhir Fatma Bent Ahmed, an hini diwezhañ eus e familh eo. An tad a oa labourer-douar hep douaroù met bez’ e oa dija e-barzh renkadoù eus Strolad Pobl Aljeria (PPA), e-lec'h ma laboure evel khammès (merour) e-barzh tiez-feurm an drevidiged. 
Alie la Pointe e-pad ar brezel
Anavezet eo buan abalamour d’e garakter turmud ha penn-kleiz. Abed-tre e voe ret dezhañ en em trabasat evit chom bev, gwashaet gant ar vizer vras hag a zo lod pemdeziek Aljerianed ‘zo dindan an trevadennerezh. Da drizek vloaz, ec’h anavez tu diabarzh an tiez « addresañ” e-lec'h m’en deus gallet gwelout an euzh hag ar pezh a andure ur bern eus e genvroidi. Ur wech dieub, ez eas da vevañ da Alje e-barzh ar bannlev e-krec'h eus * Pointe-Pescade*. Alese e teu e lezanv *Ali la pointe*. E dud zo kalz re baour hag ar bugel na c'hell ket mont d'ar skol. Ober a ra toud ar micherioù bihan en Alje hag a vez profet da vilionoù a vugale hanter dilezet hag a vez o vont hag o tont e-barzh ar c’hasbah, e-barzh karter kozh ar Marine. Mont a ra e-barzh ar c’harterioù european evit kinnig chewing-gums, kriboù, e-lec'h ma toug war e skoaz ur c’hasedad bihan a sirajer hag a blij kalz d'an douristed. Buan-ha-buan, e teu da vezañ ezel eus gang ar *yaouled*, tiekaet gant an Aljerianed hep koustiañs evel Tahar Cherif (lazhet diwezhatoc'h gant Commando Bouchafa) hag a rene war ur vandennad vugale, klaskerien-bara,... Aze eo e kreskas Alie la pointe. Ur bugel diwar ar straedoù deuet da vezañ un den hag a oar toud war ar vuhez diesañ ha divalav. 
Bez’ en deus un datouadenn e-lec’h m’eo skrivet *Zoubia Cheda Fi allah* war an dorn kleiz, *war-raok bepred* war e vruched kleiz ha *ro peoc’h* war c'horre e droad dehou. Buan a-walc'h e teu da vezañ brudet er c’hasbah. Plijout a ra dezho e zaoulagad gell, e vlev kistin sklaer rodellet, ur bern anezho en em lak en e servij...ur c’harakter dicheñchus, buanek, Alie la Pointe en deus buan a-walc'h ar brud bezañ ur paotr doujus e-barzh kreiz-kêr gozh Alje. An holl er C’hasbah a anavez anezhañ. Heuliet e voe meur a wech. Eñ avat ne gred ket tennañ war ar boliserien.
Marvet eo d'an 9 a viz Here 1957 da 27 bloaz, e Kasbah Alje e-kreiz Emgann Alje.
Emgann Aljer

E 1957 e oa bet **emgann Aljer** etre al lu gall ha dizalc'hourien TDB.

## Pennad-digeriñ
E miz Meurzh 1955 e oa bet tapet Rabah Bitat, anezhañ penn TDB Aljer ha Abane Ramdane a dapas e blas (hennezh a oa en toull-bac'h n'eus ket pell zo c'hoazh. Berzh a reas ha levezon bras en devoe e kerbenn Aljeria.

E 1956 e tivizas Abane Ramdane et Larbi Ben M'Hidi da heul kendalc'h ar Soummam lakaat an tu pennañ d'an emgannioù e Aljer, dres pa oa kaset ar gaoz en ABU war ar reuz a oa en Aljeria. 

E-keit-se e chomas bout an divizoù kuzh a oa e Beograd hag e Roma e-pad an hañv 1956 ha gouarnamant Guy Mollet (SFIO) a dorras an divizoù evit lakaat ar Parlamant da votiñ ul lezenn da reiñ galloudoù dreistordinal dezhañ evit pezh a sell Aljeria. Divizet e voe kas al lu di. 

## Bilañs
Trec'h e voe al lu gall war an dachenn pa implijas ar boureviañ ha modoù e-maez eus lezennoù ar brezel. Etre 1000 ha 3000 den a varvas pe voe dianket, 6 ezel eus an FLN voe serret, ha 300 soudard gall voe lazhet gant gwalldaolioù.

Ur brud etrebroadel a voe roet d'ar brezel en Aljeria. 

### Levrlennadur
* Yves Courrière, *La guerre d'Algérie, levrenn 1 (Les fils de la Toussaint)*, Fayard, 1969, .
* Henri Alleg, *La Question*, Minuit, 1958. .
* Pierre Pellissier, *La Bataille d'Alger*, Académique Perrin, 2002 .
* Benjamin Stora, *Histoire de la Guerre d'Algérie, 1954-1962*, la Découverte, 1993 .

