Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 e Pariz

Gwalldaolioù a voe kaset da benn e Pariz d'an 13 a viz Du 2015, adalek serr-noz, gant tud eus ar Stad Islamek hervez a voe embannet gant pennoù an aozadur.
Fuzuilhadennoù, tarzhadennoù-emlazh a voe en 10 hag 11 arondisamantoù (Straed Bichat, straed La Fontaine-au-Roi, straed Charonne, er *[[Bataclan]]*, ha boulouard Voltaire), hag un dagadenn all a voe e Saint-Denis tro-dro d'ar sportva Stad Frañs ivez.

129 den a zo bet lazhet e-kerzh ar gwalldaolioù, 352 gloazet, 99 anezho o vezañ en arvar bras da vare an darvoudoù.

Dre an niver a dud lazhet ez eo ar gwalldaolioù gwashañ a zo bet e Bro-C'hall abaoe fin an Eil Brezel-bed.

20 tamallad, 6 anezho marvet e Siria bete-gouzout, zo barnet gant lez-asizoù a-ratozh Pariz adalek an 8 a viz Gwengolo 2021.

## Tud lazhet dre vroadelezh
*Notenn : an niver a vretoned n'eo ket anavezet.*

## Kemperzh
Miz Genver 2015 : ar vreudeur Kouachi hag Amedy Coulibaly, en anv ar strollad Al-Qaida e Yemen hag en hini ar Stad Islamek, o devoa aozet un heuliad gwalldaolioù hag a grogas gant al lazhadeg e sez ar gazetenn *[[Charlie Hebdo]]* hag a echuas gant tagadenn an *Hyper Cacher*, ur gourmarc'had yuzev. Seitek den a voe lazhet e-kerzh an argadennoù.

## Arc'hadur
### Listenn ar sponterien
### Sportva Stade de France
# Bilal Hadfi, 20 vloaz
# Dianav
# Dianav
### Straedoù
# Brahim Abdeslam, 31 bloaz
# Abdelhamid Abaaoud, 27 vloaz
# Dianav

### Bataclan
# Omar Ismaël Mostefaï, 29 bloaz
# Samy Amimour, 28 vloaz
# Dianav
### Tud klasket
# Salah Abdeslam, 26 vloaz
# Mohamed Abrini, 30 vloaz
# Dianav
# Dianav

## Diarbennoù enep sponterezh
Steuñv Vigipirate :

* D'an 8 a viz Genver 2015, ar steuñv *Vigipirate* a oa bet lakaet el live « diwall gwalldaol » e Pariz, dre urzhioù ar pennmaodiern gall Manuel Valls.
* D'an 12 a viz Genver 2015, Prezidant ar Republik, a zo e penn al luioù gall, a lakaas an oberiadur *Sentinelle* da dalvezout war an tiriad gall a-bezh evit talañ ouzh ar riskl a sponterezh ha difenn al lec'hioù arvarus dre ar vro. An oberiadur a gendalc'h hiziv-an-deiz c'hoazh.
* Stad a reuziad : d'an 19 a viz Du 2015 e oa bet votet astenn ar stad a reuziad bet embannet gant ur C'huzul maodierned dreistordinal e-pad an nozvezh eus an 13 d'ar 14 a viz Du.
* D'ar 16 a viz Kerzu 2015 ez eo bet embannet ul listenn gant rektorelezh Pariz hag ar prefeti evit talañ ouzh ar riskloù er skolioù. El listenn-se e kaver mennozhioù evel lakaat dorioù-surentez, kameriaoù.

## ''Pray4Paris / PeaceForParis''

Un arouez liammet ouzh an *[[hashtag]]* *#Pray4Paris* (*Pray for Paris*, "Pedit evit Pariz") war Twitter zo bet krouet evit ma c'hellfe an dud diskouez pegen heuget e oant gant ar gwalldaolioù hag evit bezañ kengred gant ar c'houzañvidi hag ar bobl c'hall.
Al lugan *Peace4Paris*, gant ul logo savet gant ar Breton Jean Jullien, a zo bet implijet war ar rouedadoù sokial.

## Kinkladurioù glas-gwenn-ruz
Ken spontet ez eo bet an dud dre ar bed ma'z eo bet kinklet monumantoù meur ar bed a-liv gant ar banniel gall.

