open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sant-Tudal

**Sant-Tudal** a zo ur gumun e Breizh e Kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan. 
## Douaroniezh
## Anv
* Erwan Vallerie ː **S. Tudale**, 1285; **Saint Tugdual**, 1377 ; **Saint Tuzual**, 1393; **Saint Tutgual**, 1428; **Saint Tugdual**, 1432; **Saint Tudoal**, 1433; **Saint Tutgoal**, 1453; **Saint Tugoal**, 1460; **S. Tudal**, 1630
## Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790 ; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Prizieg; e distrig ar Faoued e oa; dilamet e voe kanton Prizieg gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe Sant-Tudal en Arondisamant Pondi bet krouet e 1800 hag e Kanton ar Gemene bet brasaet e 1801. 
### 
#### [[Ar C'hroesti]]
* Krouet e voe kumun Ar C'hroesti d'an 29 a viz Du 1903 diwar ul lodenn eus kumun Sant-Tudal.
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 52 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 6,11 % eus he foblañs e 1911.
* Ur soudard breizhat bet ganet er gumun a voe lazhet gant al lu gall d'an 21 a viz Kerzu 1917 e kamp Soukh Akhras (Aljeria).
#### [[Eil Brezel-bed]]
* **Repuidi-brezel**: d'an 10 a viz Even 1940 e oa 58 repuad e Sant-Tudal.
* D'an 3 a viz Mae 1944 e voe tapet 500 Lur en ti-post gant tud eus ar Rezistañs.
* Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel; pemp anezhe a voe lazhet d'an 22 a viz Eost 1944 en Henbont e-pad emgannoù Sankenn an Oriant.  
## Monumantoù ha traoù heverk

Eglise de Saint-Tugdual.jpg|Diabarzh an iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Tudal*.

Chapelle st guen.JPG

* Chapel *Sant Wenn*, 1540, bet devet razh e miz Genver 2006 hag adsavet e 2006-2008.
* Chapel *Sant-Urloù*, rivinet.

Croix-st-tugdual.JPG

* Kroaz ar vered.
* Kastell Kerminisy.
* Maner Kersalig.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn. Dioueliet e voe d'ar 15 a viz Meurzh 1925.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud
### Tud bet ganet eno
* Jean-Marie Cario, d'ar 7 a viz Mae 1887, soudard er 4e Batailhon Kerzhet Troadegiezh skañv Afrika; prizoniet e oa e kamp Soukh Akhras (Aljeria) ha lazhet e voe gant al Lu gall d'an 21 a viz Kerzu 1917 e-pad ar Brezel-bed kentañ, *"p'edo o klask achap*".
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Sant-Tudal war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur
* Pol Potier de Courcy : *Nobiliaire et armorial de Bretagne*. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* Erwan Vallerie : *Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.* An Here. 1995
## Daveoù ha notennoù
Laoulan

**Laoulan** hervez an distagadur a-vremañ, pe **Lanwelan** hervez an etimologiezh, a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan. Ur gumun istorel eo eus bro Pourlet, 
## Douaroniezh

Langoëlan Etang du Dordu.JPG|An Dourdu.

* Lenn an Dourdu.
* War lez ar stêrioù Skorf ha Sar emañ Laoulan. 
## Ardamezioù
## Anv

### Stummoù bet skrivet

* Erwan Vallerie (1995) : "**Langoelan**, 1233; **Langoelan**, 1268; **Lomielan** ?, 1371; **Langoelan**, 1377; **Langoelan**,         1387; **Langouellan**, 1499; **Langouelan**, 1516; **Lengouelan**, 1630"

### Gerdarzh

* Diwar un anv den  ̈*Goulean*  ?

## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Laoulan e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Laoulan e kanton Pleurdud; e distrig ar Faoued e oa. Diskaret e voe kanton Pleurdud gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe kumun Laoulan e kanton ar Gemene bet miret ha brasaet e 1801 gant ar memes lezenn. Lakaet e oa bet en arondisamant Pondi bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 84 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 6,58 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]

Langoëlan vestiges ferme incendiée Kergoët.jpg|Dismantroù an ti-feurm bet devet gant an Alamaned e Kergoed.

* Tri ezel eus ar Rezistañs hag ar c'houer hag a roas bod dezhe a voe lazhet en un emgann ouzh an Alamaned e Kergoed d'ar 1añ a viz Gouere 1944; 35 milour alaman a voe lazhet en emgann.
* Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Daou waz a varvas.
## Monumantoù ha traoù heverk

Langoëlan chateau de l'émir.png|Ar c’hastell.

* Kastell an Emir.

Langoëlan monument aux morts.jpg|Monumant ar re varv.
Langoëlan monument commémoratif de Kergoet.jpg|Monumant Kergoed.

* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik.
* Monumant Kergoed.

Langoëlan Saint-Barnabé.JPG|An iliz katolik.

* Iliz katolik *Sant Barnabas*.

Langoëlan Locmaria côté sud.jpg|Lokmaria.
Langoëlan Saint-Houarno côté sud.jpg|Sant Houarnev.
Langoëlan chapelle Saint Servais et fontaine.jpg|Sant Servez hag he feunteun.
Langoëlan la Trinité côté sud.jpg|An Drinded.

* Chapelioù.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
* Lanwelan war lec'hienn Geobreizh
## Daveoù ha notennoù
Mr. Bungle

**Mr. Bungle** a zo ur strollad rock araokour amerikan bet krouet e 1984 gant Mike Patton, Trey Spruance, Trevor Dunn ha Jed Watts. Levezonet-don eo bet stil ar strollad gant Frank Zappa ha gant stiloù lieseurt: an Death Metal, ar Funk, an Industrial, ar Free Jazz, hag ar Bossa Nova.

## Izili ar strollad
* Mike Patton, kaner
* Danny Heifetz, tabouliner
* Clinton "Bär" McKinnon, saksofon ha treujenn-gaol
* Trevor Dunn, gitarour boud
* Trey Spruance, gitarour
* Jed Watts, tabouliner (betek 1986)
* Theo Lengyel, klavieroù ha saksofon (betek 1996)

## Pladennoù

* Kassetennoù diofisiel
** *The Raging Wrath of the Easter Bunny*, 1986
** *Bowel of Chiley*, 1987
** *Goddammit I love America*, 1988
** *OU818*, 1989
* Albomoù leun
** *Mr Bungle*, 1991
** *Disco Volante*, 1995
** *California*, 1999

## Liammoù diavaez
* Lec'hienn faned Mr. Bungle : https://web.archive.org/web/20070930110410/http://www.bunglefever.org/
* Lec'hienn faned Mr. Bungle ha Faith No More: http://www.cv.org/
Aliyah

**Aliyah** (hebraeg: , עלייה, "pignidigezh") a vez graet eus enbroiñ ar yuzevien e Stad Israel. Ent-hengounel e veze implijet ar ger-se evit merkañ an enor da lenn tammoù eus an Torah er sinagogennoù. 

Evit daou abeg ez eo an Aliyah unan eus diazezoù pennañ ar Sionouriezh :
#lakaat yuzevien eus ar bed a-bezh da guitaat o broioù (abalamour d'an enepyuzevegezh) ar muiañ ar gwellañ ;
#mirout an tu-kreñv yuzev e poblañs Israel.
E hebraeg Israel e vez graet *oleh* (עלה), *olim* el liester, eus an enbroerien yuzev.

