open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ljubka Genova

right|120px|Lyubka Genova e 2010.
** Genova Lyubka** (e bulgareg: *Любка Генова*) a zo bet ganet d'ar 25 a viz Here 1983 e Sofia (Bulgaria). Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.
Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2003. 2 219 edo he renk Elo *Standard*, 2 230 he renk Elo *Fonnapl* ha 2 224 he renk Elo *Luc'hedenn* e miz Meurzh 2026. 2 260 eo he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Here 2008. Dimezet eo gant ar c'hoarier Petar Genov.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### [[Kampionad bulgar an echedoù]]
##### Kampionad bulgar ar Re Yaouank (Merc'hed)
Etre 1992 ha 2003 e voe trec'h:
* div wezh er rummad e-dan dek vloaz,
* div wezh er rummad e-dan daouzek vloaz,
* div wezh er rummad e-dan pevarzek vloaz,
* div wezh er rummad e-dan c'hwezek vloaz,
* ur wezh er rummad e-dan triwec'h vloaz,
* ur wezh er rummad e-dan ugent vloaz.
##### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ar Maouezi]]
* Trec'h e voe e Kampionad *Standard* ar Maouezi e 2005 e Veliko Tărnovo. 
* Tapout a reas an eil plas, 8/11 (+ 6, = 4, - 1) e Plovdiv e 2001 hag e Dupnica e 2009. 
* Tapout a reas an deirvet plas e Pernik e 2007. 
#### Kevezadegoù hiniennel all
##### Kampionad balkaniat (Maouezi)
Kemer a reas perzh e 2001, 8/9 (+ = 7, = 4, - 0).
##### Kampionad europat ar Re Yaouank (Merc'hed)
Beskampionez e voe er rummad e-dan dek vloaz e 1993 e Szombathely (Hungaria).
##### Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed)
###### Partiennoù ''Standard''
Kemer a reas perzh peder gwezh:
* beskampionez e voe er rummad e-dan dek vloaz e 1993 e Bratislava (Slovakia) ,
* div wezh, e 1994 hag e 1995, er rummad e-dan daouzek vloaz,
* ur wezh e 1999 er rummad e-dan triwec'h vloaz.
###### Partiennoù ''Fonnapl''
Beskampionez e voe er rummad e-dan daouzek vloaz e 1995 e Pariz (Bro-C'hall). 
##### Kampionad europat ar Maouezi
Kemer a reas perzh en Eil kampionad e mizioù Ebrel ha Mae 2001 e Varsovia (Polonia), 6/11 (+ 4, = 4, - 3).
##### Tournamantoù ''Open'' e [[Breizh]]
Kemer a reas perzh e daou dournamant:
* e 3 Tournamant *Open* Plangoed e 2003,
* e Tournamant *Open* CMB Breizh Masters Gwengamp (e Pabu e gwirionez) e miz C'hwevrer 2010.
### Kevezadegoù dre skipailh
#### Kampionad bulgar dre skipailh (Maouezi)
C'hoari a reas e 2001, 4,5/7 (+ 2, = 5, - 0).
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
* He c'hoari e Chess Games
Brioche dorée

Ar **Brioche dorée** a zo un embregerezh vreizhat pretierezh prim diazezet e 1976 gant Louis Le Duff, diaraoger ar boued gall war ar prim.

Un isembregerezh eus ar Stroll Le Duff eo ar Brioche Dorée. E Roazhon emañ he sez sokial.

## Istor
Digoret e voe e stal kentañ Brioche Dorée gant Louis Le Duff e 1976 e Brest, gant ar c'hevatal a 1500 € a arc'hant personel. Ar c'hentañ stal predoù war ar prim « à la française » e oa e Frañs, ur c'hoñsept en doa digaset eus e chomadennoù er Stadoù-Unanet.

En em ziorroet en doe an embrebregerezh a-drugarez d'ar frañchiz e 1992.

Ouzhpenn 500 preti en doa ar Brioche dorée er bed e 2015, ha 615 e 2019, en o zouez 60 % e frañchiz.

Hervez un enklask embannet e 2013 gant ar gazetenn *[[HuffPost|Huffington Post]]* e oa ar Brioche dorée en eil plas, a-dreñv an asagn Paul, war ur roll 17 gwidennad stalioù boued paket buan e Frañs.

## Darvoudoù liesseurt

D'ar 24 a viz Mae 2019 e tarzhas ur pakad straed Victor-Hugo e Lyon, lakaet dirak us stal Brioche dorée gant Mohamed Hichem Medjdoub e anv ar Stad Islamek, o gloazañ trizek den.

## Gwelet ivez

### Pennadoù kar
* Baraerezh
* Pretierezh prim

### Liamm ofisiel
* Lec'hienn ofisiel

## Daveoù
Devezh Kenglad ar Broadoù

**Devezh Kenglad ar Broadoù** (saozneg: *Commonwealth Day*)  eo anv al lid bloaziek evit Kenglad ar Broadoù, ha dalc'het d'an eil lun eus miz Meurzh. An deiziad a zo gwelet evel unan gant un diaz ofisiel e lod broioù ezel eus ar C'henglad, an deiziad m'eo lidet a c'hall bezañ disheñvel, hag an deiziad n'eo ket un devezh dilabour en darn eus broioù ar C'henglad. 

Orinoù al lid a zo da gavout en **[[Empire Day]]** (brezhoneg: devezh an Impalaeriezh), an devezh lid a oa bet krouet a-benn lidañ Impalaeriezh Breizh-Veur. Lidet e oa da gentañ devezh deiz-ha-bloaz ar Rouanez Victoria  (24 a viz Mae) pe devezh diwezhañ ar sizhun a-raok. E fin an XXvet kantved, e oa kroget al lid da vezañ modernaet evel ar C'henglad, hag an darvoud a oa bet adanvet *Commonwealth Day* e 1958; ha kememt eo bet devezh al lid da eil lun miz Meurzh e 1977.
## Notennoù ha daveennoù
Kanol emgefreek

**Kanol emgefreek**, pe **mindrailherez eneptank**, a vez graet eus un arm-tan atomatek hag a c'hell tennañ bliv obuzennoù (20 mm pe ouzhpenn) enep hobregon, tarzh pe tan. Disheñvel int a-benn neuze diouzh ar vindrailherezoù gant ur c'halibr skañvoc'h. Ar c'hanolioù emgefreek ha c'hall tennañ diouzh kalz pelloc'h hag en ur chom efedus pa vezont keñveriet gant mindrailherezioù, dre ma implijont munisionoù kalz ponneroc'h/ tevoc'h (an aliesañ eo etre 20 ha 60 mm, met kalibroù tevoc'h a zo), a voas ez int bihanoc'h evit obuzioù an tank, obuzerioù, kanol kampagn, pe doare kanolierezh all. Implijet e unan, ar ger kanol "emgefreek" a vez implijet evit ober anv eus un arm gant ur c'hanol ha ne dro ket. Pa vez implijet meur a c'hanol, e vez graet eus an doare arm-se "kanol emgefreek hedro" pe "kanol hedro". Pa vez ur c'hanol nemetken gant ur granenn hedro met gant kambroù lies, a vez anvet "kanol emgefreek revolver" pe "kanol revolver"; pep sistem a c'hall bezañ dafaret evel arm karbedoù pe enepkarbedoù-nij.

## Notennoù ha daveoù
John Neely Kennedy

**John Neely Kennedy**, ganet d'an 21 a viz Du 1951, zo ur politikour hag alvokad stadunanat hag a oa bet junior e Sened ar Stadoù-Unanet evit Louiziana abaoe 2017. Ezel eus ar Strollad Republikan, servijet en doa evel teñzorer Stad Louiziana eus 2000 betek 2017, evel sekretour Departamant arc'hant Louiziana eus 1996 betek 1999, ha kuzulier ispisial hag ezel eus kabined ar gouarnour Buddy Roemer eus 1988 betek 1992.

