open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gevred

Ar Gevred a zo unan eus an eizh avel, rag-enep d'ar Gwalarn emañ hag a-skouer d'ar Mervent en un tu, ha d'ar Biz en un tu all. War rod an avelioù e weler ar roud-avel-se etre ar Su hag ar Reter.

Kavet e vez e pep douar un takad a zo er Gevred dezhañ hag e meur a vro ez eur kustum d'ober gant ar ger *Gevred* hep resisaat muioc'h:
* E Gevred Breizh emañ Bro-Naoned hiziv.
* E Gevred Bro-C'hall emañ ar rannbarzh a zo e Su Lyon.
* E Gevred Breizh-Veur ha Bro-Saoz emañ ar rannvro m'emañ Londrez enni.
* E Gevred Azia, pe Gevredazia, e kaver ar broioù a zo e Su Bro-Sina war aodoù ar Meurvor Habask ha darn eus Meurvor Indez.
Ment

Ar vent (liester : *mentoù*) a zo da gentañ holl ur c'hementad egor, da lavaret eo an tolz (ar volum). Implijet e vez koulskoude koulz evit an traoù fetis (traezennoù, bevien, torosennadur hag all) ha traoù difetis (ment ar son pe ar sonerezh). Pa vez kaoz eus un dra fetis e c'heller muzuliañ an hed, al led hag an uhelder ha pep eus an elfennoù muzuliañ a zo ur vent ivez (gallout a reer muzuliañ an 3 ment a zo en un hirgarrezenn evit jediñ an holl ment = an tolz).
Evit traezennoù zo e reer **ment** eus an hirder pe an uhelder nemetken : ment an dud (hag al loened), ment skouer ar botoù hag an dilhad, ment ul levr.

## Gerioù kar dre o ster
*Brasted, braster, muzul.

## Gerioù deveret
* Anvioù-gwan: divent, mentek (a zo un anv-familh) 
* Mentoniezh
* Mentad
* Mentadur
* Mentataer

## Gerioù gant ment enno
* Gwrezventer, gwrezventerezh
* Kornventer, kornventerezh
* Padventer, padventerezh
Piz-bihan

Ar **piz-bihan** zo plant bloaziek, eus ar genad Fabaceae, a vez gounezet evit o greun a vez debret evel legumaj, pe roet d'al loened da zebriñ. 

*Pisum sativum* eo anv ar plant. Bez ez eus
* piz mat plusk-hag-all
* piz sec'h, a ranker lakaat da c'hlec'hiañ a-raok o foazhañ.


Illustration Pisum sativum0.jpg|*Pisum sativum*
Pisum sativum MHNT.BOT.2010.12.9.jpg|*Pisum sativum*
Peultjes peultjes Pisum sativum mange-tout.jpg|Piz mat plusk-hag-all
Doperwt rijserwt bloemen Pisum sativum.jpg|Bleuñv piz


## Liammoù diavaez

* 
* 
*
Pasifae

:: *Evit loarenn Yaou, gwelet [[Pasiphae (loarenn)|Pasiphae]]*.

**Pasifae** (Πασιφάη, Pasipháê e henc'hresianeg), a oa merc'h da Helios ha gwreg Minos, roue Kreta.
Mamm Ariadne e oa ivez met anavezet eo dreist-holl evit bezañ ganet ar Minotauros.

## Ar vojenn

Ganti e voe ganet meur a hini eus bugale Minos, Ariadne peurgetket, Deukalion, Glaokos, Androgeos, Katreos, Akakallis, Ksenodike ha Faidra. Aet skuizh gant riskladennoù he gwaz gant maouezed all e taolas ur strobinell outañ, kondaonet e oa da strinkañ loened binimus pa gouske gant maouezed all, ha d'o lazhañ e-giz-se.

Goulennet en doa Minos, pried Pasifae, digant Poseidon reiñ dezhañ ur sin e oa da vezañ roue e-lec'h e vreur. Kaset en doa an doue un tarv gwenn burzhudus hag a oa deuet er-maez eus ar mor. Met ar roue a viras an tarv e-lec'h aberzhiñ anezhañ ur wezh choazet da roue, evel m'en doa prometet. Evit en em veñjiñ e silas Poseidon ur c'hoant direizh evit al loen e spered ar rouanez Pasifae.

Ha hi ha klask an doare d'en em barañ gant an tarv. Dont a reas a-benn gant skoazell Dedalos. Hemañ a savas ur vuoc'h faos eviti gant ur stern koad goloet gant ur c'hroc'hen buoc'h. Goullo e oa ar vuoc'h faos ha Pasifae a guzhas e-barzh. 
Lakaet e voe en ur prad ma veze tarv Kreta o peuriñ ha hemañ a c'holoas ar rouanez kuzhet dindan ar c'hroc'hen.

Genel a reas an euzhvil Asterion, ar Minotauros, dezhañ penn un tarv ha korf un den. Minos a lakaas sevel ar Milendall ha bac'hañ ennañ an euzhvil a oa bet ganet gant ar rouanez.
Hervez ur vrud ha ne oa ket gwall ledet, hag a zo danevellet gant Diodoros Sikilia koulskoude, e vije bet skoazellet Daidalos hag e vab Ikaros gant Pasifae da guitaat an enezenn war vourzh ur vag abalamour da dec'hout rak fulor Minos.

Hervez Caius Julius Hyginus (XL) ez eo an doueez Afrodite a vije bet annoazet gant ar roue. 
En *[[Eneis]]* (VI, 447), e lavar ar barzh Vergilius edo-hi e « parkeier an daeroù » pa ziskennas Aeneus en ifernioù.

## Hengounioù all

Diskouezet eo bet evel ur boud divarvel gant Antoninus Liberalis pe evel ur strobinellerez (hervez Apollodoros da skouer, ar pezh a dosta anezhi diouzh he c'hoar Kirke). ouzhpenn, un arroudenn eus Pausanias (III, 26, 1) a ziskouez e oa liammet ouzh Selene hag azeulet e santual Talame e Sparta.

## Pasifae en arzoù
**[[Pasiphaé (Montherlant)|Pasiphaé]]* zo anv ur pezh-c'hoari gallek gant Henry de Montherlant, embannet e 1949.

## Mammennoù

* Antoninus Liberalis, Métamorphoses (LXI). 
* Apollodoros, *Bibliotheke* lenn enlinenn(III, 1, 2 ; III, 15, 1). 
* Bakilides (fr. 26). 
* Cicero, *De natura Deorum* ("Diwar-benn natur an doueed") lenn enlinenn(III, 19). 
* Diodoros Sikilia, *Bibliotheca historica* ("Levraoueg istorel") lenn enlinenn(IV, 13, 4 ; IV, 60, 4 ; IV, 77, 1). 
* Caius Julius Hyginus, *Fabulae* ("Fablennoù") lenn enlinenn (XXX ; XL). 
* Ovidius, *Metamorphoses* lenn enlinenn(VIII, 130 et suiv. ; IX, 735 et suiv.). 
*¨Paosanias ar Beajour, *Ἑλλάδος Περιήγησις* ("Deskrivadur Bro-C'hres") lenn enlinenn (III, 26, 1). 
* Sextus Propertius, *Elegiae* (Klemmgannoù) enlinenn(II, 32 ; III, 19 ; IV, 7). 
* Publius Vergilius Maro , *[[Aeneis]]*.

## Notennoù
Titus Livius

**Titus Livius** (*Tite-Live* eo stumm gallekaet e anv) oa un istorour latin, ganet ha marvet e Padoua 59 kent J.-K. / 17 goude J.-K.
 