## Aliyah Bet
An Aliyah Bet a chom an hini brudetañ, dre an niver a enbroidi dija. Bet e oa bet an anv kod roet d'an divroañ amreizh gant ar yuzevien e Palestina dindan dalc'h ar Rouantelezh-Unanet. Kement-mañ a oa bet sevenet en desped d'an harzoù savet gant ar White Paper of 1939, er bloavezhioù 1934 betek 1948.
Aviel

An **Aviel** eo an anv a vez graet dre vras eus kelennadurezh Jezuz Krist. Se eo a venner lavarout pa gomzer eus *avielañ* an dud. 

## Gerdarzh
Dont a ra ar ger "aviel" eus ar ger henc'hresianek εὐαγγέλιον  (*euaggélion)*, a dalvez kement ha "keloù mat", diwar *eu*, mat, hag a gaver en anvioù evel Eugenia.

## Ar Pevar Aviel
E gwirionez ez eus pevar aviel, pevar levr hag a vez graet **an avieloù** anezho gant an Ilizoù kristen (re all zo met n'int ket anavezet gant an Ilizoù-se). An tri gentañ a zo anvet avieloù sinoptek pe sinoptik. Setu int: 

* Aviel Mazhev, 
* Aviel Mark, 
* Aviel Lukaz 
* Aviel Yann.

## An [[Testamant Nevez]]
Ar pevar levr-se zo bet bodet gant al levrioù all-mañ:
**[[Oberoù an Ebestel]]*, 
**[[Lizheroù an Ebestel]]* (Paol Tars ha re all), 
* Levr an Diskuliadur, 
d'ober al levr anavezet evel an Testamant Nevez. 

El levr-se emañ diazezoù ar feiz kristen, warnañ eo diazezet ar Gristeniezh.

Tammoù anezho a vez lennet gant ar veleien gatolik d'ar gristenien e-kerzh an oferenn.

## Avieloù apokrizet
Aviel a vez lavaret ivez eus skridoù kristen all, met nann-kanonel :
*Aviel Fulup
*Aviel Jakez
*Aviel Mari, pe Mari Madalen; 
*Aviel Pêr
*Aviel Tomaz

## Embannadurioù brezhonek
### Ar pevar Aviel
An destenn « kanonel » :
*1827 : Yann-Frañsez ar Gonideg, *Aviel santel Jézuz-Krist*, e-barzh *[[Testamant nevez hon aotrou Jézuz-Krist]]*, Angoulême.
*1847 : John Jenkins, *Aviel hon Aotrou Jesus-Christ*, e-barzh *[[Testamant Nevez hon aotrou hag hor salver Jesus Christ]]*, Brest.
*1853 : e-barzh *[[Testamant neve eus hon Otro hac hon Salver Jesus-Christ]]*, Goengamp, e ty B. Jollivet, gant aprouiñ an Aotrou’n Eskob Le Mée, Eskob Sant-Brieg, 29 Mezheven 1849. 
*1883 : Gwilh ar C'hoad, *An Aviel Zantel*, e-barzh *Testamant Nevez hon Aotrou hag hon Zalver Jesus-Christ*. 
*1969 : *[[Ar Pevar Aviel]]*, Embannadurioù Al Liamm. Skrid savet gant Maodez Glanndour.
*1982 : *[http://diocese-quimper.fr/fr/se-ressourcer/aviel-e-brezoneg Aviel Jezuz-Krist]*, troet gant "Kenvreuriez ar Brezoneg" hag embannet gant "Ar Skol dre Lizer", 1982 (Skrid enlinenn).
* 2002 : *Aviel Jezuz-Krist*, e-barzh *[[An Testamant Nevez. Kelou Mad Jezuz or Zalver]]*, troet gant Pêr Guichou hag embannet gant ti embann Minihi Levenez.
* 2003 : *Ar pevar aviel, eun droidigez nevez gand [[Herve Danielou]]*, Kemper, 2003 (lenn enlinenn)

### Prederia war an aviel
*1819 : F. RICHARD, An Aviel ha Meditacionou, Montroulez.
### Ar pevar aviel en unan hepken
*1904 : Yann-Frañsez ar C'haer, *[[Ar Pevar Aviel lakeat en unan]]*, Brest.
*1907 : Loeiz-Vari Biler-Azenor, person Evias, *[[Aviel Katolik]]* (4 aviel en unan), Sant-Brieg. 
*1913 : J.-B. Oliéro (Oliéreu), person Kistinid, *[[En Aviel]]*, Gwened.
*1930 : Yann-Vari Ugen, *[[Buhez H.S. Jezuz-Krist (Ugent)|Buhez H.S. Jezuz-Krist, hervez ar pevar aviel laket en unan]]*, An Oriant.

## Liamm diavaez
* Ar Bibl e brezhoneg (Bibl.bzh), e peurunvan
*Karnedig Koantik
* Troidigezhioù ar Bibl e brezhoneg
François-Dominique Toussaint Louverture

**François-Dominique Toussaint Louverture** (*Tousen Louvèti* e kreoleg), ganet "Toussaint Bréda" d'an 20 a viz Mae 1743 (?) nepell eus Cap-Français, e proviñs an Hanternoz e Saint-Domingue (anv Haiti da neuze), en ur familh sklaved a orin afrikan, ha marvet d'ar 7 a viz Ebrel 1803, pa oa bac'het e kreñvlec'h Joux, kumun La Cluse-et-Mijoux, Jura, Bro-C'hall, a zo anavezet evel ar brasañ penn-brezel an Dispac'h e Haiti. Laket e voe da c'houarnour e Saint-Domingue.

## Orin ha yaouankiz

E dad-kozh, Gaou-Ginou, a vefe bet ganet en Dahomey, ur vro ag Afrika, en un tiegezh roueel Arada. Gwerzhet e voe Hippolyte Gaou, tad Toussaint, da verour tachennn ar C'hont Breda. Eno e voe ganet Toussaint. E vestr, an aotrou Baillon de Libertat, a lakaas anezhañ da zeskiñ lenn ha skrivañ. Dimeziñ a reas gant ur vaouez anvet Suzanne (dieub e oa homañ); daou vab a c'hanas dezhe: Isaac ha Saint-Jean.

Toussaint a voe dieubet e 1776, pa voe gant e 33 bloaz. Hervez an dielloù trevadennel e talc'has un atant a 15 ha lec'h ma produe kafe, gant trizek sklav o labourat ennañ.

## '''An dispac'her trec'het'''

### Penn bras an dispac'h haitian
Pa voe divizet gant Napoleon Iañ lakaat ar re Zu da zistreiñ da sklaved en em savas Toussaint Louverture a-enep d'ar C'hallaoued. Trec'het e voe ha kaset da Frañs lec'h ma voe bac'het. Jean-Jacques Dessalines, unan ag e genlabourerion, en em lakaas da Impalaer goude embannadenn dizalc'hidigezh Haiti d'ar 1añ a viz Genver 1804.
Sumer

**Sumer** (eus an Akkadeg *Šumeru*; Sumereg &#x121A0;&#x12097;&#x120A0; *Ki-en-ĝir<sub>15</sub>*, da lâret eo "Bro an aotronez sevenaet" pe "bro c'henidik") a oa ur sevenadur hag ur vro istorel eus kreisteiz Mezopotamia, da lavaret eo Su Irak hiziv, da vare ar C'halkoliteg hag Henoadvezh an arem. Ar Sumeridi a reer eus hec'h annezidi. 