Ganet eo e Centreville, e Mississippi, Kennedy a oa bet o studiañ e skol-veur Vanderbilt ha Skol-veur Gwir Virginia a-raok mont da Oxford evit studiañ donoc'h ar Gwir. E 1988, ar gouarnour Buddy Roemer en doa choazet Kennedy evit dont da vezañ kuzulier lezennel ha goude-se sekretour ar c'habined . Goude-se e oa aet kuit diouzh kabined Roemer e 1991 ha klasket en aner da vezañ dilenent evel Penn prokulor Louiziana evit an Demokrated. E 1999, e voe dilenent evel teñzorer Stad; adilenent e voe e 2003, 2007, 2011, ha 2015. Kennedy a oa bet trec'het o keveziñ evit dilennadegoù ar Sened stadunanat e Louziana e 2004 hag e 2008 c'hoazh. E 2007, en doa cheñchet strollad ha troet da Republikan.
## Buhez personel
En desped da gaout ar raganv ha memes anv familh evit ar 35vet prezidant stadunanat, n'eo ket liammet gant ar Familh Kennedy eus Massachusetts.
## Notennoù ha daveennoù
DeRidder (Louiziana)

**DeRidder** zo ur gêr, ha penn parrez, parrez Beauregard, e Louiziana, er Stadoù-Unanet. Ul lodenn vihan eus kêr a ya betek e-barzh parrez Vernon. E 2020, DeRidder a oa annezet gant 9852 den.
## Istor
Kentañ ti bank DeRidder a oa digoret e 1906. D'ar 15 a viz Here 1912, DeRidder a oa bet choazet evel penn parrez eus parrez Beauregard Parish. Lezvarn Parrez The Beauregard kement ha toull-bac'h Parrez Beauregard a voe savet e 1914.

Misty Roberts, un danvez kannadez dizalc'h, a oa bet dilennet kentañ maerez DeRidder e 2018. E miz Gouhere 2024, e-kerzh e eil resped, he devoa roet he zilez goude ma vije kroget un enklask goude tamalloù gwallerezh war ur c'hrennard. Lakaet he doa penn ar bomperien evel maer da c'hortoz, ha goude-se he oa bet harzet. Michael D. Harris a oa bet dilennet goude-se, ar c'hentañ aotrou maer du eus DeRidder. E miz Meurzh 2026, Roberts a oa bet lakaet da gablus eus bezañ bet darempredoù reizhel gant ur c'hrennard ha diskouezadenn reizhel dirak yaouank.

## Notennoù ha daveennoù
Apollon Karelin

**Apollon Andreyevich Karelin** (rusianeg: Аполлон Андреевич Карелин), ganet d'an 23 a viz Genver 1863 hag aet da Anaon d'an 20 a viz Meurzh 1926, a oa ur stourmer arnarkour, skrivagner ha mistik rusian. En abeg d'e stourm, en doa riskloù bras da vezañ harzet pe harluet er vro raktal en e yaouankiz. E 1905, e oa terc'het diouzh an Impalaeriezh rusian evit mont da vevañ da Bariz. Eno en doa kejet gant al luskad anarkour rusian en harlu. Deuet e oa da vezañ ur vouezh kreñv eus ar gomunouriezh anarkour rusian, war ar memes-tro e oa savet tabut tro-dro dezhañ dre ma oa engouestlet er frañmasonerezh hag ar c'hevrinelezh ezoterek. Goude ma vije tarzhet an Dispac'h Rusian e 1917, e oa distroet da Rusia, enor e oa kroget da sevel an dud a-enep d'ar reiziad parlamantel a oa kroget da vezañ savet hag o tifenn eñ ar sokialouriezh gladaozel. goude ma vije bet kemeret ar galloud gant ar Volcheviked, e oa deuet da vezañ unan eus pennoù bras an anarkouriezh soviedel ha dilennet e oa bet er Poellgor seveniñ kreiz hollrusian. E Moskov, en doa krouet un urzh Marc'heien an Templ, ha dre an urzh-se e brude prederouriezh an anarkoureizh-kevrinelour. E aozadurioù a oa bet lammet nebeut amzer goude Emsavadeg Kronstadt. En gwirionez memes goude e varv e oa kendalc'het e urzh dre guzh ha renet gant Aleksei Solonovich.
Hum Se Hai Zamana

***Hum Se Hai Zamana*** zo ur film western ha birvidik indian en hindi embannet e 1983, filmaozet ha produet gant Deepak Bahry. An aktourien eo Mithun Chakraborty, Danny Denzongpa, Amjad Khan evel an haroz pennañ ha Zeenat Aman, Kim, Kajal Kiran evel harperezed bep a harzo. Ranjeet a zo bet o c'hoari an enebour fallakr. Ne oa ket kavet danvez aktourien pe aktourezed brudet er film, ha fall eo bet ar rastellañ arc'hant dre ar box office.
## Aktourien
*Mithun Chakraborty evit Shiva
*Danny Denzongpa evit Karan
*Amjad Khan evit Iqbal 
*Zeenat Aman evit Nisha
*Kim evit Sona
*Kajal Kiran evit Chhutki
*Ranjeet evit Ranjeet Singh
*Kamal Kapoor evit Thakur Pratap Singh
*Shreeram Lagoo evit Kalicharan
*Pinchoo Kapoor evit Ranveer Singh
## Sonerezh
; Track listing

## Liammoù diavaez
* Hum Se Hai Zamana war IMDb
Mojtaba C'hamenei

**Mojtaba Hosseini C'hamenei** (perseg: مجتبی حسینی خامنه‌ای, *Mojtabā Hoseyni Xāmene'i*), ganet d'an 8 a viz Gwengolo 1969, zo ur politikour iranian ha kloer chiit hag a zo trede penn uhel Iran abaoe an 8 a viz Meurzh 2026. Un ezel eo d'ar familh C'hamenei hag eil mab Ali C'hamenei bet penn uhel Iran araozañ.

Ganet e kêr Mashhad, lec'hiet e biz eus Iran. Ar familh C'hamenei a zo Azerek–Persian, ha nav bloaz e oa eñ pa oa bet e dad o tont war-wel evel ur penn eus Dispac'h Iran. Skoliataet eo bet e Sardasht ha Mahabad, ha diplomet eus skol-veur Tehran. Goude-se eo bet o studiañ an doueoniezh islamek gant e dad ha Mahmoud Hashemi Shahroudi. Goude-se eo emezelet e Korf gwarded ar reveulzi islamek (KGRI) e 1987 ha bet soudard e-kerzh ar Brezel etre Iran hag Irak. E 1999, en doa kendalc'het da studiañ e Kom evit dont da vezañ kloareg, ha bet o studiañ ha labourat e Kloerdi Kom evel kelenner relijion. Penn skourr an aozadur youlidi damsoudardel Basij eo abaoe 2009.
Seziz Kergustentin (1235–1236)

**Seziz Kergustentin** a oa bet etre 1235 ha fin ar bloavezh 1236 pa oa bet ul lu Bulgarian–Nikaean renet gant an Tzar Ivan Asen II eus Bulgaria hag an impalaer Nikaean Yann III Doukas Vatatzes o lakaat seziz war kêr-benn Impalaeriezh latin Kergustentin.

Ar seziz a oa bet goude ur bec'h hir etre an Imapaleriezh Latin, ha Bulgaria hag ar stadoù Bizantion, Impalaeriezh Nikaea ha Despotelezh Epirus, goude kouezhadenn ha preizhadenn Kergustentin gant ar Pevare Kroaziadeg e 1204. Pep tu engouestlet a glaske adsevel an Impalaeriezh Bizantion gant an tiriadoù a oa bet. Da gentañ, Asen a oa bet lakaet da grediñ gant al Latined e vije lakaet da impalaer eus Kergustentin goude marv Robert de Courtenay e 1228.
Maja Koen

**Maja Koen** (e bulgareg: **Мая Коен**) a zo bet ganet d'an 21 a viz Ebrel 1973 e Bulgaria.Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.Mestrez etrebroadel (WIM) eo abaoe 1992.2 105 edo he renk Elo *Standard* e miz Meurzh 2026 ha 2 049 he renk Elo *Luc'hedenn* e miz Here 2025.2 275 e voe he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1993.C'hoari a ra e kleub Rokada Plovdiv.
### Kevezadegoù hiniennel
#### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ar Maouezi]]
Trec'h e voe e Kampionad *Standard* ar Maouezi e 1992 e Pernik hag e 1994.
#### Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed)
Tapout a reas an deirvet plas :
* er rummad e-dan c'hwezek vloaz e 1989 en Aguadilla (Spagn),
* er rummad e-dan ugent vloaz e 1991 e Mamaia (Roumania).
#### Tournamant takadel
C'hoari a reas e 1991 en Hajdúszoboszló (Hungaria), tapout a reas ar seizhvet plas.
### Kevezadegoù dre skipailh
#### Kampionad europat ar Maouezi
C'hoari a reas ur wezh e skipailh Bulgaria.

#### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas ur wezh e skipailh Bulgaria.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* Chess Base
* 365 Chess
Financial District (Manhattan)

**Karter an aferioù** (saozneg: **Financial District**) eus Lower Manhattan, anvet ivez dre berradur ar **FiDi**, eo anv ur c'harter lec'hiet e su eus Manhattan e New York. Tro-dro dar greizenn e vez an hent-tizh kornôg er c'hornôg, Straed Chambers hag ar City Hall Park en norzh, Pont Brooklyn er biz, an East River er gevred, ha South Ferry ha the Battery er su.
## Notennoù ha daveennoù
Renetez

Bodañ a ra ar ger **renetez** un hollad kultivarioù avaloù e sistem rummata avaloù Diel-Lucas ha Diel-Dochnahl. Degadoù a ouennoù renetez a zo, ha kavet int stank e Breizh, Bro-C'hall, Bro-Saoz, Italia ha Portugal. Implijet e vez alies lod anezho e keginerezh Italia, pe c'hoazh evit ober sistr.

An avaloù renetez a c'hall bezañ rannet e pevar strollad :
*1. avaloù renetez gant ul liv, da skouer Renetez Ananaz, Renetez Frank, Rhode-Island Greening
*2. avaloù renetez ruz, da skouer renetez Baumans, Jonathan   
*3a. avaloù renetez alaouret roudennek, da skouer Blenheim Orange, Cox Orange Pippin, von Zuccalmaglios Reinette
*3b. avaloù renetez alaouret ruz, da skouer Court of Wick
*4. renetez gris, da skouer Brownless Russet, Roxbury Russet, Renetez gris Kanada, Renetez Gris an Oriant

## Un nebeut gouennoù avaloù renetez

*Rouanez-ar-renetez
*Rouanez-ar-renetez ruz
*Reinette à Longue Queue
*Renetez Ananaz 
*Renetez Baumann
*Renetez Bergamotte
*Renetez Clochard
*Renetez Courthay
*Renetez Amerika
*Renetez Arvorig
*Renetez Orleañs
*Renetez Blenheim
*Renetez Breizh
*Renetez Brive
*Renetyez Champagn
*Renetez Chênée
*Renetez Cox Orange
*Renetez steredennet
*Renetez Flandrez
*Renetez Bro-C'hall
*Renetez an Ospital
* Renetez Karmína
*Renetez Landsberg
*Renetez Savoia
*Renetez Servin
*Renetez Tournai
*Renetez alaouret c'hall
*Renetez Vigan
*Renetez alaouret Berlepsch
*Renetez Amboulne
*Renetez Orleañs
*Renetez gris Kanada
*Renetez ar Mañs
*Renetez Duquesne
*Renetez steredennet
*Renetez frank
*Renetez gris an Oriant
*Renetez Hernaut
*Renetez velen sukret
*Renetez Newtown pe Renetez Albemarle
*Renetez Oberdieck
*Renetez Oldenburg
*Ribston Pippin
*Renetez ruz ar Roen
*Renetez Wagner


Malus-Ananasrenette.jpg|Renetez Ananaz.
Reinette d'Amboulne.JPG|Renetez Amboulne.
Malus Clochard.jpg|Renetez Clochard.
Kuldrenett.jpg|Renetez alaouret.
Reinette-étoilée.jpg|Renetez steredennet.
Reinette grise du Canada.jpg|Renetez gris Kanada.
Deutsche Pomologie - Aepfel - 042.jpg|Rouanez-ar-renetez e *Deutsche Pomologie*.
Reinette du Vigan.JPG|Renetez Vigan.
Malus Orleansrenette 4243.jpg|Renetez Orleañs.


## Daveoù
1490 Doom

**1490 Doom** zo ur c'hoari emgann karmouch gant delwennigoù  krouet gant an embregerezh stadunanat Buer Games. Ar bed a zo unan dazeilat-grimdark krennamzerel er bloavezhioù 1490 betek 1494 .

## Doare krogad
Pep c'hoariadenn a bad 30 munutenn. Pep a c'hoarier a rank choaz teir zudenn, war un hollad daouzek doare tudenn posubl gant pep a zoare da stourm. Tachenn emgann ar c'hoari taol a zo simpl-tre gant dismantroù kêrioù met ur rediñ eo da gaout posublderioù da bignaat en uhelder. A-feur ma bad ar c'hoariadenn e vez ul latar marvus o sevel ar pezh a rediañ an tudennoù da bignat pe mervel mouget. Kavet e vez traoù kuzhet en dachenn emgann evel armoù, louzoù... D'ar muiañ a vez seizh tro da c'hoari gant pep c'hoarier a-raok ma vije echu ar c'hrogad.
## Kampagnoù
Kampagnoù a zo ouzhpennet d'ar c'haori diazez, da vezañ c'hoariet e unan pe gant harp c'horierien all:
* The Gates of Rennes: Dont-tre kêr Roazhon dismantret ha saveteiñ prizonidi diouzh lu Eskob Roazhon troet da sot. Ar c'hoarierien a c'hall bezañ Adrian, an Tad Gregor, ha Simon 
* The Fall of Rothenburg: Ret eo d'ar c'hoarierien c'hoari ur strollad tud o klask dreistbevañ kouezhadenn Rothenbur en Impaaleriezh sAntel.
## Doare tudennoù
* Gup (rasteller madoù)
* Diaoz (kadour kreñv)
* Sklêrijenner
* Lazher
* Beleg soudard
* Kadour
* Moc'hataer
* Marc'heg
* Ar gov
* Chaseour el latar
* Gwenanner
* Bourev
* Adrian, tudenn vojennel
* Tad Gregor, tudenn vojennel
* Wilhelm ha Berengar (chaseour ha ki), tudennoù vojennel
## Notennoù ha daveennoù

## Pennadoù kar
* Trench Crusade
## Liammoù diavaez
*  Lec'hienn ofisiel
* Filmig tañva
Christian Estrosi

**Christian Estrosi**, ganet d'ar 1añ a viz Gouhere 1955 e Nisa, zo ur politikour gall bet sportour war varc'h-tan.

Bet eo prezidant Kuzul departamant Alpoù-an-Arvor, ezel eus meur a c'houarnamant, kannad evit Alpoù-an-Arvor, prezidant kuzul rannvroel Provence-Alpes-Côte d'Azur etre 2015 ha 2017, prezidant metropolenn Nisa Côte d'Azur abaoe 2012 ha maer Nisa eus 2008 betek 2016 hag adarre adalek 2017.

Ezel eo bet eus strolladoù politikel lies evel an RPR, an UMP goude-se an LR, en doa kuitaet e 2021, goude bezañ roet lañs d'ar strollad La France audacieuse ha kinniget tostaat ouzh La République en Marche! eus ar prezidant Emmanuel Macron. D'ar 16 a viz Gwengolo 2022, eo deuet da vezañ besprezidant ar strollad Horizons.
## Afer ar penn moc'h
D'ar 27 a viz Meurzh 2026 e oa bet plantet ur penn moc'h gant skridoù enepyuzev war ti Christian Estrosi . Estrosi a oa bet o tamall d'an tu dehoù pellañ bezañ sevenet an taol. E kenarroud an dilennadegoù kêr, emañ o keveziñ a-enep Éric Ciotti eus an Union des droites pour la République (UDR) hag a zo kevredet gant ar Rassemblement National. Daou zen genidik eus Tunizia zo bet harzet hag a vo da vezañ barnet . Diskred a zo war lod eus izili kampagn Estrosi e vije bet savet an taol ganto .

