Ching Shih

**Ching Shih** (1775-1844) a oa ur vorlaerez sinaat deus penn-kentañ an . Anavezet eo evit he galloud hag he nerzh, hag evit bezañ bet mestrez war bed ar morlaerezh sinaat gant ur morlu bras ennañ ouzhpenn 300 jonkenn (lestr hengounel aziat).

Skrapet e voe gant ar morlaer Zheng Yi pa oa 26 vloaz (e 1801), dimezet e voe gantañ ha kregiñ a reas da verañ ar morlu asambles gantañ. Goulennet he doa an hanter eus ar gounidoù. Marvet e oa Zheng Yi e 1807 ha kemeret he doa ar c’hontroll deus o morlu a-bezh. E 1810 he doa graet un emglev gant ar gouarnamant evit paouez gant he morlu, o terc'hel he gwirioù.

Anvet eo ivez *Zheng Yi Sao* pe *Shi Xianggu* ; Ching Shih a dalv « *gwreg Zheng Yi* », hag a oa he c'hentañ gwaz.

## He buhez e-giz morlaerez
A-raok he buhez morlaerez ne oaromp ket resis petra he deus bevet, ha meur a istor a zo. Ganet e vefe e 1775 e-kichen Kanton (su Sina). Lâret e vez e teue deus ur familh paour e Kanton, hag he defe labouret evel sklavez ha gast evit ar vartoloded war ur vag e porzh Kanton.

Kregiñ a reas gant ar morlaerezh goude bezañ dimezet gant Zheng Yi, ur morlaer brudet ha perc’henn war ur morlu bras. Asantet he defe dimeziñ gantañ gant ma vefe rannet ar gouniddoù hanter-hanter etrezo, hag e c’hellfe kemer perzh en divizoù. Setu penaos e tesk kodoù ha doareoù-ober ar morlaerezh. Buan e teu da vezañ unan eus ar re varrekañ e strategiezh, ha kemer a ra divizoù mil pouezus evit tagañ listri, eskemm gant gouarnamantoù hag all.

Pa varvas he gwaz e 1807, kemer a reas ar c’hontroll deus ar morlu. Lakaet he deus e plas reolennoù bevañ resis ha strizh-tre, war he bigi hag e diabarzh ar morlu (ar pezh a cheñch deus ar boaz hon eus da welet ar vorlaeron o vevañ en ur seurt anarkouriezh). Rannet e veze ar gounidoù en un doare ingal, difennet e oa al laeroñsi etre ar vorlaeron, ha difennet e oa tec’hout kuit. Ne oa ket gwir da laerezh na da wallañ poblañsoù. Ha milbouezhus e oa an doujañs e-keñver ar maouezed : ret e oa kaout o asant evit dimeziñ ganto, ha difennet e oa gwalldretiñ anezho. An hini a zisente ouzh ar reolennoù-se a veze kastizet gant ar marv, boaz dilezet e-kreiz ar mor. 

Deuet eo da vezañ morlu morlaer galloudusañ morioù Sina, gant ouzhpenn 1 800 bag ha tost da 70 000 den. Ar morlu, anvet "Listri ar Banniel Ruz", a vestronie ar morioù tro-dro da Sina, o lakaat aon ha spouron e-touez ar varc’hadourien hag arme an impalaeriezh. Bet eo trec’h war meur a morlu stad.

Impalaeriezh Sina, morlu Portugal ha Breizh-Veur, a glaskas diskar nerzh Ching Shih meur a wech. Koulskoude, he strategiezh hag he skiant-prenet war an doareoù da stourm war vor a roas tro dezhi da c’hounit meur a emgann. An armeoù sinaat a voe trec’het meur a wech ha ne c’hallent ket talañ ouzh he nerzh hag hec’h aozadur strizh.

E 1810 en em gavas en un degouezh diaes : ar gouarnamant a reas un emglev gant enebourien. Morlu Ching Shih a welas ne c’hallje ket ar gounidoù padout da viken. E 1810 e soñjas ober un emglev gant ar gouarnamant sinaat. Kentoc’h eget bezañ trec’het, e c’houlennas pardon eviti hag he skipailh. E-giz-se, ne voe na toullbac’het na lazhet, hag he harperien a c’hallas dilezel ar morlaerezh hep gouzañv kastizoù. Asantet e oa bet gant ar gouarnamant sinaat, kement a c’hoant o doa e paouezfe Ching Shih, prest e oant da asantiñ kalz a draoù.

Goude bezañ kuitaet ar morlaerezh e oa bet e Kanton, lec’h ma renas un ti-c’hoari. Kemer a reas perzh ivez en aferioù kenwerzhel ha strategel ar rannvro. He buhez a voe sioul betek he marv tro-dro 1844.

Hec’h istor a ra anezhi unan eus ar vorlaeron nemeto o vezañ bet gouest da zilezel ar vicher en un doare habask, ur gwir desteni deus he skiant-prenet ha deus he spered politikel.

## Arouez venel kreñv
Un arouez venel kreñv eo Ching Shih : mestr eo bet war unan deus ar morluioù brasañ eus an Istor e penn kentañ an XIXvet kantved, ur galloud divent he doa, ren a rae he morlu evel un impalaeriezh, o lakaat reolennoù e plas hag o verañ ar vuhez en un doare strategel atav. 

Disentet he deus ouzh urzh ar patriarkelezh, o kaout ur galloud milourel hag ekonomikel kreñv d’ur mare ma n'o doa ar maouezed gwir ebet. E penn ur morlu e oa, ha ne oa ket kuzhet a-dreñv ur paotr : ar vaouez nemeti en istor eo bet gouest d’en ober. Ouzhpenn se n’eo bet morse trec’het. Aroueziañ a ra an dieubidigezh deus ar maouezed en ur bed renet gant ar baotred.

## Sevenadur a-vremañ
Awenet he deus Ching Shih meur a dra er sevenadur a-vremañ.

Er film *[[:en:Pirates_of_the_Caribbean:_At_World's_End|Pirates of the Caribbean: At World's End]]* (2007), e oa bet krouet un dudenn a skeudenne Ching Shih en un doare sklaer : « Mestrez Ching ».

E One piece e teufe hervez tud zo tudenn Boa Hanckock deus Ching Shih.

## Notennoù