Bleuniet he deus ar sevenadur-se eus kentañ trevadenn Eridu e-doug Prantad Obeid (fin ar  milved a-raok J.K.) betek prantad Uruk (IV milved), prantad an tierniezhioù arkaek (III milved) ha kresk galloud Babilonia e deroù an eil milved. Ar c'hentañ sevenadur kêr gwirion a zo anezhi. Ijinet e oa un doare skrivañ dibar gant ar Sumeridi, ar skritur gennheñvel, hag ar sevenadur-se a verk eta diwezh ar ragistor er Reter-Nesañ ha deroù an Henamzer eno. Kavet ez eus bet kalz a destennoù miret mat war dablezennoù pri a ro dimp an tu da anavout gwell ar vro-se
Ne hañval ket bezañ ur sevenadur semitek e-keñver e yezh, ar sumereg. .

## Kudenn orin ar Sumeridi

Seblantout a ra e teuas sevenadur Sumer war-wel a-daol hag ur framm kêrioù bihan staliet mat ganti dija. E-kerzh e diorroadur e weler hini ar skritur hag ar savouriezh. Ken prim e weler an diorroadurioù e soñj an arkeologourien e c'hellfe sevenadur Sumer bezañ bet degaset eus ul lec'h all, gant alouberien da skouer. Kinniget eo bet ar Reter (Iran pe pelloc'h) ha ivez e enez Bahrein evel o lec'h orin.
Pa oa kavet tablezennoù pri raksumerek e 1961 e Tartaria (Roumania), deiziataet eus war-dro 6000 kent Jezuz-krist, e oa bet kinniget al lec'h-se ivez.

## Keodedoù-Stad
Er IV milved kent J.K. e oa rannet Sumer etre un dousennad Keodedoù-Stad dizalc'h, bevennet gant kanolioù ha mein-bonn. Kavout a raed e pep hini un templ bras gouestlet d'an doue pe d'an doueez a oa he fatrom(ez) ha renet e oant gant pep a veleg gouarner (ensi) pe a roue (lugal) liammet a dost gant lidoù relijius ar geoded.

## Notenneoù
Б

Eil lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Б**, **б** (***be***) hervez urzh al lizherenneg rusek. *Bouki* a oa anv kozh al lizherenn-mañ ha n'he deveze talvoud niverek ebet. 

Distaget e vez  e ruseg.

Diorroet e oa bet al lizherenn-mañ hag ivez al lizherenn B diwar patrom al lizherenn c'hresianek beta (B).
Э

Kentañ lizherenn ha tregont al lizherenneg kirillek eo **Э**, **э** (***e oborotnoye***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez [e] pe [ɛ] e ruseg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek espilon (E).
Й

Unnekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Й**, **й** (***и краткое*** pe «i berr») hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez  e ruseg. E serbeg ha makedoneg e vez implijet al lizherenn j en he lec'h.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn girillek И.
Г

Pevare lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Г, г** (***ge***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez  e ruseg, serbeg, makedoneg ha bulgareg ha  en ukraineg (pa vez implijet al lizherenn ispsial Ґ evit ober dre skrid diouzh ar son ) ha belaruseg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek gamma (Γ).
Д

Pempvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo ** Д**, **д ** (***de***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez [d] e ruseg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek delta (Δ).
Ш

C'hwec'hvet lizherenn war' n ugent al lizherenneg kirillek eo **Ш, ш** (***cha*** pe ***sha***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez  pe  e ruseg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hlagolitek ganti an hevelep son dre ma ne oa lizherenn c'hresianek kevatal ebet..
И

Dekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **И**, **и** (***i***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez  e ruseg ha  en ukraineg. En ukraineg e vez implijet al lizherenn I evit ober dre skrid diouzh ar son .

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek eta (H).
Я

Trede lizherenn ha tregont al lizherenneg kirillek eo **Я**, **я** (***ya***) hervez urzh al lizherenneg rusek. Al lizherenn diwezhañ an hini eo ivez.

Distaget e vez  e ruseg.

Diorroet e oa bet al lizherenneg-mañ diwar un I skrivet stag ouzh un A diouzh un tu hag ivez diwar stumm al lizherenn gozh ''yous bihan'' (Ѧ) bet lammet diouti an troadig kreiz
Ц

Trede lizherenn war' n ugent al lizherenneg kirillek eo **Ц**, **ц** (***tse***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez [ts] e ruseg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn hebraek צ dre ar stumm glagolitek *tsi*
Ж

Seizhvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Ж**, **ж** (***je*** pe ***zhe***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez [ʒ] e ruseg.

N'ouzer ket pehini a oa orin al lizherenn-mañ..
Ь

Tregontvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Ь**, **ь** (*мягкий знак*, «sin blot» e ruseg pe *м’який знак* en ukraineg ha *мяккі знак* e belaruseg) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Gwechall e veze implijet e vit skrivañ ur son tost da schwa ([ĭ]) disheñvel diouzh hini al lizherenn ъ  pe “sin kalet” ([ŭ]). Bremañ avat e talvez da verkañ ar palatizadur er yezhoù slavek dre vras.
Ю

Eil lizherenn war' n ugent lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Ю, ю** (***you***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez  e ruseg.

Diorroet e oa bet diwar al un I skrivet stag ouzh un O.
З

Navet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **З**, **з** (***ze***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez [z] e ruseg.

Ul lizherenn latin ispisial eo **З**, **з** bet implijet evit skrivañ ar djangeg (zhang) etre 1957 ha 1986. 

Awenet e oa bet stumm al lizherenn-mañ gant hini ar sifr *3*.

Implijet e veze evit merkañ an donenn uhel, hag abaoe 1986 e vez implijet al lizherenn *j* en he lec'h. 

## Gwelet ivez
*Ч
*Ƽ
*Ƅ
*Ƨ
Jura

**Jura** zo un anv-lec'h.

## E Bro-Skos
**Jura* eo anv saoznek unan eus an Inizi Gall, e Bro-Skos, a zo Diùra e gouezeleg
****Isle of Jura** eo anv ar wiski graet eno

## En Europa
*Jura (menezioù), menezioù war an harzoù etre Bro-C'hall ha Suis
*Jura (departamant), departamant gall e Bro-C'hall
*Kanton Jura, unan eus kantonioù Suis
Ъ

Eizhvet lizherenn warn-ugent al lizherenneg kirillek eo **Ъ**, **ъ** (*твёрдый знак*, «sin kalet» e ruseg pe *ер голям* «yer bras» e bulgareg) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Gwechall e veze implijet evit skrivañ ur son tost da schwa () disheñvel diouzh hini al lizherenn ь pe “sin blot” (). Bremañ avat e talvez da verkañ ar palatzadur er yezhoù slavek dre vras, nemet e bulgareg ma kendalc'h da vezañ implijet evit skrivañ ur vogalenn greiz ( pe ). 