### Filmoù
* *[[Les Centurions]]* (Lost Command), gant Mark Robson (1966)
* *La Battaglia di Algeri*, gant Gillo Pontecorvo (1966)
* *[[La Question]]*, gant Laurent Heynemann (1977)
* *[[L'Honneur d'un capitaine]]*, gant Pierre Schoendoerffer (1982)
* *La Guerre sans nom*, gant Bertrand Tavernier (1992)

### Liammoù diavaez
*  Dielloù video Ensavadur Broadel ar C'hleweled diwar-benn emgann Aljer :  http://www.ina.fr/
*  Abadennoù skingomz France Inter *Rendez-vous avex X* : 
**"La bataille d'Alger (1/2)"
**"La bataille d'Alger (2/2)"
**"La bleuite"
Kanton Felger-Norzh

**Kanton Felger-Norzh** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Felger-Norzh
* Felger (lodenn) ;
* Belzeg ;
* Chapel-Yent ;
* Flurinieg ;
* Kell-Loezherieg;
* Kernoanig ;
* Landean ;
* Lavreer-an-Dezerzh ;
* Loezherieg ;
* Parinieg.

## Daveoù
Hassiba Ben Bouali

**Hassiba Ben Bouali** (arabeg : ) a oa bet ganet d'an 18 a viz Genver 1938, e El Asnamen, en Aljeria. Marv e oa d'an 8 a viz Here 1957, en Aljer.

Unan eus harozed Brezel Aljeria (1954-62) e voe.

He zud a reas o annez en Aljer e 1947, hag hi da vont gant he studioù e Lise Pasteur. Gant ar skouted e oa ha gwelet he doa dienez pobl Aljeria dre vont a gêr da gêr er mod-se.

Se a lakaas anezhi da emezelliñ ouzh Unvaniezh Veur Studierien vuzulman Aljer e 1954, pa ne oa nemet 16 vloaz. Hassiba Ben Bouali a gemeras perzh er stourm enep-trevadennouriezh betek he marv. En Emgann Aljer e voe empleget hag hi (gant 3 c'heneil all da Ali La Pointe) a voe lazhet e 1957 diwar bombezennoù lakaet gant al lu gall.

## Liamm diavez
*Universite Hassiba Ben Bouali biography (Galleg)
Pyotr Ilyitch Tchaikovskiy

**Pyotr Ilyitch Tchaikovskiy** (e rusianeg: Пётр Ильич Чайковский, *Pëtr Il’ič Čajkovskij*), bet ganet d'ar 7 a viz Mae 1840 ha marvet d'an 2 a viz Du 1893, a oa ur sonaozour rusian eus ar skol romantek. Brudet eo evit e siñfoniezhioù hag e bezhioù c'hoarigan dreist-holl. A-gevret gant Mousorgskiy ha Rimski-Korsakov ez eo bet unan eus ar sonaozourien vrasañ Rusia evit eil lodenn an .

## Levrlennadur
*  *Tchaïkovski*, Jérôme Bastianelli, Actes Sud/Classica, 2012.

## Liammoù diavaez

* Tchaikovsky research
Glossolepis leggetti

**Glossolepis leggetti** a zo ur pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae. N’eo nemet er Stêr-Wapoga (Ginea-Nevez) hag en hec'h adstêrioù e vez kavet. Bevañ a ra en douereier sklaer asambles gant *[[Chilatherina alleni]]* ha *[[Melanotaenia rubripinnis]]*. Er c'hontrol d'ar re-mañ, avat, ne blij ket dezhañ an doureier a red re vuan ha bevañ a ra e darnoù donañ ar stêrioù, el lec'h ma vez gorrekoc'h ar red.

## Liammoù diavaez
*  Glossolepis leggetti war Fishbase
Melogale

***Melogale*** a zo ur genad eus kerentiad ar mustelideged e rummatadur ar bronneged, ennañ pevar spesad:
*Broc'h-fured Java : *Melogale orientalis*
*Broc'h-fured Myanmar : *Melogale personata*
*Broc'h-fured Sina: *Melogale moschata*
*Broc'h-fured Everett: *Melogale everetti*
Stad Chin

**Stad Chin** (Burmeg ခ္ယင္‌းပ္ရည္‌နယ္‌) a zo ur stad eus Myanmar. E kornôg ar vro emañ ha Hakha eo e gêrbenn.
Kêrbenn Stad Chin a zo Hakha. Ur rannvro meneziek eo gant nebeut hentoù dezougen. N'eo ket niverus annezidi Stad Chin ha chom a ra unan eus tammoù an nebeutañ diorreet eus ar vro. Stad Chin en deus an niver uhelañ a baourentez er vro gant 73% eus an annezidi.