## Notennoù ha daveennoù
Korovin (pistolenn)

Ar **bistolenn Korovin**, bet anvet **TK** en ur mod ofisiel gant nerzhioù surentez an URSS *(*evit *Toulskiy, Korovina*, e rusianeg : Тульский, Коровина), zo ur bistolenn damaotomatek un-ober vihan produet etre 1926 ha 1935.

## Istor

Er bloavezhioù 1920 e fellas da bennoù uhel en URSS lakaat sevel ur bistolenn vihan evit pourveziañ ar boliserien hag an Tcheka. Sergey Korovin, a laboure e arsanailh Toula, en doa echuet e 1923 ur c'hentpatrom pistolenn damaotomatek kambret e 7,65 mm Browning. Dilezet e oa bet gant an aotrouniezhioù abalamour d'he fouez ha d'he friz peurgetket. Dindan atiz an embregerezh sport Dinamo, Korovin a labouras war-lerc'h war ur stumm skañvaet eus an arm, kambret e 6,35 mm Browning. Un arm skañv e oa (war-dro 420 gram), aes da guzhat. Pourveziet e oa gant ur c'harger 8 kartouchenn. Mont a rae en-dro gant ur sistem tennata dre argil. Homañ a voe produet etre dibenn 1926 ha 1935 ha roet d'un nebeud ofiserien, politikourien a renk uhel, hag izili an NKVD war-lerc'h. Roet e voe evel prof ofisiel gant servijoù diplomatiezh ar vro ivez. Implijet e voe gant un nebeud ofiserien e-pad an Eil Brezel-bed, ma ne oa ket un arm savet evit brezeliñ da vat zoken.

Ar bistolenn damaotomatek kentañ produet en URSS e oa an TK. Implijet e voe gant un nebeud servijoù Stad betek ar bloavezhioù 1950. War-dro  skouerenn anezhi a voe graet etre 1926 ha 1935. An Tokarev TT 33 a gemeras he flas adalek kreiz ar bloavezhioù 1930. Un arm ral eo hiziv an deiz.

## Er sevenadur
Ar bistolenn Korovin a c'haller gwelet en un dornad filmoù ha c'hoarioù video evel *[[Enlisted (c'hoari video)|Enlisted]]*.

## Daveennoù
Rouanez-ar-renetez

Ar **rouanez-ar-renetez** a zo ur ouenn avaloù eus familh ar renetez. Sevel a ra ar c'hultivar-se d'an XVIII kantved.

## Orinoù hag istor
Krouet e voe en Holland tro 1770.

He anv orin a seblant bezañ bet *Kroon Renet*, da lavaret eo « renetez ar gurunenn » e nederlandeg. Holland e oa ar vro ma oa bet gounezet meur a ouenn avaloù Kroon, ha sellet e voe evel bro orin ar rouanez-ar-renetez gant an arbennigour alaman Adrian Diel pa zerkrivas anezhi e 1802. Resevet en doa anezhi eus Den Haag dindan an dikedenn Kroon Renet.

E galleg eo anvet *reine des reinettes* hag a saozneg *Queen of the pippin*, ur ouenn disheñvel ouzh *King of the pippin*, daoust dezho bezañ droukvesket an eil gant eben alies.

## Kerentiezh
Krouet e voe ur c'hemmad gant Ensavadur broadel an enklask agronomek Añje (Bro-C'hall) tro 1975, gant ul liv kreñvoc'h hag un azvded abretoc'h. *Belrène* eo e anv.

## Pollenadur

* Bleuniadur : ar rouanez-ar-renetez a zo er strollad C. Tizhout a ra ar bleuniadur e varr daou zeiz goude ar Golden Delicious.
* Hiliadur : ar rouanez-ar-renetez a zo ur ouenn diploid dam-emstrujus. 
* Gallout a ra bezañ hiliet ivez gant : Cox Orange, Discovery, renetez ruz orañjez, renetez Landsberg, Ontario, Tranparant Melen, ...
* Strujusted : ordinal. Kultivar aliet alies er gwerjezoù evit bezañ pollenet.
* S-genotip : an taolennoù pollenadur a ziskouez a-wechoù eo bet hiliet gant 'Granny Smith' ha 'Golden delicious'. Koulskoude, gant un S-genotip S1S3 , n'eo ket hiliet matre na gant *Granny Smith* (**S<sub>3</sub>**S23), na gant *Golden Delicious* (S2**S<sub>3</sub>**).

## Deskrivadur ar frouezh

* Implij : mat-tre eo an aval-se evit keginañ tartez, an dartezenn mod Tatin peurgetket, hag evit aozañ yod avaloù.
* Ment : etre.
* Epikarp : tev awalc'h, garv un tammig, pikaouek kalz gant gris, foñs melen dilufr roudennek e ruz.
* Bouedenn : melenn-gwenn, fin ha chugonus, brusk ha trenk, plijus da chaokat e-barzh, blaz kraoñ. 
* Stumm : kranenn-pikernek.
* Troadenn : hirder krenn, kreñv, en diazez dreist-holl.
* Lagad : bras, damgloz, bras kenañ e gavenn.
* Dour : awalc'h, sukret, trenk ha frondus.
* Beveziñ : miz Kerzu-miz Meurzh
* Kalite : kentañ.

## Deskrivadur ar gwez
* Rustegezh : harzañ a ra ouzh hinadoù yen awalc'h Norzh Europa.
* Koad : kreñv kennañ.
* Brankigoù : n'eus ket kalz peurliesañ.
* Lagad : bras, viheñvel.
* Deliennoù : bras kenañ, hirgelc'hiek, dantet don.
* Lostig-delienn : berr.
* Delienn-droadenn : hir ha ledan.

### Gounezadur
* Tad-gref : mat kenañ evit gwez e-kreiz ar gas.
* Kleñvedoù :
** harzañ a ra ar ouenn-se ouzh an oidiom.
** kizidik eo ouzh ar c'hwen-gwez.
* Pebelladur : kreñv.

## Gwelet ivez
### Levrlennadur
* André Leroy, *Dictionnaire de pomologie, Pommes*, levrenn 2, 1867. Lenn ar fichenn, p.611.
* Henri Kessler, *Pomologie romande illustrée. Les 50 meilleures variétés de fruits pour la culture avec reproduction en couleurs d'après échantillons cultivés au pays*, 1949.

### Pennadoù nes

* Avaloù kontell
* Avaloù sistr

### Liamm diavaez
* Gwelet an aval war pomologie.com.

## Daveoù
Pavlina Čilingirova

**Pavlina Čilingirova** (e bulgareg:** Павлина Чилингирова**), ha **Pavlina Angelova** ivez (e bulgareg: **Павлина Ангелова**) a zo bet ganet d'an 22 a viz Here 1955 e Bulgaria.Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.Mestrez etrebroadel (WIM) eo abaoe 1982.2 105 edo he renk Elo *Standard* e miz Meurzh 2026.Renk Elo *Standard* uhelañ: 2 305, bet tizhet e miz Genver 1994.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ar Maouezi]]
* Trec'h e voe e Kampionad *Standard* ar Maouezi e 1993.
* Tapout a reas an eil plas div wezh: e 1981 hag e Pernik e 2007 .
* Tapout a reas an deirvet plas c'hwec'h gwezh: e 1980, e 1986, e 1989 e Sofia, e 1990, e 2004 e Sofia hag e 2006 e Vilingrad.
#### Tournamantoù takadel
C'hoari a reas peder gwezh: e 1981, e 1987, e 1993 hag e 1995.
#### Kevezadegoù hiniennel all
* E 1988 e voe trec'h e Trournamant etrebroadel ar Maouezi e Dortmund (Republik Kevreadel Alamagn).
* E mizioù Gouhere hag Eost 2007 e voe trec'h e Tournamant *Thracian Princess* e Vratsa (Bulgaria) 8/9 (+ 7, = 2, - 0).