Karet gant Aogust, hag e roas dezhañ kelennadurezh Klaod (impalaer, 25 Genver 41 / 12 Here 54) 

## Skridoù
* *[[Ab Urbe condita libri]]*, da lavarout eo *istor Roma abaoe diazezidigezh Kêr*.

## Levrlennadur
* Hippolyte Taine, *Essai sur Tite-Live*, Paris, 1856
* M.-N. Bouillet : *Dictionnaire Universel d'Histoire et de Géographie*. L. Hachette et Cie. Paris. 1863
* Othon Riemann, *Études sur la langue et la grammaire de Tite-Live* (2e éd. 1885), éd. Thorin, Paris (réimpr. 1974 par les éd. Olms, Hildesheim)
* Henri Bornecque, *Tite-Live*, Paris, Boivin, 1933
* Erich Burck, *Die Erzählungskunst des T. Livius*, Berlin, 1934 
* Ogilvie, R M, *A Commentary on Livy Books 1 to 5*, Oxford, 1965 
* Raymond Bloch : *Tite-Live et les premiers siècles de Rome*. Belles Lettres. Paris. 1965 
* Luce, T J, *Livy: The Composition of his History*, Princeton, 1977
* Oakley, S P, *A Commentary on Livy, Books VI-X*, Oxford, 1997

## Gwelout ivez

* Istorourien veur

## Liammoù diavaez
* Skrid latin e oberenn ''Ab urbe condita''
* Troidigezh c'hallek e oberenn, dindan an anv ''Histoire de Rome''
* Ad Urbe condita
Ploulec'h

**Ploulec'h** (distaget  hag a-wechoù ) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, e kanton hag en arondisamant Lannuon.
## Douaroniezh

Estuaire du Léguer.jpg

* Ar stêr Leger a ra ar vevenn etre Ploulec'h ha Lannuon.
* Kumunioù amezek : Plouilio; Lannuon; Ploubêr
## Anv
B. Tanguy : *Plebs Loci*, 1330, fin XIVvet; 1444; *Ploelech*, 1426; *Ploelach*, 1461
E. Vallerie : *Plebe Loci*, 1330; *Ploelach*, 1461; *Ploulerh*,1574
Kalz a draoù disheñvel a zo bet lavaret diwar-benn orin an anv-se.
## Istor
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 44 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,99% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911; d’an 22 a viz Ebrel 1915 ez eas ur soudard diwar wel e Boezinge e Flandrez Belgia, en 73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel e oa
.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas triwec’h den eus ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d'ar 16 a viz Gwengolo 1956 en Aljer.
## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
### Ya d'ar Brezhoneg
* D'an 19 a viz Here 2006 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
## Monumantoù ha traoù heverk
* Lec'h galian-ha-roman ar Yeoded.
"Monumant istorel" abaoe ar 4 Gwengolo 1935.

Ploulec'h (22) Église 01.JPG
Ploulec'h. Eglise 1.jpg|
Ploulec'h. Eglise. 21.jpg|
Ploulec'h. Eglise. 27.jpg|
* Iliz katolik *Sant Pêr ha Sant Paol*
"Monumant istorel", gant ar c'halvar hag ar vered abaoe an 31 Meurzh 1926.
Ar c'heur ha kostez kreisteiz : XVIvet; an tour, 1738, kostez kreisteiz, 1755.
Chapelle Notre-Dame du Yaudet.jpg|Chapel *Intron-Varia*.

* Chapel *Itron-Varia ar Yeoded*. 
* Chapel *Sant Herbod* (1569). 
* Ti feurm Kereren (1589). 
* Ti feurm Sant-Lavan (1689). 
* Maner Kerdroniou (1696). 
* Un ti eus Yeoded (1711) 
* Feunteun ha kroaz ar Yeoded (1792). 

Château de Kerninon.jpg|Ar c'hastell.

* Kastell Kerninon
fin XVIIIvet.
* Maner Kerloas 
deroù XVIIvet.
* Milin Krec'h Olen
Ploulec'h. Pont-Roux 1.jpg|Gored Pont-Rous, etre Ploulec'h ha Plouilio
* Pleg-mor ar Pont-Rous.
* Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
* Roger Laouenan, skrivagnour hag istorour, bet ganet e Ploulec'h e 1932. Aet da Anaon e Lannuon e 2022.
* Aogust Bôcher (1878-1944), skrivagner brezhoneg, en deus bevet eno en e vugaleaj, ha kemer a reas an anv-pluenn ar Yeodet, anv ur gêriadenn vrudet eus ar gumun.
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ

## Liammoù diavaez

*Ti-kêr Ploulec'h
*Ploulec'h war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Viterbo

Viterbo zo ur gêr e Lazio, en Italia, ha kêr-benn proviñs Viterbo anezhi. 60 000 a dud zo enni. 

Ur penn-arondisamant e oa da vare an *[[Roma|Département de Rome]]*
Auto de fé

Un ***auto de fé*** (), pe ***auto-de-fé***, anavezet ivez evel ***auto da fé***, zo un termen portugalek ha spagnolek (skrivet *auto de fe* neuze) , deuet eus al latin *actus fidei* a dalv kement hag *akt a feiz*. "Aotodafe" eo ar stumm brezhonek.

Da gentañ e veze devet levrioù difeiz, evel a reas Paol Tars er Iañ kantved.
Goude e voe "embannet barnidigezhioù" an Inkizision, hag a-wechoù e veze barnet tud d'ar marv, da vezañ losket en bev meur a-wech. Kement-se avat a veze graet diwezhatoc'h, ha n'eo ket e-kerzh an **auto-de-fé** end-eeun.

## Istor
### Vizigoted
E Plaza Mayor Valladolid d'an 21 a viz Mae hag 8 viz Here 1559 e voe daou auto de fé. En hini kentañ e voe devet pevarzek dek, hag eskern ha delwenn unan all, ha seitek den all a voe pardonet gant ur binijenn. En eil e voe devet trizek den hag eskern unan all ha seitek all a reas pinijenn.

An div zevadeg-se eo a awenas Miguel Delibes pa skrivas e romant El hereje.

Cayetano Ripoll (1778 - 1826) zo ur mestr-skol es Valencia a voe diwezhañ den kondaonet d'ar marv, peogwir ne grede ket en dogmoù katolik, e miz Gouhere 1826 .

### Gant an Nazied
Kentañ devadeg levrioù an Nazied a voe graet d'an 10 a viz Mae 1933 e Berlin. Meur a hini all a voe goude.

1933-may-10-berlin-book-burning.JPG|Berlin, 10 Mae 1933
Bundesarchiv Bild 102-14597, Berlin, Opernplatz, Bücherverbrennung.jpg|10 Mae 1933 e Berlin


### En amzer diktatouriezh [[Francisco Franco]]
D'an 30 a viz Ebrel 1939 e voe aozet un *auto-de-fé* e skol-veur Madrid gant ar *Falanja*, diwar skouer re an nazied. Devet e voe oberennoù Maksim Gorkiy, Sabin Arana, Sigmund Freud, Lamartine, Karl Marx, Jean-Jacques Rousseau ha Voltaire.

E 2006 ez embannas ar romantour galizat Manuel Rivas e romant *Os libros arden mal* ("Al levrioù ne zevont ket mat", *Los libros arden mal* e spagnoleg), diwar-benn devadegoù levrioù e Galiza.


Inkvisisjonen.jpg|*Burzhud Fangeaux*,Pedro Berruguete, 
Rogo inquisizione iberica.jpg|*Penaos e veze devet an dud kondaonet gant an Inkizision*, engravadur italian, 
Pedro_Berruguete_Saint_Dominic_Presiding_over_an_Auto-da-fe_1495.jpg|*Sant Dominig o kas un *auto de fé* *, Pedro Berruguete, *c.* 1495, Museo del Prado, Madrid


## Lennegezh
* Voltaire, *Candide* (1759)
* Elias Canetti, *Die Blendung * (1935)
* Tennessee Williams, *Auto-da-Fé* (1938)
* Roger Zelazny, *Auto-da-Fé* (1967)
* José Saramago, *Memorial do Convento* (1982)

## Notennoù

## Daveoù
* 
** KAMEN Henry Arthur Francis, *The Spanish Inquisition: A Historical Revision*, Yale University Press, 1999, ISBN 978-0-300-07880-0 ; 
** LEA Henry Charles, *A History of the Inquisition of Spain*, Forgotten Books, 2010, ISBN 978-1-4400-8764-6 ;
** WHITECHAPEL Simon, *Flesh Inferno — Atrocities of Torquemada and the Spanish Inquisition*, Creation Books, 2003, ISBN 978-1-84068-105-5 ;
* 
** MARTINELLI Franco, *L'inquisition Espagnole*, De Vecchi, Paris, 1987, ISBN 978-2-85177-044-8 ;
Kontelezh An Cabhán