Ne vez ket implijet nag e serbeg nag e makedoneg met gwelet e vez ar roudoù bet laosket war he lerc'h e stumm al lizherennoù palatized њ ha љ.
Ё

Seizhvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Ë**, **ë** (***yo***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez  e ruseg.
Haiti (disheñvelout)

# Enezenn eus Amerika, er Meurvor Atlantel; anvet ivez *[[Hispaniola]]* ha *Quisqueya*; lodennet eo etre Republik Haiti (kornog) hag ar Republik Dominikan (reter) .
# Stad (Republik Haiti) e kornôg an enezenn-se, Port-au-Prince he c'hêr-benn.
Republik Dominikan

* *Taolit evezh! Ur pennad all zo diwar-benn Republik [[Dominika]].*
Ur republik e reter enez Hispaniola (tainoeg: *Quisqueya*) en Amerika, en Antilhez Bras, eo ar **Republik Dominikan** (Spagnoleg: *República Dominicana*, distaget IPA: []), Santo Domingo he c'hêr-benn hag ar gêr vrasañ. Ar spagnoleg eo ar yezh ofisiel. Republik Haiti eo a zo er c'hornôg dezhi en enezenn.
Port-au-Prince

**Port-au-Prince** (kreoleg Haiti: **Pòtoprens**) eo kêr-benn Haiti. D’an 12 a viz Genver 2010 eo bet gwall zistrujet kêr gant ur grenadenn-douar.

## Gevelliñ gant kêrioù all
*  Miami, SUA
A (lizherenn)

Kentañ lizherenn al lizherenneg latin, al lizherenneg kirillek hag al lizherenneg vrezhonek eo **A**, **a**, distaget  pe .

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek alpha (A).

## A gant iota
Ul lizherenn **&#42582;** anvet *yodise* hag "A gant iota", distaget , zo el lizherenneg kirillek kozh na vez implijet nemet gant an Iliz Ortodoks ; disheñvel eo diouzh al lizherenn &#1071;.

## Arouezioù all

* Arouez an amper.
* En he stumm bihan, **a**, arouez al lieskementer 10-18 *[[atto]]* ha hini an *ar* = 100 m².

## Gwelit ivez
* A (kirillek)
В (kirilleg)

Trede lizherenn al lizherenneg kirillek eo **B**, **b**, distaget .

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek beta (B), distaget  e henc'hresiange ha  e gresianeg a-vremañ.
E (lizherenn)

Pempvet lizherenn al lizherenneg latin eo **E**, **e**, distaget [e] pe [ε], ha c'hwec'hvet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez [je] e ruseg ha [e] en ukraineg. E ruseg e vez skrivet Э evit ober diouzh ar son e hag en ukraineg e vez implijet al lizherenn ispisial Є evit skrivañ ar son [je]. 

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek epsilon (E).

## Arouezioù all
C (lizherenn)

Ul lizherenn eo **C**, **c**.

## Urzh
Trede lizherenn al lizherenneg latin eo, ha naontekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo ivez hervez urzh al lizherenneg rusek. 

## Distagadur
El lizherenneg fonetik etrebroadel e talvez  kement hag ur gensonenn staon dre serriñ divouezh.

Kemm a ra talvoudegezh al lizherenn skrivet hervez ar yezhoù:
* distaget e vez /k/:
** e kembraeg atav
** er skrivadurioù "ca, co, cu" e galleg, spagnoleg ha portugaleg;
** er skrivadurioù "ca, co, cu" e saozneg; 
* distaget e vez /s/:
** e ruseg atav;
** dirak *i* hag *e* (ce, ci) e galleg, spagnoleg ha portugaleg;
** dirak *i* hag *e* (ce, ci) e saozneg (gant nemedennoù evel *Celt*, *celtic*, *soccer*... avat);
* distaget e vez /tch/:
** (ce, ci), en italianeg;
* distaget e vez /ts/:
** er yezhoù baltek;
** er yezhoù slavek skrivet gant al lizherenneg latin;
** en hungareg, albaneg...
* distaget e vez /dj/;
** e turkeg, azerieg, tatareg, kurdeg...

## E brezhoneg
Trede lizherenn al lizherenneg vrezhonek eo e deroù 11 ger e Geriadur brezhoneg An Here, ha 7 anezho zo arouezioù kimiek. 
Implijet e vez e brezhoneg evit skrivañ ar son [k], evel e-barzh corrida, pe e gerioù all amprestet gant ar brezhoneg digant yezhoù all.

En ur ger bennak e vez lennet al lizherenn C evel ma vez graet e galleg dirak *e* hag *i*, da lavaret eo [s], evel e-barzh CD-ROM, pe hacienda.

## Kelenn
Tud zo a gav ne dleje ket bezañ kelennet er c'hentañ derez dre ma n'emañ ket el lizherenneg ar brezhoneg.
E gwirionez emañ al lizherenn *c* e div oberenn ha ne vezont ket implijet gant skolidi ar c'hentañ derez: 
* Geriadur brezhoneg An Here
* La grammaire bretonne pour tous, gant Eugène Chalm.

## Lizherennoù all
* ç e galleg ha portugaleg, distaget [s]

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek sigma loarel.

## Arouezioù all

* Arouez an niver 100 eo **C** en niveradur roman.
* Arouez ar c'harbon eo **C** ivez.
* Arouez an notenn sonerezh *Do* er broioù alamanek ha saoznek.
* Ar stumm bihan, **c**, eo arouez tizh ar gouloù, ha hini al lieskementer 10-2 = *[[centi]]*.

## Notennoù

## Pennadoù kar
* ch
* c'h
* lizherenneg ar brezhoneg
Ґ

Pempvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Ґ**, **ґ** hervez urzh al lizherenneg ukrainek.

Distaget e vez [g] en ukraineg dres evel al lizherenn Г e ruseg, distaget h d'he zro en ukraineg ma vez renket e pevare lec'h el lizherenneg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek gamma (Γ).
M (lizherenn)

Trizekvet lizherenn al lizherenneg latin distaget [m], ha pevarzekvet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, skrivet **М**, **м**. Ar pevarzekvet lizherenn e lizherenneg ar brezhoneg eo ivez.

Diorroet e oa bet diwar batrom al lizherenn c'hresianek mu (M).

## Istor

## Arouezioù all

* Arouez an niver 1 000 en niveradur roman eo **M**.
* En he stumm bihan, **m**, ez eo arouez ar metr ha hini al lieskementer 10-1 = *[[milli]]*.
Ф

Eil lizherenn war' n ugent al lizherenneg kirillek eo **Ф**, **ф** (***ef***) hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez [f] e ruseg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek phi (Φ).
Ғ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ғ**, **ғ** implijet gant ar c'hazac'heg evit skrivañ ar son [ɣ].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn Г.
K (lizherenn)

Unnekvet lizherenn al lizherenneg latin eo **K**, **k**, distaget [k] ha daouzekvet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, skrivet **К**, **к**.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek kappa (Κ).

## Arouezioù all
P (lizherenn)

C'hwezekvet lizherenn al lizherenneg latin eo **P**, **p**, distaget [p], ha 18vet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, distaget [r].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek rho (P).

## Arouezioù all

* Arouez ar fosfor.
* Arouez al lieskementer 1015 = *[[peta]]*.
* En he stumm bihan, **p**, arouez al lieskementer 10-12 = *[[pico]]*.
O (lizherenn)

Pemzekvet lizherenn al lizherenneg latin eo **O**, **o**, distaget [o] pe [ɔ], ha 16vet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek omikron (O).