### Kevezadegoù dre skipailh
#### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Bulgaria.
.

#### Kampionad europat ar Maouezi
C'hoari a reas div wezh e skipailh Bulgaria.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* 365 Chess
Rumjana Gočeva

**Rumiana Hristova Bojadjieva-Gocheva** (e bulgareg:**  Румяна Христова Бояджиева-Гочева**), a zo bet ganet d'an 21 a viz Gouhere 1957 en Asenovgrad (Bulgaria).
Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.Mestrez etrebroadel (WIM) eo abaoe 1982 ha Tredeog broadel abaoe 2022. edo he renk Elo *Standard* e miz Meurzh 2026,  he renk Elo *Fonnapl* ha  he renk Elo *Luc'hedenn*.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ar Maouezi]]
Trec'h e voe c'hwec'h gwezh e Kampionad *Standard* ar Maouezi: e 1980, e 1982 (rampo gant Margarita Vojska), e 1984 (rampo gant Margarita Vojska), e 1987, e 1989 hag e 1991.
### Kevezadegoù dre skipailh
#### [[Olimpiadoù echedoù]]
C'hoari a reas pemp gwezh e skipailh Bulgaria.

## Mammenn
* *Личностите в Българския шахмат*  (*Personelezhioù an echedoù bulgar*), БФШ, 2008.
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* Chess Games
* Chess.db
Renetez Arvorig

An avaloù **[[renetez Arvorig]]** a zo ur ouenn gozh avaloù kontell a gaver stank e Breizh, anavezet er Grennamzer dija

Gallout a ra bezañ implijet evit ober sistr ivez

## Deskrivadur
Un dalc'h a-zivilh zo d'ar wezenn. Hir ha soupl eo he brankigoù, ar pezh a glot mat ouzh al lec'hioù avelek. 

Emstrujus eo ar seurtad, met evit kaout ur frouezhadur gwelloc'h e c'haller implijout golden delicious ha rouanez-ar-renetez evel pollenered.
  
Diwezhat kenañ eo ar bleuniadur (dibenn miz Mae). Buan eo ar frouezhiadur met kreñv eo ar pebelladur. Dastumet e vez ar frouezh e deroù miz Du ha mirout a c'hallont bezañ etre miz C'hwevrer ha miz Even. Gwechall e Bro-Roazhon a veze miret an avaloù-se *"en tombe"*, da lavaret eo ur foz tapiset gant plouz ha goloet gant plouz. 

Ar frouezh a zo melen marbret ha brizhellet e gell. Trenkik, krak ha frondus eo ar vouedenn.
Ar ouenn-se a zo avaloù kontell mat, ha kenkoulz int evel avaloù sistr evit ober ur sistr gwenn ha frondus.

## Produadur
Hervez Kuzul broadel ar geginouriezh e oa tro 1500 tonenn produet e 1994, hag aet eo zr produiñ war gresk abaoe.

## Pennadoù kar

* renetez
* labour-douar Breizh
* keginerezh Breizh

## Daveoù
Charlotte (avaloù-douar)

An avaloù-douar **charlotte** a zo ur ouenn avaloù-douar krouet en un arnodva enklask war an avaloù-douar e domani Trevarez (Bro-Gerne). Lakaet e voent war ar marc'had e 1981, ha dindan aotre e oant bet betek 2011. Abaoe se eo dieub o implij.

Emañ ar seurtad-se e-touez ar re aotret gant ar c'haier ar c'hargoù evit produiñ « Avaloù-douar enez Ré » (AOG).

## Perzhioù

Hirvoan eo o stumm, fin o c'hroc'hen, ha parfet o bouedenn.

Produus kenañ int hag en em virout a reont mat kenañ e-pad o foazhadur. Mat int evit bezañ poazhet ouzh ar vurezh pe frinket, met ket rostet. Ar seurtad parfet e vouedenn ar muiañ gounezet e Frañs eo.

## Daveoù

## Gwelet ivez

### Pennadoù nes
* aval-douar
* keginerezh Breizh

### Liamm diavaez
* Fichenn deskrivañ an aval-douar 'Charlotte', FNPPPT (Frañs)
Ognon Rosko

**Ognon roz Rosko** a zo ognon gounezet en Arvor Bro-Leon. **Ognon Rosko** a zo un Anvadur orin kontrollet (AOK) hag un Anvadur orin Gwarezet (AOG).  

## Istor
Ur manac'h eo a zegasas an ognon roz e Bro-Leon er XVII kantved. Kavet mat en doa anezho e-pad ur chomadenn e Portugal. Kelenn a reas an doare da c'hounit an ognon-se dous kenañ ha frondus d'e amezeien a oa e kouent Rosko. 

Anv an ognon-se a ra dave da Rosko, kavell istorel ar produadur ha porzh nemetañ ezporzhañ da Vreizh-Veur e-pad pell. Mont a rae ar Joniged, marc'hadourien ognon, da Vreizh-Veur hag an Inizi Angl-ha-Norman bep hañv evit gwerzhañ o ognon a di da di. 

## Seurtad
Ur seurtad ognon roz eo, eus ar spesad *[[Ognon (Allium cepa)|Allium cepa]]*. Ul liv roz ha kouevr a zo ganto, hag ur ment krenn etre 40 ha 80 mm a dreuzkiz.  

## AOK/AOG

Un anvadur orin kontrollet (AOK) o deus abaoe an 19 a viz Here 2009. Kontrollet ha meret  eo an anvadur-se gant Sindikat an anvadur orin kontrollet « Ognon Rosko », hag e Kastell-Paol emañ e sez.

Savet e voe ur goulenn AOG (Anvadur orin gwarezet) e 2010 ouzh servijoù Komision Europa. D'an 18 a viz Gwengolo 2013 e voe anavezet an AOG dezho, hag abaoe eo gwarezet an anvadur en holl stadoù Unaniezh Europa bremañ.

## Sevenadur
Abaoe 2003 e vez aozet « Gouel ognon Rosko » gant kêr Rosko bep miz Eost. 

Un « Ti ar Joniged ha Ognon Rosko » a zo en un ti-feurm kozh. Kontañ a ra istor ar gounidigezh-se.

## Daveoù

## Gwelet ivez
### Pennadoù nes

* Anvadur orin gwarezet
* Joniged
* Keginerezh Breizh

### Liamm diavaez
* Lec'hienn ofisiel ognon Rosko AOG
Vera Pejčeva

**Vera Pejčeva-Jürgens** (e bulgareg: **Вера Пейчева-Юргенс**) a zo bet ganet d'ar 5 a viz Gwengolo 1969 e Stara Zagora (Bulgaria).
Ur c'hoarierez echedoù bulgar hag alaman eo.Mestrez veur (WGM) eo abaoe 1993, Mestrez etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1988. edo he renk Elo *Standard* e miz Meurzh 2026.2 340 e voe he renk Elo *Standard* uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1994.
Dimeziñ a reas e 1991 ha mont a reas da chom da Alamagn. C'hoari a ra eno abaoe 1992.
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad ''Standard'' bulgar ar Maouezi]]
* Tapout a reas an eil plas e 1987 e Sofia.
* Trec'h e voe e 1990.
#### Kampionad europat (Merc'hed)
Tapout a reas an eil plas e 1989 er rummad e-dan ugent vloaz en Arnhem (Izelvroioù).
#### Tournamant etrebroadel ar Maouezi e [[Dresden]] (Alamagn)
Tapout a reas an eil plas e 1993 war-lerc'h Margarita Vojska. 
#### Tournamant etrebroadel [[Aten]] ([[Gres]])
Tapout a reas an eil plas e 1989 war-lerc'h Svetlana Prudnikova.
#### Tournamant takadel [[Graz]] ([[Aostria]])
Trec'h e voe e 1993.
#### Tournamant etretakadel [[Jakarta]] ([[Indonezia]])
C'hoari a reas e 1993, 32 e voe.
#### Kampionad alaman (Maouezi)
* Tapout a reas an eil plas e 2002 war-lerc'h Gisela Fischdick.
* Trec'h e voe e 2007 er C'hampionas *Fonnapl*.
### Kevezadegoù dre skipailh
#### [[Olimpiadoù echedoù]]
* C'hoari a reas ur wezh e skipailh Bulgaria.