**Kontelezh An Cabhán** (*Contae an Chabháin* en iwerzhoneg ha *County Cavan* e saozneg) zo ur gontelezh e hanternoz Iwerzhon, en Ulaidh, met er Republik emañ ha neket e Norzhiwerzhon. An Cabhán (*Cavan*) eo kêr-benn ar gontelezh. 63&nbsp;961 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da .
Kontelezh Tír Eoghain

**Kontelezh Tír Eoghain** (*Contae Thír Eoghain* en iwerzhoneg ha *County Tyrone* e saozneg) zo ur gontelezh e hanternoz Iwerzhon. An Ómaigh (*Omagh*) eo kêr-benn ar gontelezh. 
166&nbsp;516 a dud a oa o chom enni e miz C'hwevrer 2007. Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù
Kontelezh Laois

**Kontelezh Laois** (*Contae Laoise* en iwerzhoneg ha *County Laois* e saozneg) zo ur gontelezh e kreiz Iwerzhon. Port Laoise (*Portlaoise*) eo kêr-benn ar gontelezh. Da 91 657 a dud e save he foblañs e 2022.  

## Notennoù
Kontelezh Lú

**Kontelezh Lú** (*Contae Lú* en iwerzhoneg ha *County Louth* e saozneg) zo ur gontelezh e reter Iwerzhon. Dún Dealgan (*Dundalk*) eo kêr-benn ar gontelezh. 
110&nbsp;894 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da .  

## Notennoù
Francisco Ricci

**Francisco Ricci** (1614-1685), zo ul livour barok spagnol.

E dad Antonio Ricci a oa ul livour italian erruet e Spagn da labourat war-dro kinkladur manati El Escorial, dindan Federico Zuccaro. Dimeziñ a eure Antonio gant ur spagnolez, mont da Vadrid da chom ha kastilhanekaat e anv e Rizi.

En Madrid e voe ganet Juan Ricci en 1600, a voe livour da-heul e dad, ha Francisco Ricci en 1614.

Deskiñ ar vicher a eure gant Vicente Carducho, ha labourat evit ti ar roue adalek 1639. 

A-gevret gant Juan Carreño de Miranda ha Francisco Camilo e labouras da ziorren skol Madrid ar barok spagnol, e kinklas ilizoù al lez, ha c'hoariva ar Buen Retiro, ma voe lakaet da rener.

E vrudetañ oberenn eo an Auto de Fe er Plaza Mayor de Madrid.

Mervel a eure Francisco Ricci en El Escorial en 1685.
Épinal

**Épinal** a zo ur gumun hag ur gêr eus Bro-C'hall e departamant gall ar Vosges, er rannvro Grand Est. Pennlec'h an departamant eo.

## Istor

## Douaroniezh

## Lec'hioù ha monumantoù
* Penniliz Sant-Moris

## Touristerezh
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

## Emdroadur ar boblañs
                                                
ImageSize  = width:250 height:200                          
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20            
TimeAxis   = orientation:horizontal                       
AlignBars  = justify                                       
Colors =                                                
  id:gray1 value:gray(0.9)                           
                                                  
DateFormat = yyyy                                 
Period     = from:1960 till:2010                 
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960
                                    
PlotData =                          
  bar:54000 color:gray1 width:1       
  from:start till:end             
  bar:36000 color:gray1              
  from:start till:end            
  bar:18000 color:gray1           
  from:start till:end         
  bar:0 color:gray1       
                       
                    
LineData =       
  layer:front    
  points:(48,125)(84,136) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 33315 84,136)(100,145)    color:blue    width:2 #1975: 39604
  points:(100,145)(128,139)   color:blue    width:2 #1982: 37818
  points:(128,139)(160,136)   color:blue    width:2 #1990: 36732
  points:(160,136)(196,133)   color:blue    width:2 #1999: 35794
  


## Melestradurezh
## Skol-veur

## Tud vrudet ar gumun
*Émile Durkheim (1858-1917), sokiologour ganet e Épinal
*Philippe Séguin (1943-2010), politikour, maer Épinal
*Ségolène Royal (1953), graet he studioù eil-derez e Charmes, araok mont da lise Saint-Joseph Épinal e 1968

## Gevelliñ
Gevellet eo Épinal gant :
* , borough Charnwood
* , land Baden-Württemberg
* 
* , proviñs Namur
* , stad Wisconsin ;
* , proviñs Torino
* 

## Liammoù diavaez
## Notennoù ha daveoù
Boris Pahor

**Boris Pahor** (Trieste, Impalaeriezh Aostria-Hungaria, 28 a viz Eost 1913 – Trieste, Italia, 30 a viz Mae 2022) a oa ur skrivagner slovenek eus minorelezh sloven Italia.

Stourmet en deus enep faskourien Italia, enep an nazied hag evit ar sloveneg.

## Oberennoù
Darn anezho a zo bet troet e galleg, hini ebet e brezhoneg.
André Guillouzo

**André Guillouzo** zo kelenner Pistrioniezh (Toksegologiezh) e Kevrenn Apotikerezh skol-veur Roazhon I.
Meur a bennad skiantel en deus skrivet er c'helaouennoù broadel hag etrebroadel diwar-benn an avu.
Genidik eo eus ar Mor-bihan, hag e studias e Pariz araok distreiñ da Vreizh. Brezhoneger a-vihanik eo.

Roet eo ar priz Galien dezhañ e 2007.

## Daveoù
Diwanet

**Diwanet** eo anv ar gevredigezh hag a vod ar skolidi bet e Diwan.

## Krouidigezh
D'an 19 a viz Meurzh 2004 e oa en em vodet ur vandenn skolidi gozh Diwan a-benn krouiñ ur gevredigezh evit sevel ur rouedad skolidi gozh. En devezh-se, ne oa bet roet anv ebet c'hoazh d'ar gevredigezh. E-doug an eil emvod, d'an 28 a viz Mae 2004, ez eo bet choazet an anv *Diwanet*, padal un anv all e stumm ur c'hoari-gerioù a oa bet soñjet ennañ ivez : BED pa vez troet skolidi gozh Diwan war-zu ar bed a-bezh hag a zo *Bet E Diwan* ivez). An emvod-meur kentañ a oa bet aozet e Kerampuilh e Karaez d'an 18 a viz Gwengolo 2004 hag an 60 den bennak a oa deuet di o deus krouet ar gevredigezh Diwanet da vat.

## Palioù ar gevredigezh
Daou bal a zo bet roet d'ar gevredigezh : lakaat skolidi gozh Diwan da gaout liammoù kenetrezo ha lakaat ar brezhoneg hag ar sevenadur breizhat da vont war-raok. Al liammoù krouet a c'hello servijout da bep ezel, da skouer evit kavout sikour er bed micherel. A-benn tizhout ar palioù-se ez eus bet savet ul lec'hienn Internet e-lec'h ma vez renablet, da skouer, poltriji ar skolidi pa oant er 6vet klas.

Ar gevredigezh a sikour ivez da aozañ ur fest, bep bloaz, e Karaez, anvet an Taol-Lañs.

Morgousket eo abaoe 2009.

## Liammoù diavaez

* Diell lec'hienn ar gevredigezh Diwanet

## Daveoù
Charlez X (Bro-C'hall)

**Charlez X**, ganet d'an 9 a viz Here 1757 e kastell Versailhez (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 6 a viz Du 1836 e Gorizia (Impalaeriezh Aostria), a oa roue Bro-C'hall ha Navarra etre 1824 betek 1830 goude marv e vreur Loeiz XVIII.

War e lerc'h e voe lakaet Louis-Philippe Iañ da roue. 

## Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa en 1773 da Marie-Thérèse de Savoie, ha daou vab ha div verc'h o doe.
* Louis-Antoine d’Artois (1775-1844), dug Angoulême ; 
** dimezet en 1799 d'e geniterv Marie-Thérèse de France, merc'h da Loeiz   XVI ha Marie-Antoinette Bro-C'hall.
* Sophie d’Artois (1776-1783), « Mademoiselle d’Angoulême ».
* Charles-Ferdinand d’Artois (1778-1820), dug Berry ; 
** dimezet da Carolina Naplez ha Sikilia 
* Marie-Thérèse d’Artois (1783).
Pleg-mor Riga

**Pleg-mor Riga** (pe ** Pleg-mor Rīga**, *Rīgas Jūras līcis* e latveg, *Liivi Laht* en estoneg) zo ur bae bras er Mor Baltel etre Latvia hag Estonia.

War-dro 18 000 km² eo gorread Pleg-mor Riga, ha 54 m eo e zonder brasañ. Gant enez Saaremaa eo dispartiet ar pleg-mor diouzh ar peurrest eus ar Mor Baltel. 

Riga ha Pärnu eo ar c’hêrioù brasañ zo en-dro d’ar bae.
Arme Ruz

Al **Lu Ruz** pe **Arme Ruz** (e rusianeg: *Красная армия*, *Krasnaya armiya*; anv klok: *Rabotche-krest'yanskaya Krasnaya armiya* *Рабоче-крестьянская Красная армия* - Lu Ruz ar vicherourion hag ar gouerion) a oa bet savet e Genver 1918 e Rusia gant ar Volcheviked, nevez-kemeret ar galloud gante. E 1946 e teuas da vezañ, ent-ofisiel, an **Arme Soviedat** (*Советская армия, Sovyetskaya armiya*), met kendalc'het e voe d'ober gant al lesanv "Arme Ruz". Al Lu Ruz a vez lakaet war-raok evel al lu war zouar diazez d'an trec'h Kevredet wat tachenn Europa e-pad an Eil Brezel-bed. E-pad an oberiadurioù-brezel war Talbenn ar Reter stourmet e oa bet ganti a-enep 75%–80% eus nerzhioù douar Alamagn an Trede Reich (Wehrmacht Heer ha Waffen-SS) implijet e-pad ar brezel. Darn kolloù Alamagn hag e harperien a voe dre al Lu ruz kement hag aloubadeg kêr-benn ar Reich Berlin. 
Padet eo betek diwezh an URSS e diwezh miz Kerzu 1991.
## Krouidigezh
Gwengolo 1917, Vladimir Lenin : "N'eus nemet un doare da dalañ ouzh adsevidigezh ar polis, hag eo da grouiñ ur bezen pobl ha da gendeuziñ anezhi gant an arme."
## Pennadoù kar
*Kor an Arme Ruz
Republik Transpadania

**Republik Transpadania ** (*Repubblica Transpadana* en italianeg; *République transpadane*) a oa ur stad krouet en hanternoz Italia e 1796 hag a badas betek an 9 a viz Gouhere 1797. Savet e oa war zouar Lombardia, ha staget e voe ouzh ar Republik Sispadania d'ober ar Republik Sizalpin. Ur “Republik c'hoar” da Vro-C'hall e oa.
Laghouat

**Laghouat** (arabeg: الأغواط‎) a zo ur gêr ag Aljeria gant 328 000 annezad. Penn ur "wilaya" eo.
Lez (stêr)

**Marteze emaoc'h o klask ar pennadoù [[lez]], pe [[Loir]], pe [[Loire]]?* 
Al **[[Lez]]** zo ur stêr e kornôg Bro-C'hall, a zo **[[Loir]]** e galleg. Tremen a ra dre Vendôme ha La Flèche. Adstêr eo d'ar Sarthe e-kichenik Anje.

## Kumunioù treuzet
* En Eure-et-Loir : 
** Alluyes, Illiers-Combray, Bonneval, La Chapelle-du-Noyer, Châteaudun, Cloyes-sur-le-Loir, Donnemain-Saint-Mamès, Douy, Marboué, Moléans, Montboissier, Montigny-le-Gannelon, Romilly-sur-Aigre, Saint-Avit-les-Guespières, Saint-Christophe, Saint-Denis-les-Ponts, Saint-Éman (eienennoù), Saint-Hilaire-sur-Yerre, Saint-Maur-sur-le-Loir, Saumeray, Le Thieulin. 
* E Loir-et-Cher : 
**Areines, Artins, Brevainville, Couture-sur-Loir, Fréteval, Lavardin, Lignières, Lisle, Mazangé, Meslay, Montoire-sur-le-Loir, Morée, Naveil, Pezou, Saint-Firmin-des-Prés, Saint-Hilaire-la-Gravelle, Saint-Jacques-des-Guérets, Saint-Jean-Froidmentel ; Saint-Martin-des-Bois, Saint-Ouen, Tréhet, Villiers-sur-Loir, Vendôme, Thoré-la-Rochette.
* E Sarthe : 
**La Chartre-sur-le-Loir, Château-du-Loir, Vaas, Le Lude, La Flèche. 
* E Maine-et-Loire : 
**Durtal, Seiches-sur-le-Loir.

Daou zepartamant gall a denn o anv anezhañ : al Loir-et-Cher hag an Eure-et-Loir.

## Bro Flondrenn al Lez
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor da Vro Flondrenn al Lez.
Johnny Kidd and the Pirates

Johnny Kidd and the Pirates

Strollad rock eus Bro-Saoz en deus graet berzh e dibenn ar bloavezhioù hanter-kant hag ar bloavezhioù tri-ugent (etre 1959 ha 1966).
Hiziv an deiz e chom plijus tre selaou kanaouennoù ar strollad-se a-drugarez da vouezh dreist ar c'haner, ha da galite uhel son ar strollad.
Marvet eo ar c'haner en ur gwallzarvoud nijerez.

#### '''kanaouennoù'''

*Shakin' all over

*Big blonde babe

## Liamm
*Evit an dud troet ganto: http://www.johnnykidd.co.uk/
Rex Brown

**Rex Robert Brown**, ganet d’ar 27 a viz Gouere 1964 e Graham, Texas a voe izgitarour ar strollad heavy metal Pantera betek e ziskar e 2003. Dont a reas da erlec’hiañ an izgitarour Todd Strange er strollad Down savet gant kaner Pantera Phil Anselmo ha seniñ a reas gitar-boud war pladenn Crowbar, *[[Lifesblood for the Downtrodden]]* un tamm diwezhatoc’h.

## Un izgitarour divoutin
Un izgitarour jazz e oa Rex el lise. Gant ur skantenn e senn alies. Gwelet eo dre vras, e-kichen Dimebag Darrell, evel unan eus ar re bouezusañ o renañ bed ar Groove metal. Ar gwellañ titloù en deus kemeret perzh enno : "Walk", "5 Minutes Alone", "Throes of Rejection", "Cowboys From Hell", "Living Through Me (Hells Wrath)", "I Can't Hide", "Use my Third Arm" ha kement a zo. E c'hitar-boud a zo ur Spector “Sinadur” savet diwar patrom ur Gibson Thunderbird.

### Pladennrolladur
**[[Metal Magic]]* (Pantera) (1983)
**[[Projects In The Jungle]]* (Pantera) (1984)
**[[I Am The Night]]* (Pantera) (1985)
**[[Power Metal (pladenn)|Power Metal]]* (Pantera) (1988)
**[[Cowboys From Hell]]* (Pantera) (1990)
**[[Vulgar Display of Power]]* (Pantera) (1992)
**[[Far Beyond Driven]]* (Pantera) (1994)
**[[The Great Southern Trendkill]]* (Pantera) (1996)
**[[Official Live: 101 Proof]]* (Pantera) (1997)
**ECW Extreme Music, Vol 1.* (Gant Tres Diablos war *Heard It On The X*) (1998)
**[[Boggy Depot]]* (Jerry Cantrell) (1998)
**[[Reinventing the Steel]]* (Pantera) (2000)
**[[Down II: A Bustle in Your Hedgerow]]* (Down) (2002)
**[[Lifesblood for the Downtrodden]]* (Crowbar) (2005)
**[[Rebel Meets Rebel (pladenn)|Rebel Meets Rebel]]* (Rebel Meets Rebel) (2006)
**[[Down III]]* (Down) (2007)
Batna

**Batna** (diwar ar chawieg ⵜⴱⴰⵟⴻⵏⵜ "Tbathent"; en arabeg: باتنة) a zo ur gêr ag Aljeria gant 285 000 annezad. Penn ur "wilaya" eo.
Sa'id bin Jubair

**Sa'id bin Jubair** (arabeg: سعيد بن جبير‎), anavezet dindan an anv Abū Muhammad ivez, a zo bet ganet e 665 e Kufa (en Iraq bremañ) ha marvet e 714. Bevañ a reas er Reter Tostañ.
Barnour e oa deus e vicher.