## Liammoù diavaez
* Chin National Front
Lahn

Un adstêr d'ar Roen, en Alamagn, eo ar stêr Lahn, *Laugana* e latin, 242 km hirder dezhi. 
Tremen a ra ar stêr **Lahn** dre gêrioù Marburg, Gießen, Wetzlar ha Limburg an der Lahn. 

## Skeudennoù

## Liammoù diavaez
* Traoñienn al Lahn
Soudard

Ur **soudard** a zo un den armet a ya d'an emgann gant reoù all dindan aotrouniezh ur galloud anavezet mui pe vui gant poblañsoù nes. *Milour* (*milourien* el liester) a zo ur ger kevatal deveret eus al latin *miles* ha deuet e brezhoneg arnevez dre ar c'hembraeg *milwr*.

## Istor
Ne c'hell bezañ soudarded hep ur galloud a ro dezho spi tennañ frouezh eus o saviad hag o oberezhioù dre o goproù ha dre ar preizherezh a-wechoù. Pa vez bodet ar soudarded e c'heller komz eus ul lu (pe un arme) a zo rannet e strolladoù soudard bihannoc'h bihannañ.

## Liammoù diavaez
Bodad ar Film e Rannvro Enez-Frañs

Strollet ez eus 90% eus greanterezhioù teknikel sinema ha kleweled Bro-C'hall war tiriad Rannvro Enez-Frañs. E-kreiz unan eus kêrioù bras a grou ar muiañ er bed e vev hag e labour ur rouedad dispar a dud donezonet-kaer, c'hoarierien, sevenerien filmoù, renerien-luc'hskeudennerezh, renerien-arzoù, kinkladourien brudet er bed a-bezh. Ar strollad tud-se a gevez re an estrenvro hag a vez harpet gant politikerezhioù lec'hel ha rannvroadel efedus tre.

Ur c'hev skoazell a zo bet savet gant ar Rannvro evit greanterezhioù teknikel ar sinema hag ar c'hleweled a-benn stourm ouzh an dilec'hiadennoù ha diazezañ ar grouidigezh zizalc'h. Krouet ez eus bet neuze un Diazezadur Foran evit ar C'henoberezh Sevenadurel, Bodad ar Film e Rannvro Enez-Frañs e anv. Pal an aozadur-mañ eo reiñ tro d'ar Rannvro da implijout he danvezioù en un doare efedus ha da bouezañ war ar marc'had etrebroadel..E-touez kefridi all e laka ar sevel filmoù aesoc'h peogwir e kinnig ar gwellañ plegoù da skipailhoù bro C'hall ha broioù estren evit labourat. Aesaat a ra ivez an traoù dezho evit labourat asambles a-benn reiñ ur plas pouezusoc'h d'ar Rannvro Enez-Frañs e-barzh filmoù skignet e meur a vro.

Emañ Bodad ar Film o krouiñ ostilhoù a zo ezhomm anezho evit ma vo dibabet aliesoc'h aliesañ Rannvro Enez-Frañs e-giz ul lec'h e vez savet filmoù ennañ hag ul lec'h a-zoare evit labour aozadurioù ar sinema hag ar c'hleweled.

Mod-all e labour Bodad ar Film evit ma kemero perzh Rannvro Enez-Frañs e abadennoù-micher pennañ ar sinema hag ar c'hleweled, dreist-holl er re a zo aozet e broioù a brodu ar muiañ eus programmoù ar sinema hag ar c'hleweled hag a c'hellfe krouiñ labour er vro. He fal eo kavout raktresoù filmoù en a-raok evit ma vefent savet ha filmet e Rannvro Enez-Frañs.

Bodad ar Film e Rannvro Enez-Frañs a gemer perzh en ur programm broadel evel daouzek bodad rannvroadel ar film all hag a labour a-gevret gant Bodad Broadel ar Film.

Bodad ar Film e Rannvro Enez-Frañs a labour asambles gant meur a aozadur ensavadurel ha micherel, da gentañ penn gant ar Stad (DRAC) ha Kreizenn Broadel ar Sinema (CNC), kenkumuniezhioù kumunioù (Pôle Nord Parisien, ACTEP), Kevread Greanterezhioù ar Sinema ar C'hleweled hag ar Liesvedia (FICAM), Unifrance ha TV France International.'