* C'hoari a reas ur wezh e skipailh Alamagn.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* Chess Games
Arme Finland

An **tirlu finat** (finneg *Maavoimat*, svedeg: *Armén*) eo skourr tirlu nerzhioù difenn Finland. Tirlu Finland a zo rannet e C'hwec'h skourr: troadegiezh (gant unvezioù hobregonet), kanolierezh kampagn, nerzhioù enep kirri-nij, ijinourien, kehentiñ, hag unvezioù dafariñ. Abaoe ar 1añ a viz Genver 2022 penn uhel arme Finland eo al Letanant jeneral Pasi Välimäki.
## Rolloù
Kefridioù tirlu Finland a zo rannet evel-se
#Gwareziñ tiriad Finland hag ar gurunenn
#Harpañ ar pennadurezhioù trevour
#Kemer perzh dre harpañ e bec'hioù etrebroadel

## Notennoù ha daveennoù
Israel Keyes

**Israel Keyes**, ganet d'ar 7 a viz Genver 1978 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Kerzu 2012, a oa ul lazher a steudad, gwaller, Laer bank, laer dre freuz, tangwaller ha skraper tud stadunanat.

Keyes a zo brudet evit muntr tri den, met ar polis a soñj en devoa lazhet unnek den en holl da nebeutañ dre Stadoù-Unanet a-bezh e fin ar bloavezhioù 1990 ha betek penn-kentañ ar bloavezh 2012. Keyes a oa bet harzet e miz Meurzh 2012 hag emlazhet pa oa o c'hortoz e varnadenn. Aferioù kavet en e loch toull-bac'h a lak da grediñ d'ar Federal Bureau of Investigation (FBI) en dije lazhet muioc'h evit tri den. Keyes a oa bet soudard en tirlu stadunanat eus 1998 betek 2001.
## Buhez
### Yaouankiz
Israel Keyes a oa bet ganet e Richmond Utah, d'ar 7 a viz Genver 1978, an eil bugel eo a-ziwar dek eus the  Heidi Keyes (*ganet* Hakansson) ha John Jeffrey "Jeff" Keyes. E dud a veve e Torrance, e Kalifornia, hag a oa ezel eus an Church of Jesus Christ of Latter-day Saints (LDS Church). E dad a oa bet o labourat evit an iliz en Alamagn.

Keyes hag an holl bugale all a oa bet desket er ger a-raok ma vije dilojet gant ar familh e 1983 war un tamm douar e norzh Colville, e Washington. Troc'het diouzh peurrest ar gevredigezh, ar familh a veve en ur gabanenn goad gant ur pezh nemetken e-kichen hent Rocky Creek Road. Ne oa ket tredan na dour o redek. Dre ma oa re vihan ar gabinenn evit an holl, lod bugale a gouske en un deltenn. Rediet e oant da chaseal evit kaout peadra da zebriñ, troc'hañ koad evit en em dommañ ha labourat en atantoù tro-war-dro evit degas arc'hant d'ar familh. Goude harzadenn Israel, e oa bet soñjet gant ar boliserien e oa bet gwallgaset gant e dad.

E Colville, ar familh a zae da oferenn un iliz anvet *The Ark*, un iliz troet d'an dreistbeliouriezh gwenn ha d'an ideologiezh Christian Identity. Keyes en doa embannet diwezatoc'h a-zivout *The Ark* e oa un doare bevañ tost ouzh hini an Amished o talañ ouzh donedigezh an doareoù bevañ modern. E-kerzh e buhez en *The Ark*, ar familh Keyes a oa deuet da vezañ kamalad gant amezeien dezho, familh Chevie Kehoe, hag a vo kondaonet e 1996 evit ur muntr triad.
### Krennard
Ar familh Keyes a oa paouezet da vont d'an iliz *The Ark* evit mont da hini ar *Christian Israel Covenant Church*, hag a oa a-du c'hoazh gant an ideologiezh dreistbelioury. Keyes en do embanent e oa an iliz-se evel ur bezen. Keyes a oa brudet evit chaseal "kement boud gant un talm kalon" hag embannet en doa bet da tud eus an iliz en devoa digroc'hennet bev ur gavr. An disoc'h a oa bet e oa pellaet an holl bugale all dioutañ. Ur c'hamarad klas dezhañ en doa embannet pa Keyes nepell dioutañ e lakae "e groc'hen da grennañ".

## Notennoù ha daveennoù
Miton Roazhon

**Miton Roazhon** a zo ur soubenn vara hengounel eus Bro-Roazhon, ur meuz marc'had-mat a veze debret e-touez an tiegezhioù gwechall. Aozet eo gant bara diazez, ur penn-ognon bras, un tasad laezh, amann, ur melen-vi, ul loaiad sukr poultr, holen ha pebr.

Ret eo d'ar soubenn-se bezañ mitonet e-pad pell. Seul vuioc'h eo mesket gant al loa seul finoc'h eo.

Emañ ar miton e-barzh familh ar panada, ur soubenn gant bara a gaver e kalz broioù eus Europa : Katalonia, Bro-C'hall, Bro-Spagn, Italia, Bro-Saoz...

## Pennadoù kar
* Bro-Roazhon
* Keginerezh Breizh

## Daveoù
Grain de Sail

**Grain de Sail** a zo un embregerezh boued staliet e Montroulez. Kaset e voe ar mennozh da benn gant François Liron e 2012, gant sikour arc'hant Olivier Barreau, embreger en rodoù-avel en donvor, ha gant sikour e vreur Jacques ur pennad goude. Arbenniget eo er produiñ chokolad ha krazañ kafe. Ar pezh eo dibar ganti eo e enporzh he danvezioù diaoz oc'h ober gant ar fred dre lien evit bevennañ he louc'h karbon. 

## Produioù
Tablezennoù ha toaz da ledañ a vez gwerzhet gant Grain de Sail, chokolad du ha laezh gant traoù all e-barzh. Kafe greun pe malet eus Honduras, Kolombia, Mec'hiko ha Perou a vez kinniget gant an embregerezh.

## Lestraz
Goude bezañ savet ul lestr-karg dre lien 24 m hirder e 2020 evit ober he zreizhadennoù treuzatlantel kentañ, ar *Grain de Sail I*, e savas un eil lestr-karg dre lien 52 m hirder, ar Grain de Sail II, hag a voe moret e 2024.

Ul lestr all, ar Grain de Sail III, empennet gant ar gabined savouriezh *L2Onaval* en Oriant, a zo war sevel hiziv hag aveet e vo gant sistemoù SolidSail. Deroet e vo e 2027. Ur wech savet e vo ar gouelier douger-endalc'herioù brasañ ar bed.

## Brezhoneg
N'eus ket brezhoneg na war pakadurezh ar produioù na war al lec'hienn intetrnet, met aozet eo bet ur stal-labour chokolad e brezhoneg en o sez e framm "miz ar brezhoneg" 2026.

## Daveoù

## Liamm diavez

*   Lec'hienn ofisiel
Aerlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina

**Aerlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina**, (sinaeg: 中国人民解放军空军, Zhōngguó Rénmín Jiěfàngjūn Kōngjūn) brudet ivez evel **Nerzhioù aerlu Sina** (sinaeg: 中国空军) pe **nerzh aer ar Bobl** (sinaeg: 人民空军), eo servij nij diazez Arme Dieubidigezh Pobl Sina. Aerlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina a ra war-dro an darn eus nijerezioù an arme pobl, evel ar c'hirri-nij taktikel, ar c'hirri-nij dezougen, hag ar c'hirri-nij strategel. Dafaret eo ivez gant nerzhioù douar enep nijerezioù, evel ar radarioù broadel galv-abred, hag ober a ra war-dro ivez eus an nerzhioù controls the korf harzlammerien.
## Notennoù ha daveennoù
Vladimir Grigorievitch Fyodorov

**Vladimir Grigorievitch Fyodorov** (e rusianeg : Владимир Григорьевич Фёдоров), bet ganet d'ar 15 a viz Mae 1874 (3 a viz Mae en deiziadur kozh) e Sant-Petersbourg (Impalaeriezh Rusia) ha marvet d'an 19 a viz Gwengolo 1966 e Moskov (URSS), a oa ur soudard, skiantour, kelenner hag armeurer rusian. Brudet eo evit e labour war armoù-tan hiniennel nevez e hanterenn gentañ an XX kantved, en o zouez an Avtomat Fyodorova, ar fuzuilh aotomatek kentañ en Istor.

