Femme fatale

Ar **femme fatale** zo un anv gallek, adkemeret e kalz yezhoù all, a vez graet eus un dudenn el lennegezh (adkemeret goude er fiñvskeudennerezh), hag a zo ur vaouez a zegas ar marv d'an dud, hag a c'hallfe bezañ *matezh an [[Ankou]]* e brezhoneg neuze, pe da vihanañ droukchañs d'ar wazed hoalet ganti.

Kavet e vez e mojennoù an holl vroioù hag a-hed istor al lennegezh, gwech evel morganez, pe sunerez-gwad, diaoulez pe sorserez, gwech evel soudardez, spierez, ha micherioù all c'hoazh. Sachañ a ra gwazed dinerzh daveti, paket e rouedoù o c'hoant.

Unan eus penntudennoù al lennegezh hag an arz eo eta, abaoe *hor mamm [[Eva]]*. Galloudoù hud he deus, teogiñ a ra he freizh, ur gwaz (peurliesañ) eta, evel pa vije un diaoulez tec'het eus puñs an ifern, o c'hoari gant he c'hened, gant he hoal, ha gant ar c'hoant c'hwezhet er wazed, da gas he mennozh kuzh da benn-vat.

Met ouzhpenn gant he c'horf e oar c'hoari ha mont a ra betek livañ gevier ha mont dre nerzh. Gant kontell pe kontamm e oar ober ivez.

A-wechoù avat ne vez nemet ur paourkaezh plac'h paket e rouedoù an tonkadur, evel er film du *[[The Lady from Shanghai]]* e 1948 .

### Mojennoù hag istor

En amzerioù kozh ec'h anavezed: 
* an doueez Ishtar, e Sumer, 
* Eva, Lilith, Delilah, Judit, Salome er Bibl
* Afrodite, e mojennoù Hellaz, ha Kirke, Kalypso, Medea, Lamia ; Elena Troia hag he c'hoar Klitemnestra; ouzhpenn ar maouezed ez eus ivez boudoù hanter loen, hanter maouez; 
* Kleopatra, en istor Roma, a lubanas daou bolitikour roman, Julius Caesar, ha Marcus Antonius; abalamour da se e voe gwall vrudet gant ar Romaned, ha neuze e teuas da vezañ pimpatrom ar *femme fatale* eus broioù ar reter, kevrinus, galloudus, ha dañjerus . 
* Hürrem Sultan e Turki,
* Marc'harid Bourgogn
* Carmen, en oberenn Prosper Mérimée, hag er c'hoarigan. 
* Milady de Winter, e romant Alexandre Dumas (tad), *[[Les Trois Mousquetaires]]*, a denn un tamm da Mata Hari. 
*Justine, e The Alexandria Quartet, gant Lawrence Durrell.

#### E Breizh
E Breizh e kaver Dahud, Izold, Morgana, Mari Vorgan, ha korriganezed ha kannerezed-noz.

Anavezet eo ivez en Azia, hag e Sina ez eus bet tamallet priedoù-kleiz da vezañ bet kiriek da wanded pe mont da get tierniezh pe dierniezh.

### Eus ar Grennamzer d'an XIXvet kantved
Eva an hini a enkorfe dañjerioù revelezh ar merc'hed hervez kredennoù ar Grennamzer. Fata Morgana a ranno an enor-se ganti adal ar mare-se. 
En XIXvet kantved, e-kerzh ar Romantelezh, e vleunio ar *femme fatale*, e barzhonegoù evel re John Keats, La Belle Dame sans Merci dreist-holl, ha Lamia.

### Oberennoù an XXvet kantved

Ar *femme fatale* zo bet poltredet evel ur sunerez-gwad ; gant he hoal e tenn o nerzh hag o frankiz digant he serc'heged. Rudyard Kipling zo bet awenet e 1897, gant ur sunerez-gwad livet gant Philip Burne-Jones, ur skeudenn aroueziek eus ar marevezh, da sevel e varzhoneg "The Vampire". Brudet e voe ar skrid ken e voe, hag an diskan "A fool there was...," a ra anv eus un den hoalet gant ar sunerez-gwad, a deuas da vezañ ur film hag a reas berzh e 1915, hag anvet *[[A Fool There Was (1915 film)|A Fool There Was]]* gant Theda Bara evel sunerez gwad an den kaezh.

Ar vaouez-se eo an dudenn greiz e filmoù evel *[[Body Heat]]*, gant Kathleen Turner, *[[The Last Seduction]]*, gant Linda Fiorentino, *[[Fatal Attraction]]*, gant Glenn Close, ha *[[Basic Instinct]]*, gant Sharon Stone.

## Ar wazed, ''mevelien ar marv''
E-touez ar wazed se e lakaor Don Juan, Heathcliff er *[[Wuthering Heights]]*, an darn vrasañ eus harozed ar barzh saoz Lord Byron (ar "Byronic hero"), Drakula,  Harthouse en Hard Times gant Charles Dickens', Georges Querelle *[[Querelle de Brest]]* gant Jean Genet, James Bond en oberenn Ian Fleming ha Tom Ripley e romantoù Patricia Highsmith.

## Liverezh
Oberennoù
*Edvard Munch 
*Gustav Klimt

## Filmoù
*Der blaue Engel, gant Marlene Dietrich en ur film gant Joseph Sternberg e 1930
* Gilda e 1946, gant Rita Hayworth 
* Femme fatale (film) gant Rebecca Rominj, en ur film aozet gant Brian de Palma e 2002.
* Basic Instinct, gant Sharon Stone

## Skeudennoù


File:Ishtar goddess.jpg|Ishtar
File:Calypso receiving Telemachus and Mentor in the Grotto.jpg|Kalypso o tegemer Telemak
File:Circe Invidiosa - John William Waterhouse.jpg|Kirke hervez John William Waterhouse
File:Morgan le Fay by Edward Burne-Jones.jpg|Morgana  gant Edward Burne-Jones e 1862
File:Medea-PaulPeterich-1905.jpg|Medea gant Paul Peterich, e 1905
File:JudithKlimt.jpg|Judit gant Gustav Klimt


## Notennoù

## Levrlennadur
* Toni Bentley (2002) *Sisters of Salome*. 
* Bram Dijkstra (1986) *Idols of Perversity: Fantasies of Feminine Evil in Fin-De-Siecle Culture*, (1986) ISBN 0-19-505652-3. 
* Bram Dijkstra (1996) *Evil Sisters: The Threat of Female Sexuality in Twentieth-Century Culture*, (1996) ISBN 0-8050-5549-5
* Elizabeth K. Mix *Evil By Design: The Creation and Marketing of the Femme Fatale*, ISBN 978-0-252-07323-6. 
* Mario Praz (1951) *The Romantic Agony*. See chapters four, 'La Belle Dame Sans Merci', and five, 'Byzantium'.

## Liammoù diavaez
* No Place for a Woman: The Family in Film Noir
* High Heels on Wet Pavement: ''film noir'' ha ''femme fatale''
* Marling, William: ''Characteristics of Hard-Boiled Fiction:The Femme Fatale''
* PERSONALITY DISORDER AND THE FILM NOIR FEMME FATALE by Scott Snyder
* ''The Greatest Femmes Fatales'' American Movie Classics Filmsite