**Commission du Film d'Ile-de-France**
11, rue du Colisée
75008 Paris
Tel : + 33 1 56 88 12 88
Fax : + 33 1 56 88 12 19

Bodad ar Film e Rannvro Enez-Frañs

Adrien Perreau, ezel Kuzul merañ Bodad ar Film e Rannvro Enez-Frañs
Laouenan troc'hanik

Al **laouenan troc'hanik** (liester : **laouenaned troc'hanik**), pe **laouenan** pe **laouenanig** hepmuiken, pe **draouennig vihan**, zo brudet da vout unan eus evned bihanañ Breizh, met n'eo ket an hini bihanañ-holl avat.

*Troglodytes troglodytes* eo e anv skiantel, met anvet e voe *Motacilla Troglodytes* (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).

## Doareoù pennañ
Dre fazi e vez soñjet a-wechoù eo al laouenan evn bihanañ hor bro. Daoust dezhañ bezañ munut (war-dro 10 g e bouez) eo brasoc'h ha ponneroc'h eget an dreolan kabell aour hag an dreolan kabell flamm.

Pa zeu koulz an embarañ e sav ar par betek 10 neizh war e diriad, tost ouzh an douar ha kuzhet mat. Ma teu a-benn da zesachañ ur barez eo-hi an hini a zibabo unan eus an neizhoù.

Ar par laouenan ne ziskouez ket bezañ gwall zedennet gant e bloged. Klask a ra kentoc'h desachañ ur barez all.


Troglodytes troglodytes kabylorum Hartert, E, 1910 Tébessa MHNT ZOO 2010 11 232.jpg|Uioù
Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.149.17.jpg|*Cuculus canorus canorus* ha *Troglodytes troglodytes*


## Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged all dreist-holl.

## Annez hag isspesadoù
Bevañ a ra er c'hoadeier gleb hag er strouezhegi stank. Divroañ a ra al laouenaned a vev d'ar rannvedoù yenañ eus Eurazia hag eus Norzhamerika. Ar re all a chom er memes lec'h e-pad ar goañv.

Ar spesad a gaver an eizh isspesad warn-ugent anezhañ :

## Brezhoneg
* Un anv-tiegezh eo *Laouenan* e Breizh.
* "Seder evel ul laouenan(ig)" a vez lavaret.
* *Son al Laouenan*, dastumet gant Fañch an Uhel, zo bet kanet ha sonenrollet gant Loeiz Roparz.

## Liammoù diavaez

*  ''Troglodytes troglodytes'' war al lec'hienn BirdLife International.
*  ''Troglodytes troglodytes'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).

## Notennoù ha daveennoù
Santo Domingo (disheñvelout)

**Santo Domingo** zo un anv spagnolek
*anv meur a sant
*anvioù-lec'h savet diwar an hini brudetañ anezho, Domingo de Guzmán

## Sent
Ar sent anvet Dominig e brezhoneg.
* Domingo de Silos ( 1000 - 1073) 
* Domingo de la Calzada (1019 – 1109)
* Domingo de Guzmán (1170 – 1221).

## Lec'hanvadurezh
*Santo Domingo (ent-ofisiel "Santo Domingo de Guzmán"), kêr-benn ar Republik Dominikan en Enez Hispaniola
*"Santo Domingo" a vez graet a-wezhioù eus ar Republik Dominikan, anv ofisiel ar Stad.

### 
* Santo Domingo, e partido Maipú, e proviñs Buenos Aires
* Santo Domingo, e departamant Famatina, e proviñs La Rioja
* Santo Domingo, e departamant Las Colonias e proviñs Santa Fe
* Santo Domingo, e departamant Pellegrini e proviñs Santiago del Estero

### 
* Santo Domingo

### 
* Santo Domingo, kanton e proviñs Heredia

### 
* Santo Domingo de los Colorados, kêr
* Santo Domingo de los Tsáchilas, proviñs

### 
* Santo Domingo, kumun e San Vicente El Salvador

### 
* Santo Domingo, e departamant Antioquia

### 
* Santo Domingo, e proviñs Villa Clara

### 
* Santo Domingo, kumun e San Luis Potosí
* Santo Domingo Albarradas, en Oaxaca
* Santo Domingo Armenta, en Oaxaca
* Santo Domingo Chihuitán, en Oaxaca
* Santo Domingo de Morelos, en Oaxaca
* Santo Domingo Huehuetlán
* Santo Domingo Ingenio, en Oaxaca
* Santo Domingo Ixcatlán, en Oaxaca
* Santo Domingo Nuxaá, en Oaxaca
* Santo Domingo Ozolotepec
* Santo Domingo Petapa, en Oaxaca
* Santo Domingo Roayaga, en Oaxaca
* Santo Domingo Tehuantepec, en Oaxaca
* Santo Domingo Teojomulco, en Oaxaca
* Santo Domingo Tepuxtepec, en Oaxaca
* Santo Domingo Tlatayapam, en Oaxaca
* Santo Domingo Tomaltepec, en Oaxaca
* Santo Domingo Tonalá, en Oaxaca
* Santo Domingo Tonaltepec, en Oaxaca
* Santo Domingo Xagacía,
* Santo Domingo Yanhuitlán, en Oaxaca
* Santo Domingo Yodohino, en Oaxaca
* Santo Domingo Zanatepec, en Oaxaca