Mestrc'hoarier echedoù, barrek-kenañ er c'hoari dall.
Baghdad

Kêr-benn Irak eo **Baghdad** (en arabeg: بغداد *Baġdād* diwar ar perseg: بغداد "Roet gant Doue") ar gêr vrasañ er vro-se. Tremen pemp milion a dud a oa o chom enni e 2003 hag unan eus kêrioù pobletañ ar Reter nesañ eo, goude Kaero, Teheran hag Istanbul. War ribl ar stêr Tigris emañ.

Savet e voe e 762 gant ar c’halif Al-Mansur (*an Trec'hour*), war rivinoù Babilon gozh. Er bloavezh 1258 e c'hoarvezas Emgann Baghdad pa voe distrujet kêr gant ar Vongoled ha lazhet kalif diwezhañ Baghdad. E 1401 e voe distrujet kêr un eil gwech gant Mongoled hag e 1534 e voe aloubet Baghdad gant an Durked. Dindan dalc’h an Impalaeriezh otoman e chomas betek 1917. Er bloavezh 1920 e teuas Baghdad da vezañ kêr-benn Irak, a oa e dalc’h Breizh-Veur da neuze. E-pad Eil brezel ar pleg-mor arab-ha-pers e voe bombezet ha distrujet kalzik gant arme ar Stadoù Unanet.

## Gevelliñ
*  : Amman,
*  : Beirout,
*  : Dubai.
Sant Kristof (Tintoretto)

An daolenn **Sant Kristof** zo bet livet gant an arzour Tintoretto a c'haller gwelout e mirdi an arzoù sakr, en Alzano Lombardo e proviñs Bergamo.

Livet eo mojenn ar sant, Kristof o tougen ar C'hrist war e chouk d'e sikour da dreuziñ ur stêr.
Gouennelouriezh

Ar **ouennelouriezh** zo ur gredenn pe ur mennozh a zo e bennaenn embann ma vije un urzhaz etre ar rummadoù tud hervez o "gouenn" pe o fobl orin.

Meur a abeg a c'hell bezañ roet : perzhioù ar c'horf, ar boazioù hiniennel pe sevenadurel. Liammet eo ar ouennelouriezh ivez ouzh an estrengasoni, ar spered a-enep an darempredoù etregouenn hag ar spered brizhbroadelour. Diazezet eo war skeudennoù skouer gouennel.

Diwar spered ar ouennelouriezh ez eus bet savet reolennoù kevredigezhel a-wezhioù, diforc'hidigezh dre ar "ouenn", betek mont da feulsterioù evel ar pogromoù, ar gouennlazhoù hag ar puradur kenelel. Berzet eo an diforc'hidigezh dre ar "ouenn" gant al lezennoù e meur a riez, met n'eo ket aes herzel outi e meur a lec'h. Koulskoude ez eus bet er  riezoù ma oa ar ouennelouriezh diazez ur reizhiad diforc'hidigezh : an Trede Reich savet gant an nazied, Unaniezh Suafrika hag un nebeud riezoù stag ouzh an naziegezh e mare an Eil Brezel-bed, evel Bro-C'hall e 1941-1944, Hungaria, Roumania hag all.

Goude an Eil Brezel-bed, p'eo bet anavezet gouennlazh ar Yuzevien renet gant an nazied ez eo bet sellet ouzh ar ouennelouriezh evel un ideologiezh eus ar re fallakrañ, ha berzet eo bet gant al lezenn e Bro-C'hall (lezenn niv. 90-615 an 13 Gouere 1990, lesanvet "lezenn Gayssot"), met n'eus ket tu da gaout ur c'henasant evit termeniñ ez-ofisiel ha gouennelour eo an den-mañ-den, ar strollad-mañ-strollad.

Ar ouennelouriezh a c'hell bezañ mammenn d'ur brezel diabarzh.


Genocide_Victims_Rwanda_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|Kelanoù balzamet a-c'houde ar gouennlazh a voe e Rwanda e 1994 (Luchskeudenn : Sascha Grabow)
Mummified victims of the Rwandan genocide (1994) at Murambi Technical School.gif|Murambi, Rwanda : kelanoù balzamet a-c'houde gouennlazh 1994.


## Levlennadur
* Wacquant, Loïc. *Jim Crow – Le terrorisme de caste en Amérique*. Paris : Raison d'Agir, 2024 
## Notennoù
U (lizherenn)

An 21 lizherenn eus al lizherenneg latin a vremañ eo **U**, **u**. El lizherenneg latin a orin ne oa ket anezhañ ha lakaet e veze al lizherenn V en e lec'h.

## Yezhoniezh
* API: Vogalenn serr a-dreñv ront

## Istor

## Kodoù
### [[Stlenneg]]
* Kod ASCII, ISO 8859-1, Unicode :
** Pennlizherenn : 85 = U+0055
** Lizherenn vunut : 117 = U+0075
### [[Skingomz]]
* Lizherennadur el lizherenneg radio 
** Lizherenneg radio etrebroadel : **Uniform**
** Lizherenneg radio alamanek : **Ulrich**
** Lizherenneg radio ar bolis er Stadoù-Unanet : **Union**
* E lizherenneg Morse, al lizherenn U a vez « `··-` »

## Arouezioù all

*Arouez an uraniom eo **U** e taolenn beriodek an elfennoù.

## Gwelet ivez
* Lizherenneg latin
* Upsilon (Y, υ), lizherenn eus lizherenneg c'hresianek ar c'hornôg.
Adam hag Eva (Rubens)

***Adam hag Eva e Paradoz an Douar (Pec'hed orin)*** zo un eoullivadur war goad a 180 cm x 158, graet etre 1599 ha 1600 gant al livour flandrezat Pieter Paul Rubens.

Emañ hiriv er mirdi Rubenshuis en Antwerpen.

Gwelout a reer Adam hag Eva dirak ur c'hoad. 

## Liammoù diavaez
*Lec'hienn ofisiel Museum Rubenshuis
L

Daouzekvet lizherenn al lizherenneg latin eo **L**, **l**, distaget [a] pe [ɑ].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek lambda (λ).

## Arouezioù all
A

**A** a c'hall bezañ :
* ul lizherenn, gwelit A (lizherenn) ;
* arouez an amper ;
* arouez an notenn sonerezh *La* er broioù alamanek ha saoznek ;
* en he stumm bihan, **a**, arouez al lieskementer 10-18 *[[atto]]* ha hini an *ar* = 100 m².

## Gerioù brezhonek
* Un estlammadell.
* Trede gour ar verb "mont" en amzer vremañ an doare disklêriañ : « *Alies ec'h *'a*' Yann da bourmen.* »
* Ur rannig-verb
* Stumm gwenedek ar ger-perc'hennañ da.
* Un anv-kadarn : un a, zo un añ, pe ur seurt pok.
Donegal

* evit ar gêr eus Iwerzhon anvet **Donegal** e saozneg, sellit ouzh Dún na nGall
* evit ar gontelezh eus Iwerzhon anvet **County Donegal** e saozneg, sellit ouzh Kontelezh Dún na nGall
V (lizherenn)

An 23 lizherenn eus al lizherenneg latin a implijer e brezhoneg eo al lizherenn **[[V (pajenn digejañ)|V]]**. 
El lizherenneg latin kozh e talveze da skrivañ hon U ivez.

## Istor

## Yezhoniezh
Ar **V** zo ur gensonenn c'hwezh mouezhiet. 

## [[Stlenneg]]
ASCII, ISO/IEC 8859-1, Unicode : 86 = U+0056 = U, 118 = U+0076 = u.

## Arouezioù all

*Arouez ar vanadiom eo **V** e taolenn beriodek an elfennoù.

