Iolo Morganwg

**Iolo Morganwg** () a oa anv-barzh *Edward Williams*, ganet e Pennon, e parrez Llancarfan, e Morgannwg, e kreisteiz Kembre, 1747-1826). (Iolo eo berradur Iorwerth - doare kembraek Edouarzh).

Goude ur pennad war-dro ar frañmasonerezh en em ouestlas Iolo Morganwg da sevel liderezh ha prederouriezh an drouizelezh vodern. Gantañ e voe bodet kentañ Gorsedd, *Gorsedd Beirdd Ynys Prydain* e 1792 war dorgenn Primrose e Londrez. Embann a rae e oa chomet bev an hengoun drouizel goude an aloubadeg roman, ar c'hristenekaat hag an heskinerezh graet gant ar rouanez saoz Elizabeth Iañ.

An drouizouriezh nevez savet gant Iolo a zo anezhi ur meskaj etre elfennoù eus ar gristeniezh, mojenn Arzhur, rakromantelezh e doare William Blake hag elfennoù eus ar mojennoù keltek.

Skrivet en deus un « Druid's Prayer » (pedenn an Drouiz), unan eus pezhioù pouezusañ liderezh ar Gorsedd. Diwarnañ eo savet liderezh *[[Goursez Vreizh|Gorsedd Breizh]]* krouet en tu-mañ da Vor Breizh, war-lerc'h eisteddfod Cardiff en 1899. Kent-se e oa bet Théodore Hersart de la Villemarqué e *Gorsedd* Abergawenny e 1838.

Krouet en doa un usvedoniezh diazezet war ar « c'helc'hioù kengreizek » a ya eus ar bed all (Annwn) da *Abred*, *Ceugant* ha *Gwynfyd* (ar Bed Gwenn, ar Baradoz).

## E vuhez

## Falsskridoù
Unan ag e skridoù brudetañ eo « Cyfrinach Beirdd Ynys Prydain » (Kevrin Barzhed Enez Vreizh), un danevell embannet e 1829 ha lakaet gant Iolo e-unan war gont barzhed Kembre ar Grennamzer. Sevel a reas ivez teirgwerzennoù ha kontadennoù a lavare e oant diwar zorn oberourien a wechall. Unan anezho eo ar gwerzennoù savet gantañ ha lakaet gantañ war gont ar barzh meur Dafydd ap Gwilym.

Dont a reas Iolo Morganwg a-benn da gendrec'hiñ tud e amzer, ken e kaver e skridoù-eñ e dastumadoù lennegezh krennamzerel Kembre, evel e trede levrenn ar > (1807). Ar > (1848) a oa gwelet evel un oberenn a fiziañs gant lenneien e amzer.

## Levezon
E-pad kant vloaz goude e varv, e 1826, e veze milliget anv Iolo Morgannwg. 
Hiriv eo deuet da vout un haroz broadel.

## Oberennoù
**[[Cyfrinach Beirdd Ynys Prydain]]* (1829)
**[[Iolo Manuscripts]]* (The Welsh Manuscripts Society, 1848).
**[[Coelbren y Beirdd]]* (1840)
**[[Dosparth Edeyrn Dafod Aur]]* (The Welsh Manuscripts Society, 1856)
**[[Barddas]]* (The Welsh Manuscripts Society: 1862, 1874)
**Cerddi Rhydd Iolo Morganwg*, gol. P. J. Donovan (Caerdydd, 1980). Detholiad sy'n cynnwys nifer o'r cerddi "canoloesol" ffug.

## Levrlennadur
En galleg:
*Diwar -benn e falskridoù, lenn rakskrid Pierre-Yves Lambert, d'ar > (L'aube des peuples, Gallimard)

En saozneg:
*Cathryn A. Charnell-White, *Bardic Circles[:] National, Regional and Personal Identity in the Bardic Vision of Iolo Morganwg* (Canolfan Uwchefrydiau Cymraeg a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2007). ISBN 978-0-7083-2067-9
*Mary-Ann Constantine, *The Truth against the World[:] Iolo Morganwg and Romantic Forgery* (Canolfan Uwchefrydiau Cymraeg a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2007). ISBN 978-0-7083-2062-4
*Geraint H. Jenkins (gol.), *A Rattleskull Genius[:] The Many Faces of Iolo Morganwg (Canolfan Uwchefrydiau Cymraeg a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2005). ISBN 978-0-7083-1971-0
*Geraint H. Jenkins *et al.* (gol.), *The Correspondence of Iolo Morganwg*, mewn 3 cyfrol (Canolfan Uwchefrydiau Cymraeg a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2007). ISBN 978-0-7083-2131-7
*Marion Löffler, *The Literary and Historical Legacy of Iolo Morganwg 1826-1926* (Canolfan Uwchefrydiau Cymraeg a Cheltaidd Prifysgol Cymru, 2007). ISBN 978-0-7083-2113-3 
*Prys Morgan, << Iolo Morganwg >> (Writers of Wales, Cardiff, 1975)
*[http://www.maryjones.us/jce/iolo.html Jones' celtic encyclopedia]
*Elijah Waring, *Recollections and Anecdotes of Edward Williams* (1850)

En kembraeg:
*Prys Morgan, *Iolo Morganwg* (cyfres *Writers of Wales*, 1975)
*Brinley Richards, *Golwg Newydd ar Iolo Morgannwg* (1979)
*T.D. Thomas, Cofiant (1857)
*G. J. Williams, << Iolo Morganwg a Chywyddau'r Ychwanegiad >> (Cardiff, 1926)
*G. J. Williams, << Iolo Morganwg >> (Cardiff, 1956)

==Pennad kar==
* [[Hu Gadarn]]

==Liammoù diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20220909092636/http://www.iolomorganwg.cymru.ac.uk/ Iolo Morganwg a'r Traddodiad Rhamantaidd yng Nghymru] Prosiect yn y Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaid, Prifysgol Cymru
*[http://www.llgc.org.uk/index.php?id=historyofthebritishbardsnl&L=1&0= Llyfrgell Genedlaethol Cymru] - Hanes Iolo Morganwg a'r llawysgrif *History of the British Bards''
*Un o arwyr Cymru
*Prifysgol Tromso - llyfryddiaeth