## Istor

## Arouezioù all
X (lizherenn)

Ar 24 lizherenn el lizherenneg latin eo **X**, **x**, distaget  peurliesañ, hag an 23 lizherenn el lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, distaget  pe .

N'emañ ket e lizherenneg ar brezhoneg.

## Implijoù
Er skritur gallek gwechall e oa hañval-vi an "x" hag an daou "s" (ss). Setu perak e kaver anvioù evel *[[Auxerre]]* ha *[[Bruxelles]]* ma ne zistager ket [ks] hogen [ss].

Diwar-se eo e kaver anvioù-lec'hioù pe anvioù-tud *Boessière/Boexière, Roussel/Rouxel, Tissier/Tixier*. Diaes eo displegañ d'an dud desket dezho distagañ "x" er skolioù gallek e tlejent distagañ o anv *Tessier* ha n'eo ket *Texier*.

E yezhoù evel ar portugaleg, ar galizeg hag ar c'hatalaneg, e talvez al lizherenn-mañ ivez da skrivañ ar son [ʃ] (skrivet *[[ch]]* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg).

## Istor
Diorroet e oa bet al lizherenn X diwar patrom al lizherenn c'hresianek khi (X).

## Arouezioù all

## Pennadoù kar
*X
*Niveradur roman
T

Ugentvet lizherenn al lizherenneg latin eo **T**, **t**, distaget .

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek tau (T).

## Istor

## Arouezioù all

* Arouez al lieskementer 1012 = *[[tera]]* eo **T**.

## Gwelit ivez
* T (kirillek)
Њ

Seitekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Њ**, **њ** hervez urzh al lizherenneg serbiek. Distaget e vez  ha kevatal da ***nj*** hervez al lizherenneg latin implijet evit skrivañ ar c'hroateg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn H skrivet stag ouzh al lizherenn Ъ.
Џ

Navet lizherenn warn-ugent al lizherenneg kirillek eo **Џ**, **џ** hervez urzh al lizherenneg serbek. Distaget e vez  ha kevatal da ***dž*** hervez al lizherenneg latin implijet evit skrivañ ar c'hroateg.
H (lizherenn)

Eizhvet lizherenn al lizherenneg latin eo **H**, **h**, distaget [h], ha 15 lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek distaget .

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek eta (H).

## Arouezioù all

* Arouez an hidrogen eo **H**.
* En he stumm bihan, **h**, ez eo arouez al lieskementer 102 = *[[hecto]]*.
Ң

Ul lizherenn latin ispisial eo **Ң, ң**, implijet gwechall gant ar ouigoureg evit skrivañ ar son [h] keit ha ma veze implijet al lizherenn h hepmuiken evit ober diouzh ar son [x] (kevatal da *c'h* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg).

Implijet e veze er bloavezhioù 1960 pa oa bet implijet al lizherenneg latin evit skrivañ ar ouigoureg e lec'h al lizherenneg arabek, bet adimplijet war-lerc'h an hini arabek etre 1984–1986. 

Kevatal e oa al lizhrenn latin-mañ d'al lizherenn arabek ه.

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ң**, **ң** implijet gant ar c'hazac'heg evit skrivañ ar son [ŋ].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn H.
Ї

Trizekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Ï**, **ï** hervez urzh al lizherenneg ukrainek.

Distaget e vez [ji] en ukraineg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek iota (I).
Y (lizherenn)

Ar 25 lizherenn el lizherenneg latin hag e lizherenneg ar brezhoneg eo **Y** (['je:]), **y** ; an 23 lizherenn eo el lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg vongolek, skrivet **Ү**, **ү** ha distaget [y] pe *u* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek upsilon (Y).

## E yezhoù all
* En italianeg : *ipsilon*, *i greca*, *i greco*. 
* E galleg :  *i grec*. 
* E saozneg :  *wai*, distaget .
* E spagnoleg : *i griega*, *ye* (*yes* el liester).

## Istor

## Arouezioù all

## Pennadoù kar
*Upsilon
*Ŷ
*Ý
*Ỹ
*Ұ
У

Kentañ lizherenn warn-ugent al lizherenneg kirillek eo **У**, **у** hervez urzh al lizherenneg rusek.

Distaget e vez [u] e ruseg hag en ukraineg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek upsilon (Y).

## Gwelet ivez
* Ұ
* Y
Є

Eizhvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Є**, **є** hervez urzh al lizherenneg ukrainek.

Distaget e vez [je] en ukraineg. E ruseg e vez skrivet Э evit ober diouzh ar son e hag en ukraineg e vez implijet al lizherenn ispisial E evit skrivañ ar son [e]. 

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek epsilon (E).
Ұ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ұ**, **ұ** implijet gant ar c'hazac'heg evit skrivañ ar son [u] (pe *ou* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg) dre ma vez implijet al lizherenn Y evit ober diouzh ar son [y] (pe *u* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg).

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn Y.

## Gwelet ivez
*У 
*Y
Ы

Navet lizherenn warn-ugent al lizherenneg kirillek eo **Ы**, **ы** (***yery***) hervez urzh al lizherenneg rusek. Distaget e vez [ɨ] e ruseg. Diorroet e oa bet diwar al lizherenn Ъ (*yer*) skrivet stag ouzh ul lizherenn I (bremañ) И.
Ө (lizherenn)

Seitekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo **Ө**, **ө** hervez urzh al lizherenneg mongolek.

Distaget e vez [ø] e mongoleg, pe evel *eu* hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn O.
An Ignel

:*Arabat droukveskañ gant [[an Ignol]].*


**An Ignel** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwidel e departamant ar Mor-Bihan. E su ar vro Pourlet emañ.
## Douaroniezh
* War lez ar Skorf emañ an Ignel.
### Kumunioù amezek

## Anv
### Stummoù skrivet
* Yguyniel, 1280; Ynginhiel, 1323; Yguinel, 1387; Inguiniel, 1516; Yguiniel, 1516; Ingunnel, 1630; 
### Gerdarzh
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun An Ignel e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet An Ignel e kanton Bubri; e distrig Henbont e oa. Diskaret e voe Kanton Bubri gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe kumun An Ignel e Kanton Ploue bet miret ha brasaet e 1801 gant an hevelep lezenn. Lakaet e oa bet en arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
* Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Jean Robic hag an daou gure.
### kantved
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 128 gwaz abalamour d'ar brezel, eleze 4,64 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil Brezel-bed]]
* C'hwezek milour, dek ezel eus ar rezistañs ha tri den nann-soudard a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, daou all a yeas diwar-wel.
* Pevar gwaz ag an Ignel hag a gemere perzh ar Rezistañs a voe fuzuilhet e Rozkev (Lannejenn) d'ar 24 a viz Even 1944; barnet e oant bet d'ar marv gant lez-varn al lu alaman a oa he sez er Faoued.
#### Brezelioù didrevadennañ
* Daou waz marvet er Viêtnam en Indez-Sina, tri en Aljeria.
## Brezhoneg
* Kaozeet 'vez brezhoneg Bro Pourlet er gumun-mañ.
* D'an 23 a viz Gwengolo 2013 e oa bet votet gant ar c'huzul-kêr tizhout live 1 ar garta Ya d'ar brezhoneg dindan 3 bloaz.
## Monumantoù ha traoù heverk

AnIgnelPeulvanigKerwennTegnouz.jpg

* Peulvanig eus Oadvezh an houarn, tro 450 kt. J.-K., bet kavet e kêriadenn Kerwenn-Tegnouz, degaset betek ar vourc'h.