## Notennoù
D

**D** a c'hall bezañ :
* ar pevare lizherenn el lizherenneg latin hag e lizherenneg ar brezhoneg, gwelit D (lizherenn) ;
* arouez an niver 500 en niveradur roman, gwelit D (sifr roman) ;
* arouez an notenn sonerezh *Re* er broioù alamanek ha saoznek ;
* en he stumm bihan, **d**, arouez al lieskementer 10-1 = *[[deci]]*.
Irvin-ruz

An **irvin-ruz**, *Raphanus sativus* o anv skiantel, zo plant liorzh eus kerentiad ar Brassicaceae, gounezet evit o hipokotil kreudek debret kriz evel legumaj. An darn a gresk dindan an douar a zo mat da zebriñ.

Seul nebeutoc'h a zour o devez bet, seul greñvoc'h e vez blaz an irvin-ruz.
E

**E** a c'hall bezañ meur a dra.
;Yezhoniezh
* Ar 5 lizherenn el lizherenneg latin koulz hag e lizherenneg ar brezhoneg, hag ar 6 lizherenn el lizherenneg kirillek (ma 'z eo **Ë** ar 7) : gwelit E (lizherenn).
*E brezhoneg : un araogenn,  ur rannig-verb, ha raganv perc'hennañ an trede gour gourel.
;Douaroniezh
* Arouez etrebroadel Spagn.
;Fizik
* Arouez ar gremm, gwelit E=mc² (ma talv "E" kement hag ar ger alamanek *Energie*).
* En he stumm bihan, **e**, ez eo arouez an elektron.
* Arouez al lieskementer 1018 = *[[exa]]*.
;Matematik
* En he stumm bihan ez eo arouez niver Euler : gwelit e (niver).
;Sonerezh
*Arouez an notenn  *Mi* er broioù alamanek ha saoznek.
I

**I** a c'hall bezañ :
* ul lizherenn, gwelit I (lizherenn) ;
* arouez ar sifr 1 en niveradur roman ;
* arouez an iod e taolenn beriodek an elfennoù ;
* en he stumm bihan, **i**, ez eo stumm kreñv raganv-gour an trede gour lies e brezhoneg.

## Pennadoù kar
* í
* Ì
N (lizherenn)

Pevarzekvet lizherenn al lizherenneg latin eo **N**, **n**, distaget [n].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek nu (ν).

Ul lizherenn all eo an ñ.

## Istor

## Brezhoneg
E brezhoneg e oa, ouzhpenn an **n**, un ñ hag un "n̄" makronet e Geriadur ar Gonideg, embannet e 1821. 
*an ñ a oa evit an n glebiet, evel e spagnoleg, e gerioù skrivet "kriñ" ("krign" hiriv), hag a servijo dreist-holl adalek 1908 
* evit skrivañ "amañ" ne veze ket lakaet un ñ met un "n̄" makronet, a vo dilezet goude.

## Arouezioù all

* **N** eo arouez an Newton (unanenn).
* Arouez an nitrogen ez eo **N** ivez.
* En he stumm bihan, **n**, ez eo arouez al lieskementer 10-9 = *[[nano]]*.
M

**M** a c'hall bezañ g
* an 13 lizherenn el lizherenneg latin hag ar 14 lizherenn el lizherenneg kirillek koulz hag e lizherenneg ar brezhoneg : gwelit M (lizherenn) ;
* arouez an niver 1 000 en niveradur roman ;
* arouez al lieskementer 106 = *[[mega]]* ;
* en he stumm bihan, **m**, arouez al lieskementer 10-3 = *[[milli]]* hag arouez ar metr.
Fenikianeg

Ur yezh semitek eus is-skourr ar yezhoù kananek eo ar **fenikianeg** (fenikianeg: dabarīm Pōnnīm/Kana'nīm, "komzoù fenikianek/kananek") komzet gwechall e Liban, Tunizia, Spagn, Malta, Sikilia ha meur a vro all. Ur yezh varv an hini eo, aet da get er . Skrivet e veze gant al lizherenneg fenikianek er c'hantvedoù kentañ ha gant al lizherenneg latin da c'houde dismantr Kartada e 146 kent JK.

Ne anavezer ar fenikianeg nemet dre enskrivadurioù evel re arched Ahiram, re bez Kilamuwa, pe hini Yehawmilk e Biblos, ha dre un nebeud spisc'herioù a zo bet kavet a-wezhioù e levrioù skrivet e yezhoù all. Skrivagnerien roman evel Sallustus a veneg levrioù skrivet e fenikianeg, met n'eus deuet hini ebet betek ennomp nemet dindan stumm un droidigezh e vefe (skridoù Mago, da skouer) pe dindan stumm bommoù e pezhioù-c'hoari Plautus.

Levezonet h edeus ar yezh-se meur a yezh all deveret eus an arabeg (Sellet ouzh arabeg rannyezhel). 

Skrivet e veze ar fenikianeg gant al lizherenneg fenikianek. Implijet ha kopiet eo bet gant pobladoù all ha diwanet eo e-giz-se al lizherenneg c'hresianek hag al lizherenneg arameek.

## Gwelet ivez
* Kod ISO 639-2 : phn000
O

**O** zo :
* ul lizherenn, O (lizherenn)
* ur ger brezhonek
** un araogenn dirak an anv-verb, evel e-barzh *o tebriñ*
*** a c'hall dont da vezañ oc'h pe ouzh 
** ur ger personel dezhañ div dalvoudegezh hervez an arver anezhañ
*** ger-perc'hennañ evel e-barzh *o zad*
*** raganv evel e-barzh * o zañva a garfen*.

## Anv-tud
* O zo un anv-familh e Japan, Korea, norzh Bro-C'hall ha Belgia,
* O' zo ur raganv hag a dalv kement ha mab-bihan, implijet en anvioù gouezelek evit merkañ ar mabarezh : O'Brian, mab-bihan Brian, O'Neil, mab-bihan Neil,
* O, tudenn ar romant erotek gallek *[[Histoire d'O]]* gant ar skrivagnerez vreizhat Pauline Réage. Azasaet eo bet e filmoù, danevelloù ha bannoù-treset.

## Skiantoù
* e kimiezh, arouez an oksigen, 
* e bevoniezh, ur rumm gwad,
* e steredoniezh e reer gant O en anvadur an asteroidennoù evit merkañ ur c'horf-egor dizoloet etre an 16 hag an 31 a viz Gouere ur bloaz bennak.

## Pennadoù kar
* a, e, i.
* ho, oc'h
Lizherenneg Morse

**Lizherenneg Morse**, pe **Kod Morse**, zo ur reizhiad evit diskrivañ al lizherennoù, niveroù hag arouezioù poentaouiñ war-bouez ur c'hod kaset a-frapadoù . Ijinet eo bet e 1835 gant Samuel Morse evit ar pellskriverezh. Sellet e vez outañ evel diaraoger ar c'hehentiñ niverel. Abaoe ar 1añ a viz C'hwevrer 1999 eo bet dilezet ar c'hod Morse evit ar c'hehenterezh war vor ha kemeret eo bet e lec'h gant ur reizhiad kehentiñ dre loarelloù.

Gallout a reer kas ar c'hod dre un arouez radio dibaouez a enaouer hag a lazher (gwagennoù dibaouez), gant ul luskadenn dredan a dremen dre fun ur bellskriverez, dre un arouez mekanikel pe gwelidik (bannoù goulou). Implijet zo bet daou seurt kod Morse, pep hini gant e ziforc'hioù dezhañ e-unan evit skeudenniñ arouezioù ar yezh skrivet. Implijet eo bet ar c'hod amerikan gant ar reizhiad pellskriverezioù o deus kaset da benn ar c'hentañ pellgehentadenn a-bell. Ar c'hod Morse etrebroadel avat eo ar c'hod ar muiañ implijet hiziv an deiz.