### 
* Santo Domingo, distrig e proviñs Morropón, departamant Piura

### 
* Santo Domingo de Guzmán, kêr-benn ar stad
* Santo Domingo, proviñs
* Santo Domingo Este, kêr-benn proviñs Santo Domingo
* Santo Domingo Norte
* Santo Domingo Oeste

### 
* Santo Domingo-Caudilla, e proviñs Toledo,
* Santo Domingo de la Calzada, e kumuniezh emren La Rioja,
* Santo Domingo de Pirón,  e proviñs Segovia.
* Santo Domingo de Silos, e proviñs Burgos.

### 
* Santo Domingo
* Santo Domingo

## Pennad kar
* Santo Domingo de Guzmán
Delwenn ar Frankiz

**Ar Frankiz o sklêrijennañ ar bed** (*Liberty Enlightening the World*), brudetoc'h evel **Delwenn ar Frankiz** (*Statue of Liberty*), a zo unan eus brudetañ monumantoù kêr New York. War Enez Liberty emañ an delwenn, er c'hreisteiz da Vanhattan, en aber ar stêr Hudson, damdost da Ellis Island. Profet eo bet delwenn ar frankiz d’ar Stadoù-Unanet get ar C’hallaoued e 1886, evit lidañ kant vloaz disklêriadur dizalc'hded Amerika hag evel un arouez eus ar vignoniezh etre an div vroad. Lid-envel an delwenn a oa bet d'an 28 a viz Here 1886, gant prezidant Stadoù-Unanet Amerika, Grover Cleveland. Kizellet eo bet get Frédéric-Auguste Bartholdi eus Kolmar. Choazet eo bet get an arkitekt Eugène Viollet-le-Duc get petra e vo savet delwenn ar frankiz. Oc’hpenn bout monumant brudetañ New York eo deuet an delwenn-mañ da vezañ simbol ar Stadoù-Unanet hag ar Frankiz.
 
Diazezet eo ment, dalc'h, ha doare sevel Delwenn ar Frankiz war doare Keurzelwenn Rodos hervez soñj an ijinourien. Unan eus an dave brudetañ d'ar geurzelwenn eo ar varzhoneg "The New Colossus" skrivet gant Emma Lazarus, e 1883 hag engavet war ur bladenn sibiliet ouzh sichenn Delwenn ar Frankiz e porzh New York.

92,99m eo he ment, gant ar sichenn. Lakaet eo bet war roll ar Glad bedel gant an Unesco e 1984.

### An delwenn

## Liammoù diavaez
Georg Friedrich Händel

**Georg Friedrich Händel** (23 a viz C'hwevrer 1685 e Halle - 14 a viz Ebrel 1759 e Londrez) a oa ur sonaozour saoz, alaman e orin. Brudet eo evit e c'hoariganoù ha barnet e vez evel unan eus ar sonaozourien bouezusañ eus ar marevezh barok.

## Liammoù diavaez

Buhezskrid Georg Friedrich Händel
Kanton Argantred-ar-Genkiz

**Kanton Argantred-ar-Genkiz ** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Argantred-ar-Genkiz
* Argantred-ar-Genkiz ;
* Brielloù ;
* Domalan ;
* Stredell ;
* Gen ;
* Ar Perzh ;
* Sant-Jermen-ar-Bineg ;
* Tourc'heg ;
* Gwerial.

## Daveoù
Kanton Begerel

**Kanton Begerel ** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Begerel
* Begerel
* Chapel-ar-Galc'hed
* Irodouer
* an Ivineg
* Kerdreg
* Langan
* Minieg-Begerel
* Rovelieg
* Sant-Brieg-an-Ivineg
* Sant-Pern

## Daveoù
Frédéric Chopin

**Fryderyk Franciszek Chopin**, gallekaet alies e **Frédéric Chopin** (22 a viz C'hwevrer pe 1 a viz Meurzh 1810 e Żelazowa Wola - 17 a viz Here 1849 e Pariz) a oa ur sonaozour polonat eus ar marevezh romantek. Lakaet e vez da sonaozour-piano pennañ. Karour George Sand e oa.

## Liammoù diavaez
* Chopin: barzh ar piano
Kaouenn

**Kaouenn** a zo un anv hollek roet da veur a evn-preizh noz renket e kerentiadoù ar *[[Strigidae]]* hag hini an *[[Tytonidae]]*.