AnIgnelTikozhervourc'h.jpg

* Un ti kozh er vourc'h.

AnIgnelIlizkatolik01.jpg
AnIgnelIlizkatolik02.jpg

* Iliz katolik *Sant Alban*, 1777.

AnIgnelMonumantarrevarv.jpg

* Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz, luc'hskeudennoù ha kartenn-bost.
## Poblañs
### Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

 == Melestradurezh ==

AnIgnelMaerdi.jpg|Ar maerdi.

## Post

AnIgnelTi-post.jpg|An ti-post. 

* E 1946 e voe digoret un ajañs-post ; e penn-kentañ ar bloavezhioù 1950 e voe savet an ti-post.
## Tud
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Levrlennadur
## Liammoù diavaez
*  An Ignel war lec'hienn Geobreizh
## Notennoù ha daveoù
Bannoù ar Mor-Bihan

Bannoù a voe krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790. Setu amañ roll bannoù ar Mor-Bihan:
* an Alre,
* ar Faoued,
* ar Roc'h-Bernez, 
* Gwened, 
* Henbont, 
* Josilin, 
* Ploermael, 
* Pondi, 
* Roc'h-an-Argoed.

Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).

## Dave ha notennoù
Biafra

**Biafra** a oa ur stad disranner e gevred Nijeria etre ar 30 a viz Mae 1967 hag ar 15 a viz Genver 1970. En em zaskorañ a reas penn e lu d'ar 12 a viz Genver 1970. Eus pleg-mor Biafra e tenn e anv.

Gant nebeut a vroioù e voe anavezet ar vro (Gabon, Haiti, Aod an Olifant, Tanzania, ha Zambia). Broadoù arall a skoazellas anezhañ hep hec'h anzav. Frañs, Rhodesia ha Suafrika a roas ur skoazell vilourel guzh dezhi met eus Portugal e teue an harp pennañ. São Tomé ha Príncipe, a oa da Bortugal d'an amzer-se, e oa kreizenn ar skoazell etrevroadel hag e Lisbon e veze moulet moneiz Biafra. Israel a roas da vBiafra an armoù he doa kemeret e-pad ar brezel c'hwec'h devezh.

## Istor

E 1966 e oa bet un taol-stad c'hwitet e Nijeria. Un ofiser igbo - Major Kaduna Nzeogwu - a oa en e e benn hag abeg eus marv Sir Ahmadu Bello, un penn bras eus ar bobl Haousa. Daoust ma oa bet gwasket an taol-stad gant un Igbo arall Johnson Aguiyi-Ironsi e krede tud norzh Nijeria e felle d'an Igboed lazhañ an Haousaed. An dra-se a voe abeg ur pogrom ma voe lazhet degadoù a miliaodù a Igboed. An darn vrasañ eus an Igboed a oa o chom e Rannvro ar Reter a oa he gouarner milourel Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu. Embann a reas e voe ar rannvro ur stad dizalc'h gant he gêrbenn en Enugu ha lemel a reas traoù ar stad-kreiz.

Respont a reas ar stad-kreiz gant ur c'haeladur armerzhel ha soudarded a gasas war-raok adalek ar 5 a viz Even 1967. E-pad ar brezel diabarzh a heulias ec'h argasas meur a wech an nerzhioù biafran kornôg Nijeria met dont a reas a-benn al lu kevreel d'o diarbenn. E-barzh tachenn Biafra a yeas neuze ha rediañ ar Viafriz da ziblasañ o c'hêrbenn da Aba, da Umuahia e fin ar bloaz ha neuze, e 1969 en Owerri.

E 1970 e oa bet drastet Biafra gant ar brezel ha dezhi e vanke boued. Tra ma kouezhe en he foull ar vro e tec'has kuit Ojukwu. Ar pezh a chome eus tachenn ar republik a voe adstaget ouzh Nijeria.

## Gwelet ivez
*Brezel ar Biafra
*Movement for the Actualization of the Sovereign State of Biafra

## Liammoù diavaez

* Biafraland
Jean-Jacques Dessalines

**Janjak Desalin** (kreoleg Haiti), e galleg **Jean-Jacques Dessalines**, a oa ur brogarour eus Haiti. Ganet eo bet d'an 20 a viz Gwengolo 1758 e plantadeg Cormier e-kichen Grande-Rivière-du-Nord. Drouklazhet e voe e Jacmel e 1806. Dessalines a oa unan eus renerien Dispac'h Haiti ha bet eo kentañ impalaer Haiti (1804–1806 dindan an anv **Jakez Iañ**).

Du e oa ha sklav e oa da gentañ e Saint-Domingue. Dont a reas da vezañ letanant eus Toussaint Louverture. Aozañ a reas e miz Here 1802 taol-dispac'h arme Saint-Domingue a-enep urzh Napoléon Bonaparte ha stourm a reas ouzh ar jeneral hanterouenn André Rigaud hag ar jeneral gall Charles Leclerc.
Kib vell-droad ar bed 2006

**[[Kib vell-droad ar bed]] [[2006]]** a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het en Alamagn eus an 9 a viz Mezheven d'an 9 a viz Gouere 2006. An eil gwech e voe da Alamagn degemer ar genstrivadeg-mañ o vezañ ma oa bet aozet ganti e 1974 c'hoazh. An dekvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet en Europa da-heul an dalc'h kent en Asia (Japan ha Republik Korea) e 2002. War ar renk e oa kevreadoù mell-droad Suafrika, Brazil, Maroko hag ar Rouantelezh-Unanet evit hec'h aozañ ivez. Evel kustum e oa bet daou vare enni hag a zeuas an eil war-lerc'h egile : ur prantad perzhegañ hag ur prantad gourfenniñ. Dalc'het e oa bet ar gourfenn e Berlin. Da-geñver an 18 kevezadeg-mañ e oa bet 32 skipailh mell-droad broadel o klask tapout ar gib.

## Perzhidi

**Skipailhoù bet perzheget** (e 2005)

## Kêrioù ha stadoù mell-droad
Dibabet e oa bet daouzek kêr dre Alamagn da zegemer ar c'hrogadoù mell-droad : München, Leipzig, Kaiserslautern, Köln, Stuttgart, Nürnberg, Dortmund, Hannover, Hamburg, Gelsenkirchen, Frankfurt ha Berlin.

## Roll diwezhañ

## Gwelet ivez
*Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad A
*Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad B
*Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad C
*Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad D
*Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad E
*Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad F
*Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad G
*Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad H

## Renkadur ar balerien wellañ
* Loreet e vez gwellañ paler ar gevezadeg gant Botez aour Adidas (*Adidas Golden Shoe Award*) e dibenn an tournamant. Aet e oa gant Miroslav Klose () en devoa plantet **5 pal**.
* Gant Ronaldo () e oa aet da-geñver Kib vell-droad ar bed 2002. Plantet en devoa eizh pal an taol-se. E bempekvet pal en devoa lakaet e-korf 8vet gourfenn Kib 2006, a-enep da skipailh  Ghana.
* Rekord an niver a balioù bet plantet e-kerzh un tournamant a zo bepred dalc'het gant ar c'hoarier gall Just Fontaine (), bet plantet 13 pal gantañ e-doug Kib vell-droad ar bed 1958.