E-kichen ar c'hod Morse ez eus bet krouet kodoù kenwerzh kempleshoc'h diazezet warnañ evit kas frazennoù klok a-drugarez d'ur ger hepken (Strolladoù 5 lizherenn alies). Divizout a rae an bellskriverien gant gerioù evel BYOXO (« *Are you trying to crawl out of it ?* »), LIOUY (« Perak ne respontit ket da'm goulenn? ») hag AYYLU (« N'eo ket kodet en un doare sklaer, adlavarit en un doare sklaeroc'h. »). Pal ar c'hodoù-se a oa arboellañ ar muiañ a c'halled war goust ar c'hemennadennoù. Implijet e vez atav kodoù anvet Kod Q ha Kod Z gant ar radioamatourien. Talvezout a raent, hag e reont c'hoazh, da eskemm titouroù diwar-benn kalite al liamm, ar cheñchamantoù hag ar pellskridoù.
V for Vendetta

**V for Vendetta** zo ur rummad bannoù-treset savet etre 1989 ha 1990. Skrivet eo bet ar senario gant Alan Moore hag an tresadennoù gant David Lloyd (ha Tony Weare en deus skeudennaouet ul lodenn eus ar pennadoù *Valérie, Vakañsoù* ha *Vincent*). Lakaet eo bet e galleg gant Jacques Collin. Lakaet eo bet da film, gant an hevelep titl, e 2006.

## An istor
Er bloavezhioù 1980 e tarzh ur brezel bed nevez ; Europa, Afrika hag ar Stadoù-Unanet zo pulluc'het gant bombezennoù atomek. N'eo ket tizhet Breizh-Veur gant ar bombezadegoù met eilpennet gant ar reuz, an dizurzhioù hag an dour-beuz degaset gant ar c'hemmoù en hinad. Goude an apokalips, ur strollad faskour a gemer ar galloud er gevredigezh saoz hag e klask sevel ar vro en-dro diouzh e soñj goude bezañ kaset da benn un naetadur etnek, politikel ha sokial didruez.

E 1997, dres d'ar mare ma soñj da bennoù ar strollad faskour ez int mestr war ar vro, e krog un anarkour da stourm evit diskar holl arouezioù ar galloud. An anarkour-se a laka ober V anezhañ en deus ur maskl eus Guy Fawkes, an ezel brudetañ eus "Irienn ar poultr". E-pad e daol-kur kentañ (lakaat kambroù ar parlamant da darzhañ) e savete Evey, ur plac'h yaouank 16 vloaz hag a oa e riskl da vezañ gwallet ha lazhet gant mevelien ar galloud evit bezañ gwerzhet he c'horf.

## Temoù
Alies e teu en-dro temoù an enepfaskouriezh, an enebiezh ouzh an energiezh nukleel, spi ur gevredigezh peurvat, an anarkouriezh, abeg a vez kavet er gevredigezh. Diskouezet e vez ar gwikefreoù aotrouniek, an diwallerezh dre gamera, embregadenn ar mediaoù, beli ar Stad, sentidigezh ar geodediz, ar fed ma vez gwerzhet tud zo, distruj an dud hag ar ouiziegezh, embregadenn ar gouarnamantoù a-drugarez d'an aon.

## Levrennoù e galleg
* levrenn 1 : Visages (1989) 
* levrenn 2 : Vérités (1989) 
* levrenn 3 : La Valse du vice (1989) 
* levrenn 4 : Valérie (1989) 
* levrenn 5 : Voyages (1989) 
* levrenn 6 : Victoria (1990) 

## Embannerien
* Delcourt (Dastumad Contrebande) embannadur klok (1999) ISBN 2-84055-263-9 
* DC Comics Vertigo éditions Reissue (1995) ISBN 0-930289-52-8 
* Zenda : levrennoù 1 da 6 (kentañ embannadur al levrennoù 1 à 6).

## Liammoù diavaez
* ''V for Vendetta'' e lec'hienn DC Comics
* ''V for Vendetta'': Comic vs. Film e lec'hienn comics.ign
Anvadur an asteroidennoù

## Anvadurioù da c'hortoz

Un astr dianav, p'en deus heuliet ar memes hent e-pad meur a nozvezh, e c'haller kas e zaveennoù d'ar *[[Minor Planet Center]]* a bourchaso neuze un anv da c'hortoz.

Kavout a reer ennañ ar bloavezh, goude-se ul lizherenn a ziskouez hanterenn ar miz a oa graet enni an dizoloadenn, ul lizherenn all a verk urzh an dizoloadenn en hanterenn ar miz-se. Ne vez ket implijet al lizherenn I kuit d'he meskañ gant ar sifr unan, ha diezhomm eo ar Z evit merkañ eil hanternn ar miz. Pa vez graet muioc'h evit 25 dizoloadenn en ur ober pemzektez, e kroger en-dro gant al lizherenn A hag e ouzhpenner un niver hag a ziskouez pet gwezh eo bet implijet an eil lizherenn en hanterenn-se eus ar miz. Da skouer, (15760) 1992 QB1 zo bet ar 27vet asteroidenn dizoloet en eil hanterenn miz Eost 1992 (goude #25 = 1992 QZ et #26 = 1992 QA1).

Alies ez eus bet roet meur a anv da c'hortoz d'ar memes korf-oabl (Da skouer, (5878) Charlène = 1979 XU = 1991 CC = 1992 QZ). Pa vez nevez ar c'horf-egor, ur wezh ma vezer sur da gaout muzulioù a-walc'h evit jediñ e gelc'h-tro ha chom hep koll anezhi, e vo lakaet e-barzh ar c'hatalog ofisiel.

## Niveradur da vat

Resev a ra an asteroidenn un niverenn da vat (N'int ket niverennet dre ret en urzh ma'z int bet dizoloet) ha, diouzh ma vezo, un anv. Badezet eo bet ar re gentañ gant anvioù tennet eus ar vitologiezh c'hresian pe [eus ar [mitologiezh roman|roman]], ha goude, ur wezh implijet an holl, gant anvioù tud vrudet, ergerzherien, anvioù o gwragez ...

Hiziv ez eo gwevn-kenañ ar reolennoù :
* pas en tu all da 18 lizherenn ;
* klask a reer chom hep implijout an anvioù kevrennek (Gallout a reer skrivañ ur varennig-stagañ met ket un esaouenn) ;
* Ret eo ma vo aes distagañ an anv e meur a yezh ;
* Dleet eo d'an anv chom hep feukañ an dud ;
* Disheñvel-mat e tle bezañ an anv diouzh ar re zo bet implijet c'hoazh ;
* Anv politikour ha soudard ebet ma n'int ket marv abaoe ouzhpenn ur c'hantved ;
* Dialiet eo an anvioù loened doñv.

Dleet eo an dizoloer a fell dezhañ badezañ ur c'horf-egor pourchas un skrid displegadennoù. Da skouer setu amañ da-heul un arroudenn eus ar skrid roet evit (17059) Elvis http://cfa-www.harvard.edu/iau/special/rocknroll/0017059.html :

Redioù a c'hall bezañ evit envel asteroidennoù zo : badezet eo an Asteroidennoù troian diwar anvioù harozed Brezel Troia (Ar C'hresianed dirak Yaou hag an Droianed a-dreñv dezhañ, daoust ma'z eus ur renead e pep kamp : (617) Patrokles ha (624) Hektor) hag an dud-varc'h diwar anv loened marzhus ar vitologiezh c'hresian.

Dont a ra an anv da vezañ ofisiel ur wezh embannet gant e skrid displegañ war *[[Minor Planet Circulars]]*.

## Anvadurioù all
Montpelhièr

**Montpelhièr** eo anv pennlec'h departamant gall an Hérault, e kreisteiz ar vro. *Montpellier* eo e anv e galleg.
## Istor
### 
## Monumantoù ha traoù heverk
### Ilizoù katolik Montpellier

Montpellier Cathedrale.jpg|Talbenn Iliz-veur Saint-Pierre Montpellier
Cloitre medecine.JPG|Porzh-enor Skol-veur ar Medisinerezh (kloastr kozh manati Sant-Benead)
Montpellier - Saint Pierre.jpg| Iliz-veur Saint-Pierre gwelet diwar lein an toennoù


## Armerzh
Montpellier he deus lies obererezh armerzhel. Ur gêr vodern eo. He industriezh a zo douget d'an trede gennad : teknologiezh ar c'helaouiñ hag ar c'hehentiñ (TKK), liesvedia, bevdeknologiezh, apotikerezh. Sez Kambr kenwerzh hag industriezh Montpellier eo. Merañ a ra hennezh aerborzh ar gêr, an "Eurogare", Skol-Uhel ar C'henwerzh, ar CFA kenwerzh ha dasparzh hag hini letierezh ha pretierezh. Gant 1000 goprad eo IBM unan eus implijerien prevez kentañ ar gêr.