## Stummoù all an anv
* Stumm latin : *cauanus* a vije a orin galianek
* Stumm kembraek : *cuan* 
* *Henn* (Goueloù)
* *Kohan* (Bro-Wened)
* Distaget e vez *kohonn* pe *kouhonn* e meur a lec'h

## [[Spesad]]où gant kaouenn en o anvioù
* Kaouenn-erc'h, (*Bubo scandiacus*), arouez ar C'hanada
* Kaouenn penn tev pe ar *gloud* (*Strix aluco*)
* Kaouenn vihan (*Athene noctua*), evn an doueez Atena
* Kaouenn gorr (*Glaucidium passerinum*)
* Kaouenn-dTengmalm (*Aegolius funereus*)
* Kaouenn-Oural (*Strix uralensis*)
* Kaouenn lapon (*Strix nebulosa*)
* Kaouenn an taiga (*Surnia ulula*)

Kaouenned a vez graet ivez eus ar *Strigidae* a raer hoperien-noz pe skrijerien-noz eus anezho.

## [[Bevoniezh]]
Evel an evned-preizh all e tenn ar c'haouenned o boued diwar preizhañ ar bronneged bihan (krignerien d'an aliesañ), evnigoù hag amprevaned.

## Arouezouriezh
Diskouezet e oa ar c'haouenned dindan savboentoù enebet a-hed an istor hag ar broioù :
* evit ar Gresianed e oa ar gaouenn vihan, evn ar furnez, perzh an doueez Atena;
* evit ar Romaned e oa an evned-preizh noz, evned ar gwrac'hed (stryxae e latin), ar pezh a gaver e levrioù Harry Potter hiziv c'hoazh;
* en danevelloù keltiek Mabinogion eo ar gaouenn ur mallozh. Ar gaouenn gentañ eo Blodeuedd, ur plac'h graet diouzh bleuñv. Kastizet eo en ur vezañ lakaet da gaouenn.
* er Grennamzer e oa un dispriz bras dezho gant ar gouerien pa oant arouez ar gwidre, da lavaret eo e chaseont pa ne c'hell ket o freizhoù gwelet anezho. Tapet e oant ha staget ouzh an dorioù war-bouez tachoù.

Arouez meur a gêr eo dont va vezañ ar gaouenn :
* kemeret he deus Kawan ar gaouenn evel hec'h arouez. Ur raktres evit sevel ur skingomz brezhonek e Kawan a vije bet anvet *[[Kaouenn FM]]* a zo bet nac'het gant ar c'hConseil Supérieur de l'Audiovisuel e 2007. Gant spi ma vo cheñchet diviz ar CSA eo bet krouet al lec'hienn Internet Kaouenn.net.
* ar gaouenn eo ivez arouez Dijon, e Bro-C'hall.

## Sevenadur
Anvet eo bet ur strollad sonerezh elektronek diouzh ar ger kaouenn en e stumm gwenedek: Kohann.
Trede pastell-vro ar Morbihan

Trede pastell-vro ar Mor-Bihan a zo ur bastell-vro votiñ er Mor-Bihan. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he deus e Kambr ar Gannaded.

Enni emañ kantonioù Baod, an Elven, Gregam, Logunec'h, Pondi, Roc'han ha Sant-Yann-Brevele

## Kannaded

* 1997 - 2002 Jean-Charles Cavaillé (RPR)	
* 2002 - 2007 Gérard Lorgeoux (UMP)
* 2007 - 2012 Gérard Lorgeoux (UMP)
* 2012 - Jean-Pierre Le Roch (PS)

## Disoc'hoù an dilennadegoù

### [[Dilennadegoù lezennel 2002]]

#### Tro gentañ

#### Eil dro

### [[Dilennadegoù lezennel 2007]]

#### Tro gentañ

#### Eil tro
Gérard Lorgeoux

**Gérard Lorgeoux** a zo bet ganet d'an 21 a viz eost 1943 e Pluverin e departamant ar Morbihan.

Mouler a vicher eo. 

Politikour breizhat.

Dilennet e oa bet evit ar wech kentañ evel kuzulier meur e 1992 e Kanton Logunec'h. Kannad eo evit Trede pastell-vro ar Morbihan adalek 2002.