## Ger-stur ar skipailhoù
Kavet e vez da-heul roll ar skipailhoù gant o ger-stur.

## Notennoù ha daveennoù
Prederion

**Prederion** (1415) pe **Branderion** (1516) a zo ur gumun e Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
## Dezougen

Gare-Branderion-ancien-bâtiment.jpg|Savadur kozh.
Gare-Branderion-Lorient.jpg|Ar porzh-houarn.

* E 1925 e voe digoret ar porzh-houarn war al linenn hent-houarn Landerne Savenneg.
## An anv
Seu amañ emdroadur an anv, hervez KêrOfis.
*1363 : Pranderyon
*1385 : Prediryon
*1386 : Branderyon
*1415 : Prenderion
*1422 : Brederyen
*1464 : Branderien
*1516 : Branderion
## Ardamezouriezh

## Brezhoneg
### Ar Brezoneg er Skol
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Branderion e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Langedig; e distrig Henbont e oa. Diskaret e voe Kanton Langedig gant lezenn an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*. Lakaet e voe kumun Branderion e kanton Henbont bet miret ha brasaet e 1801 gant an hevelep lezenn. Lakaet e oa bet en arondisamant an Oriant krouet e 1800. 
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 22 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,35 % eus he foblañs e 1911.
#### [[Eil brezel-bed]]
* D'ar 7 a viz Eost 1944 diouzh ar beure e voe dieubet ar gumun gant ur golonenn SUAat deut eus Gwened, mervel a reas c'hwec'h den nann-soudard pa voe tennet taolioù-kanol gant an Alamaned ha distrujet e voe ar c'hloc'hdi.
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. 
#### Brezelioù didrevadenniñ
##### [[Brezel Aljeria]]
* Mervel a reas ur milour e Brezel Aljeria.
## Monumantoù ha traoù heverk

Kerlivio Brandérion 1970.jpg|Ar c’hastell.
IlizkatolikSantPêrPrederionBroGwened.jpg|An iliz katolik.

* Kastell Kerlivio,  kantved.
* Iliz katolik *Sant Pêr*, 1879; adsavet e voe ar c'hloc'hdi goude an Eil brezel-bed.

ChapelSantezAnnaPrederionBroGwened01.jpg|Ar chapel.
Chapelle de Brandérion 2005.jpg|Ar chapel.

* Chapel *Santez Anna*, ---où. 
* Ar presbital, .
 
382 Brandérion Monument aux morts.jpg|Ar monumant.

* Monumant ar re varv e-tal chapel *Santez Anna*.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh
## Tud

LouisLeCamPrederion01.jpg 
LouisLeCamPrederion02.jpg 
LouisLeCam03.jpg 

* Louis Le Cam, beleg katolik, bet kabiten en Droadegiezh Drevadennel e-pad ar Brezel-bed kentañ, person Houad (1929-1937) ha Prederion (1937-1948), enoret e Chapel *Santez Anna*.
* Geoffroy de Goulaine (1844-1913), senedour ar Mor-Bihan (1901-1913).
## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
## Daveennoù ha notennoù
Zinzag-Lokrist

**Zinzag-Lokrist** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Henbont e departamant ar Mor-Bihan.
## Douaroniezh
* War lez ar Blavezh emañ Zinzag-Lokrist.
## Anv
* Dauzat & Rostaing (1963-1978) :  **Disinsac**, 1387; **Dinsinsac**, 1493; anv den lat. *Disentius*, eus *Disius*, ha lostger *-acum* . 
* Erwan Vallerie (1995) : **Insinsac**, 1319; **Isensac**, 1327; **Disinzac**, 1387;  **Dinsinsac**, 1493; **Izinzac**,           1516; **d'Izizinzac**, 1553
Gerdarzh ː diasur
## Ardamezioù
* "*En glazur e feul kommek en erminoù; un hudurer en aour , war e inorzenn en gul, balirant"*
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Ploue; e distrig Henbont e oa; lakaet e voe e kanton Henbont bet miret ha brasaet e 1801 gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Zinzag-Lokrist en arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
### 
#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas 176 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,55 % eus he foblañs e 1911.
* Fuzuilhet e voe ur milour ag ar gumun d'an 13 a viz Gouhere 1915 gant al lu gall. 
#### [[Eil Brezel-bed]]
* Mervel a reas 27 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
## Monumantoù ha traoù heverk

BezofisoursoviedatLokrist.JPG

* Bez ul letanant soviedat e bered Lokrist, Feodor Fedorovitch Kojemiakin eus an FTP.

Zinzag-LokristMonumantarrevarv.jpg|Monumant Zinzag.
Plakennarrevarv1914-1918Iliz_katolikSantPêrZinzagLuc'hsk.gantKlaodanDuigoù.jpg|Plakenn ar re varv en iliz katolik *Sant Pêr* Zinzag.

* Monumantoù ar re varv:
** e Zinzag, e-tal ar maerdi (Brezel-bed kentañ hag Eil Brezel-bed),
** e Penkesten (Brezel-bed kentañ),
** e bered Lokrist (Eil Brezel-bed).
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik *ar Groaz Santel*, luc’hskeudenn.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik *Sant Pêr*, luc’hskeudenn.

ZinzagIlizkatolik01.jpg|Diavaez.
Zinzag-LokristIlizkatolik02.jpg|Diabarzh.
Zinzag-LokristIlizkatolik03.jpg|Delwenn Sant Izidor.
Zinzag-LokristKloc'hdi.jpg|Kloc'hdi.

* Iliz katolik *Sant Pêr*, 1929 e Zinzag.
* Iliz katolik *ar Groaz Santel* e Lokrist.
* Iliz katolik *Intron-Varia an Trec'h* e Penkesten.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

Zinzag-LokristMaerdi.jpg|Ar maerdi.


 
 
 
 

## Post

Ti-postZinzag-Lokrist.jpg|An ti-post e Lokrist.

* Savet e voe an ti-post a vremañ diwar tresoù P. Perrin, tisavour.
## Brezhoneg
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 20 skoliad (1,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
## Tud
### Tud bet ganet eno
* François Rolland (8 a viz Mae 1889-13 a viz Gouhere 1915), soudard er 265 Rujumant Troadegiezh, barnet d'ar marv e Choisy-au-Bac evit bout *nac'het sentiñ dirak an enebour* ha *dismeget ur mestr*, bet fuzuilhet gant al Lu gall e Saint-Étienne (departamant Oise, Bro-C'hall) e-pad ar Brezel-bed kentañ. 
### Ardamezeg ar familhoù

## Gevelliñ
## Liammoù diavaez
* Lec'hienn ofisiel ar gumun
* Zinzag-Lokrist war lec'hienn Geobreizh
## Levrlennadur
## Notennoù ha daveennoù
Yestael

**Yestael** a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwidel e departamant ar Mor-Bihan.

Kreizbourc'hYestaelBroGwened.jpg‎|Kreiz ar vourc'h

## Douaroniezh
## Dezougen

YestaelArsavHent-houarn.jpg

* An arsav-trenioù war al linenn hent-houarn Landerne Savenneg bet erruet er gumun e miz Gwenholon 1863.
## Istor
### [[Dispac'h Gall]]
* Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Yestael e kanton Pont-Skorf; e distrig Henbont e oa; miret ha brasaet e voe ar c'hanton e 1801 dindan anv kanton Pont-Skorf ivez gant al lezenn eus an *8 pluviôse an IX* (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl *loi portant réduction du nombre de justices de paix*; lakaet e voe Yestael en arondisamant an Oriant e 1800.