Sez Kambr kenwerzh hag industriezh rannvro Languedoc-Roussillon eo ivez.

## Douaroniezh
## Emdroadur ar boblañs
## Melestradurezh
## Tud vrudet
* sant Rok
* ar Gipsy Kings

### Tud ganet eno

### Tud marvet eno
*2014 : Manitas de Plata, gitarour flamenko

## Gevelliñ

* Louisville, Kentucky,  (1955)
* Heidelberg, Baden-Württemberg,  (1961 ; ledanet eo bet ar darempredoù gant kêr Vautzen, paeronet gant Heidelberg abaoe 1990.)
* Barselona,  (1963)
* Chengdu, Sichuan,  (1981)
* Tiberias, Galilea,  (1983)
* Fes,  (2003)
* Tlemcen,  (2009)
## Liammoù diavaez

## Dave ha notennoù
Maria Letizia Ramolino

**Maria Letizia Ramolino** a oa ur vaouez eus Korsika ganet d'ar 24 a viz Eost 1750. Merc'h e oa da Jean-Jérome Ramolino ha da Angela Maria Pietra-Santa .

A orin italian e oa he ziegezh, diskenn a rae eus konted Colalto; ar c'hentañ anezhe a ziazezas en Aiacciu a oa dimezet da verc'h dodje Genova.

Brudet e oa he c'hened en enez. Kontet ez eus bet e oa bet bodet gant Pascale Paoli, p'edo e barr e c'halloud, holl goantenned Korsika da ziskouez da gannad Tunis, hag edo **Maria Letizia** er renk kentañ. 

## Gwaz ha bugale
Dimeziñ a eure da Carlo Maria Buonaparte.
Lidet e voe an eured d'an 2 a viz Mezheven 1764, pa oa 14 vloaz, ha 13 bugel a voe.
Setu int:
*# Napoleone Buonaparte (1764 - 17 a viz Eost 1765)
*# Maria Anna Buonaparte (3 a viz Genver 1767 - 1 a viz Genver 1768).
*# Giuseppe Buonaparte (7 a viz Genver 1768 - 28 a viz Gouhere 1844)
*# Napoleone Buonaparte (15 a viz Eost 1769 - 5 a viz Mae 1821). An anv-se a voe roet dezhañ diwar-lerc'h hini e vreur henañ, marvet trumm . 
*# Maria Anna Buonaparte (1770). Ganet marv. Anvet diwar-lerc'h he c'hoar marvet trumm. 
*# Maria Anna Buonaparte (14 a viz Gouhere - 23 a viz Du 1771 ). Anvet diwar-lerc'h he div c'hoar marvet trumm.
*# Ur bugel ganet-marv. 
*# Luciano Buonaparte (21 a viz Mae 1775 - 29 a viz Mezheven 1840)
*# Elisa Buonaparte (Maria Anna Elisa Bonaparte Bacciochi)(13 a viz Genver 1777 - 7 a viz Eost 1820)
*# Luigi Buonaparte (2 a viz Gwengolo 1778 - 25 a viz Gouhere1844)
*# Maria Paoletta Buonaparte (20 a viz Here 1780 - 9 a viz Mezheven 1825)
*# Maria Annunziata Carolina Buonaparte (24 a viz Meurzh 1782 - 18 a viz Mae 1839). Dimezet da Joachim Murat.
*# Girolamo Buonaparte (15 a viz Du 1784 - 24 a viz Mezheven 1860)

## E Bro-C'hall hag en Italia
Pa varvas he gwaz en 1785 e rankas bevañ er baourentez. 
Met gwellaet e voe stad an tiegezh pan eas hec'h eil mab Napoleone war vicher an armoù. 
E 1793 e rankas kuitaat Korsika a oa en em savet a-enep Bro-C'hall, da vont da v-Marseille. D'ar c'houlz-se eo e kustumas sellout berr. 

Ne oa ket evit en em glevout gant Joséphine de Beauharnais a zimezas gant ar jeneral Bonaparte en 1796. 
Kontrol d'ar pezh a weler e taolenn David n'eas ket da gurunidigezh he mab en 1804 dre ma ne oa ket a-du gantañ na diwar-bouez e eured na diwar-bouez e gurunidigezh. 

Koulskoude e voe anvet, dre un dekred d'an 23 a viz Meurzh 1805, da v-Meurded Impalaerel hag Itron Mamm. Bevañ a rae pell diouzh al lez, e kastell Pont-sur-Seine, profet dezhi gant he mab, diskenn a rae en Hôtel de Brienne pa c'hoarveze dezhi donet da b-Pariz.
Galleg ne gomze ket, na biskoazh ne zeskas.

Devot e oa, gwarez a c'houlennas digant ar pab pa voe ret mont d'an harlu, ha mont a reas da chom da Roma, d'ar palez Falconieri gant he hanter-breur ar c'hardinal Joseph Fesch, ha goude d'ar palez Rinuccini. Eno eo e klevas keloù eus marv Napoléon Bonaparte d'ar 5 a viz Mae 1821 hag eno eo e varvas d'an 2 a viz C'hwevrer 1836. E Corneto e voe beziet, met degaset e voe he c'horf da Aiacciu e 1851, ha neuze d'ar Chapel impalaerel en 1860 war urzh he mab-bihan Napoleon III.
Dourañ

Un teknik implijet el labour douar eo dreist-holl. Ar pal a zo kas dour war douaroù e lec'h ma n'eus ket a-walc'h. Douret 'vez an douaroù gant sikour stankelloù savet war stêrioù bras pe bihan. Ar stankelloù a vir an dour, hag an dour-se a c'hell bezañ kaset da lec'hioù all gant kanolioù.
Pal an dourañ douaroù a zo neuze gwazhiañ tachennoù ledan a-benn stourm a-enep d'un hin sec'h.
Angelo Moore

**Angelo Moore**, anavezet dindan anv "Dr. Maddvibe", a zo kaner ha saver ar strollad Fishbone. Ur barzh a zo anezhañ, hag ober a ra abadennoù "komzet" e kluboù, festivalioù barzhoniezh ha kafedioù. E 1996 e sav un dorkad a varzhoniezh, "Dr. Maddvibe's Comprehensive Linkology". Dimezet e voe gant ur plac'h a gejas el lise. Ganti en devoe ur mab, Cheyenne Starr Forever Moore, met torr-dimeziñ a rejont.
Arris (Aljeria)

**Arris** a zo ur gêr ag Aljeria.
## Tud dibar
* Mostefa Ben Boulaid, brogarour aljerian, a zo bet ganet en Arris.
FLN

Meur a emsav dieubidigezh zo bet anvet "Talbenn dieubidigezh broadel" (**Fronts de libération national** e galleg) pe FLN. 

* En Aljeria
** An FLN (Jabhat al-Taḩrīr al-Waţanī en arabeg) zo ur strollad politikel sokialour aljerian.
* E Korsika
** An FLNC
** An FLNC kanol istorel
** FLNC ar 5 a viz Mae
** An FLNC UC
** An FLNC-kanol boaz
** FLNC an 22 a viz Here
* E Kaledonia-nevez
** An FLNKS (Kaledonia-nevez), ("Front de libération nationale kanak et socialiste" e galleg) zo un emsav politikel a vod meur a strollad politikel hag a zo bet krouet e-pad ar c'hendalc'h en deus divodet an Talbenn dizalc'hour d'an 22 a viz Gwengolo 1984.

Gallout a reer menegiñ ivez gant un tamm fent :
* An FLNJ, "Talbenn dieubidigezh broadel ar gorred jardin" ("Front de libération des nains de jardin" e galleg)