The Eiffel Tower lit in blue white red (23132892146).jpg|An Tour Eiffel e Pariz
Brandenburg_Gate_in_French_flag_colours_after_Paris_attack_(23028317551).jpg|Dor Brandenburg e Berlin
Supporting France - Dublin, Ireland (23007980521).jpg|Dulenn (Iwerzhon)
London_Eye_in_French_flag_colours_after_Paris_attacks_(22397918304).jpg|Al *[[London Eye]]* e Londrez
National Gallery - -ViveLaFrance (22397908274).jpg|*[[National Gallery]]* e Londrez
SF Hôtel de Ville 14 Nov 2015.jpg|E San Francisco (SUA)
Scandinavium in Gothenburg in French flag colours after Paris attacks in November 2015.JPG|Sportva Scandinavium e Göteborg
Wembley lit up like the French flag (22721904289).jpg|Sportva Wembley e Londrez
Sydney Opera House illuminated in the colours of the French flag.jpg|Sydney Opera House e Sydney
Tel Aviv City Hall 141115 Paris Attacks.jpg|Ti-kêr Tel Aviv
SkyTree-forfrance-nov15-2015.jpg|An tour *[[Tokyo Skytree]]* e Tokyo

### Kounlidoù
#### Kounlid ar 27 a viz Du 2015
D'ar Gwener 27 a viz Du 2015 e voe ar c'hounlid ofisiel a-berzh ar Stad c'hall, unan broadel ha meur e porzh an Invalides.

Ar ganaouenn *Quand on a que l'amour* gant Jacques Brel a oa bet choazet evel kanaouenn-goun d'ar c'houzañvidi. Gant Yael Naïm, Camélia Jordana ha Nolwenn Leroy ez eo bet kanet.
Ur ganaouenn all a zo bet kanet, *Perlimpinpin*, savet gant Barbara.

Ar prezidant François Hollande en deus graet un disklêriadur e-pad 16 munutenn.

## Enebadurioù ouzh ar c'hounlidoù
Lod tud e Bro-C'hall zo savet enep ar c'hounlidoù en enor da c'houzañvidi ar gwalldaolioù, ha pa vefe ar c'hounlid ofisiel e Pariz savet gant ar Stad c'hall pe ar vunutenn vut dre an tiriad gall.
### Enebadur ouzh ar c'hounlid ofisiel
* Lod familhoù ar c'houzañvidi zo bet heuget gant atoradur politikel ar gwalldaolioù ; lod all a sav a-enep al lid dre ma soñj dezho ez eo kablus ar Stad c'hall dre an diouer a enebiezh ouzh ar sponterien.
* Pascale Gruny, senedour ezel ar strollad politikel *[[Les Républicains]]*, a oa savet a-enep ar c'hounlid broadel dre ma soñj e oa kablus ar gouarnamant gall.

### Enebadurioù ouzh ar vunutennad tav
#### Bro C'hall
* Ur pomper a-vicher eus al Landes a nac'h ar vunutennad tav dre gredennoù personel. Riskl a ra 6 miz argaserezh. 
* E toull-bac'h Fresnes e oa bet huchet a-enep ar vunutennad tav gant prizonidi ; d'ar Gwener, goude klevet kaoz eus ar gwalldaolioù, lod prizonidi an toull-bac'h-se e oa savet joa enno Heñvel e oa c'hoarvezet hervez evezherien an toull-bac'h evit Gwalldaolioù Charlie Hebdo.
* E-kichen Toulouse dres a-raok ur c'hrogad mell-droad etre skipailhoù U19 Saint-Sulpice ha Bresse. Lod c'hoarierien eus skipailh Bresse ha savas a-enep ar vunutennad tav betek c'hoarzhin e-pad. E-pad ar match ez eus bet savet chikan war an dachenn. Ar skipailh a zo bet distrollet gant prezidant heuget ar c'hlub bihan.