### 

RollanvioùmonumantarrevarvYestaelBroGwened.jpg|Roll anvioù ouzh monumant ar re varv. 

#### [[Brezel-bed kentañ]]
* Mervel a reas daouzek gwaz ag ar gumun evit Bro-C'hall, eleze 2,42 % eus he foblañs e 1911. 
#### [[Eil brezel-bed]]
* Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
* E Sankenn an Oriant edo ar gumun; dieubet e voe Yestael d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an Alamaned.
#### Brezelioù didrevadennañ
##### [[Brezel Indez-Sina]]
* Mervel a reas ur c’hanolier eus ar gumun d’ar  27 a viz Here 1946 en ospital e Cholon e Saigon e Kochinsina er Viêtnam.
## Brezhoneg

Gestel-Yestael-commune-bretonne.jpg|Panell gant an daou stumm-anv, ofisiel ha brezhonek reizh

## Monumantoù ha traoù heverk

IlizkatolikYestaelBroGwened.JPG|An iliz katolik.
ChapelKergornedYestaelBro-Gwened.JPG|Chapel *Intron-Varia*
ChapelSantez-FlaminnYestaelBro-Gwened.JPG|Chapel *Santez Flaminn*.
MaenbezYestaelBroGwened.jpg‎|Maen-bez.
Kalvarbourc'hYestaelBroGwened.jpg|Kalvar er vourc'h.
Monumantarrevarv02YestaelBroGwened.jpg|Monumant ar re varv (en e bezh).
Monumantarrevarv01YestaelBroGwened.jpg‎|Monumant ar re varv (lodenn).

* Iliz katolik *Intron-Varia ar Bokedoù*, 1959.
* Chapel *Intron-Varia Kergorned*, 1962.
* Chapel *Santez-Flaminn*.
* Ur c'halvar er vourc'h.
* Ur maen-bez e-tal an iliz.
* Monumant ar re varv.
## Emdroadur ar boblañs abaoe 1962

## Melestradurezh

 

## Post

TipostYestaelBroGwened.jpg|An ti-post a-vremañ.

* Digoret e voe ur burev-skignañ d'ar 1 a viz Genver 1866 ha roet an niverenn 4676 dezhañ.
## Tud
## Gevelliñ
* An Coireán, Iwerzhon.
## Liammoù diavaez
* Yestael war lec'hienn Geobreizh
## Dave ha notennoù
Jozef Abasq

**Jozef Abasq**, ganet d'an 10 a viz Meurzh 1923 e Gwiproñvel ha marvet d'an 20 a viz Kerzu 2006 e Sant-Ervlan, a oa ur skrivagner brezhonek. Kelenner war ar saozneg hag ar brezhoneg e voe e Naoned. Kentelioù brezhoneg a reas e skol-veur Naoned ivez.

Skrivet en deus e-barzh ar c'helaouennoù Brud, Brud Nevez hag Al Liamm dindan an anv-pluenn **Didrouz** peurvuiañ. Un troour diwar ar c'hembraeg (Kate Roberts, R. Gerallt Jones, Bryn Williams) hag ar saozneg e oa ivez. Roet e voe ar priz Langleiz dezhañ e 1990.

## Levrlennadur
**Liziri*. Danevell en *[[Brud Nevez]]*, 1977. Adembannet en dastumad *Danevellou euz an Amzer-vremañ*. Brud Nevez, 1980.
***Lizhiri*. Danevell e-barzh *Al Liamm* e 1981. Adembannet en dastumad Truez Va Doue. Al Liamm, 1981.
***"Lizhiri" zo bet adembannet, gant un droidigezh c'hallek, en dastumad *Danevelloù divyezhek-Nouvelles bilingues* (Al Liamm-An Here 2001; Al Liamm 2006).
**Truez Va Doue*, Al Liamm, 1981 (Priz Langleiz). Dastumad danevelloù. 
*Danevelloù all zo bet embannet e Al Liamm, e Kaieroù ar Bleun-Brug, e Brud, e Brud Nevez.

## Troidigezhioù
* 1962 : Samivel, *[[Mirzin Mirzinig]]*, Emgleo Breiz
* 1987 : Robert Gerallt Jones, *[[Caffoglion]]*, Emgleo Breiz
* 1988 : Kate Roberts, *[[Treid Daouhualet]]*, Emgleo Breiz
* 1991 : Bryn Williams, *[[Kembre Patagonia]]*, Emgleo Breiz
* 1993 : Václav Havel, *[[Largo desolato]]*, Emgleo Breiz
* 1998 : Islwyn Ffowc Elis, ''Erh puill, Emgleo Breiz
Ћ

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ћ**, **ћ**, distaget  implijet evit skrivañ ar serbeg ha kevatal d'al lizherenn latin **ć** hervez reolennoù reizhskrivañ ar c'hroateg. Renket e vez en trede renk warn-ugent hervez urzh al lizherenneg serbek.

## Gwelet ivez
*Ђ
Ѓ

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ѓ**, **ѓ** (*gye*) implijet evit skrivañ ar makedonieg.

Distaget e vez [d'].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Г.

## Gwelet ivez
* Ќ
* S
Ђ

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ђ**, **ђ**, distaget [ʥ] implijet evit skrivañ ar serbeg ha kevatal d'al lizherenn latin **đ** hervez reolennoù reizhskrivañ ar c'hroateg.

## Gwelet ivez
* Ћ
* Ѓ
Ӌ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ӌ**, **ӌ** implijet evit skrivañ ar tadjikeg.

Distaget e vez [ʤ].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Ч.

## Gwelet ivez
*џ
D (lizherenn)

Pevare lizherenn al lizherenneg latin eo **D**, **d**, distaget [d].

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek delta (Δ).

## Arouezioù all
Ҡ (lizherenn)

Ul lizherenn girillek ispisial eo **Ҡ**, **ҡ**, hag a vez implijet evit skrivañ ar bachkrireg.

Distaget e vez [q].

Diorroet e oa bet diwar batrom al lizherenn c'hresianek К.
J (lizherenn)

Dekvet lizherenn al lizherenneg latin eo **J**, **j** (distaget [ʒ] e brezhoneg). Distaget e vez e meur a zoare disheñvel hervez ar yezhoù, da skouer:

* Yezhoù romanek: galleg, portugaleg, katalaneg, roumaneg
: [ʒ]

* Spagnoleg
: [χ] (anvet *jota*)

* Yezhoù germanek: alamaneg, izelvroeg
: [j]

* Saozneg
: [dʒ]

Implijet e vez ivez evel lizherenn ispisial gant al lizherenneg kirillek evit ober diouzh ar son [j] gant ar serbeg da skouer.

Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek I.

## Arouezioù all

## Notennoù