## Buhez
E 1892 e krogas Fyodorov gant studioù er skol-ganolierezh Mic'hailovskiy, un ensavadur brudet-tre neuze. Goude bezañ bet tapet e ziplom e servijas daou vloaz er Gward impalaerel. E 1900 e voe anvet e Renerezh ar C'hanolierezh, en ur rann karget da ijinañ armoù hiniennel nevez. Eno e labouras asambles gant armeurerien a bouez evel Sergey Ivanovitch Mosin, unan eus ijinourien ar fuzuilh Mosin-Nagant. Karget e voe da sevel ur fuzuilh aotomatek, un arm ha ne oa ket anezhañ c'hoazh d'ar mare-se. E 1911 e kinnigas ur c'hentpatrom kentañ, a voe gwellaet betek 1913 ha dilezet gant ar gouarnamant a-benn ar fin. Abalamour d'ar Brezel-bed Kentañ e voe adkroget gant al labour war an arm e 1915. Bloaz war-lerc'h e voe amprouet gant an arme ha dibabet, dindan an anv Avtomat Fyodorova.

Goude an Dispac'h e Rusia, Fyodorov a voe kaset e miz Genver 1918 da Govrov a-benn sevel un uzin nevez eno, evit produiñ fuzuilhoù-mindrailher Madsen hag armoù savet gant Fyodorov e-unan. Luziet e voe savidigezh al labouradeg : Fyodorov a voe anvet da rener anezhi e 1919, ha produet e voe an armoù-tan kentañ enni e 1920 hepken. Ouzphenn d'e bost en uzin e oa ezel eus ar strollad karget da amprouiñ an armoù nevez evit an Arme Ruz. Oberiant e voe betek ar boavezhioù 1940, en ur genlabourat a dost gant Vasiliy Degtyaryov, hag en ur gemer perzh e stummadur ur rummad armeurerien nevez, en o zouez Georgiy Chpagin ha Sergey Simonov. Meur a enor a resevas a-berzh an URSS, evel Urzh ar Steredenn Ruz (1941) hag Urzh Lenin (div wech, e 1943 hag e 1964).

Er vered Golovinskoye, e Moskov, emañ e vez.

## Daveennoù
Avaleg

An **avaleg** a zo un evaj digor-kalon graet o veskañ chug avaloù ket bervet ha lambig. Aozet e vez an died alkoolek-mañ abaoe pell e Breizh hag e rannvroioù kornôg Bro-C'hall Maine ha Normandi, broioù sistr ent-hengounel. 

## Kinnig
Evit kaout avaleg e mesker tro div drederenn moust avaloù (chug ket bervet) hag un drederenn lambig sistr 2 vloaz pe muioc'h. L’alcool contenu dans l'eau de vie empêche la fermentation du jus, donnant ainsi un alcool plus sucré. Le pommeau acquiert ensuite sa couleur ambrée et son blaz au contact du bois du tonneau où il vieillit durant une période comprise entre 14 et 21 mois.

E 2019 e voe rummet avalegoù Breizh, Maine ha Normandi er rubrikenn « *traoù kreñv all* » gant Unaniezh Europa.

## Avaleg Breizh

Aozet e vez avaleg en tiez abaoe pell war ar maez, o veskañ chug avaloù sistr gwasket nevez zo gant lambig sistr.
### AOK Avaleg Breizh
Gwarezet eo Avaleg Breizh gant un Anvadur Orin Kontrollet (AOK) abaoe an 31 a viz Mae 1997. Ar wech diwezhañ e voe azgwelet kaier ar c'hargoù an anvadur e voe gant an dekred nv 2014-1643 eus ar 26 a viz Kerzu 2014.

Goloiñ a ra an anvadur Avaleg Breizh un takad douaroniezhel a 372 kumun e departamantoù Aodoù-an-Arvor (22), Penn-ar-Bed (29), Il-ha-Gwilen (35), Liger-Atlantel (44) ha Mor-Bihan (56), dreist-holl aodoù norzh ha su ar vro ha Bro-Roazhon.

## Avaleg Bro-C'hall
### AOK Avaleg Maine

Aozet e vez avaleg Maine gant sistr ha lambig Maine. Gwarezet eo gant un Anvadur Orin Kontrollet (AOK) abaoe an 29 a viz Here 2009. Ar wech diwezhañ e voe azgwelet kaier ar c'hargoù an anvadur e voe gant an dekred nv 2014-1643 eus ar 26 a viz Kerzu 2014.

Goloiñ a ra un takad douaroniezhel a 141 gumun, dreist-holl en hanter su departamant Mayenne hag ur vandenn douar e norzh Maine-ha-Liger. An anvadur a ra dave da broviñs kozh ar Maine (hag a c'holoe ar Sarthe hag an tri-c'hard eus ar Mayenne dre-vras) met an takad a c'holo ivez un tamm eus proviñs Anjev (kumunioù ar "Mayenne angevine" hag Maine-ha-Liger).

Takad avaleg ar Maine a zo war Torosad Arvorig, war doureier lec'h ma oa gounezet gwini dreist-holl e-pad ar Grennamzer. E dibenn ar Grennamzer e veze berrentez boued ingal ha tennet e voe ar gwini ha plantet edeier evit ober bara, ar pezh a sachas diskar ar gwin hag ar biorc'h. Er XV kantved e voe gwellaet ar gwerjezoù gwez-avaloù, a oa abaoe ar prantad galian-ha-roman da nebeutañ, gant gouennoù o tont eus Bro-Spagn , ha hollekaat a reas ar beveziñ sistr. En em skignañ a reas ar strilhadur adalek ar XVII kantved. « Pinot » a veze graet eus ar sistr mesket gant lambig ent-istorel er Maine. Aozet e veze er menajoù, ha ne oa ket kenwerzhelet en XX kantved peogwir e oa difennet gwerzhañ evajoù digor-kalon graet gant sistr. Ne voe kenwerzhelet nemet adalek 1986, pa voe anavezet talvoudegezh hengounel avaleg ar Maine.

### AOK Avaleg Normandi

## Daveoù

## Gwelet ivez

* Keginerezh Breizh
Andzhelika Nenova

**Andzhelika Nenova** (e bulgareg:**Анжелика Ненова**) a zo bet ganet e 2010 e Bulgaria.Ur c'hoarierez echedoù bulgar eo.1 982 edo he renk Elo *Standard*, 1 877 he renk Elo *Fonnapl* ha 1 839 he renk Elo *Luc'hedenn* e miz Kerzu 2025.
## Kevezadegoù
### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ar maouezi]]
Trec'h e voe e 2025 en Etropole, 6/7 (+ 5, = 2, - 0).
### Kampionad europat ar Maouezi
C'hoari a reas, 5/11 (+ 4, = 2, - 5), e Rodos e mizioù Meurzh hag Ebrel 2025 .
## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
* He fichenn FIDE
* He c'hoari e Chess Base
* He c'hoari e Chess Games
Tirlu Albania

**Tirlu Albania** (albaneg: Forca Tokësore të Republikës së Shqipërisë) ao skourr tirlu nerzhioù lu Albania.
## Kefridioù
Kefridi diazez an tirlu Albanian eo gwareziñ dizalc'hiezh, souverenelezh ha tiriad Republik Albania, kemer perzh en oberiadurioù dengar, harpañ dre ar stourm pe dre oberiadurioù peoc'hus ar pennadurezhioù trevour eus ar vro.