## Postoù

; Kannad
* 19/06/2002 - 19/06/2007 : kannad Trede pastell-vro ar Morbihan
* Adalek an 20/06/2007 : kannad Trede pastell-vro ar Morbihan

; Kuzulier jeneral
* 30/03/1992 - 22/03/1998 : Kuzulier meur (Kanton Logunec'h)
* 23/03/1998 - 28/03/2004 : bez-prezidant Kuzul Meur ar Morbihan
* Adalek an 29/03/2004 : bez-prezidant Kuzul Meur ar Morbihan

; Kuzulier kêr \ Maer
* 25/06/1995 - 18/03/2001 : maer Logunec'h 
* 19/03/2001 - 09/07/2007 : maer Logunec'h 
* Adalek an 10/07/2007 : kuzulier kêr Logunec'h
Kanton Kastell-Bourc'h

**Kanton Kastell-Bourc'h ** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Kastell-Bourc'h
* Kastell-Bourc'h ;
* Dovanieg ;
* Louvigneg-Baez ;
* Oc'heg ;
* Sant-Ider ;
* Sant-Yann-ar-Gwilen.

## Daveoù
Kanton Hazhoù

**Kanton Hazhoù-Bazeleg** a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

## Kumunioù Kanton Hazhoù-Bazeleg
#Dingad
#Gwinieg
#Gwipedel
#Hazhoù-Bazeleg (pennlec'h)
#Kevrieg
#Langoed
#Lanrigan
#Magoer
#Sant-Gondran
#Sant-Sinforian

## Daveoù
Kanton Gentieg

**Kanton Gentieg ** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Brasaet e oa bet da 10 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù kanton Gentieg
### Betek 2015

* **[[Gentieg]]** ;
* Amanliz ;
* Brev ;
* Koetruzan ;
* Kornuz ;
* Pereg.

### Abaoe 2015
* **[[Gentieg]]** ;
* Amanliz ;
* Bourvarred ;
* Brev ;
* Gwern-ar-Sec'h ;
* An Heizeg ;
* Kornuz ;
* Neveztell ;
* Sant-Armael-ar-Gilli ;
* Sant-Ervlon-an-Dezerzh.

## Daveoù
Kanton Liverieg

**Kanton Liverieg ** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Brasaet e oa bet da 9 c'humun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù kanton Liverieg
### Betek 2015

* **[[Liverieg]]** ;
* Beuzid-ar-C'hoadoù ;
* Dourdan ;
* Herzieg-Liverieg ;
* Kadeneg ;
* Liverieg-Kenton ;
* Sant-Suleg-ar-C'hoad ;
* Torigneg-Fouilharzh.

### Abaoe 2015
* **[[Liverieg]]** ;
* Beuzid-ar-C'hoadoù ;
* Brec'heg ;
* Dourdan ;
* Egineg ;
* Herzieg-Liverieg ;
* Kadeneg ;
* Sant-Suleg-ar-C'hoad ;
* Torigneg-Fouilharzh.

## Daveoù
Kanton Bruz

**Kanton Bruz ** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.

Ar c’hanton oa bet krouet e 1973 eus ar c’hanton Roazhon-Mervent.

Digresket e oa bet da 5 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù Kanton Bruz
### Betek 2015

* Bruz ;
* Bourvarred ;
* Karnod ;
* Noal-Kastellan ;
* An Heizeg ;
* Pont-Pagan ;
* Sant-Ervlon-an-Dezerzh.

### Abaoe 2015
* Bruz ;
* Karnod ;
* Lalieg ;
* Noal-Kastellan ;
* Pont-Pagan.

## Daveoù
Kanton Gwerc'h-Breizh

**Kanton Gwerc'h-Breizh ** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Brasaet e oa bet da 31 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù kanton Gwerc'h-Breizh
### Betek 2015

* **[[Gwerc'h-Breizh]]** ;
* Aentieg ;
* Avallod-ar-Sec'h ;
* Baez ;
* Drougez ;
* Gwisec'h ;
* Kell-Gwerc'h ;
* Kelon ;
* Melined ;
* Moc'heg ;
* Mousterioù ;
* Radenez.

### Abaoe 2015
* **[[Gwerc'h-Breizh]]** ;
* Aentieg ;
* Argantred-ar-Genkiz ;
* Avallod-ar-Sec'h ;
* Baez ;
* Brielloù ;
* Domalan ;
* Drougez ;
* Ervrezhell ;
* Ezieg ;
* Govelioù-ar-C'hoad ;
* Gen ;
* Gwerial ;
* Gwisec'h ;
* Kell-Gwerc'h ;
* Kelon ;
* Koem ;
* Marc'helleg-Roperzh ;
* Marzhinieg-Houarnruz ;
* Melined ;
* Moc'heg ;
* Mousterioù ;
* Ar Perzh ;
* Radenez ;
* Rester ;
* Sant-Jermen-ar-Bineg ;
* Santez-Koulm ;
* Stredell ;
* An Tilh ;
* Tourc'heg ;
* Tourig.

## Daveoù
Kanton Menezalban

**Kanton Menezalban** a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Brasaet e oa bet da 24 c'humun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.