#### Alamagn
* E Aue: D'an 21 a viz Du 2015 dres a-raok ar c'hrogad mell-droad etre skipailh Erzgebirge Aue hag hini an Dynamo Dresde ez eus bet huchadennoù e-pad ar vunutennad tav «Merkel muss weg!» (Brezhoneg: Merkel er-maez!), huchadennoù a-enep Angela Merkel huchet gant kantadoù a suporterien skipailh Dresden. War e seblant e vefe un ober gant izili ar strollad enep Islam Pegida.
## Meuleudigezh d'ar gwalldaolioù
Meuleudigezh a oa bet graet d'ar gwalldaolioù gant izili ar Stad Islamek, o tiskleriañ e oa un doare veñjañs evit ar bombezennoù stlapet gant ar Frañs war douaroù ar c'halifat (Siria, Irak).

Lod tud all er Frañs o deus bet savet meuleudigezh d'ar gwalldaolioù, diaes eo gouzout hag a-du int gant ar Stad islamek pe ma z'int tud sot:
* 14 a viz Du 2015: « Traoù plijus a zo o tremen e Pariz; 120, n'eo ket trawalc'h. » komzoù ur prizoniad e toull-bac'h Bapaume.
* 8 a viz Kerzu 2015: Un den a orin eus Tolosa o tiskler war Twitter ez eo "hollgaer" gwalldaolioù Pariz, kondaonet eo da 2 vloaz toull-bac'h.
* 11 a viz Genver 2016: Ul lisead eus Caen en devoa skrivet 70 pajenn Twitter meulgan d'ar Stad Islamek hag evit gwalldaolioù Pariz "Fuzuilhadenn e Pariz, c'hoarzhadenn a-strak" kondaonet eo da 2 vloaz toull-bac'h.

## Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 ha Wikipedia
Pa grogas an heuliad gwalldaolioù e Pariz e oa chomet amsklaer evit ar media ha nerzhioù surentez ar Stad c'hall hag ur fuzuilhadenn hailhoned e oa, pe gwalldaolioù sevenet gant sponterien. 
Ar media a grogas da gomz eus ur fuzuilhadenn da 21:51 , ur bajenn Wikipedia gall a zo krouet da 22:00. Peder gwech e voe kemmet etre 22:00 ha 22:04. A-feur ma oa anatoc'h-anatañ e oa un heuliad gwalldaolioù e oa bet bouetet ar bajenn, ar pezh a lakaas Wikipedia da skrivañ istor ar gwalladaolioù e Pariz e-pad ma oant o vezañ sevenet.

## Mojennoù tro-dro d'ar gwalldaolioù
;An trafikerien dramm harozed
Ur vojenn a zo savet adal lec'hiennoù spagnolek : tri zrafiker dramm o dije muntret sponterien hag a oa o vont da gemer perzh e tagadenn 13 a viz Du 2015. Adkemeret war Facebook hag al lec'hienn vroadelour c'hall Resistance Republicaine, an istor a zo ur vojenn krouet penn-da-benn.
;Zouheir, an evezhier haroz ar sportva *Stade de France*
Zouheir, un evezhier er *Stade de France* a orin arab ha muzulmat; en dije harzet ar sponterien a oa o klask dont tre er savadur. Ur vojenn ez eo an istor-se, krouet war Twitter gant ur vaouez amerikan he deus treuzkomprenet ur pennad en ur gazetenn.
;Ar viruz « *On est tous Paris* »
Ur chadenn posteloù zo o vont gant e hent, o tisklêriañ e vije ur viruz o tont gant ur postel anvet « *On est tous Paris* » hag ez eo arabat e zigeriñ rak ur viruz a vije e-barzh.
;Barrad joa e Gaza
E Gaza, pa erruas ar c'heloù eus gwalldaolioù Pariz, e vije bet ur barrad joa ; poltredoù a ziskouezas tud Gaza laouen-sot. Ur vojenn all eo : kalz koshoc'h eo ar poltedoù, pa ziskouzont levenez tud Gaza a-c'houde un arsav-brezel etre an Hamas hag Israel.
;Tan e Calais er "Janglenn"
E kamp ar "Janglenn" e Calais e vije bet plantet tan evit veñjiñ gouzañvidi tagadennoù Pariz. Ur vojenn eo, un tan-gwall e oa e gwirionez.
## Tro-dro d'ar gwalldaolioù
Un Humble Bundle a oa bet savet a-benn sikour gouzañverien Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 e Pariz. Anv ar Bundle a oa *Humble Bundle GiveForFrance* , an embregerezh e-liamm a oa Focus Home interactive.

## Notennoù ha daveennoù