## Notennoù ha daveennoù
Arme Italia

**Tirlu Italia** (italianeg: *Esercito Italiano*, berraet en EI) eo skourr tirlu nerzhioù lu italian. Istor an arme douar-se a grog e-kerzh mare ar Risorgimento er bloavezhioù 1850 ha 1860. An arme a oa bet o stourm e brezelioù trevadennel e Sina, ar Brezel etre Italia ha Turkia. Stourmet eo bet ivez e Norzhitalia a-enep Impalaeriezh Aostria-Hungaria e-kerzh ar C'hentañ Brezel-bed, en Abisinia a-raok ar C'hentañ Brezel-bed hag e-kerzh an Eil Brezel-bed en Albania, Balkanioù, Norzhafrika, en Unvaniezh soviedel, hag en Italia. E-kerzh ar Brezel yen, an tirlu a oa bet o c'hourdoniñ evit talañ ouzh Pakt Varsovia kenkas ma vije eus un aloubadeg diouzh ar reter. Abaoe fin ar Brezel yen, an arme a zo bet troet d'un nerzh gwareziñ ar peoc'h ha stourm evel en Afghanistan hag Irak. Brudet eo al lu-se evit implij ar c'harbed stourm Dardo unan stourm troadegiezh, an distrujer tankoù Centauro hag an tank Ariete. Evit lodenn aerlistri eo  brudet ar viñsaskell tagañ Mangusta. Pennlec'h an arme a zo e Roma dirak Palez Quirinal, lec'h m'emeañ prezidant Italia. Holl izili al lu a zo youlidi. 

E 2024, e oa 98 310 soudard.
Bed muzulman

**Bed islamek** pe **Bed muzulman** a vez implijet evit ober anv eus ar gumuniezh islamek, hag a zo anvet ivez an  Oumah. Gant an troiennoù-se e vez bodet an holl dud a gred en talvoudegezhioù relijiel islamek, a-sav a-du gant ur politikerezh muzulman, hag a heuil lezennoù an Islam pe evit kevredigehzioù lec'h ma vez kredourien muzulman. Gant ur ster geopolitikel a-vremañ, an troiennoù-se a ra dave da broioù lec'h ma z'eo ledet mat an Islam, memes ma n'eus ket talvoudegezhioù resis a-walc'h evit displegañ perak e vez degemeret bro pe bro. An droienn **broioù brasniver muzulman** a vez implijet ivezis an alternative often used for the latter sense.
## Notennoù ha daveennoù
Oadvezh aour an Islam

**Oadvezh aour an Islam** a oa bet ur mare frouezus en tachennoù skiantoù, ekonomikel, ha sevenadurel en istor an Islam, alies e vez etre an VIIIvet kantved hag an XIIIvet kantved.
## Notennoù ha daveennoù
Rostec'h

**Rostec'h** (rusianeg : Ростех), anvet ivez **Rostec** e industriezh an armoù-tan hag anvet gwechall **Rostec'hnologii** (Ростехнологии), zo ur strollad perc'hennet gant ar Stad rusian, bet savet e 2007, ennañ kantadoù a embregerezhioù hag a brodu, evit al lod brasañ anezhe, armoù ha dafar milourel. E Moskov emañ e sez sokial.

Hervez ar SIPRI e oa er 7 renk er bed e-touez an embregerezhioù a seurt-se e 2024, gant ur gounidigezh 27,12 miliard a euroioù. E 2022 e implije  den, ha 55% eus e c'hounidigezh a oa tennet diouzh marc'had an armoù hepken. E-touez an embregerezhioù perc'hennet gant Rostec'h emañ da skouer :
* OAK, anavezet evel United Aircraft Corporation ivez ( implijad) : kirri-nij Suc'hoi, Toupolev, Ilyouchin, Yakovlev ;
* Russian Helicopters ( implijad) : biñsaskelloù Mil ha Kamov ;
* Kalachnikov () : armoù-tan hiniennel, dronoù ;
* Kamaz ( implijad) : kirri-samm ha karbedoù dezougen ;
* Ouralvagonzavod ( implijad) : tankoù, karbedoù hobregonet, sistemoù kanolierezh ;
* Russiaboronexport ( implijad) : ajañs karget da verañ ezporzhiadennoù an dafar milourel hag an armoù.

## Daveennoù
Skif

Ar **Skif** (ukraineg : скіф, brezhoneg: Skited), brudet ivez evel ar **Stougna-P** (e rusianeg) pe **Stouhna-P** (ukraineg: Стугна-П , evit ober dave da Stouhna, ur ster liammet gant an Dnipro), eo anv ur sistem misil sturiet eneptank (MSE) diorroet er bloavezhioù 2010 gant Burev studiañ Luch, ur skourr eus UkrOboronProm. Ar c'hentañ stumm beñveg sturiañ eus ar Skif a oa bet ar PN-S (ПН-С) hag a oa bet diorroet ha produet gant ur burev studiañ belarusian lec'hiet e Minsk.

Ar Skif a zo bet savet evit distrujañ karbedoù hobregonet modern, kement reoù gant un hobregon ur pezh pe reoù gant ouzhpennadurioù hobregon, evel an hobregonoù reaktadur d'an tarzh. Ar Skif a c'hell tagañ kement sibloù fiñv pe reoù difiñv. Gallout a reer implij anezhañ evit tizhout sibloù pell (betek 5 kilometr d'an deiz) pe reoù a-dost (100 metrad da nebeutañ). Gellout a ra bezañ implijet a-enep armoù kuzhet, kreñvlec'hioù skañv, ha biñsaskellioù o treiñ. Evit vizañ gant ar Skif e vez tu implij pe an doare gant an dorn, pe gant un doare aotomatek fire-and-forget ha na implij ket un doare da heuliañ ar sibl gant an dorn. E 2018, ur stumm gwellaet eus ar Skif a oa bet arnodet gant soudarded Ukraina.

## Notennoù ha daveennoù
Tatiana Lemačko

**Tatiana Lemačko** (rusianeg : Татьяна Мефодиевна Лемачко *Tatyana Mefodievna Lematchko*), ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1948 e Moskov (URSS) ha marvet d'ar 17 a viz Mae 2020 e Zürich (Suis) a oa ur c'hoarierez echedoù soviedel-ha-suis.
E 1977, oadet a 29 bloaz, e teuas da vout Mestrez-Veur (WGM, *Woman Grand Master*).
## Kevezadegoù
### Kevezadegoù hiniennel
#### [[Kampionad bulgar an echedoù|Kampionad bulgar ''Standard'' ar Maouezi]]
Pemp gwezh e voe trec'h : e 1974, 1975, 1978, 1979 ha 1981.
#### [[Kampionad Suis an echedoù|Kampionad suis ''Standard'' ar Maouezi]]
Dek gwezh e voe trec'h : e 1984, e 1986, e 1995, e 1997, e 2003, e 2004, e 2006, e 2008, e 2009 hag e 2010.
#### Kib bedel
##### Tournamantoù etretakadel
* 3-4 rampo e Rosenthal (Republik Kevreadel Alamagn) e 1976.
* 1-2 rampo en Alicante (Spagn) e 1979.
* 3 e Bad Kissingen (Republik Kevreadel Alamagn) e 1982.
##### Tournamantoù an danvez-kampionezed
Koll a reas:
* 5,5-6,5 ouzh Elena Akhmilovskaya e Sofia (Bulgaria) e 1977, 
* 2,5-5,5 ouzh Marta Ivanovna Litinskaya en Odessa (URSS) e 1980,
* 4,5-5,5 ouzh Nana Alexandria en Alicante (Spagn) e 1983.
### Kevezadegoù dre skipailh
#### [[Olimpiadoù echedoù]]
* Peder gwezh e c'hoarias e skipailh Bulgaria.

* Unnek gwezh e c'hoarias e skipailh Suis.

## Notennoù ha daveennoù

## Liammoù diavaez
*  Chess Games
Bodadenn Vroadel ar Bobl

**Bodadenn Vroadel ar Bobl** (sinaeg : 全国人民代表大会 ; sinaeg hengounel : 全國人民代表大會 ; pinyin : Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì) eo aozadur uhelañ ar Stad e Republik Pobl Sina hag a zo a-us da Reizhiad ar C'hendalc'h Poblek. Kefridiet eo gant ar galloud stad unvanet hag oberiant eo dindan evezh Strollad Komunour Sina (SKS), dre ma 'z eo ar strollad hervez ar vonreizh gouestlet d'ar "roll pennañ" e reizhiad Stad komunour Sina. Ar vodadenn vroadel a implij e c'hefridioù er reizhiad stad evit lakaat da dalvezout rannadur al labour etrezi hag an aozadurioù stad dindan. An darempredoù etre ar Vodadenn Vroadel hag an aozadurioù dindan a zo diazez d'ar reizhiad stad unvanet.