## Kumunioù kanton Menezalban
### Betek 2015

* **[[Menezalban]]** ;
* Chapel-al-Loc'h ;
* Koad-Yarnvili ;
* Landujan ;
* Lanvaelvon ;
* Al Loc'h ;
* Mederieg ;
* Sant-Tewiniav.

### Abaoe 2015
* **[[Menezalban]]** ;
* Begerel ;
* Blerwaz ;
* Chapel-ar-Galc'hed ;
* Chapel-al-Loc'h ;
* ar Groez ;
* Gwazel ;
* Irodouer ;
* Kedilieg ;
* Koad-Yarnvili ;
* Landujan ;
* Langan ;
* Lanvaelvon ;
* al Loc'h ;
* Mederieg ;
* Minieg-Begerel ;
* Moel ;
* Rovelieg ;
* Sant-Malon ;
* Sant-Malgant ;
* Sant-Meven ;
* Santez-Onenn ;
* Sant-Pern ;
* Sant-Tewiniav.

## Daveoù
Jimi Hendrix

**James Marshall Hendrix** (bet ganet dindan anv **Johnny Allen Hendrix** d'ar 27 a viz Du 1942 hag aet da Anaon d'an 18 a viz Gwengolo 1970) a oa ur gitarour, kaner ha sonaozer stadunanat. Desellet eo gant ul lod vras a 'r sonerion, ar vurutellerion hag e bed ar sonerezh dre vras, evel ar gwellañ gitarour en istor ar rock, hag evel unan eus pouezusañ ha levezonusañ sonerion ag e amzer a-hed un toullad doareoù. 
Goude ar berzh kentañ en Europa, e tiraezas ar brud e 1967 goude e abadenn er Monterey Pop Festival. Diwezhatoc'h, Hendrix a sennas er mojennek Festival Woodstock a 1969 er Festival Enezenn Wight a 1970. A-fet son, Hendrix a arvere an overdrive war e amplaerioù d'an aliesañ, en ur senniñ kreñv ha skiltr. Skoazellañ a reas da ziorroiñ kalvezerezh ar feedback er sonerezh.

Ganet e Seattle, Washington, Hendrix en devoa kroget gant ar c'hoari gitar d'an oad a 15 vloaz. E 1961, e emzelle en US Army hag e voe gourdonet evel harzlammer er 101st Airborne Division; roet e voe dezhañ un dilez a enor bloaz war-lerc'h. Nebeut amzer goude e fiñve e-kostez Clarksville, Tennessee.
## Liammoù diavaez
* Foundation Jimi Hendrix
S

**S** a c'hall bezañ meur a dra :
* ul lizherenn, gwelout S (lizherenn) ;
* arouez ar sulfur e taolenn beriodek an elfennoù ;
* en he stumm bihan, **s**, ez eo arouez an eilenn en SI ;
Michael Jackson

**Michael Joseph Jackson** (ganet d'an 29 a viz Eost 1958 e Gary, Indiana – marvet d'ar 25 a viz Even 2009 e Los Angeles, Kalifornia) a oa ur c'haner, un dañser hag ur soner stadunanat. *King of Pop* ("Roue ar sonerezh poblek") a vez graet anezhañ a-wechoù.

Jackson en deus krouet ur gwir gemm-dro e greanterezh ar sonerezh, dreist-holl dre sevel klipoù video hag a c'heller keñveriañ gant filmoù berr, an hini pouezusañ anezho o vezañ *Thriller* (1982) hag a bad 13 munutenn ha 41 eilenn.

An abadenn evit e obidoù a zo bet skignet dre ar bed a-bezh, ur milmilion a dud o deus sellet ouzh al lid-se.

## Albomoù
;Gant al label Motown
* 1971 : *Got to Be There*
* 1972 : *Ben*
* 1973 : *Music and Me*
* 1975 : *Forever, Michael*
;Gant al label Epic
* 1979 : *Off the Wall*
* 1982 : *Thriller*
* 1987 : *Bad*
* 1991 : *Dangerous*
* 1995 : *HIStory*
* 1997 : *Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix*
* 2001 : *Invincible*
;Gant an embregerezh The Michael Jackson Company, Inc.
* 2007 : *TBA*

## Filmoù
* 1978 : *The Wiz
* 1983 : *Michael Jackson's Thriller*
* 1986 : *Captain EO*
* 1988 : *Moonwalker*
* 1997 : *Michael Jackson's Ghosts*
* 2002 : *Men in Black II*
* 2004 : *Miss Cast Away and the Island Girls*
* 2009 : *Michael Jackson's This Is It*
* 2012 : *Bad 25*
* 2016 : *Michael Jackson's Journey from Motown to Off the Wall*
* 2023 : *Thriller 40''

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez

* Lec'hienn